Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών - Προτεραιότητες 2003 - 2006"

(COM(2003) 238 τελικό)

(2003/C 234/15)

Στις 8 Μαΐου 2003, και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί Ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το τμήμα "Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, όρισε τον κ. Cassidy ως γενικό εισηγητή.

Κατά την 401η σύνοδο ολομέλειας της 16ης και 17ης Ιουλίου 2003 (συνεδρίαση της 16ης Ιουλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 80 ψήφους υπέρ, 15 κατά και 18 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Δέκα χρόνια Εσωτερικής Αγοράς χωρίς σύνορα

1.1. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την ανακοίνωση της Επιτροπής, τα συμπεράσματά της, και το σχέδιο δράσης που περιγράφεται στα παραρτήματα. Συμφωνεί ότι εναπομένουν πολλά ακόμη προκειμένου να αξιοποιηθεί πλήρως το δυναμικό της Εσωτερικής Αγοράς.

1.2. Η Εσωτερική Αγορά δεν έχει ολοκληρωθεί και απομένουν ακόμη μείζονες προκλήσεις κατά την περίοδο 2003-2006. Υπάρχουν ακόμη διάφοροι εθνικοί φραγμοί που παρακωλύουν την ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων και ατόμων.

1.3. Πέραν της άρσης των εθνικών εμποδίων για την ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών, υπηρεσιών, κεφαλαίων και ανθρώπων, υπάρχουν και νέα προβλήματα και εξελίξεις, όπως για παράδειγμα η μετατροπή της ΕΕ (από ΕΟΚ σε ΕΕ και περαιτέρω), η στρατηγική της Λισαβόνας με τη σφαιρικότερη πολιτική της προσέγγιση, η επικείμενη διεύρυνση, τα αποτελέσματα των συζητήσεων της Συνέλευσης, η μεταβαλλόμενη διεθνής κατανομή της εργασίας, καθώς και οι τρέχουσες δυσμενείς οικονομικές συνθήκες, που επηρεάζουν τις προβλέψεις και το περιβάλλον της Εσωτερικής Αγοράς.

1.4. Μολονότι σήμερα υπάρχουν σχετικά λίγοι περιορισμοί στην κυκλοφορία των κεφαλαίων, η πρόοδος όσον αφορά την εφαρμογή του σχεδίου δράσης για τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες υπήρξε αργή. Αυτό αποτελεί σημαντικό έναυσμα για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο ώστε να επισπεύσουν τη διαδικασία συναπόφασης δεδομένου ότι οι χρηματοοικονομικές υπηρεσίες αποτελούν παράγοντα διευκόλυνσης των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων στην ΕΕ. Εξάλλου, η εθνική προστασία των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών μπορεί να αποτελέσει εμπόδιο για την εσωτερική αγορά, σε περιπτώσεις κατά τις οποίες δεν υπάρχουν ακόμη μέτρα της ΕΕ. Κατά την άρση των φραγμών αυτών πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα συμφέροντα των πολιτών (καταναλωτές, εργαζόμενοι και επιχειρηματίες).

1.5. Η πρόοδος την τελευταία δεκαετία δεν ήταν επαρκής ώστε να επιδράσει επί της ανεργίας η οποία παραμένει σε υψηλό επίπεδο, δηλαδή 8 % με πρόβλεψη να ανέλθει σε 8,8 % σύμφωνα με τις Εαρινές Οικονομικές Προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που υιοθετήθηκαν στις 8 Απριλίου(1). Ενώ η άρση των εμποδίων που εξακολουθούν να υφίστανται στην Εσωτερική Αγορά προσφέρει σοβαρές πρόσθετες οικονομικές δυνατότητες, και άρα δυνητικά πρόσθετες θέσεις εργασίας, η ανεργία δεν μπορεί να καταπολεμηθεί επιτυχώς χωρίς να ασκηθεί μακροοικονομική πολιτική προσανατολισμένη στη δημιουργία απασχόλησης και χωρίς να καταβληθούν σημαντικές προσπάθειες για την εφαρμογή της στρατηγικής για την απασχόληση σε εθνικό επίπεδο.

1.6. Η ανακοίνωση της Επιτροπής τονίζει ότι η ολοκλήρωση της Εσωτερικής Αγοράς αποτελεί συνεχή διαδικασία στην οποία συμμετέχουν και τα κράτη μέλη. Ωστόσο, η ανακοίνωση υπογραμμίζει ότι η αύξηση των ρυθμιστικών εμποδίων οφείλεται στον τρόπο με τον οποίο ορισμένα κράτη μέλη μεταφέρουν τα ευρωπαϊκά μέτρα στην εθνική τους νομοθεσία.

2. Προτεραιότητες για την περίοδο 2003 - 2006

2.1. Διευκόλυνση της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων

Οι συναλλαγές με τις τρίτες χώρες αναπτύσσονται ταχύτερα από ό,τι οι συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών. Ένα αίτιο είναι η έλλειψη μιας διαδικασίας αμοιβαίας αναγνώρισης η οποία να έχει σχεδιαστεί κατά τρόπο ώστε προϊόντα τα οποία έχουν παραχθεί σε μια άλλη χώρα να εμπνέουν εμπιστοσύνη στους καταναλωτές. Κάθε κράτος μέλος θα πρέπει να αναγνωρίζει τα συστήματα των άλλων κρατών μελών. Η ύπαρξη σταθερού νομικού συστήματος, υψηλά και σαφή ποιοτικά πρότυπα και η ανάληψη πρωτοβουλιών για την επιμόρφωση των καταναλωτών αποτελούν ιδανικές προϋποθέσεις για την αύξηση των εμπορικών συναλλαγών μεταξύ των κρατών μελών.

2.2. Ολοκλήρωση των αγορών υπηρεσιών

2.2.1. Μέχρι στιγμής είναι τα ίδια χαρακτηριστικά των υπηρεσιών που εμποδίζουν την ανάπτυξη μίας Εσωτερικής Αγοράς υπηρεσιών, όπως για παράδειγμα η σημασία της τεχνογνωσίας και των δεξιοτήτων των παρόχων υπηρεσιών, οι σημαντικές διαφορές των εθνικών νομοθεσιών και οι διαφορετικές τιμές που προκύπτουν από αυτές, οι σημαντικές διαφορές μεταξύ των εισοδημάτων και των προτύπων, η απουσία σε επίπεδο ΕΕ αποτελεσματικών μηχανισμών διευθέτησης αυτών των διαφορών και, τέλος, η έλλειψη εμπιστοσύνης έναντι των νομικών συστημάτων άλλων κρατών. Οι υπηρεσίες εξακολουθούν να αντιπροσωπεύουν το 20 % μόνο του εμπορίου στην Εσωτερική Αγορά, ποσοστό μικρότερο απ' ό,τι πριν από μια δεκαετία! Καθώς σχεδόν το 90 % όλων των ΜΜΕ στην ΕΕ είναι επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών, υπάρχει επείγουσα ανάγκη για πρόοδο.

2.2.2. Εξαιρουμένων των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, για τις οποίες υιοθετήθηκαν 32 από τα 42 μέτρα του σχεδίου δράσης, τα λοιπά πεδία του τομέα των υπηρεσιών δεν αποτέλεσαν ακόμη αντικείμενο συνολικής πολιτικής για την εσωτερική αγορά. Δεδομένου ότι η Επιτροπή καταρτίζει επί του παρόντος σχετικά μέτρα, η ΕΟΚΕ θα επιθυμούσε να επισύρει την προσοχή στους ίδιους περιορισμούς που θέτει το θέμα, όσον αφορά τα πρότυπα προστασίας της κοινωνικής ασφάλισης, του περιβάλλοντος και της ασφάλειας των καταναλωτών, λαμβανομένων ιδιαίτερα υπόψη της διαδικασίας ενσωμάτωσης των νέων κρατών και των αναγκών των ΜΜΕ, για παράδειγμα σχετικά με την εμπορική προβολή και την αρχή της χώρας καταγωγής.

2.3. Εξασφάλιση βιομηχανιών δικτύου υψηλής ποιότητας· διασφάλιση υψηλών ποιοτικών προτύπων κατά την παροχή υπηρεσιών κοινής ωφέλειας

2.3.1. Οι επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών κοινής ωφέλειας προσφέρουν υπηρεσίες διαρκείς, υψηλής ποιότητας και ευρείας έκτασης. Κατά την ιδιωτικοποίηση, την αυτονόμηση και την ελευθέρωση, πρέπει πάντοτε να πρεσβεύουν το συμφέρον των καταναλωτών και την παροχή οικονομικά προσιτών και γενικά προσβάσιμων υπηρεσιών. Για λόγους ασφάλειας και ποιότητας, πρέπει να διασφαλίζεται η πρόσληψη προσωπικού με επαρκή εκπαίδευση για την κάλυψη των κενών.

2.3.2. Οι βιομηχανίες δικτύου - τηλεπικοινωνίες, νερό, ενέργεια, μεταφορές, κ.λπ. - αποτελούν ουσιαστικό τμήμα της Εσωτερικής Αγοράς της ΕΕ. Μολονότι μετά την φιλελευθεροποίηση σημειώθηκε θεαματική πρόοδος με αποτέλεσμα τη μείωση των τιμών για τους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις, ιδίως στις τηλεπικοινωνίες και τους αεροπορικούς ναύλους, ωστόσο, πολλά απομένουν να πραγματοποιηθούν στους τομείς του νερού, των σιδηροδρόμων, και της ενέργειας. Οι βιομηχανίες δικτύου - τηλεπικοινωνίες, νερό, ενέργεια, μεταφορές, κ.λπ. - αποτελούν ουσιαστικό τμήμα της Εσωτερικής Αγοράς της ΕΕ. Μολονότι μετά την φιλελευθεροποίηση σημειώθηκε πρόοδος με αποτέλεσμα τη μείωση των τιμών κυρίως για τις επιχειρήσεις, και εν μέρει για τους καταναλωτές, οι βελτιώσεις για τους καταναλωτές και τους χρήστες ήταν πολύ περιορισμένες και σε ορισμένες περιπτώσεις δημιουργήθηκαν προβλήματα στον εφοδιασμό και στον τομέα της ασφάλειας.

2.3.3. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την έκκληση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να επισπεύσουν την υιοθέτηση της "δεύτερης δέσμης μέτρων για τους σιδηροδρόμους" και της δέσμης μέτρων για τη δημιουργία του "ενιαίου ευρωπαϊκού ουρανού". Σε σχέση με τις βιομηχανίες δικτύου, η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της εγκαθίδρυσης ισορροπίας μεταξύ του γενικού συμφέροντος και του ανταγωνισμού. Επιπλέον, θεωρεί αναγκαία την υποβολή από την Επιτροπή πρότασης οδηγίας-πλαίσιο, με σκοπό την παγίωση των πολιτικών αρχών που διέπουν τις υπηρεσίες γενικής οικονομικής ωφέλειας και την παραχώρηση στα κράτη μέλη της απαραίτητης ευελιξίας σε αυτό το πεδίο.

2.3.4. Η μεγάλη Εσωτερική Αγορά συνεπάγεται αναπόφευκτα έναν αυξανόμενο όγκο μεταφορών. Η πολιτική μεταφορών της Ένωσης αντιμετωπίζει την πρόκληση της διαμόρφωσης κατάλληλου πλαισίου για τις αναγκαίες μεταφορές, το οποίο να είναι φιλικό προς το περιβάλλον - και την κοινωνία - και ταυτόχρονα να διασφαλίζει την παράλληλη και ορθολογική χρήση των διαφόρων μεταφορικών μέσων (σιδηρόδρομοι, αυτοκινητόδρομοι, πλωτοί οδοί, ...). Ωστόσο, πρέπει επιπλέον να δοθούν και κίνητρα για να αποφεύγονται οι περιττές μεταφορές.

2.3.5. Η επιτάχυνση της υλοποίησης των προτεραιοτήτων που αναφέρει η Επιτροπή (ΤΕΝ-Τ) επιβάλλεται μεν να υποστηριχθεί, αλλά οι πόροι που έχουν διατεθεί έως τώρα από την ΕΕ και τα κράτη μέλη δεν επαρκούν για την επίτευξη αυτών των στόχων.

2.4. Μείωση του αντίκτυπου των φορολογικών εμποδίων

2.4.1. Η βασική προτεραιότητα, εδώ και μία εικοσαετία περίπου, είναι ένα εναρμονισμένο σύστημα σύμφωνα με το οποίο ο ΦΠΑ επιβάλλεται στη χώρα προέλευσης (αρχή της προέλευσης) αντί στη χώρα κατανάλωσης (αρχή του προορισμού). Η ύπαρξη 15 διαφορετικών φορολογικών αρχών αποτελεί μεγάλη επιβάρυνση για τις επιχειρήσεις. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι τα κράτη μέλη πρέπει να παραμείνουν αρμόδια για το θέμα των συντελεστών του ΦΠΑ, αλλά η Επιτροπή μπορεί να διαδραματίσει ένα ρόλο όσον αφορά τη δημιουργία ενός εναρμονισμένου συστήματος.

2.4.2. Η ΕΟΚΕ προειδοποιεί την Επιτροπή ότι οι προτάσεις της για τη σταδιακή κατάργηση του φόρου για την καταχώρηση του αριθμού κυκλοφορίας των οχημάτων θα συναντήσουν αντιδράσεις από ορισμένα κράτη μέλη.

2.5. Αύξηση των ευκαιριών για δημόσιες συμβάσεις

Λίγες μόνο δημόσιες συμβάσεις ανατίθενται σε επιχειρήσεις οι οποίες έχουν την έδρα τους σε άλλο κράτος μέλος και αυτό σε μια αγορά η οποία ανέρχεται σε 16 % του ΑΕγχΠ της ΕΕ, δηλαδή σε 1429 δις EUR. Αυτό σημαίνει ότι το σύστημα δεν λειτουργεί ικανοποιητικά. Η ΕΟΚΕ ανησυχεί για την βραδεία πρόοδο στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο όσον αφορά την υιοθέτηση της νομοθετικής δέσμης μέτρων σχετικά με τις δημόσιες συμβάσεις. Κατά συνέπεια, υπάρχουν ακόμη περιθώρια για τη βελτίωση του συστήματος και επειδή πρόκειται για μία μεγάλη αγορά προμηθειών θα ήταν δυνατό να δημιουργηθούν καλύτερες ανταγωνιστικές συνθήκες, μέσω διασυνοριακών προσκλήσεων υποβολής προσφορών με σημαντικό αριθμό δυνητικών υποψηφίων. Κατά τον υπολογισμό των προβλεπόμενων δαπανών, οι επιχειρήσεις θα πρέπει να λαμβάνουν απαραιτήτως υπόψη το κατά κανόνα υψηλότερο μεταφορικό κόστος, καθώς και τις τεχνικές και εμπορικές προκλήσεις, μίας διασυνοριακής εκτέλεσης παραγγελιών. Από αυτή την άποψη, οι μεγάλες επιχειρήσεις που είναι συνηθισμένες να αναλαμβάνουν διεθνείς δραστηριότητες βρίσκονται σε καλύτερη θέση από τις ΜΜΕ οι οποίες διαθέτουν στενά περιθώρια για την ανάληψη δράσης. Ο κίνδυνος κοινωνικού ντάμπιγκ μέσω της χρήσης εργατικού δυναμικού από χώρες με χαμηλούς μισθούς ή άλλως εργατικού δυναμικού που υποαμείβεται πρέπει να αποφευχθεί μέσω κατάλληλου ελέγχου.

2.6. Βελτίωση των συνθηκών για τις επιχειρήσεις

2.6.1. Βασικό εργαλείο για την επιτυχία της Εσωτερικής Αγοράς είναι το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Η ΕΕ πρέπει να δημιουργήσει ένα περιβάλλον στο οποίο να μπορούν να ευδοκιμήσουν και οι επιχειρήσεις και η δημιουργία θέσεων απασχόλησης. Η ΕΟΚΕ λυπάται ιδιαίτερα για την καθυστέρηση που σημειώνεται όσον αφορά την πλήρη εφαρμογή της πρόσφατης συμφωνίας του Συμβουλίου σχετικά με το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας.

2.6.2. Η ΕΟΚΕ έχει εκφράσει επανειλημμένα τις ανησυχίες της για τις επιπτώσεις των κοινοτικών και των εθνικών μέτρων (της γραφειοκρατίας) στους παράγοντες της Ευρωπαϊκής Εσωτερικής Αγοράς. Ένας από τους στόχους του προγράμματος για την Εσωτερική Αγορά είναι ο περιορισμός των επιβαρύνσεων για τις επιχειρήσεις και τους πολίτες. Ως εκ τούτου, καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να συντάσσουν λεπτομερέστερες "αξιολογήσεις των επιπτώσεων" των προτάσεών τους.

2.6.2.1. Η ΕΟΚΕ έχει παρατηρήσει επανειλημμένα ότι ο χώρος των μικρομεσαίων επιχειρήσεων δεν εμπλέκεται επαρκώς στην κατάρτιση των διατάξεων που συνδέονται με την υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς: ζητά να ενισχυθεί η διαδικασία διαβουλεύσεων της Επιτροπής με τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Χάρτη των Μικρών Επιχειρήσεων, η ΕΟΚΕ επιθυμεί η ΓΔ Εσωτερικής Αγοράς να αποκτήσει ένα σύστημα διαβούλευσης και συνεργασίας με τις εκπροσωπευτικές οργανώσεις των μικρών επιχειρήσεων προκειμένου να διασφαλιστεί η συμμετοχή τους στο σύνολο της κοινοτικής νομοθετικής διαδικασίας.

2.6.3. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει, εντούτοις, τη διάκριση που πρέπει να γίνεται μεταξύ αφενός των περιττών νομικών και διοικητικών δαπανών και αφετέρου των απαραίτητων για τη διασφάλιση και τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας προτύπων και ρυθμίσεων στον κοινωνικό και στον περιβαλλοντικό τομέα, αλλά και στον τομέα της νομικής προστασίας των καταναλωτών, με την έννοια των κοινών στόχων της ΕΕ όπως αυτοί ορίζονται στις Συνθήκες και στη στρατηγική της Λισσαβώνας.

2.6.4. Η ΕΟΚΕ αναμένει τις προτάσεις της Επιτροπής για την Εταιρική Διακυβέρνηση και ελπίζει ότι θα είναι συνεπείς με τα διεθνή κριτήρια. Τα Διεθνή Λογιστικά Πρότυπα (IAS) χρήζουν νομικής επικύρωσης με σκοπό την εφαρμογή τους στην επικράτεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σύμφωνα με τον κανονισμό για τα Διεθνή Λογιστικά Πρότυπα, και η ΕΟΚΕ προτρέπει την Επιτροπή και το Συμβούλιο να υιοθετήσουν τάχιστα τα Διεθνή Ελεγκτικά Πρότυπα (ISA). Απαιτείται, επίσης, να ληφθούν υπόψη τα συμφέροντα όλων των ενδιαφερόμενων μερών.

2.6.5. Η ΕΟΚΕ υποστήριξε τις προτάσεις της Επιτροπής σχετικά με τις διασυνοριακές προσφορές εξαγοράς. Υπογραμμίζει ότι είναι αναγκαίο να επιτευχθεί ισορροπία δυνάμεων ώστε να ισχύουν οι ίδιοι όροι σε όλα τα κράτη μέλη.

2.6.6. Όσον αφορά την πρόταση της Επιτροπής για ένα Ευρωπαϊκό Καταστατικό Ιδιωτικών Εταιρειών για τις ΜΜΕ, η ΕΟΚΕ ελπίζει η πρόταση να μην έχει ως συνέπεια την αύξηση του γραφειοκρατικού φόρτου και τονίζει ότι υπάρχουν πολυάριθμες μεγάλες ιδιωτικές επιχειρήσεις των οποίων οι μέτοχοι και οι εργαζόμενοι επιθυμούν να παραμείνουν ιδιωτικές.

2.7. Αντιμετώπιση της δημογραφικής πρόκλησης

2.7.1. Μολονότι το πεδίο πρωτοβουλιών της Επιτροπής στον τομέα αυτό είναι περιορισμένο, η ανακοίνωση τονίζει το διττό πρόβλημα της αύξουσας γήρανσης του πληθυσμού και της φθίνουσας ηλικίας συνταξιοδότησης.

2.7.2. Η "αναλογία εξάρτησης" (ο αριθμός των εργαζομένων που συντηρεί τους συνταξιοδοτούμενους) αποτελεί, επίσης, πηγή ανησυχιών.

2.7.3. Οι δημογραφικές μεταβολές επιβάλουν ανάλογη προσαρμογή της αγοράς εργασίας και των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης, αλλά και των υποδομών όπως π.χ. του συστήματος προστασίας της υγείας. Στο πλαίσιο της επιλογής της Λισαβόνας, η αύξηση της συμμετοχής στην αγορά εργασίας αποτελεί πρωταρχικό στόχο για την ορθή ανάπτυξη κάθε οικονομικής, κοινωνικής, και εν προκειμένω, συνταξιοδοτικής στρατηγικής(2). Παράλληλα με την εξάλειψη των διακρίσεων σε βάρος των ηλικιωμένων εργαζομένων είναι απαραίτητο να ληφθούν μέτρα για την αύξηση της απασχόλησης των ηλικιωμένων εργαζομένων. Χρειάζεται μια πολιτική απασχόλησης και μια μακροοικονομική πολιτική προσεκτικά προσανατολισμένες προκειμένου να δημιουργηθούν οι απαραίτητες θέσεις εργασίας· διαφορετικά, η αύξηση της απασχόλησης ηλικιωμένων εργαζομένων θα μπορούσε να επιδράσει αρνητικά στην απασχόληση των νεότερων εργαζομένων.

2.7.4. Η ΕΟΚΕ τονίζει(3) ότι οι απαραίτητες μεταρρυθμίσεις για την επίτευξη ενός δίκαιου και ισορροπημένου συστήματος συνταξιοδότησης θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τόσο την αύξηση του προσδόκιμου ζωής όσο και τις νέες μορφές συμβάσεων εργασίας, αλλά και τον αντίκτυπο των διαφορετικών συστημάτων χρηματοδότησης των συντάξεων. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει επίσης ότι οι μεταρρυθμίσεις των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης εξετάζονται επί του παρόντος υπό το πρίσμα της Εσωτερικής Αγοράς και των δημοσιονομικών απαιτήσεων. Το γεγονός αυτό μπορεί να επιδράσει αρνητικά στα συστήματα συνολικά. Τα συστήματα συνταξιοδότησης χρειάζεται αναμφίβολα να μεταρρυθμιστούν, αλλά η μεταρρύθμιση πρέπει να τα αφορά εξ ολοκλήρου. Εξάλλου, στη διαδικασία των μεταρρυθμίσεων θα πρέπει να συμμετάσχουν όλοι οι ενδιαφερόμενοι και ιδιαίτερα οι κοινωνικοί εταίροι.

2.7.5. Η Εσωτερική Αγορά συνεπάγεται προκλήσεις και για τα συστήματα προστασίας της υγείας. Η κινητικότητα των εργαζομένων εντός της Εσωτερικής Αγοράς μπορεί ενδεχομένως να συμβάλει στην κάλυψη έλλειψης προσωπικού ιδιαίτερα στο νοσηλευτικό τομέα. Η κινητικότητα των ασθενών, όμως, μπορεί να οδηγήσει στην άνιση επιβάρυνση και στην έλλειψη ισορροπίας των συστημάτων υγείας λόγω της διαφορετικής τους δομής. Και σε αυτή την περίπτωση, η εξέταση των προκλήσεων αποκλειστικά υπό το πρίσμα της Εσωτερικής Αγοράς μπορεί να οδηγήσει σε αντίθετα αποτελέσματα από αυτά που επιδιώκονται. Προκειμένου να αποφευχθεί παρόμοια εξέλιξη είναι απαραίτητο να διεξαχθεί μια σφαιρική συζήτηση σχετικά με τις προκλήσεις.

2.7.6. Η ΕΟΚΕ εφιστά επίσης την προσοχή στη μεταρρύθμιση των κοινωνικοασφαλιστικών συστημάτων στα μελλοντικά κράτη μέλη. Οι μεταρρυθμίσεις στις χώρες αυτές προσανατολίστηκαν κατά το παρελθόν περισσότερο προς την ενθάρρυνση της ιδιωτικής πρωτοβουλίας, την ανάληψη ίδιας ευθύνης, την προσωπική κάλυψη κινδύνων αλλά και τη στήριξη χρηματοδοτούμενων πυλώνων. Το γεγονός αυτό ενδέχεται να προκαλέσει χάσμα και ένταση όταν τα κράτη αυτά προσχωρήσουν στην Ένωση.

2.8. Απλούστευση του κανονιστικού περιβάλλοντος

Ένας εκ των στόχων της Εσωτερικής Αγοράς είναι η αντικατάσταση δεκαπέντε εθνικών ρυθμίσεων με ένα κοινοτικό κανονισμό. Τα κράτη μέλη συνεχίζουν να αυξάνουν τις απαιτήσεις που προβλέπονται στις κοινοτικές οδηγίες (διαδικασία γνωστή ως "επιχρύσωση"). Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει προτείνει τη θέσπιση ενός "τεστ συμβατότητας", πρόταση που η ΕΟΚΕ επικροτεί(4), με την προϋπόθεση ότι τα κριτήρια του τεστ αυτού θα λαμβάνουν υπόψη το συμφέρον όλων των πολιτών στην Εσωτερική Αγορά.

2.9. Εφαρμογή των κανόνων

2.9.1. Τα κράτη μέλη δεν εφαρμόζουν τις οδηγίες εγκαίρως ή δεν τις εφαρμόζουν σωστά. Ο αριθμός των αγωγών για παραβίαση του κοινοτικού δικαίου αυξήθηκε από 700 το 1992 σε περισσότερες από 1500 το 2002(5). Η επίλυση των εν λόγω υποθέσεων παραβίασης του κοινοτικού δικαίου εξαρτάται ιδιαίτερα από το έργο του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου. Η ΕΟΚΕ επιθυμεί επίσπευση της επίλυσης των υποθέσεων παραβίασης του κοινοτικού δικαίου και ελπίζει ότι οι ρυθμίσεις Solvit θα συμβάλουν ουσιαστικά προς αυτή την κατεύθυνση. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να συντάσσει εκθέσεις σχετικά με τα επιτεύγματα του δικτύου Solvit σε τακτική βάση.

2.9.2. Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι μια πιθανή αντιμετώπιση του ελλείμματος μεταφοράς θα μπορούσε να είναι η μεγαλύτερη χρήση κανονισμών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (γνωστών ως νόμων της ΕΕ) οι οποίοι εφαρμόζονται αμέσως, αντίθετα προς τις οδηγίες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου που απευθύνονται στις κυβερνήσεις από τις οποίες και προέρχονται τα περισσότερα προβλήματα μεταφοράς.

2.9.3. Ωστόσο, η μεγαλύτερη χρήση κανονισμών θα πρέπει να συνεπάγεται την αυστηρή τήρηση της αρχής της επικουρικότητας και τον ταυτόχρονο σεβασμό των προτύπων στον τομέα των κοινωνικοασφαλιστικών συστημάτων και της προστασίας των καταναλωτών και του περιβάλλοντος.

2.9.4. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρόταση της Επιτροπής για ένα "μηχανισμό ελέγχου", σύμφωνα με τον οποίο τα κράτη μέλη οφείλουν να κοινοποιούν στην Επιτροπή τους νέους τεχνικούς κανονισμούς πριν τους θέσουν σε εφαρμογή.

2.9.5. Η ΕΟΚΕ επικροτεί, επίσης, τις συστάσεις της Επιτροπής για καλύτερη διοικητική συνεργασία και για τη θέσπιση εθελοντικών κωδίκων συμπεριφοράς/επαγγελματικών κανόνων σε κοινοτικό επίπεδο.

2.10. Εξασφάλιση περισσότερης και καλύτερης πληροφόρησης - Μία Εσωτερική Αγορά για τους πολίτες

2.10.1. Παρά την πρόοδο που πραγματοποιήθηκε μέχρι στιγμής, οι πολίτες αγνοούν ακόμη τα δικαιώματά τους και τη βοήθεια που μπορούν να λάβουν από τα υφιστάμενα προγράμματα, όπως το Εures (για αυτούς που αναζητούν εργασία) και το Solvit (για την άρση των εμποδίων για την ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών και υπηρεσιών).

2.10.2. Επίσης, για τους καταναλωτές, η υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς υπήρξε απογοητευτική, δεδομένου ότι δεν επωφελήθηκαν, όπως έπρεπε, από τα πλεονεκτήματά της.

2.10.3. Επειδή οι πολίτες ελάχιστα γνωρίζουν τα δικαιώματα και τις δυνατότητες που διαθέτουν, καθώς και τη βοήθεια που μπορούν να λάβουν από τα υφιστάμενα προγράμματα, θα ήταν σκόπιμο να αναπτυχθεί ένα σχέδιο για την καλύτερη ενημέρωση και την ευκολότερη πρόσβαση των πολιτών στα υφιστάμενα προγράμματα. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ συνιστά την ενημέρωση σχετικά με τις πρόσθετες δυνατότητες και τη διευκόλυνση της πρόσβασης στους υφιστάμενους μηχανισμούς επίλυσης προβλημάτων, όπως το Solvit. Για παράδειγμα, θα μπορούσαν οι σύλλογοι εργοδοτών, εργαζομένων και καταναλωτών να λειτουργήσουν ως σημεία προσφυγής για τις επιχειρήσεις και τους πολίτες και να αποκατασταθεί, κατ' αυτόν τον τρόπο, η σύνδεση με σχετικά κέντρα επίλυσης προβλημάτων, όπως τα όργανα του Solvit. Επειδή, όμως, αυτό δεν εμπίπτει στον τομέα αρμοδιοτήτων αυτών των οργανώσεων και θα μπορούσε να επιβαρύνει επιπρόσθετα τους χρηματοδοτικούς πόρους τους, θα έπρεπε να τους διατεθούν ενδεχομένως πρόσθετα μέσα. Πρέπει, ωστόσο, να αποφευχθεί η αλληλεπικάλυψη όσον αφορά τις δομές και τους πόρους.

2.10.4. Αν και η ελεύθερη κυκλοφορία ατόμων αποτελεί έναν από τους βασικούς στόχους της Εσωτερικής Αγοράς, εξακολουθούν να υφίστανται εμπόδια, όπως καταδεικνύει ο αριθμός των καταγγελιών που απευθύνονται στην Επιτροπή. Τα προγράμματα για την προώθηση της κινητικότητας των φοιτητών λειτουργούν με μεγάλη επιτυχία, επειδή πιθανόν η κινητικότητα δεν θεωρείται ως αυτοσκοπός. Αυτό επηρεάζει και τη γεωγραφική εξέλιξη της Εσωτερικής Αγοράς. Αντί να ζητείται από τους ανθρώπους να μετακινηθούν στους τόπους όπου υπάρχει εργασία, θα ήταν αποτελεσματικότερο και σύμφωνο με τις ανάγκες των ατόμων να δημιουργηθούν θέσεις εργασίας εκεί όπου βρίσκονται οι άνθρωποι. Αυτό απαιτεί μία συνολική περιφερειακή και διαρθρωτική πολιτική ως συμπλήρωμα της Εσωτερικής Αγοράς.

2.10.5. Οι καταναλωτές θα μπορούσαν να επωφεληθούν περισσότερο από τις δυνατότητες που προσφέρουν οι αγορές στο εξωτερικό, αλλά αυτό προϋποθέτει καλύτερη ενημέρωση και άρση των υφιστάμενων εμποδίων. Ένα από τα βασικά καθήκοντα της Επιτροπής αφορά τη διασφάλιση ότι τα νομικά συστήματα των κρατών μελών είναι σε θέση να εξετάζουν χωρίς καθυστέρηση και χωρίς μεγάλες δαπάνες τις διασυνοριακές καταγγελίες, σχετικά με την αναξιοπιστία των προϊόντων και την ελλιπή παροχή υπηρεσιών. Πρέπει να επιδοκιμασθούν οι πρωτοβουλίες της Επιτροπής με σκοπό την προώθηση εναλλακτικών τρόπων επίλυσης των διαφορών (ADR).

2.10.6. Στην Εσωτερική Αγορά, η γνώση των δικαιωμάτων των καταναλωτών είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Το ίδιο ισχύει και για τη νομολογία του ΔΕΚ και του ΠΕΚ, ακόμη και μεταξύ των νομικών. Η γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα "PRISM 2002" (και εισηγητή τον κ. Pezzini) επέσυρε την προσοχή στις ελλείψεις αυτές, καθώς και στον τρόπο με το οποίο ορισμένοι υπάλληλοι των κρατικών διοικήσεων, εθνικών και τοπικών, επωφελούνται συχνά από αυτή την άγνοια. Τα συμπεράσματα της προαναφερθείσας γνωμοδότησης επικροτούνται.

2.10.7. Στη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας του κ. Hernández Bataller(6) εξετάζεται εμπεριστατωμένα η ανάγκη να αναλάβει η Επιτροπή μία σειρά νέων πρωτοβουλιών στον τομέα της επιμόρφωσης των καταναλωτών. Οι συστάσεις που διατυπώνονται στη γνωμοδότηση αυτή επικροτούνται.

3. Βέλτιστη αξιοποίηση της διευρυμένης εσωτερικής αγοράς

Η ανακοίνωση της Επιτροπής αναγνωρίζει ότι η εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας θα καταστεί ακόμη δυσκολότερη με τη διεύρυνση. Προτείνει την έκδοση σύστασης που θα παραθέτει διάφορες "βέλτιστες πρακτικές" οι οποίες θα πρέπει να εφαρμόζονται συνεχώς σε ολόκληρη την Ένωση προκειμένου να εξασφαλιστεί καλύτερη και ταχύτερη μεταφορά στο εθνικό δίκαιο. Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει την πρωτοβουλία αυτή.

3.1. Οικοδόμηση της Εσωτερικής Αγοράς σε ένα διεθνές πλαίσιο

3.1.1. Η διευρυμένη Εσωτερική Αγορά θα προσφέρει πολυάριθμα οικονομικά πλεονεκτήματα και θα ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην παγκόσμια αγορά, αρκεί να κατορθώσει η ΕΕ να αξιοποιήσει τις δυνατότητες που διαθέτει - π.χ. μέσω της κατάλληλης αξιοποίησης του υπάρχοντος εργατικού δυναμικού - και να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τις προκλήσεις που συνεπάγεται η διεύρυνση της Εσωτερικής Αγοράς.

3.1.2. Στις προκλήσεις αυτές συγκαταλέγονται και τα ακόλουθα: περιορισμός των οικονομικών και κοινωνικών ανισοτήτων· μεταβατικές διατάξεις που δημιουργούν ρήγματα στην Εσωτερική Αγορά· ικανοποιητικές διοικητικές και δικαστικές δυνατότητες, προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματική εφαρμογή του κοινοτικού κεκτημένου και να αντιμετωπιστεί με επιτυχία η αύξηση των διασυνοριακών οικονομικών δραστηριοτήτων· ποιοτικές διαφορές των αγαθών και των υπηρεσιών, ιδιαίτερα όσον αφορά τα γεωργικά προϊόντα· ιδιαίτερα προβλήματα για τις παραμεθόριες περιοχές· αυξανόμενη ανάγκη προσαρμογής των υποδομών στην εξέλιξη των αναγκών· αύξηση του όγκου των μεταφορών· προκλήσεις που αντιμετωπίζουν ορισμένες οικονομικές ζώνες· διαφορές των φορολογικών συστημάτων· πρότυπα προστασίας της υγείας και ασφάλειας στους χώρους εργασίας· περιβαλλοντικά πρότυπα· ενίσχυση των ελέγχων στα σύνορα· αύξηση του ανταγωνισμού· ανάγκη αντιμετώπισης της ανεργίας που προκαλούν οι αναδιαρθρώσεις· μεταρρύθμιση των κοινωνικών συστημάτων με βάση τις αρχές της οικονομικής, κοινωνικής και εδαφικής συνοχής· και ανάγκη ενίσχυσης του κοινωνικού διαλόγου προκειμένου οι κοινωνικοί εταίροι και η κοινωνία των πολιτών να συμμετάσχουν πλήρως στην οικοδόμηση της Εσωτερικής Αγοράς του μέλλοντος.

3.1.3. Η αποτελεσματική στήριξη της διαδικασίας της αναδιάρθρωσης και η εξάλειψη των οικονομικών και κοινωνικών ανισοτήτων μεταξύ των σημερινών κρατών μελών και των μελλοντικών κρατών μελών (ακόμη και μετά την προσχώρησή τους) αποτελούν τις βασικότερες προϋποθέσεις για την επίτευξη συνεκτικής οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης της νέας Ευρωπαϊκής Ένωσης στο σύνολό της, σύμφωνα με τους στόχους της Λισαβόνας. Απαιτείται να καταβληθούν προσπάθειες σε όλους τους τομείς των κοινοτικών πολιτικών προκειμένου να εξαλειφθούν το συντομότερο δυνατό οι διαφορές που υφίστανται μεταξύ των περιφερειών της σημερινής Ευρωπαϊκής Ένωσης και των περιφερειών της νέας Ευρωπαϊκής Ένωσης, ώστε να επιτευχθεί μία συνεκτική Εσωτερική Αγορά.

3.1.4. Η συμβολή της ΕΟΚΕ συνίσταται στη διοργάνωση σε τακτικά διαστήματα ακροάσεων τόσο στα σημερινά όσο και στα μελλοντικά κράτη μέλη, προκειμένου να διερευνηθεί με ποιο τρόπο οι ενδιαφερόμενοι παράγοντες αντιμετωπίζουν την εξέλιξη της Εσωτερικής Αγοράς, ποια είναι τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν και ποια μέτρα θα μπορούσαν να συμβάλουν στην ανάπτυξη της Εσωτερικής Αγοράς και στην εξάλειψη των εμποδίων αυτών. Η ΕΟΚΕ ανέπτυξε επίσης την πρωτοβουλία PRISM, η οποία συνίσταται στη συλλογή στοιχείων σχετικά με τις δραστηριότητες που αφορούν την Εσωτερική Αγορά, καθώς και στην διάδοση των πληροφοριών που συλλέγονται.

3.2. Παρακολούθηση

Η ανακοίνωση της Επιτροπής παραδέχεται ότι όσο καλή και εάν είναι η δήλωση στρατηγικής, θα αποτύχει εάν δεν αποτελέσει αντικείμενο συστηματικής παρακολούθησης και αξιολόγησης. Η ΕΟΚΕ επικροτεί ανεπιφύλακτα την άποψη αυτή.

4. Συμπεράσματα

4.1. Η ΕΟΚΕ, παρότι επικροτεί την ανακοίνωση της Επιτροπής και τις συστάσεις της, κρίνει ωστόσο ότι υπάρχουν ορισμένες σημαντικές παραλείψεις. Ιδιαίτερα, δεν δίδεται επαρκής προσοχή στη δημιουργία απασχόλησης. Μολονότι η ανακοίνωση εκφράζει γενικά την πεποίθηση ότι η Εσωτερική Αγορά θα δημιουργήσει απασχόληση, εντούτοις δεν παρέχει καμία απόδειξη ως προς τούτο.

4.2. Επιπλέον, στην ανακοίνωση της Επιτροπής παραβλέπονται σχεδόν παντελώς οι καταναλωτές και τα οφέλη τα οποία δικαιούνται να αποκομίσουν με την υλοποίηση της Εσωτερικής Αγοράς.

4.3. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει επίσης ότι η δημιουργία της Εσωτερικής Αγοράς δεν θα εξαλείψει από μόνη της τα προβλήματα που αντιμετωπίζονται στην ευρωπαϊκή αγορά εργασίας και ότι συνεπώς είναι απαραίτητο να εφαρμοσθούν δραστικά συμπληρωματικά μέτρα.

4.4. Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι οι αγορές εργασίας είναι υπό συνεχή εξέλιξη, ότι χάνονται θέσεις απασχόλησης κατά τη διάρκεια οικονομικών αναδιαρθρώσεων, ότι επέρχονται μεταβολές στη διεθνή κατανομή της εργασίας, ότι σημειώνονται τεχνολογικές εξελίξεις, κ.λπ. Πιστεύει δε ότι, θα δημιουργηθούν νέες θέσεις απασχόλησης που θα απαιτούν νέες δεξιότητες. Νέες επιχειρήσεις ενδέχεται να απαιτήσουν διαφορετικές οικονομικές και άλλες συνθήκες (υποδομές, κ.λπ.). Η διαχείριση των μεταβολών αποτελεί σημαντική πρόκληση για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ιδιαίτερα για τους κοινωνικούς εταίρους.

4.5. Η ενιαία αγορά συνεπάγεται προκλήσεις για τα κοινωνικά συστήματα και την μελλοντική τους εξέλιξη. Η συζήτηση για την μελλοντική διαμόρφωση των κοινωνικοασφαλιστικών συστημάτων δεν πρέπει όμως να πραγματοποιείται αποκλειστικά υπό το πρίσμα της ενιαίας αγοράς και των δημοσιονομικών απαιτήσεων αλλά θα πρέπει να εξετάζει τα συστήματα στο σύνολό τους και να λαμβάνει υπόψη τους στόχους τους.

4.6. Η βραδεία πρόοδος στην διαδικασία της Λισσαβώνας αρχίζει να προκαλεί ανησυχίες. Η ανακοίνωση της Επιτροπής δεν αναφέρεται καν στο πρόβλημα αυτό.

4.7. Μια διεθνής απειλή έναντι της στρατηγικής της Εσωτερικής Αγοράς μπορεί να προκύψει από τον αντιπληθωρισμό που εξαπλώνεται στην ΕΕ προερχόμενος από τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία. Η ΕΟΚΕ ανησυχεί για το γεγονός αυτό, στην ανακοίνωση της Επιτροπής, όμως, δεν υπάρχει καμία σχετική αναφορά.

4.8. Η αύξηση της ευμάρειας εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν είναι δυνατό να επιτευχθεί αποκλειστικά με μέτρα φιλελευθεροποίησης των αγορών ή μέσω της ενίσχυσης του ανταγωνισμού. Χρειάζεται μία παράλληλη αναπτυξιακή μακροοικονομική πολιτική, προσανατολισμένη προς την απασχόληση, η οποία να συμβάλει στην ουσιαστική επιτυχία της Ευρωπαϊκής Εσωτερικής Αγοράς.

4.9. Τέλος, η ΕΟΚΕ εκφράζει την έκπληξή της για το γεγονός ότι, στις στρατηγικές προτεραιότητες για την Εσωτερική Αγορά, δεν περιλαμβάνεται η ανάκτηση της εμπιστοσύνης των πολιτών καταναλωτών και εργαζομένων και η αξιοποίηση εκ μέρους τους των πλεονεκτημάτων που συνδέονται με την υλοποίησή της.

Βρυξέλλες, 16 Ιουλίου 2003.

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Roger Briesch

(1) Εuropean Economy No 2. 2003.

(2) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ σχετικά με τις ασφαλείς και βιώσιμες συντάξεις, ΕΕ C 48 της 21.2.2002.

(3) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ σχετικά με τις ασφαλείς και βιώσιμες συντάξεις, ΕΕ C 48 της 21.2.2002.

(4) Έκθεση Ηarbour του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, A5-0026/2003.

(5) Πίνακας αποτελεσμάτων της εσωτερικής αγοράς αριθ. 11, Νοέμβριος 1002.

(6) ΕΕ C 133 της 6.6.2003, σ. 1.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

στη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Η ακόλουθη τροπολογία απορρίφθηκε αλλά έλαβε τουλάχιστον το ένα τέταρτο των εκπεφρασμένων ψήφων:

Σημείο 2.6.4

να διατυπωθεί ως εξής:

"Η ΕΟΚΕ αναμένει με ενδιαφέρον τις προτάσεις της Επιτροπής για την Εταιρική Διακυβέρνηση ('Corporate Governance') και προτρέπει την Επιτροπή και το Συμβούλιο να εξετάσουν τα Διεθνή Λογιστικά Πρότυπα ('International Accounting Standards') και τα Διεθνή Ελεγκτικά Πρότυπα ('International Standards on Auditing') ως προς την συμβατότητά τους με το ευρωπαϊκό οικονομικό πρότυπο, ενδεχομένως να προβούν σε κατάλληλες προσαρμογές και, αφού λάβουν υπόψη τα συμφέροντα όλων των ενδιαφερομένων μερών, να τα υιοθετήσουν."

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 44, ψήφοι κατά: 44, αποχές: 12.