ΕΠΙΤΡΟΠΗ TON ΕΥΡΟΠΑΪΚΟΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΟΝ 
Βρυξέλλες, 20.11.1996 
COM(96) 570 τελικό 
ΠΡΑΣΙΝΗ ΒΙΒΛΟΣ 
ΓΙΑ ΤΙΣ ΣΧΕΣΕΙΣ METASY ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ 
ΕΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΑΚΕ 
ΣΤΟ ΚΑΤΩΦΛΙ ΤΟΥ 21ου ΑΙΩΝΑ 
Προκλήσεις και εναλλακτικές προτάσεις 
για μια νέα εταιρική σχέση 
(υτοβΧηθέν ατό την Ετιτροτη) 

Κύρια Θέματα avtmnanc 
Ο κόσμος βρίσκεται σε διαδικασία βαθιάς μεταλλαγής. Η κατάρρευση του 
ανατολικού συνασπισμού και το τέλος της αντιπαράθεσης Ανατολής/Δύσης, 
επέφερε ανακατατάξεις στη διεθνή πολιτική και οικονομική σκηνή, ανοίγοντας 
τον δρόμο για την ενίσχυση της συνεργασίας που βασίζεται σε κοινές αξίες και 
αρχές, οδηγο'>ντας όμως και σε επαναπροσδιορισμό των γεωστρατηγικών 
συμφερόντων και σε νέου τύπου πιο διάχυτους κινδύνους. Σε οικονομικό επίπεδο, 
η επικράτηση της οικονομίας της αγοράς και το τέλος των αποκλειστικών ή 
προνομιούχων σχέσεων έχουν μεταβάλει τους όρους προσφοράς και ζήτησης στις 
διεθνείς αγορές. Η ολοκλήρωση των εμπορικών διαπραγματεύσεων του κύκλου 
της Ουρουγουάης εισάγει ένα νέο πολυμερές πλαίσιο, επιταχύνοντας τη 
διαδικασία παγκοσμιοποίησης της οικονομίας, αποτέλεσμα της τεχνολογικής 
προόδου και της φιλελευθεροποίησης των οικονομικών πολιτικών που ξεκίνησε 
στη δεκαετία του '80. Η αλληλεξάρτηση αυξάνεται και επεκτείνεται, πέρα από τον 
οικονομικό και χρηματοπιστωτικό τομέα, και στον κοινωνικό και περιβαλλοντικό 
τομέα. Ταυτόχρονα, τη στιγμή, που οι εθνικές πολιτικές χάνουν το περιθώριο 
ελιγμού τους. νέα ρήγματα σημεια')νονται, τροφοδοτούμενα από φαινόμενα 
αποκλεισμού και διάρρηξης του κοινωνικού ιστού στις εκβιομηχανισμένες χώρες, 
καθίός και από την αύξηση των ανισοτήτων και την περιθωριοποίηση των 
φτωχότερων χωρών που βρίσκονται σε μεταβατικό στάδιο ή των αναπτυσσόμενων 
χωρούν. Τα ρήγματα αυτά αποτελούν παράγοντες αστάθειας που εκδηλώνονται 
κυρίως με την (Αύξηση των εξτρεμιστικών φαινομένων εθνικιστικού ή 
ολοκληρωτικού τύπου. 
Αυτός ο νέος διεθνής περίγυρος οδήγησε την Ευρο>παϊκή Ένωση να 
επαναπροσδιορίσει τα πολιτικά συμφέροντα και τα συμφέροντα ασφαλείας της 
και να δώσει νέα ώθηση στην πολιτική διάσταση της διαδικασίας της ευρωπαϊκής 
ολοκλήρωσης. Η Συνθήκη της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτέλεσε τη θεσμική βάση 
για την εισαγωγή της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφαλείας 
(ΚΕΓΙΠΛ), πολιτική που εξακολουθεί, ωστόσο, να κρίνεται ανεπαρκής για την 
αποτελεσματική εξυπηρέτηση των κοινών συμφερόντων των κρατών μελών, και 
της οποίας οι μηχανισμοί αποτελούν αυτή τη στιγμή αντικείμενο συζητήσεων στο 
πλαίσιο της Διακυβερνητικής Διάσκεψης (ΔΔ). Όμως η Συνθήκη προσέφερε επίσης 
τη θεσμική βάση για μία ευρωπαϊκή πολιτική αναπτυξιακής συνεργασίας. 
Η Ένωση προετοιμάζεται για σημαντικές μεταβολές 
Βαθιές αλλαγές πρόκειται να σημειωθούν στην Ένωση, τη στιγμή ακριβώς που θα 
τίθεται σε εφαρμογή η νέα μορφή εταιρικής σχέσης με τις χώρες ΑΚΕ. 
Σε εσωτερικό επίπεδο, οι συνέπειες της εσωτερικής αγοράς και η προοπτική της 
Μετάβασης στο ενιαίο νόμισμα, η αναθεώρηση της Συνθήκης και οι υπόλοιπες 
δράσης για 
επόμενα έτη και προετοιμάζουν την Ευρώπη για να αντεπεξέλθει στις προκλήσεις 
του 2 Ιου αιώνα. 
Στο πλαίσιο των εξωτερικών τιις ανέσεων με τις αναπτυσσόμενες χώρες και τις 
οικονομίες σε μεταβατικό στάδιο, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επίσης εγκαινιάσει 
ένα σύνολο νέων πρωτοβουλιών. 
Έχει συνάψει συμφωνίες σύνδεσης με τις περισσότερες ευρωπαϊκές χο>ρες του 
πρίόην ανατολικού μπλοκ που είναι υποψήφιες για ένταξη. Παράλληλα, παρέχει 
την υποστήριξη της στη διαδικασία οικονομικού και πολιτικού μετασχηματισμού 
των όημ,οκρατίίόν της πρίόην Σοβιετικής Ένωσης και έχει συνάψει οικονομικές 
συμφωνίες με αρκετές από αυτές. 
Αναφορικά με τις σχέσεις της με τις μεσογειακές τρίτες χώρες, έχει καθορίσει ένα 
νέο πλαίσιο πολυμερούς και σταθερής εταιρικής σχέσης μεταξύ 27 χωρών, το 
οποίο αποτελεί συμπλήρίομα της ενίσχυσης των όιμεροόν σχέσεων και 
περιλαμβάνει τρία σκέλη: το πολιτικό και το σκέλος της ασφάλειας εν πρώτοις, το 
οικονομικό και χρηματοδοτικό σκέλος κατά δεύτερο λόγο (όπου προβλέπεται 
κυρίως η προοδευτική καθιέρωση μίας ζώνης ελεύθερων συναλλαγοόν) και, τέλος, 
το κοινωνικό, πολιτιστικό και ανθρίοπιστικό σκέλος. 
II Ένωση αποφάσισε r/κόμη να ενισχύσει τους δεσμούς της με τη Αατινική 
Αμερική, στο πλαίσιο μίας τρισδιάστατης στρατηγικής, η οποία προβλέπει τιχν 
εμβάθυνση του πολιτικού διαλόγου μεταξύ των δύο περιφερειών, τη στήριξη με 
στόχο την ενίσχυση TCOV ελεύθερων συναλλαγών και την παροχή θεσμικής βάσης 
στη διαδικασία περιφερειακής ολοκλήρωσης, καθώς και δράσεις και προγράμματα 
οικονομικής και χρηματοδοτικής βοήθειας επικεντρωμένα σε ορισμένους άξονες 
προτεραιότητας. 
Τέλος, υιοθέτησε μία νέα στρατηγική στις σχέσεις της με τις χώρες της Ασίας, 
προσβλέποντας στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής οικονομικής παρουσίας στην 
περιοχή αυτή, στη βελτίωση της αμοιβαίας κατανόησης και στην ανάπτυξη μίας 
νέας πολιτικής προσέγγισης. 
Οι νέοι αυτοί προσανατολισμοί αποτελούν την απάντηση της Ένωσης στις 
αλλαγές που συντελούνται στη διεθνή πολιτική και οικονομική σκηνή. Αποτελούν 
εκδήλίοση της οικουμενικότητας των εξωτερικών σχέσεων της Ένωσης αλλά και 
του διαφοροποιημένου χαρακτήρα τους. 
Οι σχέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των εβδομήντα χωρών της Αφρικής, της 
Καραϊβικής και του Ειρηνικού εισέρχονται σταδιακά σε νέα φάση. 
Η Σύμβαση της Λομέ οργανώνει από το 1975 και εφεξής τις εμπορικές και 
οικονομικές σχέσεις ανάμεσα στην ΕΕ και τις χώρες ΑΚΕ, που σήμερα 
ανέρχονται σε εβδομήντα. Λπό τότε που καθιερώθηκε για πρώτη φορά ήδη από το 
1957. η κοινοτική πολιτική συνεργασίας πέρασε από πολλά στάδια αποφασιστικής 
σημασίας. Μετά τα πρώτα χρόνια, κατά τη διάρκεια των οποίων στόχος ήταν η 
σύνδεση των Υπερπόντιων Χωρίον και Εδαφών με την Ένωση, συνεχίστηκαν οι 
σχέσεις συνεργασίας στο πλαίσιο των συμβάσεων της Γιαουντέ και 
εξακολούθησαν να επικεντρώνονται κυρίως στη γαλλόφωνη "μαύρη Αφρική" 
μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 70. Μετά την πρίότη διεύρυνση της Κοινότητας 
και σε ένα αισθητά διαφοροποιούμενο διεθνές οικονομικό πλαίσιο, η Ευρώπη 
άρχισε να επεκτείνει το'γεωγραφικό πεδίο της πολιτικής συνεργασίας της: αφενός 
ανοίγοντας την πρίότη Σύμβαση της Λομέ και σε άλλες χώρες ΑΚΕ και αφετέρου 
συσφίγγοντας τις σχέσεις σύνδεσης και συνεργασίας με άλλες περιοχές του 
( /.VÎ /.πτ ι ισσόι ι ενο ι > κόσι ι ου. 
II Σύμβαση της Λομέ αποτέλεσε αντικείμενο διαδοχικών προσαρμογίύν ανά 
πενταετία, προσαρμογές που έδωσαν τη δυνατότητα να ρυθμιστεί ο μηχανισμός σε 
συνάρτηση με τις οικονομικές και πολιτικές εξελίξεις, να υπάρξει εισαγωγή νέων 
μέσων συνεργασίας και να καθοριστούν νέες προτεραιότητες. Οι-τελευταίες 
προσαρμογές χρονολογούνται το 1995.' 
Η Ένωση έχει επίσης αναπτύξει προοδευτικά, εκτός της σύμβασης της Λομέ, άλλα 
ειδικά μέσα συνεργασίας με τις αναπτυσσόμενες χώρες, δημιουργώντας θεματικά 
κονδύλια του προϋπολογισμού (σχετικά με την απερήμωση, την καταπολέμηση 
του AIDS,....)..ή συνδεόμενα με άλλες κοινοτικές πολιτικές - ιδιαίτερα την 
επιστημονική πολιτική μέσα από το πρόγραμμα-πλαίσιο έρευνας και ανάπτυξης 
(ΠΓΙΕΛ) -, τα οπού/, μπορούν να χρησιμεύσουν ως στήριξη της πολιτικής 
συνεργασίας και ανάπτυξης. Οι χώρες ΑΚΕ είναι ιδιαίτερα επιλέξιμες για τα 
διάφορα αυτά μέσα. 
II ΕΕ έχει εξάλλου καθορίσει νέους γενικούς προσανατολισμούς πολιτικών σε 
ορισμένους τομείς ή πεδία συνεργασίας, μετά τη συζήτηση που άρχισε το 1992 
«για τις προοπτικές συνεργασίας με ορίζοντα το 2000»2 και με σκοπό την 
εφαρμογή TÎDV νέων διατάξεων της Συνθήκης σχετικά με την ευρωπαϊκή πολιτική 
συνεργασίας^. 
Στις παραμονές του 21ου αιώνα, επιβάλλεται ένας σε βάθος προβληματισμός για 
τους μελλοντικούς προσανατολισμούς τον σχέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης με 
τις χώρες ΛΚΕ. Η επικείμενη λήξη της ισχύουσας Σύμβασης τον Φεβρουάριο του 
2000 και η συμβατική υποχρέωση για έναρξη διαπφαγματεύσεονν ανάμεσα στα 
δύο συμβαλλόμενα μέρη, τουλάχιστον δεκαοκτώ μήνες πριν από την ημερομηνία 
αυτή, καθ<ός καινη ανάγκη να οριστεί, στο πλαίσιο των εδραιωμένων κανόνων 
του ΠΟΕ (Παγκόσμιος Οργανισμός Ανάπτυξης), ένα πλαίσιο εμπορικής 
συνεργασίας το οποίο θα συμμορφώνεται πλήρως με τους νέους πολυμερείς 
κανόνες, παρέχουν μία ξεχίοριστή ευκαιρία για έναν τέτοιο προβληματισμό και 
για τη διεξαγωγή εκτενών συζητήσεων μεταξύ της ΕΕ και των χωρών ΑΚΕ. 
Η συζήτηση για το μέλλον τίον σχέσεων ΕΕ-ΑΚΕ οφείλει κατά πρώτο λόγο να 
λάβει υπόψη το νέο παγκόσμιο πλαίσιο. 
Το νέο παγκόσμιο τοπίο όχι μόνο διαφοροποιεί τους αντικειμενικούς στόχους της 
Ένίοσης και των αναπτυσσόμενων εταίρων της, αλλά συνεπάγεται επίσης 
αυξημένες ευθύνες για την ΕΕ. Οι ευθύνες αυτές είναι κατά πρώτο λόγο 
πολιτικής τάξης: η Ένωση οφείλει να στηρίξει τις διαδικασίες ανοίγματος που 
ξεκίνησαν παράλληλα με το τέλος του ψυχρού πολέμου στο δεύτερο μισό της 
δεκαετίας του '80 και να συμβάλει ιδιαίτερα στη διασφάλιση της διατήρησης των 
εύθραυστων (/κόμη διαδικασιών εκδημοκρατισμού σε αρκετές χώρες ΑΚΕ. Οι 
ευθύνες αυτές είναι επίσης οικονομικής φύσεως: η Ένωση πρέπει να συμπορευτεί 
με τις συνέπειες της παγκοσμιοποίησης, προχωρώντας στις απαραίτητες 
1 Οι. τρεις πρώτες Συμβάσεις αφορούσαν πενταετείς περιόδους η κάθε μία. Η τέταρτη σύμβαση 
καλύπτει την περίοδο από τον Μάρτιο 1990 ως το Φεβρουάριο 2000. Συνοδεύεται από ένα 
χρηματοδοτικό πρωτόκολλο με πενταετή ισχύ. Οι διαπραγματεύσεις για το δεύτερο 
χρηματοδοτικό πρωτόκολλο το 1995 συνοδεύτηκαν από μία «ενδιάμεση αναθεώρηση» της 
σύμβασης. Το κείμενο της Σύμβασης της Λομέ IV αναθεωρημένο με τη συμφωνία που 
υπογράφηκε στις 4 Νοεμβρίου 1995 στον Μαυρίκιο, δημοσιεύθηκε στο «Δελτίο ΑΚΕ-ΕΕ». αριθ. 
154. Ιανουάριος-Φεβρουάριος 1996. 
2 SEC(92) 915 της 15ης Μαίου 1992 και. Δήλωση του Συμβουλίου τον Νοέμβριο 1992. 
3 Αρθρα ΠΟΤ έως Ι 30Ψ της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. 
IV 
προσαρμογές σε εσωτερικό επίπεδο με στόχο την ανάκαμψη των προοπτικών 
απασχόλησης και την καταπολέμηση των φαινομένων αποκλεισμού, 
συμμετέχοντας ενεργά στη διεθνή οικονομική συνεργασία, συμβάλλοντας στη 
διαμόρφωση και στην τήρηση πολυμερών κανόνων και διευκολύνοντας την 
προοδευτική ενσοιμάτωση TÎDV αναπτυσσόμενων χωρών στην παγκόσμια 
οικονομία. Μεταξύ των διαφόρων πτυχών της παγκοσμιοποίησης, οι μεταβολές 
που έχουν συντελεστεί προς την κοινωνία των πληροφοριών συμβάλλουν κυρίως 
σε ένα νέο οικονομικό καταμερισμό δημιουργώντας ταυτόχρονα άνευ' 
προηγουμένου προοπτικές σε τομείς όπως το διεθνές εμπόριο, η εκπαίδευση ή η 
υγεία, αλλά και απειλές έντονης περιθωριοποίησης για τις χώρες που δεν θα 
έχουν πρόσβαση στα παγκόσμια δίκτυα πληροφόρησης. 
Για την Ευρώπη, η οποία βρίσκεται αντιμέτωπη με τις δυσκολίες προσαρμογής 
TÎDV οικονομικών και κοινωνικών συστημάτων της, με την ανάγκη να. αναπτύξει 
την πολιτική της δράση σε έναν κόσμο πολλαπλών πόλων και να προετοιμαστεί 
για τη διεύρυνση προς ανατολάς, η συνεργασία για την ανάπτυξη και ιδιαίτερα η 
σχέση της με τις χο')ρες ΑΚΕ προσλαμβάνει στο εξής μία νέα διάσταση: πώς 
μπορεί να διασφαλίσει το ρόλο της ως παγκόσμιου παράγοντα, χωρίς μία 
υπεύθυνη στρατηγική αναςιορικά με τις διάφορες περιφέρειες του Νότου, 
ιδιαίτερα όσες είναι περισσότερο εκτεθειμένες στους κινδύνους της φτώχειας και 
της περιθωριοποίησης; 
Με τελικό στόχο να συμβάλει στη μείωση της φτώχειας και TÎDV ανισοτήτων 
ανάπτυξης στον κόσμο, η δράση της Ένωσης είναι επίσης στενά συνδεδεμένη με 
την επιδύοξη TÎDV στόχων της ειρήνης και της σταθερότητας, με την ανάγκη για 
καλύτερη διαχείριση των παγκόσμιων αλληλεξαρτήσεων και απειλών και για 
προώθηση ενός τρόπου παγκόσμιας ανάπτυξης που θα συμβαδίζει περισσότερο 
με τις ευρωπαϊκές πολιτικές και κοινωνικές αξίες. 
Τέλος, η πολιτική συνεργασίας της Ένωσης αποτελεί για την Ευρώπη μία πύλη 
εισόδου της σε περιοχές που έχουν σημαντικό αναπτυξιακό δυναμικό και που 
αρχίζουν να οργανώνονται. 
Στα πρόθυρα του 21ου αιώνα, η σχέση ΕΕ-ΑΚΕ πρέπει να συνεχιστεί πάνο> σε 
νέες βάσεις, έτσι ίόστε να λαμβάνει υπόψη την εξέλιξη των πολιτικών και 
οικονομικών όρο>ν της ανάπτυξης, αλλά και γιατί τα ευρωπαϊκά κίνητρα έχουν 
υποστεί βαθιές διαφοροποιήσεις. Η αποικιακή και μεταποικιακή εποχή έχει 
παρέλθει και ένα διεθνές περιβάλλον πιο ανοικτό πολιτικά δίνει στο εξής τη 
δυνατότητα να καθορίζονται με μεγαλύτερη σαφήνεια οι ευθύνες του κάθε 
εταίοου. 
Με πρώτο στόχο την αύξηση της αποτελεσματικότητας της συνεργασίας, η 
συζήτηση αυτή πρέπει κατά δεύτερο λόγο να συνεκτιμά τα διδάγματα της 
εμπειρίας που έχει αποκομίσει η Κοινότητα κατά τη διάρκεια των τεσσάρων 
δεκαετιών συνεργασίας με τις χώρες ΑΚΕ 
Αντιμέτωποι με ένα μέτριο συνολικό απολογισμό της συνεργασίας ΕΕ-ΑΚΕ και 
με κάποιο σκεπτικισμό αναη.ορικά με τις*δυνατότητες ανάπτυξης των χωρών 
ΑΚΕ. μέσα _σε ένα πλαίσιο συνεχών δημοσιονομικών πιέσεων στις χορηγούς 
/.ώρες και μίας τάσης για «εσωστρέφεια» που γεννούν οι δυσκολίες της Ευρώπης 
(ττον κοινωνικό τομέα, οι εταίροι οφείλουν σήμερα να δώσουν έμφαση στην 
αποτελεσματικότητα της συνεργασίας τους και να αναθεωρήσουν τις 
προτεραιότητες τους. μεριμνώντας ίόστε οι τελευταίες να αντικατοπτρίζουν' 
καλύτερα τους προβληματισμούς των ευρωπαϊκών κοινωνιών και το)ν χωρών 
ΑΚΕ. 
Η κοινοτική συνεογασία αντιπροσωπεύει για μεγάλο αριθμό χωρών ΑΚΕ μία 
σημαντική συμβολή και έχει πέρα από κάθε αμφιβολία συντελέσει στη βελτίωση 
των συνθηκίόν διαβίωσης των πληθυσμών τους. Συχνά υπήρξε εργαστήρι νέων 
ιδεών και σε: ορισμένους τομείς έχει αναπτύξει εξειδίκευση που αναγνωρίζεται 
ί/π'όλες τις πλευρές. 
Όμως, όπως κάθε συνεργασία παρουσιάζει και αδυναμίες. Μία κριτική θεώρηση 
των αποτελεσμάτων της συνεργασίας ΕΕ-ΑΚΕ τα κατατάσσει σε τρία επίπεδα: 
Κατά πρώτο λόγο, στο επίπεδο του γενικού πλαισίου στο οποίο εντάσσονται οι 
δράσει συνεργασίας: πρέπει να αναγνωριστεί ότι η αρχή της εταιρικής σχέσης 
έχει χάσει την ουσία της και έχει μόνον εν 'μέρει υλοποιηθεί. Από πολιτική 
σκοπιά, η εξάρτηση από την οικονομική ενίσχυση, οι βραχυπρόθεσμες απαιτήσεις 
και η διαχείριση TÎDV καταστάσείον εκτάκτου ανάγκης κυριάρχησαν σταδιακά στη 
σχέση μεταξύ των δύο εταίρων. Όσον αφορά στο διάλογο σχετικά με τις 
οικονομικές και κοινωνικές πολιτικές, η εταιρική σχέση αποδείχθηκε δύσκολο να 
υλοποιηθεί με χώρες που χαρακτηρίζονταν από θεσμικούς μηχανισμούς χαμηλού 
επιπέδου και από συστήματα δημόσιας διοίκησης που συχνά ήταν ελάχιστα 
αποτελεσματικά" οι /ώρες αυτές έχουν την τάση να περιορίζουν την εταιρική 
σχέση στην καθημερινή συνόιαχείριση τα)ν πόρων. 
Στη συνέγεια. στο επίπεδο των πολιτικών συνεργασίας: οι μελέτες αξιολόγησης 
που πραγματοποιήθηκαν από την ΕΕ κατέληξαν γενικά στη σκοπιμότητα της 
ευρωπαϊκής χρηματοδοτικής και τεχνικής συνεργασίας σε συνάρτηση με τους 
κοινοτικούς στόχους και σε συνάρτηση με. τις ανάγκες των δικαιούχων χωρών, 
καθίός και σε σχετικά υψηλά ποσοστά αποτελεσματικότητας, ιδιαίτερα όσον 
αφορά στα προγράμματα υποδομών και στις παρεμβάσεις στους κοινοτικούς 
τομείς. Ωστόσο, το θεσμικό πλαίσιο καθώς και το πλαίσιο οικονομικής πολιτικής 
στη δικαιούχο χώρα αποτέλεσαν συχνά μείζονα περιορισμό, περιορίζοντας τις 
θετικές επιπτώσεις της κοινοτικής συνεργασίας αναφορικά με τη βελτίωση των 
συνθηκών διαβίωσης και την άνοδο του επιπέδου ανάπτυξης. 
Τα αποτελέσματα των εμπορικών προτιμήσεονν υπήρξαν, σε γενικές γραμμές, 
απογοητευτικά. Ο μηχανισμός αυτός και ιδιαίτερα τα πρωτόκολλα που 
αφορούσαν ειδικά προϊόντα συνέβαλε σίγουρα αποφασιστικά στην εμπορική 
επιτυχία ορισμένων χίοριόν4, οι οποίες μπόρεσαν παράλληλα να υιοθετήσουν 
κατάλληλες πολιτικές διαφοροποίησης. Ωστόσο, οι περισσότερες χώρες ΑΚΕ, δεν 
διέθεταν ^τις οικονομικές πολιτικές και τους εσωτερικούς διαρθρωτικούς όρους 
που θεωρούνται απαραίτητοι για την ανάπτυξη των οικονομικών και εμπορικών 
συναλλαγών. Εξάλλου, τρεις νέοι παράγοντες πρέπει στο εξής να λαμβάνονται 
υπόψη στη μελέτη ενός νέο») εμπορικού καθεστώτος: οι ιτυμφωνίες του Μαρακές 
και η ενίσχυση των μηχανισμών διευθέτησης των διαφορών που μπορεί να θέσουν 
υπό αμφισβήτηση τη διατήρηση των προτιμησιακών μη αμοιβαίων καθεστώτων η 
επιτάχυνση των διαδικασιών ελευθέρωσης σε. πολυμερές και διαπεριφερειακό 
επίπεδο η αυξανόμενη σημασία νέων θεμάτων στις διεθνείς συζητήσεις περί των 
εμπορικών κανόνων, όπως το περιβάλλον, οι πολιτικές ανταγωνισμού, οι 
επενδυτικοί κώδικες, τα τεχνικά και υγειονομικά πρότυπα, ο σεβασμός των 
θεμελιωδών κοινωνικών δικαιωμάτων κλπ. Οι εξελίξεις αυτές μεταβάλλουν τη 
σχετική αξία των δασμολογικών προτιμήσεων. Ένα άλλο στοιχείο που πρέπει 
Λκτι'ι Ι7./.Κ<|(/ΛΤ οστού. Τζαμάικα. ΜαυοίκΐΌς. Ζιμπάμπουε,... 
VI 
επίσης να συνεκτιμηθεί είναι ειδικότερα η δυνατότητα επέκτασης στις χώρες 
ΑΚΕ TÎDV εν εξελίξει εργασιών που στοχεύουν στην απλοποίηση και εναρμόνιση 
των κανόνων προέλευσης που ισχύουν στις προτιμησιακές συμφωνίες. 
Τέλος, στο επίπεδο τη< ποαχτικικ τικ νρτυιατοδοτικής και τεγνική< συνεργασίας 
ο αυτόματος χαρακτήρας της διάθεσης ενός - περιορισμένου σήμερα - μέρους των 
χρηματοδοτικών πόρανν και η τάση της ΕΕ, όπως και άλλων χρηματοδοτών, να 
υποκαθιστούν τον απόντα εταίρο, δεν ενθάρρυναν την πραγματική πολιτική 
δέσμευση που αναμενόταν από τις κυβερνήσεις των χωρών ΑΚΕ. Παρατηρήθηκε 
κάποια παρέκκλιση, στο μέτρο που τα μέσα της συνεργασίας εμφάνισαν μάλλον 
μία τάση επιβολής παρά εξυπηρέτησης των πολιτικών. Η-έλλειψη ευελιξίας 
αποτέλεσε εμπόδιο στην ικανότητα της συνεργασίας να προσαρμόζεται σε ένα 
ραγδαία μεταβαλλόμενο οικονομικό και πολιτικό πλαίσιο και να απηχεί νέες 
πολιτικές πρωτοβουλίες που να εκφράζουν τους προβληματισμούς TÎDV 
κοινωνιών της Ευρώπης και TÎDV χωρίον ΑΚΕ, καθώς και τη μέριμνα για μία 
μόνιμη βελτίωση της αποτελεσματικότητας της ενίσχυσης. 
Ο προβληματισμός αυτός οφείλει τέλος να λαμβάνει υπόψη τις νέες πολιτικές, 
οικονομικές και κοινωνικές προοπτικές στις χώρες ΑΚΕ. 
Σε ένα'παγκόσμιο και περιφερειακό περιβάλλον που εξελίσσεται με ταχύτητα, οι 
προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι χο')ρες ΑΚΕ είναι πολλαπλές: να ανακόψουν 
την οικονομική περιθωριοποίηση και να ενσωματωθούν στο διεθνές σύστημα 
συναλλαγών, να προχωρήσουν στον εσωτερικό πολιτικό, οικονομικό και 
κοινωνικό μετασχηματισμό τους που είναι απαραίτητος για τη λειτουργία μίας 
δημοκρατικής κοινωνίας και μίας οικονομίας της αγοράς, να εξασφαλίσουν τους 
όρους για αειφόρο ανάπτυξη και για μείωση της φτο'νχειας, μέσα σ'έ.να πλαίσιο 
όημ.ογραφικής πίεσης που εξακολουθεί να είναι ιδιαίτερα έντονη. 
Η διαπίστο>ση της αυξανόμενης διαφοροποίησης που σημειώνεται μεταξύ των 
αναπτυσσόμενων χωρών εν γένει και των χωρών στους κόλπους της ομάδας ΑΚΕ, 
αποτελεί αναμηΗβυλα στοιχείο ουσιώδους σημασίας. Τα στάδια της πολιτικής και 
οικονομικής μετάβασης στα οποία βρίσκεται η κάθε χώρα ποικίλλουν στην 
πραγματικότητα σε μεγάλο βαθμό. Η δράση της Ένα>σιις θα σταθμιστεί σε 
συνάρτηση με την ικανότητα της να. αμβλύνει τους περιορισμούς που αποτελούν 
τροχοπέδη στην ανάπτυξη των χωρών ΑΚΕ και παράλληλα, να ενισχύσει τους 
παράγοντες αλλαγής που παρουσιάζονται σε αυξανόμενο αριθμό χωρών. Θα 
σταθμιστεί κυρίως, με όρους περισσότερο πολιτικούς, σε. συνάρτηση με την 
ικανότητα της να προσδώσει εκ νέου έντονα κίνητρα στην πολιτική της έναντι των 
χωρών ΑΚΕ και ιδιαίτερα της νοτίως της Σαχάρας Αφρικής. Η αρνητική εικόνα 
μίας ηπείρου χίορίς προσανατολισμό που συχνά αποδίδεται στην Αφρική δεν 
αντιπροσωπεύει την αφρικανική πραγματικότητα. Η Αφρική δεν είναι 
μονοσήμαντη. Οι χωρίς προηγούμενο ανακατατάξεις σε πολιτικό επίπεδο και η 
πρόσφατη άνοδος των δεικτο'νν ανάπτυξης σε ορισμένες χώρες", που απορρέει 
κυρίως από τη βελτίωση της διαχείρισης των οικονομικών πολιτικών και την 
εφαρμογή των διαρθρωτικοί μεταρρυθμίσεων, αποτελούν εν προκείμενα) πολύ 
ενθαρρυντικά σημάδια. 
Ιδιαίτερα της Ακτής Ελεφαντοστού, της Οι»γκάντα, της Μπκνίν, 
VII 
Αντιμέτωποι με την απο')λεια της νομιμότητας που επηρεάζει την ίδια την αρχή της 
ενίσχυσης της ανάπτυξης, σε ένα παγκόσμιο περιβάλλον που παρουσιάζει 
συγχρόνως νέους κινδύνους και ευκαιρίες, η Ένωση και οι εταίροι ΑΚΕ θα πρέπει 
να επιΟΐί)')ξουν να παράσχουν μεγαλύτερες πιθανότητες επιτυχίας στη σχέση 
συνεργασίας τους. Κάτι τέτοιο προϋποθέτει πρώτα απ'όλα τον προσδιορισμό των 
κεκτημένων της συνεργασίας ΕΕ-ΑΚΕ που θα ήταν σκόπιμο να διατηρηθούν, την 
πορεία προς τη διατύπωση και εφαρμογή ορισμένων κατευθύνσεων ή πρόσφατων 
πρωτοβουλκόν και τον καθορισμό, μεταξύ των διαφόρων προς εξέταση 
εναλλακτικών προτάσεο>ν, εκείνανν που θα εκφράσουν με τον καλύτερο τρόπο 
τους αμοιβαίους στόχους και τις δεσμεύσεις. 
Είναι απαραίτητο να υπάρξει στενότερη πολιτική σχέση μεταξύ της ΕΕ και τ<ον 
χοίρων ΑΚΕ για να αποκτήσει και πάλι νόημα η έννοια της ισότιμης 
συνεργασίας. 
Οι δυσκολίες που έχουν διαπιστωθεί στην υλοποίηση της «εταιρικής σχέσης» δεν 
πρέπει να. θέσουν εκ νέου υπό αμφισβήτηση την αξία της ως αμοιβαίας πολιτικής 
δέσμευσης. Η ιδιαίτερη κατάσταση και οι τεράστιες προκλήσεις που 
αντιμετωπίζουν ορισμένες χώρες ΑΚΕ συνηγορούν στο να διατηρηθεί η ισχύς και 
οι ιδιότητες της σημερινής εταιρικής σχέσης, ιδιαίτερα η προβλεπτικότητα της 
συνεργασίας και ο συμβατικός χαρακτήρας της. Όμως, αυτή η πολιτική δέσμευση 
πρέπει στο εξής να είναι περισσότερο ρητή και ενεργή. 
Είναι η Ένακτη και οι εταίροι ΑΚΕ έτοιμοι για μία τέτοια ενδυνάμωση; 
Από την πλευρά της ΕΕ, ο πολιτικός διάλογος με τις χο>ρες ΑΚΕ πρέπει να 
κατέχει μία θέση στην κοινή εξωτερική πολιτική. Ένας διάλογος που θα παρέχει 
τη δυνατότητα να προσεγγίζονται, με λιγότερο τυπικό τρόπο τα ζητήματα 
διακυβέρνησης, εκδημοκρατισμού και δικαιωμάτων του ανθρώπου, εδραίωσης του 
κράτους δικαίου αφενός και. αφετέρου, η ανάπτυξη μίας αληθινής ευρωπαϊκής 
πολιτικής πρόληψης και επίλυσης των διαφορών. Από την πλευρά των χωρών 
ΑΚΕ, η δέσμευση για ολοκλήρωση των θεσμικών μεταρρυθμίσεων και για 
χάραξη οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών πολιτικών που θα 
ανταποκρίνονται στις μείζονες δεσμεύσεις που έχουν αναληφθεί στις διεθνείς 
διασκέψεις του Ρίο, της Βιέννης, του Καΐρου, της Κοπεγχάγης, του Πεκίνου, της 
Κωνσταντινούπολης ή της Ρώμης6, πρέπει να θέσουν τα νέα θεμέλια της εταιρικής 
σχέσης. Οι δράσεις στήριξης της ΕΕ - όπως και των άλλων χρηματοδοτών - είναι 
δυνατόν vit έχουν σημαντικές πολιτικές επιπτοχτεις για τις χώρες αυτές' η ίδια η 
σκοπιμότητα των δράσεων αυτών εξαρτάται από ένα σύνολο όρων, ιδιαίτερα 
πολιτικών. Οι αντίστοιχες ευθύνες πρέπει εν προκειμένω να μπορούν να 
εκφραστούν στο πολιτικό πεδίο. 
Μία αμοιβαία πολιτική δέσμευση σε αυτές τις βάσεις θα προϋπέθετε, τον 
προσδιορισμό TÎOV λεπτομερειών του υπό εξέταση διαλόγου σε συνάρτηση με τα 
θέματα που. θα κριθεί ότι αποτελούν προτεραιότητα (ζητήματα εσωτερικής 
ασφάλειας, το ζήτημα των μεταναστεύσεων, η καταπολέμηση παράνομων 
εμπορίων κλπ.) και σύμφωνα με την καταλληλότερη γεωγραφική .διαμόρφωση 
(διάλογος συνολικός ή διαφοροποιούμενος κατά ομάδες χωρίον). 
6 Δι.ά.<ν.»-·ΐ|Μ| Κορυφής για τΐ| 1Ί|. Διάσκιψη για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, Διάσκκψη για τον 
ΙΙληΟυσιιό. Παγκόσμια Διάσκιψη Κορυφής για την Κοινωνική Ανάπτυξη, Διάσκεψη για τις 
Γυναίκις. Habitai II. Διάσκιψη Κορυφής για τη Διατροφή. 
VIII 
Οι σχέσεις Νορρά-Νότου αποτελούν ένα από τα στοιχεία της εξωτερικής 
ταυτότητας της Ένωσης και η ιδιαίτερη σχέση μεταξύ της ΕΕ και TOW χο)ρών 
ΑΚΕ εντάσσεται σ'αυτή την ευρύτερη προοπτική. Οι δεσμοί του" πολιτικού 
σκέλους με το σκέλος της συνεργασίας, όπως εξάλλου και με την πολυμερή 
εμπορική πολιτική, συνδέονται με τη γενική αρχή της συνάφειας της εξωτερικής 
δράσης. Η ενίσχυση της ικανότητας εξίυτερικής δράσης της 'Ενωσης αποτελεί ένα 
από τα σημαντικά θέματα τα οποία προσεγγίζονται στο πλαίσιο της 
Διακυβερνητικής Διάσκεψης (ΔΔ). Στη «Γνώμη» της που υποβλήθηκε εν όψει της 
ΔΔ, η Επιτροπή εκφράζεται υπέρ της συγκέντρωσης TÎDV «διαφόρων στοιχείων 
TÎDV εξωτερικοί σχέσεο)ν σε ένα αποτελεσματικό σύνολο, μέσα από δομές και 
διαδικασίες που ενισχύουν τη συνάφεια και τη συνέχεια της εξωτερικής δράσης».7 
Κάθε ένα από τα στοιχεία αυτά πρέπει, ωστόσο, να διατηρήσει τον ιδιαίτερο 
χαρακτήρα του* η κοινοτική πολιτική συνεργασίας για την ανάπτυξη πρέπει 
συγκεκριμένα να διατηρήσει επαρκή αυτονομία ώστε να αντεπεξέρχεται στους 
δικούς της στόχους που εντάσσονται σε μακροπρόθεσμο πλαίσιο και 
προϋποθέτουν συνέχεια δράσης. Η σύνδεση αυτή συνεπάγεται εντούτοις μία 
αυξημένη επιλεξιμότητα της κοινοτικής ενίσχυσης στη λογική της βελτίωσης της 
ί/.ποτελε.ίτι ι.ί/.τικότητάς της και αναμένεται να οδηγήσει σε επαναπροσδιορισμό των 
πρακτικών ρυ()μ ίσεοτν της συνεργασίας. 
Το πλαίσιο συνεργασίας πρέπει επίσης να προσαρμοστεί ώστε να διευκολύνει το 
άνοιγμα TÎDV χωρών ΑΚΕ στις διεθνείς συναλλαγές. 
Ορισμένες νέες αρχές (-)α διευκόλυναν το άνοιγμα αυτό. 
Κατά πρώτον, η αρχή της διαφοροποίησης: όλες οι χώρες ΑΚΕ δεν είναι (λυτή τη 
στιγμή σε θέση να εισέλθουν σε μία τυποποιημένη πολιτική και οικονομική 
ισότιμη συνεργασία με την ΕΕ. Μία διαφοροποίηση TOW πολιτικών και TOW 
ρυθμίσεο)ν συνεργασίας καθίσταται απαραίτητη για λόγους 
αποτελεσματικότητας. 
Κατά δεύτερο λόγο, οι ευρωπαίοι εταίροι και οι εταίροι ΛΚΕ οφείλουν να 
προσπαθήσουν να συνδυάσουν δύο αιτήματα: αφενός, η κύρια ευθύνη τα>ν 
μεταρρυθμίσεων και των πολιτικοί ανάπτυξης πρέπει να μπορεί να αναληφθεί 
από τις δικαιούχες χώρες και, αφετέρου, η ΕΕ πρέπει να είναι σε θέση να 
αιτιολογήσει τη χρήση των πόρων της συνεργασίας στους ευρωπαίους πολίτες. 
Υπό το πρίσμα αυτό. η μόνη εναλλακτική πρόταση στις δράσεις παραδοσιακής 
ενίσχυσης προϋποθέτει την εμβάθυνση του διαλόγου για τις πολιτικές, τη 
βελτίωση της τοπικής ικανότητας χάραξης πολιτικών και σχεδιασμού και την 
κοινοτική παρακολούθηση με έμ(|)αση περισσότερο στα αποτελέσματα και την 
πρόοδο που επιτυγχάνονται παρά στα μέσα που χρησιμοποιούνται. Η εφαρμογή 
τομεακών πολιτικών που έχουν καταρτιστεί ως το πλαίσιο που θα παρέχει τη 
δυνατότητα για καλύτερη χρήση των πόρίον και βελτιωμένο συντονισμό μεταξύ 
των χρηματοδοτών είναι απόρροια αυτής της προσπάθειας. 
Στη συνέχεια, η ΕΕ και οι χώρες ΑΚΕ πρέπει να επιδοθούν στην ανάπτυξη νέων 
μορφών συνεργασίας: η ΕΕ αποτελεί ένα μοναδικό πόλο, ο οποίος είναι σε θέση 
να. προτείνει μια ευρεία κλίμακα εργαλείων και να ενθαρρύνει τις επιστημονικές, 
οικονομικές και τεχνολογικές συμπράξεις. Νέες μορφές εταιρικής σχέσης θα 
7 ί ΌΜ(0(>)(Μ. Γνιίιιιη της Επιτροπής «Ενισχύοντας την πολιτική Ένιοσι; και. προετοιμάζοντας 
Tip* «ΜΓΐ'ΌΐΛ'σ»!». 
IX 
μπορούσαν ιδιαίτερα να προωθηθούν σε πεδία αιχμής όπως αυτό της κοινωνίας 
της πληροφόρησης" πειραματικά προγράμματα θα μπορούσαν πράγματι να 
συμβάλουν στην ανάπτυξη του όγκου των ανταλλαγών μεταξύ ιδιαίτερων 
κοινοτήτίον (ερευνητές μέσο> Internet) ή να προσφέρουν συγκεκριμένες ευκαιρίες 
συνεργασίας (λόγου χάρη στις υπηρεσίες τηλεπικοινωνιών). 
Τέλος, ίττην ίδια λογική, θα μπορούσε να εξεταστεί μία πιο ενεργή συμμετοχή 
TOW μη κυβερνητικών φορέων (ιοκότικός τομέας και άλλοι εκπρόσωποι της 
κοινωνίας των πολιτών) που θα έπαιρνε τη μορφή διαλόγου με αντικείμενο τις 
προτεραιότητες της συνεργασίας και άμεσης πρόσβασης σε μέρος TÎDV διαθέσιμων 
πόρων. 
Το γεωγραφικά πεδίο της μελλοντικής συμφ<ονίας ισότιμης συνεργασίας θα 
μπορούσε να τροποποιηθεί. 
Η ομάδα «ΑΚΕ» δεν αποτελεί ούτε καθαυτή πολιτική ομαδοποίηση ούτε 
οικονομική οντότητα. Δημιουργήθηκε με βάση ιστορικούς, κυρίως, λόγους, 
αποκλειστικά στο πλαίσιο των σχέσεων με την ΕΕ. 
Θα αποτελεί άραγε και στο μέλλον κατάλληλο εταίρο για την Ένωση; Με άλλα 
λόγια, πρέπει να διατηρηθεί το πλαίσιο βάσει του οποίου οργανώνονται σήμερα οι 
σχέσεις με τα εβδομήντα κράτη ΑΚΕ; 
Χίορίς αμφιβολία, οι ίδιες οι χο')ρες ΑΚΕ θα υποχρεα)θούν από την πλευρά τους 
να. προσδιορίσουν εν προκειμένω τις θέσεις τους, με βάση τα κοινά τους 
συμφέροντα και τη βούληση τους να αναπτύξουν τη διαπραγματευτική τους 
ικανότητα ως πολιτική ή οικονομική ομάδα στη διεθνή σκηνή, εκτός του πλαισίου 
της σχέσης τους με την ΕΕ. 
Για την ΕΕ, πρόκειται πριν από ο,τιδήποτε άλλο για μία πολιτική επιλογή, η 
οποία λαμβάνει υπόψη τον τρόπο με τον οποίο η συνεργασία με τις χώρες ΑΚΕ 
εντάσσεται στο σύνολο TOW σχέσεο>ν της Ένωσης με τις αναπτυσσόμενες χώρες. 
Υπάρχουν κι άλλοι παράγοντες που θα πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη. 
Η ποικιλία TÎDV συνθηκίόν στους κόλπους της ζώνης ΑΚΕ, η αναγκαιότητα 
διοαροροποίησης των στόχοιν και 'των προτεραιοτήτων της συνεργασίας, καθώς 
και, ενδεχομένως, TOW εμπορικών καθεστώτων, η προοπτική μείωσης TOW 
αναγκών ενίσχυσης για ορισμένες χώρες και η δυνατότητα εισαγωγής μίας 
διαβάθμισης, θα μπορούσαν να αποτελέσουν το κίνητρο για αλλαγή του 
γείογραίρικού πεδίου εφαρμογής της συμφωνίας συνεργασίας. Η τροποποίηση του 
καθεστίότος των διαφοροποιημένων μη αμοιβαίων προτιμήσεων (σε σχέση με τις 
υπόλοιπες αναπτυσσόμενες χώρες) θα μπορούσε εξάλλου να. καταστεί 
αναπό(ϊ;ευκτη προϋποθέτοντας διαφορετικά.εμπορικά καθεστώτα ανάλογα με τον 
τύπο των εξεταζόμενων οικονομιών. 
Τέλος, η σημασία που προσδίδει η ΕΕ στις διαδικασίες συνεργασίας και 
περιφερειακής ολοκλήρα>σης, για λόγους τόσο οικονομικούς όσο και πολιτικούς, 
πρέπει επίσης vet έχει επίδραση στη διαμόρφακτη μίας νέας συμφωνίας. 
Τέσσερις είναι οι εναλλακτικές προτάσεις που μπορούν να μελετηθούν: 
(1) η υπάρχουσα συμφωνία, υπό την προϋπόθεση ορισμένων προσαρμογών. Η 
αρχή μία συνολικής συμφωνίας με το σύνολο των χωρών ΑΚΕ θα μπορούσε να 
διατηρηθεί, προβλέποντας όμο)ς διαφορετικές ρυθμίσεις και προτεραιότητες" 
(2) μία συνολική συμφο>νία που θα συμπληρώνεται από διμερείς συμφωνίες. Η 
διαφοροποίηση θα ήταν πιο εκτεταμένη, αφού η συνολική συμφωνία δεν 
περιλαμβάνει παρά δεσμεύσεις πολύ γενικού χαρακτήρα' 
(3) η κατάτμηση της σύμβασης,της Αομέ σε περιφερειακές συμφωνίες. Μία 
συμφοτνία με την νοτίως της Σαχάρας Αφρική που θα εκτείνεται ως τη νότιο 
Αφρική θα ήταν για προφανείς λόγους σημαντική για την Ευρώπη- θα μπορούσαν 
ακόμ.η να εξεταστούν συμφωνίες σε υποπεριφερειακό επίπεδο, όταν αυτό καταστεί 
δυνατό από την πρόοδο της περιφερειακής συνεργασίας.. Στην Καραϊβική, 
ποικίλες δυνατότητες προσ<|;έρονται στους εταίρους: η Έναχτη θα μπορούσε 
ιδιαίτερα να προτείνει μία διευρυμένη συνεργασία στο σύνολο TÎDV χωρών της 
Καραϊβικής στοχεύοντας μακροπρόθεσμα, στην ολοκλήρωση της συνεργασίας με 
τις χώρες αυτές στο πλαίσιο των σχέσεων που έχει αναπτύξει με τη Λατινική 
Αμερική. Στον Ειρηνικό, η διεύρυνση του πλαισίου συνεργασίας σε άλλα 
νησίίοτικά κράτη θα αύξανε την αποτελεσματικότητα της ευρωπαϊκής πολιτικής, 
ιδιαίτερα στο επίπεδο των ανταλλαγών με τις χώρες της APEC8' 
(4) μία ειδική συμφωνία με τις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες (ΑΑΧ) της ζώνης 
ΑΚΕ, ανοικτή ενδεχόμενος σε άλλες ΑΑΧ. Η εναλλακτική αυτή πρόταση, που δεν 
αποκλείει ορισμένα στοιχεία των τρίίήν προηγούμενων προτάσεων, αναμένεται να 
δίι'κτει, τη δυνατότητα να ληφθεί υπόψη η ιδιαιτερότητα των ΑΑΧ και να 
υιοθετηθεί, ιδιαίτερα σε εμπορικό επίπεδο, μία πολιτική καλύτερα 
προσαρμοσμένη στα προβλήματα και στις ανάγκες των χωρών αυτών. Εντούτοις, 
αναίρορικά με το πολιτικά) σκέλος και το σκέλος της χρηματοδοτικής συνεργασίας, 
κρίνεται λιγότερο προσαρμοσμένη. Πρέπει εξάλλου να εκτιμηθεί υπό το πρίσμα 
της περιφερειακής προσέγγισης που έχει παραδοσιακά εφαρμοστεί έναντι των 
χωρών ΑΚΕ. Το ζήτημα της παγκοσμιοποίησης των σχέσεων συνεργασίας της 
Ένωσης δεν τίθεται πλέον με τους όρους του 1957 ή του 1975: η Ένωση διατηρεί 
στο εξής σχέσεις συνεργασίας με ένα μεγάλο αριθμό χωρών και είναι παρούσα σε 
όλες τις περιφέρειες του πλανήτη. 
Για μεγαλύτερο βαθμό αποτελεσματικότητας, η Ένωση' πρέπει να υιοθετήσει μία 
πιο συνεκτική και καλύτερα συντονισμένη προσέγγιση έναντι των χωρών ΑΚΕ. 
II γενική συζήτηση σχετικά με τη συνάφεια της ευρα)παϊκής δράσης έναντι των 
αναπτυσσόμενων χωρίον οδήγησε, κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών, σε 
ορισμένες πρωτοβουλίες που είχαν δύο στόχους: την εξέταση TÎDV επί μέρους 
κοινοτικ.ίόν πολιτικιόν επί της πολιτικής ανάπτυξης της Κοινότητας καθώς και 
την βελτίωση του συντονισμού μεταξύ της Κοινότητας και των κρατών μελών 
καθίός και με τους υπόλοιπους χρηματοδότες, με στόχο τη βελτίωση της 
αποτελεσματικότητας στο σύνολο της συνεργασίας. Οι πρωτοβουλίες αυτές 
αποσκοπούσαν στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του συνόλου της 
πολιτικής ανάπτυξης της Κοινότητας 
Οικονομική Συνεργασία Λσίας Ειρηνικού. 
XI 
Παρόλο που η σημερινή κατάσταση δεν κρίνεται ικανοποιητική, η συνάφεια -
υπό τη στενή της έννοια, δηλαδή η συνεκτίμηση των εξωτερικών αποτελέσματα)ν 
TOW άλλων πολιτικών -, δεν μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο 'μίας διεθνούς 
δέσμευσης της Κοινότητας. Πράγματι, η συνάφεια παραμένει θέμα πολιτικής 
εκτίμησης, απέναντι σε. ενίοτε συγκρουόμενους στόχους. 
Το έλλειψη συντονισμού θα μπορούσε αντιθέτως να μειωθεί, όχι μόνο με τη 
δυναμική συνέχιση των προσπαθειών συντονισμού που εγκαινίασε η ΕΕ στο 
επίπεδο TOW πολιτικο'ιν προσανατολισμών, σε επιχειρησιακό επίπεδο και στους 
διεθνείς οργανισμούς, αλλά και με την ανάληψη, με την ευκαιρία της ανανέωσης 
της συμφ<ονίας ΕΕ-ΑΚΕ, νέων ειδικών δεσμεύσεων. Εν προκείμενα), δύο 
εναλλακτικές προτάσεις μπορούν να μελετηθούν: 
- η Ένωση Bet μπορούσε να θέσει ως στόχο τον καθορισμό μίας. συνολικής 
ευρουιαϊκής στρατηγικής έναντι TOW χωρών ΑΚΕ, η οποία θα δέσμευε τόσο τα 
κράτη μέλη στις εθνικές τους δράσεις όσο και την Κοινότητα. Η ύπαρξη ενός 
κοινού πλαισίου αναφοράς θα διευκόλυνε την επιδίωξη μίας βελτιωμένης 
συμπληρίομ,ατικότητας, αρχής που ορίζεται από τη Συνθήκη, και θα οδηγούσε 
προοδευτικά σε αύξηση της αποτελεσματικότητας TÎDV διαφόρανν παρεμβάσεων 
- η Ένωση θα μπορούσε επίσης να προτείνει στους εταίρους της την εισαγωγή 
ενός μηχανισμού πληροφόρησης, παρακολούθησης και συντονισμού TOW δράσεων 
και TOW πολιτικών συνεργασίας TOW κρατών μελών της Κοινότητας. Το γεγονός 
αυτό θα αποτελούσε, συνεπώς, δέσμευση εκ μέρους της Κοινότητας για τη 
διασφάλιση των όρων ενός καλύτερου συντονισμού. 
Ένας βελτιωμένος ευρωπαϊκός συντονισμός μπορεί να προωθήσει τις 
προσπάθειες συντονισμού που επιχειρούνται στο επίπεδο του συνόλου των 
χρηματοδοτών, καθώς και στους κόλπους του πολυμερούς συστήματος, στα 
πλαίσια της διοργανικής προσέγγισης που συμφωνήθηκε στην πρόσφατη διάσκεψη 
κορυίμής των 7 πλουσιότερων χωρών, όπου δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στην 
Αφρική. 
Το νέο διεθνές πλαίσιο, η εμπειρία του παρελθόντος και οι κοινωνικοοικονομικές 
εξελίξεις στα κράτη ΑΚΕ επιβάλλουν τον καθορισμό νέων προτεραιοτήτων στην 
πολιτική συνεργασίας. 
Τα τελευταία χρόνια η Ένωση υιοθέτησε νέους προσανατολισμούς, οι οποίοι 
αποσκοπούν κυρίως στην ενσωμάτωση των νέων θεμάτων ή στον 
επαναπροσδιορισμό των επιδιωκόμενων στόχων στους διάφορους τομείς ή πεδία 
της συνεργασίας9. Οι προσανατολισμοί αυτοί, εν πάση περιπτώσει, θα 
εξακολουθήσουν να ισχύουν μέχρι το έτος 2000, ακόμη και αν η εμπειρία που θα 
έχει αποκτηθεί στο μεσοδιάστημα δώσει τη δυνατότητα προσαρμογής ή ανάπτυξης 
ορισμένο>ν πτυχών τους. 
Όμως πέρα από αυτό το «κεκτημένο», η ΕΕ και οι εταίροι της των χωρών ΑΚΕ θα 
μπορούσαν να καθορίσουν νέες προτεραιότητες, λαμβάνοντας υπόψη τους 
" Βλέπε ιδιαίτεοα τα κείμενα και τα ψηφίσματα που αορορούν την ισότητα ανδρών/γυναικών 
(ΓΟΜ(95)423). την υγεία (COM (94)77). την εκπαίδευση (COM(94)399), την επισιτιστική 
αση-άλεια (ΓΟΜ(94)Ιίό), την καταπολέμηση της φτώχειας (COM(93)518). τη στήριξη των 
διαοΟρωτικών προσαρμογών (ΓΟΜ(94)447), το περιβάλλον (Έκθεση του Ιουνίου 1992 στη 
διάσκεψη του Ρίο και παρακολούθηση της Ατζέντας 21 - COM(96)569), καθώς και. τη σύνδεση 
μετα'£ύ της Γνίσ/υσης έκτακτης ανάγκης, της αποκατάστασης και της ανάπτυξης (COM(96)153)". 
XII 
γενικούς στόχους που οριοθετούνται euro τη Συνθήκη για την κοινοτική πολιτική 
συνεργασίας για την ανάπτυξη, τις επιτυχίες και αποτυχίες του παρελθόντος, 
καΟοις και τα άρια και το δυναμικό των χωρών ΑΚΕ αναφορικά με τη μελλοντική 
τους ανάπτυξη. Η πολιτική συνεργασίας ΕΕ-ΑΚΕ θα μπορούσε έτσι να 
αναδιαρθρωθεί γύρο> από τρεις άξονες: την οικονομική, κοινωνική και 
περιβαλλοντική διάσταση' τη θεσμική διάσταση' το εμπόριο και τις επενδύσεις. 
Η διάκριση μεταξύ TÎDV τριών αυτών τομέων της κοινοτικής στήριξης δεν πρέπει 
βέβαια να οδηγήσει σε. μία (Απομονωτική προσέγγιση" αντίθετα, τα ξεχωριστά αυτά 
σκέλη πρέπει vit αλληλοενισχύονται. Έτσι, η απαραίτητη βελτίωση της 
τομέα όσο και με τη βελτίωση της λειτουργίας του Κράτους. 
Για το λόγο' αυτό η Ένωση δεν μπορεί - και δεν πρέπει - να τα κάνει όλα: η 
αυξανόμενη διαφοροποίηση μεταξύ των χωρών της ζώνης ΑΚΕ πρέπει αντιθέτως 
να την ωθήσει στην υιοθέτηση μίας ρυθμιζόμενης συνεργασίας και στην 
παρέμβαση σε τομείς που θα μπορούσαν να ποικίλλουν από χώρα σε χώρα. 
Στην οικονομική του διάσταση, η κοινοτική στήριξη πρέπει να αποσκοπεί στην 
προώθηση της ενσωμάτωσης το>ν χωρών ΑΚΕ στην παγκόσμια οικονομία 
Μία στρατηγική στήριξης η οποία θα επικεντρώνεται στη βελτίωση της 
ανταγωνιστικότητας των οικονομιών ΑΚΕ και στην ανάπτυξη του ιδαοτικού 
τομέα και του εμπορίου θα μπορούσε να περιλαμβάνει ένα σύνολο δράσεων που 
να αποσκοπούν στη διασφάλιση της συνέχειας και την αύξηση της αξιοπιστίας 
των μεταρρυθμίσεων που επιχειρούνται από τις χώρες αυτές. Η πρώτη από τις 
δράσεις αυτές πρέπει αναμφισβήτητα να αφορά τη στήριξη της εισαγωγής ενός 
σταθερού, μη πληθωριστικού μακροοικονομικού πλαισίου, που θα αποτελεί 
κινητήριο μοχλό ανάπτυξης. 
Στη' συνέχεια, μεταξύ TÎDV διαφόρίυν πιθανών εναλλακτικών προτάσεων, τα 
(Ακόλουθα σημεία μπορούν να (Αποτελέσουν αντικείμενο συζήτησης σε βάθος: 
- μία πιο συστηματική προσέγγιση των αιτιών τις χαμηλής επενδυτικής 
δραστηριότητας στην πλειονότητα ίων χωρών ΑΚΕ. Η ΕΕ θα μπορούσε, vex 
διαδραματίσει θετικά ρόλο," με τη στήριξη ορισμένίον διοικητικών και θεσμικών 
μεταρρυθμίσεων που θα μπορούσαν να διευκολύνουν την κινητοποίηση των 
ιόκοτικών επενδύσεοτν, με την ενίσχυση της εισαγωγής πολιτικών 
ανταγωνιστικότητας, της ανάπτυξης κεφαλαιαγορών, του εκσυγχρονισμού του 
καθεστίότος που αί|;ορά το δικαίωμα επιχειρηματικής δραστηριότητας και το 
δικαίωμα της ιδιοκτησίας, της πολιτικής προστασίας του καταναλωτή, της 
εκπαίδευσης και της κατάρτισης, καθώς και με την ανάπτυξη της βιομηχανικής 
συνεογασία:;' U ί 
- η στήριξη, προσαρμοσμένη στις τοπικές συνθήκες, του τομέα της αναδιάρθρωσης 
TÎOV δημόσκον επιχειρήσεων και των ιδιωτικοποιήσεων, στο γενικότερο πλαίσιο 
της μετεξέλιξης του ρόλου του κράτους στην οικονομία' 
- η εντατικοποίηση της στήριξης του ανοίγματος στις παγκόσμιες αγορές και 
στην περιφερειακή ολοκλήρωση. Μία συνολική στρατηγική για τον τομέα αυτό, 
οιμάλε.ι να περιλαμβάνει τόσο τη στήριξη της αύξησης της δυναμικότητας (σε 
XIII 
περιφερειακό και εθνικό επίπεδο) όσο και την ενίσχυση για την αντιμετώπιση 
TÎOV δαπανούν μετάβασης' 
- η αναζήτηση εταιρικών σχέσεων μεταξύ της ΕΕ και των χωρών AKÈ, οι οποίες 
θίχ κινητοποιούν τους πόρους του ιδιωτικού τομέα στην ανάπτυξη των υποδομών, 
ιδιαίτερα αναφορικά με τις τηλεπικοινωνίες, και την αξιοποίηση τους σε 
βιώσιμες οικονομικές συνθήκες* 
- η στήριξη της ανάπτυξης της επιστημονικής και τεχνικής δυναμικότητας* 
- η συνεργασία στο μακροοικονομικό και νομισματικό τομέα' 
- JJ.UA δράση στήριξης που θα έδινε, τη δυνατότητα άμβλυνσης του ύψους του 
εξωτερικού χρέους, παρόλο που η Κοινότητα, λόγω του άτι η ενίσχυση της έχει 
συνήθως τη μορφή των μη επιστρεπτέων χορηγήσεων, δεν αποτελεί παρά αμελητέα 
πηγή χρεών των χωρο'ιν ΑΚΕ. 
'Οσον αφορά στην κοινωνική της διάσταση, η κοινοτική ενίσχυση πρέπει να 
ενισχυθεί. 
Για την ΕΕ υπάρχουν ισχυρά κίνητρα για επικέντρωση TÎDV προσπαθειών 
συνεργασίας με τις χώρες ΑΚΕ στην καταπολέμηση της φτώχειας. Βέβαια, ο 
στόχος αυτός (Αποτελεί ήδη σημαντικό άξονα της σημερινής πολιτικής 
συνεργασίας. Ωστόσο, στο μέλλον, η Ένίοση και οι εταίροι της TÎDV χωρών ΑΚΕ 
θα υποχρεωθούν να αναζητήσουν έναν τρόπο να βελτιώσουν τις επιπτίόσεις της 
κοινοτικής συνεργασίας στη μείωση της φτώχειας. 
Η (Αρχή της πολλαπλής προσέγγισης που προϋποθέτει μία εξαιρετικά εκτεταμένη 
κλίμακα παρεμβάσεων πρέπει να διατηρηθεί. Όμως κάθε ένας από τους εταίρους 
θα μπορούσε να μελετήσει έναν πιο στρατηγικό προσανατολισμό σε δύο 
κατευθύνσεις. 
Κατά πρώτο λόγο, η ΕΕ θα μποροΥκτε να στηρίξει ένα σύνολο μεταρρυθμίσεων και 
πρωτοβουλιών που θα έχουν ως στόχο την ενθάρρυνση μίας δίκαιης και 
δημιουργικής αύξησης των θέσεων (Απασχόλησης και βελτίωσης της πρόσβασης 
ίττους παραγωγικούς πόρους για όλους, ιδιαίτερα μέσα από την εκπαίδευση και 
την επαγγελματική κατάρτιση. 
Στη συνέχεια, η ΕΕ θα μπορούσε να υιοθετήσει μία πιο συνολική τομεακή 
προσέγγιση, στηριζόμενη στον σε βάθος διάλογο σχετικά με τις πολιτικές που 
επιφέρουν σημαντικά κοινωνικά (Αποτελέσματα και σε μία ενίσχυση που θα 
(Αποδίδει ιδιαίτερη προσοχή στη χρηματοδότηση των τρεχουσών δαπανών στους 
κοινωνικούς τομείς. 
Η προσπάθεια που καταβάλλεται για την επίτευξη των στόχων της κοινωνικής 
ανάπτυξης θα μπορούσε εξάλλου να συμπεριλαμβάνεται στα κριτήρια που πρέπει 
να λαμβάνονται υπόψη για. τη χορήγηση της κοινοτικής ενίσχυσης, στη βάση μίας 
μεγαλύτερης επιλεκτικότητας που θα συνδέεται με την αποτίμηση της «χρηστής 
διαχείρισης». 
XIV 
Η προστασία του περιβάλλοντος πρέπει να ενσωματωθεί με μεγαλύτερη 
αποφασιστικότητα στο σύνολο των κοινοτικών στηρίξεων. 
Μία στρατηγική καθορισμένη με σαφήνεια θα παρείχε τη ΟυνατότηταΓ καλύτερης 
έκφρασης των (Αρχών της αειφόρου ανάπτυξης μέσα στην πραγματικότητα της 
συνεργασίας. Εκτός ίχπό τη συνέχιση των σημερινών προσπαθειών (Αναφορικά με 
μελέτες' επιπτοκτεων και ειδικές θετικές δράσεις, πρέπει να αρθρωθεί μία νέα 
πολιτική στον τομέα αυτό γύρα) (Από τρεις άξονες: το δεσμό μεταξύ της φτώχειας 
και της υποβάθμισης του περιβάλλοντος, την «εσωτερίκευση» του 
περιβαλλοντικού κόστους, την αύξηση της δυναμικότητας και μία συμμετοχική 
προσέγγιση10. 
Η ΕΕ μπορεί να διαδραματίσει εποικοδομητικό ρόλο δίνοντας ώθηση, στο 
πλαίσιο του διαλόγου για τις πολιτικές, και συντρέχοντας τις κυβερνήσεις των 
χωρών ΛΚΕ ο'κττε να αναπτύξουν τις ικανότητες τους για ανάλυση και διαχείριση 
των περιβαλλοντικοί προβλημάτων. 
Ορισμένα θέματα όπως η ποσότητα και η ποιότητα των υδάτινων πόρα)ν, η 
υποβάθμιση των εδαφών που συνδέεται με τις δημογραφικές πιέσεις, η 
καταστροφή TÎDV δασίΛν, τα προβλήματα του αστικού περιβάλλοντος όικαιοΥ)νται 
ιδιαίτερης προσοχής. 
Η ΕΕ θα μπορούσε να διαδραματίσει έναν πιο ενεργό ρόλο στον τομέα της 
θεσμικής ανάπτυξης. 
Το μέγεθος των δυσλειτουργιών του κράτους και η οξΥπητα TÎDV προβλημάτων 
διακυβέρνησης σε πολλές (Από τις-χώρες ΑΚΕ, η ανάγκη αποκατάστασης ή 
εδραίωσης του κράτους δικαίου με στόχο τη διασφάλιση των όρα)ν της ανάπτυξης 
και της μείωσης τα>ν (Ανισοτήτων και της φτώχειας, πρέπει να ωθήσουν τους 
εταίρους στην ανάπτυξη του θεσμικού σκέλους της συνεργασίας τους. 
Όμως η ΕΕ οφείλει ακόμη να εξετάσει την εμβέλεια μίας τέτοιας δράσης. Από την 
άποψη (Αυτή. η ενίσχυση της πολιτικής σχέσης μεταξύ της ΕΕ και TCOV χωρών 
ΑΚΕ εμφανίζεται ως απαραίτητο συμπλήρωμα μίας δράσης συνεργασίας η οποία 
(Αποβλέπει στη στήριξη της θεσμικής και διοικητικής ανάπτυξης σε μία χώρα. 
Πρόκειται στην πραγματικότητα για μία διαδικασία βαθιά πολιτική, στο μέτρο 
που η όποια μεταρρύθμιση στον τομέα (Αυτό επηρεάζει τις δομές της εξουσίας και 
συναντά αναπόφευκτα μεγάλη αντίδραση. 
Είναι πρόθυμη η ΕΕ να στηρίξει την απαραίτητη διαδικασία πολιτικής και 
κοινοινικής μετάβασης με μία πιο στρατηγική προσέγγιση; 
Μαζί μ ε την πολιτική αυτή διάσταση, η στήριξη της θεσμικής (Ανάπτυξης 
εμπεριέχει επίσης μία συνιστώσα περισσότερο «τεχνικής υφής». Υπό το πρίσμα 
απτό. η Ένωση βρίσκεται σε σχετικά πλεονεκτική θέση για να (Αναπτύξει τη δράση 
της στον τομέα αυτό, κυρίως επειδή δεν έχει να προβάλει ένα μοναδικό πρότυπο, 
δε^ηιένης της ποικιλίας των συστημάτων κοινωνικής και πολιτικής οργάνωσης 
TÎDV κρατών μελίόν. επειδή η εμπειρία της ευρωπαϊκής οικοδόμησης της έδωσε τη 
δυνατότητα να αναπτύξει μία ιδιαίτερη τεχνογνωσία και. τέλος, επειδή η εταιρικΥ] 
σχέση (Αποτελεί ευνοϊκό πλαίσιο για το συγκεκριμένο τύπο συνεργασίας. 
10 Το Γτοοιτόκολλο για την απη όρο οία/Η'ριση των δασικών ττόρων. ;του συμττΐριλήη Οηκ»-: στη 
Σύμβαση της Λ οπέ IV μ*-· την ι-τκαι'ρία της ενδιάμεσης αναθεώρησης της. αττοττ λή ένα πρώτο 
βήμα .προς την κατιι'Όυνση αυτή. 
XV 
Η δράση της ΕΕ θα μπορούσε να επικεντρωθεί σε θέματα που σχετίζονται με 
τους κύριους τομείς συνεργασίας και σε συνάρτηση με την προστιθέμενη αξία 
που μπορεί να συνεισφέρει σε σχέση με άλλους χρηματοδότες. Τα "θέματα αυτά 
είναι κυρίως η προο')θηση του σεβασμού των δικαιωμάτων του ανθρώπου, η 
στήριξη TÎDV περιφερειακοί οργανισμών, η βελτίωση της ικανότητας για ανάλυση, 
για χάραξη οικονομικοί και κοινωνικών πολιτικών και για προπαρασκευή των 
μεταρρυθμίσεων, η δημοσιονομική διαχείριση, η βελτίωση των δικαστικών 
συστημάτων, οι κανόνες του ανταγωνισμού, η προστασία των επενδυτών, η 
πολιτική έναντι TÎDV καταναλωτίύν, η ανάπτυξη των θεσμών που πηγάζουν από 
την κοινίονία TÎDV πολιτο')ν κλπ. 
Η Ένωση θα ιιπορούσε εξάλλου να θεωρεί την αύξηση της τοπικής δυναμικότητας 
ως ένα (Από τα πρίοτεύοντα κριτήρια για την επιλογή TÎDV ρυθμίσεων εφαρμογής 
της χρηματοδοτικής και τεχνικής συνεργασίας της. 
Πρέπει να μελετηθεί ένα νέο εμπορικό καθεστώς, που να είναι συναφές με τις 
στρατηγικές επιλογές το>ν χαιρών ΑΚΕ εν όψει της ενσωμάτωσης τους στην 
παγκόσμια οικονομία. 
Σε ένα εσωτερικό οικονομικό και θεσμικό περιβάλλον που σε γενικές γραμμές 
ελάχιστα ευνοεί την ανάπτυξη ενός ανταγωνιστικοί) ιδιωτικού τομέα, την 
προώθηση των επενόύσε.ίον και τη διαφοροποίηση της παραγωγής, η πλειονότητα 
των χωρών ΛΚΕ δεν μπόρεσαν να αξιοποιήσουν το σύνολο Τ(ον δυνατοτήτονν που 
προσέφεραν οι ειδικές προτιμήσεις που εκχωρήθηκαν στο πλαίσιο της σύμβασης 
της Λομέ. Οι εξαγωγές TÎDV χωρών ΑΚΕ προς την ΕΕ δεν διέφυγαν (χπό το γενικό 
κανόνα των περιορισμένων ε|Απορικών επιδόσεων των χωρών αυτών και το 
μερίδιο (Αγοράς τους στην κοινοτική αγορά ελαττώθηκε αισθητά, περνώντας από 
6,7% το 1976 ίτε 2,8% το 1994. Παρόλο που η κατάσταση ποικίλλει αισθητά μεταξύ 
των διαφόρων περιοχών, η ευρωπαϊκή αγορά αντιπροσανπεύει κατά μέσο όρο 
πάνα) (Από το 4Θ% των εξαγωγικίον όιεξόδανν για τις χα')ρες ΑΚΕ. 
Όσον αφορά στο μέλλον, μπορούν να μελετηθοΥ)ν διάφορες εναλλακτικές 
προτάσεις για τον καθορισμό ενός νέου (ή νέων) εμπορικού(ών) καθεστο')τος(α)ν). 
Πρέπει να εκτιμηθούν συναρτήσει των επιπτώσεων τους στις σχέσεις ΕΕ-ΑΚΕ, 
(Αλλά και ως προς την ικανότητα τους να διευκολύνουν τις εξίυτερικές 
οικονομικές σχέσεις TÎOV χωρών ΑΚΕ και να απομακρύνουν τους κινδύνους μίας 
(ιυξ(Ανόι[ενης περιθίοριοποίησης. 
Τέσσερις κύριες εναλλακτικές προτάσεις μπορούν να προσδιοριστούν: 
(1) το ισχύον καθεστώς. Η διατήρηση ενός συμβατικοί) συστήματος 
διαφοροποιημένων μη αμοιβαίων προτιμήσεων θα μπορούσε να συμπληρώνεται 
(Από Οράσεις συνεργασίας που θα αφοροΥίν τους τομείς που συνδέονται μιε το 
εμπόριο (πρότυπα και πιστοποίηση, ανταγωνισμός, δικαιώματα πνευματικής 
ιδιοκτησίας,...)' 
(2) η εφαρμογή του συστήματος γενικευμένων προτιμήσεων (ΣΓΠ) της 
Κοινότητας σε διμερή ή πολυμερή βάση. Αυτό θα οδηγοΥ)σε στον αποκλεισμό των 
εμπορικών διατάξεων από τη συμφωνία συνεργασίας, και συνεπίός από τις 
διαπραγματεύσεις, ο Γο μ «προ που πρόκειται για μονομερή (και ενδεχομένιος 
πολυμερή) πολιτική της Ε Ε' 
XVI 
(3) μία ομοιόμορφη αμοιβαιότητα. Μετά από μία μεταβατική περίοδο, θα 
προβλεπόταν η παραχώρηση (Αμοιβαιότητας στην ΕΕ από όλες τις χώρες ΑΚΕ, 
σύμφωνα με τους κανόνες' του ΠΟΕ. Όπως και στην πρώτη περίπτωση, θα 
μπορούσε να αναπτυχθεί μία διευρυμένη συνεργασία στους νέους τομείς' 
(4) μία διαφοροποιημένη αμοιβαιότητα. Θα μπορούσαν να μελετηθούν αμοιβαία 
προτιμησιακά καθεστώτα μεταξύ της ΕΕ και διαφορετικών ομάδων χωρών ή~ 
μεταξΥ) της ΕΕ και TÎOV επιμέρους χωρών. Η επιλογή αυτή θα μπορούσε επίσης να 
συμπληρ(ί>νεται με συνεργασία στους νέους τομείς που περιλαμβάνονται στην 
ημερήσια διάταξη του ΠΟΕ. 
Οι διαφορετικές αυτές εναλλακτικές προτάσεις δεν είναι αλληλοαποκλειόμενες. 
Θα μπορούσαν να συνδυαστούν έτσι ίόστε να καταστεί δυνατή η προσαρμογή του 
εμπορικού συστήματος με βάση το επίπεδο ανάπτυξης TÎDV διαφόρων 
εξεταζόμενίον χωρίον και τη βούληση για εμβάθυνση TÎDV σχέσεων. 
Πριν (Από την επιλογή υπέρ της μίας ή της άλλης μεταξύ των εναλλακτικών αυτών 
προτάσεχον, πρέπει να διεξαχθεί μία σε βάθος ανάλυση των δυνητικών τους 
αποτελεσμάτων για την ΕΕ και για τις χώρες ΑΚΕ. 
Η Ένωση Hit μπορούσε επίσης να στηρίξει την υιοθέτηση μίας συμφωνίας 
σχετικά με την προστασία των ξένων επενδυτικών κεq)αλαί(t)v. 
Ήδη, από την τέταρτη Σύμβαση της Αομέ εξετάστηκαν προτάσεις για τον τομέα 
αυτό. Αιεθνείς συμ.φωνίες έχουν πάρει το δρόμο των διαπραγματεύσεων και η 
Επιτροπή προσπαθεί να προωθήσει τις συζητήσεις στο πλαίσιο του ΠΟΕ. 
Διαπραγματεύσεις βρίσκονται επίσης σε εξέλιξη υπό την αιγίδα του ΟΟΣΑ εν όψει 
της σύναψης μίας πολυμερούς συμφωνίας για τις επενδύσεις. 
Στο μεταξύ, μία συνεργασία σε υποπεριφερειακό επίπεδο ή κατά ομάδες χα>ρών θα 
ορθολογικοποιούσε αισθητά τις διαπραγματεύσεις, οι οποίες σήμερα διεξάγονται 
μόνο σε. διμερές επίπεδο (μεταξΥ) κρατών). Μία τέτοια πρωτοβουλία θα 
αποτελούσε σημαντική ώθηση για τις ιδιωτικές επενδύσεις. 
Η Ένωση πρέπει επίσης να επανεξετάσει τις πρακτικές ρυθμίσεις της 
χρηματοδοτικής και τεχνικι'ις συνεργασίας της. 
II πορεία προς μία πιο «υπεύθυνη» εταιρική σχέση, το εντονότατο αίτημα για 
αποτελεσματικότητα και η εκτίμηση των αισθητά διαφοροποιημένων επιπέδων 
ανάπτυξης στα οποία έχουν φτάσει ορισμένες χώρες ΑΚΕ, επιβάλλουν TÏVV εκ 
θεμελίων επανεξέταση των ρυθμίσεων εφαρμογής της κοινοτικής ενίσχυσης στις 
χώρες ΑΚΕ. 
flpoc μία νέα λογική το>ν μέσων 
Η σύμβαση της Αομέ -διαθέτει σήμερα μία ευρεία κλίμακα χρηματοδοτικών μέσων 
Τ(Α οποία ανταποκρίνονται σε ειδικούς στόχους και υπόκεινται σε. διαφορετικές 
και ενίοτε πολύπλοκες διαδικασίες διαχείρισης. Η ταυτόχρονη χρήση τους στην 
ίδια χώρα δεν ευνοεί τη διαφάνεια της πολιτικής που ακολουθείται από την ΕΕ. 
Το ερο>τημα που τίθεται είναι χωρίς αμφιβολία αν η ΕΕ θα έπρεπε να 
προσανατολιστεί στον καθορισμό συνολικαϊν χρηματοδοτικών κονδυλίων, 
XVII 
κάνοντας ενόεχομένα)ς διάκριση μεταξύ TÎDV επιχειρήσεων που ανταποκρίνονται 
σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης και TÎDV μακροπρόθεσμων δράσεων, καθώς και 
μεταξύ των δράσεων στήριξης του δημοσίου και του ιδιωτικοΥ) τομέα. 
Προς μία μεγαλύτερη επιλε£ιμότητα ττι< ενίσγυσικ 
Ο αυτόματος χαρακτήρας της διάθεσης των πόρων της προγραμματισμένης 
ενίσχυσης περιορίστηκε αισθητά μετά την αναθεώρηση της Λομέ IV στο 
μεσοδιάστημα και έγινε εισαγωγή ενός νέου ποιοτικού στοιχείου, το οποίο 
παρέχει τη δυνατότητα να προσαρμόζεται το Υχψος TÎDV ενισχύσεων που 
χορηγούνται ανά χώρα σε συνάρτηση με τις προσπάθειες που καταβάλλει κάθε 
κυβέρνηση στις ' τομεακές πολιτικές και στη μακροοικονομική πολιτική της. Η 
εξέλιξη (Αυτή αποτελεί έκφραση της (Αυξημένης απαίτησης για αποτελεσματικότητα 
από την πλευρά της ΕΕ. Ανταποκρίνεται επίσης σε μία νέα αντίληψη της εταιρικής 
(τχέίίης η οπού/, βασίζεται σε αμοιβαίες δεσμεύσεις και σύμφωνα με. την οποία η 
εξωτερική ενίσχυση προορίζεται να υποστηρίξει τις προσπάθειες εσωτερικής 
μεταρρύθμισης. Αναμένεται, συνεπούς, ότι η ΕΕ θα έχει τη βούληση να συνεχίσει 
προς απτή την κατεύθυνση. Παράλληλα, τα πλεονεκτήματα του προγραμματισμοΥ) 
όσον αφορά στην προβλεψιμ,ότητα της ροής TÎDV εξα>τερικών χρηματοδοτήσεανν 
για τις /(ήρες ΑΚΕ και καθώς ο ίδιος προϋποθέτει την ύπαρξη ενός ελάχιστου 
στρατηγικού πλαισίου, αναμένεται να την ωθήσουν στη διατήρηση ενός 
συστήματος πολυετούς προγραμματισμού. Η ΕΕ θα πρέπει να αποφασίσει ως' 
ποιο βαθμό επιθυμεί να συμπληρώσει το κριτήριο των αναγκών, που βασίζεται 
ουσιαστικά στους δείκτες ανάπτυξης, με κριτήρια «απόδοσης» ή «χρηστής 
διαχείρισης» και να (Αυξήσει την ευελιξία της πολιτικής της υιοθετώντας, λόγου 
χάρη, έναν σταδιακό προγραμματισμό. 
Ενίσγυση έργων ή (Άμεση ενίσχυση τ(ον προϋπολογισμών 
II αξιολόγηση των κοινοτικών μέσων έδωσε τη δυνατότητα να αποδεσμευτοΥίν 
ορισμένες επιχειρησιακές συνομολογήσεις. Υπογράμμισε ιδιαίτερα το ενδιαφέρον 
να ενισχυθεί η τομεακή προσέγγιση και η στήριξη των μεταρρυθμίσεων, κάτι που 
έχει ήδη υλοποιηθεί κατά μεγάλο μέρος στο πλαίσιο της Αομέ IV, και να δοθεί 
έμφαση στη βελτίωση του θεσμικού πλαισίου και της τοπικής ικανότητας για 
χάραξη οικονομικοί και κοινωνικοϊν πολιτικών που θα εντάσσονται σε μία 
μακροπρόθεσμη στρατηγική. Υπό το πρίσμα αυτό, μήπιος πρέπει η ΕΕ να 
εγκαταλείψει την προσέγγιση στη βάση των έργων και να προσπαθήσει να 
δημιουργήσει τις προϋποθέσεις ώστε η χορήγηση της χρηματοδοτικής της 
στήριξης να λάβει τη μορφι'ΐ άμεσης ενίσχυσης των προϋπολογισμών των 
εμπλεκόμενων κρατών και στι'ιριξης των τομεακών πολιτικών; 
Μία τέτοια εξέλιξη πρέπει επίσης να συνοδεύεται από μία μεταρρύθμιση του 
καθεστώτος της υπό όρους χορήγησης, σε συντονισμό με το σύνολο των 
χρηματοδοτούν. Αφενός, αποδεικνύεται ότι είναι απαραίτητο να υπάρξει 
συναίνεση για ένα περιορισμένο σύνολο ποιοτικών κριτηρίων παρά να συνεχιστεί 
η προσέγγιση TOW τελευταύον ετών, στη διάρκεια TÎDV οπούον παρατηρΥ|θηκε μία 
πληθώρα πολύ ειδικίόν συχνά όρων. Αφετέρου για να είναι αποτελεσματική και να 
προωθεί πραγματικά τις εθνικές πολιτικές, η υπαγωγή σε όρους πρέπει να είναι 
ταυτόχρονα ρεαλιστική (λαμβάνοντας υπόψη τους πολιτικοΥις και θεσμικούς όσο 
και τους οικονομικούς και κοινωνικούς παράγοντες), συνολική (βασισμένη στην 
εκτίμηση του συνόλου της μακροοικονομικής και TÎDV τομεακών πολιτικών που 
ακολουθούνται από μία κυβέρνηση) και (Αυστηρή. Οι υπηρεσίες της ΕπιτροπΥις 
έχουν υποβάλει προτάσεις προς την κατεύθυνση αυτή σε άλλους χρηματοδότες 
(ΤΤΟ πλαίσιο του Ειδικοί) Προγράμματος για την Αφρική (ΕΠΑ), με στόχο την 
XVIII 
υιοθέτηση μίας νέας προσέγγισης που να παρέχει τη δυνατότητα καλύτερου 
συνδυασμού TÎDV μακροπρόθεσμων αναπτυξιακών στόχων με τις βραχυπρόθεσμες 
επιταγές και να ευνοεί την εμπέδωση των μεταρρυθμίσεων από τις δικαιούχες 
χώρες. -" -
IIQOC ένα νέο τοόπο διαγείοισικ 
Τα καθεστο')ς συνδιαχείρισης έδειξε τα όρια του: αποτελεί τροχοπέδη για την 
αποτελεσματικότητα του συστήματος και δεν ευνοεί την ε|χπέΟωση των 
μεταρρυθμίσεων και των προγραμμάτα)ν ανάπτυξης από τους δικαιοΥιχους. Το 
καθεστώς (Αυτό πρέπει λοιπόν να τεθεί εκ νέου υπό συζήτηση. Ποιες είναι οι 
εναλλακτικές προτάσεις για τη διασφάλιση μίας επαρκούς αξιοπιστίας στη 
διαχείριση TÎDV πόρων παράλληλα με την ενθάρρυνση της ανάληψης ευθύνης από 
τους δικαιούχους, η οποία μάλιστα (Αποτελεί προϋπόθεση για αποτελεσματικότερη 
ενίσχυση; Θα μπορούσε να εξεταστεί μία διαφοροποιημένη και εξελικτική 
προσέγγιση, που να καθιστά δυνατό τον καθορισμό του καταλληλότερου τρόπου 
διαχείρισης για κάθε περίπτωση ξεχο)ριστά, σε συνάρτηση με κριτήρια όπως η 
ποιότητα του δα Αλόγου σχετικά με τις πολιτικές,η πρόοδος που έχει καταγραφεί 
ίΐτην υλοποίηση τους, ο συμπληρίοματικός χαρακτήρας των κοινοτικών πόρων σε 
σχέση με την εθνική προσπάθεια ή η ύπαρξη μηχανισμοί συντονισμού των 
εξωτερικών ενισχύσεων (Από τη δικαιούχο χώρα. 
Τέλος, όπως με συνέπεια έχει πράξει στο παρελθόν, η Επιτροπή συνιστά την 
εγγραφή του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανάπτυξης (ΕΤΑ) στον προϋπολογισμό11. Η 
εγγραφή του στον προϋπολογισμό θα έδινε πραγματική κοινοτική υπόσταση στο 
μέρος της βοήθειας που διαχειρίζεται η Επιτροπή, διευκολύνοντας έτσι τις θετικές 
συνέργιες μεταξύ των όιαφόρο)ν τομέων της ευρωπαϊκής δράσης. Παράλληλα, οι 
πράξεις δανειοδότησης της ETE προς τις χώρες ΑΚΕ θα μποροΥχταν να 
υπόκεινται στις ίδιες ρυθμίσεις με τις ίΑντίστοιχες άλλιον τρίτων χωρών, ιδιαίτερα 
όσον αφορά στον εφοδιασμό του Ταμείου Εγγυήσεων για τις εξωτερικές πράξεις. 
11 II εγγοαη Ί ΤΟ" ΕΤΛ (ΤΤον προϋπολογισμό .του έχει επανειλημμένα προταθεί από την 
Επιτροπή, οεν ε'ΞετάιΙεται καθαυτή οτο πλαίσιο της παρούσας Πράσινης Βίβλου. Το ζήτημα αυτό 
θα συζητηθεί παράλληλα μ»·· τις /ρηματοόοτικές πλευρές της μελλοντικής ισότιμης συνεργασίας, 
βλέπε για το θέμα αυτό την «Έκθεση για τις ουνατότυτες και τις ρυθμίσεις για την εγγραφή του 
ΙΛΤΛ στον προϋπολογισμό » που υποβλήθηκα από την Επιτροπή το 1994 (SEC(94)640 τελικό). 
Έγγραφο ανάλυσης 
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 
Μέρος πρώτο. Ένας κόσμος σε βαθιά (Αναταραχή 
Κεφάλαιο Ι. Εκτιμο>ντας τις παγκόσμιες αλλαγές που επιδρούν στη σχέση ΕΕ-
ΑΚΕ ((Τ. 1-9) 
Α. Το παγκόσμιο πλαίσιο και οι συνέπειες για τις χο')ρες ΑΚΕ και την Ευρώπη 
II. Εξωτερική δράση της Ένωσης και πολιτική αναπτυξιακής συνεργασίας 
Γ. Ο ρόλος της Ένακτης στην ανάπτυξη 
Κεφάλαιο II. Η εμπειρία της συνεργασίας ΕΕ-ΑΚΕ (σ. 10-23) 
Α. Κατανόηση του σημερινού πλαισίου των σχέσείυν ΑΚΕ/ΕΕ με βάση τις 
απαρχές και τις προσαρμογές του 
15. Αποτυχίες και επιτεύγματα της συνεργασίας στο πλαίσιο της σύμβασης της 
Λομέ 
Γ. Συνέπειες για τη μελλοντική εταιρική σχέση 
Κε(|)άλαιο III. Οι κοινωνικοοικονομικές και πολιτικές εξελίξεις στις χώρες 
ΑΚΕ: περιορισμοί και δυνατότητες (α. 24-40) 
Α. Οι δυσκολίες της οικονομικής πολιτικής σε ένα κατά βάση ασταθές 
περιβάλλον · 
II. Κίνδυνοι που πρέπει να (Αποφευχθούν, δυνατότητες που πρέπει να 
ενθαρρυνθούν 
Γ. Συνέπειες για τη μελλοντική εταιρική σχέση 
.48-
Μέρος δεύτερο. Στοιχεία για μία προοπτική της σχέσης ΕΕ-ΑΚΕ στο κατώφλι 
του 21ου αιώνα 
Κεφάλαιο IV. Προς μία νέα εταιρική σχέση(σ. 50-61) 
Α. II θέση της εταιρικής (Τ/έ(77|ς ΕΕ-ΑΚΕ στο πλαίσιο της εξίυτερικής πολιτικής 
της Ένωσης 
Β. Αναξωογόνακτη της εταιρικής σχέσης ΕΕ-ΑΚΕ με ενίσχυση της πολιτικής της 
διάστασης 
Γ. Διεύρυνση του πλαισίου συνεργασίας ΕΕ-ΑΚΕ 
Α. Το γεωγραφικό πεδίο TÎDV συμφωνιών συνεργασίας: εναλλακτικές προτάσεις 
Ε. Ο συντονισμός των ευρωπαίων εταίρων: εναλλακτικές προτάσεις 
Κεφάλαιο V. Εναλλακτικές προτάσεις για μία νέα πολιτική συνεργασίας της 
ΕΕ έναντι TÎDV χωρών ΑΚΕ (σ. 62-90) 
Α. Η κοινωνικοοικονομική διάσταση 
Β. Η θεσμική διάσταση 
Γ. Το εμπόριο και οι επενδύσεις 
Κεφάλαιο VI. Εναλλακτικές προτάσεις για μία νέα πρακτική στη 
χρηματοδοτική και τεχνική συνεργασία (σ. 91-100) 
Α. Συνολικός φάκελος χρηματοδοτήσεων ή επάλληλα κονδύλια 
Β. Χορήγηση της βοήθειας με βάση τις ανάγκες ή με βάση την αξία; 
Γ. Φύση των ενισχύσεων 
Α. Συνδιαχείριση, μονομερής διαχείριση από την ΕΕ ή αυτόνομη διαχείριση από 
τις δικαιούχες χώρες; 
Παρακολούθηση της Πράσινης Βίβλου (σ. 101) 
Πλαίσια: 
Ι. Καθορισμός των κριτηρίων (Αξιολόγησης (σ. 16-17) 
2.Αναπτυσσόμενες χώρες - Κοινωνικοοικονομικοί δείκτες (Ανά ευρείες 
περιφέρειες (σ. 29) 
3. Εμπορικές στρατηγικές των '/ωρών ΑΚΕ (σ. 40) 
4. Οι χώρες της Καραϊβικής: προοπτικές περιφερειακής ολοκλήρα)σης (σ. 43-44) 
5. Ανάλυση των εμπορικών εναλλακτικών δυνατοτήτων (σ. 84-87) 
Πίνακες - Γραφικές παραστάσεις 
Ah 
ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: ΕΝΑΣ ΚΟΣΜΟΣ ΣΕ ΒΑΘΙΑ ΑΝΑΤΑΡΑΧΗ 
ΚΕΦΑΑΑΙΟ Ι. ΕΚΤΙΜΩΝΤΑΣ ΤΙΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΠΟΥ 
ΕΠΙΔΡΟΥΝ ΣΤΗ ΣΧΕΣΗ ΕΕ - ΑΚΕ 
Α. Το παγκόσμιο πλαίσιο και οι συνέπειες του για τις χώρες ΑΚΕ και την 
Ευρώπη 
Το διεθνές πλαίσιο γνώρισε άνευ προηγουμένου αλλαγές από την έναρξη της 
συνεργασίας ΕΚ-ΑΚΕ, η σημ,ασία TÎDV οποίανν καθίσταται φανερή αν ληφθούν 
υπόψη οι (Ακόλουθες τέσσερις παράμετροι. 
1. II παγκοσμιοποίηση της οικονομίας και η αλληλεξάρτηση 
Η ανάπτυξη των ανταλλαγών, η ενοποίηση το>ν κεφαλαιαγοροΥν, η 
παγκοσμιοποίηση των δικτύων παραγωγής και διανομής, εμπεριέχουν τόσο νέες 
ευκαιρίες όσο και περιορισμούς για την Ευρώπη και τις χώρες ΑΚΕ. 
Μ ανάδυση νέίον πόλων ανάπτυξης στην Ασία και τη Λατινική Αμερική, η οποία 
(/.ποτελεί από μόνη της έναν ίχπό τους παράγοντες της παγκοσμιοποίησης, 
επιφέρει μεταβολές ιττη γεωγραφία της παγκόσμιας ανάπτυξης και στη ροή των 
ιόιωτικίόν κεφαλαίων. Σε ένα σύνολο χωρών που το I960 θεωρούνταν (χπό τις 
λιγότερο ανεπτυγμένες του πλανήτη και που συχνά αντιπροσωπεύουν 
σημαντικές μάζες πληθυσμού, η ανάσχεση της φτώχειας και η βελτίωση των 
δεικτίόν ανθρώπινης ανάπτυξης είναι αξιοσημείωτες. 
Η αύξηση των οικονομικών περιορισμών επιβάλλει, σε όλα τα κράτη και σε όλες 
τις κοινωνίες, προσαρμογές και μεταρρυθμίσεις σε βάθος. 'Ετσι η Ευρώπη 
βρίσκεται αντιμέτωπη με την ανάγκη για βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των 
οικονομιών της, για μεταρρύθμιση των κοινωνικών της συστημάτων και για 
αντιμετίόπιση του εκφυλισμού της κοινωνικής συνοχής. Το υψηλό ποσοστό 
(ΑνεργαΑς, η επέκταση της φτώχειας και τα φαινόμενα αποκλεισμού, δημιουργούν 
σοβαρές ανησυχίες και εμπεριέχουν τον κίνδυνο για εσωστρέφεια των ατόμων 
και TÎDV ευρωπαϊκοϊν κρατοϊν. Οι δημοσιονομικοί περιορισμοί που 
μακροπρόθεσμα συνδέονται με τις πιέσεις στα συστήματα κοινωνικής 
αοίράλισης, αποτέλεσμα του φαινομένου της δημογραφικής γήρανσης, δεν 
διευκολύνουν την υλοποίηση TÎOV (Αναγκαίων μετασχηματισμών. 
Γα Α τις χώρες ΑΚΕ. που δεν συμμετέχουν παρά οριακά στο παγκόσμιο εμπόριο 
(27() και στις ροές των διεθνοΥν επενδύσεων (λιγότερο του 1%), αποτελεί 
επιτακτική ανάγκη η μεγαλύτερη ενσωμάτωση στις διεθνείς ανταλλαγές και η 
διαφοροποίηση των παραγωγών τους και των αγορών στις οποίες αυτά 
δΐί (τίθενται. Όπως και σε άλλες περιοχές της γης, η αναζήτηση περιφερειακών 
συνεργιών και συνεργασιών, σε οικονομικό αλλά και πολιτικό επίπεδο, θα 
διευκόλυνε την ενσωμάτίοση αυτή. 
Η αυξανόμενη αλληλεξάρτηση των οικονομικών και κοινωνικών συστημάτων 
στις διάφορες περιφέρειες της γης και η εμφάνιση νέων κινδύνων που (Απειλούν 
το σύστημα συνολικά στους τομείς του περιβάλλοντος, των μεταναστευτικών 
φαινομένων, της τρομοκρατίας, των ναρκωτικών, του οργανα)μένου εγκλήματος 
σε διεθνή κλίμακα, καθιστούν όλο και πιο ακατάλληλο το εθνικό πλαίσιο δράσης 
/[C 
και μεταβάλλουν εκ θεμελίων την έννοια της εθνικής κυριαρχίας. Το παγκόσμιο 
ρυθμιστικό πλαίσιο εξελίσσεται με βραδύτατους ρυθμούς και η διπλή κίνηση της 
ενίσχυσης τον πολυμ,ερούς χαρακτήρα και των περιφερειακοί τοπικιστικών 
κινήσεων που ήδη παρατηρείται, φαίνεται προορισμένη να συνεχιατεϋ " 
2. Η επιτά'/υνση της διάδοσης TÎDV τεννολονικών καινοτομιών 
Η είσοδος στην κοινωνία TÎDV πληροφοριών αποτελεί εντυπωσιακή παράμετρο 
της παγκοσμιοποίησης, που θα μπορούσε να επιταχύνει τις αλλαγές, να μειώσει 
τις (Αποκλίσεις στον τεχνολογικό τομέα και να ανοίξει νέους ορίζοντες 
(Ανάπτυξης. Την ίδια στιγμή, η έλλειψη βασικών επικοιναννιακών υποδομούν στις 
φτωχότερες χώρες, η συγκέντρωση της παραγαιγής νέων τεχνολογιών σε 
ορισμένες βιομηχανικές χώρες και το ενδεχόμενο ενός κινήματος πολιτιστικού 
αποκλεισμού, εμπεριέχουν τον κίνδυνο διεύρυνσης του χάσματος μεταξύ τα>ν 
χωρίον και αύξησης TÎDV κοινωνικών ανισοτήτανν. 
II Ευρώπη επιζητά Τ7| μέγιστη δυνατή ανταγωνιστικότητα στους τομείς αιχμής. 
Οι χώρες ΑΚΕ οφείλουν να δημιουργήσουν πρόσφορες συνθήκες για μεταφορές 
τεχνολογιών, καθώς η έννοια της «προηγμένης τεχνολογίας» εξελίσσεται: οι πιο 
προηγμένες τεχνολογίες θα μπορούν στο μέλλον, χα)ρίς μεταβατική περίοδο, να 
συνδράμουν στη λύση ειδικίόν προβλημάτων TÎDV αναπτυσσόμενων χωρών. 
II τεχνολογική διάσταση κατέχει πρωταρχικό ρόλο στην πορεία προς την 
αειφόρο ανάπτυξη. Όμως το κόστος της προστασίας του περιβάλλοντος μπορεί, 
βραχυπρόθεσμα, VIA αντιστρατεύεται τον στόχο της (Αύξησης της 
ανταγωνιστικότητας των χωρών. ΑΚΕ. Καθίσταται αναγκαίο να υπάρξει μία 
παγκόσμια συμ,φωνία για τις καθαρές τεχνολογίες, καθώς και να γίνει κατανομή 
του κόστους της προστασίας του περιβάλλοντος μεταξύ των βιομηχανικών και 
των αναπτυσσόμενων χωρών. 
3. Μ ανατροπή των δημογραφικών τάσεων 
Οι ρυθμοί αύξησης του παγκόσμιου πληθυσμού δεν υπήρξαν ποτέ. υψηλότεροι σε 
όλη την ιστορία της ανθρωπότητας. Από 2 δισεκατομμύρια κατοίκους το 1930, 
(/.νήλθε στα 4 δισεκατομμύρια το 1975 και σε 6 περίπου δισεκατομμύρια σήμερα. 
Σύμφωνα με τις σημερινές προβλέψεις, αναμένεται να φτάσει τα 8 
δισεκατομμύρια περίπου το έτος 2020. Αν υποτεθεί ότι το σύνολο του 
παγκόσμιου πληθυσμού ευθυγραμμιζόταν στα σημερινά επίπεδα διαβίωσης και 
τις καταναλωτικές συνήθειες TÎOV βιομηχανικών χωρών - και ορισμέναχν 
πρόσφατα εκβιομηχανισμένων χωρών - η πίεση για το περιβάλλον θα ήταν 
αφόρητη. Εξάλλου η δημογραφική αύξηση συνοδεύεται από επιτάχυνση της 
αστικής αύξησης, η οποία αφορά κατά κύριο λόγο, τις φτωχότερες χώρες. 
II διατάραξη της ισορροπίας των πληθυσμών μεταξύ Βορρά και Νότου θα 
αντανακλάται και στους συσχετισμούς ισχύος στο παγκόσμιο σύστημα ιδίως αν 
συνοδευτεί και από διαφορές στις οικονομικές επιδόσεις όπως έχει ήδη διαφανεί 
(Από τη θέση που κατέχει στο διεθνές προσκύνιο η Ασία. 
Παρόλο που σε. παγκόσμιο επίπεδο, προβλέπεται μία επικείμενη επιβράδυνση 
του ρυθμού δημογραφικής αύξησης, η υποσαχάρια Αφρική (Αποτελεί μία 
αξιοσημείωτη εξαίρεση. II περιφέρεια αυτή της γης εξακολουθεί να γνωρίζει μία 
εξίΑίρετικίΆ μεγάλη αύξηση του • πληθυσμού (2,9% το χρόνο), η οποία είναι 
δύσκολο να συμβαδίσει με τους στόχους της αειφόρου ανάπτυξης. Η 
επιτάχυνση της (Αστικής αύξησης εκδηλώνεται ιδιαίτερα με έντονες πιέσεις στις 
υποδομές και στις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας, δημιουργώντας κυρίως μείζονες 
προκλήσεις όσον (Αφορά στην εκπαίδευση. Ο έλεγχος της αστικής ανάπτυξης και 
η διαχείριση του τοπικού περιβάλλοντος θα (Αποτελούν, όλο και περισσότερο, 
για την ήπειρο αυτή, έναν (Από τους παράγοντες της πολιτικής σταθερότητας. 
Οι μαζικές ενδο-αφρικανικές μεταναστευτικές κινήσεις αποτελούν θετικό 
στοιχείο οικονομικής ολοκλήρωσης' παράλληλα, στο μέτρο που οι κινήσεις 
αυτές είναι συχνά (Ανεξέλεγκτες, αντιπροσωπεύουν σημαντικό παράγοντα 
κίνδυνοιj και πολιτικής αστάθειας. 
Η fΑύξηση της μεταναστευτικής πίεσης στον άξονα Βορρά-Νότου, ιδιαίτερα 
μεταξύ Αφρικής και Ευρώπης, μπορεί δυνητικά να είναι σημαντική και ενισχύει 
την σκοπιμότητα TÎDV στόχων της ανάπτυξης. 
4. Το τέλος του ψυ·/ρού πολέμου και τι ανάδυση ενός πολυπολικού κόσμου 
Τη στιγμή που η'οικονομική διάσταση διαδραματίζει αυξανόμενο ρόλο στις 
εξωτερικές σχέσεις, το τέλος της (Αντιπαλότητας μεταξύ Ανατολής και Δύσης 
διαγράφει π Α κίνητρα ιδεολογικής στήριξης και παρέχει σε κάθε. μέσο έθνος 
ικανότητα επιρροής και κάποια αυτονομία στην εξωτερική του πολιτική. Η 
άμεση ευθύνη TÎDV κρατών όσον αφορά στην εσωτερική ή στην εξωτερική τους 
ασφάλεια έχει, αποκατασταθεί τόσο στο Βορρά όσο και στο Νότο. 
II νέα παγκόσμια γεωπολιτική κατάσταση προδιαγράφεται ως συνύπαρξη 
περιφερειακών οντοτήτων. II Ασία ιδιαίτερα εδραιώνεται ως οικονομικός 
παράγοντας πρώτου μεγέθους και (Αναμένεται να ενισχύσει την παρουσία στην 
παγκόσμια σκηνή τα αμέσως επόμενα χρόνια. 
Τη στιγμή που η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σε μία σημαντική φάση 
εμβάθυνσης της διαδικασίας ολοκλήρωσης, υφίσταται συγχρόνως έναν 
μετασχηματισμό της ταυτότητας της. Αφενός, απομακρύνεται χρονικά το 
γεγονός της ίδρυσης της' (Αφετέρου προετοιμάζεται να αντιμετωπίσει τα 
θεμελιώδη ερωτήματα που συνδέονται με τη διεύρυνση της προς ανατολάς, 
διεύρυνση που θα ί Αυξήσει την ετερογένειά της και θα απαιτήσει ιδιαίτερες 
προσπάθειες ώστε να εμπεδωθούν οι (Αξίες της ειρήνης, της αλληλεγγύης και της 
συνεργασίας. 
Στο νέο αυτό πλαίσιο, τόσο για εσωτερικούς λόγους όσο και ανταποκρινόμενη 
στις εξωτερικές εκκλήσεις, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα επικυρώσει το πολιτικό της 
βάρος μέσα (Από μία πιο αποτελεσματική και πιο συνολική εξαντερική πολιτική. 
Η σχέση Βορρά-Νότου θα αποτελέσει ένα από τα συστατικά στοιχεία της: εδώ, 
θα επιβεβαιωθεί ο ιδιαίτερος ευρωπαϊκός χαρακτήρας, παρέχοντας μία νέα 
προοπτική στην ιδιαίτερη σύνδεση μεταξύ της Ένωσης και των χωρών ΑΚΕ. Το 
τέλος του ψυχρού πολέμου θα προσδώσει πραγματικά στην πολιτική 
συνεργασίας για την (Ανάπτυξη μία διαφορετική στρατηγική διάσταση και 
διάσταση ασφαλείας. ΤίΑυτόχρονίΑ, η Ευρώπη θα αναλάβει νέα καθήκοντα τα 
οποία θα αυξήσουν τα οικονομικά της βάρη σε άλλους τομείς εκτός της 
ανάπτυξης. Η πολιτική αναπτυξιακής συνεργασίας και η πολυμερής εμπορική 
πολιτική πρέπει να εξετάζονται (Από κοινού, σαν δύο όψεις της εξωτερικής 
ταυτότητας της Ένωσης. 
li. Εξωτερική δράση της Ένίοσης και πολιτική αναπτυξιακής συνεργασίας 
1. Η αναπτυξιακή συνεργασία, ένα από τα θεμέλια txiac συνεκτικής εξωτερικής 
Οοάσης 
Η εξίοτερική δράση της Ένακτης θεμελιώνεται σε τρία κύρια σκέλη: 
- ίΐτην κοινή εμπορική πολιτική, η οποία βασίζεται σε κοινές αρχές, ιδιαίτερα 
όσον αφορά στη σύναψη τελωνειακο>ν και εμπορικών συμφωνιών ή στα μέτρα 
εμπορικής άμυνας, και στο πλαίσιο της οποίας η Ένα)ση έχει υιοθετήσει μία 
γενική φιλελεύθερη πολιτική, που είναι επικεντρωμένη στον σεβασμό των 
πολυμερίόν υποχρεώσεων και στην οικοδόμηση ενός πολυμερούς συστήματος με 
καλύτερη διαχείριση, καθώς και στην ενεργό αναζήτηση μεγαλύτερης πρόσβασης 
στις εξίοτερικές (Αγορές1 ' 
- ίτε μία συστηματική συνεργασία και σε κοινές δράσεις εξωτερικής πολιτικής, η 
οποία είναι επικεντρωμένη στους στόχους ειρήνης και ασφάλειας, ενίσχυσης της 
δημοκρατίας και του κράτους δικαίου, καθώς και στο σεβασμό TÎDV δικαιωμάτατν 
τοπ ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών 
- στη συνεργασία για την ανάπτυξη, η οποία ευνοεί την αειφόρο οικονομική και 
κοινωνική ανάπτυξη των ανί(πτυσσόμενων χωρών και ιδιαίτερα TÎDV πιο 
υποβαθμισμένων μεταξύ αυτών, την αρμονική και προοδευτική ένταξη τους στην 
παγκόσμια οικονομία και την καταπολέμηση της φτοΥχειας. Σύμφα)να με τους 
όρους της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η κοινοτική πολιτική στον τομέα 
αυτό συι ι βάλλει στο ενικό στόχο ί Ανάπτυξης και εδραίωσης της δημοκρατίας και 
του κράτους δικαίου, καθο>ς και στο σεβασμό των δικαιωμάτων του ανθρώπου 
και των θεμελιωδών ελευθερκυν. 
Αλλες πολιτικές της Ένοκτης περικλείουν εξάλλου μία ενίοτε σημαντική 
εξωτερική διάσταση. Πρόκειται ιδιαίτερα για την περίπτωση της πολιτικής που 
ακολουθείται στον τομέα του περιβάλλοντος, της αγροτικής και αλιευτικής 
πολιτικής, της επιστημονικής και ερευνητικής πολιτικής, της πολιτικής που 
αφορά στην κοινωνία της πληροφόρησης, καθώς και στην εναρμόνιση των 
προτύπων στο πλαίσιο της εσοττερικής αγοράς. 
Σε. όλους αυτούς τους τομείς, η Ένωση έχει ορισμένους στόχους, οι οποίοι 
ανταποκρίνονται σε ειδικές (Ανησυχίες. 
II αναπτυξιακή συνεργασία συμβάλλει κατά πολύ στη συνοχή της εξιοτερικής 
δράσης της Ένωσης, στο μέτρο που ο στόχος της ανάπτυξης καθίσταται, με την 
πάροδο του χρόνου, συμπληρωματικός των πολιτικών και οικονομικών της 
στόχων: 
- η ανάπτυξη έχει ως τελικό σκοπό την ισόρροπη.και αειφόρο οικονομική και 
κοινωνική πρόοδο, που (Αποτελεί ιδρυτικό στόχο της Ευρωπαϊκής Ένακτης' 
- η ανάπτυξη πρέπει να παρέχει τη δυνατότητα καλύτερης επίλυσης των 
παγκόσμιων προβλημάτίον (περιβάλλον, δημογραφία, επιδημίες, παράνομο 
1 ΙΓ/>π»· Ανακοίνωση της [ΛΠΊ.τροπής σ/ΠΊκά μι-: «Μία στρατηγική πρόσβασης στην αγορά για 
την Ιίι>ρΐι>;ταϊκή Ένωση» ((,ΟΜ(%)53). 
εμπόριο) βελτιώνοντας την ικανότητα TÎDV αναπτυσσόμενων /ωρών να 
συμμετέχουν στη διαχείριση των προβλημάτων αυτών 
- η αναπτυξιακή πολιτική, και ιδιαίτερα ο ρόλος που διαδραματίζει η Ευρώπη 
στο πλευρό των φτίοχότερων χωρο')ν, προβάλλει την ταυτότητα της Ευρο>πης 
στον κόσμο. II τελευταία δεν είναι δυνατό να κατηγορηθεί για μερκαντιλισμό, τη 
στιγμή που πολλοί εποφθαλμιούν τα μερίδια αγοράς στις νεοαναδυόμενες 
οικονομίες. Συγκεκριμένα, οι ευρωπαίοι παραγωγοί θα ωφεληθούν, σε 
μεσοπρόθεσμο έως μακροπρόθεσμο επίπεδο, από την ευημερία TÎDV χωρών 
εταίρων τους με υψηλό δημογραφικό δυναμικό. Πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη 
η πλανητική, εκτεινόμενη σε τέσσερις ηπείρους, σχέση ΕΕ-ΑΚΕ η οποία συνδέει 
τις ευρωπαϊκές οικονομίες με τις περιοχές της υποσαχάριας Αφρικής, της 
Λατινικής Αμερικής, της Ασίας και του Ειρηνικού που βρίσκονται σε τροχιά 
οργάνωσης" 
- η ανάπτυξη απαντά, στην πολιτική της διάσταση (δημοκρατία, δικαιώματα του 
ανθρώπου, θεμελιώδεις ελευθερίες, κράτος δικαίου), στην κοινίυνική της 
διάσταση (βελτίωση·'των συνθηκών .διαβίωσης και πρόληψη της διάρρηξης του 
κοινωνικού ιστού) και στην περιβαλλοντική της διάσταση (συγκρούσεις και 
επισιτιστικές ελλείψεις που συνδέονται με την έλλειψη υδάτινων πόρανν και την 
υποβάθμιση των εδαφών), σε ορισμένες (Ανησυχίες της ΕΕ που συνδέονται με την 
(Ασφάλεια (κίνδυνοι ένοπλων συγκρούσεων, διασπορά της ατομικής ενέργειας, 
τρομοκρατία, μεταναστεύσεις). Η περιφερειακή και παγκόσμια οικονομική 
ολοκλήρωση, την οποία υποστηρίζει η Ένωση στο πλαίσιο τα>ν δράσεχον 
συνεργασίας της, (Αποτελεί εξάλλου ισχυρό παράγοντα σταθερότητας. 
Αν η πολιτική (ΑνάπτυξαΑκης συνεργασίας που ακολουθεί η Ένωση (Αποτελεί 
σημαντικό στοιχείο.της εξωτερικής της δράσης, πρέπει εντούτοις να διατηρεί 
επαρκή αυτονομία ώστε να ανταποκρίνεται στους εγγενείς στόχους της, που από 
τη (ρύση τους εντάσσονται σε μία μακροπρόθεσμη προοπτική η οποία 
συνεπάγεται συνεχή δράση. II συνεργασία μπορεί να συμβάλει στους στόχους 
της εξίυτερικής πολιτικής δεν μπορεί όμως να εξαρτάται απ'αΐΓτή. Ο σαφής 
δεσμός που υπάρχει μεταξύ των διαφόρων σκελών της εξαπερικής δράσης 
συνδέεται με την αρχή της συνοχής. 
2. II απώλεια νομιμότητας της ενίσγυσης και η απαίτηση νια 
( Αποτελεσματικότητα 
Ένα διάχυτο αίσθημα απογοήτευσης αναφορικά με τα συγκεκριμένα 
αποτελέσματα της αναπτυξιακής ενίσχυσης εκδηλώθηκε στη διάρκεια της 
δεκαετίας του Ή(). τροφοδοτούμενο από μία σύμπτίυση παραγόντίον: κατά 
πρώτον, οι δημοσιονομικοί περιορισμοί στις χώρες χορηγούς' στη συνέχεια, η 
αύξηση της (Ανεργίας και η επιδείνωση TÎDV κοινωνικών προβλημάτων στις 
βιομηχανικές χώρες και οι (Αντιδράσεις εσωστρέφειας που έχουν επιφέρει* η 
επίγνωση του αμελητέου ρόλου που έχει διαδραματίσει η συνεργασία σε σχέση με 
το εμπόριο και τις επενδύσεις στην οικονομική απογείωση ορισμένων /ωρών 
της Ασίας ή της Λατινικής Αμερικής' τέλος, το προφανές γεγονός ότι, παρά τα 
κάποια αξιοσημείωτα αποτελέσματα που μαρτυρά η βελτίωση των δεικτών 
υγείας, εκπαίδευσης, πρόσβασης σε πόσιμο νερό, συνεργασίας και τη σημαντική 
προσπάθεια ενίσχυσης που επιχειρήθηκε υπέρ της νοτίως της Σαχάρας Αφρική, 
πολλές χώρες δεν απέφυγαν το να περιπέσουν και να παραμείνουν στο 
περιθώριο της παγκόσμιας οικονομικής και τεχνολογικής ανάπτυξης. 
Η έξαρση της βίας, ο πολλαπλασιασμός των αδελφοκτόνακν πολέμα>ν και η 
ανεπάρκεια πολλοϊν ίχφρικ(χνικών κρατών κατά τη διάρκεια TÎDV τελευταίων 
ετών, η διάχυτη εντύπωση για ύπαρξη διαφθοράς και σφετερισμό της ενίσχυσης 
προς όφελος TÎDV κρατούντων, είχαν την τάση να ενισχύουν το αρνητικό αυτό 
συναίσθημα, έναντι της συνεργασίας. Οι συγκεκριμένες καταστάσεις έκτακτης 
(Ανάγκης έχουν εξάλλου επιφέρει ουσιαστική αύξηση TÎDV επεμβάσεων 
ανθρωπιστικού χαρακτήρα, οι οποίες αντλούν από τους προϋπολογισμούς της 
αναπτυξιακής βοήθειας* έχουν επίσης δημιουργήσει κάποια σύγχυση μεταξύ της 
βοήθειας έκτακτης ανάγκης και της πιο μακροπρόθεσμης ενίσχυσης, μεταξύ της 
ανθρωπιστικής και της κοινωνικοοικονομικής διάστασης. 
Αντιμέτίμποι με τις πιέσεις για μείωση TÎDV κονδυλίων αναπτυξιακής βοήθειας, 
αλλά' και δεδομένης της σοβαρότητας των καταστάσεων ένδειας και των 
συνεπειών τους όσον αφορά στην αστάθεια και στον πολλαπλασιασμό των 
πιθανοτήτων σύγκρουσης, οι εταίροι της συνεργασίας δεν έχουν σήμερα άλλη 
επιλογή (Από το επανεξετάσουν τα κριτήρια χορήγησης της ενίσχυσης και τις 
ρυθμίσεις διαχείρισης μ.ε στόχο την αναβάθμιση της ποιότητας και της 
αποτελεσματικότητας στη χρήση TÎDV διαθέσιμων πόρων. 
Πέρ(Α από το αίτημα για αυξημένη αποτελεσματικότητα, το πνεύμα της 
συνεργασίας έχει εξελιχθεί. Οι παγκόσμιες οικονομικές μεταβολές 
(φιλελευθεροποίηση, τεχνολογική πρόοδος, νεοαναδυόμενες οικονομίες) και τα 
διδάγματα-των επιτυχιών της Ασίας, της Λατινικής Αμερικής ή της Αφρικής 
έχουν μεταβάλει ριζικά τη φιλοσοφία της ανάπτυξης, ιδιαίτερα όσον αφορά στην 
(Αντίληψη του ρόλου του κράτους και στον τρόπο οργάνωσης TÎDV σχέσεων 
ιιετίίΗύ δημόσιων και ιδιωτικών ίμορέων. 
Ένα" άλλο νέο δεδομένο το οποίο (Αποτυπώνει έναν ανίΑπροσανατολισμό των 
πολιτικίόν συνεργασίας έγκειται στο γεγονός ότι το πολιτικό άνοιγμ.α από το 
τέλος του ψυχρού πολέμου έδωσε τη δυνατότητα για ευρεία συναίνεση στις 
(Αρχές της δημοκρατίας και της οικονομίας της αγοράς. Ο διάλογος σε 
παγκόσμιο επίπεδο εμπλουτίστηκε με τις ποικίλες εμπειρίες των νέων 
παραγόντων. Οι μεγάλες παγκόσμιες διασκέψεις με αντικείμενο το περιβάλλον, 
TÎA δικαιώματα του ανθρίόπου, τα ζητήματα που αφορούν τον πληθυσμό, την 
κοινωνική (Ανάπτυξη, το ρόλο και τη θέση των γυναικών και την επισιτιστική 
ασφάλεια, απέδειξαν την ικανότητα χωρών πολύ διαφορετικών μεταξύ τους να 
εκφράζουν κοινές (Αξίες και (Αρχές πανί ο σε ένα σύνολο ουσιαστικό) ν για την 
ανάπτυΗη 'Ιεμάτων. 
Οι διαφορετικές αυτές εξελίξεις έχουν ήδη οδηγήσει στην εισαγωγή σημαντικών 
αλλαγών στην (Αντίληψη της ενίσχυσης και του ρόλου της στην (Ανάπτυξη, 
αλλαγές που έχουν εν μέρει ενσωματωθεί στην πολιτική συνεργασίας μεταξύ της 
ΕΕ και των χωρών ΑΚΕ. Οι αλλαγές αυτές εμπίπτουν σε τέσσερις κυρίως 
κατηγορίες: 
- εισαγωγή μίας περισσότερο ενισχυμένης πολιτικής διάστασης (ψήφισμα της 
28ης Νοεμβρίου 1991 και άρθρο 5 της Σύμβασης Λομέ IV όπίος αναθεωρήθηκε: 
δικαιώματα του ανθρώπου, δημοκρατικές αρχές, κράτος δικαίου, χρηστή 
διαχείριση τ<ον δημόσκον υποθέσεων)' 
- ενίσχυση TÎDV δεσμ/υν μεταξύ της βοήθειας έκτακτης ανάγκης, της ενίσχυσης 
(Αποκατάστασης και της (Αναπτυξιακής βοήθειας2* 
- (Ανάπτυξη νέων προσεγγίσεων αναφορικά με τη θέση τηςΓ ενίσχυσης, 
επαναπροσδιορισμός των ρόλων των εταίρων: δίδεται έμφαση στο «περιβάλλον 
πολιτικής» (policy environment), στην ανάπτυξη της τοπικής δυναμικότητας, στο 
ρόλο της κοινωνίας των πολιτών και στην αναζήτηση νέων ρυθμίσεανν για 
διεύρυνση της συνεργασίας σε άλλους φορείς του ιδιωτικού κυρίως τομέα' 
- αλλαγές προτεραιοτήτων, μέσα (χπό μείωση των παρεμβάσεων στους 
παραγωγικούς τομείς και ενσωμ,άτυχτη νέων σχετικά θεμάτων: 
(i) νέες ρυθμίσεις στήριξης της κοινωνικής ανάπτυξης (ενίσχυση από τον 
προϋπολογισμ.ό, διασφάλιση TÎDV κοινωνικών δαπανών), πιο συστηματική 
θείύρηση TÎDV επιπτώσεων των δράσεων-συνεργασίας για τις φτωχές ομάδες, με 
έμφαση στο ρόλο TÎDV γυναικοϊν, στα δημογραφικά ζητήματα, στην εκπαίδευση 
και στην κατάρτιση* 
(Π) οι δράσεις υπέρ της δκΑφύλαξης του περιβάλλοντος, η διαχείριση των 
φυσικών πόρίυν, η αεκράρος ανάπτυξη μέσα) της γενίκευσης των μελετών 
επιπτοκτείον και τη χρηματοδότηση ειδικών έργα)ν και προγράμματα^' 
(iii) η εισαγίογή του μέσου στήριξης της διαρθραντικής προσαρμογής, η οποία 
παρεμβαίνει σε μακροοικονομικό και τομεακό επίπεδο' 
(iv) οι θεσμικές μεταρρυθμίσεις, η (Αύξηση της διοικητικής δυναμικότητας, η 
αναβάθμιση της κοινωνίας των πολιτών, η ανάπτυξη περισσότερο συμμετοχικών 
προσεγγίσεων, η αποκέντρωση της συνεργασίας' 
(ν) μία νέα (Αντίληψη του ρόλου του κράτους στην οικονομία, πολιτικές παροχής 
κινήτρων υπέρ της ανάπτυξης του ιδιωτικού τομέα, στήριξη της ανάπτυξης του 
εμπορίου. 
Οι αλλαγές αυτές είναι σε θέση να αυξήσουν την αποτελεσματικότητα των 
πολιτικών συνεργασίας. II εφαρμογή τους είναι ωστόσο πολύ πρόσφατη για να 
είναι δυνατή η αποτίμηση TÎDV πραγματικοί επιπτώσεων τους. 
Γ. Ο ρόλος της Ένωσης στην ανάπτυξη 
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, πόλος σταθερότητας, πρότυπο συνεργασίας και 
περιφερειακής ολοκλήρωσης, πρώτη εμπορική δύναμη και κύριος χορηγός 
κρατικής αναπτυξιακής βοήθειας μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο υπέρ 
της ανάπτυξης των λιγότερο ευνοημένων περιφερειών. 
Η συνεισφορά της κοινοτικής δράσης τοποθετείται κυρίως σε πέντε επίπεδα: 
- μέσα (Από την ενεργό συμμετοχή της στο πολυμερές σύστημα, στους τομείς της 
(Ασφάλειας, του εμπορίου και των επενδύσεων, της οικονομικής και 
νομισματικής συνεργασίας, η δράση της Ένωσης έχει επιπτώσεις που δεν είναι 
δυνατό να παραβλέψει κανείς γα Α τις αναπτυσσόμενες χώρες. Η ΕΕ μεριμνούσε 
πάντα για την ένταξη των λιγότερο προηγμένων χωρών στις διεθνείς 
συναλλαγές' όσον (/.φορά στις χώρες ΑΚΕ, αποτελούν σήμερα .μείζονα πρόκληση' 
2 ΓΟΜ(%) 153 της 30ης Απριλίου 19% «Οι. δρομυί μκταξύ της βοήθειας έκτακτης ανάγκης, τι\ί 
ι νίσ/υσης αποκατάστασης και. της ενίσχυσης ανάπτυξης». 
- δυνάμει της γενικής αρχής της συνοχής και της συνέχειας της κοινοτικής 
δράσης, η Ένωση πρέπει να επαγρυπνά έτσι ώστε οι αναπτυσσόμενες χο>ρες να 
μπορέσουν να εποκρεληθούν της διαδικασίας της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Η 
πρόσβαση στην εσωτερική αγορά, που σύντομα θα ολοκληρωθεί με τη~μετάβαση 
ίΐτο ενιαίο νόμισμα, και η προοπτική της διεύρυνσης, που εμπεριέχει συγχρόνως 
κινδύνους (Απομάκρυνσης της εμπορικής και επενδυτικής ροής και νέες 
εμπορικές ευκαιρίες, (Αποτελούν, σημαντικές παραμέτρους στο σύνολο της 
ευρωπαϊκής πολιτικής από περιφέρεια σε περιφέρεια' 
- σε σχέση με τους πολυμερείς οργανισμούς που παρεμβαίνουν στα θέματα 
ανάπτυξης (Διεθνής Τράπεζα, ΔΝΤ, περιφερειακές τράπεζες ανάπτυξης), η 
Ένωση κατέχει ξεχωριστή θέση:' είναι η μόνη που αναπτύσσει συγχρόνως 
πολιτική δράση. Η Ένωση μπορεί από πολιτική άποψη να στηρίξει ένα δίκαιο 
και αειφόρο τρόπο (Ανάπτυξης, σε .συμφωνία με τις ιδρυτικές αρχές της και τις 
κοινωνικο-πολιτισμικές (Αξίες της κοινωνίας στην οποία προσβλέπει. Η σημασία 
που αποδίδει η Ένωση στο σεβασμό των δικαιωμάτων του ανθροχπου, στις 
κοινωνικές ί Αξίες, στην εκπαίδευση και στην κατάρτιση, στη διαφύλαξη του 
περιβάλλοντος, η δική της εμπειρία από τις συνέπειες της εμπορικής 
φιλελευθεροποίησης μέσα από τις κατάλληλες διαρθρωτικές πολιτικές και η 
στήριξη εκ μ,έρους της TÎOV προσπαθειών περιφερειακής συνεργασίας και 
ολοκλήρωσης, της προσδίδουν μία ξεχωριστή ταυτότητα στον τομέα της 
ανάπτυξης" 
- η Ένωση οφείλει να (Αξιοποιήσει την ικανότητα της να κινητοποιεί επαρκώς 
πόρους ενίσχυσης για να (ρτάσει σε ένα επίπεδο «κρίσιμης μάζας» και να 
εγκαινιάσει πολιτικές συνεργασίας που καθοδηγούνται από μακροπρόθεσμους 
στόχους. Σε σχέση με τους υπόλοιπους χρηματοδότες και κυρίως δεδομένης της 
μεγάλης περικοπής των κονδυλίων ί Αμερικανικής ενίσχυσης, η ΕΕ εμφανίζεται 
ιδιαίτερα δυναμική όσον αφορά στην δημόσια αναπτυξιακή ενίσχυση από τις 
(Αρχές της δεκαετίας του '90, η συνεισφορά της ΕΕ (Κοινότητα + κράτη μέλη) 
αντιπροσωπεύει ένα αυξανόμενο ποσοστό επί του συνόλου (53% το 1995)' 
- τέλος, η Ένωση, εμμένοντας στις προσπάθειες της για εσωτερική συνεργασία3 
δυνάμει της (Αρχής της συμπληρίοματικότητας μεταξύ της κοινοτικής πολιτικής 
συνεργασίας για την ανάπτυξη και των διμερών πολιτικί,υν των κρατών μελών, 
μπορεί να δώσει ιδιαίτερη ώθηση στις προσπάθειες συντονισμού που 
επιχειρούνται (Από το σύνολο TÎDV χρηματοδοτών σε διεθνές επίπεδο, στους 
κόλπους όιά([.ορων οργανισμών (Ηνωμένα Έθνη, ΟΟΣΑ, πραντοβουλίες της 
ομάδας των 7 υπέρ της βελτίωσης του συντονισμού μεταξύ πον πολυμερών 
οργανισμών. Ειδικό Πρόγραμμα για την Αφρική, συμβουλευτικές ομάδες, 
στρογγυλές τράπεζες,...). II ενίσχυση του συντονισμού τόσο στο επίπεδο των 
συνολικών πρωτοβουλιών (SATO και στο επίπεδο της κάθε δικαιούχοι.) χώρας έχει 
καταστεί' απαραίτητη για τη βελτίωση των επιπτώσεων και την αύξηση της 
(Αποτελεσματικότητας TÎOV πολιτικών συνεργασίας. 
3 Βλέπε τα πορίσματα του Συμβουλίου της 25ης Μαΐου 1993, το Ψήφισμα της 2ης Δεκεμβρίου 
1993 σχετικά με «τις διαδικασίες συντονισμού μεταξύ της Κοινότητας και των κρατών μελών» 
και. τα διάη οοα ψιμι ίσματα που έχουν εκδοθεί έκτοτε με στόχο τη βελτίωση του συντονισμού 
μι τα'ίύ της Κοινότητας και των κρατών μελών στους διάφορους τομείς της συνεργασίας για την 
ανάπτυξη (καταπολέμηση της qτο')/πας, υγεία, επισιτιστική ασφάλεια, εκπαίδευση, AIDS, 
ισότητα ανδρών/γυναικών). Η πειραματική δοκιμή βελτίωσης του συντονισμού σε 
επιχειρησιακό επίπεδο αποτέλεσε εξάλλου αντικείμενο έκθεσης της Επιτροπής («τελική έκθεση 
σ/ετικ?/. με την πειραματική δοκιμ.ή του επιχειρησιακού συντονισμού» COM(95)700). και. τέλος 
τα πορίσματα του Συμβουλίου της 28ης Μαΐου 1996. 
Η πρόσφατη επιτάχυνση της ευρωπαϊκής οικοδόμησης πρέπει να θεωρηθεί 
τουλάχιστον εν μέρει ίος μία προσπάθεια των Ευρωπαίων να αντεπεξέλθουν τις 
μεγάλες παγκόσμιες μεταβολές που εκθέτει το πρώτο αυτό' κεφάλαιο. Η 
επιτάχυνση αυτή, που σε καμία περίπτακτη δεν έχει προσλάβει την τελική της 
μ,ορφή, έχει σήμερα δύο στόχους: να ενισχύσει την ικανότητα δράσης των 
Ευρίοπαίίυν στο πλαίσιο μίας πολιτικής Ένωσης και να επιδείξει αλληλεγγύη'ως 
προς την κοινή δημοκρατική ταυτότητα της με τις χώρες της κεντρικής, και 
ανατολικής Ευροιπης. Η επιβεβαίωση των στόχων αυτών, που βρίσκονται στον 
πυρήνα της τρέχουσας Διακυβερνητικής Διάσκεψης (ΔΔ) αποτελεί κατά κάποιο 
τρόπο επικύρωση της μελλοντικής αναγκαιότητας μίας ευρωπαϊκής' πολιτικής 
(Ανάπτυξης: πώς είναι δυνατό να εδραιωθεί ο ρόλος του παγκόσμιου παράγοντα 
χωρίς μία υπεύθυνη στρατηγική έναντι τα>ν διαφόρων περιφερειών του Νότου 
και Ιδιαίτερα όσων βρίσκονται περισσότερο εκτεθειμένες στη φτώχαα και την 
περιθίοριοποίηση; Πώς θα καταστεί η (Αλληλεγγύη με τις νεαρές δημοκρατίες της 
Ανατολής στοιχείο ταυτότητας, χωρίς την επιβεβαίωση μίας ισότιμης σχέσης 
συνεργασίας με τις χώρες που αναζητούν το δικό τους δρόμο στην επίτευξη μίας 
δίκαιης κοιναννίας, προσηλα)μένης στα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα; 
10 
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ϊΙ. Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΕ-ΑΚΕ 
Α. Κατανόηση του σημερινού πλαισίου των σχέσεονν μεταξύ της ΕΕ και των 
κρατών ΑΚΕ με βάση τις (Απαρχές και τις προσαρμογές του 
Ι. Η ε£έλι£η των πολιτικοί κίνητρων της Ευρώπης έναντι των αναπτυσσόμενων 
•/ωρών 
Η κοινοτική πολιτική αναπτυξιακής συνεργασίας έχει τις απαρχές της στην 
σύνδεση TÎDV νπ«-.ρπόντιων Χωρίον και Εδαφών με την Κοινότητα ήδη από το 
1957, ως κατάληξη ενός συμβιβασμού μεταξύ των κρατών μελών που ήταν υπέρ 
μίας παγκόσμιας προσέγγισης της ανάπτυξης και των κρατίόν μελών που 
προτιμούσαν μία προνομιούχα σχέση Ευρώπης-Αφρικής. 
II σύνδεση σχεδιάστηκε ως συνολική προσέγγιση, που κάλυπτε ταυτόχρονα το 
εμπορικό καθεστώς και της αναπτυξιακής βοήθειας. 
Μετά την πρίότη πενταετία του καθεστώτος σύνδεσης που προβλεπόταν από τη 
Συνθήκη, πολλές χώρες είχαν (Ανακτήσει την ανεξαρτησία τους, ενο') τα κίνητρα 
της συνεργασίας δεν είχαν κατά βάση αλλάξει. Αφενός οι ευρίοπαϊκές χώρες, με 
πνεύμα -αλληλεγγύης και φροντίδας να αναλάβουν τις ευθύνες τους, και 
μεριμνώντας επίσης ώστε να διαφυλάξουν τα οικονομικά και γεωπολιτικά τους 
συμφέροντα στο πλαίσιο του ψυχρού πολέμου και, αφετέρου τα νεοσύστατα 
ανεξάρτητα κράτη, επιθυμώντας να συνεχίσουν να επωφελούνται από τις 
εμπορικές προτιμήσεις και τις χρηματοδοτήσεις αναπτυξιακών έργων έχουν ήδη 
αποφασίσει να συνεχίσουν τις σχέσεις συνεργασίας τους στο πλαίσιο TÎDV δύο 
όιαόοχικίόν συμβάσεων της Γιαουντέ (1963-1969 και 1969-1974), οι οποίες 
εντάσσονταν στην άμεση συνέχιση της συνεργασίας. Κατά τη διάρκεια αυτής της 
ευρω-αφρικανικής περιόδου 1957-1974, η ευρωπαϊκή ενίσχυση επικεντρώθηκε 
κυρίως στη γαλλόίμωνη "μαύρη Αφρική". 
Στα μέσα της δεκαετίας του '60, το διεθνές πλαίσιο, η επιθυμία αρκετίόν κρατών 
μελών να ί Αναπτυχθεί μία παγκόσμια πολιτική συνεργασίας, καθίός και η ένταξη 
της Μεγάλης Βρετανίας στην Κοινότητα, αποτελούν τα στοιχεία που οδήγησαν 
στον εκ θεμελίων αναπροσανατολισμό της κοινοτικής πολιτικής συνεργασίας σε 
βάθος. Οι ευρωπαϊκές (Ανησυχίες που συνδέονταν με την πρώτη πετρελαϊκή 
κράτη, δηλαδή ο φόβος για έλλειψη πρώτων υλών και η φροντίδα για τη 
διαφύλαξη των προνομιούχων εξωτερικών αγορών, προστέθηκαν στα 
γεωπολιτικά συμ.φέροντα και στο αίσθημα ευθύνης που απέρρεε ίχπό το 
(Αποικιακό παρελθόν και που κυριαρχούσε ακόμη σε μεγάλο βαθμό, παρέχοντας 
τα κίνητρα για την πρώτη συμφωνία εταιρικής σχέσης μεταξύ της Κοινότητας 
και των χωρών Λ Κ Ε. 
Έτσι. η πρίότη Σύμβαση της Λομέ που υπογράφηκε το 1975 ήταν ανοιχτή στις 
αφρικανικές χώρες της Κοινοπολιτείας και σε. ορισμένες χώρες της Καραϊβικής 
και του Ειρηνικού, καθώς και σε άλλες χώρες της νοτίως της Σαχάρας Αφρικής 
που επιθυμούσαν να συμμετάσχουν στην πρώτη αυτή διαπραγμάτευση κατά 
ομάδες, η οπού Α (Αφορούσε συνολικά σαράντα έξι χώρες ΑΚΕ. 
Την ίοια εποχή, η Ευρώπη εγκαινίαζε μία νέα πολιτική συνεργασίας με. άλλες 
περιφέρειες του πλανήτη. Οι πρίότες συμφωνίες συνεργασίας ι.ιε τις Τρίτες 
Χώρες της περιφέρειας της Μεσογείου, που περιλάμβαναν ένα εμπορικό σκέλος 
και "μ ία χρηματοδοτική και τεχνική συνεργασία, συνομολογήθηκαν από το 1975 
και μετά. ενώ εγκαινιάστηκε, και μία πολιτική ενίσχυσης των ί Ανάπτυσσα μένων 
11 
χωρών της Λατινικής Αμερικής ι της Ασίας, η οποία προοδευτικά 
αναπτύχθηκε και όιαρθρίόθηκε στη διάρκεια των δεκαετιών του '80 και του '90. 
Η αυξανόμενη σπουδαιότητα της επισιτιστικής βοήθειας από ""την οποία 
επωφελούνται σε μεγάλο βαθμό χώρες που βρίσκονται σε άλλες περιοχές της 
"μαύρης Αφρικής", υπήρξε, επίσης t αντανάκλαση της διαδικασίας 
παγκοσμιοποίησης της κοινοτικής πολιτικής συνεργασίας μετά τη δεκαετία του 
'70. 
2. Λπό το 1975. διαδοχικές προσαρμογές σε ένα πλαίσιο που παρέμεινε 
αναλλοίωτο 
Η πρίότη Σύμβαση της Λομέ (Αποτέλεσε, στην εποχή της ένα μοναδικό, πρότυπο 
διεθνούς συνεργασίας. Η (Αρχή της ισότιμης συνεργασίας αποτελείτε τον πυρήνα 
των συμβάσεων που συνέδεσαν την ΕΕ και, τις χώρες ΑΚΕ (χπ.ό το 1975. 
Αποτελεί έκφραση μίας "αντίληψης για τη συνεργασία η οποία βασίζεται σε 
αμ,οιβαίες δεσμεύσεις με στόχο την επίτευξη κοινών στόχων. Αρχές όπως η 
συνολική διαπραγμάτευση (κατά ομάδες και με αντικείμενο περισσότερα από ένα 
σκέλη της συνεργασίας), ο διάλογος με κάθε κράτος ΑΚΕ στο πλαίσιο οργάνανν 
μ,ε ισότιμη αντιπροσοΉτευση, ί) συμβατικός χαρακτήρας και η προβλεπτικότητα 
των διαθέσιμων πόρων ενίσχυσης έχουν καταστεί θεμέλιο της ευρωπαϊκής 
πολιτικής συνεργασίας στο πλαίσιο TÎDV συμβάσεων της Λομέ. 
Οι διαδοχικές συμβάσεις έδωσαν στους εταίρους τη δυνατότητα να' 
προσαρμόσουν τους στόχους και τα μέσα της συνεργασίας, χωρίς ωστόσο να 
θέσουν εκ νέου υπό συζήτηση ούτε το συνολικό πλαίσιο ούτε την ακολουθούμενη 
στρατηγική. Οι προσαρμογές (Αυτές έδωσαν εντούτοις την ευκαιρία να 
συναχθούν, ρεαλιστικά και προοδευτικά, τα διδάγματα από τις επιτυχίες και τις 
(Αποτυχίες του παρελθόντος κι AI VÎA εκφραστεί, τουλάχιστον εν μέρει, η εξέλιξη 
που επήλθε στη ιριλοσοφία της ανάπτυξης. Η πολιτική συνεργασίας στο πλαίσιο 
των συμφωνιών της Λομέ. αναπροσανατολίστηκε, συνεπώς, σταδιακά έτσι ώστε 
VÎA λαμβάνει υπόψη: 
- την αντίληψη για τον ρόλο του κράτους, που άλλοτε θεωρούνταν ότι αποτελεί 
τον μόνο φορέα που θα μπορούσε VÎA κινητοποιήσει τα απαραίτητα κονδύλια για 
την οικονομική ανάπτυξη, .ενώ στο εξής θα περιορίζεται στην εγκατάσταση και 
διαφύλαξη ενός νομικού και διοικητικού πλαισίου το οποίο να εγγυάται τα 
θεμελιώδη δικαιώματα και ελευθερίες, να είναι σε θέση μα διασφαλίζει τις 
βασικές κοινωνικές υπηρεσίες και να διάκειται ευνοϊκά έναντι της ιδκοτικής 
πρωτοβουλίας. Ωστόσο, η (ρύση της σύμβασης δεν επανεξετάστηκε, με. το κράτος 
VÎA παραμένει ουσιαστικά ο μόνος εταίρος στη σχέση συνεργασίας, πλην των 
συγχρηματοόοτήσεων με τις ΜΚΟ (Από το 1976 και έναν περιορισμένο αριθμό 
δράσεων αποκεντρωμένης' συνεργασίας οι οποίες ξεκίνησαν δυνάμει της 
Σύμβασης Λομέ IV' 
- τη μετάβαση (Από μίά αντίληψη για την εκβιομηχάνιση η οποία βασιζόταν στην 
υποκατάσταση των εισαγωγών σε μία (Αντίληψη που έχει ως άξονα την (Ανάπτυξη 
των εξαγωγών ως κινητήριας αναπτυξιακής δύναμης. 
Δίδεται όλο και μεγαλύτερη έμφαση στον διάλογο για τις πολιτικές, ο οποίος 
προωθήθηκε μετά το «Μνημόνιο Pisani», για να προχωρήσει η μετάβαση από μία 
ενίσχυση που χορηγούνταν ουσιαστικά υπό τη μορφή χρηματοδότησης έργων 
(ττην τεχνική και χρηματοδοτική στήριξη των τομεακών πολιτικών. 
12 
Μεταξύ TÎOV καινοτομιών που προσέδωσαν στη σύμβαση της Λομέ τον 
πρωτοπόρο χαρακτήρα της, η εισαγωγή μέσων όπως οι εξισωτικοί μηχανισμοί 
για τις ζημίες από τα έσοδα των εξαγα>γών στη δεκαετία του-'"ΤΟ και πιο 
πρόσφατα, το 1990. μία προσέγγιση της διαρθρωτικής προσαρμογής που υπήρξε 
αντικείμενο όιαπραγμ,ατεύσεϊον,-(Αποτέλεσαν, ανεξάρτητα από τη σκοπιμότητα, 
τους για το μέλλον, την επιχειρησιακή έκφραση της αντίληψης μίας 
συγκεκριμένης χρονικής στιγμής σχετικά με την ανάπτυξη. Παράλληλα με το 
τέλος της αντιπαράθεσης Ανατολής/Δύσης, η σύμβαση υπήρξε επίσης μία από τις 
πρώτες συμφίονίες συνεργασίας που εμπεριείχε.μία ρητά διατυπωμένη πολιτική 
διάσταση, με την• εισαγωγή μίας διάταξης που αφορούσε τα δικαιώματα του 
ανθρίόπου, η οπού Α έχει επεκταθεί από το 1995 στην εφαρμογή των 
δημοκρατικών αρχών, στην εδραίωση του κράτους δικαίου και στην ορθή 
διαχείριση των όημάσΐίον υποθέσεων. 
Οι διευθετήσεις του καθεστώτος της υπαγίογής σε όρους δυνάμει της Σύμβασης 
Λομέ. IV όπως αναθεωρήθηκε και ο προγραμματισμός σε δύο φάσεις που 
περιορίζει τον αυτόματο χαρακτήρα TÎDV χορηγήσεων προγραμματισμένης 
ενίσχυσης, αντικατοπτρίζουν επίσης μία σημαντική μεταβολή στην αντίληψη για 
την κοινοτική πολιτική συνεργασίας. 
3. Η ανάγκη γα Α επανεξέταση του γενικού πλαισίου 
Καθώς πλησιάζει ο 21ος αιώνας, η πολιτική συνεργασίας της ΕΕ έναντι των 
χωρών ΛΚΕ θα πρέπει VÎA επαναδιατυπωθεί πάνω σε νέες βάσεις, όχι μόνο 
προκειμένου να λαμβάνει υπόψη την εξέλιξη των οικονομικο'νν και πολιτικών 
όρων της ανάπτυξης και της ταχείας (Ανάπτυξης που λαμβάνουν χώρα σε άλλες 
περιοχές της γης, αλλά και γιατί τα ευρωπαϊκά κίνητρα έχουν μεταβληθεί ριζικά. 
II αποικιακή και μεταποικιακή περίοδος έχει παρέλθει και ένας διεθνής 
περίγυρος πιο ανοιχτός πολιτικά παρέχει τη δυνατότητα να προσδιοριστούν με 
μεγαλύτερη σα/ρήνεια οι ευθύνες του κάθε εταίρου. Στη βάση αυτής της 
προοπτικής μία κριτική θεώρηση της συνεργασίας του παρελθόντος μπορεί 
επωίρελώς VÎA προσανατολίσει τη σκέψη προς το μέλλον. 
Μ. Αποτυχίες και επιτεύγματα της συνεργασίας στο πλαίσιο της Σύμβασης της 
Λομέ 
1. Ένας ιιέτοιος συνολικός απολογισμός 
Παρά το γεγονός ότι η συνεργασία (Αντιπροσωπεύει σημαντική συμβολή για 
μεγάλο αριθμό χωρών ΑΚΕ, είναι δύσκολο να εκτιμηθούν οι επιπτώσεις και η 
αποτελεσματικότητα της ως προς τη βελτίωση των οικονομικών και κοινίονικών 
όρων σε μία χώρα. Η εξέλιξη των όρων αυτών εξαρτάται πράγματι από μία 
ευρεία κλίμακα εξωγενών και ενδογενίόν παραγόντίον, ξεκινώντας από τη 
διεξαγωγή των οικονομ.ικίόν και κοινωνικών πολιτικών από την ίδια τη χώρα, 
τις οποίες μπορεί να επηρεάσει (Αλλά όχι να υποκαταστήσει επί μακρόν η 
ενίσχυση. 
Ορισμένες αναλύσεις4 υποδεικνύουν ότι η ενίσχυση που χορηγήθηκε, από το 
σύνολο των χρηματοδοτών στις χώρες ΑΚΕ είχε κατά πάσα πιθανότητα κάποιες 
«Αποτελεσματικότητα των Υπερπόντιων Ροών Ενίσχυσης» («Effectiveness of Overseas Aid 
Flows»), P. Mosley και .1. Hudson. 1996. II μελέτη αυτή εκτείνεται σε ένα δείγμα 29 χιορών ΑΚΕ, 
13 
θετικές (Αλλά περιορισμένες επιπτώσεις στην ανάπτυξη, στις επενδύσεις και στη 
βελτίακτη TÎOV δεικτίόν υγείας και ότι οι επιπτώσεις αυτές παρουσίαζαν αισθητές 
διαφοροποιήσεις από χώρα σε χώρα, σε συσχετισμό με την αρχική κατάσταση 
και τους όρους οικονομικής πολιτικής. Η ενίσχυση αποδείχθηκε σαφώς 
απίπελεσματικότερη στις χώρες που ήταν αρχικά οι πιο υποβαθμισμένες από 
(Άποψη κειραλαίών και.ανθρωπινού δυναμικού, καθώς και στις χώρες που είχαν 
εισαγάγει πολιτικές σταθεροποίησης και προγράμματα Οιαρθραπτικής 
προσαρμογής. 
Η κοινοτική συνεργασία αντιπροσωπεύει μεγάλο μέρος του συνόλου των 
στηρίξε.ίον TÎDV οποίων (Απολαμβάνουν οι χώρες ΑΚΕ από τη δεκαετία του '60. Η 
Κοινότητα (Αποτελεί σήμερα έναν από τους τρεις κύριους χορηγούς ενισχύσεων 
στις.χώρες ΑΚΕ5, ενώ έχει παραχωρήσει στις χώρες αυτές το πιο προτιμησιακό 
εμπορικό σύστημα. Αναμφισβήτητα, η συνθήκη της Λομέ υπήρξε ένα -μοναδικό 
πλαίσιο συνεργασίας μεταξύ δύο ομάδων χωρών: Τα κύρια πλεονεκτήματα της 
συνοψίζονται στο γεγονός ότι (Αποτέλεσε ένα πραγματικό εργαστήρι της 
συνεργασίας για την ανάπτυξη, ότι έδωσε τη δυνατότητα να καθοριστεί, μέσα 
σ'ένα πλαίσιο διαπραγματευθείον, ένα σύνολο κοινών αρχών και στόχων και ότι 
κινητοποίησε σημαντικούς χρηματοδοτικούς πόρους, οι οποίοι είχαν σχεδόν εξ 
ολοκλήρου το χαρακτήρα παραχώρησης και χωρίς τις οποίες πολλά 
συγκεκριμένα έργα δεν θα είχαν υλοποιηθεί ποτέ. Ο προβλέψιμος χαρακτήρας 
της ευρωπαϊκής συνεργασίας, ενταγμένος σε μία μακροπρόθεσμη σχέση ισότιμης 
συνεργασίας, ήταν'σε θέση VÎA ωθεί τις κυβερνήσεις των δικαιούχων χωρίον να 
εισάγουν αλλαγές σε μακροπρόθεσμη βάση. 
Υπό το πρίσμα της εικοσαετούς εμπειρίας, η σύμβαση δίνει αχττόσο την 
εντύπωση ενός φιλόδοξου, αν και όχι πάντα ρεαλιστικού, πλαισίου, το οποίο 
βασίζεται στην παραδοχή της θεσμικής και πολιτικής δυναμικότητας στις χώρες 
ΑΚΕ που δεν έχουν επαληθευτεί. Έτσι, ο σεβασμός της εθνικής κυριαρχίας, που 
οδήγησε αρχικά. σε μία πέραν του δέοντος εμπιστοσύνη στις δικαιούχες 
κυβερνήσεις, τείνει να μετεξελιχθεί στη βάση μίας λογικής που κατευθύνεται 
περισσότερο από μία φροντίδα για αποτελεσματικότητα. Ο αυτόματος 
χαρακτήρας της διάθεσης μεγάλου μέρους των χρηματοδοτικών πόρων 
(Αποδυνάμωσε την πολιτική εμβέλεια της κοινοτικής ενίσχυσης: δεν ενθάρρυνε 
έναν ί Αληθινό διάλογο σχετικά με. τη χρήση των πόρων. Το καθεστώς της 
υπαγωγής, σε όρους όπως εφαρμόζεται σήμερα και η πολιτική υποκατάστασης 
που έχουν εξάλλου τάση VÎA εφαρμόζουν όλοι οι χρηματοδότες φαίνονται να 
συμβαδίζουν δύσκολα με την πραγματική πολιτική δέσμευση που απαιτείται από 
τις κυβερνήσεις των χωρών ΑΚΕ και-η οποία θα τους παρείχε τη δυνατότητα να 
εμπεδώσουν αποτελεσματικά τις τομεακές μεταρρυθμίσεις και στρατηγικές και 
να εμφανιστούν πολιτικά υπεύθυνες ενοχταον μίας κοινής γνώμης που απαιτεί 
όλο και περισσότερο διαφάνεια και συμμετοχή. 
Η αποτίμηση της εμπειρίας της κοινοτικής συνεργασίας μπορεί vex περιστραφεί 
γύροι από μερικά θεμελιώδη ερωτήματα: ποιες ήταν οι κύριες δυσκολίες στις 
οποίες προσέκρουσε η αρχή της ισότιμης συνεργασίας; ποια υπήρξε η 
αποτελεσματικότητα της χρηματοδοτικής και τεχνικής συνεργασίας και ποιες 
οι οποίες αντιπροσωπεύουν ΧΟ% του συνολικού πληθυσμού των χωρών ΑΚΕ και αναλύει τις 
επιπτώσεις της διεθνούς ενίσχυσης στη διάρκεια μίας τριακονταετίας. 
5 Στην υποσαχάρια Λ η ρική. η κοινοτική ενίσχυση αντιπροσωπεύει σήμερα 10% περίπου της 
ενίσχυσης που προέρχεται από τη ζώνη του ΟΟΣΑ. Αν προστεθεί, και η ενίσχυση των κρατών 
μελών, η ΕΕ εμπλέκεται σε ποσοστό άνω του 60% στη συνολική ενίσχυση που χορηγείται στην 
•περιφέρεια αυτή. 
14 
είναι οι χ/ήρες που επ.ίηφελήθηκαν σε μεγαλύτερο βαθμό; ποιες ήταν οι 
επιπτίόσεις των 'εμπορικών προτιμήσεων; 
Οι απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά δεν μπορούν να είναι ούτε άμεσες ούτε 
μονοσήμαντες. Αφορούν ταυτόχρονα την πολιτική και την οικονομική διάσταση, 
καθίός και τη διάσταση πρακτικής διαχείρισης της συνεργασίας. 
2. Η εμπειρία της εταιρική:: σ/έσης 
Η αρχή της εταιρικής σχέσης που ήταν ενταγμένη στη σύμβαση της Λομέ έχασε 
την ουσία της και υλοποιήθηκε μόνο εν μέρει. Είχε την τάση να περιορίζεται 
στις θεσμικές παραμέτρους της συνεργασίας και στην κοινή διαχείριση των 
πόρων ενίσχυσης. 
Με. πολιτικούς όρους, η εξάρτηση από τη βοήθεια, οι απαιτήσεις της 
βραχυπρόθεσμης δράσης και η διαχείριση των καταστάσεων έκτακτης ανάγκης 
κυριάρχησε προοδευτικά στη σχέση μεταξύ των δύο εταίρων. 
Στο επίπεδο του διαλόγου σχετικά με τους προσανατολισμούς των οικονομικών 
και τομεακών πολιτικών, η ισότιμη συνεργασία αποδείχθηκε δύσκολο να 
υλοποιηθεί με τις χίόρες που χαρακτηρίζονταν (χπό χαμηλή θεσμική ανάπτυξη 
και συστήματα δημόσιας διοίκησης που συχνά ήταν ελάχιστα αποτελεσματικά. 
Το καθεστώς της υπαγωγής σε όρους επέτρεψε τη συρρίκνωση ευθυνοΥν (Από την 
πλευρά των δικαιούχων χ/ορών, στο μέτρο που οι επιβαλλόμενοι όροι, σε 
σύνδεση με τα κριτήρια που εφαρμόζονται από τα όργανα του Bretton Woods, 
κατέληξαν να είναι πολύ ειδικοί, εξαιρετικά πολυάριθμοι ή υπερβολικά τυπικοί. 
Στην επιδίωξη της να αυξήσει την αποτελεσματικότητα των δράσεων 
συνεργασίας, η Κοινότητα είχε την τάση να υποκαθιστά τον απόντα εταίρο, 
υιοθετώντας μία πιο παρεμβατική προσέγγιση η οποία δύσκολα μπορεί να 
συμβαδίσει με την ανάγκη, που ωστόσο έχει αναγνωριστεί, να ενθαρρύνεται η 
εμπέδωση των διαδικασιών (Ανάπτυξης (χπό τις δικαιούχες χώρες. Στο πλαίσιο 
ενός σταδιακού πολιτικού ανοίγματος και οικονομικής φιλελευθεροποίησης, οι 
μ.η κυβερνητικοί φορείς. εκ»τ.ρόσ(οποι του ιδιωτικού τομέα και άλλων τμημάτων 
της κοινωνίας των πολιτών, έχουν από την πλευρά τους εκδηλώσει το 
αυξανόμενο ενδιαφέρον τους VÎA συμμετάσχουν άμεσα σε. μία σχέση συνεργασίας 
από την οποία, εξαιρουμένων TÎDV ΜΚΟ, αισθάνονται (Αποκλεισμένοι. 
Στο επίπεδο της πρακτικής της συνεργασίας, ορισμένες ακαμψίες που 
συνδέονται με τη διάρθρωση των μέσων και τις διαδικασίες κοινής διαχείρισης 
των πάρων, περιόρισαν την δυνατότητα να εξασφαλιστεί ότι οι δράσεις 
συνεργασίας εκφράζουν αποτελεσματικά τις προτεραιότητες των πολιτικοΥν. 
3. Η αξιολόγηση των πολιτικών συνεργασίας 
Από το 1990. μετά τις διατάξεις που υιοθετήθηκαν από το Συμβούλιο σχετικά με 
την ί Αξιολόγηση των μέσων και προγραμμάτων ενίσχυσης ανάπτυξης της ΕΕ(>, 
ξεκίνησε μία σειρά μελετών (Αξιολόγησης που αφορούσαν έργα, τομείς 
παρέμβασης, δικαιούχες χώρες ή είχαν ως·αντικείμενο καθορισμένα μέσα. Οι 
αξιολογήσεις, αυτές, που (Αφορούν το σύνολο των κοινοτικών πολιτικών 
5 MJi'|i| ισματου Συμβουλίου Ανάπτυξης του Μαΐου 1989. Μαΐου 1990, Μαΐου 1992. δήλωση της 
24ης Νοεμβρίου 1994 και κείμενο που εγκρίθηκε την 1η Ιουνίου 1995 σχετικά με τις «Καθεστώς 
και. οργάνωση της αξιολόγησης των μέσων και προγραμμάτων ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής 
Τ.νιυαης». 
15 
συνεργασίας και όχι (Αποκλειστικά και μόνο τις χώρες ΑΚΕ, έδωσαν τη 
δυνατότητα VÎA προσδιοριστούν συγκεκριμένα μέτρα για τη βελτίωση της 
αποτελεσματικότητας και TÎDV επιπτώσεων της κοινοτικής ενίσχυσης και να 
διορθίοθούν ορισμένες αδυναμίες7. ~ " ~ 
Παραδείγματα μέτρων που θεσμοθετήθηκαν στο πλαίσιο αυτό: η εφαρμογή το\ι εννοιολογικού 
πλαισίου για την ανάλυση των έργων, η διαπραγμάτευση Πλαισίων Αμοιβαίων Υποχρεώσειον 
για τη /ρήση των κονίΥυλάον Stabex. 
16 
Πλαίσιο 1. Καθορισμός των κριτηρίων αξιολόγησης που εφαρμόζει η Ευρωπαϊκή 
Επιτροπή1 
Σηυ,είωση : TÎA κριτήρια αυτά ί Αντιστοιχούν συνολικά στα κριτήρια που έχει ορίσει η 
επιτροπή ενίσχυσης της ανάπτυξης του ΟΟΣΑ κατά την επεξεργασία TOW "αρχών 
για μια αποτελεσματική ενίσχυση". Η ιδιαιτερότητα της προσέγγισης της 
Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι ότι δίνει έμφαση στα στοιχεία του πλαισίου, στην 
εξέλιξη του μέσα στο χρόνο καθώς και στις επιπτώσεις του στη διεξαγα>γή του 
προγράμματος ενίσχυσης. Το κριτήριο της καταλληλότητας για παράδειγμα, 
λαμβάνει υπόψη του τις κυβερνητικές πολιτικές, τις παρεμβάσεις TÎDV άλλων 
χορηγών βοήθειας κλπ. Η αποτελεσματικότητα μετράται όχι μόνο ανάλογα με τα 
αναμενόμενα αποτελέσματα και την κατάσταση των δικαιούχων αλλά και ανάλογα 
με ενδεχομένως (Απρόβλεπτα αποτελέσματα. Η αποτελεσματικότητα δεν είναι μόνο 
πρόβλημα ανάλυσης κόστους / ωφέλειας αλλά και συνάρτηση του οργανωτικού 
πλαισίου καθώς και των πλαισίων διαχείρισης και παρακολούθησης.' Τέλος, το 
κριτήριο της επίπτωσης δεν περιορίζεται στις ποσοτικές πτυχές αλλά περιλαμβάνει 
και ποιοτικές πτυχές. 
Καταλληλότητα 
Η καταλληλότητα ενός προγράμματος ή μιας δράσης ενίσχυσης αφορά τη σχέση 
το»ν προς επίλυση προβλημάτων και των στόχων του προγράμματος. Ετσι, 
λαμβάνονται υπόψη TÎA στοιχεία του φυσικού και πολιτικού πλαισίου, σε γενικό 
επίπεδο (μακροοικονομικές και τομεακές πολιτικές) αλλά και ειδικότερο επίπεδο 
(διάγνωση του προβλήματος, δικαιούχοι και παράγοντες του έργου). Λαμβάνονται 
υπόψη οι (επίσημες και ανεπίσημες) πολιτικές του συνόλου TÎDV εμπλεκομένου 
(κυβερνήσεων, HE, χορηγών βοήθειας και ομάδων συμφερόντων). 
Αποδοτικότητα 
Η αποδοτικότητα αφορά τη σχέση μεταξύ των δραστηριοτήτων που έλαβαν χώρα 
και TÎDV επιτευχΟέντων αποτελεσμάτων. II Επιτροπή λαμβάνει υπόψη της τους 
παρακάτω παράγοντες : (i) (Ανάλυση κόστους - ωφέλειας και / ή κόστους -
απόδοσης του έργου, υπό μορφή συγκριτικών αναλύσεων έργα)ν που επιδιώκουν 
τους ίδιους στόχους, καθώς και του καταλλήλου ή μη χαρακτήρα τα)ν 
δημοσιονομικών μέσων που χρησιμοποιούνται, (ii) μια ανάλυση του γενικού και 
ειδικοί' οργανωτικού πλαισίου του έργου (προγραμματισμός Τ(ον δραστηριοτήτων, 
χρονοδιάγραμμα, χρηματοδοτική διαχείριση, τεχνική βοήθεια κλπ.), (iii) μια 
εκτίμηση των μεθόδων παρέμβασης (βαθμός συμμετοχής των δικαιούχων, σημασία 
που (Αποδίδεται στην κατάρτιση, κλπ.) καθώς και (ίν) μια εκτίμηση της 
παρακολούθησης εκ μέρους της κυβέρνησης και της Επιτροπής. 
Tu κοιτήοια ο.υτάσυιυμυνοϋν nr την ορολογία του "εννοιολογικού πλαισίου" η οποία 
xuOootu Tui <ττο κγχποιίΜ'ο "ΛΓα/πύ'ΟΊΙ του κύκλου ννός άνγου" και το οποίο ι-'ξί-δωο»·· η 
Ιιίπιτοοπή το Ι<)() ν 
17 
Αποτελεσματικότητα 
Η (Αποτελεσματικότητα, αφορά τη σχέση μεταξύ επιτευχθέντων αποτελεσμάτων 
και ειδικού (-cov) στόχου (-ων) του έργου. Πρέπει να καθορισθεί σε ποιο βαθμό 
επιτεύχθηκαν τα αποτελέσματα του προγράμματος, σε ποιο βαθμό τα 
αποτελέσματα (Αυτά συνέβαλαν και θα (Απορούσαν στο μέλλον να συμβάλουν στην 
επίτευξη των ειδικο>ν αυτο')ν στόχων, καθώς και ποια είναι η ταυτότητα των 
πραγματικών δικαιούχων των προγράμματος. 
Επίδραση 
Η (Αξιολόγηση της επίδρασης ενός προγράμματος (Αφορά τη σχέση μεταξύ των 
ειδικίόν και TÎDV γενικών στόχων της ανάπτυξης σε δύο επίπεδα: .αφενός της 
συμβολής του εξεταζόμενου προγράμματος στους γενικούς στόχους που 
συνδέονται μ' (Αυτό και (Αφετέρου της συμβολής του στους γενικούς στόχους που 
καθορίζονται από τη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση σχετικά με τη μείωση της 
φτοΥ/ειας, τη συνεχή οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη και την ένταξη στην 
παγκόσμια οικονομία. 
βιωσιιιότητα / επαναληπτικότητα 
Η βιωσιμότητα αφορά τον βιώσιμο χαρακτήρα TÎDV επιτευχθέντων 
αποτελέσματος, ιδιαίτερα μετά το τέλος του προγράμματος ενίσχυσης. Η 
βΐίοσιμ.ότητα εκτιμάται από οικονομικής και χρηματοπιστωτικής (χπόψεα)ς καθώς 
και αϊτό απόψείυς κοινωνικοπολιτιστικής ολοκλήρωσης, τοπικών θεσμικών 
ικανοτήτων, καταλληλότητας TÎDV τεχνολογικών επιλογών κλπ. 
18 
Η συνολική (Αξιολόγηση του συνόλου TÎDV προγραμμάτων και των μέσων της 
πολιτικής για αναπτυξιακή βοήθεια της ΕΕ, που αποφασίστηκε από το 
Συμβούλιο τον Ιούνιο 1995 βρίσκεται ακόμα υπό εξέλιξη. Είναι, ωστόσο, ήδη 
δυνατή η άντληση ορισμένων στοιχείων αποτίμησης ξεκινώντας από τις 
διαθέσιμες τομεακές ή γεωγραφικές μελέτες. 
Ανάμεσα στα .πορίσματα TÎDV (Αξιολογήσεων, είναι σκόπιμο να γίνει η διάκριση 
μεταξύ αυτο>ν που ί/.φορούν βελτιώσεις και προσαρμογές που είναι δυνατό να 
ενταχθούν στο σημερινό πλαίσιο και όσων θέτουν εκ νέου υπό συζήτηση το 
πλαίσιο αυτό ή τις θεμελιώδεις (Αρχές του, αποτελώντας κατ'αυτόν τον τρόπο 
έκφραση των αδυναμιών της Σύμβασης της Λομέ ως μηχανισμού συνεργασίας. 
Μόνο οι (Απόψεις της δεύτερης κατηγορίας σχετίζονται με την ανοιχτή συζήτηση 
της Πράσινης Βίβλου. 
Ένα (Από τα κοινά συμπεράσματα στην πλειονότητα των αξιολογήσεων είναι ότι 
το θεσμικό πλαίσιο'και το πλαίσιο οικονομικής πολιτικής στη δικαιούχο χώρα 
έχει ίτυχνά αποτελέσει μείζον εμπόδιο, μειώνοντας τις θετικές επιπτώσεις των 
παρεμβάσεων συνεργασίας. Παρά το γεγονός ότι μεγάλος αριθμός έργα)ν που 
χρηματοδοτούνται (Από την ΕΕ αποδεικνύονται σκόπιμα και αποτελεσματικά, 
όπως η πλειονότητα των έργων υποδομής καθώς και οι παρεμβάσεις στους 
κοινωνικούς τομείς, δεν επαμέρουν αυτόματα βελτίωση των όεικπυν ανάπτυξης 
σε εθνικό επίπεδο. Απουσία πολιτικο')ν παροχής κινήτρων, αποδοτικών 
τομεακών'οργάνων και χρηματοδοτήσεων που να επαρκούν για τις δαπάνες 
"λειτουργίας και συντήρησης, η βιωσιμότητα των (χποτελεσμάτανν καθίσταται 
εύθραυστη. Μ διαπίστωση αυτή, που αφορά όλους τους χρηματοδότες, 
εκδηλώνεται με μία τάση των διεθνών ενισχύσεων να συγκεντροόνονται στις 
'/ώρες που επιδεικνύουν την ικανότητα να τις χρησιμοποιήσουν 
αποτελεσματικότερα, δηλαδή, αυτή τη στιγμή, στις χώρες που βρίσκονται υπό 
καθεστώς διαρθρωτικής προσαρμογής. 
Η γεωγραφική κατανομή της κοινοτικής ενίσχυσης, όπως και της αντίστοιχης 
των άλλων χρηματοδοτών, αντικατοπτρίζει αυτή την ανησυχία όσον αφορά στη 
χρήιτη των πόρων: οι τελευταίοι ί Αποκλείονται (χπό τις χώρες όπου οι πολιτικές 
συνθήκες δεν ανταποκρίνονται στις ελάχιστες απαιτήσεις και η ενίσχυση αχρελεί 
περισσότερο τις χώρες υπό καθεστώς διαρθρωτικής προσαρμογής. Ταυτόχρονα, 
ένα κριτήριο που βασίζεται στην (Αξιολόγηση TÎDV σχετικών αναγκών 
εφαρμόζεται για την κατανομή των προγραμματισμένων πόρίον: εκτός από μία 
γενική προτεραιότητα των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, οι πόροι (Αυτοί 
διατίθενται κατά προτεραιότητα στις φτωχότερες χώρες (συναρτήσει TÎDV 
δεικτών του κατά κεφαλήν εισοδήματος, του προσδοκώμενου μέσου όρου ζωής 
και του ποσοστού αναλφαβητισμού) και στις νησιωτικές χώρες ή τις χώρες 
χίορίς θαλάσσια πρόσβαση. 'Ομως η συνολική εικόνα της κατανομής της 
κοινοτικής ενίσχυσης κατά χώρα δεν εκφράζει παρά εν μέρει τις προτεραιότητες 
(Αυτές. Πράγματι, ο τρόπος υπολογισμού της διάθεσης κονδυλάον σε ορισμένα 
μέσα όπως το Slabex και το Sysmin, στα οποία αντιστοιχούν ειδικά κριτήρια 
διάθεσης, διαταράσσει τη συνολική στοχοθέτηση της ενίσχυσης. 
Μία (Άλλη παράμετρος που πρέπει VÎA έλθει στο φα)ς είναι, σε μερικές 
περιπτώσεις., η έλλειψη σκοπιμότητας και αποτελεσματικότητας λόγω έλλειψης 
συναίνεσης όσον αφορά στις πολιτικές προτεραιότητες. Τα κράτη ΑΚΕ δεν ήταν 
πάντοτε σε θέση VÎA χαράσσουν συνεκτικές τομεακές πολιτικές και η ευρίοπαϊκή 
ενίσχυση είχε. την τάση VÎA στηρίζεται υπέρ του δέοντος στους εμπειρογνώμονες 
που ήταν επιφορτισμένοι ιιέ την τεχνική βοήθεια για τον καθορισμό των 
19 
ρυθμίσεων εφαρμογής των παρεμβάσεο')ν της. Πέρα από ορισμένους τομείς 
όπως το περιβάλλον, οι (Ανησυχίες και οι προτεραιότητες μπορεί να διαφέρουν 
σημαντικά μεταξύ TÎDV χωρών ΑΚΕ και των χωρών της ΕΕ. Σε άλλους τομείς οι 
τομεακές πολιτικές έχουν συχνά καθοριστεί σύμφωνα με τις προσεγγίσεις που 
έχουν επεξεργαστεί οι χρηματοδότες, ιδιαίτερα η Διεθνής Τράπεζα. Αντίθετα, σε 
ορισμένους τομείς όπως η υγεία, που υπήρξε αποδέκτης αυξανόμενων μεριδίων 
της ευρωπαϊκής ενίσχυσης δυνάμει των διαδοχικών συμβάσεα)ν, η Κοινότητα 
ανέλαβε έναν πιο σημαντικό καθοδηγητικό ρόλο' μέσα από τη θεσμική και 
τεχνική στήριξη, η ευρωπαϊκή ενίσχυση δίνει έμφαση στην ανάπτυξη 
συστημάτα)ν υγείας σε εθνικό επίπεδο, τα οποία θα είναι επικεντρωμένα στις 
•πρώτες βοήθειες και στην πρόσβαση σε βασικά φάρμακα. 
Η ΕΕ έχει επίσης (Αποδείξει την ικανότητα της να σηματοδοτεί σημαντικές 
αλλαγές προσανατολισμού, όπως μαρτυρεί, λόγου χάρη, η μεταρρύθμιση του 
καθεστοϊτος επισιτιστικής βοήθειας που εγκρίθηκε πρόσφατα. Η μεταρρύθμιση, 
υποκινούμενη συγχρόνως από την αυξανόμενη βαρύτητα των προβλημάτων 
επισιτιστικής ασφάλειας στην υποσαχάρια Αφρική και από τη δκχπίστα)ση της 
χαμηλής αποτελεσματικότητας του χρησιμοποιούμενου μέσου και των 
αρνητικοί παρενεργειών του, αποσκοπεί στη μετάβαση από μία λογική βοήθειας 
σε. μία λογική (Ανάπτυξης, με στήριγμα τις πολιτικές επισιτιστικής ασφάλειας σε 
ορισμένο ί Αριθμό χωρούν προτεραιότητας. 
Αναφορικά με ορισμένους νέους στόχους, όπως η ανάπτυξη του ιδιωτικού 
τομέα που ενισχύθηκε στην τέταρτη σύμβαση της Λομέ, η κοινοτική ενίσχυση δεν 
έχει ακόμη (Αρκετά στρατηγικό χαρακτήρα, στο μέτρο που στηρίζεται σε ένα 
σύνολο μέσων και παρεμβάσεων η συνάφεια και η συμπληρωματικότητα των 
οποίων είναι δύσκολο να δκ/.σφαλιστούν. Οι δράσεις που αποβλέπουν στην 
αύξηση των επενδύσεων και της (Ανταγωνιστικότητας σε επίπεδο επιχειρήσεων 
μέσα (Από ειδικά μέτρα στήριξης παραμένουν ανεπαρκείς και ελάχιστα 
ενταγμένες 'στις παρεμβάσεις που (Αποσκοπούν στο να συμβάλουν στη βελτίωση 
του θεσμικού πλαισίου και του πλαισίου οικονομικής πολιτικής. Σε ορισμένους 
τομείς, όπως η στήριξη της περιφερειακής συνεργασίας και της ανάπτυξης των 
περιφερειακοί ανταλλαγών ή (Ακόμη τα προγράμματα που στοχεύουν στην 
προώθηση TÎOV ανταλλαγών μεταξύ επιχειρήσεων, η στήριξη της Κοινότητας 
αποδεικνύεται ιδιαίτερα κατάλληλη και αποτελεσματική. 
4. Μ αξιολόγηση των μέσων •/οηιιατοδοτικής και τε/νικής συνεργασίας 
II αποτελεσματικότητα και τα (Αποτελέσματα της κοινοτικής συνεργασίας 
ελαττώνονται συχνά λόγω της δυσκολίας να εξασφαλιστεί η σωστή συνάφεια 
μεταξύ των διαφόρων μέσων που ί Αλληλεπιδρούν μεταξύ τους σε. τομείς συχνά 
παρεμφερείς, ανταποκρινόμενα συγχρόνως σε ειδικά κριτήρια. Ορισμένες 
πρόσφατες κοινοτικές πρα>τοβουλίες, που αναπτύχθιικαν ως επακόλουθο TÎDV 
αποτελεσμάτων των αξιολογήσεων, αποβλέπουν ωστόσο στον περιορισμό TÎDV 
προβλημάτων αυτών. Έτσι. η μεταρρύθμιση της επισιτιστικής βοήθειας 
αναμένεται VÎA δώσει τη δυνατότητα καλύτερων συνεργιών με τις παρεμβάσεις 
του ET Α δίνοντας έμφαση σε μία πολιτική επισιτιστικής βοήθειας που 
εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο της καταπολέμησης της φτώχειας. 
(α) Ενίσχυση έογων 
II ενίσχυση έργων, η σχετική σπουδαιότητα της οποίας στο σύνολο των 
χρηματοδοτικοί αναλήψεων υποχρεώσεων μειώνεται αισθητά, χαρακτηρίζεται 
20 
(Από επιπτίόσεις και αποτελεσματικότητα που ποικίλλουν σημαντικά μεταξύ 
TÎDV διαφόρων τομέων. II (Αξιολόγηση 335 έργων που άρχισαν στη διάρκεια της 
δεκαετίας του 1980 κατέληξε, λόγου χάρη, σε ποσοστό αποτελεσματικότητας της 
τάξης του 70% για τον τομέα των μεταφορών και της τάξης του 30% για τη 
γεωργία και την (Αγροτική ανάπτυξη. Εντούτοις, είναι δυνατός ο προσδιορισμός 
ενός ορισμένου, αριθμού .αδυναμιών που [Απορούν VÎA αποδοθούν στην ίδια τη 
(ρύση του μέσου: 
- κατά πρώτον, η ενίσχυση έργων τείνει να υποβαθμίζει τη σημασία του 
μακροοικονομικού πλαισίου στη διασφάλιση ικανοποιητικών αποτελεσμάτα)ν 
όσον (Αφορά στη βελτίωση TÎDV συνθηκοτν διαβίωσης καθώς και στη διασφάλιση 
της βιωσιμότητας των υλοποιημένων έργων* 
- στη συνέχεια, η ενίσχυση έργων (Αποδεικνύεται ελάχιστα κατάλληλη και, 
συνεπούς, ελάχιστα (Αποτελεσματική όταν δεν εντάσσεται σε μία σαφώς 
καθορισμένη τομεακή πολιτική. Σε ορισμένες περιπτώσεις, (Αυτός ο τύπος 
παρεμβάσεων, συγκαλύπτοντας τους πραγματικούς περιορισμούς, συμβάλλει 
επιπλέον στην καθυστέρηση των αναγκαίων μεταρρυθμίσεων 
- εξάλλου, το χαμηλό επίπεδο εμπέδωσης των έργων ανάπτυξης (χπό τις 
κυβερνήσεις ή/και τους δικαιούχους, ιδιαίτερα στο βαθμό που τα συνοδευτικά 
μέτρα (Αποδειχθούν ανεπαρκή, συμβάλλει επίσης στη μείωση της 
αποτελεσματικότητας τους" 
- τέλος, όπως και για τις υπόλοιπες μορφές παρεμβάσεων, ένας ανεπαρκής 
βαθμός συντονισμού μεταξύ TÎDV χρηματοδοτών μειώνει αισθητά την 
αποτελεσματικότητα του συνόλου των έργων συνεργασίας. 
(β) Στήριξη της διαρθρωτικής προσαρμογής 
II Κοινότητα κατέχει-σημαντικό ρόλο στον τομέα αυτό, χορηγίΰντας στις 
εξεταζόμενες χώρες μεταξύ 10 και 30% των συνολικών ποσών της ενίσχυσης 
προσαρμογής και (Αυτό.υπό τη μορφή δωρεών, αντίθετα με την πλειονότητα των 
υπόλοιπων παρεμβαινόντων. 
Οι (Αξιολογήσεις υπογραμμίζουν τη σκοπιμότητα του μέσου αυτού, το οποίο 
παρέχει στην Κοινότητα τη δυνατότητα να προσφέρει αποτελεσματική ενίσχυση 
στα προγράμματα σταθεροποίησης και μέσα από το οποίο προσβλέπει σε 
στόχους πολύ ευρύτερους σε σύγκριση με την πλειονότητα των παραδοσιακοί 
προγραμμάτων που συνομολογούνται (/πό τις κυβερνήσεις με τα ιδρύματα του 
Brcllon Woods: εκτός (/.πό τη μακροοικονομική σταθεροποίηση και τις όρους 
ανάπτυξης του ιδιωτικού τομέα, η προτεραιότητα που παραχωρείται σε 
ορισμένους τομείς προτεραιότητας και ιδιαίτερα στην υγεία και την εκπαίδευση 
εκφράζεται με σαφήνεια στη στοχοθέτηση των αντισταθμιστικών ταμείων. 
Υπάρχει ωστόσο ένα περιθώριο βελτίωσης των αποτελεσμάτίον του μέσου 
(Αυτού, που δυνητικά είναι ένα (Από'τα πιο αποτελεσματικά, στα επόμενα κυρίως 
σημεία: 
- εμβάθυνση του διαλόγου για τις πολιτικές. Η ενίσχυση του συντονισμού στους 
κόλπους της ΕΕ θα αύξανε, αισθητά την εμβέλεια του διαλόγου αυτού* 
21 
- αυξημένη συνάφεια μεταξύ της στήριξης της διαρθρωτικής ή τομεακής 
προσαρμογής και χρήση των άλλων μέσα)ν που θα μπορούσαν να ενταχθούν 
καλύτερα στο συνολικό υπό διαπραγμάτευση στρατηγικό πλαίσιο* 
- στήριξη του προγραμματισμού και την διαχείρισης των κρατικών 
προϋπολογισμών στις δικαιούχες χώρες* 
- αποσαφήνιση του περιεχομένου της υπαγωγής σε όρους, βελτίωση των 
ρυθμίσεων ελέγχου και του πρακτικού πεδίου εφαρμογής τους σε περίπτωση μη 
συμμόρφωσης. 
5. Η συνεργασία στα «προϊόντα βάσης»: οι εξισωτικοί μηνανισαοί Stabex και 
SysmJn 
Παρόλο που η (Ανάγκη για χορήγηση ιδιαίτερης στήριξης στη αναδιάρθρωση 
ορισμένων τομέων δεν τίθεται (Απαραίτητα υπό αμφισβήτηση, ένα σύνολο 
παραγόντων προδίδουν στα δύο αυτά μέσα ένα χαρακτήρα κακώς 
προσαρμοσμένο στο σημερινό πλαίσιο: 
- οι ανησυχίες που κυριάρχησαν κατά την έναρξη της συγκεκριμένης μορφής 
ενίσχυσης έχουν μετεξελιχθεί σε μεγάλο βαθμό, κυρίως όσον αφορά στον ρόλο 
του κράτους στον προσδιορισμό TÎDV TIJIÎDV για τον παραγωγό πρώτων υλών 
- τα κριτήρια επιλεξιμότητας, συνάρτηση των διακυμάνσεων TÎDV εσόδων από 
εξαγωγές και ί) (Αρχικά αυτόματος χαρακτήρας των πληρωμών, που μπορούν vex 
συμβάλουν στη διαφοροποίηση TÎDV αναγκαίων μεταρρυθμίσεων, έχουν σε 
μεγάλο βαθμό τεθεί υπό αμφισβήτηση* 
- ή /.ρήοη των κονδυλίων Sysmin και Stabex αποδεικνύεται πιο αποτελεσματική 
στο πλαίσιο μίας διαδικασίας μακροοικονομικής και τομεακής μεταρρύθμισης 
με στόχο τη διαφοροποίηση. Η (Αυξανόμενη χρήση τους στην προώθηση 
μεταρρυθμίσεων στους τομείς που γνωρίζουν μείακτη εσόδων, καθιστούν τα μέσα 
αυτά συνεκτικά με τη διευκόλυνση στήριξης της διαρθρωτικής προσαρμογής. 
Η εισαγωγή των ΠΛΥ (πλαίσια αμοιβί Α ία) ν υποχρεώσεων) δυνάμει της Σύμβασης 
Λομέ IV (/.ποτέλεσε (Αισθητή βελτίωση, στο μέτρο που η (Αποτελεσματικότερη 
χρήση των πόρων είναι κάτι που επιδιώκεται συστηματικά. Ωστόσο, η βραδύτητα 
των εκταμιεύσεων ί Αποτελεί σημαντικό μειονέκτημα, για την εξάλειψη του 
οποίου απαιτείται προσπάθεια. 
22 
6. Οι επιπτώσεις τιον εμπορικίρν προτιιχήσεων 
Τρεις βίΑσικές ί Αρχές διέπουν το σύστημα εμπορικών προτιμήσεανν της Λομέ: 
(i) η στ(Α(·)εοότητ(Α: οι προτιμήσεις χαρακτηρίζονται από μακρά διάρκεια: η 
διάρκεια ισχύος της τέταρτης Σύμβασης της Λομέ είναι δεκαετής (1990-2000). 
(ii) ο συμβατικός '/αοακτήρας: οι, προτιμήσεις συνομολογήθηκαν με κοινή 
συμφίονία και δεν είν(/.ι δυνατή η μονομερής αναθεώρηση τους από την ΕΕ. 
(Hi) ο μη αμοιβαίος 'χαρακτήρας: οι χώρες ΑΚΕ δεν είναι υποχρείυμένες να 
επεκτείνουν τις (Αμοιβαίες προτιμήσεις στις εξαγωγές της ΕΕ. 
Η σταθερότητα και ο συμβατικός χαρακτήρας αποτελούν.-.θεμελιώδη στοιχεία 
TÎDV εμπορικών προτιμήσεων της Λομέ, αφού εξασφαλίζουν στις εξαγωγές τα>ν 
χωρών ΛΚΕ προς τις (Αγορές της ΕΕ ένα βαθμό πρόσβασης τον οποίο δεν 
μπορούν VÎA συναγωνιστούν άλλες υπάρχουσες προτιμησιακές μη (Αμοιβαίες 
συμ,φωνίες, όπως τα συίττήμ,ατα ΣΓΠ (Συστήματα Γενικευμέων Προτιμήσεα>ν), 
ελαττώνοντας κατ'αυτόν τον τρόπο, για τους οικονομικούς φορείς, τους εγγενείς 
κινδύνους των επενδύσεων σε. εξαγωγικές δραστηριότητες. 
Οι εμπορικές προτιμήσεις της Λομέ εξακολουθούν να αποτελούν σημαντική 
αξία για την ομάδα ΛΚΕ, στο μέτρο που αυξάνουν την (Αποδοτικότητα TÎDV 
πωλήσεων των εξαγο>γέων ΛΚΕ στην αγορά της ΕΕ. Πέρα από τη γενικευμένη 
εντελίός αδασμολόγητη πρόσβαση για τα μεταποιημένα και επεξεργασμένα 
προϊόντα, και ιδιαίτερα την εξαίρεση από την εφαρμογή τά>ν κανονισμών της 
Πολυϊνικής Συμφωνίας οι οποίες χορηγούνται για τις προτιμήσεις που (Αφορούν 
TÎA προϊόντα υφαντουργίας και ΤΑΑ υφάσματα, οι διάφορες χώρες ΛΚΕ έχουν 
ωφεληθεί από τις γεννακ'^ωρες τιμές και την εγγυημένη πρόσβαση ορισμένων 
ποσοτήτων στο πλαίσιο των πρωτοκόλλων της Λομέ για τα προϊόντα βάσης 
(μπανάνες, ζάχαρη, βοδινό κρέας και ρούμι), καθιος και τους σχετικά 
φιλελεύθερους κανόνες προέλευσης. Τα έσοδα που εξασφαλίζονται από τα 
πρωτόκολλα αντιπροσωπεύουν σημαντικό μέρος των εσόδων των δικαιούχων 
χωρών. 
Ωστόσο, η αξία των εμπορικών προτιμήσεων της Λομέ έχει μειωθεί και θα 
συνεχίσει VÎA συρρικνο'τνεται, λόγω της πολυμερούς απελευθέρωσης που 
(Απορρέει από την εφαρμογή TÎDV συμφίονιών του κύκλου της Ουρουγουάης, των 
συμφωνιών προενταξιακών με τις ΧΚΛΕ και των εμπορικών συμφωνιών που 
συνήψε η ΕΕ με άλλες περιοχές του κόσμου. 
Εξάλλου, όσον α(|;ορά στις επιπτώσεις TÎDV εμπορικών προτιμήσεων της Λομέ, 
δεν (Αποδείχτηκαν σε γενικές γραμμές επαρκείς ώστε να προ(θθήσουν την 
(Ανάπτυξη και τη διαφοροποίηση των εξαγωγών. Μια απλή ματιά στις 
στατιστικές (βλέπε, πίνακες) φαίνεται να επιβεβαιώνει τη διαπίστωση αυτή. Οι 
επιδόσεις των χωρών ΛΚΕ όσον αφορά στις εξαγωγές και στην προσέλκυση 
άμεσων ξένων επενδύσεων επιδεινώθηκαν στην περίοδο κατά τη διάρκεια της 
οποίας απολάμβαναν των περισσότερων προτιμήσείον. 
Κατά τη διάρκεια ισχύος των συμβάσεων της Λομέ, οι χώρες ΑΚΕ δεν μπόρεσαν 
να αυξήσουν και ούτε καν VÎA διατηρήσουν το ιιεοίδιο αγοράς τους στην ΕΕ, ενώ 
εξαγωγείς που δεν απολάμβαναν προτιμήσεων πέτυχαν να αυξήσουν το μερίδιο 
αγοράς τους. Η (Αγορά της ΕΕ παρέμεινε σχετικά σημαντική για τις χώρες ΑΚΕ 
που εξαρτούνται (Ακόμη (Από την Ένωση για 40% περίπου TÎDV εσόδων τους από 
εξαγωγές. Ο βαθμός εμπορικής εξάρτησης έναντι της Ευρώπης ποικίλλει 
23 
ανάλογα με τις περιφέρειες και είναι υψηλότερος για την Αφρική (46%) σε 
σχέση με την Καραϊβική και τον Ειρηνικό (18% και 23% αντίστοιχα). 
Σε σχέση μ,ε την ομάδα TÎDV Λ ΑΧ, οι χώρες ΑΚΕ έχουν επίσης καταγράψει μία 
μετριότερη συνολική εμπορική επίδοση κατά τη διάρκεια της τελευταίας 
δεκαετίας. Οι χώρες ΑΚΕ δεν κατάφεραν επίσης να διαφοροποιήσουν σηααντικά 
τις ε£α.γωγές τους και η πλειονότητα τους κινείται γύρω από ορισμένα βασικά 
προϊόντα . Το ποσοστό των άμεσων Εένων επενδύσεων επί του ΑΕγχΠ 
διπλασιάστηκε στις αφρικανικές χώρες ΑΚΕ ανάμεσα στα μέσα στης δεκαετίας 
του '80 και τις (Αρχές της δεκαετίας του '90 και ανήλθε σε 1,2%. Εντούτοις, σε 
σχέση με άλλες αναπτυσσόμενες χώρες, το ποσοστό των άμεσων ξένων 
επενδύσεων στην Αφρική μειώθηκε από 6% σε 4% του συνόλου των άμεσων 
ξένων επενδύσεων σε όλες τις ΑΑΧ (με εξαίρεση την Κίνα). Εξάλλου, η 
πλειονότητα TÎDV άμεσων ξένα)ν επενδύσεα)ν στην Αφρική βρίσκεται 
συγκεντρωμένη στις πετρελαιοπαραγα)γούς χώρες. 
Ωστόσο, υπάρχουν επιμέρους επιτυχίες όσον αφορά την ανάπτυξη και τη 
διαφοροποίηση των έξαγίογών. Αναπτύχθηκαν ορισμένες 'εξαγωγές που 
επωφελήθηκαν (Από το σχετικά σημαντικό προτιμησιακό περιθώριο στις 
δασμολογικές προτιμήσεις και την εξαίρεση από ποσοστώσεις. Ορισμένες χώρες, 
ιδιαίτερα όσες κάνουν μ.έγιστη χρήση του καθεστώτος των προτιμήσεων, 
μπόρεσαν να προσελκύσουν σημαντικές άμεσες ξένες επενδύσεις. Οι χώρες ΑΚΕ 
που πέτυχαν VÎA διαφοροποιήσουν τις εξαγωγές τους υπέρ μη παραδοσιακών 
προϊόντων ή απολάμβαναν πρωτοκόλλων, όπως ο Μαυρίκιος, η Μποτσουάνα, η 
Ακτή Ελεφαντοστού, η Τζαμάικα και η Ζιμπάμπουε, επαχρελήθηκαν από τις 
προτιμήσεις της Λομέ. 
Οι χαμ.ηλές συνολικές επιδόσεις όσον αφορά στις εξαγωγές και στην ανάπτυξη 
TÎDV χωρών ΛΚΕ, παρά το εύρος και το βάθος των προτιμήσεων της Λομέ, 
οφείλονται σε πολλαπλές (Αίτιες. Η (Απουσία ουσιαστικών παραγόντων όπως η 
υποδομ,ή, το επιχειρηματικό πνεύμα, τα χαμηλά επίπεδα φυσικού και 
ανθρώπινου κεφαλαίου, τα χαμηλά επίπεδα αποταμίευσης και επενδύσεων, ο μη 
ανεπτυγμένος χρηματοοικονομικός τομέας περιόρισαν, από την πλευρά των 
προμηθευτών, τα κέρδη που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν οι προτιμήσεις. Η 
αυξημένη εξάρτηση (Από έναν ορισμένο αριθμό προϊόντων βάσης τα οποία 
υπόκεινται σε σημαντικές διακυμάνσεις τιμών και η ουσιαστική υποβάθμιση τανν 
όρων των ανταλλαγούν (Αποτελούν επίσης σημαντικές αιτίες. 
Εξάλλου, είναι σήμερα κοινά (/.ποδεκτό ότι, πέρα από την πολιτική σταθερότητα, 
που αποτελεί θεμελιώδη προϋπόθεση της ανάπτυξης και .των αρχικών 
χορηγήσεων, οι σωστές πολιτικές διαδραματίζουν πρωταρχικό ρόλο ασκώντας 
επίδραση στις εξαγωγές και στην (Ανάπτυξη. Η μακροοικονομική σταθερότητα, οι 
ρεαλιστικές και σταθερές συναλλαγματικές ισοτιμίες, τα σωστά θεσμικά όργανα 
και η καλή διαχείριση καθώς και οι (Αποτελεσματικές πολιτικές διάθεσης των 
πόρων, και ιδιαίτερα TÎA σταθερά και αξιόπιστα καθεστώτα εισαγίυγών και 
επιβολής δασμών, καθώς και οι περιορισμένες εμπορικές προστασίες που 
καθιστούν δυνατή τη διαφάνεια στη μετάδοση των ενδείξεων για τις παγκόσμιες 
τιμές στους τοπικούς παραγωγούς, αποτελούν αποφασιστικούς παράγοντες για 
την ανταγωνιστικότητα και συνεπούς την εξαγωγική (Απόδοση. Οι παράγοντες 
(Αυτοί. (Από την πλευρά της προσφοράς, θεί,ορούνται σήμερα πολύ 
σημαντικότεροι από τις εμπορικές προτιμήσεις για τη διασφάλιση υψηλών 
ποσοστών εξαγωγών και οικονομικής (Ανάπτυξης. 
8 Συνολικά, τα roo<V/. από ρξαγωγί·ζ των χωριήν ΛΚΕ προέρχονται ακόμη ο>: ποσοστό άνο) του 
aO'/f από τα βασικά ποοϊόντα. 
24 
Ως ομάδα, οι χώρες ΑΚΕ και ιδιαίτερα οι χώρες της VOTÎÎDÇ της Σαχάρας 
Αφρικής δεν κατόρθακταν VÎA εκπληρώσουν τις προϋποθέσεις για την επίτευξη 
μιας ανάπτυξης που θα ρυθμίζεται (Από τις εξαγωγές. Οι χώρες αυτές? ασθενείς 
λόγα> TÎDV περιορισμένων .αρχικών χορηγήσεων, απέτυχαν επίσης όσον αφορά 
στις πολιτικές που υιοθέτησαν ή, στην περίπτωση που υιοθέτησαν τις σωστές 
πολιτικές, δεν προχώρησαν στην εφαρμογή τους με αρκετή πεποίθηση και συχνά 
υποχώρησαν. Κατά συνέπεια, οι οικονομικές πολιτικές TÎDV χωρών της 
υποσαχάριας Αφρικής, και σε τελική ανάλυση οι πολιτικές μεταρρυθμίσεις 
υπήρξαν θύματα της εξαιρετικά χαμηλής τους αξιοπιστίας στα μάτια τόσο των 
εγχώριων όσο και τα)ν αλλοδαποί οικονομικών παραγόντων. Η κατάσταση 
(Αυτή υπέσκαψε όχι μόνο την ανταπόκριση της πλευράς της προσφοράς στις 
εμπορικές προτιμήσεις, αλλά και κάθε μελλοντική πολιτική μεταρρύθμιση. 
Τέλος, οι δικαστικοί αγώνες που ανελήφθησαν από την ΕΕ και τις χώρες ΑΚΕ 
στα πλαίσια της GATT, μετά την καθιέρωση της ενιαίας αγοράς για τις 
μπανάνες, (ί)Οησαν την Κοινότητα να ζητήσει το 1994 «παρέκκλιση» για το 
εμπορικό σύνολο της σύμβασης της Λομέ, μετά την εκτίμηση μίας επιτροπής 
(που δεν εγκρίθηκε από το Συμβούλιο της GATT) ότι η Σύμβαση της Λομέ είναι 
ασυμβίβαστη με τη GATT λόγο) της μη αμοιβαιότητας της (που δεν καθιστά 
δυνατό το χαρακτηρισμό της σύμβασης ως συμφωνίας ελεύθερων συναλλαγο'νν) 
και της διάκρισης έναντι TÎDV άλλων ΛΑΧ, γεγονός που σημαίνει ότι δεν 
καλύπτεται (Από τη ρήτρα αναγνίόρισης που νομιμοποιεί τα συστήματα 
γ ενι.κ ει Ν ι ένί ι >ν π ροτ ij ιήσεχ ο ν. 
Το γεγονός ότι η παρέκκλιση ισχύει μόνο μέχρι τη λήξη της σημερινής σύμβασης, 
ότι πρέπει VÎA επανεξετάζεται κάθε χρόνο και ότι δεν έχουν ακόμη ρυθμιστεί τα 
ζητήμ,ατα που συνδέονται με το ε[.ιπορικό καθεστώς που εφαρμόζει η ΕΕ όσον 
α.(ρορά στις μπανάνες, έχει υποσκάψει τις αρχές που (χποτελούν τη βάση των 
εμπορικών προτιμήσεων της Λομέ, ιδιαίτερα των αρχών της μη (Αμοιβαιότητας 
και της σταθερότητας. II ασφάλεια που συνδέεται με τις προτιμήσεις (Αυτές έχει 
επίσης μειωθεί. 
Γ. Συνέπειες για τη μελλοντική εταιρική σχέση 
Το κύριο συμπέρασμα που μπορεί να συναχθεί από την κριτική αυτή άποψη του 
παρελθόντος είναι ότι η υποχρέακτη για ύπαρξη αποτελεσμάτων καθορίζει όλο 
και περισσότερο τον τρόπο εφαρμογής της κοινοτικής πολιτικής συνεργασίας 
για την (Ανάπτυξη. Σημαντικοί αναπροσανατολισμοί βρίσκονται σε. εξέλιξη σε 
πολλούς τομείς, αναπροσανατολισμοί που λαμβάνουν υπόψη τα πορίσματα των 
αξιολογήσεων αποβλέποντας στην (Αύξηση της αποτελεσματικότητας και των 
αποτελεσμ.άτων της κοινοτικής δράσης. Η κριτική σύμφωνα με την οποία η 
κοινοτική συνεργασία θα ήταν λιγότερο αποτελεσματική ίχπό άλλες κρίνεται 
τελείως αβάσιμη. (Αφού καμία συγκριτική και αντικειμενική μελέτη δεν επιτρέπει 
τη στοιχειοθέτηση μ.ίας τέτοιου τύπου εκτίμησης. Όλοι οι χρηματοδότες 
βρίσκονται αντιμέτωποι με την ανάγκη για τακτική επαναξιολόγηση της δράσης 
του:; και για αναζήτηση των μέσων για βελτίωση των αποτελεσμάτων TÎDV 
προγραμμάτων τους. Η (Αξιολόγηση των κύριων περιορισμών που έχουν 
(Αποτελέσει τροχοπέδη στην αποτελεσματικότητα της συνεργασίας ΕΕ-ΑΚΕ στο 
πλαίσιο της σύμβασης της Λομέ, αναμένεται να οδηγήιτει στο να καθοριστούν οι 
όροι μίας πολιτικής με μεγαλύτερες πιθανότητες επιτυχίας. Στη συζήτηση αυτή, 
ποέπει VÎA εξεταστούν τα ακόλουθα κυρίως ζητήματα: 
25 
- TÎA θεμέλια της Μελλοντικής εταιρικής σχέσης. Οι δυσκολίες που υπήρξαν στην 
υλοποίηση της αρχής της εταιρικής σχέσης αποτέλεσαν ισχυρή τροχοπέδη στη 
συνολική αποτελεσματικότητα της Σύμβασης της Λομέ. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΕ 
είχε την τάση να υιοθετεί πιο μονομερείς και πιο παρεμβατικές προσεγγίσεις, 
ελάχιστα πρόσφορες στην εμπέδωση των πολιτικών ανάπτυξης από τις χώρες 
ΑΚΕ και' στην αναγνίόριση των ευθυνών του κάθε εταίρου. Αυτή η τάση 
υποκατάστασης, που .απορεί VÎA δικαιολογείται για μία καθορισμένη μεταβατική 
περίοδο, δεν (Αποτελεί ούτε εγγύηση αποτελεσματικότητας ούτε μακροπρόθεσμα 
βιώσιμη λύση. Η διάρρηξη αυτού του φαύλου κύκλου προϋποθέτει μία,εκ 
θεμελίων επανεκτίμηση της (Αρχής της εταιρικής σχέσης, η οποία παρουσιάζεται 
περισσότερο ως στόχος προς επίτευξη παρά ως αρχή εκκίνησης. Μία τέτοια 
μεταβολή δεν μπορεί παρά VÎA βασιστεί σε νέες πολιτικές βάσεις και σε έναν 
αποτελεσματικότερο διάλογο, ο οποίος θα στηρίζεται στη βούληση των 
κυβερνήσεων των χωρών ΑΚΕ VÎA δεσμευθούν πραγματικά σε μία διαδικασία 
μεταρρυθμίσεων. Θα (Απαιτήσει επίσης-μία μεγαλύτερη ευελιξία στην εφαρμογή 
της πολιτικής συνεργασίας* 
- οι προτεραιότητες της Έναχπις και τα κριτήρια διάθεσης TÎDV πόρων. Αν η 
ανάλυση της κατανομής των πόρων κατά χώρα στη διάρκεια των προηγούμενων 
δεκαετιών δεν αναδεικνύει σαφείς προτεραιότητες, αυτό οφείλεται κυρίως στην 
επιβολή ειδικίόν κριτηρίων που συνδέονται με τα διάφορα μέσα. Κατά την 
ενδιάμεση αναθεώρηση της Σύμβασης της Λομέ IV, η Ένωση εκδήλωσε την 
πρόθεση VÎA σεβαστεί δύο προτεραιότητες, δίνοντας ταυτόχρονα έμφαση στις 
φτωχές χώρες, σύμ.φωνα με τις διατάξεις της Συνθήκης, και επαγρυπνώντας για 
τη διασφάλιση των όρων μίας πιο (Αποτελεσματικής χρήσης των πόρων. Οι αρχές 
(Αυτές και οι πρακτικές ρυθμίσεις εφαρμογής τους πρέπει να συζητηθούν σε 
βάθος ιττο πλαίσιο της μελλοντικής εταιρικής σχέσης' 
- η υπαγωγή σε όρους και η επιλεζιμότητα της ενίσ/υσης. Ένα άλλο ζήτημα που 
συνδέεται με TÎA κριτήρια διάθεσης των κοινοτικών πόρων αφορά την υπό όρους 
χορήγηση των προγραμμάτων ενίσχυσης. Η υπαγωγή σε όρους ενισχύει τη 
βαρύτητα του κριτηρίου «επίδοσης» στη διάθεση των πόρων, ενώ πρέπει να 
καθοριστεί μία συνεκτική συνολική προσέγγιση των ερωτημάτων .αυτών. Πρέπει 
χωρίς αμφιβολία να μελετηθεί η εισαγωγή κάποιας ευελιξίας στην πρακτική της 
υπό όρους χορ?'ιγησης, ώστε VÎA υπάρχει μεγαλύτερη δυνατότητα πρωτοβουλίας 
για τη δικαιούχο χώρα, επικυρώνοντας ταυτόχρονα τον βαθμό επιλεξιμότητας 
της κοινοτικής ενίσχυσης. Οι απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά θα επηρεάσουν σε 
τελική ανάλυση, τον βαθμ,ό επιλεξιμότητας της κοινοτικής ενίσχυσης' 
- το πρόβλημα της (Ανάπτυξης της δυναμικότητας. Οι (Αξιολογήσεις κατέληξαν 
στην ανάγκη VÎA προσδιοριστούν με συστηματικό τρόπο οι θεσμικοί περιορισμοί 
ή οι περιορισμοί οικονομικών πολιτικών στις δικαιούχους χώρες, οι οποίοι 
επηρεάζουν τις προοπτικές επιτυχίας μίας δράσης συνεργασίας και να 
εξεταστούν τα (Απαραίτητα μέσα για την υπέρβαση τους. Με βάση αυτή τη 
διαπίστωση, η Ένωση πρέπει VÎA εξετάσει αν η βελτίωση του θεσμικού πλαισίου 
και της ικανότητας, 'χάραξης; εφαρμογής και στήριξης των οικονομικών και 
τομεακών πολιτικών στις χίόρες ΑΚΕ στην πάροδο του χρόνου, θα μπορούσε να 
έχει μεγαλύτερη προτεραιότητα στην πολιτική συνεργασίας της. Πρέπει να 
εξεταστεί η (Ανάγκη να αποκατασταθεί η ικανότητα σχεδιασμού και προοπτικής 
(Ανάλυσης τις χίόρες ΑΚΕ. Το ζήτημα (Αυτό πρέπει να προσεγγιστεί στην ίδια τη 
θεσμική διάσταση αλλά και στην πολιτική του διάσταση* 
- ένα νέο εμπορικό σκέλος. Ενα') οι εμπορικές προτιμήσεις που προβλέπονται 
(Από τη σύμβαση της Λομέ έχουν μεγάλη αξία, όχι μόνο όσον αφορά στις 
26 
συγκεκριμένες παραχωρήσεις, αλλά και στις θεμελιώδεις αρχές (μη 
αμοιβαιότητα, σταθερότητα, συμβατικός χαρακτήρας) που διέπουν την εμπορική 
εταιρική σχέση μ,εταξύ TÎDV δύο μερίόν, αναφορικά με τα αποτελέσματα τους, 
θεωρείται γενικά ότι δεν υπήρξαν επαρκή για να προα)θήσουν την αύξηση και τη 
διαφοροποίηση. 
Πρέπει επίσης VÎA ληφθούν υπόψη ορισμένες τάσεις και χαρακτηριστικά του νέου 
παγκόσμιου πλαισίου, όπως η πολυμερής και περιφερειακή φιλελευθεροποίηση 
και ιδιαίτερα η (Ανάγκη σεβασμού τανν κανόνων του ΠΟΕ. 
Σε. κάθε περίπτωση, πρέπει επίσης να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στις 
διαρθρωτικές πτυχές της ανάπτυξης του εμπορίου, στους όρους για 
διαφοροποίηση της παραγα)γής και στην εισαγωγή ενός ευνοϊκού πλαισίου για 
την ανάπτυξη του εξαγωγικού τομέα. Οι προτιμήσεις δεν είναι από μόνες τους 
(Αρκετές για να προωθήσουν την (Αύξηση και τη διαφοροποίηση' παρέχουν όμως 
ευκαιρίες οι οποίες είναι δυνατό να ωθήσουν τις επιχειρήσεις και τους 
οικονομικούς φορείς στην ανίΆπτυξη γραμμών παραγωγής στα πλαίσια ενός 
δεδομένου στρατηγικού σχεδίου. Μία πιο συνολική προσέγγιση της εμπορικής 
συνεργασίας, που VÎA συνδέεται με τις επεμβάσεις στήριξης της διαρθρωτικής 
προσαρμογής και του ιδιωτικού τομέα και να λαμβάνει υπόψη την ανάγκη 
εισαγωγής για τις χώρες ΛΚΕ των πολιτικο'νν και θεσμικών όρων που θα 
ευνοούν τις ξένες επενδύσεις, (Αναμένεται να βελτιώσει την ικανότητα τους να 
αξιοποιήσουν TÎA προτιμησιακά καθεστώτα, και πέρα απ'αυτό, να 
διαφοροποιήσουν τις εξωτερικές οικονομικές σχέσεις' 
- η επανεξέταση TÎDV μέσων και της φύσης των ενισ/ύσεων. Η συσσοόρευση 
διαφόρων μέσων που ανταποκρίνονται σε διαφορετικές λογικές (Αποτελεί 
τροχοπέδη για τη συνολική (Αποτελεσματικότητα της κοινοτικής δράσης. Η 
μετάβαση προς μία θεματική προσέγγιση και μία νέα επικέντρωση της κοινοτικής 
στήριξης των τομεακών πολιτικών και των διαπραγματευθεισών 
μεταρρυθμίσεων αναμένεται VÎA δώσουν τη δυνατότητα να αυξηθεί η 
αποτελεσματικότητα και TÎA αποτελέσματα της στις οικονομικές και κοινωνικές 
συνθήκες των χωρών ΑΚΕ. II ενίσχυση των έργων δεν πρέπει VÎA διατηρηθεί 
παρά σε συνθήκες καθορισμένου θεσμικού πλαισίου και σαφώς 
προσδιορισμένων πολιτικών/ έτσι ώστε να εξουδετερωθούν οι ειδικοί 
περιορισμοί που έχουν οριστεί με σαφήνεια, και στο μέτρο που μπορεί να 
εμπεριέχει μεταφορά τεχνογνωσίας. Ο ρόλος της ενίσχυσης έργων θα είναι 
συνεπώς η καλύτερη 'στοχοθέτηση και η επιτάχυνση TÎOV διαδικασιών 
μεταρρύθμισης που συνομολογήθηκαν σε γενικό ή τομεακό επίπεδο" 
- η (Ανάγκη συντονισμού. 'Ολες οι αξιολογήσεις οδηγούν στο ακόλουθο 
αποτέλεσμα: ο καλύτερος συντονισμός μεταξύ των χρηματοδοτούν θα παρείχε, τη 
δυνατότητα για αύξηση των αποτελεσμάτων πολλών Οράσεων συνεργασίας, στο 
πλαίσιο του διαλόγου σχετικά με τις πολιτικές. 
27 
ΚΕΦΑΛΑΙΟ III. ΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΙΣ 
ΧΩΡΕΣ ΑΚΕ - ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ 
Α. Οι δυσκολίες της οικονομικής πολιτικής σ1 ένα κατά βάση ασταθές 
περιβάλλον 
1. Μέτριες γενικά κοινωνικοοικονομικές επιδόσεις αλλά διαφορετικές 
καταστάσεις από '/ώοα σε νώοα 
Εδώ και δύο χρόνια η οικονομική κατάσταση ενός συνεχώς αυξανόμενου 
αριθμού χωρίον ΑΚΕ βελτιώθηκε αισθητά. Αν και ακόμη αδύναμη, η ανάκαμψη 
(χυτή μπορεί VÎA (Αποδειχθεί συνεχής, συμπαρασύροντας και άλλες χώρες, στο 
μέτρο που η συνέχιση της βελτίωσης TÎDV οικονομικών πολιτικοτν καταστεί 
δυνατή. 
Για μια μακρά χρονική περίοδο, οι χώρες ΑΚΕ παρουσίασαν μέτριες επιδόσεις 
οι οποίες μ,έχρι τώρα ήταν συνολικά χαμηλότερες από αυτές των άλλων 
αναπτυσσόμενων χωρών. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για την υποσαχάρια Αφρική η 
οποία εμφανίζεται σήμερα ως η περιοχή του κόσμου που αντιμετωπίζει τις 
μεγαλύτερες δυσκολίες. Πολλοί δείκτες (Απεικονίζουν αυτή τη διαπίστωση: 
-το κατά κεφαλή προϊόν στην υποσαχάρια Αφρική, μετάξι') του 1960 και του 
1962, (Αυξήθηκε με μέσο ετήσιο ποσοστό 0,4% μόνο, σε σύγκριση με το 2,3% για 
το σύνολο TÎDV αναπτυσσόμενων χωρίον. Ο αριθμός αυτός αντικατοπτρίζει 
(Αφενός μεν μία μέση οικονομική ανάκαμψη σαφώς χαμηλότερη (3.3%; ετησίως), 
(Αφετέρου δε μεγαλύτερα ποσοστά δημογραφικής αύξησης (2.9% ετησίως). 
Κατόπιν τούτου, η διαφορά μεταξύ του κατά κεφαλήν προϊόντος της 
υποσαχάριας Αφρικής και TÎDV υπολοίπων χωρών έβαινε αυξανόμενη : η 
διαιρορά σήμερα είναι της τάξεως του Ι προς 4 και αν η διαφορά μεταξύ των 
ποσοστών ανάπτυξης διατηρηθεί για τα επόμενα 15 έτη, θα φθάσει το 1 προς 6. 
-σ' ένα τέτοιο περιβάλλον (/.σθένους ανάπτυξης, η εμμονή της φτώχειας είναι 
ιδιαίτερα ανησυχητική και αυτό (Αποδεικνύεται από τους ιδιαίτερα αρνητικούς 
δείκτες εισοδημάτανν, υγείας, διατροφής, εκπαίδευσης και πρόσβασης σε πόσιμο 
ύδωρ. Λαμβάνοντας υπόψη το μέτρο της φτώχειας που χρησιμοποιείται 
συνηθέστερα, η Διεθνής Τράπεζα εκτιμά ότι 1300 εκατομμύρια άτομα ζουν κάτω 
(χπό το όριο της φτίόχειας9 στις αναπτυσσόμενες χώρες, από τα οποία 515 
εκατομμύρια βρίσκονται στη Νότιο Ασία και 220 εκατομμύρια στην υποσαχάρια 
Αφρική. Το μέγεθος της φτίόχειας είναι ιδιαίτερα μεγάλο στην υποσαχάρια 
Αφρική^με το μέσο εισόδημα των φτωχών ομάδων να υπολείπεται κατά 15% 
ίΑπό το όριο της φτώχειας. Παραλές τις σημαντικές προόδους που επιτεύχθηκαν 
κατά TÎA τελευταία -χρόνια σε ότι αφορά την κοινωνική ανάπτυξη (εργασίες του 
PNUD και της Διεθνούς Τραπέζης) παραμένει δύσκολο το να γίνει αντιλιρττή η 
πραγματικότητα της φτώχειας και ιδίως η εκτίμηση της δυναμικής της λόγω της 
έλλειψης αξιόπιστων στοιχείων εκ μέρους πολλών κρατών, για μεγάλη χρονική 
περίοδο. Οι διαθέσιμες εκτιμήσεις δείχνουν ότι, μεταξύ του 1987 και του 1993, 
το ποσοστό της φτώχειας φαίνεται να έχει διατηρηθεί συνολικά στο 39%' του 
πληθυσμού της υποσαχάριας Αφρικής, με τις σαφείς βελτιώσεις που ορισμένες 
φορές παρατηρήθηκαν σε κάποια κράτη (στη Νιγηρία, στην Γκάνα, στην 
9 Ορισμός Διεθνούς Τραπέζης. 19%. Πα .λόγους σύγκρισης μεταξύ των χωρών, το όριο της 
q τώ/ειας καθορίσθηκε or ένα cW/.άριο ΗΠΑ ανά άτομο και ανά ημέρα (με βάση τις ισοτιμίες 
αγοραστικής οιΐναμιις τοπ I9S5) ενώ η μετατροπή στα εθνικά νομίσματα γίνκται με βάση τις 
αναΟειορημένες ΙΑΔ. 
28 
Τανζανία και στην Αιθιοπία), να έχουν αντισταθμιστεί από τη ραγδαία, σε 
ορισμένες περιπτώσεις, επιδείνωση σε. κάποια άλλα. 
- τα επίπεδα εκπαίδευσης και κατάρτισης βελτιώθηκαν συγκρινόμενα με την 
ιδιαίτερα κακή κατάσταση TÎOV (Αρχών της δεκαετίας του '60. Το ποσοστό 
αναλφαβητισμ.ού των ενηλίκων στην υποσαχάρια Αφρική ξεπερνά όμως ακόμα 
το 40% ενώ τα ποσοστά φοίτησης παραμένουν εξαιρετικά χαμηλότερα απ' ό,τι 
στα άλλα αναπτυσσόμενα κράτη (36% για τον πληθυσμό από 6 έως 23 ετών, 
ανεξαρτήτως επιπέδου, σε σύγκριση με το 47% για το σύνολο των 
αναπτυσσόμενο)ν κρατοϊν κατά το 1990). 
-η προσδοκώμενος μέσος όρος ζωής σίγουρα βελτιοόθηκε (περνοόντας από 40 
χρόνια το I960 σε. 51 χρόνια το 1993) και η παιδική θνησιμότητα υποχώρησε 
(από 167 ιτε 97 για κάθε 1000 ζο'κτες γεννήσεις) αλλά η πρόοδος αυτή ήταν 
μικρότερη απ' ό,τι στις άλλες αναπτυσσόμενες περιοχές. Το ποσοστό του 
πληθυσμού που δεν έχει πρόσβαση στις υγειονομικές υπηρεσίες παραμένει 
σημαντικό (μεγαλύτερο του 40%;, συγκρινόμενο με 20% κατά μέσο όρο για τις 
αναπτυσσόμενες χίόρες.) 
- η υποσαχάρια Αφρική (Αποτελεί την περιοχή με το υψηλότερο ποσοστό 
δημογραφικής αύξησης το οποίο και δεν μειοόνεται. Με τα σημερινά ποσοστά, ο 
πληθυσμός θα πρέπει να διπλασιασθεί μεταξύ του 1992 και του 2017. Η 
επιτάχυνση της αστικοποίησης δημιουργεί όλο και οξύτερα προβλήματα όσον 
αφορά τις συνθήκες διαβίωσης, καθιστώντας δυσκολότερη τη διαχείριση των 
υποδομών (υπερπληθυσμός στα σχολεία, υπερφορτωμένες .υγειονομικές 
υπηρεσίες, ανεπαρκής ποσότητα και ποιότητα νερού, προβλήματα στη διανομή 
του νερού και του ηλεκτρικού ρεύματος). Σύμφωνα με τις τελευταίες 
προβλέψεις της PNUAP, μέχρι το 2015, το 20% σχεδόν του πληθυσμού της 
Αφρικής ()α ζει σε πόλεις μεγαλύτερες των 5 εκατομμυρίων κατοίκων, σε 
σύγκριση με το 8% κατά το 1994. 
- η επισιτιστική παραγωγή δεν επιτρέπει την κάλυψη των αναγκοόν του 
πληθυσμού και υπάρχει κίνδυνος επιδείνωσης αυτού του διαρθρωτικού 
ελλείμματος. II παραγωγή ειδών διατροφής ανά κάτοικο στην υποσαχάρια 
Α(|.ρική μειώθηκε κατά 5 % στη διάρκεια των τελευταίων δεκαπέντε, ετών. Με 
τους τρέχοντες ρυθμούς, η δημογραφική αύξηση είναι εξαιρετικά γρήγορη ώστε 
VÎA μπορέσει VÎA καλυφθεί το επισιτιστικό έλλειμμα στο εγγύς μέλλον και 
ιδιαίτερα στις χίόρες με χαμηλά εισοδήματα. Παρόλα αυτά. υπάρχει ένα 
σημαντικό περιθώριο καλύτερης εκμετάλλευσης του δυναμικού της αγροτικής 
παραγωγής στις χίόρες αυτές. Υπό αυτές τις συνθήκες, η εξάρτηση από τις 
εισαγίυγές - και κατά συνέπεια από τις δυνατότητες εξαγωγής - καθιός και από 
την ανθρωπιστική βοήθεια παραμένει έντονη. 
- η υποβάθμιση του φυσικού περιβάλλοντος αποτελεί έναν όλο και 
σημαντικότερο ανασταλτικό παράγοντα της οικονομικής και κοινωνικής 
(/.νάπτυξης. Οι φτωχές ομάδες επηρεάζονται πιο άμεσα από τις επιπτώσεις της 
αποδάσωσης και της εντατικής χρήσης των εδαφών. Τα προβλήματα της 
μόλυνσης του νερού και της ατομοσφαιρικής ρύπανσης καθίστανται οξύτερα 
στις υπερβολικά πυκνοκατοικημένες ζώνες. 
- οι εξαγωγές εξακολουθούν VÎA βασίζονται στην πρωτογενή εκμετάλλευση των 
φυσικών πόρων. Η υποσαχάρια Αφρική άρχισε να χάνει μερίδια των διεθνών 
αγορών από την δεκαετία του 70 και οι απώλειες αυτές συνεχίσθηκαν κατά τη 
δεκαετία του '80, μέχρι το 1993. Το μέρος αυτό του κόσμου προσέλκυσε. 
29 
Πλαίσιο 2, Αναπτυσσόμενες χώρες - κοινωνικοοικονομικοί δείκτες ανά ευρείες περιφέρειες 
Υποσαχάρια Αφρική 
Μέση Ανατολή, Βόρειος Αφρική 
Ανατολική Ασία & Ειρηνικός 
Νότιος Ασία 
Λατινική Αμερική, Καραϊβική Πληθυσμός 
εκατ 
1994 
572 
267 
1735 
1220 
471 ετήσιο % 
1990-94 
2,7 
2,8 
1,4 
1.9 
1,8 Κατά 
κεφαλή 
ΑΕγχΠ 
δολ. 
ΗΠΑ 
1994 
460 
1580 
860 
320 
3340 ετήσιο % 
1985-94 
-1,2 
-0,4 
6,9 
2,7 
0,6 Θνησιμότητα 
παιδική 
0/00 
92 
49 
35 
73 
41 Αναλφαβητισμός 
(+15 ετών) 
% 
43 
39 
17 
50 
13 Εξαγωγές 
ετήσιο % 
1990-94 
0,9 
1,1 
14,4 
8,5 ΕΑ 
του 
ΑΕ 
Π 
1994 
12,4 
1,6 
0,8 
1,4 
0,3 Επενδύσεις 
άμεσες 
% του ΑΕγχΠ 
το 1994 
1,9 
1,6 
Πηγές: Διεθνής Τράπεζα: "Κοινωνικοί Δείκτες Ανάπτυξης", Έκθεση για την Παγκόσμια Ανάπτυξη 1996 
UNCTAD: Έκθεση για τις Παγκόσμιες Επενδύσεις 1996 
30 
συνολικά πολύ λίγες άμεσες ξένες επενδύσεις παρά την ύπαρξη ορισμένων 
εξαιρέσεων10 και μέχρι σήμερα δεν έχει ωφεληθεί από την αύξηση των 
επενδύσεων στις αναπτυσσόμενες χώρες. Έτσι, το 1995, σε σύνολο 90 
δισεκατομμυρίων όολλαρίων για επενδύσεις στις αναπτυσσόμενες "χώρες, 2 
μόνο δισεκατομμύρια (/φορούσαν την υποσαχάρια Αφρική. Ενώ οι ξένες 
επενδύσεις τείνουν να καταστούν βασική πηγή εξωτερικής χρηματοδότησης για 
πολλά αναπτυσσόμενα κράτη, για την υποσαχάρια Αφρική δεν 
αντιπροσα)πεύουν παρά λίγο περισσότερο από το 10% αυτών των ροών. 
Συνολικά, η περιοχή αυτή βρίσκεται σήμερα περιθωριοποιημένη σε σχέση με το 
παγκόσμιο οικονομικό σύστημα, αντιπροσωπεύοντας 2% του διεθνούς 
εμπορίου και λιγότερο από 1 % των άμεσων ξένων επενδύσεων. 
-η συνεχιζόμενη ύπαρξη σημαντικών μακροοικονομικών ανισορροπιών και 
κυρίως ενός ανεπαρκέστατου ποσοστού αποταμίευσης, σε ένα περιβάλλον 
ασθενούς (Ανάπτυξης, μεταφράσθηκε με τη συσσώρευση ενός εξωτερικού 
δανεισμού που για ορισμένες χώρες κατέστη δυσβάσταχτος. Η υποσαχάρια 
Αφρική είναι σήμερα η σχετικά περισσότερο χρεωμένη περιοχή του κόσμου μ' 
ένα χρέος που αντιπροσωπεύει το 270% των εσόδων από τις εξαγωγές και 75% 
του ΑΕΠ καθώς και με χρόνιο φαινόμενο καθυστέρησης οφειλών. 
Αυτός ο συνολικός (απολογισμός όμως περιλαμβάνει πολύ διαφορετικές 
καταστάσεις και, όπως και σε άλλες αναπτυσσόμενες περιοχές, οι διαφορές 
μεταξύ των χωρο')ν της Αφρικής έχουν την τάση να διευρύνονται. 
Το μέσο επίπεδο του κατά κεφαλή εισοδήματος που στην υποσαχάρια Αφρική11 
ήταν 460 δολλάρια ΗΠΑ το 1994, περιλαμβάνει τιμές που κυμαίνονται από 80 
και 90 δολλάρια ΗΠΑ στη Ρουάντα και τη Μοζαμβίκη μέχρι 600 δολλάρια ΗΠΑ 
στην Ακτή του Ελεφαντοστού ή την Σενεγάλη και 3000 περίπου δολλάρια ΗΠΑ 
στην Μποτσουάνα και τη νήσο του Μαυρικίου. 
Οι προοπτικές εξέλιξης για τα επόμενα χρόνια υποδηλώνουν επιπλέον μια όλο 
και πιο έντονη διαφοροποίηση μεταξύ των χωρών που αποδεικνύουν ότι έχουν 
τη δυνατότητα να ασκήσουν αξιόπιστες πολιτικές ανάπτυξης και αυτών που 
είναι θύματα του φαύλου «κύκλου της βίας και της φτώχειας. Οι χώρες που 
καλύπτει το Ειδικό Πρόγραμμα για την Αφρική η είχαν ιδιαίτερα ενθαρρυντικές 
επιδόσεις όσον (/.φορά την ανάπτυξη τα τελευταία χρόνια. Κατά μέσο όρο, η 
αύξηση του ΑΕγχΠ ήταν 1,5 μονάδα μεγαλύτερη απ' ό,τι στις άλλες χώρες της 
υποσαχάριας Αφρικής για τα έτη 1994 - 1996 (σε μέσες τιμές). Η επιτάχυνση 
αυτή της ανάπτυξης συνδέθηκε με την πρόοδο των εξαγωγών τους και την 
αύξηση του ποσοστού επενδύσεων που σήμερα προσεγγίζει το 20% του ΑΕγχΠ. 
Η αύξηση των ιδιωτικών επενδύσεων είναι ενδεικτική της σημαντικής βελτίωσης 
του οικονομικού κλίματος στις χο')ρες αυτές. Άλλο ενθαρρυντικό σημείο είναι η 
10 Οι άμεσες ξένες επενδύσεις στην νοτίως της Σαχάρας Αφρική παραμένουν συγκεντρωμένες 
ατούς τομείς του πετρελαίου, των μεταλλευμάτων και του τουρισμού και μέχρι τώρα δεν 
uqοροΰσαν παρά έναν περιορισμένο αριθμ.0 κρατών (Νιγηρία, Αγκόλα, Ζάμπια, Ναμίμπια, 
Ακτή του Ελαφαντοστού, Ζουαζιλάνδη). Αντιθέτως, στα νησιά της Καραϊβικής, οι ξένες 
επενδύσει ς παρουσίασαν σημαντική αύξηση από τις αρχές της δεκαετίας του 90. 
" Διεθνής Τράπεζα, μέθοδος Ατλας. Συμπεριλαμβανομένης και της Νοτίου Αφρικής (3040 
δολάρια ΗΠΑ). 
12 ΤοΈιδικό Πρόγραμμα για την Αφρική (ΕΠΑ) για το οποίο είναι επιλέξιμες χώρες με χαμηλό 
εισόδημα που είναι· υπερχρεωμένες και οι οποίες εφαρμόζουν ένα πρόγραμμα διαρθρωτικής 
προσαρμογής με τη στήριξη της Παγκόσμιας Τράπεζας , αφορά σήμερα τριάντα περίπου χώρες 
που αντιπροσωπεύουν 45% του ΛΕΠ της νοτίως της Σαχάρας Αφρικής και 57% του πληθυσμού 
της. 
31 
σχεδόν συνεχής βελτίωση TÎDV επιδόσεων από την αρχή της εφαρμογής του ΕΠΑ, 
το 1987. 
Στις νήσους της Καραϊβικής με εξαίρεση την Αϊτή που περιλαμβάνεται μεταξΥ; 
TÎDV φτωχότερων χωροΥν του πλανήτη με μέσο κατά κεφαλή εισόδημα 230 
δολάρια ΗΠΑ, την Γουιάνα και το Σουρινάμ, η πλειοψηφία των χωρών ανήκει 
στην κατηγορία των χωρών με μέσο εισόδημα και ορισμένες εξ αιπών (όπως το 
Τρινιντάντ και Τομπάγκο 3.740 δολλάρια ΗΠΑ κατά κεφαλή) αντίκουν στην 
ανώτερη κατηγορία ενώ οι νήσοι Μπαρμπάντος ανήκουν στην οικονομική ελίτ 
της περιοχής.13 Συνολικά όμως, οι επιδόσεις όσον αφορά την ανάπτυξη 
παραμένουν ιδιαίτερα χαμηλές. Ακόμα και εάν εξαιρέσουμε την Αϊτή, η μέση 
κατά κεφαλή αύξηση του ΑΕΠ από το 1990 ήταν μικρότερη του 1% ετησίως - και 
το ποσοστό- της φτώχειας υψηλό. Παρόλα αυτά, οι κοινωνικοί, δείκτες 
αποδεικνύουν ότι για το ίδιο επίπεδο εισοδήματος η κατάσταση σε ό,τι αφορά 
την υγεία και την εκπαίδευση είναι λιγότερο άσχημη απ' ό,τι στην υποσαχάρια 
Αφρική. Το γεγονός αυτό απηχεί τις προόδους που έγιναν κατά τη διάρκεια των 
προηγουμένων δεκαετιών με πολιτικές που έριξαν το βάρος τους στις βασικές 
ανάγκες. Εδώ και μερικά χρόνια όμως, τα κεκτημένα αυτά κινδυνεύουν από τις 
επιπτίόσεις τα>ν δημοσιονομικοί πιέσεων που στο πλαίσιο των προσπαθειών 
μακροοικονομικής σταθεροποίησης και διαρθρωτικής προσαρμογής επηρέασαν 
ιδιαίτερα ορισμένες κοινωνικές δαπάνες. 
Απέναντι στη βελτίωση των οικονομικών πολιτικών, οι άμεσες ξένες επενδύσεις 
βρίσκονται σε. (Άνοδο από τις (Αρχές της δεκαετίας του '90 στις περισσότερες 
χώρες της Καραϊβικής, με εξαίρεση τις πιο φτωχές χώρες. Οι προϋποθέσεις 
όμως για τη διαφοροποίηση των δραστηριοτήτων του ιδιωτικοί; τομέα απέχουν 
πολύ από το να πληρούνται και η εξάρτηση από τις εξαγωγές ορισμένων 
αγροτικοόν προϊόντων (κατά βάση μπανάνες, ζάχαρη και ρύζι) καθώς και 
ορισμένων ορυκτών προϊόντων παραμένει έντονη. Ο νησιωτικός χαρακτήρας 
τους καθιστά την πλειοψηφία TÎOV χωρών αυτών ιδιαίτερα ευάλωτες στους 
κλιματικούς παράγοντες και τα φυσικά φαινόμενα ενώ αυξάνει σημαντικά το 
κατά κεφαλή κόστος TÎDV επενδύσεων, καθώς και των οικονομικών και 
κοινωνικών υποδομών. 
Οι οχτώ χώρες ΑΚΕ του Ειρηνικού συγκροτούν ένα σχετικά ετερογενές σύνολο 
τόσο από οικονομικής όσο και από κοινωνικής άποψης. Η πιο σημαντική χώρα 
που είναι η Παπουασία Νέα Γουϊνέα αντιπροσωπεύει το 70% του συνολικοί; 
πληθυσμού.' δηλαδή λίγο παραπάνω από 5 εκατομμύρια κατοίκους, ενώ η 
[ακρότερη χώρα που είναι το Tuvalu αριθμεί μόλις 9.000 κατοίκους. Και σ* 
αυτήν την περιοχή επίσης οι διαφορές στο επίπεδο διαβίωσης είναι σημαντικές, 
κυμαινόμενες από 710 δολλάρια ΗΠΑ ανά κάτοικο στο Kiribati σε 2.130 
δολάρια στα νησιά Φίτζι. Ο νησιωτικός τους χαρακτήρας και το πολύ μικρό 
μέγεθος των οικονομιών αυτών τις καθιστούν ιδιαίτερα ευάλωτες στους 
εξωτερικούς παράγοντες διότι εξαρτώνται πολύ από τις εμπορικές συναλλαγές 
και εκτίθενται στις φυσικές καταστροφές (κυκλώνες κλπ.). 
Η διαπίστωση της αυξανόμενης διαφοροποίησης των οικονομικών και 
κοινωνικοί συνθηκών οδηγεί στον διαχωρισμό της ομάδας των κρατών ΑΚΕ σε 
διάφορες κατηγορίες χωρίον. Με βάση την σημερινή πραγματικότητα είναι 
όντως δυνατό να υπάρξει διάκριση μεταξύ : 
13 Οι. Μπαχάμες (11.500 δολάρια ΗΠΑ) αποτελούν ακραία περίπτωση. 
32 
- TÎDV χωρών που αντιμετωπίζουν καταστάσεις σοβαρών οικονομικών και 
πολιτικοΥν αναταραχών. Χώρες όπως η Σομαλία, η Αιβερία, το Σουδάν, το, 
Ζαΐρ, η Ρουάντα και το Μπουρούντι ανήκουν σε αυτήν την κατηγορία." 
- TÎDV χωρών που άρχισαν την εφαρμογή μεταρρυθμίσεων αλλά οι οποίες δεν 
μπόρεσαν να δρέψουν τους καρπούς αυτών των μεταρρυθμίσεων όσον αφορά 
την ταχύρυθμη ανάπτυξη και οι οποίες βρίσκονται σε κατάσταση στασιμότητας. 
Αυτό ισχύει για την πλειοψηφία των χωρών της υποσαχάριας Αφρικής. 
- TÎDV αναδυόμενων χωρο')ν που κατά τη διάρκεια των τελευταίων χρόνων (από 
το 1992-93) επεδειξίλν μία σχετική ικανότητα στη διαχείριση των απαραιτήτων 
μετασχη|ΐατισμο)ν και στις οποίες οι προοπτικές ανάπτυξης σήμερα 
εμφανίζονται καλύτερες (ο πόλος Ακτή Ελεφαντοστού / Γκάνα /. Μαλί / 
Μπουρκίνα Φάσο / Ουγκάντα / Ναμίμπια). Στην Καραϊβική, τη Τζαμάϊκα, το 
Τρινιντάτ και Τομπάγκο και η Δομινικανική Δημοκρατία επιτάχυναν τη 
διαδικασία της μεταρρύθμισης προκειμένου να ενταχθούν στη Βόρειο -
Αμερικανική συμφωνία ελευθέρων συναλλαγών. ,Στον Ειρηνικό, η Παπουασία 
Νέα Γουϊνέα συμμετέχει από το 1989 στη διαδικασία ελευθέρωσης που ξεκίνησε 
στο πλαίσιο, της ΟΣΑΕ (Οικονομική Συνεργασία Ασίας - Ειρηνικού). Οι ΑΚΕ 
περιλαμβάνουν και ορισμένες εξαιρετικές "επιτυχίες" : τη Μποτσουάνα και τη 
νησί) του Μαυρικίου. 
Αν και αυτή η τυπολογία θα μπορούσε να είναι χρήσιμη σχετικά με την 
ανάλυση, ()(/. πρέπει παρόλα αυτά να υπογραμμισθούν τα όρια της, όσον αφορά 
τις επιπτώσεις της στην πολιτική συνεργασίας. Οι κατηγορίες αυτές συχνά 
αποδεικνύονται ιδιαίτερα ασταθείς και στα πλαίσια μιας μακράς περιόδου 
πολλές αφρικανικές χώρες γνώρισαν απότομες μεταστροφές και θα γνωρίσουν 
και άλλες. Έτσι, χώρες που είχαν επιτΥ>χει αρκετά καλές επιδόσεις γνώρισαν 
πολύ σημαντικές αναταραχές. Αυτό ισχύει, παραδείγματος χάρη, στις 
περιπτώσεις της Ρουάντα ή και της Νιγηρίας όπου οι πολιτικές αναταραχές 
σταμάτησαν απότομα τις μεταρρυθμίσεις. Αντιθέτως, χώρες που παρέμειναν σε 
ύφεση για μεγάλο χρονικό διάστημα περιλαμβάνονται, σήμερα μεταξΥ) TÎDV 
παραδειγμάτων επιτυχημένων μεταρρυθμίσεων. Η Γκάνα και η Ουγκάντα 
αποτελούν παραδείγματα τέτοιων περιπτώσεων. 
Στο πλαίσιο αυτό λοιπόν, πρέπει (απαραίτητα να γίνει μία συνολική διάγνωση 
σχετικά με τις δυσκολίες που αντιμετώπισαν ή πιθανώς θα συνεχίσουν να 
αντιμετωπίζουν στο μέλλον οι χώρες της Αφρικής. 
2. Τα (άτια TIIC μεκοιιένης αΥ£ησης στη νοτίακ της Σα'/άοας Αφρική 
II μικρότερη αύξηση του κατά κεφαλήν εισοδήματος στην υποσαχάρια Αφρική 
(τε σχέση με (Άλλες αναπτυσσόμενες περιοχές, μπορεί να αποδοθεί σε πολλοΥκ; 
παράγοντες. Από οικονομικής απόψεως, αποτελεί ταυτόχρονα αποτέλεσμα ενός 
χαμηλότερου δείκτη επενδύσεων, μίας μεγαλΥπερης δημογραφικής αΥίξησης 
καθώς και μίας μικρότερης αύξησης της παραγωγικότητας των συντελεστούν της 
παραγωγής, η οποία συνδέεται με. «.κατάλληλες οικονομικές πολιτικές. Η 
Αφρική έχει υποφέρει αναμφίβολα από κα^ές οικονομικές πολιτικές οι οποίες 
χαρακτηρίζονται από μεγάλα δημόσια ελλείμματα, υπερτιμημένες ισοτιμίες, 
υπερβολικό έλεγχο των αγορών, στρεβλώσεις οφειλόμενες σε προστατευτισμό 
και κακή διαχείριση του δημοσίου τομέα με αποτέλεσμα την αποθάρρυνση του 
ιδιωτικού τομέα λόγω αυτών των παραγόντων. Οι εξίοτερικοί παράγοντες 
αναμφίβολα δεν έπαιξαν αμελητέο ρόλο στις κακές επιδόσεις και αυτό λόγω της 
33 
εξαιρετικής αδυναμίας TÎDV χωρών ΑΚΕ στις διακυμάνσεις των αγοροον βασικστν 
προϊόντων, στις διεθνείς νομισματικές συνθήκες και στους περιορισμούς που 
θέτει ο εξαντερικός δανεισμός. 
Επεκτείνοντας περαιτέρω την ανάλυση και προσπαθώντας να καθορίσουμε τα 
στοιχεία τα οποία, στα πλαίσια μιας μακράς περιόδου, είτε μείωσαν την 
αποτελεσματικότητα TÎDV πολιτικών ανάπτυξης στην Αφρική είτε μαρτυρούν 
την υιοθέτηση, εκ μέρους TÎDV χωρών της Αφρικής, πολιτικών που ευνοούν 
λιγότερο την ανάπτυξη σε σχέση με πολιτικές που υιοθετήθηκαν από άλλα 
κράτη σε άλλες περιοχές του κόσμου, διαγράφονται δύο τύποι παραγόντων: 
δυσμενή διαρθρωτικά χαρακτηριστικά και περιβάλλον που παρουσιάζει υψηλό 
βαθμό κίνδυνου. Η δυσκολία εχραρμογής σωστών οικονομικών πολιτικο')ν και το 
γεγονός ότι οι προσαρμογές και οι μεταρρυθμίσεις διεξάγονται δυσκολότερα 
στην Αφρική απ' ό,τι αλλού δείχνουν να σχετίζονται αφενός μεν με. την Υίπαρξη 
αρχικίόν μειονεκτημάτων.και, αφετέρου,-με την αστάθεια που επικρατεί στην 
Αφρική. 
Μεταξύ TÎDV αρχικών μ.ειονεκτημάτα)ν που υπήρχαν και κατά την εποχή της 
απόκτησης της ανεξαρτησίας τους και τα οποία φαίνεται να άσκησαν συνεχή 
επίδραση στις συνθήκες ανάπτυξης της υποσαχάριας Αφρικής, είναι τα 
ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα εκπαίδευσης, ακόμα κι αν τα εξετάσουμε σε σχέση με 
τα κατά κεφαλή προϊόντα, και η ταχύτερη, σε σύγκριση με οποιαδήποτε 
αναπτυσσόμενη περιοχή, δημογραφική αύξηση που δημιούργησαν αναμφίβολα 
εξαιρετικά μεγάλες ανάγκες σε σχέση με τις δυνατότητες TÎDV κρατούν. 
Σε διαφορετικό επίπεδο, η περιορισμένη διάδοση του επιχειρηματικού 
πνεύματος εξηγεί σήμερα την πενιχρή ανταπόκριση της προσφοράς σε πολιτικές 
παροχής κινήτρων, μετά από πολλές δεκαετίες διοικητικού παρεμβατισμού. 
Η υποσαχάρια Αφρική υπήρξε επίσης η περιοχή του κόσμου με τη μεγσ.λΥ)τερη 
αστάθεια. Οι κλιματικές συνθήκες δημιουργούν ιδιαίτερες δυσκολίες που 
αντανακλώνται στην αστάθεια της γεωργικής παραγωγής, της οποίας η 
οικονομική και κοινωνική σημασία παραμένει μεγάλη. Η αστάθεια των εσόδων 
των εξαγωγών, της μεταβίβασης δημοσίων ενισχύσεων και TÎDV εξωτερικών 
ροών χρηματοδότησης, που με τη σειρά τους οδηγούν στην αστάθεια του όγκου 
των εισαγωγών και την εσωτερική νομισματική αστάθεια, τις οποίες απέφυγαν 
ορισμένες μόνο χώρες καθώς και οι χώρες της ζώνης του φράγκου, αποτελοΥίν 
αντίστοιχα εμπόδια για την ανάπτυξη. 
Στους διάφορους αυτούς παράγοντες οικονομικής αστάθειας προστίθεται μια 
ιόιαίτερί /.έντονη πολιτική αστάθεια που επιβαρύνει το επενδυτικό κλίμα και την 
οικονομική δραστηριότητα γενικότερα. Η έλλειψη διαφάνειας στη διαχείριση 
των δημοσίων πραγμάτων, η νοοτροπία της προσόδου και οι πελατειακές 
σχέσεις της άρχουσας τάξης, μείωσαν τη δυνατότητα ανάληψης των ευθυνών 
τους από μέρους των κρατών. Αυτά τα προβλήματα "διακυβέρνησης" θέτουν σε 
κίνδυνο τις προσπάθειες κοινωνικής ανάπτυξης που απαιτοΥ^ν συνέχεια TÎDV 
πολιτικ(ί)ν και μακροχρόνιο όραμα και συμβάλλουν στην επιβράδυνση των 
αποτελεσμάτίον της διαρθρωτικής προσαρμογής στο μέτρο που τροφοδοτούν τη 
στάση αναμονής των επενδυτών. 
3. II πολιτική αστάθεια και οι δυσλειτουργίες του κράτους. 
Η πολιτική αστάθεια, η εξασθένιση των κρατών και η αδύναμα/, τους στην 
εφαρμογή αναπτυξιακοί πολιτικών, η αυξανόμενη εγκληματικότητα των 
34 
κοινωνιών, η όργανα>μένη βία και η εξάπλωση των ενόπλων συρράξεων νέου 
τύπου14, μαζί με τις επιπτοκτεις που παρουσιάζουν σε ανθρωπιστικό, κοινωνικό, 
οικονομικό και περιβαλλοντικό επίπεδο, περιλαμβάνονται μεταξύ των 
χαρακτηριστικοί το'νν τελευταίων εξελίξεων σε ορισμένες χώρες ΑΚΕ/ 
Οι αιτίες αυτών TÎDV κρίσεων βρίσκονται εν μέρει στο κληροδότημα των 
αποικιακών καθεστώτων που χαρακτηρίζονταν από έναν εξαιρετικά 
συγκεντρωτικό και παρεμβατικό τρόπο διαχείρισης και από τον καθορισμό 
συνόρων χωρίς την ύπαρξη φυλετικής ομοιογένειας. 
Οι κρατείς είναι επίσης αποτέλεσμα της αυταρχικής παρέκκλισης των πολιτικών 
καθεστοΥτων η οποία ευνοήθηκε από την αντιπαράθεση Ανατολής - Δύσης κατά 
τις δύο ή τρεις πρώτες δεκαετίες της ανεξαρτησίας, καθώς και μιας χρήσης της 
εξουσίας που πολΥ) συχνά ήταν υποταγμένη σε συγκεκριμένα και βραχυχρόνια 
συμφέροντα. Η κακή λειτουργία TÎDV δημοσίων υπηρεσιών, 7| υπερβολική αύξηση 
του ευρύτερου δημοσίου τομέα, η υποβάθμιση των υποδομών και η δυσκολία 
είσπραξης των δημοσίων εσόδα)ν αποτελούν τα πιο εμφανή σημεία των 
συσσωρευμένίσν δυσλειτουργιών. 
II συνέχιση της οικονομικής κρίσης που επιταχύνθηκε στη δεκαετία του '80 από 
τη μείωση της τιμής των πρώτων υλών, την αύξηση της τιμής του πετρελαίου και 
τις διεθνείς νομισματικές αναταράξεις μείωσε τα έσοδα των κρατο')ν και την 
πραγματική αξία των αμοιβών, τροποποίησε τη δομή TÎDV εσόδων και την 
κατανομή του πλούτου οδιιγώντας σε μία μετάπτωση προς τις δραστηριότητες 
της παραοικονομίας και συμβάλλοντας επίσης σε μία άνευ προηγουμένου 
αύξηση του λαθρεμπορίου και της παράνομης διακίνησης που εντάσσεται πλέον 
στα διεθνή δίκτυα. 
Έτσι στο πλαίσιο αυτό, κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκίΐπέντε ετών, τρεις 
νέοι παράγοντες συνέβαλαν στην αποδυνάμωση των δομών διακυβέρνησης και 
στα φαινόμενα κοινωνικής αποσύνθεσης. 
- οι πρώτες προσπάθειες προσαρμογής και οικονομικών μεταρρυθμίσεων που 
εφαρμόσθηκαν στις αρχές της δεκαετίας του '80 απεκάλυψαν προβλήματα 
διαφορετικής φύσεα)ς από αυτά που αρχικά είχαν προβλεφθεί. Έτσι, οι πρώτες 
παρεμβάσεις που (Αποσκοπούσαν στη μεία)ση του μεγέθους του δημοσίου τομέα 
και των ελλειμμάτων, μείωσαν την ίχποτελεσματικότητα των δημοσίων 
υπηρεσιών και συνέβαλλαν στη διάβρωση της οικονομικής και κοινωνικής 
βάσης του κράτους και κατά συνέπεια της πολιτικής εξουσίας του καθίός και της 
νομιμότητας' του. Γενικότερα, η εξωτερική στήριξη των οικονομικών 
μεταρρυθμίσεων είχε σοβαρές επιπτώσεις σε πολιτικό επίπεδο οι οποίες δεν 
είχαν προβλεφθεί. Μόνον αργότερα οι οργανισμοί του Bretton Woods και η ΕΕ, 
στο πλαίσιο της πολιτικής της στήριξης της προσαρμογής που άρχισε το 1990, 
υπογράμμισαν την ανάγκη.βελτίωσης της λειτουργίας των θεσμών του κράτους 
για να αυξηθεί η επίδραση TÎOV προγραμμάτων προσαρμογής. Σιγά σιγά, 
αναπτύσσεται μια πιο γενική άποψη σχετικά με το ρόλο του κράτους στο 
πλαίσιο ενός νέου οικονομικού περιβάλλοντος. 
- το τέλος τον ψυχρού πολέμου και η κατάρρευση του ανατολικού συνασπισμοΥ) 
το 19X9 είχαν ως αποτέλεσμα μια σημαντική αλλαγή στη συμπεριφορά των 
βιομηχανικών χωρών απέναντι στις χίόρες ΑΚΕ λόγω τοπ επανακαθορισμοΥ* 
14 ΊΓίι /iiHjfç υφίστανται σήμερα τις ιπιπτώσπς του εμφυλίου πολέμου, χώοκς των οποίων ο 
πληθυσμός αντιποοσοντε ύκι συνολικά 60 εκατομμύρια άτομα, ήτοι το 11% του πληθυσμού της 
ι ιποσ< ι/άρ ι < tç Λ <| ρ ΐ·κ ή ς. 
35 
TÎDV γεωστρατηγικο')ν τους συμφερόντων. Η αλλαγή αυτή συγκεκριμενοποιήθηκε 
με δύο τρόπους: αφενός μεν πολλά κράτη έχασαν τη σίγουρη και άνευ όρων 
οικονομική στήριξη που ουπολάμράναν και, αφετέρου, αναπτύχθηκαν 
περισσότερο φιλόδοξες (ίπαιτήσεις εκ μέρους της διεθνοΥ^ς κοινότητας όσον 
-.αφορά το σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των δημοκρατικών 
αρχών. Η προσέγγιση πού υιοθετήθηκε για τα θέματα αυτά υπό τη μορφή μίας 
ενδεχομένως υπερβολικά φορμαλιστικής πολιτικής που προστέθηκε σε μία υπό 
όρους οικονομική' στήριξη, δεν είχε την απαραίτητη επίδραση για την 
"εξασφάλιση μίας μεγαλΥπερης οικονομικής σταθερότητας και μιας 
αξιοσημεία)της βελτίωσης του κράτους δικαίου. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο 
"εκδημοκρατισμός "που υποστηρίχθηκε από τη διεθνή κοινότητα οδήγησε στη 
δημιουργία εικονικών όομ/υν ή θεσμών -"βιτρίνας". ' · 
- τέλος, η μετάβαση προς τη δημοκρατία στις χώρες ΑΚΕ που ξεκίνησε με το 
τέλος του ι|η>χρού πολέμου ίχποδεικνύεται ιδιαίτερα δύσκολη. Η διαδικασία 
εκόημοκρατισμ,ού δεν συνοδεύτηκε ακόμη από ενίσχυση του κράτους δικαίου. 
Στην υποσαχάρια Αφρική ιδιαίτερα, η έλλειψη προτύπων πολιτικής και 
κοινίονικής οργάνακτης που να |χπορούν να ανταποκριθοΥ)ν στις απαιτήσεις της 
σημερινής κατάστασης είναι έκδηλη : ο τρόπος διακυβέρνησης συνδέεται με τον 
τρόπο λειτουργίας TÎDV αφρικανικών κοινωνιών στις οποίες η έννοια ομάδα 
υπερισχύει της έννοιας άτομο. Επίσης το ιδιαίτερο συμφέρον της, ομάδας που 
κατέκτησε και διατηρεί την εξουσία χωρίς να τη μοιράζεται και χωρίς να 
αποδέχεται την αρχή της εναλλαγής'της, υποκαθιστά πολλές φορές το γενικό 
συμφέρον.- Το γεγονός αυτό δεν διευκολύνει την αποστολή του κράτους που 
πρέπει να ενθαρρύνει την οικονομική και κοινωνική πρόοδο, στο πλαίσιο ενός 
όλο-και ανταγωνιστικότερου παγκοσμίου οικονομικοί;.περιβάλλοντος και να 
σεβαστεί τις δημοκρατικές αρχές που αναγνωρίζει η διεθνής κοινότητα. Η 
επιστροφή στην εξουσία μέσα) εκλογών της παλαιάς άρχουσας τάξης σε πολλές 
χώρες μαρτυρεί αυτές τις δυσκολίες στο πλαίσιο οικονομικών μεταρρυθμίσεων 
και δημοσιονομικών προσαρμογών οι οποίες, βραχυπρόθεσμα, συχνά 
περιλαμ|κινουν κοινωνικά κόστη, προδίδοντας έτσι τις προσδοκίες τα>ν 
πληθυσμοΥν. Η κατάσταση αυτή έρχεται σε αντίθεση με τη μεταπολεμική 
ευρίοπαϊκή εμπειρία, όπου η κοινωνική πρόοδος και η δημιουργία πολύ 
ανεπτυγμένων κοινα)νικών συστημάτων απετέλεσαν μία πολιτική απάντηση 
στην ανάγκη ενίσχυσης της δημοκρατίας. 
Ωστόσο, εμφανίζονται και θετικά στοιχεία στο μέτρο που τα χρονοδιαγράμματα 
γΐίχ διενέργεια εκλογών, η μεγαλύτερη ελευθερία του Τύπου καθίός και η 
δημιουργία συμβουλευτικών δομών, επιτρέπουν να ακουσθούν οι φωνές του 
ιδιωτικού τομέα, TÎDV βασικών κοινοτήτα)ν, των οργανώσεων γυναικών και των 
μη κυβερνητικών κοινοτήτων, καθιστούν δυνατή τη συζήτηση και αποτελούν 
σημαντικές φάσεις προς μία διαφανέστερη διαχείριση. Η αυξανόμενη ζήτηση 
για μία ανάπτυξη που θα είναι περισσότερο συμμετοχική και η οποία θα σέβεται 
περισσότερο τις ανάγκες τα>ν 'ατόμων εκ μέρους τα)ν κοινωνιών στις χώρες 
ΑΚΕ, αποτελεί σημαντικό παράγοντα αλλαγής. 
Δυσκολίες πολιτικής διαχείρισης σίγουρα υπάρχουν, αλλά διαφέρουν 
σημαντικά από χώρα σε χώρα. ΕντοΥ)τοις, συντηρούν ένα γενικό αίσθημα 
αβεβαιότητας που επηρεάζει όχι μόνο τις χώρες στις οποίες συμβαίνουν οι πιο 
σοβαρές ταραχές αλλά και το οποίο τείνει, στην υποσαχάρια Αφρική 
τουλάχιστον, VÎA μειώσει την εμπιστοσύνη προς το σύνολο της ηπείρου. Αυτή η 
"έλλειψη εμπιστοσύνης" συμβάλλει σε μεγάλο ποσοστό στην αδυναμία και στην 
αστάθεια των επενόύσεα)ν στην Αφρική, ιδιαίτερα δε των ξένων επενδύσεων, 
36 
ενώ βαραίνει και όσον αφορά τη νομιμότητα της ενίσχυσης για την ανάπτυξη 
της. 
Β. Κίνδυνοι που πρέπει να ά«ο<ΡΕυγ.θούν, δυνατότητε€ «ου "πρέπει να 
ενθαρρυνθούν 
1. Οι βασικές προϋποθέσεις ανάπτυξης και οι oixovomxec ιιεταρρυθαίσεκ: 
Οι σοβαρές, ορισμένες φορές, αναταραχές που σχετίζονται με την πολιτική και 
κοινωνική αποσταθεροποίηση καθώς και οι δυσκολίες που απαντώνται στην 
εφαρμογή οικονομικών-πολιτικών ανάπτυξης και οι οποίες συνεχίζουν να 
υφίστανται • παρά τα δεκαπέντε χρόνια προσαρμογής καθώς και ενίσχυσης εκ 
μέρους TÎDV διεθνών χρηματοπισταντικών οργανισμών, αποτελούν σήμερα τα 
δύο βασικά προβλήματα της υποσαχάριας Αφρικής. 
Σε πολλά κράτη δεν πληρούνται οι ελάχιστες προϋποθέσεις ειρήνης και 
ικανοποιητικής οικονομικής διαχείρισης. Μπορούμε να θεωρήσουμε ότι σήμερα 
μ,όνο το 30% του πληθυσμού της υποσαχάριας Αφρικής διαβιοί σε χώρες που 
διαθέτουν ένα στοιχειώδες υπόβαθρο. Κατ! αυτόν τον τρόπο, εξαιρούνται οι 
χώρες που σπαράσσονται από εμφυλίους πολέμους και οι χώρες στις οποίες η 
οικονομική διαχείριση δεν εξασφαλίζει τις ελάχιστες προϋποθέσεις που είναι 
κατάλληλες για την ανάπτυξη.15 
Έξι είναι οι αλληλένδετες^ πτυχές που εμφανίζονται ως θεμελιώδεις για 
οποιαδήποτε εκτίμηση των δυνατοτήτων μελλοντικής ανάπτυξης. 
(i) II ειρήνη και ασφάλεια ως ελάχιστες προϋποθέσεις ανάπτυξης 
Το κόστος των εμφυλίων πολέμων βαραίνει πολύ στον απολογισμό για το 
σύνολο των χωρών ΛΚΕ ir>. Μακροπρόθεσμα όμως, αυτός ο τύπος σύγκρουσης 
θα παραμείνει πάντα επίκαιρος. Πέραν των άμεσων καταστροφικών 
αποτελεσμ.άτα>ν τους στα εν λόγα) κράτη, καθίσταται πασιφανές και ένα 
σύμπτωμ,α "μετάδοσης" στο μέτρο που τα δραματικά γεγονότα σε μία χώρα 
έχουν αρνητικές επιπτώσεις στο σύνολο., της περιοχής και κυρίως διότι 
τροφοδοτούν την έλλειψη εμπιστοσύνης των οικονομικών παραγόντων. Αν και 
η συνολική αυτή οκυτίστωοη είναι αρνητική, παρέχει επίσης ορισμένους λόγους 
αισιοδοξίας: διαπιστο')νουμ.ε όντως ότι οι χώρες που εξασφαλίζουν έστω και 
ελάχιστη κοινωνική σταθερότητα επιτυγχάνουν επιδόσεις ανάπτυξης17 οι οποίες 
15 Οι συνθήκες αυτές προσδιορίζονται, εδιίιως εξής: ελάχιστος βαθμός κοινωνικής συνοχής 
(εΗάλει,ψη του εμφύλιου πολέμου)· ελάχιστη μακροοικονομική σταθερότητα (όσον αφορά τον 
πληθωρισμό, τα δημοσιονομικά, το εξωτερικό ισοζύγιο, και τη διαχείρσιη του χρέους)· 
ελάχιστες προϋποθέσεις για την αποτελεσματική απορρόφηση των πόρων, λειτουργία του 
εμπορικού συστήματος και του συστήματος συναλλαγών, του χρηματοπιστωτικού τομέα, των 
αγορών παραγάνπον και προϊόντιον. την κατάσταση των ημικρατικών οργανισμών, τη σύνθεση 
τωνδημ.οσίων δαπανών. Για όλα αυτά τα κριτήρια έχουν καθορισθεί ελάχιστα όρια. Οι τρεις 
αυτές κατηγορίες αποτελούν μία ιεραρχία: αν δεν υπάρχει μία ελάχιστη κοινωνική σταθερότητα 
δεν τίθεται θέμα μακροοικονομικής σταθερότητας. Σε κατάσταση σχετικής κοινωνικής 
σταθερότητας, χωρίς όμως έναν ελάχιστο βαθμό μακροοικονομικό σταθερότητας δεν τίθεται 
θέ|ΐα εκταμίευσης πόρων. 
16 Μια πρόσφατη" μελέτη (P. Collier. CSAE Oxford University, 1995) εκτιμά για παράδειγμα οτι 
το ΑΕΠ στη Μοζαμβίκη, στην Αιθιοπία και στην Ουγκάντα υπολείπεται κατά 40% του επιπέδου 
στο οποίο θα είχε φθάσει αν δεν υπήρχε εμφύλιος πόλεμος. 
17 Οι. οκτώ χώρες που αναλύθηκαν κατά την περίοδο 1993 - 1995 ικανοποίησαν τα βασικά 
κριτήρια που καθορίσθηκαν παραπάνω όσον αφορά την κοιναηακή συνοχή και τις ελάχιστες 
οικονομικές πολιτικές (Πράσινο Ακρωτήριο, Γκάμπια, Γκάνα, Γουϊνέα Μπισάου, Μαυριτανία, 
Ουγκάντα. Ζάμπια) και. γνώρισαν μέση οικονομική ανάπτυξη ύψους ελαφρώς μεγαλύτερου του 
37 
•σίγουρα παραμένουν ακόμη μέτριες σε σχέση με το δυναμικό τους αλλά οι 
οποίες επαρκούν για να επιτρέψουν την αύξηση του κατά κεφαλήν εισοδήματος. 
(ii") Οι απαραίτητες οικονομικές και θεσιιικές μ,εταρρυθιχίσεις ~ 
Το ποσοστό' TÎDV επενδύσεων 'παραμένει υπερβολικά χαμηλό σε πολλές χώρες. 
Μεταξύ όμως του συνόλου των παραγόντων που επηρεάζουν την απόφαση για 
επένδυση, η εκτίμηση της "/ώρας κινδύνου" δηλαδή της πολιτικής αστάθειας και 
των.κινδύνων μεταστροφής της οικονομικής και εμπορικής πολιτικής είναι 
πολλές φορές σημαντική σ' αυτό το στάδιο. 
Από αυτήν την άποψη, η έναρξη οικονομικών μεταρρυθμίσεων σε ένα 
αυξανόμενο αριθμό κρατών ojr.o το τέλος της δεκαετίας του '80,. συμβάλλει στη 
δημιουργία ενός ευνοϊκότερου πλαισίου. Όπως και σε άλλες περιοχές του 
κόσμου, οι μεταρρυθμίσεις αυτές, που γενικά άρχισαν επ' ευκαιρία μιας 
προσπάθειας μακροοικονομικής σταθεροποίησης, ξεπερνούν την προβληματική 
της βραχυπρόθεσμης σταθεροποίησης και αφορούν ένα σύνολο οικονομικών, 
πολιτικών και θεσμικών μεταρρυθμίσεων. Εκτός της αποκατάστασης ενός 
μακροχρόνια σταθερού μακροοικονομικού πλαισίου, οι μεταρρυθμίσεις 
αποσκοπούν γενικά στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των οικονομιών 
μέσω μιας πιο ρεαλιστικής πολιτικής ισοτιμιών, αποτελεσματικότερων αγορών, 
απελευθέρωσης του εμπορίου και ανοίγματος στις ξένες επενδύσεις. Η 
μεταρρύθμιση του δημοσίου τομέα έχει επιπλέον ως στόχο την επαναφορά της 
δράσης του στις θεμελιώδεις αποστολές του που είναι η προσφορά βασικών 
υπηρεσιών και η παροχή βασικών υποδομών. 
Οι μεταρρυθμίσεις θεσμικού τύπου είναι πιο μακροχρόνιες και υλοποιούνται 
δυσκολότερα απ' ό,τι'οι πολιτικές (απελευθέρωσης. Αφορούν την ανάπτυξη και 
τον εκσυγχρονισμό του χρηματοπιστωτικού συστήματος, τις φορολογικές 
μεταρρυθμίσεις, τη διαχείριση των δημοσίων δαπανών, τη βελτίωση του 
ρυθμιστικού πλαισίου και του δικαστικού συστήματος, τη μεταρρύθμιση των 
δημοσίων επιχειρήσεων και τις ιδιωτικοποιήσεις. 
Οι διαπιστώσεις αυτές που αφορούν κυρίως την υποσαχάρια Αφρική, ισχύουν 
εξίσου για τις -χώρες της Καραϊβικής που αντιμετωπίζουν μια παρόμοια αλλά 
διαφορετικής κλίμακος κατάσταση. Οι. μεταρρυθμίσεις που ξεκίνησαν σε 
ορισμένες χίόρες κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών για τη διευκόλυνση της 
ανάπτυξης του ιδιωτικού τομέα και του εξαγωγικού δυναμικού παραμένουν 
(/.κόμη υπερβολικά ατελής. Η απελευθέρωση του εμπορίου, η βελτίωση του 
ρυθμιστικού πλαισίου, η ανάπτυξη του χρηματοπιστωτικού συστήματος, η 
λειτουργία της αγοράς εργασίας και η αναγκαιότητα εξεύρεσης ενός περιθωρίου 
ελιγμών για τις κοινωνικές πολιτικές θα εξακολουθήσουν να κυριαρχούν στην 
ημερήσια διάταξη των οικονομικών πολιτικών αυτής της περιοχής για μία 
περισσότερο ή λιγότερο μακροχρόνια χρονική περίοδο. 
Ήδη σε ορισμένους τομείς εμφανίζονται απτά αποτελέσματα. Αν και είναι 
δύσκολο να καθορισθούν επακριβώς οι λόγοι της βελτίωσης των επιδόσεων που 
αφορούν την ανάπτυξη, ιδιαίτερα στις χώρες που καλύπτει το Ειδικό 
Πρόγραμμα για την Αφρική, είναι σαφές, ωστόσο, ότι η χρηματοδοτική στήριξη 
6% ετησίως κατά τη διάρκεια τυ>ν τριών αυτών mow Η επιλογή της χρονικής περιόδου είναι 
σαιμΰς καθοριστική για τον προσδιορισμό τίον χωρών που ικανοποιούν αυτά τα κριτήρια. 
Έτσι. οι /ώρες της ζώνης του <{ /ράγκου για παράδειγμα, TÎDV οποίων το μακροοικονομικό 
περιβάλλον βελτκόΟηκε μετά την υποτίμηση του 1994 δεν εξετάσθηκαν εδώ αλλά θα μπορούσαν 
χα εξετασθούν σε μιά επόμενη ανάλυση. 
38 
της διεθνούς κοινότητας1* έπαιξε σημαντικό ρόλο στο μέτρο που προσέδωσε 
ορισμένη συνέχεια στις οικονομικές πολιτικές και τις μεταρρυθμίσεις. 
(iii) Ο εκδηιιοκοατισίϋΐός και η απελευθέρωση της οικονοιιίας 
Η διττή διαδικασία οικονομικής (προς την οικονομία της αγοράς) και πολιτικής 
(προς ένα πλουραλιστικό σύστημα) μετάβασης παρουσιάζει ταυτόχρονα 
συνέργιες και ιδιαίτερες δυσκολίες. Συνέργιες στις περιπτώσεις όπου οι 
μεταρρυθμίσεις μπορεί να αποτελέσουν αντικείμενο εκτενούς δημοσίου 
διαλόγου μεταξύ της κυβέρνησης και της κοινωνίας των πολιτών, ιδιαίτερα δε 
του ιδκοτικού τομέα, δεσμεύοντας έτσι μία κυβέρνηση κατά τρόπο αξιόπιστο. 
Δυσκολίες στο μέτρο που η υλοποίηση συνοδευτικών σταθεροποιητικών 
πολιτικών απελευθέρωσης καθίσταται- προσωρινά δυσκολότερη λόγω του 
δημοκρατικού ανοίγμ,ατος. Αυτό συμβαίνει κυρίως όταν οι πρόοδοι είναι αργές 
και μετριοπαθείς, καθυστερώντας τα προσδοκώμενα οφέλη όσον αφορά τη 
βελτίωση των σϋνθηκοΥν της προσφοράς και επ.ιμηκύνωντας τη χρονική περίοδο 
κατά τη διάρκεια της οποίας η κοινωνική οικονομική πολιτική κυριαρχείται από 
μία λογική δημοσιονομικού περιορισμού. Υπ' αυτές τις συνθήκες αποδεικνύεται 
ότι η στήριξη τα)ν ψηφοφόρων και η συναίνεση υπέρ των μεταρρυθμίσεων 
διατηρείται δυσκολότερα και ότι οι οικονομικές πολιτικές τίθενται σε κίνδυνο. 
(iv) Θέματα που σ/ετίΕονται με τον κοινωνικό μετασνηματισιιό 
Αν υπάρχει συναίνεση όσον (/.φορά την ελάχιστη βάση- οικονομικών 
μεταρρυθμίσεων, οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις αντίθετα, οι οποίες 
παρουσιάζουν βαθύτερες και δυσκολότερα καθοριζόμενες επιπτώσεις όσον 
αφορά τα αποτελέσματα ανακατανομής, αμφισβητούνται περισσότερο και 
συναντούν μεγαλύτερη αντίσταση. Στην υποσαχάρια Αφρική, η αντίσταση αυτή 
συντηρείται από τις κυριαρχούσες ομάδες και στηρίζεται σ' ένα από τα βασικά 
χαρακτηριστικά της λειτουργίας των αφρικανικών κοινωνιών, δηλαδή την 
άρνηση της συσσο')ρευσης προσωπικής περιουσίας. Έτσι λοιπόν, οι μηχανισμοί 
αλληλεγγύης της ομάδας έχουν την τάση να παρεκκλίνουν προς μία όλο και 
τμημ.ατικότερη αναδιανομή του προϊόντος της οικονομικής δραστηριότητας, 
προς μια.'λογική αρπακτικού, όπου οι ομάδες που βρίσκονται πλησίον της 
εξουσίας δεν είναι αλληλέγγυες παρά ενός πολύ περιορισμένου τμήματος του 
πληθυσμ,ού. Αυτές οι συνθήκες κοινωνικής οργάνωσης θέτουν ένα όριο στις 
προτάσεις οικονομικής πολιτικής των χρηματοδοτών, στο μέτρο που πέρα μιας 
ελάχιστης κοινής βάσης, η επίπτωση και η βιωσιμότητα των μεταρρυθμίσεων 
δεν φαίνονται και ιδιαίτερα πιθανές. 
Το σύνολο της διεθνούς κοινότητας ανεξαρτήτως χωρών αντιμετωπίζει την ίδια 
δυσκολία συγκερασμού των μεγάλων πολιτικών δεσμεύσεων οι οποίες 
αναλήφθησαν στο Ρίο, στο. Κάιρο, στην Κοπεγχάγη και στο Πεκίνο, υπέρ μιας 
βιώσιμης ανάπτυξης που θα επικεντρώνεται στις ανάγκες του ανθρώπου, με την 
πραγμ,ατικότητα της οικονομικής ανάπτυξης σ' ενα όλο και ανταγωνιστικότερο 
οικονομικό περιβάλλον. 
(ν) Η μείωση της ίρτώνειας 
Η πρόσφατη βελτίωση των οικονομικών επιδόσεων επέτρεψε χωρίς αμφιβολία 
τη διακοπή ή τον περιορισμό της αύξησης της φτώχειας σε ορισμένες χώρες 
αλλά όχι τη μείωση της. Από τη μιά απαιτείται μία περισσότερο έντονη 
'* Για τις χο>ρες ΕΠΑ, η στήριξη αντιπροσ<ί>πευσε συνολικά περισσότερο του 40% της α'£ίας των 
εισαγωγιόν αγαθών και υπηρεσιών (εκτός των τόκων). 
39 
οικονομική ανάπτυξη. Η Διεθνής Τράπεζα εκτιμά ότι, λαμβάνοντας υπόψη τη 
όιάρθροχτη των οικονομιών και τους δείκτες δημογραφικής αύξησης, ποσοστό 
(χύξησης του ΑΕγχΠ της τάξεως του 5% ετησίως στην υποσαχάρια Αφρική μόλις 
και θα επέτρεπε τη σταθεροποίηση του ποσοστού των ανθρώπων που ζουν κάτω 
από·Το όριο της φτώχειας. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων δέκα ετών όμως, 
από τις χίόρες άναν του ενός εκατομμυρίου κατοίκων, μόλις έξι χώρες της 
υποσαχάριας Αφρικής ξεπέρασαν αυτό το φράγμα. 
Από την,άλλη μεριά υπάρχει ένα σημαντικό περιθώριο βελτίωσης της επίδρασης 
της αύξησης της φτώχειας:.η πρόσβαση σΐις βασικές υπηρεσίες κοινής ωφέλειας' 
πρέπει ακόμα να διευρυνθεί αισθητά και η πρόσβαση στους παραγωγικούς' 
πόρους (εκπαίδευση, κατάρτιση, ιδιοκτησία της γης, πρόσβαση στα κεφάλαια 
και τον δανεισμό,...) παραμένει υπερβολικά ατελής σε ορισμένες χώρες. 
Ολόκληρες ομάδες ατόμων βρίσκονται σχεδόν αποκλεισμένες από τον δομημένο 
τομέα της οικονομίας. II παραοικονομία είναι σίγουρα ορισμένες φορές 
εξαιρετικά δυναμική αλλά δεν επιτρέπει γενικά τη βελτίωση των συνθηκών 
διαβίωσης των ατόμων κατά βιώσιμο τρόπο. Τέλος, κάθε οικονομική μετάβαση 
οδηγεί σε σχετικές αλλαγές.της θέσης ορισμένων τμημάτων του πληθυσμού. Τα 
υπάρχοντα συστήματα όμως που σε μεγάλο βαθμό βασίζονται στην αλληλεγγύη 
TÎDV ομ,άδων- καθώς επίσης και σε σχέσεις εξάρτησης, δεν επιτρέπουν 
αποτελεσματικές απαντήσεις α' αυτά τα προβλήματα. 
(vi) Η ένταξη στην παγκόσμια οικονομία 
Η ένταξη' TÎDV χωρίον ΑΚΕ στις διεθνείς συναλλαγές θα εξαρτηθεί από την 
επιτυχία των εσαπερικών οικονομικών πολιτικών, από τη βελτίωση της 
ανταγωνιστικότητας των οικονομιών και από την πρόσβαση στις ξένες αγορές. 
Ενο') η παγκοσμιοποίηση μείωσε τους εμπορικούς φραγμούς και το εγγενές 
κόστος της άσκησης του διεθνούς εμπορίου, η πρόσβαση στις διεθνείς αγορές 
καθίσταται όλο και πιο πολύπλοκη, εξαρτώμενη από άλλες παραμέτρους που 
δεν σχετίζονται με τους δασμολογικούς φραγμούς. Στην εξίσωση της πρόσβασης 
στην αγορά, το επίπεδο των τιμών παίζει έναν όλο και μικρότερο ρόλο ενώ 
άλλες πτυχές όπως οι πολιτικές ανταγωνισμού, οι τεχνικές προδιαγραφές, οι 
προδιαγραφές υγιεινής και φυτο-υγιεινής, οι επιδοτήσεις, οι πολιτικές 
αντιντάμπινγκ και αντισταθμιστικών φόρων, οι κανονισμοί για το περιβάλλον 
και την κοινίονική πολιτική, οι νόμοι περί πνευματικής ιδιοκτησίας, οι κίόδικες 
επενδύσεων κλπ, αποτελούν παράγοντες αυξανόμενης σημασίας που 
καθορίζουν την πρόσβαση στην αγορά. 
Κατά συνέπεια, (/.κόμη κι αν η πολυμερής απελευθέρωση που προέρχεται από τη 
συμ,φωνία του κύκλου της Ουρουγουάης είχε σημαντική επιτυχία, παραμένει 
αναμ,φισβήτητο το γεγονός ότι πολλοί, προαναφερθέντες τομείς που συνδέονται 
με το εμπόριο εξακολουθούν να μην ελέγχονται επαρκώς από τον ΠΟΕ, 
πράγμα που παράγει εν δυνάμει ανταγωνιστικές συμπεριφορές εκ μέρους 
πολυεθνικών επιχειρήσείον και εμπορικών κρατών οι οποίες [ΐπορεί να 
αποτελέσουν πραγματικό φραγμό παρεμποδίζοντας την πρόσβαση στις διεθνείς 
αγορές. Η ανάπτυξη της πειθαρχίας στους νέους αυτούς τομείς που συνδέονται 
με το εμπόριο η οποία συμφωνήθηκε Ίιε πολυμερές επίπεδο, καθώς και η 
ενίσχυση της αξιοπιστίας των κανόνων που διέπουν τη διευθέτηση των 
διαφορών για την εφαρμογή των νέίον συμφωνιών σχετικά με τις ETE και τους 
άλλους μη δασμολογικούς φραγμούς αποτελεί •• σημαντικό έργο που θα 
περιληφθεί στην.ημερήσια διάταξη του ΠΟΕ κατά τα επόμενα χρόνια. 
Η πολυμερής απελευθέρωση που απορρέει από τη συμφωνία του κύκλου της 
Ουρουγουάης, δεν μείωσε το αυξανόμενο ενδιαφέρον για την περίφερειοποίηση 
40 
Πλαίσιο 3. Εμπορικές στρατηγικές των χωρών ΑΚΕ 
•Ένας'από τους κύριους στόχους των χωρών• ΑΚΕ, στο κατώφλι ^του εικοστού 
πρώτου αιώνα, είναι να εξασφαλίζουν την όσο το δυνατό καλύτερη ένταξη τους 
στην παγκόσμια οικονομία, δηλαδή μια ένταξη η οποία θα μειώνει'στο ελάχιστο τον 
κίνδυνο περιθα)ριοποίησής τους αναστρέφοντας τις υφιστάμενες τάσεις προς αυτή 
την κατεύθυνση και η οποία θα μεγιστοποιήσει τις ευκαιρίες επικερδούς 
(τυμμετοχής στις διεθνείς αγορές εμπορευμάτων, κεφαλαίων, υπηρεσιών και 
απασχόλησης που προσφέρει το παγκόσμιο περιβάλλον. 
Οι χίόρες ΑΚΕ μπορούν να εξετάσουν πολλές στρατηγικές ένταξης, ανάλογα με 
την κατάσταση τους και τις ειδικές συνθήκες που επικρατούν σε αυτές και να 
επιλέξουν τα μοντέλα ή τους δρόμους που τους ταιριάζουν καλύτερα προκειμένου 
να ενταχθούν στην παγκόσμια οικονομία : . 
α") η μη αμοιβαιότητα. Να επιμείνουν στη διατήρηση του διαφοροποιημένου (σε 
σχέση με τις άλλες ΑΑΧ), συμβατικού με μη αμοιβαίες προτιμήσεις από μέρους της 
ΕΕ υφιστάμενου συστήματος, ζητώντας μια διεύρυνση της δυνατότητας πρόσβασης 
στην αγορά και μια χαλάρωση των διαδικασιών και των κανόνα)ν που θεωρούν ότι 
εμποδίζουν την ανάπτυξη των εξαγωγίόν. 
(Ι) ο- πολυμερής ναοακτήρας. Να αγνοήσουν όλες τις διαφοροποιημένες 
προτιμ,ησιακές μεταχειρίσεις TÎDV οποίων έτυχαν, να εξορθολογίσουν, να μειώσουν 
και να σεβασθούν τους δασμολογικούς όρους που απορρέουν από την GATT. Να 
επιμείνουν για μια μεγαλύτερη απελευθέρωση του εμπορίου σε πολυμερές επίπεδο, 
επικεντρίόνοντας στα προϊόντα και στους τομείς που παρουσιάζουν ενδιαφέρον 
για όλες τις ΑΑΧ. Net εκμεταλλευθούν στο έπακρο τους νέους κανόνες του ΠΟΕ 
για να υπερασπίσουν τα. εμπορικά τους συμφέροντα. 
γ) η μονομερής απελευθέρωση. Να συνεχίσουν την αυτόνομη απελευθέρωση των 
συναλλαγών που δεν διέπονται από την GATT, στο πλαίσιο προγραμμάτων 
διαρΟρίυτικής προσαρμογής που είναι αυτόνομα ή στηρίζονται από τα όργανα του 
Bretton Woods. 
δ) αμοιβαιότητα Νότου-Νότου. Να διευρύνουν και να εμβαθύνουν τις υφιστάμενες 
διαδικασίες περιφερειακής ολοκλήρωσης. Να αναζητήσουν ενδεχομένως πέρα από 
τις γειτονικές χίόρες ΑΚΕ την πιο "φυσική" γεωγραφική κάλυψη (όσον αφορά τις 
γεωγραφικέες ροές και την συμπληρωματικότητα) 
ε) αμοιβαιότητα Βοροά-Νότου. Να συμμετάσχουν σε συμφωνίες περιφερειακής 
ολοκλήρωσης που θα περιλαμβάνουν ανεπτυγμένες και αναπτυσσόμενες 
οικονομίες (όιττε να προσδέσουν, κατά τρόπο δυναμικό, την τους οικονομία τους σ' 
αυτές των μεγάλων εμπορικών συνασπισμών, αντισταθμίζοντας μ'αυτό τον τρόπο 
τον αναπροσανατολισμό όσον αφορά τις συναλλαγές και τις επενδύσεις, από τον 
οποίο θα επίοφεληθούν ή έχουν ήδη επωφεληθεί άλλες ΑΑΧ (οι χώρες της 
Καραϊβικής στην ALENA η την FTAA). 
Σίγουρα οι επιλογές αυτές δεν είναι αλληλοαποκλειόμενες και υπάρχει δυνατότητα 
πολλών συνδυασμών. Ανάλογα λοιπόν με τις επιλογές που διαθέτουν οι ΑΚΕ, η ΕΕ 
πρέπει να αναζητήσει δυνατότητες όσον αφορά τις εμπορικές σχέσεις που επιθυμεί 
να. συνάψει με τους εταίρους της. , . 
41 
που εμφανίσθηκε στα τέλη της δεκαετίας του '80. Τα κράτη των οποίων η 
οικονμομία στηρίζεται στο εμπόριο, τόσο τα βιομηχανικά όσο και τα 
αναπτυσσόμενα, δείχνουν να διακρίνουν μία προστιθέμενη αξία„ στο να 
προχωρήσουν, σε μικρότερη γεωγραφική κλίμακα, πέραν του "κεκτημένου" του 
κύκλου της Ουρουγουάης που θεωρείται ότι δεν ανταποκρίνεται ακόμη στην 
αυξημένη ζήτηση για πιο ελεύθερες συναλλαγές καθώς και για περισσότερη 
βεβαιότητα και εναρμόνιση στους νέους τομείς που συνδέονται με το εμπόριο. 
Οι εμπορικές συμφωνίες Βορρά - Νότου πέραν των συνηθισμένων 
(χποτελεσμ,άτίυν δημιουργίας συναλλαγών και αναπροσανατολισμού των 
εξαγωγίόν -αυξάνουν την πολιτική αξιοπιστία των ΑΑΧ που συμμετέχουν και 
επιτρέπουν την-προσέλκυση αυξημένων επενδύσεων, εθνικών και ξένων, τη 
βελτίαχτη των αποτελεσμάτων όσον αφορά την ανταγαννιστικότητα, την 
εξασφάλιση τν|ς βελτιωμένης πρόσβασης στην τεχνολογία και, τέλος, γεγονός μη 
αμελητέο."εξασφαλίζουν κάποιο βαθμό προστασίας των πολιτικών εξελίξεων 
στους νέους τομείς που συνδέονται με το εμπόριο. 
Η πολυμ,ερής ί Απελευθέρωση και η αυξανόμενη τάση υπέρ της 
περιφερειοποίησης (Αλλάζουν τις οικονομικές δυνατότητες των ΡΜΑ. Από τη 
μια, όίτοι τυγχάνουν προνομιακής μη αμοιβαίας μεταχείρισης στο πλαίσιο των 
ΣΓΠ ή άλλων προνομιακίόν καθεστώτων διαπιστώνουν τη μεία)ση της αξίας των 
προνομίων τους. Εκτός αυτού, οι ΡΜΑ που βρίσκονται εκτός τα>ν 
περιφερειακίόν συνασπισμ,ίόν κινδυνεύουν από τον εις βάρος τους 
αναπροσανατολισμό TÎDV συναλλαγών και TÎDV επενδύσεων. Από την άλλη, η 
πολυμερής και περιφερειακή απελευθέρωση θα έπρεπε να βελτιώσει τις 
διεξόδους TÎDV ΑΑΧ, στο μέτρο που μπορεί να ευνοήσει τη μείωση τα)ν 
δασμ,ολογικών φραγμών όχι μόνο μεταξύ των εταίρα)ν αλλά και με τον 
υπόλοιπο κόσμο. 
Tex αναπτυσσόμενα κράτη που υπολείπονται όσον αφορά την ανάπτυξη και την 
ενσωμάτακτη, αντιμετωπίζουν την αναγκαιότητα μεταστροφής αυτών των 
αρνητικών τάσειον και πρέπει να λάβουν δύσκολες αποφάσεις σχετικά με τον 
βαθμό και την ταχύτητα της ελευθέρωσης και ιδιαίτερα πρέπει να επιλέξουν την 
καλύτερη στρατηγική ένταξης στην παγκόσμια οικονομία: μήπως πρέπει να 
επιλέξουν την πολυμερή επιλογή ή η μονομερής απελευθέρωση αποτελεί την 
καλύτερη λύση; Πρέπει να ακολουθήσουν'την οδό της περιφερειοποίησης 
(Νότος - Νότος και/ή Βορράς - Νότος); Μήπως πρέπει να υιοθετήσουν ένα 
συνδυασμό αυτών των επιλογών; 
2. Ενθαρρυντικά αποτελέσματα που ενδεχομένως σηματοδοτούν κάποια στροφή 
Η πρόσφατη βελτίωση των επιδόσεων ανάπτυξης στην υποσαχάρια Αφρική 
(3,5% με. 4% για το σύνολο της περιοχής το 1995 και 7% για τις 31 χώρες της 
ΕΠΑ) συνδέεται σίγουρα εν μέρει με βραχυχρόνιους παράγοντες όπως η άνοδος 
των τιμ.ίόν TÎDV πρώτων υλών στις διεθνείς αγορές. Είναι όμως επίσης 
ενθαρρυντική στο μέτρο που, αφενός αφορά ένα μεγάλο αριθμό κρατών και, 
αφετέρου, συνδέεται με τη βελτίωση της κοινωνικοοικονομικής διαχείρισης και 
την υιοθέτηση μεταρρυθμίσεων που αρχίζουν να αποδίδουν καρπούς, γεγονός 
που μεταφράζεται με την αύξηση του όγκου TÎDV εξαγωγών. 
Η εμφάνιση της μετά το - απαρτχάιντ Νοτίου Αφρικής αποτελεί πέραν πάσης 
αμφιβολίας ένα από τα πιο οφθαλμοφανή θετικά στοιχεία. Σίγουρα, οι 
προοπτικές εξέλιξης σ' (/.υτή τη χώρα εξαρτώνται από τη δυνατότητα της 
μείωσης TÎDV παραγόντων κοινωνικής έντασης και της βελτίωσης TrlÇ 
42 
κατάστασης στην αγορά εργασίας. Το δυναμικό ανάπτυξης της Νοτίου Αφρικής 
είναι σημαντικό και οι θετικές εξελίξεις που διαφαίνονται σε ό,τι αφορά τις 
ξένες επενδύσεις καθώς και τις εμπορικές σχέσεις αναμένεται να επιδράσουν σε 
όλη την περιοχή χάρη στις θετικές οικονομικές επιπτώσεις και στη βελτίωση της 
κατάστασης στο εσωτερικό των άλλων, χωρών της περιοχής. 
Οι χ/όρες της ζώνης του φράγκου της Δυτικής Αφρικής συμβάλλουν επίσης στην 
αναβάθμιση της συνολικής εικόνας της ηπείρου: η υποτίμηση "του 1994 είχε 
θετικά αποτελέσματα τα οποία ήταν περισσότερο αξιοσημεύυτα στις χώρες 
όπου συνοδεύτηκε από μία πολιτική προσαρμογής και; μεταρρυθμίσεων. Η 
"διαδικασία οικονομικής -περιφερειακής ολοκλήρωσης στη Δυτική Αφρική 
διανοίγει, εκτός TÎDV άλλων, ευοίωνες προοπτικές και ενδεχομένως σηματοδοτεί 
μία αποφασιστική στροφή στην οικονομική ανάπτυξη των χωρών της περιοχής, 
'αφενός μ.εν χάρη στα'θετικά της αποτελέσματα όσον αφορά την εντατικοποίηση 
TÎDV συναλλαγών και'.-τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας, αφετέρου δε στο 
μέτρο.που θα αποτελέσει ένα σημείο πρόσδεσης για τις μακροοικονομικές 
πολιτικές που είναι προσανατολισμένες προς τη σταθερότητα, προσδίνοντας 
τους μια αυξημ,ένη αξιοπιστία' η οποία αποτελεί βασικό παράγοντα για την 
τόνωση των εσωτερικίόν και ξένων επενδύσεων. 
Και ίττην Ανατολική. Αφρική επίσης, ορισμένες χώρες είδαν την κατάσταση τους 
να βελτιώνεται αισθητά κατά τη διάρκεια των δύο τελευταίων ετίόν (Κένυα, 
Τανζανία, Ουγκάντα). Οι τρεις αυτές χίόρες συμμετείχαν πρόσφατα σε μία 
διαδικασία συνεργασίας και περιφερειακής ολοκλήρωσης που αφορά σήμερα 
συνεργασία επί θεμάτων μεταφορών, επικοινατνιών και πληρωμών. 
Πολλές χίόρες της Καραϊβικής πραγματοποίησαν σημαντικές προόδους όσον 
αφορά τη σταθεροποίηση TÎDV οικονομιών τους και εκμεταλλεύτηκαν το 
ευνοϊκότερο εξωτερικό περιβάλλον της δεκαετίας του '80 για να ξεκινήσουν 
φορολογικές και νομισματικές μεταρρυθμίσεις και να επιχειρήσουν μια 
εμπορική απελευθέρωση στο πλαίσιο μιας διαδικασίας συνεργασίας και 
περιφερειακής ολοκλήρωσης που τελικά αποσκοπεί στην ένταξη τους στην 
οικονομία του δυτικού ημισφαιρίου (βλέπε Πίνακα 4). 
Παρόλα αυτά, σε όλες ί χυτές τις χώρες, οι μεσοπρόθεσμες προοπτικές τους 
εξαρτώνται από τις προόδους που θα επιτύχουν κατά την άσκηση των 
οικονομικών τους πολιτικών. Οι διαρθρωτικές υστερήσεις τους αποτελούν 
όμως ένα σημαντικό παράγοντα αδυναμίας. Όσο οι νέες επενδύσεις δεν 
επιτρέπουν τη διαφοροποίηση της διάρθρωσης των εξαγωγών, η εξέλιξη των 
συναλλαγίόν θα εξαρτάται έντονα από τις διακυμάνσεις των τιμών των πρίότων 
υλών με αποτέλεσμα να κινδυνεύουν να τεθούν σε αμφισβήτηση, ανά πάσα 
στιγμή, ο ρυθμός TÎOV μεταρρυθμίσεων και τα κεκτημένα της προσαρμογής. 
Ελλείψει μεγάλων εξαπερικών κραδασμών και με την υπόθεση της ύπαρξης μίας 
τάσης προοδευτικής, μείωσης TÎDV τιμών των πρώτων υλών στο πλαίσιο μιας 
μακράς χρονικής περιόδου, λαμβάνοντας υπόψη τον εξαιρετικά προσωρινό 
χαρακτήρα της κατάστασης-των χωρών που σήμερα αντιμετωπίζουν φαινόμενα 
κοινωνικής αποσύνθεσης και μικρότερης ή μεγαλύτερης πολιτικής 
αποσταθεροποίησης, οι. μεσοπρόθεσμες προβλέψεις της Διεθνούς Τράπεζας 
κυμαίνονται σε μία μέση αύξηση 3,8% ετησίως κατά τη διάρκεια της επόμενης 
δεκαετίας, για.το σύνολο της υποσαχάριας Αφρικής (συμπεριλαμβανομένης και 
της Νοτίου Αφρικής). Τα στοιχεία αυτά που βασίζονται στην υπόθεση της 
συνέχισης των μεταρρυθμίσεων αυτίόν με συνολικά αμετάβλητο ρυθμό, θα 
αποτελέσει αξιοσημείωτη πρόοδο σε σχέση με προηγούμενη δεκαετία (1,7% 
43 
Πλαίσιο 4. Οι χώρες της Καραϊβικής: προοπτικές περιφερειακής ολοκλήρωσης 
Η περιοχή της Καραϊβικής, υπό την ευρύτερη έννοια του γεα>γραφικού ορισμού 
της, περιλαμβάνει ένα σύνολο 37 χωρίον και εδαφών που βρίσκονται στο 
αρχιπέλαγος των Αντιλλών και στην παράκτια ζώνη της λατινοαμερικανικής 
ηπείρου. Το σύνολο αυτό περιλαμβάνει τα δεκαπέντε ανεξάρτητα κράτη ΑΚΕ της 
Καραϊβικής, δύο ολλανδικές κτήσεις και πέντε κτήσεις της Μ. Βρεταννίας (PTUM), 
τρία -υπερπόντια διαμερίσματα της Γαλλίας (DOM), δύο συνδεδεμένες κτήσεις των 
Ηνωμένων Πολιτειών, την Κούβα και εννέα ανεξάρτητα ισπανόφωνα κράτη της 
Κεντρικής και'Νότιας Αμερικής που βρέχονται από την θάλασσα της Καραϊβικής 
(Κοινή Αγορά της Κεντρικής Αμερικής, Βενεζουέλα και Κολομβία). Η μεγάλη 
πλειονότητα αυτίόν TÎDV οντοτήτων, συμμετέχουν στην Ένωση των Κρατών της 
Καραϊβικής που δημιουργήθηκε πολύ πρόσφατα και η οποία αντιπροσωπεύει έναν 
οικονομικό χώρο με δυναμικό 205 εκατομμυρίων κατοίκων. 
Τα κράτη της Καραϊβικής ξεχα>ρίζουν από τις άλλες περιοχές της ζώνης ΑΚΕ λόγω 
της κατάστασης τους και της γεατγραφικής δομής τους. Το οικονομικό μέλλον ίων 
χωρών της περιοχής εξαρτάται χωρίς αμφιβολία από την σταδιακή ολοκλήρωση 
τους με τις χώρες της Αμερικής η οποία θα εξισορροπείται από τη διατήρηση 
στενίόν και ισχυρίόν όεσμ,ίόν με την Ευρώπη. Η αναζήτηση αυτής της ισορροπίας 
έχει ως κίνητρο την διπλή επ.ιόίίυξη, αφενός της διατήρησης της εθνικής κυριαρχίας 
και -της περιφερειακής ταυτότητας των χα>ρών της Καραϊβικής ίχπέναντι στην 
οικονομική, πολιτιστική και τεχνολογική εισβολή των Ηνωμένων Πολιτειών, 
αφετέρου δε. της.ανεύρεσης πιθανών εναλλακτικών εμπορικών συμμαχιών. Παρ'όλ' 
αυτά, η στρατηγική απελευθέρωσης των συναλλαγών που έχει αρχίσει να 
εφαρμόζεται στο δυτικό ημισφαίριο και η αρχή της εμπορικής αμοιβαιότητας που 
υιοθετήθηκε στο πλαίσιο της ALENA1, θα επιβάλουν μια πιο γρήγορη αλλαγή στα 
κράτη της Καραϊβικής απ' ό,τι στην Αφρική. 
II προοπτική συμφωνιών ελευθέρων συναλλαγών και μιας μεγαλύτερης 
οικονομικής συνεργασίας στο δυτικό ημισφαίριο, αναζοπυρώνει το ενδιαφέρον για 
μια στρατηγική περιφερειακής οικονομικής ολοκλήρωσης. Ο βασικός στόχος αυτής 
της ολοκλήρωσης θα είναι να παράσχει, ένα οικονομικό και εμπορικό πλαίσιο το 
οποίο θα επιτρέψει μια ένταξη χωρίς κλυδωνισμούς στη διαδικασία ελευθέρωσης 
και θα προετοιμάσει τους οικονομικούς παράγοντες της περιοχής να 
αντιμετωπίσουν τον ανταγωνισμό. Ταυτοχρόνως, τα κράτη της Καραϊβικής θα 
πρέπει να εκτιμήσουν την επίπτωση του νέου διεθνούς οικονομικού περιβάλλοντος 
στην πολιτική βκυσιμότητα και τη δυνατότητα οικονομικής επιβίωσης των μικρών 
νησιωτικών κρατών που αποτελούν και τη μεγάλη πλειοψηφία TÎDV κρατών της 
περιοχής/. 
Η αναζήτηση μιας μεγαλύτερης ολοκλήρωσης υπήρξε εδώ και καιρό στο επίκεντρο 
των περιφερειακών ανησυχιών. Οι προσπάθειες στον τομέα αυτό χρονολογούνται 
(χπό την αποτιμημένη εμπειρία της Ομοσπονδίας των Δυτικών Ινδιών, στα τέλη της 
δεκαετίας του '50 και στις αρχές της δεκαετίας του '60. Κατά τη διάρκεια των 
τελευταίων δέκα ετών, οι διαρθρωτικές τάσεις της παγκόσμιας οικονομίας 
καθόρισαν, σε περιφερειακό επίπεδο, διάφορους τύπους απαντήσεων που 
αντικατοπτρίζουν τους διαφορετικούς ομόκεντρους κύκλους περιφερειακής ή 
υποπεριφερειακής ολοκλήραχτης. Από την μικρή νομισματική ένωση των χωρών 
της Οργάνωσης της Ανατολικής Καραϊβικής (OECS), την Κοινότητα και την Ενιαία 
1 Συμφωνία κλι-υΟίηιον συναλλαγών της βόρκίαυ Αμερικής, στα αγγλικά "NAFTA" 
44 
Αγορά του CARICOM μέχρι την πρόσφατη και μεγαλύτερη Ένωση των Κρατών της 
Καραϊβικής (ACS)2, η εξέλιξη των περιφερειακών δομών ακολούθησε μια οδό 
μεταβλητής γεο)μετρίας και έτεινε περισσότερο προς τη διεύρυνση παρά προς την 
εμβάθυνση της διαδικασίας ολοκλήρωσης3. 
Αν ο απολογισμός TÎDV προσπαθεκόν αυτών είναι αμφιλεγόμενος, αυτό οφείλεται 
(ττην αυξανόμενη πολυπλοκότητα και την πολλαπλότητα τα>ν προκλήσεων που 
αντιμετωπίζουν οι•'χίόρες της Καραϊβικής. Οι προκλήσεις αφορούν κατά κύριο 
λόγο: 
- την παγίωση της δημοκρατίας, την μεταβατική πολιτική κατάσταση στην Αϊτή και 
την πρόσδεση της Κούβας στο νέο περιφερειακό και διεθνές περιβάλλον της. 
-την καταπολέμηση της περιθωριοποίησης της Καραϊβικής σε σχέση με την 
εμφάνιση περιφερειακών ομάδων κρατίόν. 
- τη συνεχή ανάπτυξη TÎDV χωρίον της περιφέρειας και ιδιαίτερα την ανάπτυξη του 
ανθρώπινου δυναμικού και την ένταξη της κοινωνίας των πολιτών και του 
ιδιωτικού τομέα στη διαδικασία .ανάπτυξης, την προστασία των φυσικών πόρων, 
του περιβάλλοντος και την πρόληψη φυσικών καταστροφών, την καταπολέμηση 
TÎDV κοινωνικοοικονομικών και πολιτιστικών μαστιγών και κινδύνων, ιδιαίτερα 
TÎDV ναρκωτικών, καθίός και την αντιμετώπιση των μεταναστευτικών πιέσεων. 
- την οικονομική μετάβαση και ιδιαίτερα: το πέρασμα των οικονομιών της 
Καραϊβικής στην εποχή των .υπηρεσιών και της τεχνολογίας, τη μετάβαση από τον 
εμπορικό προστατευτισμό (μπανάνες, ζάχαρη, ρύζι) στην ανοιχτή και 
ανταγωνιστική οικονομία, την οικονομική προσαρμογή και τη μείωση της 
αρνητικής κοινωνικής επίπτωσης της. 
- τη διατήρηση μιας σταθερής παρουσίας στην περιοχή των παραδοσιακών εταίρων 
TÎDV χωρών της Καραϊβικής: Ευρώπης, Ηνωμένων Πολιτειών, Καναδά. 
Mux από τις δυνατές στρατηγικές για τις χώρες της Καραϊβικής στο πλαίσιο αυτό, 
παραμένει- η προίόθηση μιας ρεαλιστικής και ανοιχτής μορφής περιφερειακής 
ολοκλήρωσης, η διάσταση της οποίας παραμένει αντικείμενο των υφιστάμενων 
προβλ) ι|.κ α ισμο') ν. 
- Μ CA R !( ΌΜ ι δρύΟηκκ το 1973. i| OECS το 1981 και η ACS το 1995. 
1 Στο πλαίσιο της περιφερειακής συνεργασίας ΕΚ / ΑΚΕ , η περιοχή της Καραϊβικής καλύπτει 
τις /ιίιρι ς ΑΚΕ -Ton συμμετέχουν στο CARÏFORUM που είναι ένας μηχανισμός συντονισμού 
που δημιουργήθηκε το 1991 μεταξύ των δύο νέιον μελών της συνθήκης του Αομέ (Αϊτή και 
Δομινικανική Δημοκρατία) και των παραδοσιακών εταίρων ΑΚΕ του Caricom που 
αποτελούνται, από τα κράτη: Αντίγουα. και Μπαρμπούντα. Μπαχάμες, Μπαρμπάντος, 
Δομίνικο.. Γρενάδα, Γουιάνα, Αγία Λούκια, Αγιος Χριστόφορος και Νέβις, Αγιος Βικέντιος και 
Γρεναόίνες, Σουρινάμ, Τρίνινταντ και Τομπάγκο. Ο συνολικός πληθυσμός των κρατών αυτών 
ανέρχεται σε 21,5 εκατομμύρια κατοίκους. 
45 
ετησίως μεταξύ 1986 και 1995) και θα επιτρέψει την επίτευξη μίας μικρής 
αύξησης του κατά κεφαλήν εισοδήματος (+0,9% ετησίως). Το γεγονός αυτό δεν 
θα επιτρέψει όμως τη μείωση της φτώχειας κατά τρόπο σημαντικό σε^πολλά από 
τα κράτη. Αυτό αποτελεί μία θεμελιώδη πρόκληση για τις κυβερνήσεις αυτών 
TÎDV χωρών και για όλους όσοι ενδιαφέρονται για την αναπτυξιακή συνεργασία. 
Οι προοπτικές ανάπτυξης της παγκόσμιας οικονομίας αφήνουν να διαφανεί ένα 
(Τύνολο παραμέτρων που είναι εν δυνάμει ευνοϊκές για τις χώρες ΑΚΕ : σχετικά 
συνεχής ανάπτυξη του διεθνούς εμπορίου (πλέον του 6% 'ετησίως σύμφωνα με 
τις προβλέψεις της-Διεθνούς Τρίχπέζης), ένα διεθνές εμπορικό σύστημα που 
οργανώνεται βάσει TÎDV αποτελεσμάτων του Γύρου της Ουρουγουάης και των 
εργασιών του ΠΟΕ, σημαντικές δυνατότητες ανάπτυξης στον τομέα των 
υπηρεσιών, ιδιαίτερα δε του τουρισμού και εμφάνιση νέων αγορών με μεγάλη 
ανάπτυξη στην Ανατολική Ασία, στη Λατινική Αμερική και, από απόψεως 
δυναμικού, στην Ανατολική Ευρώπη οι οποίες θα μπορούσαν να επιτρέψουν μία 
διαφοροποίηση των οικονομικίόν και εμπορικών σχέσεων για τις χίόρες ΑΚΕ. Η 
βελτίωση της πρόσβασης στις αγορές των βιομηχανικών χα)ρο')ν για τις 
φτωχότερες χίόρες, αρχή που υποστηρίχθηκε από την ΕΕ και εγκρίθηκε 
πρόσφατα στην πρόσφατη διάσκεψη κορυφής της ομάδας G7, θα αποτελέσει 
επίσης σημαντικό παράγοντα. 
Γ. Συνέπειες για τη μελλοντική εταιρική σχέση 
Οι συνθήκες ανάπτυξης τόσο σε. εσωτερικό κοινωνικοπολιτικό επίπεδο όσο και 
στο διεθνές οικονομικό και πολιτικό επίπεδο έχουν αλλάξει εκ βάθρίυν. 
II (χνάλυση των περιορισμών και του δυναμικού των χωρών ΑΚΕ ο07νγεί σε 
ορισμένα σημαντικά συμπεράσματα όσον αφορά τις σκέψεις για το μέλλον της 
συνεργασίας,- με. την προοπτική μιας καλύτερα στοχευμένης και περισσότερο 
αποτελεσματικής στήριξης, προκειμένου να συνοδευθούν οι χώρες αυτές στις 
πολιτικές προσαρμογής και ανάπτυξης τους. θα πρέπει κυρίως να ληφθούν 
υπόψη οι παρακάτω πτυχές : 
- υ στήριξη TÎDV πολιτιχίόν προσαρμογής 
Τα προβλήματα που εντοπίσθηκαν στη δεκαετία του '60 θα εξακολουθοΥ^ν να 
υπάρχουν το 2000 σε. ένα μεγάλο τμήμα της υποσαχάριας Αφρικής: μικρός 
βαθμός ολοκλήρωσης του οικονομικού ιστού, ανεπαρκείς υποδομές, κοινωνική 
και πολιτική οργάνωση που δεν ευνοεί την οικονομική ανάπτυξη. Παρά τις 
διαρθρωτικές υστερήσεις από τις οποίες υποφέρουν οι περισσότερες χίόρες, οι 
κάποιες επιτυχίες δείχνουν ότι η βελτίωση τανν επιπέδων διαβίωσης είναι δυνατή 
και ότι συνδέεται στενά με την επανένταξη των χωρών αυτών στις διεθνείς 
συναλλαγές. II βασική πρόκληση για τις χίόρες ΑΚΕ συνίσταται αφενός στη 
βελτίωση της πολιτικής και οικονομικής διαχείρισης στο εσωτερικό, 
προκειμένου να εξασφαλίσουν πιο ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη του 
ιδιωτικού τομέα και για την προσέλκυση ξένων επενδύσεων και, αφετέρου, στην 
διεύρυνση TÎDV εξωτερικίόν οικονομικών σχέσεων προκειμένου να λάβουν υπόψη 
τους και τα νέα δεδομένα της παγκόσμιας οικονομικής ανάπτυξης. Οι 
φτωχότερες χώρες όμως θα χρειασθούν ακόμη για πολύ μία εξωτερική ενίσχυση 
η οποία θα συμβάλλει στη χρηματοδότηση των επενδύσεων και των 
απαραιτήτων βασικίόν υπηρεσιών. 
46 
- ri σημασία της αξιοπιστίας κίχι της "-/ουσττίς διακυβέρνησης" 
II θετική επίπτωση TÎDV απαραίτητων μεταρρυθμίσεων θα υπάρξει υπό την 
προϋπόθεση της. αύξησης της αξιοπιστίας.. Οι πολιτικές και θεσμικές πτυχές 
πρέπει VÎX συμβαδίζουν με τις οικονομικές πτυχές. Η μελλοντική συνεργασία θα 
ενταχθεί στο πλαίσιο'μιας διαδικασίας μετάβασης που θα είναι μακροχρόνια και 
η οποία θα αφορά όχι μόνο την οικονομική οργάνωση αλλά και τον 
μετασχηματισμό του κοινωνικού μοντέλου. 
-η αναγκαιότητα του να αποδοθεί ιδιαίτερη προσοχή στις περιβαλλοντικές 
πτυχές της βιώσιμης, ανάπτυξιις. Το βάρος θα πρέπει να τεθεί πρώτα στην 
ενίσχυση TÎDV δυνατοτήτων και στις προτεραιότητες των ιδίων των χωρίον ΑΚΕ 
ίχλλ'ά θα πρέπει επίσης να ξεκινήσει ένας διάλογος για τις επιπτώσεις των 
συνολικών αλλαγών οι οποίες ενδεχομένως να επηρεάσουν τις χώρες ΑΚΕ, 
καθώς και για τό ρόλο των χωρίον αυτίόν στην καταπολέμηση TÎDV αρνητικών 
εξελίξεων. 
- ιι ανάγκη υιοθέτησης διαφοροποιημένων προσεγγίσεων 
Ο ρόλος, το περιεχόμενο και οι ρυθμίσεις που αφορούν τη συνεργασία δεν 
|.ιπορούν VÎX είναι στοιχεία ταυτόσημα για μία χώρα που βρίσκεται στο έλεος 
μιας διαδικασίας οικονομικής και κοινωνικής αποσύνθεσης και για μία χώρα 
που έχει ξεκινήσει ένα πρόγραμμα οικονομικοί και θεσμικών μεταρρυθμίσεων. 
Η πρόληψη TÎDV συρράξεων καθώς και η ανοικοδόμηση των κραπόν αλλά και 
αποτελεσματικών θεσμών πρέπει VÎX καταλάβουν σημαντική θέση μεταξύ των 
στόχων της ' συνεργασίας. Στις χίόρες που διαθέτουν έναν ελάχιστο βαθμό 
κοινωνικής συνοχής, η συνεργασία μπορεί να συμβάλει στη μείακιη των 
κινδύνων και TÎDV παραγόντων αστάθειας που παρεμποδίζουν τις επενδύσεις 
και την ανάπτυξη. Οι εμπορικές ρυθμίσεις μπορούν να παίξουν σημαντικό ρόλο 
(7' αυτό το θέμα, στον βαθμό που επιτρέπουν ή όχι πολιτικές μεταστροφές. Οι 
ρυθμίσεις σχετικά με τη χορήγηση εξαντερικής ενίσχυσης και ιδιαίτερα τη 
στήριξη TÎDV μεταρρυθμίσεων μπορούν να αποτελέσουν ένα κίνητρο για την 
υλοποίηση των απαραίτητων προσαρμογών των πολιτικών και ιδίως για την 
εξασφάλιση της συνέχισης τους. Τέλος, θα μπορούσαν να αναζητηθούν και 
άλλες μορφές συνεργασίας με σκοπό τη μείωση των παραγόντων αστάθειας, 
ιδιαίτερα στο νομισματικό «τομέα. 
- ένα εμπορικό καθεστίός που θα καθορισθεί βάσει ορισμένων κριτηρίων και 
(ΤΤό'/ίΟν 
II νέα εμπορική συμφωνία ΕΕ/ΑΚΕ για μετά το 2000 θα πρέπει να αξιολογηθεί 
ι.ιε βάση τη δυνατότητα ανταπόκρισης TÎDV ΑΚΕ στις προκλήσεις, τους 
περιορισμούς και τα προβλήματα τα οποία θα αντιμετίοπίσουν. Η συμφαννία 
ιχυτή πρέπει : 
- να" σεβασθεί τους αντίστοιχους κανόνες του ΠΟΕ προκειμένου να 
εξασφαλίσει την απαραίτητη ασφάλεια και σταθερότητα για την πρόσβαση 
στις αγορές. 
- να ενθαρρύνει μια πληρέστερη και δραστήρια συμμετοχή των χωρών ΑΚΕ, 
μεμονωμένα ή συλλογικά, στον ΠΟΕ. 
- να διαφυλάξει και-ει δυνατόν να αυξήσει το σημερινό επίπεδο πρόσβασης 
στις αγορές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, χαλαρώνοντας τους κανόνες και τις 
περιοριστικές διαδικασίες, εγγυώμενη, στο μέτρο του δυνατού, τα 
πλεονεκτήματα που παρέχονται για τα βασικά προϊόντα. 
47 
- VÎX αντισταθμίσει τις επιπτώνας του αναπροσανατολισμού των συναλλαγίόν 
•και TÎDV επενδύσεων εις βάρος TÎDV ΑΚΕ, λόγω της περιφερειοποίησης με 
επίκεντρο την ΕΕ. 
- να εξασφαλίσει διεθνίός μκχ αυξημένη αξιοπιστία καθώς και*τη βεβαιότητα 
και τη σταθερότητα του εμπορικού και ρυθμιστικοί) (καθεστώτα εισαγωγής 
και εξαγωγής) πλαισίου TÎDV χωρών ΑΚΕ, ως απαραίτητες προϋποθέσεις για 
καλύτερες επιδόσεις όσον αφορά τις εξαγωγές και για την προσέλκυση 
άμεσων ξένων επενδύσεων, επιτυγχάνοντας κατά αυτόν τον τρόπο 
μεγαλΥπερη ανάπτυξη. 
- να ενθαρρύνει τον ανταγα)νισμό, την καλύτερη κατανομή των πόρων καθώς 
και μεγαλΥ)τερη ανταγοΜστικότητα στο πλαίσιο των οικονομιών ΑΚΕ, 
προκειμένου VÎX βελτιώσει την ανταπόκριση της προσφορά στις ευνοϊκές 
τιμές και στις δυνατότητες πρόσβασης στις νέες αγορές. 
- να προωθήσει ενεργές διαδικασίες περιφερειακής ολοκλήρωσης μεταξύ των 
εταίρων ΑΚΕ και VÎX εξασφαλίσει ευνοϊκές προϋποθέσεις για την επιτυχία 
τους. 
- VÎX βοηθήσει τις χώρες ΑΚΕ στην αντιμετώπιση του πολλαπλασιασμού TÎDV 
διεθνών κι χι εθνικών κανονισμίόν στους νέους τομείς που συνδέονται με το · 
εμπόριο και μπορούν VÎX αποτελέσουν καινούργιους φραγμούς που 
παρεμποδίζουν την πρόσβαση στις αγορές. 
- VÎX επιτρέψει την προσχώρηση διαφόρων περιοχών ΑΚΕ σε πολλές εμπορικές 
συμφωνίες (που επικαλύπτονται) ανάλογα με τις ανάγκες ανάπτυξης τους, 
αντισταθμίζοντας το (ραινόμενο της απορρόφησης που μπορεί να 
αντιμετωπίσουν εκ μέρους νέων περιφερειακών συνασπισμών. 
- VÎX λί'χβει υπόψη της τις διαφορές μεταξύ των χωρών ΑΚΕ όσον αφορά το 
επίπεδο ένταξης τους στην· παγκόσμια οικονομία, το επίπεδο ανάπτυξης τους 
και τις ανάγκες που έχουν. 
- η σημασία της επίτευξης προόδου στην αντιμετώπιση του εξωτερικού γρέους. 
Η πτυχή αυτή είναι σημαντική για πσλλές χώρες όσον αφορά την εξομάλυνση 
των σχέσεων με τους δανειστές τους προκειμένου να αποκαταστήσουν σε 
επαρκή βαθμό τη χρηματοδοτική αξιοπιστία τους και να μπορέσουν να 
ξαναβρούν πρόσβαση στην αγορά κεφαλαίων. 
- το όφελος μΐί/,ς πολιτικής συνεργασίας που καλΥ)πτει το σύνολο της 
περκρέοειας της υποσανάριας Αφρικής. Μια συνεργασία που θα είναι εν 
δυνάμει ανοιχτή σε. κάθε. χώρα, ακόμα και με διαφοροποιημένες ρυθμίσεις, 
μπορεί να προωθήσει την εξάπλακτη TÎDV θετικών επιπτώσεων και να συμβάλλει 
στη. βελτίωση της συνολικής εικόνας της ηπείρου. Η πτυχή αυτή θα πρέπει να 
ληφθεί υπόψη κατά την επιλογή της γεωγραφικής κάλυψης της (ή των) νέας(ων) 
συμ.φωνί(χς(ΐίόν) συνεργασίας. 
- Οι ιδιαίτερες δυσκολίες των "/ωρών ΑΚΕ της Καραϊβικής και οι εμπορικές 
τους στρατηγικές σε ένα τα:/έως εξελισσόμενο εμπορικό πλαίσιο. Η 
διαφοροποίηση των συναλλαγών και των οικονομικών δραστηριοτήτων θα 
εξίχρτηθεί κυρίως από τις δυνατότητες περιφερειακής ολοκλήρωσης, από την 
πρόσβαση στην αγορά της Βορείου Αμερικής ALENA και από τη συμμετοχή στο 
σχέδιο της ζίόνης ελευθέρων συναλλαγίόν που θα καλύπτει το σύνολο του 
48 
δυτικού ημισφαιρίου (FTAA). Η μετάβαση, παρόλα αυτά, απέχει πολύ από το να 
έχει εξασφαλισθεί και το πέρασμα από μια οικονομία που παραδοσιακά 
εξαρτάται (/.πό τον πρωτογενή τομέα και η οποία χαίρει ιδιαιτέρων εμπορικών 
προνομίων σε μία οικονομία ανοιχτή και ανταγωνιστική, θα απαιτήσει την 
καταβολή ιδιαίτερης προσπάθειας. 
- τα ειδικά ποοβλήι.ιατα των ιιικοών νησιωτικών οικονοιχιών του Ειρηνικού. Οι 
χώρες αυτές χωρίς καμμία αμφιβολία έχουν την τάση να στραφούν προς τις 
.οικονομίες ταχείας ανάπτυξης της "Περιφέρειας του Ειρηνικού", με τη στήριξη 
της Αυστραλίας και της Νέας Ζηλανδίας. Ταυτόχρονα, τα ειδικά προβλήματα 
μεταφοράς και επικοινωνίας αφενός καθώς και τα περιβαλλοντικά προβλήματα 
και τα προβλήματα διατήρησης των φυσικών πόρων που αποτελούν το βασικό 
εκμεταλλεύσιμο πόρο αφετέρου, δικαιολογούν μια ιδιαίτερη προσοχή. 
49 
Οι αναλύσεις που αναπτύχθηκαν σ' αυτό το πρώτο μέρος δείχνουν ότι οι 
σχέσεις συνεργασίας μεταξύ ΕΕ και χωρών ΑΚΕ πρέπει από εδώ και στο εξής να 
εξετάζονται στα πλαίσια ενός εντελώς διαφορετικού διεθνούς περιβάλλοντος. 
Εντάσσονται επίσης στην προοπτική ενός ριζικού μετασχηματισμού της 
Ευρωπαϊκής Ένωσης καθο')ς και στο πλαίσιο εξαιρετικά διαφορετικών 
κοινωνικοοικονομικοί και πολιτικοΥν εξελίξεων στις διάφορες χώρες της ζώνης 
ΑΚΕ. Αντιμεποπίζοντας μια απώλεια νομιμότητας που επηρεάζει την ίδια την 
αρχή της αναπτυξιακής ενίσχυσης, με φόντο τις δημοσιονομικές δυσκολίες και 
την ευρωπαϊκή κοινωνική κρίση, τα διδάγματα που μπορούμε να συναγάγουμε 
από τις επιτυχίες και αποτυχίες του παρελθόντος θα πρέπει να επιτρέψουν τη 
βελτίωση της αποτελεσματικότητας και των επιπτώσεων της συνεργασίας. 
Σε ό,τι αφορά την Ένωση θα πρέπει πρώτ' απ' όλα να τιθασεύσει τις 
ατομικιστικές τάσεις και να αναδείξει τη θεμελιώδη αλληλεγγύη. Για να γίνει 
αυτό, η Ένωση πρέπει να θέσει ως στόχο να "κάνει κάτι καλύτερο" και να δώσει 
•μεγαλύτερες πιθανότητες επιτυχίας στη συνεργασία της με τις χώρες ΑΚΕ. 
Πολλές πρόσφατες κοινοτικές πρωτοβουλίες κινούνται προς αυτήν την 
κατεύθυνση και θα πρέπει να προσδιορισθούν σωστά τα κεκτημένα μιας 
πολιτικής πολλαπλ<υν όψεων που πρέπει να διατηρηθούν. Αντιθέτως δε, 
αρκετές παράμετροι θα πρέπει να επανεξετασθούν. Η Ένωση θα πρέπει να 
επιλέξει μακροπρόθεσμες πολιτικές και να εξετάσει διάφορες επιλογές. 
50 
ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ : ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ 
ΕΕ - ΑΚΕ ΣΤΟ ΚΑΤΩΦΑΙ ΤΟΥ 21ου ΑΙΩΝΑ 
ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV . ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΣΧΕΣΗ 
Την παραμονή του 21ου αιώνα, η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη ΑΚΕ θα 
πρέπει να θέσουν τις βάσεις μιας καινούργιας σχέσης συνεργασίας από πολλές 
απόψεις : 
- τη βούληση να ικανοποιηθούν οι ανησυχίες των Ευρωπαίων, μέσω πολιτικών 
επιλογών με μακροπρόθεσμη προοπτική. 
- την απόλυτη αναγκαιότητα ενίσχυσης της πολιτικής διάστασης της σχέσης ΕΕ -
ΑΚΕ για να της προσδοθεί νέος δυναμισμός. 
- τη διεύρυνση του πλαισίου συνεργασίας προκειμένου να υπάρξει ευρωπαϊκή 
απάντηση η οποία θα είναι καλύτερα προσαρμοσμένη στις σημερινές ανάγκες 
των χωρών ΑΚΕ, των ιδιωτικών τομέων τους και των κοινωνιών των πολιτών 
τους. 
- μια ενδεχόμενη αναδιοργάνωση του γεωγραφικού πλαισίου της συμφωνίας 
συνεργασίας. 
- μια αυξημένη προσπάθεια συνοχής σε ευρωπαϊκό επίπεδο. 
Α. Η θέση της εταιρικής σχέσης ΕΕ - ΑΚΕ στο πλαίσιο της εξωτερικής 
πολιτικής της Ένωσης 
Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί βασικό παράγοντα στη διεθνή σκηνή. Είναι ο 
πρώτος εμπορικός εταίρος (Η ΕΕ υλοποιεί το 20% των παγκοσμίων19 
συναλλαγο')ν και το ένα τρίτο των εισαγωγών της προέρχεται από τις 
αναπτυσσόμενες χώρες) και προορίζεται να παίξει σημαντικό ρόλο στους 
πολυμερείς οργανισμούς, ιδίως στο πλαίσιο του ΠΟΕ και, στο επίπεδο των 
κρατών μελίόν, στο πλαίσιο των οργάνων του Bretton Woods. Στην πολιτική 
σκηνή, η Ένωση θα προσπαθήσει να αναπτύξει τη δυνατότητα δράσης της. Εδώ 
και καιρό η Ένωση είναι επίσης ο πρώτος χορηγός αναπτυξιακής βοήθειας και 
το ποσοστό της στην διεθνούς προσπάθεια για ενίσχυση αυξήθηκε τα τελευταία 
χρόνια, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες 
αποσύρθηκαν εμφανώς από τον τομέα αυτόν. 
Η Ένωση διαθέτει τα μέσα για να συμβάλει στη μείωση των αναπτυξιακών 
ανισοτήτων και πρέπει να αναπτύξει προς το σκοπό αυτό μία ενεργό και συνεπή 
πολιτική. Η σχέση ΕΕ - ΑΚΕ εντάσσεται σε μία συνολική δράση της διεθνούς 
κοινότητας με σκοπό τη μείωση τη< Φτώγειας στον κόσμο. 
Στις θεμελιώσεις αιτιολογήσεις μιας ευρωπαϊκής αναπτυξιακής πολιτικής που 
αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της ταυτότητας της Ένωσης, προστίθενται και 
λόγοι που συνδέονται με τους αντικειμενικούς στόχους των Ευρωπαίων. Αυτοί 
Χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι συναλλαγές εντός της ΕΕ. 
51 
προσλαμβάνουν ιδιαίτερη σημασία όταν πρόκειται για τις χώρες ΑΚΕ και 
μεταξύ αυτο')ν, για κράτη της υποσαχάριας Αφρικής. 
Η σχετική αποτυχία της ανάπτυξης στην Αφρική οδηγεί, χωρίς καμμία 
αμφιβολία, σε κάποιο σκεπτικισμό σχετικά με την αποτελεσματικότητα της 
διεθνούς συνεργασίας και ιδιαίτερα της ευρωπαϊκής και ίσως όσον αφορά τις 
πραγματικές δυνατότητες ανάπτυξης αυτής της ηπείρου. 
Αλλά όταν πρόκειται .για επιλογή που γίνεται με μακροχρόνια προοπτική,; τα 
κίνητρα και οι προκλήσεις μιας σχέσης συνεργασίας μεταξύ της ΕΕ και των 
χωρών ΑΚΕ θέτουν ζωτικά ερωτήματα για'την Ευρώπη και τον ευρωπαίο 
πολίτη. Fui την Ένοκτη, στο υφιστάμενο και προβλέψιμο παγκόσμιο 
περιβάλλον, πρέπει να προωθηθούν : 
- η ειρήνη και η σταθερότητα παρεμποδίζοντας την ανάπτυξη ή τη συνέχιση της 
ύπαρξης περιοχών αστάθειας στον κόσμο. Η τάση της περιθωριοποίησης 
ολόκληρων κοινωνιών καθώς και τα συνεπακόλουθα της που είναι η πολιτική 
αποσταθεροποίηση και η αποδιάρθρωση των κρατών, πρέπει οπωσδήποτε να 
αντιστραφεί. Η συνεργασία (Απορεί και πρέπει να συμβάλει στη διατήρηση και 
στην ανάπτυξη του κράτους δικαίου σε όλες τις χώρες και να εργασθεί προς το 
σκοπό της διατήρησης ενός ικανοποιητικού βαθμού κοινωνικής συνοχής. 
- μια πιο αποτελεσματική διεθνής συνεργασία για τη διαγείοιση των παγκοσμίων 
απειλών. Οι ευρωπαϊκές κοινωνίες ανησυχούν όλο και περισσότερο από την 
αύξηση- της μεταναστευτικής πίεσης που είναι αποτέλεσμα κυρίως των 
'διαφορών στην ανάπτυξη και απαιτεί μία συνεπή πολιτική απάντηση. Η 
επέκταση της τρομοκρατίας, το πρόβλημα του ελέγχου των παρανόμων 
διακινήσεων, ο περιορισμός των επιδημιών αποτελούν επίσης σημαντικούς 
τομείς που δεν-μπορούν να αντιμετωπισθούν και vex ελεγχθούν μονομερώς από 
την ΕΕ. II Ένωση πρέπει να προσπαθήσει να οδηγήσει το μεγαλύτερο δυνατό 
αρϊθμ,ό κρατών στην ανάληψη των ευθυνών τους και στη συμμετοχή τους στη 
διαχείριση των αλληλεξαρτήσεων και των παγκοσμίων προβλημάτων. 
- η αλληλεγγύη . Η καταπολέμηση της απόλυτης ένδειας και για τον σεβασμό της 
δημοκρατίας, των αστικών και πολιτικών δικαιωμάτων καθώς και των 
οικονομικών, κοινωνικών και πολιτιστικών δικαιωμάτων απαιτεί μία 
προσέγγιση της συνεργασίας που ξεπερνά τα σύνορα. 
- η οικονομική ανάπτυξη και το αμοιβαίο συμφέρον. Η Ένωση μπορεί να 
βοηθήσει τα κράτη που σήμερα βρίσκονται στο περιθώριο σε σχέση με το 
παγκόσμιο οικονομικό σύστημα να αναπτύξουν τις εσωτερικές τους 
δυνατότητες και να εξασφαλίσουν τις προϋποθέσεις για βιώσιμη ανάπτυξη ενώ 
μπορεί επίσης να συνοδεύσει τις διαδικασίες ανάπτυξης στα πιο προηγμένα 
κράτη, να επιταχύνει το ρυθμό οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης και να 
προωθήσει την (Αρμονική ένταξη τους στην παγκόσμια οικονομία. Μπορεί αύριο 
οι χώρες ΑΚΕ να γνωρίσουν μία σημαντική οικονομική ανάπτυξη, θα ήταν 
αμέλεια να μεαυθεί το βάρος και η επιρροή της Ευρώπης. 
- οι κοινωνικές και περιβαλλοντικές πτυγές της ανάπτυξης. Η Ένωση έχει 
μεγάλο συμφέρον να ενθαρρύνει ένα τρόπο ανάπτυξης που (i) θα εξασφαλίζει 
την κοινωνική πρόοδο, το'σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ιδιαίτερα 
των θεμελιωδών κοινωνικών δικαιωμάτων και (ii) ο οποίος θα δίνει σημασία 
(ττά προβλήματα υποβάθμισης του περιβάλλοντος και καταστροφής των 
φυσικών πόρων. Ελλείψει μιας πολιτικής που συνειδητά θα βασίζεται σε 
52 
στόχους κοιναηακής ανάπτυξης και προστασίας του περιβάλλοντος, οι 
περιορισμοί και ταυτόχρονα οι ευκαιρίες του νέου διεθνούς οικονομικού 
περιβάλλοντος μπορεί να οδηγήσουν σ* έναν τρόπο ανάπτυξης ο οποίος θα είναι 
ασυμβίβαστος με τις πολιτικές και κοινωνικές ευρωπαϊκές αξίες. ^ αυτό το 
σημείο πρέπει να εξασφαλισθεί η συνοχή μεταξύ των επιδιωκόμενων στόχων 
στο εσωτερικό της Ένα)σης και της επιρροής που μπορεί να έχει όσον αφορά 
τον τρόπο ανάπτυξης σε ορισμένες περιοχές του κόσμου. 
Β. Ανα£ο)ογόνηση της εταιρικής σνέστκ ΕΕ - ΑΚΕ ut ενίσνυστι της πολιτικής 
της διάστασης 
Η μακρά ιστορία και η ιδιαιτερότητα της σχέσης ΕΕ - ΑΚΕ δημιούργησαν ένα 
πνεύμα συνεργασίας της οποίας το κεκτημένο είναι ζωτικής σημασίας. Αυτό το 
πνεύμα συνεργασίας βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην υλοποίηση μιας ιδιότυπης 
εταιρικής σχέσης μεταξύ κάθε χώρας ΑΚΕ και της Ένωσης. Λαμβάνοντας 
υπόψη το νέο παγκόσμιο τοπίο, η συνεργασία αυτή δε θα έπρεπε να εξασθενήσει 
αλλά να ενισχυθεί, αυξάνοντας την αξία της ως αμοιβαία πολιτική δέσμευση. 
Η εμπειρία της συνεργασίας που υλοποιήθηκε στο πλαίσιο της Σύμβασης της 
Αομέ, αντιμετίόπισε ορισμένες δυσκολίες που αναφέρονται στο Κεφάλαιο II.Β. 
Πράγματι, αποδείχθηκε δύσκολο να συγκεκριμενοποιηθούν οι αρχικές 
προθέσεις που βασίζονται στην αρχή της ισοτιμίας τα)ν εταίρων, στο μέτρο που 
η θεσμική αδυναμία τα)ν δικαιούχων κρατών, η εξάρτηση τους (χπό τη βοήθεια, ο 
πολλαπλασιασμός το)ν προϋποθέσεων καθώς και η τάση τόσο της Κοινότητας 
όσο και των άλλων χρηματοδοτών να υποκαταστήσουν τον αδυνατούντα 
εταίρο, τάση η οπού/, προερχόταν από μία αυξανόμενη επιδίωξη 
αποτελεσματικότητας, υπονόμευσε έντονα την αρχή της ισότιμης συνεργασίας. 
II ισότιμη εταιρική σχέση παραμένει πέραν πάσης αμφιβολίας η ιδανική μορφή 
μιας σχέσης συνεργασίας και οποιαδήποτε μελλοντική συμφωνία μεταξύ ΕΕ και 
ΑΚΕ θα πρέπει να φροντίσει για την αποκατάσταση της. Το γεγονός αυτό 
συνεπάγεται την εκ βάθρων επανεξέταση των ρυθμίσεων της ισότιμης 
συνεργασίας και τη σωστή αξιολόγηση των διαφόρων επιλογίόν που θα 
εξετασθούν προκειμένου να συνδυασθούν η ανάγκη να υιοθετηθούν 
διαφοροποιημένες προσεγγίσεις με αυτό που διαφαίνεται περισσότερο α>ς 
στόχος και που θα συνίσταται στη συγκεκριμένη υλοποίηση μιας ώριμης, 
υπεύθυνης, (*ποτελεσμ.ατικής και προβλέψιμης εταιρικής σχέσης. 
Οι τεράστιες προκλήσεις που θα αντιμετωπίσουν ορισμένες χώρες ΑΚΕ 
δικαιολογεί τη διατήρηση των ιδιαιτέρων χαρακτηριστικών της εταιρικής σχέσης 
και πιο συγκεκριμένα την προβλεψιμότητα και το συμβατικό της χαρακτήρα. 
Ομως, στο εξής, στη Σύμβαση αυτή πρέπει να εγγραφεί μια πιο κατηγορηματική 
αμοιβαία πολιτική δέσμευση. 
II αναζωογόνηση της συνεργασίας περνά από την ενίσχυση δύο πτίΓ/ών της 
πολιτικής της διάστασης : 
- οι πρώτες βάσεις ενός πολιτικού σκέλους τέθηκαν με τη συμπερίληψη στην 
Σύμβαση Αομέ IV και στην αναθεωρημένη Σύμβαση ενός όρου σχετικά με το 
σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ο οποίος συνοδευόταν από μία διάταξη 
που επιτρέπει τη διακοπή της σύμβασης σε περίπτωση παραβίασης της. Η 
διάταξη αυτή αναφέρεται επίσης στις δημοκρατικές αρχές, στην εδραίωση του 
κράτους δικαίου και στη χρηστή διαχείριση των δημοσίων υποθέσεανν. Η 
53 
Σύμβαση προβλέπει20 μια διαδικασία διαβούλευσης σε περίπτωση μη 
εκπλήρωσης'μιας εκ των υποχρεώσεων αυτών. Η προσέγγιση αιπή εντάσσεται 
στο γενικό πλαίσιο της κοινοτικής πολιτικής στον τομέα των ανθρα>πίνων 
όικαιωμά/αυν και των θεμελιακών ελευθεριών21 που αποτελεί ένα "ουσιώδες 
στοιχείο του διαλόγου με τους διάφορους εταίρους επί του οποίου βασίζεται η 
συνεργασία με τις τρίτες χώρες. Η πρακτική εφαρμογή αυτού του πολιτικού 
σκέλους όμα>ς εγείρει ορισμένα ερωτήματα για τα κριτήρια που θα εφαρμοσθούν 
και τις επιπτώσεις της πολιτικής απόφασης που θα ληφθεί όσον αφορά τη 
διαχείριση της συνεργασίας - εκτός από ακραίες περιπτώσεις που οδηγούν στη 
διακοπή της ευρα>παϊκής συνεργασίας. 
- στο. πλαίσιο της αύξησης της οργανα)μένης βίας και των ενόπλων συρράξεων 
στην υποσαχαρια Αφρική, με όλες τις επιπτώσεις που αυτές μπορεί να έχουν σε 
ανθρωπιστικό, κοινωνικό, οικονομικό και περιβαλλοντικό επίπεδο καθώς και 
με τις προκλήσεις που θέτουν σε κάθε πολιτική ανάπτυξης, η Επιτροπή 
επεξεργάσθηκε μία πρόταση που αποσκοπεί στην ανάπτυξη μίας ευρα)παϊκής 
πολιτικής πρόληψης και επίλυσης τα)ν συγκρούσεων, θα πρέπει να 
αντιμετωπισθούν θέματα όπα)ς η δημιουργία μιας προληπτικής διπλα)ματίας 
καθώς και τα μέσα μιας διευρυμένης πολιτικής συνεργασίας και μιας συνεχούς 
πολιτικής ανάλυσης. II Επιτροπή πρότεινε μια συνολική στρατηγική που θα 
επιτρέπει μια συντονισμένη παρέμβαση στο πολιτικό επίπεδο και στο επίπεδο 
της αναπτυξιακής . συνεργασίας, με τελικό στόχο την εξασφάλιση της 
"διαρΟραττικής σταθερότητας", έννοιας που περικλείει τους στόχους της 
βιώσιμης οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης, τη δημοκρατία, τον σεβασμό 
τα)ν ανθρα)πίνα)ν δικακομάτων, τη δημιουργία βιώσιμα)ν πολιτικών 
διαρθροκτείον καθώς και την ύπαρξη δυνατότητας διαχείρισης της αλλαγής 
7.(ι)ϊ^ζ ΤΊΙZOT71! βί(*ς· 
Μια ισχυρότερη πολιτική σχέση μεταξύ ΕΕ και ΑΚΕ θα ήταν δυνατό να 
αναπτυχθεί στους δύο αυτούς τομείς, είτε συνολικά με όλα τα κράτη, είτε κατά 
διαφορετικό τρόπο με υποπεριφερειακά σύνολα ή άλλες ομάδες κρατών. 
Η ενίσχυση της πολιτικής διάστασης έχει πολλαπλές προεκτάσεις. Οι εταίροι 
είναι άραγε έτοιμοι για μία τέτοια ενίσχυση, με όλες τις επιπτώσεις που αυτή 
συνεπάγεται; 
Τρεις είναι οι πτυχές που μπορούμε να διακρίνουμε σχετικά με το θέμα αυτό : 
1. II αμοιβαία πολιτική δέσμευση στη βάση μιας νέας εταιρικής σ/έσης 
Από την πλευρά της ΕΕ, ο πολιτικός διάλογος με τις χώρες ΑΚΕ θα καταλάβει 
μία θέση στην κοινή εξωτερική πολιτική. Οι πολλαπλές συρράξεις από τις 
οποίες υποφέρει η υποσαχαρια Αφρική αποτελούν ταυτόχρονα μία αιτία και 
ένα αποτέλεσμα της έλλειψης (Ανάπτυξης και εμπίπτουν τόσο στην πολιτική όσο 
και στην κοινα)νικοοικονομική ανάλυση. 
Από την πλευρά τα)ν ΑΚΕ, οι απαραίτητες αλλαγές και μεταρρυθμίσεις δεν θα 
υλοποιηθούν χωρίς ένα ριζικό μετασχηματισμό της πολιτικής και κοιναηακής 
οργάναισης. Οι δράσεις στήριξης εκ μέρους της ΕΕ, των οικονομικών πολιτικών 
και Τ(ον θεσμικών μεταρρυθμίσεων μπορεί να έχουν σοβαρές πολιτικές 
20 Εκτός από ιοιαίτκρη περίπτωση έκτακτης ανάγκης. 
21 COM(95) 567 "Η Ευρωπαϊκή Ένωση και, οι. κξωτκρικές πτυχές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων 
: από τη Ρώμη στο Μάαστριχτ και κπκκπνα". 
54 
επιπτώσεις γι' αυτές τις χώρες. Η εμπειρία από τη συνεργασία κατά το 
παρελθόν έδειξε ότι η στήριξη αυτή αποδείχθηκε ότι είναι κατάλληλη μόνον 
όταν πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις και μάλιστα πολιτικές. 
Η εμβάθυνση του πολιτικού διαλόγου αποτελεί, από εδώ και στο εξής, 
προϋπόθεση της αύξησης της αποτελεσματικότητας της συνεργασίας ΕΕ - ΑΚΕ : 
μια ισχυρή πολιτική σχέση π.Ου δίνει τη δυνατότητα εξέτασης κατά τρόπο 
λιγότερο '-φορμαλιστικό, περισσότερο ειλικρινή και κατά συνέπεια 
αποτελεσμ,ατικότερο, τανν"βασικών προβλημάτων της διακυβέρνησης, του 
εκδημοκρατισμού και τα>ν ανθραΜίίνων δικαιωμάτων καθώς και του κράτους 
δικαίου, διαφαίνεται σήμερα'ως. απολύτως αναγκαία εφόσον η Ευρώπη θέλει να 
αυξήσει τις πιθανότητες επιτυχίας της πολιτικής όσον αφορά τη συνεργασία. 
2. Οι όοοι του πολιτικού διαλόγου 
Οι όροι αυτοί αφορούν κατ1 αρχήν τα γεωγραφικά χαρακτηριστικά του 
πολιτικού διαλόγου ο οποίος μπορεί να διεξαχθεί είτε σε πολυμερή ή διμερή 
βάση είτε με υποπεριφερειακά σύνολα. Τα παραπάνω συναρτώνται με το 
πρόβλημα που εξετάσθηκε στην παράγραφο IV.A. 
Αφορούν επίσης τις προτεραιότητες του διαλόγου : τα θέματα εσωτερικής 
ασφάλειας, η προβληματική των μεταναστεύσεων, ο αγώνας εναντίον του 
λαθρεμπορίου. 
Τέλος έχουν να κάνουν με το επίπεδο αυτού του διαλόγου (υπουργικές 
συναντήσεις και ομάδες εργασίας σε επίπεδο τεχνικών) σε συνάρτηση με τον 
επιδιωκόμενο βαθμό.συνεργασίας. 
3. Τους δεσμούς μεταξύ του πολιτικού σκέλους και του σκέλους της 
συνεργασίας 
Αν και τελικά είναι συμπληρα>ματικόί, οι στόχοι της ΚΕΠΠΑ (Κοινή Εξωτερική 
Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας) και οι στόχοι της αναπτυξιακής συνεργασίας 
εντάσσονται σε χρονικούς ορίζοντες εκ διαμέτρου διαφορετικούς. Κάθε 
υπαγωγή της πολιτικής συνεργασίας στις δράσεις της εξωτερικής πολιτικής θα 
έθετε ενδεχομένως σε κίνδυνο τους στόχους της ανάπτυξης που απαιτούν μια 
συνέχεια της δράσης και εντάσσονται σε μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο 
πλαίσιο. Ο δεσμός ανάμεσα σε αυτά τα δύο σκέλη θα πρέπει να εξσφαλισθεί 
δυνάμει της γενικής αρχής της συνοχής της εξωτερικής δράσης της Ένακτης. 
Ειδικότερα, η εμβάθυνση της πολιτικής διάστασης της σχέσης θα οδηγήσει στην 
εξέταση διαφόρανν δυνατών τρόπανν που θα αποσκοπούν: 
- στην αύξηση της επιλεκτικότητας της ενίσχυσης σε συνάρτηση όχι μόνο με τις 
ανάγκες αλλά και με τις πολιτικές και θεσμικές επιλογές των κρατών. 
- στη όιαμόρφακτη πρακτικών τρόπχον συνεργασίας για τη διευκόλυνση της 
ιδιοποίησης των μεταρρυθμίσεχον εκ μέρους των κρατών αυτών. 
Τα δύο αυτά θέματα θα εξετασθούν λεπτομερέστερα στο Κεφάλαιο VI. 
55 
Γ. Αιεύρυνση του πλαισίου συνεργασίας ΕΕ - ΑΚΕ 
Το πλαίσιο συνεργασίας πρέπει (*πό τώρα και στο εξής να διευκολύνει το 
άνοιγμα των χωρίον ΑΚΕ προς την ανάπτυξη των ανταλλαγών με την ΕΕ 
σίγουρα., αλλά και με άλλους εταίρους. 
Υπό το φα>ς της προηγούμενης εμπειρίας και λαμβάνοντας υπόψη τους 
περιορισμούς και τις προοπτικές στις χώρες ΑΚΕ, διαφαίνεται ότι η Ένωση 
μπορεί να. διευκολύνει αυτό το άνοιγμα τροποποιώντας το πλαίσιο συνεργασίας 
κατά τέσσερις τρόπους : 
- η διαφοροποίηση. Οι διαφορετικές καταστάσεις στις χώρες ΑΚΕ επιβάλλουν 
την προσαρμογή της. πολιτικής συνεργασίας. Δεν μπορούν όλες σήμερα να 
συμμετάσχουν σε. μια τυποποιημένη πολιτική και οικονομική συνεργασία με την 
ΕΕ. II 'συνεργασία δεν μπορεί, παρά να είναι αποτέλεσμα αμοιβαίων 
συμφερόντων, κοινών στόχων και προτεραιότητα^ καθώς και αμοιβαίων 
δικαια>μάτα>ν και υποχρεώσεων που γίνονται απολύτως σεβαστά. Η 
διαφοροποίηση τα>ν πολιτικών και των τρόπων συνεργασίας έγινε (απαραίτητη 
για λόγους αποτελεσματικότητας. 
- η εμβάθυνση του διαλόγου σνετικά με τις πολιτικές. Οι Ευρωπαίοι εταίροι και 
οι εταίροι ΑΚΕ πρέπει να αναραντηθούν για το πα)ς θα συνδυάσουν δύο 
απαιτήσεις: την ευθύνη τιυν δικαιούχων χωρών και την υποχρέωση απόδοσης 
λογαριασμού στον ευρωπαίο πολίτη σχετικά με τη χρήση τα>ν πόρων. Ο 
διάλογος για τις πολιτικές πρέπει να βασισθεί σε μία διπλή διαπίσταχτη: (1) η 
αναπτυξιακή συνεργασία δεν μπορεί να είναι αποτελεσματική παρά μόνο όταν 
στηρίζεται σε. μια διαδικασία αλλαγής η οποία αποφασίστηκε και υλοποιείται 
πραγματικά από τις αρχές της εξεταζόμενης χώρας. (2) Η ΕΕ δεν μπορεί να 
δεσμευθεί παρά μόνο για τη στήριξη μοντέλων οικονομικής και κοιναηακής 
οργάνωσης που συμβάλλουν στους στόχους της πολιτικής της για τη 
συνεργασία και τα οποία (/.σπάζονται τις πολιτικές και κοινα)νικές αξίες που 
θέλει να προα)θήσει. Χίορίς καμμία αμφιβολία, οι προτεραιότητες και οι στόχοι 
που διατυπώνει η ΕΕ δεν είναι ασυμβίβαστοι ούτε με τις επιδιώξεις τανν 
κοινίονκόν των ΑΚΕ, ούτε με την εκπόνηση στρατηγικών ανάπτυξης ειδικά για 
τις χώρες ΑΚΕ. Η συμ.φιυνία βέβαια επί των μεταρρυθμίσεανν προτεραιότητας 
και η αποδοχή τανν απαραιτήτίον κοινωνικοπολιτικών αλλαγών δεν μπορεί να 
γίνει παρά μόνο με την εμβάθυνση του διαλόγου Ευρώπης - ΑΚΕ όσον αφορά 
τις οικονομικές και κοινωνικές πολιτικές, καθώς και με τη βελτίαχτη της επί 
τόπου (Υυνατότητας ανάλυσης και υλοποίησης των πολιτικών ανάπτυξης. 
Ένας πιο ουσιαστικός διάλογος θα επέτρεπε την επικέντραχτη της η ευρίοπαϊκής 
παρακολούθησης στα αποτελέσματα της συνεργασίας και στις επιτευχθείσες 
προόδους ανά τομέα, παρά στα μέσα που χρησιμοποιούνται. Μια τέτοια 
προσέγγιση δεν μπορεί παρά να είναι σταδιακή διότι απαιτεί χρόνο και μέσα 
ενώ παράλληλα εμφανίζεται σαν η μόνη εναλλακτική λύση ως προς τις 
παραδοσιακές δράσεις ενίσχυσης, η οποία μακροπρόθεσμα μπορεί να 
αποδειχθεί αποτελεσματική. 
- μια συνεργασία προορισμένη να διευρυνθεί και να ενισγυθεί σε άλλους τομείς. 
Οι ευρονπαίοι εταίροι και οι εταίροι ΑΚΕ πρέπει να θέσουν α>ς τελικό στόχο την 
μεί<οση της εξάρτησης από την ενίσχυση και να αναπτύξουν άλλες μορφές 
συνεργασίας. Πρόκειται λοιπόν για τη δημιουργία αμοιβαίων συμφερόντων σε 
τομείς όπα)ς η επιστήμη και η τεχνολογία, η εκπαίδευση και η κατάρτιση, η 
βιομηχανική και οικονομική συνεργασία καθώς και για την ενθάρρυνση 
56 
ανταλλαγής εμπειριών. Απ' αυτήν την άποψη η ΕΕ αποτελεί ένα μοναδικό πόλο 
που μπορεί να. προτείνει ένα ευρύ φάσμα τομέων συνεργασίας και μία πανοπλία 
μέσων. Επιπλέον, η συνεργασία θα πρέπει να συνεχισθεί σε παραδοσιακούς 
τομείς, και ιδιαίτερα επί πολιτιστικών θεμάτων όπου η Ένωση είναι-ήδη πολύ 
δραστήρια. · 
Ένα παρόμοιο -άνοιγμα δεν μπορεί πάντως να αποκρύψει το γεγονός ότι οι 
φτανχότερες χώρες θα έχουν ανάγκη μιας εξωτερικής ενίσχυσης για μεγάλο 
χρονικό διάστημα και ότι για τον λόγο αυτό θα πρέπει να τους διατεθεί το 
μεγαλύτερο μέρος τα>ν χρηματοδοτικών πόρων. 
- μια ενεργότερη συμμετοχή τα)ν μη κυβερνητικών παραγόντα)ν στις σγέσεις 
συνεργασίας, του ιδιαπικού τομέα και άλλων εκπροσώπων' της κοινωνίας των 
πολιτών (ακαδημαϊκοί κύκλοι, σύλλογοι, μη κυβερνητικές οργανώσεις για την 
ανάπτυξη, μη κυβερνητικές οργανώσεις για το περιβάλλον, σύλλογοι 
καταναλωτών. ...). Mux παρόμοια συμμετοχή, όχι σε αντίθεση προς τους 
επίσημους εταίρους αλλά coç επιόίίοξη (Τυμπληρα)ματικότητας, θα πρέπει να 
εξετασθεί σε δύο επίπεδα: 
(Γ) αναπτύσσοντας ένα ουσιαστικό διάλογο με οικονομικούς και κοινωνικούς 
συνομιλητές σχετικά με. τις προτεραιότητες της ανάπτυξης και ιδιαίτερα στους 
τομείς που τους αφορούν άμεσα. 
(ϋ) επιδιώκοντας τη συμμετοχή Τ(.ον ενδιαφερόμενα>ν παραγόντανν στην 
υλοποίηση ορισμένων όράσειυν συνεργασίας, γεγονός που θα επιτρέψει τη 
μείακτη του αριθμού τα>ν μεσαζόντανν, την καλύτερη στοχοθέτηση των 
προγραμμ.άτο)ν καθώς και την αύξηση της αποτελεσματικότητας και της 
ορθότητας τους. 
Οι διάφορες αυτές πτυχές της συνεργασίας και η αναγκαιότητα βελτίακτης της 
πραγμ,ατικής της λειτουργίας μεταξύ τανν εταίρων, των οποίατν οι ευθύνες είναι 
εκ φύσεα>ς πολύ διαφορετικές, θα επιβάλλουν την εκ βάθρα>ν επανεξέταση του 
τρόπου σχεδιασμού και κινητοποίησης τα)ν μέσανν δηλαδή τα)ν εργαλεάον που 
πρέπει να χρησιμοποιηθούν. 
Α. Το γεωγραφικά πεδίο των συμφωνιών συνεργασίας: εναλλακτικές προτάσεις 
II "ομάδα" ΑΚΕ δεν αποτελεί ούτε πολιτική ομάδα ούτε οικονομική ομάδα με 
την καθαρή έννοια του όρου. Συγκροτήθηκε μέσα στο ίδιο το πλαίσιο των 
σχέσεανν με την Ένωση για λόγους που έχουν κυρίως ιστορικό χαρακτήρα. 
Σήμερα, τα μέλη της ομάδας ΑΚΕ έχουν συμφέροντα και δυνατότητες 
ανάπτυξης που αποκλίνουν από πολλές απόψεις, λαμβανομένων υπόψη του 
επιπέδου τανν εισοδημάτίον και των εξαιρετικά διαφορετικών συνθηκών 
διαβίακτης, τανν οικονομικών διαρθρώσεων τους, τα)ν εμπορικών 
προσανατολισμών τους καθώς και του σχετικού ενδιαφέροντος που 
αντιπροσατπεύουν για τις ξένες επενδύσεις. 
Στο πλαίσιο αυτό, μήπως η ομάδα ΑΚΕ αποτελεί ακόμη έναν κατάλληλο 
εταίρο για την Ένωση; 
Με άλλα λόγια, το ενιαίο πλαίσιο που σήμερα δομεί τις σχέσεις με τα 
εβδομήντα κράτη ΑΚΕ πρέπει να διατηρηθεί, να κατατμηθεί ή να διευρυνθεί; 
Το πρόβλημα αυτό θα πρέπει να εξετασθεί λαμβάνοντας υπόψη τέσσερις 
παρατηρήσεις: 
57 
Καταρχήν, εναπόκειται στις ίδιες τις χώρες ΑΚΕ να τοποθετηθούν επ' αυτού. Η 
επιλογή τους θα πρέπει κυρύυς να εξαρτηθεί από τη θέληση τους να ενισχύσουν 
τις δικές τους δομές διαλόγου στο πλαίσιο της ΑΚΕ, να καθορίσουν τους 
στόχους τους και τα κοινά συμφέροντα τους στους πολυμερείς οργανισμούς και 
απέναντι στους διάφορους- εταίρους τους καθώς και να βελτιώσουν τη 
διαπραγματευτική τους ικανότητα α)ς πολιτική ή οικονομική ομάδα στη διεθνή 
σκηνή, πέρα από τη σχέση τους με την ΕΕ. 
Κατά δεύτερον, η διαπίστωση της ποικιλομορφίας των καταστάσεα)ν στο 
'πλαίσιο της ομ.άδας ΑΚΕ και η θέληση όπως η μελλοντική συνεργασία καταστεί 
καταλληλότερη για την ικανοποίηση διαφόρων αναγκών, θα μπορούσε να 
επιβάλει ωστόσο την επανεξέταση της μορφής που θα. μπορούσε να λάβει μια 
συμ,φίονία συνεργασίας. Επιπλέον και σε ό,τι αφορά τις εμπορικές διατάξεις, 
μια τροποποίηση του συστήματος των μη αμοιβαίανν μεροληπτικών 
προτιμήσείον που ισχύει σήμερα για το σύνολο των χα>ρών ΑΚΕ θα καταστεί 
ενδεχομένα>ς αναπόφευκτη προκειμένου να διασφαλισθεί η συμβατότητα. του 
συστήματος με τους κανόνες του ΠΟΕ. Τότε, οι προτιμήσεις αυτές μπορεί να 
καταστούν ανανεώσιμες (/ποκλειστικά για τις ΑΑΧ (κατάλογος των Ηνωμένανν 
Εθνών για τα λιγότερο προηγμένα κράτη) ενώ θα μελετηθούν νέες διατάξεις για 
τις άλλες χώρες ΛΚΕ. Τα προβλήματα αυτά εξετάζονται λεπτομερέστερα στο 
κεφ;άλαιο V. Αυτή η απαραίτητη διαφοροποίηση τανν στρατηγικών συνεργασίας 
δε συνεπάγεται κατ' ανάγκη την εγκατάλειψη της ιδέας ΑΚΕ. Η διαφοροποίηση 
μπορεί πράγμ,ατι να αφορά μόνο ορισμένα σκέλη της σχέσης (προφανώς το 
εμπορικό σκέλος αλλά και ενδεχομένα)ς την φύση • των. μέσα)ν τεχνικής και 
'χρηματοδοτικής συνεργασίας καθώς και το ύψος της ενίσχυσης). Θα μπορούσε 
επίσης να είναι πιο ριζική και να μεταφρασθεί σε ξεχωριστές συμφαΜες. Η 
διαφοροποίηση που 'χαρακτηρίζει ήδη τη συνεργασία στο πλαίσιο της 
(τυμ,φα)νίας του Αομέ IVa, ανάλογα με τα μέσα που εξετάζονται, θα πρέπει σε 
κάθε περίπτίοση να καταστεί περισσότερο σαφής. 
Κατά τρίτο, οι στόχοι της Έναχτης, το όραμα της για την ανάπτυξη και τον ρόλο 
της συνεργασίας θα προσανατολίσουν όχι μόνο το περιεχόμενο της ή τανν νέανν 
συμ.φα)νιών αλλά και -τα νέο. γεωγραφικά χαρακτηριστικά τους. Η δημιουργία 
όμ.α>ς πολιτικών και οικονομικών χώρα)ν που ξεπερνούν τα εθνικά όρια, πράξη 
που αναγν(ορίζεται ως αναγκαία για την Ευρώπη, είναι επίσης αναγκαία και για 
τις ΛΚΕ. Η οδός της συνεργασίας και της περιφερειακής ολοκλήραχτης φαίνεται 
επιθυμητή όχι μόνο λόγο) του γενικά ανεπαρκούς οικονομικού μεγέθους πολλών 
•κρατών ΑΚΕ αλλά και γιατί μια τέτοια επιλογή μπορεί να οδηγήσει τους 
πολιτικούς υπευθύνους στην υιοθέτηση . μιας περισσότερο στρατηγικής 
συμπεριφοράς υπέρ της ανάπτυξης τανν οικονομιών τους ενώ είναι σε θέση από 
τη φύση της, να επιταχύνει τους κοινά)νικοοικονομικούς μετασχηματισμούς που 
είναι απαραίτητοι για την ανάπτυξη της οικονομίας της αγοράς και την 
εξαφάνιση τανν πελατειακών όιαρθρώσεα)ν οι οποίες, συχνά, είναι οργανα>μένες 
(τε εθνική βάση. 
Τέλος, μια άλλη πχυχή η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει στην αργή της 
διαβάθμισης είναι η ιδέα σύμφαννα με την οποία αν οι σχέσεις πρέπει να 
|.ιπορούν να συνάπτονται και να εμβαθύνονται σε μόνιμη βάση, η εξάρτηση από 
την εξίοτερική βοήθεια αντιθέ.Τ(ος πρέπει σταδιακά να μειώνεται ανάλογα με τις 
προόδους"που μπορούν να επιτευχθούν στην κινητοποίηση τα)ν εσαντερικών 
πόρα)ν και τη βελτάοση της αξιοπιστίας μιας χώρας όσον αφορά τις ξένες 
ιδιωτικές επενδύσεις. 
58 
Υπό το φίος αυτών τα>ν παρατηρήσεων θα μπορούσαν να εξετασθούν τέσσερις 
επιλογές: 
( Ι ) προσαρμοσμένο statu quo: συνολική συμφωνία, διαφοοοποιημένες^ ρυθμίσεις. 
Μια πρώτη επιλογή θα ήταν η διατήρηση της αρχής μιας συνολικής συμφωνίας 
ΕΕ - ΑΚΕ η οποία όμως θα προέβλεπε διαφορετικές ρυθμίσεις ανάλογα με το 
επίπεδο ανάπτυξης τα>ν δικαιούχων κρατών. Η κοινή βάση θα καθορίζει τα 
κύρια, χαρακτηριστικά (στόχοι, αρχές, θεσμικές διατάξεις, διάρκεια της 
συμφωνίας) και θα αφορά ορισμένες πτυχές της σχέσης (τον πολιτικό διάλογο, 
τα θέμ,ατα ασφαλείας, τις προϋποθέσεις πρόσβασης στην οικονομική και τεχνική 
συνεργασία). Αντίθετα, θα διαφοροποιηθούν οι εμπορικές διατάξεις, οι 
προτεραιότητες και οι ρυθμίσεις που αφορούν τη διαχείριση της οικονομικής 
και τεχνικής συνεργασίας. 
(2) συνολική συμφωνία που συμπληρώνεται από διμερείς συμφωνίες. Μια 
συνολική συμφίονία που θα περιλαμβάνει γενικές δεσμεύσεις και η οποία θα 
συμπληρώνεται από διμερείς συμφαίνίες τα)ν οποίων η διαπραγμάτευση θα έχει 
γίνει με κάθε χωρά' ξεχωριστά - ή ενδεχομένως· με ομάδες κρατών στην 
περίπτωση της υποσαχάριας Αφρικής - θα επιτρέψει αναμφισβήτητα την 
καλύτερη προσαρμογή της δράσης της ΕΕ ανάλογα με τις περιστάσεις. 
(3) Κατάτμηση της Σύμβασης Αομέ σε περιφερειακές συμφαννίες. Μια τρίτη 
επιλογή θα-ήταν η αντικατάσταση της Σύμβασης από ένα σύνολο περιφερειακών 
συμ,φίονκόν. Ο προσανατολισμός αυτός θα ήταν απόλυτα συνεπής με την γενική 
προσέγγιση που υιοθέτησε, ή ΕΕ κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών όσον 
αφορά τις εξαντερικές της σχέσεις ανάλογα με τις διαφοροποιημένες 
στρατηγικές ανά περιφέρειες ή υπο-περιφέρειες. Στα πλαίσια της ζώνης ΑΚΕ, η 
υποσαχαρια Αιρρική αποτελεί προφανώς μια σημαντική περιφέρεια για την 
Ευρώπη. Σε. ορισμένες υποπεριφέρειες, η πρόοδος της περιφερειακής 
συνεργασίας θα επέτρέψει επιπλέον και την εξέταση της πιθανότητας σύναψης 
υποπεριφερειακών συμφα)νιών. 
Οι χώρες της Καραϊβικής οργανώνονται από τώρα σε διάφορα περιφερειακά 
και υποπεριφερειακά. επίπεδα. Ο μακροπρόθεσμος στόχος της Ένωσης θα 
[Απορούσε να είναι η ένταξη της συνεργασίας με τις χώρες αυτές στο πλαίσιο 
τίον σχέσεων που ανέπτυξε με τη Αατινική Αμερική. Η Ένωση θα μπορούσε 
επίσης να προτείνει μια διευρυμένη συνεργασία στο σύνολο τανν χωρών της 
λεκάνης της Καραϊβικής. II Ένακτη τανν κρατών της Καραϊβικής που είναι ένας 
ευρύς οργανισμός ο οποίος βρίσκεται (/.κόμη σε εμβρυακή μορφή και ο οποίος 
περιλαμβάνει.τρμχνταεπτά χώρες της Καραϊβικής, θα μπορούσε να παράσχει 
ένα κατάλληλο πλαίσιο για το σκοπό αυτό. Τα πολύ διαφορετικά επίπεδα 
ανάπτυξης στο πλαίσιο αυτής της περιφέρειας, μια αδυναμία που έχει σχέση με 
το νησκυτικό χαρακτήρα αυτών τ(ον χωρών και τη κατάτμηση των οικονομιών, 
τα ειδικά προβλήματα που υπάρχουν ιδιαίτερα στον τομέα των ναρκωτικών, 
του περιβάλλοντος, τα)ν μεταναστευτικών ροών και των δημοκρατικών 
αλλαγών (Αϊτή και Κούβα),- θα έπρεπε ωστόσο να αποτελέσουν κίνητρο 
ιδιαίτερης προσέγγισης τόσο επί θεμάτων εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας -
.η Ε Ε είναι φυσικά και στρατηγικά παρούσα στην περιφέρεια - όσο και σχετικά 
με τη συνεργασία για την ανάπτυξη. 
Οι χώρες ΑΚΕ. του Ειρηνικού ανήκουν , όλες σε σχετικά ανεπτυγμένους 
περιφερειακούς οργανισμούς τόσο· σε οικονομικό και πολιτικό επίπεδο όσο και 
59 
σε τεχνικό. Μ αποτελεσματική συνεργοί ta σ' αυτή την περιοχή23 του κόσμου θα 
απαιτούσε τη'διεύρυνση του πλαισίου συνεργασίας με άλλα νησιωτικά κράτη 
του Ειρηνικού. Εντός αυτού του διευρυμένου πλαισίου, το κοινοτικό 
ενδιαφέρον έγκειται σε δύο συγκεκριμένους τομείς : την προστασία του 
περιβάλλοντος και τα>ν σημαντικών φυσικών πόρων που διαθέτει αυτή η 
περιοχή καθώς και την προώθηση τα)ν ανταλλαγών ιδιαίτερα με τις χώρες της 
APEC24. 
(4) Συμφωνία ΑΑΧ. Μια τελευταία επιλογή θα ήταν να προβλεφθεί μια 
συνεργασία με τις λιγότερο προηγμένες χώρες (ΑΑΧ) η οποία ενδεχομένως θα 
είναι ανοιχτή στις ΑΑΧ εκτός ΑΚΕ και να εξετασθούν και άλλοι τύποι 
'συμφωνιών με χώρες που δεν ανήκουν στις ΑΑΧ. Επισήμως, πράγματι, στο 
επίπεδο τίον θεσμικών διατάξεων, η βούληση να ληφθούν υπόψη το επίπεδο 
ανάπτυξης και οι ανάγκες κάθε χώρας προκειμένου να καθοριστεί ο τύπος της 
προτεινόμενης συνεργασίας, δεν μπορεί παρά να βασισθεί σε μια διάκριση 
μεταξύ ΑΑΧ και μη ΑΑΧ. Εάν η κατάσταση κάθε χώρας ληφθεί λιγότερο υπόψη 
όπίος εν μέρει συμβαίνει σήμερα, η εκτίμηση αυτή θα (λπορούσε να χρησιμεύσει 
στο επίπεδο της πρακτικής εφαρμογής της χρηματοπισταττικής και τεχνικής 
συνεργασίας. 
Αν και αυτή η επιλογή μπορεί να είναι σχετικώς ορθή σε εμπορικό επίπεδο, 
αντίθετα φαίνεται δύσκολο να υλοποιηθεί όσον αφορά τον πολιτικό διάλογο 
και τους άλλους τομείς συνεργασίας (στήριξη τανν κοινα)νικοικονομικών 
πολιτικο>ν, επιστημονική συνεργασία, περιβάλλον κλπ.). 
Ε. Ο συντονισμός των ευρωπαίων εταίρων : εναλλακτικές προτάσεις 
Οι σχέσεις της ΕΕ με τα κράτη ΑΚΕ αντικατόπτριζαν από την αρχή τη θέληση 
για υιοθέτηση μιας συνολικής προσέγγισης στο μέτρο που τα κύρια μέσα 
κοινοτικής δράσης - η εμπορική πολιτική και η ενίσχυση - εντάχθηκαν στο ίδιο 
συμβατικό πλαίσιο. Διατάξεις σχετικά με τον σεβασμό των ανθρωπίνων 
δικαια>μάτ<ι>ν, με το κράτος δικαίου, και τη σωστή διαχείριση τα>ν δημοσίων 
υποθέσεων καθώς και με το πολιτικό διάλογο έχουν ενσωματα)θεί στη συμφωνία 
συνεργασίας από το 1990. 
Η ολοκληρωμένη προσέγγιση παρουσιάζει το πλεονέκτημα της προώθησης μιας 
συνεπούς χρήσης τανν διαφόρων μέσων συνεργασίας και διαλόγου τα οποία 
αφορά. Ωστόσο, η εμβέλεια της ευρωπαϊκής συνεργασίας περιορίσθηκε 
ιδιαίτερα λόγα) τριών παραγόνταΐν που συνδέονται με την ίδια δράση της ΕΕ: 
τίον επιπτώσεων τανν κοινοτικών πολιτικών ή των πολιτικών κρατών μελών 
που δε συμμετείχαν στην συνεργασία για την ανάπτυξη, οι οποίες δεν 
προβλέφθηκαν συστηματικά, της μείωσης της αποτελεσματικότητας και τα)ν 
δυσκολιών που συνάντησαν οι δικαιούχες χώρες της ενίσχυσης λόγα) του 
ανεπαρκούς συντονισμού που υπήρχε μεταξύ'των κρατών μελών καθώς και 
μεταξύ TOW κρατών μελών και της Κοινότητας και τέλος της ανεπάρκειας, η 
οποία γίνεται όλο και περισσότερο αισθητή στο υφιστάμενο διεθνές πλαίσιο, 
της κοινής στάσης και της κοινής πολιτικής δράσης των ευρανπαϊκών κρατών 
απέναντι στις ΑΚΕ. 
23 Γαλλικά Διαμερίσματα στην Αμερική (DOM). Υπερπόντιες Χώρες και Εδάφη της Μ. 
Βρεταννίας και των Κάτω Χιορών. 
24 II Οικονομική Συνεργασία Ασίας Ειρηνικού περιλαμβάνει δεκαοχτώ μέλη : Αυστραλία, 
Μπρουνέι. Νταροοσαλάμ., Καναδά, Χιλή, Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας, Χονγκ- Κονγκ, 
Ινδονησία. Ιαπωνία. Δημοκρατία της Κορέας. Μαλαισία, Μεξικό, Νέα Ζηλανδία, Παπουασία 
Νέα Γουϊνέα. Φιλιππίνες, Σινγκαποΰρη, Ταϊβάν, Ταϊλάνδη και Ηνωμένες Πολιτείες. 
60 
Σε ποιο βαθμό η Ένίοση μπορεί να βελτιώσει τη συνοχή - υπό την ευρεία 
έννοια - της δράσης της στις χώρες ΑΚΕ; 
Είναι σαφές ότι η ενίσχυση της πολιτικής διάστασης της συνεργασίας η οποία 
αναφέρθηκε στο προηγούμενο σημείο Β, αποτελεί ένα σημείο - κλειδί της 
συζήτησης σχετικά με τη συνοχή, υπό την ευρεία έννοια του όρου. Πέρα απ' αυτή " 
τη θεμελιώδη διάσταση, μπορούν να αναφερθούν άλλες δύο πτυχές: η συνοχή 
τανν άλλα)ν κοινοτικών και εθνικών πολιτικών με τους στόχους της ανάπτυξης 
καθώς και η συμπληρα)ματικότητα και ο συντονισμός των αναπτυξιακών 
πολιτικών της Κοινότητας και τα)ν άλλων κρατών μελών. Οι δύο ατπές πτυχές 
είχαν _ υπογραμμισθεί ευρέως από τότε στην ανακοίνίυση της Επιτροπής το 
Ι9922\ Τα (αποτελέσματα των μέτρων που έλαβε η ΕΕ από τότε παραμένουν 
εξαιρετικά ανεπαρκή ενώ εξακολουθεί να υπάρχει έλλειψη συνοχής και 
συντονισμού. 
'Οσον αφορά τη συνοχή με την στενή έννοια του όρου, δηλαδή τα>ν εξαντερικών 
επ.ιπτοκτεων άλλα)ν πολιτικών εκτός της συνεργασίας για ττ)ν ανάπτυξη, δεν 
(Απορεί, σε οποιαδήποτε περίπτωση, να (αποτελέσει αντικείμενο διεθνούς 
δέσμευσης εκ μέρους της Κοινότητας. Λαμβανομένων υπόψη στόχων που 
ορισμένες φορές είναι (Αντικρουόμενοι μεταξύ εσωτερικών και εξαντερικών 
επιδιώξεων ή στο πλαίσιο σχέσεων που έχουν οικοδομηθεί με άλλα κράτη τα 
οποία ενδεχομένους έχουν ανταγωνιστικά συμφέροντα, η συνοχή παραμένει θέμα 
πολιτικής αξιολόγησης. II Συνθήκη της Ευρανπαϊκής Ένωσης δίνει απαντήσεις 
σ1 αυτά τα εραντήματα επιβάλλοντας την αρχή της συνοχής, ιδιαίτερα σε ό,τι 
αφορά την εξαντερική δράση (άρθρο Γ της Συνθήκης) και κατά τρόπο ρητό σε ότι 
αφορά την αναπτυξιακή συνεργασία (άρθρο 130 Υ). Το θέμα αυτό αναφέρθηκε 
πολλές (μορές από την Επιτροπή και το Συμβούλιο26 και υιοθετήθηκε μια 
περιπτωσιακή προσέγγιση. 
Λντίθετα, σε ό,τι αφορά τον συντονισμό των ευρωπαίων εταίρανν μπορούν να 
εξετασθούν διάιρορες επιλογές για τη βελτία)ση της κατάστασης. Εκτός τα)ν 
προσπαθειών συντονισμού που (Αναφέρθηκαν στο κεφάλαιο Ι.Γ και οι οποίες 
πρέπει να σηνεχισθουν σε. λειτουργικό επίπεδο, στο επίπεδο των 
προσανατολισμών των τομεακών πολιτικών και στους διεθνείς οργανισμούς η 
Κοινότητα θα μπορούσε να εξετάσει : 
- είτε τον καθορισμό μιας συνολικής ευρωπαϊκής στρατηγικής απέναντι στις 
χώρες ΛΚΕ η οποία θα δέσμευε τόσο τα κράτη μέλη, στο πλαίσιο TÎOV εθνικών 
τους δράσεα)ν, όσο και την Κοινότητα. Εδώ δεν πρόκειται για μια ευρύτερη 
"κοινοτικοποίηση" της συνεργασίας αλλά για μια προσέγγιση των στρατηγικών. 
II αναζήτηση μιας καλύτερης συμπληρα)ματικότητας μεταξύ των διαφόρων 
εθνικά')ν και- ευρωπαϊκών παρεμβάσεων, αρχής που καθορίζεται από τη 
Συνθήκη, θα διευκολυνθεί από την ύπαρξη ενός κοινού πλαισίου αναφοράς. 
- είτε την πρόβλεψη στη (στις) νέα (νέες) συμφωνία (συμφωνίες) συνεργασίας 
ενός μηχανισμού πληροφόρησης, παρακολούθησης και συντονισμού στους 
κομβικούς τομείς της παρέμβασης τα)ν κρατών μελών και της Κοινότητας. Εδώ 
πρόκειται περί δέσμευσης της Ένωσης για βελτίωση του συντονισμού. 
25SEC(92)915 στις 15 Μαίου 1992 ' ' Η πολιτική αναπτυξιακής συνεργασίας στον ορίζοντα του 
2000 ' ' και Ανακοίνωση του Συμβουλίου τον Νοέμβριο του 1992 για το ίδιο θέμα. 
:6 Βλέπε επίσης τα συμπεράσματα του Συμβουλίου Ανάπτυξης στις 25 Νοεμβρίου 1994 και στις 
20Δεκεμβοίου 1995. 
61 
Ο στόχος των 6ύο αυτών επιλογίυν δεν θα είναι να καταστούν ομοιόμορφες οι 
ευρωπαϊκές πολιτικές συνεργασίας τα)ν οποίων η ύπαρξη και η ποικιλία σε ό,τι 
αφορά τις εμπειρίες, αποτελεί εγγύηση πλουραλισμού, αλλά πρόκειται κυρίως, 
αφενός περί βελτίωσης της επίπτωσης και της αποτελεσματικότιντας των 
ευρωπαϊκών αναπτυξιακό)ν δράσεων και περί εξασφάλισης του αποτελέσματος 
της. κρίσιμης μάζας και, αφετέρου, περί ανάληψης με πιο κατηγορηματικό τρόπο 
της αντίστοιχηξ πολιτικής ευθύνης. 
Ένας ενισχυμένος ευρωπαϊκός συντονισμός μπορεί να συμβάλει στην πρόοδο 
των προσπαθειών που έχουν αναληφθεί στο επίπεδο του συνόλου τα)ν χορηγών 
καθίός και τους κόλπους του πολυμερούς συστήματος, στο πλαίσιο της 
όιαθεσμικής προσέγγισης που συμφωνήθηκε κατά τη διάρκεια της συνόδου 
κορυφής της ομάδας 07 η οποία προσέδίυσε ιδιαίτερη προσοχή στην Αφρική με 
βάση κυρίως την Προ)τοβουλία των Ηνωμένων. Εθνών για την Αφρική που 
ανακοινώθηκε τον Μάρτιο του 1996. 
62 
ΚΕΦΑΛΑΙΟ V. ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΝΕΑ 
ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΕ ΜΕ ΤΙΣ ΧΩΡΕΣ 
ΑΚΕ 
Το ορόσημο του 2000 δεν θέτει σε αμφισβήτηση όλα τα στοιχεία της πολιτικής 
συνεργασίας που εφαρμόσθηκε μέχρι σήμερα. Αντίθετα, ένα μεγάλο μέρος των 
προσανατολισμών που αναπτύχθηκαν στη διάρκεια του χρόνου και ιδιαίτερα 
όσοι υιοθετήθηκαν κατά τη διάρκεια των τελευταίας ετών, πρέπει να 
επιβεβαιωθούν και σε ορισμένες περιπτώσεις να εμβαθυνθούν. Η πολιτική 
συνεργασίας βρίσκεται σε συνεχή εξέλιξη, νέες προσεγγίσεις εισάγονται 
σταδιακά σε. πολλούς τομείς ,και θα πρέπει να. αναγνωρίσουμε την ορθότητα 
τους. 
Σύμφωνα λοιπόν 'με τους πρόσφατους προσανατολισμούς οι οποίοι λαμβάνουν 
υπόψη τους τους γενικούς στόχους που καθορίσθηκαν από τη Συνθήκη για την 
κοινοτική πολιτική, την εμπειρία από τη Σύμβαση Αομέ και την ανάλυση τα)ν 
μελλοντικοί περιορισμών και των δυνατοτήτων ίων χωρών ΑΚΕ, η μελλοντική 
συνεργασία μεταξύ ΕΕ και χωρο')ν ΑΚΕ θα πρέπει να επιτρέψει τη στήριξη των 
προσπαθειών των χωρών αυτών για να διασφαλισθούν οι προϋποθέσεις μιας 
βιώσιμης ανάπτυξης. Οι προϋποθέσεις είναι ταυτόχρονα πολιτικές, οικονομικές 
και κοινωνικές. II βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των y ωρών ΑΚΕ που είναι 
απαραίτητη για την αύξηση της απασχόλησης και του γενικού επιπέδου 
διαβίωσης μπορεί να ενθαρρυνθεί με ένα. σύνολο μέτρατν που εξαρτούνται από 
εξωτερικές πολιτικές - για την ανάπτυξη και τη διαφοροποίηση των 
οικονομικών και εμπορικών συναλλαγών - και εσωτερικές πολιτικές - για τη 
βελτίωση των δυνατοτήτων της προσφοράς. Με βάση αυτήν τη διαπίστωση, η 
πολιτική συνεργασίας της ΕΕ με τις χώρες ΑΚΕ θα μπορούσε να αναδιαρθρωθεί 
γύρω από τρεις άξονες προτεραιότητας. 
- η οικονομική-και κοινωνική διάσταση. Η μείωση της φτώχειας βρίσκεται στο 
επίκεντρο πολλών δράσεων που ξεκίνησε η ΕΕ στο πλαίσιο της οικονομικής 
συνεργασίας. Πολλές χώρες ΛΚΕ συγκαταλέγονται μεταξύ τα)ν φτωχότερων 
χωρών του κόσμου και η καταπολέμηση των καταστάσεων στασιμότητας και 
περιθωριοποίησης απαιτεί ποικίλες τομεακές και γενικές πολιτικές. Μπορούν 
να εξετασθούν διάφορες επιλογές για τη διεύρυνση του πεδίου δράσης της ΕΕ 
προς όφελος της οικονομικής ανάπτυξης, των επενδύσεων και του ιδιωτικού 
τομέα, της κοινωνικής ανάπτυξης και της μείωσης της φτώχειας. 
- η θεσμική διάσταση και η στήριξη του δημοσίου τοιιέα. Ο τρόπος με τον οποίο 
ασκεί τις αρμοδιότητες του το κράτος, τα προβλήματα "χρηστής 
διακυβέρνησης", πολιτικής καθώς και οικονομικής διαχείρισης αποδεικνύονται 
συχνά ζωτικής σημασίας για την εξασφάλιση των προϋποθέσεανν ανάπτυξης σε 
πολλές χώρες ΑΚΕ. Εκτός της πολιτικής τους διάστασης που θα δικαιολογούσε 
την ενίσχυση του πολιτικού διαλόγου ΕΕ - ΑΚΕ, όπα)ς αναφέρθηκε στο 
κεφάλαιο IV.Β. τα προβλήματα αυτά παρουσιάζουν επίσης σοβαρές "τεχνικές" 
πτυχές που πρέπει να αντιμετωπισθούν στο πλαίσιο της συνεργασίας. Μ ΕΕ 
έχει βεβαίως ήδη ενεργοποιηθεί στον τοιιέα αυτό. Θα μπορούσε, όμως να 
εξετάσει τη δυνατότητα ενίσχυσης της στήριξης που παρέχει στη μεταρρύθμιση 
του θεσμικού και νομικού πλαισίου καθώς και στη βελτίωση των δυνατοτήτων 
των δημοσίων υπηρεσιών. Η δυνατότητα αυτή φαίνεται όντα>ς ως ένας τομέας 
δράσης που μπορεί να αποτελέσει σημαντικό μοχλό στο μέτρο που, σε πολλές 
7.(,)ρες ΑΚΕ. αφορά άμεσα τη διαχείριση ενός μεγάλου μέρους της ενίσχυσης 
καθορίζοντας συχνά την επίπτίοση και τη βιωσιμότητα της. 
63 
- το εμπόριο και η επένδυση. II εμπορική συμφωνία της Λομέ η οποία δίνει 
•κυρίως σημασία στις προτιμήσεις που αφορούν τιμολογήσεις και ποσοστώσεις, 
(αποδείχθηκε ανεπαρκής στο να επιτρέψει στις χώρες ΑΚΕ να διατ7]ρήσουν και 
ακόμη περισσότερο να βελτιοκτουν τη συμμετοχή τους στις παγκόσμιες αγορές 
αγαθίόν, -υπηρεσιών, και κεφαλαίων (και αυτό σε αντίθεση με τις λιγότερο καλές 
επιδόσεις της ομάδας των ΑΑΧ). Τα τιμολογιακά πλεονεκτήματα λοιπόν δεν 
επαρκούν ούτε αποτελούν .απαραίτητη προϋπόθεση για καλές επιδόσεις όσον 
αφορά τις εξαγωγές και την ανάπτυξη. Οι συντελεστές της προσφοράς και 
κυρύος η σωστή διαχείριση και οι υγιείς μακροοικονομικές πολιτικές καθώς και 
οι: εξαιρετικά σταθερές, σίγουρες και (αποτελεσματικές πολιτικές που αφορούν 
το εσαντερικό εμπόριο και τις επενδύσεις είναι περισσότερο καθοριστικοί από 
τις μονομερείς δασμολογικές προτιμήσεις για την επίτευξη καλών 
αποτελεσμάτων όσον αφορά τις εξαγωγές και την οικονομική ανάπτυξη. Η 
περιορισμένη επίπτωση των "προτιμήσεων Αομέ", η προβλεπόμενη μείωση των 
περιθωρίων π.ροτΐμ,ησης και η ανάγκη πρόβλεψης για διατάξεις οι.οποίες θα 
είναι συμβατές με. τους νέους κανόνες του ΠΟΕ, απαιτούν την εξέταση των 
•διαφόρων επιλογών τις οποίες θα αντιμετωπίσουν η ΕΕ και οι χώρες ΑΚΕ στον 
'καθορισμό νέων καθεστίότων συναλλαγών. Ο επιδιωκόμενος στόχος είναι η 
συμβολή στην καλύτερη ένταξη των χωρίον ΑΚΕ στις διεθνείς οικονομικές και 
εμπορικές συναλλαγές, να βοηθηθούν οι χώρες οκττε να εκμεταλλευθούν 
καλύτερα τις δυνατότητες ανάπτυξης που ενδεχομένως παρουσιάζουν και να 
αποφευχθούν οι κίνδυνοι της αυξανομένης περιθωριοποίησης. 
Για κάθε έναν από τους τρεις (Άξονες που προσδιορίσθηκαν, υπάρχει κοινοτικό 
κεκτημένο σε. διαφορετικό βαθμό. Στις ενότητες που ακολουθούν θα υπάρξει μια 
σύντομη υπενθύμιση για αυτό το κοινοτικό κεκτημένο με αναφορά στα κείμενα 
του Συμβουλίου που Οεχυρούνται ως τα πιο σημαντικά σ' αυτούς τους τομείς. Θα 
πρέπει όμως να εξετασθούν και οι νέες επιλογές, είτε λόγα) θεσμικής 
αναγκαιότητας - όπως στην περίπτωση τανν εμπορικών διατάξεων - είτε για να 
υπάρξει εμβάθυνση, ενίσχυση και τελικά αύξηση της αποτελεσματικότητας της 
δράσης της ΕΕ σε σχέση με τους στόχους που επιδιώκει μέσω της πολιτικής 
συνεργασίας για την ανάπτυξη. 
Α. Η κοινωνικοοικονομική διάσταση 
Οι αναλύσεις που αναπτύχθηκαν στα κεφάλαια Ι και III υπογράμμισαν το 
γεγονός ότι οι προϋποθέσεις της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης 
βρίσκονται σε πλήρη εξέλιξη, τόσο στο εξωτερικό όσο και στο εσωτερικό των 
χωρών ΛΚΕ. "Το αίτημα για εκδημοκρατισμό και αυξημένη συμμετοχή του 
ιδιωτικού τομέα και της κοινωνίας των πολιτών εκφράζεται όλο και 
εντονότερα. Η πλειοψηφία των χωρών ΑΚΕ ακολουθούν την οδό της 
οικονομίας της (Γ/οράς και του εμπορικού ανοίγματος προσπαθώντας να 
εξασφαλίσουν τις πιο ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα, 
αναγνωρίζοντας τα θετικά αποτελέσματα των ξένων επενδύσεων. Ορισμένα από 
αυτά τα κράτη εφάρμοσαν με. άνιση επιτυχία και σε διαφορετικό βαθμό 
οικονομικές μεταρρυθμίσεις προς αυτήν την κατεύθυνα]] με άνιση επιτυχία και 
σε. δκί(|;ορετικό βαθμό. Οι ξένοι επενδυτές όμως παρέμειναν ιδιαίτερα 
επιφυλακτικοί ενώ οι ξένες επενδύσεις ήταν σημαντικές μόνο σε περιορισμένο 
αριθμό κρατών και-τομέων. Οι προοπτικές ανάπτυξης ωστόσο βελτιώθηκαν σε 
πολλά κράτη, χωρίς το γεγονός αυτό να μειώσει σημαντικά την επίπτωση της 
(φτώχειας. II ανάλυση αυτή συμπέρανε ότι είναι σημαντικό να εξασφαλισθεί μια 
μεγαλύτερη αξιοπιστία της πολιτικής των μεταρρυθμίσεων προκειμένου να 
επιταχυνθούν τα θετικά αποτελέσματα της, περιορίζοντας .το επίπεδο κινδύνου 
64 
και αστάθειας που χαρακτηρίζουν το οικονομικό περιβάλλον. Επιπλέον, οι 
οικονομικές και θεσμικές μεταρρυθμίσεις θα πρέπει να συνοδεύονται από ένα 
βαθύ μετασχηματισμό της κοινωνίας, γεγονός που προϋποθέτει αναμφισβήτητα 
'μακροχρόνιες και σταδιακές διαδικασίες. "·" ~ 
Οι χώρες ΑΚΕ πρέπει να επιταχύνουν την οικονομική τους ανάπτυξη αλλά 
υπάρχει επίσης και σημαντικό περιθώριο βελτίωσης της επίπτα)σης της 
ανάπτυξης στη μείωση της φτίόχειας. Η συμμετοχή όσο το δυνατό περισσοτέρων 
στην οικονομική δραστηριότητα, η πρόσβαση στους παραγωγικούς πόρους (γη, 
κεφάλαια και πιστο'χτεις, κατάρτιση, πληροφόρηση) και στις βασικές κοινα)νικές 
υπηρεσίες (εκπαίδευση, υγεία, διατροφή, πόσιμο νερό) καθώς και η βελτίίυση της 
κοινωνικό - οικονομικής κατάστασης των γυναικών και των νέων αποτελούν 
βασικές και συμπληρο)ματικές διαστάσεις κάθε στρατηγικής καταπολέμησης της 
φτίόχειας, οι οποίες κατά κύριο λόγο εξαρτώνται από τις εσωτερικές 
οικονομικές και κοινωνικές πολιτικές. Ο ρόλος της συνεργασίας είναι η 
ενθάρρυνση της απαραίτητης πολιτικής εξέλιξης και η στήριξη, μέσα) 
οικονομικής και τεχνικής βοήθειας, των προσπαθειών που έχουν αναληφθεί. 
Χωρίς την ύπαρξη δέσμευσης και σαφούς βούλησης εκ μέρους της δικαιούχου 
χώρας, καμμία δράση υπέρ της ελάφρυνσης της φτώχειας δεν είναι πραγματικά 
αποτελεσματική και δεν μπορεί να έχει σταθερά αποτελέσματα. 
Ο σχεδιασμός βιώσιμ,ης ανάπτυξης καθώς και η κεντρική θέση που κατέχει η 
κοινωνική ανάπτυξη και η ανάπτυξη του ατόμου συζητήθηκαν εκτενώς σε 
διεθνές επίπεδο τα τελευταία χρόνια. Ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια τί.ον μεγάλων 
διεθνών διασκέψεων του Ρίο, του Καΐρου, της Κοπεγχάγης, του Πεκίνου, της 
Ρώμης27, ένας μεγάλος αριθμός κρατών υιοθέτησε κοινές αρχές και αξίες και 
καθόρισε τους στόχους προτεραιότητας. Αρα έχει ήδη χαραχθεί το γενικό 
στρατηγικό πλαίσιο και οι γενικοί προσανατολισμοί τα)ν οικονομικών και 
κοινωνικών πολιτικίόν. Οι ευρωπαϊκές αναφορές είναι σαφείς: η ΕΕ αντανακλά 
στις σχέσεις συνεργασίας της το όραμα της για την οικονομική και κοινωνική 
ανάπτυξη το οποίο προέρχεται από τις διαφορετικές εθνικές εμπειρίες. Το 
πρόβλημα για την ΕΕ είναι να αναζητήσει λοιπόν από εδώ και στο εξής τα 
αποτελεσματικότερα μέσα για την υλοποίηση αυτών τα>ν στρατηγικοί καθώς 
και για τον σεβασμό των αρχο')ν που διατυπώθηκαν. 
Η ανάλυση της κοινωνικοοικονομικής κατάστασης στις χώρες της ζώνης ΑΚΕ 
έφερε επίσης· στο φα>ς την αυξανόμενη διαφοροποίηση μεταξύ των χωρών 
αυτών. II EÈ θα πρέπει να εξετάσει μια κλιμακούμενη συνεργασία η οποία, 
καθώς μία χώρα ή μία ομάδα χωρών, θα προχωρά σταδιακά στην οδό τΐ]ς 
σταθεροποίησης και των μεταρρυθμίσεων, θα επιτρέπει τη μετάβαση από μια 
πολιτική, βασισμένη στη στήριξη της διαδικασίας της μεταρρύθμισης σε μία 
σχέση που θα διευρύνεται σε νέους τομείς συνεργασίας καθώς και στη 
δημιουργία περισσότερο διαφοροποιημένων εταιρικών σχέσεων όπα)ς αυτές 
που η Ε Ε προτείνει σε άλλες αναπτυσσόμενες περιοχές (πιο προηγμένη 
οικονομική συνεργασία, συνεργασία επιστημονική, τεχνική κλπ.). 
Οι επιλογές όσον (/.φορά τη στήριξη της κοινωνικοοικονομικής ανάπτυξης θα 
πρέπει να αξιολογηθούν μ,' (/.υτή την προοπτική: όχι μόνο θα πρέπει να 
υιοθετηθούν διαφορετικές στρατηγικές προτεραιότητες για κάθε χώρα, αλλά και 
οι τομείς συνεργασίας θα μπορούν να διαφέρουν από χώρα σε χώρα. 
2'Διάσκεψη KOOAHJ ής για τι) Π|. Διάσκεψη για τον πληθυσμό, Παγκόσμια Διάσκεψη 
Κορυφής για την Κοινωνική Δνάπτυ'Ξη. Διάσκεψη για τις Γυναίκες, Διάσκεψη Κορυφής 
για τη Διατροφή. 
65 
Οι επιλογές (χυτές μπορούν να περιληφθούν σε δύο άξονες προτεραιότητας που 
(Αφορούν και οι δύο ένα στόχο για την άρση της περιθωριοποίησης: την ένταξη 
τα)ν -/ωοών ΑΚΕ στο παγκόσμιο οικονομικό σύστημα και την ένταξη των 
φτωχών πληθυσμών στην οικονομική και κοινωνική £ωή. 
1. Τόνωση της οικονομικής ανάπτυξης με την ανταγωνιστικότητα και την 
ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα. 
Ένας ικανός -αριθμός των 'υφιστάμενων πολιτικών συνεργασίας της ΕΚ 
βασίζονται στην προίόθηση μιας ταχύτερης ανάπτυξης και αυξημένων 
επενδύσεων στις χώρες ΑΚΕ, αποσκοπώντας σε μία ευρύτερη ένταξη τους στην 
παγκόσμια οικονομία μέσω του εμπορίου και των επενδύσεων. Οι πολιτικές 
αυτές συνεπάγονται τη χρηματοδοτική και τεχνική στήριξη των προσπαθειών 
διαρθρωτικής προσαρμογής , την τομεάκή στήριξη στους τομείς της υποδομής, 
της γεωργίας, της βιομηχανίας, των υπηρεσιών και της ανάπτυξης του 
ανθρωπίνου δυναμικού καθίός και την άμεση στήριξη του ιδιωτικού τομέα χάρη 
στην ενθάρρυνση της ανάπτυξης των επιχειρήσεων, των επενδύσεων, της 
ανάπτυξης των συναλλαγίόν καθώς και της χρηματοδοτικής και τεχνικής 
ενίσχυσης που παρέχεται από την ETE και το CDI (Κέντρο Βιομηχανικής 
Ανάπτυξης). Ένας εύρωστος ιδιωτικός τομέας είναι σημαντικός για τη συνεχή 
και σταθερή βελτύοση του επιπέδου όιαβίαχτης και των δυνατοτήτων. 
Το πρόβλημα για την ΕΕ είναι να μάθει, λαμβάνοντας υπόψη τα μέτρια 
ποσοστά ανάπτυξης που πέτυχαν κατά το παρελθόν πολλές χώρες - εταίροι, τι 
περισσότερο μπορεί να κάνει για την προώθηση μιας ταχύτερης οικονομικής 
ανάπτυξης, μιας αυξημένης ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων των ΑΚΕ, 
καλύτερων εξαγωγικών επιδόσεων και αυξημένων επιπέδων ιδιωτικών 
επενούσεονν καθίός και ποιες νέες πολιτικές και προσεγγίσεις μπορεί να 
υιοθετήσει. 
Υπάρχουν πολλές λύσεις για τη βελτίακτη της αποτελεσματικότητας της 
μελλοντικής βοήθειας : 
α) Μία συστηυατικότερη και πληρέστερη στήριξη της ανάπτυξης του 
ιδιωτικού τοιιέα 
Η θετική ανταπόκριση που αναμενόταν εκ μέρους του ιδιωτικού τομέα στις 
οικονομικές μεταρρυθμίσεις υπήρξε περιορισμένη και αργή σε ορισμένες χώρες 
και ιδιαίτερα στην υποσαχαρια Αφρική. Οι μεταρρυθμίσεις συχνά δεν [Απόρεσαν 
να εμπνεύσουν εμπιστοσύνη και να παράσχουν τα προσδοκώμενα 
αποτελέσματα, περιορίζοντας ανάλογα σε λογικά επίπεδα τα κόστη και τους 
κινδύνους για τους επενδυτές. Η εμπειρία των τελευταίων ετών δείχνει ότι οι 
χώρες που επιδεικνύουν μια αξιόπιστη θέληση υλοποίησης υγιών πολιτικών και 
πολιτικών μεταρρυθμίσεων καταφέρνουν επίσης να προσελκύσουν επενδύσεις, 
να δημιουργήσουν θέσεις εργασίας και καινοτόμες επιχειρήσεις, να αυξήσουν τα 
έσοδα των εξαγίογο'νν και να επιτύχουν βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη. Κατά 
συνέπεια, οι εργασίες που πρέπει να γίνουν συνίστανται: (i) στο να πεισθούν οι 
δημόσιες αρχές και ο ιδιωτικός τομέας ότι οι μεταρρυθμίσεις είναι πραγματικές 
και σταθερές και ότι θα εφαρμοσθούν σταθερές και προβλέψιμες οικονομικές 
πολιτικές , (ii) στο να υπάρξει αντιμετώπιση των πολιτικών και των θεσμών 
που αποτελούν αιτία υψηλοϊν εξόδων, χαμηλής παραγωγικότητας και έλλειψης 
ανταγωνιστικότητας, (iii) στο να ενισχυθούν τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και 
(7ΐ θεσμοί ώστε να επιτραπεί στον ιδιωτικό τομέα να επενδύσει περισσότερο και 
66 
να έχει καλύτερη πρόσβαση στις υπηρεσίες χρηματοπιστωτικές,- (iv) στο να 
αναπτυχθεί η οικονομική υποδομή και (ν) στο να ενισχυθούν οι δυνατότητες του 
ιδιωτικού τομέα .όσον (/.φορά τη διοίκηση επιχειρήσεων» την κατάρτιση 
υπάλληλο)ν, την ανάπτυξη και εμπορία προϊόντων καθώς και τη βελτίωση της 
παραγωγικότητας. ' 
Η ΕΕ διαθέτει ορισμένες επιλογές για την ανάπτυξη του σχεδίου δράσης της 
προκειμένου να συμβάλει στην υλοποίηση αυτών των εργασιών : 
• Ενίσχυση της εμπιστοσύνης. Η ΕΕ μπορεί να υπογραμμίσει το γεγονός ότι 
οι οικονομικές μεταρρυθμίσεις που στηρίζει καθώς και η βοήθεια που 
παρέχει για την προο')θηση των παραγωγικών τομέων της οικονομίας έχει 
σχεδιασθεί.με σκοπό τη στήριξη των συνολικών αναπτυξιακών στόχων των 
ΑΚΕ και ιδιαίτερα αυΰών του ιδιωτικού τομέα. Τα επιχειρήματα αυτά θα 
πρέπει να εξηγηθούν σαχττά στους μη κυβερνητικούς εταίρους μετά από 
διάλογο ιι.ε τους πληθυσμούς. 
Μπορεί να παράσχει πόρους για να βοηθήσει τις κυβερνήσεις - εταίρους να 
'εξομαλύνουν τις σχέσεις τους με τον ιδιωτικό τομέα, να βελτιώσουν την 
επικοινωνία τους με αυτόν τον τομέα, να τον συμβουλεύονται σε ό,τι αφορά τις 
προβλεπόμενες πολιτικές και vex ακούνε τα παράπονα και τις προτάσεις του. 
Ορισμένες χώρες διαθέτουν ήδη συμβουλευτικά όργανα στα οποία συμμετέχουν 
η κυβέρνηση και ο ιδιωτικός τομέας και που μπορούν να παίξουν ένα σημαντικό 
ρόλο για την ενίσχυση της εμπιστοσύνης, με την προϋπόθεση να διαθέτουν 
κατάλληλους πόρους. Στο πλαίσιο αυτό, η ενίσχυση των επαγγελματικών 
οργανισμών και το)ν εμπορικοί επιμελητηρίων είναι ζωτικής σημασίας ώστε να 
μπορέσουν να παίξουν σωστά το ρόλο τους και να παράσχουν χρήσιμες 
πληροφορίες στις επιχειρήσεις. 
• Πολιτικό και θεσμικό περιβάλλον. Η ΕΚ μπορεί να βοηθήσει τις κυβερνήσεις 
- εταίρους να συνεχίσουν τις διοικητικές και θεσμικές μεταρρυθμίσεις τους 
(ιδιαίτερα στις μεταρρυθμίσεις που αφορούν τις οικονομικές υπηρεσίες) και 
να ενισχύσουν το κράτος δικαίου-και τις διοικητικές υπηρεσίες της 
δικαιοσύνης που έχουν επιπτοκτεις στις επιχειρήσεις. Μπορεί επίσης να 
βοηθήσει τις κυβερνήσεις στον προσδιορισμό των κανονιστικών και 
διοικητικών πρακτικών που είναι αναποτελεσματικές και πηγή 
καθυστέρησης και οι οποίες αποτελούν εμπόδιο για τις επενδύσεις και τη 
δημιουργία θέσεων εργασίας, αυξάνοντας χωρίς λόγο το κόστος και τους 
εγγενείς κινδύνους της συνήθους άσκησης της οικονομικής δραστηριότητας. 
Μπορεί να 'συνεισφέρει ενεργότερα στον σχεδιασμό και στην υλοποίηση της 
ιδιωτικοποίησης (βλέπε, αργότερα στην υποπαράγραφο β) των δημοσίίον 
επιχειρήσεων και να αναζητήσει μαζί με τις κυβερνήσεις - εταίρους δημιουργικές 
και σταθερές λύσεις στις αδυναμίες της υποδομής που αποτελούν εμπόδια για 
τον ιδιωτικό τομέα. 
Μπορεί να στηρίξει την εισαγωγή πολιτικών, κανόνων και πρακτικίΰν που θα 
εμ.φορούνται από τις ιδέες του ανταγωνισμού, την προστασία των 
κ<πτ/.ναλωτών215 και τον έλεγχο των μονοπωλίων, την έρευνα, την πληροφόρηση 
28 Γίνονται οΐά<( opf-ς σκί ψκις σήμερα στην Επιτροπή όσον αφορά το ρόλο μιας πολιτικής 
καταναλωτών στο πλαίσιο της πολιτικής για την ανάπτυξη. 
67 
καθώς και την μεταφορά τεχνολογίας που συμπλίΐρώνουν τις οικονομικές 
μεταρρυθμίσεις και την ιδιωτικοποίηση. 
·' Χρηματοπιστωτικά συστήματα και θεσμοί. Η ΕΚ μπορεί να 
χρησιμοποιήσει, περισσότερα μέσα για τη στήριξη των τοπικών 
κεφαλαιαγορών και τη βελτίωση της πρόσβασης των επιχειρήσείυν στις 
υπηρεσίες y σηματοδότησης. Μπορεί να παράσχει υπηρεσίες παροχής 
τεχνικ(ί)ν συμβουλίόν και χρηματοδοτική στήριξη για την αναδιάρθρωση 
αδύναμων χρηματοπιστωτικών οργανισμών καθώς και για την ενίσχυση του 
νομικού και κανονιστικού πλαισίου εντός του οποίου θα μπορέσουν να 
δημιουργηθούν νέες υπηρεσίες χρηματοδότησης, θεμελιωμένες σε υγιή βάση 
για τη εξυπηρέτηση τα)ν επιχειρήσεων, των μικρομεσαία^ επιχειρήσεων 
(MME), των αγροπόν και των καταθετών. · 
Θα πρέπει να δοθεί .ιδιαίτερη προσοχή σε προβλήματα όπως (ϊ) ενίσχυση της 
συγκρότησης εθνικο'ιν κεφαλαίων, (ϋ) στήριξη της διαφοροποίησης των 
χρηματοπιστωτικών οργανισμών και των υπηρεσιών χρηματοδότησης καθώς 
και (iii) βελτάυση τονν συστημχχτων και δικτύων πληρωμών. 
» Πόροι και δυνατότητες του ιδιωτικού τομέα. Το ET Α στηρίζει άμεσα τις 
ιδιωτικές επιχειρήσεις μέσω των ενδεικτικών προγραμμάτα)ν, της ανάπτυξης 
των επιχειρήσεων και του εμπορίου καθώς και της δράσης της Ευρωπαϊκής 
Τράπεζας Επενδύσεων (ETE) και του Κέντρου για τη Βιομηχανική 
Ανάπτυξη (KBΑ). Πρόσφατα το KB Α εκσυγχρόνισε το χαρτοφυλάκιο των 
μέσων του με βάση τη θετική εμπειρία του χρηματοπιστωτικού μηχανισμού 
ECIP (Επενδυτικοί Εταίροι της ΕΚ) που λειτουργεί στις χώρες ΑΚΕ και στις 
χώρες της Μεσογείου καθίός και στη Νότιο Αφρική. 
Τα εθνικά προγράμματα της ΕΚ εξασφαλίζουν τη χρηματοδοτική και τεχνική 
στήριξη των μικροεπιχειρήσεων, των MME και των βιοτεχνιών υπό τη μορφή 
ανοιχτών πιστώσεων, εγγυητικών πιστώσεων, συμβουλευτικών υπηρεσιών και 
υπηρεσιών κατάρτισης και τεχνολογικής βοήθειας. Τα προγράμματα αυτά έχουν 
αποδείξει την αξία τους και ενδεχομένως θα μπορούσαν να αναπτυχθούν' 
(ιδιαίτερα χάρη σε κατάλληλες χρηματοδοτήσεις). Η ETE έπαιξε επίσης 
σημαντικό ρόλο με τη χορήγηση δανείων και επιχειρηματικών κεφαλαίων. Η ΕΚ 
στηρίζει σημαντικότερες επιχειρήσεις με τις δράσεις της στον τομέα των 
βιομηχανικοί επενδύσεων και της (Ανάπτυξης του εμπορίου. 
Σε συνεργασία με το Κ ΒΑ, η Επιτροπή θα μπορούσε να διευρύνει την εμβέλεια 
της βοήθειας της χρηματοδοτώντας υπηρεσίες Οιαβουλέυσε(.ον και παροχής 
συμβουλών (τοπικές και εξωτερικού) οι οποίες απευθύνονται στους τοπικούς 
επιχειρηματίες που επιζητούν την ανάπτυξη των εργασιών τους, με καταβολή 
συμμετοχής στα έξοδα. Θα μπορούσε επίσης να χρησιμοποιήσει περισσότερα 
μέσα .για να αυξήσει τις δυνατότητες των τοπικών εμπορικών και 
επαγγελματικοί ενοχτεχυν για την εξασφάλιση στα μέλη τους υπηρεσιών 
ενίσχυσης πυν δυνατοτήτων τους. 
Η ETE παρέχει εκτός τα)ν άλλων δάνεια και επιχειρηματικά κεφάλαια σε πιο 
σημαντικά έργα του ιδκοτικού τομέα, στους τομείς της υποδομής, της 
βιομηχανίας, TOW ορυχείων και της αγροβιομηχανίας, τα οποία επιδοτούνται 
από πόρους του ΕΤΛ. Ένα μέρος των πόρων αυτών παραχωρείται από 
τοπικούς χρηματοπιστωτικούς μεσάζοντες σε ιδιωτικές MME. 
68 
Μια επιλογή για την αύξηση της στήριξης TÎDV επισήμων επιχειρήσεων θα ήταν ο 
περαιτέρο) .προσανατολισμός των πόρων του ET Α προς την Επιτροπή και την 
ETE, σύμφορα με' το ρόλο των δύο αυτών οργανισμών, καθώς και η 
ικανοποίηση τονν αυξανόμενοι αιτήσεων ιδιωτικών επιχειρήσεων "στις χώρες 
ΑΚΕ. Επιπλέον, τα κονδύλια ET Α θα μπορούσαν επίσης να τεθούν στη διάθεση 
άλλα>ν οργανισμών αναπτυξιακής χρηματοδότησης που έχουν την έδρα τους 
στην ΕΕ (όπως για παράδειγμα οι οργανισμοί Χρηματοδότησης Ευρανπαϊκής 
Ανάπτυξης (EDFI)), ορισμένοι εκ τα)ν οποίων συμμετέχουν ενεργά στην 
ανάπτυξη καινοτόμα™ χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών στις χώρες ΑΚΕ. Ο 
περισσότερο μακροχρόνιος στόχος πάντως θα πρέπει να είναι η ενθάρρυνση της 
ανάπτυξης των τοπικίόν και περιφερειακών αγορών κεφαλαίίυν και, σε ό,τι 
αφορά τις πιο σημαντικές και καλύτερα εγκατεστημένες επιχειρήσεις στις χώρες 
ΑΚΕ, της. χρηματοδότησης της ανάπτυξης τους με κεφάλαια της αγοράς και όχι 
με κρατικές πιστο'χτεις. Στο πλαίσιο αυτό, η ανάπτυξη της · τοπικής 
αποταμίευσης και η διοχέτευση της προς παραγωγικές επενδύσεις είναι ζωτικής 
σημασίας. 
Το Κ ΒΛ ήταν πάντοτε ο βασικός μηχανισμός της Σύμβασης Αομέ, 
εξασφαλίζοντας υπηρεσίες τεχνικών συμβούλων στον τομέα τανν μικρών και 
μεσαίων βιομ.ηχανκυν ιδιαίτερα όσον αφορά την προετοιμασία και αξιολόγηση 
έργων καθίός και την οργάνοχτη χρηματοδοτήσεων και συνεργασιυ'νν. Διαθέτει 
τοπικά παραρτήματα (7ε πολλές αγορές ΑΚΕ και έχει τη δυνατότητα να παίξει 
ένα ρόλο ενδιαμέσου μεταξύ των νέανν αναπτυσσόμενων επιχειρήσει υ ν αφενός 
και της τεχνογνωσίας (7ε ό,τι αφορά τη χρηματοδότηση, την τεχνολογία, και τη 
διοίκηση επιχειρήσεων αφετέρου. 
Η Επιτροπή θα μπορούσε, στο πλαίσιο, μιας πολιτικής αύξησης της παροχής 
νέων τεχνολογιών που θα εξαρτάται από τη ζήτηση καθώς και παροχής 
συμβουλευτικών υπηρεσιών για τον ιδιωτικό τομέα των χωρών ΑΚΕ, να 
ενθαρρύνει το KB Α και άλλους πιθανούς χορηγούς υπηρεσιών της ΕΕ και των 
χ/ορυνν - εταίρων, να αυξήσουν τις δυνατότητες τους για την ενίσχυση των 
επιχειρήσεχ υ ν μέσα) μιας κατανομής των εξόδων, γεγονός που θα αποτελούσε 
ελπιδθ((;άρο επιλογή για το μέλλον. 
• Προώθηση το>ν επενδύσεων. Η Σύμβαση της Αομέ αναγνώριζε από παλαιά 
τη σημασία τα>ν ξένων άμεσίον επενδύσεων για την ανάπτυξη και την 
(Ο/ταγίονιστικότητα των οικονομιών των χωρών ΑΚΕ. Η Επιτροπή παρέχει 
τεχνική βοήθεια για την κατάρτιση κωδίκων στον τομέα των επενδύσεων και 
νόμχον και κανονισμών για την προστασία των επενδύσεων καθίός και για 
πρωτοβουλίες προώθησης των κρατικών επενδύσεων. Χρηματοδότησε 
τομεακές επενδύσεις και fora ισότιμης συνεργασίας ώστε να δοθεί η 
δυνατότητα στους ενδεχόμενους ξένους επενδυτές να γνα)ρίσουν τις 
ευκαιρίες που υπάρχουν και για να προωθηθούν οι σχέσεις ισότιμης 
συνεργασίας. Οι δράσεις αυτές αποτελούν χρήσιμο συμπλήρωμα τανν 
μεταρρυθμίσείον και τ<ον μέτρων ενίσχυσης της εμπιστοσύνης που 
βελτιώνουν το ευνοϊκό περιβάλλον για την ανάπτυξη του ιδιαπικού τομέα. 
Οι προσπάθειες που (Αποσκοπούν στη δημιουργία μιας θελκτικής "βιτρίνας" 
όσον (/.φορά τις δυνατότητες επενδύσεων σε χώρες που προσφέρουν ένα 
ικανοποιητικό πολιτικό και θεσμικό περιβάλλον πρέπει οπωσδήποτε να 
συνεχισθούν. Οι επιλογές των δράσεων προστασίας των επενδύσεων αποτελούν 
αντικείμενο λεπτομερέστερης ανάλυσης της ενότητας ν.Γ (παρακάτ(.υ). 
69 
Γκχ την υλοποίηση αυτού του σχεδίου η ΕΕ θα πρέπει να επιδείξει ευελιξία, 
εμπειρισμό και-πραγματισμό (7ε ό,τι (/φορά τις πραγματικές προτεραιότητες και 
τις ανάγκες που θεωρούν ότι έχουν τα ενδιαφερόμενα μέρη και αυτό για κάθε 
χώρα ξεχωριστά. Θα πρέπει- να είναι επιλεκτική και να επικεντρώνεται 
προσεκτικά στην επιλογή TÎOV προγραμμάτων της. Όταν η ανάπτυξη του 
ιδιωτικού τομέα- και η στήριξη μιας μεγαλύτερης ανταγωνιστικότητας 
αποτελούν χαρακτηριστικά στοιχεία των στρατηγικών συνεργασίας, θα πρέπει, 
(7ε συνεργασία με τα άλλα ενδιαφερόμενα μέρη, να επιδιώξει την επεξεργασία 
αναπτυξιακοί στρατηγικοί του ιδιωτικού τομέα πάνω στις οποίες μπορούν να 
βασισθούν προγράμματα και μεμονωμένα έργα. 
Οι δυνατές τροποποιήσεις των μέσων συνεργασίας που έχουν α)ς στόχο τη 
στήριξη μιας διευρυμένης και αναπροσανατολισμένης πολιτικής ενθάρρυνσης 
του ιδιωτικού τομέα εξετάζονται στο Κεφάλαιο VI.A παρακάτω. Μια 
προσέγγιση συνίσταται στην εξέταση; όπου αυτό είναι δυνατό, της διάθεσης ενός 
μέρους της προγραμματισμένης εθνικής βοήθειας στη στήριξη της ανάπτυξης 
του ιδιωτικού τομέα μέσα) δράσεων που αποσκοπούν στη βελτίωση του 
πολιτικού και θεσμικού περιβάλλοντος και μέσω μέτρανν άμεσης στήριξης τανν 
επιχειρήσεων. Ο ιδιωτικός τομέας θα μπορούσε να κληθεί να συμμετάσχει στον 
καθορισμό των προτεραιοτήτων για τη χρήση αυτών των κονδυλίων. 
β) Στήριξη των προγραμμάτων αναδιάρθρωσης και-ιδιαντικοποίησης των 
διιιιοσίων επΓ/ειοήσεων 
Οι ιδιωτικοποιήσεις αποτελούν συχνά ένα από τα σκέλη των μεταρρυθμίσεων 
που αποσκοπεί στην τόνακτη των επενδύσεων, στην εξασφάλιση ενός 
περισσότερο ανταγωνιστικού περιβάλλοντος και στην ανάπτυξη πιο ευέλικτων 
και περισσότερο διαφοροποιημένοι διαρθρώσεων. Οι ιδιωτικοποιήσεις δεν 
αποτελούν όμως λύση από μόνες τους και θα πρέπει να είναι δυνατή η 
υιοθέτηση μιας περιπτωσιακής προσέγγισης. Γενικά, τα προγράμματα αυτά 
είναι πολύπλοκα και δύσκολο να υλοποιηθούν διότι απαιτούν σημαντικές 
αναλυτικές και διοικητικές δυνατότητες. Μια τεχνική βοήθεια, ιδιαίτερα για την 
αξιολόγηση των διασπορών επιλογών (αναδιάρθρωση, αποκατάσταση του 
οικονομικού μέσου κλπ.), καθώς και η συνοδεία των κοιναννικών μέτρων όπου 
αυτό απαιτείται μπορούν να συμβάλουν στη βελτίωση της κατάστασης. 
Η ΕΕ είναι κατάλληλη για. τη στήριξη τανν προγραμμάτων ιδιωτικοποίησης στον 
βαθμό που μπορεί να χρησιμ,οποιήσει την εμπειρογνίυμοσύνη που ανέπτυξε στα 
όιάιρορα κράτη μέλη και να εκμεταλλευθεί την εμπειρία που απέκτησε σε πολλά 
διαφορετικά κράτη. Η ΕΕ θα μπορούσε να εξετάσει την ανάπτυξη αυτοι'ϊ του 
τύπου στήριξης στις χώρες όπου οι ιδκοτικοποιήσεις εμφανώς θα διευκόλυναν 
την είσοδο νέων ιδιωτών επενδυτών και θα συνέβαλλαν σε κέρδη 
παραγίογικότητας. 
γ) Συνένιση και εντατικοποίηση της στήριξης της περιφερειακής 
ολοκλήοακτης 
πρώτη Σύμβαση Αομέ.. η Κοινότητα στήριξε πολλές μορφές 
ακής συνεργασίας. Σε ό.τι αφορά τη χρηματοδότηση, οι βασικοί τομείς Από την 
πεοιαερειο 
ήταν οι κάτωθι: μεταφορές και επικοινίονίες, περιβάλλον, έλεγχος των ζιοϊκών 
ασθενειών και κατάρτιση. Σταδιακά, η στήριξη ενοποιήθηκε στο πλαίσιο του 
γενικού στόχου της ενίσχυσης της οικονομικής ολοκλήρακτης. Η βαθύτερη 
συλλογιστική είναι ότι η περκρερειακή οικονομική ολοκλήρακτη αποτελεί ένα 
απαραίτητο στάδιο προς την επιτυχημένη ένταξη τα)ν χα)ρών ΑΚΕ στην 
70 
παγκόσμια οικονομία. Παράλληλα, η ΕΕ επέστησε την προσοχή στα αρνητικά 
αποτελέσματα που επιφέρουν η διατύπωση και η υλοποίηση προγραμμάτων 
οικονομικής μεταρρύθμισης σε αποκλειστικά εθνικό πλαίσιο. Σήμερα, 
αναγνίορίζεται παγκόσμιος η αναγκαιότητα του vet ληφθεί-υπόψη η 
"περιφερειακή διάσταση της προσαρμογής". Κατά τη διάρκεια τανν τελευταίων 
ετίόν η ΕΚ στήριξε ενεργά πολλούς περιφερειακούς οργανισμούς και ιδιαίτερα 
την πρόσφατη Νομισματική Ένωση της Δυτικής Αφρικής (UEMOA) και τον 
SADC (Νότιος Αφρική) που πρόσφατα τροποποιήθηκε και διευρύνθηκε. Σε 
συνεργασία -με τρεις άλλους χορηγούς βοήθειας (Αφρικανική Τράπεζα 
Ανάπτυξης, ΑΝΤ και Διεθνής Τράπεζα), η ΕΚ στηρίζει τη διασυνοριακή 
πραντοβουλία στη Δυτική και Νότιο Αφρική καθώς και στον Ινδικό Ωκεανό, 
στην οποία συμμετέχουν ενεργά 14 χώρες. 
Θα πρέπει να σημειωθούν δύο σημαντικές πτυχές αυτής της πρωτοβουλίας: η 
συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα και η συνοχή της ημερήσιας διάταξης της 
εθνικής και περιφερειακής πολιτικής. 
Διαμέσου αυτίόν πυν ενδεικτικών περιφερειακών προγραμμάτανν, η ΕΚ 
υποστηρίζει προντοβουλίες σχετικά με την υποδομή, το περιβάλλον, την \Γγεία 
καθώς και άλλες, οι οποίες παρουσιάζουν ενδιαφέρον για περισσότερες από μία 
χώρες και οι οποίες είναι ιδιαίτερα κατάλληλες για σχεδιασμό και υλοποίηση σε 
περιφερειακή βάση. 
Προκειμένου να βελταυθούν οι επιδόσεις του παρελθόντος, είναι ανάγκη να 
στηριχθεί η περκρερειακή οικονομική ολοκλήρωση, στο πλαίσιο μιας συνεκτικής 
στρατηγικής. Ααμβάνοντας υπόψη την πρόσφατη εμπειρία της ΕΕ, μία τέτοια 
στρατηγική θα πρέπει να βασίζεται στους παρακάτω τρεις κύριους άξονες : 
1. την ενίσχυση TÎOV όυνατοτήτίον (μεταξύ των άλλων της τεχνικής βοήθειας, της 
κατάρτισης και της έρευνας στο εσωτερικό) στους τομείς της περιφερειακής 
οικονομικής ολοκλήρωσης τόσο (7ε 'επίπεδο πεοιορερειακών θεσμών όσο και σε 
επίπεδο εθνικών κυβερνήσεων. 
2. την βοήθεια στον ιδκυτικό τοιιέα για τη διευκόλυνση της αναδιάοθοωσΐκ στο 
πλαίσιο της ευρύτερης περιφερειακής αλλά και παγκόσμιας αγοράς, γεγονός 
που συνεπάγεται επίσης βελτιώσεις στο χρηματοπιστωτικό τομέα προκειμένου 
να υπάρξει διευκόλυνση και εγγύηση των πληρωμών. 
3. τη στήριξη στις κυβερνήσεις που πραγματικά επιθυμούν την περιφερειακή 
ολοκλήρίυση προκείμενοι> να εξουδετερωθούν οι μεταβατικές επιπτοκτεις στους 
δημοσιονομικούς πόρους (στήριξη του ισοζυγίου πληρωμα')ν ή του 
προϋπολογισμού, (ος συμπλήραηια της στήριξης της εθνικής οικονομικής 
αναόιάρθρακτης και (7ε. πλήρη συμχμωνία με αυτή). 
Τα διαθέσιμα μέσα για την (όρα είναι απολύτως κατάλληλα για τη στήριξη μιας 
παρόμοιας συνεκτικής στρατηγικής. 
Υπάρχει για την ΕΕ μια άλλη νέα οδός σχετικά με την προώθηση της 
περιφερειακής οικονομικής ολοκλήρα)σης που αξίζει να μελετηθεί 
προηγουμένου, αυτή της εμπορικής πολιτικής. Η ΕΕ συμμετέχει σήμερα σε 
δκχπ.ραγματεύσεις για τη δημιουργία μιας ζώνης ελευθέρων συναλλαγών (ΖΕΣ) 
με πολλές υπό ανάπτυξη χώρες (ομάδες χο)ρών). 
Ααμβανομένου υπόψη του βάρους της ΕΕ επί θεμάτων εμπορίου, οι διατάξεις 
αυτών TOW ΖΕΣ θα επηρεάσουν την ένταξη των υπό ανάπτυξη χωρών στην 
παγκόσμια οικονομία και είναι δυνατό να υπάρξει εκμετάλλευση τ<υν διατάξεων 
αυτών κατά τρόπο που θα ευνοεί την ύπαρξη μεγαλύτερης οικονομικής συνοχής 
71 
μεταξύ TOW αναπτυσσσόμενονν χωρών. Σύμφα)να με τα συμπεράσματα της 
Επιτροπής και του Συμβουλίου, τον Ιούνιο του 1995, σχετικά με τις ζώνες 
•• ελεύθερο>ν συναλλαγο'νν, οι συμφωνίες αυτές θα πρέπει να σεβασθούν τις 
αντίστοιχες διατάξεις του ΠΟΕ και να λάβουν υπόψη τους τις επιπτώσεις τους 
για τις κοινές πολιτικές της Έναχτης καθώς και για τους κύριους εμπορικούς 
εταίρους της. 
δ) Εντατικοποίηση των δράσεων στήριξης της ανάπτυξης του εμπορίου 
Η ανάπτυξη του εμπορίου (χποτελεί ένα ιδιαίτερο σκέλος μιας πιο συνολικής 
πολιτικής που θα επικεντρώνεται στην ανταγωνιστικότητα και την ανάπτυξη 
του ιόιοντικού τομέα. Εκτός από τα καθ' εαυτό μέσα'του εμπορικού και 
επενδυτικού καΟεστοντος που-θα συζητηθούν στο κεφάλαιο V.T, ένα ευρύ φάσμα 
δράσεων μπορεί να συμβάλλει στην ανάπτυξη του εμπορίου. Η διάσταση .αυτή 
εισήχθΐ| στη Σύμβαση Αομέ κατά την αναθεώρηση του 1995 και η ΕΕ ανέλαβε την 
ανάπτυξη αυτού του τομέα συνεργασίας γύρω από διάφορα προγράμματα 
στήριξης: καθορισμός ολοκληρίομένιον προγραμμάτων ανάπτυξης του εμπορίου 
σε εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο, πολυετή προγράμματα στήριξης των 
εμπορικίόν ενώσεων στις οποίες συμμετέχουν παράγοντες της οικονομικής ζωής 
τανν ΑΚΕ και της Ευρώπης, προγράμματα στήριξης των επιχειρήσεων σε 
συγκεκριμένους τομείς καθίός και προγράμματα στήριξης της ανάπτυξης των 
υποδομών και των υπηρεσιών που συνδέονται με το εμπόριο, (μεταφορές και 
επικοινωνίες, ενδιάμεσοι χρηματοδότες και άλλοι, εμπορικά επιμελητήρια κλπ.). 
Λαμβάνοντας 'υπόψη το γεγονός ότι οι νέες προκλήσεις που θέτουν η 
'παγκοσμιοποίηση και ο ανταγαννισμός θα τροποποιήσουν τις βασικές 
παραμέτρους των διεθνών συναλλαγών, η ΕΕ πρέπει κατά συνέπεια να 
ενισχύσει και vex καταστήσει εντονότερες τις δεσμεύσεις της για τη στήριξη τανν 
κρατών ΑΚΕ στις προσπάθειες τους για εκμετάλλευση τα)ν εν δυνάμει 
πλεονεκτημάτων που απορρέουν από τις νέες δυνατότητες συναλλαγο'νν. 
θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερο βάρος στον ιδιανακό τομέα και η στήριξη αυτή θα 
πρέπει, να επικεντρίοΟεί στη ζήτηση των πελατών και τη συμμετοχή, θα πρέπει 
να δοθεί προτεραιότητα στη δημιουργία διεθνών δικτύων συνεργασίας, στην 
προώθηση TOW επενδύσεχον καθίός και στην ανάπτυξη βιομηχανκόν καθίός και 
οργανισμών παροχής στήριξης. 
II ενίσχυση τανν μηχανισμών βελτίωσης τανν δικτύων μεταξύ ευρανπαϊκών 
ιόκυτικίόν τομ.έων και ΑΚΕ θα πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο μεγαλύτερης 
προσοχής. 
Επιπλέον, λαμβάνοντας υπόψη την επανάσταση στην τεχνολογία της 
πληροφορίας που θα χαρακτηρίσει την επόμενη χιλιετία, η ΕΕ πρέπει να 
εντατικοποιήσει τη στήριξη της στα κράτη ΑΚΕ για να τους επιτρέψει να 
αποκτήσουν υλικό και λογισμικό που έχει σχέση μ' αυτή την τεχνολογία και για 
να διευκολύνει την καλύτερη δυνατή χρήση του. 
ε) Στήριξη της ανάπτυξης τανν επιστημονικών και τεχνικών δεξιοτήτίον ως 
στρατηγικό στοιχείο ιιιας βιώσιμης-ανάπτυξης 
Η επιταχυνόμενη ανάπτυξη όλο και πολυπλοκότερχον τεχνολογιών στους τομείς 
της υγείας και της διατροφής και ιδιαίτερα των επικοινωνιών καθώς και το 
διευρυνόμενο επιστημονικό και τεχνολογικό χάσμα που χωρίζει τις 
περισσότερες χώρες ΑΚΕ από το βιομηχανικό κόσμο, θα πρέπει να αποτελέσει 
κίνητρο μ.ιας ιδιαίτερης δράσης της ΕΕ στον τομέα αυτό. Αν και η διάσταση 
72 
αυτή είναι παρούσα στη Σύμβαση Αομέ, δεν έχει όμα>ς οδηγήσει σ' ένα σταθερό 
και συνεκτικό σχέδιο δράσης έως σήμερα. 
Λαμβανομένου υπόψη της κοινοτικής εμπειρίας, η ΕΕ έχει τη δυνατότητα 
(Ανάπτυξης επιστημονικών και τεχνολογικών συνεργασιών οι οποίες θα 
περιλαμβάνουν δημόσιους οργανισμούς έρευνας και ανάπτυξης καθώς και 
ιόκοτικούς τομείς των ενδιαφερομένων φορέων, στο Βορρά και στο Νότο. Οι 
δράσεις αυτές θα πρέπει να βασισθούν σ' ένα διάλογο με τις χώρες ΑΚΕ σχετικά 
με τις προκλήσεις της Έρευνας και της Ανάπτυξης (R&D), σε περιφερειακό 
επίπεδο ιδιαίτερα, αποσκοπώντας στο να ενθαρρύνουν τις χώρες ΑΚΕ για να 
εξελίξουν τα κανονιστικά τους πλαίσια (δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, 
κυκλοφορία των αγαθών και. τανν ατόμων, κώδικας επενδύσεανν ...) και στο να 
τις βοηθήσουν στην αντιμετώπιση τανν επιπτώσεων επί του προϋπολογισμού 
μιας πολιτικής που αποσκοπεί στην ανάπτυξη τανν εταιρικών σχέσεων της 
μορφής: Έρευνα- Επιχειρήσεις 
στ) Να βοηθήσει τις χώοες ΑΚΕ να προετοιμασθούν ενόαΡει των 
συντελουμένου αλλαγών στον τομέα της πληροφόρησης 
Η εξέλιξη προς μια κοινα>νία των πληροφορκόν αφορά όχι μόνο τις προηγμένες 
ή αναδυόμενες οικονομίες αλλά και τις ανοιχτές οικονομίες και κοιναννίες 
καθώς και αυτές που επιθυμούν να ανοιχτούν προς το εξωτερικό. Όπα)ζ το 
ανεγνοόρισαν οι συμμετέχοντες στην πρόσφατη Διάσκεψη του Midrand , οι 
αλλαγές αυτές πρέπει να ενταχθούν (7' ένα "κοινό όραμα για το μέλλον" που θα 
είναι κοινό και για τις βιομηχανικές χώρες και για τις υπό ανάπτυξη χώρες. 
Αλλά στα συμπεράσματα της Προεδρίας, η Διάσκεψη επέμεινε επίσης σχετικά με 
την ευθύνη τανν χωρών και τον αναντικατάστατο ρόλο που πρέπει να παίξει ο 
ιόκοτικός τομέας. 
Η πρώτη φάση συνίσταται στη βελτίαχτη TÎOV υπηρεσιών των τηλεπικοιναννιών οι 
οποίες, μαζί με. το νερό και το τηλέφίονο, χρησιμοποιούνται από το σύνολο των 
κλάδων της οικονομίας. Ο τομέας αυτός αποτελεί ένα ιδιαίτερο ελκυστικό 
πεδίο για τον ιδιωτικό τοιιέα λόγα) του αναπτυξιακού του δυναμικού (η 
πλειοψηφία τανν χωρών έχει έλλειψη εξοπλισμού) και της πρόσφατης εμφάνισης 
νέχον τεχνολογιών που ανταποκρίνονται με μεγαλύτερη ευελιξία στις ανάγκες 
χ/ορών όπως οι, χώρες ΑΚΕ ιδιαίτερα όσον αφορά τις δορυφορικές 
επικοινωνίες και την κυψελωτή τηλεφαννία, κινητή και σταθερή. Η ευρωπαϊκή 
εμπειρία σχετικά με τη μετάβαση είναι αρκετά πλούσια και διαφοροποιημένη 
<όστε να προσφέρει στήριξη επί παραγγελία στις χώρες που το επιθυμούν.' 
Στα παραπάνω προστίθεται η ανάπτυξη νέων υπηρεσιών όπα)ς το Internet στο 
οποίο έχουν ήδη πρόσβαση αρκετές χώρες^ και το οποίο αντιπροσανπεύει μια 
πραγματική ευκαιρία -ένταξης τανν χρηστών, των ερευνητών, των 
πανεπιστημιακών ή και των επιχειρηματκόν που το χρησιμοποιούν στα διεθνή 
δίκτυα ανταλλαγής πληροφορκόν. 
Σε μια επόμενη φάση, οι εφαρμογές της τηλεματικής θα μπορέσουν να 
συμβάλλουν στην επίλυση ορισμένανν προβλημάτανν τανν χα)ρών ΑΚΕ, ιδιαίτερα 
(7ε ό,τι αφορά την υγεία, την εκπαίδευση, τα ερευνητικά δίκτυα αλλά και το 
29 II οι<Χσκπ|»η για τΐ|ν κοινωνία των πληροφορκόν (ISAD) έλαβκ χώρα το Μάϊο του 1996 
jit-τά αττό πρωτοβουλία τοι> προέδρου Mandela, των μρλών της G7, τα>ν αναπτυσσομένων 
/(ορών και τίον βιομηχανικών χωρών. 
73 
ηλεκτρονικό εμπόριο. Οι δράσεις αυτές θα είναι τόσο αποτελεσματικότερες όσο 
μεγαλύτερη θα είναι η προετοιμασία καθώς και η συμμετοχή των 
ενδιαφερομένου παραγόντων., στον καθορισμό του περιεχομένου και των 
ρυθμίσεχον που αφορούν τη χρήση τους, χάρη σε πειραματικά έργα. "" ~ 
Έτσι τους κατ' εξοχήν '-προσωπικούς τρόπους χρήσης στις προηγμένες 
οικονομίες μπορούν να αντικαταστήσουν τα κοινοτικά μοντέλα όπα)ς πολύ 
καλά αποδεικνύουν τα τηλε - καταστήματα. 
ζ) Να προτείνει ι.ιια νομισματική συνεργασία 
Ο υψηλός βαθμός πολιτικής και οικονομικής αστάθειας σε πολλές χώρες 
(χποτελεί ένα βασικό ειχπόόιο για την πρόοδο, τις επενδύσεις και την επιτάχυνση 
•της ανάπτυξης. Ένα σταθερό νομισματικό και χρηματοπιστανακό περιβάλλον 
(χποτελεί απαραίτητο στοιχείο μιας οικονομικής πολιτικής που αποσκοπεί στην 
επιόύυξη ενός στόχου συνεχούς και ισορροπημένης ανάπτυξης. Το γεγονός αυτό 
προϋποθέτει όχι μόνο την ύπαρξη (Αποτελεσματικών και ανεξάρτητίυν θεσμών, 
την εφαρμογή μιας νομισματικής και συναλλαγματικής πολιτικής 
προσανατολισμένης προς τη σταθερότητα καθώς και δημ,οσιονομικών 
πολιτικών που να μπορούν να υποστηριχθούν αλλά και τη διεύρυνση του ρόλου 
του τραπεζικού συστήματος (7ε ό,τι αφορά τη διάθεση της αποταμίευσης. 
Η. Ευρώπη θα μπορούσε vex στηρίξει τις προσπάθειες εκσυγχρονισμού και 
προσαρμογής των χωρών ΑΚΕ στους τομείς αυτούς. Στόχοι προτεραιότητας θα 
είναι η εδραίακτη τανν θεσμών και ο εκσυγχρονισμός τανν μεθόδίον διαχείρισης 
τανν νομισμχχτικών και δημοσιονομικών πολιτικών, η ανάπτυξη του τραπεζικού 
συστήματος, η επίτευξη τρέχουσας μετατρεψιμότητας καθώς και η σταδιακή 
(χπελευθέρΓοση της κίνησης κεφαλαίων, λαμβάνοντας υπόψη τον επιτευχθέντα 
βαθμ.ό ανάπτυξης και μακροοικονομικής σταθερότητας'. Επιπλέον, η ÉE θα 
πρέπει να συνεχίσει την ενθάρρυνση τανν προσπαθειών περιφερειακής 
συνεργασίας στον τομέα της μακροοικονομικής και νομισματικής πολιτικής. 
II νομισματική Ένωση και η εισαγωγή του ΕΥΡΩ θα προσφέρουν νέες ευκαιρίες 
στις χώρες ΛΚΕ και ιδύυς σ' αυτές για τις οποίες η ΕΕ αντιπροσανπεύει το 
βασικό εμπορικό εταίρο. Η αξιοπιστία και η αποτελεσματικότητα της 
νομισματικής τους πολιτικής θα αυξηθεί εάν επιλέξουν να προσανατολίσουν 
την πολιτική τανν νομισματικών ισοτιμιών τους λαμβάνοντας ως σημείο 
αναιμ)ράς ένα σταθερό νόμισμα, λαμβάνοντας πάντοτε υπόψη τους την ανάγκη 
διατήρησης της ανταγαννιστικότητας τα)ν οικονομιών τους. Επιπλέον, η επιλογή 
του ίδιου εξαντερικού -σημείου αναφοράς θα συμβάλει σε μια μεγαλύτερη 
σταθερότητα των διμεραόν ισοτιμιών μεταξύ αυτών τανν χωρών. Το γεγονός αυτό 
()(/. διευκολύνει τις μεταξύ τους οικονομικές και εμπορικές συναλλαγές καθώς 
και την υλοποίηση τανν έργανν περιφερειακής ολοκλήρωσης. 
Τα διάφορα αυτά. στοιχεία θα επιτρέψουν τη θεμελίίοση μιας σταδιακής 
ενίσχυσης της συνεργασίας στον μακροοικονομικό και νομισματικό τομέα 
μεταξύ της ΕΕ και τα)ν χ/ορών ΑΚΕ. 
η) Ανάληψη M tac δράσης στήριξης της ΕΕ που θα επιτρέψει την ελάφρυνση 
του βάοους του εξωτερικού '/ρέους 
Λαμβάνοντας υπόψη τη σημασία της προβληματικής του εξωτερικού χρέους για 
πολλές χώρες ΑΚΕ, η Κοινότητα δεν μπορεί εύκολα να παραμείνει ασυγκίνητη 
(ττις διεθνείς ποαητοβοι>λί ες επ' αυτού. Η χρηματοπισταντική συνεργασία της 
74 
Κοινότητας που παρέχεται σχεδόν αποκλειστικά υπό μορφή δωρεάς, δεν έχει ως 
επίπτωση την αύξηση του χρέους. Ωστόσο, η Κοινότητα θα μπορούσε να 
παρέμβει ως πισταντής αλλά και ως χορηγός, αναπτύσσοντας τους μηχανισμούς 
στήριξης και τα μέσα για τη μείωση του βάρους του χρέους των χωρίων ΑΚΕ, 
συνεχίζοντας την εφαρμογή προγραμμάτα)ν προσαρμογής και μεταρρυθμίσεων 
2. Παροχή κινήτρων για την αύξηση της απασχόλησης και στήριξη των 
κοινωνικών πολιτικών στο πλαίσιο της καταπολέμησης της φτώχειας 
Υπάρχουν ισχυρά κίνητρα από ευρωπαϊκής πλευράς για επικέντρα)ση των 
προσπαθειών συνεργασίας με τις ΑΚΕ στον στόχο της καταπολέμησης της 
φτίόχειας: εδώ δεν πρόκειται μ,άνο για το γεγονός ότι θα δοθεί προτεραιότητα σε 
μία προβληματική που λαμβάνει ιδιαίτερα ανησυχητικές διαστάσεις σε πολλά 
κράτη και η οπού/, δημιουργεί μια σειρά αρνητικα'νν αλληλεξαρτήσεων με τις 
οποίες βρίσκεται αντιμέτονπη η-Ευρώπη, όσον αφορά μεταναστευτικές πιέσεις 
και άλλα προβλήματα που άπτονται της ασφάλειας, αλλά και για τη 
συγκεκριμενοποίηση της εξαπερικής διάστασης μιας εκ τανν θεμελκυδών αρχών 
της Ένοκτης - την κοιναννική πρόοδο - η οποία είναι ιδιαίτερα παρούσα στη 
Συνθήκη και στο Πραντόκολλο της κοινωνικής πολιτικής30, οι διάφορες πτυχές 
(απασχόληση, εκπαίδευση και κατάρτιση, ισότητα ανδρών - γυναικών κλπ.) της 
οποίας αναπτύσσονται στο πλαίσιο των κοινοτικών πολιτικών. 
II καταπολέμηση της φτώχειας (.χποτελεί ήδη έναν άξονα προτεραιότητας της 
υφιστάμενης πολιτικής συνεργασίας, ο οποίος τα τελευταία χρόνια ενισχύθηκε 
με ορισμένους νέους προσανατολισμούς : 
- όσον αφορά την υλοποίηση του μέσου στήριξης της Οιαρθραντικής 
προσαρμογής στις χώρες ΑΚΕ και τη χρήση των αντισταθμιστικών κονδυλίανν, η 
προτεραιότητα έχει δοθεί στους κοινωνικούς τομείς. 
- ένα ψήιμσμα σχετικά με την καταπολέμηση της φτώχειας που υιοθετήθηκε το 
1993 και το οποίο καθορίζει ένα σύνολο αρχών για την καλύτερη κατανόηση του 
στόχου αυτού στο πλαίσιο τανν πολιτικών συνεργασίας της Ένα)σης. Η 
επιλεγείσα -προσέγγιση επιμένει ιδιαίτερα στην αναγκαιότητα ένταξης του 
στόχου της μείωσης της φτώχειας στο σύνολο τανν δράσεων συνεργασίας στις 
αναπτυσσόμενες χώρες, προβλέποντας πάντα τη δυνατότητα επικεντρωμένων 
δράσεχυν για φτανχές ομάδες. 
- η σημασία που αποδίδεται στον ρόλο των γυναικών (χποτελεί μία ουσιαστική 
διάσταση κάθε στρατηγικής για τη μείακτη της φτώχειας. Το -ψήφισμα που 
υιοθετήθηκε το Νοέμβριο του 1995 σχετικά με αυτό το θέμα, αν και προσεγγίζει 
την προβληματική- της συμμετοχής Τί,ον γυναικών κατά τρόπο ευρύτερο, είναι 
•από την άποψη αυτή συμπληρίυματικό, σε μεγάλο βαθμό, του ψηφίσματος του 
1993 σχετικά με τη φτώχεια. 
- οι παρεμβάσεις της Κοινότητας στους κοινοτικούς τομείς συμβάλλουν πολύ 
στην επίτευξη του στόχου αυτού, ιδίίος μετά την υιοθέτηση των νέων 
ψηφισμ.άτίον σχετικά με την υγεία, την εκπαίδευση και την κατάρτιση που 
αποδίδουν σαφή προτεραιότητα στην πρωτοβάθμια ιατρική μέριμνα, στην 
προντοβάθμια εκπαίδευση καθώς και στην κατάρτιση, από τις οποίες 
(οφελούνται περισσότερο οι φταν/ότεροι πληθυσμοί. 
Ί υ ,τρωτοκοΛ/.ο γα/. τΐ|ν κοινωνική πολιτική αναφκρκται στην ι:φαρμογη του κοινωνικού 
χάρτη τοι> 1989. μκ βάση το κοινωνικό κεκτημένο. 
75 
- οι αλλαγές που πρόσφατα υιοθετήθηκαν σε ό,τι αφορά την επισιτιστική 
βοήθεια και ιδιαίτερα η σημασία που αποδίδεται στη στήριξη τανν πολιτικών 
επισιτιστικής ασφάλειας καθίός και το πρόβλημα της πρόσβασης'-στα είδη 
διατριβής (ιδιαίτερα μέσα) της διατήρησης των τοπικών προϊόντων καθώς και 
των τοπικών διατροφικών συνηθειών κατανάλωσης) αποτελούν μια άλλη 
σημαντική πτυχή της καταπολέμησης της φτώχειας. 
- οι τομείς αυτοί (υγεία, εκπαίδευση, επισιτιστική ασφάλεια, γυναίκες και 
ανάπτυξη) αποτελούν επιπλέον τομείς προτεραιότητας για την ενίσχυση της 
συνεργασίας μεταξύ TÎDV κρατών μελών της Κοινότητας τόσο σε λειτουργικό 
επίπεδο όσο και στο επίπεδο του καθορισμού του προσανατολισμού των 
πολιτικά') ν. 
- η προστασία του. περιβάλλοντος αποτελεί έναν άλλο σημαντικό τομέα της 
προβληματικής της φτώχειας, τόσο στο αγροτικό περιβάλλον (πρόβλημα 
υποβάθμισης παν εόαίμόν, συνεχής εκμετάλλευση τανν φυσικών πόρων) όσο και 
(ττο αστικό περιβάλλον όπου, στο πλαίσιο μιας εξαιρετικά γρήγορης 
αστικοποίησης στις χώρες ΛΚΕ, τίθενται όλο και εντονότερα σοβαρά 
προβλήμ,ατα εξυγίανσης και υποδομχόν. Το μέγεθος της · σημασίας της σχέσης 
μεταξύ φτώχειας και περιβάλλοντος αναγνωρίσθηκε ευρέως κατά τη Διάσκεψη 
Κορυφής για τη Γη. 
Οι κοινοτικές πολιτικές συνεργασίας χαρακτηρίζονται όλο και περισσότερο 
από περιβαλλοντικές ανησυχίες μέσα) της συστηματοποίησης των μελετών 
σχετικά με τις επιδράσεις στο περιβάλλον καθώς και της ύπαρξης ειδικών 
προγράμματος. 
- τέλος, μία σειρά άλλαιν όράσεχαν συνεργασίας μπορούν να συμβάλουν αΓη 
μ.είίπση της φτώχειας: πρόκειται για παρεμβάσεις στον τομέα της αγροτικής 
ανάπτυξης, της επαγγελμ.ατικής κατάρτισης, και τανν μικρών έργων, καθώς και 
για δράσεις στήριξης της ανάπτυξης της ιδιωτικής πρωτοβουλίας που συχνά 
ευνοούν τους στόχους της δημιουργίας θέσεανν εργασίας, της 
συγχρημοτοόότησης μέσα) τανν μη κυβερνητικών οργανισμών, της στήριξης τανν 
δημογραφικών πολιτικο'νν ή (/.κόμη και μιας πολιτικής για τους καταναλχυτές31 . 
Οι προσανατολισμοί αυτοί πρέπει αναμφίβολα να διατηρηθούν και να 
επιβεβακοθούν. Στο μέλλον όμως, η ΕΕ και οι εταίροι ΑΚΕ θα πρέπει να 
καθορίσουν σε πιο βαθμό και πώς θα μπορέσει να βελτιωθεί η επίδραση της 
κοινοτικήςσυνεογασίας στη μείωση της φτώχειας. 
Μ διατήρηση μιας ευρείας προσέγγισης που συνεπάγεται ένα ευρύ φάσμα 
παρεμβάσειον είναι χχναμφίβολα απαραίτητη, λαμβανομένου υπόψη τανν 
διαφόρίον καταστάσεχον φτώχειας στις χώρες ΑΚΕ. Η Ένωση όμα)ς θα 
μπορούσε να προτείνει στους εταίρους της μια πιο στρατηγική προσέγγιση προς 
δύο κατευθύνσεις: 
31 'Γα ισό ανάπτυξη κράτη » νοιαη έρονται ιδιαίτερα για προβλήματα όπως η μεταφορά 
της παραγωγής: επιβλαβών ή επικινδύνων προϊόντων, η ασφάλεια τ<«ν προϊόντων, η 
χρήαη των φαρμάκων κ.λπ. 
76 
α) την πρόσΒαση στους παραγανγικούς πόσους, τη "/ρήση κ(χι την ανάπτυξη του 
ανθρωπίνου όυναιιικού. Ο'ρυθμός της δημιουργίας θέσεων εργασίας εξαρτάται 
από ένα σύνολο παραμέτρανν που μπορούν να επηρεασθούν, άμεσα ή έμμεσα, 
από ένα ευρύ φάσμα μέτροον ή πολιτικών, γενικής και τομεακής φύσεως. Η ΕΕ 
μπορεί να υποστηρίξει αυτές τις πολιτικές με δράσεις που θα επικεντρώνονται : 
- στη στήριξη της βελτίχυσης των ικανοτήτων ανάλυσης και σχεδιασμοί} 
πολιτικίόν για την αύξηση τανν παραγανγικονν απασχολήσεων. 
- (ττη (ττήριξη των }.ι.ετ(χρρυθ|.ιίσεα)ν που αποσκοπούν στη βελτίίυση της 
πρόσβασης στους παραγαν/ικούς πόρους και ιδιαίτερα σε ό,τι (χφορά την 
εκπαίδευση και την επαγγελματική κατάρτιση, την πρόσβαση στις πιστώσεις 
καθώς και την πρόσβαση στην ιδιοκτησία και τη γη. Λυτός ο τύπος στήριξης 
μπορεί να αποτελέσει ένα σημαντικό μοχλό στο μέτρο που μπορεί να οδηγήσει 
γρήγορα σε. μια βελτίακτη τανν συνθηκοόν διαβίακτης, μέσα) της καλύτερης 
πρόσβασης στις δραστηριότητες που παράγουν εισόδημα. 
- στη στήριξη TOW πολιτικίόν για την αγορά εργασίας οι οποίες θα έχουν ίυς 
αντικείμενο την ανάπτυξη ενός ικανού, κινητικού και διαθέτοντα κίνητρα 
εογ((Τΐ;/.(vu ΟιJVÎ/.ι ι ικου. 
β) στη στήριξη τ<ον κοινωνικών πολιτικίόν. Η ΕΕ συμμετέχει ήδΐ| (7ε μεγάλο 
βαθμό σε δράσεις συνεργασίας (7ε κοινίονικούς τομείς και προσπαθεί να 
βελτιώσει την επίπτακτη της ενίσχυσης της μέσα) μιας συνολικότερης τομεακής 
προσέγγισης. απομ.ακρυνόμ.ενη σταδιακά (χπό την ανά έργο προσέγγιση. Λυτή η 
τάση θα μπορούσε να ισχυροποιηθεί και να στηριχθεί: 
- (7' ένα εις βάθος και συνεχή διάλογο σχετικά με τις κοινα)νικές πολιτικές ο 
οποίος θα επιτρέψει την εξαγαννή γενικής στρατηγικής και προτεραιοτήτανν 
καθώς και την εξέταση των δεσμών μεταξύ τανν οικονομικών και κοιναννικών 
(ττόχα)ν. οι οποίοι είναι συχνά συμπληρίοματικοί αλλά και ορισ|.ι.ένες φορές 
αντικρουόμενοι. 
- σε μια χρημί/ποσοτική ενίσχυση που θα προσδίδει ιδιαίτερη σημασία στη 
χρημ,ατοδότηση τα>ν τρεχουσών δ(χπ(χνα')ν αυτών τα)ν τομέχον σε. στενή σχέση με 
το μ.ακρο-οικονομικά δκ'χλογο χ(/.ι τις διαδικασίες διαρθραηικής προσίχρμογής. 
Οι συζητήσεις που έχουν ξεκινήσει στο πλαίσιο της διεθνούς κοινότητας όσον 
αφορά το σχεδιασμό 2Θ/2Θ'*2 ανέδειξαν τη χρησιμότητα το)ν συγκεκριμένα^ 
αμοιβαΐανν δεσμεύ(τεα)ν μεταξύ δικ(χιούχ(.υν και χορηγών βοήθειας για την 
κοιναινική ανάπτυξη. Ενα') όμο)ς η ΕΕ (/.ναγνίορίζει τη χρησιμότητα αυτής της 
αρχής της αμοιβαίας δέσμ.ευσης, προτιμά μια γενικότερη και κατά περίπτίοση 
προσέγγιση, λαμβανομένου υπόψη της φύσης αυτών TÎOV πολιτικίόν. 
Στο πλαίσιο της μελλοντικής εταιρικής σχέσης ΕΕ - ΛΚΕ και με. την υπόθεση 
μιας μεγαλύτερης επιλεκτικότητας της ενίσχυσης, η οποία θα συνδέεται με την 
αξιολόγηση της "σαηττής διαχείρισης", η καταβαλλόμενη προσπάθεια όσον 
(/.φορά κοιν<υνικές πολιτικές καθώς και πολιτικές που έχουν <ος σκοπό να 
32 Ο σχεδιασμός "20/20" περιελήφθη από το PNUD στην Έκθεση του για την ανάπτυξη του 
ατόμου το 1994 και αναφέρεται επίσης στο Πρόγραμμα Δράσης της Διάσκεψης Κορυφής για 
την Κοινωνική Ανάπτυξη (Κοπεγχάγη. Μάρτιος 1995). Προβλέπει αμοιβαίες δεσμεύσεις εκ 
μέρους των δικαιούχων και των χορηγών βοήθειας επί της αρχής της διάθεσης του 20% 
τουλάχιστον τιον δημοσιονομικών πάρων του εσωτερικού κα()υ>ς και των ξένων πόρων 
ενίσχυσης στους βασικούς κοινωνικούς τομείς. 
77 
ευνοήσουν την πρόσβαση στους παραγί,ογικούς πόρους και την αύξηση της 
απασχόλησης, θα μπορούσαν να αποτελέσουν αναπόσπαστο τμήμα των 
κριτηρίων που πρέπει να ληφθούν υπόψη. 
3. Ενσωμάτωση της προστασίας του περιβάλλοντος στη διαδικασία 
ανάπτυξης. 
Ένα από τα βασικά διδάγματα της θεωρίας και της πρακτικής της βιώσιμης 
(/.νάπτυξης είναι ότι δεν μπορεί να υπάρξει σχεδιασμός αποτελεσματικής 
περιβαλλοντικής δράσης εφόσον οι κοινωνικές και οικονομικές πολιτικές 
παραμένουν αναλλοίωτες. Αντίθετα, οι περιβαλλοντικές ανησυχίες πρέπει να 
ενσο)ματα.)θούν στον σχεδιασμό, στην εφαρμογή και στην αξιολόγηση του 
συνόλου των πολιτικίόν, τανν προγραμμάτα)ν και τανν έργανν. 
Αν και η Κοινότητα διαθέτει ένα ευρύ φάσμα πολιτικών Οιακηρύξεχον για τη 
διαχείριση του περιβάλλοντος, της λείπει πάντα μια ξεκάθαρη στρατηγική 
καθώς και η απαραίτητη αποφασιστικότητα για να την καταστήσει λειτουργική. 
Λαμβάνοντας υπόψη τη διαφαινόμενη από τη διαδικασία του Ρίο συναίνεση, 
τέσσερις προτεραιότητες ξεχωρίζουν σχετικά με τη αναπτυξιακή συνεργασία : 
- να ικανοποιηθούν οι ανάγκες και να καταπολεμηθεί η φτώχεια. Αν και η σχέση 
αιτίου αιτιατού μ,εταξύ της q/τώχειας και της υποβάθμισης του περιβάλλοντος 
είναι πολύπλοκη, τόσο η φτώχεια όσο και η ρύπανση μπορούν vex θεχορηθούν (ος 
το αποτέλεσμα οικονομικών και κοινίονικαόν όυνάμεανν που έχουν την τάση να 
μετακυλίουν το ανθρώπινο και περιβαλλοντικό κόστος στις σημερινές και 
μελλοντικές γενιές. 
- να χρησιμοποιηθούν οι δυνάμεις της αγοράς για την ανάδειξη του κόστους και 
των πλεονεκτημάτων για το περιβάλλον. II Ατζέντα 21 βασίζεται στην 
αναγνώριση του γεγονότος ότι οι αγορές πρέπει σταδιακά να ενσα)ματώσουν τα 
κοινωνικά και περιβαλλοντικά κόστη ώστε οι τιμές να αποκαλύψουν την 
"οικολογική αλήθεια". 
- να ενσωμσ/ποΟούν οι στόχοι για το περιβάλλον στη οιατύπχοση μιας συνολικής 
πολιτικής και στα συστήματα διαχείρισης, προκειμένου η προστασία του 
περιβάλλοντος να αποτελέσει αναπόσπαστο τμήμα της αναπτυξιακής 
διαδικασίας και όχι μεμοναΜίέ.νο στόχο. Αυτό απαιτεί την ενίσχυση τανν 
περιβαλλοντικών δυνατοτήτανν και την υιοθέτηση μιας συμμετοχικής 
προσέγγισης. 
- vit ευαισθητοποιηθούν τα χαρτοφυλάκια επενδύσεων υπέρ της "πράσινης 
ιδέας", αξιολογώντας την επίπταχτη στο περιβάλλον καθ' όλη τη διάρκεια του 
έργου και χρημ(/τοόοτώντας επενδύσεις προτεραιότητας για την προστασία του 
περιβάλλοντος και την καταπολέμηση της ρύπανσης. 
Ορισμένα θέματα αξίζουν ιδιαίτερης προσοχής : 
- για πολλές χώρες ΑΚΠ. η ποσότητα και η ποιότητα τανν υόατίνίον πόρανν 
αρχίζει να αποτελεί κρίσιμο πρόβλημα, τόσο στις αστικές όσο και στις αγροτικές 
περιοχές. Οι σχέσεις μεταξύ νερού, δημογραφικής πίεσης και υποβάθμισης τα)ν 
εδαφών αποκτούν όλο και μεγαλύτερη σημασία. 
78 
- η αποόάσακτη (χποτελεί μείζον πρόβλημα σε, πολλές χώρες, με επιπτώσεις σε 
τοπικό αλλά και συνολικό επίπεδο, στο μέτρο που επηρεάζει τη βιοποικιλότητα. 
- οι νησιά ντικές χώρες ΑΚΕ είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένες σε εν δυνάμει απειλές 
που έχουν να κάνουν με την αλλαγή του κλίματος και ιδιαίτερα με την αύξηση 
της συχνότητας TOW βιαίων καταιγίόίον. Επιπλέον, στην υποσαχαρια Αφρική, τα 
προβλήματα ξηρασίας θα μπορούσαν επίσης να οξυνθούν. 
- η στήριξη της ανάπτυξης των δυνατοτήτα)ν των χωρών ΑΚΕ όσον αφορά τις 
περιβαλλοντικές πολιτικές, τόσο στο στάδιο της διατύπα)σης των πολιτικών όσο 
και κατά την εφαρμογή τους, είναι απαραίτητη ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την 
παρακολούθηση των ήδη επικυρα)μένα)ν ή μελλοντικών διεθνών συνθηκών. 
Β. Η θεσμική διάσταση 
Η ανάλυση TOW κοινα)νικοοικονομικ(όν εξελίξεχον και πολιτικίόν στις χ/ήρες 
ΑΚΕ. η οπού/, παρουσιάσθηκε στο κεφάλαιο III, δείχνει τη σημασία της 
δυσλειτουργίας του κράτους και την * οξύτητα των π.ροβλημάτα)ν 
"διακυβέρνησης". Τα προβλήματα αυτά παρεμποδίζουν την ανάπτυξη πολλών 
χωρών, καθυστερούν την υλοποίηση ή παρεμποδίζουν την ολοκλήρακτη τανν 
προγραμμάτων διαρθρωτικής προσαρμογής και τροφοδοτούν την αστάθεια και 
την "έλλειψη εμπιστοσύνης", το οποίο έχει επιπτώσεις στις επενδύσεις και στη 
νομιμότητα της αναπτυξιακής ενίσχυσης. Η ανάλυση αυτή κατέδειξε επίσης την 
(χνάγκη αποκατάστασης ή ενίσχυσης του κράτους δικαίου για την εξασφάλιση 
τίον ελαχίστ<ον απαραιτήτανν προϋποθέσεχον ανάπτυξης και μείαχτης τα)ν 
ανισοτήτανν και της φτίόχειας. Ο σημαντικός χαρακτήρας αυτών τανν στοιχείων 
αναγνίορίσθηκε στα κείμενα της Σύμβασης Αομέ Ι Va από το 1955. 
Αλλά η μεταρρύθμιση TÎOV διοικητικοί και δικαστικών συστημάτίον, η βελτία)ση 
τιον όυνατοτήτανν (χνάλυσης και (τχεδκχσμού πολιτικών ανάπτυξης καθώς και η 
ενίσχυση τανν θεσμών που πηγάζουν από την κοινα)νία τιον πολιτών και οι 
οποίοι μπορούν να παίξουν τον ρόλο του αντίβαρου της εξουσίας, δεν έχουν 
αποτελέσει μέχρι σήμερα αντικείμενο αποφασιστικής πολιτικής εκ μέρους της 
ΕΕ. Οι κοινοτικές δράσεις θεσμικής στήριξης και στήριξης της "διακυβέρνησης" 
συνίσταντο κυρίιος στην ενθάρρυνση δημοκρατικών εκλογικών διαδικασιών, 
στην παροχή τεχνικής βοήθειας που συνδέεται με έργα ή προγράμματα 
συνεργασίας, καθώς και (7ε μια στοχευμένη οικονομική ενίσχυση που αποσκοπεί 
στη διευκόλυνση ή την αντιστάθμιση τανν επιπτώσεανν ορισμένα)ν 
μεταρρυθμίσεων. Κατά τη διάρκεια τανν τελευταία)ν ετών όμα)ς, αποδόθηκε 
μεγαλύτερη σημασία στο σύνολο του θεσμικού τοπίου και όχι μόνο στην 
υπηρεσία ή το θεσμό που είχε αναλάβει την υλοποίηση ενός συγκεκριμένου 
έργοα. Ίο μέσο στήριξης της όιαρθραντικής προσαρμογής και οι δράσεις 
στήριξης τανν τομεακών πολιτικίόν ευνόησαν την εξέλιξη αυτή, στο μέτρο που 
επέτρεψαν στην Κοινότητα να παίξει έναν ενεργότερο ρόλο για τη βελτίακιη της 
πολιτικής για το περιβάλλον, (7ε τομεακό ή γενικότερο επίπεδο. Η τάση αυτή 
προφανώς θα ενταθεί μελλοντικά για να ληφθούν υπόψη τα συμπεράσματα τα)ν 
μελετών αξιολόγησης τα οποία έδειξαν οτι, για να αυξηθούν τα αποτελέσματα 
της κοινοτικής συνεργασίας, οι κοινίονικές πτυχές θα πρέπει να λαμβάνονται 
συστηματικότερα .υπόψη και να τυγχάνουν ενδελεχέστερης αντιμετώπισης. 
Αλλά μήπως θα έπρεπε να πάμε. μακρύτερα από αυτές τις προσαρμογές οι 
οποίες ούτακ ή άλλα)ς θα μπορούσαν ήδη να είχαν ενταχθεί στο υφιστάμενο 
πολιτικί) πλαίσιο; Μ εξέλιξη του ρόλου του κράτους στο νέο διεθνές οικονομικό 
και πολιτικό περιβάλλον προς μια όιάρθριοση η οποία θα είναι υπεύθυνη για 
79 
την εξασφάλιση ορισμένατν προϋποθέσεα)ν - πλαισίων ώστε να λάβει χώρα μια 
ανάπτυξη η οποία θα πληρεί τα κριτήρια της συνεχούς και δίκαιης ανάπτυξης, 
μ.ας οδηγεί πράγματι στο να σκεφθούμε εκ νέου αυτή τη διάσταση τα)ν σχέσεα)ν 
ΕΕ - ΑΚΕ: Μήπίος η ΕΕ θα πρέπει να στηρίζει κατά πιο στρατηγικό τρόπο την 
αναγκαία διαδικασία πολιτικής και κοινωνικής μετάβασης; 
Η ανάπτυξη των θεσμών (7ε μία χώρα είναι μία κατ' εξοχήν πολιτική διαδικασία. 
Mu/, μεταρρύθμιση δεν μπορεί να δώσει αποτελέσματα χωρίς προσαρμογή στις 
τοπικές συνθήκες και προϋποθέτει την υπερπήδηση πολλών εμποόία)ν στον 
βαθμό που αντιτίθεται στη όιάρθραχτη της εξουσίας και συναντά αναγκαστικά 
δυνατές αντιδράσεις. II θεσμική ανάπτυξη λοιπόν έχει δύο συμπληρίυματικές 
διαστάσεις: μια πολιτική και μία περισσότερο "τεχνική διάσταση". 
Υπό αυτές τις συνθήκες, μήπως η ΕΕ πρέπει να παίξει έναν ενεργότερο ρόλο 
στον τομέα της θεσμικής ανάπτυξης και να συμμετάσχει περισσότερο στο 
διάλογο που διεξάγεται με άλλους χορηγούς βοήθειας; Π(ός μπορεί να παίξει 
τον ρόλο αυτό ; 
Ι. Υπάρχουν αποφασιστικής σηιιασίας λόγοι για τους οποίους η ΕΕ πρέπει να 
εμβαθύνει τη δράση της στον τοιιέα αυτό, προσδίδοντας της μεγαλύτερη 
προτεραιότητα, μέχρι του σημείου να την καταστήσει στρατηγικό άξονα στις 
(Τχέχτεις της με τις ΑΚΕ : 
- οι χώρες ΑΚΕ αντιμετωπίζουν σήμερα την ανάγκη επανακαθορισμού της 
αντίληψης τους περί TÎOV καθηκόντίον του κράτους και βελτία)σης του τρόπου με 
τον οποίον το κράτος ασκεί αυτά τα καθήκοντα, με τελικό σκοπό την 
εξυπηρέτηση του γενικού συμφέροντος. Η πολιτική διάσταση που υπαγορεύει τη 
δράση της ΕΕ <>' αυτόν τον τομέα είναι απαλλαγμένη από καθαρά εθνικού 
χαρακτήρα υπολογισμ.ούς. II ΕΕ δεν έχει ένα ενιαίο μοντέλο να επιδείξει - τα 
ίδια τα κράτη μέλη ανέπτυξαν διαφοροποιημένα συστήματα κοιναννικής και 
πολιτικής οργάνιοσης. 
- το βασικό χαρακτηριστικό για την Ένακτη στοιχείο του σεβασμού τα)ν 
ανθρανπίνανν όικαιωμάτανν και TÎOV θεμελιωδών ελευθεριών καθώς και της 
εφαρμογής TÎOV δημοκρατικών αρχών. Οι δυσκολίες όμως που εμφανίζονται στα 
πλαίσια τανν uq,ιστάμενων πολιτικών στήριξης του εκδημοκρατισμού, οι οποίες 
αναφέρθηκαν στο κεχράλαιο III. θα πρέπει να την ωθήσουν προς μία λιγότερο 
(φορμαλιστική και περισσότερο εποικοδομητική προσέγγιση. 
- η αποτελεσματικότητα και η επίπποση της κοινοτικής ενίσχυσης εξαρτώνται σε 
μεγάλο βαθμό από τις θεσμικές πτυχές της. Η επίπτίοση τανν περισσοτέρίον 
δράσεων κοινοτικής συνεργασίας στους οικονομικούς και κοινοτικούς τομείς 
θα βελτιώνονταν χάρη σε. μ.ια αποφασιστικότερη δράση στον τομέα της θεσμικής 
ανάπτυξης. Οι μελέτες αξιολόγησης όμ(.ος έδειξαν ότι η επίπτακτη και η 
βκοσιμότητα TOW προγραμμό/αον κοινοτικής ενίσχυσης επηρεάζονται συχνά από 
το γεγονός ότι. συχνά δεν. λαμβάνονται αρκετά υπόψη οι περιορισμοί και τα 
εμπόδια που συνδέονται με το θεσμικό πλαίσιο. Επιπλέον, στο μέτρο που η ΕΕ 
στηρίζει τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις, είναι προς το συμφέρον της, για 
λόγους αποτελεσματικότητας, vex παρέμβει στις θεσμικές πτυχές που συνδέονται 
με τις μεταρρυθμίσεις αυτές. II ύπαρξη και η λειτουργία προβλέψιμου νομικού 
πλαισίου, διαφανών διαδικασιών στη λήψη αποφάσεχον και στη διοικητική και 
όημ,οσιονομ.ική διαχείριση καθώς και ποιοτικών δημοσίων υπηρεσιών. 
80 
αποτελούν απαραίτητες προϋποθέσεις για την επιτυχία τανν πολιτικών 
προσαρμογής στις χώρες ΛΚΕ. 
Η εταιρική σχέση που η Ε Ε έχει σκοπό να αναπτύξει με τις χώρες ΑΚΈ αποτελεί 
ένα κατάλληλο πλαίσιο γιχχ την εξέταση τανν προβλημάτα)ν θεσμικής ανάπτυξης, 
στο βαθμό που επιτρέπει στις ενδιαφερόμενες χώρες να αναλάβουν την κύρια 
ευθύνη τανν μεταρρυθμίσεχον, ενο') η ΕΕ μπορεί να εξασφαλίσει μια τεχνική, 
χρηματοδοτική και πολιτική στήριξη με βάση αμοιβαίες μεσοπρόθεσμες 
δεσμεύσεις. 
Επιπλέον, η εμπειρία της Ένωσης όσον αφορά τις μεταρρυθμίσεις, προερχόμενη 
από την ίδια την ευρωπαϊκή οικοδόμηση, της επέτρεψαν να αναπτύξει μια 
ιδιχ άτ ερ) | τεχνογ v( ι Ητί( ;.. 
2. Όσον αφορά το περιεχόμενο και τις ρυθμίσεις μιας ευρανπαϊκής δράσης στο 
θεσμικά τομέα και στον τομέα της ενίσχυσης τανν δυνατοτήτανν. Τρεις είναι οι 
συμΥΓληραΗίατικές επιλογές που θα μπορούσαν να εξεταστούν για την ανάπτυξη 
της δράσης της ΕΕ: 
- η ΕΕ θα μπορούσε να επανεξετάσει τα μέσα ενεργοποίησης της τοπικής και 
ευρανπαϊκής πραγματογνωμοσύνης καθώς και την εξασφάλιση της μεταφοράς 
τεχνογνωσίας από την Ευρώπη στις ΑΚΕ. ΓΙ δημιουργία ενός δικτύου ανάλυσης 
και εξειδικευμένης τεχνικής βοήθειας θα επέτρεπε, την εξασφάλιση μιας 
συνεχούς στήριξης για αρκετά μεγάλες χρονικές περιόδους και τη συσσώρευση 
πραγματικής εμπειρίας και τεχνογνωσίας. 
- η ΕΕ θα μπορούσε να αναπτύξει ειδικές δεξιότητες σε. ορισμένους τομείς 
ανάλογα με την προστιθέμενη αξία .που μπορεί να προσφέρει σε σχέση με τις 
παρεμβάσεις τανν άλλανν πολυμερών ή διμερών χορηγών βοήθειας. Είναι 
δυνατόν να προσδιορισθούν πολλοί τομείς οι οποίοι συνδέονται με. τους 
κύριους τομείς δράσεις της ΕΕ: 
(α) η προώθηση του σεβασι*ού τανν ανθρανπίνανν όικαιωμάτανν. 
(β) η στήριξη τιον περιφ-ερειακών σργανώσεχον. 
(γ) η αναδιάρθρωση τιον όημοσίανν υπηρεσιών σε συνεργασία με τους άμεσα 
ενόιαφ-εράμενοιις παράγοντες, η βελτίακτη της δυνατότητας ανάλυσης και 
σχεδιασμού τανν οικονοιιικίόν και κοινίονικών πολιτικίόν, η προετοιμασία τανν 
μεταρρπθμ.ίσεονν καθώς και μια αποκεντρίομένη στήριξη της δημόσιας 
διοίκησης. 
(δ) η δημοσιονομική διαχείριση (7ε σύνδεση με τις δραστηριότητες στήριξης της 
δκιρθρ<οτικής προσίιομογής. 
(ε) η ανάπτυξη ορισμένανν απαραιτήτανν δυνατοτήτίον για τη λειτουργά/, της 
αγοοάς. όπως το δίκαιο τιον επιχειρήσεων, το δίκαιο προστασίας TÎOV 
καταναλωτών και τανν σαλλόγίον καταναλαττών, η προστασία τανν επενδυτών, η 
διαφύλαξη τοο περιβάλλοντος, τους κανόνες ανταγωνισμού κλπ. 
(στ) η αποκεντρίομένη συνεργασία όχι <ος μια εναλλακτική λύση στη στήριξη του 
δημοσίου τομέα, αλλά ως ενός συμπληρίοματικού τοιιέα δράσης που έχει (ος 
(τκοπό να βελτιώσει τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ δημοσίου και ιδκοτικού τομέα 
81 
και να φέρει πιο κοντά στους παράγοντες της κοιναννίας τα)ν πολιτών τη δράση 
της ΕΕ. 
(ζ) η ενίσχυση των κοινοβουλευτικοί θεσμών (όστε να συμβάλει στη διαφάνεια 
TOW πολιτικίόν και στη σοκττή διαχείριση TÎOV δημοσίων υποθέσεων. 
- τέλος, η ΕΕ θα μπορούσε, να επιλέξει μια νέα πρακτική όσον (/.φορά την 
ενίσχυση με σκοπό τη μ,είοχτη τανν αρνητικοόν αποτελεσμάτίυν στην ανάπτυξη 
τανν τοπικοόν όυνατοτήτίον. 
II χρησιμότητα της περαιτέρα) χρησιμοποίησης της τοπικής 
πραγμ.ατογναφιοσύνης έχει ήδη (χν(χγνα)ρισθεί στη Σύμβαση Αομέ. θα πρέπει 
όμως να εξετασθούν και άλλες, περισσότερο ριζικές, αλλαγές. Σε ορισμένες 
περιπτίόσεις και για μια μεταβατική περίοδο, ένας ορισμένος βαθμός 
υποκατάστασης είναι αναμφίβολα αναπόφευκτος. Όμα)ς, ένα σαφές πολιτικό 
μήνυμα υπέρ μιας αλλαγής της προσέγγισης και μιας μείαχτης τανν αρνητικών 
επιπτίόσεχην όσον ((φορά την ενίσχυση της ανάπτυξης της τοπικής, θεσμικής και 
διοικητικής δυνατότητας θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια σειρά αλλαγών 
(απλούστευση τανν όιαόικασκόν, μείακτη του αριθμού των μέσων, εγκατάλειψη 
της περιπτίοσιακής προσέγγισης του έργου,...). Πρόκειται βεβίχάος περί ενός 
στρατηγικού αναπροσανατολισμού στο μέτρο που η ανάπτυξη των τοπικών 
δυνατοτήτίον θα αποτελέσει ένα από τα βασικά κριτήρια που θα διέπουν την 
επιλογή TOW πρακτικών τρόπχον συνεργασίας. Διάφορες επιλογές, όσον αφορά 
αυτό το θέμα. εξετάζονται στο κεφάλαιο VI. 
Γ. Το εμπόριο και οι επενδύσεις 
II (ταϊστή ένταξη της ομάδας ΛΚΕ στην παγκόσμια οικονομία και ιδιαίτερα ο 
καθορισμός της θέσης της στο εξελισσόμενο δίκτυο τανν εξαντερικών 
οικονοιιικίόν σχέσεων της HE <ος βασική διάσταση της ένταξης τους στην 
παγκόσμια οικονομία, αποτελεί μια πρόκληση η οποία πρέπει να 
(χντιμ.ετα)πισθεί από τις νέες σχέσεις ΕΕ / ΑΚΕ μετά το 2000. Η έλλειψη ενός 
καταλλήλου πλαισίου μπορεί να οδηγήσει στη διάσπαση της ομάδας ΑΚΕ, στη 
χαλάροκτη τχον υφιστάμενοι όεσμχόν μεταξύ ορισμένων χωρών και περιοχών 
ΛΚΕ και της ΕΕ και στη συνέχιση της περιθα)ριοποίησης των φτίοχότερανν 
χαίρων ΛΚΕ. 
Εμπορικές συικί-ίονίες 
Υπάρχουν, πολλές δυνατές εναλλακτικές προτάσεις για τις μελλοντικές 
εμπορικές σχέσεις ΙΈ / ΛΚΕ μετά το 2000. Αυτές οι προτάσεις θα πρέπει να 
επιτρέψουν στις χώρες ΛΚΕ να διαμορφώσουν τις στρατηγικές ένταξης που 
επιθυμούν. Οι προτάσεις αυτές θα πρέπει-επίσης να εξετασθούν λαμβάνοντας 
υπόψη τις διαστάσεις της αρχής της ισότιμης συνεργασίας πάνα) στις οποίες 
στηρίζονται οι εμπορικές σχέσεις ΕΕ / ΑΚΕ : 
ι) ενιαία εμπορική συμφαννία ή πολυμερείς εμπορικές συμφαννίες 
ii) διαφοροποιημένη ή γενικευμένη 
i i i ) αμ οιβαίχ /. ή μ η ( φι οιβαίχ '. 
iv) συμβατική (που εξασφαλίζει ικχκροπρόθεσμη ασφάλεια, διμερής ή 
πολπμερής) ή μονομερής (στην πολιτική διακριτική ευχέρεια της ΕΕ). 
82 
Με δεδομένο άτι η αρχή της εταιρικής σχέσης έχει μια σημαντική πολιτική 
σημασία για τις χώρες ΑΚΕ καθώς και για τα μέλη της ΕΕ, οι διάφορες επιλογές 
που εξετάζονται θα πρέπει να (χξιολογηθούν λαμβάνοντας υπόψη την επίπτα)σή 
τους επί αυτής της αρχής: θα την υπονομεύσουν ή αντίθετα θα την ενισχύσουν; 
(-)(/. (χποτελέσουν αιτία συρρίκνα)σης ή διεύρυνσης; Τα σημαντικά αυτά πολιτικά 
επιχειρήματα θα πρέπει.να ληφθούν υπόψη κατά την αξιολόγηση τα)ν διαφόρων 
επιλογοόν. Θα πρέπει επίσης vex ληφθούν υπόψη και οι τεχνικοί περιορισμοί που 
αφορούν ειδικότερα τη διαπραγμάτευση τανν ΖΕΣ (βλέπε πίνακα 5 για την 
ανάλυση τανν εμπορικοόν επιλογο'νν). 
Ο κατάλογος που θα μπορούσε να προταθεί προς εξέταση στις χώρες θα 
μπορούσε να περιλαμβάνει τα παρακάτα) στοιχεία : 
') "Statu quo". Διατηρείται το ισχύον μη αμοιβαίο σύστημα, 
δκχίροροποιημένο (όσον αφορά τις άλλες ΑΑΧ), συμβατικό και 
ομοιόμορφο, το οποίο βασίζεται (/.ποκλειστικά στις προϋποθέσεις 
πρόσβασης στις αγορές. Mux παραλλαγή "βελτκαμένου statu quo" θα 
μπορούσε να περιλαμβάνει βελτιώσεις σχετικά με την πρόσβαση στις 
αγορές καθώς και μια χαλάρακτη Τ(ον κανόνίον και διαδικασιών, τα)ν 
συμχρωνκάν επί θεμ.άτανν που συνδέονται με το εμπόριο (προδιαγραφές, 
περιβάλλον, πολιτική ανταγαννισμού, πνευματική ιδιοκτησία κλπ.) και 
επιπλέον μια συμ.φωνία για-τις υπηρεσίες. Mux άλλη παραλλαγή θα 
συνίστατο στον περιορισμό της επιλογής (χυτής αποκλειστικά στις 
λιγότερο προηγμένες χώρες ΑΚΕ, προτείνοντας ταυτόχρονα στην πιο 
προηγμένη ομ.άόα μια από τις παρακάτα) εναλλακτικές δυνατότητες, από 
σχέση με τις επιλογές τους και τις επιθυμίες τους. Τέλος, θα μπορούσε να 
εισαχθεί (Τ' αυτήν την πρόταση ένα στοιχείο αμοιβαιότητας, ζητώντας 
από όλες τις χώρες ΛΚΕ να υποβάλουν προσφορά παγιιομένανν δασμών 
στην GATT. 
ii) Ένταξη στο ΣΓΠ. II επιλογή αυτή συνίσταται στην κατάργηση του 
εμπορικοί) σκέλους από τη Σύμβαση Αομέ. που θα περιορισθεί έτσι σ' ένα 
σύστημα ενίσχυσης. Οι λιγότερο προηγμένες χοόρες ΑΚΕ θα αποτελέσουν 
μια ομ.άόα μ.αζί με. τις άλλες λιγότερο προηγμένες χώρες εκτός ΑΚΕ ενώ 
οι πιο προηγμένες χώρες ΑΚΕ θα εισαχθούν σταδιακά στο κανονικό 
σύστημα. Για να αποφευχθεί μια πολύ σημαντική απώλεια προτιμήσεων 
από τις χώρες Λ ΑΧ - ΑΚΕ, οι γενικές προτιμήσεις που έχουν 
παραχωρηθεί στις λιγότερο προηγμένες χώρες θα μπορούσαν να 
αυξηθούν προκειμένου να εξισο)θούν με το επίπεδο των οριζοντίανν 
προτιμήσεχον της Σύμβασης Αομέ. Με δεδομένο το γεγονός ότι 
αποτελούν μονομερή πολιτική της ΕΕ, οι προτιμήσεις που θα 
παραχωρηθούν δεν θα αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης με τις 
χώρες ΛΚΕ. Τίποτα δεν μπορεί να τους ζητηθεί (ος αντάλλαγμα. 
Λλλοιώς. η προτιμησιακή συμφχονία ΕΕ / AÀX θα μπορούσε, να ενταχθεί 
(και τελικά να παγιωθεί στην GATT) σ' ένα πλαίσιο προτιμήσεχον υπέρ 
τανν ΑΑΧ. 
iii) "Ενιαία αιιοιβαιότητα". Να ζητηθεί απ* όλες τις ΑΚΕ να επεκτείνουν την 
αμοιβαιότητα (σύμ.φχονα με τους κανόνες του ΠΟΕ) στις εξαγί,ογές της 
ΕΕ. μετά από μια μεταβατική περίοδο. Παραλλαγή: να προβλεφθούν 
διαφορετικές μεταβατικές-περίοδοι για τις ΑΑΧ - ΑΚΕ και για τις πιο 
ποοηγμένες ΛΚΕ. Βελτκομένη παραλλαγή: η επιλογή αυτή θα μπορούσε 
να περιλαμβάνει επίσης συμχμονίες για τους τομείς που έχουν σχέση μί­
το εμπόριο καθώς και μ.κχ συμφχονία για τις υπηρεσίες. II παραλλαγή 
83 
αυτή προϋποθέτει την πλήρη ένταξη του συνόλου τανν χωρών ΑΚΕ στο 
πλαίσιο του ΠΟΕ. 
iv) "Διαφοροποιημένη Αιιοιβαιότυτα". Η αμοιβαιότητα μεταβλητής 
γεωμετρίας (σύμφα)να με τους κανόνες του ΠΟΕ) αφενός με την ΕΕ και 
αφετέρου με ομοιογενείς περιφερειακές ομάδες κρατών ΑΚΕ ή με 
|.ιεμ.ονωμένες χώρες ΑΚΕ, σύμφα)να με το πρότυπο τα>ν περιφερειακών 
εμπορικών συμφχονιών Βορρά - Νότου. Στη βελτιωμένη της έκδοση, η 
επιλογή αυτή θα περιλαμβάνει επίσης, συμφωνίες για τομείς που 
συνδέονται με. το εμπόριο, μια συμφωνία Υια τιζ υπηρεσίες και την πλήρη 
ολοκλήροκτη στο πλαίσιο του ΠΟΕ. Μια άλλη παραλλαγή θα εξέταζε την 
περίπτίοση περιφερειακαόν εμπορικών συμφωνιών μεταξύ, αφενός της ΕΕ 
και. αφετέρου μιας ζοόνης περιφερειακής ολοκλήραχτης που θα 
αποτελείται από χώρες εντός και εκτός ΑΚΕ. 
Τέλος, θα μπορούσαν VÎX εξετασθούν δύο άλλες επιλογές που συνδυάζουν τις 
τέσσερειςπαραπάνο) επιλογές : 
ν) "Διαφοροποίηση (7ε ένα ενιαίο πλαίσιο". Η επιλογή (χυτή θα 
περιλαμβάνει τις επιλογές από i) έίος και iv) που θα αντιπροσανπεύουν τα 
στοιχεία ενός ενιαίου καταλόγου για την ΕΕ και τις ΑΚΕ, τα οποία θα 
επιλέγονται ανάλογα με .το επίπεδο ανάπτυξης, με τις υπάρχουσες 
ανάγκες και με. τη θέληση TCDV ΑΚΕ για εμβάθυνση της σχέσης, καθώς και 
με τις νέες πολιτικές συνθήκες και με τον βαθμό αμοιβαιότητας που οι 
χώρες ΛΚΕ θα ήταν έτοιμες να παραχωρήσουν στην ΕΕ. Η επιλογή αυτή 
θα διατηρήσει 'για όλες τις χίόρες ΛΚΕ το συμβατικό χαρακτήρα της 
υφιστάμενης σχέσης αλλά μπορεί να απαιτήσει θεμελιώδεις 
τροποποιήσεις όσον (/.φορά ορισμένες οριζόντιες προτιμήσεις της 
ισχύουσας σχέσης (τα πριοτόκολλα για τα βασικά προϊόντα και τις 
γεχυργικές προτιμήσεις), ιδιαίτερα όσον αφορά την επιλεξιμότητα της 
χώρας. 
11 επιλογή (/.υτή θα εξετάσει ένα σύνολο εμπορικών συμφιονιών οι οποίες 
θ(/. είναι οργανίομ.ένες (7ε τέσσερις ενότητες : 
( ι. ) /ΕΣ από περιφέρεια (7ε περιφέρεια σύμοχονα με το πρότυπο της 
επιλογής iv) 
β) Δια εσείς ΖΕΣ όπχος στην επιλογή i ν) αλλά με εθελοντική συμμετοχή 
χ/ορίόν ΛΚΕ. που δε συμ.μετέχουν σε καμμία διαδικασία περιφερειακής 
ολοκλήρακτης. οι οποίες είναι αρκετά μεγάλες και ικανές (π.χ. Νιγηρία, 
Ζ(χΐρ) και εφόσον οι πολιτικές συνθήκες είναι ευνοϊκές. 
γ ) Μηίχιιοιβαίες ποοτιιιήσεις οι οποίες έχουν διατηρηθεί για τις λιγότερο 
προηγμένες ΛΚΕ, (που έχουν καθορισθεί μονομερώς ή σ' ένα πολυμερές 
πλαίσιο) τωνοποάον το κατά κεφαλήν εισόδημα είναι χαμηλιττερο ενός 
παγκοσμίως αναγν<ορισμένου επιπέδου και οι οποίες δεν συμμετέχουν σε 
καμμία διαδικασία περιφερειακής ολοκλήρωσης που να εξαρτάται από 
την παοαπάνα) επιλογή α). 
δ) II σταδιακή ένταΕη στο ΣΠΓ λαμβάνοντας υπόψη τις μη αμοιβαίες 
οριζόντιες προτιμήσεις για τις χίόρες ΑΚΕ που δεν θέλουν να ενταχθούν στις 
επιλογές α) ή β) αλλά οι οποίες διαθέτουν ένα επίπεδο ανάπτυξης που τις 
καθιστά μη επιλέξιμες για την επιλογή γ). -· Οι χώρες ΑΚΕ ποτ) 
84 
Πλαίσιο 5 . Ανάλυση το>ν εμπορικών εναλλακτικών δυνατοτήτων 
To "status quo" που παρουσιάζει το πλεονέκτημα ότι είναι-ήδη γναχττό; διατηρεί 
το ενιαίο και συμβατικό χαρακτήρα της υφιστάμενης εμπορικής (τυμφωνίας 
προσφέροντας μακροπρόθεσμη ασφάλεια (μέχρις ενός ορισμένου σημείου, 
βλέπε παρακάτα)). Με. δεδομένο ότι διατηρεί τα χαρακτηριστικά στοιχεία της 
διαφοροποίησης (σε σχέση με. άλλες ΑΑΧ), θα συνεχίσει να δίνει το μήνυμα 
σύμ.φχονα με το οποίο η εμπορική σχέση με τις ΑΚΕ παραμένει πάντοτε στην 
κορυφή της πυραμίδας τχον εμπορικών προνομίανν της ΕΕ. Η επιλογή αυτή 
παρουσιάζει επίσης το πλεονέκτημα ότι, σε σχέση με ορισμένα ευαίσθητα βασικά 
γεχοργικά προϊόντα της αγοράς της Ένα)σης, τα οποία είναι ζαπικής 
(αποφασιστικής μάλιστα) σημασίας για πολλές από τις χώρες ΑΚΕ, δίνει τη 
δυνατότητα στην Ένακτη να προτείνει διατάξεις πρόσβασης με την επιφύλαξη 
συγκεκριμένο)ν περιορισμχόν. Οι περιορισμοί (χυτοί παρέχουν στις χώρες ΛΚΕ 
ένα σαφές πλαίσιο σχεδιασμού και επιτρέπουν στη γεχυργική αγορά της 'Ενιοσης 
VÎX απορροφ/ήσει τις εν λόγο) ποσότητες. Η επιλογή θα μπορούσε επίσης να 
αποτελέσει μια ανάπαυλα, στο πλαίσιο της επόμενης φάσης του ΠΟΕ και της 
διεύρυνσης της Ένοκτης, στην εξέλιξη της κοινής γεα)ργικής πολιτικής. 
Οι αρνητικές πτυχές αυτής της επιλογής είναι οικάτί.οθι : 
- όντας διαφοροποιημένη, θα υπόκειται πάντα στην εκχώρηση παρέκκλισης από 
τους κανόνες του ΙΙΟΕ, η οποία και θα πρέπει να επανεξετάζεται κάθε χρόνο. 
Κατά συνέπεια, η κσφάλεια τανν προτψήσεα)ν που αποτελεί ένα από τα βασικά 
πλεονεκτήματα του εμπορικού πακέτου της Σύμβασης Αοιιέ, θα έχει 
υπονομευτεί (7ε σημαντικά βαθμό. 
- η λύση (/.υτή δεν θα επιτρέψει επίσης, λαμβανομένης υπόψη της περιορισμένης 
ασφ,άλειας TOW προτιμήσεονν, VÎX προσελκυθούν σημαντικού επιπέδου άμεσες 
ξένες επενδύσεις ούτε να αντισταθμισθούν οι επιπτώσεις του ενδεχόμενου 
αναπροσανατολισμού τανν ευρανπαϊκοόν επενδύσεχον λόγα) άλλων εμπορικών 
συμφχπνιών που εξαρπόνται (χπό την ΕΕ. 
- η επιλογή (χυτή δεν θα παράσχει την απαραίτητη ασφάλεια και αξιοπιστία στα 
εμπορικά (εισαγα)γές και εξ(χγα)γές) και κανονιστικά καθεστώτα τανν χ<ορών 
ΑΚΕ (όστε ν(/. μειωθεί το επίπεδο κινδύνου και να καταστούν οι χώρες ΑΚΕ 
ελκυστικότερες για τις επενδύσεις. 
- δεν θα. προσδώσει περαιτέρω ώθηση στις υφιστάμενες διαδικασίες 
περιφερειακής ολοκλήροητης μεταξύ τιον χωρών ΑΚΕ. 
- θα εμποδίσει κάθε. χώρα ή ομάδα χίορών ΑΚΕ να συμμετάσχει, . σε. 
περιφερειακές εμπορικές συμχραννίες που περιλαμβάνουν άλλες ανεπτυγμένες 
οικονομίες διότι θα ήταν πολιτικά και οικονομικά απαράδεκτο για την ΕΕ να 
υφίσταται διακρίσεις στις αγορές ΑΚΕ σε σχέση με άλλες ανεπτυγμένες 
οικονομίες. 
Ανεξάρτητα από τα παραπάνω, η επιλογή αυτή θα πρέπει να εξετασθεί επειδή 
συμβάλλει στην αυξημένη συμμετοχή τχον χίοροόν ΑΚΕ στο παγκόσμιο εμπόριο. 
Επιπλέον, θα πρέπει να σομπληρανθεί από την ανάγκη υποβολής ενός 
παγ'κομένοί' δασμολογίου στην GATT το οποίο θα μπορούσε, να αποδειχθεί 
χρήσιμο για να ζητηθεί παρέκκλιση από το άρθρο XXV.5. 
85 
II δεύτερη εναλλακτική επιλογή της ένταξης στο ΣΓΠ θα έχει ως βασικό 
πλεονέκτημα, από (χπόψεχος ΕΕ, την εναρμόνιση της μη αμοιβαίας 
προτιμησιακής εμπορικής πολιτικής της ΕΕ και την πλήρη συμφαννία της με 
τους κανόνες τοπ ΠΟΕ. Θα δημιουργήσει ίδιες συνθήκες πρόσβασης'στην αγορά 
της ΕΕ για όλες τις ΑΑΧ που δε συμμετέχουν σε μια περιφερειακή εμπορική 
συμφο)νία με. την ΕΕ. Θα επιτρέψει επίσης σε ορισμένες χώρες ή ομάδες χωρών 
ΑΚΕ να συμμετάσχουν στην περιφερειοποίηση μαζί με άλλες ανεπτυγμένες 
οικονομίες (οι χώρες της Καραϊβικής στο πλαίσιο της ALENA ή της FTAA, οι 
χώρες ΑΚΕ του Ειρηνικού στο πλαίσιο της APEC). Όσον αφορά τα 
μειονεκτήματα, η επιλογή αυτή περιλαμβάνει τους κάτα)θι κινδύνους : 
- από πολλές απόψεις, θα όιαμελήσει οριστικά το σύστημα της Αομέ. θα 
αντιμετονπίζει διαφόρους τύπους χωριόν με; διαφορετικό τρόπο, ανάλογα με το 
επίπεδο ανάπτυξης τους και δε θ:χ συνδέει πλέον την ενίσχυση με τις εμπορικές 
πολιτικές οι οποίες σήμερα είναι ενσα)ματ(ομένες στη Σύμβαση Αομέ. 
- θα μεκόσει σημαντικά, τουλάχιστον για τις πιο προηγμένες χώρες ΑΚΕ, το 
περιθίόριο τανν προτιμήσεονν που διαθέτουν χάρη στις συμφαννίες της Λομέ 
λόγα) του ότι οι προτιμήσεις για τα. αγροτικά προϊόντα θα πρέπει να 
ευθυγραμμισθούν με τα επίπεδα του ΣΓΠ ενώ δεν θα μπορούν να παρέχονται 
πλέον TÎX πλεονεκτήματα σχετικά με τις καθορισθείσες ποσότητες προϊόντα)ν 
που καλύπτονται από τα πραντόκολλα για τα βασικά προϊόντα. Στο πλαίσιο 
αυτής της επιλογής, η διατήρηση της ισχύος του πραντοκόλλου για τη ζάχαρη 
μπορεί να δημιουργήσει ορισμένα, όχι ασήμαντα, προβλήματα νομικής φύσεχος. 
- ()(/. μεΐίόσει την ασφ/χλεισ όσον αφορά τις συνθήκες πρόσβασης στην αγορά 
αλλά το μεκομένο ποσοστά προτιμήσεονν, το οποίο θα υπόκειται πάντα· σε μια 
αλλαγή πολιτικής εκ μέρους της ΕΕ ή στο μηχανισμό σταδιακής ένταξης στην 
ΣΓΠ, θα είναι αδιαπραγμάτευτο στο πλαίσιο του ΠΟΕ. Οι πιο προηγμένες 
χ(όρες ΑΚΕ θα έχουν περισσότερες δυσκολίες προσέλκυσης άμεσανν ξένα)ν 
επενόύσείον στο πλαίσιο αυτής της επιλογής. Πάντιος, η επιλογή τα)ν πολυμερών 
ΣΓΠ για τις ΑΑΧ (ΑΚΕ και εκτός ΑΚΕ), που θα ενσίοματιοθεί στην GATT, θα 
εξασφαλίσει υψηλό βαθμό ασφάλειας. 
- δεν θα προσελκύσει περισσότερο τις άμεσες ξένες επενδύσεις και δεν θα 
αντισταθμίσει · επίσης τον αναπροσανατολισμό του εμπορίου και τανν 
επενόύσείον που θα προέλθουν από τις περιφερειακές συμφα)νίες που θα 
συνσ.(|.θούν με την ΕΕ και στις οποίες θα συμμετέχουν άλλες ΑΑΧ. 
- θα είναι οοδέτερη σε. ό.τι αΐ[.ορά την υφιστάμενη διαδικασία περιφερειακής 
ολοκλήροητης Νότου - Νότου και δε. θα εξασφαλίσει περαιτέρα) προστασία 
ενάντια στην εμφάνιση κανονισμών της ΕΕ που θα αφορούν τομείς που 
συνδέονται με το εμπόριο. 
Τέλος, η επιλογή αυτή θα αποδυναμώσει τελεία)ς την αρχή της συνεργασίας που 
υπάρχει στη Σύμβαση Αομέ. η οποία θα περιορισθεί στις πολιτικές και θεσμικές 
της διαστάσεις καθοός και στη διάσταση της που αφορά την ενίσχυση. 
II τρίτη εναλλακτική δυνατότητα, (/.υτή της "οιιοιόμορφης αμοιβαιότητας" 
(σύμ.φχονα με το πνεύμα τοπ άρθρου XXIV της GATT) θα είναι σύμφαννη με τους 
κανόνες της GATT, θα ενισχύσει ριζικά την αρχή της συνεργασίας, δεδομένου 
ότι θα καταστήσει πιο- ισότιμη την σύμβαση μεταξύ τα)ν δύο μεραόν και θα την 
μετατρέψει σε σύμβαση αορίστου χρόνου, (τουλάχιστον σε. ό,τι αφορά το τμήμα 
της Σύμβασης σχετικά μ.ε το εμπόριο). 
86 
- θα διατηρήσει και μάλιστα θα βελτιώσει την ασφάλεια και την προβλεψιμότητα 
τανν προτιιιήσεχον ενιό 'διευρύνοντας και "οριοθετώντας" το καθεστώς των 
εισαγονγών TOW χωρίον ΑΚΕ. θα προσδώσει αξιοπιστία στις εμπορικές τους 
πολιτικές ' στα μάπα των εθνικών και ξένα)ν επενδυτών. Σαν αποτέλεσμα, 
μπορούμε vex αναμένουμε μια περαιτέρω προσέλκυση των άμεσων ξένων 
επενόύσεχον και θετική αντίδραση εκ μέρους των εθνικών επενδυτών. 
- θα επιτρέψει επίσης τη δημιουργία παρόμοιων συνθηκών σε σχέση με άλλες 
ΑΑΧ που θα συμμετάσχουν (7ε ΖΕΣ με την ΕΕ και θα επιτρέψει, σε. ορισμένες 
χίόρες ΛΚΕ. VÎX συμμετάσχουν (7ε περιφερειακές εμπορικές συμφα)νίες με άλλες 
ανεπτυγμένες χώρες καθώς και να επαχρεληθούν της δυναμικής της 
περιφερειακής οικονομίας. 
- (τε. ό.τι αφορά τα μειονεκτήματα, η επιλογή αυτή, επιβάλλοντας το οιιοιόμορφο 
οριζόντιο πλαίσιο, δε θα ασχοληθεί με το υπάρχον πρόβλημα της 
χαρακτηριστικής διαφοράς μεταξύ τανν χωρών ΑΚΕ όσον αφορά το επίπεδο 
Όλοκλήροκτης και ανάπτυξης καθίός και τις ανάγκες και τη δυνατότητα 
συμμετοχής <τε διαπραγματεύσεις ελευθέρων συναλλαγών με την ΕΕ. 
Το βασικά πρόβληιια είναι χωρίς αμφιβολία το εφικτόν του εγχειρήματος: πώς, 
όλες οι χώρες. ΛΚΕ θα μπορούσαν VÎX συμφαννήσουν σ' ένα "σχέδιο" και σε ένα 
'πρόγραμμα" (όπο)ς απαιτεί το άρθρο ΧΧίν\5.(γ)) για τη δημιουργία μιας ζώνης 
ελευθέραw συναλλαγο'νν ΕΕ/ΛΚΕ, η οποία θα λαμβάνει υπόψη της τα εμπορικά 
τους συστήματα καθοός και τις διαφορετικές τους ανάγκες όσον αφορά την 
αναόιάρθρίοση της βιομηχανίας και τις (χπαραίτητες αλλαγές φορολογικής 
πολιτικής που θα συνοδεύσουν την κατάργηση πον δασμών κλπ. Θα ήταν 
αδύνατο ένα και μοναδικά πλαίσιο να περιλάβει τις ανάγκες και τις συνθήκες 
κάθε χώρας. Επιπλέον, πολλά κράτη ΑΚΕ δεν διαθέτουν ούτε το ανθρώπινο 
δυναμικό με τα απαραίτητα προσόντα ούτε τις απαραίτητες διοικητικές 
δυνατότητες για VÎX συμμετάσχουν σε διαπραγματεύσεις ελευθέρα)ν συναλλαγών 
με την ΕΕ. 
"ΓΙ διαφοροποιηΜένη αΜοιβαιότητα" περιλαμβάνει όλα τα πλεονεκτήματα της 
προηγούμενης επιλογής, λαμβάνοντας παράλληλα 'υπόψη της τα διαφορετικά 
επίπεδα ολόκληρα)σης και ανάπτυξης καθώς και τις ανάγκες, τις συνθήκες, τις 
δυνατότητες και τη θέληση πον όιαφόρίον ομάδίον πον χ/ορών ΑΚΕ. Για κάθε 
περιοχή ΑΚΕ θα μπορούσε να καθορισθεί ένα "σχέδιο" και ένα "πρόγραμμα" το 
οποίο θα είναι προσαρμοσμένο στις ανάγκες- της και στις ιδιαίτερες 
δυνατότητες της ώστε να φθάσει (7ε ελεύθερες συναλλαγές με την ΕΕ. ΓΙ επιλογή 
αυτή θα δαόσει μια σημαντική οόθηοη στην υφιστάμενη διαδικασία περιφερειακής 
ολοκλήριοσης πον χωρίον ΑΚΕ. 
Το μεγάλο μειονέκτημα αυτής της λύσης είναι η απώλεια του ενιαίου χαρακτήρα 
αυτής της σχέσης και η κατάτμηση της αρχής της συνεργασίας η οποία όμχυς θα 
ισχυροποιηθεί στο πλαίσιο κάθε συμφωνίας. Επιπλέον, και με δεδομένο ότι 
αυτή η προσέγγιση πρέπει να βασίζεται σε υπάρχουσες διαδικασίες 
περιη εοειακής ολοκλήριοσης μεταξύ πον χωρών ΑΚΕ (UEMOA, SADC, 
CAR'ICOM κλπ), οι χίόρες ΑΚΕ που δεν συμμετέχουν ή δεν επιθυμούν vex 
συμμετάσχουν (7ε μία από τις διαδικασίες, θα πρέπει να ξεκινήσουν ενιαίες 
διαπραγματεύσεις με. την ΕΕ σε. ό.τι αφορά μια ΖΕΣ. Η επιλογή αυτή μπορεί 
επίσης να περιλάβει ΖΕΣ στις οποίες να συμμετέχουν αφενός η ΕΕ και 
αφετέρου χίόρες ΑΚΕ και εκτός ΑΚΕ που συγκροτούν "φυσικές" περιφερειακές 
ίΖώνες. 
87 
- Η επιλογή (χυτή συνεπάγεται επίσης τον τερματισμό τα)ν πρωτοκόλλανν για τα 
βασικά προϊόντα και του γεωργικού καθεστώτος προτιμήσεα)ν. Η 
διαπραγμάτευση αυτών πον προτιμήσεων που εξαρτάται από αυτά πχ ιδιαίτερα 
μέσα θα θέσει ορισμένα προβλήματα. 
- Και εδώ επίσης, το κατά1 πόσον κάτι τέτοιο είναι εφικτό είναι ένα βασικό 
πρόβλημα, καθόσον δεν μπορεί να αναμένεται ότι όλες οι χώρες ΑΚΕ ή όλες οι 
ομάδες περιφερειακής ολοκλήρωσης ΑΚΕ θα πληρούν τις προϋποθέσεις 
(πολιτικές, εμπορικές, διοικητικές κλπ.) και θα είναι σε θέση ή θα επιθυμούν την 
έναρξη όιαπραγμχχτεύσεχυν με την ΕΕ για τις ΖΕΣ. Επιπλέον, εάν οι 
όιαπραγμ.ατευθείσες συμχραννίες δεν πληρούν πλήρως τις προϋποθέσεις του 
άρθρου XXIV Πα πρέπει να ζητηθεί κάποια παρέκκλιση (άρθρο XXIV. 10). Αν θα 
πρέπει να εξετασθούν πολλές συμφωνίες αυτού του τύπου, τότε'η διαχείριση 
TÎOV αντί στοίχο w παρεκκλίσεχον στο πλαίσιο του ΠΟΕ θα αποτελέσει ένα 
μεγάλο πρόβλημα για την ΕΕ. Στο πλαίσιο αυτής της επιλογής και σύμφ,αννα με 
πχ συμπεράσματα της Επιτροπής και του Συμβουλίου για τις ζώνες ελευθέρων 
συναλλσ.γίόν, τον Ιούνιο του 1995, οι συμφωνίες αυτές θα πρέπει να 
συμμ.ορίρώνονται με τις αντίστοιχες διατάξεις του ΠΟΕ και να λαμβάνουν 
υπόψη τις επιππόσεις τους στις κοινές πολιτικές της Ένακτης και στους 
βασικούς εμπορικούς εταίρους της. 
88 
εντάσσονται σταδιακά θα μπορούσαν ίσως, να διατηρήσουν τις 
προτιμήσεις δυνάμει πον πρα)τοκόλλων για τα βασικά προϊόντα αλλά 
(/.ποκλειστικά κατά τ)| διάρκεια μιας μεταβατικής περιόδου (στην 
περίπποση (χυτή θα μπορούσε να ζητηθεί κάποια παρέκκλιση)." ' 
Στο πλαίσιο αυτό. οι χώρες ΑΚΕ θα μπορούσαν, με τη σύμφχυνη γνώμη 
της ΕΕ. VÎX επιλέξουν την εμπορική στρατηγική που θα είναι καλύτερα 
προσαρι.ιοσμένη στη στρατηγική -ολοκλήρωσης που επέλεξαν καθίός και 
στις ανάγκες και δυνατότητες τους. Πάντως, τα προβλήματα πον 
επιππόσεχυν του αναπροσανατολισμού του εμπορίου και των επενόύσεανν 
μεταξύ πον χωρονν ΑΚΕ θα είναι αναπόφευκτα, δεδομένου ότι το σχήμα 
,Τίον προτιμήσεχον και η ·'προσέλκυση αμέσανν ξένιον επενόύσεχυν θα 
μεταβάλλεται για κάθε ομάδα, ανάλογα με την επιλογή που θα έχει κάνει. 
Λυτή η επιλογή πλαίσιο θα διατηρήσει το μοναδικό χαρακτήρα της υφιστάμενης 
Σύμβασης Αομέ επιτρέποντας την προσθήκη τανν εννοκόν της αμοιβαιότητας. 
της διαφοροποίησης και της σταδιακής ολοκλήρα)σης στην αρχή της 
συνεργασίας, (ος πρόσθετες βασικές διαστάσεις της. Οι έννοιες αυτές θα 
αποτελέσουν εσωτερικά δυναμικά στοιχεία που θα επιτρέψουν στις χίόρες ΑΚΕ 
να. περάσουν από ένα δεδομένο στάδιο της σχέσης (7ε υψηλότερα στάδια, 
ανάλογα με την κατάσταση τους και τις επιθυμίες τους. Όσον αφορά τη 
συμ.μόρφαχτή τους με τον ΙΙΟΕ, το ενιαίο πλαίσιο θα πρέπει, πολύ πιθανοός, VÎX 
συνοδεύεται από μια αίτηση παρέκκλισης του άρθρου XXIV (δηλαδή μια 
εξαίρεση όσον αφορά τους ελάχιστους όρους συμμόρφαχτης των ΖΕΣ). 
vi) Ακχαοροποίηση που οδηγεί (7ε πολλαπλές συμφαννίες. 
ΣΤΟ σύστημα αυτά, οι εναλλακτικές επιλογές i) έχυς iv) οδηγούν 
φυσιολογικά (7ε πολλαπλές εμπορικές συμφωνίες που ενδεχομένους 
συνυπάρχουν με ένα ενιαίο πακέτο ενίσχυσης. Το πρώτο θύμα αυτής της 
προσέγγισης είναι χωρίς καμμία αμφιβολία ο ενιαίος χαρακτήρας της 
Σύμβασης Αομ,έ. Ο συμβατικός χαρακτήρας και η ασφάλεια καθώς και, 
σίγουρα, η ισχύς και το εύρος της συνεργασίας θα μεταβάλλονται 
ανάλογα με τις συμιρίονίες ενοό το υφιστάμενο επίπεδο των προτιμήσεα)ν 
θα υποστεί πιθανώς μια μείακτη για ορισμένες ομάδες χωρών ΑΚΕ ή μια 
αύξηση για άλλες ιφιάδες, ανάλογα με την επιλογή που έγινε. 
Αυτό το πολλαπλό πλαίσιο θα είναι σχετικά ασύμβατο με τη διατήρηση 
TOW πλεονεκτημ.άτων που παραχωρήθηκαν στο πλαίσιο πον 
προντοκόλλονν • για τα βασικά προϊόντα καθίός και με το οριζόντιο 
σύστημα τιον αγροτικών προτιμήσεχον. Τα προβλήματα σχετικά με. την 
άνιση μεταχείριση και τον αναπροσανατολισμό πον συναλλαγονν και π.ον 
επενδύσεων μεταξύ ομάόανν πον χ/ορών ΑΚΕ θα οξυνθούν ακόμη 
περισσότερο στην περίπποση επιλογής του παραπάνα) ενιαίου πλαισίου. 
Τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα που συνδέονται με κάθε. επιλογή 
θα ισχύσουν αναλόγίος για κάθε. μια από τις ενδιαφερόμενες ομάδες 
χωρίον ΑΚΕ. 'Οσον (/.φορά το σεβασμό πον κανόνανν του ΠΟΕ, θα πρέπει 
να ΐίητηθεί μια εξαίρεση από το άρθρο XVV.5 για το μη προτιμησιακό 
σύστημα υπέρ πον λιγότερο προηγμένων χωρών ΑΚΕ, πράγμχι που είναι 
ίοίος πιο εύκολο να επιτευχθεί. 
89 
Εκτός πον άλλανν και ανεξάρτητα από την επιλογή, η ΕΕ συμμετέχει σε μια 
διαδικασία εναρμονισμού των κανόνανν προέλευσης που εφαρμόζονται στο 
πλαίσιο παν π.ροτψησιακών" καθεσπόπον. 
Προστασία και ενθάρρυνση πον επενδύσεων 
Στο. πλαίσιο πον όιατάξεχυν της τέταρτης Σύμβασης Λομέ, οι χώρες ΑΚΕ 
δεσμεύθηκαν VÎX παράσχουν δίκαιη και ισότιμη μεταχείριση στους ξένους 
επενδυτές, VÎX δημιουργήσουν και VÎX διατηρήσουν ένα προβλέψιμο και σίγουρο 
επενδυτικό κλίμ.α, VÎX βελτιώσουν το περιβάλλον τα)ν επιχειρήσειυν καθώς και 
VÎX δημιουργήσουν ένα νομικό, διοικητικό και χρηματοδοτικό πλαίσιο το οποίο 
θα ευνοήσει την εμφάνιση και την ανάπτυξη ενός δυναμικού ιόιαντίκού.τομέα 
(άρθρο 25 Χ γ - ξ). Οι χώρες προσπάθησαν, κάθε μια ξεχα)ριστά, να υλοποιήσουν 
(χυτούς τους στόχους αλλά δεν πέτυχαν πάντα το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα της 
ανάκαμψης tow επενόύσεχον του ιόιαντίκού τομέα. Οι επενδυτές διστάζουν 
ακόμη. Το εμπορικό περιβάλλον καθίός και το πολιτικό και νομικό πλαίσιο δεν 
εμπνέουν πάντοτε αρκετή εμπιστοσύνη. 
Οι χίόρες θα συνεχίσουν να εφαρμόζουν μέτρα για την ενίσχυση της 
εμπιστοσύνης σε εθνικό επίπεδο. Η διαφάνεια και η προβλεψιμότητα τανν 
μέτρίον αυτών μπορεί πάνπυς VÎX βελταοθεί αν θειυρηθεί ότι εντάσσονται σ' ένα 
κοινό, κατανοητό και διεθνώς αποδεκτό πλαίσιο όικακυμάπον και 
υποχρεώσεων. Το 1992, η ΕΕ πρότεινε στις ΑΚΕ να εξετάσουν ένα σύνολο 
αρχών για την προστασία πον επινόύσείον, το οποίο θα καλύπτει, μεταξύ πυν 
άλλανν, την εθνική αντιμετώπιση, την αρχή του πλέον ευνοούμενου κράτους, τη 
δίκαιη και ισότιμη αντιμετώπιση, την πλήρη προστασία του νόμου, την 
αποζημίίοση (7ε περίπποση (χπαλλοτρίιυσης καθώς και τη μεταφορά εισοδημάτανν 
και κεφαλαίχυν. Τα σχέδια αρχοόν προσέδιδαν όνπυς ένα ρητό χαρακτήρα στους 
στόχους της τέταρτης Σύμβασης Αομέ. Παρόλα αυτά δεν συζητήθηκαν διεξοδικά 
ούτε υλοποιήθηκαν. Από το 1992, βρίσκονται σε εξέλιξη λεπτομερείς συζητήσεις 
(7το πλαίσιο του ΟΟΣΑ επί της πρότασης για πολυμερή συμφαννία για τις 
επενδύσεις, η οποία καθορίζει ένα πιο φιλόδοξο και πλήρες πλαίσιο αναφορικά 
με την προστασία TOW επενόυπόν. 
Το πρόβλημχχ πον προτύπχον προστασίας των επενόύσείον έχει ήδη 
εξετασθεί στο πλαίσιο του ΠΟΕ όπου σύντομα θα πρέπει να ξεκινήσουν 
διαπραγματεύσεις επί αρχών οι οποίες θα είναι αποδεκτές από ένα ευρύτερο 
(τύνολο κραπόν. Λν αυτές οι διαπραγματεύσεις καταλήξουν σε. μια συμφα)νία 
επί όιάιρανονν και ε.φχχρμόσιικυν αρχών, τότε οι επενδυτές και οι αγορές 
ενόεχομένίος VÎX προσελκυσθούν από τους μειωμένους κινδύνους και να δεχθούν 
να επενδύσουν σε χ/όρες οι οποίες αποδέχονται τον σεβασμό αυτών των αρχών. 
Οι χώρες ΛΚΕ που επιθυμούν VÎX επιταχύνουν την ανάκαμψη της 
εμπιστοσύνης πον επενόυπόν θα ι.ιπορουσαν να υιοθετήσουν και να εφαρμόσουν 
ένα διεθνώς αναγνίορισμένο πρότυπο προστασίας τιον επενδυτών που επέχει 
θέση νόμου. II ΕΕ.Θί/. είναι (ρυσικά ανοιχτή σε κάθε αίτηση ενίσχυσης όσον 
αφορά την εισαγανγή αυτού'του προτύπου σε: χώρες που έχουν επιλέξει την 
υιοθέτηση του. Όσες περισσότερες χίόρες ΑΚΕ θελήσουν να σεβασθούν αυτό το 
33 Ο ιναομονιαμός των κανόνων προέλευσης αποφασίσθηκε από τους αρχηγούς κρατών 
και κυβεανήσεων. οτο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τον Έσσεν το 1994, επειδή θεώρησαν ότι. η 
όιαη οροποίηοη των κανόνων αποτελούσε εμπόδιο στις εμπορικές σχέσεις της ΕΕ μ*: τις 
τοίτες /ώρες. ενώ ΐ| ύπαρξη ενιαίων διαταγών όσον αορορά την προέλευση θα μπορούσε 
να διευκολύνει και. να ανσπτύΞει τις εμποοικες ανταλλαγές. 
90 
πρότυπο τόσο περισσότερο οι επενδυτές θα έχουν εμπιστοσύνη στις χώρες ΑΚΕ 
(ος ομάδα. 
Οι λύσεις που υπάρχουν για τις χίόρες ΑΚΕ που επιθυμούν να ανακτήσουν την 
εμπιστοσύνη πον επενδυτών χάρη σε μια περισσότερο αξιόπιστη προστασία των 
επενόύσεανν είναι πολλές: 
α. Συνέχιση πον υφίσπηιενιον πολιτικών σύναψης διμερών συμφ(.ονιών 
προστασίας πυν επενόύσείον με την ΕΕ και τις χώρες προέλευσης άλλα)ν 
ξένίον επενδυτών. Οι συμφωνίες αυτές καλύπτουν τα βασικά στοιχεία της 
αποζημίακτης (7ε. περίππυση (χπαλλοτρίωσης αλλά είναι περιορισμένης 
εμβέλειας, -παρέχοντας μικρή δυνατότητα προσφυγής ενάντια στις 
μεροληπτικές ή διακριτικές αποφάσεις που λαμβάνονται από τις χώρες 
υποδοχής. Αεν κατάφεραν πραγματικά να προσελκύσουν νέες 
επενδύσεις, ιδιαίτερα στην Αφρική. 
β. Σύνα/ψη περιφερειακών συικρί,ονιών προστασίας των επενόύσεανν 
Ένα παράδειγμα που θα έπρεπε να ακολουθηθεί είναι αυτό της UEMOA 
του οποίου.οι χώρες θέτουν (7ε ισχύ έναν κοινό κώδικα επενόύσεανν, ένα 
κοινό εμπορικό δίκαιο και κοινά πρότυπα προστασίας των επενόύσεανν. 
Χάρη στις περιφερειακές συμφα)νίες, θα έπρεπε να είναι σχετικά εύκολος 
ο έλεγχος του σεβασμού πον κανόνα)ν και τανν δεσμεύσεχυν ενώ η 
δικαστική προσφυγή πον επενόυπόν οι οποίοι θεχορούν ότι ζημιώθηκαν 
θα είναι σχετικά, δυνατή. 
γ. Υιοθέτηση ενός διεθνώς αναγνα)ρισιιένου προτύπου προστασίας των 
επενδύσει ο ν που ενδεχομένίος Bex βασίζεται σε αρχές οι οποίες μπορούν 
VÎX συμιμονηθούν στο πλαίσιο του ΠΟΕ. Το πλεονέκτημα της υιοθέτησης 
εκ μέρους πον ΑΚΕ διεθνών προτύπχυν προστασίας πυν επενόύσεανν 
είναι ότι αυτά είναι περισσότερο γν(.οστά από τους διεθνείς επενδυτές 
και, κατά συνέπεια, αυξάνουν την εμπιστοσύνη. 
Ωστόσο, δεδομένου ότι δεν υπάρχει επί του παρόντος κανένα αναγνα)ρισμένο 
πρότυπο (7ε διεθνές επίπεδο, η ευνοϊκότερη λύση για τις χώρες ΑΚΕ στο μεταξύ, 
συνίσταται, στη συμμετοχή (με την υποστήριξη της ΕΚ) σε περιφερειακές 
συμ.φίονίες που ανταποκρίνονται στις βασικές αρχές που περιγράφονται στο 
π.ίχρόν έγγραφο. Eux το μχ/.κροπρόθεσμο συμφέρον τους, οι χώρες της ΕΚ και οι 
χίόρες ΑΚΕ πρέπει VÎX συνεργαστούν ταυτόχρονα προκειμένου να καταλήξουν 
σε. μία συμ.ιμυνΐα για ένα ευρύτερο διεθνές πρότυπο. 
91 
ΚΕΦΑΛΑΙΟ VI. ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΝΕΑ 
ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΣΤΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΗ 
ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ 
Τρία είναι τα. στοιχεία που οδηγούν σε μια εκ βάθρων επανεξέταση των 
πρακτικών ρυθμίσεων υλοποίησης της χρηματοδοτικής και τεχνικής 
συνεργασίας: η εξέλιξη προς μια εταιρική σχέση η οποία θα βασίζεται σε 
αμοιβαία δικαιώματα και υποχρεώσεις και σε μια εμφανέστερη κατανομή των 
ευθυνίόν καθενός εκ πον εταίρα)ν, η αναγκαιότητα προσαρμογής της 
συνεργασίας προκειμένου να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι ορισμένες χώρες 
ΑΚΕ. έφθασαν σ' ένα στάδιο εξέλιξης το οποίο είναι αισθητά πιο προχωρημένο 
απ' ό,τι άλλων και τέλος η ανάγκη vex συνδυασθούν τα "κεκτημένα" της 
υφιστάμενης συνεργασίας, όσον αφορά την προβλεψιμότητα και τις απαιτήσεις 
μιας μεγαλύτερης αποτελεσματικότητας και καταλληλότητας της ενίσχυσης. 
Οι. στόχοι αυτοί επιβάλλουν την επεξεργασία μιας νέας λογικής όσον αφορά 
τους μηχανισμούς, τον καθορισμό νέων μελλοντικών κριτηρίανν παροχής 
ενισχύσεχον. την τροποποίηση της φύσης τατν παρεμβάσεανν στήριξης και την 
προώθηση ενός νέου τρόπου διαχείρισης τα)ν πόρανν. Η Επιτροπή προτείνει 
επιπλέον, όπχος το έχει ήδη κάνει, την εγγραφή του Ευρανπαϊκού Ταμείου 
Ανάπτυξης (ETΑ.) στον προϋπολογισμό34 , πράγμα το οποίο έχει ζητηθεί εδώ 
και καιρό από το Ευρυνπαϊκό Κοινοβούλιο, προκειμένου να συμβάλλει στον 
εξορθολογισμό, τη συνοχή και τη διαφάνεια των εξαντερικών κοινοτικών 
όράσεχον. 
Α. Συνολικός ίμάκελος χρηματοδοτήσεων ή επάλληλα κονδύλια 
Mux από τις βασικές επικρατείς που διατυπώθηκαν για τη συνεργασία που 
υλοποιήθηκε, στο πλαίσιο της Σύμβασης Αομέ αφορά την πληθώρα πον μέσων 
που σταδιακά δημιουργήθηκαν και προσαρμόσθηκαν κατά τη διάρκεια κάθε 
διαδοχικής διαπραγμάτευσης. II συνεργασία με τις χώρες ΑΚΕ δεινοπαθεί 
σήμερα λόγο) του υπερβολικοί) αριθμού μέσα)ν των οποίων η διάθεση είναι 
•προκαθορισμένη και για τα οποία είναι όλο και πιο δύσκολο να εξασφαλιστεί η 
(7ανεκτική χρήση τους. 
II εκπόνηση εγγράφιυν στρατηγικής ανά χώρα περιορίζει αναμφίβολα τις 
πιθανότητες έλλειψης συνοχής. Η ταυτόχρονη χρήση όμως ενός μεγάλου 
αριθμού μέσ<υν τα οπού/, ανταποκρίνονται σε ειδικές λογικές, σύμφωνα με 
διαδικασίες και ρυθμίσεις διαχείρισης που ορισμένες φορές διαφέρουν, 
αναπόφευκτα, καθιστά λιγότερο διαφανή την πολιτική που ασκεί η ΕΕ απέναντι 
σε μια /ώρα. 11 αρά τη σοβαρή προσπάθεια πληροφόρησης εκ μέρους της 
Κοινότητας, η πολυπλοκότητα του συστήματος αποτελεί συχνά εμπόδιο για την 
πρόσβαση στις διευκολύνσεις χρηματοδότησης και τεχνικής βοήθειας, ιδιαίτερα 
για τους παράγοντες της κοινιονίας των πολιτών. 
Τόσο π χ μέσα τον ET Α όσο και η πληθώρα ειδικών κονδυλίων τείνουν επιπλέον 
στη δημιουργία σημαντικών δυσκαμψιών όσον αφορά την εφαρμογή των 
πολιτικίόν προσανατολισμών. Πράγματι, ο αναπροσανατολισμός ή η 
προσαρμογή της πολιτικής για την συνεργασία μέσα σε εύλογες προθεσμίες 
είναι δύσκολη υπόθεση στο πλαίσιο του υφιστάμενου συστήματος. Αυτό όμως 
φαίνεται να. είναι όλο και π ιό αναγκαίο απέναντι σ' ένα οικονομικό και 
34 ΗλίΓΓΓ ιδκ/.ίτιρο. την "ΚκΟ»··οη για τις δυνατότητας και, τι,ς ρυθμίακις αγγραφής του ΕΤΑ 
στον πηοϊιπο/.ογιο|ΐό" που παροΐ'οιύαΟηκκ από την Επιτροπή (SEC (96) 640 ταλικό). 
92 
πολιτικί') πλαίσιο που μπορεί να μεταβληθεί γρήγορα για να ανταποκριθεί σε 
νέες επιδιώξεις που συνδέονται με πολιτικές πραντοβουλίες οι οποίες 
λαμβάνουν υπόψη τους την ευραίπαϊκή κοινή γνώμη ή την κοινή γνώμη πυν 
ΑΚΕ, ή ακόμη και για να μεταδώσει τα συμπεράσματα πυν μελετών αξιολόγησης 
προκειμένου να βελτκοθεί η αποτελεσματικότητα και η επίππυση της 
συνεργασίας. 
Υπ'αυτές τις συνθήκες, δικαιολογείται άραγε η διατήρηση μιας πληθώρας 
ειδικών μέσίον ή πρέπει να υπάρξει ριζική μεταβολή της προσέγγισης και 
προσανατολισμός προς τον καθορισμό συνολικών κονδυλίων χρηματοδότησης 
που θα επέτρεπαν μια' πιο ευέλικτη εφαρμογή της συνεργασίας για την 
ικανοποίηση όλο και πιο διαφορετικών και εξελισσομένων αναγκών; 
Μπορούν VÎX εξετασθούν τρεις εναλλακτικές δυνατότητες : 
(Ι) Αιατήρηση πον υφιστάμενο™ κονδυλίανν 
Η επιλογή αυτή παρουσιάζει πχ μειονεκτήματα που αναφέρθηκαν παραπάνα) 
και δεν ενθαρρύνει την εξέλιξη πον σχέσεχαν μεταξύ χορηγού βοηθείας και 
δικαιούχων προς την αυτονομία και την υπευθυνότητα. 
(2) Συνκέντοοχτη όλίον πον δοάσεχυν συνεργασίας σ' ένα συνολικό φάκελο 
χρηματοδότησης 
Αυτό θα εξασφάλιζε μέγιστη ευελιξία όσον αφορά την οργάνιοση και την εξέλιξη 
πον χρηματοδοτικών στηρίξεχον. 
(3) Καθορισμός δυο ή τριών διαφορετικών χρηματοδοτικό'™ φακέλίυν οι οποίοι 
θίχ συγκεντρώνουν όλες τις δραστηριότητες της ιδίας φύσεχος. 
- ένα πρώτο κονδύλιο θα διατεθεί στη μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση τανν 
πράξεχι)ν στήριξης του δημοσίου τομέχχ. Αυτό το ενδεικτικό συνολικό κονδύλι θα 
επιτρέψει τη στήριξη πον τομεακών πολιτικών και των θεσμικών πολιτικών, 
καθώς και την παροχή στήριξης στον προϋπολογισμό ή τη χρηματοδότηση 
περισσότερο τομεακών όράσεχον, σύμφιονα με τις ανάγκες και την εκτίμηση του 
κ< (ταλλ ιιλότερο'ΐ j τύπο ι ) πχ/.ρέμβ( «της. 
- ένα δεύτερο κονδύλιο θα αφορά τους πόρους που θα διατίθενται για την 
αντιμεπόπιση καταστάσεχον κρίσεχυν, οι οποίες εκ φύσειος είνίχι απρόβλεπτες, 
καθίός και τις εξαιρετικά βραχυπρόθεσμες δράσεις. 
- τέλος, θα μπορούσε να χρειασθεί και ένα τρίτο κονδύλιο για τις δράσεις 
άμεσης στήριξης πον μη κυβερνητικαΥν παραγόντων, του ιδιωτικού τομέα, πον 
ενώσεχυν γενικά, πον ενώσεχον καταναλίοτών, πον μη κυβερνητικών οργανισμών 
κλπ. Οι δράσεις αυτές απαιτούν πράγματι διαφορετικές ρυθμίσεις διαχείρισης, 
ικανοποιώντας πάνπχ τα κριτήρια επιλεξιμότητας της ΕΕ. 
Ο σαΐ|.ής όιαχα)ρισμ.ός μεταξύ βραχυπρόθεσμων και μακροπρόθεσμα™ πράξεχον 
θα συμβάλει οτο να υπάρξει καλύτερη εικόνα της κοινοτικής δράσης, 
αποφεύγοντας τη σύγχυση την οπού/, μπορούν να επιφέρουν μέσα τύπου Stabex 
και επισιτιστικής ενίσχυσης που αμφότερα περιλαμβάνουν μια συνιστώσα 
"κρίσης" και μία συνιστώσα στήριξης μακροπρόθεσμα™ στόχων. 
Γενικά, μια τέτοια εξέλιξη θα επιτρέψει τη βελτίίοση της ευελιξίας, της συνοχής 
και της διαφάνειας της κοινοτικής πολιτικής συνεργασίας. Η δυνατότητα 
όκ/.μάρφίοσης και προσαρμογής της πολιτικής σε μια χίόρα ή μια ομάδα χ/ορών 
93 
συνδέεται άμχος επίσης με τους μηχανισμούς προγραμματισμού οι οποίοι θα 
αναφερθούν στο παρακάτα) κεφάλαιο VLB. 
Β. Χορήγηση της βοήθειας με βάση τις ανάγκες ή με βάση την αξία; 
Οι πόροι της 'προγραμματισμένης βοήθειας κατανέμονται σύμφχυνα με μια 
αξιολόγηση πον σχετικών αναγκών κάθε χώρας, βάσει δεικτών της (χνθρο')πινης 
ανάπτυξης, του μεγέθους της χώρας καθίός και γεωγραφικών παραμέτρων όπα>ς 
η περίκλειστη θέση της ή ο νησιωτικός της χαρακτήρας. Σε ό,τι αφορά το μη 
προγραμματισμένο τμήμα της ενίσχυσης, αυτό ικανοποιεί ειδικά κριτήρια 
(στήριξη προγράμματα™ όιαρθρίοτικής προσαρμογής, μηχανισμοί αποζημί(.υσης 
πον εσάόίον πον εξαγοΓ/ίον,...). 
Ο αυτόματος χαρακτήρας του τρόπου κατανομής τα)ν προγραμματισμένα™ 
πόρο™ έχει ήδη μειχοθεί αισθητά στο ενδιάμεσο διάστημα της αναθεώρησης της 
Σύμβασης Αομέ IV. Πράγματι, υιοθετήθηκε ένα σύστημα κατανομής σε δύο 
δόσεις - η προΥτη δόση αντιπροσίοπευει το 70% των προγραμματισμένα™ πόρα™ 
- το οποίο επιτρέπει την κατανομή τα)ν πόρων, βάσει μιας αξιολόγησης του 
τρόπου με. τον οποίον έγιναν σεβαστές οι δεσμεύσεις (ιδιαίτερα όσον αφορά τις 
τομεακές πολιτικές) πον δικαιούχ/ον χωρών, της γενικής συνοχής της πολιτικής 
ανάπτυξης που άσκησε, η κυβέρνηση και, τέλος, λαμβάνοντας υπόψη πιθανά 
εξίοτερικά γεγονότα τα οπού/, δεν είχαν προβλεφθεί αρχικά. 
Το νέο σύστημα κατανομής με δόσεις, εισάγει λοιπόν ένα καινούργιο ποιοτικό 
κριτήριο στην κατανομή πον πόρα™ που επιτρέπει, από δα) και στο εξής, την 
προσαρμογή πον κατανεμομένίον ποσών ενίσχυσης ανά χώρα ανάλογα με τις 
προσπάθειες που κατέβαλε η κυβέρνηση στις τομεακές της πολιτικές καθίός και 
στη γενική της πολιτική. 
Η εξέλιξη αυτή μαρτυρά την αυξανόμενη απαίτηση αποτελεσματικότητας εκ 
μέρους της ΕΕ και αντιστοιχεί επίσης σε ένα νέο σχεδιασμό της συνεργασίας, ο 
οποίος βασίζεται (7ε αμοιβαίες δεσμεύσεις και ορίζει ότι η εξα)τερική βοήθεια 
προορίζεται για τη στήριξη προσπιχθειώνεσίιντερικής μεταρρύθμισης. 
Λπ' ίχυτήν την άποψη, η ΕΕ θα πρέπει λοιπόν να παροτρυνθεί προς αυτήν την 
κατεύθυνση. Η χρησιμότητα ενός πολυετούς προγραμματισμού όσον αφορά την 
προβλεψιμάτητα των εξιοτερικών χρηματοδοτικών ροών για τις 
αναπτυσσόμενες χώρες αλλά και το γεγονός ότι προϋποθέτει την ύπαρξη ενός 
ελαχίστου στρατηγικού πλαισίου, <υ()ούν παρόλα αυτά στη διατήρηση μιας 
|νορφής πολυετούς' προγραμματισμού. Επ.ομένίος, θα πρέπει να εξετασθούν 
πολλές επιλογές για VÎX συνδυασθούν η ευελιξία και η προβλεψιμάτητα από τη 
μία, η αποτελεσματικότητα και η υπευθυνότητα από την άλλη. 
Αύο είναι τα προβλήματα που πρέπει να εξετασθούν: ποια είναι τα κριτήρια 
που πρέπει να υπερισχύσουν στην κατανομή των προγραμματισμένοι πόρων 
στις διάφορες χώρες ΑΚΕ: ΙΙώς θα πρέπει να διαμορφίοθεί ο προγραμματισμός 
για v<t προσδώσει και πάλι περισσότερη ευελιξία στην πολιτική συνεργασίας; 
Το αυξανόμενο χάσμα μεταξύ πον όιαφόριον χιορών ΑΚΕ, μεταξύ τιον 
φτίοχότερίον χο)ρών και αυτών που διαθέτουν περισσότερα μέσα για την 
εξασφάλιση της ανάπτυξης τους. μ.εταξύ αυτών που αντιμεποπίζουν σοβαρές 
κοινίονικοπολιτικές ταραχές και αυτών που ακολουθούν την οδό πον 
μεταρρυθμίσεα™ καθώς και της οικονομικής και κοινί,ονικής προόδου, 
καθιστούν το ερώτημχχ αυτό ιδιαίτερα οξύ. 
94 
- συνδυασμός κριτηρίωνπ.ίχοοχήςκινήτρωνκαι δεικτώνανάπτυξης 
Η πρίοτίχρχική σημασία που (χποόίδεται στην άσκηση τα™ εσαντερικών 
πολιτικά™ και η προσέγγιση της παροχής κίνητρα™ που τείνει να αναπτύξει η 
ΕΕ μέσα) της πολιτικής της για τη συνεργασία, οδηγούν στη συ(.ιπλήρα)ση του 
κριτηρίου παν αναγκών - που είναι ένα κριτήριο αντιμετώπισης συμπτωμάτων -
με ένα κριτήριο καλής διαχείρισης το οποίο βασίζεται σε μια εκτίμηση του 
τρόπου με. τον οποίο το κράτος και οι τοπικές αρχές αναλαμβάνουν τις ευθύνες 
τους. Κατ' αυτόν τον τρόπο, στους κοινωνικοοικονομικούς δείκτες και στα 
επίπεδα της φτώχειας θα προστεθούν κριτήρια απόδοσης τα οποία θα αφορούν 
τόσο την πολιτική όσο και την οικονομική διαχείριση. Η επιλογή αυτή 
προϋποθέτει τον καθορισμό κριτήρια™ "διακυβέρνησης", τα οποία θα είναι 
(χποδεκτά από τους εταίρους. Όπίος και για την υπό προϋποθέσεις ενίσχυση που 
αναφέρεται στο σημείο Γ παρακάτα), μια εκτίμηση της γενικής πολιτικής 
φ.χχίνεται προτιμότερη από πολύ εξειδικευμένα κριτήρια ενώ πχ κριτήρια 
κοινίονικοοικονομικου τύπου θα πρέπει VÎX συνεκτιμούν τις ιστορικές, πολιτικές 
και θεσμικές συνθήκες. Εν πάση περίπτωση, τα κριτήρια θα πρέπει VÎX μπορούν 
να αποτελούν αντικείμενο προηγούμενης συμφωνίας μεταξύ πον {.ιερών (άστε να 
αποφευχθεί οποιαδήποτε μεροληπτική κρίση. 
Αυτή η επιλογή Oit μεταφρασθεί αναπόφευκτα σε μια μεγαλύτερη επιλεκτικότητα 
της ενίσχυσης ενώ θα επιτρέψει στην ΕΕ να επικεντρώσει τις προσπάθειες της 
στις φποχότερες χίόρες και σ' αυτές όπου η επίδραση της παρέμβασης της θα 
είναι μεγαλύτερη. 
- υιοθέτηση ενός κυλιόμενου προγοαιιιχατισιιοϋ 
II εισαγιογή κριτήρια™ παροχής κίνητρα™ για τη χορήγηση της ενίσχυσης θα 
ίχλλι'χξει την αντίληψη περί του συμβατικοί) χαρακτήρα της σχέσης ΕΕ - ΑΚΕ. Σε 
καμ.μία περίπποση πάνπυς δεν θα ήταν σίοστό VÎX υιοθετηθούν κριτήρια 
επιόόσεχυν, διατηρώντας ταυτόχρονα ένα σύστημα κατανομής πόρα™ το οποίο 
θα είναι σταθερό για μια πενταετία: οι συνθήκες "διακυβέρνησης" μπορούν να 
αλλάξουν πολύ γρήγορα σε μια χώρα, προς μια θετική ή μια αρνητική 
κατεύθυνση. II επιλογή αυτή θα ήταν επίσης περισσότερο συμβατή με ένα 
όΐ(/.(μ)ρετικό μηχανισμό χρηματοδότησης (χπ1 ό,τι το ΕΤΑ στο οποίο οι χώρες 
καθορίζουν εκ πον πρότερα™.το ύψος της συμβολής τους. Οι διατάξεις του 
προϋπολογισμού) οι οποίες προσφέρουν μεγαλύτερη ευελιξία επιτρέποντας 
παράλληλα έναν πολυετή σχεδιασμό πον δαπανών, θα ήταν, χωρίς αμφιβολία, 
καταλληλότερες. 
Ωστόσο η προβλεψιμάτητα παν ροών θα μπορούσε, να διατηρηθεί με την 
υιοθέτηση ενός συστήματος κυλιόμενου προγραμματισμού για τρία, τέσσερα ή 
πέντε χρόνια, με. αναθεώρηση σε. σταθερή βάση, π.χ. ετήσια. Η λύση αυτή 
υιοθετήθηκε στο πλαίσιο της εταιρικής σχέσης Euro - Med και επιτρέπει το 
συνδυασμό πον στόχο™ της προβλεψιμότητας με αυτούς της ευελιξίας, χάρη σ' 
ένα σχεδιασμό της "σύμβασης" μεταξύ χορηγού βοήθειας και δικαιούχου, που 
βασίζεται στην απαίτηση αποτελεσματικότητας. 
Γ. Φύση πον ενισχύσείον 
Μ κριτική ανασκόπηση της εμπειρίας από την παλαιότερη και την τρέχουσα 
συνεογασία πον αποτελεί αντικείμενο του κεφαλαίου 2 και η οποία βασίζεται, 
καπ'Γ κύριο λόγο. στα αποτελέσματα μελετών αξιολόγησης οι οποίες 
εκπονήθηκαν πρόσφατα, έόίοσε τη δυνατότητα εξαγίογής ορισμένα™ 
επιχειοησιακών συμπερασμ.άπυν. Υπογράμμισε για ποιον λόγο πρέπει, αφενός 
95 
να ενισχυθεί η τομεακή προσέγγιση και η στήριξη τα™ μεταρρυθμίσεα™ και, 
(/.(ρετέρου, να πεχτει το βάρος στη βελτίωση του θεσμικού πλαισίου και στην 
τοπική δυνατότητα του σχεδιασμού οικονομικών και κοινωνικών πολιτικών, 
στο πλίάσιο μιας μακροπρόθεσμης στρατηγικής, καθώς και για ποιον λόγο δεν 
πρέπει VÎX διατηρηθεί η ανά έργο ενίσχυση παρά μόνο για δράσεις πολύ ειδικού 
χαρακτήρα, οι οποίες θα συνδέονται άμεσα με τις διαδικασίες μεταρρύθμισης. 
Ι-Ι πρόθεση να ευνοηθεί μια καλύτερη κατανομή των ευθυνών και η παροχή 
κίνητρο™ στις κυβερνήσεις πον χώρο'™ ΑΚΕ για την εφαρμογή σταθερών 
αναπτυξιακών πολιτικίόν, για τη μείωση της αστάθειας καθώς και για τον 
καθορισμό της δικής τους στρατηγικής ανάπτυξης, οδηγεί στη χορήγηση της' 
κοινοτικής ενίσχυσης υπό μορφή συνολικής ενίσχυσης στον προϋπολογισμό 
παρά-υπό μορφή χρημχχτοδότησης ενός συνόλου ανεξάρτητα™ έργα™. Mux 
τέτοια επιλογή δεν μπορεί VÎX εξετασθεί παρά μόνο παράλληλα με την εισαγα)γή 
κριτήρια™ επιόόσείον για τον καθορισμό πον κονδυλίων χρηματοδότησης, όσον 
(/.φορά την οικονομική και κοινίονική πολιτική και δεν μπορεί να αφορά παρά 
μ,όνο τις χίόρες που μπορούν VÎX επιδείξουν επαρκή δυνατότητα διαχείρισης των 
πόρα™. 
Επιπλέον, οι μελέτες αξιολόγησης τείνουν VÎX προτείνουν την εγκατάλειψη ή την 
προσαρμογή ορισμένων μέσ<υν (πον συστήματα™ Stabex και Sysmin) ενώ δεν 
αμφισβητείται η ίδια η αρχή της (Αντιστάθμισης, στο μέτρο που φαίνεται 
δικαιολογημένη η χορήγηση ειδικής ενίσχυσης για τη διατήρηση του 
προσανατολισμού της μακροοικονομικής διαχείρισης, καθώς και η μείακτη πον 
κίνδυνο™ τους οποίους πρέπει να αντιμεποπίσουν οι εξαγα)γές σε ορισμένους 
τομείς και ιδύος στον γειυργικό τομέα. Τα μέσα αυτά άλλαχττε 
χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο για τη στήριξη πον οικονομικών και 
θεσμικών μεταρρυθμίσεα™ στους πληττόμενους τομείς. Ο αυτόματος 
χαρακτήρας όμχος αυτών τιον μέσα™ μειώνει την καταλληλότητα τους. 
Τέλος, οι πρόσφατες εξελίξεις στην παγκόσμια οικονομία έχουν αυξήσει την 
προσφορά πόρα™ προς επένδυση, οι οποίοι αναζητούν επικερδείς τοποθετήσεις 
στις αναπτυσσόμενες χώρες καθώς και τον αριθμό πον αναπτυσσόμενο™ χωρών 
που προσφέρουν στους επενδυτές καλές δυνατότητες επενδύσεχον. Τα 
ευημερούντα αναπτυσσόμενα κράτη τυγχάνουν εξωτερικής χρηματοδότησης 
καθίός και εξιοτερικής επαγγελματικής και τεχνικής στήριξης, κατά κύριο λόγο 
υπό τους όρους της αγοράς. Φαίνεται λογικό, μετά τη Αομέ, η ΕΕ VÎX θελήσει να 
επικεντρώσει τις επιχορηγήσεις της στις ενισχύσεις τα™ φτανχότερα™ κρατών, τα 
οποία βρίσκονται και σε. δυσμενέστερη θέση για την προσέλκυση άμεσα™ ξένα™ 
επενόύσείον και επενδύσεχον χαρτοφυλακίου. Η ΕΕ λοιπόν θα μπορούσε VÎX 
εξετάσει τη δυνατότητα ανάπτυξης ενός μέσου με σκοπό τη διευκόλυνση της 
πρόσβασης τιον χιοροόν ΑΚΕ στις κεφαλαιαγορές. 
Τίθεται λοιπόν μία σειρά από εραντήματα σχετικά με τη φύση τιον ενισχύσεα™ 
που θα πρέπει vit μπορεί να παρέχει η ΕΕ : 
Πρέπει να ενισχυθεί η στήριξη TÎOV μακροοικονομικών μεταρρυθμίσεων και 
των τομεακών πολιτικίόν; 
Η ανά έργο ενίσχυση μήπκος πρέπει σταδιακά να αντικατασταθεί από μια 
άμεση ενίσχυση των προϋπολογισμών; 
Η ΕΚ πρέπει να διατηρήσει τους μηχανισμούς αντιστάθμισης πον εσόδων των 
εξαγίογίόν; 
Ποιον τύπο παροχής υπό όρους ενισχύσείον πρέπει να εξετάσει; 
96 
H KE πρέπει vu εξετάσει νέες ρυθμίσεις όσον αφορά την παρέμβαση της, 
προκειμένου να διευκολύνει την πρόσβαση τχον χωρών ΑΚΕ στα ιδκοτικά 
κεφάλαια - είτε πρόκειται για άμεσες επενδύσεις είτε για χρηματοδότηση 
έργων είτε για κρατικό δανεισμό; 
- Προς μια άμεση ενίσχυση πον ποοϋπολονισιχών 
II ΕΕ θίχ μπορούσε VÎX εξετάσει την τροποποίηση τα)ν ρυθμίσεχυν στήριξης 
προκειμένου VÎX παρεμβαίνει με άμεση ενίσχυση του προϋπολογισμού των 
χωρών. Ένα τέτοιο μέσο θα μπορούσε να συμπληρώσει σωστά την ευκολία 
στήριξης της όιαρθρίοτικής προσαρμογής η οποία παραμένει ιδιαίτερα 
'σημαντική για τη βελτίίυση πον διαδικασιών προγραμματισμού και 
δημοσιονομικής διαχείρισης στις-χώρες εταίρους. 
Απ' αυτήν την άποψη, θα μπορούσε να εξετασθεί ένας εξορθολογ ατμός τα™ 
όιαφάρίον μέσο™ μακροοικονομικής στήριξης υπό τη μορφή μιας άμεσης 
στήριξης του προϋπολογισμού, η οπού/, θα ενταχθεί (7* ένα κατάλληλο 
μακροοικονομικό πλίάσιο για τους κάποθι λόγους : 
- μια τέτοια, εξέλιξη θα καθιέριονε την αρχή μιας ώριμης ισότιμης συνεργασίας 
που θίχ βασίζεται σε μια σχέση εμπιστοσύνης και η οποία θα αφήνει τη 
διαχείριση πον πόρο™ στις εθνικές αρχές. 
- αντίθετα από τις ανά έργο ενισχύσεις, η δημοσιονομική ενίσχυση δεν 
παρεμβαίνει με άναρχο τρόπο στη διαδικασία κατανομής τιον δαπανών. 
Οι (/.τέλειες της δημοσιονομικής διαχείρισης και η έλλειψη διαφάνειας πυν 
αποφάσεχυν χρηματοδότησης, αποτελούν τα βασικά εμπόδια της μετάβασης 
προς τη ενίσχυση του προϋπολογισμού. Από την άποψη αυτή, θα πρέπει λοιπόν 
να καθοριστεί ένας ελάχιστος αριθμός προϋποθέσεα™. Η εξέλιξη προς τη 
δημοσιονομική ενίσχυση εμ.ψανίζεται λοιπόν α)ς μια διαδικασία σταθμός στην 
ανάπτυξη πον τοπικών δυνατότητα™, η οποία μπορεί να αυξήσει αισθητά την 
αποτελεσματικότητα της συνεργασίας. 
- Από τη στήοι£η της διασ(]ρ(οτιχής προσαρμογής στην στήριξη πον τοαεακών 
πολιτικίόν 
Υπογραμμίσθηκε παράπονα) ότι οι μεταρρυθμίσεις που ξεκίνησαν οι ΑΚΕ και 
τις οποίες στηρίζει η ΕΕ. αποτελούν μ.ακρόπ.νοη διαδικασία, ιδιαίτερα σε ό,τι 
(/.([.ορά τη θεσμική τους διάσταση. Επιπλέον, η ίδια η ιδέα της προσαρμογής 
προσλαμβάνει παντού έναν μόνιμο χαρακτήρα, σ' έναν κόσμο που εξελίσσεται 
γρήγορα και ο οποίος επιβάλλει προσαρμογές και συνεχείς αναθεωρήσεις πον 
οικονομικών πολιτικίόν και πον κοινίονικών συστήματα™. Ωστόσο, θα 
μπορούσαν VÎX προσδιορισθούν διάφορα στάδια και ιδιαίτερα η μετάβαση από 
μια πρώτη φάση όιαρθρίοτικών προσαρμογών που αφορούν τη γενική 
λειτουργά/, της οικονομίας και του δημοσίου τομέα προς μια συμπληρωματική 
φάση που επικεντρώνεται (7ε ειδικότερες τομεακές πτυχές. 
Ανάλογα λοιπόν με τις προόδους που θα μπορέσουν να επιτευχθούν στην 
υλοποίηση πον μεταρρυθμίσεα™ η ΕΕ θα πρέπει να είναι σε θέση να 
αναπροσανατολίσει την ενίσχυση της προς τη στήριξη της τομεακής και 
θεσμικής προσαρμογής για να ανταποκριθεί με τον κατάλληλο τρόπο στις 
τρέχοι'σες ποοτεοίαότητες. 
Τα μέσα που χρησιμοποιεί η Κοινότητα για τη στήριξη της μεταρρυθμιστικής 
προσπάθειας θα μπορούσαν λοιπόν να προσαρμοσθούν ανάλογα με την ειδική 
97 
(ράση στην οποία βρίσκεται η διαδικασία διαρθρωτικής προσαρμογής. Έτσι, στο 
πλίχύτιο της γενικής υπό όρους ενίσχυσης, μια άμεση ενίσχυση του 
προϋπολογισμού θα μπορούσε να είναι σαφώς προσανατολισμένη στη στήριξη 
παν μεταρρυθμίσεα™ σε ειδικούς τομείς. "*"~ 
- Διατήρηση κάποιας δυνατότητας αντιστάθαισης των εσόδων τα™ εξαγα)νών 
Όσον αφορά τους αντισταθμιστικούς μηχανισμούς σε περίπτωση μεγάλης 
πτώσης πον εσόδων των εξάγίυγών, η ΕΕ θα μπορούσε να εξετάσει την 
αντιμετώπιση πον δυσκολιών που συναντά κάποιος ιδιαίτερος κλάδος με τη 
χορήγηση συμπληρίοματικών πόρα™, οι οποίοι θα προστεθούν στο συνολικό 
κονδύλιο που αντιστοιχεί στη χώρα αυτή. Ανάλογα με τη φύση του 
προβλήματος, Οιαρθραττικού ή συγκυριακού τύπου, αυτοί οι συμπληρίοματικοί 
πόροι θα μπορούσαν να ενσίομαπυθούν στις τομεακές ή μακροοικονομικές 
ενισχύσεις. 
- Προς μια αεταοοϋθμιση της υπό όρους ενίσχυσης 
Ίο πρόβλημα της υπό όρους ενίσχυσης αποτελεί μία άλλη σημαντική πτυχή σ' 
όλη (χυτή τη συζήτηση σχετικά με τη φύση τα)ν παρεχόμενα™ ενισχύσεων. Είτε 
ρητά, είτε. σκοπηρά, η υπό όρους ενίσχυση είναι παρούσα σε κάθε πρόγραμμα 
•συνεργασίας, προϋποθέτει ένα ορισμένο βαθμό επιλεκτικότητας όσον αφορά την 
ενίσχυση και έχει <υς βασικό στόχο VÎX (οθήσει τα δικαιούχα κράτη στην αλλαγή 
πον πολιτικίόν τους ή στην υλοποίηση ορισμένα™ μεταρρυθμίσεα™. Μπορεί να 
είναι συνάρτηση αναμενόμενα™ αποτελεσμάτων ή μέσων που έχουν διατεθεί σ* 
ένα συγκεκριμένο στόχο. Λαμβάνοντας ιδιαίτερα υπόψη τον πειραματικό 
χαρακτήρα πολλών μεταρρυθμίσεα™, μια προσέγγιση που θα βασίζεται σε μια 
αυστηρή αξιολόγηση της συνολικής επίπτωσης μιας κυβερνητικής πολιτικής 
φαίνεται προτιμότερη από την αποκλειστική συσσώρευση υπό όρους 
ενισχύσεων οι οποίες θα είναι ιδιαίτερα εξειδικευμένες. 
Στο πλαίσιο του Ειδικού Προγράμματος για την Αφρική, η Επιτροπή πρότεινε 
στους άλλους χρηματοδότες μια νέα προσέγγιση όσον αφορά την υπό όρους 
ενίσχυση της όιαρθριυτικής προσαρμογής, η οποία να ανταποκρίνεται 
περισσότερο στα παρακάπο γενικά κριτήρια : 
- vît ευνοεί την ιδιοποίηση πον μεταρρυθμίσεα™ από τα δικαιούχα κράτη. 
- να θέτει ρεαλιστικούς στόχους που να επιτρέπουν να ληφθεί υπόψη το 
πολιτικό και διοικητικό πλαίσιο. 
- να προχίορήσει σε μ.ια συνολική αξιολόγηση π.υν προσπαθειών που έχουν 
καταβληθεί συμιμυνα με τους στόχους της βιώσιμης ανάπτυξης και να μην 
περιορισθεί σε. μια μερική αξιολόγηση ορισμένων εξειδικευμένα™ δεικτών. Η 
αξιολόγηση αυτή θα πρέπει VÎX γίνει σε συνεργασία με όλους τους χορηγούς 
βοήθειας.'* 
Αυτή η συνολική και κατόπιν διαβουλεύσεων αξιολόγηση θα πρέπει να 
επιτρέψει την αποφυγή πον "stop and go" στην καταβολή της ενίσχυσης. 
Ο σεβασμός αυτών πον αρχών θα πρέπει να συμβάλει στην αποφυγή πον 
μειονεκτημάπυν της υφιστάμενης πρακτικής και να επιτρέψει την εξέλιξη της 
σχέσης χορηγών βοήθειας και δικαιούχων προς μια σχέση ισότιμης συνεργασίας 
που θα περιλαμβάνει αμοιβαίες δεσμεύσεις για μακροπρόθεσμους στόχους. 
98 
- να διευκολύνει τυν πρόσβαση σε κεφάλαια που προορίζονται νια επενδύσεις. 
Σήμερα, η ΕΕ χρησιμοποιεί μια ολόκληρη σειρά μέσα™ προκειμένου να βοηθήσει 
τις χίόρες στην ανεύρεση απαραίτητα™ κεφαλαία™ για τη διεξαγα)γή επενδύσεων: 
μη επιστρεπτέες ενισχύσεις του ΕΤΑ, κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου τα 
οποία επίσης χρηματοδοτούνται από το ΕΤΑ καθώς και ορισμένα δάνεια από 
ιδίους πόρους της Ευρίυπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεα™. 
ΙΙροκειμένου να αυξηθεί η διαθεσιμότητα τα™ χρηματοδοτικών πόρα™ με 
προνομιακό επιτόκιο που προορίζονται για επενδύσεις και ιδιαίτερα αυτών των 
που επενόύσείον που αφορούν υποδομές, μια πρώτη λύση θα ήταν να 
διευκολυνθεί η πρόσβαση στα δάνεια της ETE. Στο πλαίσιο, της προτεινόμενης, 
εγγραφής του ΕΤΑ στον προϋπολογισμό, τα δάνεια της ETE θα-μπορούν να 
υπόκεινται στις ίδιες ρυθμίσεις ιι' αυτές που ισχύουν για δάνεια προς άλλες 
τρίτες χώρες (ιδιαίτερα (7ε ό,τι αφορά τις παροχές του Ταμείου Εγγυήσεα™ για 
τις εξίοτερικές δράσεις). 
Mux άλλη προς εξέταση λύση θα ήταν η προσαρμογή παν υφιστάμενα™ μέσα™ 
προκειμένου να βελτίίοθεί η πρόσβαση σε ιδιωτικούς πόρους χρηματοδότησης. 
Για παράδειγμα, οι μερικές εγγυήσεις (ενόέχομένίος ' δια μέσου της ETE) 
ίχποτελούν ένα μέσο που έχει ήδη χρησιμοποιηθεί με σχετική επιτυχία από 
πολλές πολυμερείς υπηρεσίες για τη συγκέντρακτη μακροπρόθεσμα™ κεφαλαία™ 
προκειμένου να καλύψουν ένα μέρος ή το σύνολο του πολιτικού ή/ και του 
εμπορικού κίνδυνου. 
Η εφαρμογή αυτών πον επιλογών στο πλαίσιο της μετά τη Σύμβαση Αομέ 
συνεργασίας, απαιτεί εξέταση και συμπληρα)μ.ατικές διαβουλεύσεις. Η 
πλειοψηφία πον πιο προηγμένα™ χώρο'™ ΑΚΕ έχουν ήδη επιτύχει καλά 
αποτελέσματα όσον α(μ\)ά την εθνική φερεγγυότητα τους και μάλλον δεν θα 
βρουν πολλά πλεονεκτήματα στις εγγυήσεις από το εξίοτερικό όσον αφορά τον 
εθνικά δανεισμό. Από την άλλη όμχος μπορεί η ιδέα των εγγυήσεχον, π.χ. για 
μεγάλα έργα υποδομής χρηματοδοτούμενα από τον ιδκοτικό τομέα, να τους 
φανεί ιδιαίτερα ελκυστική λόγιο πον μεγάλα™ συμβατικών κίνδυνο™ οι οποίοι 
συνεχίζουν να παρεμποδίζουν την αγορά να χρηματοδοτήσει τέτοια έργα και 
λόγα) της σημασίας της υποδομής για τη στήριξη της οικονομικής ανάπτυξης. 
Η παροχή εγγυήσεχον ή όανείίον από την αγορά, μέσα) της ETE, θα μπορούσε να 
παρουσιάζει πλεονεκτήματα τόσο για τα φερέγγυα ή σχεδόν φερέγγυα όσο και 
για τα φτιοχότερα κράτη. Τα πρώτα, θα λάβουν σημαντικότερες εξιοτερικές 
χρηματοδοτήσεις και η οικονομική αξιολόγηση τους θα βελτιωθεί με το πέρασμα 
του χρόνου γεγονός που στο μέλλον θα τους δώσει πρόσβαση σε. σημαντικότερες 
και πιο συμχ|;έοουσες χρηματοδοτήσεις. Τα λιγότερο προηγμένα κράτη μπορούν 
να αναμένουν μεγαλύτερο τμήμα πον διαθέσιμα™ κονδύλια™ του ΕΤΑ, ανάλογα 
με τΐ) σταδιακή μ.είχοση πον αναγκών επίσημης χρηματοδότησης πον πιο 
προηγι ι ένα™ χι ορι όν. 
Λ. Συνδιαχείριση, μονομερής διαχείριση από την ΕΕ ή αυτόνομη διαχείριση 
(χπό τις δικαιούχες χίόρες: 
Το καθεστώς της συνόιαχείρισης που εφαρμόζεται στα πλαίσια της Σύμβασΐ]ς 
Αομέ και αφορά συγχρονίας την απόφαση έναρξης μιας δράσης συνεργασίας και 
την παρακολούθηση της. έδειξε τα όρια της. Αφενός, από πρακτικής οπόψείος, 
οι πολυάριθμες δοσοληψίες μεταξύ εθνικού και κύριου όιατάκτη (της 
Κοινότητας) παοέτειναν τις προθεσμίες, μειώνοντας την αποτελεσματικότητα 
99 
της συνεργασίας. Επιπλέον, το καθεσπυς (χυτό δεν διευκολύνει τη 
συγχρημ,ατοδότηση με άλλους χορηγούς βοήθειας. 
Αφετέρου, από λειτουργικής (χπόψεα)ς, το καθεστώς της συνδιαχείρισης δεν 
ευνοεί την ιδιοποίηση εκ μέρους πον δικαιούχα™ τα™ προγράμματα™ και τα™ 
μεταρρυθμίσεα™ που στηρίζονται από την ΕΕ. Όμως, εδώ πρόκειται για μια 
προϋπόθεση, που αναγνίυρίζεται ευρέως ως ένα βασικό στοιχείο της 
αποτελεσματικό™μας της ενίσχυσης, γεγονός που τονίσθηκε σε όλες τις μελέτες 
αξιολόγησης που .εκπόνησε η Κοινότητα. Η σταδιακή μετάβαση από ,μια 
ενίσχυση που προηγουμένιος ήταν περισσότερο επικεντρίυμένη στις υποδομές 
προς μια στήριξη π.υν κοινιονικοοικονομικών πολιτικών και τα™ θεσμικών 
μεταρρυθμίσεα™ δεν κάνει τίποτε περισσότερο από το VÎX ενισχύει; αυτή την 
ίχνάγκη. 
Η αρχή της συνδιαχείρισης πρέπει λοιπόν να αναθεχορηθεί. Ποιες είναι οι 
εναλλακτικές λύσεις που πρέπει να εξεταστούν και που θα επιτρέψουν 
ταυτόχρονα την ικανοποίηση της απαίτησης για ύπαρξη ενός αξιόπιστου 
συστήματος διαχείρισης των πόρίον της κοινοτικής ενίσχυσης και της ανάγκης 
για διευκόλυνση της ανάληψης ευθυνών εκ μέρους των δικαιούχα™, γεγονός που 
από μόνο του αποτελεί προϋπόθεση αποτελεσματικότερης διαχείρισης ; 
θα πρέπει να υιοθετηθεί μια διαφοροποιημένη και εξελικτική προσέγγιση η 
οποία θα αποκαταστήσει μια σχέση ανάμεσα στη "σοχττή διαχείριση" της 
δικαιούχου χώρας και την αύξηση των ευθυνών της στη διοικητική και 
οικονομική διαχείριση της ενίσχυσης. 
II νέα αυτή αρχή διαχείρισης θα έχει α)ς τελικό στόχο τη σταδιακή αύξηση της 
ευθύνης πον δικαιούχο™ κρατών στη διαχείριση το™ προγράμματα™, στον 
έλεγχο πον' δαπανά'™ καθώς και στην αξιολόγηση των οικονομικών και 
κοινίυνικών επιπτώσεων τους. Η άμεση .δημοσιονομική ενίσχυση (χποτελεί την 
πιο προηγμένη μοριρή ενίσχυσης αυτού του είδους. 
Στις χ/όρες όπου οι θεσμικές και διοικητικές συνθήκες δεν επιτρέπουν την άμεση 
έναρξη αυτής της διαδικασίας, η μονομερής διαχείριση από την ΕΕ θα πρέπει να 
συνοδεύεται συστηματικά από στήριξη της ανάπτυξης και από ενίσχυση των 
απαραίτητα™ τοπικά™ δυνατότητα™ για την εκτέλεση αυτών π.υν εργασιών, θα 
πρέπει επίσης VÎX προσεχθεί η στήριξη αυτή να μη μεταφρασθεί σε δημιουργία 
ειδικό'™ μονάδα™ αλλά να λειτουργήσει πραγματικά στο πλίάσιο των 
υφιστάμενα™ τοπικά'™ δομών. 
Και εδώ θα πρέπει επίσης VÎX υπάρχει η δυνατότητα προσδιορισμού ορισμένα™ 
κριτήρια™ για τόν καθορισμό του καταλλήλου τρόπου διαχείρισης ανάλογα με 
την ποιότητα του διαλόγου ΕΕ - ΑΚΕ, του πρόσθετου χαρακτήρα τιον 
κοινοτικό™ πόρο™ σε σχέση με την εθνική προσπάθεια, καθώς και την ύπαρξη 
μονάδων ή μηχανισμό'™ συντονισμού των εξωτερικών ενισχύσεχ.ον. 
Το θέμα αυτό όπχος και πολλές άλλες πτυχές της σχέσης ΕΕ -. ΑΚΕ που 
αναφέρονται-στην Πράσινη Βίβλο, θα πρέπει οπίοσδήποτε να συζητηθούν βάσει 
μιας διαφοροποιημένης προσέγγισης που θα επιτρέπει λύσεις οι οποίες θα είναι 
προσαρμοσμένες στο πλαίσιο κάθε χώρας ή κάθε ομάδας χωρών. Ο εξελικτικός 
χαρακτήρας του συστήματος που θα επιλεγεί πρέπει να ληφθεί υπόψη στο μέτρο 
που θα μπορούσε, VÎX εξετασθεί η δυνατότητα μιας πιο αυτόνομης διαχείρισης 
από μέρους πον δικαιούχα™, πάντα ανάλογα με τις προόδους "διακυβέρνησης" 
που θα παρατηρηθούν στις χίόρες ΑΚΕ. 
100 
Γενικά, οι αλλαγές που μπορούν vex γίνουν στον τρόπο διαχείρισης τα™ πόρα™ 
θίχ πρέπει VÎX έχουν (ος στόχο την επανένταξη της διαβούλευσης και του 
διαλόγου στην καθημερινή πρακτική της συνεργασίας, σε ό,τι '"αφορά τα 
ουσιαστικά 'προβλήματα και τις συνθήκες που επηρεάζουν την επίπποση των 
προγραμμ.άπυν συνεργασίας, καθορίζοντας τον τρόπο με τον οποίο τα 
προγράμματα αυτά μπορούν VÎX συμβάλουν στη συνεχή ανάπτυξη της 
ενδιαφερόμενης χώρας. Αυτός είναι ο τομέας στον οποίο μπορεί να 
επιβεβαΐίοθεί η ευθύνη του κάθε εταίρου απέναντι στους ευραυταίους 
ψηφοφόρους και τους ψηφοφόρους π.υν χ/υρών ΑΚΕ. 
101 
ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΤΗΣ ΠΡΑΣΙΝΗΣ ΒΙΒΛΟΥ 
Η Πράσινη Βίβλος (χποτελεί ένα στάδιο της διαδικασίας διαβούλευσης που 
ανέλαβε η Επιτροπή σχετικά με το μέλλον των σχέσεων ΕΕ και τα™ χωρών ΑΚΕ 
καθίός και της συζήτησης που ξεκίνησε για το ίδιο θέμα μεταξύ όλα™ των 
παράγοντα™ που ενδιαφέρονται για την ανάπτυξη. Έχει ως στόχο την 
ευαισθητοποίηση της κοινής γνίόμης για την αναγκαιότητα άσκησης εκ μέρους 
της Ευρώπης μιας αποτελεσματικής πολιτικής συνεργασίας απέναντι στις χώρες 
αυτές και παρέχει έναν οδηγό σχετικά με τα βασικά θέματα επί τα™ οποία™ η ΕΕ 
θα πρέπει VÎX λάβει θέση πριν ξεκινήσει διαπραγματεύσεις με τις χώρες ΑΚΕ. Ο 
οδηγός αυτός δεν ισχυρίζεται ούτε ότι είναι μοναδικός ούτε ότι είναι 
λεπτομερής, αλλά χαράζει ένα σύνολο κατευθύνσεα™ και παρουσιάζει διάφορες 
επιλογές. 
Με τη δημοσίευση αυτής της Πράσινης Βίβλου, η Επιτροπή καλεί όλους τους 
ενδιαφερόμενους παράγοντες να εξετάσουν τις επιλογές και τα επιχειρήματα 
που εκτίθενται, και να εκφράσουν τις αντιδράσεις και τις προτάσεις τους. Η 
Επιτροπή θα συνεχίσει να τονώνει τη συζήτηση με συναντήσεις και σεμινάρια. 
Αιάφορες συμβολές θα μπορούν επίσης να διαβιβάζονται γραπτώς, 
απευθυνόμενες στη Γενική Λιεύθυνση Ανάπτυξης. 
λαμβάνοντας υπόψη τις θεσμικές διατάξεις, η Επιτροπή θα διατυπώσει 
συγκεκριμένες προτάσεις για τις σχέσεις ΕΕ-ΑΚΕ στη διάρκεια του δεύτερου 
εξαμήνου του 1997. 
Πράσινη Βίβλος για τις σχέσεις ΕΕ - ΑΚΕ 
Παράρτημα 
Πίνακες - Γραφικές παραστάσεις 
Ροές πόρων' προς όλες τις χώρες ΑΚΕ 
Ροές πόρα™ από την ΕΕ προς τις χώρες ΑΚΕ 
ΕΑ Β χαίρων ΟΟΣΑ 199Θ - 1995 
ΕΑΒ ίος ποσοστό του ΑΕγχΠ 1995 
Ευρίοπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης: Κατανομή της βοήθειας ανά μέσο 
Εμπόριο ΕΕ - αναπτυσσόμενα™ χωρών 1976 - 1994 
Εξαγίυγές χωρών ΛΚΕ προς τις ΗΠΑ, την Ιαπωνία και την ΕΕ 
Επιδόσεις και προοπτικές αναπτυσσόμενα™ χωρών 
Οικονομική απόδοση του ειδικού προγράμματος για τις χώρες της Αφρικής 
(ΕΠΑ) 
./j\fL· 
ΕΞΩΤΕΡΙΚΕΣ ΡΟΕΣ ΠΟΡΩΝ ΠΡΟΣ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΧΩΡΕΣ ΑΚΕ 
Καθαρές Ροές από όλες τις πηγές (εκατ. δολάρια ΗΠΑ σε τρέχουσες τιμές) 
ΕΛΒ 
Λοιπές επίσημες 
Καθίχρές ιδιωτικές ροές 
Σύνολο 1983 
83Θ6 
1972 
2983 
13261 1984 
8647 
2644 
-247 
11044 1985 
9579 
1583 
-259 
10903 1986 
11505 
2156 
1006 
14667 1987 
13353 
2988 
779 
17120 1988 
14968 
2169 
436 
17573 1989 
15941 
2370 
2059 
20370 1990 
18808 
3068 
-1057 
20819 1991 
18275 
1604 
339 
20218 1992 
19561 
1620 
1094 
22275 1993 
17639 
1126 
1439 
20204 
Πηγή : ΟΟΣΛ - ΕΛΒ 
< 
PJ 25000 , 
20000 
15000 
101)00 
5000 
-5000 -*— 1ΞΑΒ 
m- Λοιπές επίσημες 
-*— Καθαρές ιδιωτικές ροές 
:; Σύνολο 
Έτη 
ΡΟΕΣ ΠΟΡΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΕ ΣΤΙΣ ΧΩΡΕΣ ΛΚΕ 
Καθαρές ροές (εκατ. δολάρια ΗΠΑ σε τρέχουσες τιμές) 
j 1983 1984 1985 1986. 1987 1988 
Ε Ali 1989 1990 1991 1992 1993 
Κράτη μέλη Ε Ε 
Οργανισμοί Ε Ε 
Σύνολο Ε Ε ΕΑΒ 
Λοιπές επίσημες ροές 
(ΛΕΡ) 
Κράτη μέλη Ε Ε 
Οργανισμοί ΕΕ 
Σύνολο Eli ΛΕΡ 
Καθαρές Ιόκοτικές Ροές 
Καθαρές ώκυτικές ροές 
από την Ε Ε 
Σννολικές ροές 
Κράτη μέλη Ε Ε 
Οργανισμοί Ε Ε 
Σύνολο ΕΕ 2653 
591 
3244 2812 
700 
3512 2869 
657 
. 3526 4289 
854 
5143 5184 
915 
6099 5906 
1462 
7368 5951 
145S 
7409 7387 
1655 
9042 6555 
1713 
8268 7081 
2432 
9513 6449 
1671 
8210 
752 
56 
808 1375 
23 
1398 606 
43 
649 843 
51 
894 1863 
40 
1903 1252 
.··> 
1250 1290 
23 
1313 1352 
45 
1397 789 
44 
833 743 
188 
931 314 
-48 
266 
2522 Ι 356 400 -143 -899 -729 1091 -1275 116 599 1619 
5926 
647 
6573 4543 
723 
5266 3875 
700 
4575 4989 
906 
5895 6147 
955 
7102 6428 | 
1460 
7888 8332 
1481 
9813 7463 
1700 
9163 7460 
1757. 
9217 8423 
2620 
11043 8382 
1623 
10005 
Πηγή: ΟΟΣΛ - ΕΛΙ3 
12000 
10000 
—•—ΣνολοΕΕΕΑΒ 
•ΗΒ-Σ νολοΕΕΛΕΡ 
-•*" Ιδι τικές ροέ; απ ΕΕ 
-ίί· Συνολικές ροέζ απ 
ΕΕ 
Επίσημη αναπτυξιακή βοήθεια (ΕΑΒ) εκταμιεύσεις Χωρών ΕΑΒ 1990 - 1995 
(Καθαρές Εκταμιεύσεις σε τρέχουσες τιμές και συναλλαγματικές ισοτιμίες σε εκατ. 
δολάρια ΗΠΑ) 
Χώρα 
Αυστραλία 
Αυστρία 
Βέλγιο 
Καναδάς 
Δανία 
Φινλανδία 
Γαλλία 
Γερμανία 
Ιρλανδία 
Ιταλία 
Ιαπωνία 
Λουξεμβούργο 
Κάτω Χώρες 
Νέα Ζηλανδία 
Νορβηγία 
Πορτογαλία 
Ισπανία 
Σουηδία 
Ελβετία 
Ηνωμένο 
Βασίλειο 
Ηνο)μένες 
Πολιτείες 
Συνολική 
ΕΑΒ Συνολική 
ΕΒΑ 
1990 
955 
394 
889 
2.470 
1.171 
846 
6.874 
6.320 
57 
3.395 
9.054 
25 
2.526 
95 
1.205 
148 
954 
1.998 
750 
2.630. 
10.194 
52.961 Συνολικ 
ή ΕΒΑ 
1991 
1.050 
543 
831 
2.604 
1.200 
930 
7.386 
6.890 
72 
3.347 
10.945 
42 
2.517 
100 
1.178 
213 
1.262 
2.116 
863 
3.184 
9.407 
56.680 Συνολικ 
ή ΕΒΑ 
1992 
1.011 
531 
840 
2.515 
1.392 
644 
8.162 
6.963 
70 
4.122 
11.119 
38 
2.742 
97 
1.226 
302 
1.518 
2.453 
1.139 
3.153 
10.813 
60.850 Συνολική 
ΕΒΑ 1993 
953 
544 
810 
2.373 
1.340 
355 
7.915 
6.954 
81 
3.043 
11.259 
50 
2.525 
98 
1.014 
248 
1.304 
1.769 
793 
2.920 
10.123 
56.471 Συνολική 
ΕΒΑ 
1994 
1.091 
655 
726 
2.250 
1.446 
290 
8.466 
6.818 
109 
2.705 
13.239 
59 
2.517 
110 
1.137 
308 
1.305 
1.819 
982 
3.197 
9.927 
59.156 Συνολική 
ΕΒΑ 
1995 
> 
1.136 
747 
1:033 
2.113 
1.628 
387 
8.439 
7.481 
143 
1.521 
14.354 
3.321 
123 
1.247 
269 
1.309 
1.887 
1.084 
3.185 
7.303 
58.710 ΕΒΑ του 
1995 (υς 
ποσοστό 
της 
συνολικής 
ΕΒΑ 
1,9% 
1,3% 
1,8% 
3,6% 
2,8% 
0,7% 
14,4% 
12,7% 
0,2% 
2,6% 
24,4% 
5,7% 
0,2% 
2,1% 
0,5% 
2,2% 
3,2% 
1,8% 
5,4% 
12,4% 
100,0% 
Υπενθύμιση: 
Χώρες ΕΕ' 
απο τις οποίες 
ΕΕ2 25.000 
3.028 26.944 
3.818 29.302 
4.461 27.190 
3.948 27.656 
4.825 31.411 
5.501 53,5% 
9,4% 
πηγή : ΟΟΣΑ - ΕΑΒ 
Για. το σύνολο τιον χωρών της ΕΕ στο τέλος του 1994 (χωρίς να περιλαμβάνονται η Αυστρία, η 
Φινλανδία και ΐ| Σουηδία) και με εξαίρεση την Ελλάδα η οποία δεν είναι ακόμα μέλος της ΕΑΒ. 
2 Δη*/., αυτό το τμήμα της συνολικής ΕΒΛ τιον κρατών μελών της ΕΕ που διοχετεύεται μέσω της 
Επιτροπή; (ΕΤΑ & Γενικός Προϋπολογισμός της Κοινότητας) που περιλαμβάνεται παραπάνο). 
J^s 
Εκταμιεύσεις ΕΑΒ Μελών ΕΑΒ 
(εκατ. δολάρια ΗΠΑ σε τρέχουσες τιμές 
Ηνιομενες 
Πολιτείες 
Ιαπωνία 
Κράτη μέλη ΕΕ 
Λοιπά κράτη ΕΛΒ 
ΣΥΝΟΛΟ 
* από τα οποία ΕΚ 1990 
10.194 
9.054 
25.000 
8.713 
52.961 
3.028 1991 
9.407 
10.945 
26.944 
9.384 
56.680 
3.818 1992 
10.813 
11.119 
29.302 
9.616 
60.850 
4.461 1993 
10.123 
11.259 
27.190 
7.899 
56.471 
3.948 1994 
9.927 
13.239 
27.656 
8 334 
59.156 
4.825 1995 
7.303 
14.354 
31.350 
5.703 
58.710 
5.501 ΕΒΑ 1995 
ως 
ποσοστό 
συνόλου 
ΕΒΑ(%) 
12% 
24% 
53% 
10% 
200% 
9% 
* Η κοινοτική ε.νίσχυση συμπεριλαμβάνεται στην ενίσχυση των κρατών μελών. Η 
Ελλάοα οεν είναι μέλος της ΕΛΒ 
35.000 
30.000 
10.000 
5.000 ^»^* —·— Ην .μένκς Πολιτείκς 
--*— Ι απ via 
···*—Κράτη Μκλη Ε. Ε. 
•y·-- Λοιπά κράτη ΕΛΗ 
--«--*απ τα οποία ΕΚ 
19&2 Έτη 1.S93 1995 
ΠηγήιΟΟΣΛ- ΕΛΒ 
1 οί 
ui.c^ç 
Ετήσια Ποσοστά Βοήθειας ανά μέσο 
(αποφάσεις: όλες του ΚΤΛ) 
Προγραμματισμένη 
ενίσχυση 
ΔιαρΟρ τική 
προσαρμογή 
Επιχειρηματικά 
κεφάλαια 
Εκπτ σεις τ κ ν 
Ενίσ/ι»ση έκτακτης 
(Ανάγκης 
Ενίσ/υση αν. πρ σφυγες 
vSysmin 
Stabcx 
ΣΥΝΟΛΟ 1993 
1014,39 
378,00 
53,65 
21,51 
83,15 
29,30 
50,03 
1,17 
1631,20 1994 
1041,94 
222,35 
214,43 
53,85 
249,98 
25,61 
57,25 
615,12 
2480,53 1995 
828,58 
145,50 
256,82 
35,53 
33,68 
4,40 
84,49 
131,09 
1520,09 
Εκατομμ ρια ECU 
Ποσοστό αποφύσεων ανά μέσο για το 1995 
Stahex 
Sysmin 9% 
'.χτακτη rvuv/not] 
προοψ Υ ν 
Γ.κπτ οηζ τ κ ν 
Ρ.πι·/ιχρΐ|(ΐα.τικύ 
κι ψό.λ(/.ι.οι 
17' % Προγραμματισμένη 
ΐΛ'ίσ/υοη 
55% 
ΛιαρΟρ τική 
ττροοαρμογή 
\()h 
Το Ηυρ παϊκ Ταμείο Ανάπτυξης (ΕΤΑ) είναι το κριό χρηματοδοτικ μέσο της 
Σ μβασης Αομέ. παρέχοντας κονδ λκ/. στις 70 χ ρες ΑΚΕ που είναι συμ,βαλλ μένα 
μέρη της Σ μβασης. Οι π ροι του ΕΤΛ προέρχονται απ ad hoc συνεισφορές τ ν 
κρατ ν μελ ν και δεν αποτελο ν τμήμ.α του προ πολογισμο της 'Εν σης. Ένα νέο 
ΕΤΑ δημιουργείται για τη χρηματοότηση κάθε νέας Σ μβασης, για παράδειγμα το 
ΕΤΑ 6 για τη Αομέ. III και το ΕΤΑ 7 για την πρ τη πενταετία της Αομέ IV. Το ΕΤΑ 8 
έχει μλις δημιουργηθεί και θα χρηματοδοτήσει τη συνεργασία κατά την τελευταία 
πενταετία της Αομέ IV. Οι π ροι του θα διατεθο ν για την ικανοποίηση αναγκ ν 
προτεραι τητας που δημιουργό νται στα πλαίσια τ ν στ χ ν της ανάπτυξης του 
ανθρ πίνου δυναμικό , της επισιτιστικής ασφάλειας, της ανάπτυξης τ ν υποδομ ν, 
τ ν (-)ΐομηχανικ ν επενο σε ν χλπ. 
Πηγή : Επο παϊκή Επιτροπή - In to finance 1995 
ηο 
Εμπόριο ΕΕ - αναπτυσσομένων χωρών 1976 - 1994 (δισ. ECU) 
Εισαγωγές στην ΕΕ 
ΑΚΕ 
Ασία 
Λατινική Αμερική 
Μεσ γειος 
Σ νολο ΑΑΧ 
Σ νολο μη ΕΚ 
Εξαγωγές από την ΕΕ 
ΑΚΕ 
Λσΐα 
Λατινική Λ μερική 
Μεσ γειος 
Σ νολο ΑΑΧ 
Σ νολο μΐ| ΕΚ 
Κ σμσς 
Μερίδιο ΕισαγίογοΥν 
από 
χίόρες εκτός ΕΕ (%) 
ΛΚΕ 
Λα ία 
Λατινική Αμερική 
Μεσ γει.ος 
Σ νολο ΛΑΧ 
Σ νολο μΐ| ΕΚ 1976 
10,5 
6,7 
8,3 
9,6 
70,7 
157,7 
1976 
9,6 
7,5 
7,7 
12,3 
50,9 
141,3 
292.9 
1976 
6,7 
4,2 
5,3 
6,1 
44,8 
100 1980 
19,4 
:16 
13,7 
16,4 
114,3 
269,9 
1980 
15,7 
13,1 
12 
19,8 
83,4 
221,1 
475,1 
1980 
7,2 
5,9 
5,1 
6,1 
42,4 
100 1985 
26,8 
26 
25,8 
32,3 
128,9 
399,7 
19/5 
17,4 
29,4 
13,5 
29,8 
121,7 
380,8 
811,8 
1985 
6,7 
6,5 
6,5 
8,k 
34,7 
100 1990 
21,9 
50,9 
25,7 
29,8 
143,8 
461,5 
1990 
16,6 
41 
15,6 
28,5 
134,2 
514,3 
1076,6 
1990 
4,7 
11 
5,6 
6,5 
31,2 
100 1992 
Ι&,Ο 
66,4 
24,8 
30,3 
145,6 
487,6 
1992 
17,0 
47,1 
20,4 
28,6 
153,1 
436,1 
1137,8 
1992 
3,7 
13,6 
5,1 
6,2 
29,9 
100 1994 
18,6 
83,9 
26,7 
30,8 
165,9 
543,2 
1994 
14,9 
70,7 
28,4 
33,1 
193,3 
541,8 
12979 
1994 
3,4 
15.5 
4,9 
5,7 
30,5 
100 
Πηγή : P1UROSTAT - ODI - Μάρπος 1996 
1*1 
Εξ(Γ/ο>γές Χ ωμών ΛΚΕ προς τις ΗΠΑ, την Ιαπωνία και την ΕΕ 
ι 
Χο>ρ»:ς 
ΑΓΚΟΛΑ 
ΜΠΕΝΙΝ 
ΜΠΟΤΣΟΥΑΝΛ 
ΜΠΟΥΡΚΙΝΑΦΛΣΟ 
ΜΠΟΥΡΟΥΝΤΙ 
ΚΑΜΕΡΟΥΝ 
ΠΡΑΣΙΝΟ 
ΑΚΡΩΤΗΡΙ 
ΚΕΝΤΡΟΛΦΡΙΚΛΝΙ-
ΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ 
ΤΣΑΝΤ 
ΚΟΜΟΡΕΣ 
ΚΟΝΓΚΟ 
ΑΚΤΗ 
ΕΛΕΦΑΝΤΟΣΤΟΥ 
ΤΖΙΜΠΟΥΤΙ 
ΙΣΗΜΕΡΙΝΓΙ 
ΓΟΥΙΝΕΑ 
ΕΡΥΘΡΑΙΑ :i: 
ΑΙΘΙΟΠΙΑ 
ΓΚΛΜΠΟΝ 
ΓΚΛΜΠΙΛ 
ΓΚΑΝΑ 
ΓΟΥΙΝΕΑ 
ΓΟΥΙΝΕΑ 
ΜΠΙΣΛΟΥ 
ΚΕΝΥΑ 
ΛΕΣΟΊΌ 
ΛΙΒΕΡΙΑ 
ΜΑΔΑΓΑΣΚΑΡΗ 
ΜΛΛΑΟΥΙ 
ΜΑΛΙ 
ΜΑΥΡΙΚΙΟΣ 
ΜΑΥΡΙΤΑΝΙΑ 
ΜΟΖΑΜΒΙΚΗ 
ΝΑΜΙΜΠΙΑ ** 
ΝΙΓΗΡ 
ΝΙΓΗΡΙΑ 
ΡΟΥΑΝΤΛ 
ΣΑΟΤΟΜΕ& 
ΠΡΙΝΤΣΙΠΕ 
ΣΕΝΕΓΑΛΗ 
ΣΕΫΧΕΛΛΕΣ 
ΣΙΕΡΡΛ ΛΕΟΝΕ Εξαγωγές ΑΚΕ σε εκατ. δολάρια ΗΠΑ 
ΗΠΑ 
Μέσος 
Όρος 
1990-92 
1453,92 
11,75 
0,00 
0,26 
6,03 
76,59 
0,02 
0,55 
0,18 
6,75 
330,98 
149,52 
0,02 
0,10 
8,09 
583,35 
1,08 
87,64 
97,28 
0,03 
50,48 
0,00 
7,30 
34,85 
47,17 
1,16 
96,26 
7,46 
15,04 
2,74 
3661.32 
4,26 
0,14 
8.07 
0.75 
38.72 Ιαπωνία 
Μέσος 
Όρος 
1990-92 
20,89 
0,93 
5,96 
5,76 
2,26 
10,57 
0,39 
0,14 
9,05 
0,37 
2,04 
26,05 
0,05 
0,01 
47,71 
117,98 
47,77 
68,40 
3,23 
0,14 
20,09 
0,08 
16,26 
33,61 
64,89 
4,63 
3,25 
132,41 
18,21 
0,16 
8,56 
1,00 
0,02 
12,39 
0,45 
2,51 Μέσος 
Όρος 
ΕΕ 1990 
-92 
1260,30 
54,23 
98,61 
53,95 
57,12 
1543,48 
6,69 
109,86 
65,08 
18,62 
785,72 
1963,90 
4,76 
40,91 
129,72 
1208,74 
120,96 
645,71 
379,61 
7,47 
657,62 
23,93 
624,42 
209,36 
195,33 
92,79 
1004,63 
295,99 
92,25 
210,02 
5571,01 
69,79 
3,89 
398,71 
55,40 Μέσος 
Όρος 
ΟΟΣΑ 
1990 - 92 
3466,14 
77,11 
199,19 
61,18 
73,99 
1708,58 
7,24 
113,43 
76,67 
27,73 
1280,67 
2293,10 
5,36 
41,13 
213,85 
2229,50 
173,41 
908,31 
582,40 
7,86 
830,62 
27,52 
1151,92 
311,30 
355,34 
108,26 
1198,65 
444,78 
148,78 
237,18 
12280,55 
87,51 
4,40 
433,56 
57,18 
213,77 280,75 Πάγκο-" 
σμιος 
Μέσος 
Όρος 
1990 - 92 
3873,30 
109,70 
345,00 
171,00 
119,00 
2075,00 
12,30 
133,70 
95,70 
29,00 
1314,00 
3525,30 
59,00 
41,30 
342,30 
2700,70 
198,70 
1228,30 
687,30 
30,30 
1387,30 
68,30 
1178,70 
783,00 
413,00 
317,70 
1267,00 
552,70 
391,70 
263,00 
14190,00 
122,00 
14,30 
717,70 
94,30 
292,00 ΗΠΑ 
ο>ς% 
του 
κόσμου 
37,54 
10,71 
0,00 
0,15 
5,07 
3,69 
0,17 
0,41 
0,19 
23,26 
25,19 
4,24 
0,03 
0,23 
2,36 
21,60 
0,55 
7,13 
14,15 
0,11 
3,64 
0,00 
0,62 
4,45 
11,42 
0,36 
7,60 
1,35 
3,84 
1,04 
25,80 
3,49 
0,95 
1,12 
0,79 
13,26 ΕΕως 
% του 
κόσμο 
υ 
32,54 
49,43 
28,58 
31,55 
48,00 
74,38 
54,37 
82,17 
68,00 
64,22 
59,80 
55,71 
8,06 
99,05 
37,90 
44,76 
60,88 
52,57 
55,23 
24,66 
47,40 
35,03 
52,97 
26,74 
47,29 
29,21 
79,29 
53,55 
23,55 
79,85 
39,26 
57,20 
27,20 
55,55 
58,75 
73,21 
sOjO 
ΣΟΜΑΛΙΑ 
ΣΟΥΔΑΝ 
ΣΟΥΑΖΙΛΑΝΔΗ 
ΤΑΝΖΑΝΙΑ 
ΤΟΓΚΟ 
ΟΥΓΚΑΝΤΑ 
ΖΑΪΡ 
ΖΑΜΠΙΑ 
ΖΙΜΠΑΜΠΟΥΕ 
ΑΦΡΙΚΗ 
ΑΝΤΙΓΚΟΥΑ 
ΜΠΑΧΑΜΕΣ 
ΜΠΑΡΜΠΑΝΤΟΣ 
ΜΠΕΛ1Ζ 
ΔΟΜΙΝ1ΚΛ 
ΔΟΜΙΝ1ΚΛΝ1ΚΗ -
ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ 
ΓΡΕΝΑΔΛ 
ΓΟΥΙΑΝΑ 
ΑΪΤΗ 
ΤΖΛΜΛ1ΚΛ 
ΑΠΟΣ 
ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ & 
ΝΕΒ1Σ *** 
ΑΓΙΟΣ ΒΙΚΕΝΤΙΟΣ 
ΑΠΑ ΛΟΥΚΙΑ 
ΣΟΥΡΙΝΑΜ *** 
ΤΡΙΝΙΝΤΛΝΤ & 
ΤΟΜΠΛΓΚΟ 
ΚΑΡΑΪΒΙΚΗ 
ΦΙΤΖΙ 
ΚΙΡ1Μ1ΙΛΤΙ *** 
Ι1Α1 ΙΟΥ ΑΣΙΑ ΝΕΑ 
ΓΟΥΙΝΕΑ 
ΝΗΣΟΙ 
ΣΟΛΟΜΩΝΤΟΣ 
ΤΟΓΚΛ 
ΤΟΥΒΑΛΟΥ *** 
ΒΑΝΟΥΛΤΟΥ 
ΔΥΤΙΚΗ ΣΑΜΟΑ 
ΕΙΡΗΝΙΚΌΣ: 
ΣΥΝΟΛΟ ΑΚΕ 1,77 
9,29 
0,00 
9,33 
3,40 
11,29 
191,87 
37,94 
69,43 
7124,18 
3,48 
365,13 
21,28 
36,74 
3,64 
1488,05 
5,51 
71,31 
135,94 
420,71 
4,12 
17,73 
610,04 
3183,68 
41,51 
35,75 
0,52 
2,40 
0,00 
83.5 1 
10391.37 0,23 
31,23 
5,77 
25,39 
0,73 
4,56 
78,18 
338,06 
144,48 
1316,85 
0,32 
17,26 
0,86 
1,44 
1,99 
18,51 
1,05 
16,27 
1,83 
16,36 
7,17 
0,08 
25,26 
108,40 
34,91 
358,08 
45,41 
10,78 
5,09 
2,49 
454,27 
1879,52 28,47 
137,16 
150,69 
215,57 
97,06 
147,76 
1126,72 
363,55 
586,93 
21128,26 
10,42 
239,29 
44,03 
49,46 
48,21 
182,43 
12,11 
151,42 
35,21 
328,09 
71,47 
103,52 
218,52 
1494,18 
138,16 
272,64 
21,18 
0,70 
15,04 
1,19 
447,72 
23070,16 32,42 
195,49 
195,07 
272,63 
145,28 
177,13 
1558,71 
768,65 
912,16 
35762,69 
17,54 
988,17 
88,10 
111,17 
57,23 
2328,53 
22,69 
265,86 
301,46 
1249,83 
92,98 
131,28 
1250,64 
6905,48 
318,83 , 
798,22 
69,00 
19,09 
25,08 
18,24 
1230,22 
43898,39 131,30 
444,00 
365,70 
465,00 ~ 
289,00 
197,00 
1767,00 
1300,70 
1616,00 
45719,30 
26,70 
1038,00 
149,30 . 
131,70 
111,30 
2418,30 
38,70 
329,00 
311,70 
1496,30 
120,00 
117,00 
1903,00 
8221,00 
397,00 
1375,30 
93,30 
20,30 
28,30 
14,70 
1914,20 
55854,50 1,35 
2,09 
0,00 
2,01 
1,18 
5,73 
10,86 
2,92 
4,30 
15,58 
13,03' 
35,18 
14,26 
29,89 
3,27 
61,53 
14,23 
21,67 
43,61 
28,12 
3,44 
12,06 
32,06 
38,73 
10,46 
2,60 
0,56 
16,41 
8,49 
0,00 
4,33 
19,00 21,68 
30,89 
41,21 
46,36 
33,58 
75,00 
63,76 
27,95 
36,32 
46,21 
39,04 
23,05 
29,49 
37,56 
43,31 
7,54 
31,30 
46,02 
11,30 
21,93 
59,56 
70,42 
11,48 
18,18 
34,80 
19,82 
22,70 
3,43 
53,15 
8,10 
23,27 
41,00 
Πηγή : EUROSTAT - ODI - Μάρτιος 1996 
* Ι-Ι Ερυθραία έγινε η 70η χ ρα ΑΚΕ τον Οχτ βριο του 1993, μετά την 
ανεξαρτητοποίηση της. , 
** Ι-Ι Ναμίμπια έγινε η 69η χ ρα ΑΚΕ τον Δεκέμβριο του 1990, μετά. την 
ανεξαρτητοποί.ηοΊ'ι της. 
*** Λεν υπάρχουν οιαΟέσιμα ατοιχκία. 
//Ι". 
Επιδόσεις και προοπτικές τίον αναπτυσσόμενοι χωρών 
Πραγματική αύξηση ΑΕΠ 
Λναπτυσσ μενες χ ρες* 
Αν(/πολική Ασία 
Ν τια Αού/. 
Υ πο(Τ( ιγάρ κ /. Α φ ρική 
Λατινική Αμερική και 
Καραϊβική 
Μέση Ανατολή και Β ρειος 
Αφρική 1986-95 
4,2 
8,1 
5,1 
1,8 
2,4 
1,1 Προβλέψεις 
1991-94 1995 (εκτ.) 
5,0 
9,4 
3,9 
0,7 
3,6 
2,4 4,9 
9,2 
5,5 
3,8 
0,9 
2,5 
* Μη συμπεριλαμβανομένης της Ανατολικής Ευρ πης και της πρ ην ΕΣΣΔ 
Πηγή: Διεθνής Τράπεζα : Παγκ σμιες Οικονομικές Προοπτικές 1996-97 
5,1 
8,2 
5,5 
3,7 
2,6 
3,2 
A/CL 
Επιδόσεις Χηιρών ΕΠΑ 
ΕΓΙΑ-1 
1988-90 ΕΠΑ-2 
1991-93 ΕΠΑ-3 
1994-96 
Ετήαΐίί Α ξι ίση {%) 
ΑΕΠ 
Ειοικ ς Μέσος Όρος 
Μέση Τιμή 
\ΐ£αν γες 
'••ισαγ γές 5,2 
3,8 
4,3 
2,5 3.5 5,1 
1.6 4,1 
0,6 6,8 
_-> —>-' 2,5 
Αποταμίευση και επενο σεις ς % του ΑΕγχΓΙ 
Αποταμίευση 3,7 Ί Ί 5,9 
Επενο σεις 
εκ τ ν οποί ν ιόι τικές επενό σεις 19,3 18,8 19,8 
19,3 9,2 10,6 
ΕΠΑ-1 21 κράτη 
ΕΠΑ-2 27 κράτη 
ΕΠΑ-3 31 κράτη 
Πηγή : Διεθνής Τράπεζα - ΕΠΛ Φάση 4 Μάιος 1996 
/Ι*7* 
Οικονομικές προοπτικές για τις αναπτυσόμενες χώρες 
Εξέλιξη του ΑΕγχΓ1 σε πραγματικό ς ρους Προβλέψεις ' 
Αναπτυσσ μενες 
χ ρες* 
Ανατολική Ασία 
Ν τια Ασία 
Υποσαχαρια Αφρική 
Λατινική Αμερική και 
Καραϊβική 
Μέση Ανατολή και 
Β οειος Λφοική 986-95 
4,2 , 
8,1 
5,1 
1.8 
2,4 1991-4 
5,0 
9,4 
3,9 
0,7 
3,6 
•2,4 1995 (εκτ.) 
4,9 
9,2 
5,5 
3,8 
0,9 
2,5 1996 
5,1 
8,2 
5,5 
3,7 
2,6 
3,2 1996-2005 
5,4 
7,9 
5,4 
3,8 
3,8 
2,9 
* Μη συμπεριλαμβανομένης της Ανατολικής Ευρ πης και της πρ ην ΕΣΣΔ 
Πηγή: ΛιεΟνής Τράπεζα : Παγκ σμιες Οικονομικές Προοπτικές 
Ζ?"?^ 



ISSN 0254-1483 
COM(96) 570 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 11 
Αριθ. καταλόγου : CB-CO-96-604-GR-C 
ISBN 92-78-11792-7 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Λουξεμβούργο