Το ποσοστό ανεργίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση έφθασε στο ανώτατο επίπεδο του 9,7% κατά τα μέσα του 2010 και, έπειτα από μικρή μείωση κατά τη διάρκεια του πρώτου εξαμήνου του 2011, έφτασε και πάλι το 9,7%. Οι γυναίκες αντιμετώπισαν υψηλότερα ποσοστά ανεργίας από τους άνδρες καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου, σημειώνοντας ποσοστό ανεργίας ύψους 9,9% τον Σεπτέμβριο (το ποσοστό ανεργίας των ανδρών ήταν 9,5%). Οι διαφορές είναι μεγάλες στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ορισμένα κράτη μέλη σημειώνουν τώρα επίπεδα ανεργίας χαμηλότερα από ό,τι πριν από την κρίση, ενώ άλλα εξακολουθούν να παραμένουν σε επίπεδα υψηλότερα του 12%. Για την περίοδο 2007-2010, σχεδόν τρία τρίμηνα της αύξησης του αριθμού ανέργων στην Ευρωπαϊκή Ένωση μπορούν να αποδοθούν σε τέσσερα μόνο κράτη μέλη : Ισπανία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ιταλία και Γαλλία. Ωστόσο, και άλλα κράτη μέλη αντιμετώπισαν επίσης δραματικές αυξήσεις των ποσοστών ανεργίας, όπως οι χώρες της Βαλτικής και οι IE, EL, PT, SK και BG. Αντίθετα, κατά τη διάρκεια της ίδιας περιόδου τα ποσοστά ανεργίας παρέμειναν χαμηλά στις AT, NL και LU, ενώ στη DE το ποσοστό ανεργίας μειώθηκε.

Μια σύσταση για την καταπολέμηση της αδήλωτης εργασίας προκάλεσε νέες πολιτικές αντιδράσεις με τη μορφή νομικών πράξεων για την καταπολέμηση των παράνομων συμβάσεων εργασίας (IT). Άλλα κράτη μέλη έλαβαν μέτρα επιβολής της νομοθεσίας, αυξάνοντας την επικέντρωση στις επιθεωρήσεις (PL, CZ, BG), ενώ ένα κράτος μέλος χρησιμοποίησε πόρους του ΕΚΤ για να καταπολεμήσει την παράνομη απασχόληση. Άλλα κράτη μέλη ανέλαβαν δικές τους πρωτοβουλίες και επικεντρώθηκαν στην κανονιστική ρύθμιση της αδήλωτης εργασίας μέσω φορολογικών εκπτώσεων όσον αφορά τις ανακαινίσεις των κατοικιών (ES). Απαιτούνται περισσότερες προσπάθειες για να υποστηριχθεί η μετάβαση από την άτυπη ή την αδήλωτη εργασία στην κανονική απασχόληση, συμπεριλαμβανομένων και πρωτοβουλιών για την ενίσχυση του εντοπισμού της αδήλωτης εργασίας καθώς και πρωτοβουλιών για τη μείωση των οικονομικών κινήτρων για την άτυπη εργασία.

Επτά κράτη μέλη έλαβαν ειδική κατά χώρα σύσταση που συνδέεται με τους μισθούς. Η πλειονότητα των εν λόγω συστάσεων αφορούσε μεταρρυθμίσεις των μισθολογικών διαπραγματεύσεων προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι μισθοί εξελίσσονται σύμφωνα με τις εξελίξεις της παραγωγικότητας. Ορισμένες αφορούσαν το ειδικότερο ζήτημα των συστημάτων τιμαριθμικής αναπροσαρμογής των μισθών. Τα μέτρα πολιτικής που ελήφθησαν περιλαμβάνουν δεσμεύσεις για την αποκέντρωση των μισθολογικών διαπραγματεύσεων, (IT, ES), ενώ άλλα μέτρα περιλαμβάνουν δεσμεύσεις για την επανεξέταση του μηχανισμού τιμαριθμικής αναπροσαρμογής των μισθών (CY, MT) σε συνδυασμό με προσωρινή και μερική αναστολή του μηχανισμού (CY).

Οκτώ κράτη μέλη έλαβαν ειδική κατά χώρα σύσταση είτε για μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης στα άτομα με χαμηλές/μεσαίες αποδοχές είτε για μετατόπιση της φορολογίας από την εργασία με σκοπό την προώθηση της απασχόλησης. Τα λίγα μέτρα που ελήφθησαν αφορούν την εξάλειψη των φορολογικών αντικινήτρων για την απασχόληση συγκεκριμένων ομάδων με επικεντρωμένο τρόπο (BE) καθώς και πρωτοβουλίες για την παράταση της αποζημίωσης για τη σταδιακή μείωση της έκπτωσης του φόρου για τους εργαζομένους με χαμηλές αμοιβές το 2012 (HU). Μια μικρή ομάδα κρατών μελών έχει ήδη θεσπίσει ή αναλάβει δεσμεύσεις όσον αφορά τη μετατόπιση της φορολογίας από την εργασία με γενικό τρόπο (DK, EE). Θα πρέπει να καταβληθούν περαιτέρω προσπάθειες για να μετατοπιστεί η φορολογική επιβάρυνση από την εργασία, ιδίως για τις ευάλωτες ομάδες, τους εργαζομένους με χαμηλά προσόντα και/ή τα δεύτερα εργαζόμενα μέλη της οικογένειας, προς λιγότερο επιβλαβή είδη φόρων ή μέσω του επαναπροσδιορισμού του προφίλ της φορολογίας της εργασίας.

Πολλά κράτη μέλη επιδιώκουν την αύξηση του τριτοβάθμιου μορφωτικού επιπέδου μέσω ενός ευρέος φάσματος μέτρων, τα οποία επικεντρώνονται συχνά στη διεύρυνση της πρόσβασης σε ομάδες που σήμερα υποεκπροσωπούνται. Τα μέτρα περιλαμβάνουν άμεση χρηματοδοτική στήριξη, καθοδήγηση και παροχή συμβουλών ή προπαρασκευαστικά μαθήματα, πολλές δε χώρες προσφέρουν στοχοθετημένη υποστήριξη σε ομάδες χαμηλού εισοδήματος (BE, FR, CY, PL, RO) ή σε σπουδαστές που προέρχονται από οικογένειες μεταναστών (BE, BG, NL, DK, EE, FI, GR). Ορισμένα κράτη μέλη έχουν λάβει συγκεκριμένα μέτρα για να αυξηθούν τα ποσοστά ολοκλήρωσης, π.χ. βοηθώντας τα άτομα που κινδυνεύουν να εγκαταλείψουν τις σπουδές τους με καθοδήγηση και παροχή συμβουλών (FR, LU, NL, SE, SI). Οι μεταρρυθμίσεις πρέπει να αντιμετωπίσουν τη διπλή πρόκληση της αύξησης του αριθμού των ατόμων που αποφοιτούν με επιτυχία, και, παράλληλα, της διατήρησης και της βελτίωσης της ποιότητας της εκπαίδευσης και της έρευνας.

Για την καταπολέμηση της πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου, ορισμένα κράτη μέλη έχουν θεσπίσει προληπτικά μέτρα, με την καθιέρωση υποχρεωτικού προσχολικού έτους (AT, BG, CY, DK, EL, HU, PL, RO), ενώ η μεγάλη πλειονότητα έλαβε μέτρα παρέμβασης που αποσκοπούν στην υποστήριξη των ατόμων, π.χ. με την παροχή συμβουλών ή την καθοδήγηση. Σύμφωνα με τις συστάσεις του Συμβουλίου του 2011 σχετικά με τις πολιτικές για τη μείωση της πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου, τα εν λόγω μέτρα πρέπει να συμπληρώνουν τα αντισταθμιστικά μέτρα, όπως η εκπαίδευση δεύτερης ευκαιρίας για τα άτομα που εγκατέλειψαν την εκπαίδευση και την κατάρτιση πρόωρα.

Άλλα κράτη μέλη έλαβαν μέτρα για την αντιμετώπιση της κατάστασης του αναμορφωμένου συστήματος ένταξης των νεοαφιχθέντων μεταναστών στην αγορά εργασίας, ιδίως όσον αφορά τη γλωσσική κατάρτιση (SE). Άλλα κράτη μέλη έλαβαν μέτρα για τη διευκόλυνση της αναγνώρισης των πτυχίων, την προσφορά εκπαίδευσης δεύτερης ευκαιρίας για τους νέους ενηλίκους και τη δημιουργία προγραμμάτων καθοδήγησης και κατάρτισης για τις γυναίκες (AT).

Η πολιτική απάντηση περιλαμβάνει προτάσεις για την αύξηση των επιδοτήσεων των εργοδοτών που χορηγούνται στο πλαίσιο του σχεδίου «Win Win» («Οφέλη για όλους») για συγκεκριμένες ομάδες-στόχους (BE). Ορισμένα κράτη μέλη έχουν δρομολογήσει ολοκληρωμένες δράσεις (ΕΚΤ και ΕΤΠΑ) για τη μετάβαση από τη φροντίδα των παιδιών μέσω ιδρυμάτων σε εκείνη που βασίζεται στις τοπικές κοινότητες και για την ανάπτυξη νέων επιλογών κοινωνικών κατοικιών για τους Ρομ (BG).

Άλλα κράτη έλαβαν μέτρα για την αντιμετώπιση της κατάστασης των μακροχρόνια ανέργων (SK, EE, ES), εξετάζοντας την καλύτερη χρήση των έργων που χρηματοδοτεί το ΕΚΤ (EE, EL, PL) ή τους πόρους από καταργηθείσες απαλλαγές των εργαζομένων μεγαλύτερης ηλικίας από τις εισφορές ασφάλισης κατά της ανεργίας (AT). Σε ορισμένα κράτη μέλη, η μακροχρόνια ανεργία σχεδιάζεται να αντιμετωπιστεί με τη δημιουργία ενδιάμεσων αγορών εργασίας (SK).

Η πολιτική απάντηση περιλαμβάνει αναγγελίες σχετικά με τη βελτίωση ή την μεταρρύθμιση της παροχής υπηρεσιών παιδικής φροντίδας (UK, PL, AT, CZ, NL) και ολοήμερα σχολικά κέντρα (ΑΤ), με στόχο την ενθάρρυνση των αέργων και των μόνων γονέων να εργαστούν, ή την παροχή στους γονείς που εργάζονται με καθεστώς μερικής απασχόλησης της δυνατότητας να εργάζονται περισσότερες ώρες. Άλλα μέτρα περιλαμβάνουν πρωτοβουλίες που οποίες αποσκοπούν στην ευαισθητοποίηση όσον αφορά την ίση μεταχείριση των γυναικών και των ανδρών, π.χ. με την καθιέρωση ενός υπολογιστή εισοδήματος ή ενός δείκτη φύλου (AT).

Ορισμένες χώρες δρομολόγησαν μεταρρυθμίσεις στον τομέα της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης (PL, SK, CY, EE), δίνοντας στα συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισής τους τη δυνατότητα να ανταποκρίνονται καλύτερα στις υπάρχουσες και προβλεπόμενες ανάγκες σε δεξιότητες (BE, FR, EL, ES, FR, HU, IE, IT, RO, SK, SI, UK). Χρειάζεται εντονότερος προσανατολισμός των προγραμμάτων επαγγελματικής κατάρτισης στην αγορά εργασίας, μαζί με τη δημιουργία επαρκών τρόπων παροχής επαγγελματικής κατάρτισης, ιδίως μαθητείας, σε συνεργασία με τους κοινωνικούς εταίρους.

Έχει αναληφθεί μια σειρά πρωτοβουλιών πολιτικής, σε απάντηση στις ειδικές κατά χώρα συστάσεις οι οποίες απευθύνθηκαν σε 16 κράτη μέλη και αφορούν την επένδυση και τις μεταρρυθμίσεις στην εκπαίδευση και την κατάρτιση.

Μεταξύ των κρατών μελών για τα οποία υπογραμμίστηκε η πρόωρη εγκατάλειψη του σχολείου, οι πρωτοβουλίες που ανελήφθησαν περιλαμβάνουν την πρόληψη της πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου με, π.χ., τη δρομολόγηση προγραμμάτων προγύμνασης των νέων (AT), την περαιτέρω επέκταση του Νέου Σχολείου Μέσης Εκπαίδευσης (AT) ή τη στήριξη των ατόμων που εγκατέλειψαν πρόωρα το σχολείο ώστε να καλύψουν τη διαφορά και να εξασφαλίσουν τους απαραίτητους τίτλους σπουδών (AT, BG). Προτάθηκαν επίσης μέτρα με τα οποία οι μαθητές που κινδυνεύουν να εγκαταλείψουν πρόωρα το σχολείο να κατευθύνονται προς ενδιαφέρουσες δυνατότητες σταδιοδρομίας μέσω της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης και της διαφοροποίησης των διαθέσιμων σχολείων και των προσφερόμενων εκπαιδευτικών προγραμμάτων (MT). Άλλα κράτη μέλη πρότειναν κοινωνικές ρήτρες για τις δημόσιες συμβάσεις, για την εξασφάλιση της μαθητείας για τη νεολαία στο σύστημα επαγγελματικής εκπαίδευσης (DK).

Ωστόσο, υπάρχουν περιθώρια για τη θέσπιση πολιτικών πρόληψης και έγκαιρης παρέμβασης, οι οποίες θα απευθύνεται στα άτομα που κινδυνεύουν να εγκαταλείψουν το σχολείο, μεταξύ άλλων με την ενίσχυση των δυνατοτήτων και της ποιότητας της προσχολικής εκπαίδευσης και των εγκαταστάσεων φροντίδας, την παροχή πιο εξατομικευμένων μαθησιακών προσεγγίσεων, την πιο στοχοθετημένη υποστήριξη για μαθητές που κινδυνεύουν να εγκαταλείψουν το σχολείο, την εφαρμογή συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης και την καθιέρωση εξωσχολικών δραστηριοτήτων, έτσι ώστε να διευρυνθούν οι ευκαιρίες για μάθηση και προσωπική ανάπτυξη. Επίσης, χρειάζεται να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στη συνάφεια των εκπαιδευτικών αποτελεσμάτων των παιδιών που προέρχονται από οικογένειες μεταναστών με την αγορά εργασίας.

Ένας άλλος τομέας πολιτικών λύσεων είναι η μεταρρύθμιση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, ώστε τα προγράμματα σπουδών να ευθυγραμμιστούν καλύτερα με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας. Τα μέτρα περιλαμβάνουν π.χ., ένα πρόγραμμα μεταρρύθμισης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης με τίτλο «Σύμπραξη για τη γνώση» (PL) ή τη δημιουργία «τεχνικών σχολών πανεπιστημιακού επιπέδου (UTCs)» σε συνεργασία με τους εργοδότες και τα πανεπιστήμια (UK). Άλλα κράτη μέλη έχουν λάβει μέτρα για τη διευκόλυνση της πρόσβασης στην επαγγελματική εκπαίδευση (ES).

Νέες στρατηγικές διά βίου μάθησης θεσπίστηκαν σε ορισμένα κράτη μέλη (AT, PL, SK) και ανανεώθηκαν σε άλλα (EE), ενώ άλλα κράτη μέλη ξεκίνησαν εθνικό διάλογο και κατάρτισαν λευκή βίβλο (LU). Είναι σημαντικό να συνεχιστεί η προώθηση της αναβάθμισης των δεξιοτήτων και της διά βίου μάθησης, με ιδιαίτερη έμφαση στους άνεργους νέους και τους ενήλικους με χαμηλές ή παρωχημένες δεξιότητες, και να εξασφαλιστεί η συμμετοχή των επιχειρήσεων και των τοπικών αρχών σε συμπράξεις που να διασφαλίζουν ότι η αναβάθμιση των δεξιοτήτων ανταποκρίνεται στις συγκεκριμένες ανάγκες των τοπικών αγορών εργασίας.

Η συμβολή του ΕΚΤ στις προτεραιότητες της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» Το ΕΚΤ είναι ένα από τα κύρια χρηματοδοτικά μέσα για την υποστήριξη της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Πολλές από τις προτεραιότητες της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» υλοποιούνται με τα τρέχοντα επιχειρησιακά προγράμματα που χρηματοδοτούνται από το ΕΚΤ στην παρούσα περίοδο προγραμματισμού. Κατά τα τελευταία έτη, τα προγράμματα έχουν αποδειχθεί ότι είναι αρκετά ευέλικτα ώστε να αντιμετωπίσουν την εξέλιξη των κοινωνικοοικονομικών συνθηκών· όπου χρειάστηκε, έγιναν οι αναγκαίες τροποποιήσεις. Για την περίοδο 2014-2020 το ΕΚΤ θα ευθυγραμμιστεί πλήρως και θα επικεντρωθεί στη στρατηγική «Ευρώπη 2020» και στους κύριους στόχους της. Θα επικεντρωθεί στην υποστήριξη των πολιτικών των κρατών μελών οι οποίες συνδέονται στενά με τις ολοκληρωμένες κατευθυντήριες γραμμές, τις κατά χώρα ειδικές συστάσεις και τα εθνικά προγράμματα μεταρρυθμίσεων. Όσον αφορά το πεδίο εφαρμογής, το σχέδιο κανονισμού του ΕΚΤ για την περίοδο 2014-2020 καθορίζει τέσσερις θεματικούς στόχους: - προαγωγή της απασχόλησης και της κινητικότητας των εργαζομένων· - επένδυση στην εκπαίδευση, στις δεξιότητες και στη διά βίου μάθηση· - προώθηση της κοινωνικής ένταξης και καταπολέμηση της φτώχειας· - βελτίωση της θεσμικής ικανότητας και της αποτελεσματικής δημόσιας διοίκησης. Το Ταμείο έχει να διαδραματίσει ιδιαίτερο ρόλο στην υποστήριξη πολλών από τις εμβληματικές πρωτοβουλίες της στρατηγικής, όπως η Ατζέντα για νέες δεξιότητες για νέες θέσεις εργασίας, Ευρωπαϊκή πλατφόρμα για την καταπολέμηση της φτώχειας και η πρωτοβουλία «Νεολαία σε κίνηση». Το ΕΚΤ θα συμβάλει επίσης σε άλλες σημαντικές προτεραιότητες, όπως η ενίσχυση των επενδύσεων στην έρευνα και την καινοτομία, η βελτίωση της προσβασιμότητας στις τεχνολογίες της πληροφορίας και της επικοινωνίας και της χρήσης αυτών, η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, η υποστήριξη της μετάβασης σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και η προώθηση της βιώσιμης χρήσης των πόρων.

2.5Εξισορρόπηση της ασφάλειας και της ευελιξίας (κατευθυντήρια γραμμή 7)

Σε πολλά κράτη μέλη ελήφθησαν γενικά μέτρα για την αντιμετώπιση της ισορροπίας μεταξύ της ασφάλειας και της ευελιξίας, ιδίως όσον αφορά την επανεξέταση των επιδομάτων ανεργίας και των κοινωνικών παροχών, την καταπολέμηση του κατακερματισμού της αγοράς εργασίας και τη μεταρρύθμιση της ισχύουσας νομοθεσίας για τους κατώτατους μισθούς ή την ενίσχυση της συμμόρφωσης με τις διατάξεις σχετικά με τον κατώτατο μισθό, καθώς και την αδήλωτη εργασία. Η βελτίωση της εφαρμογής της ευελιξίας με ασφάλεια με ολοκληρωμένο τρόπο εξακολουθεί να αποτελεί προτεραιότητα για τις αγορές εργασίας των περισσότερων κρατών μελών.

Πέντε κράτη μέλη έλαβαν ειδική κατά χώρα σύσταση σχετικά με τη λειτουργία της αγοράς εργασίας και με την καταπολέμηση του κατακερματισμού της. Το επίκεντρο των συστάσεων παρουσίαζε σημαντικές διαφορές, ενώ ο κεντρικός άξονας ήταν η μεταρρύθμιση της νομοθεσίας για την προστασία της απασχόλησης (ΝΠΑ), ώστε να μειωθεί ο κατακερματισμός μεταξύ των ατόμων με συμβάσεις προσωρινής εργασίας και εκείνων με συμβάσεις αορίστου χρόνου.

Δύο κράτη μέλη έδωσαν πολιτική απάντηση η οποία περιλαμβάνει νομοθετικές μεταρρυθμίσεις με στόχο τη μείωση του διττού χαρακτήρα της αγοράς εργασίας, την ενίσχυση της εσωτερικής ευελιξίας και τη βελτίωση των ευκαιριών απασχόλησης για τους ανέργους (ES), ή νομοθεσία σχετικά με τη θέσπιση «μέτρων στήριξης της απασχόλησης» για την ενίσχυση του δεύτερου επιπέδου διαπραγματεύσεων (IT).

Άλλες χώρες θέσπισαν τη νομική βάση για τη νομοθετική ρύθμιση της λειτουργίας των εταιρειών προσωρινής απασχόλησης (LT) ή την αύξηση της ευελιξίας της αγοράς εργασίας τους μέσω μεταρρύθμισης του εργατικού κώδικα (SK). Είναι αναγκαίο να εξασφαλιστεί ότι τα άτομα με συμβάσεις προσωρινής και μερικής απασχόλησης έχουν επαρκή κοινωνική προστασία, ιδίως παρέχοντάς τους τη δυνατότητα να αποκτήσουν αξιοπρεπή συνταξιοδοτικά δικαιώματα, και ότι θεμελιώνεται το πλαίσιο που θα τους επιτρέψει να προοδεύσουν στην αγορά εργασίας, μεταξύ άλλων, με τη δυνατότητα να στραφούν σε εργασία πλήρους απασχόλησης, να έχουν σταδιοδρομία, καθώς και πρόσβαση στην κατάρτιση.

2.6Μεταρρύθμιση των συνταξιοδοτικών συστημάτων (κατευθυντήρια γραμμή 10)