Η προστιθέμενη αξία της δράσης σε επίπεδο ΕΕ αυξάνεται ακόμη περισσότερο λόγω των προκλήσεων που συνδέονται με την πανδημία COVID-19, καθώς οι κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις της είναι πιθανόν να επηρεάσουν δυσανάλογα τα παιδιά που έχουν ανάγκη. Η ευρωπαϊκή εγγύηση για τα παιδιά θα συμβάλει στον μετριασμό ορισμένων από τις αρνητικές επιπτώσεις της πανδημίας, διασφαλίζοντας ότι τα παιδιά που έχουν ανάγκη θα έχουν πλήρη πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες.

Σεβόμενη τις αρμοδιότητες των κρατών μελών, η πρόταση προσδίδει συγκεκριμένο περιεχόμενο σ’ αυτή τη φιλοδοξία, ιδίως με την αξιοποίηση των 8 ετών εμπειρίας από την εφαρμογή της σύστασης για την επένδυση στα παιδιά. Μια στοχοθετημένη παρέμβαση της ΕΕ για τη μείωση του χάσματος μεταξύ των παιδιών που έχουν ανάγκη και των συνομηλίκων τους που βρίσκονται σε καλύτερη κατάσταση όσον αφορά την πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες θα συμβάλει τελικά στη διασφάλιση ίσων ευκαιριών για τα παιδιά στην ΕΕ, αποφεύγοντας παράλληλα το υψηλό οικονομικό και κοινωνικό κόστος του κοινωνικού αποκλεισμού των παιδιών και της διαγενεακής μεταβίβασης των μειονεκτημάτων.

Η πρόταση θα βοηθήσει επίσης τα κράτη μέλη να αξιοποιήσουν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο την ενωσιακή και εθνική χρηματοδότηση για την αντιμετώπιση του κοινωνικού αποκλεισμού των παιδιών. Η Επιτροπή ενθαρρύνει ένθερμα τα κράτη μέλη να αντιμετωπίσουν κατά προτεραιότητα τον κοινωνικό αποκλεισμό των παιδιών.

•Αναλογικότητα

Η πρόταση συμπληρώνει τις προσπάθειες των κρατών μελών στον τομέα της αντιμετώπισης του κοινωνικού αποκλεισμού των παιδιών. Σέβεται τις πρακτικές των κρατών μελών και την ποικιλομορφία των συστημάτων. Αναγνωρίζει ότι οι διαφορετικές εθνικές, περιφερειακές ή τοπικές συνθήκες ενδέχεται να οδηγήσουν σε διαφορές ως προς τον τρόπο εφαρμογής της σύστασης. Αυτό θα επιτρέψει στα κράτη μέλη να κάνουν χρήση της σύστασης ανάλογα με το συγκεκριμένο πλαίσιό τους.

Η αναλογικότητα διαδραμάτισε επίσης βασικό ρόλο στην καθοδήγηση της επιλογής της νομικής πράξης.

•Επιλογή της νομικής πράξης

Η πράξη είναι πρόταση σύστασης του Συμβουλίου, που τηρεί τις αρχές της επικουρικότητας και της αναλογικότητας. Βασίζεται στο ισχύον δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και συνάδει με το είδος των πράξεων που είναι διαθέσιμες για την ανάληψη ενωσιακής δράσης στον τομέα της κοινωνικής πολιτικής. Η πρόταση, ως νομική πράξη, σηματοδοτεί την προσήλωση των κρατών μελών στα μέτρα που προβλέπονται στην παρούσα σύσταση και παρέχει στέρεη πολιτική βάση για τη συνεργασία σε ευρωπαϊκό επίπεδο στον εν λόγω τομέα, ενώ, παράλληλα, σέβεται πλήρως τις αρμοδιότητες των κρατών μελών.

3.ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΩΝ ΕΚ ΤΩΝ ΥΣΤΕΡΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΕΩΝ, ΤΩΝ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΕΩΝ ΜΕ ΤΑ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΑ ΜΕΡΗ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΚΤΙΜΗΣΕΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ

•Εκ των υστέρων αξιολογήσεις / έλεγχοι καταλληλότητας της ισχύουσας νομοθεσίας

Το 2017, κατά την παρουσίαση του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, η Επιτροπή προέβη σε απολογισμό των 4 ετών εφαρμογής της σύστασης για την επένδυση στα παιδιά. Η αξιολόγηση συμπληρώθηκε από μελέτη εμπειρογνωμόνων του Ευρωπαϊκού Δικτύου Κοινωνικής Πολιτικής με τίτλο «Progress across Europe in the implementation of the 2013 EU recommendation on Investing in children: Breaking the cycle of disadvantage. A study of national policies» (Πρόοδος στην Ευρώπη όσον αφορά την εφαρμογή της σύστασης της ΕΕ του 2013 «Επένδυση στα παιδιά: Σπάζοντας τον κύκλο της μειονεξίας». Μελέτη των εθνικών πολιτικών).

Στην αξιολόγηση της Επιτροπής εξετάστηκε η πρόοδος που έχει επιτευχθεί, τόσο από άποψη γενικής πολιτικής όσο και για καθένα από τα τρία σκέλη. Εξετάστηκε επίσης ο αντίκτυπος στη χάραξη πολιτικής για τα παιδιά και τις οικογένειες, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων ορθών πρακτικών και πρακτικών παραδειγμάτων δράσεων που έχουν αναληφθεί.

Η αξιολόγηση κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η πλήρης εφαρμογή της σύστασης εξακολουθούσε να αποτελεί ζητούμενο. Μολονότι η σύσταση έτυχε ισχυρής υποστήριξης τόσο σε εθνικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο ΕΕ, μεταξύ άλλων από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την κοινωνία των πολιτών, δεν ήταν ακόμη επαρκώς γνωστή ούτε είχε αξιοποιηθεί σωστά εντός των κρατών μελών σε τοπικό επίπεδο, όπου πρέπει να αναπτυχθούν και να εφαρμοστούν συγκεκριμένοι μηχανισμοί πολιτικής. Ωστόσο, η αξιολόγηση κατέδειξε ότι η σύσταση ενέπνευσε ορισμένα προγράμματα με θετικό αντίκτυπο. Χρησιμοποιήθηκε, σε διάφορους βαθμούς, με επιτυχία ως μοχλός πολιτικής στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο, συμβάλλοντας στις σχετικές ειδικές ανά χώρα συστάσεις προς τα κράτη μέλη για θέματα που κυμαίνονται από τις υπηρεσίες προσχολικής εκπαίδευσης και φροντίδας και την εισοδηματική στήριξη έως τη συμπεριληπτική εκπαίδευση. Είχε επίσης αντίκτυπο στην προετοιμασία και την υλοποίηση των προγραμμάτων των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων για την περίοδο 2014-2020.

Στην αξιολόγηση επισημάνθηκε ότι τα περισσότερα κράτη μέλη συμφώνησαν ότι μόνο μια σφαιρική και ολοκληρωμένη προσέγγιση θα ήταν αποτελεσματική στρατηγική ικανή να σπάσει τον κύκλο της μειονεξίας. Τα κράτη μέλη προσδιόρισαν αυτή την ανανεωμένη εστίαση και την ανάγκη βελτίωσης της συνεργασίας μεταξύ όλων των ενδιαφερόμενων μερών σε τοπικό επίπεδο ως πρόκληση. Τα περισσότερα κράτη μέλη συμφώνησαν ότι είναι κοινωνικά δίκαιο και οικονομικά σώφρον να επενδύσουν περισσότερο στα παιδιά κατά την προσχολική ηλικία και ότι η παροχή υψηλής ποιότητας προσχολικής εκπαίδευσης και φροντίδας αποτελεί βασική συνιστώσα.

Τέλος, όσον αφορά τα επιτεύγματα, η αξιολόγηση διαπίστωσε ότι τα δύο πρώτα σκέλη της σύστασης, σχετικά με την πρόσβαση σε εισόδημα και υπηρεσίες, ήταν καθοριστικής σημασίας για την επίτευξη συγκεκριμένων αλλαγών πολιτικής και την ανάπτυξη προγραμμάτων.

Επιπλέον, η μελέτη του Ευρωπαϊκού Δικτύου Κοινωνικής Πολιτικής κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η βελτίωση στα κράτη μέλη όσον αφορά την πρόσβαση σε οικονομικά προσιτές και ποιοτικές υπηρεσίες ήταν ανεπαρκής και άνιση. Η μικρότερη πρόοδος σημειώθηκε στους τομείς της πρόσβασης στη στέγαση, την υγειονομική περίθαλψη και την εκπαίδευση.

Τα διδάγματα που αντλήθηκαν από την εφαρμογή της σύστασης «Επένδυση στα παιδιά» και τα πορίσματα του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου υπογραμμίζουν ότι η αποτελεσματική καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού των παιδιών απαιτεί ενισχυμένες προσπάθειες για καλύτερη στόχευση της χρηματοδοτικής στήριξης της ΕΕ στα κράτη μέλη.

•Διαβουλεύσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη

Η Επιτροπή πραγματοποίησε στοχευμένη διαβούλευση μεταξύ Ιουλίου και Νοεμβρίου 2020 μέσω διαδικτυακών ερωτηματολογίων, ομάδων εστίασης και ειδικών ακροάσεων, στην οποία συμμετείχαν τα κράτη μέλη μέσω της Επιτροπής Κοινωνικής Προστασίας του Συμβουλίου, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, η Επιτροπή των Περιφερειών, οι Ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και παιδιά αυτοπροσώπως. Η παρούσα πρόταση αντικατοπτρίζει σε μεγάλο βαθμό τις απόψεις των ενδιαφερόμενων μερών που συγκεντρώθηκαν κατά τη διάρκεια της διαβούλευσης.

Η πλειονότητα όσων απάντησαν στη στοχευμένη διαβούλευση τόνισε ότι η ΕΕ έχει να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο υποστήριξης των εθνικών, περιφερειακών και τοπικών αρχών στις συντονισμένες προσπάθειες για τη βελτίωση της κατάστασης των παιδιών που έχουν ανάγκη. Τα ενδιαφερόμενα μέρη εξέφρασαν την ικανοποίησή τους για την πρωτοβουλία σχετικά με την ευρωπαϊκή εγγύηση για τα παιδιά και τόνισαν ότι είναι σημαντικό να εξασφαλιστεί η πρόσβαση σε δωρεάν προσχολική εκπαίδευση και φροντίδα, δωρεάν εκπαίδευση, δωρεάν υγειονομική περίθαλψη, κατάλληλη στέγη και υγιεινή διατροφή, καθώς και να εξασφαλιστούν δραστηριότητες παιχνιδιού και αναψυχής για τα παιδιά. Η πλειονότητα των ενδιαφερόμενων μερών που συμμετείχαν στη διαβούλευση τάχθηκε υπέρ της πρότασης σύστασης του Συμβουλίου σχετικά με μια ευρωπαϊκή εγγύηση για τα παιδιά. Τα ενδιαφερόμενα μέρη τόνισαν επίσης τη σημασία της συμπερίληψης συγκεκριμένων ομάδων παιδιών στην ομάδα-στόχο της εγγύησης για τα παιδιά. Υπογράμμισαν τη σημασία της ανάπτυξης και εφαρμογής ολοκληρωμένων στρατηγικών για την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού και τη διάσπαση του κύκλου της μειονεξίας, οι οποίες θα εστιάζονται όχι μόνο στις ανάγκες των παιδιών, αλλά θα στηρίζουν ολόκληρες οικογένειες.