Πρόταση ΟΔΗΓΙΑΣ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ για τη βελτίωση της πρόσβασης στη δικαιοσύνη σε διασυνοριακές υποθέσεις με τη θέσπιση ελάχιστων κοινών κανόνων σχετικά με το ευεργέτημα πενίας και άλλα οικονομικά ζητήματα της πολιτικής δικονομίας

(υποβληθείσα από την Επιτροπή)

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

1. ΣΤΟΧΟΙ

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει ως στόχο τη διατήρηση και ανάπτυξη ενός χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, εντός του οποίου εξασφαλίζεται η ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων.

Το άρθρο 61 στοιχείο γ) της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας προβλέπει ότι για την προοδευτική εγκαθίδρυση του χώρου αυτού το Συμβούλιο θεσπίζει μέτρα στον τομέα της δικαστικής συνεργασίας σε αστικές υποθέσεις.

Το άρθρο 65 στοιχείο γ) της ίδιας Συνθήκης προβλέπει, μεταξύ των μέτρων αυτών, την εξάλειψη των εμποδίων για την ομαλή διεξαγωγή πολιτικών δικών, εν ανάγκη προωθώντας τη συμβατότητα των κανόνων πολιτικής δικονομίας που εφαρμόζονται στα κράτη μέλη.

Στο πλαίσιο αυτό, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που συνήλθε στο Τάμπερε στις 15 και 16 Οκτωβρίου 1999 κάλεσε το Συμβούλιο να θεσπίσει στοιχειώδη πρότυπα που θα εξασφαλίζουν επαρκές επίπεδο νομικής αρωγής για τις υποθέσεις με διασυνοριακές διαστάσεις σε ολόκληρη την Ένωση.

Η Επιτροπή εξέδωσε τον Μάρτιο του 2000 μία πράσινη βίβλο για τη νομική συνδρομή σε αστικές υποθέσεις. Τον Φεβρουάριο του 2001 διοργανώθηκε ακρόαση εθνικών εμπειρογνωμόνων και ενδιαφερομένων επαγγελματικών κύκλων, προκειμένου να συγκεντρωθούν οι γνώμες των συμμετεχόντων πριν από την ανάληψη νομοθετικής πρωτοβουλίας.

Στόχος της πράσινης βίβλου ήταν να καταγραφούν οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι διάδικοι σε διασυνοριακές διαφορές προκειμένου να εξασφαλίσουν το ευεργέτημα πενίας και να προτείνει λύσεις για τα προβλήματα αυτά.

Πράγματι, οι διασυνοριακές διαφορές έχουν την τάση να πολλαπλασιάζονται και μπορεί να αφορούν άτομα με εισοδήματα τόσο χαμηλά ώστε να μην έχουν πρόσβαση στη δικαιοσύνη χωρίς τη χορήγηση κατάλληλου ευεργετήματος πενίας.

Για να εξασφαλίσει αυτό το ευεργέτημα στο κράτος μέλος όπου επιθυμεί να ασκήσει αγωγή ή να αμυνθεί εφόσον έχει ασκηθεί αγωγή εναντίον του, ο διάδικος σε διασυνοριακή διαφορά θα συναντήσει διάφορα εμπόδια λόγω των διαφορών που υπάρχουν μεταξύ των εθνικών συστημάτων. Αυτές οι δυσχέρειες συνδέονται κυρίως με τους εθνικούς κανόνες όσον αφορά την φύση και την έκταση του ευεργετήματος πενίας καθώς και τις οικονομικές ή και ατομικές προϋποθέσεις, αλλά μπορεί να προκύψουν και από την ανάγκη του υποψήφιου για το ευεργέτημα πενίας να γνωρίζει και να κατανοεί τις διαδικασίες του κράτους του αρμόδιου δικαστηρίου, να ζητήσει ενδεχομένως συμβουλές από δύο δικηγόρους και να αντιμετωπίσει τα άλλα συμπληρωματικά έξοδα που προκύπτουν από τον διασυνοριακό χαρακτήρα της διαφοράς.

Εξάλλου, ο διάδικος στη συνοριακή διαφορά θα εξασφαλίσει ευκολότερα και ταχύτερα το ευεργέτημα πενίας στο κράτος του αρμόδιου δικαστηρίου, εάν υπάρχουν αποτελεσματικές διαδικασίες συνεργασίας μεταξύ των διαφόρων ενδιαφερομένων εθνικών αρχών. Θα είναι επίσης χρήσιμες ορισμένες ενέργειες εκπαίδευσης και ενημέρωσης που θα απευθύνονται στο ευρύ κοινό, καθώς και στους επαγγελματικούς κύκλους.

Η πράσινη αυτή βίβλος έτυχε πολύ ευνοϊκής υποδοχής και οι περισσότεροι από τους ενδιαφερόμενους αναγνώρισαν την ανάγκη ενεργειών σε κοινοτικό επίπεδο.

Στις 29 Ιουνίου 2001, η Επιτροπή διοργάνωσε μία σύσκεψη με τους εμπειρογνώμονες των κρατών μελών για να συζητηθεί ένα πρώτο προκαταρτικό σχέδιο.

Από τις πολλές εισηγήσεις που υποβλήθηκαν μετά τη δημοσίευση της πράσινης βίβλου καθώς και επ' ευκαιρία της ακρόασης του Φεβρουαρίου του 2001 και της σύσκεψης του Ιουνίου του 2001, προέκυψε ότι οι περισσότεροι από τους ενδιαφερόμενους θεωρούν ότι η πρωτοβουλία της Επιτροπής θα πρέπει να προβλέπει στοιχειώδη πρότυπα που θα εξασφαλίζουν στους διαδίκους σε διασυνοριακές διαφορές μία αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη, μέσω του κατάλληλου ευεργετήματος πενίας.

Στη βάση αυτή, η πρόταση οδηγίας περιέχει διάφορες διατάξεις που εξασφαλίζουν αφενός ότι ο διάδικος σε συνοριακή διαφορά θα αντιμετωπίζεται το ίδιο σαν να διέμενε στο κράτος μέλος του αρμόδιου δικαστηρίου, και αφετέρου ότι οι δυσχέρειες που προκύπτουν από το διασυνοριακό χαρακτήρα της διαφοράς δεν θα αποτελούν εμπόδιο για τη χορήγηση του ευεργετήματος πενίας.

Στο ίδιο πλαίσιο, η πρόταση προβλέπει μηχανισμούς συνεργασίας και ενημέρωσης μεταξύ των κρατών μελών που αποσκοπούν στη διευκόλυνση των διαβημάτων που πρέπει να κάνουν οι εμπλεκόμενοι σε διασυνοριακές διαφορές.

Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι οι ήδη υπάρχουσες διεθνείς συμβάσεις (η συμφωνία του Στρασβούργου του 1977 για τη διαβίβαση των αιτήσεων δικαστικής αρωγής και η σύμβαση της Χάγης για τη διευκόλυνση της διεθνούς πρόσβασης στη δικαιοσύνη που υπογράφηκε το 1980) δεν έχουν επικυρωθεί από όλα τα κράτη μέλη και η εφαρμογή τους εξακολουθεί να είναι πολύ περιορισμένη. Ως εκ τούτου, η πρόταση της Επιτροπής αποσκοπεί κυρίως να καταστήσει περισσότερο αποτελεσματικούς τους μηχανισμούς συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών.

Πρωταρχικός σκοπός της πρότασης οδηγίας είναι να εξασφαλίσει ένα κατάλληλο επίπεδο ευεργετήματος πενίας στις διασυνοριακές υποθέσεις. Για να επιτευχθεί αυτό το επίπεδο, πρέπει να εξασφαλισθεί το συμβιβάσιμο ορισμένων διατάξεων του εθνικού δικαίου. Λαμβάνοντας υπόψη την ανάγκη αυτή, η οδηγία του Συμβουλίου αποτελεί την πλέον κατάλληλη νομοθετική πράξη.

Σκοπός της θέσπισης ορισμένων ελάχιστων κοινών κανόνων είναι επίσης να αποφευχθεί η στέρηση της πρόσβασης στη δικαιοσύνη από τους οικονομικά ασθενέστερους και, ως εκ τούτου, ο αποκλεισμός τους από τον ευρωπαϊκό δικαστικό χώρο, για το λόγο και μόνο ότι δεν μπορούν να ασκήσουν αποτελεσματικά τα δικαιώματά τους λόγω έλλειψης των αναγκαίων οικονομικών πόρων. Υπενθυμίζεται ότι το πρόγραμμα αμοιβαίας αναγνώρισης που εγκρίθηκε από το Συμβούλιο στις 30 Νοεμβρίου 2000 αποσκοπεί στην εξασφάλιση της ελεύθερης κυκλοφορίας των αποφάσεων με την προοδευτική κατάργηση της διαδικασίας κήρυξης της εκτελεστότητας. Η Επιτροπή άλλωστε θα υποβάλει προσεχώς μια πρόταση κανονισμού για τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού εκτελεστού τίτλου για τις μη αμφισβητούμενες απαιτήσεις.

Συνεπώς, η πρόταση οδηγίας περιέχει ορισμένους κανόνες που διευκολύνουν το συμβιβάσιμο των εθνικών νομοθεσιών. Οι αρχές αυτές θα πρέπει να εφαρμόζονται σε όλες τις πολιτικές δικονομίες. Κατά τα άλλα, η πρωτοβουλία της Επιτροπής δεν εμποδίζει τα κράτη μέλη να οργανώσουν το δικό τους σύστημα ευεργετήματος πενίας όπως επιθυμούν, σύμφωνα με τις παραδόσεις τους.

Θα πρέπει να διευκρινισθεί ότι η θέσπιση στοιχειωδών προτύπων δεν αποκλείει την εκ μέρους των κρατών μελών πρόβλεψη ευνοϊκότερων διατάξεων για τους υποψήφιους του ευεργετήματος πενίας.

Η πρωτοβουλία της Επιτροπής βασίζεται επίσης σε άλλες κοινοτικές και διεθνείς πράξεις, μεταξύ των οποίων:

Ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που προβλέπει ότι σε όσους δεν διαθέτουν επαρκείς πόρους παρέχεται ευεργέτημα πενίας, εφόσον το ευεργέτημα αυτό είναι αναγκαίο για να εξασφαλιστεί η αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη. (Άρθρο 47 παράγραφος 3 του Χάρτη).

Η ευρωπαϊκή σύμβαση για την προάσπιση των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών, που προβλέπει ότι κάθε πρόσωπο έχει δικαίωμα όπως η υπόθεσή του δικαστεί δικαίως (άρθρο 6 της σύμβασης). Η διάταξη αυτή αφορά πρώτα τις ποινικές υποθέσεις, αλλά η αρχή σύμφωνα με την οποία κάθε πρόσωπο έχει δικαίωμα όπως η υπόθεσή του δικαστεί δικαίως ανεξάρτητα από τη φύση της διαδικασίας έχει επεκταθεί ώστε να περιλαμβάνει, υπό ορισμένους όρους, δικαίωμα δικαστικής αρωγής και σε αστικές υποθέσεις (βλ. απόφαση Airey κατά Ιρλανδίας της 9ης Οκτωβρίου 1979).

Η σύμβαση της Χάγης για τη διευκόλυνση της διεθνούς πρόσβασης στη δικαιοσύνη, που υπογράφηκε το 1980, και προβλέπει ότι οι υπήκοοι συμβαλλομένου κράτους, καθώς και τα πρόσωπα που έχουν τη συνήθη διαμονή τους σε συμβαλλόμενο κράτος, τυγχάνουν δικαστικής αρωγής σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις σε κάθε συμβαλλόμενο κράτος υπό τους ίδιους όρους σαν να ήσαν οι ίδιοι υπήκοοι του κράτους αυτού και σαν να είχαν σ' αυτό τη συνήθη διαμονή τους (άρθρο 1 της σύμβασης). Επί του παρόντος, η σύμβαση αυτή έχει επικυρωθεί από ελάχιστα κράτη μέλη.

2. ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ

Η πρόταση οδηγίας βασίζεται στo άρθρo 61 στοιχείο γ) της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας.

Η θέσπιση ορισμένων ελάχιστων κοινών αποσκοπεί στην εξασφάλιση κατάλληλου επιπέδου ευεργετήματος πενίας σε όλη της Ένωση, πράγμα που διευκολύνει την ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων και την ομαλή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς.

Η προτεινόμενη οδηγία δεν απευθύνεται στη Δανία, δυνάμει του σχετικού μ' αυτήν πρωτοκόλλου που προσαρτάται στη συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Όσον αφορά το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία, η προτεινόμενη οδηγία δεν απευθύνεται στις χώρες αυτές, αλλά δυνάμει των σχετικών πρωτοκόλλων, τα δύο αυτά κράτη μέλη έχουν δυνατότητα να ασκήσουν το δικαίωμα επιλογής «opt-in».

3. ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟΤΗΤΑΣ

Η πρόταση οδηγίας εντάσσεται στο πλαίσιο της δημιουργίας ενός χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, που προβλέπουν οι Συνθήκες και της οποίας η ώθηση δόθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που συνήλθε στο Τάμπερε τον Οκτώβριο του 1999.

Το μέτρο αυτό αποσκοπεί στη θέσπιση διαδικασιών συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών, καθώς και στην εξασφάλιση του συμβιβάσιμου ορισμένων εθνικών διατάξεων, με τη θέσπιση ελάχιστων κοινών κανόνων.

Δεδομένου ότι οι στόχοι αυτοί δεν μπορούν να επιτευχθούν από τα κράτη μέλη, απαιτείται μία ενέργεια σε κοινοτικό επίπεδο.

Η πρόταση περιορίζεται στο ελάχιστο απαιτούμενο για την επίτευξη των επιδιωκόμενων στόχων και δεν υπερβαίνει τα αναγκαία όρια για το σκοπό αυτό.

4. ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΚΑΤ' ΑΡΘΡΟ

Άρθρο 1 (Στόχοι και πεδίο εφαρμογής)

Η πρόταση οδηγίας υποβάλλεται κατόπιν της επιθυμίας που διατυπώθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να προωθηθεί η αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη. Προβλέπει τη θέσπιση στοιχειωδών κοινών κανόνων για την εξασφάλιση στα μέρη μιας διαφοράς, αποτελεσματικής πρόσβασης στη δικαιοσύνη σε όλο το έδαφος της Ένωσης και, ως εκ τούτου, συμβάλλει επίσης στην ομαλή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και στην ελεύθερη κυκλοφορία.

Τα «άλλα οικονομικά ζητήματα της πολιτικής δικονομίας» αφορούν τις διατάξεις του άρθρου 17, που δεν περιορίζονται στην έννοια του καθαυτό ευεργετήματος πενίας.

Το πεδίο εφαρμογής της πρότασης αφορά τις αστικές υποθέσεις, ανεξάρτητα από το δικαστήριο ενώπιον του οποίου πρόκειται να εκδικαστεί η διαφορά.

[1]Η προσέγγιση αυτή, η οποία είναι σύμφωνη και με το πνεύμα του κανονισμού αριθ. 44/2001 του Συμβουλίου για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις (κανονισμός «Βρυξέλλες Ι») σημαίνει ότι η πρόταση αφορά όλες τις αστικές και εμπορικές διαφορές, περιλαμβανομένων των εργατικών διαφορών και των διαφορών που αφορούν το δίκαιο των καταναλωτών, ακόμα και αν εξετάζονται από άλλα δικαστήρια, όπως για παράδειγμα διοικητικά δικαστήρια.

[1] ΕΕ L 012 της 16 Ιανουαρίου 2001, σ.1

Από την πρόταση αποκλείονται οι διοικητικές διαφορές, δεδομένου ότι δεν καλύπτονται από το άρθρο 61 της Συνθήκης, που αποτελεί τη νομική βάση της οδηγίας [2]. Ως εκ τούτου, το ευεργέτημα πενίας σε διοικητικές διαφορές μπορεί να καλυφθεί από άλλες προτάσεις (για παράδειγμα, το άρθρο 19, παράγραφος 2 της οδηγίας σχετικά με τις ελάχιστες απαιτήσεις για την υποδοχή των προσώπων που ζητούν άσυλο στα κράτη μέλη ορίζει ότι "τα κράτη μέλη διασφαλίζουν το δικαίωμα των αιτούντων να προσφύγουν σε δικαστήριο κατά των αποφάσεων που αναφέρονται στην παράγραφο 1 - δηλαδή αποφάσεων για μη δωρεάν παροχή υλικών συνθηκών υποδοχής - καθώς και τη δυνατότητά τους να λάβουν νομική συνδρομή").

[2] ΕΕ C 213 E της 31 Ιουλίου 2001, σ. 286

Άρθρο 2 Ορισμοί

Στο άρθρο αυτό ορίζονται, σύμφωνα με την οδηγία, οι έννοιες του ευεργετήματος πενίας, της αστικής διαφοράς και των εξόδων της δίκης.

Άρθρο 3 (Δικαίωμα ευεργετήματος πενίας)

Ένας από τους στόχους της πρότασης είναι να μην εμποδίζεται κανείς όσον αφορά τη διεκδίκηση των δικαιωμάτων του ενώπιον δικαστηρίου λόγω της ανεπάρκειας των οικονομικών του πόρων.

Το περιεχόμενο της έννοιας του ευεργετήματος πενίας μπορεί να ποικίλλει σημαντικά από το ένα κράτος μέλος στο άλλο, ανάλογα με τις διαφορετικές εθνικές παραδόσεις και φιλοσοφίες. Η πρόταση αναφέρει, μεταξύ των διαφόρων μέσων που μπορούν να τεθούν στη διάθεση ενός προσώπου από το κράτος προκειμένου να του εξασφαλιστεί αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη:

Αφενός, τη δωρεάν συνδρομή δικηγόρου. Η πρόταση δεν θίγει τη δυνατότητα των κρατών μελών να διοργανώσουν τον τρόπο παροχής της συνδρομής (από το κράτος, από τις δικαστικές αρχές ή από τους δικηγορικούς συλλόγους), καθώς και τους τρόπους ενδεχόμενης καταβολής αμοιβής στο δικηγόρο. Η συνδρομή του δικηγόρου πρέπει να είναι αποτελεσματική. δεν αρκεί να διοριστεί δικηγόρος, όπως άλλωστε διευκρίνισε και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στην απόφαση Artico κατά Ιταλίας της 13ης Μαΐου 1980.

Αφετέρου, απαλλαγή από τις δικαστικές δαπάνες ή κάλυψη αυτών. Πρόκειται για τις δικαστικές δαπάνες με τη στενή έννοια και όχι "άλλες δαπάνες που συνδέονται με τη διαφορά", που είναι δύσκολο να οριστούν και θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε καταβολή πολύ μεγάλων ποσών. η απόφαση κατά πόσον οι άλλες αυτές δαπάνες θα ληφθούν υπόψη στο ευεργέτημα πενίας ανήκει στην αρμοδιότητα των κρατών μελών. Αντίθετα, τα έξοδα που συνδέονται άμεσα με τον διασυνοριακό χαρακτήρα της διαφοράς, εκτός από τα έξοδα ταξιδιού, λαμβάνονται υπόψη σύμφωνα με το άρθρο 5.

Άρθρο 4 (Συνέχιση του ευεργετήματος πενίας)

Ένα από τα βασικά ζητήματα που μπορεί να τεθούν στο πλαίσιο του ευεργετήματος πενίας στις διασυνοριακές υποθέσεις είναι ο καθορισμός του νομικού συστήματος που πρέπει να εφαρμοστεί: Αυτό του κράτους μέλους όπου διαμένει ο υποψήφιος του ευεργετήματος πενίας ή εκείνο του κράτους μέλους του αρμόδιου δικαστηρίου. Φαίνεται εύλογο το κράτος μέλος του αρμόδιου δικαστηρίου, το οποίο θα υποχρεωθεί να χρηματοδοτήσει το ευεργέτημα πενίας, να εφαρμόζει το δικό του σύστημα, ιδίως όσον αφορά την έκταση του ευεργετήματος και τα κριτήρια χορήγησής του, τηρώντας ωστόσο τις διατάξεις της οδηγίας (δηλ. λαμβάνοντας υπόψη τη διασυνοριακή διάσταση της διαφοράς, ιδίως σε περίπτωση διαφορών στο κόστος ζωής μεταξύ των δύο ενδιαφερομένων κρατών μελών).

Article 5 (Ανάληψη των εξόδων που συνδέονται με τον διασυνοριακό χαρακτήρα της διαδικασίας)

Το άρθρο 5 προβλέπει ότι το ευεργέτημα πενίας που χορηγείται από το κράτος μέλος του αρμόδιου δικαστηρίου, καλύπτει τις δαπάνες που συνδέονται άμεσα με το διασυνοριακό χαρακτήρα της διαφοράς (εκτός από τα ταξίδια, τουλάχιστον στις περιπτώσεις όπου δεν είναι υποχρεωτική η φυσική παρουσία των διαδίκων στο ακροατήριο). Η διάταξη αυτή αποσκοπεί στην αποφυγή κάθε οικονομικής διάκρισης εις βάρος του "διασυνοριακού" διαδίκου και συμβάλλει σημαντικά στην αντιμετώπιση των προβλημάτων που συνδέονται με το διασυνοριακό χαρακτήρα των διαφορών. Η παράγραφος 3 προβλέπει την επιβάρυνση του κράτους μέλους διαμονής του δικαιούχου του ευεργετήματος πενίας με τις δαπάνες που πραγματοποιήθηκαν στο κράτος αυτό. Για παράδειγμα, εάν ένα πρόσωπο έχει ανάγκη από τις συμβουλές δικηγόρου της χώρας διαμονής του προτού εμπλακεί σε δίκη σε άλλο κράτος, οι εν λόγω δαπάνες βαρύνουν τη χώρα διαμονής του.

Άρθρο 6 (Μη διενέργεια διακρίσεων)

Το άρθρο 6 της πρότασης αποτελεί έκφραση της αρχής της απαγόρευσης των διακρίσεων λόγω ιθαγένειας που διατυπώνεται στο άρθρο 12 της Συνθήκης. Η πρόταση οδηγίας αποσκοπεί επίσης στην αποφυγή κάθε διάκρισης μεταξύ των πολιτών της Ένωσης λόγω του τόπου διαμονής τους.

Αφορά επομένως τους πολίτες της Ένωσης, αλλά και όλα τα πρόσωπα που έχουν τη συνήθη και τακτική διαμονή τους σε ένα από τα κράτη μέλη, περιλαμβανομένων και των απάτριδων, των προσφύγων και των αιτούντων άσυλο.

Η διάταξη αυτή, ωστόσο, δεν εμποδίζει τα κράτη μέλη να διατηρήσουν ευρύτερες νομοθετικές διατάξεις, που προβλέπουν ότι το ευεργέτημα πενίας χορηγείται σε κάθε διάδικο διαφοράς που υπάγεται στη δικαιοδοσία τους, χωρίς καμία προϋπόθεση όσον αφορά την ιθαγένεια ή τη διαμονή.

Το άρθρο 6 βασίζεται επίσης σε άλλες διεθνείς πράξεις που αναφέρθηκαν ανωτέρω.

Επ' ευκαιρία της συνόδου του Τάμπερε, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υπογράμμισε ότι "ο πολίτης δεν μπορεί να απολαμβάνει ελευθερίας παρά μόνο σε έναν πραγματικό χώρο δικαιοσύνης, όπου κάθε ένας μπορεί να προσφεύγει στα δικαστήρια και τις αρχές όλων των κρατών μελών το ίδιο εύκολα όπως θα το έκανε στην ίδια τη χώρα του."

Στη διάρκεια της ακρόασης που ακολούθησε τη δημοσίευση της πράσινης βίβλου της Επιτροπής, υπογραμμίστηκε από πολλούς συμμετέχοντες η ανάγκη να υπενθυμιστεί η αρχή της απαγόρευσης διακρίσεων στις διατάξεις της οδηγίας.

Άρθρο 7 (Συνέχιση του ευεργετήματος πενίας)

Εάν το πρόσωπο που έτυχε ευεργετήματος πενίας είναι ο νικήσας διάδικος, είναι εύλογο το ευεργέτημα πενίας να αφορά και τα έξοδα που υποβάλλεται για την κήρυξη της απόφασης εκτελεστής ή για την εκτέλεσή της. Το ίδιο ισχύει εάν ασκηθεί ένδικο μέσο κατά της απόφασης αυτής, υπό τον όρο η οικονομική κατάσταση του δικαιούχου να μην έχει εν τω μεταξύ βελτιωθεί αισθητά. Αντίθετα, εφόσον επιθυμεί να ασκήσει ένδικο μέσο κατά της απόφασης, σε περίπτωση ήττας του, το κράτος μέλος μπορεί να προβλέψει εκ νέου εξέταση της αίτησης για ευεργέτημα πενίας, κατά την οποία θα ληφθεί επίσης υπόψη το βάσιμο της αίτησης.

Όσον αφορά τις διαδικασίες κήρυξης της εκτελεστότητας, πρέπει να εφαρμοστεί το άρθρο 50 του κανονισμού αριθ. 44/2001 του Συμβουλίου για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις, που ορίζει ότι "ο αιτών στον οποίο έχει παρασχεθεί ολικά ή μερικά δωρεάν δικαστική αρωγή ή απαλλαγή από έξοδα και δαπάνες στο κράτος μέλος προελεύσεως, απολαμβάνει, στο πλαίσιο της διαδικασίας [κήρυξης της εκτελεστότητας], την ευμενέστερη μεταχείριση που προβλέπει το δίκαιο του κράτους μέλους εκτελέσεως."

Άρθρο 8 (Εξέταση των αιτήσεων)

Το άρθρο αυτό αποσκοπεί στην προστασία των δικαιωμάτων του υποψήφιου ευεργετήματος πενίας. Η προσφυγή που αναφέρεται στην παράγραφο 3 δεν αποτελεί κατ' ανάγκη προσφυγή ενώπιον δικαστηρίου.

Άρθρο 9 (Υποβολή και διαβίβαση των αιτήσεων ευεργετήματος πενίας)

Η συμφωνία του Στρασβούργου του 1977 σχετικά με τη διαβίβαση των αιτήσεων δικαστικής αρωγής προβλέπει ότι κάθε πρόσωπο που έχει τη συνήθη διαμονή του στο έδαφος του ενός από τα συμβαλλόμενα μέρη και επιθυμεί να ζητήσει δικαστική αρωγή στο έδαφος ενός άλλου συμβαλλόμενου μέρους μπορεί να υποβάλει την αίτησή του στο κράτος της μόνιμης διαμονής του, το οποίο είναι υποχρεωμένο να τη διαβιβάσει στο άλλο κράτος.

Η πρόταση οδηγίας υιοθετεί το σύστημα που προβλέπει η εν λόγω συμφωνία, της οποίας μέχρι στιγμής η εφαρμογή ήταν σχετικά περιορισμένη. Οι αρμόδιες για την αποστολή και παραλαβή των αιτήσεων αρχές που έχουν κοινοποιήσει τα 14 κράτη μέλη της Κοινότητας που έχουν επικυρώσει τη συμφωνία θα παραμείνουν οι ίδιες στο πλαίσιο της παρούσας οδηγίας.

Κατά τα άλλα, η πρόταση οδηγίας εμπεριέχει ένα νέο στοιχείο με την προσθήκη μιας οκταήμερης προθεσμίας για τη διαβίβαση των αιτήσεων και τη δημιουργία ενός στερεότυπου εντύπου.

Άρθρο 10 (Κοινοποιήσεις στην Επιτροπή)

Το άρθρο αυτό προβλέπει ότι τα κράτη μέλη κοινοποιούν στην Επιτροπή τον κατάλογο των αρχών που είναι υπεύθυνες για την αποστολή και την παραλαβή των αιτήσεων ευεργετήματος πενίας, καθώς και κατάλογο των γλωσσών στις οποίες δέχονται να είναι διατυπωμένες οι αιτήσεις αυτές.

´Αρθρο 11 (Στερεότυπο έντυπο)

Η δημιουργία ενός στερεότυπου εντύπου είναι μια αρκετά λεπτή εργασία που θα απαιτήσει χρόνο. Αντίθετα, μόλις δημιουργηθεί το μέσο αυτό θα διευκολύνει τη συνεργασία μεταξύ των αρμόδιων αρχών, καθώς και τα διαβήματα των υποψηφίων του ευεργετήματος πενίας.

Άρθρο 12 (Διαδικασίες επείγουσας εξέτασης)

Το άρθρο αυτό αποσκοπεί στην αποφυγή των περιπτώσεων όπου ο διάδικος ενάγεται ή ασκεί επειγόντως αγωγή σε κράτος μέλος διαφορετικό από εκείνο που διαμένει και δεν επιτυγχάνει την έγκαιρη χορήγηση του ευεργετήματος πενίας στο κράτος αυτό.

Άρθρο 13 (Προϋποθέσεις όσον αφορά τους οικονομικούς πόρους)

Το ερώτημα πότε ένα πρόσωπο δεν είναι σε θέση να αντιμετωπίσει τις δικαστικές δαπάνες λόγω της οικονομικής του κατάστασης είναι δύσκολο να απαντηθεί. Τα περισσότερα κράτη μέλη έχουν θεσπίσει όρια οικονομικών πόρων κάτω από τα οποία μπορεί κανείς να τύχει ευεργετήματος πενίας, υπό ορισμένες προϋποθέσεις.

Λόγω των διαφορών που υπάρχουν μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά τα επίπεδα διαβίωσης και το κόστος των διαδικασιών, κρίθηκε ότι είναι δυσχερής ο καθορισμός ενός κοινού «ευρωπαϊκού» κατώτατου ορίου. Ως εκ τούτου, η πρόταση επιτρέπει στα κράτη μέλη να θεσπίσουν δικά τους κατώτατα όρια, κατά τρόπο ώστε να επιτυγχάνονται οι στόχοι της οδηγίας. Ανεξάρτητα από τα κατώτατα όρια που θεσπίζονται κατά τρόπο αντικειμενικό, πρέπει πάντοτε να παρέχεται η δυνατότητα σε κάθε υποψήφιο ευεργετήματος πενίας να αποδεικνύει ότι χωρίς το εν λόγω ευεργέτημα δεν θα ήταν σε θέση να διεκδικήσει τα δικαιώματά του. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε περίπτωση διασυνοριακής διαφοράς.

Το άρθρο 13 αναφέρεται επίσης στη δυνατότητα των υποψηφίων ευεργετήματος πενίας να προσφύγουν σε ιδιωτικό μηχανισμό χρηματοδότησης, που τους επιτρέπει αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη. Για παράδειγμα, μπορούν να προσφύγουν σε σύναψη σχετικής ασφάλισης ή σε ιδιωτική συμφωνία με δικηγόρο, βάσει της οποίας ο τελευταίος εισπράττει αμοιβή μόνο σε περίπτωση που επιτύχει τη νίκη του πελάτη του. Αυτό το είδος των ιδιωτικών συμφωνιών δεν αποτελούν μορφή ευεργετήματος πενίας, αλλά επιτρέπουν στον ενδιαφερόμενο να αποκτήσει πρόσβαση στη δικαιοσύνη και συνεπώς να μην έχει ανάγκη του ευεργετήματος πενίας.

Άρθρο 14 (Προϋποθέσεις όσον αφορά την ουσία της διαφοράς)

Σκοπός της διάταξης αυτής είναι να επιτρέψει στα κράτη μέλη την απόρριψη αιτήσεων ευεργετήματος πενίας για αγωγές που ασκούνται βεβιασμένα ή ακόμη και χωρίς να έχουν καμία πιθανότητα επιτυχίας. Ανάλογες διατάξεις προβλέπουν και οι νομοθεσίες των κρατών μελών. Πέραν αυτού, η πρόταση οδηγίας σκοπίμως δεν αναφέρεται σε έννοιες όπως οι "εύλογες πιθανότητες επιτυχίας" της αγωγής, επειδή αυτό θα εισήγαγε ένα υποκειμενικό στοιχείο, το οποίο θα καθιστούσε την εξέταση της αίτησης του ευεργετήματος πενίας ένα είδος "προ-δικαστικής απόφασης". Η προσέγγιση αυτή εντάσσεται στο πλαίσιο μιας πρόσφατης απόφασης του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (Aerts κατά Βελγίου της 31ης Ιουλίου 1998), με την οποία το Δικαστήριο έκρινε ότι η αρχή που είναι αρμόδια για την εξέταση της αίτησης δικαστικής αρωγής δεν θα πρέπει να εξετάζει τις πιθανότητες επιτυχίας της σχεδιαζόμενης αγωγής (στη συγκεκριμένη περίπτωση άσκηση αναιρέσεως).

Άρθρο 15 (Εφαρμογή στα νομικά πρόσωπα)

Η οικονομική επιβίωση μικρών επιχειρήσεων ή η κατάσταση της απασχόλησης σ' αυτές μπορεί να εξαρτάται από την έκβαση μίας διαδικασίας ενώπιον δικαστηρίου. Τα νομικά αυτά πρόσωπα μπορεί να έχουν ανάγκη ευεργετήματος πενίας για τους ίδιους λόγους με τα φυσικά πρόσωπα, δηλαδή εφόσον δεν έχουν επαρκείς οικονομικούς πόρους για να αντιμετωπίσουν το οικονομικό κόστος της διαδικασίας. Οι νομοθεσίες ορισμένων κρατών μελών προβλέπουν ότι, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, τα νομικά πρόσωπα μπορούν να λάβουν ευεργέτημα πενίας, ενώ άλλα το αποκλείουν ή θέτουν εξαιρετικά αυστηρές προϋποθέσεις. Λόγω των διαφορετικών προσεγγίσεων που υπάρχουν στα διάφορα κράτη μέλη και των επιφυλάξεων που διατυπώθηκαν από τα περισσότερα εξ' αυτών, η πρόταση οδηγίας δεν αφορά τα νομικά πρόσωπα κερδοσκοπικού χαρακτήρα.

Αντίθετα, προβλέπει ότι το ευεργέτημα πενίας μπορεί να χορηγηθεί στα νομικά πρόσωπα μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, για παράδειγμα σε ενώσεις καταναλωτών, εφόσον η σχετική διαδικασία αφορά την προστασία γενικών συμφερόντων που αναγνωρίζονται από το νόμο, δηλαδή συλλογικών συμφερόντων που δεν αποτελούν απλή σώρευση ατομικών συμφερόντων. [3]Η διάταξη αυτή συνδέεται με την οδηγία περί των αγωγών παραλείψεως στον τομέα της προστασίας των συμφερόντων των καταναλωτών (οδηγία 98/27/ΕΚ της 19ης Μαΐου 1998). Η οδηγία αυτή προβλέπει τη δυνατότητα άσκησης αγωγών παραλείψεως σε όλο το έδαφος της Κοινότητας από "νομιμοποιούμενους φορείς" που αναγνωρίζουν τα κράτη μέλη. Η δυνατότητα χορήγησης ευεργετήματος πενίας στις οργανώσεις αυτές συμβάλλει στην επίτευξη των στόχων της οδηγίας του 1998.

[3] ΕΕ L 166 της 11 Ιουνίου 1998, σ. 51

Άρθρο 16 (Εξώδικες διαδικασίες)

Η Επιτροπή εκπονεί μία πράσινη βίβλο σχετικά με τα εναλλακτικά μέσα επίλυσης των διαφορών. Η χρήση των μέσων αυτών, όπως για παράδειγμα της διαμεσολάβησης, προωθείται ήδη από τη νομοθεσία ορισμένων κρατών μελών, προκειμένου ιδίως να αποσυμφορηθεί το παραδοσιακό σύστημα απονομής της δικαιοσύνης. Οι εξώδικες διαδικασίες μπορεί να συνεπάγονται δαπάνες για τα μέρη, όπως και οι παραδοσιακές, και είναι εύλογο τα πρόσωπα που δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν τις εν λόγω δαπάνες λόγω της προσωπικής τους οικονομικής θέσης, να έχουν τη δυνατότητα να λάβουν ευεργέτημα πενίας, υπό τις ίδιες προϋποθέσεις.

Άρθρο 17 (Επιστροφή των δικαστικών εξόδων και των δικηγορικών αμοιβών)

Το άρθρο αυτό έχει ένα γενικότερο πεδίο εφαρμογής που δεν περιορίζεται στο ευεργέτημα πενίας. Τον Αύγουστο του 1999 η Επιτροπή απέστειλε ένα ερωτηματολόγιο στα κράτη μέλη προκειμένου να διαπιστώσει κατά πόσον οι νομοθεσίες τους προβλέπουν τη δυνατότητα για τον νικήσαντα διάδικο να ζητήσει επιστροφή των δικηγορικών αμοιβών που κατέβαλε. Τα περισσότερα κράτη μέλη που απάντησαν στο ερωτηματολόγιο διαθέτουν ένα σύστημα που προβλέπει την επιστροφή των δικηγορικών αμοιβών στον νικήσαντα διάδικο, με όρους που διαφέρουν από το ένα κράτος μέλος στο άλλο. Οι δαπάνες αυτές επιβάλλονται συνήθως στον ηττώμενο διάδικο, μέχρις ενός ανωτάτου ορίου που θεσπίζεται είτε από το νόμο είτε από τους δικηγορικούς συλλόγους είτε από τους δικαστές. Η πρόταση αποσκοπεί στη γενικευμένη εφαρμογή αυτού του συστήματος, αφήνοντας παράλληλα μεγάλη ευελιξία στα κράτη μέλη (όπως φαίνεται από τη χρήση των όρων "εύλογη" και "μέρους ή του συνόλου των εξόδων").

Η προοπτική της υποχρέωσης καταβολής της δικαστικής δαπάνης ή των δικηγορικών αμοιβών ακόμη και σε περίπτωση έκδοσης ευνοϊκής απόφασης αποτελεί σημαντικό εμπόδιο για την πρόσβαση στη δικαιοσύνη. Πράγματι, εάν κανείς γνωρίζει ότι οι δαπάνες αυτές θα είναι εξίσου, ή και περισσότερο, υψηλές σε σχέση με το όφελος που ελπίζει να αποκομίσει μετά το πέρας της δίκης, κατά πάσα πιθανότητα δεν θα προχωρήσει στη διεκδίκηση των δικαιωμάτων του.

Εξάλλου, το πρόσωπο αυτό θα βρεθεί σε λιγότερο ευνοϊκή θέση από εκείνο που έτυχε του ευεργετήματος πενίας, πράγμα που αποτελεί μία μορφή διάκρισης.

Η πρόταση οδηγίας αναφέρεται επίσης στη δυνατότητα πρόβλεψης εξαιρέσεων από τις αρχές αυτές για την προστασία των ασθενέστερων διαδίκων. Οι εξαιρέσεις αυτές αφορούν ιδίως διαφορές εργατικού δικαίου και δικαίου των καταναλωτών. Για παράδειγμα, δεν θα ήταν δίκαιο ένας μισθωτός που αμφισβητεί την απόλυσή του, αλλά χάνει τη σχετική δίκη, να καταδικαστεί στην καταβολή της δικαστικής δαπάνης της εταιρείας που τον απέλυσε.

Τέλος, εάν ο ηττώμενος διάδικος έτυχε του ευεργετήματος πενίας, είναι πιθανό να μην έχει τα μέσα να επιστρέψει τις δικηγορικές αμοιβές στον νικήσαντα διάδικο. στην περίπτωση αυτή, τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέψουν ότι δεν οφείλεται η επιστροφή των εν λόγω εξόδων ή ότι βαρύνουν το ίδιο το κράτος.

Άρθρο 18 (Ενημέρωση)

Οι βελτιώσεις όσον αφορά τις δυνατότητες πρόσβασης στη δικαιοσύνη, ιδίως σε περιπτώσεις διαφορών που έχουν διασυνοριακές διαστάσεις, κινδυνεύουν να είναι ελάχιστα αποτελεσματικές, εάν δεν γνωστοποιούνται στους ενδιαφερόμενους. Τα χαρακτηριστικά των εθνικών συστημάτων ευεργετήματος πενίας περιγράφονται ήδη στον δικτυακό τόπο "διάλογος με τους πολίτες" καθώς και σε μία έκδοση του Συμβουλίου της Ευρώπης. Συμπληρωματικές πληροφορίες σχετικά με τις εθνικές νομοθεσίες και τις διατάξεις της παρούσας οδηγίας θα δημοσιευθούν στον δικτυακό τόπο του ευρωπαϊκού δικαστικού δικτύου.

Πρόταση ΟΔΗΓΙΑΣ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ για τη βελτίωση της πρόσβασης στη δικαιοσύνη σε διασυνοριακές υποθέσεις με τη θέσπιση ελάχιστων κοινών κανόνων σχετικά με το ευεργέτημα πενίας και άλλα οικονομικά ζητήματα της πολιτικής δικονομίας

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και ιδίως το άρθρο 61 στοιχείο γ),

την πρόταση της Επιτροπής [4],

[4] ΕΕ C της , σ. .

τη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου [5],

[5] ΕΕ C της , σ. .

τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής [6],

[6] ΕΕ C της , σ. .

τη γνώμη της Επιτροπής Περιφερειών [7],

[7] ΕΕ C της , σ. .

Εκτιμώντας τα εξής:

(1) Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει ως στόχο τη διατήρηση και ανάπτυξη ενός χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, εντός του οποίου εξασφαλίζεται η ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων.

(2) Το άρθρο 65 στοιχείο γ) της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας προβλέπει, μεταξύ των μέτρων αυτών, εκείνα που αποσκοπούν στην εξάλειψη των εμποδίων για την ομαλή διεξαγωγή πολιτικών δικών, εν ανάγκη προωθώντας το συμβιβάσιμο των κανόνων πολιτικής δικονομίας που εφαρμόζονται στα κράτη μέλη.

(3) Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που συνήλθε στο Τάμπερε στις 15 και 16 Οκτωβρίου 1999, κάλεσε το Συμβούλιο να θεσπίσει στοιχειώδη πρότυπα που θα εξασφαλίσουν επαρκές επίπεδο νομικής αρωγής σε υποθέσεις με διασυνοριακές διαστάσεις σε ολόκληρη την Ένωση.

(4) Η έλλειψη πόρων ενός προσώπου που εμπλέκεται σε μία διαφορά, είτε ως ενάγων είτε ως εναγόμενος, όπως και οι δυσχέρειες που προκύπτουν από τον διασυνοριακό χαρακτήρα μιας διαφοράς, δεν πρέπει να αποτελούν εμπόδια για μία αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη.

(5) Πρωταρχικός σκοπός της πρότασης οδηγίας είναι να εξασφαλίσει ένα κατάλληλο επίπεδο ευεργετήματος πενίας σε διασυνοριακές υποθέσεις, αλλά για να εξασφαλισθεί αυτό το επίπεδο, πρέπει να θεσπισθούν ορισμένοι ελάχιστοι κοινοί κανόνες. Η οδηγία του Συμβουλίου αποτελεί την πλέον κατάλληλη νομοθετική πράξη για την επίτευξη αυτού του στόχου.

(6) Η οδηγία αφορά όλες τις αστικές διαφορές, περιλαμβανομένων αυτών του εμπορικού δικαίου, του εργατικού δικαίου και του δικαίου των καταναλωτών.

(7) Κάθε πρόσωπο που εμπλέκεται σε αστική διαφορά πρέπει να έχει τη δυνατότητα να διεκδικήσει τα δικαιώματά του ενώπιον δικαστηρίου, ακόμη και αν η προσωπική οικονομική του κατάσταση δεν του επιτρέπει να αντιμετωπίσει τα δικαστικά έξοδα.

(8) Το ευεργέτημα πενίας πρέπει να περιλαμβάνει κατ' ελάχιστον την αποτελεσματική συνδρομή δικηγόρου και την απαλλαγή από τα έξοδα της διαδικασίας ή την κάλυψή τους.

(9) Το ευεργέτημα πενίας μπορεί να θεωρηθεί κατάλληλο, εφόσον επιτρέπει στον δικαιούχο μία αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη.

(10) Δεδομένου ότι το ευεργέτημα πενίας παρέχεται από το κράτος μέλος του αρμόδιου δικαστηρίου, με εξαίρεση την εξώδικη αρωγή που παρέχεται από επί τόπου δικηγόρο, εάν ο υποψήφιος του ευεργετήματος πενίας δεν έχει τη συνήθη κατοικία του στο κράτος μέλος του αρμόδιου δικαστηρίου, το τελευταίο πρέπει να εφαρμόσει τη δική του νομοθεσία, τηρώντας παράλληλα τις αρχές της οδηγίας.

(11) Ο περίπλοκος χαρακτήρας και οι διαφορές των δικαστικών συστημάτων των κρατών μελών, καθώς και τα έξοδα που συνδέονται με το διασυνοριακό χαρακτήρα των διαφορών δεν πρέπει να αποτελούν εμπόδιο για την πρόσβαση στη δικαιοσύνη. Πρέπει επομένως το ευεργέτημα πενίας να καλύπτει τις δαπάνες που συνδέονται άμεσα με το διασυνοριακό χαρακτήρα της διαφοράς.

(12) Οι πολίτες της Ένωσης, ανεξάρτητα από τον τόπο διαμονής τους πρέπει να μπορούν να τύχουν του ευεργετήματος πενίας, αν πληρούν τις προϋποθέσεις που προβλέπει η οδηγία. Το ίδιο ισχύει και για τους υπηκόους τρίτων χωρών που έχουν νόμιμο τόπο διαμονής στο έδαφος κράτους μέλους.

(13) Εφόσον χορηγηθεί ευεργέτημα πενίας, πρέπει να καλύπτει όλη τη διαδικασία, περιλαμβανομένων και των εξόδων που απαιτούνται για να κηρυχθεί η απόφαση εκτελεστή ή για την εκτέλεσή της. πρέπει δε να εξακολουθήσει η καταβολή του στον δικαιούχο, εάν ασκηθεί κατ' αυτού ένδικο μέσο.

(14) Θα πρέπει να οργανωθεί η δικαστική συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών σε αστικές υποθέσεις ώστε να διευκολυνθεί η ενημέρωση του κοινού και των επαγγελματιών του κλάδου, καθώς και να απλουστευθεί και να επιταχυνθεί η διαβίβαση των αιτήσεων ευεργετήματος πενίας από το ένα κράτος μέλος στο άλλο.

(15) Η ευρωπαϊκή συμφωνία για τη διαβίβαση των αιτήσεων δικαστικής αρωγής που υπογράφηκε στο Στρασβούργο το 1977 και που προβλέπει ότι τα συμβαλλόμενα μέρη γνωστοποιούν τις αρχές αποστολής και παραλαβής, καθώς και τους μηχανισμούς διαβίβασης των αιτήσεων από τις αρχές αυτές, εξακολουθεί να έχει εφαρμογή στις σχέσεις μεταξύ των κρατών μελών και των τρίτων κρατών που συμμετέχουν στη συμφωνία αυτή. Αντίθετα, η παρούσα οδηγία αντικαθιστά τη συμφωνία όσον αφορά τις σχέσεις μεταξύ των κρατών μελών.

(16) Οι μηχανισμοί κοινοποίησης και διαβίβασης που προβλέπει η οδηγία βασίζονται άμεσα στους μηχανισμούς που θεσπίζονται από τη συμφωνία. Θα πρέπει να καθοριστεί προθεσμία, που δεν προβλέπεται στη συμφωνία του 1977, για τη διαβίβαση των αιτήσεων ευεργετήματος πενίας. Ο καθορισμός σχετικά σύντομης προθεσμίας συμβάλλει στην εύρυθμη λειτουργία της δικαιοσύνης.

(17) Η δημιουργία ενός στερεότυπου εντύπου για τη διαβίβαση των αιτήσεων ευεργετήματος πενίας στις περιπτώσεις διασυνοριακών διαφορών θα καθιστούσε ευχερέστερες και ταχύτερες τις διαδικασίες αυτές.

(18) Λόγω του διαφορετικού κόστους των διαδικασιών και του επίπεδου ζωής μεταξύ των κρατών μελών, πρέπει να δοθεί σ' αυτά τα τελευταία η ελευθερία να καθορίσουν τα κατώτατα όρια πέραν των οποίων ένα πρόσωπο τεκμαίρεται ότι μπορεί να αντιμετωπίσει τις δικαστικές δαπάνες, κατά τρόπο ώστε να επιτυγχάνονται οι στόχοι της οδηγίας.

(19) Ο στόχος της οδηγίας δεν μπορεί, ωστόσο, να επιτευχθεί, εάν δεν δοθεί στους υποψήφιους του ευεργετήματος πενίας η δυνατότητα να αποδεικνύουν ότι δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν τις δικαστικές δαπάνες, ακόμη και αν οι πόροι τους υπερβαίνουν το κατώτατο όριο που έχει θεσπίσει το κράτος μέλος εκδίκασης της υπόθεσής τους.

(20) Η δυνατότητα προσφυγής σε μηχανισμούς ή συμφωνίες ιδιωτικού χαρακτήρα που εξασφαλίζουν αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη δεν αποτελεί μορφή ευεργετήματος πενίας. Η δυνατότητα αυτή, ωστόσο, μπορεί να αποτελέσει τεκμήριο ότι το ενδιαφερόμενο πρόσωπο μπορεί να αντιμετωπίσει τις δικαστικές δαπάνες παρά τη δυσμενή οικονομική του κατάσταση.

(21) Θα πρέπει να εξασφαλιστεί στα κράτη μέλη η δυνατότητα να απορρίπτουν τις αιτήσεις ευεργετήματος πενίας για αγωγές που είναι προδήλως αβάσιμες, χωρίς ωστόσο να "προδικάζουν" την υπόθεση προκειμένου να αξιολογήσουν τις πιθανότητες επιτυχίας του υποψήφιου του ευεργετήματος πενίας.

(22) Το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας δεν αφορά τα νομικά πρόσωπα, με εξαίρεση τα νομικά πρόσωπα μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, όπως οι ενώσεις καταναλωτών, που προσφεύγουν στη δικαιοσύνη για την προστασία γενικών συμφερόντων που αναγνωρίζονται από το νόμο. Η αρχή αυτή συμβάλλει στην υλοποίηση των στόχων της οδηγίας περί των αγωγών παραλείψεως στον τομέα της προστασίας των συμφερόντων των καταναλωτών (οδηγία 98/27/ΕΚ της 19ης Μαΐου 1998.) [8]

[8] ΕΕ L 166 της 11 Ιουνίου 1998 σ. 51

(23) Το ευεργέτημα πενίας πρέπει να παρέχεται υπό τους ίδιους όρους είτε πρόκειται για παραδοσιακές ενώπιον δικαστηρίου είτε για εξώδικες διαδικασίες, όπως η διαμεσολάβηση, εφόσον η χρησιμοποίηση αυτών των τελευταίων προωθείται από το νόμο.

(24) Η προοπτική να υποχρεωθεί ένας διάδικος σε καταβολή των δικαστικών εξόδων ή της δικηγορικής αμοιβής, ακόμα και σε περίπτωση νίκης του, αποτελεί εμπόδιο στην πρόσβαση στη δικαιοσύνη. Το πρόβλημα αυτό μπορεί να αντιμετωπισθεί με την εύλογη επιστροφή των εν λόγω εξόδων από τον ηττηθέντα διάδικο. Η προστασία των ασθενέστερων διαδίκων, ιδίως στον τομέα του εργατικού δικαίου και του δικαίου των καταναλωτών, μπορεί να δικαιολογήσει εξαιρέσεις από την αρχή αυτή.

(25) Θα πρέπει να διευκρινισθεί ότι η θέσπιση στοιχειωδών προτύπων δεν αποκλείει την εκ μέρους των κρατών μελών πρόβλεψη ευνοϊκότερων διατάξεων για τους υποψήφιους ευεργετήματος πενίας.

(26) Δεδομένου ότι οι στόχοι της σχεδιαζόμενης ενέργειας δεν μπορούν να επιτευχθούν επαρκώς μόνο από τα κράτη μέλη, δύνανται να επιτευχθούν καλύτερα σε κοινοτικό επίπεδο, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας που διατυπώνεται στο άρθρο 5 της συνθήκης. Σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας που διατυπώνεται στο ίδιο άρθρο, η οδηγία δεν υπερβαίνει τα αναγκαία όρια για την επίτευξη αυτών των στόχων.

(27) Η παρούσα οδηγία σέβεται τα θεμελιώδη δικαιώματα και τηρεί τις αρχές που αναγνωρίζονται ιδίως στο Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Συγκεκριμένα, αποσκοπεί στην προώθηση της εφαρμογής της αρχής ότι σε όσους δεν διαθέτουν επαρκείς πόρους παρέχεται ευεργέτημα πενίας, εφόσον το ευεργέτημα αυτό είναι αναγκαίο για να εξασφαλιστεί η αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη, που διατυπώνεται στο άρθρο 47 παράγραφος 3 του Χάρτη.

(28) Το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιρλανδία, σύμφωνα με τα άρθρα 1 και 2 του πρωτοκόλλου για τη θέση του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ιρλανδίας, που προσαρτάται στη συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση και στη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, δεν συμμετέχουν στη θέσπιση της παρούσας οδηγίας. [Το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιρλανδία, σύμφωνα με το άρθρο 3 του πρωτοκόλλου για τη θέση του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ιρλανδίας, που προσαρτάται στη συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση και στη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, ανακοίνωσαν την επιθυμία τους να συμμετάσχουν στη θέσπιση και στην εφαρμογή της παρούσας οδηγίας.]

(29) Η Δανία, σύμφωνα με τα άρθρα 1 και 2 του πρωτοκόλλου για τη θέση της Δανίας, που προσαρτάται στη συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση και στη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, δεν συμμετέχει στη θέσπιση της παρούσας οδηγίας, και επομένως δεν δεσμεύεται από αυτήν ούτε υπόκειται στην εφαρμογή της.

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΟΔΗΓΙΑ:

Άρθρο 1

Στόχοι και πεδιο εφαρμογησ

Η παρούσα οδηγία αποσκοπεί στη βελτίωση της πρόσβασης στη δικαιοσύνη σε διασυνοριακές υποθέσεις, με τη θέσπιση ελάχιστων κοινών κανόνων σχετικά με το ευεργέτημα πενίας και άλλα ζητήματα της πολιτικής δικονομίας.

Αφορά όλες τις διαδικασίες της πολιτικής δικονομίας, ανεξάρτητα από το είδος του αρμόδιου δικαστηρίου.

Άρθρο 2

Ορισμοι

Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, νοούνται ως :

Ευεργέτημα πενίας : κάθε μέσο που τίθεται στη διάθεση ενός προσώπου προκειμένου να του εξασφαλίσει αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη, σε περίπτωση που οι οικονομικοί του πόροι είναι ανεπαρκείς για να αντιμετωπίσει τα έξοδα μιας δίκης.

Διαδικασία της πολιτικής δικονομίας: κάθε διαδικασία που αφορά διαφορές στον τομέα του αστικού δικαίου, περιλαμβανομένου του εμπορικού και του εργατικού δικαίου και του δικαίου των καταναλωτών.

Έξοδα της δίκης: δικαστικά έξοδα και δικηγορικές αμοιβές.

Άρθρο 3

Δικαιωμα ευεργετηματοσ πενιασ

Κάθε φυσικό πρόσωπο που εμπλέκεται σε αστική διαφορά, ως ενάγων ή ως εναγόμενος, έχει δικαίωμα να λάβει κατάλληλο ευεργέτημα πενίας, εφόσον δεν έχει επαρκείς πόρους, κατά την έννοια του άρθρου 13, για τη διεκδίκηση των δικαιωμάτων του ενώπιον δικαστηρίου, με την επιφύλαξη των διατάξεων του άρθρου 14.

Το ευεργέτημα πενίας περιλαμβάνει ιδίως την αποτελεσματική συνδρομή δικηγόρου και/ ή άλλου προσώπου που ορίζεται από το νόμο ως δικαστικός πληρεξούσιος, για την παροχή εξώδικης αρωγής και την εκπροσώπηση του ενδιαφερομένου ενώπιον του δικαστηρίου, καθώς και την απαλλαγή από τις δικαστικές δαπάνες ή την κάλυψή τους.

Τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέψουν υποχρέωση του δικαιούχου του ευεργετήματος πενίας να επιστρέψει το σύνολο ή μέρος αυτού, μετά το πέρας της διαδικασίας, εάν η οικονομική κατάστασή του έχει εν τω μεταξύ βελτιωθεί αισθητά.

Άρθρο 4

ΕΥΘΥΝΗ ΤΟΥ ΕΥΕΡΓΕΤΗΜΑΤΟΣ ΠΕΝΙΑΣ

Το ευεργέτημα πενίας παρέχεται από το κράτος του αρμόδιου δικαστηρίου σύμφωνα με τη νομοθεσία του και τηρώντας τις διατάξεις της παρούσας οδηγίας.

Άρθρο 5

ΑΝΑΛΗΨΗ ΤΩΝ ΕΞΟΔΩΝ ΠΟΥ ΣΥΝΔΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΟ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΟ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ

Το ευεργέτημα πενίας που παρέχεται από το κράτος του αρμόδιου δικαστηρίου περιλαμβάνει τα συμπληρωματικά έξοδα που συνδέονται άμεσα με το διασυνοριακό χαρακτήρα της διαφοράς.

Τα έξοδα αυτά αφορούν ιδίως τη διερμηνεία και τις μεταφράσεις, καθώς και τα έξοδα μετακίνησης, εφόσον είναι αναγκαία η φυσική παρουσία των ενδιαφερομένων στο ακροατήριο.

Το κράτος μέλος όπου διαμένει ο υποψήφιος του ευεργετήματος πενίας παρέχει το ευεργέτημα πενίας για την κάλυψη των εξόδων στα οποία υποβλήθηκε ο τελευταίος στο κράτος αυτό, και ιδίως τις δαπάνες προσφυγής στη συνδρομή επιτόπου δικηγόρου.

Άρθρο 6

Μη διενεργεια διάκρισεων

Τα κράτη μέλη παρέχουν το ευεργέτημα πενίας, χωρίς διακρίσεις, στους πολίτες της Ένωσης και στους υπηκόους τρίτων χωρών που έχουν νόμιμο τόπο διαμονής σε ένα από τα κράτη μέλη.

Άρθρο 7

Συνεχιση του ευεργετηματοσ πενιασ

Το ευεργέτημα πενίας παρέχεται στον δικαιούχο προκειμένου να καλύψει τις δαπάνες στις οποίες υποβάλλεται για την κήρυξη μιας απόφασης εκτελεστής ή για την εκτέλεσή της στο κράτος του αρμόδιου δικαστηρίου, με την επιφύλαξη των διατάξεων του άρθρου 3 παράγραφος 3.

Όσον αφορά την εκτελεστότητα, εφαρμόζονται οι διατάξεις του άρθρου 50 του κανονισμού αριθ. 44/2001 του Συμβουλίου για τη δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση των αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις.

Το ευεργέτημα πενίας εξακολουθεί να παρέχεται σε περίπτωση άσκησης ενδίκου μέσου κατά του δικαιούχου. Σε περίπτωση άσκησης ένδικου μέσου από τον δικαιούχο, προβλέπεται εκ νέου εξέταση της αίτησής του.

Άρθρο 8

Εξέταση των αιτήσεων

Οι εθνικές αρχές που είναι αρμόδιες να αποφανθούν για τις αιτήσεις ευεργετήματος πενίας μεριμνούν για την εξασφάλιση της μεγαλύτερης δυνατής διαφάνειας κατά την εξέταση των αιτήσεων.

Κάθε απόφαση για απόρριψη αιτήσεως πρέπει να είναι αιτιολογημένη.

Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν τη δυνατότητα άσκησης προσφυγής κατά της απόφασης απόρριψης της αίτησης ευεργετήματος πενίας.

Άρθρο 9

Υποβολη και Διαβίβαση των αιτήσεων ευεργετήματος πενίας

Οι υποψήφιοι ευεργετήματος πενίας που έχουν τη συνήθη διαμονή τους σε κράτος μέλος διαφορετικό από εκείνο του αρμόδιου δικαστηρίου, μπορούν να υποβάλουν την αίτηση ευεργετήματος πενίας στο κράτος μέλος της συνήθους διαμονής τους.

Οι αρμόδιες αρχές του κράτους μέλους διαμονής διαβιβάζουν την αίτηση στις αρμόδιες αρχές του κράτους μέλους του αρμόδιου δικαστηρίου εντός προθεσμίας οκτώ ημερών.

Τα έγγραφα που διαβιβάζονται κατ' εφαρμογή της παρούσας οδηγίας δεν διέπονται από τη νομοθεσία ούτε υπόκεινται σε άλλες ανάλογες διατυπώσεις.

Τα κράτη μέλη δεν μπορούν να εισπράξουν καμία αμοιβή για τις υπηρεσίες που παρέχονται βάσει της παραγράφου 2.

Οι αρμόδιες αρχές μπορούν να αρνηθούν τη διαβίβαση μιας αίτησης προδήλως αβάσιμης, ιδιαίτερα αν δεν αφορά αστική υπόθεση.

Οι αιτήσεις ευεργετήματος πενίας που διαβιβάζονται σύμφωνα με τη διαδικασία που προβλέπει η παρούσα οδηγία συντάσσονται στη γλώσσα της αρμόδιας για την παραλαβή αρχής ή σε άλλη γλώσσα αποδεκτή από την αρχή αυτή.

Οι διατάξεις της παρούσας οδηγίας αντικαθιστούν αυτές της ευρωπαϊκής συμφωνίας για τη διαβίβαση των αιτήσεων δικαστικής αρωγής που υπογράφηκε στο Στρασβούργο το 1977 όσον αφορά τις σχέσεις μεταξύ των κρατών μελών.

Άρθρο 10

ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Τα κράτη μέλη κοινοποιούν στην Επιτροπή τον κατάλογο των αρχών που είναι αρμόδιες για τη διαβίβαση και την παραλαβή των αιτήσεων. Ο κατάλογος αυτός δημοσιεύεται στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

Τα κράτη μέλη κοινοποιούν στην Επιτροπή τον κατάλογο των επίσημων γλωσσών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εκτός της δικής τους ή των δικών τους, στις οποίες δέχονται να διαβιβάζονται οι αιτήσεις ευεργετήματος πενίας προς τις αρμόδιες αρχές.

Άρθρο 11

ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΟ ΕΝΤΥΠΟ

Προκειμένου να διευκολυνθεί η διαβίβαση των αιτήσεων, η Επιτροπή θα δημιουργήσει ένα στερεότυπο έντυπο, επικουρούμενη από την επιτροπή που προβλέπει ο κανονισμός 1348/2000 [9] του Συμβουλίου περί επιδόσεως και κοινοποιήσεως στα κράτη μέλη δικαστικών και εξώδικων πράξεων σε αστικές ή εμπορικές υποθέσεις.

[9] ΕΕ L 160 της 30 Ιουνίου 2000 σ. 37

Άρθρο 12

ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΕΙΓΟΥΣΑΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ

Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε οι αιτήσεις ευεργετήματος πενίας που υποβάλλονται από πρόσωπα που δεν διαμένουν στο κράτος μέλος του αρμόδιου δικαστηρίου, να εξετάζονται μέσα σε εύλογο χρονικό διάστημα προ της επ' ακροατηρίου συζητήσεως.

Άρθρο 13

Προϋποθέσεις όσον αφορά τους οικονομικούς πόρους

Τα κράτη μέλη παρέχουν το ευεργέτημα πενίας στα φυσικά πρόσωπα που εμπλέκονται σε διαφορές που υπάγονται στην δικαιοδοσία τους, εφόσον δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν τα έξοδα της δίκης λόγω της προσωπικής οικονομικής τους κατάστασης.

Τα κράτη μέλη μπορούν να θεσπίσουν ορισμένα όρια εισοδήματος, πάνω από τα οποία ο υποψήφιος του ευεργετήματος πενίας τεκμαίρεται ότι μπορεί να αντιμετωπίσει τα έξοδα της δίκης. Τα όρια αυτά πρέπει να θεσπίζονται λαμβάνοντας υπόψη διάφορα αντικειμενικά στοιχεία, όπως το κόστος ζωής και το κόστος των διαδικασιών.

Ο υποψήφιος του ευεργετήματος πενίας που δεν πληροί τις προϋποθέσεις της προηγούμενης παραγράφου, αλλά προσκομίζει αποδεικτικά στοιχεία ότι δεν μπορεί να αντιμετωπίσει τα έξοδα της δίκης, κυρίως λόγω του διαφορετικού κόστους ζωής μεταξύ του κράτους μέλους διαμονής και του κράτους του αρμόδιου δικαστηρίου, λαμβάνει το ευεργέτημα πενίας.

Ο υποψήφιος του ευεργετήματος πενίας τεκμαίρεται ότι μπορεί να αντιμετωπίσει τα έξοδα της δίκης, εάν είναι σε θέση, στη συγκεκριμένη περίπτωση, να προσφύγει σε μηχανισμούς ιδιωτικού δικαίου χάρη στους οποίους δεν θα οφείλει δικηγορικές αμοιβές σε περίπτωση ήττας του και τα δικαστικά έξοδα θα καλυφθούν στην περίπτωση αυτή από τρίτο.

Άρθρο 14

Προϋποθέσεις όσον αφορά την ουσία της διαφοράς

Τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέψουν ότι οι αιτήσεις ευεργετήματος πενίας σχετικά με αγωγές που κρίνονται προδήλως αβάσιμες μπορούν να απορριφθούν από τις αρμόδιες αρχές.

Άρθρο 15

Εφαρμογή στα νομικά πρόσωπα

Το ευεργέτημα πενίας χορηγείται στα νομικά πρόσωπα μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα που είναι εγκατεστημένα στο έδαφος κράτους μέλους, εφόσον η δίκη αφορά την προστασία γενικών συμφερόντων που αναγνωρίζονται από το νόμο και εφόσον δεν έχουν επαρκείς πόρους για να αντιμετωπίσουν τα δικαστικά έξοδα, με την επιφύλαξη των διατάξεων του άρθρου 14.

Άρθρο 16

Εξώδικες διαδικασίες

Το ευεργέτημα πενίας πρέπει να εκτείνεται και στην επίλυση διαφορών με εξώδικα μέσα, εφόσον η χρήση αυτών των μέσων προωθείται από τη νομοθεσία ή εφόσον οι διάδικοι παραπέμπονται στα μέσα αυτά από το δικαστήριο.

Άρθρο 17

Επιστροφή των δικαστικών εξόδων και δικηγορικη αμοιβη

Τα κράτη μέλη προβλέπουν ότι ο νικήσας διάδικος έχει δικαίωμα εύλογης επιστροφής μέρους ή του συνόλου των εξόδων της δίκης, από τον ηττηθέντα διάδικο .

Τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέψουν εξαιρέσεις από την αρχή αυτή προκειμένου να εξασφαλίσουν κατάλληλη προστασία των ασθενέστερων διαδίκων.

Τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέψουν ότι, εφόσον ο ηττηθείς διάδικος έτυχε του ευεργετήματος πενίας, δεν επιβαρύνεται με τα δικαστικά έξοδα ή καλύπτονται από το κράτος.

Άρθρο 18

Ενημέρωση

Οι αρμόδιες εθνικές αρχές συνεργάζονται για την εξασφάλιση της ενημέρωσης του κοινού και των επαγγελματιών όσον αφορά τα διάφορα συστήματα ευεργετήματος πενίας, ιδίως μέσω του ευρωπαϊκού δικαστικού δικτύου για τις αστικές και εμπορικές υποθέσεις που δημιουργήθηκε με την απόφαση αριθ. 2001/470 ΕΚ του Συμβουλίου.

Άρθρο 19

Ευνοϊκοτερεσ διαταξεισ

Οι διατάξεις της παρούσας οδηγίας δεν αποκλείουν τη θέσπιση από τα κράτη μέλη ευνοϊκότερων διατάξεων για τους υποψήφιους ευεργετήματος πενίας.

Άρθρο 20

Η παρούσα οδηγία αρχίζει να ισχύει την [εικοστή] ημέρα από τη δημοσίευσή της στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

Άρθρο 21

Τα κράτη μέλη θέτουν σε ισχύ τις αναγκαίες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις για να συμμορφωθούν με την παρούσα οδηγία το αργότερο την 1η Ιανουαρίου 2004 και ενημερώνουν αμέσως σχετικά την Επιτροπή.

Όταν τα κράτη μέλη θεσπίζουν τις εν λόγω διατάξεις, οι τελευταίες αυτές περιέχουν παραπομπή στην παρούσα οδηγία ή συνοδεύονται από παρόμοια παραπομπή κατά την επίσημη δημοσίευσή τους. Ο τρόπος της παραπομπής καθορίζεται από τα κράτη μέλη.

Άρθρο 22

Η παρούσα οδηγία απευθύνεται στα κράτη μέλη σύμφωνα με τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας.

Βρυξέλλες

Για το Συμβούλιο

Ο Πρόεδρος