Γνωμοδότηση για την ανακοίνωση σχετικά με τη θέση σε εφαρμογή του Πρωτοκόλλου για την κοινωνική πολιτική που υποβάλλεται από την Επιτροπή στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (94/C 397/17)

Στις 21 Ιανουαρίου 1994, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανακοίνωση σχετικά με τη θέση σε εφαρμογή του Πρωτοκόλλου για την κοινωνική πολιτική που υποβάλλεται από την Επιτροπή στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτισμικών θεμάτων, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του, στις 10 Νοεμβρίου 1994 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. van Dijk.

Κατά τη 320ή σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 24ης Νοεμβρίου 1994), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε κατά πλειοψηφία (18 ψήφοι κατά και 11 αποχές) την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Πεδίο αναφοράς της συμφωνίας για το κοινωνικό πρωτόκολλο

1.1.

Σχέση με τη Συνθήκη της Ρώμης

1.1.1. Η κατάσταση της « Κοινωνικής Ευρώπης » που διαιρείται σε δύο μέρη απειλεί να υπονομεύσει την ενότητα του κοινωνικού δικαίου της Ένωσης, οδηγεί σε διαφορετική μεταχείριση ατόμων στο Ηνωμένο Βασίλειο και δημιουργεί τις προϋποθέσεις για κοινωνικό ντάμπινγκ.

1.1.2. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την άποψη της Επιτροπής που εκτίθεται στο σημείο 8 : ότι πρέπει να καταβληθεί κάθε δυνατή προσπάθεια με στόχο την ενσωμάτωση μιας βελτιωμένης μορφής της Συμφωνίας στη Συνθήκη κατά τη Διακυβερνητική Διάσκεψη του 1996, όπως αναφέρει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

1.2.

Το πρωτόκολλο και το « κοινοτικό κεκτημένο »

1.2.1. Το πρωτόκολλο και η Συμφωνία προβλέπουν τη διεύρυνση των αρμοδιοτήτων της Κοινότητας στον κοινωνικό τομέα έναντι των 11 κρατών μελών που υπέγραψαν αυτή τη Συμφωνία. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να προταθούν μέτρα που να υπερβαίνουν (και ως εκ τούτου « να μη θίγουν ») το σημερινό κοινοτικό κεκτημένο, βάσει των αρμοδιοτήτων της Συνθήκης ΕΟΚ στις οποίες περιοριζόταν το κεκτημένο, παρέχοντας στο εξής νέες νομικές εξουσίες.

1.3.

Η διττή επικουρικότητα

1.3.1. Με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ εισάγεται η αρχή της επικουρικότητας. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο διέκρινε δύο ξεχωριστές όψεις αυτής της αρχής : την κάθετη και οριζόντια επικουρικότητα. Με τον όρο κάθετη επικουρικότητα το ΕΚ αναφέρεται στην κατανομή των αρμοδιοτήτων μεταξύ διάφορων επιπέδων αρχών : ευρωπαϊκό, εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο. Η οριζόντια επικουρικότητα αναφέρεται στην κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ κοινωνικών εταίρων και αρχών.

1.3.2. Τα κριτήρια που αναφέρονται στο άρθρο 3 Β της Συνθήκης του Μάαστριχτ αφορούν μόνο την κάθετη επικουρικότητα και όχι την οριζόντια.

1.3.3. Πρέπει να γίνεται διάκριση μεταξύ της κάθετης και της οριζόντιας επικουρικότητας.

1.3.4. Η κάθετη επικουρικότητα - η επιλογή μεταξύ δράσεων σε κοινοτικό ή εθνικό επίπεδο - λαμβάνει υπόψη διάφορους παράγοντες :

α) τους κινδύνους καθυποταγής των κοινωνικών συστημάτων στον ανταγωνισμό, με αποτέλεσμα την υποβάθμιση των επιπέδων κοινωνικής προστασίας 7

β) την ανάγκη λήψης νομοθετικών μέτρων ώστε να αποτραπεί η αποκόμιση ανταγωνιστικού οφέλους από τα χαμηλά πρότυπα 7

γ) την ευρωπαϊκή διάσταση ενός θέματος που απαιτεί παρέμβαση σε επίπεδο ΕΟΚ, όπως για παράδειγμα τα συμβούλια ευρωπαϊκών έργων 7

δ) εάν μια κοινοτική πολιτική συνεπάγεται αρνητικές συνέπειες για μια ομάδα, χρειάζεται να ληφθούν αντισταθμιστικά μέτρα σε κοινοτικό επίπεδο, όπως για παράδειγμα το πρόγραμμα Matthaeus-Tax που αφορά τους τελωνειακούς υπαλλήλους.

1.3.5. Στην ανακοίνωση της Επιτροπής, σημείο 6 (γ), το άρθρο 3Β της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση θεωρείται ως κριτήριο για την εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας. Ωστόσο, το άρθρο 3 (Β) αφορά μόνο την κάθετη και όχι την οριζόντια επικουρικότητα.

1.3.6. Η διεξοδική εξέταση του πρωτοκόλλου και της Συμφωνίας για την κοινωνική πολιτική και οι συνημμένες δηλώσεις αποκαλύπτουν πιθανές ενδείξεις για την οριζόντια επικουρικότητα.

α) Η δήλωση για το άρθρο 4 (2) της Συμφωνίας αναφέρεται στην εφαρμογή της οριζόντιας επικουρικότητας σε εθνικό επίπεδο (κράτος μέλος). Τα κράτη μέλη αναμένουν σαφώς ότι από τις συλλογικές διαπραγματεύσεις θα προκύψει η ανάπτυξη του περιεχομένου των συμφωνιών σε κοινοτικό επίπεδο και δεν αναλαμβάνουν την υποχρέωση για θέσπιση νόμων.

β) Το άρθρο 2 (4) της Συμφωνίας προβλέπει έναν άλλο παράγοντα για την εφαρμογή της οριζόντιας επικουρικότητας σε εθνικό επίπεδο (κράτος μέλος). Η εφαρμογή των οδηγιών σε επίπεδο κράτους μέλους μπορεί να εναπόκειται στους κοινωνικούς εταίρους, υπό τον όρο ότι θα εγγυάται το κράτος μέλος τα αποτελέσματα που επιβάλλει η οδηγία.

γ) Η Συμφωνία προβλέπει έναν παράγοντα για την εφαρμογή της οριζόντιας επικουρικότητας σε κοινοτικό επίπεδο. Στο άρθρο 2 (6) της Συμφωνίας « οι αμοιβές, το δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι, το δικαίωμα της απεργίας, το δικαίωμα ανταπεργίας » δεν περιλαμβάνονται στις αρμοδιότητες του Συμβουλίου, που αναφέρονται στο άρθρο 2 (2), για την έγκριση οδηγιών. Οι κοινωνικοί εταίροι σε κοινοτικό επίπεδο και σε επίπεδο κρατών μελών πρέπει να έχουν αρμοδιότητες για τα θέματα αυτά. Οι αρμοδιότητες των κοινωνικών εταίρων να συνάπτουν συμφωνίες βάσει των διαδικασιών των άρθρων 3 και 4 δεν περιορίζονται όσον αφορά τα θέματα αυτά.

Επιπλέον, η ΟΚΕ λαμβάνει υπόψη ότι :

δ) Η γενικά αναγνωρισμένη βασική αρχή της αυτονομίας των κοινωνικών εταίρων μπορεί να επηρεάσει την κατανομή των αρμοδιοτήτων μεταξύ κοινωνικών εταίρων και αρχών.

1.3.7. Η οριζόντια επικουρικότητα σε κοινοτικό επίπεδο αναγνωρίζεται ολοένα και περισσότερο στο κοινοτικό δίκαιο σε επίπεδο κρατών μελών. Η νομολογία () του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου τονίζει ότι οι συλλογικές συμφωνίες :

(i) πρέπει να καλύπτουν όλους του εργαζομένους, και

(ii) πρέπει να περιλαμβάνουν όλες τις απαιτήσεις των οδηγιών

Διαφορετικά, πρέπει να υπάρχει υποστήριξη με τη μορφή κρατικής εγγύησης (συνήθως νομοθεσία).

1.3.8. Η Επιτροπή, με την επιστολή της της 11ης Μαΐου 1993 προς τους δανούς κοινωνικούς εταίρους, αποδέχθηκε βασικά ότι οι οδηγίες που αφορούν τις συνθήκες στην αγορά εργασίας θα μπορούν να εφαρμόζονται στη δανική αγορά εργασίας μέσω συλλογικών συμφωνιών και όχι δια της νομοθετικής οδού.

Η Επιτροπή, στην επιστολή της προς τη σουηδική κυβέρνηση, στις 29 Οκτωβρίου 1993, αποδέχθηκε την ίδια αρχή.

1.3.9. Η αναγνώριση της αρχής της οριζόντιας επικουρικότητας στην εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας σε επίπεδο κράτους μέλους έχει αναγνωρισθεί τόσο στη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου και στα πλαίσια του Κοινοτικού Χάρτη, όσο και στην νομοθετική πρακτική του Συμβουλίου και της Επιτροπής.

1.4.

Επιλογή της Επιτροπής μεταξύ της Συνθήκης της Ρώμης και της Συμφωνίας του Μάαστριχτ

1.4.1. Δεδομένου ότι η Συμφωνία έχει διευρύνει το πεδίο αρμοδιοτήτων στον κοινωνικό τομέα, οι περισσότερες προτάσεις θα εμπίπτουν αποκλειστικά στις διατάξεις της.

1.4.2. Για να προληφθεί μία κατάσταση κατά την οποία δεν θα ζητείται η γνώμη των κοινωνικών εταίρων για προτάσεις που αφορούν την κοινωνική πολιτική, η ΟΚΕ διερωτάται κατά πόσο είναι δυνατό να εφαρμοσθεί μία διπλή προσέγγιση ανάλογη με τη διττή νομική βάση των οδηγιών της Επιτροπής για την ίση μεταχείριση. Εάν η Επιτροπή δήλωνε ότι θα ζητεί πάντα τη γνώμη των κοινωνικών εταίρων, βάσει της Συνθήκης ή του Κοινωνικού Πρωτοκόλλου, δεν θα υπήρχε πρόβλημα.

1.4.3. Η αποτυχία να βασιστούν οι πρωτοβουλίες για τις κοινωνικές δραστηριότητες στη Συμφωνία :

α) παραβιάζει την υποχρέωση της Επιτροπής για την προώθηση του κοινωνικού διαλόγου στα πλαίσια της Συμφωνίας 7 και

β) μπορεί να θεωρηθεί από τους κοινωνικούς εταίρους ως :

i) άρνηση του δικαιώματος συμμετοχής στις διαβουλεύσεις κάθε φορά που η Επιτροπή υποβάλλει προτάσεις στον « τομέα της κοινωνικής πολιτικής » [άρθρο 3 (2)] 7

ii) εμπόδιο για την κίνηση της διαδικασίας που προβλέπει το άρθρο 4.

1.4.4. Είναι σαφές ότι η Συμφωνία θα αποτελέσει στο μέλλον το πρώτο ένδικο μέσο και πρωτογενή νομική βάση για κοινωνική δράση στην Κοινότητα (όπου είναι δυνατό, από κοινού με τη Συνθήκη ΕΟΚ).

1.4.5. Σύμφωνα με δήλωση της Επιτροπής στην παράγραφο 28) : « εκτιμά ότι οι διαδικασίες αυτές ειδικής διαβούλευσης σύμφωνα με το άρθρο 3 της Συμφωνίας πρέπει να εφαρμόζονται για κάθε πρόταση σχετικά με τον κοινωνικό τομέα, οποιαδήποτε και αν είναι η επιλεχθείσα νομική βάση », πράγμα που καλύπτει μόνο εν μέρει τις υποχρεώσεις της Επιτροπής.

1.5.

Η ρήτρα εξαίρεσης για το Ηνωμένο Βασίλειο και η αρχή της απαγόρευσης των διακρίσεων

1.5.1. Τα υπόλοιπα κράτη μέλη εξέφρασαν σαφώς την επιθυμία να προσχωρήσει το Ηνωμένο Βασίλειο στις νέες πρωτοβουλίες του τομέα της κοινωνικής πολιτικής. Το Ηνωμένο Βασίλειο διατηρεί το δικαίωμα να αρνείται να λάβει μέρος στις ανωτέρω δράσεις μέχρις ότου κρίνει σκόπιμη την προσχώρησή του. Το Ηνωμένο Βασίλειο δεν μπορεί να επικαλείται την αρχή της απαγόρευσης των διακρίσεων όταν η άρνησή του για προσχώρηση αποτελεί λόγο διάκρισης.

2. Ποιοί πρέπει να συμμετέχουν στις διαβουλεύσεις;

2.1.

Οι κοινωνικοί εταίροι

2.1.1. Το σχετικό κεφάλαιο της Ανακοίνωσης της Επιτροπής (αρχή της παραγράφου 22) φέρει τον τίτλο « Οι οργανώσεις με τις οποίες πρέπει να γίνεται διαβούλευση ». Υπάρχουν δύο προκαταρκτικά προβλήματα :

α) η λέξη « οργανώσεις » δεν αναφέρεται στην Συμφωνία 7 αναφέρονται μόνο οι λέξεις « κοινωνικοί εταίροι », « management and labour », « partenaires sociaux », « parti sociali »,

β) οι κοινωνικοί εταίροι διεξάγουν διαβουλεύσεις, αλλά είναι επίσης δυνατό να διαπραγματευθούν συμφωνίες σε κοινοτικό επίπεδο.

2.1.2. Έχοντας υπόψη τα προβλήματα αυτά, η ΟΚΕ θέτει το ερώτημα ποιά διακριτική ευχέρεια έχει η Επιτροπή όταν αποφασίζει ποιές είναι οι οργανώσεις με τις οποίες πρέπει να γίνεται διαβούλευση.

2.1.3. Οι διαβουλεύσεις και ο κοινωνικός διάλογος σε κοινοτικό επίπεδο δεν θα πρέπει να διεξάγονται όπως οι συλλογικές διαπραγματεύσεις στα κράτη μέλη. Η διαδικασία και τα αποτέλεσματα μπορεί να είναι διαφορετικά 7 όσοι συμμετέχουν στον κοινωνικό διάλογο σε επίπεδο ΕΟΚ μπορούν επίσης να εντοπισθούν με ειδικά διαφορετικά κριτήρια. Είναι σημαντικό να μην παρεκτείνοται απλώς τα συμπεράσματα από τις εθνικές εμπειρίες σε επίπεδο ΕΟΚ.

2.1.4. Στα κριτήρια για την επιλογή των κοινωνικών εταίρων στα εθνικά συστήματα χρησιμοποιείται συχνά η λέξη - κλειδί « αντιπροσωπευτικός ». Η λέξη αυτή δεν αναφέρεται στη Συμφωνία.

2.1.5. Αυτό υποδηλώνει μια διττή πτυχή της αντιπροσωπευτικότητας :

α) η πρώτη πτυχή είναι ότι, για να υπάρχει αντιπροσωπευτικός κοινωνικός διάλογος σε κοινοτικό επίπεδο, πρέπει να συμμετέχουν οι εκπρόσωποι των κατα τόπους κοινωνικών εταίρων 7

β) ωστόσο, ένα δεύτερο ερώτημα είναι υπό ποιά έννοια οι « εκπρόσωποι αυτοί » αντιπροσωπεύουν τους κοινωνικούς εταίρους.

2.1.6. Η μελέτη που συνοψίζεται στο παράρτημα 3 της Ανακοίνωσης καταλήγει, όσον αφορά τον ορισμό των κοινωνικών εταίρων για τις συλλογικές διαπραγματεύσεις : (παράρτημα 3, σελίδες 3-4), ως εξής :

α) « στις περισσότερες χώρες η αμοιβαία αναγνώριση αποτελεί το βασικό μηχανισμό, αλλά ενίοτε απαιτείται η εκπλήρωση πρόσθετων επίσημων ή νομικών προϋποθέσεων »,

β) τα συστήματα αναγνώρισης « κάνουν χρήση (ενίοτε σιωπηρή) ποσοτικών κριτηρίων διάφορων τύπων σε περίπου τα μισά από τα κράτη μέλη. Γενικά, τα ποιοτικά κριτήρια φαίνεται να είναι τουλάχιστον εξίσου σημαντικά. Η μελέτη επιβεβαιώνει τη μεγάλη πολυμορφία των χρησιμοποιούμενων προσεγγίσεων ».

2.1.7. Για να καταστεί αντιπροσωπευτικός ο κοινωνικός διάλογος σε επίπεδο ΕΟΚ, είναι απαραίτητη η εκπροσώπηση των κοινωνικών εταίρων. Τα ερωτήματα που τίθενται είναι τα εξής :

α) Ποιά κριτήρια πρέπει να χρησιμοιηθούν για τον εντοπισμό των εν λόγω αντιπροσώπων;

β) Πόσο αποφασιστική σημασία έχει η « αντιπροσωπευτικότητα » ως ένα από τα κριτήρια;

2.1.8. Οποιαδήποτε ποσοτικά και ποιοτικά κριτήρια επιλεγούν πρέπει να αντικατοπτρίζουν :

α) το διαφορετικό πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου σε κοινοτικό επίπεδο, και

β) την ποικιλομορφία των πρακτικών σε επίπεδο κράτους μέλους.

2.1.9. Η έννοια της « αντιπροσωπευτικότητας » μπορεί να συγκεκριμενοποιηθεί με δύο τρόπους :

α) με το να ορίζονται ως αντιπροσωπευτικοί σε κοινοτικό επίπεδο κοινωνικοί εταίροι, οργανώσεις που να είναι αναγνωρισμένες από τους εθνικούς κοινωνικούς εταίρους που θεωρούνται αντιπροσωπευτικοί κατα το εθνικό δίκαιο και πρακτική.

Η κοινοτική παράδοση που απορρέει σαφώς από ορισμένες οδηγίες, είναι ότι οι εκπρόσωποι ορίζονται από τον νόμο και την πρακτική των κρατών μελών. Ωστόσο, στις υποθέσεις 382/92 και 283/92, Επιτροπή της ΕΚ κατα Ηνωμένου Βασιλείου, η Επιτροπή κατήγγειλε ότι το Ηνωμένο Βασίλειο δεν έχει θεσπίσει κανόνες για τον ορισμό εκπροσώπων των εργαζομένων στις περιπτώσεις που δεν ορίζονται σε εθελοντική βάση. Το Ηνωμένο Βασίλειο υποστήριξε ότι η υποχρέωση προκύπτει μόνο εάν το εθνικό δίκαιο και πρακτική προβλέπουν εκπροσώπους. Σε απόφαση που ελήφθη στις 8 Ιουνίου 1994, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο όρισε ότι « Η άποψη του Ηνωμένου Βασιλείου δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή ». Το Δικαστήριο αποδέχθηκε τις απόψεις του Γενικού εισαγγελέα, κ. van Gerven, σε γνωμοδότηση που εξέδωσε στις 2 Μαρτίου 1994 (παράγραφος 9) : « ....το να εξαρτάται πλήρως η δραστηριότητα των εκπροσώπων των εργαζομένων από την εθελοντική αναγνώριση των εργοδοτών δεν συμβιβάζεται με την προστασία των εργαζομένων, όπως προκύπτει από τους στόχους, τη διάρθρωση και τη διατύπωση των οδηγιών » 7

β) οι κοινωνικοί εταίροι σε κοινοτικό επίπεδο πρέπει να επιλέγονται αφού ληφθεί υπόψη η φύση της διαδικασίας και της έκβασης του κοινωνικού διαλόγου σε κοινοτικό επίπεδο. Πρόκειται για διακρατικά κριτήρια που έχουν σχέση με τους εθνικούς κοινωνικούς εταίρους και την οργανωτική ικανότητα.

2.1.10. Στην ανακοίνωση της Επιτροπής (παράγραφος 24) προτείνονται τα εξής κριτήρια :

α) να είναι οι οργανώσεις διεπαγγελματικές ή να έχουν συσταθεί κατά κλάδο ή κατηγορία δραστηριοτήτων και να είναι οργανωμένες σε ευρωπαϊκό επίπεδο,

β) να αποτελούνται από οργανώσεις οι οποίες είναι αναγνωρισμένες οι ίδιες ότι αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των δομών των κοινωνικών εταίρων των κρατών μελών, έχουν ικανότητα διαπραγμάτευσης συμφωνιών και είναι, στο μέτρο του δυνατού, αντιπροσωπευτικές σε όλα τα κράτη μέλη,

γ) να έχουν επαρκείς δομές που τους επιτρέπουν να συμμετέχουν αποτελεσματικά στη διαδικασία διαβούλευσης.

2.1.11. Το παράρτημα 2 της Ανακοίνωσης υποτίθεται ότι περιλαμβάνει « οργανώσεις που αντιστοιχούν στο σημερινό στάδιο των κριτηρίων ». Ωστόσο, το παράρτημα 2 δεν είναι προφανώς οριστικό. Η Επιτροπή καταλήγει ότι : (παράγραφος 28) « προβαίνει σε επίσημες διαβουλεύσεις με τις ευρωπαϊκές οργανώσεις κοινωνικών εταίρων που απαριθμούνται στο παράρτημα 2 και πληρούν τα κριτήρια της παραγράφου 24 ».

2.1.12. Τα κριτήρια που προτείνει η Επιτροπή στην παράγραφο 24 είναι ασαφή όσον αφορά την ικανότητα διαπραγμάτευσης των κοινωνικών εταίρων της ΕΟΚ. Το άρθρο 3 (4) της Συμφωνίας συνδέει τις διαβουλεύσεις με διάλογο και συμφωνίες (άρθρο 4). Τα κριτήρια πρέπει να περιλαμβάνουν επίσης και την ικανότητα διαπραγμάτευσης και δέσμευσης των εθνικών διαρθρώσεων.

Οι συμφωνίες τις οποίες διαπραγματεύονται οι κοινωνικοί εταίροι σε επίπεδο ΕΟΚ θα πρέπει να μπορούν να δεσμεύουν τους ενδιαφερόμενους εθνικούς κοινωνικούς εταίρους και, ως εκ τούτου, να επηρεάζουν άμεσα, ή κατ`επέκταση, όλους τους εργαζομένους και τους εργοδότες στα κράτη μέλη.

2.1.13. Η άποψη της Επιτροπής είναι ότι (παράγραφος 26) : « Μόνο οι ίδιες οι οργανώσεις είναι σε θέση να αναπτύξουν τις δικές τους δομές διαλόγου και διαπραγμάτευσης ». Ένα κριτήριο που απαιτεί αρμοδιότητα για διαπραγμάτευση και ικανότητα για τη σύναψη συμφωνιών θα μπορούσε να βοηθήσει τους εταίρους σε επίπεδο ΕΟΚ να επιτύχουν το στόχο αυτό.

2.1.14. Οι κοινωνικοί εταίροι των κρατών μελών, στους οποίους συγκαταλέγονται οι οργανώσεις σε επίπεδο ΕΟΚ, θα πρέπει να ενθαρρυνθούν ώστε να παράσχουν επαρκείς εντολές διαπραγμάτευσης στις οργανώσεις κοινωνικών εταίρων σε επίπεδο ΕΟΚ. Τα κράτη μέλη πρέπει να ενθαρρυνθούν ώστε να παράσχουν τις διαδικασίες και τις εγγυήσεις που διασφαλίζουν τη γενική εφαρμογή των συμφωνιών που έχουν επιτευχθεί σε επίπεδο ΕΟΚ. Όλα αυτά υπονοούνται στα μέσα εφαρμογής των συμφωνιών που προβλέπει το άρθρο 4 (2).

2.1.15. Η ΟΚΕ συμφωνεί από την άποψη αυτή με τη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σύμφωνα με την οποία ευρωπαϊκές οργανώσεις θεωρούνται εκείνες οι οποίες έχουν, στο μέτρο του δυνατού, μέλη στις περισσότερες χώρες της ΕΕ.

2.2.

Συμβουλευτικές επιτροπές

2.2.1. Η ανακοίνωση θεωρεί δεδομένη τη συνεχή χρήση « καθιερωμένων τριμερών συμβουλευτικών επιτροπών » (σημείο 20). Για να ενσωματωθούν οι επιτροπές αυτές στον κοινωνικό διάλογο, πρέπει να είναι πολυμερείς μάλλον παρά τριμερείς. Οι υφιστάμενες κοινές τομεακές συμβουλευτικές επιτροπές θα μπορούσαν να αποτελέσουν τη βάση του κατά τομείς κοινωνικού διαλόγου.

3. Διαβουλεύσεις

3.1.

Χρονοδιάγραμμα πρώτης φάσεως

3.1.1. Το άρθρο 3 (2) της Συμφωνίας προβλέπει μια πρώτη διαβούλευση της Επιτροπής με τους κοινωνικούς εταίρους « πριν από την υποβολή προτάσεων στον τομέα της κοινωνικής πολιτικής ». Η Επιτροπή διαβουλεύεται με πολλά ενδιαφερόμενα πρόσωπα. Η σημασία του άρθρου 3 είναι ότι συνεπάγεται ειδικά δικαιώματα πρόσβασης στη διαδικασία διαμόρφωσης της πολιτικής για τους κοινωνικούς εταίρους. Το αποτέλεσμα πρέπει να είναι μεγαλύτερη διαφάνεια, τουλάχιστον όσον αφορά τους κοινωνικούς εταίρους.

3.1.2. Από την άποψη αυτή, πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ των κοινωνικών εταίρων και των οργανώσεων των οποίων η Επιτροπή επιθυμεί να ζητεί τη γνώμη κατά την πρώτη περίοδο διαβουλεύσεων. Δεν μπορούν να θεωρηθούν ως κοινωνικοί εταίροι όλες οι οργανώσεις των οποίων η Επιτροπή επιθυμεί να ζητεί τη γνώμη.

3.1.3. Οι διαβουλεύσεις με τους κοινωνικούς εταίρους πρέπει να βασίζονται στη διαδικασία διαμόρφωσης της κοινωνικής πολιτικής. Η ενσωμάτωση των κοινωνικών εταίρων στη διαδικασία προγραμματισμού της πολιτικής της Επιτροπής θα έχει διαρθρωτικές συνέπειες και για τις δύο πλευρές.

3.1.4. Το χρονοδιάγραμμα των διαβουλεύσεων θα επηρεάσει την ένταξη των κοινωνικών εταίρων στη διαδικασία σχεδιασμού της κοινωνικής πολιτικής. Οι εναλλακτικές λύσεις είναι οι εξής :

α) σε πρώτο στάδιο : το άρθρο 3 (2) αναφέρεται στην « πιθανή κατεύθυνση της κοινοτικής δράσης » - δηλ. όταν δεν έχει ληφθεί ακόμη σχετική απόφαση. Υπάρχουν και άλλες εναλλακτικές λύσεις που πρέπει να μελετηθούν 7

β) σε μέσο στάδιο : οι κοινωνικοί εταίροι συμμετέχουν στη διαδικασία διαμόρφωσης της εσωτερικής πολιτικής, αλλά μόνο μετά από σύντομη παράθεση των πιθανών κατευθύνσεων της κοινοτικής δράσεως 7

γ) σε τελικό στάδιο : αλλαγή της « πιθανής κατεύθυνσης » που καθορίστηκε από την Επιτροπή 7 οι διαβουλεύσεις περιορίζονται στο στάδιο ακριβώς πριν από την υποβολή προτάσεων.

3.1.5. Οι διαβουλεύσεις αρχίζουν με την επιστολή της Επιτροπής που κηρύσσει την έναρξη της πρώτης διαβούλευσης. Εάν προταθεί μία περίοδος διαβουλεύσεων έξη εβδομάδων, τότε η διαβούλευση με τους κοινωνικούς εταίρους θα γίνει πολύ αργά στη διαδικασία υιοθέτησης της πολιτικής. Η έγκαιρη διαβούλευση απαιτεί μεγαλύτερη χρονική περίοδο.

3.1.6. Οι συνέπειες μιας μεγαλύτερης χρονικής περιόδου είναι ότι η Επιτροπή θα μπορούσε και θα έπρεπε να διαβουλευθεί, και να πραγματοποιήσει δραστήρια έρευνα, όσον αφορά τις δυνατότητες άλλων κατευθύνσεων για την κοινοτική πολιτική που προτείνουν οι κοινωνικοί εταίροι.

3.1.7. Βάσει των συμπερασμάτων αυτών, η ΟΚΕ προτείνει να είναι διάρκειας οκτώ εβδομάδων η πρώτη φάση της διαβούλευσης με τους κοινωνικούς εταίρους. Η Επιτροπή οφείλει να υποβάλει την πρότασή της για την δεύτερη περίοδο διαβούλευσης εντός 4 μηνών. Στη συνέχεια, οι κοινωνικοί εταίροι έχουν 8 εβδομάδες για να εκφέρουν τη γνώμη τους ή να αποφασίσουν ότι επιθυμούν να κινηθεί η διαδικασία που αναφέρεται στο άρθρο 4 του πρωτοκόλλου. Αυτό αφήνει στους κοινωνικούς εταίρους αρκετό χρόνο για να διαβουλευθούν με τις οργανώσεις-μέλη τους και να αποφασίσουν αν επιθυμούν να κινηθεί η διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 4 πριν η Επιτροπή υποβάλει την πρότασή της. Ταυτόχρονα, η Επιτροπή δεσμεύεται για ορισμένο χρονικό διάστημα, αλλά τους αφήνει αρκετό χρονικό διάστημα για να υποβάλουν μια συγκεκριμένη και ορθή πρόταση.

3.2.

Τί είναι μια « πρόταση »;

3.2.1. Το άρθρο 3 (2) προβλέπει διαβουλεύσεις « πριν υποβληθούν προτάσεις στον τομέα της κοινωνικής πολιτικής ». Μια « πρόταση » δεν μπορεί να σημαίνει μόνο νομοθετικές προτάσεις, εφόσον ορισμένες ενδέχεται να λάβουν τη μορφή συμφωνιών σε επίπεδο ΕΟΚ.

3.3.

Τι σημαίνει « τομέας της κοινωνικής πολιτικής »;

3.3.1. Η κοινωνική πολιτική δεν μπορεί να περιορισθεί μόνο σε προτάσεις αποκλειστικά του τομέα κοινωνικής πολιτικής, αλλά αυτό υποδηλώνει ότι το πρωτόκολλο πρέπει να εφαρμόζεται σε κάθε πρόταση που σχετίζεται με την κοινωνική πολιτική.

3.3.2. Συγκεκριμένο παράδειγμα αποτελεί το « Λευκό Βιβλίο » του Jacques Delors για την « Ανάπτυξη-ανταγωνιστικότητα-απασχόληση ».

3.3.3. Οι διαβουλεύσεις του άρθρου 3 πρέπει να « εφαρμόζονται για κάθε πρόταση σχετικά με τον κοινωνικό τομέα οποιαδήποτε και αν είναι η επιλεχθείσα νομική βάση ». Η Επιτροπή « διατηρεί το δικαίωμα να προβεί σε ειδικές διαβουλεύσεις σχετικά με κάθε άλλη πρόταση σε οριζόντιο ή κλαδικό επίπεδο που έχει κοινωνικές συνέπειες » (σημείο 28).

3.3.4. Φαίνεται ότι η Επιτροπή είναι υποχρεωμένη να προβαίνει σε διαβουλεύσεις στις περιπτώσεις αυτές.

3.4.

Διαδικασία διαβούλευσης/διαπραγμάτευσης

3.4.1. Πριν από τη Συμφωνία του Μάαστριχτ, εφαρμοζόταν μια ανεπίσημη διαδικασία διαβουλεύσεων για νομοθετικές προτάσεις που δεν ενέπιπτε στις αρμοδιότητες των υφιστάμενων οργάνων που είχαν εγκριθεί από την ομάδα καθοδήγησης του κοινωνικού διαλόγου. Η προηγούμενη διαδικασία περιελάμβανε τα ακόλουθα στάδια (σημείο 16) :

α) υποβάλλοταν έγγραφο συζήτησης της Επιτροπής, μετά το οποίο ακολουθούσε διαβούλευση 7

β) εντός 3 μηνών υποβαλλόταν ένα νέο έγγραφο εργασίας της Επιτροπής λεπτομερέστερο και πλησιέστερο προς το προσχέδιο νομικής πράξης, με βάση το οποίο διεξάγονταν περαιτέρω διαβουλεύσεις 7

γ) καταγράφονταν τα σημεία συμφωνίας και διαφωνίας.

3.4.2. Και στις δύο φάσεις, μια αμιγώς γραπτή διαδικασία είναι συνήθως υπερβολικά οριακή για να είναι ικανοποιητική. Οι συναντήσεις μεταξύ των κοινωνικών εταίρων και μεταξύ των τελευταίων και της Επιτροπής θα πρέπει να αποτελούν τον κανόνα.

3.4.3. Κάθε φάση της διαδικασίας διαβουλεύσης δεν έπρεπε « να υπερβαίνει τις 6 εβδομάδες ». Αν ληφθούν υπόψη το σημερινό διαθέσιμο προσωπικό και επίπεδο εμπειρογνωμοσύνης των κοινωνικών εταίρων της ΕΟΚ, είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι θα ανταποκρίνονταν επαρκώς στις προτάσεις της Επιτροπής. Στην πρώτη φάση, έπρεπε να είναι σε θέση να αναπτύξουν προτάσεις για νέες δυνατές κοινοτικές πρωτοβουλίες στον τομέα της κοινωνικής πολιτικής. Στη δεύτερη φάση, έπρεπε να είναι σε θέση να διατυπώσουν αποτελεσματική κριτική για το περιεχόμενο των προτάσεων ή να υποβάλουν λεπτομερείς τροπολογίες ή να διατυπώσουν ουσιαστικές συστάσεις. Δεν είναι πιθανό ότι όλα αυτά θα προκύψουν από τους κοινωνικούς εταίρους της ΕΟΚ, στους οποίους συμπεριλαμβάνονται πολλές ομοσπονδίες, όταν οι διαβουλεύσεις περιορίζονται σε 6 μόνο εβδομάδες.

3.4.3.1. Μια μέγιστη περίοδος 8 εβδομάδων σημαίνει ότι η πιθανή κατεύθυνση της κοινοτικής δράσης και το περιεχόμενο των προτάσεων για την κοινωνική πολιτική προκαθορίζονται ουσιαστικά από την Επιτροπή. Μόνο μια σημαντική αναβάθμιση της ικανότητας προγραμματισμού των κοινωνικών εταίρων ώστε να μπορούν να αντιδρούν με ταχύ και κατάλληλο τρόπο, θα τους επέτρεπε σε ένα τόσο σύντομο χρονικό διάστημα να προβούν σε αποτελεσματικές διαβουλεύσεις και να υποβάλουν ανεξάρτητες προτάσεις. Σε αυτό βασίζεται εξάλλου και η ιδέα της ΟΚΕ για τη δημιουργία ανεξάρτητης γραμματείας, που θα διευκρινισθεί περαιτέρω στο παράρτημα.

3.4.4. Οι νέες συμβουλευτικές διαδικασίες μπορούν να συνοψισθούν ως εξής :

Νέα διαδικασία

Προηγούμενη διαδικασία

Πρώτη φάση :

Επιστολή Έγγραφο συζήτησης

Μπορεί να είναι έγγραφη διαβούλευση ή συνεδρίαση

Υποχρεωτική συνεδρίαση

6 εβδομάδες 3 μήνες

Η Επιτροπή αποφασίζει κατά πόσο θα προχωρήσει σε διαβουλεύσεις

Δεύτερη φάση :

Δεύτερη επιστολή Νέο έγγραφο εργασίας

Μπορεί να είναι ad hoc συνεδρίαση

πιθανώς κοινή γνώμη ή σύσταση Καταγραφή σημείων συμφωνίας και διαφωνίας

3.4.5. Συμπέρασμα : η πρώτη φάση της νέας διαδικασίας φαίνεται να μειονεκτεί σε πολλά σημεία έναντι της προηγούμενης διαδικασίας. Πρέπει να βελτιωθεί με :

α) την ενσωμάτωση των θετικών στοιχείων της προηγούμενης διαδικασίας : έγγραφο συζήτησης και έγγραφο εργασίας, συνεδριάσεις, μεγαλύτερη διάρκεια.

β) Πρέπει να παρασχεθούν επαρκείς πόροι στους κοινωνικούς εταίρους για να μπορέσουν να ανταποκριθούν δεόντως στα προβλήματα και τις προκλήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ΟΚΕ επιθυμεί να επιστήσει την προσοχή στη δυνατότητα δημιουργίας μιας ανεξάρτητης γραμματείας για το κοινωνικό διάλογο. Η γραμματεία πρέπει να είναι ανεξάρτητη τόσο από την Επιτροπή όσο και από την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, ώστε να αποφεύγονται οι συγκρούσεις συμφερόντων. Οι κοινωνικοί εταίροι πρέπει να υποβάλουν ορισμένες προτάσεις για τη γραμματεία αυτή. Το παράρτημα της γνωμοδότησης περιλαμβανει ορισμένες κατευθυντήριες γραμμές.

3.4.6. Υπάρχει μια ευέλικτη δυναμική μεταξύ του κοινωνικού διαλόγου και της Επιτροπής. Η ανακοίνωση αναφέρεται στην μεγαλύτερη υποχρέωση που έχει η Επιτροπή βάσει της συμφωνίας να προωθεί το κοινωνικό διάλογο και στο (σημείο 12) « ...ανέθεσαν στην Επιτροπή δυναμικό ρόλο προώθησης του διαλόγου αυτού και συγκεκριμένα να ενεργεί δραστήρια για την υπέρβαση των πιθανών δυσκολιών ή εμποδίων κάθε φύσης που θα μπορούσαν να παρουσιαστούν για τον ένα ή τον άλλο κοινωνικό εταίρο και θα μπορούσαν να παρακωλύσουν την πρόοδο ».

3.4.6.1. Η Επιτροπή μπορεί να προαγάγει την πρόοδο και να άρει τα εμπόδια που τίθενται στον κοινωνικό διάλογο. Τουλάχιστο στα πρώτα στάδια, η δυναμική του κοινωνικού διαλόγου μπορεί να εξαρτάται από τις δραστηριότητες της Επιτροπής. Η νέα διαδικασία δεν θα πρέπει να εξαλείψει το πιθανό δυναμικό στοιχείο της Επιτροπής, που έχει καθήκον βάσει της συνθήκης να προωθεί τον κοινωνικό διάλογο και να υποστηρίζει τους κοινωνικούς εταίρους.

3.5.

Διαβουλεύσεις σχετικά με τη νομική βάση

3.5.1. Η Επιτροπή αναφέρει ότι η δεύτερη φάση αρχίζει με επιστολή που συνοδεύει την πρόταση « ...συμπεριλαμβανομένης της ένδειξης ως προς την πιθανή νομική της βάση ». Η νομική βάση αποτελεί επίσης το αντικείμενο διαβουλεύσεων, πράγμα που σημαίνει ότι δεν έχει ληφθεί ακόμη απόφαση στο στάδιο αυτό.

3.5.2. Αυτό είναι σημαντικό, δεδομένου ότι το πιθανό περιεχόμενο της πρότασης εξαρτάται συχνά από τη νομική βάση. Αν απαιτείται ομοφωνία, τότε περιορίζεται το πεδίο των θεμάτων ως προς τα οποία τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να συμφωνήσουν. Αν είναι δυνατή λήψη απόφασης με ειδική πλειοψηφία, τότε το περιεχόμενο μπορεί να διευρυνθεί κατά τη βούληση της πλειοψηφίας.

4. Διαπραγματεύσεις

4.1.

Χρονοδιάγραμμα για την έναρξη των διαπραγματεύσεων

4.1.1. Η Ανακοίνωση της Επιτροπής αναφέρει ότι οι κοινωνικοί εταίροι που διαβουλεύονται « σχετικά με το περιέχομενο πρότασης για κοινοτική δράση μπορούν να κινήσουν τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 4 » (σημείο 29). Τούτο σημαίνει ότι μόνο η δεύτερη διαβούλευση επιτρέπει την κίνηση της διαδικασίας του άρθρου 4, δηλαδή όταν η πρόταση της Επιτροπής είναι ήδη έτοιμη. Αυτό επιβεβαιώνεται στο σχεδιάγραμμα που περιέχεται στο τέλος της Ανακοίνωσης.

4.1.2. Δεν είναι σαφές από το άρθρο 3 (4) ότι « η διαβούλευση » αναφέρεται στη δεύτερη φάση. Υπάρχουν πλεονεκτήματα εάν επιτρέπεται στους κοινωνικούς εταίρους να κινήσουν τη διαδικασία του άρθρου 4 μετά την πρώτη διαβούλευση, πριν υποβληθεί η πρόταση της Επιτροπής.

Αυτό μπορεί να έχει τα εξής πλεονεκτήματα για τους κοινωνικούς εταίρους :

- επιτρέπει την ταχύτερη κίνηση της διαδικασίας 7

- αφήνει μεγαλύτερα περιθώρια για διαπραγματεύσεις από ό,τι η δέσμευση από μια πρόταση που καθίσταται βάση των διαπραγματεύσων 7

- δεν προδικάζει τη συνέχιση των εργασιών της Επιτροπής για την πρότασή της, ίσως σε δυναμική αλληλεξάρτηση με τις διαπραγματεύσεις.

4.1.3. Φυσικά, ακόμη και πριν η Επιτροπή εξετάσει μια πιθανή κατεύθυνση των κοινοτικών δράσεων στον τομέα της κοινωνικής πολιτικής, και ανεξάρτητα από τις διαβουλεύσεις με τους κοινωνικούς εταίρους που περιγράφονται στο άρθρο 3 της συμφωνίας για την κοινωνική πολιτική, οι κοινωνικοί εταίροι μπορούν να αρχίσουν αυτόνομα τον κοινωνικό τους διάλογο. Σύμφωνα με το άρθρο 4 της Συμφωνίας, ο αυτόνομος αυτός κοινωνικός διάλογος μπορεί να οδηγήσει σε συμβατικές σχέσεις, συμπεριλαμβανόμενων και συμφωνιών.

4.2.

Παράταση της διάρκειας των διαπραγματεύσεων

4.2.1. Το άρθρο 3 (4) αναφέρεται για πρώτη φορά στους « ενδιαφερόμενους κοινωνικούς εταίρους » και όχι απλώς στους « κοινωνικούς εταίρους ». Δεν είναι σαφές τι θα συμβεί εάν ένας από τους εταίρους που βρίσκονται στη μια πλευρά της τράπεζας διαπραγματεύσεων αποφασίσει να θέσει τέρμα στις διαπραγματεύσεις αυτές, ενώ άλλοι από την πλευρά αυτή επιθυμούν την παράταση της διάρκειας των διαπραγματεύσεων.

4.2.2. Η Επιτροπή τονίζει ότι « οι ενδιαφερόμενοι κοινωνικοί εταίροι θα είναι εκείνοι οι οποίοι θα δεχθούν να διαπραγματευθούν μεταξύ τους. Η σύναψη μιας τέτοιας συμφωνίας εναπόκειται εξολοκλήρου στις διάφορες οργανώσεις » (σημείο 31).

4.3.

Οι δραστηριότητες της Επιτροπής κατά τις διαπραγματεύσεις

4.3.1. Η Επιτροπή αναφέρει (σημείο 34) ότι όταν οι κοινωνικοί εταίροι δεν είναι σε θέση να καταλήξουν σε συμφωνία, « η Επιτροπή θα εξετάσει τη σκοπιμότητα πρότασης υπό το φως των πραγματοποιηθεισών εργασιών νομοθετικής πράξης » και ότι « θα γίνει επίσης διαβούλευση με την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, σύμφωνα με τις διαδικασίες που προβλέπονται στη Συνθήκη ». Ωστόσο, στο σημείο 35 αναφέρεται ότι « με την επιφύλαξη της αρχής της αυτονομίας των κοινωνικών εταίρων, αρχή που διέπει τα άρθρα 3 και 4 της Συμφωνίας » η Επιτροπή κρίνει ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πρέπει να τηρείται ενήμερο στη διάρκεια όλων των φάσεων της διαδικασίας διαβούλευσης ή ενδεχόμενης διαπραγμάτευσης μεταξύ των κοινωνικών εταίρων.

4.3.2. Η Επιτροπή θα τηρεί ενήμερη την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή κατά τη διάρκεια της διαδικασίας διαβουλεύσεων και διαπραγματεύσεων. Εάν οι διαπραγματεύσεις αποτύχουν, μπορεί να εξοικονομηθεί χρόνος και ενέργεια αν τα μέλη της ΟΚΕ γνωρίζουν τα επιχειρήματα και τους λόγους της αποτυχίας αυτής. Αυτό ισχύει και για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

4.3.3. Η Ανακοίνωση αναφέρει στο σημείο 12 τα εξής : « Τα μέρη της Συμφωνίας, επομένως, ανέθεσαν στην Επιτροπή δυναμικό ρόλο προώθησης του διαλόγου αυτού και συγκεκριμένα να ενεργεί δραστήρια για την υπέρβαση των πιθανών δυσκολιών ή εμποδίων κάθε φύσης που θα μπορούσαν να παρουσιασθούν για τον ένα ή τον άλλο κοινωνικό εταίρο και θα μπορούσαν να παρακωλύσουν την πρόοδο. »

4.3.3.1. Η υποβολή προτάσεων για νομοθετικές ρυθμίσεις από την Επιτροπή κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων είναι ένα από τα πιθανά εναύσματα για την επίτευξη συμφωνίας μεταξύ των κοινωνικών εταίρων. Η Ανακοίνωση το αναγνωρίζει αυτό όταν αναφέρεται στην ανάγκη έγκρισης εκ μέρους της Επιτροπής μιας παράτασης της 9μηνης προθεσμίας. Η Επιτροπή (σημείο 32) « εκτιμά τις πιθανότητες που έχουν τα δύο μέρη να επιτύχουν συμφωνία μέσα στην καθορισμένη περίοδο. Αυτό θα αποτρέψει τη διαιώνιση των διαπραγματεύσεων χωρίς διέξοδο, που θα κατέληγαν να παραλύσουν το κανονιστικό έργο της Επιτροπής. »

4.3.3.2. Με την πλήρη ενημέρωσή τους από την Επιτροπή, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μπορούν να συμβάλουν σε μία ταχεία νομοθετική ρύθμιση εάν οι διαπραγματεύσεις μεταξύ των κοινωνικών εταίρων αποτύχουν.

4.4.

Οι δραστηριότητες της Επιτροπής μετά την επίτευξη συμφωνίας

4.4.1. Η Επιτροπή πρόκειται να προτείνει στο Συμβούλιο « την έκδοση απόφασης σχετικά με την συμφωνία όπως έχει υπογραφεί μεταξύ των μερών » (σημείο 38). Εάν το Συμβούλιο αποφασίσει να μην εφαρμόσει τη Συμφωνία όπως προβλέπει το άρθρο 4 (2) - π.χ., επειδή δεν υπάρχει ομοφωνία ή ειδική πλειοψηφία - « η Επιτροπή θα αποσύρει την πρόταση της για απόφαση και θα εξετάσει τη σκοπιμότητα να προτείνει, υπό το φως των πραγματοποιηθεισών εργασιών, νομοθετική πράξη στον εν λόγω τομέα » (σημείο 42).

4.4.2. Τούτο θα εξακολουθεί να απαιτεί ομοφωνία ή πλειοψηφία. Για να επιτύχει την απαιτούμενη ομοφωνία ή πλειοψηφία, η Επιτροπή μπορεί να μετέρχεται δύο διαφορετικούς τρόπους, αν και πρέπει να περιορίζεται ιδιαιτέρως να το πράξει :

- Η Επιτροπή αναλαμβάνει τις ευθύνες της και υποβάλλει νέα πρόταση, ή

- Η Επιτροπή διευκρινίζει το πρόβλημα στα διαπραγματευόμενα μέρη και ερωτά εάν είναι έτοιμα να τροποποιήσουν τη συμφωνία τους.

Σημειωτέον ότι δεν θα είναι αποδεκτές οι τροποποιήσεις της συμφωνίας από την Επιτροπή χωρίς την προηγούμενη έγκριση των διαπραγματευόμενων μερών.

4.4.3. Εάν το Συμβούλιο αρνηθεί να λάβει απόφαση, πρέπει να ζητηθεί η γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

5. Εφαρμογή

5.1.

Εθνικές πρακτικές και διαδικασίες

5.1.1. « ....οι όροι της συμφωνίας αυτής θα δεσμεύουν τα μέρη και θα ισχύουν μόνο για αυτά και μόνο σύμφωνα με την πρακτική και τις διαδικασίες που ισχύουν ειδικά για αυτά στα αντίστοιχα κράτη μέλη » (σημείο 37).

5.1.2. Υπάρχουν τρείς τουλάχιστον πιθανότητες :

α) Τα κράτη μέλη υποχρεούνται να αναπτύξουν (ειδικές ίσως για το καθένα) διαδικασίες και πρακτικές για την εφαρμογή των συμφωνιών που επιτυγχάνονται σε κοινοτικό επίπεδο. Αυτό φαίνεται να απαιτεί έναν ορισμένο τυπικό μηχανισμό συνδυασμού των εθνικών προτύπων με εκείνα που ορίζουν οι συμφωνίες. Η εμπειρία από την εφαρμογή των κοινοτικών θεσπισμάτων, όπως οι οδηγίες, παρέχει βάση αξιολόγησης του κατά πόσο τα κράτη μέλη έχουν συμμορφωθεί προς την υποχρέωση αυτή.

β) Τα κράτη μέλη δεν υποχρεούνται να αναπτύξουν νέες διαδικασίες και πρακτικές για την εφαρμογή των συμφωνιών. Όμως, όπου υφίστανται μηχανισμοί συνδυασμού των εθνικών προτύπων με εκείνα που ορίζουν οι συμφωνίες, πρέπει να χρησιμοποιούνται.

γ) Δεδομένης της φύσης των φορέων καθορισμού των προτύπων (οργανώσεις εργοδοτών και εργαζομένων σε κοινοτικό επίπεδο), οι ειδικές για κάθε κράτος μέλος διαδικασίες και πρακτικές δύνανται να αποτελούνται από μηχανισμούς συνδυασμού των κοινοτικών συμφωνιών με τις συλλογικές διαπραγματεύσεις στα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη. Τα κράτη μέλη δεν υποχρεούνται να δημιουργούν τέτοιους μηχανισμούς, αλλά το εθνικό δίκαιο δεν μπορεί να παρεμβαίνει με παρόμοιους μηχανισμούς που υπάρχουν ήδη, ή που πρόκειται ίσως να δημιουργηθούν από τους κοινωνικούς εταίρους εντός των κρατών μελών για να αντιμετωπισθούν οι νέες εξελίξεις σε κοινοτικό επίπεδο.

5.1.3. Αυτή η δυνατότητα μιας διαδικασίας συνδυασμού « συμφωνιών που έχουν επιτευχθεί σε κοινοτικό επίπεδο » με « ειδικές διαδικασίες και πρακτικές των κοινωνικών εταίρων » δεν μειώνει τη σημασία των ακόλουθων λέξεων : « και των κρατών μελών... ». Αυτό μπορεί να αποτελεί αντανάκλαση της νομολογίας του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου σχετικά με την εφαρμογή κοινοτικών νομικών πράξεων μέσω συλλογικών διαπραγματεύσεων, που συμπυκνώνεται τώρα στο άρθρο 2 (4) της Συμφωνίας. Όπως αναφέρθηκε στο σημείο 1.3.9, σύμφωνα με τη νομολογία αυτή, οι συλλογικές συμβάσεις πρέπει να ισχύουν :

i) για όλους τους εργαζομένους, των οποίων οι επαγγελματικές οργανώσεις και οι εργοδότες διαθέτουν εντολή για τη διενέργεια διαπραγματεύσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο 7

ii) ή έναντι όλων, για τους απασχολούμενους στους σχετικούς τομείς.

Διαφορετικά, πρέπει να υπάρξει υποστήριξη με τη μορφή κρατικής εγγύησης (συνήθως νομοθεσίας). Βάσει της αρχής αυτής, και αντίθετα προς την άποψη της Επιτροπής, η εφαρμογή τομεακών ή πολυτομεακών συμφωνιών μπορεί να συνεπάγεται την επέκταση του πεδίου εφαρμογής τους σε όλους τους εργαζομένους.

5.2.

Η δήλωση

5.2.1. Η Ανακοίνωση αναφέρει κατηγορηματικά ότι ο πρώτος τρόπος εφαρμογής του άρθρου 4 (2) καθορίζεται από τη δήλωση των συμβαλλόμενων μερών (σημείο 37), που επισυνάπτεται στη Συμφωνία, και σύμφωνα με την οποία η μέθοδος αυτή εφαρμογής συμφωνιών των κοινωνικών εταίρων σε κοινοτικό επίπεδο : « δεν συνεπάγεται υποχρέωση για τα κράτη μέλη να εφαρμόζουν άμεσα τις εν λόγω συμφωνίες ή να εκπονούν κανόνες μεταγραφής τους, ούτε υποχρέωση να τροποποιούν τις ισχύουσες εσωτερικές διατάξεις για να διευκολύνουν την εφαρμογή τους ».

5.2.1.1. Η Επιτροπή αναφέρει ότι η δήλωση του πρωτοκόλλου είναι μοναδική και για το λόγο αυτό αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της Συνθήκης.

5.2.1.2. Πρέπει να τονισθεί η ευπρόσβλητη νομική υφή παρόμοιων δηλώσεων. Η άποψη της Επιτροπής στην Ανακοίνωση μπορεί να αμφισβητηθεί, επειδή μια δήλωση δεν αποτελεί κανονικά μέρος της Συνθήκης. Αντίθετα προς την Ανακοίνωση, η δήλωση διέπεται από την εξής διάταξη του άρθρου 4 (2) : ότι « οι συμφωνίες ...υλοποιούνται ». Για το λόγο αυτό, η ΟΚΕ δεν συμφωνεί με την άποψη της Επιτροπής.

5.2.2. Τουλάχιστον η μη συμμόρφωση προς την υποχρέωση για τη λήψη νομοθετικών μέτρων προς υποστήριξη της εφαρμογής δεν αποκλείει την υποχρέωση να αποφεύγονται νομοθετήματα που έχουν αρνητικές επιπτώσεις στην εφαρμογή των κοινοτικού επιπέδου συμφωνιών.

5.3.

Απόφαση του Συμβουλίου και συμφωνία

5.3.1. Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι « ως θεματοφύλακας των συνθηκών θα πρέπει να εξετάζει τα διάφορα κριτήρια κατά την προετοιμασία των προτάσεων απόφασης του Συμβουλίου, και μπορεί να αποφασίσει να μην υποβάλει στο Συμβούλιο πρόταση απόφασης για την εφαρμογή μιας συμφωνίας » (σημείο 39). Η Συμφωνία δεν αναφέρεται σε κανένα από τα κριτήρια για τα οποία γίνεται λόγος στην Ανακοίνωση.

5.3.2. Το άρθρο 4 (2) προβλέπει εναλλακτικούς, αλλά υποχρεωτικούς, μηχανισμούς εφαρμογής των συμφωνιών που συνάπτονται σε κοινοτικό επίπεδο. Δεν είναι σαφές εάν η Επιτροπή μπορεί να αρνηθεί τη δεύτερη επιλογή εάν το ζητήσουν οι κοινωνικοί εταίροι. Το Συμβούλιο μπορεί να αρνηθεί - έμμεσα, επειδή μπορεί να απορρίψει την πρόταση - όπως αναγνωρίζεται στην Ανακοίνωση (σημείο 42). Αυτό δεν ισχύει για την Επιτροπή. Η ΟΚΕ θα επιθυμούσε να προτείνει την ίδια διαδικασία που αναφέρεται στο σημείο 4.4 της παρούσας γνωμοδότησης.

5.3.3. Η απόφαση του Συμβουλίου « περιορίζεται στο να καθιστά δεσμευτικές τις διατάξεις της συμφωνίας που έχει συναφθεί μεταξύ των κοινωνικών εταίρων, έτσι ώστε το κείμενο της συμφωνίας να μην αποτελεί μέρος της απόφασης αλλά να επισυνάπτεται σε αυτήν » (σημείο 41). Αυτό θέτει το ερώτημα ποια θα είναι η μορφή του δεσμευτικού κοινοτικού νομοθετήματος : απόφαση, οδηγία, ή κανονισμός; Η δυσκολία προκύπτει από την μετάφραση του όρου « decision » του άρθρου 4 (2) στα δανικά, τα ολλανδικά και τα γερμανικά, όπου χρησιμοποιείται διαφορετική λέξη από ό,τι σε μια κοινοτική νομική πράξη.

5.3.4. Η ΟΚΕ επιθυμεί να επισημάνει ότι η απόφαση που αναφέρεται στο άρθρο 4.2 αφορά ένα δεσμευτικό νομοθέτημα, όπως προβλέπει το άρθρο 189 της Συνθήκης. Αυτό σημαίνει ότι είτε ένας κανονισμός, είτε μία οδηγία, είτε μια απόφαση είναι τα μόνα δυνατά νομοθετήματα.

5.3.5. Η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι οι κοινωνικοί εταίροι πρέπει να επιλέξουν ποιο δεσμευτικό νομοθέτημα προτιμούν.

5.3.6. Η Ανακοίνωση αναφέρει ότι : « Οι κοινωνικοί εταίροι, οι οποίοι διεξάγουν τις διαπραγματεύσεις τους κατά τρόπο ανεξάρτητο, δεν είναι κατ`ουδένα τρόπο υποχρεωμένοι να περιορισθούν στο περιεχόμενο των προτάσεων που εκπονεί η Επιτροπή ή να επιφέρουν τροποποιήσεις, εννοουμένου ότι μόνον οι τομείς τους οποίους αφορά η πρόταση της Επιτροπής, μπορούν να αποτελέσουν το αντικείμενο κοινοτικής δράσης » (σημείο 31). Ωστόσο, οι κοινωνικοί εταίροι μπορούν, ανεξάρτητα από την Επιτροπή, να αρχίσουν αυτόνομα και να αναπτύξουν τον κοινωνικό διάλογο σε κοινοτικό επίπεδο. Μπορούν να συνάψουν συμφωνίες ανεξάρτητα από οποιαδήποτε πρόταση της Επιτροπής ή διαδικασία διαβουλεύσεων (βλ. παραπάνω σημείο 4.1.3).

5.3.7. Σύμφωνα με το άρθρο 4 (2), « Οι συμφωνίες που συνάπτονται σε κοινοτικό επίπεδο », συμπεριλαμβανόμενων και εκείνων που επιτυγχάνονται μέσω αυτόνομου κοινωνικού διαλόγου, « υλοποιούνται » μ`έναν από τους δύο αναφερόμενους τρόπους. Όσον αφορά τις αποφάσεις του Συμβουλίου, το πεδίο αναφοράς των συμφωνιών αυτών μπορεί να επεκταθεί μόνο σε « τομείς που εμπίπτουν στο άρθρο 2 ». Ωστόσο, όσον αφορά την πρώτη από τις δύο εναλλακτικές, αλλά υποχρεωτικές, μεθόδους εφαρμογής (« διαδικασίες και πρακτικές των ενδιαφερόμενων κοινωνικών εταίρων και κρατών μελών »), το πεδίο εφαρμογής της Συμφωνίας δεν είναι τόσο περιορισμένο.

5.3.8. Η κοινωνική πολιτική της Κοινότητας μπορεί να ενσωματωθεί στα νομοθετικά μέτρα που προέρχονται από τα κοινοτικά όργανα (π.χ. αποφάσεις του Συμβουλίου), αλλά μπορεί επίσης να προκύψει από τον κοινωνικό διάλογο με την μορφή συμφωνιών που συνάπτονται σε κοινοτικό επίπεδο. Το πιθανό πεδίο αναφοράς κάθε μιας από τις συμφωνίες αυτές δεν είναι το ίδιο με εκείνο των νομοθετικών μέτρων, που ορίζονται στο άρθρο 2.

5.3.8.1. Δεν φαίνεται να υπάρχει λόγος να περιορίζονται οι κοινωνικοί εταίροι στο πεδίο αναφοράς των προτάσεων που προσιδιάζουν στην νομοθετική διαδικασία. Μπορούν να καταλήξουν αυτόνομα σε συμφωνίες « για τις αμοιβές, το δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι, το δικαίωμα της απεργίας ή το δικαίωμα επιβολής απεργίας », θέματα που δεν εμπίπτουν στην αρμοδιότητα των νομοθετικών οργάνων της Κοινότητας βάσει του άρθρου 2 (6). Το άρθρο 2 (6) αποκλείει σαφώς τα θέματα αυτά από « τις διατάξεις του παρόντος άρθρου », και δεν τα αποκλείει από « συμφωνίες που συνάπτονται σε κοινοτικό επίπεδο », οι οποίες « υλοποιούνται » [άρθρο 4 (2)].

5.3.9. Οι συμφωνίες μπορούν να επιτευχθούν χωρίς την άμεση συμμετοχή των κοινοτικών οργάνων και δεν υπόκεινται σε κανένα σαφή περιορισμό είτε όσον αφορά το περιεχόμενο είτε τη λήψη απόφασης με πλειοψηφία ή ομοφωνία. Προκύπτει μια διπλή σειρά κοινοτικών αρμοδιοτήτων : πρώτον, οι νέες αρμοδιότητες που προβλέπονται από τη Συμφωνία όσον αφορά τα μέτρα που υιοθετούν τα κοινοτικά όργανα, και δεύτερον, μια διαφορετική σειρά αρμοδιοτήτων που ανατίθενται στους κοινωνικούς εταίρους και συνεπάγονται την υποχρέωση εφαρμογής « συμφωνιών που συνάπτονται σε κοινοτικό επίπεδο ». Συνεπώς, το τελευταίο εμπίπτει στα πλαίσια της κοινοτικής νομοθεσίας.

Βρυξέλλες, 24 Νοεμβρίου 1994.

Ο Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Carlos FERRER

() Στην υπόθεση Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά του Βασιλείου της Δανίας (υπόθεση 143/83, (1985), συλλογή της γνωμοδοτήσεως του δικαστηρίου 427), το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο όρισε : « ότι επιτρέπεται στα κράτη μέλη να εμπιστευτούν τη φροντίδα εφαρμογής της αρχής της ισότητας των αμοιβών πρωτίστως στους κοινωνικούς εταίρους » (παράγραφος 8). Το Δικαστήριο επιβεβαίωσε την αρχή αυτή σε μια δεύτερη υπόθεση σχετικά με την Ιταλία, η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά της Ιταλικής Δημοκρατίας (υπόθεση 235/84, (1986) συλλογή 2291) θέμα της οποίας είναι η εφαρμογή της οδηγίας 77/187.