ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ - Τοπική δράση για την απασχόληση - Η τοπική διάσταση της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

0. ΣΥΝΟΨΗ

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΣΤΟΧΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗΣ

2. ΕΝΑ ΝΕΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

2.1. Πολιτικό και θεσμικό πλαίσιο

2.2. Η αναδυόμενη τοπική διάσταση

3. ΕΝΑ ΝΕΟ ΠΕΔΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ

3.1. Κινητοποίηση των τοπικών δυνάμεων

3.1.1. Τοπική αυτοδιοίκηση

3.1.1.1. Η σημερινή κατάσταση

3.1.1.2. Πιθανές αλλαγές - θέματα προς συζήτηση

3.1.2. Επιχειρήσεις

3.1.2.1. Η σημερινή κατάσταση

3.1.2.2. Πιθανές αλλαγές - θέματα προς συζήτηση

3.1.3. Το τρίτο σύστημα /η κοινωνική οικονομία

3.1.3.1. Η σημερινή κατάσταση

3.1.3.2. Πιθανές αλλαγές - θέματα προς συζήτηση

3.1.4. Τα τοπικά γραφεία των δημόσιων υπηρεσιών απασχόλησης

3.1.4.1. Η σημερινή κατάσταση

3.1.4.2. Πιθανές αλλαγές - θέματα προς συζήτηση

3.1.5. Κοινωνικοί εταίροι

3.1.5.1. Η σημερινή κατάσταση

3.1.5.2. Πιθανές αλλαγές -θέματα προς συζήτηση

3.2. Υποστήριξη από τις περιφερειακές και τις εθνικές αρχές

3.2.1. Η σημερινή κατάσταση

3.2.2. Πιθανές αλλαγές - θέματα προς συζήτηση

3.3. Εφαρμογή της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση σε τοπικό επίπεδο

4. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

0. ΣΥΝΟΨΗ

Οι ευκαιρίες ανάπτυξης της απασχόλησης σε τοπικό επίπεδο γίνονται όλο και ευρύτερα αντιληπτές. Το γεγονός αυτό έχει οδηγήσει τα περισσότερα κράτη μέλη στην εφαρμογή διαδικασιών θεσμικής και διοικητικής αποκέντρωσης στην πολιτική τους για την απασχόληση, προκειμένου να επιτευχθεί μεγαλύτερη προσέγγιση των παραγόντων λήψης αποφάσεων και της τοπικής κοινωνίας και των αναγκών της. Ομοίως, οδήγησε την Ευρωπαϊκή Ένωση στην υποστήριξη μιας σειράς πειραματικών έργων, τα οποία ανέπτυξαν περαιτέρω την έννοια της «πρωτοβουλίας για την ανάπτυξη της απασχόλησης σε τοπικό επίπεδο» και έθεσαν σε πειραματική εφαρμογή μια σειρά μεθοδολογιών και μέσων για τη στήριξη της ανάπτυξης της απασχόλησης σε τοπικό επίπεδο, όπως τα τοπικά σύμφωνα για την απασχόληση, καθώς και την υποστήριξη του «τρίτου συστήματος» και της δοκιμαστικής ενέργειας «τοπικό κεφάλαιο κοινωνικής σκοπιμότητας».

Η ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση έως σήμερα στηρίχθηκε ουσιαστικά σε προσπάθειες που καταβάλλονται σε εθνικό και σε μικρότερο βαθμό σε περιφερειακό επίπεδο. Παρά ταύτα στις κατευθυντήριες γραμμές για το έτος 2000 δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στα τοπικά ζητήματα, ενώ, ως αντανάκλαση του ίδιου προβληματισμού, η ανάπτυξη της απασχόλησης σε τοπικό επίπεδο αποτελεί πλέον οριζόντια προτεραιότητα στον νέο κανονισμό του ΕΚΤ, και αντανακλάται και σε άλλες πτυχές των διαρθρωτικών πολιτικών της Κοινότητας.

Ως εκ τούτου τίθεται το ζήτημα του τρόπου και του βαθμού στον οποίο η ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση πρέπει να ενσωματώσει τις ανωτέρω κινήσεις που στοχεύουν στον αυξανόμενο σεβασμό προς το τοπικό επίπεδο και την αυτονομία του θα πρέπει να ενσωματωθούν στην ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση, καθώς και του καλύτερου δυνατού τρόπου υποστήριξής τους.

Σκοπός της παρούσας ανακοίνωσης είναι:

*να συνοψισθούν οι εξελίξεις οι οποίες είχαν ως συνέπεια την αυξανόμενη στροφή των κρατών μελών και της ΕΕ στο τοπικό επίπεδο για την αύξηση της απασχόλησης

*να μελετηθούν οι τρόποι με τους οποίους οι διάφοροι φορείς σε τοπικό επίπεδο - συμπεριλαμβανομένων των τοπικών αρχών, του επιχειρηματικού κόσμου, του «τρίτου συστήματος»/της κοινωνικής οικονομίας ή του εθελοντικού τομέα, των κοινωνικών εταίρων, των δημόσιων οργανισμών απασχόλησης - αλλά και φορείς σε ανώτερα επίπεδα, η δράση των οποίων επηρεάζει τη δυνατότητα τοπικής δράσης - κράτη και περιφέρειες, ακόμη και η ίδια η ΕΕ στους τομείς αρμοδιότητάς της - μπορούν να συμβάλλουν στη διαδικασία δημιουργίας/διατήρησης θέσεων εργασίας σε τοπικό επίπεδο

*και τέλος να τεθεί μια σειρά θεμάτων προς συζήτηση για η χρονική περίοδο του εξαμήνου Απριλίου - Οκτωβρίου 2000.

Η παρούσα ανακοίνωση απευθύνεται στα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, των οποίων τις απόψεις αναμένει με ενδιαφέρον η Επιτροπή. Επιπλέον, η Επιτροπή θα προβεί σε διαβουλεύσεις ευρύτερης κλίμακας με τους ενδιαφερόμενους φορείς, μέσω μιας σειράς διασκέψεων. Η πρώτη εξ αυτών, σε συνδιοργάνωση με την Επιτροπή των Περιφερειών, θα διεξαχθεί στις 10-11 Απριλίου και θα σημάνει την έναρξη της διαδικασίας διαβουλεύσεων, η οποία θα ολοκληρωθεί με μια διάσκεψη που θα διοργανωθεί από κοινού με τη γαλλική προεδρία στο Στρασβούργο, το Δεκέμβριο. Στην εν λόγω διάσκεψη θα παρουσιασθούν τα πορίσματα των διαβουλεύσεων και οι προβλέψεις της Επιτροπής για το μέλλον. Η διεύθυνση στην οποία πρέπει να αποστέλλονται παρατηρήσεις επί του παρόντος εγγράφου παρατίθεται στη σελίδα 23.

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΣΤΟΧΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗΣ

Η υλοποίηση της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση έχει ήδη επιφέρει θετικά αποτελέσματα, όπως καλύτερο συντονισμό μεταξύ της πολιτικής της ΕΕ και των εθνικών πολιτικών και μεγαλύτερη συνέπεια των πολιτικών για την απασχόληση εντός του πλαισίου κάθε κράτους μέλους και μεταξύ των κρατών μελών. Σήμερα, δεδομένης της σοβαρότητας του διακυβεύματος, απαιτείται η ευρωπαϊκή στρατηγική να λάβει υπόψη το σύνολο των εμπλεκομένων φορέων, το σύνολο των θεσμικών επιπέδων και το σύνολο των πεδίων πιθανής δημιουργίας θέσεων εργασίας, που ενδέχεται να επηρεάσουν τα ποσοστά απασχόλησης. Μεταξύ των ανωτέρω δεν έχει παραγνωρισθεί η δυνατότητα δημιουργίας θέσεων εργασίας σε τοπικό επίπεδο, δεδομένου ότι γίνεται αναφορά σε αυτή σε πλήθος εθνικών σχεδίων δράσης για την απασχόληση. Παρά ταύτα σε γενικές γραμμές επιβάλλεται να ενταθούν οι προσπάθειες που καταβάλλονται.

Στο πλαίσιο αυτό, αλλά και υπό το φως της προηγούμενης εμπειρίας και σύμφωνα προς τις υποδείξεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της Επιτροπής των Περιφερειών και της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, το παρόν έγγραφο επιδιώκει να παροτρύνει τους εμπλεκομένους στην ευρωπαϊκή στρατηγική να συνεκτιμήσουν σε μεγαλύτερο βαθμό τις ευκαιρίες για απασχόληση που προσφέρονται από την τοπική δράση. Απόψεις και προτάσεις σχετικά με την τοπική ανάπτυξη εν γένει έχουν ήδη εκτεθεί σε μια σειρά άλλων εγγράφων της Επιτροπής, όπως τα έγγραφα σχετικά με τα τοπικά σύμφωνα για την απασχόληση ή τις στρατηγικές αστικής ανάπτυξης. Παρά ταύτα το παρόν έγγραφο επικεντρώνεται στους τρόπους με τους οποίους μπορούν να καταστούν αποτελεσματικότερες οι παρεμβάσεις στην αγορά εργασίας, καθώς και στην πιθανή συμβολή των φορέων στη δημιουργία και τη διατήρηση θέσεων εργασίας σε τοπικό επίπεδο.

Στόχος του παρόντος εγγράφου είναι να δώσει στους εμπλεκόμενους φορείς σε τοπικό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο έναυσμα για διάλογο, διευκολύνοντας έτσι την άντληση συμπερασμάτων. Επισημαίνεται ότι το παρόν έγγραφο επ' ουδενί λόγω υποδηλώνει την πρόθεση της Επιτροπής να θέσει σε εφαρμογή ένα νέο ξεχωριστό πρόγραμμα δράσης για την τοπική ανάπτυξη. Εξάλλου χρηματοδότηση από την ΕΕ διατίθεται ήδη σε όλα τα πεδία που καλύπτονται από το παρόν έγγραφο μέσω των διαρθρωτικών ταμείων και του ΕΓΤΠΕ-Εγγυήσεων στον τομέα της πολιτικής για την αγροτική ανάπτυξη. Από τα πορίσματα των διαβουλεύσεων, οι οποίες προσδοκάται να είναι το δυνατόν ευρύτερες, θα προκύψει εν συνεχεία μια νέα ανακοίνωση της Επιτροπής, στην οποία θα υποδεικνύονται τρόποι εμπλουτισμού της δράσης της ΕΕ για την τόνωση της απασχόλησης εντός του υφιστάμενου θεσμικού πλαισίου και σύμφωνα με τις υφιστάμενες χρηματοδοτικές διατάξεις.

2. ΕΝΑ ΝΕΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

2.1. Πολιτικό και θεσμικό πλαίσιο

Με τη συνθήκη του Άμστερνταμ αναγνωρίσθηκε ότι το πρόβλημα της απασχόλησης αποτελεί θέμα κοινού ενδιαφέροντος για το σύνολο της ΕΕ. Έτσι έγινε δυνατή μια νέα κίνηση βάσει μιας συντονισμένης στρατηγικής, με στόχο την τόνωση της απασχόλησης και την καθιέρωση μιας διαδικασίας αμοιβαίας πολυμερούς παρακολούθησης. Η προσέγγιση αυτή αναγνωρίζει την αλληλεξάρτηση των διάφορων μακροοικονομικών και διαρθρωτικών στοιχείων.

Η προσέγγιση αυτή εμπεριέχεται στο άρθρο 127 της συνθήκης για την ΕΚ όπως τροποποιήθηκε από τη συνθήκη του Άμστερνταμ, στο οποίο προβλέπεται ότι η απασχόληση λαμβάνεται υπόψη κατά τη χάραξη και την εφαρμογή όλων των κοινοτικών πολιτικών και ενεργειών.

Σε εθνικό επίπεδο τα κράτη μέλη καταρτίζουν και υλοποιούν πλέον εθνικά σχέδια δράσης για την απασχόληση. Tα εν λόγω εθνικά σχέδια δράσης συντάσσονται βάσει των κατευθυντήριων γραμμών για την απασχόληση που εκδίδονται κάθε χρόνο από το Συμβούλιο των Υπουργών και θεμελιώνονται στους ακόλουθους τέσσερις πυλώνες:

-βελτίωση της απασχολησιμότητας

-ανάπτυξη του επιχειρηματικού πνεύματος

-ενθάρρυνση της προσαρμοστικότητας των επιχειρήσεων και των εργαζομένων και

-ενίσχυση των πολιτικών ίσων ευκαιριών για τους άνδρες και τις γυναίκες.

Η ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση, τουλάχιστον στην παρούσα φάση ανάπτυξής της, στηρίζεται κυρίως στις προσπάθειες που καταβάλλονται σε εθνικό επίπεδο. Παρά ταύτα, οι ευκαιρίες ανάπτυξης της απασχόλησης σε τοπικό επίπεδο γίνονται όλο και ευρύτερα αντιληπτές. Στις κατευθυντήριες γραμμές για το έτος 2000 ενισχύεται η συγκεκριμένη κατευθυντήρια γραμμή (κατευθυντήρια γραμμή 12) [1], όπου αναγνωρίζεται ρητά ο ρόλος των τοπικών παραγόντων στην ανάπτυξης της απασχόλησης. Παρά ταύτα, οι δυνατότητες δεν έχουν μεταφρασθεί ακόμη σε απτά αποτελέσματα.

[1] Η κατευθυντήρια γραμμή 12, με βάση τον άξονα της "ανάπτυξης της επιχειρηματικότητας" προβλέπει ότι τα κράτη μέλη θα "προωθήσουν μέτρα για την πλήρη εκμετάλλευση των δυνατοτήτων που προσφέρονται από τη δημιουργία θέσεων εργασίας σε τοπικό επίπεδο και στην κοινωνική οικονομία, ειδικότερα σε νέες δραστηριότητες που συνδέονται με ανάγκες που δεν έχουν ακόμη ικανοποιηθεί από την αγορά κai θα εξετάσουν με στόχο τη μείωσή τους τα προβλήματα που προκύπτουν για τα μέτρα αυτά. Όσον αφορά αυτό ο ειδικός ρόλος και η αρμοδιότητα των τοπικών και περιφερειακών αρχών, άλλων εταίρων σε περιφερειακά και τοπικά επίπεδα καθώς και των κοινωνικών εταίρων, πρέπει να αναγνωρισθεί περισσότερο και να υποστηριχθεί. Επιπλέον πρέπει να εκμεταλλευθούμε το ρόλο των ΔΥΑ για τον εντοπισμό τοπικών ευκαιριών για απασχόληση και τη βελτίωση της λειτουργίας των τοπικών αγορών εργασίας.

2.2. Η αναδυόμενη τοπική διάσταση

Αν και η σημασία της ανάπτυξης της απασχόλησης σε τοπικό επίπεδο θεωρήθηκε επί μακρόν περιθωριακή σε σύγκριση με τις μακροοικονομικές και τις διαρθρωτικές στρατηγικές, σήμερα πλέον γίνεται όλο και ευρύτερα αποδεκτή. Η αυξανόμενη πίεση της ανεργίας είχε ως αποτέλεσμα την υλοποίηση ενός ευρύτερου φάσματος πειραματικών ενεργειών για τη δημιουργία θέσεων εργασίας σε σύγκριση με το παρελθόν, από τις οποίες σύντομα διαφάνηκε ότι υπάρχουν σημαντικές δυνατότητες δράσης σε τοπικό επίπεδο. Επιπλέον, οι αλλαγές στην ευρωπαϊκή (και την παγκόσμια) κοινωνία επέδρασαν με νέους τρόπους στις επιχειρήσεις και στα άτομα.

Το άνοιγμα των αγορών επιτάχυνε την κινητικότητα των επενδύσεων και τη συγκέντρωση των κεφαλαίων. Η παράλληλη διεύρυνση της χρήσης της νέας τεχνολογίας στην παραγωγή, στη διανομή και στην κατανάλωση κατέστησε δυνατή τη δημιουργία μιας παγκόσμιας αγοράς και την έλευση της κοινωνίας της γνώσης. Τα ανωτέρω είχαν ως αποτέλεσμα τη σημαντική ένταση του ανταγωνισμού. Προκειμένου να ανταποκριθούν στη νέα αυτή κατάσταση οι τοπικοί παράγοντες υποχρεώνονται πλέον να αναπτύξουν στρατηγικές που βασίζονται στις συγκεκριμένες τους ανάγκες. Οι μεταβολές των συστημάτων παραγωγής χάρη στη χρήση της τεχνολογίας καθιστούν πολύ ευκολότερη την ανάπτυξη του ενδογενούς δυναμικού. Η τάση αυτή ευνοεί την μικροοικονομική ανάπτυξη και τον σχηματισμό τοπικών συστημάτων παραγωγής, τα οποία συγκροτούνται από μικρές επιχειρήσεις. Διάφοροι άλλοι παράγοντες, όπως οι δημογραφικές εξελίξεις (γήρανση), οι αλλαγές του τρόπου ζωής και η αυξανόμενη αστικοποίηση, έχουν ως συνέπεια τη μεταβολή των καταναλωτικών συνηθειών. Παρατηρείται ραγδαία αύξηση του ποσοστού του οικογενειακού προϋπολογισμού που δαπανάται για υγειονομική περίθαλψη, προσωπικές υπηρεσίες, περιβαλλοντική προστασία, αναψυχή, κατάρτιση, πολιτισμό, επικοινωνία και μεταφορές.

Οι ανωτέρω εξελίξεις, σε συνδυασμό με το αυξανόμενο ενδιαφέρον των πολιτών για τη βιώσιμη ανάπτυξη και την επιδίωξη ενεργού συμμετοχής στα κοινά, συντελούν στην αύξηση της σημασίας της τοπικής διάστασης.

3. ΕΝΑ ΝΕΟ ΠΕΔΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ

Σταδιακά δίνεται όλο και μεγαλύτερη προσοχή στην τοπική διάσταση των πολιτικών για την απασχόληση, τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και εθνικό επίπεδο. Η έρευνα στον τομέα της τοπικής ανάπτυξης απασχόλησης έδειξε ότι σειρά παραγόντων διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο για τον καθορισμό του ενδεχομένου της επιτυχίας: ορισμένοι από αυτούς συνοψίζονται στο Παράρτημα II. Η ανάλυση των ανωτέρω καθώς και τα ζητήματα που θίγονται σε προηγούμενα μέρη της παρούσας ανακοίνωσης, οδηγούν στο συμπέρασμα ότι αν και υπάρχει μια γενικότερη τάση αναβάθμισης της σημασίας της τοπικής διάστασης όσον αφορά τα θέματα απασχόλησης, υφίστανται ακόμα πολλά εμπόδια. Παρά ταύτα, εξακολουθούν να υπάρχουν πολλά εμπόδια. Για την υπέρβασή τους απαιτείται συνεργασία των τοπικών φορέων για την από κοινού αξιοποίηση των δυνατοτήτων τους, καθώς και στήριξη εκ μέρους των περιφερειακών και εθνικών αρχών μέσω των αναγκαίων προσαρμογών των πολιτικών. Η ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση αποτελεί ένα χρήσιμο εννοιολογικό πλαίσιο για όλα τα μέρη.

3.1. Κινητοποίηση των τοπικών δυνάμεων

3.1.1. Τοπική αυτοδιοίκηση

3.1.1.1. Η σημερινή κατάσταση

Η Ευρωπαϊκή Ένωση [2] περιλαμβάνει περισσότερους από 80.000 οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης. Πρόκειται για τις βασικές μονάδες διαχείρισης της κοινοτικής ζωής τόσο στις αγροτικές όσο και στις αστικές περιοχές. Στα περισσότερα κράτη μέλη οι αρμοδιότητές τους εκτείνονται σε ένα ευρύ φάσμα τομέων, στους οποίους περιλαμβάνονται η κοινωνική πρόνοια, η εκπαίδευση, η υγεία, η στέγαση, η προστασία του περιβάλλοντος, οι δημόσιες αστικές συγκοινωνίες, η υδροδότηση και ηλεκτροδότηση, η αποχέτευση, η αποκομιδή και η επεξεργασία των αστικών απορριμμάτων, η συντήρηση των υποδομών, οι πολιτιστικές και ψυχαγωγικές δραστηριότητες.

[2] Βλ. «Περιφερειακή και τοπική αυτοδιοίκηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση», Επιτροπή των Περιφερειών, Ιούλιος 1996.

Παρά τις διαφορές από χώρα σε χώρα, η σημασία των λειτουργιών που επιτελεί η τοπική αυτοδιοίκηση αντικατοπτρίζεται στο ποσοστό των δημοσίων δαπανών τις οποίες διαχειρίζεται. Το ποσοστό αυτό κυμαίνεται από 3,8% του ΑΕγχΠ στην Πορτογαλία μέχρι 33,3% του ΑΕγχΠ στη Δανία. [3]. Στη Δανία, τη Φινλανδία, τις Κάτω Χώρες και τη Σουηδία, η τοπική αυτοδιοίκηση διαχειρίζεται συνολικά προϋπολογισμό που υπερβαίνει τον προϋπολογισμό τον οποίο διαχειρίζεται η κεντρική κυβέρνηση.

[3] Πηγή: OΟΣΑ, εθνικοί λογαριασμοί 1995. Στον ορισμό του ΟΟΣΑ για τις δημόσιες δαπάνες εξαιρούνται οι επενδύσεις. Στο σημείο αυτό πρέπει να γίνει αναφορά στην περίπτωση της Πορτογαλίας, όπου οι επενδύσεις που γίνονται από την τοπική αυτοδιοίκηση αντιπροσωπεύουν τον κύριο όγκο των δημοσίων επενδύσεων.

Το ευρύ φάσμα λειτουργιών αντικατοπτρίζεται, επίσης, στο συνολικό αριθμό εργαζομένων οι οποίοι απασχολούνται από δημοτικούς οργανισμούς, π.χ. οι δημοτικοί υπάλληλοι ξεπερνούν τους 600.000 στη Γαλλία, ενώ στις σκανδιναβικές χώρες αντιπροσωπεύουν ποσοστό άνω του 20% του ενεργού πληθυσμού. Επισημαίνεται ότι η τοπική αυτοδιοίκηση αποτελεί συχνά έναν από τους μεγαλύτερους εργοδότες, ή ακόμη και τον κύριο εργοδότη, στην περιοχή της αρμοδιότητάς της.

Η πολυμορφία του φάσματος διοικητικών αρμοδιοτήτων της τοπικής αυτοδιοίκησης σημαίνει ότι η δράση της έχει σημαντικό αντίκτυπο στην τοπική απασχόληση. Υπολογίζεται π.χ. ότι οι δραστηριότητες των δήμων του Βερολίνου, του Γκέτεμπορ και του Ελσίνκι επηρεάζουν την απασχόληση στους εν λόγω δήμους σε ποσοστό 40%. [4] Σε δήμους όπως του Μάντσεστερ και της Στοκχόλμης το ποσοστό αυτό ανέρχεται σε 20% περίπου, ενώ κυμαίνεται μεταξύ 12-14% σε μεσαίου μεγέθους γαλλικούς δήμους, όπως της Τουρ και της Αμιένης.

[4] Βλ. «Ο ρόλος των δήμων στη δημιουργία απασχόλησης», έρευνα δράσης που διεξήχθη από την AICCRE στο πλαίσιο του προγράμματος ερευνών δράσης της ΓΔ για την Απασχόληση.

Αν και η τοπική αυτοδιοίκηση δεν είναι αρμόδια για τη χάραξη πολιτικών απασχόλησης, οι εθνικές κυβερνήσεις έχουν αρχίσει να τη θεωρούν όλο και περισσότερο φύσει εμπλεκόμενη στην ανάπτυξη και την εφαρμογή ενεργών μέτρων για την αγορά εργασίας. Τούτο ισχύει κυρίως στη Σκανδιναβία και στις Κάτω Χώρες.

Ορισμένα κράτη μέλη έχουν αρχίσει να θεωρούν την τοπική αυτοδιοίκηση, και ιδίως τους δήμους, εταίρους όχι μόνον όσον αφορά την υλοποίηση ενεργών μέτρων, αλλά και όσον αφορά την υιοθέτηση μιας συνολικής, ολοκληρωμένης προσέγγισης έναντι μιας σειράς προβλημάτων τα οποία επηρεάζουν την τοπική απασχόληση και την κοινωνική συνοχή.

Στις Κάτω Χώρες, όπου οι δήμοι είναι υπεύθυνοι για την επανένταξη των πολιτών οι οποίοι δεν διαθέτουν άλλα εισοδήματα εκτός των επιδομάτων των ταμείων κοινωνικής ασφάλισης, η Πολιτική για την Πόλη αποσκοπεί στην αποκατάσταση μιας ισόρροπης αστικής ανάπτυξης, στην αποκατάσταση των σχέσεων μεταξύ των διαφόρων αστικών λειτουργιών και, τελικά, στη συμβολή στη δημιουργία μιας «ολοκληρωμένης πόλης». Στο πλαίσιο αυτό, η κυβέρνηση διέθεσε 100 εκατομμύρια ευρώ για έργα τόνωσης του τοπικού οικονομικού κλίματος, συμπεριλαμβανομένων και δημοτικών έργων στο πεδίο της επιχειρηματικότητας και των αναπτυσσόμενων τομέων. (Πηγή: Ολλανδικό εθνικό σχέδιο δράσης για την απασχόληση)

Επιπλέον, πολλοί οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης έχουν προσφάτως αρχίσει να εκδηλώνουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον για θέματα που αφορούν την απασχόληση και την κοινωνική συνοχή. Οι αιρετοί εκπρόσωποι της τοπικής αυτοδιοίκησης συχνά θεωρούν ότι θα κληθούν να λογοδοτήσουν για τα θέματα αυτά. Δεδομένου ότι η ανεργία έχει καταστεί μείζον πρόβλημα, οι πολίτες τείνουν να κρίνουν τους τοπικούς άρχοντες και βάσει των επιτευγμάτων τους στον τομέα της απασχόλησης. Στις αγροτικές περιοχές, (π.χ. υψηλότερο ποσοστό απασχόλησης σε σχέση με το μέσο όρο της Κοινότητας σε τομείς που είναι σε πτώση, απόσταση από τα βασικά κέντρα επιχειρήσεων και απασχόλησης, λιγότερο αναπτυγμένο πνεύμα επιχειρηματικότητας και ανάληψης κινδύνων, έλλειψη ικανότητας για συμμετοχή στα κυρίαρχα οικονομικά κανάλια και δίκτυα, χαμηλά επίπεδα εκπαίδευσης), παρά το ότι οι προκλήσεις διαφέρουν ελαφρώς, η τοπική αυτοδιοίκηση διαδραματίζει και πάλι σημαντικό ρόλο, καθώς καλείται να παράσχει ευκαιρίες απασχόλησης και υψηλής ποιότητας υπηρεσίες στον πληθυσμό, προκειμένου να τον συγκρατήσει στην ύπαιθρο. Από τα ανωτέρω διαπιστώνεται ότι, πέραν των μέτρων που λαμβάνονται στο πλαίσιο των εθνικών και περιφερειακών πολιτικών, έχουν αναπτυχθεί πρόσφατα και πολλές άλλες ανεξάρτητες πρωτοβουλίες σε ποικίλους τομείς, όπως παροχή βοήθειας για σε νέους που αντιμετωπίζουν προβλήματα εύρεσης εργασίας, επαγγελματικός προσανατολισμός και επαγγελματική κατάρτιση, ακόμη και άμεση υποστήριξη της δημιουργίας θέσεων εργασίας. Στο πλαίσιο αυτό εμφανίστηκαν νέες δημοτικές δομές ή δομές που δημιουργήθηκαν με πρωτοβουλία των δημοτικών αρχών (κέντρα υποδοχής (maisons d'emploi), τοπικά προγράμματα ανταλλαγής θέσεων εργασίας, συνοικιακά συμβούλια (rιgies de quartier), επιχειρήσεις ένταξης στην αγορά εργασίας, εναλλασσόμενη κατάρτιση, ενιαία κέντρα επαφής, κ.λπ.). [5]

[5] Δήμοι και απασχόληση, έρευνα σε γαλλικούς δήμους με πληθυσμό άνω των 10.000 κατοίκων (BPI, πρωτοβουλίες για την απασχόληση, 1998).

3.1.1.2. Πιθανές αλλαγές - θέματα προς συζήτηση

Το μέγεθος των αρμοδιοτήτων της τοπικής αυτοδιοίκησης καθώς και η εγγύτητά της στις ανάγκες των πολιτών, την καθιστούν βασικό εταίρο, ζωτικής σημασίας για την επιτυχία της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση. Παρά ταύτα, οι εξελίξεις που περιγράφονται ανωτέρω δεν αποτελούν προς το παρόν τον κανόνα. Πρόσφατες διαβουλεύσεις μεταξύ των κύριων εθνικών ενώσεων οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και της Επιτροπής αποκάλυψαν την ύπαρξη ενός σημαντικού κενού στην πληροφόρηση, το οποίο δεν αφορά μόνον την ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση, αλλά και τις κατηγορίες ενεργειών που προσφέρονται για υλοποίηση από τις τοπικές αρχές και, γενικά, την τοπική δράση σε θέματα απασχόλησης.

Η τοπική αυτοδιοίκηση συγκαταλέγεται στους σημαντικότερους φορείς ανάπτυξης της απασχόλησης σε τοπικό επίπεδο. Παρά ταύτα, ο ρόλος της μπορεί να χρειάζεται ενίσχυση προκειμένου να επιτύχει τη μέγιστη δυνατή αποτελεσματικότητα.

*Δεδομένου ότι η τοπική αυτοδιοίκηση αποτελεί το πρώτο επίπεδο δημοκρατικά εκλεγμένης διοίκησης, κατά συνέπεια το πλησιέστερο στον πολίτη και στην τοπική οικονομία επίπεδο, έχει σαφώς να παίξει σημαντικό ρόλο όσον αφορά τη σύσταση συμπράξεων μεταξύ όλων των τοπικών δημόσιων και ιδιωτικών φορέων για την προώθηση της απασχόλησης. Με ποιο τρόπο είναι δυνατόν να αξιοποιηθεί αυτός ο ενοποιητικός ρόλος και οι συνεργίες που μπορεί να δημιουργήσει, προκειμένου να αναπτυχθούν ολοκληρωμένες στρατηγικές για την απασχόληση και να καταστούν βιώσιμες οι συνεργασίες για την απασχόληση;

*Πολλοί τομείς που αποτελούν πιθανές πηγές νέων θέσεων εργασίας εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της τοπικής αυτοδιοίκησης. κατά συνέπεια η δράση της είναι δυνατόν να καθορίσει τη δομή ενός σημαντικού τμήματος της τοπικής αγοράς εργασίας. Με ποιο τρόπο είναι δυνατόν να αξιοποιηθούν οι αρμοδιότητες αυτές για την προώθηση της δημιουργίας θέσεων εργασίας σε τοπικό επίπεδο; Με ποιο τρόπο μπορεί η τοπική αυτοδιοίκηση να ενσωματώσει τη διάσταση της απασχόλησης σε όλες τις δραστηριότητές της; Τι είδους εργαλεία ανάλυσης, παρατήρησης και λήψης αποφάσεων θα πρέπει να τεθούν στη διάθεση των τοπικών αρχών;

*Η τοπική αυτοδιοίκηση αποτελεί συχνά σημαντικό εργοδότη. Υπό αυτή την ιδιότητα, με ποιο τρόπο μπορεί να συμμετάσχει στους τέσσερις πυλώνες της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση και ποιες κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση μπορεί να εφαρμόσει καλύτερα σε τοπικό επίπεδο;

*Η Ευρώπη κατευθύνεται προς μια οικονομία η οποία θα βασίζεται στη γνώση. Για την επίτευξη του στόχου αυτού, απαιτούνται νέες τεχνικές και κοινωνικές δεξιότητες, καθώς και πρόσβαση στις τεχνολογίες της πληροφορίας και της επικοινωνίας. Με ποιο τρόπο μπορούν οι τοπικές αρχές να συμβάλουν ώστε να διασφαλισθεί ότι όλοι οι πολίτες και οι τοπικοί φορείς θα διαθέτουν τις απαραίτητες δεξιότητες προκειμένου να αξιοποιήσουν τις νέες ευκαιρίες απασχόλησης; Με ποιο τρόπο μπορούν να διευκολύνουν την τοπική πρόσβαση στα νέα εργαλεία και τις υπηρεσίες της κοινωνίας των πληροφοριών.

3.1.2. Επιχειρήσεις

3.1.2.1. Η σημερινή κατάσταση

Ο ιδιωτικός τομέας αποτελεί τον κύριο μοχλό της οικονομικής δραστηριότητας σε μικτές οικονομίες όπως αυτές των ευρωπαϊκών χωρών. Σήμερα το καθαρό δυναμικό δημιουργίας θέσεων εργασίας εντοπίζεται κυρίως στον τομέα των υπηρεσιών, ιδίως υπηρεσιών οι οποίες παρέχουν τοπικό περιεχόμενο ή καλύπτουν τοπικές ανάγκες. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση σύμφωνα με τις πρόσφατες τάσεις ανάπτυξης των κλάδων, η υγεία και η κοινωνική εργασία, οι υπηρεσίες που απευθύνονται σε επιχειρήσεις, ο ξενοδοχειακός κλάδος και η εστίαση, καθώς και οι δραστηριότητες αναψυχής, πολιτισμού και αθλητισμού αποτελούν τους κλάδους στους οποίους αυξάνεται ταχύτερα η απασχόληση (αύξηση των απασχολουμένων κατά 1,5% ετησίως ή και ανώτερη στην περίοδο 1994-1998). Διάφορες άλλες οικονομικές δραστηριότητες με τοπικό αντίκτυπο, όπως το λιανικό εμπόριο, ο κατασκευαστικός τομέας και οι χερσαίες μεταφορές, έχουν συμβάλει στην αύξηση της απασχόλησης σε τιμές νέων θέσεων εργασίας και όχι σε ποσοστά ανάπτυξης. Πολλές από τις ανωτέρω πηγές θέσεων εργασίας ανήκουν ουσιαστικά στον ιδιωτικό τομέα, γεγονός το οποίο αποδεικνύει την ανάγκη για υποστήριξη και μεγιστοποίηση της δυνατότητας τοπικής δημιουργίας θέσεων εργασίας από τοπικές επιχειρήσεις.

Κατά την τελευταία εικοσαετία έχουν αυξηθεί το βάρος και η σημασία των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, συμπεριλαμβανομένων πολλών οργανισμών του τρίτου συστήματος. Εκτιμάται ότι το 1998 ποσοστό 99,8% των ιδιωτικών επιχειρήσεων εκτός του πρωτογενούς τομέα ήταν μικρομεσαίες επιχειρήσεις, ενώ ποσοστό 93,1% ήταν πολύ μικρές επιχειρήσεις (με 10 ή λιγότερους εργαζόμενους). Βασική κινητήρια δύναμη της μεταβολής αυτής είναι η ανάγκη για ικανοποίηση του πελάτη, καθώς και η ανάγκη για εφαρμογή καινοτομιών για την αντιμετώπιση του παγκόσμιου ανταγωνισμού. Έχει αποδειχθεί ότι οι μικρότερες παραγωγικές μονάδες, οι οποίες χρησιμοποιούν πιο ευέλικτες τεχνολογίες και οργανωτικά σχήματα, ανταποκρίνονται καλύτερα στις προκλήσεις της αλλαγής. Η μεταβολή αντικατοπτρίζεται και στη δυναμική της απασχόλησης, καθιστώντας τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις κύρια πηγή δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας μεταξύ των επιχειρήσεων. Επί του παρόντος, στις δραστηριότητες που παρουσιάζουν τον ταχύτερο ρυθμό αύξησης της απασχόλησης κυριαρχούν οι πολύ μικρές επιχειρήσεις (οι οποίες αντιπροσωπεύουν το μεγαλύτερο ποσοστό επί του συνόλου της απασχόλησης).

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

* Ευρώπη των 19 = ΕΕ συν οι χώρες του ΕΟΧ και η Ελβετία

Πηγή: Έκτη Έκθεση του Ευρωπαικού Παρατηρητηρίου για τις ΜΜΕ, πίνακες 1.2 και 1.7, κεφάλαιο 1, σχέδιο Σεπτέμβριος 1999, EIM/Data Warehousing. Έκθεση παραγγελθείσα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (ΓΔ Απασχόληση).

Η ευαισθητοποίηση των τοπικών αρχών σχετικά με την ανάγκη ανάπτυξης και στήριξης της επιχειρηματικότητας σε τοπικό επίπεδο αυξάνεται συνεχώς. Συγκεκριμένα νέες επιχειρήσεις, μικροεπιχειρήσεις και ΜΜΕ αντιμετωπίζουν ειδικές δυσκολίες που συχνά αντιμετωπίζονται καλύτερα σε τοπικό επίπεδο. Η περιφερειακή και τοπική αυτοδιοίκηση αναπτύσσει πλήθος υποστηρικτικών και συμβουλευτικών δομών, καθώς και ενιαία κέντρα επαφής, προκειμένου να δημιουργήσει ένα ευνοϊκότερο περιβάλλον για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Η ανταγωνιστική θέση του ιδιωτικού τομέα εξαρτάται μέχρις ενός σημείου από την ανταγωνιστικότητα της περιοχής, η οποία με τη σειρά της εξαρτάται, μεταξύ άλλων, από την ύπαρξη των ανθρώπινων και κοινωνικών πόρων που απαιτούνται από τις νέες οικονομικές συνθήκες. Ως εκ τούτου τίθεται το ζήτημα του τρόπου με τον οποίο μπορούν οι τοπικές πολιτικές να συμβάλουν στην ανταγωνιστικότητα των τοπικών επιχειρήσεων. Μια προσέγγιση η οποία θα επικεντρώνεται στις «ανάγκες του χρήστη» προϋποθέτει τη συμμετοχή της τοπικής επιχειρηματικής κοινότητας στο σχεδιασμό και στην υλοποίηση τοπικών στρατηγικών για την απασχόληση και την ανάπτυξη.

Τοπική δημιουργία θέσεων εργασίας

Στη Γερμανία δημιουργούνται νέα δίκτυα για την προώθηση της ίδρυσης νέων επιχειρήσεων και τη στήριξη των υφιστάμενων μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Στα εν λόγω δίκτυα συμμετέχουν εμπορικά επιμελητήρια, ενώσεις εργοδοτών, πιστωτικά ιδρύματα, εταιρίες επενδύσεων, κέντρα τεχνολογίας και στήριξης επιχειρήσεων κατά τη φάση έναρξης της λειτουργίας τους, πανεπιστήμια, ερευνητικά ιδρύματα, επιχειρήσεις, τοπικές αρχές και γραφεία εργασίας. Η συμμετοχή όλων των αρμόδιων φορέων σε αυτές τις δομές συνεργασίας, οι οποίες συνδέουν περιφερειακές πολιτικές, οικονομικές πολιτικές, πολιτικές απασχόλησης των γυναικών και γενικές πολιτικές για την αγορά εργασίας, ενθαρρύνεται από την πρωτοβουλία «Περιφερειακή οικονομική βοήθεια μέσω της συμμετοχής των πολιτών», η οποία χρηματοδοτείται από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση και τις κυβερνήσεις των ομόσπονδων κρατιδίων, καθώς και από τις τοπικέςαρχές (Πηγή: Γερμανικό εθνικό σχέδιο δράσης για την απασχόληση).

Η ανάγκη για υιοθέτηση μιας πιο ενεργού στάσης έναντι των επιχειρήσεων καταδεικνύεται και από την εμπειρία δημιουργίας ευκαιριών απασχόλησης μέσω της ίδρυσης πολύ μικρών επιχειρήσεων από ανέργους και μετανάστες. Η προσέγγιση αυτή υποστηρίχθηκε τόσο από δημόσια προγράμματα (ενεργοποίηση επιδομάτων ανεργίας, φορολογικές ελαφρύνσεις, επιδοτήσεις σε νέες επιχειρήσεις) όσο και από ιδιωτικές πρωτοβουλίες ή πρωτοβουλίες βάσης (πιστώσεις μικρού ύψους). Παρατηρείται αυξανόμενο ενδιαφέρον για την αξιολόγηση των εν λόγω εμπειριών και την άντληση διδαγμάτων από αυτές, γεγονός το οποίο αξίζει μεγαλύτερη προσοχή.

3.1.2.2. Πιθανές αλλαγές - θέματα προς συζήτηση

Προκειμένου να αξιοποιηθεί πλήρως η δυνατότητα ανάπτυξης της απασχόλησης σε τοπικό επίπεδο, πρέπει να ληφθούν δεόντως υπόψη οι ανάγκες των τοπικών επιχειρήσεων. Ως εκ τούτου, πρέπει να ενθαρρύνεται η ενεργός συμμετοχή της τοπικής επιχειρηματικής κοινότητας σε συμπράξεις για την απασχόληση.

Ο ανταγωνισμός των επιχειρήσεων χρειάζεται μια αποτελεσματική τοπική αγορά εργασίας. Εν προκειμένω τίθενται διάφορα ζητήματα. Οι επιχειρήσεις παίζουν καίριο ρόλο στον εντοπισμό των τοπικών αναγκών δεξιοτήτων και στην έγκαιρη διάγνωση των τάσεων της αγοράς εργασίας. Μπορούν να συμβάλουν στην ενίσχυση της επιχειρηματικής βάσης της περιοχής παρέχοντας υποστήριξη και παρακολουθώντας την πορεία των νέων και των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Οι επιχειρήσεις μπορούν, επίσης, να συμβάλουν ενεργά στην επανένταξη στην αγορά εργασίας ομάδων που έχουν αποκλεισθεί από αυτήν, εφαρμόζοντας θετικές πολιτικές προσλήψεων υπέρ των αναξιοπαθούντων ομάδων.

Η ενεργός υποστήριξη των επιχειρήσεων είναι ζωτικής σημασίας για την ανάπτυξη της απασχόλησης σε τοπικό επίπεδο - οι περισσότερες θέσεις εργασίας δημιουργούνται και διατηρούνται από επιχειρήσεις. Ως εκ τούτου, οι επιχειρήσεις πρέπει να συμμετέχουν σε ολοκληρωμένες στρατηγικές δημιουργίας θέσεων εργασίας και η συμβολή τους να αξιοποιείται στο μέγιστο δυνατό βαθμό.

*Με ποιο τρόπο μπορεί η τοπική επιχειρηματική και χρηματοπιστωτική κοινότητα να συμμετάσχει ενεργά στην ανάπτυξη ολοκληρωμένων τοπικών στρατηγικών για την απασχόληση και συμπράξεων; Τι μέτρα μπορούν να ληφθούν ούτως ώστε να διασφαλισθεί ότι η επιχειρηματική κοινότητα θα ωφεληθεί από τη συμμετοχή σε συμπράξεις;

*Με ποιο τρόπο μπορεί να αξιοποιηθεί το δυναμικό των τοπικών επιχειρήσεων για την εφαρμογή ενεργών τοπικών πολιτικών για την αγορά εργασίας; Πώς μπορούν να ενθαρρυνθούν ούτως ώστε να συνεργασθούν με κοινωνικές επιχειρήσεις και να τις στηρίξουν, παρά τις ενδεχόμενες συγκρούσεις λόγω ανταγωνισμού;

*Η επιτάχυνση των τεχνολογικών και οικονομικών αλλαγών καθιστά αναγκαία την ανάλογη προσαρμογή των προϊόντων, των τεχνολογιών και της οργάνωσης των επιχειρήσεων. Ο τρόπος διαχείρισης της διαδικασίας αναδιάρθρωσης επηρεάζει την τοπική απασχόληση και την τοπική κοινωνία. Ποια ορθή πρακτική διαχείρισης της οικονομικής αναδιάρθρωσης θα μπορούσε να διαδοθεί, προκειμένου να ελαχιστοποιηθούν οι αρνητικές συνέπειες στην τοπική απασχόληση.

3.1.3. Το τρίτο σύστημα /η κοινωνική οικονομία

3.1.3.1. Η σημερινή κατάσταση

Ορισμένες μορφές κοινωνικοοικονομικών οργανισμών (συνεταιρισμοί, ενώσεις, οργανώσεις κοινωνικής αλληλεγγύης και ιδρύματα), οι οποίοι αναφέρονται συνήθως με τον γενικό όρο «κοινωνική οικονομία» ή «τρίτος τομέας» ή «τρίτο σύστημα», συμμερίζονται κάποιες κοινές αρχές, όπως ο μη κερδοσκοπικός χαρακτήρας, η ανεξαρτησία από τον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα, η υιοθέτηση πιο συμμετοχικών μορφών οργάνωσης και το ήθος παροχής κοινωφελών υπηρεσιών. Ορισμένοι εξ αυτών αποσκοπούν στην κάλυψη αναγκών οι οποίες δεν καλύπτονται από τις δημόσιες υπηρεσίες ή από την αγορά. Για το σκοπό αυτό, αναλαμβάνουν οικονομικές δραστηριότητες και προσλαμβάνουν προσωπικό. Πρόκειται συνήθως για μικρούς οργανισμούς, οι οποίοι διατηρούν στενούς δεσμούς με την τοπική κοινωνία και ως επί το πλείστον εργάζονται για την μακροπρόθεσμη ανάπτυξη της περιοχής τους.

Σήμερα οι οργανισμοί αυτοί αντιπροσωπεύουν σε πολλές χώρες μια ουδόλως αμελητέα οικονομική και κοινωνική πραγματικότητα, παρότι κατά κανόνα δεν είναι αναγνωρισμένοι. Συνολικά ο τομέας εκτιμάται ότι δημιουργεί 8.590.000 θέσεις εργασίας ή ποσοστό 6,45% του συνόλου της απασχόλησης και 7,78% της μισθωτής απασχόλησης. Επιπλέον, εάν γίνει μετατροπή της εθελοντικής εργασίας στο αντίστοιχο της πλήρους απασχόλησης, προκύπτει ότι ποσοστό 10% του εργατικού δυναμικού απασχολείται στο τρίτο σύστημα. [6]

[6] «Οι επιχειρήσεις και ο οργανισμοί του Τριτογενούς Συστήματος: μια στρατηγική πρόκληση για την απασχόληση». Μελέτη του ιταλικού ερευνητικού κέντρου CIRIEC, Δεκέμβριος 1999.

Οι διαρθρωτικές αλλαγές της τελευταίας εικοσαετίας είχαν ως αποτέλεσμα τη δημιουργία νέων οργανισμών κοινωνικής οικονομίας, στόχος των οποίων είναι η κάλυψη των αναγκών των πολιτών και της τοπικής κοινωνίας που δεν καλύπτονται από άλλες δομές, καθώς και η αντιστάθμιση των συνεπειών της αυξανόμενης ανεργίας και του κοινωνικού αποκλεισμού.

Η αύξηση της απασχόλησης σε οργανισμούς της ανωτέρω κατηγορίας στη διάρκεια της δεκαετίας του 1980 ήταν κατά πολύ υψηλότερη από εκείνη του συνόλου της οικονομίας: 11% έναντι 3,7% στη Γερμανία, 15,8% έναντι 4,2% στη Γαλλία και 39% έναντι 7,4% στην Ιταλία. Ο ρυθμός αύξησης σημείωσε περαιτέρω επιτάχυνση κατά την περίοδο 1990-1995 και εκτιμάται σε 24% περίπου στη Γαλλία, τη Γερμανία, τις Κάτω Χώρες και το Ηνωμένο Βασίλειο, ποσοστό που αντιπροσωπεύει άνω του 20% του καθαρού δυναμικού δημιουργίας θέσεων εργασίας στις εν λόγω χώρες. Τα τρία τέταρτα των νέων θέσεων εργασίας έχουν δημιουργηθεί στους τομείς της παιδείας, της υγείας και των κοινωνικών υπηρεσιών, ενώ ένα σημαντικό ποσοστό δημιουργήθηκε στους τομείς των αθλητικών και πολιτιστικών δραστηριοτήτων και της επαγγελματικής κατάρτισης.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Η αύξηση αυτή ερμηνεύεται εν μέρει από την ιδιωτικοποίηση ορισμένων λειτουργιών τις οποίες επιτελούσε στο παρελθόν ο δημόσιος τομέας και εν μέρει από την παροχή νέων υπηρεσιών ως απόκριση σε νέες ανάγκες. Διακρίνονται δύο κατηγορίες δραστηριοτήτων:

-ενσωμάτωση ανέργων ή αναξιοπαθούντων ατόμων μέσω απόκτησης εργασιακής πείρας

-παραγωγή κοινωφελών αγαθών και υπηρεσιών.

Το εν λόγω σύνολο δραστηριοτήτων συνιστά ένα πραγματικό τρίτο σύστημα, το οποίο συμπληρώνει τον δημόσιο και ιδιωτικό τομέα, αλληλεπιδρά με αυτούς και δημιουργεί κοινωνικούς δεσμούς από τους οποίους ωφελείται το σύνολο της κοινωνίας.

3.1.3.2. Πιθανές αλλαγές - θέματα προς συζήτηση

Δεδομένου του μεγέθους των ανικανοποίητων αναγκών, η αύξηση αυτή αναμένεται να συνεχισθεί. [7] Παρά ταύτα, η πλήρης αξιοποίηση του δυναμικού αυτού παρεμποδίζεται από μια σειρά προσκόμματα, τα οποία θα ήταν σκόπιμο να αρθούν. Ορισμένα εξ αυτών εξαρτώνται σε οργανισμούς του τρίτου συστήματος, ενώ άλλα εξαρτώνται από παράγοντες που δεν μπορούν να ελεγχθούν ειδικά σε ό,τι αφορά το νομοθετικό πλαίσιο.

[7] Βάσει ενός παραδείγματος από τις Ηνωμένες Πολιτείες, η μελέτη της Επιτροπής σχετικά με τους ρυθμούς απασχόλησης εκτιμά ότι υπάρχει δυνατότητα δημιουργίας 10 εκατομμυρίων νέων θέσεων εργασίας στον τομέα των κοινωφελών υπηρεσιών (κοινωνικές και πολιτιστικές υπηρεσίες, αναψυχή, παιδεία, υγεία και παροχή προσωπικής βοήθειας) στην Ευρώπη, ενώ μεγάλο μέρος αυτών ενδέχεται να καλυφθεί από οργανισμούς του είδους αυτού.

Στην Ιταλία το νέο ρυθμιστικό πλαίσιο έδωσε το έναυσμα για την ανάπτυξη της κοινωνικής οικονομίας. Το 1994 υπήρχαν 2.300 κοινωνικοί συνεταιρισμοί με 38.000 θέσεις εργασίας. Το 1998 ο αριθμός τους ανήλθε σε 4.800 και απασχολούσαν συνολικά 108.000 εργαζομένους. Η επέκταση του μη κερδοσκοπικού τομέα θεωρείται, επίσης, σημαντικό πολιτικό πεδίο για την επίτευξη της ισότητας ευκαιριών. Ο εν λόγω τομέας τείνει να αναπτύσσεται στην Ιταλία σε πεδία στα οποία υπάρχει ζήτηση υπηρεσιών (π.χ. περίθαλψη ηλικιωμένων, βοήθεια σε άτομα με ειδικές ανάγκες και σε αναξιοπαθούντες, φροντίδα παιδιών) και διευκολύνει το συνδυασμό εργασιακής και οικογενειακής ζωής (Πηγή: Ιταλικό εθνικό σχέδιο δράσης για την απασχόληση.

Ορισμένες από τις νέες αυτές υπηρεσίες, όπως εκείνες που στοχεύουν στην προστασία του περιβάλλοντος, ενδέχεται να μεταβληθούν σε οικονομικά επικερδείς δραστηριότητες βραχυπρόθεσμα ή μεσοπρόθεσμα. Ωστόσο κάποιες άλλες, ιδίως οι πολιτιστικές και προσωπικές υπηρεσίες (περίθαλψη ηλικιωμένων, φροντίδα παιδιών κ.λπ.) εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν εμπόδια, τα οποία συνδέονται με τη χρηματοδότηση της ζήτησης. Κατά συνέπεια η συνεχιζόμενη ύπαρξή τους, θα απαιτούσε ένα μέρος από την απαραίτητη χρηματοδότηση για την ανάπτυξή τους να αναζητηθεί εκτός της αγοράς. Η εν λόγω χρηματοδότηση αιτιολογείται μόνον εάν συνεκτιμηθούν τα οφέλη που προσφέρουν οι νέες αυτές υπηρεσίες στην κοινωνία, καθώς και η εξοικονόμηση που συνεπάγονται (εξοικονόμηση δαπανών για κοινωνική ασφάλιση, αύξηση του αριθμού ατόμων που διατίθενται να εισέλθουν στην αγορά εργασίας, μείωση των μικροπαραβάσεων κ.λπ.).

Σήμερα η αναγκαία χρηματοδότηση προέρχεται συνήθως από δημόσια προγράμματα, ιδίως όσα στοχεύουν στην ενεργοποίηση πολιτικών για την απασχόληση. Ενδεχομένως είναι εύλογη η χρηματοδότηση ενδιάμεσων επιχειρήσεων, οι οποίες αποσκοπούν στην επανένταξη των ατόμων μέσω της εργασίας, στο πλαίσιο ενεργών πολιτικών απασχόλησης. Ωστόσο, στο βαθμό που δημιουργούν και βιώσιμες θέσεις εργασίας, πρέπει να έχουν πρόσβαση σε κανονικές πηγές χρηματοδότησης για επιχειρήσεις.

Παράλληλα με τις επιχειρήσεις, το τρίτο σύστημα ή η κοινωνική οικονομία αντιπροσωπεύουν μια σημαντική και ανερχόμενη δύναμη όσον αφορά τη δημιουργία θέσεων εργασίας, ιδίως για άτομα που αντιμετωπίζουν δυσχέρειες στην πρόσβαση στην αγορά εργασίας.

*Τι είδους δημόσιες και/ή ιδιωτικές πηγές χρηματοδότησης θα κάλυπταν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τις αναπτυξιακές ανάγκες; Με ποιο τρόπο μπορεί να χρηματοδοτηθεί το τρίτο σύστημα, δεδομένου ότι εξοικονομεί κονδύλια και παράγει προστιθέμενη αξία για την κοινωνία; Ποιος είναι σήμερα ο απολογισμός των διαφόρων πειραματικών ενεργειών επιδότησης της ζήτησης μέσω π.χ. κουπονιών υπηρεσιών και φορολογικών απαλλαγών;

*Η αύξηση του επαγγελματισμού των οργανισμών του τρίτου συστήματος είναι απαραίτητη για τη βελτίωση των παρεχόμενων υπηρεσιών. Τούτο μοιάζει ανέφικτο μέσω των παραδοσιακών εκπαιδευτικών συστημάτων και συστημάτων κατάρτισης. Με ποιους άλλους τρόπους θα μπορούσε να επιτευχθεί η αύξηση του επαγγελματισμού και μια υψηλότερη ποιότητα στις υπηρεσίες και στις θέσεις εργασίας;

*Ποιες μορφές συμπράξεων θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν την πάγια συνεκτίμηση των συμφερόντων και των αναγκών των οργανισμών του τρίτου συστήματος κατά τη διαδικασία λήψης αποφάσεων;

3.1.4. Τα τοπικά γραφεία των δημόσιων υπηρεσιών απασχόλησης

3.1.4.1. Η σημερινή κατάσταση

Οι δημόσιες υπηρεσίες απασχόλησης διαδραματίζουν δύο παράλληλους ρόλους στην αγορά εργασίας. Επιδιώκουν αφενός, να βελτιώσουν τη λειτουργία της αγοράς εργασίας διασφαλίζοντας τον ορθό συνδυασμό προσφοράς και ζήτησης εργασίας σε εθνικό ή και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, γεγονός που έχει συχνά ως συνέπεια την αύξηση της γεωγραφικής και επαγγελματικής κινητικότητας των εργαζομένων προς περιοχές ή παραγωγικούς κλάδους όπου υπάρχει αυξημένη ζήτηση εργασίας και, αφετέρου, οι δημόσιοι οργανισμοί απασχόλησης διαδραματίζουν ζωτικό ρόλο για την προώθηση μιας ισόρροπης ανάπτυξης μεταξύ των διαφόρων περιοχών, δεδομένου ότι ενδιαφέρονται για τη δυνατότητα ανάπτυξης της απασχόλησης όλων των περιφερειών.

Το τοπικό δίκτυο δημόσιων γραφείων απασχόλησης σημαντικό μέρος των δημόσιων υπηρεσιών απασχόλησης (ΔΥΑ) βασικό μέρος του οργανισμού των ΔΥΑ αποτελείται από πάνω από 5.000 τοπικά γραφεία και προσωπικό άνω των 100.000 υπαλλήλων σε άμεση επαφή με εργοδότες και άτομα που αναζητούν εργασία [8].

[8] Εκσυγχρονισμός των δημόσιων υπηρεσιών απασχόλησης προς υποστήριξη της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση. Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής της 13.11.1998 COM(98)641 τελικό.

Τα τοπικά γραφεία των ΔΥΑ προσφέρουν ένα ευρύ φάσμα υπηρεσιών που καλύπτει υπηρεσίες ενημέρωσης τοποθέτησης παροχής επαγγελματικών συμβουλών και καθοδήγησης, κατάρτισης και προγραμμάτων για την αγορά εργασίας. Τα τελευταία περιλαμβάνουν τη διαχείριση της πλειονότητα των 65 δισ. EUR ήτοι το 1% του ΑΕγχΠ που δαπανάται ετησίως από τις κυβερνήσεις της ΕΕ σε δραστήριες πολιτικές για την απασχόληση. Αυτό σημαίνει ότι πάνω από το 1/3 των συνολικών δαπανών προορίζεται για πολιτικές για την απασχόληση (ενίσχυση του εισοδήματος των ατόμων που αναζητούν εργασία και ενεργές πολιτικές).

Εκτός από την παροχή υπηρεσιών και ενεργών μέτρων της αγοράς εργασίας για τα άτομα που αναζητούν εργασία και τους εργοδότες οι ΔΥΑ διαδραματίζουν σε πολλά κράτη μέλη σημαντικό ρόλο στην παροχή πληροφοριών όσον αφορά την αγορά εργασίας και την πρόβλεψη της αγοράς και ζήτησης εργασίας.

Με την όξυνση των προβλημάτων τα οποία σχετίζονται με την ανεργία και τον κοινωνικό αποκλεισμό, ο ρόλος των δημόσιων υπηρεσιών απασχόλησης διευρύνθηκε. Παράλληλα αυξήθηκε και ο βαθμός αποκέντρωσής τους. Ως αποτέλεσμα, πολλά τοπικά γραφεία τους μετατράπηκαν σε αναπτυξιακούς κόμβους, γύρω από τους οποίους αναπτύχθηκαν νέα εργαλεία παρατήρησης της δυναμικής της τοπικής απασχόλησης ή νέες προσεγγίσεις για την ευέλικτη κάλυψη των αναγκών των επιχειρήσεων και των εργαζομένων (τοπικές επιτροπές αγοράς εργασίας στη Γαλλία, υποπεριφερειακές επιτροπές απασχόλησης στο Βέλγιο κ.λπ.). Ομοίως, σε διασυνοριακές περιφέρειες τα τοπικά γραφεία εργασίας έγιναν οι βασικοί εταίροι του δικτύου EURES της ΕΕ, το οποίο επιδιώκει τη συνεργασία αυτών των γραφείων, των κοινωνικών εταίρων και των τοπικών αρχών για την προώθηση αγορών εργασίας με αμοιβαία δραστήρια συνεργασία, ανοικτών στο σύνολο της περιφέρειας.

Οι αυξανόμενες απαιτήσεις για αποτελεσματικότητα της πολιτικής για την απασχόληση είχαν ως συνέπεια την αποκέντρωση των ΔΥΑ και την προσαρμογή των υπηρεσιών τους στις τοπικές ανάγκες.

3.1.4.2. Πιθανές αλλαγές - θέματα προς συζήτηση

Καθώς αποτελούν καίριο παράγοντα για την εφαρμογή της στρατηγικής δραστηριοποίησης και πρόληψης οι ΔΥΑ δεν μπορούν να εργάζονται σε απομονωμένες από άλλους τοπικούς φορείς. Οι ΔΥΑ θα μπορούσαν να ενθαρρυνθούν ώστε να διαθέσουν την πείρα τους σχετικά με την τοπική και ευρύτερη αγορά εργασίας π.χ. σε οργανισμούς που ειδικεύονται στην καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού. Η συνεργασία με κοινωνικούς εταίρους πολλές φορές θα έπρεπε να εντατικοποιηθεί για τη διευκόλυνση της αποτελεσματικής επανένταξης των εργαζομένων στην αγορά εργασίας.

Εκτός από τα παραδοσιακά τους καθήκοντα διαχείρισης της αγοράς εργασίας -μέσω ενημέρωσης, διαμεσολάβησης- τίθεται το ερώτημα εάν τα τοπικά γραφεία απασχόλησης πρέπει να εμπλακούν στενότερα σε καινοτόμες δραστηριότητες τοπικής ανάπτυξης. Αυτό περιλαμβάνει π.χ. τον εντοπισμό κενών θέσεων, την ενίσχυση της επιχειρηματικότητας ή την ανάπτυξη δραστηριοτήτων στον τριτογενή τομέα.

Όλες οι παραπάνω πτυχές υποδεικνύουν την ανάγκη ότι τα τοπικά γραφεία απασχόλησης πρέπει να διαθέτουν κάποιο βαθμό αυτονομίας κατά την επιλογή των πιο κατάλληλων μορφών παρέμβασης για την εξυπηρέτηση των τοπικών αναγκών.

Στο πλαίσιο αυτό, προτείνονται τα ακόλουθα θέματα προς συζήτηση:

Οι παρεμβάσεις των τοπικών δημόσιων υπηρεσιών απασχόλησης υποστηρίζουν τις αναπτυξιακές στρατηγικές των περιοχών τους.

*Η αποτελεσματικότητα της συμβολής τους αυξάνεται και της συνεργασίας μέσω του διαλόγου με άλλους τοπικούς παράγοντες, καθώς και με παράγοντες που δρουν σε άλλα επίπεδα. Πώς θα μπορούσαν τα δημόσια τοπικά γραφεία απασχόλησης να ενισχύσουν τη συνεργασία με άλλους παράγοντες, όπως τους κοινωνικούς εταίρους, την τοπική αυτοδιοίκηση ή οργανισμούς του τριτογενή τομέα; Ποιοι θα πρέπει να είναι οι βασικοί τομείς ενίσχυσης της συνεργασίας;

*Τα τοπικά γραφεία ΔΥΑ συνήθως είναι υπεύθυνα για την υλοποίηση μέτρων τα οποία αποφασίζονται από εθνικές ή περιφερειακές αρχές. Με ποιο τρόπο μπορούν να διευκολύνουν την κινητικότητα και να εξασφαλίσουν ίση πρόσβαση σε υπηρεσίες σε όλη την επικράτεια λαμβάνοντας ταυτόχρονα υπόψη τις ανάγκες της τοπικής αγοράς εργασίας;

*Μπορούν τα τοπικά γραφεία απασχόλησης να επιδείξουν πιο καινοτόμες μορφές παρέμβασης στην τοπική αγορά εργασίας πέρα από τα βασικά καθήκοντα της ενημέρωσης, της διαμεσολάβησης και των παραδοσιακών μέτρων για την αγορά εργασίας;

3.1.5. Κοινωνικοί εταίροι

3.1.5.1. Η σημερινή κατάσταση

Η οργάνωση του κοινωνικού διαλόγου διαφέρει σημαντικά από χώρα σε χώρα. Μπορεί να λειτουργεί σε εθνικό επίπεδο ή σε επίπεδο επιχειρήσεων, καθώς επίσης να καλύπτει το σύνολο των παραγωγικών κλάδων ή ορισμένους μόνον από αυτούς. Κατά κανόνα, ελάχιστες διαπραγματεύσεις διεξάγονται σε τοπικό επίπεδο, παρότι γίνονται ειδικοί διακανονισμοί, όπως οι λεγόμενες «τοπικές συμβάσεις» στην Ιταλία.

Σε αρκετές χώρες (όπως η Αυστρία, η Δανία, οι Κάτω Χώρες), οι κοινωνικοί εταίροι συμμετέχουν στην αποκεντρωμένη διαχείριση των δημοσίων οργανισμών απασχόλησης και είναι μέλη τοπικών τριμερών οργάνων, με συμμετοχή εκπροσώπων της τοπικής αυτοδιοίκησης. Επιπλέον, στην Ευρώπη συμβαίνει συχνά οι κοινωνικοί εταίροι να συμμετέχουν σε συμπράξεις για τη δημιουργία απασχόλησης και την καταπολέμηση της ανεργίας και του κοινωνικού αποκλεισμού σε τοπικό επίπεδο.

3.1.5.2. Πιθανές αλλαγές -θέματα προς συζήτηση

Πρέπει να σημειωθεί ότι το επίπεδο δεξιοτήτων αποτελεί παράγοντα αποφασιστικής σημασίας για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και οι κοινωνικοί εταίροι είναι κατεξοχήν σε θέση να υποδεικνύουν στους φορείς συνεχούς κατάρτισης τις ανάγκες κατάρτισης των τοπικών επιχειρήσεων. Εξάλλου, οι νέες μορφές απασχόλησης, τα νέα επαγγέλματα, οι νέοι τρόποι οργάνωσης της εργασίας εντός αλλά και μεταξύ των εταιριών, μπορούν να παρατηρηθούν πολύ ευκολότερα σε τοπικό επίπεδο, γεγονός που σημαίνει ότι η διεξαγωγή διαπραγματεύσεων και συζητήσεων σχετικά με την ευελιξία θα μπορούσε να γίνεται σε τοπικό επίπεδο. Επιπλέον, οι τοπικοί κοινωνικοί εταίροι γνωρίζουν σε βάθος τις συνθήκες που επικρατούν σε μια συγκεκριμένη περιοχή, γεγονός το οποίο μπορεί να αποβεί σε όφελος της τοπικής κοινωνίας. Όλες οι ανωτέρω εξελίξεις σε συνδυασμό με τη μεγάλη διαφοροποίηση των τοπικών αγορών εργασίας συνηγορούν υπέρ της καλύτερης ενσωμάτωσης των κοινωνικών εταίρων στις τοπικές συμπράξεις.

Οι κοινωνικοί εταίροι διαδραματίζουν επίσημους και ανεπίσημους ρόλους σε όλη την έκταση της αγοράς εργασίας. Μέσω κοινών διαπραγματεύσεων, μέσω θεσμικών και άλλων συμπράξεων, ασκούν σημαντική επιρροή στον τρόπο διαχείρισης της αγοράς εργασίας.

*Πέραν των διμερών οργανισμών και θεσμικών οργάνων, με ποιο τρόπο μπορούν να συμμετέχουν οι κοινωνικοί εταίροι σε πιο ανοικτά δίκτυα και συμπράξεις, ιδίως σε όσα περιλαμβάνουν ενδιάμεσους οργανισμούς και ενώσεις; Με ποιο τρόπο μπορούν να προχωρήσουν πέρα από τα συνήθη όρια των συλλογικών διαπραγματεύσεων και να προωθήσουν ευρύτερες στρατηγικές στην περιοχή τους συμβάλλοντας στη δημιουργία θέσεων εργασίας, μεταξύ άλλων και στους αναδυόμενους τομείς ανάπτυξης;

*Ποια θέματα μπορούν να καλυφθούν με διαπραγματεύσεις σε τοπικό επίπεδο προκειμένου να προωθηθεί η καινοτομία και η προσαρμογή στις τοπικές συνθήκες, χωρίς να διακυβεύεται η εθνική και ευρωπαϊκή συνοχή και η ισορροπία ανάμεσα στις προσδοκίες των εργαζομένων για ασφάλεια και στις προσδοκίες των εργοδοτών για ευελιξία; Πώς μπορούν οι κοινωνικοί εταίροι να βοηθήσουν για την εξασφάλιση του ότι οι διαφορές όσον αφορά τη γεωγραφία και την παραγωγικότητα λαμβάνονται υπόψη;

3.2. Υποστήριξη από τις περιφερειακές και τις εθνικές αρχές

Στα κράτη μέλη καταβάλλονται προσπάθειες επί σειρά ετών προκειμένου να λαμβάνονται υπόψη οι τοπικές ιδιαιτερότητες και ανάγκες κατά τη χάραξη και υλοποίηση των πολιτικών τους. Παρά ταύτα, η υποστήριξη πολιτικών που ενθαρρύνουν τους τοπικούς παράγοντες να ενώσουν τις δυνάμεις τους με στόχο μια ολοκληρωμένη ανάπτυξη της απασχόλησης στην περιοχή τους αποτελεί πολύ πρόσφατη εξέλιξη.

3.2.1. Η σημερινή κατάσταση

Η συνειδητοποίηση του γεγονότος ότι οι διαρθρωτικές αλλαγές αποτελούν ένα πολύ περίπλοκο θέμα, το οποίο δεν μπορούν να χειρίζονται μόνο οι κεντρικές πολιτικές, συνέβαλε στην επίσπευση των διαδικασιών θεσμικής και διοικητικής αποκέντρωσης, οι οποίες είχαν ήδη δρομολογηθεί στην πλειοψηφία των κρατών μελών. Αυτή η «μεταβίβαση εξουσιών» κατέληξε στην προσέγγιση ορισμένων επιπέδων λήψης αποφάσεων στις τοπικές κοινωνίες, αυξάνοντας την ανταπόκρισή τους προς τις τοπικές ανάγκες.

Όσον αφορά τις πολιτικές για την αγορά εργασίας, η αποκέντρωση καθίσταται αναγκαία λόγω των διαφορών μεταξύ των κοινωνικοοικονομικών χαρακτηριστικών των διαφόρων περιοχών και της επιθυμίας ανάληψης μεγαλύτερου μεριδίου ευθύνης για τις αλλαγές οι οποίες τις επηρεάζουν.

Είναι γεγονός ότι τα κοινωνικοοικονομικά χαρακτηριστικά διαφέρουν περισσότερο εντός του πλαισίου ενός δεδομένου κράτους μέλους παρά μεταξύ κρατών μελών. Οι διαφορές αυτές γίνονται ιδιαίτερα έντονες όσον αφορά τα ποσοστά ανεργίας. [9] Ως εκ τούτου, στο πλαίσιο του ίδιου κράτους μέλους, τα ποσοστά ανέργων στις περιφέρειες που πλήττονται περισσότερο από την ανεργία είναι συχνά τρεις έως τέσσερις φορές υψηλότερα από τις πιο προνομιούχες περιφέρειες. Επιπλέον, ακόμη μεγαλύτερες διακυμάνσεις παρατηρούνται σε υποπεριφερειακό επίπεδο. Οι έντονες αυτές διακυμάνσεις αποτελούν συχνά ένδειξη πολύπλοκων τοπικών συνθηκών. Οι κεντρικά σχεδιασμένες πολιτικές έχουν αποδειχθεί υπερβολικά ανελαστικές όσον αφορά τη συνεκτίμηση των ανωτέρω διαφορών, κατά συνέπεια είναι πλέον επιτακτική η ανάγκη λύσεων οι οποίες θα λαμβάνουν υπόψη τις τοπικές ιδιαιτερότητες.

[9] Βλ. Eurostat, Statistic in Focus, περιφέρειες, 5/99: Η ανεργία στην ΕΕ χαρακτηρίζεται ακόμη από περιφερειακές διαφορές, 1999.

Όλα σχεδόν τα κράτη μέλη ακολουθούν αποκεντρωμένη υλοποίηση πολιτικών οι οποίες αποφασίζονται και χρηματοδοτούνται σε εθνικό επίπεδο. Παρότι τούτο πραγματοποιείται κυρίως μέσω των τοπικών δημοσίων οργανισμών απασχόλησης, παρατηρείται μια αυξανόμενη τάση σύστασης συμπράξεων με διάφορες κατηγορίες τοπικών φορέων, ορισμένες από τις οποίες βασίζονται στην ευρωπαϊκή εμπειρία των τοπικών συμφώνων για την απασχόληση. Αυτό ισχύει ιδίως στις σκανδιναβικές χώρες, όπου τα συμβούλια εργασίας συγκροτούνται από δημόσιες υπηρεσίες απασχόλησης, κοινωνικούς εταίρους και τοπικές αρχές και διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στο σχεδιασμό και στην υλοποίηση ενεργών πολιτικών απασχόλησης.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

3.2.2. Πιθανές αλλαγές - θέματα προς συζήτηση

Οι πρωτοβουλίες για την απασχόληση, οι οποίες λαμβάνονται από τοπικούς παράγοντες, πρέπει να θεωρούνται μέσα σε ένα ευρύτερο περιφερειακό, εθνικό, ακόμη και ευρωπαϊκό πλαίσιο. Προκειμένου να είναι πλήρως αποτελεσματικές, πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις κατευθυντήριες γραμμές που τίθενται σε όλα τα ανωτέρω επίπεδα.

Τόσο οι εθνικές και περιφερειακές αρχές όσο και οι κοινωνικοί εταίροι μπορούν να παίξουν ουσιαστικό ρόλο. Δεν πρέπει μόνον να ενσωματώσουν καλύτερα τους τοπικούς παράγοντες στη διαδικασία λήψης αποφάσεων, αλλά και να αναπτύξουν ένα ρυθμιστικό πλαίσιο και υποστηρικτικά μέτρα, τα οποία θα διευκολύνουν την ανάπτυξη και την επέκταση των ολοκληρωμένων τοπικών στρατηγικών.

Ένας τρόπος αύξησης της αποτελεσματικότητας της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση θα μπορούσε να είναι η μεγαλύτερη συμμετοχή τοπικών φορέων στην κατάρτιση και υλοποίηση των εθνικών σχεδίων δράσης για την απασχόληση. Ο τρόπος επίτευξης του ανωτέρω στόχου αποτελεί ζήτημα προς επίλυση από τις εθνικές και, κατά περίπτωση, τις περιφερειακές κυβερνήσεις. Όπως αναφέρθηκε ανωτέρω, οι τοπικοί παράγοντες αναλαμβάνουν ήδη κατεξοχήν την υλοποίηση μέτρων τα οποία εγκρίνονται σε κεντρικό επίπεδο. Εντούτοις, η εμπειρία δείχνει, επίσης, ότι τα ενεργά μέτρα για την αγορά εργασίας είναι πιο αποτελεσματικά εάν αποτελούν μέρος μιας ολοκληρωμένης τοπικής στρατηγικής, η οποία έχει εκπονηθεί από κοινού από όλους τους τοπικούς παράγοντες και υποστηρίζεται από τα λοιπά θεσμικά επίπεδα.

Οι συνθήκες κάτω από τις οποίες εργάζονται οι τοπικοί εταίροι, καθώς επίσης οι τρόποι με τους οποίους μπορούν να αναπτύξουν και να υλοποιήσουν ολοκληρωμένες στρατηγικές για τη δημιουργία θέσεων εργασίας, ορίζονται από τις περιφερειακές και εθνικές αρχές.

*Με ποιο τρόπο μπορούν οι εθνικές και, κατά περίπτωση, οι περιφερειακές κυβερνήσεις να ενθαρρύνουν τις τοπικές αρχές ώστε να ενσωματώσουν τη διάσταση της απασχόλησης σε όλες τους τις ενέργειες; Με ποιο τρόπο μπορούν εν γένει να προωθήσουν ολοκληρωμένες τοπικές στρατηγικές για την απασχόληση; Ποιες είναι οι συνέπειες όσον αφορά την μεγαλύτερη επιχειρησιακή ευελιξία σε τοπικό επίπεδο; Με ποιο τρόπο μπορούν να εντοπισθούν και να μεταφερθούν οι ορθές πρακτικές;

*Με ποιο τρόπο μπορεί να εξασφαλισθεί καλύτερη συμμετοχή των τοπικών αρχών στην κατάρτιση και υλοποίηση των εθνικών σχεδίων δράσης;

*Οι οργανισμοί του τρίτου τομέα παίζουν σημαντικό ρόλο στη βελτίωση της απασχολησιμότητας των εργαζομένων. Παρά ταύτα, η ανάπτυξή τους εξαρτάται από την ύπαρξη ρυθμιστικών πλαισίων και υποστηρικτικών δομών που θα εξασφαλίσουν τη βιωσιμότητά τους. Ποιες δυνατότητες διαθέτουν, εν προκειμένω, οι εθνικές, περιφερειακές και τοπικές αρχές;

3.3. Εφαρμογή της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση σε τοπικό επίπεδο

Η ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση παρέχει ένα κατάλληλο πλαίσιο πολιτικής για τους τοπικούς φορείς, οι οποίοι προτίθενται να ενσωματώσουν τη διάσταση της απασχόλησης σε όλες τις ενέργειές τους

Οι ευρωπαϊκές κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση αποτελούν το πλαίσιο εντός του οποίου τα εθνικά σχέδια δράσης μετατρέπονται σε συγκεκριμένα μέτρα, κατάλληλα για το εκάστοτε εθνικό περιβάλλον. Ομοίως, οι ευρωπαϊκές κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση μπορούν να αποτελέσουν ένα χρήσιμο πλέγμα βάσει του οποίου θα ορίζονται οι τοπικές στρατηγικές για την απασχόληση. Οι κατευθυντήριες γραμμές έχουν τη δυνατότητα να αποτελέσουν ένα κατάλληλο πλαίσιο προσαρμοσμένο στις διαφορετικές τοπικές συνθήκες των ευρωπαϊκών χωρών. Τα τοπικά σχέδια θα διασφαλίζουν τη συνάφεια σε τοπικό επίπεδο και θα μεγιστοποιούν τον αντίκτυπο των εθνικών σχεδίων.

Μία από τις θεμελιώδεις αρχές της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση είναι ότι οι πολιτικές για την απασχόληση πρέπει να αποτελούν συστατικό όλων των άλλων πολιτικών, τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο. Η αρχή αυτή πρέπει να διέπει την κατάρτιση ολοκληρωμένων στρατηγικών ανάπτυξης της τοπικής απασχόλησης, οι οποίες με τη σειρά τους μπορούν να ενισχύσουν παρόμοιες προσεγγίσεις στα άλλα επίπεδα.

Οι εν λόγω στρατηγικές υποστηρίζουν την ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση και ταυτοχρόνως υποστηρίζονται από αυτήν. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στη Βιέννη [10] αποφάσισε, μάλιστα, να καταστήσει το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ) το κύριο ευρωπαϊκό όργανο για την υποστήριξη της υλοποίησης των εθνικών σχεδίων δράσης. Επιπλέον, με τη διεύρυνση του πεδίου δράσης του ΕΚΤ, η ανάπτυξη σε τοπικό επίπεδο αποτελεί πλέον μία από τις προτεραιότητές του, μαζί με τα άλλα διαρθρωτικά ταμεία. [11]

[10] Βλ.. Τμήμα 36, Συμπεράσματα της Προεδρίας, Δελτίο ΕΕ 12/1998.

[11] Κανονισμός του Συμβουλίου (ΕΚ) 1260/99 της 21 Ιουνίου που ορίζει τις γενικές διατάξεις των διαρθρωτικών ταμείων.

Η περιφερειακή και αγροτική αναπτυξιακή πολιτική και πιο συγκεκριμένα ο νέος κανονισμός του ΕΚΤ παρέχει τη δυνατότητα υποστήριξης πρωτοβουλιών για την ανάπτυξη και την απασχόληση σε τοπικό επίπεδο, για δραστηριότητες στον τομέα της κοινωνικής οικονομίας και των τοπικών συμφώνων απασχόλησης σε μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι στο παρελθόν. Ο κανονισμός του ΕΚΤ προβλέπει επίσης, τη δυνατότητα υιοθέτησης νέων προσεγγίσεων, όπως προγράμματα χορήγησης μικρών επιδοτήσεων σε μη κυβερνητικές οργανώσεις και σε τοπικές συμπράξεις και χρήση των γενικών συστημάτων επιχορήγησης προκειμένου να ικανοποιηθούν όλες οι ανάγκες οι οποίες συνδέονται με την ανάπτυξη της απασχόλησης σε μια συγκεκριμένη περιοχή. Αυτό μπορεί να καλύψει υποστήριξη για την ανάπτυξη τοπικών συνεργασιών καθώς και για δραστηριότητες συνεργασίας όπως η ανάπτυξη μιας νέας χρηματοοικονομικής διευθέτησης, ή την ενίσχυση του κοινωνικού επιχειρηματικού πνεύματος σε τοπικό επίπεδο.

Η ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση προσφέρει ένα αναλυτικό και πολιτικό μοντέλο βάσει του οποίου τα κράτη μέλη αξιολογούν τις επιδόσεις τους σε σύγκριση προς τα επιτεύγματα των άλλων κρατών μελών. Επίσης, διατυπώνει κατευθυντήριες γραμμές, τις οποίες τα κράτη μέλη επιδιώκουν να υλοποιήσουν προκειμένου να βελτιώσουν τις επιδόσεις τους όσον αφορά την απασχόληση.

*Με ποιο τρόπο μπορεί η ΕΕ και τα θεσμικά όργανα, τα υποστηρικτικά μέσα, τα προγράμματα και οι ενέργειές της να συμβάλουν περισσότερο στην υποστήριξη ολοκληρωμένων στρατηγικών ανάπτυξης της απασχόλησης σε τοπικό επίπεδο;

*Είναι δυνατή η εφαρμογή σε τοπικό επίπεδο μιας πολιτικής σύμφωνα με την οποία η επιδίωξη υψηλών επιπέδων απασχόλησης πρέπει να αποτελεί μέρος όλων των πολιτικών.

4. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ

Στα προηγούμενα κεφάλαια καταδείχθηκαν πρώτον, το αυξανόμενο ενδιαφέρον για τη δραστηριοποίηση σε τοπικό επίπεδο με στόχο την προαγωγή της απασχόλησης και δεύτερον, η ύπαρξη μιας σειράς παραγόντων, οι οποίοι μπορούν να συμβάλλουν προκειμένου η τοπική δράση να παίξει το ρόλο που της αναλογεί στην αύξηση του ποσοστού απασχόλησης στην Ευρώπη και στην παροχή σταθερών και ποιοτικών θέσεων εργασίας. Το ευρύ φάσμα αρχών και οργανισμών που προαναφέρθηκε (εθνικές, περιφερειακές και τοπικές αρχές, επιχειρήσεις, οργανισμοί τρίτου συστήματος/κοινωνικής οικονομίας, κοινωνικοί εταίροι και αποκεντρωμένες δημόσιες υπηρεσίες, όπως οι δημόσιοι οργανισμοί απασχόλησης) καταδεικνύει τόσο την ανάγκη συντονισμού των δραστηριοτήτων όσο και τη θεμελιώδη σημασία των ολοκληρωμένων προσεγγίσεων στο πλαίσιο κάθε χώρας, περιφέρειας, περιοχής. Όλοι οι παράγοντες σε όλα τα επίπεδα έχουν αρμοδιότητες και οφείλουν να συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων.

Ως εκ τούτου γίνεται σαφής η ανάγκη περαιτέρω δραστηριοποίησης για την ενίσχυση της τοπικής διάστασης της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση. Υπάρχει ευρεία πολιτική συναίνεση όσον αφορά το επιθυμητό της εν λόγω ενίσχυσης. Ο τρόπος με τον οποίο θα επιτευχθεί θα αποτελέσει αντικείμενο του διαλόγου ο οποίος θα διεξαχθεί κατά τους επόμενους μήνες. Προκειμένου να διευκολυνθεί η διαδικασία, η Επιτροπή θα αναπτύξει σειρά δραστηριοτήτων:

α) Προώθηση διαλόγου για τα θέματα τα οποία τίθενται στην παρούσα ανακοίνωση

Η ανακοίνωση απευθύνεται κυρίως στα όργανα της ΕΕ. Ωστόσο στοχεύει επίσης στην τόνωση μιας ευρύτερης συζήτησης. Έτσι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλεί όλους όσους ενδιαφέρονται για την ανάπτυξη της απασχόλησης σε τοπικό επίπεδο να μελετήσουν τα θέματα που τίθενται στο παρόν έγγραφο και να κοινοποιήσουν τις απόψεις τους, ή τις απόψεις αντιπροσωπευτικών οργανώσεων, στη διεύθυνση που παρατίθεται παρακάτω. Η Επιτροπή αναμένει, επίσης, με ενδιαφέρον τις απόψεις των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων σχετικά με τα εν λόγω θέματα.

Εκτός των ανωτέρω επισήμων μηχανισμών διαβούλευσης, η Επιτροπή θα υποστηρίξει σειρά ευρωπαϊκών διακρατικών σεμιναρίων, με στόχο την εμβάθυνση της μελέτης των διαφόρων θεμάτων που τίθενται στην παρούσα ανακοίνωση. Η διαδικασία διαβούλευσης θα αρχίσει τον Απρίλιο και θα ολοκληρωθεί τον Οκτώβριο 2000. Θα επιδιωχθούν συνεργίες με άλλα θεσμικά όργανα, τα οποία εκδηλώνουν το ίδιο ενδιαφέρον για την αξιοποίηση των δυνατοτήτων τοπικής απασχόλησης. Ο διάλογος επί της παρούσας ανακοίνωσης θα λήξει το Δεκέμβριο του 2000 στο πλαίσιο μιας διάσκεψης η οποία θα διοργανωθεί στο Στρασβούργο από τη γαλλική προεδρία. Στην εν λόγω διάσκεψη θα μελετηθεί το περιεχόμενο του διαλόγου και θα παρουσιασθούν τα πορίσματα των διαβουλεύσεων καθώς και οι προβλέψεις της Επιτροπής για το μέλλον.

β) Πειραματική εφαρμογή της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση σε τοπικό επίπεδο

Η αρμόδια για τον προϋπολογισμό αρχή διέθεσε στην Επιτροπή τη γραμμή του προϋπολογισμού B5-503 για την οικονομική ενίσχυση προπαρασκευαστικών ενεργειών για τη δέσμευση των τοπικών αρχών υπέρ της ανάπτυξης της απασχόλησης. Το κεντρικό μήνυμα της παρούσας ανακοίνωσης είναι ότι η ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση προσφέρει ένα πλαίσιο εντός του οποίου θα αναπτυχθούν ολοκληρωμένες πολιτικές για την τοπική απασχόληση. Επομένως η Επιτροπή θα χρησιμοποιήσει το εν λόγω κονδύλιο του προϋπολογισμού προκειμένου:

-να εφαρμοσθούν δοκιμαστικά οι ευρωπαϊκές κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση ως πλαίσιο για την κατάρτιση τοπικών σχεδίων δράσης για την απασχόληση, ώστε να καταδειχθούν οι δυνατότητες της εν λόγω προσέγγισης,

-να επιτευχθεί καλύτερη ενημέρωση σχετικά με τις δυνατότητες δημιουργίας θέσεων εργασίας μέσω της δράσης σε τοπικό επίπεδο,

-να αναπτυχθεί η διακρατική συνεργασία,

-να προωθηθεί ο εντοπισμός και η ανταλλαγή ορθών πρακτικών.

Οι προβλεπόμενες ενέργειες ενδέχεται σε ένα υστερότερο στάδιο να συμπληρωθούν με την αξιοποίηση των δυνατοτήτων που προσφέρονται μέσω του άρθρου 6 του κανονισμού του ΕΚΤ για την ενίσχυση του ρόλου του τρίτου συστήματος/της κοινωνικής οικονομίας στη δημιουργία τοπικών θέσεων εργασίας και την απόκτηση εμπειρίας σχετικά με την υλοποίηση τοπικών στρατηγικών απασχόλησης.

Γραπτές παρατηρήσεις σχετικά με τα ανωτέρω θέματα πρέπει να αποσταλούν μέχρι τις 31.10.2000 στη διεύθυνση:

Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Γενική Διεύθυνση Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων

Rue de la Loi/Wetstraat 200

B-1049 Bρυξέλλες

Παρατηρήσεις μπορούν επίσης να αποσταλούν με φαξ στον αριθμό (+32.2) 299 6778 ή μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου στη διεύθυνση:

empl-com-actlocally@cec.eu.int

Tο παρόν έγγραφο διατίθεται σε όλες τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ στην ακόλουθη ηλεκτρονική διεύθυνση:

http://europa.eu.int/comm/dg05/key_el.htm

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Προϋποθέσεις για την επιτυχία της ανάπτυξης τοπικής απασχόλησης

Η τοπική δραστηριοποίηση για την απασχόληση δεν είναι ασφαλώς ο μοναδικός τρόπος επίλυσης του προβλήματος της ανεργίας. Παρά ταύτα, αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση κάθε αποτελεσματικής στρατηγικής. Υπό αυτή την έννοια, η προηγούμενη εμπειρία, η οποία επιβεβαιώνεται από πλήθος ερευνών και ερευνών δράσης, προσφέρει πλέον τη δυνατότητα εντοπισμού μερικών προϋποθέσεων για την επιτυχία.

*Τοπική διάσταση

Σε κάθε περιοχή μπορούν να εντοπισθούν ανικανοποίητες τοπικές ανάγκες και να οργανωθεί η προσφορά θέσεων εργασίας. Παρά ταύτα, κάθε περιοχή δεν αποτελεί απλώς ένα χώρο υλοποίησης αποφάσεων οι οποίες έχουν ληφθεί αλλού. Σε τοπικό επίπεδο είναι, επίσης, δυνατόν να υπάρξει συνδυασμός διαφόρων μέσων της αγοράς εργασίας και να αναπτυχθούν τρόποι με τους οποίους θα δίνεται προστιθέμενη αξία σε αποφάσεις που έχουν ληφθεί σε κεντρικό επίπεδο. Η περιοχή δεν περιορίζεται από διοικητικά όρια. Το κατάλληλο έδαφος για τοπικές παρεμβάσεις ορίζεται συνήθως από πολιτισμικές συγγένειες με τις οποίες ταυτίζεται ο τοπικός πληθυσμός, από τα τοπικά συστήματα παραγωγής και τις τοπικές εμπορικές ροές, καθώς και από το χώρο μεταξύ τόπου κατοικίας και εργασίας.

*Ολοκληρωμένη προσέγγιση

Προκειμένου οι πολιτικές οι οποίες υλοποιούνται σε τοπικό επίπεδο να έχουν τη μέγιστη δυνατή αποτελεσματικότητα, πρέπει να ενσωματώνονται σε μία ενιαία στρατηγική. Για το σκοπό αυτό, τα ειδικά μέτρα για την τόνωση της απασχόλησης πρέπει να θεωρούνται επέκταση άλλων μέσων αναπτυξιακής πολιτικής, στα οποία θα πρέπει, επίσης, να ενσωματωθεί η διάσταση της απασχόλησης.

*Σύμπραξη

Ως αποτέλεσμα μιας σημαντικής αλλαγής στάσης στον τρόπο προσέγγισης των αναπτυξιακών θεμάτων, η πολιτική για την απασχόληση έχει πάψει να θεωρείται αποκλειστική μέριμνα των αρμοδίων λήψης πολιτικών αποφάσεων και των οικονομικών φορέων, αλλά μέριμνα του συνόλου της κοινωνίας. Αυτό σημαίνει ότι απαιτείται καλύτερος συντονισμός όχι μόνον μεταξύ τοπικών παραγόντων, αλλά και μεταξύ των διαφόρων θεσμικών επιπέδων. Η σύσταση τοπικών συμπράξεων, στις οποίες συγκλίνουν όλες οι δυνάμεις μιας περιοχής, πρέπει να θεωρείται θεμελιώδης προϋπόθεση για την επιτυχία των στρατηγικών ανάπτυξης τοπικής απασχόλησης.

*Προσέγγιση από τη βάση προς την κορυφή

Η τοπική στρατηγική και δραστηριότητα πρέπει να βασίζεται σε μια ανάλυση των τοπικών αναγκών και τοπικών προσόντων εάν είναι προσόντα προκειμένου να εξευρεθούν κατάλληλες λύσεις. Αυτό αναμένεται να οδηγήσει τις τοπικές οργανώσεις στην επανεξέταση του τρόπου εργασίας τους, και του πώς μπορούν να ανταποκριθούν καλύτερα στις τοπικές ανάγκες.

*Υποστηρικτικό περιβάλλον

Η ανάπτυξη ολοκληρωμένων τοπικών στρατηγικών εξαρτάται συχνά από το κατά πόσον η εθνική ή η περιφερειακή νομοθεσία προάγει την τοπική πρωτοβουλία. Τούτο δεν αφορά μόνο τη μεταβίβαση εξουσιών στο περιφερειακό και υποπεριφερειακό θεσμικό επίπεδο, αλλά και την υιοθέτηση δημοσιονομικής πολιτικής η οποία ευνοεί τέτοιου είδους πρωτοβουλίες.

*Ολοκληρωμένη διοικητική πρακτική

Οι πολιτικές του δημόσιου τομέα οργανώνονται όλο και περισσότερο σύμφωνα με διατομεακούς στόχους, αλλά εξακολουθούν σε μεγάλο βαθμό να εφαρμόζονται στο πλαίσιο τομεακών προγραμμάτων, ενώ οι τρέχουσες διοικητικές πρακτικές εξακολουθούν να ευνοούν την εξειδίκευση των καθηκόντων εις βάρος των ολιστικών προσεγγίσεων. Η κατάσταση αυτή οφείλεται στο γεγονός ότι οι αρμοδιότητες λήψης αποφάσεων και διαχείρισης είναι διαιρεμένες σε τμήματα όλων των επιπέδων και κάθε τμήμα δίνει προτεραιότητα στους τομείς της αρμοδιότητάς του. Δεδομένου ότι οι ολοκληρωμένες στρατηγικές τοπικής ανάπτυξης χρειάζονται διατομεακές προσεγγίσεις, αυτή η διαίρεση των διοικητικών πρακτικών συχνά παρεμποδίζει το σχεδιασμό και την υλοποίησή τους.

*Χρηματοδότηση κατάλληλη για τις τοπικές ανάγκες

Οι πολύ μικρές εταιρίες και οι LDEIs αποκτούν με δυσκολία πρόσβαση σε πιστώσεις, ιδίως εξαιτίας των δυσχερειών που αντιμετωπίζουν όσον αφορά την παροχή απτών εγγυήσεων. Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες χορηγείται κρατική χρηματοδότηση, συνήθως συνδέεται με συγκεκριμένες προϋποθέσεις που απαιτούνται από την πολιτική του ανταγωνισμού και από την υποχρέωση λογοδότησης στους δημόσιους φορείς Ωστόσο οι αυστηροί κανόνες που επιβάλλουν οι προαναφερόμενοι παράγοντες μπορεί να καταστήσουν δύσκολη την πρόσβαση στη χρηματοδότηση, ιδιαίτερα για μικροεπιχειρήσεις και μεμονωμένους επιχειρηματίες. Επιπλέον, υπάρχουν άλλες πηγές και μορφές χρηματοδότησης οι οποίες εξακολουθούν να μένουν σχεδόν αναξιοποίητες και αξίζουν μεγαλύτερης προσοχής. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται πιστώσεις μικρού ύψους, τοπικό επενδυτικό κεφάλαιο, ιδίως για κοινωνικούς σκοπούς, πόροι ιδρυμάτων επιχειρήσεων και ορισμένες εναλλακτικές μορφές χρηματοδότησης, όπως τοπικά ταμεία κοινωνικής αλληλεγγύης.

*Ενδιάμεσες υποστηρικτικές δομές

Οι τοπικές δραστηριότητες για την απασχόληση, κατά κανόνα, δεν προκύπτουν αυθόρμητα. Το κλειδί της επιτυχίας της τοπικής δράσης είναι συνήθως η ύπαρξη ενδιάμεσων υποστηρικτικών δομών, όπως τοπικές αναπτυξιακές υπηρεσίες και τοπικά παρατηρητήρια απασχόλησης. Ως εκ τούτου η υποστήριξη της ίδρυσης και λειτουργίας των εν λόγω ενδιάμεσων δομών μπορεί να αποδειχθεί θεμελιώδους σημασίας.

*Κατάλληλα συστήματα επαγγελματικής κατάρτισης

Τα συστήματα επαγγελματικής κατάρτισης ανταποκρίθηκαν μετά μεγάλης δυσκολίας στις πρόσφατες εξελίξεις. Οι όλο και συχνότεροι συνδυασμοί ιδιοτήτων, όπως στην περίπτωση κατά την οποία ένας άνεργος είναι επίσης επιχειρηματίας, απαιτούν π.χ. κατάρτιση στην οποία θα λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαίτερες ανάγκες των ατόμων. Από την άλλη πλευρά, τα νέα επαγγέλματα, τα οποία αξιοποιούν τις δυνατότητες νέων θέσεων εργασίας, μπορεί να χρειάζονται ειδικές δεξιότητες (γνώσεις περισσότερων επιστημονικών κλάδων, συνδυαστική αντίληψη, ικανότητα ανάληψης πρωτοβουλιών κ.λπ.) ή ειδικές ρυθμίσεις πρόσβασης (τηλεεργασία κ.λπ.) Η επαγγελματική κατάρτιση πρέπει να προσφέρεται για όλες τις ανωτέρω περιπτώσεις.

*Αλληλοϋποστηριζόμενες οικονομικές διαρθρωτικές και κοινωνικές πολιτικές

Η επιμονή των υψηλών επιπέδων διαρθρωτικής ανεργίας σε ορισμένους τομείς απαιτεί αλληλοϋποστηριζόμενες οικονομικές, διαρθρωτικές και κοινωνικές πολιτικές. Κάθε μια από αυτές διαδραματίζει το δικό της ρόλο: αλλά προσεγγίζονται συχνά σαν να είχαν ξεχωριστές προοπτικές. Η ειδική σύνοδος της Λισαβώνας για την "απασχόληση, οικονομική μεταρρύθμιση και συνοχή -προς μια Ευρώπη καινοτομίας και γνώσης" υπογραμμίζει τον αντίκτυπο που μπορεί να έχουν οι συντονιστικές πολιτικές κατά την επίτευξη σημαντικών στόχων. Το ίδιο ισχύει σε πολύ μικρότερη κλίμακα, σε τοπικό επίπεδο. Συναντάται επίσης στην ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση που μεταβάλλει τις εθνικές πολιτικές για την απασχόληση από όλο και περισσότερο από παθητικά μέτρα προς ενεργητικά με την αναγνώριση του ότι η απασχόληση παρέχει την ιδανική διέξοδο για τον κοινωνικό αποκλεισμό και τη φτώχεια.