Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα "Προετοιμασία στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την αειφόρο ανάπτυξη"

(2001/C 221/27)

Στις 24 και 25 Ιανουαρίου 2001, και σύμφωνα με τα άρθρα 11(4), 19(1) και 23(3) του Εσωτερικού Κανονισμού της, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να προβεί στην κατάρτιση γνωμοδότησης με το ανωτέρω θέμα.

Η υποεπιτροπή "Αειφόρος ανάπτυξη", στην οποία ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε το σχέδιο γνωμοδότησής της στις 17 Μαΐου 2001. Εισηγητής ήταν ο κ. κ. Ehnmark και συνεισηγητής ο κ. Ribbe.

Κατά την 382η σύνοδο ολομέλειας της (συνεδρίαση της 31ης Μαΐου 2001), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

0. Σύνοψη της γνωμοδότησης

0.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υποστηρίζει ένθερμα την πρόθεση να πραγματοποιηθούν, κατά την Ευρωπαϊκή Σύνοδο Κορυφής στο Gothenburg, τον Ιούνιο του 2001, μακροπρόθεσμες αλλαγές στις πολιτικές προκειμένου να ευνοηθεί η αειφόρος ανάπτυξη (ΑΑ). Η ΟΚΕ φρονεί ότι με τον τρόπο αυτό αντιμετωπίζονται οι ανησυχίες και οι αγωνίες μεγάλων ομάδων πολιτών μολονότι η ενημέρωση της κοινωνίας ως συνόλου δεν είναι επαρκής. Είναι επείγον οι πολιτικές να λάβουν νέες κατευθύνσεις και αυτή είναι η κατάλληλη στιγμή να κινηθεί η σχετική διαδικασία.

0.2. Η ΟΚΕ έχει επίγνωση ότι οι πολιτικές για την αειφόρο ανάπτυξη περιλαμβάνουν εν μέρει και από την ίδια την φύση τους μία ριζοσπαστική προσέγγιση της ανάπτυξης της κοινωνίας του μέλλοντος. Στην πορεία θα χρειαστεί να ληφθούν οδυνηρές αποφάσεις. Έχει συνεπώς ολοένα μεγαλύτερη σημασία, οι αλλαγές στις πολιτικές να έχουν την υποστήριξη της κοινής γνώμης. Χωρίς την ισχυρή στήριξη της κοινής γνώμης, καμμία πολιτική για την αειφόρο ανάπτυξη δεν θα έχει επιτυχία.

0.3. Η ΟΚΕ λυπάται ιδιαίτερα διότι η διεργασία δημόσιας διαβούλευσης για την αρχική ανάπτυξη μιας τόσο σημαντικής και μεγαλεπήβολης στρατηγικής περιορίστηκε σε ένα τόσο εμφανώς ανεπαρκές χρονικό διάστημα, δηλ. σε λίγο περισσότερο από έναν μήνα. Το ζήτημα της αειφόρου ανάπτυξης είναι εξαιρετικά σημαντικό για να αντιμετωπίζεται με τέτοιο τρόπο.

0.4. Η ΟΚΕ συνιστά, μετά την Σύνοδο Κορυφής του Gothenburg, να καταβληθούν σταθερές προσπάθειες για την ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης, την προώθηση του διαλόγου σε τοπική κλίμακα και την κατάλληλη διοχέτευση των παρατηρήσεων και υποδείξεων που αφορούν την ανάπτυξη της Στρατηγικής για την Αειφόρο Ανάπτυξη. Η ΟΚΕ θεωρεί την προσπάθεια αυτή ως μία ιδανική περίπτωση χάρη στην οποία θα μπορέσει να ενισχυθεί η ευρύτερη συμμετοχή του κοινού σε ένα ζήτημα πολιτικής που έχει καθοριστική σημασία για την ΕΕ.

0.5. Η ΟΚΕ θα αναλάβει, σε συνεργασία, γενικά, με την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών, τις εργασίες έναρξης και υποστήριξης μιας ευρείας δημόσιας συζήτησης γύρω από τα σχετικά θέματα. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το σχέδιο της Επιτροπής να διεξάγονται ανά διετία συνέδρια με τους ενδιαφερόμενους φορείς με στόχο την αξιολόγηση της Στρατηγικής για την Αειφόρο Ανάπτυξη (ΣΑΑ) της ΕΕ και δηλώνει ότι είναι πρόθυμη να αναλάβει την από κοινού διοργάνωσή τους.

0.6. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει ότι, λόγω της σύντομης προθεσμίας, είναι αδύνατο αυτή τη στιγμή να παράσχει την ολοκληρωμένη συμβολή που θα επιθυμούσε. Για τον ίδιο λόγο, η Σύνοδος Κορυφής του Gothenburg θα αποτελέσει, αναγκαστικά, την αρχή μόνον μιας στρατηγικής διαδικασίας και όχι το τελικό στάδιο που καταλήγει στην υιοθέτηση μιας πολιτικής της ΕΕ. Κατά συνέπεια, η ΟΚΕ θα παράσχει περαιτέρω, πιο ουσιαστικές, συμβολές στην ανάπτυξη μιας στρατηγικής για την αειφόρο ανάπτυξη.

0.7. Δεδομένου ότι ο χρόνος προετοιμασίας είναι περιορισμένος, η Σύνοδος Κορυφής του Gothenburg θα ήταν σκόπιμο να δώσει έμφαση στον καθορισμό ενός αριθμού γενικών στόχων και για το λόγο αυτό καλεί την Επιτροπή και άλλα αρμόδια όργανα να υποβάλουν πιο συγκεκριμένες προτάσεις κατά τις συνόδους κορυφής του Laeken και της Βαρκελώνης.

0.8. Η ΣΑΑ της ΕΕ πρέπει να παγιώσει τη σχέση αλληλεξάρτησης ανάμεσα στους τρεις πυλώνες - τον οικονομικό, τον κοινωνικό και τον περιβαλλοντικό - και σχετικά με το θέμα αυτό η ΟΚΕ υπογραμμίζει την ανάγκη να καθιερωθούν σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης νέες οριζόντιες διαρθρώσεις για τον προγραμματισμό και την παρακολούθηση της ΣΑΑ.

0.9. Η ΟΚΕ προτείνει να τεθούν βιώσιμοι στόχοι σε ό,τι αφορά τις μεταφορές, την παραγωγή ενέργειας, τη γεωργία και την κλιματική αλλαγή.

0.10. Η ΟΚΕ σημειώνει ότι μία κοινωνία που χαρακτηρίζεται από μία στρατηγική για την αειφόρο ανάπτυξη πρέπει να είναι μία κοινωνία με ένταση γνώσης, καθώς και με υψηλές επενδύσεις στην Ε& Α, την εκπαίδευση, την κατάρτιση και τη δια βίου εκπαίδευση.

0.11. Η ΟΚΕ εκπλήσσεται διότι το ζήτημα του γηράσκοντος πληθυσμού δεν συσχετίζεται σαφέστερα με τα χαμηλά και φθίνοντα ποσοστά γεννητικότητας στα κράτη μέλη. Η στρατηγική για την αειφόρο ανάπτυξη αφήνει τα περιθώρια για την ανάπτυξη μιάς πολιτικής ενεργού στήριξης της οικογένειας σε εθνική κλίμακα, με την οποία να δημιουργούνται πραγματικές οικονομικές και κοινωνικές ευκαιρίες για τους γονείς έτσι ώστε να μπορούν να συνδυάζουν την φροντίδα των παιδιών με τη σταδιοδρομία τους.

0.12. Η ΟΚΕ υποστηρίζει ένθερμα το πρωτόκολλο του Κυότο και προσδοκά ότι η ΕΕ θα αναλάβει αποφασιστική δράση για την υποστήριξη του στόχου αυτού ως συνολικής στρατηγικής, τονίζοντας ταυτόχρονα την ανάγκη να προσδιοριστούν νέα και αυστηρότερα όρια.

0.13. Η ΟΚΕ δηλώνει ότι ενδιαφέρεται να συμμετάσχει στην αξιολόγηση και τις εργασίες παρακολούθησης της στρατηγικής για την αειφόρο ανάπτυξη. Ειδικότερα, η ΟΚΕ είναι έτοιμη να κινητοποιήσει τις οργανώσεις-μέλη της με σκοπό την ενίσχυση της επικοινωνίας με τους απλούς πολίτες και να διαμορφώσει ένα ρόλο επιτηρητή που να εστιάζει την προσοχή του στην ποιοτική ανάλυση της εφαρμογής της αειφόρου ανάπτυξης.

1. Εισαγωγή

1.1. Μία ευρωπαϊκή στρατηγική για την αειφόρο ανάπτυξη

1.1.1. Με την παρούσα γνωμοδότησή της, η ΟΚΕ επιδιώκει να συμβάλει στη συζήτηση και προετοιμασία της προγραμματισθείσας στρατηγικής για την αειφόρο ανάπτυξη της ΕΕ (ΣΑΑ). Η στρατηγική αυτή, η οποία βρίσκεται αυτή τη στιγμή στο στάδιο της προετοιμασίας στους κόλπους της Επιτροπής και του Συμβουλίου, με βάση την εντολή που προσδιόρισε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ελσίνκι τον Δεκέμβριο του 1999, θα αποτελέσει το κεντρικό θέμα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Gothenburg στις 15 και 16 Ιουνίου 2001.

1.1.2. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αναμένεται να κινήσει μία διαδικασία αειφόρου ανάπτυξης, η οποία θα συνεχιστεί και κατά τις μελλοντικές προεδρίες της ΕΕ, με την υιοθέτηση μιας σειράς πρωτοβουλιών και στόχων και με την επίτευξη συμφωνίας ως προς τις διαδικασίες. Το ζητούμενο είναι η ΣΑΑ της ΕΕ να συνδυαστεί με τις ενέργειες με τις οποίες δίνεται συνέχεια στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισαβόνας. Συνεπώς, στόχος της στρατηγικής δεν είναι να κινηθεί μία επιπλέον ευρωπαϊκή διαδικασία ανάλογη με αυτή "της Λισαβόνας" ή "του Λουξεμβούργου", αλλά να δοθεί μία νέα και ευρύτερη διάσταση στο στάδιο "Λισαβόνα". Από την άποψη αυτή, υπάρχει σαφής σχέση μεταξύ της Συνόδου Κορυφής της Στοκχόλμης (Μάρτιος) και της Συνόδου Κορυφής του Gothenburg (Ιούνιος).

1.1.3. Οι προοπτικές από πλευράς χρόνου για την ΣΑΑ θα είναι ευρείες, για ορισμένους στόχους 20 με 25 χρόνια. Επιπλέον, η στρατηγική θα τονίσει την ανάγκη της συνεχούς αξιολόγησης και της περαιτέρω ανάπτυξης στόχων και διαδικασιών.

1.1.4. Η ΣΑΑ θα συμπεριλάβει επίσης τα αποτελέσματα της Συνόδου Κορυφής του Ρίο του 1992 και τις αποφάσεις που ελήφθησαν κατά την σύνοδο Rio+5, θα αποτελέσει δε τη συμβολή της ΕΕ στην Παγκόσμια Σύνοδο Κορυφής Rio+10 που θα πραγματοποιηθεί στη Νότιο Αφρική το 2002. Επιπλέον, θα πρέπει επίσης να εξεταστεί με βάση το έργο που ο ΟΟΣΑ επιτελεί στον τομέα αυτόν σύμφωνα με την τριετή εντολή που αποφασίστηκε στην συνάντηση του Συμβουλίου Υπουργών του ΟΟΣΑ το 1998. Το έργο αυτό θα κορυφωθεί με την συνάντηση του Συμβουλίου Υπουργών του ΟΟΣΑ που θα πραγματοποιηθεί στις 17 και 18 Μαΐου 2001.

1.2. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή έχει μακρά ιστορία στην έκδοση γνωμοδοτήσεων με περιβαλλοντικό, οικονομικό ή κοινωνικό θέμα. Η ΟΚΕ συνέβαλε στη χάραξη των στόχων και σκοπών που αποφασίστηκαν κατά τη Σύνοδο Κορυφής της Λισαβόνας τον Μάρτιο του 2000 και κατά τη συνέχεια που δόθηκε με τη Σύνοδο του Συμβουλίου στη Στοκχόλμη. Η ΟΚΕ, καθώς εκπροσωπεί ευρέα τμήματα της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, βρίσκεται κατά συνέπεια σε ιδιάζουσα θέση ώστε να μπορεί να συμβάλει στην προετοιμασία και συνέχεια της στρατηγικής για την αειφόρο ανάπτυξη.

1.3. Η έννοια της αειφόρου ανάπτυξης

1.3.1. Η έκθεση του 1987 για την Διεθνή Επιτροπή για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη (Επιτροπή Brundtland) περιείχε τον πλέον ευρύτερα αποδεκτό ορισμό της αειφόρου ανάπτυξης που είναι: "ανάπτυξη που πληροί τις ανάγκες του παρόντος χωρίς να διακυβεύει την ικανότητα των μελλοντικών γενεών να πληρούν τις ανάγκες τους".

1.3.2. Με βάση αυτόν τον ορισμό και σε συμφωνία με τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Ελσίνκι, η ΣΑΑ θα είναι "μία μακροπρόθεσμη στρατηγική που θα συνδυάζει πολιτικές υπέρ της οικονομικά, κοινωνικά και οικολογικά αειφόρου ανάπτυξης". Αποτελεί συνεπώς μία έννοια που αποβλέπει στον συμβιβασμό της συνεχούς οικονομικής σταθερότητας και ανάπτυξης με τις απαιτήσεις της σταθερής κοινωνικής ευημερίας και της περιβαλλοντικής προστασίας, όπου περιλαμβάνονται θέματα όπως η ασφάλεια των τροφίμων και η δημόσια υγεία. Με άλλα λόγια, η ΣΑΑ συνεπάγεται την καταβολή προσπαθειών με στόχο την επίλυση ορισμένων προβλημάτων που μακροπρόθεσμα έχουν οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές διαστάσεις και δεν πρέπει να διατηρηθούν.

1.3.3. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή προσθέτει τα πιό κάτω σχόλια σχετικά με την έννοια της αειφόρου ανάπτυξης.

1.3.3.1. Η έννοια δεν είναι καινούργια και οι επιπτώσεις που έχει στις πολιτικές δεν είναι αμελητέες. Ορισμένες χώρες έλαβαν αποφάσεις - ιδιαίτερα κατά τη διάσκεψη του Ρίο και κατά τη συνέχεια που δόθηκε σε αυτήν - σχετικές με την ανάγκη να καταστρωθούν πολιτικές για την αειφόρο ανάπτυξη.

1.3.3.2. Ωστόσο, από πλευράς συγκεκριμένων δράσεων λίγα έχουν επιτευχθεί. Αυτό οφείλεται σε ορισμένους λόγους. Το κύριο ζήτημα μπορεί πιθανόν να είναι το γεγονός ότι η αειφόρος ανάπτυξη είναι μία εξαιρετικά ευρεία έννοια η οποία προϋποθέτει την ανάληψη ταυτόχρονης δράσης τόσο σε διεθνές και εθνικό επίπεδο, όσο και σε τοπικό, και η οποία συνεπάγεται μία αλλαγή στον τρόπο ζωής και στους τρόπους κατανάλωσης. Πρόκειται για μία έννοια με πολύ σαφείς επιπτώσεις στον μεμονωμένο πολίτη.

1.3.4. Ωστόσο, η διαδικασία πρέπει να κινηθεί, συγκεκριμένες πολιτικές πρέπει να καταστρωθούν και η φιλοδοξία να τεθεί σε εφαρμογή μία στρατηγική της ΕΕ για την αειφόρο ανάπτυξη μπορεί, εν τέλει, να αποτελέσει μία πραγματική συμβολή στην εφαρμογή των υψηλών επιδιώξεων της διάσκεψης του Ρίο.

1.3.5. Η στρατηγική της ΕΕ θα πρέπει να συμβάλει στη διασφάλιση μιάς σταθερής και βελτιωμένης ποιότητας ζωής. Πρόκειται για ένα όραμα που αντικατοπτρίζει μία ανάπτυξη των κοινωνιών μας η οποία στηρίζεται στην ευθύνη τόσο απέναντι στους πολίτες όσο και απέναντι στη φύση. Είναι ένα θέμα επίκαιρο, εάν ληφθεί υπόψη η αυξημένη προσοχή που ευρείες ομάδες πολιτών αποδίδουν σε θέματα που άπτονται της ποιότητας ζωής. Η αειφόρος ανάπτυξη είναι μία έννοια και ένα όραμα που προσκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία τόσο στην ΕΕ, όσο και σε παγκόσμια κλίμακα.

1.3.6. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η έννοια της αειφόρου ανάπτυξης ανταποκρίνεται σε μία αρκετά ριζοσπαστική προσέγγιση των πολιτικών με στόχο την μακροπρόθεσμη ανάπτυξη των κοινωνιών μας. Οι πολιτικές αυτές συνεπάγονται αναπόφευκτα ορισμένες "άβολες" αποφάσεις. Στις κοινωνίες μας παρατηρούνται ωστόσο ορισμένες τάσεις που πολύ απλά δεν πρέπει να διατηρηθούν εάν το ζητούμενο είναι η οικονομική ανάπτυξη, τα υγιή δημόσια οικονομικά και ένα σύστημα κοινωνικής πρόνοιας που να καλύπτει τους πάντες.

1.3.7. Στην ουσία, έχουμε να επιλέξουμε ανάμεσα στο να λάβουμε αποφάσεις με προγραμματισμένο, ορθολογικό τρόπο ή στο να αναγκαστούμε να τις λάβουμε υπό επείγουσες συνθήκες.

2. Οι προπαρασκευαστικές εργασίες της Επιτροπής για την ΣΑΑ

2.1. Στις 27 Μαρτίου, η Επιτροπή παρουσίασε το "έγγραφο διαβούλευσής" της για την αειφόρο ανάπτυξη. Το έγγραφο αποσκοπούσε στο να παρασχεθεί μία βάση για τη διεξαγωγή διαλόγου και συζητήσεων πάνω σε ένα ευρύ φάσμα θεμάτων. Είχε τεθεί μία προθεσμία, τα τέλη Απριλίου, για την υποβολή παρατηρήσεων προκειμένου να μπορέσουν να ληφθούν υπόψη στο τελικό στάδιο της κατάρτισης της πρότασης για μία στρατηγική της ΕΕ.

2.1.1. Το "έγγραφο διαβούλευσης" δεν περιελάμβανε προτάσεις για την μελλοντική στρατηγική. Αντίθετα, παρέσχε τη διάρθρωση χάρη στην οποία μπόρεσαν να αναλυθούν και να καταστούν λειτουργικά ορισμένα σχετικά θέματα. Περιελάμβανε δε μία ανάλυση των παραγόντων που δεν επέτρεψαν μέχρι σήμερα να επιτευχθεί ουσιαστική πρόοδος στον τομέα και ένα σχεδιάγραμμα μιας πιθανής "δέσμης μέσων" για την εφαρμογή της ΣΑΑ. Προκειμένου να εκθέσει την έννοια σε πρακτικούς όρους, το έγγραφο εστίασε την προσοχή του σε έναν περιορισμένο αριθμό κρίσιμων θεμάτων της επικαιρότητας τα οποία επιλέγησαν με βάση τρία κριτήρια: "σοβαρότητα/αντίκτυπος", "διάσταση του χρόνου" (αμετάκλητος χαρακτήρας, "διαγενεακές" πτυχές) και "ευρωπαϊκή/διεθνής διάσταση". Αυτά οδήγησαν την Επιτροπή στην επιλογή έξι θεμάτων προτεραιότητας:

- κοινωνικός αποκλεισμός/ φτώχεια·

- δημόσια υγεία·

- δημογραφία/ γήρανση του πληθυσμού·

- κλιματική αλλαγή/ καθαρή ενέργεια·

- εξάντληση των φυσικών πόρων·

- κινητικότητα και χρήση της γης.

2.1.2. Για κάθε έναν από αυτούς τους έξι τομείς, το "έγγραφο διαβούλευσης" εντόπισε "μη αειφόρες" τάσεις που άπτονται της οικονομικής, κοινωνικής και περιβαλλοντικής ανάπτυξης. Το "έγγραφο διαβούλευσης" θέλησε με τον τρόπο αυτό να προκαλέσει τη διεξαγωγή ευρείας συζήτησης με θέμα τις θετικές και αρνητικές πτυχές των τάσεων που παρατηρούνται στην κοινωνία ανεξάρτητα από τη διασύνδεσή τους με μία στρατηγική ΑΑ.

2.2. Το δυνατό σημείο του "εγγράφου διαβούλευσης" είναι η ανάλυση των "μη αειφόρων" τάσεων. Όπως τονίζει το έγγραφο, υπάρχει ευρεία συναίνεση ότι η ΣΑΑ θα ήταν σκόπιμο να λάβει υπόψη της δύο σημαντικές ιδέες:

- ότι "η ανάπτυξη έχει μία οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική διάσταση. Η ανάπτυξη θα είναι αειφόρος μόνον υπό την προϋπόθεση της επίτευξης ισορροπίας μεταξύ των διαφόρων παραγόντων που συμβάλλουν στην συνολική ποιότητα ζωής"·

- ότι "η σημερινή γενεά έχει υποχρέωση έναντι των μελλοντικών γενεών να τους κληροδοτήσει επαρκή αποθέματα κοινωνικών, περιβαλλοντικών και οικονομικών πόρων προκειμένου να απολαμβάνουν επίπεδα ευημερίας τουλάχιστον ίδια με τα δικά μας".

2.3. Η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι το "έγγραφο διαβούλευσης" μπορεί να αποτελέσει πολύτιμη βάση για συζήτηση. Το κύριο πρόβλημα είναι ότι δημοσιεύτηκε καθυστερημένα και ο χρόνος για την διεξαγωγή ευρέων διαβουλεύσεων ήταν εξαιρετικά περιορισμένος. Η ΟΚΕ σχολιάζει το θέμα αυτό στο τμήμα 6.

3. Κοινή ακρόαση ΟΚΕ/Επιτροπής

3.1. Σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η ΟΚΕ διοργάνωσε στο τέλος Απριλίου διήμερη ακρόαση για το "έγγραφο διαβούλευσης". Η ακρόαση έγινε αιτία να συναντηθούν 200 περίπου εκπρόσωποι ομάδων ενδιαφερομένων και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, κυβερνήσεων και κοινοτικών οργάνων. Οι συζητήσεις ήταν ζωντανές και σαφείς και οδήγησαν στη διατύπωση ορισμένων υποδείξεων ενόψει των αποφάσεων που θα λάβει η Σύνοδος Κορυφής του Gothenburg.

3.2. Ξεχώρισαν τρεις παρατηρήσεις πρωταρχικής σημασίας:

3.2.1. Η πρώτη έδωσε έμφαση στο γεγονός ότι είναι απαραίτητο να υπάρχει πολιτικό όραμα και καθοδήγηση. Τονίστηκε επανειλημμένως ότι οι κυβερνήσεις θα πρέπει να πρωτοστατήσουν στη διαμόρφωση ενός πολιτικού οράματος διαδραματίζοντας ηγετικό πολιτικό ρόλο και προσδιορίζοντας προτεραιότητες.

3.2.2. Η δεύτερη υπογράμμισε ότι είναι αναγκαίο να επιτελεστεί εκτεταμένο έργο στον τομέα της Ε& Α το οποίο να χρησιμεύσει ως βάση για τη λήψη των αποφάσεων που απαιτούνται για την ΣΑΑ. Μία κοινωνία που διαθέτει ΣΑΑ θα πρέπει να είναι μία κοινωνία με υψηλά επίπεδα επενδύσεων στον τομέα της Ε& Α, καθώς και στον τομέα της εκπαίδευσης και κατάρτισης.

3.2.3. Η τρίτη εξέτασε τη συνολική διάσταση που δεν συζητήθηκε ιδιαίτερα στο έγγραφο της Επιτροπής. Είναι απαραίτητο η ΕΕ να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο σε διεθνή κλίμακα λαμβάνοντας αποφάσεις ως προς μία ΣΑΑ και λειτουργώντας ως πηγή έμπνευσης για άλλες χώρες.

3.3. Στις παρατηρήσεις αυτές θα μπορούσαν να προστεθούν και άλλες.

3.3.1. Δεν υπήρχε καμία λύση γενικής ισχύος. Συνεπώς, η κατάλληλη μέθοδος ήταν να "διαποτισθούν" οι υπάρχουσες πολιτικές από το πνεύμα της αειφόρου ανάπτυξης και πέραν της διαδικασίας του Κάρντιφ. Σημαντικές πολιτικές θα μπορούσαν να είναι η γεωργία και η αλιεία, στο πλαίσιο των οποίων η βιοποικιλότητα, η δημόσια υγεία και τελικά η ίδια η διαβίωσή μας τίθενται σε κίνδυνο εξαιτίας της απουσίας αειφόρων πολιτικών.

3.3.2. Συζητήθηκε αρκετά ο ρόλος της βιομηχανίας στη διαμόρφωση και εφαρμογή μιας ΣΑΑ. Με βάση τα όσα ελέχθησαν, η βιομηχανία θα πρέπει, σε γενικές γραμμές, να θεωρείται ως ένας από τους συμμάχους στην εφαρμογή της ΣΑΑ.

3.3.3. Ένα άλλο σημαντικό ζήτημα ήταν η ανάγκη να υπάρχουν βιώσιμοι δημόσιοι πόροι, ιδιαίτερα τώρα που διαπιστώνεται γήρανση του πληθυσμού και που έχουν αυξηθεί οι απαιτήσεις σε ό,τι αφορά την παροχή φροντίδας σε ηλικιωμένα άτομα.

3.3.4. Από την άλλη, το ζήτημα της χαμηλής γεννητικότητας μάλλον αγνοήθηκε μολονότι αποτελεί ένα προφανέστατο συστατικό του συνολικού προβλήματος του γηράσκοντος πληθυσμού και των αειφόρων δημόσιων οικονομικών. Συνεπώς δεν συζητήθηκε το ζήτημα μιας ενεργότερης οικογενειακής πολιτικής (που να καλύπτει τα παιδιά, τους γονείς και τους ηλικιωμένους) σε εθνική κλίμακα· εντούτοις, μία ενεργός οικογενειακή πολιτική στήριξης θα μπορούσε να προσφέρει στους γονείς πραγματικές ευκαιρίες ώστε να μπορούν να συνδυάζουν τη φροντίδα των παιδιών με τη σταδιοδρομία τους.

4. Παρατηρήσεις για το προκαταρκτικό έργο

4.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή θεωρεί ότι οι μελλοντικές αποφάσεις για την αειφόρο ανάπτυξη αποτελούν την αρχή μιας μακράς διαδικασίας.

4.2. Παρόλα αυτά, η ΟΚΕ εκφράζει την απογοήτευσή της που το "έγγραφο διαβούλευσης" της Επιτροπής υποβλήθηκε σε καθυστερημένο στάδιο της διαδικασίας προετοιμασίας με αποτέλεσμα τα χρονικά περιθώρια για την διεξαγωγή ευρέων διαβουλεύσεων να είναι περιορισμένα. Κατά την ευρωπαϊκή Σύνοδο Κορυφής του Ελσίνκι το 1999 αποφασίστηκε ότι το ζήτημα της αειφόρου ανάπτυξης θα πρέπει να αποτελέσει ζήτημα πρωταρχικής σημασίας στη Σύνοδο Κορυφής του Gothenburg. Εάν το χρονικό διάστημα ήταν μεγαλύτερο, θα υπήρχαν περιθώρια για την διεξαγωγή ευρέων διαβουλεύσεων πριν ληφθούν αποφάσεις. Θα μπορούσε επίσης να εξασφαλιστεί η ευρεία υποστήριξη της κοινής γνώμης. Η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών θα είχε έτσι λάβει ενεργά μέρος στην κατάρτιση της στρατηγικής.

4.3. Η διαμόρφωση μιας στρατηγικής για την αειφόρο ανάπτυξη παρουσιάζει σαφώς δυσκολίες και για το λόγο αυτό μία τέτοια στρατηγική δεν μπορεί να καταστρωθεί και να υιοθετηθεί βεβιασμένα.

4.4. Θα ήταν σκόπιμο να κινηθεί μία ευρεία διαδικασία διαβούλευσης και συμμετοχής. Ένα έγγραφο διαβούλευσης - όπως το έγγραφο της 27ης Μαρτίου 2001 - θα μπορούσε να παρουσίαζε τα προσωρινά αποτελέσματα μιας τέτοιας διαδικασίας. Αφού θα συζητούντο τα αίτια των προηγούμενων λαθών, η ανάπτυξη μιας στρατηγικής - στο πλαίσιο μιας διαδικασίας διαλόγου - για τη επανόρθωσή τους θα μπορούσε να αποτελέσει την κατάλληλη μέθοδο για την ανάπτυξη μιας πολιτικής που να είναι αποδεκτή.

4.5. Η ΟΚΕ εκτιμά ωστόσο ότι η Επιτροπή και η ΟΚΕ είχαν την ευκαιρία να οργανώσουν από κοινού τις διήμερες ακροάσεις που πραγματοποιήθηκαν στα τέλη Απριλίου.

4.6. Η ίδια μάλιστα η Επιτροπή γνωρίζει τη σημασία μιας διαδικασίας διαβούλευσης και συμμετοχής δεδομένου ότι υπέβαλε ένα έγγραφο για το θέμα. Επιπλέον, η πρόταση στρατηγικής "Μία αειφόρος Ευρώπη για έναν καλύτερο κόσμο"(1) που συντάχθηκε μετά την κοινή ακρόαση (βλ. το πιο πάνω σημείο 4.5) επιμένει στον καθοριστικό ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει ένας έγκαιρος και συστηματικός διάλογος.

5. Ευρείες Δημόσιες Διαβουλεύσεις

5.1.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή φρονεί ότι η στρατηγική για την αειφόρο ανάπτυξη αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αποφάσεις που η Ευρωπαϊκή Ένωση έλαβε τα τελευταία χρόνια. Οι επιπτώσεις της στις κοινωνίες μας θα είναι σοβαρές. Θα αφορά αλλαγές τόσο στον τρόπο ζωής μας όσο και στους τρόπους που καταναλώνουμε.

5.1.2. Επειδή είναι σημαντικά, τα θέματα που άπτονται της αειφόρου ανάπτυξης πρέπει να υποστηριχθούν και να εφαρμοστούν από κάτω προς τα πάνω και να μην εισαχθούν από πάνω προς τα κάτω.

5.1.3. Σπάνιες είναι οι περιπτώσεις που η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετώπισε πολιτικά ζητήματα που απαιτούν τόσο ευρεία στήριξη από τους απλούς πολίτες.

5.2. Η ΟΚΕ, δίχως να λησμονεί το γεγονός ότι ο χρόνος που διαθέτει δεν επαρκεί για την διαμόρφωση της κοινής γνώμης και τη διεξαγωγή ευρέων διαβουλεύσεων που να συμβάλουν στην παροχή στήριξης πριν τη λήψη αποφάσεων, υποστηρίζει ένθερμα ότι μετά τη Σύνοδο Κορυφής του Gothenburg θα πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες για τη συστηματική ενημέρωση της κοινής γνώμης και την πραγματοποίηση διαβουλεύσεων σε όλα τα κράτη μέλη. Οι προσπάθειες αυτές, θα παράσχουν την δυνατότητα σε διάφορες οργανώσεις, καθώς και στα πολιτικά κόμματα, να συμμετάσχουν στη σχετική διαδικασία και να διοχετεύσουν τις απόψεις και τα σχόλιά τους από κάτω προς τα πάνω.

5.3. Αυτό θα έχει επιπτώσεις στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Η Σύνοδος Κορυφής του Gothenburg θα μπορούσε να δώσει έμφαση στον καθορισμό αρκετά γενικών στόχων για τα επόμενα 10 με 20 χρόνια, να υποδείξει πώς οι στόχοι που προσδιορίστηκαν στη Λισαβόνα θα πρέπει να προσαρμοστούν στη νέα στρατηγική και να ζητήσει οι περαιτέρω προπαρασκευαστικές εργασίες να αναβληθούν για τη Σύνοδο Κορυφής της Βαρκελώνης τον Μάρτιο του 2002.

5.4. Με τον τρόπο αυτό, η Σύνοδος Κορυφής του Gothenburg θα μπορούσε να καλέσει τους πολίτες και τις οργανώσεις να συμμετάσχουν ενεργά στις συζητήσεις που θα διεξαχθούν μέχρι τη Σύνοδο Κορυφής της Βαρκελώνης, κατά την οποία θα μπορούσε, στη συνέχεια, να προετοιμαστεί επαρκώς η λήψη σαφέστερων αποφάσεων. Φυσικά, οι προπαρασκευαστικές εργασίες θα πρέπει επίσης να συνεχιστούν και μετά τη Βαρκελώνη.

5.5. Η ΟΚΕ προτείνει: το ζήτημα της αειφόρου ανάπτυξης να αποτελέσει μία υπόθεση που να δημιουργήσει προηγούμενο για μία νέα και ευρεία συμμετοχή σε καίριες πολιτικές της Ένωσης!

6. Πλαίσιο μιας απόφασης ΣΑΑ

Το τελικό συμπέρασμα της Επιτροπής είναι ότι μία στρατηγική για την ΑΑ δεν είναι μόνον αναγκαία αλλά και επείγουσα, εάν το ζητούμενο είναι η αλλαγή ορισμένων τάσεων που εκ των πραγμάτων αποτελούν απειλή τόσο για το δικό μας δυναμικό ζωής, όσο και γι' αυτό των παιδιών μας.

Η ΟΚΕ υποστηρίζει ένθερμα το συμπέρασμα αυτό. Μία διαδικασία αλλαγής θα πρέπει να αρχίσει από κάπου και κάποτε, τούτη δε είναι, το πιθανότερο, η κατάλληλη στιγμή για κάτι τέτοιο. Υπάρχει πληθώρα αναλύσεων πάνω στις οποίες να μπορούν να στηριχθούν οι αποφάσεις, καθώς και σημαντικό δυναμικό έρευνας και ανάπτυξης, ενώ η οικονομική κατάσταση της Ένωσης είναι καλύτερη από ό,τι τα τελευταία χρόνια.

Επιπλέον, ευρείες ομάδες της κοινωνίας ανησυχούν σοβαρά για βασικά θέματα όπως η υγεία και η διατροφή, για να αναφέρουμε δύο μόνον πτυχές. Προσφέρονται λοιπόν ευκαιρίες ώστε να διασφαλισθεί ότι η διαδικασία αλλαγής προς την κατεύθυνση της αειφόρου ανάπτυξης θα έχει την ευρεία στήριξη που απαιτείται.

6.1. Εξισορρόπηση των τριών πυλώνων

6.1.1. Η έννοια της ΑΑ θα μπορούσε να περιγραφεί ως η στρατηγική της Λισαβόνας (οικονομική και κοινωνική αειφορία) στην οποία προστίθεται ένας τρίτος πυλώνας: η περιβαλλοντική αειφορία. Η στρατηγική για την ΑΑ θα πρέπει να δώσει έμφαση στην αλληλοεξάρτηση μεταξύ των τριών πυλώνων. Η στρατηγική για την ΑΑ θα πρέπει να συνδυάζει μία δυναμική οικονομία με μία κοινωνία που παρέχει ευκαιρίες σε όλους, ενώ ταυτόχρονα θα πρέπει να βελτιώνει την αποτελεσματικότητα των πόρων και να αποσυνδέει την ανάπτυξη από την περιβαλλοντική υποβάθμιση.

6.1.2. Το "έγγραφο διαβούλευσης" απαριθμεί έξι τομείς πιθανής δράσης. Ένας τομέας που δεν αναφέρεται ρητά είναι η απασχόληση, η οποία αποτέλεσε καίριο θέμα της στρατηγικής της Λισαβόνας. Χωρίς υψηλά επίπεδα απασχόλησης, η οικονομική και κοινωνική αειφορία δεν θα είναι εφικτή. Η απασχόληση αποτελεί ταυτόχρονα μέσο και αυτοσκοπό. Η ΟΚΕ συνιστά η απασχόληση να συμπεριληφθεί στον κατάλογο, μαζί με το ζήτημα της δημογραφίας.

6.1.3. Ο κοινωνικός πυλώνας θα πρέπει επίσης να συμπεριλάβει ορισμένα άλλα θέματα. Κατά πόσον θα υπάρξει συνοχή στο εσωτερικό της Ένωσης θα εξαρτηθεί όχι μόνον από οικονομικούς παράγοντες, αλλά και από την πολιτισμική κατανόηση και τις αντίστοιχες ανταλλαγές. Η ευρωπαϊκή πολιτιστική κληρονομιά αποτελεί στην πράξη αναπόσπαστο κομμάτι του ευρωπαϊκού κοινωνικού προτύπου. Μία πολιτική για την αειφόρο ανάπτυξη πρέπει να λάβει υπόψη την ανάγκη οι πολίτες να αποκτήσουν μεγαλύτερη επίγνωση των ευρωπαϊκών πολιτιστικών αξιών που τους κληροδοτήθηκαν με τη μορφή συνηθειών και τρόπων συμπεριφοράς.

6.1.4. Το ευρωπαϊκό κοινωνικό πρότυπο βρίσκεται σε συνεχή εξέλιξη αφού οι εποχές και οι κοινωνίες αλλάζουν. Η αειφόρος ανάπτυξη θα συμβάλει στην εξέλιξη αυτή, ιδιαίτερα στην ανάγκη να υπάρχει αλληλεγγύη μεταξύ των λαών και των γενεών.

6.2. Θέματα πρωταρχικής σημασίας

6.2.1. Λόγω της πολυπλοκότητάς της, η αειφόρος ανάπτυξη αποτελεί ένα φαινόμενο που δεν περιγράφεται ούτε προσδιορίζεται εύκολα. Όταν παρουσιάζεται στην κοινή γνώμη χρειάζονται αναμφίβολα ορισμένες νέες ελκυστικές εκφράσεις.

6.2.2. Ένα τέτοιο θέμα θα μπορούσε να εστιάζεται στην ευθύνη: η Ευρώπη θα πρέπει να καταστεί η περιοχή με την μεγαλύτερη υπευθυνότητα στον κόσμο απέναντι στο περιβάλλον και την ανθρωπότητα.

6.2.3. Ένα άλλο θέμα θα μπορούσε να επικεντρώνεται στις δύο γενιές - τη σημερινή και την επόμενη: η Ευρώπη θα πρέπει να διαμορφώσει τις δυνατότητες ευημερίας και της επόμενης γενιάς, σε οικονομικούς, κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς όρους.

6.2.4. Η ΟΚΕ τονίζει τη σημασία του "διαγενεακού" επιχειρήματος, ιδιαίτερα λόγω της έλξης που το θέμα αυτό ασκεί σε μεγάλες ομάδες πολιτών.

6.3. Σχέση της ΣΑΑ με άλλες στρατηγικές και προγράμματα της ΕΕ

6.3.1. Η στρατηγική για την αειφόρο ανάπτυξη πρέπει να τονίζει την ανάγκη ορισμένες στρατηγικές και προγράμματα της ΕΕ να διακρίνονται από συνοχή ως προς την πολιτική. Σε αυτά περιλαμβάνονται οι διαδικασίες του Λουξεμβούργου και του Κάρντιφ, το 6ο Πρόγραμμα Δράσης για το Περιβάλλον, οι γενικοί προσανατολισμοί των οικονομικών πολιτικών κ.λπ.

6.3.2. Προκειμένου να επιτύχει ο συντονισμός των εν λόγω διαδικασιών και στρατηγικών καθώς και ο προγραμματισμός τους ως αναπόσπαστων μερών της Στρατηγικής για την Αειφόρο Ανάπτυξη είναι απαραίτητο να παρακολουθούνται αδιαλείπτως. Θα χρειαστεί να προβλεφθούν νέες οριζόντιες διαρθρώσεις σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης.

6.3.3. Η συνοχή από πλευράς πολιτικής αποτελεί κεντρικό στοιχείο της διαδικασίας της Λισαβόνας. Η ΣΑΑ πρέπει αυτό να το υπογραμμίσει. Το "έγγραφο διαβούλευσης" αναφέρει ότι σήμερα υπάρχουν περίπου 60 συναφείς στρατηγικές και προγράμματα σε επίπεδο ΕΕ. Εκτός από το προφανές γεγονός ότι επετράπη να αυξηθούν σε μεγάλο βαθμό οι στρατηγικές και τα προγράμματα, οι κύριες στρατηγικές που ενυπάρχουν σε μία ΣΑΑ καταδεικνύουν ήδη ότι είναι απόλυτα αναγκαίο να υπάρχει αποτελεσματικότερη συνοχή ως προς την πολιτική κατά τον καθορισμό των στόχων και κατά την εφαρμογή της.

6.3.4. Θα μπορούσε ενδεχομένως να βοηθήσει και η συστηματική χρήση της διαδικασίας Αξιολόγησης των Επιπτώσεων στην Αειφορία, πριν από την έναρξη των νέων προγραμμάτων.

6.3.5. Η συνοχή αυτή των πολιτικών πρέπει επίσης να περιλαμβάνει δείκτες για την αξιολόγηση και συνέχεια της ΣΑΑ. Θα χρειαστεί συνοχή και ως προς του δείκτες: δηλ. ένας περιορισμένος αριθμός δεικτών που να είναι πράγματι ζωτικής σημασίας για την αξιοποίηση και συνέχεια της ΣΑΑ ως συνόλου καθώς και των διαφόρων ολοκληρωμένων στρατηγικών. Δεν υπάρχει ευκολότερο πράγμα από την κατάρτιση αμέτρητων στατιστικών για περιορισμένη χρήση.

6.4. Η ΣΑΑ και οι ενδιαφερόμενοι φορείς

6.4.1. Η ΣΑΑ δεν θα αποτελέσει ποτέ επιτυχές μέρος της στρατηγικής της Λισαβόνας χωρίς την ενεργό συμμετοχή των οργανώσεων των ενδιαφερόμενων φορέων. Το εν λόγω θέμα έθιξαν πρόσφατα διάφορες οργανώσεις αυτού του είδους. Η ΟΚΕ υποστηρίζει τη γενική άποψη των οργανώσεων αυτών, σύμφωνα με την οποία χωρίς την ενεργό συμμετοχή των ενδιαφερόμενων, η ΣΑΑ θα αντιμετωπίσει σημαντικές δυσκολίες κατά το ξεκίνημά της.

6.4.2. Πρέπει να προβλέπεται η συμμετοχή των ενδιαφερόμενων φορέων τόσο κατά την εφαρμογή και την παρακολούθηση όσο και κατά την αναθεώρηση των προηγούμενων στόχων.

6.4.3. Ο ορισμός των ενδιαφερόμενων φορέων πρέπει να είναι πολύ ευρύς. Επομένως, η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών έχει να διαδραματίσει βασικό ρόλο.

6.5. Όραμα και καθοδήγηση

6.5.1. Το "έγγραφο διαβούλευσης" δεν εξετάζει θέματα που αφορούν το όραμα ή την καθοδήγηση. Μπορεί να ισχυριστεί κανείς ότι η στρατηγική για την αειφόρο ανάπτυξη δεν θα είναι ποτέ εφικτή στην πράξη χωρίς την ύπαρξη κάποιου οράματος ή χωρίς της σχετική καθοδήγηση. Τα πολιτικά κόμματα, οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και οι κυβερνήσεις θα πρέπει να πρωτοστατήσουν στη συζήτηση με θέμα τα πιθανά οράματα. Ακόμη κι αν τα οράματα προβλέπεται να είναι μακροπρόθεσμα (20-25 χρόνια), δεν θα πρέπει να υπερβαίνουν την επόμενη γενιά. Πρόκειται πράγματι για ένα χρονικό διάστημα που οι περισσότεροι ενήλικοι θεωρούν τόσο φυσικό όσο και επαρκές.

6.5.2. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισαβόνας έθεσε το στόχο να καταστεί η ΕΕ η πιο ανταγωνιστική και αποδοτική περιφέρεια στον κόσμο έως το 2010. Ο εν λόγω στόχος είχε ως αποτέλεσμα να διασυνδεθούν ορισμένα θέματα και αξίες μεγάλου ενδιαφέροντος: περιελάμβανε τους στόχους της ανάπτυξης, της απασχόλησης και της ανταγωνιστικότητας, οι οποίοι είναι παρόμοιοι με τους αντίστοιχους στόχους της Λευκής Βίβλου της Επιτροπής του 1993. Οι στόχοι της Λευκής Βίβλου εγκρίθηκαν τόσο για τον ρεαλισμό τους, όσο και γιατί είχαν όραμα.

6.6. Οικοδόμηση μιας κοινωνίας της γνώσης

6.6.1. Μια κοινωνία που χαρακτηρίζεται από πολιτικές για την αειφόρο ανάπτυξη είναι εξ ορισμού μια κοινωνία με ένταση γνώσης. Οι νέες πρόοδοι στον τομέα των μεταφορών και της παραγωγής ενέργειας απαιτούν νέες μεγάλες προσπάθειες στον τομέα της έρευνας και της ανάπτυξης. Η πιο αποδοτική χρήση των φυσικών πόρων στην παραγωγή θα επιτείνει την ανάγκη για μεγαλύτερη αξιοποίηση της γνώσης στα προϊόντα.

6.6.2. Οι ανθρώπινοι πόροι θα είναι πιο σημαντικοί από τους χρηματοοικονομικούς και τους φυσικούς πόρους. Η ζήτηση και οι ανάγκη για μεγαλύτερες επενδύσεις στην ανάπτυξη ικανοτήτων και τη δια βίου μάθηση θα είναι σημαντικές. Επιπλέον, τα σχολικά συστήματα θα πρέπει να αναλάβουν τη φροντίδα κάθε παιδιού χωριστά, έτσι ώστε να αποφευχθεί το φαινόμενο της εγκατάλειψης των σπουδών.

6.6.3. Η στρατηγική της Λισαβόνας δημιούργησε τη βάση για την οικοδόμηση της ευρωπαϊκής κοινωνίας της γνώσης. Η ανάπτυξη στρατηγικής για την αειφόρο ανάπτυξη δεν μπορεί παρά να τονίσει περισσότερο τη σημασία της εν λόγω βάσης.

6.7. Ένας μεταβαλλόμενος επαγγελματικός βίος

6.7.1. Η μετάβαση στα βιομηχανικά και παραγωγικά επαγγέλματα θα πρέπει να συνδυαστεί με σημαντικές και συνεχείς επενδύσεις υπέρ της ανάπτυξης νέων ικανοτήτων και της επιμόρφωσης του εργατικού δυναμικού.

6.7.2. Θα χρειαστούν νέες βιομηχανικές σχέσεις που να λειτουργούν ομαλά στο πλαίσιο ενός επαγγελματικού βίου που χαρακτηρίζεται από σημαντικές επενδύσεις στον τομέα της κατάρτισης και της έρευνας.

6.7.3. Η ποιότητα της εργασίας θα αποτελέσει ζήτημα καθοριστικής σημασίας, όπως αναφέρθηκε ήδη κατά τη διάρκεια του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Στοκχόλμης.

6.7.4. Στα θέματα που άπτονται του επαγγελματικού βίου θα συμπεριληφθεί και το εργασιακό περιβάλλον. Στον τομέα των τεχνολογιών πληροφόρησης και επικοινωνίας διαπιστώνονται ήδη νέες μορφές άγχους και περιπτώσεις εξουθένωσης. Ο επαγγελματικός βίος που βασίζεται στη γνώση απαιτεί να καταβληθούν νέες προσπάθειες προκειμένου να εξουδετερωθούν οι ενδεχόμενες αρνητικές συνέπειες. Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις έχουν ιδιαίτερη αρμοδιότητα στον τομέα αυτό.

6.7.5. Σε ό,τι αφορά όλες αυτές τις πτυχές, οι στόχοι που σκιαγραφήθηκαν στο πλαίσιο της διαδικασίας της Λισαβόνας μπορούν επίσης να συμπεριλάβουν και τους στόχους και σκοπούς μιας στρατηγικής για την αειφόρο ανάπτυξη.

6.7.6. Η στρατηγική της Λισαβόνας περιλαμβάνει το στόχο της πλήρους απασχόλησης, ο οποίος πρέπει να ενισχυθεί πλήρως στα πλαίσια της στρατηγικής για την αειφόρο ανάπτυξη.

6.7.7. Η γήρανση του πληθυσμού και η μείωση τόσο του εργατικού δυναμικού όσο και του πληθυσμού θέτει άλλη μια σειρά από προκλήσεις. Είναι προφανές - καθώς και συνεπές προς τη νέα οδηγία(2) κατά των διακρίσεων για λόγους ηλικίας - ότι πρέπει να δημιουργηθούν νέα κίνητρα προκειμένου το ηλικιωμένο εργατικό δυναμικό να παρακινηθεί να παραμείνει για μεγαλύτερο διάστημα στον ενεργό επαγγελματικό βίο.

7. Προτεραιότητες για μία ΣΑΑ της Ευρωπαϊκής Ένωσης

7.1. Η ΟΚΕ έχει λάβει υπόψη την τελική πρόταση στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Λόγω των ιδιαίτερα περιορισμένων προθεσμιών που ορίστηκαν για την εμπεριστατωμένη εξέταση του σημαντικού αυτού εγγράφου, η ΟΚΕ περιορίζεται στην παρούσα γνωμοδότηση στη διατύπωση ευρέων γενικών παρατηρήσεων σχετικών με τους στόχους και τις διαδικασίες. Στη συνέχεια θα διατυπώσει τις απόψεις της με βάση τα συμπεράσματα του Gothenburg.

7.2.1. Καταρχάς, η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της που η εν λόγω στρατηγική συγκεντρώνει και εστιάζει το ενδιαφέρον της σε περιορισμένο αριθμό σαφώς μη βιώσιμων καταστάσεων, καθώς και για το λόγο ότι διασαφηνίζει πως πρόκειται για την αρχή μιάς μακράς διαδικασίας πολιτικού χαρακτήρα. Υπογραμμίζει επίσης την ανάγκη να πραγματοποιούνται επαρκείς διαβουλεύσεις σε κάθε στάδιο και για κάθε δράση.

7.2.2. Η Επιτροπή προσδιορίζει στην πρόταση με ποιόν τρόπο η νέα ΣΑΑ θα μπορούσε να ενσωματωθεί στη στρατηγική της Λισαβόνας και να αποτελέσει μέρος της ίδιας ετήσιας αξιολόγησης και παρακολούθησης. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία δεδομένου ότι είναι απαραίτητο να υπάρχει πολιτική συνοχή μεταξύ των οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών θεμάτων.

7.2.3. Η Επιτροπή σωστά τονίζει ότι την τελική ευθύνη για τα αποτελέσματα των προσπαθειών υπέρ μιάς πιο αειφόρου κοινωνίας δεν μπορεί να φέρει μόνο μια ή άλλη ομάδα, αλλά ότι την ευθύνη πρέπει να διαμοιραστούν συλλογικά όλα τα θεσμικά όργανα και όλοι οι πολίτες.

7.2.4. Γενικότερα, η ΟΚΕ θα επιθυμούσε να είχε δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην Έρευνα και την Ανάπτυξη: οι στόχοι του νέου 6ου Προγράμματος-πλαίσιο πρέπει να συνδέονται στενά με τους στόχους της ΣΑΑ.

7.3.1. Σε ό,τι αφορά την Σύνοδο Κορυφής του Gothenburg, η ΟΚΕ θα επιθυμούσε να προτείνει ορισμένες προτεραιότητες γενικού χαρακτήρα για την ανάπτυξη μιάς στρατηγικής για την ΑΑ της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για προφανείς λόγους, οι εν λόγω προβληματισμοί στηρίζονται σε παλαιότερες εργασίες της ΟΚΕ.

7.3.2. Διαδικασία: η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή προτείνει το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Gothenburg, να εστιάσει την προσοχή του σε περιορισμένο αριθμό στόχων γενικότερου χαρακτήρα για την αειφόρο ανάπτυξη και καλεί την Επιτροπή και άλλα αρμόδια όργανα να υποβάλουν πιο συγκεκριμένες προτάσεις στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Βαρκελώνης τον προσεχή Μάρτιο. Κατ' αυτόν τον τρόπο, θα καταστεί δυνατή η έναρξη ευρείας διαδικασίας διαβούλευσης και συμμετοχής σε ολόκληρη την Ένωση, καθώς και η επιτυχής υποστήριξη των πιο συγκεκριμένων προβλεπόμενων δράσεων.

7.3.3. Προθεσμία: η ΟΚΕ προτείνει να καλύπτουν οι στόχοι της ΣΑΑ δύο χρονικές προοπτικές: μία μεσοπρόθεσμη (έως δέκα χρόνια) και μία μακροπρόθεσμη (20 - 25 χρόνια).

7.3.4. Αξιολόγηση: οι στόχοι που θα επιλεγούν πρέπει να μπορούν να οριστούν κατά τρόπο που να είναι δυνατός ο υπολογισμός του βαθμού εφαρμογής τους. Θα πρέπει να προσδιοριστούν οι σχετικοί δείκτες.

7.3.5. Η στρατηγική για την ΑΑ πρέπει να ενσωματωθεί στη στρατηγική της Λισαβόνας και να αποτελέσει μέρος της ετήσιας παρακολούθησης.

7.3.6. Στόχοι για την Αειφόρο Ανάπτυξη: η ΟΚΕ θεωρεί ότι θα πρέπει να τεθούν στόχοι στους ακόλουθους τέσσερεις τομείς: τις μεταφορές, την παραγωγή ενέργειας, την γεωργία και την κλιματική αλλαγή.

7.3.7. Επίπεδο ακρίβειας: η ΟΚΕ προτείνει οι αποφάσεις που θα ληφθούν στο Gothenburg να μην ασχοληθούν ιδιαίτερα με λεπτομέρειες.

7.3.8. Κλιματική αλλαγή: η ΟΚΕ υποστηρίζει ένθερμα το Πρωτόκολλο του Κυότο και την εφαρμογή του, αλλά υπογραμμίζει ταυτόχρονα την ανάγκη να επιτευχθεί περαιτέρω πρόοδος.

7.3.9. Γήρανση του πληθυσμού: η γήρανση του πληθυσμού παρουσιάζει μια σειρά προκλήσεων για τη ΣΑΑ. Πρόκειται για ένα περίπλοκο ζήτημα, στο οποίο περιλαμβάνεται τόσο η παράταση του επαγγελματικού βίου, όσο και η καταβολή νέων προσπαθειών για την φροντίδα των ηλικιωμένων, τομέα στον οποίο τα κράτη μέλη διαθέτουν αρκετές κοινές εμπειρίες. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Gothenburg πρέπει να ορίσει μία προθεσμία για την υποβολή έκθεσης συγκριτικής αξιολόγησης εκ μέρους της Επιτροπής, η οποία να περιλαμβάνει τις πλέον πρόσφατες ορθές πρακτικές προκειμένου να διευκολύνονται οι ηλικιωμένοι εργαζόμενοι σε ό,τι αφορά την απασχόληση.

7.3.10. Χαμηλά επίπεδα γεννητικότητας: η Επιτροπή ανέφερε κατά το παρελθόν ότι εξετάζει το ενδεχόμενο να υποβάλει ορισμένες ιδέες με στόχο να ενθαρρυνθούν τα κράτη μέλη να αναλάβουν δράση για τη στήριξη της οικογένειας, προκειμένου να βοηθηθούν οι γονείς να συνδυάζουν την φροντίδα των παιδιών με την σταδιοδρομία τους. Η ΟΚΕ θα υποστήριζε μία πρωτοβουλία της Επιτροπής στον τομέα αυτό και προτείνει το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Gothenburg να συμπεριλάβει το ζήτημα στα υπό εξέταση θέματα.

7.3.11. Επιστημονικά δίκτυα: η στρατηγική για την αειφόρο ανάπτυξη πρέπει να έχει επίσης και την αμέριστη στήριξη της επιστημονικής κοινότητας. Με την ανάπτυξη δικτύων ανάμεσα στα διάφορα ερευνητικά ιδρύματα, μπορεί να συγκεντρωθεί και η απαραίτητη κρίσιμη μάζα σε επιστημονικούς πόρους. Η ΟΚΕ προτείνει να οριστούν ένας ή περισσότεροι συντονιστές για τα επιστημονικά δίκτυα. Την ιδιότητα αυτή θα μπορούσαν να ασκήσουν τα πανεπιστημιακά ιδρύματα του Gothenburg, τα οποία έχουν ήδη αρχίσει να διαδραματίζουν τον ρόλο συντονιστή δικτύων.

8. Διεύρυνση και ΣΑΑ

8.1. Η υιοθέτηση στρατηγικής για την αειφόρο ανάπτυξη της ΕΕ θα έχει σημαντικές συνέπειες για τις υποψήφιες χώρες. Μολονότι η ΣΑΑ δεν αποτελεί μέρος του κοινοτικού κεκτημένου, προβλέπεται ότι οι υποψήφιες χώρες θα καταστούν εταίροι της στρατηγικής ως μέλη της Ένωσης. Από μια άποψη, δεν πρόκειται για νέα πρόκληση. Οι εν λόγω χώρες έχουν ήδη συμμετάσχει στις αποφάσεις που ελήφθησαν κατά τη Διάσκεψη του Ρίο, καθώς και στην παρακολούθησή της.

8.2. Ωστόσο, στις πιο συγκεκριμένες της μορφές, η στρατηγική της ΕΕ για την αειφόρο ανάπτυξη θα θέσει αναμφίβολα νέες προκλήσεις και θα προκαλέσει νέες στρεβλώσεις στους ήδη περιορισμένους χρηματοοικονομικούς πόρους. Θα απαιτήσει επίσης, μεταξύ των άλλων, να πραγματοποιηθούν νέες επενδύσεις στον τομέα των ανθρωπίνων πόρων και να καταβληθούν νέες προσπάθειες προκειμένου οι πολίτες να ενθαρρυνθούν να αλλάξουν τον τρόπο ζωής τους και τους τρόπους με τους οποίους καταναλώνουν.

8.3. Θα ήταν λάθος να υποτιμήσει κανείς το εύρος των προκλήσεων που οι υποψήφιες χώρες ενδέχεται να χρειαστεί να αντιμετωπίσουν στο πλαίσιο της ΣΑΑ. Οι χώρες αυτές δεν έχουν σχεδόν καμία παράδοση στον τομέα της προστασίας του περιβάλλοντος. Το ζήτημα των "μη αειφόρων τάσεων" δεν βρίσκεται στο προσκήνιο του πολιτικού διαλόγου.

8.4. Η ΟΚΕ προτείνει να καταβάλει η ΕΕ συγκεκριμένες προσπάθειες προκειμένου οι υποψήφιες χώρες που το επιθυμούν να μπορέσουν να συμμετάσχουν στη διαδικασία της ΣΑΑ σε αρχικό στάδιο, δηλ. ακόμη και πριν γίνουν μέλη της Ένωσης.

8.5. Η ΟΚΕ προτείνει να εξετάσει το ενδεχόμενο της χορήγησης ειδικών χρηματοοικονομικών πόρων, με στόχο τη στήριξη των υποψήφιων χωρών στην προσπάθειά τους να ενσωματωθούν πλήρως στην ΣΑΑ.

9. Ο ρόλος της ΟΚΕ στην επίβλεψη και παρακολούθηση της ΣΑΑ

9.1. Η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών πρέπει να συμμετάσχει ενεργά στην προετοιμασία, την εφαρμογή και την παρακολούθηση της στρατηγικής για την αειφόρο ανάπτυξη. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή κατέχει μοναδική θέση μεταξύ των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων, επειδή αντιπροσωπεύει ευρέως την κοινωνία των πολιτών.

9.2. Η ΟΚΕ προτείνει να χωριστεί σε τρία μέρη η συμμετοχή της στις δράσεις στήριξης της ΣΑΑ.

9.2.1. Ο ρόλος του φόρουμ: για να εφαρμοστεί η στρατηγική με επιτυχία απαιτείται καλή αμφίδρομη επικοινωνία με τους κοινούς πολίτες. Η ΟΚΕ και οι οργανώσεις-μέλη της μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο ως προς αυτό. Στην πρόταση στρατηγικής που εκπόνησε, η Επιτροπή δηλώνει την πρόθεσή της να διοργανώνει ανά διετία ένα φόρουμ για τους ενδιαφερόμενους φορείς με στόχο την αξιολόγηση της στρατηγικής της ΕΕ, και καλεί την ΟΚΕ να αναλάβουν από κοινού τη διοργάνωση των εν λόγω εκδηλώσεων. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το σχέδιο της Επιτροπής να διοργανώνει τις εν λόγω ακροάσεις και δηλώνει πρόθυμη να αναλάβει το ρόλο του συνδιοργανωτή.

9.2.2. Ο ρόλος της κινητοποίησης: οι οργανώσεις-μέλη της ΟΚΕ, οι οποίες συνδέονται στενά με το ρόλο των φόρουμ, μπορούν να δραστηριοποιηθούν σε εθνικό και τοπικό επίπεδο προκειμένου να ευαισθητοποιήσουν το κοινό στα θέματα αυτά, να δώσουν έναυσμα για συζητήσεις, να διοχετεύσουν τις διάφορες γνώμες και να ενεργήσουν ως φορείς πληροφόρησης με την ευρύτερη έννοια του όρου.

9.2.3. Ο ρόλος του επιτηρητή της ποιότητας: η Επιτροπή θα έχει τη γενική αρμοδιότητα της αξιολόγησης και παρακολούθησης της ΣΑΑ, καθώς και της παραγωγής στατιστικού υλικού. Ωστόσο, θα χρειαστούν και άλλου είδους εργασίες αξιολόγησης.

Βρυξέλλες, 31 Μαΐου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) Ανακοίνωση της Επιτροπής της 15ης Μαΐου για το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Gothenburg.

(2) Οδηγία 2000/78/ΕΚ της 27.11.2000.