Η κρίση της νόσου COVID-19 άρχισε να επιδεινώνεται μερικές εβδομάδες μετά την έναρξη της διαδικασίας διαβούλευσης. Για τον λόγο αυτόν, στις παρατηρήσεις σχετικά με τον χάρτη πορείας και τη δημόσια διαβούλευση δεν δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στη νόσο COVID-19. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή διοργάνωσε σειρά τριών διαδικτυακών σεμιναρίων με βασικές οργανώσεις ενδιαφερομένων, κατά τη διάρκεια των οποίων φάνηκε ότι η νόσος COVID-19 είχε αντίκτυπο σε ολόκληρη την κοινότητα των επαγγελματιών που δραστηριοποιούνται στην πρόληψη του καρκίνου και την περίθαλψη των καρκινοπαθών.

Δημοσιεύθηκε σύνοψη για καθεμία από τις στοχευμένες διαβουλεύσεις με τους ενδιαφερόμενους [να συμπεριληφθεί ο υπερσύνδεσμος].

4.Ad hoc συνεισφορές

Συντονιστική ομάδα για την προαγωγή της υγείας, την πρόληψη των ασθενειών και τη διαχείριση των μη μεταδοτικών ασθενειών

Ζητήθηκε η συνεισφορά των κρατών μελών της ΕΕ, καθώς και της Νορβηγίας και της Ισλανδίας μέσω της συντονιστικής ομάδας για την προαγωγή της υγείας, την πρόληψη των ασθενειών και τη διαχείριση των μη μεταδοτικών ασθενειών. Η συντονιστική ομάδα συζήτησε το ευρωπαϊκό σχέδιο για την καταπολέμηση του καρκίνου σε τέσσερις συναντήσεις της. Στόχος της εν λόγω έκκλησης για συνεισφορά μέσω της συντονιστικής ομάδας ήταν: i) η κατανόηση των εθνικών προτεραιοτήτων για τον καρκίνο σε σχέση με τους πυλώνες του χάρτη πορείας· και ii) η λήψη πληροφοριών σχετικά με τα είδη δράσεων για τις οποίες τα κράτη μέλη θεωρούν ότι θα πρέπει να ενταχθούν στο πλαίσιο της αντιμετώπισης σε επίπεδο ΕΕ. Συνολικά, 27 κράτη μέλη της EΕ και η Νορβηγία: i) απάντησαν σε έρευνα που διανεμήθηκε στη συντονιστική επιτροπή, η οποία ξεκίνησε στις 2 Ιουλίου και ολοκληρώθηκε στις 21 Σεπτεμβρίου 2020· και/ή ii) αντάλλαξαν με άλλους τρόπους τις παρατηρήσεις τους σχετικά με την πρωτοβουλία. Τα κράτη μέλη, μεταξύ άλλων, περιέγραψαν τις εθνικές τους προτεραιότητες, και επέλεξαν θέματα για τα οποία θεωρούν ότι η συμμετοχή της ΕΕ αποτελεί προτεραιότητα. Σχεδόν όλα τα κράτη μέλη θεωρούν ότι οι τέσσερις βασικοί πυλώνες του ευρωπαϊκού σχεδίου για την καταπολέμηση του καρκίνου αποτελούν υψηλή ή πολύ υψηλή εθνική προτεραιότητα, ενώ η σημασία όλων των πυλώνων αναμένεται να αυξηθεί την επόμενη πενταετία. Ως προκλήσεις για την υλοποίηση δράσεων στους τέσσερις τομείς, τα κράτη μέλη ανέφεραν συχνότερα τις προκλήσεις της ανεπάρκειας της χρηματοδότησης και του αριθμού των μελών του προσωπικού.

Στον πυλώνα της πρόληψης (πυλώνας 1), σχεδόν όλα τα κράτη μέλη προσδιόρισαν την προώθηση ενός υγιεινού τρόπου ζωής ως βασική εθνική προτεραιότητα, δίνοντας έμφαση στην ευαισθητοποίηση του κοινού σχετικά με τους συμπεριφορικούς παράγοντες κινδύνου. Όταν τους ζητήθηκε να ιεραρχήσουν τους τομείς πρόληψης για τους οποίους θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στη συμμετοχή της ΕΕ, έκριναν συχνότερα ότι η πραγματοποίηση έργου για την «πρόληψη σε επίπεδο γενεών» αποτελούσε προτεραιότητα, θέτοντας έτσι στο στόχαστρο συμπεριφορικούς παράγοντες κινδύνου των νέων. Άλλα θέματα υψηλής προτεραιότητας ήταν: «ο καπνός», «η ρύπανση του περιβάλλοντος», «οι εμβολιασμοί, όπως τα εμβόλια κατά του ιού HPV και της ηπατίτιδας Β», «ο παιδικός καρκίνος» και «το αλκοόλ».

Όσον αφορά τον πυλώνα της έγκαιρης ανίχνευσης και διάγνωσης (πυλώνας 2), τα ειδικά προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου για τον καρκίνο αναφέρονταν συχνότερα ως εθνικές προτεραιότητες, με ορισμένα κράτη μέλη να έχουν ως στόχο την αύξηση της πρόσβασης σε υφιστάμενα προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου, ενώ άλλα να εστιάζουν στην ποιότητα του προσυμπτωματικού ελέγχου ή να δρομολογούν νέο πρόγραμμα προσυμπτωματικού ελέγχου. Σε επίπεδο ΕΕ, οι τομείς ύψιστης προτεραιότητας περιλάμβαναν την ποιότητα του προσυμπτωματικού ελέγχου (που περιλαμβάνει επίσης διασφαλισμένα χρονοδιαγράμματα), τη βελτίωση της διασύνδεσης μεταξύ των δεδομένων του προσυμπτωματικού ελέγχου για τον καρκίνο και των μητρώων καρκίνου και των διαγνωστικών μέσων (συμπεριλαμβανομένων του χρονοδιαγράμματος, της διαθεσιμότητας και των προτύπων).

Όσον αφορά τη θεραπεία (πυλώνας 3), ο «εθνικός συντονισμός των κέντρων αριστείας/εμπειρογνωσίας» και η «διαθεσιμότητα και το προσιτό οικονομικό κόστος των φαρμάκων» ήταν, σε εθνικό επίπεδο, τα ζητήματα που τέθηκαν συχνότερα από τα κράτη μέλη. Το τελευταίο αυτό ζήτημα θεωρήθηκε προτεραιότητα για κοινή δράση σε επίπεδο ΕΕ, με τη διασφάλιση της πρόσβασης σε (οικονομικά προσιτά) φάρμακα και θεραπείες σε ολόκληρη την ΕΕ. Μια δεύτερη προτεραιότητα σε επίπεδο ΕΕ σε αυτόν τον πυλώνα ήταν η «ανταλλαγή επικυρωμένων βέλτιστων πρακτικών».

Όσον αφορά τον πυλώνα της επιβίωσης και της ζωής με καρκίνο / μετά τον καρκίνο (πυλώνας 4), τα κράτη μέλη αναφέρθηκαν συχνότερα στην εθνική τους προτεραιότητα για θέσπιση ολιστικής και διεπιστημονικής παρακολούθησης για τους επιζήσαντες του καρκίνου, επισημαίνοντας παράλληλα τα ψυχοκοινωνικά ζητήματα τόσο των ασθενών όσο και των οικογενειών τους, καθώς και την παρηγορητική φροντίδα. Σύμφωνα με την εν λόγω ιεράρχηση, τα κράτη μέλη κατέταξαν επίσης την «ποιότητα ζωής των επιζησάντων» και την «κοινωνική προστασία» στις υψηλότερες θέσεις των προτεραιοτήτων σε επίπεδο ΕΕ, (η «κοινωνική προστασία» καλύπτει ζητήματα όπως το «δικαίωμα στη λήθη» και την προστασία των επιζησάντων από διακρίσεις οικονομικής φύσης)· ακολουθούν οι «επιζήσαντες από παιδιατρικούς καρκίνους, συμπεριλαμβανομένων των συγγενών ως άτυπων φροντιστών» και η «επανένταξη στο εργασιακό περιβάλλον».

Όλα τα κράτη μέλη ανέφεραν ότι η ανάληψη δράσης σε επίπεδο ΕΕ έχει προστιθέμενη αξία, δίνοντας έμφαση στο γεγονός ότι η δράση αυτή συμβάλλει ιδιαίτερα στον τομέα των γνώσεων, των δεδομένων και των επιστημονικών στοιχείων. Τα κράτη μέλη τάχθηκαν επίσης υπέρ της στήριξης της έρευνας, καθώς και της ανταλλαγής δεδομένων και γνώσεων, για παράδειγμα, μέσω του ευρωπαϊκού χώρου δεδομένων για την υγεία. Τόνισαν επίσης ότι η ΕΕ θα μπορούσε να δημιουργήσει προστιθέμενη αξία εναρμονίζοντας τις προσπάθειες των κρατών μελών για τον περιορισμό του καρκίνου και των ανισοτήτων.

Τα κράτη μέλη προσδιόρισαν ορισμένα θέματα ως κατάλληλες προτεραιότητες. Όσον αφορά την πρόληψη (πυλώνας 1), σχεδόν όλα τα κράτη μέλη ανέφεραν ότι η πραγματοποίηση «έργου για την πρόληψη σε επίπεδο γενεών» αποτελεί υψηλή προτεραιότητα. Άλλα θέματα υψηλής προτεραιότητας ήταν: «ο καπνός», «η ρύπανση του περιβάλλοντος», «οι εμβολιασμοί, όπως τα εμβόλια κατά του ιού HPV και της ηπατίτιδας Β», «ο παιδικός καρκίνος» και «το αλκοόλ». Όσον αφορά την έγκαιρη ανίχνευση και διάγνωση (πυλώνας 2), τα κράτη μέλη κατέταξαν στις υψηλότερες θέσεις δύο θέματα: τον «προσυμπτωματικό έλεγχο» (συμπεριλαμβανομένων της ποιότητας και των διασφαλισμένων χρονοδιαγραμμάτων) και τη «βελτίωση της διασύνδεσης μεταξύ των δεδομένων του προσυμπτωματικού ελέγχου για τον καρκίνο και των μητρώων καρκίνου». Όσον αφορά τη θεραπεία (πυλώνας 3), τα κράτη μέλη κατέταξαν στις υψηλότερες θέσεις την «πρόσβαση σε (οικονομικά προσιτά) φάρμακα και θεραπείες σε επίπεδο ΕΕ» και την «ανταλλαγή επικυρωμένων βέλτιστων πρακτικών». Όσον αφορά τον πυλώνα της επιβίωσης και της ζωής με καρκίνο / μετά τον καρκίνο (πυλώνας 4), τα κράτη μέλη κατέταξαν στις υψηλότερες θέσεις την «ποιότητα ζωής των επιζησάντων» και την «κοινωνική προστασία» (η «κοινωνική προστασία» καλύπτει ζητήματα όπως το «δικαίωμα στη λήθη» και η προστασία των επιζησάντων από διακρίσεις οικονομικής φύσης).

Τα κράτη μέλη επισήμαναν επίσης δύο τρόπους με τους οποίους η Επιτροπή μπορεί να διαδραματίσει καταλυτικό ρόλο: i) με την προώθηση της διεθνούς ακαδημαϊκής έρευνας· και ii) με την ενίσχυση της ανταλλαγής δεδομένων και της συνεργασίας μεταξύ των μητρώων καρκίνου. Τα κράτη μέλη τόνισαν την προστιθέμενη αξία πρωτοβουλιών όπως το ευρωπαϊκό δίκτυο μητρώων καρκίνου, καθώς και τον υποστηρικτικό ρόλο του Κοινού Κέντρου Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Όσον αφορά την κατάρτιση, τα περισσότερα κράτη μέλη τόνισαν τη σημασία της κατάρτισης των επαγγελματιών υγείας στη διεπιστημονική συνεργασία.

Το ζήτημα του δίκαιου χαρακτήρα θεωρείται λόγος ανησυχίας για τα περισσότερα κράτη μέλη, ενώ σχεδόν όλα τα κράτη μέλη ανέφεραν ότι η νόσος COVID-19 επηρέασε σε κάποιον βαθμό τουλάχιστον τις υπηρεσίες σε σχέση με τον καρκίνο στη χώρα τους.

Δημοσιεύθηκε σύνοψη των παρατηρήσεων των κρατών μελών.

Συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

Στις 15 Ιουνίου η Επιτροπή Περιβάλλοντος, Δημόσιας Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου δημοσίευσε έκθεση με τίτλο Strengthening Europe in the fight against cancer (Ενίσχυση της Ευρώπης στον αγώνα κατά του καρκίνου). Στην έκθεση παρατίθεται ολοκληρωμένο σύνολο συστάσεων και καλύπτονται θέματα τα οποία απηχούν τις ανησυχίες που εκφράστηκαν στη διαβούλευση σχετικά με: i) την έρευνα και τη δράση για την πρόληψη του καρκίνου (μεταξύ άλλων, με επίκεντρο τον καπνό, το αλκοόλ, τους υγιείς τρόπους ζωής και τα εμβόλια)· ii) την πρόγνωση του κινδύνου, τον προσυμπτωματικό έλεγχο και την έγκαιρη ανίχνευση· και τη iii) θεραπεία, την ποιότητα της περίθαλψης και τις ανάγκες των επιζησάντων του καρκίνου.

Στις 27 Σεπτεμβρίου η νεοσυσταθείσα επιτροπή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την καταπολέμηση του καρκίνου υπέβαλε επίσης έγγραφο εργασίας ως συνεισφορά στο σχέδιο και αντάλλαξε απόψεις με την επίτροπο κ. Κυριακίδου.

Στις 12 Οκτωβρίου τα μέλη της επιτροπής δεσμεύτηκαν να στηρίξουν την ανάπτυξη κοινού προτύπου για την καταπολέμηση του καρκίνου. Το γεγονός αυτό αντικατοπτρίζει την αντίληψη της επιτροπής ότι για πολλές εξελίξεις στον τομέα του καρκίνου απαιτείται κοινή πολιτική με καθοδήγηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Το έγγραφο εργασίας της 27ης Οκτωβρίου 2020 συνάδει με τα υπόλοιπα σκέλη της διαβούλευσης. Δίνει έμφαση: i) στη συνολική πρόληψη (μέσω δράσεων για τον καπνό, το αλκοόλ, τη διατροφή, την άσκηση, το περιβάλλον και τη διασύνδεση με την Πράσινη Συμφωνία)· ii) στον προσυμπτωματικό έλεγχο και στην έγκαιρη ανίχνευση· iii) στην ισότιμη πρόσβαση σε θεραπείες με επίκεντρο τους ασθενείς (με αναφορά στον ρόλο της ευρωπαϊκής αγοράς φαρμάκων)· και iv) στην ανάγκη υποστήριξης των ασθενών και των φροντιστών. Στο έγγραφο εργασίας προσδιορίστηκαν επίσης οι ακόλουθες κατευθύνσεις δράσης: i) ολιστική έρευνα και καινοτομία· ii) ανταλλαγή γνώσεων και βέλτιστων πρακτικών, μεταξύ άλλων και μέσω των ευρωπαϊκών δικτύων αναφοράς και των μητρώων καρκίνου· και iii) πραγματοποίηση έργου στον τομέα της κατάρτισης και της επικοινωνίας. Τα μέλη της επιτροπής εξέφρασαν επίσης την ανησυχία τους σχετικά με τις επιπτώσεις της νόσου COVID-19 στη θεραπεία των ασθενών και την πιθανή καθυστέρηση της έγκαιρης διάγνωσης.