31. 8. 87 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 232/91 
Γνωμοδότηση για τις μειονεκτικές νησιωτικές περιοχές 
(87/C 232/25) 
Το τμήμα περιφερειακής ανάπτυξης συζήτησε το θέμα «Μειονεκτικές νησιωτικές περιοχές» και 
συνέταξε σχετική ενημερωτική έκθεση, όπως το είχε εξουσιοδοτήσει το Προεδρείο της ΟΚΕ το 
Δεκέμβριο 1985, που αποπερατώθηκε τον Ιούλιο του 1986. 
Η έκθεση υιοθετήθηκε από το τμήμα, αλλά δεν υποβλήθηκε στην ολομέλεια διότι, μετά από αίτηση του 
τμήματος, το Προεδρείο, στις 25 Νοεμβρίου 1986, συμφώνησε να μεταβληθεί η διαδικασία ώστε η 
έκθεση να μετατραπεί σε γνωμοδότηση πρωτοβουλίας. 
Το τμήμα περιφερειακής ανάπτυξης, χωροταξίας και πολεοδομίας υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του 
στις 8 Απριλίου 1987 με βάση την έκθεση του εισηγητή κ. Βασιλάρα. 
Κατά τη 247η σύνοδο ολομέλειας της 1ης και 2ας Ιουλίου 1987 (συνεδρίαση της 2ας Ιουλίου 1987), η 
Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε ομόφωνα την παρακάτω γνωμοδότηση: 
1. Εισαγωγή 
Έχοντας υπόψη το ενδιαφέρον που προκλήθηκε στους σχε­
τικούς κύκλους από την ενημερωτική της έκθεση, η ΟΚΕ 
εκφράζει την ικανοποίηση της για την ευκαιρία που της 
δίνεται να προετοιμάσει την πρώτη επίσημη γνωμοδότηση 
της για τα ειδικά προβλήματα των νησιών, που έχουν ήδη 
εξεταστεί από άλλα όργανα, όπως το Συμβούλιο της Ευρώ­
πης και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. 
Η ΟΚΕ κρίνει ότι η κοινοτική περιφερειακή πολιτική, όπως 
εκφράζεται αυτή τη στιγμή, δεν έχει επιτρέψει την κατάρτιση 
προγραμμάτων ή τη θέσπιση ειδικών μέτρων για τις μειονε­
κτικές νησιωτικές περιοχές τα οποία να συσχετίζουν τα 
γενικά χαρακτηριστικά της υποανάπτυξης με το μειονέκτη­
μα της απόστασης και της γεωγραφικής χωροθέτησης. 
Συνεπώς, όλα τα μέτρα που συνιστώνται στην παρούσα 
γνωμοδότηση πρέπει να διαχωρισθούν από τη μεταχείριση 
που επιφυλάσσεται στις ηπειρωτικές περιοχές, έστω και αν 
αυτό αφορά μόνο ελαφρώς αυξημένα ποσοστά παρέμβα­
σης. 
Υπενθυμίζεται ότι η παρούσα γνωμοδότηση αφορά αποκλει­
στικά τα νησιά ή τα αρχιπελάγη περιορισμένων διαστάσεων, 
δεδομένου ότι τα μεγάλα νησιά επωφελούνται ήδη ανα­
πτυξιακών προγραμμάτων που έχουν καταρτισθεί ειδικά γι' 
αυτά και από διοικητική άποψη είναι πολύ καλύτερα εξο­
πλισμένα για να ανταποκριθούν στα κριτήρια χορήγησης των 
εθνικών ή κοινοιτικών ενισχύσεων. Ο καθορισμός των ελά­
χιστων διαστάσεων χρειάζεται να γίνεται με βάση τα νησιά ο 
πληθυσμός των οποίων αντιστοιχεί περίπου στον πληθυσμό 
των νησιών που κατατάσσονται στις κατηγορίες III και IV, 
γεγονός το οποίο προϋποθέτει ότι στο νησί υπάρχει τουλά­
χιστο ένα πληθυσμιακό κέντρο που πληροί τους όρους που 
απαιτούνται για να θεωρηθεί ως επίκεντρο ανάπτυξης. 
Τα προβλήματα που θίγονται στη γνωμοδότηση αντανα­
κλούν τις ανησυχίες όλων των νησιωτικών κοινοτήτων, όπως 
διαπιστώθηκε σε διάφορες εργασίες εμπειρογνωμόνων και 
κατά τις επιτόπιες επισκέψεις που πραγματοποιήθηκαν από 
τον εισηγητή και την ομάδα μελέτης. Αυτά τα προβλήματα αφορούν κυρίως τις δυσκολίες πρό­
σβασης και την υποδομή μεταφορών, τον εφοδιασμό σε νερό 
ή/και ενέργεια, το οικιστικό περιβάλλον και τις κοινωνικές 
υποδομές. 
Η ΟΚΕ μπόρεσε να διαπιστώσει ότι τα κράτη μέλη δεν 
αποδίδουν σ' αυτά τα προβλήματα την απαιτούμενη προσο­
χή, όχι λόγω έλλειψης μέσων αλλά λόγω του αριθμητικά 
περιορισμένου ή όχι αρκετά οργανωμένου πληθυσμού, ο 
οποίος δεν μπορεί έτσι να ασκήσει αποτελεσματικές πιέσεις 
στις εκλογές. Η παρούσα γνωμοδότησδη επιδιώκει να ενι­
σχύσει το βαθμό εφαρμογής και το συντονισμό των μηχανι­
σμών της περιφερειακής πολιτικής και του συνόλου των 
διαρθρωτικών ταμείων για την ανάληψη δράσεων οι οποίες 
συμβάλλουν ως μοχλός στην εξάλειψη των μειονεκτημάτων 
που τροχοπεδούν την ανάπτυξη των μικρών νησιών. Από την 
άποψη αυτή η συνυπευθυνότητα και η συμμετοχή των κρατών 
μελών έχει καθοριστική σημασία έστω και αν σε ορισμένες 
περιπτώσεις απαιτείται μια προσπάθεια με συντελεστή 
συμμετοχής της Κοινότητας ανώτερο από τον κανονικό. 
2. Οι τομείς στους οποίους απαιτείται η παρέμβαση 
2.1. Πρόσβαση και υποδομή μεταφορών 
Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι δυσκολίες οφείλονται στις 
αποστάσεις που είναι σημαντικές, ενώ σε άλλες στις αερο­
πορικές ή θαλάσσιες συνδέσεις που είναι πάρα πολύ περιο­
ρισμένες* σε άλλες περιπτώσεις στις κλιματολογικές συνθή­
κες ή στην κατάσταση της θάλασσας που δεν επιτρέπει την 
προσέγγιση κατά τη διάρκεια κυμαινόμενων περιόδων ή 
ακόμη στο γεγονός ότι η προσέγγιση είναι δυσχερής λόγω 
έλλειψης, ή κακής ποιότητας υποδομών (έλλειψη ή κακή 
ποιότητα λιμανιών, εγκαταστάσεων αποβίβασης ή αεροδρο­
μίων). 
Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, εμφανίζεται μία επιδείνωση 
του κόστους, δυσκολίες στον εφοδιασμό και στη μετακίνη­
ση, και διάφορα εμπόδια στην ανάπτυξη ενός δυναμικού 
εμπορίου. 
Για την αντιμετώπιση αυτών των δυσκολιών, αλλά και για να 
ενισχυθεί το δυναμικό οικονομικής ανάπτυξης των νησιών 
Αριθ. C 232/92 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 31. 8. 87 
είναι αναγκαίες διάφορες μορφές εθνικής και κοινοτικής 
ενίσχυσης όχι μόνο κατά τους άγονους μήνες αλλά σε μόνιμη 
βάση. Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες τα κράτη μέλη 
αποφασίσουν να επιδοτήσουν τις τρέχουσες δαπάνες μετα­
φοράς εφόσον η Κοινότητα, υπό το πρίσμα της περιφερειακής 
πολιτικής, άρει τις επιφυλάξεις της όσον αφορά την πολιτική 
ανταγωνισμού, θα πρέπει να αντιμετωπισθεί η δυνατότητα 
διαχείρισης των επιδοτήσεων αυτών από τους εντολοδόχους 
των νησιωτικών πληθυσμών, τόσο των εκλεγμένων όσο και 
των εκπροσώπων των επαγγελματικών οργανώσεων. 
2.2. Ενέργεια 
Προγράμματα έργων υποδομής για τη βελτίωση του εφοδια­
σμού των μικρών νησιών σε ενέργεια είναι απαραίτητα. Η 
παραγωγή, η ύπαρξη αποθεμάτων και η διανομή ηλεκτρικού 
ρεύματος δεν έχουν σημασία μόνο για την κάλυψη των 
στοιχειωδών αναγκών σε ενέργεια, αλλά και για το φωτισμό, 
την οικιακή χρήση, τη θέρμανση, την εκμετάλλευση των 
θερμοκηπίων, την άρδευση και την αφαλάτωση του νερού της 
θάλασσας (πράγμα που θα έλυνε το πρόβλημα της ύδρευσης 
πολλών νησιών). Ο επαρκής εφοδιασμός σε ενέργεια με 
χαμηλό κόστος θα συνέβαλε επίσης στη διεύρυνση των 
δραστηριοτήτων ορισμένων ελάχιστα αναπτυγμένων μικρο­
μεσαίων επιχειρήσεων, όπως εκείνες που ενεργοποιούνται 
στους τομείς της επεξεργασίας ξύλου και δέρματος, ναυπη­
γικών εργασιών, καθώς και στη συσκευασία και εμπορία 
αλιευτικών προϊόντων. 
Αν και είναι επιθυμητό, προπαντός, να αναληφθεί βραχυ­
πρόθεσμα μια ιδιαίτερη χρηματοδοτική προσπάθεια στον 
τομέα των παραδοσιακών ενεργειών με σκοπό την κάλυψη 
των άμεσων αναγκών, παραμένει ωστόσο απαραίτητη η 
δοκιμαστική χρησιμοποίηση και εκμετάλλευση εναλλακτι­
κών πηγών ενέργειας μεσοπρόθεσμα και μάλιστα στους 
τομείς της ηλιακής, αιολικής, γεωθερμικής και παλιρροϊκής 
ενέργειας ή της βιομάζας. 
Ορισμένα νησιά μπορούν να αποτελέσουν από αυτή την 
άποψη πειραματικούς σταθμούς. 
Η ΟΚΕ υπενθυμίζει επίσης ότι το νέο πρόγραμμα αξιοποίησης 
του ενεργειακού δυναμικού (Valoren) παρουσιάζει ιδιαίτερο 
ενδιαφέρον για τα προβλήματα των νησιωτικών περιοχών. 
2.3. Εφοδιασμός σε νερό 
Η περιορισμένη επιφάνεια καθώς και η μικρή απόσταση από 
τις ακτές έχουν σαν συνέπεια ότι το νερό της βροχής στα 
μικρά νησιά δεν γίνεται δυνατό να συγκεντρωθεί σε υπόγειες 
δεξαμενές επειδή ρέει γρήγορα προς τη θάλασσα. Λόγω 
κυρίως της βραχώδους διαμόρφωσης τους, τα περισσότερα 
νησιά έχουν έλλειψη νερού. Σε πολλά νησιά, αυτή η έλλειψη 
αποτελεί εμπόδιο για την οικονομική ανάπτυξη (κυρίως την 
τουριστική) ανεξάρτητα από τις επιπτώσεις που έχει στην 
υγεία των κατοίκων του νησιού και στην κτηνοτροφία. 
Με την αφαλάτωση (που ενδεχομένως θα συνοδεύεται από 
την ανέγερση των αναγκαίων σταθμών καθαρισμού λυμά­
των) επιλύεται μόνο μερικά αυτό το πρόβλημα. Υπάρχουν 
άλλες τεχνικές δυνατότητες συγκέντρωσης και αποθήκευ­
σης του νερού της βροχής καθώς και εφοδιασμού σε νερό από άλλες πηγές, για την κάλυψη των αναγκών των περιόδων 
αιχμής, όμως αυτές οι δυνατότητες θα πρέπει να υλοποιηθούν 
με τη συμμετοχή της Κοινότητας στα πλαίσια της περιφε­
ρειακής πολιτικής της. 
Εξάλλου, οι ανάγκες αποθήκευσης, οι εργασίες μεταφοράς 
του ύδατος προς τις κατοικίσιμες περιοχές, ή παραγωγή 
ύδατος με βάση βιομηχανικές μεθόδους προκαλούν συχνά 
δαπάνες ανά κυβικό μέτρο που είναι πολύ πιο υψηλές για τις 
νησιωτικές κοινότητες σε σχέση με τις ηπειρωτικές περιοχές. 
Αυτές οι δαπάνες είναι αποδεκτές από τους τουρίστες στα 
ξενοδοχεία, όμως συχνά έχουν καταστρεπτικές συνέπειες για 
τον εντόπιο πληθυσμό που ζει σε συνθήκες μη αποδεκτές από 
την άποψη της υγιεινής (π.χ. οι Κανάριοι Νήσοι). Σε ορισμένα 
εξάλλου νησιά η γεωργία δεν μπορεί να επιζήσει χωρίς υψηλές 
δαπάνες για άρδευση. 
2.4. Κοινωνική υποδομή και οικιστικό περιβάλλον 
Τα μέτρα για τη δημιουργία μιας βασικής κοινωνικής υπο­
δομής θα πρέπει να συμβάλλουν σε μεγαλύτερο βαθμό στην 
υλοποίηση προγραμμάτων στους ακόλουθους τομείς: 
— στον τομέα της υγείας: ιατρική και νοσοκομειακή περί­
θαλψη· ενδεχομένως «πλωτά» νοσοκομεία για την εξυ­
πηρέτηση ομάδων νησιών και, ενδεχομένως, αερομετα­
φερόμενες υπηρεσίες, 
— εκπαίδευση: σχολεία και κατάλληλο προσωπικό, κέντρα 
επαγγελματικής κατάρτισης και τελειοποίησης, ιδρύμα­
τα εκμάθησης δι' αλληλογραφίας και διευκόλυνση της 
εισόδου στις ανώτατες σχολές της ηπειρωτικής περιοχής 
της χώρας. Μέτρα που θα αποδεικνύονταν ενδεχομένως 
αποτελεσματικά σε βραχυπρόθεσμη βάση θα ήταν, αφε­
νός, η παροχή κινήτρων εγκατάστασης σε ειδικούς και σε 
ειδικευμένο εργατικό δυναμικό από την ηπειρωτική χώρα 
και, αφετέρου, η ενίσχυση, με ορισμένες εγγυήσεις, της 
κινητικότητας των νέων για επιστροφή στα νησιά μετά 
από σχετική κατάρτιση στην ηπειρωτική χώρα, 
— πληροφόρηση: παροχή πληροφοριών επιτόπου σχετικά με 
τα μέτρα ενίσχυσης των βιομηχανικών, εμπορικών ή και 
βιοιτεχνικών επιχειρήσεων με τη σύσταση οργανισμών 
παροχής συμβουλών και τεχνικής βοήθειας, 
— κατοικία: διατήρηση της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς, 
βελτίωση του εξοπλισμού των κατοικιών και ενδεχομέ­
νως ανέγερση κοινωνικών κατοικιών. 
Το τελευταίο σημείο εγείρει ένα πραγματικό πρόβλημα που 
έχει συχνά αναφερθεί, δηλαδή το πρόβλημα της ανεπάρκειας 
του κανονισμού ΕΤΠΑ όσον αφορά τις παρεμβάσεις υπέρ της 
κατοικίας. Η ΟΚΕ έχει την πεποίθηση ότι στις μειονεκτικές 
περιοχές, είτε πρόκειται για νησιωτικές είτε για ηπειρωτικές, 
η ενίσχυση της οικοδομικής δραστηριότητας ή της αναπα­
λαίωσης μιας ευπρεπούς κατοικίας έχει συχνά καίρια σημα­
σία για τους οικείους πληθυσμούς και αποτελεί προϋπόθεση 
για κάθε μεταγενέστερη οικονομική ανάπτυξη. Η Κοινότητα 
θα πρέπει να εξοπλισθεί με τα σχετικά μέσα παρέμβασης και 
όχι να αποφασίζει, όταν υποχρεώνεται, τη θέσπιση ειδικών 
κανονισμών όπως στην περίπτωση της ολοκληρωμένης 
ενέργειας για το Μπέλφαστ. 
2.5. Περιβάλλον 
Αυτό το θέμα έχει κεφαλαιώδη σημασία για τα νησιά, που 
πρέπει να επαγρυπνούν ιδιαίτερα για τη διατήρηση της 
31. 8.87 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 232/93 
λεπτής ισορροπίας θάλάσσας/γης και τη διαφύλαξη των 
οικοσυστημάτων και βιοτόπων που έχουν ήδη εξαφανισθεί σε 
άλλες περιοχές του πλανήτη μας. Από αυτή την άποψη, 
χρειάζεται να γίνει αναφορά στην ανακοίνωση της Επιτροπής 
για την προστασία των παράκτιων περιοχών της Κοινότητας 
(έγγρ. COM(86) 571 τελ.). 
Οι ενέργειες που πρέπει να προβλεφθούν μπορούν να περι­
λαμβάνουν κυρίως: 
— τη διατήρηση της καθαρότητας των υδάτων που περιβάλ­
λουν τα νησιά, 
— μέτρα για την προστασία των ακτών από τη διάβρωση, 
— τη διατήρηση και αποκατάσταση της ενδογενούς χλωρί­
δας και πανίδας, 
— προγράμματα διάσωσης ζωικών ειδών που απειλούνται 
με εξαφάνιση (όπως για παράδειγμα η φώκια και η 
θαλάσσια χελώνα σε ορισμένα ελληνικά νησιά) και 
δημιουργία βιοτόπων, 
— προστατευτικά μέτρα κατά των πυρκαγιών που κατα­
στρέφουν τη δασική κληρονομιά και επιταχύνουν τη 
διάβρωση του περιορισμένου στρώματος εδάφους, και 
αναδάσωση των ακαλλιέργητων εκτάσεων των νησιών 
στα πλαίσια μιας κοινής δασικής πολιτικής κατά την 
εφαρμογή της οποίας θα λαμβάνονται υπόψη τα συμφέ­
ροντα των νησιών. 
Άλλωστε ο σεβασμός του περιβάλλοντος συνεπάγεται επίσης 
ενέργειες που αποσκοπούν στον έλεγχο της απρογραμμάτι­
στης οικοδομικής δραστηριότητας χωρίς καμιά αισθητική 
θεώρηση, στη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης του 
πληθυσμού και στη διαφύλαξη του αρχιτεκτονικού ύφους και 
των οικιστικών παραδόσεων εκεί όπου δεν είναι ακόμη πολύ 
αργά για να γίνουν επεμβάσεις. Και αυτό θα μπορούσε να γίνει 
με προτάσεις προς τα κράτη μέλη. 
2.6. Γεωργία και αναδάσωση 
Τα προβλήματα που έχουν διαπιστωθεί είναι από τη μια 
πλευρά ότι η γεωργία υποχωρεί στις περιοχές όπου ανα­
πτύσσονται τουριστικές υπηρεσίες, και, από την άλλη, ότι ο 
εκσυγχρονισμός και η διαφοροποίηση της παραγωγής μπορεί 
να είναι επιθυμητές, αλλά προσκρούουν συχνά στην έλλειψη 
τεχνογνωσίας, στις παραδόσεις και τη γήρανση του 
πληθυσμού καθώς και στην έλλειψη εξασφαλισμένων αγο­
ρών. Εξάλλου, η καταστροφή της δασικής κληρονομιάς για 
διάφορους λόγους κατά τη διάρκεια των αιώνων αποτελεί ένα 
σημαντικό μειονέκτημα κυρίως για την παρουσία και την 
κατακράτηση του ύδατος στα νησιά με θερμό κλίμα. 
Ακόμη και αν η μεταρρυθμισμένη ΚΓΠ υπαγορεύει σήμερα 
μείωση των γεωργικών εκτάσεων, πρέπει, λόγω της ειδικής 
φύσης των νησιών, να ληφθούν μέτρα ώστε η ανεξέλεγκτη 
ανάπτυξη του τουρισμού να μην προκαλέσει παράλογη και 
δυσανάλογη μείωση των καλλιεργούμενων επιφανειών, που 
είναι τόσο αναγκαίες στην νησιωτική ισορροπία. 
Χρειάζεται, λοιπόν, να ληφθούν μέτρα που θα αποσκοπούν 
στην αναδιοργάνωση και την ενδυνάμωση της γεωργικής 
οικονομίας με βάση ειδικά για τις νησιωτικές περιοχές, 
αναπτυξιακά προγράμματα. Η τεχνική βοήθεια και η οργά­
νωση συνεταιρισμών αποτελούν σχετικά δύο ουσιαστικές προϋποθέσεις. Θα πρέπει επίσης να μελετηθεί το θέμα της 
μεταποίησης και της διάθεσης στο εμπόριο των νησιωτικών 
προϊόντων αφού ληφθεί υπόψη ο ειδικός χαρακτήρας των 
νησιών, που προσφέρουν ιδιαίτερα ευνοϊκά εδάφη για την 
απόκτηση εμπειρίας όσον αφορά την προώθηση της καλλιέρ­
γειας φαρμακευτικών φυτών και φυσικών και βιολογικών 
προϊόντων. Γενικά, θα πρέπει να καταβληθεί φροντίδα για να 
διαφυλαχθούν οι παραδοσιακές καλλιέργειες. 
2.7. Αλιεία και λιμενικές εγκαταστάσεις 
Παρά την αποφασιστική σημασία της για τη νησιωτική 
οικονομία, η παραδοσιακή δραστηριότητα της αλιείας φθίνει 
συνεχώς σε πολλά νησιά επειδή οι νέοι αρνούνται να την 
ακολουθήσουν. Ο ανταγωνισμός ανάγκασε τους «μικρούς» 
αλιείς να εγκαταλείψουν τους παραδοσιακούς ψαρότοπους 
και τις παλιές οικογένειες αλιέων να περιέλθουν στην αδρά­
νεια επειδή η αλιευτική πολιτική της Κοινότητας δεν εξα­
σφαλίζει επαρκή προστασία στα μικρά σκάφη. Μια γνήσια 
κοινοτική αλιευτική πολιτική στον τομέα αυτό πρέπει να 
λαμβάνει πλήρως υπόψη τα συμφέροντα των νησιών, ιδιαίτε­
ρα όσον αφορά τις δυνατότητες παρέμβασης των διαρθρωτι­
κών ταμείων. Είναι αναγκαία η ύπαρξη ενός αποτελεσματι­
κού συστήματος για την προστασία της αλιείας, συστήματος 
που θα χρηματοδοτείται από τον προϋπολογισμό της Κοινό­
τητας, με τέτοιο τρόπο ώστε το κόστος να μην επιβαρύνει 
μόνο τα κράτη μέλη της περιφέρειας. 
Σε κοινοτικό επίπεδο χρειάζεται να πραγματοποιηθούν στον 
τομέα της αλιείας βασικές μελέτες και ερευνητικές εργασίες. 
Μία κατά προτεραιότητα συμβολή στην αναχαίτιση της 
κάμψης του τομέα αυτού θα μπορούσε να περιλαμβάνει 
γενικές ενέργειες για τη βελτίωση της εκμετάλλευσης τών 
ψαρότοπων και της υδατοκαλλιέργειας, τον εκσυγχρονισμό 
των σκαφών και του εξοπλισμού τους καθώς και την 
προώθηση προγραμμάτων υποδομής, όπως η κατασκευή 
λιμενικών εγκαταστάσεων, μονάδων ψύξης και επεξεργα­
σίας των αλιευμάτων, ώστε να καταστεί δυνατός ένας άξιος 
λόγου ανταγωνισμός με τους μεγάλους αλιευτικούς στόλους 
τρίτων χωρών. 
3. Γενικές συστάσεις 
3.1. Όλα αυτά τα μέτρα μπορούν να ενταχθούν σε ένα 
κοινοτικό πρόγραμμα ανάπτυξης των μειονεκτικών νησιωτι­
κών περιοχών, για το οποίο χρειάζεται να προβλεφθούν σε 
ορισμένες περιπτώσεις, συντελεστές παρέμβασης της Κοινό­
τητας ελαφρώς αυξημένοι. 
Αυτό το πρόγραμμα είναι δυνατό να εφαρμοσθεί σε συνάρ­
τηση με σαφή κριτήρια του βαθμού ανάπτυξης και σύμφωνα 
με μια εμβατική προσέγγιση. Αφού εξατομικευθούν τα 
χαρακτηριστικά και οι ανάγκες κάθε νησιού, θα εφαρμο­
σθούν, με διαδοχικές προτεραιότητες, ο εμβατικός τύπος 
«λιμενικές εγκαταστάσεις», ο εμβατικός τύπος «διαφορο­
ποίηση της γεωργίας» ή άλλοι κατ' εκλογήν εμβατικοί τύποι, 
ταυτόχρονα, σε κάποια ομάδα νησιών. 
Είναι προφανές ότι η εγκατάσταση ορισμένων κέντρων 
τηλεπικοινωνιών ή πληροφορικής σε στρατηγικά σημεία των 
Αριθ. C 232/94 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 31. 8. 87 
νησιωτικών περιοχών θά διευκολύνει σημαντικά την εφαρμο­
γή και το συντονισμό αυτών των προγραμμάτων και θα 
δημιουργήσει ταυτόχρονα συμπληρωματικές θέσεις απασχό­
λησης. Σχετικά, η ΟΚΕ υπενθυμίζει ότι είχε επικροτήσει και 
υποστηρίξει την εφαρμογή του προγράμματος STAR υπο­
γραμμίζοντας ιδιαίτερα τη σημασία του για την ανάπτυξη 
των νησιωτικών περιοχών. 
Στα πλαίσια αυτού του ευρέος αναπτυξιακού προγράμματος 
των νησιωτικών περιοχών, θα πρέπει επίσης να υπάρχει η 
δυνατότητα προσφυγής στο άρθρο 34 του κανονισμού ΕΤΠΑ 
για την υλοποίηση ορισμένων ολοκληρωμένων ενεργειών 
στις σοβαρότερες περιπτώσεις. 
3.2. Δύο βασικές αρχές θα πρέπει να διέπουν αυτή την 
ανάπτυξη. 
Η μία είναι η τομεακή διαφοροποίηση, επειδή οι μονοκαλ­
λιέργειες, οι βιομηχανίες ή οι δραστηριότητες κάθε τύπου που 
χαρακτηρίζονται από έλλειψη ποικιλίας (συμπεριλαμβανο­
μένου και του τουρισμού) δεν είναι οικονομικά υγιείς, και 
βρίσκονται στο έλεος και της παραμικρής συγκυρίας, είτε 
αυτή είναι κλιματολογική είτε πολιτική είτε οικονομική. Στο 
πλαίσιο αυτής της τομεακής διαφοροποίησης, οι σημαντικό­
τεροι παράγοντες είναι οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, 
που μπορούν να δημιουργήσουν θέσεις απασχόλησης διαφό­
ρων ειδών και να κρατήσουν τον πληθυσμό στον τόπο του. 
Η άλλη είναι η ενεργός συμμετοχή, μέσω των τοπικών αρχών 
και των οικονομικών και κοινωνικών δυνάμεων, του 
πληθυσμού των νησιών στην επεξεργασία και την εφαρμογή 
των αποφάσεων που τους αφορούν, όπως κυρίως προτείνεται 
στο σημείο 2.1 «Υποδομή μεταφορών», το οποίο βέβαια δεν 
είναι περιοριστικό. Ας σημειωθεί εξάλλου ότι η εν λόγω 
συμμετοχή εντάσσεται στα πλαίσια της διαχείρισης και 
λειτουργίας των «ολοκληρωμένων ενεργειών»· θα πρέπει 
όμως να προβλέπεται και για περιπτώσεις υλοποίησης ενός 
ειδικού κοινοτικού προγράμματος σε νησιωτική περιοχή. 
Με σκοπό να διευκολυνθεί και να εξασφαλισθεί αυτή η 
συμμετοχή σε όλες τις περιπτώσεις, τα μικρότερα νησιά θα 
πρέπει να συγκροτηθούν σε ομάδες για να υπερνικήσουν τα 
διοικητικά εμπόδια. Καλά αποτελέσματα σημειώθηκαν σχε­
τικά σε ορισμένες περιπτώσεις. 
3.3. Επειδή οι μειονεκτικές νησιωτικές περιοχές παρου­
σιάζουν ειδικά χαρακτηριστικά και έχουν την ανάγκη να 
Βρυξέλλες, 2 Ιουλίου 1987. αξιοποιήσουν πλήρως όλα τα μέσα που μπορούν να συμβά­
λουν στην ανάπτυξη τους, οι περιοχές αυτές θα πρέπει να 
συμπεριληφθούν στην προσέγγιση των «ολοκληρωμένων 
ενεργειών» όπως συνιστά η ΟΚΕ στη γνωμοδότηση της 
1062/86 της 17ης Δεκεμβρίου 1986, εφόσον πληρούν τις 
προϋποθέσεις που αναφέρονται στη γνωμοδότηση αυτή (βλέ­
πε ιδίως σημείο 11.2). 
4. Συμπέρασμα 
Τα προβλήματα των μειονεκτικών νησιών της Κοινότητας 
αφορούν περισσότερα από 7 εκατομμύρια άτομα. Η ΟΚΕ 
κρίνει ότι αυτό το γεγονός αποτελεί επαρκή λόγο για να 
εξετασθούν τα θέματα που τους ενδιαφέρουν. Κρίνει επίσης 
ότι δεν θα πρέπει να αφεθεί η ανάπτυξη αυτών των περιοχών 
μόνο στα κράτη μέλη, επειδή η εμπειρία έχει δείξει ότι οι 
κυβερνήσεις, και οι ίδιες οι περιφέρειες με την παρούσα 
διοικητική μορφή, έχουν άλλες προτεραιότητες —εκτός αν 
ορισμένα νησιά παρουσιάζουν στρατηγικό ενδιαφέρον. Η 
ΟΚΕ εκφράζει σχετικά τη λύπη της επειδή οι πληθυσμοί των 
νησιών πρέπει να τυγχάνουν του ίδιου σεβασμού και ανά­
πτυξης, όπως και οι πληθυσμοί ηπειρωτικών περιοχών της 
Κοινότητας. Αν δεν ληφθούν σύντομα τα κατάλληλα μέτρα, 
απειλούνται με εξαφάνιση ορισμένοι τοπικοί πολιτισμοί 
ακόμη και ορισμένα γένη που τη θέση τους θα καταλάβουν 
είτε έρημα νησιά, όπου θα βρίσκουν καταφύγιο ορισμένες 
περιθωριακές ομάδες, είτε «αποικίες» του διεθνούς τουρι­
σμού. 
Μια ολοκληρωμένη κοινοτική προσέγγιση, με τη σύλληψη 
ενός ειδικού προγράμματος στο οποίο θα μπορούσαν να 
συνδεθούν τα κράτη μέλη, βάσει της αρχής της συμπληρω-
ματικότητας, θα ήταν ο καλύτερος τρόπος για τη λύση των 
προβλημάτων που δημιουργούνται και για υποβοήθηση των 
εντόπιων πληθυσμών στη διατήρηση της γνήσιας κληρονο­
μιάς τους. 
Αν αυτό το πρόγραμμα περιλαμβάνει εμβατικά στοιχεία, 
όπως υποδεικνύει η ΟΚΕ, δεν δικαιολογείται ο φόβος ότι 
ορισμένα νησιά που γνωρίζουν ήδη μια σχετική ευημερία 
χάρη στον τουρισμό π.χ. θα μπορούσαν να επωφεληθούν 
αδικαιολόγητα από τα προσφερόμενα πλεονεκτήματα. Η 
ταυτόχρονη εφαρμογή του προγράμματος σε πολλά νησιά 
που αντιμετωπίζουν τα ίδια προβλήματα θα επιτρέψει έξαλ­
λου τη συμπίεση των δαπανών. 
Ο Πρόεδρος 
της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Alfons MARGOT