Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Συμβούλιο και στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή σχετικά με τον τροφικό, κτηνιατρικό και φυτοϋγειονομικό έλεγχο και επιθεώρηση»

(98/C 235/02)

Στις 30 Ιανουαρίου 1998, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης, η Επιτροπή απεφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το τμήμα περιβάλλοντος, δημόσιας υγείας και κατανάλωσης στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 5 Μαΐου 1998 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Nielsen και των συνεισηγητών κ. S. Colombo και P. Verhaeghe.

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, κατά την 355η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 27ης Μαΐου 1998) υιοθέτησε με 81 ψήφους υπέρ και 3 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Μετά την ανακοίνωση της Επιτροπής με θέμα την υγεία των καταναλωτών και την ασφάλεια των τροφίμων [Απρίλιος 1997 ()], η Επιτροπή με την παρούσα ανακοίνωση εκθέτει τις εγκριθείσες διατάξεις σχετικά με την οργάνωση της υπηρεσίας της Επιτροπής για τον τροφικό, κτηνιατρικό και φυτοϋγειονομικό έλεγχο και επιθεώρηση.

1.2. Επιπλέον, η Επιτροπή εκθέτει τα σχέδια όσον αφορά τις μελλοντικές προσπάθειες ελέγχου που θα βασίζονται στην έρευνα και στις συστάσεις της Γενικής Επιθεώρησης Υπηρεσιών για τους φορείς ελέγχου της ασφάλειας των τροφίμων (έκθεση IGS) ().

1.3. Σύμφωνα με τη γνωμοδότησή της που εξεδόθη το 1996, η ΟΚΕ δεν είχε πεισθεί ότι το τότε γραφείο θα έπρεπε να μετατραπεί σε υπηρεσία (). Η Επιτροπή, παραπέμποντας, μεταξύ άλλων, και στη γνωμοδότηση της ΟΚΕ, απέσυρε την πρότασή της για τη δημιουργία μιας ευρωπαϊκής υπηρεσίας κτηνιατρικής και φυτοϋγειονομικής επιθεώρησης (), καταλήγει δε ότι την ευθύνη για τον έλεγχο και την επιθεώρηση θα συνεχίσει να την έχει το Γραφείο Τροφίμων και Κτηνοτροφικών Θεμάτων (ΓΤΚΘ) στην Ιρλανδία, το οποίο υπάγεται στην αρμοδιότητα της Επιτροπής, και ειδικότερα, είναι υπηρεσία της ΓΔ XXIV.

1.4. Η Επιτροπή συνεχίζει να είναι της γνώμης ότι η ασφάλεια των τροφίμων και η προστασία της υγείας των καταναλωτών επιτυγχάνεται καλύτερα με τη σύμπραξη, εκ των πραγμάτων, της βιομηχανίας τροφίμων, των εθνικών αρχών ελέγχου και της Επιτροπής, στα πλαίσια μιας αποτελεσματικής νομοθεσίας. Η βιομηχανία τροφίμων πρέπει να αναπτύξει συστήματα επιτήρησης και ελέγχου για να διασφαλίσει ότι τα τρόφιμα σε όλα τα στάδια της παραγωγής παράγονται βάσει των κανόνων της ΕΕ. Οι αρμόδιες αρχές των κρατών μελών θα συνεχίσουν να έχουν τη βασική ευθύνη και να κάνουν χρήση συντονισμένων προγραμμάτων ελέγχου καθώς και συστημάτων ελέγχου που βασίζονται στον περιοδικό έλεγχο. Η Επιτροπή επιθυμεί επίσης να παρακολουθεί την αποτελεσματικότητα των εθνικών αρχών ελέγχου μέσω συστημάτων ελέγχου.

1.5. Βάσει των ανωτέρω, η Επιτροπή συμφωνεί με τις συστάσεις της έκθεσης IGS όσον αφορά τη διεύρυνση του ελέγχου, τη δυνατότητα για κοινό έλεγχο των υπηρεσιών να εργάζονται αμερόληπτα και αντικειμενικά καθώς και για ένα σαφώς καθορισμένο νομικό και επίσημο καθεστώς σχετικά με τα καθήκοντα της υπηρεσίας ελέγχου, τους τομείς ευθύνης του προσωπικού, τις διαδικασίες, τις μεθόδους εργασίας, κ.λπ.

1.6. Η έννοια «έλεγχος από τη γη στο τραπέζι» περιλαμβάνει μικρές διεπαγγελματικές ομάδες επιθεώρησης, οι οποίες μπορούν να καλύπτουν όλες τις φάσεις της αλυσίδας παραγωγής, από τη βιομηχανία τροφίμων έως τα πρότυπα υγείας και ευημερίας σε ό,τι αφορά τις απλές γεωργικές επιχειρήσεις, τις αγορές και τις μεταφορές, για την παραγωγή, την αποθήκευση, τη διανομή και τη λιανική πώληση των σχετικών ειδών διατροφής. Προτείνεται ακόμη, να συσταθεί μικρός αριθμός ομάδων επέμβασης ώστε να έρχονται γρήγορα σε επαφή σε περιπτώσεις κρίσεων στην ΕΕ ή σε τρίτες χώρες, κρίσεις που θα αφορούν τη δημόσια υγεία ή την υγεία των ζώων και των φυτών στην ΕΕ.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει πλήρως τις προσπάθειες της Επιτροπής για τον καθορισμό προτεραιοτήτων όσον αφορά την υγεία των καταναλωτών και την ασφάλεια των τροφίμων και μπορεί να συμφωνήσει, υπό τις ακόλουθες επιφυλάξεις και συστάσεις, με τα προαναφερθέντα σχετικά με τον προγραμματισμό του ελέγχου και των προσπαθειών επιτήρησης.

2.2. Όπως τονίζεται κατωτέρω, έχει μεγάλη σημασία να διασφαλισθεί ο καθορισμός κανόνων ελέγχου καθώς και η επεξεργασία σημαντικών και προσαρμοσμένων διαδικασιών συνεργασίας μεταξύ του ΓΤΚΘ και των άλλων φορέων σε διοργανικό επίπεδο και στις χώρες μέλη έτσι ώστε να αξιοποιηθούν πλήρως οι δυνατότητες που διαθέτουν η Επιτροπή και τα κράτη μέλη σε ό,τι αφορά τον έλεγχο και την επιθεώρηση. Ως εκ τούτου, πρέπει να εξασφαλισθεί η μεγαλύτερη δυνατή απλούστευση των διαδικασιών ελέγχου και ο λεπτομερής συντονισμός. Εάν η δομή λειτουργεί μόνο θεωρητικά και όχι στην πράξη, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι γραφειοκρατία και αναποτελεσματικότητα καθώς και έλλειψη υποστήριξης και εμπιστοσύνης στο σύστημα. Ως εκ τούτου, η ΟΚΕ επιδοκιμάζει οποιαδήποτε πρωτοβουλία που αποβλέπει στο συντονισμό των εθνικών φορέων που δραστηριοποιούνται στον εν λόγω τομέα.

2.3. Σύμφωνα με την Επιτροπή, το 1997 υπήρχαν 76 οδηγίες του Συμβουλίου κ.λπ., στις οποίες περιέχονται διατάξεις σχετικά με την παρακολούθηση ή τον έλεγχο εκ μέρους της Επιτροπής, της εφαρμογής τους από τα κράτη μέλη ή από τις τρίτες χώρες (57 οδηγίες στον κτηνιατρικό τομέα, 16 στο φυτοϋγειονομικό και 3 για τον έλεγχο από το δημόσιο των ειδών διατροφής και της υγιεινής των τροφίμων) ().

2.4. Ανεξάρτητα από την ανάγκη να συνεχισθεί η απλούστευση των κανόνων, θα υπάρξει στο μέλλον, πολύ πιθανόν, ανάγκη για περισσότερους κανόνες και μεγαλύτερες προσπάθειες στους τομείς των τροφίμων, τον κτηνιατρικό και το φυτοϋγειονομικό. Η αύξηση των προβλημάτων στο μικροβιολογικό τομέα πρέπει π.χ. να καταστήσει αναγκαία τη λήψη και άλλων νομοθετικών μέτρων στην ΕΕ.

2.5. Η διεύρυνση με την ένταξη των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και τα νέα σύνορα και γειτονικά κράτη θα αυξήσουν αυτόματα σε σημαντικό βαθμό την ανάγκη για εκτεταμένο έλεγχο και παρακολούθηση, ακόμη και για τον κτηνιατρικό τομέα. Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό να αρχίσουν το ταχύτερο οι υποψήφιες προς ένταξη χώρες, την εφαρμογή της νομοθεσίας της ΕΕ, προκειμένου οι πιθανές παρεκκλίσεις, κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου, να είναι όσο το δυνατόν συντομότερης διάρκειας.

2.6. Για να εξασφαλισθεί η τήρηση των διατάξεων και η επίτευξη του στόχου της υψηλής ασφάλειας και υγείας στους τομείς των ειδών διατροφής, και στον κτηνιατρικό και τον φυτοϋγειονομικό τομέα, απαιτείται από την ΕΕ η διενέργεια αποτελεσματικών και δραστικών ελέγχων και επιθεωρήσεων. Η ορθή και ενιαία τήρηση των διατάξεων καθώς και η εναρμόνιση των κανόνων πληρωμής των δαπανών ελέγχου είναι του λοιπού καθοριστικής σημασίας προϋπόθεση για τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και τη διασφάλιση ισότιμων συνθηκών ανταγωνισμού. Η ΟΚΕ επικροτεί τη διοργάνωση του φόρουμ του Εδιμβούργου με θέμα την ενίσχυση της νομοθεσίας για την προστασία των καταναλωτών (11-12 Ιουνίου 1998) που δημιουργεί προηγούμενο για συνεργασία και απευθύνει έκκληση για την παρακολούθηση της εξέλιξης στον τομέα των τροφίμων με τη διεξαγωγή τακτικών συναντήσεων μεταξύ των υπαλλήλων των κρατών μελών που είναι αρμόδιοι για τον έλεγχο των τροφίμων προκειμένου να υπάρξει συνοχή.

2.7. Με βάση τα ανωτέρω, η ΟΚΕ συμφωνεί με την πρόταση της Επιτροπής για την χάραξη των κατευθυντήριων γραμμών που θα διασφαλίσουν την ενιαία εφαρμογή και το συντονισμό των εθνικών προγραμμάτων ελέγχου, τα οποία περιλαμβάνουν ολόκληρη την αλυσίδα παραγωγής τροφίμων και την καθιέρωση ρυθμίσεων ελέγχου.

2.8. Η ΟΚΕ συμφωνεί επίσης με την πρόταση για διαφάνεια. Οι μέθοδοι εργασίας της υπηρεσίας πρέπει, όπως το προτείνει και η Επιτροπή, να είναι διαφανείς και γι'αυτό πρέπει να καθιερωθεί ένας αποτελεσματικός εσωτερικός διοικητικός έλεγχος που να βασίζεται στην τήρηση των συστάσεων της έκθεσης ΓΕΥ (βλ. σημ. 3.5).

2.9. Οι τελευταίες αποφάσεις της Επιτροπής για τον επιτόπιο κτηνιατρικό έλεγχο () πρέπει να συμπληρωθούν με την επείγουσα εξέταση, όπως αναφέρει και η Επιτροπή. Η ΟΚΕ μπορεί να συμφωνήσει όπως τα αποτελέσματα από τις επισκέψεις ελέγχου είναι προσιτά υπό μορφή πληροφοριών περί ελλείψεων στα συστήματα ελέγχου των κρατών μελών, μέσω του διαδικτύου (Internet), ετήσιων εκθέσεων και τακτικών συζητήσεων μεταξύ των οργανώσεων των καταναλωτών και των παραγωγών. Παρόλα αυτά, πρέπει στο σχετικό κράτος μέλος να παρέχεται η δυνατότητα, πριν από τη δημοσίευση, να σχολιάσει τις πληροφορίες και να διορθώνει τις παρανοήσεις. Η δημοσιότητα των πληροφοριών, οι οποίες αφορούν, άμεσα ή έμμεσα, μεμονωμένες επιχειρήσεις, θα αντιβαίνουν στις διατάξεις του άρθρου 214 της Συνθήκης περί εμπιστευτικών πληροφοριών όσον αφορά τις μεμονωμένες επιχειρήσεις ().

2.10. Η ΟΚΕ υποστηρίζει επίσης την πρόθεση της Επιτροπής να εκτιμηθεί η ανάγκη για συμπληρωματικό εθνικό έλεγχο των προδιαγραφών ασφαλείας για τα τρόφιμα μη ζωικής προέλευσης, όπως π.χ. τα οπωροκηπευτικά, και αν είναι ανάγκη να αναληφθεί μία ακόμη εθνική ή κοινή προσπάθεια. Είναι κατά συνέπεια πολύ σημαντικό, και βάσει των ανωτέρω είναι απαραίτητο η προσπάθεια αυτή να μην δημιουργήσει μόνο αυξημένες δαπάνες για τον έλεγχο χωρίς να υπάρχει σοβαρή αιτία.

2.11. Ανεξάρτητα από τη σημασία που ενέχει η χορήγηση προτεραιότητας στον τομέα των τροφίμων, η τήρηση των κανόνων της ΕΕ, σχετικά με την υγεία και το σεβασμό των κατοικίδιων ζώων, έχει μεγάλη σημασία για τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, πράγμα που φαίνεται από το σημαντικό αριθμό νομικών πράξεων του τομέα.

2.12. Ο Οργανισμός των Ηνωμένων Εθνών για τα Τρόφιμα και τη Γεωργία (FAO) έχει, με την ευκαιρία αυτή, προειδοποιήσει για τον κίνδυνο που υπάρχει όσον αφορά την εκδήλωση νέων, σοβαρών και μεταδοτικών ζωονόσων στα κατοικίδια, λόγω της συγκέντρωσης της αναπαραγωγής τους, των πολλών και μακράς διάρκειας μεταφορών τους, των νέων εμπορικών οδών προς τη Μέση Ανατολή και την Κοινοπολιτεία των Ανεξαρτήτων Κρατών (CIS) καθώς και εξαιτίας της ασταθούς κατάστασης, ελλείψεως ελέγχων και επίβλεψης των μεταδοτικών ζωονόσων στα κατοικίδια, μεταξύ άλλων στην περιοχή των Βαλκανίων. Αυτό δεν ισχύει μόνο για τις γνωστές μεταδοτικές ζωονόσους, αλλά και για τις νέες όπως π.χ. ΣΕΒ. Ο FAO τονίζει, σχετικά, τη σημασία που έχει η ύπαρξη μίας αποτελεσματικής κτηνιατρικής διοίκησης στις ευρωπαϊκές χώρες.

2.13. Σε ό,τι αφορά τις διαπραγματεύσεις στον ΠΟΕ για την εξισορρόπηση των διεθνών ανταλλαγών προϊόντων με σκοπό, μεταξύ άλλων, την προστασία της υγείας και της ασφάλειας, η ΟΚΕ προτρέπει την Επιτροπή και το Συμβούλιο να καταβάλλουν, όσο το δυνατόν, μεγαλύτερες προσπάθειες προκειμένου να διατηρηθεί και να επιτευχθεί διεθνής αποδοχή για την πολιτική ελέγχου της ΕΕ, ώστε να αντιμετωπισθούν τα προβλήματα στους τομείς των τροφίμων και στον κτηνιατρικό και το φυτοϋγειονομικό τομέα, τα οποία οφείλονται στην ελευθέρωση των αγορών.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Η άσκηση των καθηκόντων που έχουν ανατεθεί στο ΓΤΚΕ είναι δυσχερής λόγω σημαντικών ελλείψεων σε προσωπικό. Διερωτάται κανείς κατά πόσον θα είναι ικανοποιητική, η επί σειρά ετών σταδιακή σύσταση σύμφωνα με τις συστάσεις της έκθεσης IGS, 202 συνολικά θέσεων, από τις οποίες οι 127 κατηγορίας Α, όταν ληφθούν υπόψη οι μελλοντικές ανάγκες.

3.2. Χωρίς να γίνουν συμβιβασμοί όσον αφορά την απαίτηση να προσληφθεί προσωπικό με υψηλού επιπέδου εκπαίδευση και εμπειρία, η Επιτροπή πρέπει να επιταχύνει τις δυσχερείς και χρονοβόρες διαδικασίες πρόσληψης ώστε η υπηρεσία να λειτουργήσει πλήρως το ταχύτερο δυνατό. Στην αντίθετη περίπτωση δεν θα κατορθώσει να εκπληρώσει τις επαγγελματικές και πολιτικές προσδοκίες για τις υποχρεώσεις της εντός λογικού χρονικού διαστήματος. Αν όχι, θα καταλήξει σε απογοητεύσεις και οπισθοδρόμηση.

3.3. Η μεταφορά του ΓΤΚΕ στην Ιρλανδία αποφασίσθηκε από τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων στη Σύνοδο Κορυφής του Νοεμβρίου 1993 και γι'αυτό δεν μπορεί να αποτελέσει θέμα προς συζήτηση. Η εγκατάσταση του γραφείου στα περίχωρα της πόλης Grange, 40 χλμ. βορείως του Δουβλίνου, δημιουργεί από πολλές απόψεις προβλήματα για την πρόσληψη προσωπικού και την στην πράξη επιμελή εκτέλεση των καθηκόντων. Όσον αφορά την επικείμενη οργάνωση του γραφείου, η Επιτροπή πρέπει να εξετάσει διεξοδικά μήπως η εγκατάστασή του πιο κοντά στο κέντρο του Δουβλίνου θα βελτιώσει τις δυνατότητες του γραφείου, ώστε να λειτουργήσει αποτελεσματικά και δραστήρια.

3.4. Πρέπει επίσης να αποφευχθεί, λόγω της εγκατάστασης του γραφείου στο Δουβλίνο, η καθιέρωση δεύτερης διοίκησης στις Βρυξέλλες που θα έχει ως αποτέλεσμα τη σύγχυση των αρμοδιοτήτων. Η κατανομή των καθηκόντων σε πολλές Γενικές Διευθύνσεις και η λόγω αυτής ανάγκη πληροφόρησης και συντονισμού θα έχει ως αναπόφευκτο αποτέλεσμα, ανεξάρτητα από τις εσωτερικές κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής, τη σημαντική χρησιμοποίηση πόρων ().

3.5. Εξάλλου, η ΟΚΕ υποστηρίζει τα σχέδια της Επιτροπής για έναν αυστηρό, εσωτερικό, διοικητικό έλεγχο, καθώς και τη σύσταση μιας ικανής εσωτερικής ομάδας στο ΓΤΚΕ, το καθεστώς της οποίας θα είναι ανεξάρτητο από την εσωτερική διοικητική διάρθρωση του γραφείου, έτσι όπως απαιτείται για ανάλογες διαρθρώσεις βάσει των αρχών λειτουργίας των οργανισμών επιθεώρησης.

3.6. Η ΟΚΕ, με την εκπροσώπησή της σε όλες τις φάσεις της διαδικασίας, από την αρχή της παραγωγής ως την κατανάλωση, αποδίδει μεγάλη σημασία στις προσπάθειες που καταβάλλει η Επιτροπή στον τομέα του ελέγχου και της παρακολούθησης, την εξέλιξη του οποίου η ΟΚΕ θα παρακολουθήσει προσεκτικά. Η ΟΚΕ αναμένει να τηρείται ενήμερη για τις εξελίξεις και να της ζητηθεί η έκδοση γνωμοδότησης για τα περαιτέρω μέτρα που πρέπει να ληφθούν στον τομέα αυτό.

Βρυξέλλες, 27 Μαΐου 1998.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() COM(97) 183 της 30.4.1997.

() Μελέτη της 13ης Οκτωβρίου 1997 της Γενικής Επιθεώρησης Υπηρεσιών (ΓΕΥ) για τους φορείς ελέγχου της ασφάλειας των τροφίμων.

() Γνωμοδότηση της ΟΚΕ, της 27ης Νοεμβρίου 1996, για την δημιουργία ευρωπαϊκής υπηρεσίας κτηνιατρικής και φυτοϋγειονομικής επιθεώρησης, ΕΕ C 66 της 3.3.1997, σ. 43.

() COM(96) 223, EE C 239 της 17.8.1996, σ. 9.

() COM(97) 183 παράρτημα II.

() Αποφάσεις της Επιτροπής 98/139/ΕΚ και 98/140/ΕΚ της 4ης Φεβρουαρίου 1998 για τον επιτόπιο κτηνιατρικό έλεγχο που ενεργείται από τους ειδικούς της Επιτροπής στα κράτη μέλη και στις τρίτες χώρες. ΕΕ L 38 της 12.2.1998.

() Σύμφωνα με το άρθρο 214 της Συνθήκης ΕΕ απαγορεύεται στους υπαλλήλους της ΕΕ «να μεταδίδουν πληροφορίες που αποτελούν εκ φύσεως επαγγελματικά απόρρητα, ιδίως πληροφορίες σχετικές με επιχειρήσεις που αφορούν τις εμπορικές τους σχέσεις και τα κοστολογικά τους στοιχεία».

() Οι αρχές για την κατανομή των ευθυνών, στις οποίες ανήκουν η εσωτερική πληροφόρηση και οι διαδικασίες διαβούλευσης περιγράφονται στο εγχειρίδιο για εσωτερική χρήση της Επιτροπής της 4ης Ιουλίου 1997. Η ευθύνη για τις επιστημονικές επιτροπές και για τον έλεγχο λειτουργίας έχει ανατεθεί στη ΓΔ XXIV. Η ΓΔ ΙΙΙ (είδη διατροφής), η ΓΔV (νόσοι που αφορούν τα είδη διατροφής και ζωονόσοι) και η ΓΔVI (κτηνιατρικός και φυτοϋγειονομικός τομέας) είναι αρμόδιες για την προπαρασκευή, την εφαρμογή και την τήρηση της νομοθεσίας.