Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για τις «Βασικές κατευθύνσεις μελλοντικής οικονομικής πολιτικής»

(1999/C 51/11)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής για την ανάπτυξη και την απασχόληση στο προσανατολισμένο προς τη σταθερότητα πλαίσιο της ΟΝΕ - προβληματισμοί για την οικονομική πολιτική ενόψει των μελλοντικών γενικών κατευθύνσεων 1998 [COM(98) 103 τελικό] και τη σύσταση της Επιτροπής για τις γενικότερες κατευθύνσεις της οικονομικής πολιτικής των κρατών μελών και της Κοινότητας [COM(98) 279 τελικό] 7

έχοντας υπόψη την απόφαση της Επιτροπής της 27ης Φεβρουαρίου 1998, σύμφωνα με την πρώτη παράγραφο του άρθρου 198 Γ της συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για διαβουλεύσεις στα ζητήματα αυτά 7

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της 13ης Μαΐου 1998 για την κατάρτιση γνωμοδότησης για το θέμα αυτό και για την ανάθεση στην επιτροπή 6 - απασχόληση, κοινωνική πολιτική, ενιαία αγορά, βιομηχανία, ΜΜΕ - της προετοιμασίας των σχετικών εργασιών 7

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 110/98 rev.) που υιοθετήθηκε από την επιτροπή 6 στις 20 Ιουλίου 1998 (Εισηγήτρια: η κ. Bresso) 7

υιοθέτησε κατά την 26η σύνοδο ολομέλειας της 18ης και 19ης Νοεμβρίου 1998 (συνεδρίαση της 19ης Νοεμβρίου) την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή: κύρια στοιχεία του εγγράφου της Επιτροπής

1.1. Το έγγραφο της Επιτροπής υποστηρίζει ότι η σημερινή οικονομική ανάπτυξη που προκύπτει από τη μείωση των επιτοκίων, που με τη σειρά της είναι αποτέλεσμα της σύγκλισης και των πολιτικών λιτότητας, μπορεί να μετασχηματιστεί σε διαδικασία μόνιμης ανάπτυξης που θα καθοδηγείται από τις επενδύσεις. Ωστόσο, ενώπιον της αύξησης του ΑΕΠ της ΕΕ που ισοδυναμεί με 2,6 % το 1997 και 3 % το 1998 δεν έχουν παρατηρηθεί παρά ελάχιστες αυξήσεις του επιπέδου απασχόλησης: το πρόβλημα της απασχόλησης παραμένει το κυριότερο πρόβλημα της ΕΕ.

Η επίλυση το προβλήματος της απασχόλησης στην ΕΕ μπορεί να επιτευχθεί μόνο σε μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη περίοδο και θα εξαρτηθεί από την πραγματική εγκαθίδρυση μιας διαδικασίας μόνιμης ανάπτυξης καθοδηγούμενης από τις επενδύσεις 7 ο στόχος αυτός μπορεί να επιτευχθεί στο βαθμό που υπάρχουν αχρησιμοποίητες παραγωγικές δυνατότητες που μπορούν να διευκολύνουν την ανάπτυξη που δεν οδηγεί σε πληθωρισμό.

Σε σχέση με το στόχο αυτό η οικονομική πολιτική της ΕΕ δεν πρέπει να αποκλίνει από ορισμένες βασικές προϋποθέσεις: διατήρηση της νομισματικής σταθερότητας και της εμπιστοσύνης των αγορών, ολοκληρωτική εφαρμογή των μέτρων σύγκλισης, συγκράτηση της δυναμικής των μισθών, υλοποίηση διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων.

1.2. Το πρόβλημα της απασχόλησης στο εσωτερικό της ΕΕ παρουσιάζει μία διπλή πτυχή: από τη μία πλευρά υφίστανται, το 1997, 18 εκατ. άνεργοι (με ποσοστό ανεργίας της τάξεως του 10,7 %) από την άλλη η σχέση μεταξύ απασχολούμενου και ενεργού πληθυσμού στην ΕΕ ισοδυναμεί με 60 % έναντι 74 % των ΗΠΑ και της Ιαπωνίας.

Οι στόχοι της ΕΕ είναι από τη μία πλευρά η μείωση του ποσοστού ανεργίας σε φυσιολογικά επίπεδα, και από την άλλη η επιστροφή σε μία σχέση «απασχολούμενου/ενεργού πληθυσμού» που να ισοδυναμεί με το αντίστοιχο ποσοστό του 1961 (67 %) ή την επίτευξη ποσοστού παρόμοιου με αυτό των ΗΠΑ και της Ιαπωνίας (72 %), με την επακόλουθη εισροή στην αγορά εργασίας ενός δυναμικού από 22 έως και 34 εκατομμύρια άτομα.

Αυτός ο δεύτερος στόχος θα πρέπει να επιτευχθεί με την ενθάρρυνση είτε της εξαρτημένης απασχόλησης είτε της αυτόνομης εργασίας ή της δημιουργίας επιχειρήσεων 7 επιπλέον είναι αναγκαίο να προσδιορισθούν νέες δραστηριότητες στο πεδίο της κοινωνικής οικονομίας και να επιδιωχθεί ή να καταστεί πιο ευέλικτη η προσφορά εργασίας των νέων έναντι μιας σειράς απασχολήσεων που γενικώς θεωρούνται ως χαμηλώς ελκυστικές.

Ειδική σημασία έχει η προσφορά κοινωνικής εργασίας που εμφανίζεται αρκετά περιορισμένη κυρίως στις χώρες της Νότιας Ευρώπης ενώ μία πιο κατάλληλη παρουσία των γυναικών στην αγορά εργασίας θα αυξήσει από μόνη της ουσιαστικά το ποσοστό απασχόλησης στην ΕΕ.

Γενικότερα, είναι αναγκαίες από τη μία πλευρά πολιτικές επιμόρφωσης και αξιοποίησης του ανθρώπινου κεφαλαίου, που να περιλαμβάνουν προγράμματα επανειδίκευσης, και από την άλλη δραστήριες πολιτικές της αγοράς εργασίας και διαρθρωτικές πολιτικές για να αντιμετωπισθεί η ανεπαρκής καθαρή αύξηση των απασχολήσεων.

Επιπλέον είναι απαραίτητο να επιβραβευθεί σε σχέση με τα τελευταία 20 χρόνια η διαδικασία αντικατάστασης της εργασίας από το κεφάλαιο. Οι τεχνικές και οργανωτικές πρόοδοι θα συνεχίσουν αλλά σε συνθήκες μέτριας αύξησης των μισθών 7 μπορεί ταυτόχρονα να επιβραδυνθεί το ποσοστό αντικατάστασης της εργασίας από το κεφάλαιο και να αυξηθεί το ποσοστό ανάπτυξης.

1.3. Για να μπορεί να προωθηθεί μία μόνιμη διαδικασία αύξησης που θα υποστηρίζεται από τις επενδύσεις και αύξησης της απασχόλησης χωρίς πληθωριστικές επιπτώσεις, είναι αναγκαίες τόσο μία νομισματική πολιτική σταθερότητας, όσο και η συνέχιση της εξυγίανσης των δημόσιων οικονομικών των κρατών μελών, η εξέλιξη των ονομαστικών μισθών που να συμβιβάζεται με τη σταθερότητα των τιμών καθώς και η εξέλιξη των πραγματικών μισθών που να συμβιβάζεται με τις αυξήσεις παραγωγικότητας.

Σ'αυτά τα πλαίσια η ΟΝΕ θα διαδραματίσει θετική λειτουργία για την ανάπτυξη στο βαθμό, που αποφεύγοντας τους κινδύνους συναλλαγματικών διακυμάνσεων και τις συγκρούσεις σταθερότητας, θα μειώσει και το βαθμό κινδύνου που αντιμετωπίζουν οι επενδύσεις. Ο ρόλος της θα είναι συνεπώς θεμελιώδης για την προώθηση του ενάρετου κύκλου σταθερότητας και ανάπτυξης.

1.4. Στα πλαίσια της ΟΝΕ η νομισματική πολιτική θα ανήκει στην αρμοδιότητα της ΕΚΤ και του ΕΣΚΤ. Είναι ουσιαστικό να αποκτήσει και να διατηρήσει η ΕΚΤ ανεξαρτησία και αξιοπιστία εάν θέλουμε να διατηρηθούν μακροπρόθεσμα χαμηλά τα επιτόκια. Ο κεντρικός στόχος της νομισματικής πολιτικής θα είναι η διατήρηση της σταθερότητας των τιμών, αυτή όμως θα λειτουργήσει και ως υποστήριξη των οικονομικών πολιτικών για την ανάπτυξη και την απασχόληση.

Η δημοσιονομική πολιτική θα παραμείνει στην αρμοδιότητα των εθνικών κυβερνήσεων, αλλά θα δεσμεύεται από το σεβασμό της σταθερότητας και της ανάπτυξης, τόσο εντός όσο και εκτός της ΟΝΕ. Οι στόχοι της δημοσιονομικής πολιτικής θα είναι η μείωση των επιτοκίων για την ενθάρρυνση των ιδιωτικών επενδύσεων και η μείωση του δημόσιου χρέους, με επαναπροσανατολισμό των δημόσιων δαπανών προς επενδύσεις (παραγωγικές επενδύσεις, υποδομές, ανθρώπινο κεφάλαιο, δραστήριες πολιτικές εργασίας), με έλεγχο των δημόσιων καταναλώσεων (συντάξεις, δαπάνες υγείας, επιδοτήσεις ανεργίας, κοινωνικές δαπάνες) και με προοπτική τη μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης και του κόστους της κοινωνικής ασφάλισης που επιβαρύνουν τις επιχειρήσεις.

1.5. Στα πλαίσια αυτά είναι απαραίτητο να τηρηθεί υπό έλεγχο η εξέλιξη των μισθών, για να εξασφαλιστεί ταυτόχρονα, η συνέχιση της διαδικασίας εξυγίανσης καθώς και υψηλό επίπεδο απασχόλησης: η αύξηση των πραγματικών μισθών θα πρέπει για το λόγο αυτό να συνδέεται με την αύξηση της παραγωγικότητας, έτσι ώστε να αυξηθούν τόσο οι επενδύσεις όσο και η αγοραστική δύναμη, ενώ ταυτόχρονα η αύξηση των ονομαστικών μισθών θα πρέπει να συμβαδίσει με τη σταθερότητα των τιμών. Αυτή η επιδίωξη περιορισμένων μισθολογικών αυξήσεων θα πρέπει να αφορά φυσικά και το δημόσιο τομέα.

Για να εξασφαλισθούν οι στόχοι αυτοί από τη μία μεριά είναι ουσιαστικό να υπάρξει ένα κλίμα κοινωνικού διαλόγου, από την άλλη είναι αναγκαίο να αντικαθρεπτίζουν οι συλλογικές συμβάσεις τις αποκλίσεις παραγωγικότητας που συνδέονται με τα επίπεδα εξειδίκευσης στους διάφορους τομείς και τις περιοχές. Στο πλαίσιο της συγκρότησης της ενιαίας αγοράς, ειδική προσοχή πρέπει να δοθεί επίσης στις ισχυρές ακόμη διαφορές κόστους εργασίας που υφίστανται μεταξύ των διαφόρων χωρών της ΕΕ, που συνδέονται κυρίως με τα διαφορετικά καθεστώτα κοινωνικής ασφάλισης και πρόνοιας.

1.6. Μολονότι είναι συνεκτικές με την εφαρμογή υγιών μακροοικονομικών πολιτικών, οι διαρθρωτικές πολιτικές διαδραματίζουν ουσιαστικό ρόλο στην προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης, της ανταγωνιστικότητας και στην αύξηση των επιπέδων απασχόλησης. Ωστόσο σήμερα οι πρόοδοι στα θέματα των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που αποβλέπουν στην ανάπτυξη της ευελιξίας και της προσαρμοστικότητας των αγορών προϊόντων, υπηρεσιών και κυρίως εργασίας είναι ανεπαρκείς σε όλες τις χώρες της ΕΕ.

Στα πλαίσια της ΟΝΕ και των στόχων μόνιμης μείωσης της ανεργίας, εάν υπάρξει η αναγκαία δέσμευση εκ μέρους των χωρών μελών οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις θα καταλήξουν στο τέλος να ενισχύσουν τόσο την αποτελεσματικότητα των αγορών όσο και την κοινωνική συνοχή.

Οι διαρθρωτικές πολιτικές θα πρέπει πάνω από όλα να τείνουν να τελειοποιήσουν την ενιαία αγορά και να οδηγήσουν στην ολοκλήρωση της εναρμόνισης των εθνικών κανόνων και στην προώθηση της διάδοσης των νέων τεχνολογιών της καινοτομίας, της δημιουργίας, των δικτύων hardware και software, την ανάπτυξη του επιχειρηματικού πνεύματος.

Κατά δεύτερο λόγο θα είναι αναγκαίο να μεταρρυθμιστούν οι αγορές υπηρεσιών και προϊόντων, ενισχύοντας τον ανταγωνισμό (εξάλειψη των άσκοπων επιβαρύνσεων στις επιχειρήσεις και των κρατικών ενισχύσεων σε καθυστερημένους τομείς), με προσαρμογή των κανόνων στις απαιτήσεις απλότητας και ταχύτητας των ΜΜΕ και με εξάλειψη όλων των εμποδίων που παρεμβάλλονται στην ολοκλήρωση των χρηματοπιστωτικών αγορών.

Όσον αφορά την αγορά εργασίας, τέλος, είναι αναγκαίο να υπάρξει παρέμβαση με ενέργειες πολιτικής εργασίας (μεταρρύθμιση του συστήματος προσλήψεων, επενδύσεις σε επιμόρφωση), με ελάφρυνση της φορολογικής πίεσης επί της εργασίας και μεταρρύθμιση των συστημάτων κοινωνικής πρόνοιας για να αυξηθούν τα κίνητρα διερεύνησης θέσεων εργασίας και να μειωθούν εκείνα που ωθούν στη μη ενσωμάτωση στην ίδια την αγορά.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Το γενικό πλαίσιο που αναφέρεται στο έγγραφο παρουσιάζεται αναμφίβολα ευνοϊκό για τις πολιτικές τοπικής και περιφερειακής ανάπτυξης, έστω και αν το έγγραφο περιορίζεται να εξετάσει το θέμα αυτό με μικρές νύξεις. Στην πραγματικότητα, στην παγκόσμια αγορά ο οικονομικός ανταγωνισμός είναι πάντοτε ανταγωνισμός μεταξύ περιφερειών και χωροθετημένων συστημάτων επιχειρήσεων.

Η αποκέντρωση, που διατυπώνεται στην αρχή της επικουρικότητας, είναι απαραίτητη για τις πολιτικές που αποβλέπουν στη μεταρρύθμιση των αγορών των προϊόντων των υπηρεσιών και της εργασίας: μέσα στο πλαίσιο της εθνικής εναρμόνισης των οδηγιών ΕΕ στα θέματα της ρύθμισης των αγορών, οι τοπικές και περιφερειακές αρχές αποτελούν τους φορείς εκείνους που μπορούν καλύτερα να επεξεργαστούν και να εφαρμόσουν ad hoc προγράμματα στο βαθμό που αυτές γνωρίζουν καλύτερα τις ιδιομορφίες, τους περιορισμούς και τις δυνατότητες της περιφέρειάς τους.

Τόσο οι διαρθρωτικές πολιτικές της ΕΕ όσο και τα ΕΠΔ (Εθνικά Προγράμματα Δράσης για την απασχόληση) θα πρέπει συνεπώς να τεθούν υπό διαπραγμάτευση, να προσαρμοστούν και να εφαρμοσθούν, σε συνάρτηση με την τοπική και περιφερειακή ανάπτυξη και την κοινωνική συνοχή, σύμφωνα με διαδικασίες συνεκτικές με την αρχή του ανταγωνισμού και τους στόχους της εξυγίανσης.

Εξάλλου ο ενάρετος κύκλος της εξυγίανσης «σταθερότητα/ανάπτυξη» θα ανοίξει νέους χώρους χειρισμών και για τις τοπικές και περιφερειακές αρχές, που θα μπορέσουν έτσι να πραγματοποιήσουν περισσότερες και πιο ειδικευμένες επενδύσεις σε προγράμματα υποστήριξης στην ανάπτυξη. Ουσιαστική σημασία έχει από την άποψη αυτή να μπορούν να δρουν αυτόνομα, στο επίπεδο των αρμοδιοτήτων τους, χωρίς υπέρμετρες γραφειοκρατικές δεσμεύσεις.

2.2. Για να υποστηριχθούν αποτελεσματικώς οι διαδικασίες τοπικής και περιφερειακής ανάπτυξης είναι αναγκαίες πολιτικές με στόχους και ομόφωνες διαδικασίες: που θα βασίζονται δηλαδή σε μία εμπεριστατωμένη γνώση των τοπικών ιδιαιτεροτήτων και θα προσδιορίζονται με την έγκριση των κοινωνικών εταίρων.

Κάθε ένα από τα τρία θεσμικά επίπεδα που είναι κοινά σε μεγάλο μέρος των χωρών της ΕΕ (περιφέρειες, επαρχίες και κοινότητες) έχουν ειδικό ρόλο να διαδραματίσουν και είναι απαραίτητη η πιο ευρεία αμοιβαία συνεργασία που θα βασίζεται στην αρχή της επικουρικότητας.

2.3. Οι διαρθρωτικές πολιτικές για τις μεταρρυθμίσεις των αγορών των προϊόντων των υπηρεσιών και της εργασίας δεν μπορούν να μην έχουν μία διάσταση τοπικής κατάρτισης και εφαρμογής.

Στο επίπεδο της ΕΕ, στο εθνικό (και περιφερειακό) επίπεδο οι παρεμβάσεις διαρθρωτικής μεταρρύθμισης των αγορών αφορούν κυρίως τους κανόνες και τείνουν να μειώσουν τις ανώφελες επιβαρύνσεις των επιχειρήσεων και να διευκολύνουν την προσαρμοστικότητα και ευελιξία τους έναντι των δυναμικών της ενιαίας αγοράς και των παγκόσμιων αγορών.

Σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο επίσης και αφού ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι ο παγκόσμιος ανταγωνισμός χαρακτηρίζεται σε αυξανόμενο βαθμό ως ανταγωνισμός περιφερειών, οι τοπικές αρχές έχουν ευρύτερα περιθώρια χειρισμών για να παρεμβαίνουν με στόχο την ενίσχυση είτε της αποτελεσματικότητας των αγορών όσο και της κοινωνικής συνοχής χάρις στην πιο ακριβή γνώση της πραγματικότητας στην οποία δρουν.

Τα περιθώρια παρέμβασης αφορούν κυρίως την κοινωνική οικονομία και τον τριτογενή τομέα, όπως υπενθυμίζει το έγγραφο, αλλά επίσης και τους «τέσσερις πυλώνες» των δραστήριων πολιτικών για την αγορά εργασίας (βελτίωση της «απασχολησιμότητας» του εργατικού δυναμικού, προώθηση του πνεύματος της επιχείρησης, προώθηση των ικανοτήτων προσαρμογής των επιχειρήσεων και του προσωπικού τους, ενίσχυση των πολιτικών ισοδύναμων ευκαιριών) όπως επίσης την ικανότητα ευελιξίας και προσαρμογής των αγορών των υπηρεσιών και των προϊόντων με πλήρη σεβασμό της αρχής του ανταγωνισμού.

2.4. Η αναγνώριση στις τοπικές και περιφερειακές αρχές κεντρικού ρόλου στις πολιτικές διαρθρωτικής μεταρρύθμισης των αγορών και κοινωνικής συνοχής δε σημαίνει ότι τους χορηγούνται αποκλειστικές αρμοδιότητες: αντιθέτως, οι τοπικές αρχές θα πρέπει να διαδραματίσουν έναν ουσιαστικό ρόλο εμψύχωσης, συντονισμού και συνεργασίας από κοινού με τους άλλους φορείς που είναι παρόντες στο χώρο, δημόσιους ή ιδιωτικούς.

Ο ρόλος των δήμων και των περιφερειών για την προαγωγή της απασχόλησης δεν είναι μόνο η διόρθωση των αποκαλούμενων αποτυχιών της αγοράς. Οι τομείς δραστηριοτήτων τους έχουν επίσης σημασία για την αγορά εργασίας καθώς επίσης και η υγειονομική περίθαλψη και φροντίδα για τα παιδιά, κ.λπ.

Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές δεν πρέπει να υποκαταστήσουν άλλους φορείς, αλλά να δημιουργήσουν τις συνθήκες ούτως ώστε οι ιδιωτικές επιχειρήσεις να είναι σε θέση να βελτιώσουν την αποτελεσματικότητα και την ανταγωνιστική τους ικανότητα. Ο ρόλος τους συνεπώς είναι έμμεσου χαρακτήρα προωθητή, συντονιστή, διευκολυντή, ενώ οι εταίροι με τους οποίους συνεργάζονται θα πρέπει να περιλαμβάνουν ιδιωτικές επιχειρήσεις, δημόσιους οργανισμούς, ιδρύματα επιμόρφωσης, φορείς του τρίτου τομέα, συνεταιριστικές επιχειρήσεις, κ.λπ.

2.5. Σε σχέση με το πλαίσιο αυτό τα τοπικά σύμφωνα μπορούν να αποτελέσουν ένα λειτουργικό πρότυπο, μία μεθοδολογία για τις πολιτικές τοπικής και περιφερειακής ανάπτυξης σε ένα μεγάλο μέρος της ΕΕ.

Αυτά έχουν πράγματι ως στόχο την αξιοποίηση των γνώσεων και των τοπικών επιχειρηματικών πόρων μέσω του προσδιορισμού ολοκληρωμένων σχεδίων της περιοχής, που ακολουθούν μία πορεία προσανατολισμένη στην κοινωνική συνοχή και στην κοινοπραξία μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.

Ο πλούτος των πειραματικών εμπειριών που έχουν υλοποιηθεί ως τώρα στην Ιταλία και σε πολλές χώρες της ΕΕ, μολονότι βρίσκεται σε πειραματική φάση, φαίνεται να υποδεικνύει ότι πέρα από τα ειδικά προγράμματα γύρω από τα οποία έχουν καταρτισθεί, τα σύμφωνα έχουν γενικότερα στόχους αύξησης της ικανότητας ευελιξίας και προσαρμοστικότητας της οικονομίας, μεγαλύτερης αποτελεσματικότητας των τοπικών αγορών και ενίσχυσης του ανταγωνισμού.

Προοπτικά για το λόγο αυτό το εν δυνάμει πεδίο εφαρμογής των τοπικών συμφώνων εμφανίζεται πολύ ευρύτερο από εκείνο που αναφέρεται στο έγγραφο, (περιβάλλον και υπηρεσίες στα άτομα) και δεν μπορεί να μην περιλαμβάνει επίσης πολιτικές υποστήριξης των ΜΜΕ στο τομέα της μεταποίησης και των υπηρεσιών προς τις επιχειρήσεις.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Οι πολιτικές για τις αγορές, που είναι αρμοδιότητα των τοπικών αρχών αφορούν κυρίως τρία πλαίσια: τις γραφειοκρατικές διαδικασίες, την ορατότητα των αγορών υπηρεσιών και το συντονισμό των σχεδίων τοπικής ανάπτυξης.

Η γραφειοκρατία αποτελεί βάρος που δεν είναι αδιάφορο για τις ΜΜΕ, είτε γι'αυτές που υπάρχουν είτε και γι'αυτές που βρίσκονται στη φάση της δημιουργίας: Η απλοποίηση των διαδικασιών, η δημιουργία ενιαίας υπηρεσίας ελέγχου, η ενεργοποίηση υπηρεσιών διαβούλευσης, αποτελούν παρεμβάσεις που ανήκουν στην αρμοδιότητα των τοπικών και περιφερειακών αρχών, και οι οποίες μπορούν να μειώσουν το κόστος και τις λειτουργικές δυσκολίες των επιχειρήσεων.

Το πλαίσιο της ορατότητας των αγορών υπηρεσιών αποτελεί αναμφίβολα ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα που οι ΜΜΕ συναντούν σε όλη την ΕΕ: σπάνια οι μικροί επιχειρηματίες διαθέτουν το χρόνο, τις ικανότητες και τους αναγκαίους πόρους για να ενημερώνονται ως προς την τοπική διαθεσιμότητα των υπηρεσιών αυτών που θα τους ήταν πολύ χρήσιμες για να ανανεώσουν και να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητά τους. Οι τοπικές αρχές μπορούν και οφείλουν να παρεμβαίνουν προς την κατεύθυνση αυτή, κυρίως στις χώρες όπου δεν λειτουργούν όπως στη Γαλλία ή τη Γερμανία, κατάλληλες εθνικές υπηρεσίες ή ad hoc διαρθρώσεις.

Τέλος, πολύ συχνά, η θέσπιση μιας διαδικασίας τοπικού συνασπισμού για την ανάπτυξη (όπως είναι ένα τοπικό σύμφωνο) σκοντάφτει στην αμοιβαία καχυποψία των διαφόρων τοπικών φορέων: αναλαμβάνοντας ένα ρόλο συντονιστή και εγγυητή, η τοπική και περιφερειακή αρχή μπορεί να προωθήσει τον ενάρετο κύκλο ισομερούς καταμερισμού ευθυνών μεταξύ των διαφόρων ιδιωτικών και δημόσιων φορέων με στόχο την ανάπτυξη και την απασχόληση.

3.2. Οι δραστήριες πολιτικές εργασίας

3.2.1. Η βελτίωση της ικανότητας απασχόλησης του εργατικού δυναμικού: τα προγράμματα θα πρέπει να επιδιώξουν τη βελτιστοποίηση της ανταπόκρισης, ζήτησης και προσφοράς εργασίας, λαμβάνοντας υπόψη επίσης τις συμπεριφορές προσφοράς (απαιτήσεις που εκφράζονται από τους νέους).

Δύο είναι τα πλαίσια, ειδικότερα, στα οποία η παρέμβαση των τοπικών και περιφερειακών αρχών μπορεί να αποκτήσει μεγάλη σημασία: το πλαίσιο των πολιτικών που προορίζονται για τους νέους και εκείνων που προορίζονται για τους ανέργους μεγάλης διάρκειας.

Οι νέοι θα πρέπει να είναι σε θέση μέσω επιμορφωτικών δράσεων και συγκεκριμένων πληροφοριών και πολιτιστικών παρεμβάσεων να διευκρινίσουν την προσωπική τους πορεία σε μία σταδιοδρομία αυτόνομης ή εξαρτημένης εργασίας που θα είναι συνεκτική με τις τοπικές ευκαιρίες αλλά και θα τείνει επίσης να αξιοποιήσει τις ικανότητές τους και την εκπαιδευτική διαδρομή τους.

Για τους ανέργους μεγάλης διάρκειας, εκτός από το ό,τι τα σημερινά μέσα δεν πρέπει μόνο να χρησιμοποιούνται ως κοινωνική πρόνοια (όπως οι κοινωνικώς επωφελείς εργασίες), οι τοπικές αρχές μπορούν να δράσουν για να διευκολύνουν την καλύτερη γνώση των ευκαιριών και για να ανακτήσουν όπου είναι δυνατόν τις ικανότητες και τις δυνατότητες του παραγωγικού συστήματος.

Όσον αφορά ειδικότερα, την επιμόρφωση μόνο αν βασιστούν στις τοπικές και περιφερειακές αρχές μπορούν να υλοποιηθούν αποκεντρωμένες πολιτικές επιμόρφωσης που να αποβλέπουν συνεπώς στις πραγματικές ανάγκες της περιοχής. Ξεκινώντας από μία βασική και γενικότερη επιμόρφωση οι τοπικές και περιφερειακές αρχές σε συνεργασία με τις επιχειρήσεις και τα εκπαιδευτικά ιδρύματα μπορούν να μελετήσουν πολύ συγκεκριμένες πορείες επανειδίκευσης που θα ανταποκρίνονται στις άμεσες απαιτήσεις του παραγωγικού ιστού και όχι μόνο στις τάσεις της στιγμής.

Τέλος, και πάντοτε σε συντονισμό με άλλους φορείς που δρουν στην περιφέρεια, οι τοπικές και περιφερειακές αρχές μπορούν να καταρτίσουν μία σειρά παρεμβάσεων στο πολιτιστικό πεδίο που θα αποβλέπουν στην αύξηση της περιορισμένης κινητικότητας των νέων στην ευρωπαϊκή αγορά εργασίας. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον μπορεί να δοθεί στις συμφωνίες κοινοπραξίας μεταξύ τοπικών αρχών διαφόρων χωρών, που θα πρέπει να υποστηριχθούν από τα κατάλληλα προγράμματα της ΕΕ.

3.2.2. Προώθηση του επιχειρηματικού πνεύματος: αυτό αφορά είτε προγράμματα που διευκολύνουν την εμφάνιση νέων επιχειρηματικών δραστηριοτήτων είτε υπηρεσίες που θα διευκολύνουν την επιβίωση και την ανάπτυξη των νέων επιχειρήσεων.

Κυρίως για τις μικρές και τις πολύ μικρές επιχειρήσεις η προώθηση του επιχειρηματικού πνεύματος θα πρέπει να στηριχθεί στις τοπικές και περιφερειακές αρχές, που είναι οι μόνες που μπορούν να δράσουν αποφασιστικά στην περιφέρεια.

Επιπλέον θα πρέπει να υιοθετηθούν ειδικά μέτρα για την τόνωση της γυναικείας επιχειρηματικότητας, δρώντας έτσι υπέρ εκείνης της συνιστώσας της προσφοράς εργασίας που παρουσιάζει τα πιο υψηλά επίπεδα ανεργίας (ή απέχει από την αγορά εργασίας).

Ειδική προσοχή πρέπει να αποδοθεί στην ημιεξαρτημένη αυτόνομη εργασία: σε γενικές γραμμές, χρειάζεται να δημιουργηθούν εξωτερικά δίκτυα ασφάλισης στις επιχειρήσεις που θα εξισορροπήσουν το καθεστώς τους έναντι της εξαρτημένης εργασίας (ως προς αυτό υφίστανται ενδιαφέρουσες εμπειρίες στη Φινλανδία). Σε ορισμένες περιπτώσεις, θα πρέπει μελετηθούν μέσα που θα διευκολύνουν τη μετατροπή τους σε πραγματικές επιχειρήσεις και που θα αναδείξουν την ιδιαιτερότητα των συνεταιρισμών και της κοινωνικής οικονομίας γενικότερα.

3.2.3. Προώθηση τις ικανότητας προσαρμογής των επιχειρήσεων και του προσωπικού τους: είναι όλα τα προγράμματα για τη βελτίωση του λειτουργικού περιβάλλοντος των επιχειρήσεων, για τη διευκόλυνση των γνώσεων προσφοράς υπηρεσιών κ.λπ. τις οποίες οι τοπικές και περιφερειακές αρχές θα πρέπει να αναλάβουν ένα ρόλο συντονισμού και εμψύχωσης σε όλη την περιοχή. Σε αυτές έχει γίνει ήδη αναφορά στο σημείο 3.1.

3.2.4. Ενίσχυση των πολιτικών για τις ισοδύναμες ευκαιρίες: το έγγραφο θα πρέπει να είναι πιο ρητό επίσης γιατί τα προγράμματα που μπορούν να υλοποιηθούν σε τοπική και περιφερειακή κλίμακα σε συνεκτική σύνδεση με τις διαρθρωτικές πολιτικές έχουν πολύ πιο ευρύτερο φάσμα από τις πολιτικές εργασίας (πολύ πιο ευέλικτες μορφές υπηρεσιών στις οικογένειες, κίνητρα στην τεχνική και επιστημονική μόρφωση, πολιτικές για το χρόνο κ.λπ).

Πράγματι, τόσο στην περίπτωση του εξαρτημένου εργαζόμενου όσο και στην περίπτωση της γυναικείας επιχειρηματικότητας η δράση στο τοπικό και περιφερειακό επίπεδο αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

Από τη μία μεριά, σ'αυτό το επίπεδο μπορούν να προσδιοριστούν οι λύσεις στα προβλήματα που συνδέονται με την οικογένεια και τα μικρότερα παιδιά. Από την άλλη, πρέπει να διασφαλισθεί η προστασία των γυναικών από εργασιακές σχέσεις (εργασία κατοίκων, συνεργασία, απασχόληση μερικού χρόνου) που όταν αφήνονται αποκλειστικά στις ιδιωτικές συμβάσεις προκύπτουν συχνά εργασίες χαμηλής ποιότητας και μειωμένων απολαβών.

Η παροχή υπηρεσιών όσον αφορά τη φροντίδα για τα παιδιά πρέπει να αναφερθεί ως ένας από τους σημαντικούς παράγοντες για τη διασφάλιση ίσων ευκαιριών προσβάσεως ανδρών και γυναικών στην αγορά εργασίας.

3.3. Όσον αφορά τη συγκράτηση των μισθών, η περίπτωση ευθυγράμμισης προς τα κάτω των μισθών είναι γενικώς απαράδεκτη στην Ευρώπη. Εξαίρεση παρουσιάζουν ορισμένες περιοχές στις οποίες το κόστος ζωής είναι χαμηλότερο, υπό την προϋπόθεση όμως ότι αυτό θα αποτελέσει τμήμα ενός συγχρονισμένου σχεδίου ανάπτυξης της ίδιας της περιοχής (όπως συμβαίνει στην περίπτωση του Ιταλικού μέσου των συμβάσεων περιοχής).

Εν πάση περιπτώσει ο ελάχιστος μισθός δεν θα πρέπει να προσδιορίζεται τεχνητά αλλά να βασίζεται στην αγορά και να εκφράζει τις διαφορές παραγωγικότητας που συνδέονται με τα επίπεδα προσόντων, τους τομείς και τις περιοχές.

Επιπλέον, θα ήταν αναγκαίο να εξεταστεί η περίπτωση εάν είναι χρήσιμο και επωφελές να υπάρχει έλεγχος των μισθών που θα αποβαίνει αποκλειστικά εις βάρος των αδύναμων στρωμάτων.

3.4. Ενώπιον αυτών των καθηκόντων οι υπάλληλοι των ευρωπαϊκών τοπικών και περιφερειακών αρχών παρουσιάζουν ακόμα κατάσταση μειωμένης επαγγελματικής προσαρμοστικότητας, καθώς βρίσκονται ανάμεσα στα συνήθη εργασιακά καθήκοντα και στις νέες ευρωπαϊκές απαιτήσεις.

Κατά την άποψη της Επιτροπής των Περιφερειών στο άμεσο μέλλον ο ρόλος των υπαλλήλων αυτών θα είναι σημαντικός προκειμένου να συνδεθούν και εφαρμοσθούν οι διαρθρωτικές πολιτικές της ΕΕ με την εφαρμογή τους σε τοπική κλίμακα σε συνάρτηση με την ανάπτυξη και την απασχόληση.

Για το λόγο αυτό, οι υπάλληλοι των τοπικών και περιφερειακών αρχών της Ευρώπης θα πρέπει να μπορέσουν να επωφεληθούν από τα κατάλληλα προγράμματα επιμόρφωσης, περιόδων άσκησης και ανταλλαγών. Εκφράζεται θετική αξιολόγηση για το πρόγραμμα Eurotraining και διατυπώνεται η ευχή να διευρενυθεί ώστε να καλύψει τα θέματα της οικονομικής πολιτικής και της πολιτικής για την απασχόληση. Πρέπει να εξασφαλιστεί στις τοπικές και περιφερειακές αρχές η δυνατότητα να συμμετέχουν στα νέα προγράμματα του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου προκειμένου να αναπτύξουν τις επαγγελματικές τους ικανότητες και να συμβάλουν στη βελτίωση της τοπικής διοίκησης.

Θα πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι οι συνήθεις εργασιακές δεσμεύσεις περιορίζουν γενικότερα την αντικειμενική διαθεσιμότητά τους για συμμετοχή σε προγράμματα κατάρτισης τα οποία είτε είναι πολύπλοκα είτε είναι μεγάλης διάρκειας.

Συνεπώς, είναι σκόπιμο να μελετηθεί μία πορεία επιμόρφωσης, ανάλογη με αυτή που επιθυμείται για τους τοπικούς και περιφερειακούς υπαλλήλους αλλά που θα προορίζονται για τους νέους και θα επιτρέψει τη δημιουργία μιας νέας ευρωπαϊκής επαγγελματικής φιγούρας, ικανής να συμβουλεύει τους ίδιους τους υπαλλήλους και να συνοδεύει είτε τη συμμετοχή τους σε προγράμματα της ΕΕ είτε διαδικασίες διάδοσης των ορθών διοικητικών πρακτικών, κοινοπραξίες και συνεργασίες μεταξύ των τοπικών και περιφερειακών αρχών των διαφόρων χωρών.

Εκφράζεται η ευχή οι συστάσεις αυτές της Επιτροπής των Περιφερειών να γίνουν αποδεκτές από την Επιτροπή και να εκφρασθούν σε ειδικό μέτρο της ΕΕ.

Βρυξέλλες, 19 Νοεμβρίου 1998.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών

Manfred DAMMEYER