ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ για την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2137/92 του Συμβουλίου για την κοινοτική κλίμακα ταξινόμησης των σφαγίων προβατοειδών

1. Εισαγωγη

Σύμφωνα με το άρθρο 9 του κανονισμoύ (ΕΟΚ) αριθ. 2137/92 του Συμβουλίου για την κοινοτική κλίμακα ταξινόμησης των σφαγίων προβατοειδών και την κοινοτική τυποποιημένη ποιότητα των νωπών ή διατηρημένων με απλή ψύξη σφαγίων προβατοειδών και για την παράταση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 338/91 για τον καθορισμό της κοινοτικής τυποποιημένης ποιότητας των νωπών ή διατηρημένων με απλή ψύξη σφαγίων προβατοειδών [1], η Επιτροπή καλείται να υποβάλει στο Συμβούλιο, ως τις 31 Ιουλίου 2002 το αργότερο, έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του.

[1] ΕΕ L 214 της 30.7.1992, σ. 1. Κανονισμός όπως τροποποιήθηκε τελευταία από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2536/97 (ΕΕ L 347 της 18.12.1997, σ. 6).

Το άρθρο 9 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2137/92, που τροποποιήθηκε αφού η Επιτροπή υπέβαλε στο Συμβούλιο την τελευταία της έκθεση για την ταξινόμηση των σφαγίων [2], αναφέρει ότι η έκθεση πρέπει να συνοδεύεται, όπου ενδείκνυται, από σχετικές προτάσεις που θα αποβλέπουν κυρίως στην κλίμακα ταξινόμησης, με σκοπό, ει δυνατόν, να καταστεί η εφαρμογή της υποχρεωτική.

[2] COM(97) 250 της 30.5.1997.

Πραγματικά, από την υποβολή της τελευταίας έκθεσης το 1997 έως σήμερα, δεν σημειώθηκε μεγάλη εξέλιξη στη χρήση της κλίμακας ταξινόμησης και οι παρατηρήσεις που περιείχε η έκθεση παραμένουν επίκαιρες. Ωστόσο, με τη μεταρρύθμιση για την κοινή οργάνωση της αγοράς στον τομέα του προβείου και αιγείου κρέατος που θεσπίστηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2529/2001 του Συμβουλίου [3], αλλάζει ο τρόπος υπολογισμού της ετήσιας πριμοδότησης ανά προβατίνα και ως εκ τούτου υπάρχουν επιπτώσεις για την αναφορά τιμών. Κατά την εξέταση λοιπόν του αν θα πρέπει να καταστεί η κλίμακα υποχρεωτική, είναι αναγκαίο να συνεκτιμηθούν αυτές οι αλλαγές.

[3] ΕΕ L 341 της 22.12.2001, σ. 3.

2. Ιστορικο

2.1. Πριν από τις μεταρρυθμίσεις που θεσπίζονται με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2529/2001, ο καθορισμός των τιμών αγοράς στον τομέα του προβείου κρέατος ήταν θέμα ιδιαίτερης σημασίας, διότι η κοινοτική τιμή αγοράς είναι το βασικό στοιχείο για τον υπολογισμό της ετήσιας πριμοδότησης ανά προβατίνα. Οι εν λόγω τιμές καταγράφονταν κάθε εβδομάδα από τα κράτη μέλη, σύμφωνα με έναν κοινοτικό ορισμό για την τυποποιημένη ποιότητα των σφαγίων προβατοειδών, ο οποίος είχε συμφωνηθεί το 1991. Στη συνέχεια, υπολογίζονται στη μέση κοινοτική τιμή αγοράς.

Ο ορισμός της τυποποιημένης ποιότητας που περιέχεται στον κανονισμό του Συμβουλίου (ΕΟΚ) αριθ. 338/91 και στον οποίο καθορίζεται το κοινοτικό πρότυπο ποιότητας των νωπών ή διατηρημένων με απλή ψύξη σφαγίων προβατοειδών [4], θεσπίστηκε ύστερα από τη μεταρρύθμιση του συστήματος το 1989 και χρησιμοποιήθηκε για τον καθορισμό τιμών και τον υπολογισμό της πριμοδότησης. Η αναφορά τιμών βάσει της τυποποιημένης ποιότητας λειτούργησε σε γενικές γραμμές θετικά έως σήμερα και κατέστησε δυνατό τον υπολογισμό μιας μέσης κοινοτικής τιμής βάσει συγκρίσιμων στοιχείων που παρείχαν τα κράτη μέλη.

[4] ΕΕ L 41 της 14.2.1991, σ. 1. Κανονισμός η ισχύς του οποίου αναστέλλεται με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2529/2001 (ΕΕ L 341 της 22.12.2001, σ. 3).

Ωστόσο, η πρακτική εφαρμογή αυτού του ορισμού στον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 338/91 σήμανε την κατάργηση από την αναφορά τιμών ελαφρών σφαγίων μεταξύ 9 και 11,9 χιλιόγραμμων στην Ισπανία, την Ιταλία, την Ελλάδα και την Πορτογαλία. Επιπλέον, οι διατάξεις εφαρμογής της Επιτροπής στον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 956/91 της Επιτροπής της 18ης Απριλίου 1991 που τροποποιεί τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 1481/86 περί καθορισμού των τιμών των νωπών ή διατηρημένων δι'απλής ψύξεως ολόκληρων σφαγίων αμνών, που διαπιστώνονται στις αντιπροσωπευτικές αγορές της Κοινότητας και περί του πίνακα των τιμών ορισμένων άλλων ποιοτήτων ολοκλήρων σφαγίων προβάτων εντός της Κοινότητας [5], ελλείψει προτύπων ταξινόμησης των σφαγίων, ερμήνευαν τη φράση "αποδεκτή περιεκτικότητα σε λίπος" ως εφαρμογή διαφορετικών ανώτατων ορίων βάρους των σφαγίων, ανάλογα με τις παραγωγικές πρακτικές των κρατών μελών. Τα όρια αυτά είναι 16 χιλιόγραμμα στην Ισπανία, την Ιταλία, την Ελλάδα και την Πορτογαλία, 21,5 στη Μεγάλη Βρετανία, την Ιρλανδία και τη Βόρεια Ιρλανδία, 22 στη Γαλλία και την Αυστρία και 23 στη Δανία, τη Γερμανία, το Βέλγιο, τις Κάτω Χώρες, τη Φινλανδία και τη Σουηδία.

[5] ΕΕ L 98 της 19.4.1991, σ. 8.

Στην πράξη, η θέσπιση της "τυποποιημένης ποιότητας" είχε ως αποτέλεσμα ένα σημαντικό μέρος του όγκου παραγωγής να μη λαμβάνεται υπόψη στον καθορισμό της κοινοτικής μέσης τιμής. Συγκεκριμένα, οι τιμές ελαφρών σφαγίων, που συνιστούν τον κύριο όγκο της παραγωγής στις μεσογειακές χώρες, δεν χρησιμοποιήθηκαν ποτέ στον υπολογισμό.

Ακόμη και στο πλαίσιο της τυποποιημένης ποιότητας, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των τιμών των κρατών μελών. Οι διαφορές αυτές οφείλονται κυρίως στις αποκλίσεις των παραγωγικών και καταναλωτικών προτύπων, του εποχιακού χαρακτήρα της προσφοράς και του βαθμού αυτάρκειας μεταξύ των κρατών μελών, σε συνδυασμό με τις ποσοτικές διαφορές όσον αφορά το βάρος, τη διάπλαση και την περιεκτικότητα σε λίπος των σφαγίων.

2.2. Έχοντας επίγνωση της ανάγκης να βελτιωθεί η διαφάνεια της αγοράς, το Συμβούλιο εισήγαγε, το 1992, σύστημα ταξινόμησης των σφαγίων προβατοειδών. Πρόκειται για ένα εθελοντικό σύστημα σε κοινοτικό επίπεδο που προβλέπει μία μέθοδο κατάταξης των σφαγίων σε κατηγορίες σύμφωνα με προκαθορισμένα κριτήρια και καθιερώνει έτσι τη δυνατότητα πληρωμής των παραγωγών σύμφωνα με αυτά τα κριτήρια.

Ένας από τους μακροπρόθεσμους στόχους του κοινοτικού συστήματος ταξινόμησης των σφαγίων ήταν να παράσχει τη βάση για έναν νέο ορισμό της τυποποιημένης ποιότητας των σφαγίων προβατοειδών με σκοπό την αναφορά τιμών.

3. ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΣΦΑΓΙΩΝ

3.1. Κανονιστικές πτυχές

Ο κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2137/92 θεσπίζει τις διατάξεις για την κοινοτική κλίμακα ταξινόμησης των σφαγίων προβατοειδών, οι οποίες περιλαμβάνουν, συγκεκριμένα, τον ορισμό του σφαγίου, τα κριτήρια ταξινόμησης, την τιμή αναφοράς και τους εποπτικούς ελέγχους. Ο κανονισμός θεσπίζει δύο συστήματα ταξινόμησης:

- σύστημα το οποίο περιγράφει αφενός τη διάπλαση και αφετέρου την περιεκτικότητα σε λίπος και αναφέρεται συνήθως ως "κλίμακα SEUROP",

- σύστημα το οποίο δύναται να εφαρμοσθεί μόνο σε σφάγια κάτω των 13 χιλιόγραμμων, περιγράφει το βάρος, το χρώμα του κρέατος και την περιεκτικότητα σε λίπος και αναφέρεται συνήθως ως "κλίμακα Α".

Ο κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 461/93 της Επιτροπής, ο οποίος θεσπίζει τις λεπτομέρειες εφαρμογής της κοινοτικής κλίμακας ταξινόμησης των σφαγίων προβατοειδών [6] τέθηκε σε ισχύ στις 6 Μαρτίου 1993, προβλέποντας την έναρξη ισχύος της αναφοράς των τιμών βάσει της ταξινόμησης, για πρώτη φορά, το αργότερο στις 8 Απριλίου 1993.

[6] ΕΕ L 49 της 27.2.1993, σ. 70. Κανονισμός όπως τροποποιήθηκε τελευταία από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 823/98 (ΕΕ L 117 της 21.4.1998, σ. 2).

Στις αρχές του 1995 η Υπηρεσία Επίσημων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων εξέδωσε ενημερωτικά φυλλάδια σε όλες τις κοινοτικές γλώσσες εκτός από τα σουηδικά και τα φινλανδικά, στα οποία η Επιτροπή εξηγεί τις κοινοτικές κλίμακες ταξινόμησης των σφαγίων προβατοειδών και των σφαγίων ελαφρών αμνών. Τα φυλλάδια αυτά διατίθενται από την Υπηρεσία με τους αριθμούς αναφοράς: SEUROP: CM-84-94-694, Κλίμακα Α: CM-84-94-703.

Από την εισαγωγή του συστήματος, τόσο η κατάταξη των σφαγίων σε κατηγορίες όσο και η αναφορά των τιμών για την καθεμία ήταν εθελοντικές σε επίπεδο σφαγείου.

Σύμφωνα με τους κανονισμούς, πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις ελέγχου σε όλα τα κράτη μέλη που εφάρμοζαν τις κλίμακες κατά την περίοδο 1993-2000, με σκοπό κατ' αρχάς την ευθυγράμμιση των προτύπων κατάταξης μεταξύ των εμπειρογνωμόνων των κρατών μελών και την επιβεβαίωση της τήρησης των προτύπων στα ελεγχθέντα σφαγεία.

3.2. Εφαρμογή σε επίπεδο κρατών μελών

Όσον αφορά την εφαρμογή στα κράτη μέλη, η ταξινόμηση των σφαγίων βάσει της "κλίμακας SEUROP" είναι υποχρεωτική στη Φινλανδία, τη Γαλλία, τη Σουηδία και τη Γερμανία. Η κλίμακα χρησιμοποιείται επίσης, ως ένα βαθμό, στη Δανία, την Ιρλανδία και στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Η ταξινόμηση σφαγίων αμνών μικρότερων των 13 χιλιόγραμμων με βάση την "κλίμακα Α" εφαρμόστηκε σε περιορισμένο βαθμό μόνο στην Ισπανία, την Πορτογαλία και την Ελλάδα.

Δεν σημειώθηκε ουσιαστικά καμία πρόοδος όσον αφορά την εφαρμογή της ταξινόμησης των σφαγίων στην Αυστρία, το Βέλγιο, το Λουξεμβούργο, τις Κάτω Χώρες και την Ιταλία.

Έχουν διατυπωθεί διάφορες αιτιολογίες γι' αυτή τη βραδεία πρόοδο της εφαρμογής της ταξινόμησης των σφαγίων, μεταξύ των οποίων οι εξής:

- Σε πολλά κράτη μέλη, οι παραγωγοί πωλούν τους αμνούς τους σε αγορές ζωντανών ζώων ή κατευθείαν από το αγρόκτημα σε ιδιοκτήτες σφαγείων ή ζωέμπορους και δεν ενδιαφέρονται για την περαιτέρω τύχη τους. Η συναλλαγή και η πληρωμή γίνονται επί ζώντων ζώων.

- Όπου συμβαίνει όντως να πωλούν οι παραγωγοί απευθείας στα_ σφαγεία, συχνά πωλούν τους αμνούς τους μαζικά, με βάση μια συμφωνημένη τιμή ανά χιλιόγραμμο βάρους σφαγίου. ´Έτσι, το ενδιαφέρον του παραγωγού για την ταξινόμηση, με εξαίρεση ορισμένες ομάδες παραγωγών, ενδέχεται να είναι περισσότερο θεωρητικό παρά οικονομικό.

- Σε ορισμένα κράτη μέλη, τα σφαγεία ανήκουν στην τοπική αυτοδιοίκηση και όχι σε ιδιώτες/ συνεταιρισμούς, οπότε ενδέχεται να μην διαθέτουν δυνατότητες ή προσωπικό ταξινόμησης.

- Τα σφαγεία και οι χονδρέμποροι εκφράζουν μερικές φορές την άποψη ότι το κοινοτικό σύστημα ταξινόμησης δεν έχει σημασία για τις χονδρικές/λιανικές συναλλαγές της επιχείρησής τους, όπου ο κανόνας είναι συνήθως μια απλή κατάταξη σε πρώτη/δεύτερη/τρίτη ποιότητα.

- Υπάρχει διαφωνία μεταξύ σφαγείων και παραγωγών όσον αφορά το ποιος διενεργεί και ποιος πληρώνει την ταξινόμηση.

- Δεν υπάρχει ουσιαστικά ένας ισχυρός τομέας σφαγείων στα κράτη μέλη, από τoν οποίο να έχει διαμορφωθεί παραδοσιακά ένα σημαντικό εξαγωγικό εμπόριο ζώντων ζώων.

4. Μεταρρυθμιση τησ κοινησ οργανωσησ τησ αγορασ

4.1 Οι μεταρρυθμίσεις που θεσπίζονται με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2529/2001 για την κοινή οργάνωση της αγοράς στον τομέα του προβείου και αιγείου κρέατος έχουν σημαντικές επιπτώσεις στην αναφορά των τιμών και στο ρόλο της ταξινόμησης των σφαγίων.

Συγκεκριμένα, η αντικατάσταση της καταβολής ενός συμπληρωματικού ποσού από την πριμοδότηση σημαίνει ότι η αναφορά τιμών δεν έχει πλέον τη σπουδαιότητα που είχε προηγούμενα. Στο πλαίσιο του νέου καθεστώτος δεν υπάρχει ανάγκη καθορισμού μιας βασικής τιμής για νωπά ή διατηρημένα με απλή ψύξη σφάγια ή μιας εβδομαδιαίας μέσης κοινοτικής τιμής. Οι διατάξεις που προέβλεπαν αυτές τις υποχρεώσεις έχουν καταργηθεί.

Η αναφορά τιμών από τα κράτη μέλη εξακολουθεί να απαιτείται, σύμφωνα με τις διατάξεις του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 315/2002 της Επιτροπής της 20ής Φεβρουαρίου 2002 σχετικά με τον πίνακα των τιμών νωπών ή διατηρημένων με απλή ψύξη σφαγίων αμνών στις αντιπροσωπευτικές αγορές της Κοινότητας [7]. Σκοπός της αναφοράς τιμών είναι η παρακολούθηση των τάσεων σε επιμέρους αγορές. Αυτό είναι αναγκαίο ώστε να μπορεί η Επιτροπή να λαμβάνει αποφάσεις για τη χορήγηση ενισχύσεων στην ιδιωτική αποθεματοποίηση, σε περίπτωση δημιουργίας μιας ιδιαίτερα δύσκολης κατάστασης στην αγορά. Η σχετική απόφαση θα ληφθεί βάσει της κατάστασης που επικρατεί στην εν λόγω αγορά.

[7] ΕΕ L 50 της 21.2.2002, σ. 47.

Δεν υπάρχει κάποιος "αυτόματος" μηχανισμός για ιδιωτική αποθεματοποίηση σε περίπτωση που το επίπεδο τιμών σε μια συγκεκριμένη αγορά πέσει, και παραμείνει, κάτω από τη βασική κοινοτική τιμή για την εποχή. Οι διατάξεις που ίσχυαν για το θέμα αυτό έχουν καταργηθεί.

4.2 Όπως αναφέρθηκε και προηγούμενα, η θέσπιση της "τυποποιημένης ποιότητας" είχε ως αποτέλεσμα, ένα μεγάλο μέρος της παραγωγής να μην συνεκτιμάται στον καθορισμό της κοινοτικής μέσης τιμής και να υπάρχουν σημαντικές διαφορές στις τιμές των σφαγίων τυποποιημένης ποιότητας στα διάφορα κράτη μέλη. Λαμβάνοντας υπόψη ότι, ύστερα από τη μεταρρύθμιση, δεν υπάρχει πλέον ανάγκη καθορισμού μιας κοινοτικής μέσης τιμής, που θα βασίζεται σε συγκρίσιμα είδη σφαγίων, ο όρος "τυποποιημένη ποιότητα" δεν ισχύει πλέον. Οι σχετικές διατάξεις έχουν καταργηθεί.

4.3. Παρ' ό,τι αποτελεσματική στην προστασία των παραγωγών σε περίπτωση πτώσης των τιμών, η καταβολή ενός συμπληρωματικού ποσού απέκοπτε τους παραγωγούς από τις επιδράσεις της αγοράς. Με την αντικατάσταση του ποσού αυτού από μια σταθερή πριμοδότηση, ένας από τους στόχους ήταν η δημιουργία μιας ορθής βάσης επί της οποίας οι κτηνοτρόφοι θα μπορούν να αναπτύξουν την παραγωγή τους κατά τρόπο που θα ανταποκρίνεται περισσότερο στις ανάγκες της αγοράς, σε σχέση με το παρελθόν. Στο πλαίσιο αυτό, η βελτίωση της ποιότητας του κρέατος είναι ιδιαίτερα σημαντική. Επίσης, όπως προβλέπει το άρθρο 11 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2529/2001, στο πλαίσιο των εθνικών κονδυλίων μπορούν να γίνονται πληρωμές προς παραγωγούς επιδιδόμενους σε συγκεκριμένες μορφές παραγωγής, ιδίως σε σχέση με την ποιότητα.

5. Συμπερασματα

Είναι απογοητευτική η έλλειψη προόδου σε πολλά κράτη μέλη όσον αφορά την εφαρμογή της ταξινόμησης των σφαγίων.

Η ταξινόμηση των σφαγίων είναι ευρέως ανεπτυγμένη μόνο στη Φινλανδία, τη Σουηδία και τη Γαλλία. Στις άλλες χώρες, με εξαίρεση τη Γερμανία, εξαρτάται από την καλή θέληση των παραγωγών και των σφαγέων. Για διάφορους λόγους, μεταξύ των οποίων μια προτίμηση στις αγορές ζώντων ζώων και στην πώληση των αμνών στoυς σφαγείς σε πάγια τιμή ανά χιλιόγραμμο, η πλειοψηφία των παραγωγών δείχνει απροθυμία να πωλεί τα σφάγια προβατοειδών βάσει του συστήματος ταξινόμησης. Παρόμοια απροθυμία δείχνουν και οι σφαγείς, κρίνοντας από τους συγκριτικά ελάχιστους εθελοντές σε πολλά κράτη μέλη.

Ύστερα από τη μεταρρύθμιση της κοινής οργάνωσης της αγοράς, η σπουδαιότητα της ταξινόμησης σφαγίων για το σκοπό της αναφοράς τιμών έχει μειωθεί, αναλογικά με τη γενική μείωση της σπουδαιότητας του συστήματος αναφοράς τιμών και κυρίως της ανάγκης συγκρίσιμων στοιχείων για τιμές βάσει της τυποποιημένης ποιότητας.

Βάσει αυτών τίθεται το ερώτημα αν πρέπει να γίνει υποχρεωτική η κοινοτική ταξινόμηση των σφαγίων. Θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει ότι δεν χρειάζεται καν μια παρόμοια κλίμακα.

Ωστόσο, όπου εφαρμόζεται, η ταξινόμηση κρίνεται από πολλούς παραγωγούς και ιδιοκτήτες σφαγίων χρήσιμο εργαλείο για τη βελτίωση της ποιότητας του πωλούμενου προϊόντος τόσο στην εσωτερική αγορά όσο και στο εξωτερικό. Από αυτήν την άποψη, η ταξινόμηση θα μπορούσε μακροπρόθεσμα να οδηγήσει σε καλύτερες τιμές παραγωγού και ποιότητα που να ανταποκρίνεται περισσότερο στην καταναλωτική ζήτηση, προσφέροντας μια αντικειμενική βάση για τη μέτρηση της επίδοσης και για την πληροφόρηση των παραγωγών σχετικά με τις ισχύουσες τάσεις.

Η Επιτροπή πιστεύει ότι ο στόχος να καταστεί υποχρεωτική η εφαρμογή της κλίμακας ταξινόμησης δεν είναι εφικτός. Δεν θεωρεί, ωστόσο, ότι πρέπει να εγκαταλειφθεί. Οι θετικές πτυχές της ταξινόμησης, που αφορούν τη διαφάνεια των τιμών, αλλά και την πραγματική βελτίωση της ποιότητας των σφαγίων, οδηγούν την Επιτροπή στο συμπέρασμα ότι η ταξινόμηση έχει αξία για τον τομέα.

6. Προτασεισ

Η Επιτροπή προτείνει να μη γίνει υποχρεωτική η χρήση της κοινοτικής κλίμακας. Αυτό σημαίνει ότι η ταξινόμηση των σφαγίων θα παραμείνει ένα εθελοντικό εργαλείο σε κοινοτικό επίπεδο που θα χρησιμοποιείται όταν κρίνεται ότι προσφέρει πλεονέκτημα στη βιομηχανία προβατοειδών.

Βάσει αυτών, η Επιτροπή προτείνει να παραμείνει αμετάβλητη η κλίμακα ταξινόμησης σφαγίων.

Η Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη να ενθαρρύνουν τα σφαγεία στη χρήση της κλίμακας, για την αύξηση της διαφάνειας των τιμών για τους παραγωγούς και για τη βελτίωση της ποιότητας των σφαγίων.