Βρυξέλλες, 16.11.2004

COM(2004)753 τελικό

2003/0134(COD

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ σύμφωνα με το άρθρο 251 παράγραφος 2 δεύτερο εδάφιο της συνθήκης ΕΚ σχετικά με την

κοινή θέση του Συμβουλίου όσον αφορά την έκδοση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές των επιχειρήσεων προς τους καταναλωτές στην εσωτερική αγορά και για την τροποποίηση του κανονισμού [Συνεργασία για την επιβολή της νομοθεσίας] και των οδηγιών 84/450/ΕΟΚ, 97/7/ΕΚ, 98/27/EK, 2002/65/ΕΚ (οδηγία για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές)

2003/0134(COD)

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟσύμφωνα με το άρθρο 251 παράγραφος 2 δεύτερο εδάφιο της συνθήκης ΕΚσχετικά με την

κοινή θέση του Συμβουλίου όσον αφορά την έκδοση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές των επιχειρήσεων προς τους καταναλωτές στην εσωτερική αγορά και για την τροποποίηση του κανονισμού [Συνεργασία για την επιβολή της νομοθεσίας] και των οδηγιών 84/450/ΕΟΚ, 97/7/ΕΚ, 98/27/EK, 2002/65/ΕΚ (οδηγία για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές)

1- ΙΣΤΟΡΙΚΟ

+++++ TABLE +++++

2- ΣΤΟΧΟΣ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Η εν λόγω πρόταση επιδιώκει να μειώσει τα εμπόδια στη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς όσον αφορά τα αγαθά λιανικής και τις υπηρεσίες· τα εμπόδια αυτά οφείλονται στις αποσπασματικές εθνικές κανονιστικές διατάξεις και στις επακόλουθες δαπάνες και την αβεβαιότητα για τις επιχειρήσεις, καθώς και στα διαφορετικά πρότυπα προστασίας των καταναλωτών, τα οποία κλονίζουν την εμπιστοσύνη των καταναλωτών.

Για να επιτύχει τον σκοπό αυτό, η πρόταση καθιερώνει ένα πλαίσιο, κοινό σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, για την κανονιστική ρύθμιση των αθέμιτων πρακτικών που ασκούν οι επιχειρήσεις στους καταναλωτές (και ιδίως τη διαφήμιση και το μάρκετινγκ), οι οποίες πλήττουν τα οικονομικά συμφέροντα των καταναλωτών. Το κεντρικό στοιχείο του πλαισίου συνίσταται στη γενική απαγόρευση των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών, βάσει κοινών κριτηρίων για τον καθορισμό του αθέμιτου χαρακτήρα μιας εμπορικής πρακτικής. Για περαιτέρω νομική βεβαιότητα, εκτός από το γενικό αυτό πλαίσιο καθορίζονται εκτενέστερα δύο βασικά είδη αθέμιτων πρακτικών, οι παραπλανητικές και οι επιθετικές πρακτικές, καθώς και ένας μαύρος πίνακας πρακτικών οι οποίες πάντα θα είναι αθέμιτες και συνεπώς απαγορεύονται σε όλα τα κράτη μέλη.

3- ΣΧΟΛΙΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΟΙΝΗ ΘΕΣΗ

Γενικά σχόλια

Η Επιτροπή υποστηρίζει την κοινή θέση του Συμβουλίου. Η θέση αυτή συμβαδίζει με τους στόχους και την προσέγγιση που καθορίστηκαν στην αρχική πρόταση της Επιτροπής και εγκρίθηκαν από το Κοινοβούλιο σε πρώτη ανάγνωση.

Τροπολογίες που ενσωματώθηκαν στην κοινή θέση

Η κοινή θέση αντικατοπτρίζει το πνεύμα 51 τροπολογιών από τις 58, στο σύνολό τους ή εν μέρει, τις οποίες είχε αποδεχθεί η Επιτροπή πλήρως, εν μέρει ή με αλλαγές καθώς και 3 τροπολογιών τις οποίες η Επιτροπή, όπως είχε δηλώσει στην αρχή, δεν μπορούσε να αποδεχθεί.

Νομική βάση

Η κοινή θέση προσθέτει μια παραπομπή στο άρθρο 153 παράγραφος 1 και το άρθρο 3 στοιχείο α) στις αιτιολογικές σκέψεις· η εν λόγω παραπομπή αντικατοπτρίζει τη θέση της Επιτροπής σχετικά με την τροπολογία 112, σύμφωνα με την οποία μπορούσε να αποδεχθεί να γίνεται μνεία στην προτεραιότητα που δίνεται στην προστασία των καταναλωτών αλλά φρονούσε ότι μόνο του το άρθρο 95 αποτελεί την ορθή νομική βάση.

Ο καταναλωτής-σημείο αναφοράς

Η κοινή θέση αποδέχεται το σημείο αναφοράς που πρότεινε η Επιτροπή όσον αφορά τον μέσο καταναλωτή και το οποίο υποστήριξε το Κοινοβούλιο ως το εξ ορισμού σημείο βάσει του οποίου να μπορεί να αξιολογηθεί ο αντίκτυπος των δυνάμει αθέμιτων εμπορικών πρακτικών. Η σύνταξη τροποποιήθηκε κατά τρόπο ώστε να μην παρατίθεται πλέον ο ορισμός του μέσου καταναλωτή στο κείμενο, αφού εκφράστηκαν ανησυχίες ότι αυτό θα εμπόδιζε την έννοια αυτή να εξελιχθεί παράλληλα με τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου. Η Επιτροπή εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι η μνεία του κειμένου στον μέσο καταναλωτή καθώς και η σαφής σύνδεση της αιτιολογικής σκέψης 18 με τη νομολογία του ΕΔ έχουν το ίδιο αποτέλεσμα με την τροπολογία 107.

Ακόμα, η κοινή θέση προβλέπει συγκεκριμένα την προστασία των ευάλωτων καταναλωτών στο άρθρο 5 παράγραφος 3 και στην αιτιολογική σκέψη 19. Αυτό το γεγονός αντικατοπτρίζει την ανησυχία που εκφράζεται σε διάφορες τροπολογίες του Κοινοβουλίου (τροπολογίες 8, 13, 106 και 111, οι οποίες έγιναν πλήρως ή εν μέρει αποδεκτές από την Επιτροπή και τροπολογία 110 η οποία δεν έγινε αποδεκτή), ότι δηλαδή θα πρέπει να διατυπωθεί σαφέστερα η σχέση μεταξύ της προστασίας του μέσου καταναλωτή και της προστασίας των ευάλωτων καταναλωτών. Η Επιτροπή μπορεί να υποστηρίξει αυτές τις αλλαγές, λόγω του ότι δεν απαιτούν εκτίμηση των συνθηκών σε κάθε μεμονωμένη περίπτωση, απαίτηση που θα ήταν ανέφικτη. Εν τούτοις εξασφαλίζουν ότι οι ευάλωτοι καταναλωτές μπορούν να προστατευθούν όταν κινδυνεύουν ιδιαίτερα, ενώ παράλληλα επιτρέπουν τις θεμιτές διαφημιστικές πρακτικές, όπως π.χ. τις δηλώσεις που δεν πρέπει να εκλαμβάνονται κατά λέξη.

Επαγγελματική ευσυνειδησία

Στην κοινή θέση προσαρμόζεται η έννοια της επαγγελματικής ευσυνειδησίας ώστε να περιλάβει την έννοια της καλής πίστης (αντικατοπτρίζοντας έτσι τις τροπολογίες 108 και 29) και να αναφέρεται στο πρότυπο ικανότητας και μέριμνας που εύλογα αναμένεται ότι θα επιδεικνύει ένας έμπορος, σύμφωνα με την τροπολογία 21.

Οικονομική συμπεριφορά

Η κοινή θέση περιλαμβάνει τον ορισμό της «απόφασης για συναλλαγή» για να διασαφηνίσει τα στοιχεία που πρέπει να εμπεριέχει η εξέταση της «οικονομικής συμπεριφοράς». Κατά την άποψη της Επιτροπής, αυτό συνάδει με τον στόχο των τροπολογιών 34, 39 και 45 οι οποίες δίνουν έμφαση στην «οικονομική συμπεριφορά» των καταναλωτών.

Κώδικες

Στην κοινή θέση διαγράφονται οι παραπομπές στους κώδικες κοινοτικού επιπέδου, σύμφωνα με τις τροπολογίες 19 και 103. Ακόμα, στην αιτιολογική σκέψη 20 διασαφηνίζεται ότι οι ενώσεις των καταναλωτών μπορούν να ενημερώνονται σχετικά με την εκπόνηση των κωδίκων και να συμμετέχουν στον σχεδιασμό τους, όπως ζητούν οι τροπολογίες 10, 61 και 104, και διαγράφεται η μνεία στην επαγγελματική ευσυνειδησία όπως ζητείται και στην τροπολογία 9. Ο ορισμός του «κώδικα» προσαρμόστηκε και αυτός, ώστε να αντικατοπτρίζει την αλλαγή που ζητά η τροπολογία 17. Στο άρθρο 6 παράγραφος 2 στοιχείο β) διακρίνεται η σταθερή δέσμευση βάσει κώδικα από τους ενδεχόμενους στόχους ή προσδοκίες, όπως ζητείται και στην τροπολογία 24, ενώ παράλληλα η δεύτερη περίπτωση αναθεωρήθηκε ώστε να αντικατοπτρίζει την τροπολογία 40. Ο σκοπός των τροπολογιών 65 και 67 ήταν να εξασφαλίσουν ότι οι ιδιοκτήτες κωδίκων δεν θα θεωρούνται υπεύθυνοι από νομική άποψη για τη μη συμμόρφωση με τον εκάστοτε κώδικα των εμπόρων που δεσμεύονται από αυτόν[1]. Η κοινή θέση ασχολείται με το ζήτημα αυτό διασαφηνίζοντας ότι μπορούν να ληφθούν μέτρα κατά των ιδιοκτητών κωδίκων όταν ο ίδιος ο κώδικας προωθεί τη μη συμμόρφωση με τις νομικές απαιτήσεις.

Επιλογή νομοθεσίας

Η πρόταση της Επιτροπής περιελάμβανε διάταξη με την οποία διευκρινιζόταν ότι η νομοθεσία της χώρας όπου είναι εγκατεστημένος ο έμπορος θα είναι πάντα η εφαρμοστέα νομοθεσία (επιλογή του εφαρμοστέου δικαίου). Η τροπολογία 26 του Κοινοβουλίου πρότεινε να εξαιρεθούν οι κανόνες που καθορίζουν το δίκαιο που εφαρμόζεται στις μη συμβατικές υποχρεώσεις από αυτή τη διάταξη. Η Επιτροπή έχει δηλώσει ότι αυτή η τροπολογία δεν είναι αποδεκτή, γιατί, θα μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα οι έμποροι να υπάγονται στις απαιτήσεις του εθνικού δικαίου μιας χώρας και παράλληλα, δυνάμει των νόμων που διέπουν το διεθνές ιδιωτικό δίκαιο, να υπάγονται και στο δίκαιο ενός άλλου κράτους μέλους. Στην κοινή θέση, η επιλογή του εφαρμοστέου δικαίου διαγράφεται εν μέρει λόγω της ανησυχίας των περισσότερων κρατών μελών ότι σε διασυνοριακές εμπορικές διαφορές οι καταναλωτές ενδεχομένως θα βρίσκονταν σε μειονεκτική θέση εάν εφαρμοζόταν το δίκαιο της χώρας του εμπόρου. Η Επιτροπή δεν συμμερίζεται αυτές τις ανησυχίες, λόγω της πλήρους εναρμόνισης και του υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών που επιτυγχάνονται στην πρόταση. Ωστόσο, η Επιτροπή δεν θεωρεί ότι είναι ουσιαστικό να επιμείνει επ' αυτού στη συγκεκριμένη περίπτωση, δεδομένης της σημαντικής απλούστευσης που προκύπτει από την πλήρη εναρμόνιση και τα επακόλουθα οφέλη για την εσωτερική αγορά. Ακόμα, η Επιτροπή φρονεί ότι η διαγραφή της επιλογής του εφαρμοστέου δικαίου είναι καλύτερη λύση από εκείνη που προτείνεται στην τροπολογία 26. Για τους λόγους αυτούς η Επιτροπή μπορεί να συμφωνήσει με τη διαγραφή της επιλογής του εφαρμοστέου δικαίου από την πρόταση αυτή. Σύμφωνα με τη συνήθη πρακτική, η νομοθεσία που θα εφαρμόζεται σε περιπτώσεις διασυνοριακών εμπορικών διαφορών καθορίζεται συνεπώς από τα δικαστήρια.

Προσωρινή παρέκκλιση

Η κοινή θέση εισάγει στο άρθρο 3 μια προσωρινή παρέκκλιση για τις εθνικές νομοθεσίες βάσει των ελάχιστων ρητρών σε υπάρχουσες οδηγίες, η οποία αντικατοπτρίζει εκείνη που προτείνεται στην τροπολογία 109. Ακόμα, προσθέτει ρήτρα που ζητά την αναθεώρηση της εφαρμογής της οδηγίας ύστερα από τέσσερα έτη, απηχώντας έτσι την τροπολογία 69. Η Επιτροπή είναι έτοιμη να δεχθεί αυτή την παρέκκλιση με την προϋπόθεση ότι είναι περιορισμένη και προσωρινή, έτσι ώστε να μπορέσουν τα κράτη μέλη να διαχειριστούν τη μετάβαση από την ελάχιστη στην πλήρη εναρμόνιση.

Παράρτημα 1

Η διασαφήνιση του καθεστώτος του παραρτήματος, την οποία ζήτησε το Κοινοβούλιο με τις τροπολογίες 7 και 33, ενσωματώνεται στην κοινή θέση με αλλαγές στο άρθρο 5 παράγραφος 5 και με μια νέα αιτιολογική σκέψη 12α. Παρ' ότι η κοινή θέση δεν διευκρινίζει ότι το παράρτημα 1 μπορεί να τροποποιηθεί μόνον με τη διαδικασία συναπόφασης, αυτό εξακολουθεί να ισχύει και δεν προτείνεται κάποια άλλη εναλλακτική διαδικασία.

Λοιπά

Οι τροπολογίες 1, 5, 6, 23, 25 (πρώτο μέρος), 47 (δεύτερο μέρος), 68, 99 (δεύτερο μέρος), 71, 73, 84, 85, 87, 91 και 92 ενσωματώθηκαν αυτολεξεί ή με ελάσσονες συντακτικές αλλαγές. Η Επιτροπή είναι διατεθειμένη να δεχθεί την τροπολογία 91, την οποία στην αρχή είχε δηλώσει ότι δεν μπορεί να δεχθεί, υπό το πρίσμα της ανησυχίας που εκφράζει τόσο το Κοινοβούλιο όσο και το Συμβούλιο σχετικά με τις καταχρήσεις που προκύπτουν από αιτήματα για επιστροφή προϊόντων που δεν έχουν παραγγελθεί από τον καταναλωτή.

Το περιεχόμενο της τροπολογίας 105 αντικατοπτρίζεται με νέα διατύπωση στην αιτιολογική σκέψη 6, η οποία διασαφηνίζει τη σχέση με τους εθνικούς κανόνες που διέπουν τις πτυχές εκείνες του αθέμιτου ανταγωνισμού που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας, σύμφωνα με την πρόθεση της Επιτροπής.

Η τροπολογία 14 αντικατοπτρίζεται εν μέρει στον ορισμό του άρθρου 2 στοιχείο β), το οποίο η κοινή θέση τροποποιεί έτσι ώστε να διευκρινίζεται ότι καλύπτει οποιονδήποτε δρα εν ονόματι ή για λογαριασμό ενός εμπόρου. Η Επιτροπή μπορεί να αποδεχθεί αυτή τη διευκρίνιση.

Η τροπολογία 27 λαμβάνεται υπόψη με την προσθήκη των σημείων 3.8 έως 3.10, τα οποία ασχολούνται με τα συστήματα χορήγησης άδειας και με τους τομείς που απαιτούν ειδική διάταξη.

Η τροπολογία 28 ενσωματώνεται μέσω της πληρέστερης ανάλυσης του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας στην αιτιολογική σκέψη 9.

Στην κοινή θέση διαγράφεται το άρθρο 6 παράγραφος 1 στοιχείο στ) με τη σύμφωνη γνώμη της Επιτροπής, λόγω της σύγχυσης σχετικά με τα όσα συνεπάγεται το βάρος της απόδειξης. Η διαγραφή αυτή ανταποκρίνεται στην ανησυχία που εκφράζεται με την τροπολογία 37.

Το άρθρο 7 τροποποιήθηκε ώστε να λαμβάνει σωστά υπόψη τους φυσικούς περιορισμούς του επικοινωνιακού μέσου που χρησιμοποιείται κατά την εμπορική πράξη, όπως ζητείται και στις τροπολογίες 43, 44 και 45. Η Επιτροπή μπορεί να αποδεχθεί αυτή τη λύση παρ' ότι στην αρχή δεν υποστήριξε την τροπολογία 43 επειδή δεν περιλαμβάνει την απαίτηση οι καταναλωτές να ζητούν ρητά πληροφόρηση.

Το κριτήριο στο άρθρο 9 στοιχείο γ) έγινε αυστηρότερο όσον αφορά την «αξιοποίηση» μιας σοβαρής ατυχίας του καταναλωτή, για να ανταποκριθεί στην ανησυχία που εκφράζεται στην τροπολογία 59.

Στο παράρτημα 1 της πρότασης της Επιτροπής, ανασυντάχθηκε το σημείο 12 του καταλόγου των παραπλανητικών πρακτικών ώστε να αποφεύγεται το πρόβλημα που δημιουργεί η φράση «πώληση λόγω διάλυσης», το οποίο επεδίωξε να διορθώσει και η τροπολογία 76. Διαγράφηκε το σημείο 4 του καταλόγου των επιθετικών πρακτικών, ύστερα από τις ανησυχίες για τις νόμιμες πωλήσεις σε πενθούντες ή σοβαρά ασθενείς καταναλωτές που διατυπώνονται στην τροπολογία 88. Αναθεωρήθηκε επίσης και το σημείο 6 του ίδιου καταλόγου για να εξασφαλιστεί ότι καλύπτει οποιονδήποτε ενήλικο που ωθείται να αγοράσει ένα προϊόν για ένα παιδί και όχι μόνο τους γονείς του, σύμφωνα με την τροπολογία 90.

Δεδομένου του σημαντικού βαθμού συνταύτισης μεταξύ των τροπολογιών του Κοινοβουλίου που αποδέχεται η Επιτροπή και της κοινής θέσης, η Επιτροπή ήταν έτοιμη να δεχθεί έναν συμβιβασμό στον οποίο να μην περιλαμβάνεται μικρός αριθμός τροπολογιών που θα μπορούσε να αποδεχθεί τουλάχιστον εν μέρει (τροπολογίες 2, 4, 60, 62, 72, 80, 89).

Νέες διατάξεις που εισάγει η κοινή θέση του Συμβουλίου

Η κοινή θέση δεν θέτει κανένα σημαντικό νέο ζήτημα. Περιλαμβάνει ελάσσονος σημασίας προσαρμογές στο άρθρο 6 όσον αφορά τα κριτήρια για τις παραπλανητικές ενέργειες και διάφορα νέα παραδείγματα στο παράρτημα 1, όλα εκ των οποίων συνάδουν με τα κριτήρια που έχουν καθοριστεί στις ουσιαστικές διατάξεις του κορμού της οδηγίας (συνιστούν αθέμιτες πρακτικές σύμφωνα με τα κριτήρια που καθορίζονται στην οδηγία).

Προστέθηκαν ορισμένες διευκρινίσεις όσον αφορά το πεδίο εφαρμογής στις αιτιολογικές σκέψεις (π.χ. αιτιολογικές σκέψεις 8, 15 και 21), ενώ έγιναν ορισμένες τεχνικές αλλαγές στα εξής άρθρα: στο άρθρο 14, για να αντικατοπτρίζονται οι αλλαγές σε άλλα μέρη της οδηγίας· στο άρθρο 15, για να εξασφαλιστεί η συνεκτική αντιμετώπιση των δύο οδηγιών περί της πώλησης εξ αποστάσεως[2]· και στο άρθρο 16, για να απηχεί την έκδοση του κανονισμού περί συνεργασίας στον τομέα της προστασίας των καταναλωτών[3].

4. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Η Επιτροπή χαιρετίζει την κοινή θέση η οποία, κατά την άποψή της, θα επιτύχει τους στόχους της αρχικής πρότασης της Επιτροπής, υιοθετώντας για τον σκοπό αυτόν την προσέγγιση που είχε εγκρίνει το Κοινοβούλιο κατά την πρώτη του ανάγνωση της πρότασης της Επιτροπής.

5. ΔΗΛΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Η Επιτροπή προέβη σε δήλωση που επισυνάφθηκε στα πρακτικά του Συμβουλίου και επισυνάπτεται επίσης και στο παράρτημα της παρούσας ανακοίνωσης.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: ΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Η Επιτροπή μπορεί να συμφωνήσει με τη διαγραφή του άρθρου 4 παράγραφος 1 της πρότασής της, μόνον με την προϋπόθεση ότι η παρούσα οδηγία προβλέπει την πλήρη εναρμόνιση του χώρου που καλύπτεται από την οδηγία και κατά συνέπεια ότι το άρθρο 4 παράγραφος 1 δεν απαιτείται νομικά για να εξασφαλιστεί η ορθή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς στον τομέα αυτόν. Η Επιτροπή θα εποπτεύσει ενεργά την πρακτική εφαρμογή της οδηγίας αυτής, έτσι ώστε να επιτευχθεί η ομοιόμορφη εκτέλεσή της.

[1] Η τροπολογία 64 περιείχε το ίδιο κείμενο με την τροπολογία 65 αλλά με διαφορετική αιτιολόγηση, η οποία δεν έγινε αποδεκτή από την Επιτροπή. Η αλλαγή που επεδίωκε η τροπολογία 64 ενσωματώθηκε στην τροπολογία 65.

[2] Οδηγία 97/7/ΕΚ για την προστασία των καταναλωτών κατά τις εξ αποστάσεως συμβάσεις και οδηγία 2002/65/ΕΚ σχετικά με την εξ αποστάσεως εμπορία χρηματοοικονομικών υπηρεσιών προς τους καταναλωτές.

[3] COM(2003)443 τελικό, 2003/0162(COD)