Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Υλοποίηση του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας»

(2022/C 97/05)

Εισηγητής: Rob JONKMAN (NL/ECR), δημοτικός σύμβουλος Όπστερλαντ

ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Γενικές παρατηρήσεις

1. χαιρετίζει τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας ως φιλόδοξο και επίκαιρο μέσο προκειμένου η ΕΕ να εξέλθει ισχυρότερη από την κρίση COVID-19 και να επιταχύνει την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση. Η ΕτΠ συμμερίζεται την άποψη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σύμφωνα με την οποία τα περισσότερα κράτη μέλη κατόρθωσαν ένα επίτευγμα προβαίνοντας στην εκπόνηση των εθνικών σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΕΣΑΑ) σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα·

2. έχει επίγνωση του γεγονότος ότι τα ΕΣΑΑ αρκετών κρατών μελών αποτελούν μόνο μία από τις συνιστώσες των ευρύτερων εθνικών σχεδίων ανάκαμψης και τονίζει την ανάγκη περαιτέρω ανταλλαγής εμπειριών και συνολικής προσέγγισης σε ευρωπαϊκό επίπεδο με στόχο η ΕΕ να εξέλθει από την κρίση και να καταστήσει την οικονομία της πιο εύρωστη και περισσότερο βιώσιμη για το μέλλον·

3. προειδοποιεί ότι το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο, ως μέσο διαχείρισης του Ταμείου που επονομάζεται «Μηχανισμός», δεν παύει να αποτελεί διαδικασία που χαρακτηρίζεται από κεντρικό έλεγχο και λειτουργεί από την κορυφή προς τη βάση, με αποτέλεσμα να μην ενδείκνυται ως εργαλείο που καλείται να ενισχύσει την οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή· επισημαίνει τη σημασία της ορθής υλοποίησης των ΕΣΑΑ, με αντικειμενικότητα και διαφάνεια ως προς την κατανομή των πόρων και σε στενή συνεργασία με τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές, τους κοινωνικούς εταίρους και τις ΜΚΟ, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, την πολυεπίπεδη διακυβέρνηση και την ολοκληρωμένη προσέγγιση από τη βάση προς την κορυφή. Όσο ευρύτερος είναι ο ενστερνισμός σε ένα κράτος μέλος τόσο υψηλότερη είναι η πιθανότητα επιτυχούς υλοποίησης των ΕΣΑΑ·

4. τονίζει ότι οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές βρίσκονται, από την αρχή της πανδημίας, στην πρώτη γραμμή αντιμετώπισης της κρίσης COVID-19 και των κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεών της, μέσω όχι μόνον της υιοθέτησης των δικών τους πολιτικών, αλλά και της εφαρμογής και της επιβολής των αποφάσεων των εθνικών κυβερνήσεων·

5. εφιστά την προσοχή στη μείωση των εσόδων και στην αύξηση των δαπανών που προκάλεσε η κρίση COVID-19 σε πληθώρα δήμων και περιφερειών. Πρόκειται για επανεμφάνιση της κατάστασης που επικράτησε κατά την πιστωτική κρίση (2008-2011). Οι επενδύσεις των τοπικών και των περιφερειακών αρχών δεν έχουν ακόμη επανέλθει στο επίπεδο στο οποίο βρίσκονταν πριν από αυτήν την οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση·

6. υπενθυμίζει ότι οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές, υπεύθυνες για το ένα τρίτο του συνόλου των δημόσιων δαπανών και για πάνω από το ήμισυ των δημόσιων επενδύσεων στην ΕΕ ( 1 ) , υπέχουν σε πολλές περιπτώσεις αρμοδιότητα σε ορισμένους τομείς πολιτικής που είναι βασικοί για τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. Έχει καίρια σημασία να συμμετέχουν άμεσα οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές στον σχεδιασμό και στην υλοποίηση των ΕΣΑΑ, πραγματοποιώντας με επιτυχία τις μεταρρυθμίσεις και τις επενδύσεις που εμπίπτουν στην αρμοδιότητά τους ανάλογα με τον βαθμό οικονομικής, φορολογικής και δημοσιονομικής αυτονομίας που τους αναγνωρίζεται σύμφωνα με το εθνικό τους νομικό πλαίσιο και την αρχή της επικουρικότητας·

Συμμετοχή των τοπικών και των περιφερειακών αρχών στην κατάρτιση των ΕΣΑΑ

7. σημειώνει ότι, όπως προκύπτει από μελέτες της ΕτΠ, της ΕΟΠ, του Ιδρύματος Konrad Adenauer Stiftung και του Συμβουλίου των Ευρωπαϊκών Δήμων και Περιφερειών (CEMR) ( 2 ) , η συμμετοχή των τοπικών και των περιφερειακών αρχών στη διαδικασία κατάρτισης των εθνικών σχεδίων ανάκαμψης υπήρξε ανεπαρκής και ο βαθμός στον οποίο η συμβολή των τοπικών και των περιφερειακών αρχών έχει ενσωματωθεί στα σχέδια δεν μπορεί να εξακριβωθεί·

8. συμπεραίνει, ως εκ τούτου, ότι ο βαθμός συμμετοχής των τοπικών και των περιφερειακών αρχών στην κατάρτιση των ΕΣΑΑ ποικίλλει σημαντικά και ότι —παρόλο που τα προσχέδια αποτέλεσαν επισήμως αντικείμενο διαβουλεύσεων με τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές ή τις ενώσεις τους σε διάφορα κράτη μέλη— ο τρόπος τόσο της διεξαγωγής των διαβουλεύσεων στην πράξη όσο και της συνεκτίμησης των αποκεντρωμένων συμβολών στα σχέδια είναι γενικά ασαφής·

9. εκφράζει επίσης τη λύπη της για το γεγονός ότι η κατάρτιση των ΕΣΑΑ πραγματοποιήθηκε στα περισσότερα κράτη μέλη σύμφωνα με μια διαδικασία από την κορυφή προς τη βάση, η οποία ενέχει τον κίνδυνο συγκεντρωτικής διαχείρισης των κυριότερων δημόσιων επενδύσεων και υπονομεύει την τελική επιτυχία του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. Το γεγονός αυτό έρχεται σε αντίθεση με τη σημασία που αποδίδεται στην πολυεπίπεδη διακυβέρνηση, με την αρχή της επικουρικότητας, καθώς και με τη διαδικασία αποκέντρωσης των αρμοδιοτήτων που ανελήφθη σε πολλά κράτη μέλη κατά τις τελευταίες δεκαετίες, ιδίως όσον αφορά τα προγράμματα των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων (ΕΔΕΤ)·

10. επισημαίνει ότι ο τρόπος κατάρτισης των ΕΣΑΑ και συμμετοχής των τοπικών και των περιφερειακών αρχών δεν ευνοεί τον ενστερνισμό των σχεδίων ανάκαμψης. Τα διδάγματα που αντλήθηκαν κατά το παρελθόν στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου δείχνουν ότι πολλές ειδικές ανά χώρα συστάσεις δεν εφαρμόστηκαν ελλείψει σαφούς προσέγγισης και ενστερνισμού· υποστηρίζει ότι το γεγονός αυτό οφείλεται επίσης στην έλλειψη αναγνώρισης του ρόλου των τοπικών και των περιφερειακών αρχών στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο·

11. εκφράζει την απογοήτευσή της επειδή, σε γενικές γραμμές, δεν δόθηκε ευνοϊκή συνέχεια στη γνωμοδότησή της με την οποία ζητούσε την άμεση συμμετοχή των τοπικών και των περιφερειακών αρχών στην κατάρτιση των ΕΣΑΑ ( 3 ) . Η ΕτΠ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι το αίτημα που διατυπώνεται στην αιτιολογική σκέψη 34 του κανονισμού για τη θέσπιση του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, στην οποία τονίζεται η σημασία της συμμετοχής των τοπικών και των περιφερειακών αρχών στην κατάρτιση και την υλοποίηση των σχεδίων ανάκαμψης, ελήφθη υπόψη μόνο εν μέρει. Οι διαδικασίες κατάρτισης των ΕΣΑΑ θέτουν επίσης υπό αμφισβήτηση την τήρηση της αρχής της επικουρικότητας·

12. υπενθυμίζει την ειδική περίπτωση των εξόχως απόκεντρων περιφερειών, για τις οποίες η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει αναγνωρίσει ότι έχουν ανάγκη ιδιαίτερης προσοχής κατά τη διαδικασία του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου·

13. επισημαίνει ότι οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές αποτελούν το επίπεδο διακυβέρνησης που βρίσκεται πλησιέστερα στους πολίτες και τις επιχειρήσεις και, ως εκ τούτου, το επίπεδο που γνωρίζει καλύτερα τις ανάγκες, τα προβλήματα και τις φιλοδοξίες τους. Εν τέλει, οι εν λόγω αρχές είναι υπεύθυνες για την εφαρμογή των περισσότερων εθνικών στρατηγικών σε τοπικό επίπεδο, οι οποίες διαμορφώνονται συνήθως σύμφωνα με μια προσέγγιση από την κορυφή προς τη βάση και άρα δεν συνάδουν με τις τοπικές ανάγκες. Επιπλέον, οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές είναι αυτές που παρέχουν τις περισσότερες δημόσιες υπηρεσίες στους πολίτες και τις επιχειρήσεις και επενδύουν σε τομείς πολιτικής που καλύπτονται από τα σχέδια ανάκαμψης. Ως εκ τούτου, η οικονομική και κοινωνική ανάκαμψη, καθώς και η πράσινη και η ψηφιακή μετάβαση, και ιδίως η ψηφιοποίηση της δημόσιας διοίκησης, μπορούν να ευοδωθούν μόνον εάν οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές συμμετέχουν άμεσα στην κατάρτιση και την υλοποίηση των ΕΣΑΑ. Ελλείψει διαρθρωτικής συμμετοχής των τοπικών και των περιφερειακών αρχών, το πολιτικό επίπεδο που βρίσκεται πλησιέστερα στους πολίτες παραγκωνίζεται, με συνέπεια να αποδειχθεί αδύνατο να επιτευχθούν τα ορόσημα και οι στόχοι που έχουν τεθεί· κατά συνέπεια, προτείνεται οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές ή οι εθνικές ενώσεις που εκπροσωπούν τις εν λόγω αρχές να συμμετέχουν τόσο στις επιτροπές σχεδιασμού όσο και στις διαπραγματεύσεις με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή·

14. καταλήγει επίσης στο συμπέρασμα ότι τα περισσότερα ΕΣΑΑ δεν περιέχουν καμία αναφορά στις συμβολές για την επίτευξη των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ), αν και η ΕΕ έχει ήδη καθιερώσει ως γενικό κανόνα ότι οι πολιτικές της θα πρέπει να συμβάλλουν στην επίτευξή τους. Ως εκ τούτου, συνιστάται η θέσπιση σαφών δεικτών από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή που απαιτείται να τηρούνται από τα κράτη μέλη·

15. υπογραμμίζει ότι τα κράτη μέλη και τα θεσμικά όργανα της ΕΕ πρέπει να εφαρμόζουν και να τηρούν αυστηρά την αρχή της «μη πρόκλησης σημαντικής βλάβης» σε κάθε επένδυση και μεταρρύθμιση, ιδίως όσον αφορά τις βιώσιμες επενδύσεις που συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων για το κλίμα και τη βιοποικιλότητα· επιμένει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή οφείλει να διασφαλίσει την έμπρακτη εφαρμογή του συστήματος υποβολής εκθέσεων, καθώς και τη συνεκτίμηση της εδαφικής διάστασης και της εμπειρογνωσίας των τοπικών και των περιφερειακών αρχών στην αξιολόγηση, δεδομένου ότι κάθε μέτρο αξιολογείται σε εθνικό επίπεδο·

Συμμετοχή των τοπικών και των περιφερειακών αρχών στην υλοποίηση των ΕΣΑΑ

16. τονίζει, υπό το πρίσμα των ανωτέρω, ότι η υλοποίηση των ΕΣΑΑ σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο είναι υψίστης σημασίας και καλεί την Επιτροπή, αφενός, να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να μεριμνήσουν για την ενεργό και διαρθρωτική συμμετοχή των τοπικών και των περιφερειακών αρχών στην εν λόγω διαδικασία, και, αφετέρου, να παρουσιάσει σχετικές κατευθυντήριες γραμμές·

17. επισημαίνει, εν προκειμένω, ότι ο καθοριστικός ρόλος των τοπικών και των περιφερειακών αρχών δεν περιορίζεται στην υλοποίηση των σχεδίων ανάκαμψης, αλλά αφορά επίσης τον μετέπειτα σχεδιασμό και την αξιολόγηση των ΕΣΑΑ·

18. προτρέπει τις ευρωπαϊκές ενώσεις, όπως το ΣΕΔΠ, τις Ευρωπαϊκές πόλεις (Eurocities) και τη ΔΑΘΠ ( 4 ) , να συνεχίσουν να ενημερώνουν, από κοινού με την ΕτΠ, τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές και τις ενώσεις τους σχετικά με τα ΕΣΑΑ (και την υλοποίησή τους) και τον ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν επί τούτου·

19. παροτρύνει τα κράτη μέλη να καθορίσουν, τόσο στις επιχειρησιακές ρυθμίσεις που συνάπτονται με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (σύμφωνα με το άρθρο 20 παράγραφος 6 του κανονισμού για τη θέσπιση του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας) όσο και στις ατομικές νομικές δεσμεύσεις σχετικά με τη χρηματοδοτική συνεισφορά (σύμφωνα με το άρθρο 23 του ίδιου κανονισμού), τον ρόλο των τοπικών και των περιφερειακών αρχών στην υλοποίηση, τον περαιτέρω σχεδιασμό και την αξιολόγηση των σχεδίων ανάκαμψης, με συνεκτίμηση των συνταγματικών σχέσεων και την κατανομή των αρμοδιοτήτων εντός των κρατών μελών, δεδομένου κυρίως ότι σε ορισμένα εξ αυτών η υλοποίηση του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας θα αναληφθεί εν μέρει από τις υποεθνικές αρχές. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να συμπεριλάβουν, στις ετήσιες εκθέσεις τους σχετικά με την υλοποίηση του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, μια ενότητα σχετικά με τη συμμετοχή των τοπικών και των περιφερειακών αρχών, σύμφωνα με την αιτιολογική σκέψη 34 του εν λόγω κανονισμού·

20. σημειώνει ότι ο πίνακας αποτελεσμάτων —στον οποίο παρουσιάζεται η πρόοδος της εφαρμογής των ΕΣΑΑ και παρέχεται σχετική ενημέρωση πρέπει να έχει τεθεί σε λειτουργία έως τις 31 Δεκεμβρίου 2021, όπως ορίζεται στο άρθρο 30 του κανονισμού για τη θέσπιση του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας— χρησιμεύει ως βάση για τον διάλογο σχετικά με την ανάκαμψη και την ανθεκτικότητα και θα πρέπει να συνεκτιμά τα περιφερειακά και τα τοπικά συμφέροντα. Ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διασφαλίσει τη δέουσα συνεκτίμηση της εδαφικής διάστασης και του ρόλου των τοπικών και των περιφερειακών αρχών στον εξαμηνιαίο πίνακα αποτελεσμάτων. Προκειμένου να διασφαλιστεί μια συμμετοχική διαδικασία παρακολούθησης και μια αντικειμενική εικόνα της εφαρμογής, θεωρεί ζωτικής σημασίας να καταστεί δυνατή η απεικόνιση των στόχων που επιτυγχάνονται σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, χωρίς να προκύπτει υπερβολικός διοικητικός φόρτος για τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές·

21. ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διατηρήσει την υποχρέωση των κρατών μελών να συνεκτιμούν τις ιδιαιτερότητες των παντός είδους και κάθε μορφής περιφερειών κατά την εφαρμογή των εθνικών τους σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, προκειμένου να καταστεί δυνατή μια τοποκεντρική εφαρμογή των ΕΣΑΑ·

22. επικροτεί τη συμπερίληψη των «Διαλόγων για την ανάκαμψη και την ανθεκτικότητα» στον κανονισμό για τη θέσπιση του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. Εν προκειμένω, η ΕτΠ επιθυμεί να επιστήσει την προσοχή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο δικαίωμά του να καλεί ανά δίμηνο την Επιτροπή να παρουσιάζει την κατάσταση όσον αφορά την ανάκαμψη, τα σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας των κρατών μελών και την πορεία της υλοποίησης, σύμφωνα με το άρθρο 26 του εν λόγω κανονισμού·

23. προτρέπει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διεξάγει τακτικές διαβουλεύσεις με τα κράτη μέλη και τις περιφέρειες και να διασφαλίζει την τήρηση του συνόλου των απαιτήσεων και των αρχών καθ’ όλη τη διάρκεια της υλοποίησης των ΕΣΑΑ, ιδίως δε των αρχών της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης και της επικουρικότητας, καθώς και τη χρήση τους ως σημείο αναφοράς κατά τις συζητήσεις σχετικά με τις εξαμηνιαίες εκθέσεις προόδου·

24. καλεί το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Επιτροπή, δεδομένης της σημασίας της συμμετοχής των τοπικών και των περιφερειακών αρχών στην υλοποίηση των ΕΣΑΑ, να συμπεριλαμβάνουν συστηματικά την Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών στους «Διαλόγους για την ανάκαμψη και την ανθεκτικότητα» για την προαγωγή του διαλόγου μεταξύ όλων των θεσμικών και των συμβουλευτικών οργάνων της ΕΕ, με μέλημα τη διαφύλαξη της περιφερειακής και της τοπικής διάστασης·

25. παροτρύνει τα 27 τακτικά και αναπληρωματικά μέλη της κοινής ομάδας εργασίας των επιτροπών ECON της ΕτΠ και BUDG του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την εξέταση του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας να εκπληρώσουν πλήρως τον ρόλο τους ως «θεματοφύλακες» της υλοποίησης των σχεδίων ανάκαμψης και να διασφαλίσουν την τακτική συμμετοχή της ΕτΠ και άλλων εκπροσώπων των τοπικών και των περιφερειακών αρχών σε αυτούς τους διαλόγους· τονίζει ότι η ΕτΠ μπορεί επίσης να αξιοποιήσει την εμπειρογνωσία της ομάδας εργασίας της «Πράσινη Συμφωνία» και της πλατφόρμας της για την ευρυζωνικότητα προκειμένου να συμβάλει στην παρακολούθηση των κυριότερων πράσινων και ψηφιακών στόχων·

Εδαφική συνοχή

26. χαιρετίζει την εδραίωση της οικονομικής, κοινωνικής και εδαφικής συνοχής στον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, μέσω της επιλογής του άρθρου 175 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως νομικής του βάσης, καθώς και τη συμπερίληψη της συνοχής μεταξύ των πυλώνων που ορίζονται στο άρθρο 3 του τελικού κανονισμού για τη θέσπιση του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας·

27. υποστηρίζει ότι τα κράτη μέλη θα πρέπει, αφενός, να συμπεριλαμβάνουν τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές στην ανάλυση κόστους-οφέλους των δημόσιων επενδύσεων και μεταρρυθμίσεων του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας στον τομέα της συνοχής, της βιωσιμότητας και της ψηφιοποίησης και, αφετέρου, να εκτελούν τα συστήματα χρηματοδότησης του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας υπό καθεστώς επιμερισμένης ή άμεσης διαχείρισης, κατά περίπτωση·

28. επιμένει ότι είναι απολύτως αναγκαίο ο κανονισμός για τη θέσπιση του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας να τεθεί σε εφαρμογή με πλήρη σεβασμό του άρθρου 4 παράγραφος 2 της ΣΕΕ, καθώς και των αρχών της δοτής αρμοδιότητας, της αντικειμενικότητας, της απαγόρευσης των διακρίσεων και της ίσης μεταχείρισης· τονίζει ότι, όπως συμφωνήθηκε στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου τον Δεκέμβριο του 2020, ο προϋπολογισμός της Ένωσης (συμπεριλαμβανομένου του Next Generation EU) πρέπει να προστατεύεται από κάθε είδους απάτη, διαφθορά και σύγκρουση συμφερόντων, με στόχο τη διαφύλαξη τόσο της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισής του όσο και των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ·

29. διαπιστώνει, ωστόσο, ότι η εδαφική συνοχή αναφέρεται μόνο σε κάποιο βαθμό στα ΕΣΑΑ. Ορισμένα σχέδια παρέχουν πληροφορίες σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο και εξετάζουν κοινωνικά, ψηφιακά και περιβαλλοντικά ζητήματα από εδαφική σκοπιά. Εντούτοις, η εδαφική προσέγγιση δεν λαμβάνεται συστηματικά υπόψη σε όλους τους τομείς πολιτικής·

30. θεωρεί ότι η παράλειψη αυτή οφείλεται στην προσέγγιση από την κορυφή προς τη βάση που υιοθετείται στα περισσότερα ΕΣΑΑ, καθώς και στην έλλειψη συμμετοχής των τοπικών και των περιφερειακών αρχών, και προτρέπει, ως εκ τούτου, την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να σέβονται και να εφαρμόζουν την αρχή της εταιρικής σχέσης που κατοχυρώνεται από τον ευρωπαϊκό κώδικα δεοντολογίας για την εταιρική σχέση στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών διαρθρωτικών και επενδυτικών ταμείων·

31. τονίζει ότι η συγκεντρωτική προσέγγιση έχει ως αποτέλεσμα την παράβλεψη των εδαφικών διαφορών όσον αφορά όχι μόνο τις προκλήσεις, αλλά και τις ευκαιρίες. Ως εκ τούτου, η αποτελεσματικότητα και ο αντίκτυπος των ΕΣΑΑ ενδέχεται να υπολείπονται του επιθυμητού στόχου. Οι περιφέρειες που υστερούσαν ως προς την ανάπτυξή τους ήδη πριν από την εμφάνιση της πανδημίας κινδυνεύουν να βρεθούν αντιμέτωπες με ακόμη ευρύτερο χάσμα όσον αφορά την απασχόληση, το μορφωτικό επίπεδο, τη στήριξη των επιχειρήσεων, την ψηφιοποίηση, την κινητικότητα ή άλλους βασικούς τομείς πολιτικής·

32. σημειώνει, επιπλέον, ότι η ανεπαρκής συμμετοχή των τοπικών και των περιφερειακών αρχών στην κατάρτιση των ΕΣΑΑ ενέχει τον κίνδυνο να μην επιτευχθούν οι συνέργειες με την πολιτική συνοχής. Υπάρχει επίσης ενδεχόμενο αλληλεπικάλυψης των επενδύσεων των σχεδίων ανάκαμψης και των προγραμμάτων των ΕΔΕΤ, πράγμα που θα προκαλούσε τον ανταγωνισμό μεταξύ αυτών των δύο μέσων· το γεγονός ότι τα ΕΣΑΑ δεν απαιτούν εθνική συγχρηματοδότηση και υπόκεινται σε ειδικό καθεστώς κρατικών ενισχύσεων είναι επιζήμιο για τα προγράμματα των ΕΔΕΤ. Οι στόχοι της πολιτικής συνοχής για τη μείωση των ανισοτήτων μεταξύ των διαφόρων περιφερειών και της υστέρησης των πλέον μειονεκτουσών εξ αυτών δεν θα πρέπει να τεθούν σε κίνδυνο·

33. εκφράζει την έκπληξή της για την μέχρι στιγμής έλλειψη σαφούς συντονισμού μεταξύ των ΕΣΑΑ και των προγραμμάτων ΕΔΕΤ, δεδομένου ότι πρόκειται για υποχρέωση δυνάμει του άρθρου 17 του κανονισμού για τη θέσπιση του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. Η ΕτΠ καλεί, ως εκ τούτου, την Επιτροπή να επιστήσει την προσοχή επ’ αυτού στις συμφωνίες που συνάπτονται με τα κράτη μέλη για τα ΕΣΑΑ. Η συνέργεια μεταξύ των ΕΣΑΑ και των προγραμμάτων των ΕΔΕΤ θα πρέπει επίσης να καταστεί αντικείμενο των ετήσιων εκθέσεων της Επιτροπής σχετικά με την υλοποίηση του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας και τον έλεγχο που ασκεί το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο·

34. εφιστά επίσης την προσοχή στον συντονισμό με άλλα προγράμματα που χρηματοδοτούνται από το μέσο NextGenerationEU (όπως π.χ. το REACT-EU). Η αποτελεσματικότητα της εφαρμογής από τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές παρακωλύεται τόσο από τα διαφορετικά χρονοδιαγράμματα υλοποίησης των προγραμμάτων ανάκαμψης όσο και από την έλλειψη εναρμόνισης μεταξύ των ήδη υφιστάμενων προγραμμάτων της ΕΕ και των νέων προγραμμάτων που χρηματοδοτούνται από το NextGenerationEU όσον αφορά τις φιλοδοξίες για την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση·

35. διαπιστώνει, εξάλλου, ότι τα ΕΣΑΑ δεν κάνουν σχεδόν καμία αναφορά σε άλλα προγράμματα της ΕΕ (π.χ. στον μηχανισμό «Συνδέοντας την Ευρώπη» — ΜΣΕ), πράγμα που σημαίνει ότι εξακολουθεί να υπάρχει ανάγκη ενίσχυσης του συντονισμού μεταξύ των ΕΣΑΑ και των εν λόγω προγραμμάτων της ΕΕ·

Διοικητική ικανότητα

36. τονίζει ότι, αν και σε πολλά ΕΣΑΑ η διοικητική ικανότητα υπόκειται σε μεταρρυθμίσεις στο πλαίσιο των ειδικών ανά χώρα συστάσεων, ορισμένα κράτη μέλη δεν επιδεικνύουν επαρκή προσοχή στην ενίσχυση της διοικητικής ικανότητας σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο· επισημαίνει, ειδικότερα, ότι η διοικητική ικανότητα πολλών τοπικών και περιφερειακών αρχών θα πρέπει να ενισχυθεί, λόγω της πληθώρας ευρωπαϊκών προγραμμάτων και δυνατοτήτων χρηματοδοτικής ενίσχυσης·

37. τονίζει ότι, προκειμένου να διασφαλιστεί τόσο η ορθή υλοποίηση των ΕΣΑΑ όσο και ένα επαρκές επίπεδο απορρόφησης των κονδυλίων του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, τα κράτη μέλη μπορούν, κατά περίπτωση, να βελτιώσουν την ανάπτυξη και/ή την ενίσχυση της διοικητικής ικανότητας των τοπικών και των περιφερειακών αρχών σε στενή συνεργασία μαζί τους, με στόχο να επιτευχθεί η αποδοτική χρήση των δημόσιων πόρων μέσω της από κοινού δημιουργίας και στήριξης μηχανισμών για τον συντονισμό των πολιτικών, τη συνεργασία και την ανταλλαγή πληροφοριών, καθώς και συστημάτων ειδικής και συνεχούς επιμόρφωσης·

38. κρίνει, ως εκ τούτου, σκόπιμο να διευκολυνθεί η πρόσβαση στο Μέσο Τεχνικής Υποστήριξης για τη στήριξη των τοπικών και των περιφερειακών αρχών, ιδίως στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες όπου παρατηρείται το μεγαλύτερο χάσμα ικανοτήτων, διότι διαφορετικά ενδέχεται να μην έχουν τη δυνατότητα να αξιοποιήσουν πλήρως τη στήριξη του ΜΑΑ για την υλοποίηση επενδύσεων και μεταρρυθμίσεων·

Ευρωπαϊκό εξάμηνο

39. επισημαίνει ότι οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές, ως εταίροι διακυβέρνησης, διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο —μέσω επενδύσεων, μεταρρυθμίσεων και νομοθετικών πράξεων— στην υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων που αναλαμβάνονται στο πλαίσιο των ΕΣΑΑ βάσει των ειδικών ανά χώρα συστάσεων του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου· παροτρύνει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε συνεργασία με την ΕτΠ, να δημοσιοποιήσει και να μοιραστεί ορθές πρακτικές και εμπειρίες σχετικά με τη συμμετοχή των τοπικών και των περιφερειακών αρχών στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο·

40. καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να στηρίξει ενεργά τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές, οι οποίες κατά το παρελθόν αντιμετώπισαν προβλήματα απορρόφησης των χρηματοδοτικών κονδυλίων της ΕΕ, με στόχο τη βελτίωση των ικανοτήτων τους προκειμένου να καταστεί δυνατή η επιτυχής υλοποίηση των ΕΣΑΑ σε ολόκληρη την επικράτεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης·

41. επαναλαμβάνει, ως εκ τούτου, το αίτημα που διατύπωσε σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις ( 5 ) της όσον αφορά τη θέσπιση κώδικα δεοντολογίας για τη συμμετοχή των τοπικών και των περιφερειακών αρχών στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο. Ο εν λόγω κώδικας αποδεικνύεται πιο επείγων και αναγκαίος παρά ποτέ προκειμένου να καταστεί το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο διαφανέστερο, δημοκρατικότερο και χωρίς αποκλεισμούς, αλλά και αποτελεσματικότερο, χάρη στη συμμετοχή των τοπικών και των περιφερειακών αρχών, με μέλημα να ενισχυθεί ο ενστερνισμός σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο και να βελτιωθεί κατ’ αυτόν τον τρόπο, η υλοποίηση των επιθυμητών μεταρρυθμίσεων στα κράτη μέλη·

42. καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ένας κώδικας δεοντολογίας για την εταιρική σχέση στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου θα καθιστούσε δυνατό να αποφευχθεί η προσέγγιση από την κορυφή προς τη βάση κατά την κατάρτιση των ΕΣΑΑ. Η άμεση συμμετοχή των τοπικών και των περιφερειακών αρχών ως πραγματικών εταίρων διακυβέρνησης θα διευκόλυνε περαιτέρω την εδραίωση του στόχου της οικονομικής, κοινωνικής και εδαφικής συνοχής στα ΕΣΑΑ·

43. παραπέμπει στην ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την επικουρικότητα ( 6 ) , της 23ης Οκτωβρίου 2018, στην οποία αναγνωρίζεται μεταξύ άλλων ότι οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές διαφέρουν από άλλα ενδιαφερόμενα μέρη διότι διαδραματίζουν πρωταρχικό ρόλο στην εφαρμογή της ενωσιακής νομοθεσίας και ότι «σε πολλές περιπτώσεις, κατά τη νομοθετική διαδικασία, τα επιμέρους κράτη μέλη μπορούν να λαμβάνουν υπόψη καλύτερα τις απόψεις τόσο των εθνικών και περιφερειακών κοινοβουλίων όσο και των τοπικών και περιφερειακών αρχών»· καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να βελτιώσει τη συμμετοχή τους στο μέλλον·

44. διαπιστώνει επίσης ότι, όσον αφορά την εδαφική διάσταση του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, η Επιτροπή μερίμνησε για τη συμπερίληψη περισσότερων περιφερειακών στοιχείων στις ειδικές ανά χώρα συστάσεις, καθώς και για την εξασφάλιση σύνδεσης με τα προγράμματα των ΕΔΕΤ· η ΕτΠ θεωρεί, επομένως, εύλογη και αναγκαία τη θέσπιση κώδικα δεοντολογίας για την επισημοποίηση της συμμετοχής των τοπικών και των περιφερειακών αρχών στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο·

45. ζητεί από τα κράτη μέλη τουλάχιστον να υποδεικνύουν στα εθνικά προγράμματα μεταρρυθμίσεων (ΕΣΑΑ) που υποβάλλονται ετησίως στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου τις διαβουλεύσεις που διεξάγονται με τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές και τους ενδιαφερόμενους φορείς —σύμφωνα με το πνεύμα του άρθρο 18 παράγραφος 4 στοιχείο ιζ) του κανονισμού για τη θέσπιση του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας— και να περιγράφουν αναλυτικά τον απτό αντίκτυπο των εν λόγω διαβουλεύσεων·

46. εκτιμά ότι, για την ορθή υλοποίηση των ΕΣΑΑ με τακτική συμμετοχή των τοπικών και των περιφερειακών αρχών, απαιτείται ριζική μεταρρύθμιση του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, όχι μόνο υπό το πρίσμα των διδαγμάτων που αντλήθηκαν από την κατάρτιση των ΕΣΑΑ, αλλά και με στόχο να καταστεί πραγματικό εργαλείο για την επίτευξη των μακροπρόθεσμων στόχων της ΕΕ στο πλαίσιο είτε της δέσμης μέτρων προσαρμογής στον στόχο του 55 % («Fit for 55»), είτε της ψηφιοποίησης είτε της επίτευξης των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) έως το 2030, καθώς και της κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050.

Βρυξέλλες, 1η Δεκεμβρίου 2021. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών Απόστολος ΤΖΙΤΖΙΚΩΣΤΑΣ

(1) ΟΟΣΑ, Key Data on Local and Regional Governments in the European Union (Βασικά στοιχεία για τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές στην Ευρωπαϊκή Ένωση). Διατίθεται στη διεύθυνση: https://www.oecd.org/regional/EU-Local-government-key-data.pdf

(2) Έγγραφο προβληματισμού της Επιτροπής Οικονομικής Πολιτικής (ΕΟΠ) και του Ιδρύματος Konrad Adenauer Stiftung Europe: «National Recovery and Resilience Plans: Empowering the green and digital transitions?» (Εθνικά σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας: Ενίσχυση της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης;) (Απρίλιος 2021).

Μελέτη της ΕτΠ που εκπονήθηκε από τους Alessandro Valenza, Anda Iacob, Clarissa Amichetti, Pietro Celotti (t33 Srl), Sabine Zillmer (Spatial Foresight) και Jacek Kotrasinski με τίτλο: «Περιφερειακές και τοπικές αρχές και εθνικά σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας» (Ιούνιος 2021)· διατίθεται στη διεύθυνση: https://cor.europa.eu/en/engage/studies/Documents/Regional%20and%20local%20authorities%20and%20the%20National%20Recovery%20and%20Resilience%20Plans/NRRPs_study.pdf

Ανάλυση CPMR σχετικά με τα εθνικά σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας — Τεχνικό σημείωμα (Ιούνιος 2021).

(3) Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Σχέδιο ανάκαμψης της Ευρώπης για την αντιμετώπιση της πανδημίας COVID-19: Μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας και μηχανισμός τεχνικής υποστήριξης» (COR-2020-03381).

(4) ΣΕΔΠ: Συμβούλιο των Ευρωπαϊκών Δήμων και Περιφερειών (https://www.ccre.org/).

Eurocities (https://eurocities.eu).

ΔΠΠΕ: Διάσκεψη των Απομακρυσμένων και Θαλάσσιων Περιφερειών (https://cpmr.org/).

(5) Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Σχέδιο ανάκαμψης της Ευρώπης για την αντιμετώπιση της πανδημίας COVID-19: Μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας και μηχανισμός τεχνικής υποστήριξης» (Οκτώβριος 2020, COR-2020-03381).

Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο και η πολιτική συνοχής: προσαρμογή των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων στις μακροπρόθεσμες επενδύσεις» (Απρίλιος 2019, COR-2018-05504).

Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Βελτίωση της διακυβέρνησης του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου: ένας κώδικας δεοντολογίας για τη συμμετοχή των τοπικών και των περιφερειακών αρχών» (COR-2016-05386).

(6) COM(2018) 703 final.