Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου που τροποποιεί την απόφαση 819/95/ΕΚ για τη θέσπιση του προγράμματος κοινοτικής δράσης Socrates» () (97/C 287/07)

Στις 6 Μαΐου 1997, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την παραπάνω πρόταση.

Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτισμικών θεμάτων, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 14 Μαΐου 1997 (Εισηγητής: ο κ. Rodrνguez Garcνa-Caro).

Κατά την 346η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 28ης Μαΐου 1997), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 91 ψήφους υπέρ και 3 αποχές την παρούσα γνωμοδότηση.

1. Ιστορικό

1.1. Με το κοινοτικό πρόγραμμα δράσης Socrates, το οποίο θεσπίσθηκε με την Απόφαση αριθ. 819/95/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, αποσκοπείται η συμβολή στην ανάπτυξη μιας ποιοτικής κατάρτισης και ενός ανοικτού ευρωπαϊκού χώρου που θα διευκολύνει τη συνεργασία σε θέματα εκπαίδευσης.

1.2. Το Πρόγραμμα περιλαμβάνει τρεις βασικές θεμελιώδεις γραμμές δράσης:

- Ανώτατη εκπαίδευση: υποπρόγραμμα Erasmus.

- Βασική και Μέση εκπαίδευση: υποπρόγραμμα Comenius.

- Εγκάρσιες δράσεις στους ακόλουθους τομείς:

Γλωσσικές γνώσεις: υποπρόγραμμα Lingua 7

Ανοικτή και εξ αποστάσεως εκπαίδευση 7

Εκπαίδευση των ενηλίκων 7

Ανταλλαγή πληροφοριών και εμπειριών.

1.3. Θεμελιώδης στόχος του προγράμματος Socrates είναι η προώθηση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών στον τομέα της εκπαίδευσης, με την ενθάρρυνση της συνεργασίας αυτής μεταξύ των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Ευρώπης μέσω της αύξησης της κινητικότητας σπουδαστών και εκπαιδευτικών προκειμένου να προωθηθεί η ανταλλαγή γνώσεων και εμπειριών.

1.4. Προβλέπεται ότι το πρόγραμμα Socrates θα εφαρμοσθεί κατά την πενταετία που αρχίζει την 1η Ιανουαρίου 1995 και λήγει την 31η Δεκεμβρίου 1999.

1.5. Η πρόταση απόφασης δυνάμει της οποίας θεσπίστηκε το πρόγραμμα Socrates υποβλήθηκε στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή για γνωμοδότηση η οποία καταρτίσθηκε κατά την ολομέλεια της ΟΚΕ που πραγματοποιήθηκε στις 27 και 28 Απριλίου 1994 (Εισηγητής: ο κ. van Dijk).

Η ΟΚΕ διατύπωσε τις ακόλουθες παρατηρήσεις που διακρίνουμε από το σύνολο της γνωμοδότησης. Οι παρατηρήσεις αυτές θα μας επιτρέψουν να σχολιάσουμε τα αποτελέσματα της πρώτης διετίας του Προγράμματος τα οποία περιλαμβάνονται στην έκθεση που συνέταξε η Επιτροπή και πρέπει να αποτελέσουν τον μίτο για τις νέες παρατηρήσεις που θα διατυπώσει η ΟΚΕ για την πρόταση απόφασης που τροποποιεί το πρόγραμμα.

1.5.1. Γενικές παρατηρήσεις

- Επικροτείται η ολοκλήρωση και η συνέχιση των προγραμμάτων ανταλλαγών.

- Το πρόγραμμα θεωρείται αποτελεσματικό μέσον για την προώθηση της ευρωπαϊκής διάστασης της εκπαίδευσης.

- Εγκρίνεται η επέκταση του προγράμματος στη βασική και μέση εκπαίδευση.

1.5.2. Ειδικές παρατηρήσεις

- Εκφράζεται η εύλογη αμφιβολία αν και πόσο επαρκούν οι διατιθέμενοι πόροι.

- Θεωρείται ότι οι τροποποιήσεις που εισήχθησαν στο Erasmus για τη διαπανεπιστημιακή συνεργασία ενδέχεται να επηρεάσουν την παροχή πληροφοριών.

- Εκφράζεται ο φόβος ότι η υπερβολική αποκέντρωση μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα στο συντονισμό των πληροφοριών.

- Εκτιμάται ότι η πληροφόρηση είναι ένα από τα πρωταρχικά στοιχεία για την επιτυχία ή την αποτυχία ενός προγράμματος.

- Κρίνεται απαραίτητη η μεγαλύτερη συνεργασία μεταξύ των εθνικών γραφείων των διαφόρων προγραμμάτων.

- Συνιστάται η προστασία των λιγότερο διαδεδομένων και λιγότερο ομιλούμενων γλωσσών.

- Συνιστάται η εισαγωγή της διδασκαλίας δύο κοινοτικών γλωσσών εκτός της μητρικής.

- Ζητείται από την Επιτροπή να θεσπίσει ανταλλαγές με τρίτες χώρες.

- Ζητείται η διατήρηση της Συμβουλευτικής Επιτροπής.

1.6. Η πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου που τροποποιεί την απόφαση 819/95/ΕΚ με την οποία θεσπίζεται το κοινοτικό πρόγραμμα δράσης Socrates, αποτελεί προϊόν της συμφωνίας που υιοθέτησαν το Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και η Επιτροπή με τη λήξη της διαδικασίας συνεννόησης που πραγματοποιήθηκε κατά τις διαπραγματεύσεις για το πρόγραμμα.

Σύμφωνα με το περιεχόμενο της συμφωνίας, δύο χρόνια μετά την έναρξη του προγράμματος, το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο θα αξιολογήσουν τα αποτελέσματα με βάση την έκθεση που θα παρουσιάσει η Επιτροπή, στην οποία θα περιλαμβάνονται οι ενδεδειγμένες προτάσεις που θα καταστήσουν δυνατή τη λήψη μέτρων από το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο.

2. Αξιολόγηση των αποτελεσμάτων του προγράμματος Socrates

2.1. Η Επιτροπή, με το έγγραφο COM(97) 99 τελικό το οποίο υπέβαλε στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή για γνωμοδότηση, αξιολογεί την πρώτη διετία του προγράμματος Socrates, με μακρά και ενδελεχή περιγραφή των αποτελεσμάτων που είχε τόσο το Πρόγραμμα στο σύνολό του όσο και τα διάφορα ανά τομείς υποπρογράμματα.

Από την εν λόγω έκθεση, η ΟΚΕ φρονεί ότι είναι ανάγκη να τονισθούν τόσο οι αρνητικές πτυχές που διεφάνησαν κατά την εφαρμογή του Προγράμματος, με στόχο να επιδιωχθεί η εξάλειψή τους, όσο και οι θετικές πτυχές, με στόχο την ενίσχυση και την προώθηση της πλήρους ανάπτυξής τους μέχρι τη λήξη της ισχύος του Προγράμματος.

2.2. Αρνητικές πτυχές

2.2.1. Υπέρβαση των διαθέσιμων από τον προϋπολογισμό κονδυλίων από τη ζήτηση των υποβληθέντων σχεδίων

H ΟΚΕ είχε ήδη, με την προηγούμενη γνωμοδότησή της για το πρόγραμμα, προειδοποιήσει για την ανεπάρκεια του κονδυλίου του Προγράμματος και μάλιστα πριν από τη σημαντική μείωση που πραγματοποιήθηκε μετά την κατάρτιση της γνωμοδότησης. Εντούτοις, φρονούμε ότι αυτή η αυξανόμενη ζήτηση σχεδίων και ενισχύσεων αποδεικνύει το ενδιαφέρον που προκλήθηκε στην εκπαιδευτική κοινότητα και φανερώνει την ορθή διάδοση του Προγράμματος στα εκπαιδευτικά ιδρύματα των κρατών.

2.2.2. Υπερβολικά χαμηλή χρηματοδότηση των σχεδίων υψηλής ποιότητας

Η αξιέπαινη πρόθεση να στηριχθεί ο μεγαλύτερος δυνατός αριθμός σχεδίων, έχει ως αποτέλεσμα το γεγονός ότι εκείνα που παρουσιάζουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον από άποψη ποιότητας χρηματοδοτούνται ανεπαρκώς. Θα ήταν ανάγκη να αξιολογηθεί στον κατάλληλο χρόνο, αν είναι καλύτερα να προκαλείται απογοήτευση σε ορισμένους που δεν λαμβάνουν επιδότηση για τα σχέδιά τους και να ενισχύονται περισσότερο τα σχέδια εκείνα των οποίων η ποιότητα φαίνεται εκ των προτέρων εγγυημένη.

2.2.3. Ενίσχυση φορέων και πολιτών με μεγαλύτερους οικονομικούς πόρους

Εάν οι χρηματοδοτήσεις είναι ανεπαρκείς είναι βέβαιο ότι εκείνοι οι οποίοι διαθέτουν μικρότερες οικονομικές δυνατότητες δεν θα συμμετέχουν στο Πρόγραμμα. Η αλληλεγγύη και η δικαιοσύνη πρέπει να διασφαλίζονται ευρέως ώστε εκείνοι που βρίσκονται σε λιγότερο πλεονεκτική θέση να έχουν πρόσβαση επί ίσοις όροις στα οφέλη του Προγράμματος. Επ'αυτού έχει ήδη αποφανθεί η ΟΚΕ στη γνωμοδότησή της για το «Πράσινο Βιβλίο: Εκπαίδευση, Κατάρτιση και Έρευνα. Εμπόδια στην υπερεθνική κινητικότητα».

2.3. Θετικές πτυχές

2.3.1. Συμβολή στην αύξηση της κινητικότητας των σπουδαστών και του εκπαιδευτικού προσωπικού, με διεύρυνση της δυνατότητας αυτής προς εκπαιδευτικά ιδρύματα που δεν προβλέπονταν από τα προηγούμενα προγράμματα

Με την πρόβλεψη της εκπαίδευσης στο σύνολό της για την εφαρμογή του Προγράμματος επιτυγχάνεται, κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, η προώθηση του πνεύματος της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και συνεργασίας, επειδή περιλαμβάνονται σχέδια που αφορούν τους μικρότερους πολίτες της Ένωσης. Το γεγονός αυτό θα έχει ως μακροπρόθεσμο αποτέλεσμα, αναμφίβολα, την καλύτερη κατανόηση των εθνικών διαφορών, κατά τρόπο που ο σεβασμός τους να ενώνει και να μην χωρίζει τους πολίτες της Ένωσης.

2.3.2. Προώθηση της συνεργασίας μεταξύ των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων των κρατών μελών

Η ΟΚΕ θεωρεί υψίστης σημασίας τη βαθμιαία εξάπλωση των δεσμών συνεργασίας μεταξύ των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων. Η σύσφιγξη των σχέσεων μεταξύ των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων μπορεί να διευκολύνει μεσοπρόθεσμα την ποιοτική πρόοδο στο σημαντικό ζήτημα της αναγνώρισης της ισοτιμίας των σπουδών που έγιναν σε άλλο κράτος μέλος.

2.3.3. Ενίσχυση της ευρωπαϊκής διάστασης της εκπαίδευσης με ένταξη νέων εκπαιδευτικών τομέων

Θεωρούμε μείζονος σημασίας να περιληφθεί η Ανοικτή Εκπαίδευση και η Εκπαίδευση εξ αποστάσεως, ως αναγνώριση και ενίσχυση αυτής της μορφής εκπαίδευσης, η οποία επηρεάζεται θετικά από τις νέες τεχνολογίες των πληροφοριών και επικοινωνιών.

2.3.4. Ώθηση στο Ευρωπαϊκό Σύστημα Μεταφερόμενων Ακαδημαϊκών Μονάδων

Η επίτευξη ενός ευρωπαϊκού χώρου με συμβατότητα των ακαδημαϊκών επιδόσεων αξίζει τη ρητή στήριξη των προσπαθειών που καταβάλλονται από την Επιτροπή για την επίτευξη του εν λόγω στόχου.

2.3.5. Προώθηση των λιγότερο διαδεδομένων και λιγότερο διδασκόμενων γλωσσών

Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι τούτο αποτελεί ένα από τα σημαντικά βήματα στην ανάπτυξη του Προγράμματος. Εισακούεται έτσι μία από τις συστάσεις που διατύπωσε η ΟΚΕ στην προηγούμενη γνωμοδότησή της για το πρόγραμμα Socrates.

2.3.6. Αύξηση των ανταλλαγών γνώσεων και εμπειριών

Είμαστε πεπεισμένοι ότι η σταθερή βελτίωση των εκπαιδευτικών συστημάτων, ως προς την οργάνωση και τη μεθοδολογία, παρέχει μεγαλύτερες δυνατότητες ώστε η εκπαίδευση και η κατάρτιση των πολιτών να ανέλθει στο ανώτερο δυνατό επίπεδο που επιβάλλεται από τις απαιτήσεις της αγοράς εργασίας σε όσους επιθυμούν να ενταχθούν σε αυτήν. Για τούτο αυτή η καινοφανής πρωτοβουλία του προγράμματος Socrates πρέπει να τύχει της μεγαλύτερης δυνατής στήριξης.

2.3.7. Συμβολή στην ανάπτυξη μιας ποιοτικής εκπαίδευσης ως στόχου που ορίζεται στο άρθρο 126 της Συνθήκης των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων

Η ποιοτική εκπαίδευση ως στόχος προς επίτευξη στο πλαίσιο της Ένωσης πρέπει να ενθαρρύνεται σταθερά. Οι πολιτικές και τα προγράμματα που προωθούν το στόχο αυτόν θα έχουν πάντοτε τη στήριξη της ΟΚΕ.

2.3.8. Προσδιορισμός των εμποδίων που αποτελούν τροχοπέδη στην ανάπτυξη του Προγράμματος

Στην περίπτωση των εμποδίων που επηρεάζουν την υπερεθνική κινητικότητα, ο προσδιορισμός τους χρησίμευσε για να καταγραφούν στο «Πράσινο Βιβλίο: Εκπαίδευση, Κατάρτιση και Έρευνα. Εμπόδια στην υπερεθνική κινητικότητα», επί του οποίου έχει ήδη αποφανθεί η ΟΚΕ.

Όσον αφορά ειδικά την κινητικότητα των εκπαιδευτικών, η ΟΚΕ ζητεί από τα κράτη μέλη να αυξήσουν όσο το δυνατόν περισσότερο τη δυνατότητα συμμετοχής των καθηγητών στις δράσεις του Socrates, αίροντας, τα εμπόδια που διαπίστωσε η Επιτροπή κατά την εφαρμογή του Προγράμματος Socrates, εμπόδια τα οποία αναφέρονται στην Έκθεση των αποτελεσμάτων του Προγράμματος.

2.3.9. Διαπίστωση της ανάγκης για αύξηση του κονδυλίου του Προγράμματος με στόχο να λήξει η πενταετία της ισχύος του με καλύτερες δημοσιονομικές προοπτικές

Το γεγονός αυτό ενισχύει την άποψη που εξέφρασε η ΟΚΕ, παλαιότερα, για την ανεπάρκεια του κονδυλίου με τον οποίο άρχιζε το πρόγραμμα Socrates.

3. Πρόταση απόφασης

Με την πρόταση απόφασης που τροποποιεί την απόφαση αριθ. 819/95/ΕΚ επιδιώκεται βασικά η αύξηση του συνολικού δημοσιονομικού κονδυλίου του Προγράμματος στα 50 εκ. Ecu ή κατά 5,9 %. Οι λόγοι στους οποίους βασίζεται η Επιτροπή για να πραγματοποιήσει την πρόταση αυτή είναι οι ακόλουθοι:

3.1. Διατήρηση ενός κριτικού αριθμού ποιοτικών σχεδίων χωρίς να πρέπει να αυξηθεί το επίπεδο αποκλεισμού σχεδίων λόγω ανεπαρκούς χρηματοδότησής τους.

3.2. Ικανοποίηση, στο μέτρο του δυνατού, της μεγάλης χρηματοδοτικής ζήτησης που υπάρχει λόγω του υψηλού αριθμού σχεδίων και αιτήσεων που υποβάλλονται.

3.3. Διασφάλιση της ανάπτυξης του Erasmus ως υποπρογράμματος του προγράμματος Socrates, χωρίς η ελλιπής χρηματοδότηση για τον επιδιωκόμενο στόχο να θίξει τα επίπεδα κινητικότητας σπουδαστών που επιτεύχθηκαν.

3.4. Προάσπιση της μελλοντικής προόδου του υποπρογράμματος Comenius με τη διασφάλιση ενδεδειγμένης χρηματοδότησης στα ιδρύματα που συμμετέχουν στις πολυμερείς σχολικές ενώσεις.

3.5. Διασφάλιση της συνέχισης της διάδοσης των πληροφοριών για το Πρόγραμμα μέσω των Εθνικών Γραφείων του.

3.6. Διασφάλιση της πρόσβασης στο Πρόγραμμα των λιγότερο ευνοημένων, με στόχο τη διατήρηση της αρχής της ισότητας ευκαιριών.

3.7. Δυνατότητα απορρόφησης από τον προϋπολογισμό των επιπτώσεων από την επέκταση του προγράμματος Socrates στα συνδεδεμένα κράτη.

4. Παρατηρήσεις

4.1. Γενικές παρατηρήσεις

4.1.1. Η ΟΚΕ επικροτεί την πρόταση απόφασης που τροποποιεί το κοινοτικό πρόγραμμα δράσης διότι αυξάνονται τα κονδύλια του προϋπολογισμού που διατίθενται γι' αυτό. Εντούτοις, επιθυμεί να εκφράσει και πάλι τη γνώμη της σχετικά με την ανεπαρκή χρηματοδότηση που προτείνεται σε σχέση με τη φιλόδοξη και σημαντική παρουσίαση επιδιωκόμενων στόχων και αναπτυσσόμενων δράσεων.

Ωστόσο η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της διότι η Επιτροπή περιέλαβε το Πρόγραμμα Socrates μεταξύ των προτεραιοτήτων του κοινοτικού προϋπολογισμού. Είναι πρόδηλο, στο πλαίσιο της οικονομικής κατάστασης στην οποία δραστηριοποιούμεθα σήμερα, ότι η διάθεση πόρων για την παιδεία αποτελεί μία από τις γραμμές ανάπτυξης του προϋπολογισμού την οποία υποστηρίζουμε αποφασιστικά.

4.1.2. Παρά την ικανοποίηση που προκαλεί το γεγονός ότι γίνεται θετική διάκριση υπέρ του προγράμματος Socrates στο πλαίσιο του κοινοτικού προϋπολογισμού, η ΟΚΕ φρονεί ότι η αύξηση του 5,9 % επί του συνολικού χρηματοδοτικού πλαισίου του Προγράμματος δεν αποτελεί πραγματική αύξηση του κονδυλίου του προϋπολογισμού, αλλά μία ενδεδειγμένη διορθωτική προσέγγιση του προϋπολογισμού, που πλησιάζει το ανάλογο του προϋπολογισμού της παρελθούσας διετίας σε ορισμένα κράτη μέλη της Ένωσης. Γι'αυτό θεωρούμε ότι το κονδύλιο θα πρέπει να αυξηθεί σε απόλυτους όρους.

Επίσης φρονούμε ότι, ανεξάρτητα από τη σημασία που έχει σε σχετικούς όρους κάθε υποπρόγραμμα του Socrates, θα ήταν σκόπιμο να αναθεωρήσει η Επιτροπή την κατανομή των κονδυλίων του προϋπολογισμού, προκειμένου να αυξηθούν, στο μέτρο του δυνατού, τα κονδύλια που έχουν διατεθεί στο Comenius. H ΟΚΕ θεωρεί ότι οι δράσεις για τους νέους της σχολικής ηλικίας έχουν μεγαλύτερο αντίκτυπο, λόγω της αυξημένης ικανότητας αφομοίωσης των μικρότερων ηλικιών.

4.1.3. Η ΟΚΕ πιστεύει ακράδαντα στην έννοια της παιδείας ως θεμελιώδους στοιχείου της ανάπτυξης του ανθρώπου και ως αναγκαίου μέσου αύξησης των ικανοτήτων του ατόμου. Θεωρεί, συνεπώς, ότι το πρόγραμμα Socrates καθιστά εφικτή και στηρίζει την τόνωση της κοινωνικής διάστασης της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.

4.1.4. Θεωρούμε ότι είναι ανάγκη, σε μια εποχή δημοσιονομικής λιτότητας, να τίθενται, στο μέτρο του δυνατού, προτεραιότητες στις προς ανάπτυξη δράσεις. Για τούτο πρέπει οι επαρκείς οικονομικοί πόροι να διατίθενται για Προγράμματα τα οποία, όπως το πρόγραμμα Socrates, φέρουν πλησιέστερα στους πολίτες τα οφέλη της Ένωσης.

4.1.5. Η ανεργία, ως πρόβλημα που επηρεάζει όλα τα κράτη μέλη της Ένωσης, αποτελεί σημαντικό αναχαιτιστικό παράγοντα για την ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού. Το πρόγραμμα Socrates, εφόσον ενισχύει τις ικανότητες του δυναμικού αυτού, μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην οικονομική ανάπτυξη της Ένωσης. Για τούτο επαναλαμβάνουμε τη γνώμη μας, ότι δηλαδή θα ήταν επιθυμητό να διατεθεί για το Πρόγραμμα μεγαλύτερο κονδύλιο από το οριζόμενο στην πρόταση απόφασης.

4.1.6. Από την άποψη αυτή, υπό το πρίσμα των προτεινόμενων για την τροποποίηση της Απόφασης 819/95/ΕΚ και με την επιφύλαξη της ικανοποίησης που προκαλεί το γεγονός ότι προτείνεται αύξηση του προϋπολογισμού του προγράμματος Socrates, δεν είναι κατανοητό για ποιο λόγο διατυπώνεται μια πρόταση με τόσο περιορισμένο περιεχόμενο, ως συνέπεια της συμφωνίας που υιοθετήθηκε το 1995 με τη λήξη της διαδικασίας συνεννόησης. Η ΟΚΕ δεν κατανοεί το ότι για να αυξηθεί ο προϋπολογισμός του Προγράμματος κατά 5,9 % είναι αναγκαία η αναμονή δύο ετών και η εκ νέου θέση σε λειτουργία των εγγενών με τη διαδικασία λήψης αποφάσεων μηχανισμών. Στην περίπτωση αυτή θεωρούμε ότι γίνονται ενέργειες αποτελεσματικές αλλά όχι αποδοτικές.

4.1.7. Η ΟΚΕ φρονεί ότι το Socrates, ως πρόγραμμα με το οποίο αποσκοπείται ειδικά η βελτίωση και ενίσχυση των εκπαιδευτικών πτυχών της ιθαγένειας της Ένωσης, αξίζει κάθε δυνατή στήριξη ώστε να εξασφαλισθεί η ενδεδειγμένη επίτευξη των επιδιωκόμενων στόχων.

4.2. Ειδικές παρατηρήσεις

4.2.1. Η ΟΚΕ επιθυμεί να επεκτείνει στην παρούσα γνωμοδότηση τις παρατηρήσεις που διατύπωσε όταν της υποβλήθηκε για γνωμοδότηση η πρόταση απόφασης για τη θέσπιση του κοινοτικού Προγράμματος δράσης Socrates, προκειμένου να μελετηθούν διεξοδικότερα οι πτυχές που περιελήφθησαν στο τελικό κείμενο και να ληφθούν υπόψη σήμερα τα στοιχεία εκείνα που δεν περιελήφθησαν.

4.2.2. Θεωρούμε απαραίτητο να αξιολογηθεί από την Επιτροπή, και σε όρους αποδοτικότητας του Προγράμματος, η σχέση ποσότητας-ποιότητας, και να καταβληθεί προσπάθεια συνεκτίμησης και των δύο πτυχών κατά την επιλογή των πολυάριθμων σχεδίων και αιτήσεων που υποβάλλονται.

Το πολύ μεγάλο εύρος, για την επίτευξη του στόχου της προσέγγισης του μεγαλύτερου δυνατού αριθμού ιδρυμάτων και ατόμων της εκπαιδευτικής κοινότητας, μπορεί να έχει αρνητικές επιπτώσεις στην ποιότητα και την ενεργό συμμετοχή. Ωστόσο, πρέπει να συμμετέχουν όσο το δυνατόν περισσότεροι φορείς, πράγμα που συμβάλλει αποτελεσματικά στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.

Η Επιτροπή αναφέρει στην Έκθεση των Αποτελεσμάτων της περιόδου 1995-1996 το πενιχρό ποσόν που διατίθεται, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε εκείνους που ζητούν κοινοτικές ενισχύσεις. Για τούτο η ΟΚΕ φρονεί ότι θα ήταν ανάγκη να θεσπιστεί η υπεροχή της ποιότητας επί της ποσότητας κατά την έγκριση των αιτήσεων και τον καθορισμό των ενισχύσεων, χωρίς το γεγονός αυτό να αποτελεί την κατ'αποκλειστικότητα αιτιολόγηση της συνολικής χρήσης του κονδυλίου που διατίθεται στο πρόγραμμα.

4.2.3. Ενώ διανύουμε το Ευρωπαϊκό Έτος κατά του Ρατσισμού, η ΟΚΕ επιθυμεί να επιβεβαιώνει, όπως ήδη έπραξε στην προηγούμενη γνωμοδότησή της για το πρόγραμμα Socrates, ότι η εκπαίδευση αποτελεί πρώτης τάξεως μέσον για την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού, του ρατσισμού και της ξενοφοβίας. Για τούτο συνιστούμε και πάλι, η Δράση 2 του Κεφαλαίου ΙΙ που απευθύνεται στα παιδιά των μεταναστών εργατών, των τσιγγάνων, των ταξιδιωτών και των ατόμων που ασκούν πλανόδια επαγγέλματα, να επεκταθεί στα παιδιά των προσφύγων και εκείνων που ζητούν άσυλο στα κράτη μέλη.

4.2.4. Η ΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή να εξαντλήσει τις δυνατότητες των μέτρων κατά της δολιοφθοράς προκειμένου να αποφευχθούν οι ενδεχόμενες παρεκτροπές που θα μπορούσαν να σημειωθούν και να επιτευχθεί, κατ'αυτόν τον τρόπο, το ανώτατο ποσοστό λειτουργικότητας των πόρων που διατίθενται στο πρόγραμμα και ο ανώτατος αριθμός αιτούντων κοινοτικές ενισχύσεις.

4.2.5. Κατά την εφαρμογή της χορήγησης ενισχύσεων, θα ήταν επιθυμητό να θεσπιστεί ένας διορθωτικός μηχανισμός που να κατανέμει τους πόρους ανάλογα με τις πραγματικές ανάγκες των ωφελουμένων, ούτως ώστε οι ενισχύσεις να είναι μεγαλύτερες για εκείνους που έχουν λιγότερους ίδιους πόρους. Κατ'αυτόν τον τρόπο διασφαλίζεται καλύτερα η αρχή της ισότητας στην πρόσβαση στους κοινοτικούς πόρους του προγράμματος Socrates.

4.2.6. Κατά την περίοδο αυτή που αρχίζει με τη νέα Απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, θα πρέπει να γίνει προσπάθεια να καταστεί γνωστό το Πρόγραμμα κυρίως σε εκείνες τις ευρωπαϊκές χώρες και περιφέρειες, οι οποίες, σε σχετικούς όρους, παρουσίασαν το μικρότερο αριθμό σχεδίων και αιτήσεων. Στις περιοχές αυτές, η προσπάθεια για πληροφόρηση θα πρέπει να επικεντρωθεί στην ανίχνευση στρεβλώσεων στους μηχανισμούς ενημέρωσης οι οποίες στερούν από ορισμένα εκπαιδευτικά ιδρύματα τη δυνατότητα πρόσβασης στην ενημέρωση σχετικά με τις δράσεις που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα Socrates.

4.2.7. Η ΟΚΕ φρονεί ότι η πολυετής ανανέωση σχεδίων πρέπει να βασίζεται σε στοιχεία που δεν θέτουν σε κίνδυνο την πρόσβαση, σε διαδοχικά έτη, νέων συμμετοχών στο πρόγραμμα Socrates. Υπό την έννοια αυτή, δεν είναι επιθυμητή η δημιουργία ενός κλειστού κυκλώματος στο οποίο διαδοχικά τα ίδια ιδρύματα και άτομα θα έχουν συνεχώς και κατ'επανάληψη πρόσβαση στους πόρους και τις ενισχύσεις που σήμερα διατίθενται στο πρόγραμμα Socrates και που παλαιότερα διατίθεντο σε προγράμματα που σήμερα είναι ενταγμένα σε αυτό, όπως το Erasmus και Lingua.

Εν κατακλείδι ζητούμε την ανώτατη δυνατή διαφάνεια κατά τη διάθεση των κοινοτικών ενισχύσεων, και καλούμε την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να θεσπίσουν τους απαιτούμενους μηχανισμούς που θα διασφαλίζουν την ισότητα ευκαιριών κατά την πρόσβαση σε όλους τους πολίτες που αφορά το Πρόγραμμα και που επιθυμούν να συμμετάσχουν σε αυτό, με την προώθηση του προγράμματος Socrates ώστε να καταστεί γνωστό στον ανώτατο δυνατό αριθμό σπουδαστών, καθηγητών και ιδρυμάτων και με αποτροπή της μονοπώλησης των ενισχύσεων από πρόσωπα ή ιδρύματα.

4.2.8. Οι εκπαιδευτικές δράσεις που απευθύνονται στους ενήλικες θα μπορούσαν να βρουν κοινά στοιχεία σε προγράμματα που εντάσσονται στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου. Για την περίπτωση που θα υπήρχαν και άλλες ταυτίσεις, θα ήταν επιθυμητός ο μεγαλύτερος δυνατός συντονισμός των δράσεων προκειμένου να αποφευχθούν επαναλήψεις και επικαλύψεις μεταξύ προγραμμάτων. Επομένως, εάν υπάρξει μία πραγματική μετατόπιση δράσεων από προγράμματα του ΕΚΤ στο Socrates πρέπει να μεταβιβασθούν και οι δημοσιονομικοί πόροι ώστε να επαναδιατεθούν στο πρόγραμμα Socrates.

4.2.9. Τέλος και ως είθισται στις γνωμοδοτήσεις που αφορούν δράσεις σχετικές με τις επίσημες γλώσσες της Ένωσης, η ΟΚΕ δηλώνει ότι επιδοκιμάζει ρητά όλες τις δράσεις που περιλαμβάνουν την προώθηση και διάδοση των γλωσσών των κρατών μελών και ιδίως των λιγότερο γνωστών γλωσσών των πολιτών της Ένωσης. Επαναλαμβάνουμε για μια ακόμη φορά ότι η μάθηση γλωσσών οδηγεί στη γνώση της πραγματικότητας και της πολιτιστικής ποικιλομορφίας των κρατών και των περιφερειών τους, και έτσι ευνοεί την αμοιβαία προσέγγιση των πολιτών της Ευρώπης.

Βρυξέλλες, 28 Μαΐου 1997.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() ΕΕ C 113 της 11. 4. 1997, σ. 14.