EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 271/36

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με την εφαρμογή ενισχυμένης συνεργασίας στον τομέα της φορολόγησης των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών»

COM(2013) 71 final — 2013/0045 (CNS)

2013/C 271/06

Εισηγητής: ο κ. PALMIERI

Στις 28 Φεβρουαρίου 2013, και σύμφωνα με το άρθρο 113 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα την:

Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με την εφαρμογή ενισχυμένης συνεργασίας στον τομέα της φορολόγησης των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών

COM(2013) 71 final - 2013/0045 (CNS).

Το ειδικευμένο τμήμα «Οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάστηκε τη γνωμοδότησή του στις 24 Απριλίου 2013.

Κατά την 490ή σύνοδο ολομέλειάς της, της 22ας και της 23ης Μαΐου 2013 (συνεδρίαση της 23ης Μαΐου 2013), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε, με 94 ψήφους υπέρ, 38 ψήφους κατά και 9 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1 Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) –σύμφωνα τόσο με τις απόψεις που εκφράστηκαν από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (1) και την Επιτροπή των Περιφερειών (2) όσο και με τις δικές της προηγούμενες γνωμοδοτήσεις (3)– χαιρετίζει την πρόταση της Επιτροπής για την καθιέρωση του πρώτου στον κόσμο περιφερειακού φόρου επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών (ΦΧΣ).

1.2 Η ΕΟΚΕ, παρότι έχει επίγνωση ότι είχε ζητήσει την εφαρμογή ενός ΦΧΣ σε παγκόσμια κλίμακα, θεωρεί ωστόσο ότι η εφαρμογή του εν λόγω φόρου σε περιφερειακό επίπεδο (Ζώνη ΕΕ-11) –με τη συμμετοχή 11 κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) (4)– θα μπορούσε να αποτελέσει εξαιρετική ευκαιρία προκειμένου να διευκολυνθεί μελλοντικά η καθιέρωσή του σε παγκόσμιο επίπεδο.

1.3 Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει τη σημασία που έχει η μέθοδος της ενισχυμένης συνεργασίας ως μέσο το οποίο είναι σε θέση να συνδράμει τα κράτη μέλη για την επίτευξη της ευρύτερης δυνατής συμφωνίας, σχετικά με ορισμένα θέματα που προβλέπονται από τις Συνθήκες (5), παρακάμπτοντας την υποχρέωση ομόφωνης απόφασης η οποία έχει συχνά οδηγήσει την ΕΕ σε πολιτικό και οικονομικό αδιέξοδο.

1.4 Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι ένα από τα ισχυρά σημεία του ΦΧΣ έγκειται στο γεγονός ότι πρόκειται για φόρο με ευρεία φορολογητέα βάση και με δύο χαμηλούς συντελεστές, πράγμα το οποίο ελαχιστοποιεί τις αρνητικές συνέπειες των δυνητικών στρεβλώσεων. Η ΕΟΚΕ είναι της γνώμης ότι η καθιέρωση του εν λόγω φόρου στην ΕΕ-11 θα διευκολύνει τη δημιουργία μιας ενιαίας χρηματοπιστωτικής αγοράς και θεωρεί, ως εκ τούτου, σκόπιμο να τεθεί ο ΦΧΣ σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2014, κρίνοντας ωστόσο μη ενδεδειγμένες τις παρεχόμενες δυνατότητες σταδιακής εφαρμογής του.

1.5 Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, και προκειμένου να μεγιστοποιηθεί η επίδραση του ΦΧΣ στην οικονομική μεγέθυνση, ενδείκνυται να διατεθούν τα έσοδα που θα προκύψουν από την εφαρμογή του για τη χρηματοδότηση ενός επενδυτικού προγράμματος σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, ικανού να διασφαλίσει τη βραχυπρόθεσμη ανάκαμψη της οικονομίας και της απασχόλησης.

1.6 Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει με ικανοποίηση ότι, προκειμένου να εξαλειφθεί ή έστω να ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος μετεγκατάστασης των χρηματοπιστωτικών δραστηριοτήτων, η Επιτροπή –στη νέα πρόταση για τον ΦΧΣ– συνδύασε την «αρχή της μόνιμης κατοικίας» ή «της εδαφικότητας» (η οποία προτεινόταν στην αρχική εκδοχή) με την «αρχή της έκδοσης», η οποία προτάθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και υποστηρίχθηκε σθεναρά από την ΕΟΚΕ στην προηγούμενη γνωμοδότησή της επί του θέματος (6). Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι η σωρευτική εφαρμογή των εν λόγω αρχών θα μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα των μη συμμετεχόντων κρατών μελών να υπόκεινται επίσης, σε ορισμένες περιπτώσεις, στον φόρο. Κατά συνέπεια, και σύμφωνα με ό,τι προτείνεται από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η ΕΟΚΕ θεωρεί σκόπιμη την εις βάθος διερεύνηση του θέματος αυτού και την έναρξη ενδεδειγμένων διαπραγματεύσεων με τις τρίτες χώρες προκειμένου να διευκολυνθεί η είσπραξη του ΦΧΣ.

1.7 Η ΕΟΚΕ, ευθυγραμμιζόμενη με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, θεωρεί σκόπιμο στις αρχές της μόνιμης κατοικίας και της έκδοσης να προστεθεί η «αρχή της μεταβίβασης της κυριότητας». Κατ' αυτό τον τρόπο μπορεί να καταστεί πραγματικά επικίνδυνη και δαπανηρή η μη καταβολή του ΦΧΣ, με αποτέλεσμα να διασφαλίζεται έτσι η καλύτερη εφαρμογή του συγκεκριμένου φόρου.

1.8 Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ των αλλαγών που επήλθαν από την Επιτροπή με στόχο τη βελτίωση της διαχείρισης του φόρου, σε συνδυασμό με την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής και της φοροαποφυγής. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την προβλεπόμενη εξαίρεση των μεριδίων των οργανισμών συλλογικών επενδύσεων (ΟΣΕΠ) και των οργανισμών εναλλακτικών επενδύσεων (ΟΕΕ) από τις συναλλαγές που πραγματοποιούνται στην πρωτογενή αγορά προς όφελος της χρηματοδότησης των επιχειρήσεων.

1.9 Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η αξιολόγηση των μικροοικονομικών και μακροοικονομικών επιπτώσεων της εφαρμογής του ΦΧΣ προβλέπεται μόνον τρία έτη μετά την έναρξη ισχύος της υπό εξέταση ρύθμισης και αιτείται, ως εκ τούτου, τη διασφάλιση μιας διαδικασίας συνεχούς ελέγχου και επαλήθευσης (ετήσιας παρακολούθησης) εκ μέρους της Επιτροπής. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, θα καταστεί δυνατή η άμεση αξιολόγηση των επιπτώσεων του ΦΧΣ, προκειμένου να μπορέσουν να προταθούν εγκαίρως ενδεχόμενες διορθωτικές ενέργειες σχετικά με την εφαρμογή του ΦΧΣ.

1.10 Η ΕΟΚΕ, η οποία είχε επικρίνει την ανεπαρκή τεκμηρίωση της αξιολόγησης που συνόδευε την αρχική πρόταση σχετικά με τον ΦΧΣ, επικροτεί το γεγονός ότι η Επιτροπή μερίμνησε για τη μερική αποκατάσταση αυτής της έλλειψης. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι, κατά την ποσοτική αξιολόγηση των επιπτώσεων των εν λόγω προτάσεων, η Επιτροπή οφείλει να βελτιώσει τα μέχρι στιγμής διαθέσιμα υποδείγματα προσαρμόζοντάς τα δεόντως για την αξιολόγηση των υποθετικών εναλλακτικών λύσεων από πλευράς πολιτικής. Ειδικότερα, οι υπηρεσίες της Επιτροπής καλούνται να προσκομίζουν, στο μέτρο του δυνατού, εκτιμήσεις σχετικά με τα πραγματικά χαρακτηριστικά των υποβαλλόμενων προτάσεων.

1.11 Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η μη εφαρμογή του ΦΧΣ –στο σύνολο των 27 κρατών μελών της ΕΕ– στερεί τον προϋπολογισμό της ΕΕ από έναν θεμελιώδη πυλώνα του συστήματος των ιδίων πόρων, ενός συστήματος που αναμένεται ότι θα κατορθώσει να διασφαλίσει την αναγκαία δημοσιονομική αυτονομία της ΕΕ, όπως αυτή αρχικά προβλεπόταν από το άρθρο 201 της Συνθήκης της Ρώμης.

1.12 Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι, κατά την εφαρμογή του ΦΧΣ, οι αρμόδιοι φορείς διαχείρισης πρέπει να έχουν ως μέλημα την ελαχιστοποίηση τόσο των κινδύνων φοροδιαφυγής και φοροαποφυγής όσο και των σχετικών διοικητικών δαπανών, μέσω του αναγκαίου συντονισμού μεταξύ των κρατών μελών.

1.13 Η ΕΟΚΕ, επισημαίνει εκ νέου την ανάγκη στενής παρακολούθησης των επιπτώσεων του εν λόγω φόρου στα συνταξιοδοτικά ταμεία και στους δικαιούχους μελλοντικούς συνταξιούχους, χωρίς ωστόσο να ζητά την εξαίρεσή τους από το πεδίο εφαρμογής του ΦΧΣ.

1.14 Στο πλαίσιο των συμβουλευτικών καθηκόντων της έναντι της Επιτροπής, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, η ΕΟΚΕ, επιβεβαιώνει τη δέσμευσή της να αναλάβει τη συνεχή παρακολούθηση της διαδικασίας με την οποία η πρόταση της Επιτροπής θα μετουσιωθεί σε νομοθετική πράξη.

2. Πρόταση της Επιτροπής για οδηγία του Συμβουλίου σχετικά με την εφαρμογή ενισχυμένης συνεργασίας στον τομέα της φορολόγησης των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών (ΦΧΣ)

2.1 Η οδηγία που προτείνεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (7) αντικατοπτρίζει την προηγούμενη πρόταση που είχε υποβληθεί επί του θέματος τον Σεπτέμβριο του 2011 (8). Η πρόταση αυτή –για την οποία δεν επιτεύχθηκε ομόφωνη συμφωνία στο Συμβούλιο– κινητοποίησε ωστόσο 11 κράτη μέλη της ΕΕ να προβούν, στις 28 Σεπτεμβρίου 2012, στην υποβολή επίσημου αιτήματος προς την Επιτροπή για την εφαρμογή ενισχυμένης συνεργασίας με σκοπό την καθιέρωση ενός ΦΧΣ.

2.2 Η Επιτροπή, έπειτα από εκτίμηση της σκοπιμότητας του εν λόγω αιτήματος και κρίνοντας ότι η ενισχυμένη συνεργασία στον τομέα του ΦΧΣ δεν θα επηρέαζε αρνητικά ούτε την εσωτερική αγορά ούτε τις υποχρεώσεις ή τα δικαιώματα και τις αρμοδιότητες των μη συμμετεχόντων κρατών μελών, έλαβε απόφαση έγκρισης, η οποία κοινοποιήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τον Δεκέμβριο του 2012 και εγκρίθηκε από το Συμβούλιο Οικονομικών και Δημοσιονομικών Θεμάτων (ECOFIN) τον Ιανουάριο του 2013.

2.3 Η πρόταση της Επιτροπής αντικατοπτρίζει βασικά την αρχική πρόταση, επιφέροντας ορισμένες αλλαγές με σκοπό: i) τη βελτίωση της νομικής σαφήνειας και ii) την ενίσχυση των νομοθετικών διατάξεων για την καταπολέμηση των καταχρήσεων και της φοροαποφυγής, σύμφωνα με το αίτημα των 11 προαναφερθέντων κρατών μελών.

2.3.1 Οι τρεις αρχικοί στόχοι επιβεβαιώνονται και εδραιώνονται ακόμη περισσότερο: i) ενίσχυση της ενιαίας αγοράς, εξαλείφοντας τις αποκλίνουσες εθνικές προσεγγίσεις για τη φορολόγηση των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών· i) εξασφάλιση της δίκαιης συμβολής του χρηματοπιστωτικού τομέα στα δημόσια έσοδα, όπως συμβαίνει και στην περίπτωση άλλων τομέων· iii) προσανατολισμός των επενδύσεων του χρηματοπιστωτικού συστήματος προς την πραγματική οικονομία.

2.3.2 Όπως και στην αρχική πρόταση, η φορολογητέα βάση είναι ευρεία και οι ελάχιστοι συντελεστές χαμηλοί: 0,1 % για τις χρηματοπιστωτικές συναλλαγές που αφορούν τις μετοχές, τα ομόλογα, τους τίτλους μεριδίων οργανισμών συλλογικών επενδύσεων, τα μέσα της χρηματαγοράς, τις συμφωνίες επαναγοράς και τις συμφωνίες δανεισμού τίτλων· και 0,01 % για τις χρηματοπιστωτικές συναλλαγές που σχετίζονται με συμβάσεις παραγώγων.

2.3.3 Για να διαφυλαχθεί η ομαλή ανάπτυξη της πραγματικής οικονομίας, ο φόρος δεν θα εφαρμόζεται: i) στις καθημερινές χρηματοπιστωτικές δραστηριότητες των πολιτών και των επιχειρήσεων (δάνεια, πληρωμές, ασφαλίσεις, καταθέσεις κλπ.)· ii) στις παραδοσιακές επενδυτικές τραπεζικές δραστηριότητες στο πλαίσιο της άντλησης κεφαλαίων ή στις χρηματοπιστωτικές συναλλαγές που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο πράξεων αναδιάρθρωσης· iii) στις δραστηριότητες αναχρηματοδότησης, στη νομισματική πολιτική και στη διαχείριση του δημόσιου χρέους· iv) στις συναλλαγές της πρωτογενούς αγοράς των οργανισμών συλλογικών επενδύσεων (ΟΣΕΠ) και των οργανισμών εναλλακτικών επενδύσεων (ΟΕΕ). Ως εκ τούτου, απαλλάσσονται οι δραστηριότητες της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, των κεντρικών τραπεζών, του Ευρωπαϊκού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (European Financial Stability Facility) και του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (European Stability Mechanism), καθώς και οι συναλλαγές με την ΕΕ.

2.3.4 Στην πρόταση επιβεβαιώνεται η εφαρμογή της «αρχής της μόνιμης κατοικίας» ή «της εδαφικότητας», βάσει της οποίας, εάν το χρηματοπιστωτικό ίδρυμα που εμπλέκεται στη συναλλαγή είναι εγκατεστημένο στη ζώνη όπου επιβάλλεται ο ΦΧΣ ή ενεργεί για λογαριασμό ενός οργανισμού εγκατεστημένου σε αυτή τη ζώνη, η συναλλαγή υπόκειται σε φόρο ανεξάρτητα από τη γεωγραφική ζώνη στην οποία πραγματοποιήθηκε.

2.3.5 Για να αποθαρρυνθούν οι ενδεχόμενες προσπάθειες μετεγκατάστασης εκτός της ζώνης εφαρμογής του ΦΧΣ εισήχθη η «αρχή της έκδοσης», όπως ζητήθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και υποστηρίχθηκε από την ΕΟΚΕ, βάσει της οποίας η συναλλαγή υπόκειται σε ΦΧΣ εάν το χρηματοπιστωτικό προϊόν που αποτελεί αντικείμενο της συναλλαγής έχει εκδοθεί από ένα από τα 11 κράτη μέλη που συμμετέχουν στην ενισχυμένη συνεργασία, ακόμη κι αν οι φορείς που πραγματοποίησαν τη συναλλαγή είναι εγκατεστημένοι εκτός της ζώνης εφαρμογής του ΦΧΣ, ανεξάρτητα δε από τον τόπο πραγματοποίησης της συναλλαγής.

2.3.6 Η ταυτόχρονη εφαρμογή των δύο αρχών («αρχής της μόνιμης κατοικίας» και «της αρχής της έκδοσης») εξαλείφει –ή έστω ελαχιστοποιεί– την τάση μετεγκατάστασης εκτός της ζώνης του ΦΧΣ με σκοπό την αποφυγή του φόρου. Στην πράξη, για να μπορέσει ένα χρηματοπιστωτικό ίδρυμα να αποφύγει την καταβολή του φόρου θα πρέπει να εγκαταλείψει τους πελάτες του που είναι εγκατεστημένοι στη ζώνη του ΦΧΣ στα 11 κράτη μέλη και να απέχει από οποιαδήποτε συναλλαγή με χρηματοπιστωτικά προϊόντα που έχουν εκδοθεί στη συγκεκριμένη ζώνη. Αξίζει να υπενθυμιστεί ότι η συγκεκριμένη ζώνη αντιπροσωπεύει τα 2/3 του ΑΕΠ της ΕΕ και το 90 % του ΑΕΠ της Ευρωζώνης, πράγμα το οποίο καθιστά ατελέσφορες οποιεσδήποτε στρατηγικές μη αλληλεπίδρασης με τη συγκεκριμένη αγορά, στο πλαίσιο της οποίας η καθιέρωση ομοιόμορφης φορολόγησης στις χρηματοπιστωτικές αγορές θα αποτελέσει ισχυρό παράγοντα για την υλοποίηση της ενιαίας αγοράς.

2.3.7 Σύμφωνα με τους υπολογισμούς που πραγματοποίησε η Επιτροπή, τα φορολογικά έσοδα θα μπορούσαν να κυμαίνονται μεταξύ 30 και 35 δισ. ευρώ σε ετήσια βάση. Πρόκειται για μερίδιο αγοράς της τάξεως του 60,0 % των εσόδων που είχαν προγενέστερα προβλεφθεί σε μια υποθετική περίπτωση επέκτασης του φόρου σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ (υπενθυμίζεται ότι η εκτίμηση αυτή αφορούσε ποσό ανερχόμενο σε 57 δισ. ευρώ). Τα παραγόμενα έσοδα υπολογίζονται σε 13 δισ. ευρώ από μετοχές και τίτλους και σε 21 δισ. ευρώ από παράγωγα.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1 Κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών, διάφορα κράτη μέλη της ΕΕ ενέκριναν την εφαρμογή διαφορετικών μορφών του ΦΧΣ, αυξάνοντας έτσι τους κινδύνους μιας φορολογικής διαφοροποίησης επιζήμιας για την εσωτερική αγορά (στενές φορολογικές βάσεις, διαφορετικές μορφές φορολογικής απαλλαγής). Η καθιέρωση ενός περιφερειακού ΦΧΣ θα διευκολύνει την υλοποίηση μιας πραγματικά ενιαίας χρηματοπιστωτικής αγοράς, χωρίς στρεβλώσεις του ανταγωνισμού οφειλόμενες σε αναποτελεσματικά φορολογικά συστήματα.

3.1.1 Γι’ αυτό το λόγο, η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι ο ΦΧΣ θα πρέπει να τεθεί σε ισχύ σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα που προβλέπεται από την Επιτροπή, δηλαδή την 1η Ιανουαρίου 2014, χωρίς να προβλεφθούν δυνατότητες σταδιακής εφαρμογής οι οποίες –λαμβανομένης υπόψη της ισχύουσας εθνικής νομοθεσίας στο επίπεδο των 11 κρατών μελών της ΕΕ– θα μπορούσαν να προκαλέσουν καθυστερήσεις και τεχνικά προβλήματα.

3.2 Η καθιέρωση ενός ΦΧΣ στο επίπεδο των 27 κρατών μελών της ΕΕ, παρότι επιθυμητή, δεν θεωρείται εφικτή διότι η επιβολή του εν λόγω φόρου μέσω της ενισχυμένης συνεργασίας –η οποία δεν συνεπάγεται δυσμενείς επιπτώσεις για τα μη συμμετέχοντα κράτη μέλη– αποτελεί την ακολουθητέα οδό για τη διασφάλιση της μελλοντικής εφαρμογής του σε ευρωπαϊκή και παγκόσμια κλίμακα.

3.3 Η μη εφαρμογή του ΦΧΣ στα κράτη μέλη της ΕΕ, θα μπορούσε να προκαλέσει σε ορισμένες περιπτώσεις φαινόμενα διπλής φορολόγησης στο εσωτερικό των μη συμμετεχουσών χωρών. Πρόκειται για ζήτημα το οποίο επηρεάζει μικρό ποσοστό των συναλλαγών και μπορεί επομένως να αντιμετωπιστεί με τη σύναψη διμερών συμφωνιών συμψηφισμού.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1 Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η αρχική εκτίμηση των μακροπρόθεσμων (με ορίζοντα 40 ετών) μακροοικονομικών επιπτώσεων του ΦΧΣ στην ευρωπαϊκή οικονομία τροποποιήθηκε ριζικά από τις υπηρεσίες της Επιτροπής, περνώντας από ένα αρχικά προβλεπόμενο αρνητικό πρόσημο περίπου της τάξεως του – 1,76 % σε μια ευνοϊκή εκτίμηση υπολογιζόμενη σε σχεδόν + 1,0 %.

4.1.1 Η εκτίμηση που συνόδευε την αρχική πρόταση τροποποιήθηκε με την προσθήκη της συνεκτίμησης τόσο της αναμενόμενης επίδρασης των πραγματικών φορολογικών συντελεστών όσο και των παραγόντων άμβλυνσης, πράγμα το οποίο συνέβαλε στη διαφοροποίηση του εκτιμώμενου ΑΕΠ από – 1,76 % σε – 0,53 % (9).

4.1.2 Εν συνεχεία, η Επιτροπή τροποποίησε περαιτέρω την εκτίμηση αυτή, λαμβάνοντας υπόψη ότι δεν συνεκτιμούσε τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της πρότασης και επιπλέον βασιζόταν σε ορισμένες εξωπραγματικές υποθέσεις εργασίας (σύμφωνα με τις οποίες π.χ. όλες οι νέες επενδύσεις των επιχειρήσεων θα χρηματοδοτούνταν με μέσα υποκείμενα στον ΦΧΣ). Με αυτή τη διόρθωση, ο πραγματικός μακροπρόθεσμος αντίκτυπος στο ΑΕΠ μειώθηκε ακόμη περισσότερο και υπολογίσθηκε σε – 0,28 %. Στο πλαίσιο αυτής της ανάλυσης, η Επιτροπή προέβη σε περαιτέρω εκτίμηση των επιπτώσεων, συνεκτιμώντας επίσης τις επιπτώσεις που σχετίζονται με τη χρήση των εσόδων από τον ΦΧΣ είτε ως εναλλακτική λύση έναντι άλλων μορφών φορολόγησης είτε ως οιονεί μέσο για την πραγματοποίηση δημοσίων επενδύσεων. Με τη συγκεκριμένη αξιολόγηση και αναμένοντας υποθετικά έσοδα της τάξεως του 0,16 % του ΑΕΠ, η επίδραση του ΦΧΣ στο ΑΕΠ κατέστη θετική και κυμαινόμενη μεταξύ 0,2 % και 0,4 % (10).

4.1.3 Αυτή η τελευταία υπόθεση εξακολουθεί να θεωρείται, ωστόσο, δυσμενής διότι δεν συνεκτιμά στα συνολικά έσοδα την παράμετρο που απορρέει από τη φορολόγηση των παραγώγων· αντίθετα, η εν λόγω παράμετρος περιλαμβάνεται στην πρόταση της Επιτροπής και θα μπορούσε να διαφοροποιήσει τα συνολικά έσοδα από 0,16 % σε 0,4 % του ΑΕΠ, με συνακόλουθη θετική επίδραση του ΦΧΣ στο ΑΕΠ εκτιμώμενη σε 1 % (11).

4.2 Βάσει των αναλύσεων που διενεργήθηκαν από την Επιτροπή, η καθιέρωση του ΦΧΣ αναμένεται να αποδειχθεί ακόμη εποικοδομητικότερη για την οικονομία της ΕΕ σε περίπτωση χρησιμοποίησης –τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο– των εσόδων που θα προκύψουν από τον συγκεκριμένο φόρο για τη χρηματοδότηση ενός προγράμματος δημοσίων επενδύσεων, ικανού να διασφαλίσει την τόνωση της οικονομικής μεγέθυνσης και της απασχόλησης.

4.3 Κατά τη διάρκεια της τελευταίας πενταετίας, η οποία συνέπεσε με την κρίση, η ΕΟΚΕ εκπόνησε μια σειρά γνωμοδοτήσεων στις οποίες υπογράμμιζε την ανάγκη εξισορρόπησης των ευρωπαϊκών μακροοικονομικών πολιτικών με μέλημα την προώθηση επενδυτικών πολιτικών προς όφελος της ανάπτυξης και της απασχόλησης (12). Εάν εισακουόταν η σύσταση της ΕΟΚΕ, τα έσοδα που θα προέκυπταν από την εφαρμογή του ΦΧΣ θα μπορούσαν να έχουν τη μέγιστη δυνατή επίδραση μέσω της χρήσης τους για τη χρηματοδότηση ενός εκτεταμένου επενδυτικού προγράμματος σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.

4.4 Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι ένα από τα ισχυρά σημεία του ΦΧΣ έγκειται στο γεγονός ότι πρόκειται για φόρο με ευρεία φορολογητέα βάση και με δύο χαμηλούς συντελεστές. Το χαρακτηριστικό αυτό θα ήταν σε θέση να ελαχιστοποιήσει τις αρνητικές φορολογικές συνέπειες, οι οποίες –με τη συρρίκνωση της ζώνης εφαρμογής του εν λόγω φόρου σε συνδυασμό με την αύξηση των συντελεστών– θα μπορούσαν να προκαλέσουν σοβαρές στρεβλώσεις στην αγορά. Γι’ αυτό το λόγο, η ΕΟΚΕ κρίνει σκόπιμο να περιοριστούν στο ελάχιστο τόσο οι εξαιρέσεις από τη φορολογητέα βάση όσο και οι εξαιρέσεις των υποκειμένων στον φόρο, αφενός, και παροτρύνει τα 11 συμμετέχοντα κράτη μέλη να κινήσουν μια διαδικασία ικανή να συμβάλει στην υλοποίηση μιας πραγματικής ενιαίας αγοράς με την εφαρμογή των προτεινόμενων φορολογικών συντελεστών, αφετέρου.

4.5 Η ΕΟΚΕ κρίνει σκόπιμη την προσθήκη στην πρόταση οδηγίας της «αρχής της μεταβίβασης της κυριότητας» με βάση την οποία μία χρηματοπιστωτική συναλλαγή για την οποία δεν έχει εισπραχθεί ΦΧΣ δεν θεωρείται νομικά εκτελεστή και δεν συνεπάγεται μεταβίβαση του νόμιμου τίτλου του χρηματοπιστωτικού μέσου που αποτελεί αντικείμενο της εν λόγω συναλλαγής.

4.6 Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της υπόθεσης εργασίας που προκρίνει την εξαίρεση των μεριδίων των ΟΣΕΠ και των ΟΕΕ από τη φορολογητέα βάση, αφενός, διότι πρόκειται για μέσα που συνδέονται άμεσα με τη χρηματοδότηση των επιχειρήσεων και, αφετέρου, με σκοπό τη συμμόρφωση προς τις υποδείξεις που περιλαμβάνονται στην οδηγία 2008/7/ΕΚ. Επισημαίνεται ότι η εκτιμώμενη απώλεια εσόδων λόγω αυτής της εξαίρεσης υπολογίζεται σε 4 δισ. ευρώ.

4.7 Η ΕΟΚΕ, παρότι συνεκτιμά την ανάγκη διατήρησης υπό έλεγχο της ενδεχόμενης άσκησης πιέσεων στα επιτόκια δανεισμού του Δημοσίου, συμφωνεί ωστόσο με την πρόταση για τη διατήρηση της εξαίρεσης των τίτλων του Δημοσίου που εκδίδονται στην πρωτογενή αγορά, καθώς και για τη φορολόγηση των συναλλαγών που πραγματοποιούνται με τίτλους του Δημοσίου στη δευτερογενή αγορά· σε αυτό το πλαίσιο κρίνεται σκόπιμη η παροχή εξαίρεσης στη δευτερογενή αγορά μόνο στα ιδρύματα στα οποία έχει ανατεθεί από τις δημόσιες αρχές να προβαίνουν σε συναλλαγές σχετικές με τη διαχείριση του δημόσιου χρέους.

4.8 Όσον αφορά τα συνταξιοδοτικά ταμεία, η ΕΟΚΕ έχει ήδη τονίσει την ανάγκη να αποτελέσουν οι επιπτώσεις του ΦΧΣ στα συνταξιοδοτικά ταμεία αντικείμενο ενδεδειγμένης παρακολούθησης. Η εξαίρεση των μεριδίων των ΟΣΕΠ και των ΟΕΕ από τη φορολογητέα βάση, όπως και η απαλλαγή των τίτλων του Δημοσίου από την υποχρέωση καταβολής φόρου στην πρωτογενή αγορά, αποτελούν αναμφίβολα θετικό στοιχείο για τα συνταξιοδοτικά ταμεία λόγω της δομής του χαρτοφυλακίου τους.

4.9 Η ΕΟΚΕ, επισημαίνει εκ νέου την ανάγκη στενής παρακολούθησης των επιπτώσεων του εν λόγω φόρου στα συνταξιοδοτικά ταμεία και στους δικαιούχους μελλοντικούς συνταξιούχους, αλλά δεν ζητά την εξαίρεσή τους από το πεδίο εφαρμογής του ΦΧΣ.

4.10 Χωρίς να επηρεάζει αρνητικά τη ρευστότητα του συστήματος, η εφαρμογή του ΦΧΣ ενθαρρύνει τις επενδύσεις των συνταξιοδοτικών ταμείων βάσει μακροπρόθεσμων στρατηγικών, περιορίζοντας τους αποσταθεροποιητικούς παράγοντες, όπως είναι π.χ. οι χρηματοπιστωτικές συναλλαγές υψηλής συχνότητας (13).

4.11 Κατά την εφαρμογή του νέου φόρου, θα πρέπει να επιδειχθεί ιδιαίτερη προσοχή στις διοικητικές διαδικασίες διαχείρισης για την ελαχιστοποίηση τόσο των κινδύνων φοροδιαφυγής και φοροαποφυγής όσο και των διοικητικών δαπανών που επιβαρύνουν τα κράτη μέλη και τους υπόχρεους για την καταβολή του φόρου. Προς το σκοπό αυτό, τα κράτη μέλη και η Επιτροπή θα πρέπει –κατά την επεξεργασία των εκτελεστικών πράξεων που σχετίζονται με τις διαδικασίες καταβολής του φόρου και ελέγχου της συμμόρφωσης– να μεριμνούν για την ελαχιστοποίηση των διοικητικών δαπανών, παρακολουθώντας την εξέλιξή τους εκ του σύνεγγυς. Λόγω των επιπτώσεων της παρούσας πρότασης, η ΕΟΚΕ καλεί επίσης την Επιτροπή να προτείνει μεθόδους διοικητικής συνεργασίας μεταξύ των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων των μη συμμετεχόντων κρατών μελών, αφενός, και των κρατών μελών δικαιούχων του φόρου, αφετέρου.

4.12 Η ΕΟΚΕ –η οποία είχε επικρίνει την ανεπαρκή τεκμηρίωση της αξιολόγησης που συνόδευε την αρχική πρόταση σχετικά με τον ΦΧΣ– επικροτεί το γεγονός ότι η Επιτροπή μερίμνησε για τη μερική αποκατάσταση αυτής της έλλειψης, με τη βοήθεια των επτά επεξηγηματικών σημειώσεων της εκτίμησης αντικτύπου που περιελάμβανε η προηγούμενη πρόταση (14), στις οποίες πρέπει να προστεθεί η εκτίμηση αντικτύπου που συνοδεύει την παρούσα πρόταση (15). Εντούτοις, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι εξακολουθεί να υπάρχει έλλειψη αναλυτικής τεκμηρίωσης όσον αφορά την παρούσα κατάσταση φορολόγησης των χρηματοπιστωτικών αγορών, και τα έσοδα των διαφόρων χωρών και κυρίως των κρατών μελών της ΕΕ-11. Ειδικότερα, κρίνεται σκόπιμη η ευρύτερη αξιολόγηση των δυνητικών επιπτώσεων για τους αποταμιευτές και τους μελλοντικούς συνταξιούχους, με συνεκτίμηση των διαφόρων υποθετικών περιπτώσεων μετακύλισης του συγκεκριμένου φόρου.

4.13 Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι, κατά την ποσοτική αξιολόγηση των επιπτώσεων των εν λόγω προτάσεων, η Επιτροπή οφείλει να βελτιώσει τα μέχρι στιγμής διαθέσιμα υποδείγματα προσαρμόζοντάς τα δεόντως για την αξιολόγηση των υποθετικών εναλλακτικών λύσεων από πλευράς πολιτικής. Η ΕΟΚΕ καλεί συνεπώς τις υπηρεσίες της Επιτροπής να προσκομίζουν, στο μέτρο του δυνατού, εκτιμήσεις σχετικά με τα πραγματικά χαρακτηριστικά των υποβαλλόμενων προτάσεων.

Βρυξέλλες, 23 Μαΐου 2013. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Henri MALOSSE

(1) Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την καινοτόμο χρηματοδότηση σε παγκόσμιο και ευρωπαϊκό επίπεδο, 2010/2105 (INI).

(2) ΕΕ C 113 της 18.4.2012, σελ. 7–10.

(3) ΕΕ C 44 της 11.2.2011, σελ. 81-89· ΕΕ C 248 της 25.8.2011, σελ. 64–67· ΕΕ C 248 της 25.8.2011, σελ. 75–80· ΕΕ C 181 της 21.6.2012, σελ. 55–63.

(4) Βέλγιο, Γερμανία, Εσθονία, Ελλάδα, Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία, Αυστρία, Πορτογαλία, Σλοβενία και Σλοβακία.

(5) Η χρήση της μεθόδου της ενισχυμένης συνεργασίας διέπεται από το άρθρο 20 της ΣΕΕ και από τα άρθρα. 326 έως 334 της ΣΛΕΕ.

(6) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για ένα κοινό σύστημα φόρου επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών» (ΕΕ C 181 της 21.6.2012, σελ. 55–63).

(7) COM(2013) 71 final.

(8) COM(2011) 594 final.

(9) SEC(2011) 1102 final, Τόμος 1, σελ. 52.

(10) CE, 2012, Τεχνικό δελτίο: Μακροοικονομικές επιπτώσεις.

(11) Αξιολόγηση που διενεργήθηκε με βάση την ανάλυση που δημοσιεύθηκε στην Τριμηνιαία έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη ζώνη του ευρώ, 2012, Τόμος 11 αριθ. 3 (2012).

(12) Ενδεικτικά αναφέρονται μόνον ορισμένες εξ αυτών: ΕΕ C 133, της 9.5.2013, σ. 44, ΕΕ C 299 της 4.10.2012, σελ. 60–71· ΕΕ C 181 της 21.6.2012, σελ. 45-51· ΕΕ C 248 της 25.8.2011, σελ. 8-15· ΕΕ C 143 της 22.5.2012, σελ. 10-16.

(13) Network for Sustainable Financial Markets (Δίκτυο βιώσιμων χρηματοπιστωτικών αγορών), 2012, No Exemption – The Financial Transaction Tax and Pension Funds (Καμία εξαίρεση - Ο φόρος επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών και τα συνταξιοδοτικά ταμεία) Δεκέμβριος. DIW, 2012, Financial Transaction Tax Contributes to More Sustainability in Financial Markets (Ο φόρος επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών συμβάλλει στη βελτίωση της βιωσιμότητας των χρηματοπιστωτικών αγορών). Discussion Papers (Έγγραφα συζήτησης) 1198.

(14) Οι οποίες δημοσιεύθηκαν στον σχετικό ιστότοπο στις 4 Μαΐου 2012.

(15) Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής SWD(2013) 28 final.