[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 10.5.2006

COM(2006) 212 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Η περίοδος προβληματισμού και το σχέδιο Δ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Η περίοδος προβληματισμού και το σχέδιο Δ

*****

1 Εισαγωγή

Τα τελευταία χρόνια διεξάγεται μια νέα συζήτηση για το μέλλον της Ευρώπης. Παρότι η συζήτηση αυτή υποκινείται από τους ίδιους τους Ευρωπαίους, η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι εκείνη που ανέλαβε να της δώσει συγκεκριμένο προσανατολισμό. Το Δεκέμβριο του 2001, ένα έτος μετά τη συνθήκη της Νίκαιας, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ενέκρινε δήλωση για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης, για μια Ένωση πιο δημοκρατική, πιο αποτελεσματική και με πιο διαφανείς διαδικασίες.

Η “Δήλωση του Λάκεν” δρομολόγησε τη θέσπιση ενός Συντάγματος για την Ευρώπη και τη δημιουργία μιας Συνέλευσης που θα συγκεντρώνει τους εκπροσώπους των κυβερνήσεων και των κοινοβουλίων όλων των χωρών της Ευρώπης, καθώς και των οργάνων της ΕΕ. Συμφωνήθηκε ένα σχέδιο συνθήκης για τη θέσπιση Συντάγματος για την Ευρώπη, το οποίο αποτέλεσε τη βάση του κειμένου που ενέκριναν τον Οκτώβριο του 2004 και υπέγραψαν στη Ρώμη οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων όλων των κρατών μελών.

Την περασμένη άνοιξη, οι πολίτες της Γαλλίας και των Κάτω Χωρών καταψήφισαν το Σύνταγμα, ενώ δέκα κράτη μέλη το είχαν ήδη εγκρίνει. Παρότι οι αιτίες της καταψήφισης είναι αναγκαστικά περίπλοκες, οι σφυγμομετρήσεις της κοινής γνώμης φώτισαν τρόπον τινά τα κίνητρα των εκλογέων και τη στάση τους απέναντι στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση[1]. Αυτό που επηρέασε περισσότερο την επιλογή της αρνητικής ψήφου και στις δύο χώρες ήταν οι ανησυχίες για την οικονομική και κοινωνική κατάσταση της χώρας τους. Στη Γαλλία, εκείνοι που ψήφισαν “όχι”, εξηγώντας την επιλογή τους, αναφέρθηκαν κυρίως στις κοινωνικοοικονομικές πτυχές: στο φόβο για τις επιβλαβείς συνέπειες του Συντάγματος στις θέσεις απασχόλησης, στην τρέχουσα κατάσταση της οικονομιας και της αγοράς εργασίας, στην εντύπωση ότι το Σύνταγμα είχε υπερβολικά φιλελεύθερο ή όχι αρκετά κοινωνικό χαρακτήρα. Στις Κάτω Χώρες, πολλές αρνητικές ψήφοι αποδίδονται επίσης στην ανεπαρκή κατανόηση του πραγματικού αντίκτυπου και της σημασίας του Συντάγματος, ενώ άλλη αιτία υπήρξε ο φόβος για την απώλεια της εθνικής κυριαρχίας. Η απόρριψη του Συντάγματος δεν ισοδυναμεί πάντως με κάμψη της υποστήριξης της Ένωσης στο σύνολό της: 88% των Γάλλων και 82% των Ολλανδών εξακολουθούν να διάκεινται ευνοϊκά απέναντι στην Ένωση.

Μετά τα αρνητικά δημοψηφίσματα, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ενέκρινε δήλωση για την επικύρωση της συνθήκης για τη θέσπιση Συντάγματος για την Ευρώπη, μέσω της οποίας οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων απηύθυναν έκκληση στους πολίτες για μια περίοδο προβληματισμού, στη διάρκεια της οποίας θα πρέπει να διεξαχθεί σε κάθε χώρα ευρεία δημόσια συζήτηση, στην οποία θα συμμετέχουν οι πολίτες, η κοινωνία των πολιτών, οι κοινωνικοί εταίροι, τα εθνικά κοινοβούλια και τα πολιτικά κόμματα. Στη συζήτηση αυτή κλήθηκαν να συμβάλουν και τα ευρωπαϊκά όργανα, και ειδικότερα η Επιτροπή.

Παράλληλα, σε πολλά κράτη μέλη συνεχίστηκε η διαδικασία της επικύρωσης. Μετά τον Ιούνιο του 2005, πέντε χώρες έχουν εγκρίνει το Σύνταγμα, ενώ η τελική γνωμοδότηση του φινλανδικού κοινοβουλίου αναμένεται τους προσεχείς μήνες, πράγμα που θα οδηγήσει σύντομα σε 16 συνολικά επικυρώσεις.

Τον Οκτώβριο του 2005, η Επιτροπή υπέβαλε ένα “σχέδιο Δ”, για τη Δημοκρατία, το Διάλογο και τη Δημόσια Συζήτηση[2]. Το σχέδιο αυτό έδωσε νέα ώθηση στη συζήτηση για το μέλλον της Ευρώπης προτείνοντας νέους τρόπους για την προσέλκυση των πολιτών στη συζήτηση.

Το γαλλικό και το ολλανδικό δημοψήφισμα ήσαν εκείνα που έδωσαν το έναυσμα για το σχέδιο Δ· παρά ταύτα το σχέδιο δεν αποτελεί επιχείρηση διάσωσης του Συντάγματος, ούτε περιορίζεται χρονικά στην περίοδο προβληματισμού, αλλά αποτελεί την αφετηρία μιας μακροχρόνιας διεργασίας δημοκρατικών μεταρρυθμίσεων. Η πολιτική επιδίωξη είναι, καθιστώντας τις πολιτικές της Ένωσης κατανοητές και οικείες, να δοθεί στους πολίτες η δυνατότητα να εξοικειωθούν με τις πολιτικές αυτές, και επίσης να εξασφαλισθεί ότι τα θεσμικά όργανα της Ένωσης λογοδοτούν απέναντι σ’εκείνους που υπηρετούν και διατηρούν την αξιοπιστία τους. Για να επιτευχθούν απτά και διαρκή αποτελέσματα, η διεργασία θα είναι μακροχρόνια και θα απαιτηθεί πραγματική δέσμευση, κυρίως εκ μέρους των κρατών μελών , αλλά και των κοινοτικών οργάνων. Η επιτυχία θα αξιολογηθεί στο τέλος από την ικανότητα και την προθυμια της ΕΕ να ακούσει, να επεξεργαστεί τα στοιχεία που θα προκύψουν από τη συζήτηση και εν συνεχεία να τα παγιώσει σε πολιτικά αποτελέσματα.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι στα κράτη μέλη εναπόκειται κατά κύριο λόγο η ευθύνη της διοργάνωσης των συζητήσεων σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Ο ρόλος της Επιτροπής στο πλαίσιο του σχεδίου Δ είναι να συμβάλει στη διάρθρωση της συζήτησης, παρέχοντας, εν ανάγκη, χρηματοδοτική και οργανωτική στήριξη στα κράτη μέλη. Στο παράρτημα 1, παρουσιάζεται ο αναλυτικός απολογισμός των ενεργειών του σχεδίου Δ που έθεσε σε εφαρμογή η Επιτροπή μεταξύ Οκτωβρίου 2005 και Απριλίου 2006.

Με διαφορετική ένταση διεξάγεται η συζήτηση για το μέλλον της Ευρώπης σε κάθε κράτος μέλος, πράγμα που οφείλεται, εν μέρει τουλάχιστον, στα διαφορετικά στάδια στα οποία βρίσκονται τα κράτη μέλη όσον αφορά την επικύρωση. Τα κράτη μέλη που έχουν επικυρώσει τη συνθήκη έχουν ήδη οργανώσει σχετική συζήτηση, οπότε γίνεται κατανοητό ότι θα έχουν μικρότερη διάθεση να αναλάβουν νέες πρωτοβουλίες, ενώ οι πολίτες τους θα εκδηλώσουν μικρότερο ενδιαφέρον για τις επόμενες φάσεις.

Η περίοδος προβληματισμού προβλέπει ότι ο απολογισμός των εθνικών συζητήσεων θα πραγματοποιηθεί τον Ιούνιο του 2006. Η παρούσα ανακοίνωση προβαίνει σε σύνθεση των συζητήσεων, και ιδίως των διδαγμάτων που μπορούν να αντληθούν από το σχέδιο Δ. Περιλαμβάνει επίσης στοιχεία έρευνας του Ευρωβαρόμετρου[3] που ασχολείται ειδικά με το μέλλον της Ευρώπης. Τα συμπεράσματα αυτά συνοδεύουν το “Πρόγραμμα δράσης του πολίτη –επίτευξη αποτελεσμάτων για το μέλλον της Ευρώπης”, ως συμβολή της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο σχετικά με το μέλλον της Ευρώπης[4].

2. Θέματα που τέθηκαν κατά τις συζητήσεις

2.1. Η οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη της Ευρώπης

Η έρευνα του Ευρωβαρόμετρου περιελάμβανε ερωτήσεις που είχαν σκοπό να αξιολογήσουν τη γενική διάθεση των Ευρωπαίων. Αποκάλυψε ότι οι Ευρωπαίοι ήταν σε γενικές γραμμές ευτυχισμένοι που ζουν στη χώρα τους, και σε γενικές γραμμές ικανοποιημένοι με την οικογενειακή και την επαγγελματική τους ζωή. Εκδήλωσαν ωστόσο μια μάλλον απαισιόδοξη οπτική για το μέλλον , κυρίως όσον αφορά τις κοινωνικοοικονομικές προοπτικές. Μια από τις κυριότερες ανησυχίες παρέμενε η ανεργία, ιδίως μεταξύ των νέων.

Οι συνέπειες της παγκοσμιοποίησης ήσαν στο επίκεντρο όλων των εθνικών συζητήσεων και των συζητήσεων στο Διαδίκτυο. Τα ερωτήματα που τέθηκαν τόνιζαν τις ενδεχόμενες επιπτώσεις της παγκοσμιοποίησης στην απασχόληση και στο βιοτικό επίπεδο, καθώς και την ανάγκη για μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητα και παραγωγικότητα σε μια κοινωνία που βρίσκεται σε γήρανση.

Ορισμένα μέσα μαζικής ενημέρωσης, οι συνδικαλιστικές οργανώσεις, οι νέοι και οι μη κυβερνητικές οργανώσεις τόνισαν ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι συνδεδεμένη με την παγκοσμιοποίηση, με τους φόβους που προκύπτουν για τον αρνητικό αντίκτυπο που θα μπορούσε να έχει στην κοινωνική προστασία και στην αύξηση της απόκλισης όσον αφορά την κατανομή του πλούτου. Η έρευνα του Ευρωβαρόμετρου φανέρωσε, ωστόσο, ισορροπία στη στάση των πολιτών έναντι της παγκοσμιοποίησης, παρά το γεγονός ότι εκείνοι που τη θεωρούν απειλή για την απασχόληση και τις επιχειρήσεις (47%) ήσαν πολύ περισσότεροι από εκείνους που τη θεωρούν καλή ευκαιρία για τις εθνικές επιχειρήσεις (37%). Σε πολλές χώρες σχολιάστηκε έντονα η έλλειψη δυναμισμού της ευρωπαϊκής οικονομιας.

Οι ανησυχίες σχετικά με την κοινωνική προστασία επικεντρώθηκαν στις μεταρρυθμίσεις των συνταξιοδοτικών συστημάτων, την κοινωνική ασφάλιση ή τα συστήματα υγείας. Παρά τη σημασία της στην ευρωπαϊκή πολιτική, η απελευθέρωση των υπηρεσιών προσέλαβε μικρότερη σημασία. Σε γενικές γραμμές, οι πολίτες έχουν την τάση να θεωρούν ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει το ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο για να συμβάλει στην προστασία κατά των παρενεργειών της παγκοσμιοποίησης, αλλά θεωρούν ότι ελάχιστες συγκεκριμένες ενέργειες πραγματοποιούνται.

Η ελεύθερη διακίνηση εργαζομένων αποτέλεσε ευαίσθητο θέμα σε όλες σχεδόν τις εθνικές συζητήσεις. Σε ορισμένα παλαιά κράτη μέλη, συνέχισαν να εκδηλώνονται φόβοι ότι θα υπάρξει απώλεια θέσεων απασχόλησης και μείωση των ημερομισθίων ως απόρροια του ανοίγματος της αγοράς εργασίας στους εργαζόμενους των νέων κρατών μελών. Ταυτόχρονα, οι πολίτες των νέων κρατών μελών εξακολουθούν να αντιλαμβάνονται τους εναπομένοντες περιορισμούς όσον αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία εργαζομένων ως άρνηση των θεμελιωδών ελευθεριών της Ένωσης.

Στα νέα κράτη μέλη, τέθηκαν δύο ακόμη σημαντικά ζητήματα. Πρώτον, οι προοπτικές συμμετοχής στη ζώνη ευρώ επισημάνθηκε ως σημαντικός στόχος από τους περισσότερους πολίτες. Δεύτερον, η εφαρμογή του συστήματος Σένγκεν υπήρξε πηγή ανησυχίας, αφού θα μπορούσε να θέσει νέους φραγμούς εισόδου στους γείτονες των κρατών μελών.

2.2. Η Ευρωπαϊκή Ένωση και ο ρόλος της

Οι εθνικές συζητήσεις επιβεβαίωσαν τα στοιχεία των σφυγμομετρήσεων βάσει των οποίων οι πολίτες θεωρούν συνολικά θετικό το γεγονός ότι η χώρα τους αποτελεί μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παρά ταύτα, κατά τους τελευταίους μήνες οι σφυγμομετρήσεις αποκαλύπτουν κάμψη της υποστήριξης του ευρωπαϊκού ιδεώδους στα περισσότερα κράτη μέλη, και ιδίως στην Αυστρία, τη Φινλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Σε πολλά νέα κράτη μέλη, οι πολίτες αμφισβητούν το ρόλο της χώρας τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση, και είναι επικριτικοί όσον αφορά τις σχέσεις μεταξύ παλαιών και νέων κρατών μελών.

Κατά τις συζητήσεις, τέθηκε συχνά το θέμα της κοινοτικής χρηματοδότησης και της διαθεσιμότητας των Διαρθρωτικών Ταμείων και του Ταμείου Συνοχής . Ενώ οι δυνατότητες αυτές θεωρούνται κατά βάση θετικές, διατυπώνονται επικρίσεις για τις βαριές διαδικασίες. Η μείωση της κοινοτικής χρηματοδότησης προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία στην Ισπανία, όπου επικρατεί η αντίληψη ότι είναι οι “χαμένοι” της τελευταίας διεύρυνσης. Παράλληλα, οι πολίτες χωρών όπως η Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο υιοθετούν επικριτική στάση έναντι αυτού που θεωρούν άνιση επιβάρυνση.

Η επίτευξη ειρήνης μεταξύ των κρατών μελών και η ενιαία αγορά αναγνωρίζονται ως τα δύο θετικότερα επιτεύγματα του ευρωπαϊκού οικοδομήματος. Οι σφυγμομετρήσεις αναδεικνύουν επίσης την ευνοϊκή αξιολόγηση των προσπαθειών της Ένωσης να ενισχύσει τη συνεργασία στον τομέα της έρευνας και της καινοτομιας και να προωθήσει την ίση μεταχείριση μεταξύ ανδρών και γυναικών. Εξάλλου, σε πολλές συζητήσεις έγινε επισκόπηση θεμάτων που συνδέονται με την ασφάλεια, όπως η περιβαλλοντική ασφάλεια, η ασφάλεια των τροφίμων, η ασφάλεια των μεταφορών και τα δικαιώματα των επιβατών, η παροχή ενέργειας, όπου το έργο της Ένωσης εκλαμβάνεται σε μεγάλο βαθμό θετικά- αντίληψη ιδιαίτερα έντονη σε ορισμένα κράτη μέλη. Σε ορισμένες περιπτώσεις, συζητήθηκε η αναγκαιότητα μιας κοινής πολιτικής για τη μετανάστευση και το άσυλο, τη φορολογική μεταρρύθμιση, την εκπαίδευση, την ευρωπαϊκή ταυτότητα και την πολιτισμική πολυμορφία, καθώς και τα δικαιώματα του καταναλωτή και το μέλλον του γεωργικού τομέα.

Οι πολίτες διατυπώνουν εντονότερες επικρίσεις έναντι αυτού που αντιλαμβάνονται ως πληθώρα κανονισμών , υπερβολικά αναλυτική νομοθεσία και γραφειοκρατία. Ισχυρή παραμένει η εικόνα μιας απόμακρης Ευρωπαϊκής Ένωσης η οποία παρεμβαίνει εκεί που δεν χρειάζεται. Σε πολλές χώρες, η κριτική εστιάστηκε αφενός στο δημοκρατικό έλλειμμα και αφετέρου στην έλλειψη διαφάνειας των ευρωπαϊκών οργάνων. Διατυπώθηκαν πολλές εκκλήσεις για μεγαλύτερη εμπλοκή των πολιτών στη διαδικασία λήψης αποφάσεων.

Οι πολίτες πολλών χωρών έχουν, εξάλλου, την αίσθηση ότι η Επιτροπή δεν εφαρμόζει ίση μεταχείριση προς όλα τα κράτη μέλη. Η αντίληψη αυτή γίνεται πιο αισθητή στις μικρές χώρες, όπου επικρατεί η αίσθηση ότι οι κανόνες οι σχετικοί με τα υπερβολικά ελλείμματα ή οι αποφάσεις σε θέματα ανταγωνισμού δεν εφαρμόζονται δίκαια. Η ίδια αντίληψη ισχύει και για την εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας.

Οι σφυγμομετρήσεις κατέδειξαν πολύ πενιχρή γνώση και κατανόηση της λειτουργίας της Ένωσης , των θεσμικών της οργάνων και του ρόλου τους. Ωστόσο, υπάρχει ζήτηση, και, κατά τους τελευταίους μήνες, οι Επίσημες Αντιπροσωπείες της Επιτροπής στα κράτη μέλη παρατήρησαν ότι έχουν αυξηθεί οι σπουδαστές που ζητούν πληροφορίες σχετικά με τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα και τις σπουδές και τα προγράμματα ανταλλαγών σε άλλα κράτη μέλη.

Το γλωσσικό ζήτημα δεν κυριάρχησε στις εθνικές συζητήσεις, αλλά αναδείχθηκε σαφώς κεντρικό θέμα στο φόρουμ “Ας συζητήσουμε για την Ευρώπη”, όπου οι συμμετέχοντες έρχονται άμεσα αντιμέτωποι με την πρόκληση της επικοινωνίας με πολίτες διαφορετικής πολιτισμικής προέλευσης. Στη συζήτηση αυτή, οι περισσότεροι συμμετέχοντες αναγνώρισαν την ανάγκη χρήσης μιας δεύτερης γλώσσας κοινής για όλους τους πολίτες της Ένωσης.

Οι συζητήσεις κατέδειξαν ότι ορισμένα θέματα προσέλαβαν μεγάλη σημασία σε ορισμένα κράτη μέλη, ενώ προκάλεσαν περιορισμένο ενδιαφέρον σε άλλα : οι Αυστριακοί συζήτησαν την πρόσβαση αλλοδαπών φοιτητών στα αυστριακά πανεπιστήμια, καθώς και τη διάβαση των Άλπεων, ενώ το θέμα της επικουρικότητας τέθηκε σε αρκετές περιπτώσεις στη Γερμανία στις συζητήσεις που οργανώθηκαν σε περιφερειακό επίπεδο. Στη Δανία, οι πολίτες συζητούν το ενδεχόμενο κατάργησης των παρεκκλίσεων που ισχύουν για τη χώρα τους. Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκεται επίσης η αντίδραση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην πολεμική που προκάλεσε η δημοσίευση των γελοιογραφιών του Μωάμεθ, αντίδραση η οποία δεν εκλαμβάνεται πάντοτε με τον ίδιο τρόπο. Τέλος, ιδιαίτερη σημασία προσλαμβάνει στην Κύπρο η στάση που θα υιοθετηθεί έναντι της Τουρκίας.

2.3. Τα σύνορα της Ευρώπης και ο ρόλος της στον κόσμο

Η διεύρυνση παραμένει ένα από τα πιο πολυσυζητημένα θέματα. Κατά μέσο όρο, το 55% των Ευρωπαίων θεωρεί θετική τη διεύρυνση της ΕΕ. Το 63% όμως εκφράζει το φόβο ότι η νέα διεύρυνση θα μπορούσε να αυξήσει τις δυσχέρειες στις εθνικές αγορές απασχόλησης. Στην Ευρώπη των 15, εκείνοι που εξέφρασαν αμφιβολίες, μερικές φορές έκριναν ότι οι προηγούμενες διευρύνσεις πραγματοποιήθηκαν υπερβολικά γρήγορα και ήσαν υπερβολικά εκτεταμένες, και επίσης διατύπωσαν αμφιβολίες για την περαιτέρω διεύρυνση γενικά και για την προσχώρηση της Τουρκίας ειδικότερα. Οι πολίτες αυτοί φοβούνται την απώλεια ταυτότητας σε μια Ευρώπη χωρίς σαφώς καθορισμένα σύνορα και με εντεινόμενες πολιτισμικές διαφορές.

Ο χαρακτήρας των συζητήσεων παρουσίασε αποκλίσεις από τη μια χώρα στην άλλη, και σε ορισμένες περιπτώσεις εκδηλώθηκε έντονη απροθυμια για περαιτέρω διεύρυνση, ενώ σε άλλες πιο θετική στάση (Σλοβενία, Ηνωμένο Βασίλειο). Οι ιστορικές και γεωγραφικές πτυχές επηρεάζουν συνήθως τη γνώμη των πολιτών επί του θέματος. Ορισμένες χώρες εμφανίζονται πιο ευνοϊκές έναντι της Κροατίας και των Δυτικών Βαλκανίων σε σχέση με την Τουρκία.

Σε πολλές χώρες, οι πολίτες επικαλούνται την ανάγκη μιας ισχυρής Ευρώπης, με κοινές πρωτοβουλίες στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής και περαιτέρω ανάπτυξη της άμυνας και της πολιτικής ασφάλειας, ενώ ευρέως αναγνωρίζονται οι προσπάθειες για προώθηση της ειρήνης και της δημοκρατίας στον κόσμο. Πιο συγκεκριμένα, οι Φινλανδοί και οι Λετονοί διατύπωσαν την ανάγκη περαιτέρω συνεργασίας μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Ρωσίας. Σποραδικά τέθηκε το θέμα της βελτίωσης της ικανότητας της ΕΕ στον τομέα της διαχείρισης κρίσεων, καθώς και η ισχυροποίηση των διατλαντικών σχέσεων.

2.4. Ο τρόπος λειτουργίας της Ένωσης: "Συγκεκριμένες ενέργειες, λιγότερα λόγια"

Υπάρχει έντονη η αίσθηση ότι η δράση της ΕΕ είναι ουσιώδης, και οι σχετικές προσδοκίες είναι έντονες. Η συντριπτική πλειονότητα των πολιτών αποδέχεται την ιδέα της Ευρώπης ως ενός πολιτικού σχεδίου που έχει ως άξονα την ειρήνη και την αλληλεγγύη και ως χώρου στον οποίο κυριαρχούν τα αγαθά της ελευθερίας και της δικαιοσύνης. Για τους πολίτες αυτούς, η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται στην κατάλληλη θέση για να υπερασπιστεί το ευρωπαϊκό μοντέλο στον κόσμο, να καταπολεμήσει την τρομοκρατία και να αντιμετωπίσει άλλες προκλήσεις στον τομέα της ασφάλειας.

Το περιβάλλον, η ασφάλεια των τροφίμων ή η ενέργεια είναι θέματα που απασχολούν τους πολίτες και σε σχέση με τα οποία αντιλαμβάνονται τις θετικές πλευρές της κοινοτικής ολοκλήρωσης. Στους τομείς στους οποίους έχει σημειώσει ικανοποιητικές επιδόσεις η ΕΕ, η ευρωπαϊκή κοινή γνώμη εκτιμά ότι θα πρέπει να συνεχίσει τη δράση της και να αποκτήσει μεγαλύτερη ισχύ. Τούτο ισχύει ιδιαίτερα στον τομέα προώθησης της δημοκρατίας και της ειρήνης στον κόσμο, της συνεργασίας στους τομείς έρευνας και καινοτομιας και στον τομέα της προστασίας του περιβάλλοντος.

Ορισμένοι όμως φοβούνται ότι ο τρόπος που λειτουργεί η Ένωση μπορεί να παρεμποδίσει την άσκηση της πολιτικής της. Οι πολίτες επικρίνουν περισσότερο τον τρόπο με τον οποίο ενεργεί η Ευρωπαϊκή Ένωση παρά τις πολιτικές που ακολουθεί, και επιθυμούν να συμμετέχουν περισσότερο στη διαδικασία λήψης των αποφάσεων. Επιθυμούν να οδηγεί η δράση της Ένωσης σε απτά αποτελέσματα στους τομείς που εμφανίζουν πραγματική προστιθέμενη αξία.

Κατά τις συζητήσεις, οι πολίτες τείνουν να θεωρούν τα θεσμικά ζητήματα αφηρημένα και περίπλοκα και εκδηλώνουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον για συγκεκριμένες πολιτικές που επηρεάζουν την καθημερινή τους ζωή, όπως η απασχόληση, το περιβάλλον ή η ενέργεια. Το θεσμικό δίλημμα και ο ρόλος των ευρωπαϊκών οργάνων αποτέλεσε, ωστόσο, σημαντικό θέμα του φόρουμ “Ας συζητήσουμε για την Ευρώπη”, όπου διατυπώθηκαν τόσο θετικά σχόλια όσο και επικρίσεις. Η ευρωπαϊκή κοινή γνώμη στήριξε επίσης (25%) την άποψη ότι ένα Σύνταγμα θα ήταν επωφελές για το μέλλον της Ευρώπης, στοιχείο που καταλαμβάνει την τρίτη θέση μετά το συγκρίσιμο επίπεδο διαβίωσης και την εισαγωγή του ευρώ σε όλα τα κράτη μέλη.

3. Συμπέρασμα

Η δέσμευση της Επιτροπής υπέρ της δημοκρατίας, του διαλόγου και της δημόσιας συζήτησης δεν παύει με τη λήξη της περιόδου προβληματισμού. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να υλοποιεί τις 13 ενέργειες που αποφασίστηκαν στο σχέδιο Δ τον Οκτώβριο του 2005, ενώ παραμένει ανοικτή σε νέες δράσεις, όπου και όποτε αυτό κριθεί ενδεδειγμένο. Η επίτευξη αυτών των στόχων θα εξαρτηθεί από τη συνεχή στενή συνεργασία με τα κοινοτικά όργανα και τα κράτη μέλη, καθώς και από τη βελτίωση των προσπαθειών και της συμμετοχής ορισμένων κρατών μελών.

Η περίοδος προβληματισμού μας έχει μέχρι σήμερα διδάξει ορισμένα πολύτιμα μαθήματα. Όσον αφορά τις θετικές πλευρές, αξίζει να σημειωθεί η έκδηλη διάθεση για συζήτηση σχετικά με τους τομείς στους οποίους θα πρέπει να αναλάβει δράση η Ευρώπη, που προκύπτει σαφώς από τις λίαν εποικοδομητικές και ανοικτές πρωτοβουλίες ορισμένων κρατών μελών, τις δημόσιες συζητήσεις και τα φόρουμ, την ενεργό προσέγγιση των εθνικών κοινοβουλίων, των περιφερειών και των τοπικών φορέων. Αναμφίβολα θα είναι επωφελής για την Ένωση η ανάληψη ανάλογων πρωτοβουλιών από περισσότερα κράτη μέλη.

Από την πλευρά των κοινοτικών οργάνων, το διακοινοβουλευτικό φόρουμ που διοργανώθηκε από το Ευρωπαϊκό και το Αυστριακό Κοινοβούλιο στις 8 και 9 Μαΐου, καθώς και ορισμένες αξιοπρόσεκτες πρωτοβουλίες των επιτροπών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, προλείαναν σαφώς το έδαφος για την ευρεία συζήτηση και τη δέσμευση σε κοινοβουλευτικό επίπεδο, συνδέοντας έτσι ακόμη περισσότερο το ευρωπαϊκό όραμα με τους πολίτες και τους εκλεγμένους αντιπροσώπους τους.

Με τον ίδιο τρόπο, η Επιτροπή των Περιφερειών και η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή έθεσαν τις δομές που θα διασφαλίσουν όχι απλώς ότι οι περιφέρειες και οι κοινωνικοί εταίροι συμμετέχουν, αλλά ότι ακούγεται η φωνή τους και η άποψή τους λαμβάνεται υπόψη κατά τη διαμόρφωση των πολιτικών της ΕΕ.

Θα πρέπει, ωστόσο, να σημειωθεί ότι παραμένει η ανάγκη να εκλαμβάνονται οι πρωτοβουλίες αυτές ως μια μόνιμη λειτουργία όσον αφορά την παρακολούθηση των ευρωπαϊκών υποθέσεων, και εν συνεχεία να διασφαλισθεί η καθιέρωση των δομών-σε ευρωπαϊκό, εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο-που θα επιτρέψουν στους πολίτες να διατυπώνουν τις απόψεις τους σε μόνιμη βάση. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η συμμετοχή των νέων, διότι είναι πολύ αποφασισμένοι να διαδραματίσουν μεγαλύτερο ρόλο στην ανάπτυξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και με τον τρόπο αυτό να ενδυναμώσουν το ρόλο τους ως ευρωπαίοι πολίτες[5].

Η περίοδος προβληματισμού φανέρωσε ότι οι πολίτες έχουν σχετικά περιορισμένη γνώση και ενδιαφέρον για τον τρόπο λειτουργίας των κοινοτικών οργάνων. Παράλληλα, εκδηλώνουν μεγάλες προσδοκίες όσον αφορά την εφαρμογή και το περιεχόμενο των πολιτικών. Σημαντικό επομένως είναι το αίτημα που καλούνται να ικανοποιήσουν τα όργανα της ΕΕ για μεγαλύτερη εμπλοκή των πολιτών στην πολιτική διεργασία σε όλα τα επίπεδα.

Η Επιτροπή θα διαδραματίσει ειδικό ρόλο επί του θέματος, και, με την καθοριστική συμβολή των κρατών μελών και των οργάνων της ΕΕ, θα πρέπει να διασφαλίσει ότι η διαδικασία ανατροφοδότησης θα λαμβάνεται σοβαρά υπόψη και η ακρόαση των απόψεων θα ακολουθείται από συγκεκριμένη δράση. Η Επιτροπή θα εξετάσει με ποιο τρόπο θα ανταποκριθεί, κατά τη διαδικασία διαμόρφωσης της πολιτικής της, στην ανατροφοδότηση αυτή, καθώς και στις πρωτοβουλίες των πολιτών.

Η Επιτροπή είναι έτοιμη να διαβιβάσει στο Συμβούλιο περισσότερα στοιχεία, αναλύσεις και απολογισμό των συνεχιζόμενων προσπαθειών της επί του θέματος.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Σχέδιο Δ – Πλήρης απογραφή των ενεργειών που έθεσε σε εφαρμογή η Επιτροπή Οκτώβριος 2005-Απρίλιος 2006

Πέραν των εκατοντάδων επισκέψεων στα κράτη μέλη, που περιελάμβαναν άνω των 100 επισκέψεων του Προέδρου και των μελών της Επιτροπής στα εθνικά κοινοβούλια, η Επιτροπή διοργάνωσε, στο πλαίσιο του Σχεδίου Δ, σειρά ειδικών επισκέψεων υψηλού επιπέδου με σκοπό την πραγματοποίηση πραγματικής συζήτησης με τους ευρωπαίους πολίτες. Ορισμένες από τις δραστηριότητες αυτές περιγράφονται παρακάτω.

1. Παραδείγματα ενεργειών που υλοποιήθηκαν από τον Οκτώβριο του 2005

Ενθαρρύνοντας τη διεξαγωγή μιας ευρύτερης δημόσιας συζήτησης

- Επισκέψεις Επιτρόπων στα κράτη μέλη : Πέρα από τις συνήθεις επισκέψεις των Επιτρόπων, πραγματοποιήθηκαν πέντε ειδικά σχεδιασμένες επισκέψεις στο πλαίσιο του Σχεδίου Δ στις οποίες συμμετείχαν ο πρόεδρος Barroso, η αντιπρόεδρος Wallström, ο αντιπρόεδρος Barrot και οι επίτροποι Špidla, Ferrero-Waldner Figel και Potočnik. Οι επισκέψεις αυτές παρείχαν ένα μοναδικό δείγμα συναντήσεων, που περιλάμβαναν την εθνική και την τοπική κυβέρνηση, τα εθνικά κοινοβούλια, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, τις αντιπροσωπευτικές οργανώσεις και το κοινό, για να επιτρέψουν ανταλλαγές με ένα πραγματικά πλήρες αντιπροσωπευτικό δείγμα της κοινωνίας.

- Με τις επόμενες επισκέψεις του Σχεδίου Δ στη Δανία στις 18/19 Μαΐου και στη Λετονία και τη Λιθουανία τον Ιούνιο θα ανέλθουν συνολικά σε οκτώ οι επισκέψεις του Σχεδίου Δ που θα έχουν πραγματοποιηθεί πριν από τη σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.

- Διαθεσιμότητα των Επιτρόπων σε σχέση με τα εθνικά κοινοβούλια : Το 2005, ανήλθαν σε εκατό περίπου οι επαφές ή οι επισκέψεις των Επιτρόπων στα εθνικά κοινοβούλια. Μέχρι τον Απρίλιο του 2006, προστέθηκαν, στο πλαίσιο του σχεδίου Δ, περισσότερες από 40 επισκέψεις Επιτρόπων στα εθνικά κοινοβούλια, σε όλα σχεδόν τα κράτη μέλη. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ήταν η πρώτη φορά που τα εθνικά κοινοβούλια υποδέχονταν στην ολομέλειά τους τον Πρόεδρο της Επιτροπής ή τους Επιτρόπους.

- Επίσημες αντιπροσωπείες ανοικτές στο κοινό & κέντρα Europe Direct : Όλες οι επίσημες αντιπροσωπείες της Επιτροπής στα κράτη μέλη οργανώνουν σε μηνιαία ή εβδομαδιαία βάση “ημερίδες ελεύθερης εισόδου” για διαλέξεις, συνεντεύξεις τύπου και θεματικές παρουσιάσεις.

Προώθηση της συμμετοχής των πολιτών στη δημοκρατική διαδικασία

- Για αποτελεσματικότερες διαβουλεύσεις : Η Λευκή Βίβλος για την ευρωπαϊκή πολιτική επικοινωνίας, που εγκρίθηκε από την Επιτροπή την 1η Φεβρουαρίου 2006[6], θα οδηγήσει σε ένα πιο συγκεκριμένο σχέδιο δράσης μετά την εξάμηνη περίοδο διαβουλεύσεων, κατά την οποία καλούνται όλοι οι ενδιαφερόμενοι ευρωπαίοι πολίτες και οι ενδιαφερόμενοι φορείς να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους (ως τις αρχές Μαΐου 2006 είχαν καταχωρισθεί άνω των 500 απόψεων)[7].

- Στήριξη σε σχέδια των πολιτών της Ευρώπης : Στις 17 Μαρτίου 2006, η Επιτροπή δημοσίευσε πρόσκληση υποβολής προτάσεων ύψους 2 εκατ. € με σκοπό την παροχή χρηματοδοτικής στήριξης σε σχέδια που επιδιώκουν τη διεθνική διοργάνωση εκδηλώσεων των πολιτών[8] (με τη συμμετοχή τουλάχιστον 4-5 κρατών μελών ανά σχέδιο). Τα σχέδια βρίσκονται στο στάδιο της επιλογής. Η εν λόγω πρόσκληση υποβολής προτάσεων έχει σκοπό να ενθαρρύνει τις πρωτοβουλίες των ευρωπαϊκών οργανώσεων για την προώθηση της συμμετοχής του κοινού σε συζητήσεις επί θεμάτων που αφορούν την Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως προβλέπει το σχέδιο Δ.

- Μεγαλύτερο άνοιγμα : Η Επιτροπή υποδέχθηκε ευνοϊκά τα συμπεράσματα του Συμβουλίου της 21ης Δεκεμβρίου 2005, σύμφωνα με τα οποία το Συμβούλιο ανέλαβε την υποχρέωση να συγκαλεί περισσότερες δημόσιες συνεδριάσεις, ενισχύοντας έτσι τις ανοικτές διαδικασίες και τη διαφάνεια. Εξάλλου, έχει καταρτίσει ένα δημόσιο μητρώο των ομάδων εμπειρογνωμόνων[9] που συνδράμουν την Επιτροπή στη σύνταξη των νομοθετικών προτάσεων και στην κατάρτιση των πολιτικών πρωτοβουλιών· το μητρώο αυτό διατίθεται στο Διαδίκτυο από το Νοέμβριο του 2005. Επίσης, στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας για τη διαφάνεια που δρομολογήθηκε το Νοέμβριο του 2005, η Επιτροπή εξέδωσε, στις 3 Μαΐου 2006, μια Πράσινη Βίβλο με σκοπό να ξεκινήσει μια δημόσια συζήτηση για τις ομάδες πίεσης και για την επιβολή της νομικής υποχρέωσης στα κράτη μέλη να δημοσιεύουν στοιχεία σχετικά με τους δικαιούχους των ταμείων κοινής διαχείρισης, καθώς και σχετικά με τις πρακτικές της Επιτροπής στον τομέα των διαβουλεύσεων.

Εργαλεία για την ανάπτυξη διαλόγου σχετικά με τις ευρωπαϊκές πολιτικές

- Ειδική έρευνα του Ευρωβαρόμετρου για το μέλλον της Ευρώπης : Το Φεβρουάριο και το Μάρτιο του 2006 πραγματοποιήθηκε και στα 25 κράτη μέλη ποσοτική και ποιοτική έρευνα.

- Διαδίκτυο : Στις 27 Μαρτίου 2006, η Επιτροπή εγκαινίασε[10] το φόρουμ συζήτησης “Ας συζητήσουμε για την Ευρώπη” σε 20 γλώσσες. Στις 4 Μαΐου 2006, είχαν σταλεί 5.354 παρατηρήσεις εκ μέρους πολιτών.

- Στοχευμένες συζητήσεις ομάδων : Η πρωτοβουλία “ Άνοιξη της Ευρώπης 2006 ” η οποία ξεκίνησε τον Ιανουάριο του 2006 (πέμπτη επέτειος εορτασμού), επιδιώκει να τονώσει-με την ενεργό συμμετοχή των Επιτρόπων – το ενδιαφέρον για την Ευρώπη και τις συζητήσεις για το ευρωπαϊκό ιδεώδες Ευρώπη μεταξύ των νέων. Στις 4 Μαΐου 2006, 7.354 σχολεία είχαν εγγραφεί στην Άνοιξη της Ευρώπης.

Εταιρική σχέση με τα άλλα ευρωπαϊκά όργανα και φορείς

Η αρμονική συνεργασία και οι εταιρικές σχέσεις βρέθηκαν στο επίκεντρο της συνεδρίασης της Διοργανικής Ομάδας για την Πληροφόρηση (ΔΟΠ) στις 17 Ιανουαρίου 2006. Η συνεδρίαση αυτή επέτρεψε τη μετουσίωση της εταιρικής σχέσης σε πρακτικές και συγκεκριμένες ενέργειες. Με τον τρόπο αυτό, τα μέλη και οι συνεργάτες των οργάνων και φορέων της Ένωσης συμμετείχαν, για παράδειγμα, σε επισκέψεις στα κράτη μέλη και στο φόρουμ “Ας συζητήσουμε για την Ευρώπη” στο Διαδίκτυο. Προώθησαν επίσης και συμμετείχαν σε δραστηριότητες από κοινού με τα εκπαιδευτικά ιδρύματα στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας για την Άνοιξη της Ευρώπης. Πολλές από τις εκδηλώσεις της 9ης Μαΐου που προβλέπονται σε κράτη μέλη οργανώθηκαν από κοινού από τις Επίσημες Αντιπροσωπείες της Επιτροπής και τις υπηρεσίες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ενώ το διακοινοβουλευτικό φόρουμ με τα εθνικά κοινοβούλια οργανώθηκε στις Βρυξέλλες από το Ευρωπαϊκό και το Αυστριακό Κοινοβούλιο. Επιπλέον, η Επιτροπή των Περιφερειών και η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υπήρξαν σημαντικοί εταίροι κατά την υλοποίηση του σχεδίου Δ, αξιοποιώντας πλήρως τις επαφές τους σε τοπικό ή περιφερειακό επίπεδο και με τους κοινωνικούς εταίρους.

Ενίσχυση των σχέσεων με τα εθνικά κοινοβούλια

Η Επιτροπή θα καταβάλει περαιτέρω προσπάθειες σε στενή συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα εθνικά κοινοβούλια, διερευνώντας παραδείγματος χάρη τον καλύτερο τρόπο διασφάλισης επαρκούς πληροφόρησης όσον αφορά την ετήσια πολιτική στρατηγική της, καθώς και το ετήσιο πρόγραμμα εργασίας και το ετήσιο νομοθετικό πρόγραμμα. Η Επιτροπή παραμένει επίσης ανοικτή όσον αφορά τις παρατηρήσεις των εθνικών κοινοβουλίων σχετικά με πρωτοβουλίες κατά το προ-νομοθετικό στάδιο, που βασίζονται στις διατάξεις των ισχυουσών συνθηκών.

2. Αξιολόγηση

- Το σχέδιο Δ δεν αποτελεί επιχείρηση διάσωσης του Συντάγματος

Το σχέδιο Δ έχει σκοπό " να ενθαρρύνει τη διενέργεια ευρείας συζήτησης μεταξύ των θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των πολιτών" . Έχει στόχο τη δημιουργία μιας μεθόδου που θα επιτρέπει στους πολίτες να συμμετέχουν στην ευρωπαϊκή διαδικασία λήψης αποφάσεων. Το περιεχόμενο των συζητήσεων που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο του σχεδίου Δ μπορεί να φέρει στο προσκήνιο ιδέες τόσο για την ουσία της πολιτικής, όσο και για τα νέα μέσα και εργαλεία, ορισμένα από τα οποία έχουν σχέση με την αποτελεσματική και υπεύθυνη διαδικασία χάραξη πολιτικής.

- Απαραίτητη η δέσμευση των κρατών μελών

Η Επιτροπή κρατά για τον εαυτό της κυρίως το ρόλο του διαμεσολαβητή. Έξι μήνες μετά την έγκριση του Σχεδίου Δ, πρέπει να σημειωθεί ότι παραμένει άνιση η εμπλοκή των κρατών μελών κατά την έναρξη των εθνικών συζητήσεων.

- Ένα μακροχρόνιο εγχείρημα

Οι δραστηριότητες στο πλαίσιο του Σχεδίου Δ ξεκίνησαν κατά το πρώτο εξάμηνο του 2006, είναι συνεπώς πολύ νωρίς για τη συναγωγή ουσιαστικών συμπερασμάτων. Το Σχέδιο Δ αποτελεί μέρος ενός μακροχρόνιου εγχειρήματος που χρησιμοποιεί νέες μεθόδους όσον αφορά την επικοινωνία με τους πολίτες. Η εγκαθίδρυση εποικοδομητικού διαλόγου δεν μπορεί να επιτευχθεί από τη μια μέρα στην άλλη. Ο διάλογος αυτός δεν μπορεί εξάλλου να πραγματοποιηθεί μόνο με την πρωτοβουλία των οργάνων της ΕΕ ή/και με αφετηρία τις Βρυξέλλες. Πρέπει να μεταφερθεί σε τοπικό επίπεδο και να έχει την ενεργό υποστήριξη και δέσμευση των κρατών μελών.

- Πολυγλωσσία

Η Επιτροπή, από την πλευρά της, πραγματοποιεί όλες τις ενέργειες που εντάσσονται στο Σχέδιο Δ σε όλες τις επίσημες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (φόρουμ συζήτησης στο Διαδίκτυο, Άνοιξη στην Ευρώπη), ενώ οι πρωτοβουλίες που αναλαμβάνονται σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο από τις Επίσημες Αντιπροσωπείες της Επιτροπής στα κράτη μέλη πραγματοποιούνται στη γλώσσα κάθε χώρας. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να τονιστεί ότι η πολυγλωσσία αποτελεί ζωτικό εργαλείο για την ενδυνάμωση του πραγματικού διαλόγου με τους πολίτες. Για το λόγο αυτό, η Επιτροπή και οι θεσμικοί εταίροι της προσπαθούν να παρέχουν, στο Διαδίκτυο, τις πληροφορίες που απευθύνονται στο ευρύ κοινό σε όσο γίνεται περισσότερες γλώσσες.

[1] Έρευνα “φλας» του Ευρωβαρόμετρου 171 και 172 – Το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα: έρευνα μετά το δημοψήφισμα στη Γαλλία και τις Κάτω Χώρες.

[2] Η συμβολή της Επιτροπής στην περίοδο προβληματισμού και πέραν αυτής: Σχέδιο Δ για τη Δημοκρατία, το Διάλογο και τη Δημόσια Συζήτηση - COM(2005) 494.

[3] Ευρωβαρόμετρο 65.1 για το μέλλον της Ευρώπης - Μάιος 2006.

[4] COM(2006) 211, 10.5.2006.

[5] «Η νεολαία παίρνει το λόγο» οι ανησυχίες και οι προσδοκίες των νεαρών Ευρωπαίων όσον αφορά την ανάπτυξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ανάλυση της έρευνας του τακτικού Ευρωβαρόμετρου 63, που δημοσιεύθηκε το Δεκέμβριο του 2005.

[6] COM(2006) 35.

[7] http://www.europa.eu.int/comm/communication_white_paper/charter_code/index_en.htm

[8] http://europa.eu.int/comm/dgs/communication/grants/index_en.htm

[9] http://europa.eu.int/comm/secretariat_general/regexp/

[10] http://europa.eu.int/debateeurope/