ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ σχετικά με την εφαρμογή της ταχυδρομικής οδηγίας (οδηγία 97/67/ΕΚ)

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Σκοπός της παρούσας έκθεσης είναι να ανταποκριθεί στην απαίτηση της οδηγίας 97/67/EΚ ("ταχυδρομική οδηγία"), σύμφωνα με την οποία "η Επιτροπή θα υποβάλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας, όπου θα περιλαμβάνονται οι αναγκαίες πληροφορίες σχετικά με τις εξελίξεις του τομέα, ιδίως όσον αφορά τις οικονομικές και κοινωνικές πτυχές, τις πτυχές τις σχετικές με την απασχόληση και τις τεχνολογικές πτυχές καθώς και την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών". Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή πραγματοποίησε τη δική της επισκόπηση για τη μεταφορά της ταχυδρομικής οδηγίας στα κράτη μέλη, ενώ, παράλληλα, ζήτησε την εκπόνηση ορισμένων μελετών με στόχο τη διεξοδικότερη διερεύνηση διαφόρων πτυχών της μεταφοράς και της εφαρμογής της ταχυδρομικής οδηγίας [1]. Οι μελέτες αυτές χρησιμοποιήθηκαν εκτενώς για τη σύνταξη της παρούσας έκθεσης και είναι ήδη διαθέσιμες στον ιστοχώρο της Επιτροπής [2].

[1] Περιλαμβάνονται οι μελέτες της CTcon για "τους όρους που διέπουν την πρόσβαση στις καθολικές ταχυδρομικές υπηρεσίες και δίκτυα" και για "τα κοστολογικά συστήματα των φορέων παροχής καθολικής ταχυδρομικής υπηρεσίας", καθώς και η μελέτη της Omega Partners για 'τον αντίκτυπο ορισμένων πτυχών της εφαρμογής της οδηγίας 97/67/ΕΚ στον ταχυδρομικό τομέα". Η Επιτροπή δρομολόγησε επίσης μελέτη για τις τάσεις της απασχόλησης στον ταχυδρομικό τομέα, τα προκαταρκτικά πορίσματα της οποίας παρουσιάστηκαν πρόσφατα από την εταιρεία συμβούλων Pls-Rambψll.

[2] http://europa.eu.int/comm/internal_market/en/postal/index.htm

Πρέπει να σημειωθεί ότι η προσφάτως εκδοθείσα οδηγία 2002/39/ΕΚ [3], που τροποποιεί την οδηγία 97/67/ΕΚ, επιβάλλει στην Επιτροπή την υποχρέωση να υποβάλλει σε τακτική βάση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της ταχυδρομικής οδηγίας. Ωστόσο, καθώς η οδηγία 2002/39/ΕΚ δεν έχει τεθεί ακόμη σε ισχύ στα κράτη μέλη, η παρούσα έκθεση δεν εξετάζει την εφαρμογή της ταχυδρομικής οδηγίας όπως αυτή τροποποιήθηκε από την οδηγία 2002/39/ΕΚ, αλλά επικεντρώνεται αποκλειστικά και μόνο στην οδηγία 97/67/ΕΚ.

[3] Οδηγία 2002/39/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 10ης Ιουνίου 2002, για την τροποποίηση της οδηγίας 97/67/ΕΚ όσον αφορά το περαιτέρω άνοιγμα των κοινοτικών ταχυδρομικών υπηρεσιών στον ανταγωνισμό - ΕΕ L 176, 05.07.2002, σ. 21.

Η σημασία των ταχυδρομικών υπηρεσιών

Η αγορά ταχυδρομικών υπηρεσιών είναι πολύ σημαντική σε μέγεθος. Το 2000, τα ταχυδρομικά έσοδα στην ΕΕ ανήλθαν σε 85 δισεκατομμύρια ευρώ περίπου ή σχεδόν στο 1% του ΑΕγχΠ της ΕΕ. Η άμεση απασχόληση στον ταχυδρομικό τομέα είναι σημαντική, με περισσότερους από 1,6 εκατομμύρια άμεσα απασχολούμενους και με τουλάχιστον 1 ακόμη εκατομμύριο άτομα η απασχόληση των οποίων συνδέεται έμμεσα με τις ταχυδρομικές υπηρεσίες. [4] Η άμεση απασχόληση εξακολουθεί να εντοπίζεται κυρίως στους φορείς παροχής καθολικής υπηρεσίας (ΦΠΚΥ) -περίπου 1,2 εκατομμύρια άτομα-, ενώ σχεδόν 500.000 άτομα απασχολούνται στον τομέα των ταχυμεταφορών και του επείγοντος ταχυδρομείου

[4] Σύμφωνα με τα πορίσματα της Pls Rambψll.

(courier/express). Γενικά, η Pls Rambψll εκτιμά ότι πάνω από 5 εκατομμύρια θέσεις απασχόλησης εξαρτώνται άμεσα, συνδέονται στενά ή δημιουργούνται έμμεσα από τον ταχυδρομικό τομέα.

Οι ταχυδρομικές υπηρεσίες έχουν επίσης στρατηγική σημασία ως μέρος της ευρύτερης αγοράς επικοινωνιών και διανομής. Πολλοί βασικοί τομείς, όπως οι τομείς του ηλεκτρονικού εμπορίου, των εκδόσεων, των πωλήσεων δι' αλληλογραφίας, των ασφαλειών, των τραπεζών και της διαφήμισης, εξαρτώνται άμεσα από την ταχυδρομική υποδομή, ενώ η καθολική ταχυδρομική υπηρεσία αποτελεί ουσιώδες στοιχείο κοινωνικής συνοχής.

Το υπόβαθρο της ταχυδρομικής οδηγίας

Πριν από την ταχυδρομική οδηγία, οι ταχυδρομικές υπηρεσίες παρουσίαζαν μεγάλη ποικιλία μεταξύ των επιμέρους κρατών μελών. Ωστόσο, το βασικό χαρακτηριστικό τους ήταν ότι παρέχονταν κυρίως από ζημιογόνα και ενίοτε αναποτελεσματικά μονοπώλια του δημόσιου τομέα, που παρείχαν τυποποιημένες υπηρεσίες με πολύ μεγάλες διακυμάνσεις ως προς την ποιότητα και την αποτελεσματικότητα. Αυτή η ανομοιογένεια και ποικιλομορφία δημιουργούσε στρεβλώσεις σε άλλους τομείς και προκαλούσε ένα φαινόμενο 'επίπτωσης λόγω συνόρων', με χαρακτηριστικό τη χαμηλή ποιότητα των παρεχόμενων σε εθνικό επίπεδο υπηρεσιών. [5] Η ποσότητα των αντικειμένων αλληλογραφίας αυξανόταν σε απόλυτους αριθμούς, αλλά με ρυθμό σημαντικά χαμηλότερο απ' ό,τι για άλλους τομείς των επικοινωνιών και της διανομής. Επιπροσθέτως, οι ΦΠΚΥ φαίνονταν ευάλωτοι σε απώλειες όγκου στα παραδοσιακά προϊόντα τους. Οι παραδοσιακές υπηρεσίες αλληλογραφίας (επιστολικού ταχυδρομείου) αντιπροσώπευαν πάνω από το 80% των εσόδων τους, ενώ έχαναν μερίδια σε άλλα τμήματα της αγοράς (π.χ., υπηρεσίες δεμάτων).

[5] Βλέπε την Πράσινη Βίβλο για την ανάπτυξη της ενιαίας αγοράς ταχυδρομικών υπηρεσιών - COM(91) 476 τελικό. Εκδόθηκε στις 11.6.1992.

Ωστόσο, υπήρχαν και θετικά σημάδια. Ο όγκος του διαφημιστικού ταχυδρομείου, αν και σημαντικά χαμηλότερος από τα αντίστοιχα επίπεδα των ΗΠΑ, αυξανόταν σχετικά γρήγορα, ενώ εμφανίζονταν, σε παγκόσμιο επίπεδο, νέες ανάγκες των πελατών για ταχυδρομικές υπηρεσίες, πράγμα που διευκόλυνε τη σταθερή αύξηση στους τομείς των δεμάτων, του επείγοντος ταχυδρομείου και των ταχυμεταφορών.

Η ταχυδρομική οδηγία

Οι κύριοι στόχοι της κοινοτικής πολιτικής στον τομέα των ταχυδρομικών υπηρεσιών ήταν η βελτίωση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών και η δημιουργία της εσωτερικής αγοράς ταχυδρομικών υπηρεσιών. Για την επίτευξη αυτών των στόχων, και σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, η ταχυδρομική οδηγία εισήγαγε μια περιορισμένη εναρμόνιση των ταχυδρομικών υπηρεσιών στην ΕΕ. Θέσπισε κανονιστικές διατάξεις όπως τον ορισμό μιας ελάχιστης καθολικής υπηρεσίας, έναν μέγιστο χώρο που μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο αποκλειστικής ανάθεσης, τους όρους που διέπουν την παροχή μη αποκλειστικά ανατεθειμένων υπηρεσιών και την πρόσβαση στο δίκτυο, τις αρχές τιμολόγησης και τη διαφάνεια των λογαριασμών, τις απαιτήσεις για την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών και την εναρμόνιση των τεχνικών προτύπων. Αυτές οι διατάξεις, οι οποίες επικεντρώνονται κυρίως σε αρχές και όρια, δημιούργησαν ένα κοινοτικό πλαίσιο το οποίο τα κράτη μέλη έπρεπε να προσαρμόσουν στα εθνικά τους δεδομένα.

Αξιολόγηση της εφαρμογής της ταχυδρομικής οδηγίας

Στα πλαίσια της αξιολόγησης της εφαρμογής της ταχυδρομικής οδηγίας, η παρούσα έκθεση εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζεται η ταχυδρομική οδηγία στα κράτη μέλη, αναλύει τις σχετικές εξελίξεις της αγοράς μετά την έκδοση της ταχυδρομικής οδηγίας και αξιολογεί το συνολικό αντίκτυπο της οδηγίας αυτής [6].

[6] Πρέπει να σημειωθεί ότι η ταχυδρομική οδηγία αποτελεί μέρος μιας διαδικασίας που δρομολογήθηκε από το Συμβούλιο Υπουργών το 1992. επομένως, για να αποφευχθεί ένας μη ρεαλιστικός και τεχνητός διαχωρισμός, πρέπει να εξετάζεται ο αντίκτυπος αυτής της διαδικασίας συνολικά.

Η μεταφορά της ταχυδρομικής οδηγίας

Η μεταφορά της ταχυδρομικής οδηγίας στις εθνικές έννομες τάξεις των κρατών μελών αποτέλεσε μακρόχρονη διαδικασία. Ωστόσο, η μεταφορά της έχει πλέον σχεδόν ολοκληρωθεί και η ταχυδρομική οδηγία μπορεί να θεωρηθεί (γενικά) ότι εφαρμόζεται στα κράτη μέλη. Εντούτοις, εξακολουθούν να υπάρχουν κάποια ζητήματα συμμόρφωσης, όπως αυτά που αφορούν την ανεξαρτησία των εθνικών κανονιστικών αρχών (ΕΚΑ), και η Επιτροπή έχει κινήσει ορισμένες διαδικασίες επί παραβάσει κατά μερικών κρατών μελών [7].

[7] Βλέπε σελίδα 13, υποσημείωση 21.

Η κανονιστική εφαρμογή της ταχυδρομικής οδηγίας

Η ταχυδρομική οδηγία οδήγησε στις ακόλουθες αλλαγές:

* Μια ευρέως επιτευχθείσα εφαρμογή μιας κοινοτικής καθολικής ταχυδρομικής υπηρεσίας.

* Εφαρμογή ενός κοινού μέγιστου αποκλειστικού χώρου σε όλη την Κοινότητα.

* Εφαρμογή πρόσθετων διασφαλίσεων για την καθολική υπηρεσία στα περισσότερα κράτη μέλη.

* Ορισμός εθνικών απαιτήσεων για ικανοποιητική και εύλογη πρόσβαση στις εθνικές ταχυδρομικές υπηρεσίες.

* Εφαρμογή διαφανών και σαφώς διαχωρισμένων κοστολογικών συστημάτων από τους ΦΠΚΥ.

* Ορισμός στόχων για την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών τόσο για το εσωτερικό όσο και για το διασυνοριακό ταχυδρομείο.

* Εναρμονισμένες ρυθμίσεις για την εξέταση των παραπόνων και των καταγγελιών των πελατών.

* Συνεχής κατάρτιση ευρωπαϊκών τεχνικών προτύπων.

* Καθιέρωση ανεξάρτητων εθνικών κανονιστικών αρχών (ΕΚΑ).

Κατά συνέπεια, η εφαρμογή της ταχυδρομικής οδηγίας οδήγησε σε μέτρα κανονιστικής κωδικοποίησης και εναρμόνισης. Ωστόσο, η κανονιστική εναρμόνιση περιορίστηκε από την πολυποίκιλη εφαρμογή του κοινοτικού πλαισίου στα κράτη μέλη. Επιπροσθέτως, ενώ η ταχυδρομική οδηγία έθεσε τα θεμέλια για την πραγματοποίηση περαιτέρω βημάτων προς την κατεύθυνση της δημιουργίας της εσωτερικής αγοράς ταχυδρομικών υπηρεσιών, υπάρχουν ανησυχίες σχετικά με το ρόλο των ΕΚΑ, ιδίως καθώς η αγορά ανοίγει στον ανταγωνισμό.

Η καθολική υπηρεσία και η ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών

Οι ταχυδρομικές υπηρεσίες έχουν σημαντική κοινωνική διάσταση, ενώ η καθολική ταχυδρομική υπηρεσία αποτελεί υπηρεσία ουσιώδους χαρακτήρα για πολλούς πελάτες [8]. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή έδωσε ιδιαίτερη προσοχή τόσο στην καθολική υπηρεσία όσο και στην ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών, εκπονώντας δύο μελέτες ειδικά για τα θέματα αυτά. Οι μελέτες αυτές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η παροχή καθολικών ταχυδρομικών υπηρεσιών στα κράτη μέλη είναι διασφαλισμένη και ότι παραμένει σε επίπεδα σημαντικά υψηλότερα από το επίπεδο που απαιτεί η ταχυδρομική οδηγία, καθώς επίσης ότι το σημερινό επίπεδο πρόσβασης στις ταχυδρομικές υπηρεσίες είναι περισσότερο από ικανοποιητικό από την άποψη της πυκνότητας του δικτύου και των όρων πρόσβασης.

[8] Στο πλαίσιο αυτής της έκθεσης, πελάτες είναι όλοι οι χρήστες ταχυδρομικών υπηρεσιών (δηλ. ιδιώτες και επιχειρήσεις - βλ. υποσημείωση 24 για τον ορισμό του χρήστη).

Η ταχυδρομική οδηγία, μαζί με τη συμφωνία REIMS για τα καταληκτικά τέλη, οδήγησαν σε σημαντικές βελτιώσεις στην ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών. Το 2001, το 92,3% του κοινοτικού διασυνοριακού ταχυδρομείου προτεραιότητας παραδόθηκε σε D+3 ημέρες (έναντι ποσοστού μόλις 69,1% το 1996) [9]. Επιπροσθέτως, η εναρμόνιση των επιδόσεων των ΦΠΚΥ, τόσο των διασυνοριακών όσο και των εγχωρίων, μετρίασε την "επίπτωση λόγω συνόρων". Τα πρότυπα που καταρτίζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Τυποποίησης (CEN) για τη μέτρηση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών αναμένεται να βελτιώσουν ακόμη περισσότερο την παρακολούθηση και τις επιδόσεις. Φαίνεται επίσης ότι έχει βελτιωθεί και η ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών σε εσωτερικό εθνικό επίπεδο.

[9] Πηγή: αποτελέσματα UNEX (Διεθνής Ταχυδρομική Ένωση).

Η οικονομική ανάπτυξη της αγοράς

Η εφαρμογή της ταχυδρομικής οδηγίας αντικατοπτρίζεται στην ταχεία ανάπτυξη της αγοράς:

* Η αγορά ταχυδρομικών υπηρεσιών συνέχισε να χαρακτηρίζεται από ανάπτυξη σε όλα τα τμήματά της.

* Ο ανταγωνισμός στην αγορά αλληλογραφίας είναι περιορισμένος. αντίθετα, οι αγορές δεμάτων και επείγοντος ταχυδρομείου είναι έντονα ανταγωνιστικές. Οι ΦΠΚΥ διατήρησαν την κυρίαρχη θέση τους στην αγορά αλληλογραφίας, η οποία εξακολουθεί, σε μεγάλο βαθμό, να προστατεύεται με αποκλειστικά δικαιώματα στα περισσότερα κράτη μέλη, ενώ μερικοί ΦΠΚΥ επεκτάθηκαν, μέσω συγχωνεύσεων και εξαγορών, σε συναφείς ανταγωνιστικές αγορές.

* Παρατηρήθηκε μια τάση για μετατροπή του νομικού καθεστώτος των ΦΠΚΥ σε καθεστώς εταιρικής μορφής, πράγμα που τους οδήγησε στην υιοθέτηση νέων επιχειρηματικών στρατηγικών με άξονες την οικονομική αποδοτικότητα (αποτελεσματικότητα σε σχέση με το κόστος), την κερδοφορία, τη διαφοροποίηση και την επέκταση. Ωστόσο, η τάση αυτή παρουσιάζει διακυμάνσεις μεταξύ των επιμέρους κρατών μελών και, αναμφισβήτητα, τα κράτη που κινήθηκαν αποφασιστικότερα προς την κατεύθυνση αυτή αποκόμισαν ήδη κάποια πλεονεκτήματα. Πάντως, οι περισσότεροι ΦΠΚΥ έχουν γίνει εμπορικοί και κερδοσκοπικοί επιχειρηματικοί οργανισμοί, αν και τα επίπεδα παραγωγικότητας ποικίλλουν.

* Η μετατροπή των ΦΠΚΥ από οργανισμούς γενικών υπηρεσιών σε φορείς παροχής υπηρεσιών παράδοσης προϊόντων μετέβαλε τα "χαρτοφυλάκια" των δραστηριοτήτων τους, μειώνοντας γενικά την εξάρτησή τους από τον τομέα της αγοράς αλληλογραφίας.

* Η επέκταση, η καινοτομία ως προς τα προϊόντα και η ανάθεση εργασιών σε εξωτερικούς φορείς (outsourcing) καθιστούν ασαφή τα παραδοσιακά όρια του ταχυδρομικού τομέα.

Οι εξελίξεις αυτές συνεπάγονται σαφή οφέλη, όπως, π.χ., βελτίωση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών, αύξηση της αποτελεσματικότητας και της κερδοφορίας και μεγαλύτερη καινοτομία στον τομέα. Ως εκ τούτου, οι ΦΠΚΥ βρίσκονται σήμερα σε πολύ ισχυρότερη θέση προκειμένου να αντεπεξέλθουν στις απαιτήσεις μιας πολύ ανταγωνιστικότερης αγοράς.

Όμως, οι εξελίξεις αυτές συνεπάγονταν επίσης κόστος και κινδύνους. Η έντονη παρουσία των ΦΠΚΥ στον τομέα της αγοράς αλληλογραφίας περιόρισε τους άλλους ταχυδρομικούς οργανισμούς (φορείς εκμετάλλευσης) σε εξειδικευμένα τμήματα («θυλάκους») της αγοράς . Επιπροσθέτως, η συνεχιζόμενη συνύπαρξη καθεστώτων αποκλειστικότητας, αφενός, με κερδοσκοπικούς ΦΠΚΥ, αφετέρου, δημιουργεί ενδεχομένως σαφή προβλήματα από την άποψη του υγιούς ανταγωνισμού και των κρατικών ενισχύσεων. Είναι, μάλιστα, αξιοσημείωτο ότι υπάρχουν ήδη αρκετές υποθέσεις ανταγωνισμού στον τομέα αυτόν.

Τεχνολογικά ζητήματα

Οι ταχύτατες τεχνολογικές αλλαγές δημιούργησαν σημαντικές ευκαιρίες, αλλά και κινδύνους για τους ταχυδρομικούς οργανισμούς. Από τη μία πλευρά, οι αυξανόμενες δυνατότητες υποκατάστασης των παραδοσιακών ταχυδρομικών προϊόντων αποτελούν πρόκληση. Από την άλλη, οι τεχνολογικές αλλαγές δημιουργούν τη δυνατότητα για κέρδη αποτελεσματικότητας και παρέχουν την ευκαιρία για ανάπτυξη νέων ταχυδρομικών υπηρεσιών προστιθέμενης αξίας και προϊόντων συνδεόμενων με το ηλεκτρονικό εμπόριο.

Έως πρόσφατα, ο όγκος της αλληλογραφίας παρουσίαζε γενικά θετική εξέλιξη στα περισσότερα κράτη μέλη. Αυτή η τάση για αύξηση του όγκου και η συνακόλουθη μείωση της εξάρτησης των ΦΠΚΥ από τα έσοδα που προέρχονται από το παραδοσιακό επιστολικό ταχυδρομείο τούς καθιστά ίσως λιγότερο ευάλωτους στις συνέπειες που έχει η εν λόγω υποκατάσταση. Ωστόσο, φαίνεται ότι η απειλή της υποκατάστασης των παραδοσιακών προϊόντων από ηλεκτρονικά προϊόντα γίνεται εντονότερη, πράγμα που σημαίνει ότι η αντιμετώπιση αυτής της απειλής αυξάνει τη σημασία που έχει για τους ταχυδρομικούς οργανισμούς η ικανοποιητικότερη ανταπόκρισή τους στις απαιτήσεις των πελατών και η οικονομικά αποδοτική λειτουργία τους.

Στον τομέα αυτόν, η πρόοδος της τεχνολογίας δημιούργησε δυνατότητες, π.χ. όσον αφορά την αυτοματοποίηση της διαλογής, αν και εξακολουθούν να παρουσιάζονται διακυμάνσεις ως προς την άντληση κερδών αποτελεσματικότητας στα επιμέρους κράτη μέλη. Οι ταχυδρομικοί οργανισμοί χρησιμοποιούν επίσης σε μεγαλύτερο βαθμό τις τεχνολογίες των πληροφοριών (ΤΠ) και υιοθετούν ολοένα και περισσότερο τυποποιημένες επιχειρηματικές πρακτικές, εγκαταλείποντας, π.χ., την παραδοσιακή αυτόνομη ή εσωτερική ανάπτυξη λύσεων ΤΠ και χρησιμοποιώντας "ετοιμοπαράδοτα" προϊόντα ή προσφεύγοντας σε εξωτερικούς συνεργάτες. Επιπροσθέτως, τα καινοτομικά προϊόντα που συνδέονται με τις τεχνολογικές αλλαγές οδήγησαν στην ανάπτυξη νέων υπηρεσιών, όπως οι υβριδικές ταχυδρομικές υπηρεσίες, η χρήση της τεχνολογίας του Ιnternet και οι υπηρεσίες ηλεκτρονικού εμπορίου. Στο πλαίσιο αυτό, η εμπειρία των οργανισμών παροχής ταχυδρομικών υπηρεσιών και η πρόσβασή τους στο δίκτυο, ως διανομέων "απ' άκρου εις άκρον", φαίνεται ότι αποτελεί πολύτιμο πλεονέκτημα.

Η διάσταση απασχόλησης των ταχυδρομικών υπηρεσιών

Οι ταχυδρομικές υπηρεσίες έχουν επίσης σημαντική εσωτερική κοινωνική διάσταση. Ενώ οι επιχειρήσεις ταχυμεταφορών και επείγοντος ταχυδρομείου, καθώς και οι εναλλακτικοί ταχυδρομικοί φορείς, παρουσίασαν αύξηση ως προς τα ποσοστά άμεσης απασχόλησης, αντίθετα, η άμεση απασχόληση στους ΦΠΚΥ παρουσίασε συνεχή πτώση κατά τα τελευταία έτη. Στους ΦΠΚΥ ο θετικός αντίκτυπος τον οποίο είχαν η εμφάνιση νέων υπηρεσιών και οι νέες επιχειρηματικές αναπτυξιακές στρατηγικές αντισταθμίστηκε, μέχρι σήμερα, από τις προσπάθειες για μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα, μέσω της αύξησης της αυτοματοποίησης και της ανάθεσης εργασιών σε εξωτερικούς φορείς. Ωστόσο, και στον τομέα αυτόν, υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των επιμέρους ΦΠΚΥ. [10] Εντούτοις, είναι επίσης σημαντικό να εξεταστούν οι απώλειες αυτές υπό το πρίσμα μιας ευρύτερης προοπτικής και να ληφθούν, επιπλέον, υπόψη η μεγαλύτερη αύξηση της απασχόλησης στους ανταγωνιστικούς ιδιωτικούς φορείς, η εξέλιξη της έμμεσης απασχόλησης και οι έμμεσες συνέπειες των μεταβολών στον ταχυδρομικό τομέα, δεδομένου ότι η αύξηση της αποτελεσματικότητας του τομέα αυτού ενδέχεται να έχει επιφέρει αύξηση και της απασχόλησης. Η ανεξάρτητη μελέτη που εκπονήθηκε για λογαριασμό της Επιτροπής δείχνει ότι οι εξελίξεις αυτές αντιστάθμισαν και με το παραπάνω τις απώλειες απασχόλησης στους ΦΠΚΥ [11].

[10] Μελέτη της Pls Rambψll για τις τάσεις της απασχόλησης στον ταχυδρομικό τομέα την περίοδο 1995-2000.

[11] Pls Rambψll.

Ο αντίκτυπος της ταχυδρομικής οδηγίας στην αγορά

Στην πράξη, είναι δύσκολο να προσδιοριστεί ο συγκεκριμένος αντίκτυπος της ταχυδρομικής οδηγίας στην ανάπτυξη της αγοράς και να απομονωθούν οι ακριβείς σχέσεις αιτιώδους συνάφειας μεταξύ των δύο. Ωστόσο, εύλογα μπορεί να υποτεθεί ότι η ταχυδρομική οδηγία, ως μέρος της ευρύτερης κοινοτικής ρυθμιστικής διαδικασίας που δρομολογήθηκε το 1992, επηρέασε σημαντικά την ανάπτυξη της αγοράς ταχυδρομικών υπηρεσιών.

Καθιερώνοντας μιαν ελάχιστη εναρμονισμένη καθολική ταχυδρομική υπηρεσία, η ταχυδρομική οδηγία δημιούργησε τις προϋποθέσεις ώστε, κατά τη μελλοντική ανάπτυξη της αγοράς, να διασφαλιστεί αυτή η υπηρεσία κοινής ωφέλειας. Επιπροσθέτως, προωθώντας τη βελτίωση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών μέσω μέτρων όπως η θέσπιση στόχων για την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών και η καθιέρωση κοινών ευρωπαϊκών προδιαγραφών και προτύπων, η ταχυδρομική οδηγία συνέβαλε στη βελτίωση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών και στη μείωση οποιωνδήποτε φαινομένων "επίπτωσης λόγω συνόρων".

Τέλος, η ταχυδρομική οδηγία συνέβαλε στη δημιουργία μιας προσδοκίας για περαιτέρω μέτρα ανοίγματος της αγοράς και η προσδοκία αυτή αύξησε τόσο το ρυθμό της μεταρρύθμισης του ταχυδρομικού τομέα από τα κράτη μέλη όσο και το ρυθμό αναδιάρθρωσης του τομέα αυτού προς την κατεύθυνση της συγκέντρωσης, της αποτελεσματικότητας και της κερδοφορίας.

Συμπέρασμα και συστάσεις

Η ταχυδρομική οδηγία εφαρμόζεται ευρέως στα κράτη μέλη και η εφαρμογή της είχε σημαντικό αντίκτυπο τόσο σε κανονιστικό επίπεδο όσο και στην αγορά. Με τον τρόπο αυτό, πέτυχε τους στόχους που είχε θέσει για βασική εναρμόνιση της αγοράς ταχυδρομικών υπηρεσιών στην ΕΕ και για βελτίωση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών. Επιπροσθέτως, ορίζοντας μακροπρόθεσμους στόχους για τον ταχυδρομικό τομέα, η ταχυδρομική οδηγία, ως μέρος της ευρύτερης κοινοτικής ρυθμιστικής διαδικασίας που δρομολογήθηκε το 1992, είχε σημαντική συμβολή στην ανάπτυξη της αγοράς, τουλάχιστον ως το πρώτο βήμα της πιο μακρόχρονης διαδικασίας για τη δημιουργία της εσωτερικής αγοράς.

Με δεδομένη τη σημερινή κατάσταση - τη διασφάλιση της παροχής καθολικής υπηρεσίας σε όλα τα κράτη μέλη , η οποία επιβεβαιώνεται στην οδηγία 2002/39/EK -, δεν υπάρχουν συστάσεις για περαιτέρω αναπροσαρμογή του κοινοτικού κανονιστικού πλαισίου στη φάση αυτή.

Ωστόσο, το επίπεδο εναρμόνισης που έχει επιτευχθεί στην Κοινότητα κάτω από την "ομπρέλα" του βασικού κανονιστικού πλαισίου που έχει θεσπίσει η ταχυδρομική οδηγία παραμένει περιορισμένο. Π.χ., οι κανονιστικές πρακτικές διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των επιμέρους κρατών μελών, πράγμα που ενδέχεται να έχει περιορίσει τόσο την πραγματική ανάπτυξη του ανταγωνισμού στην αγορά ταχυδρομικών υπηρεσιών στην ΕΕ όσο και το επίπεδο εναρμόνισης όσον αφορά την αποτελεσματικότητα των ΦΠΚΥ. Το γεγονός αυτό, με τη σειρά του, περιόρισε την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ.

Η συνεχιζόμενη κανονιστική "ασυμμετρία" απειλεί να στρεβλώσει την αγορά, καθώς λαμβάνονται περαιτέρω μέτρα για την πλήρη δημιουργία της εσωτερικής αγοράς. Μάλιστα, έχουν ήδη κινηθεί ορισμένες προσφυγές επί παραβάσει για το θέμα αυτό. Επιπροσθέτως, η συνύπαρξη καθεστώτων αποκλειστικότητας, κανονιστικών ρυθμίσεων διαφορετικού επιπέδου και ανταγωνιστικών τμημάτων της αγοράς έχει δημιουργήσει αθέμιτα κίνητρα για τους παράγοντες της αγοράς, κίνητρα τα οποία, συνδυαζόμενα με την τάση των ΦΠΚΥ για υιοθέτηση νομικών καθεστώτων εταιρικής μορφής και για ιδιωτικοποίηση, οδήγησαν στην εμφάνιση προβλημάτων από πλευράς υγιούς ανταγωνισμού.

Με βάση τα παραπάνω, η Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη "να μεριμνήσουν για την πραγματική ανεξαρτησία, την ικανότητα και την αποτελεσματικότητα των αρχών ανταγωνισμού και των ρυθμιστικών αρχών" [12], ιδίως στον ταχυδρομικό τομέα.

[12] Βλέπε τη σύσταση της Επιτροπής για τους γενικούς προσανατολισμούς των οικονομικών πολιτικών των κρατών μελών και της Κοινότητας το 2002. ECFIN/210/02.

Τέλος, η Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη να προετοιμάσουν την εφαρμογή των ευρωπαϊκών προτύπων που καταρτίζει επί του παρόντος η CEN, ιδίως όσον αφορά τις μεθόδους μέτρησης της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών, πράγμα που θα συμβάλει στην περαιτέρω βελτίωση του μηχανισμού παρακολούθησης της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών και των σχετικών επιδόσεων προς όφελος όλων των πελατών.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

1. Eισαγωγη και υποβαθρο 11

1.1. Ο σκοπός της έκθεσης 11

1.2. Το αντικείμενο της έκθεσης 11

1.3. Η προσέγγιση που ακολουθήθηκε για την αξιολόγηση της εφαρμογής της ταχυδρομικής οδηγίας 12

1.4. Διαχρονική εξέλιξη 12

1.5. Η ευρωπαϊκή ταχυδρομική αγορά πριν από την ταχυδρομική οδηγία 13

1.6. Το κανονιστικό πλαίσιο πριν από την ταχυδρομική οδηγία 14

2. H taxyδpomikh oδhΓia 15

2.1. Οι στόχοι της ταχυδρομικής οδηγίας 15

2.2. Οι απαιτήσεις της ταχυδρομικής οδηγίας 15

2.3. Η περιορισμένη εναρμόνιση την οποία προέβλεπε η ταχυδρομική οδηγία 16

3. H κατασταση οσον αφορα τη μεταφορα τησ οδηγιασ 16

3.1. Μια μακροχρόνια διαδικασία μεταφοράς 16

3.2. Η μεταφορά έχει σχεδόν ολοκληρωθεί 17

3.3. Ορισμένα θέματα συμμόρφωσης παραμένουν 17

3.4. Μεταφορά της ταχυδρομικής οδηγίας από τις χώρες ΕΖΕΣ 17

3.5. Μεταφορά από τις υποψήφιες για προσχώρηση χώρες 18

4. η εφαρμογη και ο κανονιστικοσ αντικτυποσ της ταχυδρομικης οδηγιας 18

4.1. Η καθολική υπηρεσία 18

4.2. Αποκλειστικός τομέας / ειδικά δικαιώματα 19

4.3. Χορήγηση αδειών και ταμεία αποζημιώσεων 20

4.4. Πρόσβαση σε καθολικές ταχυδρομικές υπηρεσίες και δίκτυα 21

4.5. Διαφάνεια των λογαριασμών και αρχές τιμολόγησης 21

4.6. Η ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών 21

4.7. Διαδικασίες εξέτασης παραπόνων και έννομης προστασίας 24

4.8. Τεχνικά πρότυπα 24

4.9. Εθνικές κανονιστικές αρχές 26

4.10. Η εφαρμογή της ταχυδρομικής οδηγίας στα κράτη της ΕΖΕΣ 26

5. Oι εξελιξεισ στον ταχυδρομικο τομεα 27

5.1. Οικονομικές πτυχές 27

5.2. Ανάπτυξη και κατακερματισμός της αγοράς 27

5.3. Τεχνολογικές πτυχές 38

5.4. Κοινωνικές πτυχές και ζητήματα απασχόλησης 41

6. συμπερασματα και συστασεισ 44

6.1. Η μακρόχρονη διαδικασία μεταφοράς έχει σχεδόν ολοκληρωθεί 44

6.2. Πρακτική εφαρμογή και αντίκτυπος της ταχυδρομικής οδηγίας 44

6.3. Ο αντίκτυπος της ταχυδρομικής οδηγίας στην αγορά 45

6.4. Συστάσεις 45

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΡΚΤΙΚΟΛΕΞΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ

1. Eισαγωγη και υποβαθρο

1.1. Ο σκοπός της έκθεσης

Σκοπός της παρούσας έκθεσης είναι να ανταποκριθεί στην απαίτηση της οδηγίας 97/67/EΚ [13] ("ταχυδρομική οδηγία") σύμφωνα με την οποία "τρία χρόνια μετά την ημερομηνία θέσης σε ισχύ της παρούσας οδηγίας, και το αργότερο μέχρι την 31η Δεκεμβρίου 2000, η Επιτροπή θα υποβάλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας". Η καθυστέρηση στην υποβολή της έκθεσης οφείλεται στην παράταση του χρονοδιαγράμματος μεταφοράς της ταχυδρομικής οδηγίας.

[13] Οδηγία 97/67/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 15ης Δεκεμβρίου 1997 σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς κοινοτικών ταχυδρομικών υπηρεσιών και τη βελτίωση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών - ΕΕ L 15, 21/02/1998, σ. 14.

1.2. Το αντικείμενο της έκθεσης

Η ταχυδρομική οδηγία προβλέπει την υποβολή έκθεσης "σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας, όπου θα περιλαμβάνονται οι αναγκαίες πληροφορίες σχετικά με τις εξελίξεις του τομέα, ιδίως όσον αφορά τις οικονομικές και κοινωνικές πτυχές, τις πτυχές τις σχετικές με την απασχόληση και τις τεχνολογικές πτυχές καθώς και την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών". Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή πραγματοποίησε τη δική της επισκόπηση για τη μεταφορά της ταχυδρομικής οδηγίας, τα αποτελέσματα της οποίας συζητήθηκαν με τα κράτη μέλη στα πλαίσια της επιτροπής της ταχυδρομικής οδηγίας [14] στις 16 Μαΐου 2001. Επιπροσθέτως, η Επιτροπή ζήτησε την εκπόνηση ορισμένων μελετών με στόχο τη διεξοδικότερη διερεύνηση διαφόρων πτυχών της μεταφοράς και της εφαρμογής της ταχυδρομικής οδηγίας [15] και ήδη τα αποτελέσματα της τελευταίας από τις εν λόγω μελέτες (για την απασχόληση) γίνονται διαθέσιμα. Οι μελέτες αυτές, καθώς και τα πορίσματα της επισκόπησης που πραγματοποίησαν οι υπηρεσίες της Επιτροπής για τη μεταφορά της οδηγίας, χρησιμοποιήθηκαν εκτενώς για τη σύνταξη της παρούσας έκθεσης. Στο έγγραφο γίνεται επίσης μνεία και των τυχόν άλλων πηγών που χρησιμοποιήθηκαν για την έκθεση αυτή.

[14] Κανονιστική επιτροπή, που συστάθηκε από το άρθρο 21 της ταχυδρομικής οδηγίας.

[15] Μελέτες της CTcon για "τους όρους που διέπουν την πρόσβαση στις καθολικές ταχυδρομικές υπηρεσίες και δίκτυα" και για "τα κοστολογικά συστήματα των φορέων παροχής καθολικής ταχυδρομικής υπηρεσίας", καθώς και μελέτη της Omega Partners για 'τον αντίκτυπο ορισμένων πτυχών της εφαρμογής της οδηγίας 97/67/ΕΚ στον ταχυδρομικό τομέα". Τα πορίσματα αυτών των μελετών είναι διαθέσιμα στη διεύθυνση http://europa.eu.int/comm/internal_market/en/postal/index.htm. Η Επιτροπή δρομολόγησε επίσης μελέτη για τις τάσεις της απασχόλησης στον ταχυδρομικό τομέα, τα προκαταρκτικά πορίσματα της οποίας παρουσιάστηκαν πρόσφατα από την εταιρεία συμβούλων Pls-Rambψll στην Επιτροπή και στους κύριους παράγοντες της βιομηχανίας.

Πρέπει να σημειωθεί ότι η προσφάτως εκδοθείσα οδηγία 2002/39/ΕΚ [16], που τροποποιεί την οδηγία 97/67/ΕΚ, επιβάλλει στην Επιτροπή την υποχρέωση να υποβάλλει σε τακτική βάση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της ταχυδρομικής οδηγίας. Ωστόσο, καθώς η οδηγία 2002/39/ΕΚ δεν έχει τεθεί ακόμη σε ισχύ στα κράτη μέλη, η παρούσα έκθεση δεν εξετάζει την εφαρμογή της ταχυδρομικής οδηγίας όπως αυτή τροποποιήθηκε από την οδηγία 2002/39/ΕΚ, αλλά επικεντρώνεται αποκλειστικά και μόνο στην οδηγία 97/67/ΕΚ.

[16] Οδηγία 2002/39/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 10ης Ιουνίου 2002, για την τροποποίηση της οδηγίας 97/67/ΕΚ όσον αφορά το περαιτέρω άνοιγμα των κοινοτικών ταχυδρομικών υπηρεσιών στον ανταγωνισμό - ΕΕ L176, 05.07.2002, σ. 21.

1.3. Η προσέγγιση που ακολουθήθηκε για την αξιολόγηση της εφαρμογής της ταχυδρομικής οδηγίας

Η προσέγγιση που υιοθετήθηκε στην παρούσα έκθεση είναι η αξιολόγηση της ταχυδρομικής οδηγίας σε σχέση με τους στόχους που τίθενται σ' αυτήν, καθώς και σε σχέση με το βαθμό της μεταφοράς της στις έννομες τάξεις των κρατών μελών, με την κανονιστική εφαρμογή της και με τον αντίκτυπό της στην αγορά. Οι εξελίξεις της αγοράς αξιολογούνται υπό το πρίσμα των οικονομικών, τεχνολογικών και κοινωνικών πτυχών τους.

1.4. Διαχρονική εξέλιξη

Η ταχυδρομική οδηγία αποτελεί καρπό μιας μακρόχρονης νομοθετικής διαδικασίας η οποία ανατρέχει στο Συμβούλιο Τηλεπικοινωνιών του Μαΐου του 1992. Η διαδικασία αυτή περιλαμβάνει την Πράσινη Βίβλο του 1992 σχετικά με την ανάπτυξη της ενιαίας αγοράς ταχυδρομικών υπηρεσιών [17], την ανακοίνωση της Επιτροπής του 1993 [18], τα ψηφίσματα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου [19] του ίδιου έτους και το ψήφισμα του Συμβουλίου [20] του 1994, που ακολουθήθηκε από πρόταση της Επιτροπής [21] το 1995. Σημαντικές αρχές της ταχυδρομικής οδηγίας (π.χ., η σταδιακή και ελεγχόμενη απελευθέρωση των ταχυδρομικών υπηρεσιών) είχαν ήδη υιοθετηθεί ως κοινοτικοί στόχοι ήδη πριν από την έκδοση της ταχυδρομικής οδηγίας. Επιπροσθέτως, η ταχυδρομική οδηγία έθεσε μια μακροπρόθεσμη προοπτική για την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς ταχυδρομικών υπηρεσιών, η οποία δεν μπορεί πάντοτε να αξιολογηθεί σε βραχυπρόθεσμο επίπεδο.

[17] COM(91) 476 τελικό, 11.06.1992.

[18] COM(93) 247 τελικό, 2.06.93.

[19] ΕΕ C 42, 15.02.1993 σ. 240, ΕΕ C 194, 19.07.1993 σ. 397, ΕΕ C 315, 22.11.1993 σ. 643.

[20] ΕΕ C 48, 16.02.1994 σ. 22.

[21] ΕΕ C 322, 02.12.1995 σ. 3

Η αγορά ταχυδρομικών υπηρεσιών είναι πολύ σημαντική σε μέγεθος. Το 2000, τα ταχυδρομικά έσοδα της ΕΕ ανήλθαν σε 85 δισεκατομμύρια ευρώ περίπου ή σχεδόν στο 1% του ΑΕγχΠ της ΕΕ. Η άμεση απασχόληση στον ταχυδρομικό τομέα είναι σημαντική, με περισσότερους από 1,6 εκατομμύρια απασχολούμενους και, πιθανώς, με τουλάχιστον 1 ακόμη εκατομμύριο θέσεις απασχόλησης που συνδέονται στενά ή εξαρτώνται από τις ταχυδρομικές υπηρεσίες. [22] Η άμεση απασχόληση εξακολουθεί να εντοπίζεται κυρίως στους φορείς παροχής καθολικής υπηρεσίας (ΦΠΚΥ) -περίπου 1,2 εκατομμύρια άτομα-, ενώ σχεδόν 500.000 άτομα απασχολούνται στον τομέα των ταχυμεταφορών και του επείγοντος ταχυδρομείου (courier/express). Αντίθετα, η απασχόληση σε άλλους φορείς παροχής ταχυδρομικών υπηρεσιών εξακολουθεί να είναι οριακή, παρά τις πρόσφατες αυξήσεις. Η πρόσφατη μελέτη για την απασχόληση δείχνει ότι πάνω από 5 εκατομμύρια θέσεις απασχόλησης εξαρτώνται άμεσα, συνδέονται στενά ή δημιουργούνται έμμεσα από τον ταχυδρομικό τομέα

[22] Σύμφωνα με τα προκαταρκτικά πορίσματα της Pls Rambψll.

Οι ταχυδρομικές υπηρεσίες έχουν επίσης και στρατηγική σημασία για την οικονομία της ΕΕ. Όπως φαίνεται στο σχήμα 1 παρακάτω, βρίσκονται στο «σταυροδρόμι» τριών ζωτικών αγορών: επικοινωνίες, διαφήμιση και μεταφορές/υπηρεσίες διοικητικής μέριμνας. Οι χρηματοοικονομικές υπηρεσίες αποτελούν επίσης σημαντικό τομέα δραστηριοτήτων για πολλούς ΦΠΚΥ.

Σχήμα 1: Η στρατηγική θέση της αγοράς ταχυδρομικών υπηρεσιών

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

1.5. Η ευρωπαϊκή ταχυδρομική αγορά πριν από την ταχυδρομική οδηγία

Ωστόσο, η αγορά αντιμετώπιζε ορισμένες προκλήσεις και πριν από την ταχυδρομική οδηγία:

Αναπτυσσόμενη αγορά, αλλά σε σχετική παρακμή

Η ποσότητα των ταχυδρομικών αντικειμένων αυξανόταν σε απόλυτες τιμές, αλλά με ρυθμούς σημαντικά κατώτερους από ό,τι σε άλλους τομείς των επικοινωνιών και της διανομής, με αποτέλεσμα την απώλεια μεριδίου αγοράς από την έντυπη αλληλογραφία.

Σχήμα 2: Η αγορά επικοινωνιών στη Δυτική Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική και η αναμενόμενη εκατοστιαία μεταβολή έως το 2005.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Ζημιογόνοι και ενίοτε αναποτελεσματικοί δημόσιοι οργανισμοί

Οι εθνικές ταχυδρομικές αγορές στα κράτη μέλη ελέγχονταν σε πολύ μεγάλο βαθμό από μονοπώλια του δημόσιου τομέα, τα οποία παρείχαν στους πελάτες τους τυποποιημένες υπηρεσίες με πολύ μεγάλες διακυμάνσεις ως προς την ποιότητα. Οι περισσότεροι ταχυδρομικοί υπάλληλοι εξακολουθούσαν να εργάζονται σε οργανισμούς δημοσιοϋπαλληλικού χαρακτήρα, ενώ πολλοί ΦΠΚΥ ήταν ζημιογόνοι, με το 80% από αυτούς να παρουσιάζουν κατ' επανάληψιν ζημίες μέσου ποσοστού 12% των εσόδων τους. Το επίπεδο αυτοματοποίησής τους παρουσίαζε διακυμάνσεις, ενώ δεν χαρακτηρίζονταν όλοι από οικονομική αποδοτικότητα και από αποτελεσματικότητα.

Ποικίλα και ανεπαρκή επίπεδα ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών

Η ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών για τις εθνικές και τις διασυνοριακές υπηρεσίες παρουσίαζε σημαντικές διαφορές, πράγμα που δημιουργούσε στρεβλώσεις σε άλλους τομείς καθώς και ένα φαινόμενο "επίπτωσης λόγω συνόρων", που περιόριζε την ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς [23]. Επιπροσθέτως, ήταν δύσκολο να συγκριθούν με ακρίβεια οι επιδόσεις των διαφόρων κρατών μελών, δεδομένου ότι τα συστήματα μέτρησης δεν ήταν τυποποιημένα.

[23] Βλέπε την Πράσινη Βίβλο για την ανάπτυξη της ενιαίας αγοράς ταχυδρομικών υπηρεσιών - 1992, COM(91) 476 τελικό, 11.6.1992.

Εξάρτηση των ΦΠΚΥ από παραδοσιακά προϊόντα

Οι παραδοσιακές υπηρεσίες αλληλογραφίας (επιστολικού ταχυδρομείου) αντιπροσώπευαν πάνω από το 80% των εσόδων των ΦΠΚΥ, οι οποίοι έχαναν μερίδια σε άλλα τμήματα της αγοράς (π.χ., υπηρεσίες δεμάτων).

Ωστόσο, υπήρχαν και ορισμένες θετικές εξελίξεις στην αγορά

Οι ταχυδρομικοί οργανισμοί είχαν σε ολοένα και μεγαλύτερο βαθμό την ευκαιρία να ικανοποιούν τις ανάγκες των πελατών σε παγκόσμιο επίπεδο. Η καινοτομία και η ανταπόκριση στις απαιτήσεις των πελατών στον ανταγωνιστικό τομέα των δεμάτων και του επείγοντος ταχυδρομείου δημιουργούσε ευκαιρίες υγιούς ανάπτυξης και κερδοφορίας. Επιπροσθέτως, σε ορισμένα κράτη μέλη γίνονταν κινήσεις προς την κατεύθυνση της μετατροπής των εγκατεστημένων (πρώην μονοπωλιακών) φορέων σε οργανισμούς εταιρικής μορφής και της αύξησης της οικονομικής αποδοτικότητάς τους.

1.6. Το κανονιστικό πλαίσιο πριν από την ταχυδρομική οδηγία

Τα εθνικά κανονιστικά πλαίσια δεν ήταν εναρμονισμένα και παρουσίαζαν τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:

Συνύπαρξη προστατευόμενων ταχυδρομικών μονοπωλίων με ανταγωνιστικές ταχυδρομικές αγορές

Οι εγκατεστημένοι φορείς είχαν μονοπωλιακή θέση στον τομέα των επιστολών (γενικά έως 1 ή 2 χιλιόγραμμα), η οποία συνυπήρχε με ανταγωνιστικά τμήματα της αγοράς, όπως τα δέματα, πράγμα που ήταν δυνατόν να δημιουργήσει προβλήματα από πλευράς ανταγωνισμού. Επιπροσθέτως, η αμοιβή για το διασυνοριακό ταχυδρομείο ρυθμιζόταν από κρατικά μέτρα (δηλαδή, από το σύστημα των καταληκτικών τελών).

Εμφάνιση εθνικών κανονιστικών ρυθμίσεων

Παρά το γεγονός ότι από τις αρχές της δεκαετίας του '90 άρχισε να εμφανίζεται σε ορισμένα κράτη μέλη ο διαχωρισμός των κανονιστικών από τα επιχειρησιακά καθήκοντα, ωστόσο οι εθνικές κανονιστικές αρχές παρουσίαζαν διαφορές ως προς την ακολουθούμενη προσέγγιση και το επίπεδο ανεξαρτησίας τους.

Η έλλειψη μιας κανονιστικής ενιαίας αγοράς ταχυδρομικών υπηρεσιών

Η αγορά δεν ήταν εναρμονισμένη, π.χ. ως προς τον ορισμό της καθολικής υπηρεσίας, ενώ οι μετρήσεις της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών παρουσίαζαν πολύ μεγάλες διαφορές. Αυτή η έλλειψη εναρμόνισης δημιουργούσε, από μόνη της, στρεβλώσεις και ήταν δυνατόν να παρακωλύσει σημαντικά τη μελλοντική εξέλιξη της αγοράς. Π.χ.:

* Η έλλειψη εναρμονισμένης ελάχιστης καθολικής υπηρεσίας θα μπορούσε να σημαίνει ότι αυτή η υπηρεσία κοινής ωφέλειας ίσως να μην ήταν διαθέσιμη στο μέλλον σε όλα τα κράτη μέλη.

* Ο συνεχιζόμενος μονοπωλιακός και δημόσιος χαρακτήρας των εγκατεστημένων φορέων δεν ευνοούσε την πραγματοποίηση βελτιώσεων στον τομέα της αποτελεσματικότητας ούτε την προώθηση της καινοτομίας στην αγορά.

* Οι διαφορές που υπήρχαν ως προς τα επίπεδα της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών όσον αφορά τις εθνικές και τις διασυνοριακές υπηρεσίες μπορούσαν να προκαλέσουν ένα φαινόμενο "επίπτωσης λόγω συνόρων", που χαρακτηριζόταν από το γεγονός ότι ορισμένες ταχυδρομικές υπηρεσίες σταματούσαν ουσιαστικά στα σύνορα ορισμένων κρατών μελών λόγω της σχετικά χαμηλής ποιότητάς τους ή των διαφορετικών κανονιστικών ρυθμίσεων.

* Ο διαχωρισμός μεταξύ αποκλειστικών και μη αποκλειστικών ταχυδρομικών προϊόντων μπορούσε να δημιουργήσει προβλήματα από πλευράς υγιούς ανταγωνισμού, δεδομένου ότι μονοπωλιακοί ταχυδρομικοί οργανισμοί ήταν παρόντες σε ανταγωνιστικά τμήματα της αγοράς.

2. H taxyδpomikh oδhΓia

2.1. Οι στόχοι της ταχυδρομικής οδηγίας

Οι βασικοί στόχοι ήταν οι εξής:

* Βελτίωση της ποιότητας των ευρωπαϊκών ταχυδρομικών υπηρεσιών.

* Δημιουργία της εσωτερικής αγοράς ταχυδρομικών υπηρεσιών.

Οι βασικές αρχές ήταν οι εξής:

* Προώθηση ενός σταδιακού και ελεγχόμενου ανοίγματος της αγοράς στον ανταγωνισμό.

* Διασφάλιση της παροχής μιας ελάχιστης καθολικής ταχυδρομικής υπηρεσίας σε όλη την ΕΕ.

2.2. Οι απαιτήσεις της ταχυδρομικής οδηγίας

Για την επίτευξη των εν λόγω στόχων και βασικών αρχών, η ταχυδρομική οδηγία ζητούσε από τα κράτη μέλη να εισαγάγουν ορισμένες κοινοτικές απαιτήσεις στα εθνικά τους κανονιστικά πλαίσια.

Οι κύριες απαιτήσεις της ταχυδρομικής οδηγίας:

* Όλα τα κράτη μέλη πρέπει να παρέχουν μια καθολική ταχυδρομική υπηρεσία σε όλους τους χρήστες [24], περιλαμβανομένης τουλάχιστον μίας παράδοσης και συλλογής πέντε ημέρες την εβδομάδα.

[24] Χρήστες: κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο στο οποίο παρέχεται καθολική υπηρεσία αποστολέα ή παραλήπτη (Άρθρο 2 της Οδηγίας 97/67/ΕΚ).

* Το μέγιστο τμήμα της αγοράς που είναι δυνατόν να ανατεθεί αποκλειστικά στο φορέα παροχής καθολικής υπηρεσίας σε κάθε κράτος μέλος δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 350 g σε βάρος ή το πενταπλάσιο του βασικού τιμολογίου ενός αντικειμένου αλληλογραφίας.

* Τα κράτη μέλη μπορούν να θεσπίσουν διαδικασίες αδειοδότησης, οι οποίες είναι δυνατόν να περιλαμβάνουν τη χορήγηση ειδικών (ατομικών) αδειών και τη δημιουργία ενός ταμείου αποζημιώσεων στον τομέα της καθολικής υπηρεσίας.

* Τα κράτη μέλη πρέπει να μεριμνήσουν ώστε όλοι οι χρήστες να έχουν λογική και ικανοποιητική πρόσβαση στο ταχυδρομικό δίκτυο, με διαφάνεια και χωρίς διακρίσεις.

* Οι ΦΠΚΥ πρέπει να εφαρμόζουν συνεχώς διαφανείς και χωριστές αρχές κοστολόγησης και να καταρτίζουν χωριστούς λογαριασμούς για τις αποκλειστικές και τις μη αποκλειστικές καθολικές υπηρεσίες, αφενός, και τις μη καθολικές υπηρεσίες, αφετέρου.

* Η ταχυδρομική οδηγία έθεσε στόχους ως προς την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών στον τομέα του διασυνοριακού ταχυδρομείου (85% για την προθεσμία D+3, 97% για την προθεσμία D+5 για την ταχύτερη τυποποιημένη κατηγορία υπηρεσίας) και ζήτησε από τα κράτη μέλη να καθορίσουν συμβατούς εθνικούς στόχους.

* Τα κράτη μέλη πρέπει να μεριμνήσουν για τη λήψη κατάλληλων μέτρων προστασίας των καταναλωτών, ιδίως σε ό,τι αφορά τις διαδικασίες εξέτασης παραπόνων και έννομης προστασίας.

* Η ταχυδρομική οδηγία επιδίωξε την προώθηση της μεγαλύτερης διασύνδεσης μεταξύ των ταχυδρομικών δικτύων μέσω της ευρύτερης τεχνικής τυποποίησης.

* Τα κράτη μέλη πρέπει να δημιουργήσουν εθνικές κανονιστικές αρχές, ανεξάρτητες από τους ταχυδρομικούς οργανισμούς.

2.3. Η περιορισμένη εναρμόνιση την οποία προέβλεπε η ταχυδρομική οδηγία

Ως πρώτο βήμα προς την κατεύθυνση της δημιουργίας της εσωτερικής αγοράς ταχυδρομικών υπηρεσιών της ΕΕ, η ταχυδρομική οδηγία ζητούσε απλώς μια περιορισμένη εναρμόνιση μεταξύ των κρατών μελών. Οι διατάξεις της ταχυδρομικής οδηγίας, οι οποίες εστιάζονται κυρίως σε αρχές και όρια, δημιούργησαν ένα κοινοτικό πλαίσιο το οποίο έπρεπε να προσαρμόσουν τα κράτη μέλη στα εθνικά τους δεδομένα, με βάση την αρχή της επικουρικότητας. Π.χ., τα κράτη μέλη ήταν ελεύθερα να προβλέψουν έναν ορισμό της καθολικής υπηρεσίας που θα υπερέβαινε τις ελάχιστες απαιτήσεις τις οποίες προέβλεπε η ταχυδρομική οδηγία.

3. H κατασταση οσον αφορα τη μεταφορα τησ οδηγιασ

3.1. Μια μακροχρόνια διαδικασία μεταφοράς

Σύμφωνα με τις διατάξεις της ταχυδρομικής οδηγίας, η μεταφορά της έπρεπε να έχει ολοκληρωθεί στα κράτη μέλη έως το Φεβρουάριο του 1999 το αργότερο. Στην πράξη, ωστόσο, απαιτήθηκε περισσότερος χρόνος από τον προβλεπόμενο στο αρχικό χρονοδιάγραμμα.

3.2. Η μεταφορά έχει σχεδόν ολοκληρωθεί

Ωστόσο, η διαδικασία αυτή έχει πλέον σχεδόν ολοκληρωθεί. Όλα τα κράτη μέλη έχουν ήδη τροποποιήσει τη νομοθεσία τους προκειμένου να μεταφέρουν στην εθνική τους έννομη τάξη τις διατάξεις της ταχυδρομικής οδηγίας (ο τελευταίος σχετικός νόμος εκδόθηκε το Δεκέμβριο του 2000). Το σχήμα 3 παρακάτω παρουσιάζει την τρέχουσα κατάσταση όσον αφορά τη μεταφορά της ταχυδρομικής οδηγίας. Σε ορισμένα κράτη μέλη εξακολουθούν να βρίσκονται υπό κατάρτιση ορισμένες πράξεις παραγώγου δικαίου, καθώς και λεπτομερείς κανονιστικές ρυθμίσεις. Κατά συνέπεια, προκειμένου να αξιολογηθεί διεξοδικά η μεταφορά, χρειάζονται ακόμη κάποιες επιπλέον πληροφορίες από ορισμένα κράτη μέλη. Όπου υπήρξαν ιδιαίτερα προβλήματα, η Επιτροπή κίνησε διαδικασίες επί παραβάσει κατά κρατών μελών [25].

[25] Π.χ., διαδικασίες επί παραβάσει κινήθηκαν πρόσφατα κατά της Γαλλίας και του Βελγίου για απουσία ανεξάρτητων κανονιστικών ρυθμίσεων.

Σχήμα 3: Η κατάσταση μεταφοράς της ταχυδρομικής οδηγίας

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

* Έχουν επισημανθεί και συζητούνται κάποια θέματα συμμόρφωσης

3.3. Ορισμένα θέματα συμμόρφωσης παραμένουν

Από το σχήμα 3 παραπάνω διαπιστώνεται ότι σε πέντε κράτη μέλη έχουν προκύψει ορισμένα ζητήματα συμμόρφωσης σχετικά με τη μεταφορά της ταχυδρομικής οδηγίας. Τα ζητήματα αυτά αφορούν κυρίως την ανεξαρτησία των εθνικών κανονιστικών αρχών, το σύστημα χορήγησης αδειών, τη λειτουργία των ταμείων αποζημιώσεων και την επέκταση των μονοπωλίων.

3.4. Μεταφορά της ταχυδρομικής οδηγίας από τις χώρες ΕΖΕΣ

Η ταχυδρομική οδηγία ενσωματώθηκε στη συμφωνία ΕΟΧ στις 25 Σεπτεμβρίου 1998 μέσω της απόφασης 91/98 της κοινής επιτροπής ΕΟΧ. Η ταχυδρομική οδηγία μνημονεύεται στο σημείο 5 δ) του παραρτήματος XI της συμφωνίας ΕΟΧ. Μετά την ολοκλήρωση των σχετικών συνταγματικών διαδικασιών από τα κράτη της ΕΖΕΣ, η απόφαση άρχισε να ισχύει την 1η Μαΐου 1999, ημερομηνία έως την οποία έπρεπε να έχει μεταφερθεί στην έννομη τάξη των εν λόγω κρατών. Τα κράτη της ΕΖΕΣ κοινοποίησαν τη μεταφορά της ταχυδρομικής οδηγίας. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ εξετάζει ήδη τα κοινοποιηθέντα μέτρα μεταφοράς.

3.5. Μεταφορά από τις υποψήφιες για προσχώρηση χώρες

Γενικά, η διαδικασία μεταφοράς έχει ήδη αρχίσει, ενώ σε μερικές περιπτώσεις είναι αρκετά προχωρημένη. Ωστόσο, καθώς η μεταφορά απαιτεί μια δέσμη νομοθετικών μέτρων, η διαδικασία έχει καθυστερήσει σε ορισμένες χώρες.

4. η εφαρμογη και ο κανονιστικοσ αντικτυποσ της ταχυδρομικης οδηγιας

4.1. Η καθολική υπηρεσία

Κύριος στόχος της ταχυδρομικής οδηγίας ήταν να δημιουργήσει μια κοινοτική καθολική υπηρεσία, με τον καθορισμό ελάχιστων απαιτήσεων που έπρεπε να πληρούνται σε όλα τα κράτη μέλη (π.χ., καθημερινή συλλογή και παράδοση, τουλάχιστον 5 ημέρες την εβδομάδα, για αντικείμενα αλληλογραφίας βάρους έως 2 kg και δέματα βάρους έως 10 kg).

Σχήμα 4: Η καθολική υπηρεσία στα κράτη μέλη

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

*Εσωτερικό, **Εισερχόμενο διασυνοριακό, ***Εφαρμόζεται στην πράξη

Η καθολική υπηρεσία στα κράτη μέλη υπερβαίνει τις απαιτήσεις της ταχυδρομικής οδηγίας

Όπως προκύπτει από το σχήμα 4 παραπάνω, η καθολική υπηρεσία υπερακοντίζει στα περισσότερα κράτη μέλη τις ελάχιστες απαιτήσεις της ταχυδρομικής οδηγίας. Για παράδειγμα, 10 κράτη μέλη έχουν υιοθετήσει μέγιστο όριο 20 kg για την παράδοση δεμάτων εντός του χώρου της καθολικής υπηρεσίας. Ωστόσο, υπάρχουν οριακές εξαιρέσεις από τις ελάχιστες απαιτήσεις που θέτει η ταχυδρομική οδηγία για την καθολική υπηρεσία.

Οι απαιτήσεις της ταχυδρομικής οδηγίας για παράδοση κάθε εργάσιμη ημέρα πληρούνται σε όλα τα κράτη μέλη (σε πέντε, μάλιστα, υπερκαλύπτονται), ενώ σε όλα τα κράτη μέλη προβλέπεται συλλογή των ταχυδρομικών αντικειμένων είτε στο επίπεδο που προβλέπει η ταχυδρομική οδηγία είτε και πάνω από αυτό. Σε όλα τα κράτη μέλη υπάρχει ένας και μόνο φορέας στον οποίο έχει ανατεθεί η παροχή της καθολικής υπηρεσίας, ενώ πρέπει να σημειωθεί ότι το ενιαίο τιμολόγιο παραμένει ο ακρογωνιαίος λίθος της καθολικής υπηρεσίας στο σύνολο των κρατών μελών (παρά το γεγονός ότι δεν αποτελεί κανονιστική απαίτηση σε όλα τα κράτη μέλη).

Οι ΦΠΚΥ χρησιμοποιούν γεωγραφικά τυποποιημένη ενιαία τιμολόγηση για καθολικές ταχυδρομικές υπηρεσίες σε όλα τα κράτη μέλη. Η αξιολόγηση της εξέλιξης των τιμών κατά τη χρονική περίοδο την οποία καλύπτει η παρούσα έκθεση είναι δυσχερής εξαιτίας των διαφοροποιήσεων όσον αφορά την αρχική κατάσταση (π.χ. ποιότητα των υπηρεσιών, χαρακτηριστικά των υπηρεσιών) οι οποίες καθιστούν τις απευθείας συγκρίσεις άνευ νοήματος και ενδεχομένως παραπλανητικές. Η παρούσα διαδικασία εναρμόνισης θα επιτρέψει την πρόσβαση σε περισσότερες χρήσιμες πληροφορίες στην επόμενη έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας.

Ο στόχος της δημιουργίας μιας ελάχιστης κοινοτικής καθολικής υπηρεσίας έχει επιτευχθεί. Ο κανονιστικός αντίκτυπος της ταχυδρομικής οδηγίας υπήρξε σημαντικός. Με τη μεταφορά της ταχυδρομικής οδηγίας διασφαλίστηκε σε όλα τα κράτη μέλη, για πρώτη φορά, η νομοθετική κατοχύρωση των βασικών απαιτήσεων καθολικής υπηρεσίας. Επιπροσθέτως, οι απαιτήσεις αυτές είναι τώρα εναρμονισμένες με τις κοινοτικές απαιτήσεις.

4.2. Αποκλειστικός τομέας / ειδικά δικαιώματα

Η ταχυδρομική οδηγία έθεσε ως ανώτατο όριο για το μέγιστο αποκλειστικό τομέα που μπορούν να διατηρούν τα κράτη μέλη για τα αντικείμενα αλληλογραφίας τα 350 g και το πενταπλάσιο του βασικού τιμολογίου.

Όλα τα κράτη μέλη έχουν τώρα έναν αποκλειστικό τομέα που βρίσκεται ακριβώς στα όρια του μέγιστου επιπέδου που προβλέπει η ταχυδρομική οδηγία - ή κάτω απ' αυτά -, ενώ επτά κράτη μέλη έχουν αποκλειστικό τομέα που βρίσκεται κάτω από επίπεδο αυτό, είτε μέσω χαμηλότερων ορίων βάρους/τιμής είτε μέσω περαιτέρω ανοίγματος συγκεκριμένων τμημάτων της αγοράς (π.χ., διαφημιστικό ταχυδρομείο και εξερχόμενο διασυνοριακό ταχυδρομείο).

Σχήμα 5: Ο αποκλειστικός τομέας στα κράτη μέλη

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

* Ο ορισμός του διαφημιστικού ταχυδρομείου διαφέρει μεταξύ των κρατών μελών

**Στην Ισπανία, το τοπικό ταχυδρομείο εξαιρείται από τον αποκλειστικό τομέα

Ο στόχος της εναρμόνισης και μείωσης των τομέων που είναι ανατεθειμένοι κατ' αποκλειστικότητα στα ταχυδρομικά μονοπώλια σε όλα τα κράτη μέλη στα μέγιστα επίπεδα των 350gr ή του πενταπλασίου του βασικού τιμολογίου (ή κάτω από τα επίπεδα αυτά) έχει επιτευχθεί. Ο κανονιστικός αντίκτυπος υπήρξε σημαντικός και απαίτησε τη λήψη νομοθετικών μέτρων στα περισσότερα κράτη μέλη.

4.3. Χορήγηση αδειών και ταμεία αποζημιώσεων

Η ταχυδρομική οδηγία έδωσε τη δυνατότητα στα κράτη μέλη να θεσπίσουν διαδικασίες αδειοδότησης, οι οποίες είναι δυνατόν να περιλαμβάνουν τη χορήγηση ειδικών αδειών παροχής υπηρεσιών, καθώς και τη σύσταση ταμείου αποζημιώσεων στον τομέα της καθολικής υπηρεσίας.

Το σχήμα 6 δείχνει ότι σε 8 κράτη μέλη υπάρχουν ήδη συστήματα αδειοδότησης (που εφαρμόζονται εκτός του πεδίου της καθολικής υπηρεσίας). Τα περισσότερα από τα συστήματα αυτά είναι απλώς συστήματα δήλωσης (δηλαδή δεν χρειάζεται έγκριση). 7 κράτη μέλη δεν έχουν σύστημα αδειοδότησης εκτός του πεδίου της καθολικής υπηρεσίας (ελεύθερη πρόσβαση στην αγορά). Διατάξεις για συστήματα χορήγησης αδειών εντός του πεδίου της καθολικής υπηρεσίας υπάρχουν σε 9 κράτη μέλη.

Σχήμα 6: Χορήγηση αδειών στα κράτη μέλη

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

**Φορολογικό μέτρο

7 κράτη μέλη έχουν εισαγάγει στο εθνικό τους κανονιστικό πλαίσιο διατάξεις για τη σύσταση ταμείου αποζημιώσεων. Από τα κράτη αυτά μόνο ένα έχει συγκεκριμένα σχέδια για την ενεργοποίηση ενός τέτοιου ταμείου. Η διαπίστωση αυτή υποδηλώνει ότι δεν υπάρχει επί του παρόντος ανάγκη για λειτουργία ταμείων αποζημιώσεων. Μέχρι σήμερα, η Επιτροπή έχει κινήσει διαδικασίες επί παραβάσει εναντίον 2 κρατών μελών για εσφαλμένη εφαρμογή των διατάξεων της ταχυδρομικής οδηγίας στον τομέα αυτόν.

Ο στόχος της παροχής πρόσθετων διασφαλίσεων για την καθολική υπηρεσία έχει επιτευχθεί, δεδομένου ότι τα περισσότερα κράτη μέλη έχουν εφαρμόσει τουλάχιστον μερικά από τα διαθέσιμα μέτρα. Ωστόσο, η τρέχουσα εφαρμογή στα κράτη μέλη υποδηλώνει ότι η καθολική υπηρεσία δεν κινδυνεύει. Ο κανονιστικός αντίκτυπος υπήρξε σημαντικός, δεδομένου ότι τα περισσότερα κράτη μέλη τροποποίησαν τη νομοθεσία τους.

4.4. Πρόσβαση σε καθολικές ταχυδρομικές υπηρεσίες και δίκτυα

Σκοπός της ταχυδρομικής οδηγίας ήταν να διασφαλίσει την λογική και ικανοποιητική πρόσβαση όλων των πελατών στο ταχυδρομικό δίκτυο, διευκρινίζοντας ότι η εν λόγω πρόσβαση θα έπρεπε να είναι διαφανής και χωρίς διακρίσεις. Ειδική μελέτη [26] κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι απαιτήσεις της ταχυδρομικής οδηγίας έχουν ενσωματωθεί, σε μεγάλο βαθμό, από όλα τα κράτη μέλη στην εθνική τους νομοθεσία. Ωστόσο, η μελέτη επισημαίνει τους κινδύνους διακρίσεων και την ανάγκη διαφάνειας όσον αφορά τις ρυθμίσεις πρόσβασης. Η ταχυδρομική οδηγία αναθέτει στις εθνικές κανονιστικές αρχές (ΕΚΑ) την αντιμετώπιση τυχόν σχετικών προβλημάτων.

[26] Μελέτη για τους όρους που διέπουν την πρόσβαση στις καθολικές ταχυδρομικές υπηρεσίες και δίκτυα - CTcon, 2001.

Ο στόχος της διασφάλισης λογικής και ικανοποιητικής πρόσβασης έχει επιτευχθεί, ενώ ο κανονιστικός αντίκτυπος υπήρξε σημαντικός, δεδομένου ότι τα περισσότερα κράτη μέλη τροποποίησαν τη νομοθεσία τους. (Για περισσότερες λεπτομέρειες, βλέπε τμήμα 5.4.1).

4.5. Διαφάνεια των λογαριασμών και αρχές τιμολόγησης

Η ταχυδρομική οδηγία επιδίωξε τη θέσπιση διαφανών και σαφώς διαχωρισμένων κοστολογικών συστημάτων ως της βάσης για τη ρύθμιση των τιμών και τον υγιή ανταγωνισμό. Το άρθρο 14 της ταχυδρομικής οδηγίας επέβαλε στους ΦΠΚΥ την υποχρέωση να εφαρμόζουν συνεχώς κοστολογικές αρχές, ούτως ώστε να παρουσιάζουν χωριστούς λογαριασμούς για τις αποκλειστικές και τις μη αποκλειστικές καθολικές υπηρεσίες, αφενός, και για τις μη καθολικές υπηρεσίες, αφετέρου.

Η Επιτροπή, η οποία διενήργησε ειδική μελέτη [27] για το σκοπό αυτό, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι όλα τα κράτη μέλη έχουν - ή θα έχουν σύντομα - υλοποιήσει τις απαιτήσεις της ταχυδρομικής οδηγίας. 14 από τους 15 ΦΠΚΥ εφαρμόζουν κοστολογικό σύστημα που καλύπτει τις βασικές απαιτήσεις του άρθρου 14.

[27] Μελέτη για τα κοστολογικά συστήματα των φορέων παροχής καθολικής ταχυδρομικής υπηρεσίας - CTcon, 2001.

Ο στόχος της ταχυδρομικής οδηγίας έχει ευρέως επιτευχθεί στα κράτη μέλη. Ο κανονιστικός αντίκτυπος υπήρξε σημαντικός. Αν και η φύση των μέτρων υλοποίησης διαφέρει, ωστόσο, όλα τα κράτη μέλη έχουν (ή θα έχουν σύντομα) υλοποιήσει τις απαιτήσεις σύμφωνα με το άρθρο 14.

4.6. Η ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών

Η ταχυδρομική οδηγία αποσκοπούσε στη βελτίωση της ποιότητας των ταχυδρομικών υπηρεσιών. Για την επίτευξη του στόχου αυτού, έθεσε στόχους όσον αφορά την ποιότητα των υπηρεσιών που παρέχονται στον τομέα του διασυνοριακού ταχυδρομείου (85% για την προθεσμία D+3 και 97% για την προθεσμία D+5 για την ταχύτερη τυποποιημένη κατηγορία υπηρεσίας) και ζήτησε από τα κράτη μέλη να ορίσουν εθνικούς στόχους συμβατούς με τους κοινοτικούς στόχους για το διασυνοριακό ταχυδρομείο.

Τα κράτη μέλη κοινοποίησαν τα πρότυπα τα σχετικά με την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών τόσο για το διασυνοριακό όσο για το εσωτερικό ταχυδρομείο. Τα σχετικά με την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών πρότυπα που τέθηκαν για το διασυνοριακό ταχυδρομείο συνάδουν με τις απαιτήσεις της ταχυδρομικής οδηγίας σε όλα τα κράτη μέλη, με εξαίρεση την Ελλάδα. Όσον αφορά το εσωτερικό ταχυδρομείο, η επίτευξη του στόχου του σχετικού με την προθεσμία παράδοσης για την ταχύτερη τυποποιημένη κατηγορίας υπηρεσίας (παράδοση μέσα σε D+1 ημέρα) υπερβαίνει το 80% σε όλα (εκτός από τρία) τα κράτη μέλη στα οποία έχουν οριστεί στόχοι σχετικοί με την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών.

Η ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών στον τομέα του διασυνοριακού ταχυδρομείου παρουσιάζει σταθερή βελτίωση

Η εφαρμογή της ταχυδρομικής οδηγίας και η συναφής συμφωνία REIMS οδήγησαν σε σημαντικές βελτιώσεις της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών στον τομέα του διασυνοριακού ταχυδρομείου.

Η μέτρηση της ποιότητας των υπηρεσιών που παρέχονται από τους ΦΠΚΥ για το διασυνοριακό ταχυδρομείο μεμονωμένων ταχυδρομικών αντικειμένων προτεραιότητας και πρώτης κατηγορίας, όπως προκύπτει από το πρόγραμμα μέτρησης UNEX που εφαρμόζεται σε συνεχή βάση από τη Διεθνή Ταχυδρομική Ένωση (IPC), δείχνει ότι οι επιδόσεις βελτιώθηκαν σταθερά κατά τα τελευταία έτη και σήμερα υπερακοντίζουν, κατά μέσο όρο, τους κοινοτικούς στόχους που θέτει η ταχυδρομική οδηγία [28].

[28] Αποτελέσματα UNEX για το έτος 2001, IPC.

Σχήμα 7: Η ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών για το διασυνοριακό ταχυδρομείο (D+3)

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Το 2001, το 92,3% του διασυνοριακού ταχυδρομείου προτεραιότητας παραδόθηκε μέσα σε D+3 ημέρες (δείκτης ταχύτητας), έναντι ποσοστού μόλις 69,1% το 1994. Επιπροσθέτως, το 98,7% παραδόθηκε μέσα σε D+5 ημέρες (δείκτης αξιοπιστίας), έναντι ποσοστού 92,4% το 1994. Το 2001, ο μέσος αριθμός ημερών για τη διεκπεραίωση απ' άκρου εις άκρον ήταν 2,3 ημέρες.

Σχήμα 8: Η ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών για το διασυνοριακό ταχυδρομείο

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Αυτή η σταθερή βελτίωση είναι απόρροια των στόχων που έθεσε η ταχυδρομική οδηγία και της εφαρμογής, από όλους τους ΦΠΚΥ της ΕΕ εκτός από έναν, της συμφωνίας REIMS για τα καταληκτικά τέλη (η οποία θέσπισε, όπως απαιτεί η ταχυδρομική οδηγία, την άμεση σύνδεση μεταξύ, αφενός, του επιπέδου της αμοιβής των ΦΠΚΥ για την παράδοση διασυνοριακού ταχυδρομείου και, αφετέρου, του επιτευχθέντος επιπέδου ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών). Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι η παράδοση εντός D+2 ημερών έφθασε, κατά μέσο όρο, το 74,3% το 2001. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει σήμερα μεγαλύτερη ποσότητα διασυνοριακού ταχυδρομείου προτεραιότητας που παραδίδεται μέσα σε D+2 ημέρες από την ποσότητα που παραδιδόταν σε D+3 ημέρες το 1994.

Επιπροσθέτως, η εναρμόνιση των επιδόσεων των ΦΠΚΥ σε διασυνοριακό (καθώς και σε εθνικό) επίπεδο, όπως και η μείωση του χάσματος επιδόσεων μεταξύ των χρόνων διεκπεραίωσης του διασυνοριακού και του εσωτερικού ταχυδρομείου, μετρίασαν την «επίπτωση λόγω συνόρων». Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι είναι ανάγκη να καταβληθούν και άλλες προσπάθειες προκειμένου να βελτιωθεί η ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών σε ορισμένες διασυνοριακές ροές.

Η ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών έχει επίσης βελτιωθεί και στον τομέα του εσωτερικού ταχυδρομείου

Η ποιότητα των υπηρεσιών που παρέχονται στον τομέα του εσωτερικού ταχυδρομείου βελτιώθηκε παράλληλα με εκείνη του διασυνοριακού ταχυδρομείου [29]:

[29] Πρόκειται για διαπίστωση γενικής αποδοχής, αν και τα στοιχεία για τις επιδόσεις δεν είναι συγκρίσιμα, δεδομένου ότι πριν από το 1992 δεν γινόταν στα κράτη μέλη ανεξάρτητη παρακολούθηση των επιδόσεων από πλευράς ποιότητας. Πaρadeίγϴatος χάριν, tο Eurobarometer 53 - Europeans and the services of general interests (INRA, October 2000, tο οpοίο dιatίθetaι stην ιstοseλίda http://europa.eu.int/comm/dgs/health_consumer/library/surveys/index_en.html) έdeιξe υψηλό epίpedο ικaνοpοίηsης όsον afορά tην pοιόtηta tων eγχώριων taχυdροϴικών υpηρesιών.

* Η βελτίωση της ποιότητας των υπηρεσιών που παρέχονται στον τομέα του διασυνοριακού ταχυδρομείου βελτίωσε και την ποιότητα των υπηρεσιών που παρέχονται στον τομέα του εσωτερικού ταχυδρομείου, δεδομένου ότι το ταχυδρομείο, από τη στιγμή που θα φτάσει στις εθνικές υπηρεσίες διεκπεραίωσης, αντιμετωπίζεται με τον ίδιο τρόπο, είτε είναι εγχώριο είτε αλλοδαπό.

* η βελτίωση της ποιότητας των υπηρεσιών που παρέχονται στον τομέα του εσωτερικού ταχυδρομείου διευκολύνθηκε επίσης και από την απαίτηση της ταχυδρομικής οδηγίας για τη θέσπιση συστήματος παρακολούθησης των επιδόσεων από ανεξάρτητους φορείς.

* η βελτίωση της ποιότητας των υπηρεσιών που παρέχονται στον τομέα του εσωτερικού ταχυδρομείου διευκολύνθηκε επίσης από την εφαρμογή εθνικών προδιαγραφών και προτύπων ποιότητας, όπως απαιτεί η ταχυδρομική οδηγία.

Η βελτίωση της ποιότητας των υπηρεσιών που παρέχουν οι ταχυδρομικοί οργανισμοί επιτεύχθηκε σε επίπεδα τιμών τα οποία δεν αυξήθηκαν γενικώς παράλληλα με τον πληθωρισμό. [30] Οι μεγαλύτερες βελτιώσεις επιτεύχθηκαν στα κράτη μέλη που παρουσίαζαν τη χαμηλότερη ποιότητα παρεχόμενων υπηρεσιών, πράγμα που επέτρεψε την εναρμόνιση και την επίτευξη ενός ικανοποιητικού επιπέδου ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών σε όλη την Κοινότητα. Ωστόσο, το πρόβλημα που μένει να επιλυθεί είναι η έλλειψη εναρμονισμένης μεθόδου για τη μέτρηση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών στα κράτη μέλη, αλλά το πρόβλημα αυτό αναμένεται να επιλυθεί προσεχώς, δεδομένου ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Τυποποίησης (CEN) υιοθέτησε ένα πρότυπο για την απ' άκρου εις άκρον μέτρηση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών για τα μεμονωμένα ταχυδρομικά αντικείμενα προτεραιότητας και πρώτης κατηγορίας. Τα κράτη μέλη πρέπει απαραιτήτως να προετοιμάσουν την εφαρμογή των προτύπων της CEN, ούτως ώστε όλοι οι πελάτες να μπορούν να επωφεληθούν από τη βελτίωση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών, πέραν των υπηρεσιών του διασυνοριακού ταχυδρομείου προτεραιότητας και πρώτης κατηγορίας.

[30] Αν και υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών, που οφείλονται εν μέρει στους διαφορετικούς συντελεστές ΦΠΑ.

Ο στόχος της ταχυδρομικής οδηγίας επιτεύχθηκε σε μεγάλο βαθμό, ενώ ο κανονιστικός αντίκτυπος υπήρξε σημαντικός, καθώς τα περισσότερα κράτη μέλη τροποποίησαν τη νομοθεσία τους.

4.7. Διαδικασίες εξέτασης παραπόνων και έννομης προστασίας

Η ταχυδρομική οδηγία ζήτησε από τα κράτη μέλη να μεριμνήσουν για τη θέσπιση επαρκών μέτρων προστασίας των καταναλωτών.

Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη [31], «η υλοποίηση των διατάξεων της ταχυδρομικής οδηγίας περί προστασίας των καταναλωτών ποικίλλει ... Ωστόσο, φαίνεται όντως ότι οι καταναλωτές [32] προστατεύονται επαρκώς.»

[31] Μελέτη για τον αντίκτυπο ορισμένων πτυχών της εφαρμογής της οδηγίας 97/67/ΕΚ - Omega Partners, 2001.

[32] Στο πλαίσιο αυτής της έκθεσης, καταναλωτές είναι οι ιδιώτες χρήστες.

Ο κανονιστικός αντίκτυπος αυτής της πτυχής της ταχυδρομικής οδηγίας υπήρξε σημαντικός, δεδομένου ότι η νομοθεσία στα κράτη μέλη κατέστησε σε μεγάλο βαθμό τους ταχυδρομικούς ρυθμιστικούς φορείς υπεύθυνους για την εξέταση των υποβαλλομένων παραπόνων. Αν και σε πολλά κράτη μέλη πολλές από τις διατάξεις περί προστασίας των καταναλωτών συνδέονται με την ισχύουσα νομοθεσία, ωστόσο αυτό δεν αφορά ειδικά τον ταχυδρομικό τομέα.

4.8. Τεχνικά πρότυπα

Η ταχυδρομική οδηγία αποσκοπούσε στη βελτίωση της διασύνδεσης μεταξύ των κοινοτικών ταχυδρομικών δικτύων, εν μέρει μέσω της μεγαλύτερης τεχνικής τυποποίησης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Τυποποίησης (CEN) είναι επιφορτισμένη με την κατάρτιση τεχνικών προτύπων, τα οποία λαμβάνουν υπόψη τους τα μέτρα εναρμόνισης που υιοθετούνται σε διεθνές επίπεδο, και ιδίως εκείνα της Παγκόσμιας Ταχυδρομικής Ένωσης (ΠΤΕ). Η ταχυδρομική οδηγία προέβλεψε επίσης ότι η επιτροπή της ταχυδρομικής οδηγίας θα επικουρεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά την κατάρτιση μέτρων τεχνικής τυποποίησης.

Το 1996 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανέθεσε στην CEN την κατάρτιση ευρωπαϊκών προτύπων για τον ταχυδρομικό τομέα μέσω της εντολής M/240, η οποία αρχικά περιελάμβανε 15 θέματα εργασίας. Οι εργασίες αυτές εκτελούνται από ειδική τεχνική επιτροπή της CEN (CEN/TC331). Η τυποποίηση είναι μακρόχρονη διαδικασία, αλλά οι εργασίες της TC331 προχωρούν ικανοποιητικά. Ήδη υπάρχουν σχέδια προτύπων για τα περισσότερα θέματα εργασίας της εντολής M/240, τα δύο τρίτα από τα οποία έχουν υποβληθεί, ή υποβάλλονται επί του παρόντος, στην επίσημη διαδικασία έγκρισης. Το πρώτο ευρωπαϊκό πρότυπο για τις ταχυδρομικές υπηρεσίες εγκρίθηκε το 2000 [33], ενώ έκτοτε έχουν εγκριθεί ακόμη τρία [34].

[33] TS13712 - Ταχυδρομικές υπηρεσίες - έντυπα - εναρμόνιση λεξιλογίου.

[34] TS14014 - Ταχυδρομικές υπηρεσίες - Υβριδικό ταχυδρομείο - ορισμοί τύπου εγγράφων για τις σχέσεις πελάτη/οργανισμού. μια κοινή δέσμη εξ ορισμού προκαθορισμένων διαδικασιών. EN13850 - Ταχυδρομικές υπηρεσίες - μέτρηση του απ' άκρου εις άκρον χρόνου διεκπεραίωσης μεμονωμένων ταχυδρομικών αντικειμένων προτεραιότητας και πρώτης κατηγορίας και ΕΝ13724 - Ταχυδρομικές υπηρεσίες - Διαστάσεις σχισμής και πλάκας ανοίγματος ιδιωτικών γραμματοκιβωτίων - Απαιτήσεις και μέθοδοι δοκιμών.

Σχήμα 9: Κατάσταση της τρέχουσας εντολής CEN

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Τα περισσότερα θέματα εργασίας αναμένεται να οδηγήσουν σε ευρωπαϊκά πρότυπα έως το τέλος του 2003. Με βάση όσα έχουν επιτευχθεί στα πλαίσια της υφιστάμενης εντολής, έχει δρομολογηθεί μια διαδικασία διαβούλευσης από την CEN/TC331, με την υποστήριξη της Επιτροπής, προκειμένου να υποβληθούν προτάσεις για τις μελλοντικές ευρωπαϊκές δραστηριότητες τυποποίησης. Με βάση τις προτάσεις της CEN/TC331, έχει καταρτιστεί ένα σχέδιο εντολής CEN, το οποίο εγκρίθηκε από την επιτροπή της ταχυδρομικής οδηγίας, καθώς και από την επιτροπή που συστάθηκε από την οδηγία 98/34/EΚ [35]. Βασιζόμενη στις αποφάσεις αυτών των δύο επιτροπών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε μια νέα εντολή CEN για τις ταχυδρομικές υπηρεσίες (M/312). Επιπροσθέτως, το 2001 πραγματοποιήθηκε η υπογραφή ενός μνημονίου συνεννόησης μεταξύ της CEN και της ΠΤΕ με στόχο την ενίσχυση της υπάρχουσας συνεργασίας.

[35] Οδηγία 98/34/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 22ας Ιουνίου 1998 για την καθιέρωση μιας διαδικασίας πληροφόρησης στον τομέα των τεχνικών προτύπων και κανονισμών, ΕΕ L 204 , 21/07/1998, σ. 0037.

Τέλος, η έγκριση των πρώτων επίσημων ευρωπαϊκών προτύπων θα δρομολογήσει μια νέα φάση κανονιστικής εφαρμογής και τεχνικής υλοποίησης στα κράτη μέλη. Αυτή η φάση εφαρμογής δρομολογείται από την Επιτροπή σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, με τη συμμετοχή και της επιτροπής της ταχυδρομικής οδηγίας. Τώρα, είναι πλέον ζήτημα καίριας σημασίας να προετοιμάσουν τα κράτη μέλη την υλοποίηση των προτύπων τα οποία έχει καταρτίσει η CEN για τις ταχυδρομικές υπηρεσίες.

Σε κανονιστικό επίπεδο ο αντίκτυπος της ταχυδρομικής οδηγίας υπήρξε σημαντικός, δεδομένου ότι τα επίσημα ευρωπαϊκά πρότυπα για τις ταχυδρομικές υπηρεσίες θα γίνουν εθνικά πρότυπα, ενώ ορισμένα από τα πρότυπα που θεμελιώνονται στην ταχυδρομική οδηγία θα γίνουν δεσμευτικά για τους ΦΠΚΥ, πράγμα που θα διασφαλίσει κάποιο επίπεδο επιχειρησιακής εναρμόνισης.

4.9. Εθνικές κανονιστικές αρχές

Η ταχυδρομική οδηγία ζήτησε από τα κράτη μέλη να διαχωρίσουν τα κανονιστικά καθήκοντα από τον ταχυδρομικό φορέα εκμετάλλευσης.

Όλα τα κράτη μέλη έχουν δημιουργήσει εθνικές κανονιστικές αρχές (ΕΚΑ) νομικά διαχωρισμένες από όλους τους ταχυδρομικούς φορείς εκμετάλλευσης, περιλαμβανομένων των ΦΠΚΥ.

Ωστόσο, οι κοινοποιήσεις και οι συμπληρωματικές έρευνες έχουν δείξει ότι η πλήρης ανεξαρτησία των ΕΚΑ από τους ΦΠΚΥ δεν εφαρμόζεται σε όλα τα κράτη μέλη, δεδομένου ότι δεν υπάρχει πάντοτε σαφής διαχωρισμός μεταξύ των ζητημάτων κυριότητας και των ταχυδρομικών κανονιστικών εξουσιών.

Σχήμα 10: Εθνικές κανονιστικές αρχές

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Ο αντίκτυπος σε κανονιστικό επίπεδο υπήρξε σημαντικός. Όλα τα κράτη μέλη έχουν συστήσει εθνικές κανονιστικές αρχές (ΕΚΑ) νομικά διαχωρισμένες από τους ΦΠΚΥ.

Ωστόσο, διαπιστώνονται σημαντικές διαφορές μεταξύ των αρμοδιοτήτων και των πόρων των ΕΚΑ και, γενικά, υπάρχουν ανησυχίες σχετικά με το ρόλο των ΕΚΑ, καθώς και σχετικά με την πιθανή κανονιστική ασυμμετρία, ιδίως στο μέλλον, καθώς η αγορά ανοίγει στον ανταγωνισμό.

4.10. Η εφαρμογή της ταχυδρομικής οδηγίας στα κράτη της ΕΖΕΣ

Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ εξετάζει ήδη τα κοινοποιηθέντα μέτρα μεταφοράς. Η πρώτη εντύπωση των υπηρεσιών της Εποπτεύουσας Αρχής είναι ότι η ταχυδρομική οδηγία εφαρμόζεται σωστά, όμως δεν έχει γίνει ακόμη διεξοδική ανάλυση του θέματος. Η Εποπτεύουσα Αρχή σκοπεύει να εξετάσει τους πίνακες αντιστοιχίας των χωρών ΕΖΕΣ το προσεχές φθινόπωρο.

5. Oι εξελιξεισ στον ταχυδρομικο τομεα

5.1. Οικονομικές πτυχές

Σχήμα 11: Βασικοί δείκτες της αγοράς

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

5.2. Ανάπτυξη και κατακερματισμός της αγοράς

Συνεχής ανάπτυξη σε όλα τα τμήματα της αγοράς

Η αγορά ταχυδρομικών υπηρεσιών [36] συνέχισε να χαρακτηρίζεται από ανάπτυξη σε όλα τα τμήματά της.

[36] Ταχυδρομικές υπηρεσίες: υπηρεσίες που συνίστανται στη συλλογή, τη διαλογή, τη μεταφορά και τη διανομή ταχυδρομικών αντικειμένων (αντικείμενα που έχουν την τελική μορφή με την οποία πρόκειται να μεταφερθούν από τον ΦΠΚΥ. Επιπλέον των αντικειμένων αλληλογραφίας, μπορούν να περιλαμβάνονται, π.χ., βιβλία, κατάλογοι, εφημερίδες, περιοδικά και ταχυδρομικά πακέτα που περιέχουν εμπορεύματα με ή χωρίς εμπορική αξία), άρθρο 1, παράγραφοι 1 και 7 της ταχυδρομικής οδηγίας.

Κατά την περίοδο 1995-2000, τα έσοδα των ΦΠΚΥ από την αλληλογραφία (επιστολικό ταχυδρομείο) αυξήθηκαν κατά μέσο όρο κατά 4% (ο όγκος της αλληλογραφίας αυξήθηκε κατά 3%). Στα πλαίσια του εν λόγω τμήματος της αγοράς (δηλ. της αλληλογραφίας), το διαφημιστικό ταχυδρομείο, με ετήσια αύξηση 5%, συνέχισε να αναπτύσσεται με ρυθμούς μεγαλύτερους από αυτούς του παραδοσιακού ταχυδρομείου. Γενικά, όπως προκύπτει από το σχήμα 12 παρακάτω για 10 κράτη μέλη, η αύξηση του όγκου του επιστολικού ταχυδρομείου εξακολουθεί να συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με το ΑΕγχΠ.

Σχήμα 12: Κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ (τιμές αγοράς) και κατά κεφαλήν όγκος αλληλογραφίας, 1999

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Πηγή: Επετηρίδα Eurostat (2001) και ΠΤΕ (2002). Οι αριθμοί αφορούν μόνο το εσωτερικό ταχυδρομείο και περιλαμβάνουν επιστολές, ταχυδρομικά δελτάρια, έντυπα, μικρά πακέτα, έντυπα για τους τυφλούς, εμπορικά έγγραφα, δείγματα εμπορευμάτων, αντικείμενα «Phonoost» και ταχυδρομικά πακέτα.

Ωστόσο, κατά τους πρόσφατους μήνες, ο όγκος αλληλογραφίας σταθεροποιήθηκε σε ορισμένα κράτη μέλη, εν μέρει λόγω της υποκατάστασης από ηλεκτρονικά προϊόντα, ενώ η ΠΤΕ προβλέπει ότι ο ρυθμός αύξησης του επιστολικού ταχυδρομείου, έως το 2005, θα επιβραδυνθεί και θα ανέλθει σε 2-3% ετησίως.

Στην αγορά των δεμάτων, η ετήσια αύξηση υπερέβη κατά την τελευταία πενταετία το 8%. Η συνολική αξία της κοινοτικής αγοράς ταχυμεταφορών και επείγοντος ταχυδρομείου δεμάτων ανήλθε, το 2000, σε 31 δισεκ. ευρώ περίπου έναντι 21 δισεκ. ευρώ το 1995, πράγμα που αντιπροσωπεύει αύξηση 48% περίπου. Το τμήμα «από επιχειρήσεις σε επιχειρήσεις» (B2B) αυτής της αγοράς είναι το σημαντικότερο, το ταχύτερα αναπτυσσόμενο και το πλέον κερδοφόρο, παρά το γεγονός ότι και τα άλλα τμήματα της αγοράς, δηλαδή το τμήμα B2C (από επιχειρήσεις σε καταναλωτές) και C2B/C (από καταναλωτές σε επιχειρήσεις ή σε καταναλωτές) είναι επίσης σημαντικά και, ενδεχομένως, στρατηγικής σημασίας, π.χ. από την άποψη του ηλεκτρονικού εμπορίου.

5.2.1. Μερίδια και δομές της αγοράς

Ποικίλος βαθμός ανταγωνισμού

Σχήμα 13: Βαθμός ανταγωνισμού σε διάφορα τμήματα της αγοράς

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Οι ΦΠΚΥ, που προστατεύονται ακόμη σε μεγάλο βαθμό με δικαιώματα αποκλειστικής εκμετάλλευσης, διατήρησαν την κυρίαρχη θέση τους στην αγορά αλληλογραφίας και την επεξέτειναν σε συναφείς αγορές, όπως οι υπηρεσίες δεμάτων, επείγοντος ταχυδρομείου και ταχυμεταφορών

Στην αγορά αλληλογραφίας, οι ΦΠΚΥ είχαν, το 2000, μερίδιο αγοράς της τάξης του 84% περίπου, πράγμα που αντικατοπτρίζει το επίπεδο αποκλειστικής ανάθεσης στα κράτη μέλη. Ακόμη και στις περιπτώσεις στις οποίες η αγορά έχει ανοίξει, η κυριαρχία των ΦΠΚΥ διατηρήθηκε.

Παράδειγμα 1: Στη Γερμανία, το 25% της συνολικής αγοράς αλληλογραφίας έχει ανοίξει στον ανταγωνισμό ήδη από το 1998. Μετά από 3 χρόνια, οι 1.070 κάτοχοι αδειών έχουν καταλάβει το 9% του ανοιχτού τμήματος της αγοράς, δηλαδή το 2% της συνολικής αγοράς αλληλογραφίας [37].

[37] Ετήσια έκθεση 2001, RegTP.

Παράδειγμα 2: Στην Ισπανία, το 62% της αγοράς αλληλογραφίας ανοίχτηκε στον ανταγωνισμό πριν από αρκετές δεκαετίες. Περίπου 2.000 ανταγωνιστές της Correos έχουν καταλάβει το 13% του ανοιχτού τμήματος της αγοράς, δηλαδή το 8% της συνολικής αγοράς αλληλογραφίας [38].

[38] KEP Meldungen, 3/5/2001.

Παράδειγμα 3: Στη Σουηδία, το 1993 ανοίχτηκε στον ανταγωνισμό το 100% της αγοράς αλληλογραφίας. Μετά από 7 χρόνια, περίπου 50 ανταγωνιστές της Sweden Post κατέχουν μερίδιο αγοράς μόνο 5,2%.

Στα περισσότερα κράτη μέλη, οι ιδιωτικοί φορείς μπορούν να παρέχουν μόνο εξειδικευμένες υπηρεσίες, όπως, π.χ., ανταλλαγές εγγράφων ή υπηρεσίες διανομής επιστολών βάρους άνω των 200 g, αλλά διαδραματίζουν ενίοτε σημαντικό ρόλο σε υποτμήματα της αγοράς.

Παράδειγμα: Η CityMail στη Σουηδία κατέχει μερίδιο 4,8% της σουηδικής αγοράς αλληλογραφίας, αλλά έχει φτάσει να κατέχει ποσοστό 25% στο υποτμήμα της επιχειρηματικής αλληλογραφίας που παράγεται μέσω υπολογιστή [39].

[39] Uniform tariff and prices geared to costs (Ενιαίο τιμολόγιο και τιμές που αντικατοπτρίζουν το κόστος), Έκθεση του Εθνικού Οργανισμού Ταχυδρομείων και Τηλεπικοινωνιών, 1η Ιουλίου 2001.

Στην αγορά ταχυμεταφορών και επείγοντος ταχυδρομείου, οι ΦΠΚΥ αύξησαν σημαντικά το μερίδιό τους, το οποίο φτάνει σήμερα περίπου στο 40%. Και οι πέντε κορυφαίοι φορείς είναι ΦΠΚΥ, με εξαίρεση την United Parcel Service (UPS).

Σχήμα 14: Η ευρωπαϊκή αγορά ταχυμεταφορών και επείγοντος ταχυδρομείου το 2000

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Στην αγορά δεμάτων, οι ΦΠΚΥ υπήρξαν ιστορικά οι κυρίαρχοι φορείς όσον αφορά τις εθνικές υπηρεσίες που παρέχονται στους ιδιώτες καταναλωτές και στους μικρούς επιχειρηματικούς πελάτες. Από την άλλη πλευρά, ο ανταγωνισμός από ιδιωτικές εταιρείες, που αναπτύσσουν εθνικά και ενίοτε πανευρωπαϊκά δίκτυα, υπήρξε έντονος στον τομέα των υπηρεσιών δεμάτων για επιχειρηματικούς πελάτες. Στο πλαίσιο αυτό, οι ΦΠΚΥ ενίσχυσαν τις θέσεις τους στην αγορά κατά τα τελευταία έτη και ανέπτυξαν πανευρωπαϊκές στρατηγικές μέσω συμμαχιών και εξαγορών, πράγμα που ενέτεινε τις τάσεις συγκέντρωσης στην αγορά και καθιέρωσε ορισμένους ΦΠΚΥ ως ευρωπαϊκούς οργανισμούς διεκπεραίωσης δεμάτων.

Παράδειγμα 1: Στη Γερμανία, η USP εδραίωσε την ηγετική της θέση στην αγορά με μερίδιο 22% (υπερδιπλάσιο από το μερίδιο του δεύτερου στη σειρά ανταγωνιστή) σε μια όλο και πιο συγκεντρωτική αγορά, στα πλαίσια της οποίας 3 άλλοι ΦΠΚΥ βρίσκονται σήμερα μεταξύ των 5 κορυφαίων φορέων (La Poste, Consignia και TPG).

Παράδειγμα 2: Στη Σουηδία, η USP ενίσχυσε την ηγετική της θέση στην αγορά μέσω εξαγορών και συμμαχιών, ενώ αλλοδαποί ΦΠΚΥ δραστηριοποιούνται με ολοένα και μεγαλύτερη ένταση (Deutsche Post, Consignia, La Poste, Post Danmark, Norway Post).

Παράδειγμα 3: Στη Ισπανία, η Correos, η οποία είχε μερίδιο αγοράς μόνο 6%, επιδιώκει να αποκτήσει ηγετική θέση στην αγορά υπερδιπλασιάζοντας το μερίδιό της έως το 2004, σε μια αγορά η οποία εξακολουθεί να ελέγχεται σε μεγάλο βαθμό από εθνικούς ιδιωτικούς οργανισμούς.

5.2.2. Η ανάπτυξη των ΦΠΚΥ

Οι φορείς παροχής καθολικής υπηρεσίας μετατρέπονται, σε ολοένα και μεγαλύτερο βαθμό, από δημόσιους οργανισμούς σε ανώνυμες εταιρείες

Σχήμα 15: Οργανωτικό καθεστώς των ΦΠΚΥ το 1991 και το 2002

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πηγή: Πράσινη Βίβλος και προκαταρκτικά πορίσματα της Pls Rambψll, με βάση ετήσιες εκθέσεις

*Η An Post μεταβιβάζει σήμερα ποσοστό άνω του 14,9% των μετοχών της στους υπαλλήλους. Η An Post δεν είναι εισηγμένη στο χρηματιστήριο.

Το σχήμα 15 παραπάνω δείχνει ότι υπήρξε σημαντική τάση για υιοθέτηση του καθεστώτος της ανώνυμης εταιρείας. Είναι αξιοσημείωτο ότι η Δανία, η Ελλάδα και η Ιταλία ανέφεραν πρόσφατα ότι θα εγκαταλείψουν στο μέλλον το μοντέλο της κρατικής ιδιοκτησίας. Αυτή η τάση για υιοθέτηση καθεστώτων εταιρικής μορφής είχε σημαντικές συνέπειες, οι οποίες συνοψίζονται παρακάτω, ενώ αξίζει να σημειωθεί ότι οι διακυμάνσεις που παρατηρούνται στη διαδικασία αναπροσαρμογής μεταξύ των επιμέρους κρατών μελών ενδέχεται να έχουν δημιουργήσει ιδιαίτερα πλεονεκτήματα στην αγορά (First Mover Advantage - «πλεονέκτημα του πρωτοπόρου») για όσους προχώρησαν πρώτοι στη διαδικασία αυτή.

Οι ΦΠΚΥ συμμετείχαν ενεργά στο κύμα συγχωνεύσεων και εξαγορών στην αγορά, δημιουργώντας πανευρωπαϊκά δίκτυα στον τομέα της αγοράς δεμάτων

Πολλοί από τους κορυφαίους ΦΠΚΥ εξαγόρασαν ιδιωτικούς οργανισμούς διεκπεραίωσης δεμάτων προκειμένου να εδραιώσουν και να επεκτείνουν την παρουσία τους στην αγορά τόσο στη χώρα τους όσο και σε άλλα κράτη μέλη. Η Deutsche Post (DPWN), η TPG, η γαλλική La Poste και η Consignia δημιούργησαν, όλες, δίκτυα ευρωπαϊκής εμβέλειας για την παράδοση επιχειρηματικών δεμάτων.

Τα έσοδα των ΦΠΚΥ αυξήθηκαν, ενώ η σύνθεσή τους εξαρτάται πλέον σε μικρότερο βαθμό από την αλληλογραφία

Τα συνολικά έσοδα των ΦΠΚΥ αυξήθηκαν κατά 66% κατά την περίοδο 1995-2000. Αυτή η σημαντική αύξηση αποτελεί άμεση συνέπεια της μετατροπής τους σε οργανισμούς εταιρικής μορφής. Παρατηρήθηκαν μεγαλύτεροι ρυθμοί αύξησης στις αγορές δεμάτων, ταχυμεταφορών και επείγοντος ταχυδρομείου, σε συνδυασμό με παράγοντες εξωτερικής ανάπτυξης μέσω συγχωνεύσεων και εξαγορών, που ενίσχυσαν σε μεγάλο βαθμό τα συνολικά έσοδα των ΦΠΚΕ. Οι ΦΠΚΕ εφάρμοσαν νέες επιθετικές επιχειρηματικές στρατηγικές, εισερχόμενοι σε νέες αγορές όπως η αγορά διοικητικής μέριμνας. Έως το 2000, η αγορά διοικητικής μέριμνας αντιπροσώπευε το 10% των εσόδων των ΦΠΚΥ.

Σχήμα 16: Μερίδιο της παραδοσιακής αλληλογραφίας στα συνολικά έσοδα των ΦΠΚΥ

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Letter mail services: Υπηρεσίες αλληλογραφίας Other services: Άλλες υπηρεσίες

Όπως προκύπτει από το σχήμα 16, οι τάσεις αυτές οδήγησαν σε σημαντική μείωση του ποσοστού των εσόδων τα οποία αντλούν οι ΦΠΚΥ από τα παραδοσιακά τους προϊόντα αλληλογραφίας.

Οι ΦΠΚΥ ενίσχυσαν την έμφαση της διοικητικής στρατηγικής τους στο κόστος και στις ανάγκες των πελατών

Η υιοθέτηση καθεστώτων εταιρικής μορφής από τους ΦΠΚΥ ενίσχυσε, όπως είναι φυσικό, την επικέντρωση της διοικητικής τους στρατηγικής στην οικονομική αποδοτικότητα, στην κερδοφορία και στις ανάγκες των πελατών. Μερικοί ΦΠΚΥ μετακινήθηκαν από δομές σταθερού κόστους σε δομές μεταβλητού κόστους, αναθέτοντας σε εξωτερικούς συνεργάτες τις μη βασικές τους δραστηριότητες. Εστίασαν επίσης τις προσπάθειές τους στην πραγματοποίηση οργανωτικών βελτιώσεων και προσανατολίστηκαν αποφασιστικότερα προς το στόχο της ικανοποίησης των αναγκών των πελατών. Όπως ήταν φυσικό, ένα από τα σημεία στα οποία έδωσαν ιδιαίτερη προσοχή ήταν το δίκτυο των υποκαταστημάτων τους: το σχήμα 17 παρακάτω πιστοποιεί την αυξανόμενη χρήση φορέων δικαιόχρησης (franchising) και πρακτορείων, τα οποία ήδη αντιπροσωπεύουν, κατά μέσο όρο, το 34% του συνολικού αριθμού των ταχυδρομικών σημείων εξυπηρέτησης.

Σχήμα 17: Αριθμός ταχυδρομικών σημείων εξυπηρέτησης πελατών (ταχυδρομικά γραφεία και πρακτορεία) ανά 10.000 κατοίκους, CTcon-2001

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Ορισμένοι ΦΠΚΥ έχουν επίσης αξιοποιήσει ιδιαίτερα τις ευκαιρίες που παρέχει η αυτοματοποίηση

Ένας άλλος ουσιαστικός τρόπος για τη βελτίωση τόσο της οικονομικής αποδοτικότητας και της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών είναι η αυτοματοποίηση. Οι τεχνολογικές αλλαγές εξετάζονται με μεγαλύτερη λεπτομέρεια σε επόμενα τμήματα του παρόντος κεφαλαίου, αξίζει όμως να σημειωθεί στο σημείο αυτό ότι αρκετοί ΦΠΚΥ έχουν αξιοποιήσει ιδιαίτερα τις ευκαιρίες που παρέχει η αυτοματοποίηση για τη μείωση του κόστους τους, όπως προκύπτει από το σχήμα 18 παρακάτω. (Σημειώνεται πάντως ότι κατά τη διενέργεια συγκρίσεων μεταξύ των κρατών μελών πρέπει ίσως να ληφθούν υπόψη το μέγεθος της αγοράς και οι αλλαγές που είχαν γίνει πριν από το 1995).

Σχήμα 18: Αριθμός μηχανών διαλογής με αυτόματη ανάγνωση διευθύνσεων

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πηγή: ΠΤΕ (2002)

Υπάρχουν περιθώρια για περαιτέρω αύξηση της παραγωγικής αποδοτικότητας των ΦΠΚΥ

Η αυξανόμενη χρήση της αυτοματοποίησης επέτρεψε τη συνεχή βελτίωση της παραγωγικότητας:

Σχήμα 19: Η ανάπτυξη της παραγωγικότητας και τα επίπεδα αυτοματοποίησης 1995-2000

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Ωστόσο, το σχήμα 19 δείχνει επίσης ότι οι ΦΠΚΥ δεν έχουν αξιοποιήσει όλα τα διαθέσιμα κέρδη παραγωγικότητας, πράγμα που σημαίνει ότι εξακολουθούν να υπάρχουν ανεπάρκειες.

Η διαπίστωση αυτή επιβεβαιώνεται από το σχήμα 20 παρακάτω, το οποίο δείχνει ότι υπάρχουν μεγάλες αποκλίσεις μεταξύ των ΦΠΚΥ (από 49 % έως 82%) όσον αφορά τους μισθούς ως ποσοστό του συνολικού τους κόστους.

Σχήμα 20: Οι μισθοί ως ποσοστό του συνολικού κόστους 1995-2000.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πηγή: Έρευνα PLS RAMBOLL (2002)

Με δεδομένη την αύξηση των εσόδων τους και τη μεγαλύτερη επικέντρωσή τους στον παράγοντα «κόστος», οι ΦΠΚΥ έχουν γίνει πιο κερδοφόροι

Σχήμα 21: Χρηματοοικονομικές επιδόσεις των ΦΠΚΥ

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Το 1992, οι περισσότεροι ΦΠΚΥ ήταν ζημιογόνοι, ενώ το 80% από αυτούς παρουσίαζαν κατ' επανάληψιν ζημίες μέσου επιπέδου 12% των εσόδων τους. Το σχήμα 21 δείχνει ότι, έως το 2000, οι περισσότεροι ΦΠΚΥ είχαν γίνει κερδοφόροι.

Γενικά, οι ΦΠΚΥ είναι ισχυρότεροι και έτοιμοι να αξιοποιήσουν τις νέες ευκαιρίες που παρουσιάζονται στην αγορά

Η μεγαλύτερη εμπορική ελευθερία οδήγησε σε αποτελεσματικότερο έλεγχο του κόστους, καθώς και στην ανάπτυξη πανευρωπαϊκών δικτύων στις αγορές των δεμάτων και του επείγοντος ταχυδρομείου, πράγμα που δημιούργησε τις προϋποθέσεις ώστε τα χαρτοφυλάκια δραστηριοτήτων των ΦΠΚΥ να γίνουν λιγότερο εξαρτημένα από τις υπηρεσίες αλληλογραφίας και περισσότερο ισορροπημένα, όπως προκύπτει από την ανάλυση BCG [40] παρακάτω.

[40] Η BCG Matrix, που πήρε το όνομά της από τα αρχικά τής Boston Consulting Group, παρουσιάζει με γραφικές παραστάσεις τις διαφορές μεταξύ των επιμέρους δραστηριοτήτων από την άποψη των σχετικών μεριδίων αγοράς και του ρυθμού ανάπτυξης της βιομηχανίας. Οι λεγόμενες «αγελάδες μετρητών» (cash cows) είναι δραστηριότητες στις οποίες μια εταιρεία έχει υψηλό μερίδιο αγοράς, αλλά η αγορά είναι ώριμη, αργά αναπτυσσόμενη ή ακόμη και παρακμάζουσα. κατ' αρχήν, οι δραστηριότητες αυτές πρέπει να «αρμεχθούν» προκειμένου να εξασφαλιστούν μετρητά που θα χρησιμοποιηθούν για επενδύσεις σε μελλοντικούς τομείς προϊόντων. Ο όρος «αστέρια» (stars) αντιπροσωπεύει τις δραστηριότητες στις οποίες η εταιρεία έχει υψηλό μερίδιο σε μια αναπτυσσόμενη αγορά. κατ' αρχήν, στις δραστηριότητες αυτές πρέπει να γίνουν ακόμη μεγαλύτερες επενδύσεις ώστε να διατηρηθεί η ανάπτυξη (οι δραστηριότητες αυτές μπορούν να είναι οι «αγελάδες μετρητών» του αύριο). Ο όρος «διλήμματα» (dilemmas) είναι οι δραστηριότητες στις οποίες η εταιρεία έχει μικρό μερίδιο αγοράς, πρόκειται όμως για αγορά η οποία αρχίζει να «απογειώνεται» ή έχει σημαντικό αναπτυξιακό δυναμικό. Οι δραστηριότητες αυτές πρέπει να παρακολουθούνται στενά και να αποτελούν αντικείμενο κατάλληλης διαχείρισης, διότι μπορούν είτε να γίνουν τα «αστέρια» του αύριο είτε να μετατραπούν σε «σκυλιά» (dogs). Ο όρος «σκυλιά» (dogs) αναφέρεται σε δραστηριότητες οι οποίες απορροφούν μετρητά χωρίς καμία προοπτική που να δικαιολογεί τη συνέχισή τους. κατ' αρχήν, οι δραστηριότητες αυτές πρέπει να εγκαταλειφθούν προκειμένου να αποδεσμευθούν κεφάλαια που θα επενδυθούν σε ελκυστικότερες ευκαιρίες.

Σχήμα 22: Ανάλυση των ΦΠΚΥ από την BCG

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Υπάρχουν όμως και κίνδυνοι, όπως και ευκαιρίες

Γενικά, η θέση των ΦΠΚΥ βελτιώθηκε, διότι μετέτρεψαν τις προηγούμενες αδυναμίες τους σε πλεονεκτήματα (π.χ., βελτίωση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών, μεγαλύτερη έμφαση στις ανάγκες του πελάτη, μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα και κερδοφορία), εμπλουτίζοντας τα παραδοσιακά ισχυρά τους σημεία, όπως το αναγνωρίσιμο όνομά τους, την ευρύτατη παρουσία τους («πανταχού παρόντες») και τις οικονομίες κλίμακας που προσφέρουν. Ωστόσο, η παραγωγικότητα εξακολουθεί να παρουσιάζει διακυμάνσεις, μερικοί ΦΠΚΥ έχουν περιορισμένες ικανότητες διαχείρισης του κόστους τους, εξακολουθεί να υπάρχει κάποια εξάρτηση από μονοπωλιακά κέρδη, ενώ ελλοχεύει και η απειλή της υποκατάστασης της αλληλογραφίας.

Σχήμα 23: Ανάλυση SWOT (ΦΠΚΥ)

ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ:

* Θετική ανάπτυξη του τομέα των επιστολών για τους περισσότερους ΦΠΚΥ.

* Σημαντικό δυναμικό ανάπτυξης για το διαφημιστικό ταχυδρομείο και τα δέματα.

* Σημαντικό δυναμικό ανάπτυξης για το επείγον ταχυδρομείο.

* Επιχειρηματικό δυναμικό για το ηλεκτρονικό εμπόριο.

* Επιχειρηματικό δυναμικό για τον τομέα της διοικητικής μέριμνας // ΚΙΝΔΥΝΟΙ:

* Απειλή υποκατάστασης του ταχυδρομείου.

* Αυξανόμενος ανταγωνισμός.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

ΙΣΧΥΡΑ ΣΗΜΕΙΑ:

* Αναγνωρίσιμο όνομα.

* Πανταχού παρόν δίκτυο διανομής.

* Οικονομίες κλίμακας.

* Εμπορικό καθεστώς.

* Εμπορικός προσανατολισμός.

* Κερδοφορία.

* Μετατροπή των συστημάτων πάγιου κόστους σε συστήματα μεταβλητού κόστους.

* Ενισχυμένο μερίδιο αγοράς όσον αφορά τα δέματα.

* Ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών.

* Διαφοροποίηση των πηγών των εσόδων.

* Πρωτοπορία στην παγκόσμια ταχυδρομική μεταρρύθμιση.

* Εμφάνιση πανευρωπαϊκών δικτύων (δέματα και επείγον ταχυδρομείο) // ΑΔΥΝΑΤΑ ΣΗΜΕΙΑ:

* Παραγωγικότητα.

* Εξάρτηση από μονοπωλιακά κέρδη.

* Ευελιξία στον τομέα της απασχόλησης

Έλλειψη ευελιξίας δικτύου* Μείωση όγκου αλληλογραφίας από τους καταναλωτές

* Περιορισμένη ευελιξία διαχείρισης των ΥΚΥ.

* Μη πανευρωπαϊκά δίκτυα (επιστολές)

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Και άλλοι ταχυδρομικοί οργανισμοί έχουν παρόμοιες ευκαιρίες και αντιμετωπίζουν ίδιες απειλές. Ωστόσο, η σημαντική ενδυνάμωση των ΦΠΚΥ θα καταστήσει, κατά πάσα πιθανότητα, δυσχερέστερη την επιχειρηματική διείσδυση και ανάπτυξη αυτών των άλλων ταχυδρομικών οργανισμών, οι οποίοι θα πρέπει να καταβάλουν μεγαλύτερες προσπάθειες για να αντεπεξέλθουν στην πρόκληση αυτή.

5.2.3. Σχέσεις με τις τάσεις που παρατηρούνται σε παγκόσμιο επίπεδο

Πέραν της Ευρώπης, η παγκόσμια ταχυδρομική αγορά μεταβάλλεται επίσης ταχύτατα υπό την επίδραση της παγκοσμιοποίησης, πράγμα που αυξάνει τον ανταγωνισμό, επιφέρει ταχύτατες τεχνολογικές μεταβολές και αλλάζει τις ανάγκες των πελατών. Η μεταρρύθμιση του ταχυδρομικού τομέα αποτελεί παγκόσμια τάση, η οποία υποστηρίζεται από διεθνείς οργανισμούς όπως η ΠΤΕ και η Παγκόσμια Τράπεζα. Το συνέδριο της ΠΤΕ [41] κάλεσε τις κυβερνήσεις, τους ταχυδρομικούς οργανισμούς και τα όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να μεταμορφώσουν τους ταχυδρομικούς φορείς από κρατικές υπηρεσίες σε επιχειρήσεις με διαχειριστική αυτονομία και χρηματοοικονομική αυτάρκεια. Η ταχυδρομική μεταρρύθμιση αποτελεί επίσης μέρος της παγκοσμιοποίησης του εμπορίου. Υπάρχουν ήδη συμφωνίες του ΠΟΕ - και, σε μερικούς οργανισμούς, βρίσκονται σε εξέλιξη ή πρόκειται να αρχίσουν προσεχώς διαπραγματεύσεις - για το άνοιγμα της πρόσβασης στην ταχυδρομική αγορά. Παράλληλα, στα πλαίσια της GATS (γενική συμφωνία για το εμπόριο υπηρεσιών), γίνονται κινήσεις για την παγκοσμιοποίηση των υπηρεσιών.

[41] Συστάσεις για τη στρατηγική στον ταχυδρομικό τομέα, Συνέδριο της ΠΤΕ στη Σεούλ, 1994.

Στο πλαίσιο αυτό, η ανάπτυξη της αγοράς έφερε την Ευρώπη στην πρωτοπορία της παγκόσμιας διαδικασίας μεταρρύθμισης των ταχυδρομικών υπηρεσιών. «Η πιο αξιοσημείωτη εξέλιξη των τελευταίων ετών [όσον αφορά τους ταχυδρομικούς οργανισμούς] ήταν η μετατροπή τεσσάρων πρώην κρατικών εθνικών οργανισμών σε ταχυδρομικές επιχειρήσεις, που δραστηριοποιούνται και στον τομέα του επείγοντος ταχυδρομείου αλλά και της διοικητικής μέριμνας. Πρόκειται για την Deutsche Post, την TPG, την Consignia και την La Poste (Γαλλία). Οι οργανισμοί αυτοί αναφέρονται ενίοτε ως «υπερταχυδρομεία». Σήμερα οι εν λόγω φορείς παίρνουν τη θέση τους δίπλα σε μεγάλους ιδιωτικούς οργανισμούς, όπως η UPS και η FedEx» [42].

[42] Environmental Developments and Postal Responses at 2001(Περιβαλλοντικές εξελίξεις και ταχυδρομικές απαντήσεις το 2001), έγγραφο συζήτησης, σχέδιο της 5ης Απριλίου 2001, Διεθνές Γραφείο της ΠΤΕ, Βέρνη.

5.2.4. Η σύγχυση των παραδοσιακών ορίων του τομέα

Η ανάπτυξη της αγοράς αλλάζει σημαντικά τη διαμόρφωση του ταχυδρομικού τομέα, καθιστώντας ακαθόριστα τα προηγούμενα όρια, όπως τα παραδοσιακά σύνορα μεταξύ των δημόσιων και των ιδιωτικών οργανισμών, πράγμα που οφείλεται στους εξής λόγους:

* στην υιοθέτηση καθεστώτων εταιρικής μορφής από τους ΦΠΚΥ (και, ενίοτε, στην ιδιωτικοποίησή τους).

* στη σημαντική μεταβολή του ρόλου των ΦΠΚΥ (μετατροπή τους από φορείς παροχής υπηρεσιών γενικού χαρακτήρα σε επιχειρηματικούς οργανισμούς που παρέχουν υπηρεσίες παράδοσης προΐόντων).

* στο γεγονός ότι οι ΦΠΚΥ κινούνται πλέον πέραν των παραδοσιακών υπηρεσιών αλληλογραφίας και εισέρχονται, π.χ., στις αγορές των υπηρεσιών ταχυμεταφορών και επείγοντος ταχυδρομείου, μεταφορών, διοικητικής μέριμνας, λιανικής πώλησης και ηλεκτρονικού εμπορίου.

* στις εξαγορές και συμμαχίες που εμπλέκουν όλους τους παράγοντες της αγοράς.

Η αυξανόμενη προσφυγή των ΦΠΚΥ σε εξωτερικούς συνεργάτες όσον αφορά διάφορα συστατικά στοιχεία της παραδοσιακής ταχυδρομικής αλυσίδας συμβάλλει επίσης στη σύγχυση των παραδοσιακών ορίων, τα οποία κάποτε θεωρούνταν αμετακίνητα.

5.2.5. Η ανάπτυξη της αγοράς προσφέρει αναμφισβήτητα οφέλη αλλά συνεπάγεται επίσης κόστος και κινδύνους

Υπάρχουν αναμφισβήτητα οφέλη τα οποία συνδέονται με την ανάπτυξη της αγοράς: βελτίωση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών, αύξηση της αποτελεσματικότητας, μεγαλύτερη κερδοφορία και μειωμένη εξάρτηση από τα έσοδα που προέρχονται από τον τομέα της αλληλογραφίας. Ως εκ τούτου, οι μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες επιχειρηματικές προοπτικές των ΦΠΚΥ, οι οποίοι είναι σε θέση να διαχειριστούν τις δραστηριότητές τους ως εμπορικοί οργανισμοί, βελτιώνονται συνεχώς.

Ωστόσο, οι σημερινές τάσεις υποκρύπτουν επίσης και αρνητικά σημεία, καθώς και κινδύνους. Ο αυξανόμενος εμπορικός προσανατολισμός των ΦΠΚΥ (π.χ., ατομικές συμβάσεις με πελάτες που παράγουν μεγάλη ποσότητα αλληλογραφίας) συνεπάγεται κινδύνους μειωμένης διαφάνειας και πιθανών διακρίσεων. Επιπροσθέτως, η ενίσχυση της δεσπόζουσας θέσης των ΦΠΚΥ στην αγορά αλληλογραφίας περιορίζει τους άλλους φορείς σε εντελώς εξειδικευμένες αγορές και ενδέχεται να καταστήσει δύσκολο για τους νεοεισερχομένους στην αγορά να επωφεληθούν από το περαιτέρω άνοιγμά της.

Επιπλέον, η πρόσφατη ανάπτυξη των ΦΠΚΥ δημιουργεί την ανάγκη για στενή παρακολούθηση, δεδομένου ότι οι «αγελάδες μετρητών» του χαρτοφυλακίου προϊόντων των ΦΠΚΥ κατέχουν δεσπόζουσες θέσεις σε αγορές που εξακολουθούν να προστατεύονται από μεγάλους αποκλειστικούς τομείς. Στο πλαίσιο αυτό, αποκτά ουσιαστική σημασία η θέσπιση κατάλληλων κανονιστικών πλαισίων και ρυθμιστικών μηχανισμών (π.χ., έλεγχος των τιμών), αν και, κατά πάσα πιθανότητα, τα εν λόγω πλαίσια και μηχανισμοί δεν θα είναι από μόνα τους επαρκή. Η συνεχιζόμενη συνύπαρξη ευρέων, ενίοτε, αποκλειστικών τομέων με εμπορικά προσανατολισμένους ΦΠΚΥ που διεισδύουν σε παράπλευρες αγορές δημιουργεί σαφείς ανησυχίες για πιθανές καταχρήσεις μονοπωλιακών θέσεων, που έχουν ήδη παρατηρηθεί σε ορισμένες υποθέσεις ανταγωνισμού, όπως προκύπτει από το σχήμα 24, καθώς και ανησυχίες για αδικαιολόγητες κρατικές ενισχύσεις υπέρ των ΦΠΚΥ.

Σχήμα 24: Πρόσφατες υποθέσεις ανταγωνισμού [43]

[43] Τα στοιχεία των υποθέσεων αυτών έχουν ως εξής:

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

5.3. Τεχνολογικές πτυχές

Η σημασία της τεχνολογίας στον ταχυδρομικό τομέα αυξάνει συνεχώς

Οι τεχνολογικές μεταβολές προσφέρουν στους πελάτες μεγαλύτερες δυνατότητες επιλογής, τόσο εντός όσο και εκτός της αγοράς ταχυδρομικών υπηρεσιών, και παρέχουν στους ταχυδρομικούς οργανισμούς ευκαιρίες για μεγαλύτερη παραγωγικότητα και για νέα έσοδα. Η ικανότητα των ταχυδρομικών οργανισμών να αντεπεξέλθουν στις τεχνολογικές μεταβολές αποκτά κρίσιμη σημασία για την επιτυχία τους.

5.3.1. Υποκατάσταση της αλληλογραφίας

Σήμερα οι πελάτες έχουν ολοένα και περισσότερες ευκαιρίες να επιλέγουν εναλλακτικές λύσεις διαφορετικές από την αλληλογραφία, πράγμα που οφείλεται στη συνεχώς μεγαλύτερη ποικιλία αποτελεσματικών και οικονομικά προσιτών διαθέσιμων μέσων επικοινωνίας, καθώς και στη νέα επικοινωνιακή υποδομή, όπως είναι η αυξανόμενη διείσδυση των προσωπικών υπολογιστών και του Internet.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Ως εκ τούτου, το μερίδιο αγοράς της παραδοσιακής

αλληλογραφίας στα πλαίσια του συνόλου της αγοράς επικοινωνιών εξακολουθεί να συρρικνώνεται (από 20% το 1995 σε 15% το 2005 [44]). Ωστόσο, όλα τα τμήματα της αγοράς αλληλογραφίας δεν είναι εκτεθειμένα στον ίδιο βαθμό στη δυνατότητα υποκατάστασης: ενώ ο τομέας των oικονομικών καταστάσεων (αντίγραφα κινήσεως λογαριασμού κ.λπ.) είναι ευάλωτος, άλλα τμήματα (π.χ., το διαφημιστικό ταχυδρομείο) φαίνεται ότι εξακολουθεί να έχει σημαντικές δυνατότητες ανάπτυξης σε μεσοπρόθεσμο επίπεδο.

[44] ΠΤΕ, «Post 2005», 1996.

Εντούτοις, παρά το γεγονός ότι υπάρχουν ορισμένες απτές αποδείξεις του γεγονότος ότι υπάρχει όντως κάποια υποκατάσταση του ταχυδρομείου, ωστόσο ο γενικός αντίκτυπος στο συνολικό όγκο του παραδοσιακού ταχυδρομείου ήταν περιορισμένος. Μέχρι σήμερα, η εγγενής ανάπτυξη του όγκου της παραδοσιακής αλληλογραφίας που προκύπτει από τις αυξήσεις του ΑΕγχΠ, σε συνδυασμό με τις νέες ποσότητες αλληλογραφίας που παράγονται από υπηρεσίες όπως το διαφημιστικό ταχυδρομείο, εξασφάλισε θετικούς ρυθμούς αύξησης για τον όγκο αλληλογραφίας στα περισσότερα κράτη μέλη. Συνδυαζόμενη με τη μειωμένη εξάρτηση των εσόδων τους από το παραδοσιακό επιστολικό ταχυδρομείο, αυτή η τάση ανάπτυξης ίσως καταστήσει τους ΦΠΚΥ λιγότερο ευάλωτους στη διαδικασία υποκατάστασης.

Ωστόσο, ορισμένοι ΦΠΚΥ άρχισαν να παρουσιάζουν αρνητικούς ρυθμούς ανάπτυξης σε μερικά τμήματα της αγοράς αλληλογραφίας, τους οποίους αποδίδουν στην υποκατάσταση του ταχυδρομείου (π.χ., ΗΠΑ, Σουηδία), ενώ ο αντίκτυπος τον οποίο θα έχει η υποκατάσταση του παραδοσιακού ταχυδρομείου στον όγκο της αλληλογραφίας στο μέλλον είναι αδύνατον να προβλεφθεί στην παρούσα φάση.

5.3.2. Αυτοματοποίηση της διαδικασίας διεκπεραίωσης των ταχυδρομικών αντικειμένων και των σχετικών ενεργειών

Συμφέρει στους ταχυδρομικούς οργανισμούς να χρησιμοποιούν νέες τεχνολογίες για αύξηση της παραγωγικότητας

Ένας ΦΠΚΥ με καθαρό περιθώριο κέρδους 5% θα μπορούσε να διπλασιάσει τα κέρδη του μειώνοντας το κόστος του κατά 5%, ενώ η επίτευξη του ίδιου αποτελέσματος με την αύξηση των επιχειρηματικών του δραστηριοτήτων θα απαιτούσε διπλασιασμό των εσόδων του. Αυτό αποτελεί σημαντικό κίνητρο για την αύξηση της παραγωγικότητας και εξηγεί τις σημαντικές εξελίξεις που σημειώνονται.

Αυτοματοποίηση της επεξεργασίας του επιστολικού ταχυδρομείου

Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του '80, όλοι οι ΦΠΚΥ προσπάθησαν να αυτοματοποιήσουν τα κέντρα διαλογής τους. Πράγματι, εδώ και μία δεκαετία η αυτοματοποιημένη διαλογή των τυποποιημένων επιστολών (με εξαίρεση τις επιστολές με χειρόγραφη αναγραφή της διεύθυνσης του παραλήπτη) έχει γίνει πλέον πραγματικότητα σε όλους τους ΦΠΚΥ.

Έκτοτε, οι κυριότερες προσπάθειες που καταβλήθηκαν αποσκοπούσαν στα εξής:

- Αύξηση του ποσοστού των επιστολών με χειρόγραφη αναγραφή της διεύθυνσης του παραλήπτη και των λεγομένων «flats» (ταχυδρομικά αντικείμενα αρκετά μεγάλου μεγέθους, αλλά σχετικά μικρού πάχους) που μπορούν να υποβληθούν σε αυτόματη επεξεργασία (π.χ., με βελτίωση των δυνατοτήτων ΟΑΧ [45] ή με χρήση τεχνολογίας βιντεοκωδικοποίησης).

[45] Οπτική αναγνώριση χαρακτήρων.

- επέκταση της αυτοματοποιημένης διαλογής και στα κέντρα παράδοσης, όπου υπάρχει σημαντικό κόστος (διαλογή σε επίπεδο δρομολογίου διανομής ή ακόμη και λεπτομερής οργάνωση -sequencing- των δρομολογίων διανομής με διαλογή και κατάταξη των προς παράδοση αντικειμένων αλληλογραφίας με την ακριβή τους σειρά με βάση τη διεύθυνση των παραληπτών).

Σήμερα, υπολογίζεται ότι πάνω από το 90% των αντικειμένων αλληλογραφίας των ΦΠΚΥ υποβάλλονται σε αυτοματοποιημένη επεξεργασία. Από αυτά περίπου το 20% κατατάσσονται με την ακριβή τους σειρά παράδοσης στα πλαίσια των δρομολογίων διανομής. Ένας άλλος σύγχρονος τομέας ανάπτυξης είναι η τεχνολογία χρήσης ετικετών αναγνώρισης (ID-tagging), η οποία παρέχει τη δυνατότητα ατομικής αναζήτησης και εντοπισμού όλων των αντικειμένων αλληλογραφίας καθ' όλη τη διάρκεια της όλης διαδικασίας. Έως το τέλος της δεκαετίας, η διαλογή σχεδόν όλου του επιστολικού ταχυδρομείου των ΦΠΚΥ θα ήταν δυνατόν να γίνεται αυτόματα με λεπτομερή οργάνωση -sequencing- των δρομολογίων διανομής και με χρήση ετικετών αναγνώρισης.

Αυτοματοποίηση της διαδικασίας διεκπεραίωσης των δεμάτων

Είναι ήδη διαθέσιμη η τεχνολογία αυτόματης διαλογής των δεμάτων μικρού/μεσαίου μεγέθους. Ωστόσο, λόγω του μεγέθους της απαιτούμενης επένδυσης η εφαρμογή έχει επικεντρωθεί στα σημεία στα οποία γίνεται επεξεργασία μεγάλων ποσοτήτων. Υπολογίζεται ότι σχεδόν το 50% των δεμάτων μικρού/μεσαίου μεγέθους των ΦΠΚΥ διεκπεραιώνονται αυτόματα. Η επίπτωση κλίμακας της αυτοματοποίησης ενδέχεται να ενισχύει την εν εξελίξει τάση συγκέντρωσης. Τα ογκωδέστερα/βαρύτερα δέματα εξακολουθούν, ως επί το πλείστον, να διεκπεραιώνονται χειρωνακτικά. Όλοι οι ΦΠΚΥ προσπαθούν τώρα να εισαγάγουν στις υπηρεσίες δεμάτων τους μεθόδους αναζήτησης/εντοπισμού, χρησιμοποιώντας κωδικούς ραβδώσεων και τεχνολογίες λέιζερ.

Άλλες διαδικασίες αυτοματοποίησης

Μεταξύ των άλλων εφαρμογών περιλαμβάνονται η χρήση λύσεων για λογισμικά διαχείρισης και η αυτοματοποίηση των θυρίδων εξυπηρέτησης. Οι ΦΠΚΥ έχουν ήδη αναπτύξει συστήματα αυτοματοποίησης των θυρίδων εξυπηρέτησης του κοινού και αντικαθιστούν τα εσωτερικά τους συστήματα ΤΠ (τεχνολογία των πληροφοριών) με ετοιμοπαράδοτα λογισμικά.

Παραδείγματα: 7 ΦΠΚΥ στην ΕΕ εφάρμοσαν μια ετοιμοπαράδοτη λύση για την αυτοματοποίηση των θυρίδων εξυπηρέτησης του κοινού. Ολοένα και περισσότεροι ΦΠΚΥ εφαρμόζουν τυποποιημένα συστήματα επιχειρηματικού σχεδιασμού πόρων (ERP) για διαχειριστικούς σκοπούς, π.χ. για λογιστικούς ή χρηματοοικονομικούς σκοπούς.

Η χρήση τέτοιων τυποποιημένων ανοιχτών συστημάτων όχι μόνο μειώνει τους κινδύνους και το κόστος, αλλά, επιπλέον διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στο πλαίσιο της ενοποίησης των εργασιών διαφόρων εταιρειών που ανήκουν στον ίδιο όμιλο ΦΠΚΥ.

5.3.3. Άλλες τεχνολογικές εξελίξεις

Ηλεκτρονικό εμπόριο και αλυσίδα προμηθειών:

Η εμφάνιση του ηλεκτρονικού εμπορίου δημιουργεί επιχειρηματικές δυνατότητες για τους ταχυδρομικούς οργανισμούς:

* Υπηρεσίες μεταφορών και διοικητικής μέριμνας: Η ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου ενισχύει τις πωλήσεις εξ αποστάσεως.

* Οικοδόμηση σχέσεων με τους πελάτες: Οι ΦΠΚΥ μπορούν να προσθέσουν αξία στις υπηρεσίες τους (αναζήτηση/εντοπισμός) ή να ανασχεδιάσουν τις παραδοσιακές τους διαδικασίες προκειμένου να αυξήσουν την αποτελεσματικότητα, να μειώσουν το κόστος και να αυξήσουν την άνεση των πελατών (π.χ., ψηφιακή ταχυδρόμηση).

* Νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες που προκύπτουν από τις νέες υπηρεσίες τεχνολογικής βάσης: Αυτό προϋποθέτει την αξιοποίηση της παραδοσιακής θέσης των ταχυδρομικών οργανισμών για τη νέα οικονομία, π.χ. ως έμπιστα τρίτα μέρη.

* Ευκαιρίες ανασχεδιασμού των διαδικασιών γραφείου: Εδώ οι ΦΠΚΥ μπορούν να αυξήσουν την αποτελεσματικότητα και την παραγωγικότητά τους (π.χ., εφαρμογή τεχνολογίας ηλεκτρονικού εμπορίου σε συμφωνίες υπεργολαβίας).

5.4. Κοινωνικές πτυχές και ζητήματα απασχόλησης

5.4.1. Πρόσβαση στην καθολική υπηρεσία

Εκτεταμένη υποδομή πρόσβασης

Οι όροι πρόσβασης στις καθολικές ταχυδρομικές υπηρεσίες και δίκτυα ήταν το αντικείμενο μιας πρόσφατης μελέτης που εκπόνησε η CTcon για την Επιτροπή. Η μελέτη κατέληξε στο συμπέρασμα ότι υπάρχει πιθανώς υπερπροσφορά ευρωπαϊκής υποδομής ταχυδρομικής πρόσβασης. Τα ταχυδρομικά αντικείμενα συλλέγονται ημερησίως σε περισσότερα από 750.000 σημεία πρόσβασης, ενώ υπάρχουν 165 εκατομμύρια σημεία διανομής που εξυπηρετούνται κάθε μέρα, σε όλη την ΕΕ. Η CTcon επισήμανε ότι η Ευρώπη έχει 40% περισσότερα κατά κεφαλήν σημεία πρόσβασης απ' ό,τι οι ΗΠΑ και 5 φορές περισσότερα σημεία πρόσβασης ανά τετρ. χλμ. Ωστόσο, αυτή η χρήση του ταχυδρομικού δικτύου αποκαλύπτει ένα πιθανό δίλημμα ως προς τους όρους πρόσβασης:

- Τα περισσότερα σημεία πρόσβασης είναι σχεδιασμένα για καταναλωτές με εκτεταμένη γεωγραφική κάλυψη.

- Οι μεγαλύτερες ποσότητες παράγονται από γεωγραφικά συγκεντρωμένους επιχειρηματικούς πελάτες (0,1% των σημείων πρόσβασης συλλέγουν το 68% των ταχυδρομικών αντικειμένων).

Η κατάσταση αυτή υποδηλώνει μιαν αναφυόμενη δυσκολία για τους ΦΠΚΥ, οι οποίοι οφείλουν να εκπληρώνουν υποχρεώσεις καθολικής υπηρεσίας και, συγχρόνως, να εξυπηρετούν ικανοποιητικά τους ως επί το πλείστον αστικούς επιχειρηματικούς πελάτες τους.

Μια προσαρμοζόμενη υποδομή πρόσβασης

Οι ΦΠΚΥ αναπροσαρμόζουν τις υποδομές πρόσβασης για να ικανοποιήσουν τις μεταβαλλόμενες ανάγκες των πελατών και για να αυξήσουν την αποτελεσματικότητά τους. (Όπως συνοψίστηκε προηγουμένως στο τμήμα 4.4 - 4.4. Πρόσβαση σε καθολικές ταχυδρομικές υπηρεσίες και δίκτυα). Ωστόσο, η ικανότητα προσαρμογής των ΦΠΚΥ παραμένει περιορισμένη (π.χ., τα αγροτικά ταχυδρομικά γραφεία θεωρούνται συχνά πολιτικώς ευαίσθητα) και, επομένως, το επίπεδο ευελιξίας που παρέχεται στους οι ΦΠΚΥ για να διαχειριστούν την υποδομή πρόσβασής τους έχει σαφώς μεγάλη σημασία για να μπορέσουν να αντεπεξέλθουν μακροπρόθεσμα στο δίλημμα που αντιμετωπίζουν ως προς τους όρους πρόσβασης.

5.4.2. Ζητήματα απασχόλησης στον ταχυδρομικό τομέα

Στους ΦΠΚΥ απασχολούνται περίπου 1,2 εκατομμύρια άτομα [46]. Άλλοι φορείς (κυρίως οργανισμοί ταχυμεταφορών και επείγοντος ταχυδρομείου) απασχολούν σχεδόν 0,5 εκατομμύρια άτομα. Ωστόσο, εξαιτίας της ανάθεσης εργασιών σε εξωτερικούς συνεργάτες και του franchising, υπάρχουν πλέον σημαντικά πεδία άμεσης ταχυδρομικής απασχόλησης εκτός των παραδοσιακών ορίων του τομέα.

[46] Σύμφωνα με την ΠΤΕ ως ισοδύναμα πλήρους απασχόλησης.

Τα πρώτα στοιχεία της προσεχούς μελέτης για την απασχόληση δείχνουν ότι η άμεση απασχόληση στις ταχυδρομικές υπηρεσίες ανέρχεται σε 1,57 εκατομμύρια άτομα τουλάχιστον, ενώ η έμμεση απασχόληση [47] υπολογίζεται σε 1,77 εκατομμύρια άτομα τουλάχιστον. Περαιτέρω η μελέτη εκτιμά ότι το έμμεσο αποτέλεσμα της ταχυδρομικής απασχόλησης στην ευρύτερη απασχόληση είναι περίπου 1,98 εκατομμύρια θέσεις εργασίας. Αυτό σημαίνει ότι πάνω από 5 εκατομμύρια θέσεις απασχόλησης στην ΕΕ εξαρτώνται άμεσα, συνδέονται στενά ή δημιουργούνται έμμεσα από τον ταχυδρομικό τομέα.

[47] Η έμμεση απασχόληση περιλαμβάνει την απασχόληση σε τομείς που εξαρτώνται ή συνδέονται στενά με τις ταχυδρομικές υπηρεσίες.

Π.χ., η ευρωπαϊκή βιομηχανία πωλήσεων δι' αλληλογραφίας και εξ αποστάσεως αντιπροσωπεύει πάνω από 150.000 μόνιμες θέσεις απασχόλησης που συνδέονται στενά με τον ταχυδρομικό τομέα [48].

[48] Πηγή: Ευρωπαϊκή Ένωση εμπορίου δι' αλληλογραφίας και πωλήσεων εξ αποστάσεως (EMOTA).

Η εξέλιξη της απασχόλησης στον ταχυδρομικό τομέα συνδέεται στενά με τις εξελίξεις στην αγορά και στην τεχνολογία που σκιαγραφούνται στα τμήματα 5.1 - 5.1. Οικονομικές πτυχές και 5.3 - Τεχνολογικές πτυχές.

Διαρθρωτική μείωση της απασχόλησης

Η εξέλιξη του συνολικού αριθμού των εργαζομένων στους ΦΠΚΥ είναι αποτέλεσμα συνδυασμού θετικών παραγόντων (π.χ., ανάπτυξη νέων υπηρεσιών, αύξηση του ταχυδρομικού όγκου) με αρνητικούς παράγοντες (π.χ., αυτοματοποίηση).

Το σχήμα 26 παρακάτω παρουσιάζει την εξέλιξη της απασχόλησης στους ΦΠΚΥ [49]. Η πτώση των συνολικών μεγεθών υποδηλώνει ότι ο συνδυασμός των παραγόντων απασχόλησης οδηγεί σε μείωση της απασχόλησης γενικά για τους ΦΠΚΥ, αλλά και ότι υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των ΦΠΚΥ. Οι κύριοι λόγοι στους οποίους οφείλεται η εξέλιξη της συνολικής απασχόλησης στους ΦΠΚΥ σκιαγραφούνται στο σχήμα 26 παρακάτω.

[49] Τα στοιχεία αυτά διαφέρουν ελαφρώς από εκείνα της Pls Rambψll, διότι η Pls χρησιμοποίησε ισοδύναμα πλήρους απασχόλησης αντί κατά κεφαλήν στοιχείων.

Σχήμα 26: Η εξέλιξη της απασχόλησης στους ΦΠΚΥ

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

ΠΤΕ (2002). *Δεδομένα χρονολογικών σειρών σε ισοδύναμα θέσεων πλήρους απασχόλησης. ** Δεδομένα χρονολογικών σειρών βασιζόμενα σε ετήσιες εκθέσεις (προστέθηκαν από την PLS RAMBΨLL).

Σημείωση: οι παράγραφοι που ακολουθούν σκιαγραφούν απλώς τους κύριους λόγους στους οποίους οφείλεται η εξέλιξη της συνολικής απασχόλησης στους ΦΠΚΥ, δεδομένου ότι λεπτομερέστερα στοιχεία συλλέγονται τώρα στα πλαίσια της εν εξελίξει μελέτης που διενεργεί για την Επιτροπή η Pls Rambψll σχετικά με τις τάσεις της απασχόλησης στον ευρωπαϊκό ταχυδρομικό τομέα.

Η ζήτηση ταχυδρομικού εργατικού δυναμικού

Η αύξηση της ζήτησης για ταχυδρομικές υπηρεσίες είναι ο κύριος κινητήριος μοχλός της απασχόλησης (υπολογίζεται σε 2-3 % ετησίως). Ενώ οι συγχωνεύσεις και οι εξαγορές δημιουργούν νέα απασχόληση στον τομέα, το αποτέλεσμα αυτό είναι μάλλον τεχνητό, διότι η προκύπτουσα αύξηση της ενοποιημένης απασχόλησης δεν αντικατοπτρίζει γνήσια δημιουργία θέσεων απασχόλησης. Θέσεις εργασίας δημιούργησε επίσης και το άνοιγμα της αγοράς. Για παράδειγμα, η γερμανική εθνική κανονιστική αρχή υπολογίζει ότι μετά το μερικό άνοιγμα της αγοράς δημιουργήθηκαν πάνω από 16.000 θέσεις πλήρους ή μερικής απασχόλησης από ιδιωτικούς οργανισμούς, ενώ θέσεις εργασίας δημιούργησε επίσης και η ανάπτυξη νέων υπηρεσιών.

Αύξηση της αυτοματοποίησης

Οι αυξανόμενες δυνατότητες αυτοματοποίησης (βλ. τμήμα 5.3) επέτρεψαν στους ταχυδρομικούς οργανισμούς να αυξήσουν την παραγωγικότητα και την αποδοτικότητά τους με την κάλυψη της ζήτησης για μεγαλύτερες ποσότητες ταχυδρομικών αντικειμένων, ενώ συγχρόνως τα μεγέθη του εργατικού δυναμικού μειώνονταν. Ωστόσο, υπάρχουν στοιχεία που δείχνουν ότι υφίστανται σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά την αξιοποίηση των διαθέσιμων κερδών αποδοτικότητας.

Επιχειρηματικές αναπτυξιακές στρατηγικές

Οι νέες εταιρικές δομές οδήγησαν στην εφαρμογή νέων και ποικίλων στρατηγικών από τους ΦΠΚΥ. Ο ποικίλος χαρακτήρας και τα ποικίλα επίπεδα φιλοδοξίας αυτών των νέων στρατηγικών εξηγούν, σε κάποιο βαθμό, τις διαφορές μεταξύ της ανάπτυξης της απασχόλησης στους επιμέρους ΦΠΚΥ (π.χ., οι ΦΠΚΥ που μείωσαν περισσότερο την απασχόληση ήταν πιθανότατα εκείνοι οι οποίοι εφάρμοσαν την πιο επιθετική πολιτική μείωσης του κόστους, αυτοματοποίησης και ανάθεσης εργασιών σε εξωτερικούς συνεργάτες). Όσον αφορά τη μελλοντική εξέλιξη της απασχόλησης στους ΦΠΚΥ, μπορεί εύλογα να υποτεθεί ότι οι επιχειρηματικές αναπτυξιακές στρατηγικές θα διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο και ότι, κατά συνέπεια, οι διαφορές μεταξύ των επιμέρους ΦΠΚΥ από πλευράς εξέλιξης θα αυξηθούν ακόμη περισσότερο. Ωστόσο, η Pls Rambψll προβλέπει ότι η απασχόληση στον ταχυδρομικό τομέα θα εξακολουθήσει γενικά να αυξάνει.

6. συμπερασματα και συστασεισ

6.1. Η μακρόχρονη διαδικασία μεταφοράς έχει σχεδόν ολοκληρωθεί

Όλα τα κράτη μέλη τροποποίησαν την πρωτογενή τους νομοθεσία, ενώ το παράγωγο δίκαιο και οι σχετικές λεπτομερείς κανονιστικές ρυθμίσεις κοντεύουν να ολοκληρωθούν. Γενικά, με εξαίρεση κάποια ζητήματα συμμόρφωσης που εντοπίστηκαν σε μερικά κρά