Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας (ΕΕ) 2018/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, του κανονισμού (ΕΕ) 2018/1999 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και της οδηγίας 98/70/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου όσον αφορά την προώθηση της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και την κατάργηση της οδηγίας (ΕΕ) 2015/652 του Συμβουλίου»

[COM(2021) 557 final — 2021/0218 (COD)]

(2022/C 152/21)

Εισηγητής: ο κ. Christophe QUAREZ Συνεισηγητής: ο κ. Lutz RIBBE

Αίτηση γνωμοδότησης Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 13.9.2021 Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 22.9.2021 Νομική βάση Άρθρα 114, 194 παράγραφος 2 και 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης Αρμόδιο τμήμα Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια 9.12.2021 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 565 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) 191/2/5

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) επικροτεί την αύξηση του επιδιωκόμενου μεριδίου των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι οι στόχοι αυτοί επικεντρώνονται στους τομείς της βιομηχανίας, των μεταφορών και της στέγασης. Η πολιτική για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αναμένεται να αποφέρει αποτελέσματα σε τρεις τομείς: στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής, στην ενεργειακή ασφάλεια και στην οικονομική ανάπτυξη (δημιουργία θέσεων εργασίας), αλλά επίσης απαιτείται ασφάλεια δικαίου, η οποία υπονομεύεται από το γεγονός ότι η αναθεώρηση πραγματοποιείται δύο μόλις εβδομάδες μετά την προθεσμία μεταφοράς στο εσωτερικό δίκαιο. Εντούτοις, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι ακόμη και η αύξηση του επιδιωκόμενου στόχου πιθανότατα δεν συνάδει με τους στόχους του Παρισιού για το κλίμα, πόσο μάλλον με τη διάταξη της σύμβασης-πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή όσον αφορά την πρόληψη της επικίνδυνης ανθρωπογενούς παρέμβασης στο κλιματικό σύστημα. Αυτές οι επικίνδυνες παρεμβάσεις είναι ήδη εμφανείς σήμερα, με την αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη.

1.2. Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή της Επιτροπής στη συνέργεια που απαιτείται μεταξύ των υφιστάμενων κανονισμών που αναθεωρήθηκαν στη δέσμη μέτρων «Δέσμη προσαρμογής στον στόχο 55 %», καθώς και των νέων προτεινόμενων εργαλείων, όπως το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα ή ο μηχανισμός συνοριακής προσαρμογής άνθρακα.

1.3. Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο να εξασφαλιστούν ισότιμοι όροι ανταγωνισμού μεταξύ των πηγών παραγωγής ενέργειας, για το οποίο απαιτείται κατάργηση των επιδοτήσεων για τα ορυκτά καύσιμα, που εξακολουθούν να αυξάνονται ( 1 )

1.4. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι οι πολίτες, ιδίως οι νέοι, πρέπει να βρίσκονται στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής και, ως εκ τούτου, εκφράζει την απογοήτευσή της για την έλλειψη φιλοδοξίας της Επιτροπής όσον αφορά την προώθηση και την ανάπτυξη του παραγωγο-καταναλωτισμού σε επίπεδο ατομικό και κοινότητας, σε αντίθεση με όσα προβλέπονται στην ανακοίνωση για την Ενεργειακή Ένωση.

1.5. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει σε γενικές γραμμές τις αρχές της υπεύθυνης δασοκομίας που ορίζονται στην πρόταση και προτείνει να δοθεί προτεραιότητα στη χρήση δασικών υποπροϊόντων και προϊόντων από ανακυκλωμένο ξύλο για τη βιοενέργεια. Ζητεί επίσης να επαναξιολογηθεί η στήριξη των μονάδων παραγωγής βιοενέργειας, με στόχο τον αναπροσανατολισμό των βιοκαυσίμων προς τις μεταφορές, ιδίως όταν ο εξηλεκτρισμός δημιουργεί προβλήματα, όπου προσφέρουν μια εναλλακτική λύση που είναι άμεσα διαθέσιμη με λογικό κόστος, όπως αναπτύσσεται περαιτέρω στα σημεία 4.9 και 4.20.

1.6. Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για την έλλειψη σαφούς στρατηγικής για την ανάπτυξη της χερσαίας αιολικής ενέργειας και των φωτοβολταϊκών, σύμφωνα με την πρόσφατη στρατηγική της Επιτροπής για την υπεράκτια αιολική ενέργεια. Μια στρατηγική για την αποκέντρωση και την αποτελεσματική προώθηση της κοινοτικής ενέργειας θα μπορούσε να συμβάλει στην ενίσχυση των περιφερειακών αλυσίδων αξίας και στην αύξηση της αποδοχής της ενεργειακής μετάβασης από το κοινό. Διαφορετικά, η Ευρώπη κινδυνεύει να πληρώσει υψηλό (κοινωνικό και οικονομικό) τίμημα για την ολιγωρία της τις τελευταίες δεκαετίες. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει επίσης ότι υπάρχει μεγαλύτερη ανάγκη για: — συστηματική πρόβλεψη της αυξανόμενης ζήτησης ενέργειας ανά περιοχή και είδος, καθώς και μετασχηματισμούς είδους ενέργειας — μελέτη σχεδίου της μελλοντικής δομής του ενεργειακού συστήματος

1.7. Η ΕΟΚΕ καλεί το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ξαναρχίσουν τη συζήτηση σχετικά με τον καθορισμό δεσμευτικών εθνικών στόχων.

2. Εισαγωγή

2.1. Η πρόταση αναθεώρησης της οδηγίας σχετικά με την προώθηση της χρήσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές (Οδηγία), η οποία αποτελεί το αντικείμενο της παρούσας γνωμοδότησης, δημοσιεύθηκε στις 14 Ιουλίου 2021. Αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της δέσμης μέτρων της Επιτροπής «Προσαρμογή στον Στόχο 55» για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά 55 % έως το 2030, ώστε να μπορέσει έτσι η Ευρωπαϊκή Ένωση να καταστεί κλιματικά ουδέτερη έως το 2050, όπως προβλέπεται στο ευρωπαϊκό νομοθέτημα για το κλίμα.

2.2. 2 το 2019 που έχει καταγραφεί εδώ και τουλάχιστον 2 εκατομμύρια έτη. Επισημαίνει επίσης ότι η επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τον περιορισμό της αύξησης της θερμοκρασίας κατά 1,5 έως 2 o C. Υπό την έννοια αυτή, η COP26, η οποία θα πραγματοποιηθεί στη Γλασκόβη τον Νοέμβριο 2021, θα αποτελέσει ευκαιρία για να εξεταστεί η πρόοδος που έχουν σημειώσει τα κράτη μετά τη σύναψη της συμφωνίας του Παρισιού το 2015 και να ανέβει ο πήχης της φιλοδοξίας για το κλίμα. Πράγματι, όπως επισημάνθηκε πρόσφατα από τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, η κλιματική ουδετερότητα συνεπάγεται τη μετατροπή της παγκόσμιας οικονομίας, που κυριαρχείται επί του παρόντος από τα ορυκτά καύσιμα, σε ένα μοντέλο που θα τροφοδοτείται κυρίως από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας Η τελευταία έκθεση της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC), του Αυγούστου 2021, δείχνει την υψηλότερη συγκέντρωση COτο 2019 που έχει καταγραφεί εδώ και τουλάχιστον 2 εκατομμύρια έτη. Επισημαίνει επίσης ότι η επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τον περιορισμό της αύξησης της θερμοκρασίας κατά 1,5 έως 2C. Υπό την έννοια αυτή, η COP26, η οποία θα πραγματοποιηθεί στη Γλασκόβη τον Νοέμβριο 2021, θα αποτελέσει ευκαιρία για να εξεταστεί η πρόοδος που έχουν σημειώσει τα κράτη μετά τη σύναψη της συμφωνίας του Παρισιού το 2015 και να ανέβει ο πήχης της φιλοδοξίας για το κλίμα. Πράγματι, όπως επισημάνθηκε πρόσφατα από τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, η κλιματική ουδετερότητα συνεπάγεται τη μετατροπή της παγκόσμιας οικονομίας, που κυριαρχείται επί του παρόντος από τα ορυκτά καύσιμα, σε ένα μοντέλο που θα τροφοδοτείται κυρίως από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ( 2 ) . Στο πλαίσιο αυτό εγγράφεται η αναθεώρηση της οδηγίας για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

3. Γενικές παρατηρήσεις επί της πρότασης οδηγίας

3.1. 2 που ορίζονται στον ευρωπαϊκό νόμο για το κλίμα, καθώς και για την αξιοποίηση αυτής της ευκαιρίας για την απλούστευση και την αντιμετώπιση ελλείψεων. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας δεν πρέπει να καταστεί υπερβολικά περίπλοκη. Πράγματι, ήταν αναγκαίο να αυξηθεί ο δεσμευτικός στόχος για την ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές στο 40 %, καθώς και να ενισχυθεί η ενσωμάτωση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε τομείς όπως οι κατασκευές, η βιομηχανία και οι μεταφορές. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ εντοπίζει τρεις τομείς δράσης στους οποίους θα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή, καθώς αυτοί εξετάζονται μόνο εν μέρει στο σχέδιο αναθεώρησης. Με στόχο να καταστεί η ΕΕ παγκόσμιος ηγέτης στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η Οδηγία αποτέλεσε αντικείμενο μιας εξαιρετικά αναγκαίας αναδιατύπωσης το 2018 ( 3 ) . Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για την έλλειψη ρυθμιστικής σταθερότητας που προκύπτει από την πρόταση τροποποιήσεων στα ίδια σημεία με τις τελευταίες τροποποιήσεις της Οδηγίας αμέσως μετά τη λήξη της προθεσμίας μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο της 30ής Ιουνίου 2021. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρόταση της Επιτροπής για αναθεώρηση της Οδηγίας ενόψει των νέων στόχων μείωσης του COπου ορίζονται στον ευρωπαϊκό νόμο για το κλίμα, καθώς και για την αξιοποίηση αυτής της ευκαιρίας για την απλούστευση και την αντιμετώπιση ελλείψεων. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας δεν πρέπει να καταστεί υπερβολικά περίπλοκη. Πράγματι, ήταν αναγκαίο να αυξηθεί ο δεσμευτικός στόχος για την ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές στο 40 %, καθώς και να ενισχυθεί η ενσωμάτωση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε τομείς όπως οι κατασκευές, η βιομηχανία και οι μεταφορές. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ εντοπίζει τρεις τομείς δράσης στους οποίους θα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή, καθώς αυτοί εξετάζονται μόνο εν μέρει στο σχέδιο αναθεώρησης.

α) Η συμμετοχή των πολιτών και των καταναλωτών πρέπει να βελτιωθεί

3.2. Παρά τις υψηλές προσδοκίες των ευρωπαίων πολιτών, οι πόροι που προτείνονται από την ΕΕ για την ενθάρρυνση της συμμετοχής των καταναλωτών παραμένουν ανεπαρκείς, καθώς ο παραγωγο-καταναλωτισμός εξακολουθεί να μην ορίζεται σαφώς στην Οδηγία. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να προτείνει μηχανισμό παρακολούθησης προκειμένου να στηρίξει την εφαρμογή από τα κράτη μέλη των κανόνων που έχουν θεσπιστεί και, ως εκ τούτου, να επιτρέψει την ανάπτυξη του παραγωγο-καταναλωτισμού. Παραδείγματα βέλτιστων πρακτικών θα πρέπει να κοινοποιούνται στους φορείς χάραξης πολιτικής. Ο παραγωγο-καταναλωτισμός πρέπει να τεθεί σε λειτουργία με: — επισημοποίηση του τρόπου με τον οποίο οι πολίτες μπορούν να γίνουν παραγωγοί-καταναλωτές, — άρση των υφιστάμενων εμποδίων, όπως η υπερβολική γραφειοκρατία — και χορήγηση χρηματοδότησης μέσω των δήμων, προκειμένου να αποτραπεί η ομηρία των πολιτών από παράγοντες του κλάδου.

Η άρση των γραφειοκρατικών φραγμών και η εξασφάλιση ότι η χρηματοδότηση φτάνει στο κοινό για το οποίο προορίζεται (όπως οι οργανώσεις βάσης και οι τοπικές οργανώσεις υπό την ηγεσία νέων), με την αποσαφήνιση των υποχρεώσεων που ενδέχεται να βαρύνουν τον παραγωγό-καταναλωτή στο μέλλον, είναι καίριας σημασίας. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στη νομική σταθερότητα, δεδομένου ότι πρέπει να διασφαλίζεται η πρόσβαση των καταναλωτών σε οικονομική βοήθεια και τεχνογνωσία, ώστε να ενθαρρύνονται να κάνουν το μεγάλο βήμα και να γίνουν παραγωγοί-καταναλωτές. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι, μετά την αναθεώρηση του υπό εξέταση νομοθετικού μέσου, αυτό δεν θα πρέπει να ανανεωθεί πριν από το 2030, προκειμένου να διασφαλιστεί η νομική σταθερότητα που χρειάζονται όλοι οι ενδιαφερόμενοι φορείς του τομέα, με την ευρεία έννοια του όρου, όπως έχει ήδη αναφερθεί στο σημείο 3.1.

3.3. Μολονότι είναι σωστό να ενταθούν οι προσπάθειες για τη διασφάλιση της δυναμικής χρήσης της υπεράκτιας αιολικής ενέργειας, όπως ορίζεται στη στρατηγική για τις υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η χερσαία αιολική ενέργεια και τα φωτοβολταϊκά θα πρέπει να αποκτήσουν πολύ μεγαλύτερο ρόλο στο μελλοντικό ευρωπαϊκό ενεργειακό μας σύστημα. Η απουσία γενικής προσέγγισης αποτελεί ζήτημα για την ΕΟΚΕ, η οποία ζητεί από την Επιτροπή να υιοθετήσει μια στρατηγική για περιφερειακή πολιτική αποκέντρωσης. Ο παραγωγο-καταναλωτισμός δεν μπορεί να ευδοκιμήσει χωρίς την υποστήριξη του περιφερειακού και τοπικού επιπέδου, το οποίο διαθέτει όχι μόνο τεχνικά και οικονομικά μέσα, αλλά και γνώση των ιδιαιτεροτήτων της περιοχής, γεγονός που επιτρέπει σημαντική εξοικονόμηση χρόνου. Αυτό το επίπεδο εγγύτητας με τους πολίτες και τους τοπικούς παράγοντες δικαιολογεί την εκχώρηση περαιτέρω εξουσιών για την επίτευξη των στόχων που ορίζονται στην Οδηγία. Τέλος, η στρατηγική αυτή θα πρέπει να ακολουθηθεί από συζήτηση σχετικά με τη διαχείριση των κρίσιμων πόρων και υλικών (εξόρυξη, ανακύκλωση κ.λπ.) που απαιτούνται για την παραγωγή και την ορθή λειτουργία των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Πράγματι, η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα δεν πρέπει να γίνει εξάρτηση από τα κρίσιμα υλικά.

β) Καλύτερη αξιοποίηση των συνεργειών

3.4. Λόγω του ότι η προηγούμενη αναδιατύπωση πραγματοποιήθηκε τόσο πρόσφατα, οι νέες διατάξεις που θεσπίστηκαν δεν έχουν ακόμη τεθεί σε πλήρη εφαρμογή. Συνεπώς, κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, η αναθεώρηση αυτή θα πρέπει να εξυπηρετεί δύο στόχους.

3.5. Επί του παρόντος, σύμφωνα με την κατάρτιση μοντέλων που περιέχονται στο σενάριο αναφοράς της ΕΕ για το 2020, η ΕΕ αναμένεται να υπερβεί τον τρέχοντα στόχο του 32 % της κατανάλωσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές κατά τι περισσότερο του 1 %. Πρώτον, η αναθεώρηση θα πρέπει να αυξήσει τους τωρινούς στόχους, εισάγοντας παράλληλα νέους στόχους για την αύξηση της ενσωμάτωσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας κατά τουλάχιστον 7 % σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή ήπειρο.

3.6. 2 . Η θέσπιση του συνοριακού μηχανισμού άνθρακα όσον αφορά ορισμένους τομείς θα πρέπει να αποτελέσει την ευκαιρία για την εξασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού, που πρέπει να μελετηθούν σε ευρωπαϊκή κλίμακα. Η αντικατάσταση του στόχου να προέρχεται τουλάχιστον το 14 % της τελικής κατανάλωσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στον τομέα των μεταφορών με δεσμευτικό στόχο μείωση της έντασης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά 13 % έως το 2030, όπως ορίζεται στο άρθρο 25, αποτελεί παράδειγμα ορθής αξιοποίησης των συνεργειών. Πράγματι, αυτό θα καταστήσει δυνατή τη μεγαλύτερη συνοχή με την αναθεώρηση του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών ή ακόμη με τους κανόνες για τα πρότυπα CO 2 . Ωστόσο, σύμφωνα με τη στρατηγική της Επιτροπής για την ενοποίηση του ενεργειακού συστήματος Δεύτερον, η έκταση των αναθεωρήσεων που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο της δέσμης μέτρων προσαρμογής στον στόχο 50 % πρέπει, αφενός, να αποτελέσει ευκαιρία για την ενίσχυση των υφιστάμενων συνεργειών μεταξύ των εν λόγω κανονισμών και της Οδηγίας. Από την άλλη πλευρά, η λογική αυτή πρέπει να ισχύει και για τα νέα εργαλεία που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, όπως το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα ή ο μηχανισμός συνοριακής προσαρμογής άνθρακα. Ως εκ τούτου, τα οφέλη από την εφαρμογή της οδηγίας θα μπορούν να φανούν πλήρως μόνο εάν η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας συμβαδίζει με τη θέσπιση μιας λογιστικής καταγραφής του άνθρακα έναντι μέρους του εισαγόμενου CO. Η θέσπιση του συνοριακού μηχανισμού άνθρακα όσον αφορά ορισμένους τομείς θα πρέπει να αποτελέσει την ευκαιρία για την εξασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού, που πρέπει να μελετηθούν σε ευρωπαϊκή κλίμακα. Η αντικατάσταση του στόχου να προέρχεται τουλάχιστον το 14 % της τελικής κατανάλωσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στον τομέα των μεταφορών με δεσμευτικό στόχο μείωση της έντασης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά 13 % έως το 2030, όπως ορίζεται στο άρθρο 25, αποτελεί παράδειγμα ορθής αξιοποίησης των συνεργειών. Πράγματι, αυτό θα καταστήσει δυνατή τη μεγαλύτερη συνοχή με την αναθεώρηση του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών ή ακόμη με τους κανόνες για τα πρότυπα CO. Ωστόσο, σύμφωνα με τη στρατηγική της Επιτροπής για την ενοποίηση του ενεργειακού συστήματος ( 4 ) , ο εξηλεκτρισμός του τομέα των μεταφορών θα πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα όποτε είναι οικονομικά και τεχνολογικά εφικτός. Τέλος, η παρούσα πρόταση αναθεώρησης εντάσσεται σε στάδιο προγενέστερο της αναθεώρησης της οδηγίας για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων και θα πρέπει να αποτελέσει ευκαιρία για την επίδειξη υψηλού επιπέδου φιλοδοξίας κατά την παρουσίαση της επόμενης δέσμης προσαρμογής στον στόχο 55 %, που έχει προγραμματιστεί για τις 14 Δεκεμβρίου 2021.

γ) Η οικονομική ανάκαμψη πρέπει να επιτρέψει την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας

3.7. Ενώ η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας επέστρεψε σχεδόν στο επίπεδο πριν από την κρίση στον τομέα της υγείας, η οικονομική ανάκαμψη έδωσε την ευκαιρία για ραγδαία αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και αυτό εις βάρος των ορυκτών καυσίμων ( 5 ) . Προκειμένου η κατάσταση αυτή να διατηρηθεί και να καταστεί πραγματικά η μελλοντική τάση, είναι απαραίτητο να δημιουργηθούν ισότιμοι όροι ανταγωνισμού μεταξύ των πηγών παραγωγής ενέργειας. Πρώτον, αυτό σημαίνει κατάργηση, το συντομότερο δυνατόν, της επιδότησης ορυκτών καυσίμων, επιδότηση η οποία κατ’ εκτίμηση ανήλθε στα 50 δισεκατ. ευρώ περίπου το 2018 σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή ήπειρο ( 6 ) (εξυπακούεται ότι ένα «έμμεσο» μερίδιο της επιδότησης δεν αντικατοπτρίζεται στην εκτίμηση).

3.8. Ο κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμός περί ταξινομίας για τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής μπορεί, εφόσον εγκριθεί από το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, να κατευθύνει τις μελλοντικές επενδύσεις προς βιώσιμα περιουσιακά στοιχεία, την κατηγορία στην οποία ανήκει η ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές. Μόνον όταν εξαλειφθούν οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού μεταξύ των πηγών ενέργειας, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα είναι σε θέση να αντιμετωπίσουν ελεύθερα την αγορά. Εν αναμονή της εξέλιξης αυτής, η ΕΟΚΕ επικροτεί την προσέγγιση της Επιτροπής που θα επιτρέψει να προληφθεί η εγκατάλειψη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

4. Ειδικές παρατηρήσεις επί του κειμένου της οδηγίας

α) Ο δεσμευτικός ή μη χαρακτήρας των προτεινόμενων στόχων

4.1. Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει τις επικρίσεις της ( 7 ) για το γεγονός ότι η αναθεώρηση της οδηγίας δεν περιλαμβάνει δεσμευτικούς εθνικούς στόχους, σε αντίθεση με την αναθεώρηση του 2009. Ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση πέτυχε τον στόχο της για αύξηση του μεριδίου των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο 20 % το 2020, ορισμένα κράτη μέλη δεν κατάφεραν να πετύχουν τους στόχους τους, ενώ άλλα μόλις που κατάφεραν να το πράξουν ( 8 ) , επωφελούμενα ιδίως από την ιδιαίτερη συγκυρία που προκάλεσε η κρίση στον τομέα της υγείας, η οποία οδήγησε σε τέλμα ορισμένες εθνικές οικονομίες. Το παράδειγμα αυτό καταδεικνύει την αδυναμία του ισχύοντος πλαισίου διακυβέρνησης, το οποίο προβλέπει απλώς την «ενθάρρυνση» των κρατών μελών για να επιτύχουν τους εθνικούς τους στόχους. Η ΕΟΚΕ καλεί το Συμβούλιο των Υπουργών, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αρχίσουν εκ νέου τη συζήτηση σχετικά με τον καθορισμό δεσμευτικών εθνικών στόχων ως προς την ενδεδειγμένη διακυβέρνηση στον τομέα της ενέργειας και/ή, τουλάχιστον, ως προς ορισμένα μέτρα πιο δεσμευτικού χαρακτήρα κατά των κρατών που παραλείπουν να το πράξουν, προκειμένου να διασφαλιστεί η δέουσα τήρηση των εθνικών φιλοδοξιών. Εδώ, η οδηγία φθάνει μέχρι του σημείου όπου μπορεί να φτάσει και η εθελοντική δράση. Ενώ αρκετά κράτη μέλη υπερέβησαν τις προβλέψεις τους για το 2020, διαφαίνεται ο κίνδυνος εξίσωσης προς τα κάτω, γεγονός που θα οδηγούσε στην αποθάρρυνση των πλέον προηγμένων κρατών, λόγω της έλλειψης βούλησης ορισμένων από τους ομολόγους τους και λόγω ανυπαρξίας συνεπειών.

4.2. Όσον αφορά τον νέο δεσμευτικό στόχο του 40 % για την ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές για το 2030 (έναντι του 32 % προηγουμένως), αυτός καλύπτει το σύνολο της κατανάλωσης ενέργειας και όχι μόνο την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι η Επιτροπή έχει προτείνει τον πλέον φιλόδοξο στόχο εντός του εύρους διακύμανσης που καθορίζεται στο σχέδιο κλιματικών στόχων (38-40 %) προκειμένου να επιτευχθεί ο νέος στόχος μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά 55 % το 2030. Αυτό δείχνει τη φιλοδοξία του ευρωπαϊκού εκτελεστικού οργάνου να επιταχύνει την ανάπτυξη πράσινων τεχνολογιών, κάτι που επικροτεί η ΕΟΚΕ. Ωστόσο, αυτή η αύξηση του μεριδίου των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο μείγμα ηλεκτρικής ενέργειας των κρατών μελών θα έχει συνέπειες όσον αφορά την κατανάλωση ( 9 ) ενέργειας και ηλεκτρισμού, καθώς το μερίδιο της κατανάλωσης ενέργειας αναμένεται να μειωθεί έως το 2050. Είναι σημαντικό να επικαιροποιηθούν τα σενάρια για το 2050 υπό το πρίσμα των νέων στόχων, με διευκρίνιση κυρίως του ρόλου που θα μπορούσε να διαδραματίσει η αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας, που θα πρέπει να αναπτυχθεί ταχύτερα από ό,τι προβλεπόταν, και του ρόλου της ενεργειακής λιτότητας, που εκφράστηκε με ορισμένους τρόπους που είδαμε κατά την κρίση στον τομέα της υγείας.

4.3. Ωστόσο, πρόκειται για έναν νέο, πολύ φιλόδοξο στόχο για ορισμένα κράτη μέλη. Ενώ για πολλά από αυτά η απαλλαγή του κατασκευαστικού τομέα από τις ανθρακούχες εκπομπές υστερεί, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την προτεινόμενη προσέγγιση για αύξηση των τομεακών προσπαθειών, όπως αυτές που καταβάλλονται για την ενσωμάτωση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στον τομέα της θέρμανσης και της ψύξης. Πράγματι, χρειαζόταν επειγόντως ένας ειδικός στόχος 49 % για το μερίδιο της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές στα κτίρια, ο οποίος αντικατοπτρίζεται στο νέο άρθρο 15α. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ εκφράζει προβληματισμό ως προς το ότι δεν είναι δεσμευτικός ο χαρακτήρας ενός τέτοιου στόχου. Πράγματι, ο κατασκευαστικός τομέας οφείλει να μειώσει τις εκπομπές του κατά 60 % έως το 2030 και να είναι ουδέτερος το 2040, προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι που ορίζονται στην Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία. Καθώς πολλές χώρες ενδέχεται να αντιμετωπίσουν δυσκολίες για την επίτευξη αυτού του στόχου, η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία του να μπορούν να βασίζονται στη χρηματοδότηση από το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα ήδη από το 2025. Αυτό θα επιτρέψει την επιτάχυνση των ανακαινίσεων τόσο των δημόσιων όσο και των ιδιωτικών κτιρίων και, ως εκ τούτου, την αναχαίτιση του εντεινόμενου φαινομένου της ενεργειακής φτώχειας, που πλήττει πάνω από 30 εκατομμύρια Ευρωπαίους. Συνεπώς, είτε πρόκειται για χρηματοδότηση από το μελλοντικό Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα είτε, γενικότερα, από άλλους μηχανισμούς στήριξης, πρέπει να υπάρξει ένας μηχανισμός παρακολούθησης προκειμένου να διασφαλιστεί η ορθή κατανομή των κονδυλίων αυτών για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Πράγματι, η απομείωση των κονδυλίων αυτών στο πλαίσιο των εθνικών προϋπολογισμών δεν επιτρέπει την αποτελεσματική παρακολούθηση της χρήσης των διατιθέμενων πόρων. Τα κονδύλια αυτά θα πρέπει επίσης να επικεντρωθούν όχι μόνο σε έργα μεγάλης κλίμακας, αλλά και σε μικρότερα, όπου το χρηματικό κέρδος σε MWh και εκπομπές CO 2 είναι πιο περιορισμένο, αλλά ο αντίκτυπος στους ευρωπαίους πολίτες είναι εξίσου ή και περισσότερο σημαντικός. Στο μέτρο του εφικτού, η ΕΟΚΕ ζητεί την εναρμόνιση των κριτηρίων κατανομής στα διάφορα κράτη μέλη όσον αφορά το μερίδιο που θα δοθεί για να υπάρξει ενεργός συμμετοχή των πολιτών, προκειμένου να διευκολυνθούν πιθανές διασυνοριακές συνεργασίες.

4.4. Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να επισημάνει ότι η απαλλαγή του βιομηχανικού τομέα από τις ανθρακούχες εκπομπές είναι επί του παρόντος υπερβολικά αργή, παρά το γεγονός ότι ο τομέας αυτός υπήρξε ο πρώτος που αποτέλεσε το αντικείμενο διαδοχικών ευρωπαϊκών σχεδίων για το κλίμα. Συγκεκριμένα, οι εκπομπές από τη βιομηχανία καλύπτονται από το σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών (ΣΕΔΕ). Ωστόσο, λόγω της ύπαρξης ενός υπερβολικά ανεκτικού συστήματος δωρεάν κατανομής δικαιωμάτων, το 90 % και πλέον της βιομηχανικής ρύπανσης δεν συνεπάγεται κανένα κόστος για τις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις, με αποτέλεσμα ο τομέας να μειώσει τις εκπομπές του μόνο κατά 1 % μεταξύ 2012 και 2018. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ ζητεί να τεθεί δεσμευτικός στόχος 1,1 %, ο οποίος θα υποχρεώνει τις βιομηχανίες να αυξάνουν κάθε χρόνο τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Πράγματι, ένας ενδεικτικός στόχος θα μπορούσε να θεωρηθεί λευκή επιταγή για τους βιομηχάνους, γεγονός που δυνητικά θα μπορούσε να υπονομεύσει τις ευρωπαϊκές φιλοδοξίες για το κλίμα.

4.5. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι ο στόχος για την ενσωμάτωση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας για τη θέρμανση και την ψύξη καθίσταται δεσμευτικός. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ επιθυμεί να τονίσει ότι ο στόχος που προβλεπόταν αρχικά στην οδηγία ήταν 1,3 %, ενώ ο νέος στόχος θα είναι μόλις 1,1 %. Σύμφωνα με τη μελέτη εκτίμησης επιπτώσεων που συνοδεύει το σχέδιο αναθεώρησης, τα μισά σχεδόν κράτη μέλη παρουσίασαν πορεία που δεν ήταν σύμφωνη με τον προβλεπόμενο στόχο. Για να μπορέσουν τα κράτη μέλη να επιτύχουν αυτόν τον στόχο, η ΕΟΚΕ προτείνει μέρος των εσόδων που διατίθενται στο Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα να διοχετευθεί κατά προτεραιότητα στην αντικατάσταση των συστημάτων θέρμανσης και ψύξης, τα περισσότερα από τα οποία χρησιμοποιούν συχνά ορυκτά καύσιμα. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι σκοπός της οδηγίας θα πρέπει να είναι η αύξηση ή τουλάχιστον η διατήρηση της φιλοδοξίας που είχε τεθεί στην προηγούμενη αναθεώρηση και καλεί όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη να εξετάσουν τον καλύτερο τρόπο για την επίτευξη αυτού του στόχου.

4.6. Προκειμένου να επιτευχθεί η κλιματική ουδετερότητα έως το 2050, η απαλλαγή του ενεργειακού συστήματος από τις ανθρακούχες εκπομπές πρέπει να επιτευχθεί έως το 2045. Η ακαθάριστη τελική κατανάλωση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές της τάξης του 40 % το 2030 σημαίνει ότι το μεγαλύτερο μέρος της διαδικασίας απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές θα πρέπει να επιτευχθεί σε μια δεκαπενταετία (μεταξύ 2030 και 2045). Ως εκ τούτου, η κλιματική κατάσταση έκτακτης ανάγκης απαιτεί μεγαλύτερο ρεαλισμό όσον αφορά την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, καθώς και ισοστάθμιση μεταξύ δυνατοτήτων και χρονικού ορίζοντα. Κατά πρώτον, είναι σημαντικό να επικεντρωθούμε σε στόχους που είναι ευλόγως εφικτοί υπό το πρίσμα των ισχυουσών διατάξεων. Πράγματι, εάν η οδηγία θεσπίσει μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη στρατηγική μέσω του καθορισμού φιλόδοξων στόχων, αυτό δεν πρέπει να γίνει εις βάρος της αύξησης του ρυθμού ανάπτυξης της πράσινης ενέργειας, αλλά, αντιθέτως, πρέπει να συμβαδίζει με αυτόν. Βραχυπρόθεσμα, είναι εξίσου σημαντικό και απαραίτητο να δοθεί έμφαση στη χρήση δοκιμασμένων και δημοφιλών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας όπως τα φωτοβολταϊκά πάνελ. Για τον τομέα των μεταφορών, πρέπει να αναφερθεί η μεγαλύτερη ευελιξία και η ευρύτερη επιλογή αποδεκτών πρώτων υλών όσον αφορά τα βιοκαύσιμα. Πράγματι, μόνο μεσοπρόθεσμα ή μακροπρόθεσμα οι επενδύσεις που πραγματοποιούνται με βάση τις κατευθυντήριες γραμμές της μελλοντικής οδηγίας θα μπορούν να αξιοποιήσουν και να αναπτύξουν πλήρως το δυναμικό τους (ανανεώσιμο υδρογόνο, υπεράκτιες ανεμογεννήτριες κ.λπ.) και να συμβάλουν στην απαλλαγή της ευρωπαϊκής οικονομίας από τις ανθρακούχες εκπομπές χάρη στον εξηλεκτρισμό των χρήσεων. Χωρίς αυτό, υπάρχει μεγάλος κίνδυνος να πληρώσει η Ευρώπη βαρύ τίμημα λόγω της ολιγωρίας της κατά τις δύο τελευταίες δεκαετίες. Για να μη συμβεί κάτι τέτοιο, η ΕΕ πρέπει να χαράξει σαφή στρατηγική, η οποία θα πρέπει να υπερβαίνει κατά πολύ την απλή οδηγία για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και να προωθεί μια ολιστική προσέγγιση που θα αξιοποιεί τις συνέργειες.

β) Περί τηλεθέρμανσης και μεταφορών

4.7. Οι ανακοινώσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής όσον αφορά τη στρατηγική για το υδρογόνο και τη στρατηγική για την ολοκλήρωση των ενεργειακών συστημάτων περιέχουν ορισμένες σημαντικές πτυχές που θα πρέπει να ληφθούν υπόψη σε αυτή τη συνολική στρατηγική. Στις γνωμοδοτήσεις της TEN/717 και TEN/718, παρά τις επικρίσεις σχετικά με την έλλειψη συνοχής και σαφήνειας σε ορισμένες πτυχές, η ΕΟΚΕ εξέφρασε την εκτίμησή της σε γενικές γραμμές για τις ανακοινώσεις. Ωστόσο, η προτεινόμενη αναθεώρηση εξετάζει μόνο μέχρις ενός σημείου ορισμένες σημαντικές πτυχές που έλειπαν. Η έρευνα, η καινοτομία και η εφαρμογή θα πρέπει να υποστηριχθούν και να επιταχυνθούν στο πλαίσιο αυτό.

4.8. Η Επιτροπή προτείνει την ενίσχυση της τηλεθέρμανσης. Η προσέγγιση αυτή είναι σημαντική, δεδομένου ότι τα δίκτυα τηλεθέρμανσης αποτελούν καλή επιλογή για τη χρήση πλεονάζουσας ενέργειας από φωτοβολταϊκές ή αιολικές εγκαταστάσεις, οι οποίες πρόκειται να πολλαπλασιαστούν.

4.9. Η πρόταση οδηγίας αποσκοπεί στη βελτίωση της πρόσβασης των χρηστών ηλεκτρικών αυτοκινήτων στα σημεία φόρτισης, συμπεριλαμβανομένων των ιδιωτικών σταθμών. Αυτό είναι λογικό, ενώ η γρήγορη ηλεκτροδότηση του τομέα της κινητικότητας είναι ένας από τους πιο υποσχόμενους τρόπους για την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές του τομέα των μεταφορών, οι εκπομπές του οποίου εξακολουθούν να αυξάνονται. Συγκεκριμένοι κανόνες για τον άμεσο εφοδιασμό με ηλεκτρική ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές που παράγεται επιτόπου ή κοντά στο σημείο φόρτισης θα μπορούσαν να αποτελέσουν σημαντικό στοιχείο μιας στρατηγικής αποκέντρωσης που ενισχύει την περιφερειακή δομή και την κοινοτική ενέργεια. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ επισημαίνει την ανάγκη παροχής δοκιμασμένων λύσεων σε λογικό κόστος για τους τομείς των μεταφορών που είναι δύσκολο να εξηλεκτρισθούν, ιδίως βιοκαυσίμων επί του παρόντος και, στο μέλλον, υδρογόνου.

γ) Περί της προώθησης και της ανάπτυξης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας

4.10. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την ανάληψη διαφόρων πρωτοβουλιών που συνδέονται με το ανανεώσιμο υδρογόνο, όπως η θέσπιση επιμέρους στόχων για τη βιομηχανία και τις μεταφορές. Άλλωστε, η ΕΟΚΕ πιστεύει επίσης ότι ο δεσμευτικός στόχος του 50 % για ανανεώσιμα καύσιμα μη βιολογικής προέλευσης που χρησιμοποιούνται ως πρώτη ύλη ή ως φορέας ενέργειας αποτελεί την ορθή προσέγγιση, καθώς και ότι πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στο καθαρό υδρογόνο ( 10 ) . Ωστόσο, η δυνατότητα που προβλέπεται στο άρθρο 7 για εισαγωγή ανανεώσιμων καυσίμων μη βιολογικής προέλευσης, τα οποία στη συνέχεια θα υπολογίζονται ως συνεισφορά εντός του κράτους μέλους, φαίνεται δυνητικά προβληματική και αυτή η λογιστική δυνατότητα δεν θα πρέπει να υπερβαίνει ένα ανώτατο όριο.

4.11. Όσον αφορά την προώθηση των «συμβάσεων αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας» (άρθρο 15), η θέσπιση κατευθυντήριων γραμμών σε συνδυασμό με τη χρηματοδοτική στήριξη των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων θα πρέπει να προωθήσει την ανάπτυξη ενός τέτοιου μηχανισμού, ο οποίος θα παρέχει μακροπρόθεσμη εποπτεία στην τιμή πώλησης της πράσινης ηλεκτρικής ενέργειας. Γενικότερα, η πρωτοβουλία αυτή καταδεικνύει την ανάγκη ενίσχυσης της συνεργασίας και του συντονισμού μεταξύ των παραγόντων του τομέα, προκειμένου να προσφερθεί ένα μακρόπνοο όραμα στους οικονομικούς παράγοντες.

4.12. Μια άλλη πρωτοβουλία που επικροτεί η ΕΟΚΕ είναι η υποχρέωση των κρατών μελών να δρομολογήσουν μια δοκιμαστική φάση όσον αφορά τη διασυνοριακή συνεργασία μέσω της θέσπισης πιλοτικού σχεδίου κατά την επόμενη τριετία. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ επιθυμεί να λάβει διευκρινίσεις όσον αφορά τους όρους ανάπτυξης μιας τέτοιας συνεργασίας. Ειδικότερα, διερωτάται σχετικά με τις διοικητικές διαδικασίες που απορρέουν από μια τέτοια πρωτοβουλία και καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συνδράμει τα κράτη μέλη (μετάφραση διαδικαστικών πράξεων κ.λπ.) ώστε να μπορέσουν να τηρήσουν την οριζόμενη προθεσμία.

4.13. Η ΕΟΚΕ θεωρεί πως έχει έρθει η στιγμή να εξεταστεί το κατά πόσον ενδείκνυται μια ευρωπαϊκή ρυθμιστική αρχή για την ηλεκτρική ενέργεια. Προκειμένου να προετοιμαστεί σωστά γι’ αυτή τη σημαντική θέση, είναι καιρός να δρομολογηθεί μια δραστηριότητα σχεδιασμού του συστήματος που θα προβλέπει την αυξανόμενη ζήτηση ενέργειας ανά περιοχή και είδος, καθώς και τους μετασχηματισμούς είδους ενέργειας.

4.14. Η ΕΟΚΕ επικροτεί επίσης την πρωτοβουλία που προβλέπεται στο άρθρο 9 παράγραφος 7α για την καθιέρωση κοινού χωροταξικού σχεδιασμού, ανά θαλάσσια λεκάνη, μεταξύ των κρατών μελών, προκειμένου να διευκολυνθεί η ανάπτυξη υπεράκτιας παραγωγικής ικανότητας. Μια τέτοια προσέγγιση θα μεγιστοποιήσει το δυναμικό κάθε θαλάσσιας λεκάνης και, τελικά, θα ενισχύσει τον στόχο της διασύνδεσης των ηλεκτρικών δικτύων των κρατών. Η δημιουργία μιας υπηρεσίας μίας στάσης είναι επίσης ευπρόσδεκτη και πρέπει να αποτελέσει την ευκαιρία για την αξιοποίηση των ορθών πρακτικών στα διάφορα κράτη μέλη, προκειμένου να μειωθεί ο χρόνος που απαιτείται για την υλοποίηση ενός έργου. Ο καθορισμός της συνολικής παραγωγικής ικανότητας ανά λεκάνη, με ορίζοντα το 2030, το 2040 και το 2050, θα επιτρέψει επίσης να ληφθεί καλύτερα υπόψη το δυναμικό της υπεράκτιας αιολικής ενέργειας σε κάθε κράτος μέλος και να διευκολυνθεί η ανάπτυξή του. Ο πολλαπλασιασμός των διασυνοριακών έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ιδίως της θαλάσσιας αιολικής ενέργειας, οδηγεί, με επιχειρησιακό τρόπο, την ΕΟΚΕ να ζητήσει από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ξεκινήσει εκ νέου συζητήσεις για έναν διαχειριστή ευρωπαϊκού συστήματος μεταφοράς ενέργειας, το πλέον σημαντικό βήμα για τη διασφάλιση της διαχείρισης των ροών ηλεκτρικής ενέργειας σε πραγματικό χρόνο. Ο διαχειριστής αυτός είναι τελικά ο πλέον έγκριτος για τη διασφάλιση του συντονισμού των μηχανισμών της αγοράς σε σχέση με την προσφορά και τη ζήτηση, ενώ ταυτόχρονα διασφαλίζει την ασφάλεια του συστήματος, το οποίο θα έχει όλο και μεγαλύτερη ζήτηση καθώς θα αυξάνεται η διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

4.15. Η ΕΟΚΕ έχει επανειλημμένα τονίσει την ανάγκη για νέες δομές της αγοράς που θα εξισορροπούν την παραγωγή ενέργειας και την κατανάλωση σε μικροοικονομικό επίπεδο. Οι δομές αυτές θα διευκολύνουν την ενσωμάτωση μικρότερων συσκευών αποθήκευσης στο ενεργειακό σύστημα. Ως εκ τούτου, η ανάπτυξη της ηλεκτροκίνησης θα πρέπει να καταστήσει δυνατή την αξιοποίηση του ρόλου των μπαταριών προκειμένου να καταστεί δυνατή η έξυπνη φόρτιση και η ικανότητα αποθήκευσης σε τοπική κλίμακα. Ωστόσο, η πρόταση αναθεώρησης δεν εξετάζει το σημείο αυτό.

4.16. Η δέσμη μέτρων «Καθαρή Ενέργεια» δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην ιδιοκατανάλωση και τις ενεργειακές κοινότητες. Οι μηχανισμοί αυτοί αποτελούν ισχυρά μέσα για την προώθηση της συμμετοχής των πολιτών και την πλήρη και συνειδητή συμμετοχή τους στην ενεργειακή μετάβαση, καθώς αυξάνουν το αίσθημα του ανήκειν και ενισχύουν τις αποκεντρωμένες δομές που είναι επωφελείς τόσο από οικονομική όσο και από κοινωνική άποψη. Όπως επισημαίνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά την αξιολόγηση των εθνικών σχεδίων για την ενέργεια και το κλίμα, τα κράτη μέλη δεν λαμβάνουν επαρκώς υπόψη το δυναμικό της «ενεργειακής ιθαγένειας», γεγονός που έρχεται σε αντίθεση με έναν από τους λόγους ύπαρξης της 4ης δέσμης μέτρων για την ενέργεια. Υπάρχει επείγουσα ανάγκη να αποσαφηνιστούν οι εφαρμοστέοι κανόνες, ιδίως για έννοιες όπως η από κοινού χρήση ενέργειας, η καταμέτρηση καθαρής ενέργειας ή η πώληση ενέργειας σε δίκτυο ομοτίμων, προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι της δέσμης μέτρων «Καθαρή Ενέργεια» και της ενεργειακής ένωσης. Η ΕΟΚΕ θεωρεί απογοητευτικό το ότι η πρόταση αναθεώρησης δεν επιχειρεί να βελτιώσει το κανονιστικό πλαίσιο όσον αφορά τις πτυχές αυτές. Αυτό θα είναι ακόμη πιο σημαντικό εφόσον η προτεινόμενη αναθεώρηση των κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις στους τομείς του κλίματος, της ενέργειας και του περιβάλλοντος προβλέπει πολύ χαμηλότερο όριο για τις εξαιρέσεις από την υποχρέωση χορήγησης ενισχύσεων και από τον καθορισμό του ύψους της ενίσχυσης μέσω μιας ανταγωνιστικής διαδικασίας υποβολής προσφορών.

4.17. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει καταρχήν την πρόταση της Επιτροπής να καλέσει τα κράτη μέλη να λαμβάνουν υπόψη «τη συντήρηση των εθνικών δασικών καταβοθρών άνθρακα και οικοσυστημάτων, καθώς και τις αρχές της κυκλικής οικονομίας και της αλυσιδωτής χρήσης της βιομάζας». Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στη χρήση των υπολειμμάτων υλοτομίας, όπως τα μικρά κλαδιά, οι κορμοί δέντρων και άλλα υποπροϊόντα, καθώς και τα προϊόντα από ανακυκλωμένο ξύλο για τη βιοενέργεια. Ως εκ τούτου, είναι σκόπιμο να επαναξιολογηθεί η στήριξη των μονάδων βιοενέργειας στον εν λόγω τομέα, με δεδομένο ότι τα κατάλοιπα πριονιστηρίων και η βιομηχανία χαρτοπολτού και χαρτιού αποτελούν πηγές ενέργειας. Επιπλέον, όπως τονίζεται στην πρόταση, είναι εύλογη η ανακατεύθυνση των βιοκαυσίμων στους τομείς των μεταφορών που είναι δύσκολο να εξηλεκτρισθούν, όπως η ναυτιλία, οι μετακινήσεις μεγάλων αποστάσεων ή ακόμη και οι αερομεταφορές. Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη τα προβλήματα διαθεσιμότητας και κόστους. Για την εφαρμογή αυτής της ιδέας, το άρθρο 25 θα πρέπει να κάνει διάκριση μεταξύ βιοκαυσίμων βιολογικής προέλευσης και ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές με τη μέτρηση της μείωσης των αερίων θερμοκηπίου. Ως εκ τούτου, δίνεται προτεραιότητα στην ηλεκτρική ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές και στα βιοκαύσιμα που βασίζονται σε κατάλοιπα του τομέα των μεταφορών. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση της πίεσης για την απαλλαγή του τομέα των μεταφορών από τις ανθρακούχες εκπομπές μέσω του άμεσου εξηλεκτρισμού.

4.18. Οι λεπτομερείς υπολογισμοί των μειώσεων των αερίων θερμοκηπίου και τα κριτήρια βιωσιμότητας που παρουσιάζονται στα παραρτήματα του σχεδίου οδηγίας είναι εν μέρει πολύ τεχνικής φύσεως. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση, παρόλο που δεν μπορεί να αξιολογήσει πλήρως το κάθε ένα ξεχωριστά. Στην περίπτωση, για παράδειγμα, των βιοκαυσίμων, θα έχουν ως αποτέλεσμα να μην είναι πλέον δυνατή η χρήση ορισμένων ουσιών που δύνανται να χρησιμοποιηθούν ή χρησιμοποιούνται ήδη, γεγονός που μπορεί να δημιουργήσει πρόβλημα σε τμήματα της βιομηχανίας.

4.19. Η ΕΟΚΕ θα ήθελε επίσης να επισημάνει ότι θα είναι δύσκολο να αποδειχθεί σε ορισμένες περιπτώσεις κατά πόσον πληρούνται πράγματι όλα τα κριτήρια, όπως, π.χ., αναφορικά με την πρόβλεψη ότι «υποβάλλονται αξιόπιστα και επαληθεύσιμα στοιχεία που αποδεικνύουν ότι ο εδαφικός άνθρακας αυξήθηκε ή σύμφωνα με τα οποία είναι εύλογο να έχει αυξηθεί κατά τη διάρκεια της καλλιέργειας των εξεταζόμενων πρώτων υλών, με συνεκτίμηση των εκπομπών στις περιπτώσεις όπου οι πρακτικές αυτές οδηγούν σε αυξημένη χρήση λιπασμάτων και ζιζανιοκτόνων» [βλέπε COM(2021) 557 παραρτήματα 1 και 2]. Μολονότι μια τέτοια απαίτηση είναι εύλογη, θα είναι δύσκολο να αποδειχθεί στην πράξη.

4.20. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τη βούληση που εκφράζεται στην αιτιολογική σκέψη 10 για βελτίωση του χρόνου που απαιτείται για τη διεκπεραίωση των διοικητικών διαδικασιών που παρεμποδίζουν την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ αμφισβητεί τον τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτίθεται να ενεργήσει στην πράξη και να προχωρήσει πέρα από την απλή παρότρυνση για την εξασφάλιση της αποτελεσματικής και αποδοτικής μείωσης των διαδικαστικών προθεσμιών.

4.21. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την αιτιολογική σκέψη 12 σχετικά με την ανάγκη επαρκούς αριθμού εργαζομένων ειδικευμένων στα επαγγέλματα του μέλλοντος. Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Ένωση να υπολογίσει πόσο εργατικό δυναμικό απαιτείται για την εφαρμογή της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και να επενδύσει κατά προτεραιότητα στην κατάρτιση για την επανεκπαίδευση των εργαζομένων των οποίων οι θέσεις εργασίας πρόκειται να εξαφανιστούν συνεπεία της πράσινης μετάβασης. Αυτός θα ήταν και ένας καλός τρόπος προσέλκυσης των νέων στον πράσινο τομέα, χάρη στις νέες θέσεις εργασίας και τις επιχειρηματικές ευκαιρίες.

Βρυξέλλες, 9 Δεκεμβρίου 2021. Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Christa SCHWENG

(1) ΕΕ L 328 της 21.12.2018, σ. 1.

(2) Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας, Net Zero by 2050 — A Roadmap for the Global Energy Sector (windows.NET) (Μηδενικό ισοζύγιο εκπομπών έως το 2050 — Χάρτης πορείας για τον παγκόσμιο ενεργειακό τομέα), σ. 3.

(3) https://www.eesc.europa.eu/el/our-work/opinions-information-reports/opinions/revision-renewable-energies-directive (ΕΕ C 246 της 28.7.2017, σ. 55).

(4) COM (2020) 299 final.

(5) Ember, European Electricity Review: H1-2021 (ember-climate.org).

(6) Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Annexes to the 2020 report on the State of the Energy Union pursuant to Regulation (EU) 2018/1999 on Governance of the Energy Union and Climate Action (Παραρτήματα της έκθεσης του 2020 για την κατάσταση της Ενεργειακής Ένωσης βάσει του κανονισμού (ΕΕ) 2018/1999 για τη διακυβέρνηση της Ενεργειακής Ένωσης και της Δράσης για το Κλίμα).

(7) ΕΕ C 246 της 28.07.2017, σ. 55.

(8) Eurostat, Renewable energy statistics — Statistics Explained (europa.eu) (Στατιστικές για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας).

(9) 6_FR_ACT_part1_v3.pdf (europa.eu).

(10) ΕΕ C 123 της 9.4.2021, σ. 30.