Ανακοίνωση βάσει του άρθρου 5 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 3975/87 της 14 Δεκεμβρίου 1987(1) σχετικά με την υπόθεση COMP/38.284/D2 (Air France/Alitalia)

(2002/C 111/06)

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

1. Αίτημα της Société Air France (Air France) και της Alitalia Linee Aeree Italiane SpA (Alitalia)

Με επιστολή της 12 Νοεμβρίου 2001, η Air France και η Alitalia κοινοποίησαν στην Επιτροπή ορισμένες συμφωνίες συνεργασίας και υπέβαλαν αίτημα αρνητικής πιστοποίησης βάσει του άρθρου 3 παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 3975/87 ή απαλλαγής βάσει του άρθρου 5 του ίδιου κανονισμού.

2. Περιεχόμενο των συμφωνιών

Οι συμφωνίες συνεργασίας και οι συμφωνίες εφαρμογής αποτελούν ένα βασικό βήμα ώστε να ενταχθεί η Alitalia στη συμμαχία Skyteam.

Μέσω της συνεργασίας τους, που υλοποιείται σταδιακά, τα μέρη επιδιώκουν να εγκαθιδρύσουν μια εκτεταμένη, μακροπρόθεσμη διμερή στρατηγική συμμαχία, κυριότεροι στόχοι της οποίας είναι οι ακόλουθοι:

- η δημιουργία ενός συστήματος κομβικών αεροδρομίων βάσει των κεντρικών αεροδρομίων των μερών του Παρισιού Charles de Gaulle, της Ρώμης Fiumicino και του Μιλάνου Malpensa, ώστε να διασυνδεθούν τα παγκόσμια δίκτυά τους,

- ο συντονισμός των υπηρεσιών εξυπηρέτησης επιβατών των μερών, περιλαμβανομένης της εκτεταμένης χρήσης κοινών πτήσεων (code-sharing), του συντονισμού του δικτύου επιβατών, των πωλήσεων, της διαχείρισης των εσόδων, της αμοιβαίας αναγνώρισης των αντίστοιχων προγραμμάτων τακτικών επιβατών, του συντονισμού του μάρκετινγκ και της κοινής χρήσης αιθουσών υποδοχής,

- η συνεργασία σε άλλους τομείς, όπως μεταφορά εμπορευμάτων, επίγεια εξυπηρέτηση επιβατών, συντήρηση, αγορές, υπηρεσίες catering, τεχνολογία της πληροφορίας, ανάπτυξη και αγορά στόλου, εκπαίδευση πληρωμάτων και λογιστική των εσόδων.

Δεδομένου ότι στόχος της συμμαχίας μεταξύ της Air France και της Alitalia είναι να δημιουργηθεί ένα πολυκομβικό σύστημα ώστε να διασυνδεθούν τα παγκόσμια δίκτυά τους, η συνεργασία θα είναι στενότερη στη "δέσμη" Γαλλία/Ιταλία που περιλαμβάνει όλα τα δρομολόγια μεταξύ της Γαλλίας και της Ιταλίας τα οποία λειτουργούν η Air France ή/και η Alitalia, χωρίς τις προηγούμενες και επόμενες πτήσεις, είτε είναι εγχώριες είτε διεθνείς. Στο κεφάλαιο 2.1 περιγράφεται η "βασική" συνεργασία που θα υλοποιήσουν τα μέρη σε ό,τι αφορά τη μεταφορά επιβατών. Η "προωθημένη" συνεργασία στο πλαίσιο της δέσμης περιγράφεται στο κεφάλαιο 2.2.

2.1. Γενική συνεργασία για τη μεταφορά επιβατών

Κοινές πτήσεις, συντονισμός δικτύου και συνεργασία στα δρομολόγια

Η Air France και η Alitalia θα κάνουν εκτεταμένη χρήση των κοινών πτήσεων με διαφορετικούς κωδικούς σε προγραμματισμένες υπηρεσίες σε ολόκληρο τον κόσμο.

Τα μέρη θα καταβάλλουν λελογισμένες προσπάθειες για το συντονισμό των προγραμμάτων πτήσεών τους ώστε να ελαχιστοποιήσουν το χρόνο αναμονής των μετεπιβαζόμενων επιβατών.

Συνεργασία στην τιμολόγηση και τις πωλήσεις

Θα εφαρμοστεί συντονισμός των τιμών, όπου είναι δυνατόν, και τα μέρη θα εντοπίσουν τις αγορές-κλειδιά για τις οποίες θα αναπτυχθεί κοινή τιμολόγηση.

Το προσωπικό πωλήσεων των μερών θα παραμείνει χωριστό στις αντίστοιχες αγορές τους, αλλά οι πολιτικές τους θα συντονιστούν. Θα αναπτύξουν από κοινού νέα μέσα για τις πωλήσεις και τις υπηρεσίες προς τους πελάτες όπως ιστοσελίδες internet, ηλεκτρονικά εισιτήρια και θυρίδες στα αεροδρόμια.

Αμοιβαία αναγνώριση των αντίστοιχων προγραμμάτων τακτικών επιβατών (ΠΤΕ)

Τα μέρη υπέγραψαν δύο συμφωνίες αμοιβαίας αναγνώρισης των αντίστοιχων ΠΤΕ τους. Οι δύο αυτές συμφωνίες επιτρέπουν στα μέλη ΠΤΕ ενός από τα μέρη να λάβουν και να καταναλώσουν πόντους είτε πετούν με το ένα είτε με το άλλο μέρος.

2.2. Συνεργασία στη δέσμη Γαλλίας/Ιταλίας σχετικά με τη μεταφορά επιβατών

Στη δέσμη Γαλλίας/Ιταλίας, συμπληρωματικά με τη συνολική συνεργασία των μερών που περιγράφηκε παραπάνω, τα μέρη συμφώνησαν επίσης σχετικά με τη συχνότητα και την κατανομή της μεταφορικής τους ικανότητας και τα έσοδά τους.

Κατανομή της μεταφορικής ικανότητας και συμφωνία για τη συχνότητα

Τα μέρη θα κατανείμουν τη μεταφορική τους ικανότητα στη δέσμη. Ένα επιχειρησιακό σχέδιο περιλαμβάνει τις λεπτομέρειες των προσαρμογών της μεταφορικής ικανότητας μεταξύ των μερών για τα επόμενα τέσσερα έτη, τόσο σε ό,τι αφορά τη συχνότητα των πτήσεων όσο και το μέγεθος των αεροσκαφών που θα χρησιμοποιεί κάθε μεταφορέας σε κάθε πτήση.

Κατανομή των εσόδων

Η Air France και η Alitalia σκοπεύουν να μοιράζονται τα έσοδα από τη δέσμη. Συμφωνήθηκε ένα σχέδιο σύγκλισης ώστε, ύστερα από τρία έτη, να υπάρχει κατανομή 50/50.

2.3. Συνεργασία για τη μεταφορά εμπορευμάτων

Τα μέρη θα συνεργαστούν επίσης στον τομέα της μεταφοράς εμπορευμάτων σε παγκόσμιο επίπεδο. Συμφωνήθηκε ένα βραχυπρόθεσμο σχέδιο εργασίας ώστε να προχωρήσει ο συντονισμός των προγραμμάτων και της μεταφοράς εμπορευμάτων και η ανάπτυξη των κομβικών συνδέσεων με στόχο τη βελτίωση των συντελεστών φόρτωσης εμπορευμάτων, την κοινή τιμολόγηση και τις κοινές πωλήσεις καθώς και τη δημιουργία και εξυπηρέτηση ενός κοινού σημείου επαφής για τους πελάτες.

2.4. Συνεργασία στον τομέα της επίγειας εξυπηρέτησης

Τα μέρη θα αναπτύξουν όλες τις δυνατές συνέργειες σε ό,τι αφορά την επίγεια εξυπηρέτηση. Θα προσπαθούν να αλληλοεξυπηρετούνται όταν είναι συμφέρον από οικονομική άποψη, να εκλογικεύουν τις αντίστοιχες διαρθρώσεις τους, να ενοικιάζουν από κοινού τις εγκαταστάσεις στάθμευσής τους και να συντονίζουν τις δράσεις τους ώστε να επιτυγχάνουν οικονομίες κλίμακας.

3. Επιχειρήματα των μερών για την υποστήριξη του αιτήματός τους

3.1. Βελτιώσεις στην παροχή αεροπορικών υπηρεσιών και την προώθηση της οικονομικής προόδου

Τα μέρη υποστηρίζουν ότι τα δίκτυά τους είναι σε μεγάλο βαθμό συμπληρωματικά:

- Η βάση της Air France είναι το αεροδρόμιο Charles de Gaulle στο Παρίσι. Έδρα της Alitalia είναι η Ρώμη, όπου πραγματοποιεί τα δρομολόγιά της από το κεντρικό αεροδρόμιο του Fiumicino, ενώ έχει σημαντικές δραστηριότητες και στο Μιλάνο στο αεροδρόμιο Malpensa. Η γεωγραφική συμπληρωματικότητα των κεντρικών αυτών αεροδρομίων και των περιοχών που καλύπτουν θα επιτρέψει στα μέρη να διαθέσουν καλύτερα τους πόρους τους ώστε να διασφαλίσουν "φυσικές ροές σε φυσικά κεντρικά αεροδρόμια", τόσο εντός όσο και εκτός Ευρώπης. Για παράδειγμα, επιβάτες από τη Σκανδιναβία προς την Ελλάδα θα μπορούν να επιλέγουν την πτήση που τους εξυπηρετεί περισσότερο μέσω και των τριών κεντρικών αυτών αεροδρομίων.

- Επιπλέον, η παρουσία του δικτύου της Air France είναι ισχυρότερη σε δρομολόγια μεταξύ της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής, της Άπω Ανατολής και της Κεντρικής και Νότιας Αφρικής. Πέρα από το μεγάλο αριθμό προορισμών της στη Νότια Ευρώπη, το δίκτυο της Alitalia είναι περισσότερο επικεντρωμένο σε δρομολόγια μεταξύ της Ευρώπης και της Βόρειας Αφρικής, της Μέσης Ανατολής και της Λατινικής Αμερικής.

Τα μέρη υποστηρίζουν επίσης ότι ένα πολυκομβικό σύστημα παρουσιάζει πλεονεκτήματα σε σχέση με ένα μονοκομβικό σύστημα. Ένα μοναδικό κεντρικό αεροδρόμιο περιορίζει τα οφέλη σε όρους αριστοποίησης της πυκνότητας της κίνησης ή/και του φάσματος των προορισμών: λαμβάνοντας υπόψη την πεπερασμένη διαθεσιμότητα της πρόσβασης στις υποδομές και της βιομηχανικής παραγωγής, κάθε μεταφορέας πρέπει να επιλέξει μεταξύ προσθήκης νέων προορισμών ή προσθήκης νέων συχνοτήτων σε υπάρχοντες προορισμούς. Αντίθετα, η συμμαχία μεταξύ Air France και Alitalia, που συνδυάζει δίκτυα σε διαφορετικά κεντρικά αεροδρόμια, θα επιφέρει "οικονομίες πυκνότητας". Οι οικονομίες αυτές πραγματοποιούνται όταν υψηλότερη πυκνότητα της κίνησης δικαιολογεί τη χρήση μεγαλύτερων αεροσκαφών και αυξάνονται οι συντελεστές πληρότητας, μειώνοντας έτσι το κόστος ανά επιβάτη της αεροπορικής επιχείρησης.

Ένας από τους στόχους της συμμαχίας είναι να επιτύχει μείωση του κόστους ώστε να παραμείνει ανταγωνιστική. Ειδικότερα, τα μέρη προβλέπουν ότι η συμμαχία θα δημιουργήσει σημαντικές συνέργειες και εξοικονόμηση κόστους στον τομέα των δραστηριοτήτων εδάφους (περιλαμβανομένων των υπηρεσιών εδάφους, της εξυπηρέτησης των πελατών και των αιθουσών υποδοχής) και των πωλήσεων.

Στα υφιστάμενα δρομολόγια, τα μέρη αναμένουν την αύξηση της συχνότητας ή/και του μεγέθους των αεροσκαφών. Μεσοπρόθεσμα, τα μέρη υπολογίζουν να προσθέσουν νέα δρομολόγια. Ο αριθμός των ευκαιριών σύνδεσης και των ενοποιημένων ζευγών προέλευσης/προορισμού θα αυξηθεί επίσης. Με την αποτελεσματική χρήση των πολύ συχνών πτήσεων σύνδεσης μεταξύ των κεντρικών αεροδρομίων και με τη συνεργασία με τους τοπικούς εταίρους, τα μέρη υπολογίζουν να δημιουργήσουν "κρίσιμη μάζα" στα κεντρικά αεροδρόμιά τους.

Σύμφωνα με τα μέρη, ακόμη και σε κοντινά δρομολόγια όπως αυτά μεταξύ της Γαλλίας και της Ιταλίας, το κυριότερο αποτέλεσμα της πράξης θα είναι η αυξημένη αποτελεσματικότητα μέσω κοινών καλύτερων πρακτικών και της κατάργησης των διπλών χρήσεων.

3.2. Οι καταναλωτές θα επωφεληθούν από τα πλεονεκτήματα της συμφωνίας συνεργασίας

Σύμφωνα με τα μέρη, η συμμαχία θα είναι επωφελής για τη μεταφορά επιβατών και εμπορευμάτων σε τουλάχιστον τέσσερις τομείς:

- Ευρύτερη επιλογή προορισμών και συνδέσεων: Η Air France θα προσθέσει 110 νέους προορισμούς στο δίκτυο της Alitalia, όχι μόνο στη Γαλλία αλλά και στο Ηνωμένο Βασίλειο, την Καραϊβική, την Άπω Ανατολή και την Αφρική. Η Alitalia θα προσθέσει 21 νέους προορισμούς στο δίκτυο της Air France. Επιπλέον, σε πολλές ιταλικές πόλεις, ο κατάλογος αυτός περιλαμβάνει επίσης νέους προορισμούς στην Αφρική, τη Μέση Ανατολή και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

- Χαμηλότερες τιμές: Δεδομένου ότι η συμμαχία θα έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση του κόστους από τη βελτιωμένη λειτουργική αποτελεσματικότητα των μερών, οι επιβάτες θα επωφεληθούν από χαμηλότερες τιμές για τις υπηρεσίες της συμμαχίας.

- Πλεονεκτήματα από τα προγράμματα τακτικών επιβατών: Η συμμαχία θα επιτρέψει στα μέλη των προγραμμάτων τακτικών επιβατών της Alitalia και της Air France να επωφελούνται από τα προγράμματα και των δύο εταιρειών, αυξάνοντας έτσι την πρόσβασή τους σε προσφορές και δωρεάν εισιτήρια.

- Περισσότερο εξυπηρετικές ενοποιημένες υπηρεσίες: Η συμμαχία θα επιτρέψει στα μέρη να αριστοποιήσουν τον προγραμματισμό των πτήσεων, ειδικότερα στη δέσμη Γαλλίας/Ιταλίας, παρέχοντας καλύτερη κατανομή της συχνότητας και των ωραρίων. Το γεγονός αυτό θα οδηγήσει σε μεγαλύτερη δυνατότητα επιλογής και περισσότερο εξυπηρετικό προγραμματισμό για τους πελάτες. Οι πελάτες θα έχουν μεγαλύτερη επιλογή δρομολογίων για κάθε προορισμό (για παράδειγμα μέσω διαφορετικών κεντρικών αεροδρομίων) καθώς και μεγαλύτερη επιλογή για προγραμματισμένες πτήσεις και ενοποιημένες συνθέσεις. Επίσης, απλοποιημένη διαδικασία κρατήσεων, check-in και φόρτωσης αποσκευών που θα επιταχύνουν το χρόνο του ταξιδιού και θα βελτιώσουν την εμπειρία του επιβάτη. Η εκλογίκευση των υπηρεσιών θα καταργήσει τη μετακίνηση των επιβατών μεταξύ τερματικών σε διασυνδεόμενα αεροδρόμια. Θα βελτιωθεί η πρόσβαση στις αίθουσες υποδοχής.

3.3. Η συνεργασία συμφωνίας δεν επιβάλει στα μέρη περιορισμούς που δεν είναι απαραίτητοι για την πραγματοποίηση των στόχων της συμφωνίας

Πρώτον, τα μέρη υποστηρίζουν ότι η συμμαχία είναι απαραίτητη για τις ίδιες τις επιχειρήσεις. Η Air France και η Alitalia αντιμετωπίζουν αυξανόμενο ανταγωνισμό από πολλές ευρωπαϊκές και άλλες αεροπορικές εταιρείες στο πλαίσιο της συνεχιζόμενης ελευθέρωσης των αεροπορικών μεταφορών σε παγκόσμιο επίπεδο. Ούτε η Air France ούτε η Alitalia δεν μπορούν να αναπτυχθούν μόνες τους επαρκώς ώστε να ανταγωνιστούν αποτελεσματικά άλλους μείζονες αεροπορικούς μεταφορείς, πολλοί από τους οποίους συμμετέχουν ήδη σε ισχυρές συμμαχίες.

Δεύτερον, τα μέρη πιστεύουν ότι η συνεργασία αποτελεί το μοναδικό μέσο για την υλοποίηση των πλεονεκτημάτων της συμμαχίας. Η αυξανόμενη ζήτηση για ευρύτερα δίκτυα και ταχύτερες συνδέσεις μπορεί να ικανοποιηθεί μόνο με την εφαρμογή συστημάτων πολλαπλών κεντρικών αεροδρομίων, και κάτι τέτοιο δεν είναι εφικτό χωρίς υψηλό βαθμό συνεργασίας μεταξύ των αεροπορικών εταιρειών. Μόνο με το συντονισμό των στόλων και των δικτύων μπορούν τα μέρη να αυξήσουν τις δυνατότητες διασύνδεσης και να παράσχουν επικερδείς υπηρεσίες σε περιθωριακά δρομολόγια που συνδέουν μη ικανοποιητικά εξυπηρετούμενες κοινότητες. Ενώ τα μέρη θα μπορούσαν να μειώσουν το κόστος χωρίς τη συμφωνία συνεργασίας, η συμμαχία χάρη στην κοινή αξιοποίηση σημαντικών ανθρώπινων, υλικών και χρηματοδοτικών πόρων μπορεί να οδηγήσει σε πολύ σημαντικότερες οικονομίες.

Τρίτον, η συνεργασία σε βάθος στη στρατηγικά κρίσιμη δέσμη Γαλλίας/Ιταλίας είναι κρίσιμη για την επιτυχία της συμμαχίας. Τα μέρη πιστεύουν ότι τα πλεονεκτήματα των πελατών θα μεγιστοποιηθούν μέσω του κοινού προγραμματισμού στη δέσμη και της αριστοποίησης της μεταφορικής ικανότητας, της συχνότητας και των ωραρίων, ανεξάρτητα από τον μεταφορέα. Για να μεγιστοποιηθεί η κίνηση μεταξύ των κεντρικών αεροδρομίων τα μέρη πρέπει να αυξήσουν τη μεταφορική ικανότητα, να προσφέρουν επαρκή συχνότητα και προγραμματισμένες πτήσεις, σε κατάλληλες ώρες ώστε να αριστοποιήσουν επίσης τις συνδέσεις στα αντίστοιχα κεντρικά τους αεροδρόμια. Ο αποτελεσματικός κοινός προγραμματισμός και η μείωση του κόστους μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο με κοινή επιχείρηση που να προβλέπει κατανομή των κερδών.

Σύμφωνα με τα μέρη, στόχος της πράξης δεν είναι να βελτιωθεί η θέση τους σε ό,τι αφορά τους επιβάτες που ταξιδεύουν μεταξύ Γαλλίας και Ιταλίας. Η συμφωνία αποβλέπει κυρίως στη βελτίωση της κάλυψης του δικτύου των μερών και της αποτελεσματικότητας, επιτρέποντας και στους δύο αερομεταφορείς να εξυπηρετούν μεγαλύτερο φάσμα προορισμών πιο αποτελεσματικά. Η σημασία των δρομολογίων Γαλλίας-Ιταλίας για τη συμμαχία δεν έγκειται στην κίνηση μεταξύ συγκεκριμένων προορισμών αλλά στην κίνηση που θα τροφοδοτεί τα κεντρικά αεροδρόμια κάθε αερομεταφορέα για την εξυπηρέτηση μιας σειράς προορισμών, κυρίως μεγάλων αποστάσεων. Σύμφωνα με τα μέρη, η αλληλοκάλυψη δρομολογίων μεταξύ της Γαλλίας και της Ιταλίας είναι περιστασιακή και απλώς αναπόφευκτο παραπροϊόν αυτού του είδους συμφωνιών, και η ανταγωνιστική τους σημασία είναι ελάχιστη εάν αντιμετωπιστεί στο πλαίσιο του συνόλου της πράξης.

3.4. Η συμφωνία συνεργασίας δεν δίνει στα μέρη τη δυνατότητα να καταργήσουν τον ανταγωνισμό σε ουσιώδες τμήμα καμίας αγοράς

Τα μέρη θεωρούν ότι οι συμφωνίες για τη συμμαχία δεν καταργούν τον ανταγωνισμό, ούτε στη δέσμη Γαλλίας/Ιταλίας ούτε στο συνδυασμένο παγκόσμιο δίκτυό τους. Αντίθετα, η συμμαχία θα αυξήσει τον ανταγωνισμό στην Ευρώπη επιτρέποντας στα μέρη να ανταγωνιστούν αποτελεσματικά τις ισχυρότερες συμμαχίες.

Σε ό,τι αφορά ειδικότερα τη δέσμη Γαλλίας-Ιταλίας, τα μέρη υποστηρίζουν ότι, από τα περίπου 70 δρομολόγια Γαλλίας-Ιταλίας που λειτουργεί τουλάχιστον μία αεροπορική εταιρεία (στις περισσότερες από τις μισές υπάρχει τουλάχιστον ένας μεταφορέας), υπάρχουν μόνο έξι στα οποία πραγματοποιούν πτήσεις και τα δύο μέρη(2). Η συμμαχία δεν μπορεί να οδηγήσει σε κατάργηση του ανταγωνισμού στη μεγάλη πλειονότητα των δρομολογίων της δέσμης Γαλλίας/Ιταλίας. Στη μεγάλη πλειονότητα των δρομολογίων Γαλλίας-Ιταλίας, τα μέρη είτε δεν ανταγωνίζονται το ένα το άλλο είτε αντιμετωπίζουν ανταγωνισμό από άλλες αεροπορικές εταιρείες. Επιπλέον, τα μέρη πιστεύουν ότι υπάρχει μεγάλο δυναμικό για νέες εισόδους στα αλληλοκαλυπτόμενα δρομολόγια καθώς και σε άλλα δρομολόγια της δέσμης Γαλλίας-Ιταλίας. Οι σημερινοί ανταγωνιστές και οι δυνητικοί νεοεισερχόμενοι θα διασφαλίσουν συνεχή ανταγωνισμό στη δέσμη Γαλλίας/Ιταλίας.

4. Συμπέρασμα

Η Επιτροπή θεωρεί prima facie ότι η εν λόγω συμφωνία εμπίπτει στο άρθρο 81 παράγραφος 1 της συνθήκης, αλλά δεν έλαβε θέση ως προς τη δυνατότητα εφαρμογής του άρθρου 81 παράγραφος 3. Σύμφωνα με το άρθρο 5 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 3975/87 του Συμβουλίου, η Επιτροπή καλεί τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τα σχόλιά τους σχετικά με τη συμφωνία συνεργασίας μεταξύ της Air France και της Alitalia εντός 30 ημερών από την ημερομηνία δημοσίευσης της παρούσας ανακοίνωσης στη διεύθυνση: Ευρωπαϊκή Επιτροπή Γενική Διεύθυνση Ανταγωνισμού

Μονάδα COMP/D/2

Γραφείο J-70 2/234 Β - 1049 Βρυξέλλες Φαξ (32-2) 296 98 12. e-mail: Eduardo.Martinez-Rivero@cec.eu.int ή Michel.Lamalle@cec.eu.int

(1) ΕΕ L 374 της 31.12.1987, σ. 1.

(2) Πρόκειται για τα δρομολόγια Παρίσι-Ρώμη, Παρίσι-Μιλάνο, Παρίσι-Βενετία, Παρίσι-Μπολώνια, Παρίσι-Νάπολη και Μιλάνο-Λυών.