Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με πολυετές πρόγραμμα προώθησης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην Κοινότητα (Altener II)» () (98/C 19/09)

Στις 25 Ιουνίου 1997, και σύμφωνα με τα άρθρα 198 και 130 Σ πρώτη παράγραφος της Συνθήκης για την Ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα ενέργειας, πυρηνικών θεμάτων και έρευνας, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, κατήρτισε τη γνωμοδότησή του στις 19 Σεπτεμβρίου 1997 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Bernabei.

Κατά την 349η σύνοδο ολομελείας της 29ης Οκτωβρίου 1997 (συνεδρίαση της 29ης Οκτωβρίου), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 112 ψήφους υπέρ και 2 κατά την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Το πολυετές πρόγραμμα για την προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ) Altener II (1998-2002), που προτάθηκε από την Επιτροπή στις 12 Μαρτίου 1997 (), εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική της Επιτροπής στον τομέα της κοινοτικής ενεργειακής πολιτικής. Η πρόταση έπεται του προγράμματος Altener I (1993-1997) (), που λήγει στα τέλη του 1997, επί του οποίου η ΟΚΕ είχε εκφέρει ευνοϊκή γνώμη στις 24 Νοεμβρίου 1992 () διατυπώνοντας, ωστόσο, ορισμένες παρατηρήσεις σχετικά με τους περιορισμένους χρηματοοικονομικούς πόρους και την ανάγκη καθιέρωσης μηχανισμών αξιολόγησης και ελέγχου.

1.2. Με το πρόγραμμα Altener η Επιτροπή επιδιώκει να καλύψει την απόκλιση μεταξύ τεχνολογικής ανάπτυξης, επίδειξης και διάθεσης στην αγορά και καταδεικνύει την ανάγκη ενίσχυσης των ικανοτήτων, δημιουργίας περισσότερο στοχοθετημένων δικτύων πληροφόρησης και κατάρτισης, καθώς και διαμόρφωσης πανευρωπαϊκών προτύπων και τεχνικών προδιαγραφών. Το συνολικό κόστος του Altener I ανήλθε κατά τη διάρκεια της πρώτης πενταετίας του προγράμματος σε 43,7 εκατ. Ecu, συμπεριλαμβανομένων και των πρόσθετων πιστώσεων που διατέθηκαν κατόπιν της διεύρυνσης της Κοινότητας και της επέκτασης του προγράμματος στον ΕΟΧ.

1.3. Το πρόγραμμα σκοπό είχε να συμβάλει στην επίτευξη των στόχων της κοινοτικής ενεργειακής πολιτικής όσον αφορά τον περιορισμό των εκπομπών CO2, την αύξηση της αναλογίας των ανανεώσιμων ενεργειών στο ενεργειακό ισοζύγιο, τη μείωση της εξάρτησης από τις εισαγωγές ενέργειας, την ασφάλεια του εφοδιασμού, την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη και την τοπική και περιφερειακή ανάπτυξη.

1.4. Σύμφωνα με την έκθεση της Επιτροπής σχετικά με τα αποτελέσματα του προγράμματος Altener () - που υπεβλήθη ταυτόχρονα με την πρόταση απόφασης για το Altener ΙΙ - το πρόγραμμα αυτό «έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο για την προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην Κοινότητα», αναπτύσσοντας δράσεις πληροφόρησης σε συνδυασμό με μια προσέγγιση ανά δίκτυο και ένα σύνολο εκθέσεων και μελετών με στόχο να «γεφυρωθεί το κενό μεταξύ έρευνας και εμπορικών εφαρμογών των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας». Επισημαίνεται, δε, ότι είναι δύσκολο να εξαχθούν «βάσιμα προκαταρκτικά συμπεράσματα όσον αφορά τα πρότυπα σχέδια, δεδομένου ότι λίγα από αυτά έχουν περατωθεί» και υπογραμμίζεται ότι «σε αυτό το τμήμα του προγράμματος γίνεται αισθητή η ανεπαρκής χρηματοδότηση εφόσον κατέστη δυνατό να χρηματοδοτηθούν λιγότερα από τα μισά προτεινόμενα σχέδια με βάση τις διαθέσιμες πιστώσεις».

1.5. Όσον αφορά την αξιολόγηση του προγράμματος, η ΟΚΕ θεωρεί ότι είναι σημαντικό η τελική έκθεση αξιολόγησης να συνυπολογίσει την προηγούμενη εμπειρία, καθιστώντας δυνατό να διορθωθούν σφάλματα και ελλείψεις βάσει των αποτελεσμάτων που πραγματικά επετεύχθησαν στο πλαίσιο των σχεδίων τα οποία χρηματοδοτήθηκαν από το πρόγραμμα Altener: στην περίπτωση του πολυετούς προγράμματος 1998-2002, θα ήταν σκόπιμο η αντίστοιχη έκθεση να εκπονηθεί κατά τη διάρκεια του τελευταίου έτους έτσι ώστε να επαναπροσανατολισθεί καταλλήλως το πρόγραμμα αυτό καθεαυτό.

1.6. Εντούτοις, πρέπει να επισημανθεί ότι έκθεση ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων, η οποία πραγματοποιήθηκε το 1996 (), προέβη σε θετική αξιολόγηση επισημαίνοντας, ωστόσο, την ανεπαρκή χρηματοδότηση που διατίθεται στο πρόγραμμα για την επίτευξη των στόχων του. Η πρόταση έπεται, εξάλλου, της δημοσίευσης της μελέτης «Teres II - Οι προοπτικές για την ανανεώσιμη ενέργεια σε 30 ευρωπαϊκές χώρες από το 1995 έως το 2020» που χρηματοδοτήθηκε στο πλαίσιο του Altener I.

1.7. Στη γνωμοδότησή της, με ημερομηνία 24 Απριλίου 1997, η ΟΚΕ αποφάνθηκε εκτενώς σχετικά με την Πράσινη Βίβλο της Επιτροπής «Ενέργεια για το μέλλον: ανανεώσιμες πηγές ενέργειας» (), υποστηρίζοντας ειδικότερα ότι «ενισχυμένες δράσεις, βάσει του προγράμματος Altener II, θα δημιουργούσαν μια ανταγωνιστική αγορά για τη βιομηχανία των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και αυτό θα είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης στον εν λόγω τομέα... Η δράση σε κοινοτικό επίπεδο θα εστιαζόταν σε ορισμένους σαφώς προσδιορισμένους τομείς όπως οι φωτοβολταϊκές σκεπές και η επένδυση, η θέρμανση αθλητικών χώρων με ηλιοθερμική ενέργεια, οι τουριστικές και οι υγειονομικές εγκαταστάσεις, η ενεργητική και παθητική ηλιακή αρχιτεκτονική, η παραγωγή μεθανίου βιολογικής προέλευσης από αστικά βιοδιασπώμενα στερεά απόβλητα, οι αυτόνομες εγκαταστάσεις κ.λπ., με όσο το δυνατόν λιγότερη ενίσχυση από την Κοινότητα, για να αποφευχθεί οποιαδήποτε στρέβλωση της αγοράς 7 το ύψος της ενίσχυσης αυτής θα καθοριζόταν κατά τρόπο ώστε να λαμβάνεται υπόψη το εξωτερικό κόστος που αποφεύγεται» ().

1.8. Εξάλλου, η ΟΚΕ υπενθύμισε και στη γνωμοδότησή της με θέμα την «Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με την Οργάνωση Συνεργασίας επί των συμφωνηθέντων κοινοτικών ενεργειακών στόχων» (), η οποία υιοθετήθηκε στις 23 Απριλίου 1997 (), ότι «επικροτεί τους στόχους της προώθησης της χρήσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΕΠ), καθώς και της βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης, οι οποίοι μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στη δημιουργία προϋποθέσεων για ένα πιο υγιεινό περιβάλλον και μπορούν, παράλληλα με την ανάπτυξη ενδογενών πηγών ενέργειας, να μειώσουν την ενεργειακή εξάρτηση της Κοινότητας από τις πηγές του εξωτερικού και να συμβάλουν στην οικονομική ανάπτυξη και την απασχόληση».

2. Η πρόταση της Επιτροπής

2.1. Στην πρόταση απόφασής της σχετικά με το πρόγραμμα Altener II, η Επιτροπή υποδεικνύει έξι είδη δράσεων και μέτρων στον τομέα της ανανεώσιμης ενέργειας, εκ των οποίων τα τέσσερα αποτελούν επέκταση των πρωτοβουλιών που προβλέπονται από το πρόγραμμα Altener I, ενώ τα δύο άλλα αποσκοπούν στην προαγωγή της διείσδυσης στην αγορά των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ) και στην καθιέρωση αξιόπιστης στρατηγικής παρακολούθησης και ελέγχου.

2.2. Ειδικότερα, τα είδη παρέμβασης αφορούν τα εξής:

- μελέτες και άλλες δράσεις με σκοπό να εφαρμοσθούν και να συμπληρωθούν κοινοτικά μέτρα που αποβλέπουν στην ανάπτυξη των δυνατοτήτων των διαφόρων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, όπως τομεακές στρατηγικές και στρατηγικές αγοράς, ανάπτυξη προτύπων και τεχνικών προδιαγραφών, συμβάσεις και νομοθεσία. Οι εν λόγω δράσεις χρηματοδοτούνται από την Επιτροπή μέχρι ποσοστού 100 % και τους χορηγείται προϋπολογισμός 4 εκατ. Ecu για τα πρώτα δύο έτη (13,3 %) 7

- δράσεις πειραματικής εφαρμογής για τη δημιουργία και την επέκταση υποδομών και μέσων τοπικού και περιφερειακού προγραμματισμού, σχεδιασμού, αξιολόγησης, πληροφόρησης, εκπαίδευσης και κατάρτισης, καθώς και για την καθιέρωση νέων δημοσιονομικών μέσων και μέσων της αγοράς. Οι δράσεις αυτές χρηματοδοτούνται από την Επιτροπή μέχρι ποσοστού κυμαινόμενου από 30 έως 50 % του συνολικού κόστους και τους χορηγείται προϋπολογισμός 9,4 εκατ. Ecu για τα πρώτα δύο έτη (31,3 %) 7

- μέτρα για την ανταλλαγή εμπειριών και τεχνογνωσίας, με στόχο να βελτιωθεί ο συντονισμός μεταξύ διεθνών, κοινοτικών, εθνικών, περιφερειακών και τοπικών δραστηριοτήτων, καθώς και για τη δημιουργία συγκεντρωτικού συστήματος συλλογής και διάδοσης των πληροφοριών. Τα μέτρα αυτά χρηματοδοτούνται από την Επιτροπή μέχρι ποσοστού 100 % και τους χορηγείται προϋπολογισμός 3 εκατ. Ecu για τα πρώτα δύο έτη (10 %) 7

- μέτρα για την ανταλλαγή εμπειριών και τεχνογνωσίας που πρόκειται να προταθούν από άλλον φορέα εκτός της Επιτροπής και να χρηματοδοτηθούν κατά 30 έως 50 % από την Επιτροπή. Στα μέτρα αυτά διατίθεται προϋπολογισμός 2,8 εκατ. Ecu για τα πρώτα δύο έτη (9,3 %) 7

- δράσεις για να διευκολυνθεί η διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην αγορά και να ενθαρρυνθούν οι επενδύσεις μέσω της πρόσβασης σε ειδικευμένους συμβούλους, της ανάλυσης των προοπτικών της αγοράς, της επιλογής τοποθεσίας και της κατάρτισης χρηματοδοτικών σχεδίων στους ακόλουθους τομείς: βιομάζα, ηλιακά συστήματα θερμικής και φωτοβολταϊκής ενέργειας, παθητικά και ενεργητικά ηλιακά συστήματα στα κτίρια, μικρού μεγέθους υδροηλεκτρικά έργα, αιολική ενέργεια, γεωθερμική ενέργεια. Για τις εν λόγω δράσεις - στις οποίες διατίθεται προϋπολογισμός 8 εκατ. Ecu για τα πρώτα δύο έτη (26,6 %) - η Επιτροπή διατηρεί το δικαίωμα να καθορίζει το επίπεδο χρηματοδοτικής στήριξης σε ετήσια βάση 7

- δράσεις για την παρακολούθηση της προόδου κατά την εφαρμογή της στρατηγικής και του σχεδίου δράσης στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, για την αξιολόγηση της επίδρασης και της αποδοτικότητας των μέτρων και των δράσεων του προγράμματος, καθώς και για τον έλεγχο της προόδου που επιτυγχάνεται στην Κοινότητα και στα κράτη μέλη όσον αφορά την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Οι δράσεις αυτές χρηματοδοτούνται από την Επιτροπή μέχρι ποσοστού 100 % και τους χορηγείται προϋπολογισμός 2,8 εκατ. Ecu για τα πρώτα δύο έτη (9,3 %).

2.3. Η Επιτροπή διατηρεί επίσης το δικαίωμα να καθορίζει σε ετήσια βάση τις προτεραιότητες και τις κατευθυντήριες γραμμές του ενδεικτικού προγράμματος, ακόμη και εάν αυτές υποβάλλονται στη συμβουλευτική επιτροπή, η οποία απαρτίζεται από εκπροσώπους των κρατών μελών, όπως προβλέπεται στο άρθρο 5.

2.4. Πέραν των γενικών διατάξεων για την καταπολέμηση της απάτης, το πρόγραμμα προβλέπει ρητώς ότι η χρηματοδότηση των νέων δράσεων όσον αφορά τη διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην αγορά (άρθρο 2 ε) εξαρτάται από τα αποτελέσματα που πραγματικά επιτυγχάνονται στο πλαίσιο των προτεινόμενων προγραμμάτων.

2.5. Επίσης, προβλέπεται η υποβολή προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών εκ μέρους της Επιτροπής, αφενός, έκθεσης αξιολόγησης του προγράμματος μετά από τα πρώτα δύο έτη εφαρμογής του και, αφετέρου, τελικής έκθεσης έπειτα από τη λήξη του προγράμματος.

2.6. Στο πρόγραμμα δύνανται να συμμετάσχουν οι υπό ένταξη συνδεδεμένες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και η Κύπρος, σύμφωνα με τους όρους που ισχύουν για τις χώρες ΕΖΕΣ και τις υφιστάμενες συμφωνίες σύνδεσης.

2.7. Ο προϋπολογισμός που προτείνεται από την Επιτροπή, ελλείψει των δημοσιονομικών προοπτικών της ΕΕ για τα έτη που έπονται του 1999, περιορίζεται στα πρώτα δύο έτη του προγράμματος και ανέρχεται σε 30 εκατ. Ecu: η απαιτούμενη στρατηγική προοπτική που εκτίθεται στην πρόταση πρέπει να βρει την κατάλληλη θέση σε ένα οργανικό πλαίσιο μακροπρόθεσμης ενεργειακής πολιτικής, το οποίο να περιλαμβάνει ισχυρά επιχειρήματα για την ενίσχυση των θέσεων του προϋπολογισμού και την ενσωμάτωσή τους στον τίτλο ΙΙΙ (εσωτερικές πολιτικές) των δημοσιονομικών προοπτικών για την περίοδο 2000-2004.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η ΟΚΕ έχει πλήρη επίγνωση του καθοριστικού στρατηγικού ρόλου που θα διαδραματίσει η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο πλαίσιο της μελλοντικής πολιτικής για την αειφόρο ανάπτυξη της Κοινότητας, της ποιότητας ζωής των πολιτών, των απαιτήσεων περί δημιουργίας νέων θέσεων απασχόλησης και επίτευξης οικονομικής και κοινωνικής συνοχής, και, σύμφωνα με όσα έχει υποστηρίξει στις πιο πρόσφατες γνωμοδοτήσεις της, βεβαιώνει ότι επικροτεί πλήρως την ενίσχυση του προγράμματος Altener.

3.2. Πράγματι, η ΟΚΕ κρίνει ότι είναι κεφαλαιώδους σημασίας - υπό το φως του ενδεικτικού στόχου που γνωστοποιήθηκε στην Πράσινη Βίβλο για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας () και αφορά την αύξηση της αναλογίας τους από 6 σε 12 % κατά το 2010, στα πλαίσια της κατανάλωσης ενέργειας στην Ευρώπη - να ενισχυθεί η δράση της Κοινότητας και των κρατών μελών με στόχο να επιταχυνθεί, δια του συντονισμού όλων των σχετικών κοινοτικών μέσων και, ειδικότερα, του προγράμματος - πλαίσιο για την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη, η διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην ίδια εσωτερική αγορά, στις αγορές των όμορων περιοχών και, γενικότερα από πλευράς ανταγωνιστικότητας, στην παγκόσμια αγορά.

3.3. Η εμπειρία που αποκτήθηκε βάσει του προγράμματος Altener - παρά την προαναφερθείσα απουσία πλήρους αξιολόγησης από άποψη αποτελεσματικότητας και συμφωνίας προς τους στόχους που εκτέθηκαν - κατέδειξε, εντούτοις, ότι οι προκλήσεις που πρέπει να αντιμετωπίσουν οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στον τομέα της τεχνολογίας, της βιομηχανίας, της ανταγωνιστικότητας και της διείσδυσης στην αγορά για την επίτευξη ικανοποιητικών επιπέδων ενεργειακής κατανάλωσης στην Κοινότητα, καθώς και για την υλοποίηση των οικονομιών κλίμακας που είναι αναγκαίες για τη συνολική ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας του κλάδου αυτού, απαιτούν πολύ σημαντικότερους δημοσιονομικούς πόρους από εκείνους που διατέθηκαν κατά την πρώτη πενταετία και, ενδεχομένως, και από τους πόρους που πρότεινε η Επιτροπή για το πρόγραμμα Altener II.

3.4. Κατά συνέπεια, η ΟΚΕ συμφωνεί με τα συμπεράσματα της πρώτης έκθεσης σχετικά με τα αποτελέσματα του Altener (), η οποία συνιστά την επικέντρωση των μελλοντικών δράσεων σε συγκεκριμένες στρατηγικές πτυχές, όπως η επίλυση των προβλημάτων που άπτονται της διείσδυσης στην αγορά, αποφεύγοντας ωστόσο την πρόκληση αδικαιολόγητων στρεβλώσεων του ανταγωνισμού.

3.5. Υπό αυτό το πρίσμα, οι δύο νέες δράσεις που αποσκοπούν στο να διευκολύνουν τη διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην αγορά, στο να ενθαρρύνουν τις επενδύσεις και στο να καθιερώσουν τον έλεγχο, την παρακολούθηση και τη διαρκή αξιολόγηση του προγράμματος σχετικά με συναφείς στόχους, έχουν ιδιαίτερη στρατηγική σημασία, ενώ η εξάρτηση της χρηματοδοτικής στήριξης από τα αποτελέσματα που πραγματικά επιτυγχάνονται στο πλαίσιο των προτεινόμενων προγραμμάτων θα μπορούσε να διασφαλίσει μια πιο στοχοθετημένη επιλογή. Για αυτούς τους λόγους, η ΟΚΕ θα επιθυμούσε μια περαιτέρω αύξηση του ποσοστού της χρηματοδότησης του προγράμματος Altener II για την επίτευξη των εν λόγω στόχων.

3.6. Ωστόσο, η δεδηλωμένη παραπομπή, εκ μέρους της Επιτροπής, του καθορισμού στόχων, κριτηρίων και δυνατοτήτων πρόσβασης για αυτά τα είδη δράσεων σε επίπεδο ετήσιας διαχείρισης δεν καθιστά δυνατή ούτε την ενδεδειγμένη αξιολόγηση ούτε τη δημιουργία σταθερών και προβλέψιμων συνθηκών αγοράς για τις επιχειρήσεις που προμηθεύουν ενεργειακά προϊόντα και υπηρεσίες, για τους επενδυτές και για τους πελάτες.

3.7. Ως προς τούτο, η ΟΚΕ εκτιμά ότι θα ήταν σκόπιμο να καθορισθούν ήδη από τώρα οι στόχοι, τα κριτήρια και οι δυνατότητες πρόσβασης, διατηρώντας ταυτόχρονα την αναγκαία ευελιξία όσον αφορά τα επίπεδα παρέμβασης εντός προκαθορισμένων ορίων, κατά τρόπο ώστε να μην ευνοούνται στρεβλώσεις του ανταγωνισμού.

3.8. Κατά την ΟΚΕ, μια τέτοιου είδους δράση θα έπρεπε να δίδει μεγαλύτερη έμφαση σε σχέδια που διαθέτουν αξιολόγηση κόστους-ωφελειών, συμπεριλαμβανομένης και ισόρροπης περιβαλλοντικής εκτίμησης βάσει προκαθορισμένων κριτηρίων και στόχων, τα οποία να ενθαρρύνουν τους τοπικούς οργανισμούς και τους πολίτες να κάνουν άμεση χρήση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε σαφώς καθορισμένους τομείς, όπως εκείνοι που εκτίθενται στο σημείο 1.7. Η άμεση συμμετοχή των πολιτών θα μπορούσε, πράγματι, να συμβάλει στην ταχύτερη συνειδητοποίηση των δυνατοτήτων των ανανεώσιμων ενεργειών.

3.9. Εξάλλου, σύμφωνα με την ΟΚΕ, η υφιστάμενη συμβουλευτική επιτροπή που προβλέπεται από το άρθρο 5 θα πρέπει να επικουρείται από τομεακούς μηχανισμούς διαρκούς διαλόγου με εκπροσώπους των επιχειρήσεων που παράγουν ενέργεια και παρέχουν ενεργειακές υπηρεσίες, των βιομηχανιών του εν λόγω κλάδου, των τεχνικών και επαγγελματιών (αρχιτεκτόνων, μηχανικών, κατασκευαστών, κ.λπ.) και των τελικών χρηστών, για τη διασφάλιση της συνοχής και της αλληλεπίδρασης των μέτρων του προγράμματος με τις τάσεις της αγοράς, τόσο από πλευράς ζήτησης όσο και προσφοράς, δίδοντας μεγαλύτερη προτεραιότητα στις ευρωπαϊκές διαπεριφερειακές συνεργασίες.

3.10. Ένα σημαντικό στοιχείο, το οποίο θα πρέπει να ενισχυθεί με καταλληλότερους χρηματοοικονομικούς πόρους στο πλαίσιο των δράσεων του Altener II, συνίσταται στην τυποποίηση διαμέσου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Τυποποίησης (Cen) και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ηλεκτροτεχνικής Τυποποίησης (Cenelec), αφενός, λόγω της θετικής επίδρασης στην εσωτερική αγορά και στις σχετικές οικονομίες κλίμακας και, αφετέρου, εξαιτίας της διείσδυσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στις αγορές τρίτων χωρών, ιδίως δε στις αγορές των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και σε εκείνες του ευρωμεσογειακού χώρου. Κατά την άποψη της ΟΚΕ, η διαμόρφωση πανευρωπαϊκών προτύπων αποτελεί εξαιρετικά σημαντική παράμετρο για την προαγωγή της ανανεώσιμης ενέργειας και εξασφαλίζει μείωση του κόστους κατασκευής για τους πελάτες και τους ενδιαφερόμενους, κυρίως βάσει μιας θεώρησης παγκόσμιας αγοράς.

3.11. Στην Πράσινη Βίβλο «Ενέργεια για το μέλλον: ανανεώσιμες πηγές ενέργειας» αναγνωρίζεται ότι η διεθνής συνεργασία στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας συνιστά στρατηγική προτεραιότητα τόσο για τη στήριξη της κοινοτικής βιομηχανίας του εν λόγω κλάδου () με δράσεις προώθησης των εξαγωγών όσο και για τη μείωση των αρνητικών συνεπειών στο σφαιρικό πλαίσιο ανάπτυξης των Αναπτυσσομένων Χωρών με βάση μόνον τις συμβατικές πηγές ενέργειας. Ως προς τούτο, το πρόγραμμα Altener, το οποίο περιορίζει τη δυνατότητα συμμετοχής στις υπό ένταξη χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και στην Κύπρο, θα πρέπει ωστόσο να δημιουργήσει ευκαιρίες για συνεργασία με τα προγράμματα διεθνούς συνεργασίας, όπως το Media, το Phare και το Tacis, με το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης (ΕΤΑ) και με τις χώρες της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής (ΑΛΑ), ενσωματώνοντας σε αυτά θεματικές προτεραιότητες οι οποίες να ευνοούν τη δραστηριοποίηση υπέρ των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Εξάλλου, στο πλαίσιο της ευρωμεσογειακής εταιρικής σχέσης στον τομέα της ενέργειας, το νεοσύστατο ευρωμεσογειακό φόρουμ για την ενέργεια και το σχέδιό του περί κοινής μεσοπρόθεσμης δράσης θα πρέπει να περιλαμβάνουν μηχανισμούς συνεργασίας και συντονισμού με το πρόγραμμα Altener. Επιπλέον, στο πλαίσιο των Μεικτών Συμβουλευτικών Επιτροπών ΟΚΕ - Τρίτων Χωρών, κρίνεται σκόπιμο να επιδιωχθεί προσπάθεια συνεργασίας στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, όπως συνέβη στην περίπτωση της Μεικτής Συμβουλευτικής Επιτροπής ΕΕ - Τουρκίας. Το πρόγραμμα θα πρέπει, επίσης, να τοποθετηθεί καταλλήλως κατά την προετοιμασία της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την τόνωση του διαλόγου στην τρίτη διάσκεψη του ΟΗΕ για την αλλαγή των κλιματολογικών συνθηκών που θα πραγματοποιηθεί το Δεκέμβριο του 1997 στο Κυότο, ενόψει της οποίας η ΟΚΕ καταρτίζει σχετική γνωμοδότηση.

3.12. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας διαδραματίζουν σημαντικότατο ρόλο κατά την ανάπτυξη των ενεργειών σε τοπική κλίμακα, λόγω εγκαταστάσεων και χρήσεως που σε πολλές περιπτώσεις εξαρτώνται λιγότερο από την ύπαρξη υποδομών και δικτύων, γεγονός το οποίο καθιστά την εκμετάλλευσή τους ιδιαίτερα ενδεδειγμένη για τις πιο απομακρυσμένες περιφέρειες της Κοινότητας που παρουσιάζουν έλλειψη υποδομών, οι οποίες - λόγω της γεωγραφικής τους θέσεως - διαθέτουν σημαντικά μέσα για την παραγωγή τέτοιας ενέργειας.

3.13. Η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας συνδέεται άμεσα με την κατάσταση που επικρατεί στις διάφορες περιοχές της Κοινότητας, οι οποίες διαμόρφωσαν διάφορα είδη ενέργειας με βάση τα μορφολογικά, κλιματολογικά και περιβαλλοντικά τους γνωρίσματα. Η δράση της Κοινότητας, και επομένως και το πρόγραμμα Altener, πρέπει να αναπτυχθεί σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, με στόχο τη συμπληρωματική ενσωμάτωση των σχεδίων που υφίστανται ήδη κατά τόπους, ανανεωμένων και ενισχυμένων. Η επίτευξη πλήρους συντονισμού με τα εθνικά και περιφερειακά προγράμματα ενόψει μιας κοινής στρατηγικής θα συνέβαλε, πράγματι, στη διασφάλιση της αναγκαίας συγκέντρωσης πόρων και θα καθιστούσε δυνατή την αποτελεσματική διάδοση των βέλτιστων πρακτικών μεταξύ των διαφόρων επιπέδων - περιφερειακού, εθνικού και κοινοτικού - σύμφωνα με μια προσέγγιση εκ των κάτω προς τα άνω.

3.14. Η εμφάνιση νέων ενεργειακών τεχνολογιών, για την ανάπτυξη των οποίων προβλέπονται κατά προτεραιότητα δράσεις Ε& ΤΑ στην πρόταση του 5ου προγράμματος-πλαισίου, διανοίγουν πράγματι τεράστιες προοπτικές για την αποκεντρωμένη παραγωγή καθαρότερων ενεργειών, υπό την προϋπόθεση να αναληφθεί σοβαρή προσπάθεια στον τομέα της έρευνας και της επίδειξης, επικεντρωμένη στη μείωση του κόστους και στην επίλυση των προβλημάτων αποκεντρωμένης αποθήκευσης της ενέργειας με αξιόπιστες συνθήκες και χαμηλό κόστος, ασφάλεια και κατά το δυνατόν ελάχιστες περιβαλλοντικές επιπτώσεις.

3.15. Με στόχο την επίτευξη μεγαλύτερης οικονομικής και κοινωνικής συνοχής, θα πρέπει τα Διαρθρωτικά Ταμεία και το Ταμείο Συνοχής να προσανατολίσουν τις παρεμβάσεις τους στη στήριξη τέτοιων πρωτοβουλιών. Απαιτείται, επίσης, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕ) και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων (ΕΤΑΕ), καθώς και η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (ΕΤΑΑ) για τις ΧΚΑΕ, να χρηματοδοτήσουν σχέδια τα οποία να παρουσιάζουν ενδιαφέρον για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και να αναπτύξουν, προς το σκοπό αυτό, τις τεχνικές συγχρηματοδότησης.

3.16. Ειδικότερα, τα προβλήματα που σχετίζονται με την πρόσβαση στις χρηματοδοτήσεις των τραπεζών και οφείλονται στην ελλιπή γνώση των δυνατοτήτων των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας εκ μέρους των πιστωτικών ιδρυμάτων θα μπορούσαν να διευθετηθούν μέσω της διαδικασίας ποιοτικής αξιολόγησης, η οποία προβλέπεται από το Άρθρο 2 (ε), που πιστοποιεί την εγκυρότητα ενός σχεδίου από άποψη συμμόρφωσης προς τις εθνικές και κοινοτικές νομοθεσίες, δυνατότητας τεχνικής υλοποίησης και οικονομικής αποδοτικότητας.

3.17. Η ΟΚΕ αποδοκιμάζει μεν τη μη εισαγωγή στη Συνθήκη για την ΕΕ Τίτλου σχετικά με την ενεργειακή πολιτική, την οποία είχε υποστηρίξει ενθέρμως, αλλά θεωρεί ότι απαιτείται, σύμφωνα με όσα ορίζει το ψήφισμα του Συμβουλίου Ενέργειας της 27ης Μαΐου 1997, οι δράσεις στήριξης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας να συμπεριληφθούν σε ένα στρατηγικό πρόγραμμα-πλαίσιο το οποίο να συγκεντρώνει - λόγω της συνάφειας και της διαφάνειάς τους - τις κοινοτικές δράσεις και τα μέσα στον τομέα της ενέργειας και να τα συντονίζει με τις υπόλοιπες σχετικές πολιτικές της Κοινότητας και τις πολιτικές των κρατών μελών.

3.18. Ειδικότερα, ένα τέτοιο συνεκτικό πλαίσιο θα μπορούσε να περικλείει τα προγράμματα Thermie (πτυχή διαχείρισης και εφαρμογής) Save II και Synergie μαζί με το Altener - αποφεύγοντας το διαμερισμό και τις περιττές αλληλεπικαλύψεις σε λειτουργικό επίπεδο - ενώ θα έπρεπε να καθιστά δυνατή τη σύνδεση αυτού του τελευταίου τόσο με τα συναφή προγράμματα Ε& ΤΑ, όπως το Joule/Thermie και το Flair, όσο και με τις σχετικές πτυχές των πολιτικών που άπτονται των εξωτερικών σχέσεων, του περιβάλλοντος, του ανταγωνισμού, της εσωτερικής αγοράς, της γεωργίας και της περιφερειακής πολιτικής.

3.19. Επιπλέον, θα μπορούσε να δημιουργηθεί ινστιτούτο «ad hoc» για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, στο πλαίσιο του Κοινού Κέντρου Ερευνών (ΚΚΕρ), με στόχο τη διασφάλιση ρόλου σύνδεσης, προαγωγής και μακροπρόθεσμου προγραμματισμού, όπως είχε ζητήσει η ΟΚΕ στη γνωμοδότησή της σχετικά με την Πράσινη Βίβλο για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ().

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Στο Άρθρο 1, εδάφιο 1α), να προστεθούν τα εξής:

«στο πλαίσιο μιας μελλοντικής ολοκληρωμένης ενεργειακής πολιτικής της Κοινότητας, η οποία να συντονίζει όλες τις υφιστάμενες δράσεις και τα προγράμματα στον εν λόγω τομέα, καθώς και τις πτυχές των πολιτικών που άπτονται της γεωργίας, του περιβάλλοντος, της Ε& ΤΑ, της συνοχής και των εξωτερικών σχέσεων.»

4.2. Στο Άρθρο 2, παράγραφος 1 (ε), να προστεθούν τα εξής:

«προβλέποντας την πιστοποιημένη αξιολόγηση των σχεδίων ποιότητας, η οποία να βεβαιώνει τη σκοπιμότητά τους από οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική άποψη, να διευκολύνει την πρόσβαση - κυρίως των ΜΜΕ - στο δημόσιο και ιδιωτικό χρηματοοικονομικό σύστημα και να συγκεντρώνει τις προτάσεις σε επαρκώς ευρείες δέσμες, κατά τρόπο ώστε να προάγεται η αποτελεσματικότητα από πλευράς κόστους.»

4.3. Στο Άρθρο 2, παράγραφος 1 (γ), να προστεθούν τα εξής:

«προβλέποντας τη δημιουργία ενδεδειγμένης βάσης δεδομένων με εναρμονισμένα στατιστικά στοιχεία, διαθέσιμης μέσω ειδικής τοποθεσίας ελεύθερης πρόσβασης στο Internet.»

4.4. Στο Άρθρο 2, παράγραφος 2, να προστεθούν οι λέξεις:

«αποθήκευση ενέργειας».

4.5. Το σημείο 2 του Άρθρου 4, να τροποποιηθεί ως εξής:

«οι όροι και οι κατευθύνσεις που ισχύουν για τη χρηματοδότηση των δράσεων και των μέτρων που προβλέπονται από το Άρθρο 2, παράγραφος 1, καθορίζονται κατά την έναρξη του προγράμματος, προσαρτώνται στην παρούσα απόφαση και προσαρμόζονται ετησίως με βάση:»

4.6. Στο Άρθρο 4, σημείο 2, να προστεθούν στο τέλος του εδαφίου (β) τα εξής:

«μέσω συνολικής πλήρους αξιολόγησης κόστους-ωφελειών, σύμφωνα με προκαθορισμένα κριτήρια και στόχους.»

4.7. Η τελευταία φράση του Άρθρου 4, να τροποποιηθεί ως εξής:

«Η επιτροπή που αναφέρεται στο Άρθρο 5 και τομεακοί μηχανισμοί διαρκούς διαλόγου με τη συμμετοχή εκπροσώπων των τελικών χρηστών, των τεχνικών και επαγγελματιών, των επιχειρήσεων που παράγουν ενέργεια και παρέχουν ενεργειακές υπηρεσίες και των βιομηχανιών του εν λόγω κλάδου - θα επικουρούν...»

4.8. Το σημείο 2 του Άρθρου 6, να τροποποιηθεί ως εξής:

«κατά τη διάρκεια του τελευταίου έτους του προγράμματος και πριν από την επίσημη υποβολή νέας πρότασης προγράμματος...»

4.9. Στο Άρθρο 7, να προστεθούν τα εξής:

«Επιπλέον, η Επιτροπή προωθεί δράσεις για την ανταλλαγή πληροφοριών, τη διάδοση των βέλτιστων πρακτικών και το συντονισμό των σχεδίων με τα προγράμματα διεθνούς συνεργασίας που περιλαμβάνουν μεταξύ των τομέων προτεραιότητάς τους την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.»

Βρυξέλλες, 29 Οκτωβρίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() ΕΕ C 192 της 24. 6. 1997, σ. 16.

() COM(97) 87 τελικό, 20. 11. 1996.

() ΕΕ L 235 της 18. 9. 1993, σ. 41.

() ΕΕ C 19 της 25. 1. 1993, σ. 7.

() COM(97) 122 τελικό, 12. 3. 1997.

() «Αξιολόγηση του προγράμματος Altener (1993-1997) και προτάσεις για το μέλλον», έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, των Andersson, Del Rio, Janssen και McKeogh, Βρυξέλλες 1996.

() COM(96) 576 τελικό, 20. 11. 1996.

() ΕΕ C 206 της 7. 7. 1997, σ. 41.

() ΕΕ C 27 της 28. 1. 1997, σ. 9.

() ΕΕ C 206 της 7. 7. 1997, σ. 123.

() Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για τις Εξαγωγές Ανανεώσιμων Ενεργειών, η ευρωπαϊκή βιομηχανία του κλάδου αυτού εξαρτάται από τις εξαγωγές σε ποσοστό 75 %. Πρβλ. Teres II, Νοέμβριος 1996, σ. 12.