Αριθ. C 337/60 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 31. 12. 88 
2.5. Άρθρο 5.2 
Να αντικατασταθεί εξ ολοκλήρου με το εξής κείμενο: 
«Η ύπαρξη έμμεσης διάκρισης συμβιβάζεται με την έλλει­
ψη ή απουσία πρόθεσης εκ μέρους του εναγομένου όταν 
κρίνεται κατά πόσο έχει παραβιαστεί, σε συγκεκριμένη 
περίπτωση, η αρχή της ισότητας.» 
Με το κείμενο αυτό καθίστανται σαφέστερα τα δικαιώματα 
του εναγομένου. 
Βρυξέλλες, 27 Οκτωβρίου 1988. 
Ι. Γενικές παρατηρήσεις 
1. Η ΟΚΕ στηρίζεται στην αντίληψη ότι είναι επείγον η 
εκπαιδευτική πολιτική τόσο των κρατών μελών όσο και της 
Κοινότητας να ανταποκριθεί στις προκλήσεις, τις οποίες 
αντιμετωπίζει η παιδεία και εκτός αυτής όλοι οι πολίτες στη 
σημερινή και μελλοντική κοινή ανάπτυξη των χωρών της 
Κοινότητας, και τούτο ιδίως ενόψει της υλοποίησης της 
κοινής εσωτερικής αγοράς και των παρεπόμενων διαδικασιών 
που έχουν ως στόχο τη μετάβαση της Ευρώπης των πολιτών 
και τις όσο το δυνατόν καλύτερες οικονομικές και κοινωνικές 
συνθήκες μέσα σ'αυτήν. 
Η πρωτοβουλία της Επιτροπής πρέπει να επικροτηθεί ακόμη 
περισσότερο επειδή με βάση τις Συνθήκες της Ρώμης δεν 
είναι δυνατό να εκδοθεί οδηγία για τους τομείς εκπαίδευσης 
και πολιτισμού. Συνεπώς επέλεξε για το έγγραφο της τη 
μορφή ανακοίνωσης. 2.6. Άρθρο 6 
Να προστεθεί στο τέλος «..., γραφεία ευρέσεως εργασίας, 
κέντρα επαγγελματικής κατάρτισης, κλπ.» 
2.7. Άρθρο 8.2 
Η τελευταία σειρά να διατυπωθεί ως εξής:«... στο Συμβούλιο, 
στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στην Οικονομική και Κοι­
νωνική Επιτροπή, ανά τριετία». 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Alberto MASPRONE 
2. Η ΟΚΕ είναι επίσης της γνώμης ότι θα πρέπει να δοθεί 
μια εντονότερη συνέχεια στη συνεργασία για την εκπαιδευ­
τική πολιτική λόγω της αύξουσας σημασίας της για τη συνέ­
χιση και ουσιαστική συμπλήρωση της ευρωπαϊκής ενωτικής 
διαδικασίας και ότι προς τούτο, πρέπει να καθορισθούν μεσο­
πρόθεσμα κέντρα βάρους όσον αφορά τα θέματα και τις 
δράσεις. 
3. Για το λόγο αυτό η ΟΚΕ θεωρεί την παρούσα ανακοί­
νωση της Επιτροπής ως σημαντικό έγγραφο από τις τρεις 
παρακάτω απόψεις: 
3.1. Κατ'αρχάς δίδεται έτσι μια περαιτέρω ώθηση για περι­
συλλογή σχετικά με μερικούς βασικούς στόχους της εκπαί­
δευσης και της αγωγής της επόμενης γενεάς όσον αφορά 
την περαιτέρω πολιτιστική και οικονομική ενσωμάτωση των 
κρατών της Κοινότητας με τις προοπτικές τους και τις 
προκλήσεις τους. Μια εντατική ανταλλαγή εμπειριών με 
στόχο την ευρεία συναίνεση όλων εκείνων που ευθύνονται για Γνωμοδότηση για την εκπαίδευση στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα, μεσοπρόθεσμες προοπτικές, 1989-1992 
(88/C 337/20) 
Η Επιτροπή αποφάσισε στις 25 Μαΐου 1988 να ζητήσει, σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης για 
την ίδρυση της ΕΟΚ, από την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή να γνωμοδοτήσει για την 
εκπαίδευση στην Ευρωπαϊκή Κοινότητας, μεσοπρόθεσμες προοπτικές, 1989-1992. 
Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτιστικών θεμάτων, στο οποίο ανατέθηκε 
η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 13 Οκτωβρίου 1988 βάσει 
της εισηγητικής έκθεσης του κ. Nierhaus. 
Η ΟΚΕ εξέδωσε κατά την 259η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 27ης Οκτωβρίου 1988) ομόφωνα 
την ακόλουθη γνωμοδότηση. 
31. 12.88 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 337/61 
την εκπαιδευτική πολιτική σε εθνικό και κοινοτικό επίπεδο 
αποτελεί την απαραίτητη βάση για ευρύτερα συγκεκριμένα 
μέτρα. 
3.2. Στη συνέχεια αναφέρονται επείγοντα θέματα, που ως 
προϋπόθεση της ελεύθερης κυκλοφορίας και της ελεύθερης 
εγκατάστασης στην Κοινότητα πρέπει να συντονισθούν και 
να ρυθμισθούν. Η ομάδα μελέτης αποδίδει μεγάλη σημασία 
στο αναγγελθέν πρόγραμμα εργασίας για το χρονικό διά­
στημα μέχρι το 1992 ενόψει της ολοκλήρωσης της εσωτε­
ρικής αγοράς. Θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί σε αυτές (και 
ενδεχομένως σε άλλες) περιπτώσεις οι δυνατότητες του Ευρω­
παϊκού Κέντρου ανάπτυξης της επαγγελματικής εκπαίδευσης. 
3.3. Τέλος γίνεται ένας συνολικός συσχετισμός από πλευ­
ράς εκπαιδευτικής πολιτικής εφαρμοζομένων ήδη προγραμ­
μάτων και δραστηριοτήτων με την έννοια μιας απογραφής. 
Τούτο θα ήταν δυνατό να πραγματοποιηθεί, κατά τη γνώμη 
της ΟΚΕ ενδεχομένως σε μια ιδιαίτερη ανακοίνωση της 
Επιτροπής σε μεταγενέστερο χρόνο με τρόπο ακόμη εντατικό­
τερο — με την παρουσίαση και προσωρινών αποτελεσμάτων 
των ώς τώρα επιτευγμάτων — ώστε όλα τα άτομα και οι 
υπηρεσίες που ασχολούναι με το θέμα σε εθνικό και κοινοτικό 
επίπεδο να διαθέτουν τις σχετικές και επίκαιρες πληροφορίες 
για τα υφιστάμενα προγράμματα. 
4. Αληθεύει δυστυχώς η διαπίστωση της Επιτροπής ότι 
οι διαφορετικές δράσεις της Κοινότητας στον εκπαιδευτικό 
τομέα τα τελευταία χρόνια περικλείουν τον κίνδυνο της δια­
σποράς και του κατατεμαχισμού. Τούτο οφείλεται μεταξύ 
άλλων και στο γεγονός ότι ορισμένα σχέδια με έμφαση για 
την αγωγή και εκπαίδευση παρουσιάζονται και ενισχύονται 
οικονομικά ως τμηματικές δραστηριότητες εκτενέστερων 
προγραμμάτων — π.χ. στον τομέα της ανάπτυξης νέων τεχνο­
λογιών (όπως στα πλαίσια του ESPRIT). 
Π. Ειδικές παρατηρήσεις 
1. Μια αφετηρία για κοινούς εκπαιδευτικούς στόχους στα 
σχολεία των κρατών μελών αποτελεί κατ'αρχάς η οικονομική 
και κοινωνική πρόκληση που αντιμετωπίζουν όλα τα υψηλής 
βιομηχανικής ανάπτυξης κράτη λόγω της εξέλιξης και διάδο­
σης των νέων τεχνολογιών. Συνέπεια είναι η αύξουσα ανάγκη 
ειδικευμένου προσωπικού υψηλής κατάρτισης σε μια αγορά 
εργασίας που στο σύνολο της γίνεται πιο περίπλοκη. Κατηγο­
ρίες που μειονεκτούν και διαθέτουν κατώτερη κατάρτιση δια­
τρέχουν παράλληλα τον κίνδυνο να καταλήξουν ως άτυχοι 
στο περιθώριο της κοινωνίας. 
Μια τέτοια πόλωση σε κοινωνικές κατηγορίες υψηλού βιοτι­
κού επιπέδου και περιθωριακές κατηγορίες θα αποτελούσε, 
μακροπρόθεσμα, μια απαράδεκτη οικονομική και κοινωνική 
επιβάρυνση για το σύνολο, η οποία, από την άποψη ευρωπαϊ­
κής πολιτικής, εγκλείει και τον κίνδυνο υποτροπών. 
Οι λιγότερο αναπτυγμένες περιοχές της Κοινότητας θα 
μπορούσαν να πληγούν περισσότερο από μια τέτοια εξέλιξη. 
Για το λόγο αυτό η ΟΚΕ υποστηρίζει την άποψη της Επιτρο­
πής ότι και η εκπαιδευτική πολιτική οφείλει να συμβάλει 
αποφασιστικά στη μείωση των περιφερειακών και κοινω­
νικών διαφορών, αλλά από την άλλη πλευρά αποσαφηνίζει 
τελείως γενικά τον τρόπο για μια ευρεία συμμετοχή στην 
κοινωνία. Οι προσπάθειες των διάφορων κρατών, αλλά και οι ενισχύσεις της Κοινότητας, π.χ. στα πλαίσια των Περιφε­
ρειακών και Κοινωνικών Ταμείων, πρέπει να αναπτυχθούν 
περαιτέρω στη μεσοπρόθεσμη προοπτική μέχρι το 1992. 
2. Το τεχνολογικό όμως προβάδισμα απαιτεί και μια άλλη 
απάντηση. Οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων υπογράμμι­
σαν ιδιαίτερα στην τελευταία συνάντηση του Ευρωπαϊκού 
Συμβουλίου στο Αννόβερο την κοινωνική διάσταση της οικο­
νομικής ολοκλήρωσης, που απαιτεί τη συναίνεση όλων των 
κοινωνικών κατηγοριών. 
Η αποδοχή των νέων τεχνολογιών με τις διαφοροποιημένες 
και ποιοτικά υψηλότερες απαιτήσεις από πλευράς αποδόσεων 
προϋποθέτει και διαφοροποίηση των δεδομένων της κατάρτι­
σης: Μια ευρεία προσωπική εκπαίδευση με στόχο τη βαθειά 
κοινωνική γνώση πρέπει να πραγματοποιείται ήδη στη 
βασική και υποχρεωτική σχολική εκπαίδευση ενόψει των 
νέων αυτών απαιτήσεων. Οι στόχοι του συστήματος εκπαίδευ­
σης και κατάρτισης πρέπει να δίνουν το ίδιο βάρος στην 
παραγωγή επαγγελματικά εκπαιδευμένου εργατικού δυναμι­
κού και στην ανάπτυξη ατόμων με δημιουργικές, καλλιτεχνι­
κές, γλωσσικές και κοινωνικές ικανότητες. Οι στόχοι αυτοί 
συμβιβάζονται απόλυτα με τις απαιτήσεις που τίθενται όσον 
αφορά τον άνθρωπο στον επαγγελματικό, στον κοινωνικό και 
στον προσωπικό τομέα. 
Η πτυχή αυτή της εκπαιδευτικής πολιτικής ελάχιστα εξετά­
ζεται στο έγγραφο της Επιτροπής. Αποτελεί όμως σημαντική 
προϋπόθεση για την επίτευξη του στόχου της ανάπτυξης του 
επιχειρηματικού πνεύματος και της προσαρμοστικότητας, 
όπου υπερπηδώνται τα παραδοσιακά όρια μεταξύ γενικής 
και επαγγελματικής, είτε τεχνικής εκπαίδευσης. Η Επιτροπή 
οφείλει να λάβει τούτο περισσότερο υπόψη και να το κατα­
στήσει θέμα μιας ειδικής πρωτοβουλίας. 
3. Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα δεν ζει μόνο με βάση ένα 
δίκτυο τυπικών ρυθμίσεων και πολιτικών δηλώσεων για προ­
θέσεις και μηχανισμών αγοράς. Όσο και αν αυτά μπορεί να 
έχουν σημασία για την από κοινού ανάπτυξη των κρατών της 
Κοινότητας, τελικά δεν αποτελούν εντούτοις την πρωταρχική 
αιτία, αλλά μπορούν μακροπρόθεσμα να αποτελούν τη συνέ­
πεια μόνο μιας αναπτυσσόμενης ευρωπαϊκής συνείδησης για 
τους νέους ανθρώπους. 
Ξεκινώντας από αυτή την αντίληψη η ΟΚΕ υποστηρίζει όλα 
τα μέτρα που επιδιώκουν την αποτελεσματικότερη εισαγωγή 
της ευρωπαϊκής διάστασης στα σχολικά προγράμματα διδα­
σκαλίας. 
Αν και ελάχιστες δεσμευτικές ρυθμιστικές δυνατότητες υπάρ­
χουν στον τομέα αυτό, επιβάλλεται ωστόσο όπως η Κοινό­
τητα προσφέρει πραγματικά κίνητρα προς τις εθνικές σχο­
λικές και εκπαιδευτικές αρχές. Ιδιαίτερα η Επιτροπή χρειάζε­
ται να καταρτίσει πρότυπα προγραμμάτων διδασκαλίας και 
μέσα διδασκαλίας που θα παρέχουν μια προσανατολισμένη 
προς τους στόχους των Συνθηκών της Ρώμης και ταυτόχρονα 
αντικειμενική εικόνα της Κοινότητας. Δεδομένου ότι σε μια 
συνολικά ευμενή εκτίμηση της Κοινότητας σύμφωνα με την 
αναφερόμενη έρευνα μεταξύ νέων υπάρχει έλλειψη στοι-
Αριθ. C 337/62 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 31. 12. 88 
χείων, η ΟΚΕ υποστηρίζει με έμφαση τα παράλληλα προς τα 
υφιστάμενα προγράμματα (Eurydice, Erasmus, Comett κ.ά.) 
σχεδιαζόμενα μέτρα (βλ. 3.10 της ανακοίνωσης). 
4. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει σχετικά επίσης τη σημασία του 
προγράμματος «Youth για την Ευρώπη», διότι η αμοιβαία 
γνωριμία των νέων στις χώρες της Κοινότητας αποτελεί την 
καλύτερη προϋπόθεση για την ανάπτυξη μιας ευρωπαϊκής 
συνείδησης. Η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι θα πρέπει το 
πρόγραμμα αυτό να ενισχυθεί σε σημαντικό βαθμό και η 
εφαρμογή του να αφορά άμεσα αυτούς που ήδη εργάζονται 
καθώς και εκείνους που βρίσκονται ακόμη στην εκπαίδευση 
ενόψει του κοινοτικού ενδιαφέροντος για την υλοποίηση της 
εσωτερικής αγοράς το 1992. 
Η γενιά πάντως, που διαμορφώνει σήμερα δραστήρια την 
Ευρώπη, δεν θα πρέπει να αγνοήσει ότι οι νέοι παρακολου­
θούν με κριτικό βλέμμα ιδίως και τις πτυχές της οικονομικής 
και πολιτικής ενωτικής προσπάθειας, που δεν επέφεραν 
ακόμη πειστικά αποτελέσματα. Η αποτελεσματικότητα και η 
πειστική δύναμη θεμάτων ευρωπαϊκής πολιτικής στα σχολικά 
προγράμματα διδασκαλίας είναι πάντως τόσο μεγαλύτερη, 
όσο καλύτερα παρουσιάζεται η κατάσταση της Κοινότητας 
με τις επιδράσεις των ρυθμίσεων της σε όλα τα θέματα που 
αφορούν τους πολίτες συνολικά και τους νέους ειδικότερα. 
Η γνώμη της Επιτροπής ότι οι νέοι πρέπει να έχουν τα εφόδια, 
για να μπορούν να ασκούν το δικαίωμα τους ως εκλογείς του 
απευθείας εκλεγόμενου Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, μπορεί 
να τύχει μόνο πλήρους επιδοκιμασίας από την ΟΚΕ. Οι νέοι 
πάντως αναμένουν και μια πειστική απάντηση στο ερώτημα 
ποιες είναι οι αρμοδιότητες όσον αφορά τη λήψη αποφάσεων 
που έχει το Κοινοβούλιο που αυτοί ψηφίζουν απευθείας. 
Πρόκειται στην ουσία για μια διαδικασία διπλής κατεύθυν­
σης· ότι δεν μπορέσουμε να επιτύχουμε εμείς, ελπίζουμε να 
το επιτύχουν οι νέοι που έχουν εκπαιδευτεί με τέτοιο τρόπο 
ώστε να αισθάνονται πραγματικοί Ευρωπαίοι. 
5. Η Επιτροπή υπογραμμίζει δίκαια στην ανακοίνωση της 
την ιδιαίτερη σημασία που αποκτά η συνεργασία σχολείου 
και οικονομίας. Η συνεργασία αυτή είναι ιδιαίτερα απαραί­
τητη στον τομέα της εκπαίδευσης και της επιμόρφωσης και 
θα μπορούσε να προσφέρει μια πολύ ουσιαστική συμβολή 
στην άνοδο του επιπέδου κατάρτισης των εργαζομένων. Αυτό 
ισχύει π.χ. σε δυαδικά επαγγελματικά εκπαιδευτικά συστή­
ματα, στη συνεργασία επιχειρήσεων και σχολικών και πανε­
πιστημιακών ιδρυμάτων, στην επιμόρφωση σε τοπικό επίπεδο 
και στην εισαγωγή πρακτικής κατάρτισης σε επιχειρήσεις 
του τομέα της εκπαίδευσης και επιμόρφωσης του διδακτικού 
προσωπικού. Επειδή τα θέματα της εκπαίδευσης προσλαμβά­
νουν μια συνεχώς θεωρητικότερη σχέση (ιδίως με τη 
διείσδυση των νέων τεχνολογιών σε πολλά επαγγελματικά 
πεδία δραστηριότητας) και αφετέρου η εφαρμογή τους στον 
τόπο εργασίας υπόκειται σε μια ταχεία μεταβολή, η στενή 
συνεργασία των σχολείων και των επιχειρήσεων στην εκπαί­
δευση και επιμόρφωση είναι απαραίτητη για την κατάρτιση 
των εργαζομένων. 
Συνεπώς η ΟΚΕ αναμένει με μεγάλο ενδιαφέρον τις πρώτες 
προτάσεις για μια στρατηγική της Κοινότητας για την επιχει­
ρηματική εκπαίδευση και επιμόρφωση, οι οποίες πρέπει να 
καταστούν δικαίωμα των εργαζομένων προπαντός και διότι η 
Επιτροπή θέλει σχετικά να εξετάσει ιδιαίτερα τη συμβολή της επαγγελματικής εκπαίδευσης στην καταπολέμηση της 
ανεργίας. 
Η καταπιεστική ανεργία στην Κοινότητα αποτελεί κατ'αυτό 
ήδη ένα οικονομικό και κοινωνικό πρόβλημα πρώτης κατηγο­
ρίας. Θα μπορούσε επιπρόσθετα να επιδράσει ως ιδιαίτερο 
εμπόδιο για την «αποδοχή των ξένων» σε σχέση με την 
ελεύθερη εγκατάσταση των εργαζομένων, το οποίο δύσκολα 
θα μπορούσε να αντιμετωπίσει μόνη με τα δικά της μέσα η 
εκπαιδευτική πολιτική. 
6. Ένα κεντρικό πρόβλημα της Κοινότητας, που ενόψει 
του έτους 1992 θα μπορούσε να καταστεί οξύτερο, έγκειται 
στο μεγάλο αριθμό γλωσσών. Η ΟΚΕ επικροτεί και υποστη­
ρίζει όλες τις προσπάθειες της Κοινότητας για την περαιτέρω 
ανάπτυξη της διδασκαλίας των κοινοτικών γλωσσών στα 
σχολεία. Γνώσεις κοινοτικών γλωσσών, αποτελούν εκτός 
άλλων αποφασιστικό χαρακτηριστικό κατάρτισης για όλους 
σχεδόν, όσους ασκούν ένα επάγγελμα. Εκτός αυτού γνώσεις 
κοινοτικών γλωσσών θα παράσχουν σημαντικό όφελος για 
όλους τους πολίτες της Κοινότητας. Η ΟΚΕ απευθύνει εδώ 
όλως ιδιαίτερη έκκληση προς τα κράτη μέλη, διότι οι κοινο­
τικές δράσεις και τα προγράμματα μπορούν οπωσδήποτε να 
επενεργήσουν με την παροχή ενθάρρυνσης και υποστήριξης. 
Η Επιτροπή θα έπρεπε να ζητήσει, ή ακόμα και να απαιτήσει, 
τη γνωστοποίηση των μέτρων που λαμβάνουν τα κράτη μέλη 
για να διασφαλίσουν την παροχή κάθε δυνατής ευκαιρίας στα 
νέα άτομα να αναπτύξουν τις γλωσσικές ικανότητες τους με 
την παροχή, ιδιαίτερα, επαρκούς αριθμού διδασκάλων και 
διδακτικού υλικού. Οι δυνατότητες των μέσων μαζικής 
επικοινωνίας πρέπει στην περίπτωση αυτή να χρησιμοποιη­
θούν. 
Φαίνεται σκόπιμο να προβλεφθεί σε μερικές κοινοτικές γλώσ­
σες η καθιέρωση υποχρεωτικής διδασκαλίας. Πάντως η 
προσφορά διδασκαλίας σε όλες τις επίσημες γλώσσες της 
Κοινότητας στα εθνικά σχολικά συστήματα θα πρέπει να 
είναι ένας πολύ φιλόδοξος μακρυνός στόχος. 
Οπωσδήποτε όμως θα ήταν σκόπιμο να παρακινηθούν τα 
κράτη μέλη να καθιερώσουν, στην περίπτωση που δεν έχουν 
προσανατολιστεί προς αυτή την κατεύθυνση, την υποχρεω­
τική, ή τουλάχιστον την προαιρετική, διδασκαλία μιας κοινο­
τικής γλώσσας ήδη από τα δημοτικά σχολεία. 
Η Επιτροπή δίκαια εκφράζει την ανησυχία της, διότι τα 
παιδιά των διακινούμενων εργαζομένων θα ήταν δυνατό να 
καταστούν μια νέα κατηγορία μειονεκτούντων ατόμων, 
εφόσον το γλωσσικό φράγμα καταστεί ανυπέρβλητο εμπόδιο 
για τη σχολική και κοινωνική ενσωμάτωση. Θα πρέπει συνε­
πώς εκτός των διμερών πολιτιστικών συμφωνιών με την καλύ­
τερη εφαρμογή ήδη υφισταμένων οδηγιών της Κοινότητας (ι) 
να διασφαλισθεί ότι όλα τα παιδιά και οι νέοι αυτής της 
κατηγορίας θα διευκολύνονται στη φιλοξενούσα χώρα για 
μια γλωσσική ολοκλήρωση. 
(') Βλ. οδηγία της 25ης Ιουλίου 1977 για τη σχολική φοίτηση των 
παιδιών των διακινούμενων εργαζομένων (ΕΕ αριθ. L 199 της 
6. 8. 1977). 
31. 12. 88 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 337/63 
7. Η βελτίωση όλων των πτυχών της περιβαλλοντικής 
προστασίας θα αποτελέσει ένα από τα σημαντικότερα προ­
βλήματα, αν όχι το πλέον σημαντικό πρόβλημα, που θα αντι­
μετωπίσει η Κοινότητα στις προσεχείς δεκαετίες. Η δημιουρ­
γία και περαιτέρω ανάπτυξη της περιβαλλοντικής συνείδησης 
στη νέα γενιά αποτελεί την απαραίτητη προϋπόθεση για την 
αποδοχή ανάλογων τεχνικών ρυθμίσεων και πολιτικών 
αποφάσεων. Η ΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της, διότι ο σημαντι­
κός αυτός στόχος εκπαίδευσης και αγωγής θίγεται στην 
παρούσα ανακοίνωση το πολύ-πολύ μόνον περιθωριακά και 
προφανώς δεν καταλαμβάνει την αρμόζουσα θέση μεταξύ των 
κοινών στόχων και της εκπαιδευτικής πολιτικής, την οποία 
δικαιούται σύμφωνα με τη σημασία του. 
Γι'αυτό η ΟΚΕ προτείνει να δημιουργήσει η Επιτροπή στις 
«Μεσοπρόθεσμες προοπτικές» σχέσεις με τη δική της «Πρό­
ταση απόφαση του Συμβουλίου σχετικά με μέτρα της γενικής 
και επαγγελματικής εκπαίδευσης για την πρόληψη ζημιών 
του περιβάλλοντος» [έγγρ. COM(88) 202 τελικό], ώστε να 
επιτευχθούν μια ορθή εναρμόνιση και μια συμπλήρωση. 
8. Εκτός από τα αναφερόμενα μάλλον θεμελιώδη θέματα 
μιας κοινής εκπαιδευτικής πολιτικής υπάρχουν επιτακτικές 
πρακτικές ανάγκες ρύθμισης που στην ανακοίνωση αναγγέλ­
λονται επίσης ως επικείμενες αποφάσεις του Συμβουλίου. 
Εδώ πρόκειται, ιδίως λόγω της ολοκλήρωσης της εσωτερικής 
ανοράς, για την αμοιβαία αναγνώριση τίτλων σχολικής και 
επαγγελματικής κατάρτισης. Η ΟΚΕ αναμένει να αναλη­
φθούν είτε να συνεχισθούν με σοβαρές προσπάθειες οι 
ακόλουθες ρυθμίσεις: 
— αμοιβαία αναγνώριση τίτλων εκπαίδευσης για την είσοδο 
σε πανεπιστήμια, 
— αμοιβαία αναγνώριση των σχολικών απολυτηρίων, ιδίως 
στον τομέα της υποχρεωτικής σχολικής εκπαίδευσης, 
— αμοιβαία αναγνώριση των πτυχίων επαγγελματικής εκπαί­
δευσης, 
— αμοιβαία αναγνώριση των τίτλων πανεπιστημιακών σπου-
δών(·). 
(') Βλ. κοινή θέση του Συμβουλίου στις 30 Ιουνίου 1988 για την 
υιοθέτηση της οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με σύστημα 
αναγνώρισης των πανεπιστημιακών πτυχίων που πιστοποιούν 
επαγγελματικές εκπαιδεύσεις ελάχιστης διάρκειας τριών ετών. 
Βρυξέλλες, 27 Οκτωβρίου 1988. Η ΟΚΕ έχει συνείδηση του γεγονότος ότι στον τομέα αυτό 
το έργο είναι δυσχερές, αν ληφθεί υπόψη ότι μια τέτοια 
αναγνώριση δεν βρίσκεται στο τέλος μόνο μιας εναρμόνισης 
των εκπαιδευτικών συστημάτων, που ίσως δεν είναι επιθυμητή 
ούτε και σε όλους τους τομείς. Μια αναγνώριση τίτλων σπου­
δών μπορεί συνεπώς να γίνει όχι τυπικά, αλλά μόνο μέσω της 
στάθμισης της θεμελιώδους εκπαιδευτικής ύλης. Δεδομένου 
ότι τα διμερή μόνον σύμφωνα είναι ανεπαρκή ενόψει της 
ολοκλήρωσης της εσωτερικής αγοράς, θα πρέπει η ίδια η 
Κοινότητα να αναλάβει την πρωτοβουλία για τις απαραίτητες 
κοινοτικές ρυθμίσεις. 
9. Η ΟΚΕ όμως είναι της γνώμης ότι μια σειρά σημαντικών 
μέτρων μπορεί να ληφθούν σύντομα και να υλοποιηθούν από 
την Επιτροπή. Στα μέτρα αυτά περιλαμβάνονται: 
— η εισαγωγή ευρωπαϊκών θεμάτων στην εκπαίδευση και η 
επιμόρφωση του διδακτικού προσωπικού, ώστε να 
αποκτήσει το προσωπικό αυτό ένα υψηλό επίπεδο ειδίκευ­
σης, 
— η ανταλλαγή και αμοιβαία χρησιμοποίηση δοκιμασμένων 
διδακτικών προτύπων στις άλλες χώρες της Κοινότητας, 
— η χρησιμοποίηση καταλλήλων νέων τεχνικών στην εκπαί­
δευση και επιμόρφωση, 
— η εντατικοποίηση του θεσμού των εκπαιδευτικών συμβού­
λων ενόψει της κοινής αγοράς του 1992. 
10. Επειδή οι μαθητές που θα φύγουν από το σχολείο το 
1992, θα αντιμετωπίσουν την πραγματικότητα μιας αγοράς 
εργασίας σε ολόκληρη την Κοινότητα, πρέπει ήδη τώρα να 
τους παρέχονται κατά τη διδασκαλία πληροφορίες για τις 
δυνατότητες επαγγελματικής εκπαίδευσης και απασχόλησης 
μέσα στην Κοινότητα. 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Alberto MASPRONE