Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την "Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 85/611/ΕΟΚ περί συντονισμού των νομοθετικών, κανονιστικών και ρυθμιστικών διατάξεων σχετικά με τους οργανισμούς συλλογικών επενδύσεων σε κινητές αξίες (ΟΣΕΚΑ) με σκοπό τη ρύθμιση των εταιρειών διαχείρισης και των απλοποιημένων ενημερωτικών δελτίων"

(1999/C 116/01)

Στις 16 Οκτωβρίου 1998, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα ενιαίας αγοράς, παραγωγής και κατανάλωσης, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 11 Φεβρουαρίου 1999 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Levitt.

Κατά την 361η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 24ης Φεβρουαρίου 1999), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 68 ψήφους υπέρ και 5 κατά την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Στην οδηγία 85/611/ΕΟΚ(1), σχετικά με ορισμένους οργανισμούς συλλογικών επενδύσεων σε κινητές αξίες (ΟΣΕΚΑ), καθιερώνεται ένα καθεστώς "ενιαίας άδειας" για οργανισμούς συλλογικών επενδύσεων (δηλαδή άδεια πώλησης προϊόντων στο εσωτερικό της ενιαίας αγοράς με βάση την έγκρισή τους σε άλλο κράτος μέλος). Σήμερα έχουν ιδρυθεί οργανισμοί συλλογικών επενδύσεων σε όλα τα κράτη μέλη, ενώ πριν από την έγκριση της οδηγίας το 1985 δεν ήταν διαδεδομένοι. Ωστόσο, ο αντίκτυπος της οδηγίας έχει περιοριστεί, διότι το καθεστώς της ενιαίας άδειας ισχύει μόνο για επενδύσεις σε κινητές αξίες (ιδίως μετοχές και ομολογίες) διαπραγματεύσιμες σε χρηματιστήριο ή σε παρόμοια ελεγχόμενη αγορά. Σήμερα προτείνεται να παραμείνουν οι βασικές αρχές της οδηγίας ΟΣΕΚΑ, αλλά να επεκταθεί το πεδίο εφαρμογής της.

1.1.1. Το προτεινόμενο νομοθετικό πλαίσιο θα εξασφαλίσει ένα υψηλό επίπεδο προστασίας των ιδιωτών επενδυτών με την καθιέρωση προδιαγραφών για τα προϊόντα επένδυσης και για τους επενδυτές ταυτόχρονα. Όσον αφορά τα προϊόντα, οι προτεινόμενοι κανόνες θα εξασφαλίζουν ότι τα κεφάλαια του κοινού επενδύονται σε κατάλληλα επιλεγείσες αξίες και ότι τηρούνται οι απαιτήσεις κατανομής κινδύνου. Όσον αφορά τους διαχειριστές χαρτοφυλακίου, οι κανόνες θα επιβάλλουν αυστηρή πρόσβαση στην αγορά και λειτουργικούς όρους και ελέγχους.

1.1.2. Προτάθηκαν δύο τροποποιητικές οδηγίες(2). Η παρούσα γνωμοδότηση επικεντρώνεται στην πρόταση σχετικά με τον ενδιάμεσο χρηματοπιστωτικό οργανισμό, ο οποίος μπορεί να διαχειρίζεται ΟΣΕΚΑ (η εταιρεία διαχείρισης). Βάσει της υπό εξέταση πρότασης, θεσπίζονται συντονισμένοι κανόνες σχετικά με την πρόσβαση στην αγορά, τις προϋποθέσεις λειτουργίας, και τους κανόνες προληπτικής εποπτείας που οφείλουν να τηρούν οι εταιρείες διαχείρισης. Ο συντονισμός αυτός θα επιτρέψει την καθιέρωση ενός καθεστώτος "ενιαίας άδειας", παρομοίου με εκείνου που ισχύει για άλλες χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, και την ενίσχυση της προστασίας των επενδυτών, ενώ θα προσφέρει στις προαναφερθείσες εταιρείες τη δυνατότητα να διαχειρίζονται τους οργανισμούς συλλογικών επενδύσεων και τα χαρτοφυλάκια για λογαριασμό τόσο ιδιωτών όσο και θεσμικών επενδυτών, συμπεριλαμβανομένων των συνταξιοδοτικών ταμείων.

2. Κύρια σημεία του εγγράφου της Επιτροπής

2.1. Η προτεινόμενη οδηγία περιλαμβάνει προτάσεις σχετικά με τα ακόλουθα ζητήματα:

- τις προϋποθέσεις ανάληψης επιχειρηματικής δραστηριότητας,

- το κράτος καταγωγής των κεφαλαίων,

- τις δραστηριότητες του υπεύθυνου για τη διαχείριση οργανισμών επενδύσεων,

- την ανάθεση καθηκόντων σε τρίτους,

- το δικαίωμα της εγκατάστασης και την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών,

- την πληροφόρηση των επενδυτών και τη θέσπιση απλοποιημένων κανόνων όσον αφορά τα ενημερωτικά δελτία.

2.2. Σύμφωνα με την Επιτροπή, γενικός στόχος της παρούσας πρότασης είναι η παροχή στις εταιρείες διαχείρισης ΟΣΕΚΑ της δυνατότητας να λαμβάνουν ένα ευρωπαϊκό διαβατήριο το οποίο θα τους επιτρέπει να ιδρύουν υποκαταστήματα σε άλλα κράτη μέλη και να ασκούν τις δραστηριότητές τους στο εσωτερικό της ΕΕ υπό καθεστώς ελεύθερης παροχής υπηρεσιών. Βάσει της πρότασης, θα αναθεωρηθούν οι υφιστάμενοι περιορισμοί που αποτρέπουν τις εταιρείες διαχείρισης από την ανάληψη δραστηριοτήτων εκτός από τη διαχείριση στοιχείων του ενεργητικού αμοιβαίων κεφαλαίων/unit trusts (εταιρείες επενδύσεων) και εταιρειών επενδύσεων. Στο μέλλον, οι εταιρείες αυτές θα μπορούν να παρέχουν, εκτός από τη συλλογική διαχείριση χαρτοφυλακίου, υπηρεσίες ατομικής διαχείρισης χαρτοφυλακίου σε μεμονωμένους ιδιώτες ή θεσμικούς επενδυτές όπως τα συνταξιοδοτικά ταμεία, καθώς και ορισμένες συγκεκριμένες παρεπόμενες δραστηριότητες που συνδέονται με την κύρια δραστηριότητά τους. Στην πρόταση θεσπίζονται οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες τα διάφορα καθήκοντα μπορούν να ανατίθενται σε τρίτους. Στόχος είναι να εκσυγχρονισθούν τα ενημερωτικά έγγραφα που προορίζονται για τους επενδυτές, ιδίως μέσω της καθιέρωσης απλοποιημένων ενημερωτικών δελτίων. Η παρούσα οδηγία για τους ΟΣΕΚΑ δεν περιλαμβάνει εναρμονισμένους κανόνες για την πρόσβαση στην αγορά, ούτε κανόνες προληπτικής εποπτείας ή διατάξεις σχετικά με την ίδρυση υποκαταστημάτων και την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών εκ μέρους εταιρειών διαχείρισης.

2.3. Γενικά, η ΟΚΕ επικροτεί το πνεύμα της πρότασης. Ωστόσο, το κείμενο αυτό καθεαυτό είναι ασαφές σε ορισμένα σημεία, ενώ σε άλλα φαίνεται να αντιφάσκει προς την αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης στο πλαίσιο της ενιαίας αγοράς. Τα σημεία αυτά εξετάζονται στο σημείο 3 κατωτέρω.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Προϋποθέσεις ανάληψης επιχειρηματικής δραστηριότητας (τροποποιήσεις στα άρθρα 1α παράγραφος 2 και 5 παράγραφος 2)

Ο ορισμός της "εταιρείας διαχείρισης" προκαλεί σύγχυση, καθώς σε διάφορα σημεία του κειμένου χρησιμοποιούνται διαφορετικές έννοιες όπως "διαχειριστής επενδυτικών κεφαλαίων ή unit trusts" και "φορέας στον οποίο έχει ανατεθεί η διαχείριση εταιρειών επενδύσεων". Εξάλλου, δεν είναι σαφές αν η έννοια "διαχειριστής επενδύσεων"αντιστοιχεί πάντοτε στην έννοια "υπεύθυνος διαχείρισης των περιουσιακών στοιχείων".

3.2. Καταγωγή

"'εταιρεία διαχείρισης': οποιαδήποτε εταιρεία της οποίας οι συνήθεις δραστηριότητες συνίστανται στη διαχείριση unit trusts αμοιβαίων κεφαλαίων και εταιρειών επενδύσεων· 'κράτος μέλος καταγωγής εταιρείας διαχείρισης' : το κράτος μέλος στο οποίο βρίσκεται η καταστατική έδρα της εταιρείας διαχείρισης" (άρθρα 1α παράγραφος 2 και 1α παράγραφος 3). Αλλά το κράτος μέλος καταγωγής ενός ΟΣΕΚΑ, που έχει συσταθεί με τη μορφή unit trust, είναι εκείνο στο οποίο βρίσκεται η καταστατική έδρα της εταιρείας διαχείρισης (άρθρα 1α και 5α), ενώ όσον αφορά έναν ΟΣΕΚΑ που έχει συσταθεί με τη μορφή εταιρείας επενδύσεων, το κράτος μέλος καταγωγής του είναι εκείνο στο οποίο βρίσκεται η καταστατική έδρα της εταιρείας επενδύσεων (άρθρα 1α και 5β). Η διάκριση αυτή προκαλεί σύγχυση διότι κατ'αυτό τον τρόπο προκύπτουν διάφορα δικαιώματα πρόσβασης στην επικράτεια της ΕΕ και στο εσωτερικό των κρατών. Εξάλλου, η Επιτροπή δεν εξηγεί ούτε αιτιολογεί τη διάκριση αυτή, είτε στην αιτιολογική έκθεση είτε στα άρθρα της ίδιας της οδηγίας.

3.2.1. Στα διάφορα κράτη μέλη υφίστανται διαφορετικές δομές ΟΣΕΚΑ, οι οποίες είναι αποτελεσματικές στην πράξη, όπως εξάλλου είναι αποτελεσματικά και τα προβλεπόμενα σχετικά μέτρα εποπτείας. Οι διάφορες αυτές δομές και μέτρα εποπτείας πρέπει να διέπονται από την αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης η οποία αποτελεί βασικό θεμέλιο της ενιαίας αγοράς χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. Ωστόσο:

- η πρόταση οδηγίας θεσπίζει διαφορετικά πρότυπα για τις διάφορες δομές των οργανισμών επενδύσεων και υπάρχει κίνδυνος ορισμένοι τύποι οργανισμών επενδύσεων να υποστούν διακριτική μεταχείριση·

- εξάλλου, όταν ένας οργανισμός επενδύσεων έχει συσταθεί με τη μορφή εταιρείας, πρέπει να έχει τη δυνατότητα να διαχειρίζεται τα μερίδια σε διασυνοριακή βάση. Σύμφωνα με την πρόταση οδηγίας, όμως, ο συγκεκριμένος οργανισμός δεν θα διαθέτει αυτή την ελευθερία παροχής υπηρεσιών σε ένα άλλο κράτος μέλος όπου οι οργανισμοί επενδύσεων μπορούν να λάβουν μόνο τη μορφή ενός πιστωτικού συγκροτήματος επενδύσεων δυνάμει της εθνικής νομοθεσίας.

Εν ολίγοις, με την πρόταση αυτή, αντί να ενισχυθεί η ενιαία αγορά χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, υπάρχει κίνδυνος να συμβεί το αντίθετο στη συγκεκριμένη περίπτωση των ΟΣΕΚΑ.

3.3. Δραστηριότητες του υπεύθυνου για τη διαχείριση οργανισμών επενδύσεων

Το άρθρο 5 παράγραφος 2 δεύτερο εδάφιο αναφέρεται σε ένα κατάλογο "δραστηριοτήτων" των υπεύθυνων για τη διαχείριση οργανισμών επενδύσεων, ο οποίος επισυνάπτεται στην οδηγία ως νέο παράρτημα 2. Ο στόχος του καταλόγου αυτού δεν είναι σαφής. Εξάλλου, κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, ο εν λόγω κατάλογος δεν πρέπει να θεωρείται εξαντλητικός, διότι τούτο αποκλείει τη δυνατότητα προσαρμογής σε διάφορες καταστάσεις της αγοράς και δεν επιτρέπει στους υπεύθυνους διαχειριστές να αναπτύσσουν δραστηριότητες διαφορετικές από εκείνες που περιλαμβάνονται στον κατάλογο, οι οποίες μπορεί να μην συγκρούονται με το ρόλο του διαχειριστή οργανισμών επενδύσεων. Χρειάζεται ακόμη να καταστεί σαφές ότι μια εταιρεία διαχείρισης δεν πρέπει να είναι υποχρεωμένη να αναλαμβάνει όλες τις δραστηριότητες που απαριθμούνται στο παράρτημα 2.

3.4. Ανάθεση καθηκόντων σε τρίτους

Το προτεινόμενο άρθρο 5ζ δεν επιτρέπει στην εταιρεία διαχείρισης επενδύσεων να αναθέτει τη διαχείριση των περιουσιακών στοιχείων σε άτομα τα οποία έχουν ειδικές συμμετοχές στο κεφάλαιο της εταιρείας διαχείρισης. Τούτο σημαίνει ότι ο υπεύθυνος για τη διαχείριση μιας εταιρείας αμοιβαίων κεφαλαίων δεν θα μπορεί να αναθέτει καθήκοντα σε μια μητρική επιχείρηση.

3.4.1. Οι πρακτικές στην Ευρώπη διαφέρουν αισθητά. Σε ορισμένες χώρες, η εταιρεία διαχείρισης επενδύσεων είναι νομικά υποχρεωμένη να αναλαμβάνει το έργο της διαχείρισης των στοιχείων ενεργητικού ή/και της λογιστικής διαχείρισης των κεφαλαίων, ενώ σε άλλες τα καθήκοντα αυτά είναι δυνατό να ανατίθενται σε τρίτους, συμπεριλαμβανομένης της μητρικής επιχείρησης της εταιρείας διαχείρισης οργανισμών επενδύσεων.

3.4.2. Οι διάφορες αυτές δομές λειτουργούν ορθώς και παρέχουν αποτελεσματική προστασία στον επενδυτή. Κάθε εθνική δικαιοδοσία έχει θέσει σε ισχύ κανόνες για την αντιμετώπιση ενδεχόμενων συγκρούσεων συμφερόντων και οι εθνικές εποπτικές αρχές διασφαλίζουν τη συμμόρφωση προς τους κανόνες αυτούς.

3.4.3. Συνεπώς, κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, δεν υπάρχει λόγος για μια παρέμβαση σε αυτές τις δοκιμασμένες πρακτικές μέσω οδηγίας. Αντ'αυτού, αν πράγματι χρειάζεται να διατυπωθούν παρατηρήσεις, οι τελευταίες πρέπει να λάβουν τη μορφή γενικών αρχών. Για παράδειγμα, όταν ένα κράτος μέλος επιτρέπει σε μια εταιρεία διαχείρισης να αναθέτει καθήκοντα σε τρίτους για μια πιο αποτελεσματική άσκηση της επιχειρηματικής δραστηριότητας, τότε μπορεί να θεσπισθεί η υποχρέωση βάσει της οποίας, η εταιρεία διαχείρισης θα ενημερώνει εκ των προτέρων την αρμόδια αρχή σχετικά με την ενέργεια αυτή και δεν θα αναθέτει καθήκοντα σε άτομα των οποίων τα συμφέροντα ενδέχεται να συγκρούονται με εκείνα της εταιρείας διαχείρισης.

3.5. Το δικαίωμα της εγκατάστασης και της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών

Τα προτεινόμενα άρθρα 6, 6α, 6β, και 6γ θεσπίζουν την αρχή σύμφωνα με την οποία μια εταιρεία διαχείρισης που έχει λάβει άδεια λειτουργίας από το κράτος μέλος καταγωγής της μπορεί να ασκεί τις δραστηριότητές της ανά την ΕΕ, είτε μέσω της ίδρυσης υποκαταστημάτων είτε βάσει της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, χωρίς να υπόκειται στον όρο της περαιτέρω χορήγησης αδείας εκ μέρους των κρατών υποδοχής. Ο γενικός στόχος της ιδέας αυτής επικροτείται· ωστόσο, αν και, δυνάμει του άρθρου 6α, η εταιρεία διαχείρισης είναι υποχρεωμένη να παρέχει πληροφορίες στις αρμόδιες αρχές του κράτους μέλουςκαταγωγής πριν ιδρύσει ένα υποκατάστημα ή να προσφέρει υπηρεσίες σε κράτη μέλη υποδοχής, το άρθρο 46 περιλαμβάνει την απαίτηση μια εταιρεία επενδύσεων να παρέχει πληροφορίες στο κράτοςμέλος υποδοχής, πράγμα που κρίνεται υπερβολικά επαχθές.

3.6. Αποθετήρια

Τα αποθετήρια είναι ένα βασικό χαρακτηριστικό της διαχείρισης επενδύσεων, το οποίο πρέπει να έχει τη δέουσα άδεια και διάρθρωση. Συγκεκριμένα, το αποθετήριο πρέπει να συγκεντρώνει τις εξής προϋποθέσεις:

- να είναι πιστωτικό ίδρυμα, επιχείρηση επενδύσεων ή εξουσιοδοτημένος από το κράτος οργανισμός κράτησης-φύλαξης λογαριασμών·

- να διαθέτει ίδια κεφάλαια ανάλογα με τα ενεργητικά των ΟΣΕΚΑ, των οποίων να διασφαλίζει τη φύλαξη, προκειμένου να είναι σε θέση να ανταποκρίνεται στις δεσμεύσεις που απορρέουν από τα καθήκοντά του·

- να είναι, επίσης, σε θέση να εκδίδει για την εταιρεία διαχείρισης και κάθε επενδυτή που το ζητεί ένα έγγραφο, το οποίο έχει συντάξει ο νόμιμος ελεγκτής του και το οποίο πιστοποιεί τη συμμόρφωση της άσκησης των καθηκόντων του με τη νομοθεσία του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται.

Όλες αυτές οι προϋποθέσεις ισχύουν και για τα ιδρύματα, στα οποία το εξουσιοδοτημένο αποθετήριο εκχωρεί τη φύλαξη των εξωτερικών χρηματοοικονομικών μέσων που αποτελούν το ενεργητικό των ΟΣΕΚΑ.

3.6.1. Η τρέχουσα οδηγία για τους ΟΣΕΚΑ δηλώνει ότι τα αποθετήρια πρέπει να βρίσκονται στο ίδιο κράτος μέλος με τον επενδυτικό οργανισμό. Αυτό σημαίνει ότι δεν έχουν δικαίωμα διαβατηρίου για το σύνολο της ΕΕ. Η ΟΚΕ προτρέπει την Επιτροπή να μελετήσει τρόπους επέκτασης του δικαιώματος έκδοσης διαβατηρίου και στα αποθετήρια, εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα επαρκείς ρυθμίσεις εποπτείας για την προστασία των επενδυτών.

3.7. Προστασία των επενδυτών και απλοποιημένα ενημερωτικά δελτία (άρθρα 27 και 28)

Η πρόταση για την καθιέρωση ενός απλοποιημένου ενημερωτικού δελτίου προσφέρει μια καλή ευκαιρία για την απλούστευση της διασυνοριακής διάθεσης μεριδίων, την οποία παρεμπόδιζε στο παρελθόν η ανάγκη συμμόρφωσης με μια πληθώρα απαιτήσεων σε σχέση με την παροχή πληροφοριών στα κράτη μέλη. Η παροχή ενός απλοποιημένου ενημερωτικού δελτίου δεν πρέπει να είναι υποχρεωτική.

4. Συμπεράσματα

4.1. Σε γενικές γραμμές, η ΟΚΕ επικροτεί την πρόθεση της επέκτασης της αρχής της χορήγησης διαβατηρίου στους ΟΣΕΚΑ, πράγμα που θα τους επιτρέπει να παρέχουν υπηρεσίες τόσο ατομικής όσο και συλλογικής διαχείρισης χαρτοφυλακίου, να αναλαμβάνουν άλλες δραστηριότητες εκτός από τη διαχείριση χαρτοφυλακίων και να δημοσιεύουν απλοποιημένα ενημερωτικά δελτία.

4.2. Ωστόσο, η πρόταση είναι εξαιρετικά ασαφής όσον αφορά τη λογική της χορήγησης διαφορετικών δικαιωμάτων από την άποψη του καθεστώτος, της καταγωγής και της πρόσβασης στην αγορά, ανάλογα με το αν πρόκειται για έναν ΟΣΕΚΑ που έχει συσταθεί με τη μορφή εταιρείας αμοιβαίων κεφαλαίων ή με τη μορφή εταιρείας επενδύσεων. Η πρόταση οδηγίας θεσπίζει διαφορετικά πρότυπα για τις διάφορες δομές και υπάρχει κίνδυνος ορισμένοι τύποι οργανισμών επενδύσεων να υποστούν διακριτική μεταχείριση· επίσης, περιορίζει την ελευθερία της παροχής υπηρεσιών σε ορισμένους τύπους οργανισμών σε άλλα κράτη μέλη. Έτσι, αντί να ενισχυθεί η ενιαία αγορά χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, υπάρχει κίνδυνος να συμβεί το αντίθετο. Εν ολίγοις, η πρόταση ενδέχεται να αντιφάσκει προς την αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης, διότι οι διάφορες υφιστάμενες δομές θεωρούνται ικανοποιητικές από τις αντίστοιχες αρμόδιες εθνικές αρχές.

4.3. Η ΟΚΕ εκφράζει ακόμη την άποψη ότι οι προτεινόμενοι περιορισμοί σχετικά με την ανάθεση της διαχείρισης των στοιχείων ενεργητικού σε τρίτους είναι περιττοί. Οι υφιστάμενες δομές λειτουργούν ικανοποιητικά, παρέχουν αποτελεσματική προστασία στους επενδυτές, υπόκεινται στους κανόνες για τις ενδεχόμενες συγκρούσεις συμφερόντων και είναι αποδεκτές από τις εθνικές εποπτικές αρχές που επιβάλλουν τους κανόνες αυτούς· ως εκ τούτου, η πρόταση αντικρούει την αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης.

Βρυξέλλες, 24 Φεβρουαρίου 1999.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice RANGONI MACHIAVELLI

(1) ΕΕ L 375 της 31.12.1985, σ. 3.

(2) CΟΜ(98) 449 τελικό και CΟΜ(98) 451 τελικό.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Προτεινόμενες τροποποιήσεις της οδηγίας του 1985.

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>