Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την «Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με το Πολυετές πρόγραμμα προώθησης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην Κοινότητα - Altener II»

(97/C 379/14)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την πρόταση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο [COM(97) 87 τελικό - 97/106 (SYN)] () 7

έχοντας υπόψη την απόφαση του Συμβουλίου στις 26 Ιουνίου 1997 να ζητήσει, με βάση το άρθρο 198Γ, πρώτο εδάφιο της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών 7

έχοντας υπόψη την απόφαση της 11ης Ιουνίου 1997 να ανατεθεί η προετοιμασία των σχετικών εργασιών στην επιτροπή 5 «Χωροταξία, Περιβάλλον, Ενέργεια» 7

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης της επιτροπής 5 της Επιτροπής των Περιφερειών (CdR 173/97 rev.), η οποία υιοθετήθηκε στις 3 Ιουλίου 1997 (εισηγητής ο κ. Leinen) 7

υιοθέτησε ομόφωνα κατά τη 19η σύνοδο ολομέλειάς της της 17ης και 18ης Σεπτεμβρίου 1997 (συνεδρίαση της 18ης Σεπτεμβρίου) την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών επιδοκιμάζει τη συνέχεια και τους στόχους του προγράμματος Altener για την προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΕ). Το πρόγραμμα Altener αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς την επίτευξη του κοινοτικού στόχου που είναι η διεύρυνση της χρήσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο μέλλον. Το πρόγραμμα Altener θα αρχίσει να εφαρμόζεται την 1η Ιανουαρίου 1998 και θα λήξει στις 31 Δεκεμβρίου 2002.

1.2. Προκειμένου να προωθηθεί αποτελεσματικά η διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην αγορά και στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, είναι αναγκαίο να χορηγηθούν ικανοποιητικοί οικονομικοί πόροι στο πρόγραμμα Altener ΙΙ. Η πρόταση προϋπολογισμού της Επιτροπής, η οποία ανέρχεται σε 30 δισεκατομμύρια Ecu για τα πρώτα δύο έτη του προγράμματος, είναι κατά τη γνώμη της Επιτροπής των Περιφερειών εντελώς ανεπαρκής. Προκειμένου να διασφαλιστούν οι μελλοντικές οικονομικές ανάγκες του προγράμματος για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ο προϋπολογισμός της Κοινότητας θα πρέπει να δίνει σαφώς προτεραιότητα στην ενέργεια αυτή έναντι άλλων πηγών ενέργειας.

1.3. Στη Λευκή Βίβλο για την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση η Επιτροπή αναγνωρίζεται το γεγονός ότι οι καθαρές τεχνολογίες διαδραματίζουν έναν ρόλο καθοριστικό για την μελλοντική ευημερία. Η Επιτροπή των Περιφερειών εκφράζει γι'αυτό τη λύπη της σχετικά με τους περιορισμένους οικονομικούς πόρους που διατίθενται για το Altener ΙΙ.

1.4. Παράλληλα με την επέκταση των δράσεων που προβλέπονται στο Altener Ι, η Επιτροπή προτείνει και την ανάπτυξη νέων δράσεων με σκοπό την προώθηση της διείσδυσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην αγορά. Η Επιτροπή των Περιφερειών επιδοκιμάζει την προσέγγιση αυτή, αλλά επιθυμεί να τονίσει ότι αφενός οι πιστώσεις που προβλέπονται για το Altener ΙΙ και συνεπώς, εν μέρει, τα μέτρα που προτείνονται, δεν επαρκούν προκειμένου να επιτευχθεί αποτελεσματικά η διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην αγορά.

2. Οι λόγοι που οδήγησαν στο πρόγραμμα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση

2.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών υποστηρίζει τους πολιτικούς στόχους στους οποίους στηρίζεται η πρόταση της Επιτροπής για το πρόγραμμα Altener ΙΙ. Συμμερίζεται και υπογραμμίζει τα πλεονεκτήματα που αναφέρει η Επιτροπή στην αιτιολογία, ιδιαίτερα τα πλεονεκτήματα για το περιβάλλον, την ασφάλεια του εφοδιασμού και τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας. Επιθυμεί, επίσης, να υπενθυμίσει τη γνωμοδότηση που εξέδωσε για την Πράσινη Βίβλο της Επιτροπής με θέμα «Ενεργειακή Πολιτική για την Ευρωπαϊκή Ένωση: οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας» ().

2.2. Η Επιτροπή των Περιφερειών τονίζει ιδιαίτερα τη σημασία που έχουν οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας για τις πόλεις και τις περιφέρειες της Κοινότητας ως πηγές που διατίθενται σε τοπικό επίπεδο με μη συγκεντρωτικό τρόπο. Πολλές λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες της Κοινότητας διαθέτουν σημαντικό απόθεμα σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Συνεπώς, η προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας αποτελεί ουσιαστικό στοιχείο της περιφερειακής και διαρθρωτικής πολιτικής. Προτείνεται γι'αυτό να επικεντρωθεί το πρόγραμμα Altener ΙΙ στην αξιοποίηση τοπικών και περιφερειακών πρωτοβουλιών, στη συμμετοχή γραφείων ενέργειας καθώς και άλλων δικτύων για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας καθώς και στη συμμετοχή των αρχών της τοπικής και περιφερειακής διοίκησης.

2.3. Στην αυγή του 21ου αιώνα έχει κατά τη γνώμη της ΕΤΠ ιδιαίτερη σημασία η δημιουργία δίκαιων συνθηκών στην αγορά για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας καθώς και η αξιοποίηση της τεράστιας αγοράς ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε ευρωπαϊκό και σε παγκόσμιο επίπεδο. Χρειάζεται, γι'αυτό, να διαλυθεί ο φαύλος κύκλος μικρές αγορές-αυξημένο κόστος-αυξημένες τιμές-χαμηλή ζήτηση-μικρές αγορές. Μόνο με αυτή την προϋπόθεση θα μπορεί να αξιοποιηθεί το τεράστιο δυναμικό που προσφέρουν οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας όσον αφορά τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Σύμφωνα με πρόσφατους υπολογισμούς, τα επόμενα 15 έως 20 έτη θα μπορούν να δημιουργηθούν τουλάχιστον ένα εκατομμύριο νέες θέσεις απασχόλησης λόγω της αξιοποίησης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Στους αριθμούς αυτούς δεν έχουν συνυπολογιστεί οι εξαγωγές εγκαταστάσεων.

2.4. Η ΕΤΠ υποστηρίζει τον στόχο του Altener ΙΙ, δηλαδή την εξάλειψη των εμποδίων της αγοράς καθώς και των εμποδίων διοικητικού χαρακτήρα. Συμφωνεί με την Επιτροπή ότι το μεγαλύτερο μέρος των εμποδίων αυτών δεν είναι τεχνικού χαρακτήρα. Μόνο εφόσον εξαλειφθούν αυτές οι σημαντικές στρεβλώσεις του ανταγωνισμού θα μπορούν να πεισθούν νέοι καταναλωτές και επενδυτές σε μεγάλο αριθμό ώστε να προσανατολιστούν προς αυτές τις νέες τεχνολογίες. Διότι κατ'αυτόν τον τρόπο τίθεται σε κίνηση ένας αντίστροφος κύκλος: το κόστος θα μειώνεται χάρη στην αύξηση της παραγωγής και της μαζικής χρήσης.

2.5. Η ΕΤΠ υποστηρίζει το άνοιγμα του προγράμματος Altener ΙΙ προς τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, ενόψει της προσχώρησης των χωρών αυτών στην ΕΕ.

3. Αξιολόγηση των προτεινόμενων μέτρων και της διάρθρωσης του Altener ΙΙ

3.1. Η ΕΤΠ επιδοκιμάζει, κατ'αρχήν, την πρόθεση της Επιτροπής να διαχωριστεί το Altener ΙΙ σε τρία κεφάλαια. Λαμβανομένων υπόψη των εμπειριών και επιτυχιών που αποκτήθηκαν με το Altener Ι, των συμπερασμάτων και συστάσεων που διατύπωσε η επιτροπή εμπειρογνωμόνων, καθώς και με βάση τα αποτελέσματα της διάσκεψης Altener που πραγματοποιήθηκε από τις 25 έως τις 27 Νοεμβρίου 1996 στο Sitges, κρίνεται σκόπιμο να συνεχιστούν και να διευρυνθούν ορισμένες δράσεις. Η ΕΤΠ τονίζει, ωστόσο, ότι οι προτεινόμενες πιστώσεις που προβλέπονται για τις δράσεις που περιλαμβάνει το άρθρο 2α) δεν επαρκούν ούτε σε σχετικούς αλλά ούτε και σε απόλυτους αριθμούς.

3.2. Η ΕΤΠ διαπιστώνει ότι η πρόταση της Επιτροπής για το Altener ΙΙ δεν περιλαμβάνει μία σαφή στρατηγική για την εισαγωγή των ενεργειών αυτών στην αγορά. Το κέντρο βάρους των δραστηριοτήτων εξακολουθεί να τοποθετείται στον τομέα της έρευνας και της ανάλυσης της αγοράς για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Προκειμένου, όμως, να ξεπεραστούν τα πολυάριθμα εμπόδια νομικού και διοικητικού χαρακτήρα, η ΕΤΠ προτείνει τη χάραξη μιας αποτελεσματικής στρατηγικής για την προώθηση των ενεργειών αυτών στην αγορά. Σ'αυτό μπορεί να συμβάλλει ουσιαστικά η επισήμανση ιδιαίτερα ενδιαφερόμενων ομάδων και παραγόντων που δρούν σε αυτόν τον τομέα.

3.3. Σημαντικοί παράγοντες για την εισαγωγή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην αγορά είναι οι δήμοι και οι περιφέρειες. Ο ρόλος τους είχε, ωστόσο, υποτιμηθεί κατά το παρελθόν και εξακολουθεί να υποτιμάται στην υπό εξέταση πρόταση για το Altener ΙΙ. Οι αρχές του τοπικού και περιφερειακού επιπέδου γνωρίζουν τις ιδιαιτερότητες της περιοχής τους αλλά και την τοπική παραγωγή ενέργειας. Γνωρίζουν, επίσης, καλύτερα το απόθεμα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας που διατίθεται σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο και βρίσκονται πιο κοντά στους καταναλωτές και τους χρήστες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Οι αρχές της τοπικής αυτοδιοίκησης και των περιφερειών μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στην ευαισθητοποίηση των πολιτών για τη σημασία των ΑΕ.

3.4. Στα πλαίσια της συνέχειας του Altener Ι καθώς και των νέων μέτρων που προτείνονται στα πλαίσια του Altener ΙΙ, θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερο βάρος σε εκείνες τις προτάσεις οι οποίες αποσκοπούν στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Στα μέτρα αυτά συμπεριλαμβάνονται κυρίως μέτρα που αποσκοπούν στη δημιουργία ομοιόμορφων συνθηκών ανταγωνισμού. Ουσιαστικό στοιχείο σ'αυτό το πλαίσιο είναι η προώθηση της συνεκτίμησης του εξωτερικού κόστους. Μόνον κατ'αυτόν τον τρόπο μπορούν οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας να είναι μακροπρόθεσμα ανταγωνιστικές. Εάν καταστούν ανταγωνιστικές θα μπορούν να αξιοποιηθούν πλήρως τα πλεονεκτήματα που προσφέρουν για την οικονομία, για την κοινωνική και περιβαλλοντική πολιτική καθώς και για την πολιτική για την αγορά εργασίας.

3.5. Στο Altener ΙΙ θα πρέπει κατά τη γνώμη της Επιτροπής των Περιφερειών, να προωθούνται στρατηγικές διείσδυσης στην αγορά. Για τον σκοπό αυτό θα μπορούν να αναλυθούν οι επιτυχίες που σημειώθηκαν με τα παραδείγματα των καλύτερων πρακτικών και να επεκταθούν σε άλλες περιφέρειες της Κοινότητας. Η Επιτροπή των Περιφερειών αναφέρει σχετικά την προώθηση της αιολικής ενέργειας στη Δανία και τη Γερμανία, τα προγράμματα βιομάζας στη Σκανδιναβία και σε ορισμένες περιφέρειες της Αυστρίας, την ανάπτυξη της θερμοηλιακής ενέργειας στην Ελλάδα και την Αυστρία καθώς και την προώθηση της φωτοβολταϊκής ενέργειας σε ορισμένες κοινότητες της Γερμανίας και της Ελλάδας. Οι επιτυχίες αυτές θα πρέπει να διαδοθούν στις άλλες χώρες και περιφέρειες και να εισαχθούν στην αγορά.

3.6. Σύμφωνα με τη γνώμη της Επιτροπής των Περιφερειών το Altener ΙΙ θα πρέπει να περιλαμβάνει για κάθε επιμέρους τεχνολογία και για κάθε επιμέρους τομέα ειδικές στρατηγικές αγοράς για τις ΑΠΕ. Προκειμένου να αυξηθεί η διείσδυση των ΑΠΕ στην αγορά, είναι απαραίτητο να αναπτυχθεί μία δέσμη κινήτρων και μέτρων προώθησης καθώς και να εφαρμοστούν τα κίνητρα και τα μέτρα αυτά στην πράξη. Σε αυτά πρέπει να συμπεριλαμβάνεται, παραδείγματος χάρη, η διασφάλιση της τιμής που καταβάλλεται για τη διοχέτευση ρεύματος από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στο κεντρικό δίκτυο, οι φορολογικές διευκολύνσεις και οι επιδοτήσεις των επιτοκίων, η επιδότηση του κόστους των επενδύσεων και η προτιμησιακή χρήση στον τομέα της δόμησης και της πολεοδομίας, κ.λπ.

3.7. Έχει, επίσης, ιδιαίτερη σημασία να ενταχθούν σε πρώιμο στάδιο οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στον τομέα της πολεοδομίας και της χωροταξίας. Σημαντικό στοιχείο σε αυτό το πλαίσιο θα ήταν η παραδειγματική χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε δημόσια κτίρια καθώς και η θέσπιση προδιαγραφών για την χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε νέες κατασκευές. Στον τομέα αυτό οι τοπικές και περιφερειακές αρχές καθώς και οι υπηρεσίες ενέργειας διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο. Είναι απαραίτητο να ενισχυθούν περισσότερο οι δραστηριότητες των παραγόντων αυτών.

3.8. Έναν εξίσου σημαντικό ρόλο διαδραματίζει, κατά την άποψη της ΕΤΠ, η πολιτική ενημέρωσης και εκπαίδευσης. Οι ΑΠΕ θα πρέπει να αποτελέσουν σε όλα τα κράτη μέλη αναπόσπαστο μέρος της εκπαίδευσης καθώς και της επαγγελματικής κατάρτισης και επιμόρφωσης. Εξίσου σημαντική είναι επίσης η πληροφόρηση μέσω της συμπλήρωσης των εκπαιδευτικών προγραμμάτων όλων των βαθμίδων της εκπαίδευσης.

3.9. Τέλος, ο πληθυσμός θα πρέπει να ενημερώνεται με πιο ολοκληρωμένο τρόπο σχετικά με τις δυνατότητες και τα πλεονεκτήματα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Για το σκοπό αυτό οι πλέον κατάλληλοι φορείς για τη διάδοση των πληροφοριών είναι οι τοπικοί παράγοντες (ιδιαίτερα οι τοπικές και περιφερειακές πρωτοβουλίες για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας καθώς και γραφεία ενέργειας).

3.10. Οι εξαγωγές τεχνολογιών για την αξιοποίηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας έχουν εξαιρετική σημασία για την περιφερειακή οικονομία και τη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης. Το πρόγραμμα Altener ΙΙ εξετάζει ελάχιστα αυτή την πτυχή. Η Επιτροπή των Περιφερειών υποστηρίζει γι'αυτό τη διεξαγωγή έρευνας της αγοράς και ερευνών εφαρμοσιμότητας στις αγορές των εξαγωγών καθώς και την ενίσχυση των joint ventures, των εμπορικών αντιπροσωπειών και των εγγυήσεων των εξαγωγών. Χρειάζεται, επίσης, να ενισχυθεί περισσότερο το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξαγωγών για Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας στα πλαίσια του προγράμματος Altener ΙΙ.

3.11. Η Επιτροπή των Περιφερειών κρίνει ότι το Altener ΙΙ χρειάζεται έναν καλύτερο συντονισμό με άλλα κοινοτικά προγράμματα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, όπως παραδείγματος χάρη με το πρόγραμμα Thermie, APAS ή SAVE. Πολλά μέτρα και σχέδια που άρχισαν με τα προγράμματα αυτά έχουν σχέση με το πρόγραμμα Altener ΙΙ και θα μπορούσαν επομένως να καταστούν επίκαιρα ή να συνεχιστούν.

3.12. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον ο καθορισμός μιας ακριβούς επιλεκτικής κλίμακας όσον αφορά τη διάθεση πόρων στα επιλέξιμα για χρηματοδότηση έργα οι οποίοι θα αυξήσουν την πραγματική αποτελεσματικότητα της υλοποίησής τους.

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών

Pasqual MARAGALL i MIRA

() ΕΕ C 192 της 24. 6. 1997, σ. 16.

() COM(96) 576 τελικό.