Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Ανακοίνωση της Επιτροπής "Πρόγραμμα δράσης Agenda 2000"»

(98/C 19/29)

Με επιστολή της στις 17 Ιουλίου 1997, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζήτησε τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την ανωτέρω ανακοίνωση.

Κατά τη συνεδρίαση, της 10ης Ιουλίου 1997, η oλομέλεια αποφάσισε, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 19, 1η παράγραφος, του Εσωτερικού Κανονισμού της, να συστήσει υποεπιτροπή ενόψει της προετοιμασίας των σχετικών εργασιών.

Η υποεπιτροπή εκπόνησε σχέδιο γνωμοδότησης στις 24 Οκτωβρίου 1997 (Συνεισηγητές: οι κ.κ. Vasco Cal και Moreland).

Κατά την 349η σύνοδος ολομέλειας (συνεδρίαση της 30ής Οκτωβρίου 1997), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε, με 126 ψήφους υπέρ, 18 ψήφους, και 6 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Οι προτάσεις της Επιτροπής

1.1. Τα έγγραφα που παρουσίασε η Επιτροπή με τον τίτλο «Πρόγραμμα δράσης Agenda 2000» αντικατοπτρίζουν τις συστάσεις που διετύπωσε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, και περιλαμβάνουν τις δημοσιονομικές προοπτικές για την περίοδο 2000-2006, τις γνώμες σχετικά με τις αιτήσεις προσχώρησης που έχουν υποβάλει οι ΧΚΑΕ, τις γενικές κατευθύνσεις των προτάσεων που θα υποβληθούν μεταγενέστερα σχετικά με την ΚΓΠ, την οικονομική και κοινωνική συνοχή, και τις διάφορες εσωτερικές πολιτικές. Η γενική προσέγγιση που υιοθετείται ως προς τις βασικές, για το μέλλον της κοινοτικής οικοδόμησης, αυτές πτυχές δίδει τη δυνατότητα σε όλα τα θεσμικά όργανα της Κοινότητας να αναλύσουν τις προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει η ΕΕ και να λάβουν τις απαιτούμενες αποφάσεις προκειμένου να διασφαλισθούν οι κατάλληλες συνθήκες για την αντιμετώπισή τους.

1.2. Η προσέγγιση της Επιτροπής βασίζεται στην εντολή που έλαβε, στους δημοσιονομικούς περιορισμούς της ΕΕ και στην αναθεώρηση της Συνθήκης που υιοθετήθηκε στο Άμστερνταμ. Με την αναθεώρηση γίνονται οι αναγκαίες εσωτερικές θεσμικές μεταρρυθμίσεις προκειμένου να προσαρμοσθεί η διαδικασία λήψης των αποφάσεων στην προβλεπόμενη διεύρυνση της ΕΕ. Προς το σκοπό αυτό, η Επιτροπή προτείνει τη διοργάνωση μίας ακόμη Διακυβερνητικής Διάσκεψης το 2000 με αυτό το συγκεκριμένο στόχο, δηλαδή τη προσαρμογή της λειτουργίας των θεσμικών οργάνων ενόψει της μελλοντικής διεύρυνσης.

1.3. Όσον αφορά την προενταξιακή στρατηγική, η Επιτροπή προτείνει την άμεση ενίσχυσή της και τη δημιουργία ενός νέου μέσου τη σύμπραξη με στόχο την ένταξη. Το νέο αυτό μέσο θα δώσει τη δυνατότητα μίας διμερούς προσέγγισης των διαφόρων πτυχών που αφορούν την προετοιμασία των υποψήφιων χωρών η οποία συνεπάγεται ολοκληρωμένη διαχείριση και πολυετή και συνεκτικό προγραμματισμό της διάθεσης των πιστώσεων στις υποψήφιες χώρες στο πλαίσιο των νέων δημοσιονομικών προοπτικών.

1.4. Προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες της χρηματοδοτικής ενίσχυσης κατά την προενταξιακή περίοδο, η Επιτροπή προτείνει να προστεθούν στις ήδη χορηγούμενες ενισχύσεις, κυρίως μέσω του προγράμματος Phare, ενισχύσεις των Διαρθρωτικών Ταμείων και του ΕΓΤΠΕ, με στόχο την ετήσια διάθεση 3 δισεκατομμυρίων Ecu κατά τη διάρκεια της εν λόγω περιόδου.

1.5. Όσον αφορά την περίοδο μετά την προσχώρηση, η Επιτροπή, βασιζόμενη στην υπόθεση ότι μία νέα ομάδα χωρών θα προσχωρήσει κατά την περίοδο 2002-2003, περιλαμβάνει στις δημοσιονομικές προοπτικές τις πιστώσεις που θα διατεθούν για τα νέα αυτά κράτη μέλη και οι οποίες προβλέπεται ότι θα ανέλθουν κατά το 2006 σε 15,7 περίπου δισεκατομμύρια Ecu.

1.6. Όσον αφορά την ΚΓΠ και την οικονομική και κοινωνική συνοχή, η Επιτροπή περιέλαβε τα σχετικά ποσά στις δημοσιονομικές προοπτικές θεωρώντας ότι η μεταρρύθμιση της ΚΓΠ θα εμβαθυνθεί, ότι η ΕΕ θα χρειασθεί να προλάβει τα αποτελέσματα του επόμενου κύκλου διαπραγματεύσεων του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, και ότι θα επιταθεί η συγκέντρωση κατά τη λειτουργία των Διαρθρωτικών Ταμείων σε σχέση με το παρελθόν, γεγονός που θα έχει ως αποτέλεσμα τη διάθεση 38, επιπλέον, δισεκατομμυρίων Ecu των εν λόγω Ταμείων, κατά την εξεταζόμενη περίοδο, προς τα νέα κράτη μέλη, επιπλέον, των 7 δισεκατομμυρίων Ecu που θα χορηγηθούν στα εν λόγω κράτη κατά την προενταξιακή περίοδο.

2. Γενικές Παρατηρήσεις

2.1. Η παρούσα γνωμοδότηση της ΟΚΕ δεν έχει ως στόχο τη διεξοδική ανάλυση των πολιτικών και των συγκεκριμένων μέτρων που προτείνει η Επιτροπή σχετικά με την ΚΓΠ, την οικονομική και κοινωνική συνοχή, τις εσωτερικές πολιτικές και τη διεύρυνση. Τα εν λόγω θέματα θα αποτελέσουν αντικείμενο μίας αναλυτικότερης συμπληρωματικής γνωμοδότησης που θα προετοιμάσει η υποεπιτροπή και στην οποία θα ληφθούν υπόψη οι γνωμοδοτήσεις και οι ενημερωτικές εκθέσεις των διαφόρων αρμόδιων τμημάτων. Η παρούσα γνωμοδότηση προορίζεται για την Διάσκεψη Κορυφής του Λουξεμβούργου, στην οποία θα ληφθεί η απόφαση για την έναρξη των διαπραγματεύσεων με τις υποψήφιες χώρες οι οποίες το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο θεωρεί ότι πληρούν τις αναγκαίες προϋποθέσεις. Διατυπώνονται επίσης εκτιμήσεις όσον αφορά το χρηματοδοτικό πλαίσιο το οποίο προτείνεται για την περίοδο 2000 - 2006 και η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή θα εξετάσει σε μεταγενέστερο στάδιο την διοργανική πρόταση χρηματοδοτικής συμφωνίας, όταν θα την υποβάλει η Επιτροπή.

2.2. Λαμβανομένων υπόψη των υφιστάμενων περιορισμών και της έκτασης των προκλήσεων που καλείται να αντιμετωπίσει η κοινοτική πολιτική, οι προτάσεις της Επιτροπής αποτελούν μία συγκεκριμένη και λεπτομερή βάση για τη συζήτηση του μέλλοντος της ΕΕ και τη δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών για τη λήψη των αναγκαίων αποφάσεων. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εκφράζει την ικανοποίησή της για τις αναφορές στην αειφόρο ανάπτυξη που περιλαμβάνονται στο Πρόγραμμα Δράσης (Agenda 2000) και ελπίζει ότι το σύνολο των κοινοτικών πολιτικών θα τις λάβει υπόψη κατά τρόπο πιο σταθερό και αποφασιστικό.

2.3. Κατά την έγκριση του πρώτου πλαισίου δημοσιονομικών προοπτικών, βάρυναν σημαντικά το σχέδιο για τη δημιουργία της εσωτερικής αγοράς και η Ενιαία Πράξη, η οποία προσέδωσε στην έννοια της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής μία νέα διάσταση. Κατά την έγκριση του δευτέρου δημοσιονομικού πλαισίου, βασικό ρόλο διαδραμάτισαν το σχέδιο για την ΟΝΕ και η Συνθήκη του Μάαστριχτ. Όσον αφορά το τρίτο δημοσιονομικό πλαίσιο, οι παράγοντες οι οποίοι πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη αφορούν το σχέδιο διεύρυνσης της ΕΕ μέσω της προοδευτικής προσχώρησης των υποψηφίων χωρών και η αναθεώρηση της Συνθήκης που αποφασίσθηκε στο Άμστερνταμ.

2.4. Ωστόσο, η ΟΚΕ θεωρεί ότι η Επιτροπή, κατά την κατάρτιση των δημοσιονομικών προοπτικών, θα πρέπει να λάβει περισσότερο υπόψη τις επιπτώσεις που θα έχει η θέση σε ισχύ της τρίτης φάσης της ΟΝΕ και τις συνέπειες για την απάσχοληση από τις νέες αυτές προκλήσεις. Αν η κατάσταση εξελιχθεί σύμφωνα με τις προοπτικές που παρουσίασε η Επιτροπή, κατά τα πρώτα έτη του επόμενου αιώνα θα συνυπάρξουν στην Ευρώπη χώρες οι οποίες θα συμμετέχουν στο ενιαίο νόμισμα, κράτη μέλη τα οποία δεν θα συμμετέχουν, νέα κράτη μέλη, με διαφορετική μεταβατική περίοδο, υποψήφιες χώρες οι οποίες συμμετέχουν σε διαπραγματεύσεις προσχώρησης και υποψήφιες χώρες που θα συμμετέχουν στη «σύμπραξη για την ένταξη» και στην Ευρωπαϊκή Διάσκεψη που θα δημιουργηθεί.

3. Πλαίσιο και προκλήσεις κατά τη διαδικασία της κοινοτικής ολοκλήρωσης

3.1. Προκειμένου να ενισχυθεί η ΕΕ στο νέο αυτό πλαίσιο, λαμβανομένης υπόψη της ανάγκης για μεγαλύτερη ταύτιση του ευρωπαίου πολίτη με τις προκλήσεις της εμβάθυνσης και της διεύρυνσης, απαιτείται σεβασμός των αρχών που διέπουν τη λειτουργία της και συνέχιση της διαδικασίας της οικονομικής και κοινωνικής ολοκλήρωσής της. Η νέα αυτή φάση ανάπτυξης της ΕΕ είναι αδύνατον να επιτύχει εάν επιχειρηθεί να γίνει με μέτρα που θέτουν σε κίνδυνο όσα έχουν ήδη επιτευχθεί βάσει των διαφόρων κοινοτικών πολιτικών.

3.2. Όσον αφορά την ΚΓΠ, η πρόταση της Επιτροπής έχει ως στόχο να εμβαθύνει τη μεταρρύθμιση που άρχισε το 1992 και επιχειρεί να προλάβει τις προσεχείς διαπραγματεύσεις στους κόλπους του ΠΟΕ. Η μείωση των τιμών θα αντισταθμισθεί, εν μέρει, από την αύξηση των ενισχύσεων στην παραγωγή και τη δημιουργία ενός οριζόντιου μηχανισμού γεωργικής ανάπτυξης, διαφορετικού από αυτόν που εφαρμόζεται βάσει των υφιστάμενων Διαρθρωτικών Ταμείων. Η πρόταση αυτή θα εξεταστεί αναλυτικότερα στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής η οποία εξετάζει το θέμα αυτό.

3.3. Όσον αφορά την οικονομική και κοινωνική συνοχή, οι προτάσεις της Επιτροπής προκαλούν την ανησυχία των σημερινών δικαιούχων οι οποίοι εκφράζουν το φόβο ότι η ελάττωση του όγκου των μεταβιβάσεων και η μείωση της αλληλεγγύης μεταξύ των σημερινών κρατών μελών θα θέσει σε αμφισβήτηση τα αποτελέσματα που έχουν ήδη επιτευχθεί όσον αφορά κάλυψης της καθυστέρησης που παρουσιάζουν οι οικονομίες τους σε σχέση προς τις πιο αναπτυγμένες χώρες και περιφέρειες της ΕΕ. Επομένως, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, προτού αποδεχθεί τις κατευθύνσεις που προτείνει η Επιτροπή, θα πρέπει να βεβαιωθεί ότι δεν πρόκειται να διακυβεύσουν τις προόδους της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ΟΚΕ θα εξετάσει τις προτάσεις αυτές πιο λεπτομερώς σε ιδιαίτερη γνωμοδότηση.

3.4. Υπό τις παρούσες συνθήκες, το ζήτημα της απασχόλησης αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η ΟΚΕ επεσήμανε, κάθε φορά που είχε την δυνατότητα, την ανάγκη να δοθεί προτεραιότητα στην αντιμετώπιση των προβλημάτων που αφορούν την απασχόληση, και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας σύμφωνα και με τις απαιτήσεις των πολιτών. Η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είτε με τη σημερινή της σύνθεση, είτε με τη μελλοντική, αποτελεί προϋπόθεση για τη διασφάλιση της ανάπτυξης της απασχόλησης και για την επίτευξη της αειφόρου ανάπτυξης. Οι πτυχές αυτές αποτέλεσαν αντικείμενο της πρόσφατης γνωμοδότησης της ΟΚΕ για την Ευρωπαϊκή Διάσκεψη Κορυφής σχετικά με την απασχόληση.

3.5. Η διεύρυνση της Κοινότητας, με τη σημερινή της μορφή, αποτελεί τεράστια πρόκληση δεδομένου ότι αφορά την προσχώρηση χωρών το επίπεδο ανάπτυξης των οποίων είναι σημαντικά κατώτερο από αυτό των σημερινών κρατών μελών. Μολονότι η Επιτροπή αναφέρεται συχνά στο γεγονός ότι το κατά κεφαλή ΑΕγχΠ, του συνόλου των υποψηφίων χωρών αντιστοιχεί στο 32 % περίπου του κοινοτικού μέσου όρου, η αλήθεια είναι ότι ο δείκτης αυτός υπολογίζεται με όρους «ισοτιμίας της αγοραστικής δύναμης» και χρησιμεύει μόνο για τη σύγκριση των βιοτικών επιπέδων. Για να αξιολογηθούν ορθότερα τα οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα της διεύρυνσης, ο δείκτης πρέπει να υπολογιστεί με όρους «συναλλαγματικών ισοτιμιών». Έτσι, σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας της ΕΕ, το ΑΕγχΠ του συνόλου των υποψηφίων χωρών αντιπροσωπεύει λιγότερο από το 4 % του κοινοτικού ΑΕγχΠ, ενώ ο μέσος όρος του κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ αντιστοιχεί στο 13 % του κοινοτικού μέσου όρου, γεγονός που καταδεικνύει το μέγεθος των προσπαθειών που απαιτούνται για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητάς τους και την ένταξή τους στην εσωτερική αγορά.

3.6. Η διεύρυνση της εσωτερικής αγοράς χωρίς έλεγχο στα εσωτερικά σύνορα, αποτελεί ένα κεντρικό ζήτημα στη διαπραγματευτική διαδικασία. Οι ανισότητες των επιπέδων ανάπτυξης και κοινωνικής προστασίας που επικρατούν μεταξύ των υποψήφιων χωρών και των σημερινών κρατών μελών θα δικαιολογούν πάντοτε μία μεταβατική φάση από απόψεως της οικονομικής ένταξής τους - με την εφαρμογή της τελωνειακής ένωσης, την ενίσχυση των μηχανισμών αλληλεγγύης και τον καθορισμό των ορίων ελευθερίας διακίνησης ατόμων, γεωργικών προϊόντων - και την εφαρμογή περιβαλλοντικών και κοινωνικών κανόνων. H χρησιμοποίηση των οικονομικών ενισχύσεων της ΕΕ θα πρέπει να ενταθεί στις υποψήφιες χώρες που βρίσκονται σε προενταξιακή φάση ως συμβολή στη δημιουργία και σταθεροποίηση της απασχόλησης. Η Επιτροπή θα πρέπει να προετοιμάσει ένα Λευκό Βιβλίο σχετικά με την κατάσταση και τις κοινωνικές πολιτικές των υποψηφίων χωρών, προκειμένου να ληφθεί υπόψη κατά τρόπο κατάλληλο το ζήτημα της κοινωνικής διάστασης, ήδη από την προενταξιακή φάση.

3.7. Η Επιτροπή αναγνωρίζει τις δυσκολίες που θα αντιμετωπίσουν οι οικονομίες των υποψηφίων χωρών προκειμένου να μπορέσουν να ενταχθούν στην εσωτερική αγορά και να αναπτυχθούν στο πλαίσιο αυτό. Όμως, οι γνώμες για κάθε μία από τις εν λόγω χώρες εξετάζουν απλώς το κατά πόσον υφίστανται οι προϋποθέσεις εφαρμογής του κοινοτικού κεκτημένου χωρίς να θίγουν επαρκώς τα ζητήματα που αφορούν τη διαδικασία μετάβασης των οικονομιών τους, ζητήματα που διαφέρουν σημαντικά από τις απαιτήσεις της διαδικασίας κάλυψης της οικονομικής καθυστέρησης που παρουσιάζουν οι περισσότερο καθυστερημένες περιφέρειες της σημερινής ΕΕ. Επομένως, είναι πιο σημαντικό να καθοριστεί η ικανότητα απορρόφησης των οικονομιών των χωρών αυτών όχι μόνο με βάση το αντίστοιχο ΑΕγχΠ τους, αλλά, επίσης, και τον αντίστοιχο καθαρό σχηματισμό πάγιου κεφαλαίου, ώστε να ενθαρρυνθούν οι επενδύσεις, λαμβανομένων, επίσης, υπόψη των αναγκών σε ανθρώπινους πόρους.

3.8. Όσον αφορά το ζήτημα των πόρων, η πρόταση της Επιτροπής, για να διατηρηθεί το παρόν ανώτατο όριο του 1,27 % του ΑΕγχΠ, που καθορίστηκε στο Εδιμβούργο για τα δώδεκα κράτη μέλη, ως ανώτατο όριο για τη χορήγηση των ενισχύσεων, θα καταστήσει δυνατή τη συγκέντρωση 67 ακόμη δισεκατομμυρίων Ecu, περίπου, κατά τη διάρκεια της εξεταζόμενης περιόδου, στην περίπτωση που επιβεβαιωθεί ο προβλεπόμενος ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης. Ο κοινοτικός προϋπολογισμός θα ανέλθει κατά τον τρόπο αυτό από 98 δισεκατομμύρια Ecu το 1999 σε 115 δισεκατομμύρια Ecu το 2006 (πιστώσεις για την ανάληψη υποχρεώσεων). Μολονότι η εν λόγω αύξηση μπορεί να αποδειχθεί ανεπαρκής, λαμβανομένων υπόψη των προκλήσεων που θα κληθεί να αντιμετωπίσει η ΕΕ στις αρχές του επόμενου αιώνα, η ΟΚΕ επικροτεί την πρόταση της Επιτροπής να διατηρηθεί το ισχύον ανώτατο όριο.

4. Προκλήσεις για διεύρυνση και οικονομικές προοπτικές

4.1. Η ΟΚΕ, στη γνωμοδότησή της για τη διεύρυνση (), συνιστά οι διαπραγματεύσεις με όλες τις υποψήφιες χώρες να γίνουν ταυτόχρονα, διότι κατά τον τρόπο αυτό θα ενισχυόταν σημαντικά η διαδικασία της διεύρυνσης και θα διευκολυνόταν σημαντικά η διαδικασία παρακολούθησης των προόδων που πραγματοποίησε η κάθε υποψήφια χώρα από την άποψη της εφαρμογής του κοινοτικού κεκτημένου, της βελτίωσης της ανταγωνιστικότητας της στην εσωτερική αγορά, και της εδραίωσης της δημοκρατίας.

4.2. Κάθε υποψήφια χώρα θα μπορούσε να καθιστάται μέλος της ΕΕ αμέσως μετά την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων χωρίς να απαιτείται η ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων με τις άλλες υποψήφιες χώρες. Τα κριτήρια για την ένταξη θα πρέπει να είναι όσον το δυνατό πιο αντικειμενικά. Πρέπει να βασίζονται όχι μόνο στην δυνατότητα της ΕΕ να απορροφήσει τα νέα κράτη μέλη αλλά, επίσης, και στη δική τους δυνατότητα να τηρήσουν τις βασικές αρχές του επιπέδου ολοκλήρωσης στο οποίο βρίσκεται η ΕΕ και το οποίο είναι διαφορετικό από τα επίπεδα κατά τις προηγούμενες διευρύνσεις.

4.3. Η Ευρωπαϊκή Διάσκεψη που προτείνει η Επιτροπή για την ανάληψη κοινών δράσεων στους τομείς της εξωτερικής πολιτικής, της καταπολέμησης του λαθρεμπορίου ναρκωτικών και της εγκληματικότητας θα πρέπει να διοργανωθεί ταυτόχρονα με την έναρξη των διαπραγματεύσεων και να προβλεφθεί η συμμετοχή όλων των χωρών που έχουν υποβάλει αίτηση ένταξης. Η διάσκεψη θα επιτρέψει επίσης τη διεξαγωγή ενός πιο διεξοδικού διαλόγου σχετικά με τις γενικές κατευθύνσεις του προγράμματος Phare όπως, επίσης, και των άλλων πόρων που έχουν διατεθεί για τις υποψήφιες χώρες, με σκοπό τη βελτίωση του συντονισμού των παρεμβάσεων αυτών και την καλύτερη προσαρμογή τους στις ανάγκες των υποψήφιων χωρών.

4.3.1. Οι συμπράξεις για την ένταξη οι οποίες αποτελούν μέσο για την εμβάθυνση των σχέσεων της ΕΕ με κάθε υποψήφια χώρα πρέπει να ενισχυθούν και να εμβαθυνθούν προκειμένου να καλυφθούν καλύτερα όλοι οι βασικοί τομείς εφαρμογής των κριτηρίων για την έναρξη των διαπραγματεύσεων χωρίς να περιορισθούν στα ζητήματα που σχετίζονται με το κοινοτικό κεκτημένο.

4.4. Λαμβανομένης υπόψη της αβεβαιότητας που επικρατεί τόσο σχετικά με τις πιθανές ημερομηνίες προσχώρησης των νέων χωρών όσο και το βαθμό εφαρμογής και τήρησης του κοινοτικού κεκτημένου, η Επιτροπή θα πρέπει να καταρτίσει μία περιορισμένη σειρά δημοσιονομικών προοπτικών βάσει διαφορετικών υποθέσεων όσον αφορά το χρόνο προσχώρησης. Με τον τρόπο αυτό θα αποφευχθεί η αβεβαιότητα και η ανάγκη μελλοντικών συζητήσεων ώστε να γίνουν τώρα περισσότερες από μία υποθέσεις όσον αφορά τον πιο κρίσιμο μεταβλητό παράγοντα εντός της περιόδου του επόμενου δημοσιονομικού πλαισίου.

4.4.1. Κατά τον τρόπο αυτό, θα καταστεί δυνατή η συγκέντρωση των ενισχύσεων που χορηγούνται κατά το προενταξιακό στάδιο για την οικονομική αναδιάρθρωση των υποψηφίων χωρών, στο πλαίσιο της προτεινόμενης σύμπραξης, παράλληλα με την Διακυβερνητική Διάσκεψη για την προσαρμογή της Συνθήκης, λαμβανομένων υπόψη των προβλημάτων που συνδέονται με τις εισφορές των σημερινών κρατών μελών που ωφελούνται σχετικά λιγότερο από τη μεταφορά κοινοτικών πόρων.

4.4.2. Όσον αφορά το τελευταίο αυτό ζήτημα, σχετικά με το κόστος και τα οφέλη για τα διάφορα κράτη μέλη, η ΟΚΕ, παρά το γεγονός ότι συμφωνεί με την Επιτροπή ότι τα οφέλη που αποκομίζει και τα πλεονεκτήματα που αντλεί κάθε κράτος μέλος από τη συμμετοχή του στη διαδικασία ολοκλήρωσης δεν περιορίζονται στην ανάλυση των χρηματοοικονομικών ροών από και προς τον κοινοτικό προϋπολογισμό, θεωρεί ότι απαιτείται η διεξαγωγή μίας ευρείας συζήτησης σχετικά με τα εν λόγω θέματα, δεδομένης της ιδιαίτερης σημασίας που προσέδωσαν τα κριτήρια σύγκλισης στις δημοσιονομικές πτυχές. Αναφορικά με την αναθεώρηση των δημοσιονομικών προοπτικών, η Επιτροπή δεν προτείνει τη μεταβολή του συστήματος των ιδίων πόρων, μεταβολή για την οποία θα απαιτούνταν ομοφωνία και, ενδεχομένως, η κύρωση από τα κοινοβούλια ορισμένων κρατών μελών. Θεωρεί, όμως, εξίσου σημαντική τη δημιουργία των κατάλληλων προϋποθέσεων για την επίτευξη συναίνεσης ως προς την αποδοχή των γενικών κατευθύνσεων των εν λόγω προοπτικών.

4.4.3. Όσον αφορά το κόστος, οι αποφάσεις που ελήφθησαν κατά τη Διάσκεψη Κορυφής του Εδιμβούργου, έχουν ως αποτέλεσμα την μεγαλύτερη εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης, στο βαθμό που οι εισφορές προς τον κοινοτικό προϋπολογισμό είναι ανάλογες κάθε φορά του εθνικού πλούτου του κάθε κράτους μέλους. Αντίθετα, όσον αφορά τα οφέλη, το πρόβλημα είναι πιο σύνθετο: από τις δαπάνες που πραγματοποιούνται κατά την πορεία της επίτευξης οικονομικής και κοινωνικής συνοχής ωφελούνται οι χώρες και οι περιφέρειες που αντιμετωπίζουν τα μεγαλύτερα προβλήματα, αλλά δεν συμβαίνει το ίδιο ως προς τις δαπάνες που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο των διαφόρων εσωτερικών πολιτικών, που δεν κατανέμονται με τον ίδιο τρόπο και που έχουν αρνητική επίπτωση όσον αφορά τη συνοχή. Ιδιαίτερα, οι δαπάνες για την ΚΓΠ, ωφελούν περισσότερο τις χώρες στις οποίες η εν λόγω πολιτική εφαρμόζεται εδώ και αρκετό χρονικό διάστημα, και οι οποίες λαμβάνουν μία κατά κεφαλήν υψηλότερη βοήθεια, παρά το γεγονός ότι με τη μεταρρύθμιση του 1992 επιδιώκεται η εξισορρόπηση και διόρθωση της εν λόγω κατάστασης.

4.4.4. Κατά συνέπεια, οι στρεβλώσεις που παρατηρούνται, στη συνέχεια, κάθε φορά που υπολογίζεται το καθαρό υπόλοιπο των εισφορών προς και από τον κοινοτικό προϋπολογισμό δεν οφείλονται τόσο στον όγκο των πόρων (εισφορές των κρατών μελών) όσο στο ειδικό βάρος ορισμένων κονδυλίων, από τα οποία οι γεωργικές δαπάνες αντιπροσωπεύουν το μεγαλύτερο ποσοστό (περίπου το 50 % των συνολικών δαπανών), ενώ οι δαπάνες που πραγματοποιούνται βάσει των διαρθρωτικών πολιτικών αντιπροσωπεύουν περίπου το ένα τρίτο των συνολικών δαπανών.

4.4.5. Εκτός από τις εν λόγω καθαρά λογιστικές πτυχές, δεν θα πρέπει να παραβλέπεται το γεγονός ότι οι περισσότερο αναπτυγμένες χώρες της ΕΕ είναι αυτές που ωφελούνται περισσότερο στον οικονομικό και εμπορικό τομέα από τη διαδικασία της οικονομικής ολοκλήρωσης, τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και την εφαρμογή των άλλων εσωτερικών πολιτικών. Για το λόγο αυτό, οι διαρθρωτικές δράσεις ενισχύθηκαν στο παρελθόν, γεγονός το οποίο επέτρεψε στις λιγότερο αναπτυγμένες χώρες της ΕΕ να έχουν ένα δείκτη οικονομικής ανάπτυξης ανώτερο από τον κοινοτικό μέσο όρο. Επίσης, όσον αφορά τη διεύρυνση, οι διαθέσιμες μελέτες καταδεικνύουν ότι οι χώρες που θα ωφεληθούν περισσότερο από αυτή στον οικονομικό και τον εμπορικό τομέα θα είναι οι περισσότερο αναπτυγμένες γειτονικές χώρες. Παρά τις παρατηρήσεις αυτές δεν θα πρέπει να λησμονηθεί το γεγονός ότι οι βασικότεροι λόγοι της διεύρυνσης είναι πολιτικοί και όχι οικονομικοί.

4.4.6. Η εφαρμογή της αρχής της αλληλεγγύης αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για την οικονομική και κοινωνική συνοχή και, για το λόγο αυτό, ενόψει των δημοσιονομικών προοπτικών για τα 15 κράτη μέλη πρέπει να συνεχισθούν οι προσπάθειες επίδειξης αλληλεγγύης προς τις λιγότερο αναπτυγμένες χώρες και περιφέρειες προκειμένου να εδραιωθούν οι πρόοδοι που έχουν ήδη σημειωθεί και να δημιουργηθούν καταλληλότερες συνθήκες για την καταβολή των πρόσθετων προσπαθειών που θα απαιτηθούν κατά την τρίτη φάση της ΟΝΕ, δεδομένου ότι το νέο ανταγωνιστικό περιβάλλον που θα δημιουργηθεί θα είναι απαιτητικότερο. Εντούτοις, στην πρόταση της Επιτροπής, που αποτελεί τμήμα του «Προγράμματος δράσης 2000», τα μόνα κονδύλια τα οποία μειώνονται για τα σημερινά κράτη μέλη κατά την εξεταζόμενη περίοδο είναι εκείνα τα οποία αφορούν την οικονομική και κοινωνική συνοχή (μείωση κατά 10,1 δισεκατομμύρια Ecu την περίοδο αυτή, σε σύγκριση με το 1999). Επίσης, δεν είναι λογικό να προτείνει η Επιτροπή τη διατήρηση των δαπανών στο επίπεδο των 2,9 δισεκατομμυρίων Ecu (τιμές 1997), ιδίως τη στιγμή κατά την οποία δεν μπορεί ακόμη να γνωρίζει κανείς ποιες χώρες θα πληρούν το κριτήριο του ΑΕγχΠ στην αρχή και στα μέσα της εξαετούς περιόδου.

4.4.7. Η Επιτροπή οφείλει να εκπονήσει ορισμένες μελέτες σχετικά με τις δημοσιονομικές προοπτικές των σημερινών κρατών μελών οι οποίες θα λαμβάνουν υπόψη τις επιπτώσεις που συνεπάγονται για κάθε κράτος μέλος οι λύσεις αυτές καθώς και οι μεταβιβαστικές πληρωμές από τα Διαρθρωτικά Ταμεία. Αυτό θα παράσχει μία ισχυρή βάση για συζήτηση σχετικά με το μέλλον του κοινοτικού προϋπολογισμού. Ασφαλώς, είναι βασικό ο κοινοτικός προϋπολογισμός να λάβει πλήρως υπόψη την υποστήριξη που απαιτείται για ορισμένες χώρες και περιφέρειες προκειμένου να αντιμετωπίσουν την τρίτη φάση της ΟΝΕ καθώς και τους στόχους της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής ώστε να μειωθούν και ενδεχομένως να απαλειφθούν οι οικονομικές ανισότητες.

4.5. Είναι απαραίτητο να εξευρεθεί μία ισορροπία, όχι πάντα εύκολη, μεταξύ της αρχής της κοινοτικής αλληλεγγύης, της πειθαρχείας και των δημοσιονομικών περιορισμών, και του κόστους και των οφελών, κοινωνικών και πολιτικών, που θα επιφέρει η διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πρόκειται για μία πολιτική απόφαση η οποία εμπίπτει, λόγω της φύσης της, στις αρμοδιότητες του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Η ΟΚΕ καλεί το Συμβούλιο, με βάση τις προτάσεις της Επιτροπής, να ασκήσει μία φιλόδοξη πολιτική η οποία θα συμβαδίζει με την οικοδόμηση μίας πιο σταθερής, πιο ολοκληρωμένης και πιο αλληλέγγυας Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια, η οποία θεωρήθηκε από τους περισσότερους πολίτες της ως ένα κοινό μελλοντικό πρόγραμμα και όχι ως μία αποφασιστική και βραχυπρόθεσμη προάσπιση εθνικών συμφερόντων.

Βρυξέλλες, 30 Οκτωβρίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() Γνωμοδότηση με θέμα «Η διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης» της 29. 10. 1997.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Η ακόλουθη τροπολογία που συγκέντρωσε το ένα τέταρτο τουλάχιστο των εκπεφρασμένων ψήφων απορρίφθηκε κατά τη διάρκεια των συζητήσεων.

Σημείο 4.4.1

Πρώτη περίοδος: αντί των λέξεων «η ΟΚΕ κρίνει» να παρεμβληθεί το ακόλουθο κείμενο:

«Η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι έχει λογική το ύψος των εσόδων και των συνεισφορών στον κοινοτικό προϋπολογισμό να είναι ανάλογο με τη σχετική ευημερία του ενδιαφερόμενου κράτους μέλους. Η ΟΚΕ...»

Αιτιολογία

Με την τροπολογία αυτή καταβάλλεται μία προσπάθεια να επαναφέρει η ΟΚΕ τη συζήτηση σχετικά με την αποκαλούμενη «καθαρή συνεισφορά» στο χώρο της αρχής της οικονομικής δυνατότητας, που είναι γενικώς αποδεκτή στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η συζήτηση αυτή δεν πρέπει να περιστραφεί γύρω από την καθαρή θέση κάθε κράτους μέλους, αλλά γύρω από τα αποτελέσματα που απορρέουν από τις συνεισφορές στον κοινοτικό προϋπολογισμό ή τα έσοδα από αυτόν, που σε γενικές γραμμές αναλογούν στη σχετική ευημερία του ενδιαφερόμενου κράτους μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 41, ψήφοι κατά: 105, αποχές: 18.