[pic] | ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ |

Βρυξέλλες, 12.4.2011

COM(2011) 176 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ TO ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

βάσει του άρθρου 8 της απόφασης 2007/845/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 6ης Δεκεμβρίου 2007, σχετικά με τη συνεργασία των υπηρεσιών ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων στα κράτη μέλη προς ανίχνευση και εντοπισμό προϊόντων εγκλήματος ή άλλων συναφών περιουσιακών στοιχείων

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ TO ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

βάσει του άρθρου 8 της απόφασης 2007/845/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 6ης Δεκεμβρίου 2007, σχετικά με τη συνεργασία των υπηρεσιών ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων στα κράτη μέλη προς ανίχνευση και εντοπισμό προϊόντων εγκλήματος ή άλλων συναφών περιουσιακών στοιχείων

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1.1. Ιστορικό του φακέλου

Η απόφαση του Συμβουλίου 2007/845/ΔΕΥ[1] («η απόφαση») υποχρεώνει τα κράτη μέλη να δημιουργήσουν ή να ορίσουν εθνικές υπηρεσίες ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων («ΥΑΠΣ») ως εθνικά κεντρικά σημεία επαφής που να διευκολύνουν, μέσω ενισχυμένης συνεργασίας, τον ταχύτερο δυνατό εντοπισμό, σε ολόκληρη την ΕΕ, των περιουσιακών στοιχείων που προέρχονται από το έγκλημα. Η απόφαση επιτρέπει να ανταλλάσσουν οι ΥΑΠΣ πληροφορίες και βέλτιστες πρακτικές, κατόπιν αίτησης αλλά και αυθόρμητα, ανεξάρτητα από το καθεστώς τους (διοικητικές, αστυνομικές ή δικαστικές αρχές). Απαιτεί από τις ΥΑΠΣ την ανταλλαγή πληροφοριών σύμφωνα με τους όρους που καθορίζονται στην απόφαση-πλαίσιο 2006/960/ΔΕΥ[2] (η «σουηδική πρωτοβουλία») και σε συμμόρφωση προς τις ισχύουσες διατάξεις περί προστασίας των δεδομένων.

Η απόφαση αυτή προορίζεται επίσης να υποστηρίξει το δίκτυο CARIN (δίκτυο του Camden που συνδέει τις υπηρεσίες ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων), ένα παγκόσμιο δίκτυο επαγγελματιών και εμπειρογνωμόνων που αποσκοπεί στην ενίσχυση της αμοιβαίας διάδοσης γνώσεων σχετικά με τις μεθόδους και τις τεχνικές για τη διασυνοριακή ταυτοποίηση, τη δέσμευση, την κατάσχεση και δήμευση περιουσιακών στοιχείων που αποκτήθηκαν παράνομα.

1.2. Κοινοποιήσεις εκ μέρους των κρατών μελών

Σύμφωνα με το άρθρο 8 παράγραφος 1 της απόφασης απαιτείται από τα κράτη μέλη να διαβιβάσουν στη Γενική Γραμματεία του Συμβουλίου και στην Επιτροπή, έως τις 18 Δεκεμβρίου 2008, το κείμενο κάθε διάταξης της εθνικής τους νομοθεσίας που τους επιτρέπει να συμμορφώνονται προς τις υποχρεώσεις που υπέχουν δυνάμει της παρούσας απόφασης.

Η Επιτροπή έλαβε κοινοποιήσεις από τα ακόλουθα 21 κράτη μέλη: AT, BE, BG, CY, CZ, DE, DK, EE, EL, FI, FR, HU, IE, LT, LU, LV, NL, PL, SK, SV και UK.

Η Ισπανία δεν απηύθυνε κοινοποίηση στην Επιτροπή, αλλά στη Γενική Γραμματεία του Συμβουλίου.

Δεν παρελήφθη κοινοποίηση από MT, IT, PT, RO και SI .

Οι περισσότερες από τις κοινοποιήσεις που έγιναν από τα κράτη μέλη γνωστοποιούν απλώς τα στοιχεία της ή των ΥΑΠΣ που αυτά έχουν ορίσει (η απόφαση επιτρέπει στα κράτη μέλη να ορίσουν μια δεύτερη αρχή ως ΥΑΠΣ, εφόσον το επιθυμούν) και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μια αναφορά στις εφαρμοστέες εθνικές διατάξεις. Οι κοινοποιήσεις από BE, EL και IE περιλαμβάνουν επίσης το πλήρες κείμενο των σχετικών εθνικών διατάξεων.

1.3. Μέθοδος και κριτήρια αξιολόγησης

Το άρθρο 8 παράγραφος 3 της απόφασης προβλέπει τη σύνταξη γραπτής έκθεσης της Επιτροπής σχετικά με τα μέτρα που έλαβαν τα κράτη μέλη για να συμμορφωθούν με την εν λόγω απόφαση μέχρι τις 18 Δεκεμβρίου 2010 το αργότερο.

Μόνον οκτώ κράτη μέλη προέβησαν σε κοινοποίηση εντός της αρχικής προθεσμίας που τάσσει η απόφαση. Επιπλέον, οι περισσότερες κοινοποιήσεις εκ μέρους των κρατών μελών κάλυψαν μόνο μία πτυχή της απόφασης, δηλαδή την εφαρμογή των διατάξεων σχετικά με τον ορισμό ΥΑΠΣ ( άρθρο 1 ). Οι κοινοποιήσεις που έγιναν δεν αναφέρονταν στην εφαρμογή των διατάξεων για τη συνεργασία μεταξύ ΥΑΠΣ ( άρθρο 2 ), στην ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ ΥΑΠΣ κατόπιν αίτησης ( άρθρο 3 ) και αυθόρμητα ( άρθρο 4 ), στη συμμόρφωση προς τους κανόνες προστασίας των δεδομένων ( άρθρο 5 ) και στην ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών μεταξύ ΥΑΠΣ ( άρθρο 6 ).

Επομένως, ήταν αναγκαίο να συνδυαστούν οι επίσημες κοινοποιήσεις με άλλες πληροφορίες, για να καλυφθεί η εφαρμογή έστω και των στοιχειωδών νομικών απαιτήσεων της απόφασης.

Πληροφορίες σχετικά με την εφαρμογή αυτών των διατάξεων καθώς και σχετικά με την πρόοδο στα κράτη μέλη όσον αφορά τον ορισμό των ΥΑΠΣ συγκεντρώθηκαν κατά τις συνεδριάσεις του ανεπίσημου δικτύου των υπηρεσιών ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων που έχουν οριστεί στην ΕΕ («δίκτυο ΥΑΠΣ») Το δίκτυο αυτό συνεδριάζει τακτικά από τις αρχές του 2009 και περιλαμβάνει τις ΥΑΠΣ που έχουν συσταθεί στα κράτη μέλη και τις αρχές που συμμετέχουν στη σύσταση μιας ΥΑΠΣ ή μιας άλλης υπηρεσίας που λειτουργεί προσωρινά ως ΥΑΠΣ.

Ειδικότερα, κατά τις συνεδριάσεις του δικτύου ΥΑΠΣ που πραγματοποιήθηκαν τον Μάρτιο και τον Μάιο του 2010, οι ΥΑΠΣ ανέφεραν στην Επιτροπή την προτίμησή τους για μια έκθεση εφαρμογής που να έχει ευρύτερο πεδίο εφαρμογής από ό,τι οι διατάξεις της απόφασης και να καλύπτει επίσης τις πτυχές της διάρθρωσης, των εξουσιών και της πρόσβασης στην πληροφόρηση των ΥΑΠΣ που έχουν οριστεί, την πρόοδο προς ένα ασφαλές σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών και τις κύριες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι ΥΑΠΣ.

Οι παραπάνω πληροφορίες συγκεντρώθηκαν από έναν πίνακα που παρέχει βασικές πληροφορίες σχετικά με τις ορισθείσες ΥΑΠΣ (Μητρώο ΥΑΠΣ), καθώς και από τις απαντήσεις των ΥΑΠΣ σε ένα σύντομο συμπληρωματικό ερωτηματολόγιο που διανεμήθηκε από την Επιτροπή (17 ΥΑΠΣ απάντησαν στο ερωτηματολόγιο μεταξύ Σεπτεμβρίου και Νοεμβρίου 2010). Συμπληρώθηκαν περαιτέρω με πληροφορίες από τις εργασίες μιας πανευρωπαϊκής διάσκεψης σχετικά με τις υπηρεσίες ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων που πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες στις 6 - 7 Δεκεμβρίου 2010.

2. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

Άρθρο 1 – Υπηρεσίες ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων

Οι ακόλουθες ΥΑΠΣ ορίστηκαν σύμφωνα με το άρθρο 8 παράγραφος 1 της απόφασης:

Η Αυστρία όρισε την Ομοσπονδιακή Αστυνομία Δίωξης του Εγκλήματος ( Bundeskriminalamt – Referat "Vermögensabhöpfung").

Το Βέλγιο όρισε το Organe Central pour la Saisie et la Confiscation (Κεντρική υπηρεσία για την κατάσχεση και τη δήμευση - COSC), που θεσπίστηκε με το νόμο της 26ης Μαρτίου 2003.

Η Βουλγαρία όρισε δύο ΥΑΠΣ, την Επιτροπή για τον εντοπισμό περιουσίας που προέρχεται από εγκληματική δραστηριότητα (CEPACA, η οποία στη συνέχεια άλλαξε την ονομασία της σε CEPAIA) και την Ανώτατη Εισαγγελία.

Η Κύπρος όρισε τη Μονάδα Καταπολέμησης Αδικημάτων Συγκάλυψης, (ΜΟΚΑΣ – ΜΧΠ Κύπρος).

Η Τσεχική Δημοκρατία όρισε τη Μονάδα Καταπολέμησης της Διαφθοράς και του Οικονομικού Εγκλήματος (UOKFK) του Υπουργείου Διεθνούς Συνεργασίας και θέσπισε το νόμο αριθ. 273/2008.

Η Δανία όρισε την Κρατική Εισαγγελία για τα Σοβαρά Οικονομικά Εγκλήματα ( Statsadvokaten for Særlig Økonomisk Kriminalitet ).

Η Εσθονία όρισε το Τμήμα V, Τμήμα Έρευνας της Κεντρικής Εγκληματολογικής Αστυνομίας.

Η Φινλανδία όρισε την Εθνική Υπηρεσία Ερευνών, Διεύθυνση Εγκληματολογικών Ερευνών / Κέντρο Επικοινωνιών.

Η Γαλλία όρισε την Κεντρική Διεύθυνση Εγκληματολογικών Ερευνών ( Plateforme d'Identification des Avoirs Criminels - PIAC). Η Γαλλία όρισε πρόσφατα μια άλλη ΥΑΠΣ, τον Οργανισμό για τη διαχείριση και την ανάκτηση των περιουσιακών στοιχείων που έχουν κατασχεθεί ή δημευθεί (AGRASC). Η κοινοποίηση προς την Επιτροπή βρίσκεται καθ’ οδόν.

Η Γερμανία όρισε δύο ΥΑΠΣ, την Ομοσπονδιακή Εγκληματολογική Αστυνομία ( Bundeskriminalamt Referat SO 35 "Vermögensabschöpfung" ) και το Υπουργείο Δικαιοσύνης (Bundesamt für Justiz).

Η Ελλάδα όρισε το Σώμα Δίωξης Οικονομικού Εγκλήματος του Υπουργείου Οικονομικών, που συστάθηκε με το νόμο αριθ. 3842/2010.

Η Ουγγαρία όρισε την Εθνική Υπηρεσία Έρευνας ( Nemzeti Nyomozó Iroda ).

Η Ιρλανδία όρισε την Υπηρεσία Προϊόντων Εγκλήματος, που συστάθηκε με τον νόμο για την Υπηρεσία Προϊόντων Εγκλήματος του 2005.

Η Λετονία όρισε το Τμήμα Οικονομικής Αστυνομίας του Κεντρικού Αστυνομικού Τμήματος Δίωξης του Εγκλήματος της Κρατικής Αστυνομίας.

Η Λιθουανία όρισε δύο ΥΑΠΣ, την Αστυνομία Δίωξης του Εγκλήματος (Lietuvos kriminalines policijos biuras) και τη Γενική Εισαγγελία ( Lietuvos Respublikos generaline prokuratura).

Το Λουξεμβούργο όρισε το Parquet du Tribunal d'Arrondissement de Luxembourg, Section éco-fin.

Η Ολλανδία όρισε την Υπηρεσία Ανάκτησης Προϊόντων Εγκλήματος που υπάγεται στη Γενική Εισαγγελία ( Bureau Ontnemingswetgeving Openbaar Ministerie - BOOM).

Η Πολωνία όρισε τη Μονάδα Ανάκτησης Περιουσιακών Στοιχείων, που υπάγεται στο Γραφείο Ποινικών Ερευνών του Γενικού Αρχηγείου της Αστυνομίας.

Η Σλοβακία όρισε τη Μονάδα Χρηματοοικονομικών Πληροφοριών της Υπηρεσίας Δίωξης του Οργανωμένου Εγκλήματος του Γενικού Αρχηγείου της Αστυνομίας.

Η Ισπανία όρισε δύο ΥΑΠΣ: το Κέντρο Πληροφοριών για τη Δίωξη του Οργανωμένου Εγκλήματος (CICO) και την Ειδική Εισαγγελία για την Καταπολέμηση των Ναρκωτικών ( Fiscalia Especial Antidrogas ) που υπάγονται στο Υπουργείο Δικαιοσύνης.

Η Σουηδία όρισε δύο ΥΑΠΣ: την Εθνική Αστυνομική Υπηρεσία Πληροφοριών για τη Δίωξη του Εγκλήματος και την Εθνική Υπηρεσία Δίωξης Οικονομικών Εγκλημάτων ( Ekobrottsmyndigheten ).

Το Ηνωμένο Βασίλειο όρισε δύο ΥΑΠΣ: την Serious Organised Crime Agency (Υπηρεσία Δίωξης του Σοβαρού Οργανωμένου Εγκλήματος) (SOCA) για την Αγγλία, την Ουαλία και τη Βόρεια Ιρλανδία και την Scottish Crime and Drug Enforcement Agency (Υπηρεσία Επιβολής της Νομοθεσίας κατά των Ναρκωτικών) (SCDEA) για τη Σκωτία.

Τα υπόλοιπα κράτη μέλη διαβίβασαν τις ακόλουθες πληροφορίες σχετικά με την πρόοδό τους όσον αφορά τον ορισμό μιας ΥΑΠΣ:

Η Μάλτα ανέφερε ότι η National Fraud Squad (Εθνική Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης) θα οριστεί ως εθνική ΥΑΠΣ.

Η Πορτογαλία ανέφερε ότι μια ομάδα που έχει οριστεί υπό την εποπτεία του Υπουργού Δικαιοσύνης έχει αναλάβει το έργο του καθορισμού της δομής της μελλοντικής ΥΑΠΣ

Η Ρουμανία ανέφερε ότι θα συσταθεί μια ΥΑΠΣ υπό την αρμοδιότητα του Υπουργείου Δικαιοσύνης. Η ΥΑΠΣ θα είναι πολυτομεακή και θα περιλαμβάνει τις υπηρεσίες επιβολής του νόμου που προσωρινά ασκούσαν καθήκοντα ΥΑΠΣ. Το προσωπικό των εν λόγω υπηρεσιών, όπως και εκείνο της υπηρεσίας επαφής CARIN, θα αποσπαστεί στη μελλοντική ΥΑΠΣ.

Η Σλοβενία ανέφερε ότι ανέφερε ότι μελετάται η σύσταση μιας ΥΑΠΣ που θα υπάγεται στην αρμοδιότητα του Γενικού Εισαγγελέα.

Η Ιταλία ανέφερε ότι μελετάται η σύσταση μιας ΥΑΠΣ που θα υπάγεται στην αρμοδιότητα του Υπουργείου Εσωτερικών. Καταρτίζονται οι σχετικές διατάξεις για τους εσωτερικούς διορισμούς.

Μέχρι στιγμής, επτά κράτη μέλη ( BG, DE, ES, FR, LT, SV, UK ) έχουν επωφεληθεί από τη δυνατότητα που παρέχει το άρθρο 1 παράγραφος 2 να ορίσουν δύο ΥΑΠΣ. Επομένως, μέχρι σήμερα έχουν οριστεί 28 ΥΑΠΣ στην ΕΕ.

Οι ΥΑΠΣ που έχουν οριστεί μέχρι σήμερα έχουν συσταθεί κυρίως στο πλαίσιο των υπηρεσιών επιβολής του νόμου. Οι υπόλοιπες κατανέμονται σχεδόν εξίσου μεταξύ δικαστικών ΥΑΠΣ και ΥΑΠΣ με πολυτομεακή δομή.

Δεδομένου ότι η απόφαση επιδιώκει επίσης τη σύσταση επίσημων δομών για την υποστήριξη των δραστηριοτήτων του δικτύου CARIN, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι σχεδόν όλες οι ορισθείσες ΥΑΠΣ περιλαμβάνουν υπηρεσία(-ες) επαφής CARIN[3].

Άρθρο 2 - Συνεργασία μεταξύ των Υπηρεσιών Ανάκτησης Περιουσιακών Στοιχείων

Το άρθρο αυτό απαιτεί από τα κράτη μέλη να διασφαλίζουν ότι οι ΥΑΠΣ συνεργάζονται μεταξύ τους για τη διευκόλυνση της ανίχνευσης και του εντοπισμού προϊόντων του εγκλήματος και άλλων περιουσιακών στοιχείων σχετικών με εγκλήματα, με την ανταλλαγή πληροφοριών και βέλτιστων πρακτικών, κατόπιν αίτησης αλλά και αυθόρμητα. Η ανταλλαγή πληροφοριών και βέλτιστων πρακτικών μεταξύ των ΥΑΠΣ θα πρέπει να γίνεται ανεξαρτήτως του καθεστώτος τους (διοικητικές, αστυνομικές ή δικαστικές αρχές).

Κατά τη διάρκεια των συζητήσεων στις συνεδριάσεις του δικτύου ΥΑΠΣ, οι ΥΑΠΣ εξέφρασαν την εν γένει ικανοποίησή τους από το βαθμό συνεργασίας και ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών μεταξύ τους.

Δεν αναφέρθηκαν περιπτώσεις άρνησης σε κάποια ΥΑΠΣ της συνεργασίας εκ μέρους άλλης λόγω της ιδιότητάς της.

Μπορεί επομένως να συναχθεί το συμπέρασμα ότι οι διατάξεις αυτού του άρθρου εφαρμόζονται κατά κανόνα.

Άρθρο 3 - Ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ υπηρεσιών ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων κατόπιν αίτησης

Το άρθρο αυτό εξηγεί ότι οι αιτήσεις για πληροφορίες που αποστέλλονται μεταξύ ΥΑΠΣ ρυθμίζονται μέσω της «σουηδικής πρωτοβουλίας» και των κανόνων εφαρμογής της. Η «σουηδική πρωτοβουλία» εισήγαγε προθεσμίες απάντησης σε αιτήματα για την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των υπηρεσιών επιβολής του νόμου στο πλαίσιο μιας ποινικής έρευνας ή μιας επιχείρησης συλλογής στοιχείων σχετικά με ένα έγκλημα, ως εξής:

Οκτώ ώρες για επείγουσες αιτήσεις παροχής πληροφοριών και στοιχείων όσον αφορά σοβαρά αδικήματα[4], εφόσον οι ζητούμενες πληροφορίες ή τα στοιχεία τηρούνται σε βάση δεδομένων στην οποία έχουν άμεση πρόσβαση οι αρχές επιβολής του νόμου.

Μία εβδομάδα για μη επείγουσες αιτήσεις παροχής πληροφοριών και στοιχείων όσον αφορά σοβαρά αδικήματα, όταν οι ζητούμενες πληροφορίες ή τα στοιχεία τηρούνται σε βάση δεδομένων στην οποία έχουν άμεση πρόσβαση οι αρχές επιβολής του νόμου.

Δύο εβδομάδες σε όλες τις άλλες περιπτώσεις (εφόσον η βάση δεδομένων δεν είναι άμεσα προσιτή και/ή αίτηση δεν αφορά σοβαρό έγκλημα).

Οι ανωτέρω αυστηρές προθεσμίες ισχύουν με την προϋπόθεση ότι η αιτούσα αρχή διαβιβάζει με το έντυπο αίτησης της «σουηδικής πρωτοβουλίας» έναν αριθμό όσο το δυνατόν ακριβέστερων πληροφοριών (αντικείμενο και λόγοι της αίτησης, φύσης της διαδικασίας, λεπτομέρειες σχετικά με τα στοχευόμενα ή αναζητούμενα περιουσιακά στοιχεία και με τα πρόσωπα που κατά τεκμήριο εμπλέκονται). Επιπλέον, σε όλες τις ανωτέρω περιπτώσεις υπάρχει η δυνατότητα αναβολής.

Οι ορισθείσες ΥΑΠΣ δήλωσαν ότι είναι κατά κανόνα σε θέση να ανταποκρίνονται στις ανωτέρω προθεσμίες. Συγκεκριμένα, οι ΥΑΠΣ των AT, CZ, DE, ES (η μία ΥΑΠΣ), HU, LT και NL απάντησαν καταφατικά. Οι ΥΑΠΣ του ΒΕ και της ES (η άλλη ΥΑΠΣ) μπορούν να ανταποκρίνονται στις περισσότερες περιπτώσεις· για την CY αυτό εξαρτάται από το είδος των ζητούμενων πληροφοριών. Η LV μπορεί να μην είναι πάντοτε σε θέση να ανταποκριθεί στην προθεσμία των 8 ωρών (γιατί η ΥΑΠΣ στη χώρα αυτή δεν λειτουργεί σε βάση 24/7), ενώ η IE ανέφερε ότι δεν μπορεί πάντοτε να τηρεί τις προθεσμίες, διότι η ποιότητα των πληροφοριών που παρέχονται από άλλες ΥΑΠΣ συχνά απαιτεί περαιτέρω ελέγχους.

Το άρθρο 3 παράγραφος 2 της απόφασης αναφέρεται στο έντυπο ανταλλαγής πληροφοριών το οποίο επισυνάπτεται στη «σουηδική πρωτοβουλία» και το οποίο θεωρεί υποχρεωτικό στοιχείο. Κατά τη διάρκεια των συζητήσεων του δικτύου ΥΑΠΣ επί του σημείου αυτού, η Γραμματεία του Συμβουλίου ανέφερε ότι, σύμφωνα με τις εκτελεστικές κατευθυντήριες γραμμές της «σουηδικής πρωτοβουλίας», τα κράτη μέλη συμφώνησαν ότι το έντυπο δεν πρέπει να θεωρείται υποχρεωτικό.

Παρόλα αυτά, οι περισσότερες ΥΑΠΣ (τουλάχιστον εκείνες των AT, BE, BG, CY, CZ, DE, EE, ES, HU, IE, LT, LV, NL ) χρησιμοποιούν πράγματι το έντυπο της «σουηδικής πρωτοβουλίας» κατά την αποστολή αιτήσεων σε άλλες ΥΑΠΣ, αν και μερικές φορές σε συνδυασμό με άλλα εργαλεία[5].

Οι ΥΑΠΣ διαβιβάζουν αιτήσεις πληροφοριών σε άλλες ΥΑΠΣ, όμως πολλές από αυτές χρησιμοποιούν και άλλα κανάλια, όπως το CARIN ( BE, DE, ES, NL ), οι αξιωματικοί-σύνδεσμοι της Ιντερπόλ ( AT, CZ, DE, ES ), η Europol ( CZ, ES ), το δίκτυο αξιωματικών-συνδέσμων των εθνικών υπηρεσιών επιβολής του νόμου ( AT, CZ, DE, ES, HU, NL ), οι εθνικές Μονάδες Χρηματοοικονομικών Πληροφοριών ( EL, LT ) ή οι αξιωματικοί-σύνδεσμοι της Πρωτοβουλίας Συνεργασίας Νοτιοανατολικής Ευρώπης ( HU ). Η πλειονότητα των ΥΑΠΣ (τουλάχιστον εκείνες των AT, BE, CY, CZ, DE, EE, ES, HU, IE, LV, NL ) διατηρούν στατιστικά στοιχεία σχετικά με τις ανταλλαγές πληροφοριών που διεξάγουν με άλλες ΥΑΠΣ. Ωστόσο, υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των χρησιμοποιούμενων κατηγοριών και δεικτών. Η πιθανή καθιέρωση ενός ασφαλέστερου συστήματος ανταλλαγής πληροφοριών θα διευκολύνει τη συλλογή δεδομένων για στατιστικούς σκοπούς.

Παρά τη σχετική έλλειψη συγκρίσιμων στοιχείων, οι συζητήσεις στο πλαίσιο του δικτύου ΥΑΠΣ έχουν δείξει ότι, μετά την έκδοση της απόφασης, ο αριθμός των αιτήσεων που υποβάλλονται από ΥΑΠΣ σε άλλες ΥΑΠΣ έχει αυξηθεί σημαντικά και η ποιότητα των απαντήσεων βελτιώθηκε γενικά.

Οι απόψεις των ΥΑΠΣ σχετικά με την ποιότητα των απαντήσεων που λαμβάνουν ποικίλλουν σημαντικά. Σύμφωνα με ορισμένες απόψεις ( AT, CZ ) η ποιότητα των πληροφοριών που λαμβάνονται είναι πολύ καλή, σύμφωνα με άλλες ( BE, EE, LV ) απλώς καλή, ενώ σύμφωνα με άλλες ( DE, ES, HU, IE, LT ) μάλλον στοιχειώδης (αν και επαρκής για την έναρξη έρευνας).

Πολλές ΥΑΠΣ υπογράμμισαν στις παρατηρήσεις τους, καθώς και κατά τις συνεδριάσεις του δικτύου ΥΑΠΣ, τη σημασία της παροχής καλύτερης πληροφόρησης κατά την υποβολή μιας αίτησης.

Δεδομένου ότι οι προθεσμίες που προβλέπονται στην «σουηδική πρωτοβουλία» τηρούνται κατά κανόνα, ότι το σχετικό έντυπο χρησιμοποιείται σε ευρεία κλίμακα και ότι η ποιότητα των απαντήσεων είναι τουλάχιστον επαρκής, μπορεί να θεωρηθεί ότι οι διατάξεις αυτού του άρθρου εφαρμόζονται.

Άρθρο 4 - Αυθόρμητη ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των υπηρεσιών ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων

Το άρθρο αυτό προβλέπει την αποστολή πληροφοριών από μια ΥΑΠΣ σε άλλη χωρίς προηγούμενη αίτηση.

Οι συζητήσεις με το προσωπικό των ΥΑΠΣ δείχνουν ότι υπάρχουν ορισμένες περιπτώσεις αυθόρμητης ανταλλαγής (για παράδειγμα, μεταξύ ΒΕ και NL), αλλά δεν έχουν παρασχεθεί στατιστικά στοιχεία σχετικά με τη συχνότητά τους. Οι διαθέσιμες πληροφορίες δεν παρέχουν επαρκή στοιχεία για την εφαρμογή αυτού του άρθρου.

Άρθρο 5 - Προστασία των δεδομένων

Τα δεδομένα που συγκεντρώθηκαν δεν αποκαλύπτουν παραβιάσεις των ισχυουσών διατάξεων περί προστασίας δεδομένων, σε σχέση με την απόφαση-πλαίσιο του 2008[6].

Παρά τις διαφορές των εθνικών νομοθεσιών και πρακτικών σχετικά με την προστασία των δεδομένων, το σύστημα που προβλέπεται (οι εφαρμοστέες διατάξεις περί προστασίας των δεδομένων είναι εκείνες της ΥΑΠΣ - παραλήπτη), δεν φαίνεται να επηρεάζεται σημαντικά η δυνατότητα αποστολής ή λήψης πληροφοριών. Πράγματι, οι περισσότερες ΥΑΠΣ ανέφεραν ότι οι υφιστάμενοι κανόνες περί προστασίας των δεδομένων δεν επηρεάζουν την ανταλλαγή πληροφοριών με άλλες ΥΑΠΣ.

Άρθρο 6 - Ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών

Σύμφωνα με το άρθρο αυτό, οι ΥΑΠΣ πρέπει να ανταλλάσσουν βέλτιστες πρακτικές για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των προσπαθειών που καταβάλλουν για τον εντοπισμό περιουσιακών στοιχείων.

Πολλά παραδείγματα βέλτιστων πρακτικών έχουν επισημανθεί από τις ΥΑΠΣ με βάση την εμπειρία τους με άλλες ΥΑΠΣ. Πολλά από αυτά αφορούν την εφαρμογή των συστάσεων CARIN (οι οποίες επίσης προσδιόρισαν βέλτιστες πρακτικές). Ορισμένες έχουν σχέση με τη συνεργασία για τον εντοπισμό περιουσιακών στοιχείων σε συγκεκριμένες διμερείς υποθέσεις, ενώ άλλες καλύπτουν επίσης επιχειρησιακές δραστηριότητες που δεν σχετίζονται με τον εντοπισμό των περιουσιακών στοιχείων (π.χ. την περαιτέρω στήριξη της επιβολής του νόμου, μετά τον εντοπισμό περιουσιακών στοιχείων). Η ανατροφοδότηση από τη συνεργασία μεταξύ των ΥΑΠΣ είναι κατά κανόνα θετική. Ορισμένες από αυτές τις πρακτικές ανταλλάσσονται τακτικά κατά τις συνεδριάσεις του άτυπου δικτύου ΥΑΠΣ της ΕΕ.

Άρθρο 7 - Σχέση με τις ισχύουσες διατάξεις στον τομέα της συνεργασίας

Η διάταξη αυτή δεν απαιτεί μεταφορά στο εθνικό δίκαιο.

3. ΚΥΡΙΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΥΑΠΣ

Για την κατανόηση των κύριων προκλήσεων που αντιμετωπίζουν οι ΥΑΠΣ, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα ακόλουθα χαρακτηριστικά της ορισθείσας ΥΑΠΣ:

- Οι περισσότερες ΥΑΠΣ έχουν σχετικά ολιγάριθμο προσωπικό. Μόνο έξι από τις 28 ορισθείσες ΥΑΠΣ έχουν προσωπικό άνω των 10 μελών.

- Η βασική λειτουργία των ΥΑΠΣ είναι ο εντοπισμός και η ταυτοποίηση περιουσιακών στοιχείων στην επικράτεια της χώρας τους. Ωστόσο, οι περισσότερες ΥΑΠΣ δεν έχουν πρόσβαση (άμεσα ή έμμεσα) σε όλες τις σχετικές βάσεις δεδομένων που θα τους επιτρέψουν να εκτελέσουν το έργο τους πιο αποτελεσματικά.

- Ενώ όλες οι ΥΑΠΣ έχουν πρόσβαση στα μητρώα εταιρειών, δεν υπάρχουν σε όλα τα κράτη μέλη κεντρικά κτηματολόγια. Μόνο μία ΥΑΠΣ έχει πρόσβαση σε εθνικό μητρώο τραπεζικών λογαριασμών, το οποίο υπάρχει μόνο σε πέντε χώρες.

- Οι ΥΑΠΣ ανταλλάσσουν ευαίσθητες πληροφορίες (π.χ. αριθμούς τραπεζικών λογαριασμών) μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ή τηλεομοιοτυπίας και δεν επωφελούνται από την υποστήριξη ενός απόλυτα ασφαλούς συστήματος ανταλλαγής πληροφοριών.

- Μόνον ορισμένες ΥΑΠΣ αποτελούν κεντρικά σημεία επαφής σε εθνικό επίπεδο για τις αιτήσεις αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής τις οποίες υποβάλλουν οι αρχές άλλων κρατών μελών με σκοπό την ανάκτηση περιουσιακών στοιχείων.

- Μόνον λίγες ΥΑΠΣ εμπλέκονται στη διαχείριση δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων.

- Περίπου οι μισές ΥΑΠΣ δεν έχουν πρόσβαση σε δικαστικές στατιστικές σχετικά με τη δέσμευση και τη δήμευση περιουσιακών στοιχείων.

Οι ΥΑΠΣ θεωρούν ότι η πρόσβαση σε οικονομικά στοιχεία (κυρίως όσον αφορά τα στοιχεία τραπεζικών λογαριασμών) είναι η πιο σημαντική πρόκληση που αντιμετωπίζουν. Δεύτερη σημαντικότερη ανησυχία τους είναι η έλλειψη ενός ασφαλούς συστήματος ανταλλαγής πληροφοριών. Άλλες επαναλαμβανόμενες προκλήσεις που αναφέρονται από τις ΥΑΠΣ είναι ότι οι οικονομικοί ερευνητές δεν διαθέτουν αρκετή εξειδικευμένη κατάρτιση και, γενικότερα, ότι στερούνται πόρων.

Άλλες προκλήσεις που αναφέρονται από τις ΥΑΠΣ περιλαμβάνουν τις διαφορές μεταξύ των εθνικών νομοθεσιών ως προς το είδος πληροφοριών στις οποίες επιτρέπεται η πρόσβαση για τις ΥΑΠΣ, τις περιορισμένες διασυνδέσεις τους με τις αρχές που είναι επιφορτισμένες με τη διαχείριση περιουσιακών στοιχείων, την έλλειψη ενός συστήματος αξιολόγησης για τις ΥΑΠΣ, τις διατάξεις για την προστασία των δεδομένων ή του τραπεζικού απορρήτου και το γεγονός ότι δεν υπάρχουν σε όλα τα κράτη μέλη μητρώα τραπεζικών λογαριασμών.

Προς ένα ασφαλές σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών για τις ΥΑΠΣ

Η απόφαση δεν διευκρινίζει τις διαδικασίες για την επιχειρησιακή συνεργασία μεταξύ των ΥΑΠΣ. Ένα βασικό ζήτημα που επισημάνθηκε κατά τις συζητήσεις του δικτύου ΥΑΠΣ είναι η ανάγκη για ένα ασφαλέστερο μέσο ανταλλαγής επιχειρησιακών πληροφοριών μεταξύ των ΥΑΠΣ. Επί του παρόντος, συχνά ανταλλάσσονται μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ευαίσθητες πληροφορίες, πράγμα το οποίο μπορεί να συνεπάγεται κίνδυνο για την ασφάλεια.

Στην ανακοίνωσή της σχετικά με τα προϊόντα οργανωμένου εγκλήματος[7], η Επιτροπή ενθαρρύνει την Europol να διαδραματίσει συντονιστικό ρόλο μεταξύ των εθνικών υπηρεσιών ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων. Στο πλαίσιο αυτό, το Criminal Assets Bureau της Europol (ECAB)[8] πρότεινε να διερευνήσει τη δυνατότητα χρήσης του συστήματος SIENA[9] της Europol με σκοπό τη διμερή ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των ΥΑΠΣ. Η πρόταση έγινε ευμενώς δεκτή από το δίκτυο ΥΑΠΣ, όπου επισημάνθηκαν τα εξής σημεία:

- υπάρχει σαφής ανάγκη να καθιερωθεί μια ασφαλής μέθοδος για άμεση ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ ΥΑΠΣ·

- το σύστημα SIENA έχει ήδη τεθεί σε λειτουργία και παρέχει μια τεχνική λύση για την ανταλλαγή πληροφοριών για την επιβολή του νόμου, μέσα σε μια στερεή νομική βάση με τα υψηλότερα πρότυπα ασφάλειας·

- το σύστημα SIENA θα μπορούσε να αποτελέσει οικονομικά συμφέρουσα λύση, δεδομένου ότι βασίζεται σε δίκτυο που ήδη υπάρχει· συνεπώς, δεν απαιτείται οικονομική στήριξη για τη δημιουργία ενός νέου δικτύου·

- αν το σύστημα SIENA επιλεγεί για την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ ΥΑΠΣ, θα πρέπει να προβλέπει την άμεση και διμερή ανταλλαγή μεταξύ ΥΑΠΣ. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να ορίσουν τις ΥΑΠΣ ως αρμόδιες αρχές στο πλαίσιο του συστήματος SIENA και της «σουηδικής πρωτοβουλίας». Θα πρέπει επίσης να συνδέσουν τεχνικά τις ΥΑΠΣ με τις εθνικές μονάδες της Europol[10].

Τον Σεπτέμβριο του 2009, η Europol αποφάσισε να διεξαγάγει μια πιλοτική φάση στην οποία θα μπορούσαν να συμμετάσχουν οι ενδιαφερόμενες ΥΑΠΣ. ΥΑΠΣ από 11 χώρες ( BG, DK, EE, ES, FR, HU, NL PL, SK, SV και UK ) συμφώνησαν να δοκιμάσουν το σύστημα SIENA για την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ ΥΑΠΣ.

Τον Ιούλιο του 2010, οκτώ μέλη προσωπικού ΥΑΠΣ ( BG, DK, EE, HU, NL, PL και UK ) παρακολούθησαν κατάρτιση σχετικά με το σύστημα SIENA στην έδρα της Europol. Η πιλοτική φάση άρχισε τον Ιούλιο και διήρκεσε έως το τέλος του Σεπτεμβρίου 2010. Η εν λόγω πιλοτική φάση αξιολογείται επί του παρόντος.

Εάν η προσπάθεια αποδειχθεί επιτυχής το 2011, οι πρώτες ΥΑΠΣ θα μπορούν να συνδεθούν επισήμως με το SIENA. Οι προσπάθειες για τη σύνδεση των ΥΑΠΣ με το SIENA θα συνεχιστούν, με σκοπό την σύνδεση της πλειονότητας των ΥΑΠΣ.

4. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Δεδομένου ότι οι βασικές διατάξεις της απόφασης αφορούν τη σύσταση ή τον ορισμό των ΥΑΠΣ και την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ τους, μπορεί να θεωρηθεί ότι ο βαθμός εφαρμογής της απόφασης στα κράτη μέλη είναι μετρίως ικανοποιητικός. Είκοσι δύο κράτη μέλη διαθέτουν ήδη ΥΑΠΣ, τη σύσταση της οποίας κοινοποίησαν στην Επιτροπή (τουλάχιστον ανεπίσημα) έως το τέλος του Δεκεμβρίου 2010, δύο έτη μετά τη λήξη της προθεσμίας που ορίζει η απόφαση.

Με την ανακοίνωση της Επιτροπής «Η στρατηγική εσωτερικής ασφάλειας της ΕΕ στην πράξη»[11] καλούνται τα κράτη μέλη να συστήσουν, μέχρι το 2014, ΥΑΠΣ εφοδιασμένες με τους αναγκαίους πόρους, αρμοδιότητες και κατάρτιση, καθώς και την ικανότητα να ανταλλάσσουν πληροφορίες, και αναφέρεται ότι έως το 2013 η Επιτροπή θα αναπτύξει κοινούς δείκτες βάσει των οποίων τα κράτη μέλη πρέπει να αξιολογήσουν τις επιδόσεις των ΥΑΠΣ.

Οι αρχικές προτάσεις σχετικά με τους δείκτες αποτελεσματικότητας που θα μπορούσαν να εφαρμόζονται για τις ΥΑΠΣ υποβλήθηκαν κατά την πανευρωπαϊκή διάσκεψη για τις ΥΑΠΣ τον Δεκέμβριο του 2010. Προτάθηκε επίσης να αξιολογείται τακτικά η αποτελεσματικότητα των ΥΑΠΣ (με μέτρο τη συμμόρφωση προς τους δείκτες) μέσω ανεπίσημων επισκέψεων εμπειρογνωμόνων και να διεξάγονται στη συνέχεια συζητήσεις στο πλαίσιο του δικτύου ΥΑΠΣ.

Ταυτόχρονα, μελετώνται τροποποιήσεις του υφιστάμενου νομικού πλαισίου για τη δήμευση περιουσιακών στοιχείων. Στην ανακοίνωση με τίτλο «Η στρατηγική εσωτερικής ασφάλειας της ΕΕ στην πράξη», η Επιτροπή ανακοίνωσε την πρόθεσή της να υποβάλει νομοθετική πρόταση το 2011 για την ενίσχυση του νομικού πλαισίου της ΕΕ σχετικά με τη δήμευση[12]. Η απόφαση αυτή, η οποία καθορίζει το νομικό πλαίσιο για την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των ΥΑΠΣ, δεν φαίνεται να παρουσιάζει μειονεκτήματα. Ωστόσο, η νέα νομοθεσία παρέχει στην Επιτροπή, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο την ευκαιρία να εισαγάγουν νέες διατάξεις με σκοπό τη διεύρυνση των αρμοδιοτήτων των ΥΑΠΣ ή της ικανότητάς τους να έχουν πρόσβαση σε πληροφορίες, αναλόγως με την περίπτωση.

Η Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη να μελετήσουν την παρούσα έκθεση και να παράσχουν όλες τις περαιτέρω σχετικές πληροφορίες στην Επιτροπή και τη Γραμματεία του Συμβουλίου, σύμφωνα με το άρθρο 8 της απόφασης-πλαισίου.

Πέντε κράτη μέλη δεν έχουν ακόμη ορίσει ΥΑΠΣ. Εφόσον κάθε δίκτυο είναι τόσο ισχυρό όσο το πιο αδύναμο σημείο του, αυτό μπορεί να δυσχεράνει σημαντικά την ικανότητα των κρατών μελών για τον εντοπισμό περιουσιακών στοιχείων που αποκτήθηκαν παράνομα σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Επιτροπή αναμένει από όλα τα κράτη μέλη που δεν έχουν ακόμη εφαρμόσει την παρούσα απόφαση να το πράξουν χωρίς καθυστέρηση.

[1] ΕΕ L 332 της 18.12.2007, σ. 103.

[2] ΕΕ L 386 της 29.12.2006, σ. 89.

[3] Το δίκτυο CARIN αποτελείται από δύο επιχειρησιακές υπηρεσίες επαφής (μία για την επιβολή του νόμου και μία δικαστική) κατά χώρα. Υποστηρίζεται από την Επιτροπή και από την Europol (η οποία φιλοξενεί τη μόνιμη γραμματεία του) και περιλαμβάνει εμπειρογνώμονες από 50 και πλέον χώρες και φορείς, συμπεριλαμβανομένων 26 κρατών μελών της ΕΕ.

[4] Όπως οι αξιόποινες πράξεις που καλύπτονται από το άρθρο 2 παράγραφος 2 της απόφασης-πλαισίου 2002/584/ΔΕΥ για το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης.

[5] Όπως το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο για απλές αιτήσεις ή το έντυπο που χρησιμοποιείται από τις υπηρεσίες επαφής CARIN για την ανταλλαγή πληροφοριών.

[6] Έχοντας υπόψη τις διατάξεις της απόφασης σχετικά με τη χρήση των δεδομένων από το κράτος μέλος, οι ισχύοντες κανόνες πρέπει να είναι εκείνοι της απόφασης-πλαισίου 2008/977/ΔΕΥ, της 27ης Νοεμβρίου 2008, σχετικά με την προστασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που εξετάζονται στο πλαίσιο της αστυνομικής και δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις, ΕΕ L 350 της 30.12.2008, σ. 60. Δεν υπάρχει σχετική αναφορά, διότι η απόφαση-πλαίσιο εκδόθηκε ένα έτος μετά την έκδοση της απόφασης.

[7] COM(2008) 766 τελικό της 20.11.2008.

[8] Η ECAB βοηθά τους οικονομικούς ερευνητές στον εντοπισμό προϊόντων εγκλήματος σε άλλες χώρες. Το 2007 υποστήριξε 133 έρευνες.

[9] Η εφαρμογή δικτύου ασφαλούς ανταλλαγής πληροφοριών (SIENA) είναι ένα εργαλείο επικοινωνίας νέας γενεάς το οποίο έχει σχεδιαστεί έτσι ώστε να επιτρέπει την ταχεία, ασφαλή και φιλική προς τον χρήστη ανταλλαγή επιχειρησιακών και στρατηγικών πληροφοριών και στοιχείων σχετικών με την εγκληματικότητα μεταξύ κρατών μελών, Europol και τρίτων μερών, με τους οποίους η Europol έχει συνάψει συμφωνία συνεργασίας.

[10] Αυτά είναι τα εθνικά κεντρικά σημεία επαφής για την ανταλλαγή πληροφοριών με την Europol.

[11] COM(2010) 673 της 22.11.2010.

[12] Ιδιαίτερα, για να επιτραπεί μεγαλύτερη δυνατότητα δήμευσης εις χείρας τρίτου και εκτεταμένης δήμευσης και για να διευκολυνθεί η αμοιβαία αναγνώριση των μη βασιζόμενων σε καταδίκες αποφάσεων δήμευσης μεταξύ των κρατών μελών.