Σε σύγκριση με άλλους τομείς, η ενωσιακή χρηματοδότηση είναι ζωτικής σημασίας για την έρευνα στον τομέα της ασφάλειας, η οποία αντιπροσωπεύει περίπου το 50 % της συνολικής δημόσιας χρηματοδότησης για έρευνα στον τομέα της ασφάλειας σε επίπεδο ΕΕ και σε εθνικό επίπεδο. Από την έναρξη της έρευνας στον τομέα της ασφάλειας σε ενωσιακό επίπεδο το 2007, η ΕΕ έχει συνεισφέρει ποσό μεγαλύτερο των 2 δισ. EUR στη χρηματοδότηση άνω των 400 έργων, μεταξύ άλλων σε τομείς που αποτελούν αντικείμενο εξελίξεων της πολιτικής της ΕΕ, όπως συσκευές σάρωσης αερολιμένων, προηγμένη εγκληματολογική έρευνα, εργαλεία κατά της διαδικτυακής ριζοσπαστικοποίησης, μέθοδοι συλλογής ηλεκτρονικών αποδεικτικών στοιχείων σε ποινικές υποθέσεις, και τεχνολογίες για τον τομέα της άμεσης επέμβασης. Μελλοντικές τεχνολογικές τάσεις όπως η τεχνητή νοημοσύνη, τα γνωστικά συστήματα και η ανάλυση δεδομένων εκπροσωπούνται επίσης σε τρέχοντα έργα.

Πρόσφατα έργα έχουν καταδείξει την άμεση σύνδεση μεταξύ της έρευνας και της εφαρμογής και ανάπτυξης πολιτικής στους ακόλουθους τομείς: στην ασφάλεια των συνόρων και τη διαχείριση της αλυσίδας εφοδιασμού, στους χημικούς, βιολογικούς, ραδιολογικούς και πυρηνικούς κινδύνους, στην αξιοποίηση των ηλεκτρονικών αποδεικτικών στοιχείων και στον τομέα της θαλάσσιας επιτήρησης.

Δεδομένου του ιδιαίτερου χαρακτήρα του τομέα ασφάλειας (στον οποίο η αγορά εκπροσωπείται κυρίως από τις δημόσιες αρχές), η κατάλληλη αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της έρευνας μπορεί να διασφαλιστεί μόνο εάν η έρευνα αναγνωρίζεται ως ένα από τα συστατικά στοιχεία μιας ευρύτερης διαδικασίας ανάπτυξης ικανοτήτων η οποία προσελκύει φορείς χάραξης πολιτικής, επαγγελματίες, τον βιομηχανικό και τον ακαδημαϊκό χώρο. Η στενή συμμετοχή όλων των ενδιαφερόμενων φορέων σε πρώιμο στάδιο έχει καθοριστική σημασία για τον εντοπισμό ελλείψεων ικανοτήτων και για τον καθορισμό προτεραιοτήτων όσον αφορά τις ικανότητες, οι οποίες μπορούν να ενεργοποιήσουν τις ερευνητικές απαιτήσεις, εφόσον απαιτείται. Η Επιτροπή συνεργάζεται στενά με όλους τους ενδιαφερόμενους φορείς για την προώθηση μιας τέτοιας προσέγγισης.

Η εκδήλωση για την έρευνα σχετικά με την ασφάλεια του 2018, η οποία πραγματοποιήθηκε στις 5-6 Δεκεμβρίου με σκοπό την αύξηση της ευαισθητοποίησης όσον αφορά τα αποτελέσματα, συγκέντρωσε περίπου 900 ενδιαφερόμενους φορείς από ολόκληρη την Ευρώπη και κατέδειξε τον αντίκτυπο της έρευνας στον τομέα της ασφάλειας που χρηματοδοτείται από την ΕΕ. Την ίδια εβδομάδα πραγματοποιήθηκε επίσης συνάντηση της «Κοινότητας χρηστών για ασφαλείς, προστατευμένες και ανθεκτικές κοινωνίες», με ειδικές συζητήσεις γύρω από μια σειρά θεμάτων που άπτονται της έρευνας στον τομέα της ασφάλειας, καθώς και η ετήσια συνεδρίαση του διεθνούς φόρουμ για την προώθηση της καινοτομίας στον τομέα της άμεσης επέμβασης (International Forum to Advance Innovation for First Responders).

Η Επιτροπή, στο πλαίσιο της πρότασής της για το μελλοντικό πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα και την καινοτομία («Ορίζων Ευρώπη», μέρος του επόμενου πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου που καλύπτει τη χρονική περίοδο 2021-2027), κατέστησε σαφές ότι η έρευνα στον τομέα της ασφάλειας θα πρέπει να εξακολουθήσει να αποτελεί σημαντική προτεραιότητα. Στόχος του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» θα είναι η επίτευξη μεγαλύτερης συμπληρωματικότητας με άλλα ερευνητικά προγράμματα σε τομείς όπως η άμυνα, καθώς και η δημιουργία συνεργειών με συναφή προγράμματα χρηματοδότησης όπως το Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας, το ταμείο για την ολοκληρωμένη διαχείριση των συνόρων, συμπεριλαμβανομένου του μέσου για τη διαχείριση των συνόρων και των θεωρήσεων, το πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη» και τα περιφερειακά ταμεία. Το πρόγραμμα αποσκοπεί επίσης στην περαιτέρω ενίσχυση του ρόλου των οργανισμών της ΕΕ και των επαγγελματιών σε ολόκληρο τον κύκλο έρευνας.

Στις 7 Δεκεμβρίου 2018, η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση και συντονισμένο σχέδιο δράσης με σκοπό τη συνεργασία για την τεχνητή νοημοσύνη, το οποίο καλύπτει την ανάγκη να μεγιστοποιηθούν τα οφέλη της τεχνητής νοημοσύνης στον τομέα της ασφάλειας, συμπεριλαμβανομένων των διωκτικών αρχών και του επιχειρηματικού τομέα. Με το συντονισμένο σχέδιο δράσης η Επιτροπή έχει ως στόχο να μεταμορφώσει τις αρχές σε απτές δράσεις, τις οποίες θα υλοποιήσει από κοινού με τα κράτη μέλη. Και οι τρεις πτυχές της τεχνητής νοημοσύνης που συνδέονται με την ασφάλεια κατέχουν σημαντική θέση σε όλες τις δράσεις, από την έρευνα μέχρι την κυκλοφορία των εν λόγω τεχνολογιών στην αγορά.

Η Επιτροπή δεσμεύεται να ενσωματώσει τη συζήτηση σχετικά με τους κινδύνους και τις ευκαιρίες που συνδέονται με την τεχνητή νοημοσύνη σε μια ευρύτερη στρατηγική ανάπτυξης για την ασφάλεια, λαμβάνοντας υπόψη τα διάφορα σενάρια, τις ανάγκες, τις ελλείψεις και εναλλακτικές που χαρακτηρίζουν κάθε τομέα ασφάλειας. Επιπλέον, η Επιτροπή προτίθεται να συζητήσει με την επιτροπή του προγράμματος «Ασφαλείς Κοινωνίες» την ένταξη σχετικής δράσης στο πρόγραμμα εργασίας του «Ορίζων 2020» για το 2020.

Όσον αφορά την έρευνα στον τομέα της ασφάλειας, η Επιτροπή: ·μεταξύ Μαΐου 2019 και Αυγούστου 2019 θα δημοσιεύσει τις προσκλήσεις υποβολής προτάσεων 2019 για το πρόγραμμα «Ασφαλείς Κοινωνίες» του «Ορίζων 2020».

4.Εξωτερική διάσταση

Η ΕΕ είχε μια πολύτιμη ανταλλαγή απόψεων με ομολόγους στις Ηνωμένες Πολιτείες στο πλαίσιο της υπουργικής συνόδου δικαιοσύνης και εσωτερικών υποθέσεων ΕΕ-ΗΠΑ που πραγματοποιήθηκε στην Ουάσιγκτον στις 8 και 9 Νοεμβρίου 2018, όπου οι συμμετέχοντες επιβεβαίωσαν εκ νέου τη δέσμευσή τους για από κοινού αντιμετώπιση των κοινών προκλήσεων στους τομείς της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων. Ειδικότερα, δόθηκε κοινή έμφαση στη σημασία που έχει η αποτελεσματική ανταλλαγή πληροφοριών στις προσπάθειές τους για καταπολέμηση της τρομοκρατίας. Η ΕΕ και οι ΗΠΑ τόνισαν τη σημασία της ανταλλαγής πληροφοριών σχετικά με τις καταστάσεις ονομάτων επιβατών ως εργαλείου πρόληψης της μετακίνησης τρομοκρατών και συμφώνησαν να καταρτίσουν κοινή αξιολόγηση το 2019 σύμφωνα με τις διατάξεις της συμφωνίας ΕΕ-ΗΠΑ για τις καταστάσεις ονομάτων επιβατών. Επιπλέον, η ΕΕ και οι ΗΠΑ επανέλαβαν ότι δίνουν προτεραιότητα στην καταπολέμηση του εγκλήματος στον κυβερνοχώρο και στη βελτίωση της κυβερνοασφάλειας. Και οι δύο πλευρές συμφώνησαν να διερευνήσουν τη δυνατότητα σύναψης μιας συμφωνίας ΕΕ-ΗΠΑ για τα ηλεκτρονικά αποδεικτικά στοιχεία. Η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι Ηνωμένες Πολιτείες αναγνώρισαν επίσης την ανάγκη να ενισχύσουν τις προσπάθειές τους προκειμένου να αντιμετωπιστεί η πρόκληση της χρήσης του διαδικτύου από τρομοκράτες οι οποίοι μέσω αυτού κατευθύνουν και δίνουν κίνητρο για τις επιθέσεις τους, με παράλληλη διασφάλιση του σεβασμού στα ατομικά δικαιώματα, συμπεριλαμβανομένης της ελευθερίας του λόγου. Και οι δύο πλευρές αναγνώρισαν ότι τα εκλογικά συστήματα των δημοκρατικών κρατών βρίσκονται αντιμέτωπα με πρωτόγνωρες προκλήσεις οι οποίες απαιτούν συνεργασία και ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών μεταξύ ομοφρόνων χωρών. Η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι Ηνωμένες Πολιτείες συμφώνησαν να δρομολογήσουν τακτικό διάλογο επί των εν λόγω θεμάτων, ξεκινώντας από την επόμενη σύνοδο ανωτέρων υπαλλήλων το 2019.

Συνεχίστηκαν οι διαπραγματεύσεις μεταξύ ΕΕ και Καναδά για μια αναθεωρημένη συμφωνία σχετικά με τις καταστάσεις ονομάτων επιβατών. Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να ενημερώνει τακτικά το Συμβούλιο και την Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την πρόοδο που επιτεύχθηκε.

Στις 30 Νοεμβρίου 2018 πραγματοποιήθηκε ο πρώτος γύρος συνομιλιών για τη σύναψη συμφωνίας μεταξύ ΕΕ και Τουρκίας για την ανταλλαγή δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα μεταξύ της Ευρωπόλ και των τουρκικών αρχών που είναι αρμόδιες για την καταπολέμηση σοβαρών εγκλημάτων και τρομοκρατίας. Η Επιτροπή βρίσκεται επίσης σε επαφή με τις ισραηλινές αρχές ενόψει ενός πρώτου γύρου διαπραγματεύσεων με το Ισραήλ. Στις 3 Δεκεμβρίου 2018, πραγματοποιήθηκε συνεδρίαση μεταξύ της ΕΕ και εκπροσώπων από την Αλγερία, την Αίγυπτο, την Ιορδανία, τον Λίβανο, το Μαρόκο και την Τυνησία προκειμένου να συζητηθεί πιθανή μελλοντική συνεργασία μεταξύ των αρχών επιβολής του νόμου των εν λόγω χωρών και της Ευρωπόλ, μεταξύ άλλων μέσω συμφωνιών εργασίας και με την προοπτική ενδεχόμενων συμφωνιών που θα επιτρέπουν την ανταλλαγή δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.

Η ΕΕ εξακολουθεί να επιδιώκει τη διεξαγωγή διαλόγου με χώρες εταίρους για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας. Κατά τη διάρκεια του διαλόγου για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας μεταξύ ΕΕ και Ινδίας, στις 12 Νοεμβρίου 2018 στις Βρυξέλλες, εξετάστηκαν η ανταλλαγή πληροφοριών, η τρομοκρατική χρήση του διαδικτύου και ενδεχόμενη συνεργασία με την Ευρωπόλ. Κατά τη διάρκεια του διαλόγου για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας μεταξύ ΕΕ και Πακιστάν, στις 29 Νοεμβρίου 2018 στις Βρυξέλλες, εξετάστηκαν προσπάθειες για την καταπολέμηση της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας στο πλαίσιο της ειδικής ομάδας χρηματοοικονομικής δράσης. Κατά τη διάρκεια του διαλόγου για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και την περιφερειακή ασφάλεια μεταξύ ΕΕ και Αλγερίας, στις 12 Νοεμβρίου 2018 στο Αλγέρι υπό την προεδρία της Ύπατης Εκπροσώπου/Αντιπροέδρου, Mogherini, εξετάστηκαν προσπάθειες για την αποκατάσταση της ασφάλειας στη Λιβύη και το Σαχέλ. Στις 27 Νοεμβρίου 2018 πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες μια πρώτη σύνοδος ανωτέρων υπαλλήλων ΕΕ-Κουβέιτ, στην οποία συζητήθηκαν ευκαιρίες για περαιτέρω ανταλλαγές και πιθανή μελλοντική συνεργασία σε ζητήματα που αφορούν την τρομοκρατία, το οργανωμένο έγκλημα και την κυβερνοασφάλεια.

Για πρώτη φορά τον Νοέμβριο του 2018, στρατιωτικοί φορείς και φορείς επιβολής του νόμου από το Ιράκ συμμετείχαν σε εκπαιδευτικό πρόγραμμα συλλογής αποδεικτικών στοιχείων σε πεδίο μάχης, στο Stability Policing Centre of Excellence του ΝΑΤΟ, στην πόλη Βιτσέντσα της Ιταλίας, σε κέντρο εκπαίδευσης της ιταλικής αστυνομίας. Η εν λόγω εκπαίδευση αποτελεί μέρος ενός έργου τριετούς διάρκειας μεταξύ ΕΕ-INTERPOL-NATO, το οποίο έχει ως στόχο να διασφαλίσει την προσαγωγή στη δικαιοσύνη όσων συνδέονται με σοβαρά εγκλήματα και τρομοκρατία σε ζώνες συγκρούσεων. Το έργο αυτό αποτελεί συγκεκριμένη δράση της ΕΕ που αφορά την ανάπτυξη ικανοτήτων σχετικά με τη νόμιμη συλλογή αποδεικτικών στοιχείων για εγκλήματα που διαπράττονται από μαχητές του Da’esh, γεγονός που θα μπορούσε τελικά να ενισχύσει τη διεθνή συνεργασία μεταξύ των υπηρεσιών επιβολής του νόμου του Ιράκ και της ΕΕ.

IV. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Στην έκθεση αποτυπώνεται η ικανοποιητική πρόοδος που έχει επιτευχθεί όσον αφορά τις εργασίες για τη δημιουργία μιας αποτελεσματικής και πραγματικής Ένωσης Ασφάλειας. Ωστόσο, υπογραμμίζει παράλληλα ότι, οι συννομοθέτες και τα κράτη μέλη πρέπει να καταβάλουν μεγαλύτερες προσπάθειες για την ολοκλήρωση των νομοθετικών διαδικασιών και την εφαρμογή των μέτρων που έχουν εγκριθεί προκειμένου να παράσχουν στους πολίτες της ΕΕ ενισχυμένη εσωτερική ασφάλεια. Ενόψει των ευρωπαϊκών εκλογών που θα διεξαχθούν τον Μάιο του 2019, οι προσεχείς εβδομάδες θα είναι καθοριστικής σημασίας για την επίτευξη περαιτέρω προόδου όσον αφορά την ανάπτυξη και θέσπιση κατάλληλων πολιτικών στον τομέα της ασφάλειας σε ενωσιακό επίπεδο.