Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για την κοινοτική πολιτική μετανάστευσης"

(2001/C 260/19)

Την 1η Φεβρουαρίου 2001, και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει από την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή να καταρτίσει γνωμοδότηση σχετικά με την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το τμήμα "Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ κατήρτισε στις 20 Ιουνίου 2001 τη γνωμοδότησή του με βάση την εισηγητική έκθεση του εισηγητή, κ. Pariza Castaροs, και του συνεισηγητή, κ. Mengozzi.

Κατά την 383η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 12ης Ιουλίου 2001), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 61 ψήφους υπέρ, 2 ψήφους κατά και 16 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Για να αντιμετωπιστούν δεόντως τα θέματα της μετανάστευσης, πρέπει να αναφερθούν ορισμένες βασικές αρχές:

1.1.1. Η μετανάστευση αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα το οποίο αναγνωρίζεται στην οικουμενική Διακήρυξη για τα ανθρώπινα δικαιώματα του ΟΗΕ του 1948(1)·

1.1.2. Η μετανάστευση ορισμένες φορές αποτελεί μια περιπέτεια στην οποία αποδύονται με ελεύθερη βούληση τα άτομα για να αναπτύξουν τα σχέδια ζωής τους: επαγγελματικά, οικογενειακά, οικονομικά κ.λπ. Σε πολλές περιπτώσεις είναι μια αναγκαιότητα την οποία επιβάλλουν απαράδεκτες συνθήκες ζωής και η έλλειψη ευνοϊκών προοπτικών.

1.1.3. Οι υπεύθυνοι των δημόσιων αρχών έχουν καθήκον να καθιστούν δυνατή την άσκηση του δικαιώματος αυτού προάγοντας την κοινή συναίνεση μεταξύ του πληθυσμού που καλείται να φιλοξενήσει τους μετανάστες· επίσης, πρέπει να διαχειρίζονται με υπευθυνότητα τις μεταναστευτικές ροές.

1.1.4. Η ιστορία, ιδιαίτερα των τελευταίων 250 ετών, δείχνει ότι η διαδικασία μετανάστευσης πραγματοποιείται παρά την εχθρική, και καμιά φορά αιματηρή, αντιμετώπιση εκείνων που, με την πεποίθηση ότι υπερασπίζονται την ευημερία τους και την ταυτότητά τους, αρνούνται την ενσωμάτωση άλλων ανθρώπων ακόμη και όταν για διάφορους λόγους, συχνά οικονομικούς, η ενσωμάτωση αυτή είναι χρήσιμη και μάλιστα απαραίτητη.

1.2. Για τους λόγους αυτούς, σε πολλές χώρες της ΕΕ, απαιτείται ένα ευρύ και σε βάθος πολιτικοπαιδαγωγικό έργο από την πλευρά των πολιτικών, οικονομικών, κοινωνικών και θρησκευτικών δυνάμεων, προκειμένου να γίνει συνείδηση το δικαίωμα στη μετανάστευση. Είναι φανερό ότι οι μετανάστες, εκτός από τα δικαιώματα, έχουν και την αναμφισβήτητη υποχρέωση να σεβαστούν τους γραπτούς νόμους των χωρών στις οποίες θέλουν να ζήσουν, να εργαστούν, να δημιουργήσουν οικογένεια.

1.3. Η κοινοτική πολιτική για τη μετανάστευση λαμβάνει υπόψη και τη μετανάστευση που οφείλεται σε ανθρωπιστικούς λόγους (πρόσφυγες, πρόσωπα που απολαμβάνουν προσωρινής προστασίας ...), και τη μετανάστευση για επανένωση οικογενειών, αλλά και την οικονομική μετανάστευση ή μετανάστευση για εργασιακούς λόγους. Η Ανακοίνωση της Επιτροπής στην οποία αναφέρεται η παρούσα γνωμοδότηση, επικεντρώνει το ενδιαφέρον της στην οικονομική και εργασιακή μετανάστευση, παρότι σε ορισμένα σημεία αναφέρεται και στις άλλες αιτίες μετανάστευσης.

1.4. Για τη μετανάστευση για ανθρωπιστικούς λόγους υπάρχουν ειδικές διαδικασίες ανάπτυξης της νομοθεσίας, σε κοινοτικό επίπεδο, για την οποία έχουν ήδη υιοθετηθεί συγκεκριμένα μέτρα, όπως η ίδρυση του Ευρωπαϊκού Ταμείου για τους Πρόσφυγες(2), και βρίσκονται υπό διαδικασία υιοθέτησης και άλλα, όπως η οδηγία σχετικά με την προσωρινή προστασία(3), η οδηγία για τις ελάχιστες ενιαίες προϋποθέσεις σχετικά με τις διαδικασίες χορήγησης και αφαίρεσης του καθεστώτος του πρόσφυγα(4), η ανακοίνωση για τις ενιαίες διαδικασίες για τη χορήγηση ασύλου(5), κ.λπ.

1.5. Για την επανένωση των οικογενειών, υπάρχουν επίσης ειδικές διαδικασίες ανάπτυξης της νομοθεσίας, που καθορίζονται στην οδηγία για το δικαίωμα στην οικογενειακή επανένωση, για την οποία εκκρεμεί πλέον μόνον η οριστική υιοθέτηση από το Συμβούλιο(6).

1.6. Κρίνουμε σωστό το γεγονός ότι η Ανακοίνωση για την κοινοτική πολιτική μετανάστευσης επικεντρώνεται στη μετανάστευση για εργασιακούς λόγους, παρότι δεν πρέπει να λησμονείται η ύπαρξη και άλλων μορφών μετανάστευσης. Κατά συνέπεια, η παρούσα γνωμοδότηση επικεντρώνει κατά κύριο λόγο το ενδιαφέρον της στη μετανάστευση για οικονομικούς λόγους και για λόγους εργασίας.

1.7. Η Ανακοίνωση της Επιτροπής θέτει τις βάσεις για την ανάπτυξη μιας κοινοτικής πολιτικής μετανάστευσης, η οποία δεν μπορούσε μέχρι στιγμής να υπάρξει, δεδομένου ότι, μέχρι την έναρξη ισχύος της Συνθήκης του Άμστερνταμ, δεν υπαγόταν στην κοινοτική αρμοδιότητα. Επιπλέον, όμως, οι βάσεις αυτές τίθενται με παράλληλη συνολική επανατοποθέτηση των πολιτικών μετανάστευσης που έχουν αναπτύξει τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης την τελευταία τριακονταετία. Αυτή η νέα προσέγγιση της κοινοτικής πολιτικής μετανάστευσης είναι απαραίτητη και επείγουσα. Η παρούσα γνωμοδότηση αξιολογεί σε γενικές γραμμές θετικά την ανακοίνωση της Επιτροπής, ενώ συγχρόνως διατυπώνει ορισμένες παρατηρήσεις με στόχο να συγκεκριμενοποιηθούν περισσότερο ορισμένες πτυχές.

2. Κύρια σημεία της Ανακοίνωσης της Επιτροπής

2.1. Η Επιτροπή επισημαίνει τους λόγους που καθιστούν απαραίτητη μια νέα προσέγγιση του θέματος της μετανάστευσης. Το επίκεντρο τοποθετείται στις νέες οικονομικές και δημογραφικές συνθήκες που χαρακτηρίζουν την περίοδο που διανύει επί του παρόντος η Ευρωπαϊκή Ένωση. Από τη μία πλευρά, η αγορά εργασίας προβάλλει ολοένα και σαφέστερα τη σημασία της εισερχόμενης οικονομικής μετανάστευσης για την κάλυψη των υφισταμένων αναγκών σε εργατικό δυναμικό και, από την άλλη, οι δημογραφικές προοπτικές καταδεικνύουν ότι τα εισερχόμενα μεταναστευτικά ρεύματα, χωρίς να είναι η πανάκεια που θα επιλύσει τα προβλήματα που οφείλονται στη γήρανση του ευρωπαϊκού πληθυσμού, θα αποτελέσουν ωστόσο έναν θετικό παράγοντα για τη μετρίασή τους.

2.2. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι οι ανάγκες σε εργατικό δυναμικό δεν αφορούν μόνο τους εξειδικευμένους τομείς, όπως οι νέες τεχνολογίες, αλλά και την ανειδίκευτη εργασία.

2.3. Στην Ανακοίνωση αυτή επισημαίνεται ότι οι πολιτικές των κρατών μελών για τη μετανάστευση στηρίχτηκαν, τα τελευταία τριάντα χρόνια, στην υπόθεση ότι η Ευρώπη δεν χρειαζόταν εισροή οικονομικών και εργασιακών μεταναστών και κατέστησαν πολύ δυσχερή τη νόμιμη εισδοχή μεταναστών. Η τάση αυτή αναπτύχθηκε παράλληλα με μια πραγματική ζήτηση εργατικού δυναμικού σε ορισμένους τομείς της οικονομίας, με αποτέλεσμα να πραγματοποιούνται οι εισερχόμενες μεταναστευτικές ροές μέσω παράνομων διόδων, πράγμα που τροφοδοτεί την εμπορία ανθρώπων και την εκμετάλλευση των παράνομων εργαζομένων.

2.4. Η κεντρική πρόταση της Ανακοίνωσης αυτής συνίσταται στο να αναγνωριστεί η ανάγκη εισροής οικονομικών και εργασιακών μεταναστών και να εξασφαλιστούν εκ νέου οι κατάλληλοι δίαυλοι ώστε η μετανάστευση αυτή να διεξάγεται δια της νόμιμης οδού. Είναι ο καλύτερος τρόπος ώστε η μετανάστευση να είναι ελεγχόμενη και να αυξηθεί η αποτελεσματικότητα της καταπολέμησης της παράνομης μετανάστευσης και της εκμετάλλευσης των μεταναστών.

2.5. Η Επιτροπή εντάσσει τις προτάσεις της στα πλαίσια των αποφάσεων που υιοθετήθηκαν στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Τάμπερε, όπου γίνεται λόγος για συνεργασία με τις χώρες προέλευσης, για πορεία προς ένα ενιαίο ευρωπαϊκό σύστημα παροχής ασύλου, για εξασφάλιση δίκαιης μεταχείρισης στους υπηκόους τρίτων χωρών και για ανάπτυξη κοινής διαχείρισης των μεταναστευτικών ρευμάτων.

2.6. Η συνεργασία με τις χώρες προέλευσης αναμένεται να έχει θετικό αντίκτυπο για την οικονομική και πολιτική τους ανάπτυξη. Η ευρωπαϊκή πολιτική για τη μετανάστευση πρέπει να εφαρμόζεται προς το αμοιβαίο όφελος της χώρας προέλευσης και της χώρας υποδοχής, πρέπει επομένως να μετριαστούν οι αρνητικές για τη χώρα προέλευσης συνέπειες της αποδημίας - και ειδικότερα όσον αφορά τις δαπάνες που η χώρα αυτή πραγματοποίησε για την κατάρτιση ατόμων που, στη συνέχεια, θα αναπτύξουν τις δραστηριότητές τους εκτός της χώρας. Η Επιτροπή επισημαίνει, ακόμη, την ανάγκη να διευρυνθούν οι δυνατότητες κινητικότητας των μεταναστών μεταξύ της χώρας προέλευσης και της χώρας υποδοχής, προκειμένου να προάγονται οι δραστηριότητές τους καθώς και η οικονομική συμβολή τους προς τη χώρα προέλευσης.

2.7. Προκειμένου να δημιουργηθούν νέες ευπρόσιτες νόμιμες οδοί για την εισροή οικονομικών και εργασιακών μεταναστών, η Επιτροπή προτείνει να υιοθετήσουν τα κράτη μέλη μια νέα προσέγγιση, που θα στηρίζεται στην αναγνώριση της αξίας που έχει η μετανάστευση αυτή και του οφέλους που αντιπροσωπεύει μια πιο ανοιχτή πολιτική που θα δώσει τέλος στις περιοριστικές κατευθύνσεις που κυριαρχούν προς το παρόν.

2.8. Ο μηχανισμός που προτείνεται για τη θέσπιση των ετησίων ορίων υποδοχής οικονομικών μεταναστών συνίσταται στον προσδιορισμό, από κάθε κράτος μέλος, τακτικών προβλέψεων των αναγκών του, και στη συνεργασία και ανταλλαγή πληροφοριών σε κοινοτική κλίμακα σχετικά με τις προβλέψεις αυτές. Η Επιτροπή φρονεί ότι δεν ενδείκνυται να θεσπιστούν ετήσιες ποσοστώσεις γιατί δεν έχουν επαρκή ελαστικότητα. Για την υλοποίηση του ευέλικτου αυτού συστήματος υποδοχής, τα κράτη πρέπει να καταρτίζουν εκθέσεις - και για τη μετανάστευση που έχουν ήδη υποδεχθεί και για εκείνη που προτίθενται να δεχθούν - οι οποίες θα χρησιμεύουν για τη συνεργασία μεταξύ όλων των κρατών της Ένωσης. Το Συμβούλιο θα εγκρίνει, με βάση τις εν λόγω εκθέσεις, τη συνολική πολιτική υποδοχής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στην όλη διαδικασία, πρέπει να κληθούν να συμμετάσχουν οι κοινωνικοί εταίροι.

2.9. Οι διαδικασίες για την υποδοχή πρέπει επίσης να εναρμονισθούν και πρέπει να είναι σαφείς και εύληπτες, ώστε να καθίσταται δυνατή η νόμιμη είσοδος στην Ένωση μεταναστών για εργασιακούς λόγους. Μεταξύ των διαδικασιών, η Επιτροπή προτίθεται να εξετάσει κατά πόσον θα ήταν χρήσιμη η χορήγηση θεώρησης εισόδου για αναζήτηση εργασίας.

2.10. Η Επιτροπή δηλώνει σαφώς ότι τα άτομα που γίνονται δεκτά πρέπει να απολαμβάνουν ανάλογα δικαιώματα με τους ευρωπαίους πολίτες. Και επισημαίνει ότι τα δικαιώματα αυτά πρέπει να αυξάνονται όσο αυξάνεται η διάρκεια της άδειας παραμονής. Προς τούτο, προτείνει την καθιέρωση της άδειας παραμονής μακράς διάρκειας, καθώς και της μόνιμης άδειας εργασίας, που θα χορηγείται στα άτομα που έχουν παραμείνει σε μια χώρα της Ένωσης για έναν συγκεκριμένο αριθμό ετών, που πρέπει να προσδιοριστεί. Προβάλλει επίσης την έννοια της αστικής ιθαγένειας ως πρόταση που πρέπει να αναπτυχθεί ώστε να εξισωθούν με τους υπηκόους των κρατών μελών, ως προς την ιδιότητα του πολίτη, οι μετανάστες που είναι εγκατεστημένοι για μακρά περίοδο.

2.11. Η Ανακοίνωση δηλώνει κατηγορηματικά ότι η πολιτική για τη μετανάστευση πρέπει να συνοδεύεται από ευρέα μέτρα για την προώθηση της κοινωνικής ένταξης των μεταναστών. Προβλέπει, σχετικά, ότι πρέπει να χορηγηθούν οι απαραίτητοι προς τούτο πόροι και να αναπτυχθούν ειδικά προγράμματα για την ένταξη σε εθνική, περιφερειακή και τοπική κλίμακα. Στα προγράμματα ένταξης πρέπει να συμμετάσχουν οι εθνικές, περιφερειακές και τοπικές αρχές, οι κοινωνικοί εταίροι και οι λοιπές οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών.

2.12. Η επίτευξη της ένταξης, όπως αναγνωρίζει η Επιτροπή, προϋποθέτει ότι, εντός της κοινωνίας υποδοχής, η κυριαρχούσα αντιμετώπιση θα είναι ευνοϊκή προς αυτήν. Τούτο αφορά τον πολιτικό λόγο των πολιτικών και των μέσων μαζικής ενημέρωσης, δεδομένου ότι διαμορφώνουν την κοινή γνώμη.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η αφετηρία για τη χάραξη της νέας κοινοτικής πολιτικής για τη μετανάστευση πρέπει να είναι η σαφής αναγνώριση του δικαιώματος των ατόμων στην μετανάστευση. Τα ευρωπαϊκά κράτη και τα κοινοτικά όργανα μπορούν και πρέπει να ρυθμίζουν τις μεταναστευτικές ροές, θεσπίζοντας κριτήρια και διαδικασίες για την ελεγχόμενη διοχέτευση των εν λόγω ροών. Τούτο συνεπάγεται τον καθορισμό κανόνων για την υποδοχή των μεταναστών και την υπεύθυνη διαχείριση του δικαιώματος στη μετανάστευση. Όλες οι δημόσιες αρχές, οι κοινωνικές δυνάμεις και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης πρέπει να καταπολεμήσουν την αρνητική εικόνα που επικρατεί αυτή τη στιγμή για τους οικονομικούς μετανάστες, οι οποίοι δεν θεωρούνται ως άτομα που ασκούν το δικαίωμα στη μετανάστευση, διότι η εικόνα αυτή ευνοεί το ρατσισμό και την ξενοφοβία.

3.2. Η μετανάστευση και η αγορά εργασίας.

3.2.1. Είναι πολύ σημαντικό να δηλώσει η Επιτροπή ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ελλειμματική όχι μόνο σε ειδικευμένους εργαζομένους αλλά και σε ανειδίκευτους. Τα κράτη μέλη ευνοούν της είσοδο μεταναστών με υψηλή ειδίκευση, ιδιαίτερα στον τομέα των νέων τεχνολογιών, όπου αναγνωρίζεται ότι υπάρχει έλλειψη εργαζομένων, ενώ ταυτόχρονα δεν εκτιμούν αναλόγως την οικονομική και κοινωνική συμβολή της μετανάστευσης εργαζομένων με σχετική ειδίκευση.

3.2.2. Οι πολιτικές περιορισμού της εισδοχής οικονομικών μεταναστών, τις οποίες εφήρμοσαν τα κράτη μέλη κατά τις τελευταίες δεκαετίες, αναπτύχθηκαν παράλληλα με μια αύξηση της ζήτησης εισαγόμενου εργατικού δυναμικού με χαμηλή ειδίκευση σε ορισμένους τομείς της οικονομίας (γεωργία, οικιακές υπηρεσίες, ξενοδοχεία, οικοδομικός τομέας, ορισμένες βιομηχανίες, φορτοεκφόρτωση, άλλες υπηρεσίες ...). Η ζήτηση αυτή καλύφθηκε από μετανάστες που εισέρχονταν παράνομα. Η Ανακοίνωση της Επιτροπής θα έπρεπε να αναγνωρίζει σαφέστερα την πτυχή αυτή, υπογραμμίζοντας τους παράγοντες που οδήγησαν στο να πραγματοποιείται μέσω παράνομων διαύλων η μετανάστευση ατόμων με χαμηλή ειδίκευση. Δύο είναι οι κυριότερες αιτίες για την εργασιακή μετανάστευση: αφενός, η έλλειψη προσδοκιών για πολλά άτομα στις χώρες τους, και, αφετέρου, η ύπαρξη προσφοράς εργασίας για τους μετανάστες στις χώρες προορισμού. Όμως, όταν υπάρχει μεν αυτή η προσφορά εργασίας αλλά οι δίοδοι για τη νόμιμη μετανάστευση είναι κλειστές, ευνοείται η παράνομη μετανάστευση.

3.2.3. Η μετανάστευση τόσο ατόμων με υψηλή ειδίκευση όσο και ατόμων με χαμηλή ειδίκευση, συμπεριλαμβανομένων των παράνομων μεταναστών, έχει ορισμένα θετικά αποτελέσματα που πρέπει να τονιστούν.

3.2.3.1. Η παρούσα φάση οικονομικής ανάπτυξης μπορεί να παραταθεί με τη συμβολή των μεταναστών. Σε πολλές περιοχές και σε διάφορους τομείς, οι επιχειρήσεις χρειάζονται εργατικό δυναμικό που δεν βρίσκουν στην αγορά εργασίας.

3.2.3.2. Η παρουσία των μεταναστών καθιστά, μεταξύ άλλων, δυνατή τη διατήρηση ορισμένων ειδών παραγωγής για τα οποία δεν υπάρχει διαθέσιμο τοπικό εργατικό δυναμικό και κατά συνέπεια συμβάλλει στη διατήρηση της οικονομικής και κοινωνικής ζωτικότητας ορισμένων περιοχών της ΕΕ.

3.2.3.3. Το μέλλον της κοινωνικής ασφάλειας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ανάπτυξη της οικονομίας και της απασχόλησης και από τη δημογραφική εξέλιξη(7). Σε όλους αυτούς τους παράγοντες η συμβολή της νόμιμης μετανάστευσης μπορεί να αποδειχθεί θετική.

3.2.4. Ο σημαντικότερος παράγοντας που προσέλκυσε τη μετανάστευση από τρίτες χώρες ήταν η ύπαρξη μιας αγοράς εργασίας για τους μετανάστες αυτούς. Είναι, όμως, αξιοσημείωτο ότι υπήρχε μια αγορά εργασίας ειδικά για τους παράνομους μετανάστες. Ορισμένες επιχειρήσεις στήριξαν την ανταγωνιστικότητά τους στους χαμηλούς μισθούς που καταβάλλουν στους εργαζομένους, εκμεταλλευόμενες το παράνομο καθεστώς τους και την αδυναμία τους για υπεράσπιση των δικαιωμάτων τους.

3.2.5. Οι επιχειρήσεις, στην πλειονότητά τους, ενδιαφέρονται για την τήρηση της νομιμότητας σε ό,τι αφορά την πρόσληψη εργαζομένων. Η ύπαρξη μιας μειοψηφίας εργοδοτών που δεν τηρούν τους νόμους παραβιάζει τους κανόνες του ανταγωνισμού και ζημιώνει τα θεμιτά συμφέροντα της πλειοψηφίας των επιχειρήσεων, που τηρούν τους νόμους και τις συλλογικές συμβάσεις, που καταβάλλουν τους φόρους και τις αντίστοιχες εισφορές κοινωνικής ασφάλισης. Η απασχόληση παράνομων μεταναστών υπό συνθήκες εκμετάλλευσης ζημιώνει επίσης τους υπόλοιπους εργαζομένους των οποίων οι εργασιακές συνθήκες υποβαθμίζονται. Επίσης ζημιώνεται το κράτος και το κοινωνικό του σύστημα λόγω της μείωσης των φορολογικών του εσόδων και των κοινωνικών εισφορών.

3.3. Νόμιμη μετανάστευση

3.3.1. Μια νέα πολιτική για τη μετανάστευση, που φιλοδοξεί να κατευθύνει νόμιμα την εισροή των μεταναστών, πρέπει να έχει επίδραση προς δύο κατευθύνσεις: η πρώτη είναι η καταπολέμηση της παραοικονομίας που παρέχει εργασία στους παράνομους μετανάστες και η δεύτερη ο επανασχεδιασμός των μηχανισμών που έχουν θεσπιστεί προκειμένου να είναι περισσότερο δυνατή η νόμιμη είσοδος.

3.3.2. Για την καταπολέμηση της παραοικονομίας που επωφελείται από την παράνομη μετανάστευση, απαιτούνται συγκεκριμένα νομοθετικά μέτρα και κοινωνικές συμφωνίες. Πρέπει να επιτευχθεί ένας στόχος: το μήνυμα που θα στέλνουν οι μετανάστες που βρίσκονται ήδη εδώ σε εκείνους που σκέφτονται να έρθουν από τις χώρες προέλευσής τους, να είναι ότι, εάν δεν εισέλθουν νόμιμα στην Ένωση θα τους είναι δύσκολο να βρουν εργασία. Εάν μπορέσει να μεταδοθεί το μήνυμα αυτό, θα έχει καθιερωθεί ένας καλός μηχανισμός για τη ρύθμιση της εισερχόμενης μεταναστευτικής ροής. Η ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των μεταναστών που διαμένουν στην ΕΕ και άλλων ατόμων στη χώρα προέλευσής τους έχει σημαντική επίδραση στις μεταναστευτικές διεργασίες, επειδή οι πρώτοι γνωρίζουν καλώς τους μηχανισμούς για τη νόμιμη είσοδο στην Ευρωπαϊκή Ένωση, και διαβιβάζουν ευνοϊκή γνώμη για τη νόμιμη είσοδο και δυσμενή γνώμη για τους παράνομους διαύλους.

3.3.3. Πολλές ευρωπαϊκές χώρες έχουν αναπτύξει, τα τελευταία χρόνια, νέους ποινικούς μηχανισμούς για την καταδίωξη των εγκληματικών οργανώσεων διακίνησης των μεταναστών, δεν έχει όμως καταβληθεί η ίδια προσπάθεια για την επιβολή ποινικών κυρώσεων στη μειονότητα επιχειρηματιών που τους εκμεταλλεύονται. Η Ανακοίνωση της Επιτροπής πρέπει να προωθήσει μέτρα προς αυτή την κατεύθυνση.

3.3.4. Η καταδίωξη των δικτύων παράνομης διακίνησης μεταναστών πρέπει επίσης να αυξηθεί. Τα δίκτυα αυτά έχουν αναπτυχθεί ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια, μέχρι του σημείου να ελέγχουν ένα παγκόσμιο "εμπόριο" που ανέρχεται σε 13000 εκατομμύρια δολάρια ετησίως(8). Η καταπολέμηση αυτού του είδους των οργανώσεων είναι ακόμη ανεπαρκής και αποσυντονισμένη. Θα ήταν απαραίτητο, τα κράτη που δεν το έχουν πράξει ακόμη, να εισαγάγουν στον ποινικό τους κώδικα το αδίκημα της παράνομης σύμπραξης με σκοπό την διακίνηση προσώπων.

3.3.5. Όσον αφορά τους υφιστάμενους νομικούς μηχανισμούς για την εισδοχή των οικονομικών μεταναστών, η Ανακοίνωση είναι σαφής, δεδομένου ότι προτείνει τη διάνοιξη έννομων διόδων εισδοχής. Θα ήταν σκόπιμο, εντούτοις, να προσδιορίζεται καλύτερα ποιοι πρέπει να είναι οι νέοι μηχανισμοί. Φαίνεται σαφές ότι, για την οικονομική μετανάστευση, η είσοδος μπορεί να γίνεται κυρίως με δύο τρόπους: ο πρώτος είναι όταν ο ενδιαφερόμενος διαθέτει ήδη μια προσφορά εργασίας για να εργασθεί (σε μία χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης), ενώ βρίσκεται ακόμη στη χώρα προέλευσής του· ο δεύτερος είναι να του χορηγείται νόμιμη άδεια για εξεύρεση εργασίας εντός της Ένωσης. Προς το παρόν, ο πρώτος τρόπος είναι ο μόνος που υπάρχει στα κράτη της Ένωσης, ενώ ο δεύτερος προβλέπεται μόνο στην ιταλική νομοθεσία. Ενδείκνυται να προωθηθεί η εν λόγω δεύτερη διαδικασία νόμιμης μετανάστευσης.

3.3.6. Η μέχρι στιγμής εμπειρία φαίνεται να καταδεικνύει ότι η απαίτηση να εισέρχονται οι οικονομικοί μετανάστες στην Ένωση μόνον υπό τον όρο ότι θα τους έχει παρασχεθεί προσφορά εργασίας, οδηγεί αναπόφευκτα ένα μεγάλο μέρος των μεταναστών στις παράνομες διόδους. Τούτο οφείλεται στο γεγονός ότι πολλοί εργοδότες παρέχουν εργασία μόνο σε πρόσωπα τα οποία έχουν εξετάσει εκ των προτέρων δια συνεντεύξεως και, ως εκ τούτου, υπάρχουν πολλές θέσεις στις οποίες μπορεί ο μετανάστης να έχει πρόσβαση μόνον αφού έχει περάσει τα σύνορα. Η θεώρηση εισόδου για αναζήτηση εργασίας είναι η πλέον κατάλληλη επιλογή για την επίλυση της δυσχέρειας αυτής και πρέπει να υποστηριχθεί σαφέστερα από την Επιτροπή.

3.3.7. Πρέπει να δεχτούμε ότι υπάρχουν διάφορες διαδικασίες για τη νόμιμη είσοδο μεταναστών. Πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το "μεταναστευτικό σχέδιο" του κάθε μετανάστη. Το σχέδιο αυτό μπορεί να είναι η ίδρυση επιχείρησης, η αναζήτηση εργασίας, η βελτίωση των επαγγελματικών προσόντων, κ.λπ. Το σχέδιο αυτό πρέπει να αντιμετωπίζεται θετικά από τις μεταναστευτικές αρχές(9).

3.4. Η μετανάστευση και οι πολιτικές για την απασχόληση

3.4.1. Η ανεργία στην Ευρωπαϊκή Ένωση μειώνεται μετά από χρόνια οικονομικής ανάπτυξης, μακροοικονομικών πολιτικών, διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και ενεργών πολιτικών για τη δημιουργία απασχόλησης. Δεν υπάρχει κανένα στοιχείο από το οποίο να προκύπτει ότι μια νέα μεταναστευτική πολιτική θα έχει αρνητική επίδραση στη μείωση του ποσοστού της ανεργίας. Η πραγματικότητα μας δείχνει το αντίθετο: η μετανάστευση θα ευνοήσει την οικονομική ανάπτυξη και επομένως και τη δημιουργία απασχόλησης.

3.4.2. Αυτή η νέα μεταναστευτική πολιτική πρέπει να ενσωματώσει την ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση, και δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να αποτελέσει στοιχείο που θα μειώσει την πολιτική ένταση και τις αποφάσεις που λαμβάνονται για τις πολιτικές για την απασχόληση τόσο σε κοινοτικό επίπεδο όσο και στο καθένα από τα κράτη μέλη. Πρέπει να ενισχυθούν οι ενέργειες που αποσκοπούν στη βελτίωση της ικανότητας προς απασχόληση - μέσω της κατάρτισης - των αιτούντων απασχόληση, καθώς και οι πολιτικές ισότητας ευκαιριών.

3.4.3. Στα εθνικά σχέδια δράσης για την απασχόληση πρέπει να συμπεριλαμβάνονται χρήσιμα κριτήρια για τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών. Με την απαραίτητη ελαστικότητα, στα εθνικά σχέδια για την απασχόληση, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι προβλέψεις για τη μετανάστευση με στόχο να εξασφαλίζεται η ομαλή λειτουργία της αγοράς εργασίας.

3.4.4. Στις οδηγίες για την απασχόληση που καταρτίζονται ετησίως με βάση τους τέσσερις πυλώνες (απασχολησιμότητα, επιχειρηματικό πνεύμα, προσαρμογή, ισότητα ευκαιριών) πρέπει να ενσωματώνεται με θετικό τρόπο η νέα πολιτική για τη μετανάστευση.

3.4.5. Οι οδηγίες θα προωθήσουν τη βελτίωση της ποιότητας των θέσεων απασχόλησης τόσο για τους υπηκόους των κρατών μελών όσο και για τους μετανάστες.

3.4.6. Η νέα αυτή προσέγγιση της πολιτικής για τη μετανάστευση απαιτεί να διαδραματίσουν οι κοινωνικοί εταίροι πιο ενεργό ρόλο. Οι κοινωνικοί εταίροι πρέπει να συμμετέχουν σε διαβουλεύσεις και στον προσδιορισμό των μεταναστευτικών στόχων. Οι δημόσιες αρχές θα υποστηριχθούν από τους κοινωνικούς εταίρους στην καταπολέμηση κάθε είδους εκμετάλλευσης των παράνομων μεταναστών. Επίσης, οι κοινωνικοί εταίροι, στα πλαίσια της συλλογικής αυτονομίας τους και των σχέσεων εργασίας, πρέπει να προωθήσουν την κοινωνική ένταξη των μεταναστών και να φροντίσουν για την καταπολέμηση κάθε είδους διακρίσεων.

3.5. Παράνομη μετανάστευση.

3.5.1. Ενόσω θα προωθείται ο έννομος προσανατολισμός της εισερχόμενης μεταναστευτικής ροής, δεν πρέπει να πάψει να αναγνωρίζεται η υφιστάμενη πραγματικότητα, απόρροια περιοριστικών πολιτικών επί δεκαετίες. Αναφερόμαστε εδώ στο σημαντικό αριθμό παράνομων μεταναστών που βρίσκονται στα κράτη της Ένωσης. Για τα άτομα αυτά, είναι επιθυμητό να θεσπιστούν μέτρα για τη νομιμοποίηση του καθεστώτος τους· τα μέτρα αυτά δεν θα ωφελήσουν ενδεχομένως μόνον αυτά τα άτομα, αλλά και το σύνολο της αγοράς εργασίας και το κράτος προνοίας, δεδομένου ότι θα επιτρέψουν να αποκαλυφθούν τομείς της παραοικονομίας.

3.5.2. Η Ανακοίνωση της Επιτροπής αναφέρει την ύπαρξη διαδικασιών νομιμοποίησης σε ορισμένες χώρες, πιστεύουμε όμως ότι θα έπρεπε να υιοθετήσει ευνοϊκή στάση και να προτείνει ελαστικούς τρόπους νομιμοποίησης. Η Επιτροπή θα πρέπει να διενεργήσει έρευνες και μελέτες σχετικά με την κοινωνική και οικονομική επίδραση που είχαν οι ήδη εφαρμοσθείσες διαδικασίες νομιμοποίησης τόσο στην κοινωνία υποδοχής όσο και στους μετανάστες. Από όλες τις μελέτες προκύπτει ότι οι διαδικασίες νομιμοποίησης είναι θετικές για την κοινωνική ένταξη, καθώς και για την είσπραξη των φόρων, τις εισφορές κοινωνικής ασφάλισης και τη λειτουργία της αγοράς εργασίας.

3.5.3. Η βαθμιαία νομιμοποίηση των παράνομων μεταναστών πρέπει να αποτελέσει τμήμα μιας διαδικασίας που περιλαμβάνει την δημιουργία διόδων για τη νόμιμη μετανάστευση και η ένταση της καταπολέμησης των εγκληματικών οργανώσεων που εμπορεύονται ανθρώπους. Είναι απαραίτητο να εξηγηθεί στην κοινή γνώμη ότι, υπό την έννοια αυτή, η νομιμοποίηση δεν θα οδηγήσει σε αύξηση της παράνομης μετανάστευσης, αλλά αντίθετα θα οδηγήσει σε αξιοσημείωτη μείωσή της.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Η συνεργασία με τις χώρες προέλευσης

4.1.1. Στην ανακοίνωση της Επιτροπής επισημαίνεται σχετικά ότι οι μεταναστεύσεις πρέπει να είναι επωφελείς και για τις χώρες προέλευσης. Η έξοδος εγκεφάλων αποτελεί αναμφισβήτητα το πιο αρνητικό στοιχείο της μετανάστευσης, δεδομένου ότι η επένδυση που πραγματοποιεί η χώρα προέλευσης σε κατάρτιση δεν επανεπενδύεται στην ίδια. Ωστόσο, πρέπει να είμαστε σαφέστεροι: τα ευρωπαϊκά κράτη που δέχονται μετανάστες πρέπει να πραγματοποιούν σημαντικές επενδύσεις σε προγράμματα συνεργασίας και ανάπτυξης στις χώρες προέλευσης, συμπεριλαμβανομένων δραστηριοτήτων κατάρτισης και έρευνας. Οι ενισχύσεις για την κατάρτιση και την εκπαίδευση έως τώρα αντιπροσωπεύουν μικρό κεφάλαιο στη συνεργασία για την ανάπτυξη, ενώ θα πρέπει να είναι μεγαλύτερες, τόσο αυτές όσο και τα προγράμματα ανταλλαγής φοιτητών και ερευνητών.

4.1.2. Η υποστήριξη της οικονομικής και ανθρώπινης ανάπτυξης των χωρών προέλευσης πρέπει να είναι μεγαλύτερη από ό,τι σήμερα. Η υποστήριξη αυτή πρέπει να απευθύνεται στην προώθηση της ενδογενούς ποιοτικής ανάπτυξης και ιδιαίτερα της ανάπτυξης των ανθρώπινων πόρων.

4.1.3. Στην ίδια παράγραφο 2.1, η Ανακοίνωση μιλά για αύξηση της κινητικότητας των μεταναστών, μεταξύ της χώρας υποδοχής και της χώρας προέλευσης, προκειμένου να συνιστούν παράγοντα ανάπτυξης για τη δεύτερη. Η έννοια αυτή της κινητικότητας πρέπει να αναπτυχθεί περισσότερο, ώστε να αποτελέσει μια από τις καθοριστικές πτυχές της ρύθμισης της μεταναστευτικής ροής. Οποιοδήποτε άτομο έχει λάβει άδεια παραμονής σε ένα κράτος της Ένωσης, δεν πρέπει να χάνει το δικαίωμα παραμονής ακόμη και αν περνά μακρές χρονικές περιόδους εκτός του κράτους αυτού (όχι μόνο για επισκέψεις, όπως αναφέρει η Ανακοίνωση).

4.1.4. Όταν μιλάμε για κινητικότητα, αναφερόμαστε όχι μόνο στα άτομα που έχουν μόνιμη άδεια διαμονής, αλλά και σε άτομα που έρχονται μόνο για εποχιακή εργασία. Τα άτομα αυτά πρέπει να μπορούν να επιστρέφουν στη χώρα τους με την βεβαιότητα ότι θα μπορέσουν να επανέλθουν για μια νέα περίοδο εποχιακής εργασίας εάν το επιθυμούν.

4.1.5. Πρέπει να συνειδητοποιηθεί η ανάγκη να παρασχεθεί πολιτική και θεσμική υποστήριξη στην εκούσια παλιννόστηση προκειμένου να προκύψει μεγαλύτερο όφελος για την ανάπτυξη των εν λόγω χωρών. Πρέπει να υποστηριχθούν προγράμματα εργασίας ή εγκατάστασης με οικονομικές ενισχύσεις ή ενισχύσεις για κατάρτιση.

4.2. Η δίκαιη μεταχείριση των υπηκόων τρίτων χωρών

4.2.1. Στην ανακοίνωση της Επιτροπής αναφέρεται ότι οι μετανάστες πρέπει να έχουν δικαιώματα "συγκρίσιμα" με τα δικαιώματα των πολιτών των κρατών μελών. Η ΟΚΕ φρονεί ότι θα πρέπει να γίνεται λόγος για "τα ίδια δικαιώματα", με παράλληλη συνεκτίμηση του νομικού χαρακτήρα κάθε κατάστασης: παράνομος μετανάστης, νόμιμος κάτοικος με προσωρινή άδεια, κάτοικος μακράς διάρκειας.

4.2.2. Τα δικαιώματα που αναγνωρίζονται στους μετανάστες που βρίσκονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να είναι, τουλάχιστον, τα δικαιώματα που αναγνωρίζει ο Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στον οποίο επισημαίνεται ότι όλα τα άτομα έχουν βασικά δικαιώματα, και μεταξύ άλλων τα εξής: την οικογενειακή ζωή· την ελευθερία σκέψης, συνείδησης και θρησκείας· την ελευθερία του συνεταιρίζεστε και συνέρχεστε· το δικαίωμα στην εκπαίδευση την επαγγελματική ελευθερία και το δικαίωμα στην εργασία· τη μη άσκηση διακρίσεων τα εργασιακά δικαιώματα και τα δικαιώματα στην κοινωνική ασφάλιση· το δικαίωμα προσφυγής ενώπιον του δικαστηρίου και τη δωρεάν νομική συνδρομή.

4.2.3. Οι παράνομοι μετανάστες δεν αντιμετωπίζονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής ως άτομα στα οποία διασφαλίζονται δικαιώματα. Τελικός στόχος είναι, τα άτομα αυτά, που βρίσκονται μεταξύ μας, να απολάβουν των βασικών ανθρώπινων δικαιωμάτων που καθορίζονται στις κοινές Διεθνείς Συνθήκες των κρατών μελών και στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την προστασία των Ανθρώπινων Δικαιωμάτων και των Θεμελιωδών Ελευθεριών. Πρέπει επίσης να απολαύουν των κοινωνικών δικαιωμάτων που έχουν οι πολίτες των κρατών μελών: υγειονομική βοήθεια, εκπαίδευση των ανηλίκων και αντίστοιχες κοινωνικές ενισχύσεις.

4.2.4. Οι κάτοικοι με προσωρινή άδεια πρέπει να διαθέτουν τα ίδια εργασιακά και κοινωνικά δικαιώματα με τους πολίτες του κράτους στο οποίο κατοικούν. Η Επιτροπή ορθώς επισημαίνει ήδη ότι πρέπει να βελτιωθεί το νομικό καθεστώς των ιδίων και των οικογενειών τους.

4.2.5. Οι μετανάστες που συμπληρώνουν πέντε χρόνια διαμονής πρέπει να αποκτούν μόνιμη άδεια παραμονής που θα πρέπει να συμπεριλαμβάνει το δικαίωμα ελεύθερης μετακίνησης εντός της Ένωσης, υπό τους ίδιους όρους που ισχύουν για τους πολίτες της ΕΕ, και το δικαίωμα ψήφου στις δημοτικές και στις ευρωπαϊκές εκλογές, όπως ακριβώς αναγνωρίζεται και στους πολίτες της Ένωσης που διαμένουν σε άλλο κράτος του οποίου δεν έχουν την υπηκοότητα.

4.2.6. Η Επιτροπή αναφέρεται στον υποχρεωτικό επαναπατρισμό, για τη διασφάλιση της ευρωπαϊκής πολιτικής για τη μετανάστευση. Πιστεύουμε ότι δεν θα έπρεπε να γίνεται λόγος για επαναπατρισμό, παρά μόνον σε συνάρτηση με δύο στοιχεία: Πρώτον, να λαμβάνονται σοβαρά υπόψη οι ανθρωπιστικοί παράγοντες που ενδέχεται να υπεισέρχονται, πριν από οποιονδήποτε επαναπατρισμό. Δεύτερον, πριν από τον επαναπατρισμό, να εξαντλούνται όλες οι δυνατότητες νομιμοποίησης που παρέχει κατά περίπτωση η νομοθεσία. Εξάλλου, πρέπει πάντα να γίνεται προσπάθεια για εκούσιο επαναπατρισμό. Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση του εκούσιου επαναπατρισμού απαιτεί ένα σύνολο δράσεων και ενισχύσεων που να τον καθιστούν ελκυστικό για τους ενδιαφερόμενους.

4.3. Η διαχείριση των μεταναστευτικών ρευμάτων.

4.3.1. Η διαχείριση των μεταναστευτικών ρευμάτων, που εξετάζεται στην παράγραφο 2.4, πρέπει να γίνεται και στις χώρες προορισμού (στην περίπτωσή μας, τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης), και στις χώρες καταγωγής. Η Ανακοίνωση επισημαίνει την ανάγκη εντατικού διαλόγου με τις χώρες προέλευσης, κατά τη γνώμη μας, όμως, πρέπει να εξετάζεται επίσης και ο ρόλος των προξενικών αρχών των κρατών της ΕΕ στις χώρες αυτές. Θα πρέπει, στο εσωτερικό των προξενείων να ενισχυθούν οι ειδικευμένες στην μετανάστευση υπηρεσίες που είναι δηλαδή σε θέση να παραλαμβάνουν τις αιτήσεις μετανάστευσης, είτε για λόγους εργασίας είτε συνένωσης με τις οικογένειές τους, να προβαίνουν στις αναγκαίες διοικητικές ενέργειες, να διοχετεύουν τις προσφορές εργασίας, να θεσπίζουν μηχανισμούς συνεργασίας με τους κοινωνικούς λειτουργούς κ.λπ. Οι υπηρεσίες αυτές θα μπορούν επίσης να διαχειρίζονται και τις αντίστοιχες ενημερωτικές εκστρατείες και να επιτελούν έτσι μια σημαντική εργασία προετοιμασίας που είναι απαραίτητη για την διοχέτευση της μετανάστευσης στις νόμιμες διαδικασίες.

4.3.2. Ο ρόλος των προξενείων όσον αφορά τα μεταναστευτικά ζητήματα πρέπει να είναι διαφανής, παρεμποδίζοντας έτσι οποιαδήποτε αυθαίρετη ενέργεια κατά τη χορήγηση των θεωρήσεων εισόδου (όχι μόνο για λόγους εργασίας). Με τη νέα πολιτική θα πρέπει προοδευτικά να επιτευχθεί η εναρμόνιση των προξενικών διαδικασιών. Οι εθνικές υπηρεσίες απασχόλησης στις χώρες προέλευσης πρέπει να ενημερώνουν για τις προσφορές εργασίας· θα προκύψει κατ αυτόν τον τρόπο μεγαλύτερη διαφάνεια των διαδικασιών.

4.3.3. Στη δραστηριότητα αυτή μπορεί να ενδείκνυται σε μεγάλο βαθμό η χρησιμοποίηση ενός συστήματος ενημέρωσης παρόμοιου με το Εures, το οποίο να διαχειρίζονται οι κοινωνικοί εταίροι και οι ΜΚΟ, και το οποίο να παρέχει πληροφορίες σχετικά με τις ευκαιρίες απασχόλησης και τους αντίστοιχους όρους.

4.3.4. Η νομιμοποίηση των παράνομων μεταναστών που βρίσκονται ήδη στην Ένωση πρέπει να αντιμετωπιστεί ως μέρος της νέας προσέγγισης που πρέπει να υιοθετηθεί για τη μετανάστευση. Δεδομένου ότι η Ανακοίνωση μιλά για διευκόλυνση της εισροής μετανάστευσης και την κρίνει σκόπιμη για την οικονομία μας και για τη μελλοντική δημογραφική μας ισορροπία, η προσοχή πρέπει να επικεντρωθεί κατά κύριο λόγο στους παράνομους μετανάστες που διαμένουν ήδη στην ΕΕ. Στην παράγραφο 3.2 της Ανακοίνωσης τονίζεται η ανάγκη καταπολέμησης της παράνομης εργασίας και της εκμετάλλευσης των μεταναστών· η νομιμοποίηση των παράνομων μεταναστών θα διευκόλυνε σημαντικά το έργο αυτό. Η επόμενη κοινοτική νομοθεσία πρέπει να είναι σαφής ως προς το αίτημα αυτό, για το οποίο δικαιολογείται απόλυτα η πρόβλεψη μιας ειδικής παραγράφου, μετά το σημείο 3.2, με αφετηρία την αναγνώριση της σχέσης που υπάρχει ανάμεσα στις περιοριστικές πολιτικές, την παράνομη μετανάστευση και την απασχόληση. Η Επιτροπή πρέπει να υιοθετήσει πρωτοβουλίες που να ευνοούν με ελαστικό τρόπο τη νομιμοποίηση των ατόμων αυτών.

4.3.5. Η νομιμοποίηση αυτή δεν υπάρχει κανένας λόγος να υλοποιηθεί μέσω έκτακτων διαδικασιών (ή αμνηστιών). Μπορεί να γίνει σταδιακά, με βάση προϋποθέσεις όπως η εργασιακή σχέση, οι οικογενειακοί δεσμοί, η ένταξη στην κοινωνία, οι ανθρωπιστικοί λόγοι κ.λπ. Αυτό που είναι σημαντικό είναι να ανοίξουν δίοδοι για τη νομιμοποίηση των παρανόμων μεταναστών, όπως ακριβώς προτείνεται στην Ανακοίνωση να ανοίξουν δίοδοι για τη νόμιμη είσοδο νέων μεταναστών ροών.

4.3.6. Θα πρέπει να ληφθούν νομοθετικά μέτρα, φορολογικά μέτρα και να συναφθούν συμβατικές συμφωνίες προκειμένου να διευκολυνθεί η, έστω και προοδευτική, αποκάλυψη των επιχειρήσεων της λεγόμενης παραοικονομίας. Οι επιχειρηματίες που επιμένουν να εκμεταλλεύονται τους μετανάστες μέσω της λαθραίας εργασίας και οι οποίοι δεν χρησιμοποιούν τις συμβάσεις αποκάλυψης, θα πρέπει να τιμωρηθούν καταλλήλως. Τα μέτρα όμως αυτά πρέπει να συνοδεύονται και από ευνοϊκή μεταχείριση των μεταναστών που υφίστανται την εκμετάλλευση με σκοπό να καταλήγουν στη νομιμοποίηση για τον εργαζόμενο. Κατ' αυτόν τον τρόπο, οι ίδιοι οι εργαζόμενοι θα έχουν συμφέρον να καταγγέλλουν το καθεστώς εκμετάλλευσης που υφίστανται.

4.3.6.1. Στην καταδίωξη της παράνομης εργασίας και της εκμετάλλευσης των παράνομων μεταναστών είναι απαραίτητη η συνεργασία των κοινωνικών εταίρων. Οι ενώσεις εργοδοτών και οι συνδικαλιστικές οργανώσεις εργαζομένων σε όλα τα επίπεδα έχουν να επιτελέσουν σημαντικό έργο σε συνεργασία με τις αρχές τις αρμόδιες για εργασιακά θέματα και, κατά περίπτωση, για δικαστικά θέματα. Πρέπει να υιοθετηθούν θετικά μέτρα για την αποκάλυψη της παράνομης εργασίας με την παροχή κινήτρων στους φορείς που νομιμοποιούν τους εργαζόμενους και τις επιχειρήσεις.

4.3.7. Στην παράγραφο 3.4.1 της Ανακοίνωσης προτείνεται μηχανισμός για τον προσδιορισμό της αποδεκτής μεταναστευτικής ροής για το κάθε κράτος μέλος, σε συνάρτηση με τις περιοδικές προβλέψεις και τους κατευθυντήριους στόχους. Στην παράγραφο αυτή, αναφέρεται ότι οι ετήσιες ποσοστώσεις δεν είναι πρακτικές. Κατά την άποψή μας, δεν πρέπει να απορριφθούν οι ετήσιες εθνικές ποσοστώσεις, παρότι πρέπει όντως να υποστηριχθεί η ευελιξία κατά την πρόβλεψη και την εφαρμογή τους. Οι ποσοστώσεις μπορούν να συνδέονται με τη θεώρηση για αναζήτηση εργασίας (το μεταναστευτικό σχέδιο) με την οποία επιχειρείται η κάλυψη μιας ζήτησης εργατικού δυναμικού που εμφανίζεται στην αγορά εργασίας σε ορισμένους τομείς όπου είναι δύσκολο να γίνουν σαφείς προβλέψεις. Με τον τρόπο αυτό, το κάθε κράτος θα πρέπει να καθορίζει εκ των προτέρων τον αριθμό αδειών εισόδου για αναζήτηση εργασίας που πρόκειται να χορηγήσει εντός του έτους, ακόμη και εάν ο αριθμός αυτός ενδέχεται να τροποποιηθεί σε συνάρτηση με περιοδικές αναλύσεις και προβλέψεις, με τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων. Σε σχέση με το σύστημα των ποσοστώσεων, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επιθυμεί να επισημάνει ότι η εισδοχή πολιτών τρίτων χωρών για την αγορά εργασίας πρέπει να διαχωρίζεται πλήρως από την εισδοχή για λόγους ανθρωπιστικούς ή για λόγους επανένωσης οικογενειών. Στις δύο τελευταίες περιπτώσεις είναι αποδεκτός οποιοσδήποτε περιορισμός μέσω ποσοστώσεων.

4.3.8. Η θεώρηση για αναζητούντες εργασία - ή για μεταναστευτικό σχέδιο - που αναφέρεται στην παράγραφο 3.4.2, θα έπρεπε να υποστηρίζεται σαφέστερα, σύμφωνα με όσα εκθέσαμε στο κεφάλαιο των γενικών παρατηρήσεων της παρούσας γνωμοδότησης. Κρίνεται αμφίβολο ότι η "απόδειξη οικονομικών αναγκών" που αναφέρεται στην παράγραφο 3.4.2 της Ανακοίνωσης μπορεί να εφαρμοστεί για εργασίες χαμηλής ειδίκευσης, οπότε απαιτείται άλλη δυνατότητα νόμιμης εισόδου για να υπάρξει πρόσβαση στις εργασίες αυτές.

4.4. Κοινωνική ένταξη.

4.4.1. Η ανάγκη ύπαρξης ειδικών προγραμμάτων, σε εθνική, περιφερειακή και τοπική κλίμακα, για την κοινωνική ένταξη των προσφύγων, έτσι όπως εξετάζεται στην παράγραφο 3.5 της Ανακοίνωσης της Επιτροπής κρίνεται ως ιδιαίτερα εύστοχη. Πρέπει λοιπόν να δοθεί έμφαση στη μεγάλη ώθηση που πρέπει να δοθεί στις πολιτικές κοινωνικής ένταξης, με την χορήγηση των απαραίτητων προς τούτο πόρων, δεδομένου ότι όσα έχουν γίνει μέχρι στιγμής έχουν αποδειχθεί σαφώς ανεπαρκή. Τα προγράμματα κοινωνικής ένταξης των κρατών μελών και/ή της ΕΕ πρέπει να βασίζονται σε σαφώς προσδιορισμένους στόχους που να επιτρέπουν την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων και τη σύγκριση των προσπαθειών που καταβάλλουν τα κράτη μέλη.

4.4.2. Η ένταξη πρέπει να νοείται ως η ενσωμάτωση των μεταναστών στο κοινό σύστημα δικαιωμάτων και υποχρεώσεων που καθορίζουν τα δημοκρατικά συστήματα των κρατών μελών, σε πλαίσια επαρκούς σεβασμού των πεποιθήσεων όλων των ατόμων.

4.4.3. Η πρόσβαση των μεταναστών στην εργασία και τη διαμονή πρέπει να γίνεται υπό συνθήκες ισότητας ευκαιριών. Ένας σημαντικός στόχος στο πεδίο αυτό είναι τα εν λόγω άτομα να έχουν ταχεία πρόσβαση στις εργασίες για τις οποίες έχουν την κατάλληλη ειδίκευση. Πρέπει να χαραχτούν πολιτικές για την καταπολέμηση των παρατηρούμενων περιπτώσεων στις οποίες παραμένουν για παρατεταμένο χρονικό διάστημα σε ανειδίκευτες εργασίες άτομα τα οποία θα μπορούσαν να απασχοληθούν σε θέσεις μεγαλύτερης ειδίκευσης.

4.4.4. Η εκπαίδευση έχει βασική σημασία για την οικοδόμηση, μεταξύ όλων των ατόμων, της συνύπαρξής τους ως πολιτών και για την κοινωνική ένταξη των μεταναστών, και χωρίς αμφιβολία διαδραματίζει βασικό ρόλο στην πρόληψη και την καταπολέμηση του ρατσισμού και της ξενοφοβίας.

4.4.5. Για την καταπολέμηση των οιουδήποτε τύπου κοινωνικών διακρίσεων, είναι απαραίτητη η δέσμευση των πολιτικών δυνάμεων, των κοινωνικών εταίρων και των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Δεν αρκούν, όμως, οι δημόσιες συζητήσεις και οι θετικές δηλώσεις των πλέον σημαινόντων πολιτικών ηγετών· χρειάζεται ένα πρόγραμμα δράσης, αποφασιστικό και συγκεκριμένο το οποίο θα περιλαμβάνει τις πολιτικές δυνάμεις, το εκπαιδευτικό σύστημα και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, ώστε να διαδίδεται η ενημέρωση και οι κατάλληλες αξίες.

4.4.6. Η ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης υπέρ της εξίσωσης των δικαιωμάτων και της κοινωνικής ένταξης των μεταναστών αποτελεί σημαντική πρόκληση για τις ευρωπαϊκές κοινωνίες. Η Επιτροπή θα έπρεπε να τονίζει ότι πρέπει να καταβληθούν σημαντικές προσπάθειες σε όλα τα κράτη.

4.4.7. Η συμμετοχή των μεταναστών στον δημόσιο βίο αποτελεί ιδιαίτερη πτυχή της ένταξής τους. Το δικαίωμα ψήφου είναι πολύ σημαντικό από την άποψη αυτή. Υπενθυμίζουμε σχετικά, μια παλαιά και παραμελημένη Σύσταση της Επιτροπής, που μεταφέρθηκε στη νομοθεσία λίγων μόνο κρατών μελών. Θα ήταν ενδιαφέρον να προβεί η Επιτροπή σε μια συγκριτική αξιολόγηση της επίδρασης της άσκησης του δικαιώματος ψήφου σε τοπικό επίπεδο, εκεί όπου υπάρχει η σχετική εμπειρία.

4.4.8. Η πρόταση της Επιτροπής για χορήγηση αστικής ιθαγένειας στους υπηκόους τρίτων χωρών κρίνεται θετική, θα έπρεπε όμως να υπάρξει ευνοϊκή αντιμετώπιση και για τη χορήγηση της ευρωπαϊκής ιθαγένειας σε όσους διαμένουν σε κράτος της ΕΕ για μακρό χρονικό διάστημα. Κάτι τέτοιο προϋποθέτει την απαραίτητη τροποποίηση της Συνθήκης της Ένωσης.

4.5. Η κοινή γνώμη

4.5.1. Το να υιοθετήσει η κοινή γνώμη ευνοϊκή στάση έναντι της πιο ανοικτής μεταναστευτικής πολιτικής που προτείνεται δεν θα είναι εύκολο. Ωστόσο επείγει να αναληφθεί ευρύ έργο προς την κατεύθυνση αυτή.

4.5.2. Πρέπει να προωθηθεί η ανάπτυξη της όσο το δυνατό ευρύτερης πληροφόρησης σχετικά με την κατάσταση της απασχόλησης και τα οφέλη που προκύπτουν από τη μετανάστευση για την ανάπτυξη της οικονομίας και τη δημιουργία απασχόλησης. Πρέπει συγκεκριμένα να αντικρουστούν τα επιχειρήματα σύμφωνα με τα οποία οι μετανάστες αφαιρούν θέσεις εργασίας από τους υπηκόους των κρατών.

4.5.3. Οι δημογραφικές τάσεις για τις οποίες παρέχονται στοιχεία στην Ανακοίνωση πρέπει επίσης να διαδοθούν ευρύτερα στην κοινή γνώμη.

4.5.4. Ο ευρωπαϊκός πληθυσμός πρέπει να ενημερωθεί καλύτερα σχετικά με τα αρνητικά αποτελέσματα της μαύρης ή παράνομης εργασίας και τα οφέλη που συνεπάγεται, για το κράτος ευημερίας, η νομιμοποίηση όλων των παράνομων εργαζομένων.

4.5.5. Οι ευρωπαϊκές και εθνικές δημόσιες αρχές πρέπει να διευρύνουν τις δραστηριότητές τους και συγκεκριμένα αυτές που αποσκοπούν στην κοινωνική ευαισθητοποίηση, προκειμένου να ευνοηθεί η κοινωνική ένταξη και να καταπολεμηθεί ο ρατσισμός και η ξενοφοβία.

Βρυξέλλες, 12 Ιουλίου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) Άρθρο 13 της Οικουμενικής Διακήρυξης των δικαιωμάτων του ανθρώπου: 1) Καθένας έχει το δικαίωμα να κυκλοφορεί ελεύθερα και να εκλέγει τον τόπο της διαμονής του στο εσωτερικό ενός κράτους. 2) Καθένας έχει το δικαίωμα να εγκαταλείπει οποιαδήποτε χώρα ακόμα και τη δική του και να επιστρέφει σε αυτήν.

(2) Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, ΕΕ C 168 της 16.6.2000.

(3) Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, ΕΕ C 155 της 29.5.2001.

(4) Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής ΕΕ C 193 της 10.7.2001.

(5) Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για τη θέσπιση κοινής διαδικασίας παροχής ασύλου και ομοιόμορφου καθεστώτος σε όλη την Ένωση για τα άτομα στα οποία χορηγείται άσυλο" COM(2000) 755 τελικό.

(6) Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, EE C 204 της 18.7.2000.

(7) Ενημερωτικό έγγραφο της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για τη "Δημογραφική κατάσταση και προοπτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης".

(8) Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για την καταπολέμηση του διεθνικού οργανωμένου εγκλήματος - Παλέρμο, 12-15 Δεκεμβρίου 2000.

(9) Παράρτημα στο ενημερωτικό έγγραφο της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής.