oΔράσεις στον τομέα του πολιτισμού και της ευημερίας, σημαντικό και αναδυόμενο ζήτημα, ιδίως μετά την κρίση της νόσου COVID-19. Η Επιτροπή υλοποιεί την προπαρασκευαστική ενέργεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με τίτλο «Bottom-up policy development for culture and well-being in the EU» (Ανάπτυξη πολιτικής από τη βάση προς την κορυφή για τον πολιτισμό και την ευημερία στην Ένωση). Το έργο, το οποίο υλοποιείται από κοινοπραξία Ευρωπαίων εταίρων για περίοδο 1,5 έτους, επικεντρώνεται στην επικαιροποίηση της έρευνας στον τομέα αυτόν, στη χαρτογράφηση των πλέον συναφών υφιστάμενων πρακτικών και στην ανάπτυξη της ικανότητας των τοπικών φορέων να επωφελούνται αποτελεσματικά από τον πολιτισμό για την αύξηση της ευημερίας και της υγείας, με ιδιαίτερη έμφαση στην ψυχική υγεία. Υπάρχει επίσης πρόσφατη μελέτη του ESPON σχετικά με την πολιτιστική κληρονομιά ως πηγή κοινωνικής ευημερίας στις ευρωπαϊκές περιφέρειες. Στόχος είναι η ανάπτυξη πανευρωπαϊκής μεθοδολογίας και εδαφικής ανάλυσης των επιπτώσεων της πολιτιστικής κληρονομιάς στην κοινωνία, λαμβανομένων υπόψη πτυχών όπως η ευημερία και η κοινωνική ένταξη. Η πολιτιστική κληρονομιά ως βασικό όπλο για την πρόληψη κρίσεων και την οικοδόμηση της ειρήνης (ΣΒΑ 16 Ειρήνη, δικαιοσύνη και ισχυροί θεσμοί). Η εκ προθέσεως καταστροφή της πολιτιστικής κληρονομιάς αναγνωρίζεται ευρέως ως πιθανός δείκτης ή πρόδρομος μελλοντικής μαζικής βίας, καθώς χρησιμοποιείται για την εξάλειψη της ιστορίας και των τεχνουργημάτων που έχουν καίρια σημασία για τον πολιτισμό και την ταυτότητα ενός πληθυσμού. Η εκ προθέσεως καταστροφή της πολιτιστικής κληρονομιάς, όταν πραγματοποιείται συστηματικά και σε μεγάλη κλίμακα, ορίζεται επίσης στο Καταστατικό της Ρώμης του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου ως έγκλημα πολέμου. Η καταστροφή της πολιτιστικής κληρονομιάς έχει διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στις συνεχιζόμενες συγκρούσεις στη Συρία, το Ιράκ και το Μαλί. Παραδείγματα αποτελούν, μεταξύ άλλων, οι επιθέσεις του 2012 κατά ιερών και μαυσωλείων στο Τιμπουκτού από ισλαμιστικές ομάδες στις βόρειες περιοχές του Μαλί. Τα συμπεράσματα του Συμβουλίου για μια ενωσιακή προσέγγιση στην πολιτιστική κληρονομιά σε συγκρούσεις και κρίσεις και η ειδική γενική ιδέα της ΕΕ παρέχουν σαφές πολιτικό και επιχειρησιακό πλαίσιο για μια πιο συνεκτική και ορατή προσέγγιση της ΕΕ όσον αφορά την πολιτιστική κληρονομιά για την ειρήνη (ΣΒΑ 16, ΣΒΑ 8 Αξιοπρεπής εργασία και οικονομική ανάπτυξη, ΣΒΑ 11 Βιώσιμες πόλεις και κοινότητες). Συγκεκριμένα, η ΕΕ δεσμεύεται για μια προσέγγιση ευαίσθητη στις συγκρούσεις, συμπεριληπτική και ισότιμη που δεν εισάγει διακρίσεις. Όσον αφορά την τρέχουσα κατάσταση στην Ουκρανία, η Επιτροπή στηρίζει τη διαφύλαξη της ουκρανικής πολιτιστικής κληρονομιάς παρέχοντας μέσα ατομικής προστασίας έκτακτης ανάγκης και στηρίζοντας την ψηφιακή τεκμηρίωση της ουκρανικής πολιτιστικής κληρονομιάς. Η Επιτροπή στηρίζει επίσης Ουκρανούς καλλιτέχνες και επαγγελματίες του πολιτιστικού τομέα. Για παράδειγμα, τον Σεπτέμβριο του 2022, στο πλαίσιο του προγράμματος «Δημιουργική Ευρώπη», προκήρυξε πρόσκληση για τη στήριξη καλλιτεχνών εκτός της χώρας τους και πολιτιστικών οργανώσεων στην Ουκρανία, καθώς και για την προετοιμασία της μεταπολεμικής ανάκαμψης του ουκρανικού πολιτιστικού τομέα μεσοπρόθεσμα.

Η Επιτροπή δρομολόγησε το ευρωπαϊκό σύμφωνο για το κλίμα το 2020 στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας. Στόχος είναι να αναγνωριστεί η σημασία της δράσης από τη βάση προς την κορυφή, με τη συμμετοχή πολιτών από όλες τις γενιές και τοπικών κοινοτήτων στη μετάβαση προς μια ανθεκτική και κλιματικά ουδέτερη κοινωνία. Μέσω των δραστηριοτήτων της, η πρωτοβουλία αποσκοπεί στη στήριξη πρωτοβουλιών από τη βάση προς την κορυφή, με την παροχή πληροφοριών σχετικά με την κλιματική μετάβαση, την ανάπτυξη χώρων συνεργασίας μεταξύ των ενδιαφερόμενων μερών και των πολιτών και τη συμβολή στην ανάληψη νέων πρωτοβουλιών.

Μέσω του συμφώνου για το κλίμα, οι πολίτες και οι κοινότητες μπορούν να προβάλουν τις δράσεις τους για το κλίμα και να αναλάβουν δεσμεύσεις για τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής και την προσαρμογή σʼ αυτήν μέσω της πλατφόρμας «Count Us In».

Στόχος αυτών των εργαλείων είναι η συνεργασία με τους πολίτες για την από κοινού δημιουργία αφηγημάτων για το κλίμα σε τοπικό επίπεδο, λαμβανομένων υπόψη της πολιτιστικής κληρονομιάς και του υποβάθρου, και η συνδημιουργία πρωτοτύπων δράσης στην τοπική κοινότητα. Το σύμφωνο για το κλίμα στηρίζει συνδημιουργικές καινοτόμες διαδικασίες για τις τοπικές κοινότητες, όπως η συνεργασία των υπευθύνων χάραξης πολιτικής με τους πολίτες για την ενδυνάμωσή τους μέσω της ανάληψης ρόλου διαμεσολαβητή στις συζητήσεις σχετικά με την κλιματική αλλαγή και την προστασία του περιβάλλοντος στις πόλεις. Η προστιθέμενη αξία του συμφώνου για το κλίμα συνίσταται στην προώθηση της συνεργασίας μεταξύ διαφόρων μερών (για παράδειγμα, καλλιτεχνών, πολιτιστικών κέντρων, ΜΚΟ, τοπικών κυβερνήσεων και επιχειρήσεων), για την επίτευξη κοινών στόχων.

Οι καλλιτέχνες, οι διαμορφωτές κοινής γνώμης, οι δήμαρχοι και κάθε πολίτης που δεσμεύεται να αναλάβει δράση για το κλίμα μπορούν να γίνουν πρεσβευτές του συμφώνου για το κλίμα για τη στήριξη του έργου που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη στις κοινότητές τους. Η απόκτηση της ιδιότητας του πρεσβευτή αποτελεί συμπληρωματικό μέσο συμβολής, έμπνευσης και στήριξης της δράσης για το κλίμα στις τοπικές κοινότητες και τα τοπικά δίκτυα.

Όσον αφορά τις περιβαλλοντικές πολιτικές, η μετασχηματιστική αλλαγή στις κοινωνίες και τις οικονομίες μας, η οποία απαιτείται για την υλοποίηση της Πράσινης Συμφωνίας, δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί χωρίς τη συμμετοχή της κοινωνίας στο σύνολό της. Για τον σκοπό αυτόν απαιτείται αλλαγή των κοινωνικών προτύπων, αξιών και αντιλήψεων, δηλαδή αλλαγή νοοτροπίας, όπως αναγνωρίζεται στις προτεραιότητες της Πράσινης Συμφωνίας. Ομοίως, το έργο ευαισθητοποίησης για τη βιοποικιλότητα προωθεί τον γραμματισμό όσον αφορά τη φύση, την ενσυναίσθηση, την αλληλεγγύη και τη μέριμνα για τη φύση, καθώς και διεπιστημονικές προσεγγίσεις που βοηθούν τους ανθρώπους να κατανοήσουν τη διασύνδεση των οικονομικών, κοινωνικών και φυσικών συστημάτων.

Τα χαρακτηριστικά τοπίου της ΕΕ, η βιοποικιλότητα και οι προστατευόμενες φυσικές περιοχές (Natura 2000) αποτελούν την άυλη κληρονομιά της και το θεμέλιο για το μέλλον μας. Το τελευταίο Ευρωβαρόμετρο «Η στάση των Ευρωπαίων απέναντι στη βιοποικιλότητα» επιβεβαίωσε εκ νέου ότι οι Ευρωπαίοι ενδιαφέρονται βαθιά για τη φύση και τη βιοποικιλότητα και αναμένουν από την ΕΕ να αναλάβει δράση για να τις διαφυλάξει. Ειδικότερα, οι δράσεις που αναφέρονται περισσότερο ως σημαντικές περιλαμβάνουν την αποκατάσταση της φύσης και της βιοποικιλότητας για την αντιστάθμιση των ζημιών και την καλύτερη ενημέρωση των πολιτών σχετικά με τη σημασία της φύσης και της βιοποικιλότητας. Η ίδια έρευνα δείχνει επίσης ότι λίγοι πολίτες γνωρίζουν το δίκτυο Natura 2000 και τις προσπάθειες της ΕΕ και των κρατών μελών της για την προστασία του.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η στρατηγική της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030 υπογραμμίζει τη σημασία της αύξησης της ευαισθητοποίησης σχετικά με τις γνώσεις για τη βιοποικιλότητα και της ενσωμάτωσης της βιοποικιλότητας και των οικοσυστημάτων στο σχολείο, την τριτοβάθμια εκπαίδευση και την επαγγελματική κατάρτιση. Στις διεθνείς διαπραγματεύσεις για το παγκόσμιο πλαίσιο για τη βιοποικιλότητα μετά το 2020, η Επιτροπή επιμένει στην επισήμανση της σημασίας των πολιτιστικών τομέων και της συμμετοχής των φορέων στην εκπαίδευση, στα μέσα μαζικής επικοινωνίας και στον τομέα των τεχνών και του πολιτισμού.

Στρατηγικές δράσεις και βασικά παραδείγματα

oΤα βραβεία «Πράσινη Πρωτεύουσα της Ευρώπης» (για μεγαλύτερες πόλεις) και «Πράσινο Φύλλο» (για πόλεις κάτω των 100 000 κατοίκων) και η εστίασή τους στη συμβολή και τη συμμετοχή των πολιτών παρέχουν άφθονο χώρο για πολιτιστικές και εκπαιδευτικές δραστηριότητες με θέμα τη βιωσιμότητα. Τα βραβεία, τα οποία χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο του προγράμματος LIFE, στηρίζουν την επιτόπια εφαρμογή της Πράσινης Συμφωνίας σε αστικό επίπεδο. Οι νικήτριες πόλεις βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της πράσινης μετάβασης και έχουν τη δυνατότητα να αποτελέσουν πρότυπο για άλλες. Οι νικητές του βραβείου «Πράσινη Πρωτεύουσα» (ένας ετησίως) λαμβάνουν 600 000 EUR και οι νικητές του βραβείου «Πράσινο Φύλλο» (το πολύ δύο ετησίως) 200 000 EUR. Ο τίτλος στηρίζει και ενθαρρύνει τις νικήτριες πόλεις να οργανώσουν ευρύ φάσμα δράσεων και έργων κατά τη διάρκεια του έτους. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται συνήθως εκπαιδευτική υποστήριξη σε σχολεία ή νέους, έργα τέχνης και βιωσιμότητας για τους πολίτες, καλλιτεχνικές εκθέσεις που ερμηνεύουν την τέχνη και την προστασία του περιβάλλοντος κ.λπ. Οι τελετές απονομής των βραβείων περιλαμβάνουν συνήθως πολιτιστικές εκδηλώσεις και παρουσιάσεις. Οι πόλεις αναφέρουν ότι ο τίτλος αποφέρει πολλά οφέλη, μεταξύ άλλων, αυξημένη διεθνή κάλυψη από τα μέσα μαζικής επικοινωνίας, μεγαλύτερη ώθηση στην πόλη για να συνεχίσει να βελτιώνει την περιβαλλοντική βιωσιμότητα ή αυξημένη ελκυστικότητα ως τουριστικού προορισμού.

oΣυνεργασία με μουσεία φυσικής ιστορίας και επιστημών, βοτανικούς κήπους, ζωολογικούς κήπους και ενυδρεία μέσω του παγκόσμιου συνασπισμού «Ενωμένοι για τη βιοποικιλότητα». Ο συνασπισμός, υπό τον συντονισμό της Επιτροπής από τον Μάρτιο του 2020, φέρνει σε επαφή τα εν λόγω ιδρύματα και οργανισμούς και είναι επίσης ανοικτός σε ερευνητικά κέντρα και πανεπιστήμια, φυσικά καταφύγια και προστατευόμενες περιοχές παγκοσμίως, καθώς και σε μουσεία οποιασδήποτε κατηγορίας, όπως μουσεία τέχνης, αρχιτεκτονικής ή ιστορίας. Τους καλεί να ενώσουν τις δυνάμεις τους και να υψώσουν τη φωνή τους σχετικά με την κρίση της φύσης, αναδεικνύοντας τη σημασία της φύσης για την ανθρωπότητα. Ο συνασπισμός καλύπτει σήμερα 51 χώρες και εδάφη, δημιουργώντας μια κοινότητα 323 οργανώσεων, εθνικών πάρκων και προστατευόμενων περιοχών, ενυδρείων, βοτανικών κήπων, ζωολογικών κήπων, μουσείων (συμπεριλαμβανομένων μουσείων τέχνης), ερευνητικών κέντρων και πανεπιστημίων για τη στήριξη της πολιτικής δυναμικής, σε συνδυασμό με άλλους παγκόσμιους πολιτικούς συνασπισμούς για τη φύση.

oΕκπαιδευτική εργαλειοθήκη για την προστασία της φύσης: Στο πλαίσιο ευρύτερου έργου για την ευαισθητοποίηση σχετικά με την ανάγκη προστασίας της φύσης, η εν λόγω εκπαιδευτική εργαλειοθήκη για τους εκπαιδευτικούς τους βοηθά να συνεργαστούν με εφήβους με σκοπό την προστασία της φύσης στην Ευρώπη. Προσφέρει σειρά δραστηριοτήτων, είτε εσωτερικών είτε εξωτερικών, οι οποίες ομαδοποιούνται γύρω από τέσσερις ενότητες: (i) αλληλεπίδραση με τη φύση· (ii) εξερεύνηση της φύσης στην Ευρώπη· (iii) τρόποι προστασίας της φύσης στην Ευρώπη· και iv) συμμετοχή στην προστασία της φύσης. Πολλές δραστηριότητες υποστηρίζονται από δεδομένα και πληροφορίες που διατίθενται από τις βάσεις δεδομένων του Ευρωπαϊκού Χώρου Εκπαίδευσης και τους θεατές. Η εργαλειοθήκη είναι διαθέσιμη σε όλες τις γλώσσες της ΕΕ. Τα αναμενόμενα αποτελέσματα περιλαμβάνουν τα εξής: ευαισθητοποίηση του πληθυσμού των εφήβων· συμβολή στην κατανόηση των πολιτικών της ΕΕ για την προστασία της φύσης, των οδηγιών για τη φύση και του δικτύου Natura 2000 και ενθάρρυνση των νέων να δραστηριοποιούνται για την προστασία της φύσης.

oΣυνέργειες μεταξύ της προστασίας των τόπων Natura 2000 και της πολιτιστικής κληρονομιάς: Ως ένα από τα αποτελέσματα του σχεδίου δράσης της ΕΕ για τη φύση, τον άνθρωπο και την οικονομία, καθώς και ως συνέχεια του Ευρωπαϊκού Έτους Πολιτιστικής Κληρονομιάς 2018, η Επιτροπή δημοσίευσε την έκθεση με τίτλο «Natural and cultural heritage in Europe: Working together within the Natura 2000 network» (Φυσική και πολιτιστική κληρονομιά στην Ευρώπη: Συνεργασία στο πλαίσιο του δικτύου Natura 2000) . Η έκθεση διερευνά τις χωρικές επικαλύψεις μεταξύ φυσικών και πολιτιστικών χώρων, εξετάζει τις κοινές απειλές και προκλήσεις που αντιμετωπίζουν, καθώς και τις ευκαιρίες που προσφέρονται στο πλαίσιο διαφόρων ταμείων της ΕΕ για την έναρξη κοινών πρωτοβουλιών για τη φύση και τον πολιτισμό. Διατυπώνει επίσης συστάσεις σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις και να προωθηθούν η ολοκληρωμένη διαχείριση και τα συναφή κοινωνικοοικονομικά οφέλη.

Η Επιτροπή έχει δημοσιεύσει έναν αφηγηματικό χάρτη που δίνει τη δυνατότητα στους χρήστες να διερευνήσουν τον τρόπο με τον οποίο οι τόποι Natura 2000 και οι τόποι παγκόσμιας κληρονομιάς αλληλοεπικαλύπτονται . Έχει επίσης συλλεχθεί σειρά περιπτωσιολογικών μελετών για να παρουσιαστούν πρακτικά παραδείγματα διαφόρων πτυχών επιτυχούς ολοκληρωμένης διαχείρισης της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς σε τόπους Natura 2000 . Ένα από τα κύρια αποτελέσματα της ολοκλήρωσης αυτής θα μπορούσε να είναι η αύξηση της ικανότητας των χώρων πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς να προσελκύουν επισκέπτες. Η αύξηση αυτή μπορεί να έχει, με τη σειρά της, αλυσιδωτές επιπτώσεις στην τοπική οικονομία μέσω της παροχής νέων ευκαιριών για βιώσιμο τουρισμό, επιχειρήσεις και ανάπτυξη γύρω από τους τόπους. Με τον τρόπο αυτόν, μπορεί να επιτευχθεί καλύτερη αποδοχή των περιορισμών που συνδέονται με την προστασία των τόπων φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς.

Προσεχείς δράσεις: -Δρομολόγηση της εκστρατείας ευαισθητοποίησης για βιώσιμα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα υπό το πρίσμα της στρατηγικής της ΕΕ για βιώσιμα και κυκλικά κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα, μέσω της οποίας η ΕΕ θα αποκτήσει πρωτοπόρο ρόλο στη διαχείριση των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν οι τομείς της δημιουργικότητας (σχεδιασμός, κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα και μόδα) και θα αναδειχθεί η σημασία της κυκλικότητας των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων και της μόδας στην ΕΕ. -Έμφαση στα περιβαλλοντικά, οικονομικά και υγειονομικά οφέλη της στρατηγικής, καθώς και στη συμβολή της στην αύξηση της ανεξαρτησίας και της ανθεκτικότητας της ΕΕ όσον αφορά τους πόρους, και προσφορά πρακτικών λύσεων σε όλα τα στάδια του κύκλου ζωής των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων, καθώς και στους μεμονωμένους καταναλωτές, οι οποίες θα συμβάλουν στην επίτευξη του οράματος της στρατηγικής της ΕΕ για τα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα. -Διασφάλιση της συμμετοχής των νέων, συμπεριλαμβανομένων των νέων σχεδιαστών, των διαμορφωτών κοινής γνώμης και των καλλιτεχνών, στην επικοινωνιακή εκστρατεία για να βγει η γρήγορη μόδα «εκτός μόδας» στην Ευρώπη. — Ανάπτυξη προγράμματος προβολής χαρτών που θα συμβάλει στη μείωση των επιπτώσεων των πλημμυρών στους χώρους πολιτιστικής κληρονομιάς: κατά τη διενέργεια προκαταρκτικών αξιολογήσεων των κινδύνων πλημμύρας βάσει της οδηγίας για τις πλημμύρες, τα κράτη μέλη δεν λαμβάνουν πάντοτε υπόψη τους χώρους πολιτιστικής κληρονομιάς που διατρέχουν κίνδυνο. Αυτό μπορεί να οφείλεται στο γεγονός ότι οι αξιολογήσεις χρειάζονται βελτίωση. Η Επιτροπή θα παράσχει σύντομα πρόγραμμα προβολής χαρτών που θα αντιπαραβάλλει τις πλημμυρικές περιοχές με την πολιτιστική κληρονομιά, μεταξύ άλλων.

ΙΔ. Γεωργική πολιτική

Πλαίσιο πολιτικής και βασικά παραδείγματα