Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα την πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου "Για τη θέσπιση μιας κοινής ονοματολογίας των εδαφικών στατιστικών μονάδων (NUTS)"

(2002/C 107/17)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση μιας κοινής ονοματολογίας των εδαφικών στατιστικών μονάδων (NUTS)· COM(2001) 83 τελικό - 2001/0046 COD·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Συμβουλίου, της 12ης Μαρτίου 2001, να ζητήσει τη γνωμοδότηση της ΕΤΠ, σύμφωνα με το άρθρο 265 (παράγραφος 1) της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προέδρου της, της 16ης Μαΐου 2001, να αναθέσει στην επιτροπή 1 "Περιφερειακή Πολιτική, Διαρθρωτικά Ταμεία, Οικονομική και Κοινωνική Συνοχή, Διασυνοριακή και Διαπεριφερειακή Συνεργασία" την κατάρτιση γνωμοδότησης·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότησή της, της 15ης Φεβρουαρίου 2001 με θέμα "Η διάρθρωση και οι σκοποί της ευρωπαϊκής περιφερειακής πολιτικής στην πορεία προς τη διεύρυνση και την παγκοσμιοποίηση: έναρξη της συζήτησης" (CdR 157/2000 fin)(1)·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης που υιοθέτησε στις 4 Οκτωβρίου 2001 η επιτροπή 1 (CdR 182/2001 rev.) (εισηγητής: ο κ. Martini, Πρόεδρος της Περιφέρειας της Τοσκάνης, I,PSE)·

εκτιμώντας

- ότι εδώ και πολύ καιρό οι περιφερειακές και τοπικές αρχές που είναι αρμόδιες για την εφαρμογή των διαφόρων ευρωπαϊκών πολιτικών, αναφέρονται στις στατιστικές ονοματολογίες της Στατιστικής Υπηρεσίας των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (Eurostat) τόσο προκειμένου να καθορίσουν τους τομείς παρέμβασης των διαρθρωτικών ταμείων όσο και προκειμένου να υλοποιήσουν κατά τρόπο συγκεκριμένο τα προγράμματα και να αξιολογήσουν τα αποτελέσματά τους·

- ότι οι περιφερειακές στατιστικές αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο του ευρωπαϊκού στατιστικού συστήματος· χρησιμοποιούνται για διάφορους σκοπούς και από μεγάλο αριθμό χρηστών. Τα περιφερειακά δεδομένα των κρατών μελών της ΕΕ χρησιμοποιούνται, μεταξύ άλλων, για την κατανομή των πόρων των διαρθρωτικών ταμείων με ορθολογικό και συνεκτικό τρόπο. Ως εκ τούτου, οι περιφερειακές στατιστικές αποτελούν την αντικειμενική στατιστική βάση για σημαντικές πολιτικές αποφάσεις·

- ότι η μέχρι σήμερα απουσία νομικής βάσης αναφοράς κατά τον ορισμό της κοινής ονοματολογίας των εδαφικών στατιστικών μονάδων (NUTS) αποδυνάμωνε την όποια αναφορά γινόταν σε προγράμματα, και ότι οι τροποποιήσεις που έχουν επέλθει πρόσφατα στις ονοματολογίες ΝUTS στις διάφορες χώρες έχουν προκαλέσει κάποιες φορές εντάσεις και παρεξηγήσεις·

- ότι, μέχρι σήμερα, η απουσία κριτηρίων που να περιγράφουν και να καθορίζουν λεπτομερώς τους κανόνες ανάπτυξης και ενημέρωσης του συστήματος οδήγησε σε "συμφωνίες κυρίων" μεταξύ των κρατών μελών και της Εurostat, μερικές φορές ύστερα από μακρές και δύσκολες διαπραγματεύσεις, και σε ορισμένες περιπτώσεις όχι και τόσο ευπρόσδεκτες σε άλλα κράτη μέλη. Οι πρόσφατες αλλαγές στην ονοματολογία ΝUTS προκάλεσαν πράγματι κάποιες εντάσεις ανάμεσα στην Επιτροπή και τις ενδιαφερόμενες εθνικές στατιστικές υπηρεσίες·

- ότι το αποτέλεσμα που επήλθε μετά τις εν λόγω συμφωνίες που συνάφθηκαν προοδευτικά καθόρισε στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης στοιχεία που χαρακτηρίζονται από μεγάλες ανισότητες στο πλαίσιο της στατιστικής θεώρησης στα διάφορα επίπεδα του ΝUTS·

- ότι, εν όψει της προσχώρησης πολλών νέων κρατών μελών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, κρίνεται απολύτως σκόπιμος ο καθορισμός κριτηρίων για τον ορισμό των στατιστικών μονάδων αναφοράς (NUTS), ούτως ώστε να καθοριστεί επίσης με κατάλληλο τρόπο μια συνεκτική περιφερειακή κατανομή της επικράτειας των υποψήφιων χωρών για στατιστικούς σκοπούς·

Κατά την 41η σύνοδο ολομέλειάς της, της 14ης και 15ης Νοεμβρίου 2001 (συνεδρίαση της 15ης Νοεμβρίου) υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση.

Η Επιτροπή των Περιφερειών

1. λαμβάνει υπόψη την πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να εκπονήσει πρόταση κανονισμού για τη θέσπιση κοινής ονοματολογίας των εδαφικών στατιστικών μονάδων και την αποδέχεται ως ένα σημαντικό περαιτέρω βήμα προς την οικοδόμηση της Ευρώπης. Αν και διαφαίνεται μια εξαιρετικά τεχνική πτυχή της, έχει ωστόσο σημαντικές επιπτώσεις στις δραστηριότητες των τοπικών και περιφερειακών μας αρχών.

2. συμμερίζεται τους λόγους που ωθούν την Επιτροπή και την Εurostat στην εκπόνηση της πρότασης: οι περιφερειακές στατιστικές αποτελούν την αντικειμενική στατιστική βάση για σημαντικές πολιτικές αποφάσεις.

3. υποστηρίζει την αρχή σύμφωνα με την οποία οι υφιστάμενες διοικητικές μονάδες στα κράτη μέλη αποτελούν το πρώτο κριτήριο που χρησιμοποιείται για τον ορισμό των περιφερειών και θεωρεί επίσης ότι, εάν για ένα συγκεκριμένο επίπεδο της ΝUTS, δεν υπάρχουν σε ένα κράτος μέλος διοικητικές μονάδες κατάλληλου μεγέθους, τότε δικαιολογημένα αυτό το επίπεδο της ΝUTS δημιουργείται με ομαδοποίηση κατάλληλου αριθμού υφιστάμενων μικρότερων διοικητικών μονάδων.

4. προτείνει τη χρησιμοποίηση και άλλων παραμέτρων, πέραν του πληθυσμού, ως κριτηρίων ορισμού της ΝUTS, όπως είναι για παράδειγμα η έκταση, η διοικητική διάρθρωση ή η πυκνότητα του πληθυσμού.

5. επιβεβαιώνει, σε κάθε περίπτωση, ότι στα κράτη μέλη με ομοσπονδιακή δομή ή στα κράτη μέλη στα οποία οι περιφέρειες διαθέτουν ευρείες αρμοδιότητες και μεγάλη αυτονομία, οι περιφέρειες πρέπει να θεωρείται ότι υπάγονται στο επίπεδο ΝUTS 1, όπως συμβαίνει στη Γερμανία και το Βέλγιο.

6. εκφράζει τις επιφυλάξεις της σχετικά με την πολιτική στάση που θέλει να υιοθετήσει η Επιτροπή για τον κανονισμό, δηλ. να παγιώσει το σημερινό καθεστώς της κατανομής των περιφερειών των κρατών μελών στο πλαίσιο της ΝUTS, όπως διαμορφώθηκε κατά τη διάρκεια των τελευταίων 20 ετών, διαιωνίζοντας την αφύσικη κατάσταση της μεγάλης ανισότητας όσον αφορά τη ΝUTS στα 15 σημερινά κράτη μέλη.

7. εκφράζει σοβαρές επιφυλάξεις ως προς τον ορισμό των μέσων δημογραφικών ορίων σύμφωνα με τα οποία οι διάφορες διοικητικές μονάδες υπάγονται στις διάφορες κατηγορίες της ΝUTS, ενώ γνωρίζουμε ότι αυτοί οι στατιστικοί μέσοι όροι σπανίως αντανακλούν την πραγματικότητα, αλλά κυρίως επειδή η εφαρμογή ενός τέτοιου τεχνικού κριτηρίου υπερβαίνει το θεμελιώδες κριτήριο της θεσμικής αυτονομίας.

8. σχετικά με αυτό, θεωρεί αντιφατική την προσέγγιση της Επιτροπής αν συγκρίνει κανείς την κατάσταση της υφιστάμενης ταξινόμησης για τα 15 κράτη μέλη και την προσέγγιση που προτείνεται για τα νέα κράτη μέλη. Για τις υποψήφιες χώρες προτείνεται η ταξινόμηση ΝUTS II, σε περίπτωση που υπάρχουν μεγάλες ομοιότητες ως προς το μέγεθος, σύμφωνα με τις αρχές που αναφέρονται στην πρόταση κανονισμού σχετικά με την ισχύ και την ομοιογένεια των στατιστικών, ενώ για τα 15 υφιστάμενα κράτη μέλη επιβεβαιώνονται οι σοβαρές ανισότητες που υπάρχουν και σε επίπεδο επιμέρους χωρών, και στο σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

9. εφιστά την προσοχή ότι οι υποψήφιες χώρες δεν πρέπει κατά τη διαμόρφωση των εδαφικών μονάδων να τονίζουν μόνο τη στατιστική φύση και σκοπό των μονάδων. Οι εδαφικές μονάδες πρέπει να συνιστούν δημοκρατικά διοικούμενες περιφέρειες.

10. λυπάται για το γεγονός ότι δεν ελήφθη υπόψη η ιδιάζουσα κατάσταση των νήσων και προτείνει, χωρίς ασφαλώς να αναβαθμίζονται κατά την ταξινόμηση ΝUTS ως αυτόνομοι οι μικρές παράκτιοι νήσοι, ένα πιο συγκεκριμένο στατιστικο-γεωγραφικό καθεστώς των νησιωτικών περιοχών, όπως εκείνο των υπερπεριφερειακών περιοχών που χωρίζονται φυσικώς από την ευρωπαϊκή ήπειρο.

11. ζητεί επίμονα το επίπεδο βάσης της οικονομικής και κοινωνικής οργάνωσης σε όλες τις χώρες μέλη της σημερινής και της μελλοντικής ΕΕ, δηλ. ο δήμος ή ανάλογα με την περίπτωση η κοινότητα ή το διαμέρισμα, να περιλαμβάνεται στην ευρωπαϊκή στατιστική ταξινόμηση μαζί με το επίπεδο ΝUTS 5, παρέχοντας σε όλους τους δήμους της Ένωσης τα θεμελιώδη αναγνωριστικά στοιχεία, ούτως ώστε να συμβάλουν στην προσέγγιση των ευρωπαϊκών πολιτικών με τους πολίτες και τα εδάφη με συγκεκριμένο τρόπο· με την έννοια αυτή θα ήταν ίσως σκόπιμο να θεσπισθεί ενδιάμεσο επίπεδο ΝUTS 4 στο οποίο θα συμπεριληφθούν οι ενώσεις δήμων ή διαμερισμάτων όπου ο πληθυσμός παρουσιάζει κοινά γενικά χαρακτηριστικά όπως, επίπεδο και πυκνότητα πληθυσμού, εισόδημα, οικονομική δραστηριότητα ή επίπεδο εκπαίδευσης.

12. θεωρεί ότι η στάση της Επιτροπής και της Εurostat έχει περιορισμένο πολιτικό χαρακτήρα και βασίζεται σε εξαιρετικά τεχνική βάση και προτείνει, συνεπώς, να ξεκινήσει μια ευρεία και εις βάθος συζήτηση σχετικά με την ταξινόμηση ανάμεσα στα υφιστάμενα κράτη μέλη, στην οποία θα συμμετέχει πλήρως το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, χάρη στη διαδικασία συναπόφασης, και τις εθνικές στατιστικές υπηρεσίες.

13. προς την κατεύθυνση αυτή, η Επιτροπή των Περιφερειών, εκτιμώντας επίσης ότι δεν επείγει η έγκριση του κανονισμού που πρέπει να τεθεί σε ισχύ τη στιγμή της προσχώρησης των πρώτων υποψήφιων χωρών, προτείνει να εξεταστεί, σε συνεργασία με τα μέλη της και γενικότερα με τις περιφερειακές και τοπικές αρχές και τις επίσημες στατιστικές υπηρεσίες ολόκληρης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, τις εθνικές στατιστικές υπηρεσίες και τις υπηρεσίες της Επιτροπής, κατά πόσο ανταποκρίνεται η υφιστάμενη ονοματολογία ΝUTS στις προκλήσεις και τις απαιτήσεις που τίθενται εν όψει της θεσμικής μεταρρύθμισης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της μεταρρύθμισης των κοινοτικών πολιτικών μετά το 2006.

Βρυξέλλες, 15 Νοεμβρίου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Jos Chabert

(1) ΕΕ C 148 της 10.5.2001, σ. 25.