ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ 4η ετήσια έκθεση για τη μετανάστευση και το άσυλο (2012) /* COM/2013/0422 final */





ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ 4η ετήσια έκθεση για τη μετανάστευση και το άσυλο (2012) I. Εισαγωγή Το έτος 2012 σημειώθηκε αύξηση περίπου κατά 10% του αριθμού των αιτήσεων ασύλου οφειλόμενη εν μέρει στη σύγκρουση στη Συρία, με αποτέλεσμα η ΕΕ να καλείται να δώσει απαντήσεις σε θέματα τόσο ανθρωπιστικά[1] όσο και προστασίας. Τούτο αποδεικνύει την ανάγκη να ολοκληρωθεί τελικά το κοινό ευρωπαϊκό σύστημα ασύλου ώστε να υπάρχει ενιαίο καθεστώς προστασίας στην ΕΕ. Η οικονομική κρίση εξακολούθησε να αποτελεί κύριο μέλημα των ηγετών της Ευρώπης με στόχο την εξασφάλιση ανάκαμψης και μεγέθυνσης. Αν και η ανεργία παρέμεινε σε πολύ υψηλό επίπεδο, πολλά κράτη μέλη αντιμετώπισαν ελλείψεις εργατικού δυναμικού και δεξιοτήτων σε ορισμένους τομείς. Το μερίδιο του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας στην ΕΕ (ηλικιακή ομάδα 15-64 ετών) από το συνολικό πληθυσμό της ΕΕ είχε ήδη φθάσει στο ανώτατο επίπεδο το 2006 σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat. Ο δείκτης εξάρτησης ηλικιωμένων ανήλθε σε 26,8 % το 2012[2] και προβλέπεται ότι θα αυξηθεί κατακόρυφα σε 52,6% έως το 2060[3]. Στο πλαίσιο αυτό, η καλή διαχείριση της μετανάστευσης μπορεί να διαδραματίσει θετικό ρόλο στην τόνωση της μεγέθυνσης και στην αντιμετώπιση των ελλείψεων στην αγορά εργασίας. Το 2012, βασικές πρωτοβουλίες αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης, προτάθηκαν και συμπληρώθηκαν, αντικατοπτρίζοντας τον δυναμισμό του τομέα πολιτικής μετανάστευσης και ασύλου και την αυξανόμενη ανάγκη για μια συνεκτική αντιμετώπιση από την ΕΕ. Συνεχίστηκαν οι διαπραγματεύσεις σχετικά με την καθιέρωση μηχανισμών χρηματοδότησης πέραν του 2013, μέσω του κανονισμού για το Ταμείο Ασύλου και Μετανάστευσης[4], σχετικά με τις προτάσεις για την αναδιατύπωση του κανονισμού EURODAC[5], καθώς και σχετικά με τις οδηγίες για τις διαδικασίες σχετικά με το άσυλο[6], για τους εποχικούς εργαζομένους[7] και για τους ενδοϋπηρεσιακώς μετατιθέμενους[8]. Μια άλλη σημαντική εξέλιξη ήταν η έναρξη των δραστηριοτήτων του οργανισμού της ΕΕ για τη διαχείριση συστημάτων ΤΠ μεγάλης κλίμακας στον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης[9], ιδίως για το σύστημα πληροφοριών Σένγκεν δεύτερης γενιάς (SIS II), το σύστημα πληροφοριών για τις θεωρήσεις (VIS) και το EURODAC. Επιπλέον, η συνολική προσέγγιση της μετανάστευσης και της κινητικότητας (ΣΠΜΚ)[10] συνέχισε να χρησιμεύει ως το γενικότερο πλαίσιο της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ για τη μετανάστευση και το άσυλο. Το 2012, βρέθηκε επίσης στο επίκεντρο ο ρόλος της κοινής πολιτικής θεωρήσεων με στόχο την τόνωση της μεγέθυνσης στην ΕΕ. Η παρούσα έκθεση βασίζεται κυρίως στις πολιτικές εκτιμήσεις της Επιτροπής και συμπληρώνεται από πραγματολογικό έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής[11] με παράρτημα που παρέχει στατιστικές πληροφορίες σχετικά με τις εξελίξεις που έχουν σημειωθεί τόσο σε επίπεδο ΕΕ όσο και σε επίπεδο κρατών μελών, οι οποίες έχουν συλλεγεί από το ευρωπαϊκό δίκτυο μετανάστευσης (ΕΔΜ)[12]. Έκθεση για την ανάπτυξη του δικτύου αξιωματικών συνδέσμων μετανάστευσης[13] περιλαμβάνεται επίσης στο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής. II. συνοπτική εικόνα της μετανάστευσησ στην ΕΕ το 2012[14] Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, την 1η Ιανουαρίου 2012, ο συνολικός πληθυσμός της ΕΕ ήταν 503,7 εκατομμύρια, σημείωσε δηλαδή αύξηση κατά 1,3 εκατομμύρια σε σύγκριση με το 2011, που ισοδυναμεί με ετήσιο ποσοστό + 2,6 ανά 1000 κατοίκους και προήλθε από φυσική αύξηση κατά 0,4 εκατομμύρια (+ 0,8 ‰) και καθαρή μετανάστευση συν στατιστική προσαρμογή 0,9 εκατομμύρια (+ 1,8 ‰)[15]. Τα 20,7 εκατομμύρια υπηκόων τρίτων χωρών που διαμένουν στην ΕΕ ανήλθαν περίπου σε 4,1 % του συνολικού πληθυσμού της ΕΕ, υπερβαίνοντας τον αριθμό των πολιτών της ΕΕ που διαμένουν σε άλλο κράτος μέλος (13,6 εκατομμύρια ή 2,7 % του συνολικού πληθυσμού της ΕΕ)[16]. Οι πρώτες άδειες παραμονής που εκδόθηκαν για υπηκόους τρίτων χωρών ανήλθαν, το 2011, σε 2,5 εκατομμύρια [17]· Ο αριθμός αδειών που εκδόθηκαν για οικογενειακούς λόγους αντιστοιχούσε στο 30% του συνόλου, έναντι 26% για αμειβόμενες δραστηριότητες, 21% για σπουδές και 23% για διάφορους άλλους λόγους (π.χ. σχετικούς με προστασία, διαμονή χωρίς δικαίωμα εργασίας). Το 2011, οι περισσότερες άδειες διαμονής εκδόθηκαν για υπηκόους της Ουκρανίας (περίπου 204 000), των ΗΠΑ (περίπου 189 000), της Ινδίας (περίπου 179 000), της Κίνας (περίπου 153 000) και του Μαρόκου (περίπου 120 000). Ενώ ο συνολικός αριθμός των αιτήσεων ασύλου παρέμεινε πολύ κάτω από το ανώτατο επίπεδο των 425 000 του 2001, σημειώθηκε, σε σύγκριση με το 2011, αύξηση κατά 9,7 % στον συνολικό αριθμό των αιτούντων άσυλο το 2012, οι οποίοι ξεπέρασαν ελαφρά τις 330 000, ως αποτέλεσμα κυρίως της αυξημένης εισροής αιτούντων άσυλο από τη Συρία (συνολικά περίπου 23 510 το 2012 ή 7 % σε σύγκριση με 7.885[18] το 2011). Άλλες σημαντικές χώρες για τους αιτούντες άσυλο ήταν το Αφγανιστάν (8 % του συνολικού αριθμού των αιτούντων), η Ρωσική Ομοσπονδία (7 %), το Πακιστάν (6 %) και η Σερβία (6 %). Σε ορισμένα κράτη μέλη σημειώθηκε αύξηση των αβάσιμων αιτήσεων από πολίτες της Σερβίας, της πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας, και, σε κάποιο βαθμό, της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης μετά την ελευθέρωση του καθεστώτος θεωρήσεων. Όσον αφορά την παροχή προστασίας το 2012, συνολικά 71.580 αιτούντες άσυλο έλαβαν προστασία σε πρώτο βαθμό [προσφυγική προστασία (37.245), επικουρική (27.920) ή ανθρωπιστική (6.415)], περίπου το 27% όλων των αποφάσεων που ελήφθησαν[19]. Το 2012 παρατηρήθηκε μια μικρή αύξηση των ασυνόδευτων ανηλίκων που ζητούν διεθνή προστασία στην ΕΕ, από 12 350 το 2011, σε περισσότερους από 12 610 το 2012[20], με τη Γερμανία, τη Σουηδία, το Βέλγιο και την Αυστρία να δέχονται σχεδόν το 70 % του συνολικού αριθμού των αιτούντων. Αυτοί οι ασυνόδευτοι ανήλικοι προέρχονται κυρίως από το Αφγανιστάν (5 350), τη Σομαλία (850), τη Γουινέα (430) και το Πακιστάν (415). Παρά το γεγονός ότι οι στατιστικές σχετικά με τους παράνομους μετανάστες εξακολουθούν να είναι ελλιπείς ή αναξιόπιστες λόγω της ίδιας της φύσης των φαινομένων που επιχειρούν να απεικονίσουν, η παράνομη μετανάστευση εξακολουθεί να αποτελεί κύριο στοιχείο της μετανάστευσης στην ΕΕ. Μπορούν να χρησιμοποιούνται δείκτες όπως οι απαγορεύσεις εισόδου, οι συλλήψεις και οι επιστροφές, παρόλο που υπόκεινται επίσης σε πολλές επιφυλάξεις. Το 2012[21], απαγορεύθηκε η είσοδος στην ΕΕ σε συνολικά 316 060 άτομα, αριθμός που αντιπροσωπεύει μείωση κατά 8% σε σχέση με το 2011· η συντριπτική πλειοψηφία (63%) των απαγορεύσεων εισόδου σημειώθηκε στην Ισπανία, ιδίως στα εξωτερικά χερσαία σύνορα. Επίσης, το 2012 συνελήφθησαν περίπου 427 195[22] άτομα (μείωση σε σχέση με τον αντίστοιχο αριθμό του 2011 που ήταν 468 840), ενώ τα κράτη μέλη επέστρεψαν το 2012 περίπου 186 630 υπηκόους τρίτων χωρών[23] (περίπου 4% λιγότερους σε σχέση με το 2011). Οι τριμηνιαίες εκθέσεις του Frontex[24] έχουν επίσης χρησιμεύσει για την έγκαιρη ενημέρωση των φορέων χάραξης πολιτικής σχετικά με την κατάσταση στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ. Για την περίοδο αναφοράς 2008-2010 το προφίλ των θυμάτων εμπορίας ανθρώπων κατά φύλο και ηλικία ήταν 68 % γυναίκες, 17 % άνδρες, 3 % κορίτσια και 12 % αγόρια. Η πλειονότητα των βεβαιωμένων και εικαζόμενων θυμάτων είναι θύματα εμπορίας για σεξουαλική εκμετάλλευση (62 %). Η εμπορία ανθρώπων με σκοπό την καταναγκαστική εργασία (25 %) καταλαμβάνει τη δεύτερη θέση και η εμπορία ανθρώπων σε άλλες μορφές, όπως η εμπορία με σκοπό την αφαίρεση οργάνων, τις εγκληματικές δραστηριότητες ή την πώληση παιδιών ακολουθούν με μικρότερα ποσοστά (14 %)[25]. Από στοιχεία του ΕΔΜ προερχόμενα από ορισμένα κράτη μέλη προκύπτει ότι, το 2012, 736 υπήκοοι τρίτων χωρών[26] έλαβαν άδειες διαμονής ως θύματα εμπορίας ανθρώπων κατά το 2012, και σύμφωνα με προκαταρκτικά στοιχεία ορισμένων κρατών μελών συνελήφθησαν 4 351 έμποροι ανθρώπων[27] και 627[28] εξ αυτών καταδικάστηκαν. III. Η Μετανάστευση ως εργαλείο για τη ΜΕΓΕΘΥΝΣΗ Ο πληθυσμός της ΕΕ σε ηλικία εργασίας (15-64 ετών) ανήλθε σε 335,4 εκατ. ευρώ το 2012 και προβλέπεται να μειωθεί κατά τα επόμενα 50 έτη σε 290,6 εκατομμύρια το 2060, σύμφωνα με τις τελευταίες προβολές της Eurostat[29]. Με την αυξανόμενη γήρανση του πληθυσμού και με την παραδοχή της συνέχισης της μετανάστευσης κατά μέσο όρο στα επίπεδα του παρελθόντος, ο δείκτης εξάρτησης ηλικιωμένων θα αυξηθεί από 26,8% το 2012 σε 52,6% το 2060. Με λιγότερη εσωτερική μετανάστευση ο δείκτης αυτός ενδέχεται να είναι ακόμη μεγαλύτερος[30]. Η ΕΕ βλέπει ήδη τις συνέπειες της γήρανσης του πληθυσμού στην παραγωγικότητα, την ανταγωνιστικότητα και την ανάπτυξη. Η καλή διαχείριση της μετανάστευσης δεν αποτελεί ενδεχομένως πανάκεια για την κοινή αυτή πρόκληση, αλλά μπορεί να διαδραματίσει θετικό ρόλο. Κατά τη διάρκεια των άτυπων Συμβουλίων Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων (ΔΕΥ), καθώς και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πραγματοποιούνται πολιτικές συζητήσεις σχετικά με το πώς μπορεί να γίνει αποτελεσματικότερα η διαχείριση της μετανάστευσης ώστε να συμβάλλει στην οικονομική μεγέθυνση[31] . III.1. Στρατηγικές για την αντιμετώπιση των υφιστάμενων ελλείψεων στην αγορά εργασίας Υπάρχουν διάφορες συμπληρωματικές στρατηγικές για τον περιορισμό των ελλείψεων σε ορισμένους τομείς της αγοράς εργασίας. Αυτές περιλαμβάνουν την περαιτέρω ανάπτυξη μέσων αντιστοίχισης προσφοράς και ζήτησης εργασίας[32], την παράταση της ηλικίας εργασίας, την αύξηση των ποσοστών συμμετοχής, τη βελτίωση των δεξιοτήτων του υπάρχοντος εργατικού δυναμικού, την εξεύρεση θέσεων εργασίας για τα άνεργα επί του παρόντος άτομα και την αυξημένη κινητικότητα των εργαζομένων στο εσωτερικό της Ένωσης[33]. Ως μέρος αυτής της συνεκτικής στρατηγικής, η καλύτερη αξιοποίηση των δεξιοτήτων των υπηκόων τρίτων χωρών που βρίσκονται ήδη στην ΕΕ[34] απαιτεί αυξημένη προσοχή, όπως και την κατάλληλη διαχείριση της οικονομικής μετανάστευσης, στο πλαίσιο εταιρικής σχέσης με τρίτες χώρες[35]. Η «δέσμη μέτρων για την απασχόληση»[36], η οποία προβλέπει ένα μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα δράσης της ΕΕ και των κρατών μελών για τη στήριξη μιας ανάκαμψης συνοδευόμενης από άφθονες θέσεις απασχόλησης και την επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για την απασχόληση και την έξυπνη, διατηρήσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη, αναγνωρίζει ότι, μακροπρόθεσμα, η οικονομική μετανάστευση θα αποτελέσει καθοριστικό παράγοντα για την αγορά εργασίας της ΕΕ. Αυτό είναι σύμφωνο με τις κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση σύμφωνα με τις οποίες καλούνται τα κράτη μέλη της ΕΕ να εξασφαλίσουν πρόσβαση και ευκαιρίες για όλους καθ' όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής τους, μειώνοντας ως εκ τούτου τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό με την άρση των εμποδίων για τη συμμετοχή στην αγορά εργασίας των πλέον απομακρυσμένων από την αγορά εργασίας ατόμων, συμπεριλαμβανομένων των νόμιμων μεταναστών[37]. Για το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο 2012, τρία κράτη μέλη άρχισαν να εφαρμόζουν ειδικές ανά χώρα συστάσεις (BE, DK, NL) για την ένταξη των μεταναστών στην αγορά εργασίας. Για το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο 2013, η Επιτροπή δρομολόγησε επίσης πρωτοβουλία για την ανάπτυξη των δεξιοτήτων και για να συνδεθούν περισσότερο η εκπαίδευση και η κατάρτιση με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας[38], η οποία είναι επίσης σημαντική για την ένταξη των υπηκόων τρίτων χωρών. Κατά το 2012 αναλήφθηκαν αρκετές πρωτοβουλίες στο πλαίσιο των οποίων εξετάστηκε η συμβολή των μεταναστών στην οικονομική μεγέθυνση[39]. Η κοινωνικοοικονομική συμβολή των μεταναστών είναι καλά τεκμηριωμένη και τα στοιχεία δείχνουν ότι οι μετανάστες μπορούν να συμπληρώνουν και όχι να αντικαθιστούν τους εργαζομένους της ΕΕ και ότι έχουν συμβάλει στην αύξηση της ευελιξίας στην αγορά εργασίας και στην καινοτομία[40]. Το δυναμικό των μεταναστών επιχειρηματιών[41] και επενδυτών έχει αποκτήσει μεγαλύτερη αναγνώριση. Στο πλαίσιο του προγράμματος δράσης για την Επιχειρηματικότητα 2020[42], η Επιτροπή πρότεινε να εξεταστούν πρωτοβουλίες για την προσέλκυση μεταναστών επιχειρηματιών και τη διευκόλυνση της επιχειρηματικότητας μεταξύ μεταναστών που βρίσκονται ήδη ή που φθάνουν στην ΕΕ, και να εξεταστεί το ενδεχόμενο να προταθεί νομοθεσία για την άρση των νομικών εμποδίων για τη δημιουργία επιχειρήσεων και τη χορήγηση διαρκούς άδειας παραμονής σε ειδικευμένους μετανάστες επιχειρηματίες. Μπορούν ήδη να δοθούν πρακτικά παραδείγματα σχετικά με τους τομείς όπου υπάρχουν ελλείψεις[43], παρά την κρίση και τη συμπιεσμένη συνολικά ζήτηση εργατικού δυναμικού. Έχουν εντοπιστεί σημαντικές ελλείψεις δεξιοτήτων στον τομέα της τεχνολογίας των πληροφοριών (ΤΠ)· η ζήτηση για επαγγελματίες του τομέα ΤΠ προβλέπεται να αυξηθεί κατά περίπου 3 % ετησίως και η ζήτηση εργατικού δυναμικού να είναι μεγαλύτερη από την προσφορά[44]. Επίσης, είναι πλέον εμφανείς οι ελλείψεις στον τομέα της υγείας και της μηχανικής [45]. Η μεταναστευτική πολιτική της ΕΕ πρέπει να διευκολύνει την πρόσληψη των σωστών ατόμων από τις εταιρείες οι οποίες διαφορετικά ενδέχεται να αποφασίσουν να μεταφέρουν τις δραστηριότητές τους εκτός της ΕΕ, με περαιτέρω αρνητικές συνέπειες για την οικονομία της ΕΕ[46]. III.2. Προσέλκυση και συγκράτηση ταλέντων Η ΕΕ βρίσκεται όλο και περισσότερο σε ανταγωνισμό, για παράδειγμα, με τον Καναδά, τις ΗΠΑ και την Ελβετία, για την προσέλκυση ταλέντων[47]. Η Ευρώπη πρέπει να παραμείνει ελκυστικός προορισμός[48] διασφαλίζοντας ταυτόχρονα την ασφάλεια και προλαμβάνοντας τις καταχρήσεις. Ο διάλογος με τον υπόλοιπο κόσμο, στο πλαίσιο της συνολικής προσέγγισης της μετανάστευσης και της κινητικότητας (ΣΠΜΚ), μπορεί να χρησιμεύσει στη διευκόλυνση της μετανάστευσης στο πλαίσιο μιας ολιστικής προσέγγισης όλων των πτυχών της διαχείρισης της μετανάστευσης[49]. Η νομοθεσία της ΕΕ για τη μετανάστευση συμβάλλει στην προσέλκυση ορισμένων κατηγοριών μεταναστών. Ένα παράδειγμα είναι η οδηγία της ΕΕ του 2009 για την μπλε κάρτα[50], η οποία επιτρέπει την είσοδο και διαμονή υπηκόων τρίτων χωρών με σκοπό την απασχόληση υψηλής ειδίκευσης. Η αξιολόγηση της μεταφοράς της εν λόγω οδηγίας από τα κράτη μέλη έχει ξεκινήσει και θα συμβάλει στο να εκτιμηθεί σε ποιο βαθμό η οδηγία της ΕΕ για την μπλε κάρτα έχει επιτύχει το στόχο της. Τα πρώτα στατιστικά στοιχεία για την εφαρμογή της προβλέπεται να είναι διαθέσιμα το 2013, και η Επιτροπή θα δημοσιεύσει έκθεση μέχρι τα μέσα του 2014. Η Επιτροπή έλαβε τις κοινοποιήσεις από ορισμένα κράτη μέλη σχετικά με τη μεταφορά στο εθνικό δίκαιο της οδηγίας για την ενιαία άδεια[51], και ενθαρρύνει άλλα κράτη μέλη να τηρήσουν την προθεσμία μεταφοράς της έως το τέλος του 2013. Πρέπει να καταβληθούν περαιτέρω προσπάθειες από τους συννομοθέτες, προκειμένου να επιτευχθεί συμφωνία σχετικά με τις οδηγίες για τους ενδοϋπηρεσιακώς μετατιθέμενους[52] και τους εποχικά εργαζόμενους[53], για τις οποίες οι διαπραγματεύσεις σημείωσαν πρόοδο το 2012. Η διαδικτυακή πύλη της ΕΕ[54] για τη μετανάστευση αποτελεί σημαντικό εργαλείο για την καλύτερη ενημέρωση των δυνητικών μεταναστών σχετικά με τις δυνατότητες και τις προϋποθέσεις για νόμιμη μετανάστευση. Κατά μέσο όρο η ιστοσελίδα δέχτηκε περίπου 7 000 επισκέπτες μηνιαίως κατά τη διάρκεια του τελευταίου τριμήνου του 2012. Η πύλη είναι επί του παρόντος διαθέσιμη στη γαλλική και την αγγλική γλώσσα και νέες γλωσσικές εκδόσεις βρίσκονται στο στάδιο της ανάπτυξης[55]. Για να καταστεί η ΕΕ πιο ελκυστικός προορισμός για τους πιο ικανούς φοιτητές και ερευνητές και να τονωθεί η έρευνα, η ανάπτυξη και οι επιδόσεις στον τομέα της καινοτομίας, η Επιτροπή ενέκρινε πρόταση για αναδιατύπωση της νομοθεσίας σχετικά με τους κανόνες για τις προϋποθέσεις εισόδου, τη διαμονή και τα δικαιώματα των ερευνητών τρίτων χωρών, των σπουδαστών και άλλων ομάδων[56]. Η παρούσα πρόταση αποκαθιστά διάφορες αδυναμίες με τη θέσπιση σαφέστερων προϋποθέσεων εισδοχής και διαδικαστικών εγγυήσεων, την αύξηση της συνοχής με προγράμματα κινητικότητας της ΕΕ, όπως το Erasmus Mundus και οι υποτροφίες Marie Curie. Προτείνει να δοθούν στους σπουδαστές περισσότερες ευκαιρίες να αναζητήσουν εργασία κατά τη διάρκεια και μετά την ολοκλήρωση των σπουδών τους. Στοχεύει επίσης στην παροχή καλύτερης προστασίας και στη ρύθμιση ορισμένων δικαιωμάτων ίσης μεταχείρισης με τους ημεδαπούς. Πρόταση κανονισμού της Επιτροπής για τη συγκρότηση του Ευρωπαϊκού Σώματος Εθελοντών Ανθρωπιστικής Βοήθειας[57] προβλέπει τη δυνατότητα των υπηκόων τρίτων χωρών που έχουν άδεια διαμονής μακράς διαρκείας να υποβάλουν αίτηση για να γίνουν εθελοντές της EU Αid Volunteer. Το Δικαστήριο της ΕΕ (ΔΕΕ) εξέδωσε δύο αποφάσεις[58] σχετικά με την ερμηνεία της οδηγίας για τους επί μακρόν διαμένοντες[59]. Μία από τις αποφάσεις αυτές διευθετεί το ζήτημα των δικαιωμάτων ίσης μεταχείρισης όσον αφορά τα στεγαστικά επιδόματα που παρέχονται σε υπηκόους τρίτων χωρών που καλύπτονται από την οδηγία. Το Δικαστήριο επικύρωσε, επίσης, ότι τα κράτη μέλη δεν δύνανται να επιβάλλουν υπερβολικά και δυσανάλογα τέλη για τη χορήγηση αδειών διαμονής στους υπηκόους τρίτων χωρών. III.3. Ευφυέστεροι έλεγχοι θεωρήσεων και συνοριακοί έλεγχοι, ώστε να συμβάλλουν στην ανάπτυξη Η διευκόλυνση της διέλευσης των συνόρων από υπηκόους τρίτων χωρών που επιθυμούν να εισέλθουν στην ΕΕ αποτελεί έναν ακόμη τρόπο για να καταστεί η ΕΕ πιο ελκυστικός προορισμός. Στις 28 Φεβρουαρίου 2013, η Επιτροπή εξέδωσε «μηχανισμό έξυπνων συνόρων», που αποτελείται από προτάσεις για «σύστημα εισόδου-εξόδου»[60] και «πρόγραμμα καταχωρισμένων ταξιδιωτών»[61], καθώς και επακόλουθες τροποποιήσεις του κώδικα συνόρων Σένγκεν, ώστε να επισπευσθούν, να διευκολυνθούν και να ενισχυθούν οι διαδικασίες συνοριακών ελέγχων για τους αλλοδαπούς που ταξιδεύουν στην ΕΕ. Με την εκ νέου αύξηση, το 2012, του αριθμού των θεωρήσεων Σένγκεν σε 14,2 εκατομμύρια, έναντι 12,7 εκατομμυρίων το 2011, καθίσταται σαφές ότι η εφαρμογή του κώδικα θεωρήσεων[62] αποδίδει αποτελέσματα. Το 2012, η Επιτροπή περιέγραψε[63] τον τρόπο με τον οποίο μια πιο έξυπνη πολιτική θεωρήσεων θα μπορούσε να συμβάλει στους αναπτυξιακούς στόχους της «Ευρώπης 2020» μέσω της διευκόλυνσης των ευκαιριών για ταξίδια, ιδίως για τους τουρίστες. Η έκθεση για την εφαρμογή του κώδικα θεωρήσεων θα συνοδεύεται επιπλέον από πρόταση για τροποποιήσεις ώστε να διασφαλίζεται ότι η πολιτική θεωρήσεων της ΕΕ προάγει την οικονομική μεγέθυνση και τις πολιτιστικές ανταλλαγές διευκολύνοντας τις μετακινήσεις των νόμιμων ταξιδιωτών, όπως οι επιχειρηματίες, οι τουρίστες, οι σπουδαστές και οι νέοι, ενώ παράλληλα εξακολουθεί να διασφαλίζει υψηλό επίπεδο ασφάλειας για την ΕΕ. Αυτό θα αποτελέσει αντικείμενο εκτίμησης αντικτύπου. Η ανάπτυξη του συστήματος πληροφοριών για τις θεωρήσεις (VIS) συνεχίστηκε το 2012 με την προσθήκη δύο επιπλέον περιοχών (Μέση Ανατολή και περιοχή του Κόλπου). Περισσότερες αιτήσεις θεώρησης υπόκεινται συνεπώς σήμερα σε διαδικασίες VIS, γεγονός που επιτρέπει την ταχύτερη επεξεργασία τους και την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση της υποκλοπής ταυτότητας[64]. Η Επιτροπή προβαίνει σήμερα σε μελέτη αναγνώρισης των δακτυλικών αποτυπωμάτων των παιδιών ηλικίας κάτω των 12 ετών, για να προσδιορίσει επιστημονικά εάν υφίσταται όριο ηλικίας για τη συλλογή δακτυλικών αποτυπωμάτων. III.4. Παροχή δυνατότητας ένταξης στις κοινωνίες μας Η ΕΕ πρέπει να διασφαλίσει ότι εφαρμόζονται αποτελεσματικά μέτρα για την προώθηση της ένταξης, με τη συμμετοχή τόσο των μεταναστών όσο και των κοινωνιών στις οποίες αυτοί ζουν[65]. Η πρόσβαση στην εκπαίδευση, τις κοινωνικές υπηρεσίες και τις υπηρεσίες υγείας είναι σημαντική για την ένταξη. Το 2012, τα κράτη μέλη ξεκίνησαν τη διαδικασία εφαρμογής της οδηγίας του 2011 για την ενιαία άδεια που δίνει στους υπηκόους τρίτων χωρών που καλύπτονται από την εν λόγω οδηγία το δικαίωμα ίσης μεταχείρισης σε σχέση με τους υπηκόους της ΕΕ, για παράδειγμα όσον αφορά τις συνθήκες εργασίας και τις αμοιβές, την εκπαίδευση και την επαγγελματική κατάρτιση και την κοινωνική ασφάλιση. Πέρα από τη συμβολή τους στην οικονομία της ΕΕ και την καινοτομία, πρέπει να γίνεται σεβαστός ο θετικός ρόλος των ίδιων των μεταναστών. Η πλούσια πολιτιστική και κοινωνική πολυμορφία καθώς η ανοχή της ΕΕ πρέπει να εξακολουθήσουν να χρησιμεύουν ως θετικό παράδειγμα. Ωστόσο, είναι ανησυχητικό το γεγονός ότι αυξήθηκε ο αριθμός των κρουσμάτων ξενοφόβου βίας εις βάρος των μεταναστών σε ολόκληρη την ΕΕ. Με την καλή διαχείριση της μετανάστευσης και των πολιτικών ένταξης, η ΕΕ μπορεί να συμβάλει ενεργά στην αντιμετώπιση ξενοφοβικών συμπεριφορών, για παράδειγμα, με την υποστήριξη του διαλόγου και την αύξηση της κατανόησης και εμπιστοσύνης μεταξύ των διαφόρων κοινοτήτων. Η κατάσταση των υπηκόων τρίτων χωρών σε σύγκριση με εκείνη του πληθυσμού της ΕΕ συνολικά δείχνει ότι θα μπορούσαν να γίνουν περισσότερα για να εξασφαλιστεί ότι οι μετανάστες που διαμένουν ήδη στην ΕΕ είναι προσηκόντως ενταγμένοι και μπορούν να αναπτύξουν πλήρως τις δυνατότητές τους σε ένα περιβάλλον όπου γίνονται πλήρως σεβαστά τα θεμελιώδη δικαιώματά τους και όπου μπορούν να συμβάλουν ευημερία των κοινωνιών μας. Σύμφωνα με την έκθεση «Απασχόληση και κοινωνικές εξελίξεις στην Ευρώπη το 2012»[66], τα ποσοστά ανεργίας είναι υψηλότερα για τους υπηκόους τρίτων χωρών (21,3%) σε σύγκριση με τον μέσο όρο της ΕΕ (10,5%). Διαπιστώθηκε επίσης ότι οι υπήκοοι τρίτων χωρών συγκεντρώνουν περισσότερες πιθανότητες να είναι υπερειδικευμένοι έναντι των ομολόγων τους σε εθνικό επίπεδο και διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να οδηγηθούν στη φτώχεια ή στον κοινωνικό αποκλεισμό[67]. Ο κίνδυνος της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού είναι κατά μέσο όρο πάνω από 10% υψηλότερος σε όλη την ΕΕ συνολικά για τα άτομα που έχουν γεννηθεί στο εξωτερικό ηλικίας 25-54 ετών σε σχέση με τα υπόλοιπα άτομα. Η διαφορά όσον αφορά τον κίνδυνο φτώχειας μετά τις κοινωνικές μεταβιβάσεις μεταξύ μεταναστών και πολιτών της ΕΕ είναι επίσης μεγάλη και φτάνει τις 8 ποσοστιαίες μονάδες. Επιπλέον, τα παιδιά που προέρχονται από οικογένειες μεταναστών διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο να εγκαταλείψουν πρόωρα το σχολείο[68]. Μια άλλη μελέτη διαπίστωσε ότι οι νέοι που προέρχονται από οικογένειες μεταναστών διατρέχουν σημαντικά υψηλότερο κίνδυνο να βρεθούν εκτός απασχόλησης, εκπαίδευσης ή κατάρτισης σε σύγκριση με τους συνομηλίκους τους.[69] Αναγνωρίζοντας την πρόκληση αυτή, το Συμβούλιο εξέδωσε συμπεράσματα τον Νοέμβριο του 2012 προσδιορίζοντας τις προτεραιότητες που πρέπει να τεθούν σχετικά με τη συμμετοχή και την κοινωνική ένταξη των νέων δίδοντας έμφαση σε αυτούς με μεταναστευτικό υπόβαθρο[70]. Το πακέτο κοινωνικών επενδύσεων παρέχει στα κράτη μέλη της ΕΕ κατευθύνσεις και υποστήριξη στις προσπάθειές τους για την άρση των φραγμών στη συμμετοχή των υποεκπροσωπούμενων εργαζομένων, συμπεριλαμβανομένων των μεταναστών, στην αγορά εργασίας, και τα καλεί να αναλάβουν δράση για να αντιμετωπίσουν διακρίσεις στο χώρο εργασίας, να βελτιώσουν τα σχέδια για την αναγνώριση των δεξιοτήτων και των προσόντων, και να διευκολύνουν την πρόσβαση των μεταναστών σε εκπαίδευση (ιδίως την τριτοβάθμια εκπαίδευση), υπηρεσίες απασχόλησης (συμπεριλαμβανομένων των πληροφοριών σχετικά με τις κενές θέσεις εργασίας), οικονομικές υπηρεσίες, παροχές κοινωνικής ασφάλισης και κοινωνική πρόνοια[71]. Η οικογενειακή επανένωση συμβάλλει στη διευκόλυνση και την προώθηση της ένταξης. Κατόπιν δημόσιας διαβούλευσης των ενδιαφερομένων μετά το πράσινο βιβλίο του 2011 σχετικά με την οικογενειακή επανένωση[72], η Επιτροπή εκπονεί κατευθυντήριες γραμμές ώστε να διασφαλίζεται η αποτελεσματική, διαφανής και σαφή εφαρμογή των κανόνων για την οικογενειακή επανένωση σε επίπεδο ΕΕ. Οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές, οι οποίες προβλέπεται να εκδοθούν έως το τέλος του 2013, θα καλύπτουν την ανάγκη εξισορρόπισης του θεμελιώδους δικαιώματος της οικογενειακής ζωής με την ανάγκη εξασφάλισης ότι το δικαίωμα αυτό εφαρμόζεται πραγματικά και με συνέπεια, σύμφωνα με τους κανόνες της οδηγίας[73]. III.5. Εξωτερική προοπτική Η μετανάστευση καθίσταται ένα όλο και πιο σημαντικό ζήτημα για την παγκόσμια ατζέντα. Στο πλαίσιο της ΣΠΜΚ, η οποία παρέχει το γενικότερο πλαίσιο της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ για τη μετανάστευση, η ΕΕ έχει αναλάβει σειρά πρωτοβουλιών τόσο σε περιφερειακό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο. Η διευκόλυνση της μετανάστευσης και της κινητικότητας θα πρέπει να συμβάλλει στην οικονομική μεγέθυνση και την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ. Οι σημαντικοί δεσμοί μεταξύ μετανάστευσης και αναπτυξιακών ζητημάτων αναγνωρίζονται επίσης σαφώς στο πλαίσιο της αναπτυξιακής πολιτικής της ΕΕ, το «πρόγραμμα δράσης για αλλαγή». Επιπλέον των υφιστάμενων εταιρικών σχέσεων κινητικότητας, πραγματοποιήθηκαν το 2012 διαπραγματεύσεις με το Μαρόκο και την Τυνησία για νέες εταιρικές σχέσεις κινητικότητας, συμπεριλαμβανομένης της διευκόλυνσης της κινητικότητας και της καλύτερης διαχείρισης της νόμιμης μετανάστευσης[74]. Η ΕΕ έχει επίσης αρχίσει διερευνητικές συνομιλίες με το Αζερμπαϊτζάν και διαρθρωμένο διάλογο για τη μετανάστευση, την κινητικότητα και την ασφάλεια με την Ιορδανία, γεγονός που θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια εταιρική σχέση κινητικότητας. Παρόμοιοι διάλογοι θα ακολουθήσουν και με άλλες χώρες της περιοχής της Νότιας Μεσογείου, όταν το επιτρέψει η πολιτική κατάσταση. Ένα άλλο πλαίσιο συνεργασίας, τα «κοινά θεματολόγια για τη μετανάστευση και την κινητικότητα», εξετάζεται με χώρες προτεραιότητας, εκτός των γειτονικών χωρών της ΕΕ, όπως η Ινδία. Επίσης το 2012, η ΕΕ συμμετείχε σε μια σειρά περιφερειακών και υποπεριφερειακών διαδικασιών διαλόγου και συνεργασίας, που κάλυψαν όλα τα ζητήματα και θέματα κοινού ενδιαφέροντος στον τομέα της μετανάστευσης και της κινητικότητας. Σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Συμβουλίου της 29ης Μαΐου 2012[75], έχει δοθεί προτεραιότητα στην εταιρική σχέση ΕΕ-Αφρικής για τη μετανάστευση, την κινητικότητα και την απασχόληση, καθώς και στη διαδικασία του Ραμπάτ[76], στο Νότο, στη διαδικασία της Πράγας[77] και την ειδική ομάδα της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης για τη Μετανάστευση και το Άσυλο στην Ανατολή, καθώς και στο διάλογο ΕΕ-ΛΑΚ περί μετανάστευσης, και στο διάλογο με τις χώρες κατά μήκος του δρόμου του μεταξιού στο πλαίσιο της διαδικασία της Βουδαπέστης[78]. Οι χώρες προέλευσης, επίσης, αντλούν οφέλη από τους σωστά διαχειριζόμενους νόμιμους διαύλους εισόδου στην ΕΕ, και δεν θα πρέπει να υποτιμηθεί η σημασία του γεγονότος αυτού. Τα εμβάσματα αποτελούν ακόμα σημαντική πηγή ιδιωτικών εισοδημάτων για πολλές οικογένειες σε τρίτες χώρες και, το 2011, αντιστοιχούσαν σε ποσό ύψους 28,5 δισεκατομμύρια ευρώ, σημειώνοντας αύξηση κατά 3 % από το 2010[79]. Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη έχουν αναλάβει τα τελευταία χρόνια σειρά πρωτοβουλιών σχετικά με τα εμβάσματα και έχουν πραγματοποιηθεί βελτιώσεις, αλλά υπολείπεται και άλλο έργο να υλοποιηθεί[80]. Οι ομάδες της διασποράς συνεισφέρουν επίσης στην ανάπτυξη των χωρών καταγωγής τους με πολλούς άλλους τρόπους, μεταξύ άλλων, και με τη μεταφορά δεξιοτήτων και την προώθηση επενδύσεων. Σε παγκόσμιο επίπεδο, η ΕΕ συμμετέχει ενεργά στην προετοιμασία του προσεχούς δεύτερου διαλόγου υψηλού επιπέδου των Ηνωμένων Εθνών σχετικά με τη διεθνή μετανάστευση και την ανάπτυξη, που θα διεξαχθεί κατά την εξηκοστή όγδοη σύνοδο της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών, στις 3 και 4 Οκτωβρίου 2013, προκειμένου να συμβάλει αποτελεσματικά στην επιτυχή έκβαση της συνάντησης. Στην ανακοίνωσή της «Μεγιστοποίηση του αναπτυξιακού αντικτύπου της μετανάστευσης — Η συνεισφορά της ΕΕ στον διάλογο υψηλού επιπέδου των Ηνωμένων Εθνών και επόμενα βήματα προς τη διεύρυνση της σχέσης ανάπτυξης-μετανάστευσης»[81], εξετάζονται διεξοδικότερα οι σύνδεσμοι μεταξύ μετανάστευσης και ανάπτυξης και προσδιορίζεται η κοινή θέση της ΕΕ με βασικά μηνύματα για ενισχυμένη συνεργασία σε παγκόσμιο επίπεδο. IV. Η αντιμετώπιση των προκλήσεων στον τομεα τησ διεθνουσ προστασίας IV.1. Ολοκλήρωση του Κοινού Ευρωπαϊκού Συστήματος Ασύλου (ΚΕΣΑ) Η Ευρώπη παραμένει σημαντικός προορισμός για τα άτομα που έχουν πραγματική ανάγκη προστασίας. Προκειμένου να υπάρχει ενιαίο καθεστώς προστασίας σε ολόκληρη την ΕΕ, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και η Επιτροπή εργάστηκαν εντατικά καθ’ όλη τη διάρκεια του 2012 για την ολοκλήρωση της απαιτούμενης δέσμης μέσων για τη δεύτερη φάση του ΚΕΣΑ. Μετά την έκδοση της αναθεωρημένης οδηγίας περί αναγνώρισης[82] το 2011, επετεύχθη πολιτική συμφωνία το 2012 για την αναδιατύπωση του κανονισμού του Δουβλίνου[83] και της οδηγίας για τις συνθήκες υποδοχής[84]. Οι αλλαγές στην οδηγία για τις συνθήκες υποδοχής είναι ιδιαίτερα σημαντικές, καθώς θεσπίζουν, για πρώτη φορά, λεπτομερείς κανόνες σχετικά με την κράτηση που συνδέεται με το άσυλο, συμπεριλαμβανομένου εξαντλητικού καταλόγου περιοριστικών λόγων για τέτοια κράτηση και αυστηρών απαιτήσεων για τις συνθήκες κράτησης. Οι αλλαγές στον κανονισμό του Δουβλίνου θα βελτιώσουν τόσο την αποτελεσματικότητα όσο και τις προστατευτικές πτυχές του, ιδίως όσον αφορά το δικαίωμα άσκησης προσφυγής κατά των αποφάσεων μεταφοράς και τη διατήρηση της ενότητας της οικογένειας. Επιτεύχθηκε πολιτική συμφωνία τον Μάρτιο του 2013 για τις τελικές δύο νομοθετικές πράξεις που αποτελούν το ΚΕΣΑ, την αναδιατύπωση των δύο μέσων, την οδηγία για τις διαδικασίες ασύλου[85] και τον κανονισμό EURODAC, τη βιομετρική βάση δεδομένων για τη σύγκριση των δακτυλικών αποτυπωμάτων[86]. Η αναθεωρημένη οδηγία για τις διαδικασίες ασύλου θα οδηγήσει σε πιο δίκαιη, ταχύτερη και καλύτερη ποιότητα αποφάσεων για το άσυλο, ενώ οι ειδικές ανάγκες των ευάλωτων προσώπων θα λαμβάνονται περισσότερο υπόψη και ειδικότερα θα υπάρξει μεγαλύτερη προστασία των ασυνόδευτων ανηλίκων και των θυμάτων βασανιστηρίων. Ο αναθεωρημένος κανονισμός EURODAC θα επιτρέπει περαιτέρω την πρόσβαση των αρχών επιβολής του νόμου στη βάση δεδομένων της ΕΕ με τα δακτυλικά αποτυπώματα των αιτούντων άσυλο σε αυστηρά περιορισμένες περιπτώσεις με σκοπό την πρόληψη, τον εντοπισμό ή τη διερεύνηση των πλέον σοβαρών εγκλημάτων, όπως η ανθρωποκτονία και η τρομοκρατία. Μόλις εφαρμοστούν αποτελεσματικά αυτά τα μέτρα ΚΕΣΑ, η ΕΕ θα διαθέτει ένα συνολικό σύστημα ασύλου, που θα προβλέπει κοινές διαδικασίες και ένα ομοιόμορφο καθεστώς για τα πρόσωπα στα οποία χορηγείται άσυλο ή επικουρική προστασία σε ολόκληρη την ΕΕ με επαρκείς διασφαλίσεις για την αντιμετώπιση της κατάχρησης. Στόχος των μέτρων αυτών είναι επίσης η διασφάλιση της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων των αιτούντων άσυλο, ιδίως η αρχή της μη επαναπροώθησης και το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής ενώπιον των δικαστηρίων. IV.2. Προώθηση της πρακτικής συνεργασίας και της αλληλεγγύης εντός της ΕΕ Διεξήχθη έντονος διάλογος σχετικά με την αλληλεγγύη εντός της ΕΕ στον τομέα του ασύλου σε επίπεδο ΕΕ, με στρατηγικά έγγραφα που εγκρίθηκαν από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο[87] και το Συμβούλιο[88] και γνώμες από την Επιτροπή των Περιφερειών[89] και την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή[90]. Υπήρξε υποστήριξη για τις γενικές γραμμές της στρατηγικής της Επιτροπής που διατυπώνονται στην ανακοίνωση για την αλληλεγγύη εντός της ΕΕ στον τομέα του ασύλου[91]. Η στρατηγική βασίζεται στην προώθηση της αμοιβαίας εμπιστοσύνης και την παράλληλη ανάπτυξη διαφόρων εργαλείων που μπορούν να ανταποκριθούν σε διαφορετικές ανάγκες και καταστάσεις των κρατών μελών. Τα εν λόγω μέσα και πλαίσια μπορεί να επιτύχουν στην πράξη μόνο με την πλήρη δέσμευση των αρχών των κρατών μελών από κοινού με την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Υποστήριξης για το Άσυλο (ΕΥΥΑ). Η δέσμευση των κρατών μελών για μέτρα αλληλεγγύης δοκιμάστηκε ιδίως σε τρεις περιπτώσεις κατά τη διάρκεια του 2012, και συγκεκριμένα σε σχέση με το ελληνικό εθνικό σχέδιο δράσης για το άσυλο και τη μετανάστευση[92], τη σύγκρουση στη Συρία και την μετεγκατάσταση των δικαιούχων διεθνούς προστασίας στην ΕΕ, ιδίως μέσω του σχεδίου EUREMA II. Και στις τρεις περιπτώσεις αποδείχτηκε η ανάγκη να αναπτυχθεί περαιτέρω η εφαρμογή στην πράξη των δεσμεύσεων αλληλεγγύης που έχουν αναληφθεί. Η εφαρμογή ήταν το θέμα της συνεδρίασης εμπειρογνωμόνων για την αλληλεγγύη εντός της ΕΕ που πραγματοποιήθηκε στις αρχές του 2013. Η συνεδρίαση επιβεβαίωσε ότι εξακολουθεί να υπάρχει περιθώριο για στενότερη πρακτική συνεργασία μεταξύ των εθνικών αρχών. Για παράδειγμα, κατέδειξε ότι παρά την ευρέως αναγνωρισμένη υψηλή ποιότητα του ευρωπαϊκού εκπαιδευτικού προγράμματος για το άσυλο, ελάχιστα μόνο κράτη μέλη το χρησιμοποιούν εκτενώς. Συγχρόνως, πολλοί εμπειρογνώμονες των κρατών μελών εξέφρασαν την προθυμία τους για περισσότερο έλεγχο των εθνικών διαδικασιών ασύλου σε επίπεδο ΕΕ, στο πλαίσιο της διεύρυνσης της αμοιβαίας εμπιστοσύνης μέσω μιας συνεκτικής μεταφοράς στις εθνικές νομοθεσίες των νέων νόμων για το άσυλο. Όσον αφορά την πρόληψη και τη διαχείριση κρίσεων, κατά τη συνεδρίαση επισημάνθηκαν βασικές προκλήσεις όπως οι αρμοδιότητες συντονισμού για ενέργειες αλληλεγγύης σε επίπεδο ΕΕ και ο σχεδιασμός έκτακτης ανάγκης για καταστάσεις κρίσης που αφορούν το άσυλο. IV.2.1. Μια πλήρως λειτουργική Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Υποστήριξης για το Άσυλο (ΕΥΥΑ) Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Υποστήριξης για το Άσυλο[93] διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην εφαρμογή του κοινού ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου (ΚΕΣΑ), κυρίως με την ενίσχυση της πρακτικής συνεργασίας και τον συντονισμό της επιχειρησιακής υποστήριξης μεταξύ των κρατών μελών[94]. Η ΕΥΥΑ απέκτησε πλήρη οικονομική ανεξαρτησία τον Σεπτέμβριο του 2012 και τα κύρια πρακτικά μέτρα συνεργασίας στον τομέα του ασύλου, των οποίων η διαχείριση κατά το παρελθόν γινόταν από την Επιτροπή, μεταβιβάστηκαν στον Οργανισμό το 2012. Ενώ συνεχίζεται η υποστήριξη της υλοποίησης του σχεδίου δράσης της ΕΕ για τη μετανάστευση και το άσυλο στην Ελλάδα, πραγματοποιήθηκε μια δεύτερη αποστολή ομάδων υποστήριξης για το άσυλο της ΕΥΥΑ, αυτή τη φορά στο Λουξεμβούργο, και παρέσχε βοήθεια στην κατάρτιση των νεοπροσληφθέντων υπαλλήλων. Η ΕΥΥΑ ενεργεί όλο και περισσότερο ως πάροχος πληροφοριών, με στόχο την αναλήψη προληπτικών ενεργειών και την αντιμετώπιση των ειδικών ζητημάτων πριν εξελιχθούν σε κρίσεις. Η Υπηρεσία εξαρτάται για την εκτέλεση των καθηκόντων της από τους πόρους των κρατών μελών, και τα κράτη μέλη καλούνται επίσης να αυξήσουν τη στήριξη και τη συμβολή σε άλλα σχέδια που αναλαμβάνονται από την ΕΥΥΑ, όπως είναι το ευρωπαϊκό εκπαιδευτικό πρόγραμμα για το άσυλο και οι δραστηριότητες της χώρας καταγωγής. Η σύμπραξη μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της ΕΥΥΑ θα ενισχυθεί περαιτέρω το 2013, όταν η Υπηρεσία θα καταστεί σημαντικός εταίρος στην εφαρμογή της νέας νομοθεσίας. Θα υπάρξει μια πρώτη αξιολόγηση της ΕΥΥΑ το 2013, σύμφωνα με την ανακοίνωση για την αλληλεγγύη εντός της ΕΕ[95]. Η Επιτροπή θα συνεργαστεί επίσης με την ΕΥΥΑ για την πλήρη υιοθέτηση των μέτρων που προβλέπονται στην κοινή δήλωση για τους αποκεντρωμένους οργανισμούς της ΕΕ[96]. IV.2.2. Υποστήριξη της Ελλάδας σε θέματα ασύλου Η Επιτροπή, μαζί με την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Υποστήριξης για το Άσυλο (ΕΥΥΑ) και άλλους ενδιαφερόμενους φορείς, έλαβε μέτρα στήριξης της Ελλάδας ώστε να βελτιώσει το σύστημα ασύλου. Η εν λόγω στήριξη περιελάμβανε επιτόπιες αποστολές, παροχή στοχοθετημένης χρηματοδότησης και αποστολή ομάδων υποστήριξης για το άσυλο της EASO και εμπειρογνωμόνων σε θέματα χρήσης των κονδυλίων της ΕΕ. Στις θετικές εξελίξεις περιλαμβάνονται μια νέα ανεξάρτητη υπηρεσία ασύλου και η λήψη μέτρων για την αντιμετώπιση του μεγάλου όγκου εκκρεμών υποθέσεων, όπως επιτροπές προσφυγών και ειδική ομάδα (task force). Έχει παρασχεθεί χρηματοδότηση, ανερχόμενη συνολικά σε ποσό περίπου 19,95 εκατ. ευρώ για την περίοδο 2011-2013, για τη στήριξη των εν λόγω προσπαθειών μέσω του Ευρωπαϊκού Ταμείου για τους Πρόσφυγες, ενώ μόνο το 2013 διατέθηκαν περίπου 3,2 εκατ. ευρώ[97]. Η Επιτροπή, ενώ εκφράζει τη σαφή ικανοποίησή της για τις εξελίξεις αυτές, θεωρεί ότι εξακολουθούν να υπάρχουν κενά και θα απαιτηθούν περαιτέρω προσπάθειες, ιδίως όσον αφορά τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε εγκαταστάσεις κράτησης, με την αύξηση της πρόσβασης στη διαδικασία ασύλου και την ενίσχυση της διαθεσιμότητας των ανοικτών εγκαταστάσεων υποδοχής. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να συνεργάζεται με τις ελληνικές αρχές προκειμένου να δοθεί προτεραιότητα και, στη συνέχεια, να διευκολυνθεί η ταχεία εφαρμογή του σχεδίου δράσης. Απαιτείται επίσης συνεχής υποστήριξη και αλληλεγγύη από άλλα κράτη μέλη της ΕΕ. Η σημασία της συνεχούς επαγρύπνησης για το σκοπό αυτό επιβεβαιώνεται από τις επιπτώσεις που έχει για το ευρωπαϊκό σύστημα ασύλου στο σύνολό του η απόφαση του τμήματος μείζονος συνθέσεως του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-411/10 και C-493/10[98]. IV.2.3. Προστασία για τους εγκαταλείποντες τη Συρία Η μετανάστευση λόγω των συγκρούσεων στη Συρία αποτελεί σημαντική πρόκληση για τα συστήματα ασύλου ορισμένων κρατών μελών. Η μεγάλη πλειονότητα των σχεδόν 600 000 Σύριων που εγκατέλειψαν τη χώρα τους κατά τη διάρκεια του 2012 μετέβησαν στην Ιορδανία, την Τουρκία, τον Λίβανο και το Ιράκ[99], ενώ περίπου 23 770[100] ζήτησαν άσυλο στην ΕΕ. Από αυτούς, οι περισσότεροι υπέβαλαν αίτηση στη Γερμανία και τη Σουηδία (δέχτηκε εκάστη περίπου το 33 % των συνολικών αιτήσεων ασύλου), ενώ άλλα κράτη μέλη επηρεάστηκαν μόνο οριακά. Αν και οι αριθμοί αυτοί δεν ήταν αρκετά υψηλοί ώστε να αποσταθεροποιήσουν τα συστήματα ασύλου, ιδίως δεδομένου ότι η αξιολόγηση των αιτήσεων θα μπορούσε να γίνει ταχέως, κυρίως στη Γερμανία, κατέστη σαφές ότι χρειαζόταν παρόλα αυτά μεγαλύτερη ετοιμότητα λόγω των απρόβλεπτων εξελίξεων. Από τον Αύγουστο του 2012, η Επιτροπή δημιούργησε δίκτυο με τους αρμόδιους οργανισμούς (ΕΥΥΑ, Frontex, Ευρωπόλ) για τακτική ανταλλαγή πληροφοριών με σκοπό τον συντονισμό των ενεργειών. Ο εν λόγω μηχανισμός συντονισμού μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των οργανισμών της ΕΕ αποτελεί οδηγό για την εξασφάλιση καλύτερης γενικής παρακολούθησης της κατάστασης στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ και των συστημάτων ασύλου. Τούτο θα διευκολύνει την ενεργοποίηση των μέσων στήριξης εγκαίρως, μεταξύ άλλων και μέσω του μηχανισμού έγκαιρης προειδοποίησης που προβλέπεται στο άρθρο 33 του αναθεωρημένου κανονισμού του Δουβλίνου. IV.2.4. Μετεγκατάσταση εντός της ΕΕ Η μετεγκατάσταση των δικαιούχων διεθνούς προστασίας εξακολουθεί να αποτελεί μια από τις πιο απτές πράξεις αλληλεγγύης που έχουν στη διάθεσή τους τα κράτη μέλη που επιθυμούν να μετριάσουν τις πιέσεις που ασκούνται στα συστήματα παροχής ασύλου άλλων κρατών μελών. Επίσης, εξακολουθεί να συγκαταλέγεται στις πιο αμφιλεγόμενες πράξεις. Ενώ το σχέδιο EUREMA II[101], το οποίο ξεκίνησε το 2012, έχει παραταθεί έως το τέλος του 2013, εξακολουθούν να υπάρχουν δυσκολίες στη μετεγκατάσταση δικαιούχων από τη Μάλτα προς ορισμένα συμμετέχοντα κράτη μέλη. Σύμφωνα με την ΕΥΥΑ και τις πληροφορίες που παρασχέθηκαν στην Επιτροπή από την Ύπατη Αρμοστεία των ΗΕ για τους πρόσφυγες, τον ΔΟΜ και την κυβέρνηση της Μάλτας, οι λόγοι στους οποίους οφείλονται οι εν λόγω δυσκολίες ποικίλλουν, από τα ενίοτε περιοριστικά κριτήρια που εφαρμόζουν κράτη μέλη για την επιλογή των δικαιούχων προς μετεγκατάσταση, έως τις αντιλήψεις δικαιούχων ότι ενδέχεται να αντιμετωπίσουν δυσχέρειες όσον αφορά την οικογενειακή επανένωση και τις προοπτικές ένταξης στο κράτος μέλος που προσφέρεται για την μετεγκατάστασή τους. IV.3. Η εξωτερική διάσταση του ασύλου για την ΕΕ— Περιφερειακά προγράμματα προστασίας και επανεγκατάσταση Η αλληλεγγύη δεν πρέπει να σταματά στα σύνορα της ΕΕ, και οι τρίτες χώρες θα πρέπει να επωφελούνται επίσης από τη διεθνή προστασία που παρέχει η ΕΕ. Στο πλαίσιο της ΣΠΜΚ, η ΕΕ θα πρέπει να εντείνει τη συνεργασία της με τις σχετικές τρίτες χώρες με σκοπό την παροχή βοήθειας για την ενίσχυση των συστημάτων προστασίας τους και τη διασφάλιση της συμμόρφωσής τους με τα διεθνή πρότυπα, καθώς και την επίδειξη αλληλεγγύης προς τους πρόσφυγες και τα άλλα πρόσωπα που χρήζουν προστασίας σε ολόκληρο τον κόσμο. Τα περιφερειακά προγράμματα προστασίας (ΠΠΠ) και η επανεγκατάσταση αποτελούν βασικά μέσα για την επίτευξη αυτού του στόχου, παράλληλα με τη συνεχιζόμενη συνεργασία της ΕΕ με τρίτες χώρες, τόσο σε διμερές όσο και σε πολυμερές επίπεδο. Επιπλέον του έργου στα υφιστάμενα ΠΠΠ[102], και μετά από πρόσκληση του Συμβουλίου Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων[103], η Επιτροπή ανταποκρίνεται στη συνεχιζόμενη σύγκρουση στη Συρία και την κατάσταση των προσφύγων στις γειτονικές χώρες με τη θέσπιση, κατά τη διάρκεια του 2014, προγράμματος περιφερειακής ανάπτυξης και προστασίας στη Μέση Ανατολή, το οποίο συμπληρώνει την άμεση ανθρωπιστική βοήθεια που ήδη χορηγείται. Η Επιτροπή παρέχει επίσης χρηματοδοτική στήριξη στην UNHCR με σκοπό την ενίσχυση των προσπαθειών παροχής, σε πρόσφυγες σε γειτονικές χώρες της Συρίας, της δυνατότητας να εγγραφούν κανονικά και, κατά συνέπεια, να αποκτήσουν πρόσβαση σε προστασία. Η στήριξη περιλαμβάνει τη συνδρομή των τοπικών αρχών με την παροχή μεταφοράς από τα σημεία διέλευσης των συνόρων, του εξοπλισμού και των προμηθειών που απαιτούνται, καθώς και, όπου είναι αναγκαίο, παροχή κατάρτισης και εξοικείωσης των μη κυβερνητικών οργανώσεων, των υπαλλήλων και άλλων ενδιαφερομένων φορέων με τις βασικές αρχές της διεθνούς προστασίας. Η επανεγκατάσταση προσφύγων από χώρες εκτός της ΕΕ εξακολουθεί να αποτελεί βασική πράξη αλληλεγγύης της ΕΕ και των κρατών μελών της προς τρίτες χώρες που φιλοξενούν μεγάλους προσφυγικούς πληθυσμούς. Στόχος της Επιτροπής είναι να εξασφαλίσει ότι κάθε χρόνο θα επανεγκαθίστανται περισσότεροι πρόσφυγες από περισσότερα κράτη μέλη, ενώ παράλληλα θα τηρείται ο εθελοντικός χαρακτήρας της επανεγκατάστασης. Κατά την επίτευξη συμφωνίας για το κοινό πρόγραμμα επανεγκατάστασης της ΕΕ[104], στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Προσφύγων, τον Μάρτιο του 2012, τα κράτη μέλη συμφώνησαν για πρώτη φορά σε συγκεκριμένες κοινές προτεραιότητες της ΕΕ για την επανεγκατάσταση κατά το 2013[105]. Τούτο αποτελεί σαφές πολιτικό μήνυμα ενότητας και αλληλεγγύης με τη διεθνή κοινότητα και τους πρόσφυγες που χρειάζονται βιώσιμη λύση και έκφραση της σημασίας που η ΕΕ και τα κράτη μέλη της αποδίδουν στο να εστιαστούν οι προσπάθειες της Ένωσης σε θέματα επανεγκατάστασης σε χρονίζουσες καταστάσεις που απαιτούν ειδική προσοχή και αυξημένες προσπάθειες. Οι γενικές γραμμές του προγράμματος επανεγκατάστασης της Ένωσης από το 2014 και μετά είναι υπό διαπραγμάτευση στο πλαίσιο του νέου Ταμείου Ασύλου και Μετανάστευσης. IV.4. Ασυνόδευτοι ανήλικοι Οι ασυνόδευτοι ανήλικοι, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που δεν αιτούνται άσυλο, αποτελούν μια ευάλωτη ομάδα που εξακολούθησε να αντιμετωπίζεται με ιδιαίτερη προσοχή το 2012. Η ενδιάμεση έκθεση[106] σχετικά με την εφαρμογή του σχεδίου δράσης για τους ασυνόδευτους ανηλίκους (2010-2014)[107], υπογράμμισε την ανάγκη βελτίωσης της συλλογής δεδομένων, πρόληψης της ανασφαλούς μετανάστευσης, καθώς και της εμπορίας ανθρώπων, πρόβλεψης ρυθμίσεων για την υποδοχή και τις διαδικαστικές εγγυήσεις στην ΕΕ και ανεύρεσης βιώσιμων λύσεων για την αποτελεσματική αντιμετώπιση αυτού του μόνιμου φαινομένου. Η ενσωμάτωση των ειδικών αναγκών των (ασυνόδευτων) ανηλίκων και η δέουσα αναγνώριση της ευάλωτης θέσης τους σε περιπτώσεις ασύλου, εξακολούθησε να είναι για την Επιτροπή ένα από τα πλέον σημαντικά σημεία κατά τις διαπραγματεύσεις σχετικά με τα μέσα του κοινού ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου. Η EΥΥΑ δρομολόγησε σειρά πρωτοβουλιών για τεχνικές υπολογισμού ηλικίας και αναζήτηση οικογενειών. Η Επιτροπή δρομολόγησε επίσης πρόσκληση υποβολής προτάσεων για σχέδια ανάλυσης πολιτικών και εντοπισμού βέλτιστων πρακτικών όσον αφορά την υποδοχή, την προστασία και την ένταξη των ασυνόδευτων ανηλίκων[108]. IV.5. Εξάλειψη της εμπορίας ανθρώπων και προστασία των θυμάτων εμπορίας Απαιτείται στενή συνεργασία μεταξύ της ΕΕ και των κρατών μελών για την εξάλειψη της εμπορίας ανθρώπων, που κατά κύριο λόγο αποτελεί διασυνοριακό φαινόμενο. Τα θύματα από χώρες εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης προέρχονται κυρίως από τη Νιγηρία και την Κίνα. Το 2012 σημειώθηκαν πολλές σημαντικές και δυναμικές εξελίξεις στο νομικό και πολιτικό πλαίσιο της ΕΕ για την αντιμετώπιση της εμπορίας ανθρώπων. Τον Ιούνιο του 2012, η Επιτροπή άρχισε να εφαρμόζει την ολοκληρωμένη στρατηγική της ΕΕ για την εξάλειψη της εμπορίας ανθρώπων 2012-2016[109], η οποία τοποθετεί τα θύματα στο επίκεντρό της και συμπληρώνει την εφαρμογή της νομοθεσίας της ΕΕ σχετικά με την εμπορία ανθρώπων[110]. Το γραφείο του Συντονιστή Δράσης κατά της εμπορίας σε επίπεδο ΕΕ, που διορίστηκε το 2011, διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην παρακολούθηση της εφαρμογής. Τον Οκτώβριο του 2012, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ενέκρινε συμπεράσματα[111] στα οποία εκφράζει την ικανοποίησή του για τη στρατηγική και επιβεβαιώνει την πολιτική βούληση και ετοιμότητα των κρατών μελών να δράσουν με βάση τις δεσμεύσεις πολιτικής που ανέλαβαν. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και η Επιτροπή των Περιφερειών εξέφρασαν επίσης την ικανοποίησή τους για την ανακοίνωση[112]. Σχετικά με την εξωτερική διάσταση της εμπορίας ανθρώπων, η δεύτερη (και τελική) έκθεση για την εφαρμογή του εγγράφου δράσης για την ενίσχυση της εξωτερικής ενωσιακής διάστασης όσον αφορά τη δράση για την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων[113], αναγνώρισε ότι η στρατηγική της ΕΕ θα πρέπει να χρησιμοποιείται ως το νέο πλαίσιο κατευθύνσεων για την εξωτερική διάσταση. Στο πλαίσιο αυτό προβλέπονται συντονισμένες προσπάθειες για τη βελτίωση της συνεργασίας με τις τρίτες χώρες καταγωγής, διέλευσης και προορισμού. Τούτο ευθυγραμμίζεται επίσης με τα συμπεράσματα του Συμβουλίου σχετικά με τη συνολική προσέγγιση της μετανάστευσης και της κινητικότητας[114]. Η εμπορία ανθρώπων αποτελεί θέμα σε κάθε διάλογο για τη μετανάστευση και την κινητικότητα που διεξάγεται μεταξύ της ΕΕ και των εταίρων της, τόσο σε περιφερειακό όσο και σε διμερές επίπεδο, καθώς και σε εταιρικές σχέσεις κινητικότητας. Η έκθεση περιελάμβανε συγκεκριμένο κατάλογο χωρών και περιφερειών για περαιτέρω ενίσχυση και εξορθολογισμό των συνεργασιών και των εταιρικών σχέσεων του είδους αυτού, ο οποίος θα αναθεωρείται και θα ενημερώνεται σε τακτά χρονικά διαστήματα. V. Η πολιτικη απαντηση της ΕΕ στις μεταναστευτικεσ πιεσεισ V.1. Μια συνεκτική προσέγγιση για τη μείωση της παράνομης μετανάστευσης H παράνομη μετανάστευση εξακολουθεί να θέτει προκλήσεις στην ΕΕ και τα κράτη μέλη που επηρεάζονται συνολικά, αν και ο βαθμός και οι περιστάσεις ποικίλλουν, όπως και οι ίδιοι οι μετανάστες, οι οποίοι συχνά βρίσκονται αντιμέτωποι με επικίνδυνες και απάνθρωπες συνθήκες. Η ΕΕ έχει ως σαφή στόχο την πρόληψη και τον έλεγχο των υφιστάμενων πιέσεων που προκύπτουν από την παράνομη μετανάστευση, καθώς και την κακή χρήση των νομίμων μεταναστευτικών οδών. Τούτο αποτελεί προϋπόθεση για μια αξιόπιστη πολιτική νόμιμης μετανάστευσης και κινητικότητας. Στις 23 Απριλίου 2012, το Συμβούλιο ενέκρινε τη «Δράση της ΕΕ για τις μεταναστευτικές πιέσεις - στρατηγική αντίδραση»[115], επισημαίνοντας έξι στρατηγικούς τομείς προτεραιότητας για ανάληψη δράσης: (I) ενίσχυση της συνεργασίας με τις τρίτες χώρες διέλευσης και καταγωγής στον τομέα της διαχείρισης της μετανάστευσης· ενίσχυση της διαχείρισης των συνόρων στα εξωτερικά σύνορα· (III) πρόληψη της παράνομης μετανάστευσης μέσω των ελληνοτουρκικών συνόρων· (IV) καλύτερη αντιμετώπιση της κακής χρήσης των νόμιμων διαύλων μετανάστευσης· (V) διασφάλιση και προστασία της ελεύθερης κυκλοφορίας με την πρόληψη της κατάχρησης εκ μέρους υπηκόων τρίτων χωρών και (VI) ενίσχυση της διαχείρισης της μετανάστευσης, συμπεριλαμβανομένης της συνεργασίας όσον αφορά τις πρακτικές επιστροφής. Η «Δράση της ΕΕ για τις μεταναστευτικές πιέσεις - στρατηγική αντίδραση» προβλέπει ένα εργαλείο που επιτρέπει στην ΕΕ και τα κράτη μέλη της να αντιμετωπίσουν την παράνομη μετανάστευση, εξασφαλίζοντας παράλληλα τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων[116]. Η υλοποίηση και παρακολούθηση των στοιχείων της συνεπάγεται στενή συνεργασία μεταξύ των θεσμικών παραγόντων (Συμβούλιο, κράτη μέλη, Επιτροπή και σχετικοί οργανισμοί της ΕΕ), σύμφωνα με τις αντίστοιχες αρμοδιότητές τους και τον θεσμικό ρόλο εκάστου[117]. Το έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής που συνοδεύει την παρούσα έκθεση περιέχει έκθεση προόδου σχετικά με τις ενέργειες των κρατών μελών σε αυτούς τους τομείς προτεραιότητας[118]. Οι στρατηγικές προτεραιότητες πρέπει να εκλαμβάνονται ως μέρος του ευρύτερου ζητήματος της διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών, το οποίο περιλαμβάνει όλες τις πτυχές που κυμαίνονται από διαλόγους με τρίτες χώρες, ως μέρος του πλαισίου ΣΠΜΚ, έως τις ενέργειες αλληλεγγύης προς την Ελλάδα και τις ενέργειες που αναλαμβάνονται από μεμονωμένα μέλη μέλος εντός των συνόρων τους. Πρέπει να επιβάλλονται κυρώσεις σε όσους απασχολούν παράνομα διαμένοντες υπηκόους τρίτων χωρών. Η Επιτροπή αξιολογεί επί του παρόντος τη μεταφορά από τα κράτη μέλη της οδηγίας για τις κυρώσεις κατά των εργοδοτών[119]. Με βάση την αξιολόγηση αυτή, η Επιτροπή θα δημοσιεύσει έκθεση μέχρι τα μέσα του 2014. Τα κράτη μέλη καλούνται να υποβάλουν τις απαιτούμενες ετήσιες εκθέσεις σχετικά με τις επιθεωρήσεις, που προβλέπεται να υποβάλλονται τον Ιούλιο κάθε έτους. V.1.1 Εντοπισμός και αντιμετώπιση σημείων πίεσης Ο Frontex διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην ανάλυση παράνομων μεταναστευτικών οδών και συντονίζει δράσεις για την αντιμετώπιση ιδιαίτερων σημείων πίεσης, όπως είναι επί του παρόντος τα σύνορα Ελλάδας-Τουρκίας. Σημεία πίεσης μπορούν επίσης να εμφανιστούν αλλού, οπότε παραμένει σημαντική η συνεχής παρακολούθηση των εξελίξεων. Στο πλαίσιο του ελληνικού εθνικού σχεδίου δράσης για το άσυλο και τη μετανάστευση, οι θετικές εξελίξεις περιλαμβάνουν βελτιώσεις στην ολοκληρωμένη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων, μέσω της ηλεκτρονικής παρακολούθησης και με τη δημιουργία εθνικής μονάδας συντονισμού, καθώς και με αποτελεσματική πολιτική επιστροφής, η οποία θα εστιάζεται στη στήριξη των εκούσιων επιστροφών και, σε περιπτώσεις που αυτές δεν είναι δυνατές, στις αναγκαστικές επιστροφές. V.1.2 Συμφωνίες επανεισδοχής Η Επιτροπή εξακολουθεί να προωθεί την υλοποίηση των 13 υφιστάμενων συμφωνιών[120] της ΕΕ στον τομέα της επανεισδοχής λαμβάνοντας υπόψη τα συμπεράσματα του Συμβουλίου της 9ης-10ης Ιουνίου 2011 σχετικά με τη στρατηγική της ΕΕ για την επανεισδοχή. Επίσης, συνεχίζει τις προσπάθειές της ως διαπραγματευτής συμφωνιών επανεισδοχής εκ μέρους της ΕΕ. Συνήφθησαν νέες συμφωνίες επανεισδοχής με τη Δημοκρατία του Πράσινου Ακρωτηρίου, τον Απρίλιο του 2012, και με την Αρμενία, τον Οκτώβριο του 2012. Επετεύχθη επίσης συμφωνία με την Τουρκία, τον Ιούνιο του 2012, για την οποία εκκρεμεί επί του παρόντος η υπογραφή και η κύρωση. Οι διαπραγματεύσεις με το Αζερμπαϊτζάν έχουν προχωρήσει με σταθερό ρυθμό. Η Επιτροπή καταβάλλει προσπάθειες να ενισχύσει τις εγγυήσεις προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων σε συμφωνίες επανεισδοχής της ΕΕ με τρίτες χώρες που τέθηκαν πρόσφατα σε διαπραγμάτευση. Κατά την υπουργική σύνοδο των Υπουργών ΑΚΕ στο Βανουάτου, τον Ιούνιο του 2012, εγκρίθηκε σειρά συστάσεων βάσει των συνεδριάσεων εμπειρογνωμόνων οι οποίες καλύπτουν μεταξύ άλλων την επανεισδοχή, με στόχο την ενίσχυση της εφαρμογής των σχετικών διατάξεων του άρθρου 13 (μετανάστευση) της συμφωνίας του Κοτονού[121]. V.1.3 Θέσπιση προτύπων σχετικά με κοινή πολιτική για την επιστροφή Έως το τέλος του 2012, όλα τα κράτη μέλη που δεσμεύονται από την οδηγία περί επιστροφής[122], με εξαίρεση την Ισλανδία, είχαν κοινοποιήσει στην Επιτροπή την πλήρη μεταφορά της στο εθνικό δίκαιο. Συνεπώς, η ΕΕ βρίσκεται σήμερα πολύ κοντά στην απόκτηση κοινών προτύπων για την επιστροφή, με πλήρη τήρηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Η αξιολόγηση της ορθής μεταφοράς της οδηγίας για την επιστροφή στο εθνικό δίκαιο έχει ολοκληρωθεί και αποτελεί, προς το παρόν, αντικείμενο παρακολούθησης από την Επιτροπή. Βασική απόφαση του ΔΕΕ του 2012 διευκρινίζει το βαθμό στον οποίο διατάξεις της εθνικής νομοθεσίας που ποινικοποιούν την αντικανονική διαμονή είναι συμβατές με την οδηγία για την επιστροφή[123]. Ανακοίνωση για την επιστροφή θα δημοσιευθεί μέχρι τα τέλη του 2013. Το 2012, το 52,1 % όλων των επιστροφών που πραγματοποιήθηκαν ήταν εκούσιες επιστροφές ή αναχωρήσεις. Η εκούσια επιστροφή ή αναχώρηση εξακολουθεί να είναι η προτιμητέα επιλογή, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις οι αναγκαστικές επιστροφές ενδέχεται να καταστούν αναγκαίες. Τα κράτη μέλη πρέπει να συνεχίσουν να κάνουν πλήρη χρήση των δυνατοτήτων που παρέχονται από το ευρωπαϊκό δίκτυο εκούσιας επιστροφής (VREN)[124], καθώς και από τη χρηματοδότηση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επιστροφής. Θα πρέπει να ενθαρρυνθεί περαιτέρω η χρήση των κοινών πτήσεων επιστροφής, με πλήρη αξιοποίηση του Ταμείου Επιστροφών και τον συντονισμό του FRONTEX[125]. Πρέπει να ενισχυθούν οι διαδικαστικές εγγυήσεις, όπως προβλέπεται από την οδηγία για την επιστροφή, μεταξύ άλλων με την παρουσία φορέων παρακολούθησης της αναγκαστικής επιστροφής. Τα κράτη μέλη βρίσκονται συχνά αντιμέτωπα με μεγάλους αριθμούς υπηκόων τρίτων χωρών των οποίων η επιστροφή δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί στην πράξη, παρόλο που έχει ληφθεί απόφαση επιστροφής. Σύμφωνα με συγκριτική μελέτη[126] που εκπονήθηκε για την Επιτροπή, ορισμένα κράτη μέλη εξετάζουν διαύλους και όρους υπό τους οποίους, άτομα των οποίων η επιστροφή/απομάκρυνση έχει αναβληθεί, μπορούν να εισέλθουν σε διαδικασία νομιμοποίησης, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούν ορισμένους όρους, όπως ελάχιστη διάρκεια διαμονής, συνεργασία και απουσία λόγων δημόσιας τάξης. Η Επιτροπή εξετάζει επί του παρόντος τα πορίσματα της εν λόγω μελέτης και θα προτείνει πιθανές δράσεις στο πλαίσιο της ανακοίνωσής της για την επιστροφή. V.1.4 Αντιμετώπιση της κατάχρησης της ελευθέρωσης του καθεστώτος θεωρήσεων Η Επιτροπή, με τη συνδρομή της EΥΥΑ και του FRONTEX, εξακολουθεί να παρακολουθεί τα αποτελέσματα των νέων καθεστώτων απαλλαγής από τη θεώρηση μέσω του επονομαζόμενου μηχανισμού παρακολούθησης της κατάστασης μετά την ελευθέρωση του καθεστώτος θεωρήσεων. Συνεχίστηκαν, επίσης, διαπραγματεύσεις σχετικά με τις προτεινόμενες τροποποιήσεις[127] του κανονισμού 539/2001[128]. Η αναθεώρηση του κανονισμού θα εισαγάγει νέο μηχανισμό αναστολής της θεώρησης και αναθεωρημένο μηχανισμό αμοιβαιότητας ως έσχατη λύση σε περιπτώσεις όπου η θέσπιση καθεστώτος απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης οδηγεί σε αιφνίδια και σημαντική αύξηση της παράνομης μετανάστευσης ή των αβάσιμων αιτήσεων ασύλου. Δεν έχει ακόμα επιτευχθεί συμφωνία σχετικά με τον μηχανισμό αμοιβαιότητας. V.2. Αποτελεσματική διαχείριση των συνόρων V.2.1 Εξωτερικά σύνορα της ΕΕ Ο Frontex εξακολουθεί να διαδραματίζει ουσιαστικό ρόλο στη διευκόλυνση της επιχειρησιακής συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών για την ασφάλεια των συνόρων και την επιστροφή. Η εφαρμογή του αναθεωρημένου κανονισμού[129], ο οποίος τέθηκε σε ισχύ τον Δεκέμβριο του 2011, θα πρέπει τώρα να αποτελέσει μια από τις κύριες προτεραιότητες για τον Οργανισμό, ιδίως με την ενεργό αξιοποίηση του διορισθέντος υπεύθυνου θεμελιωδών δικαιωμάτων και του συμβουλευτικού φόρουμ για τα θεμελιώδη δικαιώματα. Η Επιτροπή εξέφρασε την ικανοποίησή της για την πρωτοβουλία του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή για δημόσια διαβούλευση σχετικά με τον Frontex και τα θεμελιώδη δικαιώματα[130]. Μετά την ακύρωση από το ΔΕΕ της απόφασης 2010/252/ΕΕ του Συμβουλίου σχετικά με κατευθυντήριες γραμμές για τη διεξαγωγή επιχειρήσεων έρευνας και διάσωσης[131], η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση[132], τον Απρίλιο του 2013, για την αντικατάσταση της απόφασης αυτής, λαμβάνοντας επίσης υπόψη απόφαση ορόσημο που εξέδωσε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, το 2012[133]. Σε στενή συνεργασία με τον FRONTEX και τα κράτη μέλη, η Επιτροπή εξακολούθησε την ανάπτυξη του ευρωπαϊκού συστήματος επιτήρησης των συνόρων (EUROSUR), το οποίο προβλέπεται να τεθεί σε λειτουργία τον Οκτώβριο του 2013. Ο κανονισμός για τη σύσταση του συστήματος αναμένεται να εκδοθεί το πρώτο εξάμηνο του 2013 και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο καλούνται να στηρίξουν αυτό το χρονοδιάγραμμα. Για να υπάρχει μια πλήρης σειρά εργαλείων για τη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ με προηγμένη τεχνολογία, η Επιτροπή εξέδωσε τη «δέσμη μέτρων για τα ευφυή σύνορα» τον Φεβρουάριο του 2013. V.2.2 Διακυβέρνηση Σένγκεν Όπως ανακοινώθηκε στην ανακοίνωση του 2011[134] για τη μετανάστευση, η Επιτροπή δημοσίευσε κατευθυντήριες γραμμές[135], ως μέρος της πρώτης διετούς έκθεσης σχετικά με τη λειτουργία του χώρου Σένγκεν[136], ούτως ώστε να εξασφαλιστεί μια συνεκτική εφαρμογή και ερμηνεία των κανόνων που διέπουν τον χώρο Σένγκεν. Εντοπίστηκαν δύο πεδία στα οποία οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές θα μπορούσαν να έχουν προστιθέμενη αξία: η έκδοση προσωρινών αδειών παραμονής και ταξιδιωτικών εγγράφων για τους πολίτες χωρών εκτός της ΕΕ και τα αστυνομικά μέτρα στις περιοχές των εσωτερικών συνόρων. Όσον αφορά τα τελευταία, τα κράτη μέλη καλούνται να εξασφαλίσουν ότι η εθνική τους νομοθεσία και πρακτικές συμφωνούν με τις σχετικές διατάξεις του κεκτημένου του Σένγκεν και της νομολογίας του ΔΕΕ[137]. Οι νομοθετικές προτάσεις που προτάθηκαν το 2011[138] για ενισχυμένη διακυβέρνηση Σένγκεν, συζητήθηκαν εντατικά καθ’ όλη τη διάρκεια του 2012 στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο· οι συζητήσεις συνεχίζονται κατά το 2013. VI. Συμπερασματικές Παρατηρήσεις Η μετανάστευση ήταν και θα είναι συστατικό στοιχείο της ΕΕ. Όπως καταδεικνύεται στην παρούσα έκθεση, τα πρόσφατα είναι σημαντικά και τα επόμενα έτη θα προκύψουν νέες προκλήσεις που θα πρέπει να αντιμετωπιστούν. Ο αυξανόμενος αριθμός κρουσμάτων ξενοφόβου βίας εις βάρος μεταναστών σε ολόκληρη την ΕΕ είναι ανησυχητικός. Με καλή διαχείριση της μετανάστευσης και πολιτικές ένταξης, η ΕΕ μπορεί να συμβάλει ενεργά στην αντιμετώπιση τέτοιου είδους συμπεριφορών. Η Ευρώπη θα πρέπει να χαιρετίσει την ποικιλομορφία και να καταστήσει τη μετανάστευση έναν δυναμικό παράγοντα για ανάπτυξη και πρόοδο. Για να προσελκύει τα ταλέντα και τους επιχειρηματίες που χρειάζεται η Ευρώπη, η ΕΕ πρέπει να συμβαδίζει με τους παγκόσμιους ανταγωνιστές της. Για τη στήριξη των στόχων της στρατηγικής ΕΕ 2020, πρέπει να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για μια μελλοντοστραφή και ολοκληρωμένη πολιτική μετανάστευσης εργατικού δυναμικού και να δοθεί η δυνατότητα στην οικονομική δραστηριότητα να αναπτυχθεί σε ένα σταθερό και ασφαλές περιβάλλον. Η ΕΕ πρέπει μεταξύ άλλων να προωθήσει μια πιο σύγχρονη και αποτελεσματική διαχείριση των ροών ταξιδιωτών στα εξωτερικά της σύνορα, ενισχύοντας την καλή διαχείριση της νόμιμης μετανάστευσης και των πολιτικών ένταξης και, ταυτόχρονα, εντείνοντας την καταπολέμηση της παράνομης μετανάστευσης και της εμπορίας ανθρώπων, διασφαλίζοντας παράλληλα σε όλη την επικράτεια τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων των μεταναστών και των αιτούντων άσυλο. Αυτό συνεπάγεται ότι οι συννομοθέτες αποδίδουν τη δέουσα προτεραιότητα στην έκδοση των δεσμών νομοθετικών μέτρων που έχουν κατατεθεί. Επίσης, σημαίνει ότι απαιτείται μια πιο προορατική παρακολούθηση από την Επιτροπή της εφαρμογής του κεκτημένου στον τομέα της μετανάστευσης. Η ανάπτυξη πολιτικών μετανάστευσης και ασύλου, δεν είναι δυνατόν να γίνει χωρίς την απαιτούμενη δημοσιονομική στήριξη. Είναι πάντα απαραίτητη η επίτευξη συμφωνίας για το γενικό πλαίσιο του προϋπολογισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την περίοδο 2014 έως 2020 και την αποτελεσματική εφαρμογή του. Θα πρέπει να βρεθεί επειγόντως συμφωνία επί των προτάσεων κανονισμών σχετικά με το Ταμείο Ασύλου και Μετανάστευσης και το Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας, έτσι ώστε να θεσπιστούν τα απαιτούμενα μέτρα για τις αρχές του 2014. Η Επιτροπή θα πραγματοποιήσει «διαλόγους πολιτικής» με κράτη μέλη και, σε ό, τι αφορά ορισμένα τμήματα του Ταμείου Εσωτερικής Ασφάλειας, με τα συνδεδεμένα κράτη Σένγκεν, πριν από τις διαπραγματεύσεις για τα πολυετή τους προγράμματα. Ο διάλογος πολιτικής θα πρέπει να οδηγήσει σε καλύτερη εστίαση σε στόχους, αποτελέσματα και επιπτώσεις. Εν τω μεταξύ, τα κράτη μέλη καλούνται να κάνουν πλήρη χρήση των διαθέσιμων επί του παρόντος κονδυλίων για να στηρίξουν την υλοποίηση της μεταναστευτικής πολιτικής της ΕΕ. Η Επιτροπή προσβλέπει σε περαιτέρω συζητήσεις με βάση την έκθεση αυτή, τόσο στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο όσο και στο Συμβούλιο. [1] Η Επιτροπή δεσμεύθηκε να διαθέσει πρόσθετο ποσό χρηματοδότησης για ανθρωπιστικές δράσεις ύψους 100 εκατ. ευρώ για πάνω από 4 εκατομμύρια άτομα που χρήζουν βοήθειας εξαιτίας της διαμάχης στη Συρία. Με την εν λόγω χρηματοδότηση που θα εκταμιευθεί το 2013, οι πιστώσεις της Επιτροπής για ανθρωπιστική βοήθεια ανέρχονται σε 200 εκατ. ευρώ. Βλ. http://ec.europa.eu/echo/news/2013/20130129_en.htm. [2] Eurostat (επιγραμμικός κωδικός δεδομένων: demo_pjanind) [3] Eurostat (επιγραμμικός κωδικός δεδομένων: proj_10c2150p) [4] COM (2011) 751τελικό. [5] COM(2012) 254 τελικό. Τροποποιημένη πρόταση σε δεύτερη ανάγνωση. [6] COM(2011) 319 τελικό. Τροποποιημένη πρόταση. [7] COM(2010) 379 τελικό. [8] COM(2010) 378 τελικό. [9] Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1077/2011. Βλ. http://ec.europa.eu/dgs/home-affairs/what-is-new/news/news/2012/docs/20121129_agency_large_scale_it_systems_en.pdf. [10] COM (2011) 743 τελικό συν επακόλουθα συμπεράσματα του Συμβουλίου. Τον Ιούνιο του 2013 θα δημοσιευθεί διετής έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της ΣΠΜΚ, η οποία προβαίνει σε απολογισμό της προόδου που έχει σημειωθεί και έχει συμβάλει στην περαιτέρω ενίσχυση της εφαρμογής της ΣΠΜΚ. [11] Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής SWD(2013) XXX [12] ΕΔΜ, [13] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 377/2004 του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 493/2011. ΕΕ L 141 της 27.5.2001, σ. 1. [14] Οι στατιστικές που παρουσιάζονται εδώ και στο σύνολο της παρούσας ανακοίνωσης είναι κατά κύριο λόγο οι πιο πρόσφατες που διατίθενται από την Eurostat. Λεπτομερέστερα στατιστικά στοιχεία, ορισμένα από το ΕΔΜ, συμπεριλαμβανομένης της κατανομής ανά κράτος μέλος, παρέχονται στο στατιστικό παράρτημα του συνοδευτικού εγγράφου εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής (SWD (2013) xxx). [15] Η καθαρή μετανάστευση προς την ΕΕ, χωρίς τη στατιστική προσαρμογή, ανήλθε σε + 0,5 εκατομμύρια· 1,2 εκατομμύρια μετανάστευσαν από την ΕΕ και 1,7 εκατομμύρια μετανάστευσαν προς την ΕΕ. [16] Eurostat, Στατιστικές μετανάστευσης. Βλ. επίσης EU Employment and Social Situation Quarterly review, March 2013, Special supplement on Demographic Trends [17] Στοιχεία της Eurostat για το 2011, στις 31.3.2013. Τα στοιχεία της Eurostat για το 2012 θα είναι διαθέσιμα τον Ιούλιο του 2013. Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής SWD(2013) XXX, Στατιστικό παράρτημα, περιλαμβάνει τα στοιχεία του 2012 για τα περισσότερα κράτη μέλη που υποβλήθηκαν από το ΕΔΜ. [18] Ο αριθμός, συμπεριλαμβανομένων των 4 συνδεδεμένων κρατών, ανήλθε σε 8.980. [19] Στοιχεία EUROSTAT. Δελτίο Τύπου 48/2013 της 22ας Μαρτίου 2013. [20] Eurostat. Δεν υπάρχουν, για το 2012, διαθέσιμα στοιχεία για τη Μάλτα και τις Κάτω Χώρες. [21] Eurostat (από 18.4.2013) [22] Eurostat (από 18.4.2013). ΕΕ των 27, εξαιρουμένων των HU και NL. [23] Eurostat (από 25.04.2013). ΕΕ των 27 εξαιρουμένων των DK, CY, NL. Τα δεδομένα LU αφορούν την περίοδο Μαρτίου - Δεκεμβρίου 2012. [24] http://www.frontex.europa.eu/publications [25] Eurostat. Η στατιστική έκθεση της ΓΔ Εσωτερικών Υποθέσεων περιλαμβάνει στοιχεία για τα έτη 2008, 2009 και 2010, από τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ, την Κροατία και τις ακόλουθες υποψήφιες προς ένταξη στην ΕΕ χώρες και τις χώρες ΕΖΕΣ/ΕΟΧ: Ισλανδία, Μαυροβούνιο, Νορβηγία, Σερβία, Ελβετία και Τουρκία. Διαθέσιμα στην ακόλουθη ιστοσελίδα: Europa Anti-trafficking webpage. [26] BE, BG, EL, FR, IT, MT, PL, RO, SI, SE, UK και NO. Στατιστικό παράρτημα, πίνακας 9, έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής SWD(2013) XXXX. Πηγή ΕΔΜ. [27] BG, EL, ES, FR, IT, LV, LU, MT, PL, SK, FI, SE. Πηγή ΕΔΜ. [28] BG, EL, IT, LV, LU, MT, PL, RO, SK, FI, SE Πηγή : ΕΔΜ [29] Europop2010 [30] Σε σύγκριση με τους εθνικούς πληθυσμούς, οι μετανάστες είναι συνήθως νεότερης ηλικίας, ιδίως στην ηλικιακή ομάδα των 20-50 ετών. http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page/portal/population/documents/Tab/ESSQR_Mar2013_demogr_suppl_final.pdf [31] Άτυποι σύνοδοι του συμβουλίου ΔΕΥ, 23-24.7.2012 και 17-18.1.2013. Συζήτηση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με την ένταξη των μεταναστών, τα αποτελέσματά της στην αγορά εργασίας, καθώς και την εξωτερική διάσταση του συντονισμού της κοινωνικής ασφάλισης (ψηφοφορία 10.1.2013). Γνώμη της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής (ΕΟΚΕ) για μετανάστες επιχειρηματίες (2012/C 351/04). [32] Π.χ. Πανόραμα δεξιοτήτων της ΕΕ, http://euskillspanorama.ec.europa.eu/· Η ανάλυση που πραγματοποιήθηκε από το CEDEFOP. [33] Π.χ., μέσω του EURES (http://ec.europa.eu/eures/) και συμπεριλαμβανομένης της διευκόλυνσης της κινητικότητας εντός της ΕΕ για τους υπηκόους τρίτων χωρών (βλ. μελέτη του ΕΔΜ). [34] Στην ηλικιακή ομάδα 20-64 ετών, το ποσοστό υπερειδίκευσης των υπηκόων τρίτων χωρών είναι πολύ υψηλότερο από το ποσοστό υπερειδίκευσης του συνολικού πληθυσμού (45 % έναντι 21 %). SEC(2011) 957 τελικό, σ. 28. [35] COM (2012) 173 τελικό, Στοχεύοντας σε μια ανάκαμψη με άφθονες θέσεις απασχόλησης, σ. 18-19. http://ec.europa.eu/europe2020 [36] COM(2012) 173 final. [37] 2010/707/ΕΕ: Απόφαση του Συμβουλίου της 21ης Οκτωβρίου 2010 σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές για τις πολιτικές απασχόλησης των κρατών μελών [38] Ανασχεδιασμός της εκπαίδευσης: επενδύοντας στις δεξιότητες για καλύτερα κοινωνικοοικονομικά αποτελέσματα, COM(2012) 669 τελικό [39] Ιδίως στο πλαίσιο σχεδίων και μελετών σχετικά με το θέμα αυτό. Π.χ.: η τριμηνιαία επισκόπηση της Επιτροπής για την εργασιακή και κοινωνική κατάσταση στην ΕΕ και το ΔΟΜ LINET (δίκτυο εμπειρογνωμόνων για τη μετανάστευση εργαζομένων και την ενσωμάτωση) (http://www.labourmigration.eu/) και η 8η συνάντηση του «Ευρωπαϊκού φόρουμ ένταξης». [40] Brückner, H. «Ο αντίκτυπος της αγοράς εργασίας στη μετανάστευση και οι συνέπειές της στην πολιτική». Κέντρο Μεταναστευτικής Πολιτικής, ΚΜΠ. (2012) [41] ΕΟΚΕ (2012/C 351/04) [42] COM(2012) 795 τελικό. [43] COM(2011) 815 τελικό, Ετήσια επισκόπηση της ανάπτυξης 2012, σ. 11. [44] https://ec.europa.eu/digital-agenda/node/21022. [45] Ευρωπαϊκή έκθεση κενών θέσεων εργασίας και προσλήψεων του 2012 [46] Για παράδειγμα στον τομέα ΤΠ: IP/13/52, η Επιτροπή απευθύνει από το Νταβός πρόσκληση για δράση - στις εταιρείες των τομέων ΤΠ και τηλεπικοινωνιών - ώστε να κλείσει το χάσμα στις ψηφιακές δεξιότητες και θέσεις εργασίας στην Ευρώπη. [47] ΟΟΣΑ «Εγκατάσταση: Δείκτες ΟΟΣΑ σχετικά με την ένταξη των μεταναστών 2012», Πίνακας 1.Α1.2 «Μορφωτικό επίπεδο των γεννηθέντων στο εξωτερικό και στην ημεδαπή πληθυσμών ηλικίας 15 έως 64 ετών που δεν παρακολουθούν εκπαίδευση, 2009-10». [48] Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΟΟΣΑ, το μερίδιο των ατόμων με υψηλό μορφωτικό επίπεδο μεταξύ των κατοίκων που έχουν γεννηθεί στο εξωτερικό είναι χαμηλότερο στην ΕΕ απ’ ό, τι στις ΗΠΑ ή τον Καναδά (πηγή δεδομένων: «Εγκατάσταση: Δείκτες ΟΟΣΑ σχετικά με την ένταξη των μεταναστών 2012», Κεφάλαιο 7, Πίνακας 1.A1.2). [49] Η ΣΠΜΚ καλύπτει επίσης την πρόληψη και την καταπολέμηση της παράνομης μετανάστευσης και την εξάλειψη της εμπορίας ανθρώπων, τη μεγιστοποίηση του αναπτυξιακού αντικτύπου της μετανάστευσης και της κινητικότητας, καθώς και την προώθηση της διεθνούς προστασίας και την ενίσχυση της εξωτερικής διάστασης της πολιτικής ασύλου. [50] Οδηγία 2009/50/ΕΚ της 25 Μαΐου 2009. [51] Οδηγία 2011/98/ΕΚ που εκδόθηκε στις 13 Δεκεμβρίου 2011. Η μεταφορά της οδηγίας πρέπει να ολοκληρωθεί έως τις 25 Δεκεμβρίου 2013. [52] Βλ. EP Legislative Observatory : Interinsitutional reference 2010/0209(COD) [53] Βλ. EP Legislative Observatory : Interinsitutional reference 2010/0209(COD) [54] http://ec.europa.eu/immigration [55] Η ισπανική έκδοση ξεκίνησε τον Ιανουάριο του 2013. Η αραβική έκδοση θα ξεκινήσει αργότερα κατά το 2013. [56] COM(2013)151 τελικό, εκδόθηκε στις 25.3.2013. Υφιστάμενη νομοθεσία: οδηγίες 2005/71/ΕΚ (ερευνητές) και 2004/114/ΕΚ (σπουδαστές) [57] COM(2012) 514 τελικό. [58] Υποθέσεις C-571/10 και C-508/10, [59] Οδηγία 2003/109/ΕΚ, όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 2011/51/EU για την επέκταση στους δικαιούχους διεθνούς προστασίας της εφαρμογής των κανόνων σχετικά με τους επί μακρόν διαμένοντες. [60] COM(2013) 95 [61] COM(2013) 97 [62] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 810/2009 [63] COM (2012) 649 τελικό. Ανακοίνωση της Επιτροπής «Εφαρμογή και ανάπτυξη της κοινής πολιτικής θεωρήσεων με στόχο την τόνωση της ανάπτυξης στην ΕΕ», που συνοδεύεται επίσης από έκθεση σχετικά με τη λειτουργία της επιτόπιας συνεργασίας Σένγκεν (COM (2012) 648 τελικό). [64] Περίπου 2,4 εκατ. αιτήσεις θεώρησης καταχωρίστηκαν στο VIS το 2012. Ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί περίπου στο 16 % του συνόλου των αιτήσεων θεώρησης κατά το εν λόγω έτος. [65] Η τρέχουσα στρατηγική της ΕΕ για το θέμα αυτό περιλαμβάνεται στην ευρωπαϊκή ατζέντα για την ένταξη των υπηκόων τρίτων χωρών, βλ. COM (2011) 455 τελικό και τα επακόλουθα 3135α συμπεράσματα του Συμβουλίου ΔΕΥ της 13ης και 14ης Δεκεμβρίου 2011. Βλέπε επίσης τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την ατζέντα (CIVEX-V-024). [66] Διατίθεται στη διεύθυνση http://ec.europa.eu/social/main.jsp?langId=en&catId=89&newsId=1774&furtherNews=yes and Eurostat, EU-LFS, table lfsa_urgan [67] Τα στατιστικά στοιχεία για το ειδικό για κάθε κράτος μέλος ποσοστό ανεργίας είναι διαθέσιμα στο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής SWD(2013) 210. [68] COM (2013) 83 τελικό, σ. 6-7. [69] Eurofound (2012), ΕΑΕΚ – Νέοι εκτός απασχόλησης, εκπαίδευσης ή κατάρτισης: Χαρακτηριστικά, κόστος και απαντήσεις σε επίπεδο πολιτικής στην Ευρώπη. [70] Βλ. http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/educ/133859.pdf. [71] COM (2013) 83 τελικό, Στοχεύοντας στις κοινωνικές επενδύσεις για την ανάπτυξη και τη συνοχή - συμπεριλαμβανομένης της εφαρμογής του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (2014-2020), σσ. 11-12· έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής SWD(2013) 39 τελικό: Παρακολούθηση σχετικά με την εφαρμογή από τα κράτη μέλη της σύστασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του 2008 σχετικά με την ενεργητική ένταξη των ατόμων που είναι αποκλεισμένα από την αγορά εργασίας – Προς μια προσέγγιση κοινωνικών επενδύσεων», σ. 56. [72] COM(2011) 735 τελικό. Οι συνεισφορές που ελήφθησαν σε σχέση με το εν λόγω Πράσινο Βιβλίο είναι διαθέσιμες στον διαδικτυακό τόπο http://ec.europa.eu/home-affairs/news/consulting_public/consulting_0023_en.htm. [73] Μελέτη που διενήργησε, για τους σκοπούς της δημόσιας συζήτησης το ΕΔΜ με τίτλο «Κατάχρηση του δικαιώματος επανένωσης της οικογένειας: Εικονικοί γάμοι και ψευδείς γονικές δηλώσεις» (Ιούνιος 2012). [74] Επιτεύχθηκε πολιτική συμφωνία με το Μαρόκο την 1η Μαρτίου 2013. [75] Συμπεράσματα του Συμβουλίου σχετικά με την παγκόσμια προσέγγιση της μετανάστευσης και της κινητικότητας (αριθ. εγγρ. «9417/12). [76] Ευρωαφρικανική εταιρική σχέση για τη μετανάστευση και την ανάπτυξη, δήλωση που υπεγράφη στο Ραμπάτ, 2006 [77] Πολιτική διαδικασία για την προώθηση εταιρικών σχέσεων στον τομέα της μετανάστευσης μεταξύ των συμμετεχόντων κρατών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του χώρου Σένγκεν, της Νοτιοανατολικής και Ανατολικής Ευρώπης και της Κεντρικής Ασίας, επιπλέον της Τουρκίας, άρχισε με υπουργική διάσκεψη που πραγματοποιήθηκε στην Πράγα το 2009. Βλ.: Www.icmpd.org [78] Συμβουλευτικό φόρουμ άνω των 50 κυβερνήσεων και 10 διεθνών οργανισμών, με στόχο την ανάπτυξη ολοκληρωμένων και βιώσιμων συστημάτων για την εύτακτη μετανάστευση. Βλ.: www.icmpd.org [79] Ανακοίνωση τύπου της Eurostat 176/2012, της 17ης Δεκεμβρίου 2012. [80] Εμβάσματα από ΕΕ προς τις αναπτυσσόμενες χώρες, εναπομένοντες φραγμοί, προκλήσεις και συστάσεις. http://ec.europa.eu/europeaid/what/migration-asylum/documents/eu_remittances_for_developing_countries_final_19-11-2012.pdf. [81] COM (2013) 292 της 21.4.2013. [82] Οδηγία 2011/95/EΚ [83] Αναδιατύπωση της οδηγίας 2003/9/ΕΚ. Ανακοινωθέν Τύπου του Συμβουλίου 14556/12 Συμβούλιο ΔΕΥ 25.10.2012. [84] Αναδιατύπωση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 343/2003 του Συμβουλίου. Ανακοινωθέν τύπου του Συμβουλίου 17315/12, Συμβούλιο ΔΕΥ 6-7.12.2012 [85] Οδηγία 2005/85/εκ σχετικά με τις ελάχιστες προδιαγραφές για τις διαδικασίες με τις οποίες τα κράτη μέλη χορηγούν και ανακαλούν το καθεστώς του πρόσφυγα. ΕΕ L 326 της 13.12.2005, σ. 13. EP legislative observatory, Διοργανική αναφορά COD(2009)0165. [86] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2725/2000 του Συμβουλίου. ΕΕ L316 της 15.12.2000, σ.1. Σύνδεσμος: Νομοθετικό Παρατηρητήριο του ΕΚ. EP legislative observatory, Διοργανική αναφορά COD(2008)0242. Η επόμενη ετήσια έκθεση EURODAC θα δημοσιευθεί το δεύτερο εξάμηνο του 2013. [87] http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?type=TA&language=EN&reference=P7-TA-2012-310 [88] http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/ec/130731.pdf [89] http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2012:277:0012:0017:EN:PDF [90] http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.soc-opinions [91] COM(2011) 835 τελικό [92] Βλ. επίσης την ομάδα δράσης της Επιτροπής για την Ελλάδα, βλ. http://ec.europa.eu/commission_2010-2014/president/taskforce-greece/. [93] Η ΕΥΥΑ δρομολόγησε εξάλλου την επίσημη ιστοσελίδα της το 2012, βλ. http://easo.europa.eu, ενώ επίσης δημοσίευσε την πρώτη της ετήσια έκθεση τον Ιούνιο του 2012. [94] Η ετήσια έκθεση της ΕΥΥΑ, η οποία θα δημοσιευθεί τα μέσα του 2013, θα παράσχει περισσότερα στοιχεία των διαφόρων δραστηριοτήτων της το 2012. [95] COM(2011) 835 τελικό. [96] http://ec.europa.eu/commission_2010-2014/sefcovic/headlines/news/2012/07/2012_07_17_joint_agreement_agencies_en.htm [97] Κατά την περίοδο 2011-2013, χορηγήθηκε επίσης στην Ελλάδα ποσό 97,9 εκατ. ευρώ για το Ταμείο Επιστροφών και 129,7 εκατ. ευρώ για το Ταμείο Εξωτερικών Συνόρων. Μόνο για το 2013, τα διατεθέντα ποσά ανέρχονται αντίστοιχα σε 35,3 εκατ. ευρώ και 44 εκατ ευρώ. Το ποσό των 19,95 εκατ. ευρώ περιλαμβάνει 7,7 εκατ. ευρώ επιχορήγησης έκτακτης ανάγκης από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Προσφύγων. [98] Συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-411/10 και C-493/10 (N.S., M.E. και άλλα) http://ec.europa.eu/dgs/legal_service/arrets/10c411_en.pdf [99] http://data.unhcr.org/syrianrefugees/regional.php, αριθμός από αρχές Ιανουαρίου 2013. [100] Για τον Δεκέμβριο δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία για όλα τα κράτη μέλη. Δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία για τις NL. [101] Στο πλαίσιο της πρώτης σε επίπεδο ΕΕ μετεγκατάστασης από τη Μάλτα (σχέδιο EUREMA), το 2010-11μετακινήθηκαν από τη Μάλτα 227 δικαιούχοι διεθνούς προστασίας. Για το σχέδιο EUREMA II, υπήρχαν αρχικά δεσμεύσεις για 97 θέσεις συν διμερείς δεσμεύσεις για 265 ακόμη θέσεις εκτός του σχεδίου. Κατά τη διάρκεια του 2012, μετεγκαταστάθηκαν 105 άτομα είτε μέσω EUREMA II, είτε μέσω των συνοδευτικών διμερών ρυθμίσεων. [102] Η Επιτροπή στηρίζει επίσης πολύ δραστήρια την ανάπτυξη των ΠΠΠ στη Βόρειο Αφρική (περιλαμβάνονται η Αίγυπτος, η Τυνησία). [103] Οκτώβριος 2012. http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/jha/133241.pdf. [104] Απόφαση 281/2012/ΕΕ της 29ης Μαρτίου 2012. http://www.resettlement.eu [105] Στο πλαίσιο του προγράμματος αυτού, τα συμμετέχοντα κράτη μέλη δεσμεύτηκαν να επανεγκαταστήσουν 3 962 πρόσφυγες το 2013. Πρόκειται για αύξηση σε σύγκριση με το 2012, όταν δεσμεύτηκαν να συνεισφέρουν 3 083 θέσεις επανεγκατάστασης. [106] COM (2012) 554 τελικό, και συνοδευτικό έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής (SWD) (2012) 281. [107] COM(2010) 213 τελικό. [108] Βλ. http://ec.europa.eu/dgs/home-affairs/financing/fundings/migration-asylum-borders/other-programmes/pilot-project-unaccompanied-minors/index_en.htm. [109] COM(2012) 286 τελικό. [110] Ιδίως την οδηγία 2011/36/ΕΕ για την πρόληψη και την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων και για την προστασία των θυμάτων της, ΕΕ L 101 της 15. 4.2011. Η προθεσμία ενσωμάτωσης λήγει τον Απρίλιο του 2013. [111] http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/jha/133202.pdf. [112] http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.soc-opinions.23965 και http://toad.cor.europa.eu/corwipdetail.aspx?folderpath=CIVEX-V/035&id=21618 [113] http://register.consilium.europa.eu/pdf/en/12/st13/st13661-re03.en12.pdf. [114] http://register.consilium.europa.eu/pdf/en/12/st09/st09417.en12.pdf. [115] Έγγραφο 8714/1/12 REV 1 του Συμβουλίου. Βλ.: http://register.consilium.europa.eu/pdf/en/12/st13/st13661-re03.en12.pdf. Για να λαμβάνεται υπόψη η ανάγκη διαρκούς επανεξέτασης της στρατηγικής αυτής, η κάθε Προεδρία του Συμβουλίου συμφώνησε να συμπεριλάβει το θέμα αυτό στο πρόγραμμά της και να επικαιροποιεί τακτικά τη «Δράση της ΕΕ για τις μεταναστευτικές πιέσεις — στρατηγική αντίδραση», ειδικά στο πλαίσιο της στρατηγικής επιτροπής για τη μετανάστευση, τα σύνορα και το άσυλο (SCIFA). [116] Π.χ. θα πρέπει να ληφθεί υπόψη όσον αφορά τις πρακτικές σύλληψης το έγγραφο κατευθύνσεων "Apprehension of migrants in an irregular situation – fundamental rights considerations" το οποίο εκπονήθηκε από τον Οργανισμό Θεμελιωδών Δικαιωμάτων το 2012. [117] Π.χ. οι διαπραγματεύσεις για συμφωνία επανεισδοχής πραγματοποιούνται από την Επιτροπή, η οποία ενεργεί σε στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη στο πλαίσιο των σχετικών ομάδων του Συμβουλίου. [118] SWD(2013) 210 τελικό, τμήμα 4. [119] Οδηγία 2009/52/EΚ [120] COM(2011) 76. [121] http://ec.europa.eu/europeaid/where/acp/overview/cotonou-agreement/index_en.htm [122] Οδηγία 2008/115/EΚ. [123] Κυρίως, στην υπόθεση C-430/11 (Sagor) διευκρινίστηκε περαιτέρω το μέτρο στο οποίο οι διατάξεις του εθνικού δικαίου σχετικά με την ποινικοποίηση της παράνομης διαμονής δεν πρέπει να υπονομεύουν τα κοινά πρότυπα της οδηγίας για την επιστροφή. Στην υπόθεση αυτή, το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι η νομοθεσία των κρατών μελών που επιτρέπει να τιμωρείται η παράνομη διαμονή υπηκόων τρίτων χωρών με εντολή κατ’ οίκον περιορισμού είναι συμβατή με τα κοινά πρότυπα της οδηγίας για την επιστροφή μόνο εφόσον η εν λόγω εντολή λήξει μόλις καταστεί δυνατή η φυσική μεταφορά του εν λόγω ατόμου εκτός του οικείου κράτους μέλους . Η απόφαση αυτή διασαφηνίζει περαιτέρω τη νομολογία του ΔΕΕ για το θέμα αυτό με βάση τη νομολογία που έχει ήδη θεσπιστεί στις υποθέσεις C 61/11 (El Dridi(329/11) και C 329/11 (Achoughbabian), σύμφωνα με την οποία οι διατάξεις του εθνικού δικαίου σχετικά με την ποινικοποίηση της παράνομης διαμονής, πρέπει να είναι αναλογικές και να μην καθυστερούν τη διαδικασία επιστροφής. [124] http://www.vren-community.org/ [125] Το 2012, ο FRONTEX συντόνισε συνολικά 39 κοινές πτήσεις επιστροφής για 2 110 επαναπατριζόμενους. Είκοσι κράτη μέλη (AT, BE, BG, DE, EL, ES, FI, FR, HU, IE, IT, LU, MT, NL, PL, RO, SE, UK) και δύο συνδεδεμένες χώρες Σένγκεν (CH, NO) συμμετείχαν σε αυτές τις πτήσεις. Χώρες επιστροφής ήταν η Αρμενία, η Κολομβία, ο Ισημερινός, η Γεωργία, η Γκάνα, η Γκάμπια, το Κοσσυφοπέδιο (*), η Νιγηρία, το Πακιστάν, η Σερβία, η Ουκρανία και το Ουζμπεκιστάν. Ο χαρακτηρισμός αυτός δεν θίγει τις θέσεις ως προς το καθεστώς, είναι δε σύμφωνος με την απόφαση 1244/1999 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και τη γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου για τη διακήρυξη της ανεξαρτησίας του Κοσσυφοπεδίου. [126] Διατίθεται από τις 11.3.2013 στη διεύθυνση http://ec.europa.eu/dgs/home-affairs/e-library/documents/policies/immigration/return-readmission/index_en.htm [127] COM(2011) 290 τελικό. [128] ΕΕ L81 της 21.03.2001, σ.1. [129] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1168/2011 της 22.11.2011. [130] http://europa.eu/rapid/press-release_EO-12-14_en.htm?locale=en. [131] Απόφαση στην υπόθεση C-355/10 της 5ης Σεπτεμβρίου 2012. [132] COM(2013) 197 [133] ΕΔΑΔ, Hirsi Jamaa και άλλοι κατά της Ιταλίας [τμήμα μείζονος συνθέσεως], αριθ. 27765/09, 23 Φεβρουαρίου 2012. [134] COM(2011) 248 τελικό. [135] Παράρτημα στο COM (2012) 230. [136] COM (2012) 230. Αυτή η πρώτη έκθεση κάλυψε την περίοδο 1.11.2011-30.4.2012 και συζητήθηκε από το Συμβούλιο ΔΕΥ στις 7 Ιουνίου 2012 και από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 4.7. 2012. Η δεύτερη έκθεση (COM (2012) 686), που καλύπτει την περίοδο 1.5 έως τις 31.10.2012, εγκρίθηκε στις 23.11.2012, αφού συζητήθηκε από το Συμβούλιο ΔΕΥ στις 6-7.12.2012 και από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 18.12.2012.. [137] Ιδίως την απόφαση στην υπόθεση C-278/12. [138] COM(2011) 559 (Link to EP legislative observatory) και COM (2011) 560 (Link to EP legislative observatory.)