Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Επιτροπή των Περιφερειών και την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή - Η ανάπτυξη του δικτύου των πληροφοριών - Γιατί οι καλές τοπικές και περιφερειακές επιβατικές μεταφορές είναι σημαντικές και πως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συμβάλλει στην ανάπτυξή τους"

(1999/C 138/03)

Στις 13 Ιουλίου 1998, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει με βάση το άρθρο 198 της συνθήκης ΕΚ τη γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το τμήμα μεταφορών ενέργειας υποδομών και κοινωνίας των πληροφοριών στο οποίο είχε ανατεθεί η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 9 Μαρτίου 1999 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. von Schwerin.

Κατά την 362η σύνοδο ολομέλειας της 24ης και 25ης Μαρτίου 1999 (συνεδρίαση της 24ης Μαρτίου), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 89 ψήφους υπέρ και 3 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Περίληψη - Βασικές εκτιμήσεις

1.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επιδοκιμάζει την Ανακοίνωση της Επιτροπής με την οποία υπογραμμίζεται η σημασία της Πράσινης Βίβλου για το δίκτυο των πολιτών η οποία συμβάλλει στην περαιτέρω ανάπτυξη των δημόσιων συγκοινωνιών και των δυνατοτήτων συνδυασμένων μεταφορών.

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επιδοκιμάζει ιδιαίτερα τα θέματα που θίγονται στην εισαγωγή του προγράμματος εργασίας και ιδιαίτερα

- την ενίσχυση της ανταλλαγής πληροφοριών,

- την ενίσχυση της συγκριτικής αξιολόγησης των υπηρεσιών,

- τη δημιουργία κατάλληλου πολιτικού πλαισίου,

- την αποτελεσματική χρησιμοποίηση των χρηματοδοτικών μέσων της Ευρωπαϊκής Ένωσης,

- καθώς και την αναγνώριση της αρχής της επικουρικότητας.

1.2. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει, ωστόσο, ότι η έννοια του δικτύου των πολιτών δεν είναι σαφής για ευρύτατους κύκλους του πληθυσμού αλλά και μεταξύ των ειδικών. Από αυτή την άποψη χρειάζονται και άλλες ενέργειες.

1.3. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή ελπίζει ότι η Επιτροπή θα πραγματοποιήσει συγκεκριμένα βήματα για τη διαμόρφωση παρόμοιου δικτύου των πολιτών. Σ' αυτή την περίπτωση ποιοτικοί αλλά και ποσοτικοί στόχοι (όπως π.χ. η αλλαγή της κατανομής του όγκου των μεταφορών ανά μέσο μεταφοράς) θα συνδεθούν με συγκεκριμένες ενέργειες για την επίτευξη των γενικότερων στόχων.

1.4. Σχετικά δεν πρέπει ωστόσο να λησμονείται ότι οι δημόσιες συγκοινωνίες σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο αποτελούν σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, κυρίως αρμοδιότητα των περιφερειακών και τοπικών αρχών και υπόκεινται στην νομοθετική εξουσία των κρατών μελών. Η Επιτροπή πρέπει να αναγνωρίζει την ισχύ της αρχής της επικουρικότητας, βάσει της ρυθμιστικής πολιτικής και να μην περιοριστεί στην διατύπωση "κατά κύριο λόγο". Οι αρμόδιες αρχές της τοπικής αυτοδιοίκησης θα πρέπει να μπορούν να λαμβάνουν αποφάσεις π.χ. σχετικά με τη μορφή οργάνωσης ή σχετικά με τις ποιοτικές ή ποσοτικές απαιτήσεις που τίθενται έναντι του οργανισμού μεταφορών, με βάση τις συνθήκες που επικρατούν στο χώρο τους.

1.5. Οι ιδιαίτερες απαιτήσεις που τίθενται έναντι των δημόσιων μεταφορών επιβατών σχετικά με την απόδοσή τους σε τοπικό επίπεδο και τη γνώση τους όσον αφορά τα συμφέροντα των χρηστών, την φερεγγυότητά τους, την ακρίβεια του δρομολογίου, κ.λπ. δικαιολογούν απόλυτα την απαγόρευση των ενδομεταφορών (καμποτάζ) στον τομέα των δημόσιων μεταφορών επιβατών. Οι οργανισμοί προσφοράς υπηρεσιών στις δημόσιες συγκοινωνίες τοπικού ή περιφερειακού επιπέδου θα πρέπει να έχουν την έδρα τους στην περιφέρεια αυτή.

1.6. Τα προγράμματα πληροφόρησης έρευνας και συνεργασίας που καταρτίστηκαν με πρωτοβουλία της Επιτροπής, επιδρούν θετικά στην ανάπτυξη ενός δικτύου των πολιτών. Από αυτή την άποψη αποδίδεται ιδιαίτερη σημασία στην καθιέρωση των κριτηρίων ποιότητας και σχεδίων, όπως τα σχέδια ποιοτικής σύγκρισης των συστημάτων μεταφορών.

Συνεπώς, οι υπηρεσίες αυτές πρέπει να προσανατολίζονται όχι μόνο προς οικονομικά αλλά ιδιαίτερα προς τα ποιοτικά κριτήρια της παροχής υπηρεσιών και συγχρόνως να λαμβάνουν υπόψη την αλληλεπίδραση που υφίσταται μεταξύ των κατ' ιδίων μέσων μεταφορών. Θα πρέπει, ωστόσο, να ληφθούν υπόψη και άλλα δημόσια μέσα μετακίνησης, όπως π.χ. το δίκτυο ποδηλασίας και η χρησιμοποίηση ενός ιδιωτικού αυτοκινήτου από περισσότερους επιβάτες. Μ' αυτήν την έννοια, τα οικολογικά μέσα μετακίνησης θα πρέπει να συντονιστούν και να ενισχυθούν ως ενιαία περιβαλλοντική πτυχή.

1.7. Στην Ανακοίνωση υπογραμμίζεται δικαίως η σημασία της δημιουργίας δικτύου διάφορων μέσων κινητικότητας. Ένας αποτελεσματικός χειρισμός της κινητικότητας πρέπει να συνδυάζεται με την παροχή συμβουλών στον τομέα της κινητικότητας και αυτό με τη συμμετοχή των χρηστών, των κοινωνικών εταίρων και άλλων παραγόντων στη διαδικασία λήψης αποφάσεων.

1.8. Αντίθετα η ανακοίνωση της Επιτροπής θίγει ελάχιστα τις δυνατότητες της πολεοδομίας(1) κατά τη διαμόρφωση του δικτύου συγκοινωνιών και την πολυπλοκότητά τους. Αυτό αφορά επίσης τη χωροταξία. Η κινητικότητα και η προσφορά ίδιων ευκαιριών στους ανθρώπους που κατοικούν σε αγροτικές περιοχές πρέπει να βελτιωθεί μέσω της ενίσχυσης των δημοσίων συγκοινωνιών επιβατών και δεν πρέπει να επαφίεται αποκλειστικά στην χρησιμοποίηση των ιδιωτικών οχημάτων.

1.9. Η προσφορά ενός ικανοποιητικού δικτύου δημοσίων συγκοινωνιών αποτελεί μέρος της κοινωνικής πρόνοιας. Επομένως, η βασικά θετική αρχή του ανταγωνισμού πρέπει να έχει στα πλαίσια των δημόσιων συγκοινωνιών δευτερεύουσα σημασία και προτεραιότητα πρέπει να έχει ο στόχος της κοινωνικής πρόνοιας.

1.10. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επισημαίνει ότι το δικαίωμα των τοπικών κοινοτήτων να διασφαλίζουν αυτόνομα παρόμοιες υπηρεσίες του δημόσιου τομέα στις συγκοινωνίες, δεν πρέπει να περιορίζεται από ευρωπαϊκές ρυθμίσεις και συγχρόνως είναι ανάγκη να εφαρμόζεται η αρχή της επικουρικότητας.

1.11. Αν τα αποκλειστικά δικαιώματα δημοσίων, τοπικών ή περιφερειακών συγκοινωνιών παραχωρούνται βάσει μειοδοτικών διαγωνισμών οι τοπικές αρχές οφείλουν, συνεκτιμώντας τα προβλεφθέντα μέτρα φιλελευθεροποίησης να έχουν τη δυνατότητα να εφαρμόζουν κατά τους διαγωνισμούς αυτούς κριτήρια, τα οποία αντικατοπτρίζουν τις ανάγκες που υφίστανται σε τοπικό επίπεδο και τα οποία θα μπορούν, ενδεχομένως, να συμπεριλαμβάνουν και ορισμένα καθήκοντα ή υποχρεώσεις σχετικά με τις μεταφορές, την προστασία του περιβάλλοντος, την οικονομία ή τις κοινωνικές ανάγκες καθώς και μία υπεύθυνη πολιτική απασχόλησης. Κατ' αυτόν τον τρόπο θα αποφευχθεί ο κίνδυνος να καταστεί η παροχή υπηρεσιών στον τομέα των μεταφορών αντικείμενο καθαρού οικονομικού ανταγωνισμού, ο οποίος θα αποβεί σε βάρος της ολοκλήρωσης της προσφοράς μεταφορών. Ένα από τα κριτήρια της ανάθεσης θα πρέπει να είναι και η δυνατότητα χάραξης προτύπων ποιότητας. Ωστόσο, σε περίπτωση που οι μεταφορές προσφέρονται από ιδιωτικούς οργανισμούς, οι οποίοι εκτελούν καθήκοντα δημοσίων υπηρεσιών, πρέπει να είναι δυνατόν να επιβάλλονται και κοινωνικές υποχρεώσεις στους εκμεταλλευτές των δικτύων.

Βάσει των ρυθμίσεων σχετικά με την παροχή δημοσίων υπηρεσιών αλλά και σχετικά με την παροχή αποκλειστικών δικαιωμάτων οι δημόσιες και ιδιωτικές επιχειρήσεις συγκοινωνιών επιβάλλεται να έχουν ίσες ευκαιρίες.

2. Λεπτομερείς παρατηρήσεις

2.1. Εισαγωγή

2.1.1. Η Επιτροπή υπογραμμίζει στην ανακοίνωσή της την σημασία των μεταφορών για την επίτευξη μιας αειφόρου ανάπτυξης. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υποστηρίζει επίσης ρητά τη σημασία ελκυστικών και φιλικών προς το περιβάλλον τοπικών και περιφερειακών συγκοινωνιών, η οποία τονίζεται και στην Ατζέντα 2000, ιδιαίτερα όσον αφορά την προσπάθεια αποφυγής κοινωνικών διακρίσεων και ενίσχυσης της βελτίωσης της ποιότητας ζωής στις αγροτικές περιοχές.

2.1.2. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή συμφωνεί με τα πρακτικά μέτρα για την επίτευξη ενός συστήματος συγκοινωνιών φιλικότερων προς το περιβάλλον, καθώς και για τον περιορισμό μιας υπερβολικής εξάρτησης από τα ιδιωτικά οχήματα, όπως περιγράφεται στην ανακοίνωση. Υπογραμμίζει, επίσης, ότι η επιδιωκόμενη δημιουργία ενός δικτύου μεταφορών από πόρτα σε πόρτα για τους πολίτες αποτελεί μία ιδιαίτερη πρόκληση. Οι δήμοι και οι περιφέρειες διαδραματίζουν ιδιαίτερο ρόλο για την επίτευξη ενός παρόμοιου δικτύου.

2.1.3. Προκειμένου να αξιοποιηθούν και να αντιμετωπισθούν σωστά οι προκλήσεις και οι δυνατότητες για μία νέα στροφή, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υπενθυμίζει την πρόταση που είχε διατυπώσει στην γνωμοδότηση για το Πράσινο Βιβλίο για το δίκτυο πολιτών, με την οποία καλεί την Επιτροπή να διοργανώσει σε ευρωπαϊκό επίπεδο διαλέξεις με θέμα το δίκτυο των πολιτών και να ενισχύσει τις διαλέξεις αυτές με οργανωτικά και οικονομικά μέσα της Επιτροπής, ιδιαίτερα με θέμα τη βελτίωση της κατάστασης στις αγροτικές περιοχές και την ενίσχυση της κάλυψης των αναγκών των ατόμων με περιορισμένη κινητικότητα. Η αναφορά της διοργάνωσης διαλέξεων σχετικά με το δίκτυο των πολιτών δεν επαρκεί.

2.1.4. Η Επιτροπή οφείλει να εστιάσει την προσοχή της στην ολοκλήρωση των υπηρεσιών στον τομέα των μεταφορών. Για το σκοπό αυτό χρειάζεται να προωθηθεί η δημιουργία ενώσεων φορέων συγκοινωνιών με συγκεκριμένη προσφορά οι οποίες να περιλαμβάνουν τιμές κατανοητές και προσιτές για τους χρήστες, καθώς και συστήματα εξυπηρέτησης που έχουν αποδειχτεί ως αποτελεσματικά στην πράξη.

3. Το πρόγραμμα εργασίας

3.1. Η προώθηση της ανταλλαγής πληροφοριών

3.1.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υποστηρίζει το αίτημα για την προώθηση της ανταλλαγής πληροφοριών, διότι θεωρεί ότι αποτελεί σημαντική βάση για την περαιτέρω ανάπτυξη των τοπικών και περιφερειακών συγκοινωνιών. Η αποδεδειγμένη ζήτηση για παρόμοιες πληροφορίες αποδεικνύει τον επείγοντα χαρακτήρα του αιτήματος αυτού.

3.1.2. Επιδοκιμάζεται επίσης η δημιουργία της υπηρεσίας πληροφοριών για την κινητικότητα σε τοπικό επίπεδο, η οποία δημιουργήθηκε στους κόλπους του δικτύου Polis και με τη συμβολή της "Διεθνούς Ένωσης Δημοσίων Μεταφορών" (UITP). Θα πρέπει να εξεταστεί εάν στα πλαίσια αυτής της υπηρεσίας πληροφοριών μπορούν να ληφθούν υπόψη, παράλληλα με τις δημόσιες τοπικές και περιφερειακές συγκοινωνίες, και άλλες δυνατότητες δημοσίων υπηρεσιών για τη μετακίνηση, όπως το ποδήλατο, οι κοινή χρήση ιδιωτικών αυτοκινήτων και άλλα μέσα.

3.1.3. Οι συσκέψεις στρογγυλής τραπέζης και οι διεθνείς διασκέψεις ειδικών, θεωρούνται σκόπιμα μέτρα για την ενίσχυση των επιδιωκόμενων στόχων. Η περαιτέρω ανάπτυξη δικτύων για την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με την πολιτική και τα προγράμματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης επιδοκιμάζεται επίσης. Σχετικά θα πρέπει να ληφθούν υπόψη τα ειδικά προβλήματα των παραμεθόριων περιοχών, π.χ. στη Λεκάνη της Μεσογείου.

3.1.4. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει το γεγονός ότι η Επιτροπή εστιάζει την προσοχή της στις Χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Οι χώρες αυτές πρέπει, ιδιαίτερα, να συμμετάσχουν στην ανταλλαγή πληροφοριών, διότι η προώθηση των δημοσίων τοπικών συγκοινωνιών επιβατών και η σύνδεσή τους με το υπεραστικό και διεθνές δίκτυο μεταφορών έχει εξαιρετική σημασία για την ανάπτυξή τους. Συγχρόνως θα πρέπει να ληφθούν υπόψη τα ιδιαίτερα προβλήματα των χωρών αυτών και να παραχωρηθεί ικανοποιητική μεταβατική περίοδος για την προσαρμογή τους.

3.1.5. Η πρόοδος που μπορεί να επιτευχθεί στα πλαίσια συνεργασίας των σημαντικότερων παραγόντων αποδεικνύεται με το παράδειγμα των ευρωπαϊκών συλλόγων ποδηλατιστών.

3.2. Συγκριτική αξιολόγηση για τη βελτίωση των συστημάτων μεταφορών

3.2.1. Η συγκριτική αξιολόγηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο θεωρείται ενδιαφέρον μέσο σύγκρισης της αποτελεσματικότητας των τοπικών συγκοινωνιών με άλλα τοπικά πρότυπα συστήματα. Αποτελεί σημαντικό βοηθητικό μέσο για τις αποφάσεις που λαμβάνουν οι αρχές και οι οργανισμοί συγκοινωνιών που είναι αρμόδιοι για τις τοπικές και περιφερειακές συγκοινωνίες. Σ' αυτό το πλαίσιο θα πρέπει να ληφθούν ιδιαίτερα υπόψη οι ποιοτικές πτυχές της απόδοσης, όπως η δικτύωση της προσφοράς συγκοινωνιών (εξυπηρέτηση από πόρτα σε πόρτα) και των συμπληρωματικών προσφορών (ενοικίαση ποδηλάτων κ.λπ.). Αναμένονται, επομένως, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, τα αποτελέσματα του πρότυπου σχεδίου που εφαρμόζει η Επιτροπή από κοινού με το Συμβούλιο των Δήμων και Κοινοτήτων της Ευρώπης (RGRE), με σκοπό τη συγκριτική αξιολόγηση των συγκοινωνιών.

3.2.2. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή συμμερίζεται ρητά την άποψη της Επιτροπής, ότι για την εκτίμηση της αποδοτικότητας ενός οργανισμού μεταφορών πρέπει να συνεκτιμηθούν επίσης εξωτερικοί παράγοντες, όπως π.χ. ο χωροταξικός σχεδιασμός ή η διαχείριση της κυκλοφορίας.

3.2.3. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αναμένει με ενδιαφέρον την υποβολή του συστήματος αυτοαξιολόγησης που προτείνει η Επιτροπή καθώς επίσης και τα κριτήρια ποιότητας που θα καταρτιστούν στα πλαίσια του προγράμματος Quattro. Επιθυμεί, ωστόσο, να τονίσει ότι στο σημείο αυτό πρέπει να ληφθούν υπόψη, με βάση το άρθρο 117 της συνθήκης ΕΟΚ, οι συνθήκες εργασίας κατά την εκτίμηση της απόδοσης. Αναφέρονται σχετικά μέτρα για την αποφυγή της επαγγελματικής ανικανότητας ή μέτρα για την επαγγελματική ανέλιξη των οδηγών.

3.2.4. Στο θέμα του προσδιορισμού των προτύπων για την χάραξη κριτηρίων ποιότητας στον τομέα των συγκοινωνιών μπορεί να προσφέρει πολύτιμη βοήθεια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Τυποποίησης (CEN).

3.2.5. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επιδοκιμάζει την πρόθεση της Επιτροπής να δημοσιεύσει εγχειρίδια και άλλες πληροφορίες σχετικά με τη συγκριτική αξιολόγηση για τη βελτίωση των συστημάτων μεταφορών. Επιθυμεί, ωστόσο, να τονίσει ότι οι πληροφορίες αυτές αποτελούν κατά κύριο λόγο χρήσιμο μέσο για τις αρμόδιες τοπικές αρχές και για τους οργανισμούς των μεταφορών. Επομένως, η χρήση των μέσων αυτών πρέπει να είναι οικειοθελής. Αντιθέτως, όπως αναφέρεται και στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Πράσινη Βίβλο"(2) του δικτύου των πολιτών, η απονομή σημάτων ποιότητας και βραβείων μπορεί να αποτελέσει σημαντικό κίνητρο για τον ποιοτικό ανταγωνισμό.

3.2.6. Με βάση το πρόγραμμα της συγκριτικής αξιολόγησης των συστημάτων μεταφορών της Επιτροπής θα πρέπει να αναπτυχθεί και το θέμα της διαχείρισης και να προωθηθούν ιδιαίτερες συστάσεις Marketing προκειμένου να προωθηθεί η ζήτηση.

3.3. Θέσπιση κατάλληλου πλαισίου άσκησης πολιτικής

3.3.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επιδοκιμάζει την πρόθεση της Επιτροπής να εξετάσει με ποιο τρόπο μπορεί να προωθηθεί η υποδειγματική συνεκτίμηση των μεταφορών να ενισχύσει τον ορθό χωροταξικό σχεδιασμό.

3.3.2. Ολοένα και περισσότεροι εργοδότες και επιχειρήσεις καταρτίζουν προγράμματα προκειμένου να παροτρύνουν τους συνεργάτες και τους επισκέπτες τους προς μία χρήση των μεταφορών η οποία να είναι φιλική προς το περιβάλλον. Η εξέλιξη αυτή επιδοκιμάζεται, μολονότι βρισκόμαστε ακόμα στην αρχή.

3.3.3. Προκειμένου να επιταχυνθεί η διαδικασία αυτή θα ήταν σκόπιμο να συμμετάσχουν τόσο οι κοινωνικοί εταίροι όσο οι χρήστες σε μεγαλύτερο βαθμό στον προγραμματισμό των τοπικών συγκοινωνιών. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή προτείνει να διεξαχθεί κοινωνικός διάλογος σε περιφερειακό επίπεδο μεταξύ των φορέων εκμετάλλευσης του δικτύου μεταφορών των ενώσεων των οικονομικών παραγόντων, των εργατικών ενώσεων, των συλλόγων προστασίας του περιβάλλοντος και των συλλόγων επιβατών καθώς και μεμονωμένων επιβατών ή οδηγών ιδιωτικών αυτοκινήτων, με θέμα μία ολοκληρωμένη τοπική και περιφερειακή πολιτική συγκοινωνιών.

3.3.4. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποδίδει ιδιαίτερη σημασία σε ένα δραστήριο χειρισμό της κινητικότητας η οποία θα συμβάλλει στην επίλυση των προβλημάτων των συγκοινωνιών. Για το σκοπό αυτό είναι αναγκαίο να συνδεθούν μεταξύ τους οι τοπικές προσφορές κινητικότητας και να συγκεντρωθούν κατά τρόπο που να είναι σαφής για τους πολίτες. Η απλούστερη λύση θα ήταν να έχουν έναν μόνο (ή λίγους) συνομιλητές (ο χειρισμός πραγματοποιείται από μία μόνο αρχή). Ο χειρισμός της κινητικότητας πρέπει επομένως να συμπληρωθεί με την παροχή συμβουλών σχετικά με την κινητικότητα.

3.3.5. Δίκαιη και αποδοτική επιβολή τελών στις μεταφορές

3.3.5.1. Σε αριθμό ευρωπαϊκών κρατών το ισχύον σύστημα τιμολόγησης της χρήσης των δημοσίων μέσων μεταφοράς ενθαρρύνει την χρησιμοποίηση του ιδιωτικού αυτοκινήτου. Στις περιπτώσεις αυτές τούτο οφείλεται επίσης και στο γεγονός ότι το εξωτερικό κόστος δεν συνεκτιμάται.

3.3.5.2. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επιδοκιμάζει γενικά την αρχή της συνεκτίμησης του εξωτερικού κόστους, όπως επιδιώκεται με την Πράσινη Βίβλο με τίτλο προς μία δίκαιη και αποδοτική επιβολή τελών στις μεταφορές(3).

3.3.5.3. Αντιθέτως, η καθιέρωση της επιβολής τελών για τη χρήση του δικτύου στα αστικά κέντρα θεωρείται προβληματική, επειδή συνεπάγεται αφενός, την αντίσταση των τοπικών κατοίκων, την αύξηση των διοικητικών δαπανών αλλά συγχρόνως περιέχει και τον κίνδυνο της μετατόπισης των συγκοινωνιών από το κέντρο των πόλεων προς την περιφέρεια με αποτέλεσμα να διακυβεύεται η βιωσιμότητα του κέντρου των πόλεων. Αντί όμως να επιβάλλονται τέλη στα οχήματα που μετακινούνται μέσα στις πόλεις θα ήταν χρησιμότερο να επεκταθεί η επιβολή τελών στα σταθμευμένα οχήματα (διαχείριση των χώρων στάθμευσης) ενδεχομένως με την αξιοποίηση δυνατοτήτων στάθμευσης και συνέχεια της διαδρομής με δημόσιο μεταφορικό μέσο (park and ride). Οι έρευνες που διεξάγονται επί του παρόντος σ' αυτόν τον τομέα θα προσθέσουν χρήσιμα στοιχεία στην περαιτέρω συζήτηση.

3.3.6. Η τηλεματική στις μεταφορές

3.3.6.1. Η ΟΚΕ συμμερίζεται την άποψη ότι η εφαρμογή της τηλεματικής στις μεταφορές θα αυξήσει την αποτελεσματικότητα και την ποιότητα των συγκοινωνιών. Έχει ωστόσο σημασία να μην εφαρμοστεί η τηλεματική μόνο ως μέτρο για τη βελτίωση της διαχείρισης των ιδιωτικών μετακινήσεων αλλά να επιδιωχθεί ένας συνδυασμός των μέσων αυτών με άλλες πληροφορίες, όπως π.χ. πληροφορίες σχετικά με τη διαδρομή και τα δρομολόγια των δημοσίων μέσων μεταφοράς. Η τηλεματική θα πρέπει να αξιοποιείται σε μεγαλύτερο βαθμό και στον τομέα των δημοσίων περιφερειακών και τοπικών μεταφορών. Διαφορετικά υπάρχει κίνδυνος η τηλεματική να αξιοποιηθεί κατά κύριο λόγο ως μέσο για την προώθηση των ατομικών μετακινήσεων.

3.3.6.2. Επίσης, η ανάπτυξη των ηλεκτρονικών συστημάτων πληρωμής και εισιτηρίων μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της πρόσβασης στα δημόσια συστήματα συγκοινωνιών και να επιδράσει θετικά στην λεγόμενη κατανομή του όγκου των μεταφορών στα κατ' ιδίαν μέσα μεταφοράς(4).

3.3.6.3. Ιδιαίτερη σημασία έχει η ανάπτυξη των εφαρμογών τηλεματικής για τον έλεγχο της κυκλοφορίας και την προτεραιότητα των δημοσίων συγκοινωνιών στους φωτεινούς σηματοδότες. Τα μέτρα αυτά όχι μόνο συμβάλλουν στην καλύτερη ροή των δημοσίων συγκοινωνιών και επομένως στην ελκυστικότερη χρήση τους, αλλά επιπλέον διευκολύνουν την αποτελεσματικότερη χρήση των πόρων στον τομέα των δημοσίων συγκοινωνιών και συντελούν σε μία δικαιότερη διαμόρφωση των τιμών και ευνοϊκότερα τιμολόγια.

3.3.6.4. Τα μέτρα για την συμβατότητα μεταξύ των διαφόρων συστημάτων καθώς και η συνδυασμός της εφαρμογής της τηλεματικής με στόχο την επίτευξη διευρωπαϊκών δικτύων επιδοκιμάζεται ιδιαίτερα.

3.3.7. Πρότυπα οχημάτων και περιβαλλοντικά πρότυπα

3.3.7.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επιδοκιμάζει την πρωτοβουλία για τη θέσπιση προτύπων για τη χρήση αστικών λεωφορείων στα οποία περιλαμβάνεται η προστασία του περιβάλλοντος και η ευκολία της πρόσβασης. Η ΟΚΕ υποστηρίζει τις προτάσεις της Επιτροπής σχετικά με την επιβολή αυστηρότερων προδιαγραφών ως προς τις εκπομπές των αυτοκινήτων, τη βελτίωση των ποιοτικών προδιαγραφών των καυσίμων και την επιβολή αυστηρότερων κανόνων κατά την επιθεώρηση και τους ελέγχους συντήρησης(5).

3.3.8. Δημόσιες υπηρεσίες και ανταγωνισμός στις τοπικές και περιφερειακές επιβατικές μεταφορές

3.3.8.1. Οι δημόσιες υπηρεσίες διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη μείωση των αρνητικών επιπτώσεων στο περιβάλλον, την υποστήριξη της οικονομικής ανάπτυξης και ιδιαίτερα την προώθηση της κοινωνικής συνοχής. Χωρίς αποτελεσματικά δημόσια μέσα μεταφορών διακυβεύεται η βιωσιμότητα των ίδιων των πόλεων. Επομένως, χρειάζεται μία προσφορά η οποία πρέπει να είναι μεγαλύτερη από αυτό που προκύπτει από τα καθαρά εμπορικά κριτήρια των επιχειρηματιών. Αυτό είναι καθήκον των δημοσίων υπηρεσιών.

3.3.8.2. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στην συμβολή της προσφοράς σε τοπικές και περιφερειακές συγκοινωνίες στην ολοκλήρωση. Οι δυνατότητες που παρέχονται στα περισσότερα κράτη μέλη σχετικά με τα αποκλειστικά δικαιώματα λειτουργίας ενός ειδικού μέσου σε μία περιορισμένη γεωγραφική έκταση μπορεί να επιδράσουν θετικά στη διαμόρφωση των υπηρεσιών αυτών. Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι οι εγγυήσεις αποκλειστικότητας ενδεχομένως να έχουν το πλεονέκτημα της παρότρυνσης των μεταφορέων να επενδύουν στην υποδομή και να εξαλειφθούν έτσι ενδεχόμενα μειονεκτήματα τα οποία οφείλονται στο πνεύμα της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού.

3.3.8.3. Η Επιτροπή εκφράζει συγχρόνως λύπη, επειδή κατά την παροχή εγγυήσεων αποκλειστικότητας ή κατά την σύναψη συμβάσεων για την παροχή δημοσίων υπηρεσιών δεν είναι υποχρεωτικό να λαμβάνονται υπόψη κριτήρια της οικονομίας της αγοράς. Σ' αυτό το πλαίσιο υπενθυμίζονται τα αποτελέσματα της μελέτης Isotope, σύμφωνα με την οποία μπορεί να επιτευχθεί μείωση του κόστους της τάξης του 10 % έως 35 %, εάν χρησιμοποιηθεί η διαδικασία των μειοδοτικών διαγωνισμών.

3.3.8.4. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή διαπιστώνει ότι δεν υπάρχει καμία αναφορά σχετικά με τις επιπτώσεις παρόμοιων μειοδοτικών διαγωνισμών στην επίδοση της ολοκλήρωσης, ιδιαίτερα όσον αφορά τον προγραμματισμό των συγκοινωνιών και την εναρμόνισή του με άλλα μέσα μεταφοράς. Υπάρχουν ενδείξεις ότι υφίστανται και αρνητικοί συσχετισμοί. Άλλωστε το προαναφερθέν παράδειγμα της μελέτης Isotope αποδεικνύει ανάγλυφα ότι οι τοπικές αρχές λαμβάνουν ήδη υπόψη την πτυχή του κόστους κατά τη διαμόρφωση του δικτύου συγκοινωνιών.

Ο ισχυρισμός της Επιτροπής ότι η "ελευθερία εγκατάστασης" έχει οδηγήσει σε αυξανόμενο αριθμό κοινών διασυνοριακών πρωτοβουλιών, οι οποίες πρέπει τώρα να οδηγήσουν σε μία κοινή αγορά (βλ. σημείο 2.3.6 της Ανακοίνωσης), δεν αποτελεί βάσιμο επιχείρημα. Αντίθετα, μάλιστα, όπως έχει διαπιστωθεί σε ορισμένα κράτη μέλη, το φαινόμενο αυτό οδηγεί σε ολιγοπώλια που περιορίζουν τον ανταγωνισμό. Συνεπώς, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επιδοκιμάζει ένα σύστημα δημόσιων συγκοινωνιών επιβατών σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο με ανάλογη ανάπτυξη μικρομεσαίων οικονομικών δομών του δημοσίου ή ιδιωτικού δικαίου. Η ΟΚΕ υποστηρίζει, ωστόσο, την Επιτροπή στην πρόθεσή της να θεσπίσει νέες ρυθμίσεις με μία δίκαιη μεταβατική περίοδο για τους σημερινούς φορείς. Οι προσπάθειες της Επιτροπής στην καταπολέμηση των φαινομένων ολιγοπωλίου έχουν κατά την ΟΚΕ εξαιρετική σημασία και γι' αυτό τις υποστηρίζει ανεπιφύλακτα.

3.3.8.5. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή είχε τονίσει ήδη στη γνωμοδότηση για το δίκτυο των πολιτών ότι είναι προτιμότερο να προωθηθεί ο ποιοτικός και αποδοτικός ανταγωνισμός από ό,τι ο ανταγωνισμός των τιμών. Κατά την αξιολόγηση της καταλληλότητας των μέσων πρέπει να συνεκτιμηθούν παράγοντες, όπως η αύξηση του αριθμού των επιβατών, οι επιπτώσεις ως προς την συμβολή του δικτύου στην ολοκλήρωση, καθώς και η ποιότητα της παροχής υπηρεσιών όσον αφορά την πρόσβαση, τόσο από κοινωνική όσο και από πρακτική άποψη.

3.3.8.6. Σε πολλά κράτη μέλη οι τοπικές και περιφερειακές αρχές έχουν σήμερα, με βάση την εθνική νομοθεσία, τη δυνατότητα να επιλέξουν τον τρόπο με τον οποίο θα προσφέρουν τις δημόσιες υπηρεσίες τους. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή διαπιστώνει ότι δεν υπάρχει καμία αναφορά στην Ανακοίνωση σχετικά με τα μέτρα που θα μπορούσαν να ληφθούν προκειμένου οι ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες κατά τη διαμόρφωση του νομικού καθεστώτος για την περιφερειακή και τοπική συγκοινωνία να μην έρχονται σε αντίθεση με αυτό το δικαίωμα επιλογής και συγχρόνως να διασφαλίζεται η αρχή της επικουρικότητας.

3.3.8.7. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή πιστεύει ότι είναι σκόπιμο να επιλέγονται σαφές διαδικασίες παντού όπου ανακοινώνονται μειοδοτικοί διαγωνισμοί για δημόσιες υπηρεσίες. Τονίζει, ωστόσο, ότι οι αρμόδιες τοπικές και περιφερειακές αρχές θα πρέπει να μπορούν να επιλέγουν και άλλα κριτήρια για την αναγνώριση της μειονότητας και όχι μόνο οικονομικά. Σ' αυτά συγκαταλέγονται π.χ. κοινωνικά κριτήρια ή πτυχές σχετικά με την ποιότητα και την αξιοπιστία των υπηρεσιών ή την παροχή εγγυήσεων για την συντήρηση των υποδομών των μεταφορών.

3.3.9. Οι ειδικές ανάγκες των γυναικών

3.3.9.1. Οι γυναίκες έχουν ιδιαίτερες ανάγκες κινητικότητας και ασφαλείας, π.χ. όσον αφορά τη διαμόρφωση της πρόσβασης των δημοσίων συγκοινωνιών οι οποίες πρέπει να ληφθούν υπόψη. Το δημόσιο δίκτυο συγκοινωνιών θα πρέπει να προσφέρει ικανοποιητικές δυνατότητες μεταφορών για γυναίκες ή άλλα άτομα, ιδιαίτερα σ' αυτές που μετακινούνται ιδίως με μικρά παιδιά ακόμη και εκτός των ωρών αιχμής ή των ωρών της επαγγελματικής μετακίνησης. Δεν θα πρέπει ωστόσο να λησμονηθούν οι ειδικές ανάγκες που έχουν τα ηλικιωμένα άτομα, τα άτομα με μειωμένη κινητική ικανότητα, τα παιδιά και οι νέοι.

3.3.10. Άτομα με μειωμένη κινητική ικανότητα

Ιδιαίτερα για τα άτομα με μειωμένη κινητική ικανότητα είναι απαραίτητο να διατίθεται ένα αποτελεσματικό δίκτυο δημόσιων τοπικών και περιφερειακών συγκοινωνιών. Επίσης, είναι απαραίτητο να ληφθούν υπόψη γι' αυτήν την κατηγορία ατόμων πρότυπα όσον αφορά τη διαμόρφωση της υποδομής (οχήματα, στάσεις κ.λπ.). Επιδοκιμάζονται, επίσης, τα μέτρα που πρόκειται να ληφθούν για τη διευκόλυνση του τουρισμού για άτομα με μειωμένη κινητική ικανότητα.

3.4. Η αποτελεσματική χρησιμοποίηση των χρηματοδοτικών μέσων της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές είναι αρμόδιες για τις επενδύσεις στο δίκτυο τοπικών και περιφερειακών συγκοινωνιών. Προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσον αφορά τη διασφάλιση της ορθής σύνδεσης του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών μεγάλων αποστάσεων με τα τοπικά και περιφερειακά δίκτυα μεταφορών, είναι σκόπιμο να συμβάλλει η Ευρωπαϊκή Ένωση στη βελτίωση του δικτύου των τοπικών και περιφερειακών επικοινωνιών.

Με σκοπό τη διασύνδεση των μέσων μεταφοράς και τη σύνδεσή τους με το διευρωπαϊκό δίκτυο μεταφορών (ΤΕΝ), προτείνεται η Επιτροπή να καταρτίσει ένα ειδικό πρόγραμμα επενδύσεων για τη συγχρηματοδότηση της κατασκευής κόμβων διασύνδεσης. Η προσπάθεια αυτή θα υποστήριζε και την βραχυπρόθεσμη και μεσοπρόθεσμη πολιτική απασχόλησης διότι τα προγράμματα αυτά έχουν υποβληθεί στους οργανισμούς των τοπικών συγκοινωνιών και μπορούν να πραγματοποιηθούν σύντομα.

3.4.1. Το διευρωπαϊκό δίκτυο μεταφορών

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υπογραμμίζει τη σημασία του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών και ενθαρρύνει την Επιτροπή να παροτρύνει τη συμμετοχή των τοπικών αρχών και των οργανισμών μεταφορών μέσω της αναθεώρησης των κριτηρίων επιλεξιμότητας και συγχρόνως, όπως αναφέρεται στο σημείο 3.4, να αναλάβει την συγχρηματοδότηση των μέτρων αυτών.

3.4.2. Τα προγράμματα έρευνας τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης

Η Επιτροπή υποστηρίζει τα προγράμματα αυτά, τα οποία έχουν ιδιαίτερη σημασία για το δίκτυο των πολιτών. Πρόκειται για προγράμματα όπως "Αειφόρος κινητικότητα και διατροπικότητα", "Χερσαίες μεταφορές και θαλάσσιες τεχνολογίες", "Η πόλη του μέλλοντος και η πολιτιστική κληρονομιά" και "Συστήματα και υπηρεσίες για τον πολίτη". Οι προσπάθειες για την υλοποίηση των σχεδίων αυτών έχουν σημειώσει κατά τη γνώμη της ΟΚΕ σημαντική πρόοδο.

3.4.3. Η περιφερειακή ανάπτυξη και τα Διαρθρωτικά Ταμεία

Η ΟΚΕ υποστηρίζει την πρόθεση της Επιτροπής να τροποποιήσει τα κριτήρια επιλεξιμότητας και αξιολόγησης για τα Διαρθρωτικά Ταμεία στα πλαίσια της Ατζέντας 2000.

Η ανάπτυξη της υποδομής των δικτύων τοπικών συγκοινωνιών για τις αγροτικές περιοχές, θα πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του ταμείου χρηματοδότησης (στάσεις, εγκαταστάσεις σύνδεσης, συστήματα ρύθμισης της κυκλοφορίας, οχήματα).

3.4.4. Παροχή πληροφοριών για τη χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση

Πολλά προγράμματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν ως στόχο την ανάπτυξη τοπικών και περιφερειακών συγκοινωνιών φιλικών προς το περιβάλλον. Σ' αυτά τα προγράμματα συγκαταλέγεται το πρόγραμμα για το διευρωπαϊκό δίκτυο μεταφορών, τα Διαρθρωτικά Ταμεία, τα προγράμματα έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης στον τομέα των μεταφορών, των μέσων μεταφοράς και της εφαρμογής τηλεματικής και ενέργειας, τα προγράμματα Phare, Tacis, ISPA, LIFE, SAVE, καθώς και τα πιστωτικά προγράμματα της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων.

Η ΟΚΕ υποστηρίζει την πρόθεση της Επιτροπής να εκδώσει οδηγό που θα παρουσιάζει τον τρόπο με τον οποίο τα εν λόγω προγράμματα έχουν στηρίξει κατά το παρελθόν τις τοπικές και περιφερειακές μεταφορές. Ο οδηγός αυτός θα πρέπει να συνοψίζει τα κριτήρια και τις διαδικασίες που προσδιορίζουν την επιλεξιμότητα και την οικονομική ενίσχυση στο πλαίσιο κάθε προγράμματος.

4. Τελικές παρατηρήσεις

4.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επαναλαμβάνει την πρότασή της να εξεταστούν τα προβλήματα του ανταγωνισμού και της ρύθμισης της αγοράς σε ένα ιδιαίτερο Πράσινο Βιβλίο, το οποίο να θίγει αναλυτικά τα θέματα αυτά.

Η έκθεση ΝΕΑ του 1998, καθώς και η ακρόαση που διοργάνωσε η Επιτροπή στης 29 Ιουνίου 1998 στις Βρυξέλλες, δεν αποτελούν ικανοποιητική βάση, επειδή σημαντικά ερωτήματα δεν έχουν διευκρινιστεί, όπως π.χ. το ερώτημα αν η επικουρικότητα έχει απόλυτη προτεραιότητα, αν το δίκτυο των τοπικών συγκοινωνιών αποτελεί μέρος της εσωτερικής αγοράς (άρθρο 3 γ), αν το δίκτυο δημόσιων συγκοινωνιών υπάγεται στις ρυθμίσεις της διάταξης της συνθήκης σύμφωνα με το άρθρο 74 κ.ε. (μεταφορές), καθώς και σε ποιο βαθμό πρέπει να ληφθεί υπόψη το άρθρο 90 (δημόσιες επιχειρήσεις) καθώς και οι κρατικές ενισχύσεις (άρθρο 92).

4.2. Προτείνεται να διεξαχθεί ένας ποιοτικός και ποσοτικός έλεγχος σχετικά με τις δυνατότητες πολιτικής εφαρμογής.

Βρυξέλλες, 24 Μαρτίου 1999.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice RANGONI MACHIAVELLI

(1) Βλ. "Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών - Αειφόρο αστική ανάπτυξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση: πλαίσιο δράσης" COM(98) 605 τελικό.

(2) ΕΕ C 212 της 22.7.1996, σ. 77.

(3) ΕΕ C 56 της 24.2.1997, σ. 31.

(4) ΕΕ C 66 της 3.3.1997, σ. 23.

(5) Πρόγραμμα Auto-Oil (COM (96) 248 τελ.).