EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 177/51

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο — Εφαρμογή του ευρωπαϊκού θεματολογίου για την ασφάλεια: σχέδιο δράσης ΕΕ για την καταπολέμηση του λαθρεμπορίου και της χρήσης πυροβόλων όπλων και εκρηκτικών»

[COM(2015) 624 final]

και

«Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και την αντικατάσταση της απόφασης-πλαισίου 2002/475/ΔΕΥ του Συμβουλίου για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας»

[COM(2015) 625 final — 2015/0281(COD)]

(2016/C 177/09)

Εισηγητής:

ο κ. Cristian PÎRVULESCU

Στις 22 Δεκεμβρίου 2015, και σύμφωνα με το άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με τα εξής θέματα:

Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο — Εφαρμογή του ευρωπαϊκού θεματολογίου για την ασφάλεια: σχέδιο δράσης της ΕΕ για την καταπολέμηση του λαθρεμπορίου και της χρήσης πυροβόλων όπλων και εκρηκτικών

[COM(2015) 624 final]

και

Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και την αντικατάσταση της οδηγίας-πλαισίου 2002/475/ΔΕΥ του Συμβουλίου για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας

[COM(2015) 625 final — 2015/0281(COD)].

Το ειδικευμένο τμήμα «Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις και δικαιώματα του πολίτη», στο οποίο ανατέθηκαν οι σχετικές προπαρασκευαστικές εργασίες, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 24 Φεβρουαρίου 2016.

Κατά την 515η σύνοδο ολομέλειάς της, της 16ης και 17ης Μαρτίου 2016 (συνεδρίαση της 17ης Μαρτίου 2016), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 145 ψήφους υπέρ, καμία ψήφο κατά και 3 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει τη συγκέντρωση των πόρων από τα κράτη μέλη τόσο για την καταπολέμηση της διακίνησης πυροβόλων όπλων και πυρομαχικών όσο και της τρομοκρατίας. Ωστόσο, η αύξηση των μέτρων προστασίας σε ευρωπαϊκό και σε εθνικό επίπεδο μπορεί να οδηγήσει σε σωρευτικό αποτέλεσμα και να έχει συνολικά αρνητικό αντίκτυπο στα θεμελιώδη δικαιώματα. Εάν συμβεί κάτι τέτοιο, η ΕΕ, αναπόφευκτα, θα αποτύχει στην εκπλήρωση της θεμελιώδους αποστολής της.

1.2. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή θεωρεί ότι η πρόταση οδηγίας και η ανακοίνωση είναι αναγκαίες για την οικοδόμηση μιας ασφαλέστερης Ευρώπης για όλους όσους διαμένουν στην επικράτειά της, εφόσον η καταπολέμηση της τρομοκρατίας αποτελεί συντρέχουσα αρμοδιότητα των κρατών μελών και της Ένωσης. Αυτή η παράμετρος θέτει προς συζήτηση το ενδεχόμενο υποχρεωτικών μέτρων που θα μπορούσαν να επιβληθούν βάσει της οδηγίας στα κράτη μέλη. Αποτελεί ευθύνη των κρατών μελών να καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για την πρόληψη και την καταπολέμηση όλων των μορφών του οργανωμένου εγκλήματος και ιδίως της τρομοκρατίας, ανεξάρτητα από τα οποιαδήποτε κίνητρά της. Ομοίως, αποτελεί ευθύνη των θεσμικών οργάνων της ΕΕ να συμβάλλουν στον συντονισμό και την εναρμόνιση των προσπαθειών που χρειάζεται να καταβληθούν προκειμένου να περιοριστεί η εξάπλωση των βίαιων εγκλημάτων αυτού του είδους.

1.3. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει και ζητεί μετ’ επιτάσεως τον σεβασμό της εγγενούς σε κάθε κράτος δικαίου δεσμευτικής αρχής της αναλογικότητας εκ μέρους όλων των κρατικών οργάνων και δικαστηρίων. Προκειμένου να αποφευχθούν εκ των προτέρων τυχόν παρερμηνείες ή καταχρήσεις των αναγκαίων μέτρων προστασίας, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει, σε συμφωνία με την απόφαση 1566 του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, ότι κατηγορία τρομοκρατίας μπορεί να στηριχτεί μόνο σε περίπτωση που απειλές ή πράξεις θανάτωσης ή πρόκλησης βαριάς σωματικής βλάβης, ομηρείας, ή πρόκλησης σοβαρών ζημιών σε υποδομές, αποσκοπούν στη δημιουργία καθεστώτος τρόμου, στον εκφοβισμό του πληθυσμού ή στον εξαναγκασμό μιας κυβέρνησης.

1.4. Αυτές οι νομοθετικές τροποποιήσεις συνιστούν μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας, η οποία προσκρούει σε δυσκολίες υπό τις παρούσες διεθνείς πολιτικές συνθήκες, να αντιμετωπιστεί ένα είδος απειλής, η οποία, από τη φύση της, στοχεύει στα θεμέλια των δημοκρατικών συστημάτων της Ευρώπης. Η εξάπλωση του φόβου, ο διχασμός της κοινής γνώμης, η ενθάρρυνση των στερεοτύπων σχετικά με συγκεκριμένες πληθυσμιακές ομάδες, η υπονόμευση της ισορροπίας μεταξύ των δημόσιων αρχών και η ενδυνάμωση των αρχών επιβολής του νόμου σε βάρος των δημοκρατικών και αντιπροσωπευτικών θεσμών είναι οι επιδιωκόμενοι στόχοι των τρομοκρατικών δραστηριοτήτων, οι οποίες πρέπει να καταπολεμηθούν αποφασιστικά και με όραμα. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι, στην Ευρώπη, μπορούμε να ζούμε ασφαλείς αλλά και ελεύθεροι.

1.5. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι είναι επικίνδυνο για οποιαδήποτε δημοκρατία να θεσπίζει προκαταβολικά νομοθεσία κατά δυνητικών αδικημάτων (ποινικοποίηση αδικημάτων ή εγκλημάτων που δεν έχουν ακόμη διαπραχθεί). Το άρθρο 3 παράγραφος 2 στοιχείο θ) της πρότασης οδηγίας πρέπει να διαγραφεί, ούτως ώστε να μην συγχέονται η δικαιοσύνη με την ασφάλεια. Ομοίως, το άρθρο 15 της υπό εξέταση πρότασης οδηγίας δεν εγγυάται τις δημόσιες ελευθερίες και το τεκμήριο αθωότητας. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για το ζήτημα της απόδειξης της πρόθεσης και θεωρεί ότι όλες οι περιπτώσεις που απαριθμούνται στα άρθρα 5 έως 13 πρέπει να υποβάλλονται ενώπιον των δικαστών, ούτως ώστε να μπορούν να επιβεβαιωθούν οι κατηγορίες.

1.6. Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι θα πρέπει να αναπτυχθούν εργαλεία για την πρόληψη της ριζοσπαστικοποίησης, ως μέρος ενός ευρύτερου προγράμματος, που θα διερευνά τις κοινωνικές, οικονομικές, πολιτιστικές, θρησκευτικές και πολιτικές αιτίες της εξάπλωσης αυτού του είδους των απειλών και επίσης θα πρέπει να συντονιστούν με συναφείς δράσεις για την καταπολέμηση και την καταστολή της τρομοκρατίας. Ωστόσο, η ριζοσπαστικοποίηση δεν προϋποθέτει αυτομάτως την προδιάθεση για χρήση ή την υποκίνηση βίας. Οι πολιτικές και τα προγράμματα πρόληψης πρέπει να στοχεύουν άτομα και ομάδες που είναι περισσότερο επιρρεπείς στη χρήση βίας για τρομοκρατικούς σκοπούς. Ο ρόλος της κοινωνίας των πολιτών είναι ζωτικός για τη διαχείριση των συνθηκών που ευνοούν τη ριζοσπαστικοποίηση και την προδιάθεση για τη χρήση βίας.

1.7. Πέρα από την αποσαφήνιση της νομοθεσίας και τη βελτίωση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών στους προαναφερθέντες τομείς, είναι ανάγκη να ληφθούν μέτρα για τον συντονισμό της ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής στην περιοχή της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής, μια περιοχή που έχει υποστεί πρόσφατα σημαντικές μεταβολές, πολλές εκ των οποίων βίαιες και οι οποίες, σε ορισμένες περιπτώσεις, οδήγησαν σε αστάθεια και σε συγκρούσεις. Τα τελευταία χρόνια, η τρομοκρατική απειλή έχει καταστεί εξαιρετικά σοβαρή λόγω των περιοχών ανοιχτών συγκρούσεων, οι οποίες λειτουργούν ως κομβικά σημεία ενδιαφέροντος, έμπνευσης και εκπαίδευσης πολλών Ευρωπαίων πολιτών. Η ύπαρξη παρατεταμένων συγκρούσεων στις εν λόγω περιοχές, ακόμη και υπό τη μορφή παγωμένων συγκρούσεων, ενθαρρύνει επίσης την κινητοποίηση συγκεκριμένων ομάδων και ατόμων για την οργάνωση τρομοκρατικών ενεργειών. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η υιοθέτηση μιας σαφέστερης δέσμευσης στις προσπάθειες σταθεροποίησης, εκδημοκρατισμού και ανάπτυξης στην εν λόγω περιοχή πρέπει να αποτελέσει μείζονα προτεραιότητα. Προτεραιότητα πρέπει να αποτελέσει η καταπολέμηση της φτώχειας, της διαφθοράς και του πολιτικού και κοινωνικού αποκλεισμού.

1.8. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι ο δραστικός περιορισμός της πρόσβασης σε πυροβόλα όπλα, πυρομαχικά και εκρηκτικές ύλες πρέπει να αποτελέσει ύψιστη προτεραιότητα για τα κράτη μέλη και τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα. Οι πρόσφατες τρομοκρατικές επιθέσεις στην Ευρώπη καταδεικνύουν ότι τα άτομα που εμπλέκονται σε τρομοκρατικές δραστηριότητες προμηθεύονται τα επικίνδυνα πυροβόλα όπλα στη μαύρη αγορά, όπου υπάρχει πολύ ευρεία διαθεσιμότητα. Η σύνδεση των τρομοκρατικών ομάδων με εκείνες του οργανωμένου εγκλήματος συνιστούν σοβαρή απειλή για την ασφάλεια των πολιτών στην Ευρώπη και σε άλλες περιοχές.

1.9. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της αποσαφήνισης της νομοθεσίας σχετικά με τα θύματα της τρομοκρατίας, Τα θύματα της τρομοκρατίας πρέπει να υποστηριχθούν άμεσα και αποτελεσματικά, αφενός αμέσως ύστερα από μια τρομοκρατική επίθεση, αλλά και σε μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο χρονικό ορίζοντα. Επίσης, θα πρέπει να κατανοήσουμε καλύτερα τις κοινωνικές, οικονομικές και ψυχολογικές επιπτώσεις των τρομοκρατικών επιθέσεων στις κοινότητες, στους πολίτες, καθώς και στους τομείς οικονομικής δραστηριότητας. Η ΕΟΚΕ προτρέπει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διερευνήσει αυτές τις πτυχές και, με βάση τα αποτελέσματα, να προτείνει τα κατάλληλα μέτρα. Οι πρόσφατες επιθέσεις ενδέχεται να επηρεάσουν βιομηχανικούς κλάδους, όπως ο τουρισμός και οι μεταφορές, επομένως, τα ευρωπαϊκά και εθνικά θεσμικά όργανα έχουν την ευθύνη να εκπονήσουν προγράμματα στήριξης. Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι η πρόληψη και η καταπολέμηση της τρομοκρατίας συνεπάγονται υψηλό κόστος, και η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να εξετάσει την προοπτική χρηματοδοτικής υποστήριξης των δράσεων που αναλαμβάνουν τα κράτη μέλη προς αυτή την κατεύθυνση.

2. Το σημερινό πλαίσιο: συγκερασμός της ανάγκης για μεγαλύτερη ασφάλεια με τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων

2.1. Όπως έχει υπογραμμίσει στις γνωμοδοτήσεις της σχετικά με το Πρόγραμμα της Χάγης, το Πρόγραμμα της Στοκχόλμης και την ανακοίνωση με τίτλο «Μια ανοικτή και ασφαλής Ευρώπη», η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η βάση και το σημείο εκκίνησης των πολιτικών στους τομείς της ελευθερίας, της ασφάλειας και της δικαιοσύνης πρέπει να είναι η αδιάλειπτη και η άνευ διακρίσεων προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων που κατοχυρώνονται με την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (1).

2.2. Σε ό,τι αφορά την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, η ΕΟΚΕ θεωρεί εύλογο να αναθεωρηθεί το ισχύον νομικό πλαίσιο προκειμένου να χαρακτηριστούν ως ποινικά αδικήματα πράξεις που συνδέονται με τρομοκρατικές δραστηριότητες. Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι, στην ενότητα όπου εξετάζονται τα θεμελιώδη δικαιώματα (κεφάλαιο 3 της αιτιολογικής έκθεσης), η πρόταση οδηγίας αποκλείει οποιαδήποτε μορφή αυθαιρεσίας και, όπως και σε άλλες γνωμοδοτήσεις που έχει καταρτίσει αναφορικά με αυτό το θέμα, εφιστά την προσοχή στην προτεραιότητα που πρέπει να δοθεί στα θεμελιώδη δικαιώματα και στην ανάγκη να διατηρηθεί ένα ισχυρό και λειτουργικό δημοκρατικό κλίμα ενώπιον αυτής της απειλής (2).

2.3. Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στη σπουδαιότητα της διατήρησης του χώρου Σένγκεν, ο οποίος ενσαρκώνει τις αρχές που κατοχυρώνονται στη Συνθήκη. Η ΕΟΚΕ προτρέπει τα κράτη μέλη να απέχουν από τη χρήση μεθόδων περιορισμού της κυκλοφορίας εντός της ΕΕ.

2.4. Η ΕΟΚΕ έχει πλήρη επίγνωση των εξαιρετικά σοβαρών προκλήσεων που κυριαρχούν στο σημερινό γεωπολιτικό πλαίσιο και διαπιστώνει ότι η πρόταση οδηγίας δεν περιέχει αρκετά σαφείς ορισμούς που να εγγυώνται την τήρηση των δικαιωμάτων των πολιτών, τα οποία αναγνωρίζονται από τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ και κατοχυρώνονται στη Συνθήκη. Η Επιτροπή παρατηρεί ότι τα περιθώρια ερμηνείας είναι υπερβολικά εκτεταμένα και ότι, υπό τις παρούσες συνθήκες, οι όροι δεν ερμηνεύονται από τους δικαστές, αλλά από τις εισαγγελικές αρχές και από τις δυνάμεις επιβολής του νόμου. Η ΕΟΚΕ εφιστά επίσης την προσοχή στον δυνητικό πειρασμό τα μέτρα εξαίρεσης να ενσωματωθούν στο κοινό δίκαιο, τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, όπως θα μπορούσε να υποδειχθεί από την πρόταση οδηγίας σε έναν τομέα συντρέχουσας αρμοδιότητας.

2.5. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την εφαρμογή της διαλειτουργικότητας των ψηφιακών συστημάτων πληροφοριών, δεδομένου ότι έχουν σχεδιαστεί για να συμβάλλουν στην καταστολή των τρομοκρατών. Εν προκειμένω, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι το σύστημα πληροφοριών Σένγκεν (SIS — Schengen Information System) αποτελεί σημαντικό πυλώνα του μηχανισμού πληροφόρησης της Ένωσης και προτρέπει τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να καταβάλλουν κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε να εξασφαλίσουν ότι όλα τα κράτη μέλη συμμετέχουν σε αυτόν.

3. Γενικές και ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Σχέδιο δράσης ΕΕ για την καταπολέμηση του λαθρεμπορίου και της χρήσης πυροβόλων όπλων και εκρηκτικών

3.1.1. Γενικές παρατηρήσεις

3.1.1.1. Η ΕΟΚΕ επικροτεί τις προτάσεις που περιλαμβάνονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής. Η θεσμική συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών πρέπει να βελτιωθεί σημαντικά, όσον αφορά τόσο την ανταλλαγή των πληροφοριών όσο και την ενοποίηση των υφιστάμενων βάσεων δεδομένων. Ειδική έμφαση θα πρέπει να δοθεί στα προγράμματα κατάρτισης για το προσωπικό των εθνικών αρχών, πράγμα που, μέχρι στιγμής, δεν αποτελούσε προτεραιότητα.

3.1.1.2. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η διαλειτουργικότητα των βάσεων δεδομένων και η ενθάρρυνση των εθνικών αρχών υπέρ της συλλογής δεδομένων συνιστούν ζωτικά στοιχεία προκειμένου να αναλυθεί ορθά ο έλεγχος της χρήσης των πυροβόλων όπλων και των εκρηκτικών.

3.1.1.3. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την προσοχή που δίδεται στη διαταραχή του εφοδιασμού των παράνομων πυροβόλων όπλων μέσω διαδικτύου («ορατού» και «αόρατου» [darkweb]), καθώς και στους κινδύνους που ενέχουν οι νέες τεχνολογίες, όπως π.χ. η τρισδιάστατη εκτύπωση.

3.1.1.4. Μολονότι απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες αφενός σε ό, τι αφορά τη χρήση της τεχνολογίας ανίχνευσης και, αφετέρου, την εναρμόνιση της χρήσης της, η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στον κίνδυνο που συνεπάγεται η δημιουργία μιας «αγοράς» αυτής της τεχνολογίας. Εάν οι εταιρείες επιθυμούν να πουλήσουν αυτήν την τεχνολογία, κάτι τέτοιο θα μπορούσε να επιτείνει τους δυνητικούς κινδύνους για την ασφάλεια και, ως εκ τούτου, να ενισχύσει την εξάπλωση του φόβου ανάμεσα στους πολίτες. Ομοίως, η ΕΟΚΕ δεν ενθαρρύνει τη γενίκευση της τεχνολογίας ανίχνευσης, αλλά την επιλεκτική χρήση της, ανάλογα με τις ανάγκες και τους ενεχόμενους κινδύνους.

3.1.1.5. Η ΕΟΚΕ παροτρύνει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να υποστηρίξει τη στενή συνεργασία μεταξύ της Ευρωπόλ, της Ιντερπόλ, των κύριων παραγόντων του παγκόσμιου μηχανισμού αναφοράς για παράνομα συμβατικά όπλα και πυρομαχικά (iTrace) και άλλους αρμόδιους φορείς, όπως, για παράδειγμα, οι τελωνειακές αρχές και οι αρχές που είναι αρμόδιες για την έκδοση των πιστοποιητικών εισαγωγής και εξαγωγής πυροβόλων όπλων, προκειμένου να βελτιστοποιηθεί η επιχειρησιακή συνεργασία, η ιχνηλασιμότητα και η πρόληψη της εκτροπής πυροβόλων όπλων από τη νόμιμη αγορά στην παράνομη.

3.1.1.6. Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει την πρόθεση της Επιτροπής να ενισχύσει τις επιχειρησιακές δραστηριότητες και να διευρύνει το πεδίο εφαρμογής του σχεδίου δράσης ΕΕ–Νοτιοανατολική Ευρώπη, αλλά και να ενισχύσει τη συνεργασία με τις χώρες της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής (MENA — Middle East and North Africa). Η συνεργασία με τις τρίτες χώρες είναι πολύ σημαντική και σε αυτόν τον τομέα.

3.1.1.7. Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι, στις περισσότερες από αυτές τις χώρες υπάρχουν προβλήματα θεσμικού χαρακτήρα, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την ακεραιότητα των αστυνομικών δυνάμεων. Εκτός από τη συνεργασία στον τομέα των πυροβόλων όπλων, η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να ενθαρρύνει και να στηρίξει τις θεσμικές μεταρρυθμίσεις στις εν λόγω χώρες.

3.2. Οδηγία για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας

3.2.1. Γενικές παρατηρήσεις

3.2.1.1. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι νομοθετικές και οι θεσμικές διαδικασίες πρέπει να προσαρμόζονται διαρκώς στις εξελίξεις και στους κινδύνους που συνδέονται με την ασφάλεια. Τα πρόσφατα γεγονότα κατέδειξαν ότι η τρομοκρατία πλέον διεθνοποιείται, αφενός λόγω των υποδομών επικοινωνιών και, αφετέρου, εξαιτίας της ύπαρξης συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή και στη Βόρεια Αφρική.

3.2.1.2. Η χρηματοδότηση, η εκπαίδευση, η πρόκληση για τέλεση και η πραγματοποίηση ταξιδιού με σκοπό τη συμμετοχή σε δραστηριότητες μιας τρομοκρατικής ομάδας αποτελούν, στο σύνολό τους, ενέργειες που συνδέονται με τρομοκρατικές πράξεις αυτές καθαυτές. Η ΕΟΚΕ συνιστά στα θεσμικά όργανα της ΕΕ και στα κράτη μέλη να εφαρμόσουν την αρχή της αναλογικότητας και να εξετάσουν τη σοβαρότητα αυτών των πράξεων αλλά και τον εκ προθέσεως χαρακτήρα τους, όταν προβαίνουν στην ποινικοποίηση και στην καταπολέμηση τους.

3.2.1.3. Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει επίσης την ποινικοποίηση των δράσεων που συμβάλλουν στην ενθάρρυνση και τον συντονισμό τρομοκρατικών πράξεων, οι οποίες, κατά γενικό κανόνα, διαπράττονται από άτομα που δεν εκτίθενται άμεσα, αλλά δρουν μέσω άλλων ατόμων.

3.2.1.4. Παράλληλα, η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της όσον αφορά τις δυνατότητες και τον διαφορετικό βαθμό προθυμίας των κρατών μελών να προστατεύσουν τα θεμελιώδη δικαιώματα και να διασφαλίσουν την τήρηση, στην πράξη, των συνταγματικών διατάξεων και των διεθνών συνθηκών. Η επιβολή κατάστασης έκτακτης ανάγκης στη Γαλλία μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στο τέλος του τελευταίου έτους έδωσε τη δυνατότητα στο γαλλικό κράτος να θεσπίσει μια σειρά μέτρων τα οποία αμφισβητήθηκαν από τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, από τη σκοπιά των θεμελιωδών δικαιωμάτων (3). Η ΕΟΚΕ προτρέπει τις εθνικές αρχές να ασκούν τα καθήκοντά τους κατά τρόπο αναλογικό και αποτελεσματικό και να απέχουν από κάθε ενέργεια που θα δημιουργήσει αντιφατικά αποτελέσματα. Η πρόληψη και η καταπολέμηση της τρομοκρατίας μπορούν να επιτευχθούν μόνο με την τήρηση του κράτους δικαίου, των θεμελιωδών δικαιωμάτων και των διεθνών συνθηκών. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι είναι αναγκαία μια μορφή συνεχούς παρακολούθησης των δράσεων των κρατών μελών στον τομέα της τρομοκρατίας. Για τον σκοπό αυτό, καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει το ενδεχόμενο θέσπισης διαδικασιών για τον εντοπισμό και τη διόρθωση ενδεχόμενων εκτροχιασμών. Μια δυνατότητα θα ήταν η χρήση του μηχανισμού ελέγχου της συμμόρφωσης με το κράτος δικαίου (που έχει θεσπίσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή), το οποίο επιτρέπει τον εντοπισμό παραβάσεων και προβλέπει διαδικασίες για τη σχετική διόρθωση.

3.2.1.5. Προκειμένου να εξασφαλιστεί ο αποτελεσματικός συντονισμός των προσπαθειών για την πρόληψη και την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και την αντιμετώπιση των επιπτώσεών της, και για να εξασφαλιστεί η εφαρμογή μιας ενιαίας προσέγγισης υπό το πρίσμα του σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων, η ΕΟΚΕ προτρέπει την Επιτροπή και τα άλλα θεσμικά όργανα της ΕΕ να εξετάσουν το ενδεχόμενο συγκρότησης ενός Ευρωπαϊκού Οργανισμού καταπολέμησης της τρομοκρατίας.

3.2.2. Ειδικές παρατηρήσεις

3.2.2.1. Όσον αφορά τον ορισμό των τρομοκρατικών εγκλημάτων (τίτλος ΙΙ, άρθρο 3), υπάρχει ο κίνδυνος καθορισμού υπερβολικά ευρέων ορισμών της τρομοκρατίας και των πράξεων που συνδέονται με αυτήν.

3.2.2.2. Για παράδειγμα, στο άρθρο 3 παράγραφος 2 στοιχείο δ) αναφέρεται ότι «η πρόκληση μαζικών καταστροφών σε […] εγκαταστάσεις υποδομής, περιλαμβανομένων και των συστημάτων πληροφορικής», μπορεί να θεωρηθεί τρομοκρατική πράξη. Δεν είναι σαφές εάν μια ενέργεια ηλεκτρονικής πειρατείας, τύπου δικτυοπαραβίασης («hacking») μπορεί να θεωρηθεί ως τρομοκρατική πράξη. Υπάρχουν περιπτώσεις κατά τις οποίες αυτού του είδους οι ενέργειες έχουν ως στόχο την κοινοποίηση εγγράφων δημοσίου συμφέροντος, και ακόμη και εάν η απόκτηση και η δημοσιοποίηση τέτοιων εγγράφων συνιστά εγκληματική πράξη, εντούτοις, δεν εμπίπτει στον τυπικό ορισμό της τρομοκρατίας.

3.2.2.3. Στο άρθρο 3 παράγραφος 2 στοιχείο θ) αναφέρεται ότι «η απειλή τέλεσης μιας τρομοκρατικής πράξης» ισοδυναμεί με την τέλεση ενός τρομοκρατικού εγκλήματος. Το σημείο αυτό είναι εξαιρετικά προβληματικό, κυρίως δεδομένου του γεγονότος ότι δεν τηρείται η αρχή της αναλογικότητας. Η απειλή τέλεσης δεν μπορεί να εξομοιώνεται με την τέλεση, διότι μια δυνητική πράξη δεν ισοδυναμεί με μια τελεσθείσα πράξη. Η ΕΟΚΕ προτείνει τη διαγραφή του στοιχείου θ) της παραγράφου 2 του άρθρου 3 από την παρούσα πρόταση οδηγίας.

3.2.2.4. Όσον αφορά τη «Δημόσια πρόκληση για τέλεση τρομοκρατικού εγκλήματος» (τίτλος III, άρθρο 5), είναι ασαφής ο ορισμός του εγκλήματος. Δεδομένου ότι η ελευθερία του Τύπου και της έκφρασης διασφαλίζονται, δεν είναι σαφές υπό ποιες προϋποθέσεις η δημοσιοποίηση μιας τρομοκρατικής επίθεσης παύει να συνιστά απλή κοινοποίηση μιας πληροφορίας και καθίσταται δημόσια πρόκληση. Ομοίως, με την ανάπτυξη των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, στα οποία κάθε χρήστης δημιουργεί περιεχόμενο, είναι πολύ δύσκολο να ανιχνευτεί και να προσδιοριστεί με ορθότητα τι συνιστά πληροφόρηση και τι πρόκληση.

3.2.2.5. Όσον αφορά την ποινικοποίηση των ταξιδιών στο εξωτερικό για τέλεση τρομοκρατικών πράξεων (τίτλος III, άρθρο 9), ο ορισμός της «τέλεσης τρομοκρατικών πράξεων» είναι εξαιρετικά ασαφής. Ενώ η κατάσταση είναι αρκετά σαφής στην περίπτωση που κάποιος οργανώνει μια τρομοκρατική επίθεση ή συμμετέχει σε δραστηριότητες εκπαίδευσης, ωστόσο, δεν είναι καθόλου σαφής όταν το άτομο συμμετέχει σε εξέγερση, σε ένοπλη επανάσταση ή σε εμφύλιο πόλεμο, όπως συμβαίνει στη Συρία ή στη Λιβύη. Η συμμετοχή σε έναν ουσιαστικά συμβατικό πόλεμο θεωρείται τρομοκρατική πράξη (4); Ενδεχομένως να υπάρχουν επίσης περιπτώσεις Ευρωπαίων μαχητών που πολεμούν στο πλευρό ομάδων ανταρτών που ταξινομούνται ως τρομοκρατικές ομάδες από τις εθνικές κυβερνήσεις των χωρών στο έδαφος των οποίων οι ομάδες αυτές δραστηριοποιούνται ή από τις κυβερνήσεις τρίτων χωρών.

3.2.2.6. Υπό αυτό το πρίσμα, είναι δύσκολο να προσδιοριστεί η τρομοκρατική «φύση» μιας ομάδας. Οι δυσκολίες αυτές τίθενται όχι μόνο σε επίπεδο ανάλυσης, αλλά και σε θεσμικό επίπεδο. Η ΕΕ εφαρμόζει το δικό της σύστημα καταχώρισης σε και διαγραφής από ειδικό κατάλογο τρομοκρατικών οργανώσεων, ιδίως εκείνων που συμπεριλαμβάνονται στον «αυτόνομο» κατάλογο που τηρείται ξεχωριστά από τον κατάλογο των Ηνωμένων Εθνών (5). Η εθνική πρακτική και ο ορισμός μιας τρομοκρατικής οργάνωσης μπορεί να διαφέρουν από την αντίστοιχη ευρωπαϊκή πρακτική. Στην περίπτωση αυτή, ο συντονισμός μεταξύ των κρατών μελών και των θεσμικών οργάνων της ΕΕ, ιδίως όσων διαθέτουν αρμοδιότητα στον συγκεκριμένο τομέα (όπως π.χ. η Ευρωπόλ), είναι αναγκαία.

3.2.2.7. Όσον αφορά τα άρθρα 12-14, δεν είναι σαφές γιατί είναι απαραίτητο να διαχωριστεί η ποινικοποίηση των εν λόγω εγκλημάτων από την ισχύουσα ποινικοποίηση που εφαρμόζεται βάσει των ποινικών κωδίκων των κρατών μελών. Η τρομοκρατική πρόθεση αυτών των ποινικών αδικημάτων μπορεί να αναγνωριστεί ως επιβαρυντικός παράγοντας, ο οποίος, δυνάμει της αρχής της αναλογικότητας, μπορεί να τεκμηριώσει την επιβολή μιας αυστηρότερης ποινικής κύρωσης.

3.2.2.8. Όσον αφορά τη σχέση με τα τρομοκρατικά εγκλήματα (άρθρο 15), θέτει προβλήματα το γεγονός ότι «για να θεωρηθεί αξιόποινο ένα έγκλημα που αναφέρεται στο άρθρο 4 και στον τίτλο III, δεν είναι απαραίτητο να έχει πράγματι τελεστεί τρομοκρατικό έγκλημα». Πώς μπορεί να οριστεί η τρομοκρατική πρόθεση, δηλαδή κατά πόσο μια συγκεκριμένη πράξη αποτελεί μέρος μιας αλυσίδας ενεργειών που οδηγούν σε μια ουσιαστικά τελεσθείσα πράξη και όχι μια μεμονωμένη ενέργεια; Αυτή η διαφοροποίηση μπορεί να έχει αρνητικό αντίκτυπο στα θεμελιώδη δικαιώματα.

3.2.2.9. Η ΕΟΚΕ εκφράζει τις αμφιβολίες της σχετικά με την ορθότητα της πρότασης που περιέχεται στο άρθρο 17 σχετικά με τις «ποινές εις βάρος φυσικών προσώπων», με την οποία καλούνται τα κράτη μέλη να επιβάλλουν ποινικές κυρώσεις «που είναι δυνατόν να συνεπάγονται την έκδοση».

3.2.2.10. Η πρόταση προβλέπει περίοδο 12 μηνών για τη μεταφορά της οδηγίας στο εθνικό δίκαιο. Προκειμένου να επισπευσθεί η επιβολή της, η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να μειώσουν όσο το δυνατόν περισσότερο αυτήν την περίοδο μεταφοράς.

Βρυξέλλες, 17 Μαρτίου 2016. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Γιώργος ΝΤΑΣΗΣ

(1) ΕΕ C 451 της 16.12. 2014, σ. 96.

(2) ΕΕ C 218 της 23.7. 2011, σ. 91.

(3) Βλέπε την έκθεση με τίτλο «France: Abus commis dans le cadre de l’État d’urgence. Les perquisitions administratives et les assignations à résidence sans autorisation judiciaire doivent cesser» (Γαλλία: Καταχρήσεις στο πλαίσιο ενός κράτους σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Οι διοικητικές έρευνες και οι κρατήσεις κατ’ οίκον χωρίς δικαστική έγκριση πρέπει να σταματήσουν.), Human Rights Watch (HRW — Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων), 3 Φεβρουαρίου 2016, και την έκθεση με τίτλο: «Devant l’urgence, que deviennent les principes de l’État de droit?» (Ενόψει της κατάστασης έκτακτης ανάγκης, τι απογίνονται οι αρχές του κράτους δικαίου;) (Dominique Guibert), Association européenne pour la défense des droits de l’homme (AEDH — Ευρωπαϊκή Ένωση για την υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων).

(4) Μια ενδιαφέρουσα περίπτωση είναι αυτή των Ευρωπαίων μαχητών που πολεμούν στη Συρία στο πλευρό Κούρδων πολιτοφυλάκων εναντίον του Daesh (Ισλαμικό Κράτος του Ιράκ και της Ανατολής — Νταές), μια οργάνωση η οποία βρίσκεται στο επίκεντρο της παγκόσμιας τρομοκρατίας θρησκευτικής έμπνευσης. Ένας Ολλανδός πολίτης, πρώην στρατιώτης των εθνικών ενόπλων δυνάμεων, ανακρίνεται από τις αρχές των Κάτω Χωρών με την κατηγορία της δολοφονίας μετά τη συμμετοχή του σε συγκρούσεις στη Συρία στο πλευρό των κουρδικών δυνάμεων YPG (Kurdish People’s Protection Units — Μονάδες προστασίας του κουρδικού λαού). Μετά τη μεταφορά της υπό εξέταση οδηγίας στο δίκαιο των Κάτω Χωρών, δεν είναι σαφές κατά πόσο το νομικό πλαίσιο για παρόμοιες πράξεις θα τροποποιηθεί.

(5) EU Terrorist Listing. An Overview about Listing and Delisting Procedures (Ο κατάλογος των τρομοκρατών στην ΕΕ. Μια επισκόπηση των διαδικασιών καταχώρισης και διαγραφής από τον κατάλογο), Martin Wahlisch, Berghof Peace Support, 2010.