Αριθ.0^8^2 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 271189 
^ν^οδότ^^ για το μέλλον το^αγ^η^ύ^ό^ου 
^Μ298^ 
Στις 13 Δεκεμβρίου 1988ηθικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε, συμφωνά με το άρθρο 
20, παράγραφος 4, και 17του Εσωτερικού Κανονισμού, να επεξεργασθεί γνωμοδότηση για το «μέλλον 
του αγροτικού κόσμου» 
ΗΥποεπιτροπή «Αγροτικός κόσμος^Ηεριβάλλον και γεωργία»,στην οποία ανατέθηκεηπροετοιμασία 
των εργασιών, κατήρτισε το σχέδιο γνωμοδότησης της στις 2^ ^ουλίου!989 βάσει της εισηγητικής 
έκθεσης του κ. ^Ιιΐ^^. 
^ΟΚΕ, κατά τη διάρκεια της 2^9ης συνόδου ολομέλειας της 27ης Σεπτεμβρίου1989, υιοθέτησε 
ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση. 
ΡΕ^ΚΕΣϋΑΡΑΤΑΡ^ΣΕ^ 
1 Ανάλυα τ^ς^ατά^τα^ς 
1.1. ^ΟΚΕ επικροτεί το γεγονός ότιηΕπιτροπή με την 
ανακοίνωση της του Οκτωβρίου 1988«Τομέλλον του αγρό 
τικοΰ κόσμου» εφιστά την προσοχή του Συμβούλιο, των κρα 
των μελών και της κοινής γνώμης στα προβλήματα του αγρό 
τικοΰ κόσμου.Απότότεέ^ουνυιοθετηθεί ορισμένα μέτρα για 
τον «αγροτικό κόσμο». 
1.2. Ι^ΟΚΕ έλαβε γνώση με ενδιαφέρον και ικανοποίηση 
τωνεργασιωνπουδιεξάγονται, βάσει τηςευρωπαϊκήςεκστρα 
τείας για τον αγροτικό κόσμο,ηοποία οργανώθηκε το 1987 
και!988 από το Συμβούλιο της Ευρώπης τα αποτελέσματα 
των οποίων ταυτίζονται σε πολλά σημεία με τις απόψεις που 
εκφράζονται από την ΟΚΕ στην παρούσα γνωμοδότηση. 
1.1 ^ΟΚΕ συμμερίζεται τη γνώμη της Επιτροπής ότιο 
γεωργικό ^ωρος εκπληροί ποικίλες και απαραίτητες λει^ 
τουργίες, την οικονομική δράση τωνκατοίκωνκαι τηνκοινω-
νία ολόκληρη.Οαγροτικός^ωρος^ 
^είναιο^ωτικόςκαι οικονομικός ^ώροςκαθώςκαιηκατοι-
κίαενόςμεγάλουτμήματοςτουπληθυσμοΰ.ΣτηνΕυρωπα 
ϊκή Κοινότητα περισσότερο από το ήμισυ του πληθυσμού 
^ει σε αγροτικό ^ωροοοποίος αποτελεί περίπου το 80^ό 
του εδάφους της Κοινότητας, 
^ εμφανίζει μια χαρακτηριστική πολιτιστική ^ωή, 
^προσφέρει τη βάση για την παραγωγή φυσικών, υγιεινών 
ειδών διατροφής και πρώτων υλών, 
^διατηρεί τις φυσικές βάσεις της ^ωής, όπως τα ύδατα, το 
έδαφος και την ατμόσφαιρα, 
^προσφέρει ένα πολύμορφο πολιτιστικό τοπίο για τη 
ανάπαυση του άνθρωπου, 
^ αποτελεί ςωτικό^ώρο για ένα πλήθος ^ώων και φυτών. 
1.4. θ αγροτικός ^ώρος της Ευρώπης υφίσταται από δεκα^ 
ετίες βαθιές μεταβολές, ίδιαίτεραστατελευταία^ρόνιαο 
αγροτικός ^ωρος και τα ^ωριάέ^ουν υποστεί έντονες άλλα γές.ϋολλά^ωριάσήμερααποτελούνμόνοτο^ώρο ύπνου και 
κατοικίας για ανθρώπους, οι οποίοι εργάζονται σε περιοχές 
μεγάλης πληθυσμιακής συγκέντρωσης. Σε πολλά ^ωριά πα 
ραμένουνσυ^νά μόνο οι οικογένειες ατόμων που εργάζονται 
αλλού καιοπληθυσμός μεγαλύτερης ηλικίας. Εντείνεταιη 
αρνητική εξέλιξη λόγω της δυσμενούς δημογραφικής εξέλι 
ξης ^μείωση των γεννήσεων, μεταναστευτικές κινήσεις για 
οικονομικούς λόγους^. Εν μέρειητάση αυτή οδήγησε στην 
εγκατάλειψη χωριών και στην απώλεια σε μεγάλη έκταση 
του προορισμού τους. 
ϋ ϋαρά τα μεγάλα προβλήματα, τα οποία αντιμετωπίζει 
οπληθυσμόςσ^αυτές τις περιοχές, πρέπει, και οφείλουν, οι 
^ώροι αυτοί να αναλάβουν εξισορροπητικές λειτουργίες σε 
σ^έσημετους^ώρουςμεγάληςπληθυσμιακήςσυγκέντρωσης. 
Εκτός από τις λειτουργίες απορρύπανσης ^απορρίμματα, 
απόβλητα ύδατα κλπ.) ο αγροτικός ^ώρος πρέπει να 
προσφέρεικαθαρά ύδατα καικαθαρήατμόσφαιρα.Ηρέπει 
κατάκύριολόγοναεξασφαλί^ειγιατονελεύθερο^ρόνο 
και τις διακοπές την απόλαυση της ομορφιάς του αγροτικού 
τοπίου.Ταυτό^ροναόμωςοαγροτικός^ώρος επιβαρύνεται 
σημαντικά από τις εκπομπές που προέρχονται από τους 
^ώρουςμεγάληςπληθυσμιακήςσυγκέντρωσηςκαθώςκαιαπό 
περιο^έςμεμεγάληβιομη^ανία.Στοσημείοαυτόεπισημαίνε 
ταιιδιαίτεραηρύπανση των υδάτων,του εδάφους καιτης 
ατμόσφαιρας με τις αρνητικές επιπτώσεις της στο φυσικό και 
ςωϊκό κόσμο καθώς και στον άνθρωπο. 
1.^. θ αγροτικός ^ώρος βρίσκεται σε μια φάση αναμόρφω-
σης.Απόπαλιέςεπο^έςμεταξύτηςυπαίθρουκαιτηςγεωργίας 
υπάρξουν στενότατες διασυνδέσεις. Επί μεγάλο χρονικό διά-
στημαηγεωργίαυπήρξεηκύρια πηγή απασχόλησης και 
εισοδήματος στοναγροτικό^ώρο.^ανάπτυξη τηςπαραγωγι-
κότηταςεί^ε σαν αποτέλεσμα ότι ολοένα λιγότεροι γεωργοί 
και αγρεργάτες μπορούν να παράγουν σήμερα τα απαραίτητα 
είδη διατροφής. Αόγω αυτής της παραγωγικής ανάπτυξης 
χρειάζονται για τα ζωικής και φυτικής προέλευσης προϊόντα 
ολοένα μικρότερες εκτάσεις.Τοτέλος της εξέλιξης αυτής δεν 
διαφαίνεται. Σύμφωνα με υπολογισμούς της Επιτροπής μέ^ρι 
το έτος 2.000 δεν θα χρειάζονται πιο^έωςΐ^ εκατομμύρια 
εκταρίωνγεωργικής εκμεταλλεύσιμης έκτασης για την παρα^ 
γωγή ειδώνδιατροφής. ^ετηνανεμπόδιστη αύξηση των 
εισαγωγών ζωοτροφών στην Ευρωπαϊκή Κοιότητα αυξάνεται 
σημαντικάηαπελευθέρωση γεωργικών εκτάσεων. 
1.7. ^ Επιτροπή έ^ει κατατάξει στην ανακοίνωση της τον 
αγροτικό ^ώρο σε τρεις προβληματικούς τύπους, δηλ., 
α^ϋεριο^ές υπό την πίεση της σύγχρονης εξέλιξης 
27. 11. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 298/33 
β) Περιοχές της «αγροτικής παρακμής»· 
γ) Ιδιαίτερα απειλούμενες περιοχές, ιδιαίτερα από εγκα­
τάλειψη. 
1.7.1. Από τη γεωργική άποψη αυτή η γενική διάκριση 
πρέπει να υποδιαιρεθεί περαιτέρω σε: 
— γεωργικούς χώρους με ευνοϊκές κλιματολογικές συνθήκες, 
καλά εδάφη, καλή γεωργική υποδομή και καλές δυνατότη­
τες διάθεσης των προϊόντων, 
— γεωργικούς χώρους με δυσμενείς κλιματολογικές συνθή­
κες, ακατάλληλα εδάφη, ελλιπή γεωργική υποδομή και 
περιορισμένες δυνατότητες διάθεσης των προϊόντων, 
— μικτές μορφές με όλες τις μεταβατικές μορφές μεταξύ των 
δύο αυτών άκρων. 
1.8. Περαιτέρω οι γεωργικές περιοχές μπορεί να κατανεμη­
θούν βάσει της οικονομικής σημασίας τους σε εξάρτηση από 
τις γεωργικές υποδομές της παραγωγής. Διακρίνονται: 
— αγροτικές περιοχές με ειδικές καλλιέργειες (οίνος, οπωρο­
κηπευτικά) καθώς και περιοχές με χαρακτηριστικό κύριο 
λόγο τον μετασχηματισμό ζωικών ειδών (χοιροτροφία και 
πτηνοτροφία). Στις περιοχές αυτές το ποσοστό του εργατι­
κού δυναμικού στη γεωργία και η προστιθέμενη αξία στον 
τομέα της γεωργίας είναι συγκριτικά υψηλά, 
— περιοχές με λιγότερο εντατική γεωργία και/ή με δασοκο­
μική εκμετάλλευση. Στις περιοχές αυτές η ζήτηση εργατι­
κού δυναμικού είναι σχετικά, κατά μονάδα έκτασης, 
χαμηλή. 
1.9. Οι περιοχές πρέπει περαιτέρω να διακριθούν σύμφωνα 
με την οικονομική τους δραστηριότητα μη γεωργικού χαρα­
κτήρα σε: 
— περιοχές στις οποίες ο τουρισμός προσφέρει για τον 
τοπικό πληθυσμό για πηγή εισοδήματος (καθόλη τη διάρ­
κεια του έτους ή εποχιακή), και 
— περιοχές με υψηλό ποσοστό ανεργίας και χωρίς εναλλα­
κτικές δυνατότητες βιοπορισμού για όσους εγκαταλείπουν 
την απασχόληση στη γεωργία, 
— άλλοτε βιομηχανικές περιοχές που βρίσκονται σε παρα­
κμή. 
2. Μέτρα για την ανάπτυξη του αγροτικού χώρου 
2.1. Η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι το μέλλον της γεωργίας 
και το μέλλον μεγάλων περιοχών του αγροτικού χώρου συν­
δέονται στενά μεταξύ τους. Η γεωργία θα εξακολουθήσει και 
στο μέλλον να χαρακτηρίζει αποφασιστικά την οικονομική 
ευρωστία, την ανάπτυξη του πληθυσμού καθώς και την εικόνα 
του τοπίου στον αγροτικό χώρο. Για τον λόγο αυτό πρέπει 
να υιοθετηθούν συστηματικά μέτρα και στρατηγικές για τη 
διατήρηση και εξασφάλιση της ύπαρξης εστραμμένων προς 
το μέλλον γεωργικών, πλήρους και μικτής απασχόλησης, 
εκμεταλλεύσεων. Στην περίπτωση αυτή, σε περιοχές με 
δυσμενείς γεωργικές παραγωγικές προϋποθέσεις, ο συνδυα­σμός γεωργικών και δασοκομικών δραστηριοτήτων ποικίλ­
λων μορφών δεν αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην γεωργική 
δραστηριότητα. 
2.2. Η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή της Επιτροπής και του 
Συμβουλίου στο γεγονός ότι τα προβλήματα σχετικά με το 
εισόδημα και την ευημερία του αγροτικού κόσμου θα μπορού­
σαν να οξυνθούν από τις ακόλουθες εξελίξεις: 
α) από τη μεταρρύθμιση της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής 
(ΚΓΠ) και τις αποφάσεις για τους σταθεροποιητές της 
11/12ης Φεβρουαρίου 1988 
β) από τον αυξανόμενο ανταγωνισμό που αρχίζει από την 
υλοποίηση της κοινής εσωτερικής αγοράς με την οποία 
αναπτύσσονται συγκεντρωτικές τάσεις και αυξάνονται τα 
μειονεκτήματα των περιφερειακών περιοχών 
γ) από την εύνοια προς τις πυκνοκατοικημένες περιοχές που 
προέρχεται από την τεχνική πρόοδο κυρίως τη βιοτεχνο­
λογία. 
2.3. Οι αρνητικές αυτές εξελίξεις για τον αγροτικό κόσμο 
πρέπει να αποφευχθούν προς όφελος όλων των πολιτών. 
2.4. Γι'αυτό η ΟΚΕ καλεί τις περιφέρειες, τις χώρες μέλη 
και την Ευρωπαϊκή Κοινότητα: 
— να εφαρμόσουν μια αποτελεσματική πολιτική για τον 
αγροτικό κόσμο, με τη δημιουργία ενός νομικού πλαισίου, 
που θα παρακινεί τις ομάδες, τις αρχές και τις επιχειρήσεις 
σε πρωτοβουλίες στον αγροτικό κόσμο, 
— με τη διάθεση των αναγκαίων χρηματοδοτικών μέσων, 
— με το συντονισμό όλων των τομέων πολιτικής κατά τρόπο, 
που θα εξυπηρετούν τον ίδιο στόχο. 
Οι παρατηρήσεις που ακολουθούν αποτελούν υποδείξεις για 
μια παρόμοια πολιτική. 
2.5. Η ΟΚΕ επισημαίνει ότι ο διπλασιασμός των διαρθρω­
τικών κεφαλαίων της Κοινότητας που αποφασίσθηκε από 
τους αρχηγούς κυβερνήσεων, πρέπει να συμβάλλει στην 
εξάλειψη των προβλημάτων που προκύπτουν από την 
υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς. Ήδη ένα μέρος των 
πιστώσεων έχει — λόγω ανεπαρκείας — εξαντληθεί (περιοχές 
τις οποίες αφορά ο στόχος 5β). Επιπλέον οι πιστώσεις δεν 
επαρκούν για την επίλυση των προσθέτων εισοδηματικών 
προβλημάτων που δημιουργούνται με τη μεταρρύθμιση της 
ΚΓΠ. 
2.6. Η ΟΚΕ διαπιστώνει και εκφράζει λύπη επειδή οι οικο­
νομίες που σημειώθηκαν στις γεωργικές δαπάνες των κρατών 
μελών έχουν αποδοθεί στα κράτη μέλη χωρίς να επιβάλλεται 
στα τελευταία ειδική υποχρέωση διάθεσης τους (π.χ. για την 
ενίσχυση του αγροτικού χώρου). 
2.7. Για τη σταθεροποίηση της Κοινότητας, των αγρο­
τικών χώρων και της γεωργίας καθώς και προς το συμφέρον 
μιας περιφερειακής ισορροπίας απαιτείται, περισσότερο από 
ποτέ άλλοτε, να επιταχυνθεί η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και 
σε άλλους τομείς, όπως π.χ. η εφαρμογή μιας ολοκληρωμένης 
οικονομικής και νομισματικής πολιτικής καθώς και μια ευρύ-
Αριθ. C 298/34 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 27.11.89 
τερη ενοποίηση της εξωτερικής, οικονομικής, κοινωνικής, 
περιβαλλοντικής, διαρθρωτικής και μεταφορικής πολιτικής. 
2.8. Για την εφαρμογή μιας συγκεκριμένης πολιτικής για 
τον αγροτικό χώρο η Επιτροπή υπέβαλε ως σήμερα μόνο 
περιορισμένο αριθμό προτάσεων μικρής σημασίας. Η ΟΚΕ 
υπογραμμίζει ότι είναι δύσκολο, να αναπτυχθεί μια συνεκτική 
πολιτική για τον αγροτικό χώρο η οποία θα είναι δυνατό να 
εφαρμόζεται για όλες τις περιοχές της Κοινότητας. Γι'αυτό 
πρέπει να αφεθεί στις περιφέρειες μέσα σε ένα καθορισμένο 
κοινό νομικό και οικονομικό πλαίσιο όσο το δυνατό μεγαλύ­
τερο περιθώριο διαμόρφωσης της σχετικής πολιτικής. 
2.9. Η ΟΚΕ επισημαίνει ότι παρά τους εκσυγχρονισμούς 
η γεωργία (συμπεριλαμβανομένης της δασοκομίας και της 
αλιείας οπωσδήποτε με τα δικά της προβλήματα) και η βιομη­
χανία στηρίζονται σε αρχές αντιθέμενες, που πρέπει να λαμ­
βάνονται υπόψη σε όλες τις νέες προσαρμογές. Το χαρακτη­
ριστικό της αγροτικής οικονομίας είναι η εξάρτηση από την 
ζωή και την ζώσα ύλη. 
2.10. Η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι από τις περιφέριες 
πρέπει να εκπονηθεί ένα σχέδιο ανάπτυξης με κατάλληλα 
μέτρα και με συμμετοχή των εκπροσώπων των κοινωνικοε-
παγγελματικών ομάδων στον αγροτικό χώρο (τοπικές και 
περιφερειακές αρχές, επαγγελματικές ενώσεις κλπ.). Τα μέτρα 
αυτά θα αφορούν ιδίως: 
— συγκεκριμένες σκέψεις για τη σύνδεση μεταξύ των διαφό­
ρων μέτρων και προγραμμάτων εντός και εκτός του αγρο­
τικού τομέα, 
— συγκεκριμένα κριτήρια για τις προϋποθέσεις που πρέπει 
να πληρούνται, προκειμένου οι επιχειρήσεις να επωφε­
ληθούν από μέτρα ενθάρρυνσης, 
— ποσοτικά δεδομένα σχετικά με την οικονομική ενίσχυση 
των επιμέρους μέτρων και προγραμμάτων. 
2.11. Με τα σημερινά προβλήματα σχετικά με το εισόδημα 
και τη ρευστότητα σε όλες σχεδόν τις γεωργικές εκμεταλλεύ­
σεις χρειάζεται ένα μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο διαρ­
θρωτικό πρόγραμμα για τον αγροτικών χώρο, προκειμένου 
να εξασφαλισθεί η οικονομική ανάπτυξη. 
2.12. Ποιας έκτασης γεωργικά διαρθρωτικά προγράμματα 
απαιτούνται, εξαρτάται επίσης σε μεγάλο βαθμό από τα μέτρα 
στον τομέα της πολιτικής τιμών και αγοράς. Σε περίπτωση 
που συνεχίζεται η πίεση στις τιμές και στα εισοδήματα αυξά­
νονται οι ανάγκες. 
2.13. Είναι ανάγκη, η Επιτροπή να εισηγηθεί συστηματικά 
μέτρα και στρατηγικές για τη διασφάλιση της ύπαρξης των 
αγροτικών οικογενειακών εκμεταλλεύσεων, πλήρους και 
μερικής απασχόλησης. Διότι από κοινωνική και πολιτιστική 
άποψη θα πρέπει η γεωργία να χαρακτηρίζεται περαιτέρω 
από τη διατήρηση όσο το δυνατόν περισσότερων βιώσιμων 
μικρομεσαίων επιχειρήσεων. 
2.13.1. Στη γεωργία τίθενται στο μέλλον διαφορετικές 
απαιτήσεις, όπως π.χ. στους εξής τομείς: 
— παραγωγή ειδών διατροφής, — παραγωγή πρώτων υλών για τη βιομηχανική οικονομία, 
— εξασφάλιση και διατήρηση του περιβάλλονταος — διατή­
ρηση του πολιτιστικού τοπίου και 
— εξασφάλιση της ψυχαγωγίας και των δημιουργικών 
δραστηριοτήτων. 
2.13.2. Από τις απαιτήσεις αυτές προκύπτει μια πολυμορ­
φία γεωργικών κερδοσκοπικών απασχολήσεων. Μέσω συν­
δυασμών διαφόρων παραγωγικών μορφών μπορούν σε πολλές 
περιοχές να δημιουργηθούν βιώσιμες δραστηριότητες. 
2.14. Οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις που διασφαλίζουν την 
παραγωγή ειδών διατροφής και τον εφοδιασμό με πρώτες ύλες 
σε ολόκληρο των πληθυσμό, χρειάζονται ασφαλείς για το 
μέλλον προϋποθέσεις όσον αφορά τις τιμές, την αγορά καθώς 
και την διαρθρωτική ανάπτυξη των εκμεταλλεύσεων. 
2.15. Η μερική απασχόληση στη γεωργία έχει σε πολλές 
περιοχές της Κοινότητας μεγάλη σημασία για την εξασφά­
λιση του οικογενειακού εισοδήματος, για την πυκνότητα του 
πληθυσμού και την υποδομή καθώς και για τη διατήρηση του 
πολιτιστικού τοπίου και τις εξισορροπητικές του λειτουργίες. 
Η σημασία της μερικής απασχόλησης στη γεωργία θα αυξη­
θεί μελλοντικά κατά τη γνώμη της Επιτροπής (βλ. Πράσινο 
Βιβλίο). Σχετικά η ΟΚΕ επισημαίνει ότι προϋπόθεση για 
τη μετάβαση στη μερική απασχόληση δεν αποτελεί μόνο η 
δημιουργία θέσεων απασχόλησης. Την αυτή σημασία έχει 
μια αγροτική πολιτική, η οποία επιτρέπει στη μεγάλη πλειο­
ψηφία των γεωργικών εκμεταλλεύσεων μερικής απασχό­
λησης — οι περισσότερες από τις οποίες έχουν πολύ περιο­
ρισμένη παραγωγική ικανότητα — να πορισθούν εξίσου εισο­
δήματα από τις γεωργικές τους δραστηριότητες. 
2.16. Σχετικά πρέπει να εξετασθεί ιδιαίτερα η σημασία την 
οποία αποκτούν τα αντισταθμιστικά μέτρα (άμεσες εισοδημα­
τικές ενισχύσεις) για τη διατήρηση επαρκούς αριθμού ατόμων 
στις γεωργικές περιοχές. Η ΟΚΕ παραπέμπει σε παραδείγ­
ματα άλλων χωρών, όπου με διαρκή συστήματα αντισταθμι­
στικών μέτρων, συνδυασμένων με συστήματα λογικών γεωρ­
γικών τιμών, εξασφαλίζεται το μέλλον των αγροτικών χώρων. 
Τα αντισταθμιστικά μέτρα και κίνητρα πρέπει να υπολο­
γίζονται έτσι, ώστε να εξουδετερώνονται οι φυσικές ή διαρ­
θρωτικές ζημιές που υφίστανται οι οικογενειακές εκμεταλλεύ­
σεις, ιδίως στις μειονεκτούσες περιοχές. 
2.17. Η ΟΚΕ επισημαίνει σχετικά ότι τα διαρθρωτικά 
μέτρα για τον αγροτικό κόσμο έχουν επιπτώσεις για τον 
πληθυσμό στις αγροτικές περιοχές μόνο με σημαντική χρο­
νική καθυστέρηση. Συνεπώς ένα αναπτυξιακό σχέδιο για τον 
αγροτικό χώρο πρέπει να προγραμματίζεται μακροπρόθεσμα. 
Η πολιτική για τον αγροτικό κόσμο και η γεωργική πολιτική 
πρέπει να συντονίζονται μεταξύ τους. 'Ενα πολιτικό μέτρο 
δεν μπορεί να υποκαταστήσει το άλλο. Στην κοινή εσωτερική 
αγορά πρέπει να διασφαλισθούν περαιτέρω τα εισοδήματα 
των αγροτικών εκμεταλλεύσεων με μια αυτοδύναμη γεωργική 
πολιτική. Μια πολιτική για τον αγροτικό χώρο μπορεί να 
ολοκληρώσει τη γεωργική πολιτική μόνο και όχι να την 
υποκαταστήσει. 
27.11.89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 298/35 
2.18. Στόχος μιας πολιτικής για τον αγροτικό κόσμο πρέπει 
να είναι η διατήρηση και ενίσχυση της οικονομικής βιωσι­
μότητας του αγροτικού κόσμου. Διότι ιδίως στον αγροτικό 
κόσμο είναι ριζωμένη η πολυμέρεια ττ\ς Ευρώπης από πλευ­
ράς πολιτιστικών στοιχείων, αρχιτεκτονικής και τοπίου. 
Συνεπώς σε μια πολιτική για τον αγροτικό κόσμο περιλαμβά­
νεται ο συντονισμός όχι μόνο με την ΚΓΠ, αλλά και με την 
οικονομική, την περιφερειακή και την κοινωνική πολιτική 
σε όλα τα επίπεδα. Μόνο με ένα περιφερειακό, ολοκληρωμένο 
αναπτυξιακό πρόγραμμα μπορούν να λυθούν μακροπρόθεσμα 
τα προβλήματα που σήμερα αντιμετωπίζουν πολλές περιοχές 
του αγροτικού κόσμου. 
2.18.1. Η ανάπτυξη του αγροτικού κόσμου και των χωριών 
του αγροτικού χώρου απαιτεί λεπτεπίλεπτη εργασία και 
λύσεις στα μέτρα των ειδικών περιφερειακών συνθηκών. 
Απαιτεί προσεκτικές διορθώσεις και κατάλληλες αρμονικές 
λύσεις βάσει μιας ακριβούς απογραφής των τοπικών συνθη­
κών π.χ. με στόχο τη διατήρηση και περαιτέρω προσεκτική 
ανάπτυξη των αρχιτεκτονικών ουσιαστικών γνωρισμάτων που 
διατηρήθηκαν από το παρελθόν και τις υφιστάμενες κατο­
ικίες. 
2.19. Για τη λύση των προβλημάτων του αγροτικού κόσμου 
χρειάζονται διαφοροποιημένες προσεγγίσεις δράσης. Βάση 
καθεμιάς στρατηγικής πρέπει να είναι: 
— η κινητοποίηση των δυνατοτήτων και ικανοτήτων που 
υφίστανται στον εκάστοτε αγροτικό χώρο, 
— ο αποκεντρωμένος προγραμματισμός και η κατάρτιση 
ειδικών σχεδίων τοπικών και περιφεριακών, 
— η ενεργός συμμετοχή του πληθυσμού μέσω ευρείας συνερ­
γασίας των πολιτών, 
— η διασφάλιση της βιωσιμότητας των αγροτικών χώρων 
ως μακροχρόνιο έργο μιας κοινωνικής πολιτικής. 
2.20. Για ένα ολοκληρωμένο σχέδιο ανάπτυξης των αγρο­
τικών χώρων είναι απαραίτητη η εξασφάλιση θέσεων 
απασχόλησης στη γεωργία και στη βιομηχανία καθώς και η 
δημιουργία αναλόγων εναλλακτικών δυνατοτήτων βιοπο­
ρισμού για τα άτομα που αποχωρούν από τον τομέα της 
γεωργίας. 
2.20.1. Η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να προβεί σε μια 
απογραφή της κατάστασης σε όλες τις περιφέρειες της Κοινό­
τητας. 
2.20.2. Βάσει της απογραφής θα αναπτυχθεί ένα 
πρόγραμμα, που θα προβλέπει συγκεκριμένα, αποτελεσματικά 
και συντονισμένα μέτρα. 
2.20.3. Είναι επιτακτικά απαραίτητη η υιοθέτηση αναλό­
γων μέτρων σε όλα τα κράτη μέλη. Για να αποκλεισθεί η 
εις βάρος ορισμένων περιοχών μεροληπτική μεταχείριση η 
Επιτροπή επιβάλλεται να καθορίζει σαφή κριτήρια για την 
ανάπτυξη, τα οποία όμως θα διευκολύνουν τις εξελίξεις 
ανάλογα με τις ανάγκες των χωρών και/ή των περιφερειών. 
2.21. Οι αγροτικοί χώροι και η γεωργία βρίσκονται 
σήμερα, αν και σε διαφορετικό βαθμό, στο πεδίο εντάσεων 
μεταξύ οικονομικής ανάπτυξης και περιβάλλοντος. Ιδιαίτερα 
για τους γεωργούς πρέπει να αναμένονται στο άμεσο μέλλον μεγαλύτερες υποχρεώσεις στον τομέα της προστασίας του 
περιβάλλοντος (βλ. σχετικά και έγγραφο της Επιτροπής για 
μια οδηγία του Συμβουλίου σχετικά με μέτρα της Κοινότητας 
για την προστασία των γλυκών, παρακτίων και θαλασσίων 
υδάτων από τη ρύπανση με νιτρικά άλατα από διάχυτες πηγές 
κλπ)(·). 
2.21.1. Οι υποχρεώσεις αυτές συνδέονται πολλαπλώς με 
τον συγκεκριμένο τόπο. Εντεύθεν προκύπτει μια δυσμενής 
επίδραση στην ανταγωνιστικότητα για τους γεωργούς ορισμέ­
νων περιφερειών ή και μόνο σε τμήματα κοινοτικών περιο­
χών. Λόγω της παραγωγικής πίεσης στη γεωργία και της ήδη 
δυσμενούς εισοδηματικής κατάστασης τους οι γεωργοί, που 
πλήττονται από αυτές τις ειδικές για τον συγκεκριμένο τόπο 
υποχρεώσεις όσον αφορά την παραγωγή, που για άλλους 
γεωργούς δεν ισχύουν, δεν είναι σε θέση να συνεχίσουν την 
καλλιέργεια της γης. 
2.21.2. Για το μέλλον θα είναι αποφασιστικό από την 
άποψη της γεωργίας, ποιες προδιαγραφές για την παραγωγή 
και περιορισμοί για τη διαχείριση της οικονομίας θα προ­
κύψουν με τον τρόπο αυτό και πως θα επιλυθεί το πρόγραμμα 
των παρεπομένων μειώσεων του εισοδήματος. Η ΟΚΕ καλεί 
την Επιτροπή να υποβάλει προτάσεις σε συνεργασία με τα 
κράτη μέλη. 
2.22. Επιπλέον η γεωργία και η δασοκομία καθώς και ο 
αγροτικός χώρος εκπληρώνουν μεγάλο αριθμό λειτουργιών 
για τις περιοχές μεγάλης πληθυσμιακής συγκέντρωσης και 
τον πληθυσμό που διαβιοί εκεί. Για την εξασφάλιση της 
διατήρησης των λειτουργιών αυτών πρέπει να αντισταθμι­
στούν ορισμένες οικονομικές δυσχέρειες των αγροτικών 
εκμεταλλεύσεων που προκύπτουν λόγω των υποχρεώσεων που 
τους επιβάλλονται. Προς το σκοπό αυτό πρέπει να καθορι­
σθούν αμέσως κριτήρια για μια αποζημίωση σύμφωνα με την 
απόδοση. 
2.22.1. Οι υποχρεώσεις και οι περιορισμοί στην παραγωγή 
δεν πρέπει να οδηγήσουν σε στρεβλώσεις ανταγωνισμού στην 
Κοινότητα. 
2.23 Ο,τιδήποτε εφεξής προτείνεται ως συγκεκριμένο 
μέτρο για την ενίσχυση των αγροτικών χώρων πρέπει να 
λαμβάνει υπόψη ότι οι ανάγκες σε υπηρεσίες και διαρθρώσεις 
για την εξασφάλιση της ποιότητας ζωής στον αγροτικό χώρο 
μπορεί να είναι διαφορετικές, ανάλογα με τη γεωγραφική 
κατανομή και το υψόμετρο των διαφόρων αγροτικών κέντρων. 
Παράλληλα πρέπει επίσης να λαμβάνονται υπόψη οι κοινω­
νικές και πολιτιστικές ανομοιότητες των πληθυσμών της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Όλες οι μορφές συνεργασίας 
μεταξύ επιχειρήσεων (συνεταιρισμοί και άλλες νομικές μορ­
φές) έχουν ιδιαίτερη σημασία και πρέπει να ενισχυθούν οικο­
νομικώς και από απόψεως δικαίου. 
3. Ειδικές παρατηρήσεις στους τομείς δράσης 
3.1. Νέος προσανατολισμός της κοινής γεωργικής πολιτικής 
3.1.1. Μετά τον περιορισμό των γεωργικών δαπανών δεν 
επιτρέπειται κατά τον νέο προσανατολισμό της ΚΓΠ καθώς 
και των συναφών μέτρων να παραμεληθούν η διασφάλιση 
(') ΕΕ αριθ. C 54 της 3. 3. 1989· Γνωμοδότηση της ΟΚΕ (ΕΕ αριθ. 
C 159της26. 6. 1989). 
Αριθ. C 298/36 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 27.11.89 
των εισοδημάτων καθώς και οι διαρθρωτικές βελτιώσεις στη 
γεωργία. Παράλληλα πρέπει τόσον η προστασία του περιβάλ­
λοντος όσο και οι μειονεκτούσες αγροτικές περιοχές να ληφ­
θούν υπόψη περισσότερο από ό,τι ως τώρα. 
3.1.2. Πολλά από τα μέτρα που αναφέρει η Επιτροπή για 
το νέο προσανατολισμό της κοινής γεωργικής πολιτικής είτε 
δεν έχουν ακόμη εφαρμοσθεί καθόλου (π.χ. η εφαρμογή της 
εκτακτικοποίησης της παραγωγής), είτε δεν εφαρμόζονται 
στην ίδια ένταση σε όλα τα κράτη μέλη και σε όλες τις 
περιφέρειες της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (π.χ. παύση της 
καλλιέργειας). 
3.1.3. Η μείωση των πλεονασμάτων παραγωγής μέσω παγώ­
ματος εκτάσεων π.χ. και της υποαπασχόλησης στη γεωργία 
απελευθερώνει εργατικό δυναμικό, ιδιώς στις μειονεκτούσες 
αγροτικές περιοχές. Επειδή η μετανάστευση τους θα 
μπορούσε να εξασθενίσει μόνιμα τις διαρθρώσεις αυτών των 
περιοχών, πρέπει να δημιουργηθούν εκεί νέες θέσεις απασχό­
λησης. Παράλληλα πρέπει να ενισχυθούν ιδιαίτερα, θέσεις 
απασχόλησης για την προστασία της φύσης και του περιβάλ­
λοντος, για τη δασοκομία και τη σχετική βιομηχανία, για 
τον τομέα υπηρεσιών καθώς και τον τουρισμό. 
3.1.4. Πρέπει να αναπτυχθεί για κάθε προϊόν μια πολιτική 
αγοράς με μακροπρόθεσμο προγραμματισμό. Τούτο αποδει­
κνύουν τα μέτρα που καθιερώθηκαν στον γαλακτοκομικό 
τομέα και εκείνον του βοείου κρέατος. Η ΟΚΕ θα επιθυμούσε 
να ενθαρρύνει ιδιαίτερα την Επιτροπή για τη συνέχιση της 
ενίσχυσης της παραγωγής προϊόντων ποιότητας. 
3.1.5. Η ΟΚΕ είναι ωστόσο της γνώμης ότι μια πολιτική 
ποιότητας πρέπει να είναι εκτεταμένη, προκειμένου να αποδώ­
σει αποτελέσματα, Στην περίτπωση αυτή οι ετικέττες και 
τα σήματα ποιότητας αποτελούν μια καλή αφετηρία για τη 
βελτίωση της εμπορίας των γεωργικών προϊόντων και των εξ 
αυτών προϊόντων μεταποίησης. Έχει όμως σημασία, να 
τεθούν μέσω της πολιτκής αυτής οι απαραίτητες γενικές προϋ­
ποθέσεις, για να διατηρηθεί και να βελτιωθεί το ποιοτικό 
επίπεδο που έχει επιτευχθεί στη γεωργική και βιοτεχνική 
παραγωγή τροφίμων, π.χ. μέσω κοινοτικών βασικών ποιοτι­
κών διατάξεων, βελτιωμένου προσανατολισμού για την 
αποζημείωση της ποιότητας, περισσότερο ενισχυμένης ποιο­
τικής έρευνας, κ.ά. Στόχος πρέπει να είναι η αύξηση της 
προστιθεμένης αξίας στη γεωργία προς όφελος των εισοδημά­
των. παραγωγικές οργανώσεις στην ανάπτυξη προγραμμάτων για 
την εμπορία αγαθών. 
3.1.8. Η ΟΚΕ επισημαίνει εκ νέου ότι η μείωση των ποσο­
τήτων παραγωγής καθώς και της επιδότησης της εξαγωγής 
κοινοτικών γεωργικών προϊόντων μπορεί να επιτύχει μόνος 
αν στα πλαίσια της ΓΣΔΕ εξασφαλισθούν κατάλληλες ρυθ­
μίσεις για ένα ισορροπημένο σύστημα διεθνούς εμπορίου. 
3.1.9. Η γεωργία της Κοινότητας βρίσκεται στα χέρια 
οικογενειών, οι οποίες διαχειρίζονται δικές τους ή μισθω­
μένες εκμεταλλεύσεις. Σε όλα σχεδόν τα κράτη μέλη οι αγρο­
τικές οικογένειες αποτελούν το 90% και περισσότερο του 
σχετικού εργατικού δυναμικού. Η γεωργία αυτή θα πρέπει να 
αναπτυχθεί σύμφωνα με τις νέες επιστημονικές επιτεύξεις, για 
να διαμορφώσει ελκυστικότερα και με καλύτερες μελλοντικές 
προοπτικές το τοπίο και την αγροτική ζωή. 
3.1.10. Η ΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή, να επεξεργαθεί 
συστήματα αποζημίωσης εφόσον δεν επαρκούν η πολιτική 
αγοράς και τιμών, ως αντιπαροχή για τον τριπλό ρόλο του 
γεωργού: ως παραγωγού ειδών διατροφής και ως επιμελούμε-
νου του φυσικού περιβάλλοντος και του τοπίου. Στην προκει­
μένη περίπτωση πρέπει να αυξηθούν τα υφιστάμενα κονδύλια. 
3.1.11. Η μεταρρύθμιση της ΚΓΠ δημιουργεί δυσχέρειες 
για τους γεωργοπαραγωγούς σε μερικές μειονεκτούσες περιο­
χές όπου, σε ορισμένες περιπτώσεις, υπάρχει ελλειμματική 
προσφορά, π.χ. παραγωγή βοείου κρέατος στην Ελλάδα και 
παύση της καλλιέργειας στην Ιταλία και άλλες περιοχές. Τα 
προβλήματα αυτά απαιτείται να επιλυθούν. 
3.2. Η δραστηριότητα της Κοινότητας στο δασοκομικό 
τομέα 
3.2.1. Η ΟΚΕ παραπέμπει στην αναλυτική της γνωμοδό­
τηση για το έγγραφο της Επιτροπής (88) 255, «Στρατηγική 
και μέτρα της Κοινότητας στο δασοκομικό τομέα» ('). Η 
σημασία της δασοκομίας για τις αγροτικές περιοχές ειδικά 
και για την Ευρωπαϊκή Κοινότητα στο σύνολο δεν είναι 
δυνατό να εκτιμηθεί όσο πρέπει. 
3.1.6. Η ΟΚΕ αντιτίθεται στην ιδέα ότι η ποιοτική πολι­
τική πρέπει να αφορά μόνο μειονεκτούσες και απομακρυσμέ­
νες από την αγορά περιοχές. Απαιτείται μια εκτεταμένη ποιο­
τική πολιτική. Στις περισσότερς μειονεκτούσες περιοχές τα 
προϊόντα έχουν μια παράδοση, που πρέπει να διατηρηθεί και 
να αναπτυχθεί περαιτέρω. 
3.1.7. Πρέπει να εξετασθεί για κάθε προϊόν χωριστά, κατά 
πόσον, μέσω μεγαλύτερης ενίσχυσης «περιφερειακών» σημά­
των, μπορεί συνολικά ή περιφερειακά να βελτιωθεί το εισό­
δημα στις αγροτικές περιοχές. Οι στόχοι στις λεπτομέρειες 
τους θα πρέπει να καθορισθούν εκ μέρους της Κοινότητας 
μόνο μετά την εν λόγω εξέταση. Αποφασιστικό είναι να 
έχουν τα σήματα ποιότητας υπό τις συνθήκες της εσωτερικής 
αγοράς επαρκή σημασία, ώστε να είναι δυνατή η βελτίωση 
της εμπορίας των γεωργικών προϊόντων. Πρέπει να προβλε­
φθεί ανάλογη ενίσχυση, για να υποστηριχθούν οι γεωργικές 3.2.2. Με τους κανονισμούς που ψηφίσθηκαν πρόσφατα 
για τη δασοκομία και την απόφαση τοποθέτησης μόνιμης 
επιτροπής δασών πραγματοποιήθηκε στον τομέα αυτό ένα 
πρώτο σημαντικό βήμα. Η ΟΚΕ καλεί το Συμβούλιο και 
την Επιτροπή, να αναπτύξουν ένα εκτεταμένο πρόγραμμα 
μακροπρόθεσμης πνοής για πρώτες εκδασώσεις, για νέες 
αναδασώσεις και 71α τη βελτίωση δασικών και θαμνωδών 
επιφανειών. Πρόκειται αφενός για εκμετάλλευση των δασών 
και για τις ανανεώσιμες πρώτες ύλες των εκτάσεων που ελευ­
θερώνονται από τη γεωργική παραγωγή (βλ. σημείο 1.4.) και 
ανέρχονται σε περίπου 16 εκατομ. εκτάρια. Αφετέρου σε 
πολλές χώρες της Κοινότητας υπάρχουν μετάλες εκτάσεις, 
(') Υνωμοδότηση της ΟΚΕ (ΕΕ αριθ. C 139 της 5. 6. 1986). 
27.11.89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 298/37 
που ακόμη πριν λίγους αιώνες καλύπτονταν με υψηλόδενδρα 
δάση και σήμερα έχουν ερημωθεί ή καλυφθεί με ασβεστούχα 
πετρώματα. Ένα εκτεταμένης αναδάσωσης πρόγραμμα με κοι­
νοτικά μέσα και με ευθύνη για τη διατήρηση ενός αξιόλογου 
περιβάλλοντος για την ερχόμενη γενεά αποτελεί καθήκον 
που δεν επιτρέπεται να παραμελεί πια η Κοινότητα. Με ένα 
τέτοιο πρόγραμμα: 
α) θα δημιουργηθεί μεγάλος αριθμός θέσεων απασχόλησης· 
β) θα παρασχεθεί αξιόλογη συμβολή στην εξασφάλιση ενός 
υγειϊνού κλίματος· 
γ) θα παρασχεθεί για τη διατήρηση του εδάφους και την 
υδρολογική ισορροπία, μια συμβολή που θα αποδίνει καρ­
πούς για την επόμενη γενεά· 
δ) θα βελτιωθεί μακροπρόθεσμα η ασφαλής προμήθεια πρώ­
των υλών και ενέργειας· 
ε) θα δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για τον τουρισμό, την 
ψυχαγωγία, και 
ζ) θα βελτιωθεί η εμφάνιση του τοπίου, όχι τόσο με μονοκαλ­
λιέργεια δένδρων ταχείας ανάπτυξης, αλλά ιδίως με μικτά 
δάση, προσαρμοσμένα στις τοπικές συνθήκες. 
3.2.3. Τα ώς τώρα μέτρα πρέπει να διευρυνθούν. Ένα τέτοιο 
πρόγραμμα πρέπει να καταρτισθεί με μακροπρόθεσμη προο­
πτική και σε στενή συνεργασία μεταξύ των ενδιαφερόμενων 
περιφερειών, των κρατών μελών και της Κοινότητας όσο το 
δυνατόν συντομότερα. 
3.3. Η προστασία του αγροτικού περιβάλλοντος (βλ. σχέδιο 
γνωμοδότησης της ΟΚΕ για το θέμα «Περιβάλλον και 
γεωργία») 
3.3.1. Η ΟΚΕ επισημαίνει ότι για την προστασία του αγρο­
τικού περιβάλλοντος δεν χρειάζονται μόνο μέτρα που 
αφορούν τη γεωργία και τη δασοκομία. Η γεωργία και η 
δασοκομία πάσχουν πολύ περισσότερο από τη ρύπανση των 
•υδάτων και της ατμόσφαιρας που οφείλεται σε πολλές πηγές 
(κατοικίες, μεταφορές, βιοτεχνίες ιδιδαίτερα σε πληθυσμια­
κές συγκεντρώσεις). 
3.3.2. Εξάλλου το αγροτικό περιβάλλον μπορεί να υποστεί 
βλάβες από ακατάλληλες εγκαταστάσεις τουρισμού, εκμετάλ­
λευσης ενέργειας κλπ. Η ΟΚΕ επισημαίνει ότι τα προβλή­
ματα αυτά χρειάζεται να προσεχθούν καλύτερα από ό,τι στο 
παρελθόν. 
3.4. Ενέργεια και αγροτικός χώρος 
3.4.1. Η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή, να υποβάλει πρόγραμμα 
στον τομέα των ανανεώσιμων πρώτων υλών και εξαγωγής 
ενέργειας από ανανεώσιμες πρώτες ύλες, το οποίο θα προωθεί 
τη χρησιμοποίηση τους. Μόνο προγράμματα επίδειξης δεν 
επαρκούν. 
3.5. Περιφερειακή πολιτική 
3.5.1. Σημαντική προϋπόθεση, για να παραμείνει κατοι­
κημένος ο αγροτικός χώρος και για να μη μειωθεί η πυκνό­τητα του πληθυσμού κάτω από ένα κρίσιμο επίπεδο, είναι η 
δημιουργία λογικών συνθηκών διαβίωσης για τους κατοίκους 
του αγροτικού χώρου. 
3.5.2. Η ανάπτυξη και η ανακαίνιση των χωριών πρέπει να 
προσανατολισθούν προς την ωφέλεια των κατοίκων καθώς 
και προς τις ανάγκες τους για κατοικία, τον δεσμό τους με την 
φύση και την συνυπευθυνότητα. Μόνον ένα τέτοιο κίνητρο 
οδηγεί στην επιθυμητή ταύτιση με το χωριό ως γενέτειρας 
και εξασφαλίζει έτσι τον εποικισμό. Για το σκοπό αυτό απαι­
τείται συστηματική κρατική ενίσχυση. Η Κοινότητα πρέπει 
με παρόμοια κίνητρα να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη σε ανάλο­
γες δραστηριότητες. 
3.5.3. Στον αγροτικό χώρο πρέπει να εξασφαλισθεί μια 
οικονομική ανάπτυξη με τη διάσωση υπαρχουσών οικονομι­
κών εκμεταλλεύσεων και την ανάπτυξη νέων. Απαιτείται να 
δημιουργηθούν υψηλής εξειδίκευσης θέσεις απασχόλησης 
και κατάρτισης και να αναπτυχθούν ή διατηρηθούν επαρκείς 
οδοί επικοινωνιών. 
3.5.4. Η ΟΚΕ συνηγορεί για μια συντονισμένη με τις παρα­
γωγικές επενδύσεις ανάπτυξη των σχεδίων έργων υποδομής 
στον αγροτικό χώρο. Τούτο δεν πρέπει πάντως να προκαλέσει 
ελλιπή εφοδιασμό στα έργα υποδομής. Η ΟΚΕ καλεί την 
Επιτροπή να υποβάλει πρόγραμμα, στο οποίο θα προσδιορί­
ζονται οι βασικές απαιτήσεις όσον αφορά τα έργα υποδομής 
για μια «ανθρώπινη» ζωή στον αγροτικό χώρο (εκκλησίες/ 
σχολεία/αρχές/υγειονομική περίθαλψη/δρόμοι κλπ.), ώστε να 
διασφαλισθεί με τον τρόπο αυτό για τις περιφέρειες τουλά­
χιστον ως προς τις στοιχειώδεις ανάγκες η κανονική 
ανάπτυξη τους και ταυτόχρονα να προσφερθούν τα απαραί­
τητα κίνητρα για παραγωγικές επενδύσεις, οι οποίες κατόπιν, 
μπορεί να καταστήσουν επιπλέον απαραίτητα ειδικά έργα 
υποδομής. 
3.5.5. Όσον αφορά τις βασικές υπηρεσίες στις αγροτικές 
περιοχές, δεν μπορεί μοναδικό κριτήριο να είναι πάντα η 
αποδοτικότητα. Πρέπει επίσης να λαμβάνονται υπόψη και 
κοινωνικοί παράγοντες. 
3.5.6. Η δημιουργία οικονομικών προοπτικών εξαρτάται 
τόσον από το είδος όσο και από την έκταση των επενδύσεων 
σε έργα υποδομής. Αδιάφορο, αν πρόκειται για υποδομές 
στους τομείς μεταφορών, ενέργειας, τηλεπικοινωνιών ή 
εξοπλισμού μικρομεσαίων και βιοτεχνικών επιχειρήσεων, οι 
επενδύσεις συμβάλλουν πάντοτε αποφασιστικά στην αύξηση 
της παραγωγικότητας και συνεπώς στην περιφερειακή οικο­
νομική ανάπτυξη και στη βελτίωση των εισοδημάτων. 
3.5.7. Η ΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο να συμμετάσχουν απευ­
θείας οι περιφερειακές και τοπικές αρχές καθώς και οι εκπρό­
σωποι των οικονομικών και κοινωνικών εταίρων στον 
προγραμματισμό των μέτρων και ιδίως στην προετοιμασία 
της επιτόπιας εκτέλεσης, ώστε να προσαρμοσθούν στις 
ανάγκες και στις συνθήκες των εν λόγω περιφερειών. 
Αριθ. C 298/38 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 27.11.89 
3.5.8. Η δημιουργία πρόσθετων υπηρεσιών υποστήριξης 
είναι σε πολλές αγροτικές περιοχές υπό την παρούσα διάρ­
θρωση απαραίτητη, για να μπορούν οι κάτοικοι της υπαίθρου 
να κάμουν χρήση των υπηρεσιών που δεν διατίθενται άμεσα 
στην περιοχή τους με ανεκτά έξοδα. Για τη βελτίωση των 
μεταφορικών συνθηκών χρειάζεται να αναπτυχθούν και μέτρα 
αυτοβοήθειας, όπως π.χ. κοινοτικά λεωφορεία μεταφοράς 
εργαζομένων από την κατοικία στον τόπο εργασίας και 
αντίστροφα, κοινοπραξία αγοραίων οχημάτων κλπ. 
3.5.9. Η ΟΚΕ συνηγορεί για την καθιέρωση ενισχύσεων 
για την πρώτη εγκατάσταση, ανεξάρτητα από την επιλεγείσα 
νομική μορφή π.χ. υπό την μορφή μη επιστρεφόμενων επιδο­
τήσεων ή πιστώσεων που σε συνάρτηση με τη δημιουργία 
ορισμένου αριθμού μονίμων θέσεων απασχόλησης σε εξάρ­
τηση από το ύψος της πίστωσης δεν χρειάζεται να επιστρα­
φούν. Προς τούτο μπορεί να είναι απαραίτητη και η επανε­
ξέταση της φορολογικής νομοθεσίας, για να δοθούν κίνητρα 
για μέτρα αυτοβοήθειας για τη βελτίωση της υποδομής. 
3.5.10. Άλλη δυνατότητα είναι η διεξαγωγή διαγωνισμών 
για μέτρα αυτοβοήθειας. Αυτοί μπορούν να παράσχουν κίνη­
τρα για τη βελτίωση των συνθηκών και της ποιότητας ζωής 
στον αγροτικό κόσμο. Τα αποτελέσματα των διαγωνισμών 
αυτών θα πρέπει να καθίστανται γνωστά στις αγροτικές περιο­
χές. 
3.5.11. Η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι οι κρατικές αρχές 
απαιτείται να ελέγχουν διεξοδικά αν είναι δυνατό νέες υπηρε­
σίες να εγκαθίστανται στον αγροτικό χώρο. 
3.5.12. Άλλη δυνατότητα θα ήταν η δημιουργία νέων περι­
οχών σε κοινοτική έκταση, όπου το περιβάλλον χρειάζεται 
περισσότερο συνειδητή φροντίδα, π.χ. εθνικοί δρυμοί. Για 
την επιτήρηση των ειδικών αυτών περιοχών θα πρέπει να 
τοποθετούνται άτομα που μπορούν να ζουν και να εργάζονται 
εκεί, δηλ. γεωργοεκμεταλλευτές. Χάρη στην εναλλακτική 
αυτή πηγή εισοδήματος οι γεωργοί των περιοχών θα έχουν 
μικρότερη εξάρτηση από το ύψος των γεωργικών τιμών. 
3.5.13. Ο προγραμματισμός οικισμών και η χωροταξία 
χρειάζεται να παρεμποδίσουν την αύξουσα αστυφιλία και να 
συμβάλλουν στη διατήρηση του τοπίου. Όπου είναι δυνατό, 
πρέπει να εξετασθεί η δυνατότητα χρησιμοποίησης εγκαταλε­
λειμμένων βιομηχανικών εγκαταστάσεων, εγκαταστάσεων 
σιδηροδρομικών σταθμών ή λιμενικών ντοκ, αντί των γεωργι­
κών εκτάσεων για οικοδομικές επεκτάσεις. Για την κατα­
σκευή δρόμων και αυτοκινητοδρόμων θα πρέπει να χρησιμο­
ποιείται όσο το δυνατόν λιγότερη γη. Η βελτίωση υφιστα­
μένων δρόμων είναι ανάγκη να έχει προτεραιότητα έναντι 
της κατασκευής νέων δρόμων. Επιπρόσθετα χρειάζεται να 
ληφθεί μέριμνα για το περιορισμό του θορύβου. Επίσης όσον 
αφορά τις κατοικίες πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στη 
συντήρηση και ανακαίνιση της οικιστικής κληρονομιάς. Οι 
νέες κατασκευές πρέπει να προσαρμόζονται στο οικιστικό 
περιβάλλον, ενώ ταυτόχρονα είναι σκόπιμο να υπάρξει μέρι­
μνα για τη διαφύλαξη του τοπικού αγροτικού, οικιστικού 
χαρακτήρα. 
3.6. Μέτρα υπέρ των μικρομεσαίων επιχειρήσεων 
3.6.1. Οι χρηματοδοτικές δυνατότητες της περιφερειακής 
πολιτικής της Κοινότητας πρέπει να αναπτυχθούν και με την 
εκμετάλλευση του φαινομένου της συγκέντρωσης να προσαρ­μοσθεί η ταυτόχρονη χρησιμοποίηση πολλών διαθέσιμων 
χρηματοδοτικών μέσων της Κοινότητας με διαρθρωτικό 
καθορισμό στόχων στις ανάγκες των μικρομεσαίων επιχειρή­
σεων (ΜΜΕ), συμπεριλαμβανομένων των συνεταιρισμών. 
3.6.2. Οι ανάγκες των ΜΜΕ σε χρηματοδότηση κατά την 
ίδρυση τους, η μετατροπή της παραγωγής καθώς και κατά τις 
επενδύσεις για επέκταση και ορθολογική οργάνωση πρέπει 
να εξασφαλισθούν με συμπληρωματικό κοινοτικό πρόγραμμα 
δανειοδότησης και επιδότησης τόκων. 
3.6.3. Θα πρέπει να διευκολύνεται για τις ΜΜΕ η έναρξη 
επενδυτικών προγραμμάτων με την αναστολή της προθεσμίας 
για την καταβολή των φόρων όσον αφορά επενδυτικά αποθε­
ματικά. 
3.6.4. Η βελτίωση της βάσης για το σχηματισμό ιδίων 
κεφαλαίων των ΜΜΕ θα μπορούσε να προωθηθεί με φορολο­
γικές διευκολύνσεις για τα μη διανειμόμενα κέρδη. 
3.6.5. Η απόσβεση ερευνητικών και αναπτυξιακών επενδύ­
σεων καθώς και η φορολογία κερδών και απόδοσης του κεφα­
λαίου από επιτυχείς καινοτομίες είναι ανάγκη να είναι ιδιαί­
τερα ευνοϊκές για τις ΜΜΕ. 
3.6.6. Η ΟΚΕ υποστηρίζει την άποψη ότι παράλληλα με 
τη γεωργία, ιδιαίτερα ο τομέας των υπηρεσιών αποτελεί μια 
αποφασιστική λειτουργία για όλες τις μελλοντικές εξελίξεις 
στον αγροτικό χώρο. Στο παρελθόν, λόγω της τάσης για 
συγκέντρωση των υπηρεσιών, απαιτήθηκαν σημαντικές οικο­
νομικές και πολιτιστικές θυσίες από τους αγροτικούς χώρους. 
Στο σημείο αυτό θα αποτελούσε ήδη μια πρόοδο σε πολλές 
περιφέρειες και για τους ανθρώπους που διαβιούν και εργάζο­
νται εκεί, αν θα ήταν δυνατό να δημιουργηθεί και πάλι η 
υποδομή, όσον αφορά την παροχή υπηρεσιών, που υπήρχε 
τα προηγούμενα χρόνια (π.χ. τοπικές αρχές, σχολεία, κλπ.). 
3.6.7. Η ΟΚΕ δεν πιστεύει ότι ο τουρισμός στον αγροτικό 
χώρο σε όλες τις περιφέρειες της Κοινότηας μπορεί να 
προσφέρει μια προοπτική με καλές δυνατότητες στο μέλλον. 
Η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι ιδιαίτερα στον 
τομέα αυτό οι αναπτυξιακές δυνατότητες στο μέλλον. Η ΟΚΕ 
εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι ιδιαίτερα στον τομέα 
αυτό οι αναπτυξιακές δυνατότητες εξαρτώνται από το αν θα 
επιτευχθεί η αποφυγή των περιβαλλοντικών επιβαρύνσεων 
στις περιοχές μεγάλης πληθυσμιακής συγκέντρωσης. (Ρύπα­
νση των θαλασσών και των επιφανειακών υδάτων, δασικές 
ζημίες κλπ.). 
3.6.8. Οπωσδήποτε είναι αναγκαίο να καταβληθούν μεγα­
λύτερες προσπάθειες που θα εντείνουν τον τουρισμό σε μερι­
κές αγροτικές περιοχές. Προς τούτο απαιτείται η υλοποίηση 
ορισμένων επενδυτικών μέτρων. Εδώ πρόκειται ιδίως για την 
κατασκευή π.χ. ξενοδοχείων και παραθεριστικών κατοικιών 
στην ύπαιθρο καθώς και για την διάνοιξη οδών πεζοπορίας. 
Επιπλέον φαίνεται απαραίτητα η ανάπτυξη μιας εκτεταμένης 
ψυχαγωγίας σύμφωνα με τα δεδομένα του τοπίου των περιο­
χών, π.χ. δικαιώματα για ψάρεμα, κυνήγι και πολλά άλλα. 
3.6.9. Οργανωμένες περιηγήσεις διαμέσου ιδιαίτερα γοη­
τευτικών περιοχών λόγω των ιστορικών ή πολιτιστικών ενδι­
αφερόντων τους (περιήγηση, ιππασία, εκδρομές με οχήματα, 
πορείες για τη γνωριμία με τη φύση κλπ.) αλλά και κυνηγετι­
κές δραστηριότητες αποτελούν ουσιαστικά στοιχεία μιας του-
27. 11. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 298/39 
ριστικής προσφοράς που δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο 
στη στέγαση και διατροφή των επισκεπτών. 
Ωστόσο, πρέπει να υπάρχει όριο στην προώθηση παρόμοιων 
δραστηριοτήτων στις πιο δημοφιλείς περιοχές. Διαφορετικά, 
η ποιότητα της ζωής του εγχώριου πληθυσμού ενδέχεται 
να υποβαθμισθεί σοβαρά λόγω της μεγάλης κυκλοφορίας 
οχημάτων, των αποβλήτων, του θορύβου και των πιέσεων για 
περαιτέρω ανάπτυξη. 
3.6.10. Στον αγροτικό τουρισμό, όπως δείχνουν ιδίως 
πρόσφατα παραδείγματα από την Ιταλία, πρέπει σε ορισμένες 
περιοχές να αποδοθεί μεγαλύτερη αξία από πλευράς οικονο­
μίας και πολιτικής της απασχόλησης. Οι πρωτοβουλίες στον 
αγροτικό τουρισμό και η ειδική προσφορά προϊόντων και 
υπηρεσιών θα μπορούσαν γενικά να αυξήσουν την οικονο­
μική εμβέλεια ορισμένων περιοχών. 
3.6.11. Η ανάπτυξη του τουρισμού στον αγροτικό χώρο 
μπορεί να υλοποιηθεί και με την αξιοποίηση κατοικιών σε 
διατηρητέους συνοικισμούς πόλεων και χωριών ή την αξιο­
ποίηση σιτοβολώνων και κατοικιών σε αγροκτήματα και 
μάλιστα όχι μόνον υπό τη μορφή «Διακοπές στο αγρόκτημα», 
αλλά και με την ανάπτυξη μιας προσφοράς τύπου BED AND 
BREAKFAST σύμφωνα με τα ιρλανδικά και βρεταννικά πρό­
τυπα, π.χ. για οδοιπόρους περιηγητές. 
3.6.12. Για τη βελτίωση των προοπτικών του τουρισμού 
στον αγροτικό χώρο τα τοπικά σωματεία απαιτείται να καταρ­
τίσουν προγράμματα, που θα προβλέπουν ένα αναπτυγμένο 
οδικό δίκτυο καθώς και καλή πρόσβαση με λεωφορείο και 
τραίνο. 
3.6.13. Η ΟΚΕ συνιστά όπως η Κοινότητα αναλάβει την 
εκτέλεση μέτρων αυτοβοήθειας, που θα εξυπηρετούν τη δια­
τήρηση και βελτίωση της υποδομής, π.χ. με: 
— διατήρηση υφισταμένων οικοδομικών στοιχείων, 
— δημιουργία κατοικήσιμου χώρου για νέες οικογένειες με 
χρησιμοποίηση υφιστάμενων οικοδομικών στοιχείων 
(ανακαίνιση παλαιών κτισμάτων, προστασία μνημείων 
κλπ.), 
— ανάπτυξη συνεταιρισμών ιδίως συνεταιρισμών παροχής 
υπηρεσιών, ή άλλων οργανισμών για τη δημιουργία εγκα­
ταστάσεων υποδομής που ελλείπουν, 
— βελτίωση της ιατρικής περίθαλψης 
— κίνητρα για την προσέλκυση ή διατήρηση μικροκαταστη-
μάτων τροφίμων και «άλλων καταστημάτων ειδών καθημε­
ρινής ανάγκης», ή καθιέρωση «κινητών καταστημάτων», 
που θα εφοδιάζουν τον αγροτικό χώρο. 
3.7. Η διάδοση των νέων τεχνολογιών πληροφόρησης και 
τηλεπικοινωνιών 
3.7.1. Με τη χρησιμοποίηση των σύγχρονων τεχνολογιών 
πληροφόρησης και εξ αποστάσεων ενημέρωσης σε πολλούς 
τομείς της οικονομικής δραστηριότητας (επίσης σε σχέση με 
την οικονομική διαπλοκή), εφόσον υφίσταται η ανάλογη 
διαμόρφωση, η κάλυψη των τοπικών αποστάσεων δεν αποτε­
λεί πια σήμερα πρόβλημα. Η ΟΚΕ συνηγορεί για μια έντονη 
ανάπτυξη της χρησιμοποίησης των τεχνολογιών, ιδιαίτερα για οικονομικές δραστηριότητες στον αγροτικό χώρο. Με τον 
τρόπο αυτό είναι δυνατό να αντιμετωπισθούν συγκεντρωτικές 
τάσεις. Για το σκοπό όμως αυτό είναι απαραίτητη μια συστη­
ματική αναπτυξιακή συνεργασία και ενθάρρυνση. Πολύτιμη 
βοήθεια θα αποτελούσε και η παροχή πληροφοριών για ήδη 
υπάρχουσες τεχνολογίες, όπως π.χ. η Minitel στη Γαλλία και 
τα τηλεκέντρα στην Πορτογαλία. 
3.7.2. Η ΟΚΕ υποστηρίζει κάθε προσπάθεια της Επιτροπής 
που οδηγεί στη διάδοση νέων τεχνολογιών και που περιλαμ­
βάνουν τις σχετικά απαραίτητες ειδικευμένες υπηρεσίες πλη­
ροφοριών και παροχής συμβουλών. 
3.8. Γενική και επαγγελματική εκπαιδευτική και κοινωνική 
πολιτική 
3.8.1. Η ΟΚΕ συνηγορεί για τη διατήρηση και την 
ανάπτυξη της σχολικής υποδομής στον αγροτικό χώρο. Θα 
πρέπει να διασφαλισθεί ότι στα χωριά και στις κοινότητες 
θα υπάρχει τουλάχιστον μια βασική υποδομή στον τομέα της 
σχολικής και επαγγελματικής εκπαίδευσης. Το ίδιο ισχύει 
και για την εξασφάλιση νοσοκομείων, γηροκομείων κλπ. 
3.8.2. Η σχολική εκπαίδευση όπως και η προσχολική 
εκπαίδευση είναι ορθό να συνδυασθεί ιδίως με τη δυνατότητα 
ολοήμερης περίθαλψης. 
3.8.3. Για τη βελτίωση της εκπαίδευσης στον αγροτικό 
κόσμο πρέπει να αναπτυχθούν οικοτροφεία, που θα διευκολύ­
νουν τη φοίτηση και σε ανώτατες σχολές του αγροτικού 
χώρου όπως και την εκπαίδευση νεαρών ατόμων από την 
πόλη στην ύπαιθρο. 
3.8.4. Επιπλέον η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι ιδίως η αγωγή 
των παιδιών και η περίθαλψη των ηλικιωμένων δύναται να 
βελτιωθεί π.χ. με: 
— ανάπτυξη της αυτοβοήθειας στον τομέα της αγωγής παι­
διών, 
— δημιουργία κύκλων παιδικών παιχνιδιών, παιδικών σταθ­
μών, και 
— βελτίωση της οικονομικής και ιατρικής ενίσχυσης για 
την περίθαλψη των ηλικιωμένων κλπ. 
3.8.5. Στην περίπτωση της ειδικής επαγγελματικής εκπαί­
δευσης θα πρέπει να έχει προτεραιότητα η ανάπτυξη εκπαι­
δευτικών κέντρων στις περιοχές εκείνες, όπου δεν διατίθενται 
επαρκείς ή επαρκώς προς το μέλλον προσανατολισμένες 
θέσεις για εκπαίδευση. 
3.8.6. Επιβάλλεται να εξετασθεί, κατά πόσον δύνανται να 
αναπτυχθούν ενώσεις, που θα αναλαμβάνουν σημαντικούς 
ρόλους στον αγροτικό χώρο (αθλητικές ενώσεις, πολιτιστικές 
ενώσεις, περιηγητικοί όμιλοι και πολλά άλλα). 
3.8.7. Η βασική μέριμνα για τα ηλικιωμένα και μειονεκτού-
ντα άτομα στον αγροτικό χώρο χρειάζεται να προσαρμοσθεί 
στις ανάγκες των ατόμων και να βελτιωθεί με την παροχή 
αντίστοιχων υπηρεσιών περίθαλψης, που ανταποκρίνονται 
στις ανάγκες ηλικιωμένων ατόμων που μένουν στο σπίτι των 
καθώς και με την οικοδόμηση οίκων ευηγηρίας στις αγρό-
Αριθ. C 298/40 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 27. 11. 89 
τικές περιοχές. Έτσι τα χρήζοντα βοηθείας ηλικιωμένα 
άτομα θα παραμένουν στο γνώριμο περιβάλλον τους. Το ίδιο 
ισχύει και για τα μειονεκτούντα άτομα. 
3.9. Η αναδιάρθρωση των διαρθρωτικών ταμείων και των 
οικονομικών παροχών προς τον αγροτικό χώρο 
3.9.1. Το Συμβούλιο συμφώνησε στις 11 και 12 Φεβρουα­
ρίου 1988 το διπλασιασμό των πιστώσεων υποχρεώσεων για 
τα διαρθρωτικά ταμεία μέχρι το 1993. Η ΟΚΕ επικροτεί το 
γεγονός αυτό. Από τα αναπτυξιακά κριτήρια όμως εξαιρείται 
η γεωργία σε εκτεταμένες περιοχές της Κοινότητας. Η ΟΚΕ 
καλεί συνεπώς το Συμβούλιο και την Επιτροπή όπως για την 
ανάπτυξη της γεωργίας και του αγροτικού κόσμου σύμφωνα 
με τους στόχους 1, 5α και 5β προβλέψουν επαρκή χρηματο­
δοτικά μέσα. Σήμερα η οικονομική υποδομή για την ανάπτυξη 
της γεωργίας στις λεγόμενες 5 περιφέρειες β είναι περισσό-
Βρυξέλλες, 27 Σεπτεμβρίου 1989. 
Η ανακοίνωση της Επιτροπής για «το μέλλον του αγροτικού 
κόσμου» και η ανακοίνωση για «το περιβάλλον και τη γεωρ­
γία» έχουν μεταξύ τους έκδηλη συνάφεια. Η Οικονομική και 
Κοινωνική Επιτροπή έλαβε υπόψη τη λογική αυτή συνάφεια 
εκδίδοντας δύο ιδιαίτερες γνωμοδοτήσεις, τις οποίες όμως 
κατάρτισε ταυτόχρονα μια και η αυτή υποεπιτροπή. 
Η ΟΚΕ έλαβε γνώση με ενδιαφέρον και ικανοποίηση των 
εργασιών που πραγματοποιούνται σχετικά με την ευρωπαϊκή 
εκστρατεία για τον αγροτικό κόσμο που οργανώθηκε από το 
Συμβούλιο της Ευρώπης το 1987 και 1988, τα αποτελέσματα 
της οποίας συμπίπτουν, σε πολυάριθμα σημεία, με τις απόψεις 
της ΟΚΕ στην παρούσα γνωμοδότηση. τερο από ανεπαρκής. Η Κοινότητα θα πρέπει να διαθέσει τις 
πιστώσεις, που εξοικονομήθηκαν στον τομέα των παρεμ­
βάσεων, για τη γεωργική διαρθρωτική πολιτική. 
4. Συμπεράσματα 
4.1. Στην παρούσα γνωμοδότηση περιγράφτηκαν ορισμέ­
νες δράσεις αναγκαίες για το μέλλον του αγροτικού χώρου. 
Η ΟΚΕ έχει συνείδηση του γεγονότος ότι πολλές από αυτές 
τις δράσεις θα επιβαρύνουν αρκετά των φορολογούμενο και 
συνεπώς δεν είναι δυνατό να εφαρμοσθούν όλες ταυτοχρόνως. 
Η ΟΚΕ ζητεί, επομένως, από την Επιτροπή να προβεί σε 
ανάλυση κόστους ωφέλειας αφού ληφθούν υπόψη οι δαπάνες 
που απορρέουν μακροπρόθεσμα από την εγκατάλειψη του 
χώρου και τα κοινωνικά προβλήματα ώστε να τεθούν οι καλύ­
τερες δυνατές προτεραιότητες. 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Alberto MASPRONE 
1. Εισαγωγικές παρατηρήσεις 
1.1. Οι φυσικοί κατακλυσμοί διαταράσσουν σοβαρά το 
περιβάλον. Επιβάλλεται λοιπόν η πρόληψη τους, ο έλεγχος 
και ο περιορισμός των συνεπειών τους. 
Το βάρος της ευθύνης πέφτει: 
— σε κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα όπως η παραγωγή, η 
κατανάλωση κ.λ.π., Γνωμοδότηση για το περιβάλλον και τη γεωργία 
(89/C 298/11) 
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε, στις 13 Δεκεμβρίου 1988 σύμφωνα με τα άρθρα 
20, τέταρτη παράγραφος, και 17, του Εσωτερικού Κανονισμού, να καταρτίσει γνωμοδότηση για το 
περιβάλλον και τη γεωργία. 
Η υποεπιτροπή «Αγροτικός κόσμος/Περιβάλλον και γεωργία» στην οποία ανατέθηκε η προετοιμασία 
των σχετικών εργασιών, κατάρτισε το σχέδιο γνωμοδότησης της στις 26 Ιουλίου 1989 με βάση την 
έκθεση του εισηγητή, κ. Burnel. 
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε κατά τη 269η σύνοδο ολομελείας της, συνεδρίαση 
της 27ης Σεπτεμβρίου 1989, ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.