15.3.93 ΕπίσημηΕφημερίδατωνΕυρωπαϊκώνΚοινοτήτων Αριθ.C73/57
POMPEN,PRICOLO,PROUMENS,QUEVEDOROJO,RAMAEKERS ,RODRIGUEZ GARCIA-CARO ,ROMOLI,
ROSEINGRAVE ,ΣΑΙΤΗΣ,SALA,SANTILLANCABEZA,SANTOS,SAUWENS,SCHADE-POULSEN ,SCHMIDT,
SCHMITZ,SCHNIEDERS ,VONSCHWERIN,SEQUEIRA ",SMITH,STECHERNAVARRA,TESOROOLIVER,
TIXIER,TUKKER,VANDERMEEREN ,VELASCOMANCEBO,VERBOVEN,WAGENMANS ,WALDACK,WICK,
ZUFIAURNARVAIZA .
Ταακόλουθαμέλη,παρόνταήμεεκπροσώπουςτους,απέσχον:
ATAIDEFERREIRA,BEALE,CEBALLOHERRERO,FRERICHS,GARDNER,GIESECKE,GROBEN,ΚΑΖΑΖΗΣ,
LUSTENHOUWEN ,PEARSON,PETERSEN,ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ,STOKKERS,STRAUSS,WHITWORTH .
ΓνωμοδότησηγιατηνΕυρωπαϊκήΚοινότητακαιτηνοικονομικήσυνεργασίαστιςχώρεςτηςΜέσης
Ανατολής
(93/C73/11)
Στις25Μαρτίου1992,καισύμφωναμετοάρθρο20,εδάφιο4,τουΕσωτερικούΚανονισμού,η
ΟικονομικήκαιΚοινωνικήΕπιτροπήαποφάσισενακαταρτίσειγνωμοδότησηγιατηνΕυρωπαϊκή
ΚοινότητακαιτηνοικονομικήσυνεργασίαστιςχώρεςτηςΜέσηςΑνατολής.
Τοτμήμαεξωτερικώνσχέσεων,εμπορικήςκαιαναπτυξιακήςπολιτικής,στοοποίοανατέθηκεη
προετοιμασίατωνσχετικώνεργασιών,υιοθέτησετηγνωμοδότησήτουστις15Ιανουαρίου1993,με
βάσητηνεισηγητικήέκθεσητουκ.Beale.
Κατάτην302ησύνοδοολομέλειας(συνεδρίασητης28ηςΙανουαρίου1993),ηΟικονομικήκαιΚοινω­
νικήΕπιτροπήυιοθέτησεομόφωνατηνακόλουθηγνωμοδότηση .
1.Εισαγωγή
1.1.Στηγνωμοδότησηπρωτοβουλίαςτηςσχετικάμετην
αναθεωρημένηπολιτικήτηςΚοινότηταςγιατηλεκάνητης
Μεσογείου,τονΙούλιο1989,(ι)στηνπρόσθετηγνωμοδότησή
της,τονΑπρίλιο1990(2),καθώςκαιστηδεύτερηπρόσθετη
γνωμοδότησήτηςτονΝοέμβριο1991(3),ηΟΚΕδιατύπωσε
απόψειςκαιπροτάσειςγιατηνκοινοτικήπολιτικήσχετικά
μεολόκληροτοχώροτηςΜεσογείου .Στιςενλόγωγνωμοδο­
τήσεις,υπογράμμιζετηνανάγκηναδοθείπροτεραιότητα
στηνανάπτυξηενόςοικονομικούκαικοινωνικούδιαλόγου,
κατάπροτίμησησεπεριφερειακόεπίπεδο,μετιςκύριεςομά­
δεςοικονομικώνκαικοινωνικώνσυμφερόντων .
1.2.Hπαρούσαγνωμοδότησηθαμπορούσενααποτελέσει
έναυσμαγιατηνανάπτυξηενόςτέτοιουδιαλόγουστηνοτια­
νατολικήΜεσόγειοκαιστηΜέσηΑνατολή.Oδιάλογος
θαμπορούσεναεπικεντρωθεί ,κατ'αρχάς,στιςδυνατότητες
περιφερειακήςσυνεργασίαςκαικοινοτικήςυποστήριξης ,στα
πλαίσιατηςευρω-μεσογειακής συνεργασίας .Hγνωμοδότηση
υπογραμμίζειτοσυμφέροντωνοικονομικώνκαικοινωνικών
ομάδωνγιαοικονομικήσυνεργασίακαισταθερήανάπτυξη
στηνπεριοχήκαιεξετάζειδιάφορεςμορφέςσυνεργασίαςκαι
υποστήριξης .1.3.Μετηνπάροδοτουχρόνουσυνήφθηέναςαριθμός
συμφωνιώνμεταξύτηςΕυρωπαϊκήςΚοινότηταςκαιτων
χωρώντηςΜέσηςΑνατολής.ΕξαιρέσειτηςΛιβύης,η
Κοινότηταδιατηρείστενέςσχέσειςμεόλεςτιςχώρεςτης
ΝότιαςΜεσογείου,καθώςκαιμετηνΙορδανία.Μετο
Ισραήλέχεισυναφθείεμπορικήσυμφωνία,καισυμφωνία
εμπορικήςσυνεργασίαςτο1975.ΜετηνΑίγυπτο,την
Ιορδανία,τηΣυρίακαιτοΛίβανο,υπεγράφησανσυμφωνίες
συνεργασίαςτο1977.Εξάλλου,ηΚοινότητααποτελείτο
μεγαλύτεροχορηγόβοήθειαςστακατεχόμεναεδάφη.Από
το1973,ηΚοινότηταάρχισενααναπτύσσειτιςσχέσεις
τηςμετονΑραβικόΣύνδεσμο,μέσωτουευρωαραβικού
διαλόγου,μολονότιδενέχειεπιτευχθείπαράελάχιστη,
ανόχιδιόλου,πρόοδος.Πρόσφατα,υπεγράφησυμφωνία
συνεργασίαςμετοΣυμβούλιοΣυνεργασίαςτουΚόλπου,η
οποίασύντομαθασυμπληρωθείμεσυμφωνίαπερίελεύθερου
εμπορίου.Μετηνυιοθέτησητηςνέαςμεσογειακήςπολιτι­
κήςαπότοΣυμβούλιο,τονΔεκέμβριο1989,ηΚοινότητα
κατέστησεσαφέςότιδενέχει,απλώς,στόχοτηνενίσχυση
τωνδιμερώνσχέσεώντηςμετιςγειτονικέςχώρεςτηςN.
Μεσογείου,αλλάαποβλέπει,επίσης,στηνπροώθησητης
συνεργασίαςσεπεριφερειακόεπίπεδο.Αυτόαποδεικνύεται
σαφώςαπότογεγονόςότισχεδόντοήμισυτουσυνολικού
πενταετούςπροϋπολογισμού τηςπολιτικήςγιατηλεκάνη
τηςΜεσογείουπροβλέπεταιγιατησυγχρηματοδότηση των
περιφερειακών προγραμμάτων .(')ΕΕαριθ.C221της28.8.1989,σ.5.
(2)ΕΕαριθ.C168της10.7.1990,σ.14.
(3)ΕΕαριθ.C40της17.2.1992,σ.19.

Αριθ.C73/58 ΕπίσημηΕφημερίδατωνΕυρωπαϊκωνΚοινοτήτων 15.3.93
1.7.Γιατολογοαυτο,τοΙσραήλκαιτακατεχόμεναεδάφη
έχουνμιαιδιαίτερηθέσηστηνπεριοχή,ηοποίαπροςτο
παρόνδενεπιτρέπειναδιαφανείότιείναιδυνατήηένταξή
τουςσεμιαπεριφερειακήομάδαστοεγγύςμέλλον.Τοτέλος
τηςπαγκόσμιαςσύγκρουσηςΑνατολής-Δύσης ,καιη
δέσμευσηπουανελήφθηαπότηνεοσυσταθείσα κυβέρνηση
Ραμπίνγιατηνειρηνευτικήδιαδικασία,έχειδημιουργήσει
ελπίδεςγιαμεταβολήτωνσχέσεωνμεταξύτωνκρατώντης
ΑνατολικήςΜεσογείου .Πάντως,ηαπότοΙσραήλπαραβί­
ασητης4ηςΣύμβασηςτηςΓενεύης,μετηναπέλασητων400
Παλαιστινίωνκαιηάρνησήτουναεφαρμόσειτοψήφισμα
799τουΣυμβουλίουΑσφάλειαςτουΟΗΕ,μετοοποίοζητεί­
ταιηεπιστροφήτωναπελασθέντωνκαιoσεβασμόςτηςανε­
ξαρτησίας,κυριαρχίαςκαιεδαφικήςακεραιότηταςτουΑιβά­
νου,έχουνκαταφέρεισοβαρόπλήγμαστηδιεξαγωγήτων
συνομιλιώνκαιδενμπορούνναγίνουναποδεκτέςαπότη
διεθνήκοινότητα.
1.8.ΜολονοτιτοΙσραήλ,ενδεχομένως,ενδιαφέρεταιμάλ­
λονγιατηνένταξήτουστονΕυρωπαϊκόΟικονομικόΧώρο
παράγιαοικονομικήσυνεργασίασεπεριφερειακόεπίπεδο,
ηστιγμήείναικατάλληληγιατηνπαρούσαγνωμοδότηση
δεδομένουότιοιδιάφορεςομάδεςεργασίαςέχουναρχίσειτις
πολυμερείςδιαπραγματεύσεις τουςσταπλαίσιατηςδιαδικα­
σίαςειρήνευσηςστηΜέσηΑνατολή.Γιαπρώτηφοράμετά
απόδεκαετίες,εκπρόσωποιαπότοΙσραήλκαιταγειτονικά
τηςαραβικάκράτη—όχιμόνοτηνΑίγυπτο—συγκεντρώθη­
κανγύρωαπότοίδιοτραπέζιγιανασυζητήσουντιςπροοπτι­
κέςγιαμιαευρείαδιευθέτησητωνδιαμαχώνπουέχουν,κατ'ε­
πανάληψη,κλονίσειτηνειρήνηστηνπεριοχήαυτήμετάαπό
τονΔεύτεροΠαγκόσμιοΠόλεμο.Βέβαια,ηΟΚΕδενείναι
πολιτικόόργανο—αντίθεταμετοΚοινοβούλιο .Εντούτοις,
ηπολιτικήδιάστασητωνσχέσεωνστηΜέσηΑνατολήδεν
μπορείνααγνοηθείσεοποιαδήποτεεξέτασητηςεμπορικής
καικοινωνικήςανάπτυξης.1.4.ΜολονότιωςΜέσηΑνατολήοιΕυρωπαίοιεννοούν
συνήθωςτιςχώρεςαπότηνΑίγυπτομέχριτονΠερσικό
Κόλποκαισυμπεριλαμβάνουν μάλιστατηνμηαραβικήΠερ­
σία,ηπαρούσαγνωμοδότησηεπικεντρώνεταιστηνπεριοχή
που,ορθότερα,αποκαλείταιΕγγύςΑνατολή.Hπεριοχήαυτή
περιλαμβάνειτοΛίβανο,τηΣυρία,τοΙσραήλ,τακατεχόμενα
εδάφηκαιτηνΙορδανίαπουείναιτακράτηπουενδιαφέρονται
άμεσαγιατηντρέχουσα«ειρηνευτικήδιαδικασία»πουακο­
λούθησετονπόλεμοτουΚόλπου,πουενδεχομένως ,να
κόστισετηζωήτουΠροέδρουΣαντάτ,απόταχέριααδιάλλα­
κτωνΑιγυπτίων.Στηνπαρούσαγνωμοδότησηεξετάζονται,
λοιπόν,οιπροαναφερθείσες χώρες.Πρέπειόμωςνααναφερ­
θούνορισμέναστοιχείαγια:
—τηνΑίγυπτο,ηοποίαέχειήδησυνάψεισυνθήκηειρήνης
μετοΙσραήλ,το1979καιηοποίαδιατηρείκανονικές
πολιτικέςκαιδιπλωματικέςσχέσειςμετοΙσραήλκαθώς
καιτιςάλλεςαραβικέςχώρεςτηςπεριοχής,
—τηνΤουρκία,ηοποία,λόγωτηςγεωγραφικήςτηςθέσης
μεταξύτηςΕυρώπηςκαιτηςεξεταζόμενηςπεριοχήςκαι
λόγωτωνοικονομικώνκαιπολιτικώνδυνατοτήτωντης,
μπορείνααποτελέσειάξοναγιατηνολοκλήρωσητης
περιοχής,
—τακράτητουΚόλπου,(Ιράκ,Κουβέιτ,ΣαουδικήΑραβία,
Μπαχρέϊν,Ομάν,ΚατάρκαιταΑραβικάΕμιράτα),τα
οποίαεκτόςαπότοΙράκσυμμετέχουνήδησεμιαενεργό
διαδικασίαολοκλήρωσηςσεμιαγειτονικήπεριοχήπου
παρουσιάζειορισμέναενδιαφέροντασυγκριτικάστοιχεία.
1.5.HΕυρώπηέχειμετουςγείτονέςτης,στηΜέσηΑνα­
τολή,πολλούςπολιτικούς,ιστορικούς,πολιτισμικούςκαι
οικονομικούςδεσμούςκαι,συνεπώς,ηισορροπίακαιηασφά­
λειααυτήςτηςπεριοχήςείναιζωτικήςσημασίαςγιατην
Ευρώπη.Γιατολόγοαυτό,είναιιδιαίτερασημαντικόότιη
ΕΚέχειτηντρέχουσαπροεδρίασεμιαομάδαεργασίαςσχε­
τικάμετηνπεριφερειακήοικονομικήανάπτυξη,σταπλαίσια
τωνειρηνευτικώνδιαπραγματεύσεων στηΜέσηΑνατολή.Σε
αυτότοσημείοτηςπολυμερούςφάσηςτωνειρηνευτικών
διαδικασιών ,ηΚοινότηταεπικεντρώνεται στηνπροώθηση
τηςοικονομικήςσυνεργασίαςμεταξύτωνκρατώνστηνπεριο­
χήκαιστηνένταξητουΙσραήλστιςαναπτυξιακέςπροσπά­
θειεςτωνγειτονικώνχωρώντου.
1.6.Εντούτοις,δενυπάρχειλόγοςνααγνοούνταιταουσιώ­
δηπολιτικάπροβλήματαταοποίαπρέπειναεπιλυθούνπρο­
τούναυπάρξειοποιαδήποτεπραγματιστική προοπτικήγια
σημαντικήοικονομικήσυνεργασίασεόλητηνπεριοχή.H
άκρασιωνιστικήθέση—μολονότιδεναποτελείθέσητης
ισραηλινήςκυβέρνησης—είναιότιολόκληρηηβιβλική
γητουΙσραήλ(συμπεριλαμβανομένης τηςΙουδαίαςκαιτης
Σαμαρίας—δηλαδήηκατεχόμενηδυτικήόχθητουΙορδάνη)
είναι,δικαιωματικά ,ισραηλινήεπικράτεια .Εξάλλου,ηάκρα
θέσητωνΠαλαιστινίων—μολονότιδεναποτελείπλέονθέση
τηςΟργάνωσηςγιατηνΑπελευθέρωσητηςΠαλαιστίνηςτου
ΓιασέρΑραφάτ—έγκειταιστογεγονόςότιτοκράτοςτου
Ισραήλδενέχειτοδικαίωμαναυπάρχεισεέναέδαφοςτο
οποίοήταναραβικόεδώκαιαιώνες.Ιδιαίτερακρίσιμοθέμα
γιατιςειρηνευτικέςσυνομιλίεςαποτελείτοκαθεστώςτης
ΙερουσαλήμγιατηνοποίατοΙσραήλεπιμένειότιείναιη
πρωτεύουσάτου,ενώδενέχειαναγνωρισθείωςτέτοιααπό
τιςάλλεςχώρες.1.9.Hπρώτησυνεδρίασητηςπολυμερούςομάδαςεργασίας
«περιφερειακήοικονομικήανάπτυξη»,ηοποίαείναιαρμόδια
γιατοθέμααυτό,πραγματοποιήθηκε στις11και12Μαΐου
1992,στιςΒρυξέλλες,χωρίςόμωςτησυμμετοχήτουΙσραήλ,
τουΛιβάνουκαιτηςΣυρίας,γεγονόςπουμετρίασετιςυψηλές
προσδοκίεςπουσυνδέθηκανμετοθέμααυτό.Θεωρήθηκε,
ωστόσο,σκόπιμονααρχίσειησυζήτησησχετικάμετις
διάφορεςμορφέςπουθαμπορούσεναέχειμιαπαρόμοια
συνεργασίαστηνπεριοχή.Εντούτοις,είναισαφέςότιηοικο­
νομικήσυνεργασίαδεναποτελείεναλλακτικήλύσηστην
αναζήτησηοριστικήςεπίλυσηςτωνπολύπλοκωνπολιτικών
προβλημάτωνπουαντιμετωπίζειηπεριοχή,αλλάότι,απλώς,
συμβάλλειστηνεξεύρεσηαυτήςτηςαναζητούμενηςλύσης.
1.10.ΕίναιενθαρρυντικότογεγονόςότιτοΙσραήλπαρευ­
ρέθηκεστηδεύτερησυνεδρίασητηςομάδαςεργασίαςσχετικά
μετηνπεριφερειακήοικονομικήανάπτυξηπουπραγματο­
ποιήθηκετονΟκτώβριοσταπλαίσιατηςπολυμερούςειρηνευ­
τικήςδιαδικασίας .HγνωμοδότησητηςΟΚΕκαταρτίσθηκε

15.3.93 ΕπίσημηΕφημερίδατωνΕυρωπαϊκώνΚοινοτήτων Αριθ.C73/59
μετηνυπόθεσηότιοιδιαπραγματεύσεις αυτέςθασυνεχι­
σθούν.Εντούτοις,πρέπεινααναγνωρισθείότιηΣυρίακαιo
Λίβανοςδενπαρευρέθησανστηνπολυμερήσυνεδρίασητου
Οκτωβρίου,προφανώςδιότιθεώρησανότιδενέχεισημειωθεί
σημαντικήπρόοδοςστιςδιμερείςτουςδιαπραγματεύσεις με
τοΙσραήλ.Πράγματι,ορισμένααραβικάκράτηθαεπιθυμού­
σαννασυνδεθείηΕΚτόσομετηδιμερήόσοκαιμετην
πολυμερήδιαδικασία .
2.Hσημερινήκατασταση
2.1.ΟιοικονομικέςσχέσειςτωνκρατώντηςΜέσηςΑνατο­
λήςεπηρεάζονταιαπότηνέντασηπουυπάρχειμεταξύτου
Ισραήλκαιτωναραβικώνκρατών.ΜεεξαίρεσητηνΑίγυπτο,
ουδέποτεαραβικόκράτοςανέπτυξεκανονικέςεμπορικέςσχέ­
σειςμετοΙσραήλ.Μολονότι,οιεμπορικέςσχέσειςμεταξύ
ΙσραήλκαιΑιγύπτουκατέστησανδυνατέςμετησυνθήκη
ειρήνηςτου1979,ουδέποτεανεπτύχθησανλόγωτουεπικρα­
τούντοςπολιτικούκλίμακοςκαιιδιαίτεραλόγωτουαπο­
κλεισμούτουάμεσουκαιέμμεσουεμπορίουμετοΙσραήλεκ
μέρουςτωναραβικώνχωρών.Απότηνπλευράτου,τοΙσραήλ
αρνήθηκεστουςΠαλαιστινίους τωνκατεχόμενωνεδαφών
ίσεςοικονομικέςκαικοινωνικέςσυνθήκεςκαιίσηπρόσβαση
στιςισραηλινέςκαιεξωτερικέςαγορές.σιας,θασυζητηθούνκαιθέματαόπωςoαφοπλισμός,τοπρο­
σφυγικόπρόβλημα,οιυδάτινοιπόροικαιηπροστασίατου
περιβάλλοντος .Οιπέντεαυτέςπροτεραιότητες αποτελούν
μιαδέσμημέτρωνγιατηνπροώθησητηςειρήνηςστηνπερι­
οχή,τημείωσητηςέντασηςκαιτηβελτίωσητηςποιότητας
ζωήςστηνπεριοχήτηςΜέσηςΑνατολής.Βεβαίως,ηεπιτυ­
χίατωνπολυμερώνπροσπαθειών ,στιςοποίεςηΚοινότητα
διαδραματίζειένασημαντικόρόλο,συνδέεταιμετηνπορεία
καιτααποτελέσματατωνδιμερώνσυζητήσεωνμεταξύτου
Ισραήλκαιτωνγειτονικώνχωρώντου.Ανσημειωθείπρόοδος
κατάτηνπολυμερήφάσητηςειρηνευτικήςδιαδικασίας,η
Κοινότηταθαμπορούσενασυμβάλεικατάτηφάσηαυτή.
Στοχώροτηςπεριφερειακήςοικονομικήςανάπτυξης,οιοικο­
νομικοίκαικοινωνικοίεταίροιθαμπορούσαν,επίσης,να
συμβάλουνσταπλαίσιαμιαςολοκληρωμένης κοινοτικής
πρωτοβουλίας .
2.5.Ακρογωνιαίοςλίθοςτωνδραστηριοτήτων τηςΚοινό­
τηταςστηΜέσηΑνατολήείναιημεσογειακήπολιτικήτης
Κοινότηταςηοποίακαθορίστηκεστιςσυμφωνίεςκαιστα
πρόσθεταπρωτόκολλαμεταμεμονωμένακράτη.Στοπλαίσιο
αυτό,τοΙσραήλαποτελείειδικήπερίπτωση,λόγωτουσχε­
τικάυψηλούεπιπέδουανάπτυξήςτου,δεδομένουότιησυμφω­
νίαπουσυνάφθηκεπροβλέπειτηναμοιβαίαπρόσβασηστην
αγοράβάσειποσοστώσεων .Σεό,τιαφοράτιςσυμφωνίεςμε
τιςυπόλοιπεςχώρεςτηςπεριοχής,ηέμφασηδόθηκεστην
αναπτυξιακήβοήθειαμετημορφήάμεσηςβοήθειας,δανείων
τηςΕυρωπαϊκήςΤράπεξαςΕπενδύσεων(ETE)καιορισμένων
μορφώνπροτιμησιακής πρόσβασηςστηνκοινήαγορά.Στα
πλαίσιατηςνέαςμεσογειακήςπολιτικής,ηοποίατέθηκεσε
ισχύαπότο1991,αυξήθηκανσημαντικάοιπιστώσειςτου
προϋπολογισμού γιατηβοήθειακαι,γιαπρώτηφορά,προ­
βλέπονταιιδιαίτεροιπόροιγιαταπεριφερειακάπρογράμ­
ματα,γιαπρογράμματα ,δηλαδή,πουπεριλαμβάνουνπερισ­
σότερακράτη.
2.6.Hοριζόντιααυτήσυνεργασίααποτελείσημαντική
επέκτασητηςδιμερούςσυνεργασίαςηοποίαεπιδοκιμάζεται
απότηνΟΚΕ,ωςπεραιτέρωβήμαπροςτησυνολικήπροσέγ­
γισητηςμεσογειακήςπολιτικής,μολονότιηΟΚΕείχεασκή­
σεικριτικήσχετικάμετιςελλείψειςπουαφορούντηνεφαρ­
μογήτηςστηνπράξηί1).HΟΚΕείχεεκφράσειιδιαίτερατη
λύπητηςγιατογεγονόςότιηοριζόντιασυνεργασία,την
εποχήεκείνηπεριοριζότανσεμέτραπεριφερειακού (μετη
στενήέννοιατουόρου)καιοικολογικούενδιαφέροντος ,και
γιατογεγονόςότιδενσυμπεριλαμβάνονταν ,σεεκείνοτο
στάδιο,πτυχέςόπωςηανάπτυξητωνανθρώπινωνπόρων,η
συνεργασίαστοντομέατωνεπιστημών,τηςτεχνολογίαςκαι
τηςενέργειας,ηενίσχυσητωνκοινοτικώνεπενδύσεων,η
αναδιάρθρωση τηςπαραγωγής,ητομεακήπολιτικήστον
τομέατωνμεταφορών,τωντηλεπικοινωνιών καιτουτουρι­
σμού,ηενημέρωσησχετικάμετιςαπαιτήσειςτηςευρωπαϊκής
εσωτερικήςαγοράς,ηκοινωνικήπολιτικήκαιηπολιτικήγια
τηναγοράεργασίας,ημεταναστευτική πολιτικήκαθώςκαι
ηεπιτάχυνσητουδιαλόγουσεοικονομικό,κοινωνικόκαι
πολιτιστικόεπίπεδο—όπουηΟΚΕθαμπορούσενααναλάβει
συγκεκριμένακαθήκοντα .
2.7.HμεσογειακήπολιτικήτηςΚοινότηταςεξακολουθεί
ναχαρακτηρίζεται απότηνάνισημεταχείρισητωνμεμονωμέ­2.2.Hειρηνευτικήδιαδικασίαμπορείναείναιεπιτυχής
μόνομετηνανάπτυξηνέωνοικονομικώνκαιεμπορικώνσχέ­
σεων.Λόγωτωνσχετικάμικρώναγορώντωνενδιαφερομένων
οικονομιώνπρέπειναενθαρρυνθείόχιμόνοτοεμπόριοαλλά,
επίσης,οιεσωτερικέςκαιεξωτερικέςεπενδύσεις,γιατηβελ­
τίωσητωνυλικώνσυνθηκώνδιαβίωσης.
2.3.Λόγωτουμικρούμεγέθουςτωνενλόγωοικονομιών,
ηοικονομικήσυνεργασίαπέραναπότοντομέατουεμπορίου
θαείχεθετικέςεπιδράσειςαπόαπόψεωςκόστουςκαιαποτελε­
σματικότητας ,χάρηστημεγαλύτερηκινητικότητακεφα­
λαίουκαιεργατικούδυναμικού,στηνεφαρμογήαποτελεσμα­
τικότερωνσυστημάτωνπληρωμής,στηδημιουργίασύγχρο­
νωνυποδομώνκαισυστημάτωνεπικοινωνίας ,στηνκαλύτερη
χρήσητουδυναμικούστοντομέατηςέρευναςκαιτηςανάπτυ­
ξηςκαθώςκαιστηνεκπαίδευσηκαικατάρτιση.Οιμεγάλες
διαφορές,τόσοποσοτικέςόσοκαιποιοτικές,στουςσυντελε­
στέςπαραγωγήςτωνχωρών(γη,κεφάλαιοκαιεργατικόδυνα­
μικό)εγγυώνταιτηνεπίτευξησυνεργίαςμέσωτηςπεριφερεια­
κήςοικονομικήςσυνεργασίας .Μιατέτοιουείδουςσυνεργα­
σία,σεσυνάρτησημετηνπολιτικήύφεση,θασυνέβαλε
επίσης,στονπεριορισμότουκινδύνουπουδιατρέχουνοι
επενδυτές,πράγμαπουαποτελείπροϋπόθεσηγιατηναπαραί­
τητηαύξησητωνεπενδύσεωναπόεγχώριουςκαιξένους.
2.4.Παράλληλαμετηνπροώθησητηςοικονομικήςανα­
πτυξηςμέσωτηςδημιουργίαςενόςανοικτούοικονομικού
συστήματοςκαιτηςέναρξηςτηςπεριφερειακήςσυνεργασίας ,
σταπλαίσιατηςπολυμερούςφάσηςτηςειρηνευτικήςδιαδικα­(')Δεύτερηπρόσθετηγνωμοδότησησχετικάμετημεσογειακήπολι­
τικήτηςΚοινότητας ,ΕΕαριθ.C40της17.2.1992,σ.67και
επομ.

Αριθ.C73/60 ΕπίσημηΕφημερίδατωνΕυρωπαϊκώνΚοινοτήτων 15.3.93
κοινού,παρακωλύειτηνοικονομικήανάπτυξηκαιζημιώνει
τηνευημερίατωνκατοίκων.Γιατολόγοαυτό,είναιαπαραί­
τητοναεντοπισθούνοιπροβληματικοί τομείςστουςοποίους
μιασυντονισμένηδράσημπορείναφανείχρήσιμη.Αυτό
ισχύει»κυρίως,στοντομέατηςοικονομικήςανάπτυξης,του
περιβάλλοντος ,τηςυγείαςκαιτωνυδάτινωνπόρων.νωνκρατώνσεό,τιαφορατηνπρόσβασηστηνευρωπαϊκή
αγορά.Hκατάστασηαυτήπαρακωλύειαναμφίβολατηνανά­
πτυξητηςπεριφερειακήςσυνεργασίαςκαι,γιααυτότολόγο,
πρέπειναεπανεξετασθείσταπλαίσιαμιαςολοκληρωμένης
καισυνολικήςπροσέγγισηςτηςπολιτικήςστοχώροτης
ΜεσογείουκαιτηςΜέσηςΑνατολής.Εξάλλου,δυστυχώς,
διαπιστώνεταιότι,μέχριστιγμής,δενέχουνκαταβληθείεκ
μέρουςτωνχωρώντηςΜέσηςΑνατολήςπραγματικέςπρο­
σπάθειεςστοντομέατηςπεριφερειακήςσυνεργασίας,στις
οποίεςηΚοινότηταθαμπορούσεναπαράσχειενίσχυση.Για
τολόγοαυτό,προςτοπαρόν,τομόνοπουμπορείναπράξει
ηΚοινότηταείναιναξεκινήσειθεωρητικέςσυζητήσειςκαι
νασυζητήσειτιςευκαιρίεςπουπροσφέρονταικαιταοφέλη
πουμπορούννααντληθούναπότηνοικονομικήσυνεργασία,
σταπλαίσιαενόςδιαλόγουμεταδιάφοραενδιαφερόμενα
μέρη,προετοιμάζοντας ,έτσι,τοέδαφοςγιασυγκεκριμένα
προγράμματακαιμέτρα.3.2.Μιααποτιςβασικέςπροϋποθέσειςγιαυγιήοικονο­
μικήανάπτυξηαποτελείησταδιακήστροφήαπόθεωρήσεις
σχετικάμετηνασφάλειαπροςειρηνικέςδραστηριότητες
καιπαροχέτευσηπόρωναπότονστρατιωτικότομέαπρος
ειρηνικούςσκοπούς.Παράλληλαμεαυτό,πρέπεινασυντονι­
σθούντααναπτυξιακάπρογράμματακαιναπροσανατολι­
σθούνστηνανάπτυξητηςπεριοχής,ωςσύνολο.Είναιαπαραί­
τητονακαταρτισθούνκοινάπρογράμματαγιατηβελτίωση
τουβιοτικούεπιπέδουκαιτηδημιουργίααπασχόλησης .Οι
γεωγραφικοί,κλιματολογικοί καιδημογραφικοίπαράγοντες
καθιστούντογεωργικότομέαιδιαίτερακατάλληλογιακοινά
σχέδια,μετηνπροϋπόθεσηότιηανεπάρκειατωνυδάτινων
πόρωνλαμβάνεταιυπόψη.2.8.ΤηστιγμήπουοισχέσειςτηςΚοινοτηταςμετιςχώρες
τουΜαγκρέμπκαιτιςχώρεςτουΠερσικούΚόλπουαναπτύσ­
σονται,απόδιμερείςσχέσειςμεμεμονωμένακράτη,σεσχέ­
σειςμεταξύτηςΕΚκαιμιαςομάδαςκρατών(ανκαι,λόγω
τωνπολιτικώνδυσχερειώνσεορισμένακράτη,όχιμεευθύ
τρόπο),πρέπειναεξευρεθούντρόποιγιανακαταστείηπερι­
φερειακήπροσέγγισητμήμαμιαςγενικότερηςπολιτικήςανα­
φορικάμετιςσχέσειςμετηΜέσηΑνατολή,σταπλαίσιατης
πολιτικήςγιαμιαευρω-μεσογειακή συνανάπτυξη ,τηνοποία
έχειπροπολλούπροτείνειηΟΚΕ.Hπρόσφατηγνωμοδό­
τησηπρωτοβουλίαςτηςΟΚΕσχετικάμετιςχώρεςτου
Μαγκρέμπαναφέρεταιστοσημείοαυτό(').Οποιαδήποτεβελ­
τίωσητωνσυνθηκώνγιατηνεπανάληψητηςειρηνευτικής
διαδικασίαςκαιηθετικήτηςεξέλιξηθακαταστήσουνεφικτή
τηδημιουργίαανάλογωνμορφώνσυνεργασίαςκαιστηνπερι­
οχήαυτή.3.3.Hπεριοχήδιαθετει,τοσοαποτηνπλευράτουΙσραήλ
όσοκαιτωναραβικώνκρατών,ειδικευμένοκαικαταρτισμένο
εργατικόδυναμικό,ανεκμετάλλευτο ορυκτόπλούτο,καθώς
και,σεορισμένεςπεριπτώσεις,υψηλάπρότυπατεχνολογικής
έρευναςκαιανάπτυξης.Oσυνδυασμόςαυτώντωνπόρων
θαεπιτρέψειτηδημιουργίαενόςσημαντικούδυναμικούγια
ταχείαανάπτυξη.Ειδικότερα,τοΙσραήλέχειναπροσφέρει
πολλάστοντομέατηςμεταφοράςτηςτεχνολογίαςκαιτης
επαγγελματικής κατάρτισης .
3.4.Τοσταδιακόανοιγματηςπεριοχήςπροςτοεμπόριο
θαεπιτρέψειτηδημιουργίαμιαςσχετικάευρείαςαγοράς,η
οποίαθαεξάλειφεταμειονεκτήματα τωνμικρώναυτάρκων
αγορώνκαι,μακροπρόθεσμα ,θαμπορούσεναπροσελκύσει
περισσότερεςξένεςεπενδύσεις.Εντούτοις,γιαναυλοποιη­
θούναυτούτουείδουςταπλεονεκτήματα ,είναισημαντικό,
γιαόλεςτιςχώρεςστηνπεριοχή,ναγίνουναποδεκτοίοι
συνήθειςκανόνεςτουδιεθνούςδικαίουπουαφορούντοεμπό­
ριο,συμπεριλαμβανομένης καιτηςδιαιτησίαςτωνδιαφορών.2.9.HΚοινότηταθεωρείτηνοικονομικήαλληλεγγύη
μεταξύόλωντωνλαώντηςπεριοχήςωςακρογωνιαίολίθο
γιαειρήνη,σταθερότητακαιανάπτυξηστηΜέσηΑνατολή.
HΕπιτροπήελπίζειότιηοικονομικήσυνεργασίαθαβοηθή­
σειστηνκατάργησητωνφραγμώνμεταξύτωνμεμονωμένων
κρατών,μέσωτηςκοινήςανάπτυξηςτωνπόρωνκαιτηςυπο­
δομήςκαι,κατ'αυτόντοντρόπο,στηδημιουργίαοικονομικής
αλληλεξάρτησης .Απότηνέναρξητηςπολυμερούςφάσης
τωνειρηνευτικώνδιαπραγματεύσεων ,ηΕπιτροπήθεώρησε
ότιηΚοινότηταπρέπειναδιαδραματίσειένασημαντικό
ρόλοστηνυποστήριξητωνπρογραμμάτωνκαιτωνπροτύπων
τηςσυνεργασίαςμεταξύτωνκρατώντηςΜέσηςΑνατολής.
HΟΚΕείναιέτοιμηνασυμβάλεισ'αυτόντονκοινοτικόρόλο
(βλ.σημεία4.10και4.11κατωτέρω).
3.Ενδεχόμενοιτομείςγιαοικονομικήσυνεργασία3.5.Έναπλήθοςκοινώνπρογραμμάτωνπροςόφελοςτων
χωρώνπουσυμμετέχουνθαμπορούσεναπροωθήσειτην
ανάπτυξηκαινασταθεροποιήσει μακροπρόθεσμα τιςσχέ­
σεις.Απόγεωγραφικήςάποψηςείναιεφικτάπρογράμματατα
οποίακαλύπτουντιςχώρεςτηςΜεσογείουκαιτηνΙορδανία.
ΟιχώρεςπουσυνορεύουνμετουςκόλπουςτουΕϊλάτκαιτης
Άκαμπαθαμπορούσαννααποτελέσουνμιαάλληπεριοχή
κατάλληληγιαπρογράμματα ,ιδίωςανσυμπεριληφθεί καιη
ΣαουδικήΑραβία.Άλλεςομάδεςείναιδυνατόνναδημιουρ­
γηθούνγιασυγκεκριμέναπρογράμματα .3.1.Hέλλειψησυντονισμένης δράσηςστακράτητης
ΜέσηςΑνατολήςσεσχέσημεταπροβλήματα,ταοποία
μπορούνναεπιλυθούνμόνο,ήτουλάχιστονκαλύτερα,από
(')ΕΕαριθ.C313της30.11.1992.3.6.Hγεωργίααντιπροσωπεύει έναευρύπεδίοοικονομι­
κήςσυνεργασίαςμεταξύτηςΚοινότηταςκαιτωνχωρώντης

15.3.93 ΕπίσημηΕφημερίδατωνΕυρωπαϊκωνΚοινοτήτων Αριθ.C73/61
τακράτητηςπεριοχήςέχειζωτικήσημασία.Hκοινήεξάρ­
τησηαπότιςπηγέςύδατοςσυνηγορείγιαπεριφερειακή
συνεργασία .Εκτόςαπότηνκατανομήτουυφιστάμενουύδα­
τος,άλλοισημαντικοίτομείςγιακοινάπρογράμματαείναι:
ηορθολογικήχρησιμοποίηση τουύδατοςαπότανοικοκυριά,
τηβιομηχανίακαιτηγεωργία,ηαναδάσωσηκαιηαφαλά­
τωσητουθαλασσίουύδατοςμολονότι,πρόκειταιγιαδαπα­
νηρήμέθοδο.ΜέσηςΑνατολής.Ιδιαίτεραηαμοιβαίασυμπληρωματικο­
τητατωνκλιματολογικών συνθηκώνκαικαλλιέργειαςπρο­
σφέρει,ενδεχομένως,πλεονεκτήματα λόγωτωνδυνατοτήτων
γιατοσυντονισμότηςγεωργικήςπαραγωγήςσεμεσογειακή
κλίμακα.Hσυμπληρωματικότητα αυτήμπορείναδιευκολύνει
τησυνεργασίαμεταξύτωνδύοπεριοχώντηςΜεσογείουστο
πεδίομεταφοράςτεχνολογίας,τεχνικήςυποστήριξηςκαι
οργάνωσηςτηςκαλλιέργειαςκαιτηςαγοράς.Hπολύχρονη
πείρατηςΚοινότηταςστοντομέατωνμικτώνσυνεταιρισμών
γεωργικώνεπιχειρήσεωναποτελείβασικήπροϋπόθεσηγια
τημεγαλύτερηεκμετάλλευσητωνδυνατοτήτωναυτών.Πρέ­
πειναδοθείιδιαίτερηπροσοχήστιςγεωργικέςπεριφέρειες
καιγεωργικούςτομείςμεταπερισσότεραμειονεκτήματα ,
ήτοιστις«παραμεθόριεςπεριοχές»,πολλέςαπότιςοποίες
έχουνπροσφάτωςερημώσεικαιτιςμικρομεσαίεςγεωργικές
εκμεταλλεύσεις οιοποίεςαποτελούντηβάση,απόοικονομι­
κήςαπόψεως,τουτομέααυτούκαιτονουσιώδηδημιουργό
θέσεωναπασχόλησης .Υπότοπρίσμααυτό,ορισμένασχή­
ματαοικονομικήςσυνεργασίαςοφείλουνναδιασώσουντην
παραγωγήκαιτιςμεθόδουςοργάνωσηςπουπροσιδιάζουν
στουςβασικούςτομείςκαλλιέργειας(σιτηράκαιζωϊκήανα­
παραγωγή)καθώςκαιστιςγενετικέςμεθόδους(ζωϊκέςκαι
φυτικές)στιςοποίεςεπικεντρώθηκαν οιπαραγωγοί,γιααιώ­
νες,στιςενλόγωπεριφέρειες .4.ΠτυχέςτηςοικονομικήςσυνεργασίαςστηΜεσηΑνατολή
4.1.Hπεριφερειακήοικονομικήσυνεργασίαπροϋποθέτει ,
πράγματι,τηνεκπλήρωσηορισμένωνπολιτικώνσυνθηκών.
Αυτό,όμως,δενπρέπεινααναμένεταιπριναπότηλήξη
όλωντωνπολιτικώνδιαδικασιών .Hοικονομικήσυνεργασία
μάλλονπρέπειναεπιτευχθείπαράλληλαμετηνπολιτική
ειρηνευτικήδιαδικασία,ενισχύονταςκαι,ενδεχομένως ,επι­
ταχύνονταςαυτήκαι,κυρίως,σταθεροποιώντας τηναργότερα
(ηταύτισησυμφερόντωναποτελείεγγύησηγιατηνειρήνη).
3.7.Στουςπιθανούςτομείςσυνεργασίαςστουςκλάδουςτων
πρώτωνυλώνκαιτηςενέργειαςπεριλαμβάνονται ηκοινή
εξερεύνησηκαιεκμετάλλευσηφυσικώνπόρων,καικυρίως,
ηανάπτυξητωνεφαρμογώντηςηλιακήςενέργειας,ηαρχιτε­
κτονικήκαιοιμέθοδοιπαραγωγήςπουεξοικονομούνενέρ­
γεια.4.2.Hπεριοχήπρεπειναθεωρηθείωςένασύνολο,δηλαδή
όχιμόνοηΜέσηΑνατολήστηστενήτηςέννοια,αλλάκαι
τααραβικάκράτητηςΝΑΜεσογείουκαθώςκαιτοΙσραήλ,
ηΤουρκίακαιταπετρελαιοπαραγωγικά κράτη.Οιχώρεςθα
μπορούσαννασυγκεντρωθούν σταπλαίσιατηςπεριφερεια­
κήςολοκλήρωσηςσεσυνάρτησημετοπροςεπίλυσηπρό­
βλημα:υδάτινοιπόροι,συστήματαύδρευσης,εμπόριο,τουρι­
σμός,γεωργία,προστασίατουπεριβάλλοντος ,υποδομές,επι­
κοινωνίες,έρευνακαιανάπτυξη,κοινωνικέςκαιιατρικέςυπη­
ρεσίες,εκπαίδευσηκαικατάρτιση,κοινάχρηματοπιστωτικά
ιδρύματα,κλπ. 3.8.Όσοναφοράτηνυποδομή,ηαναπτυξητηςοικονομι­
κήςσυνεργασίαςαπαιτείανάπτυξητηςπαραγωγικήςικανό­
τηταςστιςμεταφορέςκαιεπικοινωνίες .Αυτόκαθώςκαιη
κατάργησητωνδιοικητικώνφραγμώνθαωφελήσουνιδιαί­
τερατοντομέατουτουρισμού.Μετοντρόποαυτό,θαείναι
δυνατόννααξιοποιηθείoτομέαςχωρίςτασημερινάεμπόδια.4.3.HπολιτικήτηςΕυρωπαϊκήςΚοινότηταςσεαυτόν
τοχώροπρέπειναθεωρηθείωςμέροςτηςΜεσογειακής
Πολιτικής,μολονότιμπορεί,ενδεχομένωςναεπεκταθείπρος
ανατολάς,ώστενασυμπεριληφθούν επίσης,στησυνεργασία
ήτουλάχιστον,νασυνδεθούνμετηνΚοινότηταστηνπροσπά­
θειαπροώθησήςτηςκαιοιπετρελαιοπαραγωγικές χώρες.
Εντούτοις,ηπτώσητωντιμώντουπετρελαίουκαιοιδαπάνες
τουπολέμουστονΚόλπομείωσαντοπλεόνασματωνκεφα­
λαίωνπουδιατίθεντογιαεπενδύσειςστηνπεριοχήαυτή.Οι
ιδιώτες,επίσης,πρέπειναεπενδύουνστηνπεριοχήαντίνα
εξάγουντακεφάλαιάτους.3.9.Hγεωγραφικήγειτνίασητωνκυρίωνπληθυσμιακών
κέντρωντηςπεριοχήςκαθιστάαπαραίτητητησυμπλήρωση
τηςοικονομικήςσυνεργασίαςμεκοινέςπεριβαλλοντικές
πρωτοβουλίες .ΤόσοστηΜεσόγειοόσοκαιστηνΕρυθρά
Θάλασσα,απαιτούνταιεπειγόντωςπαρακολούθηση καιπρό­
ληψητηςρύπανσηςτωνυδάτων.Αυτόσυνεπάγεταικαιένα
σχέδιογιατηδιάθεσητωναποβλήτωνκαιτηνανακύκλωση .
Πρέπει,επίσης,νααντιμετωπισθεί καιηατμοσφαιρικήρύ­
πανση. 4.4.Παρατογεγονοςότιστοχοςτηςπαρούσαςγνωμοδότη­
σηςείναινατονισθείτοθέματηςολοκλήρωσης ,καινα
μηνεξεταστούνσεέκτασηοιδιμερείςσχέσεις,δενπρέπει,
εντούτοιςναπαραβλεφθείότιτοΙσραήλαποτελείμιαιδιαί­
τερηπερίπτωση .Λόγωτηςιστορίαςτου,τουδημοκρατικού
συστήματοςτου,τηςεθνικήςσύνθεσήςτου,τουυψηλούεπι­
πέδουκατάρτισηςτουεργατικούδυναμικούτουκαιτωνεκτε­
ταμένωνεμπορικώνσχέσεώντουμετηνΕΚ,είναικατανοητή
ηστενήσχέσητουΙσραήλμετηνΕυρώπη.3.10.Hσυνεργασίαστοντομέατηςυγείαςθαμπορούσε
νααυξήσεισημαντικάταπρότυπαιατρικήςπερίθαλψηςκαι
υγιεινήςκαιναεπιτρέψεισεόλητηνπεριοχήναωφεληθεί
απότοσυνδυασμότωνπόρωνσειατρικόδυναμικόκαινοσο­
κομεία.
3.11.Hσυνεργασίαγιατηνάμβλυνσητουπροβλήματος
τωνπεριορισμένωνυδάτινωνπόρωνπουαντιμετωπίζουν όλα4.4.1.Ανληφθούνυπόψηορισμένεςπολιτικέςαπαιτήσεις
κυρίωςσεό,τιαφοράτοπαλαιστινιακό ,ηενημέρωσητης

Αριθ.C73/62 ΕπίσημηΕφημερίδατωνΕυρωπαϊκωνΚοινοτήτων 15.3.93
συμφωνίαςτου1975μετοΙσραήλεμφανίζεταιαπαραίτητη
ιδιαίτεραδεδομένουότιμεταξύτουΙσραήλκαιτωνχωρών
τηςΕυρωπαϊκήςΖώνηςΕλεύθερωνΣυναλλαγών(ΕΖΕΣ),οι
οποίεςπροσεχώςθασυνδεθούνμετηνΕΚσταπλαίσιατου
ΕυρωπαϊκούΟικονομικούΧώρου(ΕΟΧ),έχειήδησυναφθεί
μιαευρύτατηεμπορικήσυμφωνία.HαγοράτουΙσραήλμε
τηνοποίαπρόσφατα,ηΚοινότηταέχειεπιτύχειπλεόνασμα
τουεμπορικούισοζυγίουέχει,επίσης,μεγάλησημασίαγια
τηνΕΟΚ.
4.4.2.ΤοΙσραήλενδιαφέρεταισαφώςνααναπτύξειστε­
νούςδεσμούςμετηνΚοινότητα,χωρίςαπαραίτηταναπροσ­
δοκεί,όπωςκατάτοπαρελθόν,τηνένταξήτουστονΕΟΧ.H
Κοινότηταθαπρέπει,αναμφίβολα,ναεκμεταλλευθείαυτή
τηνεπιθυμίαγιαστενήσυνεργασίακαιναενθαρρύνειτο
Ισραήλώστενασημειωθείπρόοδοςστηνπεριφερειακή
συνεργασίακαινααποφευχθείτόσοoκίνδυνοςτηςσυνεχιζό­
μενηςαπομόνωσήςτουστηνπεριοχήόσοκαιοποιαδήποτε
μορφήδιάκρισηςέναντιτωναραβικώνκρατών.
4.4.3.ΤοΙσραήλπροσπαθείναχρησιμοποιήσει τουψηλά
καταρτισμένοεργατικόδυναμικότουγιατηδημιουργίαβιο­
μηχανιώνυψηλήςτεχνολογίας,οιοποίεςθαπαράγουνγια
τηνπαγκόσμιααγορά,ήτουλάχιστονγιατηνΕΚ,όχιόμως
καιγιατηναγοράτωνγειτονικώνχωρώντηςΜέσηςΑνατο­
λής.Είναι,συνεπώς,απίθανοναδιαδραματίσειτοπεριφερεια­
κόεμπόριοσημαντικόρόλοστοάμεσομέλλον.απόπολιτικέςθεωρήσεις.Hμείωσητωνστρατιωτικώνδαπα­
νώνωςσυνέπειατηςύφεσηςστηΜέσηΑνατολήθααπελευθέ­
ρωνεσημαντικούςπόρουςπουθαμπορούσανναδιατεθούν
γιαειρηνικούςσκοπούς,βελτιώνοντας ,έτσι,αναμφισβήτητα
τηνοικονομικήκατάστασηστιςενλόγωχώρες.
4.9.HΕΚμπορείναδιαδραματίσειένασημαντικόρόλο
στηνπολυμερήειρηνευτικήδιαδικασίακαιδενθαπρέπεινα
διστάσεινααναλάβειπρωτοβουλίεςοιοποίεςθαμπορούσαν
ναβοηθήσουντηδιαδικασίααυτή.
4.10.Στοσημείοαυτό,μπορούνναδιαδραματίσουν ένα
ρόλοοικοινωνικοίεταίροιοιοποίοι,λόγωτηςπολιτικής
ανεξαρτησίαςτους,υπόκεινταιλιγότεροσεορισμένουςπολι­
τικούςπεριορισμούςκαιμπορούνναενεργήσουνμεμεγαλύ­
τερηελευθερίακαι,ενδεχομένως,είναιπιοπρόθυμοιαπόό,τι
οικυβερνήσεις .Σεό,τιαφοράτηνπεριφερειακήσυνεργασία,
οικοινωνικοίεταίροιμπορούνναπροσφέρουντιςεμπειρίες
τουςαπότηνΚοινότητα,ναβοηθήσουντησυνεργασία,π.χ.,
σεθέματατυποποίησης,σχεδιασμούκοινώνπρογραμμάτων
καθώςκαιστηνκατάργησηποικίλωνεμπορικώνφραγμών,
στηνάσκησητωνκοινωνικώνδικαιωμάτωνκαιστηνανά­
πτυξητηςκοινωνικήςασφάλειαςσεόλητηνπεριοχή.Μπο­
ρούν,επίσης,ναπροωθήσουντιςεπενδύσειςμέσωευρωπαϊ­
κώνεταιρειώνστηνπεριοχήηοποία,μέχριτότε,θαπαρου­
σιάζειενθαρρυντικότερες οικονομικέςπροοπτικές.
4.11.ΦαίνεταιαπαραίτητοναδιεξαγάγειηΚοινότηταένα
διάλογομετακράτητηςπεριοχής,τόσοσεεπίπεδοκυβερνή­
σεωνόσοκαισεεπίπεδοκοινωνικώνεταίρων,σχετικάμετο
ρόλοπουμπορείναδιαδραματίσειηΕυρώπηστηνπροώθηση
τηςπεριφερειακήςσυνεργασίαςστηΜέσηΑνατολή.Μολο­
νότιηιδέαμπορεί,ενδεχομένως,ναείναιπρόωρη,ηΟΚΕ
πρέπειναεξετάσειτηδυνατότηταπραγματοποίησης μιας
συνεδρίασηςμεεκπροσώπουςτωνκοινωνικώνεταίρωντης
περιοχής.ΠρόσφατησυνάντησηστιςΒρυξέλλεςμεταξύ
ΙσραηλινώνκαιΠαλαιστινίωνγυναικώνφανέρωσετιείναι
δυνατόνναεπιτευχθεί,αρκείοιπροετοιμασίεςναγίνουνμε
μεγάληπροσοχήκαιδιακριτικότητα απόόλεςτιςπλευρές.
Εντούτοις,είναιδύσκολοναανευρευθούναντιπροσωπευτικοί
οργανισμοίπουναείναιπραγματικάανεξάρτητοιαπότο
κράτος,σεέναμεγάλοαριθμόχωρών.
4.12.HσυνεργασίαγιατηνανάπτυξημεταξύτηςΚοινότη­
ταςκαιτωνχωρώντηςΜέσηςΑνατολής,εκτόςαπότογεγο­
νόςότιμπορείναενισχύσειτηνειρηνευτικήδιαδικασία,
μπορείναπροωθήσειτηδιαδικασίαεκδημοκρατισμού μετη
συμμετοχήτωνθεσμικώνοργάνωνκαθώςκαιτωνοικονομι­
κώνκαικοινωνικώνπαραγόντωνπουείναιπαρόντεςσεκάθε
χώρα.Οικοινωνικοίεταίροι,μετουςοποίουςπρόκειταινα
έχειεπαφέςηΟΚΕ,οφείλουννααντικατοπτρίζουν ολοένα
καιπερισσότερομιαευρείαπολυφωνικήβάσηηοποίανα
περιλαμβάνειανεξάρτητα,πράγματι,άτομα.HΟΚΕσυμμερί­
ζεταιτιςανησυχίεςτιςοποίεςέχειεπανειλημμέναεκφράσει
τοΕυρωπαϊκόΚοινοβούλιο ,σχετικάμετηνανάγκηεκδημο­
κρατισμούστιςχώρεςπουεπωφελούνταιτηςκοινοτικής
συνεργασίας .4.5.Εντούτοις,οιοικονομίεςστηΜέσηΑνατολήείναι
δυνητικάσυμβατές.Βέβαια,απουσιάζειακόμημιασημαντική
αγοραστικήδύναμη,πράγματοοποίοσημαίνειότιμιαοικο­
νομικήσυνεργασίαπρέπειναεπικεντρωθεί,κατ'αρχάς,στον
τομέατηςυποδομήςκαιτωνεπικοινωνιών ,στοντουρισμόκαι
στουςυδάτινουςπόρους.Οιεμπορικοίδεσμοίθαχρειασθούν,
ενδεχομένως,έναμεγάλοχρονικόδιάστημαγιανααναπτυ­
χθούνσημαντικά .
4.6.HΤουρκίαπρέπεινασυμπεριληφθείσεαυτήτηνπερι­
φερειακήσυνεργασία,ωςημόνηγειτονικήχώρα,εκτόςαπό
τηνΑίγυπτο,πουέχειδιπλωματικέςσχέσειςμετοΙσραήλ.
Ταπροβλήματατωνυδάτινωνπόρωνστηνπεριοχήαυτήτο
καθιστούναπαραίτητο .Αναμένεται,επίσης,ότιηΤουρκία
θακαταστείέναςσημαντικόςεξαγωγέαςτροφίμωνστιςάλλες
χώρεςτηςπεριοχής,μετηνυλοποίησητουμεγάλουπρογράμ­
ματοςτηςΑνατολίας,στοδεύτεροήμισυτηςδεκαετίαςτου
ενενήντα.
4.7.ΤοΙσραήλφαίνεταιναείναιέτοιμογιατηνοικονο­
μικήσυνεργασίαστηνπεριοχή,πράγματοοποίο,όμως,προϋ­
ποθέτειτηλήξητουαραβικούεμπορικούαποκλεισμού .Σε
ό,τιαφοράτοναραβικόεμπορικόαποκλεισμό,οιεπιχειρημα­
τίεςτηςΔύσηςμπορούνναδιαδραματίσουν ένασημαντικό
ρόλομέσωτουτρόπουδιαμόρφωσηςτωνεισαγωγικών/εξαγω­
γικώνεπενδυτικώνδραστηριοτήτων .Φαίνεταιότι,ήδη,μειώ­
νεταιoδευτερεύωναποκλεισμός .
4.8.Hγεωπολιτικήκατασταση,κυρίωςηδιάλυσητης
ΣοβιετικήςΈνωσης,ευνοείτηνπεριφερειακήσυνεργασία
στηΜέσηΑνατολή.Μολονότιέναμεγάλομέροςτουεμπο­
ρίουόπλωνστηΜέσηΑνατολήήτανπαράγωγοτου«κανονι­
κού»εμπορίου,καθορίζετοεντούτοις,σεπολλέςπεριπτώσεις,4.13.HΟΚΕυπενθυμίζειεπίσης,τοαιτημάτηςόπωςοι
συμφωνίεςπαροχήςβοήθειαςκαιοιεμπορικέςσυμφωνίες
πουσυνάπτονταιαπότηνΚοινότητα(π.χ.,ΣΓΠ,Λομέ...)
περιλαμβάνουνκαικοινωνικέςδιατάξειςμετιςοποίεςδιαφυ­

15.3.93 ΕπίσημηΕφημερίδατωνΕυρωπαϊκώνΚοινοτήτων Αριθ.C73/63
λάσσεταιηεφαρμγοήτωνελαχίστωναπαιτήσεωντηςεργατι­
κήςνομοθεσίαςόπωςκαθορίζονταιαπότιςδιεθνείςσυμβά­
σειςεργασίας(π.χ.,παιδικήεργασία,ελευθερίατουσυνεται­
ρίζεσθαι...).HΟΚΕζητείνατηρούνταιοιδιατάξειςαυτές
στιςσυμφωνίεςγιατηνανάπτυξητηςσυνεργασίαςμετις
χώρεςτηςΜέσηςΑνατολής,—MED-Campus (συνεργασίαμεταξύπανεπιστήμιων της
ΕυρώπηςκαιχωρώντηςΜεσογείου),
—MED-Invest(συνεργασίαμεταξύεπιχειρήσεωντηςΕυρώ­
πηςκαιχωρώντηςΜεσογείου).
4.14.Γιαναδιαδραματίσειηοικονομικήσυνεργασίαεναν
αλληλέγγυοκαιουσιαστικόρόλοστηνειρηνευτικήδιαδικα­
σία,θαήτανχρήσιμοναενισχυθείηκοινοτικήπαρέμβαση
στακατεχόμεναεδάφη.Μιατέτοιαπαρέμβασηθαέπρεπενα
προωθήσεισεμεγάλοβαθμότηνοικονομικήανάπτυξητων
εδαφώναυτών,ευνοώνταςεπίσηςτιςευρωπαϊκέςεπενδύσεις.5.5.Hεργασίασεμακρο-οικονομικό επίπεδοπουαπαιτεί­
ταιγιαναεντοπισθούνοιδιαπεριφερειακές συμπληρωματικό­
τητες,ώστενακαταστούνπρογράμματακαινααναπτυχθούν
περαιτέρω,πρέπειναγίνεισεέναπεριφερειακόθεσμικόπλαί­
σιο(όπως,π.χ.,τουπρογράμματοςοικονομικήςανάπτυξης
τηςΜέσηςΑνατολής).HΚοινότηταθαμπορούσενασυμμε­
τάσχει—μαζίμεάλλακράτηπουσυνεισφέρουν—στην
ίδρυσηκαιστηχρηματοδότηση ενόςτέτοιουαναπτυξιακού
οργανισμού .
5.Προϋποθέσειςκαιστοχοιγιατηνπεριφερειακήσυνεργασία
5.6.Στοστάδιοεφαρμογήςτηςπεριφερειακήςσυνεργα­
σίας,ηΚοινότηταθαμπορούσεναπροσφέρειτιςεμπειρίες
πουαπόκτησεμετηδημιουργίατηςενιαίαςαγοράςκαθώς
καιτιςαπαραίτητεςυπηρεσίεςτωνκοινοτικώνοργάνων,με
τημορφήσυμβουλώνκαιπρογραμμάτων ανταλλαγώνκαι
κατάρτισης .5.1.Απαραίτητηπροϋποθεσηγιαμιααποτελεσματική
πολιτικήτηςΚοινότηταςστηΜέσηΑνατολήείναιηκαλύ­
τερηπρόσβασητωνεπιχειρήσεωντηςπεριοχήςστηνκοινο­
τικήαγορά.Μολονότιηαπελευθέρωσηέχειπροοδεύσεισε
μεγάλοβαθμό,υπάρχουνακόμαεμπορικοίφραγμοίπουπρέ­
πεινακαταργηθούνσεευαίσθητουςτομείς,όπωςτωνπετρο­
χημικώνπροϊόντων,τηςκλωστοϋφαντουργίας καιτηςγεωρ­
γίας.Hδημιουργίαίσωνεμπορικώνσυνθηκώνγιαόλατα
κράτητηςπεριοχήςμπορείεπίσηςναεπιδράσειθετικάστην
περιφερειακήσυνεργασία .5.7.HΚοινοτηταοφείλειμαζίμετηνοικονομικήσυνεργα­
σίαναπροωθήσει,επίσης,τηνπολιτιστικήανταλλαγή,τόσο
εντόςτηςπεριοχήςόσοκαιμετηνΕυρώπη,και,κατ'αυτόν
τοντρόπο,νασυμβάλειστηαμοιβαίαγνωριμίακαικατανό­
ηση.Σεαυτότοχώρο,επίσης,οιοικονομικέςκαικοινωνικές
ομάδεςπροσφέρουνποικίλεςδυνατότητεςδράσης.5.2.Παράλληλα,ηΚοινοτηταοφείλειναβελτιώσειτα
χρηματοδοτικά τηςμέσακαιτουςυπόλοιπουςμηχανισμούς
τηςγιατηνπροώθησητηςπεριφερειακήςσυνεργασίας ,θα
πρέπει,γιαπαράδειγμα,ναεξεταστεί(α),τοενδεχόμενοαύξη­
σηςτουποσοστούτωνάμεσωνενισχύσεωνπουχορηγούνται
σταπλαίσιατωνπόρωνπουπροβλέπονταικαι,(β),ναδιευ­
ρυνθείτοφάσματωνκατηγοριώντωνσχεδίωνπουτυγχάνουν
ενισχύσεως .5.8.Κατατηνπροώθησητωνπρογραμμάτωνοικονομικής
συνεργασίαςπρέπεικάθεφοράναδίδεταιπροσοχήώστεη
κοινωνικήαποδοχήκαιηπεριβαλλοντική συμβατότητανα
λαμβάνονταιεξίσουυπόψημεταοικονομικάκριτήριακατά
τηνεκτίμησητωνεπιλέξιμωνπρογραμμάτων .
5.9.ΣτησυγκεκριμένηπερίπτωσητηςΜέσηςΑνατολής,
ηδημιουργίαοικονομικήςαλληλεξάρτησης θαπρέπεινα
βοηθήσειστηανάσχεσηέντονωνδιαφωνιών.Τοίδιοισχύει,
επίσης,καιγιατηνανεύρεσηκοινώνκαιδίκαιωνλύσεωνγια
τηχρησιμοποίηση τωνυφιστάμενωνυδάτινωνπόρωντης
περιοχής.5.3.Oπροσδιορισμος καιηπροώθησητωνπεριφερειακών
προγραμμάτωνστηβιομηχανία,στιςυπηρεσίες,στηγεωργία
καιστιςυποδομές,πρέπειναπραγματοποιηθεί ,όπουείναι
δυνατόν,σεαποκεντρωμένο επίπεδο,πράγματοοποίομπορεί
ναεπιτευχθείμέσωτηςάμεσηςεπαφήςτωνοικονομικώνκαι
κοινωνικώνοργανώσεωνμετουςενδιαφερομένους ,ειδικό­
τεραμετιςσυνδικαλιστικές οργανώσεις,τιςοργανώσεις
εργοδοτών,ταελευθέριαεπαγγέλματα ,τουςκαταναλωτές ,
κ.λ.π..Πρέπειναδοθείιδιαίτερηπροσοχήστηνένταξητων
μικρώνκαιμεσαίωνεπιχειρήσεωνκαισυνεταιρισμών στη
διαδικασίααυτή.Αξίζειεπίσηςναπροωθηθούν,όπουκρίνε­
ταικατάλληλο,οιεπαφέςμεταξύμονάδωνστηνΚοινότητα
καιαντιστοίχωνμονάδωνστιςενλόγωχώρες:εταιρείες,
πόλεις,πανεπιστήμια ,κλπ.6.Συμπεράσματα
6.1.HΟΚΕ,επικροτώνταςθερμάτηνκοινοτικήυποστή­
ριξητηςειρηνευτικήςδιαδικασίας,ζητείαπότηνΚοινότητα
νακαταβάλεικάθεδυνατήπροσπάθειαώστεταεμπόδιαπου
παρεμβάλλονται ,ήπουθαμπορούσανναπαρεμβληθούνστο
μέλλον,ναυπερβληθούνμεειρηνικέςλύσειςστοπλαίσιοτου
πλήρουςσεβασμούτωνανθρωπίνωνδικαιωμάτωνκαιτης
τηρήσεωςόλωντωναποφάσεωντουΟΗΕ.5.4.Ταπρογράμματααποκεντρωμένης συνεργασίαςπου
βρίσκονταιήδηστοστάδιοκατάρτισηςτουςαπότηνΕπι­
τροπήκαιταοποίαεντάσσονταισταπλαίσιατηςανανεωμέ­
νηςμεσογειακήςπολιτικής,αποτελούνπαραδείγματαπρος
μίμηση.Πρόκειταιγιαταακόλουθαπρογράμματα :
—MED-URBS (συνεργασίαμεταξύτοπικώναρχώντης
ΕυρώπηςκαιτωνχωρώντηςΜεσογείου),6.2.Hπαρούσαγνωμοδότησηκαταρτίστηκεμετηνπαρα­
δοχήότιηενλόγωειρηνευτικήδιαδικασία—ηπλέονελπιδο­

Αριθ.C73/64 ΕπίσημηΕφημερίδατωνΕυρωπαϊκώνΚοινοτήτων 15.3.93
φόραεξέλιξηστηΜέσηΑνατολήεδώκαιπολλάχρονιά—
θαστεφθείμεεπιτυχία.HΟΚΕαποσκοπείστονεντοπισμό
τωνοικονομικώνκαικοινωνικώνπλεονεκτημάτων πουπρό­
κειταιναπροκόψουνγιατουςλαούςτωνχωρώναυτών,εφό­
σονεπιλυθούνταδυσχερήπολιτικάπροβλήματα .
6.3.Κύριοιστόχοιτηςπεριφερειακήςοικονομικήςσυνερ­
γασίαςπρέπειναείναι:(α)ηπροώθησητηςαποτελεσματικό­
τηταςτωνοικονομιών,(β)ηδημιουργίαισόρροπωνοικονομι­
κώνκαικοινωνικώνδιαρθρώσεωνκαι,(γ)ησυμβολήστον
περιορισμόμεγάλωνανισορροπιώνσεό,τιαφοράτηνκατα­
νομήτωνεισοδημάτωνμεσκοπότηναποφυγήεσωτερικών
καιεξωτερικώνεντάσεων.6.5.Κάθεπροσπάθειαπρέπειναστραφείστονεντοπισμό
τωναντιπροσωπευτικών κοινωνικώνεταίρωνμετουςοποίους
είναιδυνατόνναεπιτευχθείσυνεργασία,καθώςκαιστην
ενθάρρυνσηδημιουργίαςτέτοιωνεταίρων,εκείόπουδεν
υπάρχουν.
6.6.Στηνκατάλληληευκαιρία,πρέπειναπροβλεφθείσυνά­
ντησημεοργανώσειςτηςΜέσηςΑνατολής.
6.7.Hεξαφάνισηκάθείχνουςαραβικούεμπορικούαπο­
κλεισμούκατάτουΙσραήλ,θααποτελέσειβήμαγιατηνεδραί­
ωσητηςεμπιστοσύνης ,όπωςθααποτελέσεικαιηεξασφά­
λιση,εκμέρουςτουΙσραήλ,ίσωνοικονομικώνκαικοινωνι­
κώνσυνθηκώνκαιγιαίσηπρόσβασηστηνισραηλινήκαι
στηνεξωτερικήαγοράστουςΠαλαιστίνιους τωνκατεχομένων
εδαφών.
6.8.Απότηνπλευράτου,τοΙσραήλπρέπεινασεβασθείτο
διεθνέςδίκαιοσεό,τιαφοράτονπολιτικόκαιστρατιωτικό
έλεγχοτωνκατεχόμενωνεδαφών,κάτιτοοποίοέχειευρέως
καταδικασθεί .
6.9.Ότανεπέλθειηειρήνη,είναιαπαραίτητογιατιςχώρες
τηςπεριοχήςνααποδεχθούνότιηανάπτυξήτουςεντόςενός
περιφερειακούπλαισίουείναιπροςόφελοςτους.6.4.HσυνεργασίατηςΚοινότηταςμετιςχώρεςτηςΜέσης
Ανατολήςπρέπειναλαμβάνειυπόψητηνκοινοτικήαπόφαση
πουαφοράτησύνδεσητηςπαρέμβασηςμετοσεβασμότων
ανθρωπίνωνδικαιωμάτωνκαιμετηνανάπτυξητηςδημοκρα­
τίαςεφαρμόζονταςτιςδιάφορεςπροτάσειςπουαναφέρονται
στοψήφισματουΣυμβουλίουτης28ηςΝοεμβρίου1991.
Βρυξέλλες,28Ιανουαρίου1993.
HΠροεδροςτης
ΟικονομικήςκαιΚοινωνικήςΕπιτροπής
SusanneΤΙΕΜΑΝΝ