EL    EL 
 
 
 ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ  
ΕΠΙΤΡΟΠΗ   
Βρυξέλλες, 17.6.2015  
COM(2015) 299 final  
  
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ 
ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ 
ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ  
Έκθεση του 2015 σχετικά με την εφαρμογή του πλαισίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για 
τις εθνικές στρατηγικές ένταξης των Ρομά  
  
 
 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ 
ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ 
ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ  
Έκθεση του 2015 σχετικά με την εφαρμογή του πλαισίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις 
εθνικές στρατηγικές ένταξης των Ρομά  
 
 
  
ΠΡΟΟΔΟΣ ΚΑΙ ΕΜΠΟΔΙΑ  
1. Εισαγωγή: Συνεργασία — Στήριξη της Επιτροπής στα κράτη μέλη  
 
Πολλοί Ρομά εξακολουθούν να υφίστανται αποκλεισμούς, γεγονός που αντιβαίνει κατάφωρα 
στις θεμελιώδεις αξίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο αντιαθιγγανισμός και η έλλειψη 
εμπιστοσύνης μεταξύ των κοινοτήτων Ρομά και της υπόλοιπης κοινωνίας έχουν βαθιές ρίζες 
στην ιστορία. Όμως προσπάθειες για την αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων άρχισαν να 
καταβάλλονται σε ενωσιακό επίπεδο μόλις την τελευταία δεκαετία. Το πλαίσιο της Ευρωπαϊκής 
Ένωσης για τις  εθνικές στρατηγικές ένταξης των Ρομά μέχρι το 20201 καθόρισε μια συνολική 
προσέγγιση, στην οποία η καταπολέμηση των διακρίσεων εις βάρος των Ρομά και η προώθηση 
της κοινωνικής και οικονομικής τους ένταξης είναι άρρηκτα συνδεδεμένες. Σύμφωνα με το 
πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα κράτη μέλη χάραξαν εθνικές στρατηγικές ένταξης των 
Ρομά2 ανάλογα με το μέγεθος και την κατάσταση του πληθυσμού των Ρομά στη χώρα τους. Η 
σύσταση που εξέδωσε το Συμβούλιο το 2013 για αποτελεσματικά μέτρα ένταξης των Ρομά 
παρέχει ει δική καθοδήγηση με σκοπό την ενίσχυση και την υλοποίηση των εν λόγω μέτρων3. 
 
Αν και η ένταξη των Ρομά αποτελεί κατά κύριο λόγο ευθύνη των κρατών μελών, η Ευρωπαϊκή 
Επιτροπή, αφενός, έχει εντείνει την πολιτική στήριξη που παρέχει τόσο στο πλαίσιο της 
Ευρωπ αϊκής Ένωσης όσο και στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» και, 
αφετέρου, έχει συνδέσει την ενωσιακή χρηματοδότηση με τις προτεραιότητες πολιτικής. Η 
Επιτροπή διευκολύνει το δίκτυο εθνικών σημείων επαφής για τους Ρομά, στην προσπάθειά της 
να προωθήσει την αμοιβαία μάθηση και συνεργασία. Οι διμερείς συναντήσεις μεταξύ της 
Επιτροπής και των κρατών μελών παρέχουν τη δυνατότητα διεξοδικών συζητήσεων με τη 
συμμετοχή όλων των αρμόδιων αρχών και της κοινωνίας των πολιτών στα συγκεκριμένα κράτη 
μέλη4. Στην ευρωπαϊκή διάσκεψη κορυφής για τους Ρομά που πραγματοποιήθηκε το 2014 
συμμετείχαν όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, με σκοπό να καταγράψουν τις εξελίξεις που 
συντελέστηκαν από την έναρξη εφαρμογής του πλαισίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 
μετατοπίζοντας την προσο χή στην υλοποίηση σε τοπικό επίπεδο.  
 
Η Επιτροπή εξέτασε την πρόοδο που σημειώθηκε στα κράτη μέλη όσον αφορά την ενίσχυση των 
διαρθρωτικών προϋποθέσεων που είναι αναγκαίες για την αποτελεσματική εφαρμογή των 
στρατηγικών τους5, δηλ. τους μηχανισμούς συνεργασίας και παρακολούθησης, καθώς και την 
                                                 
1 COM(2011) 173 τελικό (ΕΕ L  76 της 22.3.2011, σ. 68).  
2 Σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Συμβουλίου Απασχόλησης, Κοινωνικής Πολιτικής, Υγείας και Καταναλωτών 
(EPSCO) της 29.5.2011, τα κράτη μέλη κλήθηκαν «να προετοιμάσουν, να ενημερώσουν ή να αναπτύξουν τις 
εθνικές τους στρατηγικές ένταξης των Ρομά, ή ολοκληρωμέ νη σειρά μέτρων πολιτικής στο πλαίσιο των ευρύτερων 
πολιτικών τους για την κοινωνική ένταξη», 10658/11.  
3 Σύσταση του Συμβουλίου για αποτελεσματικά μέτρα ένταξης των Ρομά στα κράτη μέλη (ΕΕ C 378 της 
14.12.2013).  
4 Διμερείς συναντήσεις πραγματοποιήθηκαν στ η Βουλγαρία, την Τσεχική Δημοκρατία, την Ελλάδα και τη Γαλλία. 
Περαιτέρω διμερείς συναντήσεις σχετικά με την υλοποίηση των εθνικών στρατηγικών ένταξης των Ρομά 
πραγματοποιήθηκαν επίσης στην Ουγγαρία, τη Σλοβακία και τη Ρουμανία στο πλαίσιο των διερευνητικώ ν 
επισκέψεων και αποστολών της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» σχετικά με τη χρήση ταμείων της Ευρωπαϊκής 
Ένωσης για τους Ρομά.  
5 Η ανακοίνωση του 2013 ήταν η τελευταία που εξέταζε διεξοδικά τις συγκεκριμένες προϋποθέσεις, ενώ η 
ανακοίνωση του 2014 εστιαζόταν στ ους τέσσερις τομείς πολιτικής του πλαισίου της ΕΕ, καθώς και στην 
καταπολέμηση των διακρίσεων.  
  
4 
 καταπολέμηση των διακρίσεων. Η Επιτροπή εξέτασε επίσης για πρώτη φορά τον τρόπο με τον 
οποίο τα κράτη μέλη προτίθενται να χρησιμοποιήσουν τις νέες δυνατότητες που παρέχουν τα 
ενωσιακά ταμεία για την περίοδο 201 4-20. Η παρούσα έκθεση βασίζεται σε συμβολές των 
κρατών μελών6 (με εξαίρεση το Βέλγιο, το οποίο δεν παρενέβη) και της κοινωνίας των πολιτών7, 
καθώς και σε εκθέσεις του δικτύου εμπειρογνωμόνων του Οργανισμού Θεμελιωδών 
Δικαιωμάτων (FRA). Η έκθεση, πέρα από τη γενική αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης 
όσον αφορά τις διαρθρωτικές προϋποθέσεις, παρουσιάζει επίσης τις πρακτικές των κρατών 
μελών στους συγκεκριμένους τομείς.  
2. Η πρόοδος των κρατών μελών — Η αξιολόγηση της Επιτροπής  
 
Το πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένω σης έθεσε νέες προσδοκίες τόσο για τα κράτη μέλη, που είναι 
αρμόδια για την εφαρμογή του, όσο και για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, που έχει αναλάβει 
εποπτικό και συντονιστικό ρόλο. Παρά τη δεκαετή προοπτική του πλαισίου, πολλοί 
ενδιαφερόμενοι καλλιέργησαν ελπίδ ες για εκτεταμένες και βραχυπρόθεσμες βελτιώσεις όσον 
αφορά τις συνθήκες διαβίωσης των Ρομά, ενώ η οικονομική κρίση συνέβαλε στην περαιτέρω 
επιδείνωση της κατάστασης, ιδίως στις χώρες με τις μεγαλύτερες κοινότητες Ρομά. Αν και η 
επίτευξη οικονομικής και κο ινωνικής ένταξης απαιτεί χρόνο, έχει σημειωθεί κάποια πρόοδος ως 
προς την αντιστροφή αυτής της τάσης, αφού έχουν δημιουργηθεί οι αναγκαίες δομές για 
βιώσιμες και απτές αλλαγές.  
 
2.1. Οι κατευθυντήριες προσεγγίσεις του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου όσον αφορά τη 
χρημ ατοδότηση της ένταξης των Ρομά  
 
Στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, η Επιτροπή καθοδηγεί και παρακολουθεί τις ενέργειες 
των κρατών μελών για την ενσωμάτωση των Ρομά, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι σχετικές 
στρατηγικές τους είναι ευθυγραμμισμένες με τι ς βασικές πολιτικές. Οι ειδικές ανά χώρα 
συστάσεις  για την ένταξη των Ρομά  που εγκρίθηκαν από το Συμβούλιο το 2012, το 2013 και το 
2014 (και οι οποίες αφορούν τη χωρίς αποκλεισμούς εκπαίδευση, τη μείωση της φτώχειας, τα 
μέτρα ενεργοποίησης της αγοράς εργασ ίας και την εφαρμογή των εθνικών στρατηγικών ένταξης 
των Ρομά) χρησίμευσαν ως βάση για τον προσδιορισμό των χρηματοδοτικών 
προτεραιοτήτων κατά τις διαπραγματεύσεις της Επιτροπής με τα κράτη μέλη σχετικά με τη 
χρήση των ενωσιακών ταμείων8. Το 2015 η Επιτροπ ή πρότεινε ειδικές ανά χώρα συστάσεις για 
την προώθηση της συμμετοχής των παιδιών Ρομά σε ποιοτική και χωρίς αποκλεισμούς 
                                                 
6 Τα κράτη μέλη θα αναφέρονται με τις ακόλουθες συντομογραφίες: AT -Αυστρία, BE -Βέλγιο, BG -Βουλγαρία, CY -
Κύπρος, CZ -Τσεχική Δημοκρατία, DE -Γερμανία, DK -Δανία, EE -Εσθονία, EL -Ελλάδα, ES -Ισπανία, FI -Φινλανδία, 
FR-Γαλλία, HU -Ουγγαρία, HR -Κροατία, IE -Ιρλανδία, IT -Ιταλία, LT -Λιθουανία, LU -Λουξεμβούργο, LV -Λετονία, 
MT-Μάλτα, NL -Κάτω Χώρες, PL -Πολωνία, PT -Πορτογαλία, RO -Ρουμανία, SE -Σουηδία, SI -Σλοβενία, SK -
Σλοβακία, UK -Ηνωμένο Βασίλειο. Η Μάλτα (MT) δεν έχει πληθυσμό Ρομά στο έδαφός της.  
7 Για τη φετινή αξιολόγηση, οι παρεμβάσεις της κοινωνίας των πολιτών απευθύνθηκαν στη Γραμματεία του 
Ιδρύματος «Δεκαετία ένταξης των Ρομά» μέσω σχετικών συνασπισμών σε τέσσερα κράτη μέλη  (CZ: Open Society 
Fund· HU: Chance for Children Foundation, Habitat for Humanity Hungary, Hungarian Women’s Lobby, 
Metropolitan Research Institute, Partners Hungary Foundation, Romaversitas Foundation· RO: Resource Centre for 
Roma Communities, Soros Found ation, Civil Society Development Foundation, Iulius Albert Rostas· SK: Centre for 
the Research of Ethnicity and Culture), Amalipe, ERIO, ERRC, ERTF, Eurocities, Eurodiaconia, Pavee Point 
Ireland, Romano Centro Austria, Asociación de Enseñantes con Gitanos,  Fundación Secretariado Gitano, RSG UK 
και Consejo Estatal del Pueblo Gitano. Το έργο της επιτροπής του Συμβουλίου της Ευρώπης κατά του ρατσισμού 
και της μισαλλοδοξίας έχει επίσης ληφθεί υπόψη.  
8 Άρθρο 4 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1303/2013 (ΚΚ Δ). 
  
5 
 προσχολική και σχολική εκπαίδευση στις πέντε χώρες με τις μεγαλύτερες κοινότητες Ρομά και 
τις μεγαλύτερες προκλήσεις (BG, CZ, HU, RO κ αι SK)9.  
 
Η Επιτροπή ενθάρρυνε τα κράτη μέλη να χρησιμοποιήσουν τα ενωσιακά ταμεία τόσο για να 
εφαρμόσουν μέτρα που να απευθύνονται ειδικά στους Ρομά όσο και για να συμπεριλάβουν την 
ένταξη των Ρομά σε άλλους σχετικούς τομείς, όπως στην εκπαίδευση, την απ ασχόληση και την 
κοινωνική ενσωμάτωση. Η μεταρρύθμιση των βασικών πολιτικών που να μη δημιουργεί 
αποκλεισμούς  είναι κομβικής σημασίας, δεδομένου ότι οι προτεραιότητες που επισημάνθηκαν 
στις ειδικές ανά χώρα συστάσεις –όπως η χωρίς αποκλεισμούς εκπαίδευση – δεν μπορούν να 
επιτευχθούν μόνο με στοχευμένες δράσεις.  
 
Πάνω από 80 δισ. ευρώ (σε τρέχουσες τιμές) έχουν διατεθεί για επενδύσεις σε ανθρώπινο 
κεφάλαιο στους τομείς της απασχόλησης, της εκπαίδευσης και της κοινωνικής ένταξης, 
συμπεριλαμβανομένων της πρόσβα σης στην υγειονομική περίθαλψη και της προώθησης 
της υγείας μέσω του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (ΕΚΤ) . Αυτό ανακόπτει τη σταδιακή 
μείωση της συμμετοχής του ΕΚΤ στη χρηματοδότηση της πολιτικής για τη συνοχή τα τελευταία 
25 έτη10. Κατά μέσο όρο, τα κράτη μ έλη έχουν δαπανήσει το 25  % του συνολικού 
προϋπολογισμού του ΕΚΤ (20 δισ. ευρώ) σε μέτρα για την κοινωνική ένταξη . Το ποσό αυτό 
υπερβαίνει κατά πολύ το 20  % που απαιτείται για κάθε κράτος μέλος. Στον συγκεκριμένο τομέα, 
έχει θεσπιστεί ειδική επενδυτική προ τεραιότητα για την ενσωμάτωση των 
περιθωριοποιημένων κοινοτήτων , όπως οι περιθωριοποιημένες κοινότητες των Ρομά, 
προκειμένου να καταστεί εφικτή η ρητή αλλά όχι αποκλειστική στόχευση11 και η καλύτερη 
παρακολούθηση των αποτελεσμάτων.  
 
Επιπροσθέτως, τα κράτη μ έλη αποφάσισαν, στη βάση των συμφωνιών εταιρικής σχέσης, να 
διαθέσουν περίπου 20 δισ. ευρώ των κονδυλίων τους από το Ευρωπαϊκό Ταμείο 
Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ)  στη χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη , 
συμπεριλαμβανομένων 10,8 δισ. ευρώ για την προώθηση της κο ινωνικής ένταξης και την 
καταπολέμηση της φτώχειας . Σ’ αυτό το πλαίσιο, μπορεί να χρησιμοποιηθεί μια σειρά 
επενδυτικών προτεραιοτήτων για τη χρηματοδότηση της ένταξης των Ρομά, όπως οι επενδύσεις 
στις κοινωνικές και εκπαιδευτικές υποδομές, καθώς και στις υ ποδομές υγείας  και η στήριξη 
της φυσικής, οικονομικής και κοινωνικής αναζωογόνησης υποβαθμισμένων κοινοτήτων . 
 
Όσον αφορά το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ) , μία από τις 
έξι προτεραιότητες της αγροτικής ανάπτυξης στοχεύει στην κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη 
της αγροτικής οικονομίας και του πληθυσμού  και συμβάλλει στην κοινωνική ένταξη στις 
αγροτικές περιοχές, όπου ζουν πολλοί Ρομά.  Έχει αποδειχθεί ότι οι στρατηγικές τοπικής 
ανάπτυξης στο πλαίσιο του LEADER συνιστούν αποτελεσματικό  εργαλείο για την ένταξη των 
                                                 
9 http://ec.europa.eu/europe2020/making -it-happen/country -specific -recommendations/index_en.htm .  
10 Τα ταμεία της πολιτικής για τη συνοχή είναι, μεταξύ άλλων, το ΕΚΤ, το ΕΤΠΑ και το Ταμείο Συνοχής. Το 
απαιτούμενο ελάχιστο ποσοστό συμμετοχής στο ΕΚΤ είναι 23,1  %. Ωστόσο, 18 κράτη μέλη αποφάσισαν να 
διαθέσουν επιπλέον κονδύλια: AT, BG, CZ, DE, EE, EL, IE,  IT, HR, HU, IT, LV, LT, PL, PT, SE, SI και SK.  
11 Σύμφωνα με τις κοινές βασικές αρχές για την ένταξη των Ρομά που εγκρίθηκαν από το Συμβούλιο το 2009, η 
στόχευση των Ρομά πρέπει να είναι ρητή, αλλά να μη δημιουργεί αποκλεισμούς. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να  δοθεί 
έμφαση στους Ρομά ως στοχευόμενη ομάδα, χωρίς να εξαιρούνται άλλες περιθωριοποιημένες ομάδες που ζουν σε 
ανάλογες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες.  
  
6 
 Ρομά (BG, CZ, HU, RO και SK)12. Αν και οι διαπραγματεύσεις βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη, 
έχει ήδη επιβεβαιωθεί ότι τα προγράμματα των άμεσα ενδιαφερόμενων κρατών μελών (BG, 
CZ, HU, RO και SK) περιλαμβάνουν μέτρα που στοχεύουν στη ν ενσωμάτωση 
περιθωριοποιημένων ομάδων, όπως οι Ρομά. Δεν χορηγούνται πόροι του ΕΓΤΑΑ με βάση την 
εθνοτική καταγωγή. Ως εκ τούτου, δεν είναι δυνατόν να δοθούν ποσοτικά στοιχεία.  
 
Σύμφωνα με τις συστάσεις του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, και τα πέντε κράτη μέλη στα  οποία 
απευθύνονταν ειδικές ανά χώρα συστάσεις για τους Ρομά (BG, CZ, HU, RO και SK) καθόρισαν 
στις συμφωνίες εταιρικής σχέσης τους τον τρόπο με τον οποίο θα αξιοποιούν τις δυνατότητες 
του κάθε ταμείου με στόχο την ένταξη των Ρομά. Τα κράτη αυτά, καθώς και  ορισμένα άλλα 
κράτη μέλη (BE, EL, ES, FR και IT) επέλεξαν τη νέα επενδυτική προτεραιότητα του ΕΚΤ για 
την κοινωνικοοικονομική ένταξη των περιθωριοποιημένων κοινοτήτων . Αυτό θα συμβάλει 
στον έλεγχο και τη διασφάλιση της χορήγησης των κονδυλίων στους Ρομά.  
 
Προβλέφθηκε νέα αιρεσιμότητα13, προκειμένου να εξασφαλίζεται ότι τα κράτη μέλη που 
δαπανούν ενωσιακά κονδύλια στον εν λόγω τομέα14 πληρούν τις προϋποθέσεις που εγγυώνται 
ότι η συγκεκριμένη επένδυση θα έχει απτά αποτελέσματα . Οι απαιτήσεις περιλαμβάνουν:  
 αποτελεσματικό πλαίσιο πολιτικής με εφικτούς στόχους όσον αφορά τη βελτίωση της 
πρόσβασης των Ρομά στην εκπαίδευση, την απασχόληση, την υγειονομική περίθαλψη και τη 
στέγαση·  
 κατάλληλη στόχευση όσον αφορά τις μειονεκτούσες μικροπεριφέρειες, τις διαχωρισμένε ς 
γειτονιές ή τις πιο υποβαθμισμένες κοινότητες·  
 αυστηρή παρακολούθηση με σκοπό την αξιολόγηση του αντικτύπου που έχουν ειδικά και 
γενικά μέτρα στους Ρομά·  
 συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών, καθώς και των περιφερειακών και τοπικών αρχών·  
 στήριξη των ενδι αφερομένων με σκοπό την ανάπτυξη ικανοτήτων.  
Τα κράτη μέλη που δεν πληρούν αυτά τα κριτήρια πρέπει να υποβάλουν σχέδιο δράσης που θα 
εξασφαλίζει την εκπλήρωση όλων των προϋποθέσεων έως το 2016.  
 
Τα κράτη μέλη έχουν επιλέξει ορισμένα βασικά εργαλεία που παρ έχει το νέο πλαίσιο 
Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων (ΕΔΕΤ), με σκοπό να βελτιώσουν την 
αποτελεσματικότητα των κονδυλίων της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ένταξη των Ρομά , 
ως εξής:  
 εδαφικές και ολοκληρωμένες προσεγγίσεις για την αντιμετώπιση των  ειδικών αναγκών 
των γεωγραφικών περιοχών που πλήττονται εντονότερα από τη φτώχεια, καθώς και των 
στοχευμένων ομάδων που υφίστανται τους περισσότερους κινδύνους κοινωνικού 
                                                 
12 Το πρόγραμμα LEADER αποτελεί μέθοδο ανάπτυξης με πρωτοβουλία των τοπικών κοινοτήτων, η οποία έχει 
στόχ ο την προώθηση και την ανάπτυξη των αγροτικών κοινοτήτων μέσω τοπικών συμπράξεων δημόσιου και 
ιδιωτικού τομέα (ομάδες τοπικής δράσης). Βοηθά τους αγρότες και τις αγροτικές ομάδες και επιχειρήσεις να 
σταθμίσουν τις δυνατότητες που παρέχει η περιοχή τους και  να ενθαρρύνουν την εφαρμογή ολοκληρωμένων και 
καινοτόμων στρατηγικών τοπικής ανάπτυξης.  
13 Οι «θεματικές εκ των προτέρων αιρεσιμότητες» αποτελούν προϋποθέσεις για την αποτελεσματική και αποδοτική 
χρήση των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων (Ε ΔΕΤ).  
14 Μέσω της επενδυτικής προτεραιότητας του ΕΚΤ ειδικά για τους Ρομά ή μέσω των επενδυτικών προτεραιοτήτων 
του ΕΤΠΑ που χρησιμοποιούνται για την ένταξη των Ρομά.  
  
7 
 αποκλεισμού (κάτι που επίσης διευκολύνεται με την εφαρμογή πολυταμειακής 
προσέγγισης )15· 
 στήριξη για τη φυσική, οικονομική και κοινωνική αναζωογόνηση  των υποβαθμισμένων 
κοινοτήτων σε αστικές και αγροτικές περιοχές, δράση που ενδέχεται να ενισχύσει τα 
ολοκληρωμένα μέτρα στέγασης·  
 προσέγγιση με γνώμονα τα αποτελέσματα , με δείκτες που να εστι άζονται στην επίτευξη 
αποτελεσμάτων·  
 εφαρμογή της  αρχής της εταιρικής σχέσης , με σκοπό την καθοδήγηση της συνεργασίας με 
την κοινωνία των πολιτών , τις τοπικές αρχές και τους κοινωνικούς εταίρους όσον αφορά τον 
σχεδιασμό, την υλοποίηση και την παρακολούθηση  παρεμβάσεων που χρηματοδοτούνται 
από την Ευρωπαϊκή Ένωση · 
 θεματική συγκέντρωση , ώστε να εξασφαλίζεται ότι οι επενδύσεις εστιάζονται σε 
περιορισμένο αριθμό προτεραιοτήτων·  
 ενίσχυση της ανάπτυξης ικανοτήτων  των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών·  
 χρήση των συνολικών επιχορηγήσεων, ώστε να εξασφαλίζεται η αποδοτικότερη χορήγηση 
κονδυλίων16· 
 απλουστευμένες επιλογές κόστους για τη μείωση του διοικητικού φόρτου και τη βελτίωση 
της προσβασιμότητας σε κονδύλια για μικρά (τοπικά) έργα.  
Τα κράτη μέλη προσδιόρισαν  τις προκλήσεις βάσει εδαφικής προσέγγισης, με σαφή αλλά όχι 
αποκλειστικό στόχο τους Ρομά (π.χ. CZ, EL, FR, HU, HR, IT, RO, SK και SE)17. Οι 
σχεδιαζόμενες ολοκληρωμένες προσεγγίσεις αναμένεται ότι θα αντικαταστήσουν συστηματικά 
τις κατακερματισμένες παρεμβά σεις που πραγματοποιούνται σε επίπεδο έργων.  
 
                                                 
15 Για παράδειγμα, ολοκληρωμένη αστική ανάπτυξη, ανάπτυξη με πρωτοβουλία των τοπικών κοινοτ ήτων και 
ολοκληρωμένες εδαφικές επενδύσεις.  
16 Οι συνολικές επιχορηγήσεις παρέχουν στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να αναθέτουν τη διαχείριση και την 
υλοποίηση ορισμένων τμημάτων των προγραμμάτων τους σε ενδιάμεσους φορείς, όπως σε ΜΚΟ, με αποδεδειγμένη 
πείρα στον εκάστοτε τομέα. Ορισμένα κράτη μέλη με μεγάλες κοινότητες Ρομά (π.χ. SK και RO) σχεδιάζουν να 
κάνουν χρήση των συνολικών επιχορηγήσεων.  
17 Η CZ εντόπισε κοινωνικά αποκλεισμένες κοινότητες για τις οποίες θα ακολουθηθεί ολοκληρωμένη προσέγγιση. 
Η HR κατα ρτίζει άτλαντα των κοινοτήτων Ρομά. Η FR κατευθύνει τις ενέργειές της κατά των παράνομων 
καταυλισμών. Η HU καθόρισε τις πλέον μειονεκτούσες μικροπεριφέρειες που λαμβάνουν ειδική στήριξη, με βάση 
ολοκληρωμένη προσέγγιση που καλύπτει όλους τους βασικούς τομε ίς πολιτικής ταυτόχρονα. Η SK όρισε τους 
δήμους με τους πιο υποβαθμισμένους καταυλισμούς και θα παρέχει πακέτα στήριξης, ακολουθώντας 
ολοκληρωμένη προσέγγιση η οποία θα καλύπτει ταυτόχρονα βασικούς τομείς πολιτικής. Στην IT η ένωση δήμων 
αποτύπωσε την έκτα ση των προκλήσεων για την ένταξη των Ρομά.  
  
8 
 Παραδείγματα προγραμματισμένων προσεγγίσεων ενωσιακής χρηματοδότησης την περίοδο 
2014 -20 
Βουλγαρία: Η αρχή της εταιρικής σχέσης αποδείχθηκε αποτελεσματική όσον αφορά τη συμμετοχή 
της κοινωνίας των πολιτών Ρομά στον σχεδιασμό επιχειρησιακών προγραμμάτων (ΕΠ) που είναι 
ιδιαίτερα σημαντικά για την ένταξη των Ρομά.  Οι εθνικές αρχές υιοθέτησαν πολλές από τις 
προτάσεις τους. Η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών Ρομά στις επιτροπές παρακολούθησης θα 
συνεχιστεί κατά τη  διάρκεια της υλοποίησης. Στα θετικά στοιχεία περιλαμβάνονται: ο συνδυασμός 
γενικών και στοχευμένων προσεγγίσεων· οι σαφείς στόχοι· και η στήριξη για σφαιρικές τοπικές 
παρεμβάσεις, όπως την αντιμετώπιση των αρνητικών στερεοτύπων. Στις προκλήσεις 
περιλαμβάν ονται: η ανάγκη για την ενίσχυση του συντονισμού σε εθνικό επίπεδο και για την 
ανάπτυξη ικανοτήτων των δήμων· οι περιορισμένες φιλοδοξίες των στόχων και η χορήγηση 
κονδυλίων του προϋπολογισμού για τη στοχευμένη επενδυτική προτεραιότητα.  
Σλοβακία: Οι Ρομά θα αποτελέσουν αντικείμενο του πολυταμειακού ΕΠ για την ανάπτυξη του 
ανθρώπινου δυναμικού, το οποίο συνδυάζει επενδύσεις σε άτομα (ΕΚΤ) και υποδομές (ΕΤΠΑ), 
χορηγώντας 450 εκατ. ευρώ και δίνοντας προτεραιότητα σε 150 δήμους με τις πλέον 
υποβαθμισμένες και περιθωριοποιημένες κοινότητες Ρομά. Η σφαιρική προσέγγιση θα περιλαμβάνει 
δραστηριότητες προβολής και θα αφορά την προσχολική εκπαίδευση και φροντίδα, την απόκτηση 
χρηματοοικονομικών γνώσεων, την ευαισθητοποίηση σε θέματα υγείας, την κοινωνική στέγαση, τις  
εγκαταστάσεις προσχολικής αγωγής, τα κοινοτικά κέντρα και τις κοινωνικές επιχειρήσεις. Οι εθνικές 
αρχές θα εξασφαλίζουν την εφαρμογή μέσω εκτενέστερων και πιο μακροχρόνιων παρεμβάσεων και 
θα τη συμπληρώνουν με μικρότερης κλίμακας έργα που θα εκτελούνται α πό τους δήμους ή τις 
ΜΚΟ. Η ένταξη των Ρομά ενσωματώνεται και σε άλλες επενδυτικές προτεραιότητες (π.χ. την 
καθολικότητα της εκπαίδευσης, την απασχόληση των νέων και την καταπολέμηση των διακρίσεων). 
Ο συνδυασμός του ΕΤΠΑ και του ΕΚΤ στο πλαίσιο ενός ΕΠ κα ι η διαχείρισή του από έναν 
ενδιάμεσο φορέα (το Υπουργείο Εσωτερικών) αναμένεται ότι, αφενός, θα εξασφαλίσουν 
ισχυρότερες συνέργειες και αποτελεσματικό συντονισμό και, αφετέρου, θα προλάβουν ορισμένες 
από τις αδυναμίες που διαπιστώθηκαν κατά την περίοδο 20 07-13. 
Ισπανία: Οι Ρομά θα αποτελέσουν αντικείμενο ειδικών και γενικών μέτρων στο πλαίσιο τόσο 
εθνικών όσο και περιφερειακών ΕΠ. Το εθνικό ΕΠ για την κοινωνική ένταξη και την κοινωνική 
οικονομία περιλαμβάνει επενδυτική προτεραιότητα ειδικά για τους Ρομά κα ι προβλέπει μέτρα 
στους τομείς της απασχόλησης, της εκπαίδευσης, της στέγασης, της υγείας και της κοινωνικής 
ενσωμάτωσης. Οι προγραμματισμένες ενέργειες κυμαίνονται από τις εξατομικευμένες διόδους 
για την ένταξη στην αγορά εργασίας μέχρι τα μέτρα για την κ αταπολέμηση της πρόωρης 
εγκατάλειψης του σχολείου, την επαγγελματική κατάρτιση και την ανάπτυξη ολοκληρωμένων 
δράσεων. Ορισμένες περιφέρειες έχουν προγραμματίσει την επενδυτική προτεραιότητα ειδικά 
για τους Ρομά στο πλαίσιο του ΕΚΤ, μαζί με την επενδυτική προτεραιότητα σχετικά με τη 
στήριξη για τη φυσική, την οικονομική και την κοινωνική αναζωογόνηση υποβαθμισμένων 
κοινοτήτων εντός αστικών και αγροτικών περιοχών στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ, κάτι που επιτρέπει 
ολοκληρωμένες προσεγγίσεις στους τομείς της στέγασης, τ ης απασχόλησης, της εκπαίδευσης 
και της υγείας.  
 
Το επόμενο βήμα είναι να διασφαλιστεί η αποτελεσματική εφαρμογή  των προβλεπόμενων 
μέτρων.  Είναι εξαιρετικά σημαντικό να υπάρχει επαρκής διοικητική ικανότητα –και σε τοπικό 
επίπεδο – ώστε να είναι δυνατή η απορρόφηση των διαθέσιμων κονδυλίων. Τα προγράμματα 
ROMACT και ROMED, τα οποία αποτελούν κοινές πρωτοβουλίες της Επιτροπής και του 
Συμβουλίου της Ευρώπης, καταρτίζουν μοντέλα για την ανάπτυξη διοικητικών ικανοτήτων  
των τοπικών αρχών καθώς και των κοινοτήτων των Ρομά.  
  
9 
  
Ήδη σ’ αυτό το στάδιο τω ν διαπραγματεύσεων μπορούν να προσδιοριστούν διάφορες 
βελτιώσεις  σε σύγκριση με την περίοδο 2007 -13: 
 Υπάρχουν περισσότερες  ολοκληρωμένες και πολυταμειακές προσεγγίσεις που βασίζονται 
σε σαφείς στόχους οι οποίοι, ωστόσο, δεν συνεπάγονται αποκλεισμούς18. 
 Έχου ν καταβληθεί εντονότερες προσπάθειες για να αντιμετωπιστεί η έλλειψη διοικητικής 
ικανότητας , παρόλο που η χρήση εργαλείων, όπως οι συνολικές επιχορηγήσεις και η 
τεχνική βοήθεια, εξακολουθεί να είναι χαμηλότερη των προσδοκιών.  
 Σημειώθηκε μεταστροφή από τον κατακερματισμό των πόρων (βραχυπρόθεσμες δράσεις με 
περιορισμένο αντίκτυπο) προς πιο μακροπρόθεσμες παρεμβάσεις  με μεγαλύτερη 
δυνατότητα να επιφέρουν πραγματικό κοινωνικό αντίκτυπο.  
 Διαπιστώνεται καλύτερη ευθυγράμμιση  των ενωσιακών κονδυλίων με τις προτερα ιότητες 
πολιτικής  (όπως με εκείνες που επισημάνθηκαν στο πλαίσιο της στρατηγικής «Ευρώπη 
2020»), αν και οι Ρομά αποτελούν αντικείμενο παρεμβάσεων πρωτίστως σε κοινωνικό 
επίπεδο και όχι επαρκώς στους τομείς της απασχόλησης και της εκπαίδευσης19. 
Συμπέρασμα:  
Το ποσό της ενωσιακής χρηματοδότησης που διατίθεται για την ένταξη των Ρομά δεν θα συνιστά 
εμπόδιο. Η αποτελεσματική χρήση των κονδυλίων για τη βελτίωση της εκπαίδευσης, της 
απασχόλησης, της υγείας και της στέγασης εξακολουθεί να αποτελεί πρόκληση. Τα κονδ ύλια που 
χορηγούνται για την ένταξη των Ρομά θα πρέπει να χρησιμοποιούνται με ολοκληρωμένο τρόπο. 
Θα πρέπει επίσης να εξασφαλίζεται συνεκτική χρήση τόσο «ήπιων» όσο και «αυστηρών» 
μέτρων20. Οι χρηματοδοτούμενες από την Ευρωπαϊκή Ένωση δράσεις που αποσκοπούν  στη 
βελτίωση των εκπαιδευτικών προοπτικών για τα παιδιά Ρομά πρέπει να συνοδεύονται από 
μεταρρυθμίσεις των εκπαιδευτικών συστημάτων οι οποίες να μην προκαλούν αποκλεισμούς. 
Επειδή ο διαχωρισμός στην εκπαίδευση και τη στέγαση συνιστά μία από τις σημαντικότ ερες 
προκλήσεις στον συγκεκριμένο τομέα, η Επιτροπή θα εκδώσει νέα μεθοδολογική καθοδήγηση 
σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο τα ενωσιακά ταμεία μπορούν να προωθήσουν την εξάλειψη του 
διαχωρισμού. Επιπλέον, η Επιτροπή θα παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς την εφα ρμογή και την 
τήρηση των όρων και θα στηρίζει τα κράτη μέλη που πλήττονται περισσότερο, καλώντας τα εθνικά 
σημεία επαφής για τους Ρομά να συμμετάσχουν στις προσπάθειες με στόχο τη βελτίωση της χρήσης 
και της παρακολούθησης των ενωσιακών κονδυλίων για την έ νταξη των Ρομά, στο πλαίσιο της 
εφαρμογής των επιχειρησιακών προγραμμάτων 2014 -20. 
2.2. Συνεργασία και συντονισμός: ο ρόλος των εθνικών σημείων επαφής για τους Ρομά, των 
τοπικών αρχών και της κοινωνίας των πολιτών  
 
Σύμφωνα με το πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσ ης, τα κράτη μέλη πρέπει να καταρτίζουν, να 
υλοποιούν και να παρακολουθούν τις εθνικές στρατηγικές τους για την ένταξη των Ρομά, σε 
στενή συνεργασία με την κοινωνία των πολιτών και τις τοπικές αρχές, και να ορίσουν ένα εθνικό 
                                                 
18 Στις χώρες με τις μεγαλύτερες κοινότητες Ρομά, πολυταμειακή προσέγγιση ακολουθούν τα εξής ΕΠ: στη SK και 
την HU, το ΕΠ για την ανάπτυξη των ανθρώπινων πόρων· στην HU, τα εδαφικά ΕΠ· στην CZ και στη BG, το ΕΠ 
για την εκπαίδευση.  
19 Αυτές οι διαπιστώσεις επιβεβαιώθηκαν επίσης από την ανάλυση που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του δικτύου 
μάθησης του ΕΚΤ «EURoma»: «Reinforcing Policy Learning for Roma Inclusion» 
http://www.euromanet.eu/about/index.html . 
20 Τα μέτρα που επενδύουν στο ανθρώπινο δυναμικό θα πρέπει να συνοδεύονται από επενδύσεις σε υποδομές.  
  
10 
 σημείο επαφής για τους Ρομά (Ε ΣΕΡ), το οποίο θα συντονίζει και θα παρακολουθεί την 
εφαρμογή των εν λόγω στρατηγικών. Η σύσταση του Συμβουλίου υπενθύμισε ότι τα ΕΣΕΡ 
πρέπει να έχουν κατάλληλες εντολές και επαρκείς πόρους, ώστε να μπορούν να επιτελούν αυτόν 
τον συντονιστικό ρόλο τους.  
 
Αρκετά κράτη μέλη (CZ, EE, ES, HU, LT, PL, RO και SK) έχουν αναθεωρήσει ή αναθεωρούν 
τις εθνικές στρατηγικές ή σχέδια δράσης τους, ή έχουν καταρτίσει νέες, ευρύτερες στρατηγικές 
ένταξης, προκειμένου να καλυφθούν τα εντοπισθέντα κενά και να ικανοποιηθούν οι απαιτήσεις 
που σχετίζονται με την περίοδο δημοσιονομικού προγραμματισμού 2014 -20. Σε ορισμένα κράτη 
μέλη υπήρξε συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών, καθώς και διαβούλευση μαζί της και με τις 
τοπικές αρχές σχετικά με τις νέες αυτές στρατηγικές και σχέδια δρ άσης, αλλά η συμμετοχή αυτή 
θα έπρεπε να ήταν πιο ουσιαστική.  
 
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η συμμετοχή των τοπικών αρχών στην εφαρμογή ποικίλλει σε μεγάλο 
βαθμό21. Οι βασικές ικανότητες των τοπικών φορέων όσον αφορά την αντιμετώπιση 
προκλήσεων όπως της στέγασης κ αι της εκπαίδευσης αναγνωρίζονται διαρκώς περισσότερο, και 
η αποτελεσματικότερη συμμετοχή τους αποτυπώνεται στη υλοποίηση των εθνικών στρατηγικών 
με τη μορφή τοπικών σχεδίων δράσης . Ενώ τα εν λόγω σχέδια δράσης έχουν καταρτιστεί ή 
επανεξετάζονται/δρομολογο ύνται σε αρκετά κράτη μέλη (BG, CZ, EL, ES, HU, IE, IT, PL, RO, 
SE, SI και SK), η αναγκαία χρηματοδότηση και ανάπτυξη ικανοτήτων για την υποστήριξη της 
εφαρμογής και της παρακολούθησής τους δεν έχουν ακόμα εξασφαλιστεί, όπως είχε συμβεί με 
το ισπανικό αναπ τυξιακό σχέδιο για τους Ρομά (το οποίο συγχρηματοδοτούνταν από την 
κυβέρνηση, τις αυτόνομες κοινότητες και τις τοπικές αρχές για συνολικά έργα με σκοπό την 
κοινωνική ένταξη ειδικά των Ρομά). Η προσέγγιση αυτή βοηθά την προοδευτική ευθυγράμμιση 
των εθνικών,  των περιφερειακών και των τοπικών πολιτικών. Άλλα κράτη μέλη που δεν 
διαθέτουν τέτοια τοπικά σχέδια δράσης δημιούργησαν επίσης συντονιστικές δομές, οι οποίες 
θα λειτουργήσουν ως φόρα διαβουλεύσεων για την εφαρμογή και την παρακολούθηση  (AT, 
EE, FI, FR, DE , HR, LV, LT, NL, PT, SE και UK).  Σε άλλα κράτη μέλη (LU) δεν υπάρχουν 
συντονιστικές δομές ειδικά για τους Ρομά, αλλά υπάρχουν δομές για την ένταξη ευρύτερων ή εν 
μέρει επικαλυπτόμενων ομάδων. Η αδυναμία των συντονιστικών δομών που διαπιστώνεται τόσο 
οριζό ντια (μεταξύ των τομεακών υπουργείων) όσο και κάθετα (σε περιφερειακό και τοπικό 
επίπεδο), καθώς και η ενεργός συμμετοχή των Ρομά είναι εντονότερα αισθητά στη Ρουμανία, αν 
και έχει αρχίσει διάλογος για την αναθεώρηση της στρατηγικής.  
 
Όσον αφορά τη συμμετο χή της κοινωνίας των πολιτών, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι επιτεύχθηκε 
πρόοδος σε τουλάχιστον μία πτυχή: σαφώς περισσότερες οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών 
Ρομά έχουν επίγνωση των εθνικών στρατηγικών και των τοπικών σχεδίων δράσης. Έχουν 
καταβάλει σημαν τικές προσπάθειες για την ενίσχυση της συμμετοχής τους στην εφαρμογή και 
την παρακολούθηση. Εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά εμπόδια για τη συμμετοχή της 
κοινωνίας των πολιτών Ρομά, παρά τα υφιστάμενα παραδείγματα μικρής κλίμακας που αφορούν 
την ανάπτυξη  ικανοτήτων της κοινωνίας των πολιτών (π.χ. ES, HR και PT). Η ενδεδειγμένη 
εκπροσώπηση των Ρομά και η ευρεία και διαφανής συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών  
εξακολουθούν να μη διασφαλίζονται στα περισσότερα κράτη μέλη. Ορισμένες οργανώσεις των 
Ρομά μόλις πρόσφατα άρχισαν να δραστηριοποιούνται στο πλαίσιο της κοινωνίας των πολιτών, 
και θεωρούνται άπειρες και κατακερματισμένες. Είναι επιτακτική ανάγκη να ενισχυθεί η 
                                                 
21 Αυτό επιβεβαιώνεται και από την έκθεση της ειδικής ομάδας του δικτύου Eurocities για τους Ρομά.  
  
11 
 ικανότητά τους και να διασφαλιστεί η διαφανής συμμετοχή τους στην εφαρμογή και την 
παρακολούθ ηση σε τοπικό επίπεδο.  
 
Παραδείγματα συνεργασίας και συντονισμού με τις τοπικές αρχές και την κοινωνία των πολιτών  
Αυστρία:  Η συμμετοχή των τοπικών αρχών και της κοινωνίας των πολιτών εξασφαλίζεται μέσω 
πολυεπίπεδου διαρθρωμένου διαλόγου: η πλατφόρμα διαλόγου για τους Ρομά που διοργανώθηκε 
από το ΕΣΕΡ περιλαμβάνει εκπροσώπους των εθνικών, των περιφερειακών και των τοπικών αρχώ ν, 
της κοινωνίας των πολιτών και του ακαδημαϊκού χώρου. Η «ομάδα συντονιστών για τα ανθρώπινα 
δικαιώματα των επαρχιακών κυβερνητικών υπηρεσιών και υπουργείων» ανταλλάσσει εμπειρίες, 
έχοντας ως πάγιο σημείο της ατζέντας της τα μέτρα για την ένταξη των Ρομά.  Η τεχνική επιτροπή 
για την ένταξη των αυστριακών πόλεων και κωμοπόλεων ασχολείται επίσης με την ένταξη των 
Ρομά, χάρη στη συνεργασία μεταξύ του ΕΣΕΡ και των αυστριακών ενώσεων δήμων και κοινοτήτων.  
Γερμανία: Πολλά ομόσπονδα κράτη παρέχουν στήριξη σε τοπικ ές αρχές και κοινότητες Ρομά και 
Σίντι. Το ομόσπονδο κράτος της Βάδης -Βυρτεμβέργης υπέγραψε σύμβαση με την εθνική ένωση 
γερμανών Σίντι και Ρομά τον Νοέμβριο του 2013 για την ίδρυση συμβουλίου υποθέσεων γερμανών 
Σίντι και Ρομά με τη συμμετοχή των ενδιαφερομ ένων μερών και με κρατική χρηματοδοτική στήριξη 
ύψους 500  000 ευρώ ετησίως. Παραδείγματα από άλλα ομόσπονδα κράτη περιλαμβάνουν τη 
στρατηγική του Βερολίνου για την ένταξη των αλλοδαπών Ρομά, τη δέσμη μέτρων της Βόρειας 
Ρηνανίας - Βεστφαλίας για τη στήριξη των δήμων που πλήττονται από τη μετανάστευση, καθώς και 
τα μέτρα ένταξης που έλαβε το Μόναχο. Πρόσφατα δημιουργήθηκε συμβουλευτική επιτροπή για 
τους γερμανούς Σίντι και Ρομά, προκειμένου να εξασφαλιστεί ο διάλογος με τους εκπροσώπους των 
ομόσπονδων κρατών,  των ομοσπονδιακών υπουργείων και των ενώσεων των Σίντι και Ρομά σε 
επίπεδο κεντρικής γερμανικής κυβέρνησης.  
 
Καθοριστικό στοιχείο επιτυχίας είναι οι αποτελεσματικοί μηχανισμοί συντονισμού  για την 
υποστήριξη της εφαρμογής και της παρακολούθησης. Όλα τα κρά τη μέλη διόρισαν ΕΣΕΡ για 
την εκτέλεση αυτού του συντονιστικού ρόλου· η δε εντολή, οι ικανότητες, καθώς και οι 
ανθρώπινοι και οικονομικοί πόροι διευρύνονται. Αρκετά ΕΣΕΡ συμμετείχαν στον σχεδιασμό της 
χρήσης ενωσιακών κονδυλίων για την ένταξη των Ρομά κατά  την περίοδο 2014 -20 (π.χ. BG, 
HU, SK, ES και RO)22, αν και ο επιχειρησιακός συντονισμός όσον αφορά την κατάρτιση 
προσκλήσεων εκδήλωσης ενδιαφέροντος και την υλοποίηση δεν έχει ακόμα εξασφαλιστεί. Τα 
ΕΣΕΡ έκαναν θετικά βήματα προς την καθιέρωση επίσημων συν τονιστικών δομών στις οποίες 
συμμετέχουν τουλάχιστον ορισμένα από τα ενδιαφερόμενα μέρη (όπως η ομάδα εργασίας με τις 
περιφερειακές και τοπικές αρχές στην ES, η συμβουλευτική ομάδα για την ένταξη των 
κοινοτήτων Ρομά στην PT, η εθνική σύμπραξη για τους Trav ellers στην IE ή οι ομάδες εργασίας 
που έχουν συσταθεί από τη DIHAL στη FR και στις οποίες συμμετέχουν οι δήμοι). Κατά 
κανόνα, παρόμοιες δομές υπάρχουν στα περισσότερα άλλα κράτη μέλη, όμως η ευρεία 
συμμετοχή των τοπικών φορέων και των παραγόντων της κοινω νίας των πολιτών δεν είναι 
εξασφαλισμένη. Επιπλέον, οι δραστηριότητες των φορέων αυτών είναι συχνά αδιαφανείς ή δεν 
πραγματοποιούνται τακτικά.  
 
Συμπέρασμα:  
                                                 
22 Σε ορισμέ νες περιπτώσεις (π.χ. PL) η συμμετοχή των ΕΣΕΡ στον προγραμματισμό της ενωσιακής 
χρηματοδότησης για την περίοδο 2014 -20 μειώθηκε λόγω της αυξανόμενης αποκέντρωσης.  
  
12 
 Τα ΕΣΕΡ εντάσσονται αποτελεσματικότερα στις κρατικές δομές και συμμετέχουν διαρκώς πιο 
ενεργά στον σ χεδιασμό της χρήσης των ενωσιακών κονδυλίων. Ωστόσο, για τη βελτίωση της 
αποτελεσματικότητάς τους απαιτούνται περισσότεροι οικονομικοί και ανθρώπινοι πόροι και 
ενισχυμένη εντολή συντονισμού. Οι υφιστάμενες συντονιστικές δομές θα πρέπει να 
μετασχηματιστούν σε αποτελεσματικούς εθνικούς μηχανισμούς συνεργασίας. Αυτοί οι μηχανισμοί 
συνεργασίας είναι αναγκαίοι, αφενός, για να εξασφαλιστούν η ευρεία και διαφανής συμμετοχή 
όλων των σχετικών ενδιαφερομένων και η συστηματική ανταλλαγή ορθών πρακτικών και, 
αφετέρου, για να στηριχθούν η εφαρμογή και η παρακολούθηση σε τοπικό επίπεδο. Η Επιτροπή θα 
παράσχει χρηματοδοτική στήριξη με σκοπό τη δημιουργία εθνικών πλατφορμών για την ένταξη 
των Ρομά και θα συνεχίσει να στηρίζει τη συνεργασία των ΕΣΕΡ μέσω του σχετικού δικτύου . Η 
Επιτροπή θα συνεργαστεί με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών σε καίριους θεματικούς 
τομείς του πλαισίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και θα βασιστεί στις εργασίες της ευρωπαϊκής 
πλατφόρμας για την ένταξη των Ρομά ως βασικό εργαλείο στο πλαίσιο του ευρω παϊκού κύκλου 
πολιτικής. Αυτό θα το επιτύχει μέσω της στενής διασύνδεσης της πλατφόρμας με τις εθνικές 
πλατφόρμες των Ρομά και με την ανάδειξή της σε φόρουμ το οποίο θα φιλοξενεί θεματικές 
συζητήσεις σχετικά με τις εκθέσεις των κρατών μελών και της κοινωνί ας των πολιτών και θα 
τροφοδοτεί την ετήσια αξιολόγηση της εφαρμογής των εθνικών στρατηγικών για την ένταξη των 
Ρομά.  
2.3. Ενίσχυση των προσπαθειών για την καταπολέμηση των διακρίσεων  
 
Παρά τις προσπάθειες της Επιτροπής για την καταπολέμηση των διακρίσεων,  του ρατσισμού και 
της ξενοφοβίας, σε πολλά κράτη μέλη –ιδίως σ’ εκείνα που καταγράφουν τις μεγαλύτερες 
κοινότητες Ρομά και έχουν πληγεί σημαντικά από την οικονομική κρίση – ο αντιαθιγγανισμός, οι 
ακροδεξιές διαδηλώσεις, η ρητορική μίσους και τα εγκλήματα μ ίσους σημειώνουν αύξηση. Οι 
πολιτικοί και οι δημόσιες αρχές συχνά δεν καταδικάζουν ανοικτά αυτές τις αρνητικές τάσεις23. 
Σε άλλα κράτη μέλη, οι φορτισμένες συζητήσεις σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία και τα 
κοινωνικά δικαιώματα συνέβαλαν στη σύνδεση των Ρ ομά με αρνητικά στερεότυπα. Ως εκ 
τούτου, σε αρκετά κράτη μέλη η πλειονότητα των πολιτών έχει άσχημη γνώμη για τους Ρομά 
(IT: 85  %, FR: 66  %, EL: 53  %, UK: 50  %)24. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι στοχευμένες δράσεις 
για τη στήριξη των Ρομά επέτειναν ακόμα περ ισσότερο τη δυσπιστία μεταξύ των Ρομά και της 
υπόλοιπης κοινωνίας, γεγονός που μαρτυρεί την έλλειψη αποτελεσματικής ευαισθητοποίησης 
σχετικά με τα αμοιβαία οφέλη που θα συνεπαγόταν η ένταξη των Ρομά25. 
 
Οι στοχευμένες δράσεις, σε συνδυασμό με πολιτικές ενέρ γειες, θα πρέπει να συνοδεύονται 
από νομικά μέσα για την αποτελεσματική καταπολέμηση των προκαταλήψεων, των 
διακρίσεων, της ρητορικής μίσους και των εγκλημάτων μίσους.  Η Επιτροπή είναι ταγμένη 
στον ρόλο της ως θεματοφύλακα των Συνθηκών. Ως εκ τούτου, εγγυά ται ότι η ενωσιακή 
νομοθεσία για την απαγόρευση των διακρίσεων μεταφέρεται και επιβάλλεται σωστά. Αυτό είναι 
                                                 
23Έκθεση του Επιτρόπου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης, μετά την επίσκεψή τ ου στην 
Ουγγαρία, Στρασβούργο , 16 Δεκεμβρίου 2014,  
https://wcd.coe.int/ViewDoc.j sp?Ref=CommDH(2014)21&Language=lanEnglish&Ver=original&BackColorInternet=C3C3C3&
BackColorIntranet=EDB021&BackColorLogged=F5D383 . 
24 2014 Global Attitude Survey, Pew Research Center, http://www.pewglobal.org/2014/05/12/chapter -4-views -of-roma -
muslims -jews/ . 
25 Στη Βουλγαρία, τα έργα κοινωνικής στέγασης για τους Ρομά προκάλεσαν την αντίθεση της πλε ιονότητας των 
πολιτών.  
  
13 
 το αναγκαίο σημείο εκκίνησης για την καταπολέμηση των διακρίσεων. Τον Ιανουάριο του 2014 
η Επιτροπή εξέδωσε την αξιολόγησή της σχετικά με την εφαρμ ογή των οδηγιών της Ευρωπαϊκής 
Ένωσης για την απαγόρευση των διακρίσεων26 και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα 
προβλήματα που αφορούν ειδικά τους Ρομά προκύπτουν συχνά από τον τρόπο με τον οποίο 
εφαρμόζεται η νομοθεσία σε περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο. Επιπλέ ον, αυτά τα προβλήματα 
εφαρμογής συνδυάζονται ενίοτε με προβληματικούς νομοθετικούς κανόνες.  
 
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή ενέτεινε τις προσπάθειές της για να εξασφαλίσει την ορθή μεταφορά 
και εφαρμογή της νομοθεσίας για την απαγόρευση των διακρίσεων  κατά των  Ρομά στα 
κράτη μέλη, μεταξύ άλλων και σε τοπικό επίπεδο. Αξιολογεί εκ των προτέρων κάθε πρόβλημα 
που περιέρχεται σε γνώση της και το οποίο μπορεί να μαρτυρεί παράβαση της οδηγίας. Σ’ αυτό 
το πλαίσιο, βρίσκονται σε εξέλιξη αρκετές έρευνες σχετικά με διακρί σεις εις βάρος των Ρομά 
όσον αφορά την πρόσβαση στην εκπαίδευση27 και τη στέγαση.  
 
Οι διακρίσεις ξεκινούν σε πολύ μικρή ηλικία. Εξακολουθεί να παρατηρείται διαχωρισμός των 
παιδιών Ρομά στην εκπαίδευση : πολλά περιθωριοποιημένα παιδιά Ρομά φοιτούν σε 
διαχωρι σμένα σχολεία ή τάξεις (SK: 58  %, HU: 45  %, EL: 35  %, CZ: 33  %, BG: 29  %, RO: 
26 %)28. Στην CZ και την SK, περισσότερα από το 20  % των παιδιών Ρομά ηλικίας έως 15 ετών 
φοιτούν σε ειδικά σχολεία και τάξεις για παιδιά με νοητική αναπηρία. Αυτό αποδεικνύει ότι , αν 
οι πολιτικές για τη δημόσια εκπαίδευση δεν αποτελέσουν αντικείμενο μεταρρυθμίσεων που δεν 
θα προκαλούν αποκλεισμούς, τα στοχοθετημένα μέτρα δεν μπορούν να επιφέρουν την 
απαιτούμενη αλλαγή στη στάση της κοινωνίας έναντι των Ρομά. Η καταπολέμηση της 
ανισότητας των ευκαιριών για τους Ρομά πρέπει να ξεκινήσει με την εξασφάλιση ισότιμης 
πρόσβασης σε ποιοτική εκπαίδευση χωρίς αποκλεισμούς για τα παιδιά Ρομά και με την 
αποτελεσματική αντιμετώπιση των εμποδίων που παρουσιάζονται σε επίπεδο ζήτησης και 
προσφορά ς: π.χ. έλλειψη ευαισθητοποίησης των γονέων σχετικά με τη σημασία της εκπαίδευσης 
και απουσία κατάρτισης των εκπαιδευτικών όσον αφορά τη διαχείριση της πολυμορφίας στην 
αίθουσα διδασκαλίας. Η Δήλωση του Παρισιού29 ζητεί επίσης την κινητοποίηση του 
εκπαιδευτ ικού τομέα για την πρόληψη και την πάταξη της περιθωριοποίησης, της 
μισαλλοδοξίας, του ρατσισμού και της ριζοσπαστικοποίησης, καθώς και τη διατήρηση ενός 
πλαισίου ίσων ευκαιριών για όλους, ώστε να εξασφαλίζεται, μεταξύ άλλων, η χωρίς 
αποκλεισμούς εκπαίδευσ η για όλα τα παιδιά.  
                                                 
26 Κοινή έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας 2000/43/ΕΚ του Συμβουλίου, της 29ης Ιουνίου 2000, περί 
εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχείρισης προσώπων ασχέτως φυλετικής ή εθνοτικής τους καταγωγής («οδηγία 
για τη φυλετική ισότητ α») και της οδηγίας 2000/78/ΕΚ του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2000, για τη 
διαμόρφωση γενικού πλαισίου για την ίση μεταχείριση στην απασχόληση και την εργασία («οδηγία για την ισότητα 
στην απασχόληση»).  
27 Τον Σεπτέμβριο του 2014 η Επιτροπή κίνησε την π ρώτη διαδικασία επί παραβάσει λόγω της διάκρισης εις βάρος 
παιδιών Ρομά στην εκπαίδευση (CZ). Τον Απρίλιο του 2015 κινήθηκε δεύτερη διαδικασία (SK).  
28 Έρευνα «Data in focus» για τους Ρομά —  Εκπαίδευση: η κατάσταση των Ρομά σε 11 κράτη μέλη της 
Ευρωπαϊκής Ένωσης, FRA, 2014. Οι ερωτηθέντες κλήθηκαν να απαντήσουν κατά πόσον το σύνολο ή η 
πλειονότητα των συμμαθητών τους είναι Ρομά. Δεδομένου ότι η μεθοδολο γία της δειγματοληψίας καλύπτει 
περιοχές όπου η πυκνότητα των Ρομά υπερβαίνει τη σχετική μέση πυκνότητα της οικείας χώρας, οι απαντήσεις θα 
μπορούσαν να αντικατοπτρίζουν μεγαλύτερη αναλογία των παιδιών Ρομά στο σχολείο ή στον παιδικό σταθμό. 
Ωστόσο, τα δεδ ομένα είναι ενδεικτικά όσον αφορά τη σύγκριση στοιχείων μεταξύ των χωρών.  
29 Δήλωση σχετικά με την προώθηση της ιθαγένειας και των κοινών αξιών της ελευθερίας, της ανεκτικότητας και 
της απαγόρευσης των διακρίσεων μέσω της εκπαίδευσης, η οποία υιοθετήθηκε απ ό τον επίτροπο κ. Navracsics και 
τους υπουργούς Παιδείας στις 17 Μαρτίου 2015, βλ. 
https://ec.europa.eu/commission/sites/cwt/files/dp_mobilisation_europeenne_20150317.pdf  
  
14 
  
Οι ευρέως διαδεδομένες διακρίσεις εις βάρος των Ρομά  σε μεταγενέστερα στάδια της ζωής 
πρέπει επίσης να αντιμετωπιστούν. Η πλειονότητα των περιθωριοποιημένων Ρομά (54  %) 
θεωρεί ότι υφίσταται διακρίσεις κατά την αναζήτηση αμειβόμενης εργασίας (CZ: 74  %, EL, IT, 
FR και PL: 64 -68 %)30. Οι δυσμενείς διακρίσεις έν αντι των Ρομά στην εκπαίδευση, τη στέγαση 
και την απασχόληση συνιστούν διαρθρωτικούς φραγμούς που εμποδίζουν την πλήρη συμμετοχή 
τους στην κοινωνία. Επομένως, τα μέτρα κατά των διακρίσεων τα οποία απευθύνονται στους 
εργοδότες, τους καθηγητές, τα μέσα ενημέ ρωσης, την αστυνομία, τους παρόχους κοινωνικών 
υπηρεσιών, άλλους δημόσιους υπαλλήλους, τις συνδικαλιστικές οργανώσεις και την ευρύτερη 
κοινωνία είναι πρωταρχικής σημασίας. Ελάχιστες χώρες έχουν θεσπίσει μέτρα στον τομέα αυτό, 
μέσω προσεγγίσεων που θα ήταν χρήσιμο να τις εξετάσουν τα άλλα κράτη μέλη31.  
 
Παραδείγματα καταπολέμησης των διακρίσεων  
Κροατία: Στο πλαίσιο του κροατικού μοντέλου διαθεσμικής συνεργασίας για την καταπολέμηση 
των εγκλημάτων μίσους, δημιουργήθηκε ένα σύστημα συλλογής δεδομένων σχετικά μ ε τις 
διακρίσεις και την ισότητα. Όπως προκύπτει από τα αριθμητικά στοιχεία, οι αστυνομικές επιδόσεις 
όσον αφορά την εξακρίβωση των δραστών των εγκλημάτων μίσους κατά των Ρομά είναι θετικές. Οι 
περισσότερες υποθέσεις επιλύονται εντός του έτους κατά το οποί ο καταγράφονται. Ο νόμος περί 
δωρεάν νομικής συνδρομής, που ισχύει από την 1η Ιανουαρίου 2014, απλουστεύει τη διαδικασία 
παροχής πρωτοβάθμιας νομικής συνδρομής.   
Ιρλανδία: Τον Σεπτέμβριο του 2014, το NASC (το ιρλανδικό κέντρο στήριξης μεταναστών) παρείχε 
πιλοτική επιμόρφωση κατά του ρατσισμού σε 20 αστυνομικούς στο Cork (Ιρλανδία). Η επιμόρφωση 
επικεντρώθηκε στην ευαισθητοποίηση και την προώθηση των συζητήσεων σχετικά με τον αντίκτυπο 
του ρατσισμού στους μετανάστες και τις εθνοτικές μειονότητες, καθώς και στους τρόπους 
αποτροπής των διακρίσεων λόγω εθνοτικού χαρακτηρισμού. Μετανάστες που προέρχονται από 
κοινότητες Ρομά, καθώς και από μουσουλμανικές και αφρικανικές κοινότητες μοιράστηκαν τις 
εμπειρίες τους και συμμετείχαν στη συζήτηση.   Τα διδάγματα που αποκ ομίστηκαν θα 
χρησιμοποιηθούν για την ανάπτυξη εργαλείων κατάρτισης που θα διατεθούν σε εθνικό επίπεδο.   
Ιταλία, Πορτογαλία, Ισπανία και Ρουμανία: Το διακρατικό έργο NET -KARD εφαρμόστηκε κατά 
την περίοδο 2013 -14. Χρηματοδοτήθηκε στο πλαίσιο του ενωσιακού π ρογράμματος για τα 
θεμελιώδη δικαιώματα και την ιθαγένεια και συντονίστηκε από το ίδρυμα Fundación Secretariado 
Gitano. Ο γενικός στόχος του έργου ήταν η αποτροπή των διακρίσεων κατά των Ρομά και η 
βελτίωση της παροχής βοήθειας στα θύματα, με την προώθηση της συνεργασίας των βασικών 
παραγόντων και με τη βελτίωση και μεταβίβαση της υφιστάμενης μεθοδολογικής πείρας. Το κύριο 
αποτέλεσμα του έργου ήταν η κατάρτιση πρακτικών οδηγών για την καταπολέμηση των διακρίσεων 
κατά των Ρομά· οι οδηγοί αυτοί απευθύνονται σ ε δικηγόρους και νομικούς, αστυνομικές υπηρεσίες, 
ενώσεις Ρομά και επαγγελματίες στον τομέα των μέσων ενημέρωσης.  
 
                                                 
30 Έρευνα «Data in focus» για τους Ρομά — Φτώχεια και απασχόληση: η κατάσταση των Ρομά  σε 11 κράτη μέλη 
της Ευρωπαϊκής Ένωσης, FRA, 2014.  
31 Για παράδειγμα, FI: δημιουργία δικτύου εργοδοτών που έχουν υπογράψει χάρτη πολυμορφίας, δοκιμή μοντέλου 
για την παρακολούθηση των διακρίσεων στον χώρο εργασίας, διάδοση ενημερωτικού υλικού (εγχειρίδιο μ ε τίτλο 
«Θα προσλάμβανα, άραγε, Ρομά;»)·  PT: Μέτρα κατά των διακρίσεων που καθιέρωσε η Ύπατη Αρμοστεία για τη 
μετανάστευση, μεταξύ των οποίων μία 30μελής ομάδα εκπαιδευτών που διοργανώνει δράσεις ευαισθητοποίησης· ο 
δικτυακός τόπος σχετικά με τον ρατσισμό  στο Διαδίκτυο, ο οποίος δίνει τη δυνατότητα στους πολίτες να 
υποβάλλουν καταγγελίες για φυλετικές διακρίσεις· και κατάρτιση και συστάσεις που απευθύνονται στα μέσα 
ενημέρωσης και αφορούν την εθνότητα, τη μετανάστευση και τη θρησκεία.  
  
15 
 Η απόφαση -πλαίσιο του Συμβουλίου32 σχετικά με την καταπολέμηση του ρατσισμού και της 
ξενοφοβίας συνιστά νομοθετικό εργαλείο για την καταπολέμη ση της ρητορικής μίσους και 
των εγκλημάτων μίσους  που στρέφονται και κατά των Ρομά, αφού υποχρεώνει τα κράτη μέλη 
να ποινικοποιούν τη ρητορική μίσους και τα εγκλήματα μίσους που βασίζονται σε ρατσιστικά ή 
ξενοφοβικά κίνητρα. Τον Ιανουάριο του 2014 η Επιτρο πή εξέδωσε έκθεση για την εφαρμογή της 
απόφασης -πλαισίου και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ορισμένα κράτη μέλη δεν είχαν ακόμη 
μεταφέρει πλήρως και/ή ορθά όλες τις διατάξεις της, και ότι υπήρχαν ορισμένα κενά σε σχέση 
με τα ρατσιστικά και ξενοφοβικά κίνητρα των εγκλημάτων33. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή 
θεώρησε ότι η πλήρης και ορθή μεταφορά της υφιστάμενης απόφασης -πλαισίου στην εθνική 
νομοθεσία συνιστά το πρώτο βήμα προς την αποτελεσματική καταπολέμηση του ρατσισμού και 
της ξενοφοβίας με συνεκτικό τρόπο σ’ ολόκλ ηρη την Ευρωπαϊκή Ένωση34. 
 
Παρά το γεγονός ότι τα μέτρα για την ευαισθητοποίηση και για την εξάλειψη των 
διακρίσεω ν αποτελούν προϋπόθεση για την επιτυχή ένταξη των Ρομά, τα μέτρα αυτά δεν 
βρίσκονται σε αρκετά υψηλή θέση προτεραιότητας στις περισσότερες εθν ικές στρατηγικές για 
την ένταξη των Ρομά. Οι δράσεις για την ευαισθητοποίηση και για την εξάλειψη των διακρίσεων 
που απευθύνονται στο ευρύ κοινό (SI, LV, LT), τους εργοδότες (IT, FI, PL), τους δημοσίους 
υπαλλήλους (HR, IE, IT) ή τα μέσα μαζικής ενημέρωσης (PT) και η χρήση των τοπικών 
γραφείων κατά των διακρίσεων για την ευαισθητοποίηση ως προς τα δικαιώματα των Ρομά και 
την υποστήριξη των θυμάτων διακρίσεων (BG, NL) θα μπορούσαν να τύχουν ευρύτερης 
διάδοσης. Η λευκή βίβλος σχετικά με τις καταχρήσεις και τις  παραβιάσεις εις βάρος των Ρομά, 
καθώς και η επιτροπή κατά του αντιαθιγγανισμού που παράγει εκπαιδευτικό υλικό για τα 
σχολεία (SE) είναι μια σημαντική προσπάθεια στον συγκεκριμένο τομέα. Η καταπολέμηση του 
αντιαθιγγανισμού ως ειδικής μορφής ρατσισμού με στ όχο τους Ρομά συνδέεται επίσης στενά με 
την «αποδοχή» μιας από τις μελανότερες σελίδες της ευρωπαϊκής ιστορίας, του ολοκαυτώματος 
των Ρομά.  
 
Συμπέρασμα:  
Για την καταπολέμηση των διακρίσεων και του διαχωρισμού απαιτούνται πολιτική βούληση, 
μακρόπνοο όραμα, αποφασιστικότητα και επαρκής χρηματοδότηση. Οι βασικές δημόσιες πολιτικές 
στους τομείς της εκπαίδευσης, της απασχόλησης, της υγειονομικής περίθαλψης και της στέγασης 
πρέπει να μεταρρυθμιστούν με τρόπο που να μη δημιουργεί αποκλεισμούς. Τα ευρωπαϊκά 
διαρθρω τικά και επενδυτικά ταμεία μπορούν να κινητοποιηθούν ώστε να χρηματοδοτηθούν 
δράσεις για την καταπολέμηση των διακρίσεων και την κατάργηση των διαχωρισμών. Η Επιτροπή 
εξακολουθεί να τονίζει τον ρόλο των εθνικών φορέων ισότητας ως άγρυπνων φρουρών κατά των 
διακρίσεων σε εθνικό επίπεδο, οι οποίοι βοηθούν τους Ρομά που είναι θύματα διακρίσεων35. Η 
Επιτροπή, για να καταπολεμήσει τις διακρίσεις, θα χρησιμοποιήσει όλα τα μέσα που διαθέτει στο 
πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της, συμπεριλαμβανομένων των διαδικασιών επί πα ραβάσει. Επιπλέον, 
υποστηρίζει τις διεθνικές δραστηριότητες ευαισθητοποίησης για την καταπολέμηση των 
διακρίσεων και του αντιαθιγγανισμού σε τοπικό επίπεδο.  
                                                 
32 2008/913/ΔΕΥ.  
33 http://ec.europa.eu/justice/fundamental -rights/files/com_2014_27_en.pdf . 
34 Από την 1η Δεκεμβρίου 2014, η Επιτροπή έχει αποκτήσει πλήρεις εξουσίες επιβολής για τις αποφά σεις-πλαίσια, 
συμπεριλαμβανομένης της απόφασης -πλαισίου 2008/913/ΔΕΥ.  
35 Π.χ.: BG, CZ, EL, FR, PL, RO, SE και UK. 
  
16 
 2.4. Καλύτερη παρακολούθηση και δυνατότητα προσαρμογής της πολιτικής  
 
Σύμφωνα με το πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα κράτη μέλη πρέπει να συμπεριλάβουν 
δραστικές μεθόδους παρακολούθησης για την αξιολόγηση του αντικτύπου που έχουν οι δράσεις 
ένταξης των Ρομά, συμπεριλαμβανομένης της παρακολούθησης από την κοινωνία των πολιτών. 
Κατά την περίοδο 2014 -2020 η χρήση των ενωσιακών ταμείων απαιτεί δείκτες επιδόσεων και 
αποτελεσμάτων για την ένταξη των Ρομά.  Τα κράτη μέλη που έχουν επιλέξει την επενδυτική 
προτεραιότητα για την κοινωνικοοικονομική ένταξη περιθωριοποιημένων κοινοτήτων όπως οι 
Ρομά πρέπει να απο δεικνύουν ότι διαθέτουν ισχυρό μηχανισμό παρακολούθησης για την 
αξιολόγηση του αντίκτυπου που έχουν οι χρηματοδοτούμενες από την Ευρωπαϊκή Ένωση 
δράσεις για τους Ρομά. Οι εξελίξεις αυτές αύξησαν σαφώς την πίεση για πρόοδο όσον αφορά 
τον καθορισμό δεικτών κ αι τη δημιουργία μηχανισμών παρακολούθησης που να μπορούν να 
χρησιμοποιηθούν τόσο για την εφαρμογή των εθνικών στρατηγικών για την ένταξη των Ρομά 
όσο και για τη χρήση των ενωσιακών ταμείων.  
 
Έχουν πραγματοποιηθεί ορισμένα σημαντικά βήματα προς την εδραίω ση των εθνικών και των 
ευρωπαϊκών μηχανισμών παρακολούθησης και υποβολής εκθέσεων. Το 2012 δημιουργήθηκε η 
ομάδα εργασίας για τους δείκτες ένταξης των Ρομά. Η εν λόγω ομάδα συντονίζεται από τον 
Οργανισμό Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (FRA), με τη συμμετοχή των 
κρατών μελών και της Επιτροπής. Επί του παρόντος, στην ομάδα συμμετέχουν 17 κράτη μέλη36.   
 
Η ομάδα εργασίας έχει αναπτύξει ένα  πλαίσιο υποβολής εκθέσεων και δεικτών για τη 
μέτρηση της προόδου σχετικά με την υλοποίηση των μέτρων που περ ιέχονται στη σύσταση 
του Συμβουλίου37. Στόχος αυτού του πλαισίου είναι να παρέχει στα κράτη μέλη ένα εργαλείο 
αυτοαξιολόγησης και κοινοποίησης της προόδου στις επόμενες ετήσιες εκθέσεις τους σύμφωνα 
με τη σύσταση του Συμβουλίου. Η χρήση του υποδείγματος θα συμβάλει στην εξασφάλιση 
συνεκτικότητας και την αύξηση της διαφάνειας όσον αφορά την παρακολούθηση των εθνικών 
στρατηγικών για την ένταξη των Ρομά σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο . Εκτός από τη 
διαμόρφωση και τη δοκιμή του πλαισίου, η ομάδα εργασίας χρησιμε ύει επίσης ως φόρουμ για 
την ανταλλαγή γνώσεων και εμπειριών σχετικά με τη συλλογή δεδομένων.   
 
                                                 
36 AT, BE, BG, CZ, EL, ES, FI, FR, HR, HU, IE, IT, NL, PT, RO, SK και UK. 
37 Ενώ οι δεσμεύσεις των κρατών μελών στο πλαίσιο της σύστασης χρησιμεύ ουν για τη διαμόρφωση του πλαισίου, 
υπάρχουν και άλλα πρότυπα και δεσμεύσεις που λειτουργούν ως πλαίσιο για την υποβολή εκθέσεων από τα κράτη 
μέλη, προκειμένου να εξασφαλίζεται ότι, εκτός από τις παρεμβάσεις που στοχεύουν στους Ρομά, θα 
αντικατοπτρίζονται στα αποτελέσματα και τα γενικά μέτρα που έχουν σημαντικό αντίκτυπο στην ένταξη των Ρομά. 
Σ’ αυτά περιλαμβάνονται οι δεσμεύσεις που απορρέουν από τις ιδρυτικές Συνθήκες και αφορούν την ισότητα, την 
καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού και των διακρίσεων,  τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της 
Ευρωπαϊκής Ένωσης και την ευρωπαϊκή νομοθεσία για την απαγόρευση των διακρίσεων, καθώς και οι δεσμεύσεις 
στους τομείς της εκπαίδευσης, της απασχόλησης και της καταπολέμησης της φτώχειας και του κοινωνικού 
αποκλεισμ ού, που έγιναν στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου της στρατηγικής «Ευρώπη 2020».  
  
17 
 Παραδείγματα παρακολούθησης και συλλογής δεδομένων  
Ουγγαρία: Η Κεντρική Στατιστική Υπηρεσία της Ουγγαρίας, σε μεγάλες δειγματοληπτικές έρευνες 
που διενήργησε, περιέλαβε ερωτήσεις σχετικά με την εθνοτική καταγωγή. Η μέθοδος δοκιμάστηκε 
κατά τη διάρκεια της απογραφής του 2011. Στην έρευνα για το εργατικό δυναμικό που 
πραγματοποιήθηκε σε 68  000 άτομα υποβλήθηκαν δύο ερωτήματα σχετικά με την εθνοτική 
καταγωγή, προκε ιμένου να υπολογιστεί η διπλή εθνοτική ταυτότητα. Η ευρωπαϊκή έρευνα για την 
υγεία που διενεργήθηκε το 2014 χρησιμοποίησε την ίδια μέθοδο. Το 2014 η εθνοτική καταγωγή 
συμπεριλήφθηκε επίσης στην έρευνα EU -SILC38 σε 20  000 άτομα. Χάρη στις πληροφορίες που θα 
αντληθούν, θα μπορέσουν να υπολογιστούν οι κύριοι δείκτες επιδόσεων για την παρακολούθηση της 
εφαρμογής των εθνικών στρατηγικών για την ένταξη των Ρομά.  
Ρουμανία: Τον Νοέμβριο του 2014 το Ρουμανικό Ινστιτούτο έρευνας για τις εθνικές μειονότητες 
ξεκίνησε τη ν υλοποίηση του διετούς σχεδίου για τη χαρτογράφηση των κοινοτήτων Ρομά με σκοπό 
την παρακολούθηση σε κοινοτικό επίπεδο. Το εν λόγω σχέδιο, που κόστισε 1 εκατ. ευρώ και 
χρηματοδοτήθηκε από τον ΕΟΧ και τον νορβηγικό χρηματοπιστωτικό μηχανισμό 2009 -14, 
απευθ ύνεται στις τοπικές κοινότητες Ρομά, στην τοπική διοίκηση και στην κοινωνία των πολιτών. Η 
συμμετοχή των κοινοτήτων αποτελεί σημαντικό στοιχείο. Με βάση τα στοιχεία που θα συλλεχθούν, 
θα καταρτιστεί ένα σύνολο δεικτών για την παρακολούθηση της προόδου που σημειώνεται ως προς 
την ένταξη των Ρομά σε τοπικό επίπεδο· οι δείκτες αυτοί θα εφαρμοστούν για την παρακολούθηση 
βάσει αποτελεσμάτων.  
Σλοβακία: Ένα εθνικό σχέδιο με σκοπό την παρακολούθηση και την αξιολόγηση των πολιτικών για 
την ένταξη των Ρομά πρόκειται να χρηματοδοτηθεί από το επιχειρησιακό πρόγραμμα για την 
ανάπτυξη των ανθρώπινων πόρων, το οποίο θα προβλέπει διαβούλευση σε θέματα παρακολούθησης, 
καθώς και δραστηριότητες συλλογής δεδομένων, αναλυτικές εργασίες και δικτυακή πύλη 
ενημέρωσης σχετικά με τις  εθνικές στρατηγικές ένταξης των Ρομά. Η παρακολούθηση του 
αντικτύπου με βάση τη συγκέντρωση στοιχείων θα πρέπει να συμπληρώνεται από διοικητικές 
εκθέσεις και εξωτερική αξιολόγηση, μεταξύ άλλων και από την κοινωνία των πολιτών.  
 
Αρκετά κράτη μέλη (BG, SK και RO) σχεδιάζουν να χρησιμοποιήσουν το ΕΚΤ για να 
αναπτύξουν τα δικά τους συστήματα παρακολούθησης. Η αυξανόμενη συμμετοχή των εθνικών 
στατιστικών υπηρεσιών στις εργασίες με στόχο τη δημιουργία εθνικών μηχανισμών 
παρακολούθησης συνιστά θετικό βήμα. Οι εκ θέσεις συνασπισμών της κοινωνίας των πολιτών39 
καταδεικνύουν την πολύτιμη συμβολή που μπορεί να έχει η κοινωνία των πολιτών στην 
παρακολούθηση των εθνικών στρατηγικών για την ένταξη των Ρομά. Η περαιτέρω ανάπτυξη 
ικανοτήτων προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι η  κοινωνία των πολιτών θα παρακολουθεί 
συνεχώς την εφαρμογή των εθνικών στρατηγικών για την ένταξη των Ρομά θα επιτευχθεί 
στο πλαίσιο του προσεχούς πιλοτικού σχεδίου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Ο αντίκτυπος 
που θα έχει η μεταρρύθμιση των βασικών πολιτικών στους Ρομά θα πρέπει επίσης να 
παρακολουθείται στις χώρες με τις μεγαλύτερες κοινότητες Ρομά και τις εντονότερες 
προκλήσεις.  
 
Συμπέρασμα:  
                                                 
38 Στατιστικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το εισόδημα και τις συνθήκες διαβίωσης.  
39 Συντονίζεται από τη γραμματεία της Δεκαετίας ένταξης των Ρομά, που καλύπτει 11 κράτη μέλη (B G, CZ, ES, 
HU, CR, FR, DE, IT, RO, SK και UK), όπου, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης, ζει σχεδόν 
το 90  % των Ρομά που διαβιούν εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.  
  
18 
 Η ανάπτυξη των αναγκαίων μηχανισμών παρακολούθησης έχει δρομολογηθεί. Από το 2016 η 
σύσταση του Συμβουλίου θα χρησιμεύ σει ως πλαίσιο για την παρακολούθηση της εφαρμογής από 
τα κράτη μέλη, την κοινωνία των πολιτών και την Επιτροπή, θέτοντας σε λειτουργία ένα διαφανές 
σύστημα παρακολούθησης των προσπαθειών για την ένταξη των Ρομά.  Η Επιτροπή, από κοινού με 
τον Οργανισμό Θεμ ελιωδών Δικαιωμάτων, θα στηρίξει τα κράτη μέλη στην οριστικοποίηση και 
χρήση του κοινού πλαισίου στοιχείων και δεικτών για την ετήσια υποβολή εκθέσεων σχετικά με 
την εφαρμογή της σύστασης του Συμβουλίου. Η συλλογή στοιχείων (μη εθνοτικά διαχωρισμένων 
στοιχ είων ή κοινωνικοοικονομικών δεδομένων υποκατάστασης) αποτελεί προτεραιότητα. Το 
επόμενο κύμα ερευνών για τους Ρομά στις οποίες θα συμμετέχουν πολλές χώρες και που πρόκειται 
να πραγματοποιηθεί από τον Οργανισμό Θεμελιωδών Δικαιωμάτων (FRA)40 θα στηρίξει την 
προσπάθεια αυτή.  
3. Η κατάσταση στις χώρες της διεύρυνσης  
 
Το πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης επισημαίνει ότι οι στόχοι για την ένταξη των Ρομά 
αφορούν εξίσου τις χώρες της διεύρυνσης. Η δέσμη μέτρων για τη διεύρυνση 201341 
αναγνώρισε την ένταξη των Ρομά ως ένα από τα «βασικά στοιχεία» που θα πρέπει να αποτελούν 
την αιχμή της μελλοντικής πολιτικής στον τομέα της διεύρυνσης. Η Επιτροπή ανέφερε επίσης 
ότι οι εργασίες για την ένταξη των Ρομά θα πρέπει να ενταθούν και ότι, στο πλαίσιο του 
μηχανισμού προενταξιακής  βοήθειας (ΜΠΒ ΙΙ), η χρηματοδότηση θα είναι αυξημένη και 
καλύτερα στοχευμένη. Η ενισχυμένη παρακολούθηση της εφαρμογής των στρατηγικών για την 
ένταξη των Ρομά και των σχεδίων δράσης επικεντρώνεται στους τομείς πολιτικής του πλαισίου 
της Ευρωπαϊκής Ένωσης και σε έγγραφα της κοινωνίας των πολιτών. Τα σεμινάρια για την 
ένταξη των Ρομά συνεχίστηκαν στις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων και τη Σερβία42. Όσον 
αφορά το Μαυροβούνιο, η ένταξη των Ρομά συμπεριλήφθηκε και στις διαπραγματεύσεις για την 
προσχώρηση στην Ευρωπ αϊκή Ένωση43. 
 
Η Επιτροπή ξεκίνησε πρόσφατα την αξιολόγηση του ΜΠΒ I, προκειμένου να στηρίξει τη 
δέσμευσή της για χρησιμοποίηση περισσότερων πόρων με αποτελεσματικότερο τρόπο με σκοπό 
την ένταξη των Ρομά στο πλαίσιο του ΜΠΒ ΙΙ (2014 -20). Αξιολογεί τον προγρ αμματισμό, την 
εφαρμογή και την παρακολούθηση, καθώς και τον συνολικό αντίκτυπο στην κατάσταση των 
Ρομά, και παρέχει συστάσεις για το μέλλον. Τον Δεκέμβριο του 2014, η Επιτροπή ενέκρινε το 
πολυκρατικό πρόγραμμα «Ένταξη των Ρομά 2020» του ΜΠΒ44. Το πρόγραμμα  θα παρέχει τα 
μέσα και την τεχνογνωσία που απαιτούνται προκειμένου να στηριχθούν οι δεσμεύσεις σε 
πολιτικό και στρατηγικό επίπεδο, διασφαλίζοντας τη διαρθρωμένη συμμετοχή της κοινωνίας 
των πολιτών. Τον Οκτώβριο του 2014, η Επιτροπή καθιέρωσε το «Βραβείο γ ια την ένταξη των 
Ρομά στα Δυτικά Βαλκάνια και την Τουρκία», προκειμένου να αυξηθεί η ευαισθητοποίηση όσον 
                                                 
40 Έρευνα του FRA με επιτόπιες εργασίες, η οποία λήγει το 2015.  
41 Η ετήσια «Δέσμ η μέτρων για τη διεύρυνση» καταγράφει την πρόοδο που έχει επιτευχθεί σε κάθε υποψήφια και 
δυνάμει υποψήφια χώρα.  
42 Το 2014 διοργανώθηκαν σεμινάρια με τη συμμετοχή όλων των ενδιαφερομένων στην Αλβανία, το Μαυροβούνιο 
και την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας· οι υποεπιτροπές σταθεροποίησης και σύνδεσης 
παρακολούθησαν τη συνέχεια που δόθηκε στα συμπεράσματα αυτών των σεμιναρίων.  
43 Στο πλαίσιο του κεφαλαίου 23 (Δικαιοσύνη και θεμελιώδη δικαιώματα), η Επιτροπή παρακολούθησε την 
εφαρμογή περισσότερω ν από 50 μέτρων για την ένταξη των Ρομά τα οποία περιλαμβάνονται στο κεφάλαιο 23 του 
σχεδίου δράσης. Οι Ρομά καλύπτονται στην ετήσια έκθεση προόδου βάσει των πληροφοριών που διαβιβάστηκαν 
από τις διοικήσεις και την κοινωνία των πολιτών.  
44 Θα εφαρμοστεί από  το Συμβούλιο Περιφερειακής Συνεργασίας.  
  
19 
 αφορά τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι Ρομά και τη συμβολή των ΜΚΟ. Με την απονομή 
του βραβείου αναγνωρίζονται καινοτόμα και επιτυχημένα σχέδια γ ια την ένταξη των Ρομά45. 
 
4. Μελλοντική πορεία  
 
Έχουν περάσει τέσσερα έτη από την έναρξη εφαρμογής του πλαισίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης 
και τρία έτη από την υποβολή και την πρώτη αξιολόγηση των στρατηγικών των κρατών μελών. 
Από την εξέταση της Επιτροπής προκύπτει ότι υπήρξε σαφής βελτίωση όσον αφορά την 
ευθυγράμμιση των (αναθεωρημένων) εθνικών στρατηγικών για την ένταξη των Ρομά με τα 
χρηματοδοτικά μέσα της Ευρωπαϊκής Ένωσης την περίοδο 2014 -20. Η πρόοδος είναι επίσης 
αισθητή σε αρκετά κράτη μέλη μέσω της ενίσχυσης των εθνικών σημείων επαφής για τους 
Ρομά.  Αυτό έγινε με την αυξανόμενη συμμετοχή τους στον σχεδιασμό της χρηματοδότησης και 
στη λήψη αποφάσεων για την ευθυγράμμιση της ένταξης των Ρομά και των βασικών πολιτικών. 
Εξακολουθεί να κρίνεται αναγκαία η ενίσχυση των οικονομικών και ανθρώπινων πόρων, καθ ώς 
και της εντολής συντονισμού. Η υλοποίηση των εθνικών στρατηγικών σε τοπικό επίπεδο 
βρίσκεται σε πρώιμο στάδιο και πρέπει να στηριχθεί με βιώσιμη χρηματοδότηση, ανάπτυξη 
ικανοτήτων και πλήρη συμμετοχή των τοπικών αρχών και της κοινωνίας των πολιτών, ενώ 
πρέπει να συνοδεύεται από αυστηρή παρακολούθηση, ώστε να επιτευχθούν τα πολυπόθητα απτά 
αποτελέσματα σε τοπικό επίπεδο, όπου εμφανίζονται οι προκλήσεις.  Στις περαιτέρω καίριες 
προτεραιότητες που πρέπει να αντιμετωπιστούν επειγόντως περιλαμβάνονται η ανάπτυ ξη 
ικανοτήτων της κοινωνίας των πολιτών, η ανάγκη να μετατραπούν οι επίσημες συντονιστικές 
δομές σε αποτελεσματικούς μηχανισμούς συντονισμού και συνεργασίας με την πλήρη 
συμμετοχή όλων των ενδιαφερομένων, καθώς και η εντατικοποίηση της καταπολέμησης των 
διακρίσεων, του διαχωρισμού και της αθιγγανοφοβίας, ώστε να εξασφαλιστεί η ισότιμη 
πρόσβαση των Ρομά στην εκπαίδευση, την απασχόληση, την υγεία και τη στέγαση. Αυτό 
επιβεβαιώθηκε επίσης από τις συζητήσεις και τα συμπεράσματα της συνεδρίασης της 
Ευρωπαϊκής πλ ατφόρμας για την ένταξη των Ρομά που διεξήχθη τον Μάρτιο του 201546. 
 
Η Επιτροπή ενθαρρύνει τα κράτη μέλη  να αναλάβουν τις ακόλουθες ενέργειες, προκειμένου 
να επιτευχθούν απτά και βιώσιμα αποτελέσματα προς την κατεύθυνση της ενσωμάτωσης των 
Ρομά σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση:  
 σύσταση εθνικών πλατφορμών για τους Ρομά  ή μετατροπή των υφιστάμενων 
συντονιστικών  δομών με στόχο την προαγωγή της αμοιβαίας μάθησης σε τοπικό επίπεδο και 
την εξασφάλιση της ευρείας συμμετοχής όλων των ενδιαφερομένων και των κοινοτήτων 
Ρομά στην υλοποίηση και την παρακολούθηση·  
 πλήρης αξιοποίηση των νέων εργαλείων και πόρων που είναι δι αθέσιμοι στο πλαίσιο των 
ευρωπαϊκών διαρθρωτικών και επενδυτικών ταμείων · 
 επιβολή της νομοθεσίας για την απαγόρευση των διακρίσεω ν· 
 επείγουσα  καταπολέμηση του διαχωρισμού , και στο πλαίσιο των ευρύτερων προσπαθειών 
για την αντιμετώπιση της πολυμορφίας και τ ην προώθηση της ανεκτικότητας σύμφωνα με τη 
Δήλωση του Παρισιού·  
 παρακολούθηση και καταπολέμηση της ρητορικής μίσους και του αντιαθιγγανισμού · 
                                                 
45 Στους νικητές περιλαμβάνονταν επτά έργα κυρίως ΜΚΟ βάσης από τις χώρες της διεύρυνσης.  
http://europa.eu/rapid/press -release_IP -14-1064_en.htm . 
46 http://ec.europa.eu/justice/events/roma -platform -2015/platformconclusions_en.htm . 
  
20 
  πλήρης αξιοποίηση του πλαισίου υποβολής στοιχείων και του πλαισίου δεικτών  για την 
παρακολούθηση σε εθνικό επίπεδ ο της υλοποίησης των εθνικών στρατηγικών για την ένταξη 
των Ρομά και της χρήσης των ΕΔΕΤ, καθώς και για την υποβολή εκθέσεων στην Επιτροπή 
σύμφωνα με τη σύσταση του Συμβουλίου·  
 διερεύνηση κατά πόσον οι επιτυχημένες και δοκιμασμένες πρακτικές  στο έδαφός του ς θα 
μπορούσαν να κλιμακωθούν, προκειμένου να πολλαπλασιαστεί ο αντίκτυπός τους και να 
έχουν απήχηση σε σημαντικό αριθμό Ρομά·  
 στήριξη της επίτευξης των στόχων για την ένταξη των Ρομά μέσω της μεταρρύθμισης των 
βασικών πολιτικών χωρίς να δημιουργούνται απο κλεισμοί και μέσω της βιώσιμης 
εθνικής χρηματοδότησης .