Βρυξέλλες, 07.03.2005

COM(2005) 75 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

Ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για την ανάπτυξηΈκθεση σκοπιμότητας για ένα κοινοτικό μέσο εγγύησης δανείων σε έργα των Διευρωπαϊκών Δικτύων Μεταφορών (ΔΕΔ-Μ){SEC(2005) 323}

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

Ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για την ανάπτυξη Έκθεση σκοπιμότητας για ένα κοινοτικό μέσο εγγύησης δανείων σε έργα των Διευρωπαϊκών Δικτύων Μεταφορών (ΔΕΔ-Μ)

Πίνακας περιεχομένων

1. Συνοπτική παρουσίαση 3

2. Συνεργασία με την ΕΤΕπ 4

3. Διερεύνηση της αγοράς 5

3.1. Η διαδικασία διερεύνησης της αγοράς 5

3.2. Η ανταπόκριση της αγοράς 6

3.2.1. Η ζήτηση στην αγορά και ο αντίκτυπος του μέσου εγγύησης 6

3.2.2. Το μέγεθος του μέσου και οι διάφορες μορφές κινδύνων 7

3.2.3. Επιμερισμός των κινδύνων 8

4. Τελικές παρατηρήσεις 8

Συνοπτική παρουσίαση

Η Επιτροπή, στην ανακοίνωση που εξέδωσε στις 11 Νοεμβρίου 2003 σχετικά με την πρωτοβουλία για την ανάπτυξη, επισήμανε ορισμένους πιθανούς τομείς δράσης και όρισε τις σημαντικότερες αποφάσεις που πρέπει να ληφθούν από το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Ειδικότερα, η Επιτροπή πρότεινε να εξεταστεί η δυνατότητα δημιουργίας ενός νέου χρηματοπιστωτικού μέσου, δηλαδή ενός εγγυοδοτικού μέσου της ΕΕ για τη στήριξη έργων Διευρωπαίκών Δικτύων στον τομέα των μεταφορών (εφεξής ΔΕΔ-Μ), με σκοπό την προσέλκυση ευρύτερης συμμετοχής του ιδιωτικού τομέα. Η παρούσα πρόταση της Επιτροπής υποστηρίχθηκε από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ).

Το Συμβούλιο ECOFIN της 25ης Νοεμβρίου 2003 ενέκρινε την τελική έκθεση σχετικά με την ευρωπαϊκή δράση για την ανάπτυξη[1] υπογραμμίζοντας ότι μεταξύ των θεμάτων που πρέπει να διευθετηθούν πριν αναληφθεί οποιαδήποτε υποχρέωση σχετικά με το κοινοτικό μέσο εγγύησης δανείων είναι “η χρηματοδότηση του μέσου, η κατάλληλη διαφοροποίηση των κινδύνων καθώς και η διαχείριση των δημοσιονομικών κινδύνων και η αντιμετώπισή τους”.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, της 12ης Δεκεμβρίου 2003, ενέκρινε την ευρωπαϊκή δράση για την ανάπτυξη με βάση τις εκθέσεις που υπέβαλαν η Επιτροπή, η ΕΤΕπ και το Συμβούλιο ECOFIN. Το Συμβούλιο ζήτησε από «τ ην Επιτροπή, σύμφωνα με την έκθεση ECOFIN, …, και σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, να εξετάσει περαιτέρω την ανάγκη ανάπτυξης ειδικού κοινοτικού εγγυοδοτικού µέσου για ορισµένους κινδύνους µετά τη φάση της κατασκευής σε έργα ΔΕΔ µεταφορών, να καταρτίσει έκθεση µε τα αποτελέσµατα της εξέτασης και, εάν ενδείκνυται, να υποβάλει σχετική πρόταση ».

Mετά το αίτημα αυτό, οι υπηρεσίες της Επιτροπής, σε συνεργασία με την ΕΤΕπ, διερεύνησαν την αγορά για να εξετάσουν τη σκοπιμότητα καθιέρωσης ενός μέσου εγγύησης δανείων για έργα στον τομέα των μεταφορών. Γενικά, οι φορείς της αγοράς που συμμετείχαν σε αυτή τη διαβούλευση θεωρούν ευπρόσδεκτη και χρήσιμη τη γενική ιδέα ενός κοινοτικού μηχανισμού εγγύησης δανείων για την κάλυψη των άμεσων μετά την κατασκευή κινδύνων στο πλαίσιο της χρηματοδότησης έργων στον τομέα των μεταφορών. Ένα πρόγραμμα εγγυήσεων της ΕΕ για έργα ευρωπαϊκής εμβέλειας μπορεί να παίξει εποικοδομητικό ρόλο συμπλήρωνοντας τους υφιστάμενους χρηματοδοτικους πόρους και καλύπτοντας ορισμένα κενά της αγοράς, ιδιαίτερα όσον αφορά έργα μεγάλης κλίμακας ή/και διασυνοριακά έργα.

Υπό την προϋπόθεση ότι στο αρχικό σχέδιο της Επιτροπής θα γίνουν ορισμένες τεχνικές τροποποιήσεις ώστε να ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανάγκες της αγοράς, θεωρείται ότι το κυριότερο αποτέλεσμα από τη θέσπιση ενός εγγυοδοτικού μέσου είναι ότι, με τον τρόπο αυτό, θα δοθεί ένα θετικό σήμα στους δανειοδοτικούς φορείς του ιδιωτικού τομέα. Ένα τέτοιο σήμα θα μπορούσε να διευκολύνει την ευνοϊκή κατάληξη διαπραγματεύσεων για χρηματοπιστωτικά σχήματα. Αρκετοί φορείς υπογράμμισαν ότι εάν, στην τρέχουσα κατάσταση της αγοράς, το εγγυοδοτικό μέσο εφαρμοστεί στα προγράμματα που βασίζονται στα έσοδα κυκλοφορίας, το μέσο αυτό θα είναι περισσότερο χρήσιμο για τα έργα οδικών μεταφορών στο πλαίσιο κοινοπραξιών μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα (ΚΔΙΤ) τα οποία χρηματοδοτούνται συνήθως από μεγάλο αριθμό χρηστών. Για να μπορέσει η εγγύηση της ΕΕ να προσφέρει προστιθέμενη αξία σε έργα των οποίων οι ροές κυκλοφορίας εξαρτώνται από μικρό αριθμό σημαντικών φορέων λήψης αποφάσεων, η φύση της εγγύησης θα πρέπει να προσαρμοστεί ώστε να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι τα έσοδα θα βασίζονται στη διαθεσιμότητα παρά στην κυκλοφορία.

Με βάση το αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας διερεύνησης της αγοράς, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι θα ήταν σκόπιμο να καθιερωθεί ένα νέο κοινοτικό μέσο εγγύησης δανείων για τη στήριξη έργων ΔΕΔ-Μ, κυρίως των διασυνοριακών έργων προτεραιότητας. Ο προτεινόμενος εγγυοδοτικός μηχανισμός περιγράφεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο COM(2005)76.

Η παρούσα έκθεση σκοπιμότητας υποδιαιρείται σε τέσσερα μέρη. Μετά τη συνοπτική παρουσίαση, το μέρος 2 περιγράφει τη συμπληρωματικότητα των ρόλων της Επιτροπής και της ΕΤΕπ όσον αφορά τη χρηματοδότηση έργων υποδομής στον τομέα των μεταφορών. Το μέρος 3 παρουσιάζει τη διαδικασία διερεύνησης της αγοράς και το μέρος 4 συνοψίζει τα συμπεράσματα της έκθεσης. Η παρούσα έκθεση σκοπιμότητας συνοδεύεται από το έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής SEC(2005)323, το οποίο περιέχει το συνοπτικό υπόμνημα της διαδικασίας διερεύνησης της αγοράς και δίνει μια σφαιρική εικόνα των δημόσιων χρηματοδοτικών προγραμμάτων για έργα υποδομής στον τομέα των μεταφορών.

Συνεργασία με την ΕΤΕπ

Η ανακοίνωση της Επιτροπής του Νοεμβρίου 2003 προσδιορίζει τον ενισχυμένο ρόλο που καλούνται να διαδραματίσουν η ΕΤΕπ και η Επιτροπή στην ανάπτυξη έργων ΔΕΔ-Μ, κυρίως των έργων που περιέχονται στον κατάλογο ταχείας εκκίνησης (Quick Start List). Μεταξύ των ειδικών μορφών παρέμβασης της ΕΤΕπ περιλαμβάνεται η υποχρέωσή της να παράσχει δάνεια ύψους 50 δισεκατ. ευρώ στο πλαίσιο του μηχανισμού επενδύσεων ΔΕΔ (ΜΕΔ) για τη στήριξη έργων προτεραιότητας στον τομέα των ΔΕΔ καθώς και μια σειρά καινοτόμων παρεμβάσεων με σκοπό να διευκολυνθεί η πρόσβαση της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας για την ανάπτυξη στην ιδιωτική χρηματοδότηση. Μεταξύ των παρεμβάσεων αυτών, ιδιαίτερη προσοχή δόθηκε στην ικανότητα της ΕΤΕπ να αυξήσει τη διαθεσιμότητα πόρων από δανειόληψίες για τη χρηματοδότηση των αρχικών και προπαρασκευαστικών σταδίων των έργων μέσω του διαρθρωμένου χρηματοδοτικού μέσου (ΔΧΜ), με τη χορήγηση συνολικού αποθεματικού 500 εκατ. ευρώ. Έτσι μπορεί να επιτευχθεί συνολικός όγκος χρηματοδότησης της τάξεως των 4 έως 5 δισεκατ. ευρώ (σημαντικό μέρος της οποίας θα μπορούσε να δεσμευθεί έως τα τέλη του 2006), ανάλογα με τη σύνθεση του χαρτοφυλακίου του ΔΧΜ. Παρότι προβλέπεται ότι τα προϊόντα του ΔΧΜ μπορούν να εφαρμόζονται συγχρόνως στην πρωτοβουλία i2i[2], στις ΚΔΙΤ και στα ΔΕΔ, ένα σημαντικό ποσοστό πρέπει να είναι διαθέσιμο για τα ΔΕΔ ώστε να δοθεί στο ΔΧΜ η δυνατότητα να διευκολύνει τη χρηματοδότηση έργων προτεραιότητας επεκτείνοντας το πεδίο εφαρμογής της χρηματοδότησης της ΕΤΕπ μέσω της παροχής εξασφαλισμένων δανείων ή εγγυήσεων (μεταξύ αλλων, για τους κινδύνους πριν την αποπεράτωση και κατά το στάδιο εκκίνησης), δανείων και εγγυήσεων μειωμένης εξασφάλισης καθώς και ενδιάμεσων χρηματοδοτήσεων και παράγωγων μέσων.

Είναι σαφής η συμπληρωματικότητα μεταξύ των παραπάνω μέσων της ΕΤΕπ και του κοινοτικού εγγυοδοτικού μέσου, και ιδιαίτερα μεταξύ του ΔΧΜ και του κοινοτικού εγγυοδοτικού μέσου. Η συνδυασμένη χρησιμοποίηση αυτών των πόρων ΕΤΕπ και των συμπληρωματικών πόρων της Επιτροπής μπορεί να αυξήσει σημαντικά τον όγκο της συνολικής διαθέσιμης κοινοτικής ενίσχυσης για έργα ΔΕΔ στον τομέα των μεταφορών και να βελτιώσει τα κίνητρα για συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα.

Διερεύνηση της αγοράς

Η διαδικασία διερεύνησης της αγοράς

Το πρώτο στάδιο της διαδικασίας διερεύνησης της αγοράς πραγματοποιήθηκε τον Μάρτιο 2004 από ομάδα υπηρεσιών της Επιτροπής σε στενή συνεργασία με την ΕΤΕπ. Κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας διερεύνησης, ζητήθηκε από τις δημόσιες αρχές, κυρίως από υπουργεία, ειδικές ομάδες εργασίας για τις κοινοπραξίες δημόσιου-ιδιωτικού τομέα (ΚΔΙΤ), χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, συμβούλους και μονογραμμικούς[3] ασφαλιστές να διατυπώσουν τη γνώμη τους σχετικά με την αρχική ιδέα της Επιτροπής για το εγγυοδοτικό μέσο[4]. Η ομάδα συναντήθηκε επίσης με εμπειρογνώμονες οργανισμών και ιδρυμάτων στη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιρλανδία, την Ιταλία, την Πορτογαλία, την Ισπανία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Πραγματοποιήθηκε επίσης επίσκεψη στη μονάδα «Μεταφορές» της ΕΤΑΑ. Οι φορείς των οποίων ζητήθηκε η γνώμη είναι οι κυριότεροι συμμετέχοντες στις αγορές χρηματοδότησης υποδομών μεταφορών στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στις γειτονικές χώρες.

Πριν από τις συνεδριάσεις, διαβιβάστηκε στους συμμετέχοντες έγγραφο διαβούλευσης με 10 ερωτήματα με σκοπό τη δημιουργία συνεκτικής βάσης για τη διερεύνηση της αγοράς (Παράρτημα 1 του εγγράφου εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής SEC(2005)323). Το έγγραφο αυτό αφορούσε τρία βασικά θέματα:

- Τη ζήτηση στην αγορά και τον αντίκτυπο του εγγυοδοτικού μέσου,

- Το μέγεθος του μέσου και τη διαφοροποίηση του κινδύνου,

- Τον επιμερισμό των κινδύνων μεταξύ κρατών μελών, ιδιωτικού τομέα και ΕΕ.

Μετά το πρώτο στάδιο της διαδικασίας διερεύνησης της αγοράς, το σχέδιο του προτεινόμενου μέσου προσαρμόστηκε ώστε να ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανάγκες της αγοράς. Στη συνέχεια, η ομάδα ήρθε σε επαφή με διαφόρους άλλους οργανισμούς βαθμολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας, συμβούλους και μονογραμμικούς ασφαλιστές με σκοπό να συγκεντρώσει κι άλλες παρατηρήσεις για την αποτελεσματικότητα και τον αντίκτυπο αυτού του επικαιροποιημένου σχεδίου.

Η ανταπόκριση της αγοράς

Η ζήτηση στην αγορά και ο αντίκτυπος του εγγυοδοτικού μέσου

Τα διασυνοριακά έργα και τα μακροπρόθεσμα έργα μεγάλης κλίμακας με σημαντικό αριθμό συμμετεχόντων (δημόσιες αρχές ενδεχομένως από διάφορες χώρες/περιφέρειες, χορηγοί, χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, κ.λπ.) είναι δαπανηρά και περίπλοκα. Όσοι συμμετείχαν στη διερεύνηση της αγοράς είναι της γνώμης ότι η «έγκριση» που αντιπροσωπεύει η παροχή εγγύησης εκ μέρους της ΕΕ μπορεί να θεωρηθεί γενικά ως ένα ισχυρό θετικό σήμα προς τις αγορές ιδιωτικής πίστης και τις αγορές κεφαλαίων σε σχέση με ένα συγκεκριμένο έργο. Ανάλογα με το εκάστοτε πλαίσιο, αυτό το είδος δέσμευσης εκ μέρους της ΕΕ μπορεί να ενισχύσει το κύρος των έργων, να προσελκύσει το ενδιαφέρον περισσότερων δανειστών και να συμβάλει στην ομαλή συνέχιση των διαπραγματεύσεων σε περίπτωση που προκύψουν χρηματοοικονομικά προβλήματα κατά τη διάρκεια ζωής των έργων. Μερικοί συμμετέχοντες θεώρησαν ότι η κοινοτική συμμετοχή θα μπορούσε να επιταχύνει τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων εκ μέρους των δημόσιων αρχών και να οδηγήσει στην ταχύτερη εκτέλεση έργων καλύτερης ποιότητας. Η εγγύηση θα είναι ιδιαίτερα χρήσιμη σε τομείς του Στόχου Ι, όπου υπάρχουν μεγαλύτερες δυσκολίες όσον αφορά την χορήγηση δανείων από εμπορικές τράπεζες και την προσέλκυση επενδυτών για τη χρηματοδότηση έργων υποδομής στον τομέα των μεταφορών.

Ωστόσο, οι απαντήσεις ήταν λιγότερο συγκλίνουσες όσον αφορά την οικονομική προστιθέμενη αξία[5] της αρχικής πρότασης , κυρίως όταν η Επιτροπή επέμενε (όπως προβλεπόταν αρχικά) στην απαίτησή της για συνδυασμένη εφαρμογή των όρων, και συγκεκριμένα: η εγγύηση να είναι μερική όσον αφορά το ποσό και το χρόνο και να περιορίζεται στα εξασφαλισμένα δάνεια και στα επιλέξιμα έργα αποδεδειγμένης επενδυτικής ποιότητας[6]. Με βάση τους περιορισμούς αυτούς, το επασφάλιστρο κινδύνου της εγγύησης της ΕΕ αναμένεται να είναι ιδιαίτερα χαμηλό για να έχει οποιοδήποτε ουσιαστικό αντίκτυπο στο κόστος χρηματοδότησης. Ομοίως, λόγω αυτών των αυστηρών περιορισμών, ο αντίκτυπος της εγγύησης στην πιστοληπτική ικανότητα /βαθμολόγηση του έργου θα είναι περιορισμένος ή αμελητέος.

Οι περισσότεροι φορείς επισήμαναν ότι θα απαιτηθούν δάνεια μειωμένης εξασφάλισης και ενδιάμεση χρηματοδότηση[7] για να χαρακτηριστεί το εξασφαλισμένο δάνειο ως «επενδυτικής ποιότητας» και να παρακινηθούν οι εμπορικές τράπεζες να χρηματοδοτήσουν τα έργα που υπόκεινται σε σημαντικούς κινδύνους κυκλοφορίας. Πολλοί συμμετέχοντες πρότειναν να παράσχει η Επιτροπή ένα ενδιάμεσο μέσο. Ένας πιθανόν ελκυστικός μηχανισμός που προτάθηκε για ένα τέτοιο μέσο είναι η πλήρης εγγύηση συγκεκριμένων, μειωμένης εξασφάλισης δόσεων μεσοπρόθεσμων πιστώσεων, οι οποίες είναι συχνά καθοριστικής σημασίας για την εξασφάλιση επαρκούς ρευστότητας κατά τη διάρκεια του αρχικού σταδίου κατασκευής. Οι διευκολύνσεις αυτές παρέχονται συχνά από τράπεζες με τη μορφή χρηματοδότησης stand-by και γενικά χρησιμοποιούνται σε περιπτώσεις μειωμένων λειτουργικών εσόδων, μέχρις ενός προκαθορισμένου ανώτατου ορίου. Οι δομές αυτές, όταν εμπεριέχουν τον κατάλληλο βαθμό μειωμένης εξασφάλισης, μειώνουν τον κίνδυνο για τους χορηγούς εξασφαλισμένων δανείων καθώς εξασφαλίζουν την έγκαιρη εξυπηρέτηση του εξασφαλισμένου δανείου. Επίσης, μπορούν να διευκολύνουν τις διαπραγματεύσεις αναδιάρθρωσης δίνοντας περισσότερα περιθώρια ελιγμών στους χορηγούς κεφαλαίων, τους δανειοδοτικούς φορείς και τις εθνικές αρχές, εάν το έργο παρουσιάσει προβλήματα.

Το μέγεθος του μέσου και η διαφοροποίηση των κινδύνων

Οι συμμετέχοντες επισήμαναν ότι ενα σύνηθες πιστωτικό όριο stand-by για έργα χαμηλότερου προφίλ κινδύνου μπορεί να φθάσει μέχρι το 10% του εξασφαλισμένου δανείου και να αφορά πολύ σύντομο χρονικό διάστημα. Ωστόσο, τα έργα με υψηλότερο βαθμό κινδύνου απαιτούν μεγαλύτερα ποσά και μεγαλύτερες περιόδους διαθεσιμότητας για την κάλυψη ενδεχόμενων καθυστερήσεων κατά την περίοδο εκκίνησης[8].

Οι φορείς των οποίων ζητήθηκε η γνώμη υποστηρίζουν ότι ένα θετικό χαρακτηριστικό του εγγυοδοτικού μέσου είναι το γεγονός ότι σε ένα χαρτοφυλάκιο περιλαμβάνονται αρκετά έργα τα οποία διαφέρουν από πλευράς γεωγραφικής θέσης, τομέα και μεγέθους, με αποτέλεσμα να επιτυγχάνεται μεγαλύτερη διαφοροποίηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο από αυτό που είναι δυνατό να επιτευχθεί σε εθνικό επίπεδο.

Επιπλέον, δεδομένου ότι όσον αφορά τα έργα αυτά θα υπάρξει μόνο μερική χρονική επικάλυψη και ότι θα καθοριστούν κριτήρια επιλογής ώστε να εξασφαλιστεί τουλάχιστον η μερική ετήσια αποπληρωμή και ενδεχομένως η πλήρης ανάκτηση των ποσών που καταβλήθηκαν στο πλαίσιο της εγγύησης, το αποτέλεσμα μόχλευσης αναμένεται να είναι είναι σημαντικό. Στο πλαίσιο του σχεδιασμού του μέσου, μπορεί επίσης να εξεταστεί η πρόωρη αποδέσμευση της εγγύησης όταν τα έργα φθάσουν σε ένα αρκετά υψηλό επίπεδο απόδοσης. Επίσης μπορεί να γίνει μερική αποδέσμευση βάσει μιας σειράς δεικτών απόδοσης ή/και του χρονοδιαγράμματος αποπληρωμής των δανείων.

Επιμερισμός των κινδύνων

Η Επιτροπή είχε προτείνει αρχικά να καθιερωθεί μια τυπική ρήτρα επιμερισμού των κινδύνων μεταξύ της Κοινότητας και αρχών, χρηματοπιστωτικών οργανισμών, τραπεζών και μετόχων από τα κράτη μέλη. Οι εμπορικοί φορείς δέχθηκαν κατ’αρχήν ευνοϊκά την πρόταση αυτή. Κατά την άποψη όλων, ο επιμερισμός των κινδύνων μεταξύ των διαφόρων συμμετεχόντων του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα μπορεί να εξασφαλίσει τον έλεγχο όλων των κινδύνων κακής διαχείρισης με κατάλληλο και ανεξάρτητο τρόπο, πράγμα το οποίο θα περιορίσει τον συνολικό κίνδυνο.

Πολλές εθνικές αρχές υπογράμμισαν ότι η παρέμβαση των κρατών μελών στη διαδικασία επιμερισμού των κινδύνων πρέπει να στηρίζεται στον σεβασμό των υφιστάμενων εθνικών ιδιαιτεροτήτων. Δεδομένου ότι δεν παρέχουν όλες χώρες εγγυήσεις για εθνικά επενδυτικά έργα, η εφαρμογή αυστηρού περιορισμού όσον αφορά τον επιμερισμό των κινδύνων θα καταστήσει το μέσο ανεφάρμοστο σε πολλές χώρες. Για το λόγο αυτό, ορισμένοι φορείς πρότειναν να καλύψει η Κοινότητα τον συνολικό κίνδυνο του πιστωτικού ορίου stand-by. Η πλήρης εγγύηση θα οδηγήσει σε μηδενική στάθμιση[9] του κινδύνου για το υποκείμενο πιστωτικό όριο και θα ελαχιστοποιήσει το κόστος του αναδόχου. Δεδομένου ότι οι τράπεζες πρέπει να αναλάβουν τον κίνδυνο καθόλη τη διάρκεια του εξασφαλισμένου δανείου και ότι ο όγκος του εξασφαλισμένου δανείου είναι σε κάθε περίπτωση πολλαπλάσιος του όγκου του πιστωτικού ορίου stand-by, μερικοί φορείς αμφισβήτησαν την επιπρόσθετη απαίτηση σύμφωνα με την οποία πρέπει να γίνει επιμερισμός του κινδύνου που αφορά το πιστωτικό όριο stand-by. Υποστήριξαν ότι κανονικά οι μέτοχοι περιλαμβάνονται στον επιμερισμό των κινδύνων μέσω περιορισμών στη διανομή μερισμάτων και ότι μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν άλλοι μηχανισμοί για την προστασία της Επιτροπής (π.χ. διατάξεις «cash-sweep» [10]).

Τελικές παρατηρήσεις

Με βάση τη διαδικασία διερεύνησης της αγοράς, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι είναι σκόπιμο να θεσπιστεί ένα νέο κοινοτικό μέσο εγγύησης δανείων για τη στήριξη έργων ΔΕΔ-Μ, και ιδιαίτερα των διασυνοριακών έργων προτεραιότητας.

Η πρόταση για τη θέσπιση εγγυητικού μέσου περιγράφεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο COM(2005)76.

[1] ECOFIN της 25ης Νοεμβρίου 2003, 15352/03

[2] Η πρωτοβουλία “i2i” (Πρωτοβουλία Καινοτομίας 2000) ξεκίνησε από την ΕΤΕπ μετά τη σύνοδο κορυφής της Λισσαβόνας.

[3] Οι μονογραμμικοί ασφαλιστές παρέχουν ασφαλιστική κάλυψη για μόνο έναν συγκεκριμένο κίνδυνο, δηλαδή για ένα μεμονωμένο χρηματοπιστωτικό κίνδυνο που συνδέεται με μια μόνο χρηματοπιστωτική συναλλαγή.

[4] Αρχική πρόταση: η εγγύηση της Επιτροπής πρέπει να καλύπτει μέρος του εξασφαλισμένου δανείου κατά τη διάρκεια της περιόδου εκκίνησης ενός έργου υποδομής στον τομέα των μεταφορών. Το υπόλοιπο μέρος του εξασφαλισμένου δανείου κατά τη διάρκεια της περιόδου εκκίνησης πρέπει να καλύπτεται από τα κράτη μέλη και τον ιδιωτικό τομέα.

[5] Στο πλαίσιο αυτό, με τον όρο οικονομική προστιθέμενη αξία νοούνται το μειωμένο κόστος χρηματοδότησης και ο όγκος της ιδιωτικής χρηματοδότησης στην οποία μπορεί να έχει πρόσβαση το έργο.

[6] Οι οργανισμοί βαθμολόγησης προβαίνουν στην αξιολόγηση του πιστωτικού κινδύνου για να καθορίσουν την πιστοληπτική ικανότητα ενός οργανισμού, ενός έργου, ενός ομολογιακού δανείου, κλπ. Οι οργανισμοί αυτοί δημιούργησαν συστήματα βαθμολόγησης που απεικονίζουν την σχετική πιστωτική ποιότητα. Η βαθμολογία κυμαίνεται από το "AAA" για συναλλαγές του υψηλότερου βαθμού ποιότητας έως το "C" και, τέλος, το "D" (αδυναμία εκπλήρωσης υποχρεώσεων). Η "επενδυτική ποιότητα" (investment grade) καλύπτει τη βαθμολογία από “AAA έως ΒΒΒ" (Standard & Poors) ή από "Aaa έως Baa" (Moody's). Οι βαθμολογίες από "BB" και κάτω ονομάζονται "κερδοσκοπική ποιότητα" (speculative grade) και παρουσιάζουν μεγαλύτερο κίνδυνο αδυναμίας εκπλήρωσης υποχρεώσεων.

[7] Με τον όρο «ενδιάμεση χρηματοδότηση» (mezzanine financing) νοείται γενικά ένα επίπεδο χρηματοδότησης μεταξύ του εξασφαλισμένου δανείου και των ιδίων κεφαλαίων. Όσον αφορά την προτεραιότητα πληρωμής, η υποχρέωση εξόφλησης της ενδιάμεσης χρηματοδότησης έπεται εκείνης του εξασφαλισμένου δανείου αλλά έχει προτεραιότητα σε σχέση με τις κοινές μετοχές ή τα ίδια κεφάλαια. Η ενδιάμεση χρηματοδότηση ναι μεν αναλαμβάνει υψηλότερο επίπεδο κινδύνου, αλλά και η αμοιβή της σε σχέση με το εξασφαλισμένο δάνειο είναι υψηλότερη.

[8] Τα πρώτα έτη της περιόδου λειτουργίας λέγονται «περίοδος εκκίνησης».

[9] Οι συντελεστές κεφαλαιακής επάρκειας μετρούν το ποσό του κεφαλαίου μιας τράπεζας εκφρασμένο ως ποσοστό των σταθμισμένων χρηματοπιστωτικών της ανοιγμάτων. Τα δάνεια που έχει χορηγήσει μια τράπεζα σταθμίζονται με βάση το επίπεδο του κινδύνου τους. Σε γενικές γραμμές μπορεί υποστηριχθεί ότι για τα δάνεια που χορηγούνται σε κυβερνήσεις η στάθμιση είναι μηδενική, ενώ για τα δάνεια που χορηγούνται σε ιδιώτες χωρίς εξασφάλιση η στάθμιση είναι 100%. Στην περίπτωση αυτή, οι τράπεζες μπορούν να επωφελούνται από το καθεστώς της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, έτσι ώστε να μην υποχρεούνται να διαθέτουν κεφάλαια για το πιστωτικό όριο stand-by το οποίο εγγυάται πλήρως η Επιτροπή. Αυτό αντιπροσωπεύει σημαντικό πλεονέκτημα τόσο για τις τράπεζες, οι οποίες χρηματοδοτούν το πιστωτικό όριο stand-by, όσο και για τον δανειζόμενο, ο οποίος μπορεί να επωφεληθεί από τις μειωμένες χρηματοδοτικές δαπάνες για το εν λόγω πιστωτικό όριο.

[10] Με τον όρο «cash sweep» νοείται ένας μηχανισμός βάσει του οποίου όλα τα μετρητά που είναι διαθέσιμα μετά την πληρωμή των λειτουργικών δαπανών χρησιμοποιούνται εξ ολοκλήρου για τη μείωση του ποσού του χρέους.