[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 18.11.2008

COM(2008) 756 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας 98/27/EK του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου περί των αγωγών παραλείψεως στον τομέα της προστασίας των συμφερόντων των καταναλωτών

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. Εισαγωγή 3

2. Μεταφορά της οδηγίας 3

3. Εφαρμογή της οδηγίας 6

4. Προβλήματα που ανακυπτουν 6

5. Αντίκτυπος του κανονισμού για τη συνεργασία όσον αφορά την προστασία των καταναλωτών 9

6. Συμπέρασμα 10

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 12

1. Εισαγωγή

1. Το άρθρο 6 παράγραφος 1 της οδηγίας 98/27/EK περί των αγωγών παραλείψεως στον τομέα της προστασίας των συμφερόντων των καταναλωτών (εφεξής «η οδηγία»)[1] προβλέπει έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της. Η δημοσίευση αυτής της έκθεσης προγραμματίστηκε αρχικά για την 1η Ιουλίου 2003 το αργότερο, αλλά αναβλήθηκε, ούτως ώστε να μπορούν να συμπεριληφθούν οι πληροφορίες σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας στα κράτη που προσχώρησαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση την 1η Μαΐου 2004 και την 1η Ιανουαρίου 2007.

2. Για να προετοιμαστεί η παρούσα έκθεση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαβίβασε ερωτηματολόγιο σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας κατά τα έτη 2003/2004, στο οποίο απάντησαν τα 25 κράτη μέλη που ερωτήθηκαν. Ένα νέο ερωτηματολόγιο διαβιβάστηκε το 2007 στα 27 κράτη μέλη ούτως ώστε να επικαιροποιηθούν οι πληροφορίες που συλλέχθηκαν κατά την προηγούμενη περίοδο. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συμβουλεύθηκε επίσης τα μέλη της ευρωπαϊκής συμβουλευτικής ομάδας καταναλωτών (ECCG) κατά τα έτη 2005 και 2007 σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας. Δεκατέσσερις εθνικές ενώσεις καταναλωτών απάντησαν στην αρχική διαβούλευση και μία ευρωπαϊκή και οκτώ εθνικές ενώσεις καταναλωτών στη δεύτερη. Το 2006, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαβίβασε επιστολές στα κράτη μέλη (εκτός από τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία) ζητώντας τους να διευκρινίσουν ορισμένα σημεία στην εθνική νομοθεσία τους για τη μεταφορά της οδηγίας.

3. Το 2006 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε μελέτη που πραγματοποιήθηκε από το Katholieke Universiteit Leuven (Καθολικό Πανεπιστήμιο της Λουβαίν) στο Βέλγιο σχετικά με θέματα αποζημίωσης των καταναλωτών[2] και το 2007 μια επιτομή καταναλωτικού δικαίου[3], η οποία περιέχει τμήματα σχετικά με την οδηγία. Τέλος, η αυστριακή προεδρία οργάνωσε μια διάσκεψη σχετικά με τις αγωγές παραλείψεως και τη συλλογική προσφυγή τον Φεβρουάριο του 2006 στη Βιέννη.

2. Μεταφορά της οδηγίας

4. Κάθε κράτος μέλος τροποποίησε την εθνική νομοθεσία του σε μεγαλύτερη ή μικρότερη έκταση για να εισαγάγει τις διατάξεις της οδηγίας για τις αγωγές παραλείψεως. Ο τομέας εφαρμογής της διαδικασίας παραλείψεως έχει διευρυνθεί με το χρόνο.

Η διαδικασία παραλείψεως σε κάθε κράτος μέλος

5. Ένα πολύ σημαντικό αποτέλεσμα της οδηγίας είναι βεβαίως η εισαγωγή σε κάθε κράτος μέλος μιας διαδικασίας παραλείψεως για την προστασία των συλλογικών συμφερόντων των καταναλωτών. Η εν λόγω διαδικασία είναι σήμερα η μόνη διαδικασία που υπάρχει ειδικά για την προστασία των καταναλωτών σε όλα τα κράτη μέλη. Καθιστά δυνατή την παύση των παράνομων πρακτικών προς το συλλογικό συμφέρον των καταναλωτών, ανεξάρτητα από τη ζημία που προξενήθηκε πραγματικά. Η διαδικασία παραλείψεως που εισάγεται με την οδηγία δεν προβλέπει τη χορήγηση αποζημίωσης για τους καταναλωτές που έχουν υποστεί ζημία λόγω παράνομης πρακτικής.

6. Σύμφωνα με το άρθρο 2, κάθε εθνική διαδικασία περιλαμβάνει, με ορισμένες εξαιρέσεις, μια επείγουσα διαδικασία, τη δυνατότητα δημοσίευσης της απόφασης ή της διορθωτικής δήλωσης και την πληρωμή ποσού ως εγγύηση για την εκτέλεση της απόφασης. Τα δύο τρίτα των κρατών μελών επέλεξαν αστική ή εμπορική δικαστική διαδικασία, ενώ μόνο μερικά (π.χ. Ουγγαρία, Μάλτα, Πολωνία και Ρουμανία) επέλεξαν μια κυρίως διοικητική προσέγγιση. Ορισμένα κράτη μέλη, έστω και αν επέλεξαν δικαστική διαδικασία, διόρισαν διοικητικές αρχές ως αρμόδιες να εκδικάζουν ορισμένες παραβάσεις (π.χ. η Αυστρία για τις δραστηριότητες τηλεοπτικής μετάδοσης και η Φινλανδία για τη διαφήμιση φαρμάκων για ανθρώπινη χρήση και για τα οργανωμένα ταξίδια). Τέλος, ορισμένα κράτη μέλη έχουν ορίσει ειδικά δικαστήρια για την εκδίκαση ιδιαίτερων πρακτικών (π.χ. τα δικαστήρια της Χάγης και της Βαρσοβίας έχουν αποκλειστική αρμοδιότητα όσον αφορά τους αθέμιτους συμβατικούς όρους).

7. Το άρθρο 3 της οδηγίας περιέχει πολύ ευρύ ορισμό των φορέων που νομιμοποιούνται προς έγερση αγωγής παραλείψεως. Διακρίνει δύο μη εξαντλητικές κατηγορίες φορέων, αφήνοντας στα κράτη μέλη την ευχέρεια να θέτουν κριτήρια για τον ορισμό των οργανώσεων που είναι αρμόδιες για την προστασία των συλλογικών συμφερόντων των καταναλωτών. Στην πράξη, η έννοια του νομιμοποιούμενου φορέα περιλαμβάνει ενώσεις καταναλωτών, δημόσιες αρχές με ειδική αρμοδιότητα για την προστασία των καταναλωτών, οργανισμούς φαρμάκων, αρχές πολιτικής αεροπορίας, ενώσεις χρηστών, οικογενειακές οργανώσεις, συνδικάτα, γεωργικά επιμελητήρια και εμπορικά και βιομηχανικά επιμελητήρια. Όλα τα κράτη μέλη, σύμφωνα με το άρθρο 4, κοινοποίησαν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή τους φορείς που νομιμοποιούνται προς έγερση αγωγής παραλείψεως σε άλλο κράτος μέλος[4]. Ο κατάλογος που δημοσιεύεται στην Επίσημη Εφημερίδα επιτρέπει στους φορείς που περιλαμβάνονται σ’ αυτόν να αποδεικνύουν ότι νομιμοποιούνται να προσφεύγουν ενώπιον των δικαστηρίων ή των διοικητικών αρχών άλλων κρατών μελών.

8. Τέλος, το άρθρο 5 της οδηγίας επιτρέπει στα κράτη μέλη να εισαγάγουν, ή να μην εισαγάγουν, διαδικασία υποχρεωτικής προηγούμενης διαβούλευσης μεταξύ του διαδίκου που σκοπεύει να ασκήσει αγωγή παραλείψεως και του εναγομένου. Το ένα τρίτο των κρατών μελών (Ιρλανδία, Ιταλία, Κύπρος, Λιθουανία, Μάλτα, Κάτω Χώρες, Ρουμανία, Σουηδία και ΗΒ) έχει καθιερώσει αυτή την διαδικασία. Στη Ρουμανία και το ΗΒ, οι ανεξάρτητοι δημόσιοι φορείς, που είναι επίσης νομιμοποιούμενοι φορείς κατά την έννοια της οδηγίας, πρέπει να συμμετέχουν στη διαδικασία προηγούμενης διαβούλευσης. Από τα κράτη μέλη που δεν έχουν επιλέξει την εν λόγω διαδικασία προηγούμενης διαβούλευσης, η οποία προτείνεται στο άρθρο 5 της οδηγίας, αρκετά ενθαρρύνουν τις διαπραγματεύσεις πριν από οιαδήποτε ενέργεια[5]. Εντούτοις, τα περισσότερα κράτη μέλη δεν θέλουν να καταστήσουν υποχρεωτική τη διαβούλευση που αναφέρεται στο άρθρο 5. Ακόμη, μια ευρωπαϊκή οργάνωση καταναλωτών ισχυρίστηκε ότι μια διαδικασία προηγούμενης διαβούλευσης μπορεί να παρατείνει αδικαιολόγητα τη διαδικασία αγωγής παραλείψεως. Η Επιτροπή δεν διαθέτει επαρκή στοιχεία ούτε προηγούμενη εμπειρία σ’ αυτό τον τομέα για να τροποποιήσει την οδηγία με σκοπό να γενικεύσει τη διαδικασία προηγούμενης διαβούλευσης, σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 2.

Επέκταση του πεδίου εφαρμογής

9. Το πεδίο εφαρμογής των ενεργειών των αγωγών παραλείψεως καθορίζεται στο άρθρο 1 με αναφορά στις οδηγίες οι οποίες απαριθμούνται στο παράρτημα της εν λόγω οδηγίας, όπως έχουν μεταφερθεί στην εσωτερική έννομη τάξη των κρατών μελών. Το παράρτημα της οδηγίας απαριθμούσε αρχικά 9 οδηγίες, όμως τώρα περιλαμβάνει 13[6]. Οι οδηγίες 1999/44/EK σχετικά με ορισμένες πτυχές της πώλησης και των εγγυήσεων καταναλωτικών αγαθών, 2000/31/EK για το ηλεκτρονικό εμπόριο, 2002/65/EK σχετικά με την εξ αποστάσεως εμπορία χρηματοοικονομικών υπηρεσιών προς τους καταναλωτές, 2005/29/EK για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές και 2006/123/EK σχετικά με τις υπηρεσίες στην εσωτερική αγορά έχουν επομένως προστεθεί στο παράρτημα αφότου αυτό τέθηκε σε ισχύ. Το παράρτημα της οδηγίας περιλαμβάνει πλέον ένα μεγάλο ποσοστό της κοινοτικής νομοθεσίας για την προστασία των καταναλωτών. Τα περισσότερα από τα κράτη μέλη που ερωτήθηκαν φάνηκαν ικανοποιημένα από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας, παρ’ όλο που η Πορτογαλία και το Βέλγιο διερωτώνται για τη σκοπιμότητα ενός εξαντλητικού καταλόγου και προτείνουν να απορριφθεί αυτός, ούτως ώστε να υπάρχει η δυνατότητα κάλυψης οιασδήποτε πρακτικής που βλάπτει τα συλλογικά συμφέροντα των καταναλωτών.

10. Το άρθρο 7 της οδηγίας προβλέπει επίσης τη δυνατότητα των κρατών μελών να επεκτείνουν το πεδίο εφαρμογής της σε εθνικό επίπεδο. Παραδείγματος χάριν, στις Κάτω Χώρες και την Πολωνία, οι αγωγές παραλείψεως μπορούν να ασκηθούν κατά οιασδήποτε πρακτικής που βλάπτει τα συλλογικά συμφέροντα των καταναλωτών. Η Πορτογαλία και η Ιταλία έχουν επεκτείνει το πεδίο εφαρμογής για να περιλάβουν οιεσδήποτε πρακτικές που βλάπτουν την ασφάλεια των προϊόντων. Στη Γερμανία και την Αυστρία είναι δυνατόν να ασκηθεί αγωγή παραλείψεως κατά οιασδήποτε αντιανταγωνιστικής πρακτικής η οποία θίγει τα συλλογικά συμφέροντα των καταναλωτών.

11. Μερικά κράτη μέλη, συγκεκριμένα η Γερμανία, η Σλοβενία και η Σουηδία, έχουν επεκτείνει το πεδίο άσκησης αγωγής παραλείψεως, σε εθνικό επίπεδο, ούτως ώστε να περιλάβουν σ’ αυτό τις εμπορικές πρακτικές (όπως η παραπλανητική διαφήμιση) που βλάπτουν τα συλλογικά συμφέροντα των επιχειρήσεων. Εντούτοις, η πλειονότητα των κρατών μελών που ερωτήθηκαν δεν είναι υπέρ της επέκτασης του πεδίου εφαρμογής της εν λόγω οδηγίας στα συλλογικά συμφέροντα των επιχειρήσεων, προβάλλοντας το επιχείρημα ότι η κοινοτική νομοθεσία που απαριθμείται στο παράρτημα αποβλέπει κατά κύριο λόγο στην προστασία των καταναλωτών και ότι δεν θα ήταν επιθυμητό να συγχέονται τα συμφέροντα των καταναλωτών με εκείνα των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, έστω και αν οι τελευταίες ενδέχεται να χρειάζονται επίσης προστασία.

12. Λαμβάνοντας υπόψη τα ανωτέρω, η Επιτροπή δεν θεωρεί ότι θα ήταν δικαιολογημένο να τροποποιηθεί το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας, όπως προβλέπεται στο άρθρο 6 παράγραφος 2 αυτής. Ιδιαίτερα, δεν θεωρεί ότι θα ήταν σκόπιμο να επεκταθεί το πεδίο εφαρμογής ούτως ώστε να καλύπτει τα συλλογικά συμφέροντα των επιχειρήσεων. Εντούτοις, εφόσον είναι δικαιολογημένο, θα εξακολουθήσει να προτείνει την προσθήκη νέας κοινοτικής νομοθεσίας για την προστασία των καταναλωτών στο παράρτημα.

3. Εφαρμογή της οδηγίας

13. Η χρήση της οδηγίας για την πάταξη των διασυνοριακών παραβάσεων είναι απογοητευτική. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που διαθέτει η Επιτροπή, μόνον η Βρετανική Επιτροπή Ανταγωνισμού (OFT, δημόσια αρχή υπεύθυνη για την προστασία καταναλωτών) έχει χρησιμοποιήσει το μηχανισμό. Η OFT άσκησε αγωγή κατά της εταιρείας DUCHESNE στο Βέλγιο. Η εν λόγω βελγική εταιρεία είχε αποστείλει σε βρετανούς καταναλωτές μη παραγγελθέντες καταλόγους πωλήσεων στους οποίους αναφερόταν ότι οι συγκεκριμένοι καταναλωτές είχαν κερδίσει ένα δώρο. Για να λάβουν το δώρο, οι καταναλωτές έπρεπε να παραγγείλουν ένα είδος από τον κατάλογο. Οι καταναλωτές παράγγειλαν είδη από τον κατάλογο αλλά δεν έλαβαν το υπεσχημένο δώρο. Η OFT κατέθεσε επομένως αγωγή κατά της εν λόγω βελγικής εταιρείας ενώπιον των βελγικών δικαστηρίων για το λόγο ότι οι πληροφορίες που δόθηκαν στους βρετανούς καταναλωτές ήσαν παραπλανητικές και τους είχαν ωθήσει να αγοράσουν προϊόντα από τον κατάλογο. Το βελγικό πρωτοδικείο εξέδωσε απόφαση παραλείψεως κατά της πρακτικής αυτής. Η απόφαση αυτή επιβεβαιώθηκε με την απόφαση του εφετείου.

14. Ομοίως, κατόπιν 300 καταγγελιών από βρετανούς καταναλωτές, η OFT κατέθεσε αγωγή κατά της εταιρείας Best Sales B.V. ενώπιον των ολλανδικών δικαστηρίων. Τα πραγματικά περιστατικά αυτής της υπόθεσης ήσαν παρόμοια με εκείνα της προηγούμενης που περιγράφηκε ανωτέρω, καθόσον η εν λόγω ολλανδική εταιρεία απέστειλε μη αναμενόμενη επιστολή σε βρετανούς καταναλωτές, δίνοντάς τους την εντύπωση ότι είχαν κερδίσει ένα δώρο. Στην επιστολή αναφερόταν ότι για να λάβουν πολυτιμότερο δώρο ή για να λάβουν το προσφερόμενο δώρο γρηγορότερα, οι καταναλωτές έπρεπε να παραγγείλουν οικιακά είδη από τον κατάλογο που συνόδευε την επιστολή. Τα ολλανδικά δικαστήρια έκριναν με απόφαση της 9ης Ιουλίου 2008 ότι η διαφήμιση που αποτελούσε αντικείμενο της εν λόγω υπόθεσης ήταν παραπλανητική και διέταξαν την ολλανδική επιχείρηση να παύσει να αποστέλλει τέτοιες επιστολές.

15. Η OFT δήλωσε επίσης ότι η οδηγία ήταν χρήσιμη ως μέσο άσκησης πίεσης σε επιχειρήσεις σε άλλα κράτη μέλη για να παύσουν ορισμένες εμπορικές πρακτικές. Με τον τρόπο αυτό, δέκα περίπου διαφορές επιλύθηκαν μέσω διαπραγμάτευσης. Το Βέλγιο υπογράμμισε επίσης την αποτρεπτική επίδραση των αγωγών παραλείψεως.

16. Ενώ οι αγωγές παραλείψεως ασκούνται ακόμη σπανίως για τις διασυνοριακές παραβάσεις, διάφορα κράτη μέλη και ενώσεις καταναλωτών που ερωτήθηκαν δήλωσαν ότι αυτές ασκούνται μάλλον επιτυχώς από τις ενώσεις καταναλωτών για παραβάσεις εντός του συγκεκριμένου κράτους[7], συχνά με σκοπό την παύση της παραπλανητικής διαφήμισης ή την ακύρωση ενός άδικου όρου σε μια σύμβαση.

4. Προβλήματα που ανακυπτουν

17. Οι κύριοι λόγοι που αναφέρονται τόσο από τα κράτη μέλη όσο και από τα ενδιαφερόμενα συμβαλλόμενα μέρη για να εξηγηθεί ο μικρός αριθμός αγωγών παραλείψεως που ασκούνται σε άλλο κράτος μέλος είναι το κόστος άσκησης αγωγής, η πολυπλοκότητα και η διάρκεια της διαδικασίας και το περιορισμένο πεδίο της διαδικασίας αγωγής παραλείψεως.

Κόστος

18. Τα τρία τέταρτα των ενώσεων καταναλωτών που ερωτήθηκαν ανέφεραν το κόστος άσκησης αγωγής ως ένα από τα κύρια εμπόδια, ιδιαίτερα σε περίπτωση παράβασης σε άλλο κράτος μέλος. Διάφορα κράτη μέλη υπογράμμισαν επίσης πόσο δύσκολο ήταν για τους νομιμοποιούμενους φορείς να ασκούν αγωγές αυτού του είδους λόγω των παρεπόμενων οικονομικών κινδύνων. Οι ενώσεις καταναλωτών ανέφεραν τα διοικητικά έξοδα κατάρτισης φακέλου, τα δικαστικά έξοδα και τις αμοιβές των δικηγόρων ως στοιχεία που συνεπάγονται ιδιαίτερες δυσκολίες. Εάν η αγωγή ασκείται σε άλλο κράτος μέλος, αυτό συνεπάγεται επίσης δαπάνες μετάφρασης, ενώ υπάρχει μεγαλύτερη αβεβαιότητα για τα νομικά έξοδα σε άλλο κράτος μέλος (παραδείγματος χάριν, δαπάνες κλήτευσης ή δαπάνες σχετικές με την κοινοποίηση της απόφασης). Οι ενώσεις καταναλωτών ανέφεραν επίσης τον κίνδυνο διπλασιασμού των αμοιβών δικηγόρων και εμπειρογνωμόνων.

19. Ο οικονομικός κίνδυνος είναι ακόμη μεγαλύτερος όταν η αγωγή ασκείται σε κράτος μέλος όπου ο ηττημένος διάδικος επιβαρύνεται με όλα τα δικαστικά έξοδα και μάλιστα με εκείνα που αναλογούν στον δικαιωθέντα διάδικο (συγκεκριμένα, μέρος ή το σύνολο των νομικών εξόδων του). Αυτή η αρχή επικρατεί στα περισσότερα κράτη μέλη. Επομένως, εάν χάσει ο διάδικος που ασκεί την αγωγή παραλείψεως θα επιβαρυνθεί όχι μόνο με τα δικά του έξοδα αλλά και με εκείνα του αντιδίκου. Διάφορες ενώσεις καταναλωτών που ερωτήθηκαν είπαν ότι δεν είναι σε θέση να επιβαρυνθούν με τις δαπάνες άσκησης αγωγών αυτού του είδους ή να αναλάβουν τους σχετικούς οικονομικούς κινδύνους. Άλλες είπαν ότι ασκούν αγωγή μόνον εάν ο κίνδυνος είναι αμελητέος και είναι βέβαιες ότι θα κερδίσουν, περιορίζοντας επομένως αρκετά τον αριθμό των αγωγών που ασκούνται. Σε διάφορα κράτη μέλη, εντούτοις, οι αγωγές παραλείψεως ασκούνται επιτυχώς από τις ενώσεις καταναλωτών για παραβάσεις εντός του συγκεκριμένου κράτους.

20. Μερικά κράτη μέλη έχουν καταστήσει πιο εύκαμπτη την αρχή σύμφωνα με την οποία ο ηττημένος διάδικος επιβαρύνεται με όλα τα δικαστικά έξοδα που συνδέονται με την υπόθεση, ή έχουν επιλέξει μια προσέγγιση ευνοϊκότερη για τους νομιμοποιούμενους φορείς. Παραδείγματος χάριν, σε διάφορα κράτη μέλη, τα δικαστήρια διαθέτουν έναν ορισμένο βαθμό ευχέρειας[8] και μπορούν να αποκλείσουν την πληρωμή των νομικών εξόδων του δικαιωθέντος διαδίκου από τον ηττημένο διάδικο. Στην Ουγγαρία, οι ενώσεις καταναλωτών δεν υποχρεούνται να καταβάλλουν δικαστικά έξοδα. Εντούτοις, αυτά τα εθνικά μέτρα συχνά εφαρμόζονται μάλλον σε ειδικές περιπτώσεις και οι οικονομικοί κίνδυνοι που υφίστανται είναι αρκετοί για να αποτρέψουν τους νομιμοποιούμενους φορείς από την άσκηση αγωγών.

Πολυπλοκότητα και διάρκεια των διαδικασιών

21. Η πολυπλοκότητα και η διάρκεια των διαδικασιών αναφέρονται συχνά ως εμπόδια για τις διασυνοριακές αγωγές. Η πολυπλοκότητα οφείλεται κυρίως στην ύπαρξη διαφορετικών διαδικασιών αγωγής παραλείψεως από το ένα κράτος μέλος στο άλλο, σύμφωνα με τις εθνικές δικονομίες ή διοικητικές διαδικασίες. Οι υπάρχουσες αβεβαιότητες ως προς την ισχύουσα νομοθεσία ενισχύουν αυτήν την αντιληπτή πολυπλοκότητα.

22. Ενώ η οδηγία εναρμονίζει ορισμένες πτυχές της άσκησης αγωγής παραλείψεως στα κράτη μέλη, τους αφήνει περιθώριο δράσης. Τους επιτρέπει να επιλέξουν εάν θα εφαρμόζεται δικαστική ή διοικητική διαδικασία για την αγωγή παραλείψεως, καθώς και εάν πρέπει να επιβληθεί μια προκαταρκτική διαδικασία διαβουλεύσεων και να καθιερωθούν οι σχετικές ρυθμίσεις. Η οδηγία επιτρέπει επίσης στα κράτη μέλη να εκδώσουν ή να διατηρήσουν, σε εθνικό επίπεδο, διατάξεις που παρέχουν στους νομιμοποιούμενους φορείς ή σε οιοδήποτε άλλο μέρος το δικαίωμα να λάβουν μέτρα μεγαλύτερης εμβέλειας. Μια ανάλυση της μεταφοράς της οδηγίας στο προηγούμενο τμήμα κατέδειξε το ευρύ φάσμα επιλογών που έγιναν από τα κράτη μέλη. Επιπλέον, με την μη ρύθμιση πολλών πτυχών της διαδικασίας αγωγής παραλείψεως, όπως οι προθεσμίες παραγραφής ή οι διαδικαστικές προθεσμίες και δαπάνες, η οδηγία επιτρέπει να διαμορφωθούν οι λεπτομέρειες σύμφωνα με τις εθνικές πολιτικές, εμπορικές ή διοικητικές δικονομίες, οι οποίες μπορεί να ποικίλλουν μεταξύ των κρατών.

23. Ο συνδυασμός αυτών των παραγόντων οδηγεί στην ύπαρξη διαδικασιών αγωγής παραλείψεως για την προστασία των συλλογικών συμφερόντων των καταναλωτών οι οποίες ποικίλλουν σε ευρεία κλίμακα από το ένα κράτος μέλος στο άλλο. Σε μερικά κράτη μέλη, όπως οι Κάτω Χώρες ή η Φινλανδία, υπάρχουν ακόμη και διαφορετικοί τύποι διαδικασιών ανάλογα με το σχετικό τομέα του δικαίου. Αυτή η ποικιλομορφία καθιστά δύσκολο για τους νομιμοποιούμενους φορείς που επιθυμούν να ασκήσουν αγωγή σε άλλο κράτος μέλος να έχουν μια γενική άποψη της κατάστασης, καθώς έρχονται συχνά αντιμέτωποι με διαδικασίες που είναι πολύ διαφορετικές από εκείνες με τις οποίες είναι εξοικειωμένοι στη χώρα τους. Κάθε φορά που ασκούν αγωγή σε ακόμη διαφορετικό κράτος μέλος, οι νομιμοποιούμενοι φορείς πρέπει να εξοικειωθούν με μια νέα διαδικασία.

24. Τέλος, οι ενώσεις καταναλωτών και τα κράτη μέλη που ερωτήθηκαν υπογράμμισαν τις σημερινές αβεβαιότητες όσον αφορά την εφαρμοστέα νομοθεσία. Πρέπει η συγκεκριμένη παράβαση να κριθεί βάσει της νομοθεσίας του κράτους μέλους όπου η παράβαση έχει την προέλευσή της ή του κράτους μέλους όπου ο αντίκτυπός της γίνεται αισθητός; Η οδηγία (άρθρο 2 παράγραφος 2) δεν είναι σαφής ως προς αυτό το θέμα, αλλά είναι πολύ σημαντικό, καθώς αρκετές από τις οδηγίες που αναφέρονται στο παράρτημα περιέχουν ρήτρα που επιτρέπει στα κράτη μέλη να προβλέπουν ή να διατηρούν νομοθεσία που περιλαμβάνει αυστηρότερες διατάξεις από ό,τι οι οδηγίες όσον αφορά την προστασία καταναλωτών. Το θέμα της εφαρμοστέας νομοθεσίας είναι επομένως θεμελιώδες σε όλες τις περιπτώσεις στις οποίες υπάρχει επιλογή μεταξύ δύο διαφορετικών νομοθεσιών που προσφέρουν διαφορετικούς βαθμούς προστασίας. Στην υπόθεση για την οποία η OFT άσκησε αγωγή στο Βέλγιο, όπως αναφέρεται παραπάνω, τόσο το πρωτοδικείο όσο και το εφετείο εξέτασαν αυτό το θέμα, και το πρωτοδικείο εφάρμοσε τη βρετανική νομοθεσία, ενώ το εφετείο αποφάσισε ότι εφαρμοστέα ήταν η βελγική νομοθεσία. Στο μέλλον, το ζήτημα του καθορισμού της εφαρμοστέας νομοθεσίας θα μπορούσε να απλοποιηθεί με την εφαρμογή του άρθρου 6 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 864/2007 για το εφαρμοστέο δίκαιο στις εξωσυμβατικές ενοχές [9] που εκδόθηκε στις 7 Ιουλίου και που θα τεθεί σε ισχύ στις 11 Ιανουαρίου 2009 («κανονισμός Ρώμη ΙΙ»).

Περιορισμένος αντίκτυπος των αποφάσεων

25. Τέλος, οι ενώσεις καταναλωτών και τα κράτη μέλη που ερωτήθηκαν υπογράμμισαν ότι μερικές φορές ο αντίκτυπος των αγωγών παραλείψεως είναι περιορισμένος. Στα περισσότερα κράτη μέλη, μια απόφαση κατόπιν αγωγής παραλείψεως έχει μετριασμένο αντίκτυπο. Έχει δεσμευτικό αποτέλεσμα μόνο όσον αφορά την υπόθεση και τα μέρη, δηλ. το νομιμοποιούμενο φορέα που άσκησε την αγωγή και την επιχείρηση κατά της οποίας έχει εγερθεί αγωγή παραλείψεως. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι εάν μια επιχείρηση διαπράττει παράβαση όμοια με εκείνη για την οποία μια άλλη επιχείρηση έχει ήδη καταδικαστεί, πρέπει να ασκηθεί νέα αγωγή παραλείψεως για να παύσει η νέα παράβαση. Κατά τον ίδιο τρόπο, η ακύρωση ενός άδικου όρου σε μια σύμβαση που προτείνεται από μια επιχείρηση δεν αποτρέπει την ίδια επιχείρηση από τη συνέχιση της χρήσης αυτού του άδικου όρου σε παρόμοια σύμβαση.

26. Εντούτοις, σε μερικά κράτη μέλη, αυτή η αρχή εφαρμόζεται πιο ελαστικά, ιδιαίτερα όσον αφορά τους άδικους όρους. Παραδείγματος χάριν, στην Πολωνία, όταν το δικαστήριο στη Βαρσοβία αποφαίνεται ότι μια ρήτρα σε μια σύμβαση είναι άδικη, αυτή η απόφαση έχει ισχύ έναντι όλων ( erga omnes ). Η απόφαση δημοσιεύεται και ισχύει για μια όμοια ρήτρα σε οιαδήποτε σύμβαση που προτείνεται στους καταναλωτές. Στην Ουγγαρία, όταν ένα δικαστήριο αποφαίνεται ότι μια ρήτρα σε μια σύμβαση μεταξύ μιας επιχείρησης και ενός καταναλωτή είναι άδικη, μπορεί να κηρύξει την εν λόγω ρήτρα άκυρη και ανυπόστατη σε όλες τις συμβάσεις που συνάπτονται από εκείνη την επιχείρηση. Στην Αυστρία, μια ρήτρα που έχει κηρυχτεί άδικη σε μια σύμβαση μεταξύ μιας επιχείρησης και ενός καταναλωτή δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί εκ νέου από την επιχείρηση σε άλλες συμβάσεις. Στη Γερμανία και τη Σλοβενία, οι καταναλωτές μπορούν να επικαλεσθούν μια απόφαση που κηρύσσει μια ρήτρα άδικη με σκοπό να κατασταλεί η εφαρμογή μιας όμοιας διάταξης.

27. Οι αγωγές παραλείψεως είναι επίσης περιορισμένες από άποψη εθνικού πεδίου εφαρμογής της απόφασης, όπως τόνισαν το ΗΒ και το Βέλγιο. Οι ανέντιμες επιχειρήσεις που παραβαίνουν σκόπιμα το νόμο και έχουν καταδικαστεί σε ένα συγκεκριμένο κράτος μέλος τείνουν να μετακινούνται σε άλλο κράτος μέλος, όπου απαιτείται νέα αγωγή παραλείψεως για να παύσουν την εν λόγω παράνομη δραστηριότητα. Επιπλέον, η εθνική φύση της απόφασης σημαίνει ότι, όταν καταδικάζεται μια επιχείρηση για μια παράνομη πρακτική σε βάρος των καταναλωτών σε ένα δεδομένο κράτος μέλος, μπορεί η ίδια επιχείρηση να εξακολουθήσει με τον ίδιο τρόπο την παράνομη δραστηριότητά της σε βάρος των καταναλωτών άλλου κράτους μέλους, εκτός αν μια αγωγή παραλείψεως ασκηθεί από ένα νομιμοποιούμενο φορέα στο τελευταίο κράτος μέλος.

5. Αντίκτυπος του κανονισμού για τη συνεργασία όσον αφορά την προστασία των καταναλωτών

28. Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2006/2004 σχετικά με τη συνεργασία μεταξύ εθνικών αρχών αρμόδιων για την επιβολή της νομοθεσίας για την προστασία των καταναλωτών (κανονισμός CPC)[10] καθιερώνει ένα δίκτυο δημόσιων αρχών αρμόδιων για την προστασία των καταναλωτών και εναρμονίζει, μέχρι ένα σημείο, τις εξουσίες των εν λόγω αρχών για τη διεξαγωγή ερευνών και την επιβολή της νομοθεσίας. Επιπλέον, χάρη στους μηχανισμούς αμοιβαίας βοήθειας που δημιουργούνται με τον εν λόγω κανονισμό, μια δημόσια αρχή που είναι μέλος του δικτύου μπορεί, κατ’ αίτηση μιας δημόσιας αρχής άλλου κράτους μέλους, να ασκήσει αγωγή παραλείψεως στον τόπο αρμοδιότητά της για την παύση των παράνομων πρακτικών σε βάρος καταναλωτών από το κράτος μέλος της αιτούσας αρχής.

29. Μερικά από τα κράτη μέλη που ερωτήθηκαν υπογράμμισαν ότι ο κανονισμός CPC πρέπει να διευκολύνει τις αγωγές παραλείψεως για την παύση ενδοκοινοτικών παραβάσεων, καθόσον οι μηχανισμοί αμοιβαίας βοήθειας που δημιουργούνται με τον κανονισμό επιτρέπουν, μεταξύ άλλων, στις δημόσιες αρχές με τη συγκεκριμένη πείρα να ασκούν αγωγές παραλείψεως. Ο κανονισμός αντιμετωπίζει κατ’ αυτό τον τρόπο ένα από τα κύρια εμπόδια που ανακύπτουν κατά την εφαρμογή της οδηγίας: τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει ένας εθνικός φορέας που προσπαθεί να ασκήσει αγωγή παραλείψεως απευθείας σε άλλο κράτος μέλος.

30. Τα προαναφερθέντα κράτη μέλη τονίζουν ότι θα ήταν επιθυμητό να εναρμονιστεί το πεδίο της οδηγίας με αυτό του κανονισμού CPC. Πράγματι, το παράρτημα του κανονισμού αναφέρεται στην οδηγία 98/6/EK[11] περί της προστασίας των καταναλωτών όσον αφορά την αναγραφή των τιμών των προϊόντων που προσφέρονται στους καταναλωτές και τον κανονισμό 261/2004/EK[12] για τα δικαιώματα των επιβατών αεροπορικών μεταφορών τα οποία δεν περιλαμβάνονται στο παράρτημα της οδηγίας. Το παράρτημα του ανωτέρω κανονισμού, εντούτοις, δεν αναφέρεται στην οδηγία 2006/123/EK για τις υπηρεσίες, η οποίας περιλαμβάνεται στο παράρτημα της οδηγίας. Η εναρμόνιση του παραρτήματος της οδηγίας και του παραρτήματος του κανονισμού CPC, όπως προτείνεται από ορισμένα κράτη μέλη, θα απαιτούσε την παράλληλη τροποποίηση τόσο της οδηγίας όσο και του κανονισμού.

6. Συμπέρασμα

31. Ένα σημαντικό ευεργετικό αποτέλεσμα της οδηγίας ήταν να εισαχθεί σε κάθε κράτος μέλος μια διαδικασία για την άσκηση αγωγών παραλείψεως με σκοπό την προστασία των συλλογικών συμφερόντων των καταναλωτών. Αυτή η διαδικασία εφαρμόζεται από τις ενώσεις καταναλωτών με κάποια επιτυχία για τις παραβάσεις εντός του συγκεκριμένου κράτους.

32. Εντούτοις, ο μηχανισμός που δημιουργήθηκε με την οδηγία για να καταστεί δυνατόν για τους νομιμοποιούμενους φορείς ενός κράτους μέλους να δραστηριοποιούνται σε άλλο κράτος μέλος σαφώς δεν ήταν τόσο επιτυχής όσο αναμενόταν. Το κύριο εμπόδιο, το οποίο εξηγεί γιατί έχουν ασκηθεί τόσο λίγες αγωγές παραλείψεως για την παύση ενδοκοινοτικών παραβάσεων, είναι η έλλειψη πόρων λόγω των οικονομικών κινδύνων που αναλαμβάνονται από οιοδήποτε επιλέξιμο νομιμοποιούμενο φορέα, αλλά επίσης και λόγω της πείρας που απαιτείται για τη συμμετοχή στις διαφορετικές διαδικασίες στα διάφορα κράτη μέλη.

33. Ο κανονισμός CPC αποτελεί μερική απάντηση στις δυσκολίες που εγείρονται με την εφαρμογή της οδηγίας, και η εφαρμογή του θα πρέπει να βελτιώσει σημαντικά την καταπολέμηση των ενδοκοινοτικών παραβάσεων. Η έκδοση του κανονισμού Ρώμη ΙΙ πρέπει επίσης να έχει αντίκτυπο. Η Επιτροπή συμφωνεί ότι θα ήταν προτιμότερο να αναμένεται μια λεπτομερέστερη ανατροφοδότηση σχετικά με την εφαρμογή των κανονισμών CPC και Ρώμη ΙΙ πριν εξαχθούν συμπεράσματα ως προς τον τρόπο με τον οποίο θα εφαρμόζεται η οδηγία.

34. Συνεπώς, η Επιτροπή συμφωνεί ότι δεν είναι η κατάλληλη στιγμή να προταθούν οιεσδήποτε τροποποιήσεις της οδηγίας ή η ανάκλησή της, αλλά, αντίθετα, πρέπει να εξακολουθήσει να μελετάται η εφαρμογή της οδηγίας. Ειδικότερα, συμφωνεί ότι δεν υπάρχει λόγος να επεκταθεί το πεδίο της ώστε να περιλάβει τα συλλογικά συμφέροντα των επιχειρήσεων ή για να γενικεύσει την απαίτηση προηγούμενων διαβουλεύσεων.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΟΔΗΓΙΩΝ ΣΤΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ 98/27/EK

- Οδηγία 2005/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Μαΐου 2005, για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές των επιχειρήσεων προς τους καταναλωτές στην εσωτερική αγορά (L 149 της 11.06.2005, σ. 22).

- Οδηγία 85/577/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 20ής Δεκεμβρίου 1985, για την προστασία των καταναλωτών κατά τη σύναψη συμβάσεων εκτός εμπορικού καταστήματος (ΕΕ L 372 της 31.12.1985, σ. 31).

- Οδηγία 87/102/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 22ας Δεκεμβρίου 1986, για την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών που διέπουν την καταναλωτική πίστη, (ΕΕ L 42 της 12.2.1987, σ. 48), όπως τροποποιήθηκε τελευταία με την οδηγία 98/7/ΕΚ (ΕΕ L 101 της 1.4.1998, σ. 17).

- Οδηγία 89/552/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 3ης Οκτωβρίου 1989, για το συντονισμό ορισμένων νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την άσκηση τηλεοπτικών δραστηριοτήτων: Άρθρα 10 έως 21 (ΕΕ L 298 της 17.10.1989, σ. 23, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 97/36/EΚ (ΕΕ L 202 της 30.7.1997, σ. 60)).

- Οδηγία 90/314/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 1990, για τα οργανωμένα ταξίδια και τις οργανωμένες διακοπές και περιηγήσεις (ΕΕ L 158 της 23.6.1990, σ. 59).

- Οδηγία 92/28/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 31ης Μαρτίου 1992, για τη διαφήμιση των φαρμάκων που προορίζονται για ανθρώπους (ΕΕ L 113 της 30.4.1992, σ. 13).

- Οδηγία 93/13/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 5ης Απριλίου 1993 σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές (ΕΕ L 95 της 21.4.1993, σ. 29).

- Οδηγία 94/47/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Οκτωβρίου 1994, περί της προστασίας των αγοραστών ως προς ορισμένες πλευρές των συμβάσεων που αφορούν την απόκτηση δικαιώματος χρήσης ακινήτων υπό καθεστώς χρονομεριστικής μίσθωσης (ΕΕ L 280 της 29.10.1994, σ. 83).

- Οδηγία 97/7/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Μαΐου 1997, για την προστασία των καταναλωτών κατά τις εξ αποστάσεως συμβάσεις (ΕΕ L 144 της 4.6.1997, σ. 19).

- Οδηγία 1999/44/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 25ης Μαΐου 1999 σχετικά με ορισμένες πτυχές της πώλησης και των εγγυήσεων καταναλωτικών αγαθών (ΕΕ L 171 της 7.7.1999, σ. 12).

- Οδηγία 2000/31/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 8ης Ιουνίου 2000, για ορισμένες νομικές πτυχές των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, ιδίως του ηλεκτρονικού εμπορίου, στην εσωτερική αγορά («οδηγία για το ηλεκτρονικό εμπόριο») (EE L 178 της 17.7.2000, σ. 1).

- Οδηγία 2002/65/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Σεπτεμβρίου 2002, σχετικά με την εξ αποστάσεως εμπορία χρηματοοικονομικών υπηρεσιών προς τους καταναλωτές και την τροποποίηση των οδηγιών 90/619/ΕΟΚ του Συμβουλίου, 97/7/ΕΚ και 98/27/ΕΚ, (ΕΕ L 271 της 9.10.2002, σ. 16).

- Οδηγία 2006/123/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Δεκεμβρίου 2006, σχετικά με τις υπηρεσίες στην εσωτερική αγορά (ΕΕ L 376 της 27.12.2006, σ. 36).

[1] ΕΕ L 166 της 11.6.98, σ. 51.

[2] http://ec.europa.eu/consumers/redress/reports_studies/comparative_report_en.pdf

[3] http://ec.europa.eu/consumers/rights/docs/consumer_law_compendium_comparative_analysis_en_final.pdf

[4] Η τελευταία ενημέρωση αυτού του καταλόγου δημοσιεύθηκε στις 8 Μαρτίου 2008. ΕΕ C 63 της 8.3.2008.

[5] Π.χ. Δανία, Γερμανία, Αυστρία, Σλοβακία και Φινλανδία.

[6] Βλ. παράρτημα.

[7] Π.χ. Βουλγαρία, Τσεχική Δημοκρατία, Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία, Λετονία, Αυστρία, Σουηδία, Σλοβακία και ΗΒ

[8] Π.χ. Λουξεμβούργο, Πορτογαλία, Σουηδία, ΗΒ.

[9] ΕΕ L 199 της 31.7.2007, σ. 40.

[10] ΕΕ L 364 της 9.12.2004, σ. 1.

[11] ΕΕ L 80 της 18.3.1998, σ.27.

[12] ΕΕ L 81 της 19.3.2004, σ.80.