ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ - Προς την αειφόρο παραγωγή - Πρόοδος στην εφαρμογή της οδηγίας 96/61/EΚ του Συμβουλίου σχετικά με την ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχο της ρύπανσης

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

(κοπός της Ανακοίνωσης

1. Εισαγωγή

ΜΕΡΟΣ A

2. Πρόοδος της εφαρμογής

2.1. Κράτη μέλη

2.1.1. Μεταφορά στην εθνική νομοθεσία (ανακοίνωση και συμμόρφωση)

2.1.2. Εφαρμογή

2.1.3. Πρώτη έκθεση για την αναφορά των αντιπροσωπευτικών οριακών τιμών

2.2. Υποψήφιες χώρες

2.2.1. Νομοθετική μεταφορά

2.2.2. Εφαρμογή

3. Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις

4. Αειφόρος παραγωγή σε παγκόσμιο πλαίσιο

ΜΕΡΟΣ B

5. Βασικά προβλήματα ερμηνείας

5.1. Εφαρμογή των βέλτιστων διαθέσιμων τεχνικών το αργότερο έως το 2007

5.2. Ο ορισμός των «βέλτιστων διαθέσιμων τεχνικών»

5.3. Προσδιορισμός της παραγωγικής ικανότητας

5.4. Γενικοί δεσμευτικοί κανόνες και εθνικά συστήματα εμπορίας εκπομπών

6. Η διαδικασία της Σεβίλλης

6.1. Οργάνωση του συστήματος

6.2. Αξιολόγηση της προόδου

6.3. Επόμενα μέτρα

7. Μελλοντική εξέλιξη της οδηγίας

7.1. Σύμβαση του Aarhus

7.2. Εμπορία δικαιωμάτων εκπομπών αερίων θερμοκηπίου

7.3. Καλυπτόμενες δραστηριότητες

7.3.1. Επανεξέταση των οριακών τιμών

7.3.2. Ο κλάδος της διαχείρισης των αποβλήτων

7.3.3. Πρόσθετες δραστηριότητες

8. Κοινοτικές οριακές τιμές εκπομπής

9. Ευρωπαϊκό Μητρώο Ρυπογόνων Εκπομπών (EPER)

9.1. Ληφθέντα μέτρα

9.2. Επόμενα μέτρα

ΜΕΡΟΣC

10. Σχέση με άλλες οδηγίες και μέσα

10.1. Παραδοσιακά μέσα περιβαλλοντικής πολιτικής

10.1.1. Οδηγία για την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων

10.1.2. Μεγάλες εγκαταστάσεις καύσης, αποτέφρωση αποβλήτων και οδηγίες για τους διαλύτες

10.1.3. Οδηγία Seveso II

10.1.4. Οδηγία για την υγειονομική ταφή

10.1.5. Οδηγία πλαίσιο για τα ύδατα

10.1.6. Πολιτική για τα χημικά προϊόντα

10.1.7. Οδηγία για τα εθνικά ανώτατα όρια εκπομπών

10.1.8. Οδηγίες για την ποιότητα του αέρα

10.1.9. Σύσταση για τις επιθεωρήσεις

10.2. Μη-παραδοσιακά και στηριζόμενα στην αγορά εργαλεία περιβαλλοντικής πολιτικής

10.2.1. EMAS

10.2.2. Περιβαλλοντικές συμφωνίες

10.2.3. Εμπορία εκπομπών

10.2.4. Περιβαλλοντικοί φόροι, επιβαρύνσεις και επιδοτήσεις

10.2.5. Περιβαλλοντική ευθύνη

10.2.6. Πρόγραμμα δράσης για την περιβαλλοντική τεχνολογία

10.3. Η κοινή γεωργική πολιτική

10.4. Το 6ο πρόγραμμα πλαίσιο έρευνας

11. Συμπεράσματα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ - Προς την αειφόρο παραγωγή - Πρόοδος στην εφαρμογή της οδηγίας 96/61/EΚ του Συμβουλίου σχετικά με την ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχο της ρύπανσης

Σκοπός της Ανακοίνωσης

Η παρούσα ανακοίνωση αφορά την ολοκληρωμένη πρόληψη και τον έλεγχο της ρύπανσης. Επιδιώκοντας να προωθήσει των αποτελεσματική εφαρμογή της οδηγίας 96/61/EΚ του Συμβουλίου σχετικά με την ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχο της ρύπανσης ("οδηγία IPPC"), η Επιτροπή υποβάλλει έκθεση με θέμα την πρόοδο που επιτελέστηκε μέχρι σήμερα στα κράτη μέλη και στις υποψήφιες χώρες. Στο έκτο κοινοτικό πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον, το οποίο εγκρίθηκε τον Ιούλιο 2002, επιβεβαιώνεται ότι η αποτελεσματικότερη εφαρμογή και επιβολή της κοινοτικής περιβαλλοντικής νομοθεσίας αποτελεί προτεραιότητα.

Η Επιτροπή επιθυμεί να απευθύνει στα κράτη μέλη και στις υποψήφιες χώρες ένα σαφές μήνυμα: η επίτευξη υψηλού επιπέδου προστασίας του περιβάλλοντος, το οποίο αποτελεί τον κύριο στόχο της οδηγίας, θα είναι δυνατή μόνον εφόσον οι αρμόδιες για την εφαρμογή της αρχές καταβάλουν τις αναγκαίες προσπάθειες για μια ορθή εφαρμογή και ξεκινήσουν εποικοδομητικές επαφές με τους φορείς εκμετάλλευσης των βιομηχανικών μονάδων και με τα άλλα ενδιαφερόμενα μέρη. Ένας μεγάλος αριθμός κρατών μελών θα πρέπει να επιταχύνουν την πρόοδο για την επίτευξη του στόχου αυτού και η πλειονότητα των προσχωρουσών χωρών θα πρέπει να εξακολουθήσει να εντείνουν σημαντικά τις προσπάθειές τους, όπως συμφωνήθηκε κατά τις διαπραγματεύσεις προσχώρησης. Η τελική προθεσμία για να εφαρμοστούν στις υπάρχουσες εγκαταστάσεις οι βέλτιστες διαθέσιμες πρακτικές και να ικανοποιηθούν όλες οι άλλες απαιτήσεις είναι ο Οκτώβριος του 2007.

Βάσει της οδηγίας, οι περισσότερες αποφάσεις σχετικά με δεσμευτικά περιβαλλοντικά πρότυπα λαμβάνονται από τα κράτη μέλη και τις αρχές τους σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας. Ωστόσο, εάν οι προσπάθειές τους για την εφαρμογή της οδηγίας δεν είναι απολύτως επιτυχείς, θα πρέπει ενδεχομένως να επιδιωχθεί μεγαλύτερος βαθμός εναρμόνισης ώστε να εξασφαλισθεί καλύτερη συνοχή μεταξύ των αδειών που εκδίδονται από τις διάφορες αρχές, ή να εφαρμοστούν άλλοι εναλλακτικοί τρόποι για να επιτευχθούν οι στόχοι της οδηγίας.

Η Επιτροπή επιθυμεί να δρομολογήσει ευρεία ευρωπαϊκή διαβούλευση σχετικά με την τρέχουσα κατάσταση και τις πιθανές εξελίξεις στους τομείς της περιβαλλοντικής πολιτικής που ασχολούνται με τις επιπτώσεις μεγάλων βιομηχανικών σημειακών πηγών στο περιβάλλον. Η Επιτροπή θα ήθελε να γνωρίσει τις απόψεις όλων των ενδιαφερομένων μερών και τα ενθαρρύνει να διαδραματίσουν ενεργό ρόλο στις συζητήσεις για θέματα εφαρμογής καθώς και για τις μελλοντικές εξελίξεις. Προς το σκοπό αυτό, η παρούσα ανακοίνωση θέτει επτά βασικά ερωτήματα, ενώ παράλληλα έχει δημιουργηθεί ένας δικτυακός τόπος διαβουλεύσεων [1]. Η ΕΕ πρέπει να φροντίζει συνεχώς για την εξασφάλιση ενός βέλτιστου συνδυασμού μέσων άσκησης περιβαλλοντικής πολιτικής, να ελέγχει κατά πόσον υπάρχει πλήρης συνοχή μεταξύ των διαφόρων αυτών μέσων και να διερευνά τη δυνατότητα υιοθέτησης νέων προσεγγίσεων που παρέχουν κίνητρα στις εταιρείες για περαιτέρω βελτίωση των περιβαλλοντικών επιδόσεών τους.

[1] http://www.europa.eu.int/comm/environment/ ippc/ippc_consultation.htm

Η παρούσα οδηγία αποτελεί βασικό εργαλείο της ΕΕ για την προαγωγή σχημάτων αειφόρου παραγωγής. Οι βιομηχανίες τις οποίες αφορά μπορούν να επιτύχουν μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητα και συγχρόνως υψηλότερο επίπεδο περιβαλλοντικής προστασίας. Πέρα από τα μέσα άσκησης περιβαλλοντικής πολιτικής, η ΕΕ διαθέτει έναν αριθμό μέσων που επικεντρώνονται στην οικονομική και κοινωνική διάσταση της αειφορίας.

Η οδηγία συγκαταλέγεται επομένως μεταξύ των διαφόρων συνεισφορών της ΕΕ στην παγκόσμια διαδικασία που ξεκίνησε κατά την Παγκόσμια Σύνοδο Κορυφής για την Αειφόρο Ανάπτυξη του Γιοχάνεσμπουργκ, όπου αποφασίστηκε η δημιουργία δεκαετούς πλαισίου προγραμμάτων για την αειφόρο κατανάλωση και παραγωγή. Η ΕΕ θα πρέπει να διαδραματίσει ενεργό ρόλο στη διαδικασία αυτή και να προωθήσει την ευρωπαϊκή ανταλλαγή πληροφοριών για τις βέλτιστες διαθέσιμες πρακτικές ώστε να μπορέσουν και οι μη ευρωπαϊκές χώρες να δρέψουν τους καρπούς του φιλόδοξου αυτού έργου.

1. Εισαγωγή

Το 1996, το Συμβούλιο εξέδωσε την οδηγία σχετικά με την ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχο της ρύπανσης [2], η οποία αποσκοπεί στην επίτευξη ολοκληρωμένης πρόληψης και ελέγχου της ρύπανσης που προκαλείται από μια σειρά βιομηχανικών και γεωργικών δραστηριοτήτων [3] και υψηλού επιπέδου προστασίας του περιβάλλοντος στο σύνολό του.

[2] ΕΕ L 257, 10/10/996, σ. 26-40

[3] Βιομηχανίες ενεργειακών δραστηριοτήτων, παραγωγή και μεταποίηση μετάλλων, βιομηχανία ορυκτών προϊόντων, χημική βιομηχανία, διαχείριση αποβλήτων, βιομηχανία χαρτοπολτού και χάρτου, προεπεξεργασία κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων, δέψη δερμάτων, σφαγεία και μεταποίηση προϊόντων διατροφής, διάθεση ή ανάκτηση ζωικών παραπροϊόντων, εκτροφή πουλερικών ή χοίρων, επιφανειακή επεξεργασία με οργανικούς διαλύτες, παραγωγή άνθρακα/ηλεκτρογραφίτη (βλ. παράρτημα Ι της οδηγίας)

Η ολοκληρωμένη πρόληψη και ο έλεγχος της ρύπανσης πραγματοποιούνται στο πλαίσιο συστήματος χορήγησης αδείας για εγκαταστάσεις. Σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας τα κράτη μέλη έχουν την αποκλειστική αρμοδιότητα για την εφαρμογή της οδηγίας. Ο ρόλος της Επιτροπής είναι να διευκολύνει την ανταλλαγή πληροφοριών σε επίπεδο ΕΕ. Τα περισσότερα κράτη μέλη αποφάσισαν να μεταβιβάσουν τις υποχρεώσεις που έχουν αναλάβει δυνάμει της οδηγίας σε περιφερειακές ή τοπικές αρχές. Η αρχή στην οποία στηρίζεται η οδηγία είναι ότι και οι φορείς εκμετάλλευσης και οι ρυθμιστικές αρχές προβαίνουν σε ολοκληρωμένη και συνολική θεώρηση κάθε εγκατάστασης, καθώς και των περιβαλλοντικών της επιπτώσεων, προτού λάβουν αποφάσεις για οιαδήποτε αποδοτικά ως προς το κόστος μέτρα που είναι αναγκαία για την επίτευξη υψηλού επιπέδου περιβαλλοντικής προστασίας.

Η οδηγία εφαρμόζεται από τον Οκτώβριο 1999 στις νέες εγκαταστάσεις καθώς και στις υφιστάμενες εγκαταστάσεις στις οποίες ο φορέας εκμετάλλευσης σκοπεύει να πραγματοποιήσει μεταβολές που ενδέχεται να έχουν σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία του ανθρώπου ή στο περιβάλλον. Τα κράτη μέλη διαθέτουν μεταβατική περίοδο που λήγει τον Οκτώβριο του 2007 για να εξασφαλίσουν την πλήρη συμμόρφωση και των άλλων υφιστάμενων εγκαταστάσεων με τις διατάξεις της οδηγίας.

Το σύστημα αδείας έχει ως σκοπό να διασφαλίσει ότι οι φορείς εκμετάλλευσης εγκαταστάσεων λαμβάνουν προληπτικά αντιρρυπαντικά μέτρα, ιδίως με την εφαρμογή των βέλτιστων διαθέσιμων τεχνικών, και ότι δεν προκαλείται καμία σημαντική ρύπανση, ότι τα απόβλητα που δεν μπορούν να αποφευχθούν ανακτώνται ή διατίθενται με ασφαλή τρόπο, ότι η ενέργεια χρησιμοποιείται αποτελεσματικά, ότι τα ατυχήματα προλαμβάνονται και οι συνέπειές τους περιορίζονται και ότι μετά την παύση της λειτουργίας των εγκαταστάσεων ο τόπος των δραστηριοτήτων επανέρχεται σε ικανοποιητική κατάσταση. Αναμένεται ότι με αυτή την ολοκληρωμένη, ολιστική προσέγγιση θα εξασφαλίζεται ότι συνεκτιμάται ένας μεγάλος αριθμός περιβαλλοντικών θεμάτων που μπορούν να σχετίζονται με την εγκατάσταση, ότι καθορίζονται οι κατάλληλες προτεραιότητες και ότι λαμβάνονται υπόψη το κόστος και τα πλεονεκτήματα των διαφόρων εναλλακτικών λύσεων. Συγκεκριμένα, αυτό σημαίνει ότι η οδηγία ασχολείται, μεταξύ άλλων, με τις ακόλουθες περιβαλλοντικές πτυχές:

-την οξίνιση που προκαλείται από εκπομπές στην ατμόσφαιρα,

-τον ευτροφισμό του εδάφους και των υδάτων που προκαλείται από εκπομπές στην ατμόσφαιρα και στα ύδατα,

-την εξάντληση του οξυγόνου στα ύδατα,

-την αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη,

-την εξάντληση του στρατοσφαιρικού όζοντος,

-τις εκπομπές σωματιδίων, συμπεριλαμβανομένων των μικροσωματιδίων και των μετάλλων, στην ατμόσφαιρα,

-το σχηματισμό φωτοχημικού όζοντος,

-τη διαφυγή έμμονων, βιοσυσσωρευτικών και τοξικών ρύπων στα ύδατα ή στο έδαφος,

-τη δημιουργία επικίνδυνων και μη επικίνδυνων αποβλήτων,

-το θόρυβο και τις οσμές,

-την κατανάλωση πρώτων υλών και ύδατος.

Καλύπτοντας έναν τόσο εντυπωσιακό αριθμό θεμάτων, η εφαρμογή της οδηγίας συνιστά καταπληκτική πρόκληση για τις εγκαταστάσεις που αφορά καθώς και για το σύνολο της κοινωνίας. Αποτελεί επίσης βασικό στοιχείο πολλών θεματικών στρατηγικών που αναπτύσσονται στο πλαίσιο του έκτου κοινοτικού προγράμματος δράσης για το περιβάλλον [4].

[4] ΕΕ L 242, 10/9/2002, σ. 1-15

2. Πρόοδος της εφαρμογής

Η εφαρμογή της οδηγίας στην ΕΕ βρίσκεται ακόμη στα πρώτα στάδια. Ο αριθμός των νέων εγκαταστάσεων στην ΕΕ είναι σχετικά μικρός. Επίσης, περιορισμένες ήταν και οι μεταβολές σε υφιστάμενες εγκαταστάσεις που κρίθηκαν σημαντικές από τις αρμόδιες αρχές ώστε να απαιτήσουν αναπροσαρμογή της άδειας. Είναι συνεπώς πολύ νωρίς για να γίνουν προβλέψεις σχετικά με τα οικολογικά αποτελέσματα της οδηγίας. Στις υποψήφιες χώρες, η διαδικασία εφαρμογής βρίσκεται σε πολύ αρχικό στάδιο ή δεν έχει ακόμη αρχίσει.

Δεδομένου ότι υπάρχουν πολλά θέματα που δημιουργούν δυσκολίες στην εφαρμογή, είναι απαραίτητο να διατίθενται σε ευρωπαϊκό επίπεδο δομές που επιτρέπουν ανταλλαγές ορθής πρακτικής. Σημαντικό σχετικό παράδειγμα αποτελεί το δίκτυο IMPEL [5]. Ομοίως, ο κεντρικός ρόλος της αρχής των "βέλτιστων διαθέσιμων τεχνικών" και ο μη καθορισμός απόλυτων προτύπων από την οδηγία καθιστούν την ύπαρξη λειτουργικής δομής για την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές και με την παρακολούθηση απαραίτητη για την εξασφάλιση "ήπιας εναρμόνισης" των περιβαλλοντικών προτύπων στην Ευρώπη. Στο παράρτημα 1 παρατίθεται κατάλογος των δομών που διατίθενται για την ανταλλαγή πληροφοριών.

[5] Ανεπίσημο δίκτυο των αρχών που είναι αρμόδιες για την εφαρμογή και επιβολή της νομοθεσίας της ΕΕ για το περιβάλλον.

2.1. Κράτη μέλη

Πολλά κράτη μέλη καθυστέρησαν στη θέσπιση εθνικής νομοθεσίας για την εφαρμογή της οδηγίας. Παρόλα αυτά, από τις ενδείξεις που διαθέτει η Επιτροπή προκύπτει ότι για τις νέες εγκαταστάσεις ή τις εγκαταστάσεις που επεκτάθηκαν ή υπέστησαν μετατροπή, η μέχρι τούδε εφαρμογή της οδηγίας υπήρξε σε μεγάλο βαθμό ικανοποιητική. Ωστόσο, πολλά κράτη μέλη αργούν να εξασφαλίσουν την έγκαιρη εφαρμογή της σε όλες τις υφιστάμενες εγκαταστάσεις, λαμβανομένου ιδίως υπόψη του γεγονότος ότι θα πρέπει να δοθεί επαρκής χρόνος στους φορείς εκμετάλλευσης των εγκαταστάσεων για να συμμορφωθούν με τους όρους που καθορίζονται στην άδεια.

Τα κράτη μέλη καλούνται να απαντήσουν σε ερωτηματολόγιο [6] που περιέχει λεπτομερείς ερωτήσεις σχετικά με τον τρόπο που εφαρμόζουν την οδηγία, μέχρι το Σεπτέμβριο του 2003. Αυτό θα επιτρέψει μια διεξοδικότερη αξιολόγηση της συμμόρφωσης των κρατών μελών προς τις διατάξεις της οδηγίας.

[6] Απόφαση 1999/391/EΚ της Επιτροπής της 31ης Μαΐου 1999 για το ερωτηματολόγιο σχετικά με την οδηγία 96/61/EΚ του Συμβουλίου σχετικά με την ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχο της ρύπανσης (IPPC), ΕΕ L 148, 15/06/1999, σ. 39-43

2.1.1. Μεταφορά στην εθνική νομοθεσία (ανακοίνωση και συμμόρφωση)

Η προθεσμία για τη μεταφορά της οδηγίας στην εθνική νομοθεσία έληξε στις 30 Οκτωβρίου 1999. Πολύ λίγα κράτη μέλη κατόρθωσαν να την τηρήσουν. Μέχρι τον Απρίλιο του 2003, ένα κράτος μέλος, το Λουξεμβούργο, δεν είχε ακόμη ολοκληρώσει τη θέσπιση εθνικής νομοθεσίας. Τον Μάρτιο του 2002, το Δικαστήριο εξέδωσε απόφαση κατά της Ελλάδας, της Ισπανίας και του Ηνωμένου Βασιλείου (για τη Βόρεια Ιρλανδία). Εξακολουθεί να εκκρεμεί μια υπόθεση κατά του Λουξεμβούργου. Η Ισπανία και το Βέλγιο ολοκλήρωσαν τη μεταφορά της οδηγίας για το σύνολο της εθνικής τους επικράτειας το 2002 και το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ελλάδα το Μάρτιο του 2003.

Η Ιρλανδία εφαρμόζει μεταβατική νομοθεσία καθόσον η μεταφορά της οδηγίας έχει καθυστερήσει, ενώ η Ιταλία έχει μεταφέρει την οδηγία μόνο για τις υφιστάμενες εγκαταστάσεις, αν και την εφαρμόζει στις νέες εγκαταστάσεις σε προσωρινή όμως βάση.

Η Επιτροπή έλεγξε τη συμμόρφωση της εθνικής νομοθεσίας με τις διατάξεις της οδηγίας για τη Φινλανδία, τη Σουηδία, την Αυστρία, τη Δανία, τις Κάτω Χώρες, το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γαλλία και τη Γερμανία. Ο αντίστοιχος έλεγχος για την Πορτογαλία, την Ισπανία και το Βέλγιο δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.

Κατά τους ελέγχους αυτούς, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι σε όλες τις χώρες, πλην του ΗΒ, η νομοθεσία παρουσίαζε σοβαρές πιθανές ή επιβεβαιωμένες ανεπάρκειες. Μεταξύ των συνηθέστερων και/ή σοβαρότερων ελλείψεων περιλαμβάνονται οι εξής:

-λείπει ο ορισμός των "βέλτιστων διαθέσιμων τεχνικών", με αποτέλεσμα να υφίσταται νομική αβεβαιότητα όσον αφορά τη βάση των όρων της αδείας,

-δεν απαγορεύεται η επιβολή, μέσω της άδειας, της χρήσης συγκεκριμένων τεχνολογιών, γεγονός το οποίο θα μπορούσε να περιορίσει σημαντικά την ευελιξία και το καινοτόμο δυναμικό του φορέα εκμετάλλευσης,

-δεν προβλέπεται απαίτηση για την αρμόδια αρχή να λαμβάνει υπόψη τα τεχνικά χαρακτηριστικά της συγκεκριμένης εγκατάστασης, τη γεωγραφική της θέση και τις τοπικές περιβαλλοντικές συνθήκες, όταν καθορίζει τους όρους για την έκδοση αδείας,

-οι απαιτούμενες πληροφορίες για την αίτηση χορήγησης αδείας δεν είναι επαρκείς και δεν προβλέπεται υποχρέωση του φορέα εκμετάλλευσης για υποβολής περίληψης της αίτησης μη τεχνικού περιεχομένου,

-οι απαιτήσεις όσον αφορά το περιεχόμενο της απόφασης για την έκδοση αδείας είναι ανεπαρκείς όσον αφορά, επί παραδείγματι, τα μέτρα που διασφαλίζουν την τήρηση της υποχρέωσης επαναφοράς του τόπου της εγκατάστασης σε ικανοποιητική κατάσταση μετά την οριστική παύση των δραστηριοτήτων,

-οι προβλεπόμενες απαιτήσεις όσον αφορά την παρακολούθηση και την αναφορά των απορρίψεων δεν είναι οι κατάλληλες,

-ο κατάλογος των καλυπτόμενων δραστηριοτήτων δεν είναι πλήρης,

-δεν περιλαμβάνονται διατάξεις που να εξασφαλίζουν τη συμμόρφωση των υφιστάμενων εγκαταστάσεων το αργότερο τον Οκτώβριο του 2007, καθώς και την μετέπειτα περιοδική επανεξέταση των αδειών.

Η Επιτροπή δεν έχει προσφύγει ακόμη στο Δικαστήριο για τις ανεπάρκειες που διαπίστωσε στη νομοθεσία των κρατών μελών. Μέχρι σήμερα, η Φινλανδία αποδέχθηκε όλα τα σημεία που της επεσήμανε η Επιτροπή και τροποποίησε αντίστοιχα τη νομοθεσία της, ενώ η Αυστρία και η Σουηδία αποδέχθηκαν τα περισσότερα σημεία. Οι συνομιλίες με τις άλλες χώρες είναι σε προγενέστερο στάδιο.

2.1.2. Εφαρμογή

Μια μελέτη που διεξήχθηκε για την Επιτροπή διερεύνησε τη συμμόρφωση με τις απαιτήσεις της οδηγίας σε 49 περιπτώσεις έκδοσης αδειών, το 2000 και το 2001, σε 11 κράτη μέλη [7]. Η συμμόρφωση κρίθηκε σε μεγάλο βαθμό ικανοποιητική. Η μελέτη κάλυψε πτυχές όπως η πληρότητα των αιτήσεων, ο συντονισμός μεταξύ των αρχών, οι απαιτήσεις παρακολούθησης, η συχνότητα της επανεξέτασης και οι διαβουλεύσεις με το κοινό.

[7] Δεν περιλαμβάνονται η Αυστρία, η Ελλάδα, η Ιταλία και η Πορτογαλία δεδομένου ότι δεν έχουν εκδοθεί άδειες σύμφωνα με τη νομοθεσία περί IPPC στις χώρες αυτές.

Υπάρχουν, ωστόσο, ορισμένες ασάφειες στην οδηγία οι οποίες δυσχεραίνουν την εφαρμογή της, εκτός εάν τα κράτη μέλη έχουν θεσπίσει ειδικότερες διατάξεις. Οι δυσκολίες αφορούν μεταξύ άλλων τα ακόλουθα θέματα:

-Πώς πρέπει να ερμηνεύονται τα οριακά κριτήρια που αναγράφονται στον κατάλογο των δραστηριοτήτων προκειμένου να εκτιμηθεί κατά πόσο μια εγκατάσταση καλύπτεται ή όχι από τις διατάξεις της οδηγίας;

-Πώς μπορούν να προσδιοριστούν τα όρια μιας εγκατάστασης, δεδομένου ότι ο ορισμός περιλαμβάνει όλες τις τεχνικώς συναφείς άμεσα συνδεδεμένες δραστηριότητες;

-Πότε μια μεταβολή πρέπει να θεωρείται "ουσιαστική"; (οπότε απαιτείται αναπροσαρμογή της άδειας.)

-Πώς μπορούν να συνάγονται οι οριακές τιμές εκπομπής από τα επίπεδα που υποδεικνύονται για τις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές στα έγγραφα BREF (βλ. κεφάλαιο 6) και τα οποία συνήθως εκφράζονται ως περιοχή τιμών, π.χ. 10-100 mg/m3; Το ζήτημα αυτό περιπλέκεται από το γεγονός ότι η οδηγία δεν εναρμονίζει τους τρόπους με τους οποίους εκφράζονται οι οριακές τιμές εκπομπών και επιβάλλονται στα κράτη μέλη.

-Τι σημαίνει η έκφραση "ο χώρος της εκμετάλλευσης να επανευρίσκει ικανοποιητική μορφή" και πώς μπορεί να εφαρμοστεί η αρχή αυτή στο πλαίσιο της άδειας;

-Πώς μπορούν να διατυπωθούν στις άδειες οι όροι που αφορούν πτυχές όπως τα ατυχήματα, η ελαχιστοποίηση των αποβλήτων και η αποτελεσματική χρήση της ενέργειας;

-Πώς και πόσο συχνά πρέπει να διεξάγονται οι επιθεωρήσεις και τι είδους πληροφορίες πρέπει να περιέχονται στις εκθέσεις παρακολούθησης;

-Πότε πρέπει να διώκονται οι εταιρείες που υπερβαίνουν τις οριακές τιμές και ποια άλλα μέτρα επιβολής είναι αποτελεσματικά;

Ερώτηση 1α: Υπάρχει ανάγκη για συμπληρωματικά μέτρα σε επίπεδο ΕΕ προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι δυσκολίες που συναντώνται κατά την εφαρμογή της οδηγίας ή θα πρέπει να αναζητηθούν λύσεις από τα νυν και τα μελλοντικά κράτη μέλη σε μεμονωμένη βάση;

Ερώτηση 1β: Σε περίπτωση που υπάρχει τέτοια ανάγκη ποια θα ήταν τα κατάλληλα μέτρα;

2.1.3. Πρώτη έκθεση για την αναφορά των αντιπροσωπευτικών οριακών τιμών

Η οδηγία απαιτεί από τα κράτη μέλη να υποβάλλουν ανά τριετία εκθέσεις στις οποίες να αναφέρονται αντιπροσωπευτικές οριακές τιμές που περιλαμβάνονται στις άδειες για νέες και υφιστάμενες εγκαταστάσεις. Οι εν λόγω εκθέσεις παρέχουν ενδείξεις για τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζεται η οδηγία σε διάφορες χώρες. Η πρώτη από τις εκθέσεις αυτές κάλυψε το έτος 2001. Για να διευκολύνει το έργο των κρατών μελών, η Επιτροπή κατάρτισε ερωτηματολόγιο στο οποίο περιέλαβε μια σειρά δραστηριοτήτων και ρύπων που επέλεξε. Το Λουξεμβούργο δεν υπέβαλε έκθεση. Η έκθεση του Βελγίου κάλυψε τμήμα μόνο της χώρας, ενώ δεν χρησιμοποιήθηκε το ερωτηματολόγιο με αποτέλεσμα να μην μπορεί η Επιτροπή να επεξεργαστεί και να αναλύσει τα δεδομένα. Το Ηνωμένο Βασίλειο χρησιμοποίησε μόνο μέρος του ερωτηματολογίου για την εκπόνηση της έκθεσής του.

Η πρακτική αυτή αποσκοπεί στη συγκέντρωση συγκρίσιμων δεδομένων ώστε να εξακριβωθεί η αναμενόμενη σύγκλιση των οριακών τιμών εντός της Ένωσης. Όπως προκύπτει όμως σαφώς από τις εκθέσεις, στις περισσότερες περιπτώσεις ο συγκεκριμένος στόχος είναι αδύνατο να επιτευχθεί. Αυτό δεν συμβαίνει διότι τα κράτη μέλη δεν έχουν καταβάλει πραγματικές προσπάθειες, αλλά μάλλον επειδή χρησιμοποιούν πολύ διαφορετικούς τρόπους για να εκφράσουν τις οριακές τιμές στις άδειες, πράγμα το οποίο δικαιούνται απολύτως να κάνουν αφού η οδηγία δεν απαιτεί εναρμόνιση των διαφορετικών αυτών πρακτικών.

Η χρησιμότητα των σχετικών με τις οριακές τιμές εκθέσεων είναι επομένως περιορισμένη. Θα ήταν ενδεχομένως δυνατόν να χρησιμοποιηθούν για την παρακολούθηση ορισμένων τάσεων στα κράτη μέλη και ορισμένα δεδομένα να αποτελέσουν τη βάση μελλοντικών προτάσεων για οριακές τιμές της ΕΕ (βλ. κεφάλαιο 8). Ωστόσο, η Επιτροπή δεν επιθυμεί να επιβάλει στα κράτη μέλη επιβάρυνση δυσανάλογη προς την αξία της εν λόγω πρακτικής την οποία θα επιδιώξει να προσαρμόσει καλύτερα στα δυνατά οφέλη [8].

[8] Στην αύξηση της χρησιμότητας των αναφερόμενων δεδομένων αποσκοπεί επίσης και η διεξαγόμενη από την Επιτροπή επανεξέταση ολοκλήρου του συστήματος υποβολής εκθέσεων σχετικά με την εφαρμογή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της ΕΕ.

2.2. Υποψήφιες χώρες

Η επεξεργασία ρεαλιστικών προγραμμάτων εφαρμογής αποτέλεσε έργο αποφασιστικής σημασίας για τις 10 προσχωρούσες χώρες που θα ενταχθούν στην Ευρωπαϊκή Ένωση το Μάιο του 2004. Ιδιαίτερα σημαντικά στοιχεία των προγραμμάτων αυτών είναι η εκπαίδευση του προσωπικού των αρμοδίων αρχών και η αύξηση της ευαισθητοποίησης στις σχετικές εγκαταστάσεις.

Για τις αρμόδιες αρχές, το νέο σύστημα αδειοδότησης συνεπάγεται εν γένει ριζικές αλλαγές σε σχέση με το προηγούμενο. Οφείλουν να εξοικειωθούν με μια ολοκληρωμένη προσέγγιση όπου όλες οι περιβαλλοντικές πτυχές συνεκτιμώνται ταυτοχρόνως και λαμβάνονται υπόψη τα ειδικά χαρακτηριστικά του συγκεκριμένου τόπου. Πέραν τούτου, οφείλουν να ξεκινήσουν εποικοδομητικό διάλογο με τους φορείς εκμετάλλευσης και να "διαπραγματευτούν" τους όρους της άδειας. Γι'αυτό απαιτείται πλήρης γνώση των βιομηχανικών διεργασιών και των βέλτιστων διαθέσιμων τεχνικών. Οι αλλαγές αυτές, ωστόσο, δεν αφορούν μόνο τις υποψήφιες χώρες, αλλά και πολλά από τα νυν κράτη μέλη.

Ορισμένες υποψήφιες χώρες βελτίωσαν τη τεχνογνωσία τους μέσω εκτενών προγραμμάτων αδελφοποίησης με κράτη μέλη, είτε στο πλαίσιο διμερούς συνεργασίας είτε στο πλαίσιο του προγράμματος Phare της ΕΕ.

Μερικές υποψήφιες χώρες ζήτησαν την έγκριση μεταβατικής περιόδου για την εφαρμογή της οδηγίας στις νέες και/ή υφιστάμενες εγκαταστάσεις. Στις διαπραγματεύσεις, η Επιτροπή και το Συμβούλιο επέμειναν ώστε οι νέες εγκαταστάσεις, δηλ. εκείνες που άρχισαν να λειτουργούν το 2000 και έπειτα, να έχουν συμμορφωθεί κατά την προσχώρηση.

Μεταβατικές περίοδοι έγιναν εντούτοις δεκτές για μέχρι 20% των υφιστάμενων εγκαταστάσεων. Για τις εγκαταστάσεις αυτές, η προσαρμογή συνιστά μεγάλη πρόκληση αλλά δεν έχουν σοβαρές διασυνοριακές (περιβαλλοντικές ή εμπορικές) επιπτώσεις. Οι εγκαταστάσεις αυτές οφείλουν να έχουν λάβει άδεια μέχρι τα τέλη Οκτωβρίου 2007 αλλά δεν υποχρεούνται να τηρήσουν οριακές τιμές εκπομπής βάσει των βέλτιστων διαθέσιμων τεχνικών πριν από το 2008 έως 2012, ανάλογα με τη μεταβατική περίοδο που έχει συμφωνηθεί κατά περίπτωση. Οι χώρες για τις οποίες εγκρίθηκε μεταβατική περίοδος είναι η Πολωνία, η Σλοβενία, η Σλοβακία και η Λετονία. Μεταβατική περίοδο είχαν ζητήσει επίσης η Ρουμανία και η Βουλγαρία.

2.2.1. Νομοθετική μεταφορά

Το Φεβρουάριο του 2003 οκτώ από τις δεκατρείς υποψήφιες χώρες είχαν ολοκληρώσει τη μεταφορά της οδηγίας στο εσωτερικό τους δίκαιο. Σε τρεις από τις προσχωρούσες χώρες -Κύπρος, Σλοβακία και Σλοβενία- η μεταφορά δεν έχει γίνει ακόμη. Ως επί το πλείστον, οι υποψήφιες χώρες επέλεξαν σύστημα ολοκληρωμένων αδειών, με εξαίρεση την Κύπρο και τη Μάλτα. Μια ανασκόπηση κατά χώρα διατίθεται στη διεύθυνση:http://europa.eu.int/comm/environment/ ippc/ippc_cc.htm.

2.2.2. Εφαρμογή

Μέχρι σήμερα έχει εκδοθεί ένας περιορισμένος μόνον αριθμός πειραματικών αδειών σε ορισμένες από τις υποψήφιες χώρες.

Την άνοιξη και το καλοκαίρι του 2002, η Επιτροπή και το Συμβούλιο διεξήγαγαν "αξιολογήσεις από ομότιμους κριτές" του διοικητικού δυναμικού που διατίθεται σε καθεμία από τις δέκα προσχωρούσες χώρες για την εφαρμογή της οδηγίας. Από την αξιολόγηση αυτή προέκυψε ότι οι υποψήφιες χώρες πρέπει να ενισχύσουν περισσότερο τη διοίκησή τους, ιδίως σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Το προσωπικό θα πρέπει να εκπαιδευθεί στην έκδοση ολοκληρωμένων αδειών και σε πολλές περιπτώσεις είναι δυνατό να απαιτηθεί αύξηση του προσωπικού.

Βάσει των ανωτέρω έχει συναχθεί το συμπέρασμα ότι ορισμένες υποψήφιες χώρες θα αντιμετωπίσουν σημαντικά προβλήματα για την εφαρμογή της οδηγίας σε όλες τις νέες εγκαταστάσεις κατά την προσχώρηση. Οι αξιολογήσεις από ομότιμους κριτές κατέληξαν επίσης σε συστάσεις για μέτρα αντιμετώπισης των προβλημάτων που έχουν διαπιστωθεί. Η Επιτροπή παρακολουθεί τη σχετική πρόοδο, συζητά τις πιθανές συζητά τις πιθανές ανεπάρκειες με τις υποψήφιες χώρες και ενημερώνει τακτικά το Συμβούλιο για τις διαπιστώσεις της.

Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν ενδείξεις ότι ένα μεγάλο μέρος από τους φορείς εκμετάλλευσης που δραστηριοποιούνται στις χώρες αυτές είναι σχετικά καλά ενημερωμένοι για τις μελλοντικές τους υποχρεώσεις.

3. Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις

Η εφαρμογή της οδηγίας θα μπορούσε να έχει σημαντικές κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις. Η Επιτροπή διεξήγαγε μελέτη με θέμα την επίπτωση των βέλτιστων διαθέσιμων τεχνικών στην ανταγωνιστικότητα μεμονωμένων βιομηχανικών μονάδων [9], από την οποία προέκυψε, μεταξύ άλλων, ότι

[9] The Impact of Best Available Techniques (BAT) on the Competitiveness of European Industry (περιπτωσιολογικές μελέτες για τους κλάδους του τσιμέντου, των μη σιδηρούχων μετάλλων, του χαρτοπολτού και του χάρτου). David Hitchens et. al, Ινστιτούτο Τεχνολογικών Προβλέψεων, Νοέμβριος 2001. Διατίθεται στη διεύθυνση: http://www.jrc.es/pages/ f-publications.html

-δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι οι βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές εμπόδισαν τις επιχειρήσεις που τις χρησιμοποιούν και επιτυγχάνουν ικανοποιητικά περιβαλλοντικά πρότυπα να παραμείνουν ανταγωνιστικές τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο,

-πολλές μονάδες με καλές περιβαλλοντικές επιδόσεις μπορούν να χρησιμοποιήσουν τον παράγοντα αυτό ως ανταγωνιστικό πλεονέκτημα,

-ωστόσο, αυτό δεν συνεπάγεται ότι μια πρώιμη υιοθέτηση των βέλτιστων διαθέσιμων τεχνικών από άλλες μονάδες των κλάδων που μελετήθηκαν δεν θα είχε έστω και ελάχιστες αρνητικές επιπτώσεις στην ανταγωνιστικότητά τους.

Ένα από τα κυριότερα συμπεράσματα της μελέτης και της συνάντησης εργασίας των ενδιαφερομένων μερών που πραγματοποιήθηκε το Μάιο του 2002 [10], είναι ότι οι επενδυτικοί κύκλοι συνιστούν βασικό παράγοντα που θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη από την αρμόδια αρχή. Είναι σαφές ότι μια σχεδιαζόμενη ανανέωση του εξοπλισμού της μονάδας αποτελεί τη βέλτιστη ευκαιρία για την πραγματοποίηση περιβαλλοντικών επενδύσεων. Ωστόσο, οι βιομηχανίες με μεγαλύτερους επενδυτικούς κύκλους διαθέτουν λιγότερη ευελιξία για το συνδυασμό των επενδύσεων αυτών σε σχέση με τις βιομηχανίες των οποίων οι επενδυτικοί κύκλοι είναι μικρότεροι. Οι αρχές θα πρέπει επομένως να συζητήσουν τον προγραμματισμό των επενδύσεων με τους φορείς εκμετάλλευσης και να σταθμίσουν τυχόν οικονομικά ή χρηματοδοτικά μειονεκτήματα με τις περιβαλλοντικές ανάγκες, έχοντας υπόψη ότι η λειτουργία των εγκαταστάσεων πρέπει να ανταποκρίνεται πλήρως στις διατάξεις της οδηγίας το αργότερο στις 30 Οκτωβρίου 2007 (βλ. επίσης κεφάλαια 5.1 και 5.2).

[10] The Economic Consequences of the IPPC Directive, http://europa.eu.int/comm/enterprise/ environment/index_home/ippc/bat_conference.htm

Στη μελέτη διαπιστώνεται επίσης ότι η εφαρμογή των καλύτερων διαθέσιμων τεχνικών διευκολύνεται από σειρά παραγόντων που χαρακτηρίζουν τις εγκαταστάσεις υψηλών επιδόσεων, στους οποίους συμπεριλαμβάνονται η εκπαίδευση, η καινοτομία και η διαχείριση.

Ενδέχεται σε συγκεκριμένες περιπτώσεις ο φορέας εκμετάλλευσης να μην διαθέτει τα απαραίτητα μέσα για να αναβαθμίσει τις εγκαταστάσεις στις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές. Το πρόβλημα αυτό ενδέχεται να απαντάται συχνότερα σε περιοχές που παρουσιάζουν καθυστέρηση στην ανάπτυξή τους ή σε βιομηχανικές περιοχών που βρίσκονται σε παρακμή. Όταν οι φορείς εκμετάλλευσης δεν είναι σε θέση να τηρήσουν τα περιβαλλοντικά πρότυπα που προβλέπονται στην οδηγία, τα κράτη μέλη πρέπει να ενθαρρύνονται να προωθούν ενεργά τον βιομηχανικό αναπροσανατολισμό που είναι περιβαλλοντικά και οικονομικά επωφελής, χρησιμοποιώντας πόρους των διαρθρωτικών ταμείων που είναι διαθέσιμοι σε ορισμένες περιοχές της Ένωσης για αυτό το σκοπό [11].

[11] Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, επί παραδείγματι, έχει ως σκοπό να συμβάλει στη διόρθωση των κυριοτέρων περιφερειακών ανισοτήτων στην Κοινότητα μέσω συμμετοχής στην ανάπτυξη και στη διαρθρωτική αναπροσαρμογή των περιοχών που παρουσιάζουν καθυστέρηση στην ανάπτυξή τους καθώς και στη μετατροπή των βιομηχανικών περιοχών που βρίσκονται σε παρακμή.

Η οδηγία καλύπτει κυρίως μεγάλες βιομηχανικές και γεωργικές εγκαταστάσεις. Ωστόσο, παρόλο που η Επιτροπή δεν διαθέτει ακριβή στοιχεία, είναι σαφές ότι οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) καταλαμβάνουν σημαντική θέση μεταξύ των εγκαταστάσεων IPPC στην Ευρώπη. Η παρότρυνση των ΜΜΕ ώστε να συμμορφωθούν με την περιβαλλοντική νομοθεσία συνιστά σοβαρή πρόκληση [12] και, για το λόγο αυτό, τα κράτη μέλη θα πρέπει ενδεχομένως να παράσχουν ειδική βοήθεια στους φορείς εκμετάλλευσης που στερούνται πόρων για να αντιμετωπίσουν στα διοικητικά βάρη και τις περιβαλλοντικές προκλήσεις. Οποιαδήποτε βοήθεια παρέχεται πρέπει βεβαίως να είναι σε συμμόρφωση με τους κανόνες ανταγωνισμού (βλέπε επίσης κεφάλαιο 10.2.4).

[12] Η έκθεση European SMEs and Social and Environmental Responsibility (Παρατηρητήριο των Ευρωπαϊκών ΜΜΕ, 2002, διατίθεται στη διεύθυνση: http://europa.eu.int/comm/enterprise/ enterprise_policy/analysis/observatory.htm), χαρακτηρίζει την πλειονότητα των ΜΜΕ ως 'vulnerably compliant' όσον αφορά τις υφιστάμενες νομοθετικές και κανονιστικές ρυθμίσεις, κατά την έννοια ότι δεν γνωρίζουν αρκετά για την περιβαλλοντική νομοθεσία ώστε να εξασφαλίζεται η συνεχής συμμόρφωσή τους (σ. 35).

Ερώτηση 2: Τι είδους μέτρα στήριξης πρέπει να ληφθούν σε επίπεδο ΕΕ, ή σε εθνικό, περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο, για να διευκολυνθεί η συμμόρφωση των εγκαταστάσεων, και ιδίως των ΜΜΕ, με την οδηγία;

4. Αειφόρος παραγωγή σε παγκόσμιο πλαίσιο

Κατά το σχεδιασμό της οδηγίας οι νομοθέτες ανέμεναν ότι η πρόοδος και η ανταλλαγή πληροφοριών σε επίπεδο ΕΕ όσον αφορά τις βέλτιστες διαθέσιμες πρακτικές θα ευνοούσε τη διάδοση, ανά τον κόσμο, των τεχνικών πρόληψης και ελέγχου της ρύπανσης που χρησιμοποιούνται στην Ένωση [13]. Η Επιτροπή παρατήρησε επίσης το σχετικά μεγάλο ενδιαφέρον που εκδηλώνεται ήδη εκτός της ΕΕ για τα έγγραφα "BREF" που δημοσιεύονται στο Ίντερνετ.

[13] Η προσδοκία αυτή αντικατοπτρίζεται σε μια από τις αιτιολογικές σκέψεις της οδηγίας.

Αποδίδεται πρωταρχική σημασία στη συνέχιση των προσπαθειών της ΕΕ για την τήρηση υψηλών περιβαλλοντικών προτύπων από τις βιομηχανίες που δραστηριοποιούνται σε άλλα μέρη του κόσμου, δεδομένου ότι πολλά περιβαλλοντικά προβλήματα έχουν παγκόσμιο ή περιφερειακό χαρακτήρα και οι περισσότερες από τις βιομηχανίες που αφορά η οδηγία εκτίθενται σε σφοδρό ανταγωνισμό από μονάδες παραγωγής που είναι εγκατεστημένες εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σε ορισμένους τομείς ενδέχεται να παρατηρηθεί ένα είδος οικολογικού ντάμπιγκ και κάθε τέτοια τάση θα πρέπει να αποφεύγεται προκειμένου να επιτευχθεί μια περιβαλλοντικά, οικονομικά και κοινωνικά αειφόρος ανάπτυξη.

Στην Παγκόσμια Σύνοδο Κορυφής για την Αειφόρο Ανάπτυξη που πραγματοποιήθηκε στο Γιοχάνεσμπουργκ της Νοτίου Αφρικής από 26 Αυγούστου έως 4 Σεπτεμβρίου 2002, οι χώρες που συμμετείχαν ενέκριναν πρόταση της ΕΕ για τη θέσπιση δεκαετούς πλαισίου προγραμμάτων στον τομέα της αειφόρου κατανάλωσης και παραγωγής. Οι βιομηχανικές χώρες συμφώνησαν να αναλάβουν ηγετικό ρόλο στην παγκόσμια αυτή προσπάθεια να διορθωθούν οι τρέχουσες μη αειφόρες πρακτικές και να βοηθηθούν οι αναπτυσσόμενες χώρες στη θέσπιση πολιτικών και μέσων για την επίτευξη του σκοπού αυτού. Η οδηγία και η διάδοση των βέλτιστων διαθέσιμων τεχνικών θα μπορούσαν να διαδραματίσουν ρόλο στο συγκεκριμένο πλαίσιο.

Ερώτηση 3: Τι ρόλο μπορούν να διαδραματίσουν σε διεθνές επίπεδο η οδηγία και η προβλεπόμενη σ'αυτή ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές, για την προώθηση της αειφόρου παραγωγής;

Προκειμένου να υπάρξει μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση σε παγκόσμιο επίπεδο όσον αφορά την πολιτική της ΕΕ σε θέματα ρύπανσης από μεγάλες βιομηχανικές σημειακές πηγές, με έμφαση στη σημασία της οδηγίας IPPC και στην ανταλλαγή πληροφοριών για τις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές, και για να ληφθούν πληροφορίες σχετικά με τις πολιτικές που εφαρμόζονται εκτός Ευρώπης, η Επιτροπή και η Ισπανική Προεδρία οργάνωσαν διεθνή διάσκεψη για τους πολιτικούς ιθύνοντες των υπουργείων περιβάλλοντος και των οργανισμών προστασίας του περιβάλλοντος, η οποία πραγματοποιήθηκε στη Σεβίλλη τον Απρίλιο του 2002 [14]. Στο παράρτημα 2 παρατίθεται σύντομη περίληψη των πληροφοριών που παρουσίασαν στη διάσκεψη οι αντιπρόσωποι των ΗΠΑ, του Καναδά, της Ιαπωνίας, της Κίνας και της Ινδίας.

[14] Τα πρακτικά διατίθενται στη διεύθυνση: http://eippcb.jrc.es/pages/doc/ PCIPsevilla/mainpage.htm

5. Βασικά προβλήματα ερμηνείας

Η εφαρμογή της οδηγίας στα κράτη μέλη και στις υποψήφιες χώρες αποκάλυψε την ύπαρξη πολλών ασαφειών. Μια σειρά επαναλαμβανόμενων νομικών θεμάτων, ορισμένα από τα οποία περιγράφονται κατωτέρω, θα πρέπει να ερμηνευτούν και να εφαρμοστούν με ενιαίο τρόπο στην ΕΕ και στις υποψήφιες χώρες.

5.1. Εφαρμογή των βέλτιστων διαθέσιμων τεχνικών το αργότερο έως το 2007

Η οδηγία ορίζει ότι οι υφιστάμενες εγκαταστάσεις πρέπει να λειτουργούν σύμφωνα με τις απαιτήσεις της οδηγίας το αργότερο στις 30 Οκτωβρίου 2007. Πρόκειται για μια σαφώς διατυπωμένη υποχρέωση. Δεν αρκεί συνεπώς να εκδοθεί απλώς πριν από τις 30 Οκτωβρίου 2007 μια άδεια που να παρέχει μεγαλύτερη προθεσμία στην εγκατάσταση για να συμμορφωθεί πλήρως με την οδηγία. Η κυριότερη από τις βασικές υποχρεώσεις των φορέων εκμετάλλευσης είναι να λάβουν όλα τα αναγκαία προληπτικά μέτρα κατά της ρύπανσης, ιδίως μέσω της χρησιμοποίησης των βέλτιστων διαθέσιμων τεχνικών.

Όταν καθορίζει τους όρους της αδείας με βάση τις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές (ΒΔΤ), η αρμόδια αρχή οφείλει να λαμβάνει υπόψη τα τεχνικά χαρακτηριστικά της σχετικής εγκατάστασης, τη γεωγραφική θέση της και τις τοπικές περιβαλλοντικές συνθήκες. Οι ΒΔΤ και τα έγγραφα 'BREF' έχουν εκ φύσεως δυναμικό χαρακτήρα και αρκετή ευελιξία ώστε να επιτρέπουν στο φορέα εκμετάλλευσης και στις αρμόδιες αρχές να λαμβάνουν υπόψη τους περιορισμούς που οφείλονται στις βασικές επιλογές που έγιναν όσον αφορά τη μέθοδο παραγωγής ή το σχέδιο της εγκατάστασης και να συνεκτιμούν τη σχέση κόστος-αποτελεσματικότητα (βλ. επίσης κεφάλαιο 5.2).

Για να επιτευχθεί πλήρης συμμόρφωση με την οδηγία το αργότερο έως τις 30 Οκτωβρίου 2007 [15], τόσο οι φορείς εκμετάλλευσης όσο και οι αρμόδιες αρχές πρέπει να λαμβάνουν υπόψη το χρόνο που απαιτείται για την αναβάθμιση των υφιστάμενων εγκαταστάσεων και να προβαίνουν εγκαίρως στις απαιτούμενες ενέργειες.

[15] Με εξαίρεση τις εγκαταστάσεις των υποψηφίων χωρών για τις οποίες εγκρίθηκε πρόσθετη μεταβατική περίοδος πέραν του 2007.

5.2. Ο ορισμός των «βέλτιστων διαθέσιμων τεχνικών»

Με την πάροδο των ετών, χρησιμοποιήθηκαν διάφοροι ορισμοί των ΒΔΤ, τόσο στο πλαίσιο της νομοθεσίας της ΕΕ όσο και σε άλλα πλαίσια όπως των διεθνών συμβάσεων. Η οδηγία περιλαμβάνει έναν αναλυτικό ορισμό ο οποίος συμπληρώνεται από 12 ειδικά στοιχεία που παρατίθενται σε παράρτημα. Προβλέπει τον προσδιορισμό των ΒΔΤ όχι μόνο σε γενικό πλαίσιο (δηλ. σύμφωνα με το στόχο της "διαδικασίας της Σεβίλλης" - βλ. κατωτέρω) αλλά και σε ειδικές περιπτώσεις.

Αυτό σημαίνει ότι, στην πράξη, οι ΒΔΤ είναι δυνατό να ποικίλλουν από τη μια μονάδα στην άλλη επειδή μπορούν να ποικίλλουν προφανώς το κόστος και τα οφέλη. Το γεγονός ότι το κόστος και τα οφέλη είναι στοιχεία που υπεισέρχονται στον ορισμό των ΒΔΤ σημαίνει επίσης ότι οι ΒΔΤ αποτελούν αναπόφευκτα συμβιβασμό μεταξύ των διαφόρων περιβαλλοντικών επιπτώσεων και του συνεπαγόμενου κόστους. Ως εκ τούτου, είναι πολύ πιθανό ορισμένες τεχνικές να υπερέχουν των ΒΔΤ όσον αφορά τις συνολικές περιβαλλοντικές επιδόσεις τους ή μια συγκεκριμένη περιβαλλοντική πτυχή.

Σύμφωνα με τον ορισμό των ΒΔΤ, η τεχνική πρέπει να αναπτύσσεται σε κλίμακα που επιτρέπει την εφαρμογή της στον κλάδο. Τα στοιχεία που συνηγορούν υπέρ της επιλογής μιας τεχνικής ως ΒΔΤ μπορούν να προέλθουν από μια ή περισσότερες μονάδες που την εφαρμόζουν σε κάποιο σημείο του κόσμου. Σε ορισμένες σπάνιες περιπτώσεις, η επιλογή μπορεί να γίνει ακόμη και βάσει πειραματικών έργων.

Αναμένεται, εν γένει, ότι τα μέτρα που εντάσσονται στις διεργασίες θα έχουν θετικές ή σχετικά ουδέτερες επιπτώσεις στην κερδοφορία των επιχειρήσεων. Αντίθετα τα μέτρα που λαμβάνονται στην καταληκτική φάση των διεργασιών έχουν συχνά αρνητικές βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις στην κερδοφορία. Είναι αναπόφευκτο, ορισμένες ΒΔΤ να μην αποφέρουν κανένα κέρδος, τα κοινωνικά οφέλη τους όμως αντισταθμίζουν με το παραπάνω το κόστος που θα επωμισθεί ο φορέας εκμετάλλευσης για να συμμορφωθεί με την αρχή "ο ρυπαίνων πληρώνει".

Ο προσδιορισμός ΒΔΤ προϋποθέτει εκτίμηση του υπολογιζόμενου καθαρού κόστους της εφαρμογής μιας τεχνικής σε σχέση με τα περιβαλλοντικά οφέλη που επιτυγχάνονται μέσω της εφαρμογής της. Ένας δεύτερος οικονομικός έλεγχος συνίσταται στη διερεύνηση της δυνατότητας καθιέρωσης της συγκεκριμένης τεχνικής στο σχετικό κλάδο υπό οικονομικά βιώσιμες συνθήκες. Ο έλεγχος αυτός μπορεί να διεξαχθεί ευλόγως μόνο σε ευρωπαϊκό κλαδικό επίπεδο [16], και όχι σε επιμέρους εγκαταστάσεις. Οι τεχνικές που κρίνονται υπερβολικά δαπανηρές για τον κλάδο στο σύνολό του δεν αποτελούν ΒΔΤ. Λαμβάνοντας πάντως ως βάση για τον έλεγχο αυτό τον κλάδο, και όχι τις επιμέρους εγκαταστάσεις, αποφεύγεται ο κίνδυνος να επιτραπεί σε εγκαταστάσεις που βρίσκονται σε δύσκολη οικονομική κατάσταση να συνεχίσουν να ρυπαίνουν επειδή δεν είναι σε θέση να επωμισθούν το κόστος των απαιτούμενων μέτρων.

[16] Ο όρος "κλάδος" νοείται σε σχετικά υψηλό βαθμό υποδιαίρεσης, π.χ. κλάδος παραγωγής χλωρίου και καυστικού νατρίου αντί ολοκλήρου του χημικού κλάδου.

5.3. Προσδιορισμός της παραγωγικής ικανότητας

Στον κατάλογο των δραστηριοτήτων που καλύπτει η οδηγία (παράρτημα Ι της οδηγίας), η παραγωγική ικανότητα, εκφραζόμενη επί παραδείγματι σε τόνους ανά ημέρα, χρησιμοποιείται συχνά ως αποφασιστικής σημασίας κριτήριο προσδιορισμού του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας. Είναι σημαντικό επομένως να υπάρχει κοινή κατανόηση όσον αφορά τον τρόπο υπολογισμού της παραγωγικής ικανότητας μιας εγκατάστασης.

Σε κλάδους όπως της κλωστοϋφαντουργίας ή των δερματίνων ειδών, οι περισσότερες εγκαταστάσεις δεν λειτουργούν συνεχώς επί 24ώρου βάσεως. Πολλές μικρότερες μονάδες όμως λειτουργούν με ευέλικτο τρόπο ανάλογα με την τρέχουσα ζήτηση της αγοράς, με αποτέλεσμα να σημειώνεται υπέρβαση του κανονικού ωραρίου εργασίας σε πολύ σύντομα χρονικά περιθώρια. Οι εργασιακές πρακτικές ή η παραγωγή που δηλώνονται δεν αποτελούν συνεπώς αξιόπιστη ένδειξη της πραγματικής ικανότητας μιας εγκατάστασης, ούτε αντανακλούν πλήρως το ρυπογόνο δυναμικό της εγκατάστασης.

Η μόνη τεχνικά συνεκτική έννοια της "ικανότητας" είναι επομένως η οριακή δυνατότητα λειτουργίας της εγκατάστασης. Πρόκειται δηλαδή για την ονομαστική ικανότητα της εγκατάστασης να λειτουργεί 24 ώρες ημερησίως, υπό τον όρο ότι ο εξοπλισμός της είναι σε θέση να λειτουργεί με τον τρόπο αυτό.

(βλ. επίσης κεφάλαιο 7.3.1.).

5.4. Γενικοί δεσμευτικοί κανόνες και εθνικά συστήματα εμπορίας εκπομπών

Η οδηγία παρέχει τη δυνατότητα στα κράτη μέλη να χρησιμοποιούν "γενικούς δεσμευτικούς κανόνες" για ορισμένους κλάδους αντί να καθορίζουν απαιτήσεις στις επιμέρους άδειες. Αξίζει ωστόσο να σημειωθεί ότι η σχετική με τους γενικούς δεσμευτικούς κανόνες προσέγγιση περιορίζεται σε συγκεκριμένες απαιτήσεις της αδείας, όπως οι οριακές τιμές εκπομπής ή ισοδύναμες παράμετροι και τεχνικά μέτρα που είναι τα ίδια ακριβώς για πολλές ή για όλες τις εγκαταστάσεις ενός κλάδου.

Τα εθνικά συστήματα εμπορίας εκπομπών συμβιβάζονται συνεπώς με την οδηγία μόνο στο βαθμό που επιτρέπουν αποκλειστικά την εμπορία των εκπομπών που παραμένουν μετά την εφαρμογή των ΒΔΤ (το αργότερο το 2007 για τις υφιστάμενες εγκαταστάσεις). Αυτό σημαίνει ότι η απαίτηση για τις εγκαταστάσεις να τηρούν οριακές τιμές εκπομπής βασιζόμενες στις ΒΔΤ ισχύει για όλους τους φορείς εκμετάλλευσης, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αγοράζουν δικαιώματα εκπομπής.

Περισσότερα σχόλια για τη σχέση μεταξύ της παρούσας οδηγίας και την εμπορία εκπομπών περιλαμβάνονται στα κεφάλαια 7.2 και 10.2.3.

6. Η διαδικασία της Σεβίλλης

Η προβλεπόμενη από την παρούσα οδηγία ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές και την παρακολούθηση, καλείται ορισμένες φορές "διαδικασία της Σεβίλλης" διότι οι εργασίες συντονίζονται και προωθούνται από το Ευρωπαϊκό Γραφείο IPPC, το οποίο αποτελεί τμήμα του Ινστιτούτου Τεχνολογικών Προβλέψεων του Κοινού Κέντρου Ερευνών της Επιτροπής και έχει την έδρα του στη Σεβίλλη.

Η πρακτική αυτή συνιστά βασικό μοχλό για τη βελτίωση των περιβαλλοντικών επιδόσεων, δεδομένου ότι περιλαμβάνει συστηματική συγκριτική αξιολόγηση ανά κλάδο και διεξοδική εξέταση και αξιολόγηση των εφαρμοζόμενων τεχνικών. Η ανταλλαγή πληροφοριών είναι επίσης μια ιδιαίτερα αποδοτική ως προς το κόστος δραστηριότητα διότι, ελλείψει αυτής, κάθε κράτος μέλος θα έπρεπε να προβεί σε αντίστοιχη ταυτοποίηση/προσδιορισμό των ΒΔΤ προκειμένου να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του δυνάμει της οδηγίας.

Τα έγγραφα 'BREF' (BAT Reference documents) αποτελούν το κυριότερο αποτέλεσμα της ανταλλαγής πληροφοριών. Τα έγγραφα αυτά αναφέρονται στο παράρτημα της οδηγίας στο οποίο περιγράφονται τα στοιχεία που έχουν σημασία για τον προσδιορισμό των ΒΔΤ. Πρέπει να λαμβάνονται υπόψη από τις αρμόδιες αρχές όταν εξετάζουν τις αιτήσεις χορήγησης άδειας και όταν καθορίζουν τους όρους των αδειών. Ανεξάρτητα από τη νομική αυτή πτυχή, αναμένεται ότι, χάρη στην ποιότητά τους, τα έγγραφα αυτά θα αποτελέσουν βασικό εργαλείο για τις αρχές στο πλαίσιο της διαδικασίας έκδοσης αδειών. Πέραν τούτου, αναμένεται ότι και οι φορείς εκμετάλλευσης θα συμβουλεύονται τα σχετικά έγγραφα κατά την προετοιμασία των αιτήσεών τους. Το κοινό και οι οικολογικές μη κυβερνητικές οργανώσεις μπορεί επίσης να επιθυμούν να τα χρησιμοποιήσουν για να ελέγξουν κατά πόσο οι όροι των αδειών είναι λογικοί.

Ωστόσο, τα έγγραφα BREF δεν καθορίζουν δεσμευτικά από νομικής απόψεως πρότυπα. Παρέχουν απλώς στοιχεία αναφοράς. Δεδομένου ότι οι αρμόδιες αρχές οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη τα τεχνικά χαρακτηριστικά της εγκατάστασης, τη γεωγραφική της θέση και τις τοπικές περιβαλλοντικές συνθήκες, τα έγγραφα BREF δεν μπορούν να αποτελούν τη μοναδική βάση για τις οριακές τιμές εκπομπής και τους άλλους όρους των αδειών.

Η ανταλλαγή αυτή πληροφοριών σε ευρωπαϊκό επίπεδο οδήγησε επίσης στη σύσταση μιας σειράς ανεπίσημων δικτύων εμπειρογνωμόνων της βιομηχανίας, ρυθμιστικών φορέων και ερευνητικών ιδρυμάτων. Οι αρχές μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα δίκτυα αυτά σε περίπτωση που οι πληροφορίες που περιέχονται στα έγγραφα BREF είναι ελλιπείς, παρωχημένες ή δυσνόητες.

6.1. Οργάνωση του συστήματος

Για κάθε έγγραφο BREF, το Ευρωπαϊκό Γραφείο IPPC συντονίζει μια τεχνική ομάδα εργασίας που απαρτίζεται από εμπειρογνώμονες της βιομηχανίας, των αρχών, ερευνητικών ιδρυμάτων και μη κυβερνητικών περιβαλλοντικών οργανώσεων της ΕΕ, των χωρών της ΕΖΕΣ και των υποψηφίων χωρών. Συνήθως απαιτούνται δύο έως τρία έτη για να ολοκληρώσει μια ομάδα εργασίας ένα έγγραφο BREF. Η επίτευξη ομοφωνίας στο πλαίσιο της ομάδας επιδιώκεται αλλά δεν αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση, ενώ η Επιτροπή οφείλει να μεριμνά ώστε το έγγραφο να αντανακλά τις τυχόν διαφορετικές γνώμες που διατυπώθηκαν και να περιλαμβάνει αιτιολόγηση των απόψεων που αποκλίνουν.

Ο στρατηγικότερος ρόλος του Φόρουμ Ανταλλαγής Πληροφοριών, στο οποίο η εκπροσώπηση των ενδιαφερομένων φορέων είναι εξίσου ευρεία με τις ομάδες εργασίας, συνίσταται γενικά στην επίβλεψη της διαδικασίας ανταλλαγής πληροφοριών.

Η Επιτροπή δημοσιεύει τα έγγραφα BREF στο Ίντερνετ [17] και σε CD-ROM μετά την έκδοση επίσημης απόφασής της. Για λόγους που σχετίζονται με την εξασφάλιση της ποιότητας των εγγράφων, την έγκαιρη παράδοσή τους και τους διαθέσιμους πόρους, η Επιτροπή δεν μεταφράζει στις άλλες επίσημες γλώσσες της ΕΕ το πλήρες κείμενο, το οποίο συντάσσεται πάντα στην αγγλική γλώσσα. Μεταφράζει μόνο ορισμένα κεφάλαια που επιλέγει, και ιδίως τις περιλήψεις. Τα κράτη μέλη και οι υποψήφιες χώρες παροτρύνονται να εξασφαλίσουν την υπόλοιπη μετάφραση των εγγράφων.

[17] http:// eippcb.jrc.es

6.2. Αξιολόγηση της προόδου

Η αξιολόγηση από την Επιτροπή των όσων επιτεύχθηκαν από την έναρξη της φιλόδοξης αυτής ανταλλαγής πληροφοριών [18] το 1997 είναι θετικότατη. Μια ενδιαφέρουσα παρατήρηση είναι ότι σε κάθε κράτος μέλος υπάρχουν ορισμένες βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές που είναι μοναδικές. Αυτό καταδεικνύει τα οφέλη της όλης πρακτικής για όλες τις χώρες που την ακολουθούν.

[18] Ως παράδειγμα αναφέρεται ότι κατά τη διαδικασία εκπόνησης του εγγράφου BREF για τα διυλιστήρια διεξήχθησαν 17 συνεδριάσεις, 17 επισκέψεις/συναντήσεις σε ευρωπαϊκά διυλιστήρια (8 χώρες/11 εταιρείες), μελετήθηκαν περίπου 350 έγγραφα/βιβλία, έγιναν περίπου 4300 σχόλια επί 4 σχεδίων, εστάλησαν γύρω στα 1800 ηλεκτρονικά μηνύματα (υπολογίζονται μόνον εκείνα που είχαν αποδέκτη ή αποστολέα το Γραφείο IPPC) και σημειώθηκαν 800 περίπου επισκέψεις στους δικτυακούς τόπους εργασίας των μελών.

Μέχρι σήμερα έχουν εκπονηθεί δεκαπέντε έγγραφα BREF τα οποία καλύπτουν την παραγωγή σιδήρου και χάλυβα, τσιμέντου και ασβέστου, χαρτοπολτού και χάρτου, μη σιδηρούχων μετάλλων, υάλου, κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων, δερμάτων και οργανικών χημικών ουσιών που παρασκευάζονται σε μεγάλες ποσότητες, καθώς και τα συστήματα ψύξης, την επεξεργασία σιδηρούχων μετάλλων, τα διυλιστήρια, τη βιομηχανία χλωριούχων αλκαλίων, την εντατική εκτροφή πουλερικών και χοίρων και τον καθαρισμό των λυμάτων και των αερίων αποβλήτων του χημικού κλάδου [19].

[19] Στοιχεία σχετικά με τις διάφορες ομάδες εργασίας, τα μέλη τους και την τρέχουσα κατάσταση των εργασιών τους διατίθενται στη διεύθυνση: http:// eippcb.jrc.es

Οι διεξοδικότερες πληροφορίες που λαμβάνει η Επιτροπή προέρχονται συνήθως από τις ενδιαφερόμενες βιομηχανίες. Αν και η ύπαρξη δεδομένων σχετικά με τις περιβαλλοντικές επιδόσεις, αναγκαίων για την αξιολόγηση των τεχνικών, ποικίλλει σημαντικά από τον ένα κλάδο στον άλλο, τα δεδομένα που διατίθενται από τις ενδιαφερόμενες βιομηχανίες, ήτοι, τόσο από τους φορείς εκμετάλλευσης όσο και από τους προμηθευτές τεχνολογιών, αρκούν συνήθως για να επιτρέψουν μια έγκυρη αξιολόγηση. Ωστόσο, δεν διατίθενται συχνά οικονομικά δεδομένα, και όταν αυτά διατίθενται δεν είναι δυνατό να διασταυρωθούν με δεδομένα από άλλες πηγές. Το γεγονός αυτό μπορεί να παρεμποδίσει τον αντικειμενικότερο καθορισμό των καλύτερων διαθέσιμων τεχνικών καθώς οι οικονομικές πτυχές αποτελούν βασικό τμήμα του ορισμού.

Η εν προκειμένω δραστηριοποίηση και στράτευση των βιομηχανιών είναι εξαιρετικά μεγάλη. Αυτές εκτιμούν ότι η υψηλή τεχνική ποιότητα του εγγράφου BREF που προκύπτει δικαιολογεί τις προσπάθειές τους, ιδίως επειδή το έγγραφο αυτό μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη κατανόηση των βιομηχανικών διεργασιών από τις αρχές και να οδηγήσει σε έναν πιο εποικοδομητικό διάλογο με τους ρυθμιστικούς φορείς. Όσον αφορά την υποβολή οικονομικών στοιχείων, η βιομηχανία δυσκολεύεται να συμβιβάσει την διαφάνεια στην οποία προσβλέπει η διαδικασία της Σεβίλλης με τον ορισμένες φορές εμπιστευτικό χαρακτήρα των στοιχείων.

Η συνεισφορά των εμπειρογνωμόνων των κρατών μελών συμπληρώνει με καθοριστικό τρόπο εκείνη των βιομηχανιών. Ο βαθμός κινητοποίησης των εμπειρογνωμόνων αυτών ποικίλλει μεταξύ των διαφόρων ομάδων εργασίας αλλά, σε γενικές γραμμές, οι συνεισφορές των εμπειρογνωμόνων της Γερμανίας και των Κάτω Χωρών είναι ιδιαίτερα σημαντικές. Ορισμένα κράτη μέλη στέλνουν επίσης εθνικούς εμπειρογνώμονες που συντάσσουν τα έγγραφα BREF στη Σεβίλλη. Η Επιτροπή είναι εν προκειμένω ιδιαίτερα ευγνώμων για τη βοήθεια που της παρέχουν οι διοικήσεις της Γερμανίας και του Ηνωμένου Βασιλείου.

Οι υποψήφιες χώρες δεν συμμετέχουν τόσο ενεργά στη διαδικασία όσο τα κράτη μέλη εν γένει και αυτό δημιουργεί διπλό πρόβλημα: αφενός, η συνεισφορά των εμπειρογνωμόνων είναι μικρότερη και, αφετέρου, υπάρχει κίνδυνος μειωμένης αποδοχής των εγγράφων BREF στις υποψήφιες χώρες.

Τέλος, οι περιβαλλοντικοί οργανισμοί και οι εμπειρογνώμονές τους διαδραματίζουν επίσης σημαντικό ρόλο τόσον όσον αφορά τη συμβολή τους όσο και για την προς τα έξω αξιοπιστία της ανταλλαγής πληροφοριών. Σε γενικές γραμμές, είναι αρκετά ικανοποιημένοι με τη διαφάνειά της αλλά επικρίνουν την τεράστια διαφορά μεταξύ των πόρων που μπορούν να διαθέσουν οι ίδιοι για τις συγκεκριμένες εργασίες και των πολύ σημαντικότερων πόρων που είναι σε θέση να κινητοποιήσει η βιομηχανία.

6.3. Επόμενα μέτρα

Επί του παρόντος, καταρτίζονται δώδεκα έγγραφα BREF και ένα έγγραφο ΒΔΤ για τις εξορυκτικές δραστηριότητες [20], ενώ επίκειται η δρομολόγηση πέντε ακόμη εγγράφων. Η Επιτροπή καταβάλλει σημαντικές προσπάθειες για να περιορίσει στο ελάχιστο τις καθυστερήσεις αλλά εξαρτάται από τη συνεργασία των κρατών μελών και των βιομηχανιών. Στόχος της είναι να έχει ολοκληρωθεί μέχρι τα τέλη του 2005 η πρώτη έκδοση όλων των εγγράφων.

[20] Καταρτίστηκε σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής: "Ασφαλής άσκηση των δραστηριοτήτων εξόρυξης μεταλλευμάτων: συνοδευτικά μέτρα παρακολούθησης των πρόσφατων ατυχημάτων σε μονάδες εξόρυξης", COM(2000) 664 τελικό

Τα έγγραφα BREF θα πρέπει να επανεξετάζονται ώστε να εξασφαλίζεται ότι εξακολουθούν να είναι επίκαιρα. Το Φόρουμ Ανταλλαγής Πληροφοριών αποδέχθηκε την πρόταση της Επιτροπής να ξεκινήσει τη διαδικασία επανεξέτασης το 2003 με το έγγραφο για το τσιμέντο και την άσβεστο.

Η επανεξέταση της πρώτης έκδοσης των εγγράφων θα πρέπει να εστιαστεί στη χρήση τυχόν νέων και καταλλήλων δεδομένων σχετικά με τις εκπομπές, την κατανάλωση ή τις οικονομικές πτυχές, και στην εφαρμογή του εγγράφου αναφοράς που θα προκύψει σε οικονομικά και διατομεακά θέματα, καθώς και των μέσων που προτείνει, ώστε να συναχθούν αντικειμενικότερα συμπεράσματα σχετικά με τις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές και να αρθούν οι διαφορές απόψεων. Πέραν τούτου, πρωταρχική σημασία έχει η παροχή πληρέστερων κατευθύνσεων σχετικά με την παρακολούθηση των εκπομπών. Το θέμα αυτό δεν καλύφθηκε ικανοποιητικά από τις τεχνικές ομάδες εργασίας που συμμετείχαν στην κατάρτιση της πρώτης έκδοσης των εγγράφων BREF. Τέλος, θέματα όπως η ενεργειακή κατανάλωση, ο θόρυβος και η περιβαλλοντική διαχείριση θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν διεξοδικότερα στα έγγραφα που αφορούν κάθε κλάδο.

Το δίκτυο IMPEL σχεδιάζει να πραγματοποιήσει έρευνα μεταξύ των χρηστών των εγγράφων BREF στις αρχές των κρατών μελών, αλλά δεν έχουν καθοριστεί ακόμη ο χρόνος και οι λεπτομέρειες διεξαγωγής της.

Πρέπει επίσης να εξεταστεί σε ποιο βαθμό τα έγγραφα BREF μπορούν να χρησιμοποιηθούν για σκοπούς άλλους από την εφαρμογή της οδηγίας, και εάν πρέπει να ληφθούν ιδιαίτερα μέτρα για την προαγωγή αυτών των επιπλέον χρήσεων.

Ερώτηση 4α: Η ανταλλαγή πληροφοριών για τις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές διενεργείται με τον καλύτερο δυνατό τρόπο; Τα έγγραφα BREF αποτελούν αποτελεσματικό μέσο εφαρμογής της οδηγίας;

7. Μελλοντική εξέλιξη της οδηγίας

Η Επιτροπή πρότεινε δύο τροποποιήσεις της οδηγίας: η μια ενισχύει τη συμμετοχή του κοινού στη διαδικασία έκδοσης αδειών ενώ η άλλη αφαιρεί από το πεδίο εφαρμογής της τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου στο βαθμό που καλύπτονται από την προτεινόμενη οδηγία για την εμπορία δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου. Το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συμφώνησαν σχετικά με την πρώτη τροποποίηση (η επίσημη έγκριση εκκρεμεί) ενώ η δεύτερη βρίσκεται ακόμη υπό συζήτηση.

Πέραν τούτου, το πρώτο ερωτηματολόγιο για την εφαρμογή της οδηγίας (βλ. κεφάλαιο 2.1), αν και έχει αναδρομικό κυρίως χαρακτήρα, επιδιώκει τη συγκέντρωση απόψεων για το μέλλον καθόσον περιέχει ερώτηση σχετικά με την αποτελεσματικότητα της οδηγίας σε σχέση με άλλες πράξεις που αφορούν το περιβάλλον. Το δεύτερο τρίμηνο του 2004, η Επιτροπή θα υποβάλει έκθεση με τα αποτελέσματα της έρευνας αυτής. Ένα άλλο θέμα που θα πρέπει να εξεταστεί είναι ο κατάλογος των δραστηριοτήτων που καλύπτει το παράρτημα Ι της οδηγίας. Σύμφωνα με το πρόγραμμα δράσης της Επιτροπής για την καλύτερη κανονιστική ρύθμιση [21], πριν από κάθε πρόταση πρέπει να εκτελείται κατάλληλη εκτίμηση των επιπτώσεων.

[21] COM(2002) 278 τελικό

7.1. Σύμβαση του Aarhus

Σκοπός της τροποποίησης των διατάξεων περί συμμετοχής του κοινού στη διαδικασία έκδοσης αδειών είναι να ληφθεί ένα από τα απαιτούμενα μέτρα για την επικύρωση από την Επιτροπή της Σύμβασης του Aarhus [22] που υπέγραψε η Κοινότητα το 1998. Το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συμφώνησαν όσον αφορά την παροχή στο κοινό μιας σειράς διευρυμένων δικαιωμάτων, όπως τα ακόλουθα [23]:

[22] Σύμβαση για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα (http://www.unece.org/env/ pp)

[23] Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη συμμετοχή του κοινού στην κατάρτιση ορισμένων σχεδίων και προγραμμάτων που αφορούν το περιβάλλον και με την τροποποίηση των οδηγιών 85/337/EΟΚ και 96/61/EΚ του Συμβουλίου, COM(2000) 839 τελικό, ΕΕ C 154 E, 29/05/2001, σ. 123-128. Αποτέλεσμα της συνδιαλλαγής: http://wwwdb.europarl.eu.int/oeil/ oeil_ViewDNL.ProcViewByNum?Lang=2&ProcNum=COD/2000/0331

-η αίτηση αδείας πρέπει να περιλαμβάνει περίληψη των κυρίων εναλλακτικών λύσεων που ενδεχομένως μελετήθηκαν από τον αιτούντα.

-τα σχέδια αποφάσεων πρέπει να δημοσιεύονται ώστε να παρέχεται η δυνατότητα στο κοινό να διατυπώσει παρατηρήσεις.

-η αρχή οφείλει να δημοσιοποιεί τους λόγους και το σκεπτικό στα οποία θεμελιώθηκε η απόφαση.

-το "ενδιαφερόμενο κοινό", στο οποίο περιλαμβάνονται οι μη κυβερνητικές οργανώσεις, θα έχει κατ'αρχήν πρόσβαση στη διαδικασία επανεξέτασης προκειμένου να αμφισβητήσει την ουσιαστική ή τη διαδικαστική νομιμότητα αποφάσεων ή παραλείψεων.

-θεσπίζονται αυστηρότερες απαιτήσεις για διαβουλεύσεις με το κοινό άλλων κρατών μελών σε περίπτωση διασυνοριακών εκπομπών.

Το πεδίο εφαρμογής των διατάξεων αυτών έχει περιοριστεί στις νέες εγκαταστάσεις, στις υφιστάμενες εγκαταστάσεις που πρόκειται να υποστούν ουσιαστική μεταβολή και σε άλλες υφιστάμενες εγκαταστάσεις που προκαλούν σημαντική ρύπανση. Επομένως, η διαβούλευση με το κοινό δεν θα είναι πάντα υποχρεωτική όταν πρόκειται για παλαιότερες εγκαταστάσεις. Όταν το κοινό διεκδικεί το δικαίωμα να διατυπώσει παρατηρήσεις για μια αναπροσαρμογή αδείας, ενδέχεται να δυσκολευτεί να αποδείξει ότι μια σχεδιαζόμενη μεταβολή είναι όντως "ουσιαστική" ή ότι η εγκατάσταση προκαλεί "σημαντική" ρύπανση.

7.2. Εμπορία δικαιωμάτων εκπομπών αερίων θερμοκηπίου

Οι δραστηριότητες για τις οποίες απαιτείται άδεια σύμφωνα με την οδηγία IPPC εκπέμπουν περισσότερο από ένα τρίτο του συνόλου των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, συμπεριλαμβανομένων όλων των πηγών. Η Επιτροπή πρότεινε να μην απαιτείται από όλες τις εγκαταστάσεις να εφαρμόζουν βέλτιστες διαθέσιμες πρακτικές για την πρόληψη ή τον έλεγχο της εκπομπής από αυτές αερίων θερμοκηπίου [24]. Αντ'αυτού, όταν αποκτούν άδεια εκπομπής αερίων θερμοκηπίου, θα μπορούν κατ'αρχήν να επιλέξουν να μειώσουν τις εκπομπές τους μέχρι το ποσό που τους έχει εγκριθεί ή κάτω από το επίπεδο αυτό, ή να διατηρήσουν τις εκπομπές τους άνω του συγκεκριμένου επιπέδου και να αγοράσουν δικαιώματα από αλλού.

[24] Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση συστήματος για την εμπορία των δικαιωμάτων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα και την τροποποίηση της οδηγίας 96/61/EΚ του Συμβουλίου, COM(2001) 581 τελικό, ΕΕ C 75 E, 26/03/2002, σ. 33-44 - βλ. ιδίως το άρθρο 25. Αξίζει να σημειωθεί ότι η οδηγία IPPC, με τον ευρύ ορισμό της "ρύπανσης" που περιέχει, καλύπτει όλα τα αέρια θερμοκηπίου που υπόκεινται στο Πρωτόκολλο του Κυότο.

Η νέα αυτή προσέγγιση της περιβαλλοντικής πολιτικής της ΕΕ διαπνέεται από την αντίληψη ότι μειώσεις των εκπομπών μπορούν να επιτευχθούν με αποδοτικότερο ως προς το κόστος τρόπο και ότι ένα σύστημα καθορισμού ανωτάτων ορίων και εμπορίας εκπομπών ("cap-and-trade") μπορεί κατά κανόνα να δώσει εγγυημένα αποτελέσματα από πλευράς συνολικών εκπομπών, τα οποία δεν είναι δυνατό να επιτευχθούν με ένα σύστημα αδειών που βασίζεται στις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές.

Ωστόσο, η "ελευθερία" αυτή δεν στερείται περιορισμών: πρώτον, το σύστημα εμπορίας εκπομπών θα εφαρμόζεται με την επιφύλαξη των υποχρεώσεων που καθορίζει η οδηγία IPPC όσον αφορά είδη ρύπανσης άλλα από την άνοδο της θερμοκρασίας του πλανήτη. Επομένως, εάν ο φορέας εκμετάλλευσης πρέπει να λάβει μέτρα για τη μείωση άλλων εκπομπών, και ταυτοχρόνως μειώνονται ή αυξάνονται συμπτωματικά οι εκπομπές αερίων θερμοκηπίου, ο φορέας εκμετάλλευσης δεν έχει άλλη επιλογή από το να λάβει τα μέτρα αυτά.

Δεύτερον, ενδέχεται να απαιτηθεί καθορισμός όρων αδείας για ορισμένα αέρια θερμοκηπίου εκτός του διοξειδίου του άνθρακα, ώστε να εξασφαλισθεί ότι η εμπορία εκπομπών δεν προκαλεί σημαντική τοπική ρύπανση.

Τρίτον, εξακολουθούν να ισχύουν οι τρέχουσες απαιτήσεις για την αποδοτική χρήση της ενέργειας (ηλεκτρισμού, ατμού, θερμού ύδατος, κ.λπ.). Η προτεινόμενη τροποποίηση θίγει μόνο τις άμεσες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα επιτόπου, στο πλαίσιο της καύσης ή άλλων διεργασιών [25]. Αυτό έχει επιπτώσεις ιδίως στις εγκαταστάσεις που καταναλώνουν το σύνολο του ηλεκτρισμού, ατμού, κ.λπ. που παράγουν.

[25] Σύμφωνα με την πολιτική συμφωνία που επετεύχθη στο Συμβούλιο (http://europa.eu.int/comm/environment/ climat/emission.htm), τα κράτη μέλη δύνανται να επιλέξουν να επιβάλουν απαιτήσεις σχετικά με την ενεργειακή απόδοση για μονάδες καύσης ή άλλες μονάδες που εκπέμπουν διοξείδιο του άνθρακα επιτόπου.

Γενικές εκτιμήσεις όσον αφορά το σύστημα εμπορίας εκπομπών σε αντιπαράθεση με την κανονιστική ρύθμιση βάσει των βέλτιστων διαθέσιμων τεχνικών παρέχονται στο κεφάλαιο 10.2.3.

7.3. Καλυπτόμενες δραστηριότητες

Πολλά κράτη μέλη εφαρμόζουν παρόμοια συστήματα χορήγησης αδείας βασιζόμενα στις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές για δραστηριότητες που δεν καλύπτονται από την οδηγία -είτε δεν καλύπτεται ο συγκεκριμένος κλάδος, είτε το προβλεπόμενο στην οδηγία όριο που εκφράζεται σε παραγωγική ικανότητα (ή ανάλογο μέγεθος) είναι υψηλότερο. Αυτό θέτει το ερώτημα κατά πόσο είναι σκόπιμο να καλυφθούν και άλλες δραστηριότητες από τους εναρμονισμένους κανόνες της οδηγίας, σε συμφωνία με την αρχή της επικουρικότητας.

Εξετάζοντας το ενδεχόμενο διεύρυνσης του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας με σκοπό να ενισχυθεί η προστασία της υγείας του ανθρώπου και του περιβάλλοντος, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι τα κράτη μέλη και οι υποψήφιες χώρες δεν διαθέτουν απεριόριστους διοικητικούς πόρους για να εξασφαλίσουν αποτελεσματική εφαρμογή. Αν και η ολοκληρωμένη προσέγγιση οδηγεί σε εξορθολογισμό των ρυθμιστικών καθηκόντων, το σύστημα αδείας εξακολουθεί να συνεπάγεται σημαντική διοικητική επιβάρυνση τόσο για τους φορείς εκμετάλλευσης όσο και για τις αρχές. Εάν οι περιορισμένοι πόροι διασκορπιστούν σε επιπλέον εγκαταστάσεις, υπάρχει κίνδυνος για τις αρχές να μην είναι σε θέση να διαθέσουν τους απαιτούμενους πόρους στις εγκαταστάσεις που έχουν ή ενδέχεται να έχουν τις σημαντικότερες επιπτώσεις.

7.3.1. Επανεξέταση των οριακών τιμών

Η Επιτροπή έχει υπόψη της ότι οι οριακές τιμές που προβλέπονται στο παράρτημα Ι της οδηγίας για ορισμένες δραστηριότητες είναι ασαφείς ή ακόμη και παράλογες. Υπάρχει συνεπώς ο κίνδυνος εγκαταστάσεις με σχετικά σημαντικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις να μην καλύπτονται από την οδηγία και από την πρακτική εφαρμογή της, ή, αντίθετα, να εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας εγκαταστάσεις με σχετικά αμελητέες περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Ένας άλλος κίνδυνος είναι οι διαφορετικές ερμηνείες να οδηγήσουν σε στρεβλώσεις στην εσωτερική αγορά.

Ως εκ τούτου, η Επιτροπή προτίθεται να εξετάσει τον τρόπο καθορισμού των οριακών κριτηρίων για κλάδους όπως τα χυτήρια, τα σιδηρουργεία, τα βυρσοδεψεία, η μεταποίηση τροφίμων, το φινίρισμα κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων, η παραγωγή κεραμικών και η ηλεκτρολυτική επιμετάλλωση.

Θεωρείται επίσης σκόπιμο να εξεταστεί κατά πόσο θα ήταν απλούστερο να οριστούν οριακές τιμές παραγωγής εντός δεδομένης χρονικής περιόδου, αντί των οριακών τιμών παραγωγικής ικανότητας.

7.3.2. Ο κλάδος της διαχείρισης των αποβλήτων

Στην παρούσα φάση, ο κλάδος της διαχείρισης των αποβλήτων καλύπτεται αποσπασματικά από την οδηγία. Η διάκριση που γίνεται εξάλλου μεταξύ των εργασιών διάθεσης και ανάκτησης δυσκολεύει σε ορισμένες περιπτώσεις τις νομικές εκτιμήσεις.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι είναι σημαντικό να εξασφαλίσει υψηλό επίπεδο περιβαλλοντικής προστασίας για τις εγκαταστάσεις διαχείρισης αποβλήτων της ΕΕ, ώστε να αποφευχθεί ο κίνδυνος ασκήσεως πρακτικής οικολογικού ντάμπιγκ στις διασυνοριακές μεταφορές αποβλήτων εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για το σκοπό αυτό, αξίζει να εξεταστεί το ενδεχόμενο να συμπεριληφθούν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας όλες οι εγκαταστάσεις διαχείρισης αποβλήτων των οποίων η παραγωγική ικανότητα υπερβαίνει τις ενδεδειγμένες οριακές τιμές.

Όσον αφορά τις εγκαταστάσεις αποτέφρωσης αποβλήτων, θα πρέπει να προβλεφθεί επίσης ευθυγράμμιση του παραρτήματος Ι της οδηγίας με το πεδίο εφαρμογής της νέας οδηγίας για την αποτέφρωση των αποβλήτων [26].

[26] Οδηγία 2000/76/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την αποτέφρωση των αποβλήτων, ΕΕ L 313, 13/12/2000, σ.12-21

7.3.3. Πρόσθετες δραστηριότητες

Με βάση τα ανωτέρω, η Επιτροπή προτίθεται να εξετάσει ορισμένες πρόσθετες δραστηριότητες που θα μπορούσαν να συμπεριληφθούν στην οδηγία. Μια από αυτές είναι η υδατοκαλλιέργεια [27], ένας ταχέως αναπτυσσόμενος κλάδος με σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον.

[27] Βλ. την ανακοίνωση της Επιτροπής "Στρατηγική για τη βιώσιμη ανάπτυξη της ευρωπαϊκής υδατοκαλλιέργειας", COM(2002) 511

Για να προωθήσει περαιτέρω την απλούστευση των διαδικασιών έκδοσης αδειών, η Επιτροπή θα εξετάσει κατά πόσο απαιτείται να υπάρξει μεγαλύτερη συνοχή μεταξύ του καταλόγου των δραστηριοτήτων που καλύπτονται από την εν λόγω οδηγία και του καταλόγου των σχεδίων που υπόκεινται σε εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων δυνάμει της οδηγίας 85/337/EΟΚ [28].

[28] Οδηγία 85/337/EΟΚ του Συμβουλίου για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον, ΕΕ L 175, 5/7/1985, σ. 40-48 όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 97/11/ΕΚ του Συμβουλίου, ΕΕ L 73, 14/3/1997, σ. 5-15

Ερώτηση 5: Το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας, από πλευράς δραστηριοτήτων και οριακών τιμών, είναι κατάλληλο για την αντιμετώπιση των σημαντικότερων περιβαλλοντικών επιπτώσεων των διεργασιών παραγωγής;

8. Κοινοτικές οριακές τιμές εκπομπής

Η οδηγία προβλέπει τον καθορισμό κοινοτικών οριακών τιμών εκπομπής μέσω της θέσπισης οδηγιών όταν "διαπιστώνεται η ανάγκη κοινοτικής δράσης". Η διαπίστωση αυτή πρέπει να βασίζεται, μεταξύ άλλων, στην ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές και τις αντιπροσωπευτικές οριακές τιμές που εφαρμόζονται στα κράτη μέλη.

Όταν εξετάζει την ανάγκη θέσπισης κοινοτικών οριακών τιμών εκπομπής σε κλάδους προτεραιότητας και για ρύπους προτεραιότητας, η Επιτροπή δεν λαμβάνει υπόψη μόνο τις εκθέσεις για τις αντιπροσωπευτικές οριακές τιμές που εφαρμόζονται στα κράτη μέλη και τα αποτελέσματα της ανταλλαγής πληροφοριών για τις βέλτιστες διαθέσιμες πρακτικές, αλλά και τις πληροφορίες που υποβάλλονται για το Ευρωπαϊκό Μητρώο Ρυπογόνων Εκπομπών (βλ. κατωτέρω). Ως συνήθως, η Επιτροπή θα ακολουθήσει και στην περίπτωση αυτή την αρχή της επικουρικότητας.

Πρώτες υποψήφιες ουσίες για τη θέσπιση κοινοτικών οριακών τιμών εκπομπής είναι οι διοξίνες και τα φουράνια, σε συμφωνία με τα συμπεράσματα του Συμβουλίου όσον αφορά τη στρατηγική της Επιτροπής για τις διοξίνες [29], καθώς και οι ουσίες προτεραιότητας που προβλέπονται στην οδηγία-πλαίσιο περί υδάτων και άλλοι ρύποι με διασυνοριακές επιπτώσεις.

[29] Ανακοίνωση με τίτλο "Στρατηγική της Κοινότητας για τις διοξίνες, τα φουράνια και τα πολυχλωριωμένα διφαινύλια", COM(2001) 593

Οι κοινοτικής εμβέλειας οριακές τιμές, όμως, υπονομεύουν έως έναν ορισμένο βαθμό και την αρχή της αποκέντρωσης και την αρχή της ολοκλήρωσης στις οποίες βασίζεται η οδηγία, δεδομένου ότι περιορίζουν τις δυνατότητες της αρμόδιας αρχής να λαμβάνει ρεαλιστικές και δικαιολογημένες από περιβαλλοντικής και οικονομικής απόψεως συμβιβαστικές αποφάσεις. Ο καθορισμός, επί παραδείγματι, οριακής τιμής που αντιστοιχεί στο κατώτατο επιτεύξιμο επίπεδο εκπομπής διοξίνης στη χαλυβουργία θα μπορούσε να οδηγήσει τις εγκαταστάσεις να μειώσουν τα ποσοστά ανακύκλωσης των παλιοσίδερων (επειδή θα ήταν αναγκασμένες να απορρίψουν περισσότερα παλιοσίδερα που μπορεί να έχουν μολυνθεί) ή να αυξήσουν σημαντικά τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα (δεδομένου ότι τα μέτρα για τη μείωση της διοξίνης δεν είναι αποδοτικά από ενεργειακής απόψεως).

Όταν πραγματοποιείται συγκριτική αξιολόγηση διαφόρων περιβαλλοντικών στόχων και εξετάζεται το κόστος των διαφόρων επιλογών, η πιο συνετή απόφαση που λαμβάνεται είναι συχνότατα επηρεασμένη από την κατάσταση που επικρατεί σε κάθε συγκεκριμένο τόπο. Οριακές τιμές σε κοινοτικό επίπεδο θα πρέπει επομένως να θεσπίζονται μόνον όταν είναι αναγκαίο.

Εάν αφετέρου, καταστεί σαφές ότι σε ένα ή περισσότερα κράτη μέλη οι αρχές συστηματικά θέτουν οριακές τιμές εκπομπών υπερβολικά ήπιες και οι οποίες δεν βασίζονται σε ΒΔΤ, ενδέχεται να χρειαστεί να προβλεφθούν πρόσθετες κοινοτικές οριακές τιμές εκπομπών. Σύμφωνα με το πρόγραμμα δράσης της Επιτροπής για την καλύτερη κανονιστική ρύθμιση, πριν από την υποβολή προτάσεων αυτού του είδους, πρέπει να εκτελείται κατάλληλη εκτίμηση των επιπτώσεων.

Όσον αφορά τις εκπομπές διοξίνης, οι οποίες προέρχονται σε μεγάλο βαθμό από την παραγωγή και επεξεργασία μετάλλων, μια από τις λύσεις θα ήταν η επιβολή υποχρεωτικών απαιτήσεων παρακολούθησης για το σχετικό κλάδο, χωρίς κοινοτικές οριακές τιμές εκπομπής σε πρώτο στάδιο. Αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει ένα αποτελεσματικό κανονιστικό μέσο καθόσον η έλλειψη δεδομένων σχετικά με τις εκπομπές συνιστά σοβαρό εμπόδιο για τη λήψη καταλλήλων μέτρων υπό τις παρούσες συνθήκες.

Ερώτηση 6: Σε ποίες περιπτώσεις η θέσπιση κοινοτικών οριακών τιμών εκπομπής ως ελαχίστων απαιτήσεων συμβάλλει στην επίτευξη υψηλού επιπέδου προστασίας του περιβάλλοντος και αποτρέπει στρεβλώσεις της εσωτερικής αγοράς;

9. Ευρωπαϊκό Μητρώο Ρυπογόνων Εκπομπών (EPER)

Τα κράτη μέλη οφείλουν να υποβάλλουν στην Επιτροπή στοιχεία για τις εκπομπές των επιμέρους εγκαταστάσεων και να συμπεριλαμβάνουν και μια έκθεση ανασκόπησης. Τα υποβαλλόμενα στοιχεία θα τίθενται στη διάθεση των ενδιαφερομένων μέσω του Ίντερνετ ανά τριετία, σε δημόσιο μητρώο καλούμενο «EPER», σκοπός του οποίου είναι να παρέχει περιβαλλοντικές πληροφορίες σχετικά με τις εκπομπές στον αέρα και τα ύδατα, στους πολιτικούς ιθύνοντες, στους ερευνητές και στο κοινό. Η ύπαρξη του μητρώου αποτελεί κίνητρο για τους φορείς εκμετάλλευσης των εγκαταστάσεων ώστε να μειώσουν τις εκπομπές τους.

Το EPER αποτελεί επίσης εργαλείο παρακολούθησης της αποτελεσματικότητας της οδηγίας, όσον αφορά τον περιορισμό των εκπομπών στον αέρα και τα ύδατα, παρόλο που είναι αδύνατον να εκτιμηθούν, με οποιοδήποτε βαθμό βεβαιότητας, οι μειώσεις εκπομπών που οφείλονται στην οδηγία χωριστά από αυτές που οφείλονται σε εκούσια μέτρα ή σε άλλα νομοθετήματα.

9.1. Ληφθέντα μέτρα

Στην απόφαση 2000/479/ΕΚ της Επιτροπής για την εφαρμογή ενός Ευρωπαϊκού Μητρώου Ρυπογόνων Εκπομπών [30] καθορίζονται οι υποχρεώσεις των κρατών μελών και της Επιτροπής. Θα συλλέγονται πληροφορίες για τις εκπομπές στα ύδατα και τον αέρα 50 ρύπων από περίπου 20.000 επιμέρους βιομηχανικές εγκαταστάσεις που καλύπτονται από την οδηγία. Προβλέπεται υποχρέωση υποβολής στοιχείων από τα κράτη μέλη στην Επιτροπή ανά τριετία, η οποία ξεκινά τον Ιούνιο 2001 (εκτός εάν προτιμούν να υποβάλουν στοιχεία από το 2000 έως το 2002). Οι προσχωρούσες χώρες οφείλουν να υποβάλουν την πρώτη έκθεση το 2006, η οποία θα βασίζεται σε στοιχεία για τις εκπομπές του 2004.

[30] ΕΕ L 192, 28.07.2000, σ. 36-43

Τον Νοέμβριο 2000, δημοσιεύθηκε έγγραφο προσανατολισμού [31]. Διευκολύνει την εφαρμογή του μητρώου και διευκρινίζει τις απαιτήσεις υποβολής στοιχείων στο πλαίσιο της οδηγίας. Ασχολείται με λεπτομέρειες για τη μορφή των εκθέσεων και παρέχει αναφορές για τις διαθέσιμες μεθόδους προσδιορισμού των εκπομπών καθώς και καταλόγους ανά κλάδο με υποκατηγορίες ρύπων οι οποίοι είναι πιθανό να εκπέμπονται από τις διάφορες πηγές.

[31] "Guidance Document for EPER implementation", European Commission, 2000, ISBN 92-894-0279-2, catalogue number: KH-33-00-106-EN-C, http://europa.eu.int/comm/environment/ ippc/eper/index.htm

Η Επιτροπή και ο Ευρωπαϊκός οργανισμός Περιβάλλοντος σχεδιάζουν να δρομολογήσουν ένα φιλικό προς το χρήστη δικτυακό τόπο με τα αποτελέσματα της πρώτης περιόδου υποβολής εκθέσεων τον Φεβρουάριο του 2004.

9.2. Επόμενα μέτρα

Προς το παρόν, το μητρώο αφορά μόνον εκπομπές στον αέρα και στα ύδατα. δεν συμπεριλαμβάνει ούτε τις ελευθερώσεις στο έδαφος ούτε τις μεταφορές αποβλήτων. Θα πρέπει ωστόσο να αντιμετωπίζεται υπό το πρίσμα της Σύμβασης του Aarhus της Οικονομικής Επιτροπής για την Ευρώπη του ΟΗΕ, στο πλαίσιο της οποίας όλα τα μέρη συμφώνησαν να θέτουν στη διάθεση του κοινού στοιχεία για τις εκπομπές και να χρησιμοποιούν τα μητρώα ελευθέρωσης και μεταφοράς ρύπων (PRTRs) ως εργαλείο παρακολούθησης της περιβαλλοντικής προόδου. Το ισχύον μητρώο μπορεί επομένως να θεωρηθεί ως ένα πρώτο βήμα προς τη θέσπιση ευρωπαϊκού μητρώου PRTR.

Στις αρχές του 2001, συστήθηκε ομάδα εργασίας για τα PRTR στο πλαίσιο της σύμβασης του Aarhus με σκοπό να αναπτύξει ένα νομικώς δεσμευτικό μέσο για τα PRTR το οποίο θα υποβληθεί προς έγκριση στην υπουργική διάσκεψη του Κιέβου, τον Μάιο 2003. Παραλλήλως με τις υπό εξέλιξη προσπάθειες της Επιτροπής και των κρατών μελών για υλοποίηση του πρώτου και του δεύτερου κύκλου υποβολής εκθέσεων στο πλαίσιο του μητρώου EPER, ετοιμάζεται η επέκταση του μητρώου σε ένα πλήρως ολοκληρωμένο και αναλυτικό μητρώο ελευθέρωσης και μεταφοράς ρύπων με υποχρέωση ετήσιας υποβολής στοιχείων.

10. Σχέση με άλλες οδηγίες και μέσα

Η ολιστική, οριζόντια προσέγγιση της οδηγίας σημαίνει ότι υπάρχει διεπαφή με μεγάλο αριθμό οδηγιών, κανονισμών και άλλων πολιτικών και μέτρων της ΕΕ που αφορούν το περιβάλλον. Ορισμένα από αυτά συζητούνται συνοπτικά στη συνέχεια προκειμένου να δοθεί μια αδρή εικόνα της σημασίας της οδηγίας για άλλους τομείς και μέσα πολιτικής και, αντιστρόφως, της επίδρασής τους στην οδηγία.

Κατά την περαιτέρω ανάπτυξη της περιβαλλοντικής πολιτικής της ΕΕ στο πεδίο των βιομηχανικών εγκαταστάσεων [32], είναι σημαντικό να εξασφαλιστεί η βέλτιστη συνοχή και να εξεταστεί εάν υπάρχουν τυχόν εμπόδια στη δημιουργία ενός αποτελεσματικού μίγματος εργαλείων πολιτικής σε επίπεδο ΕΕ ή σε εθνικό επίπεδο. Σε αυτή την ανάλυση, θα πρέπει να εξεταστούν διεξοδικά τα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα της οδηγίας IPPC και εναλλακτικά ή συμπληρωματικά εργαλεία πολιτικής.

[32] Σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να αναφερθούν οι εξής δύο ενδιαφέρουσες πρωτοβουλίες αναθεώρησης πολιτικής που είναι υπό εξέλιξη. Η European ENAP Project (Διερεύνηση νέων προσεγγίσεων στη ρύθμιση βιομηχανικών εγκαταστάσεων) και η IMPEL Better Regulation Initiative (http://europa.eu.int/comm/environment/ impel/projects.htm

11)

10.1. Παραδοσιακά μέσα περιβαλλοντικής πολιτικής

10.1.1. Οδηγία για την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων

Για πολλές νέες εγκαταστάσεις που εμπίπτουν στο πεδίο της οδηγίας IPPC ισχύει επίσης η υποχρέωση διενέργειας εκτίμησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων (ΕΠΕ) σύμφωνα με την οδηγία 85/337/ΕΟΚ. Τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα, αλλά όχι την υποχρέωση, να προβλέπουν μία ενιαία διαδικασία για την εκπλήρωση των απαιτήσεων που απορρέουν από τις δύο οδηγίες. Η απόφαση εάν οι προγραμματιζόμενες μεταβολές απαιτούν την διενέργεια ΕΠΕ λαμβάνεται κατά περίπτωση, αναλόγως της σημασίας των ενδεχόμενων αρνητικών επιπτώσεων στο περιβάλλον.

Όταν πρόκειται για νέα εγκατάσταση ή για ουσιαστική μεταβολή όπου εφαρμόζεται η οδηγία 85/337/ΕΟΚ, κατά την εξέταση της αίτησης χορήγησης αδείας πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κάθε σχετική πληροφορία που λαμβάνεται και κάθε συμπέρασμα που συνάγεται δυνάμει αυτής της οδηγίας.

10.1.2. Μεγάλες εγκαταστάσεις καύσης, αποτέφρωση αποβλήτων και οδηγίες για τους διαλύτες

Για ορισμένες πηγές προτεραιότητας, άλλες οδηγίες προβλέπουν οριακές τιμές εκπομπών για μια σειρά κύριων ρύπων [33]. Αυτές οι οριακές τιμές εκπομπών δεν βασίζονται απαραιτήτως στις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές όπως αυτές ορίζονται στην οδηγία IPPC, και σε όλες τις περιπτώσεις που μία εγκατάσταση υπόκειται και στους κανόνες της οδηγίας IPPC και σε οριακές τιμές προβλεπόμενες σε άλλες οδηγίες, αυτές οι οριακές τιμές αποτελούν ελάχιστες απαιτήσεις. Αυτές οι οδηγίες πρέπει επομένως να παρέχουν εγγυήσεις κατά της πιθανής κατάχρησης της εγγενούς ευελιξίας της οδηγίας IPPC.

[33] Για παράδειγμα, οδηγία 2001/80/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τον περιορισμό των εκπομπών στην ατμόσφαιρα ορισμένων ρύπων από μεγάλες εγκαταστάσεις καύσης, ΕΕ L 309, 27/11/2001, σ. 1-21. οδηγία 2000/76/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την αποτέφρωση των αποβλήτων, ΕΕ L 313, 13/12/2000, σ.12-21. Οδηγία 1999/13/EΚ του Συμβουλίου για τον περιορισμό των εκπομπών πτητικών οργανικών ενώσεων που οφείλονται στη χρήση οργανικών διαλυτών σε ορισμένες δραστηριότητες και εγκαταστάσεις, ΕΕ L 85 29/03/1999, σ. 1-22.

10.1.3. Οδηγία Seveso II

Η οδηγία Seveso II [34] είναι η άλλη σημαντική οδηγία η οποία αφορά συγκεκριμένα βιομηχανικές εγκαταστάσεις/μονάδες. Αποβλέπει στην πρόληψη σοβαρών ατυχημάτων τα οποία περιλαμβάνουν επικίνδυνες ουσίες και στον περιορισμό των επιπτώσεών τους στον άνθρωπο και το περιβάλλον. Η οδηγία έχει εφαρμογή σε μονάδες στις οποίες υπάρχουν επικίνδυνες ουσίες σε ποσότητες που υπερβαίνουν κάποιες ελάχιστες τιμές.

[34] Οδηγία 96/82/EΚ του Συμβουλίου της 9ης Δεκεμβρίου 1996 για την αντιμετώπιση των κινδύνων μεγάλων ατυχημάτων σχετιζόμενων με επικίνδυνες ουσίες, ΕΕ L 10, 14/01/1997, σ. 13-33

Υπάρχει σημαντικός βαθμός αλληλεπικάλυψης του πεδίου, ιδίως όσον αφορά τη χημική βιομηχανία. Η οδηγία IPPC απαιτεί και αυτή από τους φορείς εκμετάλλευσης να λαμβάνουν μέτρα πρόληψης των ατυχημάτων και περιορισμού των επιπτώσεών τους, αλλά δεν περιέχει ειδικές απαιτήσεις σχετικά με, για παράδειγμα, πολιτικές πρόληψης των σοβαρών ατυχημάτων, εκθέσεις ασφαλείας ή εσωτερικά και εξωτερικά σχέδια έκτακτης ανάγκης.

Ένα συγκεκριμένο παράδειγμα αλληλεπίδρασης μεταξύ των δύο οδηγιών είναι ότι το έγγραφο BREF για την παραγωγή αμμωνίας, οξέων και λιπασμάτων που εκπονείται αυτή τη στιγμή θα αφορά την παραγωγή και αποθήκευση λιπάσματος με βάση νιτρικό αμμώνιο με στόχο τον περιορισμό του κινδύνου ατυχημάτων [35].

[35] Ένα λίπασμα από νιτρικό αμμώνιο που δεν πληρούσε τις προδιαγραφές ενέχεται στην καταστροφής στο εργοστάσιο AZF στην Τουλούζη (Γαλλία) τον Σεπτέμβριο 2001.

10.1.4. Οδηγία για την υγειονομική ταφή

Ορισμένοι χώροι υγειονομικής ταφής που καλύπτονται από την οδηγία για την υγειονομική ταφή [36] εμπίπτουν επίσης στο πεδίο της οδηγίας IPPC. Στην οδηγία για την υγειονομική ταφή αναφέρεται ότι οι τεχνικές απαιτήσεις της οδηγίας IPPC θα θεωρείται ότι πληρούνται εφόσον ικανοποιούνται οι απαιτήσεις της οδηγίας για την υγειονομική ταφή.

[36] Οδηγία 1999/31/EΚ του Συμβουλίου περί υγειονομικής ταφής των αποβλήτων, ΕΕ L 182 16/07/1999, σ. 1-19

Συνεπώς, η αρχή οφείλει να εκδώσει άδεια στο πλαίσιο της οδηγίας IPPC για τους υφιστάμενους χώρους υγειονομικής ταφής που καλύπτονται από την οδηγία IPPC πριν τις 31 Οκτωβρίου 2007. Η πλήρης συμμόρφωση με τις απαιτήσεις του παραρτήματος Ι της οδηγίας για την υγειονομική ταφή, ωστόσο, είναι υποχρεωτική μόνο από τις 16 Ιουλίου 2009. Οι νέοι χώροι υγειονομικής ταφής που έχουν λάβει άδεια μετά τις 16 Ιουλίου 2001 οφείλουν να βρίσκονται ευθύς εξαρχής σε συμμόρφωση με αυτές τις απαιτήσεις. Σε κάθε περίπτωση που κάποια μεταβολή συνεπάγεται υποχρέωση ενημέρωσης της αδείας στο πλαίσιο της οδηγίας για την υγειονομική ταφή, οι πρόσθετες απαιτήσεις, π.χ. σε θέματα δημόσιας συμμετοχής, ισχύουν μόνο για «ουσιαστικές» μεταβολές κατά την έννοια της οδηγίας IPPC.

Επιπροσθέτως, κάθε χώρος υγειονομικής ταφής που καλύπτεται από την οδηγία IPPC πρέπει να υπόκειται σε περιοδική επανεξέταση της αδείας του και σε τακτική υποβολή στοιχείων για τις εκπομπές σύμφωνα με το EPER (βλέπε κεφάλαιο 9).

10.1.5. Οδηγία πλαίσιο για τα ύδατα

Τα κράτη μέλη οφείλουν έχουν θέσει σε ισχύ την οδηγία πλαίσιο για τα ύδατα [37] το αργότερο έως τις 22 Δεκεμβρίου 2003. Μεταξύ άλλων, η οδηγία αποβλέπει στην προστασία και βελτίωση της κατάστασης των υδατικών συστημάτων. Μια καθοριστική συνιστώσα είναι η «συνδυασμένη προσέγγιση», δηλαδή η ταυτόχρονη αντιμετώπιση τόσο των πηγών εκπομπής όσο και των επιπτώσεων στους αποδέκτες μέσω της θέσπισης προτύπων ποιότητας των υδάτων.

[37] Οδηγία 2000/60/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση πλαισίου κοινοτικής δράσης στον τομέα της πολιτικής των υδάτων, ΕΕ L 327 22/12/2000, σ. 1-72

Όσον αφορά τις πηγές, προβλέπει ένα σχέδιο περαιτέρω ανάπτυξης των μέτρων ελέγχου που καθορίζονται στην οδηγία IPPC και στις άλλες οδηγίες που βασίζονται στις πηγές. Πρόκειται για τον καθορισμό καταλόγου ουσιών προτεραιότητας για τις οποίες απαιτείται δράση σε επίπεδο ΕΕ, με καθορισμό της προτεραιότητας βάσει του κινδύνου, και για το σχεδιασμό της πλέον οικονομικά αποδοτικής δέσμης μέτρων με σκοπό την επίτευξη περιορισμού του φόρτου αυτών των ουσιών, λαμβάνοντας υπόψη τόσο τα προϊόντα όσο και τις διεργασίες ως πηγές.

Ο κατάλογος ουσιών προτεραιότητας εγκρίθηκε τον Νοέμβριο 2001 και καλύπτει 33 ουσίες ή ομάδες ουσιών [38]. Σύμφωνα με την οδηγία πλαίσιο για τα ύδατα, η Επιτροπή θα υποβάλει προτάσεις για ελέγχους εκπομπών από σημειακές πηγές, καθώς και για πρότυπα περιβαλλοντικής ποιότητας, για αυτές τις ουσίες προτεραιότητας έως τον Δεκέμβριο 2003.

[38] Απόφαση αριθ. 2455/2001/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Νοεμβρίου 2001, για τη θέσπιση του καταλόγου ουσιών προτεραιότητας στον τομέα της πολιτικής των υδάτων και τροποποίησης της οδηγίας 2000/60/ΕΚ, ΕΕ L 331 15/12/2001, σ.1-5

10.1.6. Πολιτική για τα χημικά προϊόντα

Οι νέες χημικές ουσίες και οι υφιστάμενες ουσίες προτεραιότητας υποβάλλονται σε αξιολογήσεις κινδύνου, στις οποίες εξετάζονται οι πιθανοί κίνδυνοι, μεταξύ άλλων, σε σχέση με τις βιομηχανικές εγκαταστάσεις που καλύπτονται από την οδηγία IPPC. Βάσει αυτών των αξιολογήσεων, εκπονούνται στρατηγικές περιορισμού των κινδύνων και σε ορισμένες περιπτώσεις εισάγονται περιορισμοί της εμπορίας και της χρήσης [39]. Αυτές οι στρατηγικές συχνά περιλαμβάνουν μέτρα που επικεντρώνονται στη χρήση του χημικού προϊόντος στις εγκαταστάσεις IPPC.

[39] Οδηγία 793/93/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την αποτέφρωση των αποβλήτων, ΕΕ L 84, 5/4/1993, σ.12-75 Οδηγία 67/548/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 27ης Ιουνίου 1967 περί προσεγγίσεως των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων που αφορούν στην ταξινόμηση, συσκευασία και επισήμανση των επικινδύνων ουσιών, ΕΕ 196 , 16/8/1967, σ. 1-98και οδηγία 76/769/EΟΚ του Συμβουλίου «περί προσεγγίσεως των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών που αφορούν περιορισμούς της κυκλοφορίας στην αγορά και χρήσεως ορισμένων επικίνδυνων ουσιών και παρασκευασμάτων, ΕΕ L 262 , 27/9/1976, σ. 201-203

Το μεγαλύτερο μέρος της σημερινής νομοθεσίας για τα χημικά προϊόντα είναι υπό αναθεώρηση. Τα πιθανά στοιχεία της μελλοντικής στρατηγικής υπογραμμίζονται στη Λευκή Βίβλο της Επιτροπής που εκδόθηκε το 2001 [40]. Το νέο σύστημα αξιολόγησης και ελέγχου της χρήσης των υφιστάμενων και των νέων χημικών προϊόντων είναι γνωστό ως σύστημα REACH [41]. Το σύστημα αυτό θα παρέχει περισσότερες πληροφορίες για τα χημικά προϊόντα που χρησιμοποιούνται στη βιομηχανία, διευκολύνοντας συνεπώς την εφαρμογή της οδηγίας IPPC. Είναι σημαντικό να εξασφαλιστεί ότι το νέο σύστημα θα είναι σύμφωνο με το σύστημα αδειών IPPC ώστε να εγγυάται υψηλό επίπεδο περιβαλλοντικής προστασίας χωρίς να δημιουργεί περιττό διοικητικό φόρτο για τους φορείς εκμετάλλευσης.

[40] COM(2001) 88 τελικό

[41] Registration, Evaluation and Authorisation of Chemicals (Καταχώριση, Αξιολόγηση και Έγκριση Χημικών προϊόντων)

10.1.7. Οδηγία για τα εθνικά ανώτατα όρια εκπομπών

Όλα τα κράτη μέλη καθώς και οι δέκα προσχωρούσες χώρες έχουν συμφωνήσει για εθνικά ανώτατα όρια εκπομπών όσον αφορά τέσσερις ομάδες αερίων ρύπων υπεύθυνων για την οξίνιση, τον ευτροφισμό και τη ρύπανση του όζοντος της επιφανείας. [42] Τα ανώτατα όρια καλύπτουν τις ολικές εκπομπές συμπεριλαμβανόμενων των μη βιομηχανικών εκπομπών και αποτελούν τμήμα μιας αποτελεσματικής ως προς το κόστος στρατηγικής για την αντιμετώπιση αυτών των περιβαλλοντικών προβλημάτων. Αποτελεί ευθύνη κάθε κράτους να εκπονήσει πολιτικές και μέτρα για να εξασφαλίσει ότι οι εθνικές εκπομπές είναι κατώτερες από τα ανώτατα όρια έως το έτος 2010 το αργότερο.

[42] Οδηγία 2001/81/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με εθνικά ανώτατα όρια εκπομπών για ορισμένους ατμοσφαιρικούς ρύπους, ΕΕ L 309, 27/11/2001, σ. 22-30 - καλύπτει τους ακόλουθους ρύπους: οξείδια του αζώτου, διοξείδιο του θείου, πτητικές οργανικές ενώσεις και αμμωνία

Η στηριζόμενη στις επιπτώσεις προσέγγιση την οποία ακολουθεί η οδηγία για τα εθνικά ανώτατα όρια εκπομπών συμπληρώνει την προσέγγιση που στηρίζεται στις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές της οδηγίας IPPC. Τα αυστηρά πρότυπα εκπομπών που έχουν καθοριστεί στο πλαίσιο της οδηγίας IPPC θα βοηθήσουν στην επίτευξη των εθνικών ανωτάτων ορίων εκπομπών.

10.1.8. Οδηγίες για την ποιότητα του αέρα

Η οδηγία για την ποιότητα του αέρα [43] και οι οδηγίες που έχουν εκδοθεί βάσει αυτής της οδηγίας θέτουν οριακές τιμές για τη συγκέντρωση ρύπων στον αέρα του περιβάλλοντος [44]. Αυτά τα πρότυπα ποιότητας του αέρα βασίζονται κατ'αρχάς στην πρόληψη των αρνητικών επιπτώσεων στην υγεία του ανθρώπου μέσω της άμεσης εισπνοής.

[43] Οδηγία του Συμβουλίου 96/62/ΕΚ για την εκτίμηση και τη διαχείριση της ποιότητας του αέρα του περιβάλλοντος, ΕΕ L 125, 18/05/1994, σ. 1-44

[44] Σήμερα υπάρχουν οριακές τιμές για: οξείδια του αζώτου, διοξείδιο του θείου, μόλυβδο, αιωρούμενα σωματίδια, βενζόλιο, μονοξείδιο του άνθρακα και όζον.

Αποτελεί ευθύνη κάθε κράτους μέλους να αναπτύξει τα σχέδια και προγράμματα που είναι απαραίτητα για να εξασφαλιστεί ότι δεν υπάρχει υπέρβαση των προτύπων. Τα πρότυπα ποιότητας παρέχουν ένα πλαίσιο για οριακές τιμές εκπομπών. Εάν μία εγκατάσταση συμβάλλει σημαντικά στην τοπική ρύπανση και εάν η χρήση των βέλτιστων διαθέσιμων τεχνικών δεν επαρκεί για την επίτευξη ενός προτύπου ποιότητας, η οδηγία IPPC δίνει έμφαση στην αναγκαιότητα λήψης πρόσθετων μέτρων.

10.1.9. Σύσταση για τις επιθεωρήσεις

Η οδηγία IPPC είναι μάλλον ασαφής όσον αφορά τα μέσα που πρέπει να χρησιμοποιούνται για την εξασφάλιση της συμμόρφωσης με τους όρους της αδείας. Απλώς αναφέρεται ότι τα κράτη μέλη οφείλουν να λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για να εξασφαλίσουν τη συμμόρφωση με τους όρους της αδείας και ότι θα ζητείται από τους φορείς εκμετάλλευσης να συνεργάζονται με τις αρχές κατά τη διενέργεια επιθεωρήσεων.

Ωστόσο, η πρόσφατη σύσταση για τις επιθεωρήσεις [45] αναμένεται να οδηγήσει στη διενέργεια συστηματικών και αποτελεσματικών τακτικών και εκτάκτων επιθεωρήσεων των εγκαταστάσεων IPPC σε όλη την Ένωση. Αποτελεί επομένως ζωτικής σημασίας ζήτημα να παρακολουθήσει η Επιτροπή στενά την πρόοδο που έχει επιτελεσθεί στα κράτη μέλη και στις υποψήφιες χώρες όσον αφορά τις επιθεωρήσεις εγκαταστάσεων κατά τα επόμενα έτη. Το 2002, όλα τα κράτη μέλη κοινοποίησαν στην Επιτροπή αναλυτικά στοιχεία για τα συστήματα επιθεώρησης που εφαρμόζουν, όπως προβλέπεται στη σύσταση. Τα στοιχεία που υπέβαλαν πολλά κράτη μέλη παρουσίαζαν σημαντικά κενά, και δεν ήταν δυνατόν να συναχθεί το συμπέρασμα από αυτές τις αρχικές εκθέσεις ότι, συνολικά, τα κράτη μέλη ήταν σε συμμόρφωση με τη σύσταση.

[45] Σύσταση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 4ης Απριλίου 2001, για τον καθορισμό ελάχιστων κριτηρίων σχετικά με τις περιβαλλοντικές επιθεωρήσεις στα κράτη μέλη (2001/331/EΚ), ΕΕ L 118, 27/04/2001, σ. 41-46

10.2. Μη-παραδοσιακά και στηριζόμενα στην αγορά εργαλεία περιβαλλοντικής πολιτικής

Σύμφωνα με το Έκτο Κοινοτικό πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον, η ΕΕ προάγει μορφές αειφόρου παραγωγής χρησιμοποιώντας συνδυασμό μέσων, συμπεριλαμβανόμενων μέσων στηριζόμενων στην αγορά και οικονομικών μέσων. Έως τώρα, σχετικά λίγα μη παραδοσιακά εργαλεία, όπως το σύστημα οικολογικής διαχείρισης και ελέγχου (EMAS), έχουν εφαρμοστεί στην περιβαλλοντική πολιτική της ΕΕ. Η προτεινόμενη οδηγία για την εμπορία δικαιωμάτων εκπομπών αερίων θερμοκηπίου (βλέπε κεφάλαιο 7.2) θα αποτελέσει το πρώτο βασιζόμενο στην αγορά εξέχον μέσο που θα χρησιμοποιείται σε όλη την ΕΕ για περιβαλλοντικούς σκοπούς.

10.2.1. Συστήματα περιβαλλοντικής διαχείρισης συμπεριλαμβανομένου του EMAS

Τα συστήματα περιβαλλοντικής διαχείρισης όπως το ευρωπαϊκό σύστημα οικολογικής διαχείρισης και ελέγχου (EMAS) [46] καθιστούν δυνατή την εκούσια συμμετοχή των εταιρειών και των εγκαταστάσεών τους σε ένα σύστημα περιβαλλοντικής διαχείρισης (ΕΜS). Το EMAS βασίζεται στο πρότυπο EN 14001:1996 αλλά το ξεπερνά σε πολλά σημεία, όπως η δημοσίευση περιβαλλοντικών δηλώσεων και η επαλήθευση της συμμόρφωσης με την περιβαλλοντική νομοθεσία.

[46] Κανονισμός (EΚ) αριθ. 761/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την εκούσια συμμετοχή οργανισμών σε κοινοτικό σύστημα οικολογικής διαχείρισης και οικολογικού ελέγχου (EMAS), ΕΕ L 114, 24/04/2001, σ. 1-29

Η εφαρμογή ενός EMS, και ιδίως του EMAS, διευκολύνει τη συμμόρφωση με τις απαιτήσεις της οδηγίας IPPC, για παράδειγμα όταν πρόκειται για τη σύνταξη αιτήσεων και εκθέσεων παρακολούθησης. Ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες έχουν εισαγάγει μορφές κανονιστικών ελαφρύνσεων για εταιρείες με πιστοποιημένο EMS. Οι περισσότερες από αυτές εισήγαγαν ειδικά κίνητρα για την προώθηση των EMS, και ιδίως του EMAS, και την αναγνώριση των ωφελειών τους. Σε αυτές τις χώρες οι επιθεωρήσεις μπορούν να είναι λιγότερο συχνές, όπως επίσης και οι αναθεωρήσεις των αδειών, και οι απαιτήσεις υποβολής στοιχείων είναι δυνατόν να είναι λιγότερο δαπανηρές για τις εγκαταστάσεις IPPC [47]. Ωστόσο, τα κράτη μέλη δεν μπορούν να απαλλάξουν καμία επιχείρηση με EMS από τις υποχρεώσεις της που απορρέουν από την οδηγία.

[47] Η Επιτροπή θα υποβάλει έκθεση για τον τρόπο με τον οποίο τα κράτη μέλη χρησιμοποίησαν αυτά και άλλα κίνητρα έως τα τέλη του 2003. Το ENAP Project που αναφέρεται στην υποσημείωση 32 εξετάζει επίσης τις πιθανές συνέργειες μεταξύ των συστημάτων περιβαλλοντικής διαχείρισης και των διαδικασιών χορήγησης αδειών στο πλαίσιο της οδηγίας IPPC.

Έναν άλλο δεσμό μεταξύ της οδηγίας IPPC και των EMS συνιστούν τα συμπεράσματα για τα συστήματα περιβαλλοντικής διαχείρισης που έχουν εκδοθεί για να χρησιμοποιηθούν στα μελλοντικά έγγραφα BREF. Αυτά τα συμπεράσματα θέτουν μια σειρά καθοριστικά στοιχεία ενός συστήματος περιβαλλοντικής διαχείρισης, προσθέτοντας ότι η φύση και το επίπεδο λεπτομέρειας κάθε συστήματος θα εξαρτηθεί γενικά από τη φύση, την κλίμακα και την πολυπλοκότητα της εγκατάστασης και το εύρος των ενδεχόμενων περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Το EMAS, το οποίο ενσωματώνει περαιτέρω υποστηρικτικά μέτρα, συμπεριλαμβανομένης της εξωτερικής επαλήθευσης και της δημοσίευσης περιβαλλοντικής δήλωσης, εξασφαλίζει μεγαλύτερη αξιοπιστία.

10.2.2. Περιβαλλοντικές συμφωνίες

Αδιαμφισβήτητα, οι περιβαλλοντικές συμφωνίες για ορισμένους βιομηχανικούς κλάδους, στους οποίους συχνά περιλαμβάνονται εθνικές και ευρωπαϊκές εμπορικές ενώσεις, έχουν το δυναμικό να συνεισφέρουν αποτελεσματικά στην επίτευξη στόχων της περιβαλλοντικής πολιτικής. Οι συμφωνίες επιτρέπουν την ταχεία ανταπόκριση σε μια περιβαλλοντική πρόκληση, την εξεύρεση ανάλογης με τις ανάγκες και ευέλικτης λύσης για την αντιμετώπιση αυτής της πρόκλησης και επίσης ενθαρρύνουν μια πιο προορατική προσέγγιση εκ μέρους του κλάδου.

Η Επιτροπή επιθυμεί να ενθαρρύνει τις εκούσιες δεσμεύσεις και συμφωνίες για την επίτευξη σαφών περιβαλλοντικών στόχων, ως συμπλήρωμα της ισχύουσας νομοθεσίας. Στην ανακοίνωσή της για τις περιβαλλοντικές συμφωνίες [48], η Επιτροπή θεωρεί ότι υπάρχει δυνατότητα για περιβαλλοντικές συμφωνίες σε κοινοτικό επίπεδο σε ένα ευρύ φάσμα κλάδων και επισημαίνει ιδιαιτέρως τα πεδία της διαχείρισης των αποβλήτων και της αλλαγής του κλίματος. Ωστόσο, στόχοι για έναν ολόκληρο κλάδο ή μία συγκεκριμένη επιχείρηση, σε επίπεδο ΕΕ ή σε εθνικό επίπεδο, δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τους υποχρεωτικούς όρους για μια συγκεκριμένη εγκατάσταση που προβλέπονται στην σχετική άδεια.

[48] Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών - Περιβαλλοντικές συμφωνίες σε κοινοτικό επίπεδο στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης για την απλούστευση και βελτίωση του ρυθμιστικού περιβάλλοντος, COM(2002) 412 τελικό

10.2.3. Εμπορία εκπομπών

Σύμφωνα με το Έκτο κοινοτικό πρόγραμμα-πλαίσιο, η Κοινότητα οφείλει να αναλύσει την περιβαλλοντική αποτελεσματικότητα των διαπραγματεύσιμων περιβαλλοντικών αδειών ως γενικού μέσου καθώς και των ανταλλαγών εκπομπών με στόχο την προώθηση και υλοποίηση της χρήσης τους, όταν είναι εφικτό».

Ένα ακαταμάχητο επιχείρημα υπέρ των ανταλλαγών εκπομπών είναι ότι υπάρχει πάντοτε ένα κίνητρο για τους φορείς εκμετάλλευσης για να μειώσουν τις εκπομπές τους, ενώ το σύστημα που καθιέρωσε η οδηγία IPPC δεν προσφέρει κανένα άμεσο οικονομικό κίνητρο για μείωση των εκπομπών σε επίπεδο χαμηλότερο από τις προβλεπόμενες στην άδεια οριακές τιμές που βασίζονται στις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές. Υπάρχει επίσης το επιχείρημα ότι η εταιρεία συχνά διαθέτει περισσότερες πληροφορίες και τεχνογνωσία από αυτές που διαθέτει η αρχή και είναι επομένως καλύτερα σε θέση να προσδιορίσει τα αποδοτικά ως προς το κόστος μέτρα μείωσης των εκπομπών, εφόσον υπάρχει το κίνητρο.

Oι ανταλλαγές εκπομπών αποτελούν μέσο το οποίο θα μπορούσε να καλύψει όχι μόνο τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου αλλά και άλλες εκπομπές από εγκαταστάσεις που καλύπτονται από την οδηγία IPPC. Ωστόσο, θα ήταν απαραίτητο να αναλυθούν προσεκτικά οι πιθανές συνέπειες ενός συστήματος εμπορίας και κατόπιν να ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα για να εξασφαλιστεί ότι δεν συνεπάγεται σημαντική τοπική ρύπανση και ότι το σύστημα παρακολούθησης και επιβολής είναι τόσο αυστηρό όσο και υπό τα ισχύοντα υποχρεωτικά μέσα όπως η οδηγία IPPC [49].

[49] Tο ENAP Project που αναφέρεται στην υποσημείωση 32 εξετάζει επίσης τις πιθανές συνέργειες μεταξύ της οδηγίας IPPC και κάθε μελλοντικού εθνικού συστήματος εμπορίας εκπομπών για τους ρύπους που καλύπτονται από την οδηγία για τα εθνικά ανώτατα όρια εκπομπών.

Προκειμένου να επιτευχθεί η δέουσα ισορροπία μεταξύ διαφορετικών περιβαλλοντικών πτυχών και να εξασφαλιστεί επιτυχής συνύπαρξη μεταξύ των δύο αυτών μέσων, είναι σημαντικό να αναγνωριστεί ότι θα υπάρξουν ορισμένες αναπόφευκτες αλληλεπιδράσεις μεταξύ των επιπτώσεων που αντιμετωπίζει ένα σύστημα εμπορίας και άλλων πτυχών της περιβαλλοντικής επίδοσης των εγκαταστάσεων.

Σε κάθε περίπτωση, δεν θα πρέπει να εισαχθεί κανένα σύστημα εμπορίας εκπομπών εάν εξασθενίζει την περιβαλλοντική φιλοδοξία της οδηγίας IPPC όσον αφορά την κατάσταση του περιβάλλοντος στην Ευρώπη. Κατ'αρχήν, η εμπορία εκπομπών με χώρες εκτός Ευρώπης αποτελεί ενδιαφέρουσα επιλογή μόνο εάν η φύση των εκπομπών είναι τέτοια ώστε οι επιπτώσεις τους να είναι παγκόσμιας εμβέλειας.

10.2.4. Περιβαλλοντικοί φόροι, επιβαρύνσεις και επιδοτήσεις

Σύμφωνα με το Έκτο κοινοτικό πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον, η Κοινότητα οφείλει επίσης να προαγάγει και να ενθαρρύνει τη «χρήση φορολογικών μέτρων, όπως οι περιβαλλοντικοί φόροι και κίνητρα, στο σχετικό εθνικό επίπεδο, ή σε κοινοτικό επίπεδο».

Όπως και η εμπορία εκπομπών, τα φορολογικά μέτρα έχουν το πλεονέκτημα ότι, καθώς οδηγούν σε εσωτερίκευση του εξωτερικού κόστους στις τιμές των προϊόντων, υπάρχει πάντοτε ένα κίνητρο για να μειώσουν οι φορείς εκμετάλλευσης τις εκπομπές ακόμη και σε τιμές μικρότερες από τις δεσμευτικές οριακές τιμές εκπομπών. Επομένως η κανονιστική προσέγγιση της οδηγίας IPPC και η χρήση φόρων και επιβαρύνσεων αποτελούν συμπληρωματικά μέσα. Ωστόσο, ενώ τα κράτη μέλη έχουν προστρέξει ευρέως στην επιβολή φόρων και επιβαρύνσεων για τις εκπομπές, οι εξελίξεις σε αυτό το πεδίο σε επίπεδο ΕΕ ήταν περιορισμένες, λόγω της απαίτησης για ομοφωνία σε θέματα φορολόγησης μεταξύ των κρατών μελών.

Τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να επιδοτήσουν τις επιχειρήσεις για περιβαλλοντικούς λόγους, ιδίως για επενδύσεις με σκοπό την υπέρβαση των κοινοτικών προτύπων. Οι κοινοτικές κατευθύνσεις για τις κρατικές ενισχύσεις που χορηγούνται για σκοπούς περιβαλλοντικής προστασίας ορίζουν το πεδίο αυτών των μέτρων αποβλέποντας τόσο σε περιβαλλοντικούς στόχους όσο και σε στόχους πολιτικής ανταγωνισμού [50]. Όταν απαιτείται η χρήση των βέλτιστων διαθέσιμων τεχνικών στο πλαίσιο της οδηγίας IPPC, αυτές θεωρούνται ως «κοινοτικά πρότυπα».

[50] ΕΕ C 37, 3/2/2001, σ. 3-15

10.2.5. Περιβαλλοντική ευθύνη

Η περιβαλλοντική νομοθεσία της ΕΕ επικεντρώνεται στην κανονιστική ρύθμιση των δραστηριοτήτων που ενέχουν κινδύνους για την υγεία του ανθρώπου και το περιβάλλον. Μέσα όπως η οδηγία IPPC σπανίως ασχολούνται με το τι θα συμβεί εάν, παρά την ύπαρξη νομοθεσίας, προκληθούν ζημίες στο περιβάλλον.

Η Επιτροπή ενέκρινε πρόταση οδηγίας για την περιβαλλοντική ευθύνη τον Ιανουάριο 2002 [51], η οποία καλύπτει τις περιβαλλοντικές ζημίες, συμπεριλαμβανόμενης της ζημίας στη βιοποικιλότητα, η οποία προκαλείται από εκπομπές από σημειακές πηγές όπως είναι οι εγκαταστάσεις IPPC.

[51] Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την περιβαλλοντική ευθύνη όσον αφορά στην πρόληψη και αποκατάσταση των περιβαλλοντικών ζημιών, COM(2002) 17 τελικό, ΕΕ C 151 E, 25/06/2002, σ. 132-145

Ένα σημαντικό σημείο συζήτησης είναι εάν η συμμόρφωση με τους όρους της αδείας θα θεωρηθεί ως στοιχείο νομικής υπεράσπισης για τους φορείς εκμετάλλευσης εγκαταστάσεων IPPC και θα τους απαλλάσσει από την ευθύνη ή τουλάχιστον θα θεωρείται παράγων μετριασμού. Στην πρόταση της Επιτροπής η συμμόρφωση με τους όρους της αδείας θεωρείται επαρκής. Εάν το γεγονός ότι ένας φορέας εκμετάλλευσης είναι σε συμμόρφωση με τους όρους της αδείας θα μπορούσε να αγνοηθεί κατά την εκτίμηση της ευθύνης, υπάρχει ο κίνδυνος να ολισθήσουν οι νομοθέτες προς μια χαλαρή προσέγγιση της εφαρμογής της οδηγίας IPPC, δηλαδή η άδεια να μην χρησιμοποιείται ως το προληπτικό μέσο που προβλέπεται να είναι.

10.2.6. Πρόγραμμα δράσης για την περιβαλλοντική τεχνολογία

Η οδηγία IPPC αποτελεί μοχλό για τη διάδοση των περιβαλλοντικών τεχνολογιών στη βιομηχανία. Το Πρόγραμμα δράσης για την περιβαλλοντική τεχνολογία (ETAP) που αναμένεται για τα τέλη του 2003 θα περιλαμβάνει σειρά μέτρων για την υπέρβαση των εμποδίων που επιβραδύνουν την ανάπτυξη, τη διάδοση και τη χρήση ελπιδοφόρων τεχνολογιών οι οποίες είναι ικανές να συμβάλουν στη βελτίωση της προστασίας του περιβάλλοντος, στη μεγαλύτερη οικονομική μεγέθυνση και στην αύξηση της απασχόλησης [52]. Οι υπό εξέλιξη εργασίες για το πρόγραμμα δράσης συμπληρώνουν την οδηγία IPPC, μεταξύ άλλων επειδή γίνεται προσπάθεια να χαρτογραφηθούν οι ελπιδοφόρες τεχνολογίες, οι οποίες ενδέχεται στο μέλλον να εισαχθούν ως ΒΔΤ και να προσδιοριστούν τρόποι εξάλειψης των εμποδίων για την ανάπτυξη και τη διάδοση της τεχνολογίας.

[52] COM(2003) 131 τελικό

10.3. Η κοινή γεωργική πολιτική

Η κοινή γεωργική πολιτική (ΚΓΠ), στο πρώτο σκέλος της (κοινή οργάνωση αγορών), εξαρτά τις άμεσες πληρωμές από τα μέτρα που θα λάβουν τα κράτη μέλη με σκοπό τη βελτίωση της επίδρασης των γεωργικών δραστηριοτήτων στο περιβάλλον. Τα μέτρα αυτά ενδέχεται να έχουν ως επακόλουθο να εξαρτάται η χρηματοδότηση από τη συμμόρφωση με γενικά ή ειδικά περιβαλλοντικά πρότυπα, συμπεριλαμβανόμενων αυτών που απορρέουν από την οδηγία IPPC.Επιπλέον, το δεύτερο σκέλος της ΚΓΠ [53] προσφέρει σειρά μέτρων από τα οποία μπορούν να επιλέξουν τα κράτη μέλη όταν σχεδιάζουν τα προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης. Ορισμένα από αυτά τα μέτρα είναι προσανατολισμένα προς την προστασία του περιβάλλοντος και ενδέχεται να συμπληρώνουν την οδηγία IPPC. Για μια σειρά μέτρα (π.χ. επενδύσεις, βελτίωση της επεξεργασίας και την διάθεσης γεωργικών προϊόντων), οι δικαιούχοι είναι επιλέξιμοι για στήριξη από προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης εφόσον πληρούν ελάχιστα περιβαλλοντικά πρότυπα, και πάλι συμπεριλαμβανόμενων αυτών που έχουν θεσπιστεί στο πλαίσιο της οδηγίας IPPC. Για τα γεωργο-περιβαλλοντικά μέτρα, οι πληρωμές μπορούν να καταβάλλονται στους αγρότες που δεσμεύονται να υπερβούν την ορθή γεωργική πρακτική, η οποία αποτελεί την ελάχιστη συμμόρφωση με τις γενικές υποχρεωτικές απαιτήσεις περιβαλλοντικής προστασίας.

[53] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ.1257/1999 του Συμβουλίου, ΕΕ L 160, 26/6/1999, σ. 80-102

Το επίπεδο στήριξης που υπάρχει διαθέσιμο στο πλαίσιο των μέτρων αγροτικής ανάπτυξης θα αυξηθεί εάν το Συμβούλιο εγκρίνει τις προτάσεις της Επιτροπής για αναθεώρηση της ΚΓΠ [54]. Θα υπάρξει μετακίνηση χρηματοδοτικών πόρων από το πρώτο σκέλος στο δεύτερο. Ιδίως, για τους αγρότες στους οποίους καταβάλλονται άμεσες επιδοτήσεις, η συμμόρφωση με τα περιβαλλοντικά πρότυπα βάσει της κοινοτικής περιβαλλοντικής νομοθεσίας θα ενισχυθεί με την εφαρμογή συστήματος ελέγχων και κυρώσεων.

[54] COM(2003) 23 τελικό

10.4. Το 6ο πρόγραμμα πλαίσιο έρευνας

Οι δραστηριότητες του 6ου προγράμματος-πλαισίου έρευνας [55] μπορούν να ενισχύσουν την ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχο. Για παράδειγμα, από τα αναμενόμενα αποτελέσματα των έργων ΕΤΑ και επίδειξης μπορούν να προκύψουν νέες τεχνικές, οι οποίες θα τεθούν στη διάθεση της βιομηχανίας. Οι γνώσεις που θα αποκτηθούν με αυτά τα έργα πρέπει να συμβάλουν στην ανανέωση των εγγράφων BREF. Και το κυριότερο, τα έγγραφα BREF μπορούν να βοηθήσουν τις ερευνητικές κοινότητες να εστιάσουν την προσοχή τους σε θέματα που προσδιορίζονται ως προτεραιότητες.

[55] Απόφαση αριθ. 1513/2002/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, ΕΕ L 232, 29/8/2002, σ. 1-33

Ερώτηση 7α: Προκειμένου να επιτευχθούν οι περιβαλλοντικοί στόχοι της ΕΕ για τις μεγάλες βιομηχανικές εγκαταστάσεις, είναι αναγκαία κάποια δράση για να εξασφαλιστεί η βέλτιστη συνοχή μεταξύ της παρούσας οδηγίας και των λοιπών υφιστάμενων ή πιθανών μέσων που χρησιμοποιούνται σε επίπεδο ΕΕ ή σε εθνικό επίπεδο;

Ερώτηση 7β: Ειδικότερα, πως μπορεί η ΕΕ να προωθήσει περαιτέρω τη συμπληρωματική χρήση μέσων στηριγμένων στην αγορά, συμπεριλαμβανόμενης της ανταλλαγής εκπομπών σε εθνικό επίπεδο, και τα εκούσια μέτρα;

11. Συμπεράσματα

Η συμμόρφωση με την οδηγία για την Ολοκληρωμένη Πρόληψη και Έλεγχο της Ρύπανσης (οδηγία IPPC) αποτελεί ένα βασικό προαπαιτούμενο για να επιτύχει η ευρωπαϊκή βιομηχανία καλές περιβαλλοντικές επιδόσεις. Η επιτυχής υλοποίησή της, συμπεριλαμβανόμενης της πλήρους εφαρμογής των βέλτιστων διαθέσιμων τεχνικών έως τον Οκτώβριο 2007, είναι καθοριστική για την επίτευξη πιο αειφόρων σχημάτων παραγωγής στην Ευρώπη και για ένα καθαρότερο και υγιεινότερο περιβάλλον για τους ευρωπαίους πολίτες. Μπορεί επίσης να συμβάλει σημαντικά στην επίτευξη πολλών άλλων στόχων της ΕΕ όπως η προαγωγή της καινοτομίας και του εκσυγχρονισμού της βιομηχανίας, η οικονομική και κοινωνική συνοχή, ο δίκαιος και υγιής ανταγωνισμός στην εσωτερική αγορά.

Ένας μεγάλος αριθμός εγκαταστάσεων IPPC απέδειξαν ότι οι υψηλές περιβαλλοντικές επιδόσεις συμβαδίζουν με τις υψηλές οικονομικές επιδόσεις. Η οδηγία αντιπροσωπεύει μια πρόκληση για την ευρωπαϊκή βιομηχανία, αλλά και μια ευκαιρία.

Η εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας κατέληξε σε ένα σύστημα όπου οι φορείς εκμετάλλευσης των εγκαταστάσεων προσδοκάται να εκμάθουν τις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές και οι αρμόδιες αρχές (τοπικές, περιφερει