6.5.91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. (; 120/41 
Γνωμοδότηση για την πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου όσον αφορά ένα καθεστώς συνυπολογισμού από 
τις επιχειρήσεις των ζημιών που εμφανίζουν οι μόνιμες εγκαταστάσεις και οι θυγατρικές τους που 
βρίσκονται σε άλλα κράτη μέλη(') 
(91/ε 120/12) 
Στις 5 Φεβρουαρίου 1991, και σύμφωνα με το άρθρο 100 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής 
Οικονομικής Κοινότητας, το Συμβούλιο απεφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και 
Κοινωνικής Επιτροπής για την παραπάνω πρόταση. 
Το τμήμα οικονομικών, δημοσιονομικών και νομισματικών υποθέσεων, στο οποίο ανατέθηκε η προετοι­
μασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, κατάρτισε τη γνωμοδότησή του στις 12 Μαρτίου 1991 με 
βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Κ. ΡϋΙΙΰΙΐεΓ. 
Κατά την 285η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 20ής Μαρτίου 1991), η Οικονομική και Κοινωνική 
Επιτροπή (ΟΚΕ) υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση. 
Εισαγωγική παρατήρηση 
Η ΟΚΕ σημειώνει ότι η παρούσα πρόταση οδηγίας εντάσσε­
ται στο πλαίσιο της ανακοινώσεως της 20ής Απριλίου 1990 
[έγγρ. δΕ€(90) 601 τελικό] που υπέβαλε η Επιτροπή στο 
Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο. 
Εκφράζει την ευχή να ενημερωθεί για τα πορίσματα της 
μελέτης που εκπόνησε η Επιτροπή σχετικά με τα προβλήματα 
τα οποία προκαλεί στη φορολογία των επιχειρήσεων η πιο 
ευσπευσμένη οικονομική ολοκλήρωση. 
Προς το παρόν, επιφυλάσσεται να καταρτίσει πρόσθετη γνω­
μοδότηση για την ανακοίνωση της 20ής Απριλίου 1990. 
Εισαγωγή 
Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την πρόταση 
που υπέβαλε η Επιτροπή, επειδή συμβάλλει σημαντικά στην 
υλοποίηση της ενιαίας αγοράς: πράγματι, φαίνεται σημαντικό 
το γεγονός ότι" οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις δεν ανέχονται τη 
φορολόγηση ενός εξ ολοκλήρου, η εν μέρει πλασματικού 
αποτελέσματος χρήσεως- αυτό θα συνέβαινε αν οι κοινοτικές 
τους εγκαταστάσεις δεν μπορούσαν να εκπέσουν από τα συνο­
λικά τους κέρδη τις ζημίες που είχαν υποστεί. 
Εξάλλου, είναι απαραίτητο, για λόγους δημοσιονομικής 
ουδετερότητας, να καταβληθούν προσπάθειες ώστε να κατα­
στεί δυνατή η κάλυψη των ζημιών υπό συγκρίσιμες συνθήκες, 
οποιαδήποτε και αν είναι η μορφή της δημιουργούμενης 
εγκατάστασης, είτε μόνιμης, είτε θυγατρικής. 
1. Γενικές παρατηρήσεις 
1.1. Συνοπτική περιγραφή των μηχανισμών που έχουν επιλε­
γεί 
α) Οι εταιρείες που δημιουργούνται υπό τη 
μορφή μόνιμης εγκατάστασης 
Η πρόταση οδηγίας αφήνει στα κράτη μέλη τη διακριτική 
ευχέρεια να επιλέξουν μεταξύ δύο μεθόδων κάλυψης των 
ζημιών. 
(') ΕΕ αριθ. € 53 της 28. 2. 1991, σ. 30. — Η πρώτη μέθοδος, δηλαδή εκείνη του καταλογισμού, καθι­
στά δυνατή την έμμεση κάλυψη των απωλειών, και προ­
χωρεί περαιτέρω: πράγματι, αποσκοπεί στη θέσπιση ενός 
καθεστώτος συνολικών κερδών, ενώ τα θετικά ή αρνητικά 
αποτελέσματα χρήσεως του συνόλου των μόνιμων εγκα­
ταστάσεων που εδρεύουν σε ένα κράτος μέλος συμπερι­
λαμβάνονται στο φορολογητέο αποτέλεσμα χρήσεως στο 
κράτος μέλος της έδρας της επιχείρησης· συνεπώς ο φόρος 
που εισπράττεται σε τοπικό επίπεδο και επιβαρύνει τα 
αποτελέσματα χρήσεως στη χώρα εγκατάστασης, καταλο­
γίζεται στον οφειλόμενο φόρο για τα ίδια αυτά αποτε­
λέσματα στο κράτος της έδρας. 
Μολονότι το κείμενο της οδηγίας δεν περιλαμβάνει ουδε­
μία επίσημη διευκρίνηση, η λογική του συστήματος κατα­
λογισμού υποδηλώνει την ανασυγκρότηση των αποτε­
λεσμάτων των μόνιμων εγκαταστάσεων ανάλογα με τους 
κανόνες που διέπουν τη φορολογική βάση η οποία εφαρ­
μόζεται στο κράτος της έδρας της επιχείρησης. 
Σημειωτέον ότι όταν ένα κράτος μέλος αποφασίσει να την 
εφαρμόσει, η μέθοδος καταλογισμού είναι υποχρεωτική 
για τις επιχειρήσεις του εν λόγω κράτους μέλους. 
— Η δεύτερη μέθοδος, δηλαδή εκείνη της έκπτωσης των 
ζημιών με μεταγενέστερη επανένταξη, έχει πιο περιο­
ρισμένες φιλοδοξίες: αποσκοπεί στην έκπτωση από το 
φορολογητέο αποτέλεσμα στο κράτος μέλος της έδρας 
της επιχείρησης, των ζημιών τις οποίες έχουν υποστεί οι 
μόνιμες εγκαταστάσεις που βρίσκονται σε άλλα κράτη 
μέλη, ενώ τα μεταγενέστερα κέρδη των εγκαταστάσεων 
αυτών συμπεριλαμβάνονται στο φορολογητέο αποτέ­
λεσμα στο κράτος της έδρας, μέχρι του ποσού των ζημιών 
που εξεπέσθησαν αρχικά. 
Τα αποτελέσματα των μόνιμων εγκαταστάσεων καθορίζο­
νται σύμφωνα με τους κανόνες της φορολογικής βάσης 
που.εφαρμόζονται στο κράτος εγκατάστασης. 
Τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέπουν ότι οι ζημίες που 
δεν έχουν επανενταχθεί αυτομάτως πρέπει υποχρεωτικά 
να επανεντάσσονται κατά τη λήξη μιας πενταετούς προ­
θεσμίας ή όταν η μόνιμη εγκατάσταση πωλείται, εκκαθα­
ρίζεται ή μετατρέπεται σε θυγατρική εγκατάσταση. 
Αριθ. Ο 120/42 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 6. 5. 91 
Η μέθοδος της έκπτωσης των ζημιών με μεταγενέστερη 
επανένταξη είναι προαιρετική για τις επιχειρήσεις όταν 
επιλέγεται από τα κράτη μέλη. 
β) Οι εγκαταστάσεις που δημιουργούνται υπό 
τη μορφή θυγατρικής εταιρείας 
Οι εγκαταστάσεις αυτές εμπίπτουν αποκλειστικά στη μέθοδο 
έκπτωσης των ζημιών με μεταγενέστερη επανένταξη, ενώ τα 
τοπικά αποτελέσματα συμπεριλαμβάνονται κατ'αναλογία στο 
ποσοστό συμμετοχής που έχει η μητρική στη θυγατρική 
εταιρεία. 
Δικαίωμα να εφαρμόσουν τη μέθοδο αυτή, που είναι προαιρε­
τική για τις επιχειρήσεις, έχουν μόνο οι κάτοχοι του 75% 
τουλάχιστον των μετοχών θυγατρικών εταιρειών με πλειοψη­
φία των δικαιωμάτων ψήφου, ενώ τα κράτη μέλη έχουν τη 
δυνατότητα να προβλέπουν-χαμηλότερο ελάχιστο ποσοστό 
συμμετοχής. 
Όταν οι επιχειρήσεις αποφασίσουν να την εφαρμόσουν για 
τις θυγατρικές τους εταιρείες που είναι εγκατεστημένες σε 
άλλα κράτη μέλη, η μέθοδος της έκπτωσης των ζημιών με 
μεταγενέστερη επανένταξη δεν συμβιβάζεται με το φορολο­
γικό συνυπολογισμό της διορθώσεως της αξίας των συμμε­
τοχών που κατέχονται από τις θυγατρικές αυτές εταιρείες. 
Εξάλλου, προβλέπεται ρητά ότΓ ογδιατάξεις της οδηγίας δεν 
αποτελούν εμπόδιο για τη διατήρηση ή τη θέσπιση από ένα 
κράτος μέλος άλλων μεθόδων συνυπολογισμού των ζημιών 
των θυγατρικών εταιρειών των επιχειρήσεών τους που 
βρίσκονται σε άλλα κράτη μέλη, και κυρίως μεθόδων 
ενοποίησης των αποτελεσμάτων. 
1.2. Εκτίμηση 
1.2.1. Η αναφορά στο φορολογικό αποτέλεσμα 
Στη μέθοδο της έκπτωσης των ζημιών με μεταγενέστερη 
επανένταξη, ο συνυπολογισμός του φορολογικού αποτε­
λέσματος που καθορίζεται σύμφωνα με τη νομοθεσία του 
κράτους εγκατάστασης, δικαιολογείται, κατά τη γνώμη των 
συντακτών της πρότασης, από τον προσωρινό χαρακτήρα 
της έκπτωσης της ζημίας που φαίνεται να καθιστά εφικτή 
ορισμένη ευελιξία όσον αφορά τη φορολογική νομοθεσία 
που πρέπει να εφαρμοσθεί. 
Ωστόσο, η ευελιξία αυτή δεν αποκλείει το ενδεχόμενο να 
προκύψουν δυσκολίες επειδή οι κανόνες που εφαρμόζονται 
για τις φορολογικές βάσεις διαφέρουν από το ένα κράτος 
μέλος στο άλλο: όντως, το μέγεθος του ταμειακού πλεονεκτή­
ματος που αντιστοιχεί στην προσωρινή έκπτωση των ζημιών 
θα είναι συνάρτηση των νομοθεσιών που εφαρμόζονται σε 
κάθε κράτος μέλος· ως εκ τούτου, ενδέχεται να προκύψει 
στρέβλωση του ανταγωνισμού, αφού το κράτος μέλος της 
έδρας μπορεί επίσης να υποστεί τις συνέπειες ευνοϊκών κανό­νων περί φορολογικής βάσεως που έχει θεσπίσει ένα άλλο 
κράτος μέλος για να προσελκύσει στο έδαφος του εγκα­
ταστάσεις. 
Εξάλλου, η εξακρίβωση, από το κράτος μέλος της έδρας, της 
σωστής εφαρμογής των φορολογικών κανόνων της χώρας 
εγκατάστασης, προϋποθέτει τη συστηματοποίηση της συν­
δρομής μεταξύ των διοικητικών μηχανισμών των κρατών 
μελών, που δεν έχει επιτευχθεί μέχρι σήμερα. 
Συνεπώς, υπάρχει κίνδυνος να εφαρμόσουν τα περισσότερα 
κράτη μέλη ένα σύστημα κάλυψης καθορισμένων ζημιών 
σύμφωνα με τους κανόνες περί φορολογικής βάσεως που 
εφαρμόζονται στο κράτος της έδρας· παρότι φαίνεται λογική, 
η γενικευμένη εισαγωγή ενός παρόμοιου συστήματος θα 
προσκρούσει στον περίπλοκο χαρακτήρα του. 
Πράγματι, οι επιχειρήσεις των κρατών μελών που αγνοούν 
τη διεθνοποίηση των αποτελεσμάτων μπορεί να μη διαθέτουν 
αναγκαστικά τα μέσα να εφαρμόσουν τη μέθοδο αξιολόγησης 
που αυτή προϋποθέτει*. 
Αν ένας παρόμοιος κίνδυνος προέκυπτε όντως, ο κανόνας 
αρχής που εξαγγέλλεται στην πρόταση οδηγίας θα καθίστατο 
αβάσιμος· συνεπώς θα ήταν προτιμότερο να επιδιωχθεί η 
σύμφωνη γνώμη της πλειοψηφίας των κρατών μελών για 
να υποκατασταθεί η αρχή μιας προσωρινής κάλυψης των 
λογιστικών ζημιών· εκτός από την απλότητά της, μια παρό­
μοια προσέγγιση θα έχει το πλεονέκτημα να είναι συνεκτική 
και να τείνει προς την ουδετερότητα: 
— θα είναι συνεκτική στο μέτρο που η εναρμόνιση των 
λογιστικών κανόνων σχετικά με τον καθορισμό του αποτε­
λέσματος έχει στην πράξη επιτευχθεί εντός της ΕΟΚ, 
για τις περισσότερες επιχειρήσεις τόσο όσον αφορά το 
εταιρικό όσο και το ενοποιημένο αποτέλεσμα: πρέπει να 
παρατηρηθεί σχετικά ότι οι φορολογικές αρχές των κρα­
τών μελών της έδρας θα έχουν με τον τρόπο αυτό τα μέσα 
να εξακριβώσουν τη σωστή εφαρμογή των εναρμονισμέ­
νων αυτών λογιστικών αρχών που διέπουν τον καθορισμό 
των αποτελεσμάτων των εγκαταστάσεων στο εξωτερικό, 
— θα τείνει να έχει ουδέτερο χαρακτήρα, από τη στιγμή 
κατά την οποία ο συνυπολογισμός των λογιστικών ζημιών 
αποτελεί ένα από τα στοιχεία εκτίμησης της διόρθωσης 
της αξίας των συμμετοχών, που είναι συνήθως δεκτή από 
τις φορολογικές νομοθεσίες των κρατών μελών. 
Επιπλέον, μέσω μιας παρόμοιας λογιστικής προσέγγισης θα 
είναι δυνατό να προσεγγισθεί ο μηχανισμός κάλυψης των 
ζημιών των θυγατρικών εταιρειών που είναι εγκατεστημένες 
στο ίδιο κράτος μέλος με εκείνο της έδρας της επιχείρησης. 
Πράγματι, κατά γενικό κανόνα, η κάλυψη αυτή μπορεί να 
πραγματοποιηθεί έμμεσα με βάση τη διόρθωση της αξίας. 
6. 5. 91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. Ο 120/43 
1.2.2. Συνέπειες της πώλησης ή της εκκαθάρι­
σης της εγκαταστάσεως 
Η πώληση ή η εκκαθάριση μιας μόνιμης εγκατάστασης ή 
μιας θυγατρικής εταιρείας μπορεί να συνιστά απώλεια κεφα­
λαίου για την επιχείρηση που βρίσκεται στο κράτος μέλος 
της έδρας: παράλληλα, πρέπει, κατά την επανένταξη των 
αρχικώς εκπεσθεισών ζημιών, να συνυπολογίζεται πάντα η 
απώλεια κεφαλαίου στό κράτος μέλος της έδρας, είτε η εγκα­
τάσταση έχει πραγματοποιηθεί υπό τη μορφή θυγατρικής 
εταιρείας ή μόνιμης εγκατάστασης. 
1.2.3. Μεδίο εφαρμογής του μέτρου 
Φαίνεται ότι το πεδίο εφαρμογής του μέτρου, όπως προκύπτει 
από την οδηγία, είναι ανεπαρκές· θα πρέπει να είναι δυνατόν 
να λαμβάνεται υπόψη το σύνολο των ζημιών ενός ομίλου, 
άσχετα από τον τόπο λειτουργίας του. 
Αυτό πρέπει συγκεκριμένα να ισχύει για: 
— τις ζημίες των μόνιμων εγκαταστάσεων, που βρίσκονται 
σε ένα κράτος μέλος, θυγατρικών εταιρειών με συμμετοχή 
75 % οι οποίες βρίσκονται σε μια τρίτη χώρα, 
— τις ζημίες των παραρτημάτων θυγατρικών εταιρειών με 
συμμετοχή 75 %, που βρίσκονται σε ένα κράτος μέλος και 
ανήκουν σε μια θυγατρική εταιρεία με συμμετοχή 75%, 
ΒρυξέλΧες, 20 Μαρτίου 1991. η οποία βρίσκεται σε μια τρίτη χώρα, με την επιφύλαξη 
ότι μπορεί να υιοθετηθούν διατάξεις που να επιτρέπουν 
να αποφεύγεται η επανάληψη της κάλυψης των ζημιών: 
(ι) στο κράτος της έδρας· 
(ιι) όταν η κάλυψη αυτή εξασφαλίζεται εξάλλου στο κρά­
τος της "ενδιάμεσης θυγατρικής. 
Συνεπώς, το προτεινόμενο σχήμα πρέπει να θεωρείται ως το 
πρώτο στάδιο προς την κατεύθυνση ενός ευρύτερου συστή­
ματος κάλυψης των ζημιών, το οποίο, ως εκ της φύσεώς 
του αποτελεί τη μοναδική δυνατότητα ανάπτυξης ισχυρών 
ευρωπαϊκών ομίλων επιχειρήσεων, που είναι καλύτερα προε­
τοιμασμένοι να αντιμετωπίσουν το διεθνή ανταγωνισμό. 
2. Ειδικές παρατηρήσεις 
2.1. Άρθρο 8 
Να προστεθεί μια νέα παράγραφος γ) που να διατυπωθεί ως 
ακολούθως: 
«γ) Η απώλεια κεφαλαίου που προέρχεται από την 
πώληση ή την εκκαθάριση μιας μόνιμης εγκατάστασης 
εκπίπτεται από τα φορολογήσιμα αποτελέσματα της 
επιχείρησης, όταν δεν έχει καταστεί δυνατό να εκπέσει 
από φορολογήσιμα αποτελέσματα μόνιμης εγκατάστα­
σης.» 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
ΡΓ3ηςοΪ5 δΤΑΕϋΕίΙΝ