Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — ΝΑΪΑΔΕΣ ΙΙΙ: Ενίσχυση των μελλοντικά βιώσιμων ευρωπαϊκών εσωτερικών πλωτών μεταφορών»

[COM(2021) 324 final]

(2022/C 194/15)

Εισηγητής: ο κ. Mateusz SZYMAŃSKI

Αίτηση γνωμοδότησης Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 10.8.2021 Νομική βάση Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης Αρμόδιο τμήμα Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών Υιοθετήθηκε από το τμήμα 17.12.2021 Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια 19.1.2022 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 566 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) 242/1/5

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Κατά την άποψη της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής (ΕΟΚΕ), οι εσωτερικές πλωτές μεταφορές εξακολουθούν να έχουν αναξιοποίητες δυνατότητες. Στην ανακοίνωση λαμβάνονται υπόψη σοβαρά προβλήματα για την ανάπτυξη αυτού του τρόπου μεταφορών και, καταρχήν, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τις επιδιώξεις και τους στόχους που διατυπώνονται σε αυτήν.

1.2. Λόγω των μεταβολών στη ζήτηση των μεταφορών και της ανοδικής τάσης του κύκλου εργασιών των θαλάσσιων λιμένων είναι αναγκαίο να προσαρμόζονται συνεχώς οι ευρωπαϊκές μεταφορές στις σημερινές και μελλοντικές ανάγκες. Η ΕΟΚΕ ζητεί τούτο να γίνει πράξη με βάση τις αρχές της πολυτροπικότητας και τις λύσεις έξυπνης ναυτιλίας, οι οποίες προϋποθέτουν την καλύτερη δυνατή αξιοποίηση των πλεονεκτημάτων των διαφόρων μέσων μεταφοράς για την επίτευξη των καλύτερων δυνατών αποτελεσμάτων, με παράλληλη αύξηση της ασφάλειας και μείωση της επιβάρυνσης του περιβάλλοντος.

1.3. Όσον αφορά το περιεχόμενο της ανακοίνωσης, συνιστάται να ιεραρχηθούν κατά σειρά προτεραιότητας οι προτεινόμενες αλλαγές. Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, η επίτευξη των στόχων θα είναι ευκολότερη εάν τεθούν οι εξής δύο βασικές προτεραιότητες: α) μακροπρόθεσμα, η ανάπτυξη και συντήρηση των υποδομών των πλωτών οδών και β) βραχυπρόθεσμα, η ανάπτυξη των εσωτερικών πλωτών μεταφορών στις πόλεις.

1.4. Κατά την ΕΟΚΕ, οι σχεδιαζόμενες αλλαγές δεν θα είναι αποτελεσματικές χωρίς τις κατάλληλες υποδομές για την ανάπτυξη και τη διατήρηση αυτού του τρόπου μεταφοράς. Χωρίς την προοπτική βελτίωσης των συνθηκών ναυσιπλοΐας στις πλωτές οδούς, οι πλοιοκτήτες δεν θα αναλαμβάνουν κινδύνους και δεν θα επενδύουν σε έναν σύγχρονο στόλο, ενώ οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης μεμονωμένων κρατών μελών δεν θα ενδιαφέρονται για τη δημιουργία διατροπικών τερματικών σταθμών.

1.5. Η βραχυπρόθεσμη προτεραιότητα της ανάπτυξης των εσωτερικών πλωτών μεταφορών στις πόλεις απαιτεί ειδικές προϋποθέσεις. Οι σημαντικότερες εξ αυτών είναι η κατασκευή υποδομών για το «τελευταίο χιλιόμετρο» (τελευταίο στάδιο μεταφοράς) των εσωτερικών πλωτών μεταφορών και των επιβατικών μεταφορών, η υπαγωγή και των εσωτερικών πλωτών επιβατικών μεταφορών σε προτιμησιακό καθεστώς παρόμοιο με αυτό που εφαρμόζεται σε άλλα μέσα αστικών ή περιφερειακών μεταφορών, η πρόκριση των εσωτερικών πλωτών επιβατικών μεταφορών μηδενικών εκπομπών ρύπων στις πόλεις και η ψηφιοποίηση. Παράλληλα, είναι σημαντικό η ανάπτυξη των εσωτερικών πλωτών μεταφορών στις πόλεις να συμβάλλει στη βελτίωση της ποιότητας ζωής.

1.6. Είναι σημαντικό να εξασφαλιστούν ικανοί μηχανισμοί χρηματοδοτικής υποστήριξης. Η χρηματοδότηση των υποδομών και των καινοτόμων τεχνολογιών θα πρέπει να εξασφαλίζεται στα ισχύοντα και στα μελλοντικά προγράμματα της ΕΕ. Τα μέσα αυτά είναι ζωτικής σημασίας λόγω των ιδιαιτεροτήτων του τομέα, συμπεριλαμβανομένης της δεσπόζουσας θέσης των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Αυτό είναι ακόμη πιο σημαντικό καθότι οι φιλοπεριβαλλοντικές πολιτικές εγείρουν σοβαρά ζητήματα και μπορούν να έχουν αντίκτυπο στον τομέα.

1.7. Θα πρέπει να δοθεί σαφώς έμφαση σε θέματα που σχετίζονται με την κατάσταση των πληρωμάτων. Οι νέες τεχνολογίες απαιτούν νέες δεξιότητες. Χρειάζονται επενδύσεις σε δεξιότητες και προσόντα. Η αδράνεια θέτει σε κίνδυνο την ασφάλεια των πληρωμάτων, των λοιπών εργαζομένων και των ταξιδιωτών. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει την ανάγκη ορθής εφαρμογής από τα κράτη μέλη της οδηγίας (ΕΕ) 2017/2397 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου ( 1 ) σχετικά με την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων στην εσωτερική ναυσιπλοΐα. Επιπροσθέτως, πρέπει να βελτιωθούν οι συνθήκες εργασίας, συμπεριλαμβανομένων των κανόνων για τις ώρες εργασίας, της νομοθεσίας περί κοινωνικής προστασίας όσον αφορά την απόσπαση εργαζομένων και της επαγγελματικής υγείας και ασφάλειας στον κλάδο.

1.8. Το πρόβλημα των χαμηλών μισθών στον κλάδο, ιδίως στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, παραμένει επίκαιρο, καθιστώντας τις εσωτερικές πλωτές μεταφορές μη ελκυστικό κλάδο. Παρατηρείται γήρανση των πληρωμάτων, καθώς οι νέοι δεν ενδιαφέρονται να εργαστούν στον κλάδο. Ταυτόχρονα, ο κλάδος δεν παρουσιάζει ενδιαφέρον για τις γυναίκες. Αυτό έχει ως συνέπεια την υποστελέχωση και τον περιορισμό των προοπτικών ανάπτυξής του. Ο πολυεπίπεδος κοινωνικός διάλογος και οι συλλογικές διαπραγματεύσεις στον κλάδο, που θα διεξάγονται καταλλήλως και θα υποστηρίζονται από τις δημόσιες αρχές, θα είναι καίριας σημασίας για την εξεύρεση σχετικών λύσεων.

1.9. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει επίσης ότι πολλές εξαγγελθείσες και προγραμματισμένες δράσεις δεν έχουν υλοποιηθεί μέχρι στιγμής. Επομένως, είναι σημαντικό οι ενωσιακές, εθνικές και τοπικές αρχές να συμμετέχουν πλήρως στο εγχείρημα και να είναι αποφασισμένες να επιτύχουν αυτούς τους στόχους, λαμβανομένων υπόψη των αντίστοιχων αρμοδιοτήτων της ΕΕ, των κρατών μελών και των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης. Αυτό ισχύει επίσης για τις πηγές χρηματοδότησης, οι οποίες θα πρέπει να αφορούν τόσο ενωσιακά όσο και εθνικά κονδύλια. Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει με απογοήτευση ότι, δυστυχώς, οι επενδύσεις στις εσωτερικές πλωτές μεταφορές περιλαμβάνονται μόνο σε περιορισμένο βαθμό στα εθνικά σχέδια ανάκαμψης που υποβάλλουν τα κράτη μέλη.

2. Γενικό πλαίσιο

2.1. Στην ανακοίνωσή της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπογραμμίζει τη σημασία των εσωτερικών πλωτών μεταφορών στη ανάπτυξη σύγχρονων μεταφορών χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών στην ΕΕ. Υπενθυμίζει ότι η ανάπτυξη πιο φιλικών προς το περιβάλλον μεταφορών αποτελεί μέρος της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και υποδεικνύει τους σχετικούς στόχους, δηλαδή την ανάγκη οι εσωτερικές πλωτές και οι θαλάσσιες μεταφορές μικρών αποστάσεων να έχουν αυξηθεί κατά 25 % έως το 2030 και κατά 50 % έως το 2050 ( 2 )

2.2. Στην ανακοίνωση σημειώνεται η μη ικανοποιητική πρόοδος όσον αφορά την αύξηση του μεριδίου των εσωτερικών πλωτών μεταφορών στην ΕΕ επί του συνόλου των μεταφορών. Ταυτόχρονα, επισημαίνεται το αναξιοποίητο δυναμικό τόσο κατά μήκος των διαδρόμων ΔΕΔ-Μ όσο και στις πόλεις.

2.3. Με βάση τα ανωτέρω, προτείνονται πρόσθετα μέτρα για τη βελτίωση της ελκυστικότητας του τομέα των μεταφορών. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, πρέπει να τεθούν οι εξής δύο βασικοί στόχοι: η μετατόπιση μεγαλύτερου τμήματος των εμπορευματικών μεταφορών στις εσωτερικές πλωτές μεταφορές και η μη αναστρέψιμη πορεία του τομέα προς τις μηδενικές εκπομπές. Οι στόχοι αυτοί πρέπει να υποστηρίζονται από την αλλαγή προτύπου προς την περαιτέρω ψηφιοποίηση, καθώς και από συνοδευτικά μέτρα για την αρωγή του υφιστάμενου και του μελλοντικού εργατικού δυναμικού.

2.4. Οι στόχοι θα επιτευχθούν μέσω οκτώ εμβληματικών πρωτοβουλιών που έχουν προγραμματιστεί για την περίοδο 2021-2027. Το υποβληθέν σχέδιο περιλαμβάνει πρωτοβουλίες για τις υποδομές (εμβληματικές πρωτοβουλίες 1 και 4), τις πολυτροπικές μεταφορές (2 και 5), τα σκάφη μηδενικών εκπομπών ρύπων (6, 3, 8) και τα πληρώματα (7), Εν προκειμένω, η ΕΟΚΕ κρίνει ότι όλες οι εμβληματικές πρωτοβουλίες είναι σημαντικές, αλλά θα πρέπει να εξεταστεί ο καθορισμός προτεραιοτήτων ως προϋπόθεση για την επίτευξη των στόχων που έχουν τεθεί.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η ΕΟΚΕ θα ήθελε να επισημάνει ότι, όπως και στις μέχρι σήμερα γνωμοδοτήσεις της, υποστηρίζει πρωτοβουλίες για την ενίσχυση των εσωτερικών πλωτών μεταφορών, θεωρώντας ότι αποτελούν ένα από τα πλέον βιώσιμα μέσα μεταφορών, με αναξιοποίητο ακόμη δυναμικό. Δυστυχώς, τα στοιχεία δείχνουν ότι οι εσωτερικές πλωτές μεταφορές, όπως και άλλα μέσα μεταφοράς, έχουν πληγεί από την κρίση της πανδημίας COVID-19 ( 3 )

3.2. Λόγω των μεταβολών στη ζήτηση των μεταφορών και της ανοδικής τάσης του κύκλου εργασιών των θαλάσσιων λιμένων είναι αναγκαίο να προσαρμόζονται συνεχώς οι ευρωπαϊκές μεταφορές στις σημερινές και μελλοντικές ανάγκες. Δεδομένης της ανάγκης να μειωθεί η επιβάρυνση του περιβάλλοντος και να εμπεδωθεί η ασφάλεια, είναι σημαντικό να μειωθεί η κυκλοφοριακή συμφόρηση που προκαλούν οι οδικές μεταφορές. Η ΕΟΚΕ ζητεί να γίνει αυτό πράξη με βάση την αρχή της πολυτροπικότητας, η οποία προϋποθέτει την καλύτερη δυνατή αξιοποίηση των πλεονεκτημάτων των διαφόρων μέσων μεταφοράς για την επίτευξη των καλύτερων δυνατών αποτελεσμάτων. Θα είναι επίσης σημαντικό να αξιοποιηθούν οι δυνατότητες που συνδέονται με τις λύσεις έξυπνης ναυτιλίας.

3.3. Η ΕΟΚΕ προτείνει να ιεραρχηθούν οι προτεινόμενες αλλαγές. Η επίτευξη των στόχων θα είναι ευκολότερη εάν τεθούν οι δύο βασικές προτεραιότητες: i. μακροπρόθεσμα, η ανάπτυξη και συντήρηση υποδομών πλωτών οδών που θα αποτελέσουν βιώσιμη βάση για την ανάπτυξη των εσωτερικών πλωτών μεταφορών και θα ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητά τους και ii. βραχυπρόθεσμα, η ανάπτυξη των εσωτερικών πλωτών μεταφορών στις πόλεις.

3.4. Κατά την ΕΟΚΕ, τα μέτρα δεν θα είναι αποτελεσματικά χωρίς τις κατάλληλες υποδομές για την ανάπτυξη και τη διατήρηση αυτού του τρόπου μεταφοράς. Εκτός από τις φυσικές συνθήκες, η ανάπτυξη των εσωτερικών πλωτών μεταφορών σε κάθε χώρα εξαρτάται από τις υποδομές. Χωρίς τουλάχιστον την προοπτική βελτίωσης των συνθηκών ναυσιπλοΐας στις πλωτές οδούς, οι πλοιοκτήτες δεν θα αναλαμβάνουν κινδύνους και δεν θα επενδύουν σε έναν σύγχρονο στόλο, ενώ οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης μεμονωμένων κρατών μελών δεν θα ενδιαφέρονται για τη δημιουργία διατροπικών τερματικών σταθμών. Όλα τα άλλα μέτρα που σχετίζονται με τις εσωτερικές πλωτές μεταφορές υπάγονται στην προτεραιότητα αυτή.

3.5. Η βραχυπρόθεσμη προτεραιότητα της ανάπτυξης των επιβατικών και εμπορευματικών μεταφορών στις πόλεις απαιτεί ειδικές προϋποθέσεις. Οι σημαντικότερες εξ αυτών είναι η κατασκευή υποδομών για το «τελευταίο χιλιόμετρο» (τελευταίο στάδιο μεταφοράς) των εσωτερικών πλωτών μεταφορών και των επιβατικών μεταφορών, η υπαγωγή και των εσωτερικών πλωτών επιβατικών μεταφορών σε προτιμησιακό καθεστώς παρόμοιο με αυτό που εφαρμόζεται σε άλλα μέσα αστικών ή περιφερειακών μεταφορών, η πρόκριση των εσωτερικών πλωτών επιβατικών μεταφορών μηδενικών εκπομπών ρύπων στις πόλεις και η ψηφιοποίηση. Παράλληλα, είναι σημαντικό η ανάπτυξη των εσωτερικών πλωτών μεταφορών στις πόλεις να συμβάλλει στη βελτίωση της ποιότητας ζωής (π.χ. μείωση της κυκλοφοριακής συμφόρησης, μείωση του κινδύνου ατυχημάτων, μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και της ηχορύπανσης).

3.6. Επίσης σημαντικό είναι να εξασφαλιστούν ικανοί μηχανισμοί χρηματοδοτικής υποστήριξης. Η δομή του τομέα, όπου κυριαρχούν οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, μειώνει τις δυνατότητες χρηματοδότησης. Η χρηματοδότηση των επενδύσεων στις υποδομές και στις καινοτόμες τεχνολογίες θα πρέπει να εξασφαλίζεται στα ισχύοντα και στα μελλοντικά προγράμματα της ΕΕ. Θα πρέπει επίσης να αναζητηθούν λύσεις σχετικές με τη φορολογία του τομέα. Τα μέσα αυτά είναι ζωτικής σημασίας δεδομένης της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας του στόλου και, άρα, του μακροπρόθεσμου σχεδιασμού στον τομέα. Αυτό είναι ακόμη πιο σημαντικό καθότι οι φιλοπεριβαλλοντικές πολιτικές εγείρουν σοβαρά ζητήματα και μπορούν να έχουν αντίκτυπο στον τομέα.

3.7. Η ΕΟΚΕ εφιστά επίσης την προσοχή στην ανάγκη όχι μόνο ένα συγκεκριμένο μέτρο, αλλά και για την κατάλληλη συμμετοχή και επίδειξη αποφασιστικότητας από πλευράς των ενωσιακών, των εθνικών και των τοπικών αρχών στην εφαρμογή αυτών των μέτρων. Κρίνεται αναγκαία μια σαφής πολιτική των κρατών μελών για την υποστήριξη της ανάπτυξης των εσωτερικών πλωτών μεταφορών.

3.8. Η ΕΟΚΕ γνωρίζει καλά ότι ο ρόλος και η προσήλωση των κρατών μελών στην υλοποίηση των επιμέρους μέτρων και στόχων είναι ζωτικής σημασίας. Η συμμετοχή των κρατών μελών στις επενδύσεις αποτελεί ιδιαίτερο δείγμα της πλήρους προσήλωσής τους. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ ζητεί να συμπληρωθεί η ενωσιακή χρηματοδότηση με εθνικά μέτρα για την υποστήριξη των εσωτερικών πλωτών μεταφορών, λαμβανομένων υπόψη των αντίστοιχων αρμοδιοτήτων της ΕΕ και των κρατών μελών. Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει με απογοήτευση ότι, δυστυχώς, οι επενδύσεις στις εσωτερικές πλωτές μεταφορές περιλαμβάνονται μόνο σε περιορισμένο βαθμό στα εθνικά σχέδια ανάκαμψης που υποβάλλουν τα κράτη μέλη.

Ειδικές παρατηρήσεις

3.9. Όπως προαναφέρθηκε, η ανάπτυξη των υποδομών αποτελεί βασικό παράγοντα για την επιτυχία της ανάπτυξης των εσωτερικών πλωτών μεταφορών. Στην ανακοίνωση αναγνωρίζεται το πρόβλημα αυτό και εφιστάται η προσοχή στο δίκτυο ΔΕΔ-Μ. Ωστόσο, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι: 1) δεν περιλαμβάνονται στο δίκτυο ΔΕΔ-Μ όλες οι μείζονες πλωτές οδοί της ΕΕ με υψηλό δυναμικό· 2) ορισμένες οδοί που επί του παρόντος δεν πληρούν τις απαιτήσεις του κεντρικού δικτύου ΔΕΔ-Μ μπορούν να αποτελέσουν σημαντικό σύνδεσμο με πολυτροπικές συνδέσεις κατά μήκος των διαδρόμων μεταφορών· 3) ορισμένα τμήματα πλωτών οδών που δεν περιλαμβάνονται στο ΔΕΔ-Μ θα μπορούσαν, μετά την ανάπτυξή τους, να εξαλείψουν τα σημεία συμφόρησης στις περιοχές πέριξ των θαλάσσιων λιμένων που βρίσκονται στους διαδρόμους μεταφορών.

3.10. Η υλοποίηση αυτής της μακροπρόθεσμης προτεραιότητας εξαρτάται από τη δημιουργία οργανωτικών και οικονομικών συνθηκών για την υποστήριξη της ανάπτυξης των υποδομών των πλωτών οδών. Ως πρώτο βήμα, είναι αναγκαίος ο συντονισμός του δικτύου πλωτών οδών ΔΕΔ-Μ με την Ευρωπαϊκή συμφωνία για τις εσωτερικές πλωτές οδούς διεθνούς σημασίας (AGN) της Οικονομικής Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για την Ευρώπη (UNECE), καθώς και η αναθεώρηση του ΔΕΔ-Μ, συμπεριλαμβάνοντας στο δίκτυο ΔΕΔ-Μ τις πλωτές οδούς υψηλού δυναμικού (της AGN) ή μέρος των οδών που ενδέχεται να αποτελούν σημαντικό στοιχείο των διεθνών διατροπικών συνδέσεων στον διάδρομο μεταφορών.

3.11. Επιπλέον, θα πρέπει να δημιουργηθούν περισσότερες δυνατότητες χρηματοδότησης της ανάπτυξης των εσωτερικών πλωτών μεταφορών. Αυτό ισχύει, όχι μόνο για τις πλωτές οδούς που χρησιμοποιούνται ήδη με επιτυχία για τη μεταφορά εμπορευμάτων στο δίκτυο ΔΕΔ-Μ, αλλά και για εκείνες που επί του παρόντος έχουν μικρή σημασία και δεν περιλαμβάνονται στο δίκτυο ΔΕΔ-Μ ( 4 ) . Οι εσωτερικές πλωτές οδοί δεν εξυπηρετούν μόνο τις μεταφορές και πρέπει να αποτελούν αντικείμενο πολυσύνθετης διαχείρισης. Η συνεκτίμηση όλων των λειτουργιών των πλωτών οδών στη διαδικασία διαχείρισης σημαίνει επέκταση του σχεδιασμού και της υλοποίησης επενδύσεων σε υποδομές, καθώς και αύξηση του επενδυτικού κόστους. Επομένως, πέραν της αναθεώρησης του δικτύου ΔΕΔ-Μ, η λύση θα μπορούσε να είναι η εγκαθίδρυση ενός ταμείου για την υποστήριξη της ανάπτυξης πλωτών οδών που δεν αποτελούν μέρος του δικτύου ΔΕΔ-Μ. Χωρίς ειδική υποστήριξη, η ανάπτυξη των πλωτών οδών σε ολόκληρη την ΕΕ θα είναι άνιση και, σε πολλές περιπτώσεις, θα περιορίζεται σε μικρής κλίμακας επενδύσεις εκσυγχρονισμού που δεν παρέχουν βιώσιμη βάση για την ανάπτυξη αυτού του μέσου μεταφοράς.

3.12. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να τονιστεί η ανάγκη συντονισμού των δραστηριοτήτων όλων των θεσμικών οργάνων που συνδέονται με τον τομέα. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι, στην αναφορά της ανακοίνωσης για τη διαχείριση, στις κύριες δομές διαχείρισης που σχετίζονται με τις εσωτερικές πλωτές μεταφορές περιλαμβάνεται η Οικονομική Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για την Ευρώπη. Ωστόσο, όταν γίνεται αναφορά σε οντότητες με τις οποίες θα συνεργαστεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το εν λόγω όργανο αγνοείται. Η ΕΟΚΕ κρίνει απαραίτητη την αποτελεσματική συνεργασία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της Οικονομικής Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για την Ευρώπη και των λοιπών συναρμοδίων.

3.13. Η δράση για την ενίσχυση του ρόλου των εσωτερικών πλωτών μεταφορών στις αστικές μεταφορές θα πρέπει να συνίσταται και στην ενσωμάτωση αυτού του μέσου μεταφοράς στο σύστημα εφοδιασμού, όπου οι ανάγκες και το κόστος των υποδομών δεν είναι σημαντικά, καθότι αφορούν κυρίως υποδομές σημείων. Επιπλέον, θα ήταν σκόπιμο να συμπεριληφθούν οι εσωτερικές πλωτές μεταφορές στο σύστημα αστικών δημόσιων μεταφορών, όπου αυτό είναι δυνατόν. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι το προτιμησιακό σύστημα στις δημόσιες αστικές οδικές συγκοινωνίες καθιστά τις μεταφορές επιβατών μέσω εσωτερικών πλωτών οδών μη ελκυστικές ως προς το αντίτιμό τους και, άρα, είναι απαραίτητο να εξασφαλιστούν ίσοι όροι ανταγωνισμού. Η συμμετοχή των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης είναι ιδιαίτερα σημαντική στην περίπτωση αυτή.

3.14. Η ΕΟΚΕ θα ήθελε να τονίσει ότι τόσο η μεταφορά επιβατών όσο και εμπορευμάτων στις πόλεις δεν προϋποθέτει οδούς υψηλών προδιαγραφών, και άρα οι επενδύσεις σε υποδομές που απαιτούνται για την ανάπτυξη των εσωτερικών πλωτών μεταφορών είναι μικρές και περιλαμβάνουν τις υποδομές σημείων (λιμένες και εγκαταστάσεις μεταφόρτωσης) και τις υποδομές για τη χρήση ανανεώσιμων καυσίμων για σύγχρονα σκάφη μηδενικών εκπομπών ρύπων.

3.15. Η ΕΟΚΕ πιστεύει επίσης ότι η ανάπτυξη των εσωτερικών πλωτών μεταφορών στις πόλεις θα αποτελούσε εξαιρετικό κίνητρο για την επιτάχυνση της δοκιμής νέων λύσεων, συμπεριλαμβανομένων όσων αφορούν πηγές ενέργειας μηδενικών εκπομπών ρύπων, δεδομένου ότι η ανάπτυξη αυτή προϋποθέτει μικρότερες μονάδες για τις οποίες υπάρχουν λιγότερες απαιτήσεις όσον αφορά τις υποδομές. Ωστόσο, χρειάζονται θετικά κίνητρα για επενδύσεις.

3.16. Η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής περιγράφει με μεγάλη ακρίβεια τα προβλήματα και τις τάσεις στα της ψηφιοποίησης. Υπάρχει μόνο μια πρόταση σχετική με τον τουρισμό και τις πλωτές οδούς (European Recreational Inland Navigation Network/Ευρωπαϊκό δίκτυο εσωτερικής ναυσιπλοΐας αναψυχής). Η δυναμική ανάπτυξη του ναυτικού τουρισμού καθιστά αναγκαία τη δημιουργία ενός συστήματος πληροφοριών σχετικών με τις συνθήκες ναυσιπλοΐας στις πλωτές οδούς για αναψυχή. Τέτοια συστήματα έχουν δημιουργηθεί σε διάφορες χώρες. Θα ήταν δε χρήσιμο να προταθεί ο συντονισμός αυτών των δραστηριοτήτων ή η θέσπιση κοινών σχετικών προδιαγραφών.

3.17. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η χρήση νέων πηγών ενέργειας και νέων τεχνολογιών —συμπεριλαμβανομένων των ψηφιακών— στις εσωτερικές πλωτές μεταφορές επηρεάζουν τα πληρώματα. Χρειάζονται επενδύσεις σε δεξιότητες και προσόντα. Η αδράνεια θέτει σε κίνδυνο την ασφάλεια των πληρωμάτων και των ταξιδιωτών. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει την ανάγκη ορθής εφαρμογής έως την 17η Ιανουαρίου 2022 από τα κράτη μέλη της οδηγίας (ΕΕ) 2017/2397 σχετικά με την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων στην εσωτερική ναυσιπλοΐα.

3.18. Όσον αφορά την απασχόληση, η ΕΟΚΕ συμφωνεί με ορισμένα συμπεράσματα και προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Επιδοκιμάζουμε την ανάδειξη του προβλήματος της πραγματικής σύνδεσης του ιδιοκτήτη της επιχείρησης/φορέα εκμετάλλευσης με τα δικαιώματα του εργαζομένου. Πιστεύουμε δε ότι το νομικό πλαίσιο στον κλάδο πρέπει να εξεταστεί προσεκτικά. Η αποτελεσματική εφαρμογή των σχετικών με τον χρόνο εργασίας διατάξεων, όπως ορίζονται στην οδηγία 2014/112/ΕΕ του Συμβουλίου ( 5 ) , παραμένει ζήτημα ζωτικής σημασίας. Επιπλέον, είναι σημαντικό να θεσπιστεί κατάλληλη νομοθεσία κοινωνικής προστασίας για την απόσπαση εργαζομένων και να διασφαλιστούν και να ληφθούν υπόψη —κατά τη διαδικασία εφαρμογής— η επαρκής υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων στα σκάφη εσωτερικών πλωτών μεταφορών.

3.19. Οι χαμηλές απολαβές στον κλάδο εξακολουθούν επίσης να αποτελούν πηγή ανησυχίας. Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στην ύπαρξη σημαντικού μισθολογικού χάσματος στον κλάδο μεταξύ της δυτικής, της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη μετανάστευση εργατικού δυναμικού στη Δύση και την έλλειψη προσωπικού στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Ωστόσο, δυσκολίες όσον αφορά τις προσλήψεις παρατηρούνται σε ολόκληρη την Ευρώπη. Αυτό έχει να κάνει και με τη γήρανση των πληρωμάτων. Η εργασία σε σκάφη εσωτερικής ναυσιπλοΐας δεν είναι ελκυστική για τους νεότερους. Επίσης, ο κλάδος δεν παρουσιάζει ενδιαφέρον για τις γυναίκες. Συν τοις άλλοις, οι πλοιοκτήτες αναζητούν όλο και πιο εξειδικευμένο προσωπικό, το οποίο δεν είναι εύκολο να βρει κανείς στην αγορά εργασίας ( 6 ) . Όλα αυτά τα ζητήματα απαιτούν τη λήψη κατάλληλων μέτρων με τη συνεκτίμηση των αντίστοιχων αρμοδιοτήτων της ΕΕ και των κρατών μελών.

3.20. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της καθότι στην ανακοίνωση η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εφιστά την προσοχή στους μηχανισμούς κοινωνικού διαλόγου στον κλάδο. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει τις σημαντικές δυνατότητες του κοινωνικού διαλόγου και των συλλογικών διαπραγματεύσεων, ιδίως σε καιρούς μεγάλων οικονομικών προβλημάτων και ριζικών διαρθρωτικών αλλαγών που συνδέονται με την ψηφιοποίηση και τη μετάβαση σε μια πράσινη οικονομία. Όπως δείχνει η μελέτη με θέμα τις εσωτερικές πλωτές μεταφορές της Ευρωπαϊκής κλαδικής επιτροπής κοινωνικού διαλόγου για τους λιμένες, οι κοινωνικοί εταίροι αναγνωρίζουν τα ζητήματα του κλάδου. Για να αξιοποιηθούν πλήρως οι ευκαιρίες του κοινωνικού διαλόγου, απαιτείται επαρκής στήριξη των κοινωνικών εταίρων σε διάφορα επίπεδα. Ως εκ τούτου, καλούμε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να συμμετέχουν πλήρως στην προσπάθεια αυτή και να παρέχουν ισότιμη συνδρομή στους συναρμοδίους όταν τη ζητούν.

Βρυξέλλες, 19 Ιανουαρίου 2022. Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Christa SCHWENG

(1) Οδηγία (EE) 2017/2397 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Δεκεμβρίου 2017, σχετικά με την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων στην εσωτερική ναυσιπλοΐα και την κατάργηση των οδηγιών 91/672/ΕΟΚ και 96/50/ΕΚ του Συμβουλίου (ΕΕ L 345 της 27.12.2017, σ. 53).

(2) Στρατηγική για βιώσιμη και έξυπνη κινητικότητα — οι ευρωπαϊκές μεταφορές σε τροχιά μέλλοντος [COM(2020) 789 final].

(3) Κεντρική Επιτροπή για τη Ναυσιπλοΐα στον Ρήνο (CCNR), Market Insight, Inland Navigation in Europe, Απρίλιος 2021.

(4) «Assessment of the Potential of Maritime and Inland Ports and Inland Waterways and of Related Policy Measures, Including Industrial Policy Measures», τελική έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, 2020.

(5) Οδηγία 2014/112/ΕΕ του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 2014, για την εφαρμογή της ευρωπαϊκής συμφωνίας σχετικά με ορισμένα στοιχεία της οργάνωσης του χρόνου εργασίας στον τομέα των μεταφορών εσωτερικής ναυσιπλοΐας, που συνήφθη από την Ευρωπαϊκή Ένωση Εσωτερικής Ναυσιπλοΐας (European Barge Union — EBU), την Ευρωπαϊκή Οργάνωση Πλοιάρχων (European Skippers Organisation — ESO) και την Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Εργαζομένων στις Μεταφορές (European Transport Workers' Federation — ETF) (ΕΕ L 367 της 23.12.2014, σ. 86).

(6) CCNR [Κεντρική Επιτροπή Ναυσιπλοΐας του Ρήνου], The European Inland Navigation Sector, Labour Market, 2021.