Το 2016, 23 συνολικά κράτη μέλη χορήγησαν επισιτιστική βοήθεια και υλική συνδρομή και στήριξαν την κοινωνική ένταξη των απόρων στην ΕΕ. Δεκαεννέα κράτη μέλη προσέφεραν επισιτιστική βοήθεια και/ή βασική υλική συνδρομή παράλληλα με συνοδευτικά μέτρα (ΕΠ I) και τέσσερα κράτη μέλη εφάρμοσαν προγράμματα κοινωνικής ένταξης στο πλαίσιο του ΕΠ II (βλ. διάγραμμα 1). Πέντε κράτη μέλη αντιμετώπισαν εμπόδια που δεν επέτρεψαν την υλοποίηση.

Εκτιμάται ότι σχεδόν 16 εκατομμύρια άτομα επωφελήθηκαν από την παροχή βοήθειας στο πλαίσιο του ΤΕΒΑ το 2016, σημειώνοντας σημαντική πρόοδο έναντι του 2015. Αυτό μπορεί να αναλυθεί ως εξής: 15,2 εκατομμύρια άτομα (96 %) που έλαβαν επισιτιστική στήριξη, περισσότερα από 662.000 άτομα (4 %) που έλαβαν βασική υλική συνδρομή και περίπου 23.000 που συμμετείχαν σε τοπικά προγράμματα κοινωνικής ένταξης (ΕΠ II).

Από το 2014 έως το 2016, το ΤΕΒΑ προσέφερε στήριξη περίπου σε 38 εκατομμύρια άτομα. Η υλοποίηση των ΕΠ I και ΕΠ II συνεχίστηκε το 2016, προσφέροντας στήριξη από το ΤΕΒΑ σε 2,2 εκατομμύρια περισσότερα άτομα από ό,τι το 2015. Τα 4 κράτη μέλη (GR, IE, MT, SK) που ξεκίνησαν την παροχή συνδρομής το 2016 χορήγησαν επισιτιστική βοήθεια σε 657 000 περισσότερα άτομα και άλλα 4 κράτη μέλη (BG, FI, FR, RO) βοήθησαν 1,5 εκατομμύριο περισσότερα άτομα από ό,τι το 2015. Τα 6 κράτη μέλη που προσέφεραν βασική υλική συνδρομή (AT, CZ, GR, LU, LV, SK) ανέφεραν ότι ο αριθμός των ατόμων που έλαβαν την εν λόγω βοήθεια ήταν σχεδόν εννεαπλάσιος από ό,τι το 2015.

ΕΠ Είδος συνδρομής Κράτος μέλος ΕΠ I Επισιτιστική βοήθεια BE, BG, EE, ES, FI, FR, IE, IT, LT, MT, PL, RO, SI (13) Βασική υλική συνδρομή AT (1) Και τα δύο είδη CZ, GR, LU, LV, SK (5) ΕΠ II Κοινωνική ένταξη DE, DK, NL, SE (4)

ΕΠ I – Επισιτιστική βοήθεια και βασική υλική συνδρομή

Δεκαοκτώ κράτη μέλη χορήγησαν επισιτιστική βοήθεια το 2016. Πέντε χώρες χορήγησαν πάνω από το 90 % της επισιτιστικής βοήθειας (σε βάρος): ES, FR, RO, PL και IT. Διανεμήθηκαν συνολικά 377 500 τόνοι τροφίμων το 2016, ενώ η αντίστοιχη συνολική ποσότητα ανήλθε σε 939 600 τόνους για την περίοδο 2014-2016. Μολονότι η σύνθεση των ειδών τροφίμων παρέμεινε ως επί το πλείστον η ίδια με το προηγούμενο έτος, η συνολική ποσότητα επισιτιστικής βοήθειας που διανεμήθηκε μειώθηκε κατά 7 % έναντι του προηγούμενου έτους. Αυτό οφείλεται κυρίως στο ότι η IT ανέφερε λιγότερους τόνους τροφίμων από ό,τι το 2015, εν μέρει λόγω καθυστερήσεων στις σχετικές διαγωνιστικές διαδικασίες. Επιπροσθέτως, η διανομή τροφίμων στην PT διακόπηκε το 2016 εξαιτίας της αναθεώρησης του προγράμματος. Η ποσότητα της επισιτιστικής βοήθειας μειώθηκε ελαφρά στη LT, στο ΒΕ, στην PL και στη RO. Στις υπόλοιπες 13 χώρες η ποσότητα της επισιτιστικής βοήθειας αυξήθηκε, αλλά δεν αρκούσε για να αντισταθμίσει τη μείωση στα υπόλοιπα κράτη μέλη: σε απόλυτους όρους, σημειώθηκαν αυξήσεις κυρίως στην ES και στη FR (17 % και 8 % αντίστοιχα). Η χορήγηση επισιτιστικής βοήθειας άρχισε το 2016 στην GR, στη SK, στη MT και στην IE, ενώ αυξήθηκε σημαντικά στη BG και στην CZ (βλ. επίσης διάγραμμα 2). Η επισιτιστική βοήθεια σε 4 χώρες περιέλαβε δωρεές τροφίμων, αν και περιορισμένες.

Πηγή: Κοινός δείκτης εκροών του ΤΕΒΑ (ID 11), 2014-2016

Δεκαεπτά κράτη μέλη προσέφεραν συσκευασίες τροφίμων, ενώ δέκα από αυτά προσέφεραν και έτοιμα γεύματα. Η συνολική ποσότητα των συσκευασιών τροφίμων ήταν παρόμοια με εκείνη του 2015. Σημειώθηκε αύξηση των γευμάτων κατά 14 % από έτος σε έτος. Η επισιτιστική βοήθεια που χορηγήθηκε στη BG, στη ES και στη MT χρηματοδοτήθηκε εξ ολοκλήρου από το ΤΕΒΑ. Στις υπόλοιπες χώρες, η επισιτιστική βοήθεια συμπληρώθηκε με προϊόντα τροφίμων που χρηματοδοτήθηκαν ή δωρήθηκαν από άλλες πηγές. Το 44 % των τροφίμων που διανεμήθηκαν στο LU αποτελούσαν δωρεές, οπότε το ΤΕΒΑ κάλυψε τα έξοδα μεταφοράς, αποθήκευσης και διανομής.

Έξι κράτη μέλη προσέφεραν βασική υλική συνδρομή, π.χ. σχολικά είδη και είδη προσωπικής υγιεινής. Με εξαίρεση την AT, όλα τα κράτη μέλη προσέφεραν την εν λόγω συνδρομή επιπροσθέτως προς την επισιτιστική βοήθεια. Περίπου το 80 % της συνολικής χρηματικής αξίας των διανεμηθέντων αγαθών αφορούσε την AT και την GR (7,6 εκατ. EUR). Η συνολική χρηματική αξία των αγαθών που διανεμήθηκαν το 2016 σημείωσε σημαντική αύξηση έναντι του 2015. Αυτό οφειλόταν στο γεγονός ότι η AT, η LV και το LU αναβάθμισαν την παροχή υλικής συνδρομής μεταξύ των ετών 2015 και 2016, ενώ η GR, η CZ και η SK ξεκίνησαν τη διανομή βασικής υλικής συνδρομής το 2016. Η AT και η LV χορήγησαν σχολικές τσάντες και άλλα σχολικά είδη (μεταξύ άλλων γραφική ύλη, τετράδια, στυλογράφους, είδη ζωγραφικής). Η LV και η SK διένειμαν πακέτα με βασικά είδη προσωπικής υγιεινής. Η CZ, η GR, το LU και η SK διένειμαν είδη προσωπικής υγιεινής τόσο σε παιδιά όσο και σε αστέγους (κουτιά πρώτων βοηθειών, σαπούνια, οδοντόβουρτσες, ξυράφια μιας χρήσης κ.λπ.).

Πηγή: Κοινός δείκτης εκροών του ΤΕΒΑ (ID 15), 2014-2016

Ο τρόπος χορήγησης της επισιτιστικής βοήθειας και/ή της βασικής υλικής συνδρομής διέφερε από το ένα κράτος μέλος στο άλλο. Μία από τις βασικές διαφορές αφορούσε το επίπεδο εμπλοκής κρατικών οργάνων (διαχειριστικών αρχών, ενδιάμεσων φορέων και/ή άλλων υπηρεσιών) στη σχετική διαδικασία (π.χ. στον προσδιορισμό επιλέξιμων δικαιούχων, στη διάδοση πληροφοριών, στην οργάνωση της υλικοτεχνικής υποστήριξης και της διανομής κ.λπ.). Αυτό συνάδει με τη νομική βάση του ΤΕΒΑ, δεδομένου ότι εναπόκειται σε κάθε κράτος μέλος να αποφασίσει για τον δικό του μηχανισμό χορήγησης. Στη SK, ο προσδιορισμός των επιλέξιμων δικαιούχων έγινε από το κράτος βάσει των διοικητικών δεδομένων κοινωνικής ασφάλισης και του προγραμματισμού χορήγησης της βοήθειας, σε στενή συνεργασία με τους τοπικούς δήμους. Άλλες χώρες επέλεξαν να εκχωρήσουν τη σχετική ευθύνη σε οργανώσεις εταίρους. Στην IE, μια εθνική μη κερδοσκοπική οργάνωση ανέλαβε την ευθύνη παραλαβής των τροφίμων (μέσω δωρεών και αγορών) και διοχέτευσής τους σε μικρότερες τοπικές φιλανθρωπικές οργανώσεις. Στη συνέχεια, οι οργανώσεις αυτές είχαν την ευθύνη να προσδιορίσουν τους δικαιούχους και να διανείμουν τα τρόφιμα. Στη FI, οργανώσεις εταίροι διοργάνωσαν ως επί το πλείστον «ανοικτές εκδηλώσεις διανομής» και προσέφεραν συνδρομή σε οποιονδήποτε τη ζητούσε. Οι φορείς στους οποίους ανατέθηκε η παροχή συνδρομής στους τελικούς αποδέκτες ήταν συνήθως μη κυβερνητικές οργανώσεις όλων των επιπέδων (τοπικές, περιφερειακές, εθνικές και διεθνείς). Σε ορισμένες χώρες δόθηκε στους τελικούς αποδέκτες μια συσκευασία με προεπιλεγμένα τρόφιμα ή άλλα είδη (BE, BG, LT, LU, LV, MT, PL, ES, SI, SK, RO). Σε άλλες χώρες, οι οργανώσεις που είχαν την ευθύνη της διανομής προσάρμοσαν τη συνδρομή ανάλογα με τις ανάγκες (FR, IE, CZ). Στην AT, δόθηκε στους τελικούς δικαιούχους η δυνατότητα επιλογής μεταξύ διάφορων συσκευασιών στο πλαίσιο της συνδρομής.

Χορηγήθηκε επισιτιστική βοήθεια σε 7,5 εκατομμύρια γυναίκες και βασική υλική συνδρομή σε 346 000 γυναίκες. Τα στοιχεία για συγκεκριμένες ομάδες-στόχους βασίζονται σε εκτιμήσεις και εν μέρει επικαλύπτονται. Από την επισιτιστική βοήθεια επωφελήθηκαν 4,4 εκατομμύρια παιδιά ηλικίας έως 15 ετών, ενώ από τη βασική υλική βοήθεια επωφελήθηκαν περισσότερα από 246 000 παιδιά. Επωφελήθηκαν περίπου 1,7 εκατομμύρια ηλικιωμένοι και περισσότερα από 940 000 άτομα με αναπηρία, δηλαδή σημειώθηκε αύξηση 32 % και 21 % έναντι του 2015, αντίστοιχα. Οι ηλικιωμένοι ήταν επίσης μεταξύ των ομάδων που σημείωσαν τη μεγαλύτερη αύξηση το 2016 έναντι του 2015 και όσον αφορά τη βασική υλική συνδρομή (135 το 2015 έναντι 21 500 το 2016).

Το 2016, σημειώθηκε επίσης σημαντική αύξηση όσον αφορά τη βοήθεια σε αστέγους. Το 2015, 42 άστεγοι έλαβαν βασική υλική συνδρομή (βασικά αγαθά) σε 1 μόνο κράτος μέλος (LU), ενώ το 2016, ο αριθμός τους αυξήθηκε σε περισσότερα από 8 700 άτομα σε 4 κράτη μέλη (CZ, GR, LU και SK). Ωστόσο, σύμφωνα με τους δείκτες, ο συνολικός αριθμός των αστέγων που έλαβαν επισιτιστική βοήθεια ήταν σημαντικά χαμηλότερος το 2016 από ό,τι το 2015 (1,2 εκατομμύρια το 2015 έναντι 200 000 το 2016). Αυτό οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι η FR δεν υπέβαλε έκθεση για τον αριθμό των αστέγων που έλαβαν επισιτιστική βοήθεια το 2016. Η CZ, η FI και η SI σημείωσαν σημαντική αύξηση στον αριθμό των αστέγων που έλαβαν βοήθεια, ενώ η GR, η IE και η SK άρχισαν να χορηγούν επισιτιστική βοήθεια στην εν λόγω ομάδα το 2016.

Οι μετανάστες (ή άτομα αλλοδαπής προέλευσης, μειονότητες) ήταν η τρίτη μεγαλύτερη ομάδα στόχος που έλαβε βασική υλική συνδρομή και η τέταρτη σε μέγεθος που έλαβε επισιτιστική βοήθεια το 2016. Ο συνολικός αριθμός μεταναστών που έλαβαν βασική υλική συνδρομή ήταν υπερδιπλάσιος από ό,τι το 2015 (17 800 το 2015 έναντι 40 000 το 2016). Ωστόσο, ο συνολικός αριθμός των ατόμων αυτής της ομάδας που έλαβαν επισιτιστική βοήθεια ήταν μικρότερος από ό,τι το 2015 (περίπου 2 εκατομμύρια το 2015 έναντι 1,6 εκατομμυρίων το 2016). Το BE, η ES, η IT, η LV, η PL και η SI ανέφεραν μικρότερους αριθμούς μεταναστών που έλαβαν βοήθεια, έναντι του 2015. Αντιθέτως, η BG, η CZ και η FI σημείωσαν μεγάλες αυξήσεις.

Τα κράτη μέλη εφάρμοσαν διάφορα συνοδευτικά μέτρα το 2016. Τα μέτρα αυτά περιλάμβαναν: