9. 2. 84 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 35/7 
Γνωμοδότηση για την πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για την εφαρμογή της αρχής της ίσης 
μεταχείρισης ανδρών και γυναικών στα επαγγελματικά συστήματα κοινωνικής ασφάλισης 
(84/C 35/04) 
Το κείμενο που αποτελεί αντικείμενο της γνωμοδότησης αυτής έχει δημοσιευθεί στην Επίσημη 
Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτωναριθ. C 134 της 21ης Μαΐου 1983, σελίδα 7. 
Α. ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ ΤΗΣ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ 
Το Συμβούλιο αποφάσισε στις 23 Μαΐου 1983 να ζητήσει, σύμφωνα με τις διατάξεις του 
άρθρου 100 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, τη γνωμο­
δότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση. 
Διαδικασία 
Αρμόδιο για το θέμα αυτό κρίθηκε το τμήμα κοινωνικών υποθέσεων και εισηγητής ορίστηκε ο 
κ. Ε. Brian Roycroft. 
Η γνωμοδότηση του τμήματος υιοθετήθηκε στις 10 Νοεμβρίου 1983, με 34 ψήφους υπέρ, 9 κατά 
και 5 αποχές. 
Β. ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε τη γνωμοδότηση της κατά τη 213η σύνοδο 
ολομέλειας, η οποία πραγματοποιήθηκε στις 14 και 15 Δεκεμβρίου 1983, με μεγάλη πλειοψη­
φία, 15 ψήφους κατά και 4 αποχές. 
Το κείμενο της γνωμοδότησης αυτής είναι το ακόλουθο: 
1. Γενικές παρατηρήσεις 
1.1. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει, σε γενικές γραμμές, την πρό­
ταση οδηγίας του Συμβουλίου για την εφαρμογή της 
αρχής της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών στα 
επαγγελματικά συστήματα κοινωνικής ασφάλισης. Συμ­
φωνεί, επίσης, με την άποψη ότι η συμμετοχή σε επαγγελ­
ματικά συστήματα κοινωνικής ασφάλισης αποτελεί 
μέρος των όρων εργασίας, με την έννοια ότι απορρέει, 
άμεσα ή έμμεσα, από τη σύμβαση εργασίας ή την άσκηση 
της επαγγελματικής δραστηριότητας σύμφωνα με το 
άρθρο 119 της συνθήκης της Ρώμης. 
1.2. Κατά συνέπεια, η αρχή της ίσης μεταχείρισης στα 
επαγγελματικά συστήματα πρέπει να εφαρμόζεται και να 
τηρείται στις περιπτώσεις που υπάρχουν συλλογικές συμ­
βάσεις ή συστήματα ασφάλισης επιχειρήσεων που χρημα­
τοδοτούνται από ειδικά «αποθεματικά κεφάλαια» ή κον­
δύλια για «δαπάνες προσωπικού». 
Είναι δυνατόν να υιοθετηθούν, γενικά, οι εξής εναλλακτι­
κές λύσεις όσον αφορά την ερμηνεία της αρχής της ίσης 
μεταχείρισης: 
— η αρχή αυτή είναι δυνατόν να ερμηνευτεί με βάση τις 
καθημερινές συνθήκες διαβίωσης συγκεκριμένων ανδρών και γυναικών. Κάτι τέτοιο απαιτεί ίσες περι­
οδικές παροχές και εισφορές, ή 
— είναι, επίσης, δυνατόν να ερμηνευτεί με βάση το 
συνολικό ποσό των παροχών που έλαβαν ο μέσος 
άνδρας ή γυναίκα μέχρι το θάνατο τους ή μέχρι τη 
στιγμή που σταμάτησαν να εργάζονται λόγω ασθέ­
νειας. Στην περίπτωση αυτή μπορούν να ληφθούν 
υπόψη διαφορετικοί αναλογιστικοί παράγοντες για 
τα δύο φύλα. Δηλαδή, μπορεί να δίδονται ίσες περιο­
δικές παροχές αλλά να απαιτούνται άνισες εισφορές 
από τους εργαζόμενους, επειδή οι γυναίκες επωφε­
λούνται, κατά μέσο όρο, από μεγαλύτερες παροχές 
στο διάστημα της ζωής του συνολικά. Ή, αντίθετα, 
μπορεί να χορηγούνται άνισες παροχές και να κατα­
βάλλονται ίσες εισφορές από τους εργαζόμενους. Ή 
μπορεί να γίνει συνδυασμός των δύο πιθανοτήτων σε 
κάποιο ενδιάμεσο επίπεδο παροχών και εισφορών. 
Η ΟΚΕ αναγνωρίζει ότι τα ίσα δικαιώματα απαιτούν, 
μερικές φορές, οικονομικούς μηχανισμούς για την εφαρ­
μογή και διατήρηση τους και πιστεύει ότι η πρώτη ερμη­
νεία που αναφέρεται στις καθημερινές συνθήκες διαβίω­
σης και στην ευημερία των ατόμων έχει μεγαλύτερη 
σημασία για τον άνθρωπο. Η ΟΚΕ παρατηρεί ότι η προ­
σέγγιση αυτή εξετάζει τα καθαρά εισοδήματα που λαμβά­
νει ένα άτομο όταν εργάζεται (όπως διαμορφώνονται με 
Αριθ. C 35/8 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 9. 2. 84 
την αφαίρεση των εισφορών των εργαζομένων), καθώς 
και τα καθαρά εισοδήματα ενός συνταξιούχου (όπου 
συνυπολογίζονται οι παροχές που καταβάλλονται). 
Η ΟΚΕ, εξάλλου, αντιλαμβάνεται ότι θα παρουσιαστούν 
δυσχέρειες, τις οποίες και τονίζει στις διάφορες παρατη­
ρήσεις της σε ολόκληρο το κείμενο. Οι δυσχέρειες αυτές 
πρέπει να ληφθούν υπόψη. Η ΟΚΕ, ενώ αναγνωρίζει τον 
κεντρικό ρόλο των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης 
που θεσπίζονται από το νόμο, έχει τη γνώμη ότι δεν πρέ­
πει ούτε να αποθαρρυνθεί η συμπλήρωση ή η επέκταση 
τους με κατάλληλα επαγγελματικά συστήματα, ούτε να 
ενθαρρυνθεί η υπερβολική συσσώρευση επαγγελματικών 
παροχών, η οποία στην πραγματικότητα δημιουργεί ανι­
σότητες ή προνόμια αντίθετα προς την ίση μεταχείριση. 
1.3. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει ότι θα προκύψουν προβλή­
ματα στις περιπτώσεις όπου τα επαγγελματικά συστή­
ματα ασφάλισης λειτουργούν διαμέσου ιδιωτικών ασφα­
λιστικών εταιρειών, των οποίων η κύρια μέθοδος εργα­
σίας είναι η διάκριση ανάμεσα σε διάφορες κατηγορίες 
κινδύνων στις οποίες συμπεριλαμβάνονται και οι διάφο­
ρες μορφές κινδύνων που αντιμετωπίζουν οι εργαζόμενοι 
άνδρες και γυναίκες (αν και είναι δύσκολο να βρεθούν 
αξιόπιστα στοιχεία, η Επιτροπή δεν έχει ασχοληθεί σχε­
δόν καθόλου με την εξέταση του βασικού αυτού προβλη­
ματικού τομέα). 
Η ΟΚΕ πιστεύει, ωστόσο, ότι η ίση μεταχείριση αποτελεί 
θεμελιώδη αρχή (σύμφωνα με τη συνθήκη) που πρέπει να 
εφαρμόζεται με τρόπο που να κρίνεται δίκαιος από όλα 
τα ενδιαφερόμενα μέρη. 
Συνεπώς, είναι σαφώς άδικο όταν τα συστήματα δημιουρ­
γίας κεφαλαίου λειτουργούν συστηματικά σε βάρος των 
γυναικών με βάση μια εκτίμηση των κινδύνων χωρίς 
οικονομικές απώλειες, π.χ. επιβάλλουν στις γυναίκες 
μεγαλύτερο ποσοστό εισφοράς για ιατροφαρμακευτική 
περίθαλψη με το δικαιολογητικό ότι διατρέχουν μεγαλύ­
τερους κινδύνους υγείας, ενώ τους ορίζουν υψηλότερες 
κρατήσεις ή τους χορηγούν λιγότερες παροχές επειδή η 
προσδοκία ζωής των γυναικών είναι μεγαλύτερη. Θα 
ήταν εξίσου άδικο αν οι ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρείες 
έχαναν και στις δύο περιπτώσεις, αν επέβαλλαν δηλαδή 
στις γυναίκες τα ίδια ποσοστά για ιατροφαρμακευτική 
περίθαλψη όπως και στους άνδρες παρόλο που εκείνες 
διατρέχουν μεγαλύτερους κινδύνους και συγχρόνως τους 
χορηγούσαν την ίδια σύνταξη για ίσες εισφορές, όπως 
και στους άνδρες, παρόλο που η προσδοκία ζωής των 
γυναικών είναι μεγαλύτερη. 
Μια ενδεχόμενη λύση του διλήμματος αυτού θα ήταν να 
προβλεφθούν συμπληρωματικά ποσά ώστε, στα πλαίσια 
της ίσης μεταχείρισης, οι παροχές που υπολογίζουν οι 
ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρείες να αντισταθμίζονται, 
π.χ.: 
— από την εταιρεία την οποία αφορά το επαγγελματικό 
σύστημα ασφάλισης, ή/και — από τους άνδρες εργαζόμενους των οποίων οι εισφο­
ρές, θα είναι ίσες με τις αντίστοιχες των γυναικών 
βάσει συλλογικών συμφωνιών, ή/και 
— από υπηρεσίες που προβλέπει ο νόμος οι οποίες θα 
μπορούσαν επίσης να συμβάλλουν (ίσως στην περί­
πτωση μικρών επιχειρήσεων). 
1.4. Συγχρόνως, η ΟΚΕ τονίζει ότι οι χαμηλόμισθοι 
άνδρες και γυναίκες των οποίων οι αμοιβές είναι κατώτε­
ρες από ένα ορισμένο ποσό και ανήκουν ή, κατά συνέ­
πεια, υπάγονται σε συστήματα δημιουργίας κεφαλαίου ή 
άλλα συστήματα επαγγελματικής ασφάλισης δε θα πρέ­
πει να υποστούν αρνητικές συνέπειες από την εφαρμογή 
της ίσης μεταχείρισης με την επιβολή υψηλότερων ή νέων 
εισφορών, στις οποίες μπορεί να είναι δύσκολο να αντα­
ποκριθούν. Για να προστατευτεί η μειοψηφία των ιδιαί­
τερα χαμηλόμισθων, μπορεί να επεκταθεί, στις περιπτώ­
σεις που κρίνεται απαραίτητο, η κατανομή των εισφορών 
στους σχετικά υψηλόμισθους εργαζόμενους άνδρες και 
γυναίκες ή/και τους ενδιαφερόμενους εργοδότες. 
Δηλαδή, θα μπορούσε να γίνει κάποια παραχώρηση 
στους ιδιαίτερα χαμηλόμισθους όσον αφορά το ύψος των 
εισφορών τους. 
1.5. Τέλος, όποια και αν είναι η κατανομή του συμπλη­
ρωματικού ποσού, ο εργοδότης (και όχι, για παράδειγμα, 
ο αναλογιστής) θα πρέπει να είναι τελικά υπεύθυνος για 
την αποφυγή των διακρίσεων κατά τον καθορισμό των 
εισφορών των εργαζομένων καθώς και κατά την κατα­
βολή των παροχών. Αυτό θα πρέπει να διευκρινιστεί στην 
οδηγία και, συνεπώς, ίσως να είναι απαραίτητο να διευ­
κρινιστεί ότι η οδηγία ισχύει μόνο για συστήματα στα 
οποία συνεισφέρει και ο εργοδότης. 
1.6. Η ΟΚΕ τονίζει ότι, για να εξασφαλιστεί η κατα­
βολή ίσων εισφορών και η λήψη ίσων παροχών, δεν είναι 
απαραίτητο να χρησιμοποιούνται οι ίδιοι και για τα δύο 
φύλα αναλογιστικοί πίνακες για τον υπολογισμό των 
δαπανών (πράγμα που θα μπορούσε να προκαλέσει δια­
ταραχή στη λειτουργία ενός συστήματος οικονομικού 
προγραμματισμού). Στην οδηγία θα πρέπει να αναφέρεται 
ξεκάθαρα ότι οι αναλογιστικές εκτιμήσεις θα πρέπει να 
είναι βάσιμες και ρεαλιστικές και η διαδικασία για την 
εξίσωση των παροχών και εισφορών να πραγματοποιεί­
ται αργότερα με συμφωνία σε επίπεδο εργοδότη/εργαζο­
μένου (και, στις περιπτώσεις που είναι σκόπιμο, με τις 
ενδιαφερόμενες δημόσιες αρχές όπως αναφέρεται στο 
σημείο 1.3 παραπάνω). 
1.7. Είναι, επίσης, αναμφισβήτητο ότι η ύπαρξη ίσων 
επαγγελματικών συστημάτων θα μπορούσε να αποδειχτεί 
προβληματική για τις μικρές επιχειρήσεις στις οποίες θα 
ήταν δυνατό να προκαλέσει διάσπαση του συστήματος 
σε μικρότερα μεμονωμένα συστήματα ή, ακόμη, και την 
κατάρρευση του. Θα ήταν, επομένως, σκόπιμο να οριστεί 
ένας ελάχιστος αριθμός υπαλλήλων κάτω από τον οποίο 
να επιτρέπονται οι αναλογιστικές διαφορές στις παροχές 
ή/και στις εισφορές όσον αφορά τα δύο φύλα. 
9. 2. 84 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 35/9 
1.8. Ένα άλλο σχετικό θέμα αφορά τον κλάδο των ελεύ­
θερων επαγγελματιών στον οποίο η εφαρμογή της αρχής 
της ίσης μεταχείρισης παρουσιάζει δυσχέρειες. Οι ελεύθε­
ροι επαγγελματίες εξ ορισμού δεν έχουν εργοδότη. Αν η 
οδηγία αναφέρεται αποκλειστικά σε συστήματα για ομά­
δες επαγγελματιών αυτό θα πρέπει να διασαφηνιστεί. 
Ωστόσο, αυτά καθ' αυτά τα συστήματα για ομάδες επαγ­
γελματιών συνήθως δεν είναι τίποτα παραπάνω από μια 
συλλογή ατομικών συμβάσεων χωρίς καμιά αλληλοχρη-
ματοδότηση ανάμεσα στα μέλη. Θα ήταν, επομένως, σκό­
πιμο να εξεταστεί αν μπορεί να βρεθεί λύση στο πρό­
βλημα αυτό χωρίς να εξαιρεθούν από το πεδίο εφαρμογής 
της οδηγίας οι ελεύθεροι επαγγελματίες. 
1.9. Πρέπει να αναγνωριστεί ότι, ενώ η ισότητα των 
τακτικών περιοδικών εισφορών και παροχών είναι 
σαφώς εφικτή και πρέπει να εφαρμόζεται, προβλήματα 
και ανωμαλίες προκύπτουν στις περιπτώσεις στις οποίες 
παρέχεται η δυνατότητα εναλλακτικών λύσεων με τη 
μετατροπή συντάξεων ή μέρους συντάξεων σε συνολικά 
χρηματικά ποσά ή το αντίθετο. Για παράδειγμα, ίσα εφά­
παξ ποσά θα μπορούσαν να αντιστοιχούν σε άνισες ετή­
σιες δόσεις στην ανοικτή αγορά. Επομένως, δε θα έπρεπε 
να περιληφθούν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας τέτοιες 
εναλλακτικές λύσεις. Κατά συνέπεια, οι παραπάνω παρα­
τηρήσεις όμως σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να απο­
κλείουν να λαμβάνονται υπόψη οι αναλογιστικοί παρά­
γοντες αναφορικά με τα δύο φύλα κατά τον υπολογισμό 
του επιπέδου οποιασδήποτε προαιρετικής παροχής, όταν 
η σχετική επιλογή γίνεται αποκλειστικά κατά την κρίση 
του εργαζομένου. (Ωστόσο, οι περιοδικές παροχές που 
χορηγούνται στην περίπτωση πρόωρης συνταξιοδότησης 
δε θα πρέπει να θεωρούνται ως αποτέλεσμα επιλογής, 
γιατί συχνά οι περιστάσεις που οδηγούν σε πρόωρη 
συνταξιοδότηση —π.χ. ασθένεια ή ανάγκη εξεύρεσης 
μιας εναλλακτικής λύσης για να μην εισέλθει κανείς στο 
πλεονασματικό εργατικό δυναμικό— δεν εξασφαλίζουν 
στην πραγματικότητα την άσκηση επιλογής.) 
1.10. Η ΟΚΕ προειδοποιεί, επίσης, την Επιτροπή και το 
Συμβούλιο για τις περιπλοκές, όσον αφορά την οργά­
νωση, που θα παρουσιαστούν στα συστήματα ίσης επαγ­
γελματικής ασφάλισης, καθώς αυξάνεται με γοργό ρυθμό 
ο αριθμός των προγραμμάτων ελαστικής και πρόωρης 
συνταξιοδότησης που καταρτίζονται τώρα. 
2. Ειδικές παρατηρήσεις 
2.1. Το άρθρο 3 της οδηγίας, που αναφέρεται γενικά 
στον ενεργό πληθυσμό, είναι μερικές φορές παραπλανη­
τικό και πρέπει να διευκρινιστεί περισσότερο. Ειδικό­
τερα, η οδηγία μπορεί να καλύψει μόνο «τα άτομα που 
αναζητούν εργασία» και έχουν ήδη εργαστεί στο παρελ­
θόν. Δεν μπορεί να καλύψει τον αυξανόμενο αριθμό των 
ατόμων που δεν έχουν εργαστεί ποτέ. Όσον αφορά τη θέση των «ελεύθερων επαγγελματιών», όπως ήδη πρό­
τεινε η ΟΚΕ, θα πρέπει να εξεταστεί. 
2.2. Όσον αφορά το άρθρο 5 και το άρθρο 6 παράγρα­
φος 1 στοιχείο β), οι διαφορές μεταξύ των τομέων καθώς 
και η ποικιλία των απασχολήσεων θα πρέπει να ληφθούν 
υπόψη κατά τον καθορισμό της ίσης συμμετοχής στα 
συστήματα επαγγελματικής ασφάλισης. Για παράδειγμα, 
ορισμένες χαμηλόμισθες γυναίκες που εργάζονται κατά 
μερική απασχόληση θα μπορούσαν βέβαια να αρνηθούν 
να συνεισφέρουν σε υποχρεωτικά συστήματα από τις 
παροχές των οποίων επωφελούνται οι υψηλότερα αμειβό­
μενοι που έχουν εργασία πλήρους απασχόλησης. Στο 
σημείο 1.4 αναφέρθηκαν πιθανές λύσεις για το πρόβλημα 
αυτό. 
2.3. Το άρθρο 6 παράγραφος 1 στοιχείο στ), που αναφέ­
ρεται στον καθορισμό κοινού ορίου ηλικίας συνταξιοδό­
τησης, πρέπει να παραπέμπει στο άρθρο 9 που προβλέπει 
(με ορισμένους περιορισμούς ωστόσο) τη δυνατότητα 
αναβολής της εφαρμογής αυτού ακριβώς του σημείου. 
2.4. Το άρθρο 6 παράγραφος 1 στοιχεία η) και θ), που 
αναφέρεται στον ίσο υπολογισμό των παροχών και 
εισφορών παρά τις αναλογιστικές διαφορές, πρέπει να 
διευκρινιστεί με μεγαλύτερη σαφήνεια και να προβλη­
θούν επιχειρήματα για την υποστήριξη του. 
Η αιτιολογική έκθεση της Επιτροπής είναι, στην πραγμα­
τικότητα, ιδιαίτερα διφορούμενη στο συγκεκριμένο αυτό 
πρόβλημα της αξιολόγησης των κινδύνων. Καταρχήν, η 
Επιτροπή προσπαθεί να παρακάμψει το θέμα προβάλλο­
ντας το επιχείρημα ότι «όσον αφορά την προσδοκία 
διάρκειας ζωής, οι διαφορές που παρατηρούνται ανάμεσα 
στις διάφορες κατηγορίες εργαζόμενων ανδρών, ανάλογα 
με τα ασκούμενα επαγγέλματα, είναι πολύ σαφείς: αν οι 
διαφορές αυτές δε λαμβάνονται υπόψη στους υπολογι­
σμούς, δεν υπάρχει λόγος να γίνεται εξαίρεση στην περί­
πτωση των εργαζόμενων γυναικών». Παραδέχεται, όμως, 
στη συνέχεια ότι «πρέπει να υπογραμμιστεί ότι, σύμφωνα 
με την οδηγία, οι αναλογιστικοί παράγοντες θα πρέπει να 
λαμβάνονται υπόψη ενώ δε θα πρέπει να λαμβάνονται 
υπόψη διαφορετικοί αναλογιστικοί παράγοντες που 
ισχύουν για εργαζόμενους του ενός ή του άλλου φύλου». 
Τονίζει ακόμη ότι, «κατά τα φαινόμενα», η προσδοκία 
διάρκειας ζωής των εργαζόμενων γυναικών «δεν αντι­
στοιχεί στο γενικό μέσο όρο» του γυναικείου πληθυσμού, 
αφήνοντας έτσι να εννοηθεί ότι δεν υπάρχει παραγματική 
διαφορά κινδύνων ανάμεσα στους άνδρες και τις γυναί­
κες σε ό,τι αφορά την προσδοκία ζωής και ότι η καλύτερη 
λύση θα ήταν «να γενικευθεί η κάλυψη των κινδύνων». 
Αυτό, απλούστατα, δεν είναι πειστικό επιχείρημα. Εξάλ­
λου, δεν παρατίθεται καμιά σχετική αιτιολογία ούτε και 
κανένας λόγος που να εξηγεί γιατί οι ασφαλιστικές εται-
Αριθ. C 35/10 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 9. 2. 84 
ρείες, προφανώς εσκεμμένα, κάνουν διακρίσεις σε βάρος 
των γυναικών στα συστήματα δημιουργίας κεφαλαίου, 
ενώ δεν υπάρχει κανένας βάσιμος λόγος όσον αφορά την 
εκτίμηση των κινδύνων που να δικαιολογεί τις διακρίσεις 
αυτές. Η θεμελιώδης αρχή της ίσης μεταχείρισης και της 
εφαρμογής της, μέσω μιας «γενικευμένης κάλυψης κινδύ­
νων», αξίζει να υποστηριχθεί με καλύτερο τρόπο. 
Στο σημείο αυτό θα μπορούσαν να προστεθούν δύο συ­
γκεκριμένες παρατηρήσεις: 
Πρώτον, για να ληφθεί υπόψη η ενδεχόμενη καταβολή 
συμπληρωματικών χρηματικών πόρων από τον εργοδότη 
για να εξισωθούν οι παροχές ή οι εισφορές, το άρθρο 6 
παράγραφος 1 στοιχείο θ) θα έπρεπε να τροποποιηθεί ως 
εξής: 
«... τον καθορισμό διαφορετικών ποσοστών για τις 
εισφορές των εργαζομένων, λόγω ...». 
Δεύτερον, αν γίνει δεκτή η αρχή της καταβολής συμπλη­
ρωματικών χρηματικών πόρων (από οποιαδήποτε πηγή) 
για να επιτραπεί η ύπαρξη ίσων εισφορών και παροχών 
για τους εργαζόμενους, τότε τα στοιχεία η) και θ) του 
άρθρου 6 παράγραφος 1 θα μπορούσαν να απλοποιηθούν 
αισθητά και να συντομευθούν ως εξής: 
«η) την πρόβλεψη διαφορετικών παροχών ως προς 
το επίπεδο ή τον υπολογισμό τους' 
θ) τον καθορισμό διαφορετικών ποσοστών για τις 
εισφορές των εργαζομένων.» 
2.5. Το τελευταίο μέρος του άρθρου 6 παράγραφος 2: 
«... τα όργανα αυτά πρέπει να λαμβάνουν υπόψη την 
αρχή της ίσης μεταχείρισης», θα πρέπει να τροποποιηθεί 
ως εξής: «... τα όργανα αυτά πρέπει να τηρούν την αρχή 
της ίσης μεταχείρισης». 
2.6. Όσον αφορά το άρθρο 8, πρέπει να τεθεί πιο ρεαλι­
στική προθεσμία από αυτή που λήγει την 1η Ιανουαρίου 
1986 για να υλοποιηθούν μερικές από τις περισσότερο 
πολύπλοκες διατάξεις σχετικά με την ίση μεταχείριση 
στα επαγγελματικά συστήματα, και ιδίως στα συστήματα 
δημιουργίας κεφαλαίου. Η ΟΚΕ προτείνει ότι θα έπρεπε 
να υιοθετηθεί μια ημερομηνία όχι περισσότερο από δύο 
χρόνια μετά από την έκδοση της οδηγίας από το Συμβού­
λιο. Παρόλο που δεν αγνοούμε την ανάγκη να αποφευ­
χθεί κάθε αδικαιολόγητη καθυστέρηση, η ανάγκη να 
Βρυξέλλες, 14 Δεκεμβρίου 1983. γίνει ομαλά η μετάβαση, που ενδιαφέρει ιδιαίτερα τους 
δικαιούχους, πρέπει να ληφθεί υπόψη. 
2.7. Σε σχέση με τα παραπάνω, πρέπει να σημειωθεί ότι 
η δυνατότητα που δίνει το άρθρο 9 στα κράτη μέλη όσον 
αφορά το δικαίωμα αναβολής της εφαρμογής της αρχής 
της ίσης μεταχείρισης σε δύο σημαντικά θέματα, δηλαδή 
τον καθορισμό της ηλικίας συνταξιοδότησης και τη 
σύνταξη του επιζώντος συζύγου, απορρέει από το γεγο­
νός ότι δεν περιλαμβάνονται τα δύο αυτά θέματα στην 
οδηγία 79/7/ΕΟΚ για τα συστήματα που ρυθμίζονται 
από το νόμο. 
Επειδή η Ο Κ. Ε επιθυμεί άμεση αλλά και ρεαλιστική εφαρ­
μογή της παρούσας οδηγίας για τα επαγγελματικά 
συστήματα, δοκιμάζει απογοήτευση γιατί τα δύο προα­
ναφερθέντα σημεία δεν έχουν ακόμη περιληφθεί σε μια 
νέα οδηγία για τα συστήματα που ρυθμίζονται από το 
νόμο και κρίνει ότι η Επιτροπή είναι υπερβολικά ασαφής 
σε ό,τι αφορά το χρονοδιάγραμμα και το συγκεκριμένο 
περιεχόμενο του προβλεπόμενου σχεδίου οδηγίας για τα 
συστήματα που ρυθμίζονται από το νόμο. Για παρά­
δειγμα, τα προβλήματα που έχουν σχέση με την απουσία 
ή την άνιση αντιμετώπιση των συντάξεων χηρείας για 
τον επιζόντα σύζυγο μπορούν να επιλυθούν μόνο εάν η 
οδηγία που αφορά την προοδευτική εφαρμογή της αρχής 
της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών σε θέματα 
κοινωνικής ασφάλισης (19 Δεκεμβρίου 1978) δεν εξαιρεί 
πλέον από το πεδίο εφαρμογής της τη σύνταξη αυτή. 
Με αυτό το δικαίωμα αναβολής μειώνεται το κύρος της 
πρότασης οδηγίας για τα επαγγελματικά συστήματα. 
Πιθανώς να οδηγήσει, εξάλλου, σε ολόκληρη σειρά τρό­
πων καταστρατήγησης των προβλεπόμενων διατάξεων, 
όπως, για παράδειγμα, όσων έχουν σχέση με τα συστή­
ματα ελαστικής και πρόωρης συνταξιοδότησης, με αποτέ­
λεσμα την καταβολή άνισων εισφορών και παροχών. Για 
παράδειγμα, θα ήταν δυνατόν να ασκηθεί διακριτική 
μεταχείριση με βάση το άρθρο 9 επειδή ένα σύστημα δεν 
παρέχει σε μια γυναίκα τον απαραίτητο χρόνο ώστε να 
ανταποκριθεί στους όρους που απαιτούνται; 
2.8. Το άρθρο 11 αναφέρεται στο ρόλο που μπορούν να 
διαδραματίσουν τα «δικαστήρια» και τα «άλλα αρμόδια 
όργανα» όσον αφορά την εφαρμογή της αρχής της ίσης 
μεταχείρισης. Με ποιον τρόπο θα μπορούσαν τα θεσμικά 
όργανα της Ευρωπαϊκής Κοινότητας να συμβάλουν στην 
άσκηση αυτού του δικαιώματος προσφυγής; 
Ο Πρόεδρος 
της Οικονομικής και Κοινωνικής 
Επιτροπής 
Fran?ois CEYRAC 
9. 2. 84 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Apt0. C 35/11 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 
στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Τροπολογία που απορρίφθηκε 
Η ακόλουθη τροπολογία της γνωμοδότησης του τμήματος, που κατατέθηκε σύμφωνα με τις διατάξεις του 
εσωτερικού κανονισμού, απορρίφθηκε κατά τις συζητήσεις από την ΟΚΕ. 
Σημείο 1.2, τρίτη παράγραφος, πρώτη περίοδος 
Να αντικατασταθούν οι λέξεις: «η πρώτη ερμηνεία» στην τρίτη και τέταρτη γραμμή με τις λέξεις «η δεύτερη 
ερμηνεία». 
Σημείωση: Αν γίνει δεκτή η τροπολογία αυτή τότε θα πρέπει να προσαρμοστεί ολόκληρη η γνωμοδότηση. 
Αιτιολογία 
Η πρόταση της Επιτροπής [έγγρ. COM(83) 217 τελικό] αναφέρει, στη σελίδα 8, στο στοιχείο η), ότι δε θα 
πρέπει να εφαρμόζονται στους εργαζόμενους διαφορετικοί αναλογιστικοί παράγοντες ανάλογα με το φύλο. 
Η γνωμοδότηση συμφωνεί με την άποψη της Επιτροπής. Ο συντάκτης αυτής της τροπολογίας είναι κατά της 
τοποθέτησης αυτής για τους ακόλουθους λόγους: Αποτελεί γεγονός ότι οι άνδρες και οι γυναίκες διαφέρουν 
όσον αφορά την προσδοκία ζωής, την αναπηρία, τη θνησιμότητα. Σε πολλούς τομείς, στα επαγγελματικά 
συστήματα λαμβάνονται υπόψη οι παράγοντες αυτοί κατά τον καθορισμό των δικαιωμάτων των ασφαλι­
σμένων μελών τους (παροχές, υποχρεώσεις), χωρίς να υπάρχει πρόθεση άσκησης διακρίσεων. Δε θα υπάρξει 
ποτέ απόλυτα ίση μεταχείριση ανδρών, γυναικών όσον αφορά τις συντάξεις. Αν οι εισφορές είναι ίδιες οι 
παροχές θα είναι διαφορετικές, αν οι παροχές είναι ίδιες θα διαφέρουν οι εισφορές. 
Ο συλλογισμός αυτός θα γίνει σαφέστερος με ένα παράδειγμα: 
Ένας άνδρας εργαζόμενος και μια γυναίκα εργαζόμενη, ηλικίας και οι δύο 65 ετών, δικαιούνται μιας σύντα­
ξης, π.χ. 10 000 ολλανδικών φιορινιών ετησίως. Σύμφωνα με τις στατιστικές, ο μέσος όρος προσδοκίας ζωής 
για τους άνδρες ηλικίας 65 ετών είναι 13,8 έτη και για τις γυναίκες ηλικίας 65 ετών είναι 18 έτη (Ολλανδία: 
πίνακες θνησιμότητας 1976- 1980). 
Σε περίπτωση θανάτου, ο άνδρας θα έχει λάβει συνολικά 138 000 ολλανδικά φιορίνια και η γυναίκα 180 000 
ολλανδικά φιορίνια. 
Αν το συνολικό ποσό της διαθέσιμης σύνταξης, για τον άνδρα και τη γυναίκα, από την ηλικία των 65 ετών 
είναι ίσο, τότε φυσικά η ετήσια σύνταξη της γυναίκας θα είναι μικρότερη από του άνδρα, δεδομένου ότι θα 
πρέπει να καλύψει περισσότερα έτη στην περίπτωση της γυναίκας. 
Επομένως, είναι αδύνατο να υπάρχει σ' ένα σύστημα η υποχρέωση για ίσες παροχές και ίσες εισφορές για 
τους άνδρες και τις γυναίκες, σε συνδυασμό με την υποχρέωση να εφαρμόζονται οι ίδιες αναλογιστικές 
βάσεις και για τα δύο φύλα. 
Αποτελέσματα της ψηφοφορίας: 
Υπέρ: 26, κατά: 66, αποχές: 5. 
Σημείο 1.8 
Η τελευταία πρόταση να αντικατασταθεί από την ακόλουθη: 
«Θα ήταν, επομένως, σκόπιμο να εξαιρεθούν από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας οι ελεύθεροι επαγ­
γελματίες.» 
Αριθ. C 35/12 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 9. 2. 84 
Αιτιολογία 
Δεν είναι σαφές γιατί οι ελεύθεροι επαγγελματίες πρέπει να καλύπτονται από την οδηγία. Το άρθρο 119, από 
το οποίο απορρέει το σχέδιο οδηγίας, αφορά τους μισθούς και τα ημερομίσθια που λαμβάνει ο εργαζόμενος 
«από τον εργοδότη λόγω της σχέσης εργασίας». Δεν υπάρχει καμία σχέση εργοδότη-εργαζομένου στην περί­
πτωση των ελεύθερων επαγγελματιών και, επομένως, η ρύθμιση της συνταξιοδότησης τους πρέπει να εξαιρε­
θεί από την οδηγία. 
Αποτέ&σμα της ψηφοφορίας: 
Υπέρ: 38, κατά: 63, αποχές: 4. 
Σημείο 2.6 
Η δεύτερη πρόταση να αντικατασταθεί από την ακόλουθη: 
«Προτείνεται η ημερομηνία εφαρμογής να μην είναι λιγότερο από πέντε χρόνια μετά από την ανακοί­
νωση της οδηγίας στα κράτη μέλη.» 
Αιτιολογία 
Η ημερομηνία αυτή εναρμονίζεται με το χρονοδιάγραμμα που προβλέπεται για την αντίστοιχη οδηγία σχε­
τικά με τα συστήματα που προβλέπονται από το νόμο (οδηγία του Συμβουλίου της 19ης Δεκεμβρίου 1978) 
και θεωρείται το ελάχιστο πρακτικό χρονοδιάγραμμα για τις αναγκαίες διαβουλεύσεις με τους εκπροσώπους 
και διαχειριστές των εργοδοτών, για την αναγκαία αναθεώρηση των κανόνων των συστημάτων και για την 
έγκριση κάθε αλλαγής από τις εποπτικές αρχές. 
Αποτέ&σμα της ψηφοφορίας: 
Υπέρ: 42, κατά: 62, αποχές: 8. 
Γνωμοδότηση για την πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για την αντιστοιχία των ειδικεύσεων 
επαγγελματικής κατάρτισης μεταξύ των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Κοινότητας 
(84/C 35/05) 
Το κείμενο που αποτελεί αντικείμενο της γνωμοδότησης αυτής έχει δημοσιευθεί στην Επίσημη 
Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων αριθ. C 264 της 4ης Οκτωβρίου 1983, σελίδα 5. 
Α. ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ ΤΗΣ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ 
Το Συμβούλιο αποφάσισε στις 30 Σεπτεμβρίου 1983 να ζητήσει, σύμφωνα με τις διατάξεις του 
άρθρου 128 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, τη γνωμο­
δότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση. 
Διαδικασία 
Το τμήμα κοινωνικών υποθέσεων, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία της γνωμοδότησης 
αυτής, όρισε ως εισηγητή τον κ. Nierhaus. 
Το τμήμα υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του κατά την 166η συνεδρίαση του στις 10 Νοεμβρίου 
1983, με 24 ψήφους υπέρ, μία κατά και μία αποχή.