ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Βρυξέλλες, 10.07.1996 
COM(96) 332 τελικό 
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
"ΓΙΑ ΝΑ ΔΙΑΠΛΑΣΟΥΜΕ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ": 
η ευρωπαϊκή ipevva στην υττηρζσΐα των πολιτών 

"ΠΑ ΝΑ ΔΙΑΠΛΑΣΟΥΜΕ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ": 
η ευρωπαϊκή ΐρευνα στην υπηρεσία των πολιτών 
εκτός από τις νιε ς "γνώσε ι ς του συ ν ε ισφίρε ι, θέλουμε να σύμβαλε ι η επιστήμη στην 
ευημερία και στην κοι νων ική ισοντ/τα. θέλουμε η ετ\ ιστημον ική πρόοδος και η 
καινοτομία να προσφέρουν πολλά στο μέλλον της Ευρώπης..." 
Υπουργοί Έρευνας της ΕΕ, 1996 
Στόχος του παρόντος εγγράφου ει ναι νααποτελεσε ι το έναυσμα συζητήσεων με τη 
συμμετοχή του Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και όλων όσους άφορα ή ενδιαφέρε ι 
η ευρωπαϊκή έρευνα. Το ζητούμενο et να ι να χαραχθούν από κοινού οι κατευθύνσε ι ς 
που θα χρησιμεύσουν ως βάση για τη λεπτομερή πρόταση σχετικά με το 5° πρόγραμμα-
πλαίσιο epeuvaç και τεχνολογικής ανάπτυξης, το οποίο θα καθόρισε ι τη δράση της 
Ένωσης στο συγκεκριμένο τομέα γ ι α την είσοδο στη δεύτερη χιλιετία. 
ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 
ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
Ι. ΠΟΙΑ ΘΑ ΕΙΝΑΙ Η ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 21 ΑΙΩΝΑ; 
1.1. Γΐν ικίς παράμετρο ι 
1.2. Προκλήσεις και ευκαιρίες 
1.3. Βασικοί στόχοι 
II. ΑΠΟ ΤΟ 4β ΣΤΟ 5β ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ-ΠΛΑΙΣΙΟ 
11.1. Η πρόοδος του 4ου προγράμματος-πλαισίου 
11.2. Né ες ισορροπίες για να βελτιωθεί η απήχηση στην κοινωνία και στην οικονομία 
στήριξη της βασικής έρευνας 
σύγκλιση της έρευνας με την πραγματι κοτητα της αγοράς 
καλύτερη αξιοποίηση των αποτελεσμάτων 
111.ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗ ΔΟΜΗ ΤΟΥ 5ου ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ-ΠΛΑΙΣΙΟΥ 
III.1. Περίεχδμενο 
111.1.1. ΘΙματα προτεραιότητας {η έρευνα στην υπηρεσία των πολιτών) 
αποκάλυψη των πόρων των έμβιων όντων και των ο ικοσυστημάτων 
ανάπτυξη μιας φιλικής προς το χρήστη κοινωνίας της πληροφορίας 
προώθηση της αν ταγών ι στ ικής και αειφδρου ανάπτυξης 
111.1.2. Δράσεις οριζόντιου χαρακτήρα 
βελτίωση του ανθρώπινου δυναμικού 
καινοτομία και προώθηση της συμμετοχής των MME 
επιβεβαίωση του ρόλου της ευρωπαϊκής έρευνας στο διεθνή χώρο 
ΙΙΙ.2. Εφαρμογή 
Αύξηση της ευελιξίας στα ερευνητικά έργα και στη λήψη των αποφάσεων 
αποτελεσματικότερη διαχείριση 
διεύρυνση του φάσματος των μέσων παρέμβασης και σνντον ισμοϋ 
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 
Παράρτημα : γεγονότα, αριθμοί, τάσεις 
/)** 
-2 
ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
Ο κόσμος αλλάζε ι όλο και πιο γρήγορα. Ποτέ πρι ν δεν κυκλοφορούσαν τόσα 
ρεύματα ιδεών, τάσεις και προσδοκίες, που διαπλέκονται, 
αλληλοτροφοδοτούνται αλλά και ταυτόχρονα αν τ ι μάχονται μεταξύ τους. Τρία 
αριθμητ ικά στοιχεία αρκούν -για να προβάλουν τη δ ιαπΐστωση αυτή, 
αδ ι α νόη τα την εποχή της προπαρασκευής του 4ου προγράμματος-πλαισίου, 
πριν τέσσερα μόλις χρόν ι α. Το 1996 υπάρχουν 18 εκατομμύρια άνεργο ι στην 
Ευρώπη, 1,3 εκατομμύρ ια δηλωμένα κρούσματα AIDS σε όλο τον κόσμο, 50 
εκατομμύρια χρήστες του Internet. 
Όλα φαίνονται δυνατά. Ηο ικονομΐαδ ιεθνοπο ιεΐται. Οι ιδέες, όπως και 
τα κεφάλαια, κινούνται -γύρω από τη -γη με την ταχύτητα που επιτρέπουν οι 
οπτικές ίνες και οι δορυφόροι. Ηα£ία των διαπραγματευόμενων καθημερινά 
τίτλων σε όλο τον κόσμο φθάνε ι το ισόποσο των 2000 δ ι σε κατ ο μ. δολαρίων. 
Ηα£ια των παραγόμενων προϊόντων îyκει τα ι ολοένα και περισσότερο στους 
άλλους συντελεστές της παραγωγής τους. Κ ανεργία, αντίθετα, ε ίνα ι ένα 
πολύ χειροπιαστό πρόβλημα. 
Η θεσμική οικοδόμηση της Ευρώπης, εν τω μεταξύ, συνέχιζε ι την πορεία της, 
μεταξύ άλλων με την έναρξη της ΔιακυβερνητικήςΣυνδιάσκεψης,που θα 
καθ ο ρί σε ι το μέλλον της yηpaιάς ηπε ίρου γ ιαπολλάχρόν ι α. Στην πορεία 
αυτή, η έρευνα θα κληθεί να διαδραματίσει το ρόλο της ως πολιτική 
ολοκλήρωσης και, ταυτόχρονα, διαμόρφωσης του μέλλοντος. 
Στην καθημερινή ζωή, σε μία ευρωπαϊκή κο ινώνία αντ ι μετώπη με το δίλημα 
να προχώρησε ι με τολμηρά βήματα ή να τηρήσε ι στάση αναμονής, το άτομο 
είναι ταυτόχρονα πολίτης, καταναλωτής προϊόντων και υπηρεσιών και πηγή 
ιδεών και νοοτροπιών. Υποχρεωμένος να ζει σ'εναν κόσμο που στηρίζεται 
όλο και πιο άμεσα στην κυριαρχία στις -γνώσε ις, ο άνθρωπος φθάνε ι κάποτε 
να δ ι ερωτάται γιατις συνέπειες της επ ιστημον ικής προόδου στον τρόπο 
ζωής και στις αξίες του. 
Ο κόσμος έχει γίνει αναμφισβήτητα πιο σύνθετος. Για να τον κατανοήσουν 
καλύτερα, για να βρουν τη θέση που ταίριαζε ι στο καθένα, τα άτομα 
χρε ι άγοντα ι γνώσε ι ς. Οι απάντησε ι ς όμως στα μεγάλα ση με ρ ι να κοινών ικά 
προβλήματα-οικονομική ανάπτυξη,απασχόληση αλλά και υγεία, περιβάλλον 
ή μετακ ι νήσεις - πρεπε ι εν πολλοίς να αναζητηθούν στην επιστήμη και στην 
τεχνολογία. 
Αυτός είναι ο στόχος της ευρωπαϊκής έρευνας, η οποία δεν αποτελεί 
αυτοσκοπό αλλά εργαλείο για την εξυπηρέτηση κο ινών στόχων. Είναι πλέον 
καιρός να άλλαζε ι ελαφρά η τροχιά της γ ι α να προσαρμόστε ι στ ι ς νέες 
συνθήκες. Η έρευνα, που μέχρι σήμερα ήταν εστιασμένη κυρίως στις 
τεχνολογικες επιδόσε ις,πρεπει ναστραφε ί στηναποτελεσματι κότερη 
κάλυψη των /3ασι κών κ ο ι νων ι κών και ο ι κονομι κών αναγκών των πολιτών, 
προκαλώντας τις αλλαγές στις οποίες αυτοί προσβλέπουν. 
Ι. ΠΟΙΑ ΘΑ ΕΙΝΑΙ Η ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 
21 ο ν ΑΙΩΝΑ; 
Η Ευρώπη χρε ιά^εται την έρευνα αλλά και η ε ρ ευ να χρειάζεται την Ευρώπη. 
Με δεδομένη τη διεθνοποίηση της οικονομίας και των συναλλαγών, ορισμένα 
προβλήματα θα επιλυθούν μόνον αν αν τ ιμετωπιστούν με την κρίσιμη μάζα 
πόρων και ε ιδικοτήτων που χαρακτήριζε ι την Ευρώπη. ΗΕυρώπη αποτελε ί 
συνδετικό στοιχείο για τις εθνικές ή τοπικές ερευνητικές δραστηριότητες 
και βήμα συναντήσεων και ανταλλαγής εμπειριών. 
Στο άρθρο 130 ΣΤ της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση προβλέπεται ένα 
πρωτότυπο μέσο άσκησης ευρωπαϊκής πολιτικής στον τομέα της έρευνας, το 
πρδγραμμα-πλαΐσιο, και καθορι ζονται τρεις γεν ικοί στόχο ι.(\) ενίσχυση 
των επιστημονικών και τεχνολογικών βάσεων της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, 
(iî) συμβολή στην ανάπτυξη της δι έθνους ανταγωνιστικότητας της και (iii) 
στήριξη των κοινοτ ι κών πολιτ ι κών. 
4-
Για την επίτευξη των στόχων αυτών, προσδ ιορί ζονται τέσσερις τύποι 
δράσης: (ί) έρευνα, τεχνολογ ι κή ανάπτυξη και επίδειξη, (π) διεθνής 
επιστημονική συνεργασία, (Hi) διάδοση και αξιοποίηση των αποτελεσμάτων 
και (ίν) κατάρτιση και κ ι νητι κότητα των ερευνητών. Ίο τετράπτυχο αυτό 
αποτελεί τη βάση της δομής του 4ου προγράμματος-πλαισίου, και καλύπτε ι 
πεδία στα οποία η ερευνητική δράση σε ευρωπαϊκή κλίμακα είναι απόλυτα 
δ ι καιολογημένη. 
Έχοντας απόκτησε ι ταυτότητα, η Ευρωπαϊκή έρευνα έχε ι πλέον αυτοτελή 
α^ία. Το σύνολο είναι μεγαλύτερο από το άθροισμα των μερών του', η ανάληψη 
ερευνητικών έργων με εταιρική συνεργασία, που είναι το κύριο μέσο 
διεξαγωγής της,αποτελεί επένδυση με ισχυρό πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα, 
τόσο από οικονομικής όσο και από κοινωνικής πλευράς. 
Α£ί£"ει να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με τα αποτελέσματα πρόσφατης 
δημοσκόπησης με το ε ρώτημα "πώς βλέπουν οι ευρωπαίοι την επιστήμη και την 
τεχνολογία", οι πολίτες των κρατών μελών επικροτούν τη διεξαγωγή έρευνας 
σε ευρωπαϊ κό επίπεδο"..γιαλόγους αποτελεσματι κότητας.."(το64% των 
ερωτηθέντων πιστεύει ότι είναι εξίσου ή και πιο αποτελεσματ ική από την 
εθνική έρευνα..") και θεωρούν ότι "... θααποκτήσε ι μεγαλύτερη βαρύτητα ..." 
(κατά την άποψη του 79% "... όσο σήμερα ή περισσότερο ...") και ότι "... 
εξυπηρετεί τα εθνικά συμφέροντα ..." (69% των ερωτηθέντων. 
1.1. Γενικές παράμετροι 
Για να καθοριστούν οι στόχοι του επόμενου προγράμματος-πλαισίου, πρέπει 
προηγουμένως να εξεταστούν τρείς παράμετρο ι, συνδεόμενες κατά τον ε να 
ή τον άλλο τρόπο με την αρχή της προστιθέμενης α^ίας που πρυτανεύει στην 
κοινοτική δράση: 
καταρχάς, η χρον ική κλίμακα που καθορίζεται για τα αποτελέσματα 
επιβάλλε ι να επανεξεταστεί ο χρόνος που χρε ιάζεται η έρευνα για να 
ε ισχωρησε ι στην αγορά και στην καθημερινή ζωή. Γιαπαράδε ιγμα, το 
δ 
78% των εσόδων του κλάδου της πληροφορικής προέρχονται από 
προϊόντα που κυκλοφόρησαν'στην αγορά προ δ ι ετίας η και αργότερα. 
Οι δραστηριότητες έρευνας και ανάπτυξης των επιχε ιρήσεων το 2000 
θαστοχεύουν στις αγορές του 2003 έως 2007 περίπου. Η κοινοτική 
έρευνα οφείλε ι να προετοίμασε ι το απώτερο μέλλον και, ταυτόχρονα, 
να λάβε ι υπόψη τη συντόμευση του χρόνου που με σο λαβ ε ί έως τη 
διάθεση στην αγορά. 
• πρέπει επίσης να αναλαμβάνονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο μόνον οι 
δραστηριότητες που μπορούν να αναπτυχθούν καλύτερα στο επίπεδο 
αυτό απ'ότι στα κράτη μέλη καθώς και στι ς περιφέρειες τους. Ύ ο 
πρόγραμμα-πλαίσ ιο,που αντιπροσωπεύε ι μέρος μόνο της ερευνητικής 
δράσης της Ευρώπης δεν προορίζεται να υποκατάστησε ι τα εθν ι κά 
προγράμματα ερευνών. Αντίθετα, η έρευνα που δ ι εξάγεται σε 
ευρωπαϊκό επίπεδο πρέπει να μπορεί να στηριχθεί σε ισχυρές εθνικές 
και περιφερειακές δομές, οι οποίες διευκολύνουν την αποδοτική 
συνεργασία. 
Το ζητούμενο είναι ο καλύτερος συντονισμός της έρευνας στην 
Ευρώπη με την οργάνωση της συμβατότητας, της αλληλοσυμπλήρωσης και 
της γεν ι κής συνοχής των προσπαθε ιών που καταβάλλονται από την 
Ένωση, από τα κράτη μέλη της ή εντός άλλων, ευρωπαϊκών ή δ ι εθνών 
πλαισίων συνεργασίας. 
• Τέλος, όπως κάθε άλλη δημόσια πολιτική, η έρευνα της Ένωσης 
εντάσσεται σε μίαπροοπτ ι κή δημόσιο νομι κής αποδοτικότητας, η 
οποία θα έχει γόνιμο χαρακτήρα, λόγω της προγραμματισμένης πορείας 
προς την οικονομική και νομισματική ένωση. Αυτό συνεπάγεται ότι, 
για κάθε πεδίο ερευνητικής δράσης, θα πρέπει να εκτιμηθούν 
επακριβώς οι κρίσιμες μάζες πόρων που θα διατεθούν και τα 
προσδοκώμενα αποτελέσματα, με τη συνακόλουθη εκλεκτικότερη 
επιλογή των θεμάτων. Η ευρωπαϊκή έρευνα οφείλε ι να τείνε ι,πιο 
αποφασιστικά από κάθε άλλη φορά, προς την άριστη σχέση 
κόστους/απόδοσης. 
Η απόφαση για το συνολικό προϋπολογισμό θα ληφθεί από τις 
κυβέρνησεις και το Koινοβούλιο μετά από διαπραγματεύσεις. 
Υπε νθυμί ζ ε τα ι ότι ταποσάπουδιετέθησανγιατην έρευνα στην 
Ευρώπη το 1995 αν έρχονταν σε ποσοστό 1,9% του ΑΕΠ, έναντι 2,45% 
στις Ηνωμένες Πολιτείες και 2,95% στην Ιαπωνία (στην τελευταία, ο ι 
δαπάνες για έρευνααυ£άνονται κατάπερισσότερο από 3% ετησίως τα 
τελευταία! έτη). Η σύγκριση με τους κυριότερους ανταγωνιστές της 
Ενωσης δείχνει εν τέλει ότι π ρέπε ι να αυξηθούν στην Ευρώπη ο ι 
επενδύσεις του ιδιωτικού τομέα στην έρευνα. 
Ο προϋπολογισμός της έρευνας αντικατοπτρίζε ι πιστά την 
εμπιστοσύνη που έχε ι μια χώρα ή μια περιφέρε ια στο μέλλον της."Ά 
Ευρώπη καλείται να "διαπλάσω ι το μέλλον". 
1.2. Προκλησε ις και ευκαιρίες (βλ. παράρτημα) 
Οι διάφορες μελέτες και αναλύσεις προβλέψεων που έχουν εκπονηθεί 
("επιστημονικοί και τεχνολογικοί δείκτες" της Ευρώπης, "technology 
foresight" του Ηνωμένου Βασιλείου, "technologies-cles" της Γαλλίας, μελέτες 
του ΟΟΣΑ κλπ.) δείχνουν τις προκλήσεις και τις ευκαιρίες που θα 
αντιμετώπισε ι η Ευρώπη τη δεύτερη χιλιετία καθώς και τα επιστημονικά και 
τεχν ι κά πεδία με τις καλύτερες π ρ οοπτ ι κές ανάπτυξης. Αναφέρονται 
ορισμένα παραδείγματα: 
τα προβλήματα του κοινών ικοϋ συνόλου της Ένωσης και η πρόκληση της αειφόρου 
ανάπτυξης: π.χ. τα προβλήματα π ου δημιουργούν οι μετακίνησε ι ς (το αρνη τ ι κό 
κόστος των κυκλοφοριακών συμφορήσεων, των ατυχημάτων, των ζημιών που 
προκαλούνται στο περιβάλλον και στην υγεία των ανθρώπων, υπολογίζεται σε 250 
δισεκατ. ECU ετησίως), ή η γήρανση του πληθυσμού και η αύξηση των δοίττανών 
υγειονομικής περίθαλψης (ο αριθμός των ατόμων ηλικίας άνω των 75 ετών 
αναμένεται να αυξηθεί κατά 40% περίπου μέχρι το 2010). 
7-
Ηαρχή της οικολογικής αποδοτικότητας ('παράγουμε περισσότερα και καλύτερα με 
λιγότερα, σεβόμενο ι ταυτόχρονα το περιβάλλον") δείχνει το δρόμο για τον 
περιορισμό της επιβάρυνσης της κοινωνίας από τα απόβλητα και τη ρύπανση, ενώ 
ταυτόχροναπαρέχε ι τη δυνατότητα στ ι ς επιχε ι ρήσε ι ς να επιτύχουν οικονομίες. 
οι δυνατότητες ανάπτυξης αγορών και δημιουργίας θέσεων εργασίας στην Ευρώπη: 
πολλά τεχνολογικά πεδία προβλέπεται ότι 0ααναπτυχ0οΰν με ταχύ ρυθμό: π.χ. τα 
αγαθά και οι υπηρεσίες που συνδέονται με τις τεχνικές προστασίας του 
περιβάλλοντος, τομέας στον οποίο ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες είναι ιδιαίτερα 
προηγμένες (30 δ ι σε κατ. ECU για την ε υ ρωπαΐ κή αγορά των υδάτων το 2000) και η 
αγορά της βιοτεχνολογίας, της οποίας ηα^ία, που υπολογίζεται σε λιγότεροαπό 
10 δ ι σε κατ. το 1996, αναμένεται να φθάσει 40 με 80 δ ι σε κατ. το 2000. 
διαπιστώνεται συνολικά μία ανησυχητ ική αν τ ιστό ιχία με ταξύ της απώλε ι ας 
μεριδίων της αγοράς από την ευρωπαϊκή βιομηχανία στους τομείς της προηγμένης 
τεχνολογίας, της καμπύλης της ανεργίας και της πτώσης στην ανταγωνιστικότητα 
των ευρωπαϊκών χωρών. 
Η κατάσταση αυτή είναι αντιστρεπτή. Από πολλές μελέτες, λόγου χάριν, συνάγεται 
ότι η ταχεία και ομοιογενής ε ισαγωγή προηγμένων επικοί νωνιών στην Ένωση θα 
προσαύξανε κατά 3,5% την αύξηση του ΑΕΠ μέχρι το 2010, με άμεση ή έμμεση 
συ ν έπε ια τη δημιουργία 6 εκατομμυρίων νέων θέσεων εργασίας. Γενικότερα είναι 
απαραίτητο να δημιουργηθούν ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη αποδοτι κών 
δραστηριοτήτων υψηλής προστιθέμενης α^ίας, οι οποίες παράλληλα θα είναι ικανές 
να οδηγήσουν σε αύξηση με λιγότερη ανεργία. 
η πρόκληση της παγκοσμιοποίησης των γνώσεων και η θέση της Ευρώπης στον κόσμο. 
τα δύο τρίτα των παγκόσμιων επιστημονικών και τεχνολογικών αλμάτων 
επιτυγχάνονται εκτός της Ένωσης. Το 1996, η Ευρώπη αριθμεί 4,7 επιστήμονες και 
μηχανικούς ανά1000 κατοίκους, έναντι 7,4 στις ΗΠΑκαι 8 στην Ιαπωνία. Ένα νέο 
στοιχείο είναι ότι ο συνολικός αριθμός ερευνητών επιστημόνων και μηχανικών σε 
Κίνα, Ινδία και Ινδονησία έχε ι ήδη ε£ισω0ε ί με τον αντίστοιχο της Ένωσης. 
Η παγκοσμιοποίηση προβάλλε ι μία τριπλή ανάγκη: σε ορισμένα ζητήματα πλανητικής 
σημασίας (όπως η αλλαγή του κλίματος, η εμφάνιση νέων λοιμωδών νόσων), απαιτείται 
επιμερισμός των γνώσεων, των επενδύσεων και των κινδύνων σε ορισμένους τομείς, 
η Ευρώπη χρε ιά^εται νααντλήσε ι από άλλου την ε ιδίκευση που της λείπε ι ή να εχε ι 
πρόσβαση σε διαφορετι κά περί βάλλοντα έρευνας- η ε υ ρωπαΐ κή επιρροή πρέπε ι να 
εξαπλωθε ί όσο το δυνατόν περισσότερο (π.χ. εκπόνηση δ ι εθνών προτύπων),ώστε 
μακροπρόθεσμα, να κατακτηθούν αγορές. 
Το Ευρωπαϊκό παράδοξο" σε σχέση με την και νότο μία: στοΠράσι νο Βιβλίο για την 
καινοτομία επισημαίνεται η απόσταση μεταξύ των επιστημονικών και τεχνολογικών 
δυνατοτήτων της Ευρώπης και των επιδόσεων της από πλευράς καινοτομίας. Για 
παράδε ιγμα, οσυνολικόςαριθμός εφευρέσεων που κατοχύρωνε ι η Ιαπωνία στο 
σύστημα Ευ ρωπαΐ κών διπλωμάτων εύρε σι τεχνίας, υπερβαίνε ι τον αριθμό των 
αιτήσεων για διπλώματα ευρεσιτεχνίας οποιασδήποτε ευρωπαϊκής χώρας. Επιπλέον, 
η κατάθεση και η ανανέωση ενός διπλώματος ευρεσιτεχνίας σε 8 κράτη μέλη 
κοστίζει 120.000 δολάρια, έναντι 13.000 δολαρίων στις ΗΠΑ. 
Οι μικρομεσαίες επιχε ι ρήσε ι ς (MME) ε ίνα ι σημαντικότατοι φορείς καινοτομίας. 
Πλάι στο μικρό αριθμό MME "high-tech" (π.χ. στους τομείς των λογισμικών 
πληροφορικής και της βιοτεχνολογίας) λειτουργούν απείρως περισσότερες κλασικές 
MME, που πρέπε ι να αποκτήσουν πρόσβαση στις ερευνητικές δραστηριότητες και στα 
αποτελέσματα τους. 
1.3. Βασικοί λόγοι 
Η επιστημονική και τεχνική πρόοδος πρέπει να οδηγεί στη διάνοιξη νέων 
ο ρ ι ζ όντων, ανεξαρτήτως του εάν πρόκειται για γνώσεις, ιδέες, προϊόντα, 
διεργασίες ή υπηρεσίες, για την ευημερία του ατόμου και την αρμό ν ική εξέλιξη 
της απασχόλησης, της οικονομίας και της κοι νωνικής συνοχής της Ευρώπης. Ερεπε ι 
επίσης να συμβάλλε ι στην υλοποίηση μιας αε ι φόρου ανάπτυξης και εξέλιξης. 
Προκε ιμένου η νέα αυτή πολιτ ική βούληση να εκφράστε ί πρακτ ι κά στο επόμενο 
πρόγραμμα-πλαίσιο,βάσε ι των κατευθύνσεων που χαράσσονται στη Συνθήκη και με 
γνώμονα την υποστήριξη των στόχων των κοινοτικών πολιτικών, είναι απαραίτητο: 
• να βρουν ανταπόκριση οι προσδοκίες των πολιτών και να βελτ ι ωθεί η 
ποιότητα ζωής, εργασίας και ηποιότητατου περιβάλλοντος, κυρίως με την 
προώθηση της απλότητας και της ασφάλειας στη χρήση και στην κατανάλωση 
συστημάτων, προϊόντων και υπηρεσιών, με προοπτική την αειφόρο ανάπτυξη. 
Η αποδοχή και η οικε ιοποίηση της επιστήμης και της τεχνολογίας από τους 
πολίτες, ε π ι βάλλουν επίσης να είναι η έρευνα π ι ο προσιτή, να έχει 
μεγαλύτερη διάφανε ια και να πλησίασε ι περισσότερο τον πολίτη, έστω και 
αν η σύγχρονη επιστήμη γίνεται ολοένα πιο σύνθετη-
να στηριχθεί η έρευνα, όπως τονίστηκε στη σύνοδο κορυφής της ΦΛΩΡΕΝΤΙΑΣ 
τον Ιούνιο 1996, "... στην επένδυση άυλων πόρων σε ανθρώπι ν ο δυναμικό και 
έρε υνα-ανάπτυξη, στην και νοτομία ...", ώστε να εξασφαλι στ ει θετ ική 
επίδραση επί ίσο ις όρο ι ς στην απασχόληση και στην ανταγωνιστικότητα. 
Κατά την άποψη ορισμένων ο ι κον ομολόγων, η τεχνολογ ι κή αλλαγή και το 
ποιοτικό επίπεδο της εκπαίδευσης συνε ισφέρουν σε ποσοστό 80% στην 
οικονομική ανάπτυξη. Η γέννηση νέων ιδεών, που αποτελεί σχεδόν 
ανεξάντλητο πόρο, αποκτά ολοένα μεγαλύτερη βαρύτητα και επιτρέπε ι να 
υπερπηδηθούν ταφυσικάόριά της. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα πρόσφατων 
μελετών\ η αύξηση των δαπανών για έρευνα κατά 100 δολάρια ΗΠΑ στις 7 πιο 
ανεπτυγμένες χώρες, έχε ι ως αποτέλεσμα κατά μέσον όρο αύξηση του ΑΕΠ κατά 
123%. Ηλειτουργίαβιομηχανιώνκαι υπηρεσιών αιχμής με υψηλή ένταση 
έρευνας, διευκολύνει την ανάδειξη ενός καινοτόμου τριτογενή τομέα, που 
δημιουργεί νέες θέσεις εργασίας. 
να συνεχιστεί η απόκτηση περισσότερων γνώσεων σε ορισμένα ζητήματα 
καίρ ιας σημασίας. Αυτό σημαίνει ότι πρέπε ι, περισσότερο παρά ποτέ, να 
τηρείται η αρχή της επιστημονικήςαριστεΐας.Οι καλύτερες ερευνητικές 
ομάδες της Ευρώπης, συμπράττοντας σε δίκτυο και χρησιμοπο ιώντας από 
κοινού τον εξοπλισμό τους, κατόρθωσαν πρόσφατα ναπροσδιορίσουν τη 
νουκλεοδοτ ική αλληλουχία του γον ι δ ιώματος των ζυμομυκήτων, επίτευγμα 
που αποτελεί παγκόσμ ι α πρώτη και άνοιγε ι το δρόμο γ ια πολυάρ ι θ μες 
εφαρμογές στην ιατρική και στη βιομηχανία. Η Ευρώπη οφείλε ι να αποτελεί 
σημείο αναφοράς και πόλο έλξης για την παγκόσμια επιστήμη· 
Να καταβληθούν πιο αποφασιστικές προσπάθε ι ες απ'ότι στο παρελθόν γ ια τη 
δημιουργία ευνοϊκού κλίματος γ ια την έρευνα και την τεχνολογία στην 
Ευρώπη. Το πρόγραμμα-πλαί σ ι ο πρέπει να βοηθά τα κράτη μέλη να 
προσαρμόζουν τα εθνικά τους συστήματα έρευνας και καινοτομίας και να 
αυξάνουν τη συνοχή τους. 
Tip έπε ι επί σης να ε ξακολουθήσε ι ναενισχΟει τιςσχέσεις εταιρικής 
συνεργασίας σε όλη την έκταση της Ευρώπης μεταξύ των επιστημόνων, της 
International R&D spillovers European Economic Review, vol 39, No 5, May 1995. 
1·-
βιομηχανίας, των ανωτάτων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και των χρηστών, με 
επιμερισμό των κ ινδύνων, των επενδύσεων και των ωφελε ιών από την έρευνα, 
και να συμβάλει στην ο ι κοδόμηση ενός πραγματικοί ευρωπαϊκού 
επιστημονικού χώρου καθώς και στην ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς. 
Είναι ενθαρρυντική εν προκειμένω η διαπίστωση ότι, σε ορισμένα 
προγράμματα βιομηχανικής έρευνας, τα δύο τρίτα των εταιρικών 
συνεργασιών που συν ι στων τα ι για την εκτέλεση ενός συγκεκριμένου έργου, 
διατηρούνται και μετά την περάτωση του. 
Πλέγμα κριτή ρΓων 
Με βάση τα προαναφερθέντα, είναι δυνατοί» να καθοριστεί ένα "πλέγμα" κριτηρίων. 
Καθώς οι συνθήκες έχουν ωρ ιμάσε ι, το5°πρόγραμμα-πλαίσιο πρέπει ναγίνει 
αφορμή για την εκλεκτικότερη επιλογή των θεμάτων έρευνας, με επικέντρωση του 
ενδ ιαφέροντος στα ζητήματα όπου η συνε ισφορά της ε υ ρωπαΐ κής έρευνας ε ίνα ι 
καθοριστ ική. Κάθε θέμα π ρ επί ι να προσδ ιοριστεί με βάση ένα όσο το δυνατόν 
τελειότερο συ ν διασμό κριτηρίων που ανήκουν στις εξής τρεις ομάδες: 
(i) "βασικές αρχές", ειδικότερα: 
η ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία, σε σχέση με την αρ%ή της επικουρικότητας και τα 
διαθέσιμα μέσα-
οι έννοιες του δημόσιου συμφέροντος και τ^ς α*·δβχής από το κοινωνικό σύνολο, 
που έχουν ως αποτέλεσμα τα ερευνητ ι*δ ίργα -να έχουν κάπο ι ο νόημα για τον 
ευρωπαίο πολίτη. 
(Π) "μεγάλα έργα", που έχουν τονιστεί κατ επανάληψη στις ευρωπαϊκές Συνόδους Κορυφής 
και καλύπτουν κυρίως: 
την απασχόληση, λόγω της δυνατότητας δημιουργίας νέων δέσεων εργασίας ή της 
σημασίας της απασχόλησης στους συγκεκριμένους τομείς-
την ανταγωνιστικότητα? με επίκεντρο τα καθαρά ευρωπαϊ κά πλεονεκτήματα (π.χ. 
τεχνογνωσία, υφιστάμενη δυναμικότητα παραγωγής και εκμετάλλευσης) ανάλογα με 
τις προτεραιότητες που καθορίζει η βιομηχανία tea ι τις προοπτικές ανάπτυξης των 
αγορών 
11 
τη συμβολή στην εγκαθίδρυση της κοινωνίας της πληροφορίας-
τη προώθηση ενός μοντέλου αειφόρου ανάπτυξης με τη βελτίωση των συνθηκών ζωής 
και τον περιορισμό των ζημιών που προκαλούνται στο περιβάλλον 
την προπαρασκευή της προσχώρησης των μελλοντικών νέων κρατών μελών από την 
Κεντρική και ανατολική Ευρώπη και την ευρωμεσογειακή συνεργασία. 
(iii) υποστήριξη των στόχων των κοινοτικών πολιτικών, μετάξι; άλλων με: 
συμβολή στην εξέλιξη της αγροτικής και της αλιευτικής πολιτικής-
τον καθορισμό των απαραίτητων εργαλείων και συστημάτων για τις 
μεταφορές-
την αξιοποίηση των έμμεσων αποτελεσμάτων της έρευνας στις δ ι άφορες 
περιφέρειες της Ευρώπης (πολιτική συνοχής)-
την πρόοδο των γνώσεων και των τεχνικών για την προστασία της υγείας 
τον έλεγχο και τη βελτιστοποίηση των τεχνολογ ιών που συνδέονται με το 
ενεργειακό ζήτημα-
τη διεύρυνση της συμμετοχής των MME στην έρευνα και στην καινοτομία. 
II. ΑΠΟ ΤΟ 4° ΕΤΟ 5° ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ-ΠΛΑΙΣΙΟ 
Οι πολυάριθμες ε ισηγήσε ι ς που έχουν ήδη κατατεθε ί σχετ ικάμε το επόμενο 
πρόγραμμα-πλαϊσιο, συγκλίνουν στην άποψη ότι δεν θα ήταν σκόπιμο να ανανεωθεί 
απλώς το 4° πρόγραμμα-πλαίσ ι ο. 
Πρωταρχ ικήαναγκη είναι ως φαίνεται η συστηματοποίηση των ερευνητ ι κών 
προσπαθε ιών. Δεύτερον, μολονότι α^ί ^ε ι να διασφαλιστεί η συνέχε ια ορισμένων 
έργων, γεν ι κών αρχών και τρόπων εργασίας που έχουν αποδειχθεί επιτυχή1, 
στις περισσότερες εισηγήσε ι ς που κατέθεσαν τα κράτη μέλη και άλλοι οργαν ισμοί τους οποίους 
απασχολεί το μέλλον της KOLVOTικής έρευνας, επισημαίνεται η θετική συμβολή των 
προγραμμάτων-πλαισ ίων, ιδιαίτερα στους τομείς της βιομηχαν ικής έρευνας καθώς και της 
συγκρότησης δικτύων ερευνητών και της κινητικότητας των reXe υτοτίων. 
- 12-
χρε ι άγεται οπωσδήποτε να συμπεριληφθούν νέα θέματα έρευνας και νααλλάξε ι ο 
τρόπος οργάνωσης της. Στην αναζήτηση των νέων ισορροπιών πρέπε ι να ληφθούν 
υπόψη ο ι πρώτες δ ιαπιστώσε ις από την ανάλυση του 4ου π ρ ογ ράμματ ος-πλα ι σ ί ου. 
11.1. Η πρόοδος του 4ου προγράμματος-πλαισΐου 
Ίο 4° πρόγραμμα-πλαίσιο άρχισε να εφαρμόζεται πριν από 18 μήνες και 
αποδε ικνύεται ιδιαίτερα δελεαστικό: το 1995 υπεβλήθησαν περ ι σσότερες από 
20.000 προτάσεις, που κατέληξαν σε 3.000 περίπου έργα, στα οποία συμμετέχουν άνω 
των 10.000 εταίρο ι. 
Παρατηρείται, μεταξύ άλλων, ότι η κλίμακα των έργων τείνει να μεγεθύνεται, καθώς 
οι συμμετέχοντες είναι κατά μέσον όρο περισσότεροι και προέρχονται από 
μεγαλύτερο αρ ι θμόκρατών μελών, και ότ ι αυξάνεται ο ρυθμός ανανέωσης των 
εταίρων και η συμμετοχή MME (37% νέοι εταίροι κατά μέσον όρο, από τους οποίους 
40% MME). Ένα ανησυχητικό στοιχείο είναι η συνεχής αύξηση του αριθμού των 
προτάσεων που απορρίπτονται: κατά μέσον όρο, μόνο μία στ ι ς έξη επιλέχθηκε για 
χρηματοδότηση. 
Τα πρώτα αυτά στοιχεία δείχνουν σαφώς ότι επιβάλλεται ακριβέστερη εστίαση των 
προκηρύξεων υποβολής προτάσεων και ότι πρέπει να καταβληθούν συγκεντρωτικές 
προσπαθε ιες,ώστε ναπεριοριστεί ο διασκορπισμός των πόρων και η επιβάρυνση της 
διαχείρισης. Η επίσημη πρόταση για το 5° πρόγραμμα-πλαΐσιο θα συνοδεύεται από 
εμπεριστατωμένη αξιολόγηση των εργασιών. 
11.2. Νέες ισορροπίες για να βελτ ιωθεΐ η απήχηση στην κοινωνία και στην 
οικονομία 
Η νέα πολιτική κατεύθυνση, που συνιστάται στο να τεθεί η έρευνα στην υπηρεσία 
των πολιτών, προϋποθέτε ι να εν ισχυθούν ο ι βάσε ι ς της αν ταγών ι στ ικότητας της 
Ευρώπης, με την προοπτική μιας αε ιφόρου ανάπτυξης. Αυτό απαιτε ί, ταυτόχρονα, πιο 
Με την πάροδο του χρόνου, εκτός αϊτό τις μεγάλες επιτυχίες (π.χ. προσδιορισμός της 
νουκλεοτιδικής αλληλουχίας του γονι διώματος των ζυμομυκήτων, παράλληλο ι 
υπολογιστές, πρότυπαγια τις τηλεπικοι νωνίες, πρώτοι πε ιραματ ισμοί στην πυρή ν ική 
σύντηξη), συνεστήθησαν περισσότερες από 100.000 ε ταίρι κές συνεργασίες σε όλη την 
έκταση της Ευρώπης, πολλές από τις οποίες έχουν μετατραπε ί σήμερα σε εμπορικές 
συνεργασ ίες. 
1δ 
έμπρακτη υποστή ρ ι ξη της γέννησης νέων ι δ εών,πλη ρέστε ρη συνεκτίμηση των 
πραγματικών στοιχείων της ζήτησης και ενίσχυση των δεσμών με τους οργανισμούς 
που μπορούν να συνδράμουν στην αξιοποίηση των αποτελεσμάτων. 
Στήριξη της βασικής έρευνας 
Η συντόμευση του χρόνου που μεσολαβεί από την ανακάλυψη στο εργαστήριο 
μέχρι τη διάθεση στην αγορά, αφενός, και οι πολλαπλές εισροές που 
απαιτούνται για την ανάπτυξη σύνθετων συστημάτων, αφετέρου, τείνουν να 
καταργήσουν την κλασική διάκριση μεταξύ βασ ι κής και βιομηχαν ι κής και 
εφαρμοσμένης έρευνας. Η πρόοδος στις /3α σι κές επιστημονικέςγνώσεις 
μπορεί νααπέχε ι χρον ικάτόσο λίγο από τις πρακτ ι κές εφαρμογές τ ους, ώστε 
να είναι δύσκολο σήμερα να καταταχθεί η ανακάλυψη ενός νέου αλγορίθμου 
υπολογ ιστών ή ένα επί τευγμα στον προσδ ιορ ισμό της νου κλεοτ ι δ ι κής 
αλληλουχίας των γονιδιωμάτων. 
Κατά συ ν έπε ια, είναι ανάγκη να εξασφαλίστε ί ένας ερευνητικός χώρος 
ανοικτός στις νέες ιδέες γ ια την εκτέλεση ερευνητ ι κών εργασ ιών με 
αντικείμενο ζητήματα θεμελιώδους σημασίας, οι οποίες ενδέχεται να 
αναδείξουν νέα πεδία οικονομικής δράστη ρ ιότητας. 
Σύγκλιση της έρευνας με την πραγματικότητα της αγοράς 
Στις συζήτησε ι ς γ ια το πρόγ ραμμα-πλαί σ ι ο θίγεται μον ίμως η απόσταση 
μεταξύ έρευνας και αγοράς καθώς και η διαφορά μεταξύ πανεπιστημιακής και 
βιομηχαν ικής έρευνας. Η επιχε ι ρήμα τολογίααυτή άλλωστε οδήγησε στη 
διατύπωση της έννοιας της "προανταγωνιστικής έρευνας", της οποίας τα όρια 
έχουν γι ν ει ασαφή και την οπο ία πρακτ ι κά αγνοούν σε μεγάλο βαθμό ο ι 
κυριότερο ι ανταγωνιστές της Ευρώπης. 
Ο ανταγωνισμός, ανεξαρτήτως του εάν πρόκειται για πνευματικό, 
βιομηχανικό ή οικονομικό, αποτελεί έναν από τους βασικούς κινητήριους 
μοχλούς της έρευνας. Στην προπαρασκευαστική ωστόσο του προγράμματος-
πλαισίου, πρέπε ι να ληφθούν υπόψη τρεις παρατήρησε ι ς: πρώτον, το πεδίο 
συγκρίσεως για την έρευνα είναι στο εξής ολόκληρος ο κόσμος- δεύτερον, η 
ιλιγγιώδης αύξηση του κόστους της έρευνας και ανάπτυξης υπερβαίνε ι τις 
δυνατότητες μιας ερευνητικής ομάδας ή ακόμη και ενός κράτους, με 
- 14 
αποτέλεσμα το συστηματικό πλέον επιμερισμό των κινδύνων και των 
επενδύσεων τρίτον, πρέπει να εξετασθεί το ζήτημα της εκμετάλλευσης των 
αποτελεσμάτων. 
Η πείρα δείχνε ι ότι η έρευνα πρέπε ι να στραφεί από τις τεχνολογικές μόνον 
επιδόσεις στην ικανοποίηση των καταναλωτών, με απώτερο σκοπό την 
προσφορά αγαθών και υπηρεσιών ποιότητας, που παράγονται σε αποδεκτές 
συνθήκες και με χαμηλό κόστος και είναι εξαιρετικά διαφοροποιημένα και 
προσαρμοσμένα στις ανάγκες των χρηστών και άμεσα διαθέσιμα. 
Ηανάγκη μεγαλύτερης συμμετοχής των χρηστών στη μελέτη των έργων, 
επωφελής από την άποψη της ικανοποίησης πραγματικών αναγκών, 
προϋποθέτε ι να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στ ι ς δράσε ι ς επίδειξης και 
προπαρασκευής της τυποποίησης. Αυτό σημαίνει ότι, θα πρέπει να 
διαμορφωθεί ανάλογα, με την επιβεβλημένη διαφάνεια, το ϋψος της 
χορηγούμενης χρηματοδότησης, σύμφωνα με τους διεθνείς κανόνες και το 
κοινοτικό πλαί σι ο που δ ι έπου ν τη χορήγηση ενισχύσεων για έρευνα. 
Καλύτερη αξιοποΓηση των αποτελεσμάτων 
Στα προηγούμενα προγράμματα-πλαίσια, η ε κμετάλλευση ορισμένων 
αποτελεσμάτων ήταν μερικές φορές ανεπαρκής. Απαιτούνται πρόσθετες 
προσπάθειες για να διευρυνθούν οι εταιρικές συνεργασίες και τα δίκτυα, 
ώστε να βελτ ιωθ ει η αξιοποίηση των αποτελεσμάτων και να καλύπτονται 
ο ικονομι κά ο ι κίνδυνο ι με τη συνδρομή π ι ο δ ιαφοροπο ι η μένων πηγών 
χρηματοδότησης, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται τα χρηματοπιστωτικά 
ιδρύματα και οι εταιρείες κεφαλαίων κινδύνου. 
Οι κανόνες για την πνευματική ιδιοκτησία είναι στενά συνδεδεμένοι με το 
ζήτημα των εταιρικών συνεργασιών και της εκμετάλλευσης των 
αποτελεσμάτων, θα πρέπε ι να αναπροσαρμοστούν για να ληφθούν υπόψη ο ι 
τεχνολογικές εξελίξεις και για να εξασφαλιστούν η παροχή περισσότερων 
κ ι νήτρων για την εκμετάλλευση και η αποτελεσματ ι κότ ε ρη προάσπιση των 
ευρωπαϊκών συμφερόντων στο διεθνή χώρο. 
-16-
III. ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗ ΔΟΜΗ ΤΟΥ 5ου ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ-ΠΛΑΙΣΙΟΥ3 
Με δεδομένα το πλαίσιο και το πλέγμα κριτηρίων που εκτίθενται στα προηγούμενα, 
μπορεί να καταστρωθεί ένα προσχέδιο του περιεχομένου του επόμενου 
προγράμματος-πλαισίου καθώς και των μέσων εφαρμογής του. 
III.1. ΤΙεριεχόμενο 
Με την επ ιφύλαξη των οριστικών κατευθύνσεων, μπορούν να καθοριστούν τρία 
θέματα προτεραιότητας, των οποίων ο αριθμός είναι σκόπιμα περιορισμένος, καθώς 
και τρεις δράσεις οριζόντιου χαρακτήρα. 
III.1.1. Θέματα προτεραιότητας (η έρευνα στην υπηρεσία των πολιτών) 
Δίδεται έμφαση στην προσπαθε ια εστίασης των δραστηριοτήτων κάι, ταυτόχρονα, 
στην επίδραση τους στη ζωή των πολιτών. 
αποκάλυψη των πόρων των έμβιων όντων και των οικοσυστημάτων. Ο ι βιοεπιστήμες 
και το περιβάλλον έχουν κυριολεκτικά ζωτ ική σημασία για τους πολίτες, κυρίως 
λόγω των κρίσιμων επιπτώσεων τους στα θέματα υγ ε ίας. Η Ευρώπη διάθετε ι στους 
τομείς αυτούς ε π ιστημον ι κά και τεχνικάπλεονε κτήματα, τα οποία π ρέπε ι να 
αξιοποιηθούν ενώ παρέχουν επίσης ελπιδοφόρες προοπτικές από πλευράς ανάπτυξης 
αγορών και απασχόλησης. 
Όσον αφορά τον άνθρωπο, το θέμα αυτό θα πρέπε ι να κάλυψε ι κυρίως τους βασικούς 
μηχανισμούς της ζώσας ύλης, τόσο στο επίπεδο των επιστημον ι κών γνώσεων όσο και 
στο επίπεδο των εφαρμογών τους, ιδιαίτερα στην υγεία και στη δ ιατροφή. Οι 
προσπαθε ιες προβλέπεται να επικεντρωθούν στην απόκτηση βασικών γνώσεων, στην 
πρόληψη των ασθενε ιών (π.χ. ερευναμεαντικείμενο τον εγκέφαλο και τις νέες 
λ ο ιμώδε ι ς νόσους) καθώς και στην π ο ι ότητα, την ασφάλε ι α και τον ανανεώσιμο 
χαρακτήρα της β ι ο παραγωγή ς, τηρουμένων των κανόνων δεοντολογίας. 
Στην περίπτωση του περιβάλλοντος, η εξέλιξη των νομοθετικών ρυθμίσεων και των 
φορολογικών κινήτρων για την προστασία του περιβάλλοντος και η γενίκευση της 
αρχής της υπευθυνότητας,απαιτούν πληρέστερη κατανόηση των περιβαλλοντι κών 
μηχανισμών και προηγμένες τεχνολογίες για να δ ιασφαλιστε ί η προστασία και η 
3 κατ' επέκταση,ο εν λο*γω διάλογος καλύπτει επίσης το πρό-γραμμα-πλαίσ ι ο EURATOM 
16 
εξοικονόμηση των φυσ ι κών πόρων και να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα που 
συνδέονται με τη ρύπανση και τα απόβλητα. 
Οι δραστηριότητες αυτές, κατ ανάγκην πολύ επιστημονικές, θα περιλάβουν, μεταξύ 
άλλων, εμπεριστατωμένη μελέτη των ζητημάτων που συνδέονται με την πλάνη τ ι κή 
αλλαγή του κλίματος, των βασικών φυσικών κύκλων, των κινδύνων φυσικών 
καταστροφών και των οικοσυστημάτων της Ευρώπης. 
ανάπτυξη μιας φιλικής προς το χρήστη κοινωνίας της πληροφορίας: Η Ευρώπη 
δημιούργησε όνομαδιατυπώνοντας την έννοια της"κοι νωνίας της πληροφορίας", που 
συνδυάζει τις τεχνικές, οικονομικές και βιομηχανικές πτυχές με την κοινωνική 
διάσταση. Οι πολυάριθμες εφαρμογές στις οποίες οδηγεί, σε όλους σχεδόν τους 
τομείς οικονομικής δραστηριότητας, τονίζουν τις τεράστι ες δυνατότητες που 
προσφέρε ι για την αύξηση της αν ταγών ι στ ι κότητας της βιομηχανίας και την 
ικανοποίηση των αναγκών του ατόμου. 
Η προαναγγελθείσα τεχνολογική και βιομηχανική σύγκλιση μεταξύ της 
πληροφορικής, των τηλεπικοινωνιών και των μέσων μαζικής ενημέρωσης, προχωρεί 
με ταχύ ρυθμό μέσω των ψηφιακών συστημάτων και των πολυμέσων. Η πόρε ία αυτή 
χαρακτηρίζεται από την αυξημένη βαρύτητα των άυλων πτυχών, κυρίως του 
"περιεχομένου" και των λογισμικών. Ίο ζητούμενο τώρα ε ίνα ι ναπροσ ιδορ ιστούν 
τα ερευνητικά έργα που εξυπηρετούν την κοινωνία της πληροφορίας. 
Η έρευνα στον τομέα αυτό θα πρέπει να προσανατολιστεί στην ανάπτυξη 
διαλε ι τουργι κών σε παγκόσμια κλίμακα τεχνολογ ιών, υποδομής, υπηρεσιών και 
εφαρμογών. Οι ερευνητικές δραστηριότητες θα αποτελέσουν την πηγή ενός μεγάλου 
μέρους των επαγγελμάτων του μέλλοντος και θα διευκολύνουν την εμφάνιση 
αποκεντρωμένων και εξατομικευμένων δραστηριοτήτων σένα ανταγωνι στ ι κότερο και 
πιο καινοτόμο οικονομικό περιβάλλον. 
Κ ανακάλυψη νέων εννοιών και εργαλείων και οι πειραματισμοί με αυτά προβλέπεται 
να δ ι ευκολύνουν την πρόσβαση των πολιτών στην πληροφόρηση και στη δ ια βίο υ 
εκπαίδευση καθώς και στην πολιτιστική κληρονομιά και να επιτρέψουν να 
διαφυλαχθεί η γλωσσική ποικιλότητα. 
προώθηση της ανταγων ι στ ι κής και αε ιφδρου ανάπτυξης: Το θ ε μα αυτό περιβάλλε ι 
προτεραιότητες που απορρέουν κυρίως από τις κοινοτικές πολιτικές και έχουν 
ισχυρή επίδραση στην αν ταγών ι στ ι κ ό τη τα της Ένωσης, ενώ εμπεριέχουν πολλές 
17-
0 έ σε ι ς εργασίας, με κοινό παρανομαστή τη συμβολή στην αναδι οργάνωση των 
συστημάτων παραγωγής προς την κατεύθυνση της αειφόρου ανάπτυξης. 
Στις παραδοσιακές μορφές βιομηχανικής παραγωγής αλλά και στο σχεδιασμό και στην 
παραγωγή νέων προϊόντων και υλικών, θα πρεπε ι, για παράδε ιγμα, να ενσωματωθούν 
εξ αρχής οι έννοιες της διάρκε ι ας ζωής, του ελάχιστου κόστους, της κατάρτισης 
προτύπων και, γενικότερα, οι εξωγενείς παράγοντες, που μέχρι σήμερα συχνότατα 
παραβλέπονταν. Παράλληλα, θα πρέπε ι νααναπτυχθου ν οι άνλες υπηρεσίες και 
δραστηριότητες, οι τεχνικές σχεδιασμού, παραγωγής και διαχείρισης πολυσύνθετων 
συστημάτων και η εργονομία, που καταλαμβάνουν ολοένα σημαντικότερη θέση στην 
οικονομία. 
Στον τομέα της ενέργειας, θα π ρέπε ι να δοθεί προτεραιότητα στην ανάπτυξη και 
στην επίδε ιξη ασφαλών και αποδεκτών από τους πολίτες ενεργέ ιακών συστημάτων, 
τα οποία θα ανταποκρίνονται στα περιβάλλον τ ικά πρότυπα και κριτήρια, και θα 
ε ίνα ι ανταγων ιστικάαπόάπο^-η κόστους παραγωγής και συνολικών οικονομιών. Η 
έρευνα θα πρέπε ι να περίλαβε ι την ορθολογική διαχείριση της εν ε ργ ει ας στην 
καθημερινή ζωή (π.χ. "η πόλη και η κατοικία του μέλλοντος") καθώς και τις διάφορες 
εναλλακτικές δυνατότητες που υπάρχουν για την παραγωγή και την αποθήκευση 
ενέργειας, σε μεσομακροπρόθεσμη βάση. 
Όσον αφορά τις με τακ ινήσεις και τη διακίνηση εμπορευμάτων, οι ερευνητ ι κες 
προσπάθειες θα πρέπει να καλύψουν, μεταξύ άλλων, τη βελτιστοποίηση της 
αποδοτικότητας, της ασφάλειας, της επίδρασης στο περιβάλλον και της 
ανταγων ι στ ι κότητας που ε ίνα ι απαραίτητες για την προώθηση τηςποι ότητας των 
προϊόντων και των υπηρεσιών, την εξασφάλιση της ολοκλήρωσης τους σε ευρωπαϊκό 
επίπεδο καθώς και για την κατάκτηση των παγκόσμιων αγορών. Αναμένεται να δοθε ί 
ιδιαίτερη προσοχή στο ζήτημα του συνδυασμού των διαφόρων μεταφορικών μέσων. 
Στον τομέα της γεωργίας, πρέπε ι να υλοπο ιηθεί η εννο ια της "ολοκληρωμένης 
αγροτικής πολιτικής": όλες οι δραστηριότητες που αναπτύσσονται σε αγρό τ ι κες 
περιοχές, μεταξύ των οποίων και το δάσος, πρεπε ι να συναρμοστούν σε ε να σχήμα 
ολοκληρωμένης ανάπτυξης, που θα βασίζεται στην ανταγων ι στ ι κ ό τη τα και στην 
αε ιφορια και θα εξασφάλιζε ι την καλύτερη δυνατή χρήση της γης στις εν λόγω 
περιοχές, θα απαιτηθούν νεα εργαλε ία και συστήματα για την αξ ι οποί η ση και τη 
διαφοροποίηση της παραγωγής στους επ ίμερους κλάδους, με έμφαση στα πλήρη 
κυκλώματα, στην πολύ λε ι του ργ ική δ ι αχεί ρ ιση(παραγωγ ικες,οικολογικες και 
κοινωνικές λειτουργίες), στη σύνδεση των δραστηριοτήτων μεταξύ τους και με 
18 
ενσωμάτωση σε κάθε στάδιο της ποιότητας, της υγείας, του περιβάλλοντος και των 
κοινωνικοοικονομικών πτυχών. 
Τέλος, στον τομέα της αλιείας, θα πρέπε ι να αναληφθούν πολύ επιστημονικά έργα για 
την προπαρασκευή του μέλλοντος αυτής της δραστηριότητας και την αποκατάσταση 
της ισορροπίας των αλιευτικών πόρων. 
III.1.2. Δράσεις οριζόντιου χαρακτήρα 
Οι δράσειςαυτές έχουν δύο συν ιστώσες: η μία, γεν ική, αποσκοπεί στην κάλυψη 
κο ινών αναγκών και στο συνολικό συ ν τον ισμό· η δεύτερη, εντάσσεται στα θέματα 
προτεραιότητας που περιγράφονται παραπάνω. 
Βελτίωση του ανθρώπινου δυναμικού: Απα ι τ είτα ι ένταση των προσπαθε ιών για να 
βελτιωθούν η κατάρτιση και η κινητικότητα των ερευνητών, συμπεριλαμβανομένων 
των ερευνητών της βιομηχανίας, και να τους δοθούν κίνητρα ώστε να προτιμούν την 
Ευρώπη γ ια τα με τ ε κ πα ι δ ευ τ ικά ταξί δ ια του ς. Για το σκοπό αυτό, θα πρεπε ι να 
εξασφαλιστούν συμβατοί κύκλοι κατάρτισης και ίση μεταχείριση των επισκεπτών 
ερευνητών σε όλη την έκταση της Ευρώπης, να επεκταθούν τα δίκτυα επικοινωνίας 
και ανταλλαγών μεταξύ εργαστηρίων και επιχε ιρήσεων και να δοθεί πρόσβαση στους 
εξοπλισμούς μεγάλου μεγέθους, των οποίων ο πολλαπλασιασμός θα πρεπε ι να 
αποφευχθε ί, ενώ απαιτεί τα ι καλύτερος συντονισμός εκ των προτέρων γ ια τα νέα 
έργα. 
Πρέπει να υποστηριχθεί η προώθηση της ευρωπαϊκής ταυτότητας, μέσω ενός 
Ευρωπαϊκού Βραβείου Επιστημών (όπως υπέδειξε πρόσφατα το Ευρωπαϊκό 
Κοινοβούλιο) και του κοινού καθεστώτος του ευρωπαίου ερευνητή, θα πρέπει επίσης 
να βελτιωθεί η σύνδεση με τα μέσα της πολιτικής στον τομέα της εκπαίδευσης και 
επαγγελματικής κατάρτισης. 
Στο κοινωνικοοικονομικό επίπεδο, είναι απαραίτητο να εντοπιστούν ακριβεστρερα 
οι ανάγκες της κοινωνίας και να γι νου ν καλύτερα αντιληπτά η κοινών ική εμβελε ι α 
των ερευνητικών έργων, η εξέλιξη και η ποικιλία των συστατικών και των θεμελίων 
της ε υ ρωπαΐ κής κ ο ινωνίας,π.χ. με την ανάπτυξη των ι καν ο τη των πρόγνωσης και 
μελέτης των διαφόρων σεναρίων που συνδέονται με την εισαγωγή των νέων 
τεχνολογιών στην εργασία, στην οικονομία, στην εκπαίδευση και στις πολιτιστικές 
δραστηριότητες, θα μπορούσαν νααναλυθούν ν εα μοντέλα ανάπτυξης και οργάνωσης, 
1β 
με τα οποία είναι δυνατόν ναπεριοριστοΰν τα φαινόμενα κο ι νωνικού αποκλε ισμοΰ 
και να σημειωθούν άλματα στο επίπεδο της απασχόλησης, καθώς και οι πιο 
ελπιδοφόρο ι πειραματισμοί που έχουν γίνει στο συγκεκριμένο τομέα. 
Καινοτομία και προώθηση της συμμετοχής των MME'. Προβλέπεται ναδιευκολυνθεί 
η πρόσβαση περισσότερων κλασικών MME και μεσαίων επιχε ιρήσεων στο σύνολο των 
ερευνητικών έργων και στα αποτελέσματα τους, με τη θέσπιση ενιαίου και 
απλουστευμένου πλαισίου και με την ανάπτυξη των μηχανισμών μεταφοράς 
τεχνολογίας. 
Παράλληλα, βάσε ι των κατευθύνσεων που θα καθοριστούν στο σχέδιο δράσης για την 
καινοτομία, θαμποοούσε να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στους μηχανισμούς ανάλυσης 
T6JV αποτελεσμάτων, στην αξιοποίηση τους και στη δημιουργία δεσμών με τα 
κεφάλαια κινδύνου και με τους μηχαν ισμούς χρήμα τοδοτικής τεχνικής, όπως 
φαίνεται από την επιτυχία του NASDAQ, θα πρεπε ι επίσης να αναλυθούν οι μορφές 
παροχής κινήτρων για τη διεξαγωγή έρευνας. 
Επιβεβαίωση του ρόλου της ευρωπαϊκής έρευνας στο διεθνή χώρο'. Σύμφωνα με τους 
πολιτικούς στόχους της Ένωσης (κυρίως της εξωτερικής πολιτικής) και με την αρχή 
του αμοιβαίουσυμφέροντος και με βάσηδιμερειςήπεριφερειακεςσυμφωνί ες, 
αποφάσε ι ς για το άνοιγμα των προγραμμάτων και ειδικές δράσε ι ς, θα πρεπε ι να 
τηρηθούν οι ακόλουθες κατευθυντήριες γραμμές: 
άμεση συμμετοχή ορισμένων τρίτων στα έργα των ερευνητικών προγραμμάτων, θα 
πρέπε ι να προτιμηθούν ο ι χώρες της Κεντρί κής και Ανατολι κής Ευρώπης, ώστε να 
επι ταχύ νθε ί η προσχώρηση τ ους στην ' Ενωση και η πλήρης συμμετοχή τους στην 
έρευνα, όπως επίσης θα πρεπε ι να εξασφαλιστεί, προς αμοιβαίο όφελος, μεγαλύτερη 
συμμετοχή από τις βιομηχαν ι κες χώρες, τις χώρες με ανερχόμενη οικονομία και 
ενδεχομένως τις μεσογειακές χώρες-
εγκατάσταση μέσων του επιτρέπουν να ε ν ισχύ θ ε ί η συνεργασία σε παν ευ ρωπαΐ κή 
κλίμακα και καθ ιστού ν τον ευ ρωπαΐ κό ερευνητικό χώρο πιο ελκυστικό γ ια τους 
ερευνητές των χωρών με τις οποίες η Ένωση έχει κοινά συμφέροντα-
καθορισμός ε ιδικών δραστηριοτήτων διεθνούς επι.στημον ι κής συνεργασίας και 
δ ιάθ ε ση των κατάλληλων πόροι ν, με χώρες ή περ ι φέρε ι ες όπως ηΜεσόγειος, η 
Κοινοπολιτεία Ανεξαρτήτων Κρατών και οι αναπτυσσόμενες χώρες και με 
αντικείμενο θέματα που εξυπηρετούν τους στόχους της εξωτερικής πολιτικής, στις 
οποίες θα συμμετέχον ν η βιομηχανία και τα κεντρααριστείας της Ευρώπης. 
2Θ-
III.2. Εφαρμογή 
Σε κάθε πρόγραμμα-πλαϊσιο τίθεται το ζήτημα της κατανομής των έργων και των 
πόρων. Έχει επίσης διαπιστωθεί ότι είναι δύσκολο να ενσωματωθούν οι 
νεωτεριστικές ιδέες που εμφαν ί ζονται ενώ το πρόγραμμα έχε ι αρχίσει να 
εφαρμόζεται, για να μην αναφερθεί και η περιορισμένη δυνατότητα τερματισμού 
ορισμένων δραστηριοτήτων, καθώς η καθ ε μία αν ταπο κρίνε τα ι εκ των πραγμάτων στις 
ανάγκες μίας συγκεκριμένης ομάδας ατόμων. 
Οι συνθήκες έχουν ωρίμασε ι για να αυξηθεί η εκλεκτικότητα στα θέματα έρευνας 
και η συγκέντρωση των πόρων. Για να απόδωσε ι καρπούς, η προσέγγιση αυτή πρέπε ι 
να συνδυαστε ί με μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα ως προς τον τρόπο εκτέλεσης των 
έργων, ενώ ταυ τ άχρονα π ρέπε ι να τηρείται σχολαστικά η αρχή της δ ιαφάνε ι ας, 
κυρίως κατά τη δ ιαδ ικασία επιλογής. Η Επιτροπή θα καταβαλε ι επίσης προσπαθε ια 
για νααποτρέψε ι τον κατακερματισμό των κοινοτικών ερευνητ ι κών εργασιών. 
Αύξηση της ευελι ξ ίας στα ερευνητ ικά έργα και στη λήψη των αποφάσεων 
Οι διαδικασίες που καθιερώθηκαν με την πάροδο των ετών για το πρόγραμμα-
πλαίσιο, πρέπε ι να απλουστευθούν, χωρίς όμως να θ ιγούν ο ι αρχές της ίσης 
μεταχε ί ρ ίσης, της πρόσβασης επί ίσο ι ς όρο ι ς και της διάφανε ι ας που το 
χαρακτηρίζουν. 
Υπάρχουν περιθώρια αισθητής βελτίωσης των ρυθμίσεων θεσμικής 
πλαισίωσης. Στη Διακυβερν ιτική Συνδιάσκεψη, λόγου χάρι ν, η Επιτροπή θα 
υποστήριξε ι απλουστευμένη δ ιαδ ι κασία αποφάσεων γ ια την έγκριση με 
ειδική πλε ιοψηφϊα της πολιτικής στον τομέα της έρευνας και των ε ιδικών 
προγραμμάτων καθώς και γ ια την εφαρμογή τους. Για νααπλσυστευθε ί η 
εκτέλεση, είναι επίσης σκόπιμο να περιοριστεί σημαντικά ο αριθμός των 
προγραμμάτων όπως και των επιτροπών. 
Από άποψη δομής, τα προγράμματα εργασιών πρέπει να μπορούν να 
συμπληρώνονται και να αναπροσαρμόζονται τακτικά, ώστε να παρακολουθούν 
τόσο την επιστημονική όσο και την τεχνολογ ική πρόοδο καθώς και την 
εξέλιξη των κοινοτικών πολιτικών. Σε περιπτώσε ις έκτακτης ανάγκης, όπως 
πρόσφατα με το πρόβλημα των "τρελλών αγελάδων", πρέπε ι να υπάρχε ι 
21 -
δυνατότητα άμεσης συνένωσης πολλών ερευνητικών έργων γύρω από τον ίδιο 
στόχο, συγκέντρωσης των απαραίτητων πόρων και, αν χρε ιάζεται αλλαγής της 
κατεύθυνσης των εργασιών. 
Αποτελεσματικότερη διαχειριση 
Είναι ως φαί ν ε τα ι δυνατόν να αποκομιστούν οφέλη στο επίπεδο των 
διαχειριστικών τεχνικών. Η Επιτρ οπή ανέλαβε την πρωτοβουλία να 
οργανώσει ανοικτό διάλογο σχετικά με τους πιθανούς τρόπους απλούστευτης 
των διαδικασιών εσωτερικής διαχείρισης αλλά και εκείνων που διέπουν τις 
εξωτερικές συμβατικές σχέσεις. 
Δηλωμένος στόχος είναι η συντόμευση των προθεσμιών και η μείωση του 
κόστους κατάρτισης των φακέλων, κυρίως για την επιλογή των προτάσεων και 
τη σύναψη των συμβάσεων καθώς και για τις πληρωμές, σημείο που ενδιαφέρε ι 
ιδιαίτερα τ ι ς μικρές επιχειρήσεις και τους επιχορηγούμενους ερευνητές. 
Οι προκήρυξειςυποβολής προτάσεων πρέπει να δημοσιεύονται τακτικά, να 
συμβαδίζουν με τους ρυθμούς της βιομηχανίας, των ερευνητικών κέντρων και 
των ανωτάτων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και ναανταποκρίν οντά ι στις 
επιτακτικές ανάγκες της ορθής διαχείρισης. Όσον αφορά τις διαδικασίες 
επιλογής των προτάσεων, φαίνεται ότι ε ί ναι απαραίτητο να δ ιασαφην ιστούν 
τα κριτήρια επιλογής. 
Τέλος, έχει γίνει αισθητή η ανάγκη για κάποιο μέσο συνεχούς 
παρακολούθησης, το οποίο θα επιτρέπε ι να μετρώνται, σε πραγματικό χρόνο 
και με βάση ένα σύνολο ορόσημων, δε ι κ τω ν και στατιστικών στοιχείων 
ποιότητας, η πρόοδος και οι επιδόσε ις του π ρογ ράμματ ος-πλα ι σι ου, καθώς 
και για ένα μηχαν ισμό διαρκούς διαλόγου (π.χ. μέσω του Internet) με τους 
συμμετέχοντες στην εφαρμογή του 5ου προγράμματος-πλαισίου και με άλλους 
ε νδιαφερομέ νους. 
Διεύρυνση του φάσματος των μέσων παρέμβασης και συντονισμοΰ 
Ημέχρι σήμερα προσέγγιση, στην οποία κυριαρχούσε η παράθεση πολυάριθμων 
έργων (ε τα ι ρ ι κ ή συ ν εργασία 50/50 σε έργα συνήθως μεσαίας κλίμακας), 
22 
πρέπε ι να δώσε ι τη θέση της σε ένα ευρύτερο φάσμα μέσων παρέμβασης και 
εντάσεων χρηματοδότησης, που θα είναι προσαρμοσμένο στους δ ιάφορους 
στόχους, επιτρέποντας τη σύσφιγξη των δεσμών μεταξύ των εθνικών 
δράστη ρ ι οτήτων ή μεταξύ αυτών και των κοινοτικών σε ο ρ ισμένα πεδία 
έρευνας. 
Για να υπάρχε ι δυνατότητα άμεσης ανταπόκρισης στο πιεστικό αίτημα να 
γίνονται δεκτές "αυθόρμητες" προτάσε ις, ενσωμάτωσης ανερχόμενων πεδίων 
πολυεπιστημονικήςέρευνας(π.χ.νευροεπιστήμες) κα ι αντι μετώπίσης 
απρόοπτων εξελίξεων,πρέπε ι επίσης να προβλεφθεί κάποιος ελεύθερος 
χώρος, αυστηρά πλαισιωμένος όμως στο επίπεδο των αποφάσεων. 
Προβλέπονται τα ακόλουθα μέσα παρέμβασης: 
προγράμματα οριζόντιου χαρακτήρα, σε περιορισμένο αριθμό, με έντονο το 
στοιχείο των τεχνολογιών γεν ι κής εφαρμογής που μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε 
πολλούς τομείς, ι κανάνααναδ εί ξ ου ν και να τροφοδοτήσουν θέματα έρευνας με 
ακριβέστερους στόχους, τα οποία δεν θα έχουν κατ ανάγκην προσδιοριστεί εξαρχής-
επιχειρησιακές μονάδες (task force). Πρόκειται για την προσέγγιση της 
"στοχοθετημένης έρευνας" με απόλυ τα ανοικτή συμμετοχή και με αντ ι κείμενο 
ενωτικά θέματα. Οι δράσεις τύπου επιχειρησιακής μονάδας είναι μία νέα αντίληψη, 
που ε ισήγαγε π ε ιραματι κάηΕπ ι τ ροπή με την ευ και ρ ία του 4ου πρόγραμματος-
πλαισίου. 
Η ιδέα στην οποία βασίζεται αυτός ο τύπος έρευνας είναι η πρόοδος των γνώσεων 
και των τεχνολογιών να εξυπηρετεί πρωταρχικούς στόχους της κοινωνίας και της 
βιομηχανίας, ώστε να αν ταπο κρίνε τα ι στον τριπλό στόχο της δ ιαφάνε ι ας, της 
εκλεκτικότητας και της συγκέντρωσης των προσπαθε ιών. Στην πράξη, οι 
επιχειρησιακές μονάδες αποτελούν προ πάντων συντονιστικό εργαλε ίο για τον 
καθορισμό και την παρακολούθηση της υλοποίησης νέων δράσεων περιορισμένου 
αριθμού και διάρκε ιας, για τις οποίες οι προτεραιότητες πρέπε ι να καθορίζονται 
σε στενή συνεργασία με τη βιομηχανία, του ς χρήστ ες και τη δημόσ ιαδ ι οίκηση-
μηχανισμοί για την καλλιίργε ια της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών. Για 
να έχε ι πρακτική σημασία, η ευρωπαϊκή έρευνα δεν πρεπε ι να περιχαρακώνεται στη 
σύμπραξη μόνο στο πλαίσι ο των ειδικών προγραμμάτων. Εφόσον το επιθυμούν 
πράγματι κά τα κράτη μέλη, η Επιτροπή ε ίνα ι πρόθυμη να προώθησε ι αυτή την 
-23-
προσέγγιση σε συγκεκριμένα θέματα έρευνας, χρησιμοποιώντας τις δυνατότητες 
παρέμβασης που περιέχουν τα άρθρα 130 Κ (συμπλήρωμα τ ι κά προγράμματα), 130 Λ 
(συμμετοχή σε έργα που αναλαμβάνουν ομάδες κρατών μελών) ή 130 Ν (συμμετοχή σε 
κοινές επιχειρήσεις) της Συνθήκης. 
Για τα τρία πρώτα αυτά μέσα παρέμβασης, η COST θα μπορούσε να 
χρησίμευσε ι, όπως άλλωστε προβλεπόταν αρχικά, ως φυτώριο ιδεών ενώ θα 
μπορούσε να επιδιωχθεί καλύτερος συνδυασμός με την πρωτοβουλία EUREKA 
για τη διοχέτευση των αποτελεσμάτων της έρευνας στην αγορά. Αυτό 
προϋποθέτει στενότερη αλληλεπίδραση μεταξύ του προγράμματος-πλαίσιου 
και αυτών των δύο πλαισίων συνεργασίας, των οποίων η στρατηγική 
βρίσκεται σήμερα υπό αναθεώρηση. 
Παράλληλα, απατείται ουσιαστικότερη ανταλλαγή πληροφοριών και 
αποτελεσματ ι κότερος συντονισμός μεταξύ των κοι νοτ ι κών και των εθνικών 
πολιτικών και επενδύσεων στον τομέα της έρευνας . H μεγαλύτερη συνοχή 
συν επάγεται ανταγωνιστικό πλεονέκτημα και οικονομίες στον 
προϋπολογισμό, επιτρέποντας στην Ένωση και στα κράτη μέλη της να 
συγκεντρώσουν αποτελεσματικότερα τις προσπαθε ιές τους για την επίτευξη 
των στόχων κάθε πλευράς. 
για να μπορεί το πρόγραμμα-πλαίσιο να στήριξε ι αποτελεσματ ι κά τις άλλες 
κοινοτικές πολιτικές, πρέπει να επέλθουν ουσιαστικές βελτιώσεις στους 
μηχανισμούς σύνδεσης και συντονισμού με τα μέσα κάθε πολιτικής, κατά τρόπο ώστε 
να εξασφαλιστεί η διαλε ιτουργικότητά τους5 και να αυξηθεί η αποτελεσματικότητα 
των κοινοτικών δράσεων. 
Αυτό ισχύε ι πρωτίστως για τη διεθνή συνεργασία και τα Διαρθρωτικά Ταμεία. Στη 
δεύτερη περίπτωση, επιδ ιώκεται ναπαρακ ινηθούν τα κράτη μέλη να δ ι αθέ σου ν 
μεγαλύτερο μέρος των ενισχύσεων που λαμβάνουν από τα Διαρθρωτικά Ταμεία για την 
πρβλ. άρθρο 130Η της συνθήκης ΕΚ "... Κ Κοινότητα και τα κράτη μέλη συντονίζουν τη δράση τους 
στον τομέα της έρευνας και της τεχνολογ ι κής ανάπτυξης, ώστε να εξασφαλίζεται η αμοιβαία 
συνοχή των εθνικών πολιτικών και της κο ινοτ ι κής πολιτ ι κής ..." 
ηπε ίρααπό την εφαρμογή της προσέγγισης "επιχε ι ρη σι ακίς μονάδες", δε ίχνε ι <ίτ ι ε Γ να ι 
δύσκολο να συνδυαστούν δ ιαφορε τ ι κά προγράμματα (π.χ. τα ερευνητικά και τα εκπαιδευτικά) με 
κοινή προκήρυξη υποβολής προτάσεων. 
στον τ ο μία της διεθνούς επιστημον ι κής συ ν ε ργασ ίας, αναμένονται ήδηβελτιώσεις pe το 
μεγαλίτεροα'νοιγματων προγραμμάτων TACIS, PHARE και MEDA γ ι α να δοθε ίη δυνατότητα 
στους οργανισμούς των καλυπτόμενων χωρών να συμμετάσχουν στα κοινοτικά ερευνητικά έργα. 
-24-
έρ ε υ να, ώστε να δημιουργηθούν οι κατάλληλες συνθήκες για την ταχε ία ανάπτυξη 
του δ υναμικού επιστημονικής αριστείας που δι αθετούν και να μην ανακοπεί η 
ανάκτηση του εδάφους που έχει ήδη αρχίσει . 
• Το Κοινό Κέντρο Ερευνών: Σε όλες τις μεγάλες βιομηχανικές χώρες εξετάζονται 
διεξοδικά ο ρόλος και το έργο των κρατικών εργαστηρίων. Κατά τον ίδιο τρόπο, τα 
εργαστήρια που συγκροτούν το ΚΚΕρ πρέπε ι να αξιοποιηθούν σε σαφώς καθορισμένα 
και φιλόδοξα έργα με ενίσχυση του στοιχείου της αρ ιστεί ας και με άξονες 
προσαρμοσμένους στις νέες ανάγκες της κοινωνίας και της αγοράς. Ει δ ι κότερα, 
είναι απαραίτητο: 
να προσφέρε ι το ΚΚΕρ ανεξάρτητη και αμερόληπτη ειδίκευση, κυρίως για να 
καλύπτει τις ανάγκες των κοινοτικών πολιτικών και να συνεισφέρει στην 
επιστημονική θεμελίωση των πολιτικών αποφάσεων της Ένωσης-
να συσφιγχθούν οι δεσμοί των ι ν στ ι τούτων με τα εθ ν ικά και διεθνή εργαστήρια. 
Το ΚΚΕρ πρέπε ι να διαθέτε ι την οργανωτική ευελιξία που του χρε ι άγεται για να μπορεί να 
συνεργάζεται με τη βιομηχανία και τους χρήστες εντός κατάλληλα προσαρμοσμένου νομικού 
πλαισίου, θα δοθεί έμφαση στην αξιολόγηση της ε ιδίκευσης των ερευνητών καθώς και των 
εγκαταστάσεων των ινστιτούτων (συχνάμοναδικές στην Ευρώπη), στη μεταφορά τεχνολογίας 
και στις κοινές επιχειρήσεις με τη βιομηχανία. 
Η Επιτροπή προετοίμαζε ι μία Ανακοίνωση σκετ ική με τ ις σχεσε ισ Διαρθρωτικών Ίαμε ίων και 
Ερευνας. 
26 
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 
Το5°πρόγραμμα-πλαί σιο κατάρτι ζ ε τα ι σε μίαπερίοδο ραγδαίων και ρ ι ζ ι κών 
αλλαγών. Το κρίσ ιμο πρόβλημα της απασχόλησης, η ε ντε ι ν ό μένη διεθνοποίηση της 
οικονομίας και οι υπό εξέλιξη κινήσεις για την οικοδόμηση της Ευρώπης 
(Διακυβερνητική Συνδιάσκεψη, οικονομική και νομισματική ένωση, διεύρυνση), 
συν ιστούν πρόσθετες παραμέτρους που θα πρέπε ι να ληφθούν υπόψη στη δ ιαδ ι κασία 
αυτή. 
Κατά συνέπεια, επιβάλλεται μια νέα θεώρηση της σκοπιμότητας και της 
λε ιτουργίας της ευρωπαϊκής έρευνας. Για να εξακολούθησε ι να υπάρχε ι, πρέπε ι ο ι 
δραστηριότητες της να είναι πιο προσιτές και να έχουν μεγαλύτερη διαφάνεια, η 
διεξαγωγή της απλούστερη και τα αποτελέσματα της αποδοτικότερα. 
Από τα παραπάνω συνάγεται ένα πρώτο σύνολο κατευθύνσεων. Χωρίς να θ ιγε ί η 
συνέχεια ορισμένων κεκτημένων αναγνωρισμένης αξίας, θα πρέπει να 
αποκατασταθούν νέες ισορροπίες και ναανανεωθεί το περιεχόμενο των θεμάτων 
έρευνας υπό το πρίσμα των προκλήσεων και των ευκαιριών που συνδέονται με τη 
δεύτερη χιλιετία. 
Κατά βάση, το ζητούμενο είναι η αποφασ ι στ ι κή στροφή της έ ρευνας από τις 
τεχνολογικές και μόνον επιδόσεις στην επικέντρωση στον πολίτη και στην κάλυψη 
οικονομικών και κοινών ι κών αναγκών. 
Για να εξασφαλιστεί η επιτυχία, απαιτείται ισχυρή πολιτική βούληση βασισμένη 
στη συναίνεση. Η Επιτροπή επιζητεί το δ ι άλογο και τη δ ιατύπωση παρατηρήσεων 
σχετικά με τις πρώτες αυτές κατευθύνσεις. Στη συνέχεια, θα υποβάλει 
λεπτομερείς προτάσεις στο Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο. 
ο νότα, α ρ ι θ μο ί, τ άσε ι ς 
1. Η Ευρώπη στην παγκόσμια epevva 
2. Το ευρωπαϊκό παράδοξο 
3. Η ευρωπαϊκή epevva στη διεθνή τεχνολογική σκηνή 
4. OL ερευνητικές προσπαθε ιες της Αμερικής και της 
Ιαπωνίας 
5. Μικρομεσαίες επιχειρήσεις, έρευνα και απασχόληση 
6. Προοπτικες και προτεραιότητες 
7. Ko ινών ι κες ανάγκες και προοπτ ι κες των αγ ορών: 
παραδείγματα 
Αειφορος ανάπτυξη και περ ιβάλλον 
Βιοτεχνολογΐες 
Υγβ ία 
Κοινωνία ττ/ς πληροφορίας 
ΐ£ 
Η Ει>ρώπη στην irciyκόσμιοι epevva. 
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το τμήμα του ΑΕΠ που αφιερώνεται στην έρευνα, οι δαπάνες 
της βιομηχαν ι κής έρευνας, οι κατά κεφαλή ερευνητ ι κές δαπάνες, ο συνολικός 
αριθμός ερευνητών και ο αριθμός ερευνητών στις εταιρείες σε σχέση με τον evepyo 
πληθυσμό, ε ίνα ι κατώτερες από ό,τι στις Ηνωμένες Πολι τ ε ί ες και την Ιαπωνία. 
Συνολ . <ίς δαπάνες Ε&Α (εκατ. ECU) κατά το 1 1994 
Συνολικίς δαπάνες Ε&Α ως επί τοις % ποσοστό TOU ΑΕΠ 
κατά τ: 1995 
Συνολαίς δαπάνες Ε&Α κατά κεφαλή [σε ECU) το 1994 
Επί τζ.~ % των συνολικών δαπανών Ε&Α χρηματοδότησης 
αϊτό rc tcaroç κατά το 1993 
Επί TCiÇ * των συνολικών δαπανών Ε&Α χρτ/ματοδδττ/στ/ς 
απδ ττ, Ξιομηχανια κατά το 1993 
Αριθμί: ερευνητών κατά το 1993 
Αριθμί: ερευνητών ανά χίλια άτομα ενερ-γοΟ -πληθυσμού 
κατά TC 1993 
Αριθμό: ερευνητών στις επιχειρήσεις κατά το 1993 
Αριθμός ερευνητών στις επιχείρησε ις ανά χίλια άτομα 
ενεργοί τληθυσμού κατά το 1993 ΕΚ 15 
121.8 
82 
1,91 
329 
39,6 
53,5 
774.0 
71 
4,7 
376.0 
00 
2 ΗΠΑ 
142.0 
47 
2,45 
545 
39,2 
58,7 
962.7 
00 
7,4 
765.0 
00 
6 Ι ΑΠΟΝ 
ΙΑ 
104.0 
69 
2,95 
833 
19,7 
73,4 
526.5 
01 
8,0 
367.0 
00 
6 
Πτ/γτ; : Ει/ρωπαϊκτ/ Επιτροπή, ΓΔ XII με βάση τα δεδομένα του ΟΟΕΑ 
Η παρατήρηση των μεγάλων δε ι κτών (δαπάνες της έρευνας, αριθμός ερευνητών) για 
άλλες περιοχές του κόσμου, αποδεικνύε ι ότι οι χώρες της Τριάδας δεν είναι πλέον 
μόνες στην διεθνή επιστημονική και τεχνολογική σκηνή. Έχουν εμφανισθεί και 
νέες δυνάμεις οι οποίες σταδιακά προσεγγίζουν το επίπεδο των πλέον προηγμένων 
χωρών. 
Κύριοι ά€Ϊκτ€ς yiot Ορισμένες Περιοχές της Υφηλίου 
Ακαθάριστες 
Εσωτερικές 
Δαπάνες Ε&Α 
(σε δ ι σε κατ. 
6ο\.) Ακαθάριστες 
Δαπάνες Ε&Α 
ως επί τοις % 
•ποσοστό του 
ΑΕΠ Αριθμός 
επιστημόνων 
και μηχανικών 
που 
ασχολούνται μ« 
την Ε&Α (ΟΟΟ) Αριθμός 
επιστημόνων 
χνά χίλια άτομα 
•πληθυσμού 
Χώρες τη 
και της 
Ευρώπης 
Ισραήλ 
Λα τ ι ν ι κ 
κ ο ι V Ο ι 
Aveξαρτΐ 
ΚΓ να 
Ι νδ Γα Kevrpiκής 
Ανατολικής 
ή Αμερική 
πολιτεία 
των κρατών 2,89 
1,24 
3,93 
10,73 1,5 
1,9 
0,4 
1,3 
0, 7 
0,8 
Πτ/γτ/: Eypt---^ 
€πιστήμη α> 
για τους δ £ 
ιιπολογ ι σμ: '. 22,24 
7,1 
ζιΐκή Επιτροπή ΓΔ XII (1994) Ευρωπαϊκή Έκθεση 
ft την υφήλιο 
'κτες έρευνας και τεχνολογίας, UNESCO, 
και επεξεργασία OST, 1995 285,5 
20, 1 
158, 5 
136, 7 
391, 1 
106, 0 2, 2 
3, 8 
0,3 
1,5 
0,3 
0, 1 
UNESCO, Έκθεση για την 
To efρωπαΐKO παράδοξο 
Παγκόσμια κατανομή δημοσιεύσεων ως 
ποσοστό evt τοις % 
| 1981 | 1993 ~ 
ΕΚ 15 29 32 
ΗΠΑ 37 36 
ΙΑΠΩΝΙΑ 7 8 
ΑΛΛΕΣ ΧΩΡΕΣ2724 
ΣΥΝΟΛΟ - 100 100 
Παγκοσμίως ΙΙΕυρώπη εξακολουθεί να -παραμένει μια μεγάλη 
επιστημονική δύναμη:αττό την Ευρωπαϊκή Ένωση 
προέρχονται περίπου 1/3 των επιστημονικών 
δημοσι ε ύσεων παγκοσμίως, η συμμετοχή της 
μάλιστα είχε αυξηθεί συγκριτικά με τους 
υπολοίπους κατά την δ ιάρκε ια των τελευταίων 
ετών. Εν τούτο ι ς, ατό τη συγκριτ ική ανάλυση των 
διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας που «ατατίθενται στις 
Ηνωμέ veç Πολ ι τείες και στην Ευρώπη πρόκυπτε ι 
ότι οι τεχνολογικες επιδόσεις της Ευρώπης 
συνολικά είναι κατώτερες από τ ι ς αντίστοιχες 
των ανταγωνιστών της: πρόκε ιται για το 
"ευρωπαΐ κό παράδοξο". 
"Ποσοστό επί τοις % των κατατιΘεμενων 
διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας 
ΕΚ 15 
ΗΠΑ 
ΙΑΠΩΝΙΑ 
ΑΛΛΕΣ ΧΩΡΕΣ 
ΣΥΝΟΛΟ - Παγκοσμίως στις ΗΠΑ 
1990 
23 
45 
25 
7 
100 1993 
18 
50 
24 
8 
100 στην Ευρώπη 
1990 
46 
26 
21 
7 
100 1993 
46 
29 
18 
7 
100 
Πτ/γτ}: Ευρωπαϊκή Επιτροπή ΓΔ XII, ΟΟΣΑ, EUROSTAT 
Η ανάλυση κατά τομείς των παγκοσμίων μεριδίων των ευρωπαϊκών και αμερικανικών 
διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, καθιστά πρόδηλο την ισχυρή θέση της Ιαπωνίας στον τομέα 
των προηγμένων τεχνολογιών, την ιδιαίτερη βαρύτητα των παραδοσιακών τομέων στην 
Ευρώπη και τη σημαντι κ ή παρουσία των αμε ρ ι καν ι κών βιομηχαν ιών στο σύνολο των 
τομέων. 
Οι Θέσεις της Τριάδας ανά τεχνολογικό τομέα, αποτιμούμενη σε διπλώματα 
ευρεσιτεχνίας κατά το 1993 
ΕΥΡΩΠΗ 
Ηλίκτρονικά/ 
ηλεκτρισμός 
Όργανα/ 
οπτικά 
Χ τ/μ εία/ 
φαρμακευτ ική 
Βιομηχανικίς 
μέθοδο ι 
Μτ/χανι κή/ 
μεταφορίς 
Καταναλωτικά 
αγαθά 
Σύνολο τομίων Μερίδια των ευρωπαϊκών διπλωμάτων 
ευρεσι τεχνίας Έα-^κοσμΐως (%) 
Ευρωπαΐ κή 
Ενωση 
34.2 
37.8 
40.3 
50.1 
58.5 
64.0 
45.4 ΗΠΑ 
30.0 
32.4 
33.7 
25.6 
19.2 
16.9 
27J Ιαπων ία 
31.8 
23.4 
20.0 
16.6 
15.5 
8.0 
20.9 Μερίδια των διπλωμάτων 
ευρεσιτεχνίας των Ηνωμένων 
Πολι τε ιών παγκοσμίως (%) 
Ευραιπαϊ κή 
Ενωση 
11.5 
14.9 
28.2 
22.3 
23.6 
19.1 
18.6 ΗΠΑ 
46.7 
50.8 
51.0 
50.5 
45.4 
50 Ι 
48.7 Ιατιων ία 
35.4 
28.0 
19.7 
19.3 
22.5 
12.5 
25.0 
Πτ/γτ): Δεδομένα USPTO, OST και CHI - Έρευνα, 199UNESCO Έκβεστ/για την επιστήμηανά 
την υφήλιΟ 
Ί$ 
Η ευρωποιϊ κή epevva στη διεθνή rexvoXoyική σκηνή 
Η υποβάθμιση του θετικού ισοζυγίου συναλλαγών της Ένωσης με τον υπόλοιπο 
κόσμο για τα αγαθά στα οποία είναι καθοριστικής σημασίας η Ε&Α αποτελεί 
δείκτη της διάβρωσης της ευρωπαϊκής τεχνολογικής ανταγωνιστικότητας: 
εντός μίας δεκαετίας το σχετ ι κ δ έλλε ιμμα πολλαπλασιάστηκε επί 10. 
Ισοζύγιο συναλλαγών σε δισεκατομμύρια δολάρια 
Βιομηχανικοί τομείς 
Υψηλή ένταση σε Ε&Α 
Μέση € ν τάση σε Ε&Α 
Πβριορισμενη βνταστ 
σε Ε&Α 1982 
Ευρωπαϊ κή 
Ένωση 
-2.21 
69.93 
35.75 ΗΠΑ 
13.48 
6.23 
-18.01 Ιαττων ία 
15.98 
54.92 
24.07 1991 
Εyρωπαΐ κή 
Ένωση 
-23.64 
87.79 
5.54 ΗΠΑ 
12.48 
-23.44 
-43.05 Ιαπων ία 
52.36 
133.34 
-9.21 
Πτ/γή: ChelemCEPII, επεξεργασίαΟ&Ί,OST,Επιστημονική και τεχνολογική δείκτεςγια το 1996 
Η θέση των Ηνωμένων Πολιτε ιών όσον αφορά την τεχνολογία σε σχέση προς 
την Ιαπωνία και την Ευρώπη 
en«er 
Envoy .fflcfencv 
Storage roondtttanine, 
attribution A trsnsmtiehiii 
improved oaneration 
Em+onmentat ejuettv 
Monitoring * •«••semant 
Pollution oorttrol 
nenweHien * restoration 
*nformatfon & communication 
Component· 
Communication. 
Compoutinu lyitomi 
Information management tefl 
Substantiel 
JrtteMgent oompiex adaptive System* 
Sensor· 
Software and toofkrts 
Uvtnq système 
Biotechnology 
Modkal sstliftotoutes 
Agricultural end food teetinoW 
Human systems 
Manufacturing Ρ* 
Discrete product menuf ecturinq 
Continuous materia** proouaminfl 
Mtcromsxtofsbrication and machining 
Matériels 
Materials 
Structunss 
Transportation 
Aerodynamics 
Avionics A contmts 
Propulsion A power 
Systems integration 
Humai interface Saght ΛΜΙ» 
Ο 
• 
ο 
• 
ο 
• 
I • 
e 
a 
e 
© 
• 
e LM4 
α 
Ο 
Ο 
ο 
*i 
^ 
ο 
• 
*ι 
ο 
Ά 
Ά &* 
β 
• • • 
e 
• 
a 
a 
a 
a 
a 
a 
a 
a 
a 
ο 
a 
a Subrt 
ï| 
η 
• 
• 
• 
*ΐ 
^ ^ 
ο 
• US Technology Position 
Relative to: 
Japan 
Europe Improved 
1990-94 Trend Declined 
^ 
© Maintained 
Ο 
Πηγή: Εθν ι κες ομάδες κριτικής απ ο τι μη σης των τεχν ολυ,γιΐόκντ ε ς επιστημονικής 
τεχνολογίας κατά το 1996 
Από ττ; σύγκριση Αμε ρ ι καν ι κών, Ευ ρωπαΐ κών και Ιαπων ι κών θέσεων για σε ι ρά "κρίσ ιμων 
τεχνολογιών" προκύπτει ότι οι ΗΠΑ εξακολουθούν να δεσπόζουν στη διεθνή τεχνολογική σκηνή 
παρά τη διάβρωση που υπέστησαν σε ορισμένους τομείς. 
2 y 
Ερευνητ i κες προσιταϋε ι ες της Αμερικής κΖΤί της 
ΗΠΑ 
Από το 1990 έως το 1996 και παρά την ονομαστ ι κή αύξηση του, στην 
πραγματικότητα ο αμερικανικός ομοσπονδιακός προϋπολογισμός έρευνας 
με ιώθηκε ελαφρά. Η μείωση αυτή οφείλεται στη με ίωση των στρατ ιωτ ι κών 
πιστώσεων έρευνας και ανάπτυξης. 
Οι υπόλοιπες ερευνητικές δαπάνες αυξήθηκαν ουσιαστικά κατά 3,4 δ ι σε κατ. 
δολάρια κατά την πενταετία αυτή. Παράλληλα αυξήθηκαν στον ομοσπονδιακό 
προϋπολογισμό τααντίστοιχαμερίδιαγιατην υγεία, το δ ι άστη μα, την 
ενεργέ ια και τη βασική έρευνα. Για το 1997 και παρά τους δημοσιονομικούς 
περιορισμούς, η Κυβέρνηση Clinton-Gore πρότε ι νε αύξηση του προϋπολογισμού 
κατά 1,6%. 
Ε£ελι£η των αμερικανικών προτεραιοτήτων χρηματοδότησης σε ομοσπονδιακό 
επίπεδο της Ε&Α 
(δημοσιονομικές πίστωσεις Ε&Α ανά κοινών ικο-ο ι κονομικό στόχο) 
Total value (in $ million) 
Defence 
Health 
Space research and technology 
Science 
Energy 
Natural resources and environme 
Transport 
Agriculture 
Other 
Percentage total 1990 
63 781 
62,6 
13,0 
9,0 
3,8 
4,3 
2,2 
1,6 
1,5 
2,0 
100,0 1995 
70 309 
54,8 
16,2 
11,2 
4,0 
4,1 
2,9 
2,7 
1,7 
2,4 
100,0 1996 
70 503 
53,3 
16,7 
11,2 
4,3 
4,4 
3,1 
2,8 
1,7 
2,5 
100,0 
Πηγή: Εθνικό ίδρυμα επιστήμης 
Από το 1991 εως το 1995, οι προϋπολογισμοί των ερευνητικών προγραμμάτων σε 
εταιρική συνεργασία με τον ι δ ιωτ ι κό τομέα αυξήθηκαν σήμα ν τ ι κά στην 
Αμε ρ ι κή. 
Επιλεγμένες εταιρικές σχέσεις του ομοσπονδιακού κράτους με την 
β ιομηχαν ία 
3000 
2S00 
2000 
1500 
1000 
500 SEMATECH-Koi»Oirpa£ia7ior την τεχνολογία των ημιαγωγών 
TRP-Bpy ο τεχνολογ ική ς ετανετε νδυοης 
CRADAs-Συμόωνίες έρευνας και ανάττυζηςμεαωουνεργασίι 
ΜΕΡ-Επέκταση του κρογραμματος τταραγωγί/ς 
ΑΤΡ-Έργο τροηγμενης τεχνολογίας 
[Γ'| SBIR-EwevôiffftÇ μικρών επιχειρήσεων 
στην έρευνα 
1988 
.ιι , -.lu..·.·' .m- Ι ·..·;. 1969 
^ο ς. 
Ιαπωνία 
Καλά τοποθετημένη σε επίπεδο τεχνολογικών εφαρμογών αλλά καθυστερημένη 
σε σϋyκpιση με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη όσον αφορά την βασική 
έρευνα η Ιαπωνία πραγματοποιε ί πλέον μα ζ ι κές επενδύσε ι ς στις επιστήμες 
και τους ανθρώπινους πόρους όσον αφορά την έρευνα.Παράλληλα,παράμενε ι 
υψηλή η προσπαθε ι α που καταβάλλε ι σε επίπεδο βιομηχαν ι κής έρευνας. 
Αυξήσεις του δημόσιου προϋπολογισμού έρευνας της Ιαπωνίας για το 1996: 
Συνολικός δτ/αόσ ioc ποοϋπολοΎΐ σμόσ έρευνας: + 6,9% 
Οογαν ισιχοί: 
Υπουργείο Επιστημών (MONBUSHO): + 7,2% 
Υπουργέ ίο Δι ε0 νους Εμπορίου και Βι ομηχαν ίας (ΜΙΤΙ): + 5,3% 
Υπηρεσία Επιστήμης και Τεχνολογίας (STA): + 7,2% 
Υπηρεσία Βιομηχαν ι κής Έρευνας και Τεχνολογίας: + 7,4% 
ΠοοΎοάμαατα: 
Αιδακτορι κές υποτροφίες: + 33,5% 
Πρόγραμμα για τα κε ντρα αρ ιστέ ίας: + 23,8% 
Υποτροφίες για την ενίσχυση της έρευνας: + 10,2% 
Πρόγραμμα "βιομηχαν ι κες επιστήμες και τεχνολογία":+ 6,3% 
Τομείο (παραδείγματα): 
Βασική έρευνα στρατηγι κού χαρακτήρα: + 100% 
Διάστημα: + 5,2% 
Πυρηνική ενέργεια:+ 7,2% 
V ί, 
Μικρομεσαίες επιχειρήσεις, έρευνα και απασχολη 
Οι μικρομεσαίες ^ιχε ιρήσε ι ς αντιπροσωπεύουν τη μεγαλύτερη πηγή 
απασχόλησης στην Ευρωπαϊ κή Ένωση. Εξάλλου οι μικρές και πολύ μικρές 
επιχειρήσει ς είναι εκείνες από τις οποίες προέρχονται οι μεγαλύτερες 
καινοτομίες. Η ανάλυση αποδε ικνύει ότι οι τομείς στους οποίους οι 
ερευνητικές επενδύσεις αυξάνουν περισσότερο είναι επίσης εκείνοι που 
χαρά κ τ η ρ ΐ ζ ο ν τα ι από τη ν εντονότερη δημ ι ο υργ ία θέσεων απασχόλησης. 
Μερίδιο των μικρομεσαίων επιχειρήσεων στο σύνολο της απασχόλησης στην 
ΕΕ 
Share of SMEs in the total employment of the 
EU ISME (<250 employ··») 
I Larg· undertaking· (>250 
employee· 
Τίηγή: Ευρωταϊ κή Επι τροπή, EurostaL βάση δεδομε νων του έργου μ ι κρομεσαίες επιχε ιρήσε ις για 
το 1995 
Κατανομή σε ποσοστά των χρησιμοποιουμένων καινοτομιών συναρτήσει των 
επί μέρους κατηγοριών του μισθοδοτοΰμενου προσωπικού (Ιρλανδία, Ιταλία, 
Κάτω Χώρες, Ηνωμένο Βασίλειο) 
SizeTcàtëgoxyi Italy, .Uy^NetHèrlanaSei^lS^ 
1-19'"^f^r^:^: 
20-49ΐΓ 
50l99WiEFi^^ 
100,0 100,0 100,0 100,0 
Πηγή: Ευρωπαϊκή παρατηρητήριο για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, 1995 
Δαπάνες Ε&Α και αύξηση της απασχόλησης, 1973-1990 
Μεσσς ποσοστιαίος συντελεστής αύξησης ανά βιομηχανικό κλάδο σε σχέση 
με την συνολική βιομηχανική ανάπτυξη για τις 13 χώρες του ΟΟΣΑ 
-2 
-„ -4 
-6 Slooe Non-lcfTous 
Λ metals 
Ctwm.ca! 
Other means of transport Ο products 
Oil rel.rutHj Ο Q 
Ο V.'.xjd 
ferrous mclals 
Ο 
IC«I,I.-S &* 
Shipbuilding Pharmaceutical products Computers 
ο ο 
Scientific 
instruments Hadio, TV and 
Q communications 
Ο C.irs Q equipment 
( „(W ^ Aerospace 
1 J 1 
Non electrical equipment 
- 3 0 
al ,j.o«.tt, ut Ο llut.t.e, 
.STM.V η,,ι,ιΐχ,·,, 
η 1. 
6. "Προοπτικές και προτεραιότητες 
Εδώ και τριάντα χρό ν ι α στην Ιαπωι^ ία και στις Ηνωμε ν ες Πολιτείες δι ενάγονται 
τακτικά "Foresight exercises" (μελέτες επιστημονικών και τεχνολογικών προοπτ ι κών). 
Ανάλογες προσπαθε ι ες εγκαι ν ιάσθηκαν πρόσφατα στην Ευρώπη (ιδίως στην Μεγάλη 
Βρετανία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, τη Δαν ία, τις Κάτω Χώρε ς και την Ισπανία). 
Η σύγκρι ση των συμπερασμάτων τους αποδεικνύε ι ότι συγκλίνουν έντονα ο ι 
κατάλογο ι εγκεκριμένων προτεραιοτήτων σε μεσαίο και υψηλό επίπεδο θεμάτων 
(οπτο-ηλεκτρον ικη και τεχνητή νοημοσύνη, νανοτεχνολογ ι ες και via και νοήμονα 
υλικά, βιοτεχνολογίες, μοριακή βιολογία και νευροεπιστήμες, περιβάλλον τ ι κες 
τεχνολογ Γες και καθαρές τεχνολογ ίες παραγωγής ενέργειας, κ.λπ.). 
Όσον αφορά τους οικονομικούς και κοινών ικοϋς στόχους προβάλλουν δύο κύρια 
δέματα: 
η κοινωνία της πληροφορίας 
η διαρκής ανάπτυξη. 
Τα συμπεράσματα αυτά συγκλίνουν επίσης με τα αν τί στο ι χα του ""Εργου 2025" που 
εκτελέστηκε μετά από αίτηστ/ 18 μεγάλων οργαν ισμών και ε τα ι ρε ιών από την 
Αμερι κή, τη ν Βρετανία και τη Γερμανία. Βασ ι ζ ό μένος στην κ ρ ι τ ι κή ανάλυση 1500 
ασκήσεων πρόβλεψης που έχουν διατυπωθεί μετά το 1970, το έργο κατέληξε στην 
δ ιαμό ρφωση ενός καταλόγου 83 υποθέσεων "υψηλής πιθανότητας" γ ια το έτος 2025. 
Μεταξύ των μεγάλων θεμάτων συμπεριλαμβάνονται: η ολοκληρωμένη διαχείριση των 
φυσικών πόρων, η ολοκληρωμένη διαχείριση της ανθρώπινης υγείας, η δημιουργία του 
"ο ι κουμεν ι κοϋ ηλετρον ι κοϋ ο ι κ ισμοϋ", η νοήμων παραγωγή. 
Πήγες: Επιθεώρηση του ΟΟΣΑγια την εττιστημονική τεχνολογία στη βιομηχανία,αριθ. Π, ε ιδικό 
τεύχος για τις Κυβερνητικές Μελέτες Πρόβλεψης στον Τομέα της Τεχνολογίας, η ανταγωνιστική 
χρήση της ευρωπαϊκής εττιστήμης, τεχνολογίας και β! ομηχαν ίας - γνωμοδότηση της HSTA of 
σχέση με το 5ο πρόγραμμα πλαίσιο, Το υψηλής πι θανότητας μέλλον. <Υ3 υπόθεσε ις για το έτος 
2025, Joseph Coates, Futuribles, Απρίλιος 1996. 
~U 8. 
Ko ινών ι κες ανάγκες και προοπτ ι κες των αγορών: παράδειγμα^ 
άιαρκής ανάπτυξη και περιβάλλον 
Είναι αδύνατον να υπάρξει διαρκής ανάπτυξη δίχως ερευνητική προσπαθε ια. 
Μεταξύ άλλων, τα δύο μεγάλα προβλήματα που πρέπε ι να επιλυθούν αφορούν 
τους υδάτι νους πόρους και τις επιπτώσε ις των μεταφορών στο περιβάλλον. Σε 
ευρωπαϊκό επίπεδο καθώς και σε παγκόσμιο επίπεδο, το περιβάλλον 
αντιπροσωπεύει μία σημαντική εν δυνάμει αγορά. 
"Ένας σπάνιος πόρος: το νερό 
Στην Ευρώπη και σε ολόκληρο ν τον κόσμο το νερό γίνεται όλο και σπα ν ιότερο. 65% 
του νερού που αντλε ίται από ποταμούς, λίμνες και υπάγε ια υδροφόρα στρώματα σε 
ολόκληρο ν τον κόσμο χρησιμοποLείται για την γεωργία. 1000 τόννοι ύδατος είναι 
απαραίτητοι για την παραγωγή ενός τόννου οι ταρ ιού. Για τη διατροφή των 90 εκατ. 
ατόμων που προστίθενται ετησίως στον παγκόσμι ο πληθυσμό είναι απαραίτητα 27 
εκατ. κυβικών μέτρων ύδατος επιπλέον. 
Στην Ευρώπη, 20% των ετΐίφανε ιακών υδάτων απέ ι λοίιν τα ι. 60% των γεωργ ι κών 
εκτάσεων χαρακτηρίζονται από περιεκτικότητες λιπασμάτων και ζιζανιοκτόνων που 
κρίνονται επικίνδυνες για την ποιότητα του ύδατος σε αυτήν την περιοχή.Από 15 
Ιως 30% τον δδατος ττον συγκεντρώνεται στην Ευρώπη χάνεται στο κύκλωμα 
διανομής. 
Κητή- 'Εγγραφο epyaaîatç των υπηρεσιών της Επί τροτής για τις ομάδίς c ιδικών καθηκόντων 
(ρίυνας-βιομηχανΐας (scc(96) 568)/ η κατάσταση στον -πλανήτη κατά το 1996. 
Το κόστος της μεταφοράς 
Κατά τη διάρκε ια της τελευταίας 50ε τ ίας διπλασιάστηκε ο παγκόσμιος πληθυσμός 
ενώο αριθμός των ιδιωτικώναυτοκ ι ν ή των δε καπλαα ιάατηκε.Ύα οχήματα αυτά 
ανέρχονται περιττού σε 500 εκατ. Κατά το 2025 ή 2030 ο αριθμός των αυτοκ ι νήτων 
στην υφήλιο θα ενδέχεται να πλησίαζε ι τοίδι σε κατ. Ετη ν Ευρώπη, ο στόλος 
αυτοκινήτων θα ενδέχεται να αυξηθεί κατά 25% μεταξύ 1992 και 2005. 
Οι μεταφορές καταναλώνουν 30% της τελικής Γήτησης ενέργειας και είναι 
υπεύθυνες για το 25% των συνολικών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακος. Οι οδικές 
μεταφορές από μόνες ευθύνονται για το 80% του παραγόμε νου διοξε ιδίου άνβράκος 
κατά τις μεταφορές. Το σύνολο των εξωτερι κών δαπανών των προβλημάτων υγε ίας που 
σχετίζονται με τις εκπομπές οι οποίες οφείλονται στις μεταφορές υπολογίζεται 
μεταξύ 0,3 και 0,4% του ΑΕΠ. 
Πηγή: Έγγραφο εργασίας τηςΕπιτροπήςγια τις ομάδες ε ι δ ι κών καθηκόντων ερευνας-
βιομηχανίας (sec(96) 568/ Economist, 22 Ιουνίου 1996 "Ζώντας με το αυτοκίνητο": μία έρευνα. 
Year 
North America 
Latin America 
Western Europe 
Eastern Europe/NI 
Asia & the Pacific 
World total OECD 
2000 
125 
-
78 
21 
42 
300 ECOTEC 
2000 
147 
5 
89 
9 
63 
320 ETDC 
2000 
217 
-
188 
25 
138 
580 Environmen 
tal Business 
Internationa 
1 
1998 
199 
10 
132 
27 
49 
426 
Πηγή: ΟΟΣΑ(1992), ECOTEC(1994), ETDC(1994), OTA(1994) 
Xh 
Η αγορά των προϊόντων που βασίζονται στις βιοτεχνολογίες συγκαταλέγονται 
μεταξύ εκείνων που αυξάνονται με ταχύτερο ρυθμό παγκοσμίως. "Οσον αφορά 
τον αριθμό των εταίρε ιών, της απασχόλησης, του κύκλου συναλλαγών ή των 
δαπανών για την έρευνα, οι αμερικανικές προσπάθειες κρίνονται σήμερα κατά 
πολύ ανώτερες των αντίστοιχων ευρωπα'ί κών. 
Πωλτ/σε ις στα προϊόντα που βασίζονται στη β ι οτ εχν ολογΐα ανά την υφήλι ο 
ΙΟεττ/ς προβολή (1996-2006) σε δ ι σε κατ. δολάρια το 1996 
Non 
medJeel 
•g οο· te 
Πηγή: Consulting Resources Corp. 
Σύγκριση των βιοτεχνολογι κών τομέων Ευ ρωπαΐ κής Ένωσης και Ηνωμένων 
Πολιτειών 
(Σε εκατ. ECU) 
{ 
Ι Ευρώπη ΗΠΑ 
Οικονομικός τομέας 
Κύκλος εργασιών Î 158 9 663 
Δαπάνες Ε&Α 605 5 859 
Βιομηχανΐα 
Αριθμός εταίρε ιών 584 1 308 
Αριθμός εργαζομένων 17 200 180 000 
Πηγή: Ernest & Young BioBusiness 
2 S Λΰ 
Ο ευρωπαϊκός πληθυσμός γηράσκει. Ύο 2020 τα άτομα που θα είναι μεγαλύτερα 
των 60 ετών σα υπερβαίνουν το 25% του συνολικού πληθυσμού ενώ τα άτομα τα 
οποία θα είναι μικρότερα των 20 ετών δεν θα ανέρχονται μόλις στο ένα πέμπτο 
του συνολικού πληθυσμού. Οι επιπτώσεις αυτής της τάσης σε όρους δημόσιας 
ιατρικής και υγείας είναι σημαντικές. 
Ιίληθυσμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης ανά ηλικιακή ομάδα (%) 
•0-19 
•20-59 
1960 1965 1970 1975 I960 19Θ5 1 990 1995 2000 2005 2010 2015 2020 
Πηγή: Hurostat, η Ευρώπη σε αριθμούς 
Σε ολόκληρο ν τον κόσμο, τα λοιμώδη νοσήματα πλήττουν εκατοντάδες εκατ. 
άτομα και σκοτώνουν δεκάδες εκατ. εξ αυτών. 
Τίληθυσμοί που πλήττονται από διάφορα λοιμώδη νοσήματα, 1993 
Ασθένεια θάνατοι Συνολικός αριθμός κρουσμάτωι 
Οξείες αναπνευστικες 4.1 εκατ 248 εκατ. 
λο ί μωξ ε ι ς 
Διαρρο ϊ κες ασθε νε ι ες 3.0 εκατ. Ι.δδισεκατ. 
Φιαατίωση 2.7 εκατ. 8.8 εκατ. 
Ελονοσία 2.0 εκατ. 300-500 ε κατ. (επι κράτηση) 
Ιλαρά 1-2 εκατ. 45 εκατ. 
Ηπατίτις Β 1.0 εκατ. 2.2 εκατ. 
AIDS 700000 2-3 εκατ. 
Χολέρα 6800 380000110000 
Πολυομελίτις 5500 
ΤΙηγή: ΠΟΕ, 1995 Η κατάσταση στον κόσμο κατά 
το 1996 
Λ4 
Η κοινωνία της πληροφορίας 
Η Ευρώπη ε ισήλθε στην κοινωνία της πληροφορίας. Ο αριθμός των ιδιωτικών 
και εταιρικών συνδέσεων στο δίκτυο Internet και η αγορά συσκευών CD-Rom 
αυξάνουν με υψηλό ρυθμό. Οι αμερικανικές εταιρείες σήμερα παράγουν τους 
περισσότερους τίτλους CD-Rom. 
Η αγορά του Internet στην Ευρώπη 1994-2000 
Αριθμός ιδ ιωτ ι κών προσβάσεων στο Internet (σε εκατ.) 
• uortxl Kingdom 
• Goiiaany 
<Bft«**l of Curop· 
19*4 1**S 1·»* 1**7 1*9· »»9 7000 
Πηγή: Ευρωπαϊκό παρατηρητήριο για την τεχνολογία της πληροφορίας ΕΙΤΟ 1996 
Ιδιωτι κ οΐ κάτοχοι CD-Rom Παγ κ ό σμ ι α παραγωγή 
τίτλων CD-Rom το 
1995 
In millions of units ι plions 
1994 1995 1996 1997 1998 Asia 
5% 
Europe 
38% 
Others 
Πηγή: Inteco 1994 Πηγή: TPFL Publishing. 
Αε δόμε να και Αριθμοί 1995 
Ai 
ISSN 0254-1483 
COM(96) 332 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 15 
Αριθ. καταλόγου : CB-CO-96-356-GR-C 
ISBN 92-78-06928-0 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Λουξεμβούργο