Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Ανακοίνωση της Επιτροπής: Πρόγραμμα κοινωνικής δράσης 1998-2000»

(98/C 407/30)

Στις 5 Μαΐου 1998, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτιστικών θεμάτων, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 16 Ιουλίου 1998 με βάση την έκθεση του εισηγητή, κ. Meriano, και της συνεισηγήτριας, κ. Engelen-Kefer.

Κατά την 357η σύνοδο ολομέλειας της 9ης και 10ης Σεπτεμβρίου 1998 (συνεδρίαση της 9ης Σεπτεμβρίου), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 102 ψήφους υπέρ, 4 κατά και 7 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

Ι. Κύριοι άξονες της ανακόινωσης

1. Η ανακοίνωση της Επιτροπής αφορά το πρόγραμμα κοινωνικής δράσης 1998-2000, το οποίο αποτελεί συνέχεια του προηγούμενου (1995-1997), που με τη σειρά του βασιζόταν στο Πράσινο και το Λευκό Βιβλίο για την κοινωνική πολιτική (1993 και 1994).

1.1. Ξεκινώντας από έναν σύντομο απολογισμό των πρωτοβουλιών που έχουν αναληφθεί μέχρι σήμερα (και οι οποίες απαριθμούνται στο Παράρτημα Ι του εγγράφου) και από μιαν ανάλυση των προκλήσεων που έχουν προκύψει στο κοινωνικό πεδίο λόγω των συντελούμενων μεταβολών (υψηλή ανεργία, ταχύτητα των μεταβολών, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός, αλλά και ολοκλήρωση της ΟΝΕ, δημογραφικές τάσεις και προοπτική της διεύρυνσης), η Επιτροπή καθορίζει τους νέους στόχους της ευρωπαϊκής κοινωνικής πολιτικής, λαμβάνοντας υπόψη τις θεσμικές καινοτομίες που εισήχθησαν με τη Συνθήκη του Άμστερνταμ, στην οποία έχει ενσωματωθεί και το Πρωτόκολλο για την Κοινωνική Πολιτική.

Βάσει των ανωτέρω προοπτικών, η κοινωνική δράση θα αναπτυχθεί γύρω από τρεις κύριους άξονες:

- Θέσεις εργασίας, δεξιότητες και κινητικότητα,

- Ο μεταβαλλόμενος κόσμος της εργασίας,

- Μία κοινωνία χωρίς αποκλεισμούς.

1.2. Όσον αφορά τα μέσα για την επίτευξη αυτών των στόχων, υπογραμμίζεται κατ'αρχάς η σημασία του πολιτικού και κοινωνικού διαλόγου και του διαλόγου σε επίπεδο πολιτών, για τον οποίο η Επιτροπή πιστεύει ότι πρέπει να διαδραματίσει ιδιαίτερο ρόλο στην παρακολούθηση των από κοινού συμφωνηθέντων στόχων, ιδίως στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση, ενώ παράλληλα εξαγγέλλει ότι θα παρουσιάσει σύντομα προτάσεις για την ανανέωση του κοινωνικού διαλόγου. Προς τούτο, η Επιτροπή σκοπεύει να αξιοποιήσει τα διαρθρωτικά ταμεία και ιδιαίτερα το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, το σχέδιο μεταρρύθμισης του οποίου δίδει έμφαση στη στήριξη του εκσυγχρονισμού των συστημάτων εκπαίδευσης, κατάρτισης και απασχόλησης. Στο νομοθετικό επίπεδο, η Επιτροπή σκοπεύει, επίσης, να αναπτύξει μία δράση επίσπευσης, μέσω περιοδικών συζητήσεων με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο βάσει των προτάσεων που έχουν ήδη υποβληθεί και οι οποίες απαριθμούνται στο Παράρτημα ΙΙ της ανακοίνωσης.

1.3. Όσον αφορά τον πρώτο από τους τρεις προαναφερόμενους άξονες δράσης, η Επιτροπή σκοπεύει να εξασφαλίσει την πλήρη υλοποίηση της στρατηγικής για την απασχόληση που καθορίσθηκε στις συνόδους κορυφής του Άμστερνταμ και του Λουξεμβούργου, διενεργώντας ετήσιες αξιολογήσεις και απευθύνοντας ενδεχομένως συστάσεις προς τα κράτη μέλη, ενθαρρύνοντας μεταξύ άλλων την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών και καινοτομιών, δίδοντας ιδιαίτερη προσοχή στο πρόβλημα της λαθραίας εργασίας και επιφυλασσόμενη να προσφύγει, μετά την κύρωσή της, και στα μέτρα παροχής κινήτρων που προβλέπονται στη Συνθήκη του Άμστερνταμ. Ειδικότερα, θα αναπτύξει δράση για τη βελτίωση της επαγγελματικής ένταξης, του επιχειρηματικού πνεύματος και της ισότητας των ευκαιριών, με βάση τις προτάσεις που έχει παρουσιάσει μέχρι τώρα και εκείνες που σκοπεύει να παρουσιάσει εντός του έτους για μία νέα γενιά προγραμμάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης. Όσον αφορά, τέλος, τα μέτρα που αποσκοπούν στη διευκόλυνση της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων, η Επιτροπή θα υποβάλει ως τα μέσα του τρέχοντος έτους ένα σύνολο προτάσεων για την προσαρμογή των βασικών σχετικών νομοθετικών διατάξεων στα σύγχρονα δεδομένα.

1.4. Σε σχέση με τον δεύτερο άξονα δράσης, η Επιτροπή δίδει προτεραιότητα στον εκσυγχρονισμό της οργάνωσης της εργασίας, αναφερόμενη στον διάλογο που είχε ξεκινήσει με το Πράσινο Βιβλίο και στη σπουδαιότητα που δόθηκε κατόπιν σ' αυτό το θέμα από το Έκτακτο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Λουξεμβούργου για την απασχόληση. Εκφράζει την πρόθεσή της να παρουσιάσει στο τέλος του 1998 μία νέα ανακοίνωση για το θέμα αυτό και την ικανότητα προσαρμογής, καθώς και να διαβουλευθεί με τους κοινωνικούς εταίρους για μία ενδεχόμενη νέα συμφωνία-πλαίσιο για όλα τα στοιχεία της οργάνωσης της εργασίας, συμπεριλαμβανομένης της ευελιξίας του χρόνου εργασίας, και για την ανάγκη κοινοτικής δράσης για την προστασία των τηλεργαζομένων. Εκτός από αυτές τις πρωτοβουλίες - στις οποίες προστίθενται προτάσεις για την προστασία των εργαζομένων που αποκλείονται από την οδηγία για τον χρόνο εργασίας και μία πρωτοβουλία υπέρ της αύξησης της συμμετοχής των εργαζομένων στις επιχειρήσεις - η Επιτροπή αναφέρεται στην εντολή που της έδωσε το Έκτακτο Συμβούλιο για την απασχόληση να συστήσει μία ομάδα μελέτης υψηλού επιπέδου για τη μελέτη των οικονομικών και κοινωνικών συνεπειών των βιομηχανικών αλλαγών 7 βάσει των συστάσεων αυτής της ομάδας, η Επιτροπή θα εστιασθεί στην υιοθέτηση ελάχιστων κανόνων για την ενημέρωση και τη διαβούλευση με τους εργαζομένους σε εθνικό επίπεδο, ενώ το 1999 θα παρουσιάσει έκθεση για την εφαρμογή της οδηγίας για την ευρωπαϊκή επιτροπή επιχείρησης.

Βάσει της ίδιας συλλογιστικής, η Επιτροπή θα επεξεργασθεί δράσεις που θα αποσκοπούν συγκεκριμένα στην αξιοποίηση των ευκαιριών που παρέχει η κοινωνία των πληροφοριών για την προαγωγή της απασχόλησης, των ίσων ευκαιριών και της κοινωνικής ένταξης, ενώ, όσον αφορά την ασφάλεια και την υγεία στον χώρο εργασίας, θα ολοκληρώσει το τρέχον κοινοτικό πρόγραμμα (1996-2000) και θα υποβάλει προτάσεις για την προσαρμογή των υφιστάμενων νομοθετικών μέσων στα σύγχρονα δεδομένα και την επέκτασή του πεδίου εφαρμογής τους σε κινδύνους που επί του παρόντος δεν καλύπτονται.

1.5. Όσον αφορά τη θεματική του τρίτου άξονα δράσης, η Επιτροπή αποδίδει κεντρική σημασία στον εκσυγχρονισμό και τη βελτίωση της κοινωνικής προστασίας, ως συνέχεια του διαλόγου που αναπτύχθηκε χάρη στην περυσινή της ανακοίνωση (). Στις αρχές του 1999 θα παρουσιάσει μιαν αξιολόγηση της επιτευχθείσας προόδου, με ιδιαίτερη αναφορά στη σύγκλιση των συστημάτων κοινωνικής προστασίας ως συνέπεια της σχετικής σύστασης του Συμβουλίου του 1992 (), ενώ εντός του 1998 θα υποβάλει προτάσεις για τη μεταρρύθμιση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1408/71 για τον συντονισμό των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης. Για το 1999 προβλέπει, επίσης, μία πρόταση για την προσαρμογή στα σύγχρονα δεδομένα και τη συμπλήρωση του νομοθετικού πλαισίου που αφορά την ίση μεταχείριση ανδρών και γυναικών στα ίδια συστήματα κοινωνικής ασφάλισης.

Περνώντας στη συνέχεια στην εξέταση της προβληματικής της κοινωνικής ένταξης, με στόχο την ανάπτυξη δράσης για την αποφυγή του σχηματισμού θυλάκων αποκλεισμού, η ανακοίνωση εξαγγέλλει μεταξύ άλλων για το 1998 την παρουσίαση μιας ανακοίνωσης για την κοινωνική ένταξη, μιας έκθεσης για την εφαρμογή της σύστασης του 1992 για το ελάχιστο εισόδημα και, ενδεχομένως, την υποβολή μιας πρότασης σχετικά με τη θέσπιση μιας δέσμης μέτρων για την προαγωγή της ένταξης των ατόμων που είναι αποκλεισμένα από την αγορά εργασίας, με χρησιμοποίηση των μέτρων παροχής κινήτρων που προβλέπονται προς τούτο στη Συνθήκη του Άμστερνταμ, μόλις κυρωθεί η Συνθήκη.

Όσον αφορά το θέμα της καταπολέμησης των διακρίσεων, η Επιτροπή επισημαίνει μεταξύ άλλων την πρόθεσή της να επεξεργασθεί και από την πλευρά της ειδικές ενέργειες για ίσες ευκαιρίες μεταξύ ανδρών και γυναικών, να παρουσιάσει, μετά την κύρωση της νέας Συνθήκης, νομοθετική πρόταση για την καταπολέμηση των φυλετικών διακρίσεων, να συνυπολογίζει τα άτομα με ειδικές ανάγκες στα μέτρα που θα λαμβάνονται στο πλαίσιο του άρθρου 95 της Συνθήκης του Άμστερνταμ, σύμφωνα με τη δέσμευση που διατυπώνεται στη Δήλωση που επισυνάπτεται στην εν λόγω Συνθήκη, και να συνεχίσει τον διάλογο για τα θεμελιώδη δικαιώματα, βασιζόμενη στην έκθεση της Επιτροπής των Σοφών.

Η Επιτροπή σκοπεύει, τέλος, να συμβάλει στην προαγωγή μιας κοινωνίας ικανής να παρέχει αποτελεσματική προστασία της υγείας, βασιζόμενη στην πείρα που θα αποκομισθεί από το σημερινό πρόγραμμα-πλαίσιο και συνεχίζοντας μεταξύ άλλων τη στρατηγική της για την καταπολέμηση της κατανάλωσης προϊόντων καπνού και την εφαρμογή των υφιστάμενων προγραμμάτων για την υγεία (AIDS, μεταδοτικές ασθένειες, καρκίνος, τοξικομανία κ.λπ.).

1.6. Το τελευταίο κεφάλαιο της ανακοίνωσης εξετάζει την εξωτερική διάσταση της κοινωνικής πολιτικής, τόσο από την άποψη της σταδιακής συμμετοχής των υποψήφιων ΧΚΑΕ στα προγράμματα και τις δραστηριότητες κοινωνικής πολιτικής και στην προαγωγή του κοινωνικού διαλόγου όσο και σε σχέση με την οικονομική ενίσχυση που πρέπει να παρασχεθεί, ιδίως μέσω του προγράμματος Phare, για την ανάπτυξη και την προσαρμογή της κοινωνικής υποδομής σε αυτές τις χώρες. Ενόψει των αυξημένων ευθυνών που αναμένεται να επωμισθεί η ΕΕ έως και σε παγκόσμιο επίπεδο μετά την καθιέρωση της ΟΝΕ, η Επιτροπή θα παρουσιάσει, τέλος, εντός του τρέχοντος έτους, μία ανακοίνωση για την ανάπτυξη της εξωτερικής διάστασης της ευρωπαϊκής κοινωνικής πολιτικής και θα επιδιώξει να προωθήσει έναν βασικό πυρήνα διεθνώς αναγνωρισμένων κανόνων, καταβάλλοντας προσπάθειες για αναβάθμιση της συνεργασίας ΔΟΕ-ΠΟΕ σχετικά με το συγκεκριμένο θέμα.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η Συνθήκη του Άμστερνταμ δημιούργησε ευνοϊκές συνθήκες για την ενίσχυση της κοινωνικής πολιτικής και συμφωνεί, επομένως, με την Επιτροπή ότι είναι σκόπιμο να συνυπολογισθούν ήδη στο νέο πρόγραμμα κοινωνικής δράσης οι νέες δυνατότητες που θα παρασχεθούν μόλις κυρωθεί η Συνθήκη. Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, η κοινωνική πολιτική στο ευρωπαϊκό επίπεδο θα πρέπει να έχει ως προσανατολισμό τη συναινετική αναζήτηση ελάχιστων όρων, συμβατών με τις απαιτήσεις της ανταγωνιστικότητας, που να στοχεύουν στη διασφάλιση του ευρωπαϊκού κοινωνικού προτύπου, ακόμη και μετά τις προσαρμογές που θα απαιτηθούν, συν τω χρόνω, από τη μεταβολή των συνθηκών.

2.2. Αν το ευρωπαϊκό κοινωνικό πρότυπο - νοούμενο προπαντός ως διαρκής αναζήτηση συμβιβασμού των συμφερόντων των διάφορων κοινωνικών ομάδων - δικαίως θεωρείται σταθερή αξία της κοινωνίας μας, η εγκυρότητά του θα αποδειχθεί στην πράξη από την ικανότητά τους να ανταποκρίνεται εγκαίρως στις προκλήσεις που δημιουργεί ένα ιστορικό πλαίσιο σε ταχεία εξέλιξη. Ανάμεσα στις προκλήσεις πολιτικο-θεσμικής φύσεως, η ανακοίνωση της Επιτροπής ορθώς αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στην ήδη εν εξελίξει οικοδόμηση της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης και στην προοπτική της σταδιακής διεύρυνσης της ΕΕ στις ΧΚΑΕ. Και στους δύο αυτούς τομείς, ωστόσο, λείπει μέχρι στιγμής, κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, μία επαρκής ανάλυση, από μέρους της Επιτροπής, των προβλεπόμενων επιπτώσεων της συγκεκριμένης εξέλιξης στο σύνολο της κοινωνικής πολιτικής.

2.3. Όσον αφορά την ΟΝΕ, η ΟΚΕ συμμερίζεται την άποψη της Επιτροπής ότι το νέο οικονομικό πλαίσιο που θα καθιερώσει θα καταστήσει ακόμη πιο απαραίτητη τη στενή σύνδεση οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής. Παραπέμποντας ιδιαίτερα σε παλαιότερες παρατηρήσεις της σχετικά με την αναδιάρθρωση του κοινωνικού διαλόγου και τις επιπτώσεις της Νομισματικής Ένωσης στην ευρωπαϊκή αγορά εργασίας, συγκεκριμένα ότι «χωρίς τη δυνατότητα υποτίμησης του νομίσματος, το βάρος της διαρθρωτικής προσαρμογής θα μεταβιβασθεί κατά πρώτο λόγο στους μισθούς και στις τιμές» (), η ΟΚΕ πιστεύει ότι με την ΟΝΕ αυξάνεται η ευθύνη όλων των ενδιαφερόμενων παραγόντων, και ιδιαίτερα των κοινωνικών εταίρων, να προαγάγουν ένα πλαίσιο σταθερότητας προς όφελος της οικονομικής ανάπτυξης, της ανταγωνιστικότητας, της απασχόλησης και της διασφάλισης κοινωνικής προστασίας του δέοντος επιπέδου.

2.4. Ανεξαρτήτως αυτού, θα πρέπει να αναπτυχθεί περισσότερο ο «διάλογος με τον πολίτη» και στο πεδίο της κοινωνικής πολιτικής [βλ. τη δήλωση αριθ. 23 για τη συνεργασία με τις ενώσεις κοινωνικής αλληλεγγύης και τη γνωμοδότηση της ΟΚΕ της 10ης Δεκεμβρίου 1997 σχετικά με τη «Συνεργασία με τις φιλανθρωπικές οργανώσεις ως οικονομικούς και κοινωνικούς εταίρους στον κοινωνικό τομέα» ()]. Η σημασία της φωνής της κοινωνίας των πολιτών αναγνωρίζεται όλο και πιο ευρέως. Η προστιθέμενη αξία της συμβολής των πολιτών στον συνολικό ευρωπαϊκό διάλογο πρέπει να λάβει πιο εξέχουσα θέση.

2.5. Η ΟΚΕ συμφωνεί, επίσης, με την εκτίμηση της Επιτροπής σχετικά με την ιδιαίτερη σημασία που πρέπει να δοθεί στην κοινωνική πολιτική κατά τη μετάβαση των ΧΚΑΕ προς την οικονομία της αγοράς και επισημαίνει ειδικότερα την αναφορά στον ρόλο του προγράμματος Phare στην ανάπτυξη και προσαρμογή των κοινωνικών υποδομών των εν λόγω χωρών. Δεδομένης της σοβαρότητας των προβλημάτων που τίθενται σχετικά - και που τα επαληθεύει ήδη ευρέως η πείρα από την ένταξη της Ανατολικής Γερμανίας στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία - η ΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή να εμβαθύνει την εξέτασή της, περιγράφοντας ακριβέστερα τις πρωτοβουλίες που προτίθεται να αναλάβει για αυτό το θέμα. Η ΟΚΕ πιστεύει, για την ακρίβεια, ότι η Επιτροπή πρέπει να βοηθήσει τις υποψήφιες χώρες προπαντός στην ανάπτυξη των συστημάτων κοινωνικής τους ασφάλισης και της κοινωνικής τους νομοθεσίας.

2.6. Όπως επισημαίνεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής, η όξυνση του διεθνούς ανταγωνισμού θέτει την οικονομία της ΕΕ ενώπιον της απαίτησης για αυξημένη ανταγωνιστικότητα, καθιστώντας τη μεγαλύτερη ευελιξία του εργατικού δυναμικού, τόσο από άποψη πολυλειτουργικότητας των προσόντων όσο και από άποψη συνηθειών εργασίας, απαραίτητη προϋπόθεση για την αποτελεσματική ανταπόκριση στις απαιτήσεις της αγοράς και, συνεπώς, για τη σταθερή ανάκαμψη της ανάπτυξης και την αύξηση των δυνατοτήτων απασχόλησης. Έχοντας επίγνωση του κινδύνου που μπορεί να προκύψει από αυτό στο κοινωνικό πεδίο υπό μορφή «μειοδοτικού ανταγωνισμού», η ΟΚΕ συμφωνεί με τη σχετική δήλωση της Επιτροπής ότι «θα πρέπει να επιτευχθεί η σωστή ισορροπία μεταξύ ευελιξίας και ασφάλειας» και έχει, όπως και η Επιτροπή, την πεποίθηση πως ο κοινωνικός διάλογος πρέπει να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο στην προσπάθεια εξεύρεσης αυτής της ισορροπίας, ιδίως όσον αφορά τη στρατηγική της απασχόλησης.

2.7. Η ΟΚΕ συμμερίζεται, επίσης, την άποψη της Επιτροπής ότι μόνο μία Ευρώπη που μπορεί να προσφέρει δυνατότητες απασχόλησης ανταποκρίνεται στις θεμελιώδεις αξίες του ευρωπαϊκού κοινωνικού προτύπου και ζητεί ρητώς, κατά την υλοποίηση των συμπερασμάτων στα οποία κατέληξε η έκτακτη σύνοδος κορυφής του Λουξεμβούργου, να δοθούν νέες ωθήσεις για δυναμική ανάπτυξη και περισσότερη απασχόληση.

2.8. Βάσει της ίδιας συλλογιστικής, η ΟΚΕ εκφράζει την έντονη εκτίμησή της για τη φιλοσοφία που διαπνέει το πρόγραμμα της Επιτροπής, φιλοσοφία που προσδίδει στο πρόγραμμα διαρθρωμένη οργάνωση, καθιστώντας την απασχόληση κεντρικό στόχο της συνολικής κοινωνικής πολιτικής. Σε μία ιστορική συγκυρία που χαρακτηρίζεται από διεθνοποίηση και από ταχεία τεχνολογική εξέλιξη, η στρατηγική της απασχόλησης πρέπει πράγματι να επωφεληθεί από την ποικιλία των μέσων, στα οποία αναφέρεται το εξεταζόμενο πρόγραμμα. Ανάμεσά τους διακρίνονται τα νέα προγράμματα κατάρτισης, η βελτίωση της επαγγελματικής ένταξης και των ανταλλαγών βέλτιστων πρακτικών σε θέματα οργάνωσης της εργασίας, μεταξύ των οποίων και οι προοπτικές που ανοίγει στον κοινωνικό τομέα η ταχεία εξάπλωση της κοινωνίας των πληροφοριών, η προαγωγή του επιχειρηματικού πνεύματος, της ισότητας των ευκαιριών και της ελεύθερης κυκλοφορίας, καθώς επίσης, στο χρηματοδοτικό επίπεδο, η μεταρρύθμιση του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου, με την οποία καθίσταται όργανο στήριξης των εθνικών πολιτικών για την αγορά εργασίας.

2.9. Όλα τα ανωτέρω μέσα συντείνουν στην αύξηση της απασχολησιμότητας των εργαζομένων, συμβάλλοντας στην προετοιμασία του ατόμου και του συνόλου έναντι ενός μεταβαλλόμενου κόσμου. Στον τομέα αυτό, μια αυξημένη ευελιξία και επαγγελματική και γεωγραφική κινητικότητα των εργαζομένων και μια κοινωνική προστασία προσανατολισμένη κατά πρώτο λόγο προς τον εμπλουτισμό των επαγγελματικών τους προσόντων μπορούν να αντισταθμίσουν αποτελεσματικά την τρέχουσα ανησυχητική επέκταση του φαινομένου της περιθωριοποίησης, συμβάλλοντας ταυτόχρονα στην υπερνίκηση του ανεπαρκούς επιπέδου οικονομικής ανάπτυξης, χάρη στην αποτελεσματική ολοκλήρωση των βασικών γραμμών της οικονομικής πολιτικής που καθορίστηκαν τον περασμένο Μάιο σε επίπεδο Ένωσης και των κατευθυντήριων γραμμών της πολιτικής για την απασχόληση που επισημάνθηκαν ανωτέρω.

2.10. Από την οπτική αυτή, η ΟΚΕ ζητεί να καταρτισθεί ένα ρεαλιστικό χρονοδιάγραμμα για τις πολιτικές πρωτοβουλίες που περιέχονται στο πρόγραμμα δράσης και τις προτάσεις που εξακολουθούν να εκκρεμούν και το πρόγραμμα αυτό να ελέγχεται τακτικά, με τη συνδρομή των οργάνων της ΕΕ και των κοινωνικών εταίρων. Η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να παρουσιάσει συγκεκριμένες προτάσεις για την υλοποίηση των πολιτικών σχεδίων.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει έντονα τη σημασία που πρέπει να δοθεί στην προαγωγή του επιχειρηματικού πνεύματος, την οποία το έκτακτο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Λουξεμβούργου ανήγαγε σε πυλώνα της στρατηγικής για την απασχόληση. Έχοντας επίγνωση της σπουδαιότητας της ανάπτυξης της αυτόνομης εργασίας υπό τις παρούσες συνθήκες, η ΟΚΕ επιβεβαιώνει την αποφασιστική υποστήριξή της προς τις δράσεις προτεραιότητας που προβλέπονται στην πρόσφατη ανακοίνωση της Επιτροπής για αυτό το θέμα (), ιδίως όσον αφορά τη διάδοση του επιχειρηματικού πνεύματος και τη βελτίωση των συνθηκών στις οποίες λειτουργούν οι επιχειρήσεις.

3.2. Όσον αφορά τις πρωτοβουλίες που περιλαμβάνονται στη στρατηγική για την απασχόληση, η ΟΚΕ υποδέχεται ιδιαίτερα ευνοϊκά την πρόταση της Επιτροπής να διαμορφώσει «μία προσέγγιση του ζητήματος του κοινωνικού αποκλεισμού με κεντρικό στόχο την πρόληψη» και να αξιοποιήσει, όποτε είναι δυνατό, με την επιφύλαξη των εθνικών αρμοδιοτήτων επ'αυτού του θέματος, τα μέτρα παροχής κινήτρων που προβλέπονται από τη Συνθήκη του Άμστερνταμ για την προαγωγή των ατόμων που αποκλείονται από την αγορά εργασίας, υπενθυμίζοντας ότι η προβληματική αυτή αποτελεί από καιρό αντικείμενο των ανησυχιών της ().

3.3. Η ΟΚΕ θεωρεί πλήρως δικαιολογημένη τη σημασία που αποδίδει το πρόγραμμα στον κοινωνικό διάλογο, ιδίως όσον αφορά την απασχόληση. Επικροτεί τη δυνατότητα που παρέχεται στους κοινωνικούς εταίρους, στο πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου και κατά την άσκηση της συμβατικής αυτονομίας τους, να ορίζουν ισορροπημένους ελάχιστους κανόνες μέσω συμφωνιών, οι οποίες θα μπορούν στη συνέχεια να μεταφράζονται σε κανονιστικές διατάξεις του Συμβουλίου κατόπιν προτάσεως της Επιτροπής, όπως συνέβη ήδη στην περίπτωση της γονικής αδείας και της εργασίας κατά μερική απασχόληση, όπου η Επιτροπή έλαβε τη δέουσα νομοθετική πρωτοβουλία. Ο ρόλος του καταλύτη που θα διαδραματίζει η Επιτροπή δεν θα πρέπει, πάντως, να υπερκαλύπτει την πρωτοβουλία των εταίρων, οι οποίοι θα πρέπει, αντίθετα, να συμμετάσχουν από την αρχή ως το τέλος στην όλη επεξεργασία του προγράμματος κοινωνικής δράσης και, επομένως, να κληθούν να εκφρασθούν και για τις επιμέρους προτάσεις του, πριν ακόμη λάβουν την οριστική τους διατύπωση.

3.4. Βάσει της ίδιας συλλογιστικής, η ΟΚΕ αναγνωρίζει, επίσης, ότι η προαγωγή νέων μορφών οργάνωσης της εργασίας θα πρέπει να αποτελεί σημαντικό στοιχείο μιας ολοκληρωμένης, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, στρατηγικής για την απασχόληση. Καθώς οι διαδικασίες παραγωγής στον τομέα της βιομηχανίας και των υπηρεσιών βασίζονται όλο και περισσότερο στις γνώσεις, η δυνατότητα καινοτομίας και η ευελιξία των επιχειρήσεων πρέπει, πράγματι, να συνδυασθούν με αυξημένο επαγγελματισμό και παροχή κινήτρων στους υπαλλήλους, βάσει κοινών στόχων αποδοτικότητας, επαγγελματισμού και προσωπικής ανάπτυξης, με την έννοια της αύξησης των επαγγελματικών τους προσόντων και του περιθωρίου έκφρασης των ικανοτήτων τους. Η καινοτομία και η προσαρμογή των επιχειρήσεων στις διαρθρωτικές αλλαγές και τις νέες μορφές οργάνωσης της εργασίας προϋποθέτουν, πράγματι, τη δυνατότητα κατάρτισης των υπαλλήλων, ώστε να μπορούν να ανταποκρίνονται στις νέες επαγγελματικές απαιτήσεις.

3.5. Όσον αφορά τις πρωτοβουλίες που προτίθεται να αναλάβει η Επιτροπή ως συνέπεια του διαλόγου που ξεκίνησε βάσει του Πράσινου Βιβλίου για την οργάνωση της εργασίας και των μεταγενέστερων σχετικών οδηγιών του έκτακτου Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Λουξεμβούργου, η ΟΚΕ επιβεβαιώνει το ενδιαφέρον της για τον σταδιακό πειραματισμό με νέες συμμετοχικές μορφές οργάνωσης της εργασίας σε επίπεδο επιχειρήσεων ή - εάν συντρέχει περίπτωση - τομέων. Θεωρεί χρήσιμη προς τούτο την ανταλλαγή θετικών εμπειριών με τη συναφή μεταφορά τεχνογνωσίας και επαναλαμβάνει σχετικά την άποψη που έχει διατυπώσει στο παρελθόν, ότι οι νέες μορφές οργάνωσης της εργασίας πρέπει να λάβουν υπόψη τη μεγάλη ποικιλία των καταστάσεων και δεν μπορούν, από την ίδια τους τη φύση, να μεταφρασθούν σε πρότυπα με δυνατότητα καθολικής εφαρμογής (). Πιστεύει, ωστόσο, ότι η εν λόγω διαδικασία μπορεί να ευνοηθεί από την αύξηση της συμμετοχής ιδίως των εργαζομένων που διαθέτουν ιδιαίτερα προσόντα στα προγράμματα παροχής κινήτρων για κατάρτιση στον επιχειρηματικό και τον δημόσιο τομέα.

Για αυτό το τελευταίο σημείο, θα ήταν ίσως χρήσιμο να αναλάβει η Επιτροπή μία πρωτοβουλία πολιτικού τύπου.

3.6. Καθώς, εξάλλου, ο σταδιακός πειραματισμός με νέες μορφές οργάνωσης της εργασίας είναι εκ φύσεως αδιαχώριστος από τις ενδεχόμενες συμβατικές του επιπτώσεις, η ΟΚΕ θεωρεί επιθυμητό να μπορέσουν μελλοντικά να συναφθούν συμφωνίες και για την ευέλικτη και άλλες μορφές εργασίας, διευκρινίζοντας σαφώς ότι οποιαδήποτε λύση δοθεί δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να θίγει τη συμβατική αυτονομία των κοινωνικών εταίρων. Αξιόλογη συμβολή στη στοχοθέτηση των δυνατών τομέων παρέμβασης θα μπορούσε να παράσχει ο διάλογος που προτίθεται να προωθήσει η Επιτροπή με την πρόσφατη ανακοίνωσή της για τη λαθραία εργασία ().

3.7. Όσο για την πρόθεση που εκφράζει ρητώς η Επιτροπή στην ανακοίνωσή της, να διαβουλευθεί εντός του τρέχοντος έτους με τους κοινωνικούς εταίρους σε σχέση με την ανάγκη κοινοτικής δράσης για την προστασία των τηλεργαζομένων, η ΟΚΕ πιστεύει ότι, όπως έχουν σήμερα τα πράγματα, μία πρωτοβουλία αυτού του είδους απαιτεί προηγούμενη διασαφήνιση του θέματος και θεωρεί σκόπιμο να δημιουργηθούν ευκαιρίες για γενική συζήτηση μεταξύ των ενδιαφερόμενων μερών, ώστε να καταστεί εφικτός ο «προσδιορισμός και η ανάλυση ενός κοινού ορισμού, πλαισίου και κατανόησης της έννοιας της τηλεργασίας» (). Ταυτόχρονα, θα πρέπει ωστόσο να διασφαλισθεί, μέσω ελαχίστων κριτηρίων, η προστασία των δεδομένων που διαθέτουν οι επιχειρήσεις για τους εργαζόμενους σε όλη την ΕΕ και τα οποία έχουν προσωπικό ή εξατομικευτικό χαρακτήρα.

3.8. Γενικότερα, η ΟΚΕ επικροτεί την προσοχή που δίδει το πρόγραμμα στις δυνατότητες που παρέχει η κοινωνία των πληροφοριών για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας και τη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης, ιδίως όσον αφορά την ισότητα των ευκαιριών και την ένταξη των ατόμων με ειδικές ανάγκες, παραπέμποντας σε μία πρόσφατη σχετική γνωμοδότησή της ().

3.9. Η ΟΚΕ σημειώνει τη δέσμευση της Επιτροπής «να ενθαρρύνει την πληροφόρηση των εργαζομένων και τις διαβουλεύσεις με αυτούς σχετικά με τις αποφάσεις που τους αφορούν» και να αναπτύξει δράση για τη θέσπιση ελάχιστων απαιτήσεων για αυτό το θέμα σε εθνικό επίπεδο, δέσμευση η οποία επιβεβαιώνει την άποψη που η ΟΚΕ έχει εκφράσει αλλού (), ότι υπό τις παρούσες συνθήκες η βελτίωση των διαρθρώσεων επικοινωνίας εντός των επιχειρήσεων και η αύξηση των δυνατοτήτων συμμετοχής των εργαζομένων αποτελούν προϋποθέσεις για την επίτευξη των στόχων της επιχείρησης. Η ΟΚΕ πιστεύει, επίσης, ότι πρέπει να υπάρχει πραγματική διασφάλιση, σε εθνικό επίπεδο, των δικαιωμάτων ενημέρωσης, διαβούλευσης και - όπου προβλέπεται - συνδιαχείρισης που αναγνωρίζονται στους εκπροσώπους τους.

3.10. Όσον αφορά την πρόταση της Επιτροπής να παρουσιάσει το 1999 έκθεση για τη λειτουργία της οδηγίας για την ευρωπαϊκή επιτροπή επιχείρησης, η δημιουργία της οποίας είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την ευρωπαϊκή ανώνυμη εταιρεία, η ΟΚΕ παραπέμπει στη θέση που διατύπωνε σχετικά στη γνωμοδότησή της για το καταστατικό της ευρωπαϊκής εταιρείας (), όπου, υπογραμμίζοντας ταυτόχρονα την αδυναμία επέκτασης σε όλα τα άλλα κράτη μέλη ενός προτύπου συμμετοχής που έχει υιοθετηθεί από ένα ή από λίγα μόνο ανάμεσά τους και την ανάγκη να μην μπορούν να παρακαμφθούν οι εθνικές διατάξεις περί συμμετοχής των εκπροσώπων των εργαζομένων στη διαχείριση σε περίπτωση συγχώνευσης με προσφυγή σε ένα ευρωπαϊκό νομικό μέσο, διατυπώνει προτάσεις για την αποφυγή επιβολής λύσεων αντίθετων προς τις θέσεις των ενεχόμενων μερών και αναγνωρίζει την ανάγκη αναζήτησης των κατάλληλων λύσεων μέσω διαπραγματεύσεων ().

3.11. Η ΟΚΕ επικροτεί την εφαρμογή των νέων νομικών διατάξεων για την προστασία των εργαζομένων, οι οποίες διαδραματίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο στην ενεργό καταπολέμηση των κοινωνικο-επαγγελματικών υγειονομικών κινδύνων και στη μείωση του οικονομικού κόστους των επαγγελματικών ασθενειών. Είναι απαραίτητο να ενθαρρύνονται διαρκώς, συν τοις άλλοις και με προγράμματα της Επιτροπής, οι δραστηριότητες που αποσκοπούν στη διευκόλυνση της εφαρμογής αυτών των μέτρων. Η ΟΚΕ αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στο τμήμα του προγράμματος δράσης που αφορά τον εκσυγχρονισμό και τη βελτίωση της κοινωνικής προστασίας. Συμμερίζεται τη δήλωση της Επιτροπής ότι τα συστήματα κοινωνικής προστασίας της Ευρώπης πρέπει τώρα να προσαρμοσθούν, ώστε να καλύψουν καλύτερα την υφιστάμενη ζήτηση και να ανταποκριθούν στις νέες ανάγκες, τις μεταβαλλόμενες συνθήκες και την αυξανόμενη πίεση για μείωση του κόστους. Στο πλαίσιο αυτό, επιβάλλεται να διασφαλισθεί το ποιοτικά υψηλό επίπεδο της κοινωνικής πρόνοιας στην Ευρώπη. Επικροτεί ιδιαίτερα την πρόθεση της Επιτροπής να εστιασθεί στη βελτίωση της σύνδεσης των φορολογικών συστημάτων και των κοινωνικών παροχών με την απασχόληση και να προβεί σε περαιτέρω ανάλυση των δημογραφικών τάσεων. Καλεί την Επιτροπή να επεξεργασθεί, εντός λογικής χρονικής κλίμακας, προτάσεις για ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο επικουρικών συντάξεων, όπως ζητούσε και στη γνωμοδότησή της για το σχετικό Πράσινο Βιβλίο του 1997, και να προβεί σε περαιτέρω ενέργειες για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων επικουρικής συνταξιοδότησης των μισθωτών και των αυτοαπασχολούμενων που μετακινούνται εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σύμφωνα με τις συστάσεις που διατύπωνε στη γνωμοδότησή της για τη σχετική πρόταση οδηγίας.

3.12. Οι δυνατότητες απασχόλησης και σταδιοδρομίας παραμένουν πολύ άνισα κατανεμημένες μεταξύ ανδρών και γυναικών. Αυτή η ανισότητα αντικατοπτρίζεται εμφανώς στο σύνολο της κοινωνικής πολιτικής, καθιστώντας απαραίτητη τόσο μία γενική αναθεώρηση της σχέσης οικογένειας και απασχόλησης όσο και την άρση των διακρίσεων, οι οποίες, ακόμη και από άποψη ωραρίου, εμποδίζουν τη συμμετοχή των γυναικών στις δραστηριότητες κατάρτισης, ώστε να αυξηθεί η απασχολησιμότητα των γυναικών και να αξιοποιηθούν οι ικανότητές τους στους εργασιακούς χώρους. Προς τούτο, είναι απαραίτητο να λαμβάνονται υπόψη σε κάθε τύπο πολιτικής οι ιδιαίτερες συνθήκες που προκύπτουν από τις διάφορες πτυχές της διαφοράς φύλου. Σε όλα αυτά τα θέματα, η ΕΕ θα πρέπει να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο. Η ΟΚΕ υποστηρίζει τις προσπάθειες της Επιτροπής να εντάξει την ισότητα των ευκαιριών σε όλα τα σχετικά σχέδια πολιτικής και, ιδιαίτερα, στη στρατηγική για την απασχόληση. Υποδέχεται, επίσης, ευμενώς τις ειδικές δράσεις που προβλέπονται για τη βελτίωση της θέσης των γυναικών και την εισαγωγή της διάστασης του φύλου σε όλες τις σχετικές πτυχές της χάραξης των κοινοτικών πολιτικών.

3.13. Η ΟΚΕ θεωρεί σημαντικό το γεγονός, που συμφωνεί και με παλαιότερες εργασίες της, ότι το πρόγραμμα της Επιτροπής δεν εξαγγέλλει μόνο μία σειρά πρωτοβουλιών για την άρση των ποικίλων διακρίσεων που υπάρχουν στην κοινοτική αγορά εργασίας, αλλά αφιερώνει και μία ειδική παράγραφο στην εξωτερική διάσταση της κοινωνικής πολιτικής. Κατά τη γνώμη της, τα θεμελιώδη κοινωνικά δικαιώματα εξαρτώνται, πράγματι, σε μεγάλο βαθμό από το οικονομικό δυναμικό και από το επίπεδο παραγωγικότητας κάθε χώρας. Η ΟΚΕ υποδέχεται, συνεπώς, ευνοϊκά την πρόθεση της Επιτροπής να συνεχίσει τον διάλογο για τα θεμελιώδη δικαιώματα βάσει της έκθεσης της «Επιτροπής των Σοφών». Επίσης ευνοϊκά υποδέχεται την πρόθεση της Επιτροπής να υποστηρίξει, ιδίως στο πλαίσιο της ΔΟΕ, την προώθηση των διεθνώς αναγνωρισμένων βασικών εργασιακών κανόνων και να επιδιώξει την αναβάθμιση της συνεργασίας με τη ΔΟΕ, τον ΠΟΕ και τον ΟΟΣΑ σε σχέση με αυτό το ζήτημα.

3.14. Η ΟΚΕ υποδέχεται ευμενώς την ίση αντιμετώπιση των μειονοτήτων στο εσωτερικό της ΕΕ και τις πολιτικές πρωτοβουλίες κατά της μισαλλοδοξίας, του ρατσισμού και της ξενοφοβίας.

3.15. Η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή στις νέες διατάξεις που περιέχονται στη Συνθήκη του Άμστερνταμ για την πολιτική σχετικά με τη δημόσια υγεία και παραπέμπει στη γνωμοδότησή της για την «Εξέλιξη της πολιτικής για τη δημόσια υγεία στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα», όπου παρέχεται λεπτομερέστερη επισκόπηση της εν λόγω πολιτικής.

Βρυξέλλες, 9 Σεπτεμβρίου 1998.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() COM(97) 102 τελικό.

() ΕΕ L 245 της 26.8.1992, σ. 49 και γνωμοδότηση της ΟΚΕ της 28ης Νοεμβρίου 1991, ΕΕ C 40 της 17.2.1992.

() Γνωμοδότηση για τις «Επιπτώσεις της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης: οικονομικές και κοινωνικές πτυχές της σύγκλισης και ευαισθητοποίηση σχετικά με το ενιαίο νόμισμα» (26 Σεπτεμβρίου 1996), ΕΕ C 30 της 30.1.1997, σ. 73.

() ΕΕ C 73 της 9.3.1998.

() Βλ. την πρόσφατη γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την ανακοίνωση της Επιτροπής «Προώθηση του επιχειρηματικού πνεύματος στην Ευρώπη: Προτεραιότητες για το μέλλον» (27 Μαΐου 1998), ΕΕ C 235 της 27.7.1998, σ. 69.

() Βλ. ιδιαίτερα τη γνωμοδότηση για την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με το μέλλον της κοινωνικής προστασίας (28 Νοεμβρίου 1996), ΕΕ C 66 της 3.3.1997, καθώς και τη γνωμοδότηση για «Το κόστος της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού στην Ευρώπη», ΕΕ C 284 της 14.9.1998, σ. 25.

() Βλ. ιδιαίτερα τη γνωμοδότηση για την «Πράσινη Βίβλο: Σύμπραξη για μία νέα οργάνωση της εργασίας» (13.11.1997), ΕΕ C 73 της 9.3.1998.

() COM(98) 219 τελικό.

() Βλ. την προαναφερόμενη γνωμοδότηση για τη νέα οργάνωση της εργασίας, σημείο 3.7.7.

() Γνωμοδότηση για την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την κοινωνική διάσταση και την επίδραση στην αγορά εργασίας της κοινωνίας των πληροφοριών (26 Φεβρουαρίου 1998), ΕΕ C 129 της 27.4.1998.

() Βλ. γνωμοδότηση της υποσημείωσης 6, σημείο 3.5.4.

() Γνωμοδότηση σχετικά με το «Καταστατικό της ευρωπαϊκής εταιρείας» (11 Δεκεμβρίου 1997), ΕΕ C 129 της 27.4.1998.

() Πρβλ. την τελική έκθεση της Ομάδας Εμπειρογνωμόνων «European Systems of Worker Involvement» (Έκθεση Davignon), Μάιος 1997.