ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΑΤΗΣ - ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ 1998

(υποβληθείσα από την Επιτροπή)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Eισαγωγή

1. anaλυσεισ και στατιστικεσ

1.1. Απάτη και άλλες παρατυπίες

1.2. Αποδεδειγμένη και εικαζόμενη απάτη

1.3. Η κατάσταση το 1998

1.3.1. Οι περιπτώσεις παρατυπιών που κοινοποιήθηκαν από τα κράτη μέλη

1.3.2. Οι περιπτώσεις που διερευνώνται από την UCLAF σε συνεργασία με τα κράτη μέλη.

1.4. Οι τάσεις

1.4.1. Οι κοινοποιήσεις των κρατών μελών

1.4.1.1. Οι παραδοσιακοί ίδιοι πόροι

1.4.1.2. Οι δαπάνες του ΕΓΤΠΕ-Τμήμα Εγγυήσεων

1.4.1.3. Οι διαρθρωτικές δαπάνες

1.4.2. Οι περιπτώσεις που ερευνώνται από την UCLAF

1.4.2.1. Οι παραδοσιακοί ίδιοι πόροι

1.4.2.2. Οι δαπάνες του ΕΓΤΠΕ-Τμήμα Εγγυήσεων

1.4.2.3. Οι διαρθρωτικές δαπάνες

1.4.2.4. Οι άμεσες δαπάνες

1.5. Η είσπραξη των διακυβευόμενων ποσών

1.5.1. Οι παραδοσιακοί ίδιοι πόροι

1.5.2. Οι δαπάνες του ΕΓΤΠΕ-Τμήμα Εγγυήσεων

1.5.3. Οι διαρθρωτικές δαπάνες

2. Eρευνεσ

2.1. Το οργανωμένο έγκλημα (δραστηριότητα των «task-groups»)

2.1.1. Διακίνηση τσιγάρων

2.1.2. Διακίνηση αλκοόλης

2.1.3. Γλυκασμένο ελαιόλαδο

2.2. Οι προσβολές σε βάρος των κοινοτικών πολιτικών (κατά τομέα του προϋπολογισμού)

2.2.1. Ο τομέας της προτιμησιακής καταγωγής (ίδιοι πόροι)

2.2.1.1. Εισαγωγές αυτοκινήτων οχημάτων

2.2.1.2. Εισαγωγές σκόρδου από την Κίνα

2.2.1.3. Τα κινέζικα υφάσματα

2.2.1.4. Εισαγωγές κονσερβών τόνου από την Τουρκία

2.2.2. Ο τομέας της κοινής γεωργικής πολιτικής

2.2.2.1. Eξαγωγές κρέατος με προορισμό την Ιορδανία

2.2.2.2. Eξαγωγές οίνου

2.2.2.3. Γεώμηλα - άμυλο

2.2.2.4. Ποσοστώσεις γάλακτος

2.2.3. Ο τομέας των διαρθρωτικών πολιτικών

2.2.3.1. Χρηματοδότηση κολεγίων από το Ευρωπαϊκό Κοινοτικό Ταμείο (EΚΤ)

2.2.3.2. Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο: Κάτω Χώρες, περιφέρειες «Rijnmond και Gelderland»

2.2.3.3. Το ΕΓΤΠΕ-Τμήμα προσανατολισμού

2.2.3.4. ΠΚΠ LEADER I

2.2.3.5. Χρηματοδοτικό μέσο προσανατολισμού της αλιείας (ΧΜΠΑ) - Τομέας της υδατοκαλλιέργειας - Υπερτιμολόγηση του εξοπλισμού

2.2.4. Ο τομέας των άμεσων δαπανών

2.2.4.1. Πρόγραμμα επαγγελματικής κατάρτισης «Leonardo Da Vinci»

2.2.4.2. Οι δαπάνες στον τομέα «Έρευνα - Tηλεπικοινωνίες»

2.2.5. Έρευνες που περιλαμβάνουν εσωτερικές πτυχές

2.2.5.1. Σύμβαση φύλαξης των κτιρίων της Επιτροπής

2.2.5.2. Υπεξαίρεση κεφαλαίων προοριζομένων για τα προγράμματα εξωτερικής βοήθειας

2.3. Η έμμεση φορολογία: ο ΦΠΑ

3. Σημαντικεσ εξελιξεισ στον τομεα τησ προστασιασ των οικονομικων συμφεροντων των Κοινοτητων

3.1. Η μεταρρύθμιση του καθεστώτος τελωνειακής διαμετακόμισης

3.1.1. Νομοθετικά μέτρα: διατάξεις εφαρμογής του κοινοτικού τελωνειακού κώδικα και της σύμβασης κοινής διαμετακόμισης

3.1.2. Επιχειρησιακά μέτρα

3.1.3. Το νέο σύστημα ηλεκτρονικής διαμετακόμισης - NSTI

3.2. Η μεταρρύθμιση των προτιμησιακών καθεστώτων

3.3. Η έμμεση φορολογία

3.4. Η μεταρρύθμιση της δημοσιονομικής διαχείρισης (SEM 2000)

3.5. Το Corpus Juris

3.6. Η συγκριτική ανάλυση (εκθέσεις «209 A EΚ»)

4. Συνεργασια και εταιρικεσ σχεσεισ με τα Κρατη μελη

4.1. Οι πρωτοβουλίες των κρατών μελών για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων

4.2. Το άρθρο 280 ΕΚ και η καταμερισμένη ευθύνη μεταξύ της Κοινότητας και των κρατών μελών για την προστασία των οικονομικών της Ευρώπης

4.3. Η δικαστική συνεργασία

4.4. Η προστασία του ευρώ

4.4.1. Η ανακοίνωση της Επιτροπή της 22ας Ιουλίου 1998

4.4.2. Οι ανταλλαγές πληροφοριών και η συνεργασία

4.5. Η τελωνειακή συνεργασία

4.6. Οι ενέργειες κατάρτισης που αφορούν την προστασία των οικονομικών συμφερόντων

5. Συνεργασια και εταιρικεσ σχεσεισ με τισ τριτεσ χωρεσ

5.1. Η προενταξιακή στρατηγική

5.2. Οι συμφωνίες αμοιβαίας βοήθειας μεταξύ της Επιτροπής και των τρίτων χωρών

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η επεξεργασία της δέκατης ετήσιας έκθεσης για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων και την καταπολέμηση της απάτης πραγματοποιήθηκε σε ιδιαίτερες περιστάσεις που διαφέρουν από εκείνες που ίσχυσαν για την προετοιμασία των προηγουμένων εκθέσεων. Πράγματι, η Επιτροπή αποφάσισε να παραιτηθεί, στις 16 Μαρτίου 1999, μετά τη δημοσίευση, στις 15 Μαρτίου 1999, της πρώτης έκθεσης [1] της επιτροπής ανεξαρτήτων εμπειρογνωμόνων. Η υπό παραίτηση Επιτροπή δεν έκρινε σκόπιμο, υπό τις εν λόγω συνθήκες, να δημοσιεύσει την ετήσια έκθεση εντός των συνηθισμένων προθεσμιών. Πρέπει ακόμη να ληφθεί υπό σημείωση ότι η επεξεργασία του εγγράφου αυτού ξεκίνησε στο πλαίσιο της απερχόμενης Επιτροπής, από την Task-Force «Συντονισμός για την καταπολέμηση της απάτης», και ολοκληρώθηκε από την Ευρωπαϊκή υπηρεσία καταπολέμησης της απάτης (OLAF), ένα ανεξάρτητο όργανο, στο πλαίσιο της Επιτροπής Prodi. Η έκθεση αυτή αποτελεί λοιπόν την ενιαία έκφραση της μεταβατικής περιόδου μεταξύ της παλιάς και της νέας Επιτροπής καθώς και μεταξύ της παλιάς δομής για την καταπολέμηση της απάτης και της νέας Υπηρεσίας.

[1] «Πρώτη έκθεση σχετικά με τους ισχυρισμούς για απάτη, κακή διαχείριση και νεποτισμό στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή».

Η έκθεση της Επιτροπής σχετικά με το έτος 1998 είναι η τελευταία στην οποία γίνεται απολογισμός των δραστηριοτήτων της Task-Force «Συντονισμός για την καταπολέμηση της απάτης» (UCLAF). Πράγματι, η Επιτροπή αποφάσισε, στις 28 Απριλίου 1999, να ιδρύσει την Ευρωπαϊκή υπηρεσία καταπολέμησης της απάτης (OLAF) [2], ανεξάρτητη αρχή που αναλαμβάνει το σύνολο των αρμοδιοτήτων που ασκούσε η UCLAF. Ο νέος νομοθετικός μηχανισμός [3], που τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιουνίου 1999, επεκτείνει και ενισχύει τις αρμοδιότητες της Υπηρεσίας οι οποίες καλύπτουν το σύνολο των δραστηριοτήτων που συνδέονται με τη διαφύλαξη των κοινοτικών συμφερόντων από παράτυπες συμπεριφορές που επισύρουν διοικητικές ή ποινικές διώξεις.

[2] Απόφαση της Επιτροπής 1999/352/ΕΚ, ΕΚΑΧ, Ευρατόμ, της 28ης Απριλίου 1999, περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής υπηρεσίας καταπολέμησης της απάτης (OLAF), ΕΕ L 136 της 31.5.1999, σ. 20.

[3] Μηχανισμός που περιλαμβάνει ειδικότερα, εκτός από την προαναφερόμενη απόφαση της Επιτροπής, έναν κανονισμό ΕΚ του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με τις έρευνες της OLAF και μια διοργανική συμφωνία σχετικά με τις εσωτερικές έρευνες της υπηρεσίας (ΕΕ L 136 της 31.5.1999).

Ο κοινοτικός προϋπολογισμός για το 1998 [4] αντιπροσωπεύει 82,8 δισεκατ. Εcu (εκτέλεση των πιστώσεων πληρωμών). Η χρηματοδότησή του διασφαλίστηκε από παραδοσιακούς ίδιους πόρους (14 δισεκατ. Εcu), από τον ΦΠΑ (33 δισεκατ. Εcu) και από τον τέταρτο όρο που καταβλήθηκε άμεσα στον κοινοτικό προϋπολογισμό και ο οποίος αποτελεί το βασικό έσοδο (35 δισεκατ. Εcu). Όσον αφορά τις δαπάνες, παραμένουν κατά κύριο λόγο γεωργικές (39,1 δισεκατ. Εcu ή το 47% του συνόλου). Οι διαρθρωτικές ενέργειες αντιπροσωπεύουν 28,3 δισεκατ. Εcu (35% του συνόλου) και οι δαπάνες που διαχειρίζεται άμεσα η Επιτροπή (εξωτερικές ενέργειες, έρευνα και ανάπτυξη&) 10,7 δισεκατ. Εcu (13% του συνόλου, εκτός των δαπανών για τη διοίκηση και το προσωπικό).

[4] Πηγή: εγχειρίδιο προϋπολογισμού (Ευρωπαϊκή Επιτροπή), έκδοση 1999, έγγρ. SEC(1999) 1100.

Πρέπει να υπενθυμισθεί ότι η ανίχνευση των περιπτώσεων απάτης και άλλων παρατυπιών που έχουν διαπραχθεί σε βάρος των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων, πρέπει να πραγματοποιείται από τα κράτη μέλη και την Επιτροπή σε στενή συνεργασία. Τα κράτη μέλη φέρουν την κύρια ευθύνη στον εν λόγω τομέα καθόσον εισπράττουν τους παραδοσιακούς ίδιους πόρους για λογαριασμό της Κοινότητας και διαχειρίζονται περίπου το 80% των δαπανών του κοινοτικού προϋπολογισμού. Με βάση τους ορισμούς των εννοιών της «παρατυπίας» και της «απάτης» (η τελευταία αυτή έννοια καλύπτει παρατυπίες με εκ προθέσεως στοιχεία που συνιστούν παράβαση του ποινικού δικαίου), οι οποίοι θεσπίστηκαν από τον κοινοτικό νομοθέτη, έγινε για πρώτη φορά η προσπάθεια να προσδιορισθεί ποσοτικά ο αριθμός των απατών που διεπράχθησαν σε βάρος του κοινοτικού προϋπολογισμού. Μέχρι σήμερα όμως, οι κοινοποιήσεις των κρατών μελών στον εν λόγω τομέα που αποτελούν την πηγή της ανάλυσης, αποδείχθηκε ότι δεν είναι επαρκώς ακριβείς και εναρμονισμένες μεταξύ τους προκειμένου να επιτρέψουν την εκπόνηση αναλυτικών στατιστικών. Σε γενικές γραμμές μπορούμε ωστόσο να θεωρήσουμε ότι, μεταξύ των παρατυπιών που κοινοποιήθηκαν, το 20% μπορούν να θεωρηθούν ως «απάτες».

Η ερμηνεία των τάσεων και των τύπων παρατυπίας που παρουσιάζονται στο πρώτο κεφάλαιο της έκθεσης πρέπει ωστόσο να γίνει με προσοχή. Πρέπει πάντα να λαμβάνεται υπόψη το γεγονός ότι μια κοινοποίηση που πραγματοποιείται από ένα κράτος μέλος δυνάμει των κανονιστικών του υποχρεώσεων σε θέματα καταπολέμησης της απάτης μπορεί στην πραγματικότητα να αναφέρεται σε απάτη ή παρατυπία που καλύπτει πολλά έτη, όπως συμβαίνει στον τομέα του ΕΓΤΠΕ-Τμήμα εγγυήσεων για το 1998, και ότι ένας περιορισμένος αριθμός περιπτώσεων μπορεί να έχει μεγάλη επίπτωση στατιστικά, χωρίς ωστόσο να αποδεικνύει μια γενική τάση. Επιπλέον, αρχίζουν να γίνονται αισθητές οι επιπτώσεις από τα αποτελέσματα των επιτοπίων ερευνών που διεξήχθησαν τα προηγούμενα έτη.

Έτσι, στον τομέα των ιδίων πόρων για παράδειγμα, το έτος 1997 υπήρξε ιδιαίτερα αποδοτικό στο μέτρο που βεβαιώθηκαν διακυβευόμενα ποσά περίπου ενός δισεκατ. Ecu σε περιπτώσεις απάτης ή παρατυπίας (περιπτώσεις που κοινοποιήθηκαν από τα κράτη μέλη και από έρευνες της UCLAF, σε συνεργασία με τα κράτη αυτά), ενώ το εν λόγω δισεκατ. Εcu αντιπροσώπευε το 6,6% του σχετικού προϋπολογισμού (14 δισεκατ. Εcu το 1997)· το 1998, τα βεβαιωθέντα ποσά ανέρχονται μόνο στο ήμισυ περίπου του εν λόγω ποσού (538 εκατ. Εcu), δηλ. η επίπτωση στον προϋπολογισμό ήταν 3,8% (ο σχετικός προϋπολογισμός παρέμεινε σταθερός). Η επίπτωση που είχαν οι περιπτώσεις των «τσιγάρων» επί των στατιστικών ήταν λοιπόν ιδιαίτερα καθοριστική το 1997. Η σημαντική μείωση των ποσών που αφορούν την εν λόγω διακίνηση οφείλονται στις επιτυχίες που σημειώθηκαν επιτόπου, στην Ισπανία και στην Ανδόρα, με την καταπολέμηση της μαύρης αγοράς. Έτσι τα μέσα της UCLAF συνέχισαν να χρησιμοποιούνται κατά το 1998, με τη συνεργασία των αρμόδιων εθνικών αρχών, προκειμένου να ολοκληρωθούν οι έρευνες που είχαν ξεκινήσει με στόχο την τιμωρία των ενόχων και την ανάκτηση των υπεξαιρεθέντων ποσών.

Όσον αφορά τα διαρθρωτικά ταμεία, ορισμένα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν ακόμη δυσκολίες προκειμένου να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους που αφορούν την κοινοποίηση των περιπτώσεων. Η μείωση των διακυβευόμενων ποσών στις περιπτώσεις παρατυπίας ή απάτης που ανακοινώθηκαν το 1998 σε σχέση με το 1997 (42 εκατ. Εcu έναντι 57 το 1997) πρέπει να αποδοθεί στον περιορισμένο αριθμό των περιπτώσεων που έλεγξε η UCLAF σε συνεργασία με τα κράτη μέλη κατά την ίδια περίοδο (διακυβευόμενα ποσά 7 εκατ. Εcu στις εν λόγω περιπτώσεις έναντι 60 το 1997). Έτσι η συνολική επίπτωση στον προϋπολογισμό μειώθηκε από 0,45% το 1997 σε 0,18% το 1998, ενώ οι προϋπολογισμοί παρέμειναν σχεδόν αμετάβλητοι μεταβαλλόμενοι από 26 σε 28 δισεκατ. Εcu. Όσον αφορά το Ταμείο συνοχής, πρέπει να διευκρινισθεί ότι η έλλειψη κοινοποιήσεων παρατυπιών από τα κράτη μέλη στον εν λόγω τομέα εξηγείται από το γεγονός ότι η δράση του ταμείου αφορά μόνο τέσσερα κράτη. Αφετέρου, τα ετήσιας διάρκειας σχέδια για το εν λόγω ταμείο το οποίο εγκαινιάστηκε το 1994, αποτελούν το αντικείμενο στενής παρακολούθησης από τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη [5].

[5] Ισπανία, Πορτογαλία, Ιρλανδία, Ελλάδα.

Μια διοικητική μονάδα της Task-Force UCLAF έχει αναλάβει όλες τις έρευνες σε θέματα διαρθρωτικών ταμείων, άμεσων δαπανών και διαφθοράς (ή υποθέσεις στις οποίες ενδέχεται να ενέχονται υπάλληλοι ή μέλη του λοιπού προσωπικού του οργάνου). Η διοικητική αυτή μονάδα αντιμετώπισε, κατά τη διάρκεια του έτους 1998, με απόλυτη προτεραιότητα τις εν λόγω «εσωτερικές υποθέσεις», που συνεπάγονται μεγαλύτερο φόρτο εργασίας. Οι συνέπειες έγιναν αισθητές για το συνολικό αριθμό των ερευνών.

Τέλος, στον τομέα του ΕΓΤΠΕ-Τμήμα εγγυήσεων, παρατηρήθηκε το αντίστροφο φαινόμενο: κατά το 1997, ποσό 317 εκατ. Εcu αποτέλεσε το αντικείμενο απατών ή παρατυπιών ενώ το 1998, το ποσό αυτό αυξήθηκε σε 420 εκατ. Εcu (για το 1997, το εν λόγω ποσό αντιπροσώπευε το 0,79% του ετήσιου προϋπολογισμού που διατέθηκε για τις εν λόγω δαπάνες - άνω των 40 δισεκατ. Εcu - το 1998, το ποσοστό αυτό υπερέβη το 1%, ενός χαμηλότερου προϋπολογισμού - 39,1 εκατ. Εcu). Η διαφορά αυτή οφείλεται στην κοινοποίηση από τα κράτη μέλη κατά το 1998, ορισμένων νέων περιπτώσεων παρατυπιών που καλύπτουν πολλά έτη έρευνας.

Η πείρα που αποκομίστηκε από τις εν λόγω δραστηριότητες ερευνών και επιχειρησιακής συνεργασίας, χρησίμευσε για την ανάληψη σημαντικών δράσεων σε θέματα πρόληψης, ιδίως όσον αφορά την προσαρμογή του νομικού πλαισίου και την ενίσχυση της κοινοτικής νομοθεσίας για τη θωράκιση της έναντι της απάτης, σύμφωνα με τις αποφάσεις που λήφθηκαν από την Επιτροπή στο πλαίσιο του «SEM 2000» και με τη σύσταση της αριθ.7 [6] :

[6] SEC(96) 1802/4. Βλ. ετήσια έκθεση 1996, κεφάλαιο 1, σ. 11.

- η μεταρρύθμιση του καθεστώτος διαμετακόμισης, η αναγκαιότητα της οποίας προέκυψε από επιτόπιες διαπιστώσεις, συνεχίστηκε το 1998, σύμφωνα με το σχέδιο δράσης που εξέδωσε η Επιτροπή το 1995·

- παράλληλα, η μεταρρύθμιση των προτιμησιακών καθεστώτων που ξεκίνησε το 1996 με μια πρώτη ενίσχυση των κανονιστικών ρυθμίσεων που αφορούν το ΣΓΠ (σύστημα γενικευμένων προτιμήσεων), συνεχίστηκε με γενικότερο τρόπο κατά το 1997 και το 1998, και μέσω της ανακοίνωσης της Επιτροπής για τη διαχείριση των προτιμησιακών καθεστώτων στην οποία τονίζονται οι σημαντικοί κίνδυνοι παρατυπιών και απατών στους εν λόγω τομείς. Η κατάσταση αυτή οδήγησε, στα τέλη του 1998, στην έκδοση ενός νέου τύπου ρήτρας διαφύλαξης, που συνδέεται νομικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων, στο νέο ΣΓΠ που επιτρέπει στην Επιτροπή να ενεργεί ταχέως σε περιπτώσεις σημαντικών απατών και όταν παρουσιάζονται ελλείψεις σε θέματα διοικητικής συνεργασίας με τις τρίτες χώρες. Επιπλέον, η εξέλιξη αυτή αποτελεί τη βάση των εργασιών που διεξάγονται επί του παρόντος, το 1999, προκειμένου να οριστικοποιηθεί ένα οριζόντιο νομικό όργανο που θα αφορά το σύνολο των προτιμησιακών συμφωνιών σε περιπτώσεις απατών, ένα όργανο που συνιστά η Επιτροπή στην προαναφερόμενη ανακοίνωσή της·

- εξάλλου, το σύστημα δημοσιονομικής διόρθωσης ενισχύθηκε στον τομέα των διαρθρωτικών πολιτικών, υπό το πνεύμα της κατάστασης που επικρατεί στον γεωργικό τομέα, ενώ τέτοια μέτρα προτάθηκαν επίσης στον τομέα των παραδοσιακών ιδίων πόρων·

- άλλα μέτρα προληπτικής φύσεως επέτρεψαν επίσης να ενισχυθούν πολλές ειδικές νομοθετικές ρυθμίσεις στον γεωργικό τομέα (επιστροφές, ΣΕΒ...).

Πέρα από την καθαρά οικονομική πτυχή, κατά το 1998 εφαρμόσθηκαν και άλλες ενέργειες στον τομέα της προστασίας των κοινοτικών συμφερόντων και αξίζει να επισημανθούν.

Πρόκειται για εξελίξεις που αφορούν την προστασία των συμφερόντων των Κοινοτήτων έναντι μιας καλά οργανωμένης εγκληματικότητας που έχει ως στόχο όχι μόνο τα οικονομικά της Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά πλήττει και το βάσιμο ορισμένων θεμελιωδών κοινοτικών πολιτικών, ενώ θέτει σε κίνδυνο τις εθνικές οικονομίες και υποσκάπτει την αξιοπιστία της ευρωπαϊκής οικοδόμησης. Για να αντιμετωπισθούν τέτοιες εγκληματικές συμπεριφορές πρέπει να βρεθεί η κατάλληλη ποινική απάντηση συνδυάζοντας τις επιπτώσεις του κοινοτικού δικαίου και του εθνικού δικαίου ούτως ώστε να αντιμετωπισθούν οι εγκληματίες και να εμποδιστεί η ανάπτυξη των ενεργειών τους.

Οι νέες πολιτικές της Ένωσης, όπως η υλοποίηση της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης, και ιδίως η εισαγωγή του ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος, του ευρώ, απαιτούν την θέσπιση ενός κοινοτικού συστήματος προστασίας έναντι της παραποίησης και της παραχάραξης. Παράλληλα, για να αντιμετωπίσει την πρόκληση της διεύρυνσης, η Επιτροπή αναπτύσσει προενταξιακή στρατηγική που συνίσταται στην παροχή βοήθειας στις υποψήφιες χώρες προκειμένου να προετοιμάσουν την είσοδό τους στην Ένωση με ένα σύστημα προστασίας προσαρμοσμένο στη διαφύλαξη των κοινοτικών συμφερόντων, τόσο στο επίπεδο της οργάνωσης όσο και στο επιχειρησιακό επίπεδο.

Τέλος, διαπιστώνεται ότι τα νομικά μέσα που υπάγονται στον τίτλο VI της Συνθήκης και τα οποία θεσπίζουν διατάξεις για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων, δεν έχουν ακόμη κυρωθεί -μετά την έκδοσή τους το 1995- παρά τις επανειλημμένες εκκλήσεις του Συμβουλίου Ecofin και ΔΕΥ καθώς και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Αντίθετα, τα μέσα που θεσπίστηκαν κατά το ίδιο χρονικό διάστημα στα πλαίσια του πρώτου πυλώνα, έχουν τεθεί σε εφαρμογή.

1. anaλυσεισ και στατιστικεσ

1.1. Απάτη και άλλες παρατυπίες

Η καταπολέμηση της απάτης αποσκοπεί στην προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (και συνεπώς των συμφερόντων του ευρωπαίου φορολογουμένου) από κάθε παράνομη συμπεριφορά. Η μορφή την οποία μπορεί να λάβει παρόμοια συμπεριφορά ποικίλλει εξαιρετικά και κλιμακώνεται από την μη τήρηση κανόνα του κοινοτικού δικαίου, από σφάλμα ή παραδρομή, έως πράξεις από πρόθεση, και μάλιστα εγκληματικές, που συχνά διαπράττονται από οργανωμένα δίκτυα.

Μεριμνώντας για την αποτελεσματική προστασία των κοινοτικών οικονομικών, τα νόμιμα μέσα βάσει των οποίων οργανώνεται η καταπολέμηση της απάτης καλύπτουν ολόκληρη την κλίμακα των παράνομων συμπεριφορών, από την «απλή παρατυπία» μέχρι την εγκληματική και οργανωμένη «απάτη». Καθώς ο όρος «παρατυπία» είναι πολύ ευρύτερος ορίζεται στο κοινοτικό δίκαιο ως εξής:

«Παρατυπία συνιστά κάθε παράβαση διάταξης του κοινοτικού δικαίου που προκύπτει από πράξη ή παράλειψη ενός οικονομικού φορέα, με πραγματικό ή ενδεχόμενο αποτέλεσμα να ζημιωθεί ο γενικός προϋπολογισμός των Κοινοτήτων ή προϋπολογισμός διαχειριζόμενος από τις Κοινότητες, είτε με τη μείωση ή ματαίωση εσόδων που προέρχονται από ίδιους πόρους που εισπράττονται απευθείας για λογαριασμό της Κοινότητας, είτε με αδικαιολόγητη δαπάνη» [7].

[7] Άρθρο 1 παρ. 2 του κανονισμού (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 2988/95 του Συμβουλίου (ΕΕ L 312 της 23.12.1995).

Αντίθετα, ο όρος «απάτη» καλύπτει συμπεριφορά υποκείμενη σε ποινικές κυρώσεις και ορίζεται ως εξής:

«Απάτη εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων συνιστά :

α) όσον αφορά τις δαπάνες, κάθε εκ προθέσεως πράξη ή παράλειψη, σχετικά με:

- τη χρήση ή την υποβολή πλαστών, ανακριβών ή ελλιπών δηλώσεων ή εγγράφων, με αποτέλεσμα την αχρεώστητη είσπραξη ή παρακράτηση πόρων που προέρχονται από το γενικό προϋπολογισμό των Κοινοτήτων ή από τους προϋπολογισμούς των οποίων η διαχείριση ασκείται από τις Κοινότητες ή για λογαριασμό τους,

- την αποσιώπηση πληροφοριών κατά παράβαση ειδικής υποχρέωσης, με τα αυτά αποτελέσματα,

- την μη κατά προορισμό χρήση αυτών των πόρων, για σκοπούς άλλους από αυτούς για τους οποίους χορηγήθηκαν αρχικώς·

β) όσον αφορά τα έσοδα, κάθε εκ προθέσεως πράξη ή παράλειψη σχετικά με:

- τη χρήση ή την υποβολή πλαστών, ανακριβών ή ελλιπών δηλώσεων ή εγγράφων, με αποτέλεσμα την παράνομη μείωση των πόρων του γενικού προϋπολογισμού των Κοινοτήτων ή των προϋπολογισμών των οποίων η διαχείριση ασκείται από τις Κοινότητες ή για λογαριασμό τους,

- την αποσιώπηση πληροφοριών κατά παράβαση ειδικής υποχρέωσης, με τα αυτά αποτελέσματα,

- την μη κατά προορισμό χρήση ενός νόμιμα αποκτηθέντος πλεονεκτήματος με τα αυτά αποτελέσματα [8].

[8] Άρθρο 1 παρ. 1 της σύμβασης σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΕΕ C 316 της 27.11.1995).

Σύμφωνα με τους ανωτέρω ορισμούς, η γενική έννοια της «παρατυπίας» καλύπτει επίσης την έννοια της «απάτης», η παρατυπία περιέχει την απάτη, πράγμα που διακρίνεται ωστόσο από τις «άλλες παρατυπίες», ιδίως λόγω του σκόπιμου χαρακτήρα της παράβασης και της χρήσης παράνομων μέσων τα οποία διώκονται ποινικά. Η απάτη καλεί την εφαρμογή πολύ ισχυρότερων κατασταλτικών μέσων και την παρέμβαση του δικαστικού συστήματος ενώ, για τις υπόλοιπες παρατυπίες, η έμφαση δίνεται κυρίως στην οικονομική διευθέτηση της κατάστασης.

Στην περίπτωση αυτή, θα ήταν βέβαια χρήσιμο να μπορεί να γίνεται σαφέστερη διάκριση, στην έκθεση σχετικά με τις δραστηριότητες της μονάδας για την καταπολέμηση της απάτης (UCLAF), της «απάτης» από τις «άλλες παρατυπίες». Εντούτοις, οι πληροφορίες που διαβιβάζονται από τα κράτη μέλη δεν είναι αρκετά ακριβείς και αξιόπιστες ώστε να επιτρέπουν την εν λόγω διάκριση. Ακόμη και οι ενδείξεις που χορηγούνται σχετικά με το «είδος παρατυπίας» πρέπει να λαμβάνονται υπόψη με πολύ σύνεση.

- Η τακτική των αρμόδιων αρχών για την κοινοποίηση των περιπτώσεων ποικίλλει πολύ από το ένα κράτος μέλος στο άλλο (το ποσοστό των «παρατυπιών» που χαρακτηρίζονται ως «απάτη» φαίνεται ότι κυμαίνεται από 0 έως 76%). Έτσι, ο αρχικός χαρακτηρισμός μίας περίπτωσης μπορεί να εξαρτάται από το γεγονός ότι η αρχή ελέγχου ή εντοπισμού είναι μία αρχή που διαθέτει ή όχι ποινική δικαιοδοσία [9].

[9] Για παράδειγμα, η πλειοψηφία των περιπτώσεων που κοινοποιήθηκαν από την Ιταλία εντοπίσθηκαν από την Guardia di Finanza, μονάδα που υπερβαίνει το καθαρώς διοικητικό πλαίσιο.

- Εάν εξετάσουμε όχι μόνο το «είδος παρατυπίας» αλλά και την περιγραφή του τρόπου που ενεργούν τα κράτη μέλη, προκύπτει ότι μεγάλος αριθμός περιπτώσεων θα μπορούσε μάλλον, στην πραγματικότητα, να χαρακτηριστεί ως «απάτη». Αυτό ισχύει ιδίως για τον τομέα των ιδίων πόρων.

- Τέλος, η νομική εκτίμηση της ίδιας περίπτωσης μπορεί να εξελίσσεται συν τω χρόνω και μία περίπτωση που θεωρήθηκε στην αρχή της έρευνας ως «απάτη», και ανακοινώθηκε ως τέτοια, θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί, στο τέλος της δικαστικής διαδικασίας, ως απλή «παρατυπία», ή το αντίστροφο.

Όσον αφορά τις περιπτώσεις που ερευνά η UCLAF, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, η εν λόγω διάκριση δεν φαίνεται να είναι κατάλληλη για τους ακόλουθους λόγους: αφενός μεν, η UCLAF επικεντρώνεται οικειοθελώς στις πολύπλοκες και διασυνοριακές περιπτώσεις παρατυπιών τις επονομαζόμενες «σοβαρές» οι οποίες συχνά σχετίζονται με το οργανωμένο έγκλημα, και τις οποίες τα κράτη μέλη δεν μπορούν να χειριστούν χωρίς τη συμβολή του κοινοτικού κεκτημένου· αφετέρου δε, η UCLAF δεν είναι αρμόδια για να αποφανθεί όσον αφορά τον ποινικό χαρακτήρα μιας παρατυπίας εφόσον οι έρευνές της αποσκοπούν μόνο στο να καθορίσουν τον παράτυπο χαρακτήρα των γεγονότων, δίνοντας τη δυνατότητα στις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών να χαρακτηρίσουν ποινικά την εν λόγω παρατυπία.

1.2. Αποδεδειγμένη και εικαζόμενη απάτη

Με μια συνετή ερμηνεία όλων των τεκμηριωμένων στοιχείων που διαθέτει η UCLAF μπορεί να θεωρηθεί ότι, στο σύνολο των τομέων του προϋπολογισμού, μία περίπτωση στις πέντε πρέπει να χαρακτηριστεί «απάτη» και αιτιολογεί την εφαρμογή μέτρων που ανήκουν στο ποινικό δίκαιο [10]. Οι «άλλες παρατυπίες» μπορούν συχνά να διαπιστωθούν από διοικητική αρχή, μία περίπτωση «απάτης», και συνεπώς ποινικού παραπτώματος πρέπει να χαρακτηριστεί ως τέτοια από τις δικαστικές αρχές και, κατά κανόνα, από ένα δικαστήριο. Από την κίνηση ποινικής διαδικασίας και ως την τελική ετυμηγορία συχνά μπορεί να μεσολαβήσει σημαντικό χρονικό διάστημα.

[10] Για παράδειγμα "πλαστογραφία και χρήση πλαστού".

Εξάλλου, ο χαρακτηρισμός μιας παρατυπίας, ερευνώμενη από την UCLAF, ως «απάτη» μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο ως σχετική ένδειξη για να υπολογισθεί η σοβαρότητα της περίπτωσης. Η UCLAF μπορεί μόνο να χορηγήσει τα συλλεχθέντα κατά την έρευνά της στοιχεία καθώς και να συμβάλει στη διαδικασία (για παράδειγμα μέσω της διασυνοριακής συνεργασίας) έναντι των εθνικών αρχών. Ο «χαρακτηρισμός» από την Επιτροπή μιας περίπτωσης «απάτης» θα μπορούσε συνεπώς να είναι προσωρινός χαρακτηρισμός εν αναμονή της ετυμηγορίας των αρμόδιων εθνικών αρχών. Η εν λόγω ετυμηγορία θα πρέπει να διατυπωθεί σε επίσημη ανακοίνωση του κράτους μέλους βάσει της εφαρμοστέας, στην περίπτωση αυτή, ρύθμισης.

Αυτό ισχύει επίσης για τον προσδιορισμό των διακυβευόμενων ποσών. Ιδίως στις περιπτώσεις απάτης, η δημοσιονομική επίπτωση μπορεί να καθοριστεί με ακρίβεια μόνο βάσει της τελικής ετυμηγορίας του αρμόδιου δικαστηρίου. Στα στάδια που προηγούνται της τελικής ετυμηγορίας, η ακρίβεια της εκτίμησης είναι σχετική. Αυτό συμβαίνει κατά τις έρευνες της UCLAF οι οποίες, ακριβώς, έχουν ως στόχο να διευκρινίσουν τα γεγονότα και να τα εκτιμήσουν στο πλαίσιό τους. Εν προκειμένω, το σχετικό ποσό μόνο κατά τη διάρκεια της έρευνας θα προσδιορισθεί [11].

[11] Χαρακτηριστικό παράδειγμα σχετικά αποτελεί το λαθρεμπόριο τσιγάρων. Όταν ένας έλεγχος δίνει τη δυνατότητα κατάσχεσης μιας δεδομένης ποσότητας τσιγάρων που προέρχονται από λαθρεμπόριο, η έρευνα πρέπει να καλύπτει επίσης τις προηγούμενες παράνομες εισαγωγές που δεν μπόρεσαν να εντοπισθούν εγκαίρως. Η δημοσιονομική επίπτωση της απάτης πρέπει να υπολογισθεί βάσει του συνόλου των παράνομων εισαγωγών και όχι μόνο βάσει της κατασχεθείσας ποσότητας τσιγάρων.

Για να υπολογιστεί ορθά η πραγματική επίπτωση της απάτης και των άλλων παρατυπιών, πρέπει να ληφθούν υπόψη, αφενός μεν τα κοινοποιηθέντα από τα κράτη μέλη ποσά βάσει των διαπιστώσεών τους, αφετέρου δε τα εκτιμώμενα από την Επιτροπή ποσά, για τις διερευνόμενες περιπτώσεις, τα οποία δεν έχουν ακόμη επίσημα ανακοινωθεί από τα κράτη μέλη. Στο βαθμό που τα κράτη μέλη τηρούν τις υποχρεώσεις ανακοίνωσης, η υπολογιζόμενη επίπτωση των διερευνούμενων από την UCLAF περιπτώσεων θα πρέπει να επιβεβαιώνεται (ή να ανατρέπεται) από τις ανακοινώσεις των κρατών μελών (συχνά βάσει επόμενου έτους).

1.3. Η κατάσταση το 1998

1.3.1. Οι περιπτώσεις παρατυπιών που κοινοποιήθηκαν από τα κράτη μέλη

Για το έτος 1998, τα κράτη μέλη κοινοποίησαν στην Επιτροπή 5 091 περιπτώσεις παρατυπιών, περιλαμβανομένων ενδεχόμενων περιπτώσεων απάτης, που αφορούσαν 577 εκατ. ECU. Από την προκαταρκτική ανάλυση προκύπτει ότι, συνολικά και για όλους τους τομείς του προϋπολογισμού μαζί, οι περιπτώσεις παρατυπίας με υπόνοια απάτης αντιπροσωπεύουν, σε αριθμό και σε αξία, ποσοστό περίπου 20% του συνόλου.

Οι κοινοποιηθείσες από τα κράτη μέλη περιπτώσεις κατανέμονται ως εξής:

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

(*) Αυτό το ποσοστό του προϋπολογισμού του 1998, το οποίο αφορούν οι παρατυπίες που κοινοποιήθηκαν από τα κράτη μέλη αναφέρεται μόνον ενδεικτικά, ως μια τάξη μεγέθους, διότι ορισμένες περιπτώσεις που ανακοινώθηκαν για το 1998, μπορούν να καλύπτουν περισσότερα του ενός προηγούμενα οικονομικά έτη (μια παρατυπία που ανάγεται σε ένα ή σε περισσότερα έτη ανακοινώθηκε μόλις το 1998)

(**) των καθαρών παραδοσιακών ιδίων πόρων.

Ανάλυση των περιπτώσεων κατά κράτος μέλος περιλαμβάνεται σε παράρτημα (πίνακες 1 έως 4).

1.3.2. Οι περιπτώσεις που διερευνώνται από την UCLAF σε συνεργασία με τα κράτη μέλη.

Εκτός από τις περιπτώσεις που κοινοποιήθηκαν από τα κράτη μέλη, η UCLAF άνοιξε, το 1998, 227 νέες υποθέσεις έρευνας για τις οποίες υπήρχε, κατά κανόνα, υπόνοια απάτης ή άλλης παράνομης δραστηριότητας. Προστίθενται σε αυτές ορισμένες υποθέσεις ανοικτές από προηγούμενα έτη, για τις οποίες εξακολουθούσαν να διεξάγονται έρευνες το 1998. Η εικαζόμενη επίπτωση των νέων αυτών υποθέσεων, καθώς και οι διαπιστώσεις σχετικά με υποθέσεις για τις οποίες ακόμη διεξάγονται έρευνες [12] αντιπροσωπεύουν περίπου 442 εκατ. ECU.

[12] Για τις υποθέσεις που έχουν ήδη ανοιχθεί σε προηγούμενα έτη και σημείωσαν, το 1998, εξέλιξη των διακυβευόμενων ποσών (δηλαδή τριάντα περίπου υποθέσεις, από όλους τους τομείς), εγγράφονται λογιστικά μόνο τα πρόσθετα ποσά που υπερβαίνουν την αρχική εκτίμηση.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

(*) Αυτό το ποσοστό του προϋπολογισμού, το οποίο αφορούν οι υποθέσεις που ανοίχθηκαν από την UCLAF το 1998 αναφέρεται μόνον ενδεικτικά, ως μια τάξη μεγέθους, διότι ορισμένες περιπτώσεις μπορούν να καλύπτουν περισσότερα του ενός προηγούμενα οικονομικά έτη (ένας φάκελος που ανοίχθηκε για το 1998 μπορεί να αφορά υπόνοια απάτης που να ανάγεται σε περισσότερα έτη)

(**) των καθαρών παραδοσιακών ιδίων πόρων.

1.4. Οι τάσεις

Συγκρίνοντας την εξέλιξη των τελευταίων ετών, διαπιστώνεται κάποια σταθεροποίηση του αριθμού των νέων περιπτώσεων καθώς και της δημοσιονομικής επίπτωσής τους. Αυτό ισχύει τόσο για τις περιπτώσεις απάτης όσο και για τις άλλες παρατυπίες.

1.4.1. Οι κοινοποιήσεις των κρατών μελών [13]

[13] Τα σχεδιαγράμματα 1, 3 και 5 που περιλαμβάνονται σε παράρτημα δείχνουν την εξέλιξη των κοινοποιήσεων των κρατών μελών από το 1995.

1.4.1.1. Οι παραδοσιακοί ίδιοι πόροι

Ο αριθμός των περιπτώσεων απάτης ή άλλων παρατυπιών που εντοπίσθηκαν από τα κράτη μέλη παρουσίασε μεγάλη διακύμανση. Είχε φθάσει το μέγιστο επίπεδο το 1997 και το 1998 έπεσε στο επίπεδο του 1995 [14].

[14] Από τα μέσα του 1996, τα κράτη μέλη κοινοποιούν τις πληροφορίες σχετικά με τις περιπτώσεις απάτης και παρατυπίας απευθείας στην Επιτροπή μέσω της ηλεκτρονικής εφαρμογής « OWNRES ». Το σχεδιάγραμμα 1, που περιλαμβάνεται σε παράρτημα, αναφέρει την κατάσταση των εν λόγω ηλεκτρονικών ανακοινώσεων (πρωτότυπα δελτία και ενημερώσεις) στις 4 Οκτωβρίου 1999. Οι κοινοποιήσεις αυτές αναφέρονται, εκτός από το έτος 1998, στα προηγούμενα έτη όταν η ενημέρωση είναι αναγκαία. Η Επιτροπή έχει ζητήσει επανειλημμένα από τα κράτη μέλη να προβούν αυτόματα στην κοινοποίηση ενημέρωσης των περιπτώσεων απάτης και παρατυπιών που αναφέρονται στην περίοδο 1989 (αρχή της υποχρέωσης ανακοίνωσης) - 1996, χρησιμοποιώντας αυτό το ηλεκτρονικό μέσο κοινοποίησης. Ως εκ τούτου, μπορεί να αναμένεται ότι, κατά τα προσεχή έτη, η Επιτροπή θα διαθέτει όλο και πιο λεπτομερείς και αξιόπιστες πληροφορίες.

Eνώ, κατά το παρελθόν, τα σχετικά ποσά αυξάνονταν από έτος σε έτος, παρατηρείται, το 1998, κάποια μείωση σε σχέση με τα προηγούμενα έτη. Εντούτοις, τα χαμηλότερα ποσά, που διαπιστώθηκαν και ανακοινώθηκαν από τα κράτη μέλη για το 1998, δεν ευθυγραμμίζονται με τα αποτελέσματα των ερευνών που διεξήχθησαν κατά τα τελευταία έτη από την UCLAF, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη. Μόνο για τον τομέα των τσιγάρων, τα κράτη μέλη αναφέρουν κατάσχεση περίπου 5 δισεκατομμυρίων τσιγάρων προερχόμενων από λαθρεμπόριο (δηλαδή 78% περισσότερο από το 1997), πράγμα που αντιπροσωπεύει απώλεια ύψους 118 εκατ. ECU για τον κοινοτικό προϋπολογισμό.

Με βάση το ποσοστό 16% των περιπτώσεων που εντοπίστηκαν και 12% του συνολικού ποσού που συνεπάγονται, ο τομέας των προτιμησιακών καθεστώτων εξακολουθεί να αποδεικνύεται ιδιαίτερα ευάλωτος. Αντίθετα, ο αριθμός των περιπτώσεων που εντοπίστηκαν - και ιδίως των ποσών που συνεπάγονται - στον τομέα της εξωτερικής διαμετακόμισης μειώνεται σαφώς σε σχέση με τα προηγούμενα έτη. Το φαινόμενο αυτό θα μπορούσε να εξηγηθεί από την ιδιαίτερη προσοχή που δόθηκε σε αυτό το είδος συναλλαγών και από τη χρήση του Συστήματος Προηγούμενης Ενημέρωσης (SIP) [15].

[15] Πρβλ. σημείο 0, σελίδα 58.

1.4.1.2. Οι δαπάνες του ΕΓΤΠΕ-Τμήμα Εγγυήσεων

Οι 2.412 περιπτώσεις που κοινοποιήθηκαν για το έτος 1998 (απάτες και παρατυπίες) αντιπροσωπεύουν αύξηση ποσοστού 20% περίπου σε σχέση με το 1997 και αύξηση ποσοστού 40% περίπου σε σχέση με το 1995.

Μετά από σημαντική πτώση των ποσών που συνεπάγονται οι κοινοποιήσεις της περιόδου 1995-1997, το συνολικό ποσό σημειώνει εκ νέου αύξηση το 1998 (+ 75%). Η αύξηση αυτή οφείλεται στην κοινοποίηση από την Ιταλία τεσσάρων πολύ σημαντικών περιπτώσεων στον τομέα του ελαιολάδου (ενίσχυση στην κατανάλωση)· οι περιπτώσεις αυτές αναφέρονται σε περίοδο αρκετών ετών. Αυτό επιβεβαιώνει την διαπίστωση της Επιτροπής [16] σύμφωνα με την οποία η πραγματική δημοσιονομική επίπτωση των παρατυπιών που κοινοποιήθηκαν δεν μπορεί να υπολογιστεί σε σχέση με ένα μόνο οικονομικό έτος εφόσον επηρεάστηκε ευρέως από την ημερομηνία (τυχαία) του εντοπισμού των παρατυπιών.

[16] Πρβλ. ιδίως ετήσια έκθεση 1994, κεφάλαιο 6, τμήμα 2.

Ανάμεσα στα είδη παρεμβάσεων, οι παρατυπίες που εντοπίστηκαν από τα κράτη μέλη εξακολουθούν να αφορούν πρωτίστως τα μέτρα που πρέπει να χαρακτηριστούν ως υποστήριξη της αγοράς. Το ποσοστό των επιστροφών κατά την εξαγωγή παρέμεινε σχετικά σταθερό. Τα προϊόντα που πλήττονται περισσότερο είναι το ελαιόλαδο, το βόειο κρέας και τα βοοειδή καθώς και τα γαλακτοκομικά προϊόντα.

1.4.1.3. Οι διαρθρωτικές δαπάνες

Ο αριθμός των περιπτώσεων που εντοπίστηκαν και κοινοποιήθηκαν από τα κράτη μέλη εξακολουθεί να αυξάνεται. Αυτό καταδεικνύει την όλο και μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα των εφαρμοζόμενων συστημάτων ελέγχου. Εντούτοις, παρατηρούνται αποκλίσεις μεταξύ κρατών μελών: ο εντοπισμός, από τις υπηρεσίες της Επιτροπής, μιας περίπτωσης απάτης μεγάλης κλίμακας στον τομέα του κοινωνικού ταμείου στις Κάτω Χώρες [17] κατέδειξε τις δυσκολίες που συνάντησε το εν λόγω κράτος μέλος προκειμένου να τηρήσει την υποχρέωση κοινοποίησης. Εν γένει, αυτό το κράτος μέλος ανακοίνωσε, κατά το οικονομικό έτος 1998, μόνο τρεις περιπτώσεις παρατυπίας, και τις τρεις στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ.

[17] Πρβλ. σημείο 0, σελίδα 33.

Το 1998, περίπου το ήμισυ των περιπτώσεων - και των ποσών - που ανακοινώθηκαν αφορούν το κοινωνικό ταμείο· το 1997, το εν λόγω ταμείο αντιπροσώπευε λιγότερο από 40% των περιπτώσεων των ποσών. Σε σχέση με το κονδύλιο του προϋπολογισμού, η επίπτωση των περιπτώσεων απάτης και παρατυπιών είναι μεγαλύτερη στον τομέα του Κοινωνικού Ταμείου (0,28%) και του ΕΓΤΠΕ-Τμήμα Προσανατολισμού (0,23%) απ' ότι στον τομέα του Περιφερειακού Ταμείου (0,11%) ή του ΧΜΠΑ (0,12%).

1.4.2. Οι περιπτώσεις που ερευνώνται από την UCLAF [18]

[18] Τα σχεδιαγράμματα 2, 4, 6 και 7 που περιλαμβάνονται σε παράρτημα δείχνουν την εξέλιξη των υποθέσεων που έχουν ανοιχθεί από την UCLAF σε συνεργασία με τα κράτη μέλη από το 1995.

Η UCLAF διεξήγαγε συνολικά, το 1998, 346 αποστολές έρευνας και συνεργασίας, από κοινού με τα κράτη μέλη, έρευνες οι οποίες δεν αφορούν μόνο τις νέες υποθέσεις του έτους αλλά επίσης τις υποθέσεις που ανοίχθηκαν από επιχειρησιακή άποψη. Αυτό αντιστοιχεί σε 132 αποστολές στον τομέα των ιδίων πόρων (βιομηχανικά προϊόντα, προϊόντα αλιείας, γεωργικά, κλωστοϋφαντουργικά, τσιγάρα), 135 στον τομέα του ΕΓΤΠΕ-Τμήμα Εγγυήσεων, 79 στον τομέα των διαρθρωτικών δράσεων (διαρθρωτικά ταμεία και ταμεία συνοχής) και των άμεσων δαπανών τις οποίες διαχειρίζεται η Επιτροπή («Έρευνα», δαπάνες υπέρ ορισμένων τρίτων χωρών - προγράμματα PHARE, TACIS, δαπάνες του ΕΤΑ κλπ.).

Μέρος των εν λόγω αποστολών έρευνας (55) διεξήχθησαν σε τρίτες χώρες, δηλαδή ποσοστό περίπου 16% του συνολικού αριθμού. Από την άποψη όμως των ανθρώπινων πόρων (αριθμός υπαλλήλων ανά ημέρα), οι εν λόγω αποστολές στις τρίτες χώρες αντιπροσωπεύουν ποσοστό περίπου 30% της επιχειρησιακής δραστηριότητας.

Μία από τις προτεραιότητες για την Επιτροπή είναι η καταπολέμηση της οργανωμένης απάτης, και μάλιστα των εγκληματικών δικτύων. Για τον λόγο αυτό η δραστηριότητα των ειδικευμένων task-groups της (τσιγάρα, αλκοόλ, ελαιόλαδο κλπ.), σε στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη, εξακολούθησε και εντάθηκε το 1998 για να εμποδίσουν αυτές τις μεγάλες κερδοσκοπικές διακινήσεις και να μην τις αφήσουν να αναπτυχθούν. Αυτός είναι ο λόγος επίσης, που το πεδίο δραστηριότητας της UCLAF υπερέβη την προστασία των κοινοτικών οικονομικών συμφερόντων και περιλαμβάνει και άλλες δραστηριότητες οι οποίες συνδέονται με το οργανωμένο έγκλημα όπως η καταπολέμηση του εμπορίου πλαστών προϊόντων (πειρατικά προϊόντα).

Οι υποθέσεις αυτές απαιτούν ποινική αντιμετώπιση, τη μόνη που μπορεί να δράσει αποτρεπτικά στα δίκτυα οργανωμένης εγκληματικότητας τα οποία επωφελούνται έτσι των διαφορών ανάμεσα στα νομικά συστήματα των κρατών μελών.

1.4.2.1. Οι παραδοσιακοί ίδιοι πόροι

Η μείωση των ποσών το 1998 σε σχέση με το 1997, ενώ ο αριθμός των ερευνών αυξήθηκε, εξηγείται από το γεγονός ότι τα ποσά σχετικά με σημαντικές περιπτώσεις απάτης σε διαφορετικούς τομείς δραστηριότητας λαμβάνονται υπόψη και καταχωρίζονται λογιστικά για ένα καθορισμένο έτος, ενώ οι έρευνες σχετικά με τις υποθέσεις αυτές συνεχίζονται κατά το (ή τα) επόμενο(α) έτος(η). Αυτό συνέβη, για παράδειγμα, στην υπόθεση λαθρεμπορίου τσιγάρων μέσω Montιnιgro [19], για την οποία οι έρευνες εξακολούθησαν το 1998. Αυτό συνέβη επίσης στην υπόθεση λαθρεμπορίου τσιγάρων μέσω Ανδόρας το 1997 [20], η οποία αποτέλεσε το αντικείμενο ειδικών μέτρων, που λήφθηκαν στο πλαίσιο της ενίσχυσης της συνεργασίας ΕΚ/Ανδόρας [21].

[19] Πρβλ. ετήσια έκθεση 1997, κεφάλαιο 2, σημείο 2.1.1.3, σελίδα 20.

[20] Πρβλ. ετήσια έκθεση 1997, κεφάλαιο 2, σημείο 2.1.1.5, σελίδα 21.

[21] Πρβλ. κεφάλαιο 2, σημείο 0, σελίδα 22 και επόμενες.

1.4.2.2. Οι δαπάνες του ΕΓΤΠΕ-Τμήμα Εγγυήσεων

Στον τομέα του ΕΓΤΠΕ-Τμήμα Εγγυήσεων, ο αριθμός νέων υποθέσεων έρευνας που ανοίχθηκαν το 1998 είναι του ιδίου επιπέδου με το 1996, ανώτερο του 1997 και κατώτερο του αριθμού του 1995. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η αποδεικτική διαδικασία των μεγάλων υποθέσεων που ανοίχθηκαν τα τελευταία έτη απαιτεί τη διάθεση σημαντικών πόρων. Για τις έρευνες της UCLAF, τα σχετικά ποσά έφθαναν στο υψηλότερο επίπεδό τους το 1997 ενώ, για τις κοινοποιήσεις των κρατών μελών, τα συνολικά ποσά ήταν, για το ίδιο αυτό έτος 1997, σαφώς κατώτερα από τα προηγούμενα έτη ή, ακόμη, από το επόμενο έτος. Αυτό δείχνει προφανώς τη χρονική διαφορά ανάμεσα, αφενός μεν στα αποτελέσματα έρευνας που διεξάγεται από ένα κράτος μέλος μόνο, αφετέρου δε στα αποτελέσματα πολυμερούς έρευνας την οποία συντονίζει η UCLAF.

Οι νέες έρευνες αφορούν πρωτίστως τα μέτρα υποστήριξης της αγοράς, την εξαγωγή βοείου κρέατος, τη διακίνηση ζάχαρης και τις ποσοστώσεις γαλακτοκομικών.

1.4.2.3. Οι διαρθρωτικές δαπάνες

Οι υποθέσεις έρευνας τις οποίες έχει ξεκινήσει η UCLAF σε συνεργασία με τα κράτη μέλη δεν ακολουθούν την ίδια εξέλιξη με τις κοινοποιήσεις των τελευταίων. Ο αριθμός τους έχει μειωθεί και, ιδιαίτερα, τα αντίστοιχα ποσά. Μία έρευνα στις δύο, που ξεκίνησε το 1998, αφορά το Κοινωνικό Ταμείο ενώ το εν λόγω ταμείο αντιπροσώπευε ποσοστό 40% των ερευνών το 1997 (αλλά άνω του 50% το 1996). Ο αριθμός νέων ερευνών που ξεκίνησαν στους τομείς του ΕΤΠΑ και του ΕΓΤΠΕ-Τμήμα Προσανατολισμού βρίσκεται σε σταθερή μείωση σε σχέση με τα προηγούμενα έτη.

Τα ποσά που συνεπάγονται οι περιπτώσεις τις οποίες ερευνά η UCLAF είναι, κατά μέσο όρο, διπλάσια ή τριπλάσια από τα ποσά τα οποία συνεπάγονται οι περιπτώσεις που ανακοινώθηκαν από τα κράτη μέλη.

1.4.2.4. Οι άμεσες δαπάνες

Ο αριθμός νέων υποθέσεων έρευνας έχει μειωθεί σε σχέση με τα έτη 1996 και 1997 και το σχετικό συνολικό ποσό είναι επίσης σαφώς χαμηλότερο από το αντίστοιχο του 1997. Όπως και κατά τα προηγούμενα έτη, οι νέες αυτές έρευνες αφορούν πρωτίστως την «Έρευνα» και την «Ενίσχυση της ανάπτυξης».

1.5. Η είσπραξη των διακυβευόμενων ποσών

Σκοπός των αριθμών που αναφέρονται στο σημείο 1.3 είναι η περιγραφή της συνολικής επίπτωσης των περιπτώσεων απάτης ή άλλων παρατυπιών αποδεδειγμένων ή εικαζόμενων. Συνεπώς, οι εν λόγω αριθμοί περιλαμβάνουν επίσης τις αποτυχημένες απόπειρες απάτης και τις απώλειες που υπέστη ο κοινοτικός προϋπολογισμός, οι οποίες μπορούν να υπολογισθούν μόνο κατά παρέκταση (ιδίως όσον αφορά το λαθρεμπόριο). Αντίθετα, η είσπραξη είναι «επανορθωτική» ενέργεια που περιορίζεται μόνο στις περιπτώσεις για τις οποίες ο αντίστοιχος οικονομικός παράγων και τα ακριβή διακυβευόμενα ποσά μπόρεσαν να προσδιορισθούν.

1.5.1. Οι παραδοσιακοί ίδιοι πόροι

Κατ' εφαρμογή της κοινοτικής ρύθμισης [22], η είσπραξη των παραδοσιακών ιδίων πόρων έχει ανατεθεί στα κράτη μέλη και αυτά τα τελευταία έχουν την υποχρέωση να λάβουν κάθε μέτρο ούτως ώστε η βεβαίωση, η λογιστική καταχώρηση, η είσπραξη και η απόδοση των εν λόγω πόρων να εξασφαλίζονται υπό τις καλύτερες συνθήκες.

[22] Απόφαση 94/728/ΕΚ, Ευρατόμ, του Συμβουλίου της 31ης Οκτωβρίου 1994 για το σύστημα των ιδίων πόρων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΕΕ αριθ. L 293 της 12.11.1994) και κανονισμός (ΕΟΚ, Ευρατόμ) αριθ. 1552/89 του Συμβουλίου της 29ης Μαΐου 1989 (ΕΕ αριθ. L 155 της 7.6.1989).

Το θεμελιώδες πρόβλημα για την είσπραξη των ιδίων πόρων έγκειται στο γεγονός ότι η διαδικασία είσπραξης μπορεί να ξεκινήσει μόνον εάν οι δασμοί έχουν βεβαιωθεί από την αρμόδια αρχή του αντίστοιχου κράτους μέλους. Αυτό συνεπάγεται κυρίως τον προσδιορισμό του οικονομικού παράγοντα και τον ακριβή υπολογισμό των οφειλόμενων δασμών. Σε περίπτωση λαθρεμπορίου (τσιγάρων για παράδειγμα), είναι δύσκολο, αν όχι αδύνατον, να υπολογισθούν εκ των υστέρων οι οφειλόμενοι κατά την παράνομη εισαγωγή του εμπορεύματος δασμοί το οποίο, στο μεταξύ, διοχετεύθηκε στην αγορά· εάν το εμπόρευμα γίνει αντιληπτό τη στιγμή της παράνομης εισαγωγής, καταστρέφεται κανονικά και οι δασμοί δεν εισπράττονται.

Στην περίπτωση εισαγωγής εμπορευμάτων με αδικαιολόγητη εφαρμογή ενός προτιμησιακού καθεστώτος, τα μείζονα προβλήματα έγκεινται στις ανεπάρκειες των ελέγχων που πρέπει να διεξάγουν τα κράτη μέλη και στις καθυστερήσεις ή στην απουσία συνεργασίας που έχει διαπιστωθεί από την πλευρά των δικαιούχων κρατών. Από αυτά προκύπτει ότι, συμπεριλαμβανομένων των περιπτώσεων πραγματικής βεβαίωσης ψευδούς προτιμησιακής καταγωγής, οι οφειλέτες εισαγωγείς, αφενός μεν λόγω της προθεσμίας παραγραφής όσον αφορά την είσπραξη, αφετέρου δε της νομικής ασάφειας που οφείλεται στην έλλειψη συνεργασίας των δικαιούχων κρατών, χωριστά ή εν συνδυασμώ, μπορούν να αποφύγουν την εξόφληση της τελωνειακής οφειλής και της ενδεχόμενης δίωξης.

Στις περιπτώσεις αυτές και σε άλλες μορφές πιο εξεζητημένης απάτης που συνδέονται με καλά οργανωμένα εγκληματικά δίκτυα, συχνά είναι αδύνατο να επιτευχθεί οποιαδήποτε είσπραξη από έναν αξιόχρεο οφειλέτη. Για το λόγο αυτό η πάταξη των εν λόγω δικτύων, όποια και αν είναι αυτά, εξακολουθεί να παραμένει πρωταρχικής σημασίας.

Σε συνέχεια της βεβαίωσης των δασμών, έχει αποδειχτεί στην πράξη ότι η διαδικασία είσπραξης που ακολουθείται με ευθύνη των κρατών μελών συχνά χαρακτηρίζεται από βραδύτητα. Αυτό εξηγείται ιδίως από τη διάρκεια των διοικητικών και δικαστικών διαδικασιών, καθώς επίσης από τις αποκλίνουσες ερμηνείες του κοινοτικού δικαίου που δίδονται από τις εθνικές αρχές με αποτέλεσμα να παρεμποδίζεται η ομοιογενής είσπραξη των ιδίων πόρων.

Η Επιτροπή, από την πλευρά της, εξασφαλίζει την παρακολούθηση της είσπραξης, μεταξύ άλλων, έχοντας στη διάθεσή της τα ακόλουθα μέσα :

- την κατάρτιση συγκεφαλαιωτικής έκθεσης των κοινοποιήσεων των κρατών μελών σχετικά με τη δραστηριότητα και τα αποτελέσματα των ελέγχων τους [23]·

[23] Πρβλ. δεύτερη συγκεφαλαιωτική έκθεση του οικονομικού έτους 1997 [Έγγρ. COM (1999)110 τελικό της 12ης Μαρτίου 1999].

- τη στατιστική ανάλυση των κοινοποιήσεων « απάτης » (ονομαζόμενη "δείγμα Α"), η οποία έχει ως αντικείμενο την παρουσίαση των γενικών πτυχών της κατάστασης της είσπραξης. Η πρώτη έκθεση που καταρτίστηκε στη βάση αυτή στάλθηκε στην αρμόδια για τον προϋπολογισμό αρχή (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και Συμβούλιο) [24]·

[24] « Έκθεση της Επιτροπής για την είσπραξη των παραδοσιακών ιδίων πόρων που προέρχονται από τις περιπτώσεις απάτης και παρατυπιών (Μεθοδολογία και Δείγμα Α 94) » έγγρ. COM(95)398 τελικό της 6ης Σεπτεμβρίου 1995. Η δεύτερη έκθεση προβλέπεται για το τέλος του 1999.

- τη λεπτομερέστερη εξέταση των περιπτώσεων μείζονος σημασίας που έχουν επιλεγεί δειγματοληπτικά βάσει αντικειμενικών κριτηρίων [25] ή λόγω του ιδιαίτερα πολύπλοκου χαρακτήρα μιας περίπτωσης.

[25] « Έκθεση της Επιτροπής για την είσπραξη των παραδοσιακών ιδίων πόρων που προέρχονται από τις περιπτώσεις απάτης και παρατυπιών (Δείγματα Β94 και Β98) » έγγρ. COM(97)259 τελικό της 9ης Ιουνίου 1997 και COM(1999) 160 τελικό της 21ης Απριλίου 1999.

Η συγκεφαλαιωτική έκθεση αναφέρεται στο σύνολο των παρατυπιών που έχουν διαπιστωθεί και τα ποσά που αυτές συνεπάγονται, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη το κατώτατο όριο των 10.000 ECU το οποίο συνιστά υποχρέωση ανακοίνωσης στην Επιτροπή [26]. Από την έκθεση αυτή, προκύπτει ότι το «ακαθάριστο ποσοστό είσπραξης » (είσπραξη κατά τη διάρκεια του έτους) στα κράτη μέλη τοποθετείτο, το 1997, κατά μέσο όρο, γύρω στο 23%. Το εν λόγω ποσοστό ευθυγραμμίζεται με το ποσοστό είσπραξης που προκύπτει από τις επίσημες ανακοινώσεις των κρατών μελών για το έτος 1998, και αφορούν περιπτώσεις άνω των 10.000 ECU, δηλ. ποσοστό 27%.

[26] Άρθρο 6 § 4 του κανονισμού (ΕΟΚ, Ευρατόμ) αριθ. 1552/89 του Συμβουλίου.

Η δημοσιονομική παρακολούθηση των περιπτώσεων απάτης και άλλων παρατυπιών που αποτελούν μέρος των δειγμάτων B94 και B98 [27] καταδεικνύει, αντίστοιχα, αξιοσημείωτη μεν πρόοδο - πλην όμως ανεπαρκή - της αποτελεσματικότητας της είσπραξης (το ποσοστό από 2% φθάνει το 12%) και το ποσοστό παραγραφής μειώνεται σημαντικά (από 12% σε 4%). Εντούτοις, το ποσοστό είσπραξης ποικίλλει εντυπωσιακά σε συνάρτηση με το αντίστοιχο προϊόν και το τελωνειακό καθεστώς. Έτσι, σε δύο περιπτώσεις που αφορούν την παράτυπη εισαγωγή κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων μέσω ανεφάρμοστων πιστοποιητικών προτίμησης [28], το ποσοστό είσπραξης ανέρχεται σε 55% και 60%, πράγμα που αποδεικνύει τη σκοπιμότητα της είσπραξης υπό τον όρο ότι διατηρείται αποτελεσματική συνεργασία με το εν λόγω κράτος καταγωγής. Η διαπίστωση αυτή επιβεβαιώνεται από μία άλλη περίπτωση η οποία επίσης αφορά την παράτυπη εισαγωγή κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων [29]. Σε αυτή την τελευταία περίπτωση το ποσοστό είσπραξης ανέρχεται σε 52%.

[27] Πρβλ. προαναφερθείσα ετήσια έκθεση 1994, κεφάλαιο 6, τμήμα 2 (B94). Επιλέχθηκαν 9 περιπτώσεις (B98) · αποτέλεσαν το αντικείμενο κοινοποίησης στο πλαίσιο της αμοιβαίας βοήθειας και αντιπροσωπεύουν συνολική επίπτωση 136 εκατ. ECU.

[28] Είδη ένδυσης εισαχθέντα από το Λάος και κλωστοϋφαντουργικά είδη εισαχθέντα από την Καμπότζη.

[29] Κλωστοϋφαντουργικά είδη εισαχθέντα από το Μπαγκλαντές, υπόθεση που δεν περιλαμβάνεται στο δείγμα B98.

Σύμφωνα με το άρθρο 17 παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΟΚ, Ευρατόμ) αριθ. 1552/89 του Συμβουλίου, τα κράτη μέλη απαλλάσσονται από την απόδοση ιδίων πόρων στον κοινοτικό προϋπολογισμό μόνον εάν η είσπραξη δεν μπόρεσε να πραγματοποιηθεί για λόγους πέραν της ευθύνης τους [30]. Στις ετήσιες εκθέσεις τους βάσει του άρθρου 17 παράγραφος 3 του προαναφερθέντος κανονισμού, τα κράτη μέλη οφείλουν, εάν χρειάζεται, να αναφέρουν τους λόγους που τα εμποδίζουν να αποδώσουν τους ιδίους πόρους στον κοινοτικό προϋπολογισμό. Μεταξύ 1989 και 1998, κοινοποιήθηκαν στην Επιτροπή, από 7 κράτη μέλη, 44 περιπτώσεις τις οποίες αυτά τα ίδια χαρακτήρισαν «μη ανακτήσιμες». Δεδομένου αυτού του χαμηλού αριθμού περιπτώσεων, η Επιτροπή διερωτάται κατά πόσον τα κράτη μέλη εκπληρώνουν ευσυνείδητα τις υποχρεώσεις που τους αναλογούν.

[30] Τον Ιούλιο 1997, η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση τροποποίησης του κανονισμού αριθ. 1552/89, η οποία εξακολουθούσε να εκκρεμεί στο Συμβούλιο το 1999, με στόχο την εισαγωγή διαδικασίας που να καθιστά δυνατό τον συστηματικότερο και σαφέστερο προσδιορισμό των ποσών που πρέπει να βαρύνουν ένα κράτος μέλος το οποίο δεν τήρησε όλες του τις υποχρεώσεις είσπραξης (διαδικασία του τύπου «εκκαθάριση λογαριασμών»).

Προκειμένου να αυξηθεί η αποτελεσματικότητα των διαδικασιών, η Επιτροπή πρότεινε συνεπώς να εισαχθεί ένα χρονικό όριο (προθεσμία 5 ετών) εφαρμοστέο σε όλα τα κράτη μέλη για την απόσυρση των μη ανακτήσιμων ποσών από τη λογιστική τους [31].

[31] Πρόταση που υποβλήθηκε στο Συμβούλιο στις 11 Μαΐου 1999.

1.5.2. Οι δαπάνες του ΕΓΤΠΕ-Τμήμα Εγγυήσεων

Σύμφωνα με το άρθρο 8, παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 729/70 του Συμβουλίου, σε περίπτωση μη πλήρους ανακτήσεως των διακυβευόμενων ποσών, οι οικονομικές συνέπειες των περιπτώσεων απάτης ή άλλων παρατυπιών αναλαμβάνονται είτε από τον κοινοτικό προϋπολογισμό, είτε από το αντίστοιχο κράτος μέλος εάν αυτό δεν έχει τηρήσει όλες τις υποχρεώσεις του. Η απόφαση για το ποιος πρέπει να αναλάβει την απώλεια λαμβάνεται στο πλαίσιο της διαδικασίας που ονομάζεται εκκαθάριση λογαριασμών.

Εδώ και ορισμένα χρόνια, η Επιτροπή (Γενική Διεύθυνση Γεωργίας) προσπαθεί, μαζί με τα κράτη μέλη, να εκκαθαρίσει την επίπτωση από προηγούμενα έτη, δηλαδή τα ποσά που παραμένουν προς είσπραξη στην περίπτωση απάτης ή άλλων παρατυπιών που είχαν ανακοινωθεί προ πολλού. Πράγματι, μολονότι αναγνωρίζει ότι οι διαδικασίες είσπραξης μπορεί να αποδειχθούν ιδιαίτερα χρονοβόρες, η Επιτροπή θεωρεί ότι μία περίοδος τεσσάρων ετών θα έπρεπε να αρκεί για να ληφθούν τα αναγκαία μέτρα και να διαπιστωθεί εάν το διακυβευόμενο ποσό μπορεί όντως να εισπραχθεί. Εάν, μετά από αυτή τη τετραετή περίοδο, η είσπραξη δεν έχει ξεκινήσει ή αποδεικνύεται αδύνατη, η Επιτροπή πρέπει να αποφασίσει εάν το ποσό αναλαμβάνεται από το ΕΓΤΠΕ (εφόσον η είσπραξη είναι αδύνατη για λόγους πέραν της ευθύνης του ενδιαφερόμενου κράτους μέλους) ή από το κράτος μέλος (εφόσον δεν ενήργησε με την απαιτούμενη ταχύτητα). Εντούτοις, πρέπει να γίνεται εξαίρεση για τις περιπτώσεις στις οποίες η εντολή είσπραξης βρίσκεται ενώπιον των δικαστηρίων.

Πρέπει να σημειωθεί ότι οι προσπάθειες της Επιτροπής να παρακινήσει τα κράτη μέλη να εκκαθαρίσουν αυτή την επιβάρυνση από προηγούμενες υποχρεώσεις και να αυξήσουν το ποσοστό πραγματικής είσπραξης δεν έχουν ακόμη δώσει καρπούς. Πράγματι, το ποσοστό των ποσών που παραμένουν προς είσπραξη μετά από τέσσερα χρόνια (χωρίς να υπολογίζονται οι ενώπιον της δικαιοσύνης περιπτώσεις) ανήλθε από 36% για τις περιπτώσεις που είχαν ανακοινωθεί πριν από 1994 [32] σε 50% για εκείνες που ανακοινώθηκαν πριν από το 1995. Επί συνολικού ποσού ύψους 1.651 εκατ. ΕCU που ανακοινώθηκε στην Επιτροπή από το 1973 έως το 1994, 824 εκατ. ΕCU παρέμεναν προς είσπραξη το 1998 (χωρίς να υπολογίζονται οι ενώπιον της δικαιοσύνης περιπτώσεις).

[32] Πρβλ. ετήσια έκθεση 1997, πίνακας 4.

Δεδομένου ότι εναπόκειται στα κράτη μέλη να αποδείξουν ότι ενήργησαν με ταχύτητα και έλαβαν όλα τα αναγκαία μέτρα για να εξασφαλίσουν την πραγματική είσπραξη των διακυβευόμενων ποσών, η Επιτροπή θα είναι αναγκασμένη το πλαίσιο των προσεχών αποφάσεων για την εκκαθάριση των λογαριασμών, να ζητήσει από τα τελευταία να αναλάβουν σημαντικά ποσά εάν δεν μπόρεσαν να αποδείξουν την αντικειμενική αδυναμία είσπραξης.

1.5.3. Οι διαρθρωτικές δαπάνες

Όπως για τις υπόλοιπες δαπάνες, το σημείο εκκίνησης για τη δημοσιονομική παρακολούθηση είναι οι ανακοινώσεις των κρατών μελών δυνάμει των κανονισμών (EΚ) αριθ. 1681/94 και αριθ. 1831/94. Εντούτοις, αντίθετα με τους άλλους τομείς του προϋπολογισμού, τα μεμονωμένα έργα που συγχρηματοδοτούνται από τα κοινοτικά ταμεία εγγράφονται, κατά κανόνα, στο πλαίσιο πολυετούς προγράμματος, πράγμα που συχνά καθιστά δυνατή τη διευθέτηση της οικονομικής κατάστασης, το αργότερο κατά την τελική πληρωμή για το εν λόγω πρόγραμμα. Αυτό έχει ως συνέπεια η κατάσταση της είσπραξης να μην μπορεί να εκτιμηθεί παρά μόνον αφού το πρόγραμμα αυτό ολοκληρωθεί.

Εάν εξετασθεί μόνο η κατάσταση της είσπραξης που αφορά τα επιχειρησιακά προγράμματα που έχουν κλείσει ή ιδιαίτερα την κατάσταση των έργων που χρηματοδοτούνται από το πρώτο πρόγραμμα-πλαίσιο 1988-1993, παρατηρείται ότι 44 εκατ. ΕCU έχουν εισπραχθεί επί δηλωθέντος ποσού ύψους 123 εκατ. ΕCU (δηλ. περίπου 36%). Παρ' όλα αυτά, πρέπει να τονισθεί ότι τα κράτη μέλη σπανιότατα κοινοποιούν τα μέτρα παρακολούθησης που έχουν λάβει ούτως ώστε οι δημοσιονομικές επιπτώσεις των περιπτώσεων απάτης και άλλων παρατυπιών που διαπιστώθηκαν να μπορέσουν να υπολογισθούν. Τα κράτη μέλη διατρέχουν συνεπώς τον κίνδυνο συστηματικής υπερεκτίμησης, από την Επιτροπή, των ποσών που παραμένουν προς διευθέτηση.

2. Eρευνεσ

Το κεφάλαιο αυτό παρουσιάζει ορισμένες από τις σημαντικότερες έρευνες που διεξάγονται από την UCLAF, και αφορούν κατ' αρχήν δίκτυα οργανωμένου εγκλήματος, ανεξάρτητα από τον τομέα που πλήττεται και από την κοινοτική πολιτική που απειλείται. Στα τμήματα του κεφαλαίου αυτού που ακολουθούν, παρουσιάζονται αναλυτικά ορισμένες έρευνες που αποσκοπούν στην προστασία του συνόλου των εν λόγω κοινοτικών πολιτικών: εμπορική πολιτική, γεωργική πολιτική, διαρθρωτικές πολιτικές, πολιτικές καλούμενες των «αμέσων δαπανών», οι οποίες ασκούνται άμεσα από τις υπηρεσίες της Επιτροπής και όχι με τη μεσολάβηση των κρατών μελών. Ορισμένες από τις πολιτικές αυτές δαπανών περιλαμβάνουν και «εσωτερικές» πτυχές. Στις εν λόγω πτυχές αποκαλύπτονται σοβαρές παρατυπίες και περιπτώσεις κακής διαχείρισης εντός των ίδιων των υπηρεσιών της Επιτροπής. Τέλος, το τελευταίο τμήμα του κεφαλαίου αυτού αφιερώνεται στην έμμεση φορολογία (απάτες στον τομέα του ΦΠΑ και των ειδικών φόρων κατανάλωσης).

2.1. Το οργανωμένο έγκλημα (δραστηριότητα των «task-groups»)

Σε ορισμένους τομείς όπου υπάρχουν σημαντικές δυνατότητες για παράνομα κέρδη, η δραστηριότητα των ειδικευμένων task-groups κατά προϊόν (τσιγάρα, αλκοόλ, ελαιόλαδο ...) αποδεικνύει ότι η στενή συνεργασία μεταξύ κρατών μελών και ο αποτελεσματικός συντονισμός σε κοινοτικό επίπεδο συμβάλλουν στον εντοπισμό σημαντικών παράνομων διακινήσεων, καθώς επίσης και οι προσπάθειες πρόληψης που αναπτύσσονται στο κοινοτικό και στο εθνικό επίπεδο.

2.1.1. Διακίνηση τσιγάρων

- Επιχείρηση Rana

Τον Ιανουάριο του 1998, οι ισπανικές τελωνειακές αρχές (SVA [33]) κατέσχεσαν επτά φορτηγά που μετέφεραν συνολικά άνω των 80 εκατομμυρίων τσιγάρων τα οποία επρόκειτο να διατεθούν στο λαθρεμπόριο στην Ισπανία. Στη συνέχεια, σε συμπληρωματική επιχείρηση, κατασχέθηκε το μεταφορικό πλοίο Rana από την SVA όταν χρησιμοποιήθηκε για την εκφόρτωση των λαθραίων τσιγάρων σε μικρό λιμάνι της περιοχής της Βαρκελώνης. Από τις έρευνες που πραγματοποιήθηκαν στα πλαίσια των διατάξεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης για αμοιβαία βοήθεια προέκυψε ότι τα εν λόγω τσιγάρα είχαν φορτωθεί αρχικά στον Πειραιά, στην Ελλάδα, και προερχόταν από διάφορα λιμάνια των Ην. Πολιτειών.

[33] Servicio de Vigilancia Aduanera.

Οι ισπανικές αρχές ζήτησαν τη βοήθεια της ομάδας εργασίας «τσιγάρα» της UCLAF. Μετά από την ανταλλαγή πληροφοριών με τον ισπανό εισαγγελέα που ανέλαβε την υπόθεση, οι υπάλληλοι της Επιτροπής πραγματοποίησαν έρευνες στην Ελλάδα, στην Αλβανία και στις Ην. Πολιτείες και συγκέντρωσαν επαρκή στοιχεία από τα οποία προκύπτει ότι τα κατασχεθέντα τσιγάρα είχαν πράγματι εξαχθεί από τις Ην. Πολιτείες στην Ελλάδα, πριν φορτωθούν στο Rana για να διατεθούν παράνομα στην Ισπανία, χωρίς να έχουν εκφορτωθεί νομίμως στην Αλβανία όπως ισχυρίστηκαν οι πλοιοκτήτες.

Κατά τις δικαστικές διαδικασίες που διεξήχθησαν στην Ισπανία, οι πληροφορίες και τα αποδεικτικά στοιχεία που παρουσίασε η Επιτροπή αποδείχθηκαν καθοριστικής σημασίας. Ενώπιον του ισπανικού δικαστηρίου, οι υπάλληλοι της UCLAF παρουσίασαν τα αποδεικτικά στοιχεία που είχαν συγκεντρώσει κατά τις προαναφερόμενες αποστολές. Η ετυμηγορία της ενοχής συνοδεύθηκε από πρόστιμα και ποινές φυλάκισης. Στα πλαίσια αυτά πρέπει να υπογραμμισθεί η αποτελεσματικότητα της συνεργασίας μεταξύ της Επιτροπής και των ισπανικών δικαστικών αρχών.

Σημαντική διοικητική βοήθεια παρασχέθηκε και από την κυβέρνηση της Αλβανίας. Επίσης υπήρξε εξαιρετική συνεργασία με τις αμερικανικές υπηρεσίες η οποία σημάδεψε την πρώτη σημαντική εφαρμογή της νέας συμφωνίας αμοιβαίας τελωνειακής βοήθειας μεταξύ των Ην. Πολιτειών και των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

- Διακίνηση με προέλευση την Ανδόρα

Η Επιτροπή ανέπτυξε κατά τα τελευταία έτη δράσεις συνεργασίας με πολλές εθνικές υπηρεσίες προκειμένου να αντιμετωπισθούν οι σημαντικές απώλειες που προκαλούνται στον προϋπολογισμό της Κοινότητας και στους εθνικούς προϋπολογισμούς από το οργανωμένο έγκλημα. Από το 1996, η Ανδόρα έχει επισημανθεί ως σημαντική πηγή λαθρεμπορίου τσιγάρων προς την Ευρωπαϊκή Ένωση, από το οποίο η συνολική απώλεια εκτιμήθηκε το 1997 σε 400 εκατ. ECU (κοινοτικοί ίδιοι πόροι και εθνικοί δασμοί).

Τον Μάρτιο του 1998, η UCLAF πραγματοποίησε μια πρώτη αποστολή με αντιπροσώπους των ενδιαφερομένων ειδικευμένων υπηρεσιών (Ισπανία, Γαλλία, Ιρλανδία, Ην. Βασίλειο). Οι έρευνες που διεξήχθησαν στα πλαίσια αυτά απέδειξαν την έλλειψη στην Ανδόρα κατάλληλων νομοθετικών μέσων για την πρόληψη και την καταπολέμηση της απάτης.

Τον Νοέμβριο του 1998, κατά την επίσκεψη αντιπροσωπείας της Επιτροπής με συμμετοχή της UCLAF, στην κυβέρνηση της Ανδόρας, διαπιστώθηκε ουσιαστική αλλαγή στάσης η οποία εκφράστηκε εξάλλου από την εν λόγω κυβέρνηση και σε αντιπροσωπεία της επιτροπής ελέγχου του προϋπολογισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου η οποία πραγματοποίησε επιτόπια επίσκεψη τον Ιούλιο του 1998.

Η κυβέρνηση της Ανδόρας θέσπισε νέα νομοθεσία κατάλληλη για την καταπολέμηση του λαθρεμπορίου και για την πλήρη θέση σε ισχύ του πρωτοκόλλου αμοιβαίας βοήθειας μεταξύ των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και της Ανδόρας [34]. Σε σχέση με τους κοινοτικούς πόρους, η UCLAF εκτιμά ότι, για το 1998, η επίπτωση από τη βελτίωση αυτή της πρόληψης της απάτης ανέρχεται σε 75 εκατ. ECU (τελωνειακοί δασμοί). Το ποσό των απωλειών που μπόρεσαν έτσι να αποφευχθούν για τα οικονομικά των διαφόρων κρατών μελών εκτιμάται σε 300 εκατ. ECU όσον αφορά ΦΠΑ και ειδικούς φόρους κατανάλωσης.

[34] Οι νόμοι για την απάτη στον τελωνειακό τομέα και για τον έλεγχο των ευαίσθητων εμπορευμάτων δημοσιεύθηκαν στην επίσημη εφημερίδα της Ανδόρας στις 4.3.1999. Ο νόμος που τροποποιεί τον ποινικό κώδικα, χαρακτηρίζοντας το λαθρεμπόριο αδίκημα, δημοσιεύθηκε στην επίσημη εφημερίδα της Ανδόρας στις 7.7.1999.

2.1.2. Διακίνηση αλκοόλης

Η ειδική ομάδα εργασίας («task-group» αλκοόλη) συντονίζει από τα τέλη του 1996 διεθνείς έρευνες για δίκτυα απάτης που αφορούν την αλκοόλη και τα αλκοολούχα ποτά. Από τη δράση που ανέπτυξε κατά το 1998 προέκυψε ότι πολλά οργανωμένα δίκτυα ή εγκληματικά κυκλώματα που αναπτύσσουν δράση υπεξαιρώντας άλλα κοινοτικά προϊόντα, έδειξαν ενδιαφέρον για το παράνομο εμπόριο αλκοόλης (καθεστώς κοινοτικής διαμετακόμισης αλκοόλης και αλκοολούχων ποτών με αναστολή των ειδικών φόρων κατανάλωσης) προς τις χώρες που εφαρμόζουν τους υψηλότερους συντελεστές φορολόγησης.

Η σημαντικότερη περίπτωση με την οποία ασχολήθηκε η task force κατά το 1998 αφορά την εξάρθρωση εγκληματικής οργάνωσης, υπεύθυνης για την υπεξαίρεση από το καθεστώς της κοινοτικής διαμετακόμισης προς τις ανατολικές χώρες 1,5 εκατομμυρίων λίτρων «άνυδρου» αλκοόλης.

Μια δεύτερη σημαντική περίπτωση αφορά την υπεξαίρεση από το καθεστώς κοινοτικής διαμετακόμισης 150.000 λίτρων «άνυδρου» αλκοόλης και οινοπνευματωδών ποτών που διοχετεύθηκαν προς αγορές της Βόρειας Ευρώπης.

Στην υπόθεση αυτή εντοπίστηκαν πολλά είδη παρατυπιών. Μια πρώτη παρατυπία εντοπίστηκε στην εξαγωγή αλκοόλης από την Ιταλία προς τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, με σφραγισμένα διοικητικά συνοδευτικά έγγραφα σαν η αλκοόλη να είχε βγει από το έδαφος της Κοινότητας. Η αποστολή αποσύρθηκε ουσιαστικά από το καθεστώς κυκλοφορίας και διοχετεύθηκε παράνομα στις βόρειες ευρωπαϊκές χώρες. Το είδος αυτό διακίνησης παρουσιάζει υποχώρηση καθόσον είναι σχετικά εύκολο για τις τελωνειακές μονάδες έρευνας να επισημάνουν σε ποια κατεύθυνση εξάγεται το προϊόν.

Ένας άλλος τύπος παρατυπίας συνίσταται στην ψευδή περιγραφή της αλκοόλης, που δηλώνεται στα έγγραφα μεταφοράς ως σάλτσα ντομάτας ή διάφορα άλλα εμπορεύματα. Στο είδος αυτό απάτης, τίθενται στα διοικητικά συνοδευτικά έγγραφα που εκπονούνται στην ποτοποιία προέλευσης, πλαστές σφραγίδες με το όνομα και το νούμερο καταχώρησης έμμεσων εισφορών ενός εικονικού δικαιούχου των εμπορευμάτων σε άλλο κράτος μέλος.

Τέλος, το τρίτο είδος παρατυπίας συνίσταται στην οργάνωση εικονικής εξαγωγής της αλκοόλης: για παράδειγμα, όπως διαπίστωσε η UCLAF, στέλνονται άδεια φορτηγά από την Ιταλία στη Σλοβενία και τα συνοδευτικά διοικητικά έγγραφα σφραγίζονται κατά τη διέλευση των συνόρων. Με τις πλαστές αυτές εξαγωγές δημιουργείται μια μη δηλωθείσα ποσότητα αλκοόλης η οποία μπορεί να πωληθεί στη μαύρη αγορά της Βορείου Ευρώπης. Στα πλαίσια του φακέλου αυτού, η UCLAF συντόνισε την ανταλλαγή πληροφοριών που οδήγησαν στη σύλληψη στη Σλοβενία, των οικονομικών υπευθύνων της εγκληματικής οργάνωσης που κατηγορούνται για "ξέπλυμα" χρήματος προερχομένου από απάτη.

Τέλος, τον Νοέμβριο του 1998, η task-group ενημερώθηκε από τις ιταλικές υπηρεσίες για μια δεύτερη έρευνα που αφορούσε λαθρεμπόριο αλκοόλ στο Ην. Βασίλειο και στην Ιρλανδία. Η εν λόγω ομάδα συνεργάσθηκε στις έρευνες που διεξήχθησαν στην Ιταλία, στη Γαλλία, στο Ην. Βασίλειο, στην Ιρλανδία, στο Βέλγιο και στις Κάτω Χώρες. Η δράση αυτή συνέβαλε στην εξάρθρωση εγκληματικής οργάνωσης με βάση την Ιταλία η οποία εξήγε αλκοολούχα ποτά από το Ην. Βασίλειο στις Κάτω Χώρες και στο Βέλγιο και στη συνέχεια προέβαινε στην επανεισαγωγή τους στο Ην. Βασίλειο και στην Ιρλανδία, χρησιμοποιώντας πλαστά ιταλικά διοικητικά συνοδευτικά έγγραφα που κατασκεύαζε η οργάνωση. Από τις διεξαγόμενες έρευνες προκύπτει ότι η απάτη αυτή αφορά περίπου 150.000 λίτρα «ανύδρου» αλκοόλης.

2.1.3. Γλυκασμένο ελαιόλαδο

Υπό τον τίτλο αυτό είχε ήδη αναφερθεί στην ετήσια έκθεση του 1997 [35] μια σημαντική περίπτωση απάτης που αποκαλύπτει τη μέθοδο που χρησιμοποιείται από εγκληματικά δίκτυα για να εισάγουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση φουντουκέλαιο προερχόμενο από την Τουρκία προκειμένου να το αναμείξουν με ελαιόλαδο και να επωφεληθούν παράνομα από τις κοινοτικές ενισχύσεις για την κατανάλωση [36]. Το φουντουκέλαιο το οποίο εισαγόταν σε διάφορα λιμάνια της Β. Ευρώπης ως «φυτικό έλαιο» ή «ηλιέλαιο», μεταφερόταν με βυτιοφόρα, συνήθως γαλλικά, προς τις χώρες που παράγουν ελαιόλαδο.

[35] Κεφάλαιο 2, σημείο 2.1.2.2, σελίδα 23.

[36] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1638/98 του Συμβουλίου, της 20ής Ιουλίου 1998, για την τροποποίηση του κανονισμού αριθ. 136/66/ΕΟΚ περί δημιουργίας κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα των λιπαρών ουσιών (ΕΕ L 210 της 28.7.1998).

Η task-group "ελαιόλαδο" συνέχισε τις έρευνές της στην υπόθεση του ελαιολάδου που έχει γλυκανθεί από φουντουκέλαιο ή από ηλιέλαιο, ιδίως στα ισπανικά παρακλάδια του εν λόγω δικτύου. Μετά την επισήμανση από τη γαλλική υπηρεσία τελωνειακών ερευνών όλων των μεταφορών και των τελικών παραληπτών, κατά το 1998 σημειώθηκαν νέες εξελίξεις στην υπόθεση αυτή. Πραγματοποιήθηκε έρευνα από την φορολογική υπηρεσία της ισπανικής Guardia Civil σε τρεις ισπανικές επιχειρήσεις οι οποίες είχαν προηγούμενα επισημανθεί ως παραλήπτες του φουντουκελαίου.

Η εν λόγω έρευνα αποκάλυψε το ακόλουθο κύκλωμα: το φουντουκέλαιο, μετά τον εκτελωνισμό του στην Β. Ευρώπη από διάφορες εταιρείες εγκατεστημένες σε φορολογικούς παραδείσους και συνδεόμενες με ελβετικές εταιρείες διαχείρισης πωλούνταν σε ελβετική εταιρεία που το επανατιμολογούσε ως ελαιόλαδο στις τρεις ισπανικές επιχειρήσεις που βρίσκονται υπό τον έλεγχο του ίδιου ατόμου ο οποίος είναι ιδιοκτήτης εργοστασίου παραγωγής.

Το μεγαλύτερο μέρος της ποσότητας αυτής το οποίο εμφανίζεται στη λογιστική του εν λόγω ισπανού παραλήπτη ως «έλαιο Ταραγόνας», αναμείχθηκε στο εργοστάσιο του τελευταίου, σε αναλογίες που ποικίλουν από 15 έως 50% με ελαιόλαδο που αγοράστηκε στην ισπανική αγορά. Έτσι στη λογιστική των τριών ισπανικών επιχειρήσεων δεν εμφανιζόταν καμία ιδιαίτερη ανωμαλία καθόσον οι επιχειρήσεις φαινόταν ότι δεν είχαν ποτέ αγοράσει ή παραλάβει φουντουκέλαιο ή ηλιέλαιο.

Το γλυκασμένο προϊόν επαναπωλούνταν στη συνέχεια σε διάφορες ισπανικές επιχειρήσεις παραγωγής και εμφιάλωσης που το διέθεταν στο εμπόριο ως «ελαιόλαδο», επωφελούμενες παράνομα από τα κοινοτικά κονδύλια για την ενίσχυση στην κατανάλωση. Κατά τη διάρκεια εκτεταμένης δικαστικής επιχείρησης που διεξήχθη στις επιχειρήσεις παραλήπτες του μείγματος συνελήφθησαν δεκατρία άτομα.

Από συμπληρωματικές έρευνες προέκυψε ότι οι σημαντικότερες επιχειρήσεις του δικτύου αυτού διευθυνόταν από το ίδιο άτομο.

Σε συνάρτηση με τον τελικό όγκο (για το οποίο πραγματοποιείται αξιολόγηση) γλυκασμένου ελαιολάδου που διατέθηκε στο εμπόριο, και ο οποίος ποικίλλει ανάλογα με το ποσοστό ανάμιξης φουντουκελαίου στο ελαιόλαδο, από τις έρευνες προέκυψε ότι ποσό 8 έως 14 εκατ. ECU (σε συνάρτηση με το ποσοστό μίξης του φουντουκελαίου στο ελαιόλαδο) εισπράχθηκε αχρεωστήτως στο πλαίσιο της ενίσχυσης για την κατανάλωση. Οι κύριοι υπεύθυνοι της διακίνησης αυτής συνελήφθησαν και προσήχθησαν στη δικαιοσύνη.

2.2. Οι προσβολές σε βάρος των κοινοτικών πολιτικών (κατά τομέα του προϋπολογισμού)

Οι προσβολές σε βάρος των πολιτικών αυτών δεν πλήττουν μόνο τον προϋπολογισμό της Κοινότητας αλλά βλάπτουν και την ίδια την αξιοπιστία της Κοινότητας. Για το λόγο αυτό η Επιτροπή προωθεί επιτόπου την προστασία των πολιτικών της σε στενή συνεργασία με τις ειδικευμένες υπηρεσίες των κρατών μελών οι οποίες διαθέτουν, από την πλευρά τους, όλα τα μέσα για την προστασία των δημοσιονομικών συμφερόντων της Κοινότητας, ιδίως από άποψη δυναμικού.

2.2.1. Ο τομέας της προτιμησιακής καταγωγής (ίδιοι πόροι)

Η Επιτροπή φροντίζει να προστατεύσει το προτιμησιακό δασμολογικό καθεστώς της Κοινότητας και να διεξάγει έρευνες για την επισήμανση της αχρεωστήτως αποδοθείσας προτιμησιακής μεταχείρισης. Όπως έχει ήδη αποκαλύψει το Ελεγκτικό Συνέδριο στο πλαίσιο των ετησίων εκθέσεών του, τα προτιμησιακά καθεστώτα που εφαρμόζονται στις αναπτυσσόμενες χώρες ή σε άλλες δικαιούχες χώρες, προσφέρονται ιδιαίτερα για απάτες και παρατυπίες. Η Επιτροπή, η οποία έχει αναλάβει ρόλο συντονισμού των ενεργειών που διεξάγουν τα κράτη μέλη, οργανώνει ειδικότερα κοινοτικές αποστολές διοικητικής συνεργασίας και έρευνας στις τρίτες χώρες. Οι αποστολές αυτές πραγματοποιούνται σε συντονισμό και σε στενή συνεργασία με τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών [37].

[37] Βλ. έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου σχετικά με το οικονομικό έτος 1994, ΕΕ C 303 της 14.11.1995, σημείο 1.21, σελίδα 26.

Ο συνηθέστερος τύπος παράβασης είναι η λανθασμένη περιγραφή όσον αφορά την προτιμησιακή καταγωγή των διασαφισθέντων εμπορευμάτων κατά την εισαγωγή τους στην Κοινότητα, συνοδευόμενη από την υποβολή ανακριβούς εμπορικού εγγράφου ή/και πλαστών πιστοποιητικών καταγωγής ή συνήθως πιστοποιητικών που έχουν εκδοθεί από τις αρχές των δικαιούχων χωρών μετά από ψευδείς δηλώσεις των υπευθύνων.

Στις περιπτώσεις αυτές συμμετέχουν στις έρευνες πολλά κράτη μέλη και περισσότερες από μία τρίτες χώρες ενώ οι έρευνες είναι μακρόχρονες και πολύπλοκες.

Παρόλο που η Επιτροπή έχει διαπραγματευθεί διατάξεις διοικητικής συνεργασίας με όλες τις δικαιούχες χώρες στις οποίες χορηγεί προτιμησιακό δασμολογικό καθεστώς, η έννομη τάξη στα πλαίσια της οποίας διεξάγονται οι έρευνες σχετικά με τις αμφισβητούμενες πράξεις ρυθμίζεται από την κάθε χώρα. Κατά τη συγκέντρωση των αποδεικτικών στοιχείων, οι ερευνητές της Κοινότητας εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από εξωτερικούς παράγοντες όπως το πολιτικό ή εμπορικό συμφέρον, η αποτελεσματικότητα του τοπικού δικαστικού συστήματος, η αποτελεσματικότητα και η καλή θέληση των τοπικών διοικητικών αρχών.

Για το λόγο αυτό η θέση της Επιτροπής ήταν πάντα ότι οι εισαγωγείς πρέπει να είναι πλήρως υπεύθυνοι για την ακρίβεια των στοιχείων των διασαφήσεων εισαγωγής που έχουν εκδοθεί στο όνομά τους, και να αναλαμβάνουν την οικονομική ευθύνη για τα διαφυγόντα ποσά σε βάρος του κοινοτικού προϋπολογισμού.

Κατά τα τελευταία αυτά έτη, από τις έρευνες που διεξήγαν οι υπηρεσίες της Επιτροπής και οι διοικητικές αρχές των κρατών μελών προέκυψε ότι οι απώλειες ήταν ουσιαστικές και παρουσίασαν αυξητική τάση.

2.2.1.1. Εισαγωγές αυτοκινήτων οχημάτων

Η συνεργασία μεταξύ της Επιτροπής (UCLAF) και των τελωνειακών αρχών των κρατών μελών και της Ουγγαρίας, επέτρεψε να αποκαλυφθεί η χρησιμοποίηση πλαστών διασαφήσεων ουγγρικής προέλευσης από γιαπωνέζικη αυτοκινητοβιομηχανία για την εισαγωγή 58.000 αυτοκινήτων οχημάτων που εισήχθησαν στην Κοινότητα. Με τον τρόπο αυτό αποφεύχθηκε η καταβολή του 10% των τελωνειακών δασμών, γεγονός που αντιπροσωπεύει απώλεια 32 εκατ. ECU για τα δημόσια οικονομικά της Κοινότητας.

Η τελωνειακή συμφωνία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και της Ουγγαρίας προβλέπει πράγματι ότι τα αυτοκίνητα οχήματα που προέρχονται από την εν λόγω χώρα μπορούν να εισαχθούν στην Κοινότητα χωρίς καταβολή τελωνειακών δασμών, με την προσκόμιση πιστοποιητικού ουγγρικής καταγωγής αλλά υπό την επιφύλαξη ότι τα επιμέρους εξαρτήματα που δεν είναι ουγγρικής προέλευσης (εκτός Ουγγαρίας και Ευρωπαϊκής Ένωσης) δεν θα υπερβαίνουν το 40% της αξίας των κατεργασμένων προϊόντων. Όμως ο ιάπωνας κατασκευαστής που μετέφερε στην Ουγγαρία την παραγωγή του στα τέλη του 1993 για να κάνει προοδευτικά χρήση της ουγγρικής και κοινοτικής υπεργολαβίας, δεν τήρησε τις απαιτήσεις αυτές κατά τα πρώτα έτη της παραγωγής. Ζήτησε λοιπόν από τις ουγγρικές αρχές, χωρίς να το δικαιούται, την χορήγηση πιστοποιητικών (EUR1) που πιστοποιούν την ουγγρική προέλευση των οχημάτων.

Διασαφίζοντας, υπό την εν λόγω καταγωγή, οχήματα που κατασκευάστηκαν στην πραγματικότητα από ιαπωνικά εξαρτήματα στο μεγαλύτερό τους μέρος, οι ευρωπαίοι εισαγωγείς και οι θυγατρικές του ομίλου επωφελήθηκαν καταχραστικά από την απαλλαγή καταβολής των τελωνειακών δασμών κατά τις εισαγωγές που πραγματοποιήθηκαν από το 1994 έως το 1997 σε 14 κράτη μέλη της Κοινότητας. Η απάτη αφορούσε την πλειοψηφία των εισαχθέντων οχημάτων, και συγκεκριμένα 58.000 οχήματα σε σύνολο 98.000 οχημάτων που εισήχθησαν κατά την περίοδο 1994 - 1997.

Τα κράτη μέλη κίνησαν διαδικασίες είσπραξης των τελωνειακών δασμών σε βάρος των θυγατρικών και των εισαγωγέων που όφειλαν την καταβολή τους. Η απάτη διαπιστώθηκε μετά από έρευνες που πραγματοποίησε η UCLAF και οι τελωνειακές αρχές των κρατών μελών. Ο κανονισμός (Eυρατόμ, ΕΚ) αριθ. 2185/96 του Συμβουλίου [38] σχετικά με τους επιτόπιους ελέγχους της Επιτροπής εφαρμόσθηκε σε γερμανό επιχειρηματία από κοινού με τις τελωνειακές αρχές του εν λόγω κράτους μέλους. Η τελωνειακή συνεργασία με τις διοικητικές αρχές αποτέλεσε ικανοποιητική απόδειξη της δέσμευσης της χώρας αυτής στην προενταξιακή διαδικασία.

[38] ΕΕ L 292 της 15.11.1996.

2.2.1.2. Εισαγωγές σκόρδου από την Κίνα

Από το 1993, η Επιτροπή θέσπισε καθεστώς πιστοποιητικών εισαγωγής για να ελέγχει τις εισαγωγές σκόρδου από την Κίνα [39]. Οι στατιστικές πληροφορίες που συγκεντρώθηκαν από τις υπηρεσίες της Επιτροπής ή που προερχόταν από εμπορική πηγή παρουσίασαν την περίοδο εκείνη μια απότομη αύξηση των εισαγωγών σκόρδου από ορισμένες τρίτες χώρες οι οποίες προηγουμένως εξήγαν μικρές ποσότητες σκόρδου (ή δεν εξήγαν καθόλου) στην Κοινότητα. Οι εν λόγω τρίτες χώρες, όπως το Ιράν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, στη συνέχεια η Μαλαισία και πιο πρόσφατα ακόμη η Ιορδανία και η Ινδία, βρίσκονται επί της διαδρομής των αποστολών από την Κίνα.

[39] Το τρέχον μέτρο προστασίας περιλαμβάνεται στον κανονισμό (EΚ) αριθ. 1137/98 της 29.5.1998 (ΕΕ L 157 της 30.5.1998), που περιορίζει σε 12.000 τόνους (στην περίοδο των 12 μηνών που λήγει την 31η Μαΐου 1999) την ποσότητα σκόρδου κινεζικής προέλευσης που καλύπτεται από πιστοποιητικά εισαγωγής.

Η Επιτροπή είχε υποψίες ότι καταστρατηγούνταν οι περιορισμοί εισαγωγών σκόρδου από την Κίνα μέσω της λανθασμένης περιγραφής της χώρας καταγωγής. Στην περίπτωση της Μαλαισίας για παράδειγμα, οι μαλαισιανές αρχές επιβεβαίωσαν στις υπηρεσίες της Επιτροπής ότι η εν λόγω χώρα δεν παρήγαγε σκόρδο.

Η UCLAF συντόνισε τη διεξαγωγή ερευνών ιδίως στις Κάτω Χώρες, στο Βέλγιο και στην Ιταλία. Από τις πραγματοποιηθείσες έρευνες προέκυψε στα περισσότερα κράτη μέλη ότι όλες οι αποστολές είχαν πράγματι φορτωθεί στην Κίνα. Στους ευρωπαίους εισαγωγείς είχαν υποβληθεί πλαστά ή άκυρα έγγραφα. Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη συνεχίζουν να επιβλέπουν τις εισαγωγές από τις τρίτες χώρες στον εν λόγω τομέα για να επισημάνουν ενδεχόμενες παρατυπίες.

Έχει ασκηθεί δίωξη σε ολλανδό εισαγωγέα μετά από κατάσχεση 260 τόνων που πραγματοποιήθηκε από τις πορτογαλικές αρχές. Στην Ιταλία οι διώξεις κατά των εισαγωγέων οδήγησαν σε κατάσχεση 1100 τόνων σκόρδου. Η απάτη αυτή δεν χαρακτηρίζεται από διαφυγόντες τελωνειακούς δασμούς καθόσον εφαρμόζονται τα ίδια ποσοστά στην Κίνα και στις τρίτες χώρες, αλλά από στρέβλωση της κοινοτικής αγοράς σκόρδου. Έχουν επίσης ληφθεί προληπτικά μέτρα για να αποφευχθεί η είσοδος στην αγορά της Ένωσης νέων πλεονασματικών ποσοτήτων κινέζικου σκόρδου· η νομοθεσία προσαρμόστηκε και ζητούνται πλέον πιστοποιητικά καταγωγής στην περίπτωση ορισμένων χωρών όπως η Μαλαισία, τα Ην. Αραβικά Εμιράτα και το Ιράν και έχει παρατηρηθεί σε σύντομο χρονικό διάστημα η σημαντική μείωση των εισαγωγών.

2.2.1.3. Τα κινέζικα υφάσματα

Οι παρατυπίες στον τομέα αυτό φαίνεται ότι έχουν αυξηθεί κατά τα τελευταία έτη.

Συνίστανται σε πλαστή διασάφηση από εισαγωγέα όσον αφορά την καταγωγή των εμπορευμάτων· η παράβαση αυτή έχει ως συνέπεια να παρακάμπτονται οι ποσοτικοί περιορισμοί (που θεσπίζονται στις διατάξεις για την χορήγηση αδειών εισαγωγής στην Ευρωπαϊκή Ένωση) και να αποφεύγεται η καταβολή τελωνειακών δασμών ή δασμών αντιτάμπινγκ.

Τα πλεονεκτήματα που εξασφαλίζουν οι εν πρακτικές απατών σε όσους τις διαπράττουν μπορούν να αποδειχθούν αποφασιστικής εμπορικής σημασίας: ο συνδυασμός των μηδενικών ή μειωμένων δασμών κατά την εισαγωγή και η έλλειψη ποσοτικών περιορισμών εξασφαλίζουν για τους διαπράττοντες την απάτη ένα άμεσο εμπορικό πλεονέκτημα έναντι των επιχειρηματιών που σέβονται τους κανόνες.

Αυτό προκύπτει από την περίπτωση των κινέζικων υφασμάτων που μεταφορτώθηκαν στις Μαλδίβες. Μια κοινοτική αποστολή διαπίστωσε ότι ένα φορτίο από περίπου 18,5 εκατομμύρια φανέλες που εισήχθησαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση με χώρα καταγωγής τις Μαλδίβες, δεν είχαν ποτέ εισέλθει στο έδαφος των Μαλδίβων. Από τις μεταγενέστερες έρευνες που πραγματοποιήθηκαν από τις τελωνειακές ερευνητικές υπηρεσίες της UCLAF και των ενδιαφερομένων κρατών μελών, με τη συνεργασία ορισμένων διοικητικών αρχών τρίτων χωρών, προέκυψε ότι τα εν λόγω εμπορεύματα απεστάλησαν αρχικά από τη λαϊκή δημοκρατία της Κίνας. Η αρχική ψευδής διασάφηση όσον αφορά την ισχυρισθείσα καταγωγή από τις Μαλδίβες είχε δύο συνέπειες, αφενός, επέτρεπε την παράτυπη διεκδίκηση δασμολογικής προτίμησης και αφετέρου την παράκαμψη των ποσοστώσεων εισαγωγής που ισχύουν στην Κοινότητα επί των κινέζικων υφασμάτων.

2.2.1.4. Εισαγωγές κονσερβών τόνου από την Τουρκία [40]

[40] Βλ. ετήσια έκθεση 1996, κεφάλαιο 3, σημείο 3.2.2, σελίδα 33.

Το 1998, ορισμένες νέες διασαφήσεις οδήγησαν στο συμπέρασμα ότι η απάτη που επισημάνθηκε το 1996 είχε ξαναρχίσει: η παράνομη διακίνηση φαινόταν να συνεχίζεται και απαιτούνταν νέες επαληθεύσεις.

Η κοινοτική αποστολή επιβεβαίωσε, τον Ιούνιο του 1998, ότι παρά τις διαπιστώσεις που προηγήθηκαν το 1996, οι τούρκοι εξαγωγείς συνέχισαν τις παράνομες δραστηριότητές τους. Η ανάλυση των λογιστικών εγγράφων που υποβλήθηκαν στις τουρκικές αρχές και στους ελεγκτές της Κοινότητας ως απόδειξη του καθεστώτος καταγωγής των εξαγομένων προϊόντων απέδειξε ότι ορισμένα από τα εν λόγω έγγραφα δεν αντικατόπτριζαν την πραγματικότητα όσον αφορά τις εν λόγω πράξεις. Τα συμπεράσματα αυτά επιβεβαιώθηκαν στη συνέχεια από τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν κατά τις έρευνες που διεξήχθησαν στη Γαλλία και στην Ισπανία, στο πλαίσιο του κανονισμού αριθ. 2185/96 για τους επιτόπιους ελέγχους της Επιτροπής. Τα κράτη μέλη κλήθηκαν να κινήσουν διαδικασίες ανάκτησης και να λάβουν όλα τα απαιτούμενα μέτρα όσον αφορά τις εν λόγω εισαγωγές.

2.2.2. Ο τομέας της κοινής γεωργικής πολιτικής

2.2.2.1. Eξαγωγές κρέατος με προορισμό την Ιορδανία

Από την εκ των υστέρων εξέταση του όγκου των εξαγωγών με επιστροφή βοείου κρέατος με προορισμό την Ιορδανία προέκυψε, από το 1991, μία αύξηση του όγκου των εξαγωγών που δεν αντικατοπτρίζονταν στην τοπική κατανάλωση. Η απουσία συμφωνίας αμοιβαίας βοήθειας για την Ιορδανία καθώς και η έλλειψη συγκεκριμένων στοιχείων για ενδεχόμενες παρατυπίες, δεν επέτρεψαν να ξεκινήσει άμεσα η σχετική έρευνα. Πρόσφατα, αποδεικτικό στοιχείο που κοινοποιήθηκε στην UCLAF για την εικαζόμενη απάτη επέτρεψε, αφού ενημερώθηκαν οι ιορδανικές αρχές, να εξασφαλισθεί η επίσημη συμφωνία τους για τη διεξαγωγή επιτόπιας ερευνητικής αποστολής από την Κοινότητα.

Μετά τη συγκέντρωση όλων των απαραίτητων εγγράφων από το σύνολο των ενδιαφερομένων κρατών μελών, πραγματοποιήθηκε επιτόπια έρευνα, τον Φεβρουάριο-Μάρτιο 1998 από την οποία προέκυψε ότι περίπου 38.000 τόνοι βοείου κρέατος και 3.300 τόνοι πουλερικών που διασαφίστηκαν στο τελωνείο, δεν προορίζονταν για την τοπική κατανάλωση: τα αποδεικτικά στοιχεία άφιξης στον προορισμό που χορηγήθηκαν στους οργανισμούς - πληρωτές για την καταβολή των επιστροφών ήταν πλαστά ή ακατάλληλα.

Συνήθως, ο τοπικός επιχειρηματίας κατέθετε στο τελωνείο προσχέδιο διασάφησης εισαγωγής προκειμένου να λάβει αριθμό καταχώρησης· στη συνέχεια ζητούσε άμεσα την ακύρωση της διαδικασίας και ζητούσε την έκδοση εγγράφου επανεξαγωγής σε διαμετακόμιση. Με αυτό τον τρόπο δεν εισπραττόταν κανένας τελωνειακός δασμός και ακόμη και αν δεν εμφανιζόταν στα τελωνειακά έγγραφα καμία οριστική υπογραφή αποδοχής, οι ευρωπαίοι εξαγωγείς λάμβαναν ως αποδεικτικό άφιξης ένα αντίγραφο του ακυρωθέντος εγγράφου αμέσως μετά την έκδοσή του.

Σε άλλες περιπτώσεις, εκδιδόταν αμέσως διασάφηση διαμετακόμισης. Μετά από αίτημα των εξαγωγέων, διεθνείς και αναγνωρισμένες επιχειρήσεις ελέγχου εξέδιδαν πιστοποιητικό διάθεσης στην τοπική κατανάλωση κάνοντας σαφή αναφορά στη διασάφηση διαμετακόμισης, χωρίς να μπορεί να αμφισβητηθεί η φύση και η σημασία του εν λόγω εγγράφου.

Επισημαίνεται ωστόσο ότι οι αρμόδιοι υπάλληλοι των ιορδανικών αρχών χορηγούν κανονικά στους επιχειρηματίες, αφού ολοκληρωθεί η διαδικασία εκτελωνισμού και καταβληθούν οι τελωνειακοί δασμοί, πιστοποιητικό εκπλήρωσης των διατυπώσεων εισαγωγής. Προφανώς βέβαια η κανονική αυτή οδός δεν χρησιμοποιήθηκε ποτέ από τους εξαγωγείς.

Σε όλες σχεδόν τις επισημανθείσες περιπτώσεις (με δύο εξαιρέσεις), ο τελικός προορισμός των εμπορευμάτων ήταν το Ιράκ. Οι ενδιαφερόμενοι επιχειρηματίες, προκειμένου να παρακάμψουν το εμπάργκο, πραγματοποιούσαν εικονικό εκτελωνισμό στην Ιορδανία και εξασφάλιζαν την πληρωμή των επιστροφών. Το ποσό των αχρεωστήτως καταβληθέντων επιστροφών που εισπράχθηκε από τους εξαγωγείς επ' ευκαιρία των εν λόγω επιχειρήσεων ανέρχεται περίπου σε 65 εκατ. ECU.

2.2.2.2. Eξαγωγές οίνου [41]

[41] Βλ. ετήσια έκθεση 1996, κεφάλαιο 3, σημείο 3.1.6, σελίδα 32.

Οι έρευνες για τις εικονικές εξαγωγές οίνου προς τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης επεκτάθηκαν στο σύνολο των εξαγωγών οίνου χύμα, με επιστροφές από την Ιταλία στο διάστημα 1992-1995. Οι εν λόγω έρευνες έχουν σήμερα ολοκληρωθεί.

Κατά τις επιτόπιες έρευνες που πραγματοποιήθηκαν σε πολλά κράτη μέλη (Γαλλία, Ελλάδα, Ιταλία) και σε τρίτες χώρες (Σλοβενία, Κροατία, Ρουμανία, ΠΓΔΜ [42] και Ρωσία) διαπιστώθηκε ότι μεγάλο μέρος του εξαγόμενου οίνου (80%) δεν διετίθετο τακτικά στην κατανάλωση στους τόπους προορισμού. Ο οίνος, συνοδευόμενος από πλαστά έγγραφα ή ανακριβείς βεβαιώσεις, υπόκειτο στο καθεστώς της προσωρινής εισαγωγής και στη συνέχεια επανεξαγόταν, ή διετίθετο στο λαθρεμπόριο.

[42] Οι επιστροφές κατά την εξαγωγή με προορισμό τις τρίτες αυτές χώρες καταργήθηκαν από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 213/94 του Συμβουλίου της 31ης Ιανουαρίου 1994 που τροποποιεί τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 2137/93 περί καθορισμού των επιστροφών κατά την εξαγωγή στο αμπελοοινικό τομέα (ΕΕ L 27 της 1.2.1994).

Μια άλλη ποσότητα του κρασιού (10%) δεν εκφορτώθηκε ποτέ στα λιμάνια προορισμού και προωθήθηκε στην Ελβετία, προορισμό για τον οποίο δεν επιτρέπεται η χορήγηση επιστροφών κατά την εξαγωγή. Για την είσπραξη των επιστροφών υποβλήθηκαν λοιπόν ψευδή στοιχεία όσον αφορά τη διάθεση στην κατανάλωση.

Το υπόλοιπο του οίνου (10%) αποδείχθηκε προϊόν υποκατάστασης του οποίου οι ιδιότητες και τα χαρακτηριστικά δεν ήταν επιλέξιμα για τη χορήγηση επιστροφών.

Οι παρατυπίες αυτές αφορούν το 80% του συνόλου των εξαγωγών οίνου από την Ιταλία (δηλ. 350.000 εκατόλιτρα). Ενέχονται τέσσερις επιχειρήσεις εκ των οποίων οι δύο έχουν άμεση σύνδεση με το οργανωμένο έγκλημα. Έχουν ξεκινήσει διαδικασίες είσπραξης των αχρεωστήτως εισπραχθέντων επιστροφών αξίας 6,5 εκατ. ECU.

Στην υπόθεση αυτή οι δικαστικές διώξεις που κινήθηκαν σε βάρος των ενεχομένων επιχειρήσεων βρίσκονται στη φάση της εκδίκασής τους. Η Επιτροπή συνεργάζεται με τις δικαστικές αρχές και οι υπάλληλοι της UCLAF που πραγματοποίησαν τις έρευνες κατέθεσαν στο δικαστήριο που επιλήφθηκε της υπόθεσης ως μάρτυρες κατηγορίας. Τα έγγραφα και οι διασαφηνίσεις που συγκεντρώθηκαν κατά τις αποστολές στις τρίτες χώρες χρησιμοποιήθηκαν στις δικαστικές διαδικασίες ως αποδεικτικά στοιχεία κατηγορίας.

2.2.2.3. Γεώμηλα - άμυλο

Σύμφωνα με τις εκθέσεις για την αγορά αμύλου που ήταν διαθέσιμες στα τέλη του 1997, οι Κάτω Χώρες, παραδοσιακά σημαντικός παραγωγός αμύλου, εμφάνισαν πλεόνασμα παραγωγής περίπου 200.000 τόνους γεωμήλων προοριζομένων για την παραγωγή αμύλου. Τα εν λόγω γεώμηλα δεν μπορούσαν να γίνουν δεκτά από τη βιομηχανία μεταποίησης καθόσον η εθνική ποσόστωση αμύλου είχε ήδη καλυφθεί.

Στις αρχές του 1998, η UCLAF ενημερώθηκε ότι το εν λόγω πλεόνασμα γεωμήλων φαινόταν να έχει εξαφανισθεί από την ολλανδική αγορά. Υπήρχαν υποψίες ότι ορισμένες ποσότητες είχαν μεταφερθεί στη Γερμανία καθόσον στην εν λόγω αγορά είχε σημειωθεί σχετική έλλειψη.

Βάσει των ανωτέρω, η Επιτροπή ήρθε σε επαφή με τις γερμανικές αρχές και η UCLAF ξεκίνησε τη διεξαγωγή έρευνας στη γερμανική βιομηχανία αμύλου, σε συνεργασία με τις αρμόδιες εθνικές αρχές.

Οι υπάλληλοι επεσήμαναν ορισμένες παρατυπίες και μπόρεσαν να αποδείξουν ότι σημαντικές ποσότητες γεωμήλων, ολλανδικής προέλευσης, που προορίζονταν για την παραγωγή αμύλου είχαν πράγματι μεταφερθεί στη Γερμανία όπου διατέθηκαν σε γερμανικές επιχειρήσεις οι οποίες παρήγαν άμυλο, επωφελούμενες από την κοινοτική ενίσχυση.

Οι γερμανικές αρχές έχουν ήδη ανακτήσει αχρεωστήτως καταβληθείσες ενισχύσεις ύψους 1,5 εκατ. ECU. Η κοινή έρευνα της UCLAF με τις γερμανικές αρχές συνεχίζεται και τα διακυβευόμενα ποσά, περιλαμβανομένων των ποσών που καταβλήθηκαν αχρεωστήτως και των προβλεπομένων προστίμων από τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 97/95 της Επιτροπής [43], υπολογίζεται ότι ανέρχονται σε πολλά εκατομμύρια ΕCU.

[43] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 97/95 της Επιτροπής, της 17.1.1995, για τον καθορισμό των λεπτομερειών εφαρμογής του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1766/92 του Συμβουλίου όσον αφορά την ελάχιστη τιμή και την αντισταθμιστική πληρωμή που πρέπει να καταβληθούν στους παραγωγούς γεωμήλων καθώς και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1868/94 του Συμβουλίου για την καθιέρωση καθεστώτος ποσοστώσεων για την παραγωγή αμύλου γεωμήλων (ΕΕ L 16 της 24.1.1995).

2.2.2.4. Ποσοστώσεις γάλακτος

Η UCLAF, ενεργώντας από κοινού με τις βρετανικές αρχές (Intervention Board), διεξήγε έρευνα σε επιχείρηση εγκατεστημένη στη Β. Ιρλανδία, σχετικά με ύποπτες πωλήσεις γάλακτος και γαλακτοκομικών προϊόντων της εν λόγω επιχείρησης σε θυγατρική της στη Δημοκρατία της Ιρλανδίας. Ο έλεγχος αφορούσε τα βιβλία καταχώρησης και τα έγγραφα που αφορούν τις πωλήσεις γάλακτος. Από την συγκριτική ανάλυση προέκυψαν διαφορές όσον αφορά τη δηλωθείσα περιεκτικότητα σε λιπαρές ουσίες σημαντικών ποσοτήτων κρέμας που πωλήθηκαν κατά την περίοδο 1995-1997.

Σε συμπληρωματική έρευνα που πραγματοποιήθηκε στις εγκαταστάσεις της θυγατρικής επιχείρησης στη Δημοκρατία της Ιρλανδίας διαπιστώθηκε ότι δηλωνόταν συστηματικά χαμηλότερη περιεκτικότητα σε λιπαρές ουσίες για το εισαγόμενο γάλα και με τον τρόπο αυτό αποφευγόταν η καταβολή του οφειλομένου κανονικά φόρου υπέρ του κοινοτικού προϋπολογισμού. Η επιχείρηση της Β. Ιρλανδίας δήλωνε μεγαλύτερη περιεκτικότητα λιπαρών ουσιών για τις παραδόσεις κρέμας: με τον τρόπο αυτό απέκρυπτε στην αναλογία γάλα/λιπαρές ουσίες, σημαντικές ποσότητες λιπαρών ουσιών και απέφευγε έτσι την επισήμανση της απάτης στο πλαίσιο των επαληθεύσεων που αφορούσαν αποκλειστικά τις εισαγωγές και τις εξαγωγές λιπαρών ουσιών.

Η UCLAF και το ιρλανδικό υπουργείο γεωργίας πραγματοποίησαν αναλυτική εξέταση των καταχωρήσεων της παραγωγού επιχείρησης και διεπίστωσαν ότι είχε δηλωθεί χαμηλότερη περιεκτικότητα σε λιπαρές ουσίες του γάλακτος κατά τις γαλακτοκομικές περιόδους εμπορίας 1995-1996 και 1996-1997, ζημιώνοντας έτσι κατά 2,2 εκατ. ΕCU τον κοινοτικό προϋπολογισμό, ποσό που καταβλήθηκε από την εν λόγω επιχείρηση τον Μάιο του 1998.

2.2.3. Ο τομέας των διαρθρωτικών πολιτικών

2.2.3.1. Χρηματοδότηση κολεγίων από το Ευρωπαϊκό Κοινοτικό Ταμείο (EΚΤ)

Μετά από έγκριση των Βρετανικών αρχών, ένα κολέγιο συμμετείχε κατά τη διάρκεια της περιόδου 1994-1996, σε 10 σχέδια που χρηματοδοτήθηκαν από το ΕΚΤ με συνολικό ποσό 2,1 εκατ. ECU.

Λόγω των υπονοιών για παράνομες πρακτικές και κακή διαχείριση στην απόκτηση των κονδυλίων από το κολέγιο, η UCLAF διεξήγε με τη βοήθεια των εθνικών αρχών, έλεγχο σε όλες τις δραστηριότητες του κολεγίου.

Η UCLAF διαπίστωσε κατά πρώτο λόγο ότι τα κονδύλια του ΕΚΤ είχαν χρησιμοποιηθεί παράτυπα, στο μέτρο που δεν μπορούσε να γίνει διάκριση σε σχέση με την κεντρική δραστηριότητα του κολεγίου ούτε για τα περιεχόμενα της κατάρτισης του ΕΚΤ ούτε για τους ενδιαφερομένους σπουδαστές. Οι σπουδαστές είχαν επιλεγεί τυχαία από τη βάση δεδομένων του κολεγίου, ενώ ούτε οι σχολές τους είχαν ενημερωθεί σχετικά. Τελικά δεν ήταν δυνατό να εντοπισθεί καμία από την ύλη κατάρτισης του ΕΚΤ.

Η Επιτροπή κίνησε τις διοικητικές διαδικασίες που προβλέπονται στο άρθρο 24 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 4253/88 του Συμβουλίου [44], για την ακύρωση ή τη μείωση της συνδρομής και την είσπραξη των αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών. Το Ην. Βασίλειο κλήθηκε να αναθεωρήσει τα κριτήρια έγκρισης παρομοίων σχεδίων όταν, λόγω της φύσης του σχολικού ιδρύματος, η δράση του ΕΚΤ δεν μπορεί να διακριθεί σαφώς από την κύρια δραστηριότητα. Ο έλεγχος της δραστηριότητας του ΕΚΤ από τις εθνικές αρχές πρέπει επίσης να αναθεωρηθεί και να επεκταθεί σε ένα σύνολο είκοσι άλλων κολεγίων του Ην. Βασιλείου, στα οποία ενδέχεται να έχουν σημειωθεί οι ίδιες παρατυπίες.

[44] ΕΕ L 374 της 31.12.1988, σελ. 1 έως 14.

Η περίπτωση αυτή είναι ενδεικτική της ανάγκης διεξαγωγής εμπεριστατωμένων εθνικών ελέγχων στα διάφορα στάδια διεξαγωγής των σχεδίων που χρηματοδοτούνται από τα διαρθρωτικά ταμεία. Η Επιτροπή πρέπει να παρεμβαίνει όταν διαφαίνεται ότι οι εν λόγω έλεγχοι είναι ανεπαρκείς.

2.2.3.2. Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο: Κάτω Χώρες, περιφέρειες «Rijnmond και Gelderland»

Το 1998, σε δημοσιονομικό έλεγχο που πραγματοποιήθηκε από τις υπηρεσίες της Επιτροπής στις περιφέρειες Rijnmond και Gelderland των Κάτω Χωρών, σχετικά με ενέργειες επαγγελματικής κατάρτισης που συγχρηματοδοτούνται στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου, διαπιστώθηκαν παρατυπίες.

Μετά από ανάλυση της κατάστασης, η Επιτροπή επέκτεινε τον έλεγχο σε άλλα σχέδια και ζήτησε από τις εθνικές αρχές να προβούν σε ελέγχους που θα καλύψουν το σύνολο των συγχρηματοδοτούμενων ενεργειών στις εν λόγω περιφέρειες.

Τα αποτελέσματα των συμπληρωματικών ελέγχων επιβεβαίωσαν την ύπαρξη παρατυπιών σε ευρύτερη ακόμη κλίμακα (τεχνητή αύξηση των δαπανών, της δημόσιας συγχρηματοδότησης, του αριθμού των ωρών κατάρτισης) καθώς και την ύπαρξη προβλημάτων που συνδέονται με τη λειτουργία του συστήματος ελέγχου σε εθνικό επίπεδο.

Ταυτόχρονα, έχουν τεθεί σε εφαρμογή οι διαδικασίες που προβλέπει το άρθρο 24 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 4253/88 του Συμβουλίου σχετικά με αναστολή, μείωση ή ακύρωση της συνδρομής για ποσό περίπου 2,5 εκατ. ECU.

Οι υπηρεσίες της Επιτροπής πραγματοποίησαν επαφές με τις ολλανδικές αρχές και συμφωνήθηκε ότι οι τελευταίες θα θέσουν χωρίς καθυστέρηση σε εφαρμογή τα μέσα για την κοινοποίηση των παρατυπιών που διαπιστώνονται όχι μόνο στον τομέα του ΕΚΤ αλλά επίσης και για το σύνολο του τομέα των διαρθρωτικών πολιτικών, σύμφωνα με τις διατάξεις του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 4253/88, όπως τροποποιήθηκε από τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 2082/93 [45], και του κανονισμού (EΚ) αριθ. 1681/94.

[45] ΕΕ L 193 της 31.7.1993.

Επίσης, έχουν κινηθεί δικαστικές ενέργειες.

2.2.3.3. Το ΕΓΤΠΕ-Τμήμα προσανατολισμού

Οι έρευνες που ξεκίνησαν το 1997 σχετικά με τα πιλοτικά σχέδια και τα σχέδια επίδειξης που χρηματοδοτούνται δυνάμει του άρθρου 8 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 4256/88 του Συμβουλίου [46], στο πλαίσιο του ΕΓΤΠΕ-Τμήμα προσανατολισμού, βρίσκονται ακόμη στο στάδιο της διεξαγωγής τους και έχουν επεκταθεί σε νέα σχέδια.

[46] ΕΕ L 374 της 31.12.1988, σελ. 25 έως 28.

Οι εν λόγω έρευνες επιβεβαίωσαν τα αποτελέσματα των προηγουμένων ερευνών και συγκεκριμένα την ύπαρξη δικτύων επιχειρήσεων συνδεομένων με τους ίδιους ιδιοκτήτες ή διαχειριστές. Πολλές από τις επιχειρήσεις αυτές είναι παράκτιες (off- shores) εταιρίες που έχουν συσταθεί ταυτόχρονα με την έγκριση των σχεδίων και με μοναδικό σκοπό την εξασφάλιση κοινοτικών κονδυλίων για ουσιαστικά ανύπαρκτες υπηρεσίες. Οι εν λόγω χρηματοδοτήσεις μεταφέρονταν κυκλικά από τη μια επιχείρηση στην άλλη μέχρι κάποιο τμήμα τους να διαφύγει τελικά από το κύκλωμα.

Οι εν λόγω χρηματοδοτικές ροές πραγματοποιήθηκαν μέσω πολυάριθμων εικονικών εσωτερικών τιμολογήσεων, ελλείψει προκαταρκτικής σύμβασης ή συμβολαίου, ενίοτε και χωρίς να υπάρχουν οι απαιτούμενες επιχειρησιακές ή/και τεχνικές ικανότητες. Δεν υπήρχε συγχρηματοδότηση από ιδιωτικά κεφάλαια όπως προβλέπεται από την Επιτροπή δεν υφίσταται. Μικρό μόνο μέρος των δαπανών μπόρεσε πραγματικά να αιτιολογηθεί. Εφαρμόζεται συστηματική παραποίηση, υπερτιμολόγηση και τιμολόγηση μεταξύ επιχειρήσεων που ανήκουν στο ίδιο δίκτυο για ανύπαρκτες υπηρεσίες. Στο εν λόγω σύστημα απάτης επισημάνθηκαν επίσης ευθύνες των εταιριών άσκησης πίεσης (lobby), που είναι και αυτές παράκτιες και οι οποίες διαδραματίζουν μεσολαβητικό ρόλο μεταξύ των δικαιούχων και της Επιτροπής.

Στο στάδιο της διεκπεραίωσης βρίσκονται ακόμη δικαστικές έρευνες στην Ισπανία, στην Ιταλία και στην Πορτογαλία, χώρες για τις οποίες η Επιτροπή προσέφυγε το 1997 στις αρμόδιες αρχές. Το 1998 η Επιτροπή προσέφυγε στις δικαστικές αρχές της Γαλλίας σε σχέση με άλλα σχέδια «άρθρο 8 του κανονισμού 4256/88».

Εξάλλου, δυνάμει του άρθρου 209 A της συνθήκης ΕΚ [47], συνήλθαν με πρωτοβουλία της UCLAF οι δικαστικοί που έχουν αναλάβει τις υποθέσεις στις 5 εισαγγελίες προκειμένου να ενημερωθούν για τις δικαστικές εργασίες και να διασφαλισθεί ο συντονισμός.

[47] Άρθρο 280 της συνθήκης του Άμστερνταμ που τέθηκε σε ισχύ την 1η Μαΐου 1999.

Επιπλέον,διαπιστώθηκε ότι ορισμένα δίκτυα επιχειρήσεων που ήταν δικαιούχοι των εν λόγω σχεδίων, ήταν παράλληλα δικαιούχοι και σε σχέδια σχετικά με τον τομέα της έρευνας για τα οποία πραγματοποιήθηκε επίσης προσφυγή στις ιταλικές δικαστικές αρχές.

Πρέπει να σημειωθεί ότι μία από τις εισαγγελίες που έχει αναλάβει με την υπόθεση έχει ήδη κινήσει δικαστικές ενέργειες κατά των αρμοδίων που συμμετέχουν στο εν λόγω δίκτυο.

Εξάλλου, η Επιτροπή έκανε χρήση του άρθρου 24 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 4253/88 του Συμβουλίου για την ακύρωση των αποφάσεων και την ανάκτηση των αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών στις περιπτώσεις που αυτό υπαγορευόταν από τα αποτελέσματα των ερευνών για το κάθε σχέδιο. Στα πλαίσια αυτά και για 20 σχέδια που αποτέλεσαν το αντικείμενο των προαναφερομένων δικαστικών ερευνών, η Επιτροπή έλαβε 19 αποφάσεις κατάργησης της συνδρομής και ανάκτησης συνολικού ποσού 10.683.525 Ecu.

2.2.3.4. ΠΚΠ LEADER I

Οι πληροφορίες που συγκεντρώθηκαν κατά την έρευνα βάσει του «άρθρου 8 του κανονισμού αριθ. 4256/88», και αναλύθηκαν στο επίπεδο της UCLAF, σχετικά με ιταλικά σχέδια που χρηματοδοτήθηκαν στο πλαίσιο της κοινοτικής πρωτοβουλίας LEADER I [48], οδήγησαν την Επιτροπή στην έναρξη νέας έρευνας για το εν λόγω θέμα.

[48] Οι κοινοτικές πρωτοβουλίες αποτελούν ειδικά όργανα των διαρθρωτικών πολιτικών των Κοινοτήτων. Η πρωτοβουλία LEADER I, που τέθηκε για πρώτη φορά σε εφαρμογή το 1989, στηρίζει σχέδια αγροτικής ανάπτυξης τα οποία έχουν σχεδιάσει και διαχειρίζονται τοπικοί εταίροι και τα οποία προβάλλουν τα στοιχεία των ενεργειών που χαρακτηρίζονται από καινοτομία, επίδειξη και δυνατότητα μεταβίβασης.

Ο στόχος της έρευνας αυτής ήταν συγκεκριμένα να ελέγχουν ενδεχόμενες επικαλύψεις των ταμείων μεταξύ ενός σχεδίου «άρθρο 8» και σχεδίων που χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο του ΠΚΠ LEADER I.

Κατά τον επιτόπιο έλεγχο διαπιστώθηκαν σημαντικά προβλήματα. Μεγάλο μέρος των δαπανών που υποβλήθηκαν αφορούν πράγματι το κόστος λειτουργίας της εταιρίας διαχείρισης. Διαπιστώνεται επίσης κάποια σύγχυση μεταξύ της διαχείρισης του προγράμματος και των ιδιωτικών συμφερόντων. Όσον αφορά μεγάλο αριθμό μέτρων και ενεργειών, οι συμβάσεις με τους δικαιούχους υπεγράφησαν εκτός της περιόδου επιλεξιμότητας. Συνεπώς όλα τα εν λόγω μέτρα ή ενέργειες δεν είναι επιλέξιμα.

Η κατάργηση πολλών ενεργειών οδήγησε σε ένα εξαιρετικά χαμηλό συντελεστή υλοποίησης. Εάν εξαιρεθούν τα έξοδα λειτουργίας, τα άυλα σχέδια και οι μελέτες, ο πραγματικός συντελεστής που αφορά τις συγκεκριμένες υλοποιήσεις είναι εξαιρετικά χαμηλός σε σχέση με τον αρχικά προταθέντα συντελεστή στο πρόγραμμα. Το αναληφθέν ποσό στα πλαίσια του σχεδίου ΠΚΠ LEADER I, ανέρχεται σε 2 εκατ. ECU.

2.2.3.5. Χρηματοδοτικό μέσο προσανατολισμού της αλιείας (ΧΜΠΑ) - Τομέας της υδατοκαλλιέργειας - Υπερτιμολόγηση του εξοπλισμού

Οι πληροφορίες που συγκεντρώθηκαν και αναλύθηκαν στο επίπεδο της Επιτροπής, σχετικά με σχέδια χρηματοδοτούμενα στο πλαίσιο του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 3699/93 του Συμβουλίου [49], που αφορούν ενισχύσεις επενδυτικών σχεδίων στον τομέα της υδατοκαλλιέργειας (ΧΜΠΑ), οδήγησαν την UCLAF στο να ξεκινήσει έρευνα για το θέμα αυτό.

[49] Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 3699/93 του Συμβουλίου, της 21.12.1993, περί καθορισμού των κριτηρίων και όρων των κοινοτικών παρεμβάσεων διαρθρωτικού χαρακτήρα στον τομέα της αλιείας, της υδατοκαλλιέργειας και της μεταποίησης και εμπορίας των προϊόντων τους (ΕΕ L 346 της 13.12.1993).

Πρόκειται στη συγκεκριμένη περίπτωση για σχέδια που υποβλήθηκαν από την Ελλάδα και συγχρηματοδοτούνται κατά 34% από τον κοινοτικό προϋπολογισμό, κατά 11,3% από τον εθνικό προϋπολογισμό, ενώ το υπόλοιπο ποσό προέρχεται από ιδιώτες δικαιούχους.

Η έρευνα που διεξήχθη από την Επιτροπή αποκάλυψε πολύ σημαντικές υπερτιμολογήσεις σε σχέση με εξοπλισμό υδατοκαλλιέργειας προερχόμενο από δεύτερο κράτος μέλος (Ιρλανδία). Για πέντε από τα σχέδια αυτά το ποσό των τιμολογίων του εν λόγω προμηθευτή ανέρχεται σε 2.287.000 ECU.

Διαπιστώθηκε η ύπαρξη τιμολογίων του ίδιου προμηθευτή για άλλα σχέδια συγχρηματοδοτούμενα από τον ΧΜΠΑ εντός του πρώτου κράτους μέλους καθώς και σε τρίτο κράτος μέλος. Η έρευνα που διεξάγεται θα προσδιορίσει το ύψος των ποσών που έχουν υπεξαιρεθεί.

Εξάλλου, κατά την έρευνα διαπιστώθηκε ότι η πρακτική αυτή τέθηκε σε εφαρμογή από τον προμηθευτή μέσω του τοπικού εκπροσώπου του στο κράτος μέλος καταγωγής των δικαιούχων του σχεδίου (που δεν εμφανίζεται στο επίσημο κύκλωμα). Ο προμηθευτής και οι δικαιούχοι εξασφάλιζαν ο καθένας από την πλευρά του το συμφέρον τους: ο ένας εύρισκε πελάτες για τα προϊόντά του και οι άλλοι κάλυπταν το σύνολο των τιμολογίων από κοινοτικές και εθνικές χρηματοδοτήσεις.

Για μία ακόμη φορά διαπιστώθηκε ότι και στον τομέα των διαρθρωτικών ταμείων μια απάτη που εμφανίζεται σ' ένα κράτος μέλος μπορεί να οδηγήσει τους ελεγκτές στη διεξαγωγή ερευνών σε πολλά άλλα κράτη μέλη. Από την έρευνα αυτή προκύπτει ότι, σ' ένα τομέα όπου παρέχεται η δυνατότητα σε επιχειρήσεις που αναπτύσσουν δραστηριότητα σε τοπικό επίπεδο να επωφεληθούν από επενδύσεις που συγχρηματοδοτούνται από την Κοινότητα, ενδέχεται να υπάρχουν παρακλάδια σε πολλά κράτη μέλη σε σχέση με υποθέσεις που εκ πρώτης όψεως φαινόταν ότι μπορούσαν να αντιμετωπισθούν σε τοπικό επίπεδο.

2.2.4. Ο τομέας των άμεσων δαπανών

Όσον αφορά τις άμεσες δαπάνες οι δικαιούχοι λαμβάνουν επιχορηγήσεις ή συμβάσεις η διαχείριση και ο έλεγχος των οποίων πραγματοποιείται άμεσα από τις υπηρεσίες της Επιτροπής. Οι εν λόγω δαπάνες αντιπροσώπευαν κατά το 1998 περίπου το 13% των κοινοτικών δαπανών. Ο τομέας αυτός αποτέλεσε το αντικείμενο έντονης συζήτησης στο επίπεδο των οργάνων και της κοινής γνώμης. Δεδομένου ότι τα κράτη μέλη δεν παρεμβαίνουν άμεσα στη διαχείριση των εν λόγω δαπανών, εναπόκειται στα όργανα να ασκήσουν δίωξη για τις επισημανθείσες περιπτώσεις απάτης και παρατυπίας. Το Ελεγκτικό Συνέδριο και η Επιτροπή συνεργάζονται για την επίτευξη του στόχου αυτού: οι έλεγχοι του Συνεδρίου που αποκαλύπτουν ενδεχόμενες παρατυπίες διαβιβάζονται συστηματικά και επισήμως στην Επιτροπής (UCLAF) στο πλαίσιο συμφωνιών που έχουν συναφθεί μεταξύ των δύο οργάνων.

Είναι εξάλλου γνωστό ότι μετά από πολλές έρευνες που διεξήχθησαν στις υπηρεσίες της Επιτροπής, έχουν διαπιστωθεί ορισμένες περιπτώσεις σοβαρών παρατυπιών και κακής διαχείρισης από την υπηρεσία καταπολέμησης της απάτης της Επιτροπής (task-force «UCLAF») [50]. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υπογράμμισε, στο πολιτικό επίπεδο την προβληματική των παρατυπιών στη διαχείριση κοινοτικών προγραμμάτων όπως το ECHO ή το «Leonardo».

[50] Βλ. σημείο 0 κατωτέρω.

2.2.4.1. Πρόγραμμα επαγγελματικής κατάρτισης «Leonardo Da Vinci»

Το 1995, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ξεκίνησε το πρόγραμμα Leonardo Da Vinci, με σκοπό να θέσει σε εφαρμογή μια πολιτική επαγγελματικής κατάρτισης που θα ενισχύει τις πρωτοβουλίες που διεξάγονται από τα διάφορα κράτη μέλη στον εν λόγω τομέα.

Μετά από πρόσκληση υποβολής προσφορών, συνήφθη σύμβαση με βελγική επιχείρηση, ένα γραφείο τεχνικής βοήθειας (ΓΤΒ) το οποίο ανέλαβε να βοηθήσει την Επιτροπή στη διοίκηση του προγράμματος έναντι ποσού περίπου 7 εκατ. ECU ετησίως.

Κατά το 1997 και 1998, οι αρμόδιες υπηρεσίες της Επιτροπής πραγματοποίησαν ελέγχους της διοικητικής και επιχειρησιακής λειτουργίας του ΓΤΒ «Lιonardo Da Vinci» και διαπίστωσαν έλλειψη εσωτερικού ελέγχου των χρηματοοικονομικών πράξεων και ελλιπή έλεγχο των δραστηριοτήτων, γεγονός που επέτρεψε να διαπραχθούν παρατυπίες εντός του ΓΤΒ.

Κατά τους ελέγχους της Επιτροπής διαπιστώθηκαν εξάλλου σοβαρές παρατυπίες στο ΓΤΒ.

Μετά από πλήρη εξέταση, η UCLAF επεσήμανε τέσσερις περιπτώσεις παρατυπιών για τις οποίες μπορεί να ασκηθεί ποινική δίωξη και οι οποίες διαβιβάστηκαν στην αρμόδια δικαστική αρχή του Βελγίου και έχουν ξεκινήσει σχετικές ανακρίσεις.

2.2.4.2. Οι δαπάνες στον τομέα «Έρευνα - Tηλεπικοινωνίες»

Ενεργώντας βάσει παρατηρήσεων του Ελεγκτικού Συνεδρίου που υποβλήθηκαν στο αρμόδιο μέλος της Επιτροπής, οι υπηρεσίες της Επιτροπής πραγματοποίησαν σειρά ερευνών που αφορούσαν τις συμβάσεις που συνήψαν δύο όμιλοι ελληνικών επιχειρήσεων με την Επιτροπή.

Η Επιτροπή διαπίστωσε ότι οι δύο όμιλοι (αποτελούμενοι κατά κύριο λόγο από μικρομεσαίες επιχειρήσεις) συνήψαν ιδιαίτερα μεγάλο αριθμό συμβάσεων, στο πλαίσιο διαφορετικών νομικών βάσεων με πολλές γενικές διευθύνσεις της Επιτροπής.

Ο πρώτος όμιλος, αποτελούμενος από δύο μικρές ελληνικές επιχειρήσεις, συνήψε 17 συμβάσεις, κατά κύριο λόγο συμβάσεις έρευνας με καταμερισμό εξόδων, υπό τρεις διαφορετικές νομικές βάσεις, με τρεις διαφορετικές γενικές διευθύνσεις, γεγονός που έχει ως συνέπεια υπερβάλλον κόστος στην Κοινότητα μεγαλύτερο των 4 εκατ. ECU.

Ο δεύτερος όμιλος που αποτελείται από τρεις μικρές επιχειρήσεις, δύο στην Ελλάδα και μια στο Βέλγιο, συμμετείχε ή συμμετέχει επί του παρόντος σε 21 συμβάσεις έρευνας με καταμερισμό εξόδων, βασιζόμενες σε δύο νομικές βάσεις, με τέσσερις διαφορετικές Γενικές διευθύνσεις, καθώς και σε επτά άλλες συμβάσεις στα προγράμματα PACT [51] και «Leonardo» [52]. Συνολικά, το κόστος των σχεδίων αυτών για την Κοινότητα ανήλθε σε ποσό μεγαλύτερο των 6 εκατ. ECU.

[51] Απόφαση 93/45/ΕΟΚ του Συμβουλίου (ΕΕ L 16 της 25.1.1993, σελίδα 55).

[52] Απόφαση 94/819/ΕΚ του Συμβουλίου (ΕΕ L 340 της 29.12.1994, σελίδα 8).

Τα αποτελέσματα των ερευνών της Επιτροπής που πραγματοποιήθηκαν στους δύο ομίλους μαζί με εκπροσώπους των ελληνικών αρχών, επιβεβαίωσαν ότι οι εν λόγω δύο όμιλοι είχαν υποβάλλει έξοδα που δεν ήταν δυνατόν να αιτιολογηθούν και τα οποία παρουσιάζονταν συστηματικά μεγαλύτερα.

Παρόλο που οι δύο όμιλοι δεν είχαν υποβάλλει τα κατάλληλα δημοσιονομικά ή τραπεζικά έγγραφα, διαπιστώθηκε ότι τα υποβληθέντα έξοδα τόσο για το εργατικό δυναμικό όσο και για τα γενικά έξοδα δεν είχαν καμία σχέση με το πραγματικό κόστος. Όσον αφορά τον πρώτο όμιλο για παράδειγμα, τα έξοδα που δηλώθηκαν για το εργατικό δυναμικό στις συμβάσεις ήταν, κατά μέσο όρο, πέντε φορές υψηλότερα απ' ότι οι αποδοχές που καταβλήθηκαν πράγματι στους διευθύνοντες και στους υπαλλήλους. Ο δεύτερος όμιλος είχε παράτυπα καρπωθεί κονδύλιο που προοριζόταν για άλλους εταίρους για συγκεκριμένα σχέδια.

Η μη υποβολή των κατάλληλων εγγράφων αιτιολογεί την διεξαγωγή συμπληρωματικών ερευνών από τις ελληνικές αρχές προς επισήμανση ενδεχόμενης φοροδιαφυγής. Η Επιτροπή, σε ότι την αφορά, διέκοψε τις εργασιακές της σχέσεις με τους δύο ελληνικούς ομίλους επιχειρήσεων και εξέδωσε τις εντολές είσπραξης που αντιστοιχούν στα αχρεωστήτως καταβληθέντα ποσά.

2.2.5. Έρευνες που περιλαμβάνουν εσωτερικές πτυχές

Μετά από πολυάριθμες έρευνες στον τομέα των δαπανών που διαχειρίζεται άμεσα η Επιτροπή, η task-force UCLAF επιλήφθηκε πολλών περιπτώσεων κακής διαχείρισης για τις οποίες υπήρχαν βάσιμες υποψίες σοβαρών παρατυπιών. Ορισμένες από τις περιπτώσεις αυτές περιλάμβαναν εσωτερική πτυχή. Η Επιτροπή προχώρησε στην αναθεώρηση των όρων εκτέλεσης του είδους αυτού ερευνών, εκδίδοντας την απόφασή της της 14ης Ιουλίου 1998 σχετικά με τις έρευνες που πραγματοποιούνται από την UCLAF [53].

[53] Βλ. έγγραφο C(1998) 2049/5 της 13.7.1998.

2.2.5.1. Σύμβαση φύλαξης των κτιρίων της Επιτροπής

Μετά από τους ισχυρισμούς που δημοσιεύθηκαν στο βελγικό τύπο τον Αύγουστο του 1997, για προσωπικές ευθύνες στην κατακύρωση της σύμβασης φύλαξης των κτιρίων της Επιτροπής για την περίοδο 1992-1997, διεξήχθη έρευνα από την UCLAF σε συνεργασία με τις υπηρεσίες ελέγχου του δημοσιονομικού ελεγκτή της Επιτροπής, κατά την οποία διαπιστώθηκαν παράτυπες πρακτικές.

Η επιλογή του συμβαλλόμενου για την κατακύρωση της σύμβασης (80 εκατ. ECU επί 5 έτη) πραγματοποιήθηκε μετά από προκήρυξη υποβολής προσφορών και γνωμοδότηση της συμβουλευτικής επιτροπής αγορών και συμβάσεων (ΣΕΑΣ), η οποία εγγυάται τη νομιμότητα των διαδικασιών που εφαρμόζονται στις συμβασιακές σχέσεις της Επιτροπής.

Οι έρευνες που διεξήχθησαν εντός της Επιτροπής και κατά κύριο λόγο στο γραφείο ασφάλειας (ΓΑ), που είναι η αρμόδια