Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Πράσινο Βιβλίο - Χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες: Οι προσδοκίες των καταναλωτών»

(97/C 56/15)

Στις 29 Μαΐου 1996 και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή ζήτησε τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με το «Πράσινο Βιβλίο - Χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες: Οι προσδοκίες των καταναλωτών».

Το τμήμα περιβάλλοντος, δημόσιας υγείας και κατανάλωσης στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ κατήρτισε την γνωμοδότησή του την 1η Οκτωβρίου 1996 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Pellarini.

Κατά την 339η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 31ης Οκτωβρίου 1996), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 63 ψήφους υπέρ και 4 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Τα τελευταία χρόνια, οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες κατέλαβαν καθοριστική θέση στη ζωή των μεμονωμένων καταναλωτών και των οικογενειών. Επίσης, πολλαπλασιάστηκε εξίσου η προσφορά παροχών: από την παροχή δανείων για την απόκτηση κατοικίας και την υποχρεωτική ασφάλιση των αυτοκινήτων για αστική ευθύνη έως τις πιστωτικές κάρτες και έως και τις συμπληρωματικές παροχές και τα ασφαλιστήρια για την υγεία. Πολλά είδη πληρωμών πλέον είναι δυνατόν να διενεργηθούν μόνον μέσω μιας τραπεζικής πράξεως.

1.2. Εξάλλου, το γεγονός αυτό οδήγησε επίσης σε αύξηση των προβλημάτων που είναι συνυφασμένα με τον τρόπο προσφοράς και την παροχή των εν λόγω υπηρεσιών, με την προστασία των δικαιωμάτων των χρηστών και κατά συνέπεια και με τις αντίστοιχες διαφορές. Οι συμβάσεις που αφορούν πολλές χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες είναι αναπόφευκτα πολύπλοκες και δεν γίνονται εύκολα κατανοητές από τους καταναλωτές.

1.3. Με την υλοποίηση της ενιαίας αγοράς θα πρέπει να παρέχεται στον καταναλωτή η δυνατότητα επιλογής μεταξύ διαφόρων φορέων παροχής υπηρεσιών και διαφόρων τύπων υπηρεσιών, μέσω μιας διαφανούς και άρτιας ενημέρωσης ως προς τους ισχύοντες όρους, η οποία να παρέχει στον ίδιο αυτόν καταναλωτή τη δυνατότητα να προβαίνει σε συγκρίσεις. Οι αυξημένες ωστόσο δυνατότητες επιλογής, συνεπάγονται επίσης μεγαλύτερες δυσκολίες προσανατολισμού και μεγαλύτερες ανάγκες διαφάνειας και ενημέρωσης.

1.4. Οι επιχειρήσεις που παρέχουν αυτές τις υπηρεσίες έχουν να αντιμετωπίσουν αφενός την διεύρυνση της αγοράς, η οποία πολλαπλασιάζει τις δυνατότητες ανάπτυξης, και αφετέρου έναν εντονότερο ανταγωνισμό σε κάθε χώρα.

1.5. Η καθιέρωση του ενιαίου νομίσματος θα επιφέρει αναπόφευκτα βαθειές αλλαγές στους όρους διάθεσης πιστώσεων και απόδοσης της αποταμίευσης. Θα ήταν σκόπιμο να ληφθεί επίσης υπόψη και το εξαιρετικά άμεσο αυτό μέλλον που θα έχει ως αποτέλεσμα οι κανόνες και όροι που διέπουν τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες να είναι πιο ομοιογενείς.

1.6. Η πρόταση που υπέβαλαν οι αρμόδιοι επίτροποι για την κατάρτιση Πράσινου Βιβλίου με θέμα τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και τους καταναλωτές, έχει συνεπώς ως αφετηρία προβλήματα που ήδη υφίστανται και τα οποία λόγω της θέσεως σε λειτουργία της ενιαίας αγοράς απέβησαν πιο επείγοντα, πιο σύνθετα και έλαβαν νέα χαρακτηριστικά.

2. Κύρια σημεία του εγγράφου της Επιτροπής

2.1. Στο πρώτο μέρος του Πράσινου Βιβλίου συνοψίζεται το περιεχόμενο των 50 περίπου οδηγιών που αφορούν τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. Σύμφωνα με την Επιτροπή, ο στόχος μιας ενιαίας αγοράς στον τομέα αυτόν «επιτεύχθηκε σε μεγάλο βαθμό» ().

2.2. Η εν λόγω ενιαία αγορά στηρίζεται στην αρχή του ελέγχου εκ μέρους της χώρας καταγωγής και στην αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης. Κατά συνέπεια, «οι παρέχοντες χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες μπορούν να ασκούν ελεύθερα τις δραστηριότητές τους στο σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης» ().

2.3. Η ελεύθερη παροχή υπηρεσιών αναμένεται να έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση του ανταγωνισμού, μεγαλύτερες οικονομίας κλίμακος και ευρύτερο φάσμα επιλογών για τους καταναλωτές. Έχει ήδη αυξηθεί η διαθεσιμότητα νέων προϊόντων και νέων μορφών άσκησης των δραστηριοτήτων αυτών.

2.3.1. Η έρευνα που διεξάγει η Επιτροπή με θέμα τις επιπτώσεις της ενιαίας αγοράς - έρευνα στην οποία θα συμπεριληφθούν επίσης οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες - θα επιτρέψει να αξιολογηθούν, μέσα στους προσεχείς μήνες, πιο εμπεριστατωμένα τα σχετικά αποτελέσματα. Ειδικότερα, θα είναι ενδιαφέρον να διερευνηθούν οι επιπτώσεις της ενιαίας αγοράς στις τιμές των διαφόρων υπηρεσιών και προϊόντων και στις συνεπαγόμενες επιλογές των καταναλωτών.

2.4. Κατά την Επιτροπή η νομοθεσία που διείπε μέχρι σήμερα τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες υπήρξε αυστηρή, με βάση «ελάχιστα» πρότυπα και στόχο την διασφάλιση των απαιτούμενων για την ελεύθερη κυκλοφορία προϋποθέσεων και, ως εκ τούτου, την αύξηση της προστασίας των καταναλωτών.

2.5. Το Πράσινο Βιβλίο εκθέτει στη συνέχεια διεξοδικότερα τις ρυθμίσεις που αφορούν την ενημέρωση, την νομική προστασία και τα συστήματα επανόρθωσης που διαθέτουν οι καταναλωτές.

2.6. Όσον αφορά την ενημέρωση, αναγνωρίζεται ότι έχει ουσιαστική σημασία η επιλογή του προϊόντος ή της υπηρεσίας να είναι συνειδητή. Για το σκοπό αυτό διευκρινίζεται το περιεχόμενο και οι τρόποι διάθεσης των πληροφοριών που είναι απαραίτητες στον τραπεζικό τομέα, τον τομέα των ασφαλίσεων και τον τομέα των συναλλαγών σε τίτλους και των χρηματιστηρίων.

2.7. Όσον αφορά την νομική προστασία γίνεται αναφορά στην δυνατότητα των χωρών υποδοχής να «επιβάλλουν κανόνες που έχουν θεσπίσει για την προστασία του γενικού συμφέροντος» ().

2.7.1. Στη συνέχεια γίνεται λόγος για την Σύμβαση της Ρώμης της 19ης Ιουνίου 1980 που αφορά το εφαρμοστέο δίκαιο στις συμβατικές υποχρεώσεις. Υπογραμμίζεται ότι υπάρχει η πιθανότητα να υπάρξει σύγκρουση μεταξύ των όσων προβλέπει η εν λόγω Σύμβαση - η οποία τάσσεται υπέρ της επιλογής της νομοθεσίας της χώρας της κύριας κατοικίας του καταναλωτή - και της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης που εφαρμόζεται στην ενιαία αγορά σύμφωνα με την οποία προβλέπεται η εφαρμογή της νομοθεσίας της χώρας του οργανισμού που παρέχει τις υπηρεσίες.

2.8. Ως προς το θέμα των συστημάτων επανόρθωσης, στον τραπεζικό τομέα υπενθυμίζεται η ύπαρξη «του δικαιώματος του καταθέτη σε αποζημίωση το οποίο μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο αξίωσής του κατά του συστήματος εγγύησης των καταθέσεων» (). Εξάλλου, όσον αφορά την καταναλωτική πίστη προβλέπεται η δυνατότητα προσφυγής κατά του πιστωτού.

2.9. Τέλος, στο πρώτο μέρος του Πράσινου Βιβλίου εκτίθενται άλλοι όροι οι οποίοι οφείλουν να διασφαλίζουν την αξιοπιστία των επιχειρήσεων που παρέχουν χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, καθώς και την σταθερότητά τους. Υπενθυμίζεται ότι με βάση τις αρχές της ενιαίας αγοράς και την απόφαση που αφορά την υπόθεση του «cassis de Dijon» «κάθε χρηματοπιστωτική υπηρεσία που υπάγεται στο καθεστώς της αμοιβαίας αναγνώρισης πρέπει, εάν παρέχεται νόμιμα στη χώρα καταγωγής, να μπορεί να παρέχεται και στη χώρα υποδοχής (...), ακόμα και εάν η υπηρεσία αυτή δεν υπάρχει στην εν λόγω χώρα ή οι εγχώριοι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί δεν την παρέχουν» ().

2.10. Στο δεύτερο μέρος του Πράσινου Βιβλίου αναλύονται τα προβλήματα που έχουν ήδη ανακύψει όπως η άσκηση διακρίσεων εις βάρος των μη μόνιμων κατοίκων, οι περιορισμοί στην ελεύθερη παροχή χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών στις χώρες της ΕΕ, η ανεπαρκής ενημέρωση και η έλλειψη φορολογικής εναρμόνισης.

2.11. Η Επιτροπή παρατηρεί ότι απομένουν πολλά θέματα προς εξακρίβωση είτε διότι η εμπειρία στον τομέα της ενιαίας αγοράς είναι περιορισμένη, είτε διότι τα κράτη μέλη δεν έχουν εφαρμόσει όλες τις οδηγίες.

2.12. Σχετικά με την άρνηση παροχής υπηρεσιών στους μη μόνιμους κατοίκους διατυπώνεται η παρατήρηση ότι η κοινοτική νομοθεσία δεν μπορεί να υποχρεώσει τους οργανισμούς να δεχθούν πελάτες.

2.13. Πρόβλημα αποτελεί επίσης ο περιορισμός της προσφοράς στις διάφορες χώρες ο οποίος οφείλεται στην εφαρμογή της αρχής του γενικού συμφέροντος. Σύμφωνα με το Πράσινο Βιβλίο «πρέπει (...) να αποδεικνύεται ότι οι περιορισμοί αυτοί είναι ανάλογοι προς τους επιδιωκόμενους στόχους» ().

2.14. Σε πολλές περιπτώσεις, οι καταναλωτές είναι δυσαρεστημένοι είτε εξαιτίας της απουσίας ενημέρωσης, είτε εξαιτίας της ελλιπούς ενημέρωσης, γεγονός το οποίο, ορισμένες φορές, έχει ως αποτέλεσμα να προβαίνουν οι καταναλωτές σε εσφαλμένη επιλογή χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. Αυτό συμβαίνει κυρίως όταν η επιλογή αφορά τις πλέον σύνθετες υπηρεσίες όπως η ενυπόθηκη και η καταναλωτική πίστη σε διασυνοριακή κλίμακα.

2.15. Όσον αφορά τις πιστωτικές κάρτες, τίθεται το ζήτημα της ευθύνης της πληρωμής των συναλλαγών σε περίπτωση κλοπής ή απώλειας της κάρτας και της ανάγκης να υπάρχει μεγαλύτερη διαφάνεια στους όρους της χρήσης τους σε άλλες χώρες.

2.16. Επίσης, σημαντικό πρόβλημα δημιουργούν οι μεσάζοντες που δεν υπόκεινται σε ρυθμίσεις και οι οποίοι προσφέρουν όρους πολύ ελκυστικούς σε χώρες του εξωτερικού.

2.17. Εξάλλου, συζητείται ιδιαίτερα το ζήτημα της έλλειψης φορολογικής εναρμόνισης η οποία προκαλεί στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό καθώς και σημαντικές χρηματοοικονομικές κινήσεις.

2.18. Υφίστανται επίσης ειδικά προβλήματα τα οποία σχετίζονται με την υποχρεωτική ασφάλιση γενικής αστικής ευθύνης των αυτοκινήτων που ταξιδεύουν σε άλλη χώρα. Η κάλυψη της λεγόμενης «πράσινης κάρτας» δεν επεκτείνεται στις ζημίες που προκαλούνται σε όχημα άλλης χώρας από τοπικό όχημα, γεγονός το οποίο προκαλεί καθυστερήσεις και δυσκολίες στην έκβαση της διαδικασίας. Η Επιτροπή εξετάζει επίσης τη συμβατότητα μεταξύ των συστημάτων υποχρεωτικής ομοιόμορφης τιμολόγησης, του είδους «bonus-malus», και της κοινοτικής νομοθεσίας.

2.19. Στο τρίτο μέρος του Πράσινου Βιβλίου εκτίθενται συνοπτικά οι ρυθμίσεις οι οποίες βρίσκονται στο στάδιο της κατάρτισης ή της υιοθέτησης. Ειδικότερα, γίνεται αναφορά στη νομοθεσία που διέπει τις πωλήσεις χρηματοπιστωτικών προϊόντων εξ αποστάσεως η οποία, εξαιτίας της ιδιαιτερότητάς της, έχει γενικώς αποσπασθεί από την οδηγία για τις πωλήσεις εξ αποστάσεως. Προβλέπεται να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στον τομέα της ενημέρωσης, στην δυνατότητα γραπτής επιβεβαίωσης και στην δυνατότητα υπαναχώρησης από σύμβαση μετά από περίοδο επανεξέτασης.

2.20. Η πολυπλοκότητα των προβλημάτων των πωλήσεων εξ αποστάσεως αυξήθηκε επίσης λόγω της χρήσης των τηλεματικών τεχνολογιών και των συναλλαγών μέσω υπολογιστή. Όταν τα συστήματα αυτά, τα οποία αυτή τη στιγμή χρησιμοποιούνται σε εθνική κλίμακα, επεκταθούν σε διεθνή κλίμακα, θα ανακύψουν νέα προβλήματα τα οποία θα πρέπει να προβλεφθούν και να μελετηθούν ούτως ώστε να διασφαλισθεί ότι οι εγγυήσεις στον τομέα των πωλήσεων εξ αποστάσεως θα είναι του αυτού επιπέδου με αυτές των άλλων προϊόντων.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Κατά τη συζήτηση και λεπτομερή εξέταση των θεμάτων που πραγματεύεται το Πράσινο Βιβλίο σημαντική υπήρξε η συνεισφορά των ενώσεων των καταναλωτών και των τραπεζικών, ασφαλιστικών και χρηματοπιστωτικών ενώσεων οι οποίες κλήθηκαν σε ακρόαση που πραγματοποιήθηκε στις 15 Ιουλίου 1996 () στην έδρα της ΟΚΕ. Μεταξύ των παρατηρητών υπήρχαν και αντιπρόσωποι από τις ΧΚΑΕ.

3.2. Το Πράσινο Βιβλίο, μολονότι εκθέτει ευρύτατα πολλά προβλήματα σχετικά με τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, φαίνεται ότι επηρεάστηκε από τον πιο πρόσφατο λόγο για τον οποίο συντάχθηκε που είναι η πρόταση οδηγίας για την προστασία των καταναλωτών στον τομέα των πωλήσεων εξ αποστάσεως. Πράγματι, στο τρίτο μέρος που αφορά τις προοπτικές κοινοτικών παρεμβάσεων, γίνεται αποκλειστικά λόγος για τα θέματα που αφορούν την εξ αποστάσεως παροχή χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. Εάν περιοριζόταν στο θέμα αυτό, το Πράσινο Βιβλίο θα ήταν εξαιρετικά περιορισμένο και ο τίτλος του, που φαίνεται να περιλαμβάνει «όλες» τις προοσδοκίες των καταναλωτών, θα ήταν αδικαιολόγητος.

3.2.1. Η ΟΚΕ υποστηρίζει ωστόσο ότι το Πράσινο Βιβλίο που επεξεργάστηκε η Επιτροπή παρέχει μία σημαντική ευκαιρία να εμβαθυνθούν και να αναλυθούν τα υπάρχοντα προβλήματα και εμπόδια προκειμένου να προσδιορισθεί μία αρτιότερη προστασία των χρηστών χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και να ευνοηθεί η μεγαλύτερη παροχή διαμεθοριακών χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών.

3.2.2. Εξάλλου, η αρμόδια Επίτροπος ενέταξε το ζήτημα της εν λόγω προστασίας μεταξύ των δέκα προτεραιοτήτων που υποβλήθηκαν στην Επιτροπή με το έγγραφο του Οκτωβρίου 1995 () για τον τομέα της κατανάλωσης 7 δεν πρέπει επίσης να λησμονείται ότι το 1996 αφιερώθηκε στον καταναλωτή.

3.2.3. Το γεγονός ότι η γνώση της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς είναι ακόμη περιορισμένη, γεγονός το οποίο ανεγνώρισε πρώτη η ίδια η Επιτροπή (), επιτρέπει την επισήμανση ορισμένων μόνον από τα προβλήματα που έχουν ανακύψει, τα οποία ωστόσο αρκούν για μία πρώτη ανάλυση και για ενδεχόμενες παρεμβάσεις σε κοινοτική κλίμακα.

3.2.4. Κατά συνέπεια, το Πράσινο Βιβλίο δεν επιδιώκει να εξαντλήσει τα θέματα που σχετίζονται με τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, αλλά σύμφωνα με τις προθέσεις της Επιτροπής αποσκοπεί στην έναρξη ευρέος διαλόγου με τις σχετικές τραπεζικές και ασφαλιστικές οργανώσεις, τις οργανώσεις των καταναλωτών και τον εξειδικευμένο τύπο.

3.2.5. Η συζήτηση αυτή θα αποτελέσει σημαντική ευκαιρία αντιπαράθεσης και σύνθεσης κατά την ακρόαση που οργανώνει η Επιτροπή το Νοέμβριο 1996 στην οποία θα συμμετάσχει και αντιπροσωπεία της ΟΚΕ.

3.2.6. Στην οπτική αυτή εντάσσεται το έγγραφο που υπέβαλαν οι ΓΔ XV και XXIV της Επιτροπής, ένα έγγραφο μεστό από σημειώσεις, παρατηρήσεις και ανοικτές προβληματικές 7 κυρίως όμως, θα μπορούσε να λεχθεί, γεμάτο ερωτήματα και αντιφάσεις.

3.3. Η προστασία των οικονομικών συμφερόντων του καταναλωτή δεν πρέπει να είναι σε δεύτερη μοίρα εν σχέσει προς την εσωτερική αγορά. Στο Πράσινο Βιβλίο επιβεβαιώνεται, σχετικά με τις ρυθμίσεις που ισχύουν για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, ότι: «Οι ρυθμίσεις αυτές, βασικός σκοπός των οποίων ήταν η δημιουργία των αναγκαίων προϋποθέσεων για την ελεύθερη παροχή χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, είχαν επίσης ως συνέπεια την αύξηση του επίπεδου προστασίας του καταναλωτή ...» (). Η Επιτροπή αναφέρεται προφανώς στην προληπτική ρύθμιση σκοπός της οποίας είναι η εξασφάλιση της σταθερότητας του χρηματοπιστωτικού τομέα και η οποία ρυθμίζει συνεπώς τις σχέσεις του τομέα αυτού με τις ελεγκτικές αρχές. Ο καταναλωτής συνεπώς προστατεύεται εμμέσως, στο βαθμό που η ασφάλεια των καταθέσεων και των επενδύσεων εξαρτάται από τη σταθερότητα του τομέα.

3.3.1. Με βάση τη διατύπωση του Πράσινου Βιβλίου δίδεται η εντύπωση ότι η προστασία των οικονομικών συμφερόντων του καταναλωτή έχει δευτερεύουσα σημασία και αποτελεί κατεξοχήν συνάρτηση της υλοποίησης της εσωτερικής αγοράς. Με τα ως άνω συμφωνούν και διάφορα έγγραφα της Επιτροπής και ιδιαίτερα η ανακοίνωση που προαναφέρθηκε για τις «προτεραιότητες της πολιτικής υπέρ των καταναλωτών (1996-1998)» ()

3.3.2. Η οπτική αυτή πρέπει να αλλάξει δεδόμενου ότι είναι εξίσου σημαντική η επιδίωξη κατάλληλης και θετικής ανταμοιβής των καταναλωτών εν είδει ευκολιών και ποιότητας των υπηρεσιών. Η ενιαία αγορά δεν πρέπει να είναι επωφελής μόνο για τους παραγωγούς εμπορευμάτων και τους παρέχοντες υπηρεσίες, ήτοι άσχετη, αν όχι αντίθετη, προς τις ανάγκες του πολίτη. Κάτι τέτοιο θα μπορούσε να αποβεί αιτία να γίνουν δυσκολότερα αποδεκτές οι θυσίες που απαιτεί η υλοποίηση της ΟΝΕ και να καταστεί δυσχερέστερη η ταύτιση του πολίτη με τα ιδεώδη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

3.3.3. Οι απαιτήσεις του καταναλωτή αξίζουν ίσης προσοχής με εκείνες των επιχειρήσεων, οι οποίες επιχειρήσεις άλλωστε έχουν κάθε συμφέρον να προσαρμόζουν το ποσόν και τον τρόπο παροχής των υπηρεσιών προς ικανοποίηση του πελάτη.

3.3.4. Εξάλλου, τη σημασία της σχετικής προστασίας των χρηστών αναγνωρίζει και η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση η οποία καλεί με το άρθρο 129 α) την Κοινότητα να συμβάλει «στην επίτευξη υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών».

3.4. Πρέπει συνεπώς να λαμβάνεται πάντα υπόψη η δύσκολη θέση του καταναλωτή, μπροστά στην πολυπλοκότητα πολλών χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, και της συναφούς νομοθεσίας. Θα ήταν σκόπιμο να προβεί η Επιτροπή στη δημοσίευση φυλλαδίου ευρείας κυκλοφορίας που να επιτρέπει την ευχερή κατανόηση των πιο σημαντικών κανόνων που περιλαμβάνονται στις 50 οδηγίες για τον χρηματοπιστωτικό τομέα.

3.4.1. Αυτό σημαίνει ότι η προστασία του χρήστη οφείλει να αποτελεί για τον εθνικό και κοινοτικό νομοθέτη μία νομική και πολιτική «προτεραιότητα» προς την οποία να προσανατολίζονται οι νομοθετικές επιλογές. Η εν λόγω προστασία δεν είναι δυνατόν να εγκαταλειφθεί στον αυτοματισμό των μηχανισμών που έθεσε σε λειτουργία η ενιαία αγορά, όπως αφήνει, ως φαίνεται, να εννοηθεί το Πράσινο Βιβλίο. Τούτο δεν σημαίνει απαραιτήτως τον πολλαπλασιασμό των νομοθετικών ρυθμίσεων αλλά τον σταθερό προσανατολισμό προς την προστασία του καταναλωτή κατά την παραγωγή νομοθετικών διατάξεων για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες.

3.4.2. Πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη και το γεγονός ότι αυτή τη στιγμή μεγάλο μέρος της κοινοτικής νομοθεσίας που αφορά τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες παραπέμπει στις εθνικές διατάξεις.

3.4.3. Για να καθορισθεί μία συνολική και ισχυρή προστασία των οικονομικών συμφερόντων των χρηστών προσφέρονται δύο εναλλακτικές οδοί τις οποίες θα πρέπει να εξετάσει η Επιτροπή: είτε να καταρτίσει μία οριζόντια οδηγία η οποία να θεσπίζει κοινούς κανόνες που να διέπουν τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες που προορίζονται για οικογενειακή χρήση και, εάν χρειασθεί, ειδικούς κανόνες στις επιμέρους οδηγίες, είτε να διατηρήσει την ισχύουσα κατάσταση, δηλαδή να εξακολουθήσει η Κοινότητα να νομοθετεί με ειδικές οδηγίες, με στόχο όμως, όσον αφορά την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των καταναλωτών, όλα τα χρηματοπιστωτικά προϊόντα να τυγχάνουν ίσης μεταχείρισης.

3.4.4. Είναι ασφαλώς χρήσιμοι και πρέπει να ενθαρρύνονται ακόμη και οι κώδικες συμπεριφοράς που έχουν υιοθετήσει οι ενώσεις των επιχειρήσεων - είτε αυτόματα, είτε μετά από αίτημα και σε συμφωνία με τις ενώσεις των καταναλωτών. Είναι ωστόσο απαραίτητο να θεσπισθεί νομικό πλαίσιο τόσο για να είναι η προστασία αποτελεσματικότερη, όσο και για να είναι ο ανταγωνισμός πιο διαφανής και οι όροι ίσοι για τις επιχειρήσεις στο σύνολο της Κοινότητας.

3.4.5. Οι επιχειρήσεις θα μπορούσαν να οργανώσουν τη δράση τους με βάση σαφείς κανόνες που να μπορούν να ισχύουν για όλους. Οι καταναλωτές θα μπορούσαν να προβαίνουν κατά την επιλογή διασυνοριακών υπηρεσιών με βεβαιότητα.

3.5. Η εναρμόνιση σε κοινοτική κλίμακα θα πρέπει να αφορά τρεις κατεξοχήν πτυχές: την διαφάνεια της αγοράς και την ενημέρωση των καταναλωτών, τους συμβατικούς όρους και το δικαίωμα των καταναλωτών να προσφεύγουν στην δικαιοσύνη.

3.5.1. Όσον αφορά τη διαφάνεια και την ενημέρωση, κυρίως για τις πιο πολύπλοκες υπηρεσίες και σύμφωνα με τις τεχνικές πτυχές, πρέπει να προβλεφθεί η υποχρέωση να ενημερώνονται οι καταναλωτές πριν επιλέξουν, να τους προσφέρεται περιγραφή των συστατικών της χρηματοπιστωτικής υπηρεσίας και στοιχεία ως προς κάθε μορφής κόστος, σύμφωνα με τους κανόνες που ισχύουν στις εμπορικές πράξεις.

3.5.2. Όσον αφορά τις συμβάσεις, αυτές πρέπει να έχουν έγγραφη μορφή, να φέρουν την υπογραφή του πελάτου και να τίθενται στην διάθεσή του. Στο κείμενο θα πρέπει να αναφέρονται σαφώς οι υποχρεωτικοί συμβατικοί όροι και η κατάργηση των καταχρηστικών και επιζήμιων όρων.

3.5.3. Ο καταναλωτής πρέπει να έχει πάντοτε το δικαίωμα προσφυγής το οποίο είναι δυνατόν να ασκείται κατά διάφορους τρόπους. Κάθε προμηθευτής χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών πρέπει να διαθέτει ένα γραφείο παραπόνων και να ενημερώνει σχετικά τους πελάτες κατά την στιγμή παροχής της υπηρεσίας.

3.5.4. Εκτός της προσφυγής δια της δικαστικής οδού υπάρχουν δύο συστήματα επίλυσης των διαφορών. Το πρώτο προβλέπει την εκπροσώπησή του παρέχοντος την υπηρεσία και του χρήστη υπό την προεδρία τρίτου.

3.5.5. Το άλλο είναι το γνωστό σύστημα του διαμεσολαβητή το οποίο λειτουργεί σε ορισμένες χώρες εδώ και χρόνια με θετικά αποτελέσματα.

3.6. Εξάλλου, υφίστανται προβλήματα όπως η διαφορετική φορολόγηση ορισμένων προϊόντων και υπηρεσιών, τα οποία εξαρτώνται στενά από τις επιλογές της οικονομικής και δημοσιονομικής πολιτικής κάθε κράτους μέλους.

3.6.1. Επίσης, η διαφορετική φορολογική μεταχείριση προκαλεί στρεβλώσεις οι οποίες δεν είναι δυνατόν να αγνοηθούν επειδή έχει τεθεί σε λειτουργία η ενιαία αγορά και πρέπει συνεπώς να ληφθούν υπόψη. Όπως διατυπώνεται στο Πράσινο Βιβλίο «Όσο θα απαιτείται ομοφωνία για τη λήψη αποφάσεων του Συμβουλίου σε φορολογικά θέματα, οι προοπτικές για την κατάργηση αυτών των εμποδίων στη λειτουργία της ενιαίας αγοράς χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών θα είναι πολύ περιορισμένες» (). Αυτό όμως δεν δικαιολογεί τις τάσεις παραίτησης, ούτε επιτρέπεται να χρησιμεύσει ως άλλοθι ώστε να μην υπάρξει ουδενός τύπου παρέμβαση.

3.7. Άλλο σημαντικό πρόβλημα συνιστά ο ορισμός του «γενικού συμφέροντος» που κάθε κράτος μέλος λαμβάνει υπόψη προκειμένου να περιορίσει την προσφορά χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. Επίσης, εξαιρετικά σημαντικό είναι και το πρόβλημα της νομικής προστασίας. Το Πράσινο Βιβλίο εκθέτει το πρόβλημα στην παράγραφο που είναι αφιερωμένη στο ζήτημα αυτό, στο Πρώτο Μέρος, παραπέμποντας στη Σύμβαση της Ρώμης της 19ης Ιουνίου 1980 και στην νομοθεσία του Δικαστηρίου. Είναι ωστόσο απαραίτητο να προσδιορισθεί σαφέστερα η έννοια «γενικό συμφέρον» προκειμένου να αποφευχθεί το ενδεχόμενο επίκλησής της για προστατευτικούς απλώς σκοπούς εις βάρος, αναμφισβήτητα, της ελευθερίας επιλογής των καταναλωτών.

3.7.1. Στο Πράσινο Βιβλίο τονίζεται ότι «Οι χώρες υποδοχής διατηρούν τη δυνατότητα να επιβάλλουν εθνικούς κανόνες που έχουν θεσπίσει για λόγους γενικού συμφέροντος. Αυτό μπορεί να περιορίσει σε σημαντικό βαθμό το φάσμα των προσφερόμενων υπηρεσιών. Οι περιορισμοί στην προσφορά υπηρεσιών λόγω της εφαρμογής της ρήτρας του γενικού συμφέροντος προκαλούν σοβαρές ανησυχίες» ().

3.7.2. Η Επιτροπή αναφέρεται στο Πράσινο Βιβλίο στη Σύμβαση της Ρώμης της 19ης Ιουνίου 1980 για το εφαρμοστέο δίκαιο στις συμβατικές ενοχές (), η οποία περιλαμβάνει ειδικούς κανόνες που εφαρμόζονται σε όλα τα είδη συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές. Η εν λόγω σύμβαση προβλέπει ότι, όσον αφορά τις συμβάσεις που συνάπτονται με καταναλωτές, αρμόδια σχετικά είναι τα δικαστήρια της χώρας της κύριας κατοικίας του καταναλωτή όταν την αγωγή έχει εγείρει το άλλο συμβαλλόμενο μέρος, ενώ αντίθετα ο καταναλωτής μπορεί να επιλέξει να προσαγάγει το άλλο συμβαλλόμενο μέρος ενώπιον δικαστηρίου της χώρας στην οποία το εν λόγω μέρος ασκεί τις δραστηριότητές του ή στην οποία ο ίδιος έχει την κύρια κατοικία του.

3.7.3. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η δυνατότητα εφαρμογής της νομοθεσίας της χώρας της κύριας κατοικίας του καταναλωτή «μπορεί να οδηγήσει σε σύγκρουση με την αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης που ισχύει στην ενιαία αγορά και προβλέπει την εφαρμογή της νομοθεσίας της χώρας του παρέχοντος την υπηρεσία» (). Σε περίπτωση σύγκρουσης «η νομοθεσία της χώρας του καταναλωτή μπορεί να υπερισχύσει της νομοθεσίας του παρέχοντος την υπηρεσία εάν πληροί τα κριτήρια του γενικού συμφέροντος που έχει καθορίσει το Δικαστήριο» (). Σε αντίθετη περίπτωση υπερισχύει το δίκαιο της χώρας του παρέχοντος την υπηρεσία.

3.7.4. Αναμφισβήτητα οι αρχές αυτές δεν παρέχουν κανενός είδους βεβαιότητα από νομικής πλευράς και παραπέμπουν τις όποιες διαφορές σε χρονοβόρες και πολυδάπανες δικαστικές αγωγές. Το Πράσινο Βιβλίο φαίνεται να αποδέχεται αδιαμαρτύρητα αυτήν την κατάσταση πραγμάτων.

3.7.5. Η ΟΚΕ ωστόσο φρονεί ότι το σύστημα αυτό δεν είναι καθόλου ικανοποιητικό και προτείνει λύσεις που θα μπορούσαν ενδεχομένως να οδηγήσουν στην επίλυση του προβλήματος.

3.7.6. Μία πρώτη λύση, η οποία συνίσταται στην εναρμόνιση των διατάξεων περί γενικού συμφέροντος που εφαρμόζονται στις συμβάσεις οι οποίες συνάπτονται με καταναλωτές είναι δύσκολη και μακράς πνοής. Αυτό οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι το ενοχικό δίκαιο στα διάφορα κράτη μέλη δεν έχει εναρμονισθεί.

3.7.7. Είναι απαραίτητο να ανευρεθούν αμέσως λύσεις εν αναμονή της μελλοντικής ομοιογενούς νομοθεσίας και η ΟΚΕ υποδεικνύει ορισμένα θέματα προς εξέταση.

3.7.8. Οι δυσκολίες οφείλονται στο γεγονός ότι η έννοια «γενικό συμφέρον» ορίζεται μόνον από εννοιολογικής πλευράς και μπορεί να διαφέρει τόσο από χώρα σε χώρα, όσο και μεταξύ της εκάστοτε χώρας και του Δικαστηρίου.

3.7.9. Είναι συνεπώς απαραίτητο να γίνει καταρχάς διάκριση μεταξύ του δημοσίου διοικητικού δικαίου και του ιδιωτικού ενοχικού δικαίου. Το πρώτο περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τις διατάξεις που αφορούν τις οικονομικές συναλλαγές και άλλες «εμπορικές πρακτικές». Στις τελευταίες αυτές υπάγονται αναμφισβήτητα και οι διατάξεις που προστατεύουν τους καταναλωτές.

3.7.10. Οι δύο τραπεζικές οδηγίες, καθώς και οι συναφείς οδηγίες, στηρίζονται στο άρθρο 57, εδάφιο 2, της Συνθήκης, όπως και οι οδηγίες που αφορούν τις ασφαλίσεις. Οι οδηγίες αυτές ρυθμίζουν την άσκηση των δραστηριοτήτων του τραπεζικού τομέα και του τομέα των ασφαλίσεων. Στην πράξη, αφορούν τον έλεγχο του οικονομικού παράγοντος, την ικανότητά του να ασκεί δραστηριότητα υποκείμενη σε ρυθμίσεις και τον διαρκή έλεγχο ως προς την τήρηση των κανόνων προληπτικής εποπτείας, τον οποίο απαιτεί ο ιδιάζων χαρακτήρας των εν λόγω δραστηριοτήτων.

3.7.11. Όσον αφορά το εξαιρετικά συγκεκριμένο ζήτημα της οικονομικής ορθότητας, τα κράτη μέλη δεν έχουν πλέον τη δυνατότητα να επικαλούνται το γενικό συμφέρον, παρά μόνον με βάση ρυθμίσεις οικονομικής ορθότητας που δεν σχετίζονται με τον έλεγχο του οικονομικού παράγοντος. Πρόκειται κατά συνέπεια για τις νονοθετικές διατάξεις που αφορούν την οργάνωση της οικονομίας, την διανομή, την παραγωγή ή την χρήση μιας υπηρεσίας.

3.7.12. Στη συνέχεια εξετάζεται το πρόβλημα από πλευράς ενοχικού δικαίου και ειδικότερα ο τρόπος οργάνωσης της προστασίας των οικονομικών συμφερόντων των καταναλωτών. Η Σύμβαση της Ρώμης τείνει - στον τομέα του διεθνούς ιδιωτικού δικαίου - προς μία ενοποίηση των κανόνων που διέπουν τις συγκρούσεις νομοθεσιών στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Στόχος είναι να ενσωματωθεί στις εθνικές νομοθεσίες των κρατών μελών ένα σύνολο ενιαίων κανονων που να διέπουν το εφαρμοστέο δίκαιο στις συμβατικές ενοχές.

3.7.13. Όσον αφορά τις συμβάσεις που συνάπτονται με τους καταναλωτές, το δίκαιο το οποίο εφαρμόζεται είναι το δίκαιο της χώρας της κύριας κατοικίας του εκάστοτε καταναλωτή δυνάμει του άρθρου 5 της Σύμβασης της Ρώμης.

3.7.14. Όλες οι συμβάσεις καταναλωτικής πίστης δεν πληρούν απαραίτητα τους όρους του άρθρου 5 της Σύμβασης της Ρώμης, ούτε τους αντίστοιχους όρους του άρθρου 13 της Σύμβασης των Βρυξελλών. Αυτό συμβαίνει στις περιπτώσεις που πριν από την σύναψη της σύμβασης δεν έχει προηγηθεί, στην αντίστοιχη χώρα, ειδική προσφορά ή διαφήμιση και γενικά στις περιπτώσεις που ο καταναλωτής μετακινήθηκε ο ίδιος σε άλλη χώρα προκειμένου να διαπραγματευτεί την τιμή.

3.7.15. Παρόλα αυτά, με βάση αυτήν την υπόθεση, δεν είναι βέβαιο ότι υπάρχει κίνδυνος να στερηθεί ο καταναλωτής τα οφέλη τα οποία απορρέουν από το δίκαιο που θα μπορούσε ενδεχομένως να εφαρμοσθεί στην χώρα της κύριας κατοικίας του, δίκαιο το οποίο εξ ορισμού ευνοεί περισσότερο τα συμφέροντά του. Στην ουσία, εάν αρμόδιος να κρίνει είναι ο δικαστής της χώρας κύριας κατοικίας του καταναλωτή, θα πρέπει να εφαρμόζονται και οι νόμοι της χώρας του.

3.7.16. Τα όσα προηγήθηκαν συνιστούν σαφή και ικανοποιητική λύση για όλα τα μέρη: ο καταναλωτής απολαύει της προστασίας της νομοθεσίας της χώρας της κύριας κατοικίας του, ενώ ο παρέχων την υπηρεσία γνωρίζει ποιο δίκαιο οφείλει να εφαρμόζει.

3.7.17. Ωστόσο η Επιτροπή δεν αποδέχεται αυτή τη σαφή και απλή λύση διότι «εκτιμά ότι η εφαρμογή των αρχών για τον προσδιορισμό του εφαρμοστέου δικαίου βάσει της Σύμβασης της Ρώμης, μπορεί ενδεχομένως να έλθει σε σύγκρουση με την αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης των τραπεζικών δραστηριοτήτων, που αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της δεύτερης οδηγίας» ().

3.7.18. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή δεν συμμερίζεται τον ισχυρισμό αυτόν. Οι κανόνες της Συνθήκης της Ρώμης δεν είναι δυνατόν να οδηγήσουν σε σύγκρουση με την αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης. Πρόκειται για δύο τομείς εντελώς διαφορετικούς. Η αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης ισχύει μόνον στον τομέα του δημόσιου οικονομικού δικαίου και όχι στο ενοχικό δίκαιο, ειδικότερα όταν πρόκειται για διατάξεις που αποβλέπουν στην προστασία των οικονομικών συμφερόντων των καταναλωτών.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Εκτός από τον τομέα της καταναλωτικής πίστης, η τρέχουσα κοινοτική νομοθεσία που αφορά τις υπηρεσίες του τραπεζικού τομέα και του τομέα των ασφαλίσεων προσφέρει αξιόλογη προστασία στους χρήστες πολύπλοκων και επιτηδευμένων υπηρεσιών (χρηματιστήριο, τίτλοι, καταθέσεις εγγυήσεων), ενώ η προστασία του χρήστη «κοινών» υπηρεσιών επαφίεται περισσότερο σε αυτοσχέδια μέτρα παρά σε ένα συνολικό και κατάλληλα προσδιορισμένο πλαίσιο εγγυήσεων.

4.1.1. Το παρόν Πράσινο Βιβλίο επικεντρώνεται εμφανώς στην προστασία των οικονομικών συμφερόντων των μεμονωμένων καταναλωτών. Είναι συνεπώς απαραίτητο να γίνει σαφής διάκριση μεταξύ των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών που χρησιμοποιούν οι μεγάλοι χρήστες (πιστώσεις στις επιχειρήσεις, συμβάσεις αντασφάλισης, κ.λπ.) και των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών των «κοινών» χρηστών που αποτελούν το αντικείμενο της παρούσας γνωμοδότησης.

4.1.2. Μια βασική τραπεζική υπηρεσία (τρεχόντων λογαριασμών και αποταμιευτικών καταθέσεων) πρέπει να εξασφαλισθεί για κάθε πολίτη, υπό τον όρο ότι δεν θα επιβαρύνονται οι λοιποί πολίτες. Η τράπεζα προσφέρει πράγματι υπηρεσίες στο κοινό, αλλά δεν είναι δημόσια υπηρεσία. Σε ό,τι αφορά τους μη μόνιμους κατοίκους, θα πρέπει να επωφελούνται τουλάχιστον από τις βασικές υπηρεσίες, δίχως να ασκείται διακριτική μεταχείριση ή να επιβαρύνονται με επιπλέον κόστος εν σχέσει προς τους μόνιμους κατοίκους.

4.1.3. Οι διατραπεζικές συμφωνίες (όπως το σύστημα Eurochθque) και οι συμφωνίες συνεργασίας μεταξύ των ασφαλιστικών οργανισμών απουσιάζουν σε μεγάλο βαθμό από την κοινοτική νομοθεσία για τον ανταγωνισμό. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να είναι ασθενής ο ανταγωνισμός στον τομέα των τιμολογίων.

4.1.4. Είναι σημαντικό να καθιερωθεί ένα βασικό πλέγμα με τις πιο διαδεδομένες τραπεζικές υπηρεσίες ούτως ώστε να παρέχεται στον πελάτη η δυνατότητα να προβαίνει σε εύκολες και άμεσες επωφελείς συγκρίσεις. Το εν λόγω πλέγμα θα μπορούσε να καθορισθεί με τη βοήθεια των ενώσεων των επιχειρήσεων και των καταναλωτών.

4.1.5. Ακόμη προτιμότερο θα ήταν να μπορεί ο πελάτης να επιλέγει μεταξύ διαφόρων φορέων παροχής υπηρεσιών συγκρίνοντας τη συνολική στάση που οι φορείς αυτοί υιοθετούν για την εξυπηρέτηση των πελατών τους (ποιότητα των υπηρεσιών, καλύτερη ενημέρωση και μεγαλύτερη διαφάνεια, επίπεδο τιμών, κ.λπ.).

4.2. Όσον αφορά ειδικότερα τις εξ αποστάσεως πωλήσεις χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών θα ήταν σκόπιμο να εφαρμόζονται ρυθμίσεις ανάλογες με εκείνες που προβλέπει η οριζόντια οδηγία για τις εξ αποστάσεως συμβάσεις. Θα χρειαστεί επιπλέον να επιδειχθεί προσοχή ώστε να μην προκληθούν ζημίες στον καταναλωτή με μια πολύ γενική ρύθμιση: μία περίοδος προβληματισμού είναι τελείως άσκοπη όταν πρόκειται για υπηρεσίες που απαιτούν άμεση εκτέλεση, όπως η περίπτωση της αγοράς ή πώλησης τίτλων, ή της χορήγησης πιστώσεως σε έναν καταναλωτή ο οποίος την χρειάζεται επειγόντως.

4.2.1. Ακόμη πιο διαδεδομένες - και θα διαδοθούν ακόμη περισσότερο μέσα στα προσεχή χρόνια - είναι οι πωλήσεις μέσω τηλεματικών δικτύων (μέσω του Internet για παράδειγμα). Δεδομένης της ιδιαιτερότητας του μέσου, αξίζει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στον τύπο αυτό συναλλαγών στο πλαίσιο της νομοθεσίας για τις εξ αποστάσεως πωλήσεις χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών.

4.2.2. Όσον αφορά τις τηλεοπτικές πωλήσεις χρηματοπιστωτικών προϊόντων θα πρέπει να προβλεφθούν αυστηρές ρυθμίσεις, ιδιαίτερα εάν οι πωλήσεις πραγματοποιούνται από μη εξουσιοδοτημένους μεσάζοντες.

4.2.3. Η Επιτροπή θα μπορούσε να εξετάσει κατά πόσο είναι σκόπιμο να μελετήσει σε βάθος, βάσει των αναλύσεων για την κοινωνία της πληροφόρησης, τα προβλήματα που άπτονται των νέων μορφών τηλεματικής και τηλεοπτικής αγοράς.

4.3. Θα πρέπει να δοθεί μεγάλη προσοχή δεδομένου του πολύπλοκου χαρακτήρα τους στα ασφαλιστήρια συμπληρωματικών συντάξεων και στα ασφαλιστήρια υγείας. Η αναθεώρηση του συστήματος «κοινωνικών παροχών», το οποίο ισχύει σε όλες τις χώρες της Ένωσης, έχει ήδη αρχίσει και θα εξακολουθήσει να διανοίγει στα επόμενα χρόνια τεράστια πεδία για τον τύπο αυτό υπηρεσιών ο οποίος ωστόσο συμπεριλαμβάνεται σήμερα μεταξύ των τομέων με την λιγότερη διαφάνεια.

4.3.1. Σε ό,τι αφορά τα πρώτα, θα πρέπει να εκτίθεται στον πελάτη μία υπόθεση συνταξιοδότησης σε ρεαλιστικούς όρους, δίχως προβλέψεις που πολύ συχνά αποδεικνύονται, στη συνέχεια, απατηλές. Επίσης, η ενημέρωση θα πρέπει να είναι πολύ σαφής ως προς τα μέσα και το κόστος υπαναχώρησης από τη σύμβαση, ως προς τις συνέπειες για τους κληρονόμους σε περίπτωση θανάτου των ασφαλισθέντων και ως προς τις φορολογικές διευκολύνσεις και το δημοσιονομικό κόστος.

4.3.2. Όσον αφορά τα ασφαλιστήρια υγείας πρέπει να κοινοποιούνται αναλυτικά στον πελάτη κατά την σύναψη της σύμβασης όλες οι εξαιρέσεις ασφαλιστικής παρέμβασης και οι απαλλαγές. Εξάλλου, πρέπει να περιορισθούν όσο το δυνατόν περισσότερο οι περιπτώσεις στις οποίες οι επιχειρήσεις μπορούν να ακυρώσουν μονομερώς τη σύμβαση. Κυρίως θα πρέπει να απαγορευθεί εντελώς το ενδεχόμενο ακύρωσης της σύμβασης σε περίπτωση σοβαρής ασθενείας του ασφαλισθέντος.

4.4. Ως προς τα ενυπόθηκα δάνεια θα πρέπει να ευνοηθεί η κινητικότητα και η διαφάνεια της αγοράς, θεσπίζοντας κοινοτικούς κανόνες που να διέπουν τους τρόπους παροχής και το περιεχόμενο των πληροφοριών, τους φόρους, τους τύπους παροχής εγγυήσεων, κ.λπ. Η Επιτροπή θα πρέπει να εξετάσει το ενδεχόμενο κατάρτισης ειδικής οδηγίας και για το θέμα αυτό.

4.5. Η Επιτροπή θα πρέπει επίσης να εξετάσει και όσον αφορά τις ασφαλίσεις κατά πόσον είναι δυνατόν να εκδοθεί οδηγία ανάλογη με τις τραπεζικές προκειμένου να εξασφαλισθεί μία ελάχιστη βασική προστασία για όλους τους ασφαλισθέντες.

4.6. Το ζήτημα της τοκογλυφίας έχει αποκτήσει καθοριστική σημασία τα τελευταία χρόνια σε διάφορες χώρες. Ως προς το λεπτό αυτό ζήτημα που που έχει λάβει σημαντικές κοινωνικές προεκτάσεις, όπως και ως προς το ζήτημα του υπερδανεισμού, δεν υφίσταται ουδεμία ρύθμιση σε κοινοτικό επίπεδο. Η ΟΚΕ επαναλαμβάνει την παρατήρηση που είχε διατυπώσει στη γνωμοδότηση που εξέδωσε το 1992 με θέμα «τον καταναλωτή και την εσωτερική αγορά», ότι δηλαδή η Κοινότητα δεν έχει λάβει κανένα μέτρο στον τομέα αυτό, μολονότι πρόκειται για ένα πρόβλημα κοινοτικής διαστάσεως (). Η ΟΚΕ υπενθυμίζει επίσης στην Επιτροπή ότι σύμφωνα με το Συμβούλιο «η εξέταση του προβλήματος των καταναλωτών που αντιμετωπίζουν υψηλά χρέη» έχει προτεραιότητα (). Καλεί εκ νέου την Επιτροπή να καθορίσει τα μέτρα που θα μπορούσαν να ληφθούν σε κοινοτικό επίπεδο προκειμένου να αμβλυνθεί το πρόβλημα του υπερδανεισμού. Τέλος, η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να συνεκτιμήσει, κατά τη διατύπωση της θέσης της, την έκθεση που εξέδωσε το Ίδρυμα για θέματα νομοθεσίας και πολιτικής του πανεπιστημίου της Leiden, την κατάρτιση της οποίας είχε ζητήσει η ίδια ().

4.7. Απαιτείται να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση και στους τρόπους πληρωμής. Όσον αφορά τις επιταγές, για παράδειγμα, θα πρέπει να εξετασθεί με ποιο τρόπο θα μπορούσε να καταργηθεί η τοκοφόρος ημερομηνία η οποία αποτελεί πηγή πολλών καταχρήσεων και δεν παρέχει ουδεμία ασφάλεια. Σχετικά με το πρόβλημα της ανεπαρκούς εφαρμογής της σύστασης για τα ηλεκτρονικά συστήματα πληρωμής (), υπενθυμίζουμε τη θέση που έλαβε πρόσφατα η ΟΚΕ ().

5. Συμπεράσματα

5.1. Η ΟΚΕ επικροτεί την πρωτοβουλία του Πράσινου Βιβλίου, που μπορεί να αποτελέσει όντως μια πρώτη σημαντική ευκαιρία εμβάθυνσης όλων των ενδογενών προβληματικών και να συμβάλει στην καλύτερη ικανοποίηση των καταναλωτών χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών.

5.2. Ένα πρώτο σημαντικό έργο που πρέπει να αναλάβει η Επιτροπή είναι η σύνταξη ενός Λευκού Βιβλίου για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και τους καταναλωτές, στο οποίο να προσδιορίζονται τα προς προστασία δικαιώματα, καθώς και τα μέσα προστασίας. Μεταξύ των δικαιωμάτων θα πρέπει οπωσδήποτε να συμπεριληφθούν το δικαίωμα πρόσβασης στην εν λόγω προστασία, η πλήρης και εξαντλητική ενημέρωση, η διαφάνεια των υπηρεσιών και η δυνατότητα επανόρθωσης.

5.3. Από την άποψη αυτή, η περιορισμένη γνώση των επιπτώσεων της εσωτερικής αγοράς αποτελεί ιδιαίτερα σημαντικό πρόβλημα το οποίο πρέπει να επιλυθεί το ταχύτερο. Για να είναι οι παρεμβάσεις καλύτερα στοχοθετημένες και πιο αποτελεσματικές, είναι απαραίτητο να υπάρχουν διαθέσιμες πληροφορίες σχετικά με τα πλέον συνήθη αίτια διαφορών στις διάφορες υπηρεσίες. Θα ήταν συνεπώς σκόπιμο να προετοιμαστεί, σε συνεργασία με τις σχετικές οργανώσεις και τις οργανώσεις καταναλωτών, μία ευρεία έρευνα σχετική με τις διαφορές που ανακύπτουν στις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. Αυτό θα επιτρέψει επίσης να επισημανθούν οι προτεραιότητες που απαιτούν παρέμβαση σε κοινοτική κλίμακα. Η ανάλυση αυτή πρέπει να γίνει σε βραχύ χρονικό διάστημα και χωρίς να εμποδίσει την απόφαση για άμεσες παρεμβάσεις.

Βρυξέλλες, 31 Οκτωβρίου 1996.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() Πράσινο βιβλίο «Χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες: Οι προσδοκίες των καταναλωτών» (έγγρ. COM(96) 209 τελικό), σ. 3.

() Ό. π., σ. 4.

() Ό. π., σ. 6.

() Ό. π., σ. 7.

() Ό. π., σ. 9.

() Σύνοψη των παρεμβάσεων περιέχεται στο έγγραφο CES 802/96 annexe που προσαρτάται στη γνωμοδότηση.

() Έγγρ. COM(95) 519 def.

() Πράσινο Βιβλίο «Χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες - Οι προσδοκίες των καταναλωτών» [έγγρ. COM(96) 209 τελικό (Συνοπτική Παρουσίαση, σ. 1)].

() Ο. π., Μέρος Ι, σ. 3.

() Έγγρ. COM(95) 519 τελ. - Γνωμοδότηση ΕΕ αριθ. C 295 της 7. 10. 1996, σ. 64.

() Ό. π., σ. 12.

() Ό. π., σ. 5.

() Ανακοίνωση στην ΕΕ αριθ. C 291 της 4. 11. 1995, σ. 19.

() Γνωμοδότηση της 26. 11. 1992, ΕΕ αριθ. C 19 της 25. 1. 1993, σ. 22.

() Ψήφισμα του Συμβουλίου της 13. 7. 1992, ΕΕ αριθ. C 186 της 23. 7. 1992.

() Βλ. επίσης σημείο 377 της έκθεσης της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας 87/102/ΕΟΚ, έγγρ. COM(95) 117 τελικό.

() 88/590/ΕΟΚ της 17. 11. 1988.

() Σημείο 2.3.3 της γνωμοδότησης για τις προτεραιότητες της πολιτικής καταναλωτών (1996-1998), ΕΕ αριθ. C 295 της 7. 10. 1996, σ. 64.