Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, την Επιτροπή των Περιφερειών και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων: Ετήσια έρευνα για τη βιώσιμη ανάπτυξη 2022»

[COM(2021) 740 final]

(2022/C 275/09)

Εισηγήτρια: η κ. Judith VORBACH

Αίτηση γνωμοδότησης Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 21.1.2022 Νομική βάση Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης Αρμόδιο τμήμα Οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή Υιοθετήθηκε από το τμήμα 8.2.2022 Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια 23.2.2022 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 567 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) 140/5/38

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Η ΕΕ αντιμετώπιζε δυσμενείς εξελίξεις και κρίσεις πολύ πριν από την έξαρση της πανδημίας COVID-19. Το 2020, η ΕΕ εισήλθε στη βαθύτερη οικονομική ύφεση στην ιστορία της, ενώ οι προϋπάρχουσες προκλήσεις κάθε άλλο παρά είχαν αντιμετωπιστεί. Η ΕΕ ανέλαβε πρωτοφανείς υποστηρικτικές δράσεις, προκειμένου να αμβλύνει το πλήγμα και να αποτρέψει μια ασταθή κατάσταση. Ωστόσο, η πανδημία μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο σε διακρατικό επίπεδο, και η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) ζητεί προορατική συνεργασία για την πολιτική υγείας της ΕΕ, την αύξηση των επιπέδων εμβολιασμού και την υιοθέτηση συνολικής προσέγγισης, προκειμένου να διεξαχθεί ανοικτή συζήτηση σε επίπεδο ΕΕ σχετικά με την προσωρινή και εκούσια παρέκκλιση από τη συμφωνία TRIPS.

1.2. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ μιας πολιτικής που έχει ως επίκεντρο την ευημερία και στηρίζει το θεματολόγιο της ΕΕ για την «ανταγωνιστική βιωσιμότητα». Οι τέσσερις διαστάσεις του —η περιβαλλοντική βιωσιμότητα, η παραγωγικότητα, η δικαιοσύνη και η μακροοικονομική σταθερότητα— καθώς και η ανταγωνιστικότητα θα πρέπει να τεθούν σε ισότιμη βάση, προκειμένου να επιτευχθούν τα επιδιωκόμενα ενισχυτικά αποτελέσματα και ο επιτυχημένος μετασχηματισμός. Για παράδειγμα, η δικαιοσύνη και η κοινωνική βιωσιμότητα αποτελούν κρίσιμα στοιχεία της ανταγωνιστικότητας και το αντίστροφο. Όσο ασθενέστερη είναι η συμμετοχή των κοινοβουλίων, των κοινωνικών εταίρων και των λοιπών οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, τόσο πιθανότερο είναι να αυξηθούν οι ανισότητες και να μειωθεί η αποδοχή, ιδίως όσον αφορά τον μετασχηματισμό της οικονομίας για την επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας.

1.3. Μία από τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε είναι η αποσύνδεση, στο μέτρο του δυνατού, της οικονομικής ευημερίας από την υποβάθμιση του περιβάλλοντος. Και πάλι, αυτό που χρειάζεται είναι μια ολιστική προσέγγιση που λαμβάνει υπόψη τις περιβαλλοντικές ζημίες κάθε είδους. Οι δεσμεύσεις για τη διασφάλιση της κοινωνικής ευημερίας δεν πρέπει να καταλήξουν να είναι συνθήματα κενά περιεχομένου. Είναι κρίσιμης σημασίας να διασφαλιστεί η δίκαιη κατανομή των προσπαθειών και των οφελών της μετάβασης. Η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία ενός υγιούς επιχειρηματικού κλίματος και της διατήρησης ισχυρών βιομηχανικών αλυσίδων αξίας στην Ευρώπη και ζητεί η Ευρώπη, με τη βιομηχανική υπεροχή της, να καταβάλει προσπάθειες για τη βιωσιμότητα. Ο μηχανισμός συνοριακής προσαρμογής άνθρακα πρέπει να σχεδιαστεί με αποτελεσματικό τρόπο, και τα μέτρα κρατικών ενισχύσεων θα πρέπει να συνδεθούν με τη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας και τον σεβασμό των δικαιωμάτων των εργαζομένων και των φορολογικών υποχρεώσεων. Τέλος, η ΕΟΚΕ τονίζει πως κάθε στροφή προς την κατεύθυνση της περιβαλλοντικής φορολόγησης δεν πρέπει να οδηγεί σε φθίνουσες διανεμητικές επιπτώσεις ή ενεργειακή φτώχεια.

1.4. Η ΕΟΚΕ επικροτεί τις προτάσεις της Επιτροπής σχετικά με τις μεταρρυθμίσεις και τις επενδύσεις και την προώθηση μιας δίκαιης ενιαίας αγοράς, προκειμένου να διασφαλιστεί μια ισχυρή οικονομική βάση. Τα βήματα προώθησης της ενιαίας αγοράς και βελτίωσης του επιχειρηματικού περιβάλλοντος είναι καθοριστικής σημασίας για την καλλιέργεια καινοτομίας και παραγωγικότητας. Επιπλέον, μια προσέγγιση δίκαιης παραγωγικότητας συνιστά κρίσιμης σημασίας παράγοντα ώθησης της ανταγωνιστικότητας και της ανοδικής σύγκλισης μακροπρόθεσμα. Τα κοινωνικά δικαιώματα και τα εργατικά δικαιώματα είναι μεν σημαντικά, αλλά δεν αποτελούν μέρος των συνταγματικά προστατευόμενων ελευθεριών της εσωτερικής αγοράς. Η ΕΟΚΕ ζητεί κατάλληλες προτάσεις για την εξασφάλιση των μη συμβατικών εθνικών κανόνων. Η ΕΟΚΕ συνιστά να μετριαστούν οι δυσμενείς επιπτώσεις των ραγδαία αυξανόμενων τιμών της ενέργειας στην παραγωγή και τη διανομή και επικροτεί τη στενότερη παρακολούθηση των κινδύνων στις χρηματοπιστωτικές αγορές που απορρέουν από την κλιματική κρίση. Η εμβάθυνση της Ένωσης Κεφαλαιαγορών και της Τραπεζικής Ένωσης θα πρέπει να ενοποιήσει τους διαύλους χρηματοδότησης, να προωθήσει τις επενδυτικές προσπάθειες και να ενισχύσει την ανθεκτικότητα.

1.5. Η ΕΚΕ τονίζει πως η ταυτόχρονη επιδίωξη μιας δίκαιης και ισότιμης πράσινης και ψηφιακής μετάβασης, για την οποία απαιτούνται βιώσιμες κοινωνικές συνθήκες, θα αποτελέσει τη βάση για μελλοντική ευημερία και ανθεκτικότητα. Οι αποτελεσματικά σχεδιασμένες πολιτικές για την αγορά εργασίας και τα συστήματα κοινωνικής προστασίας αποτελούν τη βάση της ανθεκτικότητας και της ανάπτυξης χωρίς αποκλεισμούς. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί απόλυτα ότι τα κράτη μέλη θα πρέπει να εντείνουν τις προσπάθειές τους για τη βελτίωση των μαθησιακών αποτελεσμάτων σε όλα τα συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης, και ότι θα πρέπει να διασφαλιστεί η πρόσβαση στη διά βίου μάθηση. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να ελέγξει τις διανεμητικές επιπτώσεις των πληρωμών δυνάμει του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου (ΠΔΠ) και του μέσου NextGenerationEU (NGEU) και να διασφαλίσει τη συμβολή τους στην ανάπτυξη μιας οικολογικότερης και ψηφιοποιημένης οικονομίας, καθώς και στην ανοδική κοινωνική σύγκλιση.

1.6. Η οικονομική ανάκαμψη και η σταθερή ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς αποτελούν προϋποθέσεις για βιώσιμους δημόσιους προϋπολογισμούς. Η πολιτική πρέπει να παραμείνει υποστηρικτική και έτοιμη να απαντά σε διαρκείς αναταράξεις. Η ΕΟΚΕ επικροτεί τη συνέχιση της γενικής ρήτρας διαφυγής. Όποτε αρθεί, θα πρέπει να συνεκτιμηθούν τα επίπεδα οικονομικής δραστηριότητας, απασχόλησης και φτώχειας σε σύγκριση με τα προ κρίσης επίπεδα. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να καταθέσει κατευθυντήριες γραμμές για μια μεταβατική περίοδο πριν τεθεί σε ισχύ ένα εκσυγχρονισμένο πλαίσιο. Η ΕΟΚΕ προειδοποιεί για τον κίνδυνο της προώθησης πολιτικών που περιορίζουν τις τρέχουσες δαπάνες στους τομείς της κοινωνίας, της εκπαίδευσης και της υγείας, και ζητεί δίκαιες πολιτικές στον τομέα των εσόδων. Επιπλέον, ενώ η εποπτεία στο πλαίσιο της διαδικασίας μακροοικονομικών ανισορροπιών (ΔΜΑ) δεν έχει λάβει επαρκώς υπόψη τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ των νέων αναδυόμενων οικονομικών προκλήσεων, η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης την παρακολούθηση των κοινωνικών ανισορροπιών.

1.7. Η ΕΟΚΕ αντιλαμβάνεται ότι εισερχόμαστε σε μια νέα φάση οικονομικής πολιτικής, και το εν εξελίξει Ευρωπαϊκό Εξάμηνο 2022 αποτελεί ευκαιρία για την ενίσχυση της οικονομικής, περιβαλλοντικής και κοινωνικής βιωσιμότητας. Η ισορροπημένη προσέγγιση όσον αφορά το θεματολόγιο «ανταγωνιστικής βιωσιμότητας» πρέπει να αντικατοπτρίζεται στις επικείμενες ειδικές ανά χώρα συστάσεις, ενώ η μεγαλύτερη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών θα έπρεπε ήδη να αποτελεί πραγματικότητα. Θέτοντας τη συμμόρφωση με τις εξαγγελθείσες μεταρρυθμίσεις ως όρο για την εκταμίευση των επιχορηγήσεων του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΜΑΑ), οι ειδικές συστάσεις ανά χώρα (ΕΣΑΧ) αποκτούν μεγαλύτερη πολιτική βαρύτητα. Ενώ η ενισχυμένη εστίαση στις αρχές του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων είναι ευπρόσδεκτη, ο βαθμός στον οποίο θα αντικατοπτριστεί πραγματικά στις ΕΣΑΧ και στα σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΣΑΑ) παραμένει ασαφής. Η οικονομική διακυβέρνηση πρέπει να ενσωματωθεί στη διαδικασία του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου κατά τρόπο ώστε να διασφαλιστεί η δημοκρατική συμμετοχή των κοινοβουλίων, των κοινωνικών εταίρων και της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η ΕΕ αντιμετώπιζε δυσμενείς οικονομικές και κοινωνικές εξελίξεις και κρίσεις ακόμη και πριν από την έξαρση της πανδημίας COVID-19. Μετά από μια μακρά περίοδο οικονομικής ύφεσης που ακολούθησε την κρίση στις χρηματοπιστωτικές αγορές το 2008, η οικονομία της ΕΕ τελικά ανέκαμψε το 2014 και στη συνέχεια διήλθε μια περίοδο ανάπτυξης και αύξησης των ποσοστών απασχόλησης. Ωστόσο, οι δημόσιες επενδύσεις είχαν μειωθεί κάτω από τα επίπεδα που ήταν αναγκαία προκειμένου να διατηρηθεί το απόθεμα του δημόσιου κεφαλαίου σταθερό ως μερίδιο του ΑΕΠ. Ενώ η ΕΕ στο σύνολό της γνωρίζει σχετική ευημερία κατά τα παγκόσμια πρότυπα, οι αποκλίσεις μεταξύ χωρών και περιφερειών καθώς και οι ανισότητες και το χάσμα των φύλων στις κοινωνίες μας συνεχίστηκαν. Η απειλή της κλιματικής κρίσης και οι προκλήσεις λόγω των τεχνολογικών εξελίξεων ήταν ήδη εμφανείς.

2.2. Τον Μάρτιο του 2020, η πανδημία COVID-19 και τα μέτρα που ελήφθησαν για τον περιορισμό της άλλαξαν δραματικά την κατάσταση. Η ΕΕ εισήλθε στη βαθύτερη οικονομική ύφεση στην ιστορία της ( 1 ) , ενώ οι προϋπάρχουσες προκλήσεις κάθε άλλο παρά είχαν αντιμετωπιστεί. Αλλά δεν ήταν μόνο η πανδημία και οι επιπτώσεις της πρωτοφανείς —η ΕΕ ανέλαβε επίσης μια πρωτοφανή σειρά δράσεων αλληλεγγύης προκειμένου να αμβλύνει τις δυσχέρειες, συμπεριλαμβανομένης της ενεργοποίησης της γενικής ρήτρας διαφυγής και του μέσου SURE ( 2 ) . Ειδικότερα, η ΕΟΚΕ εκτιμά το γεγονός ότι η ΕΕ κατόρθωσε να καταρτίσει και να εγκρίνει μια τόσο ευρεία πρωτοβουλία όπως το μέσο NGEU εν μέσω μιας τόσο σοβαρής κρίσης. Η πρωτοβουλία αυτή δεν θα συμβάλει μόνο στην αντιμετώπιση της κρίσης, αλλά και —δικαίως— στη διαχείριση της διαδικασίας μετάβασης. Το αποτέλεσμα της ενίσχυσης της εμπιστοσύνης της συνολικής υποστηρικτικής και συνεκτικής προσέγγισης πολιτικής άμβλυνε επιτυχώς τις κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις της κρίσης, οι οποίες διαφορετικά θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε οικονομική και πολιτική αποσταθεροποίηση.

2.3. Η στενή σχέση μεταξύ της οικονομίας και της πανδημίας κατέστη επίσης εμφανής από την οικονομική ανάκαμψη που προκλήθηκε από τη βελτίωση της επιδημιολογικής κατάστασης στα μέσα του 2021. Σύμφωνα με τις φθινοπωρινές οικονομικές προβλέψεις 2021, αναμένεται μετάβαση από την ανάκαμψη στην επέκταση και ρυθμός ανάπτυξης 4,3 % το 2022, ενώ η δημιουργία θέσεων εργασίας αναμένεται να ακολουθήσει αυτήν την ώθηση ( 3 ) . Υπό το πρίσμα του νέου κύματος της πανδημίας και της παραλλαγής Όμικρον, αυτή η θετική προοπτική, δυστυχώς, ενδέχεται να μην υλοποιηθεί. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει τον υψηλό βαθμό αβεβαιότητας και τον σημαντικό αντίκτυπο της πανδημίας στην οικονομική δραστηριότητα.

2.4. Η αντιμετώπιση της πανδημίας και η πρόληψη νέων παραλλαγών του ιού δεν μπορούν να επιτευχθούν μόνο σε εθνικό επίπεδο. Αντίθετα, απαιτείται διακρατική προσέγγιση. Η ΕΟΚΕ ζητεί μια στενή και προορατική συνεργασία για την πολιτική υγείας της ΕΕ, η οποία θα συμβάλει όχι μόνο στην αντιμετώπιση της υγειονομικής κρίσης, αλλά και στην άμβλυνση των επιπτώσεών της στην οικονομία. Η ΕΟΚΕ συνιστά η αύξηση των επιπέδων εμβολιασμού να συνεχίσει να αποτελεί κορυφαία προτεραιότητα και ζητεί μια συνολική προσέγγιση, κυρίως διότι ο παγκοσμίως επαρκής εφοδιασμός με εμβόλια είναι επίσης προς το συμφέρον της ΕΕ. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή να ηγηθεί μιας ανοικτής συζήτησης σε επίπεδο ΕΕ με σκοπό την προσωρινή και εκούσια παρέκκλιση από τη συμφωνία TRIPS (συμφωνία για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας στον τομέα του εμπορίου), η οποία θα πρέπει να ισχύει όσον αφορά τα εμβόλια, τις θεραπείες και τις διαγνωστικές εξετάσεις για την αντιμετώπιση της νόσου COVID-19 ( 4 )

2.5. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πολυδιάστατη προσέγγιση του θεματολογίου «ανταγωνιστικής βιωσιμότητας» που περιγράφεται στην Έρευνα για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη. Αυτό συνάδει με μια προσέγγιση εστιασμένη στην ευημερία, όπως υποστήριζε η ΕΟΚΕ σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις, όπου ζητούσε τη συνεκτίμηση σειράς στόχων: περιβαλλοντική και κοινωνική βιωσιμότητα, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη, πλήρης απασχόληση και εργασία υψηλής ποιότητας, δίκαιη κατανομή, υγεία και ποιότητα ζωής, σταθερότητα στις χρηματοπιστωτικές αγορές, σταθερότητα των τιμών, ισορροπία στις εμπορικές συναλλαγές με βάση μια δίκαιη και ανταγωνιστική βιομηχανική και οικονομική δομή, καθώς και σταθερά δημόσια οικονομικά. Οι στόχοι αυτοί συνάδουν επίσης με τους στόχους που ορίζονται στο άρθρο 3 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ αλληλοσυνδέονται στενά. Για παράδειγμα, μια προσέγγιση βιώσιμης ανάπτυξης που υπερβαίνει τον αποκλειστικό στόχο της απλής αύξησης του ΑΕγχΠ είναι καθοριστικής σημασίας για την επίτευξη κλιματικά ουδέτερης οικονομίας το 2050.

2.6. Επιπλέον, οι τέσσερις διαστάσεις του θεματολογίου «ανταγωνιστικής βιωσιμότητας» —περιβαλλοντική βιωσιμότητα, παραγωγικότητα, δικαιοσύνη και μακροοικονομική σταθερότητα— αλληλοσυνδέονται στενά και έχουν ίση σημασία. Όλες αποτελούν κομμάτια του ίδιου παζλ, και καμία δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς τις υπόλοιπες, ενώ καμία δεν υπερέχει των άλλων. Η Επιτροπή πολύ σωστά τονίζει ότι αυτές οι διαστάσεις θα πρέπει να αλληλοενισχύονται. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την άποψη αυτή, αλλά επισημαίνει επίσης τον κίνδυνο για αποτελέσματα συρρίκνωσης. Όσο ασθενέστερη είναι η συμμετοχή των κοινοβουλίων, των κοινωνικών εταίρων και άλλων οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, τόσο πιθανότερο είναι να υπάρξουν ανισότητες μεταξύ αυτών των τεσσάρων διαστάσεων.

2.7. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει επίσης πως όχι απλά οι τέσσερις διαστάσεις είναι αλληλένδετες, αλλά η ανταγωνιστικότητα συνδέεται επίσης στενά με αυτές και έχει επίσης ίση σημασία με αυτές, από κοινού με το ισορροπημένο εμπορικό ισοζύγιο, που αποτελεί έναν από τους κύριους οικονομικούς στόχους. Για παράδειγμα, η δικαιοσύνη και η κοινωνική βιωσιμότητα αποτελούν κρίσιμα στοιχεία της ανταγωνιστικότητας και το αντίστροφο. Το ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο και ιδίως ο ευρωπαϊκός πυλώνας κοινωνικών δικαιωμάτων αποτελούν κεντρικά στοιχεία της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ. Αλλά και αντίστροφα, το ισορροπημένο εμπόριο βάσει μιας δίκαιης, ανταγωνιστικής βιομηχανικής και οικονομικής δομής είναι σημαντικό προαπαιτούμενο για τη χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη, τη δικαιοσύνη και την κοινωνική βιωσιμότητα της ΕΕ.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Περιβαλλοντική βιωσιμότητα

3.1.1. Μια από τις κύριες προκλήσεις αυτού του αιώνα είναι η αποσύνδεση, στο μέτρο του δυνατού, της οικονομικής ευημερίας από τη θέση του περιβάλλοντος σε κίνδυνο ή την καταστροφή του. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί απόλυτα με την Επιτροπή ότι η κλιματική αλλαγή και η υποβάθμιση του περιβάλλοντος απαιτούν άμεση δράση. Ενώ η ΕΟΚΕ στηρίζει πλήρως τον στόχο της καταπολέμησης της κλιματικής κρίσης, ζητεί μια ολιστική προσέγγιση που θα λαμβάνει ισομερώς υπόψη τις περιβαλλοντικές ζημίες κάθε είδους, όπως οι απειλές για τη βιοποικιλότητα, τα ύδατα και το έδαφος, η ατμοσφαιρική ρύπανση και τα πυρηνικά και άλλων ειδών τοξικά απόβλητα.

3.1.2. και των οφελών της μετάβασης. Προκειμένου να επιτευχθεί αυτό, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τον κρίσιμο ρόλο του κοινωνικού διαλόγου, του απόλυτου σεβασμού της αυτονομίας των κοινωνικών εταίρων, της ενίσχυσης των συλλογικών διαπραγματεύσεων, της υγιούς εταιρικής διακυβέρνησης με συμμετοχή των εργαζομένων Πολύ σωστά, η Επιτροπή επισημαίνει την κοινωνική και την οικονομική διάσταση αυτής της μετάβασης και τονίζει τη σημασία της διασφάλισης της ευημερίας και της ευμάρειας. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι είναι υψίστης σημασίας οι διακηρύξεις αυτές να μην καταλήξουν να είναι κενά περιεχομένου συνθήματα και καλεί την Επιτροπή να παράσχει λεπτομερή χαρτογράφηση και ανάλυση του αντικτύπου που θα έχει η μετάβαση στην απασχόληση και τις δεξιότητες ( 5 ) . Είναι επίσης κρίσιμης σημασίας να διασφαλιστεί η δίκαιη κατανομή των προσπαθειώντων οφελών της μετάβασης. Προκειμένου να επιτευχθεί αυτό, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τον κρίσιμο ρόλο του κοινωνικού διαλόγου, του απόλυτου σεβασμού της αυτονομίας των κοινωνικών εταίρων, της ενίσχυσης των συλλογικών διαπραγματεύσεων, της υγιούς εταιρικής διακυβέρνησης με συμμετοχή των εργαζομένων ( 6 ) και της συμμετοχής των κοινωνικών εταίρων και της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στη χάραξη πολιτικής. Όλα τα ανωτέρω όχι μόνο θα διασφαλίσουν την οικείωση, αλλά είναι επίσης απαραίτητα για τη διασφάλιση μιας ισορροπημένης και χωρίς αποκλεισμούς διαδικασίας μετάβασης.

3.1.3. Αυτή η συμμετοχή ειδικότερα πρέπει να ενισχυθεί στη δέσμη προτάσεων «Fit for 55», η οποία περιλαμβάνει μεγάλο αριθμό μακρόπνοων προτάσεων πολιτικής. Η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία της διατήρησης ισχυρών βιομηχανικών αλυσίδων αξίας στην Ευρώπη και ζητεί η Ευρώπη, με τη βιομηχανική υπεροχή της, να καταβάλει προσπάθειες για την περιβαλλοντική βιωσιμότητα. Η πρόταση για έναν «μηχανισμό συνοριακής προσαρμογής άνθρακα» έχει τη δυνατότητα να καταστήσει πιο εύρωστη την απασχόληση σε φιλικές προς το κλίμα μετασχηματισμένες εταιρείες και, συνεπώς, είναι καίριας σημασίας και πρέπει να σχεδιαστεί με αποτελεσματικό τρόπο. Στο πλαίσιο τυχόν στροφής προς την περιβαλλοντική φορολόγηση, όπως μέσω της φορολόγησης των ρυπογόνων δραστηριοτήτων, είναι καθοριστικής σημασίας να αποφευχθούν φθίνουσες διανεμητικές επιπτώσεις και ενεργειακή φτώχεια. Ομοίως, θα πρέπει να αντιμετωπιστεί η φορολογική επιβάρυνση της εργασίας.

3.1.4. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι, για την υλοποίηση του φιλόδοξου προγράμματος της Πράσινης Συμφωνίας της ΕΕ, θα απαιτηθούν σημαντικές επενδύσεις που ανέρχονται σε περίπου 520 δισεκατ. ευρώ ετησίως. Θα χρειαστούν περαιτέρω επενδύσεις ως συνοδευτικά μέτρα για τις μεταβάσεις στην αγορά εργασίας. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ επισημαίνει τις πρόσθετες επενδυτικές ανάγκες λόγω της ψηφιακής μετάβασης, καθώς και στους τομείς της υγειονομικής περίθαλψης, της εκπαίδευσης και της κατάρτισης, της κοινωνικής προστασίας και της έρευνας και ανάπτυξης. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει πως, προκειμένου να διασφαλιστεί επαρκές επίπεδο επενδύσεων, είναι ζωτικής σημασίας τόσο ο αναπροσανατολισμός όσο και η αύξηση των ιδιωτικών επενδύσεων και των δημόσιων επενδύσεων. Ωστόσο, η επίτευξη περιβαλλοντικής βιωσιμότητας αποτελεί δημόσιο αγαθό που ενέχει τον κίνδυνο ανεπάρκειας της αγοράς.

3.1.5. 2 . Η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη για υγιές επιχειρηματικό κλίμα και επιδοκιμάζει τις προσπάθειες προσανατολισμού της ιδιωτικής χρηματοδότησης προς την ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή και την περιβαλλοντική βιωσιμότητα, πράγμα που επιχειρεί η νέα στρατηγική για τη βιώσιμη χρηματοδότηση Οι ιδιωτικές επενδύσεις επιτελούν καθοριστικό ρόλο στον οικονομικό κύκλο όσον αφορά την προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης και της δημιουργίας θέσεων εργασίας. Οι επενδύσεις και η καινοτομία του ιδιωτικού τομέα, ειδικότερα, είναι αναγκαίες για την επίτευξη του στόχου της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας, για παράδειγμα στους τομείς των νέων συσσωρευτών αυτοκινήτων και της χαλυβουργίας μηδενικών εκπομπών CO. Η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη για υγιές επιχειρηματικό κλίμα και επιδοκιμάζει τις προσπάθειες προσανατολισμού της ιδιωτικής χρηματοδότησης προς την ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή και την περιβαλλοντική βιωσιμότητα, πράγμα που επιχειρεί η νέα στρατηγική για τη βιώσιμη χρηματοδότηση ( 7 ) . Η ΕΟΚΕ στηρίζει επίσης τον ρόλο του δημοσίου τομέα —πρωτίστως του προγράμματος InvestEU και των αντίστοιχων μέτρων του NGEU— στην ενθάρρυνση των ιδιωτικών επενδύσεων μέσω της στοχευμένης στήριξης με πλήρη σεβασμό του άρθρου 107 ΣΛΕΕ. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ ζητεί τα μέτρα κρατικών ενισχύσεων να συνδεθούν με τη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας και τον σεβασμό των δικαιωμάτων των εργαζομένων, των περιβαλλοντικών προτύπων και των φορολογικών υποχρεώσεων.

3.2. Παραγωγικότητα

3.2.1. Η παραγωγικότητα αφορά την αποδοτικότητα της οικονομικής παραγωγής και ορίζεται βασικά από τον λόγο των εκροών προς τις εισροές. Η αύξηση της παραγωγικότητας κατά τρόπο δίκαιο και βιώσιμο συμβάλλει στην ανταγωνιστικότητα, την ευημερία και την ανοδική σύγκλιση μακροπρόθεσμα. Ωστόσο, η επιδίωξη παραγωγικότητας κατά άδικο και μη βιώσιμο τρόπο θα μπορούσε να θέσει υπό ακόμα μεγαλύτερη πίεση εργαζόμενους και εργοδότες, να υπονομεύσει την περιβαλλοντική βιωσιμότητα, να στρεβλώσει τον ανταγωνισμό, να αυξήσει τις ανισότητες και να παρεμποδίσει τη διαδικασία μετάβασης. Δεδομένων των ανωτέρω, η ΕΟΚΕ επικροτεί την προσέγγιση της Επιτροπής για την ενίσχυση της παραγωγικότητας με τρόπο προσανατολισμένο στην ευημερία, με την προώθηση των προηγμένων τεχνολογιών και της καινοτομίας, την ενίσχυση των δεξιοτήτων των ατόμων, την εντατικοποίηση των προσπαθειών κατάρτισης και εκπαίδευσης, την ενίσχυση της μεταφοράς και της αξιοποίησης γνώσεων και την προώθηση της αποδοτικής χρήσης των πόρων. Η ΕΟΚΕ τονίζει ειδικότερα το γεγονός ότι η κοινωνική βιωσιμότητα αποτελεί επίσης σημαντικό στοιχείο μιας προσέγγισης δίκαιης παραγωγικότητας.

3.2.2. Η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη για νέες επενδύσεις γενικότερα, ειδικότερα δε στον ψηφιακό τομέα και στηρίζει απερίφραστα το κάλεσμα της Επιτροπής τα ΣΑΑ να επικεντρωθούν επίσης στη δημιουργία και την ανάπτυξη ψηφιακών ικανοτήτων αιχμής. Πράγματι, ο ΜΑΑ μπορεί και θα πρέπει να βοηθήσει τα κράτη μέλη να πραγματοποιήσουν επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις οι οποίες —μεταξύ άλλων— ευνοούν την τεχνητή νοημοσύνη, την υπολογιστική υψηλών επιδόσεων, την κυβερνοασφάλεια, τα μικροηλεκτρονικά και ηλεκτρονικά στοιχεία και την ασφαλή συνδεσιμότητα. Εκτός από την ενθάρρυνση των ψηφιακών δεξιοτήτων σε όλα τα επίπεδα, αυτό θα παράσχει γερά θεμέλια για την ενίσχυση της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας και, συνεπώς, θα προωθήσει μια ισχυρή οικονομική βάση και την ευημερία μακροπρόθεσμα.

3.2.3. Μια δίκαιη και λειτουργική ενιαία αγορά προωθεί τη βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη και απασχόληση. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή ότι ο σεβασμός του κράτους δικαίου, τα ποιοτικά και αποδοτικά δικαστικά συστήματα, οι αποτελεσματικές δομές καταπολέμησης της διαφθοράς, η αποδοτική διοίκηση, συμπεριλαμβανομένης της φορολογικής διοίκησης, καθώς και τα πλαίσια καταπολέμησης της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και καταπολέμησης της απάτης, αποτελούν σημαντικούς παράγοντες για τη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος και τη διασφάλιση του θεμιτού ανταγωνισμού μεταξύ των εταιρειών. Δυστυχώς, εξακολουθεί να υφίσταται ανισορροπία μεταξύ των οικονομικών ελευθεριών και των κοινωνικών δικαιωμάτων και των δικαιωμάτων στην αγορά εργασίας. Τα κοινωνικά δικαιώματα και τα εργατικά δικαιώματα είναι μεν σημαντικά, αλλά δεν αποτελούν μέρος των συνταγματικά προστατευόμενων ελευθεριών της εσωτερικής αγοράς. Τα εθνικά δικαιώματα προστασίας υπέρ των εργαζομένων ορισμένες φορές κατατάσσονται στους διοικητικούς φραγμούς στην αγορά. Ως αποτέλεσμα, πολλοί εργαζόμενοι θεωρούν απειλή την ενιαία αγορά. Η ΕΟΚΕ ζητεί κατάλληλες προτάσεις για τη διόρθωση αυτής της ανισορροπίας και την εξασφάλιση των μη συμβατικών εθνικών κανόνων. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ συνιστά σθεναρά να συνεχίσουν να καταβάλλονται με συνέπεια προσπάθειες στο πλαίσιο της «πρωτοβουλίας πέραν του ΑΕΠ» ( 8 )

3.2.4. Η ΕΟΚΕ συνιστά σθεναρά να αντιμετωπιστούν οι δυσμενείς οικονομικές και διανεμητικές επιπτώσεις των ραγδαία αυξανόμενων τιμών της ενέργειας. Αυτή η κατακόρυφη αύξηση των τιμών μπορεί να οφείλεται στην ισχυρή επανέναρξη της οικονομικής δραστηριότητας και στις διαταραχές από την πλευρά της προσφοράς, ενώ ενδέχεται να εξισορροπηθεί, όταν η οικονομική ανάπτυξη σταθεροποιηθεί περαιτέρω. Ωστόσο, επιβαρύνει άμεσα την πλευρά της παραγωγής και την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας. Επιπλέον, οι υψηλές τιμές χονδρικής πώλησης της ενέργειας είναι πιθανό να επηρεάσουν τις τιμές λιανικής πώλησης, επιβαρύνοντας έτσι περαιτέρω τις τιμές των τροφίμων. Ακόμη και αν οι επιπτώσεις αυτές είναι παροδικές, ενδέχεται να ασκήσουν καθοδικές πιέσεις στην αγοραστική δύναμη των μισθών, με πιθανό αποτέλεσμα τα νοικοκυριά με χαμηλότερο εισόδημα να βρεθούν εκτεθειμένα στη φτώχεια. Η ΕΟΚΕ στηρίζει τις προσπάθειες για την αντιμετώπιση αυτών των εξελίξεων.

3.3. Δικαιοσύνη

3.3.1. H ασθενής κοινωνική προστασία, οι ανισορροπίες και οι ανισότητες αποτελούσαν πρόβλημα πολύ πριν από την κρίση της νόσου COVID-19. Με ποσοστό άνω του 20 % των πολιτών της ΕΕ να διατρέχει κίνδυνο φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού, η ΕΚΤ κατέληξε το 2016 στο συμπέρασμα ότι η κατανομή του καθαρού πλούτου είναι «εξαιρετικά δυσανάλογη» ( 9 ) . Σύμφωνα με έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας για την παγκόσμια φτώχεια (2018) ( 10 ) , μόλις πάνω από ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι είχαν ξεφύγει από την απόλυτη φτώχεια τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, κυρίως λόγω της μείωσης της φτώχειας στην Κίνα. Η πανδημία επιβράδυνε αυτή τη θετική τάση. Ωστόσο, ο πλούτος εξακολουθεί να συγκεντρώνεται στην κορυφή, και, μάλιστα, οι πολύ εύποροι έχουν αποκτήσει περισσότερο πλούτο τα τελευταία 25 έτη ( 11 ) . Η Επιτροπή σωστά επισημαίνει την αύξηση των ανισοτήτων λόγω της πανδημίας. Οι ανισότητες δεν αποτελούν μόνο πρόβλημα αυτές καθαυτές, αλλά και τροχοπέδη για την οικονομική ανάπτυξη, μειώνοντας την ιδιωτική ζήτηση και παρέχοντας πρόσφορο έδαφος για κοινωνικές εντάσεις. Συνεπώς, η προώθηση ποιοτικών θέσεων εργασίας, οι υγιείς συνθήκες πληρωμής και εργασίας, η απασχόληση των μειονεκτουσών ομάδων και το δικαίωμα συλλογικών διαπραγματεύσεων είναι καίριας σημασίας. Η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία του σεβασμού των εθνικών εργασιακών σχέσεων και της αυτονομίας των κοινωνικών εταίρων κατά την προώθηση τέτοιων πολιτικών.

3.3.2. Η ΕΟΚΕ εκτιμά τον ισχυρισμό της Επιτροπής ότι η δικαιοσύνη πρέπει να βρίσκεται στο επίκεντρο της ανάκαμψης. Υπό το φως προβληματικών ανισοτήτων, ανησυχητικών στοιχείων για τη φτώχεια και πολιτικών εντάσεων, η κοινωνική βιωσιμότητα, η ισότητα των φύλων, οι ίσες ευκαιρίες, η μη διακριτική μεταχείριση και η δίκαιη κατανομή αποτελούν από μόνες τους σημαντικούς στόχους. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ συνιστά σθεναρά όχι μόνο να δοθεί έμφαση στην πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση, την επονομαζόμενη διττή μετάβαση, αλλά και να καταβληθούν παράλληλα προσπάθειες για την κοινωνική βιωσιμότητα. Η ΕΟΚΕ τονίζει πως η ταυτόχρονη επιδίωξη μιας δίκαιης και ισότιμης πράσινης και ψηφιακής μετάβασης, για την οποία απαιτούνται βιώσιμες κοινωνικές συνθήκες, θα αποτελέσει τη βάση για μελλοντική ευημερία και ανθεκτικότητα.

3.3.3. Οι αποτελεσματικά σχεδιασμένες ενεργητικές πολιτικές για την αγορά εργασίας, οι δημόσιες υπηρεσίες απασχόλησης και τα συστήματα κοινωνικής προστασίας, που βοηθούν τα άτομα να διατηρήσουν το βιοτικό τους επίπεδο σε περιόδους οικονομικών αναταράξεων και επίσης σε περίπτωση προσωπικής ανάγκης, αποτελούν τη βάση της ανθεκτικότητας και της χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης. Η εφαρμογή μέτρων για τη διατήρηση της απασχόλησης, όπως τα συστήματα μειωμένου ωραρίου εργασίας, συνέβαλε αποφασιστικά στην αντιμετώπιση των αρνητικών επιπτώσεων της κρίσης στις αγορές εργασίας. Ωστόσο, αν και η εισοδηματική στήριξη και οι δικλίδες κοινωνικής ασφάλειας δεν επέτρεψαν τη σημαντική μείωση των εισοδημάτων, η πανδημία COVID-19 αποκάλυψε επίσης κενά στην πρόσβαση στην κοινωνική προστασία. Η ΕΟΚΕ ζητεί ανοδική κοινωνική σύγκλιση που θα συμβάλλει στη συνολική ανθεκτικότητα της ΕΕ απέναντι σε κρίσεις.

3.3.4. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει επίσης να δοθεί στις κοινωνικές επιπτώσεις της ψηφιακής μετάβασης, κυρίως διότι η πανδημία επιτάχυνε αυτήν τη διαδικασία. Η ΕΟΚΕ επικροτεί το γεγονός ότι η Επιτροπή επισημαίνει —μεταξύ άλλων— την άνιση πρόσβαση στην ηλεκτρονική μάθηση, η οποία ενδέχεται να έχει μακροπρόθεσμες επιπτώσεις, συμπεριλαμβανομένων των χαμηλών επιπέδων βασικών δεξιοτήτων, και, συνεπώς, να επιδεινώσει τις ανισότητες στην εκπαίδευση. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί απόλυτα ότι τα κράτη μέλη θα πρέπει να εντείνουν τις προσπάθειές τους για τη βελτίωση των μαθησιακών αποτελεσμάτων σε όλα τα συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης. Προκειμένου να αντιμετωπιστεί η αναντιστοιχία δεξιοτήτων και να αποφευχθεί η διεύρυνση του κοινωνικού χάσματος, απαιτείται επίσης η αναγνώριση του δικαιώματος στη διά βίου μάθηση και η διασφάλιση της πρόσβασης σε αυτή. Αυτό πρέπει να υποστηριχθεί με δημόσια χρηματοδότηση, προκειμένου να βοηθηθούν οι υπεύθυνες επιχειρήσεις στην παροχή ποιοτικής διά βίου κατάρτισης. Προκειμένου να μειωθεί το ψηφιακό χάσμα, θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην προσβασιμότητα στις ψηφιακές υπηρεσίες για τα άτομα με αναπηρία και τους ηλικιωμένους.

3.3.5. Το νέο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ) και το μέσο NextGenerationEU (NGEU), και ιδίως ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΜΑΑ), ανέρχονται σε 1,824 τρισ. ευρώ, ποσό που θα στηρίξει τα κράτη μέλη στην αντιμετώπιση των σημερινών προκλήσεων. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να ελέγξει την ορθή εφαρμογή των εξαγγελθέντων μέτρων πολιτικής, ώστε οι στόχοι της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης να προωθηθούν με απτό τρόπο από την κατανομή των κονδυλίων. Πρωτίστως, οι ήδη προγραμματισμένες δαπάνες δεν θα πρέπει να γίνουν δεκτές ως μέρος των εθνικών σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. Αυτό αναμένεται να συμβάλει επίσης στην αποφυγή της ανάγκης αύξησης των εθνικών συνεισφορών ή μείωσης των δαπανών από τον προϋπολογισμό της ΕΕ.

3.3.6. Επιπλέον, οι διανεμητικές επιπτώσεις των καταβολών των κονδυλίων και ο κοινωνικός τους αντίκτυπος πρέπει να παρακολουθούνται προσεκτικά, προκειμένου να διασφαλιστεί η συμβολή τους στην ανοδική κοινωνική σύγκλιση. Η Επιτροπή επισημαίνει δεόντως τις διάφορες πτυχές του ασύμμετρου αντικτύπου της κρίσης στις διάφορες πληθυσμιακές ομάδες, τομείς και περιφέρειες. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ ζητεί να καταβληθούν ιδιαίτερες προσπάθειες για την προστασία των νοικοκυριών με χαμηλό και μεσαίο εισόδημα και των ευάλωτων ατόμων, τα οποία πλήττονται περισσότερο από οποιαδήποτε κρίση και διαδικασία μετάβασης. Οι επενδύσεις θα πρέπει να χρηματοδοτηθούν υπό τον όρο ότι θα οδηγήσουν σε καθαρή δημιουργία θέσεων εργασίας και θα σέβονται τα δικαιώματα των εργαζομένων. Γενικά, είναι σημαντικό οι μελλοντικές γενιές να αποκομίσουν τα μέγιστα δυνατά οφέλη από τις σημερινές δαπάνες.

3.4. Μακροοικονομική σταθερότητα

3.4.1. Ο κλυδωνισμός που προκάλεσε η πανδημία όχι μόνο αύξησε τις προϋπάρχουσες αδυναμίες και οδήγησε σε οπισθοδρόμηση όσον αφορά τη μείωση των ανισορροπιών μεταξύ των κρατών μελών, αλλά επίσης δημιούργησε μεγαλύτερη αβεβαιότητα. Συνεπώς, η οικονομική και η νομισματική πολιτική δεν πρέπει μόνο να παραμείνουν υποστηρικτικές, αλλά πρέπει επίσης να είναι ευέλικτες και έτοιμες να αντιδράσουν σε τυχόν αναταράξεις ή κλυδωνισμούς και να διασφαλίσουν την ανθεκτικότητα της ΕΕ. Επομένως, η ΕΟΚΕ επικροτεί τη συνέχιση της γενικής ρήτρας διαφυγής. Όποτε αρθεί, θα πρέπει να συνεκτιμηθεί το επίπεδο της οικονομικής δραστηριότητας, καθώς και τα αριθμητικά στοιχεία για την απασχόληση και τη φτώχεια σε σύγκριση με τα προ κρίσης επίπεδα. Επιπλέον, οι δημοσιονομικές πολιτικές σε εθνικό και ενωσιακό επίπεδο, καθώς και οι νομισματικές πολιτικές θα πρέπει να συντονιστούν με συνετό τρόπο, προκειμένου να ενισχύσουν από κοινού τα επιδιωκόμενα υποστηρικτικά και σταθεροποιητικά αποτελέσματα.

3.4.2. Η ΕΟΚΕ ζητεί στροφή προς μια οικονομική διακυβέρνηση εστιασμένη στην ευημερία, όπως έχει αναφερθεί σε διάφορες γνωμοδοτήσεις ( 12 ) . Συνεπώς, μετά τη διακοπή των προσπαθειών λόγω της πανδημίας, η επανέναρξη της επανεξέτασης του πλαισίου οικονομικής διακυβέρνησης αναμενόταν για καιρό, προκειμένου να προωθηθούν κατάλληλες δημοσιονομικές πολιτικές τόσο σε καλές όσο και σε κακές περιόδους. Οι ελλείψεις του ισχύοντος δημοσιονομικού πλαισίου ήταν ήδη εμφανείς το 2020, ενώ η κρίση θέτει ακόμη σοβαρότερες προκλήσεις. Από μια ανάλυση προκύπτει ότι το κριτήριο του ελλείμματος δεν θα εκπληρωθεί από 23 κράτη μέλη, και το κριτήριο του χρέους από 13 κράτη μέλη.

3.4.3. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή ως προς την ανάγκη να αποφευχθεί η έναρξη διαδικασίας υπερβολικού ελλείμματος κατά οποιουδήποτε κράτους μέλους και ως προς τη σύστασή της στα κράτη μέλη να συνεχίσουν να παρέχουν δημοσιονομική στήριξη διασφαλίζοντας παράλληλα τη μεσοπρόθεσμη δημοσιονομική βιωσιμότητα όταν το επιτρέπουν οι οικονομικές συνθήκες. Τούτο συνάδει με τη θέση της ΕΟΚΕ υπέρ της βιώσιμης ανάπτυξης, που θα επιτρέπει την ενίσχυση των δημόσιων οικονομικών ( 13 ) . Ωστόσο, η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης να αναγνωριστεί η επείγουσα ανάγκη κλιμάκωσης των επενδύσεων για την υλοποίηση της διαδικασίας μετάβασης. Επιπλέον, πριν από την έναρξη ισχύος του αναθεωρημένου πλαισίου, η Επιτροπή θα πρέπει να υποβάλει κατευθυντήριες γραμμές για μια μεταβατική περίοδο, κατά τη διάρκεια της οποίας δεν θα πρέπει να ενεργοποιηθεί η διαδικασία του υπερβολικού ελλείμματος και με τη δυνατότητα να χρησιμοποιηθεί η «ρήτρα περί ασυνηθών περιστάσεων» σε ειδική ανά χώρα βάση ( 14 )

3.4.4. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή ότι η εποπτεία στο πλαίσιο της διαδικασίας μακροοικονομικών ανισορροπιών (ΔΜΑ) ενδέχεται να μην έχει λάβει επαρκώς υπόψη τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ των νέων αναδυόμενων οικονομικών προκλήσεων, ιδίως των περιβαλλοντικών πιέσεων ( 15 ) . Επιπλέον, οι κοινωνικές ανισορροπίες πρέπει να παρακολουθούνται προκειμένου να αντισταθμιστεί η κυριαρχία των δημοσιονομικών και των μακροοικονομικών απαιτήσεων ( 16 ) . Καθώς οι κοινωνικές και οι σχετικές με την απασχόληση ανισορροπίες μπορούν να έχουν καταστροφικές διασυνοριακές επιπτώσεις, είναι σημαντικό να ανιχνεύονται και να διορθώνονται σε πρώιμο στάδιο. Τέλος, η ΕΟΚΕ επικροτεί το έργο της Επιτροπής για τον πράσινο προϋπολογισμό.

3.4.5. Η οικονομική ανάκαμψη και η σταθερή ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς αποτελούν προϋποθέσεις για βιώσιμους δημόσιους προϋπολογισμούς και τη δημιουργία δημοσιονομικών αποθεμάτων. Καθώς οι δημόσιες επενδύσεις που χρηματοδοτούνται σε εθνικό επίπεδο θα συνεχίσουν να διαδραματίζουν βασικό ρόλο, η εφαρμογή του «χρυσού κανόνα», χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η μεσοπρόθεσμη δημοσιονομική βιωσιμότητα και η αξία του ευρώ, είναι ζωτικής σημασίας για την επιτυχία της διαδικασίας μετάβασης. Ωστόσο, υπό το πρίσμα του υψηλού βαθμού αβεβαιότητας, η ΕΟΚΕ προειδοποιεί επίσης για τον κίνδυνο περιορισμού των τρεχουσών δαπανών στους τομείς της κοινωνίας, της εκπαίδευσης και της υγείας. Οι εύρυθμοι αυτόματοι σταθεροποιητές είναι καίριας σημασίας για την πρόληψη των κοινωνικών δυσχερειών, τη σταθεροποίηση της ζήτησης και την ανθεκτικότητα σε οποιαδήποτε κρίση. Από την άλλη πλευρά, οι άδικες φορολογικές πολιτικές, η φορολογική απάτη και ο επιθετικός φορολογικός σχεδιασμός θέτουν σε κίνδυνο τα δημοσιονομικά περιθώρια που απαιτούνται για την αντιμετώπιση των κλυδωνισμών και τη διαχείριση της διαδικασίας μετάβασης. Συνεπώς, οι παρατηρήσεις της Επιτροπής σχετικά με το σκέλος των εσόδων είναι ευπρόσδεκτες. Αυτό ισχύει επίσης για τις προτεινόμενες μεταρρυθμίσεις στο πλαίσιο του ΜΑΑ, όσον αφορά τη βελτιωμένη αποτελεσματικότητα των φορολογικών αρχών όσον αφορά τη βελτίωση της είσπραξης φόρων και τη μείωση του κόστους συμμόρφωσης για επιχειρήσεις και ιδιώτες.

3.4.6. Μια σημαντική πτυχή της μακροοικονομικής σταθερότητας είναι η σταθερότητα των χρηματοπιστωτικών αγορών. Η εμβάθυνση της Ένωσης Κεφαλαιαγορών και της Τραπεζικής Ένωσης θα πρέπει να επικεντρωθεί στην ενίσχυση των διαύλων χρηματοδότησης και την προώθηση της συμβολής του ιδιωτικού τομέα στις επενδυτικές προσπάθειες. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ ζητεί να επιτευχθεί η σωστή ισορροπία μεταξύ του επιμερισμού του κινδύνου και της μείωσης του κινδύνου και, ειδικότερα, επικροτεί τις προσπάθειες ενίσχυσης της παρακολούθησης των συστημικών κινδύνων που απορρέουν από την κλιματική κρίση. Επιπλέον, είναι σημαντικό να δοθεί προσοχή στους κινδύνους κοινωνικής βιωσιμότητας που απειλούν την κοινωνική συνοχή εξαιτίας του διευρυνόμενου χάσματος κατανομής. Η ρύθμιση των χρηματοπιστωτικών αγορών θα πρέπει επίσης να δώσει προτεραιότητα στην αποδοτικότητα έναντι της πολυπλοκότητας και να παράσχει υψηλό επίπεδο προστασίας των καταναλωτών.

3.5. Το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο εξελίσσεται

3.5.1. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι, με το μέσο NGEU, η ΕΕ εισέρχεται σε μια νέα φάση οικονομικής πολιτικής και κάνει ένα αποφασιστικό βήμα προς την κατεύθυνση της αλληλεγγύης. Το εξελισσόμενο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο 2022 αποτελεί ευκαιρία για την ενίσχυση της οικονομικής, περιβαλλοντικής και κοινωνικής βιωσιμότητας. Η ΕΟΚΕ ζητεί η ΕΕ να αναλάβει δέσμευση για την προώθηση της βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης, της πλήρους απασχόλησης και της δημιουργίας ποιοτικών θέσεων εργασίας και για την αποφασιστική ενίσχυση της δημοκρατικής της θέσης. Επιπλέον, η ενίσχυση της συμμετοχής των κοινωνικών εταίρων και της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στη διαδικασία του εξαμήνου έχει ήδη καθυστερήσει πολύ.

3.5.2. Η επεξεργασία του ΜΑΑ μέσω του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου καθιστά τη διαδικασία του Εξαμήνου πιο ουσιαστική. Επίσης, η σύνδεση της συμμόρφωσης με τις μεταρρυθμίσεις —οι οποίες έχουν καθοριστεί στα εθνικά σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας και βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στις ΕΣΑΧ— και της τμηματικής εκταμίευσης προσδίδει στις ΕΣΑΧ μεγαλύτερη πολιτική βαρύτητα. Αυτό καθιστά επιτακτική την πιο ενεργό συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στην ανάπτυξη και την υλοποίηση των εθνικών σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. Η ΕΟΚΕ ζητεί τον καθορισμό ελάχιστων προτύπων για αυτή τη διαβούλευση ( 17 ) . Οι αυστηροί κανόνες της πολιτικής συνοχής σχετικά με τη διαβούλευση με τα ενδιαφερόμενα μέρη και ιδίως με την αρχή της εταιρικής σχέσης θα πρέπει να ληφθούν τουλάχιστον ως προσχέδιο για τις διαδικασίες του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας ( 18 )

3.5.3. Διάφορες εμπειρικές μελέτες τονίζουν ότι το μεγαλύτερο μέρος των ειδικών ανά χώρα συστάσεων των προηγούμενων ετών επικεντρώθηκαν στην τόνωση της ανταγωνιστικότητας και στην εξυγίανση των δημόσιων προϋπολογισμών. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να χρησιμοποιήσει την ισορροπημένη προσέγγιση του θεματολογίου ανταγωνιστικής βιωσιμότητας ιδίως στις επικείμενες ΕΣΑΧ. Ιδιαίτερη έμφαση θα πρέπει να δοθεί στη σύσταση μεταρρυθμίσεων όπως οι ενεργητικές και χωρίς αποκλεισμούς πολιτικές για την αγορά εργασίας και τα προγράμματα διά βίου μάθησης, συμπεριλαμβανομένων προγραμμάτων επανειδίκευσης και παροχής στήριξης για την αλλαγή σταδιοδρομίας, μεταξύ άλλων για τις μειονεκτούσες ομάδες, όπως τα άτομα με αναπηρία και οι ηλικιωμένοι.

3.5.4. Ειδικότερα, η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το αποτέλεσμα της κοινωνικής συνόδου κορυφής του Πόρτο, σύμφωνα με το οποίο ο αναθεωρημένος κοινωνικός πίνακας αποτελεσμάτων θα πρέπει να συμβάλει στην παρακολούθηση της προόδου προς την εφαρμογή των αρχών του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων και στην ενσωμάτωση της παρακολούθησης στη διαδικασία του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Συνεπώς, είναι ευπρόσδεκτο το γεγονός ότι η κοινή έκθεση για την απασχόληση του 2022 εστιάζει περισσότερο στις αρχές του πυλώνα, καθώς και το γεγονός ότι ενσωματώνει στην ανάλυσή της τους πρωταρχικούς στόχους για το 2030 και τους βασικούς δείκτες του αναθεωρημένου κοινωνικού πίνακα αποτελεσμάτων. Ωστόσο, ο βαθμός στον οποίο τα συμπεράσματα αυτά θα αποτυπωθούν στις ΕΣΑΧ και στα σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας παραμένει ασαφής. Επιπλέον, οι Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης πρέπει να αποτελέσουν σημείο αναφοράς.

3.5.5. Η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης μεταρρυθμίσεις που εγγυώνται την αποτελεσματική απορρόφηση των κονδυλίων της ΕΕ, για παράδειγμα με την ανάπτυξη τεχνικών ικανοτήτων στις δημόσιες διοικήσεις για τη διαχείριση επενδυτικών σχεδίων, ζητεί συστήματα δημόσιων συμβάσεων που βασίζονται στην αρχή της πλέον συμφέρουσας από οικονομική άποψη προσφοράς αντί της φθηνότερης προσφοράς, λαμβάνοντας έτσι υπόψη εργασιακές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές πτυχές, και τέλος ζητεί μεταρρυθμίσεις για την άρση άλλων μη νομισματικών φραγμών σε μια αποτελεσματική επενδυτική πολιτική. Ειδικότερα, η ΕΟΚΕ καλεί επίσης την Επιτροπή να αποτρέψει κάθε κατάχρηση κονδυλίων και διαφθορά.

3.5.6. Η οικονομική διακυβέρνηση και ιδίως οι κανόνες του πλαισίου δημοσιονομικής πολιτικής πρέπει να ενσωματωθούν στη διαδικασία του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου κατά τρόπο ώστε να διασφαλιστεί η δημοκρατική συμμετοχή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, των εθνικών κοινοβουλίων, των κοινωνικών εταίρων και της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών. Επιπλέον, θα πρέπει να μεταρρυθμιστεί με στόχο την προώθηση ενός πολυμερούς και δημοκρατικού διαλόγου σχετικά με τις μακροοικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές προκλήσεις, καθώς και με στόχο τη στήριξη του συντονισμού των πολιτικών.

Βρυξέλλες, 23 Φεβρουαρίου 2022. Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Christa SCHWENG

(1) Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Εαρινές οικονομικές προβλέψεις 2020.

(2) Ευρωπαϊκό μέσο προσωρινής στήριξης για τον μετριασμό των κινδύνων ανεργίας σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης.

(3) Φθινοπωρινές οικονομικές προβλέψεις 2021.

(4) Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής (ΕΟΚΕ) με θέμα «Πώς θα βγούμε πιο δυνατοί από την πανδημία: δράση με βάση τα πρώτα διδάγματα που αντλήθηκαν» (ΕΕ C 152 της 6.4.2022, σ. 116).

(5) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «“Προσαρμογή στον στόχο του 55 %”: υλοποίηση του στόχου της ΕΕ για το κλίμα με ορίζοντα το 2030 στην πορεία προς την κλιματική ουδετερότητα» (EE C 275 της 18.7.2022, σ. 101).

(6) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Ο κοινωνικός διάλογος ως σημαντικός πυλώνας οικονομικής βιωσιμότητας» (EE C 10 της 11.1.2021, σ. 14).

(7) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Ανανεωμένη στρατηγική για βιώσιμη χρηματοδότηση» (EE C 152 της 6.4.2022, σ. 97).

(8) Background — Beyond GDP (Ιστορικό — Πέραν του ΑΕΠ), Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

(9) Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, The Household Finance and Consumption Survey: results from the second wave (Έρευνα για τα οικονομικά και την κατανάλωση των νοικοκυριών: αποτελέσματα από το δεύτερο κύμα), αριθ. 18 / Δεκέμβριος 2016.

(10) Όμιλος της Παγκόσμιας Τράπεζας: «Poverty and shared prosperity 2018. Piecing together the poverty puzzle» Overview (Φτώχεια και κοινή ευημερία 2018. Συνθέτοντας το παζλ της φτώχειας. Επισκόπηση), Στοιχείο 01, σ. 2.

(11) Η Έκθεση για την παγκόσμια ανισότητα 2022 παρουσιάζει τα πλέον επικαιροποιημένα και πλήρη στοιχεία για τις ανισότητες σε παγκόσμιο επίπεδο.

(12) Βλέπε τις γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ με θέμα «Επανεξέταση της οικονομικής διακυβέρνησης για το 2020» (ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 227) και «Αναδιαμόρφωση του δημοσιονομικού πλαισίου της ΕΕ για βιώσιμη ανάκαμψη και δίκαιη μετάβαση» (EΕ C 105 της 4.3.2022, σ. 11).

(13) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Επανεξέταση της οικονομικής διακυβέρνησης για το 2020» (EE C 429 της 11.12.2020, σ. 227).

(14) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Αναδιαμόρφωση του δημοσιονομικού πλαισίου της ΕΕ για βιώσιμη ανάκαμψη και δίκαιη μετάβαση» (EΕ C 105 της 4.3.2022, σ. 11).

(15) COM(2021) 662 final.

(16) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Ευρωπαϊκός πυλώνας κοινωνικών δικαιωμάτων» (ΕΕ C 286 της 16.7.2021, σ. 13).

(17) Ψήφισμα της ΕΟΚΕ με θέμα «Συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στα εθνικά σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας» (EE C 155 της 30.4.2021, σ. 1).

(18) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Ο ρόλος της πολιτικής για τη συνοχή στην καταπολέμηση των ανισοτήτων — Συμπληρωματικότητα/επικαλύψεις με τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (RRF)» (ΕΕ C 517 της 22.12.2021, σ. 1).