[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 22.08.2005

COM(2005) 382 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

για τη χορήγηση παρέκκλισης δυνάμει του άρθρου 19 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ, που υποβάλλεται κατ’ εφαρμογή του άρθρου 12 παράγραφος 4 της οδηγίας 94/80/ΕΚ περί του δικαιώματος του εκλέγειν και εκλέγεσθαι κατά τις δημοτικές και κοινοτικές εκλογές

σκοποσ της εκθεσησ

Η οδηγία 94/80/ΕΚ του Συμβουλίου[1] περιλαμβάνει λεπτομερείς κανόνες άσκησης του δικαιώματος του εκλέγειν και εκλέγεσθαι κατά τις δημοτικές και κοινοτικές εκλογές από τους πολίτες της Ένωσης που κατοικούν σε κράτος μέλος του οποίου δεν είναι υπήκοοι[2].

Στο άρθρο 12 παράγραφος 4 της οδηγίας προβλέπεται ότι, μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1998 και ακολούθως ανά εξαετία, η Επιτροπή υποβάλλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο έκθεση με την οποία εξετάζεται εάν εξακολουθούν ή όχι να ισχύουν οι λόγοι που δικαιολογούν τη χορήγηση, στα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη, παρέκκλισης σύμφωνα με το άρθρο 19 παράγραφος 1 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και προτείνει, ενδεχομένως, τις αναγκαίες προσαρμογές.

δικαιωμα του εκλεγειν και εκλεγεσθαι κατά τις δημοτικεσ και κοινοτικεσ εκλογεσ

Κάθε πολίτης της Ένωσης έχει το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι στις δημοτικές και κοινοτικές εκλογές στο κράτος μέλος κατοικίας του, υπό τους ίδιους όρους με τους υπηκόους του εν λόγω κράτους[3].

Πρόκειται για ένα από τα δικαιώματα που απορρέουν για τους πολίτες της Ένωσης από την ιθαγένεια της Ένωσης, όπως αυτή θεσπίστηκε με τη συνθήκη του Μάαστριχτ το 1992. Τα επιμέρους δικαιώματα που σχετίζονται με τη συμμετοχή στον πολιτικό βίο του κράτους μέλους κατοικίας καθορίζονται στο άρθρο 19 της συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (στο εξής: «η συνθήκη ΕΚ»).

Το άρθρο 19 παράγραφος 1 ορίζει ότι κάθε μη ημεδαπός πολίτης της Ένωσης έχει το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι στις δημοτικές και κοινοτικές εκλογές στο κράτος μέλος κατοικίας του, υπό τους ίδιους όρους με τους υπηκόους του εν λόγω κράτους. Το δικαίωμα αυτό ασκείται με την επιφύλαξη των λεπτομερών ρυθμίσεων που θεσπίζει το Συμβούλιο. Οι ρυθμίσεις αυτές μπορούν να προβλέπουν παρεκκλίσεις όταν αυτό δικαιολογείται λόγω ειδικών προβλημάτων σε ένα κράτος μέλος.

Οι λεπτομερείς ρυθμίσεις για την άσκηση του δικαιώματος του εκλέγειν και εκλέγεσθαι στις δημοτικές και κοινοτικές εκλογές θεσπίστηκαν το 1994 με την προαναφερθείσα οδηγία. Το άρθρο 3 ορίζει ότι κάθε πρόσωπο το οποίο, κατά την ημέρα αναφοράς,

α) είναι πολίτης της Ένωσης κατά την έννοια του άρθρου 17 της συνθήκης και

(β) χωρίς να έχει την ιθαγένεια του κράτους μέλους κατοικίας, συγκεντρώνει, εξάλλου, τις προϋποθέσεις από τις οποίες η νομοθεσία του εν λόγω κράτους εξαρτά το δικαίωμα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι των υπηκόων του,

έχει δικαίωμα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι στις δημοτικές και κοινοτικές εκλογές στο κράτος μέλος κατοικίας, σύμφωνα με τις διατάξεις της οδηγίας.

Εν γένει, η οδηγία δεν προβλέπει τη δυνατότητα του κράτους μέλους κατοικίας να απαιτεί από τους μη ημεδαπούς πολίτες της Ένωσης να έχουν κατοικήσει επί συγκεκριμένο ελάχιστο χρονικό διάστημα στην επικράτειά του για να τους αναγνωρισθεί το δικαίωμα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι, εφόσον δεν ισχύει ανάλογη απαίτηση για τους δικούς του υπηκόους. Επιπλέον, στην περίπτωση αυτή γίνεται δεκτό ότι οι μη ημεδαποί πολίτες της Ένωσης εκπληρώνουν την προϋπόθεση της προηγούμενης διαμονής επί ένα ελάχιστο χρονικό διάστημα στην επικράτεια του κράτους μέλους κατοικίας εάν έχουν κατοικήσει επί αντίστοιχο χρονικό διάστημα σε άλλα κράτη μέλη (πρβλ. άρθρο 4 παράγραφος 1).

παρεκκλισεις δυναμει του αρθρου 12 της οδηγιασ

Η οδηγία επιτρέπει παρεκκλίσεις από τους γενικούς κανόνες. Οι παρεκκλίσεις πρέπει να υπαγορεύονται από προβλήματα τα οποία αφορούν ειδικά ένα κράτος μέλος. Το άρθρο 12 παράγραφος 1 ορίζει ότι εάν την 1η Ιανουαρίου 1996 το ποσοστό των πολιτών της Ένωσης που κατοικούν σε ένα κράτος μέλος χωρίς να έχουν την ιθαγένεια του και έχουν την ηλικία ψήφου υπερβαίνει το 20% του συνόλου των πολιτών της Ένωσης που έχουν την ηλικία ψήφου και κατοικούν σε αυτό, το εν λόγω κράτος μέλος μπορεί, κατά παρέκκλιση από τις διατάξεις της οδηγίας:

α) να επιφυλάσσει το δικαίωμα του εκλέγειν μόνο στους εκλογείς βάσει του άρθρου 3 που κατοικούν στο εν λόγω κράτος μέλος κατά τη διάρκεια ελαχίστης χρονικής περιόδου μη υπερβαίνουσας μια περίοδο θητείας των μελών του δημοτικού ή κοινοτικού συμβουλίου·

β) να επιφυλάσσει το δικαίωμα του εκλέγεσθαι μόνο στους εκλόγιμους βάσει του άρθρου 3 που κατοικούν στο εν λόγω κράτος μέλος κατά τη διάρκεια ελαχίστης χρονικής περιόδου μη υπερβαίνουσας δύο περιόδους θητείας των μελών του δημοτικού ή κοινοτικού συμβουλίου· και

γ) να λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα για την κατάρτιση των συνδυασμών των υποψηφίων, με στόχο ιδίως να διευκολύνει την ένταξη των πολιτών της Ένωσης, υπηκόων άλλου κράτους μέλους.

Το άρθρο 12 παράγραφος 2 ορίζει ότι το Βασίλειο του Βελγίου μπορεί, κατά παρέκκλιση των διατάξεων της οδηγίας, να εφαρμόσει τη παράγραφο 1 στοιχείο α) του άρθρου 12 σε περιορισμένο αριθμό δήμων και κοινοτήτων, τον κατάλογο των οποίων ανακοινώνει ένα τουλάχιστον έτος πριν από τις δημοτικές ή κοινοτικές εκλογές, για τις οποίες προβλέπεται να γίνει χρήση της παρέκκλισης.

Το άρθρο 12 παράγραφος 3 της οδηγίας προνοεί ότι, αν η νομοθεσία κράτους μέλους ορίζει ότι οι υπήκοοι κράτους μέλους που κατοικούν σε άλλο κράτος μέλος έχουν το δικαίωμα του εκλέγειν για το εθνικό κοινοβούλιο αυτού του κράτους και μπορούν να είναι εγγεγραμμένοι, προς το σκοπό αυτό, στους εκλογικούς καταλόγους υπό τις ίδιες με τους ημεδαπούς εκλογείς προϋποθέσεις, το πρώτο κράτος μέλος μπορεί, κατά παρέκκλιση των διατάξεων της οδηγίας, να μην εφαρμόζει στους υπηκόους αυτούς τα άρθρα 6 έως 11.

εφαρμογη παρεκκλισησ

Το Λουξεμβούργο είναι το μοναδικό κράτος μέλος που έχει κάνει χρήση παρέκκλισης βάσει του άρθρου 12 παράγραφος 1. Το Λουξεμβούργο περιορίζει το δικαίωμα του εκλέγειν στους μη ημεδαπούς πολίτες της Ένωσης που είχαν κατά το παρελθόν τη νόμιμη κατοικία τους στην επικράτεια του Λουξεμβούργου και οι οποίοι έχουν κατοικήσει στην επικράτειά του επί πέντε τουλάχιστον έτη πριν από την εγγραφή τους[4]. Σε ό,τι αφορά το δικαίωμα του εκλέγεσθαι, το Λουξεμβούργο απαιτεί από τους μη ημεδαπούς πολίτες της Ένωσης να έχουν κατοικήσει ομοίως στο Λουξεμβούργο επί πέντε τουλάχιστον έτη πριν από την υποβολή της σχετικής αίτησης[5].

Τα μέλη των δημοτικών ή κοινοτικών συμβουλίων εκλέγονται για εξαετή θητεία[6]. Συνεπώς, η απαιτούμενη ελάχιστη διάρκεια διαμονής για την απόκτηση του δικαιώματος του εκλέγειν συνάδει με την οδηγία, δεδομένου ότι είναι βραχύτερη από τη διάρκεια της θητείας για την οποία εκλέγονται τα μέλη των δημοτικών ή κοινοτικών συμβουλίων. Το ίδιο ισχύει για την ελάχιστη διάρκεια διαμονής που απαιτείται για την απόκτηση του δικαιώματος του εκλέγεσθαι, καθώς η διάρκεια αυτή είναι συντομότερη από «δύο περιόδους θητείας των μελών του δημοτικού ή κοινοτικού συμβουλίου».

Αναφορικά με το άρθρο 12 παράγραφος 2, το Βέλγιο ουδέποτε κοινοποίησε συγκεκριμένους δήμους για τους οποίους επιθυμούσε να εφαρμόσει παρέκκλιση

εκτιμηση των περιστασεων για τη χορηγηση παρεκκλισησ

Στο άρθρο 12 παράγραφος 1 προβλέπεται ότι οι όροι που πρέπει να πληρούνται για τη χορήγηση παρέκκλισης είναι ότι «το ποσοστό των πολιτών της Ένωσης που κατοικούν σε ένα κράτος μέλος χωρίς να έχουν την ιθαγένειά του και έχουν την ηλικία ψήφου υπερβαίνει το 20% του συνόλου των πολιτών της Ένωσης που έχουν την ηλικία ψήφου και κατοικούν σε αυτό».

Κατά συνέπεια, πρέπει να εξεταστεί κατά πόσον το ποσοστό των μη ημεδαπών πολιτών της Ένωσης που κατοικούν στο Λουξεμβούργο και έχουν την ηλικία ψήφου υπερβαίνει το 20% του συνόλου των πολιτών της Ένωσης που έχουν την ηλικία ψήφου και κατοικούν στο Λουξεμβούργο.

Το δεύτερο εδάφιο του άρθρου 12 παράγραφος 4 ορίζει ότι τα κράτη μέλη που επικαλούνται παρεκκλίσεις σύμφωνα με την παράγραφο 1 πρέπει να υποβάλουν στην Επιτροπή όλα τα απαραίτητα δικαιολογητικά. Η Επιτροπή ζήτησε[7] από τις αρχές του Λουξεμβούργου να υποβάλουν τα πλέον πρόσφατα στοιχεία αναφορικά με:

- τον αριθμό των πολιτών της Ένωσης που κατοικούν στο Λουξεμβούργο χωρίς να έχουν την ιθαγένειά του και έχουν την ηλικία ψήφου, και

- τον αριθμό του συνόλου των πολιτών της Ένωσης που έχουν την ηλικία ψήφου και κατοικούν στο Λουξεμβούργο.

Με βάση τα στοιχεία που διέθεσαν οι αρχές του Λουξεμβούργου, ο συνολικός αριθμός των μη ημεδαπών πολιτών της Ένωσης που κατοικούσαν στο Λουξεμβούργο ήταν 133.831. Ο συνολικός αριθμός πολιτών της Ένωσης που έχουν την ηλικία ψήφου και κατοικούν στο Λουξεμβούργο ήταν 356.274.

Επομένως, η αναλογία των μη ημεδαπών πολιτών της Ένωσης που έχουν την ηλικία ψήφου και κατοικούν στο Λουξεμβούργο ήταν 37,6% του συνολικού αριθμού των πολιτών της Ένωσης που έχουν την ηλικία ψήφου και κατοικούν στο Λουξεμβούργο. Η αναλογία αυτή είναι σαφώς μεγαλύτερη από το κατώτατο όριο που καθορίζεται στην οδηγία (20%).

Σε ό,τι αφορά την παρέκκλιση δυνάμει του άρθρου 19 παράγραφος 1 της συνθήκης και του άρθρου 12 παράγραφος 2 της οδηγίας, η κατάσταση που επικρατεί στο Βέλγιο (καίτοι η χώρα αυτή προς το παρόν ουδέποτε επικαλέστηκε την παρέκκλιση), σε συνδυασμό με ιδιάζοντα χαρακτηριστικά και ισορροπίες που σχετίζονται με το γεγονός ότι το βελγικό Σύνταγμα προβλέπει τρεις επίσημες γλώσσες και την υποδιαίρεση της επικράτειας της χώρας σε περιφέρειες και κοινότητες, δεν έχει μεταβληθεί.

συμπερασματα

Η Επιτροπή συμπεραίνει ότι εξακολουθούν να συντρέχουν οι περιστάσεις για τη χορήγηση στο Λουξεμβούργο παρέκκλισης κατ’ εφαρμογή του άρθρου 19 παράγραφος 1 της συνθήκης και του άρθρου 12 παράγραφος 1 της οδηγίας, δεδομένου ότι εξακολουθούν να ισχύουν οι λόγοι που δικαιολογούν την παρέκκλιση.

Η Επιτροπή συμπεραίνει ότι εξακολουθούν να συντρέχουν οι περιστάσεις για τη χορήγηση στο Βέλγιο παρέκκλισης κατ’ εφαρμογή του άρθρου 19 παράγραφος 1 της συνθήκης και του άρθρου 12 παράγραφος 2 της οδηγίας, δεδομένου ότι εξακολουθούν να ισχύουν οι λόγοι που δικαιολογούν την παρέκκλιση.

Κατά συνέπεια, η Επιτροπή κρίνει ότι δεν είναι αναγκαίο να προτείνει οποιαδήποτε προσαρμογή.

[1] Οδηγία 94/80/ΕΚ του Συμβουλίου της 19ης Δεκεμβρίου 1994 περί λεπτομερών κανόνων άσκησης του δικαιώματος του εκλέγειν και εκλέγεσθαι κατά τις δημοτικές και κοινοτικές εκλογές από τους πολίτες της Ένωσης που κατοικούν σε κράτος μέλος του οποίου δεν είναι υπήκοοι (ΕΕ L 368, 31.12.1994, σ. 38), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 96/30/ΕΚ του Συμβουλίου της 13ης Μαΐου 1996 (ΕΕ L 122, 22.5.1996, σ. 14) και προσαρμόστηκε με την Πράξη Προσχώρησης της 16ης Απριλίου 2003 (ΕΕ L 236, 23.9.2003, σ. 334), καλουμένη στο εξής «η οδηγία».

[2] Στο εξής: «μη ημεδαποί πολίτες της Ένωσης».

[3] Άρθρο 40 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ C 364, 18.12.2000, σ. 1).

[4] Άρθρο 2, εκλογικός νόμος της 18ης Φεβρουαρίου 2003.

[5] Άρθρο 192, εκλογικός νόμος της 18ης Φεβρουαρίου 2003.

[6] Άρθρο 186, εκλογικός νόμος της 18ης Φεβρουαρίου 2003.

[7] Επιστολή της 30ής Αυγούστου 2004.