Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Καινοτόμα χρηματοοικονομικά μέσα στο πλαίσιο της ανάπτυξης των επιχειρήσεων κοινωνικού αντικτύπου»

(διερευνητική γνωμοδότηση)

(2022/C 194/07)

Εισηγητής: ο κ. Giuseppe GUERINI Συνεισηγήτρια: η κ. Marie-Pierre LE BRETON

Αίτηση γνωμοδότησης Γαλλική Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 21.9.2021 Νομική βάση Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης Υιοθετήθηκε από το τμήμα 13.12.2021 Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια 19.1.2022 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 566 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) 231/1/3

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) επικροτεί την απόφαση της γαλλικής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) και την ειδική δέσμευση του υπουργείου Οικονομίας και Οικονομικών και της Γαλλικής κυβέρνησης να υποστηρίξουν την εφαρμογή του σχεδίου δράσης για την κοινωνική οικονομία.

1.2. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι είναι σημαντικό να αναπτυχθούν καινοτόμα χρηματοοικονομικά μέσα τα οποία θα μπορούν να έχουν θετικό κοινωνικό αντίκτυπο, πρωτίστως μέσω δράσεων που αναλαμβάνονται από οργανώσεις της κοινωνικής οικονομίας, αλλά και μέσω της συμμετοχής όλων των επιχειρήσεων που αποσκοπούν στην επίτευξη θετικών κοινωνικών αποτελεσμάτων. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ επικροτεί και υποστηρίζει τις διατάξεις του σχεδίου δράσης για την κοινωνική οικονομία, το οποίο παρουσίασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 9 Δεκεμβρίου 2021, ιδίως όσον αφορά την πρόταση να προωθηθεί η δημιουργία αγορών για τις επενδύσεις στις κοινωνικές επιχειρήσεις στην Ευρώπη, με τη στήριξη της δημιουργίας νέων μηχανισμών.

1.3. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η αναγνώριση της κοινωνικής οικονομίας και της εγγύτητας ως ενός από τα 14 οικοσυστήματα της ευρωπαϊκής βιομηχανικής στρατηγικής συνάδει με την προώθηση επενδύσεων με κοινωνικό αντίκτυπο, και επικροτεί την αναγνώριση αυτή.

1.4. Η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντικό να εισαχθούν και να υποστηριχθούν μορφές επενδύσεων με στόχο την επίτευξη κοινωνικών αποτελεσμάτων, τη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας και την προσέλκυση ιδιωτών επενδυτών και νέων κεφαλαίων, αλλά συνιστά οι επενδύσεις αυτές να είναι στοχευμένες, ώστε να παράγουν πρόσθετα και πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα και να μην υποκαθιστούν ποτέ τις δημόσιες κοινωνικές δαπάνες για κύριες παροχές.

1.5. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει i) ότι τα εργαλεία και οι δείκτες για την αξιολόγηση του κοινωνικού αντικτύπου θα πρέπει να κατασκευαστούν σε πρώιμο στάδιο, από κοινού και ανά έργο, ώστε να διασφαλιστεί ο σεβασμός των ιδιαιτεροτήτων των οργανώσεων της κοινωνικής οικονομίας και ii) ότι θα πρέπει να διαμορφωθεί ευρωπαϊκός ορισμός του κοινωνικού αντικτύπου.

1.6. Η ΕΟΚΕ συνιστά οι επενδύσεις που αποσκοπούν στην επίτευξη κοινωνικού αντικτύπου να σχεδιάζονται με τρόπο ο οποίος θα διασφαλίζει ισορροπία μεταξύ του κοινωνικού αντικτύπου (θετικές αλλαγές που προκαλούνται από τις επενδύσεις), του επιπέδου απόδοσης (υπεύθυνη και βιώσιμη για τον επενδυτή) και του επιπέδου κινδύνου για τις κοινωνικές επιχειρήσεις, προωθώντας την ενίσχυση της κοινωνικής επιχειρηματικότητας μέσω μιας νέας εισροής επενδυόμενων κεφαλαίων, με τη βελτίωση των προτύπων διαφάνειας και κοινωνικής ευθύνης και τη βελτίωση της ικανότητας ένταξης των επιχειρήσεων με κοινωνικό αντίκτυπο και της κοινωνικής οικονομίας στο ευρωπαϊκό οικονομικό σύστημα.

1.7. Η ΕΟΚΕ αξιολογεί θετικά τις πρωτοβουλίες που εφαρμόζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τα τελευταία χρόνια, ιδίως εκείνες που συνδέονται με το πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την απασχόληση και την κοινωνική καινοτομία (EaSI), και εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι το πρόγραμμα InvestEU διαθέτει ειδικό κονδύλιο για την ενίσχυση των ευρωπαϊκών κοινωνικών υποδομών.

1.8. Προκειμένου να ενθαρρυνθούν τα κράτη μέλη και η Επιτροπή να δώσουν νέα ώθηση σε αυτές τις πρωτοβουλίες, η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντικό να διενεργούνται τακτικές αναλύσεις, ώστε να σχεδιαστεί μια λεπτομερής χαρτογράφηση των διαφόρων συστημάτων καινοτομίας για τη στήριξη των χρηματοδοτήσεων με κοινωνικό αντίκτυπο στα κράτη μέλη, με στόχο τη δημιουργία μιας κοινής βάσης γνώσεων και την προώθηση της ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών.

1.9. Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητη τη δημιουργία, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ενός οργάνου πολιτικής καθοδήγησης και τεχνικής παρακολούθησης των καινοτόμων χρηματοδοτικών πρωτοβουλιών για την κοινωνική οικονομία και τις επιχειρήσεις που αποσκοπούν στην επίτευξη στόχων κοινωνικού αντικτύπου.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Εδώ και πολλά χρόνια, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την ανάγκη τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα και τα κράτη μέλη να καταβάλουν προσπάθειες για την ενίσχυση του ρόλου της κοινωνικής οικονομίας στο ευρωπαϊκό πλαίσιο.

2.2. Πολύ πρόσφατα, στη γνωμοδότηση ECO/533 ( 1 ) , η ΕΟΚΕ συνέστησε να ληφθούν πλήρως υπόψη στην Ένωση Κεφαλαιαγορών οι διάφορες μορφές επενδύσεων με κοινωνικό αντίκτυπο, ιδίως στον τομέα της κοινωνικής οικονομίας.

2.3. Κατά την τελευταία δεκαετία, η ευαισθητοποίηση και η αναγνώριση του ρόλου των οργανώσεων της κοινωνικής οικονομίας οδήγησαν σε αυξανόμενη εστίαση στις επενδύσεις με κοινωνικό αντίκτυπο, οι οποίες αναμένεται να αυξήσουν περαιτέρω το ήδη σημαντικό δυναμικό των επιχειρήσεων της κοινωνικής οικονομίας για υπεύθυνη και βιώσιμη καινοτομία και δημιουργία θέσεων εργασίας ( 2 )

2.4. Η Ευρώπη χρειάζεται όλο και περισσότερο μια υπεύθυνη χρηματοδότηση χωρίς αποκλεισμούς, και η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να δεσμευτεί να καταρτίσει μέτρα και κατευθυντήριες γραμμές για τα θεσμικά όργανα, τις επιχειρήσεις, τα χρηματοπιστωτικά ταμεία, αλλά και τα πανεπιστήμια, τα ερευνητικά κέντρα, τους φορείς της κοινωνικής οικονομίας και τις τοπικές κοινότητες, σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να επεκτείνουν το δυναμικό της κοινωνικής επιχειρηματικότητας και να επηρεάσουν τη χρηματοδότηση ως παράγοντες για την ανάπτυξη μιας πιο βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς οικονομίας.

2.5. Πολλές οργανώσεις της κοινωνικής οικονομίας παρέχουν υπηρεσίες από τις οποίες εξαρτώνται οι βασικές λειτουργίες της ζωής κυρίως των μειονεκτουσών κατηγοριών του πληθυσμού. Πρόκειται για κοινωνικές υπηρεσίες, υπηρεσίες υγείας, φροντίδας και εκπαίδευσης και, γενικά, όλες τις υπηρεσίες που είναι απαραίτητες για τη διασφάλιση αξιοπρεπούς ζωής για τα ευάλωτα άτομα, πρωτίστως με την εξασφάλιση κατάλληλων συνθηκών εργασίας.

2.6. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι επενδύσεις με κοινωνικό αντίκτυπο πρέπει να είναι στοχευμένες κατά τέτοιο τρόπο ώστε να παράγουν πρόσθετα και πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα σε σχέση με τις δημόσιες πολιτικές, ενώ πρέπει να αποφεύγεται οι επενδύσεις με κοινωνικό αντίκτυπο να αντικαθιστούν τους δημόσιους πόρους, ιδίως για τις επιχειρήσεις οι οποίες λαμβάνουν χρηματοδότηση από κοινωνικές πολιτικές για ευάλωτα άτομα.

2.7. Η πανδημία μάς έφερε όλους αντιμέτωπους με κοινωνικές προκλήσεις που εμποδίζουν την επίτευξη των φιλόδοξων στόχων της βιώσιμης μετάβασης (φτώχεια και ανισότητα, δυσκολίες στην ένταξη των μεταναστών, ελλείψεις στην ένταξη των ατόμων με αναπηρία και στέγη απρόσιτη για τις ευάλωτες οικογένειες και τους νέους). Ως εκ τούτου, ήρθε η ώρα να στηρίξουμε ένα μοντέλο οικονομικής ανάπτυξης και ένα επιχειρηματικό σύστημα που θα έχουν τη δυνατότητα να προωθήσουν κοινωνικούς στόχους, μεταξύ των οποίων πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην προώθηση της ποιοτικής απασχόλησης.

3. Ορισμός καινοτόμων χρηματοοικονομικών μέσων

3.1. Δεδομένου ότι η ΕΟΚΕ συμφωνεί με τις διατάξεις του σχεδίου δράσης για την κοινωνική οικονομία όσον αφορά την ανάγκη καθιέρωσης καινοτόμων χρηματοοικονομικών μέσων που θα αποσκοπούν στην ανάπτυξη των επιχειρήσεων με κοινωνικό αντίκτυπο και των επιχειρήσεων της κοινωνικής οικονομίας, η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι είναι σημαντικότατο να τονιστεί πως τα εν λόγω χρηματοοικονομικά μέσα περιλαμβάνουν ένα ευρύ φάσμα επενδύσεων με βάση την υπόθεση ότι τα ιδιωτικά κεφάλαια μπορούν να συμβάλουν στη δημιουργία θετικών κοινωνικών αποτελεσμάτων —τα οποία θα πρέπει πάντα να θεωρούνται προτεραιότητα— και, ταυτόχρονα, στην παραγωγή οικονομικών οφελών.

3.2. Επομένως, η ιδιαιτερότητα των μέσων αυτών είναι ακριβώς η πρόθεση με την οποία ο επενδυτής επιδιώκει κοινωνικούς στόχους δημιουργώντας κοινά περιουσιακά στοιχεία και κοινές αξίες, εξασφαλίζοντας επίσης μια ισορροπημένη οικονομική απόδοση, η οποία είναι σε μεγάλο βαθμό αφιερωμένη στην επίτευξη κοινωνικών στόχων.

3.3. Οι ενεργοί φορείς που προωθούν και δημιουργούν αυτά τα καινοτόμα μέσα ενδέχεται να είναι επιχειρήσεις, οργανισμοί και ταμεία που εργάζονται προς την επίτευξη μετρήσιμου και συμβατού με τα οικονομικά οφέλη κοινωνικού αντικτύπου.

3.4. Τα ακόλουθα στοιχεία πρέπει να χαρακτηρίζουν τις επενδύσεις με κοινωνικό αντίκτυπο: — σαφής και σκόπιμη στοχοθεσία της δημιουργίας θετικών κοινωνικών αποτελεσμάτων, — στήριξη των επιχειρήσεων που ορίζονται σαφώς ως επιχειρήσεις κοινωνικής οικονομίας, με βάση κοινώς αποδεκτούς ορισμούς και αντικειμενικά κριτήρια, — καθορισμός επιπέδων προσδοκίας που συνδέονται με δίκαιες, βιώσιμες και διαφανείς οικονομικές αποδόσεις, ακόμη και όταν ενδέχεται να είναι χαμηλότερες από τις μέσες αποδόσεις της αγοράς, — βούληση επανεπένδυσης μέρους των περιουσιακών στοιχείων για την τροφοδότηση άλλων επενδύσεων που αποσκοπούν σε κοινωνικούς στόχους, — μετρήσιμος αντίκτυπος, ο οποίος είναι απαραίτητος για τη διασφάλιση της διαφάνειας και της επαρκούς γνώσης των επενδυτικών σκοπών και στόχων, — όταν οι επενδύσεις προορίζονται για τις επιχειρήσεις της κοινωνικής οικονομίας, η συνοχή με τις καταστατικές αρχές και αξίες θα πρέπει να συνιστά προτεραιότητα.

3.5. Οι επενδύσεις με κοινωνικό αντίκτυπο θα πρέπει ιδίως να στηρίζουν τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην καινοτομία και στην κοινοτική ανάπτυξη, οι οποίες, σε διαφορετική περίπτωση, δεν θα ήταν σε θέση να αναπτυχθούν, αλλά και ορισμένες φορές να εγγυώνται επίσης ένα επαρκές επίπεδο υπηρεσιών για τους κατοίκους τους. Θα πρέπει να είναι σε θέση να δημιουργήσουν μια δυνητική κινητήρια δύναμη για οικονομική ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς.

3.6. Οι επενδύσεις σε επιχειρήσεις και οργανισμούς που έχουν ως στόχο τον κοινωνικό αντίκτυπο μπορούν να βελτιώσουν την αποδοτικότητα και την αποτελεσματικότητα των δημόσιων δαπανών για υπηρεσίες κοινωνικών παροχών, εκπαίδευσης, υγείας και πολιτιστικής προώθησης και να στηρίξουν την απασχόληση μέσω της μεγαλύτερης συμμετοχής των επενδυτών για τη στήριξη ενός επιχειρηματικού οικοσυστήματος που θα συνδυάζει τη βιωσιμότητα και την κοινωνική ευθύνη.

4. Το σύνθετο ζήτημα του ορισμού των επιχειρήσεων της κοινωνικής οικονομίας

4.1. Ενώ η έμφαση δίνεται όλο και περισσότερο στην ανάλυση και στη γνώση των επιχειρήσεων της κοινωνικής οικονομίας και των καινοτόμων χρηματοοικονομικών μέσων που είναι καταλληλότερα για να στηρίξουν τον ρόλο τους, πολλά εμπόδια πρέπει να ξεπεραστούν προκειμένου να διασφαλιστεί ότι, παράλληλα με τις επιχειρήσεις της κοινωνικής οικονομίας, μπορεί να αναπτυχθεί ένα εξίσου πρωτοποριακό οικοσύστημα καινοτόμου, υπεύθυνης και βιώσιμης χρηματοδότησης, το οποίο θα επιτρέπει την ανάπτυξη μιας πραγματικής και συγκεκριμένης εφαρμογής ενός αυθεντικού ευρωπαϊκού οικονομικού μοντέλου που θα εξυπηρετεί τους πολίτες και τις επιχειρήσεις.

4.2. Μεταξύ των εμποδίων που αντιμετωπίζουν πολλοί οργανισμοί κοινωνικής οικονομίας όσον αφορά την πλήρη πρόσβαση σε καινοτόμα χρηματοοικονομικά μέσα —όπως η συμμετοχή σε ιδιωτικά επενδυτικά κεφάλαια, τα μέσα οιονεί ιδίων κεφαλαίων, καθώς και τα εγγυημένα και μακροπρόθεσμα δάνεια και, τέλος, η διοχέτευση προς τις κοινωνικές επιχειρήσεις της χρηματοδότησης αλληλεγγύης στο πλαίσιο των συστημάτων αποταμίευσης των μισθωτών—, μπορούμε να εντοπίσουμε τέσσερις τομείς στους οποίους πρέπει να καλυφθεί το χάσμα: — κάλυψη κενών πληροφόρησης και διόρθωση της αντίληψης των παρόχων πιστώσεων, καθώς και των νομικών ορισμών και αναγνώριση της ιδιαιτερότητας της οικονομικής τους φύσης, — βελτίωση των δεξιοτήτων των παραγόντων του χρηματοπιστωτικού τομέα όσον αφορά την αξιολόγηση της λειτουργίας των οργανώσεων της κοινωνικής οικονομίας από οικονομική άποψη, — στήριξη της κατάρτισης των οργανώσεων της κοινωνικής οικονομίας με σκοπό τη βελτίωση των οικονομικών και χρηματοπιστωτικών δεξιοτήτων τους, — ανάπτυξη της πληροφόρησης των οργανώσεων της κοινωνικής οικονομίας που θα επιτρέπει την ανάληψη της ευθύνης των χρηματοδοτικών μηχανισμών, ώστε να μειωθεί το ποσοστό της μη άσκησης προσφυγών.

4.3. Όσον αφορά το πρώτο σημείο, η ΕΟΚΕ ελπίζει ότι το σχέδιο δράσης για την κοινωνική οικονομία θα αποτελέσει ευκαιρία για να ενθαρρυνθούν τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα και τα κράτη μέλη να καταλήξουν σε έναν ορισμό που θα ισχύει τόσο για τα δημόσια όσο και για τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο οποίος καθίσταται ολοένα και πιο αναγκαίος για τη διασφάλιση πλήρους πρόσβασης στην κεφαλαιαγορά, μεταξύ άλλων μέσω μη χρηματοδοτικών δράσεων στήριξης που εστιάζουν στην ενίσχυση των δεξιοτήτων των φορέων που συμμετέχουν στις επενδύσεις κοινωνικού αντικτύπου.

4.4. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι, στο σχέδιο δράσης για την Ένωση Κεφαλαιαγορών για τα άτομα και τις επιχειρήσεις. θα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στον ρόλο της κοινωνικής οικονομίας για την προσέλκυση επενδύσεων με κοινωνικό αντίκτυπο στην Ευρώπη ( 3 )

4.5. Όσον αφορά τη βελτίωση της ικανότητας αξιολόγησης των καινοτόμων κοινωνικών επενδύσεων, πιστεύουμε ότι σε πάρα πολλές περιπτώσεις οι χρηματοπιστωτικοί φορείς εφαρμόζουν υψηλό επίπεδο κινδύνου για τις οργανώσεις της κοινωνικής οικονομίας απλώς και μόνο επειδή υιοθετούν εργαλεία αξιολόγησης που χρησιμοποιούνται γενικά για άλλες επιχειρήσεις, γεγονός που δημιουργεί στρέβλωση κατάταξης που τείνει να υποτιμά τις πιο ιδιαίτερες διαστάσεις της κοινωνικής οικονομίας, όπως το κοινωνικό και ανθρώπινο κεφάλαιο, η φήμη, η κοινωνική λειτουργία, η κοινωνική συναίνεση, η έμφαση στους στόχους κοινής ωφέλειας και η ικανότητα δημιουργίας κοινών πλεονεκτημάτων. Αυτό θα μπορούσε να περιγραφεί ως υπερβολική μέτρηση των μέσων, λόγω της έλλειψης εργαλείων για τη μέτρηση του επιδιωκόμενου σκοπού.

4.6. Οι οργανώσεις της κοινωνικής οικονομίας καθιστούν την υλοποίηση των κοινωνικών, εκπαιδευτικών και περιβαλλοντικών στόχων προτεραιότητά τους. Αυτός ο κοινωνικός στόχος πρέπει να είναι πλήρως συμβατός με τις οικονομικές και χρηματοπιστωτικές απαιτήσεις, έναν από τους μοχλούς για τη βιωσιμότητα των εν λόγω οργανώσεων. Προς τούτο απαιτείται η υποστήριξη δραστηριοτήτων κατάρτισης και ειδίκευσης των εργαζομένων σε οικονομικά και χρηματοπιστωτικά θέματα.

5. Καινοτόμα χρηματοοικονομικά μέσα και κοινωνική ταξινομία

5.1. Κατά την τελευταία δεκαετία, τα χρηματοπιστωτικά μέσα για τις κοινωνικές επιχειρήσεις έχουν αναπτυχθεί σημαντικά ( 4 ) , αλλά εξακολουθούν να υπάρχουν περιθώρια για περαιτέρω ανάπτυξη και καλύτερη ανταπόκριση στις ανάγκες των κοινωνικών επιχειρήσεων, καθώς και για την προώθηση της επέκτασής τους στην εσωτερική αγορά. Η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντικό η επέκτασή τους να συνοδεύεται από την ανάπτυξη νοοτροπίας αξιολόγησης σε όλους τους οργανισμούς καθώς και από τον σχεδιασμό, ιδίως από την ακαδημαϊκή κοινότητα, ειδικών εργαλείων αξιολόγησης για την κοινωνική οικονομία.

5.2. Μεταξύ της 12ης Ιουνίου και της 27ης Αυγούστου 2021, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δρομολόγησε διαβούλευση σχετικά με την κοινωνική και περιβαλλοντική ταξινομία. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στην ανάγκη αποφυγής της δημιουργίας ανταγωνισμού ή ακόμη σοβαρότερης σύγκρουσης μεταξύ περιβαλλοντικής και κοινωνικής ταξινομίας.

5.3. Η ανάπτυξη ενός ενιαίου μοντέλου ταξινομίας, κοινωνικής και περιβαλλοντικής, αποτελεί βέλτιστη λύση, ακριβώς λόγω της στενής σχέσης που πρέπει να διατηρηθεί μεταξύ κοινωνικών και περιβαλλοντικών στόχων· ωστόσο, προκειμένου να είναι υλοποιήσιμο και ευέλικτο, το μοντέλο αυτό δεν θα πρέπει να επιβάλλει μεγάλες επιβαρύνσεις στις επιχειρήσεις.

5.4. Οι επιχειρήσεις της κοινωνικής οικονομίας έχουν κυρίως τις ρίζες τους στις τοπικές κοινότητες όπου κυριαρχεί η συμμετοχική διάσταση και διακρίνονται επίσης από την κοινωνική τους δέσμευση: δημιουργία θέσεων εργασίας, στήριξη και διατήρηση της απασχόλησης, πολιτική δίκαιης αμοιβής και επαγγελματικής ισότητας. Αυτό οφείλεται επίσης στο γεγονός ότι οι επιχειρήσεις της κοινωνικής οικονομίας διαθέτουν ουσιαστικά μια συμμετοχική δομή διακυβέρνησης που βασίζεται σε κριτήρια δημοκρατίας, ανοικτού χαρακτήρα και διαφάνειας. Οι πτυχές αυτές θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη και να ενθαρρύνονται ιδιαίτερα στην κοινωνική ταξινομία.

5.5. Η κοινωνική ταξινομία θα πρέπει να συμβάλλει στην επιρροή της χρηματοδότησης προκειμένου να συμπληρώνονται οι δημόσιοι πόροι που συχνά στηρίζουν ανεπαρκώς τις πολιτικές κοινωνικής ένταξης. Ωστόσο, η κοινωνική χρηματοδότηση δεν θα πρέπει ποτέ να αντικαταστήσει τον ρόλο των θεσμικών οργάνων, των νόμων και των δημόσιων πολιτικών στην επιδίωξη της τήρησης των κοινωνικών δικαιωμάτων, στην επανεξισορρόπηση των ανισοτήτων και στην καταπολέμηση των διακρίσεων.

5.6. Όσον αφορά ειδικότερα τις υπηρεσίες κοινής ωφελείας, αυτές πρέπει να χρηματοδοτούνται από δημόσιους πόρους, ενώ τα ιδιωτικά κεφάλαια μπορούν να χρησιμοποιούνται μόνο συμπληρωματικά. Οι επιχειρήσεις με κοινωνικό αντίκτυπο διαδραματίζουν καίριο ρόλο στην κοινωνία, και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι επενδύσεις που απευθύνονται σε αυτές θα πρέπει να βασίζονται όσο το δυνατόν περισσότερο σε σταθερά χρηματοπιστωτικά ταμεία και σε «υπομονετικά κεφάλαια». Πρέπει να συνεκτιμηθεί το γεγονός ότι οι κοινωνικοί στόχοι είναι μακροπρόθεσμοι στόχοι.

5.7. Θα πρέπει να αποφευχθεί ο κίνδυνος οι μετρήσεις και οι μέθοδοι μέτρησης να ανταμείβουν τους κλάδους που είναι ευκολότερα μετρήσιμοι και για τους οποίους είναι διαθέσιμα περισσότερα μέσα ή υπάρχει μεγαλύτερη διαθεσιμότητα δεδομένων, εις βάρος τομέων όπου η αντικειμενική μέτρηση είναι πιο περίπλοκη ή όπου είναι δυσκολότερο να βρεθούν δεδομένα. Η συνεργασία μεταξύ του δημόσιου, του ιδιωτικού και του κοινωνικού τομέα είναι απαραίτητη για την επιτυχία των κοινωνικών επενδύσεων. Η συνεργασία με τον κοινωνικό τομέα είναι καίριας σημασίας προκειμένου να ιεραρχηθούν οι ανάγκες, δεδομένου ότι αυτός είναι ο τομέας που δραστηριοποιείται επιτόπου και γνωρίζει τις ανάγκες.

6. Προτάσεις εμπνευσμένες από ορθές πρακτικές πεδίου

6.1. Τα τελευταία χρόνια, χάρη στην ώθηση της πρωτοβουλίας για την κοινωνική επιχειρηματικότητα του 2011, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε διάφορες πρωτοβουλίες, τόσο άμεσα όσο και μέσω του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων, για τη στήριξη της κοινωνικής καινοτομίας και την αύξηση της πρόσβασης των οργανώσεων της κοινωνικής οικονομίας σε χρηματοδότηση. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασαν τα προγράμματα EaSI Funded (μέσο χρηματοδότησης του EaSI), EaSI Debt (χρεωστικό μέσο του EaSI), EaSI Guarantee (μέσο εγγυήσεων), EaSI Capacity Building (επενδύσεις του EaSI για τη δημιουργία ικανοτήτων) και EFSI Equity Social Impact (χαρτοφυλάκιο επενδύσεων κοινωνικού αντικτύπου του μετοχικού κεφαλαίου του ΕΤΣΕ). Για τον μελλοντικό προγραμματισμό, οι κοινωνικές πρωτοβουλίες που προβλέπονται από το πρόγραμμα InvestEU είναι επίσης ελπιδοφόρες, κυρίως εάν εισαχθούν ειδικές καινοτομίες για την προώθηση των κοινωνικών επενδύσεων, όπως αναγγέλλεται στο σχέδιο δράσης για την κοινωνική οικονομία.

6.2. Για την προώθηση ενός οικοσυστήματος που ευνοεί τις κοινωνικές επενδύσεις, η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντικό, κατά την εφαρμογή των διαφόρων εθνικών σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, τα κράτη μέλη να προετοιμάζονται να υλοποιήσουν με χρηματοδότηση από το Next Generation EU ορισμένες συγκεκριμένες δράσεις, όπως αυτές που περιγράφονται κατωτέρω.

6.3. Σε πολλές χώρες, έχουν αναπτυχθεί πειράματα για την εισαγωγή και την επικύρωση μηχανισμών χρηματοδότησης του τύπου «αμοιβή συνδεδεμένη με την απόδοση» (pay by result). Παραδείγματος χάρη στη Γαλλία, οι συμβάσεις με κοινωνικό αντίκτυπο αποδίδουν ιδιαίτερη προσοχή στα μοντέλα των «outcome funds» στα οποία συμμετέχουν ιδιώτες επενδυτές που επιθυμούν να κινητοποιήσουν πόρους για πολιτικές που έχουν συμφωνηθεί με την κυβέρνηση, ιδίως στον τομέα των κοινωνικών πολιτικών, και των οποίων η πληρωμή συνδέεται με την επίτευξη των αναμενόμενων αποτελεσμάτων. Η προώθηση τέτοιων πρακτικών θα πρέπει να βασίζεται σε προηγούμενη αξιολόγηση με στόχο τον εντοπισμό πιθανών παρεκτροπών, όπως οι μεταβιβάσεις ικανοτήτων σε επιχειρήσεις εκτός του πεδίου της κοινωνικής οικονομίας, ή η πιθανή υποχώρηση της συμμετοχής των κρατών.

6.4. Μεταξύ των βέλτιστων πρακτικών, αυτή που ανέπτυξε η κυβέρνηση της Φινλανδίας, που δημιούργησε το «Κέντρο εμπειρογνωμοσύνης για τις επενδύσεις με κοινωνικό αντίκτυπο», είναι πολύ ενδιαφέρουσα. Μέσω αυτού του κέντρου, παρέχεται τεχνική και επαγγελματική βοήθεια για τη στήριξη των δεξιοτήτων των φορέων που προτίθενται να πραγματοποιήσουν επενδύσεις με κοινωνικό αντίκτυπο.

6.5. Αυτές οι πρωτοβουλίες επιβεβαιώνουν τη σημασία της παροχής στήριξης για τη δημιουργία, την ανάπτυξη και την προσβασιμότητα των ταμείων αντικτύπου, των ταμείων κεφαλαίων ή άλλων χρηματοοικονομικών μέσων που χρηματοδοτούν τις πρωτοβουλίες των επιχειρήσεων της κοινωνικής οικονομίας, ιδίως μέσω της διοχέτευσης κεφαλαίων, όπως το InvestEU ή το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης, προκειμένου να προωθηθούν επίσης μορφές συνεπενδύσεων (ίδια κεφάλαια), συγχρηματοδότησης (πιστώσεις) και πιστωτικών εγγυήσεων για τις συναλλαγές ανοικτής αγοράς.

6.6. Θα πρέπει να βελτιωθεί η ικανότητα των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων και των κρατών μελών να συλλέγουν και να αναλύουν τα στοιχεία που απαιτούνται για να αποδειχθεί ότι η πιθανότητα αθέτησης της χρηματοδότησης των κοινωνικών επιχειρήσεων και υποδομών είναι χαμηλότερη από τον μέσο όρο της πιθανότητας αθέτησης τραπεζικών πιστώσεων και, ως εκ τούτου, να αναγνωριστούν οι δείκτες απορρόφησης ιδίων κεφαλαίων που λαμβάνουν υπόψη την κοινωνική αξία αυτού του είδους χρηματοδότησης.

6.7. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη ζητήσει την εισαγωγή υποστηρικτικών παραγόντων στον κανονισμό για τις κεφαλαιακές απαιτήσεις (ΚΚΑ) ( 5 ) , ιδίως οικολογικών και κοινωνικών, προκειμένου να μειωθεί η απορρόφηση των κεφαλαίων που δεσμεύονται από τις τράπεζες για την κάλυψη των δανείων που προορίζονται για τη χρηματοδότηση επιχειρήσεων της κοινωνικής οικονομίας.

6.8. Είναι, ασφαλώς, σημαντικό να επισημανθεί ο ρόλος που διαδραματίζουν οι εναλλακτικές και ηθικές τράπεζες, οι οποίες δραστηριοποιούνται σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, στην προώθηση της χρηματοδότησης με γνώμονα κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς στόχους. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτές οι τράπεζες έχουν επίσης δημιουργήσει επενδυτικά κεφάλαια ή εταιρείες διαχείρισης αποταμιεύσεων, οι οποίες εστιάζονται σε επενδύσεις στον κοινωνικό και τον περιβαλλοντικό τομέα.

6.9. Χρήσιμη θα ήταν η έγκριση φορολογικών μέτρων που να διευκολύνουν τις επενδύσεις στην κοινωνική οικονομία —οι οποίες είναι ικανές να αποδείξουν τον κοινωνικό αντίκτυπο που πράγματι παράγεται—, ώστε να κινητοποιηθούν και οι εκδότες και οι ανάδοχοι.

6.10. Θα ήταν επίσης ζωτικής σημασίας να ενθαρρυνθούν και να τονωθούν τα «υπομονετικά κεφάλαια», όπως τα εταιρικά και συμμετοχικά χρεόγραφα που αποσκοπούν στην ενίσχυση του μετοχικού κεφαλαίου των ενώσεων και των συνεταιρισμών. Επιπλέον, προκειμένου να ενθαρρυνθούν οι επενδύσεις στις επιχειρήσεις της κοινωνικής οικονομίας, θα ήταν επίσης χρήσιμο για τους διαχειριστές συνταξιοδοτικών ταμείων να θεσπιστούν καθεστώτα παροχής κινήτρων που να διευκολύνουν τη χρήση αυτών των καινοτόμων εργαλείων.

6.11. Έχοντας κατά νου τις γαλλικές εμπειρίες με τη νομοθετικά ρυθμιζόμενη διοχέτευση των ρυθμιζόμενων τραπεζικών αποταμιευτικών καταθέσεων και των ταμείων αλληλέγγυας αποταμίευσης των μισθωτών προς τις επιχειρήσεις της κοινωνικής οικονομίας, τις επιχειρήσεις αναγνωρισμένου κοινωνικού αντικτύπου και τα ταμεία αλληλεγγύης, αντίστοιχα, θα ήταν σημαντικό να αλλάξουν οι κανόνες για τα ταμεία χρηματοδότησης της αλληλεγγύης, προκειμένου να βελτιστοποιηθεί το επίπεδο διοχέτευσης προς τις κοινωνικές επιχειρήσεις και να απελευθερωθεί πρόσθετη ικανότητα για επενδύσεις ιδίου ή οιονεί ιδίου κεφαλαίου.

6.12. «εξαγορά επιχείρησης από τους εργαζομένους της» Οι ορθές πρακτικές που εφαρμόζουν οι επιχειρήσεις της κοινωνικής οικονομίας, ιδίως οι συνεταιρισμοί, περιλαμβάνουν εκείνες που αποσκοπούν στη μετατροπή των επιχειρήσεων σε κρίση σε οργανωμένους εργαζόμενους υπό την επωνυμία συνεταιρισμών, γνωστών ως ( 6 ) , πρακτική που ακολουθείται στη Γαλλία, στην Ιταλία και στην Ισπανία μέσω χρηματοδοτικών ρυθμίσεων, με τη σύσταση ειδικών ταμείων αλληλοβοήθειας, τα οποία επεμβαίνουν με συμμετοχή στο κεφάλαιο, συγχρηματοδοτώντας, μαζί με τους εργαζομένους, την επανέναρξη της εμπορικής δραστηριότητας μέσω της δημιουργίας συνεταιρισμού.

Βρυξέλλες, 19 Ιανουαρίου 2022. Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Christa SCHWENG

(1) ΕΕ C 155 της 30.4.2021, σ. 20.

(2) EE C 286 της 16.7.2021, σ. 13.

(3) Ένωση Κεφαλαιαγορών για τα άτομα και τις επιχειρήσεις — νέο σχέδιο δράσης, COM(2020) 590 final.

(4) Μια γενική ανάλυση παρέχεται στο έντυπο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «A recipe book for social finance» [Οδηγός για την κοινωνική χρηματοδότηση] https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/f1b8099b-fd4c-11e5-b713-01aa75ed71a1/language-en/format-PDF/source-234506515.

(5) ΕΕ L 176 της 27.6.2013, σ. 1.

(6) Business transfers to employees under the form of a cooperative in Europe: opportunities and challenges (Μεταβιβάσεις επιχειρήσεων σε μισθωτούς υπό τη μορφή συνεταιρισμού στην Ευρώπη: ευκαιρίες και προκλήσεις), CECOP, 2013.