[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 5.11.2008

COM(2008) 674 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

Στρατηγική για τη διεύρυνση και κυριότερες προκλήσεις για την περίοδο 2008-2009

{SEC(2008) 2692} {SEC(2008) 2693} {SEC(2008) 2694} {SEC(2008) 2695} {SEC(2008) 2696} {SEC(2008) 2697} {SEC(2008) 2698} {SEC(2008) 2699}

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

Στρατηγική για τη διεύρυνση και κυριότερες προκλήσεις για την περίοδο 2008-2009

Εισαγωγή

Η διεύρυνση αποτελεί ένα από τα ισχυρότερα μέσα πολιτικής της ΕΕ. Εξυπηρετεί τα στρατηγικά της συμφέροντά για τη σταθερότητα, την ασφάλεια και την πρόληψη των συγκρούσεων. Έχει συμβάλει στην αύξηση της ευημερίας και των ευκαιριών ανάπτυξης, στη βελτίωση των συνδέσμων με τις ζωτικές οδούς μεταφορών και ενεργειακού εφοδιασμού, καθώς και στην αύξηση του ειδικού βάρους της ΕΕ παγκοσμίως. Το Μάιο 2009, η ΕΕ θα εορτάσει την πέμπτη επέτειο της διεύρυνσης του 2004.

Η σημερινή ατζέντα της διεύρυνσης καλύπτει τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων και την Τουρκία, στις οποίες δόθηκε η δυνατότητα να καταστούν μέλη της ΕΕ, εφόσον εκπληρώσουν τους απαιτούμενους όρους. Η ευρωπαϊκή προοπτική συνέβαλε στην ειρήνη και στη σταθερότητα, και επέτρεψε στους εταίρους να αντιμετωπίσουν μείζονες προκλήσεις, όπως τη διακήρυξη της ανεξαρτησίας του Κοσσυφοπεδίου, ενώ παράλληλα διατηρεί την περιφερειακή ασφάλεια. Ενθαρρύνει τόσο τα Δυτικά Βαλκάνια όσο και την Τουρκία να προβούν σε πολιτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις. Είναι προς το στρατηγικό συμφέρον της ΕΕ να διατηρήσει τη δυναμική αυτής της διαδικασίας, με βάση τις συμφωνηθείσες αρχές και προϋποθέσεις. Η διατήρηση της σταθερότητας στην περιοχή γίνεται ακόμη πιο επιτακτική ενόψει των πρόσφατων προβλημάτων στα ανατολικά της ΕΕ και κυρίως στο νότιο Καύκασο.

Εξάλλου, η Τουρκία αποκτά ακόμη μεγαλύτερη στρατηγική σημασία για την ΕΕ σε βασικούς τομείς, όπως στην ενεργειακή ασφάλεια, στην πρόληψη και τη διευθέτηση των συγκρούσεων, καθώς και στην περιφερειακή ασφάλεια στο Νότιο Καύκασο και στη Μέση Ανατολή. Η δέσμευση που ανέλαβε η χώρα αυτή με την ΕΕ, μέσω των διαπραγματεύσεων και των σχετικών μεταρρυθμίσεων που έχουν ήδη αρχίσει να υλοποιούνται, την καθιστά ισχυρότερη δύναμη για τη σταθερότητα μιας περιοχής που αντιμετωπίζει πολλά προβλήματα. Το σημερινό περιβάλλον ασφάλειας στην Ευρώπη απαιτεί επίσης την εδραίωση της σταθερότητας και την ενίσχυση των μεταρρυθμίσεων στα Δυτικά Βαλκάνια.

Στο πλαίσιο αυτό, η συνεπής εφαρμογή της ανανεωμένης συναίνεσης για τη διεύρυνση, όπως καθορίστηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τον Δεκέμβριο του 2006, είναι σημαντικότερη από ποτέ. Αυτή η συναίνεση στηρίζεται στις αρχές της παγίωσης των δεσμεύσεων, της εφαρμογής δίκαιων και αυστηρών προϋποθέσεων και της καλύτερης επικοινωνίας με τους πολίτες, σε συνδυασμό με την ικανότητα της ΕΕ να ενσωματώνει νέα μέλη.

Η ΕΕ έχει λάβει μέτρα για να βελτιώσει την ποιότητα της διαδικασίας της διεύρυνσης στηριζόμενη κυρίως στην εμπειρία που απέκτησε από τις προηγούμενες διευρύνσεις. Δίνεται τώρα μεγαλύτερη έμφαση, ήδη από τα πρώτα στάδια, στο κράτος δικαίου και στη χρηστή διακυβέρνηση. Ο ρυθμός με τον οποίο μια υποψήφια ή δυνάμει υποψήφια χώρα προσεγγίζει την ΕΕ αντικατοπτρίζει το ρυθμό των πολιτικών και οικονομικών της μεταρρυθμίσεων, καθώς και την ικανότητά της να ασκεί τα δικαιώματα και να αναλαμβάνει τις υποχρεώσεις του μέλους, σύμφωνα με τα κριτήρια της Κοπεγχάγης.

Το επόμενο έτος είναι κρίσιμο για την αντιμετώπιση των προκλήσεων στα Δυτικά Βαλκάνια. Η πρόοδος των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων στην πορεία τους προς την ένταξη στην ΕΕ μπορεί να επιταχυνθεί, υπό τον όρο ότι θα πληρούνται οι αναγκαίες προϋποθέσεις. Η Κροατία αναμένεται να μεταβεί στην τελική φάση των διαπραγματεύσεων προσχώρησης μέχρι το τέλος του 2009 εάν έχει λάβει τα αναγκαία προπαρασκευαστικά μέτρα. Περαιτέρω μεταρρυθμίσεις στην Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας θα βοηθήσουν τη χώρα να προσεγγίσει την ΕΕ. Για τις δυνάμει υποψήφιες χώρες, η πρόοδος θα τις βοηθήσει να αποκτήσουν την ιδιότητα του μέλους όταν αποδείξουν ότι είναι έτοιμες.

Ο ρυθμός των διαπραγματεύσεων προσχώρησης με την Τουρκία αντανακλά το ρυθμό των μεταρρυθμίσεων, καθώς και την εκπλήρωση των σχετικών προϋποθέσεων από αυτή τη χώρα. Η Τουρκία πρέπει τώρα να δώσει νέα ώθηση στις προσπάθειές της για πολιτική μεταρρύθμιση.

Η διεθνής χρηματοπιστωτική κρίση είχε μέχρι σήμερα μόνο περιορισμένες επιπτώσεις στην οικονομία και στο δημοσιονομικό τομέα των Δυτικών Βαλκανίων και της Τουρκίας. Εντούτοις, το γεγονός ότι διευρύνθηκε σημαντικά το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών στις περισσότερες χώρες, τις καθιστά ιδιαίτερα ευπρόσβλητες σε εξωτερικούς κλονισμούς. Τόσο η εξωτερική πίστη όσο και οι άμεσες ξένες επενδύσεις αναμένεται να μειωθούν ως συνέπεια της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης.

Όσον αφορά το κυπριακό ζήτημα, οι ηγέτες της Ελληνοκυπριακής και της Τουρκοκυπριακής κοινότητας άρχισαν πλήρεις διαπραγματεύσεις για συνολική ρύθμιση υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών. Η Επιτροπή υποστηρίζει τις προσπάθειές τους και είναι έτοιμη να παράσχει τεχνικές συμβουλές στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της ΕΕ .

Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ισχυρότερη όταν έχει σταθερούς, ευημερούντες και δημοκρατικούς γείτονες. Για να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικότερα τις σημερινές προκλήσεις, η ΕΕ και οι γειτονικές της χώρες θα πρέπει να συνεργαστούν στηριζόμενες στις κοινές αξίες και τα κοινά συμφέροντα. Η Ένωση θα εντείνει επίσης τις σχέσεις της με τους εταίρους της ευρωπαϊκής πολιτικής γειτονίας προς τα Ανατολικά και το Νότο προκειμένου να προωθήσει περαιτέρω την αμοιβαία ασφάλεια και ευημερία. Η εταιρική σχέση Ανατολικής Ευρώπης που βρίσκεται στο στάδιο προετοιμασίας, καθώς και η διαδικασία της Βαρκελώνης: Ένωση για τη Μεσόγειο αποκτούν ιδιαίτερη σημασία ως προς αυτό.

Η παρούσα ανακοίνωση περιγράφει την πρόοδο που έχει υλοποιηθεί και τις βασικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι χώρες οι οποίες έχουν δεσμευθεί στη διαδικασία της διεύρυνσης. Προβάλλει την προσέγγιση της Επιτροπής στην καθοδήγηση και στη στήριξη αυτών των προσπαθειών κατά τα προσεχή έτη.

Η εφαρμογή της ανανεωμένησ συναίνεσησ για τη διεύρυνση

Κατάσταση προόδου και εναπομένοντα προβλήματα στις χώρες

Δυτικά Βαλκάνια

Τα Δυτικά Βαλκάνια προσέγγισαν περισσότερο την ΕΕ το περασμένο έτος, χάρη στην πρόοδο, αν και ασύμμετρη, των μεταρρυθμίσεων και την εκπλήρωση των κριτηρίων και προϋποθέσεων που είχαν καθοριστεί. Η σταθερότητα διατηρήθηκε στην περιοχή και η κατάσταση παρέμεινε γενικά ήρεμη μετά τη διακήρυξη της ανεξαρτησίας και τη θέση σε ισχύ του συντάγματος στο Κοσσυφοπέδιο. Η περιοχή εξακολούθησε να σημειώνει υψηλούς συντελεστές ανάπτυξης, χάρη ιδίως στις εγχώριες και ξένες επενδύσεις, ενώ γενικά οι μεταρρυθμίσεις σημείωσαν πρόοδο και το γενικό βιοτικό επίπεδο βελτιώθηκε. Το Συμβούλιο Περιφερειακής Συνεργασίας (ΣΠΣ) διαδέχθηκε το Σύμφωνο Σταθερότητας, ενισχύοντας την οικειοποίηση της περιφερειακής συνεργασίας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη από τις άμεσα ενδιαφερόμενες χώρες.

Παρ’όλα αυτά, τα Δυτικά Βαλκάνια αντιμετωπίζουν σήμερα αρκετά προβλήματα που θα μπορούσαν να επηρεάσουν την ασφάλεια, τη σταθερότητα και την ευημερία στην περιοχή. Η μεταρρύθμιση και η συμφιλίωση δεν έχουν ακόμη παγιοποιηθεί. Σε πολλές χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, η δημιουργία και η παγιοποίηση των θεσμών, καθώς και η χρηστή διακυβέρνηση αποτελούν ζητήματα πρώτης προτεραιότητας. Στις περισσότερες χώρες δεν έχει ακόμη δημιουργηθεί μια επαγγελματική, αμερόληπτη και υπόλογη δημόσια υπηρεσία. Η επιβολή του κράτους δικαίου, ιδίως με τη μεταρρύθμιση του δικαστικού τομέα και την καταπολέμηση της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος, παραμένει σημαντική πρόκληση σε όλη την περιοχή. Ο διάλογος μεταξύ των πολιτικών δυνάμεων και το πνεύμα συμβιβασμού δεν επαρκούν, ειδικότερα σε ό,τι αφορά εθνοτικά ζητήματα. Τα ανεπίλυτα προβλήματα γειτνίασης εξακολουθούν να υφίστανται. Ο μέσος πληθωρισμός αυξήθηκε. Τα ελλείμματα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών αυξήθηκαν σημαντικά. Η ανεργία παραμένει σε πολύ υψηλά επίπεδα σε ορισμένες χώρες. Απαιτούνται περαιτέρω μεταρρυθμίσεις στον τομέα της απασχόλησης και της κοινωνικής πολιτικής. Τα μακροοικονομικά προβλήματα αυξήθηκαν, λόγω του λιγότερο ευνοϊκού εξωτερικού περιβάλλοντος, κυρίως της διεθνούς χρηματοπιστωτικής κρίσης.

Σε επίπεδο χώρας, μπορούν να αναφερθούν οι ακόλουθες εξελίξεις.

Οι διαπραγματεύσεις προσχώρησης της Κροατίας έχουν εισέλθει στο αποφασιστικό τους στάδιο, αποδεικνύοντας έτσι στο σύνολο της περιοχής ότι η ευρωπαϊκή προοπτική αποτελεί πραγματικότητα, σύμφωνα με τις δεσμεύσεις της Ένωσης, υπό τον όρο ότι πληρούνται οι αναγκαίες προϋποθέσεις.

Στην πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, σημειώθηκε πρόοδος σε αρκετούς βασικούς τομείς που περιγράφονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής του Μαρτίου 2008[1], ειδικότερα σε ό,τι αφορά τη μεταρρύθμιση του δικαστικού τομέα και της αστυνομίας, και την εφαρμογή των απαιτήσεων της συμφωνίας σταθεροποίησης και σύνδεσης. Εντούτοις, βίαια επεισόδια και σοβαρές ανωμαλίες αμαύρωσαν τις κοινοβουλευτικές εκλογές. Απαιτούνται εποικοδομητικός πολιτικός διάλογος και αποφασιστική δράση για την εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων σύμφωνα με τις προτεραιότητες της εταιρικής σχέσης για την προσχώρηση.

Η Αλβανία εξακολούθησε να σημειώνει πρόοδο όσον αφορά βασικές πολιτικές μεταρρυθμίσεις. Η ενδιάμεση συμφωνία με την ΕΕ τέθηκε σε ισχύ πριν από δύο έτη και επί του παρόντος η εφαρμογή της διεξάγεται γενικά ομαλά. Εντούτοις, το κράτος δικαίου και η εξασφάλιση της ορθής λειτουργίας των κρατικών θεσμών αποτελούν πάντα μείζονες προκλήσεις. Η διοικητική ικανότητα και η ικανότητα επιβολής πρέπει να βελτιωθούν περαιτέρω.

Οι πολιτικές μεταρρυθμίσεις προχώρησαν στο Μαυροβούνιο. Η εφαρμογή της ενδιάμεσης συμφωνίας που τέθηκε σε ισχύ στις αρχές του έτους, συνεχίζεται γενικά ομαλά. Εντούτοις, πρέπει να συνεχιστεί η μεταρρύθμιση του δικαστικού τομέα και να παγιοποιηθεί το κράτος δικαίου οι οποίοι εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικές προκλήσεις. Η διοικητική ικανότητα και η ικανότητα επιβολής πρέπει να βελτιωθούν περαιτέρω.

Η υπογραφή της συμφωνίας σταθεροποίησης και σύνδεσης (ΣΣΣ) με τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη επιβεβαίωσε τη δέσμευση της ΕΕ για το ευρωπαϊκό μέλλον της χώρας. Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη άρχισε να εφαρμόζει την ενδιάμεση συμφωνία τον Ιούλιο. Οι κυριότεροι πολιτικοί αρχηγοί και στις δύο οντότητες αμφισβήτησαν βασικά συνταγματικά στοιχεία που καθόρισε η συμφωνία ειρήνης Ντέιτον/Παρισίων, και οι μεταρρυθμίσεις που συμφωνήθηκαν με την ΕΕ σταμάτησαν. Δεν υπάρχει συναίνεση όσον αφορά τις βασικές προτεραιότητες μεταρρυθμίσεων.

Μετά τις προεδρικές και κοινοβουλευτικές εκλογές, η Σερβία ανανέωσε τη δέσμευσή της για ευρωπαϊκή προοπτική βάσει κοινών αξιών. Υπογράφηκε η ΣΣΣ και η ενδιάμεση συμφωνία θα αρχίσει να εφαρμόζεται αμέσως μόλις το Συμβούλιο διαπιστώσει ότι η Σερβία συνεργάζεται πλήρως με το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την Πρώην Γιουγκοσλαβία (ICTY). Η σύλληψη και η προσαγωγή ενώπιον της δικαιοσύνης του Radovan Karadzic ήταν ένα σημαντικό βήμα, αλλά αυτή η διαδικασία πρέπει να ολοκληρωθεί. Η Σερβία απέδειξε ότι διαθέτει τη διοικητική ικανότητα να σημειώσει σημαντική πρόοδο στην πορεία της προς την ΕΕ. Εντούτοις, το περασμένο έτος οι μεταρρυθμίσεις σημείωσαν καθυστέρηση. Η μεταρρύθμιση του δικαστικού τομέα και η πρόληψη της διαφθοράς παραμένουν μείζονες προκλήσεις.

Η νέα πραγματικότητα στο Κοσσυφοπέδιο[2] οδήγησε στην αναδιάταξη της διεθνούς παρουσίας. Τούτο θα διευκολύνει την αναδίπλωση της αποστολής EULEX η οποία έχει ήδη αρχίσει. Η κατάσταση στο Κοσσυφοπέδιο είναι ιδιαίτερη και δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι δημιουργεί προηγούμενο. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο δήλωσε ότι η ΕΕ είναι έτοιμη να συμβάλει στην πολιτική και οικονομική ανάπτυξη του Κοσσυφοπεδίου με σαφή ευρωπαϊκή προοπτική, σύμφωνα με το ευρωπαϊκό μέλλον της περιοχής. Το σύνταγμα που θέσπισε το Κοσσυφοπέδιο είναι συμβατό με τα ευρωπαϊκά πρότυπα και έχει υιοθετηθεί σημαντικό μέρος της βασικής νομοθεσίας. Εντούτοις, υπάρχουν ακόμη σοβαρά προβλήματα, ιδίως όσον αφορά την ενίσχυση των θεσμών, την επιβολή του κράτους δικαίου και την προώθηση του διαλόγου και της συμφιλίωσης μεταξύ των κοινοτήτων.

Τουρκία

Η φετινή χρονιά χαρακτηρίστηκε από σοβαρές πολιτικές εντάσεις. Ο Γενικός Εισαγγελέας του Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου ζήτησε από το Συνταγματικό Δικαστήριο την απαγόρευση της λειτουργίας του κυβερνώντος κόμματος για ενέργειες που αντιβαίνουν στον κοσμικό χαρακτήρα του τουρκικού κράτους. Το Δικαστήριο αποφάσισε να μην εισακούσει το αίτημα του Εισαγγελέα και αντ’αυτού επέβαλε χρηματική ποινή. Τούτο απέτρεψε σοβαρή πολιτική κρίση και θα παράσχει νέες ευκαιρίες για την αποκατάσταση του διαλόγου και του πνεύματος συμβιβασμού μεταξύ των πολιτικών κομμάτων.

Η ΕΕ καταδίκασε έντονα τις τρομοκρατικές επιθέσεις του PKK που στοίχισαν τη ζωή πολλών ατόμων. Οι τουρκικές ένοπλες δυνάμεις διεξήγαγαν πολλές επιχειρήσεις κατά των βάσεων του PKK στο βόρειο Ιράκ.

Η Τουρκία έπαιξε εποικοδομητικό ρόλο στη γειτονική της περιοχή καθώς και στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής χάρη στην ενεργό διπλωματία. Μετά την κρίση στη Γεωργία, πρότεινε τη δημιουργία μιας πλατφόρμας σταθεροποίησης και συνεργασίας για τον Καύκασο με στόχο την προώθηση του διαλόγου μεταξύ των χωρών της περιοχής αυτής. Ο Πρόεδρος Gül μετέβη στο Ερεβάν· πρόκειται για την πρώτη επίσκεψη που πραγματοποίησε ποτέ Τούρκος Πρόεδρος στην Αρμενία μετά την ανεξαρτησία της. Η Τουρκία κατέβαλε προσπάθειες ως μεσολαβητής μεταξύ του Ισραήλ και της Συρίας και διεξήγαγε διάλογο με το Ιράν για το πυρηνικό ζήτημα.

Η Τουρκία αποκτά, λόγω της γεωστρατηγικής της θέσης, πρωταρχικό ρόλο για την ενεργειακή ασφάλεια της ΕΕ, κυρίως για τη διαφοροποίηση των πηγών ενέργειας. Στενότερη ενεργειακή συνεργασία μεταξύ της ΕΕ, της Τουρκίας, καθώς και άλλων κρατών της περιοχής – τόσο των προμηθευτριών χωρών όσο και των χωρών διαμετακόμισης – είναι ουσιαστικής σημασίας. Τα υπάρχοντα και τα μελλοντικά σχέδια αγωγών αποτελούν πηγή κέρδους για όλες τις χώρες από τις οποίες διέρχονται, ιδίως για την Τουρκία. Η έγκαιρη περάτωση του νότιου διαδρόμου μεταφοράς φυσικού αερίου μέσω της ομαλής υλοποίησης των προγραμματισμένων έργων, και ιδίως του αγωγού αερίου Nabucco, συγκαταλέγεται μεταξύ των υψηλότερων προτεραιοτήτων ενεργειακής ασφάλειας της ΕΕ.

Η σημερινή κυβέρνηση ανέλαβε καθήκοντα μετά από ελεύθερες και αδιάβλητες εκλογές τον Ιούλιο 2007 με ισχυρή εντολή για μεταρρυθμίσεις. Ανανέωσε τη δέσμευσή της υπέρ της διαδικασίας προσχώρησης στην ΕΕ και για σχετικές μεταρρυθμίσεις και ανήγγειλε την έναρξη εργασιών για νέο σύνταγμα. Σημειώθηκε ορισμένη πρόοδος στον τομέα της ελευθερίας έκφρασης και των δικαιωμάτων των μη μουσουλμανικών θρησκευτικών κοινοτήτων. Το άρθρο 301 του ποινικού κώδικα τροποποιήθηκε με στόχο την ενίσχυση των διασφαλίσεων για την ελευθερία της έκφρασης. Το Κοινοβούλιο θέσπισε νέο νόμο περί Βακουφίων ο οποίος προορίζεται να επιλύσει σειρά προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι μη μουσουλμανικές θρησκευτικές κοινότητες. Επιπλέον, η κυβέρνηση αποφάσισε να ολοκληρώσει το Έργο Νοτιοανατολικής Τουρκίας (GAP) για την οικονομική ανάπτυξη του νοτιοανατολικού τμήματος (Ανατολίας) της χώρας.

Εντούτοις, πρέπει να δοθεί τώρα νέα ώθηση στις μεταρρυθμίσεις για να ενισχυθούν η δημοκρατία και τα δικαιώματα του ανθρώπου, να εκσυγχρονισθεί και να αναπτυχθεί η χώρα και να επιτευχθεί η προσέγγισή της με την ΕΕ. Οι κανόνες που αφορούν τα πολιτικά κόμματα, τη συνταγματική μεταρρύθμιση, την ελευθερία της έκφρασης και τα δικαιώματα των γυναικών χρήζουν ιδιαίτερης προσοχής.

Η οικονομία της Τουρκίας εξακολούθησε να έχει σχετικά ικανοποιητικά αποτελέσματα και η μακροοικονομική σταθερότητα διατηρήθηκε, παρά την επιβράδυνση του ΑΕΠ. Η διεθνής χρηματοπιστωτική κρίση είχε ως αποτέλεσμα τη διόρθωση των τιμών των περιουσιακών στοιχείων και του συναλλάγματος, χωρίς να επηρεαστεί σοβαρά μέχρι σήμερα ο τραπεζικός τομέας. Εντούτοις, οι σημαντικές ανάγκες εξωτερικής χρηματοδότησης την καθιστούν ιδιαίτερα ευπρόσβλητη σε εξωτερικούς κλυδωνισμούς. Η Τουρκία είναι πλέον μια λειτουργούσα οικονομία της αγοράς όσον αφορά τα οικονομικά κριτήρια της Κοπεγχάγης. Αναμένεται ότι θα είναι σε θέση να αντιμετωπίσει τις ανταγωνιστικές πιέσεις και τις δυνάμεις της αγοράς στο εσωτερικό της ΄Ενωσης μεσοπρόθεσμα, υπό την προϋπόθεση ότι θα συνεχίσει να εφαρμόζει το συνολικό πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων για να μειώσει τις διαρθρωτικές αδυναμίες της. Επιπλέον, αυξήθηκε η οικονομική αλληλεξάρτηση της Τουρκίας με την ΕΕ.

Προενταξιακά μέσα: αντιμετώπιση των βασικών προκλήσεων

Η Επιτροπή χρησιμοποίησε πλήρως τα προενταξιακά μέσα της για να αντιμετωπίσει τις βασικές προκλήσεις της δημιουργίας θεσμών, της χρηστής διακυβέρνησης, του κράτους δικαίου και της ανάπτυξης της κοινωνίας των πολιτών, στηριζόμενη στο έγγραφο στρατηγικής για τη διεύρυνση του 2007. Τούτο έχει ήδη παραγάγει σημαντικά αποτελέσματα.

Καταβλήθηκαν συνεχείς προσπάθειες για να βελτιωθεί η ποιότητα της διαδικασίας της διεύρυνσης, με τον καθορισμό αυστηρών κριτηρίων αξιολόγησης, ως προϋπόθεση για το άνοιγμα και το κλείσιμο των κεφαλαίων διαπραγμάτευσης, και με την εκπόνηση περαιτέρω μελετών επιπτώσεων στους βασικούς τομείς πολιτικής.

Το Συμβούλιο ενέκρινε τις προτάσεις της Επιτροπής για ευρωπαϊκές εταιρικές σχέσεις και εταιρικές σχέσεις προσχώρησης που περιλαμβάνουν αυτές τις βασικές προτεραιότητες. Η Επιτροπή ενέτεινε τον πολιτικό διάλογο χρησιμοποιώντας τις εταιρικές σχέσεις ως βασικά έγγραφα αναφοράς. Σημειώθηκε επίσης πρόοδος όσον αφορά τον οικονομικό διάλογο μέσω του μηχανισμού προενταξιακής δημοσιονομικής εποπτείας.

Οι προτεραιότητες της εταιρικής σχέσης κατηύθυναν τον προγραμματισμό και την παράδοση της βοήθειας στο πλαίσιο του μηχανισμού προενταξιακής βοήθειας (ΜΠΒ), πράγμα που οδήγησε σε αυξημένη ενίσχυση των θεμελιωδών μεταρρυθμίσεων. Η στήριξη από το μηχανισμό προενταξιακής βοήθειας ανέρχεται σε 1,4 δισεκατ. € το 2008. Από τα 840 εκατ. € που προορίζονται για τη βοήθεια που καλύπτει τη μεταβατική περίοδο και τη θεσμική ανάπτυξη στα εθνικά προγράμματα ΜΠΒ, το 33% χρησιμοποιείται τώρα για την ενίσχυση της χρηστής διακυβέρνησης, των διοικητικών και δικαστικών μεταρρυθμίσεων, του κράτους δικαίου, της καταπολέμησης της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος, καθώς και για την προώθηση των δικαιωμάτων του ανθρώπου, την προστασία των μειονοτήτων και την ανάπτυξη της κοινωνίας των πολιτών. Παρέχεται επίσης ταχεία βοήθεια από τους υπαλλήλους των κρατών μελών της ΕΕ μέσω της υπηρεσίας TAIEX και του προγράμματος SIGMA[3]. Η μεσοπρόθεσμη βοήθεια σ’αυτές τις μεταρρυθμίσεις περιλαμβάνει δίκτυα αδελφοποίησης μεταξύ δημόσιων διοικήσεων και καθεστώτων επιχορηγήσεων για σχέδια ΜΚΟ.

Η Επιτροπή ανέλαβε πρωτοβουλίες για το συντονισμό της ενίσχυσης του ΜΠΒ με εκείνη που παρέχουν οι Διεθνείς Χρηματοπιστωτικοί Οργανισμοί και άλλοι δωρητές. Τούτο αξιοποιεί στο μέγιστο τη στήριξη που παρέχεται από το ΜΠΒ στον τομέα της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης. Δημιουργήθηκε μια διευκόλυνση για έργα υποδομής από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕ), την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (ΕΤΑΑ) και από την Αναπτυξιακή Τράπεζα του Συμβουλίου της Ευρώπης (CEB). Αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς την καθιέρωση ενός πλαισίου επενδύσεων για τα Δυτικά Βαλκάνια μέχρι το έτος 2010, όπως συμφωνήθηκε από την Επιτροπή, την ΕΤΑΑ και την CEB και εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ιουνίου. Άλλες πρωτοβουλίες περιλαμβάνουν μια χρηματοδοτική διευκόλυνση για την ενεργειακή απόδοση, καθώς και ένα ενιαίο μέσο για την ανάπτυξη των ΜΜΕ: το Ευρωπαϊκό Ταμείο για τη νοτιοανατολική Ευρώπη. Αυτό ωφελεί δεκάδες χιλιάδες μικρών επιχειρήσεων σε όλη την περιοχή.

Η μεταβίβαση των αρμοδιοτήτων εφαρμογής της προενταξιακής βοήθειας από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Ανασυγκρότησης (EAR) προς τις αντιπροσωπείες και τα γραφεία της Επιτροπής στο Βελιγράδι, στην Ποντγκόριτσα, στην Πρίστινα και στα Σκόπια έχει ολοκληρωθεί. Η υπηρεσία θα σταματήσει να λειτουργεί στις 31 Δεκεμβρίου 2008. Ο τελικός στόχος για τους ίδιους τους εταίρους είναι να αναλάβουν την υλοποίηση εφαρμογής της βοήθειας μόλις αποδείξουν ότι είναι έτοιμοι να το πράξουν.

Η Επιτροπή διοργάνωσε τον Ιούλιο μια Διάσκεψη των δωρητών βοήθειας για την κοινωνικο-οικονομική ανάπτυξη του Κοσσυφοπεδίου η οποία κατέληξε σε συνολική ανάληψη υποχρέωσης 1,2 δισεκατ. EUR, με συνεισφορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών μελών της ύψους άνω των 800 εκατ. EUR. Αυτή η ενίσχυση θα δώσει σημαντική ώθηση στην ανάπτυξη του Κοσσυφοπεδίου. Είναι σημαντικό αυτή η βοήθεια των χορηγών να συνοδεύεται από την εκτέλεση των δεσμεύσεων που ανέλαβε η κυβέρνηση του Κοσσυφοπεδίου σε ό,τι αφορά τη φορολογική πειθαρχία, τη διαχείριση των δημόσιων δαπανών και τη μεταρρύθμιση της οικονομικής πολιτικής.

Δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στην προώθηση των επαφών μεταξύ των λαών σύμφωνα με το έγγραφο στρατηγικής του 2007 για τη διεύρυνση. Οι συμφωνίες για τη διευκόλυνση της έκδοσης θεωρήσεων και την επανεισδοχή τέθηκαν σε ισχύ σε όλες τις ενδιαφερόμενες χώρες τον Ιανουάριο του 2008 και η Επιτροπή διεξάγει διάλογο για την ελευθέρωση του καθεστώτος των θεωρήσεων με αυτές. Σχετικά με αυτό, καθορίστηκαν χάρτες πορείας για την ελευθέρωση του καθεστώτος των θεωρήσεων με σαφή και ρεαλιστικά κριτήρια αξιολόγησης για την κατάργηση της υποχρέωσης θεώρησης. Τα μέτρα για την αύξηση των επαφών μεταξύ των λαών συμπεριλαμβάνουν επίσης περισσότερες ευκαιρίες κινητικότητας των προπτυχιακών φοιτητών και των πτυχιούχων στο πλαίσιο του προγράμματος Erasmus-Mundus και συμπληρωματικούς πόρους για ανταλλαγές νέων και για εταιρικές σχέσεις στο πλαίσιο του προγράμματος «Νεολαία σε Δράση». Το πρόγραμμα Tempus παρέχει πάντα ενίσχυση για την μεταρρύθμιση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης μέσω εταιρικών σχέσεων μεταξύ πανεπιστημίων.

Μετά τη σύσταση της Ενεργειακής Κοινότητας, άρχισαν διαπραγματεύσεις για τη δημιουργία μιας Κοινότητας Μεταφορών με τα Δυτικά Βαλκάνια με στόχο την υπογραφή συμφωνίας κατά τη διάρκεια του 2009. Σημειώθηκε επίσης πρόοδος στην εφαρμογή του Κοινού Ευρωπαϊκού Αεροπορικού Χώρου (ΚΕΑΧ). Στον τομέα του περιβάλλοντος, αναπτύσσεται ένας νέος μηχανισμός περιφερειακής συνεργασίας για να αντιμετωπίσει από κοινού τα περιβαλλοντικά προβλήματα που συνδέονται με την προενταξιακή φάση.

Αντιδρώντας στη διεθνή χρηματοπιστωτική κρίση, η Επιτροπή είναι έτοιμη να παράσχει βοήθεια στις αρχές των χωρών της διεύρυνσης όσον αφορά τη διαχείριση των δημοσιονομικών και οικονομικών επιπτώσεών της.

Καταβλήθηκαν σημαντικές προσπάθειες για την παροχή στήριξης σε πρωτοβουλίες περιφερειακής συνεργασίας, σύμφωνα με το θεματολόγιο της Θεσσαλονίκης και τα μέτρα που περιγράφονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής του Μαρτίου 2008. Το νεοσυσταθέν Συμβούλιο Περιφερειακής Συνεργασίας (ΣΠΣ) άρχισε να λειτουργεί. Πρέπει τώρα να διασφαλίσει την αποτελεσματικότητα των περιφερειακών δραστηριοτήτων και τον περαιτέρω εξορθολογισμό τους. Οι περιφερειακές πρωτοβουλίες που υποστηρίζει η Επιτροπή περιλαμβάνουν την παροχή βοήθειας στη γραμματεία του Συμβουλίου Περιφερειακής Συνεργασίας (RCC), την περιφερειακή σχολή δημόσιας διοίκησης που θα δημιουργηθεί στο Danilovgrad (Μαυροβούνιο), μια νέα πρωτοβουλία για τη μείωση των κινδύνων καταστροφών, καθώς και σχέδια αποκατάστασης της πολιτισμικής κληρονομιάς και ιστορικών βιβλίων. Η Επιτροπή στηρίζει επίσης τη συνεργασία σε εμπορικά θέματα μέσω της γραμματείας CEFTA (Συμφωνία Ελευθέρων Συναλλαγών της Κεντρικής Ευρώπης). Όσον αφορά τα τελωνεία, οι διατάξεις για τη διαγώνια σώρευση των κανόνων καταγωγής μεταξύ της ΕΕ και ορισμένων χωρών των Δυτικών Βαλκανίων θα τεθούν σύντομα σε ισχύ διευκολύνοντας την περιφερειακή εμπορική ολοκλήρωση[4].

Η Επιτροπή θα δημιουργήσει μια νέα χρηματοδοτική διευκόλυνση στο πλαίσιο του ΜΠΒ για να προωθήσει την ανάπτυξη της κοινωνίας των πολιτών και του διαλόγου. Η ενίσχυση στο πλαίσιο της χρηματοδοτικής διευκόλυνσης του 2008 για την κοινωνία των πολιτών ανέρχεται σε 30 εκατ. ευρώ περίπου, η οποία προορίζεται στη δημιουργία θεσμικής υποδομής σε τοπικό επίπεδο. Η Επιτροπή διοργάνωσε τον Απρίλιο μια σημαντική διάσκεψη για την ανάπτυξη της κοινωνίας των πολιτών στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Η διάσκεψη συνέβαλε στη δημιουργία δικτύων, στην ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών και στην οικοδόμηση εταιρικών σχέσεων. Αυτές οι πρωτοβουλίες ευνοούν τη συμφιλίωση μεταξύ των λαών, καθώς και την πρόοδο στην πορεία τους προς την προσχώρηση στην ΕΕ.

Η καλύτερη επικοινωνία με το κοινό αποτελεί βασική αρχή της ανανεωμένης συναίνεσης για τη διεύρυνση. Η Επιτροπή προάγει τη δημόσια συζήτηση σχετικά με τη διεύρυνση της ΕΕ, τόσο στα κράτη μέλη όσο και στις χώρες της διεύρυνσης, εφαρμόζοντας δράσεις επικοινωνίας για τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, τους δημοσιογράφους και τους νέους, και οι οποίες περιλαμβάνουν τη μετάδοση βιντεοκλίπ, το ευρωπαϊκό φεστιβάλ ποδοσφαίρου δρόμου στη Φόκα και ένα διαγωνισμό για νέους δημοσιογράφους «Διεύρυνε το όραμά σου». Αυτές οι πρωτοβουλίες συμπληρώνουν τις προσπάθειες επικοινωνίας που έχουν αναλάβει τα κράτη μέλη και οι χώρες εταίροι.

Η αντζεντα της διευρυνσησ το 2008-2009

Επιτάχυνση της πορείας των Δυτικών Βαλκανίων προς την προσχώρηση στην ΕΕ

Τον Ιούνιο 2008 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επιβεβαίωσε την πλήρη υποστήριξή του για την ευρωπαϊκή προοπτική των Δυτικών Βαλκανίων. Τόνισε ότι οι υπόλοιπες δυνάμει υποψήφιες χώρες στα Δυτικά Βαλκάνια, σημειώνοντας σταθερή πρόοδο στις οικονομικές και πολιτικές μεταρρυθμίσεις και εκπληρώνοντας τις αναγκαίες προϋποθέσεις και απαιτήσεις, θα αποκτήσουν την ιδιότητα της υποψήφιας χώρας, ανάλογα με τις επιδόσεις της καθεμιάς, με απώτερο στόχο την προσχώρηση στην ΕΕ.

Η ευρωπαϊκή προοπτική παραμένει ουσιαστικό στοιχείο για τη σταθερότητα, τη συμφιλίωση και την ανάπτυξη των Δυτικών Βαλκανίων, σύμφωνα με τη Διαδικασία Σταθεροποίησης και Σύνδεσης. Είναι προς το συμφέρον της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ευρώπης στο σύνολό της να προχωρήσει η εν λόγω περιοχή όσο το δυνατό ταχύτερα στις απαιτούμενες πολιτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις, στη συμφιλίωση των λαών και στην πρόοδο προς την ΕΕ. Η ΕΕ πρέπει να είναι έτοιμη να επιταχύνει τις προενταξιακές προετοιμασίες αυτών των χωρών, αμέσως μόλις εκπληρώσουν τις αναγκαίες προϋποθέσεις, και να εξασφαλίσει ότι η περιοχή εξακολουθεί να τυγχάνει της καλύτερης δυνατής πολιτικής και οικονομικής μεταχείρισης σύμφωνα με τη Διαδικασία Σταθεροποίησης και Σύνδεσης. Εντούτοις, σε τελική ανάλυση, η πρόοδος προς την προσχώρηση είναι στα χέρια των λαών της περιοχής και των αρχηγών τους, δεδομένου ότι εξαρτάται από τις χωριστές επιδόσεις κάθε χώρας.

Η Επιτροπή προτείνει στην παρούσα ανακοίνωση έναν ενδεικτικό χάρτη πορείας για την ολοκλήρωση των τεχνικών διαπραγματεύσεων με την Κροατία μέχρι το τέλος του 2009, υπό τον όρο ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις. Αυτό εξηγείται στο τμήμα 3.2.

Η πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας είναι δυνατό να σημειώσει περαιτέρω πρόοδο στην πορεία της προς την ΕΕ, μόλις εκπληρώσει τα πολιτικά κριτήρια της Κοπεγχάγης και τηρήσει τις βασικές προτεραιότητες της εταιρικής σχέσης για την προσχώρηση. Ειδικότερα, η χώρα πρέπει να εξασφαλίσει τη διεξαγωγή ελεύθερων και αδιάβλητων εκλογών. Ο διάλογος μεταξύ των μεγάλων πολιτικών κομμάτων και των φορέων πρέπει να βελτιωθεί ώστε να επιτραπεί η ομαλή λειτουργία των θεσμών και να επιταχυνθεί ο ρυθμός των μεταρρυθμίσεων. Η Επιτροπή θα παρακολουθεί στενά την πρόοδο της πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας. Οι εκκρεμείς βασικές προτεραιότητες της εταιρικής σχέσης συνίστανται στην καθιέρωση σταθερού ρυθμού στην εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων του δικαστικού τομέα, στην εξασφάλιση μιας αμερόληπτης και μη πολιτικοποιημένης αστυνομικής υπηρεσίας, στη συνεχή καταπολέμηση της διαφθοράς με αντικειμενικό τρόπο και στην εφαρμογή επαγγελματικών κριτηρίων για τις προσλήψεις και τις προαγωγές των δημοσίων υπηρεσιών.

Αρκετές χώρες στα Δυτικά Βαλκάνια δήλωσαν ότι εξέταζαν το ενδεχόμενο να υποβάλουν αίτηση προσχώρησης στην ΕΕ. Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι οι ικανοποιητικές επιδόσεις, ιδίως όσον αφορά την τήρηση των υποχρεώσεων που απορρέουν από τις ΣΣΣ, καθώς και τις διατάξεις σχετικά με τα εμπορικά θέματα, αποτελούν ουσιαστικό στοιχείο για την πρόοδο κάθε χώρας προς την προσχώρηση. Η υποβολή αίτησης προσχώρησης καταλήγει, σε εύθετο χρόνο, και κατόπιν αιτήσεως του Συμβουλίου, σε έκδοση γνώμης της Επιτροπής σχετικά με την ετοιμότητα της χώρας και σε εκπόνηση μελέτης για τις επιπτώσεις της προσχώρησης στους βασικούς τομείς πολιτικής.

Η Αλβανία πρέπει να εξασφαλίσει την ορθή προετοιμασία και την ομαλή διεξαγωγή των κοινοβουλευτικών εκλογών του 2009. Το Μαυροβούνιο πρέπει να εντείνει τις μεταρρυθμίσεις του δικαστικού τομέα. Και οι δύο χώρες πρέπει να αυξήσουν τις επιδόσεις τους όσον αφορά την εφαρμογή της ΣΣΣ, βελτιώνοντας την διοικητική τους ικανότητα και την ικανότητα επιβολής και ενισχύοντας το κράτος δικαίου.

Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη πρέπει τώρα να επιτύχει επειγόντως την αναγκαία πολιτική συναίνεση και να προχωρήσει σε μεταρρυθμίσεις, ιδίως με στόχο να οικειοποιηθεί περισσότερο τη διακυβέρνησή της. Πρέπει να υπάρχει ένα κοινό όραμα για τη κατεύθυνση της χώρας, ώστε να επιτευχθεί η ομαλή λειτουργία των θεσμών, να δημιουργηθούν πιο λειτουργικές και αποτελεσματικές κρατικές δομές και να ακούγεται μια μόνο φωνή σε ζητήματα που αφορούν την ΕΕ. Το Συμβούλιο για την εφαρμογή της ειρηνευτικής διαδικασίας (PIC) θα επανεξετάσει αργότερα αυτό το μήνα εάν η χώρα είναι έτοιμη για το κλείσιμο του Γραφείου του Ύπατου Εκπροσώπου. Τούτο εξαρτάται από την πρόοδο στην υλοποίηση πέντε συγκεκριμένων στόχων[5], καθώς και από την θετική αξιολόγηση που θα κάνει το PIC για την πολιτική κατάσταση εφόσον υπάρχει πλήρης συμμόρφωση με τη ειρηνευτική συμφωνία του Ντέιτον. Η Επιτροπή είναι έτοιμη να υποστηρίξει τις προσπάθειες της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης στην εκπλήρωση αυτών των προϋποθέσεων.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ιουνίου δήλωσε ότι η Σερβία μπορεί να επιταχύνει την πρόοδό της προς την ΕΕ, και να αποκτήσει την ιδιότητα της υποψήφιας χώρας, αμέσως μόλις εκπληρώσει τις αναγκαίες προϋποθέσεις. Η Επιτροπή θεωρεί ότι θα είναι δυνατό να χορηγηθεί στη Σερβία η ιδιότητα της υποψήφιας χώρας το 2009, εάν τηρηθούν αυτοί οι όροι και σύμφωνα με γνώμη της Επιτροπής. Η Σερβία πρέπει να συμβάλει στην οικοδόμηση θετικών εξελίξεων με την πλήρη συνεργασία της με το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία και να επιταχύνει το πρόγραμμα των μεταρρυθμίσεών της, σημειώνοντας απτή πρόοδο στους τομείς προτεραιότητας, περιλαμβανομένου του κράτους δικαίου, καθώς και των οικονομικών μεταρρυθμίσεων και των μεταρρυθμίσεων του προϋπολογισμού. Η Σερβία οφείλει να διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στην περιοχή. Ενθαρρύνεται να αναλάβει εποικοδομητική προσέγγιση όσον αφορά τη συμμετοχή του Κοσσυφοπεδίου σε περιφερειακές πρωτοβουλίες και σε διεθνή φόρουμ και τις προσπάθειες της ΕΕ υπέρ της ειρήνης και της σταθερότητας στα Δυτικά Βαλκάνια.

Η κοινωνικο-οικονομική ανάπτυξη του Κοσσυφοπεδίου είναι ζωτικής σημασίας για την ευημερία των πληθυσμών του και για τη σταθερότητα της ευρύτερης περιοχής. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο δήλωσε τον Ιούνιο ότι, όπως και τα υπόλοιπα Δυτικά Βαλκάνια, το Κοσσυφοπέδιο έχει σαφή ευρωπαϊκή προοπτική. Η ΕΕ ελπίζει ότι η Σερβία θα κρατήσει εποικοδομητική στάση σχετικά με την αναδίπλωση της αποστολής EULEX και ενθαρρύνει τους Σέρβους του Κοσσυφοπεδίου να συμμετέχουν στην ανάπτυξή του. Ο τακτικός διάλογος μεταξύ της Επιτροπής και των αρχών του Κοσσυφοπεδίου σχετικά με τις μεταρρυθμίσεις θα ενταθεί. Η Επιτροπή θα διερευνήσει όλους τους τρόπους προώθησης της συμμετοχής του Κοσσυφοπεδίου στην περιφερειακή συνεργασία και καλεί όλα τα μέρη να υιοθετήσουν μια εποικοδομητική προσέγγιση ως προς αυτό. Θα αξιολογήσει τα μέσα για την περαιτέρω πολιτική και κοινωνικο-οικονομική ανάπτυξη του Κοσσυφοπεδίου και θα εξετάσει την πιθανή πορεία του Κοσσυφοπεδίου, ως τμήματος της περιοχής, προς την ενσωμάτωση στην ΕΕ στο πλαίσιο της Διαδικασίας Σταθεροποίησης και Σύνδεσης. Το αποτέλεσμα αυτής της ανάλυσης θα παρουσιαστεί σε μελέτη σκοπιμότητας το φθινόπωρο του 2009.

Οι σχέσεις καλής γειτονίας και η περιφερειακή συνεργασία παραμένουν βασική προϋπόθεση για την πρόοδο προς την προσχώρηση στην ΕΕ και, αυτές καθεαυτές, αποτελούν κεντρικό στοιχείο της Διαδικασίας Σταθεροποίησης και Σύνδεσης. Σχεδόν όλοι οι εταίροι της περιοχής έχουν ανεπίλυτα διμερή προβλήματα με τους γείτονές τους στα οποία περιλαμβάνονται και διασυνοριακές διαφορές. Η Επιτροπή θα παρακολουθεί τις σχετικές εξελίξεις και καλεί επειγόντως όλους τους εταίρους να δώσουν προτεραιότητα στην επίλυση των διμερών ζητημάτων. Απαιτούνται σημαντικές προσπάθειες για την ενίσχυση της δικαστικής συνεργασίας για ποινικές υποθέσεις, καθώς και για τις έρευνες που αφορούν εγχώρια εγκλήματα πολέμου.

Οι επαφές μεταξύ των λαών καθιστούν απτή την ευρωπαϊκή προοπτική για τους πολίτες.

Η Επιτροπή θα παρακολουθεί στενά την ορθή εφαρμογή των συμφωνιών διευκόλυνσης της έκδοσης θεωρήσεων, καθώς και την εφαρμογή των χαρτών πορείας για την ελευθέρωση του καθεστώτος των θεωρήσεων και θα βοηθήσει τις χώρες να εκπληρώσουν τα κριτήρια αξιολόγησης που έχουν καθοριστεί σ’αυτούς. Ο ρυθμός του διαλόγου για τις θεωρήσεις θα εξαρτηθεί από τις επιδόσεις κάθε χώρας. Υπό την προϋπόθεση ότι τηρούνται τα κριτήρια, η Επιτροπή μπορεί να προτείνει, για κάθε χώρα χωριστά, την κατάργηση της υποχρέωσης θεώρησης κατά τη διάρκεια του 2009.

Η Επιτροπή θα διπλασιάσει τους πόρους που θα διατεθούν για υποτροφίες σε φοιτητές των Δυτικών Βαλκανίων βάσει του ΜΠΒ για το 2009.

Η συμμετοχή σε κοινοτικά προγράμματα και οργανισμούς αποδείχθηκε χρήσιμη δεδομένου ότι φέρνει πιο κοντά στην ΕΕ τους οργανισμούς και τους πολίτες των χωρών εταίρων. Η Επιτροπή θα ενθαρρύνει τη μεγαλύτερη συμμετοχή των δικαιούχων από αυτές τις χώρες σε προγράμματα που ήδη έχουν ανοίξει γι’αυτές. Θα διερευνήσει επίσης τη δυνατότητα ανοίγματος και άλλων προγραμμάτων στις δυνάμει υποψήφιες χώρες. Όσον αφορά τους κοινοτικούς οργανισμούς, η Επιτροπή θα επιδιώξει να προσφέρει περισσότερες δυνατότητες συμμετοχής, καθώς και το καθεστώς παρατηρητή σε όλες τις χώρες της διεύρυνσης, κατά τη συνεδρίαση των διοικητικών συμβουλίων ή των ομάδων εμπειρογνωμόνων. Η Επιτροπή προτείνει να βελτιώσει τις ευκαιρίες και τις συνθήκες συμμετοχής που προσφέρονται στις δυνάμει υποψήφιες χώρες. Η ΕΕ μπορεί να συγχρηματοδοτήσει μέχρι το 90% της συνεισφοράς της χώρας σε κοινοτικό πρόγραμμα ή οργανισμό κατά το πρώτο έτος συμμετοχής μέσω του μηχανισμού προενταξιακής βοήθειας (ΜΠΒ). Κατά τα επόμενα έτη, η συνεισφορά αυτή θα μειωθεί κατά ένα ποσοστό ή σε πραγματικά ποσά. Το συνολικό επίπεδο της συγχρηματοδότησης για τα κοινοτικά προγράμματα, πέραν εκείνων που αφορούν την έρευνα και ανάπτυξη, θα παραμείνει κατ’αρχήν γύρω στο 10% των εθνικών προγραμμάτων στο πλαίσιο του ΜΠΒ.

Η μεγαλύτερη συμμετοχή των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στις μεταρρυθμίσεις που εφαρμόζονται στις χώρες της διεύρυνσης αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για τον ρυθμό και την ποιότητα της διαδικασίας προσχώρησης, καθώς και για την στήριξη της κοινής γνώμης για την προσχώρηση. Θα χρηματοδοτηθούν επίσης και άλλα έργα δημιουργίας θεσμικής υποδομής και ανάπτυξης δικτύων ως μέρος της νέας χρηματοδοτικής διευκόλυνσης για την κοινωνία των πολιτών, στα οποία περιλαμβάνονται και το πρόγραμμα επισκέψεων «προσέγγιση μεταξύ λαών» («People 2 people»), η δημιουργία κατά το πρώτο εξάμηνο του 2009 γραφείων τεχνικής στήριξης σε κάθε χώρα και τα καθεστώτα ενίσχυσης συμπράξεων πολιτών σε τομείς όπως το περιβάλλον, η ενεργειακή απόδοση, η υγεία και η ασφάλεια στον τόπο εργασίας, καθώς και η καταπολέμηση της διαφθοράς, του οργανωμένου εγκλήματος και της παράνομης διακίνησης. Στο πλαίσιο του μηχανισμού προενταξιακής βοήθειας (ΜΠΒ) για το 2009 τα καθεστώτα ενίσχυσης εταιρικών σχέσεων θα δώσουν προτεραιότητα σε τομείς όπως ο πολιτισμός, οι μειονότητες και οι επιχειρηματικές ενώσεις.

Η υποστήριξη της διεύρυνσης από την κοινή γνώμη παραμένει ζωτικός στόχος της πολιτικής της ΕΕ. Εναπόκειται ιδίως στα κράτη μέλη να εξηγήσουν στους πολίτες τα προβλήματα και τα οφέλη που απορρέουν από αυτήν. Οι χώρες εταίροι πρέπει με τη σειρά τους να εξηγήσουν στους πολίτες τους τις προϋποθέσεις για την επίτευξη προόδου στην πορεία τους προς την ΕΕ. Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να θεωρεί τη διεύρυνση ως ένα τομέα προτεραιότητας της πολιτικής της επικοινωνίας και θα εφαρμόσει περαιτέρω δράσεις για να υποστηρίξει και να ενισχύσει τις προσπάθειές τους παρέχοντας τεκμηριωμένες πληροφορίες και ενθαρρύνοντας το διάλογο μεταξύ των βασικών διαμορφωτών γνώμης.

Προώθηση των διαπραγματεύσεων προσχώρησης

Κροατία

Η Κροατία σημείωσε ικανοποιητική γενική πρόοδο τρία χρόνια μετά την έναρξη των διαπραγματεύσεων. Έχουν ανοίξει 21 από τα 35 κεφάλαια και τέσσερα κεφάλαια έχουν κλείσει προσωρινά[6]. Με την επιτάχυνση των εργασιών κατά τους τελευταίους μήνες, η Κροατία έχει τώρα τηρήσει τα κριτήρια ανοίγματος για όλα εκτός από δύο κεφάλαια.

Γενικά, η Κροατία εξακολούθησε να συμμορφώνεται με τις γενικές προϋποθέσεις της Διαδικασίας Σταθεροποίησης και Σύνδεσης. Ανταποκρίνεται πλέον ευρέως στις υποχρεώσεις της δυνάμει της συμφωνίας σταθεροποίησης και σύνδεσης, και έχει συμφωνήσει με την Επιτροπή σχετικά με μια λύση για την κατάργηση της διακριτικής φορολόγησης τσιγάρων. Κατά τους τελευταίους μήνες η Κροατία έλαβε σημαντικά μέτρα για να βελτιώσει τη διαχείριση των προενταξιακών πόρων της ΕΕ, παρόλο που πρέπει ακόμη να επιδείξει συγκεκριμένα αποτελέσματα όσον αφορά τη βελτίωση της διαχείρισης.

Σύμφωνα με την πρόοδο που σημειώθηκε μέχρι σήμερα, η Κροατία θα μπορούσε να φθάσει στο τελικό στάδιο των διαπραγματεύσεων προσχώρησης έως τα τέλη του 2009, αρκεί να πληροί όλες τις απαραίτητες προϋποθέσεις. Λαμβάνοντας τούτο υπόψη, η Επιτροπή προτείνει έναν ενδεικτικό χάρτη πορείας για τη διεξαγωγή των τεχνικών διαπραγματεύσεων. Αυτό το ενδεικτικό χρονοδιάγραμμα ενδέχεται να αναπροσαρμοστεί ανάλογα με την πρόοδο που θα σημειωθεί στην εκπλήρωση των προϋποθέσεων. Η Κροατία πρέπει να αφιερώσει σημαντικές προσπάθειες στην ολοκλήρωση των εργασιών για την τήρηση των κριτηρίων αναφοράς που καθορίστηκαν στα κεφάλαια διαπραγμάτευσης. Η χώρα πρέπει να συνεχίσει τις μεταρρυθμιστικές προσπάθειες, ιδίως όσον αφορά τον δικαστικό τομέα και τη δημόσια διοίκηση, την καταπολέμηση της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος, την προώθηση των δικαιωμάτων των μειονοτήτων, περιλαμβανομένης της επιστροφής των προσφύγων, τις ποινικές διώξεις για εγκλήματα πολέμου, την πρόσβαση του ICTY σε έγγραφα. Η Κροατία πρέπει επίσης να καταβάλει σημαντικές περαιτέρω προσπάθειες για την αναδιάρθρωση των ναυπηγείων. Η Επιτροπή θα παρακολουθεί στενά την εκπλήρωση των δεσμεύσεων που ανέλαβε η Κροατία.

Τουρκία

Τώρα που η Τουρκία απέτρεψε μια πολιτική κρίση που συνδέεται με υπόθεση του συνταγματικού δικαστηρίου κατά του κυβερνώντος κόμματος, οφείλει να δρομολογήσει εκ νέου τη διαδικασία πολιτικών μεταρρυθμίσεων. Η υπόθεση σχετικά με το κλείσιμο πολιτικού κόμματος έδειξε ότι είναι σημαντικό να τροποποιηθούν οι κανόνες που διέπουν τα πολιτικά κόμματα κατά τρόπο που θα εξασφαλίζει τη διαφάνεια των μηχανισμών χρηματοδότησης και θα εναρμονίζει τις διατάξεις για το κλείσιμο πολιτικών κομμάτων με τα ευρωπαϊκά πρότυπα και τις βέλτιστες πρακτικές. Απαιτείται επίσης νομοθεσία για να καθοριστεί η λειτουργία του διαμεσολαβητή, να ενισχυθεί η προάσπιση των δικαιωμάτων του πολίτη ανεξάρτητα από τις προσωπικές πεποιθήσεις ή τις πολιτικές διασυνδέσεις. Η μεταρρύθμιση του δικαστικού τομέα πρέπει να συνεχιστεί. Απαιτείται ουσιαστικότερος διάλογος μεταξύ των διαφόρων πολιτικών δυνάμεων για να υπάρξει ευνοϊκή συναίνεση υπέρ των μεταρρυθμίσεων.

Πρέπει να καταβληθούν συνεχείς προσπάθειες για την προώθηση της ισότητας των φύλων και των δικαιωμάτων των γυναικών, την εξασφάλιση της ελευθερίας της έκφρασης και της θρησκευτικής ελευθερίας στην πράξη, την πρόληψη της διαφθοράς, την ενίσχυση των πολιτιστικών δικαιωμάτων όλων των πολιτών, την αύξηση του ελέγχου της στρατιωτικής από την πολιτική εξουσία και την εναρμόνιση της νομοθεσίας για τις συνδικαλιστικές ενώσεις με τα πρότυπα της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ILO) και της ΕΕ.

Μετά την έναρξη πλήρων διαπραγματεύσεων μεταξύ των ηγετών της Ελληνοκυπριακής και της Τουρκοκυπριακής κοινότητας για τη συνολική ρύθμιση του κυπριακού ζητήματος, είναι ζωτικής σημασίας να εξακολουθήσει η Τουρκία να υποστηρίζει την εξεύρεση λύσης και τις προσπάθειες των Ηνωμένων Εθνών.

Οι σχέσεις καλής γειτονίας παραμένουν βασικές. Η Τουρκία αναμένεται να εξασφαλίσει την πλήρη και χωρίς διακρίσεις εφαρμογή του πρόσθετου πρωτοκόλλου της συμφωνίας σύνδεσης και να σημειώσει πρόοδο όσον αφορά την ομαλοποίηση των διμερών σχέσεων με την Κυπριακή Δημοκρατία. Η ΕΕ θα εξακολουθήσει να παρακολουθεί και να επανεξετάζει την πρόοδο που θα σημειώνεται σε ζητήματα που καλύπτονται από τη Δήλωση της 21ης Σεπτεμβρίου 2005, σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Συμβουλίου της 11ης Δεκεμβρίου 2006.

Η θέσπιση ενός εθνικού προγράμματος για την υιοθέτηση του κεκτημένου (ΕΠΥΚ) που θα εφαρμόζει τις προτεραιότητες της εταιρικής σχέσης για την προσχώρηση θα αποτελέσει σημαντική ένδειξη της βούλησης της Τουρκίας να επαναλάβει τις μεταρρυθμιστικές προσπάθειές της. Ο ρυθμός των διαπραγματεύσεων προσχώρησης με την Τουρκία αντανακλά το ρυθμό των μεταρρυθμίσεων, καθώς και την εκπλήρωση των σχετικών προϋποθέσεων από την Τουρκία.

***

Η κοινή γνώμη της ΕΕ επηρεάζεται, όσον αφορά τη μελλοντική διεύρυνση, από τις αντιλήψεις που διαμορφώθηκαν από τις προηγούμενες διευρύνσεις. Είναι σημαντικό να ακούγονται οι πολίτες, να δίνονται απαντήσεις στους προβληματισμούς τους και να παρέχονται περισσότερες πληροφορίες ώστε η κοινή γνώμη να αντιλαμβάνεται τόσο τα οφέλη όσο και τις προκλήσεις.

Το 2009 θα σηματοδοτήσει την πέμπτη επέτειο της ένταξης των νέων κρατών μελών στην Ένωση, η οποία θα συμπέσει με την 20ή επέτειο της πτώσης του τείχους του Βερολίνου. Σ’αυτό το πλαίσιο, η προσεχής τσεχική Προεδρία θα διοργανώσει μια σημαντική εκδήλωση για τον εορτασμό της επετείου της διεύρυνσης του 2004. Η Επιτροπή θα παράσχει την πλήρη στήριξή της σ’αυτήν την εκδήλωση και θα παρουσιάσει με αυτήν την ευκαιρία μελέτη σχετικά με τις επιπτώσεις της πέμπτης διεύρυνσης στην οικονομία της ΕΕ.

Συμπερασματα και Συστασεισ

Με βάση την ανωτέρω ανάλυση, η Επιτροπή καταλήγει στα ακόλουθα συμπεράσματα:

1. Η διεύρυνση εξυπηρετεί τα στρατηγικά συμφέροντα της ΕΕ για τη σταθερότητα, την ασφάλεια και την πρόληψη των συγκρούσεων. Έχει συμβάλει στην αύξηση της ευημερίας και των ευκαιριών ανάπτυξης, στη βελτίωση των συνδέσμων με τις ζωτικές οδούς μεταφορών και ενεργειακού εφοδιασμού, καθώς και στην αύξηση της σημασίας της ΕΕ παγκοσμίως. Η σημερινή ατζέντα της διεύρυνσης καλύπτει τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων και την Τουρκία, στις οποίες δόθηκε η προοπτική να γίνουν μέλη της ΕΕ, εφόσον εκπληρώσουν τους απαιτούμενους όρους.

2. Η συναφής εφαρμογή της ανανεωμένης συναίνεσης για τη διεύρυνση, όπως ορίστηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Δεκεμβρίου 2006, αποκτά μεγαλύτερη σημασία ενόψει των πρόσφατων προβλημάτων για τη σταθερότητα στα ανατολικά της ΕΕ, περιλαμβανομένου του Νότιου Καύκασου.

3. Η ΕΕ έλαβε μέτρα για να βελτιώσει την ποιότητα της διαδικασίας διεύρυνσης. Με βάση την ανάλυση που έγινε στο έγγραφο στρατηγικής για τη διεύρυνση 2007, δίνεται μεγαλύτερη προσοχή, στα αρχικά στάδια, στο κράτος δικαίου και στη χρηστή διακυβέρνηση, καθώς και στην καταπολέμηση της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος, στις διοικητικές και δικαστικές μεταρρυθμίσεις, και στην ανάπτυξη της κοινωνίας των πολιτών.

4. Οι σχέσεις καλής γειτονίας και η περιφερειακή συνεργασία παρέμειναν βασικές. Η ειρηνική διευθέτηση των διαφορών συνιστά πάντα προτεραιότητα για όλα τα μέρη.

5. Σύμφωνα με την πρόοδο που σημειώθηκε μέχρι σήμερα, η Κροατία θα μπορούσε να φθάσει στο τελικό στάδιο των διαπραγματεύσεων προσχώρησης έως τα τέλη του 2009, αρκεί να πληροί όλες τις απαραίτητες προϋποθέσεις. Λαμβάνοντας τούτο υπόψη, η Επιτροπή προτείνει έναν ενδεικτικό χάρτη πορείας για τη διεξαγωγή των τεχνικών διαπραγματεύσεων. Αυτό το ενδεικτικό χρονοδιάγραμμα ενδέχεται να αναπροσαρμοστεί ανάλογα με την πρόοδο που θα σημειωθεί στην εκπλήρωση των προϋποθέσεων. Η Κροατία πρέπει να αφιερώσει σημαντικές προσπάθειες στην ολοκλήρωση των εργασιών για την τήρηση των κριτηρίων αναφοράς που καθορίστηκαν στα κεφάλαια διαπραγμάτευσης. Η χώρα πρέπει να συνεχίσει τις μεταρρυθμιστικές προσπάθειες, ιδίως όσον αφορά τον δικαστικό τομέα και τη δημόσια διοίκηση, την καταπολέμηση της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος, την προαγωγή των δικαιωμάτων των μειονοτήτων, περιλαμβανομένης της επιστροφής των προσφύγων, τις ποινικές διώξεις για εγκλήματα πολέμου, την πρόσβαση του ICTY σε έγγραφα. Η Κροατία πρέπει επίσης να καταβάλει σημαντικές περαιτέρω προσπάθειες για την αναδιάρθρωση των ναυπηγείων. Η Επιτροπή θα παρακολουθεί στενά την εκπλήρωση των δεσμεύσεων που ανέλαβε η Κροατία.

6. Η Τουρκία πρέπει να δώσει τώρα νέα ώθηση στις πολιτικές μεταρρυθμίσεις για να ενισχυθούν η δημοκρατία και τα δικαιώματα του ανθρώπου, να εκσυγχρονισθεί και να αναπτυχθεί η χώρα και να επιτευχθεί η προσέγγισή της με την ΕΕ. Ο ρυθμός των διαπραγματεύσεων προσχώρησης με την Τουρκία αντανακλά το ρυθμό των μεταρρυθμίσεων, καθώς και την εκπλήρωση των σχετικών προϋποθέσεων από αυτή τη χώρα. Η Τουρκία αναμένεται να εξασφαλίσει την πλήρη και χωρίς διακρίσεις εφαρμογή του πρόσθετου πρωτοκόλλου της συμφωνίας σύνδεσης και να σημειώσει πρόοδο προς την ομαλοποίηση των διμερών σχέσεων με την Κυπριακή Δημοκρατία.

7. Όσον αφορά το κυπριακό ζήτημα, οι ηγέτες της Ελληνοκυπριακής και της Τουρκοκυπριακής κοινότητας άρχισαν πλήρεις διαπραγματεύσεις για συνολική ρύθμιση υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών. Η Επιτροπή υποστηρίζει τις προσπάθειές τους και είναι έτοιμη να παρέχει τεχνικές συμβουλές για θέματα αρμοδιότητας της ΕΕ . Καλεί και τους δύο ηγέτες να σημειώσουν αποφασιστική πρόοδο και ζητεί από την Τουρκία να συμβάλει στη δημιουργία ευνοϊκού κλίματος για τη συνολική ρύθμιση .

8. Η Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας πρέπει να εξασφαλίσει τη διεξαγωγή ελεύθερων και αδιάβλητων εκλογών, να βελτιώσει το διάλογο μεταξύ των μεγαλύτερων πολιτικών κομμάτων και φορέων, και να εκπληρώσει τις βασικές προτεραιότητες της εταιρικής σχέσης που εκκρεμούν. Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να παρακολουθεί στενά την πρόοδο σ’αυτούς τους τομείς.

9. Η πρόοδος των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων στην πορεία τους προς την ένταξη στην ΕΕ μπορεί να επιταχυνθεί, υπό τον όρο ότι θα πληρούνται οι αναγκαίες προϋποθέσεις. Για τις δυνάμει υποψήφιες χώρες, τούτο σημαίνει ότι θα αποκτήσουν την ιδιότητα του μέλους όταν αποδείξουν ότι είναι έτοιμες, σύμφωνα με τις καθιερωθείσες διαδικασίες.

10. Η εφαρμογή των ενδιάμεσων συμφωνιών με την Αλβανία, το Μαυροβούνιο και τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη προχωρά, το κράτος δικαίου παραμένει σημαντική πρόκληση, και η διοικητική ικανότητα και η ικανότητα επιβολής της νομοθεσίας απαιτούν περαιτέρω βελτίωση. Ειδικότερα η Αλβανία πρέπει να εξασφαλίσει την ορθή προετοιμασία και διεξαγωγή των κοινοβουλευτικών εκλογών του 2009. Το Μαυροβούνιο πρέπει να καταβάλει ιδιαίτερες προσπάθειες για να συνεχίσει τη μεταρρύθμιση του δικαστικού τομέα. Οι πολιτικοί αρχηγοί της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης πρέπει να αποκτήσουν κοινό όραμα για την κατεύθυνση της χώρας, να ομιλούν με μία φωνή για την ΕΕ και για διεθνή θέματα, και να επιτύχουν συναίνεση για τις βασικές μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.

11. Η Σερβία πρέπει να συμβάλει στην οικοδόμηση θετικών εξελίξεων με την πλήρη συνεργασία της με το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία (ICTY) και να επιδείξει απτά αποτελέσματα σε μεταρρυθμίσεις προτεραιότητας. Η Επιτροπή θεωρεί ότι θα είναι δυνατό να χορηγηθεί η ιδιότητα της υποψήφιας χώρας στη Σερβία το 2009, εάν πληρούνται οι προϋποθέσεις και με βάση τη γνώμη της Επιτροπής που θα αξιολογεί την ετοιμότητα της χώρας.

12. Το Κοσσυφοπέδιο διαθέτει σαφή ευρωπαϊκή προοπτική, όπως και τα υπόλοιπα Δυτικά Βαλκάνια. Η Επιτροπή θα παρουσιάσει μια έκθεση σκοπιμότητας το φθινόπωρο του 2009, όπου θα αξιολογεί τα μέσα για την περαιτέρω πολιτική και κοινωνικο-οικονομική ανάπτυξη του Κοσσυφοπεδίου και θα εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο θα μπορέσει να προχωρήσει το Κοσσυφοπέδιο, ως τμήμα της περιοχής, προς την ολοκλήρωση με την ΕΕ στο πλαίσιο της Διαδικασίας Σταθεροποίησης και Σύνδεσης.

13. Η Επιτροπή λαμβάνει μέτρα για να καταστήσει απτή την ευρωπαϊκή προοπτική για τους πολίτες των Δυτικών Βαλκανίων. Υπό την προϋπόθεση ότι τηρούνται τα κριτήρια που έχουν καθοριστεί στους χάρτες πορείας για την ελευθέρωση του καθεστώτος έκδοσης θεωρήσεων, η Επιτροπή μπορεί να προτείνει, για κάθε χώρα χωριστά, την κατάργηση της υποχρέωσης έκδοσης θεώρησης κατά τη διάρκεια του 2009. Η χρηματοδότηση υποτροφιών για φοιτητές των Δυτικών Βαλκανίων θα διπλασιαστεί το 2009. Οι διαπραγματεύσεις για μια Κοινότητα Μεταφορών με τα Δυτικά Βαλκάνια θα συνεχιστούν με σκοπό την υπογραφή συμφωνίας κατά τη διάρκεια του 2009.

14. Η παροχή βοήθειας στο πλαίσιο του μηχανισμού προενταξιακής βοήθειας (ΜΠΒ) θα επικεντρωθεί σε βασικά ζητήματα μεταρρυθμίσεων. Τούτο αντικατοπτρίζεται στο αναθεωρημένο πολυετές ενδεικτικό χρηματοδοτικό πλαίσιο που καλύπτει την περίοδο 2010-2012 και που παρουσιάζει σήμερα η Επιτροπή. Η εφαρμογή της νέας χρηματοδοτικής διευκόλυνσης για την κοινωνία των πολιτών θα συνεχιστεί το 2009. Θα ενθαρρυνθεί η μεγαλύτερη συμμετοχή των εταίρων χωρών στα κοινοτικά προγράμματα και στις υπηρεσίες.

15. Ο συντονισμός με τα διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και άλλους χορηγούς βοήθειας αυξάνει την κινητοποίηση της ενίσχυσης του ΜΠΒ. Η Επιτροπή θα κάνει σημαντικό βήμα προς την καθιέρωση ενός πλαισίου επενδύσεων για τα Δυτικά Βαλκάνια μέχρι το έτος 2010, όπως συμφωνήθηκε από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης και από το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Τράπεζας.

16. Η διεθνής χρηματοπιστωτική κρίση είχε μέχρι σήμερα μόνο περιορισμένες άμεσες επιπτώσεις στα Δυτικά Βαλκάνια και στην Τουρκία. Η Επιτροπή είναι έτοιμη να βοηθήσει τις αρχές των χωρών της διεύρυνσης να διαχειριστούν τις χρηματοπιστωτικές και οικονομικές της συνέπειες.

17. Το Μάιο 2009, υπό την Τσεχική Προεδρία, η ΕΕ θα εορτάσει την πέμπτη επέτειο της διεύρυνσης του 2004. Η Επιτροπή θα παρουσιάσει, με αυτήν την ευκαιρία, μια μελέτη για τις επιπτώσεις της πέμπτης διεύρυνσης στην οικονομία της ΕΕ.

18. Η δημόσια στήριξη της διεύρυνσης είναι κρίσιμης σημασίας. Είναι σημαντικό οι αρχές των κρατών μελών και τα θεσμικά όργανα της ΕΕ να εξηγήσουν στους πολίτες τα συμφέροντα που απορρέουν για την Ένωση από τη διεύρυνση.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1

Χάρτης πορείας προς το τελικό στάδιο των διαπραγματεύσεων προσχώρησης με την Κροατία

Σύμφωνα με το διαπραγματευτικό πλαίσιο και τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Δεκεμβρίου 2006, ο ρυθμός των διαπραγματεύσεων προσχώρησης εξαρτάται από την εκπλήρωση των αναγκαίων προϋποθέσεων από την Κροατία. Σύμφωνα με την αρχή των επιδόσεων κάθε χώρας, η πρόοδος των διαπραγματεύσεων εξαρτάται από την εφαρμογή εκ μέρους της Κροατίας των αναγκαίων πολιτικών, οικονομικών, νομοθετικών και διοικητικών μεταρρυθμίσεων. Η χώρα πρέπει να συνεχίσει τις μεταρρυθμιστικές προσπάθειες, ιδίως όσον αφορά τη μεταρρύθμιση του δικαστικού τομέα και της δημόσιας διοίκησης, την καταπολέμηση της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος, τα δικαιώματα των μειονοτήτων, περιλαμβανομένης της επιστροφής των προσφύγων, τις ποινικές διώξεις για εγκλήματα πολέμου, την πρόσβαση του ICTY σε έγγραφα στην Κροατία, καθώς και την αναδιάρθρωση των ναυπηγείων.

Δεδομένης της στενής σχέσης που υπάρχει ανάμεσα σ’αυτά τα ζητήματα και στις διαπραγματεύσεις προσχώρησης, η Κροατία θα χρειαστεί να επιδείξει συγκεκριμένα αποτελέσματα ως προς την εκπλήρωση των υποχρεώσεών της στο πλαίσιο της συμφωνίας σταθεροποίησης και σύνδεσης, συμμορφούμενη προς τους όρους της Διαδικασίας Σταθεροποίησης και Σύνδεσης και βελτιώνοντας τη διαχείριση των πόρων της προενταξιακής βοήθειας της ΕΕ.

Άνοιγμα των υπόλοιπων κεφαλαίων:

- Ελεύθερη κυκλοφορία κεφαλαίων

- Δημόσιες συμβάσεις

- Πολιτική ανταγωνισμού

- Γεωργία και αγροτική ανάπτυξη

- Ασφάλεια τροφίμων, κτηνιατρική και φυτοϋγειονομική πολιτική

- Αλιεία

- Φορολογία

- Περιφερειακή πολιτική

- Δικαστικό σύστημα και θεμελιώδη δικαιώματα

- Δικαιοσύνη, ελευθερία και ασφάλεια

- Περιβάλλον

- Εξωτερική πολιτική, πολιτική ασφάλειας και άμυνας

Η Επιτροπή προτείνει η διάσκεψη για την προσχώρηση να καταβάλει κάθε προσπάθεια ώστε να ανοίξουν τα εκκρεμή κεφάλαια μέχρι το τέλος του 2008, εφόσον η Κροατία εκπληρώσει τις αναγκαίες προϋποθέσεις, και ενδεχομένως τα υπόλοιπα κεφάλαια να ανοίξουν στις αρχές του 2009.

Όσον αφορά τα κριτήρια ανοίγματος για το κεφάλαιο πολιτική ανταγωνισμού, η Κροατία πρέπει να καταβάλει περαιτέρω προσπάθειες, ιδίως σε ό,τι αφορά το ναυπηγικό τομέα. Όσον αφορά τα κεφάλαια για το δικαστικό σύστημα και τα θεμελιώδη δικαιώματα, η Κροατία πρέπει να καταβάλει τελικές προσπάθειες για να εκπληρώσει τις εκκρεμείς προϋποθέσεις των κριτηρίων ανοίγματος κεφαλαίων.

Προσωρινό κλείσιμο των υπόλοιπων κεφαλαίων:

Μένει να κλείσουν 31 ακόμη κεφάλαια. Τούτο εξαρτάται από το εάν η Κροατία θα έχει εκπληρώσει τα κριτήρια αξιολόγησης για το κλείσιμο κεφαλαίων.

Η Κροατία ζήτησε σημαντικό αριθμό μεταβατικών ρυθμίσεων σε ορισμένα κεφάλαια πράγμα που απαιτεί περαιτέρω διαπραγματεύσεις και επομένως μπορεί να καθυστερήσει το προσωρινό κλείσιμο κεφαλαίου.

Για να περιέλθει στην τελική φάση των διαπραγματεύσεων προσχώρησης μέχρι το τέλος του 2009, θα ήταν αναγκαίο η Κροατία να ολοκληρώσει εγκαίρως τις εργασίες της σχετικά με τα κριτήρια αξιολόγησης για το κλείσιμο των κεφαλαίων, ώστε να επιτραπεί το κλείσιμο κεφαλαίων σύμφωνα με το εξής χρονοδιάγραμμα προτεραιότητας:

Χρονοδιάγραμμα προτεραιότητας για τους υπόλοιπους μήνες του 2008

- Νόμος περί πνευματικής ιδιοκτησίας

- Οικονομική και νομισματική πολιτική

- Διευρωπαϊκά δίκτυα

- Τελωνειακή ένωση

Χρονοδιάγραμμα προτεραιότητας για το πρώτο εξάμηνο του 2009

- Δικαίωμα εγκατάστασης και ελευθερία παροχής υπηρεσιών

- Εταιρικό δίκαιο

- Χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες

- Κοινωνία της πληροφορίας και μέσα ενημέρωσης

- Πολιτική μεταφορών

- Ενέργεια

- Στατιστικές

- Κοινωνική πολιτική και απασχόληση

- Προστασία των καταναλωτών και της υγείας

- Εξωτερική πολιτική, πολιτική ασφάλειας και άμυνας

- Δημοσιονομικός έλεγχος

Χρονοδιάγραμμα προτεραιότητας για το δεύτερο εξάμηνο του 2009

- Ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων

- Ελεύθερη κυκλοφορία εργαζομένων

- Ελεύθερη κυκλοφορία κεφαλαίων

- Δημόσιες συμβάσεις

- Πολιτική ανταγωνισμού

- Γεωργία και αγροτική ανάπτυξη

- Ασφάλεια τροφίμων, κτηνιατρική και φυτοϋγειονομική πολιτική

- Αλιεία

- Φορολογία

- Περιφερειακή πολιτική και συντονισμός διαρθρωτικών μέσων

- Δικαστικό σύστημα και θεμελιώδη δικαιώματα

- Δικαιοσύνη, ελευθερία και ασφάλεια

- Περιβάλλον

- Χρηματοπιστωτικές και δημοσιονομικές διατάξεις

- Θεσμοί

- Άλλα ζητήματα.

Υπό την προϋπόθεση ότι η Κροατία θα διατηρήσει γενικά το ρυθμό προόδου στις προετοιμασίες της, η Επιτροπή θα υποβάλει ανακοίνωση κατά τη διάρκεια του 2009 σχετικά με τη χρηματοδοτική δέσμη για την προσχώρηση της Κροατίας.

Η Επιτροπή προτείνει περαιτέρω στο Συμβούλιο να συστήσει την ad-hoc τεχνική ομάδα εργασίας για την εκπόνηση της συνθήκης προσχώρησης, βάσει των κειμένων που έχει προετοιμάσει η Επιτροπή. Αυτή η ομάδα μπορεί να εργασθεί παράλληλα με τις διαπραγματεύσεις και έτσι να αρχίσει τις εργασίες της το πρώτο εξάμηνο του 2009. Παράλληλα, η Κροατία πρέπει να εξασφαλίσει την έγκαιρη μετάφραση του κεκτημένου στην επίσημη γλώσσα της.

Το ενδεικτικό χρονοδιάγραμμα που προτείνει στον παρόντα χάρτη πορείας μπορεί να χρειασθεί αναπροσαρμογή ανάλογα με την πρόοδο της Κροατίας. Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να στηρίζει την Κροατία στις προετοιμασίες της για την προσχώρηση και να βοηθά αυτή τη χώρα με την παροχή εμπειρογνωσίας, κάνοντας πλήρη χρήση διαφόρων μέσων όπως το TAIEX και την αδελφοποίηση, και με την παροχή καλά στοχοθετημένης χρηματοδοτικής βοήθειας.

Η Επιτροπή θα παρακολουθεί στενά την εκπλήρωση των δεσμεύσεων που ανέλαβε η Κροατία κατά τις διαπραγματεύσεις και θα υποβάλει έκθεση σχετικά με τις διαπιστώσεις της. Θα κάνει χρήση όλων των άλλων διαθέσιμων μέσων, όπως των τακτικών αποστολών αξιολόγησης από ομότιμους ειδικούς για θέματα μεταξύ των οποίων συγκαταλέγεται το κράτος δικαίου.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2

Συμπεράσματα σχετικά με την Αλβανία, τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, την Κροατία, την Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, το Μαυροβούνιο, τη Σερβία, το Κοσσυφοπέδιο [7], την Τουρκία

Αλβανία

Όσον αφορά τα πολιτικά κριτήρια , η Αλβανία εξακολούθησε να σημειώνει πρόοδο στον τομέα της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου. Με βάση τη διακομματική συναίνεση, πραγματοποιήθηκαν σημαντικές μεταρρυθμίσεις. Εντούτοις, η νοοτροπία διαλόγου μεταξύ πολιτικών κομμάτων και η εύρυθμη λειτουργία των κρατικών θεσμών δεν έχουν ακόμη παγιοποιηθεί. Οι κοινοβουλευτικές εκλογές του 2009 πρέπει να προετοιμαστούν με τον κατάλληλο τρόπο που θα αποδεικνύει την δημοκρατική ωριμότητα της χώρας. Η Αλβανία πρέπει να αναπτύξει περαιτέρω την διοικητική ικανότητά της. Παρότι έχει σημειωθεί σχετική πρόοδος, η καταπολέμηση της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος συνιστά μείζονα πρόκληση.

Σημειώθηκε πρόοδος στον τομέα της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου . Το Κοινοβούλιο της Αλβανίας υιοθέτησε σημαντικές θεσμικές τροποποιήσεις, περιλαμβανομένης της εκλογικής μεταρρύθμισης, βάσει ευρείας συναίνεσης μεταξύ των δύο μεγαλύτερων κομμάτων. Απομένει ακόμη να θεσπιστεί εγκαίρως, μέχρι τις κοινοβουλευτικές εκλογές του 2009, ένας νέος εκλογικός κώδικας. Η Αλβανία σημείωσε κάποια πρόοδο όσον αφορά την ενίσχυση των κυβερνητικών δομών για την εκπλήρωση των δεσμεύσεων της ΣΣΣ και το συντονισμό των εργασιών με στόχο της ένταξη στην ΕΕ. Εντούτοις, είναι αναγκαίο να ενισχυθούν περαιτέρω η ικανότητα και ο στρατηγικός προγραμματισμός. Στον τομέα της δημόσιας διοίκησης απαιτούνται σημαντικές προσπάθειες για να συγκροτηθούν ανεξάρτητες, αποτελεσματικές και αξιοκρατικές δημόσιες υπηρεσίες. Εξακολουθούν να γίνονται διορισμοί που αντίκεινται στο νόμο περί δημοσίων υπηρεσιών. Η πλήρης εφαρμογή του νόμου περί δημοσίων υπηρεσιών, καθώς και η διάρθρωση της σταδιοδρομίας των υπαλλήλων, αποτελούν βασική προϋπόθεση της προόδου.

Σημειώθηκε μικρή πρόοδος στη μεταρρύθμιση του δικαστικού συστήματος . Θεσπίστηκαν σημαντικές νομοθετικές πράξεις για την οργάνωση του δικαστικού τομέα. Οι υποδομές των δικαστηρίων άρχισαν να βελτιώνονται αλλά είναι ακόμη ακατάλληλες. Λείπει ακόμη μια σφαιρική στρατηγική μεταρρυθμίσεων του δικαστικού συστήματος. Εκκρεμεί η θέσπιση βασικών νομοθετικών πράξεων για τη λειτουργία του Ανωτάτου Δικαστηρίου και της Εισαγγελίας. Η επιβολή των αποφάσεων, ιδίως σε αστικές υποθέσεις, παραμένει βραδεία. Το πρόβλημα της συσσώρευσης εκκρεμών υποθέσεων παραμένει και η υποδομή των δικαστηρίων είναι πάντα ακατάλληλη. Το δικαστικό σύστημα εξακολουθεί να υπολειτουργεί και πρέπει να καταβληθούν ακόμη πολλές προσπάθειες για να εξασφαλιστούν η ανεξαρτησία, η διαφάνεια και η αποτελεσματικότητά του.

Η κυβέρνηση συνέχισε τις προσπάθειές της για την καταπολέμηση της διαφθοράς , η οποία αποτελεί και βασική προτεραιότητα της ευρωπαϊκής εταιρικής σχέσης. Θεσπίστηκε μια σφαιρική στρατηγική για την καταπολέμηση της διαφθοράς με το σχέδιο δράσης της, αλλά η εφαρμογή της δεν έχει αρχίσει ακόμη και οι μηχανισμοί παρακολούθησης δεν έχουν αξιολογηθεί. Εισήχθησαν ηλεκτρονικές διαδικασίες για τη φορολογία και τις δημόσιες συμβάσεις. Οι έρευνες κατά της διαφθοράς κατέληξαν σε απόλυση και, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε σύλληψη αρκετών υπαλλήλων. Παρόλο που η αίσθηση της διαφθοράς έχει μειωθεί μεταξύ των πολιτών, αυτή εξακολουθεί να είναι εκτεταμένη και συνιστά ιδιαιτέρως σοβαρό πρόβλημα. Οι θεσμικές ρυθμίσεις και ο υπηρεσιακός συντονισμός για την καταπολέμηση της διαφθοράς δεν επαρκούν. Η καταπολέμηση της διαφθοράς στο δικαστικό τομέα είναι μείζον θέμα. Πρέπει να γίνει σε βάθος έρευνα σχετικά με τις εκρήξεις στο χωριό Gerdec. Πρέπει να γίνουν ακόμη πολλά για όλες τις πτυχές του ζητήματος, κυρίως σε ό,τι αφορά τη δικαστική ευθύνη και τη διαφάνεια στον τομέα της χρηματοδότησης των πολιτικών κομμάτων.

Σημειώθηκε πρόοδος σε σχέση με τα δικαιώματα του ανθρώπου και την προστασία των μειονοτήτων . Το νομοθετικό πλαίσιο έχει καθοριστεί σε μεγάλο βαθμό. Σημειώθηκε ορισμένη πρόοδος στις διώξεις για κακή μεταχείριση κατά την προσωρινή κράτηση. Κατασκευάστηκαν νέες φυλακές και κέντρα προσωρινής κράτησης. Εντούτοις, απαιτούνται ακόμη σημαντικές προσπάθειες για την προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου και τη δίωξη εκείνων που κατηγορούνται για παραβίασή τους. Όσον αφορά την πρόσβαση στη δικαιοσύνη , έχει θεσπιστεί η νομοθεσία για την παροχή δωρεάν νομικής βοήθειας χωρίς, όμως, να εφαρμόζεται αποτελεσματικά. Πολύ κακές συνθήκες κράτησης οι οποίες διογκώνονται από τον υπερπληθυσμό των φυλακών αποτελούν πηγή σοβαρών ανησυχιών.

Η Αλβανία σημείωσε περαιτέρω πρόοδο στον τομέα της ελευθερίας της έκφρασης. Το νομικό πλαίσιο για την πολιτική των μέσων ενημέρωσης βελτιώθηκε, αλλά η ισχύουσα νομοθεσία πρέπει να εφαρμόζεται καλύτερα. Απαιτούνται περισσότερες προσπάθειες για την αποποινικοποίηση της δυσφήμησης και για να εξασφαλιστούν η ελευθερία της πληροφόρησης και η ανεξαρτησία της ρυθμιστικής αρχής της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης.

Υπάρχει ευνοϊκό νομικό πλαίσιο για τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Δημιουργήθηκε ένα ταμείο για την κοινωνία των πολιτών με σκοπό την ενίσχυση των ΜΚΟ, αλλά δεν υπάρχουν μηχανισμοί εφαρμογής. Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών είναι αδύναμες και η συμμετοχή τους στη χάραξη πολιτικής πρέπει να ενισχυθεί περαιτέρω.

Σημειώθηκε περαιτέρω πρόοδος στην ενίσχυση των δικαιωμάτων των γυναικών . Θεσπίστηκε νέα νομοθεσία για την ισότητα των φύλων. Εγκρίθηκε μια στρατηγική πρόληψης της ενδοοικογενειακής βίας, αλλά δεν έχει εφαρμοστεί ακόμα. Η προστασία των γυναικών από κάθε μορφής βία είναι ανεπαρκής και παραμένει πηγή σοβαρών ανησυχιών. Σημειώθηκε πρόοδος όσον αφορά τα δικαιώματα των παιδιών . Εγκρίθηκαν τροποποιήσεις του ποινικού κώδικα όσον αφορά την εκμετάλλευση των παιδιών, αλλά απαιτούνται περισσότερες προσπάθειες για να αντιμετωπιστεί η παιδική εργασία. Οι ανήλικοι μπορούν τώρα να καταδικάζονται με ποινές άσκησης κοινωφελούς εργασίας ή να υποβάλλονται σε καθεστώς δοκιμασίας. Το ποσοστό φοίτησης στα σχολεία των παιδιών Ρομ έχει βελτιωθεί κατά κάποιο τρόπο. Εντούτοις, η πλήρης εφαρμογή εμποδίζεται από την έλλειψη πόρων. Εγκρίθηκε μια στρατηγική κοινωνικής προστασίας για το 2008-2013, αλλά δεν υπάρχουν οι μηχανισμοί εφαρμογής. Τα μέτρα ενίσχυσης των κοινωνικά ευάλωτων ατόμων και των ατόμων με αναπηρίες εξακολουθούν να είναι περιορισμένα. Απαιτείται καλύτερος συντονισμός των κρατικών υπηρεσιών. Όσον αφορά την πολιτική κατά των διακρίσεων, σημειώθηκε ελάχιστη πρόοδος όσον αφορά το νομικό πλαίσιο. Η έλλειψη προόδου στην τροποποίηση του εργατικού δικαίου εμποδίζει την ανάπτυξη κοινωνικού διαλόγου.

Σημειώθηκε πρόοδος όσον αφορά την παγιοποίηση των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας . Η πρώτη καταχώρηση ακινήτων έχει σχεδόν ολοκληρωθεί και η διαδικασία αποτίμησης της ιδιοκτησίας με σκοπό την εκτίμηση των αιτημάτων επιστροφής και αντιστάθμισης συνεχίζεται. Τα ανεπίλυτα προβλήματα ιδιοκτησίας έχουν υπονομεύσει τις προσπάθειες για ανάπτυξη μιας λειτουργικής κτηματαγοράς και έχουν απομακρύνει τους ξένους επενδυτές.

Η Αλβανία έλαβε ορισμένα μέτρα για να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της σχετικά με την προστασία των μειονοτήτων , κυρίως για να ευνοηθεί η χρήση των μειονοτικών γλωσσών. Πρέπει να γίνουν βελτιώσεις ιδίως με τη συλλογή αξιόπιστων στοιχείων σχετικά με το μέγεθος και την κατάσταση των μειονοτήτων. Λήφθηκαν ορισμένα μέτρα για τη βελτίωση της κατάστασης των Ρομ , ειδικότερα για την εγγραφή στα σχολεία, αλλά τα αποτελέσματα αυτών των μέτρων είναι περιορισμένα. Απαιτούνται καλύτερος συντονισμός και επαρκείς πόροι για τη συμμετοχή στο σχέδιο «Δεκαετία ενσωμάτωσης των Ρομ» και για την εφαρμογή των υφιστάμενων στρατηγικών. Η μειονότητα των Ρομ διαβιώνει ακόμη σε πολύ δυσχερείς συνθήκες και υφίσταται διακρίσεις, έχοντας ελάχιστη πρόσβαση στην εκπαίδευση, στην κοινωνική προστασία, στην υγειονομική περίθαλψη, στη στέγαση και στην απασχόληση.

Όσον αφορά τα περιφερειακά ζητήματα και τις διεθνείς υποχρεώσεις, η Αλβανία εξακολούθησε να διαδραματίζει εποικοδομητικό ρόλο στη διατήρηση της περιφερειακής σταθερότητας και στην προώθηση των καλών σχέσεων με άλλες χώρες των Δυτικών Βαλκανίων και με γειτονικές χώρες της ΕΕ. Η χώρα συμμετείχε ενεργά στην περιφερειακή συνεργασία, καθώς και στο νεοσυσταθέν Συμβούλιο Περιφερειακής Συνεργασίας (ΣΠΣ) και στη Συμφωνία Ελευθέρων Συναλλαγών της Κεντρικής Ευρώπης (CEFTA). Όσον αφορά το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, η διμερής συμφωνία περί ασυλίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες δεν συνάδει με τη σχετική κοινή θέση και τις κατευθυντήριες αρχές της ΕΕ.

Η οικονομία της Αλβανίας εξακολούθησε να αναπτύσσεται με σχετικά ταχύ ρυθμό. Οι πληθωριστικές πιέσεις περιορίστηκαν, αλλά οι εξωτερικές ανισορροπίες διευρύνθηκαν και οι προσπάθειες δημοσιονομικής εξυγίανσης χαλάρωσαν. Η μακροοικονομική σταθερότητα διατηρήθηκε ευρέως, ενισχυόμενη από ευρύ φάσμα διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων. Το επιχειρηματικό περιβάλλον βελτιώθηκε. Εντούτοις, ο αναξιόπιστος ενεργειακός εφοδιασμός, οι ελλιπείς υποδομές, καθώς και η αποδυνάμωση του κράτους δικαίου και η αδυναμία εκτέλεσης των συμβάσεων εξακολουθούν να δυσχεραίνουν την οικονομική ανάπτυξη.

Όσον αφορά τα οικονομικά κριτήρια , η Αλβανία σημείωσε περαιτέρω πρόοδο στη δημιουργία μιας λειτουργικής οικονομίας της αγοράς. Η συνέχιση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και η υλοποίηση σημαντικών επενδύσεων σε υποδομές και στην εκπαίδευση θα βοηθήσουν την οικονομία να αντιμετωπίσει τις ανταγωνιστικές πιέσεις και τις δυνάμεις της αγοράς στο εσωτερικό της Ένωσης μακροπρόθεσμα.

Η πολιτική συναίνεση σχετικά με τους βασικούς άξονες των οικονομικών πολιτικών με βάση τις αρχές της οικονομίας της αγοράς και η μακροοικονομική σταθερότητα διατηρήθηκαν. Η οικονομία αντιμετώπισε καλά τις ισχυρές πιέσεις που ασκήθηκαν από την αύξηση των τιμών των τροφίμων παγκοσμίως, και σημείωσε βελτίωση στις επιδόσεις της αγοράς εργασίας. Η διαχείριση των δημόσιων οικονομικών βελτιώθηκε με αποτέλεσμα τη δημιουργία υψηλότερων φορολογικών εσόδων. Η ιδιωτικοποίηση σε μεγάλη κλίμακα κρατικά ελεγχόμενων επιχειρήσεων σημείωσε πρόοδο και οι διαδικασίες καταχώρισης των επιχειρήσεων απλοποιήθηκαν σε μεγάλο βαθμό.

Θεσπίστηκαν μέτρα για τη βελτίωση των δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού και την προώθηση των επενδύσεων σε έργα υποδομής και η αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων συνεχίστηκε. Η κυβέρνηση ενέτεινε τις προσπάθειές της για την καταπολέμηση της διαφθοράς και την φοροαποφυγή. Ο χρηματοπιστωτικός τομέας παρέμεινε υγιής με μεγαλύτερη διαφάνεια της πιστωτικής αγοράς. Οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού λόγω κρατικής παρέμβασης ήταν περιορισμένες.

Εντούτοις, αυξήθηκαν οι μακροοικονομικοί κίνδυνοι στο βαθμό που διευρύνθηκε το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, κυρίως λόγω της αυξημένης ζήτησης σε εισαγωγές ενέργειας και μηχανημάτων. Οι εξαγωγές παρέμειναν περιορισμένες σε πολύ χαμηλότερα επίπεδα από ό,τι οι εισαγωγές. Από χρηματοδοτικής πλευράς, οι εισροές κεφαλαίων ήταν σχετικά χαμηλές. Η καθυστέρηση της δημοσιονομικής εξυγίανσης συνέβαλε επίσης στο υπάρχον συνολικό κενό αποταμίευσης-επενδύσεων, λόγω των αυξήσεων των δημόσιων επενδύσεων σε υποδομές. Η ατελής αναδιάρθρωση της ζημιογόνου, κρατικά ελεγχόμενης επιχείρησης ηλεκτρισμού εξακολουθεί να αποτελεί δημοσιονομικό κίνδυνο.

Ο αναξιόπιστος ενεργειακός εφοδιασμός δυσχεραίνει την οικονομική ανάπτυξη. Οι ελλείψεις εξειδικευμένου προσωπικού και το περιορισμένο μετοχικό κεφάλαιο, καθώς και οι ελλιπείς υποδομές, αποτελούν τροχοπέδη για την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας. Η απασχόληση στον γεωργικό τομέα παρέμεινε δυσανάλογα υψηλή. Ο ευρύς άτυπος τομέας τροφοδοτείται από αδυναμίες της φορολογικής πολιτικής και της πολιτικής δαπανών, καθώς και από ανεπαρκή επιβολή του νόμου, κυρίως όσον αφορά την καταπολέμηση της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος. Ο άτυπος τομέας αποτελεί σοβαρό πρόβλημα, δεδομένου ότι μειώνει τη φορολογική βάση και την αποτελεσματικότητα των οικονομικών πολιτικών.

Η Αλβανία σημείωσε πρόοδο όσον αφορά την εναρμόνιση της νομοθεσίας, των πολιτικών και του δυναμικού της με τα ευρωπαϊκά πρότυπα και στην εφαρμογή των υποχρεώσεών της στο πλαίσιο της ενδιάμεσης συμφωνίας. Η πρόοδος συνεχίστηκε σε τομείς όπως τα τελωνεία και ο ανταγωνισμός. Σε άλλους τομείς, όπως η ενέργεια, οι μεταφορές και τα δικαιώματα πνευματικής και βιομηχανικής ιδιοκτησίας, η πρόοδος είναι περιορισμένη. Πρέπει ακόμη να σημειωθεί περαιτέρω πρόοδος στον τομέα του κτηνιατρικού και φυτοϋγειονομικού ελέγχου, ώστε να αξιοποιηθούν πλήρως τα οφέλη που απορρέουν από τις εμπορικές παραχωρήσεις στο πλαίσιο της συμφωνίας σταθεροποίησης και σύνδεσης (ΣΣΣ). Απαιτούνται περισσότερες προσπάθειες για να βελτιωθεί η διοικητική ικανότητα για την εφαρμογή των διατάξεων της ΣΣΣ που δεν αφορούν το εμπόριο και για την αποτελεσματική εφαρμογή των νόμων.

Σημειώθηκε πρόοδος σε ορισμένους τομείς της εσωτερικής αγοράς , αλλά απαιτούνται περισσότερες προσπάθειες για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων της Αλβανίας στο πλαίσιο της ΣΣΣ. Η πρόοδος στην υιοθέτηση των ευρωπαϊκών τεχνικών προτύπων και της πιστοποίησης συνεχίστηκε. Σημειώθηκαν ορισμένες βελτιώσεις στους τομείς της μετρολογίας και της εποπτείας της αγοράς, αλλά απαιτούνται ακόμη περαιτέρω προσπάθειες. Το νομοθετικό πλαίσιο για την προστασία των καταναλωτών βελτιώθηκε. Δεν μπορεί να καταγραφεί σημαντική πρόοδος όσον αφορά το δικαίωμα εγκατάστασης και υπάρχουν ακόμη ορισμένοι περιορισμοί στην ελευθέρωση της κυκλοφορίας των κεφαλαίων .

Η διοικητική ικανότητα όσον αφορά τα τελωνεία βελτιώθηκε. Οι υποδομές στα σημεία διέλευσης των συνόρων αναβαθμίζονται. Τα τελωνειακά έσοδα συνέχισαν να αυξάνονται, ενώ οι δασμολογικές μειώσεις που προβλέπονται στην ενδιάμεση συμφωνία εφαρμόστηκαν έγκαιρα. Εντούτοις, πρέπει να καθοριστούν καλύτερα οι στρατηγικές για την τεχνολογία των πληροφοριών και την κατάρτιση και απαιτούνται περισσότερες βελτιώσεις των υποδομών και της εναρμόνισης με τις πρακτικές της ΕΕ. Σημειώθηκε ελάχιστη πρόοδος στον τομέα της φορολογίας . Τα εισοδήματα και τα έσοδα από τη φορολογία εταιρειών αυξήθηκαν. Εντούτοις, η είσπραξη των φόρων είναι ανεπαρκής, ιδίως σε επίπεδο τοπικής κυβέρνησης. Η είσπραξη των φόρων και η στρατηγική ελέγχου πρέπει να ενισχυθούν περαιτέρω, ενώ πρέπει να εξασφαλιστεί μεγαλύτερη εναρμόνιση με τη νομοθεσία και τις πρακτικές της ΕΕ.

Η πρόοδος συνεχίστηκε στον τομέα του ανταγωνισμού. Η Αρχή Ανταγωνισμού ενισχύθηκε με την επιβολή αντιμονοπωλιακών προστίμων σε βασικούς τομείς. Το νομοθετικό πλαίσιο είναι πλήρως συμβατό με το κεκτημένο, αλλά απαιτούνται περισσότερες προσπάθειες για την εφαρμογή του. Η Αλβανία σημείωσε περαιτέρω πρόοδο όσον αφορά την εκπλήρωση των υποχρεώσεών της όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις στο πλαίσιο της συμφωνίας σταθεροποίησης και σύνδεσης. Η απογραφή των καθεστώτων ενισχύσεων έχει ολοκληρωθεί.

Μπορεί να καταγραφεί μικρή πρόοδος όσον αφορά τις δημόσιες συμβάσεις. Οι διαδικασίες ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων άρχισαν να εφαρμόζονται, αλλά απαιτείται περαιτέρω εναρμόνιση της νομοθεσίας, ιδίως στους τομείς των παραχωρήσεων και των υπηρεσιών κοινής ωφελείας. Η ικανότητα της υπηρεσίας δημοσίων συμβάσεων βελτιώθηκε, αλλά πρέπει ακόμη να ενισχυθεί. Πρέπει να εξασφαλιστεί η αμεροληψία στις διαδικασίες προσφυγής. Οι τρέχουσες διαδικασίες εξέτασης των καταγγελιών δεν ανταποκρίνονται στα διεθνή πρότυπα. Υιοθετήθηκαν τροποποιήσεις του τελωνειακού κώδικα όσον αφορά τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και θεσπίστηκε νόμος περί των δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας. Εντούτοις, η επιβολή των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας είναι ανεπαρκής και ο αριθμός των διαδικασιών επί παραβάσει που φέρονται ενώπιον του δικαστηρίου είναι μικρός. Η ικανότητα των υπηρεσιών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και πνευματικής ιδιοκτησίας είναι ανεπαρκής. Πρέπει να καταβληθούν ακόμη σημαντικές προσπάθειες για την τήρηση των υποχρεώσεων της ενδιάμεσης συμφωνίας σχετικά με τα δικαιώματα αυτά.

Σημειώθηκε κάποια πρόοδος όσον αφορά την εναρμόνιση με τα ευρωπαϊκά πρότυπα στον τομέα της πολιτικής απασχόλησης και της κοινωνικής πολιτικής . Καταρτίστηκαν προγράμματα για την προώθηση της απασχόλησης των ευάλωτων ομάδων. Η επιθεώρηση εργασίας ενισχύθηκε, αλλά η ικανότητά της επιβολής των εργασιακών δικαιωμάτων είναι περιορισμένη. Τα πρότυπα υγείας και ασφάλειας στον χώρο εργασίας είναι ανεπαρκή. Η πρόοδος συνεχίστηκε στον τομέα της δημόσιας υγείας. Σημειώθηκε ορισμένη πρόοδος στον τομέα της εκπαίδευσης. ο προϋπολογισμός της οποίας εξακολούθησε να αυξάνεται. Εισήχθη νέο ψηφιακό κεντρικό σύστημα για την εγγραφή στα πανεπιστήμια. Η πρόσβαση για τους φοιτητές με αναπηρίες βελτιώθηκε. Εντούτοις, τα ποσοστά εγγραφής στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση σε αγροτικές περιοχές είναι χαμηλά. Μικρή πρόοδος σημειώθηκε στον τομέα της έρευνας , αλλά οι ικανότητες πρέπει ακόμη να ενισχυθούν.

Καταγράφεται πρόοδος σε ορισμένες τομεακές πολιτικές . Όσον αφορά τη βιομηχανία και τις ΜΜΕ , σημειώθηκε πρόοδος στην εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Χάρτη για τις μικρές επιχειρήσεις. Μπορεί να καταγραφεί ορισμένη πρόοδος στον τομέα της γεωργίας, ιδίως σε ό,τι αφορά το νομοθετικό πλαίσιο και τη δημιουργία δομών αγροτικής ανάπτυξης. Το νομικό πλαίσιο σχετικά με την ασφάλεια των τροφίμων και την κτηνιατρική και φυτοϋγειονομική πολιτική βελτιώθηκε, αλλά η συμμόρφωση με τα ευρωπαϊκά πρότυπα δεν επαρκεί και απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες για την ενίσχυση της θεσμικής ικανότητας. Σημειώθηκε ορισμένη πρόοδος στον τομέα της αλιείας όσον αφορά τις επιθεωρήσεις, τον έλεγχο και τη διεθνή συνεργασία. Η επιβολή και η εφαρμογή του νόμου χρήζουν περισσότερης προσοχής.

Σχετικά με το περιβάλλον, η οριζόντια νομοθεσία βελτιώθηκε, αλλά η εφαρμογή και η επιβολή της καθυστερούν. Η διοικητική ικανότητα όσον αφορά τη χάραξη και την επιβολή της περιβαλλοντικής πολιτικής πρέπει να ενισχυθεί.

Καταγράφεται ελάχιστη πρόοδος στον τομέα των μεταφορών . Η Αλβανία εξακολουθεί να συμμετέχει ενεργά στο Παρατηρητήριο Μεταφορών της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Εντούτοις, απαιτούνται ακόμη σημαντικές βελτιώσεις σε όλους τους τομείς των μεταφορών.

Σημειώθηκε ελάχιστη πρόοδος στον ενεργειακό τομέα. Η Αλβανία σημείωσε πρόοδο όσον αφορά την εφαρμογή της νομοθεσίας της ΕΕ σύμφωνα με τις δεσμεύσεις της στο πλαίσιο της συνθήκης για την Ενεργειακή Κοινότητα. Η πρόοδος συνεχίστηκε όσον αφορά την αναδιάρθρωση της επιχείρησης ηλεκτρισμού και καταβάλλονται προσπάθειες για τη βελτίωση της οικονομικής της κατάστασης. Εντούτοις, ο ενεργειακός τομέας βρίσκεται σε κρίσιμη κατάσταση. Η ασφάλεια του ανεφοδιασμού σε ηλεκτρική ενέργεια δεν έχει διασφαλιστεί, δεδομένου ότι η ικανότητα παραγωγής δεν επαρκεί για την κάλυψη της εγχώριας ζήτησης και η περιορισμένη ικανότητα διασύνδεσης εξακολουθεί να δυσχεραίνει τις εισαγωγές.

Μπορεί να καταγραφεί ορισμένη πρόοδος όσον αφορά την κοινωνία της πληροφορίας και τα μέσα ενημέρωσης. Θεσπίστηκε νέα νομοθεσία για τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες και τις ηλεκτρονικές υπογραφές και άρχισε η ελευθέρωση της αγοράς. Εντούτοις, το κανονιστικό πλαίσιο δεν έχει ακόμη εναρμονιστεί με το κεκτημένο και η αρμόδια ρυθμιστική αρχή για τις τηλεπικοινωνίες είναι ανεπαρκής. Σχετικά με την πολιτική στον οπτικοακουστικό τομέα, η διοικητική ικανότητα της ραδιοτηλεοπτικής αρχής πρέπει να ενισχυθεί, αλλά οι τεχνικοί πόροι δεν επαρκούν. Όσον αφορά τον δημοσιονομικό έλεγχο , ψηφίσθηκε νέος νόμος για τον προϋπολογισμό. Εντούτοις, η λογοδοσία των διαχειριστών και ο δημοσιονομικός έλεγχος βρίσκονται ακόμη σε ελάχιστα προχωρημένο στάδιο. Σημειώθηκε ικανοποιητική πρόοδος στον τομέα των στατιστικών . Η ικανότητα της στατιστικής υπηρεσίας της Αλβανίας βελτιώθηκε. Οι περισσότερες από τις στατιστικές ταξινομήσεις έχουν γίνει και είναι σύμφωνες με τα πρότυπα της ΕΕ. Η εναρμόνιση έχει προχωρήσει με μέτριο ρυθμό.

Στον τομέα της δικαιοσύνης, της ελευθερίας και της ασφάλειας σημειώθηκε κάποια πρόοδος στους περισσότερους τομείς αν και κατά άνισο τρόπο. Γενικά απαιτείται περαιτέρω βελτίωση. Όσον αφορά τις θεωρήσεις, έχει αρχίσει να δημιουργείται ένα αξιόπιστο ληξιαρχείο και σύστημα καταχώρησης των διευθύνσεων για να βελτιωθεί η ασφάλεια των εγγράφων. Ψηφίστηκε ο νόμος περί αλλοδαπών. Η συμφωνία επανεισδοχής ΕΚ-Αλβανίας εφαρμόζεται από το 2006. Η συμφωνία ΕΚ-Αλβανίας για τη διευκόλυνση της έκδοσης θεωρήσεων τέθηκε σε ισχύ και άρχισε ο διάλογος σχετικά με την ελευθέρωση του καθεστώτος θεωρήσεων. Πρέπει να εκδοθούν διαβατήρια με βιομετρικά στοιχεία σύμφωνα με τα πρότυπα της ΕΕ. Το καθεστώς θεωρήσεων δεν είναι ακόμη σύμφωνο με τα πρότυπα της ΕΕ.

Ο έλεγχος στα σύνορα έχει βελτιωθεί μετά τη θέσπιση νέου νόμου για τη διαχείριση των συνόρων, για καλύτερες υποδομές και διϋπηρεσιακή συνεργασία. Η εφαρμογή της ολοκληρωμένης στρατηγικής ελέγχου των συνόρων έχει αρχίσει. Ωστόσο, πρέπει να ενισχυθούν το προσωπικό και η κατάρτιση της αστυνομίας συνόρων. Η διασυνοριακή συνεργασία πρέπει να προωθηθεί. Σημειώθηκε μικρή πρόοδος στην πολιτική ασύλου. Η επανεξέταση του νομικού πλαισίου για την εναρμόνιση με τα πρότυπα της ΕΕ δεν έχει ολοκληρωθεί, η ικανότητα εφαρμογής είναι ανεπαρκής και η διϋπηρεσιακή συνεργασία πρέπει να ενισχυθεί. Καταγράφεται ορισμένη πρόοδος στον τομέα της μετανάστευσης . Δημιουργήθηκε μια κεντρική μονάδα επιστροφής και επανεισδοχής με στόχο την παρακολούθηση των περιφερειακών κέντρων επανεισδοχής. Οι έλεγχοι στα σύνορα είναι τώρα κάπως πιο αποτελεσματικοί, αλλά απαιτούνται ακόμη σημαντικές προσπάθειες.

Σημειώθηκε μικρή πρόοδος στην πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες . Το νομικό πλαίσιο και η συνεργασία μεταξύ τραπεζών και χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες βελτιώθηκαν. Εντούτοις, η ικανότητα δήμευσης των περιουσιακών στοιχείων παραμένει ανεπαρκής. Οι πόροι για τις έρευνες, η διϋπηρεσιακή συνεργασία και η ικανότητα επιβολής χρήζουν περαιτέρω βελτιώσεων.

Υπήρξε ελάχιστη πρόοδος στην καταπολέμηση των ναρκωτικών , η διακίνηση των οποίων εξακολουθεί να αποτελεί σοβαρό πρόβλημα. Οι διώξεις σχετικά με τα ναρκωτικά έχουν αυξηθεί. Κατασκευάστηκαν καλύτερα έργα υποδομής για την προσωρινή αποθήκευση των κατασχεθέντων ναρκωτικών. Εντούτοις, απαιτείται ισχυρή βούληση για να επιτευχθούν ικανοποιητικά αποτελέσματα σ’αυτόν τον τομέα, ενώ τα μέτρα πρόληψης και ο εξοπλισμός στα σύνορα πρέπει να βελτιωθούν.

Η πρόοδος συνεχίστηκε όσον αφορά την αστυνόμευση με την εφαρμογή του νέου νόμου περί αστυνομίας. Η εφαρμογή της στρατηγικής συμφωνίας με την Ευρωπόλ και της Σύμβασης Αστυνομικής Συνεργασίας της Νοτιοανατολικής Ευρώπης έχει αρχίσει. Εντούτοις, η διοίκηση της αστυνομίας, το προσωπικό, η κατάρτιση και οι δομές εσωτερικού ελέγχου πρέπει να ενισχυθούν, και πρέπει να καταβληθούν περισσότερες προσπάθειες για την ανάπτυξη αξιόπιστων στατιστικών για την εγκληματικότητα.

Μικρή ήταν η πρόοδος όσον αφορά την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος, που παραμένει σοβαρό πρόβλημα και επηρεάζει το κράτος δικαίου και το επιχειρηματικό περιβάλλον. Θεσπίστηκε μια εθνική στρατηγική για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος και βελτιώθηκε το νομικό πλαίσιο. Η συνεργασία με την Ιντερπόλ ενισχύθηκε συμβάλλοντας στην εκτέλεση αρκετών διεθνών ενταλμάτων σύλληψης. Ωστόσο, οι προσπάθειες καταπολέμησης του οργανωμένου εγκλήματος δυσχεραίνονται από τη διαφθορά και την ελλιπή προστασία των μαρτύρων. Η αποτελεσματικότητα των ερευνών εξακολουθεί να εμποδίζεται από τις δυσκολίες συνεργασίας μεταξύ της αστυνομίας και των εισαγγελέων.

Υιοθετήθηκε στρατηγική για την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων. αλλά πρέπει να γίνουν ακόμη πολλά ιδίως σε ό,τι αφορά την προστασία των θυμάτων. Απαιτούνται μεγαλύτερη πολιτική βούληση και καλύτερος συντονισμός για την εφαρμογή της στρατηγικής κατά της εμπορίας, ιδίως σε ό,τι αφορά την προστασία των θυμάτων. Η Αλβανία παραμένει μια σημαντική χώρα προέλευσης για την εμπορία ανθρώπων, τόσο για την σεξουαλική εκμετάλλευση γυναικών και κοριτσιών, όσο και για την αναγκαστική εργασία. Η εγχώρια εμπορία γυναικών και παιδιών σημειώνει αύξηση.

Καταγράφεται θετική πρόοδος στον τομέα της προστασίας των προσωπικών δεδομένων . Υπάρχει πλέον το νομικό πλαίσιο και διορίσθηκε ανεξάρτητη εποπτική αρχή προστασίας δεδομένων. Εντούτοις, χρειάζεται τους κατάλληλου πόρους για την ορθή εκτέλεση της εντολής της.

Βοσνία-Ερζεγοβίνη

Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη σημείωσε μικρή πρόοδο όσον αφορά την εκπλήρωση των πολιτικών κριτηρίων σύμφωνα με την ευρωπαϊκή εταιρική σχέση. Με βάση την υλοποιηθείσα πρόοδο σε τέσσερις βασικούς τομείς που καθόρισαν η Επιτροπή και το Συμβούλιο το 2005[8], η Συμφωνία Σταθεροποίησης και Σύνδεσης (ΣΣΣ) υπογράφηκε τον Ιούνιο του 2008. Εντούτοις, η έλλειψη συναίνεσης όσον αφορά τα βασικά στοιχεία της δημιουργίας θεσμών, οι συχνές προκλήσεις κατά της ειρηνευτικής συμφωνίας Ντέιτον/Παρισίων και η εμπρηστική ρητορική επηρέασαν αρνητικά τη λειτουργία των θεσμών και επιβράδυναν τις μεταρρυθμίσεις. Ένα κοινό όραμα των πολιτικών αρχηγών για την πορεία της χώρας και για τις βασικές μεταρρυθμίσεις με γνώμονα την ΕΕ, καθώς και η ικανότητα διατύπωσης ενιαίας άποψης σε κοινοτικά και διεθνή ζητήματα, αποτελούν ουσιώδη στοιχεία για την περαιτέρω πρόοδο της χώρας στην πορεία της προς την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη πρέπει επίσης να αναπτύξει περαιτέρω τη διοικητική ικανότητά της, ειδικότερα σε κρατικό επίπεδο, και να αυξήσει τις προσπάθειές της για την καταπολέμηση της διαφθοράς.

Όσον αφορά τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου , σημειώθηκε ελάχιστη πρόοδος στη δημιουργία πιο λειτουργικών και αποτελεσματικών δομών, ενώ δεν υπήρξε καμία πρόοδος στις συνταγματικές μεταρρυθμίσεις. Το σύστημα διακυβέρνησης της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης απαιτεί ακόμη τη διεθνή παρουσία. Το κλείσιμο του Γραφείου του Ύπατου Εκπροσώπου (OHR) εξαρτάται από την πρόοδο που θα σημειώσει η Βοσνία-Ερζεγοβίνη στην εκπλήρωση συγκεκριμένων απαιτήσεων[9].

Οι δημοτικές εκλογές του Οκτωβρίου του 2008 διεξήχθησαν σύμφωνα με τους διεθνείς κανόνες. Σημειώθηκε ορισμένη πρόοδος στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του κοινοβουλευτικού σώματος της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης. Η κοινοβουλευτική συνέλευση θέσπισε σειρά σημαντικών νόμων με βάση την ευρωπαϊκή εταιρική σχέση κατά το πρώτο εξάμηνο του 2008, αλλά οι εργασίες της επηρεάστηκαν αρνητικά από το πολιτικό κλίμα, από τη συστηματική ψηφοφορία με εθνοτικά κριτήρια και από ανεπαρκείς διοικητικούς πόρους. Όσον αφορά την διακυβέρνηση σε κρατικό επίπεδο, η συναίνεση για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση συνέβαλε στην προώθηση του νομοθετικού προγράμματος μέχρι την άνοιξη του 2008. Εντούτοις, οι μεταρρυθμίσεις σταμάτησαν τους τελευταίους μήνες. Οι εσωτερικές εντάσεις και η κατακερματισμένη και ασυντόνιστη χάραξη πολιτικής μεταξύ του κεντρικού κράτους και των οντοτήτων εμποδίζουν σοβαρά την κρατική κυβέρνηση να επιτελέσει αποτελεσματικά το έργο της. Η έλλειψη πολιτικής βούλησης και προβλήματα ικανοτήτων σε επίπεδο κυβέρνησης και κοινοβουλίου εξακολουθούν να καθυστερούν την ψήφιση της νομοθεσίας. Η Διεύθυνση Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης διαδραματίζει πάντα σημαντικό ρόλο στην προώθηση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, αλλά έχει επηρεασθεί δυσμενώς από τους περιορισμένους πόρους προσωπικού και από το δυσχερές πολιτικό κλίμα. Η έλλειψη πρόσφατης απογραφής πληθυσμού αποτελεί σοβαρό εμπόδιο για τον προγραμματισμό πολιτικής στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη συνολικά.

Σημειώθηκε κάποια πρόοδος στον τομέα της δημόσιας διοίκησης , αλλά πρέπει να καταβληθούν ακόμη σημαντικές προσπάθειες. Η υπηρεσία του συντονιστή των μεταρρυθμίσεων της δημόσιας διοίκησης ενισχύθηκε. Η στρατηγική μεταρρύθμισης της δημόσιας διοίκησης, που αποτελεί βασική προτεραιότητα της ευρωπαϊκής εταιρικής σχέσης, έχει αρχίσει να εφαρμόζεται. Το ταμείο ενίσχυσης των μεταρρυθμίσεων της δημόσιας διοίκησης άρχισε να λειτουργεί. Ο συντονισμός μεταξύ των δημόσιων υπηρεσιών σε κρατικό επίπεδο και σε επίπεδο οντοτήτων βελτιώθηκε, με την κοινή συμμετοχή σε πολλά προγράμματα κατάρτισης ευρείας κλίμακας. Εν πάση περιπτώσει, απαιτούνται συνεχείς προσπάθειες για να αποτρέπονται οι πολιτικές παρεμβάσεις, να περιοριστεί ο ρόλος που παίζει η εθνοτική ταυτότητα στους διορισμούς και για να καθιερωθεί μια επαγγελματική και αποτελεσματική δημόσια υπηρεσία βασιζόμενη σε αξιοκρατικά κριτήρια. Η διαδικασία σχεδιασμού του νόμου περί κρατικής ιδιοκτησίας η οποία αποτελεί την προϋπόθεση για το κλείσιμο του γραφείου του Ανωτάτου Εκπροσώπου, είναι πολύ βραδεία. Ο διορισμός των τεσσάρων κρατικών διαμεσολαβητών και η μεταβίβαση των αρμοδιοτήτων των διαμεσολαβητών στο κράτος έχουν καθυστερήσει.

Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη συνέχισε να σημειώνει πρόοδο στη βελτίωση του δικαστικού συστήματος. Εγκρίθηκε μια εθνική στρατηγική για την ανάπτυξη του δικαστικού συστήματος που αποσκοπεί στην περαιτέρω ενίσχυση της ανεξαρτησίας, της υποχρέωσης λογοδοσίας, της αποτελεσματικότητας, του επαγγελματισμού και της εναρμόνισης του δικαστικού συστήματος. Το Ανώτατο Δικαστικό και Εισαγγελικό Συμβούλιο συνέχισε τις προσπάθειές του για να βελτιώσει την κατάσταση του δικαστικού τομέα. Εντούτοις, ο κατακερματισμός του δικαστικού συστήματος και η περιπλοκότητα του νομικού πλαισίου εμποδίζουν ακόμη την λειτουργία της δικαιοσύνης. Υπάρχουν πάντα προβλήματα όσον αφορά τη δίωξη του οργανωμένου εγκλήματος και των εγκλημάτων πολέμου στις οντότητες και στα καντόνια. Η ανεξαρτησία, η λογοδοσία και η αποτελεσματικότητα της δικαστικής εξουσίας πρέπει να ενισχυθούν περισσότερο. Η κυβέρνηση της Δημοκρατίας των Σερβοβοσνίων (Republika Srpska) αμφισβήτησε τη δικαιοδοσία και τις αρμοδιότητες των κρατικών δικαστικών υπηρεσιών να λειτουργούν ελεύθερα στη Δημοκρατία των Σερβοβοσνίων, πράγμα που αποτελεί πηγή σοβαρών ανησυχιών.

Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη σημείωσε ελάχιστη πρόοδο όσον αφορά την καταπολέμηση της διαφθοράς , η οποία είναι εκτεταμένη και αποτελεί σοβαρό πρόβλημα. Η εθνική στρατηγική καταπολέμησης της διαφθοράς δεν έχει εφαρμοστεί ορθά. Οι καταδίκες για διαφθορά είναι πολύ περιορισμένες. Η διαφάνεια των δραστηριοτήτων της δημόσιας διοίκησης εμποδίζεται από τις πολιτικές πιέσεις που ασκούνται στους δημόσιους φορείς εξωτερικού ελέγχου και στους εποπτικούς φορείς κατά της διαφθοράς. Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη πρέπει να αναλάβει ενισχυμένη δέσμευση και αποφασιστική δράση κατά της διαφθοράς.

Ελάχιστη πρόοδος σημειώθηκε σε ό,τι αφορά τα δικαιώματα του ανθρώπου και την προστασία των μειονοτήτων . Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη επικύρωσε όλες τις σημαντικές διεθνείς συμβάσεις και τις συμβάσεις των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα του ανθρώπου, καθώς και τον αναθεωρημένο Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Χάρτη. Εντούτοις, πρέπει να βελτιωθεί η γενική εφαρμογή των διεθνών συμβάσεων για τα δικαιώματα του ανθρώπου. Σε πολλές υποθέσεις, οι αποφάσεις της Επιτροπής ανθρωπίνων δικαιωμάτων του Συνταγματικού Δικαστηρίου της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης δεν έχουν εφαρμοστεί ορθά.

Σημειώθηκε κάποια πρόοδος στον τομέα των ατομικών και πολιτικών δικαιωμάτων. Λήφθηκαν ορισμένα μέτρα για την ανάπτυξη της κοινωνίας των πολιτών. Η σύσταση του Συμβουλίου της Κοινωνίας των Πολιτών αποτελεί θετική εξέλιξη, παρόλο που οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών είναι γενικά αδύναμες και η συμμετοχή τους στη διαδικασία χάραξης πολιτικής πρέπει να ενισχυθεί περισσότερο. Έχουν εξασφαλιστεί οι απαιτούμενοι πόροι για την κατασκευή φυλακής σε επίπεδο κεντρικού κράτους. Εντούτοις, δεν υπάρχει ακόμη ενιαία πρακτική για τις ποινικές κυρώσεις μεταξύ του κράτους και των οντοτήτων. Η κακή μεταχείριση των κρατουμένων εξακολουθεί να αποτελεί πρόβλημα. Η δίωξη των δραστών είναι ανεπαρκής. Η πρόσβαση στη δικαιοσύνη στις αστικές και ποινικές διώξεις προκαλεί ανησυχία και η ισότητα ενώπιον του νόμου δεν είναι πάντα διασφαλισμένη.

Τα συντάγματα του κράτους και των οντοτήτων προβλέπουν την ελευθερία της έκφρασης και των μέσων ενημέρωσης, την ελευθερία του συνέρχεσθαι και συνεταιρίζεσθαι, καθώς και τη θρησκευτική ελευθερία. Εντούτοις, σημειώθηκε μικρή περαιτέρω πρόοδος σ’αυτούς τους τομείς, ενώ απαιτείται η καλύτερη εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας. Ο ομοσπονδιακός νόμος για τη δημόσια ραδιοτηλεόραση ψηφίστηκε, παρόλο που απαιτείται ακόμη η πλήρης εναρμόνιση με την αντίστοιχη νομοθεσία του κεντρικού κράτους. Όλοι οι νόμοι για τη ραδιοτηλεόραση πρέπει να εφαρμόζονται ορθά για την εκπλήρωση μιας από τις βασικές προτεραιότητες της ευρωπαϊκής εταιρικής σχέσης. Έγιναν απόπειρες παρακράτησης οικονομικών πόρων από το σύστημα δημόσιας ραδιοτηλεόρασης. Σημειώθηκαν επίσης και άλλες περιπτώσεις σωματικής βίας κατά δημοσιογράφων και εκδοτών.

Υπήρξε ελάχιστη πρόοδος στον τομέα των οικονομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων . Απαιτούνται συνεχείς προσπάθειες όσον αφορά την προστασία των γυναικών από όλες τις μορφές βίας. Παρόλο που έχει καθοριστεί ένα σχέδιο δράσης για τα παιδιά, εξακολουθούν να υφίστανται προβλήματα στους τομείς της υγείας, της κοινωνικής προστασίας, της εκπαίδευσης και της ενδοοικογενειακής βίας κατά των παιδιών. Οι ανεπάρκειες των συστημάτων κοινωνικής πρόνοιας επηρεάζουν αρνητικά τις συνθήκες διαβίωσης των ευάλωτων ομάδων, στις οποίες περιλαμβάνονται και τα ψυχικά άρρωστα άτομα. Η κύρωση του αναθεωρημένου Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη αποτελεί πρόοδο, αλλά το περίπλοκο σύστημα διακυβέρνησης και η κατάτμηση της νομοθεσίας δυσχεραίνουν την ανάπτυξη κοινωνικού διαλόγου σε όλη τη χώρα. Η πρόοδος συνεχίστηκε στους τομείς των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας και της μεταρρύθμισης της διαχείρισης των γαιών. Η εντολή της επιτροπής για τις αξιώσεις ιδιοκτησίας των εκτοπισθέντων και των προσφύγων έχει παραταθεί για να εξετάσει τις υπόλοιπες υποθέσεις ανάκτησης ιδιοκτησίας. Το νομικό πλαίσιο της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης περιλαμβάνει διατάξεις για την προστασία των οικονομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων, αλλά, γενικά, η εφαρμογή του είναι ανεπαρκής.

Μικρή πρόοδος σημειώθηκε στον τομέα των πολιτιστικών δικαιωμάτων και των δικαιωμάτων των μειονοτήτων. Σε επίπεδο κεντρικού κράτους έχει δημιουργηθεί το Συμβούλιο Εθνικών Μειονοτήτων ενώ το Συμβούλιο Εθνικών Μειονοτήτων στη Δημοκρατία των Σερβοβοσνίων λειτουργεί ήδη. Πρέπει να ληφθούν περαιτέρω μέτρα για τη βελτίωση της εφαρμογής του νόμου περί εθνικών μειονοτήτων, και το σύνταγμα σε επίπεδο κεντρικής εξουσίας πρέπει να τροποποιηθεί για να επιτραπεί η πρόσβαση των μειονοτήτων σε όλες τις πολιτικές θέσεις. Ο διαχωρισμός των παιδιών στα σχολεία με εθνικά κριτήρια παραμένει ένα πρόβλημα. Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη προσχώρησε στη «Δεκαετία ενσωμάτωσης των Ρομ 2005-2015». Έχει προβλεφθεί ένα σχέδιο δράσης για τη στέγαση, την υγεία και την απασχόληση των Ρομ, καθώς και ένας μηχανισμός συντονισμού. Εντούτοις, η μειονότητα των Ρομ διαβιώνει ακόμη σε πολύ δυσχερείς συνθήκες και υφίσταται διακρίσεις, έχοντας ελάχιστη πρόσβαση στην εκπαίδευση, στην κοινωνική προστασία, στην υγειονομική περίθαλψη, στη στέγαση και στην απασχόληση. Η έλλειψη ενός ληξιαρχείου δυσχεραίνει την άσκηση των βασικών κοινωνικών και οικονομικών δικαιωμάτων τους.

Σχετικά με τους πρόσφυγες και τους εκτοπισθέντες στο εσωτερικό της χώρας, σημειώθηκαν ορισμένες βελτιώσεις όσον αφορά την ασφάλεια, αλλά επιτεύχθηκε ελάχιστη πρόοδος όσον αφορά τη βελτίωση της κοινωνικής και οικονομικής ένταξης των ατόμων που έχουν επιστρέψει.

Σχετικά με τα περιφερειακά θέματα και τις διεθνείς υποχρεώσεις, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη εξακολουθεί να συμμετέχει ενεργά στις πρωτοβουλίες περιφερειακής συνεργασίας, περιλαμβανομένου του Συμβουλίου Περιφερειακής Συνεργασίας (ΣΠΣ) με έδρα το Σεράγεβο από τον Φεβρουάριο 2008, καθώς και της Συμφωνίας Ελευθέρων Συναλλαγών της Κεντρικής Ευρώπης (CEFTA). Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη διατήρησε ικανοποιητικό επίπεδο συνεργασίας με το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την Πρώην Γιουγκοσλαβία (ICTY), που αποτελεί βασική προτεραιότητα της ευρωπαϊκής εταιρικής σχέσης. Όσον αφορά το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, η διμερής συμφωνία περί ασυλίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες δεν συνάδει με τη σχετική κοινή θέση και τις αρχές της ΕΕ. Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη υπόκειται ακόμη στη διαδικασία παρακολούθησης για τις υποχρεώσεις και τις δεσμεύσεις της όσον αφορά την προσχώρησή της στο Συμβούλιο της Ευρώπης.

Γενικά, οι σχέσεις της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης με τους γείτονές της ήταν καλές, αλλά σημειώθηκε ελάχιστη πρόοδος στην επίλυση εκκρεμών ζητημάτων, όπως εκείνων που αφορούν το εμπόριο και τα σύνορα με την Κροατία και τη Σερβία.

Η οικονομία της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης εξακολουθεί να σημειώνει ισχυρή ανάκαμψη. Η μακροοικονομική σταθερότητα εξασθένησε λόγω της διεύρυνσης των εξωτερικών ελλειμμάτων, της αύξησης του πληθωρισμού και των επεκτατικών τάσεων των δημοσιονομικών πολιτικών. Η εμμονή πολύ υψηλών επιπέδων της απασχόλησης και η χαμηλή συμμετοχή στην αγορά εργασίας στη χώρα προκαλούν έντονες ανησυχίες που εντείνονται από τις αποκλίνουσες πορείες των μεταρρυθμίσεων μεταξύ των οντοτήτων.

Όσον αφορά τα οικονομικά κριτήρια , η Βοσνία-Ερζεγοβίνη σημείωσε άνιση πρόοδο στη δημιουργία μιας λειτουργικής οικονομίας της αγοράς. Σημαντικές περαιτέρω μεταρρυθμιστικές προσπάθειες πρέπει να καταβληθούν με αποφασιστικότητα, ώστε να μπορεί η χώρα να αντιμετωπίσει μακροπρόθεσμα τις ανταγωνιστικές πιέσεις και τις δυνάμεις της αγοράς στο εσωτερικό της ΄Ενωσης.

Σημειώθηκε μικρή πρόοδος στην επίτευξη συναίνεσης όσον αφορά τους βασικούς άξονες της οικονομικής πολιτικής, ενώ βελτιώθηκε η συνεργασία μεταξύ των οντοτήτων σε τομείς της οικονομικής πολιτικής. Αναλήφθηκε δέσμευση για τη βελτίωση του δημοσιονομικού συντονισμού με τη θέσπιση του νόμου για τη σύσταση του Εθνικού Δημοσιονομικού Συμβουλίου και την ορκωμοσία του Δημοσιονομικού Συμβουλίου δυνάμει του νέου νόμου στις αρχές Σεπτεμβρίου. Επιτεύχθηκε συμφωνία για την κατανομή των έμμεσων φόρων. Το καθεστώς νομισματικού συμβουλίου (Currency Board Arrangement) συνέχισε να εφαρμόζεται ομαλά και η χρηματοπιστωτική σταθερότητα διατηρήθηκε ως επί το πλείστον, παρά τη διεθνή αστάθεια και τους υψηλούς συντελεστές ανάπτυξης του εσωτερικού δανεισμού. Ορισμένοι δείκτες της αγοράς εργασίας βελτιώθηκαν. Οι υψηλοί συντελεστές φορολογίας εταιρειών και εισοδήματος στην Ομοσπονδία μειώθηκαν και θεσπίστηκαν νομοθετικά μέτρα για την αποφυγή της διπλής φορολογίας στη χώρα.

Το επιχειρηματικό περιβάλλον βελτιώθηκε κατά κάποιο τρόπο στους τομείς καταχώρισης των επιχειρήσεων, διαδικασιών πτώχευσης και κτηματογράφησης. Ο τομέας των ΜΜΕ επωφελείται από την καλύτερη πρόσβαση στη χρηματοδότηση. Οι άμεσες ξένες επενδύσεις αυξήθηκαν το 2007, χάρη στις ιδιωτικοποιήσεις ευρείας κλίμακας στη Δημοκρατία των Σερβοβοσνίων, και κάλυψαν πλήρως το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Η αναβάθμιση του υλικού κεφαλαίου επιταχύνθηκε, υποστηριζόμενη επίσης από την ταχεία αύξηση των δημόσιων επενδύσεων στη Δημοκρατία των Σερβοβοσνίων.

Η δημοσιονομική ολίσθηση η οποία άρχισε το 2006, συνεχίστηκε το 2007 και το 2008. Στην Ομοσπονδία ελλοχεύουν δημοσιονομικοί κίνδυνοι λόγω των μεγάλων δεσμεύσεων που αναλήφθηκαν για τις κοινωνικές δαπάνες παρά την επιβράδυνση των εσόδων του προϋπολογισμού. Επιπλέον, η μισθολογική πολιτική του δημόσιου τομέα εφαρμόστηκε χαλαρά σε όλα τα κυβερνητικά επίπεδα με αυξήσεις μισθών και μηχανισμούς αναπροσαρμογής που εξασθενίζουν τη δημοσιονομική σταθερότητα και την ανταγωνιστικότητα του ιδιωτικού τομέα. Η αναδιάρθρωση και η εκκαθάριση κρατικά ελεγχόμενων επιχειρήσεων προχώρησαν με βραδύ ρυθμό, σημειώνοντας μόνον οριακή πρόοδο στις ιδιωτικοποιήσεις σε επίπεδο Ομοσπονδίας. Η απασχόληση παρέμεινε σε πολύ υψηλά επίπεδα.

Η ανακατανομή της διάρθρωσης της παραγωγής προς δραστηριότητες με υψηλότερη προστιθέμενη αξία γίνεται με πολύ βραδύ ρυθμό. Η αδύναμη παραγωγική ικανότητα και οι διαρθρωτικές δυσκαμψίες – υψηλοί συντελεστές κοινωνικών εισφορών, στρέβλωση των μηχανισμών καθορισμού των μισθών, υψηλές και κακώς στοχοθετημένες κοινωνικές παροχές και χαμηλή εργατική κινητικότητα - δυσχεραίνουν τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης. Το επιχειρηματικό περιβάλλον επηρεάζεται ακόμη από τη διοικητική ανεπάρκεια. Ο ευρύς άτυπος τομέας τροφοδοτείται από ανεπαρκές κανονιστικό πλαίσιο, από ακατάλληλη φορολογική πολιτική και πολιτική δαπανών και από αδυναμίες στην επιβολή του νόμου, όπως στην καταπολέμηση της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος. Τούτο αποτελεί σοβαρό πρόβλημα, δεδομένου ότι μειώνει τη φορολογική βάση και την αποτελεσματικότητα των οικονομικών πολιτικών.

Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη σημείωσε κάποια πρόοδο όσον αφορά την εναρμόνιση της νομοθεσίας και των πολιτικών της με τα ευρωπαϊκά πρότυπα . Η εφαρμογή των διατάξεων σχετικά με το εμπόριο μετά την έναρξη ισχύος της ενδιάμεσης συμφωνίας την 1η Ιουλίου 2008 ήταν γενικά ικανοποιητική. Εντούτοις, η διοικητική υποδομή της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης πρέπει να ενισχυθεί και η χώρα οφείλει να αυξήσει τις επιδόσεις της όσον αφορά την εφαρμογή της ΣΣΣ.

Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη σημείωσε κάποια πρόοδο σε ό,τι αφορά την εκπλήρωση των προτεραιοτήτων της ευρωπαϊκής εταιρικής σχέσης σε τομείς της εσωτερικής αγοράς . Όσον αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων, σημειώθηκε ελάχιστη πρόοδος στους τομείς της τυποποίησης, της πιστοποίησης και της εποπτείας της αγοράς. Πρέπει να καταβληθούν συνεχείς προσπάθειες για την εναρμόνιση του νομικού πλαισίου με τη νομοθεσία της ΕΕ σ’αυτόν τον τομέα και για την ανάπτυξη της αναγκαίας διοικητικής υποδομής. Ψηφίστηκε ο νόμος για τα φαρμακευτικά προϊόντα και τα ιατρικά βοηθήματα, ο οποίος θα συμβάλει στην ολοκλήρωση μιας ενιαίας εσωτερικής αγοράς στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη σ’αυτόν τον τομέα. Το Συμβούλιο για την προστασία των καταναλωτών άρχισε να λειτουργεί πλήρως.

Σημειώθηκε ελάχιστη πρόοδος όσον αφορά τις υπηρεσίες, το δικαίωμα εγκατάστασης και το εταιρικό δίκαιο . Αντίθετα από την καταχώριση των επιχειρήσεων που παρουσίασε κάποια βελτίωση, η δημιουργία μιας ενιαίας εποπτεύουσας αρχής σε επίπεδο κεντρικού κράτους για τον τραπεζικό τομέα και η θέσπιση εθνικής νομοθεσίας για τη μίσθωση και το ενοχικό δίκαιο δεν σημείωσαν καμία πρόοδο.

Δεν σημειώθηκαν νέες εξελίξεις στον τομέα της ελεύθερης κυκλοφορίας των κεφαλαίων , αλλά οι προετοιμασίες της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης σ’αυτόν τον τομέα συνεχίζονται. Σημειώθηκε πρόοδος στον τομέα των τελωνείων, σε ό,τι αφορά την εναρμόνιση της νομοθεσίας και τη διοικητική υποδομή. Οι τελωνειακές στρατηγικές – ειδικότερα για την κατάρτιση, την τεχνολογία των πληροφοριών και άλλους τομείς – πρέπει τώρα να καθοριστούν. Σημειώθηκε επίσης πρόοδος στην εκπλήρωση των προτεραιοτήτων της ευρωπαϊκής εταιρικής σχέσης σε ό,τι αφορά τη φορολογία. Το Σεπτέμβριο του 2008 συστάθηκε ένα εθνικό δημοσιονομικό συμβούλιο. Η είσπραξη του ΦΠΑ βελτιώθηκε λόγω της αυξανόμενης οικονομικής δραστηριότητας και της αύξησης του αριθμού εγγεγραμμένων για την καταβολή του ΦΠΑ.

Όσον αφορά τον ανταγωνισμό , η Βοσνία-Ερζεγοβίνη σημείωσε κάποια πρόοδο στον έλεγχο των μονοπωλίων. Το Συμβούλιο του ανταγωνισμού έχει αυξήσει τις δραστηριότητές του, παρόλο που δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμη η εναρμόνιση της νομοθεσίας με το κεκτημένο. Δεν σημειώθηκε καμία πρόοδος στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων, ενώ εκκρεμούν η νομοθεσία και η δημιουργία λειτουργικά ανεξάρτητης εποπτεύουσας αρχής για τις κρατικές ενισχύσεις. Μικρή πρόοδος σημειώθηκε στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων, όπου όμως δεν έχει ακόμη διασφαλιστεί η εφαρμογή των σχετικών διαδικασιών σε όλη τη χώρα. Σημειώθηκε ελάχιστη πρόοδος όσον αφορά την επιβολή των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας . Το νομοθετικό πλαίσιο είναι ανεπαρκές και η ικανότητα εφαρμογής πρέπει να ενισχυθεί.

Μικρή ήταν η πρόοδος όσον αφορά την κοινωνική πολιτική και την πολιτική απασχόλησης . Ο συντονισμός και ο στρατηγικός σχεδιασμός στον τομέα της δημόσιας υγείας βελτιώθηκαν. Καθιερώθηκε η Διάσκεψη των υπουργών Υγείας οι οποίοι συνέρχονται τακτικά. Λήφθηκαν ορισμένα μέτρα για την εφαρμογή της σύμβασης-πλαισίου του ΠΟΥ, η οποία ωστόσο πρέπει ακόμη να βελτιωθεί. Εντούτοις, η νομοθεσία και οι πολιτικές στον κοινωνικό τομέα και στον τομέα της απασχόλησης είναι εξαιρετικά αποσπασματικές. Η θεσμική συγκρότηση της χώρας εξακολουθεί να αποτελεί ένα σοβαρό εμπόδιο για την ανάπτυξη των αναγκαίων συντονισμένων μεθόδων.

Σημειώθηκε ορισμένη πρόοδος όσον αφορά την εναρμόνιση με τα ευρωπαϊκά πρότυπα στον τομέα της εκπαίδευσης . Ο συντονισμός μεταξύ των δεκατεσσάρων υπουργών εκπαίδευσης στη χώρα βελτιώθηκε κάπως χάρη στη Διάσκεψη Υπουργών. Ψηφίστηκε εθνικός νόμος για την επαγγελματική κατάρτιση. Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη έλαβε επίσης συμπληρωματικά μέτρα για την εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων της Μπολόνια. Εντούτοις, η εναρμόνιση της νομοθεσίας σε επίπεδο οντοτήτων και καντονίων δεν έχει ολοκληρωθεί και η εφαρμογή σ’όλη τη χώρα είναι άνιση. Όσον αφορά την έρευνα, έχει ξεκινήσει η διαδικασία σύνδεσης της χώρας με το έβδομο πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα το οποίο θα αυξήσει τις δυνατότητες έρευνας με τους εταίρους της ΕΕ. Εν πάση περιπτώσει, πρέπει να καταβληθούν ακόμη σημαντικές προσπάθειες για να αυξηθεί το ερευνητικό δυναμικό της χώρας.

Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη έχει προχωρήσει αρκετά στις προετοιμασίες τη