Γνωμοδότηση για την ανακοίνωση της Επιτροπής - Κοινοτική δράση στον τομέα της τοξικομανίας/Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την θέσπιση κοινοτικού προγράμματος δράσης για την πρόληψη της τοξικομανίας στο πλαίσιο δράσης στον τομέα της δημόσιας υγείας (1995-2000)

(95/C 110/04)

Στις 20 Σεπτεμβρίου 1994, και σύμφωνα με το άρθρο 129 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το τμήμα περιβάλλοντος, δημόσιας υγείας και κατανάλωσης, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, κατήρτισε τη γνωμοδότησή του στις 31 Ιανουαρίου 1995 με βάση εισηγητική έκθεση της κ. Guillaume.

Κατά την 323η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 22ας Φεβρουαρίου 1995), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε κατά πλειοψηφία και 7 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

Η ΟΚΕ επικροτεί την πρόταση της Επιτροπής για μία κοινοτική στρατηγική δράσης στον τομέα της τοξικομανίας : ενός εντεινόμενου και σύνθετου φαινομένου με τεράστιο κοινωνικό και οικονομικό κόστος για την κοινωνία. Η δυνατότητα ανάληψης της δράσης αυτής απορρέει από το άρθρο 129 της Συνθήκης. Η ανάληψη συντονισμένης δράσης και η ορθολογικότερη χρήση των υφιστάμενων μέσων είναι αναγκαία.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η τοξικομανία στο πλαίσιο της δημόσιας υγείας θα πρέπει να εξετασθεί σε συνδυασμό με το σχέδιο δράσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την καταπολέμηση των παράνομων ουσιών. Αναγνωρίζεται, επίσης, η σύνδεσή του με μεγάλα κοινωνικά προβλήματα όπως ο κοινωνικός αποκλεισμός, η ανεργία, η εγκληματικότητα, και το γεγονός ότι η τοξικομανία δεν γνωρίζει σύνορα.

2.2. Βάσει του άρθρου 129 της Συνθήκης του Μάαστριχτ, η Κοινότητα είναι αρμόδια για την προαγωγή της υγείας και την πρόληψη των ασθενειών. Η τοξικομανία αναφέρεται και προσδιορίζεται ως ειδική απειλή στην αντιμετώπιση της οποίας πρέπει να δοθεί προτεραιότητα - ζήτημα κοινού ενδιαφέροντος το οποίο πρέπει να αντιμετωπισθεί στο πλαίσιο της συνεργασίας των διαφόρων υπουργείων Δικαιοσύνης και Εσωτερικών. Η προτεραιότητα που δίδεται στο ζήτημα αυτό αντικατοπτρίζει, επίσης, την μεταβολή των αντιλήψεων σχετικά με τον τρόπο καταπολέμησης των ναρκωτικών τόσο σε εθνικό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο.

2.3. Το πρόβλημα της τοξικομανίας, το οποίο συζητήθηκε για πρώτη φορά το 1985, εξετάσθηκε στην συνέχεια ανά τακτά χρονικά διαστήματα ενώ αναλύθηκαν οι εμπειρίες των κρατών μελών σε συνεργασία με τους ειδικούς οργανισμούς των Ηνωμένων Εθνών και την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (ΠΟΥ). Το άνοιγμα των συνόρων των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης ενίσχυσε ακόμη περισσότερο την διεθνή διάσταση της μάστιγας των ναρκωτικών.

2.4. Παρά την έλλειψη αξιόπιστων πληροφοριών, οι οποίες σε ορισμένες περιπτώσεις είναι αντιφατικές, τα διαθέσιμα δεδομένα εμφανίζουν σημαντική αύξηση :

- της θνησιμότητας που συνδέεται με την χρήση ναρκωτικών (Στοιχεία που αφορούν τις χώρες του χώρου Schengen) 7

- του αριθμού των πρώτων εμπειριών με τις τοξικές ουσίες (ναρκωτικά) 7

- του ποσοστού των κρατουμένων τοξικομανών 7

- των κρουσμάτων AIDS που συνδέονται με τη χρήση τοξικών ουσιών (ναρκωτικών) 7

- την ανησυχία των πολιτών και των οικογενειών τους απέναντι στον κίνδυνο του ιού της ανοσιολογικής ανεπάρκειας (HIV).

Παρά την ύπαρξη διάφορων στατιστικών στοιχείων τα οποία δείχνουν ότι κλιμακώνεται η χρήση των τοξικών ουσιών (ναρκωτικών) και ότι αυξάνεται η ανησυχία του κοινωνικού συνόλου, ο αυξανόμενος αριθμός αιτήσεων για θεραπεία αποτελεί ίσως ένδειξη ότι περισσότεροι χρήστες ναρκωτικών επιθυμούν να υπερνικήσουν την εξάρτησή τους από τα ναρκωτικά.

2.5. Σύμφωνα με πρόσφατη ευρωπαϊκή έρευνα (), τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ενώ η ίδρυση ειδικών κέντρων για την μέριμνα των τοξικομανών είναι γενικά αποδεκτή, η χρήση υποκατάστατων ναρκωτικών για την θεραπεία τους δεν έτυχε ομόφωνης αποδοχής ενώ η δωρεάν διανομή συρίγγων είναι αποδεκτή, παραδείγματος χάρη, από τους νέους και επίσης από τους κατοίκους των μεγάλων πόλεων. Η αξία των ερευνών και των δημοσκοπήσεων είναι αμφίβολη 7 εντούτοις, αντικατοπτρίζει την στάση της κοινωνίας έναντι των ναρκωτικών, στάση που παρουσιάζει στοιχεία μεταβολής και μεγαλύτερης ευαισθητοποίησης.

2.6. Το γεγονός αυτό είχε ως αποτέλεσμα να ζητηθεί από την Επιτροπή να παράσχει την υποστήριξη της στα κράτη μέλη και να καθορίσει βασικές δράσεις, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται η ανταλλαγή πληροφοριών, η κατάρτιση προτύπων σχεδίων και η ίδρυση κοινοτικού δικτύου ΜΚΟ (μή κυβερνητικών οργανισμών), με στόχο την μεγιστοποίηση της αποτελεσματικότητας των πραγματοποιούμενων δαπανών και των επιπτώσεών τους. Το γεγονός αυτό αντικατοπτρίζει τη μεταβολή της στάσης των Ευρωπαίων έναντι του προβλήματος αυτού, με αποτέλεσμα να δοθεί στην πρόληψη πρωταρχική προτεραιότητα. Το άρθρο 129 εξουσιοδοτεί την Επιτροπή να διεξάγει έρευνες σχετικά με τις αιτίες της τοξικομανίας, γεγονός το οποίο τονίζεται επίσης από το σημαντικό ρόλο του ευρωπαϊκού κέντρου παρακολούθησης των ναρκωτικών και της τοξικομανίας όσον αφορά την παροχή δεδομένων και πληροφοριών, τα οποία έως σήμερα δεν ήσαν διαθέσιμα.

2.7. Η ΟΚΕ συμφωνεί ότι η τοξικομανία αποτελεί ένα σύνθετο φαινόμενο για την πρόληψη του οποίου απαιτείται προσπάθεια σε τοπικό, εθνικό, και παγκόσμιο επίπεδο καθώς και διεπιστημονικές και πολυδιάστατες απαντήσεις :

α)

δράσεις που στοχεύουν σε ομάδες υψηλού κινδύνου και σε κρίσιμες ηλικιακές ομάδες 7

β)

εκπαίδευση και κατάρτιση όλων των ενδιαφερομένων 7

γ)

σύσταση μίας συμβουλευτικής επιτροπής για την τοξικομανία στην οποία θα εκπροσωπούνται όλα τα κράτη μέλη μέσω εθνικών επιτροπών, που θα αποτελούν το κεντρικό σημείο αναφοράς των πολυάριθμων ενδιαφερόμενων οργανισμών, συμπεριλαμβανομένων των μη κυβερνητικών οργανισμών.

2.8. Υπάρχει μία συγκεκριμένη αντίληψη περί επιτυχίας στην σημερινή κοινωνία, η οποία αναμεταδίδεται διαρκώς από τα μέσα μαζικής επικοινωνίας και βασίζεται στην κοινωνική θέση, την επαγγελματική πρόοδο και την κατοχή υλικών αγαθών. Η αντίληψη αυτή είναι πιθανόν να δημιουργήσει στα άτομα ένα αίσθημα αποτυχίας και απόγνωσης στην περίπτωση που δεν επιτύχουν τους τρείς αυτούς στόχους. Παρόμοια απόγνωση είναι δυνατόν να έχει ως αποτέλεσμα ορισμένοι να αναζητήσουν ανακούφιση στην χρήση ναρκωτικών και είναι πιθανόν να παρεμποδίσει την αποκατάσταση και επανένταξη στην κοινωνία χρηστών ναρκωτικών που έχουν αποθεραπευθεί.

2.9. Η ΟΚΕ συνιστά την υιοθέτηση μίας ευρύτερης προσέγγισης η οποία να ενθαρρύνει την προαγωγή πλέον υγιεινών τρόπων διαβίωσης αντί της στενής αρνητικής προσέγγισης της εκστρατείας που διεξάγεται στις ΗΠΑ και συνοψίζεται στην φράση « Όχι στα ναρκωτικά ». Παρά το γεγονός ότι στο πλαίσιο της προηγούμενης προσέγγισης, η προβολή θετικών προτύπων, όπως αθλητών και αθλητριών είναι χρήσιμη, η αποτελεσματικότητά τους περιορίζεται μόνον στο στάδιο της αρχικής πρόληψης. Αρκετά άτομα που αρχίζουν την χρήση σκληρών ναρκωτικών είναι κατά κύριο λόγο επαναστατημένα άτομα τα οποία απορρίπτουν την εικόνα του « ήρωα » και θεωρούν ότι η χρήση σκληρών ναρκωτικών αποτελεί έκφραση του τρόπου διαβίωσής τους ενάντια στο κατεστημένο.

2.10. Η ΟΚΕ συμφωνεί πλήρως με την σύσταση της Επιτροπής και στους τρείς τομείς δράσης :

1) Βελτίωση της ευαισθητοποίησης της κοινής γνώμης, ιδίως με συντονισμένες διακρατικές ενέργειες 7

2) Μέγιστη εκμετάλλευση των ευκαιριών που προσφέρονται στο πλαίσιο άλλων κοινοτικών πολιτικών, προγραμμάτων και μέσων, για την πρόληψη και καταπολέμηση της τοξικομανίας 7

3) Υποστήριξη πρωτοβουλιών και ενεργειών που απευθύνονται στους νέους σχολικής ηλικίας στο ανάλογο περιβάλλον και προώθηση ορθότερων πρακτικών όσον αφορά το θέμα αυτό.

Η ΟΚΕ συνιστά την χορήγηση πρόσθετης χρηματοδότησης στις παραμεθόριες εκείνες πόλεις στις οποίες το επίπεδο τοξικομανίας είναι ιδιαίτερα υψηλό.

3. Εδικές παρατηρήσεις

3.1.

Ταξινόμηση και ορολογία

3.1.1. Ως « χρήση » παράνομων ουσιών ορίζεται η πέραν του ιατρικού πλαισίου χρήση ουσιών οι οποίες υπό φυσιολογικές συνθήκες προορίζονται μόνο για θεραπευτικούς σκοπούς, και η χρήση ουσιών που αποδεδειγμένα δεν έχουν ιατρική σκοπιμότητα.

3.1.2. Η χρήση παράνομων ουσιών μπορεί να γίνεται για πειραματισμό, για προσωπική ευχαρίστηση ή λόγω εξάρτησης. H πειραματική χρήση παράνομων ουσιών αναφέρεται, εντούτοις, στην πρώτη απόπειρα να αποκαλύψει κανείς τις συνέπειές τους. Η χρήση παράνομων ουσιών για προσωπική ευχαρίστηση συνίσταται στη συνέχιση της χρήσης πέρα από το στάδιο του πειραματισμού χωρίς, ωστόσο, να υπάρχει εξάρτηση. Η εν λόγω μορφή χρήσης παράνομων ουσιών μπορεί να είναι περιστασιακή ή και πολύ συχνή. Η χρήση λόγω εξάρτησης (τοξικομανία) χαρακτηρίζεται από την επιτακτική ανάγκη λήψεως παράνομων ουσιών σε μόνιμη ή περιοδική βάση με στόχο την εμπειρία όσον αφορά τις επιπτώσεις τους στον ψυχισμό ή την ανακούφιση των δυσάρεστων συμπτωμάτων που προκαλεί η έλλειψή τους.

3.1.3. Δεδομένου του πολύ περιορισμένου ορισμού της εξάρτησης και επειδή η χρήση παράνομων ουσιών συνδέεται στις περισσότερες περιπτώσεις με την ευχαρίστηση και όχι με την εξάρτηση, συνιστάται να υιοθετηθεί ό όρος « χρήση ».

3.1.4. Οι πλέον διαδεδομένες ουσίες είναι οι εξής :

- τα οπιούχα όπως η ηρωΐνη 7

- τα διεγερτικά όπως η κοκαΐνη, οι αμφεταμίνες και το ecstasy 7

- τα ηρεμιστικά 7

- τα παραισθησιογόνα όπως το LSD 7

- οι κανναβινίδες όπως η κάνναβις 7

- τα στεροειδή και τα διεγερτικά που βελτιώνουν τις αθλητικές επιδόσεις.

3.1.5. Σε ορισμένες χώρες γίνεται διάκριση μεταξύ « σκληρών ουσιών », όπως παραδείγματος χάριν η ηρωΐνη, και « μαλακών ουσιών », όπως η κάνναβις, προκειμένου να τονιστεί ο βαθμός επικινδυνότητας των διαφόρων ουσιών (στις Ηνωμένες Πολιτείες οι « σκληρές ουσίες » ονομάζονται « ναρκωτικά » πράγμα το οποίο δημιουργεί σύγχυση εφόσον στην ιατρική και την φαρμακολογία ναρκωτικό είναι η ουσία που προκαλεί νάρκωση, δηλαδή ύπνωση). Ο κίνδυνος της χρήσης δεν περιορίζεται στην ίδια την ουσία αλλά αποτελεί συνάρτηση, μεταξύ άλλων, του είδους της χρήσης (για πειραματισμό, για προσωπική ευχαρίστηση ή λόγω εξάρτησης) και του τρόπου λήψης (παραδείγματος χάριν τσιγάρο, εισπνοή, δια της στοματικής οδού ή ενδοφλεβίως). Οι αμφεταμίνες μπορούν να θεωρηθούν ως « μαλακή ουσία » όταν λαμβάνονται δια της στοματικής οδού, περιστασιακά και σε μικρές δόσεις, αλλά ως « σκληρή ουσία » όταν λαμβάνονται ενδοφλεβίως σε τακτά χρονικά διαστήματα και υπό μορφήν εξάρτησης. Δεδομένων των δυσκολιών σχετικά με την ταξινόμηση προτείνεται ο όρος « χρήση » να καλύπτει την χρήση οιουδήποτε ή και όλων των ναρκωτικών ουσιών και, ενδεχομένως, να χρησιμοποιείται ειδική και σαφώς κατανοητή ορολογία, παραδείγματος χάριν « χρήστες που κάνουν ενδοφλέβιες ενέσεις ».

3.2. Δυσκολίες μπορεί να προκύψουν μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά το θέμα αν η υγειονομική μέριμνα, η παροχή συμβουλών, η θεραπεία ή η απεξάρτηση των χρηστών υπάγονται στο άρθρο 129. Η ΟΚΕ τονίζει την σπουδαιότητα της ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών, με σκοπό την μείωση των διαφορών προσέγγισης. Μεγαλύτερη ανταλλαγή πληροφοριών στους τομείς αυτούς είναι δυνατόν να διασφαλίσει προστιθέμενη αξία σε κοινοτικό επίπεδο.

3.3.

Αναλύσεις των σωματικών ιστών

3.3.1. Οριμένοι (ιδιαίτερα στις Ηνωμένες Πολιτείες) συνηγορούν υπέρ των δειγματοληπτικών ελέγχων των σωματικών ιστών με στόχο την ανίχνευση της χρήσης/εξάρτησης. Ισχυρίζονται ότι παρόμοιοι έλεγχοι θα αποθαρρύνουν τα άτομα από τη χρήση παράνομων ουσιών και θα συμβάλουν στον εντοπισμό όσων έχουν κάνει χρήση, παρέχοντάς τους με τον τρόπο αυτό τη δυνάτοτητα να δεχθούν κατάλληλες συμβουλές ή θεραπεία. Με εξαίρεση τα άτομα εκείνα τα οποία κάνοντας χρήση παράνομων ουσιών θέτουν σε ύψιστο κίνδυνο την ασφάλεια άλλων προσώπων ( παραδείγματος χάριν, οδηγοί λεωφορείων, ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας) ή στην περίπτωση ατόμων που συμμετέχουν σε αθλητικούς αγώνες, η ΟΚΕ είναι κατά της διενέργειας παρόμοιων ελέγχων. Για τον λόγο αυτό η ΟΚΕ αμφισβητεί την αναγκαιότητα της ανακοίνωσης που αναφέρεται στο σημείο 56 σχετικά με την αξιοπιστία των αναλύσεων, και βρίσκεται στο στάδιο της εκπόνησης.

3.3.2. Οι λόγοι είναι οι εξής :

- υπερτονίζονται τα πιθανά οφέλη των αναλύσεων εις βάρος των ατομικών ελευθεριών 7

- οι δυσκολίες πρακτικής φύσεως στη λήψη δειγμάτων αίματος, ούρων και τριχών 7

- η ανάλυση τριχών μπορεί να δείξει χρήση παράνομων ουσιών μήνες ή χρόνια νωρίτερα 7

- για την επίτευξη ορθών αποτελεσμάτων στις αναλύσεις απαιτούνται πολυδάπανες διαδικασίες 7

- οι μεταβολές που προκαλούνται στον μεταβολισμό από τις διάφορες παράνομες ουσίες δείχνουν ότι η ηρωΐνη και η κοκαΐνη ανιχνεύονται μόνο μια ή δύο μέρες μετά τη λήψη τους, ενώ η κάνναβις μπορεί να ανιχνευθεί και μετά από εβδομάδες ή μήνες 7

- οι εξετάσεις μπορεί να δείξουν παρουσία ουσιών που έχουν ληφθεί για ιατρική θεραπεία συμπεριλαμβανομένης και της μεθαδόνης 7

- η ουσία που συνήθως ανιχνεύεται εύκολα είναι η κάνναβις, ουσία που γενικά προκαλεί λιγότερα προβλήματα και συνήθως δεν χρήζει θεραπείας.

3.4. Η ΟΚΕ προτείνει :

1) Να δοθεί απόλυτη προτεραιότητα στην ευαισθητοποίηση του κοινού κατά τρόπο υπεύθυνο και θετικό. Να ενθαρρυνθούν τα μαζικά μέσα επικοινωνίας ώστε να δώσουν έμφαση στην ευθύνη και τη συνεργασία γονέων, οικογενειών, δασκάλων, αστυνομικών και των ενδιαφερόμενων οργανισμών υγείας και πρόνοιας.

2) Να γίνει σωστή αξιολόγηση όλων των προγραμμάτων ενημέρωσης 7 όσον αφορά την περίπτωση των Εβδομάδων Πρόληψης της Τοξικομανίας, υπήρξε όντως πολύ αποτελεσματική η έμφαση που δόθηκε στα μαζικά μέσα ενημέρωσης και στα σχολικά προγράμματα.

3) Η αξία των τηλεφωνικών γραμμών είναι ανεκτίμητη και χρησιμοποιούνται από τις οικογένειες και το φίλικό περιβάλλον συχνά για απλές συμβουλές και θέματα πρακτικής φύσεως. Έχει καταδειχτεί ότι η άγνοια είναι μεγαλύτερη όταν πρόκειται για το πως μπορεί να βοηθηθεί κάποιος από εκείνη του πώς να προμηθευτεί τα ναρκωτικά.

3.5. Η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι πρέπει να δοθεί έμφαση στα σχολεία που βρίσκονται σε περιοχές υψηλού κινδύνου. Ο επαγγελματικός προσανατολισμός θα πρέπει να περιλαμβάνει δράσεις κατάρτισης για τους εκπαιδευτικούς, τους παιδαγωγούς, και κάθε επαγγελματία που έρχεται σε επαφή με τοξικομανείς όπως είναι το προσωπικό των φυλακών.

3.6. H Eπιτροπή θα πρέπει να ενθαρρύνει τα εξής :

- τις ανταλλαγές προσωπικού και σπουδαστών 7

- την καθιέρωση πρότυπων σχεδίων μεταξύ των τοπικών αρχών 7

- τη δημιουργία διεπιστημονικών δικτύων πρόληψης της τοξικομανίας 7

- τα συστήματα υποστήριξης που αποσκοπούν στη μείωση των κινδύνων.

3.7.

Υποκατάστατα των ναρκωτικών, έγκαιρη διάγνωση, ανταλλαγή συρίγγων

3.7.1. Η εμφάνιση του ιού HIV υποχρέωσε τις περισσότερες χώρες της ΕΕ να υιοθετήσουν μια πρακτική λύση, προβαίνοντας στη διανομή καθαρών συρίγγων σε όσους κάνουν ενδοφλέβιες ενέσεις καθώς και στην επέκταση της χορήγησης με ιατρική συνταγή ενός υποκατάστατου της ηρωϊνης, της μεθαδόνης, στους εξαρτημένους από οπιούχες ουσίες. Η εμπειρία δεικνύει σαφώς ότι τα προγράμματα ανταλλαγής συρίγγων ώθησαν τους χρήστες ναρκωτικών να παρουσιάζονται νωρίτερα στις αρμόδιες υπηρεσίες, περιόρισαν την εξάπλωση του ιού HIV και ενεθάρρυναν πολλούς να ξεκινήσουν ένα θεραπευτικό πρόγραμμα. Η θεραπευτική αγωγή με την χορήγηση μεθαδόνης εφαρμόζεται σήμερα σε όλες τις χώρες της ΕΕ, εκτός από την Ελλάδα -η οποία, όμως, πρόκειται να αρχίσει σύντομα να την εφαρμόζει και αυτή. Οι θεραπευτικές αγωγές με την χορήγηση μεθαδόνης ποικίλλουν σημαντικότατα στα διάφορα κράτη μέλη της ΕΕ, τόσο ως προς το βαθμό εξάπλωσής τους όσο και ως προς τον τρόπο εφαρμογής τους. Στο Ηνωμένο Βασίλειο και τη Δανία, η μεθαδόνη διανέμεται συνήθως στους τοξικομανείς από τους κατά τόπους φαρμοκοποιούς, ενώ όλες οι υπόλοιπες χώρες της ΕΕ προτιμούν την επί τόπου χορήγησή της σε ειδικευμένες κλινικές. Αν και έχει διεθνώς αποδειχθεί ότι η θεραπευτική αγωγή με την χορήγηση μεθαδόνης συντελεί στη βελτίωση της σωματικής και ψυχικής υγείας, καθώς και στη μείωση του ποσοστού θνησιμότητας, της εγκληματικότητας και της μετάδοσης του ιού HIV, εντούτοις, η διεξαγωγή ερευνών προκειμένου να διευκρινιστεί ποιό είδος προγραμμάτων θεραπευτικής αγωγής με την χορήγηση μεθαδόνης είναι αποτελεσματικότερο, συνιστά επιτακτική ανάγκη. Οι ποικίλες προσεγγίσεις του εν λόγω ζητήματος από τα κράτη μέλη παρέχουν τη δυνατότητα διεξαγωγής διεθνικών ερευνών όσον αφορά την αποτελεσματικότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών. Μολονότι η χορήγηση μεθαδόνης αποτελεί την ευρύτερα αποδεκτή θεραπευτική αγωγή για την εξάρτηση από οπιούχες ουσίες, θα πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη και τα αποτελέσματα έρευνας που διεξαγέται επί του παρόντος σχετικά με άλλες οπιούχες ουσίες, όπως η βουπρενορφίνη (και η ηρωΐνη).

3.7.2. Η γενικευμένη κυκλοφορία παράνομων ουσιών στις περισσότερες φυλακές, το υψηλότατο ποσοστό τοξικομανών μεταξύ των κρατουμένων που κάνουν ενδοφλέβιες ενέσεις, καθώς και η επί του παρόντος απροθυμία των αρχών να προβούν στη διάθεση καθαρών συρίγγων ή στη χορήγηση μεθαδόνης στους κρατούμενους, συντελούν στη δημιουργία ιδανικού περιβάλλοντος για την εξάπλωση της μετάδοσης του ιού HIV. Ορισμένα καινοτόμα προγράμματα προσπάθησαν να αντιμετωπίσουν το εν λόγω πρόβλημα. Η χρήση παράνομων ουσιών στις φυλακές συνιστά τομέα ο οποίος, αφενός, απαιτεί επειγόντως την ανάληψη δράσεως και, αφετέρου, θα είχε πολλά να κερδίσει από τη σύμπραξη και τη συνεργασία των κρατών μελών.

3.8.

Περιβάλλον

3.8.1. Δεν υφίσταται η παραμικρή αμφιβολία σχετικά με τον καθοριστικής σημασίας ρόλο που διαδραματίζουν οι περιβαλλοντικοί παράγοντες όσον αφορά την χρήση παράνομων ουσιών. Οι εν λόγω παράγοντες δύνανται να καταστήσουν ένα άτομο περισσότερο ευάλωτο ώστε να κάνει για πρώτη φορά χρήση παράνομων ουσιών και να « περάσει » κατόπιν στη χρήση πιό επικίνδυνων ουσιών, ή και στο να « περάσει » από την πρώτη πειραματική χρήση σε τακτικότερη χρήση για προσωπική του ευχαρίστηση και, εν συνεχεία, στην εξάρτηση. Οι περιβαλλοντικοί παράγοντες επηρεάζουν επίσης σημαντικά το εάν και κατά πόσον ένα άτομο θα συνεχίσει να κάνει χρήση παράνομων ουσιών ή θα σταματήσει, όπως επίσης και το εάν αυτή του η απόφαση θα είναι προσωρινή ή μόνιμη.

3.8.2. Η παρούσα επιδημία χρήσης παράνομων ουσιών, η οποία ξεκίνησε στη δεκαετία του `80 και έκτοτε διαρκώς επιδεινώνεται, είναι σαφώς διαφορετική από την προηγούμενη και μικρότερης κλίμακας που έκανε την εμφάνισή της κατά τη δεκαετία του `60. Ενώ η τελευταία έπληττε κατά κύριο λόγο τις μεσαίες τάξεις και συχνά προέκυπτε από την επιδίωξη της « ανάπτυξης της προσωπικότητας » ή από την αναζήτηση του « βαθύτερου εγώ », η σύγχρονη επιδημία πλήττει κυρίως (αλλά όχι αποκλειστικά) τις υποβαθμισμένες αστικές περιοχές με υψηλό επίπεδο ανεργίας. Οι πενιχρές πιθανότητες εξεύρεσης θέσεων απασχόλησης και, συνεπώς, η έλλειψη χρημάτων που θα παρείχαν τη δυνατότητα ψυχαγωγικών δραστηριοτήτων, οδήγησαν πολλά άτομα στην τοξικομανία. Η διαρκής αναζήτηση -συνήθως παράνομων- τρόπων εξεύρεσης χρημάτων για να αγοράζουν τα ναρκωτικά τους, καθώς και η καθημερινή τους επίσκεψη στον προμηθευτή τους απασχολούν σε μεγάλο βαθμό τους τοξικομανείς. Πολλοί δε εξ αυτών θεωρούν την « ανία » ως έναν από τους λόγους που τους ωθούν στην εκ νέου εξάρτησή τους από τις παράνομες ουσίες, μετά την αποθεραπεία τους. Για άλλους, η προοπτική να αποκομίσουν σημαντικά οικονομικά οφέλη, σε συνδυασμό με τις ελάχιστες πιθανότητες εξεύρεσης νόμιμης απασχόλησης, καθιστά ιδιαίτερα ελκυστική τη διακίνηση ναρκωτικών.

3.9.

Γυναίκες και εθνικές μειονότητες

3.9.1. Παρά το γεγονός ότι φαινομενικά δεν υφίσταται καμία διάκριση ως προς την πρόσβαση στη θεραπευτική αγωγή, ωστόσο, η εμπειρία δεικνύει ότι, στις περιπτώσεις εξάρτησης από τις παράνομες ουσίες, οι γυναίκες και τα μέλη εθνικών μειονοτήτων έχουν λιγότερες δυνατότητες πρόσβασης σε συμβουλές και θεραπευτική αγωγή. Οι γυναίκες χρήστες παράνομων ουσιών στιγματίζονται περισσότερο από τους άντρες και έχουν λόγους να φοβούνται την επέμβαση των κοινωνικών υπηρεσιών, σε περίπτωση που κυοφορούν ή που έχουν ήδη παιδιά. Τόσο η ευθύνη της ανατροφής των παιδιών όσο και η εργασία τους ως « πόρνες » είναι δυνατόν να δυσχεράνουν εξαιρετικά την πρόσβασή τους στις προαναφερθείσες παρεχόμενες υπηρεσίες. Τα μέλη των εθνικών μειονοτήτων χρειάζονται πρόσβαση σε πληροφόρηση και θεραπευτική αγωγή οι οποίες να λαμβάνουν υπόψη τόσο τη γλώσσα όσο και τον πολιτισμό τους.

4. Συμπεράσματα

Το πρόβλημα της τοξικομανίας έχει λάβει τεράστιες διαστάσεις ενώ οι επιπτώσεις προκαλούν τεράστιο οικονομικό, κοινωνικό και υγειονομικό κόστος. Ήδη κάθε κράτος μέλος διαθέτει πόρους για την αντιμετώπιση του προβλήματος, αλλά δεν υπάρχουν παρά ελάχιστα δείγματα αποτελεσματικής δράσης.

Η ΟΚΕ επικροτεί την πρωτοβουλία της Επιτροπής στον τομέα αυτόν αναγνωρίζοντας ότι αποτελεί επείγουσα ανάγκη να υποστηριχθεί :

1) Η αξιολόγηση της υφιστάμενης έρευνας και πρακτικής 7

2) Η προαγωγή και αξιολόγηση καινοτόμων προγραμμάτων, ιδιαίτερα στην εκπαίδευση 7

3) Η ανταλλαγή πληροφοριών και εμπειριών.

Η ΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η διάθεση χρηματικών πόρων δεν επαρκεί για την επίλυση του προβλήματος της τοξικομανίας : έχει την πεποίθηση ότι θα πρέπει να αυξηθουν οι πόροι που διατίθενται για την ανταλλαγή πληροφοριών με την συγκρότηση δικτύων σε κάθε επίπεδο. Τονίζει ότι θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί στον μέγιστο βαθμό και με φαντασία η σύγχρονη τεχνολογία. Δεδομένου ότι οι λύσεις δεν είναι εύκολες ούτε βραχυπρόθεσμες η ΟΚΕ τονίζει ότι η διάθεση των κατάλληλων πόρων σε μακροπρόθεσμη βάση είναι απαραίτητη.

Βρυξέλλες, 22 Φεβρουαρίου 1995.

Ο Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Carlos FERRER

() Πηγή : Ευρωβαρόμετρο 37 - Εβδομάδα πρόληψης τοξικομανίας.