Πρόταση ΟΔΗΓΙΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ για την εναρμόνιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων που διέπουν τις πιστώσεις που χορηγούνται στους καταναλωτές

(που υποβλήθηκε από την Επιτροπή)

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

1. Γενικα

1.1. Ιστορικό

H οδηγία 87/102/ΕΟΚ σχετικά με την καταναλωτική πίστη [1], όπως τροποποιήθηκε το 1990 και το 1998 [2], αντίστοιχα, όρισε το κοινοτικό πλαίσιο της καταναλωτικής πίστης με σκοπό να συμβάλει στη δημιουργία μιας κοινής αγοράς στον τομέα της καταναλωτικής πίστης και να θέσει τους ελάχιστους κοινούς κανόνες για την προστασία του καταναλωτή.

[1] Οδηγία 87/102/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 22ας Δεκεμβρίου 1986, για την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών που διέπουν την καταναλωτική πίστη.

[2] Οδηγία 90/88/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 22ας Φεβρουαρίου 1990, σχετικά με την τροποποίηση της οδηγίας 87/102/ΕΟΚ για την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών που διέπουν την καταναλωτική πίστη, ΕΕΕΚ L 061 της 10/03/1990 σσ. 14-18, η οποία τροποποιήθηκε από την οδηγία 98/7/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 16ης Φεβρουαρίου 1998, ΕΕΕΚ L 101 της 01/04/1998 σσ. 17-23.

Το 1995 η Επιτροπή υπέβαλε έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας του 1987 [3] και στη συνέχεια προέβη σε εκτεταμένες διαβουλεύσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη. Το 1996 υπέβαλε έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας 90/88/ΕΟΚ για την τροποποίηση της οδηγίας 87/102/ΕΟΚ όσον αφορά την εφαρμογή του συνολικού ετήσιου πραγματικού επιτοκίου (ΣΕΠΕ) [4]. Το 1997 υπέβαλε συνοπτική έκθεση των αντιδράσεων για την έκθεση του 1995 [5].

[3] Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας 87/102/ΕΟΚ, COM(95)117 τελικό, της 11.05.95.

[4] Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας 90/88/ΕΟΚ, COM (96) 79 τελικό, της 12.04.96.

[5] Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Συνοπτική έκθεση των αντιδράσεων και σχολίων, COM(97) 465 τελικό, της 24.09.97.

Από τις παραπάνω εκθέσεις και διαβουλεύσεις προκύπτει ότι υπάρχουν σημαντικές διαφορές στις νομοθεσίες των διαφόρων κρατών μελών στον τομέα των πιστώσεων που χορηγούνται σε φυσικά πρόσωπα εν γένει και της καταναλωτικής πίστης ειδικότερα. Η οδηγία 87/102/ΕΟΚ δεν ανταποκρίνεται πλέον επαρκώς στη σημερινή πραγματικότητα της αγοράς της καταναλωτικής πίστης και πρέπει επομένως να προχωρήσουμε στην αναθεώρησή της [6].

[6] Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής - Χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες: «Αύξηση της εμπιστοσύνης του καταναλωτή» - Συνέχεια του Πράσινου Βιβλίου: «Χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες: οι προσδοκίες των καταναλωτών», COM(97)309 τελικό.

Για το σκοπό αυτό η Επιτροπή πραγματοποίησε σειρά μελετών σχετικά με διάφορα ειδικά θέματα [7] και προέβη σε λεπτομερή και συγκριτική ανάλυση όλων των εθνικών νομοθεσιών για τη μεταφορά της.

[7] LEA, M.J., WELTER, R., DάBEL, A., « Study on the mortgage credit in the European Economic Area. Structure of the sector and application of the rules in the directives 87/102 and 90/88. Τελική έκθεση επί της πρόσκλησης υποβολής προσφορών αριθ. XXIV/96/U6/21 SECKELMANN, R., « Methods of calculation, in the european economic area, of the annual percentage rate of charge, τελική έκθεση της 31ης Οκτωβρίου 1995, σύμβαση αριθ. AO 2600/94/00101, REIFNER, U., 'Harmonisation of cost elements of the annual percentage rate of charge, APR', Αμβούργο 1998, Σχέδιο αριθ. AO-2600/97/000169. DOMONT-NAERT, F., και LACOSTE, A.-C., « Etude sur le problθme de l'usure dans certains ιtats membres de l'espace ιconomique europιen, Louvain-la-Neuve 1997, Σύμβαση αριθ. AO-2600/96/000260 ; DOMONT-NAERT, F., και DEJEMEPPE, P, 'Etude sur le rτle et les activitιs des intermιdiaires de crιdit aux consommateurs', σύμβαση αριθ. AO-2600/95/000254, 1996, BALATE, E., και DEJEMEPPE, P., "Consιquences de l'inexιcution des contrats de crιdit ΰ la consommation." Μελέτη AO-2600/95/000270 Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τελική έκθεση.

Διάφορα κράτη μέλη ανακοίνωσαν στο μεταξύ ότι προβλέπουν επίσης να τροποποιήσουν την εθνική τους νομοθεσία. Η παρούσα πρόταση οδηγίας προσφέρει μια ευκαιρία για την Επιτροπή να επιταχύνει τις μεταρρυθμίσεις αυτές και να τις εντάξει σε ένα εναρμονισμένο κοινοτικό πλαίσιο.Oι αρμόδιες υπηρεσίες της Επιτροπής υπέβαλαν στις 8 Ιουνίου 2001 ένα κείμενο συζήτησης το οποίο περιελάμβανε έξι κατευθυντήριες γραμμές για την αναθεώρηση της οδηγίας 87/102/ΕΟΚ και στις αρχές Ιουλίου 2001 προέβησαν σε διαβουλεύσεις με τους εκπροσώπους τόσο των κρατών μελών όσο και της βιομηχανίας και των καταναλωτών. Τα κείμενα που προτείνονται στην παρούσα πρόταση οδηγίας αντανακλούν αυτές τις διαβουλεύσεις.

1.2. Συνολική αξιολόγηση

Σε γενικές γραμμές, πρέπει κατ' αρχάς να διαπιστώσουμε ότι η έννοια της «καταναλωτικής πίστης» εξελίχθηκε θεαματικά από την εποχή που καταρτίστηκε η σημερινή νομοθεσία. Στις δεκαετίες του '60 και του '70 ζούσαμε σε μία «cash society», μία «κοινωνία πληρωμής σε μετρητά», όπου ο ρόλος της πίστωσης ήταν πολύ περιορισμένος και περιελάμβανε κυρίως δύο προϊόντα, δηλαδή τις συμβάσεις «πωλήσεων με δόσεις» ή «χρονομίσθωσης» για τη χρηματοδότηση της αγοράς κινητών αγαθών και τα παραδοσιακά δάνεια υπό μορφή προσωπικού δανείου. Σήμερα η πίστωση χορηγείται στους καταναλωτές μέσω πληθώρας χρηματοδοτικών μέσων και αποτελεί πλέον το «λιπαντικό» της οικονομικής ζωής. Το 50% έως 65% [8] των καταναλωτών έχουν συνάψει σήμερα συμβάσεις καταναλωτικής πίστης για τη χρηματοδότηση, π.χ. της αγοράς ενός αυτοκινήτου ή άλλων αγαθών ή υπηρεσιών, ενώ το 30% των καταναλωτών έχουν την ευχέρεια υπεραναλήψεων από τον τρεχούμενο λογαριασμό τους. Το τελευταίο αυτό πιστωτικό μέσο δεν χρησιμοποιείτο καν τη δεκαετία του '70 για την κάλυψη καταναλωτικών αναγκών.

[8] Πρβλ. με Ευρωβαρόμετρο αριθ. 54 , Φεβρουάριος 2001: «Οι Ευρωπαίοι και οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες», και αριθ. 56, Δεκέμβριος 2001: «Η ευρωπαϊκή κοινή γνώμη έναντι των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών».

Από μακροοικονομική σκοπιά, το ύψος των τρεχούμενων δανείων στα 15 κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπερβαίνει τα 500 δισεκατομμύρια EUR, ποσό που αντιστοιχεί σε άνω του 7% του ΑΕγχΠ. Ο ετήσιος ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης κυμαίνεται συνολικά γύρω στο 7% [9].

[9] Βλ. μηνιαία δελτία της ΕΚΤ.

Αν και η πίστωση συνιστά κινητήριο μοχλό της οικονομικής ανάπτυξης και συμβάλλει στην ευημερία των καταναλωτών, δεν παύει ωστόσο να αντιπροσωπεύει έναν κίνδυνο για τους πιστωτικούς φορείς και μία απειλή πρόσθετου κόστους και αφερεγγυότητας για έναν αυξανόμενο αριθμό καταναλωτών.

Δεν εκπλήσσει επομένως το γεγονός ότι τα κράτη μέλη έκριναν ανεπαρκές το επίπεδο προστασίας που παρέχεται από τις παρούσες οδηγίες και στις νομοθεσίες που θέσπισαν για τη μεταφορά των οδηγιών στο εθνικό δίκαιο εισήγαγαν άλλες μορφές πίστωσης ή/και νέες συμβάσεις πίστωσης οι οποίες δεν προβλέπονται από τις οδηγίες. Νέες αναθεωρήσεις των εθνικών νομοθεσιών έχουν ανακοινωθεί στο ίδιο πλαίσιο.

Η εξέλιξη αυτή οδηγεί σε στρεβλώσεις ανταγωνισμού μεταξύ των πιστωτικών φορέων στην κοινή αγορά, περιορίζοντας έτσι τις δυνατότητες των καταναλωτών να λάβουν πίστωση σε άλλα κράτη μέλη.

Αυτές οι στρεβλώσεις και οι περιορισμοί επηρεάζουν με τη σειρά τους το ύψος και το χαρακτήρα των αιτούμενων πιστώσεων, καθώς και την αγορά αγαθών και υπηρεσιών. Οι διαφορές στις νομοθεσίες και στις τραπεζικές και χρηματοπιστωτικές πρακτικές έχουν επίσης ως αποτέλεσμα την άνιση προστασία του καταναλωτή στον τομέα της καταναλωτικής πίστης από το ένα κράτος μέλος στο άλλο.

Κατά συνέπεια, το τρέχον νομικό πλαίσιο έπρεπε να αναθεωρηθεί προκειμένου να μπορέσουν καταναλωτές και επιχειρήσεις να επωφεληθούν πλήρως από την εσωτερική αγορά.

Αυτή η αναθεώρηση ανταποκρίνεται άλλωστε και σε ανησυχίες που έχουν εκφραστεί κατ' επανάληψη από τους καταναλωτές. Τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν στο πλαίσιο του Ευρωβαρομέτρου από το 1997 μέχρι σήμερα αποδεικνύουν ένα μη αμελητέο ποσοστό δυσαρέσκειας σε ό,τι αφορά την ποιότητα της εθνικής νομοθεσίας για την προστασία των καταναλωτών στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών:

πάνω από 40% εκτιμούν ότι η εν λόγω νομοθεσία δεν εξασφαλίζει αρκετά μεγάλη διαφάνεια όσον αφορά τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένης της χορήγησης πιστώσεων·

40% εκτιμούν ότι δεν εξασφαλίζει κατάλληλες δυνατότητες προσφυγής κατά των τραπεζών·

πάνω από 35% εκτιμούν ότι δεν προστατεύει τα δικαιώματά τους.

Επιπλέον, τουλάχιστον το 70% των καταναλωτών αξιώνει ενισχυμένη εναρμόνιση σε ευρωπαϊκό επίπεδο των κανόνων προστασίας των καταναλωτών.

2. Εκτιμηση σε σχεση με τισ αρχεσ τησ επικουρικοτητασ και τησ αναλογικοτητασ

2.1. Οι στόχοι της οδηγίας όσον αφορά τις κοινοτικές υποχρεώσεις

Ο χαμηλός βαθμός ανάπτυξης της διασυνοριακής ευρωπαϊκής αγοράς καταναλωτικής πίστης οφείλεται σε διάφορους παράγοντες, μεταξύ των οποίων οι κυριότεροι είναι οι εξής:

οι τεχνικές δυσκολίες διείσδυσης σε μία άλλη αγορά,

η έλλειψη επαρκούς εναρμόνισης των εθνικών νομοθεσιών,

και η εξέλιξη που συντελέστηκε από τη δεκαετία του '80 ως προς τις τεχνικές και τις μορφές των χορηγούμενων πιστώσεων.

Για την αναθεώρηση της οδηγίας απαιτείται:

προσαρμογή του νομικού πλαισίου στις νέες τεχνικές χορήγησης πιστώσεων,

νέα εξισορρόπηση των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων καταναλωτών και πιστωτικών φορέων,

υψηλό επίπεδο προστασίας των καταναλωτών.

Ο στόχος είναι να δοθεί η δυνατότητα δημιουργίας μίας αγοράς με μεγαλύτερη διαφάνεια και αποτελεσματικότητα, η οποία θα προσφέρει τέτοιο βαθμό προστασίας στους καταναλωτές ώστε η ελεύθερη κυκλοφορία των προσφορών πιστώσεων να μπορεί να πραγματοποιείται με τις καλύτερες δυνατές συνθήκες τόσο γι' αυτούς που προσφέρουν όσο και γι' αυτούς που ζητούν.

Για την επίτευξη αυτών των στόχων πρέπει η αναθεώρηση της οδηγίας να πραγματοποιηθεί με βάση τις ακόλουθες έξι κατευθυντήριες γραμμές:

(1) τον επαναπροσδιορισμό του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας, ώστε να προσαρμοστεί στη νέα πραγματικότητα της αγοράς και να διευκρινιστούν τα όρια μεταξύ καταναλωτικής και στεγαστικής πίστης·

(2) την ενσωμάτωση νέων διατάξεων στις οποίες θα λαμβάνονται υπόψη όχι μόνο οι πιστωτικοί φορείς αλλά και οι μεσίτες πιστώσεων·

(3) την εφαρμογή ενός δομημένου πλαισίου ενημέρωσης για τους πιστωτικούς φορείς, ώστε να είναι σε θέση να εκτιμούν καλύτερα τους ενδεχόμενους κινδύνους·

(4) τον καθορισμό πληρέστερης ενημέρωσης τόσο του καταναλωτή όσο και των πιθανών εγγυητών·

(5) την πιο ισόρροπη κατανομή των ευθυνών μεταξύ καταναλωτή και επαγγελματία·

(6) τη βελτίωση των μεθόδων και των πρακτικών αντιμετώπισης των περιπτώσεων αθέτησης υποχρεώσεων καταβολής πληρωμών από τους επαγγελματίες, τόσο για τον καταναλωτή όσο και για τον πιστωτικό φορέα.

2.2. Το μέτρο εντάσσεται στο πλαίσιο της άσκησης των αρμοδιοτήτων της Κοινότητας

Σκοπός της δράσης είναι η δημιουργία και η λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Πρόκειται για μια δράση που συμβάλει στην επίτευξη του στόχου προστασίας των καταναλωτών με ένα μέτρο εναρμόνισης που λαμβάνεται στο πλαίσιο της υλοποίησης της εσωτερικής αγοράς. Για το λόγο αυτό επιλέχθηκε ως νομική βάση το άρθρο 95. Κατά συνέπεια, η πρόταση της Επιτροπής υποβάλλεται προς έγκριση στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με βάση τη διαδικασία συναπόφασης του άρθρου 251 της Συνθήκης. Το άρθρο 95 προβλέπει την υποχρέωση διαβούλευσης με την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή.

Τα κράτη μέλη, κάνοντας χρήση της ρήτρας ελάχιστων απαιτήσεων που προβλέπεται στο άρθρο 15 της οδηγίας 87/102/ΕΟΚ, ενέκριναν για τις περισσότερες πτυχές της καταναλωτικής πίστης πιο αναλυτικές, πιο σαφείς και πιο αυστηρές διατάξεις από αυτές που προβλέπονται στην οδηγία για να προστατεύσουν τους καταναλωτές τους. Αυτές οι διαφορές είναι σε θέση να καταστήσουν πιο δύσκολη τη σύναψη διασυνοριακών συμβάσεων εις βάρος τόσο των καταναλωτών όσο και των πιστωτικών φορέων. Είναι γεγονός ότι το πεδίο εφαρμογής των εθνικών νομοθεσιών που θεσπίστηκαν για τη μεταφορά της οδηγίας 87/102/ΕΟΚ είναι συνήθως ευρύτερο από το πεδίο εφαρμογής της ίδιας της οδηγίας, αλλά επιπλέον παρουσιάζει διαφορές από το ένα κράτος μέλος στο άλλο. Έτσι, ενώ σε ορισμένα κράτη μέλη η νομοθεσία περί καταναλωτικής πίστης ρυθμίζει τη χρηματοδοτική μίσθωση σε ιδιώτες με δικαίωμα αγοράς ή ακόμη και την καθαρή μίσθωση κινητών αγαθών σε καταναλωτές, σε άλλα κράτη μέλη οι συμβάσεις αυτές έχουν εξαιρεθεί από το πεδίο εφαρμογής της αντίστοιχης νομοθεσίας.

Επομένως, οι διάφορες μορφές πιστωτικών συμβάσεων προβλέπουν έναν υπολογισμό επιτοκίων και κόστους ο οποίος διαφέρει ανάλογα με τις μορφές πίστωσης και με τα κράτη μέλη. Για το σκοπό αυτό η οδηγία 87/102/ΕΟΚ, όπως τροποποιήθηκε από τις οδηγίες 90/88/ΕΟΚ και 98/7/ΕΚ, εισήγαγε τον υπολογισμό ενός συνολικού ετήσιου πραγματικού επιτοκίου που συμπεριλαμβάνει όλους τους τόκους και το κόστος που απαιτείται να καταβάλει ο καταναλωτής, δίνοντας στον τελευταίο τη δυνατότητα να τα συγκρίνει καλύτερα. Από την άλλη πλευρά, ως αποτέλεσμα της καθιέρωσης του ΣΕΠΕ επανεμφανίζονται δύο προβλήματα: αφενός το πρόβλημα των συμβατικών όρων υπολογισμού προκειμένου να εκφραστούν ταυτόχρονα τα χρονικά διαστήματα και οι στρογγυλοποιήσεις και αφετέρου το πρόβλημα του καθορισμού των επιβαρύνσεων - της «βάσης υπολογισμού» - που πρέπει να ληφθούν υπόψη. Για να μπορεί το ΣΕΠΕ να είναι απόλυτα αξιόπιστο και να μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση, θα πρέπει τα κράτη μέλη να το υπολογίζουν με ενιαίο τρόπο και να ενσωματώνουν με τον ίδιο τρόπο όλα τα στοιχεία κόστους που συνδέονται με τη σύμβαση της πίστωσης. Αυτό όμως δεν συμβαίνει σε όλες τις περιπτώσεις, παρά τις τροποποιήσεις που επέφερε η οδηγία 98/7/ΕΚ.

Επισημαίνονται π.χ. κάποιες δυσκολίες που αντιμετωπίζονται στην προσπάθεια να αποδειχθεί ο «υποχρεωτικός» χαρακτήρας των ασφαλειών και εγγυήσεων που καλύπτουν την εξόφληση της πίστωσης - ο υποχρεωτικός αυτός χαρακτήρας αποτελεί το κριτήριο για να συμπεριληφθεί το κόστος αυτών των ασφαλειών και εγγυήσεων στη βάση υπολογισμού - και οι οποίες οδήγησαν ορισμένα κράτη μέλη στο να ορίσουν κανόνες πέραν της οδηγίας, χρησιμοποιώντας τη ρήτρα ελάχιστων απαιτήσεων. Η εξαίρεση ορισμένων ειδών στοιχείων κόστους από την οδηγία δεν έχει - ή έπαψε να έχει - λόγο ύπαρξης και επομένως πολλά κράτη μέλη προχώρησαν στην ενσωμάτωση αυτών των στοιχείων κόστους στις εθνικές τους «βάσεις υπολογισμού». Υπάρχουν, τέλος, κάποια αδιευκρίνιστα σημεία στην οδηγία, π.χ. αναφορικά με τον αντίκτυπο των προμηθειών που πρέπει να καταβάλλονται στους μεσίτες πιστώσεων ή με τους φόρους που συνεπάγεται η χορήγηση ή η εκτέλεση της πιστωτικής σύμβασης. Όλα τα παραπάνω οδηγούν ενδεχομένως σε μία διαφορά δεκάδων ποσοστιαίων μονάδων, ανάλογα εάν ένα κράτος μέλος προσδιορίζει με αυστηρότερα ή ελαστικότερα κριτήρια τη σύνθεση της «βάσης υπολογισμού» που εφαρμόζει.

Η παρούσα πρόταση οδηγίας προβαίνει σε επανεκτίμηση τόσο των συμβατικών όρων υπολογισμού όσο και της ενσωμάτωσης ή εξαίρεσης ορισμένων στοιχείων κόστους με κριτήριο τις οικονομικές τους αιτιολογήσεις, κατά τρόπο ώστε να καταλήξουμε στις λιγότερες δυνατές εξαιρέσεις στοιχείων κόστους της πίστωσης και στη μέγιστη δυνατή σαφήνεια, κάτι που κανονικά πρέπει να οδηγήσει στη μέγιστη δυνατή προσέγγιση των εθνικών «βάσεων υπολογισμού» και σε μεγαλύτερη ομοιομορφία των μεθόδων υπολογισμού.

Τα προαναφερόμενα μέτρα συγκρισιμότητας των στοιχείων κόστους δεν μπορούν να εφαρμοστούν παρά μόνο σε ευρωπαϊκή κλίμακα. Θα έχουν ικανοποιητικά αποτελέσματα μόνον εάν το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας συμπεριλάβει το σύνολο των συμβάσεων πιστώσεων που διατίθενται στους καταναλωτές.

Μπορούμε να παραθέσουμε και άλλα παραδείγματα. Έτσι, οι νομοθεσίες των κρατών μελών περιλαμβάνουν διαφορετικές διαδικασίες και προθεσμίες «υπαναχώρησης», «εξέτασης» ή «ακύρωσης» των πιστωτικών συμβάσεων. Οι διαφορετικές αυτές προθεσμίες και διαδικασίες αποτελούν τροχοπέδη για τον πιστωτικό φορέα που επιθυμεί να υποβάλει προσφορές πιστώσεων σε άλλα κράτη μέλη και βρίσκεται αντιμέτωπος με μία προθεσμία 3 ημερών στο Λουξεμβούργο, μία προθεσμία 7 ημερών στο Βέλγιο, μία απαγόρευση της εκτέλεσης της σύμβασης πίστωσης κατά τη διάρκεια της περιόδου υπαναχώρησης στη Γαλλία, την υποχρέωση αναφοράς των προθεσμιών και των διαδικασιών στην πιστωτική σύμβαση, κ.λπ.. Οι διιστάμενες νομοθετικές διατάξεις αναφορικά με τους όρους που διέπουν τη διατύπωση, τη σύναψη και την ακύρωση μίας σύμβασης οδηγούν σε στρέβλωση του ανταγωνισμού.

Ορισμένα κράτη μέλη προβλέπουν την ολοκληρωτική απαγόρευση της προσέγγισης καταναλωτών κατ' οίκον για τη σύναψη συμβάσεων πίστωσης, ενώ άλλα καθορίζουν μία προθεσμία υπαναχώρησης ή ακόμη μία σειρά ειδικών μέτρων καταπολέμησης των επιθετικών μεθόδων εμπορίας. Κάτι που σε κάποιο κράτος μέλος είναι απολύτως νόμιμο ενδέχεται σε άλλο κράτος μέλος να επισύρει ποινική δίωξη. Ένας πιστωτικός φορέας ο οποίος ασκεί τη δραστηριότητά του σε ένα πολύ αυστηρό νομικό πλαίσιο σε κάποιο κράτος μέλος μπορεί να διεισδύσει ευκολότερα σε άλλο κράτος μέλος όπου ισχύουν λιγότερο αυστηρές προϋποθέσεις, εξασφαλίζοντας κατ' αυτόν τον τρόπο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.

Σε περίπτωση μη εκτέλεσης των συμβάσεων πίστωσης ή εγγύησης, ένας πιστωτικός φορέας θα βρεθεί αντιμέτωπος με διαφορετικές διαδικασίες και προθεσμίες προειδοποίησης, ανάλογα με το κράτος μέλος στο οποίο διαμένει ο καταναλωτής. Οι νομοθεσίες των κρατών μελών παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές όσον αφορά τις περιόδους αναμονής πριν από την εκτέλεση που εφαρμόζονται είτε έναντι των καταναλωτών και των εγγυητών ή για την ανάκτηση των αγαθών. Η εφαρμογή μεγαλύτερων προθεσμιών και ειδικών διαδικασιών συνεπάγεται επιπρόσθετο κόστος για τον πιστωτικό φορέα ο οποίος διατρέχει τον κίνδυνο μη εκτέλεσης της σύμβασης και ενδέχεται να επιφέρει εις βάρος του ανταγωνιστικό μειονέκτημα σε σχέση με άλλους πιστωτικούς φορείς οι οποίοι δεν επιβαρύνονται με αυτό το κόστος ή έχουν να αντιμετωπίσουν λιγότερο αυστηρές προϋποθέσεις, παρά το γεγονός ότι χορήγησαν πίστωση στον ίδιο καταναλωτή.

Μέτρα που διασφαλίζουν υψηλό επίπεδο προστασίας του καταναλωτή θεσπίζονται σύμφωνα με το άρθρο 153, παράγραφοι 1 και 3α, της συνθήκης, σε συνδυασμό με το προαναφερθέν άρθρο 95. Πράγματι, τα συγκεκριμένα μέτρα προστασίας στοχεύουν στην ενίσχυση των μέτρων που συμβάλλουν στην υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς και θα πρέπει να εξασφαλίσουν την αποδοχή εκ μέρους των κρατών μελών της μέγιστης δυνατής εναρμόνισης δίχως την ανάγκη συστηματικής προσφυγής σε πρόσθετα μέτρα προστασίας.

Με αυτό ακριβώς το πνεύμα η παρούσα οδηγία ενθαρρύνει την προσφυγή σε διαδικασίες φιλικής διευθέτησης πριν από την εφαρμογή διαδικασιών είσπραξης, τη συμμόρφωση αυτών των διαδικασιών είσπραξης προς τους συμπεφωνημένους συμβατικούς όρους, την ισορροπία ανάμεσα στα αμοιβαία συμφέροντα του πιστωτικού φορέα και του καταναλωτή κατά το διακανονισμό των υπερήμερων πληρωμών, το γεγονός ότι πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα συμφέροντα όλων των πλευρών στο πλαίσιο συμφωνιών ανάκτησης των αγαθών που χρηματοδοτούνται με πίστωση, καθώς και τη δυνατότητα του καταναλωτή να απευθύνεται, ενδεχομένως, σε άλλο πιστωτικό φορέα δίχως να επιβαρύνεται με την καταβολή αδικαιολόγητων αποζημιώσεων.

2.3. Το καταλληλότερο μέσο για την επίτευξη των επιδιωκόμενων στόχων

Η προτεινόμενη δράση αποσκοπεί στην κάλυψη των αναγκών της εσωτερικής αγοράς με τη θέσπιση κοινών και εναρμονισμένων κανόνων για όλους τους εμπλεκόμενους παράγοντες - πιστωτικούς φορείς, μεσίτες πιστώσεων κ.λπ. - με την εξασφάλιση ταυτόχρονα της δυνατότητας των πιστωτικών φορέων να παρέχουν ευκολότερα τις υπηρεσίες τους και των καταναλωτών να απολαμβάνουν υψηλό επίπεδο προστασίας.

Εξετάστηκε το ενδεχόμενο θέσπισης ομοιόμορφης νομοθεσίας υπό μορφή κανονισμού με άμεση ισχύ χωρίς μεταφορά στο εθνικό δίκαιο των κρατών μελών αλλά η λύση αυτή απερρίφθη. Μία οδηγία θα προσφέρει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να τροποποιήσουν, ως αποτέλεσμα της μεταφοράς της οδηγίας 87/102/ΕΟΚ στο εθνικό δίκαιο, την ισχύουσα νομοθεσία όσο χρειάζεται για να συμμορφωθούν με αυτή την οδηγία. Κατά την εκπόνηση της πρότασης οδηγίας η Επιτροπή κατέβαλε προσπάθειες προκειμένου να επιτύχει μία ισορροπία θεμελιωμένη στη μέγιστη δυνατή επέκταση του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας, κατά τρόπο ώστε να καλύπτει όλες τις μορφές συμβάσεων πίστωσης και εγγύησης, καθώς και στη βούληση για περιορισμό του αντίκτυπου μίας παρόμοιας μεταρρύθμισης στις νομοθεσίες των κρατών μελών. Με τη νέα προσέγγιση εναρμόνισης και αυτές τις πολυάριθμες ουσιαστικές τροποποιήσεις, η παρούσα νομοθετική πράξη θα αντικαταστήσει την οδηγία 87/102/ΕΟΚ όπως τροποποιήθηκε από τις οδηγίες 90/88/ΕΟΚ και 98/7/ΕΚ.

2.4. Πλεονεκτήματα της προτεινόμενης οδηγίας

Με την εναρμόνιση των κανόνων που διέπουν τις πιστώσεις που χορηγούνται στους καταναλωτές θα βελτιωθεί η λειτουργία και θα ενισχυθεί η σταθερότητα των ευρωπαϊκών αγορών στον τομέα της καταναλωτικής πίστης.

Επίσης θα βελτιωθεί η λειτουργία της αγοράς χάρη στην αύξηση των δυνατοτήτων άσκησης διασυνοριακών δραστηριοτήτων εντός της εσωτερικής αγοράς, ενισχύοντας κατ' αυτόν τον τρόπο τον ανταγωνισμό στην αγορά. Πράγματι, από τη στιγμή που θα ισχύουν οι ίδιοι κανόνες τόσο για τους πιστωτικούς φορείς ή/και τους μεσίτες πιστώσεων όσο και για τους καταναλωτές και τους εγγυητές, οι τελευταίοι θα αποκτήσουν μεγαλύτερη εμπιστοσύνη σε πιστώσεις ενίοτε άγνωστες, οι οποίες χορηγούνται με εξαιρετικά συμφέροντα επιτόκια και μορφές από πιστωτικούς φορείς ή μεσίτες που εδρεύουν σε άλλα κράτη μέλη.

Από την άλλη πλευρά, θα ενισχυθεί η σταθερότητα των αγορών αυτών, διότι με την καθιέρωση ενός συνόλου διατάξεων αναφορικά με τον «υπεύθυνο δανεισμό», την ενημέρωση και την προστασία τόσο κατά τη σύναψη της σύμβασης πίστωσης όσο και τη στιγμή της εκτέλεσης ή της ενδεχόμενης μη εκτέλεσής της θα μειωθούν οι πιθανότητες ένας πιστωτικός φορέας ή ένας μεσίτης πιστώσεων να προσπαθήσει να παραπλανήσει τους καταναλωτές ενός άλλου κράτους μέλους ή να θέσει σε κίνδυνο τη χρηματοοικονομική τους κατάσταση ή ακόμη να ενεργήσει με ανεύθυνο τρόπο. Επιπλέον, η προτεινόμενη οδηγία, και ιδίως οι διατάξεις της αναφορικά με τα μέτρα πρόληψης της υπερχρέωσης, καθώς και με τους κανόνες που διέπουν την αναζήτηση στοιχείων σε κεντρικές βάσεις δεδομένων, θα βελτιώσει την ποιότητα του δανεισμού και θα μειώσει τον κίνδυνο να πέσουν οι καταναλωτές θύματα υπερβολικών δεσμεύσεων στις οποίες δεν θα μπορούν πλέον να αντεπεξέλθουν, με αποτέλεσμα τον οικονομικό τους αποκλεισμό και πολυδάπανες για τα κράτη μέλη κοινωνικές παρεμβάσεις.

3. Εξεταση των διαταξεων

Άρθρο 1 (Σκοπός)

Σκοπός της οδηγίας είναι η καθιέρωση της μέγιστης δυνατής εναρμόνισης στον τομέα των πιστώσεων που χορηγούνται στους καταναλωτές, διασφαλίζοντας σε αυτούς υψηλό επίπεδο προστασίας. Όλα τα είδη και οι μορφές πιστώσεων που χορηγούνται στους καταναλωτές θα καλύπτονται κατ' αρχήν από την εναρμόνιση αυτή. Γι' αυτόν ακριβώς το λόγο ο τίτλος της οδηγίας αναφέρεται στις πιστώσεις που χορηγούνται στους καταναλωτές και όχι στην καταναλωτική πίστη. Οι ελάχιστες εξαιρέσεις από το πεδίο εφαρμογής της παρούσας οδηγίας, το οποίο έχει διευρυνθεί πολύ σε σχέση με την οδηγία 87/102/ΕΟΚ, απαριθμούνται στο άρθρο 3.

Καλύπτονται επίσης οι συμβάσεις εγγύησης. Η προβλεπόμενη εναρμόνιση στην περίπτωση αυτών των συμβάσεων θα αφορά κυρίως την ενημέρωση που πρέπει να παρέχεται στους καταναλωτές που συνάπτουν παρόμοιες συμβάσεις, έστω κι αν είναι εγγυητές μιας πίστωσης που χορηγείται για επαγγελματικούς σκοπούς.

Άρθρο 2 (ορισμοί)

Το άρθρο αυτό περιλαμβάνει τους ορισμούς μιας σειράς όρων που χρησιμοποιούνται στην οδηγία. Επιλέχθηκε κατ' αρχήν η χρήση της ίδιας ορολογίας με αυτή της οδηγίας 87/102/ΕΟΚ. Εισήχθησαν ορισμένες αλλαγές προκειμένου να καλυφθεί η διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής ή για την αποσαφήνιση ορισμένων εννοιών. Εισήχθησαν κάποιοι νέοι ορισμοί για την κάλυψη των νέων εννοιών που περιέχει το κείμενο.

Οι ορισμοί του «πιστωτικού φορέα», του «καταναλωτή» και της «σύμβασης πίστωσης» παρέμειναν σχεδόν αμετάβλητοι σε σχέση με το κείμενο της αρχικής οδηγίας, εξαιρουμένης της καλύτερης ενσωμάτωσης της έννοιας «υπόσχεση πίστωσης». Καλύπτονται όλες οι δικαιοπραξίες που συνδέονται με την πίστωση, συμπεριλαμβανομένων των υποσχέσεων για σύναψη σύμβασης.

Καλύπτονται επίσης οι συμβάσεις πίστωσης για παροχή υπηρεσιών.

Η δεύτερη φράση του ορισμού δεν αποβλέπει στην εισαγωγή εξαίρεσης. Διευκρινίζει τις περιπτώσεις, όπως η παροχή αερίου, η υδροδότηση και η ηλεκτροδότηση, όπου η - συνεχής - παροχή υπηρεσιών συνοδεύεται από την καταβολή του σχετικού τιμήματος δίχως χορήγηση «πίστωσης».

Ο «μεσίτης πιστώσεων» αποτελεί μία γενική έννοια που μπορεί να καλύπτει πολλών ειδών δραστηριότητες και διάφορες κατηγορίες παρεμβαινόντων:

έναν εντεταλμένο μεσάζοντα εξουσιοδοτημένο να υπογράφει - κατ' αποκλειστικότητα - εξ ονόματος και για λογαριασμό του πιστωτικού φορέα·

έναν πράκτορα πιστώσεων, δηλ. ένα ανεξάρτητο πρόσωπο (που ασκεί δραστηριότητα υπό τη δική του επωνυμία), το οποίο μπορεί να υποβάλει αιτήσεις για χορήγηση πίστωσης σε πολλούς πιστωτικούς φορείς·

έναν «προμηθευτή αγαθών ή υπηρεσιών», άρα ένα πρόσωπο (όπως ένας πωλητής) που μπορεί να είναι είτε ένας εντεταλμένος μεσάζων είτε ένας πράκτορας πιστώσεων ή και ένας πιστωτικός φορέας ο οποίος εκχωρεί άμεσα τα δικαιώματά του σε έναν τρίτο πιστωτικό φορέα/κύριο χρηματοδότη που θα λάβει τη (συν)απόφαση σχετικά με τη χορήγηση της πίστωσης, του οποίου η μεσολαβητική δραστηριότητα δεν αποτελεί παρά ένα μέσο στήριξης της κύριας δραστηριότητάς του, δηλαδή της πώλησης προϊόντων ή υπηρεσιών.

Ο προτεινόμενος ορισμός επιτρέπει να συμπεριληφθούν όλα τα πρόσωπα που συνδράμουν στη σύναψη μιας σύμβασης πίστωσης, δηλαδή όχι μόνον οι πράκτορες πιστώσεων αλλά και οι εντεταλμένοι μεσάζοντες ή οι τραπεζοϋπάλληλοι, όπως και οι προμηθευτές αγαθών και υπηρεσιών και οι απασχολούμενοι κυρίως ή επικουρικώς σε εμπορικές δραστηριότητες, συμπεριλαμβανομένων όσων παραπέμπουν πελάτες σε πιστωτικούς φορείς ή μεσίτες πιστώσεων.

Πρόκειται επομένως για κάθε πρόσωπο που παρέχει σε έναν πιστωτικό φορέα στοιχεία για την εξακρίβωση της ταυτότητας του καταναλωτή και παραπέμπει τον καταναλωτή επί αμοιβή σε έναν πιστωτικό φορέα για τη σύναψη πιστωτικής σύμβασης. Η αμοιβή αυτή μπορεί να είναι σε χρήμα ή σε κάθε άλλη μορφή οικονομικού πλεονεκτήματος που συμφωνήθηκε: υποστήριξη πληροφορικής, πρόσβαση στο εμπορικό δίκτυο του πιστωτικού φορέα, διευκολύνσεις πίστωσης, κ.λπ. Οι ανεξάρτητοι δικηγόροι και συμβολαιογράφοι δεν καλύπτονται κατ' αρχήν από τον ορισμό, ακόμη κι αν ο καταναλωτής ζητά από αυτούς συμβουλές σχετικά με τις συνέπειες μιας σύμβασης πίστωσης ή αν συνδράμουν στη διατύπωση ή την επικύρωση της σύμβασης, εφόσον ο ρόλος τους περιορίζεται στην παροχή νομικών συμβουλών και δεν κατευθύνουν τους πελάτες τους σε συγκεκριμένους πιστωτικούς φορείς.

Η «σύμβαση εγγύησης» καλύπτει το σύνολο των εγγυήσεων, τόσο τις προσωπικές όσο και τις εμπράγματες: τριτεγγυήσεις, αλληλεγγύη, υποθήκες, ενέχυρα, κ.λπ.. Η συγκεκριμένη σύμβαση πρέπει να συνάπτεται από έναν καταναλωτή που αποκαλείται «εγγυητής» προκειμένου να γίνεται διάκριση ανάμεσα σε αυτόν και τον καταναλωτή που υπογράφει τη σύμβαση πίστωσης. Η σύμβαση εγγύησης μπορεί να αφορά όλες τις δικαιοπραξίες που συνδέονται με την πίστωση και να συνάπτεται για ιδιωτικούς ή επαγγελματικούς σκοπούς, υπό την προϋπόθεση ότι ο εγγυητής ενεργεί με σκοπούς μη επαγγελματικούς.

Το «συνολικό κόστος της πίστωσης για τον καταναλωτή» πρέπει να περιλαμβάνει όλα τα στοιχεία κόστους, συμπεριλαμβανομένων των χρεωστικών τόκων και άλλων αποζημιώσεων, προμηθειών, φόρων και εξόδων πάσης φύσεως, που καλείται να καταβάλει ο καταναλωτής για τη χορηγούμενη πίστωση, ανεξάρτητα εάν είναι καταβλητέα στον πιστωτικό φορέα ή στο μεσίτη πιστώσεων ή στην αρμόδια αρχή που επιβάλλει φόρους σε ιδιαίτερες μορφές πιστώσεων ή ακόμη σε κάθε τρίτο πρόσωπο που δικαιούται να αξιώνει αμοιβή μετά από τη διαμεσολάβηση ή τη σύναψη μιας σύμβασης πίστωσης ή εγγύησης. Αν και η ερμηνεία αυτή περιλαμβάνεται ήδη στην οδηγία 87/102/ΕΟΚ, ο ορισμός τροποποιήθηκε ελαφρώς προκειμένου να διευκρινιστεί η ενσωμάτωση ορισμένων στοιχείων κόστους, χωρίς εντούτοις αυτό να σημαίνει ότι καταλήγουμε σε έναν θετικό και εξαντλητικό κατάλογο όλων των στοιχείων κόστους.

Οι έννοιες "ποσά που εισπράττονται από τον πιστωτικό φορέα" και "συνολικό χρεωστικό επιτόκιο" είναι νέες σε σχέση με την οδηγία 87/102/ΕΟΚ και πρέπει να καταστήσουν δυνατή την εξακρίβωση των εξόδων που προκύπτουν από την υπηρεσία χορήγησης πιστώσεων που προσφέρει ο πιστωτικός φορέας καθώς και των εξόδων που διεκδικεί ο πιστωτικός φορέας, εξαιρουμένων όλων των συναφών εξόδων που διεκδικούνται από τρίτους: έξοδα συμβολαιογράφου, έξοδα εγγύησης, προμήθειες που πληρώνονται σε μεσίτες πιστώσεων, έξοδα προαιρετικών ασφαλίσεων, κ.λπ.

Το χρεωστικό επιτόκιο είναι το επιτόκιο που εφαρμόζεται για τον υπολογισμό του ποσού μιας περιοδικής καταβολής σε συνάρτηση με το ποσό της αναληφθείσας πίστωσης και τη διάρκεια της συγκεκριμένης ανάληψης, αποκλειόμενου κάθε άλλου κόστους. Η αναφορά αυτού του επιτοκίου θα προσφέρει στον καταναλωτή τη δυνατότητα επαλήθευσης των χρεωστικών τόκων που καλείται να καταβάλει για δεδομένη χρονική περίοδο. Στο άρθρο 6 της οδηγίας 87/102/ΕΟΚ η έννοια του «ετήσιου επιτοκίου» χρησιμοποιείται χωρίς άλλη διευκρίνιση. Ορισμένα κράτη μέλη επέλεξαν, ιδίως για πιστώσεις μακράς διάρκειας που ενδεχομένως καλύπτονται από υποθήκη, την εφαρμογή ενός πραγματικού επιτοκίου και τη μέθοδο της ισοδύναμης μετατροπής, αποφεύγοντας την προσφυγή σε άπειρες μεθόδους υπολογισμού του περιοδικού τόκου με την εφαρμογή διαφόρων κανόνων pro rata temporis που ελάχιστη σχέση έχουν με το γραμμικό χαρακτήρα του χρόνου. Κάποια άλλα κράτη μέλη αποδέχονται ένα περιοδικό ονομαστικό επιτόκιο το οποίο υπολογίζεται με μια μέθοδο αναλογικής μετατροπής. Σκοπός της παρούσας οδηγίας είναι να αποδεσμεύσει μια ενδεχόμενη μεταγενέστερη ρύθμιση του ύψους των χρεωστικών επιτοκίων από τη διαδικασία καθορισμού των ποσοστών επιβάρυνσης και να περιοριστεί στην αναφορά του επιτοκίου που εφαρμόζεται. Παρά ταύτα, χρησιμοποιείται η έννοια του «χρεωστικού επιτοκίου» προκειμένου να γίνει διάκριση από το πιστωτικό επιτόκιο ή το επιτόκιο αποταμίευσης.

Επομένως, το χρεωστικό επιτόκιο είναι ένα επιτόκιο το οποίο προσφέρει στον πιστωτικό φορέα τη δυνατότητα να υπολογίζει περιοδικά και με συγκεκριμένη μέθοδο τους οφειλόμενους τόκους επί του αναληφθέντος κεφαλαίου. Το επιτόκιο αυτό είναι διαφορετικό από το λεγόμενο «επιτόκιο επιβάρυνσης», που εφαρμόζεται ενίοτε σε ορισμένα κράτη μέλη και υπολογίζεται με βάση την προς χρηματοδότηση καθαρή τιμή ενός αγαθού ή μιας υπηρεσίας αλλά που δεν επιφέρει προστιθέμενη αξία για τον καταναλωτή. Χάρη στο συνολικό ετήσιο πραγματικό επιτόκιο θα αναδεικνύεται η αληθινή «βαρύτητα» της μεθόδου που χρησιμοποιείται για τον υπολογισμού του χρεωστικού αυτού επιτοκίου.

Η έκφραση «υπολειμματική αξία» χρησιμοποιείται συχνά στους τομείς της χρηματοδοτικής μίσθωσης (ή λήζινγκ). Η καταβολή αυτής της αξίας κατά την άρση του δικαιώματος προαίρεσης αγοράς ή κατά τη λήξη της σύμβασης πίστωσης θα επιτρέπει στον καταναλωτή να αποκτά την κυριότητα του χρηματοδοτούμενου αγαθού.

Η έκφραση «ανάληψη πίστωσης» προσδιορίζει το ποσό που ένας καταναλωτής έχει αποσύρει ή μπορεί να αποσύρει εφάπαξ σε μία δεδομένη στιγμή. Το ανώτατο όριο, ήτοι το «συνολικό ποσό της πίστωσης», προκύπτει κατ' αρχήν από το άθροισμα των εγκεκριμένων αναλήψεων πίστωσης.

Ο ορισμός του «μόνιμου υποθέματος» είναι ο ίδιος με αυτόν που υπάρχει στην οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της {...} σχετικά με την εξ αποστάσεως εμπορία χρηματοοικονομικών υπηρεσιών προς τους καταναλωτές και την τροποποίηση των οδηγιών 90/619/ΕΟΚ του Συμβουλίου 97/7/ΕΚ και 98/27/ΕΚ.

Με την έκφραση "ανασύσταση κεφαλαίου από τρίτους" διευκρινίζεται ένα άτομο, διαφορετικό από τον πιστωτικό φορέα και τον καταναλωτή, που αναλαμβάνει την υποχρέωση απέναντι στον καταναλωτή και ενδεχομένως και απέναντι στον πιστωτικό φορέα για ανασύσταση του κεφαλαίου που οφείλεται δυνάμει πιστωτικής σύμβασης έτσι ώστε ο καταναλωτής να μπορέσει να εξοφλήσει τον πιστωτικό φορέα σύμφωνα με τους όρους που προβλέπονται στην πιστωτική σύμβαση. Αυτό το πρόσωπο είναι κατά γενικό κανόνα ένας ασφαλιστής ή ένα ταμείο επενδύσεων.

Άρθρο 3 (πεδίο εφαρμογής)

Το παρόν άρθρο προσδιορίζει τα είδη των συμβάσεων τα οποία εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας. Η οδηγία 87/102/ΕΟΚ εφαρμόζεται αποκλειστικά στις συμβάσεις πίστωσης [10] και άρα στις συμβάσεις δυνάμει των οποίων ένας πιστωτικός φορέας χορηγεί ή υπόσχεται να χορηγήσει σε καταναλωτή μία πίστωση με τη μορφή προθεσμίας πληρωμής, δανείου ή οποιασδήποτε άλλης παρόμοιας χρηματοδοτικής διευκόλυνσης. Η παρούσα πρόταση οδηγίας αποσκοπεί στη διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής ώστε να περιλαμβάνει όλες τις εγγυήσεις, δηλαδή κάθε εγγυητή και επομένως κάθε καταναλωτή που υπογράφει μια εγγύηση, είτε προσωπική είτε εμπράγματη, η οποία καλύπτει μια πίστωση που χορηγείται σε καταναλωτή ή έμπορο. Δεν μπορούμε να στερήσουμε από τους ανθρώπους αυτούς ένα ελάχιστο επίπεδο ενημέρωσης και προστασίας ανάλογο αυτού που απολαμβάνει ο καταναλωτής/δανειολήπτης [11].

[10] Βλέπε απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου της 23ης Μαρτίου 2000, υπόθεση C-208/98, Berliner Kindl Brauerei AG.

[11] Νομοθεσίες παρεμφερείς ή συγκρίσιμες στα ΚΜ - μη εξαντλητικός κατάλογος - : F, UK, L, B, IRL, S.

Πρέπει να καταργηθούν οι εξαιρέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 2 της οδηγίας 87/102/ΕΟΚ, οι οποίες αφορούν τα κατώτατα και ανώτατα όρια, τις άτοκες ή με χαμηλό επιτόκιο πιστώσεις, τις συμβάσεις μίσθωσης αγαθών ή υπηρεσιών με δικαίωμα αγοράς, τις συμβάσεις πίστωσης που έχουν τη μορφή δημοσίου εγγράφου, τις προκαταβολές σε τρεχούμενο λογαριασμό, τις εγκεκριμένες, μη εγκεκριμένες ή σιωπηρές υπεραναλήψεις, καθώς και όλες τις μορφές πιστώσεων βραχείας διάρκειας που επιβαρύνουν τον καταναλωτή με έξοδα ή τόκους [12].

[12] Τα ΚΜ υπερέβησαν από κάθε άποψη το περιορισμένο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 87/102/ΕΟΚ. Νομοθεσίες παρεμφερείς ή συγκρίσιμες στα ΚΜ - μη εξαντλητικός κατάλογος - κατά εξαίρεση:

Ωστόσο οι πιστωτικές συμβάσεις που αφορούν τη χορήγηση πίστωσης για την απόκτηση ή τη μετατροπή ενός ακινήτου και οι οποίες αποτελούν το αντικείμενο μίας σύστασης της Επιτροπής δεν καλύπτονται από την οδηγία. Αντίθετα, η οδηγία θα εφαρμόζεται σε αυτές τις πιστωτικές συμβάσεις εφόσον παρέχουν τη δυνατότητα χρηματοδότησης, ενδεχομένως με μια νέα ανάληψη πίστωσης, ενεργειών διαφορετικών από την απόκτηση ή μετατροπή ακινήτου.

Χρειάζεται επίσης να εξαιρεθούν οι συμβάσεις οι οποίες προβλέπουν προθεσμίες ή χρηματοδοτικές διευκολύνσεις, ενδεχομένως με τη χρήση καρτών πληρωμής ή χρεωστικών καρτών, που καλύπτουν άτοκες συναλλαγές και των οποίων η προθεσμία δεν υπερβαίνει τους τρεις μήνες.

Η παρούσα οδηγία δεν αποσκοπεί να καλύψει μια κατάσταση κατά την οποία ένας εργοδότης χορηγεί μια περιστασιακή πίστωση και συνεπώς εκτός της κύριας εμπορικής ή επαγγελματικής του δραστηριότητας ή κάποια προκαταβολή επί του μισθού στο προσωπικό του. Από την άλλη πλευρά, δεν συντρέχει λόγος να δίδεται στα κράτη μέλη η δυνατότητα να εξαιρούν από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας ορισμένες μορφές πίστωσης που διατίθενται σε ιδιαίτερες κατηγορίες του κοινού ή που χορηγούνται υπό ειδικές προϋποθέσεις και με μειωμένο επιτόκιο, εφόσον οι πιστώσεις αυτές χορηγούνται συστηματικά στο πλαίσιο εμπορικών ή επαγγελματικών δραστηριοτήτων είτε στα μέλη ενός συνεταιρισμού που δημιουργείται επί τούτου, είτε σε περιπτώσεις όπου κάποιος εργοδότης οργανώνει μία υπηρεσία «χορήγησης πιστώσεων» εντός της επιχείρησής του. Στις περιπτώσεις αυτές η χορήγηση της πίστωσης πρέπει να πραγματοποιείται με την ίδια σύνεση που προβλέπεται στην παρούσα οδηγία και να συνοδεύεται από τις ίδιες πληροφορίες, συμβουλές και μέτρα που αποσκοπούν στην προστασία του καταναλωτή.

Τέλος, πρέπει να εξαιρούνται οι πιστωτικές συμβάσεις που συνάπτονται μεταξύ των επιχειρήσεων επενδύσεων που αναφέρονται στο άρθρο 1, παράγραφος 2 της οδηγίας 93/22/ΕΟΚ και έναν επενδυτή [13]. Ουσιαστικά πρόκειται για εντελώς ιδιόμορφες πιστωτικές συμβάσεις για τις οποίες ισχύουν παρόμοιες διατάξεις, κυρίως στον τομέα της ενημέρωσης και της παροχής συμβουλών.

[13] ΕΕ L141 της 11.06.1993, σ. 27

Άρθρο 4 (διαφήμιση)

Το άρθρο 3 της οδηγίας 87/102/ΕΟΚ ορίζει ότι «κάθε διαφήμιση ή προσφορά που εκτίθεται σε εμπορικά καταστήματα, μέσω της οποίας ο διαφημιζόμενος δηλώνει ότι προσφέρεται να χορηγήσει πίστωση ή να μεσολαβήσει για τη σύναψη συμβάσεων πίστωσης και η οποία αναφέρει το επιτόκιο ή άλλα αριθμητικά στοιχεία σχετικά με το κόστος της πίστωσης, πρέπει επίσης να αναφέρει το συνολικό ετήσιο πραγματικό επιτόκιο με ένα αντιπροσωπευτικό παράδειγμα, εάν δεν υπάρχει άλλος τρόπος». Σκοπός ήταν η αποφυγή της αθέμιτης ή παραπλανητικής διαφήμισης που έπεται της ανακοίνωσης ενός επιτοκίου ή κόστους χωρίς να ενημερώνεται ο καταναλωτής για το πραγματικό κόστος ή επιτόκιο της σύμβασης πίστωσης.

Η διατύπωση του άρθρου 1α, παράγραφος 3, και του άρθρου 3 δείχνει ότι υπήρχαν αρχικά αβεβαιότητες μεταξύ των κρατών μελών αναφορικά με τις δυνατότητες και τις μεθόδους υπολογισμού του συνολικού ετήσιου πραγματικού επιτοκίου (ΣΕΠΕ). Ως εκ τούτου, έγιναν αποδεκτές ορισμένες παρεκκλίσεις, οι οποίες παρείχαν τη δυνατότητα αντικατάστασης της αναφοράς στο ΣΕΠΕ με μία κατά προσέγγιση μέθοδο υπολογισμού με την παράθεση ενός αντιπροσωπευτικού παραδείγματος σε περιπτώσεις όπου η απλή μνεία του ΣΕΠΕ ήταν ανέφικτη, χωρίς ωστόσο να διευκρινίζονται ούτε οι συγκεκριμένες περιστάσεις στις οποίες θα χρησιμοποιείτο το αντιπροσωπευτικό παράδειγμα ούτε η σύνθεση αυτού του παραδείγματος. Στην πραγματικότητα, ο υπολογισμός ενός ΣΕΠΕ είναι πάντα δυνατός, αλλά με χρήση των υποθέσεων που απαριθμούνται στο άρθρο 1α, παράγραφος 7, της οδηγίας 87/102/ΕΟΚ, όπως αντικαταστάθηκε από το άρθρο 12 της παρούσας πρότασης οδηγίας.

Το πλεονέκτημα της μνείας του ΣΕΠΕ σε σχέση με τη χωριστή αναφορά των διαφορετικών στοιχείων κόστους - ετήσιων ή περιοδικών - οφείλεται στο γεγονός ότι στο ΣΕΠΕ συνυπολογίζονται οι «περίοδοι» κατά τις οποίες ο πιστωτικός φορέας αξιώνει την πληρωμή των οφειλών. Το ΣΕΠΕ αποτελεί συνεπώς τον πρώτο κατεξοχήν δείκτη βαρύτητας των στοιχείων του κόστους που επιβαρύνουν τον καταναλωτή σε δεδομένη χρονική περίοδο στο πλαίσιο της εξόφλησης οιασδήποτε συμβάσεως πίστωσης. Εντούτοις, όταν γίνεται διαφήμιση δεν είναι πάντοτε γνωστοί εκ των προτέρων οι ρυθμοί των αναλήψεων ή/και των αποπληρωμών, γεγονός που εξηγεί την ανάγκη προσφυγής σε υποθέσεις. Ενδέχεται όμως σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως στις προκαταβολές σε τρεχούμενο λογαριασμό, να εφαρμόζονται συγχρόνως τρεις ή τέσσερις υποθέσεις: άμεση ανάληψη, εξόφληση μετά από ένα χρόνο, σταθερό επιτόκιο για τη δεδομένη περίοδο. Η υποχρεωτική αναφορά παρόμοιων πληροφοριών στο πλαίσιο ενός αντιπροσωπευτικού παραδείγματος μέσω οπτικοακουστικής διαφήμισης μπορεί μεν να φαίνεται υπερβολική, αλλά η απαγόρευση οποιασδήποτε αναφοράς του κόστους ή των επιβαρύνσεων στις περιπτώσεις του άρθρου 3 θα ήταν επίσης αδιανόητη.

Η πιο ευέλικτη λύση που προτείνεται στο άρθρο 4 της παρούσας πρότασης οδηγίας συνίσταται στην παραπομπή στις διατάξεις της οδηγίας 84/450/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 10ης Σεπτεμβρίου 1984 σχετικά με την παραπλανητική διαφήμιση και τη συγκριτική διαφήμιση. Η εκτίμηση του παραπλανητικού χαρακτήρα θα εξαρτάται επί του προκειμένου από το είδος της σύμβασης πίστωσης και τα πραγματικά στοιχεία που προβάλλονται στη διαφήμιση.

Άρθρο 5 (απαγόρευση της διαπραγμάτευσης συμβάσεων πίστωσης και εγγύησης εκτός των εμπορικών καταστημάτων)

Πολλά κράτη μέλη [14] έκριναν ότι η ενεργός προσέγγιση πελατών κατ' οίκον για τη σύναψη συμβάσεων πίστωσης είναι αδιανόητη στο πλαίσιο μιας ομαλής εμπορικής σχέσης ανάμεσα σε έναν πιστωτικό φορέα ή έναν μεσίτη πιστώσεων και έναν καταναλωτή, ιδίως εάν ληφθεί υπόψη ο αντίκτυπος των κατ' οίκον πωλήσεων στις δεσμεύσεις που αναλαμβάνουν οι καταναλωτές. Η ενεργός προσέγγιση πελατών κατ' οίκον για τη σύναψη συμβάσεων πίστωσης μπορεί να έχει ιδιαίτερα σοβαρές συνέπειες για έναν καταναλωτή ο οποίος, στις περιστάσεις που προβλέπονται από την οδηγία 87/577/ΕΟΚ [15] και παρ' όλη την προστασία που παρέχει η οδηγία αυτή, δεν θα μπορεί πάντα να εκτιμήσει τον πραγματικό οικονομικό αντίκτυπο μιας συναφθείσας σύμβασης. Ουσιαστικά, ο αντίκτυπος αυτός θα γίνει αισθητός μόνον εφόσον πραγματοποιηθεί η πρώτη πληρωμή για την επιστροφή της πίστωσης. Λόγω της ιδιαιτερότητας της πίστωσης και των ενδεχομένων οικονομικών συνεπειών της, κρίνεται αναγκαίο να υιοθετηθεί μια πιο αυστηρή προσέγγιση από αυτή που θεσπίστηκε από την οδηγία 87/577/ΕΟΚ, απαγορεύοντας κάθε ενεργό προσέγγιση πελατών κατ' οίκον για τη σύναψη συμβάσεων πίστωσης που καλύπτονται από την παρούσα οδηγία. Προτείνεται συνεπώς μια απαγόρευση που αφορά τις συμβάσεις πίστωσης και εγγύησης που συνάπτονται υπό συνθήκες ανάλογες με εκείνες των συμβάσεων που αναφέρονται στο άρθρο 1 της οδηγίας 87/577/ΕΟΚ, με την παραδοχή ότι η έννοια του «εμπόρου» καλύπτει τόσο έναν πιστωτικό φορέα όσο και ένα μεσίτη πιστώσεων.

[14] Νομοθεσίες παρεμφερείς ή συγκρίσιμες στα ΚΜ - μη εξαντλητικός κατάλογος: UK, B και L· τμηματικές νομοθεσίες που ρυθμίζουν ορισμένες περιπτώσεις ή καταστάσεις πωλήσεων κατ' οίκον: IRL και NL.

[15] Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Απόφαση της 13 Δεκεμβρίου 2001, υπόθεση C-481/99

Άρθρο 6 (αμοιβαία και εκ των προτέρων ενημέρωση και υποχρέωση παροχής συμβουλών)

Το παρόν άρθρο ρυθμίζει την εκ των προτέρων ενημέρωση του καταναλωτή καθώς και την υποχρέωση παροχής συμβουλών από τον πιστωτικό φορέα και το μεσίτη πιστώσεων [16].

[16] Νομοθεσίες παρεμφερείς ή συγκρίσιμες στα ΚΜ - μη εξαντλητικός κατάλογος: παρ. 1 και 2: μεγάλο μέρος των ΚΜ, όπως π.χ. F και B: προκαταρκτική προσφορά· NL: ενημερωτικά φυλλάδια· IRL και L: παροχή πληροφοριών σχετικά με τη διαφήμιση και τη δραστηριότητα που ασκεί ο πιστωτικός φορέας· UK: υποχρέωση παροχής πληροφοριών και εξειδίκευση αυτών των πληροφοριών για κάθε σύμβαση πίστωσης, κ.λπ. Παρ. 3: B.

O πιστωτικός φορέας και, ενδεχομένως, ο μεσίτης πιστώσεων δεν μπορεί να ζητήσει από τον καταναλωτή ή τον εγγυητή να παράσχει πληροφορίες, οι οποίες, σύμφωνα με το άρθρο 6 της οδηγίας 95/46/ΕΟΚ πρέπει να είναι κατάλληλες, συναφείς προς το θέμα και όχι υπερβολικές σε σχέση με τους σκοπούς για τους οποίους συλλέγονται και υφίστανται επεξεργασία. Ο καταναλωτής και ο εγγυητής είναι υποχρεωμένοι να απαντήσουν ειλικρινά στις συγκεκριμένες ερωτήσεις που θέτει ο πιστωτικός φορέας και, ενδεχομένως, ο μεσίτης πιστώσεων.

Πριν από τη σύναψη της σύμβασης πίστωσης πρέπει να παρέχεται στον καταναλωτή επαρκής ενημέρωση σχετικά με τους όρους και το κόστος της πίστωσης, καθώς και τις υποχρεώσεις που αναλαμβάνει. Οι προτεινόμενοι κανόνες επαναλαμβάνουν σε σημαντικό βαθμό όσα προβλέπονται ήδη για την εκ των προτέρων παροχή πληροφοριών στο πλαίσιο της σύστασης της Επιτροπής της 1ης Μαρτίου 2001 σχετικά με τις προσυμβατικές πληροφορίες που πρέπει να παρέχονται στους καταναλωτές από πιστωτές που χορηγούν στεγαστικά δάνεια [17]. Η ενημέρωση πρέπει επομένως να αφορά όλα τα χαρακτηριστικά της σύμβασης πίστωσης (αν πρόκειται για μια σύμβαση πίστωσης με σταθερό ή μεταβλητό επιτόκιο, ποιοι είναι οι όροι που διέπουν τη μεταβολή του επιτοκίου, τις αναλήψεις, τις αποπληρωμές κ.λπ.) και ορισμένα στοιχεία της θα πρέπει να αναφέρονται υποχρεωτικά στη σύμβαση πίστωσης. Για την σύμβαση πίστωσης εξ αποστάσεως οι εκ των προτέρων πληροφορίες πρέπει εξάλλου να παρέχονται σύμφωνα με τους όρους που αναφέρονται στο άρθρο 5 της οδηγίας .../../ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την εξ αποστάσεως εμπορία χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών προς τους καταναλωτές και την τροποποίηση των οδηγιών 90/619/ΕΟΚ του Συμβουλίου, 97/7/ΕΚ και 98/27/ΕK.

[17] ΕΕ L 69 της 10/03/2001, σσ. 0025-0029.

Η εξατομικευμένη ενημέρωση πρέπει επίσης να περιλαμβάνει μια αναφορά σχετικά με το συνολικό ετήσιο πραγματικό επιτόκιο. Το ΣΕΠΕ που περιλαμβάνεται στην εν λόγω ενημέρωση δεν μπορεί να διαφέρει από το τελικό ΣΕΠΕ που αναγράφεται στη σύμβαση πίστωσης παρά μόνο στο βαθμό που υπολογίζεται με βάση κάποια συμβατικά στοιχεία τα οποία δεν μπορούν να είναι ακόμη γνωστά τη στιγμή της παροχής των πληροφοριών. Θα πρέπει μάλιστα ο καταναλωτής να είναι ενήμερος τουλάχιστον για το γεγονός ότι χρησιμοποιήθηκαν υποθέσεις και ποιες είναι αυτές οι υποθέσεις, ούτως ώστε να έχει προειδοποιηθεί και να είναι έτοιμος να εξακριβώσει τα στοιχεία που συνθέτουν το ΣΕΠΕ, άρα και την προτεινόμενη πίστωση: τα προς ανάληψη ποσά, τα προς επιστροφή ποσά και την περιοδικότητα των πληρωμών. Η ίδια λογική επιβάλλεται και για το συνολικό χρεωστικό επιτόκιο. Η αναφορά οποιουδήποτε ποσοστού επιβάρυνσης ή κόστους που δεν εντάσσεται σε μια τέτοια υπόθεση θεωρείται παραπλανητική ενέργεια. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο είναι σημαντικό, για τις συμβάσεις πιστώσεων εξ αποστάσεως σε περίπτωση κοινοποίησης των εκ των προτέρων πληροφοριών μέσω τηλεφώνου όπως προβλέπεται στο άρθρο 3, παράγραφος 3, της οδηγίας .../.../ΕΚ, να περιλαμβάνεται στις πληροφορίες αυτές τόσο το ΣΕΠΕ όσο και το συνολικό χρεωστικό επιτόκιο, καθώς και τα συστατικά τους στοιχεία.

Η χρήση υποθέσεων είναι περιορισμένη. Στο άρθρο 1α, παράγραφος 7 της οδηγίας 87/102/ΕΟΚ ήδη επιβάλλονται αυστηροί όροι, οι οποίοι υιοθετούνται και στην παρούσα πρόταση οδηγίας. Για παράδειγμα, η αντικατάσταση του πίνακα προθεσμιών εξόφλησης με την υπόθεση της ολικής εξόφλησης μετά από ένα έτος δεν επιτρέπεται παρά μόνοn σε περίπτωση που η ύπαρξη του πίνακα προθεσμιών εξόφλησης δεν προκύπτει από τις ρήτρες της σύμβασης και από το μέσο πληρωμής της χορηγηθείσας πίστωσης.

Πρέπει επίσης να προβλεφθεί η γενική υποχρέωση των πιστωτικών φορέων, και ενδεχομένως των μεσιτών πιστώσεων, να παρέχουν συμβουλές στους καταναλωτές ούτως ώστε οι τελευταίοι να είναι σε θέση να προβαίνουν στην καλύτερη επιλογή μεταξύ των μορφών πίστωσης που συνήθως τους διαθέτουν οι πρώτοι. Οι συγκεκριμένες συμβουλευτικές υπηρεσίες πρέπει ιδίως να λαμβάνουν υπόψη την ικανότητα αποπληρωμής εκ μέρους του καταναλωτή, τον ενεχόμενο κίνδυνο, την ύπαρξη σταθερού ή μη πίνακα προθεσμιών εξόφλησης, τις δυνατότητες αναλήψεων χρηματικών ποσών και το σκοπό της αιτούμενης πίστωσης.

Το άρθρο 28 της παρούσας οδηγίας καθορίζει το μέλλον για τους μεσίτες πιστώσεων οι οποίοι, ελλείψει καταχώρησης σε σχετικό μητρώο, εργάζονται υπό την ευθύνη του πιστωτικού φορέα ή ενός μεσίτη πιστώσεων που έχει λάβει άδεια. Στην προκειμένη περίπτωση, ο μεσίτης πιστώσεων υποχρεούται μεν να παράσχει πληροφορίες και συμβουλές, αλλά το πράττει υπό την ευθύνη του πιστωτικού φορέα ή του μεσίτη πιστώσεων. Το άρθρο 6, παράγραφος 4 ρυθμίζει τις περιπτώσεις όπου ο μεσίτης πιστώσεων είναι προμηθευτής αγαθών ή υπηρεσιών και του οποίου ο ρόλος είναι απλώς επικουρικός κατά τη διαδικασία της προσφοράς και της σύναψης της σύμβασης πίστωσης. Εν προκειμένω, την ευθύνη της ενημέρωσης και της παροχής συμβουλών επωμίζεται εξ ολοκλήρου ο πιστωτικός φορέας ή ο μεσίτης πιστώσεων για λογαριασμό του οποίου παρεμβαίνει στη διαδικασία σύναψης της σύμβασης πίστωσης ο προμηθευτής, ενδεχομένως παραπέμποντας πελάτες.

Άρθρο 7 (συγκέντρωση και επεξεργασία δεδομένων)

Συχνά οι πληροφορίες πολύ προσωπικού χαρακτήρα που παρέχει ο καταναλωτής ή ο εγγυητής στο πλαίσιο της σύναψης, της διαχείρισης και της εκτέλεσης της σύμβασης πίστωσης ή εγγύησης συγκεντρώνονται προκειμένου να αξιοποιηθούν για σκοπούς διαφορετικούς από την εκτίμηση των κινδύνων: διαφήμιση, μάρκετινγκ, προσφορές συμβάσεων ασφάλειας, εμπορία και πώληση των συγκεκριμένων δεδομένων σε τρίτους κ.λπ.. Η συμφωνία του καταναλωτή επιτυγχάνεται συχνά με μία έντυπη αίτηση χορήγησης πίστωσης ή μία ρήτρα η οποία περιλαμβάνεται στη σύμβαση πίστωσης ή εγγύησης και υπό συνθήκες τέτοιες που ο καταναλωτής δεν είναι ουσιαστικά σε θέση να αρνηθεί, δεδομένου του κινδύνου να απορριφθεί το αίτημά του για χορήγηση πίστωσης ή για χρηματοδοτική διευκόλυνση. Τις περισσότερες φορές ο καταναλωτής δεν συνειδητοποιεί καν το γεγονός ότι προσυπογράφει παρόμοια ρήτρα.

Βάσει του παρόντος άρθρου η συγκέντρωση και, κατά μείζονα λόγο, η επεξεργασία αυτών των δεδομένων από τα πρόσωπα που εμπλέκονται στις προβλεπόμενες από την παρούσα οδηγία δικαιοπραξίες δεν επιτρέπεται παρά μόνον για την εκτίμηση της οικονομικής κατάστασης του καταναλωτή ή οποιονδήποτε εγγυητή και των δυνατοτήτων τους επιστροφής. Πρόκειται επομένως για μια ρητή υποχρέωση που αποκλείει κάθε σκοπό μάρκετινγκ, εμπορίας ή πώλησης προσωπικών δεδομένων που συγκεντρώνονται στο πλαίσιο της παρούσας οδηγίας. Αναμένεται κυρίως ότι θα προσφέρει τη δυνατότητα διασφάλισης και κατοχύρωσης της υποχρέωσης που αναφέρεται στο άρθρο 6 σχετικά με την κοινοποίηση, με την επιφύλαξη της εφαρμογής της οδηγίας 95/46/ΕΚ, στον πιστωτικό φορέα και στο μεσίτη πιστώσεων, δεδομένων ενίοτε πολύ προσωπικού και ευαίσθητου χαρακτήρα. Αλλά ο καθορισμένος στόχος αφορά επίσης τη συγκέντρωση των πληροφοριών κατά τη διαχείριση των συμβάσεων πίστωσης ή εγγύησης, συμπεριλαμβανομένης της διαδικασίας μη εκτέλεσης. Συνεπώς, μεταξύ των προσώπων που καλύπτονται από το άρθρο αυτό περιλαμβάνονται, εκτός από τους πιστωτικούς φορείς και τους μεσίτες πιστώσεων, τα γραφεία πληροφοριών, καθώς και οι ασφαλιστές πιστώσεων στους οποίους ενδέχεται να απευθυνθεί ο καταναλωτής κατά την αναζήτηση πληροφοριών σύμφωνα με το άρθρο 9. Ο κατάλογος μπορεί να συμπληρωθεί με τα γραφεία είσπραξης και, γενικότερα, με οποιοδήποτε πρόσωπο αναλαμβάνει την κάλυψη των απαιτήσεων του πιστωτικού φορέα.

Άρθρο 8 (κεντρική βάση δεδομένων)

Είναι προς το συμφέρον όλων η αποφυγή υψηλής υπερχρέωσης τόσο του καταναλωτή όσο και του εγγυητή. Με τη δημιουργία κεντρικής βάσης δεδομένων μπορεί εν μέρει να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα αυτό και ο πιστωτικός φορέας θα μπορούσε ταυτόχρονα να αναλάβει τις ευθύνες του με τη βοήθεια κυρώσεων αστικού ή εμπορικού χαρακτήρα σε περίπτωση που βάσει των πληροφοριών που έλαβε θα έπρεπε λογικά να αρνηθεί να χορηγήσει νέα πίστωση. Σε πρώτη φάση πρέπει τα κράτη μέλη [18] να καταστήσουν υποχρεωτική τουλάχιστον την ύπαρξη ουδέτερων και αξιόπιστων κεντρικών βάσεων δεδομένων αρνητικού χαρακτήρα, που θα περιλαμβάνουν στοιχεία για τις καθυστερήσεις πληρωμών και θα επιτρέπουν την αναγνώριση της ταυτότητας των καταναλωτών και των εγγυητών, θα καλύπτουν τουλάχιστον την επικράτεια του κράτους μέλους και θα εξασφαλίζουν την πρόσβαση σε όλους τους πιστωτικούς φορείς.

[18] Νομοθεσίες παρεμφερείς ή συγκρίσιμες στα ΚΜ - μη εξαντλητικός κατάλογος: η κατάσταση διαφέρει σημαντικά από το ένα ΚΜ στο άλλο: NL και B: νομοθεσίες σχεδόν παρεμφερείς αλλά που συμπεριλαμβάνουν και τα θετικά αρχεία· D, A και I: θετικά αρχεία τα οποία υπερβαίνουν τη θετική καταχώριση των δεδομένων που αφορούν τις συμβάσεις πίστωσης και εγγύησης χωρίς υποχρέωση αναζήτησης στοιχείων· F και DK: περιορίζονται στα αρνητικά αρχεία χωρίς υποχρέωση αναζήτησης στοιχείων. Αντίθετα, στο UK: κανένα κεντρικό αρχείο, σχεδόν απόλυτη ελευθερία σύστασης ιδιωτικών και διάσπαρτων αρχείων χωρίς κοινά κριτήρια και χωρίς υποχρέωση αναζήτησης στοιχείων.

Το άρθρο 8 καθιστά υποχρεωτική την ύπαρξη αυτών των κεντρικών βάσεων δεδομένων και θεσπίζει ένα κοινό υπόβαθρο για την πρόσβαση, την επεξεργασία και την αναζήτηση των δεδομένων.

Η τελευταία παράγραφος του άρθρου 8 ορίζει ότι τα κράτη μέλη έχουν το δικαίωμα να προχωρήσουν ακόμη περισσότερο προβαίνοντας στη σύσταση κεντρικών βάσεων θετικών δεδομένων, στις οποίες θα καταχωρούνται όλες οι δεσμεύσεις των καταναλωτών στον τομέα των πιστώσεων. Με τον τρόπο αυτό ο πιστωτικός φορέας θα έχει στη διάθεσή του ένα εργαλείο ακόμη πιο αξιόπιστο από το αρχείο αρνητικών δεδομένων, που θα του επιτρέπει να ελέγχει αν κάποιος καταναλωτής ή, κατά περίπτωση, εγγυητής έχει συνάψει άλλες συμβάσεις πίστωσης ή εγγύησης οι οποίες δεν αποτελούν μεν αντικείμενο οποιασδήποτε ένδικης διαφοράς αλλά συνεπάγονται συνολική επιβάρυνση που δεν του επιτρέπει να λάβει επιπλέον πίστωση.

Η έννοια του «υπεύθυνου δανεισμού», όπως αυτή περιγράφεται στο άρθρο 9, συνεπάγεται την υποχρέωση του πιστωτικού φορέα να συμβουλεύεται την κεντρική βάση δεδομένων πριν από τη σύναψη μιας σύμβασης από τον καταναλωτή ή την ανάληψη μιας δέσμευσης από τον εγγυητή, προκειμένου να διασφαλίσει την εξόφληση της συγκεκριμένης πίστωσης. Είναι προφανές ότι η αναζήτηση στοιχείων σε αυτή την κεντρική βάση δεδομένων δεν προσφέρει στον πιστωτικό φορέα παρά μια πρώτη χρήσιμη ένδειξη, η οποία πρέπει να συμπληρώνεται με άλλα μέτρα, που αναφέρονται στο άρθρο 9. Εντούτοις, για λόγους διαφάνειας κρίνεται σκόπιμο ο πιστωτικός φορέας να κοινοποιεί στον καταναλωτή, εάν αυτός το ζητήσει, το αποτέλεσμα αυτής της αναζήτησης στοιχείων στην κεντρική βάση δεδομένων. Αυτή η κοινοποίηση πρέπει να επιτρέπει το καταναλωτή ή τον εγγυητή να αξιώνει από τον υπεύθυνο του αρχείου να προβαίνει ενδεχομένως στις επιβαλλόμενες διορθώσεις.

Η αναζήτηση στοιχείων δεν επιτρέπεται παρά σε μια εξατομικευμένη βάση. Η επεξεργασία των δεδομένων που διαβιβάζονται από το κεντρικό αυτό αρχείο μπορεί να γίνεται μόνον για την εκτίμηση του κινδύνου μη εκτέλεσης της σύμβασης πίστωσης ή εγγύησης, αποκλειόμενης κάθε χρήσης τους για μάρκετινγκ, πώληση κ.λπ. Τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα μπορούν να διατηρούνται μόνον για όσο διάστημα χρειάζεται για την εκτίμηση του κινδύνου και πρέπει να καταστρέφονται αμέσως μετά τη σύναψη της σύμβασης πίστωσης ή εγγύησης ή την απόρριψη της αίτησης για χορήγηση πίστωσης. Ο υπεύθυνος του αρχείου της κεντρικής τράπεζας δεδομένων μπορεί ωστόσο να κρατά απόδειξη της αναζήτησης στοιχείων και να τη διαβιβάζει εν ανάγκη στον ενδιαφερόμενο ή στο δικαστήριο σε περιπτώσεις π.χ. όπου η ευθύνη του πιστωτικού φορέα επικυρώνεται ή αμφισβητείται δυνάμει των διατάξεων περί «υπεύθυνου δανεισμού».

Άρθρο 9 (υπεύθυνος δανεισμός)

Σε ορισμένα κράτη μέλη [19] ισχύουν στον τομέα της καταναλωτικής πίστης κανόνες που επιβάλλουν στους πιστωτικούς φορείς να ενεργούν με σύνεση ή στο πλαίσιο κανόνων «καλής διαχείρισης». Σκοπός του παρόντος άρθρου είναι η καθιέρωση μιας παρόμοιας αρχής σε ευρωπαϊκή κλίμακα, προς όφελος αφενός των καταναλωτών και των εγγυητών αλλά και των ίδιων των πιστωτικών φορέων. Πράγματι, οι τελευταίοι αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο μείωσης της φερεγγυότητας των πελατών τους ως αποτέλεσμα συμβάσεων πίστωσης που χορηγούνται μεταγενέστερα από τους ανταγωνιστές τους, σε περίπτωση που οι εν λόγω συμβάσεις συνάπτονται υπό συνθήκες που υπονομεύουν σοβαρά την ικανότητα του καταναλωτή ή του εγγυητή για αποπληρωμή.

[19] Νομοθεσίες παρεμφερείς ή συγκρίσιμες στα ΚΜ - μη εξαντλητικός κατάλογος: NL, B και, όσον αφορά τους εγγυητές, F και SV.

Η αρχή του «υπεύθυνου δανεισμού» συνιστά μια υποχρέωση ως προς τα μέσα, η οποία εκφράζεται συγκεκριμένα με την προσφυγή σε κεντρικές βάσεις δεδομένων για την αναζήτηση στοιχείων και την εξέταση των απαντήσεων που δίνει ο καταναλωτής ή ο εγγυητής, με το αίτημα για σύσταση εγγυήσεων, με την επαλήθευση των δεδομένων που διαβιβάζουν οι μεσίτες πιστώσεων και με το είδος της χορηγούμενης πίστωσης. Δεν πρόκειται για μια υποχρέωση ως προς το αποτέλεσμα, όπως είναι η ύπαρξη - ή η απουσία - μίας αθέτησης υποχρέωσης εκ μέρους του καταναλωτή. Στο πλαίσιο παρόμοιων κανόνων σύνεσης απαιτείται εξάλλου αξιολόγηση των πραγματικών περιστατικών, η οποία πρέπει να γίνεται κατά περίπτωση, κατά προτίμηση από τις δικαστικές αρχές. Η εξέταση από τον πιστωτικό φορέα των ικανοτήτων του καταναλωτή για την επιστροφή της πίστωσης, δεν είναι ωστόσο αμερόληπτη: ο καταναλωτής έχει αναλάβει συμβατική ευθύνη και είναι σημαντικό να διευκρινίζεται στο πλαίσιο αυτό η διασύνδεση μεταξύ της σύναψης πιστωτικής σύμβασης και της προκαταρκτικής αυτής εξέτασης.

Αυτή η διάταξη δεν απαλλάσσει τον καταναλωτή από την υποχρέωση να είναι προσεκτικός όταν αναζητεί μια πίστωση και να τηρεί τις συμβατικές του υποχρεώσεις.

Άρθρο 10 (πληροφορίες που πρέπει να αναφέρονται στις συμβάσεις πίστωσης ή εγγύησης)

Επειδή πρόκειται για στοιχεία που πρέπει να αναφέρονται στη σύμβαση πίστωσης, στην παράγραφο 2 του άρθρου 4 της οδηγίας 87/102/ΕΟΚ περιλαμβάνονται ελάχιστα μόνον στοιχεία. Η παράγραφος 3 του άρθρου αυτού παραπέμπει στο παράρτημα Ι της οδηγίας που περιέχει κατάλογο των "ουσιωδών" στοιχείων, για τα οποία τα κράτη μέλη μπορούν να απαιτήσουν να αναφέρονται στη σύμβαση πίστωσης. Το αποτέλεσμα είναι ότι όλα σχεδόν τα κράτη μέλη θέσπισαν ρυθμίσεις με διαφορετικό τρόπο σχετικά με τη μορφή και το περιεχόμενο των συμβάσεων πίστωσης εν γένει, καθώς και ορισμένων ειδικών συμβάσεων πίστωσης.

Η πρώτη παράγραφος του άρθρου 10 περιέχει μια κοινή παράγραφο για τις συμβάσεις πίστωσης και εγγύησης. Είναι σημαντικό να λαμβάνουν όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη ένα αντίτυπο της σύμβασης πίστωσης, συμπεριλαμβανομένου και του μεσίτη πίστωσης που δεν είναι "μέρος" με την αυστηρή έννοια του όρου αλλά που έχει άμεσο ενδιαφέρον να είναι ενήμερος, κυρίως όσον αφορά την πληρωμή της αμοιβής του. Τόσο η σύμβαση πίστωσης όσο και η σύμβαση εγγύησης πρέπει να περιέχουν ρήτρα που να αναφέρει τις πιθανές εξωδικαστικές διαδικασίες.

Το άρθρο 10 της παρούσας οδηγίας προτείνει έναν πλήρη και δεσμευτικό κατάλογο αναφερόμενων στοιχείων, όπου επαναλαμβάνονται ως επί το πλείστον οι πληροφορίες που ήδη περιλαμβάνονται στο άρθρο 6. Είναι βεβαίως αναγκαίο να περιλαμβάνεται ένας ελάχιστος αριθμός πληροφοριών στη σύμβαση πίστωσης, όμως θα πρέπει επιπλέον οι εν λόγω πληροφορίες να είναι συναφείς, κατανοητές και ορθές καθώς και να συμβαδίζουν με όσα είχαν ανακοινωθεί εκ των προτέρων, πριν από τη σύναψη της σύμβασης πίστωσης. Οι γενικοί όροι, ιδίως όσοι έχουν σχέση με τη λειτουργία ενός λογαριασμού ή ρυθμίζουν τη μεταβλητότητα ενός επιτοκίου, αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της σύμβασης πίστωσης.

Το συνολικό ποσό της πίστωσης πρέπει πάντα να αναφέρεται - εφόσον κανένας πιστωτικός φορέας δεν χορηγεί απεριόριστη πίστωση - και το ποσό αυτό δεν μπορεί να αλλάζεται χωρίς νέα σύμβαση (ανανέωσης οφειλής). Επομένως, οι λέξεις «τυχόν», που αναγράφονται στο παράρτημα του άρθρου 4 της οδηγίας 87/102/ΕΟΚ, διαγράφονται. Ορισμένοι πιστωτικοί φορείς καθορίζουν ενδιάμεσα ανώτατα όρια και αυξάνουν (ή μειώνουν) μονομερώς αυτά τα ανώτατα όρια (ή πλαίσια) ανάλογα εάν ο καταναλωτής προβαίνει ή όχι σε τακτική εξόφληση της οφειλής του, εάν χρησιμοποιεί ή όχι το πιστωτικό του όριο, εάν η πίστωση είναι ή όχι κερδοφόρα, εάν μεταβάλλονται τα εθνικά ανώτατα επιτόκια κ.λπ..

Εάν ένα από τα μέρη επιθυμεί να αυξήσει το συνολικό ποσό της πίστωσης, δηλαδή το ανώτατο όριο, θα πρέπει να ζητήσει τη σύναψη μιας νέας σύμβασης, και ο πιστωτικός φορέας υποχρεούται να διενεργήσει εκ νέου έλεγχο φερεγγυότητας (γεγονός που συνεπάγεται ότι τα «ενδιάμεσα ανώτατα όρια» δεν ισχύουν/παύουν να ισχύουν).

Η αναφορά του «αναληφθέντος ποσού» στη σύμβαση πίστωσης δεν έχει νόημα, οπότε δεν διατηρείται. Αντίθετα, επιβάλλεται να περιληφθούν κάποιες συμπληρωματικές πληροφορίες σε σχέση με το άρθρο 6 της παρούσας πρότασης οδηγίας, και συγκεκριμένα ο πίνακας χρεολυσίων, η αναφορά του χρηματοδοτούμενο αντικειμένου εάν πρόκειται για «πίστωση με συγκεκριμένο στόχο», το ύψος της ενδεχόμενης προκαταβολής που πρέπει να καταβάλλεται τοις μετρητοίς σε περιπτώσεις πωλήσεων με δόσεις, τα επιτόκια και οι επιβαρύνσεις που επιβάλλονται σε περίπτωση μη εκτέλεσης της σύμβασης πίστωσης κ.λπ..

Οι συμβάσεις εγγύησης πρέπει επίσης να περιλαμβάνουν έναν ελάχιστο αριθμό στοιχείων, και συγκεκριμένα την αναφορά του «εγγυημένου ποσού» και τις επιβαρύνσεις που συνεπάγεται η μη εκτέλεση της σύμβασης εγγύησης, οι οποίες είναι τελείως διαφορετικές από τις αντίστοιχες επιβαρύνσεις που προβλέπονται στη σύμβαση πίστωσης. Τα έξοδα για τη σύναψη της σύμβασης εγγύησης ζητούνται ουσιαστικά από τον καταναλωτή, άρα θα πρέπει να ενσωματώνονται στο συνολικό ετήσιο πραγματικό επιτόκιο. Έστω κι αν τα συγκεκριμένα έξοδα απαιτούνταν απευθείας από τον εγγυητή, ο τελευταίος θα μπορούσε να ασκήσει προσφυγή κατά του καταναλωτή δυνάμει της εθνικής νομοθεσίας όλων των κρατών μελών, οπότε η εξόφληση παρόμοιων απαιτήσεων συνιστά επιβάρυνση που πρέπει επίσης να ενσωματώνεται στο συνολικό κόστος της πίστωσης.

Άρθρο 11 (δικαίωμα υπαναχώρησης)

Η προθεσμία και το δικαίωμα υπαναχώρησης αποτελούν κλασικές διαδικασίες [20] που παρέχουν στον καταναλωτή τη δυνατότητα να απαλλάσσεται από απερίσκεπτες δεσμεύσεις και να υπαναχωρεί από μια απόφαση την οποία είχε λάβει υπό συνθήκες όπου οι πιέσεις του πωλητή υπερισχύουν της ελεύθερης και συνειδητής συγκατάθεσης του καταναλωτή. Το παρόν άρθρο προτείνει την καθιέρωση του δικαιώματος υπαναχώρησης υπό όρους ανάλογους με εκείνους που προβλέπονται στην οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της {...} σχετικά με την εξ αποστάσεως εμπορία χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών προς τους καταναλωτές και την τροποποίηση των οδηγιών 90/619/ΕΟΚ του Συμβουλίου 97/7/ΕΚ και 98/27/ΕΚ. Η Επιτροπή επέλεξε την προσέγγιση αυτή προκειμένου να επιτύχει σύγκλιση των λεπτομερών διατάξεων όσον αφορά την άσκηση του δικαιώματος υπαναχώρησης σε παρεμφερείς τομείς. Η Επιτροπή έχει επίγνωση των αποκλίσεων που υφίστανται σε άλλες οδηγίες με αντικείμενο το δίκαιο σε θέματα καταναλωτών. Όπως επισημαίνει στο έγγραφό της με τίτλο «Στρατηγική για τους καταναλωτές 2002-2006», εξετάζει το ενδεχόμενο μίας αναθεώρησης σε συνέχεια της ανακοίνωσής της για το δίκαιο των ευρωπαϊκών συμβάσεων.

[20] Σε όλα σχεδόν τα ΚΜ προβλέπεται ανάλογο σύστημα. Νομοθεσίες παρεμφερείς ή συγκρίσιμες στα ΚΜ - μη εξαντλητικός κατάλογος: B: δικαίωμα «παραίτησης» εντός επτά εργάσιμων ημερών· F: δικαίωμα «υπαναχώρησης» εντός επτά ημερών· IRL: δικαίωμα «υπαναχώρησης» εντός 10 ημερολογιακών ημερών· UK: «cooling-off period», με διάφορους τρόπους εφαρμογής· D και A: «Widerrufsrecht».

Το άρθρο δεν αποκλείει την άμεση ανάληψη πίστωσης. Στην προκειμένη περίπτωση, ο πιστωτικός φορέας μπορεί να ζητήσει από τον καταναλωτή που ασκεί το δικαίωμα υπαναχώρησης να του καταβάλει τη μέγιστη δυνατή αποζημίωση, η οποία αντιστοιχεί στο ποσό που προκύπτει από την εφαρμογή του συνολικού ετήσιου πραγματικού επιτοκίου επί του ποσού της αναληφθείσας πίστωσης, υπολογιζόμενο από την ημερομηνία της ανάληψης μέχρι τη στιγμή της λήξης της απαίτησης με την εξόφληση του ποσού ή την παράδοση των αγαθών. Το ύψος της εν λόγω αποζημίωσης θα είναι εντελώς αμελητέο για τα μικρά δάνεια, όμως η καθιέρωσή της θα επιτρέπει τουλάχιστον την περιστολή των καταχρήσεων και της κερδοσκοπίας σε περίπτωση μεγαλύτερων ποσών. Επιπλέον, ο καταναλωτής θα είναι υποχρεωμένος να επιστρέφει στον πιστωτικό φορέα τα αγαθά που παρέλαβε δυνάμει της σύμβασης πίστωσης, στο βαθμό που η διάθεση των συγκεκριμένων αγαθών ρυθμίζεται βάσει των όρων της σύμβασης πίστωσης. Εάν υπάρχει νομική διαφοροποίηση ανάμεσα στη σύμβαση πίστωσης και τη σύμβαση αγοράς, ο καταναλωτής θα υποχρεούται να συμμορφώνεται προς τους όρους της σύμβασης αγοράς, εκτός αν η σύναψη της τελευταίας διενεργήθηκε με την ενσωμάτωση μιας διαλυτικής αίρεσης που συνδέεται με την πραγματική σύναψη της σύμβασης πίστωσης.

Άρθρο 12 (συνολικό ετήσιο πραγματικό επιτόκιο)

Το άρθρο 12 εισάγει τον υπολογισμό του συνολικού ετήσιου πραγματικού επιτοκίου. Αντικαθιστά και συμπληρώνει το άρθρο 1α της οδηγίας 87/102/ΕΟΚ, όπως προστέθηκε από την οδηγία 90/88/ΕΟΚ.

Διατηρείται η εξίσωση για τον υπολογισμό του συνολικού ετήσιου πραγματικού επιτοκίου που αναφέρεται στο Παράρτημα Ι, εκτός από τα σημεία που αφορούν τη χρησιμοποιούμενη ορολογία, συνεπεία των νέων ορισμών που καθιερώνονται με την παρούσα πρόταση οδηγίας. Προτείνεται η πλήρης τυποποίηση σε ό,τι αφορά τις στρογγυλοποιήσεις και την έννοια του έτους, με διατήρηση αποκλειστικά της μεθόδου καθορισμού των κλασμάτων του έτους. Στο Παράρτημα ΙΙ παρατίθενται διάφορα παραδείγματα υπολογισμού, που παρέχουν τη δυνατότητα κάλυψης όλων των ειδών συμβάσεων πίστωσης.

Το συνολικό κόστος της πίστωσης πρέπει να περιλαμβάνει όλα τα στοιχεία κόστους, συμπεριλαμβανομένων των χρεωστικών τόκων και των άλλων αποζημιώσεων, προμηθειών, φόρων και εξόδων πάσης φύσεως, που καλείται να καταβάλει ο καταναλωτής για τη χορηγούμενη πίστωση, ανεξάρτητα εάν είναι καταβλητέα στον πιστωτικό φορέα, στο μεσίτη πιστώσεων, στην αρμόδια αρχή που επιβάλλει φόρους ή ακόμη σε κάθε τρίτο πρόσωπο που θα δικαιούται να αξιώνει αμοιβή για υπηρεσίες διαμεσολάβησης ή για τη σύναψη μιας σύμβασης πίστωσης ή εγγύησης.

Στην παράγραφο 2 διατηρούνται δύο εξαιρέσεις, οι οποίες έχουν ήδη θεσπιστεί με την οδηγία 90/88/ΕΟΚ: τα έξοδα σε περιπτώσεις μη εκτέλεσης και τα έξοδα που είναι καταβλητέα είτε τοις μετρητοίς είτε επί πιστώσει. Υπάρχει μια διευκρίνιση όσον αφορά συγκεκριμένα «μέσα» της σύμβασης πίστωσης: τις κάρτες και τους λογαριασμούς. Οι επιβαρύνσεις που συνδέονται με τα παραπάνω «μέσα» πρέπει να περιλαμβάνονται στο συνολικό κόστος της πίστωσης, άρα και στο ΣΕΠΕ, εκτός εάν ο πιστωτικός φορέας έχει προσδιορίσει σαφώς, σε σχέση με αυτά τα «μέσα», ποια είναι τα στοιχεία κόστους που αφορούν τις πράξεις που συνδέονται με την πίστωση και αυτά που αφορούν άλλες πράξεις πληρωμών.

Είναι προφανές ότι μια ασφάλεια η οποία εγγυάται την εξόφληση της πίστωσης μειώνει το βαθμό του κινδύνου που αναλαμβάνει ο πιστωτικός φορέας και ότι τα ασφάλιστρα, στην προκειμένη περίπτωση, πρέπει να θεωρούνται στοιχείο κόστους της πίστωσης. Η παραπάνω αρχή ελήφθη υπόψη στην περίπτωση ορισμένων ειδών ασφαλειών στο πλαίσιο της εξαίρεσης v) του άρθρου 1α της οδηγίας 87/102/ΕΟΚ. Ορισμένα κράτη μέλη [21] διεύρυναν την έννοια της «ελευθερίας επιλογής» ώστε να καλύπτει και άλλων ειδών ασφάλειες ή επέκτειναν την έννοια τoυ «συνολικού κόστους της πίστωσης» σε οποιαδήποτε υποχρεωτική ασφάλεια της οποίας το ύψος των ασφαλίστρων πρέπει κατ' ανάγκη να λαμβάνεται υπόψη κατά τον υπολογισμό του ΣΕΠΕ. Οι χώρες αυτές διαπίστωσαν ότι στην πράξη ο καταναλωτής δεν είχε καμία ελευθερία επιλογής και ότι ο πιστωτικός φορέας, για λόγους σύνεσης ή εμπορικού κέρδους, προτιμούσε να διαπραγματευθεί απευθείας μία ασφάλεια, ακόμη κι αν ο καταναλωτής δεν είχε ζητήσει από την αρχή τέτοιου είδους ασφάλεια. Αντιμετώπισαν όμως και δυσκολίες για να αποδείξουν τον «υποχρεωτικό» χαρακτήρα των ασφαλειών και εγγυήσεων που καλύπτουν την εξόφληση της πίστωσης, δεδομένου ότι αυτός ακριβώς ο υποχρεωτικός χαρακτήρας συνιστά το κριτήριο για να συμπεριληφθεί το κόστος τους στη βάση υπολογισμού. Πρόθεση της παρούσας πρότασης οδηγίας είναι να θέσει τέρμα σε αυτή τη συζήτηση, προτείνοντας την αυτόματη ενσωμάτωση όλων των ασφαλίστρων στο συνολικό κόστος της πίστωσης, εφόσον η σύναψη της αντίστοιχης ασφάλειας γίνεται κατά τον χρόνο σύναψης της σύμβασης πίστωσης.

[21] Νομοθεσίες παρεμφερείς ή συγκρίσιμες στα ΚΜ - μη εξαντλητικός κατάλογος: ΚΜ τα οποία υπερβαίνουν γενικώς την οδηγία και θεσπίζουν μία πιο ολοκληρωμένη βάση υπολογισμού: B, ES, F, NL, A, SV· ΚΜ που επέλεξαν μία ιδιότυπη λύση ή συμπεριέλαβαν τα έξοδα ασφάλειας: B, DK, ES, F, NL, A, SV, UK.

Αντιθέτως, τα χρηματικά οφέλη που απορρέουν από μία ασφάλεια η οποία καλύπτει το θάνατο, την αναπηρία, την ασθένεια και την ανεργία, όπως και τα ποσά που αναλογούν στην πρόωρη εξόφληση του κεφαλαίου και στην αποζημίωση επαναχρησιμοποίησης, καθώς και οι προμήθειες για τη δέσμευση κεφαλαίου, δεν πρέπει να ενσωματώνονται στο ΣΕΠΕ. Πράγματι, η καταβολή των παραπάνω ποσών δεν συμφωνείται σε συγκεκριμένη ημερομηνία η οποία αναφέρεται στη σύμβαση πίστωσης, και ο καταναλωτής δεν σκοπεύει κατ' αρχήν να πραγματοποιήσει a priori τις προαναφερόμενες πράξεις.

Εντούτοις, τα χρηματικά οφέλη από μία ασφάλεια ζωής, η οποία εξασφαλίζει την ανασύσταση του κεφαλαίου κατά τη λήξη ισχύος της σύμβασης πίστωσης, ανταποκρίνονται σε μια υποχρέωση με συμφωνηθείσα χρονική διάρκεια και ημερομηνία, έστω κι αν οι σχετικοί όροι παρατίθενται σε συμπληρωματική σύμβαση.

Εφόσον παραστεί ανάγκη, πρέπει να λαμβάνονται ως βάση ορισμένες υποθέσεις, οι οποίες αναφέρονται στις παραγράφους 3, 4 και 5 για τον υπολογισμό του συνολικού ετήσιου πραγματικού επιτοκίου. Οι υποθέσεις αυτές πρέπει να ανακοινώνονται στον καταναλωτή κάθε φορά που χρησιμοποιούνται για έναν υπολογισμό. Η χρησιμοποίησή τους δεν επιτρέπεται παρά μόνον εάν τα αντίστοιχα στοιχεία υπολογισμού δεν είναι ακόμη γνωστά τη στιγμή της διαφήμισης ή της παροχής των πληροφοριών ή όταν αυτά δεν προκύπτουν από τις ρήτρες της σύμβασης και από το μέσο πληρωμής της χορηγηθείσας πίστωσης.

Η υπόθεση του μη καθορισμού ανώτατου ορίου πίστωσης, που αναφέρεται στο άρθρο 1α, παράγραφος 7, πρώτη παύλα, της οδηγίας 87/102/ΕΟΚ, παύει να ισχύει. Πράγματι, η παρούσα πρόταση οδηγίας ορίζει ότι σε κάθε περίπτωση πρέπει να καθορίζεται και να αναφέρεται ένα συνολικό ποσό της πίστωσης. Αντίθετα, διατυπώθηκε μία υπόθεση που αφορά τις αναλήψεις πιστώσεων. Από τη στιγμή που ο καταναλωτής μπορεί ανά πάσα στιγμή να προβαίνει σε αναλήψεις οποιουδήποτε ποσού πίστωσης - πάντα όμως εντός των ορίων που καθορίζει η σύμβαση πίστωσης - ο πιστωτικός φορέας δεν μπορεί, κατά τον υπολογισμό του ΣΕΠΕ, να ενσωματώσει προκαταβολικά τα στοιχεία αυτά. Θα πρέπει λοιπόν να θεωρήσει ως δεδομένη μια άμεση και ολοκληρωτική ανάληψη του συνολικού ποσού της πίστωσης, οπότε αυτή η μορφή σύμβασης πίστωσης μοιάζει τελικά περισσότερο με τον κλασικό δανεισμό.

Η παράγραφος 6 ρυθμίζει την ιδιαίτερη περίπτωση της χρηματοδοτικής μίσθωσης. Η συγκεκριμένη σύμβαση πίστωσης περιλαμβάνει συνήθως μια σειρά παραμέτρων που επιτρέπουν τον καθορισμό της υπολειμματικής αξίας του χρηματοδοτούμενου αγαθού, η οποία πρέπει να εξοφλείται τη στιγμή που ο καταναλωτής αίρει το δικαίωμα προαίρεσης αγοράς. Δύο πράγματα μπορεί να συμβαίνουν: είτε η σύμβαση πίστωσης περιλαμβάνει διατάξεις οι οποίες επιτρέπουν να υπολογισθεί εκ των προτέρων αυτό το ποσό με ακρίβεια λεπτού του ευρώ, οπότε χρησιμοποιούμε αυτά τα στοιχεία για τον υπολογισμό του συνολικού ετήσιου πραγματικού επιτοκίου, είτε οι παράμετροι που χρησιμοποιούνται στη σύμβαση δεν επιτρέπουν έναν εκ των υστέρων υπολογισμό και, στην περίπτωση αυτή, εφαρμόζεται η υπόθεση της γραμμικής απόσβεσης της αξίας του αγαθού.

Τέλος, το Παράρτημα III παραθέτει έναν μαθηματικό τύπο και παραδείγματα που επιτρέπουν τον υπολογισμό του αντίκτυπου της υποχρέωσης σχηματισμού κατάθεσης ταμιευτηρίου πριν από τον καθορισμό του συνολικού ετήσιου πραγματικού επιτοκίου.

Άρθρο 13 (συνολικό χρεωστικό επιτόκιο)

Το συνολικό χρεωστικό επιτόκιο είναι ένα επιτόκιο το οποίο αντιστοιχεί στις αξιώσεις του πιστωτικού φορέα για την παροχή της "υπηρεσίας πίστωσης", χωρίς τα έξοδα που αξιώνουν τρίτοι. Υπολογίζεται με την ίδια μέθοδο όπως και το ΣΕΒΕ, εφόσον η βάση υπολογισμού του περιορίζεται μόνον στα έξοδα του πιστωτικού φορέα. Συνεπώς στα έξοδα αυτά περιλαμβάνονται κυρίως τα ζητούμενα επιτόκια, τα διοικητικά έξοδα και τα έξοδα διαχείρισης, τα ασφάλιστρα της πίστωσης και γενικά τα ασφάλιστρα που απαιτούνται από τον καταναλωτή κατά τη σύναψη σύμβασης πίστωσης, εφόσον ο πιστωτικός φορέας απαιτεί την ασφάλεια και επιλέγει την ασφαλιστική εταιρεία. Με άλλα λόγια τα ασφάλιστρα εξαιρούνται της βάσης υπολογισμού εάν η ασφάλεια -όπως και όλες οι άλλες παρεμφερείς υπηρεσίες-είναι προαιρετική. Επίσης εξαιρούνται τα έξοδα που προκύπτουν από τις εγγυήσεις, τα έξοδα συμβολαιογράφου, οι φόροι, τα έξοδα εγγραφής κ.λπ.

Άρθρο 14 (χρωστικό επιτόκιο)

Στο άρθρο 2, στοιχείο ια) ορίζεται η έννοια του χρεωστικού επιτοκίου ως το καθαρό επιτόκιο χωρίς όλα τα άλλα έξοδα. Η παρούσα πρόταση οδηγίας εισάγει κυρίως κάποιους κανόνες που αφορούν τη μεταβλητότητα αυτού του χρεωστικού επιτοκίου. Οι περίοδοι κατά τις οποίες το χρεωστικό αυτό επιτόκιο μπορεί να μεταβληθεί πρέπει να αναφέρονται στη σύμβαση της πίστωσης. Η επιλογή των τιμών και επιτοκίων αναφοράς είναι ελεύθερη, υπό την προϋπόθεση ότι η χρήση τους υπόκειται σε αντικειμενικούς, σαφείς και ανεξάρτητους από τη θέληση των μερών κανόνες.

Αποκλειστικά και μόνον αυτό το επιτόκιο μπορεί να μεταβάλλεται, πέρα από οποιαδήποτε άλλη επιβάρυνση, εφόσον η μεταβλητότητα των «στοιχείων κόστους» είναι αδιανόητη: δύσκολα θα μπορούσαμε να αποδεχθούμε το γεγονός ότι το κόστος της σύναψης ή της διαχείρισης μίας σύμβασης πίστωσης (προμήθειες, τέλη χαρτοσήμου, ταχυδρομικά έξοδα, κ.λπ.) ενδέχεται να μεταβληθεί ή και να μειωθεί. το αντίθετο μάλιστα. Στην πραγματικότητα, το μοναδικό που μπορεί να μεταβάλλεται με την πάροδο του χρόνου είναι το κόστος του χρήματος. Αυτός είναι ο λόγος που δεν μπορούμε να αποδεχθούμε τη διακύμανση ενός επιτοκίου επιβάρυνσης: η τιμή ενός αγαθού ή μίας υπηρεσίας καθορίζεται εκ των προτέρων και καταβάλλεται τμηματικά σε τακτά χρονικά διαστήματα. Το ενδεχόμενο κόστος αναχρηματοδότησης αυτής της εργασίας, που βαρύνει τον πιστωτικό φορέα, είναι ήδη ενσωματωμένο σε αυτό το επιτόκιο επιβάρυνσης, και συνεπώς, από την ίδια του τη φύση, δεν υπόκειται πλέον σε καμία διακύμανση.

Ο καταναλωτής πρέπει να ενημερώνεται για κάθε μεταβολή αυτού του επιτοκίου, π.χ. μέσω ενός αντιγράφου κίνησης λογαριασμού. Η αναφορά του νέου συνολικού ετήσιου πραγματικού επιτοκίου θα παρέχει στον καταναλωτή τη δυνατότητα να γνωρίζει κατά πόσον το κόστος της πίστωσης που του χορηγήθηκε αυξήθηκε υπερβολικά, μετά την εφαρμογή των κανόνων της μεταβλητότητας, σε σχέση με το επιτόκιο της αγοράς.

Άρθρο 15 (καταχρηστικές ρήτρες)

Η απαρίθμηση σε αυτό το άρθρο πρέπει να εκληφθεί ως «μαύρη λίστα» συγκεκριμένων ρητρών οι οποίες δεν θα πρέπει να εισάγονται στις συμβάσεις πίστωσης ή εγγύησης. Δεν πρέπει να ερμηνευτεί ως ειδικός κατάλογος που εφαρμόζεται αντί της (γκρίζας) λίστας ή της γενικής ρήτρας της οδηγίας 93/13/ΕΟΚ σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες. Για το λόγο αυτό αναφέρεται ότι το άρθρο εφαρμόζεται "με την επιφύλαξη της εφαρμογής της οδηγίας 93/13/ΕΟΚ στο σύνολο της σύμβασης".

Η απαγόρευση που αναφέρεται στο στοιχείο α) αφορά τις πρακτικές στο πλαίσιο των οποίων ζητείται ή κρατείται ένα μέρος των δανειζόμενων κεφαλαίων ως ενέχυρο, κατάθεση προκαταβολής ή εγγύηση ή για την αγορά μετοχών μιας ασφαλιστικής εταιρείας που εκδίδει εγγυήσεις, μιας χρηματοδοτικής εταιρείας κ.λπ., πρακτικές που καταλήγουν σε διπλό κέρδος του πιστωτικού φορέα ή, ενδεχομένως, του μεσίτη πιστώσεων.

Η διάταξη του στοιχείου β) αποσκοπεί στη ρύθμιση της από κοινού προσφοράς μιας σύμβασης πίστωσης και μιας άλλης σύμβασης που αφορά τις περισσότερες φορές την παροχή μιας συμπληρωματικής υπηρεσίας - ασφάλεια, συντήρηση, τήρηση λογαριασμού όψεως κ.λπ. - χωρίς ο καταναλωτής να έχει το δικαίωμα να αρνηθεί τη συγκεκριμένη υπηρεσία ή να επιλέξει άλλο φορέα παροχής υπηρεσιών. Ελλείψει της ελευθερίας επιλογής, οι συνεπαγόμενες επιβαρύνσεις πρέπει να ενσωματώνονται στο συνολικό κόστος της πίστωσης.

Η διάταξη του στοιχείου γ) συνεπάγεται ότι οι τροποποιήσεις του ΣΕΠΕ δεν μπορούν να αφορούν παρά τη μεταβολή του χρεωστικού επιτοκίου, αποκλειόμενης κάθε άλλης επιβάρυνσης. Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι τα τέλη χαρτοσήμου ή τα έξοδα κατάρτισης φακέλου, σύνταξης αντιγράφων λογαριασμού, διαχείρισης, κ.λπ., υπόκεινται σε κανόνες μεταβλητότητας. Για τη μονομερή αύξηση των στοιχείων κόστους είναι αναγκαία η σύναψη νέας σύμβασης πίστωσης.

Η διάταξη που εισάγεται στο στοιχείο δ) αφορά την απαγόρευση κάθε όρου μεταβλητότητας που θα επιβάρυνε υπερβολικά τον καταναλωτή, με τη χρησιμοποίηση π.χ. διαφορετικών μεθόδων υπολογισμού ανάλογα εάν το επιτόκιο αυξάνεται ή μειώνεται, με τη χρήση ποσοστών ή δεικτών μεταβλητότητας που δεν είναι εντελώς αντικειμενικοί ή και να εξαρτώνται ακόμη από τη μονομερή βούληση του πιστωτικού φορέα κ.λπ.

Η απαγόρευση στο στοιχείο ε) αφορά μια πρακτική η οποία συνίσταται στην εφαρμογή, σε πρώτη φάση, ενός ελκυστικού επιτοκίου ή μίας έκπτωσης επιτοκίου και εν συνεχεία ενός υψηλότερο βασικού επιτοκίου επί του οποίου εφαρμόζονται οι κανόνες μεταβλητότητας. Το αναγραφόμενο επιτόκιο πρέπει να είναι το βασικό επιτόκιο και η έκπτωση πρέπει να αναφέρεται χωριστά.

Η διάταξη στο στοιχείο στ) αφορά τις λεγόμενες «συμβάσεις εξόφλησης υπολοίπου» («balloon»). Διαπιστώνεται ότι η συγκεκριμένη μορφή «χρονοδιαγράμματος χρεολυσίων», του οποίου η τελευταία καταβολή - αυτή που αντιστοιχεί στην υπολειμματική αξία - είναι αρκετά υψηλή, διατίθεται κυρίως από «εξαρτώμενες» εταιρείες με εμπορικό στόχο να παρακινήσουν τον καταναλωτή να προτιμήσει τη δική τους μάρκα αυτοκινήτου κατά κύριο λόγο. Οι συμβάσεις αυτές έχουν συχνά ως αποτέλεσμα μία αναχρηματοδότηση ή παράδοση του χρηματοδοτούμενου αντικειμένου ως προκαταβολή για δεύτερη αγορά αυτοκινήτου καθώς και σύναψη νέας σύμβασης πίστωσης. Παρόμοια συμπεριφορά είναι ύποπτη, από τη στιγμή που κινδυνεύει να εμποδίσει τον καταναλωτή να αλλάξει μάρκα αυτοκινήτου αναλογιζόμενος την τελική οικονομική επιβάρυνση.

Άρθρο 16 (πρόωρη εξόφληση)

Το άρθρο 8 της οδηγίας 87/102/ΕΟΚ αναγνωρίζει στον καταναλωτή το δικαίωμα «να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του από τη σύμβαση πίστωσης πριν να καταστούν ληξιπρόθεσμες». Το δικαίωμα αυτό αναβαθμίστηκε, εφόσον το άρθρο προβλέπει ότι «σύμφωνα με τις διατάξεις που θεσπίζουν τα κράτη μέλη, ο καταναλωτής δικαιούται εύλογη μείωση του συνολικού κόστους της πίστωσης», οπότε ο πιστωτικός φορέας δικαιούται να αξιώσει μία - επίσης εύλογη - αποζημίωση επαναχρησιμοποίησης με σκοπό την αντιστάθμιση των εξόδων του και της απώλειας της επένδυσής του.

Πολλά κράτη μέλη καθόρισαν το ύψος ή ακόμη απαγόρευσαν την καταβολή αυτής της αποζημίωσης [22]. Πράγματι, είναι δύσκολο να αιτιολογηθεί σήμερα μία αποζημίωση ή οικονομική αντιστάθμιση, δεδομένων των δυνατοτήτων επανεπένδυσης του κεφαλαίου στη διεθνή κεφαλαιαγορά. Προτείνεται επομένως πρώτα απ' όλα η επιβεβαίωση του δικαιώματος μερικής ή ολικής πρόωρης εξόφλησης.

[22] Νομοθεσίες παρεμφερείς ή συγκρίσιμες στα ΚΜ - μη εξαντλητικός κατάλογος: (1) με εισαγωγή περιορισμών όσον αφορά τη μέθοδο υπολογισμού ή/και το ύψος της αποζημίωσης: IRL, NL, B, L, UK· (2) με επιβολή απαγόρευσης: F.

Αναζητώντας την ισορροπία μεταξύ των πλεονεκτημάτων για τον καταναλωτή και των μειονεκτημάτων για τον πιστωτικό φορέα - ταυτόχρονα διαχείριση της πρόωρης εξόφλησης και επανεπένδυση των ληφθέντων κεφαλαίων - προβλέπεται να μην καθοριστεί αποζημίωση επαναχρησιμοποίησης για τον πιστωτικό φορέα παρά μόνον αν αυτή είναι αντικειμενική, δίκαιη και υπολογισμένη σύμφωνα με μαθηματικές αρχές. Με άλλα λόγια η μεθοδολογία που χρησιμοποιείται πρέπει να είναι αντικειμενική και να επιτρέπει την αυτόματη εξακρίβωση των περιπτώσεων στις οποίες δεν επιβάλλεται αποζημίωση, κυρίως σε περίπτωση αύξησης των επιτοκίων στην αγορά και στις οποίες αυτή η αποζημίωση πρέπει να είναι αρνητική και να είναι στην πραγματικότητα προς όφελος του καταναλωτή. Αυτή η ρύθμιση βασίζεται πλήρως στην αρχή της "μαθηματικής ισοτιμίας" που καθιστά δυνατό να λαμβάνονται καλύτερα υπόψη οι απόψεις των δύο μερών.

Προτείνεται ωστόσο η απαλλαγή του καταναλωτή από την υποχρέωση καταβολής αποζημίωσης σε όλες τις συμβάσεις πιστώσεων των οποίων οι όροι δεν δικαιολογούν μια αποζημίωση:

- Το στοιχείο α) αποσκοπεί στην εξαίρεση των πιστώσεων με μεταβλητό χρεωστικό επιτόκιο, για τις οποίες το κόστος της πρόωρης εξόφλησης καλύπτεται σε μεγάλο μέρος από το ίδιο το επιτόκιο. Ωστόσο, η μεταβλητότητα του επιτοκίου πρέπει να εφαρμόζεται για περιόδους μικρότερες του ενός έτους.

- Το στοιχείο β) αποκλείει τις πιστώσεις που καλύπτονται από μια ασφάλεια. Κανένα από τα ενδιαφερόμενα μέλη δεν ενδιαφέρεται να διατηρήσει την πίστωση, αντίθετα τα ποσά που καταβάλλονται για τη σύμβαση ασφάλειας πρέπει να συμβάλουν στη λήξη της συμβατικής σχέσης.

- Το στοιχείο γ) αναφέρεται στις πιστώσεις χωρίς αποπληρωμή κεφαλαίου, όπως είναι οι προκαταβολές σε τρεχούμενο λογαριασμό και, γενικότερα, όλες τις μορφές πιστώσεων όπου οι τόκοι υπολογίζονται εκ των υστέρων με βάση τις χρονικές περιόδους των αναλήψεων που πραγματοποιήθηκαν. Η μη υποχρέωση εξόφλησης «με δόσεις» ή σε περιοδικά χρονικά διαστήματα συνεπάγεται άλλωστε ότι δεν υπάρχει «πρόωρη» εξόφληση. Οι συμβάσεις πίστωσης που αποβλέπουν στην ανασύσταση κεφαλαίου και προβλέπονται στο άρθρο 20 αποκλείονται από το στοιχείο γ) επειδή περιέχουν ειδικές τεχνικές για την εξόφληση με τη λήξη της περιόδου και ειδικούς όρους για τον ξεχωριστό υπολογισμό των τόκων.

Άρθρο 17 (εκχώρηση δικαιωμάτων)

Το παρόν άρθρο αντιστοιχεί στο άρθρο 9 της οδηγίας 87/102/ΕΟΚ. Η τροποποίηση του κειμένου έγινε αποκλειστικά με στόχο την ενσωμάτωση των νέων ορισμών και την αύξηση προστασίας του εγγυητή. Ως νέος δικαιούχος νοείται οποιοδήποτε πρόσωπο στο οποίο διαβιβάζονται τα δικαιώματα του πιστωτικού φορέα, άρα κυρίως ένας ασφαλιστής πιστώσεων, μια εταιρεία είσπραξης οφειλών, μια εταιρεία αναπροεξόφλησης ή χρεογραφοποίησης κ.λπ., και ανεξάρτητα από το νομικό μέσο που χρησιμοποιείται: εκχώρηση απαιτήσεων, υποκατάσταση, εξουσιοδότηση κ.λπ..

Άρθρο 18 (απαγόρευση της χρήσης συναλλαγματικών και άλλων τίτλων)

Το παρόν άρθρο αντικαθιστά το άρθρο 10 της οδηγίας 87/102/ΕΟΚ, καταργώντας ολοκληρωτικά τη χρήση συναλλαγματικών, γραμματίων και επιταγών ως μέσων πληρωμής ή/και ως χρεογράφων προσωπικής εγγύησης.

Άρθρο 19 (αλληλέγγυα ευθύνη)

Το παρόν άρθρο αντικαθιστά το άρθρο 11 της οδηγίας 87/102/ΕΟΚ. Το άρθρο 11 βασιζόταν σε μία έννοια του εθιμικού δικαίου, η οποία αποδίδεται με την έκφραση «joint and several liability» (αλληλέγγυα ευθύνη): είναι η ευθύνη που αναλαμβάνουν δυνάμει του δικαίου πολλά πρόσωπα, από κοινού και προσωπικά, να εκπληρώσουν μία υποχρέωση. Η διατύπωση που υιοθετήθηκε τελικά στην οδηγία 87/102/ΕΟΚ, η λεγόμενη «επικουρική ευθύνη», είναι το αποτέλεσμα ενός συμβιβασμού και προβλέπει ότι σε ορισμένες περιπτώσεις ο «καταναλωτής» μπορεί να ζητήσει από τον πιστωτικό φορέα μια πληρωμή, εάν η απαίτησή του κατά του πωλητή είναι βάσιμη και εάν ο τελευταίος δεν καταβάλει την πληρωμή. Η αμιγής μεταφορά του άρθρου 11 από ορισμένα κράτη μέλη οδήγησε σε μια σειρά αναποτελεσματικών νομοθεσιών. Κάποια άλλα κράτη μέλη προχώρησαν πέραν της διάταξης, καταργώντας συγκεκριμένα την έννοια της αποκλειστικότητας στις σχέσεις πιστωτικού φορέα και προμηθευτή αγαθών ή υπηρεσιών [23].

[23] Νομοθεσίες παρεμφερείς ή συγκρίσιμες στα ΚΜ - μη εξαντλητικός κατάλογος: στο UK ισχύει ένα «αμιγές» σύστημα αλληλέγγυας και από κοινού ευθύνης, χωρίς αποκλειστική σχέση, αλλά με διατήρησης ενός κατώτατου και ενός ανώτατου ορίου. Άλλα κράτη μέλη, όπως η F και η D, ανέπτυξαν «αυτόνομα» συστήματα. Το B, η IRL, η F και το L δεν καθόρισαν κατώτατο όριο. Οι NL καθόρισαν χαμηλότερο κατώτατο όριο.

Θα ήταν επιθυμητό να δοθεί στον καταναλωτή το δικαίωμα να στρέφεται άμεσα κατά του πιστωτικού φορέα όταν ο τελευταίος επωφελείται από εμπορικά πλεονεκτήματα χάρη στη συνεργασία του με συγκεκριμένους προμηθευτές και ταυτόχρονα διαθέτει εμπορικά μέσα προσφυγής εναντίον τους. Από τη στιγμή που ο πιστωτικός φορέας συνδέεται με στενή εμπορική σχέση με τον προμηθευτή του αγαθού ή της υπηρεσίας, τη ζημία, στην περίπτωση που ο καταναλωτής παραλάβει μόνον ελαττωματικά αγαθά ή υπηρεσίες ή ένα μέρος των αγαθών ή των υπηρεσιών που έχει παραγγείλει, ή ακόμη εάν δεν παραλάβει τίποτε απολύτως, δεν πρέπει να την υφίσταται ο ίδιος αλλά ο πιστωτικός φορέας και ο προμηθευτής. Ο καταναλωτής πρέπει να έχει τη δυνατότητα άσκησης δικαστικής προσφυγής εναντίον του ενός ή του άλλου, ή και των δύο, προκειμένου να λάβει το ποσό της ζημίας που υπέστη.

Προτείνεται λοιπόν να προκριθεί εξ ολοκλήρου η λύση της αλληλέγγυας ευθύνης, στο βαθμό που τόσο ο πιστωτικός φορέας όσο και ο προμηθευτής αγαθών ή υπηρεσιών δραστηριοποιούνται από κοινού στην αγορά. Συνεπώς καλύπτεται η περίπτωση όπου ο προμηθευτής λειτουργεί, ακόμη και ως δευτερεύουσα απασχόληση, ως μεσίτης πιστώσεων. Στην προκειμένη περίπτωση, η προϋπάρχουσα συμφωνία και ο ουσιαστικός έλεγχος από πλευράς του πιστωτικού φορέα μπορούν να θεωρηθούν δεδομένα κατά τεκμήριο και ο καταναλωτής δεν θα χρειάζεται πλέον να τα αποδείξει. Η υπόθεση αυτή καλύπτει όχι μόνον την «πίστωση με συγκεκριμένο στόχο» με την αυστηρή έννοια αλλά και κάθε μορφή χορήγησης πίστωσης ή ανοίγματος χρεωστικού λογαριασμού που προτείνονται στον καταναλωτή από τον προμηθευτή κατά τον χρόνο μιας πρώτης αγοράς. Υπενθυμίζουμε σχετικά ότι η παρούσα πρόταση οδηγίας περιλαμβάνει μία διάταξη που ορίζει ότι τα στοιχεία ταυτότητας του μεσίτη πρέπει να αναγράφονται στη σύμβαση πίστωσης.

Άρθρο 20 (σύμβαση πίστωσης που προβλέπει την ανασύσταση του κεφαλαίου)

Εδώ και μερικά χρόνια οι χορηγούμενες πιστώσεις εμπλουτίστηκαν με νέες μορφές οι οποίες καλύπτονται από υποθήκη και είτε χορηγούνται σε συνδυασμό με ασφάλειες ζωής είτε συνδέονται με επενδυτικά κεφάλαια, τα οποία είναι γνωστά στο Ηνωμένο Βασίλειο με τη γενική ονομασία «endowment mortgages». Μέχρι προσφάτως οι κλασικές ασφάλειες ζωής ήταν οι μόνες που χρησιμοποιούνταν για την ανασύσταση πιστώσεων. Η νέα τεχνική, η οποία χρησιμοποιεί ένα κεφάλαιο, ενέχει ωστόσο κινδύνους για τον καταναλωτή. Πράγματι, όπως συμβαίνει με τις εταιρείες επενδύσεων μεταβλητού κεφαλαίου ή με τις τοποθετήσεις σε μετοχές, το ύψος του συσταθέντος κεφαλαίου εξαρτάται από τη συμπεριφορά των χρηματοπιστωτικών αγορών. Ενδέχεται λοιπόν κατά τη λήξη της κύριας πιστωτικής σύμβασης το συσταθέν κεφάλαιο να μην είναι αρκετό για την εξόφληση της πίστωσης, κάτι που είναι απαράδεκτο όταν γίνεται λόγος για ένα προϊόν το οποίο προσφέρεται γενικώς στο ευρύ κοινό. Ανάλογη κατάσταση δημιουργήθηκε άλλωστε στη βρετανική αγορά, με αποτέλεσμα να αντιμετωπίσουν οι καταναλωτές δυσκολίες αποπληρωμής. Συνιστάται επομένως να αναλαμβάνει ο πιστωτικός φορέας, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, την ευθύνη της εξόφλησης του κεφαλαίου εάν η ανασύσταση του κεφαλαίου είναι ανέφικτη, ενδεχομένως μέσω της σύναψης μιας πρόσθετης ασφάλειας. Οι παράγραφοι 1 και 2 αποσκοπούν στη ρύθμιση αυτής της κατάστασης.

Η παράγραφος 3 θεσπίζει ειδικούς κανόνες για τον υπολογισμό του ΣΕΠΕ, και του συνολικού χρεωστικού επιτοκίου συμπεριλαμβάνοντας το σύνολο των πληρωμών που καλείται να πραγματοποιήσει ο καταναλωτής στο πλαίσιο τόσο της κύριας πιστωτικής σύμβασης όσο και της συμπληρωματικής που αφορά την ανασύσταση του κεφαλαίου.

Άρθρο 21 (σύμβαση πίστωσης υπό μορφή προκαταβολής σε τρεχούμενο λογαριασμό ή υπό μορφή χρεωστικού λογαριασμού)

Το παρόν άρθρο προτείνει μiα τυποποιημένη μέθοδο κοινοποίησης πληροφοριών κατά τη διάρκεια της εκτέλεσης της σύμβασης πίστωσης, η οποία θα παρέχει στον καταναλωτή τη δυνατότητα να επαληθεύει την ακρίβεια των αναλήψεων που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο της πίστωσης, το εφαρμοζόμενο χρεωστικό επιτόκιο, τις απαιτούμενες επιβαρύνσεις κ.λπ., κυρίως μάλιστα σε περιπτώσεις πιστωτικών συμβάσεων που συνδέονται με τη διαχείριση ενός λογαριασμού του οποίου οι χρεωστικοί τόκοι υπολογίζονται εκ των υστέρων.

Άρθρο 22 (σύμβαση πίστωσης αόριστης διάρκειας)

Το άρθρο αυτό προτείνει να παρέχεται στον καταναλωτή - και στον πιστωτικό φορέα - το δικαίωμα να λύσει μία σύμβαση πίστωσης αόριστης διάρκειας, με τρίμηνη προθεσμία προειδοποίησης. Θεωρείται ότι η τρίμηνη προθεσμία συνιστά ένα ελάχιστο χρονικό διάστημα για τον καταναλωτή, ο οποίος θα πρέπει να είναι σε θέση να εξοφλήσει το συνολικό ποσό της αναληφθείσας πίστωσης. Ο καταναλωτής διατηρεί το δικαίωμα να αξιώνει την καταβολή αποζημίωσης σε περίπτωση που υφίσταται ζημία από την ακύρωση της σύμβασης εκ μέρους του πιστωτικού φορέα.

Άρθρο 23 (εκτέλεση της σύμβασης εγγύησης)

Η πρώτη παράγραφος αποσκοπεί στην απαγόρευση των συμβάσεων εγγύησης οι οποίες καλύπτουν συμβάσεις πίστωσης αόριστης διάρκειας. Συχνά ένας εγγυητής δεν έχει παρά μία στιγμιαία εικόνα της φερεγγυότητας του καταναλωτή. Η απαίτηση από αυτόν να παρέχει μία εγγύηση «διά βίου» πρέπει να θεωρηθεί υπερβολική σε σχέση με τα συμφέροντά του και κινδυνεύει να τον οδηγήσει σε χρέωση.

Η δεύτερη και η τρίτη παράγραφος περιορίζουν τη δυνατότητα προσφυγής κατά του εγγυητή. Οι διατάξεις της παρούσας οδηγίας δίνουν έμφαση πρώτα απ' όλα στην εκτίμηση του κινδύνου όσον αφορά τον καταναλωτή, θέτοντας σε δεύτερη μοίρα τη φερεγγυότητα και την εκτίμηση του κινδύνου όσον αφορά τον εγγυητή.

Προτείνεται επομένως να μην έχει τη δυνατότητα ο πιστωτικός φορέας να απευθύνεται στον εγγυητή παρά μόνον μετά την πάροδο μιας περιόδου «αναμονής». Ο πιστωτικός φορέας θα πρέπει να προειδοποιεί - εγκαίρως - τον εγγυητή σε περίπτωση που ο καταναλωτής βρεθεί σε κατάσταση αθέτησης πληρωμής, ούτως ώστε ο εγγυητής να είναι σε θέση να λάβει, εν ανάγκη, μέτρα ώστε να μην επιδεινωθεί περαιτέρω η χρεωστική θέση του καταναλωτή.

Τέλος, προτείνεται το εγγυημένο από την ασφάλεια ποσό να συνδέεται αποκλειστικά με το τμήμα του συνολικού ποσού της πίστωσης που οφείλει ακόμη ο καταναλωτής, καθώς και με τις ενδεχόμενες καθυστερήσεις καταβολής οφειλόμενων τόκων και εξόδων, αποκλειόμενης κάθε άλλης μορφής ποινής ή επιβαρύνσεων για μη εκτέλεση που επιβάλλονται στον καταναλωτή. Οι συγκεκριμένες επιβαρύνσεις, οφειλόμενες κατά κύριο λόγο από τον καταναλωτή, μπορούν να περιορίζονται σε αυτό το ποσό εφόσον ο εγγυητής ανταποκριθεί αμέσως στις υποχρεώσεις του. Πράγματι, θα ήταν παράλογο να πληρώνει ο εγγυητής τις επιπρόσθετες χρηματικές ποινές που συνεπάγεται η αθέτηση εκ μέρους του καταναλωτή των υποχρεώσεών του. Αντίθετα, εάν ο εγγυητής καθυστερεί να εκπληρώσει τις δικές του υποχρεώσεις, ο πιστωτικός φορέας θα μπορεί να του ζητήσει τόκους υπερημερίας και την καταβολή επιπρόσθετων χρηματικών ποινών υπολογιζόμενων με βάση το εγγυημένο και ανεξόφλητο ποσό.

Άρθρο 24 (όχληση και απαίτηση οφειλών)

Η παράγραφος 1, στοιχείο α) του παρόντος άρθρου πρέπει να θεωρείται το νήμα που συνδέει όλα τα άρθρα του κεφαλαίου με αντικείμενο τη μη εκτέλεση των συμβάσεων πίστωσης. Εισάγει μία γενική αρχή αναλογικότητας όσον αφορά την είσπραξη οφειλών οι οποίες δημιουργούνται με μία σύμβαση πίστωσης ή εγγύησης.

Το στοιχείο β) της παραγράφου 1 αποσκοπεί στην αποφυγή μιας κατάστασης όπου ο καταναλωτής ή ο εγγυητής θα πρέπει να αντεπεξέλθουν στην άμεση εξόφληση του συνολικού ποσού της πίστωσης χωρίς προηγουμένως να έχουν κληθεί να καλύψουν μία ενδεχόμενη καθυστέρηση ή να απευθύνουν μία πρόταση φιλικού διακανονισμού προκειμένου να συμφωνηθεί μία αναδιάρθρωση της οφειλής. Είναι απαραίτητο τα κράτη μέλη να ενθαρρύνουν τα εμπλεκόμενα μέρη να αναζητούν εξώδικες συμφωνίες ή διακανονισμούς.

Στην παράγραφο 2 προβλέπονται δύο εξαιρέσεις στην παραπάνω αρχή: η προφανής απάτη και η ιδιαίτερη περίπτωση της εκποίησης του χρηματοδοτούμενου αγαθού, που ισοδυναμεί με απάτη εάν και εφόσον ο καταναλωτής ενημερώνεται εκ των προτέρων και δεόντως για τα δικαιώματα κυριότητος και τα προνόμια που απολαμβάνει ο πιστωτικός φορέας. Το γεγονός ότι ο καταναλωτής μετακομίζει χωρίς να αφήσει διεύθυνση ή ακόμη ότι φεύγει στο εξωτερικό δεν επαρκεί από μόνο του για την παράλειψη αυτής της όχλησης: αναφερόμαστε ιδίως στις περιπτώσεις νοσοκομειακής περίθαλψης ή μακρόχρονου εγκλεισμού, στα διοικητικά σφάλματα των δημοτικών αρχών, στα προβλήματα που αντιμετωπίζονται με τις ταχυδρομικές υπηρεσίες κ.λπ..

Το στοιχείο γ) της παραγράφου 1 περιλαμβάνει τα μέτρα αναστολής που αποφασίζει ο πιστωτικός φορέας σε σχέση με τις μελλοντικές αναλήψεις πιστώσεων. Η λήψη παρόμοιων μέτρων εκ μέρους του πιστωτικού φορέα ενδέχεται να είναι απαραίτητη, ιδίως για την πρόληψη της απάτης ή ακόμη λόγω της προφανούς υπερχρέωσης του καταναλωτή που έχει αποκρύψει άλλες πιστώσεις ή εναντίον του οποίου έχει κινηθεί πτωχευτική διαδικασία. Εντούτοις, ο πιστωτικός φορέας υποχρεούται να ειδοποιήσει τον καταναλωτή για την απόφασή του, αναφέροντας τους λόγους που τον οδήγησαν στη λήψη των μέτρων, προκειμένου ο καταναλωτής να έχει τη δυνατότητα, εάν χρειαστεί, να προσφύγει εναντίον της συγκεκριμένης απόφασης ενώπιον των αρμόδιων δικαστηρίων.

Το στοιχείο δ) της παραγράφου 1 ρυθμίζει την κοινοποίηση των αποδείξεων για τις κινήσεις των λογαριασμών.

Άρθρο 25 (υπέρβαση του συνολικού ποσού της πίστωσης και σιωπηρές υπεραναλήψεις)

Η υπέρβαση που προβλέπεται από την παρούσα οδηγία εννοείται ότι προϋποθέτει την ύπαρξη μίας σύμβασης πίστωσης. Οποιαδήποτε υπέρβαση ή υπερανάληψη πραγματοποιείται χωρίς την ύπαρξη αρχικής σύμβασης αντίκειται στις γενικές αρχές της σύνεσης και της ενημέρωσης που αναφέρονται στην παρούσα οδηγία. Σε αντίθεση με τις διατάξεις του άρθρου 6 της οδηγίας 87/102/ΕΟΚ, οι ισχύουσες επιβαρύνσεις και τα εφαρμοζόμενα επιτόκια πρέπει να αναφέρονται στη σύμβαση πίστωσης.

Η παράγραφος 1 εξετάζει την περίπτωση των εγκεκριμένων υπερβάσεων, με τις οποίες εξομοιώνονται οι σιωπηρές υπερβάσεις. Οι όροι δεν διαφέρουν σε τίποτα από τους αντίστοιχους όρους που ισχύουν για τις συμβάσεις πίστωσης, ιδίως σε σχέση με το χρεωστικό επιτόκιο και τις επιβαλλόμενες επιβαρύνσεις, εκτός από την περίπτωση της προσωρινής υπέρβασης του συνολικού ποσού της πίστωσης.

Η παράγραφος 2 εξετάζει την περίπτωση των μη εγκεκριμένων υπερβάσεων. Δυνάμει του άρθρου 10, οι επιπρόσθετες επιβαρύνσεις πρέπει να περιλαμβάνονται στη σύμβαση υπό μορφή μίας κατάστασης των στοιχείων κόστους που δεν λαμβάνονται υπόψη στον υπολογισμό του συνολικού ετήσιου πραγματικού επιτοκίου αλλά, σε ορισμένες περιπτώσεις, βαρύνουν τον καταναλωτή.

Και στις δύο προαναφερόμενες περιπτώσεις ο καταναλωτής πρέπει να ενημερώνεται σχετικά με το ύψος της υπέρβασης, καθώς και τους ισχύοντες όρους. Η διευθέτηση της κατάστασης πρέπει να επιτυγχάνεται εντός τριμήνου, ή με την έκδοση νέας πιστωτικής σύμβασης με υψηλότερο συνολικό ποσό πίστωσης ή με την επιστροφή στη «κανονική» κατάσταση ή με κάποια άλλη διαδικασία ακύρωσης της σύμβασης ή προσωρινής αναστολής των αναλήψεων.

Άρθρο 26 (ανάκτηση των αγαθών)

Το άρθρο 7 της οδηγίας 87/102/ΕΟΚ παρέχει τη δυνατότητα δικαστικού ελέγχου της ανάκτησης των αγαθών, χωρίς ωστόσο να την επιβάλλει. Ο δικαστικός έλεγχος για τη σκοπιμότητα ανάκτησης χρηματοδοτούμενων αγαθών καθίσταται αναγκαίος όταν ο καταναλωτής αποδεικνύει τη διάθεσή του να εξοφλήσει την οφειλή. Η διενέργεια παρόμοιου ελέγχου προτείνεται στην έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας 87/102/ΕΟΚ [24]. Παρά το γεγονός ότι η κατάσταση μπορεί να διαφέρει ανάλογα με το νομικό μέσο που χρησιμοποιείται (πωλήσεις με δόσεις, δάνειο με υποκατάσταση των δικαιωμάτων του πωλητή που διατυπώνει επιφύλαξη κυριότητας, χρηματοδοτική μίσθωση κ.λπ.) και με τις απορρέουσες δικονομικές και δικαστικές διαδικασίες, προτείνεται ωστόσο να συμπληρωθεί το άρθρο 7 με την εισαγωγή διατάξεων με τις οποίες εξασφαλίζεται η παρέμβαση ενός τρίτου προσώπου [25] στο πλαίσιο όλων των συμβάσεων πίστωσης όταν η βαρύτητα της εμπορικής αξίας του αγαθού και του οικονομικού συμφέροντος του πιστωτικού φορέα είναι σαφώς μειωμένη σε σχέση με τα συμφέροντα του καταναλωτή και όταν ο τελευταίος δεν συγκατατίθεται στην ανάκτηση του χρηματοδοτούμενου αγαθού του.

[24] Έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας 87/102 για την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών που διέπουν την καταναλωτική πίστη - COM (95) 117 τελικό της 11.05.95, παρ. 184 έως 188. Συνοπτική έκθεση αντιδράσεων και σχολίων.- COM (97) 465 τελικό της 24.09.97, αριθ. II.5.

[25] Νομοθεσίες παρεμφερείς ή συγκρίσιμες στα ΚΜ - μη εξαντλητικός κατάλογος: B, IRL, NL, L, UK.

Άρθρο 27 (είσπραξη οφειλών)

Το άρθρο αναφέρεται σε κάθε πρόσωπο το οποίο επιφορτίζεται με την εκτέλεση μίας σύμβασης πίστωσης, άρα τόσο στους πιστωτικούς φορείς και τους ασφαλιστές πιστώσεων όσο και στους πράκτορες είσπραξης οφειλών κ.ά., με εξαίρεση ωστόσο τα άτομα που αναλαμβάνουν την πραγματοποίηση εισπράξεων στο πλαίσιο μιας δικαστικής διαδικασίας ή καλούνται να κινήσουν διαδικασίες κατάσχεσης, ιδίως οι δικαστικοί επιμελητές. Στόχος δεν είναι η ρύθμιση του επαγγέλματος των «γραφείων είσπραξης» ή των «μεσολαβητών οφειλών», αλλά η απαγόρευση ορισμένων πρακτικών σε περίπτωση μη εκτέλεσης της σύμβασης πίστωσης.

Η πρώτη παράγραφος επιβεβαιώνει μία αρχή που ήδη υιοθετείται στο άρθρο 10: οι επιβαρύνσεις μη εκτέλεσης πρέπει να καθορίζονται στις συμβάσεις πίστωσης ή εγγύησης και τα πρόσωπα που επιφορτίζονται με τις εισπράξεις δεν έχουν δικαίωμα να ζητήσουν περισσότερα από όσα καθορίζονται ως άνω.

Στο άρθρο 2 απαριθμούνται κάποιες αθέμιτες πρακτικές:

η χρήση φακέλων με αναγραφή λέξεων ή συμβόλων που δίνουν την εντύπωση ότι πρόκειται για επιστολή προερχόμενη από επίσημο φορέα, δηλαδή μια δικαστική αρχή ή μια υπηρεσία διαμεσολάβησης για την είσπραξη οφειλών·

επιστολές με τις οποίες ο καταναλωτής ή ο εγγυητής απειλούνται με κατάσχεση ή ποινική δίωξη, ενώ παρόμοιες ενέργειες δεν είναι εφικτές·

πράξεις είσπραξης οφειλών οι οποίες δεν είναι σύμφωνες προς τις διαδικασίες ανάκτησης των αγαθών όπως περιγράφονται στο άρθρο 26 ή που συνεπάγονται πρόσθετο κόστος που δεν προβλέπεται στη σύμβαση πίστωσης·

ενέργειες οι οποίες μπορούν να εξομοιωθούν με παραβίαση της ιδιωτικής ζωής των καταναλωτών ή των εγγυητών και συγκεκριμένα οι παρενοχλήσεις σε περιπτώσεις όπου η οφειλή αμφισβητείται ή δεν υφίσταται πλέον καθώς και οι έμμεσες παρενοχλήσεις που μεθοδεύονται μέσω επαφών με πρόσωπα του στενού περιβάλλοντος του καταναλωτή ή του εγγυητή: γείτονες, μέλη της οικογενείας, εργοδότης κ.λπ.. Αυτό το είδος "πρακτικής" που προβλέπεται στο ψηφίο στ) υφίσταται όταν τίθενται ερωτήσεις σχετικά με τα προσωπικά στοιχεία που αναφέρονται στο άρθρο7 της παρούσας οδηγίας, κυρίως σχετικά με τη "φερεγγυότητα" του καταναλωτή. Πληροφορίες προσιτές στο κοινό, π.χ. σχετικά με την αλλαγή διεύθυνσης κατοικίας, δεν προβλέπονται καταρχήν.

Άρθρο 28 (Καταχώρηση των πιστωτικών φορέων και των μεσιτών πιστώσεων )

Το παρόν άρθρο αντικαθιστά και συμπληρώνει το άρθρο 12 της οδηγίας 87/102/ΕΟΚ. Για το σκοπό αυτό προτείνεται η συγχώνευση και υποχρεωτική εφαρμογή των τριών επιλογών που προβλέπονται στην παράγραφο 1 του άρθρου 12 [26]. Ένας αυστηρότερος έλεγχος των πιστωτικών φορέων και των μεσιτών πιστώσεων προϋποθέτει καταρχάς την καταχώρηση αυτών των προσώπων σε μητρώα, τη διεξαγωγή ελέγχων, τη δυνατότητα αναστολής ή διαγραφής της καταχώρησης τους και, αν παραστεί ανάγκη, την παρακολούθηση των ενδεχόμενων καταγγελιών. Οι πιστωτικοί φορείς και οι μεσίτες πιστώσεων πρέπει συνεπώς δυνάμει του παρόντος άρθρου να καταχωρούνται στα μητρώα ενός επίσημου φορέα ή οργανισμού, ο οποίος αναλαμβάνει να διοργανώνει τον έλεγχό τους και να εξασφαλίζει κυρίως την επίβλεψη της τήρησης των διατάξεων της παρούσας οδηγίας που τους αφορούν.

[26] Νομοθεσίες παρεμφερείς ή συγκρίσιμες στα ΚΜ - μη εξαντλητικός κατάλογος: η IRL, το UK και το B έχουν συγχωνεύσει τις τρεις επιλογές. Στις NL προβλέπεται ένα σύστημα χορήγησης αδειών και ελέγχου αναφορικά με τους πιστωτικούς φορείς που περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την παρουσίαση των διαύλων διάθεσης των προσφορών τους, και υφίσταται ένας χωριστός νόμος σχετικά με τους μεσίτες χρηματοπιστωτικών προϊόντων.

Προκύπτει ένα μείζον πρόβλημα όσον αφορά τις πληροφορίες που οι «πωλητές» οφείλουν να παρέχουν στους καταναλωτές. Είναι γεγονός ότι τα πρόσωπα αυτά δεν διαθέτουν συχνά τις απαιτούμενες βασικές γνώσεις για την πώληση των χρηματοπιστωτικών προϊόντων που διαθέτουν, ενώ ταυτόχρονα οι έλεγχοι και οι απαιτήσεις των κρατών μελών αναφορικά με την ποιότητα της ενημέρωσης που παρέχουν τα συγκεκριμένα άτομα και την ικανότητά τους για τη διάθεση πιστώσεων είναι συνήθως πλημμελείς. Η προτεινόμενη λύση είναι να θεωρούνται τα συγκεκριμένα πρόσωπα μεσίτες πιστώσεων και συγχρόνως να αποδίδονται ευθύνες στους πιστωτικούς φορείς που χρησιμοποιούν τους πωλητές ως διαύλους διάθεσης των πιστωτικών συμβάσεων που προσφέρουν, ιδίως όσον αφορά την υποχρέωση εκ των προτέρων ενημέρωσης και παροχής συμβουλών που επωμίζονται οι μεσίτες πιστώσεων δυνάμει του άρθρου 6 της παρούσας οδηγίας. Το ίδιο καθεστώς προβλέπεται για τους ανεξάρτητους «εντεταλμένους μεσάζοντες». Ένας πωλητής θα μπορεί επίσης να εργάζεται χωρίς άμεσο έλεγχο από πιστωτικό φορέα, αλλά στην προκειμένη περίπτωση είναι αναγκαία η λήψη άδειας.

Προβλέπονται ορισμένες εξαιρέσεις - όπως και στην οδηγία 87/102/ΕΟΚ - στις περιπτώσεις πιστωτικών φορέων και μεσιτών πιστώσεων οι οποίοι θεωρούνται πιστωτικά ιδρύματα υπό την έννοια του άρθρου 1, παράγραφος 1), της οδηγίας 2000/12/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 20ής Μαρτίου 2000, σχετικά με την ανάληψη και την άσκηση δραστηριότητας πιστωτικών ιδρυμάτων.

Άρθρο 29 (υποχρεώσεις των μεσιτών πιστώσεων)

Στο παρόν άρθρο προβλέπονται ειδικά μέτρα για όλους τους μεσίτες πιστώσεων.

Η διάταξη του στοιχείου α) αποβλέπει στον ορισμό της ταυτότητας του μεσίτη πιστώσεων. Πρέπει να διασφαλίζεται η σωστή ενημέρωση του καταναλωτή αναφορικά με την ποιότητα και το εύρος των αρμοδιοτήτων του μεσίτη πιστώσεων, καθώς και με την ενδεχόμενη αποκλειστική συνεργασία του με τον πιστωτικό φορέα, κατά τρόπο ώστε ο καταναλωτής να μη συγχέει το μεσίτη με ένα πιστωτικό φορέα.

Η διάταξη του στοιχείου β) αποσκοπεί στην αποφυγή της παρότρυνσης του καταναλωτή από το μεσίτη να αναλάβει δεσμεύσεις των οποίων η αποπληρωμή υπερβαίνει τις δυνατότητές του, καθώς και η ζημιογόνος για τον καταναλωτή συσσώρευση οφειλών, κυρίως με την υποβολή δύο ή τριών ταυτόχρονα αιτήσεων πίστωσης για τη χορήγηση ενός συνολικού ποσού πίστωσης σε διάφορους πιστωτικούς φορείς. Κάθε μία από αυτές τις αιτήσεις αφορά ένα μικρό ποσό, το οποίο θα μπορούσε να γίνει αποδεκτό από κάθε πιστωτικό φορέα. Πάντως κανένας πιστωτικός φορέας δεν θα δέχονταν να χρηματοδοτήσει το συνολικό ποσό των πιστώσεων που ζητούνται. Συνεπώς πρέπει να είναι ενήμερος. Έτσι στο ψηφίο β) προτείνεται να αναληφθεί από το μεσίτη η υποχρέωση να ενημερώνει όλους τους πιστωτικούς φορείς με τους οποίους ήλθε προηγουμένως σε επαφή για μια προσφορά ή μια σύμβαση πίστωσης, αναφέροντας το συνολικό ποσό της αιτούμενης πίστωσης.

Οι διατάξεις του στοιχείου γ) α