[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 12.12.2005

COM(2005) 642 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

Στρατηγική της ΕΕ για δράση που αφορά την έλλειψη ανθρώπινων πόρων στον τομέα της υγείας στις αναπτυσσόμενες χώρες

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. Εισαγωγή 3

2. η περιφερειακή διάσταση της έλλειψης των ανθρωπίνων πόρων στον τομέα της υγείας 4

3. Ανάλυση των βασικών ζητημάτων του προβλήματος 6

4. πεδια για ευρωπαϊκή δράση 9

5. Χρηματοδότηση 10

6. Επόμενα στάδια 11

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 13

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 14

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

Στρατηγική της ΕΕ για δράση που αφορά την έλλειψη ανθρώπινων πόρων στον τομέα της υγείας στις αναπτυσσόμενες χώρες

Εισαγωγή

Το Μάιο του 2005, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση με τίτλο “Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Δράσης για την αντιμετώπιση του ιού HIV/AIDS, της ελονοσίας και της φυματίωσης μέσω εξωτερικής δράσης” – COM(2005) 179. Στο εν λόγω πρόγραμμα δράσης διαπιστώθηκε ότι η έλλειψη εργαζομένων στον τομέα της υγείας στις φτωχές χώρες αποτελούσε σημαντικό φραγμό στις προσπάθειες αντιμετώπισης των τριών νόσων και στην πραγματοποίηση του 4ου, 5ου και 6ου αναπτυξιακού στόχου της χιλιετίας (ΑΣΧ). Το Συμβούλιο (24 Μαΐου 2005) αντέδρασε θετικά στην ανάλυση του σχεδίου δράσης και ζήτησε από την Επιτροπή να υποβάλει ανακοίνωση με καινοτόμες απαντήσεις για την αντιμετώπιση της έλλειψης των ανθρωπίνων πόρων.

Η έλλειψη ανθρωπίνων πόρων στον τομέα της υγείας αποτελεί παγκόσμιο πρόβλημα : σε 75 χώρες υπάρχουν σήμερα λιγότεροι από 2,5 εργαζόμενοι για 1.000 κατοίκους, που είναι ο ελάχιστος αριθμός εργαζομένων που κρίνεται αναγκαίος για να διασφαλιστεί η παροχή βασικών υπηρεσιών υγείας( 1 ). Οι λόγοι για την έλλειψη ανθρωπίνων πόρων είναι σύνθετοι και αφορούν εξωτερικούς και εσωτερικούς παράγοντες, όπως η έλλειψη κατάρτισης, οι κακές συνθήκες εργασίας και η έλλειψη παροχής κινήτρων που συμβάλλουν στην απομάκρυνση των εργαζομένων από τις περιοχές όπου υπάρχουν μεγαλύτερες ανάγκες και στην αναζήτηση καλύτερων προοπτικών στις αστικές περιοχές, στις γειτονικές πιο πλούσιες χώρες ή στις πλούσιες σε πόρους χώρες που έλκουν τους μετανάστες. Η μετανάστευση ειδικευμένων εργαζομένων, που έχει επιπτώσεις σε διάφορους τομείς της ανάπτυξης, αποτέλεσε αντικείμενο δύο ανακοινώσεων της Επιτροπής για τη μετανάστευση. Η πρώτη( 2 ) εξετάζει τις επιπτώσεις της μετανάστευσης στην ανάπτυξη, η δεύτερη( 3 ) εντοπίζει τις συγκεκριμένες κατευθύνσεις για να περιοριστούν στο ελάχιστο οι αρνητικές επιπτώσεις από τη μετανάστευση των ειδικευμένων εργαζομένων και να ενισχυθεί το ανθρώπινο δυναμικό. Η παρούσα ανακοίνωση για τους ανθρώπινους πόρους στον τομέα της υγείας ακολουθεί αυτές τις συγκεκριμένες κατευθύνσεις.

Η Αφρική είναι η ήπειρος που αντιμετωπίζει τη μεγαλύτερη έλλειψη εργαζομένων στον τομέα της υγείας. Η παρούσα ανακοίνωση στηρίζεται στην κοινοτική στρατηγική για την Αφρική( 4 ), που περιέχει προτεινόμενες ενέργειες για την επιτάχυνση της προόδου προς τους αναπτυξιακούς στόχους της χιλιετίας, με την τοποθετώντας τον άνθρωπο στο κέντρο της ανάπτυξης. Ωστόσο, η έμφαση που δίνεται στην Αφρική εντάσσεται στο πλαίσιο της παγκόσμιας έλλειψης ανθρωπίνων πόρων στον τομέα της υγείας και διαπιστώνεται ότι το πρόβλημα υπάρχει και σε άλλες περιοχές του κόσμου. Η Ασία, που είναι μια σημαντική πηγή παραγωγής και εξαγωγής εργαζομένων στον τομέα αυτόν, αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα εσωτερικής κατανομής των εργαζομένων αυτών, με αποτέλεσμα να περιορίζεται η πρόσβαση των φτωχών πληθυσμών στις υπηρεσίες αυτές. Στην Καραϊβική, η ποιότητα της παροχής των υπηρεσιών υγείας απειλείται από τη μετανάστευση των εργαζομένων στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η παρούσα ανακοίνωση έχει ως στόχο να επισημάνει τις γενικές γραμμές της συνεκτικής και συντονισμένης απάντησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο πλαίσιο της δεκαετίας δράσης για τους ανθρώπινους πόρους που πρότεινε η 57η Παγκόσμια Συνέλευση Υγείας (Ψήφισμα ΠΣΥ 57.19), η οποία θα αρχίσει το 2006.

η περιφερειακή διάσταση της έλλειψης των ανθρωπίνων πόρων στον τομέα της υγείας

Η Κοινή Πρωτοβουλία Μάθησης για τους ανθρώπινους πόρους( 5 ), στην έκθεσή της για την πρόκληση των ανθρωπίνων πόρων στον τομέα της υγείας στην Αφρική, επισημαίνει το μέγεθος του προβλήματος. Οι επιπτώσεις της έλλειψης αυτής είναι μεγαλύτερες στην Αφρική όπου σημειώνεται η βραδύτερη πρόοδος όσον αφορά την επίτευξη των αναπτυξιακών στόχων της χιλιετίας. Η κατάσταση της υγείας των ανθρώπων σε ορισμένες χώρες επιδεινώνεται (μεταξύ 1970 και 1999 εκτιμάται ότι το προσδόκιμο ζωής μειώθηκε σε 17 χώρες της περιοχής( 6 )). Σύμφωνα με την έκθεση της Κοινής Πρωτοβουλίας Μάθησης, η Αφρική είναι η ήπειρος που έχει την υψηλότερη επιβάρυνση ασθενειών ανά κάτοικο (25% της παγκόσμιας επιβάρυνσης ασθενειών για λιγότερο από 10% του παγκόσμιου πληθυσμού) και επιπλέον είναι η περιοχή που έχει το χαμηλότερο αριθμό εργαζομένων στον τομέα της υγείας (0,8 εργαζόμενοι ανά 1.000 κατοίκους ενώ στην Ευρώπη είναι 10,3 ανά 1.000 κατοίκους). Συγχρόνως, το 80% του πληθυσμού δεν έχει πρόσβαση στην κοινωνική ασφάλιση. Εκτός από το πρόβλημα της έλλειψης εργαζομένων στον τομέα της υγείας, υπάρχουν σοβαρές ανησυχίες όσον αφορά επίσης την ποιότητα και την παραγωγικότητα του υπάρχοντος εργατικού δυναμικού( 7 ).

Το υψηλό ποσοστό κινητικότητας των εργαζομένων στον τομέα αυτόν, η έλλειψη ευκαιριών αξιοπρεπούς εργασίας, η έλλειψη κοινωνικής ασφάλειας και παροχής κινήτρων, ιδίως για εργασία σε ανεπαρκώς εξυπηρετούμενες περιοχές που κατοικούνται από φτωχούς πληθυσμούς, μαζί με τη παγκοσμίως αυξημένη ζήτηση εργαζομένων στον τομέα της υγείας συνέβαλαν στη δημιουργία σοβαρής κρίσης στην παροχή ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης στους φτωχούς πληθυσμούς. Για το λόγο αυτό πρέπει να αναπτυχθούν κατάλληλα προγράμματα κατάρτισης, να προωθηθούν συνθήκες αξιοπρεπούς εργασίας και να υπάρξει παροχή κινήτρων στους εργαζομένους στον τομέα της υγείας ώστε η παγκοσμιοποίηση να έχει θετικό αντίκτυπο στη μείωση της φτώχειας και στην ελαχιστοποίηση των αρνητικών επιπτώσεων στους φτωχούς πληθυσμούς( 8 ).

Είναι γεγονός, ωστόσο, ότι ορισμένες χώρες βελτίωσαν την κατάρτιση των εργαζομένων στον τομέα της υγείας, ιδίως για την εξαγωγική αγορά εργασίας. Η Ινδία, οι Φιλιππίνες, η Κούβα και όλο και περισσότερο, η Ινδονησία και η Κίνα, απαντούν στην παγκόσμια ζήτηση της διεθνούς αγοράς εργασίας στον τομέα της υγείας με την αύξηση της παραγωγής εργαζομένων στον τομέα της υγείας και την ενίσχυση των μεταναστευτικών ρευμάτων. Η εν λόγω πολιτική εφαρμόζεται μερικές φορές παρά τις τοπικές ελλείψεις και την ανεπαρκή πρόσβαση των φτωχών πληθυσμών στις υπηρεσίες υγείας. ( Οι Φιλιππίνες, που εφαρμόζουν κατευθυνόμενη πολιτική μετανάστευσης και που αποτελούν τη μεγαλύτερη πηγή διπλωματούχων νοσοκόμων που εργάζονται στο εξωτερικό ενώ οι δικές τους υπηρεσίες υγείας έχασαν ολόκληρες μονάδες επανδρωμένες με νοσοκόμες που μετανάστευσαν, αφήνοντας τα νοσοκομεία με ανεπαρκές προσωπικό, αντιμετωπίζουν σήμερα ένα πρόβλημα με τους γιατρούς που αλλάζουν επάγγελμα και επανεκπαιδεύονται ως νοσοκόμοι για να μπορέσουν να μεταναστεύσουν σε χώρες όπου υπάρχει καλύτερα αμειβόμενη απασχόληση, ιδίως στις ΗΠΑ( 9 )).

Υπάρχει μία παγκόσμια αγορά εργαζομένων στον τομέα της υγείας αλλά πρόκειται για στρεβλή αγορά, που διαμορφώνεται περισσότερο από τις παγκόσμιες ανισότητες στην παροχή υγειονομικής περίθαλψης και την ικανότητα πληρωμής των εργαζομένων και όχι από τις ανάγκες του τομέα της υγείας και της επιβάρυνσης ασθενειών.

Η σημερινή έλλειψη ανθρώπινων πόρων αποτελεί οξεία εκδήλωση ενός χρόνιου προβλήματος· το HIV/AIDS και η κατάρτιση φιλόδοξων προγραμμάτων για την αντιμετώπιση των ασθενειών που συνδέονται με τη φτώχεια είχαν ως συνέπεια να αποδυναμωθεί η παροχή ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης. Η δέσμευση της διεθνούς κοινότητας να επιταχύνει την πρόοδο για την επίτευξη των αναπτυξιακών στόχων της χιλιετίας αντιμετωπίζει τώρα φραγμό λόγω του περιορισμένου ανθρώπινου δυναμικού. Θα είναι δύσκολο να σημειωθεί πρόοδος για την επίτευξη των αναπτυξιακών στόχων της χιλιετίας χωρίς να αυξηθούν οι επενδύσεις για τους εργαζόμενους στον τομέα της υγείας. Η ζήτηση από πλούσιες σε πόρους χώρες των εργαζομένων αυτών παραμένει υψηλή: η κοινή πρωτοβουλία μάθησης εκτιμά ότι μόνο οι ΗΠΑ θα ζητήσουν επιπλέον 1 εκατ. εργαζομένους από την παγκόσμια αγορά, κατά τα επόμενα έτη, και θα απευθυνθούν πιθανώς, εν μέρει, στις φτωχές χώρες για την κάλυψη της ανάγκης αυτής. Η αδυναμία μακροχρόνιου σχεδιασμού προγραμμάτων για το ανθρώπινο δυναμικό και για την εθνική παραγωγή εργαζομένων στον τομέα της υγείας, μαζί με την γήρανση του πληθυσμού στις αναπτυγμένες χώρες, θα συνεχίσει να τροφοδοτεί τις προσλήψεις προσωπικού από φτωχές σε πόρους χώρες, εκτός εάν υπάρξει ουσιαστική δέσμευση για την αντιμετώπιση αυτής της παγκόσμιας ανισότητας.

Για να μετατραπεί αυτός ο φαύλος κύκλος της έλλειψης κατάρτισης, της μη συγκράτησης και της μετανάστευσης των εργαζομένων σε έναν ενάρετο κύκλο που να χαρακτηρίζεται από επενδύσεις και από τη βελτίωση των επιδόσεων των συστημάτων υγείας πρέπει να υλοποιηθεί ένα σύνολο δράσεων που να βασίζεται στην ανάλυση των βασικών ζητημάτων του προβλήματος. Η απάντηση στην έλλειψη ανθρωπίνων πόρων πρέπει πρώτα να αναζητηθεί σε εθνικό επίπεδο. Η αναγκαιότητα αυτή αναγνωρίστηκε στη Δήλωση του Καΐρου και στο πρόγραμμα δράσης, κατά τη Διεθνή Διάσκεψη για τον Πληθυσμό και την Ανάπτυξη του 1994, η οποία αναφέρει:

“Για να ρυθμιστεί μακροπρόθεσμα η διεθνής μετανάστευση θα πρέπει να δοθούν βιώσιμες επιλογές στους ανθρώπους για να παραμείνουν στη χώρα τους. Βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη, ισότητα και στρατηγικές ανάπτυξης που θα οδηγήσουν στο στόχο αυτό αποτελούν απαραίτητα μέσα για το σκοπό αυτό.”

Οι προσπάθειες που καταβάλλονται σε εθνικό επίπεδο πρέπει με τη σειρά τους να ενισχυθούν από περιφερειακή δράση, ιδίως στο πλαίσιο των περιφερειακών ολοκληρωμένων αγορών της Αφρικής που θα προκύψουν από τις οικονομικές συμφωνίες εταιρικής σχέσης, και από δράση σε παγκόσμιο επίπεδο για να υπάρξει μια συνεκτική και συνολική απάντηση που θα ενισχύσει την κοινωνική διάσταση της παγκοσμιοποίησης( 10 ).

Ανάλυση των βασικών ζητημάτων του προβλήματος

Η διαχείριση των εργαζομένων στον τομέα της υγείας εξετάζεται από πλευράς εισροών (κατάρτιση), συνεχούς στήριξης και επιτήρησης (διατήρηση) και διαχείρισης των απωλειών των εργαζομένων, συμπεριλαμβανομένης της διαχείρισης των παραγόντων που λειτουργούν ως κίνητρα ή ως αντικίνητρα για τη μετανάστευση. Η απάντηση στην κρίση του τομέα της υγείας θα πρέπει να αναζητηθεί στο πλαίσιο μιας συνολικής προσέγγισης των κυβερνήσεων έναντι των δημόσιων διοικήσεων, λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι οι μεταρρυθμίσεις ή οι αλλαγές που εισάγονται στον τομέα της δημόσιας διοίκησης θα έχουν αντίκτυπο και στους άλλους τομείς.

Χρόνια έλλειψη επενδύσεων στον τομέα της κατάρτισης των εργαζομένων οδήγησε σε περιορισμένη ικανότητα κατάρτισης σε πολλές χώρες. Αυτή η περιορισμένη ικανότητα προκύπτει, εν μέρει, από την έλλειψη δημόσιων επενδύσεων στον τομέα της υγείας για να μειωθεί η δυσβάστακτη αύξηση του κόστους εργασίας. Επιπλέον, η παραγωγή εργαζομένων στον τομέα της υγείας έπεσε κάτω από τα επίπεδα που απαιτούνται για τη διασφάλιση παροχής βασικών υπηρεσιών και ένα υψηλό ποσοστό ατόμων που είχαν εκπαιδευτεί εγκαταλείπουν το δημόσιο τομέα ή την χώρα εκπαίδευσης χωρίς να συμβάλλουν ουσιαστικά στην παροχή ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης. Για παράδειγμα, στη Ζάμπια, μόνο 50 από τους γιατρούς που εκπαιδεύτηκαν από το 1960 και κατόπιν παραμένουν ακόμη στην χώρα( 11 ).

Υπάρχουν διάφοροι παράγοντες που καθορίζουν εάν ένα άτομο θα παραμείνει στην χώρα εκπαίδευσης ή θα εργαστεί στο εξωτερικό( 12 ). Η ανάλυση των κινήτρων των εργαζομένων στον τομέα της υγείας αποδεικνύει ότι η μεγάλη διαφορά, σε επίπεδο παρεχομένου μισθού, μεταξύ των πλούσιων και των φτωχών χωρών, αποτελεί ένα από τα στοιχεία που διαμορφώνουν την απόφαση για αλλαγή εργασίας ή για μετανάστευση. Άλλοι παράγοντες, όπως η αποτελεσματικότητα του συστήματος υγείας και οι συνθήκες εργασίας, παίζουν επίσης ένα ρόλο. Πρέπει να αυξηθούν οι επενδύσεις στον τομέα της υγείας και της κοινωνικής ασφάλειας ώστε οι εργαζόμενοι στον τομέα της υγείας να συμβάλλουν πραγματικά στις εθνικές προσπάθειες για τη βελτίωση της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης. Χρειάζονται, επίσης, ριζικές αλλαγές σε επίπεδο της οργάνωσης του συστήματος υγείας, των θεσμικών προτύπων και προδιαγραφών, των πρακτικών κατανομής του προσωπικού και της διαχείρισης των επιδόσεων, της παρακολούθησης και της επιτήρησης καθώς και των μεθόδων εργασίας. Οι πολιτικές στον τομέα των ανθρώπινων πόρων που δεν λαμβάνουν υπόψη τους το θέμα της ισότητας ανδρών και γυναικών, συμβάλλουν ίσως και αυτές στην κρίση. Το γεγονός ότι δεν λαμβάνονται υπόψη οι οικογενειακές ανάγκες, ότι δεν παρέχεται η αναγκαία ασφάλεια στις γυναίκες που εργάζονται σε ένα απομονωμένο και πιθανόν ανασφαλές περιβάλλον, ότι δεν υπάρχει κατάρτιση εργατικού δυναμικού που να αντιμετωπίζει τις διαφορετικές ανάγκες μεταξύ των ανδρών-ασθενών και των γυναικών-ασθενών καθώς και το ότι δεν επιτυγχάνεται σωστή ισορροπία μεταξύ ανδρών και γυναικών που εργάζονται στον τομέα της υγείας όσον αφορά την κατάρτιση και την παραγωγή, μπορεί να μειώσει σημαντικά την αποτελεσματικότητα του εν λόγω εργατικού δυναμικού.

.

Όσο οι εθνικές ανάγκες για εργαζομένους στον τομέα της υγείας παραμένουν αυξημένες, η εκπαίδευση περισσοτέρων εργαζομένων με προσόντα που έχουν ζήτηση σε διεθνές επίπεδο θα έχει, ίσως, ως μόνο αποτέλεσμα την περαιτέρω τροφοδότηση της εξαγωγικής αγοράς εργασίας. Η κανονιστική ρύθμιση, ως εργαλείο για τον περιορισμό της μετανάστευσης, έχει την τάση να αυξάνει το κόστος της μετανάστευσης για τα άτομα και μπορεί να θεωρηθεί ως διακριτική μεταχείριση· επίσης, οι αποδείξεις για την αποτελεσματικότητά της ως στρατηγικής είναι περιορισμένες. Τα στοιχεία από τη Γκάνα, όπου καταβλήθηκαν σημαντικές προσπάθειες για να παρακινηθούν οι εργαζόμενοι να παραμείνουν ή να επιστρέψουν στην χώρα τους, δείχνουν ότι τα μέτρα παροχής κινήτρων για παραμονή των εργαζομένων ή για ενθάρρυνση επιστροφής των εργαζομένων στον τομέα της υγείας μέσω βελτιωμένων ευκαιριών σταδιοδρομίας και καλύτερων συνθηκών εργασίας, έχουν περισσότερες πιθανότητες να παράγουν θετικά αποτελέσματα. Τα αποτελεσματικά μέτρα παροχής κινήτρων πρέπει να βασίζονται στην έρευνα, στην ανάλυση και στη συνεννόηση με τους εργαζομένους στον τομέα της υγείας .

Μια εναλλακτική λύση στην κατάρτιση περισσότερων γιατρών, οδοντιάτρων, νοσοκόμων και φαρμακοποιών, αποτελεί η κατάρτιση εργαζομένων με μεσαία εξειδίκευση και επικουρικού προσωπικού. Το επικουρικό προσωπικό μπορεί να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά προβλήματα ρουτίνας και να μειώσει έτσι το φόρτο εργασίας του πιο εξειδικευμένου προσωπικού, η κατάρτισή του είναι πιο σύντομη, αναλαμβάνει περιορισμένες αρμοδιότητες και είναι λιγότερο κινητικό σε διεθνή κλίμακα. Στο παρελθόν οι επενδύσεις ήταν ανεπαρκείς και υπήρχαν ελλείψεις στο σύστημα αναγνώρισης των προσόντων του παραϊατρικού προσωπικού. Μια χώρα όπως το Μαλάουι, όπου οι κλινικοί γιατροί και οι ιατρικοί βοηθοί αποτελούσαν άλλοτε την σπονδυλική στήλη του συστήματος παροχής υπηρεσιών, αποτελεί παράδειγμα του ρόλου που θα μπορούσε να αναλάβει το προσωπικό αυτό. Η κατάρτιση και αναγνώριση εναλλακτικών λύσεων, συμπεριλαμβανομένων των ρεαλιστικών προοπτικών για την επαγγελματική εξέλιξη, είναι απαραίτητες αλλά μπορεί να αποδειχθεί πρόβλημα για τις επαγγελματικές ομάδες. Η ανάθεση καθηκόντων σε παραϊατρικό προσωπικό μπορεί μερικές φορές να θεωρηθεί ως επαγγελματική απειλή. Η οικοδόμηση ισχυρών δεσμών με τις επαγγελματικές οργανώσεις και τους κοινωνικούς εταίρους και η ενίσχυση της δέσμευσης της κοινωνίας των πολιτών στην ανεύρεση καινοτόμων λύσεων, θα συμβάλουν ουσιαστικά στην πολιτική διαδικασία αντιμετώπισης της κρίσης.

Είναι, επίσης, σημαντικό να αντιμετωπισθούν οι ανισότητες όσον αφορά την κατανομή των εργαζομένων στον τομέα της υγείας. Για να μπορούν οι πιο φτωχοί πληθυσμοί να έχουν πρόσβαση στις υπηρεσίες, είναι απαραίτητο η κατανομή των εργαζομένων στον τομέα της υγείας τόσο σε γεωγραφικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο υπηρεσιών να αντικατοπτρίζει περισσότερο την κατανομή του πληθυσμού καθώς και τις ανάγκες του. Τα προγράμματα σχεδιασμού των ανθρωπίνων πόρων πρέπει να καταρτίζονται στο πλαίσιο των εθνικών προγραμμάτων αποκέντρωσης ή μεταρρύθμισης, τα οποία θα μπορούν να μεταφέρουν σε τοπικό/περιφερειακό επίπεδο τις αρμοδιότητες για την πρόσληψη προσωπικού. Οι εργαζόμενοι στον τομέα της υγείας, και ιδίως οι πιο εξειδικευμένοι απ’ αυτούς, έχουν την τάση να μετακινούνται προς αστικές περιοχές όπου έχουν τη δυνατότητα να συμπληρώσουν τον χαμηλό μισθό του δημόσιου τομέα με απασχόληση στον ιδιωτικό τομέα καθώς και να εξασφαλίσουν στα μέλη της οικογένειάς τους καλύτερη πρόσβαση στην εκπαίδευση και τα σχολεία. Η παροχή κινήτρων είναι, επομένως, απαραίτητη για να παρακινηθούν οι εργαζόμενοι στον τομέα της υγείας να εργασθούν εκεί όπου υπάρχουν οι περισσότερες ανάγκες. Πρέπει επίσης να προβλεφθούν μη μισθολογικά κίνητρα, όπως βελτιωμένη στέγαση, ενίσχυση για την εκπαίδευση των παιδιών και επιδόματα για εργασία σε απομακρυσμένες ή ανεπαρκώς εξυπηρετούμενες περιοχές, τα οποία θα βασίζονται σε μια καλύτερη κατανόηση των κινήτρων και των αναγκών των εργαζομένων αυτών. Η αποκτηθείσα πείρα από τη λήψη μέτρων συγκράτησης του ιατρικού προσωπικού μπορεί να μας παρέχει πολλές πληροφορίες και πρέπει να διευκολυνθεί η ανταλλαγή πληροφοριών σε περιφερειακό επίπεδο.

Κινητικότητα των εργαζομένων στον τομέα της υγείας

Οι εργαζόμενοι στον τομέα της υγείας μετακινούνται από τις αγροτικές στις αστικές περιοχές, από τον δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα, από τις φτωχές στις πλούσιες χώρες. Η μετανάστευση στο νότιο μέρος του πλανήτη συμβάλλει ουσιαστικά στη διαρροή εγκεφάλων, ιδίως στην Αφρική. Ωστόσο, αυτό που κινεί περισσότερο το ενδιαφέρον των μέσων ενημέρωσης και του πολιτικού κόσμου είναι η μετανάστευση από το νότο προς τις πιο πλούσιες χώρες οι οποίες χαρακτηρίζονται από την γήρανση του πληθυσμού και από την ανάπτυξη των συστημάτων υγείας.

Προβλήθηκε το επιχείρημα ότι οι φτωχές σε πόρους χώρες παρέχουν στρεβλή ενίσχυση στις υπηρεσίες υγείας των εύπορων χωρών. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς που πραγματοποιήθηκαν με βάση τον αριθμό των εργαζομένων στον τομέα της υγείας που μετανάστευσαν από την Γκάνα στο ΗΒ( 13 ), η πρόσληψη 293 ιατρών από την Γκάνα και 1021 νοσοκόμων στο ΗΒ κατά το 2003/2004 επέτρεψε στην χώρα αυτή, στον τομέα της κατάρτισης, να εξοικονομήσει 65 εκατ. λίρες από την κατάρτιση γιατρών και 35 εκατ. από την κατάρτιση των νοσοκόμων. Οι απώλειες που υπέστη η Γκάνα περιλαμβάνουν το κόστος κατάρτισης και το ευκαιριακό κόστος των νοσηλευτικών ιδρυμάτων χωρίς επαρκές προσωπικό. Τα κράτη μέλη που εισάγουν μεγάλο αριθμό νοσηλευτικού προσωπικού θα πρέπει να συνεργαστούν με τις χώρες που εξάγουν εργατικό δυναμικό για να εξεύρουν λύσεις που θα λαμβάνουν υπόψη τους παράγοντες που λειτουργούν ως κίνητρα ή αντικίνητρα για τη μετανάστευση και που συμβάλλουν στην χρηματοδότηση πολιτικών για τη συγκράτηση του προσωπικού στην χώρα κατάρτισης.

Το θέμα της κινητικότητας των εργαζομένων στον τομέα υγείας πρέπει να εξεταστεί στο πλαίσιο των ολοκληρωμένων εθνικών στρατηγικών και της διεθνούς δράσης. Η στρατηγική για την υγεία της νέας εταιρικής σχέσης για την ανάπτυξη της Αφρικής (NEPAD) υπογραμμίζει τη σημασία, για όλες τις χώρες, μιας αποτελεσματικής διαχείρισης των ανθρωπίνων πόρων στον τομέα της υγείας με σύγχρονη πολιτική στον τομέα της απασχόλησης και της ανάπτυξης, με ανάπτυξη ευέλικτων επιλογών σταδιοδρομίας, με τη διασφάλιση θετικής επιτήρησης και συνεχούς κατάρτισης και με την ενθάρρυνση των στρατηγικών στον τομέα της παροχής κινήτρων και της συγκράτησης του προσωπικού.

Οι επιπτώσεις του HIV/AIDS

Το HIV/AIDS επιδείνωσε την έλλειψη ανθρώπινων πόρων στον τομέα της υγείας. Η αύξηση των προβλημάτων υγείας στην κοινωνία είχε ως αποτέλεσμα να αυξηθεί το βάρος της υγειονομικής περίθαλψης και να φανούν τα όρια των αποδυναμωμένων συστημάτων υγείας. Πολλοί εργαζόμενοι στον τομέα της υγείας είτε θα μολυνθούν είτε θα επηρεαστούν κατά κάποιο τρόπο προσωπικά από το HIV/AIDS. Για παράδειγμα, στη Σουαζιλάνδη υπάρχει καθαρή ετήσια απώλεια 7% του νοσηλευτικού προσωπικού (50% της απώλειας αυτής οφείλεται σε μόλυνση από τον ιό HIV) ενώ, εάν η Σουαζιλάνδη θέλει να ανταποκριθεί στην πρόκληση και να αυξήσει τον αριθμό των ατόμων που έχουν πρόσβαση στην αντιρετροϊκή θεραπεία, εκτιμάται ότι θα χρειαστούν 103 επιπλέον γιατροί κατά τα επόμενα 5 έτη, δηλαδή δύο φορές μεγαλύτερος αριθμός γιατρών από αυτούς που εργάζονται σήμερα στη χώρα( 14 ). Το παράδειγμα αυτό αναδεικνύει άλλη μια πρόκληση που συνδέεται με το HIV/AIDS: τον δυνάμει ανταγωνισμό, σε επίπεδο ανθρωπίνων πόρων, μεταξύ της παροχής υπηρεσιών που συνδέονται με τη θεραπεία του HIV/AIDS και παροχής άλλων απαραίτητων υπηρεσιών.

Πράγματι, η ανάπτυξη υπηρεσιών που επιτρέπουν πρόσβαση στις αντιρετροϊκές θεραπείες ενδέχεται να απομακρύνει το νοσηλευτικό προσωπικό από την παροχή άλλων απαραίτητων υπηρεσιών, δεδομένου ότι, μεταξύ άλλων, οι εργαζόμενοι του δημόσιου τομέα προσλαμβάνονται από τις ΜΚΟ που ασχολούνται αποκλειστικά με τη θεραπεία του HIV/AIDS. Υπάρχει κίνδυνος στρέβλωσης της παροχής υγειονομικής περίθαλψης εάν ευνοηθούν οι παρεμβάσεις υπέρ του HIV/AIDS εις βάρος της παροχής άλλων υπηρεσιών που είναι επίσης απαραίτητες. Το Διεθνές Ταμείο για την Καταπολέμηση του AIDS, της φυματίωσης και της ελονοσίας (GFATM), αναγνωρίζοντας τον κίνδυνο αυτό, ανέλαβε τη δέσμευση να διασφαλίσει ότι οι επενδύσεις θα συμβάλουν στην ενίσχυση των συστημάτων υγείας και της ικανότητας στον τομέα της κλινικής έρευνας και δεν θα αφορούν μόνο τη δημιουργία υπηρεσιών για τη θεραπεία του AIDS, της φυματίωσης και της ελονοσίας. Για να αποφευχθεί η στρέβλωση των υπηρεσιών απαιτείται αποτελεσματική διαχείριση, σε εθνικό επίπεδο, από ισχυρή εθνική ηγεσία που θα διασφαλίσει ότι οι επιπλέον πόροι που κινητοποιήθηκαν για την πρόληψη και την θεραπεία του HIV/AIDS θα συμπληρώσουν και δεν θα ανταγωνιστούν τους ήδη υπάρχοντες περιορισμένους ανθρώπινους πόρους.

πεδια για ευρωπαϊκή δράση

Σε ευρωπαϊκή κλίμακα, η δράση αναλαμβάνεται σύμφωνα με τις αρχές της εθνικής ευθύνης και ηγεσίας. Οι ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες υπέρ της συνοχής μεταξύ των αναπτυξιακών πολιτικών θα ενισχύσουν περαιτέρω τις αρχές αυτές( 15 ). Η δέσμευση της ΕΕ έναντι των χωρών που έχουν πληγεί περισσότερο από αυτή την έλλειψη ανθρωπίνων πόρων θα βασιστεί στην αρχή της αλληλεγγύης, σύμφωνα με την οποία τα μέτρα για την αντιμετώπιση της κρίσης αυτής λαμβάνονται με κοινή ευθύνη. Η δράση που υποστηρίζει η ΕΕ θα πρέπει να καθοριστεί σε συνάρτηση με τις εθνικές και περιφερειακές ανάγκες, με την οικοδόμηση μιας πολιτικής εταιρικής σχέσης που θα στηρίζεται στο διάλογο και στους κοινούς στόχους.

Οι ενέργειες που θα αναλάβει η ΕΕ για την αντιμετώπιση της έλλειψης των ανθρωπίνων πόρων στον τομέα της υγείας στις αναπτυσσόμενες χώρες θα αφορούν το εθνικό, περιφερειακό και παγκόσμιο επίπεδο. Οι ενέργειες που παρατίθενται στο συνημμένο παράρτημα 2 αποτελούν ένα ολοκληρωμένο και συνεκτικό σύνολο παρεμβάσεων που θα πρέπει να εξεταστεί στο σύνολό του . Η συνολική ζήτηση ανθρώπινων πόρων στον τομέα της υγείας καθιστά προφανή την ανάγκη να αναληφθούν διάφορες δράσεις στα τρία αυτά επίπεδα ώστε να αντιμετωπισθεί η κρίση στις χώρες που πλήττονται περισσότερο.

Χρηματοδότηση

Με τη δέσμευση της Ευρώπης να προχωρήσει ταχύτερα στην επίτευξη του στόχου του 0,7% του ΑΕΠ ως μορφή εξωτερικής αναπτυξιακής βοήθειας μέχρι το 2015 και με την υπόσχεση του G8 να υποστηρίξει μεγαλύτερη ελάφρυνση του χρέους θα υπάρξουν περισσότεροι πόροι διαθέσιμοι για την ανάπτυξη. Το γεγονός αυτό αντιπροσωπεύει τη μεγαλύτερη ενδεχόμενη πηγή αυξημένων επενδύσεων για τους ανθρώπινους πόρους στον τομέα της υγείας. Το ύψος της συμπληρωματικής βοήθειας που είναι απαραίτητη για να αντιμετωπισθεί η κρίση εκτιμήθηκε, κατά προσέγγιση, από την Παγκόσμια Τράπεζα και από τη NEPAD: μόνο η Αφρική θα χρειαστεί 500 εκατ. δολάρια ΗΠΑ το 2006, ποσό που θα φτάσει τα 6 δισεκατ. το 2011 (τα στοιχεία αυτά βασίστηκαν στο κόστος των πρόσθετων εθνικών επενδύσεων που είναι αναγκαίες για την κινητοποίηση ενός επιπλέον εκατ. εργαζομένων στον τομέα της υγείας για την Αφρική, με βάση το κόστος παροχής κινήτρων για εργασία στις αγροτικές ή απομονωμένες περιοχές, το κόστος ενός καλύτερου συνδυασμού προσόντων και αποτελεσματικότερης χρησιμοποίησης των κοινοτικών εργαζομένων καθώς και το κόστος της κατάρτισης και της διατήρησης αυτού του εργατικού δυναμικού). Πριν να αναλάβουν οι χώρες οποιαδήποτε δέσμευση για την αύξηση των επενδύσεών τους, ιδίως, εάν οι επενδύσεις αυτές χρηματοδοτούνται από προσαυξημένες εισροές ενισχύσεων, πρέπει να υπάρξουν μεγαλύτερες εγγυήσεις ότι η εθνική ενίσχυση θα είναι μακροχρόνια, προβλέψιμη και ότι οι δικαιούχες χώρες δεν θα εγκαταλειφθούν με χρέη που δεν θα μπορούν να εξοφλήσουν.

Γενική ή τομεακή δημοσιονομική βοήθεια

Ένα από τα κύρια χρηματοδοτικά μέσα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σε επίπεδο χωρών είναι η δημοσιονομική βοήθεια. Οι μηχανισμοί δημοσιονομικής βοήθειας συμβάλλουν στη διασφάλιση του περιθωρίου ευελιξίας του προϋπολογισμού που είναι απαραίτητη στα Υπουργεία Οικονομικών για να καθορίσουν τις προτεραιότητες της εθνικής χρηματοδότησης. Η δημοσιονομική βοήθεια είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική για τη στήριξη των περιοδικών δαπανών όπως είναι οι δαπάνες που συνδέονται με την ανάπτυξη των ανθρώπινων πόρων. Η ΕΕ θα συνεχίσει να παρέχει ένα μεγάλο μέρος της αναπτυξιακής της βοήθειας σε χώρες μέσω τόσο της γενικής όσο και της τομεακής δημοσιονομικής βοήθειας. Το σύστημα αυτό θα ενισχυθεί διότι αποτελεί ένα από τα πιο αποτελεσματικά μέσα για να εναρμονισθεί η βοήθεια εκ μέρους των χορηγών που στηρίζουν τις εθνικές στρατηγικές για τη μείωση της φτώχειας. Η ΕΕ θα ενδυναμώσει τα υφιστάμενα μέσα παροχής βοήθειας με στόχο την παροχή περισσότερο προβλέψιμης και όλο και πιο μακροχρόνιας στήριξης. Η ΕΕ αναγνωρίζει ότι η τομεακή δημοσιονομική βοήθεια αποτελεί ένα αποτελεσματικό μέσο για την ενίσχυση του πολιτικού διαλόγου και για την εναρμόνιση της βοήθειας εκ μέρους των χορηγών, ιδίως μέσω της στήριξης των έργων και της χρηματοδότησης των παγκόσμιων πρωτοβουλιών που υποστηρίζουν τις εθνικές προτεραιότητες. Η δέσμευση της ΕΕ για την αύξηση του όγκου της αναπτυξιακής βοήθειας θα συνοδευτεί από προσπάθειες ώστε οι τρόποι παροχής βοήθειας να είναι περισσότερο προβλέψιμοι και λιγότερο ασταθείς.

Η δημοσιονομική βοήθεια της ΕΕ καθορίζεται με βάση τους δείκτες επιδόσεων που ενεργοποιούν την αποδέσμευση κεφαλαίων σε συνάρτηση με την υλοποίηση των καθορισθέντων στόχων. Η διαδικασία αυτή έχει ως αποτέλεσμα να ενθαρρυνθεί η πρόοδος στην υλοποίηση των εθνικών στόχων. Οι δείκτες υγείας και οι δείκτες όσον αφορά το HIV/AIDS περιλαμβάνονται συχνά στους δείκτες παρακολούθησης των επιδόσεων. Η ΕΕ θα συνεχίσει να στηρίζει τις εργασίες για τη βελτίωση των δεικτών επιδόσεων του συστήματος υγείας με τη συμμετοχή στο δίκτυο μέτρησης της υγείας (Health Metrics Network) και με την προώθηση της προσθήκης ενός δείκτη ενίσχυσης των ανθρώπινων πόρων που θα λειτουργεί ως μέτρο των επιδόσεων του συστήματος υγείας και της χρηματοδότησης της δημοσιονομικής βοήθειας.

Η οικονομική στήριξη της Ένωσης θα διασφαλιστεί σύμφωνα με τις αρχές της Διακήρυξης του Παρισιού για την αποτελεσματικότητα της βοήθειας( 16 ), για να ενισχυθούν οι εθνικές στρατηγικές ανάπτυξης των χωρών εταίρων καθώς και τα σχετικά επιχειρησιακά πλαίσια.

Επόμενα στάδια

Η ΕΕ θα μεριμνήσει, στο πλαίσιο του πολιτικού διαλόγου με τις χώρες, ώστε το θέμα των ανθρώπινων πόρων να εξεταστεί στο πλαίσιο των ολοκληρωμένων και συνεκτικών στρατηγικών για τον τομεακό σχεδιασμό και τα εθνικά προγράμματα μείωσης της φτώχειας, με τη συνδυασμένη στήριξη των χορηγών και την κοινή δράση με τα Ηνωμένα Έθνη.

Ο προγραμματισμός των αποφάσεων και των πιστώσεων του προϋπολογισμού όσον αφορά τις ενέργειες που προτείνονται στο παράρτημα της παρούσας οδηγίας θα πραγματοποιηθεί σύμφωνα με τη διάρθρωση των μέσων που καθορίστηκαν για τις δημοσιονομικές προοπτικές του 2007-2013. Η ΕΕ θα παρακολουθήσει και θα συντάξει έκθεση για την εφαρμογή των δράσεων μέσω της ενδιάμεσης και ετήσιας επανεξέτασης των ειδικών εθνικών μέσων, στο πλαίσιο των εκθέσεων προόδου που προτείνονται σχετικά με το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Δράσης για την αντιμετώπιση του ιού HIV/AIDS, της φυματίωσης και της ελονοσίας.

Μια συνεκτική ευρωπαϊκή απάντηση, που θα βασίζεται στην εμπειρογνωμοσύνη και στην κοινή δράση των κρατών μελών και της Επιτροπής και που θα αντικατοπτρίζει τους πολιτικούς προσανατολισμούς που καθορίστηκαν στη νέα πολιτική ανάπτυξης, θα διασφαλίσει ένα ισχυρό και ηγετικό ρόλο για την Ευρώπη στη διεθνή απάντηση έναντι της εθνικής δράσης που τέθηκε σε εφαρμογή για την καταπολέμηση της έλλειψης ανθρωπίνων πόρων στον τομέα της υγείας.

Συντομογραφίες

AIDS Σύνδρομο επίκτητης ανοσιοποιητικής ανεπάρκειας

ART Αντιρετροϊκή θεραπεία

AU Αφρικανική Ένωση

EC Ευρωπαϊκή Επιτροπή

EDCTP Σύμπραξη ευρωπαϊκών και αναπτυσσόμενων χωρών για τις κλινικές δοκιμές

EPA Συμφωνίες οικονομικής εταιρικής σχέσης

EU Ευρωπαϊκή Ένωση

GAVI Παγκόσμια συμμαχία για τα εμβόλια και την ανοσοποίηση

GFATM Διεθνές ταμείο για την καταπολέμηση του AIDS, της φυματίωσης και της ελονοσίας

GNI Ακαθάριστο εγχώριο εισόδημα

HIV Ιός ανθρώπινης ανοσολογικής ανεπάρκειας

HR Ανθρώπινοι πόροι

HRH Ανθρώπινοι πόροι για την υγεία

ILO Διεθνές γραφείο εργασίας

JLI Κοινή πρωτοβουλία μάθησης

INCO Διεθνές πρόγραμμα συνεργασίας

MDGs Αναπτυξιακοί στόχοι της Χιλιετίας

NEPAD Νέα εταιρική σχέση για την ανάπτυξη της Αφρικής

NGOs Μη κυβερνητικές οργανώσεις

ODA Επίσημη αναπτυξιακή βοήθεια

TB Φυματίωση

UK Ηνωμένο Βασίλειο

UN Ηνωμένα Έθνη

WHA Παγκόσμια Συνέλευση Υγείας

WHO Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1

References

1. Joint Learning Initiative Strategy Report: Human Resources for Health, Overcoming the Crisis: Harvard University Press, September 2005.

2. COM (2002) 703, 3 December 2002. Integrating migration issues in the European Union’s relations with third countries

3. COM (2005) 390, 1 September 2005. Migration and Development: Some concrete orientations.

4. COM (2005) 489, 12 October 2005. EU Strategy for Africa: Towards a Euro-African pact to accelerate Africa’s development..

5. The Joint Learning Initiative Africa Working Group: “The Challenge of HRH in Africa; March 2004.

6. Sanders D, Dovlo D, Meeus W, Lehmann U: “Public Health in Africa” in Robert Beaglehole (Editor) “Global Public Health: A New Era”. Oxford University Press 2003. (Chapter 8, Page 135-155).

7. Hongoro C, McPake B. How to bridge the gap in human resources for health: Lancet 2004; 364: 1451-56.

8. UN, September 2005: UN Summit outcome document.

9. Joint Learning Initiative. Human resources for health: overcoming the crisis. Harvard University Press,2004http://globalhealthtrust.org/report/Human_Resources_for_Health.pdf

10. COM (2004) 383, May 2004: The social dimension of globalisation – the EU’s policy contribution on extending the benefits to all.

11. Human Resources for Health: Overcoming the Crisis: Report from a consultation in Oslo: 24-25 February 2005.

12. The International Migration of Health Workers: A Human Rights Analysis: Bueno de Mequita J, Gordon M; Medact, February 2005

13. The ‘Skills Drain’ of Health Professionals from the Developing World: a Framework for Policy Formulation. Mensah K, Mackintosh M, Henry L. Medact, British Medical Association, Save the Children UK; February 2005.

14. Wim Van Damme Institute of Tropical Medicine, Antwerp - presentation on the impact of workforce constraints on scaling up of ART

15. COM (2005) 134, April 2005. Policy coherence for development: Accelerating progress towards attaining the Millennium Development Goals.

16. Paris Declaration on Aid Effectiveness, Ownership, Harmonisation, Alignment, Results and Mutual Accountability. High Level Forum, Paris, 28 Feb-2 March 2005.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2

1. Strengthening EU Support at the Country Level

At the country level, the EU will support the implementation of national human resource strategies, within the context of poverty reduction strategies and national health sector policies. Specific actions will include:

- Including human resource issues in Poverty Reduction Strategies and Health Policy discussions . The EU will raise the issue of human resources in health as a barrier to progress on MDGs 4, 5 and 6 in policy dialogue on poverty reduction, to promote broader policy dialogue on the issue and the response by ministries of Finance, Planning, Establishment, Employment, Education and Research. Proposed actions to address the crisis in the health sector need to be considered alongside efforts to reform and strengthen public administration and should also be reflected in country dialogue on human resource planning within the context of national health planning. Related issues of productive employment, decent work and social protection and their role for human resources for health, health worker mobility and poverty reduction will also be addressed in these strategies and discussions. An EU lead agency, either a Member State or the Commission Delegation, will be identified in each affected country to champion the human resource issue in national policy dialogue, working in support of national efforts to harmonise donor support behind national priorities.

- Country level mapping of human resources for health, strengthened human resource policy and planning and agreement on national targets for human resource strengthening. The EU will support national efforts to evaluate human resource capacity, including assessing training capacity and identifying health worker maintenance and retention issues. This information will be used to inform national planning and will be supported by regional analysis to determine complementary regional action, such as inter-country sharing of training resources. Support will be provided for country efforts to strengthen HR planning, based upon globally agreed best practice and drawing upon private sector skills and expertise, where appropriate. Dialogue with professional organisations and medical and nursing trade unions and research institutions will be critical to the success of this process, in order to build consensus on the need to develop and support a workforce which can and is willing to remain in post to serve national health needs. Dialogue will include a focus on the development of incentives through increased training, improved working conditions and clearer career prospects. The role of civil society in this dialogue will be important, to ensure civil society voice informs discussions on improving health and health care and strengthening social security coverage. As part of discussions on monitoring progress towards the MDGs, EU support will promote discussion and research on potential indicators of health system performance and human resource capacity as a metric of progress.

- Support and financing national human resource plans. Human resources represent a long term cost for health systems and effective planning can only take place if there is a reasonable guarantee of long term sustainable financing. The EU will support efforts to increase the volume, duration and predictability of international development assistance. Increased financing through budget support mechanisms is the most effective way to support incentives schemes, decent work opportunities and social protection, retention measures and training and capacity building based upon a comprehensive national human resources for health planning exercise. The EU will support research to identify innovative and effective ways of increasing human resource capacity for health, including evaluations of middle-level technicians, auxiliary and community workforces. Auxiliary staff such as community health workers, in Gambia, South Africa, Tanzania, Zambia, Madagascar and Ghana, have been shown to be cost-effective agents for delivering some basic community health services[1]. The potential of information technology to improve communication between service levels, support distant working and learning and to improve the quality and efficiency of the work environment will also be explored.

2. Strengthening EU Support at the Regional Level

The regional level response to the human resource crisis will differ from region to region. Efforts to define priority regional actions in Africa, Asia and Latin America/Caribbean, are currently underway. The EU will support the mapping, analysis and the technical and political dialogue on human resources necessary for effective advocacy and action. The Oslo meeting on human resources proposed that global and regional action should be coordinated by ‘Platforms for Action’, which should be informed by Global, and Regional Observatories. The Platforms for Action are, primarily, political platforms for advocacy of the issue and for coordination. The ‘observatory’ functions relate to the technical support and analysis necessary to inform decision-making and policy development. A process to develop regional responses to the human resource crisis has already been initiated. A Regional Platform on Human Resource for Health in Africa[2] has been established and an Asian Action Learning Network on Human Resources[3] initiated. The need for Regional Platforms in other regions will be explored. The EU will continue to support this process.

In support of African Regional Action, the EU will back AU/NEPAD leadership and coordination of regional action and will work, within the context of a coordinated Africa Regional Plan, with the Regional Economic Communities in support of the sub-regional responses to the issue, as appropriate.

AFRICA

EU support on human resources for health in Africa is set within the context of the overarching EU Strategy for Africa[4].

Support to AU/NEPAD.

- Support for AU/NEPAD leadership of the African Regional Platform . The global response to the human resource crisis should be informed by a strong African voice, which requires AU/NEPAD leadership. The EC, as part of its strategic support to the AU, will support strengthened AU/NEPAD political leadership and capacity for coordination of the proposed Region Platform on Human Resources. The Africa Regional Platform will be based upon strengthening cooperation between existing regional bodies, with each identifying its comparative advantage in relation to regional action on human resources, working in support of a coordinated Regional Action Plan. The Brazzaville meeting recommended that financing of individual agencies in support of regional action should be based upon an agreed regional work plan to harmonise the regional response.

- Support for a Regional Observatory on Human Resources . The EU will support development of a Regional Observatory for Africa, which will be formed under WHO technical leadership, which will collect, collate, analyse and advocate policy, based on national HR information. The Observatory will be a repository of regional best practice and will produce guidance on HR management to inform national policy. Work should include defining benchmarks for human resource capacity and comparing country performance. The capacity and mandate for this work already rests with WHO and this capacity will be strengthened, with EU support, in order to engage other stakeholders in the process, including supporting greater private sector and civil society involvement.

- Roll-out of Regional Policy Guidelines on Human Resource Planning . The EU will support the roll-out of regional policy guidance on HR planning, to inform national plans of action.

- Identifying opportunities for regional training. The EU will support a mapping of regional resources to back up national action on human resources, which will include addressing the issue of training health workers in the 11 African countries which do not have a medical school. The potential for bilateral agreements within Africa to strengthen training capacity will be explored. Options to support shared regional training resources will be considered.

- Identifying opportunities to strengthen research capacity. Research is critical to addressing the human resource crisis. The EC will continue to support research capacity building: supporting clinical research through works such as that of the European and Developing Countries Clinical Trials Partnership (EDCTP) programme in sub-Saharan Africa; and research on incentives through the International Cooperation (INCO) programme. EU support will include assessing the potential for Regional ‘Networks of Excellence’ and Health Research sites with links to institutions in Europe, and will assess the potential value of this model of support. Innovative approaches to addressing the crisis, for example, through more effective use of information technology and initiatives such as telemedicine or access to major international scientific databases, will also be explored. Engaging local communities in research activities and strengthening the synergy between research and health care activities at local and regional levels will be encouraged.

- Funding for Inter-Ministerial Conference on Human Resources for Health in Africa . The EC will support a conference to bring together the key Ministries with an interest in or influence on health worker training, recruitment and retention, in order to support the development of a broad political consensus on the actions needed at country level to address the crisis.

Support to Regional Economic Communities

- Within the context of the overarching Regional Action Plan on Human Resources, the EU will discuss with the Regional Economic Communities how to address the human resource crisis through measures linked to the process of regional economic integration and the Economic Partnership Agreements. Related issues of economic migration and South-South migration should also be discussed. The aim will be to strengthen and manage the regional market in human resources to mitigate the adverse impact of brain drain, and turn brain drain into ‘brain gain’ through regional agreements on skill sharing and development, recognising the need for policy coherence for development.

OTHER REGIONS

In other regions, such as Asia, where the human resource issues are different due to relatively greater capacity to train and retain health workers, different initiatives will be needed. The Asia Learning Network on Human Resources for Health - a Joint Learning Initiative working group -has identified a number of critical issues for regional action. Despite policies in some countries in the region which are actively promoting health worker export to meet international demand, internal distributional issues exist, and service provision for the poorest remains a significant challenge in many countries. The inequity in distribution of human resources is a critical issue, with health worker shortages in remote or hard-to-reach areas. This is an issue that should primarily be addressed through improved human resource management at the national level. EU engagement on human resources in these cases will build upon existing EU engagement in national health sector policy dialogue, or through memoranda of understanding which seek to balance policies supporting out-migration with policies which address national needs.

3. Strengthened EU Support at the Global Level

An important first step in mobilising a global response to the human resource crisis is acknowledgement of the scale of the problem and the collective responsibility to support an international response. Europe should show leadership in acknowledging and better documenting European recruitment of health workers from resource-poor countries at the same time as strengthening Europe’s internal training capacity. Greater effort to promote decent work an conditions, to invest in social protection and to distribute the benefits of globalisation more evenly are needed at the global level in order to decrease global pressure for health worker migration. EU specific actions could include:

- An EU Statement of Commitment to Global Action and a Code of Conduct for Ethical Recruitment. The EU should respond visibly to the global call for action, and express a strong commitment of support. This will be achieved through the development of a ‘Statement of Commitment’ which will be delivered in response to the global call for action to be launched in 2006. The EC will convene a consensus workshop with Member States to draft and adopt an EU common position. As part of this dialogue, the EU will assess the value and feasibility of EU support for a global Code of Conduct on Ethical Recruitment. There are already examples within Europe of Member States who have developed voluntary agreements to minimise active international recruitment of health workers One of these is the United Kingdom voluntary code to reduce active recruitment from third countries, recently strengthened to govern private sector recruitment, as an attempt to increase its impact. A European approach, if considered to add value, would be applied by Ministries of Health in Member States and would regulate recruitment, preventing active recruitment from those countries which indicate that they wish to better control out migration. European leadership is needed to help build international commitment for more ethical recruitment practices in relation to the global market in human resources for health.

- Support for a Global Coordination of Action. The EU will support international action to address the crisis in human resources and argue for a process based upon networking between existing global agencies, in support of an agreed global work plan. Global action would include: developing capacity to map and analyse the global market in human resources for health and to document national strategies for HR management; providing guidance to recruiting countries for building capacity for greater self sufficiency in human resources; developing research capacity on health worker motivation and incentives. It is anticipated that many of the global actions can be undertaken by existing organisations working in collaboration, and through a clearer definition of organisational roles and responsibilities.

- Mobilising global funding instruments in support of HR Capacity Building. The EU will continue to be active in support of and on the boards of global funding instruments and will work to ensure that these funding mechanisms strengthen national health sector capacity . Funds such as the Global Fund for HIV/AIDS, TB and malaria and GAVI are already committed to channels funds in ways which help build general system capacity at the same time as accelerating action on priority diseases. The EU will continue to use its influence and voice to support these efforts.

- Better EU health workforce planning. The European Union will face increasing internal shortages of health professionals over coming years, as set out in the Commission Communication on the follow-up to the high level reflection process on patient mobility and healthcare developments in the European Union[5]. A concerted European strategy covering issues such as monitoring, training, recruitment, and working conditions of health professionals could ensure that the Union as a whole will be able to meet its objectives of providing high quality healthcare without exacerbating the human resource crisis in developing countries. The Commission has invited the Member States to consider this issue, in collaboration with the health professions, in particular through the High Level Group on health services and medical care. Facilitating internal mobility within the Union can go some way toward ensuring that health professionals are available where they are most needed, but such an approach will need to ensure overall numbers and specialisations of health professionals are adequate, and therefore requires careful and detailed planning and response.

- Promoting circular migration . The Commission Communication on Migration and Development commits the EU to explore issues such as transferability of pension rights and protecting residence rights in the EU of diaspora members who participate in temporary return programmes. Facilitating discussion on circular migration in relation to health will be taken forward as part of an EC/EU working group on human resources that will be established to further develop coordinated European action on human resources for health.

- ‘Networks of Excellence’ in support of health worker training and capacity building. The idea of linking institutions in resource-poor countries to centres of academic, professional or technical excellence in Europe and strengthening North-South and South-South links to build networks which support development of health skills and expertise and research capacity will be explored. Networks of Excellence would attract and help retain highly qualified health professionals and researchers at the national or regional level. Such networks would be an opportunity to address more complex health situations, for example in post conflict countries, where capacity to provide physical care and trauma management for victims of mines, remnants of war or armed violence is needed, but often not available. Synergies between capacity building for research and training of staff for health delivery and care should also be fully explored. As part of the EC Programme for Action (COM (2005) 179) the EDCTP (the EU pilot initiative on clinical trails currently implemented in Africa) should play an integrating role by positively contributing to national and regional human resources plans for clinical research.

- International Volunteers . The EU will consider support to volunteer schemes which are demand-driven, and focus on capacity building and skills transfer . Volunteers are a potential short-term solution to the human resource crisis. However, whilst they may make an effective contribution in support of capacity building and, to a limited extent, in terms of direct service delivery, they do not represent a long-term solution to the HR crisis. They can therefore be no substitute for an EU policy focussed on supporting specific capacity building and skill transfer work.

- Working with the health worker diaspora. The Commission Communication on Migration and Development indicates that Member States will be invited to intensify their dialogue with diaspora organisations, and that the EU could support countries of origin in establishing instruments through which those interested in supporting their home country could register on a voluntary basis. In addition, opportunities to build supportive alliances between these organisations and their home countries, with the possibility of seed financing allocated on a competitive basis, will be explored.

- Strengthen the Social Dimension of Globalisation and promote Decent Work as a global goal for all. The EU will contribute to strengthening the Social Dimension of Globalisation with a view to ensuring maximum benefits for all, including through cooperation with the ILO as well as national, regional and local actors, social partners and civil society organisations. It will also help encourage employment and decent work as a key tool for preventing and eradication poverty. The EU will promote productive employment, equitable economic growth and decent work for all, and for workers in the health sector, in particular as a global goal, thus contributing to improving living and working standards and addressing push and pull factors leading to out-migration of health workers. In this context, the EU should promote increased cooperation between state and non-state actors (NGOs, private sector, trade unions, etc.) to ensure greater effectiveness in service delivery.

[1] Lehmann U, Friedman I, Sanders D. Review of the utilisation and effectiveness of community-based health workers in Africa. A Joint Learning Initiative Paper 4-1. Human Resources for Health Development 2003.

[2] Regional Consultative Meeting on Taking the HRH Agenda Forward at Country Level: 18-20 July 2005, Brazzaville, Congo. Meeting Conclusions.

[3] Workshop on Asian Action Learning Network on Human Resources for Health; 3-5 August, Bangkok, Thailand.

[4] COM (2005) 12 October 2005. EU Strategy for Africa: Towards a Euro-African pact to accelerate Africa’s development.

[5] COM (2004) 301, 20 April 2004. Follow-up to the high level reflection process on patient mobility and healthcare developments in the European Union.