C 403/2

Ανακοίνωση της Επιτροπής — Εγχειρίδιο για τη μεταφορά καταδίκων και ποινών στερητικών της ελευθερίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση

(2019/C 403/02)

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΣΥΝΤΜΗΣΕΩΝ 5

ΠΡΟΛΟΓΟΣ 6

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ 6

1. Επισκόπηση 6

1.1. Κύρια χαρακτηριστικά της απόφασης-πλαισίου 7

1.1.1. Διαβίβαση 8

1.1.2. Πιστοποιητικό 8

1.1.3. Καταδικαστική απόφαση 8

1.1.4. Ποινή 8

1.1.5. Το κράτος έκδοσης και το κράτος εκτέλεσης 9

1.2. Η αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης 9

1.3. Έννομα αποτελέσματα των αποφάσεων-πλαισίων της ΕΕ 9

1.4. Άρθρο 267 της ΣΛΕΕ: Διαδικασία έκδοσης προδικαστικής απόφασης 10

ΜΕΡΟΣ I: ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΚΑΤΑΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ ΚΑΙ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ 10

2. Απαιτήσεις για τη διαβίβαση 10

2.1. Πεδίο εφαρμογής της απόφασης-πλαισίου 10

2.1.1. Προσωπικό πεδίο εφαρμογής 10

2.1.2. Καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής 10

2.1.3. Χρονικό πεδίο εφαρμογής 11

2.2. Αρμόδιες αρχές 11

2.3. Επιλογή του κράτους εκτέλεσης 11

2.3.1. Σενάρια βάσει του άρθρου 4 παράγραφος 1 11

2.3.2. Μεταφορά στο κράτος μέλος της εθνικότητας του καταδίκου στο οποίο ζει [άρθρο 4 παράγραφος 1 στοιχείο α)] 12

2.3.3. Μεταφορά προς το κράτος μέλος στο οποίο θα μεταχθεί το πρόσωπο [άρθρο 4 παράγραφος 1 στοιχείο β)] 12

2.3.4. Μεταφορά προς οποιοδήποτε άλλο κράτος μέλος που συναινεί στη μεταφορά [άρθρο 4 παράγραφος 1 στοιχείο γ)] 12

2.4. Συναίνεση έπειτα από ενημέρωση του καταδίκου 13

2.5. Συναίνεση του κράτους εκτέλεσης 13

2.6. Γνώμη του καταδίκου 14

2.7. Αξιολόγηση της κοινωνικής επανένταξης 14

2.7.1. Το κράτος έκδοσης πρέπει να πεισθεί 14

2.7.2. Διαβούλευση με το κράτος εκτέλεσης κατά περίπτωση 14

2.7.3. Ορισμός της κοινωνικής επανένταξης 15

2.7.4. Τρόποι εκτέλεσης της ποινής 15

2.8. Ο κατάλογος των 32 αδικημάτων για τα οποία χωρεί παράδοση χωρίς έλεγχο του διττού αξιοποίνου 15

2.9. Ευάλωτες ομάδες: ανήλικοι παραβάτες και παραβάτες με διανοητικές διαταραχές και μεταφορά μέτρων ψυχιατρικής ή ιατρικής μέριμνας 16

2.10. Συνεκτίμηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων από το κράτος έκδοσης 16

3. Διαδικασία διαβίβασης 17

3.1. Δικαίωμα κίνησης της διαδικασίας 17

3.2. Διαδικασία εξασφάλισης της γνώμης του καταδίκου 17

3.3. Κοινοποίηση προς τον κατάδικο (άρθρο 6 παράγραφος 4 και έντυπο του παραρτήματος II) 18

3.4. Έγγραφα προς διαβίβαση 18

3.4.1. Πιστοποιητικό 18

3.4.2. Καταδικαστική απόφαση 19

3.5. Χρήσιμες συμπληρωματικές πληροφορίες από το κράτος έκδοσης 22

3.6. Διαβίβαση 22

3.7. Αίτηση παροχής πληροφοριών σχετικά με τις διατάξεις περί ενδεχόμενης πρόωρης ή υπό όρους αποφυλάκισης 22

3.8. Αίτηση προσωρινής σύλληψης 23

3.9. Ανάκληση του πιστοποιητικού 23

ΜΕΡΟΣ II: ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ ΚΑΙ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΝΗΣ 24

4. Διαδικασία αναγνώρισης 24

4.1. Προθεσμία για τη λήψη της απόφασης σχετικά με την αναγνώριση και ένδικα μέσα κατά της απόφασης μεταφοράς 24

4.2. Αίτηση για μετάφραση της απόφασης 24

4.3. Αναβολή 24

4.4. Προσωρινή σύλληψη 25

5. Απόφαση για την αναγνώριση και εκτέλεση 25

5.1. Γενικό καθήκον αναγνώρισης και εκτέλεσης 25

5.2. Συναίνεση του κράτους εκτέλεσης 25

5.3. Ο κατάλογος των 32 αδικημάτων για τα οποία δεν πραγματοποιείται έλεγχος του διττού αξιόποινου 25

5.4. Προσαρμογή της ποινής 26

5.5. Λόγοι μη αναγνώρισης και μη εκτέλεσης 27

5.5.1. Ελλιπές ή εσφαλμένο πιστοποιητικό [άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο α)] 27

5.5.2. Μη συμμόρφωση με τα κριτήρια διαβίβασης [άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο β)] 27

5.5.3. Ne bis in idem [άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο γ)] 27

5.5.4. Απουσία διττού αξιοποίνου [άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο δ)] 27

5.5.5. Παραγραφή της εκτέλεσης της ποινής [άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο ε)] 28

5.5.6. Ασυλία σύμφωνα με τη νομοθεσία του κράτους εκτέλεσης [άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο στ)] 28

5.5.7. Ηλικία έναρξης της ποινικής ευθύνης [άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο ζ)] 28

5.5.8. Το υπόλοιπο της ποινής προς έκτιση είναι πολύ μικρό (άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο η) 28

5.5.9. Ερήμην δίκες [άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο θ)] 28

5.5.10. Δίωξη για αδικήματα που τελέσθηκαν πριν από τη μεταφορά [άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο ι)] 29

5.5.11. Μέτρο ψυχιατρικής ή ιατρικής μέριμνας ή άλλο μέτρο που συνεπάγεται στέρηση της ελευθερίας [άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο κ)] 30

5.5.12. Εξωεδαφικότητα [άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο λ)] 30

5.6. Μερική αναγνώριση και εκτέλεση 30

6. Μεταφορά του καταδίκου 30

6.1. Προθεσμίες για τη φυσική μεταφορά 30

6.2. Διαμεταγωγή μέσω άλλου κράτους μέλους 30

6.3. Έξοδα μεταφοράς 31

6.4. Ταξιδιωτικά έγγραφα 31

7. Εκτέλεση της ποινής 31

7.1. Δίκαιο που διέπει την εκτέλεση 31

7.2. Αφαίρεση 31

7.3. Πρόωρη και υπό όρους αποφυλάκιση 31

7.4. Αμνηστία, χάρη 31

7.5. Αναθεώρηση της καταδικαστικής απόφασης 32

7.6. Δικαίωμα εκτέλεσης της καταδικαστικής απόφασης 32

7.7. Καθήκοντα επικοινωνίας και ενημέρωσης 32

8. Κανόνας ειδικότητας 49

ΜΕΡΟΣ III ΔΙΑΦΟΡΑ 33

9. Επικοινωνία μεταξύ των αρμοδίων αρχών στα διάφορα στάδια της διαδικασίας 33

10. Σχέση με άλλες συμφωνίες 34

11. Σύνδεση με άλλες πράξεις σχετικά με τη δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις 34

11.1. Απόφαση-πλαίσιο 2002/584/ΔΕΥ για το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης 34

11.2. Άλλες πράξεις 35

11.2.1. Οδηγία 2012/29/ΕΕ για τα δικαιώματα των θυμάτων 35

11.2.2. Απόφαση-πλαίσιο 2008/947/ΔΕΥ σχετικά με την εφαρμογή της αρχής της αναγνώρισης αποφάσεων αναστολής εκτέλεσης της ποινής ή απόλυσης υπό όρους και των εναλλακτικών κυρώσεων 35

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I – Απόφαση-πλαίσιο 2008/909/ΔΕΥ, ανεπίσημη ενοποιημένη έκδοση 37

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II – Πιστοποιητικό μεταφοράς 52

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III – Κοινοποίηση προς τον κατάδικο 58

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ IV – Διάγραμμα ροής της απόφασης-πλαισίου 2008/909/ΔΕΥ 59

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ V – Πηγές πληροφοριών 60

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VI – Κατάλογος αποφάσεων του Δικαστηρίου σχετικά με την απόφαση-πλαίσιο 2008/909/ΔΕΥ 61

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VII – Κατάλογος αποφάσεων του Δικαστηρίου σχετικά με την απόφαση-πλαίσιο 2002/584 62

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΣΥΝΤΜΗΣΕΩΝ

ΣΕΣΣ Σύμβαση εφαρμογής της Συμφωνίας του Σένγκεν της 19ης Ιουνίου 1990 ΕΕΣ Ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης ΕΣΔΑ Σύμβαση για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών ΕΔΔΑ Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ΕΔΔ Ευρωπαϊκό Δικαστικό Δίκτυο σε ποινικές υποθέσεις EuroPris Ευρωπαϊκή οργάνωση φυλακών και σωφρονιστικών υπηρεσιών Απόφαση-πλαίσιο 2002/584 Απόφαση-πλαίσιο 2002/584/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 2002, για το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης και τις διαδικασίες παράδοσης μεταξύ των κρατών μελών Η απόφαση-πλαίσιο Απόφαση-πλαίσιο 2008/909/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2008, σχετικά με την εφαρμογή της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης σε ποινικές αποφάσεις οι οποίες επιβάλλουν ποινές στερητικές της ελευθερίας ή μέτρα στερητικά της ελευθερίας, για το σκοπό της εκτέλεσής τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση Απόφαση-πλαίσιο 2008/947 Απόφαση-Πλαίσιο 2008/947/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2008, σχετικά με την εφαρμογή της αρχής της αναγνώρισης δικαστικών αποφάσεων και αποφάσεων αναστολής εκτέλεσης της ποινής ή απόλυσης υπό όρους με σκοπό την εποπτεία των μέτρων αναστολής και των εναλλακτικών κυρώσεων Απόφαση-πλαίσιο 2009/299 Απόφαση-πλαίσιο 2009/299/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2009, για την τροποποίηση των αποφάσεων-πλαισίων 2002/584/ΔΕΥ, 2005/214/ΔΕΥ, 2006/783/ΔΕΥ, 2008/909/ΔΕΥ και 2008/947/ΔΕΥ και την κατοχύρωση, διά του τρόπου αυτού, των δικονομικών δικαιωμάτων των προσώπων και την προώθηση της εφαρμογής της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης αποφάσεων που εκδίδονται ερήμην του ενδιαφερόμενου προσώπου στη δίκη Συνθήκη ΕΕ Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση ΣΛΕΕ Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης Οδηγία για τα δικαιώματα των θυμάτων Οδηγία 2012/29/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2012, για τη θέσπιση ελάχιστων προτύπων σχετικά με τα δικαιώματα, την υποστήριξη και την προστασία θυμάτων της εγκληματικότητας και για την αντικατάσταση της απόφασης-πλαισίου 2001/220/ΔΕΥ του Συμβουλίου Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης του 1983 Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης, της 21ης Μαρτίου 1983, για τη μεταφορά καταδίκων Πρόσθετο πρωτόκολλο του Συμβουλίου της Ευρώπης του 1997 Πρόσθετο πρωτόκολλο της 18ης Δεκεμβρίου 1997 στη σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για τη μεταφορά καταδίκων

Δήλωση αποποίησης ευθύνης: Το παρόν εγχειρίδιο δεν έχει νομικά δεσμευτικό χαρακτήρα ούτε είναι εξαντλητικό. Δεν θέτει υπό αμφισβήτηση το ισχύον δίκαιο της Ένωσης και τη μελλοντική του εξέλιξη. Επίσης, δεν προδικάζει την τυχόν αυθεντική ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Σκοπός του παρόντος εγχειριδίου είναι να παράσχει στα κράτη μέλη και στις ορισθείσες αρμόδιες αρχές τους πρακτική καθοδήγηση σχετικά με την εφαρμογή της απόφασης-πλαισίου 2008/909/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2008 (εφεξής «η απόφαση-πλαίσιο»), όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση-πλαίσιο 2009/299/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2009, σχετικά με τις ερήμην δίκες (1) (εφεξής «απόφαση-πλαίσιο 2009/299»). Ως ημερομηνία εφαρμογής της απόφασης-πλαισίου ορίστηκε η 5η Δεκεμβρίου 2011. Κατά την εκπόνηση του παρόντος εγχειριδίου, η Επιτροπή έλαβε υπόψη τις απόψεις που εξέφρασαν επαγγελματίες σε πολυάριθμες συνεδριάσεις εμπειρογνωμόνων, οι οποίες διοργανώθηκαν σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή οργάνωση φυλακών και σωφρονιστικών υπηρεσιών (εφεξής «EuroPris»), και στο πλαίσιο των οποίων οι συμμετέχοντες αντάλλαξαν πληροφορίες σχετικά με τις προκλήσεις και τα εμπόδια κατά την εφαρμογή της εν λόγω πράξης και κατά την εκτέλεση μεταφορών κρατουμένων στην πράξη (2). Επιπλέον, για την κατάρτιση σχεδίου εγγράφου, ζητήθηκε η γνώμη των εμπειρογνωμόνων που προσκλήθηκαν από την Επιτροπή. Στις 5 Φεβρουαρίου 2014 δημοσιεύθηκε έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της απόφασης-πλαισίου (3).

Το εγχειρίδιο είναι διαθέσιμο στο διαδίκτυο, στην ακόλουθη διεύθυνση: https://e-justice.europa.eu και στον ιστότοπο του Ευρωπαϊκού Δικαστικού Δικτύου (εφεξής «ΕΔΔ») (4) σε όλες τις επίσημες γλώσσες της Ένωσης.

Πληροφορίες σχετικά με την εφαρμογή της απόφασης-πλαισίου και οι δηλώσεις των διαφόρων κρατών μελών διατίθενται στον ιστότοπο του ΕΔΔ (5).

Ένα πολύτιμο έγγραφο, το οποίο περιέχει πρακτικές κατευθυντήριες γραμμές, είναι το εγχειρίδιο «Resource Book on the Transfer of Sentenced Persons» της EuroPris (6).

Σύμφωνα με το άρθρο 3 της απόφασης 2002/187/ΔΕΥ του Συμβουλίου, ένας από τους στόχους της Eurojust είναι να διευκολύνει την εκτέλεση αιτήσεων και αποφάσεων δικαστικής συνεργασίας, μεταξύ άλλων αιτήσεων και αποφάσεων που βασίζονται σε πράξεις με τις οποίες υλοποιείται η αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης. Ως εκ τούτου, η Eurojust μπορεί να ενεργεί ως διαμεσολαβητής και συντονιστής σε περιπτώσεις μεταφοράς κρατουμένων (7).

Οι πληροφορίες που περιέχονται στο παρόν εγχειρίδιο έχουν επικαιροποιηθεί έως την 1η Ιουλίου 2019.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

1. Επισκόπηση

Οι δικαστικές σχέσεις μεταξύ των κρατών μελών βασίζονται στην αμοιβαία εμπιστοσύνη προς τα νομικά συστήματα των λοιπών κρατών μελών, η οποία επιτρέπει στο κράτος εκτέλεσης να αναγνωρίζει τις αποφάσεις των αρχών του κράτους έκδοσης με περιορισμένες μόνο δυνατότητες αντίταξης σε αυτή την αναγνώριση.

Τις τελευταίες δεκαετίες αποτελεί συχνότερο φαινόμενο τα κράτη μέλη να καταδικάζουν και να επιβάλλουν σε πολίτες άλλων κρατών μελών της ΕΕ ποινές στερητικές της ελευθερίας ή μέτρα στερητικά της ελευθερίας (8). Τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία (9) δείχνουν ότι το ποσοστό πολιτών άλλων κρατών μελών της ΕΕ επί του συνολικού πληθυσμού των φυλακών ανά κράτος μέλος κυμαίνεται από 0,3 % (PL και RO) έως 39,4 % (LU). Ορισμένοι έχουν τη συνήθη διαμονή τους στο κράτος μέλος στο οποίο βρίσκονται φυλακισμένοι. Ωστόσο, ορισμένοι από αυτούς ενδέχεται να απελαθούν μετά την έκτιση της ποινής.

Για πολλούς καταδικασθέντες πολίτες των κρατών μελών της ΕΕ, η εκτέλεση της ποινής στο κράτος μέλος καταδίκης ενδέχεται να μην αποτελεί τη βέλτιστη επιλογή για την κοινωνική τους επανένταξη.

Η απόφαση-πλαίσιο αυξάνει τις πιθανότητες μεταφοράς αλλοδαπού καταδίκου σε άλλο κράτος μέλος της ΕΕ με σκοπό τη βελτίωση της επανένταξης του προσώπου.

Η απόφαση-πλαίσιο εφαρμόζεται σε όλους τους πολίτες της ΕΕ και υπηκόους τρίτων χωρών που βρίσκονται σε κράτος μέλος της ΕΕ. Ωστόσο, όσον αφορά αλλοδαπούς υπηκόους οι οποίοι δεν διαμένουν σε κράτος μέλος της ΕΕ, εφαρμόζονται άλλες διεθνείς πράξεις δικαστικής συνεργασίας, όπως η σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης, της 21ης Μαρτίου 1983, για τη μεταφορά καταδίκων (εφεξής «σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης του 1983») και το πρόσθετο πρωτόκολλο της 18ης Δεκεμβρίου 1997 της σύμβασης αυτής (εφεξής «πρόσθετο πρωτόκολλο του Συμβουλίου της Ευρώπης του 1997» (10).

Η εν λόγω σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης του 1983 αποτέλεσε επίσης μια πρώτη απάντηση για τη διευκόλυνση των διασυνοριακών μεταφορών εντός της ΕΕ. Ωστόσο, από τις 5 Δεκεμβρίου 2011, η απόφαση-πλαίσιο αντικατέστησε τη σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης του 1983 και το πρόσθετο πρωτόκολλό της του Συμβουλίου της Ευρώπης του 1997 μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ.

Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές που επέφερε η απόφαση-πλαίσιο σε σύγκριση με τη σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης του 1983 είναι η μετάβαση σε ένα υποχρεωτικό σύστημα μεταφορών κρατουμένων σε ορισμένες περιπτώσεις, με παράλληλη παροχή πολύ ευρύτερων δυνατοτήτων μεταφοράς απ’ ό,τι προηγουμένως. Η ανάγκη συναίνεσης αμφότερων των κρατών και του ενδιαφερομένου για κάθε μεταφορά δημιουργούσε, πράγματι, δυσκολίες όσον αφορά την εφαρμογή της σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης του 1983. Για την αντιμετώπιση του ζητήματος αυτού, τα μέλη της συμφωνίας Σένγκεν είχαν ήδη αποφασίσει να συμπληρώσουν τη σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης του 1983 με την προσθήκη της δυνατότητας «αναγκαστικής μεταφοράς». Σύμφωνα με τα άρθρα 67 έως 69 της σύμβασης εφαρμογής της Συμφωνίας του Σένγκεν του 1990 (εφεξής «ΣΕΣΣ»), δεν απαιτείται συναίνεση του προσώπου στην εκτέλεση ποινής στη χώρα ιθαγένειάς του εάν έχει αποφύγει την εκτέλεση ποινής ή μέτρου ασφαλείας διαφεύγοντας προς τη χώρα αυτή. Αυτή η καινοτομία της ΣΕΣΣ αντικατοπτρίστηκε στο πρόσθετο πρωτόκολλο του 1997 της σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης του 1983.

Πρωταρχικός στόχος τόσο της σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης του 1983 όσο και της απόφασης-πλαισίου είναι η διευκόλυνση της κοινωνικής επανένταξης κρατουμένων μέσω της παροχής σε αλλοδαπούς που έχουν καταδικαστεί για ποινικό αδίκημα της δυνατότητας έκτισης των ποινών τους σε άλλο κράτος μέλος.

Τέλος, η απόφαση-πλαίσιο εφαρμόζεται στη μεταφορά κρατουμένων οι οποίοι εξακολουθούν να εκτίουν τις ποινές τους και, συνεπώς, δεν αφορά την απέλαση παραβατών οι οποίοι έχουν εκτίσει τις ποινές τους και, ως εκ τούτου, δεν αποτελούν πλέον αντικείμενο ποινικής διαδικασίας. Ωστόσο, η απόφαση-πλαίσιο θα πρέπει να εφαρμόζεται σύμφωνα με την ισχύουσα ενωσιακή νομοθεσία, συμπεριλαμβανομένης της οδηγίας 2004/38/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με το δικαίωμα των πολιτών της Ένωσης και των μελών των οικογενειών τους να κυκλοφορούν και να διαμένουν ελεύθερα στην επικράτεια των κρατών μελών. Το άρθρο 28 της οδηγίας αυτής ορίζει ότι πολίτες της ΕΕ μπορούν να απελαθούν από άλλο κράτος μέλος μόνο για λόγους δημόσιας τάξης ή δημόσιας ασφάλειας.

1.1. Κύρια χαρακτηριστικά της απόφασης-πλαισίου

Η απόφαση-πλαίσιο καθορίζει τις περιπτώσεις και τους τρόπους συνεργασίας των κρατών μελών της ΕΕ όσον αφορά την αναγνώριση καταδικαστικών αποφάσεων και την εκτέλεση ποινών που έχουν επιβληθεί από άλλο κράτος μέλος, με σκοπό τη διευκόλυνση της κοινωνικής επανένταξης του καταδίκου. Σκοπός της πράξης είναι η ενίσχυση της αποτελεσματικής συνεργασίας, σε σύγκριση με τη σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης του 1983, μέσω της εφαρμογής της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης βάσει της οποίας τα κράτη μέλη οφείλουν να εμπιστεύονται το ένα τις δικαστικές αποφάσεις του άλλου. Ως εκ τούτου, η απόφαση-πλαίσιο ακολουθεί διαφορετική προσέγγιση όσον αφορά ορισμένα βασικά χαρακτηριστικά της σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης του 1983:

— Η απόφαση-πλαίσιο επιβάλλει καταρχήν την υποχρέωση αποδοχής αιτήσεων μεταφοράς σε δύο περιπτώσεις. Ωστόσο, το κράτος έκδοσης δεν υποχρεούται να διαβιβάζει καταδικαστική απόφαση για τους σκοπούς της αναγνώρισης και της εκτέλεσής της σε άλλο κράτος μέλος.

— Οι μεταφορές μπορούν να απορρίπτονται μόνο βάσει περιορισμένου αριθμού λόγων μη αναγνώρισης ή μη εκτέλεσης.

— Η απόφαση-πλαίσιο περιορίζει της περιπτώσεις στις οποίες απαιτείται συναίνεση του καταδίκου. Ήδη, βάσει του πρόσθετου πρωτοκόλλου του Συμβουλίου της Ευρώπης του 1997, η συναίνεση αυτή δεν ήταν πλέον απαραίτητη όταν ζητείτο μεταφορά σε κράτος προς το οποίο διέφυγε το πρόσωπο (11) ή όταν σε βάρος του καταδίκου είχε εκδοθεί διαταγή απομάκρυνσης ή απέλασης προς το κράτος στο οποίο απευθυνόταν η αίτηση (12). Πέραν των δύο αυτών εξαιρέσεων, στην απόφαση-πλαίσιο προβλέπεται και τρίτη εξαίρεση όταν ζητείται μεταφορά στο κράτος μέλος εθνικότητας στο οποίο ζει ο κατάδικος.

— Η παραδοσιακή επαλήθευση της απαίτησης του διττού αξιόποινου (13) καταργείται για έναν κατάλογο 32 αδικημάτων (ωστόσο, τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα να τη διατηρήσουν) (14).

— Η πράξη ορίζει σαφές χρονοδιάγραμμα για τη διαδικασία.

— Η απόφαση-πλαίσιο προβλέπει τη συνέχιση της εκτέλεσης των ποινών όπως επιβάλλονται από το κράτος έκδοσης, με περιορισμένες δυνατότητες για το κράτος εκτέλεσης να προσαρμόζει την ποινή υπό αυστηρούς όρους. Το κράτος έκδοσης έχει τον τελευταίο λόγο όσον αφορά τη μεταφορά, εάν είναι ικανοποιημένο με την προσαρμογή της ποινής και τους όρους εκτέλεσης της ποινής.

1.1.1. Διαβίβαση

Η διαβίβαση της καταδικαστικής απόφασης και του πιστοποιητικού μπορεί να πραγματοποιηθεί εφόσον η αρμόδια αρχή του κράτους έκδοσης, εν ανάγκη κατόπιν διαβούλευσης με την αρμόδια αρχή του κράτους εκτέλεσης, πεισθεί ότι η μεταφορά και η εκτέλεση της ποινής από το κράτος εκτέλεσης διευκολύνει την κοινωνική επανένταξη του καταδίκου (άρθρο 4 παράγραφος 2).

1.1.2. Πιστοποιητικό

Το κράτος έκδοσης διαβιβάζει την καταδικαστική απόφαση στο κράτος μέλος στο οποίο μπορεί να μεταφέρει τον κατάδικο, δηλαδή στο κράτος εκτέλεσης (άρθρο 4 παράγραφος 1). Για την επίσπευση της διαδικασίας, η καταδικαστική απόφαση συνοδεύεται από τυποποιημένο πιστοποιητικό το οποίο περιλαμβάνει τις πληροφορίες που απαιτούνται για τη μεταφορά (άρθρα 4 και 5, βλέπε παράρτημα I της απόφασης-πλαισίου).

Το πιστοποιητικό πρέπει να συμπληρώνεται με ορθό τρόπο και να αντιστοιχεί στην καταδικαστική απόφαση. Το πιστοποιητικό πρέπει να είναι υπογεγραμμένο από την αρμόδια αρχή του κράτους έκδοσης, η οποία και βεβαιώνει την ακρίβεια του περιεχομένου του.

Μεταφράζεται στην επίσημη γλώσσα –ή, όταν υπάρχουν περισσότερες επίσημες γλώσσες, σε μία από τις επίσημες γλώσσες– του κράτους εκτέλεσης (άρθρο 23 παράγραφος 1). Κάθε κράτος μέλος δύναται, ωστόσο, να καταθέσει δήλωση στη Γενική Γραμματεία του Συμβουλίου ότι δέχεται μετάφραση σε μία ή περισσότερες από τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ.

Εάν τμήματα του πιστοποιητικού δεν έχουν συμπληρωθεί ή δεν περιέχουν αρκετές λεπτομέρειες, αυτό έχει ως αποτέλεσμα μια κατάσταση όπου το κράτος εκτέλεσης δεν διαθέτει επαρκείς πληροφορίες για να λάβει απόφαση σχετικά με τη μεταφορά και πρέπει να ζητήσει περισσότερες πληροφορίες από το κράτος έκδοσης, με συνέπεια την καθυστέρηση της διαδικασίας [βλέπε άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο α)]

Τα τυποποιημένα πιστοποιητικά είναι διαθέσιμα σε όλες τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ. Δηλώσεις σχετικά με τις γλώσσες που γίνονται δεκτές από τα κράτη μέλη διατίθενται στον ιστότοπο του ΕΔΔ (15).

Η απόφαση-πλαίσιο χρησιμοποιεί ορισμένους ορισμούς [άρθρο 1 στοιχεία α) έως δ)], οι οποίοι ενδέχεται να απαιτούν πρόσθετες διευκρινίσεις. Στις παρακάτω παραγράφους παρουσιάζεται η σχετική ορολογία της πράξης.

1.1.3. Καταδικαστική απόφαση

«Καταδικαστική απόφαση»: «η αμετάκλητη απόφαση ή διαταγή δικαστηρίου του κράτους έκδοσης, με την οποία επιβάλλεται ποινή κατά φυσικού προσώπου». Η απόφαση-πλαίσιο απαιτεί η καταδικαστική απόφαση ή διαταγή δικαστηρίου που πρόκειται να διαβιβαστεί να είναι αμετάκλητη [άρθρο 1 στοιχείο α)], δηλαδή να έχουν εξαντληθεί όλα τα εθνικά ένδικα μέσα κατά της απόφασης ή να έχει παρέλθει η προθεσμία άσκησης αυτών των μέσων (16).

1.1.4. Ποινή

«ποινή»: «οποιαδήποτε στερητική της ελευθερίας ποινή ή μέτρο που επισύρει στέρηση της ελευθερίας, τα οποία επεβλήθησαν από δικαστήριο στο πλαίσιο ποινικής δίκης επί ποινικού αδικήματος για ορισμένο ή αόριστο χρονικό διάστημα» [άρθρο 1 στοιχείο β)]·

Το άρθρο 3 παράγραφος 3 ορίζει ότι η απόφαση-πλαίσιο εφαρμόζεται μόνο στην αναγνώριση καταδικαστικών αποφάσεων και την εκτέλεση ποινών κατά την έννοια της απόφασης-πλαισίου. Το γεγονός ότι, πέραν της ποινής, επιβάλλεται πρόστιμο ή δήμευση, που δεν έχουν ακόμη καταβληθεί, ανακτηθεί ή εκτελεσθεί, δεν εμποδίζει τη διαβίβαση της καταδικαστικής απόφασης. Η αμοιβαία αναγνώριση αποφάσεων επιβολής χρηματικών ποινών και αποφάσεων δήμευσης δεν καλύπτεται από την απόφαση-πλαίσιο, αλλά από άλλες πράξεις όπως η απόφαση-πλαίσιο 2005/214/ΔΕΥ του Συμβουλίου (17) για τη διασυνοριακή εκτέλεση χρηματικών ποινών και η απόφαση-πλαίσιο 2006/783/ΔΕΥ του Συμβουλίου (18) για τη δήμευση.

1.1.5. Το κράτος έκδοσης και το κράτος εκτέλεσης

Η απόφαση-πλαίσιο αναφέρεται στο «κράτος έκδοσης» ως «το κράτος μέλος στο οποίο εξεδόθη η καταδικαστική απόφαση», ενώ το «κράτος εκτέλεσης» είναι «το κράτος μέλος στο οποίο διαβιβάζεται η καταδικαστική απόφαση, προκειμένου να αναγνωρισθεί και να εκτελεσθεί» [άρθρο 1 στοιχεία γ) και δ)].

1.2. Η αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης

Κατόπιν της κατοχύρωσης της αμοιβαίας αναγνώρισης ως ακρογωνιαίου λίθου της δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις, η αρχή αυτή χρησιμοποιήθηκε επίσης ως βάση για την έκδοση της απόφασης-πλαισίου το 2008 (19).

Η αρχή αυτή αφενός συνεπάγεται ότι ένα κράτος μέλος πρέπει να αναγνωρίζει και να εκτελεί δικαστικές αποφάσεις σε ποινικές υποθέσεις που εκδίδονται από άλλο κράτος μέλος, με εξαίρεση τις περιπτώσεις στις οποίες ισχύει ένας από τους εξαντλητικούς λόγους άρνησης. Βασίζεται σε υψηλό επίπεδο αμοιβαίας εμπιστοσύνης μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ.

Η έννοια της «αμοιβαίας εμπιστοσύνης» βασίζεται στην παραδοχή ότι όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ συμμορφώνονται πλήρως με τις αρχές της ελευθερίας, της δημοκρατίας και του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, των θεμελιωδών ελευθεριών και του κράτους δικαίου.

1.3. Έννομα αποτελέσματα των αποφάσεων-πλαισίων της ΕΕ

Σύμφωνα με τη νομική τους βάση [άρθρο 34 παράγραφος 2 στοιχείο β) της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (εφεξής: «Συνθήκη ΕΕ»), στην έκδοση που ίσχυε πριν από την έναρξη ισχύος της Συνθήκης της Λισαβόνας], οι αποφάσεις-πλαίσια δεσμεύουν τα κράτη μέλη όσον αφορά το προς επίτευξη αποτέλεσμα, ενώ οι εθνικές αρχές είναι αρμόδιες για τη μορφή και τα σχετικά μέσα· οι αποφάσεις-πλαίσια δεν έχουν άμεσο αποτέλεσμα. Βάσει της Συνθήκης της Λισαβόνας, η απόφαση-πλαίσιο δεν καταργήθηκε, δεν ακυρώθηκε και δεν τροποποιήθηκε (όπως αναφέρεται στο άρθρο 9 του πρωτοκόλλου αριθ. 36 σχετικά με τις μεταβατικές διατάξεις, το οποίο εκδόθηκε κατά την έναρξη ισχύος της Συνθήκης της Λισαβόνας). Κατά συνέπεια, η φύση της δεν έχει αλλάξει και, ειδικότερα, δεν έχει άμεσο αποτέλεσμα (20).

Ωστόσο, από την πάγια νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει σαφώς ότι ο δεσμευτικός χαρακτήρας απόφασης-πλαισίου συνεπάγεται ότι οι εθνικές αρχές, συμπεριλαμβανομένων των εθνικών δικαστηρίων, υπέχουν υποχρέωση σύμφωνης προς το δίκαιο της Ένωσης ερμηνείας του εθνικού δικαίου, λαμβάνοντας υπόψη το σύνολο του εσωτερικού δικαίου και εφαρμόζοντας ερμηνευτικές μεθόδους Εφαρμόζοντας το εθνικό δίκαιο, τα δικαστήρια αυτά οφείλουν, συνεπώς, όταν καλούνται να το ερμηνεύσουν, να το πράττουν κατά το μέτρο του δυνατού με γνώμονα το γράμμα και τον σκοπό της απόφασης-πλαισίου, προκειμένου να επιτυγχάνεται το αποτέλεσμα που επιδιώκεται με αυτήν. Η εν λόγω υποχρέωση σύμφωνης προς το δίκαιο της Ένωσης ερμηνείας του εθνικού δικαίου είναι εγγενής στο σύστημα της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (εφεξής: «ΣΛΕΕ»), καθόσον, βάσει αυτής, τα εθνικά δικαστήρια μπορούν να διασφαλίζουν, στο πλαίσιο της δικαιοδοσίας τους, την πλήρη αποτελεσματικότητα του δικαίου της Ένωσης οσάκις αποφαίνονται επί των διαφορών των οποίων έχουν επιληφθεί (21).

Βεβαίως, η αρχή της σύμφωνης με το δίκαιο της Ένωσης ερμηνείας του εθνικού δικαίου έχει ορισμένα όρια. Ειδικότερα, η υποχρέωση του εθνικού δικαστή να ανατρέχει στο περιεχόμενο μιας απόφασης-πλαισίου όποτε ερμηνεύει και εφαρμόζει τους κρίσιμους κανόνες του εθνικού του δικαίου οριοθετείται από τις γενικές αρχές του δικαίου, ειδικότερα από εκείνες της ασφάλειας δικαίου και της μη αναδρομικότητας. Ειδικότερα, οι εν λόγω αρχές αποκλείουν ερμηνεία που να οδηγεί, βάσει μόνης της απόφασης-πλαισίου και ελλείψει τυχόν νόμου που να έχει εκδοθεί προς εφαρμογή της, στη θεμελίωση ή την επίταση της ποινικής ευθύνης των ενεργούντων κατά παράβαση των διατάξεών της. Επιπλέον, η αρχή της σύμφωνης προς το δίκαιο της Ένωσης ερμηνείας δεν μπορεί να χρησιμεύσει ως βάση για να θεμελιώσει ερμηνεία contra legem του εθνικού δικαίου (22).

Ωστόσο, η απαίτηση σύμφωνης προς το δίκαιο της Ένωσης ερμηνείας περιλαμβάνει την υποχρέωση των εθνικών δικαστηρίων, περιλαμβανομένων των αποφαινόμενων σε τελευταίο βαθμό, να μεταβάλουν, ενδεχομένως, την πάγια εθνική νομολογία αν αυτή στηρίζεται σε ερμηνεία του εθνικού δικαίου ασυμβίβαστη προς τους σκοπούς μιας απόφασης-πλαισίου. Επομένως, εναπόκειται στο αρμόδιο δικαστήριο να εξασφαλίσει την πλήρη αποτελεσματικότητα της απόφασης-πλαισίου, αποφασίζοντας αυτεπαγγέλτως να μην ακολουθήσει την εκ μέρους του Ανώτατου Δικαστηρίου ερμηνεία, εφόσον η ερμηνεία αυτή δεν συνάδει προς το δίκαιο της Ένωσης (23).

1.4. Άρθρο 267 της ΣΛΕΕ: Διαδικασία έκδοσης προδικαστικής απόφασης

Το Δικαστήριο μπορεί να ερμηνεύει αποφάσεις-πλαίσια όπως κάθε άλλο μέτρο του δικαίου της ΕΕ. Στον τομέα της αστυνομικής και δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις, όλα τα δικαστήρια κάθε κράτους μέλους μπορούν, από την 1η Δεκεμβρίου 2014, στο πλαίσιο διαφορών των οποίων επιλαμβάνονται, να υποβάλλουν στο Δικαστήριο ερωτήματα σχετικά με την ερμηνεία του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή το κύρος μιας πράξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το Δικαστήριο δεν αποφαίνεται το ίδιο επί της διαφοράς. Εναπόκειται στο εθνικό δικαστήριο να επιλύσει τη διαφορά σύμφωνα με την απόφαση του Δικαστηρίου. Η απόφαση αυτή δεσμεύει, κατά τον ίδιο τρόπο, τα άλλα εθνικά δικαστήρια που επιλαμβάνονται παρόμοιου ζητήματος. Η διαδικασία έκδοσης προδικαστικής απόφασης αποτελεί διαδικασία εκούσιας δικαιοδοσίας η οποία έχει ως σκοπό να παράσχει στο Δικαστήριο τη δυνατότητα να καθοδηγεί τα εθνικά δικαστήρια σχετικά με τους τρόπους ερμηνείας του δικαίου της ΕΕ ώστε να μπορούν να το εφαρμόζουν ορθά.

Τα βασικά χαρακτηριστικά της διαδικασίας έκδοσης προδικαστικής απόφασης, παρατίθενται στο έγγραφο του Δικαστηρίου με τίτλο «Συστάσεις προς τα εθνικά δικαστήρια, σχετικές με την υποβολή προδικαστικών ερωτημάτων» (24).

Το 2017, ο μέσος χρόνος εκδίκασης αίτησης έκδοσης προδικαστικής απόφασης ήταν κάτω των 16 μηνών (25). Αυτό μπορεί να είναι μεγάλο χρονικό διάστημα για κάποιον που βρίσκεται υπό κράτηση (26). Για τον λόγο αυτόν, από το 2008, το Δικαστήριο εφαρμόζει μια επείγουσα διαδικασία έκδοσης προδικαστικών αποφάσεων, η οποία αποκαλείται «PPU» (procédure préjudicielle d’urgence). Το 2017, ο μέσος χρόνος εκδίκασης των υποθέσεων αυτών ήταν κατά μέσο όρο μόλις 2,9 μήνες (27).

ΜΕΡΟΣ I: ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΚΑΤΑΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ ΚΑΙ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

2. Απαιτήσεις για τη διαβίβαση

2.1. Πεδίο εφαρμογής της απόφασης-πλαισίου

2.1.1. Προσωπικό πεδίο εφαρμογής

Η αναγνώριση καταδικαστικής απόφασης και η εκτέλεση ποινής εφαρμόζονται σε όλους τους πολίτες της ΕΕ και σε υπηκόους τρίτων χωρών οι οποίοι βρίσκονται είτε στο κράτος έκδοσης είτε στο κράτος εκτέλεσης (άρθρο 3 παράγραφος 2).

2.1.2. Καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής

Με σκοπό τη διευκόλυνση της κοινωνικής επανένταξης του καταδίκου, η απόφαση-πλαίσιο καλύπτει οποιαδήποτε στερητική της ελευθερίας ποινή ή μέτρο που επισύρει στέρηση της ελευθερίας, τα οποία επεβλήθησαν από δικαστήριο στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας επί ποινικού αδικήματος για ορισμένο ή αόριστο χρονικό διάστημα [άρθρο 1 στοιχείο β)].

Όπως προκύπτει από τον ορισμό, οποιαδήποτε καταδικαστική απόφαση, η οποία εκδίδεται στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας επί ποινικού αδικήματος και οδηγεί σε στέρηση της ελευθερίας, μπορεί να διαβιβαστεί βάσει της απόφασης-πλαισίου. Αυτό σημαίνει ότι αποφάσεις που επιβάλλουν εγκλεισμό –έπειτα από στοιχειοθέτηση πλήρους ή μερικής ανικανότητας προς ποινικό καταλογισμό του παραβάτη λόγω διανοητικής αναπηρίας (βλέπε αιτιολογική σκέψη 20)– περιλαμβάνονται στον ορισμό που χρησιμοποιείται στην πράξη.

Επιπλέον, οι αποκαλούμενες συνδυαστικές ποινές –όταν η δικαστική αρχή κρίνει απαραίτητο να επιβάλει έναν συνδυασμό στερητικής της ελευθερίας ποινής με άλλο μέτρο που συνεπάγεται στέρηση της ελευθερίας, όπως ψυχιατρική περίθαλψη– καλύπτονται από την απόφαση-πλαίσιο.

2.1.3. Χρονικό πεδίο εφαρμογής

Η απόφαση-πλαίσιο ισχύει από τις 5 Δεκεμβρίου 2011 (άρθρο 26).

Αιτήσεις μεταφοράς οι οποίες παραλαμβάνονται πριν τις 5 Δεκεμβρίου 2011, εξακολουθούν να διέπονται από τις ισχύουσες νομοθετικές πράξεις για τη μεταφορά καταδίκων. Αιτήσεις που παραλαμβάνονται μετά την ημερομηνία αυτή διέπονται από τους κανόνες που θεσπίζουν τα κράτη μέλη δυνάμει της απόφασης-πλαισίου (άρθρο 28 παράγραφος 1).

Ωστόσο, τα κράτη μέλη είχαν τη δυνατότητα, κατά τη στιγμή της υιοθέτησης της απόφασης-πλαισίου, να δηλώσουν ότι, όσον αφορά αμετάκλητες καταδικαστικές αποφάσεις που εκδόθηκαν πριν από μια συγκεκριμένη ημερομηνία (η οποία δεν μπορεί να είναι μεταγενέστερη της 5ης Δεκεμβρίου 2011), θα συνεχίσουν να εφαρμόζουν τις υπάρχουσες νομικές πράξεις περί μεταφοράς καταδίκων (άρθρο 28 παράγραφος 2). Η απόφαση-πλαίσιο εκδόθηκε στις 27 Νοεμβρίου 2008.

Τέσσερα κράτη μέλη (Ιρλανδία, Μάλτα, Κάτω Χώρες (28) και Πολωνία) προέβησαν σε τέτοιες δηλώσεις. Ωστόσο, τα εν λόγω κράτη μέλη προέβησαν στις δηλώσεις μετά την ημερομηνία έκδοσης της εν λόγω απόφασης-πλαισίου, ήτοι μετά τις 27 Νοεμβρίου 2008. Κατά την άποψη της Επιτροπής, οι δηλώσεις αυτές δεν είναι επομένως έγκυρες και τα κράτη μέλη θα πρέπει να αφαιρέσουν πάραυτα την προθεσμία από τη νομοθεσία τους (29).

2.2. Αρμόδιες αρχές

Οι κύριοι παράγοντες που εξασφαλίζουν τη συνεργασία βάσει της απόφασης-πλαισίου είναι οι αρμόδιες αρχές του κράτους έκδοσης και του κράτους εκτέλεσης. Τα κράτη μέλη, είτε ενεργούν ως κράτος έκδοσης είτε ως κράτος εκτέλεσης, ορίζουν ελεύθερα την αρμόδια αρχή ή αρχές βάσει του εθνικού τους δίκαιου (άρθρο 2).

Αξίζει να σημειωθεί ότι η απόφαση-πλαίσιο δεν περιορίζει τον ορισμό της «αρμόδιας αρχής» σε δικαστική αρχή, παρέχοντας στα κράτη μέλη τη διακριτική ευχέρεια να επιλέξουν την αρμόδια αρχή που κρίνεται ως πλέον κατάλληλη για τη διεκπεραίωση των διαδικασιών της εν λόγω πράξης. Σε ορισμένα κράτη μέλη, τα καθήκοντα αυτά έχουν ανατεθεί στο υπουργείο Δικαιοσύνης, ενώ σε άλλα έχουν ανατεθεί σε δικαστικά ή οιονεί δικαστικά όργανα. Τα κράτη μέλη πρέπει να ενημερώνουν τη Γενική Γραμματεία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία θέτει τις σχετικές πληροφορίες στη διάθεση κάθε ενδιαφερομένου (άρθρο 2) (30).

Ορισμένα κράτη μέλη έχουν δεχθεί ένα σύστημα εκχωρημένης αρμοδιότητας, το οποίο σημαίνει ότι όλα τα δικαστήρια έχουν οριστεί ως αρμόδιες αρχές. Αυτό μπορεί να περιπλέξει τον προσδιορισμό της αρμόδιας αρχής και να οδηγήσει σε αποκλίνουσες προσεγγίσεις εντός του ίδιου κράτους μέλους, Ορισμένα κράτη μέλη έχουν αντιμετωπίσει το πρόβλημα αυτό με τον διορισμό κεντρικής αρχής η οποία επεξεργάζεται τα εισερχόμενα αιτήματα (31).

2.3. Επιλογή του κράτους εκτέλεσης

2.3.1. Σενάρια βάσει του άρθρου 4 παράγραφος 1

Το άρθρο 4 παράγραφος 1 της απόφασης-πλαισίου προβλέπει τη δυνατότητα διαβίβασης της καταδικαστικής απόφασης και του πιστοποιητικού:

— στο κράτος μέλος της εθνικότητας του καταδίκου στο οποίο ζει· ή

— στο κράτος μέλος της εθνικότητας του καταδίκου, προς το οποίο, μολονότι δεν είναι το κράτος μέλος στο οποίο ζει, ο κατάδικος θα μεταχθεί μετά την απαλλαγή του από την εκτέλεση της ποινής δυνάμει διαταγής απέλασης ή απομάκρυνσης· ή

— οποιοδήποτε άλλο κράτος μέλος του οποίου η αρμόδια αρχή συναινεί προς τη διαβίβαση της καταδικαστικής απόφασης και του πιστοποιητικού, με την επιφύλαξη της συναίνεσης του καταδίκου, όπου απαιτείται (βλέπε άρθρο 4 παράγραφος 3 σε συνδυασμό με το άρθρο 4 παράγραφοι 6 και 7, και το άρθρο 6).

2.3.2. Μεταφορά στο κράτος μέλος της εθνικότητας του καταδίκου στο οποίο ζει [άρθρο 4 παράγραφος 1 στοιχείο α)]

Ο καθορισμός του τόπου στον οποίο ζει ένα πρόσωπο για τον σκοπό του άρθρου 4 παράγραφος 1 στοιχείο α) αποτελεί σημαντική πτυχή της ορθής εφαρμογής της απόφασης-πλαισίου και συνδέεται άμεσα με τον υποχρεωτικό χαρακτήρα αυτής της διάταξης. Όταν δεν πληρούται η προϋπόθεση αυτή, για τη διαδικασία μεταφοράς της ποινής συχνά απαιτείται συναίνεση του καταδίκου (βλέπε κατωτέρω άλλες περιπτώσεις στις οποίες δεν απαιτείται συναίνεση).

Η έννοια του «κράτους στο οποίο ο κατάδικος ζει» διευκρινίζεται περαιτέρω στην αιτιολογική σκέψη 17. Σύμφωνα με αυτή την αιτιολογική σκέψη, ο όρος «κράτος στο οποίο ο κατάδικος ζει» δηλώνει τον τόπο προς τον οποίο αυτό το πρόσωπο συνδέεται βάσει της συνήθους διαμονής και βάσει στοιχείων όπως οι οικογενειακοί, κοινωνικοί ή επαγγελματικοί δεσμοί (32).

Ιδέες μπορούν να αντληθούν από την απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση Kozłowski. Στο πλαίσιο της απόφασης-πλαισίου 2002/584/ΔΕΥ του Συμβουλίου για το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης και τις διαδικασίες παράδοσης μεταξύ των κρατών μελών (33)·(εφεξής «η απόφαση-πλαίσιο 2002/584»), το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι η διαπίστωση της ύπαρξης δεσμών ενός προσώπου με το κράτος εκτέλεσης πρέπει να βασίζεται σε μια συνολική εκτίμηση «διαφόρων αντικειμενικών στοιχείων που χαρακτηρίζουν την περίπτωση του προσώπου αυτού, στα οποία καταλέγονται, μεταξύ άλλων, η διάρκεια, η φύση και οι συνθήκες παραμονής του εκζητουμένου, καθώς και οι οικογενειακοί και οικονομικοί δεσμοί του με το κράτος μέλος εκτέλεσης» (34). Επιπλέον, το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι ο όρος «κάτοικος» σημαίνει ότι το πρόσωπο έχει εκεί την πραγματική κατοικία του και «διαμένει» στο εν λόγω κράτος μέλος εφόσον, μετά από σταθερή διαμονή ορισμένης διάρκειας εκεί, δημιούργησε δεσμούς παρόμοιους με αυτούς που δημιουργεί ο κάτοικος (35).

2.3.3. Μεταφορά προς το κράτος μέλος στο οποίο θα μεταχθεί το πρόσωπο [άρθρο 4 παράγραφος 1 στοιχείο β)]

Σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 1 στοιχείο β), η καταδικαστική απόφαση και το πιστοποιητικό μπορούν επίσης να διαβιβαστούν στο κράτος μέλος της εθνικότητας του καταδίκου, προς το οποίο, μολονότι δεν είναι το κράτος μέλος στο οποίο ζει, ο κατάδικος θα μεταχθεί μετά την απαλλαγή του από την εκτέλεση της ποινής. Για την εφαρμογή αυτής της διάταξης, η σχετική διαταγή απέλασης ή απομάκρυνσης πρέπει να περιλαμβάνεται στην καταδικαστική απόφαση ή σε άλλη δικαστική ή διοικητική απόφαση ή σε οποιοδήποτε άλλο μέτρο που αποτελεί συνέπεια της καταδικαστικής απόφασης.

2.3.4. Μεταφορά προς οποιοδήποτε άλλο κράτος μέλος που συναινεί στη μεταφορά [άρθρο 4 παράγραφος 1 στοιχείο γ)]

Η τρίτη περίπτωση που καλύπτεται από το πεδίο εφαρμογής της απόφασης-πλαισίου [άρθρο 4 παράγραφος 1 στοιχείο γ)] βρίσκει εφαρμογή όταν το κράτος έκδοσης επιθυμεί να διαβιβάσει την καταδικαστική απόφαση και το πιστοποιητικό σε κράτος μέλος διαφορετικό από το κράτος μέλος της εθνικότητας του καταδίκου στο οποίο ζει ή στο οποίο ο εν λόγω κατάδικος θα μεταχθεί βάσει διαταγής απέλασης ή απομάκρυνσης. Αυτό μπορεί, για παράδειγμα, να είναι το κράτος μέλος στο οποίο ο κατάδικος διαμένει ή παρακολουθεί σπουδές, ή το κράτος μέλος του οποίου ο κατάδικος είναι υπήκοος, αλλά στο οποίο δεν ζει και στο οποίο δεν θα μεταχθεί.

Στην περίπτωση αυτή, είναι υποχρεωτική η προηγούμενη συναίνεση του κράτους εκτέλεσης [άρθρο 4 παράγραφος 1 στοιχείο γ)] και η διαβούλευση μεταξύ των αρμόδιων αρχών (άρθρο 4 παράγραφος 3). Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη στοιχεία όπως η διάρκεια της διαμονής ή άλλων δεσμών με το κράτος εκτέλεσης. Σε περιπτώσεις όπου ο κατάδικος θα μπορούσε να μεταφερθεί σε κράτος μέλος και σε τρίτη χώρα βάσει εσωτερικού δικαίου ή διεθνών πράξεων, οι αρμόδιες αρχές των κρατών έκδοσης και εκτέλεσης θα πρέπει να διαβουλεύονται ώστε να εξετάσουν εάν η εκτέλεση της ποινής στο κράτος μέλος εκτέλεσης ενισχύει τον σκοπό της κοινωνικής επανένταξης περισσότερο απ’ ό,τι η εκτέλεση στην τρίτη χώρα (αιτιολογική σκέψη 8).

Η προηγούμενη συναίνεση του καταδίκου απαιτείται πάντοτε, με εξαίρεση την ειδική περίπτωση που προβλέπεται στο άρθρο 6 παράγραφος 2 στοιχείο γ).

2.4. Συναίνεση έπειτα από ενημέρωση του καταδίκου

Μία από τις καινοτομίες τις οποίες εισήγαγε η απόφαση-πλαίσιο στον τομέα της μεταφοράς καταδίκων —σε σύγκριση με τα προηγούμενα διεθνή καθεστώτα μεταφοράς–—είναι ότι αυξάνει τον αριθμό των περιπτώσεων στις οποίες δεν απαιτείται συναίνεση του καταδίκου.

Η συναίνεση του καταδίκου δεν απαιτείται (άρθρο 6 παράγραφος 2) όταν:

— το πρόσωπο είναι υπήκοος του κράτους εκτέλεσης και ζει επίσης στο κράτος αυτό· ή

— το πρόσωπο θα απελαθεί στο κράτος εκτέλεσης μετά την απαλλαγή του από την εκτέλεση της ποινής δυνάμει διαταγής απομάκρυνσης ή απέλασης που περιλαμβάνεται στην καταδικαστική απόφαση ή σε άλλη δικαστική ή διοικητική απόφαση ή οποιοδήποτε άλλο μέτρο που αποτελεί συνέπεια της καταδικαστικής απόφασης· ή

— το πρόσωπο έχει διαφύγει ή επιστρέψει κατ’ άλλον τρόπο στο κράτος εκτέλεσης λόγω της ποινικής διαδικασίας που εκκρεμούσε κατ’ αυτού στο κράτος έκδοσης ή μετά την καταδίκη του στο κράτος αυτό.

Σε όλες τις άλλες περιπτώσεις, απαιτείται συναίνεση του καταδίκου έπειτα από ενημέρωση.

Το άρθρο 6 παράγραφος 4 προβλέπει υποχρέωση του κράτους έκδοσης να ενημερώνει τον κατάδικο, σε γλώσσα την οποία κατανοεί, ότι αποφάσισε να διαβιβάσει την απόφαση, μαζί με το πιστοποιητικό, χρησιμοποιώντας το τυποποιημένο έντυπο του παραρτήματος II (βλέπε επίσης ενότητες 3.2 και 3.3). Όταν ο κατάδικος ευρίσκεται στο κράτος εκτέλεσης κατά το χρόνο λήψης της απόφασης διαβίβασης, το εν λόγω έντυπο διαβιβάζεται στο κράτος εκτέλεσης, το οποίο ενημερώνει σχετικά τον κατάδικο.

Λόγω της σημασίας της κοινωνικής επανένταξης ως θεμελιώδους αρχής της απόφασης-πλαισίου, πρέπει να διασφαλίζεται ότι λαμβάνεται δεόντως υπόψη η γνώμη του ενδιαφερομένου κατά τη λήψη αποφάσεων μεταφοράς. Ως εκ τούτου, συνιστάται η παροχή βασικών πληροφοριών από το κράτος έκδοσης στον κατάδικο ώστε το πρόσωπο αυτό να μπορεί να παράσχει συναίνεση ή γνώμη έπειτα από ενημέρωση. Στο πλαίσιο αυτό θα μπορούσαν να περιλαμβάνονται πληροφορίες σχετικά με την υλικοτεχνική υποστήριξη της μεταφοράς και τα σωφρονιστικά καθεστώτα στο κράτος εκτέλεσης όσον αφορά τις ρυθμίσεις της πρόωρης ή υπό όρους αποφυλάκισης.

Σε περίπτωση που ο κατάδικος δεν συναινεί στη μεταφορά, η μεταφορά δεν είναι δυνατή εάν απαιτείται τέτοια συναίνεση (άρθρο 4 παράγραφος 1 και άρθρο 6 παράγραφος 1). Σε περίπτωση που δεν απαιτείται συναίνεση, η αρνητική γνώμη του καταδίκου πρέπει μεν να λαμβάνεται υπόψη, αλλά δεν αποτελεί λόγο άρνησης βασισμένο στην κοινωνική επανένταξη (αιτιολογική σκέψη 10).

2.5. Συναίνεση του κράτους εκτέλεσης

Η συναίνεση του κράτους εκτέλεσης απαιτείται σε όλες τις άλλες περιπτώσεις πέραν εκείνων που καλύπτονται από το άρθρο 4 παράγραφος 1 στοιχεία α) και β) (π.χ. όταν το πρόσωπο είναι υπήκοος του κράτους εκτέλεσης, αλλά δεν ζει εκεί ούτε θα απελαθεί σε αυτό· ή όταν το πρόσωπο διαμένει στο κράτος εκτέλεσης. χωρίς να είναι υπήκοος του κράτους αυτού [άρθρο 4 παράγραφος 1 στοιχείο γ)]. Στην περίπτωση αυτή, είναι υποχρεωτική η διαβούλευση μεταξύ των αρμόδιων αρχών του κράτους έκδοσης και του κράτους εκτέλεσης, και το κράτος εκτέλεσης μπορεί να αρνηθεί τη συνεργασία μη συναινώντας στη διαβίβαση της καταδικαστικής απόφασης προς αυτό (αιτιολογική σκέψη 8).

Ωστόσο, το άρθρο 4 παράγραφος 7 παρέχει σε κάθε κράτος μέλος τη δυνατότητα να προβεί σε δήλωση στην οποία θα αναφέρεται ότι δεν απαιτείται προηγούμενη συναίνεσή του για τη διαβίβαση της καταδικαστικής απόφασης και του πιστοποιητικού εάν ο κατάδικος:

α) ζει και έχει διαμείνει νομίμως επί τουλάχιστον πέντε συναπτά έτη στο κράτος εκτέλεσης και διατηρεί μόνιμο δικαίωμα διαμονής στο συγκεκριμένο κράτος (36)· ή/και

β) έχει εθνικότητα του κράτους εκτέλεσης σε περιπτώσεις εκτός του άρθρου 4 παράγραφος 1 στοιχεία α) και β).

Η δήλωση αυτή είναι έγκυρη στις σχέσεις του με άλλα κράτη μέλη που έχουν προβεί στην ίδια κοινοποίηση είτε κατά την υιοθέτηση της απόφασης-πλαισίου είτε αργότερα (άρθρο 4 παράγραφος 7). Οι δηλώσεις βάσει του άρθρου 4 παράγραφος 7 διατίθενται στον ιστότοπο του ΕΔΔ (37).

Κατά την εφαρμογή της απόφασης-πλαισίου, τα κράτη μέλη θεσπίζουν μέτρα στα οποία λαμβάνεται ιδίως υπόψη ο σκοπός της κοινωνικής επανένταξης του καταδίκου, ο οποίος συνιστά τη βάση προκειμένου να αποφασίζουν οι αρμόδιες αρχές τους εάν πρέπει να συναινέσουν στη διαβίβαση της απόφασης και του πιστοποιητικού στις περιπτώσεις του άρθρου 4 παράγραφος 1 στοιχείο γ) (άρθρο 4 παράγραφος 6).

2.6. Γνώμη του καταδίκου

Ακόμη και αν δεν απαιτείται η συναίνεση του καταδίκου, όταν ο κατάδικος βρίσκεται ακόμη στο κράτος έκδοσης πρέπει να του παρέχεται η δυνατότητα να εκφράζει τη γνώμη του (προφορικά ή γραπτά) σχετικά με τη μεταφορά, την αναγνώριση και την εκτέλεση της ποινής (άρθρο 6 παράγραφος 3).

Παρότι η γνώμη του καταδίκου δεν μπορεί να αποτελέσει λόγο άρνησης βασισμένο στην κοινωνική επανένταξη (αιτιολογική σκέψη 10), η γνώμη του πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά την αξιολόγηση της διευκόλυνσης της κοινωνικής επανένταξης και της καταλληλότητας της επιδιωκόμενης μεταφοράς. Επιπλέον, όταν ο κατάδικος έχει κάνει χρήση της δυνατότητας να διατυπώσει τη γνώμη του, η γνώμη αυτή διαβιβάζεται γραπτώς στο κράτος εκτέλεσης ώστε να ενσωματωθεί στην αιτιολογημένη γνώμη του εν λόγω κράτους όσον αφορά τον σκοπό της επανένταξης (άρθρο 6 παράγραφος 3).

2.7. Αξιολόγηση της κοινωνικής επανένταξης

2.7.1. Το κράτος έκδοσης πρέπει να πεισθεί

Σύμφωνα με την αιτιολογική της σκέψη 15, η απόφαση-πλαίσιο θα πρέπει να εφαρμόζεται σύμφωνα με το δικαίωμα των πολιτών της Ένωσης να κυκλοφορούν και να διαμένουν ελεύθερα στο έδαφος των κρατών μελών, που παρέχεται από το άρθρο 18 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και κατοχυρώνεται πλέον στο άρθρο 21 της ΣΛΕΕ.

Όπως αναφέρεται ανωτέρω, η κοινωνική επανένταξη αποτελεί βασική πτυχή της απόφασης-πλαισίου (38). Η αρμόδια αρχή του κράτους έκδοσης πρέπει να «πεισθεί ότι η εκτέλεση της ποινής από το κράτος εκτέλεσης διευκολύνει την κοινωνική επανένταξη του καταδίκου» (βλέπε αιτιολογική σκέψη 9 και άρθρο 4 παράγραφος 2).

Η αξιολόγηση της διευκόλυνσης της κοινωνικής επανένταξης δεν περιορίζεται μόνο στην εξακρίβωση της ύπαρξης γεωγραφικών δεσμών, αλλά πρέπει να βασίζεται σε ενδελεχή αξιολόγηση κατά περίπτωση. Για τον σκοπό αυτόν, η πράξη προβλέπει διαδικασία διαβούλευσης μεταξύ του κράτους έκδοσης και του κράτους εκτέλεσης.

2.7.2. Διαβούλευση με το κράτος εκτέλεσης κατά περίπτωση

Όταν το κράτος έκδοσης διαβουλεύεται με το κράτος εκτέλεσης, σε προαιρετική ή υποχρεωτική βάση, με σκοπό να εξακριβωθεί η βελτίωση της κοινωνικής επανένταξης, η αρμόδια αρχή του κράτους εκτέλεσης μπορεί να υποβάλει στην αρμόδια αρχή του κράτους έκδοσης αιτιολογημένη γνώμη, κατά την οποία η εκτέλεση της ποινής δεν θα εξυπηρετούσε τον σκοπό της κοινωνικής επανένταξης του καταδίκου. Επιπλέον, το κράτος εκτέλεσης διατηρεί την επιλογή αυτή ακόμη και σε περίπτωση που δεν υπήρξε διαβούλευση μεταξύ των αρμόδιων αρχών. Στην περίπτωση αυτή, η γνώμη αυτή μπορεί να υποβληθεί αμέσως μετά τη διαβίβαση της απόφασης και του πιστοποιητικού. Η αρμόδια αρχή του κράτους έκδοσης εξετάζει αυτή τη γνώμη και αποφασίζει εάν θα ανακαλέσει το πιστοποιητικό ή όχι (άρθρο 4 παράγραφος 4). Το ΕΔΔ μπορεί να παρέχει βοήθεια κατά τη διενέργεια διαβουλεύσεων μεταξύ των αρμόδιων αρχών (39).

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η αρνητική γνώμη δεν συνιστά αφ’ εαυτής λόγο άρνησης βασισμένο στην κοινωνική επανένταξη (αιτιολογική σκέψη 10).

Όταν το κράτος έκδοσης γίνεται αποδέκτης της γνώμης είτε του καταδίκου είτε του κράτους εκτέλεσης, σύμφωνα με την οποία η εκτέλεση της ποινής δεν θα οδηγούσε σε διευκόλυνση της κοινωνικής επανένταξης του καταδίκου, η αρμόδια αρχή του κράτους έκδοσης θα πρέπει να λάβει υπόψη τη γνώμη αυτή και, εάν επιθυμεί να συνεχίσει τη διαδικασία, να πεισθεί ότι, παρά τα επιχειρήματα που περιέχονται στη σχετική γνώμη, η επανένταξη θα διευκολυνθεί ή θα βελτιωθεί (αιτιολογική σκέψη 10).

2.7.3. Ορισμός της κοινωνικής επανένταξης

Παρότι η απόφαση-πλαίσιο δεν παρέχει ρητό ορισμό της κοινωνικής επανένταξης, παρέχει μη εξαντλητικό κατάλογο στοιχείων βάσει των οποίων μπορεί να αξιολογηθεί αν η κοινωνική επανένταξη του καταδίκου θα βελτιωθεί ως αποτέλεσμα της μεταφοράς της ποινής. Η αρμόδια αρχή του κράτους έκδοσης θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη στοιχεία όπως, για παράδειγμα, «ο δεσμός του ενδιαφερομένου με το κράτος εκτέλεσης, εάν το θεωρεί ως έδρα των οικογενειακών, γλωσσικών, πολιτιστικών, κοινωνικών ή οικονομικών και άλλων δεσμών με το κράτος εκτέλεσης» (αιτιολογική σκέψη 9).

Από τα ανωτέρω συνάγεται ότι, στο πλαίσιο της απόφασης-πλαισίου, η κοινωνική επανένταξη θα πρέπει να γίνεται κατανοητή υπό την έννοια ότι ενδείκνυται περισσότερο τα μέτρα επανένταξης να λαμβάνονται σε κράτος του οποίου τη γλώσσα κατανοεί ο κατάδικος και με το οποίο έχει στενούς δεσμούς. Η δυνατότητα κοινωνικών επαφών με συγγενείς και φίλους βοηθά τον κατάδικο να προετοιμαστεί για την επιστροφή του στην κοινωνία. Ο στόχος αυτός μπορεί να μην εξυπηρετείται εάν το πρόσωπο κρατείται σε αλλοδαπό κράτος όταν είναι πιθανό ότι δεν θα του επιτραπεί να παραμείνει στο κράτος αυτό μετά την έκτιση της ποινής.

2.7.4. Τρόποι εκτέλεσης της ποινής

Οι προοπτικές κοινωνικής επανένταξης μπορεί επίσης να εξαρτώνται από τους τρόπους εκτέλεσης της ποινής στο κράτος εκτέλεσης.

Όταν το κράτος εκτέλεσης –στο πλαίσιο διαβουλεύσεων ή όταν έχει κάνει χρήση της δυνατότητας να υποβάλει την αιτιολογημένη γνώμη του κατόπιν της διαβίβασης της καταδικαστικής απόφασης και του πιστοποιητικού– προβλέπει την ανάγκη για προσαρμογή της ποινής, οι πληροφορίες αυτές μπορούν να συμπεριληφθούν στην αιτιολόγησή του σχετικά με τις προοπτικές διευκόλυνσης της κοινωνικής επανένταξης.

Παρόμοια παρατήρηση μπορεί να διατυπωθεί σχετικά με τις ενδεχόμενες διατάξεις για την πρόωρη ή υπό όρους αποφυλάκιση που μπορεί να ισχύουν στο κράτος εκτέλεσης (βλέπε άρθρο 17). Το κράτος έκδοσης έχει τη δυνατότητα να ζητήσει πληροφορίες σχετικά με αυτούς τους τρόπους εκτέλεσης, τις οποίες το κράτος εκτέλεσης υποχρεούται να παράσχει (βλέπε άρθρο 17 παράγραφος 3).

Στο πλαίσιο αυτό, το κράτος εκτέλεσης μπορεί να τεκμηριώσει την αξιολόγησή του σχετικά με την επιδιωκόμενη μεταφορά, καθώς και να παράσχει στο κράτος έκδοσης πρόσθετες σχετικές πληροφορίες ώστε να πεισθεί για τη βελτίωση της κοινωνικής επανένταξης.

2.8. Ο κατάλογος των 32 αδικημάτων για τα οποία χωρεί παράδοση χωρίς έλεγχο του διττού αξιοποίνου

Πριν από τη μεταφορά της ποινής, η αρμόδια εκδούσα αρχή πρέπει να διαπιστώνει αν ένα ή περισσότερα από τα αδικήματα εμπίπτουν σε κάποια από τις 32 κατηγορίες για τις οποίες δεν εφαρμόζεται ο έλεγχος του διττού αξιοποίνου. Ο κατάλογος των σχετικών αδικημάτων παρατίθεται στο άρθρο 7 παράγραφος 1, καθώς και στο πιστοποιητικό, στο οποίο πρέπει να σημειώνονται τα αδικήματα που περιλαμβάνονται στον κατάλογο. Για να έχει εφαρμογή το άρθρο 7, τα αδικήματα του καταλόγου θα πρέπει να επισύρουν στο κράτος έκδοσης ποινή στερητική της ελευθερίας ή μέτρο που συνεπάγεται στέρηση της ελευθερίας για μέγιστη περίοδο τουλάχιστον τριών ετών.

Καθοριστικό είναι το δίκαιο του κράτους μέλους έκδοσης του εντάλματος. Αυτό επιβεβαιώθηκε στην απόφαση στην υπόθεση C-303/05 Advocaten voor de Wereld, η οποία αφορούσε την απόφαση-πλαίσιο 2002/584 (40).

Η εκτελούσα αρχή μπορεί να ελέγξει το διττό αξιόποινο μόνο για αδικήματα τα οποία δεν περιλαμβάνονται στον κατάλογο των 32 αδικημάτων.

Ωστόσο, πολλά κράτη μέλη έχουν κάνει χρήση της δυνατότητας ελέγχου του διττού αξιόποινου σε όλες τις περιπτώσεις (άρθρο 7 παράγραφος 4, βλέπε υποσημείωση 14). Οι σχετικές δηλώσεις μπορούν να ανακληθούν ανά πάσα στιγμή.

2.9. Ευάλωτες ομάδες: ανήλικοι παραβάτες και παραβάτες με διανοητικές διαταραχές και μεταφορά μέτρων ψυχιατρικής ή ιατρικής μέριμνας

Μια ειδική κατηγορία καταδίκων που είναι ευάλωτοι από πλευράς μεταχείρισης, περίθαλψης και στέγασης είναι οι ανήλικοι παραβάτες και οι παραβάτες που πάσχουν από προβλήματα ψυχικής υγείας. Θα πρέπει να δίνεται ιδιαίτερη προσοχή όσον αφορά την εφαρμογή της απόφασης-πλαισίου σε αυτές τις ειδικές ομάδες παραβατών.

Η απόφαση-πλαίσιο περιλαμβάνει δύο διατάξεις που εφαρμόζονται σε περιπτώσεις όπου εμπλέκονται ανήλικοι και πρόσωπα με ψυχικές διαταραχές και/ή εθισμούς (αμφότερες στο άρθρο 9). Στην ουσία, η αρμόδια αρχή του κράτους εκτέλεσης δύναται να αρνηθεί να αναγνωρίσει την καταδικαστική απόφαση και να εκτελέσει την ποινή εάν:

i) η ποινή επιβλήθηκε σε φυσικό πρόσωπο το οποίο, σύμφωνα με το δίκαιο του κράτους εκτέλεσης, δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί, λόγω ηλικίας, ότι υπέχει ποινική ευθύνη για τις πράξεις για τις οποίες έχει εκδοθεί η καταδικαστική απόφαση [άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο ζ)]· ή εάν

ii) η ποινή που έχει επιβληθεί περιλαμβάνει μέτρο ψυχιατρικής ή ιατρικής μέριμνας ή άλλο μέτρο που συνεπάγεται στέρηση της ελευθερίας, το οποίο, παρά τη δυνατότητα προσαρμογής της ποινής σύμφωνα με τα όσα προβλέπει το άρθρο 8 παράγραφος 3 (41), δεν μπορεί να εκτελεσθεί από το κράτος εκτέλεσης σύμφωνα με το νομικό σύστημα ή το σύστημα υγείας του κράτους αυτού [άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο κ)].

Στις περιπτώσεις που αναφέρονται στο άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο κ), το κράτος εκτέλεσης θα πρέπει να εξετάζει τη δυνατότητα προσαρμογής της ποινής σύμφωνα με την εν λόγω απόφαση-πλαίσιο προτού αρνηθεί την αναγνώριση και εκτέλεση της ποινής που επιβάλλει μέτρο εκτός από στερητική της ελευθερίας ποινή (βλέπε αιτιολογική σκέψη 19).

Επιπλέον, σε τέτοιου είδους περιπτώσεις, πριν αποφασίσει να μην αναγνωρίσει την καταδικαστική απόφαση ή να μην εκτελέσει την ποινή, το κράτος εκτέλεσης υποχρεούται να διαβουλεύεται με το κράτος έκδοσης, με κάθε κατάλληλο μέσο, και, κατά περίπτωση, να του ζητεί να παράσχει αμελλητί, εφόσον απαιτείται, οποιεσδήποτε αναγκαίες πρόσθετες πληροφορίες (άρθρο 9 παράγραφος 3).

Ο λόγος άρνησης του άρθρου 9 παράγραφος 1 στοιχείο κ) μπορεί να εφαρμόζεται και σε περιπτώσεις όπου το πρόσωπο δεν έχει κριθεί ένοχο ποινικού αδικήματος, μολονότι η αρμόδια αρχή επέβαλε στερητικό της ελευθερίας μέτρο και όχι ποινή φυλάκισης συνεπεία ποινικού αδικήματος (βλέπε αιτιολογική σκέψη 20).

Εφόσον το κράτος έκδοσης το θεωρεί αναγκαίο λόγω της ηλικίας ή της φυσικής ή πνευματικής κατάστασης του καταδίκου, η δυνατότητα να εκφράσει τη γνώμη του, προφορικά ή γραπτά, σχετικά με τη μεταφορά παρέχεται στον νόμιμο εκπρόσωπό του (άρθρο 6 παράγραφος 3).

2.10. Συνεκτίμηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων από το κράτος έκδοσης

Η απόφαση-πλαίσιο σέβεται τα θεμελιώδη δικαιώματα και τις αρχές που αναγνωρίζονται στο άρθρο 6 της Συνθήκης ΕΕ και αντικατοπτρίζονται στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (εφεξής «Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ») (αιτιολογική σκέψη 13).

Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 4, η απόφαση-πλαίσιο δεν έχει ως αποτέλεσμα τη μεταβολή της υποχρέωσης σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων και των βασικών νομικών αρχών.

Κατά συνέπεια, το κράτος έκδοσης, ιδίως σε περιπτώσεις όπου επιδιώκεται μεταφορά της ποινής χωρίς τη συναίνεση του καταδίκου, πρέπει να διασφαλίζει ότι η μεταφορά, η αναγνώριση και η εκτέλεση της ποινής δεν θα θίξουν τα βασικά θεμελιώδη δικαιώματα του καταδίκου.

Οι συνθήκες κράτησης δημιουργούν σημαντικά προβλήματα σε αρκετά κράτη μέλη της ΕΕ, με τον υπερπληθυσμό των φυλακών να αποτελεί ένα από τα πιο επιτακτικά ζητήματα. Οι απάνθρωπες ή εξευτελιστικές συνθήκες κράτησης στις φυλακές μπορούν να υπονομεύσουν σοβαρά την εφαρμογή των πράξεων της ΕΕ για την αμοιβαία αναγνώριση, καθώς θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε παράβαση των διατάξεων τόσο της σύμβασης για την προάσπιση των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών (εφεξής «ΕΣΔΑ») όσο και του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ.

Ωστόσο, το ζήτημα αυτό έχει μέχρι στιγμής εξεταστεί από το Δικαστήριο μόνο στο πλαίσιο της απόφασης-πλαισίου 2002/584 (42). Βάσει της απόφασης-πλαισίου 2002/584, το κράτος εκτέλεσης δεσμεύεται από την αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης και, συνεπώς, υποχρεούται, καταρχήν, να εκτελέσει το ΕΕΣ και να παραδώσει το σχετικό πρόσωπο στο κράτος έκδοσης, εκτός εάν ισχύουν λόγοι άρνησης. Αντιθέτως, οι περιπτώσεις που υπάγονται στην απόφαση-πλαίσιο αφορούν τη μεταφορά των καταδίκων από το κράτος έκδοσης στο κράτος εκτέλεσης. Εν προκειμένω, το κράτος έκδοσης δεν υποχρεούται να μεταφέρει την ποινή εάν προκύψουν αμφιβολίες σχετικά με τις συνθήκες κράτησης, ακόμη και αν το άλλο κράτος μέλος έχει ζητήσει ρητά τη μεταφορά. Το άρθρο 4 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ, που απαγορεύει τα βασανιστήρια και την απάνθρωπη ή εξευτελιστική μεταχείριση, εφαρμόζεται εξίσου στις μεταφορές κρατουμένων, ιδίως στην περίπτωση που κράτος επιθυμεί να μεταφέρει ένα πρόσωπο χωρίς τη συναίνεσή του.

3. Διαδικασία διαβίβασης

3.1. Δικαίωμα κίνησης της διαδικασίας

Η απόφαση-πλαίσιο παρέχει στο κράτος έκδοσης, στο κράτος εκτέλεσης, καθώς και στον κατάδικο, τη δυνατότητα να θέσουν σε λειτουργία τον μηχανισμό που μπορεί να οδηγήσει σε μεταφορά. Ωστόσο, υπάρχουν σημαντικές διαφορές ανάλογα με το ποιος κινεί τη διαδικασία.

Το κράτος εκτέλεσης δύναται με δική του πρωτοβουλία να ζητήσει από το κράτος έκδοσης να διαβιβάσει την καταδικαστική απόφαση. Ομοίως, ο κατάδικος δύναται επίσης να ζητήσει από τις αρμόδιες αρχές του κράτους έκδοσης ή του κράτους εκτέλεσης να κινήσουν τη διαδικασία διαβίβασης της καταδικαστικής απόφασης (άρθρο 4 παράγραφος 5).

Ωστόσο, και στις δύο περιπτώσεις, το κράτος έκδοσης δεν είναι υποχρεωμένο να συμμορφωθεί με την αιτούμενη διαβίβαση της καταδικαστικής απόφασης. Αυτό προκύπτει λογικά από το γεγονός ότι το κράτος έκδοσης παραμένει ο μόνος φορέας ο οποίος, κατόπιν της τέλεσης ποινικού αδικήματος, εξέδωσε καταδικαστική απόφαση για την έκδοση της οποίας διέθετε κυρίαρχη αρμοδιότητα. Κατά συνέπεια, το κράτος έκδοσης διατηρεί τη διακριτική ευχέρεια να αξιολογεί τα αιτήματα του κράτους εκτέλεσης ή του καταδίκου, ή αμφότερων.

Για παράδειγμα, το κράτος έκδοσης ενδέχεται να μην επιθυμεί να μεταφέρει τον κατάδικο εάν στο κράτος εκτέλεσης προβλέπεται φυλάκιση μικρότερης διάρκειας, λαμβανομένων υπόψη των διατάξεων που ισχύουν στο κράτος αυτό όσον αφορά την πρόωρη και υπό όρους αποφυλάκιση. Τα συμφέροντα των θυμάτων μπορούν επίσης να λαμβάνονται υπόψη κατά τη λήψη απόφασης σχετικά με τον τόπο στον οποίο ο παραβάτης μπορεί να εκτίσει καλύτερα την ποινή του. Ένα κράτος μέλος μπορεί επίσης να αντιμετωπίζει με επιφυλακτικότητα τη μεταφορά προσώπου, εάν η μεταφορά αυτή συνεπάγεται την επανένταξή του προσώπου στο εγκληματικό περιβάλλον της πατρίδας του, αντί για την κοινωνική του επανένταξη.

Η πλήρης αρμοδιότητα του κράτους έκδοσης όσον αφορά τη λήψη αποφάσεων αποτυπώνεται επίσης στο άρθρο 13 της απόφασης-πλαισίου, το οποίο ορίζει ότι εφόσον η εκτέλεση της ποινής στο κράτος εκτέλεσης δεν έχει αρχίσει, το κράτος έκδοσης δύναται να ανακαλέσει το πιστοποιητικό, αιτιολογώντας τη σχετική απόφασή του. Βλέπε επίσης στο πλαίσιο αυτό το άρθρο 17 παράγραφος 3.

Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι, από την πλευρά του, το κράτος έκδοσης, δεν υποχρεούται να διαβιβάσει την καταδικαστική απόφαση και το πιστοποιητικό, ακόμη και αν αυτό θα ήταν προς το συμφέρον του καταδίκου. Κατά συνέπεια, δεν υπάρχει «δικαίωμα» μεταφοράς για τον κατάδικο (43).

Τα κράτη μέλη αντιλαμβάνονται ολοένα και περισσότερο ότι οι γνώμες των θυμάτων θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στο πλαίσιο της εκτέλεσης των ποινών καταδικασθέντων παραβατών, συμπεριλαμβανομένης της διεθνούς μεταφοράς μεταξύ φυλακών. Τα θύματα μπορεί να βρίσκονται τόσο στο κράτος εκτέλεσης όσο και στο κράτος έκδοσης. Πολλά κράτη μέλη έχουν θεσπίσει διαδικασία στο πλαίσιο της οποίας τα θύματα έχουν τη δυνατότητα να διατυπώσουν τη γνώμη τους σχετικά με τις μεταφορές, η οποία και λαμβάνεται υπόψη. Ωστόσο, δεν θεσπίζεται δικαίωμα των θυμάτων να αντιταχθούν στη μεταφορά.

3.2. Διαδικασία εξασφάλισης της γνώμης του καταδίκου

Όταν ο κατάδικος ευρίσκεται ακόμη στο κράτος έκδοσης πρέπει να του παρέχεται η δυνατότητα να εκφράζει τη γνώμη του (προφορικά ή γραπτά) σχετικά με τη μεταφορά, την αναγνώριση και την εκτέλεση της ποινής (άρθρο 6 παράγραφος 3). Εφόσον το κράτος έκδοσης το θεωρεί αναγκαίο λόγω της ηλικίας ή της φυσικής ή πνευματικής κατάστασης του προσώπου, αυτή η δυνατότητα θα παρέχεται στον νόμιμο εκπρόσωπό του.

Η γνώμη του καταδίκου θα πρέπει να ζητείται πάντοτε ακόμη και αν δεν απαιτείται συναίνεση.

Παρότι η γνώμη του καταδίκου δεν μπορεί να αποτελέσει λόγο άρνησης βασισμένο στην κοινωνική επανένταξη (αιτιολογική σκέψη 10), η γνώμη του πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά την αξιολόγηση της διευκόλυνσης της κοινωνικής επανένταξης και της καταλληλότητας της επιδιωκόμενης μεταφοράς (άρθρο 6 παράγραφος 3).

Πληροφορίες σχετικά με τη γνώμη του καταδίκου πρέπει να παρέχονται στο πλαίσιο κ) του πιστοποιητικού:

κ) Γνώμη του καταδίκου: 1. ☐ Δεν έγινε ακρόαση του καταδίκου επειδή βρίσκεται ήδη στο κράτος εκτέλεσης. 2. ☐ Ο κατάδικος βρίσκεται στο κράτος έκδοσης και: α. ☐ ζήτησε τη διαβίβαση της απόφασης και του πιστοποιητικού ☐ συναίνεσε στη διαβίβαση της απόφασης και του πιστοποιητικού ☐ δεν συναίνεσε στη διαβίβαση της απόφασης και ου πιστοποιητικού (να αναφερθούν οι λόγοι που επικαλέσθηκε): … … β. ☐ Διαβιβάζεται συνημμένως η γνώμη του καταδίκου. ☐ Η γνώμη του καταδίκου έχει διαβιβασθεί στο κράτος εκτέλεσης στις (να δοθεί ημερομηνία: ημέρα-μήνας-έτος): …

3.3. Κοινοποίηση προς τον κατάδικο (άρθρο 6 παράγραφος 4 και έντυπο του παραρτήματος II)

Η αρμόδια αρχή του κράτους έκδοσης ενημερώνει τον κατάδικο, σε γλώσσα την οποία κατανοεί, ότι αποφάσισε να διαβιβάσει την απόφαση, μαζί με το πιστοποιητικό, χρησιμοποιώντας το τυποποιημένο έντυπο του παραρτήματος II. Όταν ο κατάδικος ευρίσκεται στο κράτος εκτέλεσης κατά τον χρόνο λήψης της απόφασης διαβίβασης, το εν λόγω έντυπο διαβιβάζεται στο κράτος εκτέλεσης, το οποίο ενημερώνει σχετικά τον κατάδικο (άρθρο 6 παράγραφος 4).

Το παράρτημα II της απόφασης-πλαισίου παρέχει τυποποιημένο έντυπο κοινοποίησης προς τον κατάδικο

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΚΑΤΑΔΙΚΟ Με την παρούσα σας κοινοποιείται η απόφαση τ … (αρμόδια αρχή του κράτους έκδοσης) να διαβιβασθεί η καταδικαστική απόφαση του … (αρμόδιο δικαστήριο του κράτους έκδοσης) της … (ημερομηνία της απόφασης), … (αριθμός αναφοράς, εάν υπάρχει) στ… (κράτος εκτέλεσης) με σκοπό να αναγνωρισθεί και να εκτελεσθεί η ποινή την οποία επιβάλλει σύμφωνα με τις εθνικές διατάξεις οι οποίες υλοποιούν την απόφαση-πλαίσιο 2008/909/ΔΕΥ του Συμβουλίου της 27ης Νοεμβρίου 2008 σχετικά με την εφαρμογή της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης σε ποινικές αποφάσεις οι οποίες επιβάλλουν ποινές στερητικές της ελευθερίας ή μέτρα στερητικά της ελευθερίας, για τον σκοπό της εκτέλεσής τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η εκτέλεση της ποινής διέπεται από το δίκαιο τ… (κράτος εκτέλεσης). Οι αρχές του εν λόγω κράτους είναι αρμόδιες να αποφασίζουν σχετικά με τις διαδικασίες εκτέλεσης και να ορίζουν κάθε σχετικό μέτρο, περιλαμβανομένων των λόγων πρόωρης ή υπό όρους απόλυσης. Η αρμόδια αρχή τ… (κράτος εκτέλεσης) αφαιρεί την πλήρη περίοδο του ήδη εκτιθέντος τμήματος της στερητικής της ελευθερίας ποινής από τη συνολική διάρκεια της προς έκτιση ποινής. Η ποινή δύναται να προσαρμοσθεί από την αρμόδια αρχή τ… (κράτος εκτέλεσης) μόνο εφόσον είναι ασυμβίβαστη με το δίκαιο του κράτους αυτού ως προς τη διάρκεια ή τη φύση της. Η προσαρμοσμένη ποινή δεν πρέπει να επιβαρύνει την ποινή που έχει επιβληθεί στ… (κράτος έκδοσης) με τη φύση ή τη διάρκειά της.

3.4. Έγγραφα προς διαβίβαση

3.4.1. Πιστοποιητικό

Η απόφαση-πλαίσιο προβλέπει διαφορετική διαδικασία από εκείνη που προβλεπόταν σε προγενέστερες πολυμερείς πράξεις: αντί να υποβάλει επίσημη αίτηση, το κράτος έκδοσης διαβιβάζει την καταδικαστική απόφαση στο κράτος μέλος στο οποίο επιθυμεί να μεταφέρει τον κατάδικο. Για την επίσπευση της διαδικασίας, η καταδικαστική απόφαση συνοδεύεται από τυποποιημένο πιστοποιητικό το οποίο περιλαμβάνει τις πληροφορίες που είναι απαραίτητες για τη μεταφορά (άρθρα 4 και 5, βλέπε παράρτημα I της απόφασης-πλαισίου). Το πιστοποιητικό πρέπει να συμπληρώνεται με ορθό τρόπο και να αντιστοιχεί στην καταδικαστική απόφαση. Το πιστοποιητικό πρέπει να είναι υπογεγραμμένο από την αρμόδια αρχή του κράτους έκδοσης η οποία και βεβαιώνει την ακρίβεια του περιεχομένου του (άρθρο 5 παράγραφος 2). Στον ιστότοπο του ΕΔΔ διατίθεται διαδικτυακό εργαλείο για την κατάρτιση του πιστοποιητικού – το εργαλείο Compendium (44).

Το πιστοποιητικό μεταφράζεται στην επίσημη γλώσσα –ή, όταν υπάρχουν περισσότερες επίσημες γλώσσες, σε μία από τις επίσημες γλώσσες– του κράτους εκτέλεσης (άρθρο 23 παράγραφος 1). Κάθε κράτος μέλος δύναται, ωστόσο, να καταθέσει δήλωση στη Γενική Γραμματεία του Συμβουλίου ότι δέχεται μετάφραση σε μία ή περισσότερες από τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ. Εάν τμήματα του πιστοποιητικού δεν έχουν συμπληρωθεί ή δεν περιέχουν αρκετές λεπτομέρειες, αυτό έχει ως αποτέλεσμα μια κατάσταση όπου το κράτος εκτέλεσης δεν διαθέτει επαρκείς πληροφορίες για να λάβει απόφαση σχετικά με τη μεταφορά και πρέπει να ζητήσει περισσότερες πληροφορίες από το κράτος έκδοσης, με συνέπεια την καθυστέρηση της διαδικασίας.

Τα τυποποιημένα πιστοποιητικά σε όλες τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ, καθώς και οι δηλώσεις σχετικά με τις γλώσσες που γίνονται δεκτές από τα κράτη μέλη, διατίθενται στον ιστότοπο του ΕΔΔ (45).

3.4.2. Καταδικαστική απόφαση

Η αρμόδια αρχή του κράτους έκδοσης πρέπει να διαβιβάσει μαζί με το πιστοποιητικό την καταδικαστική απόφαση ή επικυρωμένο αντίγραφό της.

Κατά κανόνα, δεν απαιτείται μετάφραση της καταδικαστικής απόφασης (άρθρο 23 παράγραφος 2). Ωστόσο, υπάρχει η πιθανότητα το κράτος εκτέλεσης να ζητήσει να συνοδεύεται η καταδικαστική απόφαση ή ουσιώδη τμήματα αυτής από μετάφραση. Για τον σκοπό αυτόν, τα κράτη μέλη πρέπει πρώτα να έχουν καταθέσει δήλωση στη Γενική Γραμματεία του Συμβουλίου ότι επιθυμούν να έχουν τη δυνατότητα να διατυπώσουν τέτοιο αίτημα (άρθρο 23 παράγραφος 3). Δεύτερον, τέτοιο αίτημα μπορεί να διατυπωθεί μόνο όταν το κράτος εκτέλεσης θεωρεί ότι το περιεχόμενο του πιστοποιητικού είναι ανεπαρκές για να λάβει απόφαση σχετικά με την εκτέλεση της ποινής και αφού προηγηθούν, όπου είναι απαραίτητο, διαβουλεύσεις μεταξύ των αρμόδιων αρχών του κράτους εκτέλεσης και του κράτους έκδοσης, ώστε να επισημανθούν τα ουσιώδη τμήματα της καταδικαστικής απόφασης που πρέπει να μεταφρασθούν.

Πληροφορίες σχετικά με την καταδικαστική απόφαση πρέπει να παρέχονται στα πλαίσια η) και θ) του πιστοποιητικού:

η) Απόφαση που επέβαλε την ποινή: 1. Η απόφαση περιλαμβάνει συνολικά… αδικήματα. Συνοπτική έκθεση των πραγματικών περιστατικών και περιγραφή των περιστάσεων υπό τις οποίες τελέσθηκε το αδίκημα ή τα αδικήματα, μεταξύ των οποίων ο χρόνος και ο τόπος τέλεσης, καθώς και η φύση της συμμετοχής του καταδίκου: … … … Φύση και νομικός χαρακτηρισμός του αδικήματος (ή αδικημάτων) και εφαρμοστέα νομική διάταξη βάσει της οποίας εξεδόθη η απόφαση: … … … 2. Εφόσον το αδίκημα ή τα αδικήματα που αναφέρονται στο σημείο η) 1 συνιστούν κατά τα οριζόμενα στο δίκαιο του κράτους έκδοσης ένα ή περισσότερα από τα ακόλουθα, αδικήματα, τα οποία τιμωρούνται στο κράτος έκδοσης με στερητική της ελευθερίας ποινή ή στερητικό της ελευθερίας μέτρο ανώτατου ορίου τριών τουλάχιστον χρόνων, σημειώσατε με x τα αντίστοιχα τετραγωνάκια: ☐ συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση, ☐ τρομοκρατία, ☐ εμπορία ανθρώπων, ☐ σεξουαλική εκμετάλλευση παιδιών και παιδική πορνογραφία, ☐ παράνομη διακίνηση ναρκωτικών και ψυχοτρόπων ουσιών, ☐ παράνομη διακίνηση όπλων, πυρομαχικών και εκρηκτικών, ☐ δωροδοκία, ☐ καταδολίευση, περιλαμβανομένης της απάτης εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά την έννοια της σύμβασης της 26ης Ιουλίου 1995 σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, ☐ νομιμοποίηση προϊόντων εγκλήματος, ☐ παραχάραξη/κιβδηλεία νομίσματος, περιλαμβανομένου του ευρώ, ☐ ηλεκτρονικό έγκλημα, ☐ εγκλήματα κατά του περιβάλλοντος, περιλαμβανομένου του λαθρεμπορίου απειλούμενων ζωικών ειδών και του λαθρεμπορίου απειλούμενων φυτικών ειδών και φυτικών ποικιλιών, ☐ παροχή βοήθειας για την παράνομη είσοδο και διαμονή, ☐ ανθρωποκτονία εκ προθέσεως, βαρεία σωματική βλάβη, ☐ παράνομο εμπόριο ανθρώπινων οργάνων και ιστών· ☐ απαγωγή, παράνομη κατακράτηση και ομηρία, ☐ ρατσισμός και ξενοφοβία, ☐ οργανωμένη ή ένοπλη ληστεία, ☐ παράνομη διακίνηση πολιτιστικών αγαθών, περιλαμβανομένων των αρχαιοτήτων και των έργων τέχνης, ☐ υπεξαίρεση και απάτη, ☐ αθέμιτη προστασία έναντι παρανόμου περιουσιακού οφέλους και εκβίαση, ☐ παράνομη απομίμηση και πειρατεία προϊόντων, ☐ πλαστογραφία δημόσιων εγγράφων και εμπορία πλαστών, ☐ παραχάραξη μέσων πληρωμής, ☐ λαθρεμπόριο ορμονικών ουσιών και άλλων αυξητικών παραγόντων, ☐ λαθρεμπόριο πυρηνικών ή ραδιενεργών ουσιών, ☐ εμπορία κλεμμένων οχημάτων, ☐ βιασμός, ☐ εμπρησμός με πρόθεση, ☐ εγκλήματα που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, ☐ αεροπειρατεία και πειρατεία, ☐ δολιοφθορά. 3. Εφόσον το αδίκημα ή τα αδικήματα που αναφέρονται στο σημείο 1 δεν καλύπτονται από το σημείο 2 ή εφόσον η απόφαση και το πιστοποιητικό διαβιβάζονται στο κράτος μέλος το οποίο δήλωσε ότι θα επαληθεύσει το διττό αξιόποινο (άρθρο 7 παράγραφος 4 της απόφασης-πλαίσιο), να δοθεί πλήρης περιγραφή του σχετικού αδικήματος ή αδικημάτων: … … … θ) Χαρακτήρας της απόφασης που επέβαλε την ποινή: 1. Αναφέρετε εάν το πρόσωπο εμφανίστηκε αυτοπροσώπως στη δίκη που οδήγησε στην έκδοση της απόφασης: 1. ☐ Ναι, το πρόσωπο εμφανίστηκε αυτοπροσώπως στη δίκη που οδήγησε στην έκδοση της απόφασης. 2. ☐ Όχι, το πρόσωπο δεν εμφανίστηκε αυτοπροσώπως στη δίκη που οδήγησε στην έκδοση της απόφασης. 3. Εάν σημειώσατε το τετραγωνίδιο στο σημείο 2, παρακαλώ διευκρινίστε εάν: ☐ 3.1α. το πρόσωπο κλητεύθηκε αυτοπροσώπως στις … (ημέρα/μήνας/έτος) και με την κλήτευση ενημερώθηκε σχετικά με την προγραμματισμένη ημερομηνία και τον τόπο διεξαγωγής της δίκης που οδήγησε στην έκδοση της εν λόγω αποφάσεως, και είχε ενημερωθεί σχετικά με το γεγονός ότι μπορεί να εκδοθεί απόφαση σε περίπτωση που δεν εμφανιστεί στη δίκη· Ή ☐ 3.1β. το πρόσωπο δεν κλητεύθηκε αυτοπροσώπως αλλά είχε δι’ άλλων μέσων ενημερωθεί πραγματικά και επισήμως για την προγραμματισμένη ημερομηνία και τον τόπο διεξαγωγής της δίκης που οδήγησε στην έκδοση της αποφάσεως, κατά τρόπον ώστε να αποδεικνύεται σαφώς ότι τελούσε εν γνώσει της προγραμματισμένης δίκης, και είχε ενημερωθεί σχετικά με το γεγονός ότι μπορεί να εκδοθεί απόφαση σε περίπτωση που δεν εμφανιστεί στη δίκη· Ή ☐ 3.2. το πρόσωπο τελούσε εν γνώσει της προγραμματισμένης δίκης, είχε δώσει δε εντολή σε δικηγόρο, τον οποίον διόρισε είτε το ενδιαφερόμενο πρόσωπο είτε το κράτος, να τον/την εκπροσωπήσει στη δίκη, και εκπροσωπήθηκε όντως από αυτόν τον δικηγόρο στη δίκη· Ή ☐ 3.3. του επεδόθη η απόφαση στις … (ημέρα/μήνας/έτος) και ενημερώθηκε ρητά για το δικαίωμά του να δικαστεί εκ νέου ή να ασκήσει ένδικο μέσο, όπου το πρόσωπο δικαιούται να παρίσταται, η δε ουσία της υπόθεσης, περιλαμβανομένων και νέων αποδεικτικών στοιχείων, θα επανεξεταστεί, και η δίκη μπορεί να οδηγήσει σε ανατροπή της αρχικής απόφασης, και ☐ δήλωσε ρητώς ότι δεν αμφισβητεί την απόφαση αυτή· Ή ☐ δεν έχει ζητήσει να δικαστεί εκ νέου ή δεν έχει ασκήσει ένδικο μέσο εντός της ισχύουσας προθεσμίας. 4. Παρακαλώ αναφέρατε πληροφορίες για τον τρόπο με τον οποίο έχει εκπληρωθεί ο σχετικός όρος, εάν σημειώσατε το τετραγωνίδιο στο σημείο 3.1β, 3.2 ή 3.3 ανωτέρω. … … 2. Στοιχεία σχετικά με τη διάρκεια της ποινής: 2.1. Συνολική διάρκεια της ποινής (σε ημέρες): … 2.2. Συνολικό διάστημα της ποινής στέρησης της ελευθερίας που είχε ήδη εκτιθεί σε συνάρτηση με την ποινή για την οποία εξεδόθη η απόφαση (σε ημέρες): … μέχρι τις […] (αναφέρατε την ημερομηνία κατά την οποία έγινε ο υπολογισμός: ημέρα-μήνας-έτος): … 2.3. Αριθμός ημερών που αφαιρούνται από τη συνολική διάρκεια της ποινής για λόγους άλλους πλην των αναφερομένων στο σημείο 2.2 (π.χ. αμνηστία, χάρη ή μέτρα επιείκειας που έχουν ήδη χορηγηθεί σε σχέση με την ποινή): μέχρι τις …, (αναφέρατε την ημερομηνία κατά την οποία έγινε ο υπολογισμός: ημέρα-μήνας-έτος): … 2.4. Ημερομηνία λήξεως της ποινής στο κράτος έκδοσης: ☐ Δεν προβλέπεται δεδομένου ότι το πρόσωπο δεν τελεί υπό κράτηση επί του παρόντος ☐ Το πρόσωπο τελεί υπό κράτηση επί του παρόντος και η ποινή, σύμφωνα με το δίκαιο του κράτους έκδοσης, θα εκτιθεί πλήρως (αναφέρατε ημερομηνία: ημέρα-μήνας-έτος): … 3. Είδος της ποινής: ☐ ποινή στερητική της ελευθερίας ☐ μέτρο στερητικό της ελευθερίας (διευκρινίσατε): …

3.5. Χρήσιμες συμπληρωματικές πληροφορίες από το κράτος έκδοσης

Παρότι δεν απαιτείται από την απόφαση-πλαίσιο, η πρακτική δείχνει ότι ορισμένα έγγραφα που αφορούν τον κατάδικο θεωρούνται χρήσιμο συμπλήρωμα το οποίο συνοδεύει την αίτηση μεταφοράς ή μπορεί να διαβιβαστεί στο κράτος εκτέλεσης κατά την πραγματοποίηση της μεταφοράς προκειμένου να διευκολυνθεί η μετοίκηση του κρατούμενου. Τα έγγραφα αυτά είναι τα εξής: δελτίο ιστορικού φυλακής, μητρώο φυλάκισης του κρατουμένου, εκθέσεις πληροφοριών ασφαλείας του κρατούμενου (βλέπε το εγχειρίδιο «Resource Book on the Transfer of Sentenced Prisoners» (46) της EuroPris).

3.6. Διαβίβαση

Η αρμόδια αρχή του κράτους έκδοσης πρέπει να διαβιβάσει την καταδικαστική απόφαση ή επικυρωμένο αντίγραφο αυτής, μαζί με το πιστοποιητικό, απευθείας στην αρμόδια αρχή του κράτους εκτέλεσης. Η διαβίβαση απαιτείται να γίνει γραπτώς ώστε η αρμόδια αρχή του κράτους εκτέλεσης να μπορεί να διαπιστώσει τη γνησιότητα της αίτησης. Εάν το ζητήσει το κράτος εκτέλεσης, το πρωτότυπο της καταδικαστικής απόφασης ή επικυρωμένο αντίγραφό της καθώς και το πρωτότυπο του πιστοποιητικού αποστέλλονται σε αυτό. Όλες οι επίσημες επικοινωνίες πραγματοποιούνται επίσης απευθείας μεταξύ των εν λόγω αρμόδιων αρχών (άρθρο 5 παράγραφος 1).

Η καταδικαστική απόφαση ή επικυρωμένο αντίγραφό της και το πιστοποιητικό μπορούν να διαβιβαστούν στην αρμόδια αρχή του κράτους εκτέλεσης με οποιοδήποτε μέσο που αποτυπώνεται εγγράφως, για παράδειγμα με e-mail ή φαξ, υπό συνθήκες που να επιτρέπουν στο κράτος εκτέλεσης να εξακριβώσει τη γνησιότητα (αιτιολογική σκέψη 18).

Το κράτος έκδοσης διαβιβάζει κάθε φορά την καταδικαστική απόφαση, μαζί με το πιστοποιητικό, μόνο σε ένα κράτος εκτέλεσης (άρθρο 5 παράγραφος 3).

Εάν η αρμόδια αρχή του κράτους εκτέλεσης δεν είναι γνωστή στην αρμόδια αρχή του κράτους έκδοσης, τότε η τελευταία αυτή διεξάγει όλες τις αναγκαίες έρευνες, μεταξύ άλλων μέσω των σημείων επαφής του ΕΔΔ προκειμένου να λάβει πληροφορίες από το κράτος εκτέλεσης (άρθρο 5 παράγραφος 4) (47).

Εάν η αρχή του κράτους εκτέλεσης, η οποία παραλαμβάνει καταδικαστική απόφαση συνοδευόμενη από πιστοποιητικό, δεν έχει τη δικαιοδοσία να την αναγνωρίσει και να λάβει τα αναγκαία μέτρα για την εκτέλεσή της, διαβιβάζει αυτεπαγγέλτως την καταδικαστική απόφαση μαζί με το πιστοποιητικό στην αρμόδια αρχή του κράτους εκτέλεσης και ενημερώνει αναλόγως την αρμόδια αρχή του κράτους έκδοσης (άρθρο 5 παράγραφος 5).

3.7. Αίτηση παροχής πληροφοριών σχετικά με τις διατάξεις περί ενδεχόμενης πρόωρης ή υπό όρους αποφυλάκισης

Η εκτέλεση ποινής διέπεται από το δίκαιο του κράτους εκτέλεσης. Οι αρχές του κράτους εκτέλεσης είναι αποκλειστικώς αρμόδιες να αποφασίζουν σχετικά με τη διαδικασία εκτέλεσης και να καθορίζουν όλα τα σχετικά μέτρα, περιλαμβανομένων των λόγων της πρόωρης ή υπό όρους αποφυλάκισης (άρθρο 17 παράγραφος 1).

Ο πραγματικός χρόνος παραμονής του καταδίκου στη φυλακή εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις διατάξεις περί πρόωρης και υπό όρους αποφυλάκισης στο κράτος εκτέλεσης. Οι διαφορές μεταξύ των κρατών μελών είναι εν προκειμένω σημαντικές: π.χ. σε ορισμένα κράτη μέλη ο κατάδικος αποφυλακίζεται αφού εκτίσει τα δύο τρίτα της ποινής, ενώ σε άλλα αφού εκτίσει το ένα τρίτο της ποινής (48).

Το κράτος εκτέλεσης, κατόπιν αιτήσεως, ενημερώνει την αρμόδια αρχή του κράτους έκδοσης σχετικά με τις εφαρμοστέες διατάξεις για ενδεχόμενη πρόωρη ή υπό όρους αποφυλάκιση. Το κράτος έκδοσης μπορεί να συμφωνήσει με την εφαρμογή των διατάξεων αυτών ή να ανακαλέσει το πιστοποιητικό (άρθρο 17 παράγραφος 3).

Τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα να προβλέπουν ότι τυχόν απόφαση για πρόωρη ή υπό όρους αποφυλάκιση δύναται να λάβει επίσης υπόψη τις διατάξεις εθνικού δικαίου, τις οποίες υποδεικνύει το κράτος έκδοσης, δυνάμει των οποίων το πρόσωπο δικαιούται να αποφυλακισθεί πρόωρα ή υπό όρους σε συγκεκριμένη χρονική στιγμή (άρθρο 17 παράγραφος 4).

Συνιστάται το κράτος εκτέλεσης να παρέχει στο κράτος έκδοσης και στον κατάδικο σαφή πληροφόρηση και επεξήγηση των εφαρμοστέων διατάξεών του σχετικά με την υπό όρους αποφυλάκιση. Στο πλαίσιο αυτό ενδέχεται να απαιτείται η παροχή αναλυτικότερων πληροφοριών σχετικά με τους τρόπους εκτέλεσης και όχι μόνο ενημέρωση σχετικά με τις εφαρμοστέες νομοθετικές διατάξεις.

Πληροφορίες σχετικά με την πρόωρη και υπό όρους απόλυση στο κράτος έκδοσης πρέπει να παρέχονται στο πλαίσιο ι) του πιστοποιητικού. Αναλυτικότερες πληροφορίες σχετικά με τις εφαρμοστέες διατάξεις για την πρόωρη και υπό όρους απόλυση μπορούν να παρασχεθούν στο πλαίσιο λ) του πιστοποιητικού.

ι) Πληροφορίες σχετικά με την πρόωρη ή την υπό όρους απόλυση: 1. Σύμφωνα με το δίκαιο του κράτους έκδοσης, ο κατάδικος αποφυλακίζεται πρόωρα ή υπό όρους, αφού εκτίσει: ☐ το ήμισυ της ποινής ☐ τα δύο τρίτα της ποινής ☐ άλλο τμήμα της ποινής (αναφέρατε ποιο): 2. Η αρμόδια αρχή του κράτους έκδοσης ζητά να ενημερωθεί σχετικά με: ☐ τις εφαρμοστέες διατάξεις του δικαίου του κράτους εκτέλεσης σχετικά με την πρόωρη ή υπό όρους απόλυση του καταδίκου, ☐ την έναρξη και τη λήξη της περιόδου της πρόωρης ή υπό όρους απόλυσης. λ) Άλλα στοιχεία που ενδιαφέρουν την υπόθεση (προαιρετικώς): … …

3.8. Αίτηση προσωρινής σύλληψης

Σε περιπτώσεις που ο κατάδικος βρίσκεται στο κράτος εκτέλεσης, το κράτος εκτέλεσης μπορεί, κατόπιν αιτήσεως του κράτους έκδοσης, να συλλάβει τον κατάδικο, ή να λάβει οποιοδήποτε άλλο μέτρο για να εξασφαλίσει ότι ο κατάδικος θα παραμείνει στο έδαφός του. Η αίτηση για σύλληψη μπορεί να διατυπωθεί πριν από την άφιξη της απόφασης και του πιστοποιητικού, ή πριν από την απόφαση να αναγνωριστεί η απόφαση και να επιβληθεί η ποινή. Η διάρκεια της ποινής δεν επιμηκύνεται λόγω της τυχόν παραμονής του καταδίκου υπό κράτηση βάσει της προσωρινής σύλληψης (άρθρο 14).

Η διάταξη αυτή επιτρέπει στο κράτος που επέβαλε την καταδίκη να διασφαλίσει ότι ο κατάδικος δεν θα διαφύγει, για παράδειγμα εν αναμονή του αποτελέσματος της εξέτασης που διενεργείται από το κράτος εκτέλεσης ως προς το αν είναι πράγματι δυνατό να αναλάβει την εκτέλεση της ποινής.

Πληροφορίες σχετικά με την προσωρινή σύλληψη πρέπει να παρέχονται στο πλαίσιο ε) του πιστοποιητικού:

ε) Αίτηση προσωρινής σύλληψης από το κράτος έκδοσης (αν ο κατάδικος ευρίσκεται στο κράτος εκτέλεσης): ☐ Το κράτος έκδοσης ζητά από το κράτος εκτέλεσης να συλλάβει τον κατάδικο, ή να λάβει κάποιο άλλο μέτρο ώστε να εξασφαλίσει ότι ο κατάδικος θα παραμένει στο έδαφός του, μέχρις ότου εκδοθεί απόφαση για την αναγνώριση και εκτέλεση της ποινής. ☐ Το κράτος έκδοσης έχει ήδη ζητήσει από το κράτος εκτέλεσης να συλλάβει τον κατάδικο ή να λάβει κάποιο άλλο μέτρο ώστε να εξασφαλίσει ότι ο κατάδικος θα παραμείνει στο έδαφός του, μέχρις ότου εκδοθεί απόφαση για την αναγνώριση και εκτέλεση της ποινής. (Εφόσον συντρέχει περίπτωση και είναι διαθέσιμο) Παρακαλείσθε να αναφέρετε το όνομα της αρχής στο κράτος εκτέλεσης που έλαβε την απόφαση σχετικά με το αίτημα σύλληψης: … … …

3.9. Ανάκληση του πιστοποιητικού

Το κράτος έκδοσης δύναται να ανακαλέσει το πιστοποιητικό, αιτιολογώντας τη σχετική απόφασή του, εφόσον η εκτέλεση της ποινής στο κράτος εκτέλεσης δεν έχει αρχίσει (άρθρο 13). Το κράτος έκδοσης δύναται πράγματι, βάσει του άρθρου 17 παράγραφος 3, να ζητήσει πληροφορίες σχετικά με τους τρόπους εκτέλεσης της ποινής από το κράτος εκτέλεσης, το οποίο πρέπει να παράσχει ακριβείς πληροφορίες. Στη συνέχεια, και πριν από την έναρξη της εκτέλεσης της ποινής, το κράτος έκδοσης δύναται να επιλέξει να ανακαλέσει το πιστοποιητικό. Ειδικότερα, εάν το κράτος έκδοσης θεωρεί ότι η μεταφορά θα οδηγούσε σε πρόωρη αποφυλάκιση, μπορεί να αποφασίσει να μην προβεί στη μεταφορά του οικείου προσώπου και να ανακαλέσει το πιστοποιητικό.

Με την ανάκληση του πιστοποιητικού, το κράτος εκτέλεσης δεν υποχρεούται πλέον να εκτελέσει την ποινή.

ΜΕΡΟΣ II: ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ ΚΑΙ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΝΗΣ

4. Διαδικασία αναγνώρισης

4.1. Προθεσμία για τη λήψη της απόφασης σχετικά με την αναγνώριση και ένδικα μέσα κατά της απόφασης μεταφοράς

Η απόφαση-πλαίσιο αποσκοπεί να θεσπίσει νέο απλουστευμένο και αποτελεσματικότερο σύστημα για τη μεταφορά των ποινών με σκοπό τη διευκόλυνση και την επιτάχυνση της διασυνοριακής δικαστικής συνεργασίας. Ως εκ τούτου, προβλέπει προθεσμίες για την πραγματοποίηση της μεταφοράς. Η αρμόδια αρχή του κράτους εκτέλεσης αποφασίζει το ταχύτερο δυνατόν εάν θα αναγνωρίσει την καταδικαστική απόφαση και θα εκτελέσει την ποινή και ενημερώνει αναλόγως το κράτος έκδοσης, μεταξύ άλλων και σχετικά με οποιαδήποτε απόφασή της να προσαρμόσει την ποινή (άρθρο 12 παράγραφος 1). Η οριστική απόφαση για την αναγνώριση της καταδικαστικής απόφασης και την εκτέλεση της ποινής θα πρέπει να λαμβάνεται εντός προθεσμίας 90 ημερών από την παραλαβή της καταδικαστικής απόφασης και του πιστοποιητικού (άρθρο 12 παράγραφος 2).

Υπέρβαση της προθεσμίας επιτρέπεται μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις. Το κράτος εκτέλεσης θα πρέπει στη συνέχεια να ενημερώσει αμελλητί το κράτος έκδοσης με οποιονδήποτε τρόπο, αναφέροντας τους λόγους της καθυστέρησης και τον χρόνο που εκτιμά ότι απαιτείται ώστε να ληφθεί η οριστική απόφαση (άρθρο 12 παράγραφος 3).

Παρότι όλα τα κράτη μέλη θα πρέπει, αναμφίβολα, να διασφαλίζουν την πρόσβαση των καταδίκων σε νόμιμα δικαιώματα και μέσα έννομης προστασίας σύμφωνα με το εθνικό τους δίκαιο, θα πρέπει επίσης να διασφαλίζουν ότι τα εν λόγω μέσα έννομης προστασίας στο σύστημά τους συνάδουν με τη σημασία της τήρησης των προθεσμιών που προβλέπονται στην απόφαση-πλαίσιο (49).

Σύμφωνα με το άρθρο 19 παράγραφος 1 της Συνθήκης ΕΕ, τα κράτη μέλη προβλέπουν τα ένδικα βοηθήματα και μέσα που είναι αναγκαία για να διασφαλίζεται η πραγματική δικαστική προστασία στους τομείς που διέπονται από το δίκαιο της Ένωσης (βλέπε επίσης το άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ όσον αφορά το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής).

Ο κατάδικος μπορεί να ασκήσει προσφυγή κατά της απόφασης για την αναγνώριση και εκτέλεση της καταδικαστικής απόφασης σύμφωνα με το δίκαιο του κράτους εκτέλεσης. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι οι εν λόγω προσφυγές δεν παρεμποδίζουν την ομαλή εφαρμογή της απόφασης-πλαισίου και ότι τηρούνται οι προθεσμίες. Κατά γενικό κανόνα, σύμφωνα με την αιτιολογική σκέψη 22, η τελική απόφαση για την αναγνώριση της καταδικαστικής απόφασης και την εκτέλεση της ποινής, περιλαμβανομένης ενδεχόμενης κατ’ έφεση διαδικασίας, περατώνεται εντός 90 ημερών από την παραλαβή της καταδικαστικής απόφασης και του πιστοποιητικού.

Το Δικαστήριο αποφάνθηκε στο πλαίσιο της απόφασης-πλαισίου 2002/584 ότι η απόφαση-πλαίσιο 2002/584 δεν εμποδίζει τα κράτη μέλη να προβλέπουν τη δυνατότητα ανασταλτικού αποτελέσματος της έφεσης επί της εκτέλεσης της απόφασης της δικαστικής αρχής, υπό την προϋπόθεση ότι η τελική απόφαση εκδίδεται εντός των προθεσμιών της απόφασης-πλαισίου 2002/584 (50).

4.2. Αίτηση για μετάφραση της απόφασης

Κατά κανόνα, δεν απαιτείται μετάφραση της καταδικαστικής απόφασης (άρθρο 23 παράγραφος 2). Ωστόσο, υπάρχει η πιθανότητα το κράτος εκτέλεσης να ζητήσει να συνοδεύεται η καταδικαστική απόφαση ή ουσιώδη τμήματα αυτής από μετάφραση. Για τον σκοπό αυτόν, τα κράτη μέλη πρέπει πρώτα να έχουν καταθέσει δήλωση στη Γενική Γραμματεία του Συμβουλίου ότι επιθυμούν να έχουν τη δυνατότητα να διατυπώσουν τέτοιο αίτημα (άρθρο 23 παράγραφος 3). Δεύτερον, τέτοιο αίτημα μπορεί να διατυπωθεί μόνο όταν το κράτος εκτέλεσης θεωρεί ότι το περιεχόμενο του πιστοποιητικού είναι ανεπαρκές για να λάβει απόφαση σχετικά με την εκτέλεση της ποινής και αφού προηγηθούν, όπου είναι απαραίτητο, διαβουλεύσεις μεταξύ των αρμόδιων αρχών του κράτους εκτέλεσης και του κράτους έκδοσης, ώστε να επισημανθούν τα ουσιώδη τμήματα της καταδικαστικής απόφασης που πρέπει να μεταφρασθούν (άρθρο 23 παράγραφοι 2 και 3).

4.3. Αναβολή

Η απόφαση-πλαίσιο προβλέπει την προαιρετική αναβολή της (μη) αναγνώρισης όταν το πιστοποιητικό είναι ελλιπές ή προδήλως δεν αντιστοιχεί στην καταδικαστική απόφαση (άρθρο 11). Η αρμόδια αρχή του κράτους εκτέλεσης δύναται να ορίσει εύλογη προθεσμία για τη συμπλήρωση ή διόρθωση του πιστοποιητικού [βλέπε άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο α)].

4.4. Προσωρινή σύλληψη

Σε περιπτώσεις που ο κατάδικος βρίσκεται στο κράτος εκτέλεσης, το κράτος εκτέλεσης μπορεί, κατόπιν αιτήσεως του κράτους έκδοσης, να συλλάβει τον κατάδικο, ή να λάβει οποιοδήποτε άλλο μέτρο για να εξασφαλίσει ότι ο κατάδικος θα παραμείνει στο έδαφός του. Η αίτηση για σύλληψη μπορεί να διατυπωθεί πριν από την άφιξη της απόφασης και του πιστοποιητικού, ή πριν από την απόφαση να αναγνωριστεί η απόφαση και να επιβληθεί η ποινή. Η διάρκεια της ποινής δεν επιμηκύνεται λόγω της τυχόν παραμονής του καταδίκου υπό κράτηση βάσει της προσωρινής σύλληψης (άρθρο 14).

Η διάταξη αυτή επιτρέπει στο κράτος που επέβαλε την καταδίκη να διασφαλίσει ότι ο κατάδικος δεν θα διαφύγει, για παράδειγμα εν αναμονή του αποτελέσματος της εξέτασης που διενεργείται από το κράτος εκτέλεσης ως προς το αν είναι πράγματι δυνατό να αναλάβει την εκτέλεση της ποινής.

5. Απόφαση για την αναγνώριση και εκτέλεση

5.1. Γενικό καθήκον αναγνώρισης και εκτέλεσης

Η αρμόδια αρχή του κράτους εκτέλεσης υποχρεούται να αναγνωρίζει την καταδικαστική απόφαση η οποία διαβιβάζεται και πρέπει να λαμβάνει πάραυτα κάθε απαραίτητο μέτρο για την εκτέλεση της ποινής, εκτός εάν αποφασίσει να προβάλει κάποιον από τους λόγους μη αναγνώρισης και εκτέλεσης (άρθρο 8 παράγραφος 1).

5.2. Συναίνεση του κράτους εκτέλεσης

Η συναίνεση του κράτους εκτέλεσης αποτελεί προϋπόθεση σε όλες τις περιπτώσεις που δεν καλύπτονται από το άρθρο 4 παράγραφος 1 στοιχείο α) ή β), π.χ. στην περίπτωση υπηκόων που δεν ζουν στο κράτος εκτέλεσης ούτε θα απελαθούν σε αυτό ή προσώπων που διαμένουν στο κράτος εκτέλεσης χωρίς να είναι υπήκοοι του κράτους αυτού [άρθρο 4 παράγραφος 1 στοιχείο γ)]. Στην περίπτωση αυτή, πρέπει να διενεργηθούν διαβουλεύσεις μεταξύ των αρμόδιων αρχών του κράτους έκδοσης και του κράτους εκτέλεσης, και το κράτος εκτέλεσης έχει το δικαίωμα να αρνηθεί τη συνεργασία μη συναινώντας στη μεταφορά (αιτιολογική σκέψη 8).

Εξαίρεση στον κανόνα αυτόν μπορεί να εφαρμοστεί από κάθε κράτος μέλος με τη διατύπωση δήλωσης στην οποία θα αναφέρεται ότι δεν απαιτείται προηγούμενη συναίνεσή του για τη διαβίβαση της καταδικαστικής απόφασης και του πιστοποιητικού (άρθρο 4 παράγραφος 7) εάν ο κατάδικος:

α) ζει και έχει διαμείνει νομίμως επί τουλάχιστον πέντε συναπτά έτη στο κράτος εκτέλεσης και διατηρεί μόνιμο δικαίωμα διαμονής στο συγκεκριμένο κράτος (51)· ή/και

β) έχει εθνικότητα του κράτους εκτέλεσης σε περιπτώσεις εκτός του άρθρου 4 παράγραφος 1 στοιχεία α) και β).

Η δήλωση αυτή είναι έγκυρη στις σχέσεις του με άλλα κράτη μέλη που έχουν προβεί στην ίδια κοινοποίηση είτε κατά την υιοθέτηση της απόφασης-πλαισίου είτε αργότερα (άρθρο 4 παράγραφος 7).

Κατά την εφαρμογή της απόφασης-πλαισίου, τα κράτη μέλη θεσπίζουν μέτρα στα οποία λαμβάνεται ιδίως υπόψη ο σκοπός της κοινωνικής επανένταξης του καταδίκου, ο οποίος συνιστά τη βάση προκειμένου να αποφασίζουν οι αρμόδιες αρχές τους εάν πρέπει να συναινέσουν στη διαβίβαση της απόφασης και του πιστοποιητικού στις περιπτώσεις του άρθρου 4 παράγραφος 1 στοιχείο γ) (άρθρο 4 παράγραφος 6).

Οι δηλώσεις βάσει του άρθρου 4 παράγραφος 7 διατίθενται στον ιστότοπο του ΕΔΔ (52).

5.3. Ο κατάλογος των 32 αδικημάτων για τα οποία δεν πραγματοποιείται έλεγχος του διττού αξιόποινου

Η εκτελούσα αρχή πρέπει να ελέγχει αν η εκδούσα αρχή έχει χαρακτηρίσει οποιαδήποτε από τις αξιόποινες πράξεις ως εμπίπτουσα σε μία από τις 32 κατηγορίες αξιόποινων πράξεων που παρατίθενται στο άρθρο 7 παράγραφος 1. Η εκτελούσα αρχή μπορεί να ελέγξει το διττό αξιόποινο μόνο για αδικήματα τα οποία δεν περιλαμβάνονται στον κατάλογο των 32 αξιόποινων πράξεων.

Είναι σκόπιμο να υπογραμμιστεί ότι σημασία για την αξιολόγηση των συνθηκών του άρθρου 7 παράγραφος 1 έχουν μόνον ο ορισμός της αξιόποινης πράξης και η μέγιστη ποινή όπως αυτά προβλέπονται στο δίκαιο του κράτους μέλους έκδοσης. Η εκτελούσα αρχή οφείλει να αναγνωρίσει όσα αναφέρει η εκδούσα αρχή στο πιστοποιητικό.

Σύμφωνα με την απόφαση-πλαίσιο, τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα να συνεχίσουν να εφαρμόζουν το κριτήριο του διττού αξιόποινου και για τις 32 κατηγορίες αξιόποινων πράξεων. Για την εφαρμογή της εξαίρεσης αυτής πρέπει να κοινοποιηθεί δήλωση στη Γενική Γραμματεία του Συμβουλίου κατά τον χρόνο έκδοσης της πράξης ή σε οποιοδήποτε μεταγενέστερο στάδιο κρίνει σκόπιμο το κράτος μέλος. Ομοίως, οι δηλώσεις αυτές μπορούν να ανακληθούν από τα κράτη μέλη ανά πάσα στιγμή (άρθρο 7 παράγραφος 4). Πολλά κράτη μέλη έχουν προβεί σε δηλώσεις οι οποίες καθιστούν δυνατό τον έλεγχο του διττού αξιόποινου για όλα τα αδικήματα (βλέπε υποσημείωση 14).

Στην απόφαση την οποία εξέδωσε στην υπόθεση C-289/15, Grundza (53), το Δικαστήριο ερμήνευσε το άρθρο 7 παράγραφος 3 και το άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο δ) της απόφασης-πλαισίου (συγκεκριμένα, τον τρόπο εκτίμησης του διττού αξιοποίνου). Το Δικαστήριο αποφάνθηκε ως εξής:

«38. […] κατά την εκτίμηση του διττού αξιοποίνου, εναπόκειται στην αρμόδια αρχή του κράτους εκτελέσεως να εξακριβώσει εάν τα πραγματικά περιστατικά του αδικήματος, όπως περιγράφονται στην απόφαση της αρμόδιας αρχής του κράτους εκδόσεως, θα επέσυραν επίσης, αυτά καθαυτά, ποινικές κυρώσεις στο κράτος εκτελέσεως, εάν είχαν λάβει χώρα στο έδαφός του. […] 49. […] κατά την εκτίμηση του διττού αξιοποίνου, η αρμόδια αρχή του κράτους εκτελέσεως πρέπει να εξακριβώσει όχι αν υπήρξε προσβολή του προστατευόμενου από το κράτος εκδόσεως συμφέροντος, αλλά εάν, στην περίπτωση που το επίμαχο αδίκημα είχε διαπραχθεί στο έδαφος του κράτους μέλους στο οποίο ανήκει η εν λόγω αρχή, θα θεωρείτο ότι έχει προσβληθεί αντίστοιχο συμφέρον προστατευόμενο από το εθνικό δίκαιο του κράτους αυτού».

5.4. Προσαρμογή της ποινής

Δεδομένου ότι η απόφαση-πλαίσιο βασίζεται στην αμοιβαία εμπιστοσύνη στα νομικά συστήματα των άλλων κρατών μελών, η απόφαση του δικαστή στο κράτος έκδοσης θα πρέπει να γίνεται σεβαστή και, καταρχήν, δεν θα πρέπει να πραγματοποιείται αναθεώρηση ή προσαρμογή της απόφασης αυτής (άρθρο 8 παράγραφος 1) (54). Όσον αφορά την αρχή αυτή, η οποία αποκαλείται αρχή της «συνέχισης της εκτέλεσης» (55), υπάρχουν δύο εξαιρέσεις, αμφότερες εκ των οποίων απορρέουν από το γεγονός ότι η ποινή που έχει επιβληθεί στο κράτος έκδοσης δεν συνάδει, είτε ως προς τη διάρκεια είτε ως προς τη φύση της, με το δίκαιο του κράτους εκτέλεσης:

1) Η διάρκεια της ποινής διαφέρει: όταν η ποινή την οποία έχει επιβάλει το κράτος έκδοσης δεν συνάδει, ως προς τη διάρκειά της, με το δίκαιο του κράτους εκτέλεσης, το κράτος αυτό μπορεί να την προσαρμόσει μόνο όταν αυτή υπερβαίνει το ανώτατο όριο ποινής που προβλέπεται για παρόμοια αδικήματα δυνάμει του εθνικού δικαίου του κράτους εκτέλεσης (π.χ. μεταφορά ποινής 14 ετών για αδικήματα σχετικά με ναρκωτικά για τα οποία επιβάλλεται μέγιστη ποινή 12 ετών βάσει του εθνικού δικαίου του κράτους εκτέλεσης). Η προσαρμοσμένη ποινή δεν μπορεί, ωστόσο, να είναι κατώτερη από το ανώτατο όριο ποινής που προβλέπεται για παρόμοια αδικήματα δυνάμει του δικαίου του κράτους εκτέλεσης (άρθρο 8 παράγραφος 2).

2) Η φύση της ποινής διαφέρει: όταν η ποινή την οποία έχει επιβάλει το κράτος έκδοσης δεν συνάδει, ως προς τη φύση της, με το εθνικό δίκαιο του κράτους εκτέλεσης, το κράτος αυτό μπορεί να την προσαρμόσει σε ποινή ή μέτρο που προβλέπεται για παρόμοια αδικήματα δυνάμει του εθνικού του δικαίου (π.χ. ποινή ισόβιας κάθειρξης μπορεί να προσαρμοστεί σε ποινή κάθειρξης 20 ετών). Η αρμόδια αρχή του κράτους εκτέλεσης πρέπει, ωστόσο, να μεριμνά ώστε η προσαρμοσμένη ποινή ή το προσαρμοσμένο μέτρο να ανταποκρίνεται όσο το δυνατόν περισσότερο στην αρχική ποινή που επιβλήθηκε στο κράτος έκδοσης. Επιπλέον, η αρμόδια αρχή του κράτους εκτέλεσης δεν μπορεί να μετατρέψει την αρχική ποινή σε χρηματική ποινή (άρθρο 8 παράγραφος 3).

Και στις δύο περιπτώσεις, όταν η προσαρμογή θεωρείται αναγκαία, η αρμόδια αρχή του κράτους εκτέλεσης ενημερώνει το ταχύτερο δυνατόν την αρμόδια αρχή του κράτους έκδοσης σχετικά με την απόφασή της να προσαρμόσει την ποινή (άρθρο 12 παράγραφος 1).

Εάν το κράτος έκδοσης δεν συμφωνεί με την προσαρμογή της ποινής, μπορεί να αποφασίσει να ανακαλέσει το πιστοποιητικό (άρθρο 13).

Η προσαρμοσμένη ποινή δεν είναι βαρύτερη από την ποινή που επιβλήθηκε στο κράτος έκδοσης ως προς τη φύση ή τη διάρκειά της (άρθρο 8 παράγραφος 4).

Εφόσον η εκτέλεση της ποινής στο κράτος εκτέλεσης δεν έχει αρχίσει, το κράτος έκδοσης έχει τη δυνατότητα να ανακαλέσει το πιστοποιητικό εάν θεωρήσει ότι η απόφαση περί προσαρμογής της ποινής αντιβαίνει στις αρχικές του προθέσεις όσον αφορά τη μεταφορά του καταδίκου (συνδυασμένη ανάγνωση του άρθρου 12 παράγραφος 1 και του άρθρου 13).

Το άρθρο 8 παράγραφοι 2 και 3 αφορά την προσαρμογή της ποινής που επιβλήθηκε αρχικά από το κράτος έκδοσης. Ως εκ τούτου, οι διατάξεις περί προσαρμογής της ποινής δεν καλύπτουν τις ρυθμίσεις πρόωρης και υπό όρους αποφυλάκισης διότι οι ρυθμίσεις αφορούν την εκτέλεση της ποινής. Το καθεστώς για την εκτέλεση ποινών προβλέπεται στο άρθρο 17 (βλέπε ενότητα 7.3 κατωτέρω).

5.5. Λόγοι μη αναγνώρισης και μη εκτέλεσης

Το γενικό καθήκον αναγνώρισης και εκτέλεσης μιας καταδικαστικής απόφασης η οποία έχει διαβιβαστεί (το οποίο κατοχυρώνεται στο άρθρο 8 παράγραφος 1) περιορίζεται από τους λόγους μη αναγνώρισης και μη εκτέλεσης, δηλαδή, τους λόγους άρνησης (άρθρο 9). Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι οι λόγοι αυτοί είναι οι μόνοι τους οποίους μπορεί να επικαλεστεί η εκτελούσα αρχή ως βάση της μη εκτέλεσης. Το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει σε σχέση με την απόφαση-πλαίσιο 2002/584 ότι ο κατάλογος των λόγων άρνησης είναι εξαντλητικός (56).

Οι λόγοι άρνησης θα πρέπει να εφαρμόζονται ως προαιρετικοί για την αρμόδια αρχή. Το άρθρο 9 αναφέρει ρητά ότι η αρμόδια αρχή «δύναται» να αρνηθεί να αναγνωρίσει την καταδικαστική απόφαση και να εκτελέσει την ποινή, το οποίο σημαίνει ότι η αρμόδια εκτελούσα αρχή εξακολουθεί να διαθέτει περιθώριο εκτίμησης ώστε να αξιολογήσει κατά περίπτωση το κατά πόσον ενδείκνυται να επικαλεστεί λόγο άρνησης (57).

Η αρμόδια αρχή του κράτους εκτέλεσης δύναται να αρνηθεί να αναγνωρίσει την καταδικαστική απόφαση και να εκτελέσει την ποινή, εάν ισχύει ένας ή περισσότεροι από τους παρακάτω λόγους μη αναγνώρισης και μη εκτέλεσης:

5.5.1. Ελλιπές ή εσφαλμένο πιστοποιητικό [άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο α)]

Το πιστοποιητικό που προβλέπεται στο άρθρο 4 είναι ελλιπές ή προδήλως δεν αντιστοιχεί στην καταδικαστική απόφαση και δεν συμπληρώθηκε ούτε διορθώθηκε εντός εύλογης προθεσμίας που τάχθηκε από την αρχή ή το κράτος εκτέλεσης.

5.5.2. Μη συμμόρφωση με τα κριτήρια διαβίβασης [άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο β)]

Δεν πληρούνται τα κριτήρια που θεσπίζονται από το άρθρο 4 παράγραφος 1. Για περαιτέρω διευκρινίσεις, βλέπε ενότητα 2.3.1.

5.5.3. Ne bis in idem [άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο γ)]

Η εκτέλεση της ποινής θα ήταν αντίθετη προς τη βασική αρχή ne bis in idem.

Το Δικαστήριο έχει εκδώσει διάφορες αποφάσεις σε υποθέσεις που αφορούσαν την ερμηνεία της αρχής ne bis in idem σε σχέση με το άρθρο 54 της ΣΕΣΣ. Οι αποφάσεις αυτές εφαρμόζονται στην απόφαση-πλαίσιο 2002/584 δυνάμει της απόφασης που εκδόθηκε στην υπόθεση C-261/09, Mantello (58), και αποσαφηνίζουν έννοιες όπως «οριστική απόφαση», «ίδια πράξη» και «η ποινή έχει εκτιθεί». Στην απόφασή του στην υπόθεση C-129/14 PPU, Spasic (59) , το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι το άρθρο 54 της ΣΕΣΣ είναι αυτό καθαυτό συμβατό με το άρθρο 50 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ, όπου κατοχυρώνεται η αρχή ne bis in idem.

Άρθρο 54 της ΣΕΣΣ

«Όποιος καταδικάσθηκε αμετάκλητα από ένα συμβαλλόμενο μέρος δεν μπορεί να διωχθεί από ένα άλλο συμβαλλόμενο μέρος για τα ίδια πραγματικά περιστατικά, υπό τον όρον όμως ότι, σε περίπτωση καταδίκης, η ποινή έχει ήδη εκτιθεί ή εκτίεται ή δεν μπορεί πλέον να εκτιθεί σύμφωνα με τους νόμους του συμβαλλόμενου μέρους που επέβαλε την καταδίκη».

Άρθρο 50 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ

«Δικαίωμα του προσώπου να μη δικάζεται ή να μην τιμωρείται ποινικά δύο φορές για την ίδια αξιόποινη πράξη Κανείς δεν διώκεται ούτε τιμωρείται ποινικά για αδίκημα για το οποίο έχει ήδη αθωωθεί ή καταδικασθεί εντός της Ένωσης με οριστική απόφαση ποινικού δικαστηρίου σύμφωνα με το νόμο».

5.5.4. Απουσία διττού αξιοποίνου [άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο δ)]

Σε μία από τις περιπτώσεις που προβλέπονται από το άρθρο 7 παράγραφος 3 και, εφόσον το κράτος εκτέλεσης έχει προβεί σε δήλωση σύμφωνα με το άρθρο 7 παράγραφος 4, στην περίπτωση που προβλέπεται από το άρθρο 7 παράγραφος 1, η αρμόδια αρχή του κράτους εκτέλεσης μπορεί να αρνηθεί να αναγνωρίσει την καταδικαστική απόφαση εάν αφορά πράξεις που δεν συνιστούν αδίκημα σύμφωνα με το δίκαιο του κράτους εκτέλεσης.

Αυτός ο λόγος άρνησης αφορά επομένως:

1) αδικήματα που δεν ανήκουν σε μία από τις 32 κατηγορίες αδικημάτων που απαριθμούνται στο άρθρο 7 παράγραφος 1,

2) αδικήματα που ανήκουν σε μία από τις 32 κατηγορίες αδικημάτων που απαριθμούνται στο άρθρο 7 παράγραφος 1, αλλά η ποινή που επισύρουν στο κράτος έκδοσης είναι στερητική της ελευθερίας ποινή ή στερητικό της ελευθερίας μέτρο ασφάλειας ανώτατης διάρκειας κάτω του ενός έτους, ή

3) όλα τα αδικήματα, όταν έχει πραγματοποιηθεί δήλωση βάσει του άρθρου 7 παράγραφος 4.

Προκειμένου περί φόρων, τελών, τελωνείων και συναλλάγματος, η αναγνώριση και η εκτέλεση απόφασης δεν μπορεί να αποτελεί αντικείμενο άρνησης λόγω του ότι η νομοθεσία του κράτους εκτέλεσης δεν επιβάλλει ιδίου τύπου φόρους ή τέλη ή δεν προβλέπει ιδίου τύπου ρύθμιση περί φόρων, τελών, τελωνείων και συναλλάγματος με εκείνη του κράτους έκδοσης.

Στην απόφαση την οποία εξέδωσε στην υπόθεση C-289/15, Grundza, το Δικαστήριο διευκρίνισε τον τρόπο εκτίμησης του διττού αξιοποίνου (βλέπε ενότητα 5.3).

5.5.5. Παραγραφή της εκτέλεσης της ποινής [άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο ε)]

Η εκτέλεση της ποινής έχει παραγραφεί σύμφωνα με τη νομοθεσία του κράτους εκτέλεσης.

5.5.6. Ασυλία σύμφωνα με τη νομοθεσία του κράτους εκτέλεσης [άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο στ)]

Υφίσταται ασυλία σύμφωνα με τη νομοθεσία του κράτους εκτέλεσης, η οποία καθιστά αδύνατη την εκτέλεση της ποινής.

5.5.7. Ηλικία έναρξης της ποινικής ευθύνης [άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο ζ)]

Η ποινή επιβλήθηκε σε φυσικό πρόσωπο το οποίο, σύμφωνα με το δίκαιο του κράτους εκτέλεσης, δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί, λόγω ηλικίας, ότι υπέχει ποινική ευθύνη για τις πράξεις για τις οποίες έχει εκδοθεί η καταδικαστική απόφαση.

Οι νομοθεσίες των κρατών μελών καθορίζουν διαφορετικά το κατώτατο όριο ηλικίας ποινικής ευθύνης. Ο λόγος άρνησης αυτός συντρέχει εάν, στο κράτος μέλος εκτέλεσης, ο καταζητούμενος υπόκειται, λόγω της ηλικίας του, μόνο σε αστικές ή διοικητικές διαδικασίες, αλλά όχι σε ποινικές.

Το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει, στο πλαίσιο της απόφασης-πλαισίου 2002/584 (60), ότι η δικαστική αρχή εκτέλεσης οφείλει (61) να αρνείται την παράδοση των ανηλίκων μόνον εφόσον οι ανήλικοι αυτοί, σύμφωνα με το δίκαιο του κράτους μέλους εκτέλεσης, δεν έχουν την απαιτούμενη ηλικία προκειμένου να θεωρούνται ποινικώς υπεύθυνοι για τις πράξεις για τις οποίες εξεδόθη ένταλμα κατ’ αυτών. Για την αξιολόγηση αυτού, η δικαστική αρχή οφείλει μόνον να εξακριβώσει αν το εν λόγω πρόσωπο έχει συμπληρώσει την ελάχιστη ηλικία προκειμένου να θεωρείται ποινικώς υπεύθυνο, στο κράτος μέλος εκτέλεσης, για τις πράξεις για τις οποίες εξεδόθη το ΕΕΣ. Η αρχή δεν οφείλει να λάβει υπόψη της ενδεχόμενες συμπληρωματικές προϋποθέσεις σχετικά με εξατομικευμένη αξιολόγηση από τις οποίες το δίκαιο του κράτους μέλους αυτού εξαρτά, στη συγκεκριμένη περίπτωση, την ποινική δίωξη ή καταδίκη ενός ανηλίκου για τέτοιες πράξεις.

5.5.8. Το υπόλοιπο της ποινής προς έκτιση είναι πολύ μικρό (άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο η)

Κατά τη χρονική στιγμή της παραλαβής της καταδικαστικής απόφασης από την αρμόδια αρχή του κράτους εκτέλεσης απομένουν προς έκτιση λιγότεροι από έξι μήνες ποινής.

Δεδομένης της μέγιστης προθεσμίας των 120 ημερών (90 ημέρες για τη λήψη της οριστικής απόφασης για την αναγνώριση της καταδικαστικής απόφασης, βλέπε άρθρο 12 παράγραφος 2 + 30 ημέρες για τη μεταφορά του καταδίκου, βλέπε άρθρο 15 παράγραφος 1) που προβλέπεται στην απόφαση-πλαίσιο, η μεταφορά μπορεί να μην θεωρηθεί ενδεδειγμένη από το κράτος εκτέλεσης αν απομένουν προς έκτιση λιγότεροι από έξι μήνες ποινής. Εν προκειμένω σημαντική είναι η χρονική στιγμή της παραλαβής της καταδικαστικής απόφασης από το κράτος εκτέλεσης.

5.5.9. Ερήμην δίκες [άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο θ)]

Η απόφαση-πλαίσιο 2009/299 τροποποίησε την απόφαση-πλαίσιο τροποποιώντας το άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο θ) σχετικά με τις αποφάσεις που εκδίδονται ερήμην. Οι εν λόγω διατάξεις αφορούν περιπτώσεις στις οποίες η εκτελούσα αρχή παρέλαβε καταδικαστική απόφαση προς αναγνώριση και εκτέλεση της ποινής η οποία εκδόθηκε στο πλαίσιο διαδικασίας στο κράτος έκδοσης στην οποία δεν παρέστη το ενδιαφερόμενο πρόσωπο.

Το άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο θ) της απόφασης-πλαισίου περιλαμβάνει λόγο άρνησης εάν, σύμφωνα με το πιστοποιητικό που προβλέπεται στο άρθρο 4, το πρόσωπο δεν εμφανίστηκε αυτοπροσώπως στη δίκη που οδήγησε στην έκδοση της απόφασης.

Ωστόσο, ο κανόνας αυτός συνοδεύεται από ορισμένες εξαιρέσεις. Εκτελούσα αρχή δεν μπορεί να αρνηθεί να εκτελέσει αίτημα αναγνώρισης και εκτέλεσης της ποινής βάσει απόφασης που εκδόθηκε ερήμην όταν στο πιστοποιητικό αναφέρεται ότι το πρόσωπο, βάσει περαιτέρω δικονομικών απαιτήσεων που προβλέπονται από το εθνικό δίκαιο του κράτους έκδοσης:

i) εν ευθέτω χρόνω: — είτε είχε κλητευθεί αυτοπροσώπως και με την κλήτευση είχε ενημερωθεί σχετικά με την προγραμματισμένη ημερομηνία και τον τόπο διεξαγωγής της δίκης που οδήγησε στην έκδοση της αποφάσεως, είτε είχε δι’ άλλων μέσων ενημερωθεί πραγματικά και επισήμως για την προγραμματισμένη ημερομηνία και τον τόπο διεξαγωγής της δίκης αυτής, κατά τρόπον ώστε να αποδεικνύεται σαφώς ότι τελούσε εν γνώσει της προγραμματισμένης δίκης, και — είχε ενημερωθεί ότι μπορεί να εκδοθεί απόφαση σε περίπτωση που το πρόσωπο δεν εμφανιστεί στη δίκη· ή

ii) το πρόσωπο τελούσε εν γνώσει της προγραμματισμένης δίκης, είχε δώσει δε εντολή σε δικηγόρο, τον οποίον διόρισε είτε το ενδιαφερόμενο πρόσωπο είτε το κράτος, να τον/την εκπροσωπήσει στη δίκη, και εκπροσωπήθηκε όντως από αυτόν τον δικηγόρο στη δίκη· ή

iii) αφού του επεδόθη η απόφαση και ενημερώθηκε ρητά για το δικαίωμά του να δικαστεί εκ νέου ή να ασκήσει ένδικο μέσο, όπου το πρόσωπο δικαιούται να παρίσταται, η δε ουσία της υπόθεσης περιλαμβανομένων και νέων αποδεικτικών στοιχείων, θα επανεξεταστεί, και η δίκη μπορεί να οδηγήσει σε ανατροπή της αρχικής απόφασης — έχει δηλώσει ρητώς ότι δεν αμφισβητεί την απόφαση· ή — δεν έχει ζητήσει να δικαστεί εκ νέου ή δεν έχει ασκήσει ένδικο μέσο εντός της ισχύουσας προθεσμίας.

Το Δικαστήριο έχει ήδη εκδώσει ορισμένες αποφάσεις που αφορούν τις ερήμην δίκες στο πλαίσιο της απόφασης-πλαισίου 2002/584.

Η απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση C-399/11, Melloni (62), αφορούσε το ερώτημα σχετικά με το κατά πόσον το άρθρο 4α παράγραφος 1 της απόφασης-πλαισίου 2002/584 έχει την έννοια ότι απαγορεύει στις δικαστικές αρχές εκτέλεσης, στις περιπτώσεις που προσδιορίζονται στην εν λόγω διάταξη, να εξαρτούν την εκτέλεση ΕΕΣ εκδοθέντος για τους σκοπούς της εκτέλεσης ποινής από την προϋπόθεση ότι η εκδοθείσα ερήμην καταδικαστική απόφαση μπορεί να αναθεωρηθεί εντός του κράτους μέλους έκδοσης του εντάλματος.

Το Δικαστήριο έκρινε ότι το άρθρο 4α παράγραφος 1 της απόφασης-πλαισίου 2002/584 παρέχει λόγο προαιρετικής μη εκτέλεσης ΕΕΣ εκδοθέντος για τον σκοπό της εκτέλεσης ποινής, εάν το ενδιαφερόμενο πρόσωπο καταδικάστηκε ερήμην. Ωστόσο, η προαιρετική αυτή δυνατότητα συνοδεύεται από τέσσερις εξαιρέσεις, οι οποίες προσδιορίζονται στο άρθρο 4α παράγραφος 1 στοιχεία α) έως δ) της απόφασης-πλαισίου 2002/584. Το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι σε αυτές τις τέσσερις περιπτώσεις, η δικαστική αρχή εκτέλεσης δεν μπορεί να εξαρτά την παράδοση προσώπου που καταδικάστηκε ερήμην από τη δυνατότητα αναθεώρη