Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα "Δεύτερο σχέδιο δράσεως για τη Βόρεια Διάσταση, 2004-2006"

(2004/C 23/07)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη το έγγραφο εργασίας για το "Δεύτερο σχέδιο δράσεως για τη Βόρεια Διάσταση, 2004-2006" της 10ης Ιουνίου 2003 (COM(2003) 343 τελικό)·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της τής 8ης Απριλίου 2003, σύμφωνα με την 5η παράγραφο του άρθρου 265 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, να αναθέσει στην επιτροπή εξωτερικών σχέσεων την κατάρτιση γνωμοδότησης για το θέμα·

έχοντας υπόψη την Ετήσια Έκθεση Προόδου του 2002 για την εφαρμογή του σχεδίου δράσης για την Βόρεια Διάσταση της 26ης Νοεμβρίου 2002 (SEC(2002) 1296)·

έχοντας υπόψη τις κατευθυντήριες γραμμές για το νέο σχέδιο δράσης οι οποίες υιοθετήθηκαν κατά την Υπουργική Διάσκεψη που πραγματοποιήθηκε στο Λουξεμβούργο στις 21 Οκτωβρίου 2002, οι οποίες επικυρώθηκαν, στη συνέχεια, από το Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων της ΕΕ στις 22 Οκτωβρίου 2002·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών της 12ης Ιουνίου 1996 για την πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Βορρά για τη διαμεθοριακή συνεργασία Ευρωπαϊκής ένωσης, Ρωσικής Ομοσπονδίας και περιοχής της Θάλασσας του Μπάρεντς (CdR 10/96 fin(1))·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών της 15ης Σεπτεμβρίου 1999 με θέμα την ανακοίνωση της Επιτροπής "Μία βόρεια διάσταση για τις πολιτικές της Ένωσης" (COM(98) 589 τελικό) (CdR 107/1999 fin(2))·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών της 9ης Οκτωβρίου 2003 (CdR 175/2003 fin) για την ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο "Ευρύτερη Ευρώπη - Γειτονικές σχέσεις: ένα νέο πλαίσιο σχέσεων με τους γείτονές μας στα ανατολικά και νότια σύνορά μας"·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησής της (CdR 102/2003 rev. 2) που υιοθετήθηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 2003 από την επιτροπή εξωτερικών σχέσεων (εισηγητές: οι κ.κ. Lars Abel (DK/PPE), μέλος του Συμβουλίου της κομητείας της Κοπεγχάγης και Uno Aldegren (S/PES), μέλος του Περιφερειακού Συμβουλίου του Skanie)·

έχοντας υπόψη τη συμβολή του Αρκτικού Συμβουλίου και του Ευρωαρκτικού Συμβουλίου της Θάλασσας του Μπάρεντς στην δεύτερη συμβουλευτική διαδικασία για την Βόρεια Διάσταση και τις γενικότερες εμπειρίες της επιτροπής "Βόρεια Θάλασσα" σε ό,τι αφορά τον συντονισμό των περιφερειακών δραστηριοτήτων στην περιοχή της Βόρειας Διάστασης·

έχοντας υπόψη τις απόψεις της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με το μέλλον της Βόρειας Διάστασης·

Εκτιμώντας:

1) ότι είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι οι προοπτικές της περιοχής της Βόρειας Διάστασης αλλάζουν εντυπωσιακά λόγω της ένταξης των νέων χωρών στην ΕΕ, πράγμα που σημαίνει ότι στην πολιτική και οικονομική σκηνή θα χρειαστεί να αντιμετωπιστούν νέες προκλήσεις και ότι, κατ' επέκταση, η πολιτική για την Βόρεια Διάσταση θα αποτελέσει ένα σημαντικό κομμάτι του "παζλ" στη νέα ΕΕ,

2) ότι η συζήτηση σχετικά με το νέο σχέδιο δράσης για την Βόρεια Διάσταση πρέπει να συγκεντρώσει όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένων των τοπικών και περιφερειακών οργανώσεων και των υποεθνικών αρχών στα νέα κράτη μέλη, προκειμένου να προωθηθεί η διαδικασία της Βόρειας Διάστασης κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο και να καταστεί η διαδικασία περισσότερο αποτελεσματική, σαφής και λειτουργική, δεδομένου ότι η Βόρεια Διάσταση αποτελεί μέρος των περιφερειακών πολιτικών και εφαρμόζεται τόσο σε περιφερειακή και τοπική κλίμακα, όσο και σε εθνική,

3) ότι είναι σκόπιμο να συνεχίσουν οι προσπάθειες υπέρ της Βόρειας Διάστασης προκειμένου να αναπτυχθεί η διευρυμένη ΕΕ και να προαχθεί η συνεργασία με τη Ρωσία, και άλλες ενδιαφερόμενες χώρες όπως η Νορβηγία, η Ισλανδία και η Γροιλανδία,

υιοθέτησε, κατά την 51η σύνοδο ολομέλειας της 9ης Οκτωβρίου 2003, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Οι απόψεις της Επιτροπής των Περιφερειών

Η Επιτροπή των Περιφερειών

1.1. επιδοκιμάζει το έγγραφο εργασίας "Δεύτερο σχέδιο δράσεως για τη Βόρεια Διάσταση, 2004-2006"·

1.2. διαπιστώνει με ικανοποίηση ότι η Επιτροπή επιθυμεί να συμμετάσχει στην εν λόγω πρωτοβουλία ένα ευρύ φάσμα φορέων, συμπεριλαμβανομένων των τοπικών και περιφερειακών αρχών·

1.3. σημειώνει επίσης ότι οι αρχές της συλλογικής συμμετοχής, της επικουρικότητας και της συμπληρωματικότητας αποτελούν μία σαφή βάση για την πρόταση της Επιτροπής, η οποία περιλαμβάνει μία αποτελεσματική κατανομή των εργασιών και του συνολικού συντονισμού, καθώς και της παρακολούθησης των στρατηγικών στόχων, των προτεραιοτήτων και των συγκεκριμένων δραστηριοτήτων·

1.4. επικροτεί επίσης το γεγονός ότι γίνεται ειδική αναφορά στις διεθνώς αναγνωρισμένες αρχές της αειφόρου ανάπτυξης, της καλής διακυβέρνησης, της διαφάνειας και της συμμετοχής, της ισότητας των φύλων, των δικαιωμάτων των μειονοτήτων και της προστασίας των αυτόχθονων πληθυσμών, καθώς και ότι υιοθετούνται, από όλους τους ενδιαφερόμενους εταίρους, πολιτικές στον οικονομικό και κοινωνικό τομέα και στον τομέα της απασχόλησης οι οποίες αλληλοενισχύονται, όπως ορίζει η ευρωπαϊκή στρατηγική της Λισσαβώνας·

1.5. θεωρεί ότι το σχέδιο δράσης για τη Βόρεια Διάσταση πρέπει να δώσει μεγάλη έμφαση στην διασυνοριακή και διαπεριφερειακή συνεργασία, ενόψει της διεύρυνσης της ΕΕ, και ότι, καθώς η πρόσφατη ανακοίνωση της Επιτροπής "Ευρύτερη Ευρώπη - Γειτονικές σχέσεις: ένα νέο πλαίσιο σχέσεων με τους γείτονές μας στα ανατολικά και νότια σύνορά μας" τονίζει ότι η Βόρεια Διάσταση αποτελεί έναν σημαντικό παράγοντα στην νέα διευρυμένη ΕΕ και την Ευρώπη γενικότερα, είναι σημαντικό να προωθηθεί η συνεργασία και στο τοπικό και περιφερειακό επίπεδο·

1.6. υπογραμμίζει ότι είναι επίσης σημαντικό να υιοθετηθεί για τη Βόρεια Διάσταση μία προσέγγιση εκ των κάτω προς τα άνω, δεδομένου ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές είναι εκείνες που θα εφαρμόσουν σε μεγάλο βαθμό το κεκτημένο της ΕΕ, και τονίζει ακόμη περισσότερο την σημασία ενός αποτελεσματικού συντονισμού όλων των προσπαθειών που συνδέονται με τη Βόρεια Διάσταση των διαφόρων ΓΔ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, μέσω π.χ. της σύστασης μιας μονάδας συντονισμού που να είναι ειδικευμένη στη Βόρεια Διάσταση, στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

2. Συστάσεις της Επιτροπής των Περιφερειών

Η Επιτροπή των Περιφερειών

Προτεραιότητες και διαδικασίες λήψης αποφάσεων - Οριζόντιες και κάθετες

2.1. ζητεί να ληφθεί μία πρωτοβουλία προκειμένου να διοργανωθούν, σε τακτική βάση, φόρουμ για τη Βόρεια Διάσταση τα οποία να συγκεντρώσουν εκπροσώπους των τοπικών και περιφερειακών αρχών της περιοχής της Βόρειας Διάστασης·

2.2. επιθυμεί να ζητείται η γνώμη των αρχών του υποεθνικού επιπέδου των χωρών της Βόρειας Διάστασης κατά τον ακριβή σχεδιασμό των προγραμμάτων και σχεδίων και, συνεπώς, πρέπει να εκχωρηθούν ολοένα μεγαλύτερες εξουσίες λήψης αποφάσεων στους τοπικούς και περιφερειακούς φορείς προκειμένου να διασφαλιστεί μια πιο ισόρροπη συμμετοχή·

2.3. προτείνει να συσταθεί ένα συμβουλευτικό όργανο, κατά προτίμηση στους κόλπους ενός οργανισμού ή οργάνου που ήδη υφίσταται, στο οποίο να εκπροσωπούνται τόσο τα οριζόντια όσο και τα κάθετα επίπεδα διακυβέρνησης - καθώς, δε, πρόκειται για την ΕΕ, και για να καλύπτεται ολόκληρη η περιοχή της Βόρειας Διάστασης, πρέπει, στο εν λόγω όργανο, να συμμετέχουν οι εθνικές κυβερνήσεις, το "Συμβούλιο των Κρατών της Βαλτικής Θάλασσας" (ΣΚΒΘ), οι τοπικές και περιφερειακές κυβερνήσεις, οι οργανώσεις τους και οι οργανώσεις της Βαλτικής όπως η "Υποπεριφερειακή Συνεργασία των κρατών της Βαλτικής Θάλασσας" (ΥΣΚΒΘ) και η "Ένωση Βαλτικών Πόλεων" (ΕΒΠ), η Επιτροπή της Βόρειας Θάλασσας, το Αρκτικό Συμβούλιο και το Συμβούλιο Μπάρεντς καθώς και τοπικοί και περιφερειακοί εκπρόσωποι της Ρωσίας, κατά συνέπεια φαίνεται φυσικό η Επιτροπή των Περιφερειών να διαδραματίσει κεντρικό ρόλο σε μία τέτοια πρωτοβουλία, παράλληλα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή·

2.4. συνιστά οι δραστηριότητες που σχετίζονται με την εφαρμογή των προγραμμάτων της Βόρειας Διάστασης στο τοπικό και περιφερειακό επίπεδο να αξιολογούνται και να λαμβάνονται υπόψη και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη να αρχίσουν να ενισχύουν και να στηρίζουν το υποεθνικό διοικητικό δυναμικό όπου αυτό είναι απαραίτητο·

2.5. ζητεί να δοθεί πρωταρχική προτεραιότητα στους ακόλουθους τομείς, για το λόγο ότι, στις περισσότερες χώρες, οι τοπικές και περιφερειακές αρχές διαθέτουν αρμοδιότητες σε αυτούς: το ανθρώπινο δυναμικό, την παιδεία, την υγεία, το περιβάλλον, τις μεταφορές, τις επιχειρήσεις, την περιφερειακή ανάπτυξη και τον πολιτισμό, με τη συνδρομή των τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνίας·

2.6. προτείνει να ενισχυθεί η συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων του ιδιωτικού τομέα και των τοπικών και περιφερειακών αρχών, μέσω π.χ. της σύστασης ενός οργάνου που να παρέχει συμβουλές στις επιχειρήσεις σε ό,τι αφορά τα σχέδια που έχουν σχέση με την επιχειρηματική δραστηριότητα·

Χρηματοδοτικό πλαίσιο της Βόρειας Διάστασης

2.7. ζητεί να αρχίσει ένας δυναμικός διάλογος μεταξύ των φορέων που λαμβάνουν αποφάσεις και των φορέων που τις εφαρμόζουν σε όλα τα επίπεδα, προκειμένου να καθοριστεί ένα χρηματοδοτικό πλαίσιο για το σχέδιο δράσης για τη Βόρεια Διάσταση·

2.8. δίνει έμφαση στην διαδικασία της Βαρκελώνης, με σκοπό να διαπιστωθεί κατά πόσον είναι δυνατό να υιοθετηθεί ένα παράλληλο πρότυπο για τη Βόρεια Διάσταση·

2.9. επιθυμεί να συνεχιστεί η πολιτική συνοχής για τη Βόρεια Διάσταση ως ευθύνη της ΕΕ, όπως συνέβη με το πρόγραμμα MEDA και επισημαίνει το γεγονός ότι χρειάζεται ένα χρηματοδοτικό πλαίσιο για την εφαρμογή της εν λόγω πολιτικής·

2.10. ζητά να θεσπιστεί ειδική γραμμή του προϋπολογισμού για τη Βόρεια Διάσταση· η δημιουργία κατάλληλου χρηματοδοτικού πλαισίου θα ήταν χρήσιμη για όλα τα θέματα προτεραιότητας που συνδέονται με τη Βόρεια Διάσταση· ο τρόπος διαχείρισης αυτού του χρηματοδοτικού πλαισίου πρέπει να είναι απλός και η χρήση των πόρων όσο το δυνατόν πιο ευέλικτη·

2.11. συνιστά οι εθνικές κυβερνήσεις και το Συμβούλιο να διασφαλίζουν επαρκείς χρηματοδοτικούς πόρους για τις δραστηριότητες του περιφερειακού και τοπικού επιπέδου που σχετίζονται με την ανάπτυξη ανθρώπινου δυναμικού και τη δημιουργία θεσμών, προκειμένου να επιλυθεί το υπάρχον οικονομικό πρόβλημα που οφείλεται στο γεγονός ότι δεν υφίσταται γενική γραμμή στον προϋπολογισμό η οποία να αφορά την πολιτική για τη Βόρεια Διάσταση·

2.12. επιθυμεί να διερευνηθεί κατά πόσον οι διεθνείς χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί θα μπορούσαν να συμμετέχουν ενεργότερα σε προγράμματα ανάπτυξης που υπάγονται στην πολιτική για τη Βόρεια Διάσταση·

Διασυνοριακή και διαπεριφερειακή συνεργασία - Tacis και Ιnterreg

2.13. επισημαίνει ότι είναι ιδιαίτερα αναγκαίο να συντονιστούν αποτελεσματικότερα τα τρέχοντα προγράμματα του Tacis και του Ιnterreg, δεδομένου ότι έχει καταδειχθεί ότι σήμερα ο συντονισμός ανάμεσα στα δύο είναι ανεπαρκής· πρέπει να σημειωθεί ότι μία πιθανή μελλοντική λύση του προβλήματος θα μπορούσε να είναι ένα μόνον μέσο παρακολούθησης εκ του σύνεγγυς·

2.14. ζητεί τα υπάρχοντα προγράμματα Ιnterreg να επεκταθούν, πέρα από τον χωροταξικό σχεδιασμό, σε άλλους τομείς προτεραιότητας όπου οι τοπικές και περιφερειακές αρχές διαθέτουν επίσης αρμοδιότητες, και τα εθνικά θαλάσσια σύνορα στη Βαλτική Θάλασσα να καταστούν επιλέξιμα για όλα τα σκέλη των προγραμμάτων Interreg· είναι ωστόσο σημαντικό να σημειωθεί ότι η επέκταση αυτή θα απαιτήσει χρηματοδοτικούς πόρους·

2.15. τονίζει ότι είναι σημαντικό να προβλεφθούν πιο περιορισμένης κλίμακας και μη γραφειοκρατικές, χρηματοοικονομικές διευκολύνσεις για τα διαπεριφερειακά προγράμματα και σχέδια που εντάσσονται στο πλαίσιο του Ιnterreg και του Tacis·

Περιβαλλοντική εταιρική σχέση της Βόρειας Διάστασης και εταιρική σχέση της Βόρειας Διάστασης για τη δημόσια υγεία και την κοινωνική ευημερία

2.16. εφιστά την προσοχή στην προσέγγιση της περιβαλλοντικής εταιρικής σχέσης της Βόρειας Διάστασης: είναι σημαντικό στην εταιρική σχέση να συμπεριληφθούν και τοπικοί και περιφερειακοί φορείς δεδομένου ότι και αυτοί διαθέτουν αρμοδιότητες στον εν λόγω τομέα·

2.17. προτείνει να δοθεί έμφαση στην εταιρική σχέση της Βόρειας Διάστασης για τη δημόσια υγεία και την κοινωνική ευημερία· μία προσωρινή διεθνής ομάδα εργασίας, στην οποία συμμετέχουν και υπουργοί, έχει αναλάβει τον προγραμματισμό της εταιρικής σχέσης: είναι σημαντικό στην ομάδα αυτή να συμπεριληφθούν και τοπικοί και περιφερειακοί φορείς, δεδομένου ότι και αυτοί διαθέτουν αρμοδιότητες στους εν λόγω τομείς·

Καλίνινγκραντ, βορειοδυτικές περιφέρειες της Ρωσίας και Αρκτικός Κύκλος

2.18. υπογραμμίζει ότι είναι σημαντικό, στο πλαίσιο της Βόρειας Διάστασης, να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην περιοχή του Καλίνινγκραντ, για το λόγο ότι, από γεωγραφική άποψη, υπάγεται στην νέα διευρυμένη ΕΕ, μέσω π.χ. της κατάρτισης ειδικών προγραμμάτων και της εξεύρεσης λύσεων χρηματοδότησης για τα σχέδια που την αφορούν, καθώς και μέσω της ανάπτυξης των διασυνοριακών σχέσεων μεταξύ αυτής και των γειτόνων της·

2.19. τονίζει την εμπειρία που αποκομίζεται μέσω των σχεδίων συνεργασίας μεταξύ των τοπικών και περιφερειακών αρχών, τα οποία φαίνεται να λειτουργούν ομαλότερα από τα αντίστοιχα εθνικά σχέδια·

2.20. θεωρεί ότι είναι σημαντικό να μην δοθεί ιδιαίτερη έμφαση μόνον στο Καλίνινγκραντ, αλλά και στις βορειοδυτικές περιφέρειες της Ρωσίας, δεδομένου ότι η συνεργασία τους με τη νέα ΕΕ θα έχει ως αποτέλεσμα την εμφάνιση προκλήσεων και στις περιοχές αυτές·

2.21. εφιστά την προσοχή στην Αρκτική, όπου λόγω του εξαιρετικά σκληρού κλίματος, των μεγάλων αποστάσεων, της ασθενούς οικονομικής ανάπτυξης και του ευάλωτου χαρακτήρα έναντι των εξωτερικών περιβαλλοντικών επιδράσεων δυσχεραίνεται η οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη· συνεπώς, είναι σημαντικό να ενισχυθεί η συνεργασία πέριξ του πόλου και να αναγνωρισθεί η σημασία της ενισχυμένης συνεργασίας πέριξ του πόλου σε όλες τις δραστηριότητες του αρκτικού κύκλου· επιπλέον, η έννοια του "αρκτικού παραθύρου" διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στα συμπεράσματα της Διάσκεψης για την Βόρεια Διάσταση και το Παράθυρο της Αρκτικής που πραγματοποιήθηκε στο Ιlulissat της Γροιλανδίας στις 28 Αυγούστου 2002.

Βρυξέλλες, 9 Οκτωβρίου 2003.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Albert Bore

(1) ΕΕ C 337 της 11.11.1996, σ. 7.

(2) ΕΕ C 374 της 23.12.1999, σ. 1.