Αριθ. C 87/14 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 9. 4. 85 
Γνωμοδότηση για τις προτάσεις της Επιτροπής για την εφαρμογή μεσογειακής πολιτικής της 
διευρυμένης Κοινότητας 
(85/C 87/06) 
Η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ζήτησε, με επιστολή της 12ης Ιουνίου 1984, τη γνω­
μοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για τις προτάσεις της Επιτροπής για 
την εφαρμογή της μεσογειακής πολιτικής της διευρυμένης Κοινότητας. 
Το τμήμα εξωτερικών σχέσεων, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργα­
σιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 15 Ιανουαρίου 1985 με βάση την εισηγητική 
έκθεση του κ. Briganti. 
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή κατά τη διάρκεια της 223ης συνόδου ολομέλειας της, 
συνεδρίαση της 31ης Ιανουαρίου 1985, υιοθέτησε ομόφωνα, με 4 αποχές, την ακόλουθη γνω­
μοδότηση. 
Εισαγωγή 
1. Ενόψει της διεύρυνσης της Κοινότητας προς την 
Ισπανία και την Πορτογαλία κρίνεται επιτακτικός ένας 
έλεγχος και επαναπροσδιορισμός της πολιτικής της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας απέναντι στις τρίτες μεσογεια­
κές χώρες. 
2. Οι διαπραγματεύσεις με τις δύο υποψήφιες για προ­
σχώρηση χώρες προκαλούν μεγάλες ανησυχίες ανάμεσα 
στις μεσογειακές χώρες οι οποίες φοβούνται ότι η διεύ­
ρυνση θα θέσει σε σοβαρό κίνδυνο τους οικονομικούς 
και, πάνω απ' όλα, τους εμπορικούς δεσμούς τους με την 
Κοινότητα. 
3. Εξάλλου, η ΟΚΕ, μολονότι θεωρεί ότι οι διμερείς 
συμφωνίες που έχει συνάψει η Κοινότητα με τις τρίτες 
μεσογειακές χώρες είχαν αναμφισβήτητα θετικά αποτε­
λέσματα, κρίνει επίσης ότι σε πολλούς τομείς (μεταξύ 
των οποίων στον εμπορικό, βιομηχανικό, γεωργικό, χρη­
ματοοικονομικό και κοινωνικό τομέα) οι συμφωνίες 
αυτές δεν υλοποίησαν τους στόχους τους, ή είχαν πολύ 
περιορισμένη επίδραση, ή δεν εφαρμόστηκαν. 
3.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή είναι κατά 
συνέπεια της γνώμης ότι θα "πρέπει να καθορισθούν σε 
συνεργασία με τις ενδιαφερόμενες χώρες και κυρίως με 
τις επαγγελματικές οργανώσεις αυτών των χωρών, οι 
αποδεκτές προϋποθέσεις που θα επιτρέψουν την ομαλή 
λειτουργία των εν λόγω διμερών συμφωνιών. Στα πλαί­
σια αυτά οι διερευνητικές συζητήσεις που πραγματοποι­
εί η Επιτροπή με τις μεσογειακές χώρες αποκτούν ιδιαί­
τερη σημασία. 
4. Αν θεωρηθούν στο σύνολο τους, οι τρίτες μεσογεια­
κές χώρες αποτελούν για την Κοινότητα μια πολύ 
σημαντική αγορά. Για να μπορέσει όμως αυτή η αγορά 
να επιβιώσει και να αναπτυχθεί, οι τρίτες μεσογειακές 
χώρες θα πρέπει να συνεχίσουν να εξάγουν τα προϊόντα 
τους προς την Κοινότητα. 
5. Η διατήρηση των σχέσεων με τις τρίτες μεσογειακές 
χώρες είναι λοιπόν ζωτική για την Κοινότητα, και αυτό 
όχι μόνο όσον αφορά την επίδραση τους στο επίπεδο της απασχόλησης αλλά επίσης και στο μέτρο που έχουν 
οικονομικές, πολιτικές, ακόμη και κοινωνικές, οικολογι­
κές και στρατηγικές προεκτάσεις. Οι σχέσεις αυτές αφο­
ρούν λοιπόν τους πολίτες όλων των χωρών της Κοινότη­
τας. 
6. Μία μακρόπνοη πολιτική για τη Λεκάνη της Μεσο­
γείου θα πρέπει να συμβάλει ώστε να αμβλυνθούν οι 
ανισότητες τόσο ανάμεσα στο Βορρά και το Νότο όσο 
και στο εσωτερικό αυτής της περιοχής. Η πολιτική αυτή 
θα πρέπει να έχει σαν βασικό στόχο την καλύτερη χρη­
σιμοποίηση των ανθρώπινων και υλικών πόρων των 
περιοχών αυτών στα πλαίσια, επίσης, και της παγκό­
σμιας αγοράς. Τέλος θα πρέπει να συμβάλει στην ειρήνη, 
την ασφάλεια και τη σταθερότητα αυτής της περιοχής. 
7. Κατά την εξέταση των προβλεπόμενων επιπτώσεων 
της διεύρυνσης της προς την Ισπανία και την Πορτογα­
λία, η Κοινότητα πρέπει να λάβει υπόψη της τις διάφο­
ρες καταστάσεις που επικρατούν στις τρίτες χώρες 
καθώς και τις σημαντικές τροποποιήσεις στις οποίες 
υποβάλλεται τώρα η κοινή γεωργική πολιτική της. 
Η σημασία της εμπορικής πτυχής της μεσογειακής πολι­
τικής της Κοινότητας 
8. Η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι οι συμφωνίες που συνάφθη­
καν με τις τρίτες μεσογειακές χώρες δεν αναχαίτισαν 
την επιδείνωση του εμπορικού τους ελλείμματος απέ­
ναντι στην Κοινότητα το οποίο, συνολικά, τριπλασιά­
στηκε περίπου σε δέκα χρόνια. · 
9. Κατά το 1982, οι εισαγωγές της Κοινότητας από 
τους μεσογειακούς της εταίρους ανήλθαν σε 22 δισεκα­
τομμύρια ECU έναντι των εξαγωγών προς τις αγορές 
τους που προσέγγισαν τα 29 δισεκατομμύρια ECU. Αν 
απομονωθούν τα πετρελαϊκά προϊόντα, το συνολικό 
έλλειμμα των μεσογειακών χωρών με την Κοινότητα 
πλησιάζει τα 19 δισεκατομμύρια ECU και το ποσοστό 
κάλυψης των εισαγωγών τους από τις εξαγωγές τους 
κατά τις συναλλαγές τους με την Κοινότητα ανέρχεται 
μόνο σε 33%. 
10. Το 40% των αγορών των τρίτων μεσογειακών 
χωρών από την Κοινότητα αποτελούν κεφαλαιουχικά 
9. 4. 85 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 87/15 
αγαθά απαραίτητα για την οικονομική και κοινωνική 
ανάπτυξη τους. Μία απότομη συρρίκνωση αυτών των 
εισαγωγών (ιδιαίτερα λόγω μείωσης των εσόδων από τις 
εξαγωγές προς την ευρωπαϊκή αγορά), θα οδηγούσε τελι­
κά σε όλο και σημαντικότερα ελλείμματα του ισοζυγίου 
τους. 
11. Από την πλευρά της ίδιας της Κοινότητας εξάλλου, 
οι αγορές των μεσογειακών χωρών αποτελούν σημαντι­
κή διέξοδο για τα προϊόντα της από την οποία αποκομί­
ζουν οφέλη όλα τα κράτη μέλη, σε διαφορετική έκταση. 
Έτσι, η Ευρώπη των Δέκα παραμένει μέχρι σήμερα και 
με μεγάλη διαφορά, ο πρώτος προμηθευτής των χωρών 
της μεσογειακής λεκάνης που αντιπροσωπεύουν το 10% 
του εξωκοινοτικού εμπορίου. 
12. Η ίδια η Κοινότητα απορροφά περισσότερο από το 
ήμισυ των εξαγωγών των τρίτων μεσογειακών χωρών. 
13. Η εμπορική αλληλοεξάρτηση μεταξύ της Κοινότη­
τας και των τρίτων μεσογειακών χωρών είναι σημαντική 
για όλες τις ενδιαφερόμενες χώρες. Η Οικονομική και 
Κοινωνική Επιτροπή συμφωνεί με την Επιτροπή ότι 
αυτή η αληλοεξάρτηση αποτελεί βασικό στοιχείο της 
μεσογειακής πολιτικής την οποία η Κοινότητα καλείται 
να επαναπροσδιορίσει ενόψει της διεύρυνσης της. 
Η βιομηχανική πτυχή 
14. Βασικό στοιχείο όλων των συμφωνιών που έχουν 
συναφθεί στα πλαίσια της μεσογειακής πολιτικής, η 
δασμολογική απαλλαγή των βιομηχανικών προϊόντων 
των μεσογειακών χωρών — η οποία αναγκαστικά δεν 
συνοδεύεται από την αρχή της αμοιβαιότητας, έστω και 
μερικής — αποτέλεσε μια από τις μεγαλύτερες παραχω­
ρήσεις της Κοινότητας στα πλαίσια μιας ουσιαστικής 
και κατά προτεραιότητα ενθάρρυνσης που δόθηκε στην 
προσπάθεια τους να εκβιομηχανιστούν. Η πολιτική αυτή 
είχε κυρίως ως αποτέλεσμα την υπερβολική εξειδίκευση 
πολλών χωρών στην ανάπτυξη των εξαγωγών κλωστοϋ­
φαντουργικών προϊόντων, με αποτέλεσμα ο τομέας της 
κλωστοϋφαντουργίας να αποτελέσει τον κυριότερο ή 
μάλλον το μοναδικό που λήφθηκε υπόψη στα αναπτυ­
ξιακά προγράμματα της περιοχής της μεσογειακής λεκά­
νης. Αυτή η εξέλιξη του τομέα της κλωστοϋφαντουργίας, 
ο οποίος προσανατολίστηκε σε μεγάλο βαθμό στη διέξο­
δο που του πρόσφερε η αγορά της Ευρώπης της Δέκα, 
υποστηρίχθηκε, όντως συχνά, από επενδύσεις κοινοτικής 
προέλευσης, ειδικότερα στα πλαίσια του «καθεστώτος 
εισαγωγής προϊόντων προς τελειοποίηση και επανεξα-
γωγή» ('). 
15. Λόγω της ιδιαίτερα κακής κατάστασης της απασχό­
λησης στον τομέα της κλωστοϋφαντουργίας η Κοινότη­
τα διαπραγματεύεται από το 1977 — όπως ακριβώς και 
τα περισσότερα βιομηχανικά κράτη του κόσμου (π.χ. οι 
ΗΠΑ, ο Καναδάς, οι χώρες EFTA κ.ά.) με πολλές χώρες 
της περιοχής της Μεσογείου, όπως και άλλων περιοχών 
της γης, που προμηθεύουν φτηνά προϊόντα, συμφωνίες 
αυτοπεριορισμού σε νευραλγικούς κλάδους της κλωστοϋ­
φαντουργίας. Σε σχέση με τους εμπορικούς στόχους της 
μεσογειακής πολιτικής της Κοινότητας, αυτές οι συμφω-
(') Πρόκειται, κατά την άποψη της Κοινότητας, για τελειοποίη­
ση προς επανεισαγωγή. νίες αποτελούν οπισθοδρόμηση και ερμηνεύονται ως 
σημαντικό πλήγμα στο πνεύμα των συμφωνιών που 
είχαν συνάψει κατά το παρελθόν με τους Δέκα. 
16. Στα πλαίσια αυτά, η ΟΚΕ συμφωνεί με τις προτε­
ραιότητες που έθεσε η Επιτροπή: 
— να ανανεωθεί η ισχύς της αρχής του προτιμησιακού 
ανοίγματος της κοινοτικής αγοράς στα βιομηχανικά 
προϊόντα της Μεσογείου, που αποτελεί βασικό στοι­
χείο των συμφωνιών με τις οποίες έχει δεσμευθεί 
απέναντι στις χώρες αυτές· 
— να αποκαταστήσει με τον τρόπο αυτό την εμπιστοσύ­
νη και την αξιοπιστία που οι εταίροι αλλά επίσης και 
οι επενδυτές — ειδικότερα οι κοινοτικοί —πρέπει να 
έχουν για τις συμφωνίες αυτές, και ιδιαίτερα με την 
προοπτική της διεύρυνσης της Κοινότητας· 
— όσον αφορά τον τομέα της κλωστοϋφαντουργίας να 
προβλεφθεί προοδευτικά και στο μέτρο του δυνατού 
μια επιστροφή στο κοινοτικό καθεστώς που προβλέ­
πουν οι συμφωνίες, με την προϋπόθεση ότι αυτό δεν 
οδηγεί σε πρακτικές ντάμπινγκ · 
— να προβλεφθούν, για το μέλλον, αποτελεσματικές 
λύσεις για μια διαρκή διαβούλευση με τους εταίρους 
ώστε να αποφευχθεί η δημιουργία νέων κρίσιμων 
καταστάσεων σε ορισμένο αριθμό ευαίσθητων 
τομέων. 
17. Πέρα από το εμπορικό πλαίσιο, η ΟΚΕ επιμένει 
στη σημασία που πρέπει να δοθεί στη βιομηχανική 
συνεργασία ως φορέα ανάπτυξης των οικονομιών των 
τρίτων μεσογειακών χωρών. 
Η γεωργική πτυχή 
18. Η διεύρυνση της Κοινότητας είναι δυνατό καταρ­
χήν να θέσει σε σοβαρό κίνδυνο τις ροές των συναλλα­
γών ορισμένων χωρών της μεσογειακής λεκάνης με την 
Κοινότητα, δεδομένου ότι η κοινοτική προτίμηση θα 
ευνοήσει τη διοχέτευση των προϊόντων των νέων κρατών 
μελών. 
19. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι πρέπει να αποτραπεί στο άμεσο 
μέλλον μία απότομη μείωση των εξαγωγών των μεσογει­
ακών χωρών, οι οποίες έχουν απόλυτη ανάγκη από έσο­
δα σε συνάλλαγμα. 
20. Η Κοινότητα θα πρέπει να παραχωρήσει βαθμιαία 
τα οφέλη της κοινής γεωργικής πολιτικής στα νέα κράτη 
μέλη, ενώ αυτά θα πρέπει να αναλάβουν βαθμιαία τα 
βάρη τους. Θα πρέπει επίσης να αναλάβουν παράλληλα 
τις κοινοτικές υποχεώσεις τους απέναντι στις τρίτες 
χώρες, ιδιαίτερα τις αναπτυσσόμενες και, ανάμεσα σ' 
αυτές, τις μεσογειακές χώρες. 
21. Συνεπώς, Η ΟΚΕ εγκρίνει, καταρχήν, τις προτάσεις 
της Επιτροπής που έχουν ως στόχο να εξασφαλίσουν 
βραχυπρόθεσμα στα σχετικά προϊόντα μία πραγματική 
δυνατότητα πρόσβασης στην κοινοτική αγορά. Αν για 
το σκοπό αυτό αποδειχθεί απαραίτητο να προβλεφθεί 
μία ρύθμιση των μηχανισμών προστασίας της κοινοτι­
κής γεωργικής αγοράς και να καθορισθούν ανώτατα 
όρια, θα πρέπει να πραγματοποιηθούν διαβουλεύσεις με 
τις χώρες-εταίρους και τους ενδιαφερόμενους κύκλους. 
Αριθ. C 87/16 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 9. 4. 85 
22. Ωστόσο, η αναγκαία αλληλεγγύη που η Κοινότητα 
οφείλει να δείξει σ' αυτές τις χώρες που βρίσκονται σε 
δυσχερή κατάσταση, δεν θα πρέπει να βλάψει τους γεωρ-
γοπαραγωγούς του Νότου της Κοινότητας οι οποίοι 
όπως είναι γνωστό αντιμετωπίζουν δύσκολες συνθήκες. 
Θα πρέπει, αντίθετα, η αλληλεγγύη να εκφρασθεί με μία 
δίκαιη κατανομή των βαρών μεταξύ όλων των κρατών 
μελών της Κοινότητας. 
23. Η ΟΚΕ κρίνει ότι η Επιτροπή, αφού λάβει υπόψη 
τις παρατηρήσεις που διατυπώνονται παρακάτω, θα πρέ­
πει, το συντομότερο δυνατό, να επεξεργασθεί ακριβείς 
προτάσεις με στόχο: 
— να καθορισθούν οι επιπτώσεις των εισαγωγών που 
προέρχονται από τρίτες μεσογειακές χώρες στους 
στόχους της διευρυμένης Κοινότητας όσον αφορά 
την παραγωγή · 
— να εκτιμηθεί το λειτουργικό κόστος που θα επιβαρύ­
νει το τμήμα εγγυήσεων του ΕΓΤΠΕ από τη μία 
πλευρά, και την αναπτυξιακή πολιτική από την άλλη. 
24. Η ΟΚΕ εκφράζει αμφιβολίες όσον αφορά την απο­
τελεσματικότητα του συστήματος που προτάθηκε για τα 
οπωροκηπευτικά. Πράγματι η θέσπιση, από το Νοέμβριο 
του 1983, μιας τιμαριθμικής αναπροσαρμογής για την 
τιμή αναφοράς κινδυνεύει να προκαλέσει δυσκολίες 
όσον αφορά την πραγματική πρόσβαση των μεσογεια­
κών προϊόντων στις κοινοτικές αγορές και, κατά συνέ­
πεια, να οδηγήσει σύντομα σε μείωση των εξαγωγών 
των τρίτων μεσογειακών χωρών. Ο υπολογισμός του 
μέσου όρου των παραδοσιακών εξαγωγών κατά τα πέντε 
έτη αναφοράς θα πραγματοποιηθεί οπωσδήποτε με αυτή 
τη νέα βάση και θα οδηγήσει σε μείωση των κοινοτικών 
δεσμεύσεων. 
24.1. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι θα ήταν προτιμότερο να ενι­
σχυθούν οι τομείς και οι περιφέρειες που έχουν πληγεί 
με τη θέσπιση ενός συστήματος πριμοδοτήσεων για τη 
διαφοροποίηση της παραγωγής, σε μία προσπάθεια ανα­
ζήτησης μιας καλύτερης εποχιακής συμπληρωματικότη-
τας της προσφοράς των τρίτων μεσογειακών χωρών με 
την προσφορά των χωρών παραγωγών της Κοινότητας 
και θέσπισης μιας διαδικασίας διαβουλεύσεων μεταξύ 
των εταίρων της μεσογειακής λεκάνης ώστε να επιτευ­
χθεί μεγαλύτερη πειθαρχία στην παραγωγή σε συνάρτη­
ση και με τις απαιτήσεις της εσωτερικής αγοράς. 
25. Όσον αφορά τον οίνο, η ΟΚΕ επιδοκιμάζει την 
προσέγγιση της Επιτροπής που συνίσταται στο να χρησι­
μοποιηθεί η μεσογειακή της πολιτική για να προτείνει 
υψηλότερη ποιότητα στον τομέα αυτό. Ωστόσο, η ΟΚΕ 
υπογραμμίζει ότι τα προτεινόμενα μέτρα της Επιτροπής 
— προοδευτική αντικατάσταση των εξαγωγών επιτραπέ­
ζιου οίνου που διατίθεται χύμα με εμφιαλωμένους 
οίνους ποιότητας — κινδυνεύουν να μην προσφέρουν 
ικανοποιητικά αντισταθμίσματα στις τρίτες μεσογειακές 
χώρες που πλήττονται από τη διεύρυνση. Κατά συνέπεια, 
προτείνει να εξεταστεί η δυνατότητα ενίσχυσης του 
αμπελοοινικού τομέα όχι μόνο στο επίπεδο της εμφιάλω­
σης αλλά επίσης και στο επίπεδο της εμπορίας προς τις 
αγορές τρίτων χωρών (παραγωγοί, συνεταιρισμοί, 
πώληση). Εξάλλου, είναι δυνατό να αποδειχθούν ανα­γκαία μέτρα ανάλογα με αυτά που προτείνονται στην 
προηγούμενη παράγραφο για τα οπωροκηπευτικά. 
26. Το ελαιόλαδο αποτελεί για την Κοινότητα των 
δέκα ένα ήδη σημαντικό πρόβλημα το οποίο θα επιδει­
νωθεί περισσότερο με τη διεύρυνση. Η επιπρόσθετη 
παραγωγή πού θα προκύψει από τη διεύρυνση δύσκολα 
θα βρει καταναλωτές στην ίδια την Κοινότητα ακόμα 
και αν — πράγμα που είναι βέβαια αδιανόητο — έκλει­
ναν τα σύνορα στις εισαγωγές από τρίτες χώρες. 
26.1. Κατά συνέπεια, η ΟΚΕ εγκρίνει τις παραχωρήσεις 
που προτείνει η Επιτροπή για τον τομέα σύμφωνα με τις 
οποίες προβλέπεται μια φθίνουσα εγγύηση αγοράς για 
τις ποσότητες που εξάγει συνήθως η Τυνησία προς την 
Κοινότητα, συνδυασμένη με μια ενίσχυση της εσωτερι­
κής κατανάλωσης αυτής της χώρας και της κατανάλωσης 
στο εσωτερικό της ΕΟΚ. 
26.2. Στα πλαίσια αυτά, η ΟΚΕ υπογραμμίζει την ανά­
γκη να χρησιμοποιηθούν τα μέτρα βιομηχανικής συνερ­
γασίας για να αυξηθεί η αγοραστική δύναμη των πληθυ­
σμών των τρίτων μεσογειακών χωρών έτσι ώστε να 
τονωθεί η εγχώρια κατανάλωση εκείνου του προϊόντος 
που μπορεί να ενταχθεί ευκολότερα στις τοπικές συνή-
θιες. 
26.3. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή είναι της 
γνώμης ότι κάποτε το ελαιόλαδο θα έπρεπε να αποτελέ­
σει αντικείμενο μιας πραγματικής πολιτικής όσον αφορά 
την παραγωγή και την αξιοποίηση του (προσδιορισμός 
των αγορών, ακόμα και των τρίτων χωρών, διάθεση 
στην αγορά) από την Κοινότητα στην οποία η παραγω­
γή των τρίτων μεσογειακών χωρών λαμβάνει μία καθο­
ρισμένη θέση: οι ποσοστώσεις παραγωγής που ορίζονται 
κάθε χρόνο στις τρίτες χώρες θα πρέπει να τηρούνται 
κατά τρόπο που να έχει συμφωνηθεί μεταξύ της Κοινό­
τητας και των τρίτων ενδιαφερόμενων χωρών. 
26.4. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει τον οικολογικό ρόλο του 
ελαιόδενδρου σε ορισμένες περιοχές των τρίτων μεσογει­
ακών χωρών που αποτελεί ένα αποτελεσματικό και 
αναντικατάστατο εμπόδιο κατά της ερήμωσης. 
27. Όσον αφορά το κόστος, για τη διευρυμένη Κοινό­
τητα, η ΟΚΕ επισημαίνει ότι σε σχέση με την κοινοτική 
παραγωγή, ο όγκος των εξαγωγών των χωρών αυτών 
είναι σχετικά μικρός. Ωστόσο, η Επιτροπή θα πρέπει να 
εκτιμήσει προσεκτικά το κόστος των προτεινόμενων 
μέτρων και να ορίσει την καλύτερη δυνατή διάρκεια 
εφαρμογής τους με σκοπό να οργανωθεί η γεωργική 
παραγωγή στις τρίτες μεσογειακές χώρες που έχουν πλη­
γεί από τη διεύρυνση ώστε να μην εξαρτάται από ένα 
τεχνητό σύστημα προστασίας. 
Η κοινωνική πτυχή 
28. Η ΟΚΕ, λαμβάνοντας υπόψη τις ανησυχίες των 
ενδιαφερόμενων εταίρων χωρών όσον αφορά την κατά­
σταση των διακινούμενων εργαζομένων οι οποίοι προέρ­
χονται από τις χώρες αυτές και διαμένουν στην ΕΟΚ, 
επιθυμεί να υπεθυμίσει τη σημαντική συμβολή των εργα­
ζομένων που προέρχονται ιδιαίτερα από τις τρίτες μεσο­
γειακές χώρες στην ανάπτυξη της ΕΟΚ. 
9. 4. 85 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 87/17 
29. Η ΟΚΕ στιγματίζει έντονα κάθε μορφή φυλετικών 
διακρίσεων και συμφωνεί με την Επιτροπή ότι το Συμ­
βούλιο θα έπρεπε να τις καταδικάσει. 
30. Η ΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι 
οκτώ χρόνια μετά τη σύναψη συμφωνιών συνεργασίας 
ανάμεσα στην ΕΟΚ και πολλές τρίτες μεσογειακές χώρες 
— συγκεκριμένα τις τρεις χώρες του Μαγκρέμπ — να 
μην έχει ακόμα εφαρμοστεί το κεφάλαιο αναφορικά με 
τη «Συνεργασία στον τομέα του εργατικού δυναμικού». 
Η ΟΚΕ ζητά από το Συμβούλιο των υπουργών να δώσει 
το συντομότερο δυνατό την έγκριση του ώστε τα συμ­
βούλια συνεργασίας τα οποία προβλέπονται στις σχετι­
κές συμφωνίες να μπορούν να θεσπίζουν διατάξεις οι 
οποίες να εξασφαλίζουν την εφαρμογή των συμφωνιών 
που έχουν συναφθεί το 1976, ιδιαίτερα στον τομέα της 
κοινωνικής ασφάλειας. 
31. Η ΟΚΕ, αναφερόμενη στη γνωμοδότηση που εξέδω­
σε στις 25 Οκτωβρίου 1984 σχετικά με τους διακινούμε­
νους εργαζόμενους ('), και παρά τις προφανείς δυσχέρει­
ες επικροτεί τις προτάσεις της Επιτροπής που έχουν ως 
στόχο να συντονιστούν σε κοινοτικό επίπεδο οι δραστη­
ριότητες που προβλέπονται ή αναλαμβάνονται διμερώς, 
ώστε η συνεργασία στον τομέα αυτό να προσανατολι­
σθεί τόσο σε μια καλύτερη ένταξη στο οικονομικό και 
κοινωνικό πλέγμα της χώρας υποδοχής των μεταναστών 
εκείνων που επιθυμούν να παραμείνουν στη χώρα αυτή 
και των εργαζομένων που επιθυμούν να επιστρέψουν 
στη χώρα καταγωγής, όσο και σε δραστηριότητες που 
αποσκοπούν να τους βοηθήσουν να ξεπεράσουν τα εμπό­
δια που συνδέονται με την παλιννόστηση τους. Πρέπει 
να αποκλεισθεί κάθε πολιτική υποχρεωτικής και συστη­
ματικής παλιννόστησης. 
31.1. Η ΟΚΕ εύχεται να συνεχισθούν και να αναπτυ­
χθούν οι εμπειρίες που έχουν αποκτηθεί σε ορισμένες 
χώρες στον τομέα της εκπαίδευσης και ένταξης των δια­
κινούμενων εργαζομένων. 
31.2. Η ΟΚΕ, ενώ επιμένει ιδιαίτερα στο σημείο 3.3 της 
εν λόγω γνωμοδότησης της 25ης Οκτωβρίου δραστηριό­
τητες σχετικά με τις «δυνατότητες επανένταξης», εκφρά­
ζει την ευχή όπως η επανένταξη αυτή γίνει σε στενή 
συνεργασία με τις χώρες καταγωγής στον τομέα της 
ανάπτυξης της απασχόλησης στις χώρες αυτές. 
32. Η Κοινότητα, και ιδιαίτερα το Κοινωνικό Ταμείο, 
θα πρέπει να ενισχύσει σημαντικά τα προγράμματα 
επαγγελματικής κατάρτισης των εργαζομένων αυτών σε 
συνεργασία με τις χώρες καταγωγής και τις κοινοτικές 
χώρες υποδοχής είτε πρόκειται για εργαζόμενους που 
επιθυμούν να ενταχθούν στην Κοινότητα ή για άτομα 
που ετοιμάζονται να καταλάβουν μια παραγωγική θέση 
απασχόλησης στη γενέτειρα χώρα τους. Στα πλαίσια 
αυτά αξίζει να, υπογραμμισθεί ο ρόλος των ΜΜΕ και 
των συνεταιρισμών. 
33. Όσον αφορά το πρόγραμμα αναπτυξιακής βοήθειας 
που προορίζεται για τις τρίτες μεσογειακές χώρες, η 
ΟΚΕ επιμένει να εκφράσουν όλοι οι εταίροι (ΕΟΚ και 
τρίτες χώρες) τη θέληση να σεβασθούν τις διατάξεις που 
περιλαμβάνονται στις Συμβάσεις του ΔΟΕ (ιδιαίτερα 
(') ΕΕ αριθ. C 343 της 24. 12. 1984. στις συμβάσεις 97 και 143). Στα πλαίσια αυτά, η ΟΚΕ 
επιμένει ιδιαίτερα όσον αφορά: 
— τη μη διάκριση των εργαζομένων με βάση την κατα­
γωγή, την εθνικότητα, τη φυλή, τη θρησκεία ή τις 
πολιτικές πεποιθήσεις· 
— το σεβασμό των συνδικαλιστικών δικαιωμάτων • 
— την αναγνώριση στις συνδικαλιστικές οργανώσεις 
του δικαιώματος να συνάπτουν συμβάσεις σχετικά 
με τις συνθήκες εργασίας · 
— την ασφάλεια στον τόπο εργασίας, τη διασφάλιση 
της απασχόλησης (κοινωνική ασφάλεια, κλπ.) · 
— το σεβασμό των ελάχιστων κοινωνικών κανόνων που 
έχουν συμφωνηθεί στα πλαίσια του Διεθνούς Οργανι­
σμού Εργασίας και των δικαιωμάτων του ανθρώπου • 
— τις κοινές δραστηριότητες για την καταπολέμηση της 
παράνομης απασχόλησης της λαθραίας διακίνησης 
και της παράνομης χρησιμοποίησης εργατικού δυνα­
μικού. 
Συνεργασία με τις χώρες της Μεσογείου 
34. Οι έντονες οικονομικές και κοινωνικές ανισορρο­
πίες που υπάρχουν στις μεσογειακές χώρες συνεπάγονται 
την ανάγκη πολιτικών συνεργασίας για να αμβλυνθούν 
οι ανισορροπίες αυτές ή τουλάχιστον να γίνουν πιο ανε­
κτές. Οι πολιτικές συνεργασίες θα πρέπει να εφαρμο­
σθούν όχι μόνο από τις χώρες μέλη της ΕΟΚ αλλά επί­
σης και από τις τρίτες μεσογειακές χώρες οι οποίες είναι 
σχετικά περισσότερο αναπτυγμένες και διαθέτουν περισ­
σότερους υλικούς και ανθρώπινους πόρους. Η ΕΟΚ κατά 
συνέπεια θα πρέπει να προωθήσει τις δραστηριότητες 
συνεργασίας Νότου-Νότου σε μεσογειακή κλίμακα. 
35. Η αυξανόμενη οικονομική συμπληρωματικότητα 
που υπάρχει μεταξύ των τρίτων μεσογειακών χωρών — 
εκτός από αυτή που υπάρχει μεταξύ αυτών και της Κοι­
νότητας — αποτελεί ένα πραγματικό και αποτελεσματι­
κό μέσο για τη σταθερότητα και την ειρήνη στην περιο­
χή αυτή. 
Η επιστημονική και τεχνολογική συνεργασία 
36. Πρέπει να υποστηριθχούν απόλυτα οι προτάσεις 
της Επιτροπής που θεωρούν ότι η επιστημονική και 
τεχνική συνεργασία στον τομέα της ιατρικής, της ενέρ­
γειας του περιβάλλοντος και της πληροφόρησης αποτε­
λούν τομείς προτεραιότητας. Ωστόσο, η ΟΚΕ κρίνει ότι 
θα έπρεπε να τονισθεί περισσότερο η έρευνα στον τομέα 
«πρωτότυπων» τεχνολογιών που πορσαρμόζονται στις 
κλιματολογικές συνθήκες, στο φυσικό περιβάλλον και 
στις κοινωνικές δομές των μεσογειακών περιοχών. Οι 
μεσογειακές περιοχές της διευρυμένης ΕΟΚ (ιταλικός 
νότος Ισπανία, Ελλάδα, κλπ.) θα μπορούσαν να αποτε­
λέσουν τα «προνομιούχα εργαστήρια» για την επεξεργα­
σία και τους πειραματισμούς αναφορικά με αυτές τις 
πρωτότυπες τεχνολογίες. 
36.1. Ορισμένες χώρες της μεσογειακής λεκάνης διαθέ­
τουν τεχνολογίες προσαρμοσμένες στην περιοχή. Η Κοι­
νότητα θα μπορούσε να βοηθήσει τις χώρες αυτές στην 
αναζήτηση πρακτικών εφαρμογών. 
Αριθ. C 87/18 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 9. 4. 85 
Η γεωργική συνεργασία 
37. Θα ήταν σκόπιμο να ενθαρρυνθούν οι πρωτοβου­
λίες που αποσκοπούν στην επίτευξη υψηλότερου βαθμού 
επισιτιστικής αυτάρκειας, ιδίως με την πραγματοποίηση 
επενδύσεων στις κοινοτικές κυρίως επιχειρήσεις γεωργι­
κών προϊόντων διατροφής που διατίθενται να προμηθεύ­
σουν τεχνολογίες προσαρμοσμένες στις τοπικές ανάγκες. 
Η βιομηχανική συνεργασία 
38. Η ΟΚΕ επισύρει την προσοχή στη σημασία της 
συνεργασίας στο βιομηχανικό τομέα, που οφείλεται σε 
τέσσερις σημαντικούς λόγους: 
α) πρέπει να επιτρέψει την επιτόπου αξιοποίηση των 
ορυκτών και γεωργικών πρώτων υλών · 
6) πρέπει να αντισταθμίσει τις απωλεσθείσες θέσεις 
εργασίας στη γεωργία μετά από προσπάθειες ορθολο­
γικής οργάνωσης του τομέα, με τη δημιουργία νέων 
θέσεων απασχόλησης στο δευτερογενή τομέα · 
γ) πρέπει να προωθήσει μια βιομηχανική ανάπτυξη που 
να ανταποκρίνεται περισσότερο στις ίδιες ανάγκες 
των εσωτερικών αγορών των τρίτων μεσογειακών 
χωρών και να αποφύγει την υπερβολική εξάρτηση 
των χωρών αυτών από τις εξαγωγικές αγορές τους, 
ιδιαίτερα την ΕΟΚ· 
δ) πρέπει να επιβεβαιώσει την αυξανόμενη συμπληρωμα-
τικότητα των χωρών αυτών απέναντι στους παραδο­
σιακούς προμηθευτές βιομηχανικών προϊόντων. . 
38.1. Τόσο στον τομέα της παραγωγής όσο και στον 
τομέα της εμπορίας, η ΟΚΕ τονίζει τη σπουδαιότητα της 
δημιουργίας «κοινών επιχειρήσεων» (joint ventures), 
μεταξύ κοινοτικών επιχειρήσεων και επιχειρήσεων της 
Λεκάνης της Μεσογείου, ιδιαίτερα μικρομεσαίων επιχει­
ρήσεων και συνεταιρισμών. Οι τρίτες μεσογειακές χώρες 
θα έπρεπε να συμβάλλουν στο θέμα αυτό βελτιώνοντας 
τους όρους υποδοχής των κοινοτικών επενδύσεων. 
38.2. Οι χώρες της Κοινότητας θα μπορούσαν να 
ευνοήσουν τη δημιουργία αυτών των «κοινών επιχειρή­
σεων» εναρμονίζοντας τους κανόνες απέναντι στις τρίτες 
μεσογειακές χώρες και προσπαθώντας να υπερπηδήσουν 
τα πιθανά πολιτικά εμπόδια. 
Η πολυμερής συνεργασία 
39. Η ΟΚΕ συμμερίζεται την άποψη της Επιτροπής, η 
οποία συνιστά να αποφευχθεί — μέσω περιοδικών δια­
βουλεύσεων μεταξύ των ενδιαφερόμενων οικονομικών 
φορέων — η παραγωγή πλεονασμάτων, σε μη ανταγωνι­
στικές τιμές ειδικά «ευαίσθητων προϊόντων» τόσο βιο­
μηχανικών όσο και γεωργικών. Αν ωστόσο υπάρχει πρό­
θεση για μια εντατικότερη αξιοποίηση των πόρων — 
Βρυξέλλες, 31 Ιανουαρίου 1985. φυσικών και ανθρώπινων — που υφίστανται σε δυναμι­
κή κατάσταση στις μεσογειακές χώρες, τότε πρέπει να 
γίνουν ενέργειες όσον αφορά την προσφορά (με τη βελ­
τίωση της παραγωγής) και τη ζήτηση (με τη διεύρυνση 
της κατανάλωσης και των διεξόδων ακόμα και σε αγο­
ρές τρίτων χωρών) των μεσογειακών προϊόντων. 
Η χρηματοδοτική συνεργασία 
40. Η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι οι προτάσεις της Επιτροπής 
σχετικά με το θέμα αυτό εγγράφονται στα πλαίσια της 
δύσκολης οικονομικής πραγματικότητας που αντιμετω­
πίζει η ΕΟΚ. Οι επενδύσεις ιδιωτικών κοινοτικών επιχει­
ρήσεων στις τρίτες χώρες της Μεσογείου — ιδιαίτερα 
στους τομείς που είναι στρατηγικής σημασίας όσον αφο­
ρά τη συνεργασία για την ανάπτυξη, όπως η βιομηχανία 
γεωργικών προϊόντων διατροφής, οι ιατροφαρμακευτικοί 
εξοπλισμοί, η αξιοποίηση των φυσικών και τουριστικών 
πόρων, κλπ. — θα μπορούσαν να διαδραματίσουν έναν 
εξαιρετικά θετικό ρόλο για την οικονομία και το βιοτι­
κό επίπεδο των πληθυσμών των τρίτων μεσογειακών 
χωρών. Επιπλέον αυτό θα επέτρεπε να αναχαιτιστεί η 
αυξανόμενη ανταγωνιστικότητα των αμερικανικών και 
ιαπωνικών πολυεθνικών στις αγορές. 
Συμπέρασμα 
41. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή πιστεύει 
ότι η αλληλοεξάρτηση που υπάρχει μεταξύ των οικονο­
μιών των μεσογειακών χωρών και της Κοινότητας απαι­
τεί από την Κοινότητα τη συνειδητοποίηση και την 
ταχεία λήψη αποφάσεων για την ταυτόχρονη πραγματο­
ποίηση της διεύρυνσης με την προσχώρηση της Ισπανίας 
και της Πορτογαλίας και της παγίωσης των συναλλαγών 
της και των άλλων μορφών συνεργασίας με τις μεσογεια­
κές χώρες, με την κατάρτιση ενός κανονιστικού πλαισί­
ου που θα τείνει να εξασφαλίσει στις ενδιαφερόμενες 
χώρες-εταίρους τις ροές εξαγωγών που είναι αναγκαίες 
για την ανάπτυξη τους και για τη συνέχιση των αγορών 
τους από την Κοινότητα! Το κόστος της πολιτικής αυτής 
θα έπρεπε να αναληφθεί από την Κοινότητα, ιδιαίτερα 
για να μην επωμισθούν τις συνέπειες αποκλειστικά οι 
γεωργοί των μεσογειακών περιοχών. Το κανονιστικό 
πλαίσιο θα έπρεπε να καταρτισθεί σε συνεννόηση με τις 
υποψήφιες για προσχώρηση χώρες πριν από το τέλος 
των διαπραγματεύσεων που διεξάγονται για τη διεύρυν­
ση της Κοινότητας. Αυτό δεν θα έπρεπε να καθυστερή­
σει καθόλου αυτές τις διαπραγματεύσεις. 
42. Τέλος, η ΟΚΕ εκφράζει την επιθυμία της να μπορέ­
σει να επανεξετάσει τις σχέσεις με τις τρίτες μεσογειακές 
χώρες όσον αφορά τη διεύρυνση, για να μπορέσει να 
αναλύσει λεπτομερώς τα ιδιαίτερα προβλήματα που 
τίθενται για ορισμένες χώρες, για το σύνολο της περιο­
χής της Μεσογείου και για την Ευρωπαϊκή Κοινότητα. 
Ο Πρόεδρος 
της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Gerd MUHR 
9. 4. 85 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 87/19 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 
στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Τροπολογία που απορρίφθηκε 
Η ακόλουθη τροπολογία που υποβλήθηκε με βάση τη γνωμοδότηση του τμήματος εξωτερικών σχέσεων και 
σύμφωνα με τις διατάξεις του εσωτερικού κανονισμού απορρίφθηκε από την ΟΚΕ κατά τη διάρκεια των 
συζητήσεων. 
Να προστεθεί ένα νέο σημείο 40, ως εξής: 
«Προκειμένου να μην υπάρξουν αυταπάτες στις μεσογειακές χώρες όσον αφορά το περιεχόμενο ενός τέτοι­
ου ρυθμιστικού πλαισίου, η ΟΚΕ θεωρεί ότι σύντομα θα πρέπει να επισημανθεί στους εταίρους μας το 
γεγονός ότι η Κοινότητα υπόκειται σε μια σειρά περιορισμών που προστίθενται σε εκείνους που συνδέο­
νται με τη διεύρυνση προς την Ισπανία και την Πορτογαλία. Αυτοί οι περιορισμοί προκύπτουν από αυτή 
την ίδια τη γεωργική πολιτική της Κοινότητας, κυρίως σε σχέση με τα μεσογειακά προϊόντα, τη δημοσιο­
νομική πειθαρχία, τον περιορισμένο χαρακτήρα των χρηματικών πόρων, τις δεσμεύσεις που έχουν αναλη­
φθεί απέναντι στις τρίτες χώρες στα πλαίσια της εμπορικής πολιτικής κλπ.». 
Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας 
Ψήφοι υπέρ: 4, ψήφοι κατά: 49, αποχές: 24. 
Γνωμοδότηση για την «πρόταση δέκατης έκτης οδηγίας του Συμβουλίου για εναρμόνιση των 
νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με τους φόρους κύκλου εργασιών — Κοινό σύστημα 
φόρου προστιθέμενης αξίας: κοινό καθεστώς που εφαρμόζεται σε ορισμένα αγαθά στα οποία 
έχει επιβληθεί οριστικά φόρος προστιθέμενης αξίας, τα οποία εισάγονται από τελικό κατανα­
λωτή ενός κράτους μέλους από άλλο κράτος μέλος» 
(85/C 87/07) 
Στις 7 Αυγούστου 1984, το Συμβούλιο αποφάσισε, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 100 
της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, να ζητήσει από την 
Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή γνωμοδοτήσει για την παραπάνω πρόταση οδηγίας. 
Το τμήμα οικονομικών και δημοσιονομικών υποθέσεων, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμα­
σία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 22 Ιανουαρίου 1985 με βάση 
την εισηγητική έκθεση του κ. Delia Croce. 
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης της 30ής Ιανουα­
ρίου 1985, της 223ης συνόδου ολομέλειας της, υιοθέτησε ομόφωνα και με 1 αποχή την ακό­
λουθη γνωμοδότηση: 
1. Γενικές παρατηρήσεις 
Η πρόταση της Επιτροπής για μια 16η οδηγία σχετικά με 
τον ΦΠΑ εντάσσεται στα πλαίσια των δραστηριοτήτων 
που αποσκοπούν στην εναρμόνιση των συστημάτων του 
φόρου προστιθέμενης αξίας. 
Η πρόταση συμπληρώνει την έκτη οδηγία για τον ΦΠΑ 
και τη σχετική νομολογία του Δικαστηρίου. 
Με την κατάργηση της διπλής φορολογίας, η πρόταση 
16ης οδηγίας βελτιώνει την κατάσταση των ιδιωτών, που αγοράζουν μεταχειρισμένα προϊόντα σε ένα κράτος 
μέλος, και των ατόμων που μετακομίζουν, από ένα κρά­
τος μέλος σε άλλο, στο εσωτερικό της Κοινότητας. 
Η ΟΚΕ επικροτεί την πρόταση αυτή, που θα συμβάλει 
αναμφίβολα στη βελτίωση των ενδοκοινοτικών συναλ­
λαγών και της κυκλοφορίας των ατόμων μέσα στα κρά­
τη μέλη, και ζητά από την Επιτροπή να συνεχίσει τις 
δραστηριότητες της που αποσκοπούν στη βελτίωση της 
προτεινόμενης οδηγίας στο μέλλον, με βάση τις εμπειρίες 
που αποκτούνται.