Το ΣΕΔΕ της ΕΕ λειτουργεί στις 31 χώρες του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ). Περιορίζει τις εκπομπές από περίπου 11 000 σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και βιομηχανικές εγκαταστάσεις, καθώς και από περισσότερους από 500 φορείς εκμετάλλευσης αεροσκαφών που εκτελούν πτήσεις μεταξύ αερολιμένων του ΕΟΧ. Το σύστημα καλύπτει περίπου το 40 % των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου της ΕΕ. Από την 3η περίοδο (2013-2020)*, οι τομείς με σταθερές εγκαταστάσεις που ρυθμίζονται από το ΣΕΔΕ της ΕΕ είναι ενεργοβόρες βιομηχανίες, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται σταθμοί παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και άλλες εγκαταστάσεις καύσης με ονομαστική θερμική ισχύ > 20 MW (εκτός των εγκαταστάσεων επικίνδυνων ή αστικών αποβλήτων), διυλιστήρια πετρελαίου, εγκαταστάσεις οπτανθρακοποίησης, η παραγωγή σιδήρου και χάλυβα, κλίνκερ, γυαλιού, ασβέστη, τούβλων, κεραμικών ειδών, χαρτοπολτού, χαρτιού και χαρτονιού, αλουμινίου, πετροχημικών προϊόντων, αμμωνίας, νιτρικού, αδιπικού οξέος, γλυοξάλης και γλυοξυλικού οξέος, η δέσμευση CO2, η μεταφορά με αγωγούς και η αποθήκευση CO2 σε γεωλογικούς σχηματισμούς. Το πεδίο εφαρμογής του ΣΕΔΕ της ΕΕ στην αεροπορία περιορίστηκε στις πτήσεις εντός του ΕΟΧ την περίοδο 2013-2016, εν αναμονή της υιοθέτησης παγκόσμιας προσέγγισης από τον Διεθνή Οργανισμό Πολιτικής Αεροπορίας (ΔΟΠΑ). Το 2016 ο ΔΟΠΑ ενέκρινε ψήφισμα σχετικά με το σύστημα αντιστάθμισης και μείωσης των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα για τις διεθνείς αεροπορικές μεταφορές (Carbon Offsetting and Reduction Scheme for International Aviation/CORSIA), το οποίο θα αρχίσει να εφαρμόζεται το 2021. Μετά τη συμφωνία και εν αναμονή της εφαρμογής του συστήματος CORSIA, το 2017 το πεδίο εφαρμογής εντός του ΕΟΧ για τις αεροπορικές μεταφορές παρατάθηκε έως το 2023 (βλ. τμήμα 5). Το ΣΕΔΕ της ΕΕ καλύπτει τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα (CO2) αλλά και τις εκπομπές υποξειδίου του αζώτου (N2O) από το σύνολο της παραγωγής νιτρικού οξέος, αδιπικού οξέος, γλυοξυλικού οξέος και γλυοξάλης, καθώς και τις εκπομπές υπερφθορανθράκων (PFC) από την παραγωγή αλουμινίου. Παρότι η συμμετοχή στο ΣΕΔΕ της ΕΕ είναι υποχρεωτική, σε ορισμένους τομείς περιλαμβάνονται μόνο εγκαταστάσεις άνω ενός συγκεκριμένου μεγέθους. Επιπλέον, οι συμμετέχουσες χώρες μπορούν να εξαιρέσουν από το σύστημα τις μικρές εγκαταστάσεις (που εκπέμπουν λιγότερους από 25 000 τόνους CO2e) εάν έχουν θεσπίσει εναλλακτικά και ισοδύναμα μέτρα. Η αναθεωρημένη οδηγία για το ΣΕΔΕ της ΕΕ προβλέπει επιπλέον ότι κατά την 4η περίοδο είναι δυνατή η εξαίρεση των πολύ μικρών φορέων εκπομπών (με αναφερόμενες εκπομπές κάτω των 2 500 τόνων CO2e την τελευταία τριετία) από το ΣΕΔΕ της ΕΕ, με την επιφύλαξη της ύπαρξης απλουστευμένων ρυθμίσεων παρακολούθησης ώστε να είναι εφικτή η εκτίμηση της ποσότητας των εκπομπών τους. Εάν οι εκπομπές των πολύ μικρών εγκαταστάσεων υπερβούν την ποσότητα αυτή σε οποιοδήποτε ημερολογιακό έτος, θα υπαχθούν εκ νέου στο σύστημα. Οι συμμετέχουσες χώρες μπορούν επίσης να προσθέτουν περισσότερους τομείς και εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου στο ΣΕΔΕ της ΕΕ. * Πληροφορίες σχετικά με την 1η και τη 2η περίοδο του ΣΕΔΕ της ΕΕ διατίθενται στη διεύθυνση: https://ec.europa.eu/clima/policies/ets/pre2013_el

Σύμφωνα με τις εκθέσεις του άρθρου 21 που υποβλήθηκαν από τις συμμετέχουσες χώρες το 2018, ο συνολικός αριθμός των επιτρεπόμενων εγκαταστάσεων ανερχόταν σε 10 688 το 2017, σε σύγκριση με 10 790 εγκαταστάσεις το 2016 και περίπου 10 950 εγκαταστάσεις το 2015.

Όπως και κατά τα προηγούμενα έτη, τα καύσιμα που χρησιμοποιήθηκαν στο πλαίσιο του ΣΕΔΕ της ΕΕ το 2017 παρέμειναν στη συντριπτική τους πλειονότητα ορυκτά καύσιμα. Ωστόσο, 28 χώρες ανέφεραν επίσης τη χρήση βιομάζας (έναντι 29 το προηγούμενο έτος) σε σχέση με 2 181 εγκαταστάσεις (20,4 % του συνολικού αριθμού των εγκαταστάσεων). Συγκριτικά, ο αντίστοιχος αριθμός το προηγούμενο έτος ήταν 2 079 εγκαταστάσεις, που αποτελούσαν το 19 % του συνολικού αριθμού των εγκαταστάσεων. Τρεις χώρες (LI, LV και MT) δεν ανέφεραν καθόλου χρήση βιομάζας. Οι εκπομπές από βιομάζα το 2017 ανήλθαν περίπου σε 145 εκατομμύρια τόνους CO2 (8 % των αναφερόμενων εκπομπών ΣΕΔΕ), σημειώνοντας ελαφρά αύξηση από περίπου 141 εκατομμύρια τόνους CO2 το 2016 (τότε επίσης περίπου 8 % των αναφερόμενων εκπομπών ΣΕΔΕ). Το 2017, μόνο η Σουηδία ανέφερε τη χρήση βιοκαυσίμων για δύο φορείς εκμετάλλευσης αεροσκαφών (το 2016 και το 2015, χρήση βιοκαυσίμων είχε αναφερθεί τόσο από τη Γερμανία όσο και από τη Σουηδία για τρεις και τέσσερις φορείς εκμετάλλευσης αεροσκαφών αντίστοιχα).

Στις κατηγορίες εγκαταστάσεων με βάση τις ετήσιες εκπομπές , από τα δεδομένα για το 2017 προκύπτει ότι, όπως και κατά τα προηγούμενα έτη, το 72 % των εγκαταστάσεων είναι κατηγορίας Α, περίπου το 21 % είναι κατηγορίας Β και λίγο πάνω από το 7 % είναι κατηγορίας Γ. 6 110 εγκαταστάσεις αναφέρθηκαν ως «εγκαταστάσεις με χαμηλά επίπεδα εκπομπών» (57 % επί του συνόλου).

Εγκαταστάσεις του ΣΕΔΕ της ΕΕ με δραστηριότητες καύσης υπάρχουν σε όλες τις συμμετέχουσες χώρες, ενώ δραστηριότητες διύλισης πετρελαίου, παραγωγής χάλυβα, τσιμέντου, ασβέστη, γυαλιού, κεραμικών, χαρτοπολτού και χαρτιού υπάρχουν στις περισσότερες από αυτές. Όσον αφορά τις δραστηριότητες του ΣΕΔΕ της ΕΕ που παρατίθενται επιπροσθέτως για τις μη ανθρακούχες εκπομπές, σε 12 χώρες (DE, FR, EL, IS, IT, NL, NO, RO, SE, SI, SK, UK) αναφέρεται ότι έχουν εκδοθεί άδειες για την παραγωγή πρωτογενούς αλουμινίου και υπερφθορανθράκων (PFC), ενώ σε 20 χώρες (όλες εκτός των CY, DK, EE, ES, IE, IS, LI, LU, LV, MT και SI) αναφέρεται ότι έχουν εκδοθεί άδειες για την παραγωγή νιτρικού οξέος και N2O. Οι υπόλοιποι τομείς εκπομπών N2O –παραγωγή αδιπικού οξέος και παραγωγή γλυοξάλης και γλυοξυλικού οξέος– αναφέρονται σε 3 (DE, FR, IT) και 2 (DE, FR) χώρες αντίστοιχα. Μόνο η Νορβηγία έχει δηλώσει δραστηριότητες δέσμευσης και αποθήκευσης CO2.

Επτά χώρες (ES, FR, HR, IS, IT, SI, UK) έχουν κάνει χρήση της δυνατότητας να εξαιρούν τους μικρούς προξένους εκπομπών από το ΣΕΔΕ της ΕΕ σύμφωνα με το άρθρο 27 της οδηγίας για το ΣΕΔΕ της ΕΕ. Οι εκπομπές που εξαιρέθηκαν για το 2017 ανήλθαν σε 2,85 εκατομμύρια τόνους CO2 (περίπου το 0,16 % του συνόλου των εξακριβωμένων εκπομπών).

Σύμφωνα με τις εκθέσεις που υποβλήθηκαν βάσει του άρθρου 21 το 2018, μέχρι στιγμής οκτώ χώρες (BE, DK, FR, HR, HU, LI, LT, NL) αξιοποίησαν το πλεονέκτημα που προσφέρει η διάταξη του άρθρου 13 του κανονισμού για την παρακολούθηση και την υποβολή εκθέσεων (ΚΠΥΕ), βάσει της οποίας επιτρέπεται η χρήση απλουστευμένων σχεδίων παρακολούθησης σε περιπτώσεις χαμηλού κινδύνου για σταθερές εγκαταστάσεις. Από το 2016 έχουν προσχωρήσει μόνο οι Κάτω Χώρες. Στην περίπτωση των φορέων εκμετάλλευσης αεροσκαφών με χαμηλά επίπεδα εκπομπών, η χρήση της εν λόγω διάταξης αναφέρθηκε από τρεις χώρες το 2017 (BE, IS και PL).

Το 2017 οι φορείς εκμετάλλευσης αεροσκαφών που αναφέρθηκε ότι διαθέτουν σχέδιο παρακολούθησης ανέρχονταν σε 541 (έναντι 503 το 2016 και 524 το 2015). Το 58 % (316) των φορέων εκμετάλλευσης που αναφέρθηκαν ήταν εμπορικοί φορείς εκμετάλλευσης, ενώ το υπόλοιπο 42 % (225) μη εμπορικοί φορείς εκμετάλλευσης. Συνολικά 280 φορείς (52 % περίπου) χαρακτηρίζονταν μικροί πρόξενοι εκπομπών [έναντι 249 (50 %) το 2016 και 274 (52 %) το 2015].

3.2. Ενωσιακό μητρώο και ημερολόγιο συναλλαγών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUTL)

Το ενωσιακό μητρώο και το ημερολόγιο συναλλαγών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUTL) καταγράφουν την κυριότητα των γενικών δικαιωμάτων εκπομπής και των δικαιωμάτων εκπομπής του κλάδου των αεροπορικών μεταφορών με την καταχώριση των ποσοτήτων των εκάστοτε κατόχων στους λογαριασμούς και των συναλλαγών μεταξύ λογαριασμών. Η Επιτροπή είναι υπεύθυνη για τη λειτουργία και την τήρησή τους, ενώ οι διαχειριστές των εθνικών μητρώων στις 31 συμμετέχουσες χώρες παραμένουν το σημείο επαφής για τους εκπροσώπους περίπου 15 000 λογαριασμών (εταιρείες ή φυσικά πρόσωπα). Ενώ στο ενωσιακό μητρώο τηρούνται λογαριασμοί για τις σταθερές εγκαταστάσεις και τους φορείς εκμετάλλευσης αεροσκαφών, το EUTL ελέγχει αυτόματα, καταγράφει και εγκρίνει όλες τις συναλλαγές μεταξύ λογαριασμών, διασφαλίζοντας έτσι τη συμμόρφωση όλων των μεταβιβάσεων με τους κανόνες του ΣΕΔΕ της ΕΕ. Τα στοιχεία που καταχωρίζονται στο ενωσιακό μητρώο και στο EUTL αποτελούν σημαντική πηγή πληροφοριών για διάφορους τύπους υποβολής εκθέσεων στο πλαίσιο του ΣΕΔΕ, όπως ο υπολογισμός του δείκτη πλεονάσματος του αποθεματικού για τη σταθερότητα της αγοράς (βλ. τμήμα 4.3) και η υποβολή εκθέσεων από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος (EEA). Το EUTL προσδίδει επίσης διαφάνεια στο ΣΕΔΕ της ΕΕ, με τη δημοσίευση* πληροφοριών σχετικά με τα δικαιώματα κατανομής και τη συμμόρφωση των σταθερών εγκαταστάσεων και των φορέων εκμετάλλευσης αεροσκαφών με τις διατάξεις του ΣΕΔΕ. * Οι πληροφορίες που δημοσιεύονται στο EUTL διατίθενται στη διεύθυνση: http://ec.europa.eu/environment/ets/

Το ενωσιακό μητρώο και το EUTL βρίσκονταν σε πλήρη λειτουργία επί 365 ημέρες και σε 24ωρη βάση καθ’ όλη τη διάρκεια του 2017, με μικρές μόνο διακοπές, οι οποίες αντιστοιχούν συνολικά σε σχεδόν 17 ώρες διακοπής λόγω τεχνικών αναβαθμίσεων.

Το 2017 η Επιτροπή ξεκίνησε τη μετάβαση σε μια πιο εκσυγχρονισμένη και ασφαλή πλατφόρμα φιλοξενίας τόσο για το ενωσιακό μητρώο όσο και για το EUTL. Η μετάβαση αυτή ολοκληρώθηκε τον Ιούνιο του 2018. Επιπλέον, η Επιτροπή, με τη σύμφωνη γνώμη των κρατών μελών, ξεκίνησε την υλοποίηση διαφόρων αλλαγών με σκοπό τη βελτίωση της αποδοτικότητας των εργασιών με τη χρήση του ενωσιακού μητρώου.

Τον Φεβρουάριο του 2018 ο κανονισμός για το μητρώο του ΣΕΔΕ της ΕΕ τροποποιήθηκε με στόχο την εφαρμογή μέτρων προστασίας για τη διασφάλιση της περιβαλλοντικής ακεραιότητας του ΣΕΔΕ της ΕΕ σε περιπτώσεις στις οποίες το δίκαιο της ΕΕ παύει να εφαρμόζεται σε ένα κράτος μέλος λόγω της αποχώρησής του από την ΕΕ.