Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Σύνοψη του κόστους και των οφελών των επενδύσεων στην υγεία και ασφάλεια στην εργασία (ΥΑΕ)»

(διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της Φινλανδικής Προεδρίας)

(2020/C 14/07)

Εισηγητής: ο κ. Adam ROGALEWSKI

Συνεισηγήτρια: η κ. Ana BONTEA

Αίτηση γνωμοδότησης Φινλανδική Προεδρία του Συμβουλίου, 7.2.2019 Νομική βάση Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης Αρμόδιο τμήμα Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη Υιοθετήθηκε από το τμήμα 10.9.2019 Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια 26.9.2019 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 546 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) 149/14/3

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Η παρούσα γνωμοδότηση εντοπίζει νέες προκλήσεις στον τομέα της υγείας και ασφάλειας στην εργασία (ΥΑΕ), όπως η ποιότητα εργασίας, η ισότητα, η ψηφιοποίηση και η κλιματική αλλαγή, οι οποίες θα πρέπει να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο όχι μόνο στις συζητήσεις σχετικά με τα οφέλη των επενδύσεων στην ΥΑΕ, αλλά γενικότερα στη μελλοντική πολιτική της ΕΕ για την ΥΑΕ.

1.2. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) τονίζει τον σημαντικό ρόλο που διαδραματίζουν οι κοινωνικοί εταίροι και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών στην ανάπτυξη και εφαρμογή βιώσιμων πολιτικών για την ΥΑΕ. Οι επενδύσεις στην ΥΑΕ θα αποφέρουν οφέλη μόνον εάν υπάρχει υγιής κοινωνικός διάλογος και εκτεταμένες συλλογικές διαπραγματεύσεις. Είναι σημαντικό να προωθηθεί ο ρόλος τόσο των επιτροπών υγείας και ασφάλειας στον χώρο εργασίας όσο και των εκπροσώπων των εργαζομένων.

1.3. Πολλές μελέτες, καθώς και η εμπειρία των κοινωνικών εταίρων και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, καταδεικνύουν ότι οι επενδύσεις στην ΥΑΕ συμβάλλουν όχι μόνο στην ενίσχυση της ευημερίας για τους εργαζόμενους και τους επιχειρηματίες, αλλά και στις υψηλές αποδόσεις, ιδίως όσον αφορά τη μείωση του κόστους, την αύξηση της παραγωγικότητας και τη βιωσιμότητα των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης.

1.4. Υπάρχει σαφής οικονομική αιτιολόγηση για την κοινωνιακή επένδυση στην ΥΑΕ, δεδομένου ότι το 3,3 % του ευρωπαϊκού ΑΕγχΠ δαπανάται ετησίως στην αντιμετώπιση επαγγελματικών ατυχημάτων και ασθενειών. Επιπλέον, σημαντικό ποσοστό των δαπανών λόγω εργατικών ατυχημάτων και ασθενειών βαρύνει όχι μόνο τα συστήματα δημόσιας υγείας, αλλά και τους εργαζομένους και τις οικογένειές τους ( 1 )

1.5. Η ΕΟΚΕ απευθύνει έκκληση για περισσότερες δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις στην ΥΑΕ και για περισσότερα οικονομικά κίνητρα για τις επιχειρήσεις που επενδύουν στην ΥΑΕ. Οι δημόσιες επενδύσεις θα πρέπει να προσαρμόζονται στις ανάγκες συγκεκριμένων τύπων φορέων της αγοράς εργασίας, με ιδιαίτερη έμφαση στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ). Οι μεγαλύτερες εταιρείες με υψηλότερη χρηματοοικονομική ικανότητα θα πρέπει να προωθούν και να επενδύουν στην ΥΑΕ, συμπεριλαμβανομένου του δικτύου προμηθευτών τους.

1.6. Η ΕΟΚΕ ζητεί να υιοθετηθεί μια ολιστική προσέγγιση όσον αφορά τις επενδύσεις στην ΥΑΕ. Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί σε θέματα όπως οι ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι, οι μυοσκελετικές παθήσεις (ΜΣΠ), τα καρδιαγγειακά νοσήματα και ο καρκίνος, δεδομένης της διασύνδεσής τους με τον κόσμο της εργασίας, την κοινωνία και το περιβάλλον.

1.7. Η ΕΕ πρέπει να επενδύσει στην ψυχική υγεία του ευρωπαϊκού πληθυσμού. Περισσότερα επαγγέλματα είναι πλέον ψυχοφθόρα, κυρίως στον αναπτυσσόμενο τομέα των υπηρεσιών, ενώ όλοι οι φορείς στην αγορά εργασίας -συμπεριλαμβανομένων των επιχειρηματιών των ΜΜΕ- βιώνουν άγχος.

1.8. Η ΕΟΚΕ ζητεί να διεξαχθούν διεξοδικότερες μελέτες προς καλύτερη κατανόηση των οφελών που παρέχουν οι επενδύσεις στην ΥΑΕ. Για τον σκοπό αυτό, τα κράτη μέλη πρέπει να επιδείξουν μεγαλύτερη διαφάνεια όσον αφορά τόσο την ανταλλαγή στατιστικών πληροφοριών σχετικά με ασθένειες και λοιμώξεις που σχετίζονται με την εργασία, όσο και την εναρμόνιση της αναγνώρισης και της καταγραφής των επαγγελματικών ασθενειών.

1.9. Η ΕΟΚΕ καλεί την ΕΕ, τα κράτη μέλη και όλους τους άλλους ενδιαφερόμενους φορείς να προωθήσουν την ανταλλαγή ορθών πρακτικών στον τομέα της ΥΑΕ, ιδίως ως προς τα οικονομικά κίνητρα για τις επιχειρήσεις που επενδύουν στην ΥΑΕ.

1.10. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την επίδραση των συνθηκών εργασίας, συμπεριλαμβανομένης της ισότητας των φύλων, στην υγεία και την ευημερία των εργαζομένων. Οι επενδύσεις στην ΥΑΕ πρέπει να προσεγγίζονται από την άποψη της ποιότητας της εργασίας. Οι τυποποιημένες συνθήκες εργασίας και η ισότητα των φύλων παρέχουν την καλύτερη πρόληψη από τους ψυχοκοινωνικούς κινδύνους, οδηγώντας έτσι σε αυξημένη ευημερία και σε υψηλότερη παραγωγικότητα.

1.11. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για το γεγονός ότι η πρόσβαση στην ΥΑΕ και, επομένως, τα οφέλη των επενδύσεων στην ΥΑΕ, δεν κατανέμονται ομοιόμορφα σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ. Οι πρωτοβουλίες θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη διαστάσεις όπως το φύλο, η εθνικότητα, η ηλικία και η αναπηρία και να συνδέουν τη στρατηγική για την ΥΑΕ με τη συζήτηση περί ισότητας.

1.12. Η διαδικασία της ψηφιοποίησης θα μπορούσε να αποφέρει πολλές θετικές εξελίξεις στον τομέα της ΥΑΕ. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ ανησυχεί ιδιαίτερα για το γεγονός ότι ορισμένες νέες μορφές εργασίας που δημιουργούνται από την ψηφιοποίηση ενδέχεται να μην εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των κανονισμών για την ΥΑΕ. Όλοι οι εργαζόμενοι στην ΕΕ θα πρέπει να προστατεύονται από τη νομοθεσία για την ΥΑΕ.

1.13. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η ΥΑΕ δεν παρέχει μόνο οφέλη για την οικονομία της ΕΕ, αλλά και αποτελεί θεμελιώδες εργασιακό δικαίωμα. Η προώθηση των προτύπων ΥΑΕ δεν θα πρέπει να περιορίζεται στα κράτη μέλη, αλλά να καλύπτει όλες τις χώρες σε ολόκληρο τον κόσμο, ιδίως εκείνες με τις οποίες η ΕΕ έχει κυρώσει εμπορικές συμφωνίες ή έχει αναπτύξει άλλες μορφές συνεργασίας, όπως με χώρες της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης ή της Νότιας Γειτονίας. Οι ευρωπαϊκές επενδύσεις θα πρέπει να ευνοούν εταιρείες οι οποίες έχουν ορθές πολιτικές για την ΥΑΕ και υποστηρίζουν την ΥΑΕ στις αλυσίδες εφοδιασμού τους.

2. Πλαίσιο

2.1. Κάθε χρόνο σημειώνονται πάνω από 3,2 εκατομμύρια μη θανατηφόρα ατυχήματα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ περίπου 4 000 άνθρωποι πεθαίνουν από ατυχήματα. Σύμφωνα με μια συντηρητική εκτίμηση, 100 000 άνθρωποι πεθαίνουν από καρκίνο που σχετίζεται με την εργασία. Πολλά ατυχήματα δεν αναφέρονται και οι πραγματικοί αριθμοί είναι πιθανόν να είναι πολύ μεγαλύτεροι. Για παράδειγμα, σε αυτόν τον αριθμό δεν περιλαμβάνονται δεδομένα σχετικά με τους εργαζομένους που έχασαν τη ζωή τους καθ’ οδόν προς την εργασία, ούτε ο αριθμός των αυτοκτονιών που σχετίζονται με την εργασία. Ορισμένοι εργαζόμενοι δεν αναφέρουν μη θανατηφόρα εργατικά ατυχήματα ( 2 )

2.2. Το 24,2 % των εργαζομένων θεωρεί ότι η υγεία τους στην εργασία κινδυνεύει, ενώ το 25 % δηλώνει ότι η εργασία τους έχει πρωτίστως αρνητικό αντίκτυπο στην ευημερία τους ( 3 ) . Το 7,9 % του εργατικού δυναμικού υπέφερε από επαγγελματικά προβλήματα υγείας, το 36 % των οποίων οδήγησε σε απουσία από την εργασία για τουλάχιστον τέσσερις ημέρες τον χρόνο ( 4 )

2.3. Εδώ και 30 χρόνια, η ΕΕ διαθέτει νομοθετικό πλαίσιο για την προστασία των εργαζομένων από ατυχήματα και άλλες μορφές προβλημάτων υγείας που σχετίζονται με την εργασία. Η βάση του κεκτημένου της ΕΕ για την ΥΑΕ είναι το άρθρο 153 της ΣΛΕΕ και η ευρωπαϊκή οδηγία-πλαίσιο (89/391/ΕΟΚ). Η οδηγία θέσπισε γενικές αρχές για τη διαχείριση της υγείας και ασφάλειας και εφαρμόζεται σε όλους τους εργαζομένους σε τομείς δραστηριότητας σε ολόκληρη την ΕΕ. Επιπλέον, η ΕΕ έχει εγκρίνει 23 επιμέρους οδηγίες σχετικά με την ΥΑΕ. Πρόσφατα, ο ευρωπαϊκός πυλώνας κοινωνικών δικαιωμάτων αναφέρθηκε στην ΥΑΕ στη δέκατη αρχή του.

2.4. Διάφορες ευρωπαϊκές έρευνες καταδεικνύουν ότι έχουν σημειωθεί βελτιώσεις στην ΥΑΕ· ωστόσο, η συνολική επιβάρυνση από το κόστος των εργατικών ατυχημάτων και της επαγγελματικής κακής υγείας παραμένει υψηλή. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία (EU-OSHA), το 3,9 % του παγκόσμιου ΑΕγχΠ και το 3,3 % του ευρωπαϊκού ΑΕγχΠ δαπανώνται για την αντιμετώπιση επαγγελματικών τραυματισμών και ασθενειών. Το ποσοστό αυτό διαφέρει από χώρα σε χώρα, ανάλογα με την οικονομία, το νομοθετικό πλαίσιο και τα κίνητρα πρόληψής τους. Κύριος παράγοντας κόστους είναι ο καρκίνος που σχετίζεται με την εργασία, και ακολουθούν οι μυοσκελετικές παθήσεις (ΜΣΠ) ( 5 )

2.5. Μελέτες καταδεικνύουν ότι η διασφάλιση της καλής διαχείρισης της ΥΑΕ στις ΜΜΕ και τις οικογενειακές εκμεταλλεύσεις εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική πρόκληση. Για παράδειγμα, στο πλαίσιο της ΕΕ για την υγεία και ασφάλεια στην εργασία 2014-2020, η ενίσχυση της ικανότητας των ΜΜΕ να θέτουν σε εφαρμογή αποτελεσματικά και αποδοτικά μέτρα πρόληψης του κινδύνου προσδιορίζεται ως ένας από τους βασικούς στρατηγικούς στόχους για την ΥΑΕ.

2.6. Η έρευνα των πλαισίων και των ρυθμίσεων για την υγεία και ασφάλεια στις ΜΜΕ της ΕΕ υποδεικνύει μια «γενική και πολύπλευρη έλλειψη πόρων» ( 6 ) , γεγονός το οποίο εξαναγκάζει σημαντικό ποσοστό των επιχειρήσεων αυτών να ακολουθούν την εύκολη οδό στις επιχειρηματικές στρατηγικές. Τα βασικά χαρακτηριστικά των εταιρειών αυτών είναι η αδύναμη οικονομική θέση, οι ανησυχίες για την οικονομική επιβίωση, η έλλειψη επενδύσεων στην ΥΑΕ και η περιορισμένη γνώση, ευαισθητοποίηση και ικανότητα στον τομέα της ΥΑΕ.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Πολλές μελέτες, καθώς και η εμπειρία των κοινωνικών εταίρων και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, καταδεικνύουν ότι οι επενδύσεις στην ΥΑΕ όχι μόνο συμβάλλουν στην ενίσχυση της ευημερίας των εργαζομένων, αλλά και παράγουν υψηλό ποσοστό απόδοσης, ιδίως όσον αφορά τη μείωση του κόστους, την αύξηση της παραγωγικότητας και τη βιωσιμότητα των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης ( 7 ) . Φινλανδικές μελέτες έχουν αποκαλύψει ότι μπορεί να υπάρξουν θετικά αποτελέσματα κερδοφορίας ακόμη και χωρίς άμεσα μετρήσιμα αποτελέσματα στην παραγωγικότητα, γεγονός το οποίο υποδεικνύει ότι το οικονομικό όφελος των μηχανισμών της ΥΑΕ γίνεται δυσκολότερα αντιληπτό από ό,τι συχνά υποτίθεται ( 8 )

3.2. Δεδομένου ότι οι εργαζόμενοι και οι οικογένειές τους καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος του κόστους που σχετίζεται με τις επαγγελματικές ασθένειες ή τα ατυχήματα, υπάρχει σαφής οικονομική αιτιολόγηση για την κοινωνιακή επένδυση στην ΥΑΕ ( 9 )

3.3. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι έχουν τεθεί σε εφαρμογή διάφορα προγράμματα σε ορισμένα κράτη μέλη για την οικονομική ανταμοιβή των οργανισμών που παρέχουν ασφαλείς και υγιείς χώρους εργασίας, και καλεί περισσότερα κράτη μέλη να θεσπίσουν παρόμοια συστήματα. Στα κίνητρα αυτά περιλαμβάνονται χαμηλότερα ασφάλιστρα, φοροαπαλλαγές ή κρατικές επιδοτήσεις, αλλά και το να καθίστανται τα προγράμματα οικονομικά επωφελή για τους ασφαλιστές με τη μείωση του αριθμού, της σοβαρότητας και του κόστους των απαιτήσεων.

3.4. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι τα συστήματα παροχής κινήτρων πρέπει να ανταμείβουν όχι μόνο τα πρότερα αποτελέσματα από την καλή διαχείριση της ΥΑΕ (όπως τα λίγα ατυχήματα) αλλά και τις συγκεκριμένες προσπάθειες πρόληψης που αποσκοπούν στη μείωση των μελλοντικών ατυχημάτων και ασθενειών. Εκτός από τα οικονομικά συστήματα, ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στις υφιστάμενες εθελοντικές τομεακές πρωτοβουλίες που αποσκοπούν στη διαχείριση των βιομηχανικών προϊόντων και την αριστεία των επιδόσεων ( 10 )

3.5. Λαμβάνοντας υπόψη τη γενική πτωτική τάση του αριθμού των ατυχημάτων που προκαλούν τραυματισμούς και θανάτους στην εργασία, η ΕΟΚΕ προτείνει μεγαλύτερη εστίαση σε ασθένειες που σχετίζονται με την εργασία, όπως ο καρκίνος, τα καρδιαγγειακά νοσήματα, οι μυοσκελετικές παθήσεις και όσες ασθένειες συνδέονται με τους ψυχοκοινωνικούς κινδύνους και αποτελούν τις πλέον θανατηφόρες και συχνότερες αιτίες άδειας ασθενείας στην ΕΕ.

3.6. Η ΕΟΚΕ ζητεί να υιοθετηθεί μια πιο ολιστική προσέγγιση όσον αφορά τις επενδύσεις στην ΥΑΕ. Η προσέγγιση αυτή θα πρέπει να αποφεύγει την υπερβολική γενίκευση και, δεδομένων των περιορισμένων πόρων, θα πρέπει να επικεντρωθεί αρχικά στους αποτελεσματικότερους τρόπους βελτίωσης των πολιτικών για την ΥΑΕ.

3.7. work extensity ). Ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη θα πρέπει να ενθαρρυνθούν να επενδύουν σε πρωτοβουλίες που ενισχύουν τη συνδικαλιστική πυκνότητα, της προστασία της απασχόλησης και την ισότητα των φύλων και συμβάλλουν, κατ’ αυτόν τον τρόπο, στη διαμόρφωση ενός υγιέστερου εργατικού δυναμικού σε μεσοπρόθεσμο και σε μακροπρόθεσμο χρονικό ορίζοντα Οι επενδύσεις στην ΥΑΕ θα πρέπει να αναλύονται στο πλαίσιο της συζήτησης για την ποιότητα της εργασίας. Στοιχεία από το Eurofound καταδεικνύουν ότι οι περιστασιακοί εργαζόμενοι έχουν τη χαμηλότερη πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά με τους κινδύνους για την ΥΑΕ ( 11 ) . Επιπλέον, οι επισφαλείς τύποι απασχόλησης, καθώς και η ανεργία, συμβάλλουν στην κακή ψυχική υγεία. Οι τυποποιημένες συνθήκες εργασίας και η ισότητα των φύλων παρέχουν την καλύτερη πρόληψη από τους ψυχοκοινωνικούς κινδύνους, οδηγώντας έτσι σε αυξημένη ευημερία και σε υψηλότερη παραγωγικότητα. Για τον σκοπό αυτόν, η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρόσφατη μελέτη που διεξήγαγε το Eurofound στην οποία διαπιστώνονται τα εξής: «όταν εξετάζονται οι εθνικοί παράγοντες που δύνανται να έχουν επίδραση στη σχέση μεταξύ των συνθηκών εργασίας και της υγείας και ευημερίας των εργαζομένων, οι αναλύσεις καταδεικνύουν ότι στοιχεία όπως η υψηλότερη συνδικαλιστική πυκνότητα, η μεγαλύτερη προστασία της απασχόλησης και η αυξημένη ισότητα των φύλων συνδέονται με υψηλότερες αμοιβές, περισσότερους εργασιακούς πόρους και μειωμένη επέκταση του ημερήσιου/εβδομαδιαίου χρόνου εργασίας (). Ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη θα πρέπει να ενθαρρυνθούν να επενδύουν σε πρωτοβουλίες που ενισχύουν τη συνδικαλιστική πυκνότητα, της προστασία της απασχόλησης και την ισότητα των φύλων και συμβάλλουν, κατ’ αυτόν τον τρόπο, στη διαμόρφωση ενός υγιέστερου εργατικού δυναμικού σε μεσοπρόθεσμο και σε μακροπρόθεσμο χρονικό ορίζοντα ( 12 ) ».

3.8. Για να καταστούν τα οφέλη από τις επενδύσεις στην ΥΑΕ πιο ορατά, χρειάζεται να εκπονηθούν διεξοδικότερες μελέτες. Η ΕΟΚΕ επικροτεί τις πρόσφατες μελέτες και ζητεί την εκπόνηση νέων πιο εμπεριστατωμένων, προκειμένου να συμβάλουν τόσο στην καλύτερη ευαισθητοποίηση σχετικά με τη σημασία της επένδυσης στην ΥΑΕ όσο και στην αποτελεσματικότερη κατανομή των πόρων, εστιάζοντας στους τομείς όπου οι επενδύσεις μπορούν να αποφέρουν τη μεγαλύτερη και ταχύτερη απόδοση.

3.9. Πρέπει να εναρμονισθεί η αναγνώριση και η καταγραφή των επαγγελματικών ασθενειών στην ΕΕ, και να θεσπιστεί η σχετική συλλογή δεδομένων έτσι ώστε να παρακολουθούνται οι τάσεις σε επίπεδο ΕΕ. Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, η έλλειψη εναρμονισμένης αναγνώρισης των επαγγελματικών ασθενειών ενδέχεται να οδηγήσει σε διακρίσεις εις βάρος ορισμένων εταιρειών και εργαζομένων στην ΕΕ, σε κράτη με υψηλότερα ή χαμηλότερα επίπεδα αναγνώρισης των επαγγελματικών ασθενειών.

3.10. Επιπλέον, υπάρχει ανάγκη μεγαλύτερης διαφάνειας μεταξύ των κρατών μελών στην ανταλλαγή στατιστικών πληροφοριών σχετικά με ασθένειες και λοιμώξεις που σχετίζονται με την εργασία.

3.11. Η ΕΟΚΕ προτείνει οι αρμόδιοι φορείς της ΕΕ, από κοινού με τη Eurostat και τα κράτη μέλη, να εργαστούν για την καθιέρωση ενός ορθού συστήματος συλλογής πληροφοριών και δεδομένων με βάση το πιλοτικό σχέδιο που αφορά τις ευρωπαϊκές στατιστικές για τις επαγγελματικές ασθένειες.

3.12. Δεδομένου ότι η εκπαίδευση και η πρόληψη αποτελούν βασικό στοιχείο των επενδύσεων στην ΥΑΕ, η ΕΟΚΕ αποδίδει ιδιαίτερη προσοχή στους εκπροσώπους των συνδικάτων στον τομέα της υγείας και ασφάλειας ή σε άλλους εθελοντές. Είναι σημαντικό να προωθηθούν τόσο ο ρόλος των επιτροπών υγείας και ασφάλειας στον χώρο εργασίας όσο και των εκπροσώπων των εργαζομένων και, εάν χρειάζεται, να βελτιωθεί η νομική προστασία των εκπροσώπων των εργαζομένων.

3.13. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη συστήσει οι σχετικοί με την ΥΑΕ, την πρόληψη, την επιβολή και την έρευνα φορείς να διαθέτουν επαρκείς οικονομικούς και ανθρώπινους πόρους για την εκτέλεση των καθηκόντων τους ( 13 )

3.14. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για το γεγονός ότι η πρόσβαση στην ΥΑΕ δεν κατανέμεται ομοιόμορφα σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ και, επομένως, ούτε και τα οφέλη από τις επενδύσεις στην ΥΑΕ. Οι διαφορετικές πρωτοβουλίες θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη διαστάσεις όπως το φύλο, η εθνικότητα, η ηλικία ή η αναπηρία, και να συνδέουν τη στρατηγική για την ΥΑΕ με τη συζήτηση περί ισότητας.

3.15. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η ΥΑΕ δεν παρέχει μόνο οφέλη για την οικονομία της ΕΕ, αλλά αποτελεί και θεμελιώδες εργασιακό δικαίωμα. Η προώθηση των προτύπων για την ΥΑΕ δεν θα πρέπει να περιορίζεται στα κράτη μέλη, αλλά να καλύπτει όλες τις χώρες σε ολόκληρο τον κόσμο, ιδίως εκείνες με τις οποίες η ΕΕ έχει κυρώσει εμπορικές συμφωνίες ή έχει αναπτύξει άλλες μορφές συνεργασίας, όπως με χώρες της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης ή της Νότιας Γειτονίας. Οι ευρωπαϊκές επενδύσεις θα πρέπει να ευνοούν εταιρείες οι οποίες έχουν θεσπίσει ορθές πολιτικές για την ΥΑΕ και υποστηρίζουν την ΥΑΕ στις αλυσίδες εφοδιασμού τους.

4. Σημασία των επενδύσεων στην ΥΑΕ για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ)

4.1. Οι ΜΜΕ αντιμετωπίζουν ένα φάσμα δαπανών παρέμβασης για την ΥΑΕ: αρχικές επενδύσεις (αγορά νέου εξοπλισμού, εγκατάσταση, προσαρμογή, κατάρτιση), επαναλαμβανόμενες δαπάνες (συντήρηση, επαναλαμβανόμενος εξοπλισμός, έξοδα κατάρτισης σε χρήματα και χρόνο) και κόστος υπηρεσιών ΥΑΕ. Οι περισσότερες ΜΜΕ έχουν περιορισμένους οικονομικούς και διαχειριστικούς πόρους και, ως εκ τούτου, είναι αναγκαίο να προβλέπονται χαμηλού κόστους ή δωρεάν προγράμματα και εργαλεία ΥΑΕ ώστε να απευθύνονται σε όσο το δυνατόν περισσότερες ΜΜΕ.

4.2. Οι πολιτικές πρέπει να προσαρμόζονται στις ανάγκες, το επιχειρηματικό περιβάλλον και το πλαίσιο των ΜΜΕ, συμπεριλαμβανομένων των οικογενειακών εκμεταλλεύσεων, σε τομεακό και υποτομεακό επίπεδο και σε επίπεδο διαδικασίας έργου. Οι σχετικές επιχειρηματικές οργανώσεις και οι κοινωνικοί εταίροι μπορούν να βοηθήσουν στην προσαρμογή στις ανάγκες και τις απαιτήσεις των ΜΜΕ.

4.3. Οι ΜΜΕ χρειάζονται περισσότερη στήριξη για να παρέχουν σταθερή ΥΑΕ. Η στήριξη αυτή περιλαμβάνει:

4.3.1. χρηματοδοτική στήριξη (οικονομικά κίνητρα), ειδικά προσαρμοσμένη καθοδήγηση και συμβουλές·

4.3.2. στήριξη από επιθεωρητές εργασίας, οι οποίοι θα πρέπει να διαδραματίζουν σημαντικότερο ρόλο στην ευαισθητοποίηση σχετικά με τη νομοθεσία για την ΥΑΕ και στην παροχή στήριξης και συμβουλών·

4.3.3. προσαρμοσμένα, πρακτικά και αποδοτικά από οικονομική άποψη εργαλεία·

4.3.4. ευαισθητοποίηση εργοδοτών και εργαζομένων, ανταλλαγή ορθών πρακτικών.

4.3.5. Η αρχή «Προτεραιότητα στις μικρές επιχειρήσεις», οι διατάξεις της Small Business Act και τα καθήκοντα των «εκπροσώπων των ΜΜΕ»θα πρέπει να τηρούνται με συνέπεια, ενώ ταυτόχρονα να αποφεύγονται οι περιττές/δυσανάλογες επιβαρύνσεις με σκοπό τη βελτίωση της συμμόρφωσης·

4.3.6. βελτίωση της συνεργασίας και των εταιρικών σχέσεων προς στήριξη των ΜΜΕ, ιδίως σε περιφερειακό/τοπικό επίπεδο, με όλους τους ενδιαφερόμενους φορείς όπως οι κοινωνικοί εταίροι, οι ασφαλιστικοί φορείς και οι δημόσιες αρχές.

4.4. Συχνά οι ΜΜΕ προτιμούν να προσφεύγουν σε διάφορους ενδιάμεσους φορείς. Ωστόσο, οι κατά πρόσωπο συναντήσεις είναι επίσης δαπανηρές και, ως εκ τούτου, είναι κρίσιμης σημασίας η εξεύρεση λύσεων αποδοτικών ως προς το κόστος.

4.5. Ο EU-OSHA και το δίκτυο Enterprise Europe Network μπορούν να προσφέρουν πρακτική υποστήριξη -όπως φιλικά προς τον χρήστη δωρεάν εργαλεία και πληροφορίες και συμβουλές- και θα πρέπει να συνεχίσουν να επεκτείνουν τα ειδικά προγράμματα σε αυτόν τον τομέα.

5. Ειδικές παρατηρήσεις

5.1. Οι ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι συγκαταλέγονται μεταξύ των δυσκολότερων και συνηθέστερων ανησυχιών για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία· οι κίνδυνοι αυτοί αφορούν και τους επιχειρηματίες των ΜΜΕ που βιώνουν υψηλά επίπεδα άγχους ( 14 ) . Μολονότι η αντιμετώπιση του άγχους και των ψυχοκοινωνικών κινδύνων είναι δαπανηρή, η έρευνα καταδεικνύει ότι η αγνόησή τους είναι δαπανηρότερη για τις επιχειρήσεις και την οικονομία.

5.2. Η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη περαιτέρω συζήτησης και έρευνας για την επαγγελματική εξουθένωση προκειμένου να δημιουργηθούν οι κατάλληλες στρατηγικές πρόληψης.

5.3. Ομοίως, η ΕΕ πρέπει να επικεντρωθεί στη μείωση της τυπικής παρουσίας στην εργασία. Η τυπική παρουσία στην εργασία όχι μόνον μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα προβλημάτων υγείας, αλλά μπορεί να μειώσει και την παραγωγικότητα των εργαζομένων ( 15 )

5.4. Αν και άνδρες και γυναίκες εργάζονται στους ίδιους χώρους εργασίας, μπορεί να αντιμετωπίζουν διαφορετικούς κινδύνους λόγω διαφορετικών βιολογικών χαρακτηριστικών, απαιτήσεων ή έκθεσης. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ ζητεί να υιοθετηθεί μια πιο «ευαίσθητη ως προς το φύλο»προσέγγιση όσον αφορά τις επενδύσεις στην ΥΑΕ. Ειδικότερα, πρέπει να δίδεται ιδιαίτερη προσοχή στις γυναίκες ως προς την πρόληψη των ΜΣΠ και του καρκίνου.

5.5. Σύμφωνα με τη σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία και σύμφωνα με προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της, η ΕΟΚΕ ζητεί να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στα άτομα με αναπηρία, σε όλες τις μορφές της. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η σχέση μεταξύ της αναπηρίας και της αγοράς εργασίας δεν αφορά μόνο μέτρα για τη διασφάλιση του δικαιώματος πρόσβασης, όπως ποσοστώσεις, κίνητρα ή φορολογικές ελαφρύνσεις, αλλά αφορά και μεγαλύτερη δέσμευση όσον αφορά την πρόληψη των κινδύνων για την υγεία των ατόμων με αναπηρία σε κάθε είδους εργασιακά περιβάλλοντα. Οι επενδύσεις στην ΥΑΕ θα πρέπει να προσαρμόζονται στις ανάγκες των ατόμων με αναπηρίες.

5.6. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίδεται στους μετακινούμενους, τους μετανάστες και τους εποχιακούς εργαζόμενους δεδομένου ότι, λόγω της γλώσσας και άλλων φραγμών, είναι στατιστικώς πιθανότερο να έχουν ατύχημα στην εργασία. Πολλοί από αυτούς, και ιδίως οι παράτυποι μετανάστες, δεν καλύπτονται επαρκώς από τα κοινωνικά συστήματα και την υποβολή στοιχείων.

5.7. Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι, στο συγκεκριμένο πλαίσιο της ταχείας γήρανσης του ευρωπαϊκού πληθυσμού, η ΥΑΕ αποτελεί βασικό ζήτημα, για το οποίο ο ρόλος της ΕΕ είναι σημαντικός. Για παράδειγμα, οι εργαζόμενοι μεγαλύτερης ηλικίας διατρέχουν πολύ υψηλότερο κίνδυνο θανατηφόρων εργατικών ατυχημάτων από τους νεότερους, αν και πλήττονται λιγότερο συχνά από μη θανατηφόρα ατυχήματα στην εργασία. Επιπλέον, υποφέρουν πολύ συχνότερα από ασθένειες μακράς λανθάνουσας περιόδου, όπως ο καρκίνος που σχετίζεται με την εργασία ή τα καρδιαγγειακά νοσήματα.

5.8. Οι εταιρείες με δίκτυο προμηθευτών έχουν μεγαλύτερη ικανότητα να επενδύουν στην ΥΑΕ ( 16 ) · επίσης, έχουν την ευθύνη να προωθούν και να επενδύουν στην ΥΑΕ ώστε να παρέχουν ασφαλές και υγιές περιβάλλον σε όλους τους εργαζομένους στις αλυσίδες εφοδιασμού τους.

5.9. Οι δημόσιοι οργανισμοί οφείλουν να προσφέρουν υψηλής ποιότητας δωρεάν εργαλεία πληροφορικής στις επιχειρήσεις για να τις βοηθούν να αξιολογούν τους επαγγελματικούς κινδύνους. Τα εργαλεία αυτά πρέπει επίσης να είναι απλά και πρακτικά και να ανταποκρίνονται επακριβώς στις προσδοκίες των επιχειρήσεων. Θα πρέπει να ενσωματώνονται σε ευρύτερες πρωτοβουλίες για την κινητοποίηση των σχετικών τομέων και να συνοδεύονται από εκστρατείες πρόληψης του κινδύνου. Η συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και των εργαζομένων είναι απαραίτητη. Οι επιχειρήσεις θα πρέπει να μπορούν να τους χρησιμοποιούν ως εμπειρογνώμονες στον τομέα της ΥΑΕ.

5.10. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι οι καινοτομίες στον τομέα της αντιμετώπισης του καρκίνου θα μπορούσαν να αποφέρουν μεγάλα οφέλη για τους ασθενείς, θέτουν όμως και προκλήσεις για τα ισχύοντα πρότυπα ΥΑΕ. Ο έλεγχος της τήρησης υψηλών επιπέδων ΥΑΕ στον τομέα της πυρηνικής ιατρικής και των κυτταροτοξικών φαρμάκων στα νοσοκομεία είναι ουσιώδους σημασίας για την αξιοποίηση του δυναμικού των θεραπειών για τον καρκίνο χωρίς να τίθενται σε κίνδυνο οι επαγγελματίες στον τομέα της υγείας.

5.11. Η γνώση σχετικά με ορισμένες γενετικές παθήσεις που προδιαθέτουν για κακοήθεις όγκους αυξάνεται, ενώ το είδος και ο χρόνος εμφάνισης του καρκίνου που μπορεί να αναπτυχθεί ή θα αναπτυχθεί στην πραγματικότητα είναι άγνωστα. Από την άλλη πλευρά, αυξανόμενος αριθμός περιβαλλοντικών συνθηκών που σχετίζονται με την εργασία είναι γνωστό ότι είναι καρκινογόνες. Ο συνδυασμός των δύο αυτών παραγόντων αυξάνει πιθανότατα τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου. Είναι χρήσιμο οι εργαζόμενοι να γνωρίζουν τι είδος κακοήθους δομής DNA μπορεί να έχουν, ενώ οι υπεύθυνοι εργοδότες θα πρέπει να ενημερώνουν τους εργαζομένους σχετικά με τους πιθανούς παράγοντες κινδύνου που υπάρχουν στον χώρο εργασίας τους.

5.12. Πρέπει να προωθηθούν ορθές πολιτικές και πρακτικές επιστροφής στην εργασία ώστε οι χώροι εργασίας να παραμείνουν βιώσιμοι. Για τους εργαζομένους που επιθυμούν να επιστρέψουν στην εργασία θα πρέπει να τίθενται σε εφαρμογή οι κατάλληλες διαδικασίες επανένταξης, συμπεριλαμβανομένης, για παράδειγμα, της προσαρμογής του χώρου εργασίας τους.

5.13. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ακράδαντα ότι η κλιματική αλλαγή θα απαιτήσει προσαρμογή των στρατηγικών για την ΥΑΕ. Η αύξηση της θερμοκρασίας ή οι ασυνήθιστες φυσικές καταστροφές θα αποτελέσουν πραγματική απειλή για τις συνθήκες εργασίας του πληθυσμού της ΕΕ.

6. Ψηφιοποίηση και ΥΑΕ

6.1. Η διαδικασία της ψηφιοποίησης θα μπορούσε να αποφέρει πολλές θετικές εξελίξεις στον τομέα της ΥΑΕ. Για παράδειγμα, τα ρομπότ μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε εργασίες υψηλού κινδύνου σε ορυχεία ή στις κατασκευές, οι δε τεχνολογίες της πληροφορικής θα βελτιώσουν τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η επιτήρηση της ΥΑΕ. Η ψηφιοποίηση μπορεί επίσης να μετριάσει τους ψυχοκοινωνικούς κινδύνους που προκαλεί η μονότονη εργασία, ενώ οι ηλικιωμένοι ή τα άτομα με αναπηρίες μπορούν να απολαύουν συστήματος ψηφιακής βοήθειας.

6.2. Ακόμη, η ΕΟΚΕ ανησυχεί για τις αρνητικές επιπτώσεις της ψηφιοποίησης επί της ΥΑΕ και των εργαζομένων. Έχουν ήδη καταδειχθεί σημαντικοί κίνδυνοι σε όλους τους ψηφιοποιημένους χώρους εργασίας, όπως εντατικοποίηση της εργασίας, άγχος και ψυχοκοινωνική βία ( 17 ) . Επιπλέον, στο μέλλον αναμένεται να παρατηρούνται ατυχήματα που θα προκαλούνται από την τεχνητή νοημοσύνη, τα οποία πρέπει να αποτρέπονται.

6.3. Η ψηφιοποίηση έχει επίσης αυξήσει τη δυνατότητα να είναι κανείς διαρκώς συνδεδεμένος με την εργασία μέσω μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου καθώς και μέσω άλλων μορφών επικοινωνίας, παράγοντες οι οποίοι μπορεί να καταστήσουν δυσδιάκριτα τα όρια μεταξύ ιδιωτικής και επαγγελματικής ζωής και να αυξήσουν την εξάρτηση των ατόμων από τις τεχνολογίες πληροφορικής. Ειδικότερα, οι νέοι είναι πιθανότερο να είναι πιο εξαρτημένοι από τις τεχνολογίες πληροφορικής και από τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, στοιχεία τα οποία μπορεί να έχουν δυσμενείς επιπτώσεις για την υγεία και την ασφάλειά τους. Η ΕΟΚΕ καλεί τους κοινωνικούς εταίρους να λάβουν κατάλληλα μέτρα ώστε να προστατεύσουν την υγεία των εργαζομένων από αυτούς τους κινδύνους, λαμβάνοντας υπόψη την ανάγκη να διασφαλίζεται η ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής. Ο διάλογος με τους πολίτες μπορεί επίσης να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στο πλαίσιο αυτό. Ένα παράδειγμα τέτοιων μέτρων αποτελεί το «δικαίωμα στην αποσύνδεση»( right to disconnect ), το οποίο θεσπίστηκε πρόσφατα στη Γαλλία και εφαρμόστηκε σε ορισμένους τομείς και σε ορισμένες συμφωνίες σε επίπεδο επιχειρήσεων συγκεκριμένων χωρών της ΕΕ.

6.4. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την έντονη ανησυχία της για το γεγονός ότι ορισμένες νέες μορφές εργασίας που δημιουργούνται μέσω της ψηφιοποίησης (όπως οι πλατφόρμες εργασίας ή η «οικονομία των ελεύθερων επαγγελματιών») ενδέχεται να μην εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των κανονισμών για την ΥΑΕ, διότι τούτοι σχεδιάστηκαν για την προστασία των εργαζομένων σε τυποποιημένες μορφές απασχόλησης. Η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να οδηγήσει στην απαράδεκτη κατάσταση κατά την οποία ορισμένοι νέοι εργαζόμενοι, όπως οι εργαζόμενοι σε πλατφόρμες στην Ευρώπη, δεν προστατεύονται επαρκώς. Όλοι οι εργαζόμενοι στην ΕΕ πρέπει να εμπίπτουν στην προστασία της νομοθεσίας για την ΥΑΕ. Από την άποψη αυτή, η ΕΟΚΕ συμφωνεί με τα συμπεράσματα του Συμβουλίου ( 18 ) όπου αναφέρεται ότι «οι νέες μορφές εργασίας δεν θα πρέπει να μειώνουν ή να αναιρούν την ευθύνη που φέρει ο εργοδότης να εξασφαλίζει την ασφάλεια και την υγεία των εργαζομένων στην εργασία ως προς κάθε πτυχή που σχετίζεται με αυτή την εργασία».

Βρυξέλλες, 26 Σεπτεμβρίου 2019. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Luca JAHIER

(1) https://osha.europa.eu/en/tools-and-publications/publications/value-occupational-safety-and-health-and-societal-costs-work/view

(2) Ανακοίνωση σχετικά με το στρατηγικό πλαίσιο της ΕΕ για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία κατά την περίοδο 2014-2020 [COM(2014) 332 final].

(3) Eurostat (2015), Στατιστικά στοιχεία για τα ατυχήματα κατά την εργασία: http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=hsw_mi07&lang=en.

(4) Έρευνα για το εργατικό δυναμικό στην ΕΕ, 2013.

(5) https://osha.europa.eu/en/tools-and-publications/publications/international-comparison-cost-work-related-accidents-and.

(6) https://osha.europa.eu/en/tools-and-publications/publications/contexts-and-arrangements-occupational-safety-and-health-micro.

(7) https://osha.europa.eu/en/tools-and-publications/publications/reports/the-business-case-for-safety-and-health-cost-benefit-analyses-of-interventions-in-small-and-medium-sized-enterprises, έκθεση του EU-OSHA του Ιουλίου 2019.

(8) Murphy, R. and Cooper, C. (2000), Healthy and productive work (Υγιής και παραγωγική εργασία).

(9) https://osha.europa.eu/en/tools-and-publications/publications/value-occupational-safety-and-health-and-societal-costs-work/view.

(10) Τέτοιο παράδειγμα είναι το Responsible Care®, το οποίο αποτελεί το δεοντολογικό πλαίσιο της ευρωπαϊκής και παγκόσμιας βιομηχανίας χημικών προϊόντων για τη βελτίωση της ασφαλούς παραγωγής, χειρισμού και χρήσης χημικών ουσιών σε όλες τις αλυσίδες εφοδιασμού.

(11) Βλέπε παράρτημα.

(12) Eurofound (2019), «Working conditions and workers’ health»(Συνθήκες εργασίας και υγεία των εργαζομένων), Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σ. 51.

(13) ΕΕ C 288 της 31.8.2017, σ. 56.

(14) Ευρωπαϊκή έρευνα για τις συνθήκες εργασίας 2015.

(15) Eurofound (2019), «Working conditions and workers’ health»(Συνθήκες εργασίας και υγεία των εργαζομένων), Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Λουξεμβούργο.

(16) https://osha.europa.eu/en/tools-and-publications/publications/literature_reviews/promoting-occupational-safety-and-health-through-the-supply-chain/view

(17) ILO (2019) The Threat of Physical and Psychosocial Violence and Harassment in Digitalized Work [ΔΟΕ (2019), Η απειλή της σωματικής και ψυχοκοινωνικής βίας και παρενόχλησης στην ψηφιοποιημένη εργασία].

(18) EPSCO 9686/19, 13 Ιουνίου 2019.