[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 13.9.2007

COM(2007)519 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Ετήσια έκθεση σχετικά με τις δραστηριότητες έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2006 {SEC(2007)1153}

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Ετήσια έκθεση σχετικά με τις δραστηριότητες έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2006 (Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

Εισαγωγη

Η παρούσα ετήσια έκθεση αναφέρεται στις εξελίξεις και τις δραστηριότητες που έλαβαν χώρα εντός του 2006. Εκπονήθηκε κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 173 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας[1], και του άρθρου 4 της απόφασης θέσπισης του έκτου προγράμματος πλαισίου.[2]

Στην έκθεση είναι συνημμένο και ένα έγγραφο εργασίας της Επιτροπής, το οποίο περιέχει πιο λεπτομερείς πληροφορίες και στατιστικές. Τα βασικά κεφάλαια αφορούν τις δραστηριότητες και τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν εντός του 2006 και την εξέλιξη των δραστηριοτήτων έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης (ΕΤΑ) στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Κοινοτικεσ δραστηριοτητεσ ερευνασ και τεχνολογικησ αναπτυξησ

Πολιτικά επιτεύγματα

Η έρευνα και, γενικότερα, το τρίγωνο της γνώσης (έρευνα, εκπαίδευση και καινοτομία) συνιστούν τον ακρογωνιαίο λίθο της ανανεωμένης στρατηγικής της Λισαβόνας. Στο πλαίσιο της νέας ώθησης για ευημερία, αειφόρο ανάπτυξη και ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, σταθερότητα και ασφάλεια, η ευρωπαϊκή πολιτική στον τομέα της έρευνας πέτυχε τους στόχους της για το 2006, οι οποίοι σχετίζονταν με τη δρομολόγηση του έβδομου προγράμματος πλαισίου (7ΠΠ), την ολοκλήρωση του 6ΠΠ και πρωτοβουλίες πολιτικής προς την κατεύθυνση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας.

Στο νομοθετικό πρόγραμμα και πρόγραμμα εργασίας της Επιτροπής 2006 τονίζεται η αναγκαιότητα απελευθέρωσης του ερευνητικού δυναμικού της Ευρώπης μέσω της εφαρμογής των πολιτικών και της τήρησης καλύτερων ρυθμιστικών βασικών αρχών. Το 2006 συνεχίσθηκε η υλοποίηση του ολοκληρωμένου σχεδίου δράσης για την καινοτομία/έρευνα. Το εν λόγω σχέδιο δράσης υιοθετήθηκε το 2005 και επιδιώκει τη σημαντική αναβάθμιση των συνθηκών της έρευνας και της καινοτομίας στην Ευρώπη, μέσω πρωτοβουλιών όπως η ανακατανομή των κρατικών ενισχύσεων, η βελτίωση της προστασίας των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, η κινητοποίηση πρόσθετων κονδυλίων για την έρευνα, η δημιουργία πόλων καινοτομίας και η ενίσχυση των συμπράξεων πανεπιστημίου-βιομηχανίας. Η βελτίωση των συνθηκών για την πραγματοποίηση επενδύσεων από τον ιδιωτικό τομέα στην Ε&Α και την καινοτομία είναι ζωτικής σημασίας για την επίτευξη του στόχου του 3 % της Βαρκελώνης.

Η στρατηγική καινοτομίας ευρείας βάσης για την Ευρώπη με στόχο τη μετουσίωση των επενδύσεων σε γνώση σχετικά με καινοτόμα προϊόντα και υπηρεσίες, η οποία υιοθετήθηκε από την Επιτροπή τον Σεπτέμβριο και εγκρίθηκε από το Συμβούλιο τον Νοέμβριο του 2006, περιλαμβάνει δέκα δράσεις προτεραιότητας, εκ των οποίων έξι συνδέονται άμεσα με την έρευνα. Μια από τις δράσεις προτεραιότητας αφορά την ίδρυση του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Τεχνολογίας (ΕΙΤ), στόχος του οποίου είναι να συμβάλει στην ανάπτυξη της ικανότητας καινοτομίας της Κοινότητας και των κρατών μελών. Θα συμπληρώσει τις υφιστάμενες κοινοτικές και εθνικές πολιτικές και πρωτοβουλίες προωθώντας την ενσωμάτωση του τριγώνου της γνώσης σε ολόκληρη την ΕΕ. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που έλαβε χώρα τον Ιούνιο του 2006 κάλεσε την Επιτροπή να εκπονήσει επίσημη πρόταση σχετικά με την ίδρυση του ΕΙΤ. Η Επιτροπή υπέβαλε την πρότασή της σχετικά με το ΕΙΤ στις 18 Οκτωβρίου 2006. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που έλαβε χώρα στις 14-15 Δεκεμβρίου 2006 έδωσε σαφή εντολή για τη διεξαγωγή διεξοδικών συζητήσεων στο Συμβούλιο σχετικά με την πρόταση για το ΕΙΤ, οι οποίες αναμένεται να ολοκληρωθούν στα τέλη του 2007. Επιπλέον, στις δράσεις προτεραιότητας περιλαμβάνεται ειδικότερα η ανάπτυξη στρατηγικής για «πρωτοποριακές αγορές» φιλικές προς την καινοτομία, πρόταση που περιέχεται στην έκθεση που εκπόνησε η ομάδα εμπειρογνωμόνων υπό την προεδρία του πρώην πρωθυπουργού της Φινλανδίας Esko Aho με τίτλο «Για να δημιουργήσουμε μια καινοτόμο Ευρώπη». Η ομάδα Aho, η οποία συστάθηκε στο πλαίσιο της συνέχειας που δόθηκε στη σύνοδο κορυφής στο Hampton Court τον Οκτώβριο του 2005, υπέβαλε την έκθεσή της τον Ιανουάριο του 2006.

Μια άλλη προτεραιότητα της στρατηγικής καινοτομίας ευρείας βάσης αφορά τη δημιουργία ανοικτής, ενιαίας και ανταγωνιστικής αγοράς εργασίας για τους ερευνητές. Στο πλαίσιο ετήσιας έκθεσης σχετικά με την υλοποίηση, εξετάσθηκε η πρόοδος που επιτεύχθηκε όσον αφορά την ενδοευρωπαϊκή, τη διεθνή και τη διατομεακή κινητικότητα των ερευνητών, καθώς και την εξέλιξη της σταδιοδρομίας τους σε όλα τα στάδιά της, σε συνέχεια της στρατηγικής κινητικότητας για τον ΕΧΕ, της ανακοίνωσης «Ένα επάγγελμα, πολλαπλές δυνατότητες σταδιοδρομίας» και των συστάσεων για έναν ευρωπαϊκό χάρτη ερευνητών και έναν κώδικα δεοντολογίας για την πρόσληψη ερευνητών. Άλλοι τομείς προτεραιότητας, μέσω των οποίων η έρευνα υποστηρίζει ενεργά τη διαδικασία της Λισαβόνας, περιλαμβάνουν την προώθηση της μεταφοράς γνώσεων μεταξύ δημόσιων ερευνητικών οργανισμών και βιομηχανίας, σε σχέση με την οποία εκπονήθηκαν κατευθυντήριες γραμμές και συστάσεις, ένα νέο πλαίσιο για κρατικές ενισχύσεις για την έρευνα, ανάπτυξη και καινοτομία και την αποτελεσματικότερη χρήση φορολογικών κινήτρων υπέρ της Ε&Α, και ένα εγχειρίδιο σχετικά με τις εμπορικές δημόσιες συμβάσεις για την τόνωση της Ε&Α και της καινοτομίας. Ένα άλλο σημαντικό επίτευγμα για τη στρατηγική της Λισαβόνας το 2006 υπήρξε η συμφωνία των κρατών μελών να θέσουν εθνικούς στόχους για τις δαπάνες στον τομέα της Ε&Α, οι οποίοι προσαρτήθηκαν στα συμπεράσματα του εαρινού Ευρωπαϊκού Συμβουλίου που έλαβε χώρα τον Μάρτιο του 2006.

Εκδόθηκε ανακοίνωση με τίτλο «Επίτευξη της ατζέντας εκσυγχρονισμού για πανεπιστήμια: εκπαίδευση, έρευνα και καινοτομία», και αναπτύχθηκε ευρωπαϊκή στρατηγική για τις υποδομές έρευνας.

Ο ITER (Διεθνής Θερμοπυρηνικός Πειραματικός Αντιδραστήρας) είναι μια εξέχουσα πρωτοβουλία της πολιτικής ΕΤΑ. Η συμφωνία για τον ITER και η συμφωνία περί «προνομίων και ασυλιών» καθώς και ο διακανονισμός περί προσωρινής εφαρμογής υπογράφηκαν από τους συμβαλλόμενους (ΕΕ, ΗΠΑ, Κίνα, Ινδία, Ρωσία, Ιαπωνία και Νότια Κορέα) στο Παρίσι το Νοέμβριο του 2006, μετά τη δρομολόγηση της διαδικασίας τον Μάιο και την απόφαση του Συμβουλίου που εκδόθηκε τον Σεπτέμβριο. Η ΕΕ και η Ιαπωνία ανέπτυξαν περαιτέρω την προνομιακή εταιρική σχέση τους για τον ITER και τη σύντηξη, ιδίως όσον αφορά τις αντίστοιχες εισφορές τους στις συμπληρωματικές δραστηριότητες «ευρύτερης προσέγγισης» που θα πραγματοποιηθούν στην Ιαπωνία. Επιτεύχθηκε επίσης πολιτική συμφωνία σχετικά με το καταστατικό της ευρωπαϊκής κοινής επιχείρησης τον Δεκέμβριο του 2006.

Περαιτέρω, υιοθετήθηκε στις αρχές του 2007 επισκόπηση της ενεργειακής στρατηγικής της ΕΕ, στο πλαίσιο της ολοκληρωμένης δέσμης μέτρων σχετικά με την ενέργεια και την κλιματική αλλαγή για τον περιορισμό τον εκπομπών τον 21ο αιώνα, σημαντικό στοιχείο της οποίας είναι η έρευνα.

Άλλα επιτεύγματα στο πλαίσιο της διεθνούς συνεργασίας περιλάμβαναν την υιοθέτηση των συστάσεων απόφασης του Συμβουλίου, με την οποία η Επιτροπή εξουσιοδοτείται να διαπραγματευθεί συμφωνία επιστήμης και τεχνολογίας για τη σύνδεση του Ισραήλ και της Ελβετίας στο 7ΠΠ, την πρόταση απόφασης του Συμβουλίου με την οποία η Επιτροπή εξουσιοδοτείται να υπογράψει συμφωνία επιστήμης και τεχνολογίας μεταξύ της ΕΚ και της Κορέας και να υπογράψει και να συνάψει συμφωνία συνεργασίας μεταξύ της Κοινότητας Ευρατόμ και της Κορέας στο πεδίο της έρευνας της ενέργειας σύντηξης. Στον τομέα των προηγμένων πυρηνικών συστημάτων, η Επιτροπή υπέγραψε την πράξη προσχώρησης της Κοινότητας Ευρατόμ στη συμφωνία πλαίσιο του Διεθνούς Φόρουμ Αντιδραστήρων Τέταρτης Γενεάς, η οποία οδήγησε στην επίσημη ένταξη τον Μάιο του 2006. Στον τομέα των ευφυών συστημάτων βιομηχανικής παραγωγής, η Επιτροπή ενέκρινε την πρόταση απόφασης του Συμβουλίου που εξουσιοδοτεί τη σύναψη ανανεωμένης και τροποποιημένης συμφωνίας σχετικά με τις δραστηριότητες Ε&Α μεταξύ ΕΚ και Αυστραλίας, Καναδά, Νορβηγίας, Ελβετίας, Κορέας, Ιαπωνίας και ΗΠΑ.

Προς τη θέσπιση των εβδόμων προγραμμάτων πλαισίων

Η έγκριση και η δρομολόγηση των έβδομων προγραμμάτων πλαισίων για την ΕΤΑ της ΕΚ και των έβδομων προγραμμάτων πλαισίων δραστηριοτήτων πυρηνικής έρευνας και κατάρτισης της Ευρατόμ υπήρξε σημαντικό επίτευγμα της ευρωπαϊκής έρευνας. Ύστερα από πολυετή προετοιμασία και έντονες διαπραγματεύσεις, εγκρίθηκαν οι κύριες χρηματοδοτικές και νομικές πράξεις ώστε η Επιτροπή να συμβάλει στην υλοποίηση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας για την περίοδο 2007-2013. Στις 18 και 19 Δεκεμβρίου 2006, το Συμβούλιο, ή το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ως νομοθέτες, εξέδωσαν τις νομοθετικές πράξεις σχετικά με τα προγράμματα πλαίσια, τα ειδικά προγράμματα υλοποίησής τους, καθώς και τους κανόνες για τη συμμετοχή επιχειρήσεων, ερευνητικών κέντρων και πανεπιστημίων που δραστηριοποιούνται στο πλαίσιο του 7ΠΠ και για τη διάδοση των αποτελεσμάτων της έρευνας.

Τα ειδικά προγράμματα Συνεργασία, Ιδέες, Άνθρωποι, Ικανότητες και Ευρατόμ και τα δύο ειδικά προγράμματα που πρόκειται να υλοποιηθούν από το ΚΚΕρ εγκρίθηκαν στις 19 Δεκεμβρίου. Η συνεργατική έρευνα παραμένει κεντρική δραστηριότητα και οι περισσότερες θεματικές προτεραιότητες εδραιώνονται σταθερά στις εμπειρίες που αποκτήθηκαν από τα προηγούμενα ΠΠ. Τα θεματικά πεδία που προσδιορίσθηκαν αντικατοπτρίζουν τους βασικούς τομείς γνώσης και τεχνολογίας στους οποίους η ερευνητική αριστεία είναι ιδιαίτερα σημαντική για τη βελτίωση της ικανότητας της Ευρώπης όσον αφορά την αντιμετώπιση των μελλοντικών κοινωνικών, οικονομικών, περιβαλλοντικών και βιομηχανικών προκλήσεων καθώς και των προκλήσεων σε θέματα δημόσιας υγείας. Πρόκειται για την υγεία και τη διατροφή, τη γεωργία και την αλιεία, τη βιοτεχνολογία· τις τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνιών· τις νανοεπιστήμες, τη νανοτεχνολογία, τα υλικά και τις νέες τεχνολογίες παραγωγής· την ενέργεια· το περιβάλλον· τις μεταφορές· τις κοινωνικές, οικονομικές και ανθρωπιστικές επιστήμες· το διάστημα· και την ασφάλεια. Νέες έννοιες, όπως το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας, οι κοινές τεχνολογικές πρωτοβουλίες και οι μεγάλες επενδύσεις σε υποδομές, παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, σε συνδυασμό με τις συνεχείς προσπάθειες για την καταπολέμηση της «διαρροής εγκεφάλων» και την ενθάρρυνση της «προσέλκυσης εγκεφάλων» στην Ευρώπη. Σημαντικά νέα στοιχεία είναι επίσης το πρόγραμμα για το ερευνητικό δυναμικό για την αξιοποίηση της ερευνητικής αριστείας σε περιφέρειες σύγκλισης και η χρηματοδοτική διευκόλυνση επιμερισμού του κινδύνου για την αύξηση της διαθεσιμότητας δανείων από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕ).

Η ίδρυση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας, του ευρωπαϊκού οργάνου για την υποστήριξη της έρευνας αιχμής, έκανε βήματα προόδου. Με σημαντικό προϋπολογισμό και ανεξάρτητη επιστημονική διακυβέρνηση, αποτελεί μια δυναμική νέα εξέλιξη. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας θα απαρτίζεται από το Επιστημονικό Συμβούλιο και την ειδική εκτελεστική δομή του. Η επιστημονική στρατηγική αναπτύσσεται σύμφωνα με τους προσανατολισμούς του Επιστημονικού Συμβουλίου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας. Δρομολογήθηκε ήδη η πρώτη πρόσκληση υποβολής προτάσεων για την υλοποίηση του προγράμματος Ιδέες, ενώ θεσπίζονται οι μηχανισμοί λειτουργίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας.

Αναμένεται ότι το 7ΠΠ θα διαδραματίσει θεμελιώδη ρόλο στην τόνωση της οικονομικής και κοινωνικής ευημερίας στην Ευρώπη. Η διασφάλιση δίκαιης και ισορροπημένης πρόσβασης στο 7ΠΠ είναι καθοριστικής σημασίας για την αύξηση της αμοιβαίας εμπιστοσύνης στη συνεργασία για έναν κοινό στόχο. Η απλοποίηση αναγνωρίσθηκε ως κρίσιμος παράγοντας επιτυχίας και όλοι οι ενδιαφερόμενοι κλήθηκαν να συνεισφέρουν ιδέες και σχόλια στο πλαίσιο ανοικτής διαβούλευσης. Οι κανόνες συμμετοχής, η πλέον εμφανής πράξη απλοποίησης, σχεδιάστηκαν έτσι ώστε να είναι όσο το δυνατόν πιο αποτελεσματικοί και εύχρηστοι.

Οι υπηρεσίες της CORDIS μεταφέρθηκαν πλήρως στο νέο δικτυακό τόπο EUROPA (http://cordis.europa.eu) και ανανεώθηκαν ώστε να αντικατοπτρίζουν τη δρομολόγηση του 7ΠΠ, με την έγκριση από την Επιτροπή των πρώτων ετήσιων προγραμμάτων εργασίας στο πλαίσιο των ειδικών προγραμμάτων στις 21 Δεκεμβρίου 2006 και τη δημοσίευση την επόμενη ημέρα των πρώτων 42 προσκλήσεων υποβολής προτάσεων. Στο πλαίσιο του 7ΠΠ, η CORDIS είναι πλέον η μοναδική αξιόπιστη πηγή για τις προσκλήσεις υποβολής προτάσεων, καθώς στην Επίσημη Εφημερίδα δημοσιεύονται πλέον μόνον τα στοιχεία αναφοράς των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων του 7ΠΠ.

Υλοποίηση του έκτου προγράμματος πλαισίου

Σημαντική πρόοδος καταγράφηκε το 2006, έτος των τελευταίων αναλήψεων υποχρεώσεων στο πλαίσιο του έκτου προγράμματος πλαισίου (2002-2006), σε όλους τους τομείς και τα οριζόντια θεματικά πεδία των αναθεωρημένων προγραμμάτων εργασίας. Οι περισσότερες προσκλήσεις υποβολής προτάσεων δημοσιεύθηκαν όπως είχε προγραμματισθεί, και οι αξιολογήσεις των προτάσεων οδήγησαν στη διαπραγμάτευση των έξι τελευταίων συμβάσεων του 6ΠΠ. Συνεχίσθηκαν οι προσπάθειες με σκοπό την προσέλκυση των καλύτερων ερευνητών και των πλέον καινοτόμων εταιριών, οργανισμών και ιδρυμάτων, κορυφαίων παραγόντων στη διάρθρωση του ΕΧΕ· στα πιο επιτυχημένα προγράμματα συγκαταλέγονταν οι υποτροφίες Marie Curie και το πρόγραμμα ERA-NET. Αρκετές χιλιάδες ομάδες από 99 χώρες εταίρους της διεθνούς συνεργασίας (INCO) κινητοποιήθηκαν σε δραστηριότητες στο σύνολο του 6ΠΠ, συμπεριλαμβανομένης της ειδικής διεθνούς συνεργασίας σχετικά με διεθνείς δεσμεύσεις, όπως οι Αναπτυξιακοί Στόχοι της Χιλιετίας και οι συμβάσεις για τη βιοποικιλότητα και την ερημοποίηση.

Στον τομέα των βιοεπιστημών, της γονιδιωματικής και της βιοτεχνολογίας, σημαντικές δράσεις συνεχίζονται στη Σύμπραξη Ευρωπαϊκών και Αναπτυσσόμενων Χωρών για τις Κλινικές Δοκιμές για την καταπολέμηση του AIDS, της φυματίωσης και της ελονοσίας. Στον τομέα της ποιότητας και ασφάλειας των τροφίμων, οι περισσότερες δραστηριότητες σχετίζονται με τις βάσεις για την υλοποίηση της γνωσιοκεντρικής βιοοικονομίας. Μετά την ανακοίνωση με τίτλο «Προς μια ευρωπαϊκή στρατηγική για τη νανοτεχνολογία», η υλοποίηση του σχεδίου δράσης για την υπεύθυνη ανάπτυξη των νανοεπιστημών και των νανοτεχνολογιών έκανε βήματα προόδου. Η πλατφόρμα για τις ευρωπαϊκές μεθόδους βιομηχανικής παραγωγής, η οποία βασίζεται σε έρευνα και καινοτομία υψηλής προστιθέμενης αξίας, αναμένεται να επιταχύνει τους ρυθμούς του βιομηχανικού μετασχηματισμού στην Ευρώπη. Η υλοποίηση του σχεδίου δράσης για την προαγωγή των περιβαλλοντικών τεχνολογιών συνεχίζεται με την ανάπτυξη δραστηριοτήτων πολιτικής, ιδίως σχετικά με τη βιώσιμη παραγωγή και κατανάλωση. Οι ερευνητικές εργασίες με αντικείμενο την πλανητική μεταβολή και τα οικοσυστήματα καθώς και τα αειφόρα ενεργειακά συστήματα και συστήματα μεταφορών συνέχισαν τη σημαντική συνεισφορά τους στην αναζωογόνηση της στρατηγικής της ΕΕ για την αειφόρο ανάπτυξη και σε ευρύ φάσμα άλλων στρατηγικών της ΕΕ, όπως η ναυτιλιακή στρατηγική, το Παγκόσμιο Δίκτυο Συστημάτων Γεωσκόπησης και το σχέδιο δράσης για τη σχέση περιβάλλοντος και υγείας.

Ουσιαστική πρόοδος επιτεύχθηκε όσον αφορά τις 31 ευρωπαϊκές τεχνολογικές πλατφόρμες, οι οποίες καλύπτουν ευρύ φάσμα τομέων, από τον χάλυβα έως τις εναέριες μεταφορές, το νερό, το υδρογόνο και τα φωτοβολταϊκά και από τη νανοηλεκτρονική έως την αμοιβαία μάθηση και τις γνώσεις προοπτικής διερεύνησης, οι οποίες είναι καθοριστικής σημασίας για την προώθηση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανικής μέσω στρατηγικών σχεδίων έρευνας. Οι κοινές τεχνολογικές πρωτοβουλίες περιλαμβάνουν μια ειδική νομική δομή για μακροχρόνιες συμπράξεις δημοσίου και ιδιωτικού τομέα, ώστε να διασφαλισθεί η ηγετική θέση της ΕΕ σε κύριους τεχνολογικούς τομείς. Εξετάζονται έξι κοινές τεχνολογικές πρωτοβουλίες (καινοτόμα φάρμακα, νανοηλεκτρονική, ενσωματωμένα συστήματα πληροφορικής, αεροναυτική και διαχείριση εναέριας κυκλοφορίας, υδρογόνο και κυψέλες καυσίμου, και παγκόσμια παρακολούθηση του περιβάλλοντος και της ασφάλειας). Περιλαμβάνουν βασικούς βιομηχανικούς εταίρους και εξελίσσονται βάσει χάρτη πορείας που παρουσιάσθηκε το Νοέμβριο του 2006.

Η ικανότητα απόκρισης σε αναδυόμενες προκλήσεις αποδείχθηκε μέσω της επείγουσας πρόσκλησης υποβολής προτάσεων σε απάντηση στην κρίση της γρίπης των πτηνών και των εργασιών σχετικά με την πανδημική γρίπη. Η προσανατολισμένη στις πολιτικές έρευνα υλοποιείται με επιτυχία μέσω άμεσων δράσεων που αναλήφθηκαν από το ΚΚΕρ και μέσω σχεδίων επιστημονικής υποστήριξης πολιτικών που σχετίζονται με ευρύ φάσμα τομέων πολιτικής της ΕΕ, όπως το περιβάλλον, η αειφορία, η υγεία, η γεωργία και η αλιεία.

Η πλήρης υλοποίηση των νέων και αναδυόμενων επιστημών και τεχνολογιών (NEST) επιβραβεύθηκε με ευρεία αναγνώριση της ποιότητας και της καινοτομίας του διεπιστημονικού προγράμματος, το οποίο περιλαμβάνει τομείς όπως η συνθετική βιολογία και η μέτρηση του ανέφικτου.

Η περιφερειακή διάσταση του ΕΧΕ προωθήθηκε περαιτέρω με τη συνέχιση της πιλοτικής δράσης «Περιφέρειες της γνώσης» και την ανάπτυξη μιας νέας δραστηριότητας διεθνικής συνεργασίας μεταξύ περιφερειακών ομίλων γνώσεων («Περιφέρειες της γνώσης – 2»).

Όσον αφορά τις υποδομές έρευνας, παρασχέθηκε στήριξη με διάφορα μέσα για την ανάπτυξη μιας ευρωπαϊκής προσέγγισης για την ανάδυση νέων εγκαταστάσεων και για τη λειτουργία και τη βελτίωση των υφιστάμενων υποδομών , ιδίως δε μέσω της στήριξης των στρατηγικών δραστηριοτήτων του ESFRI (ευρωπαϊκού στρατηγικού φόρουμ για τις υποδομές έρευνας). Το ESFRI έλαβε μέρος, ειδικότερα, στη επεξεργασία του πρώτου ευρωπαϊκού χάρτη πορείας για τις υποδομές έρευνας που απαιτούνται για τα επόμενα 10 έως 20 χρόνια. Το έγγραφο αυτό δημοσιεύθηκε τον Οκτώβριο του 2006 και προσδιορίζει 35 έργα υποδομής. Ο χάρτης πορείας είναι προϊόν εντατικής διαδικασίας διαβουλεύσεων και εξέτασης από ομοτίμους που διήρκησε δύο χρόνια.

Όσον αφορά το Ταμείο Έρευνας για τον Άνθρακα και τον Χάλυβα, η απόφαση του Συμβουλίου, η οποία τελεί υπό επεξεργασία και θα θεσπίσει τις πολυετείς τεχνικές κατευθυντήριες γραμμές για το ερευνητικό πρόγραμμα του Ταμείου Έρευνας για τον Άνθρακα και τον Χάλυβα, θα οδηγήσει στην πρώτη αναθεώρηση των τεχνικών κατευθυντήριων γραμμών.

Συνεχίσθηκε η επιστημονική, τεχνική, νομική και χρηματοοικονομική παρακολούθηση πολλών δράσεων που ξεκίνησαν στο πλαίσιο προηγούμενων προγραμμάτων πλαισίων, και ειδικότερα του 5ΠΠ, και ορισμένα σχέδια ολοκληρώθηκαν. Τα επιστημονικά και τεχνικά αποτελέσματά τους και ο κοινωνικοοικονομικός τους αντίκτυπος αποτελούν αντικείμενο ενός συνεχιζόμενου πολυετούς προγράμματος αξιολόγησης για τη μεγιστοποίηση και τη βελτιστοποίηση της δυνατότητας συνεισφοράς τους στην αλυσίδα καινοτομίας και χάραξης πολιτικής. Τα σχέδια υλοποίησης της τεχνολογίας αναμένεται να συμβάλουν στη μετάβαση από τη γνώση στην τεχνογνωσία και να διευκολύνουν την καινοτομία και το σχηματισμό κεφαλαίου.

Εξελιξεισ στα κρατη μελη και εφαρμογη της ανοικτησ μεθοδου συντονισμου

Η έρευνα και η αναθεωρημένη στρατηγική της Λισαβόνας

Η επαναδρομολόγηση της στρατηγικής της Λισαβόνας το 2005 είχε ως αποτέλεσμα νέες δεσμεύσεις όλων των ενδιαφερόμενων παραγόντων για την ενεργό επιδίωξη ενός προγράμματος θετικών οικονομικών μεταρρυθμίσεων. Το 2006 ήταν το πρώτο έτος υλοποίησης των εθνικών προγραμμάτων μεταρρυθμίσεων των κρατών μελών. Οι εθνικοί στόχοι για τις επενδύσεις σε Ε&Α που έθεσαν τα κράτη μέλη απηχούν τη συνεισφορά που προτίθενται να έχουν τα κράτη μέλη στους συνολικούς στόχους της Λισαβόνας και της Βαρκελώνης και χρησιμοποιήθηκαν ως εργαλείο για την επικέντρωση του ενδιαφέροντος της πολιτικής στις αναγκαίες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις για τη βελτιστοποίηση της συμμετοχής στη διαδικασία Ε&Α και καινοτομίας.

Παρότι τα περισσότερα κράτη μέλη επέδειξαν το 2006 πραγματική δέσμευση υλοποίησης των εθνικών προγραμμάτων μεταρρυθμίσεών τους και η πλειονότητα των κρατών μελών έχει πλέον θεσπίσει συνεκτικές στρατηγικές στον τομέα της πολιτικής για την Ε&Α, σε ορισμένα κράτη μέλη θα απαιτηθούν περαιτέρω πρωτοβουλίες πολιτικής. Η νέα ώθηση που δόθηκε στη στρατηγική της Λισαβόνας παρέχει μια πραγματική ευκαιρία για σημαντική πρόοδο, αλλά για να επιτευχθεί η πρόοδος αυτή είναι αναγκαίο να επιδειχθεί αποφασιστικότερη δέσμευση και να επιταχυνθεί η ανάπτυξη και η υλοποίηση πολιτικής.

Η ενίσχυση των ιδιωτικών επενδύσεων σε Ε&Α μέσω της αύξησης της ενθάρρυνσης εκ μέρους της δημόσιας πολιτικής παραμένει σημαντική πρόκληση. Η αντιμετώπιση ζητημάτων όπως η ενίσχυση κέντρων αριστείας στην έρευνα, η προώθηση μακροπρόθεσμων συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα και η βελτίωση της συνεργασίας και της κυκλοφορίας της γνώσης μεταξύ της δημόσιας ερευνητικής βάσης και των ιδιωτικών επιχειρήσεων παραμένει κρίσιμης σημασίας ως προς το σημείο αυτό, όπως και η μεταρρύθμιση της δημόσιας ερευνητικής βάσης με στόχο τη βελτίωση της επιστημονικής αριστείας της και της ανταπόκρισής της στις ανάγκες του ιδιωτικού τομέα. Επιπλέον, πρέπει να ενθαρρυνθεί μια πιο συστημική προσέγγιση της Ε&Α και της καινοτομίας, διασφαλίζοντας συνέργιες με άλλες πολιτικές για τη δημιουργία ενός επιχειρηματικού περιβάλλοντος φιλικού προς την Ε&Α και την καινοτομία.

Πρόοδος προς την επίτευξη του στόχου του 3%

Ο όγκος των χρηματοδοτικών πόρων που διατίθενται για την Ε&Α αποτελεί δείκτη της δέσμευσης μιας χώρας όσον αφορά την παραγωγή και την αξιοποίηση νέων γνώσεων καθώς και στοιχείο που καθορίζει τις επιδόσεις της χώρας στον τομέα της καινοτομίας. Όπως φαίνεται στο διάγραμμα 3.1, ο συνοπτικός δείκτης καινοτομίας (ΣΔΚ), δείκτης της συνολικής επίδοσης μιας χώρας στον τομέα της καινοτομίας, συσχετίζεται έντονα με την ένταση Ε&Α, γεγονός που υποδηλώνει ότι η ένταση Ε&Α δεν είναι απλώς ένας δείκτης συμμετοχής, αλλά ενδεχομένως να είναι επίσης ένας από τους κύριους παράγοντες που καθορίζουν τις επιδόσεις στον τομέα της καινοτομίας.

Το 2005, η ένταση Ε&Α της ΕΕ ανερχόταν σε 1,84 % του ΑΕγχΠ, χωρίς να εμφανίζει σημεία ανάκαμψης μετά τη στασιμότητά της το 2001-2002. Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι οι τελευταίες διαθέσιμες πληροφορίες είναι προγενέστερες των ανανεωμένων δεσμεύσεων των κρατών μελών στο πλαίσιο της επαναδρομολόγησης της στρατηγικής της Λισαβόνας.

Όσον αφορά την ένταση της Ε&Α, μπορούμε να διακρίνουμε μεταξύ τριών ομάδων χωρών. Η πρώτη ομάδα περιλαμβάνει χώρες με ένταση Ε&Α άνω του 2,4 % του ΑΕγχΠ (Σουηδία, Φινλανδία, Δανία, Γερμανία και Αυστρία), οι οποίες έχουν ήδη πραγματοποιήσει σημαντικά βήματα προόδου προς την κατεύθυνση της μετατροπής τους σε οικονομίες της γνώσης. Η δεύτερη ομάδα απαρτίζεται από χώρες που εμφανίζουν ένταση κοντά στον μέσο όρο της ΕΕ με τιμές που κυμαίνονται μεταξύ 1,5 και 2,1 % του ΑΕγχΠ (Γαλλία, Βέλγιο, Κάτω Χώρες, Ηνωμένο Βασίλειο, Λουξεμβούργο), γεγονός που υποδηλώνει ότι οι οικονομίες των χωρών αυτών μεταβάλλονται, αλλά ότι οι ρυθμοί αύξησης πρέπει να επιταχυνθούν. Η τρίτη και μεγαλύτερη ομάδα περιλαμβάνει τις χώρες με ένταση Ε&Α κάτω του 1,5 % του ΑΕγχΠ (παρότι οι διαφορές εντός της ομάδας αυτής είναι μεγάλες), καθιστώντας προφανές ότι οι χώρες αυτές πρέπει να καλύψουν την υστέρησή τους όσον αφορά τη μετατόπιση προς την εντατικοποίηση της γνώσης.

Διάγραμμα 3.1 : Συνοπτικός δείκτης καινοτομίας και ένταση Ε&Α

[pic]

Πηγή έντασης Ε&Α: ΓΔ Έρευνα - Δεδομένα: EUROSTAT, ΟΟΣΑ

Σημείωση: Τα στοιχεία έντασης Ε&Α για τις IT, NL, RO, UK, HR, TR, IS, CH, US, JP είναι του 2004· τα στοιχεία για τις AT, FI είναι του 2006.

Πηγή ΣΔΚ : Ευρωπαϊκός πίνακας αποτελεσμάτων καινοτομίας 2006

Συγκρίνοντας για κάθε κράτος μέλος τον ετήσιο ρυθμό αύξησης της έντασης Ε&Α που απαιτείται για την επίτευξη του εθνικού στόχου με τον ρυθμό αύξησης που έχει παρατηρηθεί από το 2000 (2000-2005) μπορούμε να εκτιμήσουμε πόσο φιλόδοξοι είναι οι στόχοι (βλέπε διάγραμμα 3.2). Μόνον περιορισμένος αριθμός χωρών (Αυστρία, Δανία, Ιρλανδία, Γερμανία, Φινλανδία) εμφάνισαν πρόσφατα ρυθμούς αύξησης που είναι επαρκείς ώστε να μπορέσουν οι χώρες αυτές να κάνουν σημαντικά βήματα προόδου προς την κατεύθυνση της επίτευξης των εν λόγω στόχων. Όλες οι λοιπές χώρες πρέπει να εντείνουν τις προσπάθειές τους σημαντικά, για να μπορέσουν να ανταποκριθούν στο επίπεδο φιλοδοξίας που απηχούν οι στόχοι τους. Η ομάδα χωρών που εμφάνισε πρόσφατα αρνητικό μέσο ρυθμό αύξησης θα πρέπει να αναστρέψει πρώτα την πτωτική τάση, πράγμα που σημαίνει ότι οι τεθέντες στόχοι είναι εξαιρετικά φιλόδοξοι και ότι η πρόοδος προς την επίτευξή τους θα απαιτήσει σημαντικές δέσμες μέτρων μεταρρύθμισης της πολιτικής Ε&Α ανάλογων προς τους στόχους τους.

Διάγραμμα 3.2: Ένταση Ε&Α: μέση ετήσια αύξηση (%) 2000-2005 και απαιτούμενη μέση ετήσια αύξηση (%) για την επίτευξη του στόχου του 2010 Ένταση Ε&Α: μέση ετήσια αύξηση (%) 2000-2005 και απαιτούμενη μέση ετήσια αύξηση (%) για την επίτευξη του στόχου του 2010

[pic]

Δεδομένα: Eurostat, κράτη μέλη |

Σημειώσεις: (1) RO : 2004-2009, IT, NL, UK : 2004-2010, PL : 2005-2008, AT, FI : 2006-2010. |

(2) IT, NL, RO, UK : 2000-2004, AT, FI : 2000-2006, EL, SE : 2001-2005, MT : 2004-2005. |

(3) Η ΕΕ-27 δεν περιλαμβάνει τη BG. |

(4) IE, PL, RO, UK : Οι στόχοι έντασης Ε&Α για το 2010 εκτιμήθηκαν βάσει δεδομένων που παρέσχον οι συγκεκριμένες χώρες. |

Η ανοικτή μέθοδος συντονισμού (ΑΜΣ)

Εξετάζοντας τις πρόσφατες εξελίξεις στους συνδυασμούς πολιτικών των κρατών μελών όσον αφορά την Ε&Α, η συνολική εικόνα που αναδεικνύεται είναι ότι τα κράτη μέλη έχουν αποδεχθεί ορισμένους παρόμοιους στόχους και προκλήσεις και ότι, άμεσα ή έμμεσα, καθοδηγούνται από τις συζητήσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο (όπως μέσω της ανοικτής μεθόδου συντονισμού ή σε συνέχεια ανακοινώσεων της Επιτροπής) ή από τον εντοπισμό και τη μεταφορά ορθών πρακτικών που παρατηρούνται σε άλλα κράτη μέλη.

Η CREST (επιτροπή επιστημονικής και τεχνικής έρευνας) ενέκρινε την τελική έκθεση σχετικά με τον δεύτερο κύκλο της υλοποίησης της ΑΜΣ τον Ιούλιο του 2006. Η CREST βεβαίωσε ότι η εφαρμογή της ΑΜΣ μπορεί να συνεχίσει να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην ενίσχυση και στην ευθυγράμμιση των πολιτικών των κρατών μελών για την ανταπόκριση στην πρόκληση της επίτευξης των στόχων της Λισαβόνας και της Βαρκελώνης. Στην έκθεσή της, η CREST κάλεσε τα κράτη μέλη να υιοθετήσουν ολιστικές προσεγγίσεις για τη χάραξη πολιτικής στους τομείς της έρευνας και της καινοτομίας, διασφαλίζοντας επίσης μια συνολική προσέγγιση της διακυβέρνησης και της υλοποίησης της πολιτικής. Τα συμπεράσματα της ομάδας της CREST σχετικά με τα φορολογικά μέτρα για την Ε&Α χρησιμοποιήθηκαν στη συνέχεια ως πηγή πληροφοριών τροφοδοτώντας την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την καλύτερη χρήση φορολογικών κινήτρων για την ενθάρρυνση δραστηριοτήτων Ε&Α.

Η CREST αποφάσισε να αναπτύξει περαιτέρω το έργο της ΑΜΣ στο πλαίσιο ενός τρίτου κύκλου και, ως εκ τούτου, ξεκίνησε μια συζήτηση με στόχο την επιλογή κατάλληλων θεμάτων. Τα θέματα που επιλέγηκαν (συνδυασμοί πολιτικών για την Ε&Α, συντονισμός των διαρθρωτικών ταμείων και του προγράμματος πλαισίου, η Ε&Α στον τομέα των υπηρεσιών, διεθνοποίηση της Ε&Α) ήταν εκείνα για τα οποία επέδειξε ενδιαφέρον η μεγάλη πλειονότητα των αντιπροσωπειών στην CREST και για τα οποία τα κράτη μέλη επέδειξαν σαφή βούληση να «ιδιοποιηθούν» τη διαδικασία και να αναλάβουν τον αναγκαίο ηγετικό ρόλο προκειμένου να οδηγηθούν οι συζητήσεις σε απτά αποτελέσματα.

Πέραν του έργου της σε συγκεκριμένα ζητήματα πολιτικής Ε&Α, η CREST ξεκίνησε, το Νοέμβριο του 2006, μια ειδική σύνοδο αμοιβαίας μάθησης βάσει των εθνικών προγραμμάτων μεταρρυθμίσεων και των εκθέσεων προόδου τους για το 2006. Στη σχετική έκθεσή της, η CREST αναγνώρισε ότι η επαναδρομολόγηση της στρατηγικής της Λισαβόνας έφερε θετικά αποτελέσματα και κάλεσε τους υπευθύνους για τη λήψη πολιτικών αποφάσεων να διατηρήσουν τη δέσμευσή τους στη μεταρρυθμιστική διαδικασία της Λισαβόνας. Στον τομέα της πολιτικής Ε&Α, η CREST κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα κράτη μέλη πρέπει να δρομολογήσουν έναν συνεχή κύκλο προσαρμογής των πολιτικών, των προτεραιοτήτων και των στρατηγικών τους υπό το πρίσμα των νέων προκλήσεων, ακόμη και εξετάζοντας το ενδεχόμενο συντονισμένης δράσης με άλλα κράτη μέλη ή σε κοινοτικό επίπεδο. Η CREST αναγνώρισε, περαιτέρω, ότι απαιτούνται ακόμη πολλές προσπάθειες για τη γεφύρωση του πολιτισμικού χάσματος μεταξύ επιστήμης και βιομηχανίας, και επιβεβαίωσε την αναγκαιότητα να καταστεί πιο ανταγωνιστικό το ακαδημαϊκό περιβάλλον.

Μελλοντικεσ προοπτικεσ

Όλα αυτά τα επιτεύγματα προετοίμασαν το έδαφος για το 2007, πρώτο έτος υλοποίησης του 7ΠΠ και έτος σημαντικών εξελίξεων για τον ΕΧΕ.

Το δεύτερο εξάμηνο του 2006 ξεκίνησαν προπαρασκευαστικές εργασίες με στόχο τη δρομολόγηση διαλόγου σχετικά με τις νέες προκλήσεις και τις μελλοντικές προοπτικές του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας. Οι εργασίες αυτές είχαν ως αποτέλεσμα την έγκριση της Πράσινης Βίβλου με τίτλο «Ευρωπαϊκός Χώρος Έρευνας: νέες προοπτικές» COM(2007)161, στις 4 Απριλίου 2007, βάσει της οποίας διενεργούνται επί του παρόντος σε ολόκληρη την Ευρώπη ευρύς διάλογος και δημόσια διαβούλευση. Νέες πρωτοβουλίες αναμένεται να προταθούν το 2008 βάσει των αποτελεσμάτων του διαλόγου και της διαβούλευσης.

Συμπληρωματικεσ πηγεσ πληροφοριων

Περισσότερες λεπτομέρειες περιλαμβάνονται στο έγγραφο εργασίας της Επιτροπής που συνοδεύει την παρούσα έκθεση. Για περισσότερες πληροφορίες, διατίθενται στο κοινό οι ακόλουθες πηγές πληροφοριών:

- ετήσιες εκθέσεις παρακολούθησης για το πρόγραμμα πλαίσιο και για τα ειδικά προγράμματα, οι οποίες κάνουν συνοπτικό και ανεξάρτητο απολογισμό της προόδου και της ποιότητας των δράσεων που αναλαμβάνονται κατ’ εκτέλεση των προγραμμάτων·

- εκθέσεις πενταετούς αξιολόγησης, στις οποίες γίνεται αποτίμηση της εφαρμογής και των αποτελεσμάτων των κοινοτικών δραστηριοτήτων έρευνας κατά τα πέντε προηγούμενα έτη·

- η ετήσια έκδοση «Key Figures», η οποία παρέχει σειρά δεικτών για την αξιολόγηση της θέσης της Ευρώπης στους τομείς της επιστήμης, της τεχνολογίας και της καινοτομίας·

- Statistics on Science and Technology in Europe (Eurostat): έκδοση η οποία περιέχει στατιστικά στοιχεία σχετικά με τους προϋπολογισμούς Ε&Α, τις δαπάνες Ε&Α, το προσωπικό Ε&Α και τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας στα κράτη μέλη, με ανάλυση ανά περιφέρεια·

- μελέτες και αναλύσεις δημοσιευόμενες στα πλαίσια των κοινοτικών προγραμμάτων ΕΤΑ, οι οποίες πραγματεύονται τα τυπικά θέματα των τομέων ΕΤΑ που αυτές καλύπτουν.

Τα περισσότερα από τα έγγραφα αυτά είναι διαθέσιμα ή είναι δυνατό να παραγγελθούν από τις σελίδες της Επιτροπής στο Διαδίκτυο:

- τον δικτυακό τόπο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, EUROPA: http://europa.eu/index_en.htm

- τον δικτυακό τόπο CORDIS που περιέχει εκτενείς πληροφορίες για το πρόγραμμα πλαίσιο ΕΤΑ: http://cordis.europa.eu

- τον δικτυακό τόπο της Γενικής Διεύθυνσης Έρευνας της Επιτροπής:http://ec.europa.eu/dgs/research/index_en.html

- τον δικτυακό τόπο της Γενικής Διεύθυνσης «Κοινωνία της Πληροφορίας» της Επιτροπής: http://ec.europa.eu/dgs/information_society/index_en.htm

- τον δικτυακό τόπο της Γενικής Διεύθυνσης Επιχειρήσεων της Επιτροπής:http://ec.europa.eu/ /dgs/enterprise/index_en.htm

- τον δικτυακό τόπο της Γενικής Διεύθυνσης Ενέργειας και Μεταφορών της Επιτροπής: http://ec.europa.eu/dgs/energy_transport/index_en.html

- τον δικτυακό τόπο του Κοινού Κέντρου Ερευνών (ΚΚΕρ): http://www.jrc.ec.europa.eu

- τον δικτυακό τόπο της Eurostat: http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page

[1] «Στην αρχή κάθε έτους η Επιτροπή υποβάλλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο έκθεση, η οποία αναφέρεται ιδίως στις δραστηριότητες του προηγούμενου έτους στον τομέα της έρευνας και της τεχνολογικής ανάπτυξης και της διάδοσης των αποτελεσμάτων καθώς και στο πρόγραμμα εργασίας του τρέχοντος έτους.»

[2] Απόφαση αριθ. 1513/2002/EΚ της 27ης Ιουνίου 2002. Άρθρο 4: «Στο πλαίσιο της ετήσιας έκθεσης που υποβάλλει κατ’ εφαρμογή του άρθρου 173 της συνθήκης, η Επιτροπή αναφέρει λεπτομερώς την πρόοδο της υλοποίησης του έκτου προγράμματος πλαισίου, ιδίως όσον αφορά την επίτευξη των στόχων και προτεραιοτήτων του,[…], περιλαμβάνει δε και πληροφορίες σχετικά με τις χρηματοοικονομικές πλευρές καθώς και με τη χρήση των μηχανισμών».