ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ - Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ - Έκθεση που υποβάλλεται στο πλαίσιο του πρώτου σταδίου της στρατηγικής για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

I. Τα Συνορα της Εσωτερικησ Αγορασ Υπηρεσιών

A. Τα νομικά σύνορα

1. Οι δυσκολίες εγκατάστασης των οικονομικών φορέων παροχής υπηρεσιών

2. Οι δυσκολίες χρήσης εισροών για την παροχή υπηρεσιών

3. Οι δυσκολίες προώθησης των υπηρεσιών

4. Oι δυσκολίες διανομής των υπηρεσιών

5. Οι δυσκολίες πώλησης των υπηρεσιών

6. Οι δυσκολίες εξυπηρέτησης των πελατών μετά την πώληση των υπηρεσιών

B. Τα μη νομικά σύνορα

1. Οι δυσκολίες λόγω έλλειψης πληροφοριών

2. Οι δυσκολίες πολιτισμικού και γλωσσικού χαρακτήρα

II. Τα κοινά χαρακτηριστικά των νομικών συνόρων

A. Ο εξελισσόμενος χαρακτήρας των συνόρων

1. Οι διοικητικές πρακτικές

2. Η περιφερειοποίηση των συνόρων

3. Η εφαρμογή των κοινοτικών μέσων

4. Οι μη κρατικοί συλλογικοί κανόνες

5. Η συμπεριφορά των οικονομικών φορέων

B. Ο οριζόντιος χαρακτήρας των συνόρων

1. Η εφαρμογή ενιαίου καθεστώτος για την εγκατάσταση και την παροχή υπηρεσιών

2. Η ανασφάλεια δικαίου γύρω από την ελευθερία εγκατάστασης και την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών

3. Η εφαρμογή του ίδιου είδους απαιτήσεων σε διαφορετικούς τομείς

Γ. Η κοινή καταγωγή των συνόρων

1. Η έλλειψη αμοιβαίας εμπιστοσύνης μεταξύ κρατών μελών

2. Οι αντιστάσεις των εθνικών νομικών πλαισίων στον εκσυγχρονισμό

3. Η προστασία των εθνικών οικονομικών συμφερόντων

III. Ο αντικτυποσ των συνορων

A. Οι αλυσιδωτές συνέπειες στο σύνολο της οικονομίας και στην ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα

1. Ο ρόλος κλειδί των υπηρεσιών στην οικονομία

2. Η αλληλεξάρτηση των υπηρεσιών

3. Η ζήτηση διασυνοριακών υπηρεσιών

4. Το κόστος των συνόρων

5. Οι απώλειες οικονομικής μεγέθυνσης και επιδόσεων της ευρωπαϊκής οικονομίας

B. Τα πρωταρχικά θύματα

1. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις

2. Οι χρήστες υπηρεσιών, ιδίως οι καταναλωτές

Γ. Η χαμηλή αξιοπιστία της εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών

1. Η αντίληψη της εσωτερικής αγοράς ως χώρου που περικλείει κίνδυνο

2. Οι στρατηγικές της «διευθέτησης»

3. Οι στρατηγικές της «μαύρης αγοράς»

Συμπερασματα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Ανακοίνωση

Η παρούσα έκθεση έχει ως στόχο να παρουσιάσει τις δυσκολίες των δραστηριοτήτων παροχής υπηρεσιών μεταξύ κρατών μελών έτσι όπως τις αντιλήφθηκαν τα ενδιαφερόμενα μέρη κατά τις διαβουλεύσεις που δεξήγαγαν η Επιτροπή και τα κράτη μέλη ή έτσι όπως προέκυψαν από τις καταγγελίες, τις γραπτές ή προφορικές κοινοβουλευτικές ερωτήσεις και τις αναφορές στο Κοινοβούλιο ή από μελέτες και έρευνες. Οι διαβουλεύσεις αυτές, που συνοδεύτηκαν από την εκπόνηση ειδικών μελετών, συνεχίζονται ώστε να υπάρξουν περισσότερες πληροφορίες, ιδίως για την κατάσταση των καταναλωτών στην εσωτερική αγορά υπηρεσιών.

Η έκθεση δεν έχει ως στόχο :

- να εκφέρει άποψη για τη συμβατότητα αυτών των μέτρων, στα οποία οφείλονται οι δυσκολίες, σε σχέση με το κοινοτικό δίκαιο, ιδίως με τις αρχές της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών ή/και της ελεύθερης εγκατάστασης καθώς και με το παράγωγο κοινοτικό δίκαιο. Τα μέτρα αυτά μπορεί, πράγματι, να είναι δικαιολογημένα για την εξυπηρέτηση στόχων γενικού συμφέροντος όπως είναι η προστασία της υγείας, των καταναλωτών, των εργαζομένων ή του περιβάλλοντος. Η έκθεση δεν προδικάζει την τοποθέτηση της Επιτροπής όσον αφορά τις καταγγελίες που εξετάζονται ή εκείνες που θα της υποβληθούν στο μέλλον. Ορισμένες δυσκολίες που καταγράφηκαν μπορεί να έχουν ήδη κριθεί δικαιολογημένες ή, αντιθέτως, να έχουν καταδικαστεί από το Δικαστήριο. Άλλες μπορεί να καλύπτονται από υφιστάμενα κοινοτικά μέσα και να οφείλονται στην κακή εφαρμογή αυτών των μέσων, ή, ακόμη, να αποτελούν αντικείμενο πρωτοβουλιών που ανέλαβε η Επιτροπή για να τις ρυθμίσει.

- να καθορίσει τι είδους μέτρα πρέπει να ληφθούν για την επίλυση των δυσκολιών, ιδίως, ποιες είναι οι ανάγκες εναρμόνισης ή προσαρμογής των ισχυόντων κανόνων ή ποιες διαδικασίες επί παραβάσει πρέπει να κινήσει εναντίον ορισμένων κρατών μελών.

Κατά το δεύτερο στάδιο εφαρμογής της στρατηγικής για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών, η Επιτροπή θα προβεί σε μια νομική και οικονομική αξιολόγηση ώστε να καθορίσει τις πρωτοβουλίες που θα προτείνει σε κοινοτικό επίπεδο για την επίλυση των δυσκολιών που συναντούν τόσο οι πάροχοι υπηρεσιών όσο και οι αποδέκτες τους. Αυτή η αξιολόγηση θα γίνει σε διαβούλευση με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένων των οργανώσεων καταναλωτών.

Περίληψη

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισαβόνας ενέκρινε ένα πρόγραμμα οικονομικών μεταρρυθμίσεων με σκοπό να καταστήσει την Ευρωπαϊκή Ένωση, με ορίζοντα το 2010, την πιο ανταγωνιστική και πιο δυναμική οικονομία της γνώσης στον κόσμο. Βασικό στοιχείο του προγράμματος αυτού είναι η υλοποίηση μιας εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών. Με αυτό το σκοπό η Επιτροπή χάραξε μια «στρατηγική για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών» η οποία περιλαμβάνει δύο στάδια. Η παρούσα έκθεση, που αποτελεί το επιστέγασμα του πρώτου σταδίου, καταγράφει, όσο το δυνατόν πληρέστερα, τα σύνορα που εξακολουθούν να υπάρχουν στην εσωτερική αγορά υπηρεσιών. Η έκθεση αναλύει επίσης τα κοινά χαρακτηριστικά των συνόρων αυτών και προβαίνει σε μια πρώτη αξιολόγηση του οικονομικού τους αντίκτυπου.

Στις διαβουλεύσεις ευρείας κλίμακας που πραγματοποιήθηκαν σε όλη τη διάρκεια του 2001 και στις αρχές του 2002 και αποτέλεσαν τη βάση της παρούσας έκθεσης συμμετείχαν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, η Επιτροπή των Περιφερειών, τα κράτη μέλη και τα ενδιαφερόμενα μέρη. Η παρούσα έκθεση θα χρησιμεύσει ως βάση για τις δράσεις που θα αναληφθούν το 2003 στο πλαίσιο του δεύτερου σταδίου. Λόγω της αλληλεξάρτησης των διάφορων δραστηριοτήτων παροχής υπηρεσιών, η έκθεση, σύμφωνα με τη στρατηγική για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών, ακολουθεί μια οριζόντια μάλλον παρά τομεακή προσέγγιση. Η έκθεση καλύπτει επίσης μεγάλο φάσμα δραστηριοτήτων, για παράδειγμα, υπηρεσίες παροχής συμβουλών σε επιχειρήσεις, υπηρεσίες πιστοποίησης, κτηματομεσιτικών γραφείων, μηχανικών, κατασκευών, διανομής, τουρισμού, αναψυχής ή μεταφορών. Εξάλλου, επειδή οι δυσκολίες που μπορεί να συναντήσει ένας καταναλωτής ή ένας πάροχος υπηρεσιών σε μια συγκεκριμένη στιγμή άσκησης της δραστηριότητάς του μπορεί να έχουν αρνητικές συνέπειες στο σύνολο της διασυνοριακής δραστηριότητας, η έκθεση εντοπίζει τις δυσκολίες στο κάθε στάδιο της παροχής υπηρεσιών: από την εγκατάσταση του παρόχου υπηρεσιών και τη χρήση των απαραίτητων εισροών για την παροχή της υπηρεσίας, την προώθηση και τη διανομή της υπηρεσίας έως την πώληση και την εξυπηρέτηση των πελατών μετά την πώληση της υπηρεσίας. Η έκθεση καλύπτει όλες τις δυσκολίες που γίνονται αισθητές ως εμπόδια από τους παρόχους και τους χρήστες υπηρεσιών αλλά δεν εκφέρει άποψη στο παρόν στάδιο για τη συμβατότητα των μέτρων που δημιουργούν τις δυσκολίες με την κοινοτική νομοθεσία, επειδή το ζήτημα αυτό αποτελεί αντικείμενο του δεύτερου σταδίου της στρατηγικής το οποίο θα πραγματεύεται τις λύσεις που θα δοθούν.

Βασικό στοιχείο της κατάστασης της εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών αποτελεί η κατανάλωση υπηρεσιών. Η έκθεση υπογραμμίζει σχετικά ότι οι αποδέκτες των υπηρεσιών και ιδίως οι καταναλωτές είναι τα πρώτα θύματα των δυσλειτουργιών της εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών. Οι καταναλωτές, ιδίως, μπορεί να μην έχουν εύκολα τη δυνατότητα πρόσβασης ή αγοράς υπηρεσιών από άλλα κράτη μέλη ή να τις πληρώνουν ακριβά ή, ακόμη, να μην εμπιστεύονται να αγοράσουν υπηρεσίες από άλλα κράτη μέλη. Κατά το δεύτερο στάδιο της στρατηγικής για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών θα δοθεί η δυνατότητα να αναλυθεί διεξοδικότερα το είδος και ο αντίκτυπος των δυσκολιών τις οποίες έχουν να αντιμετωπίσουν οι καταναλωτές υπηρεσιών έτσι ώστε να βρεθούν οι κατάλληλες λύσεις.

Οι υπηρεσίες είναι η κινητήρια δύναμη της οικονομικής μεγέθυνσης.

Η οικονομική μεγέθυνση στηρίζεται ουσιαστικά στις υπηρεσίες. Αντιπροσωπεύουν το 70% του ΑΕΠ και των θέσεων απασχόλησης στην πλειονότητα των κρατών μελών. Στις σύγχρονες οικονομίες οι υπηρεσίες εμφανίζονται σε όλους τους τομείς, περιλαμβανομένων των παραδοσιακών βιομηχανικών τομέων, όπως η αυτοκινητοβιομηχανία, που προσφέρουν χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, παροχή συμβουλών, υπηρεσίες κατάρτισης ή εκμίσθωσης. Διάφοροι παράγοντες οι οποίοι έχουν να κάνουν με τη ζήτηση συνέβαλαν στην ανάπτυξη ολοένα μεγαλύτερου αριθμού διαφορετικών υπηρεσιών που κυμαίνονται από τις παραδοσιακότερες υπηρεσίες όπως είναι οι μεταφορές, το λιανικό εμπόριο, οι τηλεπικοινωνίες, ο τουρισμός, τα νομοθετικώς κατοχυρωμένα επαγγέλματα ως τις υπηρεσίες που αναπτύχθηκαν πιο πρόσφατα όπως είναι η διαχείριση αποβλήτων, η διατήρηση της ενέργειας, η παροχή υπηρεσιών προς επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανομένης της παροχής συμβουλών σε θέματα διοίκησης επιχειρήσεων, η επεξεργασία δεδομένων και οι τεχνικές δοκιμές και αναλύσεις.

Το αναπτυξιακό δυναμικό των υπηρεσιών δεν μπορεί ωστόσο να αξιοποιηθεί πλήρως, λόγω του γεγονότος ότι η διακρατική ανάπτυξη των δραστηριοτήτων παροχής υπηρεσιών εξακολουθεί να παρεμποδίζεται στο πλαίσιο της εσωτερικής αγοράς από μεγάλο αριθμό συνόρων.

Τα σύνορα της εσωτερικής αγοράς πλήττουν σκληρότερα τις υπηρεσίες παρά τα εμπορεύματα...

Οι υπηρεσίες είναι πολύ πιο εκτεθειμένες και θίγονται περισσότερο σε σχέση με τα εμπορεύματα από τα σύνορα που εξακολουθούν να υπάρχουν στην εσωτερική αγορά. Λόγω του σύνθετου, άυλου χαρακτήρα της παροχής υπηρεσιών και του γεγονότος ότι στηρίζεται στην τεχνογνωσία και στα προσόντα του παρόχου, συχνά υπόκειται σε κανόνες πολύ πιο σύνθετους που διέπουν ολόκληρη τη δραστηριότητα. Εξάλλου, μπορεί ορισμένες υπηρεσίες να μπορούν να παρασχεθούν εξ αποστάσεως, υπάρχουν όμως πολλές άλλες που για την παροχή τους είναι απαραίτητη η μόνιμη ή προσωρινή παρουσία του παρόχου στο κράτος μέλος στο οποίο παρέχεται η υπηρεσία. Ενώ στην περίπτωση των εμπορευμάτων εκείνα που εξάγονται είναι τα εμπορεύματα, στην περίπτωση της παροχής υπηρεσιών ο ίδιος ο πάροχος, το προσωπικό του, ο εξοπλισμός του και τα υλικά του είναι εκείνα που πρέπει να διαβούν τα εθνικά σύνορα. Κατά συνέπεια, ορισμένα ή και όλα τα στάδια της παροχής υπηρεσιών μπορεί να διεξάγονται στο κράτος μέλος παροχής της υπηρεσίας και μπορεί να διέπονται από διαφορετικούς κανόνες από εκείνους που ισχύουν στο κράτος μέλος καταγωγής του παρόχου. Αυτό σημαίνει επίσης ότι οι δυσκολίες που συναντιούνται σε καθένα από αυτά τα στάδια δεν μπορούν να εξεταστούν μεμονωμένα και θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ο αντίκτυπός τους σωρευτικά.

... και έχουν συνέπειες σε κάθε στάδιο της παροχής υπηρεσιών

Τα εμπόδια για την εγκατάσταση του παρόχου σε ένα άλλο κράτος μέλος μπορεί να οφείλονται, για παράδειγμα, σε προϋποθέσεις χορήγησης αδειών ή αναγνώρισης επαγγελματικών προσόντων ή σε περιορισμούς όσον αφορά τη μορφή του παρόχου υπηρεσιών ή το συνεταιρισμό διαφορετικών επαγγελμάτων. Οι παρεμβάσεις των συμμετεχόντων στη διαδικασία της διαβούλευσης ανέδειξαν ιδίως δυσκολίες όσον αφορά τον αριθμό των αδειών που απαιτούνται, τις χρονοβόρες και γραφειοκρατικές διαδικασίες, τη διακριτική εξουσία των τοπικών αρχών και την απαίτηση πλήρωσης όρων που πληροί ήδη ο πάροχος υπηρεσιών στο κράτος μέλος καταγωγής του. Στη συνέχεια τα προβλήματα τα οποία αντιμετωπίζουν οι πάροχοι υπηρεσιών αφού ξεκινήσουν μια διασυνοριακή δραστηριότητα αφορούν τη χρήση των εισροών (inputs) που είναι απαραίτητες για την παροχή της υπηρεσίας. Στο στάδιο αυτό εμφανίζεται μια σειρά δυσκολιών που αφορούν την απόσπαση εργαζομένων, τη χρήση από τον πάροχο εξοπλισμού ή υλικών ή τη χρήση διασυνοριακών επαγγελματικών υπηρεσιών. Η προώθηση των υπηρεσιών έχει καταστεί ιδιαίτερα δύσκολη, λόγω της ύπαρξης περιοριστικών και λεπτομερών κανόνων για τις εμπορικές επικοινωνίες που κυμαίνονται από την πλήρη απαγόρευση της διαφήμισης όσον αφορά ορισμένα επαγγέλματα έως τον αυστηρό έλεγχο του περιεχομένου τους σε άλλες περιπτώσεις. Η βαθιά απόκλιση των σχετικών νομοθεσιών των κρατών μελών εμποδίζει τις δραστηριότητες πανευρωπαϊκής προώθησης μεγάλου αριθμού δραστηριοτήτων παροχής υπηρεσιών.

Η διανομή των υπηρεσιών πέρα από τα εθνικά σύνορα έχει να αντιμετωπίσει μεγάλο φάσμα εμποδίων, περιλαμβανομένης της υποχρέωσης για τον πάροχο να είναι εγκατεστημένος ή να είναι μόνιμος κάτοικος στο κράτος μέλος στο οποίο παρέχει την υπηρεσία, γεγονός που δεν επιτρέπει την παροχή υπηρεσιών από τον τόπο καταγωγής του παρόχου. Εξάλλου, οι απαιτήσεις σχετικά με τις άδειες, με τις εγγραφές ή με τις δηλώσεις συνδυάζονται με τις προϋποθέσεις αναγνώρισης επαγγελματικών προσόντων και με άλλους όρους άσκησης δραστηριοτήτων πολύ διαφορετικούς από εκείνους που ισχύουν στο κράτος μέλος καταγωγής του παρόχου. Τα προβλήματα που συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με τη διασυνοριακή πώληση υπηρεσιών οφείλονται στις διαφορές στο δίκαιο των συμβάσεων, στις καθορισμένες ή στις ενδεικτικές τιμές για ορισμένες υπηρεσίες, στις υποχρεώσεις όσον αφορά τη φορολογία και την επιστροφή του ΦΠΑ σε κράτη μέλη με διαφορετικό συντελεστή, στα συστήματα ταξινόμησης και στις διαφορετικές διαδικασίες. Τέλος, κατά τη χρονική στιγμή της εξυπηρέτησης των πελατών μετά την πώληση των υπηρεσιών οι πάροχοι υπηρεσιών μπορεί επίσης να αντιμετωπίσουν ιδιαίτερες δυσκολίες λόγω αποκλίσεων μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά την επαγγελματική ευθύνη και την επαγγελματική ασφάλεια ή τις χρηματοοικονομικές εγγυήσεις ή μπορεί να αντιμετωπίσουν δυσκολίες σχετικά με τις υπηρεσίες συντήρησης ή επισκευής όταν για την παροχή τους απαιτείται η διασυνοριακή μετακίνηση προσωπικού. Στο κάτω κάτω όλοι οι πάροχοι υπηρεσιών έχουν να αντιμετωπίσουν στο ένα ή στο άλλο στάδιο της δραστηριότητάς τους σύνορα. Τις πιο πολλές φορές το πρόβλημα αφορά περισσότερα από ένα στάδια ή και όλα τα στάδια. Στις υποψήφιες χώρες έχουν εντοπιστεί επίσης προβλήματα, γεγονός που θα πολλαπλασιάσει τις δυσκολίες κατά τη διεύρυνση.

...και για τους καταναλωτές

Έλλειψη διαφάνειας, αποκλίνοντες κανόνες μεταξύ κρατών μελών, όλα αυτά τα στοιχεία έχουν ως αποτέλεσμα να εμποδίζουν τους καταναλωτές, οι οποίοι αντιπροσωπεύουν μεγάλο μέρος της ζήτησης, να επωφεληθούν πλήρως από τα πλεονεκτήματα της εσωτερικής αγοράς και να ασκήσουν το ρόλο τους ως συστατικού μέρους της αγοράς. Από την πλευρά των καταναλωτών, η δυσκολία να έχουν πληροφορίες, τα προβλήματα πρόσβασής τους στις διασυνοριακές υπηρεσίες και η ανίσχυρη προστασία που έχουν έναντι, παραδείγματος χάριν, καταχρηστικών πρακτικών συμβάλλουν στον κερματισμό της εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών.

Η έλλειψη πληροφοριών, τα πολιτισμικά και γλωσσικά σύνορα έρχονται να προστεθούν σε αυτές τις δυσκολίες.

Οι οικονομικοί φορείς και οι καταναλωτές δύσκολα λαμβάνουν ακριβείς πληροφορίες σχετικά με το κανονιστικό πλαίσιο, με τις αρμόδιες αρχές και με τις διαδικασίες σε άλλα κράτη μέλη. Εξάλλου, οι επιχειρήσεις και οι καταναλωτές συχνά δεν συνειδητοποιούν ότι οι αρχές της εσωτερικής αγοράς τους δίνουν τη δυνατότητα να αμφισβητήσουν μέτρα που δεν είναι ούτε δικαιολογημένα ούτε αναλογικά και να ζητήσουν να γίνει σεβαστό το δικαίωμά τους να παρέχουν και να αποδέχονται υπηρεσίες. Η διαβούλευση ανέδειξε επίσης το πρόβλημα των γλωσσικών και πολιτισμικών συνόρων και την τάση πολλών επιχειρήσεων να εξακολουθούν να σκέφτονται μόνο σε όρους εθνικής αγοράς, γεγονός που δυσκολεύει πολύ τη ζωή των καταναλωτών.

Τα σύνορα έχουν κοινά χαρακτηριστικά σε όλες τις δραστηριότητες της παροχής υπηρεσιών.

Παρά την εξωτερική τους πολυμορφία, τα σύνορα έχουν πολλά κοινά σημεία τόσο ως προς τα αίτιά τους όσο και ως προς τα αποτελέσματά τους. Είναι προφανές ότι μπορεί τα προηγούμενα προγράμματα για την εσωτερική αγορά να πέτυχαν να εξαλείψουν τα φυσικά και τα τεχνικά σύνορα, αυτά όμως αντικαταστάθηκαν από «νομικά σύνορα» που δημιουργούν οι εθνικοί, περιφερειακοί και τοπικοί κανόνες. Εξάλλου, νέα σύνορα δημιουργούνται από τη συμπεριφορά των διοικήσεων και ιδίως από τη διακριτική τους εξουσία ή από δυσκίνητες και αδιαφανείς διαδικασίες που ευνοούν τους τοπικούς φορείς. Ορισμένες δυσκολίες οφείλονται στην κακή εφαρμογή ορισμένων νομοθετικών μέσων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Είναι προφανές ότι τα κράτη μέλη δεν έχουν εμπιστοσύνη στην ποιότητα των νομικών καθεστώτων άλλων κρατών μελών και διστάζουν να τροποποιήσουν, ακόμη και όταν είναι απαραίτητο, τα δικά τους νομικά καθεστώτα για να διευκολύνουν τις διασυνοριακές δραστηριότητες.

Πολλά από τα σύνορα που εντοπίστηκαν είναι οριζόντια και θίγουν μια σειρά δραστηριοτήτων παροχής υπηρεσιών. Κοινό σημείο αυτών των συνόρων είναι ότι τα κράτη μέλη εφαρμόζουν ενιαίο καθεστώς τόσο για τους παρόχους υπηρεσιών που θέλουν να εγκατασταθούν στο έδαφός τους όσο και για εκείνους που θέλουν να παράσχουν τις υπηρεσίες τους από τη χώρα καταγωγής τους. Για τους τελευταίους, που υπόκεινται ήδη στους κανόνες και στον έλεγχο της χώρας εγκατάστασής τους, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι η διπλή επιβολή δυσανάλογων κανόνων και περιορισμών. Ένα άλλο κοινό χαρακτηριστικό είναι η ανασφάλεια δικαίου που προκύπτει από την κατά περίπτωση εφαρμογή, από πλευράς εθνικών αρχών, ασαφών προϋποθέσεων με απρόβλεπτο συχνά αποτέλεσμα.

Τα σύνορα της εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών έχουν έναν αντίκτυπο στο σύνολο της οικονομίας...

Ο αντίκτυπος των συνόρων που εντοπίζονται στην παρούσα έκθεση γίνεται αισθητός σε όλους τους τομείς της οικονομίας. Τα εμπόδια τα οποία έχει να αντιμετωπίσει μια δεδομένη υπηρεσία έχουν αλυσιδωτές επιπτώσεις στις υπόλοιπες δραστηριότητες παροχής υπηρεσιών και στις βιομηχανικές δραστηριότητες, λόγω της ενσωμάτωσης των υπηρεσιών στις δραστηριότητες βιομηχανικής μεταποίησης. Υπάρχει στενή αλληλεξάρτηση μεταξύ των υπηρεσιών. Συχνά παρέχονται και χρησιμοποιούνται σε συνδυασμό με άλλες και συνιστούν εισροή (input) για κάθε στάδιο δραστηριότητας μιας άλλης υπηρεσίας. Για παράδειγμα, μια επιχείρηση λιανικού εμπορίου που είναι εγκατεστημένη σε ένα κράτος μέλος και θέλει να εγκατασταθεί σε άλλα κράτη μέλη μπορεί να θέλει να χρησιμοποιήσει τις υπηρεσίες των κτηματομεσιτικών γραφείων, των διακοσμητών, των αρχιτεκτόνων, των μηχανικών, των οικοδομικών επιχειρήσεων, των τραπεζών, των ασφαλιστικών επιχειρήσεων με τις οποίες έχει συνηθίσει να συνεργάζεται στη χώρα καταγωγής της. Στις περισσότερες περιπτώσεις αυτό είναι αδύνατον λόγω των δυσκολιών που έχει να αντιμετωπίσει ο καθένας από τους προαναφερόμενους παρόχους υπηρεσιών, π.χ. επειδή δεν διαθέτει τις άδειες ή τα προσόντα που απαιτούνται από τα άλλα κράτη μέλη. Η εγκατάσταση των εν λόγω επιχειρήσεων λιανικού εμπορίου μπορεί να καθυστερήσει ή να γίνει πιο δαπανηρή και δύσκολη, γεγονός που θα έχει ουσιαστικό αντίκτυπο στις υπηρεσίες που θα προσφέρουν οι ίδιες στους παραγωγούς και στους καταναλωτές. Η αλληλεξάρτηση των υπηρεσιών καθιστά αναγκαία, κατά το δεύτερο στάδιο, την κατάρτιση μιας διεξοδικότερης οικονομικής αξιολόγησης των δυσκολιών που εντοπίζονται η οποία δεν θα περιορίζεται στον αντίκτυπο μιας δεδομένης δραστηριότητας αλλά θα αφορά τα αποτελέσματα στο σύνολο της οικονομίας.

Τα σύνορα της εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών κοστίζουν πολύ ακριβά στις επιχειρήσεις που ασκούν δραστηριότητες σε διάφορα κράτη μέλη. Ένας πάροχος υπηρεσιών που θέλει να διεισδύσει σε μια αγορά είτε με την εγκατάστασή του στην αγορά είτε παρέχοντας διασυνοριακές υπηρεσίες θα πρέπει να επωμιστεί το σημαντικό κόστος της νομικής βοήθειας. Η βοήθεια αυτή είναι απαραίτητη για να εξεταστεί μέχρι ποιου βαθμού μπορεί ο πάροχος αυτός να εξαγάγει το δικό του επιχειρηματικό μοντέλο ή εάν πρέπει να προσαρμοστούν ορισμένες από τις συνιστώσες του μοντέλου του, όπως η διαφημιστική στρατηγική του. Οι δαπάνες αυτές προστίθενται στις δαπάνες που προκύπτουν από τις γλωσσικές και πολιτισμικές διαφορές οι οποίες μεταφράζονται σε διαφορετικές εμπορικές και καταναλωτικές συνήθειες. Εάν ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι τα εμπόδια μπορούν να επηρεάσουν κάθε στάδιο της παροχής υπηρεσιών, οι δαπάνες αυτές σωρεύονται καθ' όλη την άσκηση της δραστηριότητας. Εξάλλου, το κόστος των προσαρμογών που πρέπει να γίνουν στο επιχειρηματικό μοντέλο έρχεται να προστεθεί στο κόστος της νομικής βοήθειας. Επειδή είναι αδύνατον να χρησιμοποιηθεί το ίδιο επιχειρηματικό μοντέλο σε όλη την εσωτερική αγορά, οι επιχειρήσεις δεν μπορούν να εκμεταλλευθούν τις οικονομίες κλίμακας. Οι συνέπειες όλων αυτών των αρνητικών στοιχείων είναι μια κακή κατανομή των πόρων της επιχείρησης που μειώνει τις επενδύσεις στην καινοτομία και τη διαφοροποίηση των υπηρεσιών. Δεδομένου του βασικού ρόλου των υπηρεσιών, εκείνες που πλήττονται είναι οι επιδόσεις της οικονομίας συνολικά.

...ωστόσο εκείνοι που θίγονται περισσότερο είναι κυρίως οι ΜΜΕ και, στο τέλος τέλος, οι ευρωπαίοι καταναλωτές.

Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) έχουν σπουδαίο ρόλο στον τομέα των υπηρεσιών αλλά οι δυνατότητες επέκτασής τους πέρα από τα εθνικά σύνορα διακυβεύονται σοβαρά. Δυσκολεύονται περισσότερο σε σχέση με τους μεγάλους ανταγωνιστές τους να αντιμετωπίσουν τα σύνορα κυρίως επειδή τα έξοδα νομικής βοήθειας είναι σταθερά και δεν είναι ανάλογα του μεγέθους της επιχείρησης. Κατά συνέπεια, οι ΜΜΕ αποθαρρύνονται να ξεκινήσουν διασυνοριακές δραστηριότητες ή τίθενται σε μειονεκτική ανταγωνιστική θέση σε σύγκριση με τους τοπικούς οικονομικούς φορείς. Οι ΜΜΕ που προέρχονται από μικρά ή από περιφερειακά κράτη μέλη βρίσκονται σε ιδιαίτερα μειονεκτική θέση. Εξάλλου οι ΜΜΕ μπορούν να καταστούν ενδιαφέρων στόχος προς κατάκτηση από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις επειδή γνωρίζουν τα τοπικά πράγματα, έχουν πείρα και καινοτομικό δυναμικό.

Ωστόσο οι χρήστες των υπηρεσιών και ιδίως οι ευρωπαίοι καταναλωτές είναι εκείνοι που πληρώνουν το τίμημα των περιορισμών αυτών, επειδή δεν μπορούν να απολαύσουν μεγαλύτερη ποικιλία υπηρεσιών καλύτερης ποιότητας και σε ανταγωνιστικότερη τιμή. Τέλος, η κατάσταση αυτή έχει επίσης συνέπειες στην ποιότητα της ζωής τους. Θίγονται άμεσα όταν εξ αιτίας των διοικητικών ή των κανονιστικών απαιτήσεων δεν μπορούν να χρησιμοποιήσουν υπηρεσίες που προέρχονται από άλλα κράτη μέλη ενώ θίγονται έμμεσα όταν τα σύνορα που υπάρχουν αποτρέπουν τις επιχειρήσεις να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους σε πελάτες που είναι εγκατεστημένοι σε άλλα κράτη μέλη ή τις παρέχουν σε πολύ υψηλές τιμές ή παρέχουν λιγότερο διαφοροποιημένες ή κατώτερης ποιότητας υπηρεσίες. Τέλος, υπάρχει διαφυγόν κέρδος για τους ευρωπαίους πολίτες σε όρους δημιουργίας θέσεων απασχόλησης στο σύνολο του τομέα παροχής υπηρεσιών.

Τα σύνορα αυτά πρέπει να εκλείψουν γρήγορα για να επιτευχθεί ο στόχος της οικονομικής μεταρρύθμισης.

Δέκα χρόνια μετά την υποτιθέμενη ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς είμαστε υποχρεωμένοι να διαπιστώσουμε ότι εξακολουθεί να υπάρχει μεγάλη απόσταση μεταξύ του οράματος μιας ολοκληρωμένης οικονομικής Ευρώπης και της πραγματικότητας την οποία βιώνουν οι ευρωπαίοι πολίτες και πάροχοι υπηρεσιών. Το φάσμα των συνόρων που θεωρείται ότι θίγουν την παροχή και τη χρήση υπηρεσιών, το οποίο είναι πολύ μεγαλύτερο από ό,τι προβλεπόταν, λειτουργεί ως τροχοπέδη για την ευρωπαϊκή οικονομία και τις δυνατότητες που έχει για οικονομική μεγέθυνση, ανταγωνιστικότητα και δημιουργία θέσεων απασχόλησης.

Είναι σαφές ότι ο στόχος που έθεσε το Συμβούλιο της Λισαβόνας να γίνει η ευρωπαϊκή οικονομία η πιο ανταγωνιστική οικονομία του κόσμου δεν μπορεί να επιτευχθεί παρά μόνον εάν επέλθουν βασικές αλλαγές που θα εξαλείψουν τα σύνορα της εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών στο κοντινό μέλλον. Η φύση και η έκταση των προβλημάτων που πρέπει να επιλυθούν απαιτούν μεγάλη προσπάθεια και σαφή πολιτική δέσμευση από πλευράς ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων και κρατών μελών ώστε η εσωτερική αγορά να λειτουργήσει και για τις υπηρεσίες. Η παρούσα έκθεση πρέπει να χρησιμεύσει ως βάση για τις δράσεις που θα αναληφθούν το 2003, στο πλαίσιο του δεύτερου σταδίου της στρατηγικής για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών, υπό το πρίσμα των μελλοντικών συζητήσεων με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με τα κράτη μέλη και με τα ενδιαφερόμενα μέρη.

Η παρούσα έκθεση και οι αντιδράσεις που θα προκαλέσει θα αποτελέσουν τη βάση για το έργο που θα αναληφθεί στο πλαίσιο του επόμενου σταδίου της στρατηγικής για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών. Το έργο αυτό θα περιλαμβάνει νομοθετικές και μη νομοθετικές δράσεις των οποίων η έκταση και το περιεχόμενο θα καθοριστούν αφού διενεργηθούν πρόσθετες αναλύσεις. Όσον αφορά την πιθανότητα υποβολής νομοθετικών προτάσεων, πρέπει να βρεθεί η σωστή ισορροπία μεταξύ αφενός της ανάγκης να αποφευχθούν οι υπερβολικά λεπτομερείς και εκτεταμένες σε ευρωπαϊκό επίπεδο κανονιστικές ρυθμίσεις και, αφετέρου, να προστατευθούν οι στόχοι γενικού συμφέροντος. Όσον αφορά τα μη κανονιστικά μέτρα, η Επιτροπή θα ασχοληθεί κατά προτεραιότητα με τις ανάγκες λήψης συγκεκριμένων μέτρων πληροφόρησης και παροχής βοήθειας προς τους πολίτες και τις επιχειρήσεις ώστε να κατορθώσουν να αξιοποιήσουν όλες τις δυνατότητες της εσωτερικής αγοράς.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Οι υπηρεσίες είναι πανταχού παρούσες στη σύγχρονη οικονομία. Αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 70% του ΑΕΠ και των θέσεων απασχόλησης και προσφέρουν σημαντικές δυνατότητες οικονομικής μεγέθυνσης και δημιουργίας θέσεων απασχόλησης. Η αξιοποίηση των δυνατοτήτων αυτών καθώς και η βούληση να παρασχεθούν στους ευρωπαίους πολίτες και στις επιχειρήσεις ανταγωνιστικότερες και ποιοτικώς καλύτερες υπηρεσίες βρίσκονται στο επίκεντρο των μεταρρυθμιστικών στόχων της οικονομίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ωστόσο μένουν ακόμη πολλά να γίνουν για να λειτουργήσει η εσωτερική αγορά υπηρεσιών.

Οι αρχηγοί ευρωπαϊκών κρατών και κυβερνήσεων αναγνώρισαν αυτή την πρόκληση. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισαβόνας το Μάρτιο του 2000 κάλεσε την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να θέσουν σε εφαρμογή μια στρατηγική για την κατάργηση των εμποδίων στην ελεύθερη κυκλοφορία των υπηρεσιών [1]. Η ανάγκη ανάληψης δράσης στον τομέα αυτό έγινε επίσης φανερή κατά τις ευρωπαϊκές συνόδους κορυφής της Στοκχόλμης και της Βαρκελόνης το 2001 και το 2002, ενώ το Συμβούλιο «Εσωτερική Αγορά, Καταναλωτές και Τουρισμός» υπογράμμισε στα συμπεράσματά του σχετικά με την αναθεώρηση των προτεραιοτήτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την οικονομική μεταρρύθμιση ότι η βελτίωση της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών παραμένει «σημαντική στρατηγική πρόκληση για την Κοινότητα» [2].

[1] Συμπεράσματα της Προεδρίας, Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισαβόνας, 24.3.2000, 17. Πιο πρόσφατα, το Συμβούλιο ECOFIN, στη σύστασή του 10093/02 της 21ης Ιουνίου 2002 σχετικά με τις βασικές κατευθύνσεις οικονομικής πολιτικής των κρατών μελών και της Κοινότητας εκτιμά ότι πρέπει να επαναληφθούν οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και, ιδίως, «να δημιουργηθεί μια εσωτερική αγορά υπηρεσιών που θα λειτουργεί αποτελεσματικά, καταργώντας τα εμπόδια στις διασυνοριακές συναλλαγές και στην είσοδο στην αγορά».

[2] 2412η σύνοδος του Συμβουλίου (Εσωτερική Αγορά / Καταναλωτές / Τουρισμός) στις Βρυξέλλες την 1η Μαρτίου 2002, έγγραφο 6496/02 MI 35.

Ανταποκρινόμενη στην έκκληση της συνόδου κορυφής της Λισαβόνας, η Επιτροπή χάραξε μια συνολική στρατηγική το Δεκέμβριο του 2000 [3]. Η στρατηγική αυτή για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών παίρνει υπόψη της τον αντίκτυπο της κοινωνίας της πληροφορίας στους τρόπους παροχής και χρήσης υπηρεσιών. Τη στιγμή που ένας ολοένα μεγαλύτερος αριθμός επιχειρήσεων χρησιμοποιούν συνδυασμένες τεχνικές για να ικανοποιήσουν τις ανάγκες της πελατείας τους και παρέχουν υπηρεσίες online και offline, έχει σημασία να αναπτυχθεί η εσωτερική αγορά υπηρεσιών offline για να συμπληρωθεί η εσωτερική αγορά υπηρεσιών online [4].

[3] Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με τίτλο «Μια στρατηγική για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών» COM (2000) 888 τελικό, 29.12.2000.

[4] Θα πρέπει να σημειωθεί ότι στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης e-Europe 2005, η Επιτροπή, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, θα επανεξετάσει την ισχύουσα νομοθεσία με σκοπό να καταγράψει και να εξαλείψει ενδεχομένως τους παράγοντες εκείνους που εμποδίζουν τις επιχειρήσεις να δραστηριοποιηθούν στον τομέα των ηλεκτρονικών υπηρεσιών και τους καταναλωτές να επωφεληθούν από την εσωτερική αγορά. Αυτή η επανεξέταση θα έχει ως σκοπό να εξασφαλίσει κυρίως ότι η παροχή offline αγαθών και υπηρεσιών θα μπορέσει να επωφεληθεί, όπως και οι online δραστηριότητες από μια γνήσια εσωτερική αγορά. Μια διάσκεψη κορυφής της ηλεκτρονικής επιχειρηματικής δραστηριότητας που θα διοργανωθεί το 2003 θα σηματοδοτήσει το ξεκίνημα αυτής της επανεξέτασης που είναι ανοιχτή σε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη δίνοντας τη δυνατότητα σε υψηλού επιπέδου εκπροσώπους των οικονομικών κύκλων να περιγράψουν τις δυσκολίες που συνάντησαν στο πλαίσιο της ηλεκτρονικής επιχειρηματικής δραστηριότητάς τους.

Στόχος της στρατηγικής είναι να δοθεί η δυνατότητα να παρέχονται υπηρεσίες σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση τόσο εύκολα όσο και στο εσωτερικό ενός κράτους μέλους. Στηρίζεται πρώτα από όλα σε μια οριζόντια προσέγγιση που διαπερνά όλους τους τομείς της οικονομίας που αφορούν υπηρεσίες και προτείνει δύο στάδια για την εφαρμογή της: το πρώτο, που ολοκληρώνεται με την υποβολή της παρούσας έκθεσης, συνίσταται στον εντοπισμό και στην ανάλυση των δυσκολιών που μπορεί να παρεμποδίσουν την ελευθερία εγκατάστασης και παροχής υπηρεσιών με ταυτόχρονη επιτάχυνση των εργασιών για ορισμένες πρωτοβουλίες που έχουν ήδη δρομολογηθεί. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται συνοδευτικά μέτρα που ξεκίνησαν με σκοπό να δώσουν μια πλήρη εποπτεία της απασχόλησης στον τομέα των υπηρεσιών και της προστιθέμενης αξίας του. Η συλλογή πληροφοριών και η οικονομική ανάλυση συμπληρώνονται από μελέτες για την παραγωγικότητα στις υπηρεσίες και για την «άυλη οικονομία». Με βάση την ανάλυση αυτή, το δεύτερο στάδιο θα αφορά την επεξεργασία των κατάλληλων λύσεων για τα προβλήματα που έχουν εντοπιστεί. Η προσέγγιση αυτή υποστηρίχθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο [5], την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή [6] και την Επιτροπή των Περιφερειών. [7]

[5] Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Μια στρατηγική για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών», Α5-0310/2001, 4.10.2001.

[6] Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Μια στρατηγική για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών» (πρόσθετη γνωμοδότηση), CES 1472/2001, 28.11.2001.

[7] Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Μια στρατηγική για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών», CDR 134/2001, 27.06.2001.

Η στρατηγική για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών συμβαδίζει με μια ολόκληρη σειρά άλλων πρωτοβουλιών που αποσκοπούν στη βελτίωση της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών.

Όσον αφορά τις πρωτοβουλίες σχετικά με την εσωτερική αγορά, η «επικαιροποίηση 2002 της στρατηγικής για την εσωτερική αγορά» [8] κάνει μια επισκόπηση όλων των πρωτοβουλιών. Καταδεικνύει ότι έχει σημειωθεί πρόοδος σε πολυάριθμους τομείς. Αναφέρεται ιδίως η πρόοδος στην εφαρμογή του σχεδίου δράσης για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, η έκδοση του κανονισμού για τις διασυνοριακές πληρωμές που γίνονται σε ευρώ, η έκδοση του νομοθετικού πακέτου για τις υπηρεσίες και τα δίκτυα ηλεκτρονικής επικοινωνίας και η έκδοση της οδηγίας σχετικά με τις ταχυδρομικές υπηρεσίες, η επικείμενη έκδοση του νομοθετικού πακέτου για τις δημόσιες συμβάσεις ή ακόμη η υποβολή προτάσεων από την Επιτροπή για την εναρμόνιση των κανόνων σχετικά με την προώθηση των πωλήσεων και για τη θέσπιση ενός ενιαίου, διαφανούς και ευέλικτου καθεστώτος για την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων.

[8] Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών με τίτλο "Επισκόπηση 2002 της στρατηγικής για την εσωτερική αγορά - τήρηση της υπόσχεσης", COM (2002) 171 τελικό, 11.4.2002.

Όσον αφορά τον τομέα της προστασίας των καταναλωτών, η εξέλιξη της πολιτικής καταναλωτών σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτέλεσε φυσική συνέπεια της σταδιακής εγκαθίδρυσης της εσωτερικής αγοράς. Η ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων και των υπηρεσιών δημιούργησε την ανάγκη θέσπισης κοινοτικών κανόνων που να εξασφαλίζουν επαρκή προστασία των συμφερόντων των καταναλωτών και κατάργησης των κανονιστικών εμποδίων καθώς και των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού. Η στρατηγική που ενέκρινε η Επιτροπή στις 12 Μαΐου 2002, συγκεκριμένα η κοινοτική προσέγγιση για την εξασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών [9], έχει ως στόχο να αντιμετωπίσει τις πτυχές εκείνες που συνδέονται ιδίως με την έλλειψη εμπιστοσύνης των καταναλωτών στις διασυνοριακές αγορές. Εξάλλου, κατά τη διαβούλευση που δρομολογήθηκε με την Πράσινη Βίβλο για την προστασία των καταναλωτών [10] αναγνωρίστηκε ότι οι ισχύοντες κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσον αφορά την προστασία των καταναλωτών δεν ανταποκρίνονται στις προκλήσεις μιας αγοράς σε διαρκή εξέλιξη και ότι πρέπει να αναθεωρηθούν. Ορισμένες απαντήσεις στη διαβούλευση δήλωναν ότι οι διαφορές μεταξύ εθνικών κανόνων, ιδίως στον τομέα των πρακτικών εμπορίας, δημιουργούν σημαντικές στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. Η πλειονότητα των απαντήσεων στη διαβούλευση που εξέφραζαν μια προτίμηση τάσσονταν υπέρ της αναμόρφωσης βάσει μιας οδηγίας-πλαισίου για τις θεμιτές εμπορικές πρακτικές στο πλαίσιο των σχέσεων μεταξύ επιχειρήσεων και καταναλωτών. Για να μειωθεί ο νομικός κερματισμός και να βελτιωθεί, κατά συνέπεια, η εμπιστοσύνη των καταναλωτών, η οδηγία-πλαίσιο θα πρέπει να συνοδεύεται από την αναθεώρηση, σε εύθετο χρόνο, των οδηγιών σχετικά με την προστασία των καταναλωτών και από την αντικατάσταση των ρητρών ελάχιστης εναρμόνισης από κανόνες μέγιστης εναρμόνισης.

[9] Στρατηγική για την πολιτική υπέρ των καταναλωτών COM (2002) 208 . βλέπε επίσης την ανακοίνωση σε συνέχεια της Πράσινης Βίβλου για την προστασία των καταναλωτών COM (2002) 289 και, ιδίως, το υπό διαβούλευση σχέδιο μιας οδηγίας-πλαισίου για τις εμπορικές πρακτικές.

[10] COM (2001) 531 τελικό.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η προστασία των καταναλωτών μπορεί να συνεπάγεται υποχρεώσεις για τις υπηρεσίες κοινής ωφελείας, όπως είναι οι μεταφορές, η ενέργεια (ηλεκτρισμός, αέριο), οι τηλεπικοινωνίες και οι ταχυδρομικές υπηρεσίες. Η ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο « Οι υπηρεσίες κοινής ωφελείας στην Ευρώπη » υπογραμμίζει σχετικά τη σημασία των υπηρεσιών αυτών και τις υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας ή άλλες υποχρεώσεις σχετικά με την προστασία των καταναλωτών στις οποίες μπορεί να υπόκεινται ορισμένες από αυτές τις δραστηριότητες.

Όσον αφορά το δίκαιο των συμβάσεων, μπορούν να αναφερθούν οι μελλοντικές πρωτοβουλίες [11] που θα αναληφθούν σε συνέχεια της διαβούλευσης την οποία δρομολόγησε η Επιτροπή για το ευρωπαϊκό δίκαιο των συμβάσεων [12] με σκοπό να επιλύσει νομικά προβλήματα που επηρεάζουν τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς.

[11] Μετά από αίτηση του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η Επιτροπή θα υποβάλει τις εν λόγω πρωτοβουλίες πριν από το τέλος του 2002.

[12] Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με το ευρωπαϊκό δίκαιο των συμβάσεων, COM (2001) 398 τελικό, 11.07. 2001.

Όσον αφορά την υλοποίηση του ευρωπαϊκού κοινωνικού διαλόγου, κοινές προσεγγίσεις που αφορούν κυρίως τις δεξιότητες, τα προσόντα και την προώθηση της ποιότητας δρομολογήθηκαν ή εφαρμόστηκαν σε πολλούς τομείς, όπως στους τομείς των υπηρεσιών προς άτομα, των υπηρεσιών καθαριότητας, ιδιωτικής ασφάλειας και κατασκευών.

Όσον αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων, η κατάργηση των ελέγχων των προσώπων στα εσωτερικά σύνορα, όπως υλοποίηθηκε βάσει του κεκτημένου του Σένγκεν που ενσωματώθηκε στην ΕυρωπαΪκή Ένωση με τη συνθήκη του Άμστερνταμ [13], τείνει να διευκολύνει τις επαφές μεταξύ παρόχων υπηρεσιών και των δυνητικών πελατών τους [14]. Αυτή η κατάργηση των ελέγχων αναμένεται να βοηθήσει σταδιακά να συνειδητοποιήσουν καλύτερα οι πολίτες και οι οικονομικοί φορείς στο σύνολό τους όλες τις διαστάσεις του χώρου χωρίς εσωτερικά σύνορα.

[13] ΕΕ L 239 της 22ας Σεπτεμβρίου 2000

[14] Από την ελεύθερη κυκλοφορία, χωρίς ελέγχους των προσώπων στα εσωτερικά σύνορα μεταξύ κρατών μελών, επωφελούνται φυσικά οι πολίτες της Ένωσης και τα μέλη των οικογενειών τους, ωστόσο μπορούν και οι αλλοδαποί κάτοχοι τίτλου παραμονής που έχει χορηγηθεί από κράτος μέλος (Άρθρο 21 της σύμβασης για την εφαρμογή της συμφωνίας του Σένγκεν, της 14ης Ιουνίου 1985, που υπογράφηκε στις 19 Ιουνίου 1990 στο Σένγκεν) να κυκλοφορούν ελεύθερα, χωρίς θεώρηση διαβατηρίου στο έδαφος των κρατών μελών για τρεις μήνες κατ' ανώτατο όριο. Αυτό το νομικό αυτό πλαίσιο όμως δεν εξασφαλίζει ότι ένας πάροχος υπηρεσιών που είναι υπήκοος τρίτης χώρας μπορεί να παρέχει τις υπηρεσίες του σε κράτος μέλος διαφορετικό από το κράτος στο οποίο είναι εγκατεστημένος.

Όσον αφορά τη διεθνή διάσταση, παρατηρείται συνέργεια μεταξύ της πολιτικής της εσωτερικής αγοράς και της εξωτερικής εμπορικής πολιτικής, συμπεριλαμβανομένων των διαπραγματεύσεων για τις υπηρεσίες στο πλαίσιο της GATS. Πιο συγκεκριμένα, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη τα αποτελέσματα των συζητήσεων που διεξάγονται για τους εθνικούς κανονισμούς υπό το πρίσμα του άρθρου VI :4 της GATS.

Η παρούσα έκθεση αποτελεί ουσιαστικό βήμα προόδου στη διαδικασία της δημιουργίας μιας πραγματικής εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών αφού παρουσιάζει μια συνολική εικόνα της σημερινής πραγματικότητας της εσωτερικής αγοράς. Για πρώτη φορά μετά το 1962 και τα «γενικά προγράμματα» για την άρση των περιορισμών στην ελεύθερη εγκατάσταση και στην ελεύθερη κυκλοφορία των υπηρεσιών [15], η Επιτροπή επιδίδεται στην ανάλυση όλων των δυσκολιών που υπάρχουν στην εσωτερική αγορά υπηρεσιών. Η πρόοδος που σημειώθηκε από τα γενικά προγράμματα και μετά είναι περιορισμένη. Η Λευκή Βίβλος για την ολοκλήρωση των εσωτερικής αγοράς που εξέδωσε η Επιτροπή το 1985 [16] ανέφερε ότι «η πρόοδος όσον αφορά την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών από το ένα κράτος μέλος στο άλλο ήταν πολύ πιο αργή από την πρόοδο που σημειώθηκε στην ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων». Η έκθεση Cecchini το 1992 [17] κατέληγε, από την πλευρά της, ότι το σημαντικό αναπτυξιακό δυναμικό του τομέα των υπηρεσιών «ανακόπτεται τεχνητά από κανόνες και πρακτικές που εμποδίζουν σε μεγάλο βαθμό την ελεύθερη κυκλοφορία των υπηρεσιών και κατά συνέπεια τον ανταγωνισμό μεταξύ επιχειρήσεων παροχής υπηρεσιών».

[15] Γενικά προγράμματα για την κατάργηση των περιορισμών στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών και στην ελευθερία εγκατάστασης, ΕΕ C 2, 15.1.1962.

[16] Η ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς: «Λευκή Βίβλος» που υποβάλλει η Επιτροπή στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο (Μιλάνο, 28-29 Ιουνίου 1985), COM (85) 310, 14.6.1985.

[17] « The European Challenge, 1992: The Benefits of a Single Market », Paolo Cecchini, Wildwood House, για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 1988.

Έχουν ήδη θεσπιστεί μέτρα για την κατάργηση των κατάφωρων δυσκολιών που παρεμποδίζουν την ανάπτυξη των υπηρεσιών στην εσωτερική αγορά. Τα μέτρα αυτά προκύπτουν από την άσκηση του ρόλου της Επιτροπής ως θεματοφύλακα της Συνθήκης και από την άσκηση της εξουσίας νομοθετικής πρωτοβουλίας που διαθέτει για την υποβολή προτάσεων εναρμόνισης που αποσκοπούν να κάνουν την εσωτερική αγορά να λειτουργήσει. Τα μέτρα αυτά βοήθησαν να επιτευχθεί στην εσωτερική αγορά ένα υψηλότερο επίπεδο οικονομικής ολοκλήρωσης σε σύγκριση με άλλες περιφερειακές ολοκληρώσεις που υπάρχουν στον κόσμο. Παρά την πρόοδο που έχει ήδη σημειωθεί, τα ενδιαφερόμενα μέρη εντόπισαν μεγάλο φάσμα δυσκολιών που εξακολουθούν να υφίστανται και αποτελούν αντικείμενο της παρούσας έκθεσης.

Η παρούσα έκθεση στηρίζεται κατά πρώτο λόγο στην εκτεταμένη διαβούλευση με τα ενδιαφερόμενα μέρη αλλά και σε άλλες πηγές πληροφοριών όπως είναι οι γραπτές κοινοβουλευτικές ερωτήσεις και οι αναφορές στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, οι καταγγελίες που έχουν υποβληθεί στην Επιτροπή, οι οικονομικές και στατιστικές μελέτες καθώς και οι παρεμβάσεις των κρατών μελών. Η διαβούλευση που πραγματοποιήθηκε σε όλη τη διάρκεια του 2001 και στις αρχές του 2002 δρομολογήθηκε με σκοπό να συλλεχθούν πληροφορίες από πρώτο χέρι σχετικά με τις δυσκολίες που παρεμποδίζουν την ανάπτυξη της διασυνοριακής παροχής υπηρεσιών στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η διαβούλευση αυτή αφορούσε τα προβλήματα που συναντούν οι επιχειρήσεις τόσο κατά την παροχή και τη χρήση υπηρεσιών όσο και κατά την εγκατάστασή τους σε άλλο κράτος μέλος. Η νομολογία του Δικαστηρίου κατέδειξε με σαφήνεια ότι κάθε μέτρο που έχει ως αποτέλεσμα να παρεμποδίζει, να παρακωλύει ή να καθιστά λιγότερο ελκυστική τη διασυνοριακή παροχή υπηρεσιών ή τη χρήση διασυνοριακών υπηρεσιών ή ακόμη την εγκατάσταση σε άλλο κράτος μέλος μπορεί να συνιστά περιορισμό. Επομένως, στην παρούσα έκθεση αναφέρονται ως παραδείγματα δυσκολιών όχι μόνον οι απαγορεύσεις που επιβάλλονται, οι διακρίσεις που εφαρμόζονται ή οι προϋποθέσεις που είναι αδύνατον να εκπληρωθούν αλλά επίσης διαφόρων ειδών απαιτήσεις οι οποίες, όταν εφαρμόζονται στις επιχειρήσεις άλλων κρατών μελών, παρεμποδίζουν την ελευθερία εγκατάστασης ή την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών. Ορισμένες από αυτές τις δυσκολίες οφείλονται στον πολύπλοκο, δυσκίνητο ή αδιαφανή χαρακτήρα των κανόνων ή των πρακτικών. οι περισσότερες αποτελούν απλώς συνέπεια των σημαντικών αποκλίσεων μεταξύ εθνικών νομοθεσιών.

Η παρούσα έκθεση έχει ουσιαστικά ως στόχο να περιγράψει την πραγματικότητα της εσωτερικής αγοράς έτσι όπως την αντιλαμβάνονται οι πάροχοι και οι χρήστες υπηρεσιών. Δεν επιζητεί, στο παρόν στάδιο, να εκφέρει άποψη σχετικά με τον αιτιολογημένο ή μη αιτιολογημένο χαρακτήρα του κάθε εμποδίου.

Εξάλλου, η παρούσα έκθεση καλύπτει τομείς που αποτελούν ήδη αντικείμενο νομοθετικών μέσων ή πρωτοβουλιών σε κοινοτικό επίπεδο. Ακόμη, αναπαράγει τα σχόλια που έγιναν στο πλαίσιο της διαβούλευσης σχετικά με τα εμπόδια που συναντούν οι επιχειρήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις υποψήφιες για ένταξη χώρες. Στις χώρες αυτές οι επιχειρήσεις έχουν να αντιμετωπίσουν τα ίδια εμπόδια που συναντούν και στα κράτη μέλη. Ωστόσο, σε αυτά προστίθενται άλλα προβλήματα, που έχουν να κάνουν με τις προϋποθέσεις υπηκοότητας και με τους περιορισμούς όσον αφορά την ιδιοκτησία επιχειρήσεων από αλλοδαπούς σε ορισμένους τομείς, καθώς και περιορισμοί στην απόκτηση ακίνητης περιουσίας.

Ακολουθώντας τη γραμμή πλεύσης της στρατηγικής για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών, η παρούσα έκθεση αφορά τις δυσκολίες που μπορεί να συναντήσει ένας οικονομικός φορέας σε όλη τη διάρκεια της δραστηριότητάς του: από την εγκατάσταση και τη χρήση των απαραίτητων εισροών (inputs) για την παροχή μιας υπηρεσίας, ως την προώθηση και τη διανομή και ως την πώληση και τις δραστηριότητες εξυπηρέτησης μετά την πώληση. Είναι σαφές ότι οι πάροχοι υπηρεσιών είναι πολύ πιο εκτεθειμένοι, σε σύγκριση με τους κατασκευαστές προϊόντων, στα εμπόδια που υπάρχουν σε κάθε στάδιο της δραστηριότητάς τους. Πράγματι, η παροχή υπηρεσιών απαιτεί συχνά τη μόνιμη ή προσωρινή παρουσία του παρόχου στο κράτος μέλος προορισμού της υπηρεσίας. Κατά συνέπεια, ορισμένα στάδια της δραστηριότητάς του - ή και όλα μερικές φορές - πραγματοποιούνται στο κράτος αυτό και υπόκεινται σε διαφορετικές απαιτήσεις από εκείνες που ισχύουν στο κράτος μέλος καταγωγής. Για παράδειγμα, μια επιχείρηση που επιθυμεί να εγκατασταθεί ή να παράσχει μια υπηρεσία σε ένα άλλο κράτος μέλος μπορεί να συναντήσει δυσκολίες για να εξασφαλίσει μια άδεια, για την αναγνώριση της ισοδυναμίας των προσόντων της, για να αποσπάσει υπαλλήλους ή για να χρησιμοποιήσει τον εξοπλισμό της, για να προωθήσει και να διακινήσει τις υπηρεσίες της, για να συνάψει συμβάσεις με τους πελάτες της και να τους παράσχει εγγυήσεις και εξυπηρέτηση μετά την πώληση. Η ύπαρξη εμποδίων σε ένα από αυτά τα στάδια μπορεί να αρκέσει για να καταστήσει κάθε διασυνοριακή δραστηριότητα λιγότερη ελκυστική.

Επιπλέον, σε συμφωνία με την οριζόντια προσέγγιση της στρατηγικής για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών, η παρούσα έκθεση καλύπτει εμπόδια που επηρεάζουν μεγάλο φάσμα οικονομικών δραστηριοτήτων. Ο λόγος είναι ότι όχι μόνο ορισμένα από αυτά τα εμπόδια, όπως οι διαδικασίες αδειοδότησης, επηρεάζουν διαφορετικούς τομείς με παρόμοιο τρόπο, αλλά επίσης ότι οι υπηρεσίες αλληλοσυμπλέκονται με τόσο σύνθετο τρόπο που ένα εμπόδιο που θίγει μια υπηρεσία έχει αλυσιδωτά αποτελέσματα σε μια ολόκληρη σειρά άλλων υπηρεσιών. Είναι απαραίτητη η συνολική προσέγγιση για την αξιολόγηση των συνόρων της εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών και του συνολικού τους αντίκτυπου.

Οι υπηρεσίες διαδραματίζουν βασικό ρόλο στην οικονομία και στη ζωή του κάθε πολίτη. Τα σύνορα της εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών δεν επηρεάζουν, κατά συνέπεια, μόνο την ανταγωνιστικότητα των παρόχων υπηρεσιών αλλά στερούν επίσης στους αποδέκτες των υπηρεσιών αυτών, δηλαδή στις επιχειρήσεις και στους καταναλωτές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την πρόσβαση σε ένα πολύ ευρύτερο φάσμα υπηρεσιών καλύτερης ποιότητας, περισσότερο καινοτομικών και σε καλύτερη τιμή.

I. Τα Συνορα της Εσωτερικησ Αγορασ Υπηρεσιών

Με βάση τον ορισμό της «εσωτερικής αγοράς» στη συνθήκη ΕΚ («ένας χώρος χωρίς εσωτερικά σύνορα») και τον στόχο που ορίστηκε στην ανακοίνωση με τίτλο «Μια στρατηγική για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών», δηλαδή να καταστεί η παροχή υπηρεσιών από το ένα κράτος μέλος στο άλλο τόσο εύκολη όσο και στο ίδιο κράτος μέλος, είναι υποχρεωμένος κανείς να διαπιστώσει ότι η εσωτερική αγορά υπηρεσιών απέχει πολύ ακόμη από την πραγμάτωσή της. Διακρίνονται δύο μεγάλες κατηγορίες προβλημάτων: εκείνα που οφείλονται άμεσα ή έμμεσα σε νομικούς περιορισμούς και εκείνα που οφείλονται σε μη νομικούς παράγοντες.

A. Τα νομικά σύνορα

Η έκφραση «νομικά σύνορα» καλύπτει όλα τα εμπόδια στην ανάπτυξη δραστηριοτήτων παροχής υπηρεσιών μεταξύ κρατών μελών που οφείλονται άμεσα ή έμμεσα σε κάποιο νομικό περιορισμό και έχουν ως αποτέλεσμα να απαγορεύουν, να παρακωλύουν ή να καθιστούν λιγότερο ελκυστικές αυτές τις δραστηριότητες. Μπορεί να είναι είτε δυσκολίες που οφείλονται στην απόκλιση των εθνικών κανονιστικών ρυθμίσεων είτε προβλήματα που οφείλονται στη συμπεριφορά των εθνικών αρχών είτε ακόμη ανασφάλεια δικαίου που δημιουργείται από τον πολύπλοκο χαρακτήρα ορισμένων διασυνοριακών καταστάσεων. Σε κάθε περίπτωση το αποτέλεσμα είναι το ίδιο: οι καταναλωτές και οι επιχειρήσεις αποτρέπονται από τη χρήση υπηρεσιών που προέρχονται από άλλα κράτη μέλη και οι πάροχοι υπηρεσιών αποτρέπονται από την προσφορά των υπηρεσιών τους σε άλλα κράτη μέλη [18].

[18] Αυτά τα «φαινόμενα συνόρων» και το γεγονός ότι υποκαθιστούν σε μεγάλο βαθμό τα «τεχνικά σύνορα», τα «φυσικά σύνορα» και τα «φορολογικά σύνορα» που έχουν καταγραφεί στην προαναφερόμενη Λευκή Βίβλο του 1985 για την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς εξηγούν τη χρήση της έκφρασης «νομικά σύνορα».

Κατά την καταγραφή των εμποδίων στη συνέχεια παρουσιάζονται οι δυσκολίες που μπορεί να συναντήσει ένας πάροχος υπηρεσιών όταν θελήσει να ασκήσει την ελευθερία της εγκατάστασης ή της παροχής υπηρεσιών με σκοπό να αναπτύξει τις δραστηριότητές του σε άλλα κράτη μέλη. Πρόκειται για δυσκολίες που επισημάνθηκαν στη διάρκεια των διαβουλεύσεων με τα ενδιαφερόμενα μέρη και τα κράτη μέλη καθώς και για δυσκολίες που προκύπτουν από τις καταγγελίες στην Επιτροπή, από τις γραπτές κοινοβουλευτικές ερωτήσεις και από τις αναφορές στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, από τις πρόσφατες υποθέσεις που εισήχθησαν στο Δικαστήριο και από μελέτες ή έρευνες των οποίων έλαβε γνώση η Επιτροπή. Η μέθοδος αυτή που αποσκοπεί να καταγράψει την πραγματικότητα της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών έχει τρεις σημαντικές συνέπειες:

- Η καταγραφή δεν παίρνει θέση όσον αφορά τη συμβατότητα των εμποδίων που επισημαίνονται με την κοινοτική νομοθεσία, επειδή το ζήτημα αυτό αποτελεί αντικείμενο του δεύτερου σταδίου της στρατηγικής που θα αφορά τις λύσεις, ιδίως σε όρους αναγκών εναρμόνισης. Η καταγραφή δεν έχει ως στόχο να αμφισβητήσει την αναγκαιότητα ή το περιεχόμενο των εθνικών κανόνων αυτών καθ' αυτούς αλλά μόνο να εντοπίσει τα προβλήματα που δημιουργούν όταν εφαρμόζονται σε διασυνοριακές δραστηριότητες.

- Οι δυσκολίες που επισημαίνονται μπορεί να αποτελούν ήδη αντικείμενο κοινοτικών πρωτοβουλιών που βρίσκονται σε εξέλιξη, κοινοτικών νομοθετικών μέσων ή μέτρων, διαδικασιών επί παραβάσει ή αποφάσεων του Δικαστηρίου.

- Ορισμένες δυσκολίες μπορεί να μην έχουν επισημανθεί, ακόμη και αν ο κίνδυνος αυτός ελαχιστοποιήθηκε από το γεγονός ότι χρησιμοποιήθηκε πλειάδα πηγών πληροφοριών.

Για να γίνει μια όσο το δυνατόν λεπτομερέστερη καταγραφή όλων των δυσκολιών που παρακωλύουν την ανάπτυξη δραστηριοτήτων παροχής υπηρεσιών μεταξύ κρατών μελών [19], η μέθοδος που χρησιμοποιήθηκε ήταν ο εντοπισμός των προβλημάτων που μπορεί να συναντήσει ένας πάροχος υπηρεσιών σε οποιοδήποτε στάδιο της δραστηριότητάς του είτε κατά την εγκατάστασή του σε άλλο κράτος μέλος (στάδιο 1), είτε όταν αποσπά προσωπικό ή χρησιμοποιεί εξοπλισμό σε άλλο κράτος μέλος (στάδιο 2), είτε κατά την προώθηση της υπηρεσίας του σε άλλα κράτη μέλη (στάδιο 3), είτε όταν θέλει να διανείμει την υπηρεσία του σε άλλο κράτος μέλος (στάδιο 4), είτε κατά την πώληση της υπηρεσίας του (στάδιο 5) είτε, τέλος, μετά την παροχή της υπηρεσίας του σε άλλο κράτος μέλος (στάδιο 6). Η καταγραφή που ακολουθεί παρουσιάζει το σύνολο των δυσκολιών που εντοπίστηκαν για τις διασυνοριακές δραστηριότητες σε κάθε στάδιο της οικονομικής αυτής αλυσίδας.

[19] Η καταγραφή έλαβε επίσης υπόψη τις δυσκολίες που επισημάνθηκαν στις υποψήφιες για ένταξη χώρες. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι μεγάλος αριθμός των δυσκολιών που καταγράφηκαν στα κράτη μέλη εμφανίζονται επίσης στις υποψήφιες χώρες.

1. Οι δυσκολίες εγκατάστασης των οικονομικών φορέων παροχής υπηρεσιών

Από τις διαβουλεύσεις προέκυψε ότι ένας υπήκοος κράτους μέλους ή μια επιχείρηση ήδη εγκατεστημένη σε ένα κράτος μέλος που επιθυμούν να εγκατασταθούν σε άλλο κράτος μέλος με σκοπό να ασκήσουν εκεί μια δραστηριότητα παροχής υπηρεσιών μπορεί να αντιμετωπίσουν πολλές δυσκολίες. Οι δυσκολίες αυτές έχουν πολύ σημαντικό αντίκτυπο στον τομέα των υπηρεσιών γιατί, σε αντίθεση με τα εμπορεύματα που μπορούν να κυκλοφορούν μεταξύ κρατών μελών χωρίς να χρειάζεται να μετακινείται ο κατασκευαστής τους (με τη βοήθεια δικτύων διανομής), η παροχή υπηρεσιών στηρίζεται σε μια τεχνογνωσία που προϋποθέτει μια άμεση σχέση μεταξύ παρόχου και πελάτη. Ακόμη και αν η φυσική μετακίνηση του παρόχου υπηρεσιών προσωρινά ή η παροχή της υπηρεσίας εξ αποστάσεως επιτρέπουν να υπάρξει αυτή η σχέση (είναι οι τρόποι που προτιμούνται από τις ΜΜΕ), η εγκατάσταση στην επίμαχη αγορά παραμένει σημαντική [20] εμπορική στρατηγική, ιδίως στις περιπτώσεις στις οποίες ο οικονομικός φορέας έχει την πρόθεση να εγκατασταθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα στη χώρα ή θέλει να προσαρμοστεί στις ειδικές συνθήκες της αγοράς ή να ενισχύσει την εμπιστοσύνη του πελάτη. Εξάλλου, ο σύνθετος χαρακτήρας των νομοθετικών ρυθμίσεων των υπηρεσιών, που οφείλεται στο γεγονός ότι η ποιότητα της υπηρεσίας εξαρτάται άμεσα από τα χαρακτηριστικά του παρόχου, συνεπάγεται μια σειρά απαιτήσεων που δεν υπάρχουν στις νομοθεσίες για τα εμπορεύματα, όπως για παράδειγμα ειδικούς κανόνες σχετικά με τη νομική μορφή του παρόχου ή όρια που τίθενται στις δραστηριότητες πολλαπλών ειδικοτήτων.

[20] Βλέπε ιδίως τη μελέτη «Service internationalisation-characteristics, Potential, Barriers», A. Henten, T. Vad, εργαστήριο CRIC, Manchester 1-3.10.2001, 3 που υπογραμμίζει ότι ο τομέας των υπηρεσιών εξαρτάται πολύ περισσότερο από τον τομέα κατασκευής προϊόντων από τη διασυνοριακή εγκατάσταση.

(i) Μονοπώλια και άλλα ποσοτικά όρια στην πρόσβαση στις δραστηριότητες

Τα μονοπωλιακά καθεστώτα σε ορισμένα κράτη μέλη επισημάνθηκαν επειδή έχουν ως συνέπεια να παρεμποδίζουν την εγκατάσταση παρόχων υπηρεσιών που προέρχονται από άλλα κράτη μέλη στα οποία δεν προβλέπονται τέτοια μονοπώλια. Μπορεί να πρόκειται για μονοπώλιο που έχει ανατεθεί σε έναν ειδικό φορέα, όπως τα μονοπώλια στους τομείς που έχουν απελευθερωθεί εν μέρει (ταχυδρομικές υπηρεσίες, ενέργεια, κτλ.), για μονοπώλιο ορισμένων προϊόντων [21], που μπορεί να θίγει ιδίως τις υπηρεσίες διανομής ή για δραστηριότητες που ανατίθενται αποκλειστικά σε ορισμένους οικονομικούς φορείς [22].

[21] Για παράδειγμα, αλκοόλ και καπνού.

[22] Για παράδειγμα, οι δραστηριότητες τυχερών παιχνιδιών ή η διανομή φαρμακευτικών προϊόντων. Βλέπε επίσης τη μελέτη του ΟΟΣΑ « Regulatory reform in road freight and retail distribution » Economic Department working papers n°255, 10.08.2000, 39 και εξής, και τη μελέτη που εκπονήθηκε για λογαριασμό της Επιτροπής « Barriers to Trade in Business Services », Centre for Strategy and Evaluation Services, Ιανουάριος 2001, σελίδα 15.

Τα ποσοτικά όρια για την πρόσβαση στις δραστηριότητες παροχής υπηρεσιών που επιβάλλονται σε ορισμένα κράτη μέλη όπως οι ποσοστώσεις ή numerus clausus στον αριθμό των παρόχων [23], οι μέγιστες επιφάνειες [24], ή η γεωγραφική απόσταση [25] περιορίζουν τον αριθμό παρόχων υπηρεσιών και μπορεί να ευνοούν τους ήδη εγκατεστημένους εθνικούς οικονομικούς φορείς σε σχέση με τους νεοεισερχόμενους φορείς.

[23] Για παράδειγμα, εθνικές κανονιστικές ρυθμίσεις προβλέπουν ότι μπορεί να υπάρχει μόνο ένας πάροχος υπηρεσιών καθαρισμού καμινάδων ανά επαρχία ή ανά δήμο.

[24] Για παράδειγμα, στις υπηρεσίες διανομής.

[25] Για παράδειγμα, σε ένα κράτος μέλος τα ιατρικά εργαστήρια μπορούν να πραγματοποιούν αναλύσεις δειγμάτων μόνο που έχουν συλλεγεί από απόσταση μικρότερη των 60 χιλιομέτρων. σε ένα άλλο κράτος μέλος δε η απόσταση που πρέπει να υπάρχει μεταξύ οπτικών ορίζεται στα 350 μέτρα, ενώ σε άλλο τα εμπορικά καταστήματα μεγάλης επιφάνειας πρέπει να βρίσκονται στο κέντρο της πόλης γεγονός που εμποδίζει την εγκατάσταση νέων ανταγωνιστών.

Για παράδειγμα, μεταξύ των δυσκολιών που επισημάνθηκαν περιλαμβάνονται οι κανόνες ενός κράτους μέλους που προβλέπουν όριο ενός οπτικού ανά 10000 κατοίκους ή μιας σχολής οδήγησης ανά 15000 κατοίκους.

Τα εδαφικά όρια μπορεί να περιορίζουν σε ορισμένα κράτη μέλη τη χορήγηση αδειών για την άσκηση δραστηριοτήτων παροχής υπηρεσιών [26] σε μια συγκεκριμένη περιφέρεια ή δήμο γεγονός που υποχρεώνει τους παρόχους που επιθυμούν να καλύψουν το σύνολο της εθνικής επικράτειας να εγκατασταθούν σε πολλές περιφέρειες.

[26] Για παράδειγμα, οι υπηρεσίες ιδιωτικής ασφάλειας. βλέπε επίσης, όσον αφορά τις δυσκολίες που συναντούν αυτού του είδους οι υπηρεσίες, τη μελέτη που έγινε για λογαριασμό των CoESS/UNI-Europa και χρηματοδοτήθηκε από την Επιτροπή «A comparative overview of legislation concerning the private security industry in the European Union». ECOTEC, Μάιος 2002. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι, στο πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου, οι ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι στον τομέα της ιδιωτικής ασφάλειας CoESS (εργοδότες) και UNI-Europa (συνδικάτα) υπέγραψαν στις 13 Δεκεμβρίου 2001 κοινή δήλωση για την εναρμόνιση σε ευρωπαΪκο επίπεδο των νομοθεσιών που διέπουν τον τομέα της ιδιωτικής ασφάλειας.

(ii) Απαιτήσεις εθνικότητας ή μόνιμης κατοικίας

Απαιτήσεις εθνικότητας εξακολουθούν να υπάρχουν σε ορισμένα κράτη μέλη όσον αφορά τους μετόχους, τους διευθυντές ή το προσωπικό επιχειρήσεων παροχής υπηρεσιών [27] και ορισμένα νομοθετικώς κατοχυρωμένα επαγγέλματα [28].

[27] Για παράδειγμα, υπηρεσίες «engineering», αερολέσχες, ΜΚΟ.

[28] Για παράδειγμα, οι ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες (chartered surveyors).

Οι απαιτήσεις μόνιμης κατοικίας δημιουργούν προβλήματα, ιδίως εκείνες που αφορούν τους διευθυντές επιχειρήσεων παροχής υπηρεσιών [29]. Για παράδειγμα, ανάλογα με τη χώρα, τα 2/3 των μελών του διοικητικού συμβουλίου ή το μισό διοικητικό συμβούλιο ή τουλάχιστον ένα μέλος της διοίκησης πρέπει να είναι μόνιμοι κάτοικοι.

[29] Μπορεί να πρόκειται για υποχρέωση μόνιμης κατοικίας που επιβάλλεται σε αιτούντα άδεια παροχής τηλεπικοινωνιακής υπηρεσίας (πριν ακόμη πάρει την άδεια).

Η απαίτηση μιας και μόνο εγκατάστασης, που υποχρεώνει άμεσα ή έμμεσα έναν πάροχο υπηρεσιών ο οποίος θέλει να εγκατασταθεί σε ένα κράτος μέλος να πάψει να είναι εγκατεστημένος σε άλλο κράτος μέλος έχει επίσης επισημανθεί, για παράδειγμα, για τα ιατρικά εργαστήρια. Αυτό ισοδυναμεί στην πραγματικότητα με την απαγόρευση εξαγωγής ενός επιχειρηματικού μοντέλου μέσω της εγκατάστασης σε πολλά κράτη μέλη.

(iii) Διαδικασίες αδειοδότησης ή εγγραφής

Η πρόσβαση σε σημαντικό αριθμό δραστηριοτήτων παροχής υπηρεσιών [30] υπόκειται σε ένα καθεστώς προηγούμενης εξασφάλισης άδειας που συχνά δημιουργεί δυσκολίες στους οικονομικούς φορείς άλλων κρατών μελών.

[30] Για παράδειγμα, χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, νομοθετικώς κατοχυρωμένα επαγγέλματα, βιοτέχνες, υπηρεσίες ιδιωτικής ασφάλειας, οργανισμοί πιστοποίησης, εργαστήρια διεξαγωγής ελέγχων στο πόσιμο νερό, διοργανωτές εμπορικών εκθέσεων, πάροχοι υπηρεσιών τηλεπικοινωνιών, γραφεία εύρεσης προσωρινής απασχόλησης και τοποθέτησης καλλιτεχνών, μεταφορά και επεξεργασία αποβλήτων.

Το γεγονός ότι δεν λαμβάνονται υπόψη οι απαιτήσεις που ήδη πληροί ο πάροχος στο κράτος στο οποίο είναι εγκατεστημένος, για παράδειγμα εγγυήσεις ή άλλες εξασφαλίσεις που έχει ήδη καταθέσει [31], μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την επιβολή ταυτόσημων και πρόσθετων υποχρεώσεων στους οικονομικούς φορείς με παρουσία σε πολλά κράτη μέλη.

[31] Για παράδειγμα, αυτό ισχύει για τα γραφεία εύρεσης προσωρινής απασχόλησης ή για τις υπηρεσίες ιδιωτικής ασφάλειας.

Η σώρευση των αδειών που χρειάζονται για την άσκηση ορισμένων δραστηριοτήτων μπορεί να πολλαπλασιάζει τις περιοριστικές συνέπειες για έναν οικονομικό φορέα άλλου κράτους μέλους, είτε εκείνο που πολλαπλασιάζεται είναι ο αριθμός των διοικητικών υπηρεσιών με τις οποίες πρέπει να επικοινωνήσει είτε είναι ο αριθμός των εντύπων ή των πιστοποιητικών που πρέπει να συμπληρώσει ή να προσκομίσει [32].

[32] Ένας παρεμβαίνων στη διαβούλευση δήλωσε μάλιστα ότι θα έπρεπε να είναι «συλλέκτης αδειών» για να μπορέσει να ιδρύσει μια επιχείρηση για την άσκηση της δραστηριότητας του αρτοποιού σε μια χώρα, επειδή οι άδειες μπορεί να διαφέρουν ανάλογα με το είδος των προϊόντων και των δραστηριοτήτων που προσφέρει το ίδιο αρτοποιείο. Δεδομένων των δυσκολιών αυτών, ο οικονομικός αυτός φορέας προτίμησε να εγκαταλείψει το σχέδιο εγκατάστασής του. Η σώρευση και η υποχρέωση εξασφάλισης ταυτόσημων αδειών είχαν επίσης εντοπιστεί στην «έκθεση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών για τις συντονισμένες δράσεις με τα κράτη μέλη στον τομέα της πολιτικής υπέρ των επιχειρήσεων» COM (1999) 569 τελικό, 2.1.1.

Παραδείγματος χάριν, σε ένα κράτος μέλος, για να ανοίξει ένα ξενοδοχείο ή ένα εστιατόριο, χρειάζονται 7 διαφορετικές άδειες σε τοπικό και εθνικό επίπεδο [33]. σε ένα άλλο, για να ανοίξει ένα εμπορικό κατάστημα, χρειάζονται άδεια οικοδομής, περιβαλλοντική άδεια και κοινωνικοοικονομική άδεια και, γενικότερα, πλήρωση κανόνων πολεοδομίας που ορισμένες φορές είναι πολύ περίπλοκοι.

[33] Βλέπε, για παράδειγμα, τη μελέτη « Tackling the impact of increasing regulation - A case study of hotels and restaurants ». Better Regulation Task force (UK), Ιούνιος 2000.

Οι διαδικασίες και οι προϋποθέσεις που συνοδεύουν αυτά τα καθεστώτα μπορεί να έχουν περιοριστικά αποτελέσματα, μπορεί ακόμη και να εισάγουν διακρίσεις εις βάρος των οικονομικών φορέων άλλων κρατών μελών, ιδίως όταν στις διαδικασίες αυτές παρεμβαίνουν όργανα στα οποία συμμετέχουν ανταγωνιστές [34] ή όταν ο αιτών πρέπει να προσκομίσει την απόδειξη ότι η αίτησή του για τη χορήγηση άδειας είναι αιτιολογημένη, λόγω ύπαρξης πραγματικής ανάγκης [35].

[34] Για παράδειγμα, οι διαδικασίες που εφαρμόζονται στις υπηρεσίες διανομής.

[35] Για παράδειγμα, σε ένα κράτος μέλος το κριτήριο είναι η πραγματική ανάγκη των καταναλωτών με βάση τα υπάρχοντα εμπορικά καταστήματα, ενώ σε άλλη χώρα το κριτήριο είναι η απουσία αρνητικών επιπτώσεων για τα εμπορικά καταστήματα που υπάρχουν στο κέντρο της πόλης, σε τρίτη δε χώρα η χορήγηση άδειας για την άσκηση της δραστηριότητας του καλλιτεχνικού πράκτορα υπόκειται σε έναν όρο σχετικά με το ενδιαφέρον που παρουσιάζει η δραστηριότητα αυτή «με βάση τις ανάγκες τοποθέτησης καλλιτεχνών του θεάματος».

Η υποχρέωση εγγραφής για ορισμένους παρόχους υπηρεσιών σε μια διοικητική αρχή, σε έναν επαγγελματικό σύλλογο, σε ένα επιμελητήριο ή σε μια επαγγελματική ένωση απαντά συχνά και μπορεί να είναι πολύ δαπανηρή για έναν οικονομικό φορέα με παρουσία σε πολλές χώρες, ιδίως λόγω των ετήσιων εισφορών που πρέπει να καταβάλλει και όταν η υποχρέωση αυτή συνδέεται, επιπλέον, με τη συμμετοχή σε ειδικό ασφαλιστικό σύστημα ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης.

Ο γραφειοκρατικός χαρακτήρας των διαδικασιών αδειοδότησης ή εγγραφής, η μεγάλη τους διάρκεια, η υποχρέωση της απόδειξης, η πιστοποίηση των μεταφράσεων, η τιμή τους ή οι φόροι που πρέπει να καταβληθούν, η όχι και τόσο συνεργάσιμη στάση ορισμένων αρχών ή η δυσκολία διοικητικής προσφυγής έχουν επισημανθεί πολλές φορές, επειδή λειτουργούν αποτρεπτικά για τους παρόχους υπηρεσιών άλλων κρατών μελών [36], ιδίως για τις ΜΜΕ και τις επιχειρήσεις που βρίσκονται στο στάδιο της εκκίνησης (start up) [37].

[36] Για παράδειγμα, οι δυσκολίες για το άνοιγμα καταστημάτων διανομής, τις οποίες δημιουργούν τα καθεστώτα αδειοδότησης ή εγγραφής και οι διοικητικές διατυπώσεις που τα συνοδεύουν, χαρακτηρίστηκαν από τη μελέτη του ΟΟΣΑ που ήδη αναφέρθηκε ( 39 και εξής) ως ένας από τους κυριότερους περιορισμούς της πρόσβασης στην αγορά στον τομέα της διανομής. μια αγγλογαλλική μελέτη για τον τομέα των υπηρεσιών στο Ηνωμένο Βασίλειο και στη Γαλλία υπογραμμίζει τις αρνητικές επιπτώσεις στην απασχόληση σε τοπικό επίπεδο των καθεστώτων αδειοδότησης και numerus clausus που ισχύουν για ορισμένες δραστηριότητες: « Le secteur des services au Royaume Uni et en France. Rιduire les obstacles ΰ la croissance de la production et de l'emploi . Rapport franco-anglais », Department of Trade and Industry και Ministθre de l'ιconomie, des finances et de l'industrie, 2000, σελίδα 89.

[37] Μια έρευνα που διενεργήθηκε μεταξύ των επιχειρήσεων και επισυνάπτεται στον πίνακα αποτελεσμάτων της εσωτερικής αγοράς του Νοεμβρίου του 2000 δείχνει ότι η απλούστευση των διοικητικών διαδικασιών αποτελεί πρώτο στόχο προτεραιότητας για τις επιχειρήσεις (91% των ερωτηθέντων) http://europa.eu.int/comm/internal_market/en/update/score/business.htm. Βλέπε επίσης: «Έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του ευρωπαϊκού χάρτη για τις μικρές επιχειρήσεις», COM (2002) 68 τελικό, που υπογραμμίζει, ιδίως, ότι «η μείωση του συνολικού αριθμού των διαδικασιών για την έναρξη των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων μιας επιχείρησης θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό στόχο όσον αφορά την απλοποίηση» 4, συμπεράσματα. « Report of the Business Environment Simplification Task Force- Best » volume 1, OPOCE 1998. « Etude comparative internationale des dispositions lιgales et administratives nιcessaires pour la formation des PME dans six pays de l'Union europιenne », Logotech, Observatoire de l'innovation en Europe, EIMS Publication n°27, mars 1996.

(iv) Όρια στις δραστηριότητες πολλαπλών ειδικοτήτων

Ορισμένες δραστηριότητες παροχής υπηρεσιών διέπονται από κανόνες που αποσκοπούν να εξασφαλίσουν την ανεξαρτησία και την αυτονομία διαφορετικών δραστηριοτήτων εμποδίζοντας την από κοινού άσκησή τους. Οι διαφορές των εθνικών κανόνων σε αυτόν τον τομέα μπορεί να έχουν πολύ ισχυρό περιοριστικό αποτέλεσμα, επειδή εμποδίζουν την εξαγωγή προς άλλα κράτη μέλη μιας τεχνογνωσίας που συνίσταται ακριβώς στη συνολική αντιμετώπιση των διαφόρων αναγκών του αιτήματος ενός πελάτη με συνδυασμό ειδικοτήτων, με πνεύμα καινοτομίας και πιο οικονομικά. Τα όρια αυτά μπορεί να έχουν διάφορες μορφές. μπορεί να είναι:

- Απαιτήσεις όσον αφορά τη δομή ή τη διοίκηση επιχειρήσεων παροχής υπηρεσιών που, για παράδειγμα, εμποδίζουν τις ενώσεις μεταξύ διαφορετικών επαγγελμάτων [38].

[38] Για παράδειγμα, σε πολλά κράτη μέλη οι δικηγόροι δεν μπορούν να συνάψουν εταιρική σχέση με μη δικηγόρους, όπως με ορκωτούς λογιστές, με φορολογικούς συμβούλους ή με πληρεξούσιους για διπλώματα ευρεσιτεχνίας. Μπορεί να υπάρχουν και άλλης μορφής όρια όπως, σε ένα κράτος μέλος, η υποχρέωση για τις επιχειρήσεις που παρέχουν φορολογικές συμβουλές να έχουν ως μετόχους και ως μέλη του διοικητικού συμβουλίου τους μόνο φορολογικούς ή φοροτεχνικούς συμβούλους ή ειδικούς. Για τους σχετικούς κανόνες που ισχύουν στο Ηνωμένο Βασίλειο, βλέπε, για παράδειγμα, την έκθεση «Competition in professions», Office of Fair Trading, March 2001, 30.

- Όρια στην άσκηση δραστηριοτήτων πολλαπλών ειδικοτήτων ορίζοντας ως ασυμβίβαστη την άσκηση διαφορετικών δραστηριοτήτων [39], ή επιβάλλοντας την υποχρέωση σε έναν πάροχο υπηρεσιών να αφιερωθεί αποκλειστικά σε μια μόνο δραστηριότητα [40], ή επιβάλλοντας την υποχρέωση να παρέχονται διαφορετικές δραστηριοτήτες σε διαφορετικές εγκαταστάσεις [41].

[39] Βλέπε, για παράδειγμα, τις περιπτωσιολογικές μελέτες που αφορούν το ασυμβίβαστο μεταξύ της δραστηριότητας του ελεγκτή και της δραστηριότητας του ορκωτού λογιστή στην έρευνα που έγινε για λογαριασμό της Επιτροπής «Barriers to Trade in Business Services», που προαναφέρθηκε, «Appendices, case study 6». Βλέπε επίσης απόφαση της 9ης Φεβρουαρίου 2002, Wouters C-309/99, σχετικά με απαγόρευση επαγγελματικών συνεταιρισμών μεταξύ δικηγόρων και ορκωτών λογιστών.

[40] Για παράδειγμα, σε ένα κράτος μέλος, ισχύει μια τέτοια απαίτηση για τα γραφεία εύρεσης προσωρινής απασχόλησης.

[41] Για παράδειγμα, σε ένα κράτος μέλος, οι δραστηριότητες διαχείρισης ακίνητης περιουσίας και οι ασφαλιστικές δραστηριότητες.

Σε ένα κράτος μέλος, για παράδειγμα, απαγορεύεται στα κτηματομεσιτικά γραφεία να ασκούν άλλες επαγγελματικές δραστηριότητες, όπως υπηρεσίες διαχείρισης περιουσίας, παροχής χρηματοοικονομικών συμβουλών ή καθαρισμού.

(v) Νομική μορφή και εσωτερική δομή των οικονομικών φορέων

Συνιστούν πολύ περιοριστικά εμπόδια για τους οικονομικούς φορείς που είναι ήδη εγκατεστημένοι σε ένα κράτος μέλος και δεν υπόκεινται σε αυτό το είδος απαιτήσεων στη χώρα καταγωγής τους. Η απόκλιση των εν λόγω κανόνων σημαίνει ότι μπορεί ο φορέας να είναι υποχρεωμένος να ιδρύσει ένα νομικό πρόσωπο «κατά παραγγελία».

Οι απαιτήσεις σχετικά με τη νομική μορφή μπορεί να επιβάλλουν στον πάροχο υπηρεσιών μια συγκεκριμένη μορφή ή, αντιθέτως, να την απαγορεύουν [42]. Η κατάσταση μπορεί να γίνει εξαιρετικά πολύπλοκη για ορισμένες δραστηριότητες που πρέπει υποχρεωτικά να έχουν διαφορετικές νομικές μορφές ανάλογα με τα κράτη μέλη.

[42] Για παράδειγμα, σε ένα κράτος μέλος, οι φορείς διοργάνωσης εμποροπανηγύρεων δεν πρέπει να έχουν κερδοσκοπικό χαρακτήρα.

Για παράδειγμα, ένας δικηγόρος που θέλει να εγκατασταθεί σε άλλο κράτος μέλος οφείλει να διαλύσει την προσωπική του εταιρεία στο κράτος μέλος στο οποίο είναι ήδη εγκατεστημένος γιατί στο άλλο κράτος μέλος οι δικηγόροι μπορούν να ιδρύουν μόνο εταιρείες περιορισμένης ευθύνης [43].

[43] Και άλλες δραστηριότητες αντιμετωπίζουν αυτού του είδους το πρόβλημα, όπως οι ελεγκτές.

Το κεφάλαιο των επιχειρήσεων παροχής υπηρεσιών, πέρα από τους κανόνες που εισάγουν διακρίσεις και πλήττουν τους μετόχους (αναφέρθηκαν ήδη) υπόκειται σε ορισμένα κράτη μέλη σε περιορισμούς, όπως στον καθορισμό ενός ελάχιστου ύψους κεφαλαίου για τις εταιρείες παροχής υπηρεσιών ιδιωτικής ασφάλειας ή για τα γραφεία εύρεσης προσωρινής απασχόλησης [44] .

[44] Μπορεί να πρόκειται επίσης για ανώτατο όριο κεφαλαιουχικής συμμετοχής, όπως τον τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης, ή να πρόκειται για υποχρέωση εξεύρεσης άλλων μετόχων ή συνεπενδυτών σε ορισμένους τομείς δραστηριοτήτων. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η αγγλογαλλική έκθεση που προαναφέρθηκε επισημάνει επίσης (στη σελίδα 36) τις απαιτήσεις ελάχιστης κεφαλαιουχικής συμμετοχής ως ένα από τα κυριότερα εμπόδια στις δραστηριότητες παροχής υπηρεσιών.

Ο αριθμός απασχολουμένων στις επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών μπορεί υπόκειται σε κατώτατο όριο [45].

[45] Για παράδειγμα, σε ένα κράτος μέλος τα γραφεία εύρεσης προσωρινής απασχόλησης οφείλουν να τηρούν μια κατώτατη αναλογία 12 υπαλλήλων ανά 100 συμβάσεις που έχουν συνάψει το προηγούμενο έτος, σε άλλα δε κράτη μέλη οι υπηρεσίες ιδιωτικής ασφάλειας πρέπει να διαθέτουν έναν ελάχιστο αριθμό υπαλλήλων που καθορίζεται σύμφωνα με τις δραστηριότητες και με την επικράτεια που καλύπτουν.

(vi) Επαγγελματικά προσόντα

Οι διαφορές των καθεστώτων επαγγελματικών προσόντων μπορούν να δημιουργούν διαφόρων ειδών δυσκολίες σε έναν πάροχο υπηρεσιών που θέλει να εγκατασταθεί σε άλλο κράτος μέλος, ιδίως όταν πρόκειται για επάγγελμα το οποίο δεν απολαμβάνει καθεστώς αυτόματης αναγνώρισης των επαγγελματικών προσόντων [46].

[46] Θα πρέπει να σημειωθεί ότι ανεξάρτητα από τα προβλήματα αναγνώρισης των επαγγελματικών προσόντων, η διαφορά των κανόνων σχετικά με την επαγγελματική κατάρτιση των μισθωτών μπορεί να δημιουργήσει ορισμένες δυσκολίες όπως για τις επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών ιδιωτικής ασφάλειας οι οποίες σε ορισμένα κράτη μέλη υπόκεινται σε ειδικές απαιτήσεις.

Οι διαφορές των δραστηριοτήτων που θεωρούνται «νομοθετικώς κατοχυρωμένα επαγγέλματα» σύμφωνα με τα κράτη μέλη μπορούν να δημιουργούν δυσκολίες, επειδή πολλές υπηρεσίες [47] δεν είναι νομοθετικώς κατοχυρωμένες σε όλα τα κράτη μέλη, ορισμένες δε μπορεί να είναι σε ένα και μόνο κράτος μέλος [48]. Έτσι, ένας πάροχος υπηρεσιών σε ένα κράτος μέλος στο οποίο δεν απαιτείται επαγγελματικός τίτλος για την παροχή των εν λόγω υπηρεσιών, ο οποίος επιθυμεί να εγκατασταθεί σε χώρα όπου απαιτείται τέτοιος τίτλος, δεν θα μπορέσει εύκολα να εξασφαλίσει την αναγνώριση των επαγγελματικών του προσόντων.

[47] Για παράδειγμα, οι μηχανικοί και οι «σύμβουλοι μηχανικοί», οι φορολογικοί σύμβουλοι, οι μεσίτες ακινήτων, οι εμπειρογνώμονες (surveyors), οι αρχιτέκτονες τοπίου, οι σύνδικοι συνιδιοκτητών, οι σύμβουλοι, οι βιοτέχνες.

[48] Για παράδειγμα, ένα κράτος μέλος έχει θεσπίσει ειδικό επαγγελματικό τίτλο για τις υπηρεσίες επιμέλειας εγγράφων του εργατικού δικαίου που δεν υπάρχει σε κανένα άλλο κράτος μέλος και υπόκειται σε διαδικασία αδειοδότησης και σε υποχρέωση εγγραφής σε ένα συγκεκριμένο εθνικό μητρώο του νέου αυτού επαγγέλματος.

Οι δοκιμασίες επάρκειας που ζητούν ορισμένα κράτη μέλη για την άσκηση δραστηριοτήτων που δεν υπόκεινται σε αυτόματη αναγνώριση αποτελούν πηγή δυσκολιών ιδίως για τις ΜΜΕ [49], λόγω έλλειψης διαφάνειας και προβλεψιμότητας.

[49] Βλέπε « Report of the Business Environment Simplification Task Force », που προαναφέρθηκε, σελίδα 65, που εκτιμά ότι σε ορισμένους τομείς η επιβολή δοκιμασίας επάρκειας «τείνει να γίνει ο κανόνας και όχι η εξαίρεση»..

Το διαφορετικό πεδίο των δραστηριοτήτων που επιτρέπεται να ασκούνται με βάση κάποια επαγγελματικά προσόντα δημιουργεί δυσκολίες και μπορεί επίσης να συμβεί για την ίδια δραστηριότητα να απαιτούνται διαφορετικοί επαγγελματικοί τίτλοι, των οποίων οι ονομασίες δεν αντιστοιχούν [50].

[50] Για παράδειγμα, ο τίτλος του «ξυλουργού» που λαμβάνεται σε ένα κράτος μέλος δεν επιτρέπει στον κάτοχό του να ασκήσει το επάγγελμα του «ξυλουργού-επιπλοποιού» σε άλλο κράτος μέλος.

Για παράδειγμα, οι chartered building surveyors (ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες οικοδομών) μπορούν να σχεδιάζουν κτίρια σε μια χώρα ενώ σε μια άλλη αυτό μπορούν να το κάνουν μόνο οι αρχιτέκτονες.

(vii) Όροι άσκησης δραστηριοτήτων παροχής υπηρεσιών

Η απόφαση της εγκατάστασης σε ένα ορισμένο κράτος μέλος μπορεί να εξαρτάται όχι μόνο από τις διαφορές στους όρους πρόσβασης στις δραστηριότητες παροχής υπηρεσιών αλλά επίσης από τους όρους άσκησής τους, όπως είναι το καθεστώς επαγγελματικής ευθύνης, οι κανόνες σχετικά με το ωράριο των καταστημάτων που επηρεάζουν τη στρατηγική εγκατάστασης των υπηρεσιών διανομής [51] ή οι κανόνες για τη φορολογία και για τη χρήση υποδομής που επηρεάζουν την εγκατάσταση φορέων τηλεπικοινωνιών [52].

[51] Αυτό το είδος περιοριστικών αποτελεσμάτων επισημάνθηκε και στη μελέτη του ΟΟΣΑ που προαναφέρθηκε, 49-51.

[52] Για παράδειγμα η φορολόγηση πυλώνων κινητής τηλεφωνίας ή ο καθορισμός κατώτατων ορίων για τις ηλεκτρομαγνητικές εκπομπές.

Τα διάφορα καθεστώτα φορολογίας εταιρειών επιφέρουν εμπόδια που επιβαρύνουν τη διασυνοριακή εγκατάσταση παρόχων υπηρεσιών [53]. Παρόλο που οι επιχειρήσεις θέλουν να θεωρούν την εσωτερική αγορά ως μία και μόνη αγορά, δημιουργούνται διάφορα προβλήματα εξ αιτίας του γεγονότος ότι οι επιχειρήσεις είναι υποχρεωμένες να συμμορφωθούν με δεκαπέντε διαφορετικά φορολογικά συστήματα. Αυτή η κατάσταση βλάπτει την οικονομική αποτελεσματικότητα των επιχειρηματικών στρατηγικών και δομών. Η πλειάδα νόμων, συμβάσεων και φορολογικών πρακτικών δημιουργεί σημαντικό κόστος συμμόρφωσης και συνιστά ως εκ τούτου σύνορο για την εγκατάσταση που θίγει ιδίως τις ΜΜΕ.

[53] Βλέπε τη μελέτη « Φορολογία εταιρειών στην εσωτερική αγορά », SEC(2001)1681 που, μεταξύ άλλων, εξετάζει αναλυτικά τις βασικές φορολογικές διατάξεις που μπορεί να ανακόψουν τη διασυνοριακή οικονομική δραστηριότητα στην εσωτερική αγορά. Με βάση αυτή την ανάλυση, η Επιτροπή παρουσίασε μια στρατηγική για την κατάργηση των φορολογικών εμποδίων στη διασυνοριακή οικονομική δραστηριότητα. Ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο : « Προς μια εσωτερική αγορά χωρίς φορολογικά εμπόδια - Στρατηγική για τη φορολογία των επιχειρήσεων σύμφωνα με ενοποιημένη φορολογική βάση που να καλύπτει το σύνολο των δραστηριοτήτων τους στην Ένωση » (COM(2001) 582 τελικό)

Συγκεκριμένα, προκύπτει ότι οι πάροχοι υπηρεσιών θίγονται ιδιαίτερα από προβλήματα που έχουν να κάνουν με τη φορολογική μεταχείριση των τιμών μεταβίβασης, στο πλαίσιο ενός ομίλου εταιρειών, των διασυνοριακών ροών των εσόδων μεταξύ συνδεδεμένων εταιρειών, της διασυνοριακής αντιστάθμισης των ζημιών και των διασυνοριακών πράξεων αναδιάρθρωσης. Οι δυσκολίες αυτές μεταφράζονται ιδίως σε κίνδυνο διπλής φορολόγησης και υψηλό κόστος συμμόρφωσης.

2. Οι δυσκολίες χρήσης εισροών για την παροχή υπηρεσιών

Η διασυνοριακή χρήση εισροών από παρόχους υπηρεσιών έχει δύο μορφές. Για να προσφέρει τις υπηρεσίες της μια επιχείρηση που είναι ήδη εγκατεστημένη σε ένα κράτος μέλος μπορεί να χρειαστεί να μετακινηθεί σε άλλο κράτος μέλος και να χρησιμοποιήσει σε εκείνο τις δικές της εισροές, δηλαδή το προσωπικό της, τα υλικά της ή τις υπηρεσίες προς επιχειρήσεις τις οποίες χρησιμοποιεί συνήθως στην εγχώρια αγορά της. Εξάλλου, μια επιχείρηση μπορεί να χρειάζεται εισροές προέλευσης άλλων κρατών μελών. Και στις δύο περιπτώσεις οι παρεμβάσεις των συμμετεχόντων στη διαβούλευση φανέρωσαν την ύπαρξη δυσκολιών. Προβληματική είναι ιδίως η διασυνοριακή πρόσληψη ή απόσπαση προσωπικού [54], γεγονός που αντιβαίνει στο στόχο διευκόλυνσης της κινητικότητας των εργαζομένων [55].

[54] Ενώ οι ανθρώπινοι πόροι είναι μια από τις σημαντικότερες εισροές για την παροχή υπηρεσιών, οι παρεμβάσεις των συμμετεχόντων στη διαδικασία της διαβούλευσης κατέδειξαν ότι η χρήση και η διασυνοριακή μετακίνηση προσωπικού είναι μια από τις πηγές σημαντικών δυσκολιών για τους παρόχους υπηρεσιών, δυσκολιών που είναι άγνωστες στους παραγωγούς προϊόντων. Σχετικά με το χαμηλό επίπεδο κινητικότητας εργαζομένων στις μεθοριακές ζώνες βλέπε επίσης τη μελέτη που έγινε για λογαριασμό της Επιτροπής « Scientific Report on the Mobility of Cross-border Workers within the EEA », MKW Wirtschaftsforschung GmbH, November 2001, 1.3.

[55] Βλέπε σχετικά « Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών - το σχέδιο δράσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις δεξιότητες και την κινητικότητα» COM (2002) 72 της 13ης Φεβρουαρίου 2002.

(i) Απόσπαση εργαζομένων (μισθωτών ή προσωρινά απασχολουμένων) σε άλλο κράτος μέλος

Η παροχή υπηρεσιών μεταξύ κρατών μελών δημιουργεί συχνά την ανάγκη έκτακτης μετακίνησης σε άλλο κράτος μέλος του προσωπικού του παρόχου των υπηρεσιών. Αυτή η μετακίνηση έχει να αντιμετωπίσει δυσκολίες. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η οδηγία 96/71/ΕΚ [56] προβλέπει κοινό κατάλογο κανόνων ελάχιστης προστασίας που πρέπει να τηρούν στη χώρα υποδοχής οι εργοδότες που αποσπούν εργαζομένους στο πλαίσιο της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών.

[56] Οδηγία 96/71/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 1996, σχετικά με την απόσπαση εργαζομένων στο πλαίσιο παροχής υπηρεσιών (ΕΕ L 18 της 21.1.1997, σελίδα 1) . η οδηγία αυτή αποσκοπεί να εξασφαλίσει αφενός το σεβασμό των θεμελιωδών ελευθεριών της Συνθήκης και, αφετέρου, την προστασία των εργαζομένων. Εξάλλου υποχρεώνει τα κράτη μέλη να θέσουν σε εφαρμογή τη συνεργασία μεταξύ εθνικών διοικήσεων και να ορίσουν γραφεία επαφών.

Τα καθεστώτα προηγούμενης δήλωσης στα οποία υπόκεινται σε πολλά κράτη μέλη οι διασυνοριακές αποσπάσεις προσωπικού (μισθωτών ή προσωρινά απασχολουμένων), ιδίως στον οικοδομικό τομέα [57], μπορεί να δημιουργήσουν δυσκολίες για τους οικονομικούς φορείς άλλων κρατών μελών, λόγω των διοικητικών εξόδων που μπορεί να δημιουργούν [58]. Στα προαναφερόμενα πρέπει να προστεθεί η υποχρέωση, σε ορισμένα κράτη μέλη, μετά την παρέλευση ενός διαστήματος (που συνήθως είναι 3 μήνες), να εγγραφούν οι αποσπασμένοι εργαζόμενοι στις υπηρεσίες εργασίας, στις αρμόδιες διοικητικές αρχές ή στην αστυνομία [59].

[57] Οι διατυπώσεις αυτές πρέπει να συμπληρώνονται για κάθε επιμέρους εργοτάξιο. Ένας πάροχος υπηρεσιών που αποσπά τακτικά προσωπικό για σύντομες χρονικές περιόδους δεν μπορεί να λάβει άδεια που να ισχύει για παράδειγμα ένα χρόνο. σε άλλο κράτος μέλος η υποχρέωση προηγούμενης δήλωσης πρέπει να εκπληρωθεί πριν από την έναρξη οποιουδήποτε εργοταξίου για καθένα προσωρινά εργαζόμενο που διατίθεται από γραφείο εύρεσης προσωρινής απασχόλησης εγκατεστημένο σε άλλο κράτος μέλος.

[58] Για παράδειγμα, τα έξοδα μετάφρασης στη γλώσσα της χώρας υποδοχής ορισμένων εγγράφων εργασίας.

[59] Για παράδειγμα, η υποχρέωση να ζητηθεί άδεια παραμονής.

Οι δυσκίνητες και περίπλοκες διοικητικές διατυπώσεις [60], οι εξονυχιστικοί και σχεδόν συστηματικοί έλεγχοι τους οποίους μπορεί να υποστούν οι αποσπασμένοι εργαζόμενοι, τα διοικητικά έξοδα και οι καθυστερήσεις (διακοπή των εργασιών στα εργοτάξια) που ενδεχομένως προκαλούνται μπορεί να δημιουργήσουν δυσκολίες στις περιπτώσεις τακτικών και σύντομης διάρκειας αποσπάσεων.

[60] Για παράδειγμα, η υποχρέωση κατάρτισης και τήρησης στη διάθεση των αρχών ελέγχου ορισμένων εγγράφων που συνδέονται με τη σχέση εργασίας ή η διατήρηση τέτοιων εγγράφων για ορισμένη χρονική περίοδο στη χώρα υποδοχής, ακόμη και από κοινωνικό εντολοδόχο του εργοδότη, καθώς και η μετάφραση όλων αυτών των εγγράφων στη γλώσσα της χώρας υποδοχής.

Για παράδειγμα, αναφέρθηκε ότι για την εγκατάσταση ενός ανελκυστήρα από δύο αποσπασμένους εργάτες μέσα σε δέκα ημέρες μια επιχείρηση χρειάστηκε να προβεί σε σειρά διοικητικών διαβημάτων (συγκεκριμένα να αποστείλει στην επιθεώρηση εργασίας δεδομένα σχετικά με τους αποσπασμένους εργάτες και με τα μέτρα ασφάλειας και να επιδώσει τα έγγραφα στην γλώσσα της χώρας υποδοχής) τη στιγμή που η επιχείρηση αυτή θεωρούσε ότι είχε ήδη εκπληρώσει παρόμοιες προϋποθέσεις στη χώρα εγκατάστασής της.

Η εφαρμογή στους αποσπασμένους εργαζόμενους [61] των διατάξεων του εργατικού δικαίου της χώρας υποδοχής, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι υποχρεώσεις και οι εισφορές τις οποίες ο εργοδότης έχει ήδη εκπληρώσει ή καταβάλει στη χώρα εγκατάστασής του μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα τη διπλή καταβολή των εισφορών καθώς και την αύξηση του κόστους και των διοικητικών εξόδων για τους παρόχους υπηρεσιών από άλλα κράτη μέλη. Η διπλή αυτή καταβολή ιδίως της ελάχιστης αμοιβής [62] και των αδειών μετ' αποδοχών [63] έχει μάλλον πολύ ισχυρά περιοριστικά αποτελέσματα για την παροχή υπηρεσιών μικρής διάρκειας και για τις ΜΜΕ και τους παρόχους υπηρεσιών που είναι εγκατεστημένοι σε μεθοριακή ζώνη και θα ήθελαν, στο πλαίσιο της παροχής των υπηρεσιών τους, να αποσπούν τακτικά εργαζομένους σε διάφορα κράτη μέλη.

[61] Είτε είναι υπήκοοι κράτους μέλους είτε τρίτης χώρας.

[62] Όσον αφορά ειδικότερα τις αποδοχές, πολλές παρεμβάσεις συμμετεχόντων στη διαβούλευση δείχνουν ότι οι περιορισμοί είναι αποτέλεσμα διαφορετικού τρόπου υπολογισμού των μισθών. Στις παρεμβάσεις επισημαίνονται, για παράδειγμα, δυσκολίες που συνδέονται με το γεγονός ότι δεν λαμβάνεται λογιστικά υπόψη από τη χώρα υποδοχής το σύνολο των συστατικών στοιχείων του μισθού στη χώρα εγκατάστασης (για παράδειγμα, ο 13ος ή ο 14ος μισθός) που μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα υψηλότερο μισθό από εκείνο που φορολογείται βάσει του νόμου στη χώρα υποδοχής.

[63] Για παράδειγμα, η υποχρέωση καταβολής εισφορών σε τρίτο οργανισμό (ταμείο αδειών μετ' αποδοχών) τη στιγμή που οι αποσπασμένοι εργαζόμενοι απολαμβάνουν ήδη συγκρίσιμη προστασία δυνάμει των εθνικών διατάξεων που εξασφαλίζουν αποζημίωση άδειας μετ' αποδοχών. Σε μια περίπτωση η πληρωμή για την εκτέλεση της σύμβασης αποτέλεσε αντικείμενο προσωρινής κατάσχεσης ως τον τερματισμό της διαδικασίας ενώπιον των δικαστηρίων.

Για παράδειγμα, αναφέρθηκε ότι η εκτέλεση εργασιών από μια μικρή βιοτεχνική επιχείρηση σε άλλο κράτος μέλος αποδείχθηκε ασύμφορη οικονομικά, επειδή η επιχείρηση υποχρεώθηκε να καταβάλει μια τριμηνιαία προμήθεια για κάθε εισφορά κοινωνικής ασφάλισης των αποσπασμένων εργαζομένων της πράγμα που οδήγησε στην ταμειακή ακινητοποίηση ενός πολύ σημαντικού ποσού για την επιχείρηση ακόμη και αν το ποσό αυτό επρόκειτο να της επιστραφεί στη συνέχεια [64].

[64] Βλέπε «Artisanat, Petites entreprises et zones frontaliθres - Analyse de cas particuliers d'entreprises travaillant en pays limitrophes (seconde action expιrimentale)», Conseil Interrιgional des Chambres des Metiers Saar-Lor-Lux, 1996.

Τα περιοριστικά αυτά αποτελέσματα ενισχύονται από βαριές κυρώσεις [65], ακόμη και ποινικού χαρακτήρα, των οποίων η εφαρμογή γίνεται ορισμένες φορές αισθητή ως διακριτική μεταχείριση από τους παρόχους υπηρεσιών που δεν τηρούν τις υποχρεώσεις προηγούμενης δήλωσης ή τις διατάξεις του εργατικού δικαίου.

[65] Για παράδειγμα, σε ένα κράτος μέλος η ελάχιστη ποινή ανέρχεται σε 1000 EUR, ακόμη και για απλά σφάλματα, και μπορεί να φθάσει ως τα 26.000 EUR.

Οι διαδικασίες και οι όροι απόσπασης υπηκόων τρίτων χωρών, που αποτελούν σε πολλά κράτη μέλη ένα είδος de facto [66] αδειοδότησης, οι χρονοβόρες και δυσκίνητες διαδικασίες επισημάνθηκαν [67] ως στοιχεία που μπορούν να καταστήσουν την παροχή υπηρεσιών δύσκολη, ακόμη και ουτοπική σε ορισμένες περιπτώσεις [68]. Τέτοιες δυσκολίες μπορεί να θίγουν τους τομείς αιχμής στους οποίους οι οικονομικοί φορείς προσπαθούν να καλύψουν τις ανάγκες τους σε ειδικούς προσλαμβάνοντας προσωπικό από τρίτες χώρες, για παράδειγμα σχεδιαστές λογισμικού.

[66] Μπορεί να είναι από την υποχρέωση εξασφάλισης άδειας εργασίας στη χώρα υποδοχής, που εξαρτάται από την εξέταση της κατάστασης στην αγορά εργασίας της χώρας υποδοχής, έως τη «θεώρηση (βίζα) εργασίας» ή τον τίτλο παραμονής, χωρίς τα οποία δεν μπορεί να γίνει απόσπαση.

[67] Βλέπε σχετικά ιδίως τη μελέτη « Managing mobility matters - a European perspective », PriceWaterhouse Coopers, 2002, 2.5, καθώς και την «Report of High Level Panel on free movement of persons» υπό την προεδρία της κας Simone Veil, που υποβλήθηκε στην Επιτροπή στις 18.9.1997 (έκθεση Veil), κεφάλαιο 6.

[68] Εξάλλου, το γεγονός ότι οι υπήκοοι τρίτων χωρών που είναι ασφαλισμένοι σε ένα κράτος μέλος δεν καλύπτονται, κατ' αρχήν, από τις διατάξεις του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1408/71 του Συμβουλίου της 14ης Ιουνίου 197,1 περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης στους μισθωτούς και τις οικογένειές τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας, μπορεί επίσης να καταστήσει δύσκολη και δαπανηρή την απόσπασή τους σε άλλο κράτος μέλος. Μια πρόταση της Επιτροπής για τη διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής του κανονισμού 1408/71 προκειμένου να περιλαμβάνει τους υπηκόους τρίτων χωρών αποτέλεσε αντικείμενο συμφωνίας των υπουργών κατά τη σύνοδο του Συμβουλίου στις 3.6.2002.

Η απόσπαση προσωπικού τρίτων χωρών υπόκειται σε πολλά κράτη μέλη στην υποχρέωση για τον εργαζόμενο να αποτελεί μέλος του προσωπικού της επιχείρησης που τον αποσπά τουλάχιστον ένα χρόνο εάν όχι περισσότερο. Ορισμένες φορές μάλιστα ο εργαζόμενος πρέπει να διαθέτει σύμβαση αορίστου χρόνου. Εξάλλου, οι προθεσμίες χορήγησης του εγγράφου ή των εγγράφων που απαιτούνται για την απόσπαση μπορεί να είναι μεγάλες (έως έξι μήνες σε ορισμένες περιπτώσεις).

(ii) Χρήση γραφείων εύρεσης προσωρινής απασχόλησης ή προσωρινά απασχολουμένων από άλλα κράτη μέλη

Οι επιχειρήσεις που μπορεί να χρειαστεί να χρησιμοποιήσουν τις υπηρεσίες ενός γραφείου εύρεσης προσωρινής απασχόλησης εγκατεστημένου σε άλλο κράτος μέλος ή να χρησιμοποιήσουν προσωρινά απασχολουμένους σε άλλο κράτος μέλος [69], μπορεί να έρθουν αντιμέτωπες με μια σειρά δυσκολιών.

[69] Για παράδειγμα με σκοπό να καλύψουν τις ανάγκες τους σε ειδικότητες, να αντιμετωπίσουν τον αυξημένο φόρτο εργασίας, ιδίως εποχιακής, ή να εξασφαλιστεί κάποια ευελιξία στην διαχείριση των πόρων τους.

Τα καθεστώτα προηγούμενης αδειοδότησης [70] ή οι απαιτήσεις εγκατάστασης [71], που επιβάλλονται στα γραφεία εύρεσης προσωρινής απασχόλησης μπορεί να μην επιτρέπουν στους οικονομικούς φορείς να χρησιμοποιήσουν τις υπηρεσίες ενός γραφείου που είναι εγκατεστημένο σε άλλο κράτος μέλος και δεν διαθέτει άδεια. Το γεγονός αυτό έχει ως αποτέλεσμα τον περιορισμό της πρόσβασης των οικονομικών φορέων σε προσωρινά απασχολουμένους με προέλευση άλλα κράτη μέλη [72]. Μπορεί να επίσης να εμποδίζουν έναν πάροχο να χρησιμοποιήσει εργαζομένους που του έχει διαθέσει γραφείο του κράτους μέλους του, προκειμένου να παράσχει μια υπηρεσία σε άλλο κράτος μέλος στο οποίο απιτείται τέτοια άδεια. Τέτοια καθεστώτα εξάλλου μπορούν να έχουν ως συνέπεια να καθυστερήσει ή και να διακυβευθεί η εκτέλεση μιας σύμβασης στις απαιτούμενες προθεσμίες [73].

[70] Οι όροι και οι διαδικασίες αδειοδότησης, η διάρκειά τους, οι σχετικές εγγυήσεις και εξασφαλίσεις μπορούν επίσης να επιτείνουν τα περιοριστικά αποτελέσματα των εν λόγω καθεστώτων αδειοδότησης. Η χορήγηση άδειας μπορεί να συνδέεται με την ποιότητα ή με τη δομή του παρόχου υπηρεσιών ή με το ελάχιστο ύψος του εταιρικού κεφαλαίου του γραφείου. Μπορεί επίσης να εξαρτάται από την καταβολή εξασφαλίσεων, εγγυήσεων ή δικαιωμάτων. Σε ένα κράτος μέλος μια επιχείρηση χρήστης που είχε να αντιμετωπίσει παροδική αύξηση του φόρτου εργασίας της, δεν μπόρεσε να χρησιμοποιήσει γραφείο που ήταν εγκατεστημένο σε άλλο κράτος μέλος, λόγω των προθεσμιών για τη χορήγηση της απαιτούμενης άδειας (4 μήνες). Εξάλλου, η υποχρέωση σε ορισμένα κράτη μέλη προηγούμενης διαβούλευσης με τις συνδικαλιστικές οργανώσεις, ακόμη και σε έκτακτες καταστάσεις, μπορεί να επιβραδύνει σημαντικά τη διαδικασία.

[71] Μπορεί να απαιτείται η ύπαρξη τοπικού αντιπροσώπου ή ακόμη η «δραστηριοποίηση» σε πολλές περιφέρειες του ίδιου κράτους μέλους.

[72] Αναφέρθηκαν ιδίως οι εξειδικευμένοι τομείς («niches») (όπως οι υψηλές τεχνολογίες, η πολιτική αεροπορία) αλλά επίσης οι τομείς οικοδομικών και τεχνικών έργων, τουρισμού και ξενοδοχείων καθώς και υγείας.

[73] Για παράδειγμα, μια αεροπορική εταιρεία δεν μπόρεσε να χρησιμοποιήσει τις υπηρεσίες ενός γραφείου εύρεσης προσωρινής απασχόλησης με ειδίκευση στη διάθεση πιλότων γραμμής, επειδή το εν λόγω γραφείο δεν ήταν εγκατεστημένο στο κράτος μέλος της αεροπορικής εταιρείας.

Οι απαγορεύσεις που επιβάλλονται σε ορισμένους τομείς ή οι περιορισμοί στη χρήση της προσωρινής απασχόλησης [74] (όπως η ανάγκη αιτιολόγησης της ιδιαίτερης ανάγκης που υπάρχει για την χρησιμοποίηση προσωρινής απασχόλησης) ποικίλλουν από το ένα κράτος μέλος στο άλλο. Αυτό μπορεί να εμποδίζει την απόσπαση, στο πλαίσιο της διασυνοριακής παροχής μιας υπηρεσίας, προσωρινώς απασχολουμένων από μια επιχείρηση [75].

[74] Οι απαγορεύσεις αυτές θίγουν πολλούς τομείς (τομέας κατασκευών, εμπορικής ναυτιλίας, δημόσιος τομέας, εταιρείες μετακομίσεων ή δραστηριότητες χαμηλής ειδίκευσης) αλλά μπορούν επίσης να περιοριστούν εάν ληφθούν υπόψη συγκεκριμένοι παράγοντες (αύξηση του φόρτου εργασίας της επιχείρησης, εκτέλεση ειδικών και έκτακτων καθηκόντων, αντικατάσταση υπαλλήλων ή εποχικές δραστηριότητες, έναρξη νέας δραστηριότητας).

[75] Σε αυτό προστίθενται επίσης οι φορολογικές και κοινωνικές διατάξεις που αφορούν ειδικά την προσωρινή απασχόληση και έχουν ως αποτέλεσμα να καθιστούν δαπανηρότερη την πρόσληψη εργαζομένων μέσω γραφείου που είναι εγκατεστημένο σε άλλο κράτος μέλος. Για παράδειγμα, η επιχείρηση χρήστης μπορεί να υπόκειται σε διπλή φορολόγηση από την πρώτη μέρα παροχής της υπηρεσίας ή σε αυξημένες εισφορές κοινωνικής ασφάλισης. Σε ορισμένα κράτη μέλη μπορεί επίσης να υποχρεωθεί να καταβάλει αποζημίωση για λήξη της σύμβασης.

(iii) Άλλες δυσκολίες σχετικά με τη διασυνοριακή χρήση εργαζομένων

Διάφορες παρεμβάσεις στη διαβούλευση κατέδειξαν ότι οι οικονομικοί φορείς συναντούν δυσκολίες [76] όταν επιθυμούν να προσλάβουν ή να απασχολήσουν προσωπικό σε ένα ή περισσότερα κράτη μέλη με σκοπό ιδίως να καλύψουν τις ανάγκες τους σε ειδικότητες [77]. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τις επιχειρήσεις που είναι εγκατεστημένες σε πολλά κράτη μέλη ή που χρησιμοποιούν μεθοριακούς εργαζομένους. Οι δυσκολίες αυτές οφείλονται στα εμπόδια που υπάρχουν στη διασυνοριακή κινητικότητα των εργαζομένων στο πλαίσιο της εσωτερικής αγοράς

[76] Είναι σκόπιμο να σημειωθεί ότι οι δυσκολίες σχετικά με τις απαιτήσεις εθνικότητας, μόνιμης κατοικίας, επαγγελματικών προσόντων, που σημειώθηκαν στο μέρος που αφορούσε την εγκατάσταση ενός παρόχου υπηρεσιών, αποτελούν επίσης τροχοπέδη για την κινητικότητα των εργαζομένων.

[77] Ιδίως στους τομείς της τεχνολογίας της πληροφορίας, των επικοινωνιών, των κατασκευών, της υγείας ή του τουρισμού.

Οι διαφορές των εθνικών καθεστώτων όσον αφορά τις αποδοχές, τη φορολογία [78] και την κοινωνική προστασία αντιπροσωπεύουν πηγή σημαντικών δυσκολιών [79] για τις επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν ή θέλουν να προσλάβουν διακινούμενο ή μεθοριακό προσωπικό [80] μπορεί δε να συνεπάγονται πρόσθετες δαπάνες και διοικητικά έξοδα.

[78] Οι διαφορές στον τομέα της φορολογίας (επίπεδο και δομή των φόρων) αναφέρθηκαν από πολλές παρεμβάσεις συμμετεχόντων στη διαβούλευση ως μεγάλο εμπόδιο για την κινητικότητα των εργαζομένων, επειδή οι διακινούμενοι ή οι μεθοριακοί εργαζόμενοι συχνά υπόκεινται σε βαρύτερη φορολογία παρά τις διμερείς συμφωνίες σχετικά με τη διπλή φορολόγηση (βλέπε την προαναφερόμενη έκθεση Veil καθώς και την προαναφερόμενη μελέτη « Managing mobility matters - a European perspective »).

[79] Οι διαφορές στον τομέα ιδίως της φορολογίας εισοδήματος και των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων εντοπίστηκαν στην προαναφερόμενη μελέτη « Barriers to trade in Business services » ( 4) καθώς και στην προαναφερόμενη μελέτη « Managing mobility matters - a European perspective », ως στοιχείο που επιδρά αρνητικά στην ικανότητα των οικονομικών φορέων να ασκούν τις δραστηριότητές τους σε πολλά κράτη μέλη και ιδίως να προσλαμβάνουν τοπικά προσωπικό σε άλλο κράτος μέλος.

[80] Για παράδειγμα, μια επιχείρηση που επιθυμεί να προσλάβει ειδικευμένο προσωπικό δεν είναι πάντοτε σε θέση να ενημερώσει τους υποψηφίους για το ακριβές ύψος των φόρων και των εισφορών στις οποίες θα υπόκεινται, ακόμη και αν η πράξη αυτή έχει διευκολυνθεί με τη μετάβαση στο ευρώ.

Για παράδειγμα, οι εισφορές συνταξιοδότησης που καταβάλλονται από τους διακινούμενους εργαζομένους σε συνταξιοδοτικούς οργανισμούς που βρίσκονται στο κράτος μέρος μόνιμης κατοικίας τους δεν αφαιρούνται απαραιτήτως από τους φόρους που καταβάλλονται στο κράτος μέλος στο οποίο ασκούν τις δραστηριότητές τους.

Ο περίπλοκος χαρακτήρας των νομοθεσιών για την κοινωνική ασφάλιση σε όλα τα κράτη μέλη μπορεί να αποθαρρύνει τις επιχειρήσεις να χρησιμοποιήσουν διακινούμενους ή μεθοριακούς εργαζομένους [81] και να δημιουργήσουν πρόσθετα διοικητικά και άλλα έξοδα.

[81] Επισημάνθηκαν πρώτα από όλα προβλήματα εφαρμογής του κανονισμού 1408/71 σχετικά με το συντονισμό των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης, δυσκολίες για τον καθορισμό του ισχύοντος καθεστώτος, ιδίως στους μεθοριακούς εργαζομένους, μη εφαρμογή των διατάξεων του κανονισμού στις παροχές που στηρίζονται σε συλλογικές συμβάσεις εργασίας, για παράδειγμα στα καθεστώτα επαγγελματικής συνταξιοδότησης. Εξάλλου τέθηκαν προβλήματα διπλής καταβολής των εισφορών παρά τη χρησιμοποίηση των εγγράφων Ε 101 και Ε 128 σε περίπτωση απόσπασης. Πρέπει να υπογραμμιστεί ότι η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση απλούστευσης του κανονισμού αυτού.

Η πολυμορφία των συνταξιοδοτικών καθεστώτων και τα εμπόδια για τη μεταφορά των επικουρικών συντάξεων [82], έχουν περιοριστικό αποτέλεσμα στην κινητικότητα των μεθοριακών ή των διακινούμενων εργαζομένων, μεταφράζονται δε σε σημαντικό διοικητικό και χρηματοοικονομικό κόστος εμποδίζοντας για παράδειγμα τους οικονομικούς φορείς που είναι εγκατεστημένοι σε πολλά κράτη μέλη να διαχειριστούν συγκεντρωτικά τα συστήματα διαχείρισης των συντάξεών τους.

[82] Οι δυσκολίες όσον αφορά τη δυνατότητα μεταβίβασης κεκτημένων δικαιωμάτων για τις επικουρικές συντάξεις των διακινούμενων εργαζομένων αναφέρονται ιδίως στο προαναφερόμενο σχέδιο δράσης της Επιτροπής για τις δεξιότητες και την κινητικότητα.

(iv) Διασυνοριακή χρήση υπηρεσιών προς επιχειρήσεις

Πέρα από το εργατικό δυναμικό μια επιχείρηση χρησιμοποιεί φυσιολογικά επίσης ένα ολόκληρο φάσμα «υπηρεσιών προς επιχειρήσεις» ως εισροή απαραίτητη για την παροχή των υπηρεσιών της. Οι υπηρτεσίες αυτές μπορεί να είναι από υπηρεσίες νομικής βοήθειας και λογιστικές υπηρεσίες, υπηρεσίες marketing, σχεδιαστών δικτυακών τόπων, χρηματοδοτικής μίσθωσης και ενοικίασης υλικού ή μέσου μεταφοράς και έως υπηρεσίες εξυπηρέτησης μετά την πώληση.

Η διασυνοριακή χρήση υπηρεσιών προς επιχειρήσεις μπορεί να προσκρούσει σε δυσκολίες που μπορεί να εμποδίσουν μια επιχείρηση να προσφύγει σε παρόχους υπηρεσιών άλλων κρατών μελών των οποίων οι υπηρεσίες είναι πιο ενδιαφέρουσες από άποψη ποιότητας, τιμής, κτλ. Μπορεί επίσης να εμποδίσουν μια επιχείρηση να προσφύγει σε παρόχους υπηρεσιών με τους οποίους έχει τη συνήθεια να συναλλάσσεται όταν παρέχει υπηρεσίες σε ένα άλλο κράτος μέλος.

Για παράδειγμα, μια επιχείρηση μεταφοράς αποβλήτων μπορεί να μην μπορεί να χρησιμοποιήσει για τις διασυνοριακές της δραστηριότητες τις υπηρεσίες του συμβούλου της σε περιβαλλοντικά θέματα, επειδή αυτός δεν έχει δικαίωμα να παρέχει τις υπηρεσίες του σε άλλα κράτη μέλη.

Στο βαθμό που τέτοιου είδους δυσκολίες θίγουν τους παρόχους υπηρεσιών προς επιχειρήσεις, οι δυσκολίες αυτές θα αντιμετωπίζονται υπό το πρίσμα της διανομής υπηρεσιών.

(v) Διασυνοριακή χρήση εξοπλισμών και υλικών

Διάφορα προβλήματα σχετικά με τη χρήση τεχνικών εξοπλισμών στο πλαίσιο της παροχής διασυνοριακών υπηρεσιών έχουν επισημανθεί [83]. Αυτά τα προβλήματα μπορεί να παρεμποδίσουν σοβαρά ή και να διακυβεύσουν το δικαίωμα ενός επαγγελματία να επωφελείται από την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών, επιβάλλοντας περιορισμούς σχετικά με τη χρήση του εξοπλισμού του ή του ειδικού υλικού του για την άσκηση της δραστηριότητάς του [84]. Οι δυσκολίες αυτές μπορεί να θίγουν ιδίως τον τεχνικό εξοπλισμό των εργαστηρίων, τη χρήση επαγγελματικών οχημάτων, το υλικό των περιπτέρων εμπορικών εκθέσεων, τις μηχανές που χρησιμοποιούν οι συντηρητές οδών, το υλικό εργοταξίου που χρησιμοποιούν οι οικοδόμοι, τα οχήματα χρηματαποστολών ή τα τεχνικά πρότυπα για τις ηλεκτρονικές υπογραφές. Σε ορισμένες περιπτώσεις τα κράτη μέλη επιβάλλουν μια υποδομή και ένα υλικό που δεν είναι δυνατόν να μεταφερθούν στην χώρα στην οποία παρέχεται η υπηρεσία.

[83] Ως παράδειγμα αναφέρονται οι εξοπλισμοί που χρησιμοποιούνται από εργαστήρια αναλύσεων, από συμμετέχοντες σε εμποροπανηγύρεις, από οργανισμούς πιστοποίησης, από οπτικούς, ποδολόγους, εταιρείες κατασκευαστικών έργων (που έχουν να αντιμετωπίσουν αποκλίνουσες νομοθεσίες όσον αφορά τα υλικά οικοδομών και επίσης πολυάριθμες επιθεωρήσεις όσον αφορά τους μισθωμένους γερανούς με σοβαρές συνέπειες από άποψη κόστους και χρόνου). Μπορεί επίσης να είναι άλλες δυσκολίες όπως η ανάγκη για τις εταιρείες αποστολής SMS να συνδέονται με κάθε φορέα που υπεισέρχεται στην αποστολή μηνυμάτων που διανέμονται σε διασυνοριακό επίπεδο.

[84] Το γεγονός, π.χ., να απαιτείται από έναν ποδολόγο εγκατεστημένο σε άλλο κράτος μέλος να διαθέτει υλικό το οποίο δεν είναι δυνατόν να μεταφερθεί και υποδομή διαρκείας στη χώρα παροχής της υπηρεσίας ισοδυναμεί με αφαίρεση από αυτόν της δυνατότητας να ασκήσει την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών χωρίς εγκατάσταση.

Για παράδειγμα, η εισαγωγή του ευρώ δημιούργησε μεγαλύτερες ανάγκες μεταφοράς χρημάτων διασυνοριακά, επειδή οι κεντρικές τράπεζες παραγγέλνουν ένα ολοένα μεγαλύτερο μέρος του νομίσματος σε άλλο κράτος που συμμετέχει στην ευρωζώνη και επειδή συμφέρει ενδεχομένως περισσότερο στις εμπορικές τράπεζες καθώς και στον ευρύτερο τομέα της διανομής να εφοδιάζονται από άλλα κράτη μέλη. Και ακριβώς οι διαφορές των εθνικών κανόνων όσον αφορά τη μεταφορά χρημάτων, περιλαμβανομένων των τεχνικών απαιτήσεων για τον εξοπλισμό και για τα οχήματα, δυσχεραίνουν την παροχή αυτού του είδους της υπηρεσίας μεταξύ κρατών μελών.

3. Οι δυσκολίες προώθησης των υπηρεσιών

Το στάδιο αυτό είναι καθοριστικό, ιδίως για τη διασυνοριακή παροχή υπηρεσιών, επειδή οι οικονομικοί φορείς οφείλουν επιτακτικά να προωθήσουν την υπηρεσία τους για να κατορθώσουν να διεισδύσουν σε μια νέα αγορά άλλου κράτους μέλους. Στον τομέα αυτό, πράγματι, έχει ουσιαστική σημασία η προώθηση της τεχνογνωσίας και της ειδίκευσης γιατί αποτελούν το βασικό στοιχείο διαφοροποίησης των οικονομικών φορέων. Ωστόσο, η εμπορική επικοινωνία για πολυάριθμες δραστηριότητες παροχής υπηρεσιών [85] διέπεται από αυστηρούς και σύνθετους κανόνες των οποίων οι διαφορές μεταξύ κρατών μελών μπορούν να δυσχεράνουν τη διασυνοριακή προώθηση της τεχνογνωσίας του παρόχου, ακόμη και να την καταστήσουν ανέφικτη, όταν ο πάροχος υπηρεσιών θέλει να την προωθήσει πανευρωπαϊκά.

[85] Οι πιο διαφορετικοί τομείς (νομοθετικώς κατοχυρωμένα επαγγέλματα, τομείς της διανομής, των τηλεπικοινωνιών, τύπος, εκδόσεις ή κινηματογράφος, χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες) θίγονται από απαγορεύσεις ή περιορισμούς στη χρήση των εμπορικών επικοινωνιών.

(i) Διαδικασίες αδειοδότησης, εγγραφής ή δήλωσης

Προηγούμενη χορήγηση άδειας μπορεί να απαιτείται για τις εμπορικές επικοινωνίες ορισμένων υπηρεσιών. Οι μηχανισμοί αυτοί αδειοδότησης συνεπάγονται ενδεχομένως μεγαλύτερες προθεσμίες και πρόσθετα διοικητικά έξοδα για τη διασυνοριακή προώθηση.

Για τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, σε ορισμένα κράτη μέλη απαιτείται προηγούμενη θεώρηση (βίζα) όλων ή ορισμένων μορφών διαφήμισης για όλα ή για ορισμένα είδη χρηματοοικονομικών υπηρεσιών.

Οι υπηρεσίες διανομής έχουν να αντιμετωπίσουν προϋποθέσεις αδειοδότησης για να προωθήσουν ορισμένα προϊόντα [86], για να χρησιμοποιήσουν ορισμένες μορφές διαφημίσηςν [87], ή ορισμένα μέσα [88].

[86] Για παράδειγμα, η διαφήμιση φαρμάκων που διατίθενται χωρίς ιατρική συνταγή μπορεί να υπόκειται σε προηγούμενη χορήγηση άδειας ή, ακόμη, η ανακοίνωση των τιμών των φρούτων και των λαχανικών εκτός των σημείων πώλησης μπορεί να υπόκειται στην προϋπόθεση διακλαδικής συμφωνίας. Βλέπε μελέτη του ΟΟΣΑ «Assessing barriers to trade in services: retail trade services», OCDE, 2.10.2000.

[87] Για παράδειγμα, ορισμένα κράτη μέλη προβλέπουν διαδικασία προηγούμενης αδειοδότησης για τα τυχερά παιχνίδια και τους διαγωνισμούς.

[88] Για παράδειγμα, κινητή διαφήμιση, ιδίως κυκλοφορία οχημάτων με διαφημιστικά μηνύματα σε κάθε διαμέρισμα μιας μεγαλούπολης.

Υποβολή δήλωσης σε καθορισμένο οργανισμό μπορεί επίσης να απαιτείται για ορισμένες μορφές προώθησης των πωλήσεων ή διαφήμισης ορισμένων υπηρεσιών [89] και συνεπάγεται ενδεχομένως επίσης μεγαλύτερες προθεσμίες και πρόσθετα διοικητικά έξοδα στην περίπτωση της διασυνοριακής προώθησης.

[89] Για παράδειγμα, σε ορισμένα κράτη μέλη ο διοργανωτής ενός τυχερού παιχνιδιού ή ενός διαφημιστικού διαγωνισμού πρέπει να υποβάλει δήλωση στις δημόσιες αρχές. Σε άλλα κράτη για κάθε διαφήμιση εκπαιδευτικού ιδρύματος πρέπει να κατατίθεται προηγουμένως δήλωση στο υπουργείο εθνικής παιδείας.

(ii) Απαγόρευση εμπορικής επικοινωνίας

Η απαγόρευση εμπορικής επικοινωνίας για ορισμένα είδη υπηρεσιών, για ορισμένες κατηγορίες αποδεκτών ή για ορισμένα μέσα επικοινωνίας πλήττει ιδιαίτερα τους παρόχους υπηρεσιών που προέρχονται από άλλα κράτη μέλη, επειδή, σε αντίθεση με τους εθνικούς οικονομικούς φορείς, δεν διαθέτουν κανένα άλλο μέσο για να κάνουν γνωστά τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες τους.

Ορισμένα νομοθετικώς κατοχυρωμένα επαγγέλματα υπόκεινται σε ολική απαγόρευση διαφήμισης, σύμφωνα με τον νόμο ή με κώδικες δεοντολογίας, γεγονός που μειώνει τις πιθανότητές τους να αποκτήσουν μια πελατεία πέρα από τα σύνορα του κράτους εγκατάστασής τους.

Ορισμένα επαγγέλματα, για παράδειγμα, οι γιατροί, οι ορκωτοί λογιστές ή οι μηχανικοί, απαγορεύεται να διαφημίζονται με οποιοδήποτε τρόπο σε ορισμένα κράτη μέλη, γεγονός που δεν επιτρέπει ακόμη και την ανακοίνωση πραγματικών στοιχείων.

Απαγορεύσεις για άλλες υπηρεσίες μπορεί να ορίζονται σε συνάρτηση με τα μέσα επικοινωνίας [90] ή με συγκεκριμένους αποδέκτες [91].

[90] Για παράδειγμα, η τηλεοπτική διαφήμιση μπορεί να απαγορεύεται τελείως για ορισμένους τομείς. σε ένα κράτος μέλος απαγορεύεται για τη διανομή, για τον τύπο, για τις εκδόσεις και για τον κινηματογράφο.

[91] Ορισμένες απαγορεύσεις εμπορικής επικοινωνίας αποσκοπούν συχνά στην προστασία των ανηλίκων. Για παράδειγμα, σε ορισμένα κράτη μέλη η τηλεοπτική διαφήμιση που προορίζεται για παιδιά απαγορεύεται τελείως ή ορισμένες ώρες. Σε άλλα κράτη μέλη η τηλεοπτική διαφήμιση για παιχνίδια απαγορεύεται μεταξύ 7.00 και 22.00.

(iii) Περιεχόμενο των εμπορικών επικοινωνιών

Το είδος του εμπορικού μηνύματος μ