ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Βρυξέλλες, 30.04.1996 
COM(96) 166 τελικό 
ΕΚΘΕΣΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ 
ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 1993-95 
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ 92/421/ΕΟΚ 
(υποβΧεθείσοί από την Επιτροπή) 

Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
1. Στο τριετές σχέδιο κοινοτικών δράσεων υπέρ του τουρισμού, που 
συμφωνήθηκε στις 13 Ιουλίου 1992, αναγνωρίζεται η σημασία του 
τουρισμού και καθορίζεται ένα πλαίσιο που θα δώσει τη 
δυνατότητα στην Κοινότητα να υποστηρίξει ειδικά την ανάπτυξη 
του1. Στο σχέδιο κοινοτικών δράσεων υπέρ του τουρισμού (το οποίο 
στο εξής θα καλείται "το Σχέδιο") δηλώνεται, σε γενικές γραμμές, 
ότι η δράση της Κοινότητας πρέπει: 
να ενισχύσει την οριζόντια προσέγγιση του τουρισμού στις 
πολιτικές της Κοινότητας και των κρατών μελών 
να εφαρμόσει ειδικά μέτρα· και 
να συντονίζει τα μέτρα που αναλαμβάνονται από άλλες 
υπηρεσίες της Επιτροπής. 
Στο Σχέδιο αναγνωρίζεται, αφενός, ο ρόλος της Κοινότητας για τη 
βελτίωση της ποιότητας και της ανταγωνιστικότητας του τουρισμού 
και, αφετέρου, το γεγονός ότι μια κοινή προσέγγιση του τουρισμού 
εκ μέρους της Κοινότητας και των κρατών μελών μπορεί να 
προωθήσει την ευρύτερη ανάπτυξη της Κοινότητας τόσο από 
οικονομικής όσο και από κοινωνικής πλευράς. 
2. Στόχος του παρόντος εγγράφου είναι να παρουσιάσει την 
αξιολόγηση του Σχεδίου, πράγμα που γίνεται βάσει του άρθρου 6, 
το οποίο αναφέρει ότι η Επιτροπή πρέπει να πραγματοποιήσει μια 
τέτοια αξιολόγηση και να υποβάλει σχετική έκθεση στο Συμβούλιο 
και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η ημερομηνία που ορίζεται στο 
άρθρο 6 για τη σύνταξη της παρούσας έκθεσης είναι η 30ή Ιουνίου 
1995. Η προθεσμία αυτή δεν κατέστη δυνατόν να τηρηθεί. Ωστόσο, η 
καθυστέρηση επέτρεψε μια περιεκτικότερη αξιολόγηση του 
Σχεδίου σε σχέση με την αξιολόγηση που θα ήταν δυνατή αν είχε 
τηρηθεί η αρχική προθεσμία. Ομως, ακόμη και αν ληφθεί υπόψη η εν 
λόγω καθυστέρηση, ο εξωτερικός αξιολογητής μπόρεσε να 
αξιολογήσει πλήρως τα αποτελέσματα μόνο των πρώτων δύο ετών του 
Σχεδίου, πράγμα που αντιπροσωπεύει το 55% των αναλήψεων 
δαπανών που έγιναν βάσει του Σχεδίου. Γενικά, οι δράσεις που 
χρηματοδοτήθηκαν κατά το δεύτερο έτος του Σχεδίου ολοκληρώθηκαν 
μόλις κατά τα τέλη του 1995, ενώ οι περισσότερες δράσεις που 
χρηματοδοτήθηκαν το 1995 άρχισαν κατά τα τέλη του εν λόγω έτους. 
3. Το παρόν έγγραφο αποτελεί απάντηση σε ανεξάρτητη έκθεση 
αξιολόγησης του Σχεδίου που πραγματοποιήθηκε από Εταιρεία 
Εξωτερικών Συμβούλων. Η τελική έκθεση της εταιρείας αυτής έγινε 
δεκτή από την Επιτροπή στις 26.2.96. Η διάρθρωση της έκθεσης έχει 
ως εξής: 
Περίληψη των πορισμάτων και βασικές συστάσεις 
Απόφαση του Συμβουλίου 92/421/ΕΟΚ, ΕΕ L 231 της 13.08.92. 
Τμήμα 1 Εισαγωγή 
Τμήμα 2 Πρότυπο προγράμματος του Σχεδίου 
Τμήμα 3 Τεχνική αξιολόγηση των δράσεων 
Τμήμα 4 Διοικητικές και λειτουργικές πτυχές 
Τμήμα 5 Αξιολόγηση από τους αντισυμβαλλομένους 
Παραρτήματα 
4. Η Επιτροπή διατυπώνει στο παρόν έγγραφο τις παρατηρήσεις της 
σχετικά με την έκθεση χρησιμοποιώντας το πλαίσιο που καθόρισαν 
οι σύμβουλοι στο πρώτο μέρος της έκθεσης τους, το οποίο έχει τον 
τίτλο "Περίληψη των πορισμάτων και βασικές συστάσεις". Ολα τα 
σημεία που εξετάζονται διεξοδικά στο κύριο μέρος της έκθεσης 
περιλαμβάνονται στην περίληψη αυτή και εκτίθενται με την εξής 
σειρά: 
Περιεχόμενο του προγράμματος (παράγραφοι 2-6/σελ. i) 
Ο ρόλος της Μονάδας Τουρισμού και η θέση της στην αγορά 
(παράγραφοι 7 και 8/σελ. ii) 
Συμμόρφωση με το άρθρο 4 του Σχεδίου δράσεων και επίτευξη 
των στόχων (9-12) 
Τεχνική αξιολόγηση (13-33) 
Διοικητικές και λειτουργικές πτυχές (34-41) 
Βασικές συστάσεις (42-60) 
5. Επομένως, τα τμήματα II έως VII του παρόντος εγγράφου εξετάζουν 
διαδοχικά όλα τα ζητήματα που θέτει η έκθεση στο κεφάλαιο 
"Περίληψη των πορισμάτων και βασικές συστάσεις". Σε όσα σημεία 
δίνονται παρακάτω αριθμοί αναφοράς, οι αριθμοί αυτοί 
αναφέρονται στις παραγράφους της περίληψης της έκθεσης, αν και 
στα επόμενα τμήματα της έκθεσης μπορεί επίσης να βρει κανείς 
περισσότερο λεπτομερείς παρατηρήσεις. Την έκθεση συμπληρώνουν 
τρία παραρτήματα. Το παράρτημα 1 παρέχει συμπληρωματικές 
πληροφορίες σχετικά με το Σχέδιο και τη διαχείριση του· το 
παράρτημα 2 παρέχει μια κατανομή των αναλήψεων δαπανών που 
έγιναν βάσει του Σχεδίου, ενώ στο παράρτημα 3 παρουσιάζεται η 
έκθεση της Εταιρείας Συμβούλων. 
6. Δεν ζητήθηκε από την Εταιρεία Συμβούλων να προβεί σε 
συγκεκριμένη διερεύνηση των καταγγελιών σχετικά με τη 
διαχείριση των υποθέσεων στη Μονάδα Τουρισμού κατά την περίοδο 
πριν από το Μάρτιο του 1994. Σχετικά με το θέμα αυτό βρίσκονται σε 
εξέλιξη οι έρευνες της Επιτροπής, του Ελεγκτικού Συνεδρίου και 
άλλων αρχών. Ωστόσο, ζητήθηκε από την Εταιρεία Συμβούλων να 
έχει κατά νου την επίπτωση που είχαν οι εν λόγω καταγγελίες και 
έρευνες στην εν γένει αποτελεσματικότητα της εφαρμογής του 
Σχεδίου. 
II. ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ 
7. Η Επιτροπή καλο>σορίζει την αξιολόγηση που πραγματοποίησε η 
Εταιρεία Συμβούλίον και συμφωνεί με την ουσία πολλών από τα 
θέματα που επισημαίνονται. Η παρατήρηση αυτή ισχύει κυρίως για 
την ανάλυση στην οποία προβαίνει η Εταιρεία Συμβούλων όσον 
αφορά το περιεχόμενο του προγράμματος. Στις παραγράφους 2 και 5 
επισημαίνονται ορισμένες αδυναμίες που παρουσιάζει η 
διάρθρωση της απόφασης, πράγμα που δημιούργησε προβλήματα 
καθ'όλη τη διάρκεια εφαρμογής του Σχεδίου. Μεταξύ των αδυναμιών 
αυτών περιλαμβάνονται οι εξής: 
i) κατακερματισμένα και χωρίς συνοχή μέτρα (αναφέρονται στο 
παράρτημα του Σχεδίου)· 
ii) σύγχυση μεταξύ επιδιώξεων (ή στόχων) και μέσων (μέτρα)· 
iii) έλλειψη σαφήνειας ως προς τον τρόπο με τον οποίο ορισμένες 
από τις δράσεις θα μπορούσαν να συμβάλουν στην επίτευξη 
ευρύτερων στόχων 
iv) ατελή ή αλληλεπικάλυπτα με να μέτρα· 
ν) υπερβολικές φιλοδοξίες σε σχέση με τους διαθέσιμους 
πόρους· 
νί) έλλειψη συνέχειας κατά τη διάρκεια της τριετούς περιόδου. 
8. Η Επιτροπή συμφωνεί, σε γενικές γραμμές, με τις παρατηρήσεις 
αυτές. Ωστόσο, θεωρεί το Σχέδιο ως την έκβαση μιας μακράς 
συζήτησης, η οποία οδήγησε στον καθορισμό ορισμένων 
ανταγωνιστικών μεταξύ τους προτεραιοτήτων. Αυτόνομη τουριστική 
πολιτική δεν υπάρχει, ενώ η χάραξη μιας ειδικής στρατηγικής για 
τον τουρισμό σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ενωσης βρίσκεται ακόμη στη 
φάση της διαμόρφωσης της. Οι διαφορετικές απόψεις και 
προτεραιότητες των κρατών μελών, η περίπλοκη φύση των 
διαφορετικών συμφερόντων που σχετίζονται με τον τουρισμό, η 
έλλειψη προηγούμενης συγκεκριμένης δράσης σε επίπεδο ΕΕ, η 
αρχή της επικουρικότητας, καθώς και η απαίτηση για ομοφωνία στο 
πλαίσιο του Συμβουλίου συνέβαλαν όλα στη διαμόρφωση του 
Σχεδίου. Η Επιτροπή δέχεται ότι τα μέτρα θα μπορούσαν να γίνουν 
αποτελεσματικότερα αν, πριν από την εφαρμογή τους, είχε 
προηγηθεί διεξοδικότερη ανάλυση εκ μέρους της Ευρωπαϊκής 
Επιτροπής και της επιτροπής διαχείρισης. Κάτι τέτοιο όμως ήταν 
δύσκολο να γίνει λόγω της σχετικά βραχυπρόθεσμης φύσης του 
Σχεδίου και < τους περιορισμούς που επέβαλαν οι δημοσιονομικοί 
κανόνες που ίσχυαν κατά το πρώτο έτος (διαχωριζόμενες πιστώσεις). 
Η Επιτροπή, κατά την εκπόνηση οποιουδήποτε νέου 
προγράμματος, θα λάβει υπόψη της όλες τις παρατηρήσεις της 
Εταιρείας. Ειδικότερα, θα δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στα εξής: 
• ύπαρξη ενός σαφούς και λογικού δεσμού μεταξύ στόχων 
και μέτρων 
μειωμένος αριθμός σαφών και αυστηρά 
προσανατολισμένων μέτρων 
• ρεαλιστικές επιδιώξεις σε σχέση με τους διαθέσιμους 
πόρους· 
• σαφής προστιθέμενη αξία στις υφιστάμενες δράσεις που 
αναλαμβάνονται από τα κράτη μέλη και τις άλλες 
υπηρεσίες της Επιτροπής· 
• συντονισμός με τις άλλες κοινοτικές δράσεις· 
• τήρηση της αρχής της επικουρικότητας· 
• λογικό πρόγραμμα εργασίας προκειμένου να 
εξασφαλιστεί η συνέχεια των δράσεων. 
III. Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΜΟΝΑΔΑΣ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΑΙ Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ 
ΑΓΟΡΑ 
9. Οι παράγραφοι 7 και 8 της έκθεσης αναφέρονται στο ρόλο και την 
αποστολή που έχει ανατεθεί στη Μονάδα Τουρισμού. Κατά την 
άποψη του αξιολογητή, παρατηρείται έλλειψη συγκεκριμένης 
τοποθέτησης της Μονάδας στα πλαίσια της αγοράς. Η Επιτροπή 
συμφωνεί γενικά ότι η αποστολή της Μονάδας πρέπει να 
προσδιοριστεί με μεγαλύτερη σαφήνεια στο μέλλον, επισημαίνει, 
όμως, παράλληλα, ότι ο ρόλος και τα καθήκοντα της Μονάδας 
Τουρισμού εξαρτώνται από το περιεχόμενο της κάθε εκδιδόμενης 
απόφασης. Ασφαλώς, η πείρα που αποκτήθηκε από την εφαρμογή του 
Σχεδίου αλλά και από τις διαβουλεύσεις που πραγματοποιήθηκαν 
στα πλαίσια της Πράσινης Βίβλου για τον ρόλο του τουρισμού στην 
Ενωση2 θα βοηθήσουν στον ακριβέστερο προσδιορισμό του 
μελλοντικού ρόλου και της αποστολής της Μονάδας Τουρισμού. Στην 
έκθεση προτείνονται ορισμένες συγκεκριμένες εναλλακτικές 
κατευθύνσεις σχετικά με το είδος του ρολού τον οποίο θα 
μπορούσε να αναλάβει η Μονάδα Τουρισμού. 
COM(95) 97 της 4.4.95. 
Η Επιτροπή θα μεριμνήσει ώστε η Μονάδα Τουρισμού να 
εστιάζει τις δραστηριότητες της κυρίως στον συγκεκριμένο 
ρόλο της εξασφάλισης αποτελεσματικότερου συντονισμού 
μεταξύ όλων των κοινοτικών δράσεων που επηρεάζουν τον 
τουρισμό. Η επίτευξη του στόχου αυτού θα γίνει μέσω: 
• της περαιτέρω ανάπτυξης των εσωτερικών μηχανισμών 
συντονισμού· 
• της ενεργού συνεργασίας και ανάπτυξης εταιρικών σχέσεων 
με τα κράτη μέλη και την τουριστική βιομηχανία· 
• της επισήμανσης, σε τακτική βάση, θεμάτων ειδικού 
ενδιαφέροντος και της πραγματοποίησης διαβουλεύσεων 
γι'αυτά. 
IV. ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗ ΜΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ 4 ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΤΕΥΞΗ ΤΩΝ 
ΣΤΟΧΩΝ 
10. Στις παραγράφους 9 έως 12 της περίληψης της έκθεσης αναφέρεται 
ότι οι στόχοι (που περιέχονται στο άρθρο 4 του Σχεδίου) είναι 
πολύ φιλόδοξοι και, ορισμένες φορές, ασαφείς. Η Εταιρεία 
Συμβούλων επισημαίνει ότι τα έντεκα μέτρα ("τομείς πολιτικής") 
δεν ήταν ποτέ σαφώς συνδεδεμένα με τους εν λόγω στόχους, οι 
οποίοι ήταν όχι μόνο πολύ υψηλού επιπέδου αλλά και υπερβολικά 
ευρείς. Επιπροσθέτως, είναι προφανές ότι έλειπαν τελείως 
ενδιάμεσοι στόχοι και δείκτες απόδοσης ή, όπου υπήρχαν, δεν 
είχαν καθοριστεί με σαφήνεια. Η Επιτροπή συμφωνεί με την 
ανάλυση αυτή και δέχεται ότι η φύση του Σχεδίου κατέστησε 
δυσχερή την εφαρμογή του. Η Εταιρεία Συμβούλων αναγνωρίζει ότι 
η επίτευξη αυτών των υψηλού επιπέδου στόχων δεν ήταν 
ρεαλιστική, λαμβανομένων υπόψη των πόρων και του υπάρχοντος 
πλαισίου. 
11. Ωστόσο, η Εταιρεία Συμβούλων επισημαίνει ότι ορισμένες 
συγκεκριμένες πρωτοβουλίες, όπως οι εργασίες στον τομέα των 
στατιστικών και του συντονισμού, στέφθηκαν από επιτυχία και ότι 
η επιτυχία αυτή συνέβαλε στην επίτευξη των ενδιάμεσων στόχων 
που προέβλεπε το Σχέδιο. Η "ανάλυση προγράμματος", την οποία 
πραγματοποίησε η Εταιρεία Συμβούλων, αποκαλύπτει επίσης ότι 
υπήρχε σύγχυση μεταξύ στόχων και μηχανισμών, κυρίως στην 
περίπτωση των "διεθνικών μέτρων", τα οποία έχουν κεντρική θέση 
στο παράρτημα. Η ανάλυση αυτή κατέδειξε την μεγάλη σημασία που 
έχει η συνεχής αξιολόγηση των στόχων. Μια τέτοια αξιολόγηση 
περιλαμβάνει ανάλυση των στόχων από την άποψη της συνοχής τους 
και της σύνδεσης τους με δείκτες απόδοσης και συγκεκριμένες 
επιδιώξεις. Η ανάλυση αυτή θα πραγματοποιείται από την Επιτροπή 
σε συνεχή βάση. 
Με βάση τα διδάγματα που αποκομίστηκαν, οι στόχοι κάθε 
νέου προγράμματος θα καθορίζονται ιεραρχικά ως εξής: 
• μακροπρόθεσμοι στόχοι· 
• μεσοπρόθεσμοι στόχοι· 
• βραχυπρόθεσμοι στόχοι συνδεόμενοι με τα προς εκτέλεση 
καθήκοντα· 
• συγκεκριμένοι δείκτες απόδοσης που καθιστούν δυνατή τη 
μέτρηση της προόδου που επιτελείται για την επίτευξη των 
στόχων 
• επιδίωξη της αποτελεσματικής επίτευξης των στόχων βάσει 
των λαμβανομένων μέτρων. 
V. ΤΕΧΝΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ 
12. Στις παραγράφους 12 έως 33 της περίληψης της έκθεσης 
παρουσιάζονται τα αποτελέσματα της τεχνικής αξιολόγησης. Η 
διαδικασία αυτή περιέλαβε την αξιολόγηση όλων των σχεδίων που 
χρηματοδοτήθηκαν το 1993 και 94, καθώς και 10 περιπτωσιολογικών 
μελετών. Τα κυριότερα σημεία που επισήμανε η Εταιρεία 
Συμβούλων από τεχνικής πλευράς είναι τα εξής: 
i) Η ποιότητα των σχεδίων ήταν χαμηλή το 1993, αλλά βελτιώθηκε 
σημαντικά το 1994· 
Π) ο αντίκτυπος των δράσεων ήταν περιορισμένος από πλευράς χώρου, 
εμβέλειας και χρόνου· 
iii) οι εργασίες στον στατιστικό τομέα στέφθηκαν από επιτυχία· 
iv) η εκπόνηση των μελετών έγινε, στις περισσότερες περιπτώσεις, 
ικανοποιητικά αν και έλειπε σαφής ανάλυση των αναγκών 
ν) συχνά δεν είχε ληφθεί μέριμνα για την άντληση οφελών από τα 
σχέδια και μετά την ολοκλήρωση τους (εγγενής βιωσιμότητα των 
σχεδίων), ενώ ορισμένα σχέδια φαίνεται ότι καταρτίστηκαν με 
κύριο σκοπό την πρόσβαση στα ταμεία της Ευρωπαϊκής Κοινότητας· 
vi) η εμπορική εφαρμογή ορισμένων σχεδίων δεν φαίνεται να 
μελετήθηκε επαρκώς· 
vii) οι εκδόσεις για τουρίστες με ειδικές ανάγκες απέδωσαν 
εξαιρετικά αποτελέσματα· 
viii) τα αποτελέσματα των πρότυπων δοκιμαστικών (πιλοτικών) σχεδίων 
στον τομέα του πολιτισμού, της τεχνολογίας και της κατάρτισης 
ήταν ποικίλα· 
ix) οι εργασίες στον τομέα του συντονισμού συνέβαλαν θετικά στην 
επίτευξη ορισμένων ενδιάμεσων στόχων 
Χ) σε ορισμένες δράσεις, όπως, π.χ., στον τομέα της τεχνολογίας, δεν 
ελήφθησαν επαρκώς υπόψη οι MME. 
Αυτά τα δέκα πορίσματα εξετάζονται χωριστά παρακάτω. 
13. Η Επιτροπή είναι πεπεισμένη ότι η μεθοδολογία την οποία 
χρησιμοποίησε η Εταιρεία Συμβούλων επέτρεψε μιαν ακριβή 
τεχνική αξιολόγηση. Αναγνωρίζει ότι η ποιότητα των σχεδίων ήταν 
χαμηλή το 1993 και δέχεται με ικανοποίηση τη διαπίστωση της 
Εταιρείας Συμβούλων ότι η ποιότητα των σχεδίων βελτιώθηκε 
σημαντικά //εταξύ του 1993 και του 1994. Πρέπει επίσης να 
υπομνησθεί ότι η Εταιρεία Συμβούλων προέβη στην εκτίμηση ότι 
το 1995 αναμένεται να υπάρξει περαιτέρω βελτίωση της κατάστασης. 
Ωστόσο, η Επιτροπή πιστεύει ότι υπάρχουν ορισμένα σημεία στην 
έκθεση τα οποία δεν δίνουν ίσως πάντοτε την ακριβέστερη δυνατή 
εικόνα της πραγματικότητας. Παραδείγματος χάριν, τα στοιχεία που 
παρουσιάζονται στον πίνακα 3.1 (σελ. 13) δεν αντιστοιχούν με τις 
παρατηρήσεις που γίνονται στο σημείο 65 (σελ. 17). Στο σημείο 
αυτό αναφέρεται ότι η ποιότητα των σχεδίων είναι "χαμηλή έως 
μέτρια", πράγμα το οποίο δεν προκύπτει από τον πίνακα 3.1, όπου 
αναφέρεται ότι ο αριθμός των σχεδίων καλής ποιότητας είναι 
σημαντικός, φθάνοντας σε ποσοστό 44% το 1994. 
14. Η Επιτροπή σημειώνει την άποψη της Εταιρείας Συμβούλων, σύμφωνα 
με την οποία ο αντίκτυπος των δράσεων ήταν περιορισμένος από 
πλευράς χώρου, εμβέλειας και χρόνου και δέχεται την αρχή ότι θα 
ήταν προτιμότερη η ανάληψη ενός μικρότερου αριθμού ευρύτερων 
δράσεων. Ωστόσο, η Εταιρεία Συμβούλων επισημαίνει ότι ο· 
αριθμός των οικονομικών δεσμεύσεων που αναλήφθηκαν ήταν 
υπερβολικά μεγάλος σε σχέση με το μέγεθος της Μονάδας, αλλά η 
παρατήρηση αυτή δεν λαμβάνει υπόψη της το γεγονός ότι πολλές 
δεσμεύσεις (δηλαδή αναλήψεις δαπανών) σχετίζονταν με το ίδιο 
αντικείμενο και είχαν ως βάση στερεότυπες συμβάσεις, με 
αποτέλεσμα, λόγω της ομοιότητας των συμβάσεων, το κόστος 
διαχείρισης των σχεδίων να είναι περιορισμένο. Παραδείγματος 
χάριν, 40 από τις 75 υποχρεώσεις που αναλήφθηκαν το 1995 
σχετίζονται με στατιστικά θέματα και για πολλές απ'αυτές 
εφαρμόστηκαν οι ίδιοι ακριβώς όροι για όλα τα κράτη μέλη. 
15. Η Εταιρεία Συμβούλων αναφέρει επίσης, στο σημείο 16, ότι οι 
δράσεις που αναλήφθηκαν ήταν πολύ μικρής εμβέλειας για να 
έχουν σημαντικό αντίκτυπο. Δεν προσδιορίζεται, ωστόσο, σε ποιο 
επίπεδο χρηματοδότησης οι δράσεις θα γίνονταν περισσότερο 
"σημαντικές". Στη συνέχεια, η παρατήρηση αυτή αναιρείται εν 
μέρει με την αναγνώριση του γεγονότος ότι ορισμένες μικρές 
δράσεις ήταν επιτυχείς και αποτελεσματικές σε σχέση με το 
κόστος τους. Η Επιτροπή θεωρεί την παρατήρηση αυτή μάλλον 
απλουστευτική (με δεδομένο τον μεγάλο αριθμό μεταβλητών που 
μπορούν να επηρεάσουν την αποτελεσματικότητα ενός σχεδίου) και 
πιστεύει ότι ορισμένα είδη δράσεων μικρής εμβέλειας είναι 
δυνατόν να αποδειχθούν πολύ μεγάλης σημασίας λόγω του 
πολλαπλασιαστικού αποτελέσματος. 
16. Η Επιτροπή σημειώνει τη διαπίστωση της Εταιρείας Συμβούλων ότι 
οι εργασίες στον στατιστικό τομε'α στε'φθηκαν από επιτυχία. Οι 
εργασίες αυτές, που πραγματοποιήθηκαν σε συνεργασία με τη 
βιομηχανία, κατέληξαν σε συμφωνία για την έκδοση οδηγίας 
σχετικά με τη συγκέντρωση συγκρίσιμων στοιχείων σε επίπεδο 
κρατών μελών για το σύνολο του ΕΟΧ3. Η ικανοποίηση αυτής της 
ευρέως αναγνωρισμένης ανάγκης αποτέλεσε σημαντικό επίτευγμα. 
Κατά τα προσεχή έτη θα συνεχιστούν οι εργασίες για το θέμα αυτό. 
17. Η Εταιρεία Συμβούλων σημειώνει ότι η πραγματοποίηση των 
μελετών έγινε, στις περισσότερες περιπτώσεις, ικανοποιητικά, αν 
και έλειπε σαφής ανάλυση των αναγκών. (Εδώ ο όρος "μελέτες" 
σημαίνει ερευνητικές εργασίες που χρηματοδοτούνται σε ποσοστό 
100% από την Επιτροπή). Η Επιτροπή δέχεται ότι η παρατήρηση αυτή 
ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα σε ορισμένες περιπτώσεις, 
πράγμα που οφείλεται εν μέρει σε ανεπάρκειες του Σχεδίου τις 
οποίες διαπίστωσε ήδη η ίδια. Επιπροσθέτως, στην έκθεση 
αναγνωρίζεται το γεγονός ότι οι μελέτες συμφωνήθηκαν ή 
προτάθηκαν από την διαχειριστική επιτροπή, συνήθως κατόπιν 
συζητήσεων με τους φορείς του τομέα. Η διαδικασία πρότασης και 
επιλογής των μελετών τροποποιήθηκε κατά τέτοιον τρόπο ώστε μετά 
το 1994 επελέγησαν μόνο μελέτες που βασίζονταν σε σαφή εκτίμηση 
των απαιτήσεων και των προσδοκώμενων αποτελεσμάτων. 
18. Η Εταιρεία Συμβούλων αναφέρει ότι σε ορισμένα σχέδια δεν είχε 
ληφθεί' μέριμνα ώστε να εξασφαλιστεί η παραγωγή θετικών 
αποτελεσμάτων και μετά την ολοκλήρωση τους (δηλαδή η 
βιωσιμότητα τους). Σχετικά με το θέμα αυτό, η Επιτροπή 
επισημαίνει τα εξής: 
Τα σχέδια του απαιτουμένου είδους έχουν συνήθως χαρακτήρα 
επίδειξης και αποσκοπούν στην ενθάρρυνση και άλλων φορέων να 
αναλάβουν παρόμοιες εργασίες. Θα έπρεπε, ωστόσο, να είναι 
κατάλληλα για να μετατραπούν σε περισσότερο μακροπρόθεσμες 
δράσεις· 
τα καινοτομικά σχέδια είναι πιθανότερο να έχουν μεγαλύτερο 
ποσοστό αποτυχίας απ'ό,τι άλλες μορφές παρέμβασης λόγω της φύσης 
τους· 
πολλά από τα αποτελέσματα των σχεδίων θα εμφανιστούν 
μεσοπρόθεσμα και, επομένως, δεν ελήφθησαν υπόψη κατά την 
αξιολόγηση, η οποία εξέτασε μόνο τα αποτελέσματα που είναι 
δυνατόν να μετρηθούν άμεσα· 
πολλά από τα αποτελέσματα εξαρτώνται από την προσπάθεια 
προβολής και διαφήμισης που πρέπει να αναληφθεί, η οποία θα 
συνεχιστεί. 
Πάντως, είναι σαφές ότι η Επιτροπή καταβάλλει κάθε προσπάθεια για 
να εξασφαλίσει ότι ο αντίκτυπος της οικονομικής υποστήριξης που 
παρέχει είναι όσο το δυνατόν μεγαλύτερος. Στα σχέδια του 1995 δόθηκε 
ιδιαίτερη έμφαση στο σημείο αυτό και τροποποιήθηκαν οι 
διαδικασίες επιλογής, πράγμα που βελτίωσε την ποιότητα των 
Οδηγία 95/57/ΕΚ του Συμβουλίου, της 23.11.95 (ΕΕ L 291 της 6.12.95). 
επιλεγέντων σχεδίων. Η Εταιρεία Συμβούλων αναφέρει επίσης ότι οι 
εκδόσεις αναφοράς μπορούν να χάσουν γρήγορα την επικαιρότητα τους. 
Η Επιτροπή συμφωνεί ότι, όντως, εκδόσεις τέτοιου είδους πρέπει να 
μελετώνται κατά τρόπο που να εξασφαλίζει τη βιωσιμότητα τους. Η 
Εταιρεία εκτιμά επίσης ότι ορισμένα σχέδια φαίνεται ότι 
καταρτίστηκαν και υποβλήθηκαν με σκοπό την "πρόσβαση " σε πόρους της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Η παρατήρηση αυτή αφορά μικρό αριθμό 
σχεδίων που επελέγησαν το 1993 και τα οποία αποδείχθηκαν στη 
συνέχεια κακής ποιότητας. Η Επιτροπή συμφωνεί με την επισήμανση 
αυτή και τονίζει ότι δεν έχει γίνει καμία τελική πληρωμή για τα 
σχέδια αυτά, διότι εκρεμμεί η περαιτέρω αξιολόγηση τους. 
19. Η Εταιρεία Συμβούλων αναφέρει ότι η εμπορική εφαρμογή 
ορισμένων δράσεων δεν φαίνεται να μελετήθηκε επαρκώς. 
. Προηγουμένως, στην παράγραφο 18, η Εταιρεία χωρίζει τις δράσεις 
σε δύο ομάδες: αυτές που προβάλλουν "ευρωπαϊκές" έννοιες και 
εκείνες που παρουσιάζουν "εμπορικό ενδιαφέρον". Παρά το γεγονός 
ότι η Επιτροπή δέχεται ότι η εμπορική αξιοποίηση των δράσεων 
είναι ίσως επιθυμητή, ωστόσο, δεν ασπάζεται την άποψη ότι αυτός 
ήταν ο κύριος στόχος του Σχεδίου. Πράγματι, τα δίκτυα και οι 
άλλες πρωτοβουλίες που προωθούν την ανταλλαγή πληροφοριών και 
τη βελτίωση των γνώσεων έχουν ζωτική σημασία και δεν μπορούν 
πάντοτε να αξιοποιηθούν αμέσως εμπορικά. Θέματα όπως η 
κατάρτιση λεπτομερών στατιστικών ευρωπαϊκής κλίμακας και η 
πραγματοποίηση ειδικών ερευνών αποτελούν προϋποθέσεις για την 
εξασφάλιση της επιτυχούς πορείας της τουριστικής βιομηχανίας. 
Εξάλλου, ο δημόσιος τομέας μπορεί να διαδραματίσει έναν 
συγκεκριμένο ρόλο σε ορισμένους τομείς όπως το περιβάλλον, όπου 
η χρήση επιδοτήσεων για τη διασφάλιση της διατήρησης δημόσιων 
αγαθών είναι ευρέως αποδεκτή. 
20. Η Εταιρεία Συμβούλων σημειώνει ότι οι εκδόσεις για τουρίστες 
με ειδικές ανάγκες έχουν δώσει θαυμάσια αποτελέσματα. Η 
Επιτροπή επιθυμεί επίσης να προσθέσει ότι πολλές και διάφορες 
άλλες πρωτοβουλίες, όπως η προκήρυξη βραβείου για τον τουρισμό 
και το περιβάλλον και οι προσπάθειες συντονισμού με τις άλλες 
υπηρεσίες, είχαν επίσης σημαντικά θετικά αποτελέσματα. 
21. Η Εταιρεία Συμβούλων αναφέρει ότι τα πρότυπα δοκιμαστικά 
σχέδια στους τομείς του πολιτισμού, της τεχνολογίας και της 
κατάρτισης έδωσαν ποικίλα αποτελέσματα. Αυτοί οι τομείς 
δραστηριότητας ήταν εκείνοι στους οποίους εφαρμόστηκαν τα 
περισσότερα σχέδια με πολύ σημαντικές δαπάνες. Σχετικές 
λεπτομέρειες δίνονται στο παράρτημα 2. Η Επιτροπή αμφισβητεί την 
άποψη την οποία διατυπώνει η Εταιρεία στο κυρίως μέρος της 
έκθεσης, σύμφωνα με την οποία τα πολιτιστικά σχέδια μείωσαν ή 
εξέτρεψαν τη ζήτηση από άλλους τομείς. Η διαπίστωση αυτή δεν 
είναι δυνατόν να θεωρηθεί σήμερα ακριβής και ίσως να μην 
λαμβάνει υπόψη της τη συνολική και κατά τμήματα ανάπτυξη της 
αγοράς. Η Εταιρεία Συμβούλων επισημαίνει ότι ορισμένα 
10 
τεχνολογικά σχέδια είχαν θετικό αντίκτυπο στην επιτάχυνση της 
εφαρμογής νέων τεχνολογιών. Η Εταιρεία Συμβούλων αναφέρεται 
στις μεμονωμένες δράσεις κατάρτισης που αναλήφθηκαν στις χώρες 
της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης (27) και παρατηρεί ότι ήταν 
ίσως αποτελεσματικές, δεν εντάσσονταν όμως σε κάποιο ευρύτερο 
θεσμικό πλαίσιο. Ωστόσο, η Επιτροπή θεωρεί ωφέλιμη αυτή τη 
μορφή κατάρτισης και πιστεύει ότι η ικανοποιητική κάλυψη και 
άλλων παρόμοιων περιφερειών είναι εξίσου σημαντική με την 
παρακολούθηση της κατάστασης στην περιοχή στην οποία έλαβαν 
χώρα τα μαθήματα κατάρτισης. Η Επιτροπή, δέχεται, πάντως, ότι 
εξακολουθούν να υπάρχουν θέματα που πρέπει να εξεταστούν και 
τα οποία αφορούν τη διάδοση, την παρακολούθηση της κατάστασης 
μετά την ολοκλήρωση των σχεδίων και την επίτευξη περισσότερο 
μακροπρόθεσμων αποτελεσμάτων. Η ευρύτερη διάδοση των 
αποτελεσμάτων, στα πλαίσια εταιρικών σχέσεων, όταν χρειάζεται, 
θα βελτιώσει την προβολή των σχεδίων και θα ενθαρρύνει την 
ανάληψη περαιτέρω δράσεων. 
22. Ενας τομέας ο οποίος αξιολογείται θετικά είναι εκείνος ο οποίος 
αφορά τον συντονισμό άλλων κοινοτικών πολιτικών με τους στόχους 
του τουριστικού τομέα (βλέπε παράγραφο 11). Πολλοί θεωρούν την 
εργασία αυτή ως την σημαντικότερη πτυχή του Σχεδίου. Τα 
αποτελέσματα αυτής της εξαιρετικά σημαντικής προσπάθειας ήταν 
ποικίλα, όμως ορισμένες συγκεκριμένες πρωτοβουλίες, όπως οι 
εκθέσεις που συντάχθηκαν για τα θέματα που επηρεάζουν τον 
τουρισμό4 και η ανάπτυξη σχέσεων συνεργασίας με άλλες 
υπηρεσίες, σημείωσαν ιδιαίτερη επιτυχία. Ως παράδειγμα μπορεί 
να αναφερθεί η συντονιστική ομάδα σχετικά με τον τουρισμό για 
άτομα με ειδικές ανάγκες, η οποία χρησίμευσε ως σύνδεσμος 
μεταξύ του σχεδίου και του προγράμματος Helios II. Ενας τομέας στον 
οποίο η Επιτροπή πρέπει να αυξήσει ακόμη περισσότερο την άμεση 
επίδραση της Μονάδας Τουρισμού είναι εκείνος των άλλων 
υφισταμένων κοινοτικών προγραμμάτων, τα οποία συχνά έχουν μια 
σημαντική τουριστική συνιστώσα. Με στόχο την επίτευξη ακόμη 
καλύτερου συντονισμού, η Επιτροπή πραγματοποιεί τώρα 
περισσότερο συγκεκριμένες θεματικές συναντήσεις με τον τομέα, 
στα πλαίσια των οποίων μπορούν να συζητηθούν τα σχετικά 
ζητήματα με τις αρμόδιες υπηρεσίες και ανεξάρτητους 
εμπειρογνώμονες. 
23. Η Εταιρεία Συμβούλων αναφέρει στο σημείο 33 ότι ένα θέμα το 
οποίο δεν εξετάστηκε επαρκώς είναι η σημασία των τεχνολογικών 
σχεδίων και των άλλων δράσεων για τις MME. Αν και αναγνωρίζει 
ότι οι MME του τουριστικού τομέα δεν αποτέλεσαν αντικείμενο 
ειδικής πρόσκλησης για υποβολή προτάσεων, η Επιτροπή 
υπενθυμίζει ότι ορισμένες εργασίες, όπως εκείνες που αφορούν 
την "αποδοτική διαχείριση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων της 
τουριστικής βιομηχανίας", είχαν όντως ως αντικείμενο την εξέταση 
COM(94) 74 της 6.4.94 και COM(96) 29 της 5.2.96. 
11 
του τρόπου με τον οποίο οι MME θα μπορούσαν να αξιοποιήσουν τα 
επιτεύγματα της τεχνολογίας. 
24. Το 1993 άρχισε η εφαρμογή μιας ιδιαίτερα σημαντικής δράσης για 
την προβολή στις τρίτες χώρες, το κόστος της οποίας ανήλθε σε 1 
εκατ. ECU. Η δράση είχε ως σκοπό τη διαμόρφωση μιας 
συγκεκριμένης εικόνας για την Ευρώπη και περιελάμβανε μια 
διαφημιστική εκστρατεία. Η βασική ιδέα ήταν να παρουσιαστούν 
διάφορα κοινά ευρωπαϊκά θέματα κάτω από μία "ομπρέλα". Βασικό 
μειονέκτημα του Σχεδίου ήταν η έλλειψη συντονισμού με τις άλλες 
εκστρατείες που διεξάγονται σήμερα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή 
Ταξιδιών (ETC), αντιπροσωπευτικού φορέα διαφόρων εθνικών 
τουριστικών οργανισμών. Ενώ η τεχνική ποιότητα των εργασιών 
ήταν υψηλή, τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν σε σχέση με τα 
χρήματα που δαπανήθηκαν, όπως τα αποτελέσματα αυτά μετρήθηκαν 
μέσω άμεσων απαντήσεων, δεν ήταν ικανοποιητικά. Αιτία της 
αποτυχίας αυτής ήταν κυρίως η έλλειψη χορηγών, οι οποίοι δεν 
κατέστη τελικά δυνατόν να βρεθούν παρά τις αντίθετες προβλέψεις 
της αρχικής πρότασης. Δεύτερον, το 1994 συγχρηματοδοτήθηκε ένα 
σχέδιο που αφορούσε την πραγματοποίηση μιας έρευνας αγοράς. 
Συγκεκριμένα, το σχέδιο αυτό προέβλεπε την πραγματοποίηση 
έρευνας σχετικά με τη ζήτηση που παρουσιάζεται στις 
σημαντικότερες και τις νεοαναδυόμενες αγορές εκτός της Ευρώπης 
και αναγνωρίστηκε από την Εταιρεία Συμβούλων ως χρήσιμο μέσο 
συμπλήρωσης των γνώσεων που υπάρχουν σήμερα σχετικά με το θέμα 
αυτό. Τρίτον, τον Αύγουστο του 1995 δημοσιεύθηκε πρόσκληση 
υποβολής προτάσεων σχετικά με την πραγματοποίηση 
διαφημιστικής εκστρατείας στην Ιαπωνία. Υπήρχε η ελπίδα ότι θα 
γίνει μεταφορά των απαραίτητων κεφαλαίων από το κονδύλιο του 
γενικού προϋπολογισμού που είχε προβλεφθεί ειδικά για το 
Σχέδιο ή ότι η δράση θα χρηματοδοτηθεί από πόρους του 1996. 
Τελικά, δεν έγινε ούτε το ένα ούτε το άλλο, με αποτέλεσμα την μη 
πραγματοποίηση της εκστρατείας, παρά το γεγονός ότι είχαν ήδη 
εξασφαλιστεί τα απαραίτητα κεφάλαια από χορηγούς. Ολες οι 
συστάσεις στις οποίες προβαίνει η Εταιρεία Συμβούλων σχετικά 
με το θέμα της προβολής (διαφήμισης) θα ληφθούν υπόψη στις 
μελλοντικές δράσεις. 
12 
Συνοπτικά η Επιτροπή: 
• εκφράζει την ικανοποίηση της για την αναγνώριση του 
γεγονότος ότι κατά την περίοδο εφαρμογής του Σχεδίου η 
ποιότητα των επιμέρους σχεδίων βελτιώθηκε σημαντικά· 
• δέχεται ότι η επιλογή μικρότερου αριθμού σχεδίων 
μεγαλύτερης εμβέλειας αποτελεί σωστή πολιτική· 
• δέχεται ότι σε κάθε μελλοντική δραστηριότητα πρέπει να 
λαμβάνεται περισσότερο υπόψη η ανάλυση των μελετητικών 
αναγκών, η βιωσιμότητα των σχεδίων και η εμπορική 
αξιοποίηση τους· 
• θα λάβει υπόψη της τις παρατηρήσεις της Εταιρείας 
Συμβούλων σχετικά με τα σχέδια των τομέων της 
τεχνολογίας, της κατάρτισης και του πολιτισμού, ώστε να 
εξασφαλίσει την ενίσχυση του αντίκτυπου και την αύξηση 
της προστιθέμενης αξίας των σχεδίων αυτών στα πλαίσια 
οποιασδήποτε περαιτέρω ειδικής δράσης· 
• συνεχίζει τις εργασίες της για τη διάδοση του υλικού των 
σχεδίων 
• της έχουν ήδη επιστραφεί ή προτίθεται να ζητήσει να της 
επιστραφούν ποσά που έχουν καταβληθεί για ορισμένα 
σχέδια. 
VI. ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΠΤΥΧΕΣ 
25. Το Μάρτιο του 1994, μετά από έρευνα που πραγματοποιήθηκε στη 
Μονάδα από τη ΓΔ XXIII και εσωτερικό έλεγχο τον οποίο 
διενήργησε η αρμόδια Γενική Διεύθυνση, ο προϊστάμενος της 
Μονάδας Τουρισμού μετατέθηκε σε άλλη υπηρεσία και, στη 
συνέχεια, τέθηκε σε αργία. Τον Ιούνιο του 1994, τέθηκε επίσης σε 
αργία ένας έκτακτος υπάλληλος. Αργότερα και οι δύο εν λόγω 
υπάλληλοι απολύθηκαν. Μετά από περαιτέρω έρευνες της αρμόδιας 
για την καταπολέμηση της απάτης υπηρεσίας της Επιτροπής, τα 
θέματα αυτά παραπέμφθηκαν, στη συνέχεια, στις αρμόδιες αρχές 
ορισμένων κρατών μελών, οι οποίες διενεργούν ήδη έρευνα 
προκειμένου να διαπιστώσουν τις καταγγελίες που έχουν 
διατυπωθεί περί απάτης. Τα αποτελέσματα των ενεργειών αυτών 
είχαν πολύ μεγάλη σημασία τόσο σε ό,τι αφορά τη διαχείριση του 
υπόλοιπου τμήματος του σχεδίου όσο και την ποιότητα ορισμένων 
εργασιών που είχαν αρχίσει το 1993. 
26. ' Στις παραγράφους 34 έως 41 της περίληψης της έκθεσης της 
Εταιρείας Συμβούλίον παρουσιάζονται τα πορίσματα της 
13 
διοικητικής αξιολόγησης. Από την αξιολόγηση αυτή προκύπτουν τα 
εξής: 
ί) Οι διοικητικές ρυθμίσεις και διαδικασίες δεν ήταν 
ικανοποιητικές στην πρώτη φάση του Σχεδίου, στη συνέχεια όμως 
βελτιώθηκαν σημαντικά· 
ii) ο διοικητικός φόρτος είναι πολύ μεγάλος και δυσχεραίνει την 
εκτέλεση περισσότερο ουσιαστικών εργασιών, όπως είναι η 
παρακολούθηση των σχεδίων κλπ· 
iii) οι γραμμές επικοινωνίας της ΓΔ XXIII είναι χρονοβόρες και 
αργές· 
iv) παρατηρήθηκε πολύ μεγάλη κινητικότητα προσωπικού, έλλειψη 
εμπειρογνωμόνων στον τομέα του τουρισμού, ανεπαρκής κατάρτιση 
του προσωπικού και ελλιπής στελέχωση του τμήματος 
χρηματοοικονομικής διαχείρισης· 
ν) λαμβανομένων υπόψη των (ανθρώπινων) πόρων που διέθετε η Μονάδα, 
οι διαδικασίες που εφαρμόστηκαν για την εφαρμογή του Σχεδίου 
ήταν υπερβολικά επαχθείς· 
vi) η οικονομική διαχείριση δεν ήταν καλή κατά την πρώτη φάση της 
εφαρμογής του Σχεδίου αλλά βελτιώθηκε στη συνέχεια. 
Η Επιτροπή συμφωνεί με τα πορίσματα αυτά και επιθυμεί να προσθέσει 
ότι πολλά από τα εν λόγω ζητήματα έχουν ήδη αντιμετωπιστεί. Είναι 
^πίσης αλήθεια ότι όσα συνέβησαν κατά την πρώτη φάση εφαρμογής του 
Σχεδίου προκάλεσαν σημαντικές λειτουργικές δυσχέρειες κατά την 
υπόλοιπη περίοδο. * 
27. Οσον αφορά τις μη ικανοποιητικές διοικητικε'ς ρυθμίσεις και 
διαδικασίες, η Εταιρεία Συμβούλων επισημαίνει ότι η Επιτροπή 
κατέβαλε προσπάθεια για τη βελτίωση τους. Η προσπάθεια αυτή 
περιλαμβάνει την αναθεώρηση και την ενίσχυση: 
των προδιαγραφών των προσκλήσεων για υποβολή προσφορών και 
προτάσεων 
των στερεότυπων συμβάσεων και των εντύπων υποβολής δηλώσεων 
των διαδικασιών επιλογής τόσο για τις μελέτες όσο και για τα 
πρότυπα δοκιμαστικά (πιλοτικά) σχέδια· 
των συστημάτων παρακολούθησης των σχεδίων 
των συστημάτων αξιολόγησης των σχεδίων μετά την ολοκλήρωση 
τους· 
των συστημάτων ελέγχου των πληρωμών. 
28. Οι αλλαγές αυτές είχαν ως αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός πολύ 
βελτιωμένου λειτουργικού συστήματος. Επιπροσθέτως, ένα μέρος 
του καθαρά διοικητικού φόρτου μειώθηκε, ενώ μελετάται ήδη η 
περαιτέρω αναθεώρηση του όλου συστήματος, πράγμα που θα 
επιτρέψει στους υπαλλήλους να αφιερφνουν περισσότερο χρόνο 
στην άμεση διαχείριση των σχεδίων. Μεταξύ των μέτρων αυτών 
περιλαμβάνονται τα εξής: 
14 
έκδοση ενός εξωτερικού οδηγού αναφοράς για τους διευθυντές των 
σχεδίων 
έκδοση ενός εσωτερικού οδηγού για τους αρμόδιους υπαλλήλους 
της Μονάδας-
ενημέρωση και βελτίωση του μητρώου εξωτερικών συμβούλων 
δημιουργία βάσεων δεδομένων και άλλων μηχανογραφημένων 
συστημάτων για αρχειοθέτηση κλπ. 
29. Η Εταιρεία Συμβούλων επισημαίνει στο σημείο 37 ότι οι γραμμές 
επικοινωνίας στη ΓΔ XXIII είναι χρονοβόρες και αργές. Το 
πρόβλημα αυτό αντιμετωπίστηκε με την πρόσφατη έγκριση μιας νέας 
οργανωτικής δομής, η οποία περιλαμβάνει πολλές σημαντικές 
αλλαγές. Μεταξύ των αλλαγών αυτών, συγκαταλέγεται η ενίσχυση της 
οικονομικής διαχείρισης με τη δημιουργία μιας νέας μονάδας, στο 
επίπεδο της Γενικής Διεύθυνσης, μονάδας η οποία θα είναι 
αρμόδια για θέματα προϋπολογισμού και εσωτερικών ελέγχων. Μια 
άλλη νέα μονάδα θα είναι αρμόδια για τα νομικά θέματα και. τις 
συμβάσεις. Θα γίνουν επίσης διαρθρωτικές μεταβολές και στην 
ίδια τη Μονάδα Τουρισμού. 
30. Στο σημείο 38 η Εταιρεία Συμβούλων επισημαίνει προβλήματα 
υψηλής κινητικότητας προσωπικού, έλλειψης εμπειρογνωμόνων 
στον τομέα του τουρισμού, ανεπαρκούς κατάρτισης του προσωπικού 
και ελλιπούς στελέχωσης της υπηρεσίας χρηματοοικονομικής 
διαχείρισης. Ορισμένα από τα προβλήματα αυτά προκλήθηκαν ή 
συνδέονται με τα γεγονότα που έλαβαν χώρα κατά την πρώτη φάση 
εφαρμογής του Σχεδίου. Η στελέχωση της Μονάδας έχει βελτιωθεί 
με την αύξηση του ποσοστού των μόνιμων υπαλλήλων, τους οποίους 
επικουρούν ορισμένοι εθνικοί εμπειρογνώμονες ειδικοί σε 
θέματα τουρισμού. Οι ανάγκες κατάρτισης του προσωπικού 
εξετάζονται σε τακτική βάση. 
31. Οσον αφορά τις επαχθείς διαδικασίες που χρησιμοποιήθηκαν για 
την εφαρμογή του Σχεδίου, η Μονάδα επανεξετάζει διάφορες 
εναλλακτικές λύσεις για την αποτελεσματική προσαρμογή της 
διοικητικής εργασίας, κατά τρόπον ώστε να βελτιώσει ακόμη 
περισσότερο την ποιότητα του παραγομένου έργου και τη σχέση 
κόστους/αποτελεσματικότητας, εξασφαλίζοντας, παράλληλα, τη 
συμμόρφωση με τις καθιερωμένες διαδικασίες της Επιτροπής. Από 
τις προαναφερθείσες δράσεις που ανέλαβε η Επιτροπή προκύπτει 
σαφώς ότι η οικονομική διαχείριση, η οποία δεν ήταν 
ικανοποιητική κατά την πρώτη φάση του Σχεδίου, έχει ήδη 
βελτιωθεί σημαντικά. 
15 
Συνοπτικά, οι αλλαγές που έγιναν στο διοικητικό τομέα 
περιλαμβάνουν τα εξής: 
• ενίσχυση των διαδικασιών που αφορούν όλες τις πτυχές της 
επιλογής των σχεδίων 
• βελτίωση των συστημάτων παρακολούθησης, ελέγχου και 
αξιολόγησης· 
• νέα οργανωτική δομή, με τη δημιουργία νέων μονάδων 
αρμόδιων για τα θέματα δημοσιονομικού ελέγχου και για 
τις συμβάσεις· 
• αύξηση του αριθμού των μόνιμων υπαλλήλων, οι οποίοι 
συνεργάζονται με εθνικούς εμπειρογνώμονες ειδικούς σε 
θέματα τουρισμού. 
VII. ΒΑΣΙΚΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ 
32. Οι βασικές συστάσεις περιλαμβάνονται στις παραγράφους 42 έως 
60. Η Εταιρεία Συμβούλων επισημαίνει ότι έχουν ήδη αναληφθεί 
συγκεκριμένες δράσεις για πολλές από τις συστάσεις στις οποίες 
προβαίνει. Δεδομένου ότι η Επιτροπή έχει ήδη απαντήσει σε 
πολλές από τις παρατηρήσεις της Εταιρείας Συμβούλων, στο τμήμα 
αυτό εξετάζονται μόνο τα θέματα που δεν έχουν καλυφθεί ακόμη, 
και συγκεκριμένα: 
i) η ανάγκη για ενίσχυση της συνεργασίας και την διενέργεια 
συναντήσεων για συγκεκριμένα θέματα· 
ii) η διάδοση των αποτελεσμάτων μέσω των ήδη υφισταμένων 
επιτροπών 
iii) ο εντοπισμός των αναγκών από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες· 
ίν) η ευρύτερη χρήση δεικτών απόδοσης· 
ν) η αύξηση της αυτονομίας σε ορισμένους λειτουργικούς τομείς· 
vi) ο ετήσιος κύκλος του σχεδίου· 
vii) οι προτεραιότητες για το 1996· 
viii) η χάραξη κατευθυντήριων γραμμών για ένα μελλοντικό πρόγραμμα 
στον τομέα του τουρισμού. 
33. Το θέμα της συνεργασίας με εξωτερικούς φορείς προωθήθηκε ήδη 
από την Επιτροπή το 1995. Ωστόσο, η Επιτροπή δέχεται ότι οι 
υπάρχουσες ρυθμίσεις με τη βιομηχανία δεν είναι ιδανικές και, 
ως εκ τούτου, θα εργαστεί από κοινού με τους διάφορους φορείς 
συμφερόντων του τομέα για τη βελτίωση των σχέσεων. Η στενή 
συνεργασία με την τουριστική βιομηχανία θα αποτελεί βασικό 
στοιχείο κάθε νέου προγράμματος. 
34. Ομοίως, έχει ήδη επιτευχθεί πρόοδος σχετικά με ορισμένους από 
τους τρόπους βελτίωσης της συνεργασίας που αναφέρει στην έκθεση 
της η Εταιρεία Συμβούλων. Η Επιτροπή συμφωνεί ότι βασικό 
16 
στοιχείο για την αύξηση της προστιθέμενης αξίας είναι η διάδοση 
των αποτελεσμάτων. Μαζί με τις διάφορες επιτροπές θα εξετάσει 
τον τρόπο με τον οποίο θα επιτευχθεί ο στόχος αυτός όσο το 
δυνατόν αποτελεσματικότερα. Οι επιτροπές θα εξακολουθήσουν να 
συμβουλεύουν την Μονάδα σχετικά με τον εντοπισμό των αναγκών 
και να μεριμνούν ώστε η κοινοτική χρηματοδότηση να μην 
αλληλεπικαλύπτεται με άλλες υπάρχουσες δραστηριότητες. Θα 
εξακολουθήσει επίσης να ζητείται η γνώμη και άλλων 
εμπειρογνωμόνων, υπό μορφή μικρότερων τεχνικών μονάδων 
εργασίας. Η Επιτροπή συμφωνεί απόλυτα με την ευρύτερη χρήση 
δεικτών και στόχων απόδοσης, τους οποίους και θα ενσωματώσει σε 
κάθε νέο πρόγραμμα. 
35. Οσον αφορά τη μεγαλύτερη αυτονομία της Μονάδας σε ορισμένους 
λειτουργικούς τομείς το θέμα αυτό θα εξεταστεί όταν εγκριθεί 
το νέο οργανόγραμμα. Η Επιτροπή συμφωνεί, γενικά, με την άποψη 
ότι τα καθαρώς λειτουργικά θέματα πρέπει να αντιμετωπίζονται 
στο επίπεδο της Μονάδας, όταν αυτό είναι δυνατόν. Το ζήτημα του 
ετήσιου κύκλου του Σχεδίου αντιμετωπίστηκε το 1995: πράγματι τα 
σχέδια είναι τώρα μεγαλύτερης διάρκειας - μέχρι τρία χρόνια -
και η προσέγγιση αυτή θα συνεχιστεί. Οι προτάσεις της Εταιρείας 
Συμβούλων σχετικά με τις προτεραιότητες για το 1996 (παράγραφος 
59) έχουν ήδη εφαρμοστεί. Τέλος, οι Κατευθυντήριες γραμμές για 
ένα μελλοντικό πρόγραμμα στον τομέα του τουρισμού (παράγραφος 
60) έχουν ληφθεί υπόψη στη σύνταξη της πρότασης για το νέο 
πρόγραμμα. 
Συνοπτικά η Επιτροπή: 
• επιθυμεί να ενισχύσει τη συνεργασία της με την 
τουριστική βιομηχανία· 
• θα εξετάσει με τους αρμόδιους φορείς τον τρόπο με τον 
οποίο είναι δυνατόν να εξασφαλιστεί η καλύτερη δυνατή 
προβολή των πληροφοριών και των σχεδίων και η 
μεγαλύτερη πρακτική χρήση τους από την τουριστική 
βιομηχανία· 
• θα μεριμνά για την πλήρη αξιολόγηση των αναγκών για 
μελέτες και άλλες εργασίες πριν από τη δημοσίευση των 
προδιαγραφών των προσκλήσεων υποβολής προσφορών 
• εξετάζει ήδη τις δυνατότητες αποτελεσματικότερης 
λειτουργίας της Μονάδας στα πλαίσια της νέας οργανωτικής 
δομής. 
VIII. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 
36. Γενικά, η Επιτροπή συμφωνεί με την συνολική αξιολόγηση της 
Εταιρείας Συμβοόλθ)ν, παρά τις επιμέρους παρατηρήσεις που 
17 
διατυπώνονται. Η πολυπλοκότητα του τουρισμού σε επίπεδο 
Ευρωπαϊκής Ενωσης, σε συνδυασμό με τις πολύ διαφορετικές 
απόψεις των κρατών μελών και των ευρωβουλευτών σχετικά με τον 
αποτελεσματικότερο δυνατό τρόπο χάραξης συγκεκριμένης 
πολιτικής στον τομέα αυτό, κατέστησαν δυσχερή τη διατήρηση μιας 
κάποιας συνοχής στα πλαίσια του Σχεδίου. Αυτό αντικατοπτρίζεται 
ιδιαίτερα στο παράρτημα του, το οποίο ήταν πολυποίκιλο και 
φιλόδοξο, ιδίως σε σχέση με τους στόχους και το διαθέσιμο 
π ρούπο λογισ μό. 
37. Οι στόχοι του Σχεδίου ήταν, πρώτον, η βελτίωση του συντονισμού 
και η αύξηση των γνώσεων για την τουριστική βιομηχανία και, 
δεύτερον, η τόνωση της καινοτομίας, η δημιουργία πρόσθετων 
δραστηριοτήτων και η ενθάρρυνση της ανταλλαγής πληροφοριών και 
της μεταφοράς εμπειριών. Η ενθάρρυνση της καινοτομίας και η 
μεταφορά εμπειριών επιτεύχθηκαν, σε ορισμένο βαθμό, μέσω της 
συγχρηματοδότησης πρότυπων δοκιμαστικών (πιλοτικών) σχεδίων 
(στα οποία εμπλέκονταν πάντοτε τουλάχιστον δύο και, συνήθως, 
περισσότεροι διεθνικοί εταίροι) και τη δημιουργία δικτύων. Οι 
εργασίες για τη διάδοση των αποτελεσμάτων των πρότυπων 
δοκιμαστικών (πιλοτικών) σχεδίων θα συνεχιστούν, ενώ η 
διατήρηση των δικτύων θα ενθαρρύνει τη διάδοση βέλτιστων 
πρακτικών, τη μεταφορά εμπειριών και το συντονισμό των 
προσπαθειών σε όλη την Κοινότητα. 
38. Η τεχνική ποιότητα των δράσεων που αναλήφθηκαν δεν ήταν πάντοτε 
ικανοποιητική. Ο αξιολογητής επισημαίνει ότι απαιτείται η 
εφαρμογή λιγότερων αλλά ευρύτερης εμβέλειας σχεδίων που να 
καλύπτουν μια συγκεκριμένη ανάγκη. Η προσέγγιση αυτή θα 
αυξήσει τον τεχνικό και πολιτικό αντίκτυπο των δαπανών και θα 
μειώσει το κόστος διαχείρισης στο επίπεδο της Ενωσης. 
Αναμφισβήτητα, οι έκτακτες συνθήκες που επικράτησαν κατά τους 
πρώτους 18 μήνες εφαρμογής του Σχεδίου και οι οποίες οδήγησαν 
σε μεταβολές στο προσωπικό της Μονάδας Τουρισμού επηρέασαν τη 
γενική της απόδοση, πράγμα που προκύπτει σαφώς από τα μη 
ικανοποιητικά αποτελέσματα ορισμένων σχεδίων. Οι βελτιώσεις 
που έγιναν το 1994 και το 1995 είχαν θετικό αντίκτυπο. 
39. Αλλες πρωτοβουλίες που αναλήφθηκαν κατά την περίοδο εφαρμογής 
του Σχεδίου, όπως η Πράσινη Βίβλος για το ρόλο της Ενωσης στον 
τομέα του τουρισμού και διάφορες διακυβερνητικές συναντήσεις 
για τα τουριστικά θέματα, έδωσαν την ευκαιρία για ευρείες 
διαβουλεύσεις ειδικά για τον τομέα του τουρισμού. Πράγματι, το 
συμπέρασμα στο οποίο κατέληξαν οι περισσότεροι κατόπιν των 
πρωτοβουλιών αυτών ήταν ότι υπάρχει όντως συναίνεση ως προς την 
σκοπιμότητα εφαρμογής συνεχούς κοινοτικής δράσης στον τομέα του 
τουρισμού, εξορθολογισμού της δραστηριότητας αυτής και, 
ενδεχομένως, εμβάθυνσης της. 
40. Η Επιτροπή πιστεύει ότι το Σχέδιο, αν και είχε πειραματικό 
χαρακτήρα, δημιούργησε ωστόσο ένα πλαίσιο που κατέστησε δυνατή 
18 
την ανάληψη πρακτικής δράσης. Το Σχέδιο κατόρθωσε να 
δημιουργήσει δεσμούς μεταξύ των υπηρεσιών της Επιτροπής, των 
κρατών μελών και άλλων περιφερειακών και τομεακών φορέων. 
Δημιούργησε επίσης τη βάση πάνω στην οποία μπορεί να 
θεμελιωθεί και να αναπτυχθεί περαιτέρω η σφυρηλάτηση σχέσεων 
συνεργασίας με την τουριστική βιομηχανία. Η χάραξη δυναμικών 
και αποτελεσματικών πολιτικών για την υποστήριξη του τουρισμού 
αποτελεί ιδιαίτερα ελκυστική πρόκληση. Ο πολυσχιδής 
χαρακτήρας, η φύση και οι τεράστιες δυνατότητες του τουρισμού 
απαιτούν την ανάληψη κατάλληλης δράσης σε πολλά διαφορετικά 
επίπεδα: τοπικό, περιφερειακό, εθνικό, αλλά και ευρωπαϊκό. Μόνο 
η καταβολή συντονισμένων και συμπληρωματικών προσπαθειών θα 
καταστήσει δυνατή τη δημιουργία μιας ανταγωνιστικής, ποιοτικής 
και βιώσιμης τουριστικής βιομηχανίας. 
41. Η έκθεση αυτή έδειξε ότι το κοινοτικό σχέδιο δράσεων υπέρ του 
τουρισμού είχε και μειονεκτήματα αλλά και θετικά αποτελέσματα. 
Το Σχέδιο αποτέλεσε χρήσιμη βάση που αποκάλυψε το είδος των 
δράσεων που θα πρέπει να αναληφθούν στο μέλλον προκειμένου να 
υποστηριχθεί αυτή η ζωτικής σημασίας βιομηχανία. Ως εκ τούτου, 
η Επιτροπή υποβάλλει, μαζί με την παρούσα έκθεση, πρόταση για 
την εφαρμογή ενός πρώτου πολυετούς προγράμματος υπέρ του 
τουρισμού. 
19 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 
Ιστορικό του Σχεδίου Δράσης της Κοινότητας υπέρ του Τουρισμού 
ΑΙ. Πριν από την απόφαση του Συμβουλίου της 13.07.92, οι διοικητικές 
διευθετήσεις που είχαν σχέση με τον τουρισμό βασίζονταν σε μία 
απόφαση του Συμβουλίου της 22.12.86, με την οποία παγιώθηκε μία 
διαδικασία διαβουλεύσεων και συνεργασίας στο πεδίο του 
τουρισμού και με την οποία συστάθηκε μία Συμβουλευτική 
Επιτροπή που αποτελείται από αντιπροσώπους των κρατών μελών5. Η 
εν λόγω επιτροπή εξακολουθεί να υπάρχει και λειτουργεί 
ταυτόχρονα με την Επιτροπή Διαχείρισης η οποία έχει συσταθεί 
στα πλαίσια του Σχεδίου Δράσης. 
Α2. Η λειτουργία του Σχεδίου άρχισε την 01.01.93 με διάρκεια τριών 
ετών και με ένα προταθέντα προϋπολογισμό ύψους 18 εκατ. ECU. Τα 
μέτρα που θα λαμβάνονταν έπρεπε να είναι σύμφωνα με την αρχή της 
επικουρικότητας και η πρόοδος τους έπρεπε να πραγματοποιείται 
σύμφωνα με τα κριτήρια που ορίζονται στο άρθρο 4. Δεδομένης της 
ποικίλης φύσης του τουρισμού, το Σχέδιο αφορούσε γενικά την 
ενίσχυση των οριζόντιων πτυχών του τομέα και τη βελτίωση του 
συντονισμού του εντός της Επιτροπής. Στο Σχέδιο αναφέρεται 
ειδικά η απαίτηση παραγωγής μιας ετήσιας έκθεσης με την οποία 
θα αξιολογούνται οι δραστηριότητες της Κοινότητας που θίγουν 
τον τουρισμό και τονίζεται η απαίτηση για άλλες συναφείς 
δράσεις. Το Σχέδιο περιελάμβανε επίσης ως παράρτημα έναν 
κατάλογο 11 μέτρων τα οποία δημιούργησαν ένα σύνολο 
προτεραιοτήτων οι οποίες με τη σειρά τους υποδιαιρέθηκαν σε 
τομείς που προσδιόριζαν συγκεκριμένες δράσεις. Το εν λόγω 
παράρτημα καθόριζε επίσης ποιες από τις δράσεις θα συνεχίζονταν 
το 1993. 
A3. Περιληπτικά, ο κύριος στόχος του Σχεδίου ήταν να βοηθήσει την 
ανάπτυξη του τομέα ενθαρρύνοντας και ενισχύοντας τον συντονισμό 
των δράσεων της Κοινότητας που θίγουν τον τουρισμό και 
εφαρμόζοντας ένα σύνολο ειδικών μέτρων. Η υλοποίηση των 
τελευταίων έγινε μέσω της ενθάρρυνσης ολοκληρωμένων δράσεων 
οι οποίες έπρεπε να είναι διεθνικές, συμπληρωματικές, 
καινοτόμες και να σέβονται την αρχή της επικουρικότητας. Η 
πρόοδος των εν λόγω δράσεων έπρεπε να πραγματοποιείται με 
παραπομπή σε κριτήρια μέσω πρότυπων δοκιμαστικών σχεδίων, 
ερευνητικών μελετών, δημοσιεύσεων και άλλων κατάλληλων μέσων. 
5 Απόφαση τουΣυμβουλίου 86/664/ΕΟΚ, ΕΕ 384 της 31.12.86 
20 
Διοικητικές ρυθμίσεις 
A4. Για να βοηθηθεί η Επιτροπή στην εκτέλεση του Σχεδίου, η απόφαση 
του Συμβουλίου προσδιόρισε ότι έπρεπε να συσταθεί μία Επιτροπή 
Διαχείρισης που θα αποτελείται από αντιπροσώπους των κρατών 
μελών. Η εν λόγω επιτροπή θα συμφωνούσε για τις προτεραιότητες, 
θα παρείχε τη γνώμη της σχετικά με τα ετήσια προγράμματα 
εργασιών και θα κατεύθυνε ειδικές δράσεις. Η επιτροπή 
διαχείρισης συνεδρίασε για πρώτη φορά τον Δεκέμβριο 1992 και 
στη συνέχεια σε 10 άλλες ημερομηνίες κατά την τριετή περίοδο του 
Σχεδίου (2 φορές το 1993 και 4 φορές κατά τα άλλα δύο έτη). 
Α5. Τον Ιανουάριο 1994, αυξήθηκαν τα μέλη της επιτροπής για να 
συμπεριληφθούν τα κράτη μέλη του Ευρωπαϊκού Οικονομικού 
Χώρου, ο οποίος περιελάμβανε την Αυστρία, τη Φινλανδία, την 
Ισλανδία, τη Νορβηγία και τη Σουηδία. Τρία από τα εν λόγω κράτη 
μέλη και συγκεκριμένα η Αυστρία, η Φινλανδία και η Σουηδία 
έγιναν μέλη της Ενωσης τον Ιανουάριο 1995 και τον ίδιο χρόνο το 
Λιχτενστάιν κατέστη επίσης μέλος της εν λόγω επιτροπής. 
Α6. Πριν από το Σχέδιο, με την απόφαση του Συμβουλίου του 1986 είχε 
δημιουργηθεί μία Συμβουλευτική Επιτροπή την οποία αποτελούν 
αντιπρόσωποι των κρατών μελών. Οι συνεδριάσεις της επιτροπής 
διαχείρισης και της συμβουλευτικής επιτροπής συχνά 
πραγματοποιούνταν διαδοχικά και συνήθως ακολουθούνταν από 
συνεδριάσεις των αντιπροσώπων της τουριστικής βιομηχανίας. Η 
Επιτροπή οργάνωσε επίσης χωριστές συνεδριάσεις με 
αντιπροσώπους από τον ιδιωτικό τουριστικό τομέα. Γενικά, στις εν 
λόγω συνεδριάσεις προσκαλούνταν ως παρατηρητές αντιπρόσωποι 
των κρατών μελών. 
Α7. Η πρόοδος του Σχεδίου επιτεύχθηκε μέσω μιας σειράς ετήσιων 
προγραμμάτων εργασίας που βασίζονταν στις δράσεις που 
αναφέρονται στο παράρτημα του Σχεδίου και συμφωνήθηκαν από την 
επιτροπή διαχείρισης. Για τη δαπάνηση των κονδυλίων 
χρησιμοποιήθηκαν διάφοροι μηχανισμοί. Οι εν λόγω μηχανισμοί 
περιελάμβαναν κανονικά τη δημοσίευση προσκλήσεων για υποβολή 
προσφορών (κυρίως για χρηματοδοτούμενες κατά 100% μελέτες και 
άλλες δράσεις) και τη δημοσίευση προσκλήσεων για υποβολή 
προτάσεων (για πρότυπα δοκιμαστικά σχέδια κοινής 
χρηματοδότησης με συμβολή της Κοινότητας). Αλλα σχέδια 
υποστηρίχθηκαν μέσω της υπεύθυνης Επιτροπής Επιδοτήσεων της 
αρμόδιας Διεύθυνσης, ενώ σε συγκεκριμένες περιπτώσεις 
χορηγήθησαν κεφάλαια μέσω συμβάσεων απ'ευθείας ανάθεσης. Οι 
διαδικασίες επιλογής των σχεδίων πραγματοποιήθηκαν κυρίως 
εντός της Μονάδας Τουρισμού ενώ, ανάλογα με την περίπτωση, 
κλήθηκαν και άλλες υπηρεσίες για να συμμετάσχουν. Σε όλες 
σχεδόν τις περιπτώσεις αποκλειστικά υπεύθυνες για τις επιλογές 
που πραγματοποιήθηκαν ήταν μόνο οι υπηρεσίες της Επιτροπής. 
Στους μηχανισμούς που σχεδιάστηκαν για να διευκολύνουν τον 
συντονισμό περιλαμβάνονται αφ'ενός η σύσταση μιας 
21 
διυπηρεσιακής ομάδας, η οποία πραγματοποίησε εννέα 
συνεδριάσεις (δύο το '93, τρεις το '94 και τέσσερις το '95) και, 
αφ'ετέρου, η οργάνωση ειδικών τεχνικών συνεδριάσεων στις οποίες 
συμμετείχαν τόσο η συμβουλευτική επιτροπή όσο και ο τομέας του 
τουρισμού. 
Πόροι από πλευράς προσωπικού και χρηματοοικονομικοί πόροι 
Α8. Ο μέσος αριθμός του απασχολούμενου προσωπικού στη Μονάδα 
Τουρισμού ήταν 16 άτομα, εκ των οποίων 11 ήταν υπάλληλοι 
κατηγορίας Α. Το ποσοστό του μόνιμου προσωπικού στο σύνολο του 
προσωπικού ήταν 5:17 στην αρχή του Σχεδίου και αυξήθηκε σε 11:17 
μέχρι τα τέλη του 1995. Το προσωπικό αντικαταστάθηκε κατά 
ποσοστό 86%. Ευκαιριακά, η μονάδα υποστηρίζονταν και από άλλο 
προσωπικό προερχόμενο από την αρμόδια Διεύθυνση και όπου ήταν 
κατάλληλο και δυνατό υποστηρίχτηκε από τις διαθέσιμες 
διοικητικές και τεχνικές υπηρεσίες τόσο εντός της Διεύθυνσης 
όσο και εντός της Επιτροπής. 
Α9. Οι διαθέσιμοι χρηματοοικονομικοί πόροι αυξήθηκαν από τον 
αρχικό προϋπολογισμό των 18 εκατ. ECU σε συνολικά 21,71 εκατ. 
ECU. Αυτό οφείλεται σε μία αύξηση 3 εκατ. ECU στις προβλέψεις 
του προϋπολογισμού για το 1995 και στην συμπερίληψη των κρατών 
μελών του ΕΟΧ οι οποίοι συνέβαλαν με 566.400 ECU το 1994 και με 
141.300 ECU το 1995. Οι χρηματοοικονομικές αναλήψεις 
υποχρεώσεων ανήλθαν συνολικά σε 19,75 εκατ. ECU. Σημειώθηκε ένα 
έλλειμμα 1,9 εκατ. ECU στις αναλήψεις υποχρεώσεων (που αρχικά 
είχε προβλεφθεί για δράσεις προώθησης στην Ιαπωνία). 
Το έργο που πραγματοποιήθηκε 
Α10. Το Σχέδιο μπορεί να διαιρεθεί σε δράσεις οι οποίες αφορούσαν 
τη βελτίωση του συντονισμού τόσο των δράσεων της Κοινότητας που 
θίγουν τον τουρισμό, όσο και των δράσεων εκείνων οι οποίες 
είχαν σχέση με τα 11 μέτρα που αναφέρονται στο παράρτημα. Σε 
πολλές περιπτώσεις τα μέτρα αυτά ήταν επίσης αντικείμενο 
πρωτοβουλιών για τη βελτίωση του συντονισμού και, ομοίως, οι 
στόχοι και/ή τα αποτελέσματα πολλών σχεδίων προορίζονταν για 
να ενισχύσουν τον εν λόγω συντονισμό τόσο σε διεθνικό επίπεδο 
όσο και εντός ειδικών τεχνικών χώρων. 
All. Οι δραστηριότητες που έχουν σχέση με τον συντονισμό 
ακολουθήθηκαν κατά ορισμένους διαφορετικούς τρόπους. Σ'αυτούς 
περιλαμβάνονται μηχανισμοί για τη βελτίωση της διασύνδεσης 
και του συντονισμού εντός της Επιτροπής καθώς και μηχανισμοί που 
έχουν στόχο την τουριστική βιομηχανία ή ενδιαφερόμενους που 
έχουν σχέση με την ανάπτυξη της. Οι χρησιμοποιούμενοι 
μηχανισμοί ήταν ποικίλοι και περιελάμβαναν τους μηχανισμούς 
οι οποίοι είχαν αρχίσει ως αποτέλεσμα νομικών ή θεσμικών 
22 
απαιτήσεων, καθώς και εκείνους που είχαν αναπτυχθεί για 
πραγματικούς συμβουλευτικούς ή τεχνικούς λόγους. Περιλαμβάνουν 
τα παρακάτω: 
- την επιτροπή διαχείρισης 
- τη συμβουλευτική επιτροπή 
- μία εσωτερική διυπηρεσιακή ομάδα 
- παγιωμένες εσωτερικές διαδικασίες 
- διαβούλευση με αντιπροσώπους της τουριστικής βιομηχανίας 
- συνεδριάσεις με Εθνικούς Οργανισμούς Τουρισμού 
- ad-hoc ομάδες εμπειρογνωμόνων σχετικά με ειδικά θέματα 
- την έκθεση του 1994 σχετικά με τον τουρισμό που υποβλήθηκε προς το 
Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 
- την έκθεση του 1995 σχετικά με τον τουρισμό που υποβλήθηκε στο 
Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 
- συνέδρια και επιδείξεις σε τουριστικές εκθέσεις 
- άλλα συνέδρια, παρουσιάσεις και δημοσιεύσεις 
- τεχνικά δίκτυα ως αιτιολόγηση ή αποτέλεσμα των σχεδίων 
- τη διαδικασία διαβούλευσης για την Πράσινη Βίβλο. 
Α12. Το πρόγραμμα εργασιών για το πρώτο έτος ορίζεται συγκεκριμένα 
στο παράρτημα του Σχεδίου και οι προτεραιότητες που πρέπει να 
σημειώσουν πρόοδο δηλώνονται επίσης στο ίδιο παράρτημα. Κατά 
το 2ο και το 3ο έτος, η Επιτροπή πρότεινε ένα πρόγραμμα που 
βασίζεται στο παράρτημα, στο διαθέσιμο προύπολογισμό και στις 
απαιτήσεις που εξέφρασε η επιτροπή διαχείρισης, η βιομηχανία 
και άλλοι ενδιαφερόμενοι. Καθ'όλη την περίοδο του σχεδίου 
πραγματοποιήθηκε έργο σε όλα τα συγκεκριμένα μέτρα. Ο βαθμός 
προόδου που σημειώθηκε για κάθε μέτρο εξαρτάται από ένα σύνολο 
παραγόντων, στους οποίους περιλαμβάνονται οι προτεραιότητες που 
συμφωνήθηκαν από την επιτροπή διαχείρισης, η έκταση και η 
ομοιότητα του έργου που πραγματοποιείται από άλλες υπηρεσίες 
της Επιτροπής, καθώς και οι σημειώσεις του προϋπολογισμού του 
Κοινοβουλίου. 
Α13. Λόγω μεταβαλλόμενων προτεραιοτήτων πραγματοποιήθηκαν 
ορισμένες αλλαγές στα ετήσια προγράμματα. Το Κοινοβούλιο 
προσδιόρισε την ανάγκη να αναπτυχθούν τεχνικές λύσεις σχετικά 
με τη διαχείριση των τουριστικών μεταφορών, ενώ σε ένα 
Συμβούλιο Περιβάλλοντος που πραγματοποιήθηκε στην Ελλάδα το 
1994 εκφράστηκε η σημασία της καλύτερης πληροφόρησης σχετικά με 
θέματα τουρισμού/περιβάλλοντος. Και τα εν λόγω δύο θέματα 
καλύφθηκαν στην πρόσκληση για υποβολή προτάσεων του 1995. Το 
Κοινοβούλιο ζήτησε επίσης από την Επιτροπή να εξετάσει το θέμα 
του λεγόμενου "σεξοτουρισμού" όπου περιλαμβάνεται και η 
κατάχρηση ανηλίκων. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή υπέβαλε έγγραφα 
εργασίας στην επιτροπή διαχείρισης και πραγματοποίησε 
διαβουλεύσεις με τον τομέα σχετικά με το θέμα αυτό. 
23 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 
Αναλήψεις δαπανών που πραγματοποιήθηκαν στα πλαίσια του σχεδίου 
Α14. Το εν λόγω παράρτημα παρέχει μία κατανομή των αναλήψεων 
δαπανών που πραγματοποιήθηκαν σύμφωνα με τρεις κατηγορίες: ανά 
κάθε ένα από τα 11 μέτρα· ανά τύπο μηχανισμού που 
χρησιμοποιήθηκε για την επιλογή των σχεδίων και ανά τύπο 
οργανισμού που έλαβε τα κεφάλαια. Πρέπει να τονιστεί ότι οι εν 
λόγω αναλήψεις δεν αντικατοπτρίζουν πάντοτε τον αριθμό των 
δράσεων που εκτελούνται. Για παράδειγμα το Βραβείο για τον 
Τουρισμό και το Περιβάλλον περιελάμβανε τη διάθεση κεφαλαίων 
μέσω συμβάσεων απ'ευθείας ανάθεσης σε συναφείς οργανισμούς σε 
17 συμμετέχουσες χώρες, ακόμα και αν αυτό είναι ουσιαστικά μία 
δράση, αν και είναι κύρια. 
ΑΙ5. Το παράρτημα 2α παρουσιάζει μία κατανομή του αριθμού των 
αναλήψεων που έγιναν και το επίπεδο της δαπάνης ανά έτος για 
κάθε ένα από τα 11 μέτρα που προσδιορίζονται στο παράρτημα του 
Σχεδίου. Εξι από τα μέτρα απερρόφησαν το 95% του προϋπολογισμού. 
Η πλειοψηφία των δαπανών πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια των 
μέτρων "βελτίωση των γνώσεων" (37% του συνολικού 
προϋπολογισμού), που αφορά ειδικά στατιστικές όπου 
προβλέπονταν δαπάνες μέχρι το 1997 και οι οποίες αντιστοιχούσαν 
στο 27%> του συνόλου. Τα "διεθνικά μέτρα" κάλυπταν το 16% των 
δαπανών ο "τουρισμός και το περιβάλλον" το 14%· και ο 
"πολιτιστικός τουρισμός" το 13%. Δύο άλλα μέτρα τα οποία 
χαρακτηρίζονται από σημαντικές δαπάνες ήταν η "κατάρτιση" και 
η "προώθηση σε τρίτες χώρες" (7% και 8% των συνολικών δαπανών 
αντίστοιχα). Το υπόλοιπο 5% δαπανήθηκε στα υπόλοιπα 5 μέτρα. 
Α16. Το παράρτημα 2β παρέχει μία κατανομή των αναλήψεων δαπανών ανά 
μηχανισμό επιλογής. Και στα τρία χρόνια δημοσιεύτηκαν 
προσκλήσεις για υποβολή προτάσεων που επεδίωκαν 
συγχρηματοδοτούμενα σχέδια και είχαν σχέση με διεθνικές 
δράσεις (ετησίως)· πολιτιστικό τουρισμό (δύο φορές)· κατάρτιση 
(μία φορά)· καθώς και τον τουρισμό και το περιβάλλον (μία φορά). 
Συνολικά, το 43% των κεφαλαίων του Σχεδίου καταναλώθηκε 
χρησιμοποιώντας την εν λόγω διαδικασία. Το 7% των κεφαλαίων 
καταναλώθηκε μέσω της επιτροπής επιδοτήσεων της Διεύθυνσης. 
Και στα τρία χρόνια δημοσιεύθηκαν ανοιχτές προσκλήσεις για 
υποβολή προσφορών που είχαν σχέση με διάφορες μελέτες, 
δημοσιεύσεις και κύριες πρωτοβουλίες που χρηματοδοτούνταν εξ 
ολοκλήρου από την Επιτροπή. Συνολικά το 22% των κεφαλαίων 
δαπανήθηκε μέσω του εν λόγω μηχανισμού. Περίπου το 26% των 
κεφαλαίων χορηγήθηκε μέσω συμβάσεων απ'ευθείας ανάθεσης και 
κυρίως προς τα κράτη μέλη. 
Α17. Το παράρτημα 2γ παρέχει μία κατανομή ανά τύπο οργανισμού που 
επωφελήθηκε από τα κεφάλαια. Οι κύριες κατηγορίες είναι οι 
εξής: δημόσιος τομέας· μη κρατικοί οργανισμοί/ενώσεις· 
24 
πανεπιστήμια/ερευνητικά ιδρύματα· και ιδιωτικός τομέας. Λόγω 
της πολύ διαφορετικής φύσης και του τύπου των τουριστικών φορέων 
και των ποικίλων εναλλακτικών δυνατοτήτων για τον ορισμό τους, 
το εν λόγω παράρτημα πρέπει να αντιμετωπίζεται με προσοχή. Ομως, 
με αυτή τη βάση είναι προφανές ότι περίπου το 33% των κεφαλαίων 
χορηγήθηκε στο δημόσιο τομέα· το 14% σε μη κρατικούς 
οργανισμούς/ενώσεις· το 6% σε πανεπιστήμια· και σχεδόν το 48% 
στον ιδιωτικό τομέα. 
25 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2Α 
Αριθμός αναλήψεων 
δαπανών ανά 
Μέτρο 
1. Βελτίωση των γνώσεων 
α) Στατιστικές 
β) Μελέτες 
γ) Διαβούλευση 
Υποσύνολο 
2. Κλιμάκωση των 
διακοπών 
3. Διεθνικό 
α) Διεθνικό 
β) Τεχνολογία 
γ) Χώρες Κεντρικής και 
Ανατολικής Ευρώπης 
Υποσύνολο 
4. Οι τουρίστες ως 
καταναλωτές 
5. Πολιτιστικός τουρισμός 
6. Τουρισμός/ περιβάλλον 
α) Βραβείο 
β) Σχέδια 
Υποσύνολα 
7. Αγροτικός τουρισμός 
8. Κοινωνικός τουρισμός 
9. Νεανικός τουρισμός 
10. Κατάρτιση 
11. Προώθηση 
12. Μη ταξινομημένα/ 
διάφορα 
Σύνολο όλων των μέτρων 1993 
Αριθμός 
2 
4 
5 
11 
0 
6 
9 
3 
18 
0 
18 
1 
0 
1 
1 
3 
1 
2 
1 
3 
59 ECU (000) 
399 
302 
188 
889 
0 
458 
1448 
302 
2208 
0 
1262 
382 
0 
382 
120 
175 
10 
197 
1000 
25 
6268 1994 
Αριθμός 
1 
2 
3 
6 
2 
0 
1 
2 
3 
1 
12 
17 
1 
18 
1 
0 
2 
10 
1 
2 
58 ECU (000) 
249 
726 
211 
1186 
80 
0 
114 
61 
175 
161 
1245 
236 
50 
286 
80 
0 
218 
1259 
30 
30 
4750 1995 
Αριθμός 
40 
41 
5 
49 
0 
0 
0 
6 
6 
0 
1 
5 
9 
14 
0 
2 
0 
0 
1 
2 
75 ECU (000) 
4656 
266 
312 
5234 
0 
0 
0 
822 
822 
0 
66 
203 
1829 
2032 
0 
70 
0 
0 
500 
12 
8736 Σύνολο 
Αριθμός 
43 
10 
13 
66 
2 
6 
10 
11 
27 
1 
31 
23 
10 
33 
2 
5 
3 
12 
3 
7 
192 ECU (000) 
5304 
1294 
711 
7309 
80 
458 
1562 
1185 
3205 
161 
2573 
821 
1879 
2700 
200 
245 
228 
1456 
1530 
67 
19754 % 
Προϋπολο­
γισμός 
26,9% 
6,6% 
3,6% 
37,0% 
0,4% 
2,3% 
7,9% 
6,0% 
16,2% 
0,8% 
13,0% 
4,2% 
9,5% 
13,7% 
1,0% 
1,2% 
1,2% 
7,4% 
7,7% 
0,3% 
100,0% Μέσο κόστος 
Της δράσης 
12ό 
12£ 
5£ 
111 
4C 
76 
156 
10£ 
119 
161 
82 
36 
18S 
82 
10C 
4S 
76 
121 
51C 
1C 
10c 
Σημείωση: Το κόστος του σχεδίου προιήΟησης που άρχισε το 1993 ανέρχεται σε Ι εκατ. ECU. Το ποσό των 500.000 ECU που προσδιορίζεται το 1995 έχει σχέση με 
το ιν λόγω σχέδιο και αποτελεί διοικητική πρόβλεψη. 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2B 26 
Αριθμός αναλήψεων 
δεσμεύσεων ανά 
Τύπο μηχανισμού επιλογής 
Χ ρηματοδοτούμενες κατά 
100% δράσεις 
Ανοιχτές προσκλήσεις 
υποβολής προτάσεων 
Κύριες πρωτοβουλίες 
Ερευνητικές μελέτες 
Δημοσιεύσεις 
Στατιστικές 
Υποσύνολο 
Περιορισμένες προσκλήσεις 
υποβολής προσφορών 
Συνέδρια 
Συμβάσεις απευθείας 
ανάθεσης (κράτη μέλη) 
Στατιστικές 
Βραβείο περιβάλλοντος 
Συνέδρια 
Υποσύνολο 
Συμβάσεις απευθείας 
ανάθεσης(άλλες) 
Ομάδες εμπειρογνωμόνων: 
ταξίδια κλπ. 
Δημοσιεύσεις 
Αλλα 
Υποσύνολο 
Υποσύνολο: 
χρηματοδοτούμενες κατά 
100% δράσεις 
Δράσεις κοινής 
χρηματοδότησης 
Προσκλήσεις υποβολής 
προτάσεων 
Ανοικτές: πρότυπα 
δοκιμαστικά σχέδια 
Περιορισμένες: πρότυπα 
δοκιμαστικά σχέδια 
S Υποσύνολο 
! Επιτροπή επιδοτήσεων 
Πρότυπα δοκιμαστικά σχέδια: 
Δημοσιεύσεις 
Στινέδρια 
Ερεχινητική μελέτη 
Αλλες 
Υποσύνολο 
Υποσι'ινολο: δράσεις κοινι)ς 
χρηματοδότησης 
Σύνολο όλων των 
μηχανισμών 1993 
Αριθμός 
2 
1 
4 
2 
9 
1 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
10 
35 
0 
35 
7 
1 
5 
1 
» ECU (000) 
1382 
200 
201 
399 
2182 
110 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
2292 
3173 
0 
3173 
684 
23 
85 
11 
0 
14 ί 803 
49 3V76 
59 6268 1994 
Αριθμός 
0 
2 
2 
1 
5 
2 
0 
17 
1 
18 
1 
0 
0 
1 
26 
23 
2 
25 
2 
0 
3 
2 
0 
7 
32 
58 ECU (000) 
C 
726 
329 
249 
1304 
80 
0 
236 
43 
279 
15 
0 
0 
15 
1678 
2618 
61 
2679 
65 
0 
248 
80 
0 
393 
3072 
4750 1995 
Αριθμός 
2 
2 
0 
0 
4 
1 
40 
0 
1 
41 
4 
2 
3 
9 
55 
16 
0 
16 
0 
0 
1 
0 
3 ECU (000) 
646 
196 
0 
0 
842 
84 
4656 
0 
60 
4716 
57 
70 
75 
202 
5844 
2658 
0 
2658 
0 
0 
28 
0 
206 
4\ 234 
20 2892 
75 8736 Σύνολο 
Αριθμός 
4 
5 
6 
3 
18 
4 
40 
17 
2 
59 
5 
2 
3 
10 
91 
74 
2 
76 
9 
1 
9 
3 
3 
25 
101 
192 ECU (000) 
2028 
1122 
530 
648 
4328 
274 
4656 
236 
103 
4995 
72 
70 
75 
217 
9814 
8449 
61 
«570 
749 
23 
91 
206 ____ 
9940 
19754 % 
10,3% 
5,7% 
2.79Ε 
3,3% 
21,9% 
1,4* 
23,6% 
1,2% 
0.5% 
25,3% 
0,4% 
0,4% 
0,4% 
1,1% 
49,7% 
42,8% 
0.3* 
43,1% 
3,8% 
οΤί* 
0.5% 
1.0% 
~~7,2% 
50,3% 
100,0% 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2Γ 27 
Αριθμός αναλήψεων 
δαπανών ανά 
Παραλήπτη οργανισμό 
Δημόσιος τομέας 
Εθνικός στατιστικός 
οργανισμός 
Εθνικός τουριστικός 
οργανισμός 
Περιφερειακή/τοπική αρχή 
Υποσύνολο 
Μη κρατικοί οργανισμοί 
και ενώσεις 
Μη κρατικοί οργανισμοί 
Ευρωπαϊκές ενώσεις 
Εθνικές ενώσεις 
Υποσύνολο 
Πανεπιστήμια/ερευνητικά 
ιδρύματα 
Ιδιωτικός τομέας 
Παροχή συμβουλών για τον 
τουρισμό 
Παροχή συμβουλών για 
κύρια διαχειριστικά θέματα 
Γραφείο περιηγήσεων 
^ταξιδιωτικό γραφείο 
Μη τουριστική εταιρεία 
Οργανωτής συνεδρίων 
Τηλεόραση/ 
δημοσιεύσεις/άλλα μέσα 
Τεχνολογία/ 
καταναλωτές 
Παροχή γενικών 
συμβουλών 
ΥΤτοσσίΌλο 
Άλλα 
Εμπειρογνώμονες: ταξίδια 
και συνεδριάσεις 
Διάφορα 
Υποσύνολο 
Σύνολο όλων των 
παραληπτών 1993 
Αριθμός 
2 
0 
0 
12 
14 
2 
9 
5 
16 
4 
8 
0 
1 
0 
6 
2 
6 
23 
0 
2 
2 ECU 
(000) 
198 
0 
0 
893 
1091 
66 
445 
345 
856 
320 
1197 
0 
10 
0 
1675 
110 
987 
3979 
0 
22 
22 
; 
59 6268 1994 
Αριθμός 
11 
0 
8 
2 
21 
2 
6 
3 
11 
5 
12 
2 
2 
0 
1 
1 
2 
20 
1 
0 
1 
58 ECU (000) 
195 
0 
208 
281 
684 
145 
470 
246 
861 
648 
1274 
726 
61 
0 
51 
161 
269 
2542 
15 
0 
75 
4750 1995 
Αριθμός 
5 
31 
4 
5 
45 
0 
2 
1 
3 
1 
8 
2 
1 
3 
3 
2 
2 
21 
4 
1 
5 
75 ECU (000) 
648 
3160 
209 
675 
4692 
0 
769 
189 
958 
153 
1647 
164 
91 
250 
545 
70 
102 
2869 
57 
7 
64 
8736 Σύνολο 
Αριθμός 
18 
31 
12 
19 
80 
4 
17 
9 
30 
10 
28 
4 
4 
3 
10 
5 
10 
64 
5 
3 ECU (000) 
1041 
3160 
417 
1849 
6467 
211 
1684 
780 
2675 
1121 
4118 
890 
162 
250 
2271 
341 
1358 
9390 
72 
29 
8\ 101 
192 19754 % 
5,3% 
16,0% 
2,1% 
9,4% 
32,7% 
1,1% 
8,5% 
3,9% 
73,5% 
5,7% 
20,8% 
4,5% 
0,8% 
1,3% 
11,5% 
1,7% 
6,9% 
47,5% 
0,4% 
0,1% 
0,5% 
100,0% 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3 
ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ 
ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ XXIII 
Πολιτική των επιχειρήσεων, Εμπόριο, 
Τουρισμός και Κοινωνική Οικονομία 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟΥ 
ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
Επιμέλεια Price Waterhouse 
Φεβρουάριος 1996 
Price Waterhouse 
Ζ J 
ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ XXIII 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 
ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΠΟΡΠΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΚΥΡΙΕΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ i 
ΜΕΡΟΣ 1-ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
Συνθήκες της αξιολόγησης 
1.1 Ιστορικό και συναφή στοιχεία 1 
1.2 Σκοπός και στόχος της αξιολόγησης 
1.3 Πλαίσια της αξιολόγησης 
1.4 Μεθοδολογία 
1.5 Ορισμοί 
1.6 Δομή της έκθεσης 
ΜΕΡΟΣ 2 - ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ 8 
2.1 Εισαγωγή 
2.2 Στόχοι 
2.3 Πολτιτικές δράσεων 
2.4 Δράσεις 
2.5 Στρατηγικές και όργανα 
ΜΕΡΟΣ 3 - ΤΕΧΝΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ 14 
3.1 Μεθοδολογία 
3.2 Τελικά αποτελέσματα 
3.3 Περιπτώσεις (case studies) 
3.4 Γενική αξιολόγηση 
ΜΕΡΟΣ 4 - ΔΙΟΙΚΗΉΚΕΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΠΤΥΧΕΣ 30 
4.1 Περιγραφή των διευθετήσεων διοίκησης και διαχείρισης 
4.2 Αξιολόγηση των συνθηκών 
4.3 Εισηγήσεις 
ΜΕΡΟΣ 5-ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΑΝΑΔΟΧΩΝ 38 
5.1 Μεθοδολογία 
5.2 Ανάλυση 
5.3 Διδάγματα, εισηγήσεις, προτάσεις και καλύτερη πρακτική. 
Original Text In English 
Παραρτήματα 
i Περιγραφικές στατιστικές των δράσεων 
ϋ Πίνακας ελέγχου για συνεντεύξεις και κύριους ερωτηθέντες 
iii Δελτίο αξιολόγησης του οίκου PW για την εκτίμηση των προγραμμάτων 
iv Δελτίο αξιολόγησης των αναδόχων για την εκτίμηση των προγραμμάτων 
ν Πίνακας ελέγχου για τις περιπτώσεις που αναλύθηκαν (case studies) 
vi Απόφαση του Συμβουλίου της 13ης Ιουλίου 1992 
vii Κατάλογος επαφών 
viii Αξιολόγηση των κύριων ερωτηθέντων 
Original Text in English 
1>ν 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΠΟΡΙΣΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΚΥΡΙΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ 
ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΠΟΡΙΣΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΚΥΡΙΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ 
1 Αυτό το μέρος περιλαμβάνει μια συνοπτική αξιολόγηση του σχεδίου κοινοτικών δράσεων υπέρ 
του τουρισμού (το σχέδιο) που έγινε από τον ελεγκτικό οίκο Price Waterhouse, όπως επίσης και 
σχετικές παρατηρήσεις. Αυτή η περίληψη δεν συμπεριλαμβάνει πληροφορίες για συγκεκριμένες 
δράσεις. 
Περίληψη των ττοοισυάτων 
Το περιεχόμενο του σχεδίου 
2 Συνοπτικά, το σχέδιο δράσεων υπέρ του τουρισμού μοιάζει με ένα συνονθύλευμα από 
πρωτοβουλίες, ένα πολλές φορές ακατανόητο και ασυμπλήρωτο κατάλογο αποσπασμάτων 
πολιτικών και δράσεων. Οι πιο πολλές πολιτικές και δράσεις που περιλαμβάνονται στο σχέδιο 
ευσταθούν μεν από μόνες τους αλλά δεν υπάρχει αλληλουχία ανάμεσα τους. 
3 Στο δεύτερο μέρος αυτής της έκθεσης κάνουμε μία ανάλυση του σχεδίου με βάση τη σχέση των 
δράσεων και των στόχων τους. Ακολούθως παρατίθ§νται τα κύρια συμπεράσματα αυτής της 
ανάλυσης: 
(1) Οι 11 δέσμες μέτρων (τις αποκαλούμε πολιτικές δράσεων) όπως διευκρινίζονται στο παράρτημα 
της απόφασης του Συμβουλίου δεν αποτελούν ένα λογικό σύνολο πρωτοβουλιών. 
(2) Υπάρχει μια σύγχυση μεταξύ σκοπού (στόχων) και μέσων (μέτρα όπως προγράμματα και μελέτες 
που χρηματοδοτήθηκαν). 
(3) Δεν είναι σαφές πώς μερικές από τις δράσεις θα συμβάλουν στην επίτευξη των στόχων του 
σχεδίου. 
(4) Η πολιτική "διεθνικές δράσεις" δεν αποτελεί ένα στόχο γι' αυτό δύσκολα κατατάσσεται σε κάποιο 
λογικό πλαίσιο. Αυτή η πολιτική αποτελεί μέρος (και δη επανάληψη) άλλων πολιτικών και ο 
στόχος της δεν είναι σαφής. 
(5) Μερικές από τις 11 πολιτικές καλύπτουν διαφορετικούς τομείς και θα' ταν καλύτερα να ήταν 
ξεχωριστές. 
(6) Μερικές από τις πολιτικές περιγράφονται με τρόπο ασαφή και μονομερή που αφήνει κενά στα 
μέτρα που τις υποστηρίζουν (ίσως αντικατοπτρίζοντας κοινοτικές αρμοδιότητες και υφιστάμενες 
επιχορηγήσεις). 
(7) Μερικές πολιτικές δεν υποστηρίζονται από τα κατάλληλα μέτρα. 
ΤΕΛΙΚΉ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text in English 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΠΟΡΙΣΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΚΥΡΙΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ 
4 Το σχέδιο φαίνεται επίσης να ξεπερνά κατά πολύ τις οικονομικές δυνατότητες της Μονάδας, 
όπως και τις δυνατότητες της σε ανθρώπινο δυναμικό. 
5 Η έλλειψη συνεχείας από χρόνο σε χρόνο αποτελεί ένα περαιτέρω πρόβλημα. 
6 Τα γενικά πορίσματα της ανάλυσης μας επιβεβαιώνονται από τα συμπεράσματα στα οποία 
καταλήξαμε μετά από διαβουλεύσεις με βασικούς ερωτηθέντες. 
Ο ρόλος της Μονάδας Τουρισμού καί η θέση της στην "αγορά". 
7 Η Μονάδα δε φαίνεται να έχει ξεκάθαρες ιδέες για το ποια είναι η θέση της ανάμεσα σε άλλους 
ανταγωνιστές και προμηθευτές συμπληρωματικών υπηρεσιών όπως π.χ. τα κρατικά τουριστικά 
γραφεία, οι περιφερειακοί και διεθνείς οργανισμοί και οι άλλες γενικές διευθύνσεις της 
Επιτροπής. 
& Το ερώτημα που τίθεται αφορά το ρόλο και την εντολή της Μονάδας. Πιθανές επιλογές είναι οι 
Ι ακόλουθες: i 
α τμήμα συντονισμού πρωτοβουλιών τηε Ε.Ε. στον τομέα του τουρισμού. 
β ένα φόρουμ σύγκλισης και συζήτησης ενδιαφερόμενων ατόμων ή ομάδων. 
γ ένα ρυθμιστικό τμήμα που αναλαμβάνει τη διαχείριση ορισμένων πτυχών του τουριστικού 
τομέα, όπως π.χ. την κατάταξη της κατηγορίας των καταλυμάτων, την ασφάλεια πυρός, 
τα ταξιδιωτικά "πακέτα" κλπ. 
δ ένα τμήμα ελέγχου που παρακολουθεί και επεμβαίνει, όπως π.χ. οργανώνοντας 
στατιστικές και αναγνωρίζοντας ή προλαβαίνοντας τα ενδεχόμενα προβλήματα του 
τουριστικού τομέα (συγκοινωνίες, προσωπικό, εποχιακές διακυμάνσεις κλπ). 
ε ένα τμήμα "μαρκετιγκ" του οποίου ο ρόλος είναι να διοργανώνει εκστρατείες υπέρ του 
τουρισμού σε συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα και τα κρατικά γραφεία τουρισμού. 
στ ένα σώμα που προσδιορίζει, χρηματοδοτεί και προβάλλει πρότυπα-σχέδια Ευρωπαϊκής 
σημασίας 
ζ ένα σώμα που προσφέρει τεχνική ενίσχυση σε άλλους κοινοτικούς θεσμούς (π.χ. 
στις γενικές διευθύνσεις που αναλαμβάνουν τις χορηγήσεις) και στον τομέα γενικά. 
Συμμόρφωση με το άρθρο 4 του σχεδίου και επίτευξη των στόχων 
9 Οπως φαίνεται από την ανάλυση του προτύπου προγράμματος του σχεδίου (β. Μέρος 2), οι στόχοι 
του σχεδίου είναι πολύ υψηλοί και ασαφείς. Επιπρόσθετα, αποτελούν ενδιάμεσους και απώτερους 
στόχους. Θα ήταν άδικο να κριθεί η αποτελεσματικότητα του σχεδίου βάσει αυτών των στόχων. 
ii ΤΕΛΙΚΉ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text in English 
32 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΠΟΡΙΣΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΚΥΡΙΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ 
επιτευχθεί και ίσως δεν επιτευχθεί ποτέ. Η Επιτροπή πρέπει να θέτει περιθώρια για την επίτευξη 
των στόχων. 
10 Η ερώτηση πρέπει να εκφραστεί διαφορετικά: βοήθησαν οι δράσεις του σχεδίου στην 
πραγματοποίηση αυτών των τελικών, μακροπρόθεσμων στόχων; Ή μάλλον πραγματοποίησαν οι 
δράσεις (τα μέτρα) τους ενδιάμεσους στόχους; Και πάλι, όπως φαίνεται από την ανάλυση του 
προτύπου-προγράμματος, οι ενδιάμεσοι στόχοι μερικές φορές δεν υπάρχουν καν και έτσι μια 
τέτοια αξιολόγηση είναι αδύνατη. 
11 Μερικές πρωτοβουλίες συνέβαλαν σημαντικά στην πραγματοποίηση ορισμένων ενδιάμεσων 
στόχων του σχεδίου (όπως η έκδοση στατιστικών τουρισμού και συντονισμός με άλλες πολιτικές 
της Ε.Ε.). 
12 Πρέπει όμως να τονιστεί ότι η Μονάδα Τουρισμού αντιμετώπισε πολλές αντίξοες συνθήκες. 
Ειδικότερα, δημιουργήθηκαν πολλά προβλήματα από τις κατηγορίες εναντίον δύο ανώτερων 
στελεχών της Μονάδας. Πρέπει να τονιστεί ότι η φύση του σχεδίου ήταν τέτοια που δυσκόλεψε 
την εφαρμογή|του. 
Τεχνική αξιολόγηση 
13 Κάτω απ' αυτές τις συνθήκες θα ήταν καλύτερο η αξιολόγηση να γίνει με βάση τις μεμονωμένες 
δράσεις, προγράμματα και μελέτες) και όχι σα γενική αξιολόγηση. Πραγματοποιήσαμε δύο 
δραστηριότητες σ1 αυτό τον τομέα: την τεχνική αξιολόγηση των δράσεων του 1993 κα 1994 και 
τη σύσταση δέκα case studies. Το μέρος 3 περιλαμβάνει την τεχνική μας αξιολόγηση των 
προγραμμάτων του σχεδίου. 
14 Για το 1993 και 1994 αξιολογήθηκαν δράσει και βαθμολογίθηκαν σε κλίμακα 1-5 όπου το 5 
αποτελούσε τον καλύτερο βαθμό. Το 1993, ο μέσος γενικός βαθμός ήταν 2.9 και ο βαθμός για την 
αποτελεσματικότητα του κόστους ήταν 2.7. Το 1994 παρουσιάστηκε βελτίωση με βαθμούς 3.4 και 
3.0 αντίστοιχα. Με άλλα λόγια σημειώθηκε πρόοδος το 1994, κάτι που αντικατοπτρίζει καλύτερες 
διαδικασίες. Ο συνολικός βαθμός των εργασιών που κρίθηκαν ως καλές ή πολύ καλές αυξήθηκε 
από 34% σε 44%. 
15 Γενικά, η ποιότητα των εργασιών ήταν φτωχή προς μέτρια (24% των δράσεων του 1993 και 1994 
κρίθηκαν ως φτωχές ή πολύ φτωχές) και μόνο 14% των συνολικών εργασιών κρίθηκαν ως πολύ 
καλές. Το 1994 σημειώθηκε σημαντική πρόοδος. 
16 Στις περισσότερες περιπτώσεις τα αποτελέσματα είναι περιορισμένα στο χώρο, τα πλαίσια και 
το χρόνο τους. Οι οικονομικές δεσμεύσεις ήταν πολλές (59 το 1993, 58 το 1994 και 74 το 1995), 
κατά την άποψη μας πέραν των δυνατοτήτων της Μονάδας Τουρισμού. Οι περισσότερες δράσεις 
ήταν πολύ μικρές για να έχουν μεγάλα αποτελέσματα παρόλο που μερικές μικρές δράσεις ήταν 
πολύ αποτελεσματικές όσον αφορά στο κόστος τους. Το μέσο μέγεθος ήταν 121144 Ecu το 1993, 
117030 Ecu το 1994 και 127015 Ecu το 1995. 
Ill ΤΕΛΙΚΉ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text in English 
3^ 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΠΟΡΙΣΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΚΥΡΙΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ 
17 Οι επιτεύξεις της γενικής διεύθυνσης στην ανάπτυξη κοινών, τουριστικών στατιστικών ήταν 
αξιόλογες. Η συγκέντρωση πληροφοριών στον τομέα του τουρισμού είναι δαπανηρή και 
λαμβάνοντας υπόψη τις συνθήκες, η προσέγγιση της γενικής διεύθυνσης ήταν πολύ καλή. Η 
προσέγγιση που εφαρμόστηκε ήταν η απόφαση του κεντρικού πυρήνα θεματικής των 
πληροφοριών. Γύρω απ' αυτό τον πυρήνα ορίστηκαν και άλλες μικρότερες ομάδες πληροφοριών. 
Τελευταία εκδόθηκε απόφαση (23//11/95) όσον αφορά τις στατιστικές, η οποία θα τεθεί 
σε εφαρμογή το 1996, και οι κυβερνήσεις έχουν αρχίσει να χρηματοδοτούνται για να 
τροποποιήσουν τις δίκες τους μεθόδους. Έχει αποφασιστεί να δοθεί σύνολο Mecu 4.5 τα 
επόμενα τρία χρόνια (1995-1997). 
18 ΟΙ περισσότερες δράσεις (προγράμματα, μελέτες) μπορούν να χωριστούν σε δύο ομάδες. Από 
τη μια πλευρά είναι αυτές που αφορούν πολιτισκούς στόχους. Αυτές οι δράσεις προβάλλουν 
ευρωπαϊκές έννοιες και δίκτυα και έιναι αξιόλογες και υψηλών προδιαγραφών. Από την άλλη 
πλευρά είναι οι δράσεις εμπορικού τύπου, οι οποίες έχουν βιωσιμότητα. Οι δύο μπορούν να 
συνυπάρχουν, 
19 Η προώθηση "διεθνικών δικτύων" δεν είναι στόχος αλλά μέσο κατά τη γνώμη μας. Σύμφωνα με 
το άρθρο 4 της αποφάσεως του Συμβουλίου οι δράσεις πρέπει να είναι αποτελσματικές όσον 
αφορά στο κόστος τους. Πολιτικοί στόχοι π.χ . η προώθηση διεθνικών δικτύων μπορούν να 
επιτευχθούν με λιγότερες δαπάνες χρησιμοποιώντας άλλα μέσα, Δεν υπάρχει λόγος ύπαρξης 
προτύπου σχεδίου, πολλές φορές μη καινοτόμου, για την εφαρμογή τους. 
20 Ορισμένες από τις μελέτες που χορηγήθηκαν χειρίστηκαν θέματα μεγάλης σημασίας για τον 
τουριστικό τομέα. Ως επί το πλείστον οι μελέτες ήταν καλές, παρόλο που σε ορισμένες 
περιπτώσεις η επιλογή των θεμάτων (τουρισμός νέων, επιχείρηση και συνέδριο, διαχείριση 
εισοδημάτων) δεν ήταν ιδιαίτερα προσεκτική και δεν έλαβε υπόψη τις ήδη υπάρχουσες μελέτες. 
Γνωρίζουμε ότι τα θέματα προτάθηκαν και/ή εγκρίθηκαν από τη διαχειριστική επιτροπή. 
Μελλοντικά θα'πρεπε η επιτροπή να κοιτάζει πιο λεπτομερώς το περιεχόμενο των μελετών προς 
χορήγηση, συγκρίνοντας το με υπάρχουσες ή ήδη προγραμματισμένες μελέτες και λαμβάνοντας 
υπόψη τις ανάγκες της βιομηχανίας του τουρισμού. 
21 Μερικά από τα προγράμματα και τις μελέτες είχαν σα στόχο τους τη δημιουργία πηγών αναφοράς 
ενδεχομένης σημασίας για την Κοινότητα. Κανένα απ' αυτά τα προγράμματα δεν περιείχε 
αυτόματο σύστημα ανανέωσης των πληροφοριών (απαραίτητο μια και οι πληροφορίες χρειάζονται 
συχνή και συνήθως δαπανηρή ανανέωση) που θα εξασφάλιζε τη βιωσιμότητα τους στο μέλλον. 
22 Σημαντική ήταν η συνεισφορά του σχεδίου για άτομα με αναπηρίες. Οδηγοί με θέμα τη 
διευκόλυνση της πρόσβασης στον ευρωπαϊκό τουρισμό ατόμων που για λόγους υγείας 
αντιμετωπίζουν δυσχέρειες ήταν εξαίρετα παραδείγματα δράσεων που απορρέουν από το σχέδιο. 
23 Η πλειοψηφία των πολιτιστικών στοιχείων του σχεδίου αφορούσαν την ανάπτυξη διεθνικών 
διαδρομών και οδών, βάσει διαφόρων μοτίβων. Μερικά απ1 αυτά ήταν χαμηλού κόστους και 
επέφεραν ενδιαφέροντα αποτελέσματα. Παράλληλα όμως η βιωσιμότητα τους και ο αντίκτυπος 
που έχουν στη τουριστική ζήτηση είναι περιορισμένα. Μακροπρόθεσμα, τα σημαντικότερα 
αποτελέσματα αναμένονται από τη στενότερη συνεργασία των διαφόρων περιοχών. Αν η 
εξασφάλιση της βιωσιμότητας των οικονομικών προτερημάτων δεν συμπεριλαμβάνεται στα 
iv ΤΕΛΙΚΉ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text in English 
?<7 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΠΟΡΙΣΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΚΥΡΙΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ 
πλαίσια αυτής της δράσεως, θα πρέπει αυτό να γίνεται ξεκάθαρο. Η ανάγκη όμως της 
αποτελεσματικότητας από πλευράς κόστους παραμένει. 
24 Παρατηρήσαμε επίσης ότι η έννοια της ύπαρξης πολιτιστικών διαδρομών και μονοπατιών που 
συνδέουν διάφορες περιοχές μεταξύ τους ήταν ήδη καθιερωμένη όταν έγινε το σχέδιο, και ως εκ 
τούτου η δημιουργία νέων διαδρομών είναι και θα έπρεπε να αξιολογηθεί ως περιθωριακής αξίας. 
Η μόνη καινοτομία των προγραμμάτων που χορηγήθηκαν από τη ΓΔ XXIII είναι ο διεθνικός τους 
χαρακτήρας. Η μακροχρόνια τους επίδραση είναι άγνωστη και χρειάζεται μελέτη. 
25 Τα προγράμματα εκπαίδευσης και κατάρτισης άγγιξαν πολλά και διάφορα θέματα, όπως π.χ την 
υποστήριξη δικτύων, τον ορισμό της εκπαιδευτικής ύλης και τον προσδιορισμό των 
επαγγελματικών προσόντων που απαιτεί ο τομέας. Από τα προγράμματα ανάπτυξης δικτύων που 
υλοποιήθηκαν, αυτά που ήταν συμπληρωματικά σε άλλα, ήδη υπάρχοντα προγράμματα κρίθηκαν 
ως πολύ καλά, αλλά όλα τα νέα κρίθηκαν ως μη βιώσιμα και γενικά λιγότερο επιτυχή. 
26 Τα προγράμματα που έδωσαν έμφαση στις κοινές ανάγκες της εκπαιδευτικής ύλης ήταν χρήσιμα. 
Λιγότερο επιτυχή ήταν τα προγράμματα που αφοσιώθηκαν στον προοσδιορισμό νέων 
επαγγελματικών κατηγοριών. 
27 Έγιναν επίσης ορισμένα μεμονωμένα εκπαιδευτικά προγράμματα (π.χ στην Ανατολική και 
Κεντρική Ευρώπη), τα οποία ήταν μεν χρήσιμα αλλά δε μπορούσαν να τοποθετηθούν στα πλαίσια 
κάποιου θεσμού ή άλλου οργανωτικού σώματος και ως εκ τούτου δεν θεωρούνται βιώσιμα. Έστω 
κι αν είναι αποτελεσματικά ααπό μόνα τους θα' πρεπε να αποφευχθούν στο μέλλον εκτός αν 
βρεθεί τρόπος να εγγυηθεί η βιωσιμότητα τους. 
28 Τα τεχνικά πρότυπα-προγράμματα που πραγματοποιήθηκαν ήταν ή γενικής φύσεως όπως οι 
διαδικασίες ανταλλαγής πληροφοριών ή ειδικής φύσεως όπως η ανάπτυξη τεχνικών για την 
αντιμετώπιση συγκεκριμένων καταστάσεων. 
29 Ο διαχωρισμός μεταξύ γενικών και ειδικών προγραμμάτων συμπίπτει κάπως με το διαχωρισμό που 
γίνεται στη ΓΔ XXIII, όπου τα γενικά προγράμματα (όπως π.χ. CIRT, EDITIN, ΕΤΙ, TIRS, όλα 
καλά προγράμματα) αναφέρονται ως "τεχνολογία" και ταξινομούνται ως "διεθνικές δράσεις". 
Μερικά από τα προγράμματα του πολιτιστικού τομέα βασίζουν τη λύση τους στη τεχνολογία. 
Απ'αυτάτα ειδικά προγράμματα μπορούμε να βγάλουμε πολλά συμπεράσματα για τις τεχνολογίες 
που τα διέπουν. 
30 Σε αντίθεση με τα πολιτιστικά προγράμματα που αναπτύχθηκαν, υπάρχουν ενδείξεις ότι τα πιό 
πολλά προγράμματα "γενικής" φύσης που χρηματοδοτήθηκαν από την Κοινότητα, θα είχαν 
χορηγηθεί εξωτερικά σε κάποιο στάδιο μια και αφορούν θέματα σημασίας για τη βιομηχανία όπως 
η παγκοσμιότητα των πληροφοριών και η πρόσβαση τους. Η χορήγηση της Κοινότητας λοιπόν 
υποστήριξε μεν την ανάπτυξη τέτοιων προγραμμάτων, αλλά δεν ήταν απαραίτητη. Ο πιο θετικός 
της αντίκτυπος είναι ότι έχει επιταχύνει την ανάπτυξη της ευνοϊκής για τον τουρισμό 
τεχνολογίας. 
31 Τα ειδικά προγράμματα δε στέφθηκαν με ιδιαίτερη επιτυχία μια και η βιωσιμότητα τους, από 
τεχνολογικής και εμπορικής πλευράς, είναι αμφίβολη όταν πάψουν να ενισχύονται οικονομικά 
V ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ - E2.0 
Original Text In English _ 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΠΟΡΙΣΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΚΥΡΙΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ 
από την Κοινότητα. Τα προγράμματα αυτά φαίνεται να σχεδιάστηκαν με σκοπό τη χρηματική 
χορήγηση παρά τη λύση οποιουδήποτε προβλήματος. 
32 Τα περισσότερα προγράμματα δεν σχεδιάστηκαν προνοώντας για τη μελλοντική τους 
βιωσιμότητα. Οι τράπεζες πληροφοριών του τουρισμού χρειάζονται συνεχή ενημέρωση. Είναι 
σημαντικό λοιπόν να διαθέτουν όλα τα απαραίτητα μέσα επίτευξης της: διοικητικά, οικονομικά 
και τεχνικά. Αυτά τα προβλήματα, όπως και το θέμα της εμπορικότητας του προϊόντος δεν 
εξετάστηκαν ικανοποιητικά. Ως αποτέλεσμα, πολλά από τα ενδιαφέροντα προγράμματα που 
υλοποιήθηκαν δεν είναι βιώσιμα και δε μπορούν να συνεισφέρουν στην ανάπτυξη του τουρισμού. 
33 Ένα θέμα στο οποίο δεν έγινε καμμία αναφορά είναι η σημασία της τεχνολογίας για τις 
μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Η τεχνολογία τους προσφέρει ανοίγματα από τη μία πλευρά και τις 
περιορίζει από την άλλη. Μερικές εργασίες δεν έλαβαν καθόλου υπόψη τους τις ανάγκες των 
προμηθευτών, αλλά συγκεντρώθηκαν πιο πολύ στη χρήση τεχνολογίας από τα ταξιδιωτικά 
πρακτορεία. Στα ξενοδοχεία δεν έγινε καμμία αναφορά. Θα έλεγε κανείς ότι το ίντερνετ με το 
χαμηλό του κόστος θα ήταν χρήσιμο στις MME, όμως ούτε αυτό το θέμα δεν εξετάστηκε στα 
πλαίσια των προγραμμάτων. Ι 
Διοικητικές διευθετήσεις και διαδικασίες 
34 Το μέρος 4 περιλαμβάνει μία περιγραφή των διοικητικών και διαχεριστικών διευθετήσεων και 
διαδικασιών. Τα πορίσματα μας ακολουθούν. 
35 Οι διοικητικές διευθετήσεις και διαδικασίες δεν ήταν πολύ καλές στις αρχές της περιόδου 
εφαρμογής του σχεδίου αλλά βελτιώθηκαν σημαντικά κατά την περίοδο μεταξύ 1994 και 
1995. 
36 Τα μέλη του προσωπικού είναι φανερά πολύ αφοσιωμένα στη δουλειά τους και εργατικά. Ο 
φόρτος της εργασίας είναι πολύ μεγάλος και συμπεριλαμβάνει γραφειακά καθήκοντα, των οποίων 
η λογική και αποτελεσματικότητα είναι αμφίβολες μερικές φορές. Η ισορροπία μεταξύ ποιοτικής 
δουλειάς (προετοιμασία προγραμμάτων, επί τόπου επισκέψεις, επαφές με τους αναδόχους) και 
γραφειακών καθηκόντων είναι απρόσφορη. 
37 Οι γραμμές επικοινωνίας στη ΓΔ XXIII είναι μακροχρόνιες, γραφειοκρατικές και αργές και το 
ίσιο ισχύει για τη διαδικασία αποφάσεων. 
38 Παρατηρήσαμε επίσης τα ακόλουθα μειονεκτήματα όσον αφορά στο προσωπικό: υψηλή κίνηση 
προσωπικού, λίγοι εμπειρογνωώμονες στον τομέα του τουρισμού,λίγο οικονομικό διοικητικό 
προσωπικό, λίγα εκπαιδευτικά προγράμματα (π.χ. για υπαλλήλους του οικονομικού τμήματος και 
του τμήματος προγραμματισμού. 
39 Λαμβάνοντας υπόψη το εργατικό δυναμικό στη Μονάσα κατά την περίοδο 1993-95, δεν ήταν 
φρόνιμη η απόφαση να εφαρμοστεί το σχέδιο βάσει τόσων πολλών προγραμμάτων και μελετλων 
(κυρ'ιως μέσω ανοικτών προσκλήσεων) λογς του φόρτου εργασίας που απαιτείται όταν η 
προσέγγιση είναι τέτοια. 
vi ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text In English 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΠΟΡΙΣΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΚΥΡΙΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ 
40 Μια αρνητική επίδραση της έλλειψης προσωπικού και των υπάρχουσων διαδικασιών είναι ότι ή 
ποιότητα μερικών προτάσεων που εγκρίθηκαν ήταν κακή, π.χ. χωρίς ξεκάθαρους στόχους, χωρίς 
δυναμική ομάδα για την πραγματοποίηση τους και με ελάχιστα καινοτομικά στοιχεία. Τα 
προγράμματα που έχουν επιλεχθεί σαν αποτέλεσμα των προκυρήξεων του 1995 είναι πολύ 
ανώτερης ποιότητας και υπόσχονται καλά αποτελέσματα. 
41 Η οικονομική διαχείριση ήταν φτωχή τα πρώτα χρόνια της εφαρμογής του σχεδίου αλλά έχει 
βελτιωθεί στο μεταξύ. Χρειάζεται όμως περαιτέρω ενίσχυση. Η φτωχή απόδοση στον τομέα των 
οικονομικών δεν οφείλεται μόνο στην κακή διαχείριση των ανώτερων στελεχών (τα οποία 
απολύθηκαν το 1995) αλλά και στην ανεπάρκεια των συστημάτων (π.χ. τεχνολογίας), στην 
ανεπαρκή εκπαίδευση του προσωπικού και στην έλλειψη προσωπικού (μόνο ένα άτομο στν 
κλίμακα Β καθ'όλη τη διάρκεια του σχεδίου). 
ΚνΡΚς Εξηγήσεις 
42 Ακολούθως παρατίθενται οι κύριες μας εισηγήσεις προς τη Μονάδα Τουρισμού της ΓΔ XXIII. 
Περισσότερες λεπτομέρειες βρίσκονται στο κύριο μέρος της έκθεσης. 
Στρατηγικές πτυχές 
43 Είμαστε της γνώμης ότι η Μονάδα πρέπει να περιορίσει τα πλαίσια των δραστηριοτήτων της και 
να συγκεντρωθεί σε ορισμένους μόνο τομείς, έτσι ώστε να αυξηθεί η αποτελεσματικότητα των 
διενεργειών της. 
44 Η Μονάδα πρέπει να προσπαθήσει να ξανααποκτήσει την εμπιστοσύνη του κοινού και των 
συνεργατών της και να υψώσει το βελτιώσει το επίπεδο τουριστικών γνώσεων στους κόλπους (τα 
άτομα με τα οποία μιλήσαμε είχαν την εντύπωση ότι το προσωπικό της Μονάδας δεν ήταν 
ιδιαίτερα πληροφορημένο σε θέματα τουρισμού). 
Λειτουργικές πτυχές 
45 Πρέπει να βελτιωθούν οι συνεταιρισμοί και η συνεργασία με άλλους εταίρους (ιδιωτικούς και 
δημόσιους, συμπεριλαμβανομένων των κρατών μελών, των κρατικών στατιστικών υπηρεσιών και 
άλλων τομέων της βιομηχανίας. 
46 Οι τρείς επιτροπές (διαχείρισης, συμβουλευτική και γνωμοδοτική) θα μπορούσαν να αναλάβουν 
την κυκλοφορία των πορισμάτων των δραστηριοτήτων που χρηματοδοτούνται από τη Μονάδα. 
Θα πρέπει να αντιληφθούν ότι ο ρόλος τους όσον αφορά στην κυκλοφορία των αποτελεσμάτων 
είναι σημαντικός και να αναλάβουν τις ευθύνες τους. 
vu ΤΕΛΙΚΉ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.Ο 
Original Text In English ,__ 
3> 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΠΟΡΙΣΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΚΥΡΙΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ 
47 Οι υπάρχουσες επιτροπές θα' πρεπε επίσης να βοηθούν τη Μόναδα να αναγνωρίζει τυχόν ανάγκες 
της (π·Χ· πιθανά πρότυπα προγράμματα) και να αποφεύγει τη χρηματοδότηση προγραμμάτων για 
τα οποία έχουν ήδη γίνει πρωτοβουλίες. Ένα τέτοιο ρόλο θα μπορούσαν να αναλάβουν και 
ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες. 
48 Οσον αφορά το προσωπικό θα' πρεπε να γίνουν ορισμένες πρωτοβουλίες ώστε να: μειωθεί η 
κίνηση του προσωπικού, να βελτιωθεί το επίπεδο των τουριστικών γνώσεων στη Μονάδα, π.χ. με 
την εργοδότηση ατόμων που έχουν προϋπηρεσία σε κρατικά τουριστικά γραφεία, να βελτιωθεί 
η εκπαίδευση του προσωπικού π.χ. σε θέματα διαχείρισης, οικονομικών και διοικητικών πτυχών 
των κοινοτικών διαδικασιών με τη βοήθεια ατόμων που έχουν πείρα σ' αυτούς τους τομείς. 
49 Τα τεχνικά συστήματα πληροφοριών πρέπει να αναθεωρηθούν και να βελτιωθούν π.χ. ώστε να 
καλυτερέψει η πληροφόρηση του προσωπικού από τη διαχείριση. 
50 Η Μονάδα θα'πρεπε να αναθεωρήσει τις διοικητικές της διευθετήσεις και να επιλέξει δείκτες 
απόδοσης (και σχετικών στόχων) σε ορισμένους τομείς, έχοντας βέβαια πάντα υπόψη τους 
περιορισμούς που επιβάλλουν οι διοκητικοί κανόνες της Επιτροπής. 
51 Η Μονάδα πρέπει να αναθεωρήσει τις ενδοτμηματικές διαδικασίες με τρόπο ώστε να ελευθερωθεί 
χρόνος για την προετοιμασία, παρακολούθηση και μελλοντική υποστήριξη των χορηγηθέντων 
δράσεων. Το προσωπικό επιβαρύνεται υπερβολικά με δουλειές καθαρά γραφειακές. 
52 Απαιτείται βελτίωση των διαδικασιών ελέγχου και αξιολόγησης των προγραμμάτων που σημαίνει 
ότι θα' πρέπει να υπάρχουν απλοί και αποτελεσματικοί τρόποι για να κρίνονται τα προγράμματα 
από την αρχή και όχι αναδρομικά. Θα'πρεπε επίσης να γίνονται περισσότερες επί τόπου 
επιβλέψεις των εργασιών. Σ' αυτό τον τομέα παρουσιάστηκαν σημαντικές βελτιώσεις κατά την 
περίοδο 1994-95. 
53 Θα'πρεπε να γίνονται διευθετήσεις για την κυκλοφορία/διανομή των αποτελεσμάτων κάθε 
προγράμματος π.χ. θέτοντας παράμερα κάποιο μέρος του προϋπολογισμού γι'αυτό το σκοπό στ' 
αρχικά στάδια της προετοιμασίας/επιλογής. Στις προσκλήσεις για προτάσεις του 1995 δόθηκε 
μεγαλύτερη προσοχή σ' αυτά τα ζητήματα. 
54 Πρέπει να μειωθεί ο αριθμός των χρηματοδοτηθέντων προγραμμάτων έτσι ώστε να αυξηθεί η 
αποτελεσματικότητα τους και να μειωθεί ο φόρτος της εργασίας του διοικητικού προσωπικού. 
55 Η χρήση της μεθόδου "προσκλήσεων για προτάσεις" θα' πρεπε να αναθεωρηθεί έτσι ώστε να 
μειωθεί ο φόρτος της δουλειάς και να αυξηθεί η απαοτελεσματικότητα της διαδικασίας. Πρέπει 
να συζητηθεί το θέμα εργοδότησης ελευθέρων επαγγελματιών. 
56 Πρέπει να οργανώνονται πιο πολλές συνεδριάσεις για τηε συζήτηση διαφόρων θεμάτων, τεχνικών 
και μη. 
57 Η Μονάδα θα' πρεπε να είναι περισσότερο αυτόνομη σε θέματα καθαρά λειτουργικά, όπως π.χ. 
τη διαχείριση του προϋπολογισμού των διαφόρων αποστολών στα πλαίσια των προγραμμάτων. 
viii ΤΕΛΙΚΉ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text in English c 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΠΟΡΙΣΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΚΥΡΙΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ 
57 Η Μονάδα θα' πρεπε να είναι περισσότερο αυτόνομη σε θέματα καθαρά λειτουργικά, όπως π.χ. 
τη διαχείριση του προϋπολογισμού των διαφόρων αποστολών στα πλαίσια των προγραμμάτων. 
Θα' πρεπε να έχει τη δυνατότητα να ενεργεί γρήγορα και ελαστικά σε θέματα που αφορούν την 
εφαρμογή των προγραμμάτων (επί τόπου επιβλέψεις, συμμετοχή σε ομάδες εργασίας κλπ), στα 
πλαίσια πάντα κάποιου συμφωνημένου προϋπολογισμού. Αυτό βέβαια δε θα'πρεπε να σημαίνει 
ότι η Μονάδα θα γίνει λιγότερο υπόλογη στις αρχές και ούτε ότι τα οικονομικά της θα είναι 
λιγότερο ξεκάθαρα. 
58 Ο ετήσιος κύκλος του σχεδίου είχε αρνητικές επιπτώσεις για την ποιότητα και την εφαρμογή των 
δράσεων. Πρέπει να μεγαλώσει η διάρκεια του, π.χ. σε τρία χρόνια. 
59 Στο εγγύς μέλλον (1996 ) πιστεύουμε ότι θα πρέπει να ληφθούν οι ακόλουθες πρωτοβουλίες: 
α κυκλοφορία των καλύτερων αποτελεσμάτων των δράσεων που χρηματοδοτήθηκαν (π.χ. 
κυκλοφορία και διανομή ολοκληρωμένων εκθέσεων). 
β επέκταση των προγραμμάτων και μελετών που είχαν επιτυχία με σκοπό να την 
απόσπαση διδαγμάτων και την αναγνώριση καλών πρακτικών. 
γ ανάπτυξη σχέσεων με τη βιομηχανία του τουρισμού και άλλους εταίρους. 
δ συνέχιση των δράστη ριοτήτων στα θέματα του συντονισμού με άλλες γενικές διευθύνσεις 
και της ανάπτυξης κοινοτικών, τουριστικών στατιστικών. 
Υποδείξεις για μελλοντικά προγράμματα υπέρ του τουρισμού. 
60 Ένα μελλοντικό πρόγραμμα τουρισμού θα' πρεπε να: 
α είναι πιο συγκεντρωμένο (λιγότερες προτεραιότητες, λιγότερες χορηγήσεις, μεγαλύτερο 
μέσο κόστος των προγραμμάτων) 
β έχει μεγαλύτερη αλληλουχία 
γ συμπεριλαμβάνει δράσεις πιο μακροχρόνιες 
δ έχει καλά προετοιμασμένα και πιο συγκεκριμένα σημεία αναφοράς βάσει κάποιου 
λογικού πλαισίου που να λαμβάνει υπόψη του δείκτες μέτρησης της απόδοσης, 
θέματα μελλοντικής ιδιοκτησίας, θέματα υπευθυνότητας και βιωσιμότητας. 
ε έχει βελτιωμένες διαδικασίες προετοιμασίας και προγραμματισμού, ελέγχου και 
αξιολόγησης των προγραμμάτων (εσωτερικές και εξωτερικές, δηλ. των ανεξάρτητων 
ελεγκτών). 
στ δίνει προτεραιότητα στην κυκλοφορία των αποτελεσμάτων των προγραμμάτων 
ix ΤΕΛΙΚΉ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text In English 
37 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΠΟΡΙΣΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΚΥΡΙΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ 
και στο μελλοντικό προγραμματισμό μετά την αποπεράτωση των δράσεων. 
ζ να φροντίσει ώστε να συνεχιστούν οι πιο επιτυχείς, βιώσιμες δράσεις της περιόδου 1993-
95 με ιδιαίτερη έμφαση στις πιο επιτυχημένες τους πτυχές. 
ΤΕΛΙΚΉ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text In English 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΜΕΡΟΣ 1 - ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
ΜΕΡΟΣ 1 - ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
ΕνννήκΕς της ρ,ξϊΡΛΦγηρης 
Υπόψη του οίκου Price Waterhouse έχουν τεθεί ορισμένες κατηγορίες όσον αφορά στον τρόπο 
διαχείρισης της Μονάδας Τουρισμού κατά την περίοδο πριν την 24η Μαρτίου 1994. Η Γενική 
Διεύθυνση XXIII έδωσε στον οίκο Price Waterhouse την ακόλουθη σχετική αναφορά: 
"Οι κατηγορίες τέθηκαν υπόψη του Γενικού Διευθυντή της ΓΔ XXIII το 1993, ο οποίος διέταξε 
αμέσως μια εις βάθος εσωτερική έρευνα των κατηγοριών εντός της Γενικής Διεύθυνσης. Από 
τη στιγμή που πείσθηκε ότι οι κατηγορίες είχαν κάποια, έστω και ελάχιστη, βάση η έρευνα 
εξαπλώθηκε και σε άλλες υπηρεσίες. Ως επακόλουθο αυτών των ερευνών δύο μέλη της 
Μονάδας Τουρισμού τέθηκαν σε διαθεσιμότητα και ακολούθως απολύθηκαν από τις υπηρεσίες 
της Επιτροπής. Η Επιτροπή πληροφόρησε τις πολιτικές αρχές αρκετών χωρών μελών σχετικά 
με τα πορίσματα των ερευνών και τις κάλεσε να συντάξουν τις δικές τους έρευνες." 
Εν' όψει όλων αυτών των ερευνών, οι οποίες εν μέρει συνεχίζονται, ο οίκος Price Waterhouse 
δεν κλήθηκε να ερευνήσει τις κατηγορίες. Του ζητήθηκε όμως να λάβει υπόψη του τις 
επιπτώσεις που θα είχαν οι κατηγορίες και οι έρευνες που τις ακολούθησαν, στην ολική 
αποτελεσματικότητα του σχεδίρυ. 
Γι' αυτό το λόγο ο οίκος Price Waterhouse έχει περιοριστεί σ' αυτή την αξιολόγηση σε σχόλια 
που αφορούν τις επιπτώσεις των προαναφερθέντων γεγονότων. Ειδικότερα θα πρέπει να 
αναφερθεί οτι εκτός από την έρευνα που εκτέλεσε η ίδια η ΓΔ XXIII, έγιναν και άλλες 
έρευνες απο το ίδω το προσωπικό της Μονάδας, το οποίο αναμείχθηκε στην αναδίφηση 
σχετικών πληροφοριών. Οι έρευνες αυτές απαίτησαν αρκετό από το χρόνο του προσωπικού, ο 
οποίος θα μπορούσε να είχε αφοσιωθεί στην εκτέλεση άλλων καθηκόντων. 
Μια περαιτέρω συνέπεια των κατηγοριών και ερευνών ήταν ότι οι αρμόδιες αρχές 
προϋπολογισμού και χρηματοδοτήσεως, με το δίκαιο τους, έλαβαν μια στάση πιο αυστηρή και 
συνεπή όσον αφορά στην εφαρμογή των κανονισμών στα πλαίσια των δραστηριοτήτων της 
Μονάδας Τουρισμού. Ως αποτέλεσμα υπήρχαν καθυστερήσεις στην κατεργασία διαφόρων 
θεμάτων, πολλά από τα οποία υπό κανονικές συνθήκες θα θεωρούνταν θέματα ρουτίνας. Αυτή 
η περίοδος ήταν πολύ απογοητευτική για τη Μονάδα Τουρισμού και κόστισε χρόνο που θα 
μπορούσε να είχε αξιοποιηθεί για την εφαρμογή ή την επιτάχυνση της εφαρμογής του σχεδίου 
αυτού καθ' αυτού. 
1-1 - Ιστοοικο και συναωή στοινεία 
Το σχέδιο κοινοτικών δράσεων υπέρ του τουρισμού (το Σχέδιο) άρχισε τον Ιανουάριο του 1993 
σύμφωνα με την απόφαση του Συμβουλίου 92/421/ΕΟΚ της 13ης Ιουλίου 1992. Η διάρκεια του 
Σχεδίου ήταν τριετής και έληξε στο τέλος Δεκεμβρίου 1995. Το άρθρο 6 του σχεδίου όριζε 
ρητά ότι θα ακολουθούσε η αξιολόγηση του. 
Το παράρτημα του σχεδίου δράσεων συμπεριλαμβάνει 11 συγκεκριμένες δέσμες μέτρων σε 
σχέση με τον τουρισμό. Σύμφωνα με το άρθρο 4 του σχεδίου τα μέτρα που θα ληφθούν πρέπει 
να: 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text in English 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΜΕΡΟΣ 1 - ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
α είναι σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας. 
β να είναι αποτελεσματικά σε σχέση με το κόστος τους και να έχουν σημαντική επίδραση 
στην κοινοτική βιομηχανία του τουρισμού. 
γ να διευκολύνουν την ανάπτυξη της τουριστικής βιομηχανίας και ιδίως των μικρομεσαίων 
επιχειρήσεων. 
δ να ευνοούν το ανταγωνισμό στο εσωτερικό της κοινότητας και να συμβάλλουν στην 
ανταγωνιστικότητα του κοινοτικού τουριστικού προϊόντος στην παγκόσμια αγορά. 
ε να είναι κατάλληλα για τη διατήρηση και την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, 
καθώς και της πολιτιστικής κληρονομιάς, χωρίς να θίγεται η ηθική ακεραιότητα του 
τοπικού πληθυσμού. 
στ να είναι κατάλληλα για τη βελτίωση της παροχής πληροφοριών και υπηρεσιών καθώς 
και για την προστασία των τουριστών. 
ζ να συμβάλλουν στην ποιοτική βελτίωση των κοινοτικών τουριστικών υπηρεσιών. 
η vtt τίθενται σε εφαρμογή σε συνεννόηση με τις εθνικές αρχές και, αν είναι ανάγκη, με 
τις περιφερειακές ή τοπικές αρχές, ώστε να λαμβάνεται υπόψη η σημασία του τουρισμού 
για την περιφερειακή ανάπτυξη. 
1.2 Σκoπ6c και OTÔYOC ΤΓΚ α£ιολόνησης 
Ο κύριος σκοπός αυτής της έκθεσης είναι η αξιολόγηση του σχεδίου. Η αξιολόγηση 
συμπεριλαμβάνει μια τεχνική αξιολόγηση των δοκιμαστικών προγραμμάτων, μελετών και 
εργασιακών πρωτοβουλιών που έγιναν το 1993 και 1994 και μια εκτίμηση των (μέχρι στιγμής) 
ασυμπλήρωτων εργασιών του προγράμματος για το 1995. 
Η αξιολόγηση βασίζεται στα γενικά κριτήρια που έχουν προαναφερθεί και σε ειδικά κριτήρια 
που περιλαμβάνονται στο παράρτημα του Σχεδίου Δράσεων και σε μετέπειτα προσφορές και 
προσκλήσεις. Σε περιπτώσεις ad hoc προγραμμάτων, η αξιολόγηση έγινε με βάση την 
υποβληθείσα αίτηση. Η αξιολόγηση μελετά καθένα από τα μέτρα του Σχεδίου Δράσεως 
λαμβάνοντας υπόψη ποσοτικά και ποιοτικά στοιχεία. 
1.3 - ΠλΡίσια της αξιολόγησης 
Η ανάληψη δράσης στα πλαίσια του Σχεδίου συμπεριλαμβάνει οριζόντιες και συγκεκριμένες 
προσεγγίσεις όπως: 
α ο συντονισμός των δράσεων των υπηρεσιών της Επιτροπής που έχουν επιπτώσεις στον 
τουρισμό. 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text in English 
hi 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΜΕΡΟΣ 1 - ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
β η ανάπτυξη διεθνικών δοκιμαστικών προγραμμάτων με τη χρηματοδότηση της 
Επιτροπής και άλλων συνεταίρων. 
γ ερευνητικές μελέτες σε συγκεκριμένα θέματα της τουριστικής βιομηχανίας. 
δ συνέδρια και δίκτυα που αφορούν τη βιομηχανία του τουρισμού. 
ε εκθέσεις και συμβουλευτικά κείμενα με θέμα θεωρητικά και πρακτικά τουριστικά 
ζητήματα που απευθύνονται στους κοινοτικούς θεσμούς και τη βιομηχανία. 
ΙΟ Το παράρτημα Ι περιλαμβάνει τον κατάλογο όλων των προγραμμάτων και μελετών που 
αποτέλεσαν τη βάση της αξιολόγησης. 
11 Εκτός από την αξιολόγηση των πιο πάνω δράσεων, κάναμε αξιολόγηση της σειράς 
προτεραιότητας που δόθηκε στα διάφορα μέτρα του σχεδίου, των διοικητικών διαδικασιών που 
αφορούν το πρόγραμμα και των πηγών (διαθεσιμότητα και αξιοποίηση). 
1.4-Μεθοδολονία 
12 Σ' αυτό το μέρος περιγράφουμε τη διαδικασία που ακολουθήσαμε σ' αυτή την εργασία καθώς 
και τις βασικές δραστηριότητες πού καλύψαμε. Παρουσιάζουμε επίσης τις "περιπτώσεις" (case 
studies) που χρησιμοποιήσαμε για την αξιολόγηση. 
Διαδικασία 
13 Η διαδικασία που ακολουθήσαμε είχε ως εξής: 
• 1η Φάση - Γενική εικόνα του Σχεδίου. Πρόγραμμα (προσωπικών και τηλεφωνικών) 
συνεντεύξεων με αρμόδιους της Γενικής Διεύθυνσης XXII και άλλων γενικών 
διευθύνσεων, με μέλη της διοικητικής επιτροπής, στελέχη της βιομηχανίας και 
ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες, Πραγματοποιήσαμε συνολικά 60 συνεντεύξεις από τις 
οποίες 53 ήταν με άτομα άσχετα με τη Γενική Διεύθυνση XXII. 
• 2η και 3ηΦάση - Ανάλυση των προγραμμάτων. Κάναμε μια τεχνική αξιολόγηση όλων 
των προγραμμάτων που συμπληρώθηκαν το 1993 και 1994 (Φάση 2) και όλων των 
προγραμμάτων που προτάθηκαν το 1995 (Φάση 3). Στείλαμε ένα ερωτηματολόγιο στους 
περισσότερους αναδόχους ζητώντας τους να συμπληρώσουν πληροφορίες όπως: 
περιγραφή προγράμματος, επίτευξη στόχων, εφαρμογή προγράμματος. 
• 4η Φάση - Ανάλυση, συμπεράσματα και εισηγήσεις. 
Δραστηριότητες που ολοκληρώθηκαν 
14 Η εργασία άρχισε στις 10 Νοεμβρίου 1995 (με την αρχική συνάντηση στη ΓΔ XXII). Η 
παράδοση της τελικής έκθεσης έλαβε χώρα στις 26 Φεβρουαρίου 1996. Κατά τη διάρκεια της 
εργασίας, ο οίκος Price Waterhouse είχε την υποστήριξη του κ. Εσμοντ Ντέβας, αρμόδιου σε 
θέματα τουρισμού. 
ΤΕΛΙΚΉ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text in English 
ft 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ TOY ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΜΕΡΟΣ 1 - ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
15 Κατά τη διάρκεια του Νοεμβρίου και Δεμεμβρίου 1995 πραγματοποιήσαμε ένα πρώτο γύρο 
συνεντεύξεων και συναντήσεων με στελέχη της ΓΔ XXII. Περίπου δέκα συνεντεύξεις 
πραγματοποιήθηκαν πριν το τέλος Δεκεμβρίου. Κύριοι στόχοι του πρώτου γύρου 
συνεντεύξεων ήταν η εγκαθίδρυση επικοινωνίας με το προσωπικό της Μονάδας Τουρισμού, η 
απόκτηση μιας γενικής εικόνας των δραστηριοτήτων της μονάδας και η συγκέντρωση γνωμών 
όσον αφορά στο ρόλο (πριν και τώρα) της Μονάδας Τουρισμού. 
16 Στη συνέχεια επικοινωνήσαμε με 69 σημαίνοντες ανεξάρτητους πληροφοριοδότες και 
εμπειρογνώμονες (άσχετους με τη ΓΔ XXII) και πραγματοποιήσαμε 53 προσωπικές ή 
τηλεφωνικές συνεντεύξεις. Τα κύρια θέματα συζητήσεως ήταν τα ακόλουθα (βλέπε 
Παράρτημα II για πίνακα ελέγχου): 
α Εισαγωγή στο σχέδιο δράσεων υπέρ του τουρισμού. 
β Επαφή με το σχέδιο δράσεων υπέρ του τουρισμού (συντονισμός, συνοχή, αντιστοιχίες 
κλπ) 
γ Εκτίμηση της λογικής του σχεδίου δράσεων: υπάρχει λόγος να πραγματοποιηθεί το 
σχέδιο; 
δ Εκτίμηση της επίδρασης και των αποτελεσμάτων του σχεδίου: τι έχει επιτευχθεί χάρη 
στο πρόγραμμα; j 
ε Πραγματοποίηση των στόχων του προγράμματος: είχε τα αναμενόμενα αποτελέσματα; 
στ Εναλλακτικές λύσεις: υπάρχουν καλύτεροι τρόποι επίτευξης των αποτελεσμάτων; 
ζ Διδάγματα, προτάσεις, εισηγήσεις, καλύτερη πρακτική. 
17 Στείλαμε μια επιστολή σε όλα τα μέλη της διοικητικής επιτροπής και όλα τα μέλη της 
συμβουλευτικής επιτροπής στην οποία περιγράψαμε τους στόχους της έκθεσης προτρέποτας 
τα να επικοινωνήσουν μαζί μας αν θέλουν να συνεισφέρουν στην αξιολόγηση. Λάβαμε γραπτές 
απαντήσεις από τη Γερμανία, Ελλάδα και Πορτογαλία. Είχαμε συνεντεύξεις με αντιπροσώπους 
από την Ιταλία, Ιρλανδία, Ισπανία, Γαλλία, Φιλλανδία, το Βέλγιο και το Λουξεμβούργο. 
18 Εγκαταστήσαμε μια τράπεζα πληροφοριών, η οποία περιείχε περιγραφές και οικονομικές 
πληροφορίες σχετικά με όλες τις δράσεις μεταξύ 1993 και 1995 (β. Παράρτημα Ι). 
19 Στείλαμε ερωτηματολόγιο σε 77 ανάδοχους των σχεδίων του 1993 και 1994 που κάλυπτε 
θέματα σχετικά με την περιγραφή του προγράμματος, την επίτευξη των στόχων του, την 
εφαρμογή του και την αξιολόγηση της εφαρμογής του. Ο τύπος που χρησιμοποιήθηκε 
περιγράφεται στο Παράρτημα IV. Λάβαμε 47 απαντήσεις που αντιπροσωπεύουν ποσοστό 61%. 
Αντιμετωπίσαμε τα πορίσματα της στατιστικής με επιφυλακτικότητα έχοντας υπόψη τυχόν 
μεροληψίες από μέρους του αποστολέα. 
20 Κάναμε μια τεχνική αξιολόγηση όλων των προγραμμάτων που υλοποιήθηκαν (συνολικά 90 
συμβόλαια για το 1993 και 1994). Η εκτίμηση μας έγινε βάσει ενός Δελτίου Αξιολογήσεων που 
προετοιμάσαμε (β. Παράρτημα III). Η προσέγγιση μας κατά την αξιολόγηση έγινε, κατά το 
δυνατό, σε πέντε βασικά στάδια, ως ακολούθως: 
ΤΕΛΙΚΉ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text in English 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΜΕΡΟΣ 1 - ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
α Χωρίσαμε τα προγράμματα σε ομάδες αναλόγως του υπεύθυνου αρμόδιου. 
β Οργανώσαμε διαβουλεύσεις με τους αρμόδιους, κατά τις οποίες έπρεπε να μας 
παρουσιάσουν τα διάφορα προγράμματα. 
γ Συμπληρώσαμε τα δελτία αξιολόγησης. 
δ Συζητήσαμε το περιεχόμενο των δελτίων με κοινοτικά στελέχη. 
ε Κάναμε τελικές συμπληρώσεις στα δελτία και καταχωρίσαμε τα αποτελέσματα στην 
τράπεζα πληροφοριών. 
21 Μελετήσαμε δέκα περιπτώσεις (β. πίνακα 1.1), χρησιμοποιώντας τα παρακάτω κριτήρια για 
την επιλογή μας, η οποία εγκρίθηκε και από τη ΓΔ XXII. 
α Ανάγκη κάλυψης και των τριών ετών όπου αυτό καθίσταται δυνατό. 
β Ανάγκη επιλογής προγραμμάτων με τον πιο σημαντικό προϋπολογισμό του έτους στο 
οποίο αναφέροναται. 
γ Ανάγκη επιλογής προγράμματος που να είναι αντιπροσωπευτικό των προτεραιοτήτων 
της χρονιάς στο οποίο αναφέρεται. Ι 
δ Ανάγκη ισορροπίας μεταξύ επιτυχιών και αποτυχιών. 
ΤΕΛΙΚΉ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text In English 4 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΜΕΡΟΣ 1 - ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
Πίνακας 1.1 - Περιπτώσεις που αναλύθηκαν (case studies) 
Ανάδοχος 
Ι. L & R Leisure 
2.HTL 
3. Delvico/Batas 
4. Regione Toscana 
5. Hjoerring Business 
College 
6. FECTO/FOTVE 
7. Arthur Andersen 
8. Κρατικά ινστιτούτα 
στατιστικής και άλλα 
9. WTTC (Παγκόσμιο 
Συμβούλιο/ 
ταξίδια/τουρισμός) 
ΙΟ Τίτλος 
Ευρωπαϊκό πρόγραμμα εκπαίδευσης 
τουριστικών πρακτόρων στη Βουλγαρία 
και Σλοβακία 
Βραβείο τουρισμού και περιβάλλοντος 
Προβολή της Ευρώπης ως προορισμού 
για τουρίστες από μακρινές χώρες 
Πληροφορίες και προκρατήσεις για τον 
Ευρωπαϊκό τουρισμό 
Ανάπτυξη στρατηγικής για την 
κατάρτιση εργαζομένων και 
εκπαισευτών του τουρισμού στις χώρες 
Το πρόγραμμα "Πόλεις τέχνης της 
Ευρώπης" 
Διαχείρηση των εσόδων στις 
μικρομεσαίες επιχειρήσεις της 
βιομηχανίας του τουρισμού 
Θέμα: Ανάπτυξη κονοτικών στατιστικών 
Θέμα: Ανάλυση των διαδικασίων με 
βάση τα προγράμματα υπέρ του 
περιβάλλοντος του έτους 1995 και 
ειδικότερα του προγράμματος 
Θέμα: Συντονισμός της μονάδας 
τουρισμού Έτος 
1993 
1993 
1993 
1993 
1994 
1994 
1994 
συνεχί 
ζεται 
1995 
συνεχί 
ζεται Χορήγηση 
(σε'000 
220 
381 
1000 
200 
195 
195 
392 
4500 
(1995-97) 
631 
-Περιοχή 
Εκπαίδευση 
στην Κεντρική 
και Ανατολική 
Ευρώπη 
Περιβάλλον 
Προβολή 
Νέες 
τεχνολογίες 
Εκπαίδευση 
Πολιτισμός 
Μελέτη 
Στατιστικές 
Ανάλυση των 
προσφορών, 
διαδικασίες 
αξιολόγησης 
Οριζόντια 
δραστηριότητα 
22 Μελετήσαμε επίσης τις διοικητικές πτυχές του σχεδίου συγκεντρώνοντας την προσοχή μας 
στον τρόπο επιλογής και τον έλεγχο των διαδικασιών, όπως και στις διευθετήσεις της 
διαχείρισης. 
1-5 Οοισμοί 
23 Το σχέδιο περιλαμβάνει 11 δέσμες κοινοτικών μέτρων υπέρ του τουρισμού (β. Παράρτημα VI). 
Στα πλαίσια αυτής της έκθεσης τις αποκαλούμε "πολιτικές δράσεων" ενώ χρησιμοποιούμε τον 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text In English U 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΜΕΡΟΣ 1 - ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
όρο "μέτρο" για την περιγραφή των δράσεων που αναλήφθηκαν με σκοπό την εφαρμογή του 
σχεδίου. 
24 Διακρίνουμε τρείς τύπους δράσεων: 
α Μελέτες (πλήρους χρηματοδότησης, 100%) 
β Προγράμματα (μεικτής χρηματοδότησης, συνήθως μέχρι 60%) 
γ Άλλες δράσεις όπως π.χ. το συντονισμό εντός της Επιτροπής. 
1t$-Δομή της ΊΕκνΈοης 
25 Η υπόλοιπη έκθεση είναι διαχωρισμένη σε πέντε μέρη. Το δεύτερο μέρος είναι μια ανάλυση 
του σχεδίου με βάση τη σχέση μεταξύ δράσεων και στόχων. Το τρίτο μέρος κάνει μια 
περιληπτική αναφορά στα πορίσματα της τεχνικής αξιολόγησης των δράσεων (μελέτες, 
προγράμματα και άλλες δράσεις) που υλοποιήθηκαν στα πλαίσια του σχεδίου. Το τέταρτο 
μέρος περιλαμβάνει μια γενική εικόνα των διοικητικών και διαχειριστικών διευθετήσεων και 
διαδικασιών. Το πέμπτο μέρος αναφέρεται στα πορίσματα της ταχυδρομικής στατιστικής που 
είχε θέμα τα προγράμματα και τις μελέτες του 1993 και 1994. 
26 Το παράρτημα VII συμπεριλαμβάνει συνοπτικά την αποτίμηση που έκαναν οι Ι 
πληροφοριοδότες με τους οποίους επικοινωνήσαμε (το παράρτημα VII περιλαμβάνει κατάλογο 
όλων των επαφών μας). Πρέπει να αναφερθεί ότι ο οίκος Price Waterhouse δε συμμερίζεται κατ1 
ανάγκη αυτές τις γνώμες. 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text in English 
'hi* 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΜΕΡΟΣ 2 - ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ 
ΜΕΡΟΣ 2 - ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ 
2,1 - Εισαγωγή 
27 Για να επιτευχθεί μια συστηματική ανάλυση των στόχων κάποιας πολιτικής, απαιτείται 
μια μεθοδική προσέγγιση. Στην αρχή της αξιολόγησης μας προετοιμάσαμε ένα "προφίλ" 
της πολιτικής του σχεδίου και των συντελεστών της. Αυτό το μέρος συμπεριλαμβάνει μια 
ανάλυση του σχεδίου με βάση κάποιο πρότυπο πρόγραμμα - μια συστηματική παρουσίαση 
της σχέσης μεταξύ μέτρων (ή δράσεων) και των στόχων τους (δηλαδή μια ιεράρχηση των 
στόχων). Η ύπαρξη ενός πρότυπου προγράμματος είναι απαραίτητο βοήθημα, όχι μόνο σε 
περιπτώσεις ελέγχου και αξιολόγησης αλλά και όταν πρόκειται για την ανάπτυξη κάποιας 
στρατηγικής ή πολιτικής. 
28 Ξεχωρίσαμε τους στόχους σε τέσσερα στάδια τα οποία μπορούν να τύχουν επεξεργασίας 
και να υποδιαιρεθούν περαιτέρω. Τα στάδια αυτά είναι: 
α Οι άμεσοι στόχοι που αφορούν συγκεκριμένες δράσεις (μέτρα) και οι οποίοι πρέπει 
να εκφράζονται όσο το δυνατό πιο ποσοτικά. 
β Οι ενδιάμεσοι στόχοι που είναι πιο λεπτομερείς και συγκεκριμένοι. Συνήθως 
αντικατοπτρίζουν την προϋπόθεση "αιτίας και αποτελέσματος". ' 
γ Οι απώτεροι στόχοι μιας πολιτικής (αλλοιώς αποκαλούμενοι τελικοί ή στρατηγικοί 
στόχοι), οι οποίοι είναι ευρύτεροι, μακροπρόθεσμοι στόχοι, όπως π.χ. "η προώθηση 
της οικονομικής ανάπτυξης και η ενίσχυση της απασχόλησης. 
29 Ο πίνακας 2.1 δείχνει ένα παράδειγμα ιεράρχησης των στόχων. 
Πίνακας 2.1 - Παράδειγμα ιεράρχησης των στόχων. 
Μέτρα 
- τριετής εκστρατεία 
- βελτίωση των 
υποδομών 
- ενίσχυση 
πολιτιστικών 
διαδρομών 
- κατάρτιση (π.χ. 
γλώσσες) 
- κλπ Άμεσοι στόχοι 
- η προβολή της Ευρώπης 
ως προορισμό 
- η βελτίωση της 
επικοινωνίας (π.χ. 
σύνδεσμος με την 
Ιαπωνία) 
- η ανάπτυξη νέου 
προϊόντος που να ελκύει 
τη νοτιοαμερικανική και 
ιαπωνική αγορά 
- βελτίωση του επιπέδου 
των υπηρεσιών 
- κλπ Ενδιάμεσοι στόχοι 
- η αύξηση της 
ανταγωνιστικότητας 
της ευρωπαϊκής 
βιομηχανίας 
τουρισμού Απώτεροι στόχοι 
- Η αύξηση της 
απασχόλησης και η 
ανάπτυξη της 
ευρωπαϊκής 
βιομηχανίας του 
τουρισμού. 
ΤΕΛΙΚΉ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text in English U 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΜΕΡΟΣ 2 - ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ 
•••••••••••••••ΙΗΗΗΜΗΗΗΗΒΒΗΗΗΜΗΗΗΗΗΗΗ 
30 Ο πυρήνας του σχεδίου φαίνεται να είνα* τα μέτρα (δράσεις), Βάσει των μέτρων 
αναπτύσσονται οι ευρύτερες πολιτικές και η σχέση μεταξύ μέτρων, πολιτικής και 
απώτερου στόχου θεωρείται ως δεδομένο. 
31 Η προσέγγιση που εφαρμόστηκε σε αυτή την έκθεση είναι αντίθετη. Για να εξετάσουμε 
τη συνοχή και την πληρότητα του προγράμματος, το αναλύσαμε αρχίζοντας από το τέλος, 
θέτοντας τα παρακάτω ερωτήματα σε κάθε στάδιο της ιεράρχησης των στόχων: 
(1) Υπάρχει συνοχή ανάμεσα στα ίδια τα στοιχεία κάθε σταδίου; (οριζόντια αλληλουχία) 
(2) Υπάρχει αλληλουχία ανάμεσα στα στοιχεία διαδοχικών σταδίων της ιεράρχησης; (κάθετη 
αλληλουχία) 
(3) Αποτελούν τα στοιχεία του αμέσως προηγούμενου σταδίου την καλύτερη λύση προς επίτευξη 
των στόχων μας σ' αυτό το στάδιο ή υπάρχουν καλύτερες εναλλακτικές λύσεις; (πληρότητα). 
32 Σ' αυτό το μέρος δεν εξετάζουμε αν υπάρχει αλληλουχία μεταξύ των δεδομένων στοιχείων και 
άλλων κοινοτικών στόχων. Η ΓΔ ΧΧΙί πρέπει να κάνει αυτή τη διευκρίνιση επειδή: 
α υπάρχουν και άλλες πολιτικές που μπορούν να συνεισφέρουν στην ανάπτυξη του 
τουρισμού 
< 
β τουριστικές πολιτικές μπορούν να συνεισφέρουν στην επίτευξη των στόχων άλλων 
κοινοτικών αρμοδιοτήτων. j 
γ οι πολιτικές άλλων αρμοδιοτήτων μπορούν να περιορίσουν τουριστικές πολιτικές. 
2-2 Στόχοι 
33 Ο πίνακας 2.1 παρουσιάζει ένα λογικό πρότυπο δείχνοντας τη σχέση ανάμεσα στα μέτρα, 
τους ενδιάμεσους και τους απώτερους στόχους (η παράλειψη των άμεσων στόχων έγινε 
για λόγους σαφήνειας) όπως απορρέει από το σχέδιο και τις 11 πολιτικές δράσεων (ομάδες 
μέτρων). 
34 Οι απώτεροι στόχοι της τουριστικής πολιτικής φαίνεται να είναι ως εξής: 
α Η προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης και η ενίσχυση της απασχόλησης 
β Η οικονομική και κοινωνική συνοχή 
γ Η προώθηση της "ευρωπαϊκής ιθαγένειας" 
35 Το πρόγραμμα όμως δε μπορεί να αναπτυχθεί απομονωμένα, αλλά πρέπει να λάβει υπόψη 
του θέματα όπως η προώθηση της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς και η 
προστασία των καταναλωτών. Σ' αυτά τα θέματα γίνεται ειδική αναφορά στο σχέδιο. 
36 Οι στόχοι προς επίτευξη μπορεί να είναι αντικρουόμενοι (π.χ. στην περίπτωση της 
προώθησης ανάπτυξης και της προστασίας του περιβάλλοντος) 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ - E2.0 
Original Text in English 
hi 
Measures 
To ensure that the 
environment is more fully 
taken into account in the 
development of tourism 
To highlight the importance of 
the cultural heritage for 
tourism and to promote a 
greater knowledge of the 
culture, traditions and ways of 
life of Europeans Figure 2.1 - Programme Model of the Plan 
Intermediate objectives Ultimate objectives 
To protect and promote 
the natural and cultural 
heritage 
? Tension 
To make Europe a more 
attractive destination for 
tourists from distant countries 
To promote a better seasonal 
distribution of tourism 
To provide support 
for increased 
professionalism 
To develop tourist activities 
in a rural environment 
To facilitate access to 
tourism by groups who have 
difficulty in taking holidays 
To promote 
youth tourism 
To help tourists as 
consumers 
To improve knowledge of 
the tourist industry 
To promote 
transnational initiatives To promote the 
diversification of 
tourist activity 
To improve the quality and 
competitiveness of the 
Community's tourism 
services on offer To generate income 
and employment 
To promote the 
development of the 
tourist industry 
To contribute to 
economic and social 
cohesion 
To expand the demand 
for the Community's 
tourism services 
To allow people of all kinds to 
gain a better knowledge of 
Europe's cultural roots and of 
the cultures and ways of life in 
the Member States To foster "European 
Citizenship" 
To protect consumers 
To improve the quality of 
decision making at 
Community, Member State, 
local and private level 
©-To ensure greater 
consistency of 
Community measures Indirect impact -
feedback via other 
measures 
To preserve free 
competition To promote small 
and medium sized 
enterprises 
M ïr«\7T029Srôre 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΜΕΡΟΣ 2 - ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ 
37 Στο παράρτημα της απόφασης του Συμβουλίου συμπεριλαμβάνονται ορισμένες "πολιτικές 
δράσεων", οι οποίες δεν είναι ξεκάθαρο πώς συνεισφέρουν στην επίτευξη των απώτερων 
σκοπών του σχεδίου. Υπονοούμε λοιπόν ότι το σχέδιο έχει κι άλλους στόχους στους 
οποίους δε γίνεται συγκεκριμένη αναφορά πουθενά. Σαν παράδειγμα παίρνουμε τον 
κοινωνικό τουρισμό (8): ο ρόλος του στην επίτευξη των στόχων του σχεδίου δεν είναι 
υψηλής προτεραιότητας, κάτι που βέβαια δεν αποκλείει ότι είναι βαρυσήμαντος για την 
πραγματοποίηση κάποιων άλλων (μη αναφερθέντων) κοινωνικών στόχων. 
38 Ο στόχος της εξασφάλισης ελεύθερου ανταγωνισμού και της προώθησης των 
μικρομεσαίων επιχειρήσεων, που αναφέρεται στην απόφαση του Συμβουλίου δεν έχει 
σαφώς υποστηριχθεί με τη λήψη οποιονδήποτε μέτρων ή πολιτικής. 
39 Άλλες πολιτικές αποκτούν νόημα μόνο σε αντιπαράθεση με κάποιο ενδιάμεσο στόχο, 
όπως π.χ. "η βελτίωση των γνώσεων στον τομέα του τουρισμού" απαιτεί την "υποστήριξη 
των πρωτοβουλιών σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, τις ενδιαφερόμενες περιοχές και τις 
τοπικές αρχές". 
40 Η πολιτική δράσεως "Διεθνικές δράσεις", της οποίας ο στόχος είναι η ενθάρρυνση 
διεθνικών πρωτοβουλιών ανάπτυξης του τουρισμού δεν αποτελεί στόχο αλλά μηχανισμό 
και ως εκ τούτου δύσκολα εντάσσεται σ'αυτά τα λογικά πλαίσια. 
2.3 - noAiTiKéc δοάσεων. , 
4ΐ Η έκφραση "πολιτικές δράσεων" σ' αυτή την περίπτωση αναφέρεται στις 11 δέσμες 
μέτρων που περιλαμβάνονται στο παράρτημα της απόφασης του Συμβουλίου το 1992. 
42 Υπάρχει κάποια σύγχυση μεταξύ μέσων και σκοπών: οι 11 δέσμες μέτρων αποτελούν ένα 
μείγμα βασικών στόχων ή σκοπών όπως π.χ. η προώθηση καλύτερου εποχιακού 
καταμερισμού του τουρισμού (2) και μέσων όπως λ.χ. "διεθνικές δράσεις", "προβολή σε 
τρίτες χώρες". 
43 Μερικές από τις 11 δέσμες δράσεων συνδυάζουν δύο διαφορετικούς τομείς και ίσως θα 
ήταν καλύτερα να αναφέρονται ξεχωριστά, π.χ.: 
(1) "Βελτίωση των γνώσεων στον τομέα του τουρισμού" και "Ενίσχυση της συνοχής των δράσεων" 
(1). Παρόλο που και οι δύο τομείς είναι σημαντικοί δε συνδέονται κατ' ανάγκη μεταξύ τους και 
ούτε τα μέτρα με τα οποία μπορούν να επιτευχθούν είναι κοινά. 
(2) Η πολιτική "διεθνικές δράσεις" είναι αυτονοούμενη στα πλαίσια άλλων πολιτικών και οι 
στόχοι της δεν είναι σαφείς. Αποτελεί μάλλον μια τακτική και όχι μια πολιτική δράσεως. 
44 Υπάρχει επίσης κάποια σύγχυση ανάμεσα σε ορισμένους τομείς πολιτικής. Π.χ. η 
"υποστήριξη της ανταλλαγής εμπειριών στο πεδίο των τεχνικών διαχείρισης επισκεπτών" 
που περιλαμβάνεται στην πολιτική "πολιτιστικός τουρισμός" (5) θα έπρεπε να αποτελεί 
μέρος της πολιτικής "τουρισμός και περιβάλλον" (6). 
45 Ορισμένες πολιτικές δράσεων εκφράζονται με τρόπο έμμεσο και μονομερή που συντελεί 
στην εντύπωση ότι υπάρχουν ελλείψεις στην ανάληψη μέτρων (αυτό ίσως αντικατοπτρίζει 
κοινοτικές αρμοδιότητες και υφιστάμενες επιχορηγήσεις), π.χ., 
10 ΤΕΛΙΚΉ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text In English 
s/ 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΜΕΡΟΣ2-ΠΡΟΤΥΠΟΠΡΟΓΡΑΜ^ 
(1) "Στόχος της δράσης της Κοινότητας είναι να αξιοποιηθεί η πολιτιστική κληρονομιά για 
πολιτιστικούς σκοπούς και ταυτόχρονα να ενθαρρυνθεί η καλύτερη γνώση των πολιτισμών, 
των παραδόσεων και των τρόπων ζωής των Ευρωπαίων" (5) . Αυτή η δήλωση εκφράζει πιο πολύ 
μια αντίληψη παρά μια ουσία (μια ουσιώδης πολιτική θα εκφραζόταν καλύτερα λέγοντας π.χ. 
"η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς για το καλό του τουρισμού". Ο τρόπος με τον 
οποίο εκφράστηκε αυτή η δήλωση οδήγησε στην παράλειψη αναφοράς μέτρων προστασίας 
της πολιτιστικής κληρονομιάς, όπως π.χ. την προστασία αρχαίων μνημείων. 
(2) Εδώ υπάρχει μια σαφής διαφορά με την πολιτική 6 (τουρισμός και περιβάλλον), όπου η 
προσέγγιση του θέματος της προστασίας του περιβάλλοντος είναι πιο ξεκάθαρη και 
υποστηρίζεται από τα κατάλληλα μέτρα. 
2,4 - ΑρόΡΈΐς 
46 Τα μέτρα (μελέτες, προγράμματα και άλλα) που εξακριβώθηκαν στο παράρτημα της 
απόφασης του Συμβουλίου παραλληλίζονται ως επί το πλείστον με τις 11 πολιτικές 
δράσεων. Υπάρχουν όμως και εξαιρέσεις στις οποίες αναφερόμαστε ακολούθως. 
47 Σε μερικές περιπτώσεις δεν είναι σαφές πώς μερικά από τα μέτρα θα οδηγήσουν στην 
εκπλήρωση των στόχων του σχεδίου, π.χ. "ανάπτυξη της τουριστικής συνεργασίας με την 
Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη και το Μαγκρεμπ" (3 γ): πώς προωθείται εδώ ο 
κοινοτικός τουρισμός; 
48 Μερικά μέτρα είναι μπερδεμένα, π.χ 
(1) "[Η προώθηση των συμφερόντων που αφορά τους] τουρίστες ως καταναλωτές" (4) θα επιτευχθεί 
με πρωτοβουλίες για τη βελτίωση της πληροφόρησης των τουριστών καθώς και της 
προστασίας τους: "σε τομείς όπως τα υπάρχοντα συστήματα κατάταξης, η σήμανση, τα θέματα 
"time-share", οι υπεράριθμες κρατήσεις και οι διαδικασίες προσφυγής". Δεν είναι ξεκάθαρο αν 
ο σκοπός αυτής της πολιτικής είναι η πληροφόρηση των τουριστών ή η εδραίωση των 
δικαιωμάτων τους. Η διαφορά των δυο είναι φανερή και πρέπει να διευκρινιστεί. 
(2) "διαβουλεύσεις με τους επαγγελματίες που εργάζονται στο χώρο τουρισμού στην Κοινότητα" 
(1 γ): ποιο είναι το θέμα και ποως ο σκοπός των διαβουλεύσεων; Γιατί δε γίνονται στα πλαίσια 
της "ανάπτυξη[ς] των κοινοτικών στατιστικών (1 α) ή της "κατάρτιση[ς] εμπεριστατωμένων 
μελετών" και της "ανάπτυξη[ς] στρατηγικών" (1 β); 
(3) "Πρότυπα-σχέδια τα οποία θα προβάλουν την Ευρώπη ως τουριστικό προορισμό στις αγορές 
μακρινών χωρών". Αν ο στόχος είναι "η αύξηση του αριθμού των επισκεπτών από τις τρίτες 
χώρες" τότε θα έπρεπε να αναφερθούν πιο πολλά μέτρα για την επίτευξη αυτού του στόχου, 
όπως π.χ στον πίνακα 2.2, ο οποίος δίνει ένα παράδειγμα ανάλυσης μιας πολιτικής. Τα μέτρα 
που παρατίθενται είναι καθαρά υποθετικά. 
1 1 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text in English 
^1 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΜΕΡΟΣ 2 - ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ 
Πίνακας 2.2: Παράδειγμα ανάλυσης πολιτικής (Ιεράρχηση των στόχων) με βάση την 
πολιτική 11 
Μέτρο Άμεσοι στόχοι Ενδιάμεσοι στόχοι 
49 Μερικές από τις πολιτικές δεν υποστηρίζονται αρκετά από μέτρα για την επίτευξη τους αυτό 
σημαίνει ότι ο αριθμός των αναφερθέντων μέτρων δεν είναι επαρκής ώστε να εξασφαλιστεί η 
επίτευξη τους, π.χ 
(1) "Στόχος ... είναι να εξασφαλιστεί η καλύτερη συνοχή των μέτρων" (μέρος της πολιτικής 1). Ο 
στόχος αυτός φαίνεται να υποστηρίζεται μόνο από την "ανάπτυξη στρατηγικών 
προσαρμοσμένων στην εξέλιξη της ζήτησης"(τα υπόλοιπα μέτρα που αναφέρονται σ1 αυτή την 
πολιτική παρατίθενται προς υποστήριξη του άλλου τομέα της πολιτικής 1). Το επιχείρημα αυτό 
μόνο του δε φαίνεται να είναι επαρκές για την υποστήριξη κάποιου στόχου, που θα' πρεπε να 
θεωρείται σημαντικός. 
(2) "Τουρισμός των νέων": τα μέτρα που παρατίθενται εδώ είναι πολύ πιο συγκεκριμένα σε 
σύγκριση με τα μέτρα σε άλλες πολιτικές δράσεων. Μπορεί να είναι αποτελεσματικά, είναι 
όμως τα μοναδικά που υπάρχουν; 
2Τ$ - Στρατηγικές ΚΑΙ Φργαγα 
50 Οι δράσεις μπορούν να κατονομαστούν σύμφωνα με τις στρατηγικές που ακολουθούν: 
α Μέτρα που αποτελούν συμπλήρωμα την κρατικών μέτρων. 
β Συντονισμός των κοινοτικών, ενδοτμηματικών μέτρων που αφορούν τον τουρισμό και 
καλύτερη ενσωμάτωση των τουριστικών θεμάτων με τις άλλες κοινοτικές πολιτικές. 
γ Προώθηση της ανάπτυξης υπερεθνικών μέτρων. 
12 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text In English 
Ç'1 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΜΕΡΟΣ2-ΠΡ0222°Ι^ 
δ Εξασφάλιση στενότερου συντονισμού ανάμεσα στους δημόσιους και ιδιωτικούς 
τομείς του κλάδου. 
51 Λαμβάνοντας υπόψη ότι ένα πολιτικό όργανο αποτελεί το μηχανισμό επίτευξης κάποιου 
στόχου, ξεχωρίζουμε δύο όργανα: τη νομοθεσία και την οικονομική ενίσχυση. Μελλοντικά, η 
Επιτροπή θα πρέπει να αναλύει την πληρότητα του προγράμματος κάθε πολιτικής και να κάνει 
μια εκτίμηση των κατάλληλων στρατηγικών. 
52 Γενικότερα, θα έπρεπε η Επιτροπή να προετοιμάζει ένα πρότυπο πρόγραμμα των δράσεων 
υπέρ του τουρισμού, περιορισμένο σε λιγότερες πολιτικές δράσεων, και να συνδέι τα διάφορα 
στοιχεία του προγράμματος (όργανα, μέτρα, άμεσους, ενδιάμεσους και απώτερους στόχους) 
μεταξύ τους με τρόπο συστηματικό. 
53 Οι αποφάσεις που αφορούν στοιχεία όπως η παραγωγικότητα, τα μέτρα και οι δείκτες 
απόδοσης και οι στόχοι (δηλ. οι ποσοτικοί στόχοι προς μελλοντική επίτευξη) πρέπει να 
γίνονται τελευταίες. Πρέπει επίσης να διέπουν τη διοικητική διαδικασία σε όλα της τα στάδια 
συμπεριλαμβανομένων του προγραμματισμού, του ελέγχου, της αξιολόγησης και της δημόσιας 
ευθύνης. Παραδείγματα δεικτών είναι: η ποσοστιαία αναφορά στην αύξηση του αριθμού των 
επισκεπτών από τρίτες χώρες, ο αριθμός των προτύπων-σχεδίων των οποίων η ανάπτυξη 
ενδέχεται να έχει εμπορικά θετική επίπτωση στον κοινοτικό τουρισμό, η αύξηση του 
κοινοτικού τουρισμού σε παγκόσμια κλίμακα. 
13 ΤΕΛΙΚΉ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text In English 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΜΕΡΟΣ 3 - ΤΕΧΝΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ 
ΜΕΡΟΣ 3 - ΤΕΧΝΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩ^ ΔΡΑΣΕΩΝ 
3.1 - Μεθοδολονία 
54 Η προσέγγιση μας έγινε, κατά το δυνατό, σε πέντε βασικά στάδια: 
α Χωρίσαμε τους φακέλους προς εξέταση αναλόγως του υπεύθυνου αρμόδιου. 
β Οι αρμόδιοι έκαναν μια συνοπτική παρουσίαση των διαφόρων προγραμμάτων. 
γ Οι σύμβουλοι έκαναν την αξιολόγηση σύμφωνα με τα προαποφασισμένα δεδομένα. 
δ Συζητήσαμε την αξιολόγηση με κοινοτικά στελέχη της Ε.Ε. 
ε Κάναμε τελικές συμπληρώσεις στο δελτίο αξιολόγησης. 
55 Συνολικά μελετήσμε 90 φακέλους, 53 από τους οποίους ημερολογούνται το 1993 και 37 το 
1994. Μελετήσαμε επίσης προγράμματα του 1995 αλλά λόγω του ότι αυτά τώρα μόλις αρχίζουν, 
βασίσαμε την αξιολόγηση μας στα στοιχεία αναφοράς και στις προτάσεις των αναδόχων. 
56 Μελετήσαμε επίσης δέκα περιπτώσεις (case studies), από τις οποίες οι τρεις ήταν "θεματικές". 
57 Έχει γίνει αξιολόγηση όλων των δράσεων. Αποφασίσαμε όμως ότι η αξιολόγηση της καθεμιάς 
ξεχωριστά δεν ήταν πρακτική, μια και μερικές δέσμες μέτρων (Χρονικός καταμερισμός των 
διακοπών, Οι τουρίστες ως καταναλωτές, Αγροτικός τουρισμός και Τουρισμός των νέων) 
περιλαμβάνουν πολύ λίγες δράσεις. Μεταξύ τους αυτές οι τέσσερεις δέσμες αντιπροσωπεύουν 
μόνο 3.2% του προϋπολογισμού του σχεδίου. Η έκθεση συγκεντρώνει την προσοχή της στις 
άλλες δέσμες δράσεων, κάνει όμως αναφορά σε δράσεις των προαναφερθέντων τεσσάρων 
όπου είναι δυνατό. 
3.2 - Τελικά αποτελέσματα 
58 Οι πίνακες 3.1 και 3.3 δείχνουν τα βασικά αποτελέσματα των προγραμμάτων και μελετών που 
χρηματοδοτήθηκαν το 1993 και 1994. Προς αποφυγή παρερμηνείας αυτών των πορισμάτων, 
οφείλουμε να αναφέρουμε ότι τα τελικά αποτελέσματα της κάθε δράσης βασίζονται σε ένα 
μεγάλο αριθμό κριτηρίων (β. Παράρτημα III). Ειδική προσοχή δίνεται στην λογική του 
προγράμματος (υπάρχει λόγος να πραγματοποιηθεί το σχέδιο) και στην αποτελεσματικότητα 
του (επίτευξη των στόχων του). Ως εκ τούτου, το αποτέλεσμα δεν αποτελεί κριτική της 
δουλειάς του αναδόχου. 
59 Στη βαθμολόγηση, ο βαθμός αποτελέσματος 5 ερμηνεύεται ως "πολύ καλό". Ο βαθμός 3 
σημαίνει "μέτριο" και τα κατώτερα αποτελέσματα ερμηνεύονται ως "φτωχό" ή "πολύ φτωχό". 
Το 3 αποτελεί τη βάση και έτσι μόνο τα αποτελέσματα πάνω από 3 θεωρούνται ικανοποιητικά. 
60 Αυτή η τεχνική αξιολόγηση, παρόλο που εκφράζεται σε ποσοτικούς όρους, είναι καθαρά 
υποκειμενική. Τα κριτήρια που χρησιμοποιήθηκαν είναι ανάμεικτα και οι ίδιες οι δράσεις 
ολοκληρώθηκαν πολύ πρόσφατα, έτσι ώστε είναι αδύνατο να προσδιοριστεί η μακροπρόθεσμη 
τους επίδραση. Πρέπει να τονιστεί ότι τα κριτήρια που χρησιμοποιήθηκαν δεν διαφέρουν σε 
τίποτα απ' αυτά πού προσδιορίστηκαν στο άρθρο 4 της απόφασης του Συμβουλίου, αποτελούν 
μέρος του σχεδίου και αναγνωρίζονται (βάσει οποιασδήποτε λογικής εκτίμησης) και μέσα στα 
προγράμματα αυτά καθ' αυτά. Π.χ. πώς είναι δυνατό ένα πρόγραμμα που απαίτει την ύπαρξη 
14 ΤΕΛΙΚΉ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text in English 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΜΕΡΟΣ 3 - ΤΕΧΝΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ 
61 
62 τράπεζας πληροφοριών (που είναι σύντομα αναπαλαιωμένες) να είναι οικονομικά συμφέρον 
(άρθρο 4), αν δεν έχει ενσωματωμένο αυτόματο σύστημα ανανέωσης των πληροφοριών. 
Το 1993 ο μέσος όρος των αποτελεσμάτων ήταν, γενικός βαθμός 2.9 και αποτελεσματικότητα 
σε σχέση με το κόστος 2.7. Το 1994 τα αντίστοιχα αποτελέσματα ήταν 3.4 και 3.0. 
Συμπέρασμα: η ποιότητα των προγραμμάτων βελτιώθηκε σημαντικά το 1994 
(αντικατοπτρίζοντας βελτιωμένες διαδικασίες επιλογής), όπως επίσης βελτιώθηκε και η 
αποτελεσματικότητα από πλευράς κόστους. Συνολικά αυξήθηκαν τα προγράμματα που 
αξιολογήθηκαν ως καλά ή πολύ καλά από 34% σε 44%. 
Πίνακας 3.1 - Ολική τεχνική αξιολόγηση για το 1993 και 1994. Ταξινόμηση ανά έτος (% του 
ολικού) 
1222 
(αξιολογήθηκαν 
53 δράσεις) 
1994 
(αξιολογήθηκαν 
37 δράσεις) Φτωχό ή πολύ 
φτωχό 
36% 
8% Μέτριο 
25% 
45% Καλό 
19% 
30% Πολύ καλό 
15% 
14% Άσχετη ή 
αδύνατη * 
5% 
2% 
* Σε ορισμένες περιπτώσεις, έχοντας υπόψη τα δεδομένα, κρίναμε ότι ήταν αδύνατη η ακριβής 
αξιολόγηση. 
Στό μέρος 3.4 γίνεται λεπτομερής ανάλυση των παραγόντων του πίνακα 3.1. Ο πίνακας 3.2 
ταξινομήθηκε με βάση τις πολιτικές δράσεων. Φανερώνει ότι η δέσμη μέτρων "Βελτίωση των 
γνώσεων στον τομέα του τουρισμού" επέφερε, κατά μέσο, τα καλύτερα αποτελέσματα. Το 1994 
οι δράσεις που υλοποιήθηκαν στον τομέα του πολιτιστικού τουρισμού ήταν, κατά μέσο, καλής 
ποιότητας. 
15 ΤΕΛΙΚΉ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text in English 
U 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΜΕΡΟΣ 3 - ΤΕΧΝΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ 
Πίνακας 3.2 - Ολική τεχνική αξιολόγηση για το 1993 και 1994. Ταξινόμηση ανά τύπο δράσης* 
1993 
Γενική αξιολόγηση 
Αποτελεσματικότητα 
κόστους 
Αριθμός δράσεων 
1994 
Γενική αξιολόγηση 
Αποτελεσματικότητα 
κόστους 
Αριθμός δράσεων Δέσμη 
1" 
3.3 
3.3 
9 
Δέσμη 
1" 
3.8 
3.0 
6 Δέσμες 
2 και 4 
Καμμία 
δράση 
Δέσμες 
2 και 4 
3.0 
2.0 
3 Δέσμη 
3 
2.9 
2.6 
18 
Δέσμη 
3 
Μόνο 
δύο 
δράσεις Δέσμη 
5 
2.8 
2.6 
18 
Δέσμη 
5 
3.5 
3.3 
12 Δέσμες 
6 μέχρι 
11 
2.7 
2.6 
9 
Δέσμες 
6,9 
και 11 
4.3 
4.5 
4 Δέσμη 10 
Μόνο δύο δράσεις 
που 
συμπεριλαμβάνονται 
στις δέσμες 6 μέχρι 
Π 
Δέσμη 10 
2.7 
2.2 
10 Ολικό 
δράσεων 
2.9 
2.7 
53 
Ολικό 
δράσεων 
3.4 
3.0 
37 
* Δεν συμπεριλαμβάνουμε αποτελέσματα δεσμών με λιγότερα από τρία μέτρα. 
'* 1=Βελτίωση γνώσεων, 2=Καταμερισμός των διακοπών, 3=Διεθνικές, 4=Τουρίστες ως καταναλωτές, 5=Πολιτιστικός 
τουρισμός, 6=Τουρισμός και περιβάλλον, 7=Αγροτικός τουρισμός, 8=Κοινωνικός τουρισμός, 9=Τουρισμός νέων. 
10=Κατάρτιση, 11=Προώθηση. Η ομάδα 3 αποτελεί μια δέσμη μέτρων, οι "διεθνικές" δράσεις είχαν καλύτερα 
αποτελέσματα από τους δύο άλλους τύπους δράσεων, "τεχνολογία" και "συνεργασία με την Ανατολική και Κεντρική 
Ευρώπη" 
63 Ο πίνακας 3.3 ταξινομήθηκε με βάση τις χρηματικές χορηγήσεις, εκφρασμένες σε Ecu. 
Δείχνει ότι το 1993 η πλειοψηφία των δράσεων ήταν μικρής κλίμακας (38% αντίστοιχα με 19% 
το 1994 και 23 το 1995) ότι το 1994 και το 1995 οι δράσεις μεγάλης κλίμακας (άνω των Ecu 
100,000) αντιστοιχούσαν με το το μισό του ολικού και ότι το 1993 τα μικρότερα προγράμματα 
επέφεραν καλύτερα αποτελέσματα και ήταν οικονομικά πιο συμφέροντα. Η αρνητική σχέση 
μεταξύ μεγέθους και αποτελεσματικότητας (κόστους) ήταν όμως λιγότερο έντονη το 1994. 
16 ΤΕΛΙΚΉ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text In English 
Ç? 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΜΕΡΟΣ 3 - ΤΕΧΝΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ 
Πίνακας 3.3 - Ολική τεχνική αξιολόγηση για το 1993 και 1994. Ταξινόμηση ανά κόστος (Ecu) 
1221 
Αριθμός δράσεων 
Ως ποσοστό 
Γενική αξιολόγηση 
Αποτελεσματικότητα κόστους 
Μέσο μέγεθος: 121144 
Αριθμός δράσεων 
Ως ποσοστό 
Γενική αξιολόγηση 
Αποτελεσματικότητα κόστους 
Μέσο μέγεθος: 117030 
122S 
Αριθμός δράσεων 
Ως ποσοστό 
Μέσο μέγεθος: 127015 Μέχρι και 50000 
21 
38% 
3.5 
3.9 
7 
19% 
3.9 
4.1 
16 
23% Από 50001 μέχρι 
100000 
11 
20% 
2.9 
1.9 
12 
32% 
3.3 
2.8 
17 
25% Από 100001 μέχρι 
400000 
21 
38% 
2.2 
1.7 
18 
49% 
3.3 
2.6 
33 
48% Πέραν των 
400000 
2 
4% 
0 
3 
(4%) 
3,3 - ΠΕΡΙΤΤΤώνΈΚ (Cas? States) 
64 Ο πίνακας 3.4 (μέρος Α και Β) περιγράφει τα κύρια πορίσματα των περιπτώσεων (case studies) 
που αναλύθηκαν. 
17 ΤΕΛΙΚΉ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text in English 
c,l 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΜΕΡΟΣ 3 - ΤΕΧΝΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ 
Πίνακας 3.4 - Πορίσματα της μελέτης των περιπτώσεων (case studies) (Μέρος Α) 
Περιγραφή του προγράμματος Αξιολόγηση και διδάγματα 
Ευρωπαϊκό πρόγραμμα Προτερήματα - Σημαντική συνεισφορά της τοπικής κονότητας, 
εκπαίδευσης τουριστικών επιτυχές πρότυπο-πρόγραμμα (πλήρως τυποποιημένο) με πιθανή 
πρακτόρων στη Βουλγαρία και κυκλοφορία στο μέλλον οι δείκτες απόδοσης δείχνουν ότι έχουν 
Σλοβακία πραγματοποιηθεί οι στόχοι που τέθηκαν (αριθμός των παρόντων, 
αξιολόγηση των πανεπιστημιακών συνεργατών, ανταπόκριση από 
τους συμμετάσχοντες) επίσκεψη της ΓΔ XXIII στην περιοχή καλή 
δημοσιογραφική κάλυψη στη Βουλγαρία 
Αδυναμίες · Περιορισμένη καινοτομία καθυστερήσεις στο 
πρόγραμμα λόγω αργής ανταπόκρισης από μέρους της ΓΔ ΧΧΙΙΓ 
πρόγραμμα λαμβάνει χώρα σε απομονωμένη περιοχή απώλεια 
μελλοντικού σχεδίου και στρατηγικής" καμμία παρουσία της Ε.Ε. 
στην περιοχή δαπανηρό πρόγραμμα 
Διδάγματα - Πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι ανάγκες των 
εκπαιδευόμενων χρήση ετερόχρονης (παρά ταυτόχρονης) 
μετάφρασης αποδείχθηκε επιτυχής μελλοντικές δράσεις πρέπει να 
συντονίζονται απο τη PHARE (ΓΔ Ι) χρησιμοποίηση ντόπιας 
εταιρίας δημοσίων σχέσεων πιο θετική. 
Βραβείο τουρισμού και 
περιβάλλοντος Προτερήματα - Σημαντικό πρόγραμμα με υψηλές στόχους και 
ενδεχόμενα πολύ θετικά αποτελέσματα γενικά καλή οργάνωση 
καλή συνεργασία με ειδικούς' αν επαναληφθεί και βελτιωσειτη φήμη 
της ΓΔ ΧΧΙΙΓ επιτυχής χρήση των ευρωπαϊκών κέντρων 
πληροφοριών. Καλό σλόγκαν. Θετική συνεισφορά της εταιρίας 
δημοσίων σχέσεων. 
Αδυναμίεο - Δυσκολίες στη συνεργασία μεταξύ του κύριου αναδόχου 
κα της ΓΔ XIII απειρία του κύριου αναδόχου αργή ανάπτυξη 
στρατηγικών αργή κινητοποίση των κρατών μελών σε ορισμένες 
περιπτώσεις- δυσκολίες στην επιλογή προγραμμάτων (λόγω 
γλώσσας)- πολιτικοί και γεωγραφικοί προβληματισμοί η πρόταση/το 
συμβόλαιο δεν περιλάμβανε λεπτομέρειες για μελλοντικές 
διαδικασίες/διευθετήσεις και επιτήρηση. 
Διδάγματα - Για καλύτερα αποτελέσματα χρειάζεται αφοσιωμένο 
προσωπικό σε όλες τις χώρες που συμμετέχουν εισήγηση αλλαγής 
της μορφής ορισμένων βραβείων στο στυλ του φεστιβάλ Καννών. 
Έκδοση εφημερωτικού φυλλαδίου αποτελεί καλή ιδέα/Ερευνα της 
πιθανότητας μετάφρασης όλων των προγραμμάτων που 
προκρίνονται μέχρι το τελικό στάδιο ανάγκη βελτίωσης του πίνακα 
ελέγχου των αξιολογήσεων καλύτερος συντονισμός με άλλα 
προγράμματα του ίδιου τύπου- περισσότερος χρόνος για την 
προετοιμασία των εφαρμογών περισσότερη συνεργασία με 
ειδήμονες. Πρέπει να λάβει κεντρικό ρόλο στις δραστηριότητες της 
ΓΔ XXIII. 
18 ΤΕΛΙΚΉ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text in English 
^T 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΜΕΡΟΣ 3 - ΤΕΧΝΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ 
Προβολή της Ευρώπης ως 
προοροσμόυ για τουρίστες από Προτερήματα - Καλό σλόγκαν και ετικέτα. Χρησιμοποιήθηκαν 
μακρινές χώρες επιφανείς εμπειρογνώμονες η ιδέα της προβολής της Ευρώπης ως 
προορισμού καλή όσον αφορά την αποφυγή εθνικών ευαισθησιών 
Αδυναμίες - Θεωρείται ως σπατάλη χρόνου από τη βιομηχανία 
ταξιδιών - καμμία χορήγηση· μήπως το σλόγκαν και η ετικέτα είναι 
κατάλληλα για όλες τις αγορές; Σύγκρουση με το ΕΣΕ. 
Διδάγματα - Το πρότυπο ήταν άχρηστο μια και δεν έχει μέλλον για 
να αποκομιστούν αποτελέσματα απαιτούνται μακροπρόθεσμα σχέδια 
και αρκετοί πόροι η προσπάθεια της προβολής της Ευρώπης στην 
αγορά αποτελεί πρόκληση ανάγκη εκμετάλλευσης των ήδη 
υπαρχόντων δικτύων και στενότερης συνεργασίας με κρατικούς 
τουριστικούς οργανισμούς εκστρατείες χωρίς χορηγητές είναι 
ανούσιες. 
Ευρωπαϊκός τουρισμός - Προτερήματα - Καλή δομή συνεργασίας και διεθνές δίκτυο. Η 
πληροφορίες και τυποποίηση των υπαρχόντων τοπικών τουριστικών πληροφοριών 
προκρατήσεις ίσως ενθαρρύνει τους τουρίστες να χρησιμοποιούν σχετική 
τεχνολογία. Όραμα ενός πανευρωπαϊκού δικτύου τυποποιημένων 
πληροφοριών για τουρίστες. Σύνδεσμος με άλλες πρωτοβουλίες, 
όπως π.χ. την EDITIN. 
Αδυναμίες - Η καινοτομία της τεχνολογικής λύσης ξεπεράστηκε με 
την εισαγωγή του ίντερνετ στην αγορά (συνειδητοποιούμε ότι το 
ίντερνετ δεν υπήρχε την εποχή του σχεδίομ). Δεν έχει εξασφαλιστεί 
η βιωσιμότητα του προγράμματος και ούτε η εφαρμογή μελλοντικού 
Ι σχεδίου παρόλο που προγραμματίστηκε συνάντηση των συνεταίρων 
για το Μάρτη 1996. Δεν υπάρχει εγγύηση για την "παραγωγικότητα" 
(π.χ. 50 παραρτήματα). Η ανάμειξη δύο συνεταίρων ήταν ελάχιστη. 
Διδάγματα - Σε θέματα τεχνολογίας τα δεδομένα αλλάζουν πολύ 
σύντομα όσον αφορά σε καινοτομίες. Το πρόβλημα οξύνεται όταν 
υπάρχουν καθυστερήσεις στην εφαρμογή. Ο σκοπός της χορήγησης 
της ΓΔ XXIII δεν είναι σαφής εκτός αν είναι η ανάπτυξη δικτύου 
και η πληροφόρηση. Απαιτείται στενότερη συνεργασία με άλλα 
προγράμματα αυτού του τύπου (όπως TIM) το πρόγραμμα τόνισε το 
ρόλο της ΓΔ XXIII ως συντονιστή και διοργανωτή διεθνικών 
προγραμμάτων. 
19 ΤΕΛΙΚΉ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text in English 
(?o 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΜΕΡΟΣ 3 - ΤΕΧΝΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ 
Ανάπτυξη αστρατηγικής για Προτερήματα - Δυνατή φιλοσοφία επειδή ασχολείται με το κρίσιμο 
την κατάρτιση εργαζομένων θέμα της ανεργείας των νέων. Ανάπτυξη αρκετών ενδιαφερόντων 
και εκπαιδευτών του ιδεών/εννοιών και καινοτόμων λύσεων. Πιθανή θετική 
τουρισμού στι χώρες της μακροπρόθεσμη επίδραση - ισχυρή υποστήριξη και καλά μελλοντικά 
ζώνης γύρω από τη Βόρεια σχέδια στη Δανία. 
Θάλασσα Αδυναμίες - Η πρόταση είναι πολύ γενικής φύσεως (σκοπός είναι η 
ανάπτυξη της ιδέας) και δεν περιγράφεται η απόδοση' αποτελεί 
περισσότερο μια βασική έρευνα και ανάπτυξη δικτύου παρά ένα 
πρότυπο πρόγραμμα. Μέλλον αμφίβολο στο Ηνωμένο Βασίλειο, 
Ολλανδία και Γερμανία λόγω χαμηλής προσέλευσης στο συνέδριο 
στη Δανία. Η συνεργασία βρίσκεται σε επίπεδο έρευνας και 
θεωρητικής συζήτησης παρά σε οποιοδήποτε πρακτικό στάδιο 
δημιουργίας συγκεκριμένου σχεδίου. Δαπανηρό σχέδιο 
λαμβάνοντας υπόψη ότι οι πρωτοβουλίες είναι τοπικές και 
αμφίβολες σε άλλες χώρες. 
Διδάγματα - Η ΓΔ XXIII χορήγησε την ανάπτυξη δικτύου από άτομα 
που συνδέονται πιο πολύ από ένα κοινό πρόβλημα παρά με τη λύση 
κάποιου προβλήματος η δράση μπορεί μεν να είναι χρήσιμη, το 
ερώτημα είναι αν αποτελεί το στόχο του σχεδίου και της ΓΔ XXIII. 
Το πρόγραμμα "Πόλεις τέχνης Προτερήματα -Ή ιδέα είναι καινούρια και με την ενίσχυση ενός 
της Ευρώπης" μεγάλου δικτύου πόλεων θα μετατραπεί σε ένα καλό προϊόν σε λίγα 
χρόνια. Στο δίκτυο συμπεριλαμβάνονται πασίγνωστες και όχι τόσο 
γνωστές πόλεις που ίσως επωφεληθούν από την αναφορά τους 
παράλληλα σε καθιερωμένα πολιτιστικά κέντρα- καλή διανομή και 
'μάρκετιγκ. Σύνδεσμος με σημαντικούς πράκτορες (γραφεία ταξιδιών, 
τουριστικοί πράκτορες), εντυπωσιακό μάνατζμεντ και καλή 
εφαρμογή του προγράμματος. 
Αδυναμίες - Η πρόταση συγκεντρώνεται πιο πολύ στα μέσα παρά 
τους στόχους έν«ς σεβαστός αριθμός σημαντικών πολιτιστικών 
κέντρων δεν συμπεριλαμβάνονται ακόμα (ή πιά) στο δίκτυο. Το 
όφελος για τις μικρές πόλεις είναι άγνωστο ακόμα και η επιτυχία 
εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη δυνατότητα των πόλεων να 
αυξήσουν τους αριθμούς. 
Διδάγματα - Το 1996 είναι κρίσιμο για το μέλλον του προγράμματος, 
το οποίο πρέπει να αποδείξει την εμπορική του βιωσιμότητα π.χ. 
πετυχαίνοντας την αύξηση των κρατήσεων. Το μέγεθος των δικτύων 
των τουριστικών γραφείων διαφέρει από τη μία πόλη/χώρα στην 
άλλη είναι απαραίτητη η επέκταση του δικτύου όπου αυτό δεν είναι 
αρκετά ανεπτυγμένο. Πρέπει η στροφή προς την αμερικανική αγορά 
να επιφέρει αύξηση του αριθμού των επισκεπτών, όχι απλώς 
αποσυγκέντρωση. Τα γραφεία ταξιδιών και οι τουριστικοί πράκτορες 
πρέπει να πεισθούν για τη βιωσιμότητα του προγράμματος. 
Χρειάζεται κάποιος κεντρικός πόλος"έλξης" για τον πελάτη. 
Διαχείριση των εσόδων στις Προτερήματα - Τελική έκθεση υψηλού επιπέδου με καλή περίληψη 
μικρομεσαίες επιχειρήσεις της των κύριων πορισμάτων που είναι προς κυκλοφορία. Δυναμική 
βιομηχανίας του τουρισμού παρουσίαση της έννοιας της διαχείρησης των εσόδων. 
Αδυναμίες - Υψηλό κόστος, ειδικά επειδή δεν είναι σαφής η 
συνεισφορά του προγράμματος για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. 
Διδάγματα - Έπρεπε να είχε σημειωθεί το γεγονός ότι η έκθεση δεν 
είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για τις μικρομεσαίες εταιρίες (π.χ. μέσω 
συζήτησης με εμπειρογνώμονες). Η μελέτη έπρεπε να συγκεντρώσει 
την προσοχή τις στις ανάγκες των μικρών ξενοδοχείων που δεν 
έχουν πρόσβαση σε ηλεκτρονικό σύστημα προκρατήσεων. 
20 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text in English 
M 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΜΕΡΟΣ 3 - ΤΕΧΝΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ 
3,4 - ΓΕΥΙΚίΊ ΑξίΡλΦΥΠΡΠ 
Προγράμματα και μελέτες που υλοποιήθηκαν κατά τα έτη 1993 και 1994 
65 Γενικά, η ποιότητα των προγραμμάτων και μελετών που υλοποιήθηκαν ήταν φτωχή προς 
μέτρια (ποσοστό 24% των δράσεων που αξιολογήθηκαν κατά τα έτη 1993 και 1994 κρίθηκαν 
ως πολύ φτωχά ή φτωχά, σύνολο 22). Ποσοστό 14% των δράσεων (συνολικά 13) κρίθηκαν ως 
πολύ καλές. Τα αποτελέσματα του 1994 ήταν φανερά καλύτερα. 
66 Στις περισσότερες περιπτώσεις τα αποτελέσματα των δράσεων είναι περιορισμένα από 
πλευράς χώρου, πλαισίων και χρόνου. Οι οικονομικές δεσμεύσεις (συνολικά 59 το 1993,58 το 
1994 και 74 το 1995) ξεπερνούσαν κατά πολύ τις δυνατότητες της μονάδας τουρισμού, η οποία 
δε μπορούσε να τις ορίσει και ελέγξει κατά τρόπο ικανοποιητικό. Οι περισσότερες δράσεις 
ήταν πολύ μικρού σκέλους για να επιφέρουν αξιόλογα αποτελέσματα, παρόλο που πρέπει να 
αναφερθεί ότι μερικές από τις επιτυχείς μικρότερες δράσεις ήταν πολύ αποτελεσματικές σε 
σχέση με το κόστος τους. Το μέσο μέγεθος των δράσεων που αξιολογήσαμε ήταν 121,144 Ecu 
για το 1993, 117,030 Ecu για το 1994 και 127,015 Ecu για το 1995 (β. πίνακα 3.3) 
67 Οι περισσότερες δράσεις μπορούν να ταξινομηθούν σε δύο ομάδες. Από τη μια πλευρά είναι οι 
δράσεις που εκπληρούν πολιτικούς στόχους: αυτές οι δράσεις προωθούν τις "ευρωπαϊκές" 
ιδέες και τα ευρωπαϊκά δίκτυα και είναι συνήθως αξιοσημείωτες και υψηλών προδιαγραφών. 
Από την άλλη πλευρά έχουμε δράσεις εμπορικού ενδιαφέροντος μεγάλης βιωσιμότητας. Οι 
δύο αυτές ομάδες μπορούν να συνυπάρξουν σε ένα πρόγραμμα, όπως στο παράδειγμα της 
εργασίας "Routes to the roots" που έγινε το 1993 από το Πανεπιστήμιο του Ολντενμπουργκ. 
68 Κατά τη γνώμη μας η προώθηση των διεθνικών δικτύων δεν είναι στόχος, αλλά μέσο επίτευξης 
ενός στόχου. Σύμφωνα με το άρθρο 4 της απόφασης του Συμβουλίου, τα μέτρα που λαμβάνονται 
πρέπει να είναι αποτελεσματικά σε σχέση με το κόστος τους. Το πρόβλημα που εμφανίζεται 
εδώ, είναι ότι ορισμένοι πολιτικοί στόχοι, όπως για παράδειγμα η προώθηση διεθνικών 
δικτύων, θα μπορούσαν να πραγματοποιηθούν διαφορετικά με πολύ χαμηλότερο κόστος. 
Οπωσδήποτε δε χρειάζεται να καλύπτουν ή να αιτιολογηθούν στα πλαίσια κάποιου, συνήθως 
μη καινοτόμου, πρότυπου-σχεδίου. Ακολούθως παρατίθενται εναλλακτικές λύσεις για την 
προώθηση των διεθνικών δικτύων: η οργάνωση μιας "περιοδεύουσας έκθεσης", η οποία να 
γυρίζει την Ευρώπη με μια ευρωπαϊκή ατζέντα, κάνοντας μια ποιοτική παρουσίαση των 
ζητημάτων και των προκλήσεων της σημερινής Ευρώπης· η προώθηση των ευρωπαϊκών 
θεμάτων μέσω εταιρίας δημοσίων σχέσεων με συγκεκριμένα σημεία έμφασης και καθορισμένο 
προϋπολογισμό, συνεργασία με ήδη καθιερωμένες τράπεζες πληροφοριών με στόχο τη 
δημιουργία μιας εμπεδωμένης ευρωπαϊκής τράπεζας πληροφοριών, έκδοση ενημερωτικού 
φυλλαδίου κλπ. 
Μελέτες 
69 Ορισμένες από τις μελέτες που χορηγήθηκαν χειρίστηκαν θέματα μεγάλης σημασίας για τον 
τουριστικό τομέα. Ως επί το πλείστον οι μελέτες ήταν καλές, παρόλο που σε ορισμένες 
περιπτώσεις η επιλογή των θεμάτων (τουρισμός νέων, επιχείρηση και συνέδριο, διαχείριση 
εισοδημάτων) δεν ήταν ιδιαίτερα προσεκτική και δεν έλαβε υπόψη τις ήδη υπάρχουσες 
μελέτες. Γνωρίζουμε ότι τα θέματα προτάθηκαν και/ή εγκρίθηκαν από την επιτροπή 
διαχείρισης. Μελλοντικά θα'πρεπε η επιτροπή να κοιτάζει πιο λεπτομερώς το περιεχόμενο 
21 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text In English 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΜΕΡΟΣ^ΤΈΧΝΙΙ^^ 
των μελετών προς χορήγηση, συγκρίνοντας το με υπάρχουσες ή ήδη προγραμματισμένες 
μελέτες και λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες της βιομηχανίας του τουρισμού. 
70 Πα παράδειγμα, η αξία της μελέτης που αφορά τον τουρισμό επιχειρήσεων και συνεδρίων έχει 
μειωθεί από το γεγονός ότι ύπ'αρχουν ήδη μελέτες που εξετάζουν αυτό το θέμα. Παραδείγματα 
τέτοιων μελετών είναι: η μελέτη της Touche Ross με τίτλο "European Incentive Travel", η 
μελέτη της EIU (Economist Intelligence Unit) με θέμα τον τουρισμό σε συνδυασμό με 
σεμινάρια και συνέδρια του 1994 και η μελέτη της Maison de France "Tourisme de Congres", 
1993. 
71 Ένα άλλο παράδειγμα είναι η μελέτη με θέμα την διαχείρηση των εσόδων (μια από τις 
περιπτώσεις που μελετήσαμε). Σ1 αυτή τη μελέτη δε δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στις 
μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Η εργασία εξετάζει πολύ συγκεκριμένα τη χρήση ηλεκτρονικών 
υπολογιστών αλλά οι περισσότερες από αυτές τις επιχειρήσεις είναι πολύ μικρές για να έχουν 
το δικό τους ηλεκτρονικό σύστημα προκρατήσεων. Παρ' Όλα ταύτα χρησιμοποιούν τις δικές 
τους μεθόδους διαχείρισης των εσόδων, όπως όταν π.χ. "συμφωνούν" χαμηλότερες τιμές με τον 
πελάτη σε περιόδους εκτός τουριστικής αιχμής. Τα περισσότερα ξενοδοχεία και καταλύματα 
είναι ανεξάρτητες επιχειρήσεις με λίγα δωμάτια. Δεν έχουν τη δυνατότητα να αναπτύξουν 
στρατηγικές μάρκετιγκ και ούτε έχουν πρόσβαση σε ηλεκτρονικά συστήματα προκρατήσεων. 
Αυτές οι επιχειρήσεις μπορούν να βοηθηθούν με την ανάπτυξη κοινών στρατηγικών 
μάρκετιγκ, όπως για παράδειγμα στο πρόγραμμα Gites de France. 
72 Μερικά από τα προγράμματα και τις μελέτες είχαν σα στόχο τους τη δημιουργία πηγών 
αναφοράς ενδεχομένης σημασίας για την Κοινότητα. Τέτοια προγράμματα ήτα)/ η δημιουργία 
καταλόγου "Who's Who" με ονόματα προσωπικοτήτων και οργανισμών, η συγγραφή 
πολύγλωττου γλωσσάριου με τουριστικούς όρους και η δημιουργία τράπεζας πληροφοριών με 
πληροφορίες για προγράμματα επαγγελματικής απασχόλησης φοιτητών. Κανένα απ' αυτά τα 
προγράμματα δεν περιείχε αυτόματο σύστημα ανανέωσης των πληροφοριών (απαραίτητο μια 
και οι πληροφορίες χρειάζονται συχνή και συνήθως δαπανηρή ανανέωση) που θα εξασφάλιζε 
τη βιωσιμότητα τους στο μέλλον. Εκτός αυτού, προγράμματα αυτού του τύπου είναι ήδη 
διαθέσιμα στην αγορά. Γενικά κρίθηκαν ως μη βιώσιμα και μάλλον ανούσια. 
73 Οι οδηγοί με θέμα τη διευκόλυνση της πρόσβασης στον ευρωπαϊκό τουρισμό ατόμων που για 
λόγους υγείας αντιμετωπίζουν δυσχέρειες (ένας οδηγός για ανάπηρους και ένας για την 
τουριστική βιομηχανία) και η μελέτη "Older persons and mobility" ήταν εξαίρετα 
παραδείγματα δράσεων που απορρέουν από το σχέδιο, όσο από πλευράς περιεχομένου, τόσο 
και από πλευράς χαμηλού κόστους. Ο οδηγός για τυφλούς είναι κι αύτος έκτακτο παράδειγμα 
της συνεισφοράς του σχεδίου σε άτομα με αναπηρίες. 
ΠΡληΊνΊΊΚΡς Τ9νρι?μΦς, 
74 Η πλειοψηφία των πολιτιστικών στοιχείων του σχεδίου αφορούσαν την ανάπτυξη διεθνικών 
διαδρομών και οδών, βάσει διαφόρων μοτίβων. Μερικά απ' αυτά ήταν χαμηλού κόστους και 
επέφεραν ενδιαφέροντα αποτελέσματα. Παράλληλα όμως η βιωσιμότητα τους και ο αντίκτυπος 
που έχουν στη τουριστική ζήτηση είναι περιορισμένα. Μακροπρόθεσμα, τα σημαντικότερα 
αποτελέσματα αναμένονται από τη στενότερη συνεργασία των διαφόρων περιοχών. Αν η 
εξασφάλιση της βιωσιμότητας των οικονομικών προτερημάτων δεν συμπεριλαμβάνεται στα 
πλαίσια αυτής της δράσεως, θα πρέπει αυτό να γίνεται ξεκάθαρο. Η ανάγκη όμως της 
αποτελεσματικότητας από πλευράς κόστους παραμένει. 
75 Αν ο στενότερος σύνδεσμος μεταξύ των διαφόρων περιοχών είναι ο κύριος στόχος, αυτός 
μπορεί να επιτευχθεί με χαμηλότερο κόστος, π.χ με την οργάνωση συνεδρίων. Παρόλο που τα 
σχέδια για την ανάπτυξη νέων διαδρομών και οδών είναι ενδιαφέροντα, δεν αιτιολογείται η 
22 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text In English 
61 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΜΕΡΟΣ 3 - ΤΕΧΝΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ 
παρατήρηση δεν ισχύει για εργασίες που απευθύνονταν στις μη ευρωπαϊκές αγορές (όπως π.χ 
το πρόγραμμα "Routes to the roots" με στόχο την βορειοαμερικανική αγορά). Αναγνωρίζουμε 
όμως ότι και η ποικιλία των προορισμών των τουριστών είναι σημαντική. 
79 Παρατηρήσαμε επίσης ότι η έννοια της ύπαρξης πολιτιστικών διαδρομών και μονοπατιών που 
συνδέουν διάφορες περιοχές μεταξύ τους ήταν ήδη καθιερωμένη όταν έγινε το σχέδιο, και ως 
εκ τούτου η δημιουργία νέων διαδρομών είναι και θα έπρεπε να αξιολογηθεί ως περιθωριακής 
αξίας. Η μόνη καινοτομία των προγραμμάτων που χορηγήθηκαν από τη ΓΔ XXIII είναι ο 
διεθνικός τους χαρακτήρας. Η μακροχρόνια τους επίδραση είναι άγνωστη και χρειάζεται 
μελέτη. 
80 Τα πρότυπα-προγράμματα είναι, κατ' έννοια, δοκιμαστικά. Δεν δικαιολογείται η χορήγηση 
καινοτόμων και θεωρητικών προγραμμάτων έκτος αν έχει προηγηθεί αξιολόγηση τους από 
ανεξάρτητους ελεγκτές, κι αν τα πορίσματα της αξιολόγησης έχουν δημοσιευτεί και 
κυκλοφορήσει. Μόνο αν αυτή η αξιολόγηση του πρότυπου-προγράμματος είναι θετική, θα' 
πρεπε να εφαρμοστεί το πρόγραμμα και ακόμα και τότε, θα'πρεπε να ακολουθήσουν νέες 
αξιολογήσεις πριν παρθεί η τελική απόφαση. 
Κατάρτιση 
81 Τα προγράμματα εκπαίδευσης και κατάρτισης άγγιξαν πολλά και διάφορα θέματα, όπως π.χ την 
υποστήριξη δικτύων, τον ορισμό της εκπαιδευτικής ύλης και τον προσδιορισμό των 
επαγγελματικών προσόντων που απαιτεί ο τομέας. Από τα προγράμματα ανάπτυξης δικτύων, 
που υλοποιήθηκαν, αυτά που ήταν συμπληρωματικά σε άλλα, ήδη υπάρχοντα προγράμματα 
κρίθηκαν ως πολύ καλά, αλλά όλα τα νέα κρίθηκαν ως μη βιώσιμα και γενικά λιγότερο 
επιτυχή. 
82 Τα προγράμματα που έδωσαν έμφαση στις κοινές ανάγκες της εκπαιδευτικής ύλης - όπως το 
πρόγραμμα του Πανεπιστημίου του Ντοϋστο-Μπιλμπάο με θέμα την ανάπτυξη ύλης για την 
ενίσχυση της βιωσιμότητας του τουρισμού - είχαν πολλή επιτυχία. Λιγότερη επιτυχία είχαν 
προγράμματα που αφοσιώθηκαν στον προοσδιορισμό νέων επαγγελματικών κατηγοριών, όπως 
τα προγράμματα Club des Métropoles (1993), Greta du Golfe (1994) και Conzorcio Civita (1994). 
83 Έγιναν επίσης ορισμένα μεμονωμένα εκπαιδευτικά προγράμματα (π.χ στην Ανατολική και 
Κεντρική Ευρώπη), τα οποία ήταν μεν χρήσιμα αλλά δε μπορούσαν να τοποθετηθούν στα 
πλαίσια κάποιου θεσμού ή άλλου οργανωτικού σώματος και ως εκ τούτου δεν θεωρούνται 
βιώσιμα. Έστω κι αν είναι αποτελεσματικά ααπό μόνα τους θα' πρεπε να αποφευχθούν στο 
μέλλον εκτός αν βρεθεί τρόπος να εγγυηθεί η βιωσιμότητα τους. 
84 Τέτοιο παράδειγμα ήταν το πρόγραμμα του 1993 της L & R "Leisure in Bulgaria and Slovakia". 
To πρόγραμμα οργανώθηκε μεν καλά αλλά δεν περιείχε νέα στοιχεία και ούτε είχε αρκετή 
χρηματική υποστήριξη για να αναπτυχθεί περαιτέρω. Το πρόγραμμα Tourism Belarus των 
Frotsi du Limousin (1993) ήταν παρόμοιο αλλά με μικρότερο προϋπολογισμό. 
TçxvQAQYfa 
85 Τα τεχνικά πρότυπα-προγράμματα που πραγματοποιήθηκαν ήταν ή γενικής φύσεως όπως οι 
διαδικασίες ανταλλαγής πληροφοριών ή ειδικής φύσεως όπως η ανάπτυξη τεχνικών για την 
αντιμετώπιση συγκεκριμένων καταστάσεων. 
86 Ο διαχωρισμός μεταξύ γενικών και ειδικών προγραμμάτων συμπίπτει κάπως με το διαχωρισμό 
που γίνεται στη ΓΔ XXIII, όπου τα γενικά προγράμματα (όπως π.χ. CIRT, EDITIN, ΕΤΙ, 
23 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text In English 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΜΕΡΟΣ 3 - ΤΕΧΝΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ 
TIRS, όλα καλά προγράμματα) αναφέρονται ως "τεχνολογία" και ταξινομούνται ως "διεθνικές 
δράσεις". Μερικά από τα προγράμματα του πολιτιστικού τομέα βασίζουν τη λύση τους στη 
τεχνολογία. Απ'αυτά τα ειδικά προγράμματα μπορούμε να βγάλουμε πολλά συμπεράσματα για 
τις τεχνολογίες που τα διέπουν. Συγκεκριμένα παραδείγματα περιλαμβάνουν τη δημιουργία 
πολυμέσων τραπεζών πληροφοριών με πληροφορίες για τα διάφορα προϊόντα, όπως π.χ. το 
πρόγραμμα Odyssey των International Interactive Multimedia (1993) και τις πειραματικές 
μελέτες με θέμα τα φεστιβάλ μουσικής της Sygna (1994). 
87 Σε αντίθεση με τα πολιτιστικά προγράμματα που αναπτύχθηκαν, υπάρχουν ενδείξεις ότι τα πιό 
πολλά προγράμματα "γενικής" φύσης που χρηματοδοτήθηκαν από την Κοινότητα, θα είχαν 
χορηγηθεί εξωτερικά σε κάποιο στάδιο μια και αφορούν θέματα σημασίας για τη βιομηχανία 
όπως η παγκοσμιότητα των πληροφοριών και η πρόσβαση τους. Η χορήγηση της Κοινότητας 
λοιπόν υποστήριξε μεν την ανάπτυξη τέτοιων προγραμμάτων, αλλά δεν ήταν απαραίτητη. Ο 
πιο θετικός της αντίκτυπος είναι ότι έχει επιταχύνει την ανάπτυξη της ευνοϊκής για τον 
τουρισμό τεχνολογίας (π.χ το πρόγραμμα EDITIN του 1993). 
88 Τα πιο πολλά ειδικά προγράμματα που ήταν πλούσια σε τεχνολογία περιστράφηκαν γύρω από 
διεθνικές τράπεζες πληροφοριών, πολλές φορές με πολυμέσα. Παρόλο που έδιναν έμφαση σε 
διαφορετικά θέματα, σε πολλές περιπτώσεις χρησιμοποιούσαν τις ίδιες τεχνικές και το ίδιο 
λογισμικό. Απ' αύτη την άποψη η κύρια τους καινοτομία ήταν ο διεθνικός τους χαρακτήρας και 
το γεγονός ότι πρωτοπόρησαν στη χρήση νέων τεχνολογιών σε περιοχές όπως η παροχή 
πληροφοριών, που προηγούμενα ήταν διαθέσιμες μόνο σε χαρτί, όπως τουριστικοί οδηγοί ή 
χάρτες. ; 
89 Αυτά τα προγράμματα δε στέφθηκαν με ιδιαίτερη επιτυχία μια και η βιωσιμότητα τους, από 
τεχνολογικής και εμπορικής πλευράς, είναι αμφίβολη όταν πάψουν να ενισχύονται οικονομικά 
από την Κοινότητα. Τα προγράμματα αυτά φαίνεται να σχεδιάστηκαν με σκοπό τη χρηματική 
χορήγηση παρά τη λύση οποιουδήποτε προβλήματος. 
90 Τα προγράμματα Odyssey (International Interactive Multimedia), Turinform (EPTIS, 1993) και 
Fenici Route (Consorzio Civita, 1993) είναι πολύ παρόμοια όσον αφορά στην τεχνολογία που 
χρησιμοποίησαν (πολυμέσα,. CD Rom) και στο θέμα τους που είναι η παρουσίαση πόλεων. 
Και τα τρία επέλεξαν διασκορπισμένες μεταξύ τους περιοχές και κανένα δεν είχε 
εμπορικότητα ή βιωσιμότητα. Δίνουν την εντύπωση ότι σχεδιάστηκαν σε ανταπόκριση των 
διαθέσιμων χορηγήσεων. Αυτά τα προγράμματα αποτελούν παραδείγματα προς αποφυγή. 
91 Τα πιο πάνω προγράμματα υστερούν σε σχέση με το πρόγραμμα Infonet (TIRS, 1993), το οποίο 
βασίστηκε σε ένα πιο λογικό συνδυασμό γεωγραφικών περιοχών (το Σααρλαντ στη Γερμανία 
και τη Λωραίνη στη Γαλλία) και έχει κοινά σημεία με υπάρχουσες τράπεζες πληροφοριών, 
κάτι που εξασφαλίζει τη βιωσιμότητα του. 
92 Τα περισσότερα προγράμματα δεν σχεδιάστηκαν προνοώντας για τη μελλοντική τους 
βιωσιμότητα. Οι τράπεζες πληροφοριών του τουρισμού χρειάζονται συνεχή ενημέρωση. Είναι 
σημαντικό λοιπόν να διαθέτουν όλα τα απαραίτητα μέσα επίτευξης της: διοικητικά, οικονομικά 
και τεχνικά. 
93 Αυτά τα προβλήματα, όπως και το θέμα της εμπορικότητας του προϊόντος δεν εξετάστηκαν 
ικανοποιητικά. Ως αποτέλεσμα, πολλά από τα ενδιαφέροντα προγράμματα που υλοποιήθηκαν 
δεν είναι βιώσιμα και δε μπορούν να συνεισφέρουν στην ανάπτυξη του τουρισμού. 
94 Μερικά από τα τεχνικά προγράμματα ήταν εμπειρικές μελέτες για προγράμματα που σε 
μερικές περιπτώσεις είχαν σκοπό την εκπλήρωση κάποιου μακροπρόθεσμου στόχου (π.χ. 
Sygna, νέες τεχνολογίες στον πολιτιστικό τουρισμό). Τα αποτελέσματα τους ήταν μεν 
24 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text in English 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΜΕΡΟΣ 3 -ΤΕΧΝΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ 
ενδιαφέροντα, τίθενται όμως ερωτήματα όσον αφορά στην ιδιοκτησία τους (ειδικά όταν 
πρόκειται για προγράμματα ανάμεικτης χρηματοδότησης) και το απόρρητο. Άλλο ένα τέτοιο 
παράδειγμα είναι η μελέτη Eurolodging project της AGTE (1993). 
95 Ένα θέμα στο οποίο δεν έγινε καμμία αναφορά είναι η σημασία της τεχνολογίας για τις 
μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Η τεχνολογία τους προσφέρει ανοίγματα από τη μία πλευρά και τις 
περιορίζει από την άλλη. Μερικές εργασίες δεν έλαβαν καθόλου υπόψη τους τις ανάγκες των 
προμηθευτών, αλλά συγκεντρώθηκαν πιο πολύ στη χρήση τεχνολογίας από τα ταξιδιωτικά 
πρακτορεία. Στα ξενοδοχεία δεν έγινε καμμία αναφορά. Θα έλεγε κανείς ότι το ίντερνετ με το 
χαμηλό του κόστος θα ήταν χρήσιμο στις MME, όμως ούτε αυτό το θέμα δεν εξετάστηκε στα 
πλαίσια των προγραμμάτων. Το πρόγραμμα Eurogites (1993) αποτελεί ένα καλό παράδειγμα 
προγράμματος που απευθύνεται στις ανάγκες των μικρομεσαίων (Bed & Breakfast and rural 
accomodation). 
96 Υπόψη μας τέθηκε επίσης το γεγονός ότι και άλλες διευθύνσεις της Επιτροπής χρηματοδοτούν 
τεχνολογίες για τις ανάγκες του τουρισμού (π.χ. SAM) αλλά δε φαίνεται να λήφθηκαν καθόλου 
υπόψη ώστε να εξακριβωθεί η αλληλουχία, συμπληρωματικότητα ή ανταγωνιστικότητα τους 
σε σχέση με τα προγράμματα της ΓΔ XXIII πριν αυτά χρηματοδοτηθούν. 
Αρά?^ς π?ν άρχισαν το 1995 
97 Ακολούθως αναφέρονται ορισμένες από τις δράσεις του προγράμματος για το έτος 1995. 
98 Οι στατιστικές αποτελούν ένα μεγάλο μέρος του προγράμματος του 1995. Στατιστικές 
αναφέρονται εδώ σε σχέση με συμβόλαο με μεγάλες εταιρίες (π.χ. Gruppo Clas) και σε σχέση 
με τη συνεργασία με τα κρατικά κέντρα στατιστικής και την τυποποίηση τους. 
99 Το πρότυπο-πρόγράμμα "Heritage trails" (CTA) παρουσιάζει αρκετό ενδιαφέρον. Ελπίζουμε ότι 
θα ληφθεί υπόψη το θέμα της βιωσιμότητας κατά το σχεδιασμό του και ότι θα το ακολουθήσει 
αξιολόγηση. Κατά την αξιολόγηση πρέπει να ληφθούν υπόψη τα προηγούμενα προγράμματα 
(1993 κα 1994) και να γίνουν συμπεράσματα. 
100 Ένα άλλο αξιοσημείωτο πρόγραμμα έγινε με θέμα την Κύπρο. Ο στόχος του είναι η ανάπτυξη 
πολιτιστικού και εξειδικευμένου τουρισμού με έμφαση στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Άλλο 
πρόγραμμα μη ενδοκοινοτικό είναι το πρόγραμμα που εξετάζει τη θερμικότητα στην 
Ανατολική και Κεντρική Ευρώπη και το μεσογειακό χώρο. "Η ανταλλαγή γνωμών" που 
τονίστηκε σ'αυτό είναι σημαντικός παράγοντας. Το πρόγραμμα θα πρέπει να συνοδευτεί από 
επίσημη μελέτη των παραγόντων της αγοράς (ζήτηση και προσφορά σε ευρωπαϊκό επίπεδο), 
όπως και ακριβή περιγραφή των θερμαντικών εγκαταστάσεων προς μελέτη και των 
μελλοντικών προοπτικών βιωσιμότητας του προγράμματος στην αγορά. 
101 Το δίκτυο τουρισμού και περιβάλλοντος (EcoNett) του οποίου ο εργολάβος είναι η WTTC 
είναι εκτεταμένου προϋπολογισμού (Ecu 631 000) και οι πιθανότητες επιτυχίας του αυξάνονται 
από το γεγονός ότι έχει την υποστήριξη της βιομηχανίας. Αυτό το πρόγραμμα είναι υψηλών 
προδιαγραφών και έχει καλές προοπτικές βιωσιμότητας. Σ' αυτό το στάδιο είναι δύσκολο να 
ειπωθεί αν το EcoNett θα είναι πρακτικό και προσιτό σε όλους (μικρά ξενοδοχεία, εστιατόρια, 
αξιοθέατα) και όχι μόνο στους μεγάλους πολυεθνικούς οργανισμούς. 
102 Το πρόγραμμα του 1995 μελετά Kat άλλα σημαντικά θέματα όπως η διαχείρηση συγκοινωνιών 
(αεροδρόμιο της Πάλμα ντε Μαγιόρκα) και επισκεπτών.Στα πλαίσια του θέματος της 
διαχείρισης των επισκεπτών, η έρευνα που θα πραγματοποιηθεί από την Εταιρία Τουρισμού 
"Demonstrations of the potential for voluntary financial schemes within Europe" απευθύνει το 
25 ΤΕΛΙΚΉ ΕΚΘΕΣΗ - E2.0 
Original Text in English 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΜΕΡΟΣ3^ΝΞΧΝΙΚΗΑΞΙΟΛ^ 
Παρόλο που είναι πολύ νωρίς ακόμα για να γίνουν προβλέψεις, τα προγράμματα "Mantova 
Ticket Tour" και "HELLO Tourism" δεν υπόσχονται ιδιαίτερα αποτελέσματα. Είμαστε της 
γνώμης ότι θα έπρεπε να είχε γίνει καλύτερη τεχνική και εμπορική αξιολόγηση των ήδη 
υπαρχόντων προγραμμάτων αυτού του τύπου (π.χ στη Γερμανία, Βόρεια Ιταλία και Αυστρία) 
προτού συνεχιστεί αυτή η γραμμή προσέγγισης. 
Άλλες δράσεις πού υλοποιήθηκαν στα πλαίσια του σχεδίου. 
103 Οι δράσεις που έχουν υλοποιηθεί στα πλαίσια του σχεδίου περιγράφονται με λεπτομέρεια σε 
αναφορές της Γενικής Διεύθυνσης XXIII προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. 
104 Η Μονάδα Τουρισμού προετοίμασε δύο "οριζόντιες αναφορές" στα κοινοτικά μέτρα υπέρ του 
τουρισμού κατά τα έτη 1994 και 1995. Είναι περιεκτικά και κατατοπιστικά. Η αναφορά του 
1994 είναι κατ'εξοχή περιγραφική και δεν περιλαμβάνει καμμία αξιολόγηση των κοινοτικών 
μέτρων. Η αναφορά του 1995 (στο στάδιο σχεδιαγράμματος την εποχή της αξιολόγησης) 
προσπαθεί να αποφύγει αυτή την ανεπάρκεια. 
105 Ο πίνακας 3.4 δείχνει περιληπτικά τα πορίσματα (αξιολόγηση και διδάγματα) της αξιολόγησης 
που έγινε βάσει τριών κυρίων θεματικών: 
α Η ανάπτυξη κοινοτικών στατιστικών τουρισμού. 
β Η διαδικασία επιλογής (βασισμένη στα προγράμματα υπέρ του περιβάλλοντος γενικά 
και στο πρόγραμμα του Παγκοσμίου Συμβουλίου Ταξιδιών και Τουρισμού "European 
Community network for environment travel & tourism" ειδικότερα) 
γ Ο εσωτερικός συντονισμός μεταξύ της μονάδας τουρισμού και των άλλων γενικών 
δευθύνσεων (σε σχέση με την πρεοετοιμασία της "οριζόντιας αναφοράς") 
106 Ακολούθως περιγράφουμε τις πιο αξιόλογες και πιο καλά συντονισμένες από τη ΓΔ XXIII 
επιτεύξεις των κοινοτικών στατιστικών. 
107 Για τη δημιουργία προγράμματος κοινοτικών στατιστικών για τον τουρισμό, η ΓΔ XXIII 
συνεργάστηκε από την αρχή με τους κύριους στατιστικούς οραγανισμούς σε επίπεδο κράτους 
(κρατικές στατιστικές σρχές) και Κοινότητας (Ευρωστατ). Σε επίπεδο κράτους οι στατιστικές 
καταπιάνονται εν μέρει με θέματα που αφορούν ειδικές κρατικές ανάγκες και τα οποία 
αποτελούν μακροχρόνιες και μεγάλες επενδύσεις και με θέματα που είναι καθαρά 
ενδοκρατικού ενδιαφέροντος και απορρέουν από τη γεωγραφική τους θέση. Για παράδειγμα, οι 
στατιστικές της Ιρλανδίας και του Ηνωμένου Βασιλείου δείχνουν ότι η συγκέντρωση 
πληροφοριών που αφορούν τη ζήτηση είναι πιό εύκολη σε περιοχές απεσπασμένες από την 
ηπειρωτική Ευρώπη, ενώ η ηπειρωτική Ευρώπη φαίνεται να βασίζει τις στατιστικές της στον 
τομέα της προσφοράς. 
108 Η συγκέντρωση πληροφοριών για τον τομέα του τουρισμού αποτελεί σημαντική αλλά και 
δαπανηρή διαδικασία. Κρίνουμε ότι η προσέγγιση του θέματος από τη ΓΔ XXIII ακολούθως 
των διαβουλεύσεων της με τις εθνικές κυβερνήσεις και τη στατιστική υπηρεσία της 
Κοινότητας (EUROSTAT), ήταν πολύ ικανοποιητική αναλόγως των συνθηκών. 
109 Ο σκοπός της προσέγγισης αυτής ήταν να αποφασιστεί γύρω από ποιο πυρήνα θα βασιστεί η 
συγκέντρωση πληροφοριών. Βάσει αυτού του κεντρικού πυρήνα, έχουν οριστεί και άλλες 
σχετικές μεν, αλλά προαιρετικές δέσμες πληροφοριών κοινού ορισμού, έτσι ώστε να 
εξασφαλίζεται η δυνατότητα σύγκρισης τους. 
26 ΤΕΛΙΚΉ ΕΚΘΕΣΗ - E2.0 
Original Text In English 
R 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
MEPO£3-TEXNIJ2JA=IOAO^^ 
110 Ο βασικός συντονισμός έγινε από τη ΓΔ XXIII, η προσέγγιση όμως ήταν τριμερής (ΓΔ XXIII, 
EUROSTAT, εθνικές κυβερνήσεις) και, έχοντας υπόψη την πρόκληση που παρίστανε η λήψη 
μιας τέτοιας κοινής απόφασης από τόσες πολλές χώρες, τα αποτελέσματα ήταν πολύ 
εντυπωσιακά. Πρόσφατα λήφθηκε η τελική απόφαση που αφορά τη συγκέντρωση των 
στατιστικών πληροφοριών (23/11/95 με ισχύ από το τέλος του 1996) και έχουν αρχίσει οι 
χορηγήσεις στις διάφορες κυβερνήσεις για την τυποποίηση όλων των υπαρχόντων 
στατιστικών συστημάτων, στα πλαίσια του σχεδίου δράσεων. Η τριετής (1995-97) αυτή 
επένδυση θα στοιχίσει συνολικά 4.5 MECU. 
111 Στη διαδικασία επιλογής και ορισμού συγκεκριμένων δέσμων πληροφοριών που να 
ανταποκρίνονται στα μεθοδολογικά προβλήματα και τις ειδικές συνθήκες που διέπουν την 
κάθε χώρα, συμμετείχαν και εξωτερικοί εμπειρογνώμονες, τους οποίους επέλεξε η 
EUROSTAT σαν τρίτους . Η βοήθεια ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων ζητήθηκε και για την 
επιλογή του καλύτερου τρόπου κυκλοφορίας δημοσιευμάτων όπως η Στατιστική Επετηρίδα και 
το δημοσίευμα "Τουρισμός στην Ευρώπη". Η τελευταία έκδοση αυτού του έξοχου 
δημοσιεύματος εμφανίστηκε το 1995 ενώ προγραμματίζεται η ετήσια του έκδοση στο μέλλον. 
27 ΤΕΛΙΚΉ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text In English 
[Λ 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΜΕΡΟΣ 3 - ΤΕΧΝΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ 
Πίνακα€ 3.4 Ποοίσυατα παοατηοήσεων jcase studlesïïMéooc Β) 
Περιγραφή δράσης Αξιολόγηση και κύρια διδάγματα 
Θέμα 1 : Προτερήματα/Επιτυχίες - Γενικά τα αποτελέσματα είναι καλά και η 
Ανάπτυξη κοινοτικών προσέγγιση σωστή. Ιδιαίτερα καλή ήταν η απόφαση συνεργασίας με 
στατιστικών υπέρ του τουρισμού, άλλους οργανισμούς (ΟΕΣΑ, ΠΟΕ, EUROSTAT, και κρατικές 
στατιστικές αρχές) προς αποφυγή διπλασιασμού των προσπαθειών και για 
τον προσδιορισμό του πυρήνα των στατιστικών πληροφοριών και της 
μεθοδολογίας. Στενή συνεργασία με καθιερωμένες στατιστικές αρχές: 
EUROSTAT σε επίπεδο Κοινότητας και κρατικές στατιστικές αρχές σε 
επίπεδο κράτους. 
Αδυναμίες - Οι μέθοδοι εκτέλεσης των εργασιών (Ευρωστάτ, κρατικές 
στατιστικές αρχές) είναι αργές και γραφειοκρατικές: μερικοί από τους 
ερωτηθέντες είναι της γνώμης ότι η Διεύθυνση έχει περιοριστεί στο 
"χαμηλότερο κοινό παρανομαστή"- μερικές περιοχές δεν έχουν τύχει 
ικανοποιητικής κάλυψης, όπως ο τουρισμός στην Ευρώπη από μακρινές 
χώρες και το θέμα της ζήτησης γενικά ποιος ο λόγος γι'αυτό: έλλειψη 
φιλοδοξίας, υπερβολικά συντηριτική προσέγγιση; Αναγνωρίζεται όμως η 
ανάγκη της μετριότητας και μέριμνας' πολιτικοί παράγοντες επιβραδύνουν 
τη διαδικασία. 
Ι 
Διδάγματα - Πρέπει να υπάρχει "πυρήνας" στις προσπάθειες της ΓΔ 
XXIII βασισμένος σε: υπάρχουσες ανάγκες, ζητήσεις στη βιομηχανία, 
ομοφωνία μεταξύ κρατών και τουριστικών στελεχών. Επίμαχο είναι το 
θέμα της συνεργασίας με ιδιωτικές στατιστικές εταιρίες: υποστηρικτές της 
είναι οργανισμοί που αντιπροσωπεύουν τον ιδιωτικό τομέα, 
αμφισβητούμενη éivat από στελέχη των διεθνών δημοσίων οργανισμών: 
Κοινή συνέναιση υπάρχει στο θέμα της στενότερης συνεργασίας μεταξύ 
ιδιωτικού/δημόσιου τομέα ειδικά όσον αφορά στις στατιστικές ζήτησης. 
Θέμα 2: Διαδικασία επιλογής Προτερήματα/Επιτυχίες - Η ανάπτυξη του δικτύου θα ενισχυθεί από την 
(βασισμένη στα προγράμματα Κοινότητα για τρία χρόνια. Ανάδοχος είναι μεγάλο διεθνές σώμα με καλές 
του 1995 υπέρ του εμπορικές διασυνδέσεις και πολιτική ισχύ. Το συμβόλαιο περιέχει 
περιβάλλοντος) λεπτομερείς σχετικά με: αναμενόμενη απόδοση, πρόοδο και ετήσιες 
εκθέσεις προβλεπόμενη έκδοση ετήσιας κατάστασης του ενεργητικού 
συνεργασία με τις γενικές διευθύνσεις XI και XII και την τουριστική 
βιομηχανία. 
Αδυναμίε€ - Πώς θα επιτευχθεί η τακτική ανανέωση των πληροφοριών; 
Πώς θα υποκινηθούν οι προμηθευτές πληροφοριών για να στείλουν τις 
πληροφορίες; Τι ακριβώς υπονοεί η έννοια "τουρισμός και περιβάλλον"; 
Διδάγματα - Απαιτείται η ανάπτυξη μηχανισμών προς ανανέωση των 
πληροφοριών. 
28 ΤΕΛΙΚΉ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text In English 
έή-
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΜΕΡΟΣ 3-ΤΕΧΝΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ 
Θέμα 3: 
Εσωτερικός συντονισμός της 
Μονάδας Τουρισμού Προτερήματα/Επιτυγίες - Συνειδητοποίηση της αξίας του συντονισμού με 
άλλα τμήματα της Κοινότητας: η ομάδα Inter Service Group (ISG) 
συνεδριάζει συχνά. Η ΓΔ XXIII είναι "καλός συντονιστής" των εργασιών. 
Καλές διμερείς σχέσεις. "Μόνιμη ανταλλαγή πληροφοριών" μεταξύ των 
τμημάτων εποικοδομητικές διαβουλεύσεις για την "Πράσινη βίβλο", καλή 
συνεργασία με τη ΓΔ V σχετικά με το θέμα της "Ήλιος'. Οι γενικοί 
διευθυντές των ΓΔ V και ΓΔ XXIII θα γράφουν την εισαγωγή 
δημοσιευμάτων από κοινού. 
Αδυναμίες - Οι συμμετάσγοντες στην ISG δεν ήταν καλά 
προετοιμασμένοι αλλά η κατάσταση βελτιώνεται. Συχνή αλλαγή 
αντιπροσώπων των γενικών διευθύνσεων. Προσωπικό της ΓΔ XXIII 
δουλεύει υπερβολικές ώρες και "δεν τα βγάζει πέρα". 
Διδάγματα - Καλύτερη προετοιμασία για την ISG (η ΓΔ XXIII κυκλοφορεί 
την αντζέντα δέκα μέρες πριν τη συνάντηση): παρουσιάζεται περισσότερο 
ενδιαφέρον στις συζητήσεις όταν οι συμμετάσχοντες κατέχουν το θέμα. 
Προτεινόμενη διαδικασία από κάποιο ερωτηθέντα: 1) κυκλοφορία 
πληροφοριών από τη ΓΔ XXIII, 2) συζήτηση της προόδου στα διάφορα 
τμήματα 3) Σχόλια και απαντήσεις: Η μονάδα χρειάζεται περισσότερους 
επαγγελματίες από το χώρο του τουρισμού για να εξασφαλίσει 
συντονιστικό ρόλο στην Κοινότητα. Πρέπει να υπάρχει μόνιμος 
ανταποκριτής/αντιπρόσωπος ώστε να εξασφαλίζεται η σωστή συνέχιση 
των εργασιών. 
29 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text In English 
1 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΜΕΡΟΣ4-ΔΙΟΙ»222ΚΕΣ^ 
ΜΕΡΟΣ 4 - ΔΙΟΙΚΗΉΚΕΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΠΤΥΧΕΣ 
4,1 • ΠΕΡΙΥΡΑφή TOY $i?M9?Tn?£WY ΦΊοίΚηΡΤίς ΚΑΙ SlgXCfPIPTK 
112 Οι διοικητικές διευθετήσεις, οι οικονομικοί πόροι και οι δραστηριότητες που υλοποιήθηκαν 
στα πλαίσια του σχεδίου περιγράφονται με λεπτομέρεια στις "οριζόντιες" αναφορές του 1994 
και 1995 της ΓΔ XXIII προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Σ' αυτό το μέρος 
γίνεται μια γενική περιγραφή των διευθετήσεων και ακολουθεί η αξιολόγηση μας. 
Επιτροπή διαχείρισης, συμβουλευτική και γνωμοδοτική επιτροπή. 
113 Η Επιτροπή επικουρειται όσον αφορά την εφαρμογή του σχεδίου δράσεων από μία επιτροπή 
διαχείρισης, την οποία αποτελούν αντιπρόσωποι των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης 
(Απόφαση του Συμβουλίου της 13ης Ιουλίου). Τον Ιανουάριο του 1994 η επιτροπή άρχισε να 
περιλαμβάνει και μέλη του ευρύτερου Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου , ενώ τον Ιανουάριο 
του 1995 συμπεριέλαβε και μέλη από το Λιχτενχτεϊν. Στα πλαίσια των τριών ετών η επιτροπή 
συνεδρίασε συνολικά εννιά φορές, δύο φορές το 1993, τεσσερεις φορές το 1994 και τρείς 
φορές το 1995. 
114 Η απόφαση του Συμβουλίου της 22ας Δεκεμβρίου, 1986 όρισε τη δημιουργία μιας 
συμβουλευτικής επιτροπής υπό την αιγίδα της Επιτροπής, της οποίας τα μέλη καθορίζονται 
από το κάθε κράτος μέλος. Το καθήκον αυτής τής επιτροπής είναι η διευκόλυνση της 
ανταλλαγής πληροφοριών, συμβουλών και συνεργασίας στον τομέα του τουρισμού και 
ειδικότερα της προμήθειας υπηρεσιών για τουρίστες. Η επιτροπή συναντήθηκε τέσσερεις 
φορές το 1994 και τρείς φορές το 1995. Δε συναντήθηκε το 1995. 
115 Επίσης πριν από την εισαγωγή του σχεδίου, η Επιτροπή αποφάσισε τη δημιουργία 
γνωμοδοτικής επιτροπής, της οποίας τα μέλη είναι αντιπρόσωποι των διαφόρεων τομέων της 
βιομηχανίας. Η γνωμοδοτική επιτροπή δεν έχει καμμία νομική βάση και η μόνη της αποστολή 
είναι η ανάπτυξη διαλόγου με τη βιομηχανία. Κατά τη διάρκεια της εφαρμογής του σχεδίου, η 
γνωμοδοτική επιτροπή συνεδρίασε πέντε φορές, μία το 1993, δύο το 1994 και δύο το 1995. 
Προσωπικό 
116 Ο αριθμός του προσωπικού (μονίμου και προσωρινού, όλων των κλιμάκων και βαθμίδων εκτός 
των stagiaires) στη μονάδα τουρισμού ήταν 17 το 1993 (11 στην κλίμακα Α, ένα κλίμακας Β και 
πέντε κλίμακας Γ). 14 το 1994 ( 11 στην κλίμακα Α, ένα κλίμακας Β και δύο κλίμακας Γ) και 16 
το 1995 (11 στην κλίμακα Α, ένα κλίμακας Β και τέσσερα στην κλίμακα Γ)(κατάσταστ\ 1ης 
Ιανουαρίου). Στο τέλος του 1995 ο αριθμός του προσωπικού αυξήθηκε στους 17(13 στην 
κλίμακα Α, ένα κλίμακας Β και τρία κλίμακας Γ)· (Στην κλίμακα Α ανήκουν τα διοικητικά 
μέλη, στην κλίμακα Β οι βοηθοί και στην κλίμακα Γ το υπόλοιπο προσωπικό). 
117 Συνολικά 29 stagiaires εργοδοτήθηκαν για περιόδους τριών, ή ακόμα συχνότερα πέντε μηνών. 
118 Το 1994 ο διευθυντής της μονάδας μετατέθηκε και ακολούθως απολύθηκε από τις υπηρεσίες 
της Επιτροπής μετά από παραπομπή σε πειθαρχικό. Ο αναπληρωτής διευθυντής τέθηκε σε 
διαθεσιμότητα το 1994 και ακολούθως απολύθηκε. 
30 ΤΕΛΙΚΉ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text In English 
^1 ί 
Τ ' 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΜΕΡΟΣ4-ΔΙΟΙΙ221ΚΕΣΚΑΙ^^ 
119 Συνολικά 36 άτομα εργοδοτήθηκαν από τη Μονάδα κατά την περίοδο 1993-95. Μόνο έξι απ' 
αυτά εργάστηκαν στη Μονάδα κατά τη διάρκεια ολόκληρης της τριετούς περιόδου. Αυτό 
αντιπροσωπεύει κίνηση προσωπικού 86%. 
120 Η αναλογία του μονίμου προσωπικού προς το συνολικό προσωπικό (με εξαίρεση των stagiaires) 
ήταν 5:17 στην αρχή του σχεδίου και αυξήθηκε σημαντικά σε 11:15 πριν το τέλος του 1995. 
121 Από τα 36 μέλη του προσωπικού μόνο δέκα (28%) θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως "ειδήμονες 
του τουρισμού" (αποκαλούμε ειδήμονες άτομα που εργάστηκαν στο Υπουργείο Τουρισμού ή 
παρόμοιο σώμα, που εργάστηκαν στη βιομηχανία του τουρισμού ή κατέχουν πτυχίο σ' αυτό τον 
τομέα). Μερικά άλλα άτομα είχαν αποκτήσει πρακτική πείρα στο επάγγελμα. 
Εφαρμογή μηχανισμών και διοικητικές διαδικασίες 
122 Το σχέδιο εφαρμόστηκε βάσει τριών εργασιακών προγραμμάτων ετησίως. Για το 1993 
ορίστηκε ένα "χρονοδιάγραμμα προτεραιοτήτων" στο ίδιο το σχέδιο. 
123 Οι προτεραιότητες για τα έτη 1994 και 1995 αποφασίστηκαν από τη ΓΔ XXIII και εγκρίθηκαν 
από την επιτροπή διαχείρισης. 
124 Οι χρηματοδοτήσεις έγιναν βάσει πέντε μεθόδων: 
α Προκύρηξη ανοικτών προσφορών (με δημοσίευση στην Επίσημη Εφημερίδα) για 
δράσεις πλήρους χρηματοδότησης (100%). Συνολικά 15 προγράμματα 
χρηματοδοτήθηκαν μέσω αυτής της οδού (7 το 1993, 4 το 1994 και 4 το 1995) και το 
συνολικό τους κόστος ήταν Ecu 3.68 εκατομμυρίων. 
β Προκύρηξη ανοικτών προτάσεων (με δημοσίευση στην Επίσημη Εφημερίδα) για 
δράσεις ανάμεικτης χρηματοδότησης (μέχρι και 60%). Συνολικά 74 δράσεις 
χρηματοδοτήθηκαν από μεικτούς πόρους (35 το 1993, 23 το 1994 και 16 το 1995), ολικού 
ποσού Ecu 8.45 εκατομμυρίων. 
γ Σύνολο 25 από τα προγράμματα ανάμεικτης χρηματοδότησης χορηγήθηκαν από την 
επιτροπή χορηγήσεων της ΓΔ XXIII, δηλαδή χωρίς συναγωνιστική διαδικασία (14 το 
1993, 7 το 1994 και 4 το 1995), ολικό ποσό Ecu 1.43 εκατομμυρίων. 
δ Συνολικά 73 άμεσα συμβόλαια, από τα οποία τα 43 ήταν για την ανάπτυξη κοινοτικών 
στατιστικών (2 το 1993, 20 το 1994 και 51 το 1995) και τα οποία αντιπροσώπευαν ποσό 
Ecu 5.95 εκατομμυρίων. Ποσοστό 84% των συμβολαίων κλείστηκαν νε κράτη μέλη. 
ε Σε πέντε περιπτώσεις χρησιμοποιήθηκαν περιορισμένες διαδικασίες επιλογής (δύο 
πρότυπα-προγράμματα και τρείς συνεδριάσεις), συνολικού ποσού Ecu 251000. 
4,3 - ΑξΙΡλΦνηση των |σχ.νΦΥΤωγ συνθηκών 
125 Η αξιολόγηση μας βασίζεται σε μία επί τόπου ανάλυση των διαδικασιών και σε στατιστικές 
προσωπικού, όπως επίσης και στις αποδείξεις που συγκεντρώθηκαν από τις περιπτώσεις που 
μελετήθηκαν (case studies) και τα ντοσιέ των προγραμμάτων. Λήφθηκαν επίσης υπόψη τα 
αποτελέσματα των συνεντεύξεων με το προσωπικό της Μονάδας Τουρισμού, τα μέλη της 
επιτροπής διαχείρισης και της συμβουλευτικής επιτροπής. Μελετήσαμε επίσης τα πρακτικά 
των περισσότερων συνεδριάσεων αυτών των επιτροπών. 
31 ΤΕΛΙΚΉ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text in English 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΜΕΡΟΣ^ΔΙΟΗΟίΤΙΚΒΕ^ 
Σχέσεις με εξωτερικά σώματα 
126 Οι διασυνδέσεις με το τουριστικό επάγγελμα δεν ήταν πολύ στενές. Οι κύριες μη κυβερνητικές 
σχέσεις ήταν με οργανισμούς και ομάδες πιέσεως διαφόρων ειδών και με σύμβουλους. 
127 Η Μονάδα δε φαίνεται να έχει καμμιά ξεκάθαρη και πρακτική εικόνα της σημερινής της 
"θέσης στην αγορά" vis a vis σε ανταγωνιστικές ή συμπληρωματικές υπηρεσίες όπως; Κρατικά 
γραφεία τουρισμού (NTOs), διεθνείς οργανισμοί μεγάλης εμβέλειας (όπως ETC, ΙΑΤΑ, ΠΣΤΤ 
(WTTC), ΠΟΕ) και εσωτερικούς ανταγωνιστικούς και συμπληρωματικούς προμηθευτές 
υπηρεσιών όπως ΓΔ Ι, ΓΔ VIII και άλλες κοινοτικές διευθύνσεις. 
Διοικητικές διευθετήσεις και διαδικασίες 
128 Οι διοικητικές διευθετήσεις και διαδικασίες δεν ήταν πολύ καλές στις αρχές της περιόδου 
εφαρμογής του σχεδίου αλλά βελτιώθηκαν σημαντικά κατά την περίοδο μεταξύ 1994 και 1995. 
129 Τα μέλη του προσωπικού είναι φανερά πολύ αφοσιωμένα στη δουλειά τους και εργατικά. Ο 
φόρτος της εργασίας είναι πολύ μεγάλος και συμπεριλαμβάνει γραφειακά καθήκοντα, των 
οποίων η λογική και αποτελεσματικότητα είναι αμφίβολες μερικές φορές. Η ισορροπία μεταξύ 
ποιοτικής δουλειάς (προετοιμασία προγραμμάτων, επί τόπου επισκέψεις, επαφές με τους 
αναδόχους) και γραφειακών καθηκόντων είναι απρόσφορη. 
130 Οι γραμμές επικοινωνίας στη ΓΔ'ΧΧΠΙ είναι μακροχρόνιες, γραφειοκρατικές και αργές και το ; 
ίδιο ισχύει για τη διαδικασία αποφάσεων. ) 
131 Το ηθικό του προσωπικού είναι πολύ χαμηλό και τα μέλη του δείχνουν αξιοθαύμαστη αντοχή. 
Το χαμηλό ηθικό εξηγείται εν μέρει από τους προαναφερθέντες παράγοντες (γραφειακός 
φόρτος, αργή επικοινωνία κλπ) αλλά επίσης και από τις κατηγορίες εναντίον του ανώτερου 
προσωπικού της Μονάδας, οι οποίες έχουν βλάψει τη φήμη και το όνομα του τμήματος. 
132 Παρατηρήσαμε ότι εκτελείται πολλή γραφειακή δουλειά στη Μονάδα. Υπολογίζεται ότι 
λαμβάνονται συνολικά 100 εξωτερικές επιστολές κάθε βδομάδα. Το τηλέφωνο κτυπά 
ασταμάτητα. Οι κοινοβουλευτικές ερωτήσεις είναι συχνές και πολλές φορές με περιορισμένη 
διορία. Πολλά ντοκουμέντα πρέπει να μεταφραστούν ή αλλαχτούν λόγω αταίριαστου 
λογισμικού μεταξύ του μεταφραστικού γραφείου στο Λουξεμβούργο και της ΓΔ XXIII. 
133 Οσον αφορά το προσωπικό προσέξαμε επίσης τα παρακάτω μειονεκτήματα: 
α Μεγάλη κίνηση προσωπικού. 
β Χαμηλό ποσοστό "τουριστικών ειδημόνων" και γενικά έλλειψη τουριστικών προσόντων. 
γ Ανεπαρκής εκπαίδευση (π.χ. στους τομείς οικονομικής διαχείρισης και διαχείρισης, 
προγραμμάτων). 
δ Έλλειψη προσωπικού στον τομέα της οικονομικής διαχείρισης. 
ε Υψηλός αριθμός στρατηγικών: η επιτήρηση τους είναι χρονοβόρος όταν εφαρμόζονται 
αποτελεσματικά. 
134 Έχοντας υπόψη το χαμηλό αριθμό προσωπικού της Μονάδας, δε θα' πρεπε να είχαν 
χρηματοδοτηθεί τόσα πολλά προγράμματα και μελέτες (κυρίως μέσω πρόσκλησης ανοικτών 
προτάσεων) στα πλαίσια της εφαρμογής του σχεδίου, λόγω του επακόλουθου φόρτου εργασίας. 
32 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text in English 
7^ 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΜΕΡΟΣ 4 - ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΠΤΥΧΕΣ 
Ο πίνακας 4.1 βασίζεται στα αποτελέσματα των διαφόρων προκυρήξεων που δημοσιεύτηκαν 
στην Επίσημη Εφημερίδα. 
Πίνακας 4.1 - Επιλογή προγραμμάτων. Προκυρήξεις για προτάσεις (μεικτής 
χρηματοδότησης). 
1993 
1994 
1995 
Ι , 1 Στάδιο 1 
Επίσημη 
κατάσταση 
368 
(28 αποτυχίες) 
281 
(28 αποτυχίες) 
288 
(39 αποτυχίες) Στάδιο 2 
Έλεγχος 
282 
(158 αποτυχίες) 
253 
(139 αποτυχίες) 
249 
(130 αποτυχίες) Στάδιο 3 
Εις βάθος 
αξιολόγηση 
124 
(83 αποτυχίες) 
114 
(93 αποτυχίες) 
119 
(72 αποτυχίες) ; Τελική επιλογή 
61 προκρίσεις 
33 επιλογές 
21 επιλογές 
47 προκρίσεις 
(15 επιλογές) 
135 Μια αρνητική επίδραση της έλλειψης προσωπικού και των υπάρχουσων διαδικασιών είναι ότι 
ή ποιότητα μερικών προτάσεων που εγκρίθηκαν ήταν κακή, π.χ. χωρίς ξεκάθαρους στόχους, 
χωρίς δυναμική ομάδα για την πραγματοποίηση τους και με ελάχιστα καινοτομικά στοιχεία. Τα 
προγράμματα που έχουν επιλεχθεί σαν αποτελεσμάτων προκυρήξεων του 1995 είναι πολύ 
ανώτερης ποιότητας και υπόσχονται καλά αποτελέσματα. 
136 Για τα έτη 1993 και 1994, τα σημεία αναφοράς για τις προκυρήξεις προσφορών και προτάσεων 
ήταν αδύνατα και ασαφή. Ειδικότερα δεν καλύφθηκαν παράγοντες όπως η παραγωγή 
(απόδοση) και η βιωσιμότητα. Τα σημερινά συμβόλαια παρουσιάζουν σημαντικές βελτιώσεις 
όσον αφορά στην απαιτούμενη απόδοση, αλλά θα μπορούσαν να γίνουν πιο συγκεκριμένα 
χρησιμοποιώντας δείκτες μέτρησης, όπως π.χ. απαιτούμενο αριθμό προσέλευσης σε σεμινάρια 
και συνέδρια. Στην τελική τους έκθεση, οι ανάδοχοι πρέπει να ανταποκρίνονται με όσο το 
δυνατό περισσότερη ακρίβεια σε κάθε δείκτη απόδοσης και κάθε στόχο του συμβολαίου τους. 
137 Αντιλαμβανόμαστε ότι μερικές προτάσεις εγκρίθηκαν για να ικανοποιήσουν πολιτικές 
σκοπιμότητες, π.χ. για να υπάρχει δίκαια κατανομή των χορηγήσεων σε όλα τα κράτη μέλη. 
Θα έπρεπε να σχεδιαστούν πιό αποτελεσματικοί τρόποι επίτευξης αυτού του σκοπού. 
138 Οπως φαίνεται από την περίπτωση που μελετήσαμε (case study) παρατηρώντας τις επιλογές 
αναδόχων για τα τουριστικά/περιβαλλοντικά προγράμματα του 1995, οι σημερινές διαδικασίες 
είναι βελτιωμένες κατά πολύ. Έχουν εισαχθεί καινούριοι τρόποι διαδικασίας πού 
περιλαμβάνουν αναφορές προόδου και ενδιάμεσες αξιολογήσεις της Μονάδας στο στάδιο της 
ενδιάμεσης αναφοράς. Η σημερινή διαδικασία αξιολόγησης (όπως περιγράφεται σ' ένα 
εσωτερικό επεξηγητικό σημείωμα με θέμα την διαδικασία αξιολόγησης) έχει πολύ καλή δομή. 
33 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text in English 
74 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΜΕΡΟΣ4-ΔΙΟΙΚΗΤΊΚΕΣΚ^ 
139 Παρόλα ταύτα εξακολουθούν να υπάρχουν ασάφειες σε ορισμένους τομείς: 
α εάν και πώς λαμβάνεται υπόψη ο πολιτικός και γεωγραφικός συγκερασμός 
β ο συντονισμός με άλλες γενικές διευθύνσεις πριν την τελική επιλογή των 
προτεινόμενων προγραμμάτω 
140 Μας ανησύχησε το γεγονός ότι δε γίνεται εξωτερική αξιολόγηση και έλεγχος των 
προγραμμάτων από επίσημα στελέχη και ειδήμονες πριν την τελική τους επιλογή. Παρόλο 
που αντιλαμβανόμαστε ότι αυτό αποτελεί κοινή πρακτική στην Κοινότητα, θεωρούμε αυτή την 
προσέγγιση ανεπαρκή. 
141 Μέχρι και το 1995, δε γινόταν συστηματική χρήση δεικτών μέτρησης της απόδοσης από την 
αρχή (π.χ. σαν όρος του συμβολαίου με τον ανάδοχο). Χωρίς τρόπο μέτρησης της απόδοσης 
είναι δύσκολο και για τον ανάδοχο αλλά και για τους ελεγκτές να συγκρίνουν την πρόοδο με 
τις απαιτήσεις. 
142 Η οικονομική διαχείριση ήταν φτωχή χα πρώτα χρόνια της εφαρμογής του σχεδίου αλλά έχει 
βελτιωθεί στο μεταξύ. Χρειάζεται όμως περαιτέρω ενίσχυση. Η φτωχή απόδοση στον τομέα 
των οικονομικών δεν οφείλεται μόνο στην κακή διαχείριση των ανώτερων στελεχών (τα οποία 
απολύθηκαν το 1995) αλλά και στην ανεπάρκεια των συστημάτων (π.χ. τεχνολογίας), στην 
ανεπαρκή εκπαίδευση του προσωπικού και στην έλλειψη προσωπικού (μόνο ένα άτομο στην 
κλίμακα Β καθ'όλη τη διάρκεια του σχεδίου). 
4,3 • ΕΐΡ7ΊΥήσεΐς 
Σχέσεις με εξωτερικά σώματα 
143 Ή αποτελεσματικότητα του σχεδίου μπορεί να τονιστεί με: 
α τη βελτίωση της συνεργασίας με τα κράτη μέλη. Η Μονάδα μπορεί να κάνει ένα αριθμό 
προτάσεων στην επιτροπή διαχείρισης και να τοποθετήσει αυτό το θέμα στην ατζέντα 
κάποιας προσεχούς συνεδρίασης. 
β την υποστήριξη κάποιου πιο δυναμικού ρόλου των διαφόρων επιτροπών στην 
αξιολόγηση των προγραμμάτων (καινοτομία, υπερ-ευρωπαϊκά προγράμματα, καλές 
χορηγήσεις), με την υποστήριξη εμπειρογνωμώνων. 
γ η βελτίωση των συμβουλευτικών μηχανισμών με τη βιομηχανία, π.χ. με τη δημιουργία 
ad hoc ομάδων εργασίας. 
δ η αύξηση της συνεισφοράς των κρατικών τουριστικών γραφείων. 
ε ο συντονισμός με άλλες διευθύνσεις για την επιλογή προγραμμάτων πριν τη λήψη 
τελικής απόφασης από τη ΓΔ XXIII. 
στ η ανάμειξη εξωτερικών, ανεξάρτητων εμπειρογνωμώνων στη διαδικασία της επιλογής 
(ένας τρόπος θα ήταν η ονομασία από κάθε κράτος μέλος δύο ειδημόνων που θα 
καλούνταν να συμμετάσχουν στην επιλογή προτάσεων που επέβαλαν ανάδοχοι από 
άλλο κράτος μέλος). 
34 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text in English 
•7? 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΜΕΡΟΣ4-ΔΙΟΙΚΗΤΊΚΕΣΚΑΙ^ 
144 Γενικά, θα πρέπει να αυξηθεί η ανάμειξη ενδιαφερομένων/συνεταίρων (του ιδιωτικού και 
δημόσιου τομέα) ώστε να δημιουργείται ένα αίσθημα ιδιοκτησίας και αφοσίωσης. 
145 Οι επιτροπές (διαχείρισης, συμβουλευτική και γνωμοδοτική) πρέπει να γίνουν το κύριο όργανο 
κυκλοφορίας των αποτελεσμάτων των δράσεων που αναλαμβάνει η Μονάδα. 
146 Οι επιτροπές πρέπει επίσης να ενισχύουν τη Μονάδα Τουρισμού στην αναγνώριση αναγκών 
(π.χ. πιθανόν προτύπων-σχεδίων) και να τη βοηθούν να εξακριβώσει αν υπάρχουν ήδη 
πρωτοβουλίες παρόμοιες με τα προγράμματα προς χορήγηση. Ανεξάρτητοι ειδήμονες μπορούν 
να αναλάβουν παρόμοιο ρόλο. 
147 Η ΓΔ XXIII υπήρξε πολύ ενεργητική όσον αφορά στο συντονισμό με την Επιτροπή. Ο 
συντονισμός με τις άλλες διευθύνσεις είναι εξίσου σημαντικός και πρέπει να ενισχυθεί. Η 
Μονάδα πρέπει να κάνει το πρώτο βήμα σ' αυτό τον τομέα. Με ενισχυμένο συντονισμό, ο 
τουρισμός παίρνει τη θέση του ανάμεσα στ* άλλα προγράμματα της ΕΕ και βελτιώνεται η 
πληροφόρηση των τουριστικών (ιδιωτικών και δημόσιων) στελεχών για τα θέματα της 
Επιτροπής. 
Προσωπικό 
148 Στα θέματα που αφορούν το προσωπικό, πρέπει να ληφθούν υπόψη τα ακόλουθα: 
α η ελάττωση της κίνησης του προσωπικού 
β η βελτίωση των τουριστικών γνώσεων του τμήματος π.χ. με την απόσπαση πρώην 
υπαλλήλων των κρατικών τουριστικών γραφείων και τη βελτίωση των εκπαιδευτικών 
προγραμμάτων. 
γ η καλύτερη εκπαίδευση του προσωπικού (σε όλες τις κλίμακες) 
δ η αναθεώρηση της τεχνολογίας στη Μονάδα 
Διοικητικές διευθετήσεις και διαδικασίες 
149 Για να επιτευχθεί η δημιουργία κάποιων τύπων στη διοίκηση, πρέπει η Μονάδα να 
αναθεωρήσει τις διοικητικές διευθετήσεις της και να ορίσει δείκτες και στόχους απόδοσης. 
Π.χ. πρέπει να επιβεβαιώνεται η παραλαβή κάποιας εξωτερικής επιστολής (με φαξ, 
τηλεφωνικούς ή με επιστολή) εντός πέντε ημερών και η ολοκληρωμένη απάντηση της εντός, ας 
πούμε, 15 ημερών (όπου δυνατό). 
150 Χρειάζεται αναθεώρηση των εσωτερικών διαδικασιών ώστς να ελευθερωθεί χρόνος για την 
προετοιμασία, τον έλεγχο και την επιτήρηση των προγραμμάτων. Το προσωπικό φαίνεται να 
σπαταλά πολύ χρόνο σε μη παραγωγικά γραφειακά καθήκοντα. 
151 Είναι απαραίτητο να αναθεωρηθούν οι μέθοδοι ελέγχου και αξιολόγησης των προγραμμάτων 
και γενικότερα να καταρτιστούν και εφαρμοστούν πιό απλές αλλά αποτελεσματικές 
διαδικασίες για να την εκπλήρωση αυτής της ανάγκης. Επίσης πρέπει να γίνονται πιο πολλές 
επί τόπου επισκέψεις. Οι διαδικασίες ελέγχου και αξιολόγησης πρέπει να αναθεωρηθούν 
σύμφωνα με τα παρακάτω δεδομένα (αντιλαμβανόμαστε ότι μερικά απ' αυτά βρίσκονται στο 
στάδιο ανάπτυξης): 
35 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text In English 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΜΕΡΟΣ 4 - ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΠΤΥΧΕΣ 
προβλήματα όπως η καταχώριση εταιριών "φαντασμάτων", τα οποία λόγω έλλειψης 
αποδείξεων δε μπορούσαν να διευθετηθούν μέσω δικαστηρίου. Ενας τρόπος αντιμετώπισης 
αυτού του προβλήματος είναι η δημιουργία συστήματος στα πλαίσια του οποίου οι σύμβουλοι 
θα πρέπει να επαναδηλώνουν το ενδιαφέρον συμμετοχής τους στον κατάλογο π.χ. μια φορά το 
χρόνο, αλλοιώς θα σβήνονται από το καταστατικό. 
154 Ολα τα προγράμματα που απαιτούν τη χρήση ή βασίζονται σε δίκτυα πληροφορικής 
(δισκέτες,Οό, βίντεο) πρέπει να τυχαίνουν ειδικής αξιολόγησης από τεχνικό και ειδικευμένο 
προσωπικό. Μερικά απ1 αυτά τα προγράμματα δεν έχουν εξεταστεί καθόλου απ' ότι ξέρουμε. 
155 Μερικά από τα "προϊόντα" που παραδόθηκαν ήταν μη τυποποιημένα. Στο μέλλον πρέπει να 
τονίζεται συγκεκριμένα ο τύπος στον οποίο πρέπει να παραδίδονται τα προγράμματα.(VHS , 
PC κλπ), 
156 Άλλες αναθεωρήσεις που θα μπορούσε να αναλάβει η Μονάδα αφορούν τα ακόλουθα: 
α μείωση του αριθμού των προγραμμάτων και μελετών που χορηγούνται από το σχέδιο με 
σκοπό την αύξηση της αποτελεσματικότητας και τη μείωση του φόρτου εργασίας για τη 
διοίκηση. 
β αλλαγή της διαδικασίας "πρόσκλησης προτάσεων" με τρόπο ώστε να ελαττωθεί ο 
φόρτος της γραφειακής δουλειάς και να επιτευχθεί καλύτερη αποτελεσματικότητα. 
γ αύξηση του αριθμού των συνεδριάσεων με θέμα πρακτικά ή τεχνικά θέματα και 
ελάττωση του αριθμού των τυπικών συνεδριάσεων που χαρακτηρίζονται από την 
απάθεια των παρευρισκομένων. 
δ έκδοση εφημερωτικού φυλλαδίου (με πιθανότητα κυκλοφορίας του στο Internet) με 
πληροφορίες για τις δραστηριότητες της Μονάδας Τουρισμού. 
157 Πρέπει να βελτιωθεί το εσωτερικό σύστημα επικοινωνιών (π.χ. τράπεζες πληροφοριών) ώστε 
να γίνεται καλύτερη πληροφόρηση του προσωπικού και να ληφθεί υπόψη η χρήση e-mail για 
να βελτιωθεί η επικοινωνία μεταξύ του προσωπικού της ίδιας της διεύθυνσης αλλά και των 
άλλων γενικών διευθύνσεων. 
158 Η Μονάδα πρέπει να χαίρει αυτονομίας σε θέματα όπως π.χ. ο προϋπολογισμός των διαφόρων 
προγραμμάτων. Πρέπει να υπάρχει η δυνατότητα γρήγορης και ελαστικής ανταπόκρισης σε 
περιπτώσεις όπου πρέπει να δοθούν χρηματικά ποσά για τους σκοπούς των διαφόρων 
προγραμμάτων (επισκέψεις, συμμετοχή σε ομάδες εργασίας κλπ). Αυτό φυσικά δεν πρέπει να 
κάνει τη Μονάδα λιγότερο υπόλογη και τα οικονομικά της λιγότερο διαφανή, αλλά 
απλούστατα να αυξήσει την αποτελεσματικότατα της. 
Διάφορα 
159 Προθεσμίες. Ο ετήσιος κύκλος του σχεδίου είχε αρνητική επίδραση στην ποιότητα και 
εφαρμογή των προγραμμάτων. Ο κύκλος πρέπει θα' πρεπε να είναι μεγαλύτερος και πρέπει να 
λαμβάνονται υπόψη εποχιακές διακυμάνσεις στη βιομηχανία. 
37 ΤΕΛΙΚΉ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text In English 
7> 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΜΕΡΟΣ^^ΙΟΙΚ^ηΊΚΕΣΚΑΙ/^ 
160 Θέματα μεικτής χρηματοδότησης. Οσον αφορά στα θέματα μεικτών χορηγήσεων: Η ανώτατη 
συνεισφορά των 60% της ΕΕ πρέπει να αναθεωρηθεί και να γίνει πιο ελαστική. Πρέπει να 
εξακριβώνεται η χρηματοδοτική ισχύ των εταίρων και να βρεθεί τρόπος ώστε να αποφεύγονται 
χρηματοδοτήσεις ήδη αποπερατωμένων ή αρχισμένων προγραμμάτων. 
161 Έμβλημα ΕΚ. Πρέπει να ελεγχθεί η χρήση του εμβλήματος της Κοινότητας: η 
χρησιμοποίηση του πρέπει να επιτρέπεται μόνο σε επιτυχή προγράμματα. Πρέπει να 
αποκρυσταλλωθούν τα θέματα εγγραφών. 
38 ΤΕΛΙΚΉ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text In English 
"7ί 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΜΕΡΟΣ5-Α=ΙΟΛΟΓΉ»η£ΝΑ^ 
ΜΕΡΟΣ 5 - ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΑΝΑΔΟΧΩΝ 
5.1 - Μεθοδολογία 
162 Για να μπορέσουμε να συμπεριλάβουμε την αξιολόγηση της εφαρμογής των προγραμμάτων και 
μελετών από μέρους των αναδόχων, στείλαμε ερωτηματολόγιο σε 77 αναδόχους των 
προγραμμάτων του 1993 και 1994. Το ερωτηματολόγιο συμπεριλάμβανε τα ακόλουθα: 
α περιγραφή του προγράμματος 
β επίτευξη των στόχων 
γ εφαρμογή του προγράμματος 
δ αξιολόγηση διαφόρων πτυχών της εφαρμογής του προγράμματος 
ε διδάγματα, εισηγήσεις, προτάσεις και καλύτερη πρακτική 
163 Η φόρμουλα που χρησιμοποιήθηκε βρίσκεται στο παράρτημα IV. Η λέξη "πρόγραμμα" εδώ 
αναφέρεται όσο στα προγράμματα τόσο και στις μελέτες. 
164 Παρόλο που σαν Price Waterhouse διαβεβαιώσαμε τους αναδόχους ότι οι απαντήσεις τους στα 
ερωτήματα θα είναι άκρως απόρρητες, εν τούτοις βρήκαμε ότι υπήρχαν προκαταλήψεις στις 
απαντήσεις (Πίνακες 5.1 και 5.2) που απαιτούσαν αυτοκριτική. Προσεγγίσαμε αυτές τις 
απαντήσεις με επιφυλακτικότητα. Σε γενικές γραμμές όμως, οι απαντήσεις είναι 
αντικειμενικές, ειδικά όσον αφορά στις διάφορες πτυχές της εφαρμογής των προγραμμάτων. 
5.2 - Ανάλυση 
165 Στείλαμε 77 ερωτηματολόγια και πήραμε 47 απαντήσεις που αντιπροσωπεύουν ποσοστό 61%. 
Ο αριθμός των ορθών απαντήσεων διέφερε ανάλογα με την ερώτηση και κυμαινόταν μεταξύ 42 
και 36 έγκυρων απαντήσεων. 
Βαθμός επίτευξης των στόχων 
166 Ζητήσαμε από τους αναδόχους να αξιολογήσουν το βαθμό επιτυχίας των στόχων του 
προγράμματος τους. Πάνω από τους μισούς αναδόχους θεωρούν ότι έχουν πετύχει τους 
στόχους των προγραμμάτων τους ενώ συνολικά ένα τρίτο πιστεύουν οι προσπάθειες τους ήταν 
αρκετά επιτυχείς. Συνολικά 86% των ερωτηθέντων πιστεύουν ότι πραγματοποίησαν τους 
κύριους στόχους της εργασίας τους. Δεν υπάρχει σημαντική διαφορά ανάμεσα στις 
αξιολογήσεις των δύο ετών. Ο πίνακας 5.1 παρουσιάζει μια σύνοψη των αποτελεσμάτων. 
39 ΤΕΛΙΚΉ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text in English 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΜΕΡΟΣ 5-ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΑΝΑΔΟΧΩΝ ________ 
Πίνακας 5.1 - Βαθμός επιτυχίας των στόχων του προγράμματος 
1221 
Αριθμός 
έγκυρων 
απαντήσεων: 19 
1224 
Αριθμός 
έγκυρων 
απαντήσεων: 23 
mi 
Αριθμός 
έγκυρων 
απαντήσεων: 42 Καθόλου 
επιτυχές 
0 
0 
0 Οχι 
ιδιαίτερα 
επιτυχές 
0 
2 
2 
(5%) Αρκετά 
επιτυχές 
7 
8 
15 
(36%) Πολύ 
επιτυχές 
9 
12 
21 
(50%) Μεικτές 
απαντήσεις 
2 
ι 
3 
(7%) Άκυρες ή 
καμμία 
απάντηση 
1 
0 
1 
(2%) 
Αξία της χρηματοδότησης: Τι θα συνέβαινε χωρίς τη συνεισφορά της; 
167 Για να εξακριβώσουμε τη συνεισφορά της χρηματοδότησης του σχεδίου, ρωτήσαμε τους 
αναδόχους τι θα συνέβαινε σε περίπτωση που δε χρηματοδοτούνταν τα προγράμματα τους. Η 
πλειοψηφία των απαντήσεων (58%) ήταν ότι το πρόγραμμα δε θα λάμβανε χώρα χωρίς 
χρηματοδότηση. Συνολικά 36% είπαν ότι το πρόγραμμα θα λάμβανε χώρα σε κάποιο 
μελλοντικό στάδιο ή σε μικρότερη κλίμακα. 
Εφαρμογή του προγράμματος 
168 Ζητήσαμε επίσης από τους αναδόχους να αξιολογήσουν διάφορες πτυχές της εφαρμογής του 
προγράμματος και να κάνουν μια γενική εκτίμηση. Οι πίνακες 5.2 και 5.3 δείχνουν τα 
αποτελέσματα. 
40 ΤΕΛΙΚΉ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text In English 
Φ 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΜΕΡΟΣ 5 - ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΑΝΑΔΟΧΩΝ 
Πίνακας 5.2 Γενική αξιολόγηση της εφαρμογής των προγραμμάτων 
1993 
Αριθμός 
έγκυρων 
απαντήσεων: 19 
1994 
Αριθμός 
έγκυρων 
απαντήσεων: 23 
1995 
Αριθμός 
έγκυρων 
απαντήσεων: 42 Καθόλου 
επιτυχές 
2 
(10%) 
0 
2 
(5%) Όχι 
ιδιαίτερα 
επιτυχές 
4 
(21%) 
0 
4 
(10%) Αρκετά 
επιτυχές 
7 
(37%) 
15 
(65%) 
22 
(52%) Πολύ 
επιτυχές 
6 
(32%) 
7 
(31%) 
13 
(31%) Μεικτές 
απαντήσεις 
0 
1 
(4%) 
1 
(2%) Καθόλου 
επιτυχές 
0 
0 
0 
169 Ο Πίνακας 5.2 δείχνει ότι 83% των ερωτηθέντων πιστεύουν ότι η εφαρμογή του προγράμματος 
ήταν καλή. Το αποτελσμα αυτό δεν μας εκπλήσσει αφού οι ανάδοχοι κρίνουν τη δική τους 
δουλειά. Οταν ζητήθηκε από τους αναδόχους να κρίνουν ειδικότερες πτυχές της εφαρμογής 
του σχεδίου τα αποτελέσματα δεν ήταν και τόσο ρόδινα, όπως φαίνεται στον πίνακα 5.3. 
Πίνακας 5.3 - Αξιολόγηση της εφαρμογής του προγράμματος' 
Δείκτες Αριθμός των αναδόχων Ως ποσοστό (%) όλων των έγκυρων 
"μη ευχαριστημένοι"** απαντήσεων 
(αριθμός των απαντήσεων) 
6 14% 
Α - Σχεδιασμός και προετοιμασία 
ι 
Α1 - Σαφήνεια των στόχων 5 12% 
Α2 - Ποιότητα του σχεδίου του 3 7% 
προγράμματος 
A3 - Αποτελεσματικότητα της 16 38% 
συμμετοχής συνεργατών στο 
στάδιο του σχεδιασμού και της 
προετοιμασίας 
Β - Κυκλοφορία 10 24% 
15 36% 
Β1 - Δράσεις ακολούθως του 
σχεδίου 
Β2 - Κυκλοφορία των κύριων 13 31% 
αποτελεσμάτων 
41 ΤΕΛΙΚΉ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text in English y 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΜΕΡΟΣ 5 - ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΑΝΑΔΟΧΩΝ 
Γ - Μάνατζμεντ από πλευράς του 9 21% 
προσωπικού της μονάδας του 
τουρισμού 
Π - Οικονομικός και διοικητικός 12 29% 
έλεγχος από μέρους του 
προσωπικού της μονάδας 
τουρισμού 
Γ2 - Αποδοτικότητα του 9 21% 
προσωπικού της μονάδας του 
τουρισμού - γενικά. 
Γ3 - Ανταπόκριση της μονάδας του 11 26% 
τουρισμού 
Δ - Συντονισμός 7 17% 
ΔΙ - Ποιότητα του διαλόγου 9 21% 
μεταξύ του προσωπικού της 
μονάδας τουρισμού και άλλων 
συνεργατών 
Δ2 - Συντονισμός με άλλα τμήματα 8 19% 
της ΕΕ και με εξωτερικούς 
πράκτορες ' 
' Πολλαπλή απάντηση δυνατή 
" Σύμφωνα με την ταξινόμηση των απαντήσεων σε τρεις κατηγορίες: μέτριο, φτωχό, πολύ φτωχό 
170 Ο πίνακας 5.3 είναι ενδεικτικός του αριθμού των μειονεκτημάτων, αδυναμιών και τομέων που 
χρειάζονται βελτίωση. Τα πιο πολλά μειονεκτήματα παρουσιάζονται στους ακολούθους τομείς: 
( 1 ) Αποτελεσματικότητα της συμμετοχής του ή των εταίρων στην προετοιμασία και το σχεδιασμό 
του προγράμματος: 38% των αναδόχων συνάντησαν δυσκολίες σ' αυτό τον τομέα. 
(2) Κυκλοφορία αποτελεσμάτων και μελλοντικός προγραμματισμός: σ* αυτό τον τομέα 
παρουσιάζονται οι πιο πολλές αδυναμίες. Ένα τρίτο περίπου των αναδόχων δεν είναι 
ικανοποιημένοι με την κατάσταση που επικρατεί σ' συτό τον τομέα. 
(3) Διαχείρηση από πλευράς του προσωπικού της Μονάδας: Πάνω από ένα τέταρτο των 
ερωτηθέντων δεν ήταν ικανοποιημένοι με την οικονομική και διοικητική διαχείριση και την 
ανταπόκριση του προσωπικού της Μονάδας. 
171 5.3 - Διδάνυατα. εισηνήσεκ. ποοτάσεκ και καλύτεοη πρακτική 
Μερικοί ανάδοχοι έκαναν σχόλια στο ερωτηματολόγιο που αφορούν διδάγματα, εισηγήσεις, 
προτάσεις. 
42 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text in English 
fi 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΜΕΡΟΣ 5 - ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΑΝΑΔΟΧΩΝ 
Έλεγχος και αξιολόγηση 
172 Είναι απαραίτητη η επικοινωνία μεταξύ Μονάδας, συντονιστή και ενδιαφερομένων. Ειδικά 
στην προκαταρκτική φάση του προγράμματος χρειάζεται περισσοότερη συνεργασία μεταξύ 
της Μονάδας και των αναδόχων. 
173 Πρέπει να γίνεται ανταλλαγή πληροφοριών (σημερινών και παλαιοτέρων) μεταξύ 
προγραμμάτων του ίδιου τομέα. 
174 Η ΓΔ XXIII πρέπει να κάνει στενότερη επιτήρηση των προγραμμάτων που χορηγούνται. 
Απαιτείται επίσης μεγαλύτερη συμμετοχή (π.χ. κάνοντας επί τόπου επισκέψεις) από μέρους 
των στελεχών της Μονάδας. 
175 Οι δείκτες απόδοσης και οι στόχοι των προγραμμάτων πρέπει να προσδιορίζονται, όσο το 
δυνατό πιο ποσοτικά, στην αρχή του προγράμματος. 
176 Οι διαδικασίες που ακολουθεί η ΓΔ XXIII πρέπει να τυποποιηθούν και να απλοποιηθούν. 
Ειδικά η διαδικασία αποφάσεων πρέπει να γίνει πιο αποτελεσματική. 
177 Πρέπει να ληφθούν μέτρα για τη βελτίωση της στάσης του προσωπικού. 
Μελλοντικός προγραμματισμός και κυκλοφορία των αποτελεσμάτων. 
178 Έγιναν επίσης εισηγήσεις όσον αφορά στην κυκλοφορία των αποτελεσμάτων: 
α η κυκλοφορία αντίγραφου των κύριων πορισμάτων στους αναδόχους. 
β ο καταμερισμός πόρων ειδικά για την κυκλοφορία και διανομή των πορισμάτων στο 
αρχικό στάδιο του προϋπολογισμού. 
γ η ενσωμάτωση στον προϋπολογισμό, όπου είναι απαραίτητο, στοιχείου που να αφορά 
την προώθηση (μάρκετιγκ) του αποτελέσματος του προγράμματος. 
179 Πρέπει να δίνεται περισσότερη προσοχή στο θέμα της βιωσιμότητας των δράσεων. 
43 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ - Ε2.0 
Original Text In English 
•Ά 
EVALUATION OF THE ACTION PUN TO ASSIST TOURISM £\± 
APPENDIX I - DESCRIPTIVE STATISTICS OF ACTIONS fflF 
This appendix contains the database of the actions implemented under the Plan. 
Kev for Classification of Actions bv Type 
1 = Improving knowledge (includes statistics, studies and consultation) 
2 = Staggering holidays 
31 = Transnational 
32 = Technology 
33 = PECO (Eastern and Central European Countries) 
4 = Tourists as consumers 
5 = Cultural tourism 
6 = Tourism and environment 
7 = Rural tourism 
8 = Social tourism 
9 = Youth tourism 
10 = Training 
11 = Promotion 
Final Report - V2.0 
•^ 
APPENDIX I EVALUATION OF THE COMMUNITY ACTION PLAN TO ASSIST TOURISM 
TOURISM AC· 
Contract Number 
1993 
93 180001 
93 530001 
93 540004 
93 540007 
93 540009 
93 540010 
93 540012 
93 540013 
93 540014 
93 540015 
93 540017 
93 540018 
93 540019 
93 540020 
93 540021 
93 540022 
93 540023 
93 540024 
93 540027 
93 540028 
93 540029 
93 540030 
93 540031 
93 540032 
93 540035 
93 540036 
93 540037 
93 540039 
93 540040 
93 540041 
93 540043 
93 540044 
93 540045 
93 540046 
93 540047 
93 540048 
93 540054 
93 540055 
S3 540056 
93 540058 
93 540059 
93 540060 
93 540062 
93 540063 
93 540064 
93 540066 
93 540068 
93 540069 
93 540071 
93 540072 
93 540076 
93 540077 
93 540079 
93 540080 
93 540081 
No projects 93: 
Total 1993: 
Mean value 93: 
Maximum 93: 
Minimum 93: j "ION PLAN - PROJECTS & STUDIES 1993-1995 
.m..i...ni.i.MalrtC6ntfôctor .. 
Delvico Bates 
GIAT 
Forum Dello Svilluppo 
PIPE 
AA-Auîomobile Association 
international Interactive Multimedia 
GSI Transport Tourism 
Reqione Toscana 
GEIST 
Club des Eurométropoles Initial 
Budget 
(ECU) 
999628 
697800 Type 
Of 
Action 
11 
1 
23250 . 1 
50000I 33 
99000j 32 
1200001 32 
213200) 32 
2OOOOO! 32 
244635 i 32 
130000' 31 
TIRS j 102300· 32 
Chambre Régionale de Commerce Rhône-Alpes j 96000 i 31 
AGTE 
CISET 
Province of North-Holland 
Instituto Geogrâfico Nacional (IGN/CNIG) 
Wexford County Council 
Regione Emilia-Romagna 
Conselleria de Culture, Educacio, i esports 1140001 32 
61980·' 5 
70000; 5 
60306ί 5 
63600i 5 
46075 ! S 
90000! 5 
EETAA - Hellenic Agency j 136445: 5 
Preseli Pembrokeshire I 29275. 5 
Universitët Oldenburg 61000: 5 
Interface j 3600o! 5 
Naturfreunde Landesberband Saarland ! 46000 5 
RED- Ruralité Environnement Dévelopement j 49659 5 
Royal National Institute for the Blind j 47586 ; 5 
Landkreis Eisleben ί 102000, 5 
Ministero del Toujrismo e dello Spettacolo ι 48000 5 
GruppoClas ; 105000 5 
System TV I6OOOO 3 
CEPFAR ! 15000 31 
Fyn Tour ί 9840, 5 
Eurogites ! 34278 31 
ETAG ' 10200 1 
L & R Leisure PLC 220000 33 
AIT/FIA 11400 1 
Contour 49000 1 
Mobility International , eoooo 8 
Bates & Wacker 42100 1 
Directora General de Turismo 150000 1 
Mobility International 50000 8 
Associano Nacional de Jovens 10189 9 
ETEN 1 100800 10 
TURINFORM 154890 32 
Frosti du Limousin 32000 33 
DGF - Deutsche Geselischaft fur Freizeit 20000 1 
EFCO 120000 7 
TV5 '· 198000 5 
ITE ': 200000 3 
ETEN 2 95750 10 
FEG ' 20000 12 
CETOS 65000 8 
Aqrupacion de Asesores ' 199G20 1 
Mouvement 110258 1 
HTL Conseil ' 381550 6 
55; 55 
6663; OOOECU 
121144! ECU 
999628! ECU 
9840 ECU _ j 
»r 
APPENDIX I EVALUATION OF THE COMMUNITY ACTION PLAN TO ASSIST TOURISM 
TOURISM AC] 
Contract Number 
1994 
94 540011 
94 540018 
94 540019 
94 540023 
94 540024 
94 540025 
94 540026 
94 540027 
94 540028 
94 540029 
94 540031 
94 540032 
94 540033 
94 540034 
94 540035 
94 540036 
94 540037 
94 540039 
94 540043 
94 540044 
94 540045 
94 540046 
94 540047 
94 540048 
94 540049 
94 540050 
94 540051 
94 540053 . 
94 540054 
94 540064 
94 540065 
94 540067 
94 540075 
94 540077 
94 900107 
94 900118 
94 900120 
No projects 94: 
Total 1994: 
Mean value 94: 
Maximum 94: 
Minimum 94: TON PLAN - PROJECTS & STUDIES 1993-1995 
Main Contractor r 
Greek National Tourist Organisation (conference) 
Earthwatch Europe 
World Systems Europe 
Gemeinnutziger Verein zûr Forderung der Region Sandl unteres Muhlviertl 
Naturfreunde Saarland Projekt Sanfter Tourismus 
SYGNAA/S 
FOTVE/FECTO - Fédération des Offices du Tourisme des Villes Européennes 
Royal National Institute for the Blind (RNIB) 
BC Brandenburg-Consult GmbH 
Universitât Oldenburg/FB3 Forschungssteile Niedersachsische - Nausa 
Baltic Tourism Cooperation 
Il Quartettone 
Foden Fyn Tour 
Arthur Andersen SA 
Horwath Axe Consultants-Tourisme Hôtellerie Loisirs 
Movimento Consumatori 
CTS Centro Turistico Studentesco e Giovanile 
Conference Etalement des Vacances 
Gruppo Clas 
Greta du Golfe 
Lancashire Enterprises 
Universidad de Deusto-Bilbao - Inst. de Estudios de Ocio 
Fondo Iberico para la Conservation de la Naturaleza 
ITD-lnstitute of Tourism and Services economics 
Hjoerring Business College 
EMI-Effective Management International 
Consorzio Civita 
(ARIFOC) Association Réunionaise lnterprofessionelle pour l'Insertion et la Formation Continue 
Centre Méditérannéen d'Environnement d'Athènes 
ETOA - European Tour Operators Association 
AFI Alpenforschunginstitut 
Ministère de l'Equipement, Transports et Tourisme 
Atlas (Tiiburg University) 
Concorde Travel 
Rita de Landtsheer 
European Travel Commission (ETC-CET) 
Agence Européenne pour la Culture - AEC (UNESCO) 
37 
4330 
117030 
392600 
11100 ...Initial 
è^fl^t 
(HOU) 
43200 
50000 
249233 
59694 
94995 
79175 
195000 
71587 
99610 
183300 
129000 
64031 
49800 
392600 
333000 
160610 
167615 
50963 
167000 
146830 
62500 
120000 
127000 
115000 
195200 
78995 
176872 
134416 
102000 
30187 
104040 
63553 
50000 
11100 
71000 
50000 
51000 Type 
of 
Action 
' 
1 
6 
1 
5 
5 
5 
5 
5 
5 
5 
5 
5 
5 
1 
1 
4 
9 
2 
5 
10 
10 
10 
10 
10 
10 
10 
10 
10 
10 
1M 1j 
1 
33 
33 I 
2! 
9I 
5I 
I 
! 37 j 
'000 ECU j i 
ECU 
ECU I 
I 
I 
ecu ! ! 
Se 
APPENDIX I EVALUATION OF THE COMMUNITY ACTION PLAN TO ASSIST TOURISM 
TOURISM ACTION PLAN - PROJECTS & STUDIES 1993-1995 
Contract Number •WWflftWAW.W.W WAw't+lAl'.*w MAW:1 MAMA'.1. tnlUat 
Budget <*.·. 
J___L Action 
wmm 
95530001 Osterreichisch Werbung (A) 40000 
95530002 Statistics Finland (FIN) 40000 
95530003 Ministère Equipement, Transports et Tourisme (F) 120000 
95530004 The Stat. Bureau of Iceland (IS) 40000 
95530005 Inst. Nacional de Estadistica (E) 120000 
95530006 Inst. National de Statistiques (Β) 70000 
95530008 Stat. Norway (Ν) 40000 
95530009 
95530010 
95530011 Danmarks Statistik (DK) 70000 
Stat. Sweden (S) 40000 
Stat. Portugal (Ρ) 70000 
95530012 Central Statistical Office - CSO (UK) 120000 
95530013 Istituto Naz. di Stat. (I) 120000 
95530014 Centraal Bureau Voor de Stat. (NL) 70000 
95530015 ΕΤΙ (L) 20000 
95530016 Central Statistical Office - CSO (IRL) 70000 
95530017 Stat. Bundesamt (D) 120000 
95530018 Gruppo Clas (I) 259700 
95530019 Nat. Stat. Service of Greece (GR) 70000 
95540013 AFI Alpenforschunginstitut 27900 
95540014 Gugg & Partner 205000 
95540015 Delvico Bates 499628 
95540016 Ministry of Communications 7500 
95540017 
95540018 Nortra 9500 
Arthur Andersen 66742 ! 
95540019 Office Natinal du Tourisme 7500 ί 
95540027 Grand Prix - 2e meeting of jury .2100 _J 
95540028 Grand Prix - 2e meeting of jury 12000 
95540030 HTL Conseil 6! 
95540031 ûsterr. Stat.Zëht. (A) 130000 
95540032 Inst.Nat. de Stat. (Β) 
95540033 Inst.Nat. de Stat. (D) 230000 
95540034 Inst.Nat. de Stat. (DK) 130000 
95540035 Min. Eg. Transp. & Tourism 230000 
95540037 
95540038 Inst.Nat. de Stat. (GR) 1300001 
Inst.Nat. de Stat. (IRL) 130000! 
95540039 Inst.Nat. de Stat. (IS) 70000 ι 
95540040 Inst.Nat. de Stat. (I) 230000! 
95540041 Inst.Nat. de Stat. (L) - ΕΤΙ 40000 
95540042 Inst.Nat. de Stat. (NL) 130000! 
95540043 Inst.Nat. de Stat. (UK) 230000, 
95540044 Swedish Tourist Authority 1300001 
95540045 Inst.Nat. de Stat. (P) 130000 
95540046 Inst.Nat. de Stat. (N) 70000 
95540047 Min. Comercio y Turismo - Secretaria General de Turismo (E) 230000 
95540048 InsLNat. de Stat. (IRL) 130000 
95540049 Gruppo Clas 500240 4-1 95540050 Conférence "Livre Vert" du 12/12 - SCIC 84478 
95540054 CTA Economic & Export Analysis 238792 32! 
95540055 Gemeente Budel 38630 ! 32· 
95540056 
95540057 
95540058 
95540059 OING Lumières de la Méditerranée 
Kienbaum Dev. Services 1: 1376701 
156486 
ASTER 189390 
WTTC 631000 1 32! 
32| 
32 
9554006 Inst.Nat. de Stat. (FIN) 130000 
95540060 AENA - Aeropuerto de Palma de Mallorca 913801 
95540061 Nord Info GmbH 32 
95540062 
95540063 MEWCAT - Milos European Women's Cooperation for the Advancement in Tourism 178300 
St Andrews Tourism Management Group 195757 
95540065 
95540066 
95540067 The Tourism Company 
Mobility International 
University of Thessaly -4.— 30000 
152971 
95540068 Azienda di Promozione Turistica del Mantovano 98552 
95540069 
95540070 
95540072 
95540075 ARGE Sanfte Mobilitat 
NIT 98749 
Messe Berlin (ITB) 
BIT, Milano 
WjJch_W"_""_T..."I 1__ 
Près. Consiglio Minis.,_Turismo 
Ins'tituto Municipal de Formacion y Empleo (Ayuntamiento de Granada) 99840 
6612J_| 
40000j 
GOOOOJ 
163159 1 
No projects^95: 
TotaM995: _'__ 
Mean value 95: 
Maxlmurn_95: 
IMinlmum 95: 69; 
8764j 'OOOECU 
Ï270Ï5ί ECU 
_631000j ECU 
~~7500; ECU 
•fr 
EVALUATION OF THE ACTION PUN TO ASSIST TOURISM 
APPENDIX II - CHECKLIST FOR INTERVIEWS OF KEY INFORMANTS • 
Final Report - V2.0 
tf> 
EVALUATION OF THE TOURISM ACTION PLAN PROGRAMME - CHECKLIST 
1 - Exposure to Tourism Action Plan 
PROMPTS: 
1.1- How familiar are you with the Tourism Action Plan programme? Please describe your exposure to 
Tourism Action Plan. 
1.2 - Please describe the objectives, the role of Tourism Action Plan as you perceive them? Did you 
perceive any significant change, evolution, trend? 
1.3 - If relevant, please describe your current involvement in area related to tourism policy. 
2 - Interlace with Tourism Action Plan fCo-Ordination. Complementarity. Overlap. Etc) 
PROMPTS: 
2.1 - Please describe the objectives of your programme angLcompare them with Tourism Action Plan in 
terms of: 
- objectives, priorities 
- instruments (means, techniques used) 
- processes. 
2.2 - In what manner and to what extent does Tourism Action Plan complement, duplicate, overlap or 
work at cross-purposes with other programmes? 
2.3 - Please assess the quality of the co-ordination between Tourism Action Plan activities and the 
activities undertaken by your programme. 
3 - Assessment of the Rationale of Tourism Action Plan: Does the Programme Make Sense? 
PROMPTS: 
3.1 - Are the activities and outputs of Tourism Action Plan consistent with its mandate and realistically 
linked to the attainment of objectives? 
3.2- To what extent are the objectives and mandate of Tourism Action Plan relevant (in the past, 
present, future)? 
3.3 - What should Tourism Action Plan's role and activities look like in the future (exercise of wishful 
thinking)? 
4 - Assessment of Impacts and Effects: What Has Happened As A Result of the Programme? 
PROMPTS : 
4.1 - What impacts and effects, both intended and unintended, resulted from carrying out Tourism 
Action Plan? 
4.2 - If relevant: do the (unintended ) negative effects outweigh the benefits of Tourism Action Plan? 
p 
4.3 - Give examples, illustrations of success stories, also failures. 
5 - Achievement of Programme Objectives: Has the Programme Achieved What Was Expected? 
PROMPTS : 
5.1 - In what manner and to what extent were the appropriate objectives achieved as a result of 
Tourism Action Plan? 
5.2 - What are the reasons for failures to meet objectives and can these be remedied? 
See above 4.3 - Give examples, illustrations of success stories, also failures. 
6 - Alternatives: Are There Better Ways of Achieving the Results/Objectives? 
PROMPTS : 
6.1 - Are there most cost-effective alternative programmes which might equally achieve the objectives? 
6.2 - Are there more cost-effective ways of delivering the existing programme? 
7 - Lessons. Recommendations. Suggestions. Best Practices 
7.1 - Any key 'lessons/recommendations/suggestions to convey to Tourism Action Plan staff? 
7.2 - Any best practices from other programmes to convey to Tourism Action Plan staff? 
8 - Overall Assessment 
8.1 - Main strengths of the Tourism Action Plan? 
8.2 - Main weaknesses/shortcomings of the TAP? 
8.3 - What should be done differently? 
i? 
EVALUATION OF THE ACTION PUN TO ASSIST TOURISM 
APPENDIX III - EVALUATION FICHE FOR ASSESSMENT BY PW EXPERTS Ο 
ΙΊπ,ιΙ Hqiorl - V7.U 
ii 
Price Waterhouse - Evaluation of the TOURISM ACTION PLAN 
Proforma for Assessment by Expert Consultant 
LI Discussed with Project Official BEFORE completion 
U Discussed with Project Offical AFTER completion 
LI To be completed 
LI Pending issue(s) Status of Assessment 
Project Title 
Contractant(s) 
Contract Number 
Project Official 
Documentation Used for Evaluation 
LI Call for Tender 
I I Proposal by Consultant 
LI Contract 
LU Proposal Assessments by DGXXIII 
I I In-House Interim Evaluation 
I I In-House Final Evaluation 
LJ Final Report 
L) Interim Report (only if final report not submitted) 
l_J Other Evidence 
If other, please specify: 
η 
1 - Quality of Goal-Setting 
Score Comments 
(1-5) 
1.1- Clarity of objectives 
in call for tender 
1.2 - Quality of 
goal-setting in proposal 
1.3- Degree of innovation 
in the European context 
1.4 - Is the project 
transferable? 
1.5- Overall quality of 
project design 
Subtotal j 
2 - Outputs of the Projects - Incidence of Effects 
ι ι i 
I 
Score Comments j 
(1-5) i 
| 
2.1 - Degree of achievement 
of objectives in terms of 
quantity j 
j 
j 
2.2 - Degree of achievement j 
of objectives in terms of 
quality 
Subtotal 
2.3 - What if any are the X 
weaknesses of the project? | 
-I 
I 
2.4 - What if any are the X j 
positive outcomes of the 
project? 
Ί"> 
3 - Rnal Report/Peliverable & Follow Up 
Score Comments 
(1-5) 
3.1 - Overall quality of 
final report (presentation, 
format) 
3.2 - Overall quality of 
final report/deliverable 
(contents) 
3.3 - Assessment of final 
deliverable in terms of 
distribution/dissemination( 
ie is the final deliverable 
of immediate use?) 
Subtotal 
Ή 
4 - Compliance with Article 4 of the Council Decision (13 July 1992) 
Score Comments 
(1-5) 
4.1 - Cost-effectiveness 
4.2 - Impact on the 
Community tourist 
industry 
4.3 - Facilitate 
development of SMEs 
I 
j 4.4 - Improve quality of 
tourist services 
4.5 - Encourage 
competition within EU 
4.6 - Increase 
competitiveness of EC 
tourist services , 
4.7 - Conducive to 
preserving and protecting 
the environment 
4.8 - Conducive to 
preserving and protecting 
the cultural heritage 
I _____ 
4.9 - Conducive to 
preserving and protecting 
integrity of local 
populations 
4.10 - Conducive to 
improving the provision of 
information and to the 
protection of tourists 
Subtotal 
*!•> 
5 - Overall Assessment of the Project 
Score Comments 
(1-5) 
Overall Assessment of the 
Project 
6 - Other Comments 
7 - Pending Issues. Questions. Queries 
7* 
EVALUATION OF THE ACTION PLAN TO ASSIST TOURISM 
APPENDIX IV - EVALUATION FICHE FOR ASSESSMENT BY CONTRACTORS Φ 
Final Report - V2.0 
il 
Price Waterhouse - Evaluation of the TOURISM ACTION PLAN 
Proforma for Assessment by Project Contractors 
Thank you very much for agreeing to help us in this important evaluation commissioned by the 
European Commission (DGXXIII). Please note that individual responses will remain strictly 
confidential to Price Waterhouse and no information about your assessment of individual 
projects will be provided to the European Commission. We will aggregate and analyse the 
results prior to reporting to the European Commission. 
If you consider that a question does not apply to your project, please say so. 
This document contains two sections: Section A - Project Description and 
Section Β - Assessment by Contractor. Section Β is made of three subsections: Achievement of 
Objectives; Project Implementation; Lessons, Recommendations, Suggestions, Best Practice. 
A - PROJECT DESCRIPTION 
A1 - Project Title 
A2 - Year started: 
A3 - Project Description (full description, maximum 10 lines) 
A4 - Principle contractor 
names, not acronyms): If consortium, please name all participating organisations (give full 
A5 - If project co-financed, please name other bodies involved in co-financing (give full names, 
not acronyms): 
A6 - Please name other stakeholders and project partners (ie excluding TOURISM ACTION PLAN 
and Other CO-financing bodies) Of the project - Stakeholders are groups and individuals that have an interest 
in the outcome of the project, such as: international agencies, national administrations, research institutes, consulting 
firms, project implementing agencies, andjntended beneficiaries. 
6f<j 
A7 - State of advancement: LJ Not started 
I I Abandoned 
I I Still ongoing but NOT delayed 
I I Still ongoing but delayed 
I I Completed and final report submitted 
I I Completed but no final report submitted 
[_] Other 
A8 - If project not started, abandoned or delayed, give reasons: 
A9 - If final report submitted, please give date of submission of the final report: 
MONTH: YEAR: 
A10 - If project completed but final report not submitted, give reason and expected date of 
submission: 
A11 - Type of Project: t U Pilot Project 
I I Research Study 
I I Conference 
LJ Publication 
U Other 
A12 - If other, please specify: 
A13 - Countries - Please give specific countries where the project is taking place : 
A14 - Please give other sources of funds (ie other than DGXXIII-TOURISM ACTION PLAN): 
A15 - COMMENTS - Please give any further comments on project description: 
11 
Β - ASSESSMENT BY CONTRACTOR 
B1 - Achievement of Objectives (including impact) 
B1.1 - If any, please specify target group(s)- Target Groups are the intended beneficiaries of the project, the 
groups that should benefit from it. If no target group(s), please explain why. 
B1.2 - Please specify the main initial objectives of the project, starting with the most important 
one: 
Objective 1 (most important): 
Objective 2: 
Objective 3: 
Other objectives, if any: 
B1.3 - Please rate the degree of attainment of these objectives - Tick only one box 
Attainment of 
Project Objectives 
Objective 1 (as 
defined above) 
Objective 2 (as 
defined above) 
Objective 3 (as 
defined above) 
Objective 4 (as 
defined above) 
Objective 5 (as 
defined above) 
Overall 
Assessment Not at all 
successful Not very 
successful Fairly 
successful Very 
successful Do not 
know Not 
relevant 
B1.4 - Main Indicators of Achievement 
Please give the main indicators of achievement specified for the project, which may be either 
quantitative (ie expressed in numbers) or qualitative (ie expressed in words): 
Indicator 1 : 
Indicator 2: 
Indicator 3: 
Other indicators, if any: 
/L0V 
B1.5 - Degree of Achievement of Performance Indicators 
Please indicate the extent to which the performance indicators have been attained. 
. . j , ' 1 
I 
Indicator of Achievement Target(s) initially Actual outcome(s) | Reasons for differences from 
planned at completion j target 
. ί 
Indicator 1 (as defined 
above) j 
j 
Indicator 2 (as defined ! 
above) 
Indicator 3 (as defined j 
above) 
Other: 
I I i 
Benefits and Negative Effects Arising from the Project 
B1.6 - Please give the main benefits arising from the project: 
Benefit 1: 
1 I 
Benefit 2: 
Benefit 3: 
Other benefits, if any: 
B1.7 - If any, please give the main negative effects arising from the project: 
Negative effect 1 : 
Negative effect 2: 
Negative effect 3: 
Other negative effects, if any: 
B1.8 - What would have happened in the absence of TOURISM ACTION PLAN funding? 
I I The project would NOT have taken place 
I I The project would have taken place but LATER 
I I The project would have taken place but AT A SMALLER SCALE 
I I Don't know/no opinion 
LJ Other 
If other, please specify: 
/W) 
B1.9 - COMMENTS - Please give any further comments on achievement of objectives: 
B2 - Project Implementation 
Changes in Project Design 
B2.1 - Were there significant changes in project design such as changes in scope, objectives, 
target groups, approach? YES NO 
B2.2 - If yes, please specify: 
B2.3 - Please give the reasons for these changes in project design? 
Delays 
B2.4 - Was the start of the project delayed? YES NO 
B2.5 - If yes: By how many months? MONTHS 
B2.6 - If yes: Reasons for these delays? 
B2.7 - Was the project completed on time? YES NO 
B2.8 - If no: By how many months was the project delayed? MONTHS 
B2.9 - If no: Reasons for these delays? 
Cost Overruns 
B2.10 - Was the project completed within the initial budget? YES NO 
B2.11 - If no: Give size of cost overrun (final budget divided by initial budget): 
ECU 
B2.12 - If no: Reasons for cost overruns? 
An 
Β2.Ί3 - An Index for Assessing Project Implementation 
Please help us to assess the implementation of the project. Please tick one box only per row. 
Indicators 
A - Planning & Preparation of Project 
A1 - Clarity of objectives 
A2 - Quality of project design 
A3 - Effectiveness of the partner(s)' 
participation in preparation & planning 
Β - Dissemination 
B1 - Follow up of project after 
completion 
B2 - Dissemination of main results 
C - Management by TOURISM ACTION 
PLAN staff 
C1 - Financial & administrative 
monitoring by TOURISM ACTION PLAN 
staff 
C2 - Overall efficiency of TOURISM 
ACTION PLAN staff 
C3 - Responsiveness of TOURISM 
ACTION PLAN staff 
D - Co-ordination 
01 - Quality of dialogue between 
TOURISM ACTION PLAN staff and 
other partners 
D2 - Co-ordination with other EU 
departments and non EU agencies 
Your overall assessment of the project 
implementation Poor Very 
poor Average Good Very 
good 
; Don't 
know 
I 
I 
I 
ί 
I 
I 
I 
I 
i ! 
I 
I 
i 
ί 
ί 
i 
i 
I j 
I 
! 
i 
i 
I 
I ! 
1 
I 
1 
! 
1 
1 
1 Not relevant 
1 
/l*h 
B2.14 - COMMENTS - Please give any additional comments on project implementation: 
B3 - LESSONS. RECOMMENDATIONS. SUGGESTIONS. BEST PRACTICE 
B3.1 - Any key lessons/recommendations/suggestions to convey to the TOURISM ACTION 
PLAN staff? 
B3.2 - Any best practice to convey to the TOURISM ACTION PLAN staff? 
Have you any comments to make about this proforma? If yes, Price Waterhouse 
would be very grateful if you could indicate how to improve it: 
Completed by: 
Name: 
Position: 
Tel number: 
Fax Number: 
Date: 
Thank you very much for your co-operation 
Please fax the completed document to: 
Price Waterhouse 
Project TOURISM ACTION PLAN - EC SERVICES 
c/o Luc MOENS 
Fax: +44 171 939 3474 
Tel: +44 171 939 3331 
Λν1! 
EVALUATION OF THE ACTION PLAN TO ASSIST TOURISM g\k 
APPENDIX V - CHECKLIST FOR CASE STUDIES fllF 
Final Report - V2.0 
A^ 
CASE STUDIES 
ASSESSMENT BY KEY INFORMANTS 
NAME OF THE CASE STUDY: Φ 
ASSESSMENT OF PROJECT BY KEY INFORMANTS - CHECKLIST 
Foreword 
A very happy New Year and thank you for your co-operation. You will find below a list of 
prompts/questions for each issue we need to address to complete this case study. The objective of the 
interview we wish to set up with you is not to discuss in detail every item in this checklist. We wish to focus 
on the areas where your contribution is most valuable and relevant. 
If your organisation was the main contractor for this project, you will also receive from Price Waterhouse a 
short questionnaire designed to record descriptive information and to collect the contractor's views on 
the project implementation. Please return it completed as soon as possible as we have to report to 
the Commission by the end of January 1996. 
Introduction/Interface with the Case Study 
A. Involvement in the project: since/until when? Role? 
B. Exposure to the Tourism Action Plan: How familiar are you with the Tourism Action Plan 
programme? 
Preparation & Rationale 
1. Origin of the project: who initiated the project? Brief history/background. 
2. Rationale: principles underlying the project? Justification? Which problems is it addressing? 
Main relevant characteristics of the environment in which project is taking place? I 
3. Describe preparation and planning of the project. 
4. Briefly describe how the consultant contracts have been awarded and the reasons for the 
selection. 
5. Summarise key dates and milestones (including future ones if project not completed), and main 
(realised or expected) outputs/events (reports, key meetings, seminars/workshops, other key 
events). 
Stakeholders & Kev Informants 
6. Please name all important stakeholders and describe their role/contribution. Stakeholders are 
groups and individuals that have an interest in the outcome of the project such as: other EU 
and non-EU international agencies, national administrations, research institutes, consulting 
firms, project implementing agencies, and intended beneficiaries. 
Objectives 
7. If any, please specify target group(s)- Target Groups are the intended beneficiaries of the 
project, the groups that should benefit from it. If no target group(s), please explain why. 
8. Main initial objectives of the project, starting with the most important one: 
Λ#£ 
CASE STUDIES 
ASSESSMENT BY KEY INFORMANTS 
NAME OF THE CASE STUDY: 
Objective 1 (most important): 
Objective 2: 
Objective 3: 
Other objectives, if any: 
Please rate the degree of attainment of these objectives - Tick only one box per row in the table 
below. 
Attainment of 
Project 
Objectives 
Objective 1 (as 
defined above) 
Objective 2 (as 
defined above) 
Objective 3 (as 
defined above) 
Objective 4 (as 
defined above) 
Objective 5 (as 
defined above) 
Overall 
Assessment Not at all 
successful Not very 
successful Fairly 
successful Very 
successful Do not 
Know Not 
Relevant 
Main Indicators of Achievement 
10. Please give the main indicators of achievement specified for the project, which may be either 
quantitative (ie expressed in numbers) or qualitative (ie expressed in words): 
Indicator 1 : 
Indicator 2: 
Indicator 3: 
Other indicators, if any: 
Sltf 
.-.^i'EouvatT αν ΙΛΥ ÏMFOKM'SÏS 
ν1 1 2Ε Cri»: STUDY: 
iwr-ja-JMC^A •,Ι'ΛΕ^,ΤΓΗΜΒΗΜΜ!, ; "Mi^jk jivv^iSAArmav..·• ι 
11. Please indicate in the table below the extent to which the performance indicators defined above 
have been attained. 
Indicator of 
Achievement 
Indicator 1 (as 
defined above) 
Indicator 2 (as 
defined above) 
Indicator 3 (as 
defined above) 
Other: Target 
(initially planned) Actual 
(at completion) Reasons for differences 
from target 
Interface of Tourism Action Plan with other oroorammes/policies (Co-Ordination. Complementarity. Overlap. 
etc) 
12. In what manner and to what extent does Tourism Action Plan complement, duplicate, overlap or 
work at cross-purposes with other EU and non-EU programmes? 
13. Piease assess the quality of the co-ordination between Tourism Action Plan activities and the 
activities undertaken by other EU and non-EU programmes. 
Impacts and Fjfects: What Has Happened As A Result of the Programme? 
14. What positive impacts and effects, both intended and unintended, resulted from carrying out 
the project? 
15. What negative impacts and effects resulted from carrying out the project? 
Project Implementation 
Monitoring & Evaluation 
16. Describe procedures/arrangements to monitor the project implementation 
17. Describe procedures/arrangements to evaluate the project during and after implementation 
1 é?î 
CASE STUDIES 
ASSESSMENT BY KEY INFORMANTS 
NAME OF THE CASE STUDY: • 
Changes in Project Design 
18. Were there significant changes in project design? If yes, please specify and give the reasons 
for these changes in project design? 
Delays 
19. Was the start of the project delayed? 
If yes: By how many months? 
If yes: Reasons for these delays? 
20. Was the project completed on time? 
If no: By how many months was the project delayed? 
If no: Reasons for these delays? 
Cost Overruns 
21. Was the project completed within the initial budget? 
If no: Give size of cost overrun (final budget divided by initial budge) 
If no: Reasons for cost overruns? 
Dissemination & Follow Up 
22. Has the project results been disseminated? What was the follow up, and who did it? Has the 
project been replicated? 
23. (If relevant) For how long are the operational cost (partly) covered by Tourism Action Plan? 
What will happen next? 
Lessons. Recommendations. Suggestions. Best Practices 
24. What are the reasons for failures to meet objectives and can these be remedied? 
25. Any key lessons/recommendations/suggestions for future projects? 
26. Which elements can be replicated, under which conditions? 
OVERALL ASSESSMENT 
27. Main strengths of the project? 
28. Main weaknesses/shortcomings of the project? 
29. Contribution/value added by Tourism Action Plan? 
30. What would have happened in the absence of the Tourism Action Plan funding? Would the 
project exist? If yes, would it be different? 
31. What would you do differently? 
/lûj 
EVALUATION OF THE ACTION PLAN TO ASSIST TOURISM M]L·. 
APPENDIX VI - COUNCIL DECISION OF 13 JULY 1992 fP 
Final Report - V2.0 
/]/{*> 
No L 231726 Official Journal of the European Communities 13. 8. 92 
COUNCIL DECISION 
. of 13 July 1992 
on a Community action plan to assist tourism 
(92/421/EEC) 
THE COUNCIL OF THE EUROPEAN COMMUNITIES. 
Having regard to the Treaty establishing the European 
Economic Community, and in particular Article 235 
thereof Whereas tourism can make an effective contribution to 
achieving economic and social cohesion in the Community 
and whereas it can promote in the Community a 
harmonious development of economic activity, continuous 
and balanced expansion, a higher standard of living and 
closer relations between the States which it links; 
Having regard to the prpposal from the Commission (*), 
Having regard to the opinion of the European 
Parliament (*), . 
Having regard to the opinion of the Economic and Social 
Committee (3), Whereas the measures to be implemented under the action 
plan must comply with certain criteria in particular the 
need to comply with the subsidiarity principle; 
Whereas tourism occupies an important place in the 
economy of the Member States, with tourist activities 
representing a large potential source of employment; 
Whereas tourism allows people of all kinds to gain a better 
knowledge of Europe's cultural roots and of the cultures 
and ways of life in the Member States, thus making a 
contribution to the progress of the idea of 'European 
citizenship'; j 
Whereas the results of the European Year of Tourism 
should be taken into account; Whereas tourism in the Community will have to show 
consideration for local populations and for the natural and 
cultural environment, in order to improve the quality of 
services offered; 
Whereas free competition should be preserved in the sector, 
both for the benefit of consumers, and in order to promote 
small and medium-sized enterprises (SMEs); 
Whereas, in view of the above, Community action 
regarding tourism should take the form of a strengthening 
of the' horizontal approach to tourism in Community and 
national policies, and of the implementation of specific 
measures, and whereas that apporach should also include 
coordination of the measures undertaken by Commission 
departments which affect tourism; whereas certain 
Community policies, in particular transport policy, have a 
major impact on tourism in the various regions of the 
Community; Whereas it is necessary to encourage not only better 
integration of tourism into the various Community policies 
but also close cooperation between all public and private 
bodies in the sector, including representatives of tourist 
regions, and whereas the implementation at Community 
level of à number of specific measures, complementary to 
those taken at national level, is the best way of achieving 
such cooperation, while avoiding any distortion of 
competition which may be caused; 
Whereas the Community can contribute to improving the 
quality and competitiveness of the Community's tourism 
services on offer, by encouraging a joint apporach to the 
medium-term problems facing European tourism, by 
promoting the development of the tourist industry and the 
diversification of tourist activity and the development of 
transnational measures, and by developing the promotion 
of European tourism on· the main 'markets of third 
countries; Whereas statistics on tourism should be developed and 
forward analysis of new types of tourism carried out; 
Whereas a, plan o( three years' duration is called for; 
(') Oj No C 120. 12. 5. 1992. p. I J. 
(l) OJ No C r.7. 16. J. 1992. p. 2J5. 
I1) OJ Nu G 49. 24. 2. 1992. p. 43. Whereas an amount of ECU IS million is deemed necessary 
to implement (his plan; 
S?<M 
13. 8. 92 Official Journal of the European Communities No L 231/27 
Whereas the amounts to be committed for the financing of 
the plan will have to come within the Community financial 
framework in force; ' ' 
Whereas procedures should, be (aid down for the exercise of 
the powers for implementing this plan conferred on the 
Commission pursuant to Decision 87/373/EEC ('); 
Whereas the Treaty does not provide for any powers for 
the adoption of this Decision other than those mentioned in 
Article 235, 
HAS DECIDED AS FOLLOWS: 
Article 1 
A Community action plan to assist tourism shall be drawn 
up. The measures forming the subject of this plan are 
contained in the Annex. 
Article 2 
1. The duration of the action plan shall be three years 
from 1 January 1993. The Commission shall refer to the committee referred to in 
paragraph 2 and the Council those initiatives adopted in 
the framework of Community policies which hav- a major 
effect on tourism. 
2. The Commission shall be assisted in implementing the 
action plan by a committee composed of representatives of 
the Member States and chaired by the representative of the 
Commission. 
The representative of the Commission shall submit to the 
committee a draft of the measures to be taken. The 
committee shall deliver its opinion on the draft within a 
time limit which the chairman may lay down according to 
the urgency of the matter. The opinion shall be delivered 
by the majority laid down in Article 148 (2) of the Treaty 
in the case of decisions which the Council is required to 
adopt on a proposal from the Commission. The votes of 
the representatives of the Member States within the 
committee shall be weighted in the manner set out in that 
Article. The chairman shall not vote. 
The Commission shall adopt measures which shall apply 
immediately. However, if these measures arc not in 
accordance with the opinion of the committee, they shall be 
communicated by the Commission to the Council 
forthwith. In that event the Commission shall defer 
application of the measures which it has decided for a 
period of two months from the date of communication. 
2. The Community financial resources_decrned necessary 
for its implementation amount to ECLM8yniliion and shall 
fall within the Community financial framework in force. The Council, acting by a qualified majority, may take a 
different decision within the time limit referred co in the 
previous paragraph. 
3. The budgec authority shall determine the appro­
priations available for each financial year, taking into 
account the principles of sound management referred to in 
Article 2 of the Financial Regulation applicable to the 
general budget of the European Communities. Article 4 
1. The measures must be consistent with the principle of 
subsidiarity. 
Article 3 
1. The Commission shall put the action plan into 
operation. In order to fulfil the objectives of the plan, it 
•nay undertake measures other than those set out in the 
\nncx, where, exceptionally, additional action is required 
η order to carry out one of the measures in full. Such 
tdditional action shall be assessed in relation both to 
:xisting priorities and to available financial resources. The 
Commission shall coordinate the action with the various 
Communiry policies, and through the various Dircctoratcs-
«eucra! concerned, in accordance with current' 
roceduces. 
) Oj No I 197. IK. 7. 1987. p. i .1. 2. A selection shall be made, for (he diflercnt measures 
proposed, by reference to the following criteria: 
(a)'the measures must be cost-effective and make a 
significant impact on the Community tourist industry; 
(b) they niust facilitate the development of the tourist 
industry with particular reference to small and 
medium-sized businesses; 
(c) they must help improve the quality of Community 
tourist services; 
(d) they must encourage competition within the 
Community and increase the competitiveness of 
Community tourist services on the world market;. 
-r?2 
No ϋ231/28 Official Journal of the European Communities 13. 8. 92 
(c) thcy_tnjLxsc.be conducive to preserving and protection the 
quality of the natural environment, the cultural heritage 
and the integrity of local populations; 
(f) they must be conducive to improving the provision of 
information and services and to the protection ot 
tourists. 
3. The measures shall be implemented through 
coordination with the national authorities and, if 
necessary, with the regional or local authorities as well, so 
as to take account of the importance of tourism for 
regional development. Article 6 
The Commission shall regularly evaluate the results of the 
action plan. This evaluation will include wherever possible 
measurable outputs of the plan and be in accordance with 
the criteria in Article 4. The committee will be informed by 
the Commission of the lattcr's evaluation of the plan, and 
of the results thereof. No later than 30 June 1995, the 
Commission will submit a report on this evaluation to the 
European Parliament and the Council. On the basis of that 
report, the Council shall decide, in accordance with the 
provisions of the Treaty, whether or not to extend the pJan 
for a further pe'riod. 
Article 5 Done at Brussels, .13 July 1992. 
Every year from the date of adoption of the action plan, 
the Commission, in a report to the European Parliament 
and the Council, shall evaluate the Community's activities 
which affect tourism. For the Council 
The President 
J. CUMMER 
A^ 
13.8.92 Official Journal of the European Communities - No L 231/29 
ANNEX 
COMMUNCTY MEASURES TO ASSIST TOURISM 
L Improving knowledge of the tourist industry and ensuring greater consistency of Community 
measures 
Community action is intended to improve the consistency of the measures taken to assist tourism by 
increasing knowledge of its characteristics, components and development. 
This will be carried out by means of the following measures: 
(a) development of Community statistics on tourism; 
(b) detailed studies aimed at improving knowledge of tourism as an activity, assessment of the impact 
of current Community, policies toassist tourism, forward analysis of new types of tourism, and the 
preparation of strategies adapted to keep pace with demand; 
(c) consultation of tourism professionals within the Community. 
2. Staggering of holidays 
Community action is designed to promote a better seasonal distribution of tourism. 
This will be carried out by means of the following measures: 
(a) support for the setting-up of an international framework ,Whose purpose would be to exchange 
information and monitor the activities of governments and the tourist industry; 
(b) support for measures aimed at coordinating actions and strategies to encourage the use of tourism 
infrastructure and facilities outside the peak season. 
3. Transnational measures 
Community action is designed to promote transnational tourist development initiatives covering many 
different specialist sectors of the industry. 
This will be Carried out by means of the following measures: 
(a) support for cooperation between border regions; 
(b) support for transnational initiatives contributing to the improvement of tourist information, in 
particular those using new technology; 
(c) development of tourist cooperation with Central and Eastern Europe and the Maghreb through the 
transfer of know-how on training and the implementation of strategics for promotion, as well as on 
marketing and tbc creation of small and medium-sited tourist enterprises; 
(d) support for tourist and technical cooperation in the context of partnerships between towns; 
(c) support for. pilot projects aimed at cooperation between the public and private sectors for the 
development of traditional tourist regions in decline as well as less developed rural regions. 
4. Tourists as consumers 
Community action aims to support initiatives which improve the information of tourists and tlicir 
protection, in areas such as existing classification systems, signposting symbols, time-share 
arrangements, over-booking and procedures for redress. 
5. Cultural tourism 
Community action is designed both to highlight the'importance of the cultural heritage for couriim and 
(o promote a grcacer knowledge of tlic cultures, traditions and ways of life of Europeans. 
A-lh 
No L 231/30 Official Journal of the European Communities 13.8.92 
This will be carried out by means of the following measures: i • 
(a) support for initiatives to develop new European cultural .tourism routes, in cooperation with the . . 
Member States,.regions arid local authorities concerned, and to disseminate information on these 
routes by means of brochures and publications; 
(b) support for the exchange of experience in the field of visitor management techniques; 
(c) promotion and assistance in the use of European networks enabling tourist operators and cultural 
institutions to exchange experience, especially as regards highlighting the value of cultural 
heritage. 
6. Tourism and the environment 
The aim of Community action in the area of the interaction between tourism and the environment is to 
ensure that the environment is more fully taken into account. 
This will be carried out by means of the following measures: 
(a) suppon for initiatives aimed at informing arid increasing the awareness of tourists and suppliers of 
services about the interaction between tourism and the environment and in particular through the 
creation of a European environmental prize;' 
(b) support for innovative pilot projects to reconcile tourism and nature protection at local or regional 
level, in particular coastal and mountain areas, nature parks and reserves, e.g. by measures foe the 
guidance of visitors; 
(c) support for the development of networks involving transnational exchanges of experience, 
including experience of environmental problems and their possible solution through visitor 
management at sites; 
(d) support for initiatives encouraging forms of environment-friendly tourism. 
I ' 
7. Rural tourism 
Community action in this field is designed to develop tourist activities in a rural environment, notably 
farm tourism, small family-run hotels or facilities set up by associations or local authorities. 
( This will be carried out by means of the following measures: 
ι 
(a) support for partnership initiatives berwecn operators at local, regional, national or European level, 
to facilitate exchanges of experience and the transfer of good practice through the organization of 
visits, seminars, exchanges of experts and the development of transnational pilot schemes, in 
particular in the field of vocational training; ' . 
(b) improved information for rural operators and better access for them to the various Community aid 
schemes available for rural tourism, in-particular through the publication of documents for mass 
circulation and the publication of an operators* manual; 
(c) encouragement for. improving the quality of rural tourism supply and support for measures to 
facilitate access, to tourism in a rural environment. 
8. Social tourism 
Communiry activity in this field seeks to facilitate access to tourism by groups of people who, for 
various reasons, hut especially for social or health reasons, have difficulty in taking holidays. 
This will he carried out by means of the following measures: 
(a) shared information at Community level between public and private sector partners concerning the 
various methods used in rhc Member States to encourage holiday-taking by certain categories of 
tourists; 
(b) support for the coordination between Member.States of measures aimed at eliminating harriers to 
the development of tourism for the disabled, and for the exchange of information in this field. 
9. Voutli (nurism 
Community action in rliis field is. through support for existing Community policies, aimed both at 
promoting young people's knowledge of cultures and lifestyles'in the various Member States and at 
making it easier for young people to take holidays. 
AA) 
13.8.92, -'. ' Official Journal of the European Communities >•"• . No L 231/31 
This will be carried out by means of the following measures: 
(a) a feasibility study into establishing links between'youth cards'; 
(b) support for research into the need to create a network of exchanges with regard to'European 
classes' (school travel for pupils from several Member States). ' 
10. Training " 
Community action in this field is aimed, through suppon for existing Community policies, at making 
the tourist industry in the Community more competitive through suppon for increased professionalism 
in Community tourism. 
This Will be carried out by means of the following measures: 
(a) dissemination of information among young people on tourist resources and profession; 
(b) support for ongoing measures to draw up professional profiles for the industry and improvement of 
mutual information on the qualifications attained in the various Member States; 
(c) encouragement of the participation of tourist businesses and their employees in cxistirig 
Community training programmes and measures; 
(d) support for transnational cooperadon projects, between universities, tourism schools, tourism 
professionals, or the authorities concerned, especially for training in the fields of rural, cultural and 
environmental tourism; 
(e) support for networks aimed at improving the quality of vocational training so as to raise the 
quality of tourism services. 
_ 11. Promotion in third countries 
| Community action in this field is directed at making Europe a more attractive destination for tourists 
from distant countries. 
This will be carried out by means of measures confined to pilot projects to promote Europe as a tourist 
destination on the markets of distant countries, particularly North America and Japan, whose growth 
is likely to have an impact on tourism within the Community. 
ί 
II. TIMETABLE OF PRIORITIES 
When implementing measures in accordance with the procedure laid down in Article 3, priority will be 
given for 1993 to the following measures. 
These priorities may be modified for the financial years 1994/95 according to the procedure referred to in 
Article J (2). 
Priority measures for 1993: 
~> 
1. Improving knowledge of the tourist industry and ensuring greater consistency of Comoumity 
measures: 
(a) development of Community statistics on tourism; 
(b) detailed studies aimed at improving knowledge of tourisme as an activity, assessment of the impact 
of current Community policies to assist tourism, forward analysis of new types of tourism and the 
preparation of strategies adapted to keep pace with demand; 
(c) consultation of rourism pofcssionals within the Community. 
2. Staggering o( holidays: 
(a) support for the setting-up of an international framework whose pruposc would he to exchange 
information and monitor the activities of governments :md the tourist industry. 
Alb 
No L 231/32 -'';' ' Official Journal of the European Communities . 13;, 8. 92 
'çj'. Transnational measures: 
·, . (a) support of cooperation l>ctwccn border regions: 
(b) support for transnational initiatives contributing to thc.improvcriicnt of tourist tnforriiation, in ' 
particular rhosc using new technology; , 
(c) development of tourist cooperation with Central and Eastern Europe and the Maghreb through the 
transfer of know-how on training and the implementation of strategies for promotion, as well as on 
marketing and the creation of small and medium-sized tourist businesses. 
5. Cultural tourism: 
(a) support for initiatives to develop new European cultural tourism routes, in cooperation with the 
Member States, regions and local authorities concerned, and to disseminate information on these 
routes by means of brochures and publications-, 
(b) support for the exchange of experience in the field of visitor management techniques; 
6. Tourism and the environment: 
(a) support for initiatives aimed at informing and increasing the awareness of tourists and suppliers of 
services about the interaction between tourism and the environment and in particular through the 
creation of a European environmental prize; 
(b) suppon for innovative pilot projects to reconcile tourism and nature protection at local or regional 
level, in particular coastal and mountain areas, nature parks and reserves, e.g. by measures for the 
guidance of visitors; 
(c) support for the development of networks involving transnational exchanges of experience, 
including experience of environmental problems and their possible solution through visitor 
management at sites; 
I 
(d) support for initiatives encouraging forms of environment-friendly tourism. 
7. Rural tourism: 
(b) improved information for rural operators and better access for them to the various Community aid 
schemes available for rural tourism, in particular through the publication of documents for mass 
circulation and the publication of in operators's manual; 
(c) encouragement for improving the quality of rural tourism supply and support for measures to 
facilitate access to tourism in a rural environment. 
8. Social tourism: 
(b) suppon for the coordination between Member States of measures aimed at eliminating barriers to 
the development of tourism for the disabled, and for the exchange of information in this field. 
10. Training: 
(b) suppon for ongoing measures to draw up professional profiles for the industry and improvmcnt of 
mutual information on the qualifications attained in the various Member States; 
(c) encouragement of the participation of tourist businesses and their employees in existing 
Community training programmes and measures; 
(d) support for transnational cooperation projects between universities, tourism schools, tourism, 
professionals, or the authorities concerned, especially (or training u\ the fields of rural, cultural and 
environmental tourism. ι 
I I. Promotion in third countries: 
Pilot projects to promote Europe as a tourist destination on the markets of distant countries, 
particularly North America and Japan, whose growth is likely to have an impact on tourism within the 
Community. 
EVALUATION OF THE TOURISM ACTION PUN TO ASSIST TOURISM 
APPENDIX VII - LIST OF CONTACTS • 
Final Report - V2.0 
^fl 
APPENDIX VU EVALUATION OF THE COMMUNITY ACTION PLAN TO ASSIST TOURISM 
1LIST OF CONTACTS [excluding DG XXH1) _____ 
No Namo ~~ omn\f»aon 
\_ Daniela Hesse-Wagner ETOA 
2 Robert Hollier ETC 
3 Lisa Davies AIT/FIA 
4 De Blust ECTAA 
5 Ε Giesen Deutscher Stadte und Gemeintebund (D) 
6 W Burnett EUTO 
7 G Lipman WTTC 
8 M Sequaris HOTREC 
9 F H Aldous ECATRA 
10 Mr Smithies IATA 
11 LLickorish ETAG 
12 Lepage UFTAA 
13 MrFreitag European Travel Monitor (Munich, D) 
14 R Zimmer Luxembourg 
15 Bent Pilstrom Finland 
16 JL Deroide France 
17 Ε Hadzinikolaou Greek National Tourism Organisation 
_[8_ Claude Pirard Belgium 
\9_ Dr.ssa. Cesarina Misiani_ Dipartimento del Turismo (I) 
20 Keith Gibbins Department of National Heritage (UK) 
ϊ\_ Teresa Castillo Ministerio de Comercio y Turismo (Ε) 
22 Shane O'Neill Department of Trade & Tourism (IRL) 
23 Paul Bates Department of Trade & Tourism (IRL) 
24 Ciaran Tuite Borde Failte (IRL) 
25 JP Bastos Salazar Leite Directorate General for Tourism (Ρ) 
26 Mr Schneider Bundesministerium fur Wirtschaft (D) 
27 L Harrison European Parliament 
28 Ε McMillan-Scott European Parliament 
29 Ρ Cornelissen European Parliament 
30 Mr Hansen Committee of the Regions 
31 Giacomo Regaldo Economic & Social Committee j 
32 Kirchberger DG XXII 
33 Van Hasselt Air Transport Policy - DG VII 
34 Ε Power DG XVI - Regional Policies 
35 D Givord Rural Development - DG VI 
36 Cornaert DG XI 
37 M Lepelletier DG VII 
38 Β Weherns DG V 
39 Manuel Ruiz Sanz DG V 
40 Xavier Coyer DG V 
41^ Danae Penn DG VII 
42_ Pyrhus Mercouris DG X 
43 Mr Enthoven DG XI 
44 Τ O'Dwyer DG XXII 
45 G Barrett DG VIII j 
46 Ε Pongas Eurostat 
47 Professor V Middleton 
48 Ε Pad World Trade Organisation (WTO) 
49 Mr Dupeyras OECD 
50 Prof John O'Hagan Trinity College (Dublin, IRL) 
51_ George Moustakas International Interactive Multimedia 
52 Palle Damkjaer Hjoerring Business College (DK) _ 
53 Rene Ladiges Hjoerring Business College (DK) 
54 Elsisabeth de Bodinat Agence Vitesse (Paris, F) 
55 Christine Bussière Agence Vitesse (Paris. F) 
56 Yves Cornu HTL - Bossard Sociologie (Paris, F) 
57 Sylvie Blangy Expert (Montpellier, F) 
58 Paolo Bongini Regione Toscana (Florence. I) 
59 Gerry Carver L&R Leisure (Haywards Heath, UK) 
60 A de Varax Office du Tourisme (Lyon, F) 
61 Elizabeth Jeffries Greater Manchester (UK) 
62 Hans Domenicus Amsterdam Tourist Office (Amsterdam, NL) 
63KaiGeiger IfB (Konstanz^D) 
64 Jan Kobernuss Institute fur Freizeit (Cologne, D) 
65 Falco de Clerck Institute for Service Management (Leeuwarden, NL) 
66 Andrew Lennox Contrai College of Commerce (Glasgow. UK) 
67 Carlos Freite Aittiur Andersen (Lisbon. Ρ) 
68 Ana Alonso iUelvico Bates (Madrid. Ε) 
69 Eulogio Bordas !TIIR (Barcelona, Ε) 
sill 
EVALUATION OF THE ACTION PUN TO ASSIST TOURISM 
APPENDIX VIII - ASSESSMENT BY KEY INFORMANTS 
In this Appendix, we give a summary of the assessment made by the key informants (professional 
associations representing industry interests, representatives of the Member States, independent 
experts, Commission officials from other Directorates General). The views expressed are no! necessarily 
shared by Price Waterhouse. 
Exposure to the Plan 
The vast majority of interviewees are familiar with the Plan, although some of them consider their 
knowledge of the plan stems from extensive contacts and length of time within the industry, rather than 
from the Plan's contact with the tourism organisation. Whilst many interviewees have only a more 
general understanding of the Plan, certain interviewees feel they have more of a knowledge of 
individual projects rather than an understanding of the Plan's strategy itself. 
Many interviewees gained familiarity with the Plan as a result of attending Management or Consultative 
Committees. The degree of familiarity with the Plan by officials from other Directorates General appear 
to be the lowest. 
An important feature is the background of the interviewees, especially which part of the travel and 
tourism industry they represent. There is a strong tendency for the "major players" in the industry such 
as the organisations representing the European travel agents and tour operators to consider that the 
Plan focuses mainly on peripheral tourism issues (green / social) and not on the key mainstream 
issues such as transport links and infrastructure. 
On the other hand, organisations such as those representing tourist offices in local communities 
consider the Plan only consults major forces in the industry and does not seek or take account of the 
views of other important but less powerful representatives. 
Interface with the Plan 
The interviewees have highlighted a number of organisations, particularly at the "global" level working 
towards the same broad objectives as the Plan: creating jobs by stimulating tourism and developing 
tourism with due regard for the environment. 
Whilst the Plan consults regularly with these organisations through attendance at meetings, advisory 
committees etc, it is felt that there is a need for the Plan to ensure greater coordination with the 
strategies of these other organisations. In particular, difficulties were expressed vis-à-vis the ability to 
co-ordinate what member states are doing with what the EU is doing. 
One interviewee felt that the Plan was a "small scale" model of what an overall strategic programme of 
Travel and Tourism in Europe should be aiming to achieve. 
Another common theme was that the Plan required much greater coordination and integration with the 
infrastructure projects handled by other DGs in the Commission eg air traffic control systems, transport 
measures for vehicles etc. 
Final Report - V2.0 
A~l& 
EVALUATION OF THE ACTION PLAN TO ASSIST TOURISM 
APPENDIX VIII - ASSESSMENT BY KEY INFORMANTS Ο 
Rationale for the Plan 
10 The majority of interviewees expressed a view on whether the Plan made sense. Whilst these 
interviewees generally felt that the overall framework was commendable and "going in the right 
direction", they considered the actual outputs and activities were too fragmented and that the individual 
projects were on too small a scale. 
11 There is a general view that undertaking these small projects spread over a number of different tourism 
aspects has made it difficult to achieve the Plan's objectives. 
12 A number of interviewees to date consider the activities have focused on peripheral issues eg cultural 
and social tourism rather than on the mainstream tourism industry which accounts "for about 80% of all 
tourism activity". Some also felt that the Plan had concentrated too much on theoretical issues and 
research studies. 
13 Even more importantly, many considered that the results of these studies had not been made available 
to a wide enough audience and in particular to those bodies and organisations that could make best 
use of them. 
14 One interviewee felt there was too much emphasis on supporting the public sector's role in tourism 
and that there were insufficient projects related to the private sector's role. 
) 
15 There is a general view that one of Plan's most valuable roles has been to act as a focal point for 
tourism within the EU and to get the many different stakeholders within the industry together and 
thinking about the same issues. To some extent, the Plan has acted as a catalyst for future action. 
16 Generally, interviewees think that the following factors have contributed to "the small and fragmented 
project" approach: 
a the need to satisfy a very broad framework of objectives ("a patchwork") 
b the tendency to attempt to meet the needs of every lobby with an interest in tourism which has 
led to funding fragmented, small projects on a number of areas 
c inadequate funding given the ambitious objectives of the Plan 
d inadequate staffing of the Tourism Unit (both in terms of number and expertise) 
e the lack of top level policy commitment and an insufficient authority vested in DG XXIII to 
enable it to fulfill adequately its coordination role with other EU mainstream policy areas such as 
Agriculture (DG VI) Regional Policy (DG XVI). 
17 These factors have meant that, to date, the Plan has been unable to play a significant role in 
maximising tourism's potential contribution to economic growth and job creation. 
Final Report - V2.0 
17 ( 
EVALUATION OF THE ACTION PLAN TO ASSIST TOURISM g\L· 
APPENDIX VIII - ASSESSMENT BY KEY INFORMANTS IP 
Assessment ol Impacts and Effects 
18 Whilst a majority of interviewees consider that the net effects of the Plan are positive, several of them 
take the view that the negative effects have outweighed the positive effects. 
19 It is generally felt that the overall impact of the Plan on the competitiveness of the EU tourism industry 
has been very limited. 
20 The Plan has had the following positive impacts: 
a brought Member States together for useful discussions on Tourism (catalyst role) 
b increased the awareness of particular key issues amongst Member States, for example the 
environmental aspects 
c enhanced cooperation on Tourism issues amongst Member States (eg through the consultation 
process of the Green Paper) 
d activated several sectoral/regional projects in Europe. 
21 The general opinion is that DG XXIII has done as well as it could have done, given the very broad 
framework for Plan and the constraints on funding. 
22 There is however a minority view that the implementation of the plan has been a "lost opportunity" and 
that the Unit has been ineffective. One reason sometimes given is the lack of tourism experience of 
most staff members. 
23 Travel agents and tour operators generally consider that the Plan has provided few benefits and has 
had little impact on the tourism industry. This sector and the industry generally feel they should have 
been consulted much more on the strategy at the outset. They generally felt that the Plan should have 
concentrated on the mainstream areas of tourism; that there should have been more effective 
coordination internally across the EU directorates responsible for Transport policy etc. as well as those 
responsible for the Structural Funds. There should also have been more coordination between other 
external organisations, especially those responsible for environmental issues. 
24 More emphasis should be placed on the great potential which the Tourism industry has for promoting 
sustainable development, and improving and maintaining the environment. 
25 Most representatives of the Member States contacted think that they need to be involved much more 
directly in the formulation of tourism policy and programmes, so that they take "ownership" of the 
programme and subsequently work actively together to implement it. The Plan has been regarded 
much more as the Commission's plan rather than that of the Member States'. 
26 There is a feeling that the Plan is "caught between two stools", ie in meeting the subsidiarity principle, 
yet still being expected to deal with core issues: if the Plan adheres to subsidiarity, then it may only 
add value in areas not seen as core such as social and green tourism. 
27 There is a view that many of the Plan's initiatives are related to local authority activities and not so much 
to the private sector. 
28 There is no unanimity on the effectiveness of the implementation of the Plan by the Tourism Unit. 
Whilst some interviewees feel that DG XXIII have done as well as they could "given the broad 
Final Report - V2.0 
/li 
EVALUATION OF THE ACTION PUN TO ASSIST TOURISM MjJk 
APPENDIX VIII - ASSESSMENT BY KEY INFORMANTS W 
framework and the constraints or funding", others take the view that the Commission has not been 
effective. The latter group gives evidence such as: cancelation of Conference on Quality of Tourism, 
lack of expertise in tourism, very long and bureaucratic procedures, delays in payment, lack of 
responsiveness of DG XXIII staff, lack of transparency in the selection of projects, poor execution of 
the budget (eg in 1994). 
29 It is also clear from our interviews that the misallocations of funds have given the Plan a "bad name": 
the credibility of the Tourism Unit and of a possible EU tourism policy has been seriously tarnished. It 
has also to some extent created the some of the administrative difficulties and weaknesses referred to 
above. 
Relative Successes and Failures at Project Level 
30 Interviewees cited the following as "successes" at project and study level: 
a Cultural itineraries, such as "Routes to the Roots" and "Art Cities in Europe" 
b Baltic Sea Region Cultural Project 
c A number of projects in the area of Tourism & the Environment (eg Prize) 
I d Certain projects in the area of information technology 
e Projects developed in Greece to develop training modules on training, management and 
technical skills 
f Senior citizens' and youth tourism; both were seen to be examples of projects which were 
expanding tourism in culturally and environmentally sensitive ways 
31 The Directive of Community Statistics and certain conferences organised by the Tourism Unit are other 
activities which appear to have been appreciated. 
32 Interviewees cited the following as relative "failures" at project and study level: 
a The study on "overbooking in hotels etc" was cited as unnecessary since it was looking at an 
issue already being resolved by the industry itself 
b The promotion in the USA, "a monumental worry", a "complete waste of money" 
c The failure of the promotion in Japan (1995 call for tender). 
Role and Activities in the Future 
33 For the future, a number of common themes emerged, although there is no unanimity. Among the 
representatives of the Member States at the Management Committee, examples of common themes 
include: 
a more and better coordination and dialogue (partnership) with: 
(a) the EU directorates responsible for the relevant mainstream programmes such as 
Transport, Regional Policy, issues of Taxation and Single Currency (including a better 
Final Report-V2.0 
m> 
EVALUATION OF THE ACTION PUN TO ASSIST TOURISM ^Ifc 
APPENDIX VIII - ASSESSMENT BY KEY INFORMANTS fP 
use of the existing EU instruments) 
(b) the national tourist strategies and plans 
(c) regional and local authorities, Chambers of Commerce and other industry stakeholders 
b formally recognise Tourism's potential in the areas of economic development and generating 
employment opportunities 
c concentrate on promoting "Europe" to third party countries such as Japan and the Far East -
with individual EU countries left to promote themselves at international, national, regional and 
local level 
d need for planning a Tourism strategy which will have the greatest impact on economic growth 
and job creation within the EU, and for supporting projects which meet these objectives 
e greater involvement of the private sector in both the formation and implementation of policy 
f need to rethink the co-operation with third countries in order to make it consistent with the 
objectives of tourism policy 
g need to publicise the results and the outcomes of seminars, projects etc. ; 
Summary of Findings 
34 We now summarise the findings from our interviews with key informants. Note that these are not 
necessarily the views of Price Waterhouse. 
35 The Plan has given 'Tourism" more recognition within the EU. It has brought interested parties and 
stakeholders together to discuss common issues. 
36 But the Plan's framework covers too many objectives. Some of these objectives are on fringe or 
peripheral issues. Consequently, the plan did not include all the mainstream issues, especially 
regarding infrastructure aspects. 
37 It is felt by many key informants interviewed that funding and staffing of the Tourism Unit have not been 
adequate and these are seen as a key factors in limiting the programme's impact. 
38 There is a need for greater consultation of all key parties at the strategy formulation stage. This needs 
to include both the public and private sectors. Both Member States and industry representatives 
consider they were not actively involved in deciding on the Plan's strategy. 
39 There needs to be greater coordination on key issues (such as competitiveness) both internally within 
the Commission and with external bodies to ensure compatibility of policies, especially on transport 
and environmental issues. 
40 Need to be clear what the "high level" key objectives are and ensure that projects are assessed against 
these "key criteria" eg from which areas of the world is the EU trying to attract tourists to come to 
Europe? Which are the target markets? 
41 This leads on to thinking about what needs to be developed eg. high standards and common 
Final Report - V2.0 
Alh 
EVALUATION OF THE ACTION PUN TO ASSIST TOURISM 4lk 
APPENDIX VIII - ASSESSMENT BY KEY INFORMANTS %S\W 
classification of these standards for hotels etc across Member States. This is also seen to link with the 
need to develop educational programmes on tourism in colleges etc in the different Member States as 
well as to widen the use and capability of information technology for tourism on a pan - European 
basis. 
Final Report - V2.0 
iî*> 
ISSN 0254-1483 
COM(96) 166 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 16 
Αριθ. καταλόγου : CB-CO-96-209-GR-C 
ISBN 92-78-03581-5 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Λουξεμβούργο