Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα τη "Δεύτερη έκθεση για την οικονομική και κοινωνική συνοχή"

(2001/C 193/15)

Στις 25 Ιανουαρίου 2001, και σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφος 3 του Εσωτερικού της Κανονισμού, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση με θέμα την ανωτέρω γνωμοδότηση.

Το τμήμα "Οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 9 Απριλίου 2001, με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Christie.

Κατά την 381η σύνοδο ολομέλειας, της 25ης και 26ης Απριλίου 2001 (συνεδρίαση της 25ης Απριλίου), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η δεύτερη έκθεση για την οικονομική και κοινωνική συνοχή σημειώνει την έναρξη των συζητήσεων για το μέλλον των κοινοτικών πολιτικών για τη συνοχή μετά το 2006. Έως τότε, η ΕΕ θα έχει αυξηθεί τουλάχιστον κατά δέκα νέα κράτη της Κεντρικής Ευρώπης. Η υπόθεση στην οποία βασίζεται η δεύτερη έκθεση για τη συνοχή είναι μια Ένωση 27 κρατών μελών· στην έκθεση, η Επιτροπή εξετάζει τις προκλήσεις με τις οποίες έρχονται αντιμέτωπες οι προσπάθειες συνοχής της Ένωσης.

1.2. Από τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στη δεύτερη έκθεση, καθίσταται σαφές ότι η πρόκληση που θέτει η διεύρυνση στις ενδοκοινοτικές προσπάθειες συνοχής είναι σημαντική. Με λίγες εξαιρέσεις, οι υποψήφιες χώρες από την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, σημειώνουν επί του παρόντος ύψη εισοδήματος πολύ χαμηλότερα (λιγότερο του ήμισυ) από τον κοινοτικό μέσο όρο. Παράλληλα, οι χώρες αυτές χαρακτηρίζονται από οικονομικές και κοινωνικές υποδομές ακατάλληλες για μια σύγχρονη οικονομία της αγοράς. Λαμβανομένου υπόψη ότι η ΕΕ αποσκοπεί "στη μείωση των διαφορών μεταξύ των επιπέδων ανάπτυξης των διαφόρων περιοχών και στη μείωση της καθυστέρησης των πλέον μειονεκτικών περιοχών ή νήσων, συμπεριλαμβανομένων των αγροτικών περιοχών" (άρθρο 158) είναι αναπόφευκτο ότι η διεύρυνση θα αποτελέσει σημαντική πρόκληση για τις πολιτικές συνοχής.

1.3. Ωστόσο, η δεύτερη έκθεση για τη συνοχή καθιστά σαφές ότι η διεύρυνση δεν είναι η μόνη πρόκληση που θα αντιμετωπίσουν οι προσπάθειες συνοχής. Μια σειρά άλλων οικονομικών, κοινωνικών και χωροταξικών μεταβολών επηρεάζουν την Ευρώπη των 15 (μεταρρυθμίσεις στις εσωτερικές πολιτικές, οικονομική και νομισματική ένωση, χρηματοπιστωτικά θέματα κ.τ.λ.) και θέτουν σημαντικά ερωτήματα για το μελλοντικό προσανατολισμό των δράσεων συνοχής. Αν και οι δράσεις συνοχής της ΕΕ έχουν ήδη αποφασισθεί κατά το μεγαλύτερο μέρος για την περίοδο έως το 2006, η Επιτροπή δικαιολογημένα προτείνει ότι η συζήτηση σχετικά με τις πολιτικές συνοχής μετά το 2006 πρέπει να αρχίσει με τη δημοσίευση της εν λόγω δεύτερης έκθεσης για τη συνοχή.

1.4. Σχολιάζοντας τη δεύτερη έκθεση για τη συνοχή, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή διαίρεσε τις εργασίες της σε δύο μέρη. Το πρώτο, το οποίο αποτελείται από την παρούσα γνωμοδότηση, εξετάζει τις γενικές αρχές των κοινοτικών δράσεων συνοχής μετά το 2006 και εστιάζεται στα ζητήματα που η Επιτροπή θεωρεί ότι πρέπει να εξετασθούν ενόψει της πολιτικής για την περίοδο μετά το 2006. Έτσι, θα δημιουργηθεί η βάση για τη συμβολή της ΟΚΕ στο Φόρουμ για τη συνοχή που θα συγκληθεί από την Επιτροπή την 21η και 22α Μαΐου 2001. Το δεύτερο μέρος των εργασιών της ΟΚΕ θα παρουσιασθεί σε μια περαιτέρω, πιο λεπτομερή γνωμοδότηση, η οποία θα εξετάσει τις πληροφορίες και τις αναλύσεις που θα υποβάλει η Επιτροπή στη δεύτερη έκθεση για την συνοχή.

2. Ρόλος της πολιτικής για τη συνοχή

2.1. Η δεύτερη έκθεση για τη συνοχή παρουσιάζει σαφώς τις προκλήσεις που θα θέσει η διεύρυνση στις προσπάθειες συνοχής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Από την υιοθέτηση της Ενιαίας Ευρωπαϊκής Πράξης, η επίτευξη μεγαλύτερου βαθμού οικονομικής και κοινωνικής συνοχής αποτέλεσε θεμελιώδη αρχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης και σημαντικοί πόροι έχουν αφιερωθεί για την επίτευξη του στόχου αυτού. Αν και ενδιαφέρουσα πρόκληση, ο σχεδιασμός μιας πολιτικής συνοχής για την κάλυψη των αναγκών μιας 27 μελούς Ευρωπαϊκής Ένωσης, δεν πρέπει να περιορίσει τη δέσμευση για την ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής ή την παροχή στήριξης στις προσπάθειες οικονομικής ανάπτυξης σε όλες τις μειονεκτικές περιφέρειες της Ένωσης, όπως αναφέρεται σαφώς στο άρθρο 158. Η ΟΚΕ θεωρεί ουσιαστικό, η μελλοντική συζήτηση σχετικά με το μέλλον της πολιτικής για τη συνοχή, να πραγματοποιηθεί στο πλαίσιο υλοποίησης των εν λόγω στόχων.

2.2. Αναμφισβήτητα, το μεγαλύτερο μέρος των συζητήσεων για το μέλλον των δράσεων συνοχής θα επικεντρωθεί στις επιπτώσεις όσον αφορά τους πόρους και συγκεκριμένα, πόσο θα κοστίσει η πολιτική συνοχής και πώς θα χρηματοδοτηθούν ενδεχόμενες πρόσθετες δαπάνες, πρόκειται για σοβαρά οικονομικά και πολιτικά ερωτήματα. Ωστόσο, δεν πρέπει να καλύψουν τα σημαντικά οικονομικά οφέλη που θα προέλθουν - άμεσα ή έμμεσα - από την βελτίωση των οικονομικών προοπτικών και την απόδοσης των μειονεκτικών περιφερειών της Ένωσης. Ενώ η πολιτική συνοχής προσφέρει οικονομικά και κοινωνικά οφέλη πέρα από τις δικαιούχες περιφέρειες, πρέπει επίσης να δώσει ώθηση στην ανταγωνιστικότητα της ΕΕ ως συνόλου. Ο στόχος αυτός θα επιτευχθεί μόνον εάν η πολιτική συνοχής επιδιώξει σταθερά την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη των ενδιαφερόμενων περιφερειών και, συνεπώς, να ενισχύσει την οικονομική ικανότητα της Ένωσης ως συνόλου.

2.3. Όπως αποδεικνύει η δεύτερη έκθεση για τη συνοχή, από το 1988 οι δράσεις συνοχής έχουν επιτύχει τη σημαντική μείωση των οικονομικών διαφορών στο εσωτερικό της ΕΕ. Στα τρία λιγότερο εύπορα κράτη μέλη (Ελλάδα, Ισπανία και Πορτογαλία), το μέσο κατά κεφαλήν εισόδημα αυξήθηκε από το 68 % του κοινοτικού μέσου όρου το 1988 στο 79 % το 1999, μια μείωση της αρχικής διαφοράς κατά το ένα τρίτο. Τούτο αποτελεί ουσιαστική βελτίωση για τα φτωχότερα κράτη μέλη και αποδεικνύει τη σημασία που κατείχαν οι δράσεις συνοχής στο παρελθόν και θα συνεχίσουν να κατέχουν στο μέλλον.

2.4. Τα διαρθρωτικά ταμεία έχουν επίσης διαδραματίσει αποφασιστικό ρόλο στην προώθηση της οικονομικής μεταβολής στις περιφέρειες εκτός του Στόχου 1, δηλαδή στις παρακμάζουσες βιομηχανικές περιφέρειες και στις αγροτικές και απομακρυσμένες περιφέρειες όπως με την ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού σύμφωνα με το Στόχο 3 (πρώην Στόχος 4). Αν και οι ακριβείς επιπτώσεις των μέτρων αυτών είναι δύσκολο να υπολογιστούν, ο ποιοτικός αντίκτυπος είναι σημαντικός. Τούτο οφείλεται στο ό,τι η περιφερειακή οικονομική ανάπτυξη έχει η ίδια αποτελέσει τον κύριο καταλύτη για τη βελτίωση της οικονομικής απόδοσης σε πολλές περιφέρειες. Τούτο υποχρέωσε τα κράτη μέλη να υιοθετήσουν μια προσέγγιση της περιφερειακής οικονομικής ανάπτυξης που χαρακτηρίζεται κυρίως από τη συγκέντρωση των προσπαθειών, τον σχεδιασμό των παρεμβάσεων, την εταιρική σχέση και την προσθετικότητα, μια προσέγγιση που διαφορετικά δεν θα είχε ακολουθηθεί και η οποία αποτέλεσε πηγή σημαντικού οικονομικού και κοινωνικού οφέλους. Με τον τρόπο αυτό, οι κοινοτικές δράσεις συνοχής αποτέλεσαν σαφή πηγή "προστιθέμενης αξίας" κατά την οικονομική μετατροπή που επιτεύχθηκε στις παρακμάζουσες βιομηχανικές περιφέρειες και στις αγροτικές και απομακρυσμένες περιφέρειες.

3. Ειδικά θέματα

3.1. Ρόλος της πολιτικής συνοχής σε μια διευρυμένη ΕΕ 27 Κρατών Μελών σε ένα κόσμο ταχέων οικονομικών και κοινωνικών μεταβολών

3.1.1. Από το 1988, η πολιτική συνοχής κατέχει σημαντικό ρόλο στις προσπάθειες της ΕΕ για την οικοδόμηση μιας ολοένα στενότερης ένωσης μεταξύ των πολιτών. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η οικονομική σύγκλιση μεταξύ των περιφερειών της ΕΕ μέσω ενεργών παρεμβάσεων, είναι απαραίτητη για τη διατήρηση του ευρωπαϊκού κοινωνικού προτύπου. Οι δράσεις συνοχής αντικατοπτρίζουν και ενισχύουν το πρότυπο της ευρωπαϊκής κοινωνίας, στο οποίο οι ίσες ευκαιρίες και η παροχή των βασικών κοινωνικών εγγυήσεων, μέσω εθνικών και κοινωνικών πολιτικών, αποτελούν τον πυρήνα των κοινωνικών και πολιτικών αξιών. Οι δράσεις αυτές στοχεύουν κυρίως στην προώθηση ευκαιριών στις μειονεκτικές περιφέρειες - περιφέρειες όπου τα σχετικά οικονομικά μειονεκτήματα μπορούν να αυξηθούν δεδομένου ότι τόσο οι παγκόσμιες και κοινοτικές δυνάμεις ολοκλήρωσης εντείνονται και ο ρυθμός των τεχνολογικών και κοινωνικών μεταβολών αυξάνεται. Όπως αναγνωρίζει η δεύτερη έκθεση για τη συνοχή, οι δυνάμεις αυτές έχουν τη τάση να παράγουν μια άνιση γεωγραφική κατανομή της οικονομικής δραστηριότητας, όπου οι περιφέρειες που βρίσκονται πλησιέστερα στον "πυρήνα" της αγοράς επωφελούνται περισσότερο ενώ εκείνες που βρίσκονται στην οικονομική και γεωγραφική "περιφέρεια", πολύ λιγότερο ή και καθόλου. Σε γενικές γραμμές, ο ρόλος των προσπαθειών συνοχής της ΕΕ είναι να βοηθήσει τις μειονεκτικές περιοχές να αντιμετωπίσουν τις οικονομικά επιβλαβείς και κοινωνικά διχαστικές επιπτώσεις που συνοδεύουν τη διαδικασία οικονομικής ολοκλήρωσης.

3.1.2. Η διεύρυνση θα θέσει στις προσπάθειες συνοχής της ΕΕ νέες θεμελιώδεις, οικονομικές και πολιτικές προκλήσεις καθώς και προκλήσεις όσον αφορά τη χάραξη πολιτικής. Όπως καθίσταται σαφές στην δεύτερη έκθεση για τη συνοχή, οι ανάγκες περιφερειακής οικονομικής ανάπτυξης στις υποψήφιες χώρες είναι σημαντικές. Για να αντιμετωπισθούν αυτές οι προκλήσεις, η ΕΕ πρέπει να αναλάβει βιώσιμες και στοχοθετημένες δράσεις συνοχής που να έχουν σχεδιασθεί ειδικά για την κάλυψη των εξειδικευμένων αναγκών οικονομικής ανάπτυξης των υποψήφιων χωρών. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στην προώθηση του ρόλου των γυναικών στην απασχόληση.

3.1.2.1. Ακόμη, η Επιτροπή πρέπει να εξετάσει νέες - και καινοτόμες - διευθετήσεις για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που θέτει η διεύρυνση. Για παράδειγμα, ενδέχεται να υπάρχουν μεγάλα περιθώρια για στενότερο συσχετισμό μεταξύ δράσεων στο πλαίσιο των κοινοτικών διαρθρωτικών ταμείων, επενδυτικών δανείων από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και κεφαλαίων του ιδιωτικού τομέα. Οι συσχετισμοί αυτοί θα μπορέσουν αν παράσχουν σημαντικό δυναμικό συνέργιας που θα μπορέσει να παράγει μεγαλύτερες παραγωγικές επενδύσεις στις υποψήφιες χώρες από ό,τι στην αντίθετη περίπτωση.

3.1.3. Παράλληλα, οι δράσεις συνοχής της ΕΕ πρέπει να εξακολουθήσουν να αντιμετωπίζουν περιφερειακά προβλήματα που συνεχίζουν να υφίστανται στα 15 κράτη μέλη. Αν και οι δράσεις αυτές έχουν σημειώσει μεγάλη επιτυχία από το 1988, η στήριξη από τις πολιτικές συνοχής αναμένεται να παραμείνει ουσιαστικό στοιχείο της οικονομικής ανάπτυξης των μειονεκτικών περιφερειών των 15 κρατών μελών μετά το 2006. Ωστόσο, όπως η πολιτική συνοχής για τις περιφέρειες των υποψηφίων χωρών πρέπει να έχει χαραχθεί για να καλύπτει τις ιδιαίτερες αναπτυξιακές τους ανάγκες που οφείλονται στις συγκεκριμένες οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες τους, έτσι και η στήριξη της συνοχής στις μειονεκτικές περιφέρειες των 15 κρατών μελών μετά το 2006 πρέπει να προσαρμοστεί στις απαιτήσεις και τις προτεραιότητες που θα προκύψουν, οι οποίες ενδεχομένως θα διαφέρουν από εκείνες που αντιμετωπίζονται με τις παρούσες δράσεις συνοχής.

3.1.4. Πολλά διδάγματα έχουν εμπεδωθεί όσον αφορά την αποτελεσματικότητα των δράσεων συνοχής από το 1988 και οι εκάστοτε ρυθμίσεις για τη συνοχή έχουν προσαρμοσθεί ανάλογα. Εν μέσω των προκλήσεων που αντιμετωπίζει η ΕΕ, είναι σημαντικό η μελλοντική πολιτική συνοχής να αντικατοπτρίζει τα διδάγματα του παρελθόντος. Σε αυτά περιλαμβάνονται η καλύτερη πρακτική όπως δείχνουν τα αποτελέσματα και η κατάλληλη διαμόρφωση των ρυθμίσεων που διέπουν τις πολιτικές συνοχής. Ως μία από τις πτυχές, καλούμε την Επιτροπή να συνεχίσει να αναπτύσσει και να βελτιώνει τις τεχνικές της για την παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας των παρεμβάσεων των διαρθρωτικών ταμείων.

3.2. Η συνοχή στο πλαίσιο άλλων κοινοτικών πολιτικών

3.2.1. Είναι ουσιαστικό όλες οι κοινοτικές πολιτικές να είναι συνεκτικές με τους στόχους τους, στο βαθμό που τούτο είναι δυνατόν. Στην αντίθετη περίπτωση, μια πολιτική για ένα ζήτημα πρέπει να προσαρμόζεται για να διορθώνει προβλήματα που δημιουργούνται από αποφάσεις άλλης πολιτικής. Χρειάζεται κατάλληλος συντονισμός των αποφάσεων και, συνεπώς, είναι απαραίτητο οι κοινοτικές δράσεις συνοχής και άλλες κοινοτικές πολιτικές να είναι συνεκτικές μεταξύ τους. Ωστόσο, είναι αναπόφευκτες ορισμένες τάσεις μεταξύ διαφόρων πολιτικών. Για παράδειγμα, όπως αναφέρει η δεύτερη έκθεση, αν και η μακροοικονομική σταθερότητα συμβάλει στην επίτευξη οικονομικής σύγκλισης σε εθνικό επίπεδο, είναι πιθανόν οι περιορισμοί που επιβάλλονται στις εθνικές φορολογικές πολιτικές για την επίτευξη της σταθερότητας (π.χ. μέσω του Συμφώνου σταθερότητας και ανάπτυξης) θα δυσχεράνουν τη χρηματοδότηση από τις κυβερνήσεις πολιτικών για την επίτευξη οικονομικής σύγκλισης σε περιφερειακό επίπεδο. Παρομοίως, αν και η εσωτερική αγορά έχει ήδη ωφελήσει και θα συνεχίσει να ωφελεί το σύνολο της ΕΕ, ενδέχεται ωστόσο να συμβάλει στην ανάδειξη ενός περιφερειακού προτύπου οικονομικής ανάπτυξης σε επίπεδο ΕΕ.

3.2.2. Οι αντικρουόμενοι στόχοι διαφόρων κοινοτικών πολιτικών ενδέχεται να αποκτήσουν μεγαλύτερη ένταση. Για παράδειγμα, υπάρχει μεγάλη ανησυχία στις γεωργικές και αλιευτικές κοινότητες σχετικά με τα σημαντικά οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα που θα δημιουργηθούν από τις παρούσες μεταρρυθμίσεις. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές, όχι μόνο θα έχουν αρνητικές επιπτώσεις σε συγκεκριμένες περιφέρειες της ΕΕ των 15 αλλά, αναμφισβήτητα, θα οξύνουν τα περιφερειακά προβλήματα στις υποψήφιες χώρες.

3.2.3. Βεβαίως, αναγνωρίζεται ότι οι εξελίξεις στις πολιτικές αυτές είναι απαραίτητες για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας, των περιβαλλοντικών προτύπων και το επίπεδο παραγωγικότητας, από τα οποία θα επωφεληθεί η ΕΕ ως σύνολο. Ακόμη, εξειδικευμένες μεταρρυθμίσεις π.χ. στην ΚΓΠ, είναι απαραίτητες προκειμένου να ανταποκριθεί η ΕΕ στις διεθνείς υποχρεώσεις της. Θα ήταν λάθος και αναποτελεσματικό να αποφεύγει η ΕΕ ορισμένες πολιτικές αποφάσεις μόνο λόγο των επιπτώσεών τους τη συνοχή. Παράλληλα, είναι ορθό να προταθεί ότι εκείνοι που επωφελούνται άμεσα από μεταρρυθμίσεις των κοινοτικών πολιτικών, συμπεριλαμβανομένης της διεύρυνσης, να είναι προετοιμασμένοι να παράσχουν αντιστάθμιση στις περιφέρειες που πλήττονται πλήρως ή μερικώς από τις ίδιες μεταρρυθμίσεις και να αυξήσουν την χρηματοδοτική συμβολή τους στις κοινοτικές προσπάθειες συνοχής.

3.3. Η συνοχή στο πλαίσιο των εθνικών οικονομικών πολιτικών

3.3.1. Οι εθνικές πολιτικές των κρατών μελών διαδραματίζουν αποφασιστικό ρόλο στη διαμόρφωση του γενικού περιβάλλοντος που θα επηρεάσει σημαντικά τις κοινοτικές οικονομικές προοπτικές. Συνεπώς, είναι σημαντικό να αναγνωρίσουν τα κράτη μέλη τις περιφερειακές επιπτώσεις των οικονομικών πολιτικών τους και να διασφαλίσουν - όπου είναι δυνατόν - ότι οι εθνικές πολιτικές τους ενισχύουν και δεν υποσκάπτουν την περιφερειακή οικονομική σύγκλιση. Ένα ζήτημα που απαντάται συχνά στις περιφερειακές μελέτες της Επιτροπής είναι οι ενδείξεις ότι υλοποιείται περιφερειακή οικονομική απόκλιση σε επίπεδο κράτους μέλους. Μεγάλη ευθύνη για αυτό έχουν οι αρνητικές περιφερειακές επιπτώσεις των εθνικών οικονομικών πολιτικών. Η ΟΚΕ προτείνει να δοθεί από την προσεχή έκθεση, μεγαλύτερη προσοχή στις περιφερειακές επιδράσεις των εσωτερικών οικονομικών πολιτικών και να ληφθούν μέτρα ώστε να συνεκτιμηθούν οι επιδράσεις αυτές, όπου τούτο δεν συμβαίνει ήδη, κατά την προετοιμασία των πολιτικών αυτών.

3.4. Η μεταρρύθμιση των πολιτικών συνοχής ενόψει της διεύρυνσης

3.4.1. Η προπαρασκευή των πολιτικών συνοχής ενόψει της διεύρυνσης αποτελεί αποφασιστική πρόκληση για την περίοδο έως το 2006. Στο παρόν κεφάλαιο εξετάζονται συγκεκριμένα ζητήματα που έθεσε η Επιτροπή προς εξέταση. Η ανάπτυξη των σημείων αυτών θα συνεχιστεί σε επόμενο στάδιο των συζητήσεων της ΟΚΕ.

3.4.2. Θεμελιώδεις αρχές των δράσεων συνοχής

3.4.2.1. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι οι θεμελιώδεις αρχές που στηρίζουν τη λειτουργία των δράσεων συνοχής από το 1988, πρέπει να συνεχίσουν να αποτελούν τη βάση των δράσεων συνοχής και μετά τη διεύρυνση: συγκέντρωση, προγραμματισμός, προσθετικότητα και εταιρική σχέση. Σε καθεμία από τις προηγούμενες περιόδους προγραμματισμού, οι αρχές αυτές συνέβαλαν θετικά στην επιτυχία των στόχων των διαρθρωτικών ταμείων. Πράγματι, στο πλαίσιο της διεύρυνσης, η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να ενισχύσει την αποτελεσματικότητα των αρχών αυτών.

3.4.3. Χρηματοδοτικές επιπτώσεις της διεύρυνσης

3.4.3.1. Η επέκταση των κοινοτικών πολιτικών συνοχής για την αντιμετώπιση των υποχρεώσουν που θα προκύψουν σε μια διευρυμένη ΕΕ, θα απαιτήσει την αύξηση των χρηματοδοτικών πόρων για τις πολιτικές αυτές. Αν και η ΟΚΕ αναγνωρίζει ότι μια αύξηση των δαπανών για την συνοχή ενδέχεται να επιβαρύνει κυρίως τα πλουσιότερα κράτη μέλη, η αύξηση του προϋπολογισμού για την συνοχή αποτελεί αναπόφευκτη συνέπεια της διεύρυνσης. Ωστόσο, είναι επίσης ορθό ότι η διεύρυνση θα ωφελήσει οικονομικά όλα τα κράτη μέλη, ιδίως τις δυναμικές οικονομίες που βρίσκονται στον πυρήνα της ενιαίας αγοράς. Συνεπώς, ένα τμήμα των αυξημένων χρηματοδοτικών δαπανών που θα βαρύνει τις χώρες αυτές λόγω της διεύρυνσης, θα καλυφθεί από τα οικονομικά οφέλη που θα συνοδεύσουν τη διεύρυνση. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την άποψη της Επιτροπής ότι "...προκειμένου να διατηρήσουν την αξιοπιστία τους, η περιφερειακή πολιτική και η πολιτική συνοχής πρέπει να διαθέσουν πόρους ανάλογους με τις ανάγκες στις επικρατούσες συνθήκες"(1).

3.4.4. Παροχή βοήθειας στις περιφέρειες με καθυστέρηση (Στόχος 1)

3.4.4.1. Ένα από τα κύρια προβλήματα που θα δημιουργήσει η διεύρυνση, αφορά τα κριτήρια επιλεξιμότητας για τη στήριξη στο πλαίσιο του Στόχου 1 μετά το 2006. Η δυσκολία οφείλεται στις μεταβολές όσον αφορά την επιλεξιμότητα για το Στόχο 1 που θα σημειωθούν εάν τα κριτήρια επιλεξιμότητας παραμείνουν τα ίδια. Με τη διεύρυνση θα σημειωθεί σημαντική πτώση του κατά κεφαλή μέσου κοινοτικού εισοδήματος και μια αυστηρή εφαρμογή του κανόνα του 75 % του κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ, θα έχει ως επακόλουθο ότι πολλές επί του παρόντος δικαιούχες περιφέρειες (ΕΕ 15) δεν θα είναι πλέον επιλέξιμες για στήριξη μετά τη λήξη της παρούσας περιόδου προγραμματισμού. Συνεπώς, μεγάλο μέρος των συζητήσεων για τη διεύρυνση θα αφορά τρόπους σχεδιασμού μιας πολιτικής συνοχής που θα ανταποκρίνεται στις συγκεκριμένες ανάγκες των μειονεκτικών περιφερειών στις υποψήφιες χώρες ενώ θα πρέπει επίσης να λαμβάνει υπόψη τις ανάγκες συνεχούς οικονομικής ανάπτυξης των μειονεκτικών περιφερειών στην ΕΕ των 15.

3.4.4.2. Η ΟΚΕ συμφωνεί ότι οι δράσεις συνοχής για τις περιφέρειες όπου η ανάπτυξη υστερεί σε σύγκριση με τον κοινοτικό μέσο όρο πρέπει να συνεχίσει να αποτελεί προτεραιότητα. Ακόμη, η ΟΚΕ στηρίζει την υιοθέτηση διαφανών κριτηρίων που θα ισχύουν στο σύνολο της ευρωπαϊκής επικράτειας, προκειμένου να καθορίζονται οι επιλέξιμες για το Στόχο 1 περιφέρειες και να διατηρηθεί η παρούσα διευθέτηση, σύμφωνα με την οποία μόνη η Επιτροπή ορίζει τις περιφέρειες που πληρούν τα κριτήρια.

3.4.4.3. Στην έκθεσή της, η Επιτροπή παρουσιάζει τέσσερις επιλογές για το μέλλον της χρηματοδότησης του Στόχου 1, όπου η καθεμία προσφέρει διάφορες λύσεις στις δυσκολίες που θα προκύψουν μετά τη διεύρυνση. Πρόκειται για τις εξής:

- αυστηρή εφαρμογή του ορίου του 75 % όπου οι περιφέρειες που δεν θα είναι πλέον επιλέξιμες αλλά θα συνεχίσουν να χρειάζονται στήριξη, ενδέχεται να μπορούν να λαμβάνουν βοήθεια από πηγές εκτός Στόχου 1·

- όπως ανωτέρω αλλά με τη θέσπιση μεταβατικών διευθετήσεων δύο ταχυτήτων για τη στήριξη των περιφερειών που δεν θα περιλαμβάνονται πλέον στο Στόχο 1, μία για εκείνες που υπερβαίνουν το όριο του 75 % όπως υπολογίζεται σήμερα και μία για εκείνες που το υπερβαίνουν μόνο λόγω της πτώσης του μέσου κατά κεφαλήν εισοδήματος λόγω της διεύρυνσης·

- θέσπιση ορίου κατά κεφαλήν εισοδήματος άνω του 75 % προκειμένου να επεκταθεί η επιλεξιμότητα στις περιφέρειες που παραμένουν κάτω από το όριο του 75 % όπως υπολογίζεται σήμερα·

- θέσπιση δύο κριτηρίων επιλεξιμότητας: ένα για τις περιφέρειες της παρούσας ΕΕ των 15 και ένα για τις υποψήφιες χώρες.

3.4.4.4. Καθεμία από αυτές τις επιλογές περιλαμβάνει στοιχεία με τα οποία συμφωνεί η ΟΚΕ, αν και καμία δεν φαίνεται ότι αποτελεί την ιδανική απάντηση στα προβλήματα που θα προκύψουν. Η ΟΚΕ θα αναλύσει τις επιλογές αυτές λεπτομερέστερα κατά τη δεύτερη φάση των εργασιών της για την παρούσα γνωμοδότηση αλλά, εντωμεταξύ, προβαίνει στις ακόλουθες παρατηρήσεις:

- η ΟΚΕ θεωρεί απευκταία τη διαμόρφωση μιας πολιτικής δύο ταχυτήτων (όπως προτείνεται στην επιλογή 4). Η ΟΚΕ ανησυχεί ότι τούτο θα προκαλέσει ανεπιθύμητες πολιτικές και κοινωνικές εντάσεις στο εσωτερικό της ΕΕ και ενδέχεται να υπονοεί τη διαμόρφωση δύο διαφορετικών "κατηγοριών" μελών της ΕΕ·

- η ΟΚΕ θεωρεί ότι δεν είναι ορθό οι περιφέρειες που επί του παρόντος είναι επιλέξιμες για στήριξη στο πλαίσιο του Στόχου 1 και θα συνεχίσουν να χρειάζονται στήριξη και μετά το 2006, να απολέσουν το δικαίωμα αυτό μόνο επειδή με τη διεύρυνση θα μειωθεί το μέσο κατά κεφαλή ΑΕγχΠ της ΕΕ. Η Επιτροπή εκτιμά ότι οι επιπτώσεις της αυστηρής εφαρμογής του ορίου του 75 % στο στάδιο αυτό θα οδηγήσει στην απώλεια της στήριξης στο πλαίσιο του Στόχου 1 από το ήμισυ των δικαιούχων·

- η επιλογή της αύξησης του ορίου επιλεξιμότητας για το Στόχο 1 άνω του σημερινού 75 % του κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ, έχει το πλεονέκτημα της διαφάνειας και της αντικειμενικότητας. Ακόμη, διασφαλίζει ότι περιφέρειες με συνεχείς ανάγκες θα λαμβάνουν στήριξη συνοχής έως ότου αρχίσουν αυτοσυντηρούμενες διεργασίες οικονομικής ανάπτυξης. Τούτο είναι ιδιαίτερα επιθυμητό. Ωστόσο, η δυσκολία έγκειται στον προσδιορισμό ενός νέου ορίου που δεν θέτει σε κίνδυνο την αρχή της συγκέντρωσης των δράσεων συνοχής. Είναι σημαντικό τα κράτη μέλη να μην χρησιμοποιούν τον προσδιορισμό νέου ορίου ως ευκαιρία για να επιδιώξουν ό,τι ταιριάζει καλύτερα στις δικές τους περιφέρειες και όχι στο σύνολο της ΕΕ·

- η ΟΚΕ θεωρεί ότι η δεύτερη επιλογή, δηλαδή η διατήρηση του ορίου του 75 % με πρόβλεψη σταδιακής αποκλιμάκωσης της στήριξης προκειμένου να προστατευθούν τα συμφέροντα των επί του παρόντος επιλέξιμων περιφερειών, περιλαμβάνει ορισμένα θετικά στοιχεία. Τούτη προστατεύει τις ενδιαφερόμενες περιφέρειες από απότομη απώλεια της αναπτυξιακής βοήθειας, με όλα όσα ενέχει για τις οικονομίες τους. Ωστόσο, τούτο σημαίνει ότι οι περιφέρειες αυτές θα παύσουν να είναι επιλέξιμες για στήριξη εάν το κατά κεφαλή ΑΕγχΠ υπερβαίνει το όριο του 75 % ακόμη και εάν συνεχίσουν να πλήττονται από σημαντικά μειονεκτήματα οικονομικής ανάπτυξης. Η ΟΚΕ κρίνει την επιλογή αυτή ακατάλληλη·

- η ΟΚΕ δεν κρίνει αναγκαίο να αποκλείσει τη δυνατότητα θέσπισης συγκεκριμένων και στοχοθετημένων μέσων περιφερειακής στήριξης, τα οποία θα έχουν σχεδιασθεί για να ενισχύσουν τις περιφέρειες που ήταν επιλέξιμες σύμφωνα με τα κριτήρια του Στόχου 1 αλλά δεν θα χρειάζονται πλέον τον τύπο ενίσχυσης που παρέχει το πλαίσιο αυτό π.χ. περιφέρειες όπου τα βασικά προβλήματα υποδομής έχουν επιλυθεί. Τούτο μπορεί να επιτευχθεί με την επέκταση της χρήσης οριζόντιων μέσων όπως πόροι του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου για την ενίσχυση της ανάπτυξης του ανθρώπινου δυναμικού στο πλαίσιο της στήριξης συνοχής (πολιτικές για την εκπαίδευση, την κατάρτιση και την επιμόρφωση) ή με την ανάπτυξη κοινοτικών πρωτοβουλιών για την τεχνολογία αιχμής ή τα προβλήματα των επενδύσεων στις περιφέρειες αυτές·

- η Επιτροπή διερωτάται εάν τα κριτήρια για να προσδιορισθεί η κατανομή των χρηματοδοτικών πόρων πρέπει να διευρυνθούν προκειμένου να συμπεριλάβουν το ποσοστό απασχόλησης. Η ΟΚΕ εκφράζει ανησυχία διότι η χρήση του εν λόγω δείκτη ενδέχεται να στρεβλώσει την περιφερειακή εικόνα ως συνόλου διότι ορισμένα κέντρα στο εσωτερικό μιας περιφέρειας ενδέχεται να παρουσιάζουν (ενδεχομένως παροδικά) αύξηση της οικονομικής δραστηριότητας. Ο κίνδυνος που προκύπτει είναι η ανάδειξη περιφερειακών οικονομιών στις οποίες ένας μικρός επιτυχημένος πυρήνας περιβάλλεται από μια ευρεία ζώνη με περιορισμένες δυνατότητες οικονομικής ανάπτυξης. Το πνεύμα της στήριξης στο πλαίσιο του Στόχου 1 πρέπει να είναι η συνέχιση της βελτίωσης των δυνατοτήτων των περιφερειών για την επίτευξη αυτοσυντηρούμενης οικονομικής ανάπτυξης. Το ποσοστό απασχόλησης αποτελεί ένα δείκτη που μπορεί να δώσει εύκολα μια ατελή - εάν όχι - στρεβλωμένη εικόνα.

3.4.5. Διεύρυνση και μεταφορές κεφαλαίων

3.4.5.1. Οι ανάγκες οικονομικής ανάπτυξης των περιφερειών με καθυστέρηση στις υποψήφιες χώρες διαφέρουν σημαντικά σε πολλές σημαντικές πτυχές, από εκείνες σε πολλές καθυστερημένες περιφέρειες της ΕΕ των 15, οι οποίες έως το 2006 θα έχουν επωφεληθεί από δύο τουλάχιστον δεκαετίες στήριξης συνοχής. Ακόμη, υπάρχουν ερωτήματα τόσο σχετικά με την ικανότητα των περιφερειών στις υποψήφιες χώρες να απορροφήσουν τη διαθέσιμη στήριξη συνοχής σύμφωνα με τις παρούσες ρυθμίσεις όσο και σχετικά με τους περιορισμούς για το μέγιστο επίπεδο στήριξης συνοχής που συμφωνήθηκε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Βερολίνου, οι οποίοι αναφέρουν ότι οι ισχύουσες ρυθμίσεις για το Στόχο 1 έχουν σχεδιασθεί για την ΕΕ των 15 και ενδέχεται να μην είναι κατάλληλες για τα νέα κράτη μέλη. Είναι απαραίτητο να ληφθούν υπόψη τα κάτωθι σημεία:

- η πολιτική συνοχής πρέπει να σχεδιασθεί ανάλογα με τις ιδιαίτερες συνθήκες που επικρατούν στις μειονεκτικές περιφέρειες των υποψηφίων χωρών που θα είναι επιλέξιμες για στήριξη. Οι οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες στις υποψήφιες χώρες είναι μοναδικές από πολλές απόψεις και η Επιτροπή πρέπει να διασφαλίσει ότι η πολιτική σχεδιάζεται ανάλογα με τις συνθήκες αυτές·

- είναι ουσιαστικό οι εμπειρίες από 25 έτη δράσεων συνοχής να αντικατοπτρίζονται στην πολιτική συνοχής έτσι ώστε τούτη να σχεδιασθεί για να αντιμετωπίσει την νέα κατάσταση που θα δημιουργηθεί μετά το 2006·

- ενδέχεται να χρειαστούν αυξομειώσεις στο βαθμό της διαθέσιμης οικονομικής στήριξης στις περιφέρειες των υποψηφίων χωρών προκειμένου να ληφθεί υπόψη α) η ικανότητα απορρόφησης των περιφερειών αυτών και β) η διαθεσιμότητα αντίστοιχης δημόσιας και ιδιωτικής χρηματοδότησης.

3.4.6. Απομακρυσμένες, ορεινές και νησιωτικές περιφέρειες

3.4.6.1. Οι απομακρυσμένες, ορεινές και νησιωτικές περιφέρειες της ΕΕ - των οποίων η οικονομική και κοινωνική δομή είναι ιδιαίτερα εύθραυστη - θα συνεχίσουν να χρειάζονται ειδική αντιμετώπιση στο πλαίσιο των δράσεων συνοχής του Στόχου 1. Οι μεταρρυθμίσεις των δράσεων συνοχής μετά τη διεύρυνση δεν πρέπει να οδηγήσουν σε μείωση της στήριξης που παρέχεται σε αυτές τις εξαιρετικά ευαίσθητες περιφέρειες. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τη δέσμευση να βελτιωθεί η στήριξη που παρέχεται στις περιφέρειές αυτές, την οποία ανέλαβε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στα σημεία 55 έως 57 των Συμπερασμάτων της συνόδου κορυφής της Νίκαιας.

3.5. Στήριξη στο πλαίσιο του Στόχου 2

3.5.1. Η ΟΚΕ λαμβάνει υπόψη τα σχόλια της Επιτροπής όσον αφορά τα προβλήματα που αντιμετωπίζει για την εφαρμογή των δράσεων συνοχής βάσει του Στόχου 2 και, ιδίως, την έλλειψη ευελιξίας των σημερινών ρυθμίσεων και τις περιορισμένες δυνατότητες των στατιστικών και άλλων δεδομένων που περιπλέκουν σε μεγάλο βαθμό τη συμμετοχή της στη διαδικασία προσδιορισμού των επιλέξιμων περιφερειών. Η Επιτροπή προτείνει τη μετάβαση σε ένα σύστημα "έμμεσου διαχωρισμού σε ζώνες" για τις περιφέρειες που παρουσιάζουν διαρθρωτικά προβλήματα άλλα από εκείνα που καλύπτει ο Στόχος 1. Στο σύστημα αυτό, οι εθνικές κυβερνήσεις θα προσδιορίζουν τις επιλέξιμες περιφέρειες με βάση ορισμένες παραμέτρους που θα θεσπίσει η Επιτροπή (όπως ισχύει σε ορισμένες κοινοτικές πρωτοβουλίες). Η ΟΚΕ προβαίνει στις ακόλουθες παρατηρήσεις:

- αν και η προσέγγιση αυτή περιλαμβάνει θετικές πτυχές, σε περίπτωση εφαρμογής της θα πρέπει να πλαισιωθεί κατά τέτοιο τρόπο ώστε τα κράτη μέλη να υποχρεούνται να ελέγχουν εάν τηρούνται οι κοινοτικοί κανόνες, ιδίως όσον αφορά την εταιρική σχέση και την προσθετικότητα για τις οποίες απαιτούνται οι κατάλληλες εγγυήσεις. Σε αντίθετη περίπτωση, υφίσταται ο κίνδυνος οι χρησιμοποιούμενοι πόροι να μην αντικατοπτρίζουν σαφώς τις τοπικές οικονομικές ανάγκες και δυνατότητες ή να μην είναι επαρκείς για την αντιμετώπιση των διαρθρωτικών προβλημάτων στις περιφέρειες αυτές·

- οι πολιτικές οικονομικής ανάπτυξης με ιδιαίτερο κοινοτικό ενδιαφέρον ενδέχεται να χρειάζονται ιδιαίτερη εξέταση διότι τα οφέλη δεν θα αφορούν ένα μόνο κράτος μέλος π.χ. διασυνοριακές παρεμβάσεις.

3.6. Πολιτική συνοχής και κοινοτική προστιθέμενη αξία

3.6.1. Όπως σημειώνεται στην Εισαγωγή και όπως καθίσταται σαφές από τις στατιστικές της Επιτροπής, οι δράσεις συνοχής της ΕΕ έχουν παράσχει σημαντικά οικονομικά οφέλη στις περιφέρειες του Στόχου 1. Με τις συλλογικές προσπάθειες δημιουργήθηκε σημαντική "προστιθέμενη αξία" στις περιφέρειες με καθυστέρηση.

3.6.2. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει ότι σημαντική "προστιθέμενη αξία" προέκυψε και από τις δράσεις συνοχής στις περιφέρειες του Στόχου 2, του Στόχου 3 και μέσω της λειτουργίας των κοινοτικών πρωτοβουλιών. Αναμφίβολα, η κοινοτική πολιτική συνοχής ανάγκασε πολλά κράτη μέλη να υιοθετήσουν νέες πρακτικές περιφερειακής οικονομικής ανάπτυξης που προσφέρουν πολλά οικονομικά οφέλη και συνεπώς συμβάλλουν στην διαδικασία οικονομικής μετατροπής. Η τήρηση των αρχών της συγκέντρωσης, της εταιρικής σχέσης, του προγραμματισμού και της προσθετικότητας αποτέλεσε μια ανεξάρτητη πηγή "προστιθέμενης αξίας" από τις κοινοτικές δράσεις συνοχής. Είναι αποφασιστικής σημασίας να διατηρηθεί αυτή η πτυχή στο μέλλον και να συνεχίσουν οι πολιτικές συνοχής να διαμορφώνονται από κοινή νομοθεσία που να εκφράζει τις καλύτερες πρακτικές περιφερειακής οικονομικής ανάπτυξης.

3.6.3. Είναι επίσης σημαντικό να υπογραμμισθεί ότι οι κοινοτικές προσπάθειες συνοχής δεν ωφελούν μόνο τις περιφερειακές οικονομίες που είναι επιλέξιμες στήριξης. Το μεγαλύτερο μέρος της στήριξης που κατευθύνεται στις καθυστερημένες και προσαρμοζόμενες περιφέρειες θα επιστρέψει στις πιο εύπορες μέσω αγοράς αγαθών και υπηρεσιών. Ακόμη, οι καθυστερημένες περιφέρειες θα γίνουν πιο εύπορες και στη συνέχεια θα αποτελέσουν σημαντικές πρόσθετες αγορές για επιχειρήσεις από τις πιο εύπορες περιφέρειες. Με τη διπλή επιρροή της ολοκλήρωσης της εσωτερικής αγοράς και της νομισματικής ένωσης, το μεγαλύτερο μέρος των δαπανών της ΕΕ παραμένει στο εσωτερικό της: οι εισαγωγές εκτός ΕΕ ως ποσοστό του ΑΕγχΠ είναι σχετικά μικρές. Κατά συνέπεια, οι επιτυχείς κοινοτικές προσπάθειες συνοχής αποτελούν πρόσθετη πηγή συνολικής ζήτησης για όλη την ΕΕ και αποτελούν σημαντικό στοιχείο στη διαδικασία οικονομικής ανάπτυξης σε όλη την ΕΕ.

3.7. Κοινοτική παρέμβαση: οριζόντια μέτρα

3.7.1. Η δεύτερη έκθεση για τη συνοχή ανοίγει το διάλογο όσον αφορά την γεωγραφική πτυχή (ή κατανομή σε ζώνες) της στήριξης σε αντίθεση με τη χρήση οριζόντιων μέτρων με οικονομικούς και κοινωνικούς στόχους· ακόμη, διδάσκεται από την εμπειρία όσον αφορά τα προγράμματα κοινοτικών πρωτοβουλιών (έμμεση κατανομή σε ζώνες). Η ΟΚΕ έχει ήδη κατανοήσει (και προωθήσει) τα πλεονεκτήματα των οριζόντιων μέσων (συμπεριλαμβανομένων των κοινοτικών πρωτοβουλιών) ως μέσων αντιμετώπισης των περιφερειακών οικονομικών διαφορών διότι είναι εγγενώς ευέλικτα και μπορούν να στοχεύσουν άμεσα συγκεκριμένα περιφερειακά προβλήματα. Συνεπώς, σύμφωνα με όσα προτείνει η δεύτερη έκθεση και όσα έχουν προαναφερθεί στη γνωμοδότηση, η ΟΚΕ διαβλέπει θετικά στοιχεία στο σύστημα της έμμεσης κατανομής σε ζώνες διότι πρόκειται για τρόπο χορήγησης πόρων συνοχής σε περιφέρειες άλλες από εκείνες που παρουσιάζουν υστέρηση (δηλ. περιφέρειες του Στόχου 1). Ειδικότερα, θεωρείται ότι το ζήτημα της ενθάρρυνσης της περαιτέρω ανάπτυξης του ανθρώπινου δυναμικού πρέπει να αποτελέσει θεμελιώδη προτεραιότητα στις περιφέρειες που εξέρχονται από την επιλεξιμότητα για το Στόχο 1 μετά το 2006 και ότι πρέπει να χορηγηθούν πρόσθετοι πόροι για το ζήτημα αυτό σε κοινοτικό επίπεδο.

3.8. Ο ρόλος της ΕΕ στην περιφερειακή οικονομική πολιτική

3.8.1. Η ευθύνη για τη στήριξη της οικονομικής ανάπτυξης στις μειονεκτικές περιφέρειες της ΕΕ κατανέμεται μεταξύ του κοινοτικού, εθνικού και περιφερειακού επιπέδου διακυβέρνησης και διοίκησης. Η ΟΚΕ εμμένει στην άποψή της ότι η προσέγγιση αυτή είναι η ορθή και ότι οι δράσεις συνοχής πρέπει να συνεχίσουν να αντικατοπτρίζουν τις βασικές προσδοκίες του συνόλου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως αναφέρονται στη Συνθήκη. Οι δράσεις συνοχής αποτελούν ένα τομέα πολιτικής όπου η προστιθέμενη αξία γίνεται σαφέστερη με την ανάπτυξη ενιαίας προσέγγισης στο πλαίσιο κοινής χρηματοδοτικής ευθύνης. Αν και υφίστανται συγκεκριμένες πτυχές της πολιτικής συνοχής που κατάλληλα μπορούν να ανατεθούν στα κράτη μέλη προς εφαρμογή (σύμφωνα με κατευθυντήριες γραμμές που εκδίδονται σε κοινοτικό επίπεδο), το μεγαλύτερο τμήμα της συνολικής προσπάθειας για τη συνοχή πρέπει να συνεχίσει να αποτελεί αντικείμενο από κοινού διαχείρισης από το κοινοτικό, το εθνικό και το τοπικό επίπεδο διακυβέρνησης.

3.8.2. Η προσέγγιση της "εταιρικής σχέσης" αποτελεί αποφασιστική πτυχή της επιτυχίας των δράσεων συνοχής από το 1988. Κατά συνέπεια, η ΟΚΕ ζητεί ώστε τούτη να συνεχίσει να αποτελεί το επίκεντρο των δράσεων συνοχής μετά το 2006. Η εταιρική σχέση συνδυάζει τα τεχνικά οφέλη που μπορεί να παράσχει στην περιφερειακή ανάπτυξη μια προσέγγιση "από τη βάση στην κορυφή" και με μια τακτική συλλογικής ευθύνης σε κοινοτική κλίμακα για τη βελτίωση των υλικών προτύπων διαβίωσης των πολιτών σε όλες τις περιφέρειες της ΕΕ. Η αποτελεσματική εταιρική σχέση με τους κοινωνικούς εταίρους σε όλα τα στάδια προγραμματισμού είναι ζωτικής σημασίας για την ορθή εφαρμογή των οικονομικών και κοινωνικών δράσεων συνοχής. Οποιαδήποτε τάση μείωσης του ρόλου της εταιρικής σχέσεις στις δράσεις συνοχής θα εξασθενήσει τις πολιτικές συνοχής.

3.8.3. Είναι αυτονόητο ότι η διαδικασία διεύρυνσης και εμβάθυνσης της ΕΕ ωφελεί τις διάφορες οικονομίες με διάφορους τρόπους. Η διεύρυνση θα αυξήσει σημαντικά το μέγεθος της εσωτερικής κοινοτικής αγοράς και, κατά συνέπεια, θα προσφέρει νέες σημαντικές οικονομικές δυνατότητες σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ. Είναι ουσιαστικό ότι τόσο οι υποψήφιες χώρες όσο και οι οικονομικά μειονεκτικές περιφέρειες στην ΕΕ των 15 να έχουν τη δυνατότητα να επωφεληθούν από αυτά τα οικονομικά κέρδη. Τούτη είναι η λογική βάση της κοινής χρηματοδοτικής ευθύνης για δράσεις συνοχής. Οποιαδήποτε απόπειρα εξασθένησης της έννοιας της κοινής χρηματοδοτικής ευθύνης πρόκειται, κατά την ΟΚΕ, να εξασθενήσει την οικονομική και κοινωνική συνοχή της ΕΕ και, συνεπώς, πρέπει να αποφευχθεί.

3.8.4. Παράλληλα, όπως είναι σαφές από τους κανονισμούς που διέπουν την εφαρμογή των πολιτικών συνοχής, πολλές πτυχές της φάσης εκτέλεσης αφήνονται - και έτσι πρέπει - στα κράτη μέλη. Τούτο συμβαδίζει με την ευρεία αρχή της επικουρικότητας που συναντάται σε πολλά σημεία της Συνθήκης. Ωστόσο, τούτο δεν πρέπει να θέσει σε κίνδυνο την ικανότητα της Επιτροπής να διασφαλίζει την εφαρμογή των καλύτερων πρακτικών σε κάθε κράτος μέλος.

4. Συμπεράσματα

4.1. Η διαδικασία διεύρυνσης θέτει τεράστιες προκλήσεις στην δέσμευση για την επίτευξη οικονομικής και κοινωνικής συνοχής σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η αντιμετώπιση της πρόκλησης θα απαιτήσει την χορήγηση περισσότερων πόρων στις κοινοτικές πολιτικές συνοχής. Πρόκειται για αναπόφευκτη συνέπεια της διεύρυνσης.

4.2. Η ΟΚΕ υποστηρίζει τη διατήρηση της γεωγραφικής στήριξης του Στόχου 1 και θεωρεί ότι σημαντικό μέρος των κοινοτικών προσπαθειών συνοχής πρέπει να προσανατολίζονται σε αυτές τις περιφέρειες. Δεν πρέπει να αμφισβητηθεί η αρχή της συγκέντρωσης των προσπαθειών.

4.3. Η ΟΚΕ εξέτασε τις επιλογές της Επιτροπής όσον αφορά τις επιπτώσεις της διεύρυνσης στις επί του παρόντος επιλέξιμες περιφέρειες για παροχή στήριξης στο πλαίσιο του Στόχου 1. Η θέση της ΟΚΕ είναι ότι οι αναθεωρήσεις των κριτηρίων επιλεξιμότητας του Στόχου 1 δεν πρέπει να οδηγήσουν στον αποκλεισμό των περιφερειών που επί του παρόντος δικαιούνται πόρους και εκείνων που θα συνεχίσουν να εξαρτώνται από τη στήριξη συνοχής προκειμένου να αναπτυχθούν οικονομικά. Τούτο μπορεί να επιτευχθεί με την αύξηση του ορίου του 75 %.

4.4. Οι κοινοτικές δράσεις συνοχής προσφέρουν σημαντική προστιθέμενη αξία στις μειονεκτικές περιφέρειες. Οι δράσεις αυτές όχι μόνο έχουν άμεσο αντίκτυπο στο επίπεδο διαβίωσης και στην απασχόληση αλλά και προσφέρουν σημαντικά έμμεσα οφέλη διότι τα κράτη μέλη, κατά την παροχή της στήριξης συνοχής, υποχρεούνται να τηρούν τις αρχές της συγκέντρωσης, του προγραμματισμού, της εταιρικής σχέσης και της προσθετικότητας. Οι δράσεις αυτές θα πρέπει επίσης να τηρούν την αρχή των ίσων ευκαιριών όσον αφορά το ρόλο των γυναικών στην απασχόληση.

4.5. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει τη βαρύτητα των επιχειρημάτων της Επιτροπής υπέρ ενός συστήματος "έμμεσου διαχωρισμού σε ζώνες" για την παροχή στήριξης στις περιφέρειες εκτός του Στόχου 1. Ωστόσο, εάν τούτο εφαρμοστεί, θα πρέπει να συνοδευτεί από ρυθμίσεις που θα διασφαλίζουν, ακόμη και με ενίσχυση της παρακολούθησης και των ρυθμίσεων αξιολόγησης εάν χρειάζεται, ότι τα κράτη μέλη θα συνεχίσουν να τηρούν τις αρχές της συγκέντρωσης, του προγραμματισμού, της εταιρικής σχέσης και της προσθετικότητας.

4.6. Η ΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να εξεύρει τρόπους σύζευξης των δραστηριοτήτων της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων με ιδιωτικά κεφάλαια, προκειμένου να αυξηθεί ο ρόλος που διαδραματίζουν στις κοινοτικές δράσεις συνοχής. Είναι δυνατόν να προκύψουν σημαντικές συνέργιες, οι οποίες να συνδεθούν με μια στρατηγική περιφερειακής οικονομικής ανάπτυξης, η οποία να περιλαμβάνει τους εταίρους αυτούς.

4.7. Οι πολιτικές συνοχής πρέπει να παραμείνουν κοινή χρηματοδοτική ευθύνη και κοινό συμφέρον. Η ΟΚΕ επιθυμεί να διασφαλισθεί ότι οι πολιτικές των κρατών μελών θα συνεχίσουν να διαμορφώνονται με βάση στόχους προσδιορισμένους από κοινού.

4.8. Η επιχείρηση παρακολούθησης και εταιρικής σχέσης είναι αποφασιστική για την συνεχή επιτυχία των δράσεων συνοχής. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι τα στοιχεία αυτά είναι καίρια για την επιτυχία των πολιτικών συνοχής όταν τούτες επεκταθούν στις υποψήφιες χώρες. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή οφείλει, όπου χρειάζεται, να επικουρήσει τις υποψήφιες χώρες να εισάγουν και να αναπτύξουν τις θεσμικές ρυθμίσεις που απαιτούνται για τη διευκόλυνση τόσο της παρακολούθησης όσο και της εταιρικής σχέσης.

4.9. Η ΟΚΕ συμφωνεί ότι οι δέκα προτεραιότητες για την οικονομική και κοινωνική συνοχή που εντοπίζει η Επιτροπή, πρέπει να αποτελούν το επίκεντρο των προσπαθειών συνοχής στο μέλλον. Ενόψει της διεύρυνσης και των επιπτώσεών της στις σημερινές μεταρρυθμίσεις των πολιτικών για τις περιφέρειες της ΕΕ των 15, οι προτεραιότητες αυτές θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι οι δράσεις συνοχής λαμβάνουν υπόψη τις σημαντικές προκλήσεις συνοχής που αντιμετωπίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση.

Βρυξέλλες, 25 Απριλίου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) Δεύτερη έκθεση για την συνοχή, Συμπεράσματα και συστάσεις, σ. XXXVII.