Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την «Ανακοίνωση της Επιτροπής: Εκσυγχρονισμός και βελτίωση της κοινωνικής προστασίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση»

(98/C 73/22)

Στις 18 Μαρτίου 1997, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτισμικών θεμάτων στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 13 Νοεμβρίου 1997, με βάση την εισηγητική έκθεση της δίδος Maddocks (Συνεισηγητής: ο κ. Chevalier).

Κατά τη 350η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 10ης Δεκεμβρίου 1997), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε, με 76 ψήφους υπέρ, 38 κατά και 19 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Διεθνής ανταγωνισμός

Η κοινωνική προστασία και η ανταγωνιστικότητα μπορούν να αλληλοενισχύονται. Καμία από τις δύο δεν θα πρέπει να υποσκάπτει την άλλη, είτε στην εσωτερική αγορά είτε στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου. Οι δύο μαζί, σε συνδυασμό με τη μακροοικονομική πολιτική, μπορούν να αποτελέσουν μια συνεκτική και στέρεη βάση για την προαγωγή της απασχόλησης, όταν υποστηρίζονται από αλληλεγγύη, επιχειρηματικό πνεύμα και τον στόχο της κοινωνικής ένταξης.

Οι δαπάνες για κοινωνική προστασία ανέρχονται σε ποσοστό 28 % του συνολικού ΑΕγχΠ της ΕΕ. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, το καθαρό ποσό των δαπανών αυτών αναλογεί στο 27 % του ΑΕγχΠ. «Αν συνεκτιμήσουμε και τις ιδιωτικές δαπάνες μαζί με τις δημόσιες το σύνολο των εξόδων των νοικοκυριών για κοινωνική προστασία, υγειονομική περίθαλψη και συντάξεις» αναφέρει η Επιτροπή στο έγγραφό της «κυμαίνεται σε σχετικά ανάλογα επίπεδα σε πολλές ανεπτυγμένες, βιομηχανικές χώρες» (). Στην ανακοίνωση αναφέρεται σαφώς ότι «Είναι σημαντικό να γίνει κατανοητό ότι οι λόγοι που επιβάλλουν τη μεταρρύθμιση των συστημάτων κοινωνικής προστασίας δεν έχουν να κάνουν με τον ανταγωνισμό από τρίτες χώρες» ().

1.2. Τρέχουσες τάσεις

Οι δαπάνες της ΕΕ για κοινωνική προστασία αυξήθηκαν ανάμεσα στη δεκαετία του '80 και στη δεκαετία του '90 με βραδύτερο ρυθμό σε σχέση με το ΑΕγχΠ από ό,τι κατά τη δεκαετία του '70. Οι αυξήσεις ως προς το ΑΕγχΠ σημειώθηκαν κυρίως σε περιόδους οικονομικής ύφεσης, κατά τις οποίες το ΑΕγχΠ παρουσίασε είτε αργή είτε καμία άνοδο. Ορισμένα κράτη μέλη πολλαπλασίασαν επίσης τις δαπάνες τους για την προαγωγή των συστημάτων κοινωνικής προστασίας τους, κατά τρόπο ώστε να προσεγγίσουν τα επίπεδα των πιο ανεπτυγμένων χωρών της Ένωσης (). Συνολικά, οι δαπάνες της ΕΕ για κοινωνική προστασία παρέμειναν σχετικά σταθερές, εκτός από περιόδους μειωμένων οικονομικών επιδόσεων. Η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι «υπάρχουν ελάχιστες ενδείξεις για οποιαδήποτε βασική αύξηση των δαπανών για κοινωνική προστασία» (). Ταυτόχρονα, αναγνωρίζεται ότι οι δαπάνες της ΕΕ για κοινωνική προστασία συμβάλλουν στη διατήρηση της οικονομικής συνοχής και της σταθερότητας σε περιόδους μειζόνων μακροοικονομικών αναταραχών, διαδικασιών βιομηχανικών μεταβολών και αναδιαρθρώσεων.

1.3. Μελλοντική βιωσιμότητα της κοινωνικής προστασίας της ΕΕ

1.3.1. Για να διατηρήσουν τα συστήματα κοινωνικής προστασίας τους, λαμβάνοντας ταυτόχρονα υπόψη τις δημογραφικές και οικονομικές εξελίξεις, πολλά κράτη μέλη θα προσπαθήσουν να προσαρμόσουν κατά την επόμενη δεκαετία τα συστήματα κοινωνικής προστασίας, σύμφωνα με τις ιδιαίτερες συνθήκες και τις πολιτιστικές παραδόσεις τους. Ωστόσο, οι προσαρμογές αυτές θα πρέπει να γίνουν συνεργατικά στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

1.3.2. Στην ανακοίνωση της Επιτροπής εκτιμάται ότι οι πραγματικοί «λόγοι για την αναμόρφωση είναι εσωτερικής φύσεως». Επισημαίνονται δε τα εξής δύο βασικά προβλήματα: «τα μεγάλα δημόσια ελλείμματα και η αποτυχία όσον αφορά την κοινωνική ένταξη» ().

1.3.2.1. Είναι δυνατόν να υποστηριχθεί ότι το πρώτο πρόβλημα δεν προκαλείται μεν λόγω της κοινωνικής προστασίας, αλλά έχει επιπτώσεις σε αυτήν. Η μαζική ανεργία και οι συνακόλουθες μεταβιβαστικές πληρωμές σε ανέργους για την αντιστάθμιση της απώλειας εισοδήματος συνιστούν προβλήματα που συνδέονται κατά κύριο λόγο με την επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας και τις επιδόσεις της αγοράς εργασίας. Επιπλέον, η δημογραφική «ωρολογιακή βόμβα» και οι ανησυχίες ότι στο εγγύς μέλλον το ποσοστό εξάρτησης των συνταξιούχων που λαμβάνουν παροχές γήρατος σε σύγκριση με το ποσοστό του ενεργού εργατικού δυναμικού, θα είναι υπερβολικά υψηλό, δύνανται επίσης να εκληφθούν ως μείζον πρόβλημα κατανομής το οποίο σχετίζεται περισσότερο με το ποσοστό αναπλήρωσης στην αγορά εργασίας παρά με οποιαδήποτε εγγενή ανεπάρκεια της κοινωνικής προστασίας. Ταυτόχρονα, μπορεί επίσης να υποστηριχθεί ότι οι διευθετήσεις που κρίνονται απαραίτητες στους τομείς της οικονομίας και της αγοράς εργασίας είναι δυνατόν να ενισχυθούν και να υποστηριχθούν χάρη σε ορισμένες προσαρμογές των συστημάτων κοινωνικής προστασίας μας. Η λύση προκειμένου να σημειωθεί πρόοδος όσον αφορά και τα δύο αυτά σημεία, φαίνεται ότι βασίζεται στη διττή έννοια της ευελιξίας και της σταθερότητας, λαμβανομένης υπόψη της «μεταβαλλόμενης φύσεως της εργασίας» και της σημασίας του συντονισμού των οικονομικών και διαρθρωτικών πολιτικών, όπως αναφέρεται στη Δήλωση της Συνόδου Κορυφής του Δουβλίνου για την απασχόληση και σκιαγραφείται στην έκθεση της Επιτροπής με θέμα «Η Ευρώπη ως Οικονομική Οντότητα».

1.3.2.2. Το δεύτερο πρόβλημα, «η αποτυχία όσον αφορά την κοινωνική ένταξη», είναι εγγενέστερο ως προς την κοινωνική προστασία στην ΕΕ, ιδίως σε σχέση με τη μαζική ανεργία και τον επακόλουθο κοινωνικό αποκλεισμό που έχουν τεράστιο οικονομικό και κοινωνικό κόστος. Υφίσταται γενική συναίνεση όσον αφορά το γεγονός ότι απαιτείται μείζων μεταστροφή από την (παθητική) διατήρηση του εισοδήματος στα (ενεργητικά) φιλικά προς την απασχόληση συστήματα κοινωνικής προστασίας.

1.3.3. Στην ανακοίνωση της Επιτροπής τονίζονται δύο επιπρόσθετες σημαντικές προκλήσεις: «η προσαρμογή της κοινωνικής προστασίας στη νέα ισορροπία μεταξύ των φύλων» και «η βελτίωση της κοινωνικής προστασίας για τα άτομα που μετακινούνται εντός της Ένωσης». Η ΟΚΕ επιδοκίμασε όλες τις μείζονες προτάσεις στους εν λόγω τομείς ().

2. Συγκεκριμένες προτάσεις

2.1. Η κοινωνική προστασία ως παραγωγικός συντελεστής

2.1.1. Η ΟΚΕ έχει υποστηρίξει με συνέπεια την άποψη ότι η κοινωνική προστασία μπορεί να συμβάλει στην τόνωση και στην ενίσχυση των οικονομικών επιδόσεων και έχει επιστήσει την προσοχή στην ευεργετική επίδραση μιας ολοκληρωμένης και συντονισμένης προσέγγισης μεταξύ οικονομικών και κοινωνικών πολιτικών τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο (). Όπως επισημαίνεται και στην ανακοίνωση της Επιτροπής «Τα κράτη μέλη που διαθέτουν ισχυρό δίκτυ προστασίας αποδίδουν συχνά καλύτερα όσον αφορά το κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ ή το ισοζύγιο εξωτερικών συναλλαγών από ό,τι τα κράτη μέλη με ασθενέστερο δίκτυ προστασίας» (). Η αρνητική καθοδική σπειροειδής εξέλιξη των άσχημων οικονομικών επιδόσεων, η οποία εκφράζεται με περικοπές στον τομέα της κοινωνικής προστασίας και, συνεπώς, με μείωση της κατανάλωσης και περιορισμό της ζήτησης, είναι δυνατόν να μετατραπεί σε θετική ολοκληρωμένη προσέγγιση, επικεντρωμένη στη μετατροπή των παθητικών εξόδων σε ενεργητικές δαπάνες, γενεσιουργούς θέσεων απασχόλησης, υπηρεσιών και ανάπτυξης. Όπως τονίζεται στο Λευκό Βιβλίο Delors, τούτο προϋποθέτει «την αναδιάρθρωση των εθνικών κυβερνητικών σχεδίων στήριξης του εισοδήματος κατά τρόπο ώστε να είναι δυνατή η συμπλήρωση του εισοδήματος από την εργασία από εισόδημα προερχόμενο από την κοινωνική ασφάλιση, με την ανάπτυξη ολοκληρωμένων συστημάτων φορολόγησης και στήριξης του εισοδήματος» (). Υπό αυτό το πρίσμα, μεταξύ των περαιτέρω μελετών σχετικά με τη σύνδεση μεταξύ κοινωνικών και οικονομικών πολιτικών που πρόκειται να πραγματοποιήσει, η Επιτροπή θα μπορούσε να εκπονήσει μελέτες με στόχο την κατάρτιση συγκρίσιμων δεικτών όσον αφορά τις δυνατότητες απασχόλησης στον τομέα της περίθαλψης και την προληπτική ικανότητα της κοινωνικής προστασίας. Σε αυτό το πλαίσιο, επισημαίνεται σε πρόσφατη μελέτη το κόστος που συνεπάγεται η απουσία ανεπτυγμένου κοινωνικού προτύπου (). Τέλος, όπως τονίζει η Επιτροπή «ένα βασικό ερώτημα που ανακύπτει (...) είναι το πώς θα συνδυασθούν οι υποχρεώσεις και οι ευκαιρίες» (). Η Επιτροπή ορθώς υπογραμμίζει ότι «ένα υψηλό επίπεδο κοινωνικής προστασίας δεν συνεπάγεται την κατάργηση της αρχής της αλληλεγγύης. Αντιθέτως, ενισχύει την αλληλεγγύη μεταξύ διαφορετικών γενεών, εφόσον μειώνει την επιβάρυνση των επερχόμενων γενεών» (). Η ΟΚΕ γνωρίζει ότι η Επιτροπή πρόκειται να υποβάλει μελέτη επί του θέματος προς τα κράτη μέλη και θα επιθυμούσε να συμμετάσχει στις σχετικές συζητήσεις.

2.2. Να γίνουν τα συστήματα φορολόγησης και κοινωνικών παροχών πιο φιλικά προς την απασχόληση

2.2.1. Οι εξελίξεις στην αγορά εργασίας, όπως η αύξηση της συμμετοχής των γυναικών και η διάδοση ευέλικτων μορφών εργασίας, σε συνδυασμό με την εμφάνιση νέων μορφών οργάνωσης της εργασίας και ευέλικτων συστημάτων παροχής αδείας καθ'όλη τη διάρκεια του ενεργού επαγγελματικού βίου, προσανατολίζουν τον κόσμο της εργασίας σε περισσότερο διαφοροποιημένα και εξατομικευμένα εργασιακά πρότυπα (). Η κοινωνική προστασία μπορεί να ενισχύσει τις εν λόγω εξελίξεις διευκολύνοντας τις ποικίλες μεταβολές στην αγορά εργασίας. Σε διάφορες γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ υποστηρίχθηκε η άποψη ότι αυτές οι νέες εξελίξεις απαιτείται να ληφθούν υπόψη κατά την οργάνωση της κοινωνικής προστασίας (). Στη Δήλωση του Δουβλίνου για την απασχόληση ζητείται επίσης να «αναπτυχθούν συστήματα κοινωνικής προστασίας ικανά να προσαρμόζονται στα νέα εργασιακά πρότυπα και να παρέχουν ενδεδειγμένη κοινωνική προστασία στα άτομα που εργάζονται κατ'αυτόν τον τρόπο».

2.2.2. Οι τομείς που παρέχουν τη δυνατότητα προαγωγής μιας τέτοιας μεταστροφής κατά τρόπο ώστε να καταστεί η κοινωνική προστασία πιο φιλική προς την απασχόληση είναι κατά κύριο λόγο εκείνοι στους οποίους μπορούν να υποστηριχθούν δημόσιες-ιδιωτικές συμπράξεις. Παραδείγματος χάρη, η περίθαλψη, οι μεταφορές, η ενέργεια και το περιβάλλον αποτελούν τομείς στους οποίους η πραγματοποίηση επενδύσεων - με τη χρήση μηχανισμών μη μισθολογικής στήριξης του εισοδήματος και συνοδευτικών μέτρων προστασίας - θα μπορούσε να συμβάλει στο να καταστούν άλλες επιτακτικές ανάγκες (όπως οι ανάγκες των ηλικιωμένων) περισσότερο βιώσιμες από οικονομική άποψη και να έχει ευεργετική επίδραση στην ανάπτυξη και στις θέσεις απασχόλησης. Η εξάρτηση των προγραμμάτων αυτών από το δημόσιο τομέα τους προσδίδει εξαιρετική σημασία και, κατά συνέπεια, η πρόταση που διατυπώνεται στο Λευκό Βιβλίο Delors περί μεγιστοποίησης της δυνατότητάς τους για τη δημιουργία θέσεων εργασίας με την υπαγωγή τους σε «μια και μοναδική κυβερνητική υπηρεσία» () φαίνεται λογική. Η συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων, της κοινωνικής οικονομίας και των αρμόδιων ΜΚΟ, καθώς και των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης σε ένα τέτοιο πλαίσιο θα μπορούσε, επίσης, να συμβάλει στην προαγωγή πρακτικών προγραμμάτων, στη διασφάλιση των κατάλληλων μέτρων προστασίας και στην παροχή θετικών κινήτρων για να υποστηριχθεί η μεταστροφή από «την κοινωνική πρόνοια στην εργασία». Πολλά άτομα που λαμβάνουν επίδομα για μεγάλο χρονικό διάστημα έχουν εγκλωβιστεί στην κατάστασή τους και αντιμετωπίζουν όλο και περισσότερες δυσκολίες για να εξέλθουν. Το πρόβλημα θα μπορούσε να αντιμετωπισθεί με μια θετική εκστρατεία για την ανύψωση και βελτίωση της κατάστασης αυτών των ατόμων, καθώς και μια (μη επιζήμια) προσαρμογή της σχέσης μεταξύ φόρων και επιδομάτων. Στα κίνητρα αυτά θα μπορούσε να συμπεριληφθεί και ένα υψηλότερο όριο εισοδήματος για τη χορήγηση του επιδόματος.

2.2.3. Συναφείς δημόσιες/ιδιωτικές συμπράξεις, βασισμένες στην εμπειρία της μερικής απασχόλησης και της μερικής στήριξης του εισοδήματος και υποκείμενες σε συλλογικές συμβάσεις, θα μπορούσαν να καθιερωθούν για την κατάρτιση και την επανεκπαίδευση των ανέργων που επιδιώκουν να αποκτήσουν ικανότητες, να αναβαθμίσουν τα υπάρχοντα προσόντα τους και να ενταχθούν ή να επανενταχθούν στην αγορά εργασίας. Οι προσπάθειες για ευέλικτη μετάβαση από το σχολείο στην κατάρτιση και την απασχόληση είναι σημαντικές. Και σε αυτήν την περίπτωση, η συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων στις διαπραγματεύσεις του πλαισίου για τέτοιου είδους σχέδια επαγγελματικής κατάρτισης με συμπληρωματική στήριξη του εισοδήματος θα μπορούσαν να διασφαλίσουν την καθιέρωση σχεδίων βασισμένων περισσότερο στην παροχή κινήτρων και λιγότερο στην υποχρεωτική εργασία ή στην κατάρτιση με αντάλλαγμα την καταβολή παροχών («workfare»), με τη λήψη ενδεδειγμένων μέτρων προστασίας κατά της υποκατάστασης των θέσεων εργασίας από φθηνό επιδοτούμενο εργατικό δυναμικό. Απαιτείται, επίσης, να επιδειχθεί ιδιαίτερη προσοχή προκειμένου να διασφαλισθεί ότι τα σχέδια αυτά διαμορφώνονται βάσει κριτηρίων τα οποία συμβάλουν αποτελεσματικά στην απασχόληση. Όπως έχει επισημάνει προγενέστερα η ΟΚΕ «η εκπαίδευση και η κατάρτιση μόνο δεν επαρκούν για να σχηματίσουν την κατάλληλη πολιτική κατά της ανεργίας. Είναι εξίσου απαραίτητες γενικές και ειδικές πολιτικές με στόχο τη σύσταση θέσεων απασχόλησης» ().

2.2.4. Οι προαναφερθείσες πολιτικές πρέπει να αναληφθούν:

- σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας και, ειδικότερα, σύμφωνα με τα κεκτημένα κάθε κράτους μέλους σε συνάρτηση με τις προγενέστερες διαπραγματεύσεις και τους διαφορετικούς «κοινωνικούς πολιτισμούς» 7

- βάσει στενής συνεργασίας μεταξύ των φορέων για τον καθορισμό των σχεδίων, για τη διασφάλιση της υλοποίησής τους και για την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων 7

- κατά τρόπο ώστε να αποτραπεί η δημιουργία ενός κοινωνικού στρώματος το οποίο θα απασχολείται σε πλασματικές και κακοπληρωμένες θέσεις εργασίας.

2.2.5. Η φιλική προς την απασχόληση κοινωνική προστασία περιλαμβάνει, επίσης, προτάσεις για τη μείωση του μη μισθολογικού κόστους. Το Λευκό Βιβλίο Delors πρότεινε τη μείωση ή την κατάργηση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης των εργοδοτών για λιγότερο ειδικευμένο, χαμηλόμισθο εργατικό δυναμικό και την κάλυψη του κόστους με αντισταθμιστικά μέτρα, όπως οι περιβαλλοντικοί φόροι, οι ειδικοί φόροι κατανάλωσης για τα προϊόντα που βλάπτουν την υγεία () και η επιβολή φόρων για να καταστούν οι παραγωγικές επενδύσεις πιο ελκυστικές. Η ΟΚΕ, στη γνωμοδότησή της του Νοεμβρίου 1996 για «το μέλλον της κοινωνικής προστασίας», έλαβε παρεμφερή θέση σχετικά με τα αντισταθμιστικά μέτρα, αλλά πρότεινε να τυγχάνουν οι εργοδότες μερικής απαλλαγής από τις εισφορές κοινωνικής ασφάλισης για όλους τους μισθούς και τις αμοιβές, και τούτο να εφαρμόζεται σε όσους βρίσκονται κάτω από ένα συμπεφωνηθέν όριο (). Στη γνωμοδότηση της, της 9ης Ιουλίου 1997, σχετικά με τη φορολογία στην ΕΕ, η ΟΚΕ επιδοκίμαζε επίσης παρόμοιες εναλλακτικές πηγές χρηματοδότησης (). Στην ανακοίνωση της Επιτροπής επισημαίνεται ότι «Αρκετά κράτη μέλη έχουν λάβει μέτρα για τη μείωση του μη μισθολογικού κόστους (αλλά) ορισμένες μελέτες έδειξαν ότι τα μέτρα αυτά δεν επέδρασαν σημαντικά στο συνολικό επίπεδο απασχόλησης επειδή πυροδότησαν φαινόμενα υποκατάστασης μεταξύ επιδοτούμενης και μη επιδοτούμενης εργασίας και οδήγησαν σε καθαρές απώλειες. Ταυτόχρονα, οι μελέτες αυτές δείχνουν ότι τα θετικά αποτελέσματα θα είναι μεγαλύτερα αν τα μέτρα σχεδιαστούν σωστά και συνδεθούν με τη δημιουργία θέσεων εργασίας» (). Η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να εξακολουθήσει να ασχολείται με το θέμα αυτό και εκφράζει την επιθυμία να συμμετάσχει στις σχετικές εργασίες. Είναι σαφές ότι αυτά τα μέτρα δεν θα πρέπει να οδηγήσουν στην αντικατάσταση ασφαλών θέσεων εργασίας με επισφαλείς, ούτε να υπονομεύσουν τα δικαιώματα των δικαιούχων κοινωνικής ασφάλισης. Πρέπει να τηρείται η αρχή της επικουρικότητας.

2.2.5.1. Για να προαχθεί η απασχόληση, υπάρχει ευρεία συναίνεση ότι «είναι απαραίτητο να αντιστραφεί η σημερινή τάση της διάρθρωσης των φόρων, η οποία συνίσταται στη συνεχώς βαρύτερη φορολόγηση της εργασίας σε σχέση με άλλες φορολογικές βάσεις» (). Για αυτό το λόγο, η ΟΚΕ αναγνωρίζει τη σημασία της συνολικής επισκόπησης του τομέα της φορολόγησης που ανελήφθη από την Υψηλού Επιπέδου Ομάδα Φορολογικής Πολιτικής (High Level Tax Policy Group) η οποία συστάθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Δουβλίνου. Επιπλέον, η αλληλεπίδραση μεταξύ δομών φορολόγησης και χορήγησης παροχών θα μπορούσε να καταστεί πιο ουδέτερη σε σχέση με τη δυναμική της αγοράς εργασίας.

2.2.6. Οι προτάσεις που περιλαμβάνονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής υπέρ μιας πιο ευέλικτης μετάβασης από την εργασία στη συνταξιοδότηση, κυρίως μέσω της χρήσης εθελοντικών συστημάτων μερικής-πρόωρης συνταξιοδότησης, έχουν υποστηριχθεί με συνέπεια από την ΟΚΕ, βάσει νομοθετικών εγγυήσεων και ενός ισχυρού πλαισίου συλλογικών συμβάσεων προσαρμοσμένων στους σχετικούς τομείς. «Τα μεμονωμένα άτομα θα μπορούσαν να προβούν σε προοδευτική μείωση του χρόνου εργασίας τους (αυξανόμενη καθιέρωση της μερικής απασχόλησης), με ταυτόχρονη παράταση του ενεργού επαγγελματικού τους βίου (σταδιακή αύξηση του ορίου ηλικίας συνταξιοδότησης)» (). Τέτοιου είδους εξατομικευμένες ρυθμίσεις μερικής απασχόλησης, υποκείμενες σε συλλογικές συμβάσεις θα μπορούσαν να προβλεφθούν προκειμένου να διευκολυνθεί η απεμπλοκή θέσεων απασχόλησης για τους νέους ανέργους, με επακόλουθη εξοικονόμηση από πλευράς παροχών κοινωνικής ασφάλισης και ανεργίας. Ωστόσο, οποιαδήποτε παρόμοια ρύθμιση δεν θα πρέπει να αποβεί σε βάρος των ηλικιωμένων εργαζόμενων. Η εξοικονόμηση αυτή, σε συνδυασμό με μια πιο σταδιακή και κλιμακωτή χρήση της συνταξιοδότησης θα μπορούσε να υπερκαλύψει τη στήριξη του εισοδήματος για να συμπληρωθούν τα συστήματα μερικής-πρόωρης συνταξιοδότησης. Απαιτείται να αξιολογηθούν οι συνολικές δαπάνες και τα οφέλη που συνεπάγονται οι συμφωνίες αυτές και να συζητηθούν μεταξύ των κοινωνικών εταίρων παραδείγματα ορθών πρακτικών σε ολόκληρη την επικράτεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το ζήτημα των αναλογικών (pro-rata) δικαιωμάτων και του νομικού καθεστώτος των μερικώς απασχολούμενων θα πρέπει επίσης να επιλυθεί.

2.2.7. Η ΟΚΕ έχει, επίσης, υποστηρίξει με συνέπεια ότι η κοινωνική προστασία είναι απαραίτητη για την προαγωγή της ένταξης. Τούτο προϋποθέτει τη διασφάλιση ενός ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος, το οποίο συνδέεται με την ενσωμάτωση, τη σταθερότητα και την επανεκπαίδευση. Οι θέσεις εργασίας και η δραστηριότητα συνιστούν τον καλύτερο τρόπο για τη στήριξη της ένταξης στην κοινωνία. Τούτο μπορεί να περιλαμβάνει θέσεις «εκτός αγοράς εργασίας», κατά τρόπο ώστε η τεράστια εξοικονόμηση πόρων από τις δημόσιες δαπάνες να μπορεί εύκολα να αντισταθμίσει και να συμπληρώσει τα επιδόματα, τις παροχές ή τις φορολογικές απαλλαγές.

2.3. Προσαρμογή της κοινωνικής προστασίας στη δημογραφική γήρανση των ευρωπαϊκών κοινωνιών

2.3.1. Η μείωση του αριθμού των γεννήσεων σε συνδυασμό με την αύξηση της διάρκειας ζωής σημαίνει ότι η αναλογία των ηλικιωμένων προς τον ενεργό πληθυσμό θα διπλασιασθεί κατά την προσεχή πεντηκονταετία. Τούτο θα καταστήσει ολοένα και δυσχερέστερη τη χρηματοδότηση των συντάξεων, σε περίπτωση που δεν εξευρεθεί ενδεδειγμένο επίπεδο συνεισφερόντων μεταξύ του ενεργού εργατικού δυναμικού. Η προληπτική ανάπτυξη κοινών προτύπων όσον αφορά τις μακροπρόθεσμες δαπάνες κοινωνικής προστασίας θα μπορούσε να συμβάλει σε μεγαλύτερη κατανόηση των προκλήσεων που θέτουν οι δημογραφικές μεταβολές στην επικράτεια της Ένωσης. Η δημογραφική «ωρολογιακή βόμβα», η συνακόλουθη άσκηση πιέσεων και οι αμφιβολίες σχετικά με τη βιωσιμότητα των συνταξιοδοτικών συστημάτων αποτελούν, σε οιαδήποτε περίπτωση, μείζον πρόβλημα κατανομής σε σχέση με το ποσοστό αναπλήρωσης στην αγορά εργασίας, όπως έχει επισημανθεί και από την Επιτροπή στη Δημογραφική Έκθεσή της για το 1997 (). Ποικίλες προσαρμογές στην αγορά εργασίας μπορούν να συντελέσουν στην αντιμετώπιση ορισμένων από αυτά τα προβλήματα. Παραδείγματος χάρη, στην ανακοίνωση της Επιτροπής αναφέρεται ότι «η τάση αύξησης της συμμετοχής των γυναικών στην απασχόληση θα συνεχιστεί και κατά τα ερχόμενα χρόνια και θα συμβάλει σημαντικά στην αντιμετώπιση των συνεπειών της γήρανσης του εργατικού δυναμικού» (). Η ευέλικτη μετάβαση προς τη συνταξιοδότηση με εκούσιες μεταβολές του ορίου ηλικίας συνταξιοδότησης - όπως προαναφέρθηκε - θα μπορούσε επίσης να οδηγήσει σε μείωση του ποσοστού εξάρτησης. Επιπλέον, σε μια περίοδο κατά την οποία οι άνεργοι στην ΕΕ είναι περισσότεροι από 18 εκατομμύρια, μοιάζει μάλλον παράδοξο να δημιουργείται πανικός σχετικά με την έλλειψη ενεργού εργατικού δυναμικού. Το βασικό ζήτημα δεν συνίσταται στη συνολική δημογραφική διάρθρωση της κοινωνίας, αλλά στη συνεισφορά των ατόμων που συμμετέχουν στη δημιουργία του ΑΕγχΠ. Το πρόβλημα έγκειται στις θέσεις απασχόλησης και όχι στις συντάξεις. Σε τελική ανάλυση, τα ζητήματα που ανακύπτουν σχετικά με τη βιωσιμότητα των συντάξεων, είτε πρόκειται για στατικά διανεμητικά συστήματα («pay-as-you-go» - PAYG) είτε για κεφαλαιοποιητικά συστήματα, σχετίζονται άρρηκτα με τις οικονομικές επιδόσεις. Επιπλέον, όπως υπογραμμίζει η Επιτροπή «δεν είναι ρεαλιστικό να αναμένεται η εκ βάθρων μετατροπή των δημόσιων συστημάτων από στατικά διανεμητικά σε κεφαλαιοποιητικά λόγω του τεράστιου κόστους της μετάβασης αυτής» ().

Η εξασφάλιση «ασφαλούς περιβάλλοντος» για τα συστήματα επικουρικής συνταξιοδότησης απαιτείται να συνδυασθεί με πολιτικές που σχετίζονται με τις οικονομικές επιδόσεις. Τα στατικά διανεμητικά συστήματα εξαρτώνται από πολιτικές οι οποίες παρέχουν στα άτομα τη δυνατότητα να συνεισφέρουν ενεργά στη δημιουργία ΑΕγχΠ. Τα κεφαλαιοποιητικά συστήματα υπόκεινται στον πληθωρισμό, σε επενδυτικούς κινδύνους και σε κινδύνους κερδοσκοπίας επί του κεφαλαίου. Ασχέτως του τρόπου οργάνωσης της συνταξιοδοτικής ασφάλισης - δημόσια, επικουρική ή ιδιωτική - απαιτείται να παρέχονται κατάλληλες εγγυήσεις για τη συνύπαρξή τους. Οι απορρέουσες δαπάνες πρέπει οπωσδήποτε να προκύπτουν από την υφιστάμενη κατάσταση των εθνικών οικονομιών και από συνοδευτικές πολιτικές περί νομισματικής σταθερότητας και περί κεφαλαιουχικών επενδύσεων. Στο πλαίσιο τέτοιου είδους οικονομικών περιορισμών, η ΟΚΕ έχει ήδη επιδοκιμάσει προτάσεις υπέρ των συστημάτων επικουρικής συνταξιοδότησης που επιτρέπουν τη μεταφορά των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων.

2.3.2. Η ΟΚΕ έχει ήδη υποστηρίξει τις ιδέες που εκτίθενται στην ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την αντιμετώπιση των νέων αναγκών περίθαλψης των ηλικιωμένων, ιδίως όσον αφορά την παροχή της δυνατότητας στους ηλικιωμένους που το επιθυμούν να παραμένουν ει δυνατόν στο σπίτι τους αντί να μεταβαίνουν σε κάποιο κοινωνικό ίδρυμα. Οι απαιτούμενες προϋποθέσεις για κάτι τέτοιο, όπως η οικιακή βοήθεια, η ιατρική και η παραϊατρική περίθαλψη και η πρόσβαση σε κοινωνικές υπηρεσίες - οι οποίες είναι όλες εφικτές σε συνεργασία με τον τομέα της αφιλοκερδούς εθελοντικής προσφοράς - είναι προτιμότερες, και μάλιστα λιγότερο δαπανηρές, από την αναγκαστική εξάρτηση από την ιδιωτική ασφάλιση, που εγκυμονεί κινδύνους «στρεβλής επιλογής» και «ηθικά επικίνδυνων καταστάσεων» (). Η ΟΚΕ έχει προτείνει πρόσθετα μέτρα, μεταξύ των οποίων μια εισφορά αλληλεγγύης μεταξύ των γενεών για τη χρηματοδότηση δομών και αρωγής για τα ηλικιωμένα άτομα, με στόχο τη μείωση της εξάρτησής τους. Είναι επίσης δυνατόν να υλοποιηθούν θετικά μέτρα κοινωνικής προστασίας για την αντιμετώπιση των νέων κινδύνων, ακόμη και σε περιόδους ύφεσης.

2.3.3. Η προστασία και η αποκατάσταση της υγείας συνιστούν καίρια παράμετρο της κοινωνικής προστασίας. Το ζήτημα αυτό δεν πρέπει να εξετασθεί μόνον σε συνάρτηση με τους ηλικιωμένους, αλλά αυτοδύναμα. Οι δαπάνες υγειονομικής περίθαλψης, κυρίως όσον αφορά τους πολύ ηλικιωμένους, μπορούν να αντισταθμιστούν μόνον μερικώς χάρη στην προληπτική ιατρική, στην καθοδήγηση και στην περίθαλψη κατ' οίκον. Με στόχο τη βελτίωση των αποτελεσμάτων στον τομέα της υγείας και τον εξοπλισμό των συστημάτων υγειονομικής περίθαλψης για την αντιμετώπιση των παραγόντων που επηρεάζουν την κατάσταση της υγείας του πληθυσμού, τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να υιοθετήσουν μια συνεπέστερη προσέγγιση της υγειονομικής πολιτικής, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές της ΠΟΥ (). Επιπλέον, θα μπορούσε να αναληφθεί ορθότερη αξιολόγηση της σχέσης κόστους/αποτελεσματικότητας των νέων τεχνολογιών και του αντικτύπου των κοινοτικών πολιτικών. Η Επιτροπή εφιστά, επίσης, την προσοχή στην ανάγκη να αυξηθεί η επαγρύπνηση όσον αφορά τις παραμέτρους που άπτονται της υγείας, λόγω των αλλαγών στην οργάνωση της εργασίας (). Η ΟΚΕ, στη γνωμοδότησή της του Νοεμβρίου 1996 για το «Μέλλον της κοινωνικής προστασίας», επεσήμανε ότι «υιοθετώντας τη σύσταση του 1992 σχετικά με τη σύγκλιση των στόχων και πολιτικών κοινωνικής προστασίας, τα κράτη μέλη της ΕΕ επιδοκίμασαν τη συνέχιση του στόχου που επιδιώκει να διασφαλισθεί σε όλα τα άτομα που κατοικούν νομίμως στο έδαφος ενός κράτους μέλους η πρόσβασή τους στην αναγκαία περίθαλψη, καθώς και η διατήρηση και ανάπτυξη ενός συστήματος υγείας υψηλού επιπέδου. Η μέριμνα για τον περιορισμό των δαπανών στον τομέα της υγείας πρέπει να τροποποιηθεί κατά τέτοιον τρόπο, ούτως ώστε να διαφυλαχθεί ο στόχος των ίσων ευκαιριών πρόσβασης στην περίθαλψη υψηλού επιπέδου για όλους. Η καθιέρωση μέτρων δια των οποίων επιτρέπεται η επιλογή των κινδύνων ("κατά διαλογή") θα έθετε σε κίνδυνο την αλληλεγγύη και την παροχή αποτελεσματικών φροντίδων περιθάλψεως» ().

2.4. Προσαρμογή της κοινωνικής προστασίας στη μεταβολή της ισορροπίας μεταξύ των φύλων: προς την εξατομίκευση των δικαιωμάτων

2.4.1. Η ΟΚΕ έχει υποστηρίξει προτάσεις όσον αφορά το συνδυασμό των επαγγελματικών και των οικογενειακών υποχρεώσεων και τη σταδιακή υλοποίηση της εξατομίκευσης των δικαιωμάτων, χωρίς να διακυβεύεται η οικονομική εξασφάλιση των γυναικών. Η Επιτροπή αναφέρει ότι «η ιδέα μιας βασικής σύνταξης γήρατος, η οποία θα συμπληρώνεται από κάποια επαγγελματική σύνταξη θα μπορούσε ενδεχομένως να δώσει τη λύση σε αυτό το πολυσύνθετο πρόβλημα», λαμβάνοντας περισσότερο υπόψη τόσο την παρούσα θέση των γυναικών στην αγορά εργασίας όσο και πιο ποικιλόμορφα επαγγελματικά πρότυπα (). Ωστόσο, λαμβανομένων υπόψη των διαφορών που υφίστανται μεταξύ των εθνικών συστημάτων, θα πρέπει να επιδιωχθεί η πλήρης επίτευξη των αποτελεσμάτων που μπορεί να έχει η ιδέα της Επιτροπής σχετικά με τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης που συνδέονται με τη συνδρομή και το εισόδημα. Χρήσιμο θα ήταν η Επιτροπή να εκδώσει μία ανακοίνωση για την εξατομίκευση των δικαιωμάτων η οποία να καλύπτει τα προβλήματα αυτά.

2.4.2. Η ΟΚΕ έχει, επίσης, επιδοκιμάσει με συνέπεια προτάσεις περί ίσης μεταχείρισης στο πλαίσιο των υποχρεωτικών και επαγγελματικών συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης.

2.5. Βελτίωση της κοινωνικής προστασίας για τα άτομα που διακινούνται εντός της Ένωσης

2.5.1. Η ΟΚΕ επικρότησε όλες τις προσαρμογές κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1408/71 οι οποίες αποβλέπουν στο στενότερο συντονισμό των υποχρεωτικών ρυθμίσεων που διέπουν την κοινωνική ασφάλιση για τα άτομα που μετακινούνται εντός της ΕΕ. Επιπλέον, καταρτίζει γνωμοδότηση σχετικά με το προσφάτως δημοσιευθέν Πράσινο Βιβλίο για τις «Επικουρικές συντάξεις στην ενιαία αγορά» (). Η ΟΚΕ έχει ήδη ζητήσει ρητώς τη θέσπιση συναφών διατάξεων για τα επαγγελματικά καθεστώτα συνταξιοδότησης, συμπεριλαμβανομένου νομικού πλαισίου για την κατοχύρωση των κεκτημένων και των ατομικών δικαιωμάτων, συγκρίσιμων αξιών μεταβίβασης δικαιωμάτων σε ολόκληρη την επικράτεια της ΕΕ και συντονιστικού πλαισίου για τα επαγγελματικά καθεστώτα συνταξιοδότησης, ενδεχομένως βάσει του Άρθρου 51 της Συνθήκης, ανάλογα με όσα ισχύουν ήδη για τα υποχρεωτικά καθεστώτα (). Επίσης, επέστησε την προσοχή σε φορολογικές ανωμαλίες όσον αφορά τους εργαζόμενους στις παραμεθόριες περιοχές.

3. Υποστήριξη της διαδικασίας προσαρμογής με ενέργειες σε ευρωπαϊκό επίπεδο

3.1. Η ΟΚΕ ζήτησε την καθιέρωση κανονιστικού πλαισίου της ΕΕ για τα αναλογικά δικαιώματα των μερικώς απασχολούμενων και για το συντονισμό των επαγγελματικών καθεστώτων συνταξιοδότησης. Συνέστησε, επίσης, τη δημιουργία Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό, και τη συλλογή στοιχείων σε επίπεδο ΕΕ για το κόστος της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού. Επικροτήθηκαν, δε, οι διατάξεις της ΕΕ όσον αφορά την ίση μεταχείριση μεταξύ ανδρών και γυναικών στα πλαίσια των υποχρεωτικών και επαγγελματικών καθεστώτων συνταξιοδότησης. Σε πολυάριθμες γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ, έχουν προταθεί ή υποστηριχθεί μέτρα για ολόκληρη την επικράτεια της ΕΕ υπέρ της ανάπτυξης, της ανταγωνιστικότητας και της απασχόλησης, από τα οποία εξαρτάται η βιώσιμη κοινωνική προστασία. Η θεμελιώδης αλληλεξάρτηση της κοινωνικής πολιτικής και των οικονομικών επιδόσεων στην ΕΕ παραμένει υψίστης σημασίας. Για αυτό το λόγο, η ΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή όσον αφορά το γεγονός ότι «Οι μεταρρυθμίσεις των συστημάτων κοινωνικής προστασίας πρέπει να ειδωθούν στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση και των γενικότερων κατευθύνσεων για την οικονομική πολιτική, επί των οποίων υπήρξε συμφωνία στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Φλωρεντίας» (). Για τον ίδιο λόγο, η ΟΚΕ επιδοκιμάζει την πρόθεση της Επιτροπής να συνεχίσει τη διαβούλευση τόσο με τους κοινωνικούς εταίρους, μέσω του διαλόγου με τους πολίτες, όσο και με τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, έχοντας επίγνωση του γεγονότος ότι «ο εκσυγχρονισμός και η βελτίωση της κοινωνικής προστασίας στην Ένωση δεν είναι δυνατόν να επιτευχθούν χωρίς την ενεργό συμμετοχή όλων των εμπλεκόμενων συντελεστών» (). Επιπλέον, η ΟΚΕ έχει επίγνωση του γεγονότος ότι «η ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ των κρατών μελών αποτελεί σημαντική προστιθέμενη αξία σε επίπεδο ΕΕ» () και επιθυμεί τη συνέχιση του εν λόγω «καταλυτικού» ρόλου. Σε αυτό το πλαίσιο, η καθιέρωση προτύπων σύγκρισης μπορεί να αποδειχθεί πολύτιμο μέσο για τον εντοπισμό ιδιαίτερα αποτελεσματικών πρακτικών έναντι των στόχων που εκτέθηκαν στη σύσταση του 1992 σχετικά με τη σύγκλιση των στόχων και πολιτικών κοινωνικής προστασίας.

3.2. Εντούτοις, η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι στην υπό εξέταση ανακοίνωση η Επιτροπή θέτει ένα εξαιρετικά πολυσχιδές και πιεστικό χρονοδιάγραμμα και προβλέπει την εκπόνηση πολυάριθμων μελετών και την κατάρτιση αρκετών εγγράφων. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται, παραδείγματος χάρη, τα εξής:

- αναλύσεις: φορολογία, αποζημίωση ανεργίας, μεθοδολογία πρόβλεψης, σχέσεις μεταξύ αγοράς και υγειονομικής περίθαλψης, ασφαλιστική κάλυψη των παιδιών και των εξαρτώμενων ατόμων... 7

- αξιολογήσεις: κόστος και οφέλη της κοινωνικής προστασίας, αντίκτυπος των πολιτικών και των μέσων για την καταπολέμηση της ανεργίας, εργατικό κόστος, συστήματα συνταξιοδότησης και καταβολής συντάξεων, πρόληψη στον τομέα της υγείας, κόστος της υγείας... 7

- Πράσινο Βιβλίο για τα συστήματα επικουρικής συνταξιοδότησης (βλ. παραπάνω σημ. 2.5.1)...

3.2.1. Η ΟΚΕ, από την πλευρά της, προτείνει να συμπεριληφθεί στα ανωτέρω μια μελέτη με στόχο τον καθορισμό συγκρίσιμων δεικτών όσον αφορά τις δυνατότητες απασχόλησης στον υγειονομικό τομέα και πρόβλεψης στον τομέα της κοινωνικής προστασίας. Το χρονοδιάγραμμα της Επιτροπής είναι πολύ πιεστικό: «Σύνοδος κορυφής του Άμστερνταμ, τέλη Ιουνίου 1997, πρώτο εξάμηνο του 1997...» και, συνεπώς, η ΟΚΕ δεν θα έχει την ευκαιρία να εξετάσει αρκετά έγγραφα, ενώ θα είναι δύσκολο να υπάρξει διαβούλευση με τους ενδιαφερόμενους οργανισμούς. Λαμβανομένης υπόψη της έκτασης, της φύσης και της σοβαρότητας των θεμάτων που εξετάζονται, η ΟΚΕ ζητεί να έχει τη δυνατότητα να γνωμοδοτεί εγκαίρως, τη στιγμή κατά την οποία καταρτίζονται τα κείμενα και όχι μετά από τη δημοσίευσή τους.

Βρυξέλλες, 10 Δεκεμβρίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() Έγγρ. COM(97) 102 τελικό, σημείο 1.2, 2η παράγραφος. Διαθέσιμα στοιχεία σχετικά με τις δημόσιες και ιδιωτικές δαπάνες για κοινωνική προστασία στη Σουηδία και στις Ηνωμένες Πολιτείες εκπεφρασμένα ως ποσοστό των εξόδων των νοικοκυριών καταδεικνύουν ότι, το 1990, τα σουηδικά νοικοκυριά αφιέρωσαν ποσοστό 4,4 % του εισοδήματός τους στην ιδιωτική περίθαλψη, στην εκπαίδευση, στις συντάξεις και στην εξωνοσοκομειακή περίθαλψη και ποσοστό 36,8 % σε φόρους, ήτοι συνολικό ποσοστό της τάξεως του 41,2 %. Τα αμερικανικά νοικοκυριά διέθεσαν ποσοστό 29,2 % του εισοδήματός τους στην ιδιωτική περίθαλψη, στην εκπαίδευση, στις συντάξεις και στην εξωνοσοκομειακή περίθαλψη και ποσοστό 10,4 % σε φόρους, ήτοι συνολικό ποσοστό ανερχόμενο σε 39,6 %. Gosta Esping-Andersen, έγγραφο με τίτλο «The Double Problem of Coordination in Contemporary Welfare States» (Το διττό πρόβλημα του συντονισμού στα σύγχρονα κράτη πρόνοιας) το οποίο καταρτίσθηκε ενόψει της Διάσκεψης για την κοινωνική πολιτική και τις οικονομικές επιδόσεις που πραγματοποιήθηκε στο Άμστερνταμ, από τις 23 έως τις 25 Ιανουαρίου 1997.

() Έγγρ. COM(97) 102 τελικό, σημείο 1.2, 3η παράγραφος. «Οι εξαγωγές αγαθών εκτός ΕΕ ανέρχονται στο 8 % του ΑΕγχΠ της ΕΕ - επίπεδο το οποίο διατηρήθηκε επί δύο και πλέον δεκαετίες. Τούτο σημαίνει ότι το 92 % της ζήτησης καλύπτεται από ευρωπαϊκά προϊόντα, ενώ το 8 % αντιμετωπίζεται με εισαγωγές από χώρες εκτός της ΕΕ», Έκθεση της Επιτροπής με θέμα «Η Ευρώπη ως Οικονομική Οντότητα» έγγραφο CSE (96) 8 τελικό της 4.12.96, σ. 8.

() «Η κοινωνική προστασία στην Ευρώπη» COM(95) 457 τελικό - 3ο Κεφάλαιο, σ. 59.

() Προαναφερθέν COM(95) 457 τελικό, Σύνοψη, σ. 12, προτελευταία παράγραφος.

() Προαναφερθέν COM(97) 102 τελικό, σημ. 1.2, τελευταία παράγραφος.

() Προαναφερθέν COM(97) 102 τελικό, Περίληψη, σημεία 4 και 5.

() Γνωμοδότηση της ΟΚΕ σχετικά με την κοινωνική πολιτική και τις οικονομικές επιδόσεις - σημεία 2.3 και 3 - ΕΕ C 297 της 22.9.1997.

() Προαναφερθέν COM(97) 102 τελικό, σημ. 1.2, 2η παράγραφος.

() Λευκό Βιβλίο με θέμα «Ανάπτυξη, Ανταγωνιστικότητα και Απασχόληση: Οι προκλήσεις και η αντιμετώπισή τους για τη μετάβαση στον 21ο αιώνα», Δελτίο της Ευρωπαϊκής «Ενωσης, Συμπλήρωμα, 6/93, σ. 162, σημείο 8.8, 3η περίπτωση».

() Η ανεργία στη Γερμανία και το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Πρότυπο, Υπηρεσίες της Επιτροπής.

() Προαναφερθέν COM(97) 102 τελικό, σημ. 2.1, 2η παράγραφος.

() Προαναφερθέν COM(97) 102 τελικό, σημ. 1.2, 4η παράγραφος.

() Πράσινο Βιβλίο με θέμα «Σύμπραξη για μια νέα οργάνωση της εργασίας», COM(97) 128/9.

() Βλέπε γνωμοδοτήσεις όσον αφορά «Το μέλλον της κοινωνικής προστασίας», ΕΕ C 66 της 3.3.1997, και το «Χρόνο εργασίας», ΕΕ C 18 της 22.1.1996.

() Προαναφερθέν COM(97) 102 τελικό, σημ. 8.8, γ), 3η περίπτωση.

() Γνωμοδότηση της ΟΚΕ για τον «Κοινωνικό Αποκλεισμό» - ΕΕ C 352 της 30.12.1993, σημείο 5.2.2.

() Προαναφερθέν Λευκό Βιβλίο, σημεία 9.4 και 9.5.

() ΕΕ C 66 της 3.3.1997, σημείο 5.

() ΕΕ C 296 της 29.9.1997, σημείο 2.2.3.

() Προαναφερθέν COM(97) 102 τελικό, σημ. 2.2.3, 4η παράγραφος.

() Ανακοίνωση της Επιτροπής με θέμα «Η φορολογία στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Έκθεση για την εξέλιξη των φορολογικών συστημάτων», COM(96) 546 τελικό, σημείο 6.12. Διαθέσιμα στοιχεία σχετικά με τη διάρθρωση της φορολογίας σύμφωνα με την οικονομική λειτουργία του υπολογισμού επί τοις % του ΑΕγχΠ, δείχνουν ότι για την ΕΕ των 15, κατά το 1993, η φορολογική επιβάρυνση κατανεμήθηκε ως εξής: 11 % επί της κατανάλωσης, 21,2 % επί του απασχολούμενου εργατικού δυναμικού, 7 % επί του κεφαλαίου και 2,1 και 0,6 %, αντίστοιχα, επί της ενέργειας και του περιβάλλοντος. Διάρθρωση των φορολογικών συστημάτων στην ΕΕ, Έκθεση Eurostat, 1997.

() ΕΕ C 66 της 3.3.1997, σημείο 6.4.1.7.

() Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Δημογραφική Έκθεση του 1997, σ. 3 και σε διάφορα άλλα σημεία της έκθεσης.

() Προαναφερθέν COM(97) 102 τελικό, σημ. 1.2.3, 1η παράγραφος.

() Προαναφερθέν COM(97) 102 τελικό, σημ. 2.3.1, 7η παράγραφος.

() Προαναφερθέν COM(97) 102 τελικό, σημ. 2.3.3, 3η παράγραφος.

() ΠΟΥ, «Health for all in Europe: an Epidemiological Review» (Υγεία για όλους στην Ευρώπη: Επιδημιολογική Ανασκόπηση), Κοπεγχάγη, 1990.

() Πράσινο Βιβλίο με θέμα «Σύμπραξη για μια νέα οργάνωση της εργασίας», COM(97) 128/9, σημεία 62 και 63.

() ΕΕ C 66 της 3.3.1997, σημείο 8.5.

() Προαναφερθέν COM(97) 102 τελικό, σημ. 2.4, τελευταία παράγραφος.

() COM(97) 283 τελικό.

() Γνωμοδότηση της ΟΚΕ σχετικά με τα «Επικουρικά συστήματα κοινωνικής ασφάλισης» της 26.5.1992, ΕΕ C 223 της 31.8.1992.

() COM(97) 102 τελικό, σημ. 2.1, 2η παράγραφος.

() Προαναφερθέν COM(97) 102 τελικό, σημ. 3, 2η παράγραφος.

() Προαναφερθέν COM(97) 102 τελικό, σημ. 3, 1η παράγραφος.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Τα ακόλουθα μέλη, παρόντα ή εκπροσωπούμενα, ψήφισαν υπέρ της γνωμοδότησης:

Κυρίες και Κύριοι: ABEJΣN RESA, ANDREWS, ANGELO, ATTLEY, Jocelyn BARROW, BASTIAN, BETELU BAZO, BΨGH, BRIESCH, van den BURG, BURKHARD, Vasco CAL, CASSINA, CEBALLO HERRERO, CHAGAS, CHEVALIER, CHRISTIE, COLOMBO, DANTIN, DELAPINA, van DIJK, DRIJFHOUT-ZWEIJTZER, DRILLEAUD, ENGELEN-KEFER, ETTY, zu EULENBURG, FORGAS I CABRERA, FRERICHS, FUCHS, GAFO FERNΑNDEZ, GEUENICH, GLATZ, HAGG, HERNΑNDEZ BATALLER, JASCHICK, KALLIO, KANNISTO, KIENLE, de KNEGT, KONITZER, KONZ, ΚΟΡΥΦΙΔΗΣ, KUBENZ, LEMMETTY, LIVERANI, LYONS, LΦNNBERG, MADDOCKS, ΜΑΝΤΖΟΥΡΑΝΗΣ, MARGALEF i MASIΑ, MENGOZZI, MERIANO, NILSSON, NYBERG, PELLARINI, POMPEN, QUEVEDO ROJO, RAMAEKERS, REUNA, SΑNCHEZ MIGUEL, SANTILLΑN CABEZA, SANTOS, SCHMITZ, SEPI, SEQUEIRA, SKOUBY, STOKKERS, STΦLLNBERGER, STRASSER, ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ, TWIST, VOGLER, WAHROLIN, WESTERLUND, WRIGHT, ZUFIAUR NARVAIZA.

Τα ακόλουθα μέλη, παρόντα ή εκπροσωπούμενα ψήφισαν κατά της γνωμοδότησης:

Κυρίες και Κύριοι: ANDRADE, BAGLIANO, BARROS VALE, BEALE, BOUSSAT, ΜΠΡΕΔΗΜΑ-ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΥ, BURANI, BYRNE, DE NORRE, DOCK, DONOVAN, FRANZ, GARDNER, GAUDER, GIESECKE, HAMRO-DROTZ, HORNUNG-DRAUS, JOHANSEN, KIELMAN, KONTIO, LEHNHOFF, LEVITT, LINSSEN, LITTLE, MALOSSE, MEGHEN, MOBBS, MORELAND, MORGAN, NOORDWAL, PIETTE, RAVOET, REGNELL, REITERER, SIMPSON, SIRKEINEN, WALKER, WHITWORTH.

Τα ακόλουθα μέλη, παρόντα ή εκπροσωπούμενα δήλωσαν αποχή:

Κυρίες και Κύριοι: BENTO GONΗALVES, BOISSERΙE, BROOKES, DECAILLON, HAGEN, ΛΕΡΙΟΣ, NIELSEN, RETUREAU, SOLARI.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Μετά την ονομαστική ψηφοφορία επί του συνόλου της γνωμοδότησης, τα μέλη της Ομάδας των Εργοδοτών που αναφέρονται πιο κάτω και που ψήφισαν κατά, υπέβαλαν την ακόλουθη δήλωση:

«Η Ομάδα των Εργοδοτών πιστεύει ότι η γνωμοδότηση της ΟΚΕ αδυνατεί να αναγνωρίσει τα προβλήματα που είναι συνυφασμένα με τα σημερινά συστήματα κοινωνικής προστασίας και υποτιμά την ανάγκη εκσυγχρονισμού και βελτίωσης.

Η Ομάδα υποστηρίζει πλήρως ότι η έννοια της αποτελεσματικής κοινωνικής προστασίας για όλους τους πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτελεί κεντρικό παράγοντα στην απόδοση της οικονομίας και επιβεβαιώνει επίσης ότι μία ισχυρή οικονομική απόδοση είναι βασικής σημασίας για προσιτά συστήματα κοινωνικής προστασίας.

Τα σημερινά προβλήματα που αντιμετωπίζουν πολλά κράτη μέλη μπορούν να συνοψιστούν ως εξής:

1. Τα συστήματα κοινωνικών παροχών έχουν αυξηθεί αποσπασματικά και συνδέονται με αναχρονιστικά επίπεδα διαβίωσης και πρότυπα απασχόλησης.

2. Οι πολιτισμικές συνήθειες που έχουν εδραιωθεί δεν βοηθούν μακροπρόθεσμα τους δικαιούχους να εξέλθουν από αυτή την κατάσταση.

3. Τα κράτη μέλη εκφράζουν την ανησυχία τους για τις αυξανόμενες δαπάνες που υποχρεούνται να αντιμετωπίσουν στην προσπάθεια τους να ελέγξουν τα δημοσιονομικά ελλείμματα.

4. Η αναλογία εξάρτησης των ηλικιωμένων (65+ ως ποσοστό της κατηγορίας των 15-64 ετών) θα έχει διπλασιαστεί σύμφωνα με τις εκτιμήσεις όταν τα άτομα που εισέρχονται σήμερα στην αγορά εργασίας θα έχουν συνταξιοδοτηθεί.

Η Ομάδα συγχαίρει την Επιτροπή για τον τρόπο ανάλυσης του θέματος. Υποστηρίζει γενικά τις δράσεις που προτείνονται και εκφράζει την ελπίδα ότι θα βοηθήσουν τα κράτη μέλη στις προσπάθειες που καταβάλλουν για την επίλυση των προβλημάτων. Ιδιαίτερα, η Ομάδα πιστεύει ότι οι ακόλουθες πτυχές θα πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο λεπτομερούς εξέτασης:

- η διάρθρωση των παροχών και η σχέση μεταξύ τους 7

- η εστίαση των παροχών προς τα άτομα που βρίσκονται σε μεγάλη ανάγκη 7

- η παροχή βοήθειας προς τους μακροπρόθεσμους δικαιούχους προκειμένου να εξοπλιστούν με εφόδια για να αναλάβουν απασχόληση 7

- η διασύνδεση μεταξύ φόρων και παροχών για τους πιο χαμηλά αμειβόμενους με καλύτερα κίνητρα αποδοχής απασχόλησης 7

- η ενθάρρυνση της ατομικής ευθύνης 7

- η σταδιακή μετάβαση προς μία μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση τουλάχιστον ενός μέρους των συνταξιοδοτικών παροχών 7

- η μεγαλύτερη σχέση μεταξύ δημόσιας και ιδιωτικής παροχής υπηρεσιών.

Τέλος η Ομάδα επιδοκιμάζει τις προσπάθειες τις οποίες καταβάλλει η Επιτροπή προκειμένου να διευκολύνει την ελεύθερη διακίνηση στον τομέα της κοινωνικής προστασίας.»

Κυρίες και Κύριοι: ANDRADE, BAGLIANO, BARROS VALE, BEALE, BOUSSAT, ΜΠΡΕΔΗΜΑ-ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΥ, BURANI, BYRNE, DE NORRE, DONOVAN, FRANZ, GARDNER, GAUDER, GIESECKE, HAMRO-DROTZ, HORNUNG-DRAUS, JOHANSEN, KIELMAN, KONTIO, LEHNHOFF, LEVITT, LINSSEN, LITTLE, MALOSSE, MEGHEN, MOBBS, MORGAN, NOORDWAL, RAVOET, REGNELL, REITERER, SIRKEINEN, WALKER, WHITWORTH.