Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για:

- την «Πρόταση κανονισμού (ΕΚ) του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1766/92 περί κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα των σιτηρών και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2731/75 του Συμβουλίου περί των ποιοτικών τύπων του μαλακού σίτου, της σικάλεως, της κριθής, του αραβοσίτου και του σκληρού σίτου», και - την «Πρόταση κανονισμού (ΕΚ) του Συμβουλίου για τη θέσπιση καθεστώτος στήριξης των παραγωγών ορισμένων αροτραίων καλλιεργειών» () (98/C 284/11)

Στις 4 Ιουνίου 1998 και σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 43 και 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για τις ανωτέρω προτάσεις.

Το τμήμα γεωργίας και αλιείας, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 16 Ιουνίου 1998, με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Bastian.

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, κατά την 356η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 1ης Ιουλίου 1998), υιοθέτησε με 98 ψήφους υπέρ, 33 φήφους κατά, και 15 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Γενικές παρατηρήσεις

1.1. Η ΟΚΕ επισημαίνει τη σημασία και το στρατηγικό χαρακτήρα για την Ένωση των αροτραίων καλλιεργειών (σιτηρών, ελαιούχων σπόρων και καλλιεργειών πρωτεϊνούχων). Τα στοιχεία που παρατίθενται στο παράρτημα 1 απεικονίζουν κατάλληλα τη σχετική κατάσταση.

1.2. Η ΟΚΕ εκτιμά ότι η Ένωση οφείλει να συνεχίσει τις προσπάθειές της για την επανάκτηση της εσωτερικής αγοράς στον τομέα αυτό (και ειδικότερα για τη διατροφή των ζώων) για τη συγκρότηση αποθεμάτων τροφίμων και για την ανταπόκριση στις ευκαιρίες που θα προσφέρουν οι διεθνείς αγορές:

- αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού,

- αύξηση της αγοραστικής δύναμης (συμπεριλαμβανομένων και των αναπτυσσόμενων χωρών),

- και αύξηση της παγκόσμιας ζήτησης κρέατος (κυρίως στη Νοτιοανατολική Ασία), η οποία αναμένεται να προκαλέσει την αύξηση της ζήτησης σιτηρών, ελαιούχων σπόρων και καλλιεργειών πρωτεϊνούχων.

1.2.1. Η ΟΚΕ δεν αγνοεί, εντούτοις, τους περιορισμούς που επιβάλλει στον ευρωπαϊκό τομέα των αροτραίων καλλιεργειών, και κυρίως όσον αφορά τις κοινοτικές εξαγωγές σιτηρών, η γεωργική συμφωνία του Κύκλου της Ουρουγουάης, η οποία υπογράφηκε στο Μαρακές το 1994. Έχει, επίσης, επίγνωση του γεγονότος ότι οι επόμενες πολυμερείς διαπραγματεύσεις για τη γεωργία, στους κόλπους του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ), είναι δυνατόν να ενισχύσουν σημαντικά αυτούς τους περιορισμούς (συνέχιση της μείωσης των τελωνειακών δασμών και/ή επέκταση των δασμολογικών ποσοστώσεων, μείωση των επιδοτούμενων εξαγωγών, μείωση της «συζευγμένης» εσωτερικής ενίσχυσης στην παραγωγή...). Οι εν λόγω διαπραγματεύσεις θα πραγματοποιηθούν σε μία κρίσιμη περίοδο για την κοινοτική γεωργία, η οποία οφείλει να προσαρμοσθεί στα αποτελέσματα της συμφωνίας του Μαρακές και να προετοιμασθεί για τη διεύρυνση προς τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης.

1.3. Συνεπώς, η ΟΚΕ κρίνει ότι είναι αναγκαία μία νέα μεταρρύθμιση της Κοινής Οργάνωσης Αγορών στον τομέα των σιτηρών, καθώς και τροποποίηση των συστημάτων στήριξης των παραγωγών ορισμένων αροτραίων καλλιεργειών, προκειμένου να δοθεί η δυνατότητα στους ενδιαφερόμενους παραγωγούς να προσαρμοσθούν στο νέο οικονομικό και διεθνές περιβάλλον τους.

1.3.1. Εντούτοις, όπως η ΕΤΠ υποστήριξε στη γνωμοδότησή της για τις γεωργικές πτυχές της Ατζέντας 2000 (§ 3.1.3) (), η ΟΚΕ εκτιμά ότι η Ένωση οφείλει να προωθήσει το πρότυπό της για τη γεωργική ανάπτυξη και να το προβάλει κατά τις επόμενες διεθνείς διαπραγματεύσεις. Ως εκ τούτου, η ΟΚΕ εκτιμά ότι η επόμενη μεταρρύθμιση της ΚΓΠ πρέπει να αποτελέσει ευκαιρία για την Ένωση, προκειμένου αυτή να επιδείξει τη βούλησή της να σεβαστεί τις διεθνείς δεσμεύσεις της, διαφυλάσσοντας παράλληλα τις ιδιαιτερότητες των παραγωγών της και των μέσων γεωργικής πολιτικής που διαθέτει.

1.4. Η ΟΚΕ επισημαίνει ότι οι επόμενες διαπραγματεύσεις στους κόλπους του ΠΟΕ δεν θα είναι οι τελευταίες. Δεν θα πρέπει να λησμονείται ότι με τη δημιουργία του ΠΟΕ τέθηκε τέρμα στους κύκλους των διαπραγματεύσεων («rounds»): στο εξής, οι διεθνείς εμπορικές διαπραγματεύσεις είναι διαρκείς. Εξάλλου, η διεύρυνση προς τις ΧΚΑΕ θα οδηγήσει, αναμφίβολα, την Ένωση στην επανεξέταση των διεθνών δεσμεύσεών της.

1.4.1. Η επόμενη μεταρρύθμιση της ΚΓΠ πρέπει, επομένως, να σχεδιασθεί, καταρχήν, σύμφωνα με τα συμφέροντα και τις προθεσμίες της Ένωσης ΚΓΠ για την περίοδο 2000/2006. Για παράδειγμα, η Ένωση δημιουργήθηκε για να υπερασπίζεται τις αντιλήψεις της για την αποσύζευξη των ενισχύσεων. Ή να αρνείται την πλήρη κατάργηση των επιστροφών κατά την εξαγωγή, όπως επισημαίνεται στη γνωμοδότηση της ΟΚΕ για τις γεωργικές πτυχές της Ατζέντας 2000 (§ 3.1.4).

1.4.2. Βάσει της μεταρρύθμισης που θα υιοθετηθεί το έτος 2000, η Ένωση θα πρέπει να διαπραγματευθεί τις διεθνείς δεσμεύσεις της γι'αυτή την περίοδο για να μην υποχρεωθεί να πληρώσει και δεύτερη φορά. Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, αυτή η δυναμική αντίληψης για τις επόμενες διαπραγματεύσεις ισχύει τόσο για τα σιτηρά, τους ελαιούχους καρπούς και τις καλλιέργειες πρωτεϊνούχων όσο και για άλλους παραγωγικούς τομείς της Ένωσης, και ιδιαίτερα για το βόειο κρέας και το γάλα.

1.5. Στον τομέα των αροτραίων καλλιεργειών, η ΟΚΕ εκτιμά ότι η βούληση για την επιβεβαίωση του ευρωπαϊκού γεωργικού προτύπου εξαρτάται συνολικά από:

- τη διατήρηση μίας ισχυρής, ενεργούς και προστατευτικής για τους ενδιαφερόμενους γεωργούς κοινής οργάνωσης αγορών, η οποία να δίνει τη δυνατότητα διασφάλισης της ισορροπίας των αγορών, της σταθερότητας των τιμών, της τακτικότητας του εφοδιασμού, τόσο από ποσοτικής όσο και από ποιοτικής άποψης, της εσωτερικής αγοράς (και αυτό το σημείο έχει ιδιαίτερη σημασία για τις γεωργοδιατροφικές βιομηχανίες που έπονται της παραγωγής), καθώς και της παρουσίας της Ένωσης στις διεθνείς αγορές 7

- τη διατήρηση της ισορροπίας μεταξύ των φυτικών παραγωγών, που επιτυγχάνεται με την κατάλληλη υποστήριξη των ελλειμματικών καλλιεργειών 7

- το σεβασμό του περιβάλλοντος 7 και

- τη διαφύλαξη του εισοδήματος των παραγωγών.

1.5.1. Όσον αφορά το τελευταίο σημείο, η ΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία του σχετικά με το σωρευτικό αντίκτυπο των προτάσεων της Επιτροπής: μείωση των θεσμικών τιμών, μερική αντιστάθμιση, προσδιορισμός ανωτάτων ορίων, διαμόρφωση των ενισχύσεων από τα κράτη μέλη και επιβολή όρων για τη χορήγηση ενισχύσεων σχετικών με την απασχόληση και το περιβάλλον. Υπό αυτές τις συνθήκες και αντίθετα με την Επιτροπή, το τμήμα δεν ανησυχεί για την εμφάνιση φαινομένων «υπερβολικής αντιστάθμισης» προς όφελος των παραγωγών σιτηρών, ελαιούχων καρπών και καλλιεργειών πρωτεϊνούχων και ζητεί πλήρη αντιστάθμιση για τη μείωση των θεσμικών τιμών.

1.5.2. Αντίθετα, είναι της άποψης ότι η Ένωση οφείλει να «εμβαθύνει» τη λογική των αντισταθμιστικών καταβολών που θεσπίστηκαν το 1992. Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, η Ένωση οφείλει να αντισταθμίσει πλήρως τον αντίκτυπο της νέας μείωσης των τιμών, η οποία θα αποφασισθεί για τον τομέα των αροτραίων καλλιεργειών.

1.5.3. Εξάλλου, η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή της Επιτροπής κατά του κινδύνου επανεθνικοποίησης της ΚΓΠ στην οποία μπορούν να οδηγήσουν τα νέα μέτρα διαφοροποίησης των ενισχύσεων από τα κράτη μέλη, και η εξάρτηση των ενισχύσεων από την απασχόληση και το περιβάλλον.

2. Παρατηρήσεις κατά τομέα

2.1. Σιτηρά

2.1.1. Η ΟΚΕ συμμερίζεται τη μέριμνα της Επιτροπής για τη διασφάλιση της ανταγωνιστικότητας μέσω των τιμών των ευρωπαϊκών σιτηρών, ακόμη και στις διεθνείς αγορές. Το τμήμα θεωρεί ότι η Ένωση οφείλει να μεριμνά για τον εφοδιασμό της αγοράς της και ότι πρέπει να παραμείνει μείζων παράγων στην αναπτυσσόμενη διεθνή αγορά σιτηρών.

2.1.2. Στο πλαίσιο της μείωσης των επιστροφών κατά την εξαγωγή, η ΟΚΕ πιστεύει ότι η απόσταση μεταξύ των ευρωπαϊκών θεσμικών τιμών (οι οποίες συχνά χρησιμεύουν ως τιμές αναφοράς για τον καθορισμό των τιμών στην εσωτερική αγορά) και των τιμών που ισχύουν στις διεθνείς αγορές δεν πρέπει να παραμείνει σημαντική για μεγάλο χρονικό διάστημα.

2.1.3. Ωστόσο, η ΟΚΕ εκτιμά ότι η Κοινή Οργάνωση Αγορών (ΚΟΑ) στον τομέα των σιτηρών δεν έχει ως αποστολή να καταστεί αποκλειστικά ένας «μηχανισμός εξαγωγών» για την Ένωση. Πέραν του ρόλου της για τη ρύθμιση των αγορών, η ΚΟΑ έχει, επίσης, ως στόχο την προστασία των παραγωγών από τις διακυμάνσεις των τιμών στην παγκόσμια αγορά (οι οποίες διακυμαίνονται έντονα όσον αφορά τα σιτηρά) και οφείλει να διασφαλίζει τη σταθερότητα των εισοδημάτων τους. Η ΟΚΕ υπενθυμίζει ότι μία ισχυρή και ενεργός ΚΟΑ αποτελεί ένα πρόσθετο εχέγγυο για τη διατήρηση των εκμεταλλεύσεων παραγωγής σιτηρών, οι οποίες στην Ένωση, κατά μέσο όρο, είναι μετρίου μεγέθους.

2.1.4. Σύμφωνα με τη γνωμοδότησή της για τις γεωργικές πτυχές της Ατζέντας 2000 (§ 3.1.3), η ΟΚΕ εκτιμά ότι η Ένωση δεν χρειάζεται να μειώσει κατά 20 % την τιμή παρέμβασης για τα σιτηρά της, προκειμένου να τα καταστήσει περισσότερο ανταγωνιστικά στις διεθνείς αγορές και να τα εξαγάγει με περιορισμένη προσφυγή στις επιστροφές. Επίσης η Ένωση πρέπει να συνεχίσει να προστατεύει τους παραγωγούς από τις συνεχείς διακυμάνσεις των παγκόσμιων τιμών.

2.1.5. Η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι η μείωση πρέπει να είναι αυστηρά περιορισμένη στο βαθμό που απαιτείται προκειμένου να οδηγηθεί η ευρωπαϊκή τιμή παρέμβασης στο επίπεδο των παγκόσμιων τιμών που παρατηρήθηκαν κατά τα τελευταία έτη (βλ. παράρτημα 2).

2.1.6. Όσον αφορά ειδικότερα τον αραβόσιτο, η ΟΚΕ μπορεί να δεχτεί την πρόταση της Επιτροπής για την κατάργηση κάθε διαφοροποίησης («βάση αραβόσιτου») για τον υπολογισμό των περιφερειακών αποδόσεων, βάσει των οποίων υπολογίζονται οι αντισταθμιστικές καταβολές (). Η ΟΚΕ εκφράζει τη λύπη του επειδή η Επιτροπή δεν λαμβάνει υπόψη της τις ιδιαιτερότητες του αραβόσιτου και ζητεί να διατηρήσουν τα κράτη μέλη την ευελιξία και τον καθορισμό των αποδόσεων για τον αραβόσιτο προκειμένου να διατηρηθεί η ισορροπία μεταξύ της παραγωγής και της διατήρησης του εφοδιασμού των εργοστασίων μεταποίησης (κυρίως παραγωγής αμύλου).

2.1.7. Εξάλλου, η ΟΚΕ επισημαίνει ότι η Επιτροπή προβλέπει τη διατήρηση των φόρων κατά την εξαγωγή, προκειμένου να διασφαλίσει τον εφοδιασμό της εσωτερικής αγοράς, υπό ευνοϊκότερους για τους ευρωπαίους καταναλωτές όρους όσον αφορά τις τιμές, όταν οι τιμές στην παγκόσμια αγορά θα είναι υψηλότερες από εκείνες που ισχύουν για την εσωτερική αγορά. Η λήψη της απόφασης για την επιβολή ή όχι ενός φόρου κατά την εξαγωγή πρόκειται να αφεθεί στην ελεύθερη εκτίμηση της Επιτροπής. Το τμήμα θεωρεί ότι, στο πλαίσιο της λογικής για την ελευθέρωση της αγοράς που προτείνει η Επιτροπή (με σκοπό κυρίως την παρακίνηση των παραγωγών να εκμεταλλευθούν τις προσφερόμενες ευκαιρίες στις διεθνείς αγορές), η προσφυγή στον φόρο κατά την εξαγωγή πρέπει να περιορίζεται στις περιπτώσεις μεγάλης αύξησης των τιμών στην παγκόσμια αγορά. Η ΟΚΕ προτείνει, κατά συνέπεια, τον καθορισμό ενός ορίου για την επιβολή του φόρου κατά την εξαγωγή, το οποίο να είναι τόσο υψηλότερο όσο χαμηλότερο θα είναι το «δίχτυ ασφάλειας» που θα προβλέπεται από την μεταρρυθμισμένη ΚΟΑ.

2.1.8. Επίσης, η ΟΚΕ επισημαίνει ότι, στο πλαίσιο της νέας και περισσότερο φιλελεύθερης λογικής της ΚΟΑ, η χορήγηση των πιστοποιητικών εξαγωγής πρέπει να είναι αυτόματη, σε περίπτωση εξαγωγών χωρίς την καταβολή επιστροφών.

2.2. Ελαιούχοι Σπόροι

2.2.1. Η Επιτροπή προτείνει τη σύνδεση της στήριξης στους ελαιούχους σπόρους με εκείνη των σιτηρών, με την καταβολή αντισταθμιστικού ποσού 66 Ecu ανά τόνο (δηλαδή μία μείωση της τάξης του 30 % σε σύγκριση με την ισχύουσα στήριξη). Με την κατάργηση της ειδικής στήριξης στους ελαιούχους σπόρους, η Επιτροπή ελπίζει, κυρίως, να απαλλάξει την Ένωση από τους περιορισμούς (όσον αφορά την παραγωγή και τις επιφάνειες) που της επιβλήθηκαν από τη συμφωνία του Blair House.

2.2.2. Στη γνωμοδότησή της για τις γεωργικές πτυχές της Ατζέντας 2000, η ΟΚΕ υποστήριξε ότι αναμένει σημαντική μείωση των ευρωπαϊκών εκτάσεων καλλιέργειας ελαιούχων σπόρων και, κατά συνέπεια, σημαντική μείωση του αυτοεφοδιασμού της Ένωσης με έλαια και φυτικές πρωτεΐνες. Η ΟΚΕ επισημαίνει εκ νέου ότι η κατάσταση αυτή είναι απαράδεκτη, καθώς η Ένωση παράγει σήμερα μόνο ποσοστό 25 % των αναγκών της σε φυτικές πρωτεΐνες που προέρχονται από πρωτεϊνούχους και ελαιούχους σπόρους.

2.2.3. Κατά συνέπεια, η ΟΚΕ διαφωνεί με την πρόταση της Επιτροπής, η οποία θα οδηγήσει αυτόματα, εξαιτίας της ίσης πριμοδότησης, στην ευνόηση της καλλιέργειας σίτου έναντι της καλλιέργειας ελαιούχων σπόρων. Θεωρεί ότι η προτεραιότητα που πρέπει να δοθεί στην παραγωγή φυτικών πρωτεϊνών στο εσωτερικό της Ένωσης θα απαιτούσε, αντίθετα, τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας τους στους κόλπους των αροτραίων καλλιεργειών.

2.2.4. Εξάλλου, η ΟΚΕ εκτιμά ότι η αξιέπαινη προσπάθεια για την απαλλαγή από τους περιορισμούς της συμφωνίας του Blair House θα έχει, παραδόξως, ως συνέπεια τη μείωση των ευρωπαϊκών εκτάσεων κάτω του ορίου των εκτάσεων που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγματεύσεων με τις ΗΠΑ το 1993. Αυτό θα συνεπάγεται την εξαπάτηση των ευρωπαίων παραγωγών. Και κάτι τέτοιο θα ήταν ακόμη περισσότερο απαράδεκτο, καθώς οι ΗΠΑ, με τη Fair Act, διατήρησαν την εγγύηση της τιμής για τους ελαιούχους σπόρους και, μέσω της «σύμβασης για ευελιξία», θέσπισαν μία ειδική στήριξη για αυτή την παραγωγή, η οποία προηγουμένως δεν υπήρχε. Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, η Ένωση θα προέβαινε σε στρατηγικό σφάλμα εάν καταργούσε το σύστημα στήριξης των ελαιούχων σπόρων, τη στιγμή που η αποσύζευξη που ζητούν οι ΗΠΑ στην πραγματικότητα σημαίνει την αύξηση της δικής τους στήριξης.

2.2.5. Η ΟΚΕ υπενθυμίζει ότι οι ελαιούχοι σπόροι παράγονται ήδη με την τιμή της παγκόσμιας αγοράς (δεν επωφελούνται τιμής παρέμβασης) και, κατά συνέπεια, δεν βρίσκονται στο στόχαστρο των επόμενων διεθνών διαπραγματεύσεων. Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, δεν υφίσταται ούτε επείγουσα ανάγκη ούτε βάσιμοι λόγοι για τη μεταρρύθμιση του εν λόγω τομέα πριν το 2006.

2.2.6. Η πραγματική πρόκληση γι'αυτό τον τομέα συνίσταται στη διεύρυνση της Ένωσης προς τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, οι οποίες αποτελούν δυνητικά σημαντικούς παραγωγούς ελαιούχων σπόρων.

2.2.7. Κατά συνέπεια, η ΟΚΕ συνιστά τη σύνδεση από την Ένωση της στήριξης στους ελαιούχους σπόρους με εκείνη στα σιτηρά μόνο μετά από μεταβατική περίοδο 5 ετών. Κατά τις επόμενες διεθνείς διαπραγματεύσεις, θα μπορούσε, ούτως, να ενημερώσει τις ΗΠΑ σχετικά με την πρόθεση της να απαλλαγεί από τους περιορισμούς της συμφωνίας του Blair House και να αποσπάσει εγγυήσεις ότι αυτές δεν πρόκειται να αμφισβητήσουν το νέο κοινοτικό καθεστώς, σε περίπτωση που αυτό οδηγήσει στην αύξηση των εκτάσεων παραγωγής. Αυτή η προσέγγιση φαίνεται περισσότερο ασφαλής, από νομικής απόψεως, σε σύγκριση με την προσέγγιση που προβλέπει, επί του παρόντος, η Επιτροπή, η οποία θεωρεί ότι μπορεί να ακυρώσει τη συμφωνία του Blair House μέσω μίας μονομερούς ευρωπαϊκής απόφασης.

2.2.8. Η ΟΚΕ έχει επίγνωση του γεγονότος ότι η Ένωση οφείλει να αποσυζεύξει περισσότερο τις ενισχύσεις της στην παραγωγή ενόψει των επόμενων διεθνών διαπραγματεύσεων. Ως εκ τούτου, προτείνει να προβλεφθεί ένα συμπληρωματικό ποσό για τους ελαιούχους σπόρους, όταν θα αποφασισθεί η μείωση της τιμής των σιτηρών και θα γνωστοποιηθεί το ύψος της μη συνδεδεμένης ενίσχυσης στις καλλιέργειες (η οποία, σύμφωνα με την παρούσα πρόταση της Επιτροπής, ανέρχεται σε 66 Ecu). Αυτό το συμπληρωματικό πόσο πρέπει να είναι ίσο με τη διαφορά μεταξύ της υφιστάμενης ενίσχυσης (94,24 Ecu ανά τόνο) και της μελλοντικής μη συνδεδεμένης ενίσχυσης στις καλλιέργειες ().

2.2.9. Η ΟΚΕ δηλώνει διατεθειμένο να εξετάσει κάθε εναλλακτική λύση που θα πρότεινε η Επιτροπή, με σκοπό την απαλλαγή της Ένωσης από τους περιορισμούς της συμφωνίας του Blair House από το 2002, με την παράλληλη διασφάλιση της διατήρησης των εκτάσεων καλλιέργειας ελαιούχων σπόρων (πριμοδότηση για αμειψισπορά στο πλαίσιο των γεωργο-περιβαλλοντικών προγραμμάτων, πριμοδότηση στις ελλειμματικές καλλιέργειες...).

2.3. Καλλιέργειες Πρωτεϊνούχων

2.3.1. Προκειμένου να διατηρηθεί η συνοχή της προσέγγισης για το σύνολο της ευρωπαϊκής παραγωγής πρωτεϊνών, η ΟΚΕ προτείνει το συμπληρωματικό ποσό για τις καλλιέργειες πρωτεϊνούχων να υπολογίζεται βάσει της μεθόδου που προτείνει για τους ελαιούχους σπόρους. Το συμπληρωματικό ποσό των 6,5 Ecu ανά τόνο που προτείνει η Επιτροπή (δηλαδή μείωση κατά 6 Ecu σε σύγκριση με την υφιστάμενη ενίσχυση των 78,49 Ecu ανά τόνο), φαίνεται στο τμήμα ανεπαρκές για τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας των καλλιεργειών πρωτεϊνούχων έναντι εκείνης των σιτηρών.

2.3.2. Εξάλλου, η ΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή να υποβάλει προτάσεις για την εγκαθίδρυση ενός νέου «προγράμματος για τις πρωτεΐνες» στο εσωτερικό της Ένωσης, προκειμένου να υποστηριχθεί η συνέχιση μίας καλλιέργειας που παίζει θετικό ρόλο στην προστασία του περιβάλλοντος.

2.4. Σκληρός σίτος

2.4.1. Η Επιτροπή προτείνει την αναμόρφωση του υφιστάμενου συστήματος, το οποίο προήλθε από τη μεταρρύθμιση της ΚΟΑ «σκληρού σίτου» του Οκτωβρίου 1997: η μείωση κατά 20 % της τιμής παρέμβασης θα ισχύει για το σκληρό σίτο, ο οποίος, πέραν της μη διαφοροποιημένης ενίσχυσης των 66 Ecu ανά τόνο, θα συνεχίσει να επωφελείται συμπληρωματικού ποσού 344,5 Ecu ανά εκτάριο (ή ενδεχομένως ειδικής ενίσχυσης 138,9 Ecu ανά εκτάριο, ανάλογα με τις εξεταζόμενες περιοχές), στο εσωτερικό των εγγυημένων μέγιστων εκτάσεων.

2.4.2. Η ΟΚΕ αντιτίθεται στη μείωση της τιμής παρέμβασης για το σκληρό σίτο.

2.4.3. Αυτή θα οδηγήσει στην εξασθένιση της προστασίας στα σύνορα () και θα ευνοήσει τις εισαγωγές σίτου ποιότητας, προερχόμενου από τρίτες χώρες που είναι περισσότερο ανταγωνιστικές σ'αυτό τον τομέα (Καναδάς, ΗΠΑ, ...) εις βάρος της παραγωγής ευρωπαϊκού σίτου ποιότητας.

Με τη μείωση της τιμής παρέμβασης του σκληρού σίτου, η Ένωση δεν πρόκειται εξάλλου να αυξήσει τις εξαγωγές της στις διεθνείς αγορές. Υπό αυτές τις συνθήκες, η ΟΚΕ δεν διαβλέπει το συμφέρον που θα προέκυπτε από τη μείωση της τιμές παρέμβασης του σκληρού σίτου.

2.5. Άμυλο γεωμήλων

2.5.1. Το καθεστώς του αμύλου γεωμήλων συνδέεται αυτόματα με την ΚΟΑ στον τομέα σιτηρών. Η Επιτροπή προτείνει την προσαρμογή της μέγιστης τιμής των γεωμήλων που προορίζονται για την παραγωγή αμύλου στη μείωση της τιμής των σιτηρών.

2.5.2. Η ΟΚΕ εκτιμά ότι η πρόταση αυτή αιτιολογείται από τεχνικής απόψεως. Εντούτοις, επισημαίνει τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του καθεστώτος του αμύλου γεωμήλων, του οποίου η παραγωγή υπόκειται σε ποσοστώσεις. Ως εκ τούτου και σε περίπτωση μείωσης της τιμής και καταβολής μόνο μερικής αντιστάθμισης, οι παραγωγοί δεν θα είναι σε θέση να σταθεροποιήσουν το εισόδημά τους με την αύξηση των παραγόμενων ποσοτήτων. Η ΟΚΕ θεωρεί, επομένως, ότι η αντιστάθμιση της μείωσης της τιμής πρέπει να είναι πλήρης για την εν λόγω παραγωγή.

3. Λοιπές παρατηρήσεις

3.1. Παύση καλλιέργειας

3.1.1. Σε περίπτωση που υπάρξει μείωση των τιμών, η οποία να επιτρέπει την προσέγγιση της τιμής παρέμβασης των σιτηρών με εκείνη που διαπιστώνεται στις διεθνείς αγορές, η ΟΚΕ εγκρίνει την πρόταση της Επιτροπής για τη μείωση του βασικού ποσοστού υποχρεωτικής παύσης της καλλιέργειας σε 0 %. Όπως και η Επιτροπή, η ΟΚΕ θεωρεί ότι η Ένωση δεν είναι δυνατόν να στερηθεί της δυνατότητας να επιβάλλει την υποχρεωτική παύση καλλιέργειας, η οποία συνιστά έναν αποτελεσματικό μηχανισμό διαχείρισης της παραγωγής και της αγοράς ().

3.1.2. Όσον αφορά την εθελοντική παύση καλλιέργειας, η ΟΚΕ τάσσεται υπέρ της θέσπισης ελάχιστου ποσοστού και της δυνατότητας θέσπισης πολυετούς παύσης καλλιέργειας για περίοδο που δεν θα υπερβαίνει τα 5 έτη. Ως εκ τούτου, το ποσοστό 10 % που προτείνει η Επιτροπή φαίνεται στο τμήμα ιδιαίτερα υψηλό. Όπως ανήκει στην αποκλειστική αρμοδιότητα των κρατών μελών να καθορίζουν το μέγιστο ποσοστό εθελοντικής παύσης καλλιέργειας, η ΟΚΕ εκτιμά ότι και ο καθορισμός του ελαχίστου ποσοστού πρέπει να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της αρχής της επικουρικότητας.

3.2. Κατάργηση των μηνιαίων προσαυξήσεων και μετάθεση των καταβολών των ενισχύσεων

3.2.1. Το τμήμα παρατηρεί ότι η κατάργηση των μηνιαίων προσαυξήσεων, σε συνδυασμό με τη μετάθεση της ημερομηνίας καταβολής των αντισταθμιστικών ποσών, οδηγεί στη μεγαλύτερη μείωση των τιμών από εκείνη που ανήγγειλε η Επιτροπή, δηλαδή μείωση κατά 6 με 7 μονάδες. Σ'αυτό προστίθεται το γεγονός ότι οι αντισταθμίσεις δεν αναθεωρούνται σε συνάρτηση με τον πληθωρισμό. Το εισόδημα των παραγωγών θα απειληθεί ακόμη περισσότερο, καθώς η Επιτροπή δεν λαμβάνει υπόψη της τον αντίκτυπο αυτών των δύο προτάσεων κατά τον υπολογισμό της μερικής αντιστάθμισης που προτείνει.

3.2.2. Η ΟΚΕ αντιτίθεται κατηγορηματικώς στις δύο αυτές προτάσεις.

3.2.3. Οι μηνιαίες προσαυξήσεις συνιστούν συμπληρώματα των τιμών που καταβάλλονται στους παραγωγούς ή στους οργανισμούς αποθεματοποίησης (συνεταιρισμούς ή ιδιώτες) πριν από τη διάθεση στην αγορά της παραγωγής. Η ΟΚΕ εκτιμά ότι αυτές διευκολύνουν τη ρύθμιση της εσωτερικής αγοράς, μέσω του τακτικότερου εφοδιασμού της. Αυτές αποτελούν ένα χρήσιμο μηχανισμό για τη σταθεροποίηση των τιμών κατά τη διάρκεια του γεωργικού έτους και, ως εκ τούτου, ένα μέσο προστασίας του εισοδήματος των παραγωγών. Βάσει των ανωτέρω, το τμήμα ζητεί τη διατήρηση των μηνιαίων προσαυξήσεων.

3.2.4. Επίσης, η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι δεν είναι σκόπιμη η καθυστέρηση της καταβολής των αντισταθμιστικών ποσών στους παραγωγούς. Επί του παρόντος, αυτή πραγματοποιείται από τις 15 Οκτωβρίου μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου, ενώ η Επιτροπή προτείνει τη μετάθεσή της από την 1η Ιανουαρίου μέχρι τις 31 Μαρτίου, θεωρώντας ότι η ιδιαίτερα πρόωρη καταβολή δεν θα παρακινούσε τους παραγωγούς να διαθέσουν τη συγκομιδή τους στην αγορά στην αρχή της περιόδου εμπορίας. Η ΟΚΕ δεν συμφωνεί με την ανάλυση αυτή και πιστεύει ότι η μετάθεση της καταβολής των άμεσων ενισχύσεων το μόνο που θα κάνει είναι να αποδυναμώσει οικονομικά πολυάριθμους παραγωγούς.

3.2.5. Πριν από τη μεταρρύθμιση του 1992, οι παραγωγοί λάμβαναν το σύνολο των εσόδων από τη συγκομιδή τους κατά την πώλησή της, περί το μήνα Ιούλιο. Η μεταρρύθμιση της ΚΓΠ εισήγαγε μία εισπρακτική καθυστέρηση, με τη μετάθεση της καταβολής των αντισταθμιστικών ποσών το μήνα Οκτώβριο. Η ΟΚΕ εκτιμά ότι η Ένωση δεν μπορεί να απαιτεί από τους παραγωγούς να συμφωνήσουν να καταβάλουν νέες οικονομικές προσπάθειες.

3.2.6. Αντίθετα, λαμβάνοντας υπόψη την επιχειρηματολογία της Επιτροπής, η οποία εκτιμά ότι η καταβολή των ποσών το μήνα Οκτώβριο διαταράσσει τις παραδόσεις σιτηρών, η ΟΚΕ προτείνει μία ουδέτερη λύση όσον αφορά την καταβολή των εν λόγω ποσών επιδιώκοντας παράλληλα να μην καταστήσει πιο πολύπλοκη τη διαδικασία: αυτή η λύση συνίσταται στην πληρωμή στους παραγωγούς μίας προκαταβολής της τάξης του 50 % κατά την έγκριση των «φακέλων δήλωσης των εκτάσεών» τους (το μήνα Ιούλιο) και την εξόφληση του υπολοίπου αρχής γενομένης από τον επόμενο Ιανουάριο.

3.3. Καλλιέργειες που δεν προορίζονται για διατροφικούς σκοπούς

3.3.1. Το 1995/1996 πάνω από ένα εκατομμύριο εκτάρια βιομηχανικής αγρανάπαυσης καλλιεργήθηκαν στην Ένωση για την παραγωγή ανανεώσιμων πρώτων υλών για μη επισιτιστική χρήση (κυρίως ελαιούχοι σπόροι και σιτηρά). Το 1997/1998 οι εκτάσεις που προορίζονταν για τις καλλιέργειες αυτές θα ήταν συνολικά μόνο 470 000 εκ των οποίων 385 000 εκτάρια ελαιώδους κράμβης και ηλιοτροπίου.

3.3.2. Προκειμένου να διασφαλισθεί η ανταγωνιστικότητά τους, οι παραγωγές αυτές στηρίζονται σε μεγάλο βαθμό στη δυνατότητα που προσφέρεται, επί του παρόντος, στους παραγωγούς να εφαρμόζουν τη βιομηχανική αγρανάπαυση, σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 334/93, δηλαδή να χρησιμοποιούν τις γαίες τους, τις οποίες πρέπει να «παύσουν να καλλιεργούν» για την καλλιέργεια αυτών των ειδών που προορίζονται για τη βιομηχανία.

3.3.3. Σύμφωνα με τη γνώμη της ΟΚΕ, αναμφίβολα αυτή η ισορροπία θα διαταραχθεί με την επιβολή ποσοστού υποχρεωτικής παύσης καλλιέργειας της τάξης του 0 %. Η ΟΚΕ εκφράζει την έκπληξή της επειδή η Επιτροπή δεν υποβάλλει καμία πρόταση για την ανάπτυξη των μη διατροφικών χρήσεων των γεωργικών προϊόντων στο πλαίσιο της επόμενης μεταρρύθμισης.

3.3.4. Η ΟΚΕ υπενθυμίζει την ανάγκη διασφάλισης του εφοδιασμού των βιομηχανικών μέσων που αξιοποιούν αυτά τα προϊόντα (οικολογικά καύσιμα, χημεία...). Ζητεί, συνεπώς, τη σύνταξη ενός συγκεκριμένου προγράμματος ειδικά για τις καλλιέργειες που δεν προορίζονται για διατροφικούς σκοπούς. Αυτό το πρόγραμμα θα μπορούσε να έχει τη μορφή άμεσων και ειδικών ενισχύσεων, εν αναμονή της θέσπισης εκ μέρους της Ένωσης της απαιτούμενης φορολογικής ρύθμισης για τη διασφάλιση του μέλλοντος αυτού του τομέα.

3.3.5. Ανεξάρτητα από το ειδικό πρόγραμμα που πρόκειται να υιοθετηθεί στα πλαίσια της Ατζέντας 2000 στο άμεσο μέλλον, η ΟΚΕ υποδεικνύει να υιοθετηθούν χωρίς καθυστέρηση τα μέτρα επαναξιοποίησης της παραγωγής για τις μη επισιτιστικές καλλιέργειες, προκειμένου να αντιμετωπισθεί η ανησυχητική πτώση των εκτάσεων που διατίθενται γι' αυτές και να αποκατασταθεί η ασφάλεια του βιομηχανικού εφοδιασμού.

Βρυξέλλες, 1η Ιουλίου 1998.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() ΕΕ C 170 της 4.6.1998, σ. 1-4.

() ΕΕ C 73 της 9.3.1998, σ. 71.

() Για τον υπολογισμό των καταβολών επιφάνειας, είναι δυνατόν να πολλαπλασιάζεται η προβλεπόμενη αντισταθμιστική καταβολή (π.χ. 66 Ecu ανά τόνο) με τη μέση απόδοση σε σιτηρά που έχει καθορισθεί για την εξεταζόμενη περιφέρεια (με τον όρο περιφέρεια νοείται ένα κράτος μέλος ή μία περιφέρεια στο εσωτερικό ενός κράτους μέλους, την οποία επιλέγει το εν λόγω κράτος μέλος).

() Το εν λόγω συμπληρωματικό ποσό για τους ελαιούχους σπόρους πρέπει να είναι προσαρμοσμένο προς τα κάτω προκειμένου να λαμβάνει υπόψη του τη μερική μόνο αντιστάθμιση στη μείωση των τιμών, της οποίας θα επωφεληθούν οι παραγωγοί σιτηρών (κατά τρόπο ώστε η διαφορά μεταξύ της στήριξης στα σιτηρά και εκείνης στους ελαιούχους σπόρους να παραμείνει αναλογικά αμετάβλητη σε σύγκριση με την υφιστάμενη κατάσταση).

() Βάσει του κανόνα που επιβάλλει η γεωργική συμφωνία του Μαρακές, σύμφωνα με τον οποίο ο μέγιστος τελωνειακός δασμός που επιβάλλεται στα εισαγόμενα σιτηρά δεν είναι δυνατόν να υπερβαίνει το 155 % της τιμής παρέμβασης.

() Η υποχρεωτική παύση καλλιέργειας αποτελεί, επίσης, την προϋπόθεση για την έναρξη ισχύος του δικαιώματος του παραγωγού να επωφελείται αντισταθμιστικών καταβολών για τη μείωση των θεσμικών τιμών στον τομέα των αροτραίων καλλιεργειών.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Αριθμητικά στοιχεία για τις κοινοτικές παραγωγές σιτηρών, ελαιούχων σπόρων και καλλιεργειών πρωτεϊνούχων

Τα σιτηρά, οι ελαιούχοι σπόροι και οι καλλιέργειες πρωτεϊνούχων αντιπροσωπεύουν περίπου ποσοστό 30 % της χρήσιμης γεωργικής επιφάνειας της Ένωσης. Κατά τις δεκαετίες του 80 και 90, η σημαντική αύξηση των ευρωπαϊκών φυτικών παραγωγών οφειλόταν, κατά το μεγαλύτερο μέρος, στη βελτίωση της παραγωγικότητας ανά εκτάριο (η οποία, για παράδειγμα, ανήλθε σε 54 εκατόκιλα κατά μέσο όρο για τα σιτηρά το 1996).

Κατά τα δέκα παρελθόντα έτη, το σημαντικότερο φαινόμενο στον τομέα αυτό των αροτραίων καλλιεργειών ήταν ο διπλασιασμός των εκτάσεων καλλιέργειας ελαιούχων σπόρων στην Ένωση (οι οποίες σταθεροποιήθηκαν υποχρεωτικά στα 5,482 εκατομμύρια εκτάρια, εξαιτίας της συμφωνίας του Blair House), ενώ η Ένωση παρουσιάζει ακόμη ιδιαίτερα σημαντικά ελλείμματα όσον αφορά αυτές τις παραγωγές.

Με παραγωγή 87,7 εκατομμυρίων τόνων (1995), η Ένωση αποτελεί τον πρώτο παραγωγό σίτου παγκοσμίως, ακολουθούμενη από τις ΗΠΑ (η Ένωση και οι ΗΠΑ αντιπροσωπεύουν αντίστοιχα ποσοστό 16 % και 11 % της παγκόσμιας παραγωγής). Η Ένωση παράγει 89,9 εκατομμύρια τόνους δευτερευόντων σιτηρών (1995, εξαιρουμένου του ρυζιού), δηλαδή ποσοστό 11 % της παγκόσμιας παραγωγής (και βρίσκεται στη δεύτερη θέση μετά από τις ΗΠΑ, οι οποίες με παραγωγή 209 εκατομμυρίων τόνων αντιπροσωπεύουν ποσοστό 26 % της παγκόσμιας παραγωγής δευτερευόντων σιτηρών).

Αυτάρκης σε ποσοστό μεγαλύτερο από 140 % όσον αφορά την παραγωγή αυτή, η Ένωση αποτελεί μείζονα παράγοντα στην παγκόσμια αγορά σίτου, με εξαγωγές 12,6 εκατομμυρίων τόνων το 1995/96, δηλαδή ποσοστό 14 % των εξαγωγών παγκοσμίως (οι ΗΠΑ αντιπροσωπεύουν ποσοστό 37 % του παγκόσμιου εμπορίου σίτου, ο Καναδάς το 19 %, η Αυστραλία το 13 % και η Αργεντινή το 5 %). Όσον αφορά τα δευτερεύοντα σιτηρά, η Ένωση αποτελεί σαφώς εισαγωγέα, εάν ληφθούν υπόψη τα προϊόντα υποκατάστασης των σιτηρών (PSC). Οι ΗΠΑ κυριαρχούν πλήρως στο παγκόσμιο εμπόριο δευτερευόντων σιτηρών (70 %), με τις σημαντικές εξαγωγές αραβοσίτου που πραγματοποιούν. Η Ένωση είναι ουσιαστικά παρούσα στην εν λόγω αγορά, με τις εξαγωγές κριθής που πραγματοποιεί (βρισκόταν στην τρίτη θέση των εξαγωγέων παγκοσμίως, με ποσοστό 5 % επί του συνόλου των παγκόσμιων εξαγωγών, μετά από την Αργεντινή, 7 %, στην ίδια θέση με τον Καναδά και πριν από την Αυστραλία, 4 %).

Πηγή: Eurostat - Εκθέσεις του 1995 και 1997 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη «γενική κατάσταση της γεωργίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση».

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Παγκόσμια τιμή του σίτου (SRW FOB GULF)