Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα "Η προετοιμασία της 5ης Υπουργικής Διάσκεψης του ΠΟΕ"

(2003/C 234/23)

Στις 18 Ιουλίου 2002, και σύμφωνα με το άρθρο 29, παράγραφος 2, του Εσωτερικού της Κανονισμού, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας σχετικά με το ανωτέρω θέμα.

Το ειδικευμένο τμήμα "Εξωτερικές σχέσεις", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 24 Ιουνίου 2003 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Vever.

Κατά την 401η σύνοδο ολομέλειας της 16ης και 17ης Ιουλίου 2003 (συνεδρίαση της 17ης Ιουλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 46 ψήφους υπέρ, 2 ψήφους κατά και 26 αποχές την παρούσα γνωμοδότηση.

1. Περίληψη

1.1. Η 5η υπουργική διάσκεψη του ΠΟΕ, στις 10 και 14 Σεπτεμβρίου 2003 στο Cancun του Μεξικού, αποτελεί τον ενδιάμεσο σταθμό προς την εφαρμογή της ατζέντα της Doha για την ανάπτυξη. Θα διαδραματίσει αποφασιστικό ρόλο για την ευόδωση των διαπραγματεύσεων μέχρι το τέλος του 2004, των οποίων η ολοκλήρωση δεν μπορεί να περιοριστεί σε μικρότερο κοινό παρονομαστή των κρατών μελών, αλλά πρέπει να στηριχθεί σε σταθερή συναίνεση στο ύψος των διακυβευμάτων. Στις σημερινές συνθήκες η επιτυχία της Διασκέψεως είναι ιδιαίτερα αναγκαία προκειμένου:

- να ανακάμψει η οικονομική ανάπτυξη που παρουσιάζεται ιδιαίτερα εξασθενημένη μετά την Doha,

- να ανακτηθεί η εμπιστοσύνη των επενδυτών, που επηρεάστηκε από την επίμονη χρηματιστηριακή και οικονομική κρίση,

- να βελτιωθεί το γενικό κλίμα που χαρακτηρίζεται πάντα από τις ανησυχίες για την διεθνή ασφάλεια και την καταπολέμηση της τρομοκρατίας,

- να αποκτηθεί ενισχυμένη εγκάρσια εικόνα των διακυβευμάτων και της προόδου του οικονομικού ανοίγματος και της ανάπτυξης, που στηρίζονται σε τεχνικές και έγκαιρες διαπραγματευτικές προσεγγίσεις,

- να σημειωθεί πιο αποτελεσματική πρόοδος στην στήριξη προς τις αναπτυσσόμενες χώρες, ενώ τα οικονομικά, δημοσιονομικά και κοινωνικά προβλήματα συνέχισαν να επιδεινώνονται σε πολλές από αυτές.

1.2. Καθώς πλησιάζει η Διάσκεψη, η κατάσταση των πραγμάτων παραμένει αντιφατική:η συμμετοχή των κρατών μελών στις προπαρασκευαστικές εργασίες υπήρξε μάλλον δραστήρια και ορισμένα από τα ενδιάμεσα στάδια που προβλέπονται στην ατζέντα της Doha οδήγησαν στην υποβολή προγραμμάτων εργασίας (π.χ. διαφορετική μεταχείριση, εφαρμογή), ενώ άλλα δεν υπήρξαν καρποφόρα (π.χ. υγεία και πνευματική ιδιοκτησία). Oι αναβολές ανέτρεψαν το αρχικό σχέδιο για εξισορρόπηση των τριών μεγάλων διαπραγματεύσεων μέσω αμοιβαίων παραχωρήσεων στις αρχές του 2003 (υπηρεσίες, αγαθά και γεωργία). Υπό τις συνθήκες αυτές, για πολλά θέματα δεν παρατηρείται σύγκλιση θέσεων.

1.3. Για να δώσει η Διάσκεψη του Κανκούν για μια νέα αποφασιστική ώθηση στις διαπραγματεύσεις, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι πρέπει όλοι να έχουν την αίσθηση ότι η πρόσβαση στις αγορές χαρακτηρίζεται από σφαιρική ισορροπία και δυναμικότητα - που στηρίζεται σε αναλύσεις αντικτύπου και ελέγχους της αναλογικότητας - και συγκεκριμένα από:

- προοδευτική ελευθέρωση των υπηρεσιών, ενώ οι δημόσιες υπηρεσίες εξακολουθούν να βρίσκονται εκτός του πεδίου των διαπραγματεύσεων,

- προοδευτικό άνοιγμα των γεωργικών αγορών, κάτω από συνθήκες που συμβιβάζονται με τις τρέχουσες και προγραμματισμένες εξελίξεις της μεταρρύθμισης της κοινής γεωργικής πολιτικής της ΕΕ,

- έναν ισορροπημένο και δίκαιο μηχανισμό για τη μείωση των δασμών στα βιομηχανικά προϊόντα, που να περιλαμβάνει την κατάργηση των μέγιστων τιμών και να αφορά όλα τα κράτη μέλη.

1.4. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει επίσης ότι η Διάσκεψη αυτή έχει σημασία να συμβάλει:

- σε αισθητή μείωση των μη δασμολογικών εμποδίων και μεγαλύτερη διαφάνεια των δημόσιων αγορών,

- στην επίτευξη συμφωνίας για τις άμεσες αλλοδαπές επενδύσεις που να συμβάλει στην έναρξη διαδικασίας εναρμόνισης για τις διάφορες διμερείς συμφωνίες,

- στη θέσπιση καλύτερα προσαρμοσμένων και πιο αποτελεσματικών διατάξεων στους τομείς antidumping και κατά των επιδοτήσεων,

- στην επίτευξη προόδου ως προς την προστασία του περιβάλλοντος και στην καθιέρωση αποτελεσματικών δεικτών ως προς τον αντίκτυπο.

1.5. Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει τον σημαντικό στόχο της αναπτύξεως για την επιτυχία της ατζέντα της Doha, πράγμα που προϋποθέτει:

- πραγματική πρόοδο στην εκκίνηση του προγράμματος εργασίας που αποφασίστηκε για την διευκόλυνση της τήρησης των υποχρεώσεων, μέσω ειδικής και διαφοροποιημένης μεταχείρισης υπέρ των αναπτυσσόμενων χωρών,

- διασάφηση των καταστάσεων και των κατηγοριών στις αναπτυσσόμενες χώρες κάνοντας διάκριση μεταξύ εκείνων που σημειώνουν επίμονες καθυστερήσεις και εκείνων που χαρακτηρίζονται ήδη από αναδυόμενη οικονομία,

- ενίσχυση των διοικητικών ικανοτήτων των λιγότερο ανεπτυγμένων αναπτυσσόμενων χωρών.

1.6. Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει εξάλλου τη σημασία που αποδίδει στα θεμελιώδη κοινωνικά δικαιώματα που δεν μπορούν να αντιτίθενται στο στόχο της ανάπτυξης. Ακόμη και αν τα θέματα αυτά παραμένουν εκτός του προγράμματος διαπραγματεύσεων της Doha, η ΕΟΚΕ

- στηρίζει τις σχετικές πρωτοβουλίες της ΔΟΕ κυρίως στο πλαίσιο της εξέτασης των κοινωνικών πτυχών της παγκοσμιοποίησης,

- υπογραμμίζει ότι πρέπει να δοθεί στην ΔΟΕ καθεστώς μόνιμου παρατηρητή στον ΠΟΕ.

1.7. Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει ότι επιθυμεί τη βελτίωση των διαδικασιών του ΠΟΕ, όπως πρότεινε στην πρόσφατη γνωμοδότησή της "για έναν ΠΟΕ με ανθρώπινο πρόσωπο" και ότι θεωρεί αναγκαίο να αναζητηθούν εναλλακτικές λύσεις για τη διευθέτηση των διαφορών, ενώ αποφεύγεται η επιβολή κυρώσεων στις επιχειρήσεις και σε τρίτους.

1.8. Τέλος, η ΕΟΚΕ καλεί τους διάφορους φορείς της κοινωνίας των πολιτών (επιχειρηματίες, κοινωνικοεπαγγελματικές οργανώσεις, κοινωνικούς εταίρους, ΜΚΟ) να αναλάβουν πρωτοβουλία με σκοπό:

- να συμμετάσχουν στις ενημερωτικές εκστρατείες για τα θέματα του προγράμματος της Doha,

- να διοργανώνουν διεθνείς συναντήσεις, σε διεπαγγελματικό επίπεδο ή στο πλαίσιο τομέων δραστηριότητας,

- να συμβάλουν μέσω αναλύσεων, μέσω προτάσεων και με την συμμετοχή τους, στην επίτευξη βιώσιμης ανάπτυξης σε παγκόσμια κλίμακα.

1.9. Η ΕΟΚΕ θα συμμετάσχει στις πρωτοβουλίες αυτές υποβάλλοντας, προτού ολοκληρωθεί ο Κύκλος της Doha στα τέλη του 2004, λειτουργικές προτάσεις για τη βελτίωση της συμμετοχικής δημοκρατίας που συνδέει την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών με τις δραστηριότητες του ΠΟΕ, επί τη βάσει κοινών προβληματισμών με τους εταίρους της στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στις τρίτες χώρες.

2. Οι προοπτικές του προγράμματος της Doha για την ανάπτυξη

2.1. Η τέταρτη συνεδρίαση της υπουργικής διάσκεψης που πραγματοποιήθηκε στην Doha από 9 έως 14 Νοεμβρίου 2001 κατέληξε σε υπουργική δήλωση στην οποίαν θεσπίζεται πρόγραμμα εργασίας που προβλέπεται να ολοκληρωθεί το αργότερο έως την 1η Ιανουαρίου 2005. Ωστόσο, σημαντικό ενδιάμεσο σταθμό θα αποτελέσει η 5η Υπουργική Διάσκεψη στην πόλη Cancun (Μεξικό) που θα πραγματοποιηθεί από 10 έως 14 Σεπτεμβρίου 2003. Με την ευκαιρία αυτή θα αποφασισθεί αν είναι δυνατόν να συνεχισθούν οι τρέχουσες διαπραγματεύσεις, και να αρχίσει η δέσμη της Σιγκαπούρης. Πρόκειται δηλαδή για μια πραγματική καμπή.

2.2. Η υπουργική δήλωση της Doha προσπαθεί να ενοποιήσει σε ένα μόνο μέσο την δέσμη των αιτημάτων των κρατών (ή ομάδων κρατών) που ζητούν από τον ΠΟΕ να ακολουθήσει διαφορετικές κατευθύνσεις. Όλοι θα συμφωνήσουν ωστόσο ότι το κείμενο αυτό δίδει προτεραιότητα στο θέμα της ανάπτυξης, που προβάλλεται ως απαίτηση από μια ομάδα χωρών, τις αναπτυσσόμενες χώρες μεταξύ των οποίων την πρώτη θέση κατέχουν οι λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες. Η εν λόγω προτεραιότητα διευρύνθηκε περισσότερο από την εποχή των διασκέψεων του Monterrey και του Γιοχάνεσμπουργκ που τόνισαν περισσότερο την διάσταση της ανάπτυξης στα πλαίσια της παγκοσμιοποίησης.

2.3. Παρά ταύτα, το θέμα αυτό μπορεί να εξεταστεί κατά διαφόρους λίγο πολύ αποδεκτούς τρόπους εκ μέρους των άλλων μελών και ομάδων κρατών μελών όπως οι βιομηχανικές χώρες:

2.3.1. κατ' αρχάς από την άποψη ότι επιβάλλεται αναδιαπραγμάτευση του συνόλου ή μεμονωμένων τμημάτων των κλάδων που εγκρίθηκαν κατά τον προηγούμενο κύκλο διαπραγματεύσεων της Ουρουγουάης, με το σκεπτικό ότι οι εν λόγω διαπραγματεύσεις αποβαίνουν σε βάρος των αναπτυσσόμενων χωρών·

2.3.2. κατά δεύτερο λόγο, από την άποψη ότι απαιτείται τεχνική βοήθεια και συνεργασία καθώς και κατοχύρωση των διοικητικών ικανοτήτων των χωρών αυτών για να βοηθηθούν προκειμένου να αντεπεξέλθουν στις υποχρεώσεις τους έναντι του ΠΟΕ·

2.3.3. κατά τρίτο λόγο, από την άποψη ότι απαιτείται ειδική και διαφοροποιημένη μεταχείριση ή ένα είδος ασυμμετρίας των υποχρεώσεων όσον αφορά όλους τους τομείς που εξετάζονται από την DDA (Αναπτυξιακή Ατζέντα της Doha) αρχής γενομένης από την πρόσβαση στις αγορές βιομηχανικών προϊόντων, γεωργικών προϊόντων και υπηρεσιών και χωρίς να λησμονούνται οι κανόνες και οι παλαιές πειθαρχίες (που πρέπει όμως να βελτιωθούν) ή νεότερες (επενδύσεις, ανταγωνισμός κ.λπ.).

2.4. Παράλληλα με τις απαιτήσεις που προβάλλουν οι αναπτυσσόμενες χώρες, η DDA έχει καθήκον να κάνει δεκτά επίσης τα κύρια αιτήματα που έχουν υποβάλει άλλες κατηγορίες χωρών:

2.4.1. Πρόσβαση στην αγορά γεωργικών και βιομηχανικών εμπορευμάτων καθώς και υπηρεσιών (ΗΠΑ-Cairns-Ευρωπαϊκή Ένωση χωρίς ωστόσο οι αναπτυσσόμενες χώρες να απουσιάζουν από την προβληματική αυτή)·

2.4.2. οι νέες ρυθμίσεις που διέπουν τις διεθνείς συναλλαγές και χρηματοοικονομικές μεταφορές (η Ευρωπαϊκή Ένωση βεβαίως, αλλά επίσης και πολλά άλλα κράτη, όπως έδειξε η Υπουργική Διάσκεψη στο Τόκιο τον Φεβρουάριο 2003)·

2.4.3. ο συνυπολογισμός της διάστασης εκτός συναλλαγών του διεθνούς εμπορίου π.χ. περιβάλλον (Ευρωπαϊκή Ένωση και κοινωνία των πολιτών)·

2.5. Προκειμένου να ικανοποιηθούν όλες αυτές οι αιτήσεις οι οποίες αν δεν είναι αντιφατικές μεταξύ τους, εντούτοις είναι ετερογενείς είχαν οριστεί πολλαπλές περιοδικές αναθεωρήσεις:

2.5.1. τέλη 2002: εφαρμογή και δημόσια υγεία σε σχέση με τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας·

2.5.2. άνοιξη 2003: τα διάφορα είδη πρόσβασης στις αγορές·

2.5.3. Σεπτέμβριος 2003: Υπουργική Διάσκεψη του Cancun στο Μεξικό, αναζήτηση συναίνεσης για τα θέματα της Σιγκαπούρης (επενδύσεις, ανταγωνισμός, διευκόλυνση των συναλλαγών, δημόσιες αγορές).

2.6. Στο πλαίσιο των προγενέστερων γνωμοδοτήσεών της(1), η ΕΟΚΕ δεν έπαψε να συνηγορεί υπέρ μιας ισορροπημένης προσέγγισης των διαπραγματεύσεων που διεξάγονται στο πλαίσιο του ΠΟΕ. Έως τις διαπραγματεύσεις του Cancun, έχει καθήκον να επισημάνει στους διαπραγματευτές την αντίληψή της για μια ισορροπημένη και συγχρόνως γενική και εμπεριστατωμένη διαπραγμάτευση που θα κάνει δεκτά:

2.6.1. τα θέματα προτιμήσεως των μεν και των δε·

2.6.2. τα συμφέροντα των διαφόρων κατηγοριών των μελών στην πρώτη τάξη των οποίων ανήκουν οι πραγματικά αναπτυσσόμενες χώρες και οι λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες·

2.6.3. τις βελτιώσεις των εμπορικών και χρηματοπιστωτικών ροών οι οποίες είναι επιθυμητές όχι μόνο μεταξύ Βορρά και Νότου αλλά επίσης και μεταξύ Νότου και Νότου.

2.7. Η σημερινή κατάσταση που χαρακτηρίζεται από αβεβαιότητες, περιφερειακές οικονομικές και χρηματοπιστωτικές κρίσεις, πτώσεις των εμπορικών ροών και των επενδύσεων στο εξωτερικό, απαιτεί όσο ποτέ άλλοτε σταθεροποίηση του διεθνούς περιβάλλοντος. Αυτό είναι και πάλι το διακύβευμα του Cancun.

2.8. Επιπλέον, οι διασκέψεις της Doha, του Monterrey και του Johannesburg κατέδειξαν ότι είναι απαραίτητο να ληφθεί υπόψη η ανάπτυξη της οποίας η βιώσιμη και κοινωνική διάσταση είναι όσο ποτέ άλλοτε στην ημερήσια διάταξη. Πρέπει λοιπόν να αποτιμηθούν οι εξελίξεις και η πρόοδος, πράγμα που δεν έγινε επαρκώς μετά την Doha, και η αξιολόγηση αυτή να γίνει στα πλαίσια του ΠΟΕ ή ενός άλλου διεθνούς οργάνου. Αυτός ο κεντρικός αναπτυξιακός στόχος ενισχύει και το ενδιαφέρον να ολοκληρωθεί ο κύκλος της Doha, και στην προοπτική αυτή να ξεπεραστούν οι αντιθέσεις συμφερόντων μεταξύ των κρατών που συχνά είναι βραχυπρόθεσμες, προκειμένου να ληφθούν υπόψη τα μακροπρόθεσμα συμφέροντα των μεν και των δε.

2.9. Προς τούτο όμως χρειάζονται παραχωρήσεις και συμβιβασμοί. Η Ευρωπαϊκή Ένωση υπερασπίζεται στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων του ΠΟΕ:

- όχι μόνον το μέλλον της οικονομικής της ανάπτυξης, τις επιθετικές στρατηγικές προς κατάκτηση εξωτερικών αγορών, την τεχνολογική της εξέλιξη, την προστασία των καταναλωτών καθώς και την απασχόληση των υπηκόων της,

- αλλά επίσης και μία διαδικασία βιώσιμης ανάπτυξης που θα κάνει αποδεκτές τις αιτιολογημένες αιτήσεις οι οποίες προέρχονται τόσο από τις αναπτυσσόμενες χώρες όσο και από τις βιομηχανικές χώρες, και όλως ιδιαιτέρως την κοινωνία των πολιτών μιας εκάστης.

2.10. Βεβαίως το συνολικό πλαίσιο όπως έχει οριοθετηθεί από το πλαίσιο του ΠΟΕ - όσο εξισορροπημένο και εάν είναι - δεν επαρκεί για να ανταποκριθεί σε όλες τις νόμιμες προσδοκίες των μεν και των δε. Γι' αυτό χρειάζεται να αναπτυχθεί ο διάλογος παράλληλα και σε άλλους διεθνείς οργανισμούς: διεθνείς χρηματοδοτικοί οργανισμοί, πρόγραμμα Ηνωμένων Εθνών για την ανάπτυξη, ΔΟΕ, έτσι ώστε να εξευρεθούν εκ παραλλήλου λύσεις στα περισσότερα βασικά προβλήματα που αφορούν το περιβάλλον, τους όρους διαβίωσης και τις συνθήκες εργασίας καθώς και την καταπολέμηση της υπανάπτυξης. Προς τούτο η Ένωση προτείνει μία μέση οδό σε κάθε τομέα διαπραγματεύσεων με την οποία, να συμφωνούν τα περισσότερα μέλη του ΠΟΕ καθώς και μια εκτεταμένη πτυχή για την ανάπτυξη.

2.11. Η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει και εδώ επίσης να αποτελέσει την κινητήρια δύναμη παρόμοιων δράσεων και εν ανάγκη να δώσει το παράδειγμα πριν από τους άλλους. Οι σημερινές διεθνείς πολιτικές εντάσεις καθιστούν απαραίτητες τις εν λόγω διεργασίες. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή οφείλει να διατυπώσει τις βασικές γραμμές των διεργασιών αυτών και να τις θέσει υπόψη στους εθνικούς κοινοτικούς και διεθνείς φορείς λήψεως αποφάσεων.

2.12. Η επιτυχία του προγράμματος της Doha για την ανάπτυξη προϋποθέτει την επιτυχία της Διάσκεψης του Cancun η οποία είναι ιδιαίτερα αναγκαία στις σημερινές συνθήκες, προκειμένου:

- να ανακάμψει η διεθνής οικονομική ανάπτυξη που παρουσιάζεται ιδιαίτερα εξασθενημένη μετά την Doha,

- να ανακτηθεί η εμπιστοσύνη των επενδυτών, που επηρεάστηκε αισθητά από την επίμονη χρηματιστηριακή και οικονομική κρίση,

- να βελτιωθεί το γενικό κλίμα που χαρακτηρίζεται πάντα, μετά τις απόπειρες της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, από τις ανησυχίες για την διεθνή ασφάλεια και την καταπολέμηση της τρομοκρατίας,

- να αποκτηθεί ενισχυμένη εγκάρσια εικόνα των διακυβευμάτων και της προόδου του οικονομικού ανοίγματος και της ανάπτυξης, που στηρίζονται σε τεχνικές και έγκαιρες διαπραγματευτικές προσεγγίσεις,

- να σημειωθεί πιο αποτελεσματική πρόοδος στην στήριξη προς τις αναπτυσσόμενες χώρες, ενώ τα οικονομικά, δημοσιονομικά και κοινωνικά προβλήματα συνέχισαν να επιδεινώνονται σε πολλές από αυτές.

3. Η κατάσταση ενόψει της Υπουργικής Διάσκεψης του Cancun

3.1. Το 2003 αποκτά καίρια σημασία για την επιτυχία του κύκλου διαπραγματεύσεων.

3.1.1. Αφ' ενός, οι προπαρασκευαστικές εργασίες εκτελέστηκαν έως σήμερα σε αποδεκτές συνθήκες με τη μάλλον δραστήρια συμμετοχή των κρατών μελών. Το πρόγραμμα Doha για την ανάπτυξη προκαλεί έκδηλο ενδιαφέρον εκ μέρους τόσο διαφορετικών φορέων όσο η Κίνα, η Βραζιλία, η Ινδία, η Αφρική και οι χώρες ΑΚΕ και βεβαίως από πλευράς ΗΠΑ. Επιπλέον, σήμερα, οι Πρόεδροι των διαφόρων διαπραγματευτικών ομάδων έχουν λάβει σημαντικό αριθμό συμβολών που θα τους επιτρέψουν να επεξεργαστούν την κατάλληλη στιγμή ενιαία κείμενα διαπραγμάτευσης.

3.1.1.1. Οι ΗΠΑ από την εποχή που το Κογκρέσο έδωσε ρητή εντολή στην Υπηρεσία για την Προώθηση του Εμπορίου, γνωστοποιούν τις βλέψεις τους κατά τρόπο συχνά φιλόδοξο, τόσο σε ότι αφορά την επίθεση (πρόσβαση στις αγορές) όσο και την άμυνα (τα διάφορα μέσα εμπορικής πολιτικής).

3.1.1.2. Η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας, η Βραζιλία και η Ινδία διαδραματίζουν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο σε όλα τα θέματα της διαπραγμάτευσης, συνηγορώντας συχνότερα υπέρ των συμφερόντων των αναδυόμενων και αναπτυσσόμενων χωρών, καλύπτοντας επιδέξια τις διαφορές τους.

3.1.1.3. Οι αφρικανικές χώρες και οι χώρες ΑΚΕ διαδραματίζουν ολοένα και σημαντικότερο ρόλο σε σύγκριση με τον προηγούμενο κύκλο διαπραγματεύσεων, και προτάσσουν μία σειρά θεμάτων στα οποία αποδίδουν ιδιαίτερη σημασία: εφαρμογή, ειδική και διαφοροποιημένη μεταχείριση, βασικά φαρμακευτικά προϊόντα, πρόσβαση στις διάφορες αγορές.

3.1.1.4. Σε γενικές γραμμές, η δυναμική δραστηριότητα των αναπτυσσόμενων χωρών στους κόλπους της DDA δεν συνεπάγεται απόλυτη ομοφωνία: Σε ορισμένα θέματα στα οποία οι βιομηχανικές χώρες αποδίδουν ιδιαίτερη σημασία, μπορούν να παράσχουν επιλεκτική υποστήριξη και έτσι να συμβάλουν στην απεμπλοκή μιας κατάστασης. Επιπλέον, σε ορισμένα κεφάλαια της διαπραγμάτευσης είναι πιθανόν να υπάρξει "συμβιβασμός", όπως π.χ. στον τομέα του διεθνούς εμπορίου υπηρεσιών, στις δημόσιες αγορές έναντι ασφαλιστικής ρήτρας.

3.1.1.5. Άλλα και πιο κλασικά θέματα αποτελούν εξίσου αντικείμενο σκληρών διαπραγματεύσεων: γεωργία - που φαίνεται ότι αποτελεί το κλειδί του προγράμματος της Doha -, τελωνειακοί δασμοί, antidumping.

3.1.2. Παραμένουν ωστόσο ορισμένα θέματα τα οποία, λόγω μη ενεργού συμμετοχής των μελών, κινδυνεύουν να μην εξεταστούν κατά τις διαπραγματεύσεις, όπως π.χ. η διαφάνεια των δημόσιων αγορών ή γενικότερα τα αποκαλούμενα θέματα της Σιγκαπούρης (επενδύσεις, ανταγωνισμός, διευκόλυνση των συναλλαγών, δημόσιες αγορές).

3.1.3. Εξάλλου, οι δισημίες στις οποίες βασίστηκε ο συμβιβασμός της Doha θα προκύψουν και πάλι καθ' όλη την διάρκεια του έτους και γι' αυτό επείγει η επίλυση τους ει δυνατόν πριν από την διάσκεψη του Cancun, χωρίς όμως να αποκλείεται και το ενδεχόμενο η ίδια η διάσκεψη του Cancun να αφιερώσει στα ζητήματα αυτά όλη την ημερήσια διάταξή της. Στην περίπτωση αυτή θα θεωρηθεί ότι η διάσκεψη του Cancun θεσπίζει εκ νέου το σύμφωνο της Doha. Έτσι, διαγράφεται σήμερα μία δέσμη θέσεων που είναι εξαιρετικά δύσκολο να συμβιβαστούν, και οι οποίες έχουν απομακρυνθεί από το δίκαιο συμβιβασμό των διαφορών που φαινόταν να εδραιώνει η συμφωνία της Doha, στους εξής τομείς:

- γεωργία,

- πρόσβαση στις αγορές αγαθών,

- εφαρμογή (προς όφελος των αναπτυσσόμενων χωρών),

- μέσα εμπορικής πολιτικής,

- τα αποκαλούμενα θέματα της Σιγκαπούρης.

3.2. Όμως αυτό που φαίνεται να συμβαίνει σήμερα είναι ότι τα κράτη μέλη πλειοδοτούν ολοένα και περισσότερο για τα θέματα της προτιμήσεώς τους και καθυστερούν αναλόγως τις συμφωνημένες προθεσμίες.

3.2.1. Έτσι δεν στάθηκε δυνατόν να τηρηθεί η σημαντική προθεσμία του Δεκεμβρίου 2002. Κανονικά, είχε συμφωνηθεί πράγματι ότι οι αναπτυσσόμενες χώρες και οι λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες θα λάμβαναν ικανοποίηση κατά προτεραιότητα την ημερομηνία αυτή σε ό,τι αφορά τα δύο εκ των βασικών τους αιτημάτων:

- βασικά φαρμακευτικά προϊόντα και πνευματική ιδιοκτησία·

- εφαρμογή, δηλαδή παροχή κατάλληλων λύσεων ανάλογα προς το επίπεδο ανάπτυξής τους, όσον αφορά εκατό περίπου κεφάλαια.

3.2.2. Όμως, στην πρώτη περίπτωση, οι Ηνωμένες Πολιτείες υιοθέτησαν αδιάλλακτη στάση με αποτέλεσμα να μην υπάρξει ισορροπημένη λύση. Φαίνεται ότι στην περίπτωση αυτή οι ανταγωνιστές θέλησαν να πλειοδοτήσουν περισσότερο και να αναβάλουν την στιγμή κατά την οποίαν θα μπορούσαν να γίνουν οι παραχωρήσεις των μεν και των δε υπό τους καλύτερους δυνατούς όρους.

3.2.3. Στη δεύτερη περίπτωση, προτάθηκε τελικά ένα πρόγραμμα εργασίας ως προς τα θέματα της ειδικής και διαφοροποιημένης μεταχείρισης με εκατό περίπου προτάσεις.

3.2.4. Η μεταφορά των θεμάτων της υγείας αντιτίθεται στην ιδέα των αρμόδιων της Υπουργικής Διάσκεψης της Doha που ήταν να τοποθετήσουν ταυτοχρόνως, δηλαδή για την άνοιξη του 2003, την συζήτηση για τον προσδιορισμό των όρων διαπραγμάτευσης των τριών προσβάσεων στις αγορές (αγαθά, υπηρεσίες και εμπορεύματα), κατά τρόπον ώστε να εξισορροπείται η συνολική αξία των παραχωρήσεων.

3.2.5. Είναι σαφές όμως ότι τα σημερινά στάδια διαπραγμάτευσης των τριών αυτών κατηγοριών δεν έχουν φτάσει στο αυτό επίπεδο:

- ως προς τις υπηρεσίες, η κοινοτική προσφορά δεν βρίσκει πραγματικό αντιστάθμισμα από τους εταίρους της,

- ως προς τα εμπορεύματα, μία μέση οδός είναι πιθανή επί τη βάσει ενός γενικού πακέτου για όλα τα προϊόντα και όλες τις χώρες που θα προσαρμόζεται εν ανάγκη με συμπληρωματικές διαπραγματεύσεις ανά τομέα και παράλληλα από προσφορές και αιτήματα· η πρόταση Girard ακολουθεί την κατεύθυνση αυτή, αλλά η ασύμμετρη διατήρηση μόνιμης και υψηλής προστασίας προς όφελος ορισμένων αναπτυσσόμενων χωρών είναι προβληματική,

- ως προς την γεωργία, σημειώθηκε κάποια πρόοδος στις διαπραγματεύσεις αλλά η πρόσβαση στην αγορά αποτελεί το μεγαλύτερο πρόβλημα· η πρόταση Ηabbinson δεν ανταποκρίνεται επαρκώς στις προσδοκίες διαφόρων κρατών για την εξεύρεση κάποιας ομοφωνίας.

3.2.6. Αυτό οπωσδήποτε θα έχει ως συνέπεια την επιβράδυνση της συνολικής διαπραγμάτευσης, διότι τα μέλη που δεν είναι ικανοποιημένα όσον αφορά τον γεωργικό τομέα θα παύσουν να προτείνουν παραχωρήσεις στους τομείς των υπηρεσιών και/ή των εμπορευμάτων εν αναμονή συμπληρωματικών γεωργικών παραχωρήσεων, ενώ αντιθέτως η ΕΕ θα μείνει ανικανοποίητη, στο θέμα υπηρεσιών γεγονός που δεν θα την βοηθήσει να κάνει σημαντική πρόοδο στον γεωργικό τομέα.

3.3. Είναι αναγκαίο επομένως να αποτελέσει η Διάσκεψη του Cancun ευκαιρία για μία νέα και αποφασιστική αφετηρία των διαπραγματεύσεων σε μία βάση που όλοι θα θεωρούν ισορροπημένη. Οι αναλύσεις αντικτύπου και οι έλεγχοι της αναλογικότητας θα διευκόλυναν την κατάσταση.

4. Οι συστάσεις της ΕΟΚΕ για την Υπουργική Διάσκεψη

4.1. Οι συστάσεις της ΕΟΚΕ λαμβάνουν ιδιαίτερα υπόψη τις συζητήσεις κατά δύο ακροάσεις που οργάνωσε για την προετοιμασία της Διάσκεψης του Cancun στις 9 Απριλίου και στις 26 Μαΐου με εκπροσώπους ευρωπαϊκών κοινωνικοεπαγγελματικών οργανώσεων και ΜΚΟ. Υποβάλλοντας τις συστάσεις αυτές, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι ο ΠΟΕ πρέπει να εξακολουθήσει να διαδραματίζει κεντρικό ρόλο μακροπρόθεσμα στην παγκόσμια διακυβέρνηση των διεθνών οικονομικών σχέσεων, λόγω των θετικών επιδράσεών του όσον αφορά την διεργασία της βιώσιμης ανάπτυξης.

4.2. Τίποτε δεν μπορεί να επιτευχθεί στο πλαίσιο του προγράμματος της Doha για την ανάπτυξη όπως συνέβη με τον κύκλο της Ουρουγουάης χωρίς την υιοθέτηση μιας ενιαίας δέσμευσης ("single undertaking"), που θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη πλήρως από όλους τους συμμετέχοντες. Η αρχή αυτή αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την επιτυχία των διαπραγματεύσεων. Η συνολική πρόοδος για όλα τα εξεταζόμενα θέματα θα καταστήσει δυνατή επίσης και την εξισορρόπηση κάθε θέματος που αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης.

Η συνολική εξισορρόπηση της πρόσβασης στις αγορές

4.3. Από την εποχή του κύκλου της Ουρουγουάης, ο ΠΟΕ έχει διαμορφώσει μια συνολική αντίληψη ανοίγματος των αγορών και ρυθμίσεως των συναλλαγών. Η μακροπρόθεσμη ανάλυση των εργασιών του θεσμού αυτού, οδηγεί στο συμπέρασμα ότι ο ΠΟΕ προσανατολίζεται προς μία ενιαία αντίληψη των συναλλαγών. Η προοπτική του είναι η διατύπωση σχεδόν ταυτόσημων κανόνων που θα ισχύουν για το εμπόριο των αγαθών, των υπηρεσιών και των γεωργικών προϊόντων με την διατήρηση των ελάχιστων δυνατών ιδιαιτεροτήτων για κάθε μία από τις κατηγορίες αυτές. Εδώ όμως έγκειται το οξύτερο πολιτικό πρόβλημα της DDA, διότι υψώνονται φωνές οι οποίες δικαίως διεκδικούν την διατήρηση των πολιτιστικών ιδιαιτεροτήτων των κρατών. Για το λόγο αυτό η ΕΟΚΕ συνιστά στον ΠΟΕ να μην αγνοήσει την προβληματική αυτή.

4.3.1. Και αυτό ισχύει κατ' αρχάς για τις υπηρεσίες, για τις οποίες απαιτείται μία προοδευτική ελευθέρωση που συγχρόνως θα λαμβάνει υπόψη τα εξής:

- τις δυνατότητες των χωρών που είναι εισαγωγείς ή αποδέκτες των επενδύσεων στο εξωτερικό·

- τις αναπτυξιακές ανάγκες στην ικανοποίηση των οποίων μπορεί να βοηθήσει σε πολύ μεγάλο βαθμό το άνοιγμα της διεθνούς εμπορίας υπηρεσιών·

- ανάγκες διεθνούς επέκτασης των επιχειρήσεων παροχής υπηρεσιών (εξαγωγές, επενδύσεις και μετακινήσεις προσωπικού)·

- τις δυσχέρειες που ενδέχεται να προκύψουν προς στιγμή σε διάφορους τομείς ενός κράτους μέλους του ΠΟΕ·

- τα ζητήματα που αφορούν την προσωρινή παροχή υπηρεσιών σε ένα άλλο κράτος μέλος του ΠΟΕ ("τρόπος 4"), που ήδη πλαισιώνονται από κοινές διατάξεις στο πλαίσιο της ενιαίας αγοράς, και σχετικά με τις οποίες η ΕΟΚΕ προετοιμάζει ιδιαίτερη διερευνητική γνωμοδότηση μετά από αίτηση της Επιτροπής,

- σε ό,τι αφορά ειδικότερα τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, τα θέματα ασφάλειας, την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και ενέργειες κατά της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες,

- το γεγονός ότι οι δημόσιες υπηρεσίες πρέπει να παραμείνουν εκτός του διαπραγματευτικού πεδίου, σύμφωνα με την εντολή επί της οποίας συμφώνησαν τα κράτη μέλη του ΠΟΕ. Ωστόσο, ο αποκλεισμός αυτός δεν θα πρέπει να αποτρέψει την ΕΕ από την συνέχιση των ενδοκοινοτικών ανοιγμάτων που βρίσκονται εν εξελίξει στον τομέα αυτό, και μάλιστα να προβλέψει μακροπρόθεσμα και στους τομείς που κρίνεται κατάλληλο, την προοπτική να παρέχονται δημόσιες υπηρεσίες πραγματικά ευρωπαϊκών διαστάσεων.

4.3.2. Σε ότι αφορά ειδικότερα την ΕΕ, η επιθετική της στρατηγική υπαγορεύεται από την ήδη προωθημένη κατάσταση της ελευθέρωσης της κοινής αγοράς υπηρεσιών, (ακόμη και αν παραμένουν πολλές καθυστερήσεις ως προς το ενδοκοινοτικό άνοιγμα παρά το στρατηγικό πρόγραμμα που επιδιώκει να προωθήσει η Επιτροπή): η πρόοδος που ήδη σημειώθηκε απαιτεί οι κοινοτικοί οικονομικοί φορείς να επωφελούνται, ιδίως από πλευράς βιομηχανικών χωρών και ενδιάμεσων, ενός ανοίγματος που να συγκρίνεται όσο το δυνατόν περισσότερο με το άνοιγμα που εφαρμόζεται στην ΕΕ.

4.3.3. Εξάλλου, είναι προφανές ότι για λόγους ισότητας του ανταγωνισμού και τελειοποίησης του εν λόγω ανοίγματος καθίσταται απαραίτητη η κατάρτιση ενός συστήματος κανόνων που θα βασίζεται στην προσέγγιση των εσωτερικών ρυθμίσεων, στον ανταγωνισμό, στις επενδύσεις, στις δημόσιες αγορές και στα ενδεχόμενα μέσα προσωρινής και προοδευτικής ρύθμισης των εισαγωγών.

4.3.4. Τέλος, για λόγους που αφορούν τις ιδιαιτερότητες του πανευρωπαϊκού πολιτισμού χρειάζεται:

- να μην πραγματοποιηθεί άνοιγμα της κοινοτικής αγοράς προς τις αλλοδαπές υπηρεσίες στον τομέα των μη κερδοσκοπικών δραστηριοτήτων,

- να αναζητηθεί ένας συνετός τρόπος προσωρινής διακίνησης των φυσικών προσώπων, δηλαδή που να αποκλείει την στρέβλωση των μέτρων που έλαβε η Ευρωπαϊκή Ένωση για τη μετανάστευση.

4.4. Σε ό,τι αφορά τη γεωργία, η φιλοδοξία του ΠΟΕ παρόλο ότι τονώνει μέχρις ενός βαθμού την ελευθέρωση των αγορών δεν θα πρέπει σύμφωνα με την γνώμη της ΕΟΚΕ

- να υπερβεί το ρυθμό των συντελούμενων και προγραμματισμένων εξελίξεων σχετικά με τη μεταρρύθμιση της κοινής γεωργικής πολιτικής της ΕΕ,

- να θέσει σε αμφισβήτηση την ανταγωνιστική ικανότητα της ευρωπαϊκής γεωργίας, που συμβάλει σθεναρά στις παγκόσμιες ανάγκες τόσο ως πρώτος εισαγωγέας όσο και ως πρώτος εξαγωγέας στην κλίμακα αυτή,

- να αντιγράψει αυτό που αποτελεί το αντικείμενο της διαπραγμάτευσης της DDA επί τη βάσει του μοντέλου των χωρών εκείνων που κατέχουν ιδιαίτερη θέση σε παγκόσμια κλίμακα (Cairns: Αυστραλία και Ν. Ζηλανδία).

- να παραβλέψει την ανάγκη να διατηρήσει ειδικούς κανόνες στον γεωργικό τομέα, συγκεκριμένα να του παράσχει τα μέσα να εξασφαλίσει τον πολυλειτουργικό του ρόλο και να συμβάλει στη διασφάλιση της ισορροπίας των εσωτερικών αγορών των κρατών μελών του ΠΟΕ,

- να αγνοήσει θέματα μη εμπορικής τάξεως κατά την διαπραγμάτευση των εμπορικών παραχωρήσεων.

Κατά το περαιτέρω άνοιγμα των γεωργικών αγορών, πρέπει επίσης να επιτευχθεί δυναμική ισορροπία που να λαμβάνει υπόψη, τόσο τις ανάγκες για αύξηση των εξαγωγών των αναπτυσσομένων χωρών όσο και τον στόχο για μεταρρύθμιση της κοινής γεωργικής πολιτικής της ΕΕ, συνδέοντας την αυξημένη ανταγωνιστικότητα στις παγκόσμιες αγορές με την διατήρηση ενός ευρωπαϊκού γεωργικού υποδείγματος που να βασίζεται στην πολυλειτουργική γεωργία.

4.4.1. Αφ' ής στιγμής ο συνετός στόχος της απάλειψης των πλέον έκδηλων στρεβλώσεων στις συναλλαγές θα έχει επιτευχθεί σφαιρικά εντός λογικών προθεσμιών, και αφού ληφθεί υπόψη η πολιτική και κοινωνική δυνατότητα εφαρμογής των πολιτικών αυτών στα κράτη μέλη, φαίνεται αναγκαίο να υιοθετήσει ο ΠΟΕ αναλογική προσέγγιση στον τομέα της βιώσιμης ανάπτυξης και στον κοινωνικό, οικονομικό και γεωργικό τομέα.

4.4.2. Το έργο του ΠΟΕ είναι αρκετά φιλόδοξο όσον αφορά την στρεβλωτική πτυχή ορισμένων γεωργικών πολιτικών ώστε δεν χρειάζεται να αφιερωθεί εξ ολοκλήρου σε αυτό. Οι στόχοι του ΠΟΕ είναι:

- εξίσωση των όρων εξαγωγής και όλων των ενισχύσεων στον τομέα αυτό,

- προσδιορισμός χρονοδιαγράμματος και ρεαλιστικών όρων για την πρόσβαση στις αγορές γεωργικών προϊόντων,

- επιλογή των μέσων για τις εσωτερικές ενισχύσεις, με τη διευκρίνιση ότι οι ενισχύσεις αυτές δεν θα πρέπει να στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό σε διεθνές επίπεδο.

4.5. Σε ό,τι αφορά τα εμπορεύματα, η ΕΟΚΕ φρονεί ότι οι συγκρούσεις συμφερόντων μπορούν να επιλυθούν μεταξύ των διαφόρων εταίρων. Κατ' αρχάς επί τη βάσει μιας μέσης θέσεως που θα βασίζεται στις εξής απαιτήσεις:

- ένα ισορροπημένο και δίκαιο μηχανισμό δασμολογικής μείωσης που να αφορά όλα τα κράτη μέλη,

- στον οποίο θα προστίθενται συμπληρωματικές προσεγγίσεις που θα επιτρέπουν να λαμβάνονται αποφάσεις για τους ευαίσθητους τομείς και ένα αμοιβαίο άνοιγμα των αγορών στον τομέα αυτό,

- νομοθεσία σε έναν ορισμένο αριθμό τομέων που είναι προηγμένοι όσον αφορά την ελευθέρωση και οι οποίοι τομείς θα μπορούν να προωθούνται ακόμη περισσότερο από τον προβλεπόμενο τύπο εφόσον μία κριτική μάζα (80 % των παγκόσμιων συναλλαγών π.χ.) θα μπορούσε να επιτευχθεί (χημεία, φαρμακευτικά προϊόντα).

4.5.1. Η κατάσταση των αναπτυσσόμενων χωρών μπορεί να ληφθεί υπόψη κατά πολλαπλό τρόπο:

- αυξημένο άνοιγμα των αγορών των χωρών του Βορρά,

- αύξηση των συναλλαγών μεταξύ Νότου και Νότου,

- εγγύηση της διαρκείας των προτιμησιακών συστημάτων ώστε να καθίσταται δυνατή η δημιουργία συνεταιρισμών Βορρά/Νότου που προσιδιάζουν ιδιαιτέρως στην από κοινού ανάπτυξη,

- διαφορετικοί συντελεστές μείωσης των δασμών όσον αφορά τις αναπτυσσόμενες χώρες και τις βιομηχανικές χώρες (η μέθοδος αυτή μπορεί ωστόσο να παρουσιάσει μειονεκτήματα),

- ή ακόμα επιλογή μεγαλύτερων περιόδων για την εφαρμογή των εν λόγω μειώσεων.

4.5.2. Σε ό,τι αφορά ειδικότερα την ΕΕ, η διεθνής ανάπτυξη της κοινοτικής βιομηχανίας προϋποθέτει τα εξής:

- εξάλειψη των δασμολογικών μέγιστων τιμών,

- μαζική αύξηση της εμβέλειας των δασμολογικών παραχωρήσεων με στόχο να μειωθεί σημαντικά η απόκλιση μεταξύ δασμολογικών παραχωρήσεων και εφαρμοζόμενων συντελεστών και να εξασφαλισθεί για τις αναπτυσσόμενες χώρες η δυνατότητα καθορισμού μεγαλύτερων μεταβατικών περιόδων.

4.5.3. Επιπλέον, είναι επιτακτική ανάγκη για την ΕΕ και την βιομηχανία της να μειωθεί ο αριθμός και το εύρος των μη δασμολογικών εμποδίων με όλα τα δυνατά μέσα:

- βελτίωση των υφιστάμενων μη δασμολογικών κωδίκων,

- επιτυχής διαπραγμάτευση σε ό,τι αφορά τη διαφάνεια των δημόσιων αγορών και τη διευκόλυνση των συναλλαγών (απαγορεύσεις στις εξαγωγές, φόροι στις εξαγωγές, διπλές τιμές, εμπορικός αποκλεισμός των ξένων προϊόντων),

- διαπραγμάτευση της προσφοράς και ζήτησης ανά πακέτο,

- ποσοτική αποτίμηση των μέτρων αυτών και μείωση της σημασίας τους, όπως συμβαίνει για τους βιομηχανικούς δασμούς, όπου αυτό είναι δυνατόν,

- ελευθέρωση των προϊόντων που ευνοούν τη διαδικασία περιβαλλοντικής ανάπτυξης στις βιομηχανικές χώρες καθώς επίσης και στις αναπτυσσόμενες χώρες.

4.6. Εφόσον η βελτίωση της πρόσβασης στην αγορά αποτελεί ιστορικώς την βασική αποστολή του ΠΟΕ, είναι απολύτως θεμιτό σήμερα να ζητηθεί από το ίδρυμα της Γενεύης η κατάρτιση ενός κορμού κανόνων που θα επιτρέπουν την σταθεροποίηση του διεθνούς εμπορικού συστήματος και το οποίο ταυτοχρόνως θα ευνοεί την αναπτυξιακή διεργασία.

4.6.1. Κατ' αρχάς είναι άκρως απαραίτητη η σύναψη συμφωνίας για τις άμεσες ξένες επενδύσεις, έστω και σε εμβρυακή μορφή, και τούτο για δύο λόγους:

- για να δοθεί η δυνατότητα στις περισσότερες επιχειρήσεις να πραγματοποιούν επενδύσεις υπό καλύτερους όρους (διαφάνεια και προβλεψιμότητα καθώς και μη διακριτική μεταχείριση, επαναπατρισμός των κεφαλαίων, κανόνες σχετικά με τις απαλλοτριώσεις, επίλυση διαφορών)·

- για να ευνοηθούν οι χώρες υποδοχής και ειδικότερα οι αναπτυσσόμενες χώρες και οι λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες οι οποίες επιπλέον θα έχουν την δυνατότητα να κατευθύνουν αφ' εαυτών και άνευ περιορισμών τη διαδικασία αυτή με βάση την αποκαλούμενη μέθοδο των "θετικών καταλόγων",

- να ρυθμίζουν το άνοιγμα των αγορών μέσω εξαιρέσεων και διασφαλίσεων, υπό τον όρο ότι θα είναι προσωρινές και φθίνουσες.

4.6.2. Καθώς τα θετικά αποτελέσματα των επενδύσεων στο εξωτερικό για τις βιομηχανικές χώρες όπως και για τις αναπτυσσόμενες χώρες αποτελούν ένα θέμα που κερδίζει έδαφος μεταξύ των διαπραγματευτών της DDA, έστω και αν πρέπει να προσαρμοστούν κατά τρόπον ώστε να συνυπολογίζονται οι ανησυχίες των αναπτυσσόμενων χωρών, ο ανταγωνισμός αρχίζει δικαίως να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη από τις αναπτυσσόμενες χώρες. Πράγματι, όλοι συμφωνούν ότι χρειάζεται πλέον μία εμβρυακή συμφωνία που θα μπορεί να εξελίσσεται προοδευτικά με την υποστήριξη όλων των κρατών μελών του ΠΟΕ, ενώ ταυτόχρονα θα συμβάλει στην έναρξη διαδικασίας εναρμόνισης όσον αφορά τις διμερείς συμφωνίες για την προστασία των επενδύσεων.

4.6.3. Απεναντίας, καλό θα ήταν ίσως να κατοχυρωθούν εντός της DDA ορισμένες από τις εξελίξεις, όπως η διαφάνεια και ορισμένες βασικές αρχές: η δημιουργία εθνικών αρχών για τον ανταγωνισμό, η μη διακριτική μεταχείριση, η διαδικαστική ισονομία έχουν ως αποτέλεσμα αφενός να διευκολύνεται η διείσδυση στις αγορές με την άρση των εμποδίων και άλλων εμπορικών πρακτικών που τις περιορίζουν (βλ. π.χ. Ιαπωνία, Νότιος Κορέα), και αφετέρου να προστατεύουν τις αναπτυσσόμενες χώρες και τις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες από αδικαιολόγητες ή αρπακτικές πρακτικές ανταγωνισμού.

4.6.4. Τέλος, η DDA πρέπει επίσης να αποτελέσει ευκαιρία για την ρύθμιση των συναλλαγών μέσω νέων ή βελτιωμένων κανόνων για την εξάλειψη των προστατευτικών πολιτικών και άλλων στρεβλωτικών πολιτικών του ανταγωνισμού. Ας αναφερθούν εδώ οι πρακτικές antidumping και αντεπιδοτήσεων που χρειάζεται και αυτές επίσης να προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα.

4.6.4.1. Οι πολιτικές antidumping έχουν κατά κυριολεξία ανθίσει από την εποχή του κύκλου της Ουρουγουάης σε πολλές από τις αναπτυσσόμενες χώρες και τις αναδυόμενες χώρες και εξακολουθούν να εφαρμόζονται πάντοτε σε άλλες όπως π.χ. στις ΗΠΑ. Με την πάροδο του χρόνου, διερωτάται κανείς μήπως, χωρίς να τίθεται σε αμφισβήτηση η νομιμότητα των αμυντικών μέτρων κατά των πρακτικών ντάμπινγκ και του αθέμιτου ανταγωνισμού, πρέπει να αποτραπούν ορισμένες προστατευτικές καταχρήσεις, όπως π.χ. η ενόχληση συγκεκριμένων επιχειρήσεων, τα υπερβολικά περιθώρια αντισταθμιστικών εισφορών, που στην περίπτωση αυτή ξεπερνούν τις απαιτήσεις για την αποκατάσταση των ζημιών που προκλήθηκαν και τον συνυπολογισμό των συμφερόντων των βιομηχανικών και τελικών καταναλωτών.

4.6.4.2. Σε ό,τι αφορά τις εισφορές, χρειάζεται εξίσου επανεξέταση: έχουν προκύψει νέα προβλήματα όπως π.χ. οι ενισχύσεις στην εξαγωγή και το οικονομικό επίπεδο των κρατών που τις χορηγούν, με συνέπεια να προκαλείται αδικαιολόγητος παραγκωνισμός των οικονομικών φορέων από τις αγορές όπως π.χ. της ΕΕ (βλ. την υπόθεση Proex-Βραζιλία-αεροσκάφη).

4.6.5. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει επίσης ότι καλό θα ήταν να προβλεφθεί μεγαλύτερο άνοιγμα και διαφάνεια στις δημόσιες αγορές, πράγμα που θα επέτρεπε την προσθήκη ορισμένων κοινών διατάξεων για την αποτροπή των πρακτικών διαφθοράς.

4.6.6. Εξάλλου, θα ήταν σκόπιμο να επιτευχθεί πρόοδος στα θέματα εμπορίου και περιβάλλοντος, λαμβάνοντας ιδιαίτερα υπόψη τους δείκτες αντικτύπου που εγκαινίασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και αυτό να γίνει σε συνδυασμό με τις διάφορες ενδιαφερόμενες διεθνείς αρχές.

Νέες εξελίξεις του προγράμματος της Doha

4.7. Ένα από τα βασικά στοιχεία της αποτυχίας του Seattle και κατ' αντίθεση της επιτυχίας της Doha είναι το γεγονός ότι τα κράτη μέλη δέχτηκαν ότι είναι απαραίτητο να αντιμετωπισθούν τα αναπτυξιακά προβλήματα. Πρέπει ευθύς εξαρχής να επισημανθεί ότι ο ΠΟΕ οφείλει να συμβάλλει μεταξύ άλλων και στην επίλυση των προβλημάτων του είδους αυτού. Πράγματι, πρέπει να χρησιμοποιηθεί δεόντως και η δράση των διεθνών οργάνων εκτός του ΠΟΕ καθώς και ορισμένων εθνικών και μάλιστα περιφερειακών αρχών.

4.7.1. Από την άποψη αυτή, θα ήταν άκρως επικίνδυνη η παγίωση της υπάρχουσας κατάστασης η οποία και αποτελεί μία από τις μείζονες ανεπάρκειες του ΠΟΕ. Το ανησυχητικό πρόβλημα εδώ είναι η μονιμοποίηση στη λέσχη των αναπτυσσόμενων χωρών ορισμένων αναδυόμενων χωρών οι οποίες συνολικώς ή εν μέρει παρουσιάζουν όσον αφορά ένα τμήμα πληθυσμού το υψηλό επίπεδο ζωής που χαρακτηρίζει τις βιομηχανικές χώρες και όσον αφορά την βιομηχανική τους δύναμη, την ίδια ισχύ που έχουν και οι δικές μας χώρες. Υπ' αυτές τις συνθήκες δεν είναι φυσικό να απολαμβάνουν καθεστώς εξαιρέσεως από το κοινό δίκαιο. Η κατάσταση θα πρέπει να εξελιχθεί ιδίως στα πλαίσια του καίριου μέσου του ΠΟΕ που αποτελεί ο κανόνας της ενιαίας δέσμευσης (single undertaking). Με την προϋπόθεση αυτή, είναι αναμφισβήτητο ότι πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες εκ μέρους των βιομηχανικών χωρών, τόσο σε επίπεδο κυβερνήσεων, όσο και στο επίπεδο των σχετικών επιχειρήσεων.

4.7.2. Επίσης, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι οι διαδικασίες του ΠΟΕ πρέπει να εκσυγχρονιστούν και να γίνουν πιο διαφανείς (πράγμα που θα είναι υπέρ των καλώς εννοούμενων συμφερόντων όλων των αναπτυσσομένων χωρών), και να γίνεται συστηματικότερη προσφυγή στα μέσα που επιτρέπουν να μετρηθεί καλύτερα ο αντίκτυπος των υπό διαπραγμάτευση θεμάτων, όπως:

- οι αναλύσεις αντικτύπου που αφορούν τα κύρια διακυβεύματα των διαπραγματεύσεων, ανάλογα με τις διαφορετικές καταστάσεις·

- οι έλεγχοι αναλογικότητας σχετικά με την κατάσταση και τις εξελίξεις ως προς τα διάφορα δασμολογικά και μη δασμολογικά εμπόδια·

- η αξιολόγηση του πραγματικού επιπέδου ανάπτυξης μεταξύ των διαφόρων αναπτυσσομένων χωρών, συγκεκριμένα για να γίνει καλύτερη διάκριση μεταξύ των νέων βιομηχανοποιημένων οικονομιών και των αναδυομένων, των χωρών που παραμένουν υπό ανάπτυξη και των χωρών που παραμένουν οι λιγότερο ανεπτυγμένες.

4.7.3. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει επίσης ότι η ενίσχυση της διοικητικής ικανότητας είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την υλοποίηση των εσωτερικών μεταρρυθμίσεων στις αναπτυσσόμενες χώρες που συνεπάγονται οι κανόνες του ΠΟΕ. Η εφαρμογή αποτελεί μία άλλη πτυχή αντιμετωπίσεως των ειδικών προβλημάτων των αναπτυσσόμενων χωρών, τα δε αιτήματα των χωρών της αφρικανικής ομάδας που διατυπώθηκαν κατά το 2002 πρέπει ως επί το πλείστον να ληφθούν υπόψη. Η υγεία πρέπει να εξεταστεί το αργότερο στα πλαίσια της διάσκεψης του Cancun. Οπωσδήποτε, και εδώ επίσης ο ΠΟΕ δεν μπορεί να κάνει τα πάντα. Διότι δεν εξαρτώνται όλα από το πρόβλημα και μόνο των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και των υποχρεωτικών αδειών. Οι φαρμακευτικές εταιρείες επιθυμούν να αναπτυχθεί εταιρική σχέση μεταξύ βιομηχανιών και αναπτυσσόμενων χωρών. Επίσης πρέπει να αντιμετωπισθούν τα νέα προβλήματα που προέκυψαν έκτοτε, όπως η χορήγηση φαρμακευτικών αδειών σε ό,τι αφορά τα χημικά συστατικά. Τα φαρμακευτικά προϊόντα δεν είναι το παν. Έχουν σημασία εξίσου ο ιατρικός εξοπλισμός και τα νοσοκομειακά ιδρύματα. Όπως και να έχει όμως, ο ΠΟΕ είναι υποχρεωμένος να καταλήξει σε μία παρεμφερή λύση με αυτήν που διατυπώθηκε στα τέλη του περασμένου έτους από τον πρέσβη κ. Motta δηλαδή:

- γενεσιουργά αίτια: καταστάσεις έκτακτης εθνικής ανάγκης ή εξαιρετικά έκτακτης ανάγκης,

- έλεγχος από τις εισαγωγικές και εξαγωγικές χώρες ορισμένων ελάχιστων προϋποθέσεων όσον αφορά την επιλεξιμότητα των υποχρεωτικών αδειών, με την απαιτούμενη προσφυγή σε μία ουδέτερη αρχή του τύπου ΠΟΥ,

- καταπολέμηση της παράκαμψης ή κατάχρησης των μηχανισμών αυτών από πλευράς ορισμένων προσφάτως βιομηχανοποιημένων χωρών (Ινδία, Βραζιλία), ειδικότερα σε ό,τι αφορά τις επανεξαγωγές των προϊόντων αυτών άνευ αδείας σε άλλες αγορές.

Σε ό,τι αφορά την πνευματική ιδιοκτησία, η ΕΟΚΕ καλεί την ΕΕ να κάνει αποδεκτό στους κανόνες του ΠΟΕ το δικαίωμα αναπαραγωγής όπως συμφωνήθηκε στην διεθνή σύμβαση για την προστασία νέων φυτικών ποικιλιών (σύμβαση UPOV), σαν ένα σύστημα ειδικής φύσεως.

4.7.4. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ακόμα ότι είναι αναγκαίο να βελτιωθεί η διαχείριση των εμπορικών διαφορών, αποφεύγοντας όσο το δυνατόν τις ζημίες που προκαλούνται από εμπορικές κυρώσεις σε τρίτους, και προτιμώντας το επιπρόσθετο άνοιγμα αντισταθμίσεων.

4.8. Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει εξάλλου ότι δίνει μεγάλη σημασία στην καλύτερη συνεκτίμηση της κοινωνικής διάστασης του διεθνούς εμπορίου. Ακόμη και αν το θέμα αυτό δεν συνδέεται απευθείας με το πρόγραμμα που αποφασίστηκε στην Doha, η επίτευξη προόδου στον τομέα αυτό θα ενισχύσει οπωσδήποτε την ανάπτυξη του βιώσιμου εμπορίου(2). Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τις απόψεις που εξέφρασε η ΔΟΕ μέσω μιας ομάδας υψηλού επίπεδου πάνω στις κοινωνικές πτυχές της παγκοσμιοποίησης. Εύχεται όπως η παρουσία της ΔΟΕ στις εργασίες του ΠΟΕ γίνει περισσότερο αισθητή, συγκεκριμένα με την απόκτηση επίσημου καθεστώτος μόνιμου παρατηρητή. Σύμφωνα με τον τύπο πινάκων ανακοινώσεων που δημοσιεύει η Επιτροπή για την κατάσταση της ευρωπαϊκής ενιαίας αγοράς, η ΕΟΚΕ προτείνει να δημοσιεύει η ΔΟΕ κάθε χρόνο μια συγκριτική κοινωνική κατάσταση του κόσμου, που θα αποτελούσε έγγραφο αναφοράς για όλους:διεθνή όργανα - μεταξύ των οποίων ο ΠΟΕ -, κράτη και κοινοβούλια, οικονομικά και κοινωνικά συμβούλια, επιχειρήσεις, κοινωνικοί εταίροι και ΜΚΟ.

4.9. Τέλος, η ΕΟΚΕ καλεί τους επιχειρηματίες, τις κοινωνικοεπαγγελματικές οργανώσεις, τους κοινωνικούς εταίρους, τους ΜΚΟ και τους άλλους φορείς της κοινωνίας των πολιτών να αναλάβουν πρωτοβουλίες:

- να συμμετέχουν στις ενημερωτικές εκστρατείες ως προς τα επιτεύγματα του προγράμματος της Doha·

- να συμβάλουν σε αναλύσεις καταστάσεων σχετικά με θέματα που πρέπει να δρομολογηθούν στις αναπτυσσόμενες χώρες·

- να οργανώνουν διεθνείς συναντήσεις μεταξύ βιομηχάνων και/ή κοινωνικών εταίρων, σε ενδοεπαγγελματικό επίπεδο καθώς και στο πλαίσιο τομεακών δραστηριοτήτων, για να συμβάλουν στη διασάφηση των διακυβευμάτων, στη σαφή παρουσίαση των αναλύσεων και στην εξεύρεση σημείων συμφωνίας στις διαπραγματεύσεις με μεγαλύτερη ευκολία·

- να στηρίζουν την υλοποίηση των προγραμμάτων ανοίγματος και αναπτύξεως που ενθαρρύνει ο ΠΟΕ·

- να υποβάλουν προτάσεις για να συμβάλουν στην πρόοδο των αλληλεπιδράσεων μεταξύ διεθνούς εμπορίου και βιώσιμης ανάπτυξης σε παγκόσμια κλίμακα.

4.10. Από την πλευρά της, η ΕΟΚΕ έχει την πρόθεση να ενισχύσει το διάλογο για το διεθνές εμπόριο που άρχισε με τους κοινωνικοεπαγγελματικούς της εταίρους και συγκεκριμένα τους εκπροσώπους άλλων οικονομικών και κοινωνικών επιτροπών, τόσο από τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και από τρίτες χώρες - όπως οι χώρες της Mercosur, οι χώρες ΑΚΕ, ή άλλες αναπτυσσόμενες χώρες. Κατά το πρότυπο της διεθνικής πρωτοβουλίας που ανάλαβε στο πεδίο της συμμετοχικής δημοκρατίας το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η ΕΟΚΕ επιθυμεί ομοίως να συμβάλει στην ανάπτυξη συμμετοχικής δημοκρατίας που να συνδέει καλύτερα τους φορείς της κοινωνίας των πολιτών με την παρακολούθηση των διεθνών εμπορικών διαπραγματεύσεων και τη γενική λειτουργία του ΠΟΕ.

4.11. Συγκεκριμένα, η ΕΟΚΕ έχει την πρόθεση να υποβάλει, προτού ολοκληρωθούν στα τέλη του 2004 οι διαπραγματεύσεις του Κύκλου του αναπτυξιακού προγράμματος της Doha, λειτουργικές προτάσεις προς την κατεύθυνση αυτή, με βάση κοινό προβληματισμό που θα εξακολουθήσει να αναπτύσσει με τους εταίρους της στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στις τρίτες χώρες.

Βρυξέλλες, 17 Ιουλίου 2003.

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Roger Briesch

(1) Γνωμοδότηση ΕΟΚΕ "Προετοιμασία της 4ης Υπουργικής Διάσκεψης του ΠΟΕ", (ΕΕ C 36 της 8.2.2002).

Ενημερωτική έκθεση ΕΟΚΕ 326/2001 "Ο έλεγχος της παγκοσμιοποίησης: μία αναγκαιότητα για τους πιο αδύναμους", της 7ης Ιουνίου 2001.

Γνωμοδότηση ΕΟΚΕ "Τα δικαιώματα του ανθρώπου στην εργασία", της 11ης Ιουλίου 2001, (ΕΕ C 260 της 17.9.2001).

(2) ΕΕ C 133 της 6.6.2003 "Για έναν ΠΟΕ με ανθρώπινο πρόσωπο", εισηγητής ο κ. Δημητρίαδης. Διάσκεψη για τα ανθρώπινα δικαιώματα στην εργασία που οργάνωσε η ΕΟΚΕ στις 2 και 3 Δεκεμβρίου 2002 στις Βρυξέλλες.