Αριθ. C 31/14 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 6. 2. 91 
μεγαλύτερη από τη σημασία του προτεινόμενου κανονισμού 
ζητάει από την Επιτροπή να διατυπώσει τα συμπεράσματα 
Βρυξέλλες, 18 Οκτωβρίου 1990. 
Η ΟΚΕ επικροτεί το προτεινόμενο πρόγραμμα και εγκρίνει 
κατ'αρχήν την πρόταση της Επιτροπής με την επιφύλαξη, 
όμως, των ακόλουθων παρατηρήσεων και υποδείξεων. 
1. Εισαγωγή 
1.1. Το πρόγραμμα-πλαίσιο κοινοτικών δράσεων έρευνας 
και τεχνολογικής ανάπτυξης (1990-1994) (2), στα πλαίσια της 
τέταρτης γραμμής ερευνητικών δράσεων υπό τον τίτλο 
«Επιστήμες και τεχνολογίες της ζώσας ύλης», προβλέπει την 
υιοθέτηση και υλοποίηση ενός νέου ειδικού προγράμματος 
Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (Ε & ΤΑ), πενταετούς 
διάρκειας (1990-1994), στο χώρο της βιοτεχνολογίας. Για το 
ειδικό αυτό πρόγραμμα προτείνεται η χορήγηση ποσού 164 
εκατομμυρίων Ecu από τον κοινοτικό προϋπολογισμό. 
1.2. Από το παραπάνω ποσό, θα πρέπει να αφαιρεθεί 1% 
που θα διατεθεί για την υλοποίηση μιας κεντρικής δράσης 
για διάδοση πληροφοριών και αξιολόγηση αποτελεσμάτων 
προερχόμενων από ειδικά και συμπληρωματικά ερευνητικά 
προγράμματα, σύμφωνα με το άρθρο 4 της απόφασης της 
σχετικής με το πρόγραμμα-πλαίσιο 1990-1994. 
(') ΕΕ αριθ. C 174 της 16. 7. 1990. σ. 53. 
(2) ΕΕαριθ. L 117 της 8. 5. 1990, σ. 28. της επ'αυτών των θεμάτων και να υποβάλει σχετικές προ­
τάσεις όσο το δυνατόν πιο εύκολες στην εφαρμογή τους. 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Frangois STAEDELIN 
1.3. Στόχος του προγράμματος, τέταρτου μετά τα προγράμ­
ματα ΒΕΡ(3), ΒΑΡ(*) και BRIDGE (5), είναι, σύμφωνα με το 
παράρτημα 2 της απόφασης της σχετικής με το πρόγραμμα-
πλαίσιο (σημείο 4 υπό Α), «η βελτίωση των βασικών γνώσεων 
στον τομέα της βιολογίας οι οποίες αποτελούν την αναγκαία 
κοινή και ολοκληρωμένη βάση για τις εφαρμογές στους 
τομείς της γεωργίας, της βιομηχανίας, της υγείας, της διατρο­
φής και του περιβάλλοντος». 
1.4. Πιο αναλυτικά, το προτεινόμενο πρόγραμμα θα καλύ­
πτει τα παρακάτω πεδία (η κατανομή των πιστώσεων είναι 
ενδεικτική): 
Πεδίο 1: Μοριακές προσεγγίσεις 35-40% 
— Δομή και λειτουργία των πρωτεϊνών, 
(3) Πρόγραμμα βιομοριακής μηχανικής (1982-1986) (ΕΕ αριθ. L 375 
της 20. 12. 1981, σ. 1, έτσι όπως τροποποιήθηκε από την ΕΕ αριθ. 
L 305 της 8. 11. 1983, σ. 11). 
(4) Πρόγραμμα δράσης στον τομέα της βιοτεχνολογίας (1985-1989) 
(ΕΕ αριθ. L 83 της 23. 3. 1985, σ. 1, έτσι όπως τροποποιήθηκε 
από την ΕΕ αριθ. L 206 της 30. 7. 1988, σ. 38). 
(5) Ειδικό πρόγραμμα έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης στον 
τομέα της βιοτεχνολογίας (1990-1994) (ΕΕ αριθ. L 360 της 
9. 12. 1989, σ. 32). Γνωμοδότηση για την πρόταση απόφασης του Συμβουλίου περί θεσπίσεως ειδικού προγράμματος έρευνας 
και τεχνολογικής ανάπτυξης στον τομέα της βιοτεχνολογίας (1990-1994)(') 
(91/C 31/04) 
Στις 6 Ιουνίου 1990, και σύμφωνα με το άρθρο 130 Ο, παράγραφος 2 της συνθήκης περί ιδρύσεως της 
Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την παραπάνω πρόταση. 
Το τμήμα ενέργειας, πυρηνικών θεμάτων και έρευνας, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των 
σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, επεξεργάσθηκε τη γνωμοδότηση τους στις 7 Σεπτεμβρίου 1990 με βάση 
εισηγητική έκθεση του κ. De Tavernier. 
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, κατά τη 280ή σύνοδο ολομέλειας, συνεδρίαση της 18ης 
Οκτωβρίου 1990 υιοθέτησε, ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση. 
6. 2. 91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 31/15 
— Δομή και λειτουργία των γονιδίων, 
— Έκφραση των γονιδίων. 
Πεδίο 2: Βιολογία του κυττάρου και του οργανισμού 45-55% 
— Αναγέννηση του κυττάρου, αναπαραγωγή και ανάπτυξη 
ζώντων οργανισμών, 
— Μεταβολισμός των ζώων, των φυτών και των μικροβίων 
βασικές φυσιολογικές οδοί, 
— Συστήματα επικοινωνίας στη ζώσα ύλη. 
Πεδίο 3: Οικολογία και βιολογία των πληθυσμών 10-15% 
— Οικολογικές επιπτώσεις της βιοτεχνολογίας, 
— Διατήρηση των γενετικών πόρων. 
1.5. Το πρόγραμμα θα υλοποιηθεί ουσιαστικά υπό μορφή 
συμβάσεων έρευνας κοινής χρηματοδότησης. Προβλέπονται 
επίσης συντονισμένες δράσεις καθώς και συνοδευτικά μέτρα. 
2. Προκαταρκτικές παρατηρήσεις 
2.1. Η ΟΚΕ σημειώνει ότι, από ενδιαφέρον για μεγαλύτερη 
συνοχή και διαφάνεια κατά την υλοποίηση και διαχείριση 
των ερευνητικών δραστηριοτήτων της Κοινότητας, και 
προκειμένου για την παρουσίαση των προτάσεων των διαφό­
ρων ειδικών προγραμμάτων έρευνας και τεχνολογικής 
ανάπτυξης (για τα οποία και καλείται να γνωμοδοτήσει), η 
Επιτροπή υιοθέτησε ενιαία διάρθρωση, ανεξάρτητη από τους 
στόχους και το επιστημονικό και τεχνικό περιεχόμενο του 
εκάστοτε προγράμματος. 
2.2. Η ΟΚΕ δεν μπορεί παρά να συμφωνήσει κατ'αρχήν με 
ένα τέτοιο ενδιαφέρον. Δεν παύει όμως να είναι αλήθεια 
ότι, όσο και αν οι προτάσεις της Επιτροπής αναχθούν στον 
ελάχιστο κοινό παρονομαστή τους, το έργο ενός συμβουλευ­
τικού οργάνου κάθε άλλο παρά διευκολύνεται. Η κατάσταση 
αυτή υποχρεώνει να εγκύψομε σε πρόσθετα στοιχεία της 
Επιτροπής, γραπτά ή προφορικά, μέρος τουλάχιστον των 
οποίων θα άξιζε χωρίς αμφιβολία να είχε περιληφθεί στην 
απόφαση του Συμβουλίου τη σχετική με τη θέσπιση του εν 
λόγω προγράμματος. 
2.3. Η ΟΚΕ εκφράζει, εξάλλου τη λύπη της γιατί ο τρόπος 
αυτός οδηγεί σε αποσιώπηση πολλών από τα στοιχεία εκείνα 
που συνιστούν την πρωτοτυπία των κοινοτικών δράσεων έρευ­
νας στο πεδίο της βιοτεχνολογίας. Από τα στοιχεία αυτά, 
ορισμένα που υπενθυμίζονται στην παρούσα γνωμοδότηση, 
έχουν συμβάλει σημαντικά στην επιτυχία των εν λόγω 
δράσεων από τότε που εγκαινιάσθηκαν για πρώτη φορά το 
1982. 
3. Σχέσεις μεταξύ του προτεινόμενου προγράμματος και του 
προγράμματος BRIDGE 
3.1. Το προτεινόμενο πρόγραμμα θα καλύπτει διάστημα 
πέντε ετών που αρχίζει την 1η Ιανουαρίου 1990. Αν και είναι 
λογικό να σκεφθεί κανείς ότι, εξαιτίας της καθυστέρησης 
με την οποία υιοθετήθηκε, το πρόγραμμα δεν θα αρχίσει 
ουσιαστικά να υλοποιείται πριν από την 1η Ιανουαρίου 1991, είναι ωστόσο σκόπιμο να σημειωθεί ότι η υλοποίηση του θα 
γίνεται παράλληλα με εκείνη του προγράμματος BRIDGE, το 
οποίο άρχισε να ισχύει την 1η Ιανουαρίου 1990 και καλύπτει 
διάστημα τεσσάρων ετών (1990-1993). 
3.2. Η κατάσταση αυτή θέτει οπωσδήποτε αριθμό ζητημά­
των που αφορούν κατά πρώτο λόγο το επιστημονικό και 
τεχνικό περιεχόμενο του προτεινόμενου προγράμματος, τα 
ερευνητικά πεδία του οποίου δεν είναι σαφές κατά τί δια­
φέρουν ουσιαστικά από εκείνα που καλύπτει το πρόγραμμα 
BRIDGE. 
3.3. Συμπληρωματικά στοιχεία που δόθηκαν από την Επι­
τροπή κατά το χρόνο εκπόνησης της παρούσας γνωμοδό­
τησης, επέτρεψαν να εκτιμηθούν καλύτερα οι δραστηριότητες 
του προγράμματος BRIDGE που θα αποτελέσουν αντικείμενο 
διεύρυνσης στα πλαίσια του νέου προγράμματος καθώς και 
οι νέες που ενσωματώθηκαν σ'αυτό. Στο μέτρο που δεν 
μπορούν εκ των προτέρων να αποκλεισθούν αλληλεπικαλύ­
ψεις και επαναλήψεις, τα εν λόγω στοιχεία θα έπρεπε να είχαν 
δημοσιευθεί σε μια αιτιολογική έκθεση μαζί με την πρόταση 
της Επιτροπής. Εξίσου σκόπιμο θα ήταν στην εν λόγω αιτιο­
λογική έκθεση να αναφερόταν η πορεία υλοποίησης του 
προγράμματος BRIDGE. 
3.4. Για την ταυτόχρονη υλοποίηση προγραμμάτων που 
συνδέονται μεταξύ τους με δεσμούς ιδιαίτερα στενούς απαι­
τούνται οπωσδήποτε κατάλληλα μέτρα διαχείρισης και 
συντονισμού, ώστε οι πιστώσεις που χορηγούνται τόσο για 
το πρόγραμμα BRIDGE όσο και για το νέο πρόγραμμα να 
διατεθούν κατά τον πλέον συνετό τρόπο. Αυτό προϋποθέτει 
συντονισμό των κοινοτικών δραστηριοτήτων έρευνας στο 
πεδίο της βιοτεχνολογίας με τις αντίστοιχες που διεξάγονται 
σε εθνικό επίπεδο, καθώς και με άλλα συναφή κοινοτικά 
προγράμματα από το χώρο της ιατρικής βιολογίας, της υγείας 
και του περιβάλλοντος. 
3.5. Σημειώνεται όμως, προς γενική ικανοποίηση, ότι στο 
πρόγραμμα, και υπό τον τίτλο «Οικολογία και βιολογία των 
πληθυσμών» (Πεδίο 3), έχουν περιληφθεί ερευνητικές εργα­
σίες με αντικείμενο τη μελέτη των οικολογικών επιπτώσεων 
της βιοτεχνολογίας. Οι δραστηριότητες αυτές θα δημιουργή­
σουν τις προϋποθέσεις ώστε να υπάρξει μια νέα διάσταση, 
πράγμα το οποίο ανταποκρίνεται σε ορισμένες από τις ανησυ­
χίες που εξέφρασε η ΟΚΕ στη γνωμοδότηση της για το 
πρόγραμμα BRIDGE (ι), στις συντονιστικές δράσεις που προ­
βλέπονται στα πλαίσια του εν λόγω προγράμματος και οι 
οποίες αφορούν τη συνέχεια των εξελίξεων της βιοτεχνο­
λογίας και κυρίως τις επιπτώσεις τους στο περιβάλλον και 
στην κοινωνία γενικότερα. 
4. Χρηματοδότηση του προγράμματος 
4.1. Σύμφωνα με την πρόταση της Επιτροπής, ο προϋπολο­
γισμός έρευνας του τομέα της βιοτεχνολογίας θα είναι αυξη­
μένος κατά 64 εκατομμύρια Ecu σε σχέση με το πρόγραμμα 
BRIDGE. 
4.2. Η αύξηση αυτή φαίνεται θεμιτή αν ληφθούν υπόψη 
όχι μόνο η μεγαλύτερη διάρκεια του προγράμματος (βλέπε 
σημείο 3.1) αλλά και το εύρος του ερευνητικού πεδίου της 
(') Γνωμοδότηση της 7ης Απριλίου 1989 (ΕΕ αριθ. C 159 της 
26.6. 1989, σ. 26). 
Αριθ. C 31/16 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 6. 2. 91 
βιοτεχνολογίας και το τεράστιο ενδιαφέρον του επιστημονι­
κού κόσμου για συμμετοχή σε τέτοια προγράμματα. Σχετικά 
με το τελευταίο αυτό σημείο, και παρ'όλο που τα αριθμητικά 
δεδομένα θα πρέπει να εξετάζονται με προσοχή, σημειώνουμε 
ότι στα πλαίσια του προγράμματος BRIDGE υποβλήθηκαν 
1 884 προσφορές, από τις οποίες έγινε δεκτό ποσοστό 12%. 
4.3. Η ΟΚΕ εφιστά ωστόσο την προσοχή στο γεγονός ότι 
το ύψος των πιστώσεων που κρίθηκαν απαραίτητες για την 
υλοποίηση του προγράμματος — υλοποίηση η οποία τοποθε­
τείται μέσα στο 1993 και το 1994 — εξαρτάται από την 
έγκριση (στα πλαίσια των νέων δημοσιονομικών προοπτικών 
για την παραπάνω διετία) του ποσού των 3 200 εκατομμυρίων 
Ecu που έχει κριθεί απαραίτητο για την εκτέλεση του ίδιου 
του προγράμματος-πλαίσιο στο ίδιο διάστημα (άρθρο πρώτο, 
παράγραφος 4 της απόφασης του Συμβουλίου περί θεσπίσεως 
του προγράμματος-πλαίσιο). 
4.4. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι δημιουργείται έτσι μια κατάσταση 
σχετικής ανασφάλειας (ως προς τη χρηματοδότηση κυρίως), 
η οποία αποβαίνει σε βάρος της συνέχειας που είναι απαραί­
τητη και ουσιαστική για την παραγωγή ερευνητικού έργου 
και στην οποία ανταποκρινόταν η υιοθέτηση του τύπου για 
σταδιακό προγραμματισμό του προγράμματος-πλαίσιο. 
5. Μεθόδευση υλοποίησης του προγράμματος 
5.1. Η σχετική με το πρόγραμμα BRIDGE απόφαση του 
Συμβουλίου προέβλεπε δύο τύπους ερευνητικών δραστηριο­
τήτων κοινής χρηματοδότησης, ως εξής: 
— σχέδια Ν. για την ενοποίηση σε κατάλληλα κοινοτικά 
σχήματα [ευρωπαϊκά εργαστήρια χωρίς τείχη: (ΕΕΤΧ)] 
των ερευνητικών προσπαθειών σε τομείς όπου τα κύρια 
σημεία συμφόρησης απορρέουν από κενά στις βασικές 
γνώσεις, 
— σχέδια Τ, για την εξάλειψη, με σημαντική επένδυση 
ικανοτήτων και πόρων, των σημαντικών σημείων συμφό­
ρησης που απορρέουν από περιορισμούς κλίμακας και 
διαρθρωτικούς. 
5.2. Προβλεπόταν επίσης ότι η χρηματοδοτική συμμετοχή 
της Κοινότητας δεν θα υπερέβαινε τα 400 000 εκατομμύρια 
Ecu κατ'έτος και ανά σχέδιο για τον πρώτο τύπο δραστηριοτή­
των, ενώ για το δεύτερο θα εποίκιλε από 1 έως 3 εκατομμύρια 
Ecu. 
5.3. Παρά τις διαβεβαιώσεις της Επιτροπής σύμφωνα με 
τις οποίες τέτοιες δραστηριότητες θα αναληφθούν επίσης στα 
πλαίσια του νέου υπό εξέταση προγράμματος, η ΟΚΕ είναι 
της γνώμης ότι αυτό θα έπρεπε να προβλέπεται ρητά στην 
πρόταση απόφασης, στο μέτρο που πρόκειται για μια προσέγ­
γιση πρωτότυπη και καινοτόμο για την οποία, στη γνωμοδό­
τηση για το πρόγραμμα BRIDGE('), τονιζόταν ότι θα συνέ­
βαλε «στην καθιέρωση της ελαστικότητας που απαιτείται για 
να εξασφαλισθεί η μεγαλύτερη επάρκεια των μέσων και των 
(') Βλέπε σημείο 5. διαθέσιμων πόρων για τις ανάγκες της βιοτεχνολογικής έρευ­
νας στην Ευρώπη». 
5.4. Αναφορικά με τα ευρωπαϊκά εργαστήρια χωρίς τείχη, 
η ΟΚΕ υπενθυμίζει ότι πρόκειται για ανοικτές υπερεθνικές 
ενώσεις που παρέχουν το πλαίσιο, εντός του οποίου διάφορες 
ερευνητικές ομάδες συνεργάζονται σε μια πολυκλαδική 
έρευνα με σαφώς καθορισμένους στόχους. Υπάρχουν σήμερα 
περισσότερα από τριάντα ΕΕΧΤ στα πλαίσια των οποίων 
συνεργάζονται πανεπιστημιακά εργαστήρια, δημόσια και 
ιδιωτικά ερευνητικά ιδρύματα και βιομηχανίες. 
5.5. Η δημιουργία των ΕΕΧΤ είχε θεωρηθεί από την ομάδα 
εμπειρογνωμόνων που ανέλαβε την αξιολόγηση του προγράμ­
ματος ΒΑΡ, ως μία από τις μεγάλες επιτυχίες του εν λόγω 
προγράμματος αφού θα συνέβαλλε στην κατάργηση των συνό­
ρων μεταξύ των εργαστηρίων των διαφόρων χωρών. Η ΟΚΕ 
περιμένει διαβεβαιώσεις σχετικά με τη συνέχιση αυτής της 
πρωτοβουλίας, για την οποία είχε άλλωστε εκφράσει την 
άποψη ότι θα μπορούσε επωφελέστατα να επεκταθεί και σε 
άλλα προγράμματα. 
6. Συμμετοχή του βιομηχανικού και του γεωργικού τομέα στο 
πρόγραμμα 
6.1. Η ΟΚΕ τονίζει ότι η ενεργός συμμετοχή της βιομη­
χανίας και της γεωργίας στην ανάπτυξη του βιοτεχνολογικού 
δυναμικού έχει ουσιαστική σημασία προκειμένου για την 
επιτυχία των ερευνητικών οράσεων της Κοινότητας στο εν 
λόγω πεδίο. Η ΟΚΕ πιστεύει σχετικά ότι η ανάπτυξη στενών 
σχέσεων με τους παραπάνω τομείς (και με τις κατάλληλες 
πάντοτε ρυθμίσεις), ακριβώς όσο και η άμεση συμμετοχή 
στην υλοποίηση των ερευνητικών προγραμμάτων, αποτελεί 
βασικό παράγοντα για την ανάπτυξη των αποτελεσμάτων τους 
και την κατοπινή εμπορική τους εκμετάλλευση. 
6.2. Η ΟΚΕ παραπέμπει σχετικά στις παρατηρήσεις που 
διατύπωνε στις γνωμοδοτήσεις της που αφορούσαν την 
αναθεώρηση του προγράμματος ΒΑΡ (2) και του προγράμμα­
τος BRIDGE (3). 
6.3. Η ΟΚΕ έχει κατ'επανάληψη τονίσει τις δυσκολίες με 
τις οποίες βρίσκονται πολύ συχνά αντιμέτωπες οι μικρο­
μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) προκειμένου να συμμετάσχουν 
σε ερευνητικά προγράμματα της Κοινότητας, συμπεριλαμβα­
νομένου εκείνου της βιοτεχνολογίας και έχει προτείνει πολ­
λές και ακριβείς λύσεις γι'αυτό. 
6.4. Η ΟΚΕ έχει επίγνωση του γεγονότος ότι ο χώρος της 
βιοτεχνολογίας έχει ανάγκη τόσο ανθρώπινου δυναμικού όσο 
και υλικών πόρων που μόνο ένας μικρός αριθμός ΜΜΕ είναι 
σε θέση να κινητοποιήσουν ώστε να έχουν τη δυνατότητα 
άμεσης και ενεργού συμμετοχής σε ερευνητικά προγράμματα. 
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο, όπως ακριβώς θα είχαν 
ιδιαίτερη σημασία μέτρα που θα ευνοούσαν μια αυξημένη 
συμμετοχή των ΜΜΕ στην ερευνητική προσπάθεια, ιδιαί­
τερη σημασία θα είχε και μια ενεργός πολιτική διάδοσης και 
αξιοποίησης των αποτελεσμάτων των ερευνητικών προγραμ­
μάτων, μέσα στις ίδιες κυρίως τις επιχειρήσεις, προκειμένου 
για την πλήρη σύνδεση τους με την πορεία της τεχνολογικής 
καινοτομίας. 
(2) Γνωμοδότηση της 27ης Ιανουαρίου 1988 (ΕΕ αριθ. C 80 της 18. 
3. 1988, σ. 7). 
(3) ο.π. σημείο 3.3. 
6.2.91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 31/17 
6.5. Με την έννοια αυτή, είναι απαραίτητο να καταβληθεί 
ιδιαίτερη προσπάθεια προκειμένου να δημιουργηθούν οι 
προϋποθέσεις για πλήρη συμμετοχή του γεωργικού τομέα 
στην ανάπτυξη του βιοτεχνολογικού δυναμικού και να διευ­
κολυνθεί έτσι η ενεργός εμπλοκή του σε μια διαδικασία 
που θα καθορίσει σε ένα ορισμένο βαθμό την εξέλιξη του. 
Σχετικά, η ΟΚΕ παραπέμπει στις σκέψεις που διατύπωνε σε 
γνωμοδότηση της 29ης Μαρτίου 1990 με θέμα «Μεγαλύτερη 
αξιοποίηση των γεωργικών και δασικών πόρων σε βιομηχανι­
κούς τομείς άλλους από εκείνον της βιομηχανίας τροφίμων 
και στον τομέα της ενέργειας: προοπτικές που ανοίγονται από 
την έρευνα και την τεχνολογική καινοτομία» ('). 
6.6. Κατόπιν αυτών, το τμήμα σημειώνει με ικανοποίηση 
τη δυνατότητα που προσφέρεται σε ενώσεις ΜΜΕ, κυρίως 
δε σε ευρωπαϊκούς ομίλους οικονομικού ενδιαφέροντος, να 
συμμετάσχουν σε ερευνητικά προγράμματα. Οι εν λόγω κοι­
νές δράσεις θα δώσουν τη δυνατότητα στις ΜΜΕ να επιτύ­
χουν την «κρίσιμη μάζα» που απαιτείται για να συμμετέχουν 
από μόνες τους σε ερευνητικές δράσεις. 
6.7. Οι κοινές αυτές δράσεις μπορεί να αποδειχθούν ιδιαί­
τερα σημαντικές για το γεωργικό τομέα (ευνοώντας κυρίως 
την ανάπτυξη συμπράξεων στο εσωτερικό του ίδιου του 
τομέα) εάν υπάρχει πρόθεση να αντιμετωπισθεί το πρόβλημα 
της συγκέντρωσης της Ε & ΤΑ (του χώρου της βιοτεχνο­
λογίας κυρίως) στα χέρια ορισμένων μεγάλων βιομηχανικών 
εταιρειών. Έτσι, οι κοινές αυτές δράσεις θα επιτρέψουν την 
αυξημένη συμμετοχή του γεωργικού τομέα στην ερευνητική 
προσπάθεια. 
6.8. Σε κάθε περίπτωση για μια αυξημένη συμμετοχή των 
ΜΜΕ στα κοινοτικά προγράμματα έρευνας, και ανεξάρτητα 
από τις ρυθμίσεις αυτής της συμμετοχής, προϋποτίθεται πλή­
ρης ενημέρωση τους επί των προγραμμάτων, των όρων συμμε­
τοχής σε αυτά και των προς τούτο απαραίτητων διατυπώσεων 
και διαβημάτων. Χρειάζεται και εδώ να καταβληθούν μεγαλύ­
τερες προσπάθειες. 
7. Οι ερευνητικές δράσεις κοινής χρηματοδότησης 
7.1. Η επιλογή των προγραμμάτων που θα αποτελέσουν 
αντικείμενο ερευνητικών συμβίάσεων κοινής χρηματοδότη­
σης θα γίνει με δύο τρόπους ο πρώτος θα είναι ο συνήθης 
τρόπος πρόσκλησης για υποβολή προτάσεων, που θα αποτε-
λίέσει και τον κανόνα, και δεύτερος θα είναι η κατ'εξαίρεση 
επιλογή εκτός της διαδικασίας πρόσκλησης για υποβολή 
προτάσεων. Ο δεύτερος αυτός τρόπος επιλογής προτάσεων, 
οι όροι του οποίου διευκρινίζονται στο παράρτημα 3, είναι 
εντελώς καινούριος για τα κοινοτικά δεδομένα, εφαρμόζεται 
όμως ήδη στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής και την Ιαπω­
νία. 
7.2. Η ΟΚΕ συμμερίζεται την άποψη της Επιτροπής, σύμ­
φωνα με την οποία η διαδικασία αυτή θα οδηγήσει στην 
ευελιξία εκείνη που χρειάζονται τα προγράμματα για να 
μπορούν να αντιμετωπίζουν τις απρόβλεπτες εξελίξεις της 
έρευνας. 
(') ΕΕ αριθ. C 124 της 21. 5. 1990, σ. 47. 7.3. Πέρα από την ανάγκη να διασφαλισθεί πλήρης διαφά­
νεια προκειμένου για τον δεύτερο τρόπο επιλογής, η ΟΚΕ 
υπογραμμίζει ότι ο τρόπος αυτός θα απαιτήσει αυξημένες 
προσπάθειες εκ μέρους της Επιτροπής σχετικά με την ενημέ­
ρωση επί των κοινοτικών προγραμμάτων έρευνας καθώς και 
των όρων επιλογής και υλοποίησης αυτών, ώστε να διασφα­
λισθεί η ισότιμη συμμετοχή όλων και να αποτραπεί έτσι 
οποιαδήποτε διακινδύνευση του στόχου για ενίσχυση της 
οικονομικής και κοινωνικής συνοχής, στόχος ο οποίος είναι 
άμεσα συνδεδεμένος με την κοινοτική δράση στον τομέα Ε & 
ΤΑ. 
8. Επιμόρφωση 
8.1. Ενώ στο πρόγραμμα BRIDGE, κατά το πρότυπο των 
πριν απ'αυτό προγραμμάτων, προβλεπόταν ρητά η εκτέλεση 
επιμορφωτικών προγραμμάτων (προϋπολογισμός 12 εκατομ­
μυρίων Ecu), στην πρόταση της Επιτροπής για το νέο 
πρόγραμμα δεν υπάρχει καμία αναφορά επί του θέματος, ούτε 
βέβαια προβλέπεται σχετικός προϋπολογισμός. 
8.2. Η ΟΚΕ έχει ήδη τονίσει την ιδιαίτερη σημασία που 
θα πρέπει να εξακολουθήσει να δίδεται στο επιμορφωτικό 
έργο, αφού είναι ανάγκη: 
— από τη μια πλευρά, να εξασφαλισθεί η σταθερή προσαρ­
μογή του ερευνητικού προσωπικού στις πολύπλοκες τεχνι­
κές και στην ταχεία εξέλιξη των γνώσεων, 
— από την άλλη, να δοθεί η δυνατότητα σε ορισμένα κράτη 
μέλη που έχουν λιγότερο εξοπλισμό από άλλα σε υποδομή 
έρευνας ή που δεν διαθέτουν ακόμη το κατάλληλο επιστη­
μονικό προσωπικό, να συμμετάσχουν πλήρως στις 
δραστηριότητες έρευνας που προβλέπονται στα πλαίσια 
του προγράμματος. 
8.3. Η ΟΚΕ σημειώνει ότι γίνεται αναφορά στην επιμόρ­
φωση, χωρίς άλλες διευκρινήσεις, μεταξύ των συνοδευτικών 
μέτρων που θα τεθούν σε εφαρμογή στα πλαίσια του παρόντος 
προγράμματος. Πιστεύει ωστόσο ότι αυτό με κανένα τρόπο 
δεν εγγυάται πως οι εν λόγω δραστηριότητες, η επιτυχία 
των οποίων πρέπει να τονισθεί, θα συνεχισθούν με όλη την 
απαιτούμενη αποφασιστικότητα και με κατάλληλα χρηματο­
δοτικά μέσα. 
8.4. Η ΟΚΕ ζητάει συνεπώς όπως μέρος του προϋπολογι­
σμού του προγράμματος διατεθεί αποκλειστικά για επιμόρ­
φωση, όπως και στην περίπτωση του προγράμματος 
BRIDGE. 
9. Συντονισμένες δράσεις 
9.1. Σε ό,τι αφορά τις συντονισμένες δράσεις, το παράρ­
τημα 3 της πρότασης παραπέμπει, χωρίς άλλη διευκρίνηση, 
στο δημοσιονομικό κανονισμό. Με βάση αυτόν, οι συντο­
νισμένες δράσεις θα συνίστανται σε προσπάθειες της Κοινό-
Αριθ. C 31/18 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 6. 2. 91 
τητας για τον συντονισμό των μεμονωμένων ερευνητικών 
εργασιών που διεξάγονται από τα κράτη μέλη. 
9.2. Η διατύπωση αυτή πολύ απέχει από του να απαντά σε 
ερωτήματα σχετικά με το περιεχόμενο των συντονισμένων 
δράσεων που θα υλοποιηθούν στα πλαίσια του υπό εξέταση 
προγράμματος και παραβλέπει την ανάγκη προώθησης ειδι­
κών δράσεων σχετιζόμενων με τους ιδιαίτερους στόχους του 
προγράμματος, όπως συμβαίνει στην περίπτωση του 
BRIDGE. Στα ίδια πλαίσια, ούτε και ο ρόλος που επιφυλάσ­
σεται στη μονάδα CUBEt1) διευκρινίζεται. 
9.3. Πρέπει να υπενθυμισθεί ότι οι συντονισμένες δράσεις 
έχουν ιδιαίτερη σημασία προκειμένου κυρίως για την αξιολό­
γηση των επιπτώσεων από τις εξελίξεις της βιοτεχνολογίας 
καθώς και για την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κοι­
νού. 
9.4. Το τελευταίο, υπό τη μορφή επεξήγησης, σημειωνόταν 
από την ΟΚΕ σε γνωμοδότηση της για το πρόγραμμα-πλαίσιο 
1990-1994 (2), όπου εζητείτο επίσης όπως οι διάφορες εξαρτώ­
μενες από την Επιτροπή μονάδες, η CUBE π.χ., χρηματο­
δοτούνται κατά τρόπο που να τους επιτρέπει επιτυχή πραγμά­
τωση των στόχων τους. 
9.5. Οι συντονισμένες δράσεις που εντάσσονται στα πλαί­
σια του προγράμματος BRIDGE θα πρέπει με την έννοια αυτή 
να διευρυνθούν. Δεν φαίνεται όμως να υπάρχουν επαρκείς 
εγγυήσεις σχετικά. 
10. Δεοντολογικές πτυχές της βιοτεχνολογικής έρευνας 
10.1. Η ΟΚΕ έχει κατ'επανάληψη επιστήσει την προσοχή 
σχετικά με τις δεοντολογικές κυρίως και κοινωνικές 
επιπτώσεις από τις βιοτεχνολογικές έρευνες και έχει ζητήσει 
από την Επιτροπή να αναλάβει κατάλληλες πρωτοβουλίες. 
Παραπέμπει σχετικά στις παρατηρήσεις που διατύπωνε στις 
γνωμοδοτήσεις της για τις προτάσεις της Επιτροπής που 
αφορούσαν την ανάλυση του ανθρώπινου γενώματος(^) και 
το πρόγραμμα BRIDGE. 
10.2. Με την έννοια αυτή, επικροτείται η πρόθεση της 
Επιτροπής να προβεί σε αναλυτική αξιολόγηση των κοινω­
νικών, δεοντολογικών και οικολογικών επιπτώσεων των 
προγραμμάτων βιοτεχνολογικής έρευνας. Η πρωτοβουλία 
αυτή αποτελεί ένα πρώτο βήμα προς ό,τι κρίνεται από την 
ΟΚΕ ως αναγκαιότητα, προς την αποκατάσταση δηλαδή μιας 
ισορροπίας μεταξύ μακρόπνοης χρησιμότητας των ερευνών 
που διενεργούνται ή που προβλέπονται και δεοντολογικών 
πτυχών, πέρα από εμπορικές, πολιτικές ή οικονομικές θεω­
ρήσεις. 
10.3. Η ΟΚΕ εκτιμά, ωστόσο, ότι η αξιολόγηση αυτή δεν 
θα πρέπει να περιορισθεί στα αποτελέσματα των ερευνητικών 
(') Concertation Unit for Biotechnology in Europe. 
(2) Γνωμοδότηση της 15ης Νοεμβρίου 1989 (ΕΕ αριθ. C 56 της 7. 3. 
1990, σ. 34, σημείο 7.16.4). 
(3) ΕΕ αριθ. C 56 της 6. 3. 1989. σ. 47. προγραμμάτων, και ότι μια πρώτη αξιολόγηση θα πρέπει να 
ξεκινάει από το στάδιο ήδη της υποβολής των προτάσεων. 
Έτσι λοιπόν, κάθε πρόταση σχετική με ένα ερευνητικό 
πρόγραμμα που θα είχε ενδεχομένως αρνητικές επιπτώσεις, 
κοινωνικές, δεοντολογικές ή οικολογικές, δεν θα πρέπει να 
επιλέγεται ούτε και να χρηματοδοτείται από την Κοινότητα. 
10.4. Η ΟΚΕ υπενθυμίζει επιπλέον ότι στις δύο υπό 10.1 
αναφερόμενες γνωμοδοτήσεις της, ζητούσε τη σύσταση μιας 
επιτροπής δεοντολογίας, η οποία αποτελούμενη από επιστή­
μονες, φιλοσόφους, κοινωνιολόγους, θεολόγους και νομικούς 
καθώς και εκπροσώπους των ενδιαφερόμενων κοινωνικών 
κύκλων, θα προέβαινε σε μια σφαιρική και συνεκτική προσέγ­
γιση των δεοντολογικών και ηθικών πτυχών των ερευνών που 
διεξάγονται στα πλαίσια του υπό εξέταση προγράμματος. 
10.5. Οι εργασίες της εν λόγω επιτροπής θα κατέληγαν 
στον καθορισμό δεοντολογικών κριτηρίων τα οποία θα λαμ­
βάνονται υπόψη κατά τη διεξαγωγή του ερευνητικού έργου 
και τα οποία θα οδηγήσουν στην καθιέρωση ενός κώδικα 
αναφοράς όπου να τίθενται τα δεοντολογικά και ηθικά όρια 
που δεν θα πρέπει να υπερβαίνονται στα πλαίσια υλοποίησης 
των εν λόγω προγραμμάτων, όπως είχε προταθεί από την 
ΟΚΕ. 
11. Επανεξέταση του προγράμματος και αξιολόγηση των 
αποτελεσμάτων του 
11.1. Το άρθρο 5 της πρότασης προβλέπει αφενός επανε­
ξέταση του προγράμματος μέσα στο 1992 και αφετέρου, με 
τη λήξη του προγράμματος, αξιολόγηση των αποτελεσμάτων 
του. Οι εκθέσεις για τις οποίες γίνεται λόγος στο ίδιο αυτό 
άρθρο θα πρέπει να καταρτισθούν με βάση το επιστημονικό 
και τεχνικό περιεχόμενο και τους στόχους του προγράμματος, 
έτσι όπως ορίζονται στο παράρτημα 1 της πρότασης, και με 
βάση τα κριτήρια επιλογής των κοινοτικών δράσεων έρευνας 
και τεχνολογικής ανάπτυξης που απαριθμούνται στο παράρ­
τημα 3 της απόφασης της σχετικής με το πρόγραμμα-πλαίσιο 
1990-1994. 
11.2. Σε ό,τι αφορά την επανεξέταση του προγράμματος, η 
ΟΚΕ διερωτάται κατά πρώτον λόγο κατά πόσον είναι σκόπιμο 
να προχωρήσει μέσα στο 1992, στο μέτρο που δεν αναμένεται 
να αρχίσει πριν από την 1η Ιανουαρίου 1991 στην καλύτερη 
περίπτωση και δεδομένων των προθεσμιών που απαιτούνται 
για επιλογή των ερευνητικών προγραμμάτων και για τη 
σύναψη των σχετικών συμβάσεων. Υπ'αυτούς τους όρους, η 
ΟΚΕ κρίνει ότι η επανεξέταση θα έπρεπε να προβλεπόταν 
για το τρίτο έτος υλοποίησης του προγράμματος. 
11.3. Θα μπορούσε, επίσης, να τεθεί ερώτημα σχετικά με 
την εμβέλεια της επανεξέτασης που θα γίνει στα μισά της 
πορείας, αφού θα συμπέσει με την επανεξέταση του προγράμ­
ματος BRIDGE και του ίδιου του προγράμματος-πλαίσιο. 
Δεν είναι λοιπόν εντελώς απίθανο, η επανεξέταση αυτή να 
οδηγήσει, μέσα στο 1993, στην παρουσίαση ενός νέου βιοτεχ-
6.2.91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 31/19 
νολογικού προγράμματος που θα συγκεντρώνει τις ερευνητι­
κές δραστηριότητες του προγράμματος BRIDGE και του υπό 
εξέταση ειδικού προγράμματος Ε & ΤΑ. 
11.4. Η ΟΚΕ διαπιστώνει ακόμη ότι μέχρι στιγμής τα 
περισσότερα από τα προγράμματα εξετάζονταν και αξιολο­
γούνταν με βάση επίσης ιδιαίτερα κριτήρια, όπως στην περί­
πτωση του προγράμματος BRIDGE η σχετική απόφαση για 
το οποίο περιέχει ένα παράρτημα (παράρτημα 3) με επικε­
φαλίδα «Στόχοι του προγράμματος και κριτήρια αξιολόγη­
σης». Διερωτάται λοιπόν κανείς σχετικά με τους λόγους της 
νέας αυτής προσέγγισης εκ μέρους της Επιτροπής αφού οι 
ειδικοί στόχοι του προγράμματος είναι ήδη ορισμένοι με 
πολύ γενικούς όρους. 
11.5. Στην προκείμενη περίπτωση, έχει ουσιαστική σημα­
σία όπως τα αποτελέσματα του προγράμματος αξιολογηθούν 
επίσης με βάση τις κοινωνικές, δεοντολογικές και οικολογι­
κές τους επιπτώσεις από τη φάση ήδη των μελετών. 
11.6. Η ΟΚΕ διαπιστώνει για μια ακόμη φορά ότι η Οικο­
νομική και Κοινωνική Επιτροπή δεν αναφέρεται μεταξύ των 
παραληπτών των εκθέσεων επανεξέτασης του προγράμματος 
και αξιολόγησης των αποτελεσμάτων του. Η Επιτροπή ποτέ 
δεν έδωσε την παραμικρή εξήγηση για την πρακτική αυτή 
αλλά και για τη συνέχιση της, το νομικό κύρος της οποίας 
αμφισβητείται εντελώς με βάση τις διατάξεις του άρθρου 130 
Ο της συνθήκης ΕΟΚ. 
11.7. Φαίνεται λοιπόν ότι πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι, 
σύμφωνα με το παραπάνω άρθρο, πρέπει υποχρεωτικά να 
Βρυξέλλες, 18 Οκτωβρίου 1990. ζητείται η γνώμη της ΟΚΕ για κάθε πρόταση που αφορά 
τροποποίηση, παράταση ή ανανέωση ερευνητικών προγραμ­
μάτων, αφού οι εκθέσεις αυτές αποτελούν, τόσο για την ΟΚΕ 
όσο και για το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο, ουσιαστικό 
στοιχείο για την αξιολόγηση των προτάσεων της Επιτροπής. 
Η ΟΚΕ, συνεπώς, ζητάει επιμόνως από την Επιτροπή και το 
Συμβούλιο να τροποποιήσουν το άρθρο 5 της πρότασης για 
απόφαση. 
12. Δαπάνες για προσωπικό 
12.1. Το δημοσιονομικό παράρτημα της πρότασης για 
απόφαση προβλέπει ότι οι δαπάνες προσωπικού θα ανέλθουν 
κατ'ανώτατο όριο σε 2% του προβλεπόμενου από τον κοινο­
τικό προϋπολογισμό ποσού για την εκτέλεση του προγράμμα­
τος. Σύμφωνα με την Επιτροπή, το ποσοστό αυτό καλύπτει, 
αφενός, τις δαπάνες πρόσληψης δύο επιπλέον ατόμων που θα 
προστεθούν στα είκοσι οχτώ άτομα που εργάζονται ήδη στο 
πρόγραμμα BRIDGE και τις αναλογούσες δαπάνες για την 
ολοκλήρωση του μέσα στο 1993 και, αφετέρου, τη διατήρηση 
του εν λόγω προσωπικού μέσα στο 1994 ώστε να διασφαλισθεί 
η διαχείριση του προγράμματος που βρίσκεται σήμερα υπό 
εξέταση. 
12.2. Με τα στοιχεία αυτά, η Επιτροπή επιβεβαιώνει ότι 
το εν λόγω προσωπικό θα πρέπει να διασφαλίσει τη διαχεί­
ριση και συγχρόνως την εκτέλεση του προγράμματος 
BRIDGE και του νέου προγράμματος. Η ΟΚΕ εκφράζει τη 
θλίψη της για το γεγονός ότι τα στοιχεία αυτά δεν αναφέ­
ρονται σαφώς στην πρόταση, πολύ περισσότερο επειδή 
πρόκειται για ζήτημα αρχής σε ό,τι αφορά την ορθή διαχεί­
ριση το οποίο θα συνέβαλλε στην απαραίτητη συνοχή για 
την πραγματοποίηση και συνέχιση των ερευνητικών 
δραστηριοτήτων. 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Εκιτροπής 
Fraru;ois STAEDELIN