ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ - ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΑΤΗΣ - ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΟ 2002

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Εισαγωγή

Τίτλος I - Οι δραστηριότητες της Κοινότητας για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων και την καταπολέμηση της απάτης: μείζονες εξελίξεις κατά τη διάρκεια του 2002

1. Σφαιρική και συνεκτική πολιτική κατάπολέμησης της απάτης

1.1. Σύνδεση των υποψήφιων χωρών με την πολιτική πρόληψης και καταπολέμησης της απάτης

1.2. Ενίσχυση των νομικών μέσων εντοπισμού, ελέγχου και επιβολής κυρώσεων

2. Συνεργασία με τα κράτη μέλη και τις τρίτες χώρες

2.1. Συνεργασία με τις αρμόδιες αρχές για την καταπολέμηση ορισμένων μορφών εγκληματικότητας

2.2. Συνεργασία με τρίτες χώρες

3. Διοργανικό διάβημα για την πρόληψη και την καταπολέμηση της απάτης

3.1. Το διοργανικό πλαίσιο

3.2. Πειθαρχικές και εξειδικευμένες αρχές

4. Η ενίσχυση της ποινικής διάστασης

4.1. Η ποινική διάσταση στον τομέα της προστασίας των οικονομικών συμφερόντων

4.2. Η δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις

5. Ενέργειες παρακολούθησης του προγράμματος δράσης 2001-2003

Τίτλος II - Εφαρμογή του άρθρου 280 από τα κράτη μέλη το 2002 - Μέτρα που ελήφθησαν για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Κοινότητας

6. Κείμενα που συμβάλλουν στην εφαρμογή του άρθρου 280 της συνθήκης EK - βασικές νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές εξελίξεις

7. Κείμενα που συμβάλλουν στην εφαρμογή της Σύμβασης για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της κοινότητας

8. Οργάνωση των υπηρεσιών που είναι υπεύθυνες για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των κοινοτήτων

9. Συντονισμός μεταξύ των υπηρεσιών στο εσωτερικό των κρατών μελών

Τίτλος III - Στατιστικά στοιχεία και αναλύσεις

10. Η κατάσταση το 2002

10.1. Εισαγωγή

10.2. Περιπτώσεις κοινοποιηθείσες από τα κράτη μέλη

10.3. Περιπτώσεις που ερευνήθηκαν από την OLAF

11. Ειδική ανάλυση: τάσεις

12. Δημοσιονομική παρακολούθηση

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΤΙΤΛΟΥ I: ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΔΡΑΣΗΣ 2001-2003

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΤΙΤΛΟΥ II: ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 280 ΑΠΟ ΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ ΤΟ 2002

Εισαγωγή

Σύμφωνα με τη Συνθήκη ΕΚ, η Επιτροπή, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, υποβάλλει κατ' έτος στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο έκθεση για τα μέτρα που ελήφθησαν κατ' εφαρμογή του άρθρου 280. Η έμφαση δίνεται στην αρχή της επιμερισμένης ευθύνης των κρατών μελών και της Επιτροπής όσον αφορά την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Κοινότητας, και, στο πλαίσιο αυτό, η φετινή έκθεση, όπως και η προηγούμενη, παρουσιάζει τα εν λόγω μέτρα σε τρία διαφορετικά επίπεδα: κοινοτικές πρωτοβουλίες, μέτρα των κρατών μελών, και αποτελέσματα της επιχειρησιακής δράσης που ανέλαβαν τα κράτη μέλη και η Επιτροπή με στόχο τον εντοπισμό των δραστηριοτήτων που πλήττουν τα οικονομικά συμφέροντα και την καταπολέμηση της απάτης. Ειδικότερα, η Επιτροπή έχει την ευθύνη της χάραξης της πολιτικής για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων και της προώθησης πολιτικών και νομοθετικών πρωτοβουλιών για την επίτευξη του στόχου αυτού.

Το πρώτο μέρος της έκθεσης ακολουθεί τη λογική της σφαιρικής στρατηγικής προσέγγισης για την καταπολέμηση της απάτης 2000-2005 [1], εστιαζόμενο όμως στα σημαντικότερα γεγονότα στο πλαίσιο των ενεργειών αυτών κατά τη διάρκεια του 2002. Στο μέρος αυτό, ένα χρόνο πριν από την προσχώρηση, η Επιτροπή επεδίωξε να δώσει έμφαση στις πρωτοβουλίες για τη συμμετοχή των υποψήφιων χωρών στη γενικότερη προσπάθεια με στόχο την καταπολέμηση της απάτης. Φέτος, τα στοιχεία που υπέβαλαν τα κράτη μέλη ήταν πιο λεπτομερή και κατέστησαν σαφή τα πλεονεκτήματα της καλής οργάνωσης των διαφόρων επιπέδων ελέγχου, συμπεριλαμβανομένων των ερευνών που αφορούν ειδικά την καταπολέμηση της απάτης. Η παρουσίαση διανθίζεται με αναφορές σε ενδεικτικές περιπτώσεις.

[1] Προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων - Καταπολέμηση της απάτης: Για μια σφαιρική στρατηγική προσέγγιση (COM(2000) 358 τελικό της 28.6.2000).

Επίσης, η έκθεση παρουσιάζει αναλυτικά και συνολικά τα μέτρα που προβλέπονται για το 2002 στο πρόγραμμα δράσης 2001-2003 [2] που περιέχεται στα παραρτήματα: ο σχετικός συγκεντρωτικός πίνακας δίνει όλα τα απαραίτητα στοιχεία όσον αφορά τις αρμοδιότητες, το χρονοδιάγραμμα και τις ενέργειες παρακολούθησης ώστε να εκτιμηθεί η πρόοδος του προγράμματος. Για την περίοδο 2004-2005, η Επιτροπή θα ετοιμάσει ένα νέο πρόγραμμα δράσης βασισμένο στη σφαιρική στρατηγική προσέγγιση 2000-2005, στο οποίο θα λαμβάνονται φυσικά υπόψη οι συστάσεις που περιέχονται στην έκθεση και αφορούν την αξιολόγηση των δραστηριοτήτων της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) [3], καθώς και η γνωμοδότηση της Επιτροπής Εποπτείας που τη συνοδεύει και οι κατευθυντήριες γραμμές των λοιπών θεσμικών οργάνων.

[2] Βλέπε το πρόγραμμα δράσης 2001-2003 σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (COM(2001) 254 τελικό της 15.5.2001) για την υλοποίηση της σφαιρικής στρατηγικής 2001-2005.

[3] Έκθεση αξιολόγησης των δραστηριοτήτων της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF): άρθρο 15 των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 1073/1999 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και (Ευρατόμ) αριθ. 1074/1999 του Συμβουλίου (COM(2003) 154 της 2.4.2003).

Το δεύτερο μέρος της έκθεσης αφορά ειδικότερα τα μέτρα που ελήφθησαν από τα κράτη μέλη κατ' εφαρμογή του άρθρου 280. Η παρουσίαση περιλαμβάνει πληροφορίες που κοινοποίησαν τα κράτη μέλη σχετικά με τις δραστηριότητες ελέγχου στην επικράτειά τους και τα αποτελέσματά τους [4]. Καταγράφει τις προσπάθειες που κατέβαλαν για την επίτευξη όσο το δυνατό μεγαλύτερης συμπληρωματικότητας και συνοχής κατά τη λειτουργία των ελεγκτικών και ερευνητικών τους υπηρεσιών, στους τρεις τομείς της επιχειρησιακής εποπτείας, του ελέγχου των συστημάτων και των ερευνών για την καταπολέμηση της απάτης.

[4] Ειδικότερα, ετήσιες εκθέσεις των κρατών μελών κατ' εφαρμογή του άρθρου 17, παράγραφος 3, του κανονισμού (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 1150/2000 του Συμβουλίου της 22ας Μαΐου 2000, για την εφαρμογή της απόφασης 94/728/ΕΚ, Ευρατόμ για το σύστημα των ιδίων πόρων των Κοινοτήτων (ΕΕ L 130 της 31.5.2000).

Το τρίτο μέρος της έκθεσης παρουσιάζει τα στατιστικά δεδομένα όσον αφορά τις απάτες και λοιπές παρατυπίες καθώς και τα αποτελέσματα από την άποψη της ανάκτησης και των ενεργειών των κρατών μελών και των υπηρεσιών της Επιτροπής.

Τα αποτελέσματα αυτά αναλύονται από την οπτική γωνία του εντοπισμού της απάτης και άλλων παρατυπιών, όπως αυτές κοινοποιήθηκαν από τις εθνικές διοικήσεις σύμφωνα με τους τομεακούς κανονισμούς. Δεδομένου του ελλιπούς και ανομοιογενούς χαρακτήρα των στατιστικών δεδομένων του υποβλήθηκαν το προηγούμενο έτος, η Επιτροπή αναφέρει πρώτα τις προόδους που επιτεύχθηκαν στον τομέα της ηλεκτρονικής διαβίβασης των στοιχείων και, στη συνέχεια, προβαίνει σε πρώτη ανάλυση των τάσεων των κοινοποιούμενων αναφορών, βάσει δημοσιονομικής (έσοδα/ έξοδα) και τομεακής προσέγγισης, η οποία αντικατοπτρίζει τις μεγάλες κοινοτικές πολιτικές.

*

Σε γενικές γραμμές, η έκθεση για το 2002 παρουσιάζει τη διάρθρωση των αρμοδιοτήτων μεταξύ των διαφόρων φορέων και τη σύγκλιση των ενεργειών στα διαφορετικά επίπεδα (κοινοτικό και εθνικό). Πράγματι, οι πληροφορίες που διαβίβασαν τα κράτη μέλη [5] επιτρέπουν τη διασαφήνιση της δράσης των διαφόρων υπηρεσιών που συμβάλλουν στην προστασία των οικονομικών συμφερόντων. Από την ανάλυση των πληροφοριών αυτών από την Επιτροπή, προκύπτει καλύτερη κάλυψη των κινδύνων, ιδίως από την άποψη του ελέγχου, είτε πρόκειται για ελέγχους ως προς τη συμμόρφωση με τους κανόνες και ελέγχους συστημάτων είτε για δικαστικές έρευνες και διώξεις. Η συνοχή μεταξύ των διαφόρων λειτουργιών που προκύπτει από την εν λόγω ανάλυση, όπως στις εξειδικευμένες ενέργειες για την καταπολέμηση της απάτης, σύμφωνα με τους τέσσερις άξονες της στρατηγικής προσέγγισης, είναι εμφανής στο επίπεδο τόσο της Κοινότητας (Τίτλος I) όσο και των κρατών μελών (Τίτλος II). Ο Τίτλος III παρέχει επιπλέον διευκρινίσεις, βάσει των ανακοινώσεων των κρατών μελών σχετικά με τις απάτες και λοιπές παρατυπίες, τα συστήματα ελέγχου και διεξαγωγής ερευνών, την προσαρμογή τους ανάλογα με το είδος του κινδύνου και τα αποτελέσματα τους ως προς την ανάκτηση. Η ανάλυση αυτή λαμβάνει επίσης υπόψη τη λογική της συμπληρωματικότητας που προτείνεται στη σφαιρική στρατηγική προσέγγιση για την καταπολέμηση της απάτης, η οποία επιτρέπει στην Επιτροπή να βελτιστοποιεί τα μέσα που έχει στη διάθεσή της η Κοινότητα, συμπληρώνοντας τις ενέργειες των κρατών μελών.

[5] Βάσει των πληροφοριών αυτών, είναι δυνατοί οι συσχετισμοί μεταξύ των πορισμάτων της έκθεσης σχετικά με την εφαρμογή του πρώην άρθρου 209A της Συνθήκης ΕΚ (Βλέπε τη σύνθεση των εκθέσεων των κρατών μελών σχετικά με τα μέτρα που λήφθηκαν σε εθνικό επίπεδο για την καταπολέμηση της σπατάλης και της κατάχρησης των κοινοτικών πόρων (COM(95) 556 της 13.11.1995) και το συμπλήρωμά της που αναφέρεται στους διοικητικούς ελέγχους και κυρώσεις (SEC(2000) 843 τελικό της 24.5.2000).

Τίτλος I - Οι δραστηριότητες της Κοινότητας για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων και την καταπολέμηση της απάτης: μείζονες εξελίξεις κατά τη διάρκεια του 2002

Η Επιτροπή θέσπισε τους γενικούς πολιτικούς της στόχους στον τομέα της προστασίας των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων με τη σφαιρική στρατηγική προσέγγιση η οποία εγκρίθηκε από την Επιτροπή την 28η Ιουνίου 2000 [6] για την περίοδο 2001-2005. Υποβάλλει τακτικά εκθέσεις σχετικά με την πρόοδό της, όπως διά της παρούσης. Η προσέγγιση περιλαμβάνει τις κοινοτικές πρωτοβουλίες στον τομέα αυτό, συμπεριλαμβανομένων των ενεργειών που απορρέουν από τον τίτλο VI της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, εφόσον έχουν σχέση με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων. Στόχος είναι η ανάπτυξη ενός νομοθετικού και ρυθμιστικού πλαισίου για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων, το οποίο θα είναι προσαρμοσμένο σε όλες τις ευρωπαϊκές πολιτικές και θα επιτρέπει τη συνεργασία και τη σύμπραξη με τους τοπικούς φορείς εντός και εκτός της Ένωσης. Η παράθεση ορισμένων πραγματικών περιπτώσεων ελέγχων ή ερευνών επιτρέπει την καλύτερη κατανόηση της παρούσας κατάστασης όσον αφορά την καταπολέμηση του οικονομικού εγκλήματος, με στόχο την πρόληψη, τον εντοπισμό αλλά και την τιμωρία των υπευθύνων, καθώς και την οικονομική αποζημίωση, όταν αυτό είναι εφικτό.

[6] COM(2000) 358 τελικό της 28.6.2000.

Η αναλυτική παρουσίαση της υλοποίησης κατά το 2002 των μέτρων που προβλέπονται στο πρόγραμμα δράσης 2001-2003 βρίσκεται στο παράρτημα του Τίτλου Ι. Στο μέρος που ακολουθεί δίνεται έμφαση σε ορισμένες μείζονες εξελίξεις που αφορούν τη δράση που ανέλαβε το 2002 η Επιτροπή, σύμφωνα με τους τέσσερις άξονες της σφαιρικής στρατηγικής προσέγγισης, καθώς και σε ορισμένα οριζόντια ζητήματα, όπως η σφαιρική οργάνωση της προστασίας των οικονομικών δικαιωμάτων από την άποψη του εντοπισμού, του ελέγχου και των ερευνών καθώς και των κυρώσεων (οικονομικές, διοικητικές και δικαστικές ενέργειες παρακολούθησης) [7]. Δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στις τελευταίες προετοιμασίες ενόψει της προσχώρησης των υποψήφιων χωρών.

[7] ΧΑΡΗ ΣΤΑ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΟΥ ΠΑΡΕΙΧΑΝ ΦΕΤΟΣ ΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΩΝ ΕΛΕΓΧΩΝ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΤΟΝ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥΣ. ΒΛΕΠΕ ΤΙΤΛΟΣ II, ΣΗΜΕΙΟ 8 ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΤΗΣ, ΣΗΜΕΙΑ 3 ΚΑΙ 4 ΕΙΔΙΚΟΤΕΡΑ.

1. ΣΦΑΙΡΙΚΗ ΚΑΙ ΣΥΝΕΚΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΤΗΣ ΑΠΑΤΗΣ

1.1. Σύνδεση των υποψήφιων χωρών με την πολιτική πρόληψης και καταπολέμησης της απάτης

Συνενώνοντας τον δημοσιονομικό έλεγχο, τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση, την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων και την καταπολέμηση της απάτης σε ειδικό κεφάλαιο κατά τη διαπραγμάτευση του κεκτημένου (κεφάλαιο 28 - «δημοσιονομικός έλεγχος»), η Επιτροπή κατέστησε σαφές ότι θεωρεί πολύ σημαντικό οι χώρες αυτές να διαχειρίζονται τον προϋπολογισμό τους σύμφωνα με τις αρχές της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης.

Στο έγγραφο στρατηγικής της 9ης Οκτωβρίου 2002 με τίτλο «Προς τη διευρυμένη Ευρωπαϊκή Ένωση», το οποίο υποβλήθηκε μαζί με τις τακτικές εκθέσεις σχετικά με την πρόοδο που σημειώθηκε σε κάθε υποψήφια χώρα στην πορεία της προς την ένταξη, η Επιτροπή τόνισε εκ νέου ότι κάθε κοινοτική χρηματοδότηση προϋποθέτει τον σεβασμό όλων εκείνων των όρων που θα εξασφαλίσουν χρηστή δημοσιονομική διαχείριση των κοινοτικών πόρων [8]. Αυτό συνεπάγεται όχι μόνο την πλήρη εναρμόνιση με το νομοθετικό κοινοτικό κεκτημένο, αλλά επιπλέον - και αυτή είναι ίσως η πλέον σημαντική πτυχή - την ύπαρξη επαρκών θεσμικών εγγυήσεων.

[8] Βλέπε επίσης το σημείο 43 της απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την ετήσια έκθεση του 2001 σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων, η οποία εγκρίθηκε στις 13 Μαρτίου του 2003.

Πράγματι, το έγγραφο στρατηγικής ορίζει ότι οι υποψήφιες χώρες οφείλουν να ενισχύσουν τη δομή και τις ικανότητες του διοικητικού μηχανισμού τους, ώστε να είναι σε θέση να διασφαλίσουν την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Κοινότητας από το δεύτερο εξάμηνο του 2003.

Οι υποστηρικτικές ενέργειες της Επιτροπής στο πλαίσιο αυτό εντοπίζονται κυρίως σε δύο επίπεδα. Ένα μέρος της βοήθειας της Επιτροπής επικεντρώθηκε στην ενθάρρυνση των υποψήφιων χωρών να αναπτύξουν κατ' αρχάς χρηστή δημοσιονομική διαχείριση ώστε να προστατεύονται τα οικονομικά συμφέροντα των Κοινοτήτων, μέσω της εφαρμογής ενός προτύπου λογιστικών και λοιπών ελέγχων που θα ισχύει τόσο για τους κοινοτικούς πόρους όσο και για τα εθνικά έσοδα και έξοδα. Προβλέπονται διάφορες ενέργειες ειδικά για την καλύτερη προστασία των εν λόγω συμφερόντων και για την καταπολέμηση της απάτης στις υποψήφιες χώρες. Η πρόοδος που επιτεύχθηκε στους δύο αυτούς στενά συνδεδεμένους τομείς αποτέλεσε αντικείμενο παρακολούθησης με την υποστήριξη της Επιτροπής, βάσει του κεφαλαίου 28 του κεκτημένου, και τακτικών ενημερωτικών εκθέσεων προς το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο. Πρέπει να σημειωθεί ότι η προστασία των κοινοτικών οικονομικών συμφερόντων λαμβάνεται πλήρως υπόψη στα επόμενα κεφάλαια του κοινοτικού κεκτημένου [9], όπου αυτό κρίνεται απαραίτητο. Στο πλαίσιο της παρούσας έκθεσης, η Επιτροπή θα περιοριστεί στην εξέταση των ενεργειών στο πλαίσιο του κεφαλαίου που αφορά ειδικά τον δημοσιονομικό έλεγχο (κεφάλαιο 28).

[9] Η Επιτροπή παρακολούθησε επίσης την πρόοδο που σημειώθηκε στον τομέα της προστασίας των οικονομικών συμφερόντων ή σε άλλους συναφείς τομείς, στο πλαίσιο άλλων κεφαλαίων του κεκτημένου, ιδίως των κεφαλαίων 24 (συνεργασία στους τομείς της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων), 25 (τελωνειακή ένωση) και 29 (χρηματοδοτικές και δημοσιονομικές διατάξεις). Για παράδειγμα, όσον αφορά τους παραδοσιακούς ίδιους πόρους, η Επιτροπή έλαβε μέτρα στο πλαίσιο του κεφαλαίου 29, με στόχο να διασφαλίσει ότι τα διοικητικά και λογιστικά συστήματα των δέκα χωρών θα ανταποκριθούν στις κοινοτικές απαιτήσεις στον τομέα αυτόν.

1.1.1. Έλεγχος των προενταξιακών μέσων (PHARE, SAPARD και ISPA [10])

[10] Το πρόγραμμα Phare, το οποίο δημιουργήθηκε το 1989 για την παροχή βοήθειας στην Πολωνία και την Ουγγαρία, συμπεριλαμβάνει τώρα τις 10 υποψήφιες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και συνεισφέρει περίπου 11 δισεκατομμύρια δολάρια ως συγχρηματοδότηση στους τομείς της τεχνικής βοήθειας, της υποστήριξης των επενδύσεων, της ενίσχυσης των δημόσιων θεσμικών οργάνων και διοικητικών δομών και της προώθησης της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής. Το SAPARD (Ειδικό πρόγραμμα ένταξης για τη γεωργία και την αγροτική ανάπτυξη) στοχεύει στην παροχή βοήθειας προς τις υποψήφιες χώρες ώστε να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα διαρθρωτικής προσαρμογής στον αγροτικό τομέα και τις αγροτικές περιοχές καθώς και στην εφαρμογή του κοινοτικού κεκτημένου όσον αφορά την ΚΓΠ (κοινή γεωργική πολιτική) και τη συναφή νομοθεσία. Το ISPA (Μέσο προενταξιακών διαρθρωτικών πολιτικών) είναι ο πρόδρομος του κοινοτικού ταμείου συνοχής για τα έργα στους τομείς των μεταφορών και του περιβάλλοντος.

Κατά τη διάρκεια των δέκα τελευταίων ετών, καθώς ενισχύονταν οι σχέσεις με τις υποψήφιες προς προσχώρηση χώρες, η κοινοτική βοήθεια προς αυτές άλλαζε χαρακτήρα και εντατικοποιούνταν. Από το τέλος της δεκαετίας του 1990, το πρόγραμμα PHARE [11] αφορά αποκλειστικά την προενταξιακή διαδικασία, ιδίως τους τομείς της ανάπτυξης θεσμών και της εναρμόνισης με το κεκτημένο. Το εν λόγω πρόγραμμα συνοδεύτηκε από ολοένα πιο αυστηρά συστήματα δημοσιονομικής διαχείρισης. Στη διάρκεια μιας δυναμικής μεταβατικής δεκαετίας, οι υποψήφιες προς προσχώρηση χώρες μετατράπηκαν σε αναδυόμενες οικονομίες της αγοράς. Η ετήσια κοινοτικής βοήθεια το 2000 διπλασιάστηκε αλλά, παράλληλα, δημιούργησε αυστηρότερες απαιτήσεις διαχείρισης και ελέγχου για τα συμπληρωματικά προενταξιακά μέσα SAPARD και ISPA, στο πλαίσιο των αυξανόμενων ευθυνών των υποψήφιων χωρών στους τομείς αυτούς.

[11] Το πρόγραμμα PHARE περιλαμβάνει τις 10 υποψήφιες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης: Βουλγαρία, Τσεχία, Εσθονία, Ουγγαρία, Λεττονία, Λιθουανία, Πολωνία, Σλοβακία, Σλοβενία και Ρουμανία. Για την Μάλτα και την Κύπρο δημιουργήθηκε ειδικό οικονομικό μέσο βάσει του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 555/2000 του Συμβουλίου, της 13ης Μαρτίου 2000, σχετικά με την υλοποίηση δράσεων στο πλαίσιο της προενταξιακής στρατηγικής για την Κυπριακή Δημοκρατία και τη Δημοκρατία της Μάλτας (ΕΕ L 68 της 16.3.2000).

Όσον αφορά το PHARE, η αποκέντρωση της διαχείρισης ξεκίνησε πριν από αρκετά χρόνια με το σύστημα αποκεντρωμένης υλοποίησης, και ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη η μετάβαση προς το «σύστημα διευρυμένης αποκεντρωμένης υλοποίησης». Αυτή θα επιτρέψει στην Επιτροπή να απαλλαγεί από την προς το παρόν υποχρεωτική εκ των προτέρων έγκριση της υποβολής και της ανάθεσης των έργων.

Ο βαθμός προόδου ποικίλλει σημαντικά από χώρα σε χώρα. Οι οκτώ υποψήφιες προς προσχώρηση χώρες της Κεντρικής και της Ανατολικής Ευρώπης αναμένεται να ζητήσουν την ίδρυση των υπηρεσιών τους στο τέλος του 2003 - στην αρχή του 2004. Για την Κύπρο και τη Μάλτα ο εκ των προτέρων έλεγχος αναμένεται να καταργηθεί εντός του 2003. Η υποχρεωτική ολοκλήρωση της μετάβασης σε πλήρως αποκεντρωμένη διαχείριση του PHARE έως την ημερομηνία προσχώρησης τίθεται ως όρος στη συνθήκη προσχώρησης.

Προκειμένου να διασφαλιστεί υψηλός βαθμός συμπληρωματικότητας και έλεγχος της λειτουργίας του συστήματος διευρυμένης αποκεντρωμένης υλοποίησης, η δυνατότητα μεταβίβασης αρμοδιοτήτων θα διατηρηθεί σε κάθε νέο κράτος μέλος έως και ένα έτος μετά την προσχώρηση.

Το SAPARD είναι το πρώτο πρόγραμμα εξωτερικής βοήθειας της ΕΕ που υλοποιήθηκε με πλήρως αποκεντρωμένο τρόπο. Αυτό σημαίνει ότι μόλις κοινοποιηθεί στην υπηρεσία SAPARD η απόφαση της Επιτροπής για μεταβίβαση εξουσιών, αυτή είναι υπεύθυνη για την πρόσκληση υποβολής υποψηφιοτήτων για τη χορήγηση οικονομικής βοήθειας, την επιλογή των έργων, την έγκριση των επιδοτήσεων, τις συμβάσεις με τους δικαιούχους, τη διαχείριση του ταμείου και των οφειλών, τις πληρωμές, την τήρηση λογιστικών αρχείων, και τους εκ των υστέρων ελέγχους. Βάσει της εθνικής διαπίστευσης, το εθνικό ταμείο εγκρίνει τα συστήματα διαχείρισης και ελέγχου που εφαρμόζονται σύμφωνα με την πολυετή συμφωνία χρηματοδότησης. Ο εθνικός διατάκτης, ως υπεύθυνος του εθνικού ταμείου, εγγυάται πλήρως και είναι υπεύθυνος για τη δημοσιονομική διαχείριση των κοινοτικών ταμείων. Οι ελεγκτές της Επιτροπής διενεργούν λογιστικούς ελέγχους προκειμένου να επιβεβαιώσουν, βάσει εύλογης βεβαιότητας, ότι το σύστημα θα λειτουργήσει όπως προβλέπεται. Εάν το αποτέλεσμα του ελέγχου είναι θετικό, καταρτίζεται σχέδιο απόφασης για τη μεταβίβαση της ευθύνης της διαχείρισης στην υπηρεσία SAPARD και στο εθνικό ταμείο λαμβάνοντας τα μέτρα που ορίζονται στην εθνική διαπίστευση.

Το 2001 και το 2002, η Γενική Διεύθυνση Γεωργίας έλαβε την απόφαση να μεταβιβάσει προσωρινά αρμοδιότητες στις οκτώ υπηρεσίες SAPARD [12] των υποψήφιων χωρών καθώς και της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας.

[12] Της Τσεχικής Δημοκρατίας, της Εσθονίας, της Ουγγαρίας, της Λεττονίας, της Λιθουανίας, της Πολωνίας, της Σλοβακικής Δημοκρατίας και της Σλοβενίας, όσον αφορά τις λειτουργίες και τα κριτήρια όπως αυτά ορίζονται στους κανονισμούς 1258/1999, 1266/1999 και 1268/1999 του Συμβουλίου και τον κανονισμό 2222/2000 της Επιτροπής. Ο έλεγχος της διαδικασίας μεταβίβασης αρμοδιοτήτων διασφαλίζει τη συμμόρφωση των εθνικών διαδικασιών με την πολυετή συμφωνία χρηματοδότησης, και ειδικότερα ότι : - οι λογαριασμοί είναι ορθοί, πλήρεις και ενημερωμένοι, - έχει ολοκληρωθεί ο διαχωρισμός των αρμοδιοτήτων, - υπάρχουν γραπτές διαδικασίες για κάθε λειτουργία και διαδικασία καθώς και γραπτές συμφωνίες με τους αρμόδιους φορείς που έχουν αναλάβει τις ελεγκτικές λειτουργίες, - η υπηρεσία SAPARD και το εθνικό ταμείο διαθέτουν πλήρεις καταχωρίσεις για τον έλεγχο κάθε στοιχείου του λογαριασμού, και

Στη συνέχεια, οι υπηρεσίες της Επιτροπής θα προβούν σε λογιστικούς ελέγχους για την εκκαθάριση των λογαριασμών όσον αφορά τη λογιστική διαχείριση και την κανονικότητα των δαπανών, καθώς και σε δημοσιονομικές διορθώσεις εφόσον απαιτείται.

Η Επιτροπή επέδειξε αυστηρότητα όσον αφορά τις απαιτήσεις της στο πλαίσιο του SAPARD, μεριμνώντας ώστε, μετά την ένταξη των υποψήφιων χωρών, να υπάρχει εύλογη βεβαιότητα για την ορθή διαχείριση των ευρωπαϊκών πόρων στον τομέα της γεωργίας.

Γενικά, εξάγεται το συμπέρασμα ότι οι υποψήφιες χώρες επιδεικνύουν αυξημένη ευαισθησία όσον αφορά τη σύγχρονη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση και την εφαρμογή νέων μεθόδων. Μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας μεταβίβασης της διαχείρισης των ενισχύσεων του SAPARD, οι υποψήφιες χώρες συγκέντρωναν τις βασικές προϋποθέσεις για την ανάληψη της συνολικής ευθύνης της εκτέλεσης των κοινοτικών χρηματοδοτήσεων στον τομέα της γεωργίας.

Σημειώθηκε επίσης σταδιακή πρόοδος όσον αφορά το ISPA. Οι κύριες απαιτήσεις στον τομέα της δημοσιονομικής διαχείρισης και ελέγχου και η αντιμετώπιση των παρατυπιών είναι παρόμοιες με τις ισχύουσες για το Ταμείο Συνοχής και τα διαρθρωτικά ταμεία. Τα βασικά στοιχεία αφορούν τους εσωτερικούς δημοσιονομικούς ελέγχους με τους οποίους διασφαλίζεται η ορθότητα των δηλωθεισών δαπανών, η καταλληλότητα της ικανότητας διεξαγωγής εσωτερικών δημοσιονομικών ελέγχων, η επάρκεια της διαδρομής ελέγχου και η κατάλληλη αντιμετώπιση των παρατυπιών. Η δημιουργία ικανοποιητικών συστημάτων για το ISPA είναι συνεπώς σημαντικό στάδιο της προετοιμασίας για την ορθή διαχείριση του Ταμείου Συνοχής και των διαρθρωτικών ταμείων που έπονται. Μία νέα διάσταση προστίθεται με την προβλεπόμενη εξέλιξη των υποψήφιων χωρών προς ένα σύστημα διευρυμένης αποκεντρωμένης υλοποίησης (EDIS) για το ISPA. Η ένταξη στο EDIS υπόκειται σε εκ των προτέρων έλεγχο, μέσω του οποίου η Επιτροπή θα επιβεβαιώσει το σεβασμό των ειδικών όρων και κριτηρίων που αφορούν κυρίως τη χρηστή διαχείριση και τον δημοσιονομικό έλεγχο.

Το 2002, η Επιτροπή ολοκλήρωσε τις εργασίες επαλήθευσης που είχε ξεκινήσει το προηγούμενο έτος μέσω ενός δεύτερου κύκλου ελέγχου των συστημάτων στις χώρες ISPA για την επαλήθευση της καταλληλότητας των συστημάτων που προορίζονται για τη διαχείριση των πόρων του ISPA και της συμμόρφωσής τους με τις κοινοτικές απαιτήσεις. Μέσω της παρακολούθησης των προηγούμενων λογιστικών ελέγχων και της ολοκλήρωσης της κάλυψης των εκτελεστικών οργάνων και συστημάτων, η Επιτροπή απέκτησε τη βεβαιότητα ότι οι υποψήφιες χώρες ήταν πλήρως ενημερωμένες σχετικά με τους κανόνες που ισχύουν στη διαχείριση κοινοτικών πόρων, και ότι τα βασικά τμήματα των συστημάτων διαχείρισης και ελέγχου ήταν ήδη έτοιμα. Στις περιπτώσεις στις οποίες διαπιστώθηκαν ελλείψεις, διατυπώθηκαν συστάσεις για τη διόρθωσή τους εντός συγκεκριμένης προθεσμίας.

Μία υποψήφια προς προσχώρηση χώρα μπορεί να υποβάλει επισήμως υποψηφιότητα για συμμετοχή στο EDIS στο τέλος του 2002. Πολλές άλλες χώρες αναμένεται να ολοκληρώσουν την προετοιμασία για ένταξη στο EDIS το 2003.

Η Επιτροπή θα αποδώσει υψηλή προτεραιότητα στον δημοσιονομικό έλεγχο στις σχετικές εκθέσεις της για το 2003 καθώς και στην έκθεση αξιολόγησης σχετικά με την ανάληψη υποχρεώσεων που απαιτούνται για τον προγραμματισμό των διαρθρωτικών ταμείων. Θα δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην πρόοδο που έχει επιτευχθεί στον τομέα της δημοσιονομικής διαχείρισης και του ελέγχου στο πλαίσιο των προγραμμάτων δράσης, με στόχο την επίσπευση των διορθωτικών ενεργειών, εφόσον κρίνονται απαραίτητες.

1.1.2. Ανάπτυξη γενικής δυνατότητας δημοσιονομικού ελέγχου και επαλήθευσης («δημόσιος εσωτερικός δημοσιονομικός έλεγχος - PIFC»)

Το ενδιαφέρον της Επιτροπής για τον δημοσιονομικό έλεγχο και την επαλήθευση στις υποψήφιες χώρες ξεφεύγει από τον έλεγχο των προενταξιακών μέσων. Πράγματι, κατ' εφαρμογή της αρχής της ισοδύναμης προστασίας των εθνικών και κοινοτικών πόρων, η Επιτροπή ενθάρρυνε ενεργά τις υποψήφιες χώρες να αναπτύξουν μια γενική ικανότητα δημοσιονομικού ελέγχου και επαλήθευσης, ώστε να διασφαλίζεται η χρηστή δημοσιονομική διαχείριση στον δημόσιο τομέα, ανεξάρτητα από το εάν διακυβεύονται κοινοτικοί ή εθνικοί πόροι.

Το αίτημα παροχής βοήθειας στον τομέα αυτό προήλθε αρχικά από τις υποψήφιες χώρες, οι οποίες ζήτησαν συμβουλές σχετικά με την ανάπτυξη αποτελεσματικών δομών εσωτερικού ελέγχου στο πλαίσιο της μετάβασής τους προς σύγχρονες οικονομικές και δημοσιονομικές πολιτικές.

Δεδομένου του άμεσου ενδιαφέροντός της για την εγκαθίδρυση χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης πριν από και μετά την προσχώρηση, η Επιτροπή ανέπτυξε στο πλαίσιο αυτό μία σύγχρονη προσέγγιση εσωτερικού ελέγχου (τον δημόσιο εσωτερικό δημοσιονομικό έλεγχο - PIFC), βασισμένη στην αποκτηθείσα πείρα εντός και εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η προσέγγιση αυτή περιλαμβάνει τρεις βασικές πτυχές: τη διαχειριστική ευθύνη της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης των εθνικών πόρων του προϋπολογισμού, την ανάπτυξη των ικανοτήτων του εσωτερικού ελέγχου, και τη δημιουργία ενός κεντρικού οργάνου, υπεύθυνου για την ανάπτυξη και την εναρμόνιση της οργάνωσης και της μεθόδου λειτουργίας των συστημάτων χειρισμού και επαλήθευσης.

Οι εν λόγω αρχές του PIFC συμπίπτουν εν πολλοίς με τις ισχύουσες αρχές της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης των κοινοτικών πόρων.

Η Επιτροπή παρέσχε επίσης βοήθεια για τη δημιουργία των αρμόδιων υπηρεσιών εσωτερικού ελέγχου σε όλα τα υπουργεία και τις υπηρεσίες, ώστε να εναρμονίζεται κεντρικά ο εσωτερικός έλεγχος στο σύνολο του δημόσιου τομέα.

Οι υποψήφιες χώρες έλαβαν παράλληλα πιο στοχοθετημένη βοήθεια από τους εθνικούς εμπειρογνώμονες, δυνάμει συμφωνιών «αδελφοποίησης», ή από εξειδικευμένες υπηρεσίες.

Όλες αυτές οι προσπάθειες οδήγησαν στην ομοιογενοποίηση των στρατηγικών, των πολιτικών και της νομοθεσίας σχετικά με τον εσωτερικό έλεγχο στις υποψήφιες χώρες. Μολονότι κάθε υποψήφια χώρα έχει φθάσει σε διαφορετικά επίπεδα προόδου, οι εμπλεκόμενες κυβερνήσεις στο σύνολό τους υποστήριξαν έντονα το πρότυπο εσωτερικού ελέγχου που πρότεινε η Επιτροπή.

Δεδομένου ότι η συναφής νομοθεσία έχει ήδη θεσπιστεί στην πλειονότητα των υποψήφιων χωρών, το ενδιαφέρον μετατοπίζεται πλέον από την ανάλυση και την κατάρτιση της νομοθεσίας και επικεντρώνεται στην κατάρτιση και στα μέτρα εφαρμογής.

1.1.3. Η ενίσχυση της προστασίας των οικονομικών συμφερόντων της ΕΚ και η καταπολέμηση της απάτης στις υποψήφιες χώρες

Σύμφωνα με τις δεσμεύσεις που αναλήφθηκαν κατά τις διαπραγματεύσεις, και σε άμεση διαβούλευση με την Επιτροπή, οι υποψήφιες χώρες ενέτειναν σημαντικά τις προσπάθειές τους το 2002 με στόχο τη δημιουργία αποτελεσματικών συντονιστικών υπηρεσιών για την καταπολέμηση της απάτης (υπηρεσία για το συντονισμό της καταπολέμησης της απάτης - AFCOS), οι οποίες είναι απαραίτητες για τον συντονισμό των νομοθετικών, διοικητικών και επιχειρησιακών δραστηριοτήτων που συνδέονται με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων.

Στο τέλος του 2002, αυτές οι υπηρεσίες συντονισμού είχαν ήδη τεθεί σε λειτουργία σε ένδεκα υποψήφιες χώρες, ενώ η Εσθονία, η Λιθουανία, η Κύπρος και η Σλοβενία προσδιόρισαν τις εν λόγω υπηρεσίες το 2002 [13]. Στις λοιπές υποψήφιες χώρες, όπου υπήρχαν ήδη υπηρεσίες αυτού του είδους, οι δραστηριότητες κατά τη διάρκεια του 2002 είχαν κυρίως ως αποτέλεσμα την πλήρη θέση σε λειτουργία των συντονιστικών υπηρεσιών για την καταπολέμηση της απάτης. Έτσι, καθορίσθηκαν επακριβώς οι διαδικασίες συνεργασίας της AFCOS και οι σχέσεις μεταξύ της AFCOS και άλλων θεσμικών οργάνων και φορέων που εμπλέκονται στην προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων, καθώς και μεταξύ της AFCOS και της OLAF. Ενισχύθηκε επίσης το επιχειρησιακό πλαίσιο της AFCOS, ξεκίνησαν τα προγράμματα κατάρτισης και προσλήφθηκε προσωπικό. Τα μέτρα αυτά συνέβαλαν στην ενίσχυση της ικανότητας αντίδρασης της διοίκησης στις υποψήφιες χώρες σε περιπτώσεις πιθανής παρατυπίας ή απάτης. Καθιστώντας τις υπηρεσίες για την καταπολέμηση της απάτης πιο αποτελεσματικές, οι υποψήφιες χώρες απέδειξαν επίσης τη δέσμευσή τους όσον αφορά την προστασία των κοινοτικών πόρων.

[13] Η Βουλγαρία έλαβε απόφαση σχετικά με το θέμα τον Ιανουάριο του 2003.

Προκειμένου οι αρχές των υποψήφιων χωρών να ανταλλάξουν τις πρώτες εντυπώσεις από τη δημιουργία και τη λειτουργία των συντονιστικών υπηρεσιών για την καταπολέμηση της απάτης, διοργανώθηκαν τακτικές συναντήσεις με τη συμμετοχή εκπροσώπων των AFCOS των υποψήφιων χωρών και εκπροσώπων της OLAF. Η πρώτη συνάντηση πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες στις 7 και 8 Οκτωβρίου 2002. Εκτός από τις υπηρεσίες πληροφόρησης και ερευνών, εκπροσωπήθηκαν επίσης οι διωκτικές υπηρεσίες των υποψήφιων χωρών. Η συνάντηση αυτή ακολουθήθηκε από δύο παράλληλες συνεδριάσεις εργασίας, στις οποίες συμμετείχαν αφενός οι εισαγγελείς των υποψήφιων χωρών και οι δικαστές της μονάδας δικαστών, παροχής συμβουλών και δικαστικής παρακολούθησης της OLAF, και αφετέρου οι εκπρόσωποι των AFCOS των υποψήφιων χωρών, οι ερευνητές της OLAF και τα μέλη των Υπηρεσιών Πληροφόρησης. Ακολούθησαν και άλλες παρόμοιες συναντήσεις.

Οι συναντήσεις αυτές αποτελούν χρήσιμο φόρουμ για την ανταλλαγή πληροφοριών και εμπειριών και για την παρακολούθηση των προσπαθειών που κατέβαλαν οι υποψήφιες χώρες για την ενίσχυση των διοικητικών δομών τους με στόχο την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων.

Οι δραστηριότητες αυτές καθώς και άλλες μορφές συνεργασίας μεταξύ της OLAF και των υποψήφιων χωρών θα λάβουν στο μέλλον οικονομική βοήθεια στο πλαίσιο συγκεκριμένου προγράμματος, δηλαδή του πολυμερούς προγράμματος PHARE για την καταπολέμηση της απάτης [14] που εγκρίθηκε στις 16 Μαΐου 2002. Το πρόγραμμα αυτό προβλέπει πολυετή ενίσχυση (συνολικού ύψους 15 εκατομμυρίων ευρώ) σε τρεις κύριους τομείς: δημιουργία δομών για την καταπολέμηση της απάτης, εγκατάσταση τηλεπικοινωνιακών δικτύων και βάσεων δεδομένων, ενίσχυση της επιχειρησιακής τεχνογνωσίας των συντονιστικών δομών για την καταπολέμηση της απάτης και συνεργασία με την αστυνομία και τις διωκτικές αρχές. Η υλοποίηση του προγράμματος ξεκίνησε το 2003 [15].

[14] Πρόγραμμα Phare με τη συμμετοχή πολλών χωρών ειδικά για την καταπολέμηση της απάτης που θίγει τα οικονομικά συμφέροντα της Κοινότητας (PH/2002/1412).

[15] Εκτός από το πολυμερές πρόγραμμα PHARE για την καταπολέμηση της απάτης, η οικονομική βοήθεια που δόθηκε, δίνεται και θα δοθεί στο πλαίσιο του PHARE στους τομείς της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων, των τελωνείων και των συνόρων, επηρεάζει θετικά τη συνολική αποτελεσματικότητα των μηχανισμών καταπολέμησης της απάτης.

Σε επιχειρησιακό επίπεδο, η OLAF, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, συνεργάζεται εδώ και αρκετό καιρό με τις αρχές των υποψήφιων χωρών, όπως φαίνεται στην ακόλουθη περίπτωση:

Απάτη σε εταιρεία επιχειρηματικών συμβούλων - εξωτερική βοήθεια στις υποψήφιες χώρες

Τον Ιούλιο του 2002, σύμφωνα με το άρθρο 3 του κανονισμού 1073/99, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία καταπολέμησης της απάτης (OLAF) ξεκίνησε εξωτερική έρευνα βάσει πληροφοριών που της διαβιβάσθηκαν από την αντιπροσωπεία της Κοινότητας στη Κροατία. Οι εν λόγω πληροφορίες αφορούσαν το ενδεχόμενο διπλής τιμολόγησης από γερμανική εταιρεία, στο πλαίσιο χρηματοδοτήσεων προς εταιρεία επιχειρηματικών συμβούλων που δραστηριοποιούνταν στον τομέα της εναρμόνισης του εθνικού δικαίου με το κοινοτικό δίκαιο. Ο δημοσιονομικός αντίκτυπος εκτιμάται σε περίπου 110.000 ευρώ, και αφορά κυρίως χρηματοδοτήσεις των προγραμμάτων PHARE και OBNOVA. Η Υπηρεσία βρήκε αποδεικτικά στοιχεία για παρατυπίες σε σχέδια, τα οποία διαχειριζόταν η εν λόγω εταιρεία στη Σλοβακία, την Τσεχική Δημοκρατία και την Κροατία. Οι παρατυπίες περιελάμβαναν μία περίπτωση υπερτιμολόγησης και μία περίπτωση διπλής τιμολόγησης. Η Υπηρεσία ενημέρωσε τον Τσέχο εισαγγελέα, και η Τσεχική αστυνομία διενήργησε έρευνα στα γραφεία της εταιρείας, κατάσχοντας ηλεκτρονικούς υπολογιστές, αρχεία και χιλιάδες έγγραφα. Οι αποδείξεις που συγκέντρωσε η Υπηρεσία υποβλήθηκαν στον Γενικό Εισαγγελέα στο Βερολίνο. Εκδόθηκε ένταλμα σύλληψης. Οι γερμανικές αρχές προχώρησαν στη σύλληψη ενός υπόπτου, και η δίκη προγραμματίζεται για το 2003.

Η αντιπροσωπεία της Κοινότητας τερμάτισε το πρόγραμμα στην Κροατία ελλείψει αποτελέσματος τον Αύγουστο του 2002, λίγο μετά την έναρξη της έρευνας.

Τα σχέδια στην Τσεχική Δημοκρατία και στη Σλοβακία υλοποιήθηκαν προς ικανοποίηση των Τσεχικών και Σλοβακικών αρχών, σύμφωνα με τις ρυθμίσεις για την αποκεντρωμένη διαχείριση των κοινοτικών πόρων.

Στη συνέχεια, η Επιτροπή έλαβε τα αναγκαία μέτρα για την αναστολή της καταβολής στις Τσεχικές αρχές ποσού ίσου προς το σύνολο των εισπρακτέων πόρων σε δύο υπό εξέλιξη σχέδια της ίδιας γερμανικής εταιρείας στην Τσεχική Δημοκρατία, με σκοπό την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Κοινότητας, εν αναμονή των αποτελεσμάτων της απόφασης του Βερολίνου.

Προκειμένου να διευκολύνεται η επικοινωνία σχετικά με τις παρατυπίες, όπως προβλέπεται από τα προενταξιακά μέσα (PHARE, ISPA, SAPARD) και την κοινοτική νομοθεσία, η Υπηρεσία ανέλαβε να εφοδιάσει τις διοικήσεις των υποψήφιων χωρών με τερματικά του πληροφοριακού συστήματος για την καταπολέμηση της απάτης (AFIS) [16]. Δεκαπέντε τερματικά του τύπου αυτού λειτουργούν ήδη, καλύπτοντας δέκα υποψήφιες χώρες. Ταυτοχρόνως, παρασχέθηκε οικονομική βοήθεια για την κοινοποίηση των παρατυπιών που αφορούν τα προενταξιακά μέσα, ώστε να διασφαλίζεται η πλήρης κατανόηση των διαδικασιών που πρέπει να εφαρμοσθούν.

[16] Σχετικά με το AFIS, βλέπε επίσης σημείο 2.1.

1.2. Ενίσχυση των νομικών μέσων εντοπισμού, ελέγχου και επιβολής κυρώσεων

Η αποτελεσματική πολιτική προστασίας των οικονομικών συμφερόντων προϋποθέτει την κινητοποίηση όλων των εμπλεκόμενων αρχών στο κοινοτικό και το εθνικό επίπεδο. Η διαχείριση των κοινοτικών πόρων είναι αποκεντρωμένη κατά 80 % . Η είσπραξη των ίδιων κοινοτικών πόρων ανήκει στην αρμοδιότητα των κρατών μελών [17]. Παράλληλα, οι υπηρεσίες της Επιτροπής διαχειρίζονται απευθείας ένα τμήμα του προϋπολογισμού εξασφαλίζοντας συγχρόνως τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση του συστήματος στο σύνολό του.

[17] Βλέπε το μέρος II της έκθεσης όπου τα κράτη μέλη παρουσιάζουν την οργάνωση των υπηρεσιών τους που είναι επιφορτισμένες με τη διαχείριση των πόρων, τον έλεγχο της ορθής χρησιμοποίησής τους, την είσπραξη των τελών και την ανάκτηση των αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών και των απωλειών εσόδων.

Στη συνέχεια θα εξηγηθεί πώς το γενικό σύστημα ελέγχου, παρακολούθησης και επιβολής κυρώσεων, που λειτουργεί σε εθνικό και κοινοτικό επίπεδο, επιδιώκει την συμπληρωματικότητα των ενεργειών των διαφόρων επιπέδων αρμοδιότητας, με σεβασμό προς τις αρχές της αποτελεσματικότητας και της ισοδύναμης προστασίας των οικονομικών συμφερόντων στην επικράτεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ανάλυση βασίζεται στις φετινές παρουσιάσεις των κρατών μελών, οι οποίες περιλαμβάνονται στον τίτλο ΙΙ της έκθεσης και αφορούν την οργάνωση των ελέγχων και των ερευνών τους και τον συντονισμό των υπηρεσιών που εμπλέκονται στην προστασία των κοινοτικών οικονομικών συμφερόντων, καθώς και σε ορισμένες αναλύσεις που περιέχονται στον τίτλο III σχετικά με την κοινοποίηση περιπτώσεων απάτης και λοιπών παρατυπιών.

1.2.1. Εντοπισμός και έλεγχος

Σε επίπεδο ελέγχων, όπως προκύπτει από τον τίτλο ΙΙ της έκθεσης, τα κράτη μέλη συνεισφέρουν στην προστασία των κοινοτικών οικονομικών συμφερόντων κατά πρώτο λόγο μέσω της ευρείας εποπτείας των δραστηριοτήτων (εμπορικές συναλλαγές, προγράμματα ή σχέδια) και της συστηματικής επαλήθευσης της κανονικότητας των διαδικασιών. Η προσέγγιση αυτή συμπληρώνεται από στρατηγικές λογιστικού ελέγχου του συστήματος και από τον έλεγχο της χρήσης των πόρων. Στο τέλος, όταν υπάρχουν υπόνοιες απάτης, οι αρμόδιες υπηρεσίες διεξάγουν έρευνες ώστε να προσδιορισθούν τα πραγματικά περιστατικά ή οι συμπεριφορές που ενδεχομένως συνεπάγονται την ευθύνη συγκεκριμένων ατόμων σε διοικητικό ή ποινικό επίπεδο. Στον τίτλο III (ιδίως στο σημείο 11.3), καθίσταται φανερό ότι, σε ορισμένους τομείς, το σύστημα γενικού ελέγχου που επιλέγει να εφαρμόσει ένα κράτος μέλος επηρεάζει την είσπραξη (όγκος πληρωμών που ανεστάλησαν πριν από τη λήξη του προγράμματος, μέρος εκ των υστέρων εισπράξεων), με βάση την κοινοποίηση εκ μέρους των κρατών μελών πληροφοριών σχετικά με απάτες και άλλες παρατυπίες. Διατυπώνονται επίσης προτάσεις (ιδίως στο σημείο 11.2) για την προσαρμογή των στρατηγικών ελέγχου και έρευνας στο είδος του κινδύνου (περιπτώσεις υψηλών ποσών, τομείς ή προϊόντα όπου παρατηρούνται πολλές παρατυπίες).

Σε κοινοτικό επίπεδο, οι έλεγχοι για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων διαρθρώνονται με παρόμοιο τρόπο. Οι έλεγχοι κανονικότητας και ορθής εφαρμογής της ισχύουσας νομοθεσίας διενεργούνται, σε συντονισμό με τα κράτη μέλη, από τις διατάκτριες γενικές διευθύνσεις, οι οποίες είναι επίσης υπεύθυνες για τους ελέγχους της χρήσης των πόρων και τους λογιστικούς ελέγχους των συστημάτων που προβλέπονται από τους διάφορους τομεακούς κανονισμούς, σε συνεργασία με τις εθνικές διοικήσεις. Συχνά η σύμπραξη αυτή είναι πολύ στενή, όπως φαίνεται από το παράδειγμα που ακολουθεί. Σε περίπτωση ελλείψεων, η Επιτροπή λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα.

Ανάπτυξη της συμφωνίας από κοινού λογιστικών ελέγχων στους παραδοσιακούς ίδιους πόρους

Στο πλαίσιο της συμφωνίας από κοινού λογιστικών ελέγχων, η Επιτροπή και οι υπηρεσίες εσωτερικού ελέγχου ορισμένων κρατών μελών συνεργάζονται, στον τομέα των παραδοσιακών ίδιων πόρων, με σκοπό να διευκολύνουν την ανταλλαγή εμπειριών, γνώσεων και τεχνικών όσον αφορά τον εσωτερικό έλεγχο. Σύμφωνα με την προσέγγιση αυτή, η υπηρεσία εσωτερικού ελέγχου του κράτους μέλους διενεργεί τον έλεγχο σύμφωνα με την κατάλληλη ενότητα [18] η οποία καλύπτει τον τελωνειακό ή λογιστικό τομέα που έχει προεπιλεγεί. Μετά το πέρας των εργασιών της, υποβάλλει την έκθεσή της στην εθνική διοίκηση και στην Επιτροπή. Η Επιτροπή εξετάζει τα αποτελέσματα των ελεγκτικών διαδικασιών και πραγματοποιεί σύντομη επίσκεψη στο κράτος μέλος ώστε να επαληθεύσει τα έγγραφα εργασίας και τη μέθοδο που χρησιμοποιήθηκε. Στη συνέχεια, η Επιτροπή εκπονεί τη δική της έκθεση. Τυχόν ανωμαλίες - είτε μεμονωμένες είτε διαρθρωτικές - αντιμετωπίζονται μέσω διακανονισμού του προϋπολογισμού υπό κανονικές συνθήκες. Στις περιπτώσεις όπου η ανάλυση των συστημάτων οδηγεί στη διαπίστωση διαρθρωτικής ανωμαλίας, η Επιτροπή θα ενημερώνεται σχετικά με τα μέτρα που προτίθεται να λάβει το κράτος μέλος προκειμένου να αντιμετωπισθούν οι βαθύτερες ανωμαλίες του συστήματος. Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη, ιδίως η Δανία, η Αυστρία και οι Κάτω Χώρες που είναι πρωτοπόροι στον τομέα αυτό, διαπίστωσαν ότι η διενέργεια των ελέγχων βάσει της προσέγγισης αυτής είναι εξαιρετικά επωφελής. Διενεργήθηκαν ήδη επτά σχετικοί έλεγχοι από αυτά τα κράτη μέλη, εκ των οποίων τρεις το 2002.

[18] Καλύπτονται επί του παρόντος οι παρακάτω ενότητες: ελεύθερη κυκλοφορία, συμπεριλαμβανομένης της λογιστικής Α, εξωτερική διαμετακόμιση (T1 και TIR), αποθήκευση, σύστημα γενικευμένων προτιμήσεων, ενεργητική τελειοποίηση, χωριστή λογιστική.

Αποστολές ελέγχου στα διαρθρωτικά ταμεία

Όπως προκύπτει επίσης από τα στοιχεία που υπέβαλαν τα κράτη μέλη όσον αφορά το προσωπικό στον τομέα του ελέγχου [19], τα εθνικά συστήματα εντοπισμού, ανακοίνωσης και παρακολούθησης των παρατυπιών εμφανίζουν ορισμένες αδυναμίες. Η βελτίωση στον τομέα αυτό κρίθηκε πρωταρχικής σημασίας [20], και η Επιτροπή δεσμεύθηκε, στο πλαίσιο της διαδικασίας απαλλαγής για το έτος 2000, να διενεργήσει ελέγχους σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού 1681/94 για τα διαρθρωτικά ταμεία, και του κανονισμού 1831/94 για το Ταμείο Συνοχής. Οι έλεγχοι αφορούν ιδίως 1) τα εθνικά συστήματα κοινοποίησης παρατυπιών για τα διαρθρωτικά ταμεία και το Ταμεία Συνοχής και, 2) την εφαρμογή του άρθρου 8 του κανονισμού 438/2001 και του άρθρου 3 του κανονισμού 448/2001, που αφορούν, αντίστοιχα, τη λογιστική καταχώρηση των ανακτήσιμων ποσών και τις διαδικασίες της δημοσιονομικής διόρθωσης.

[19] Βλέπε τον τίτλο II της έκθεσης.

[20] Βλέπε τη Λευκή Βίβλο για τη μεταρρύθμιση της Επιτροπής (δράση 97) και την ανακοίνωση της Επιτροπής της 7ης Αυγούστου 2001 σχετικά με το θέμα αυτό (C(2001) 2517 σχετικά με τη βελτίωση της οικονομικής παρακολούθησης και του ελέγχου των διαρθρωτικών ταμείων). Βλέπε επίσης το σημείο 1.2.2 του προγράμματος δράσης 2001-2003.

Τα συμπεράσματα και οι συστάσεις των ελέγχων αυτών, οι οποίοι διενεργήθηκαν από τον Νοέμβριο του 2002 έως τον Ιανουάριο του 2003, θα κοινοποιηθούν σε όλα τα κράτη μέλη, στο βαθμό που τα αφορούν, καθώς και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Συμβούλιο και στο Ελεγκτικό Συνέδριο κατά τη διάρκεια του 2003.

Οι διάφοροι τύποι ελέγχου και έρευνας συμβάλλουν στην προστασία των κοινοτικών οικονομικών συμφερόντων, και ο συντονισμός μεταξύ των διαφόρων αρμόδιων αρχών είναι καθοριστικής σημασίας. Έτσι, οι ανωμαλίες που εντοπίζονται από τις υπηρεσίες που διενεργούν ελέγχους ρουτίνας ή κατά τη διάρκεια λογιστικού ελέγχου ενδέχεται να οδηγήσουν σε εμβριθέστερη έρευνα σχετικά με την ευθύνη κάθε φορέα. Αυτός ο τελευταίος τύπος επιχειρησιακής δράσης που επικεντρώνεται στην αναζήτηση των πραγματικών περιστατικών ή των συμπεριφορών που ενδέχεται να οδηγήσουν σε διοικητική ή ποινική δίωξη ανήκει στην αρμοδιότητα της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης [21]. Το παράδειγμα που ακολουθεί είναι ενδεικτικό της συμπληρωματικής φύσης των ελέγχων:

[21] Βλέπε την προαναφερθείσα αξιολόγηση των δραστηριοτήτων της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) (COM(2003) 154 της 2.4.2003), και ιδίως το σημείο 1.1.2.

Περίπτωση που αφορά την απάτη στον τομέα της μεταποίησης αγροτικών προϊόντων

Κατά τη διάρκεια του 2002, η OLAF έλαβε πληροφορίες που αφορούσαν την μη τήρηση εκ μέρους μεταποιητικής εταιρείας της υποχρέωσης καταβολής ελάχιστης τιμής στους παραγωγούς ροδάκινων για την περίοδο εμπορίας 2000/2001 στην Ελλάδα. Στο πλαίσιο εξωτερικής έρευνας βάσει του κανονισμού (ΕΚ) 1258/1999 περί χρηματοδοτήσεως της κοινής γεωργικής πολιτικής και του κανονισμού (ΕΚ) 2185/96, η Υπηρεσία πραγματοποίησε επιτόπιους ελέγχους σε ορισμένους οικονομικούς φορείς και επαλήθευσε τις πληροφορίες. Οι παρατυπίες αφορούσαν τουλάχιστον 8 συνεταιρισμούς. Τον Ιανουάριο του 2003, η έκθεση της έρευνας εκτιμούσε ότι το ανακτήσιμο ποσό ανερχόταν σε 1.472.023 ευρώ. Ειδοποιήθηκαν οι ελληνικές δικαστικές αρχές και διεξήχθη έρευνα. Όπως πράττει συνήθως, η Υπηρεσία, σε συνεργασία με τη Γενική Διεύθυνση Γεωργίας, απέστειλε τον Φεβρουάριο 2003 τις συστάσεις της στο ελληνικό Υπουργείο Γεωργίας. Κινήθηκε διαδικασία δικαστικής και διοικητικής παρακολούθησης.

Οι διαφορετικές προσεγγίσεις των ελέγχων, οι οποίες περιγράφονται ανωτέρω, αλληλοσυμπληρώνονται, αλλά, όπως προκύπτει από τον τίτλο ΙΙ της έκθεσης, το πολύ μικρό ποσοστό σε εθνικό επίπεδο (8 % κατά μέσο όρο, στο σύνολο των τομέων) του προσωπικού που ασχολείται αποκλειστικά με τους ελέγχους για την καταπολέμηση της απάτης (υπηρεσίες ερευνών των υπουργείων, όργανα της αστυνομίας και δικαστικές αρχές) αποτελεί ένδειξη της ανεπαρκούς προσοχής που δίνεται στην ποινική διάσταση των σοβαρών παρατυπιών που έχουν αρνητικές συνέπειες για τους δημόσιους κοινοτικούς πόρους Στο πλαίσιο αυτό, η OLAF επιδιώκει, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, να προσανατολίζει τις έρευνές της στους τομείς όπου η δράση των ίδιων των κρατών μελών είναι λιγότερο αποτελεσματική. Πράγματι, μολονότι οι έρευνες που αφορούν τους οικονομικούς φορείς και τις εταιρείες είναι δύσκολο να οργανωθούν επί τόπου [22], η OLAF, όντας εξουσιοδοτημένη να διεξάγει ανεξάρτητες διοικητικές έρευνες [23], έχει τη δυνατότητα να συνεργάζεται άμεσα με τις αστυνομικές και δικαστικές αρχές.

[22] Η ανά τομέα διαφοροποίηση των ισχυουσών νομικών βάσεων για τους επιτόπιους ελέγχους και τις επιτόπιες επαληθεύσεις που αναφέρονται στο άρθρο 9 του κανονισμού (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 2988/95 οδήγησε την Επιτροπή στη σκέψη να παρατείνει το πρόγραμμα δράσης 2001-2003 (Σημείο 1.2.2.) το 2003 και να προτείνει έναν κανονισμό του Συμβουλίου, ως συμπλήρωμα των ερευνών που έχει αναλάβει να διεξάγει η OLAF (βλέπε προηγούμενη υποσημείωση). Ο κανονισμός αυτός, χωρίς να επηρεάζει τις ισχύουσες διατάξεις, θα δημιουργήσει μια νέα ενιαία βάση για τις έρευνες για την καταπολέμηση της απάτης που διεξάγουν οι αρμόδιες εθνικές υπηρεσίες μετά από αίτηση της Υπηρεσίας και θα διευκολύνει την αποτελεσματική και εναρμονισμένη παρακολούθηση των αποτελεσμάτων των ερευνών, ιδίως από την άποψη των κανόνων εμπιστευτικότητας και προστασίας των δεδομένων. Βλέπε την προαναφερθείσα έκθεση αξιολόγησης των δραστηριοτήτων της OLAF σύσταση αριθ. 3, σημείο 1.1.2.

[23] Ειδικότερα, οι επιτόπιοι έλεγχοι που προβλέπονται από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2185/96, οι κοινοτικές αποστολές για την καταπολέμηση της απάτης στις τρίτες χώρες βάσει του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 515/97. Βλέπε έκθεση αξιολόγησης, άρθρο 15, σύσταση αριθ. 3. Για την ενίσχυση των εξουσιών διεξαγωγής ερευνών της OLAF, η Επιτροπή σχεδιάζει την επέκταση του μηχανισμού αυτού στον τομέα των άμεσων δαπανών.

1.2.2. Διασφάλιση αποτελεσματικότερης διαχείρισης της δημοσιονομικής παρακολούθησης και ενίσχυση των κυρώσεων

Η Επιτροπή υποχρεούται να παρακολουθεί τις διαδικασίες ανάκτησης των αχρεωστήτως καταβληθέντων κοινοτικών πόρων στα κράτη μέλη και να γνωστοποιεί τις εξελίξεις στον ετήσιο λογαριασμό διαχείρισης [24]. στο πλαίσιο αυτό, θεσπίσθηκαν σημαντικά μέτρα για την ανάκτηση των ποσών κατά τη διάρκεια του 2002. Παράλληλα, οι σημαντικές προσπάθειες της Επιτροπής από το 2000 για την ανανέωση των κανόνων της δημοσιονομικής διαχείρισης στα θεσμικά όργανα οδήγησαν το 2002 στην έγκριση του νέου δημοσιονομικού κανονισμού [25].

[24] Η Επιτροπή καταρτίζει, σύμφωνα με τον δημοσιονομικό κανονισμό, για την 1η Μαΐου του επόμενου οικονομικού έτους τον ενοποιημένο λογαριασμό διαχείρισης και τον ενοποιημένο ισολογισμό του προηγούμενου οικονομικού έτους.

[25] Νέος δημοσιονομικός κανονισμός: κανονισμός (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 1605/2002 του Συμβουλίου, της 25ης Ιουνίου 2002, για τη θέσπιση του δημοσιονομικού κανονισμού που εφαρμόζεται στο γενικό προϋπολογισμό των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (EE L 248 της 16.9.2002). νέοι κανόνες εκτέλεσης: κανονισμός (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 2342/2002 της Επιτροπής, της 23ης Δεκεμβρίου 2002, για τη θέσπιση των κανόνων εφαρμογής του κανονισμού (EK, Ευρατόμ) αριθ. 1605/2002 του Συμβουλίου (ΕΕ L 357 της 31.12.2002).

1.2.2.1. Βελτίωση της αποτελεσματικότητας και διασάφηση των καθηκόντων στον τομέα της αποκεντρωμένης διαχείρισης των κοινοτικών πόρων

Από δημοσιονομικής άποψης, είναι αρμοδιότητα των κρατών μελών, ή των τρίτων χωρών, να προβαίνουν στην ανάκτηση των ποσών από τους τελικούς δικαιούχους και να τα επιστρέφουν στην Επιτροπή (βλέπε τον τίτλο III για τα στατιστικά στοιχεία ανά τομέα). Αυτό αφορά τα αχρεωστήτως καταβληθέντα ποσά στο πλαίσιο κοινοτικών πολιτικών που υλοποιούνται με αποκεντρωμένο τρόπο (ΕΓΤΠΕ-Εγγυήσεις, διαρθρωτικά ταμεία, εξωτερική βοήθεια). Βάσει της υπάρχουσας νομοθεσίας, η Επιτροπή υποχρεούται, από την πλευρά της, να παρακολουθεί τις διαδικασίες ανάκτησης που αναλαμβάνουν να φέρουν εις πέρας τα κράτη μέλη στο πλαίσιο αυτό, ή, ενδεχομένως, να εφαρμόσει τις διαδικασίες εκκαθάρισης [26]. Η βραδύτητα των διαδικασιών αυτών και η συσσώρευση κοινοτικών απαιτήσεων είναι ένα θέμα που απασχολεί την Επιτροπή, το Ελεγκτικό Συνέδριο και τη δημοσιονομική αρχή, ιδίως το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο που κάνει συχνά αναφορές στο θέμα αυτό στα ψηφίσματά του σχετικά με την προστασία των δημοσιονομικών συμφερόντων [27].

[26] Στις 30 Ιουνίου 2002, για εκτέλεση προϋπολογισμού τριάντα σχεδόν ετών (1972-2000) οι καθυστερούμενες οφειλές προς την Κοινότητα, οι οποίες οφείλονταν σε διακανονισμό προκαταβολών ή σφάλματα, τυπικές ή ουσιαστικές παρατυπίες και, πιο σπάνια, απάτες, υπερέβαιναν τα 3 δισεκατομμύρια ευρώ εκ των οποίων: 2,3 δισεκατομμύρια ευρώ για το ΕΓΤΠΕ-Εγγυήσεων, 387 εκατομμύρια για τα διαρθρωτικά ταμεία και 373 εκατομμύρια ευρώ για τις άμεσες δαπάνες (βλέπε COM(2002) 671, σελίδα 3).

[27] Σημεία 6 έως 8 του ψηφίσματος σχετικά με την ετήσια έκθεση της Επιτροπής για το 2001, της 13ης Μαρτίου 2003.

Στο πλαίσιο της υλοποίησης της Λευκής Βίβλου σχετικά με την εσωτερική διοικητική μεταρρύθμιση, η Επιτροπή δεσμεύθηκε να βελτιώσει την αποτελεσματικότητα της ανάκτησης πόρων διασαφηνίζοντας τις αρμοδιότητες των διαφόρων εμπλεκόμενων παραγόντων [28]. Στην ανακοίνωσή της τής 3ης Δεκεμβρίου 2002 [29], η οποία αφορά ιδίως την εκκαθάριση των καθυστερούμενων ποσών που συνδέονται με παρατυπίες, εν αναμονή της ανάκτησής τους στον τομέα του ΕΓΤΠΕ-Εγγυήσεων, η Επιτροπή ανακοίνωσε τη δημιουργία προσωρινής «ειδικής ομάδας ανάκτησης», ώστε να καταστεί δυνατή η εκκαθάριση των λογαριασμών που χρονολογούνται πριν από το 1999. Τα αποτελέσματα των εργασιών αυτής της ομάδας θα παρουσιασθούν στην έκθεση για το 2003.

[28] Ανακοίνωση της κ. Schreyer προς την Επιτροπή σχετικά με τη δράση 96 της Λευκής Βίβλου (COM(2000) 200 τελικό/2 της 5.4.2000) : Πιο αποτελεσματική διαχείριση των αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών της 13ης Δεκεμβρίου 2000 - SEC(2000) 2204/3. Βλέπε επίσης το σημείο 1.2.2 του προαναφερθέντος σχεδίου δράσης 2001-2003.

[29] COM(2002) 671 τελικό της 3.12.2002.

1.2.2.2. Απλοποίηση της άμεσης διαχείρισης των κοινοτικών πόρων και ενίσχυση των κυρώσεων

Όσον αφορά τις κοινοτικές απαιτήσεις που απορρέουν από την άμεση διαχείριση της Επιτροπής, με το νέο δημοσιονομικό πλαίσιο [30], που τίθεται σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2003, και την ενεργοποίηση του ρόλου της Επιτροπής υλοποιείται η αρχή του διαχωρισμού των αρμοδιοτήτων (διατάκτης, εντεταλμένος διατάκτης, λογιστής, ελεγκτής, ερευνητής για την καταπολέμηση της απάτης). Επίσης, βελτιώνεται η διαπίστωση των απαιτήσεων της Κοινότητας και οι μέθοδοι ανάκτησης (συμψηφισμός, εκτέλεση προηγούμενων εγγυήσεων, αναγκαστική εκτέλεση).

[30] Βλέπε ανωτέρω σχετικά με τον νέο δημοσιονομικό κανονισμό, τους νέους κανόνες εκτέλεσης και τις νέες εσωτερικές διαδικαστικές διατάξεις σχετικά με την είσπραξη των απαιτήσεων που απορρέουν από την άμεση διαχείριση και την είσπραξη των προστίμων, των κατ' αποκοπή ποσών και των χρηματικών ποινών βάσει των συνθηκών. Εξάλλου, προκειμένου να φέρει εις πέρας το έργο της όσον αφορά τη συνέχεια που θα δοθεί από οικονομικής άποψης στις υποθέσεις που έχουν υποβληθεί στα ποινικά δικαστήρια, η Επιτροπή ζήτησε από τις υπηρεσίες της (OLAF/ Νομική Υπηρεσία) να προετοιμάσουν ένα σχέδιο απόφασης ώστε το μέλος της Επιτροπής που είναι αρμόδιο για την καταπολέμηση της απάτης να δύναται να ζητεί παράσταση πολιτικής αγωγής για την Επιτροπή ενώπιον των δικαιοδοτικών οργάνων των κρατών μελών ή τρίτων κρατών στις ποινικές διαδικασίες που αφορούν την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων.

Σε επίπεδο κυρώσεων, ο νέος δημοσιονομικός κανονισμός [31] προβλέπει ότι οι μη αξιόπιστοι οικονομικοί φορείς που παρέχουν δόλιες ή ψευδείς πληροφορίες αποκλείονται από τη σύναψη συμβάσεων και από κάθε μελλοντική διαδικασία για ορισμένο χρονικό διάστημα [32]. Επίσης, οι υποψήφιοι και υποβάλλοντες προσφορά που βρίσκονται σε κατάσταση σύγκρουσης συμφερόντων ή που έχουν κριθεί ένοχοι ψευδούς δήλωσης κατά τη διαδικασία υποβολής προσφορών αποκλείονται από την ανάθεση της σχετικής σύμβασης. Οι πληροφορίες που τους αφορούν θα καταχωρούνται σε κεντρική βάση δεδομένων, στην οποία θα έχουν πρόσβαση και άλλα κοινοτικά θεσμικά όργανα. Οι ίδιες διατάξεις αποκλεισμού ισχύουν και για τους δικαιούχους των συμβάσεων. Αυτό σχετίζεται με την πρόταση οδηγίας σχετικά με τις εθνικές διαδικασίες σύναψης δημοσίων συμβάσεων, η οποία εξετάζεται επί του παρόντος από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο [33].

[31] ΙΔΙΩΣ ΤΑ ΑΡΘΡΑ 93-95 ΚΑΙ 113.

[32] ΣΕ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΣΟΒΑΡΟΥ ΠΑΡΑΠΤΩΜΑΤΟΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΕΩΣ, ΔΙΩΞΗΣ ΓΙΑ ΑΠΑΤΗ, ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΣΕ ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ Η ΚΑΘΕ ΑΛΛΗΣ ΠΑΡΑΝΟΜΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΠΟΥ ΘΙΓΕΙ ΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΑ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ, Η ΑΚΟΜΗ ΣΕ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΠΟΥ ΘΕΩΡΗΘΗΚΕ ΟΤΙ ΕΧΟΥΝ ΔΙΑΠΡΑΞΕΙ ΣΟΒΑΡΟ ΠΑΡΑΠΤΩΜΑ ΕΚΤΕΛΕΣΗΣ ΛΟΓΩ ΑΘΕΤΗΣΗΣ ΤΩΝ ΣΥΜΒΑΤΙΚΩΝ ΤΟΥΣ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΩΝ ΜΕΤΑ ΤΗ ΣΥΝΑΨΗ ΣΥΜΒΑΣΗΣ Η ΤΗΝ ΠΑΡΟΧΗ ΕΠΙΔΟΤΗΣΗΣ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΟΥΜΕΝΩΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟ.

[33] ΠΡΟΤΑΣΗ ΟΔΗΓΙΑΣ COM(2000) 275 ΤΕΛΙΚΟ ΤΗΣ 10.5.2000 ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΠΕΡΙ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ ΣΥΝΑΨΗΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ, ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ (ΕΕ C 29 E ΤΗΣ 30.1.2001). ΈΝΑΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΣΤΟΧΟΥΣ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΟΔΗΓΙΑΣ ΕΙΝΑΙ ΝΑ ΥΠΟΧΡΕΩΝΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΡΧΕΣ ΝΑ ΑΠΟΚΛΕΙΟΥΝ ΤΟΥΣ ΜΗ ΑΞΙΟΠΙΣΤΟΥΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥΣ ΦΟΡΕΙΣ. ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΕΚΡΙΝΑΝ ΟΤΙ Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 46 ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ ΔΕΝ ΠΡΟΫΠΟΘΕΤΕΙ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΩΣ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΕΝΟΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΑΝΤΑΛΛΑΓΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ.

2. ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ ΚΑΙ ΤΙΣ ΤΡΙΤΕΣ ΧΩΡΕΣ

Στο άρθρο 280, παράγραφος 3, της Συνθήκης ΕΚ προβλέπεται ότι τα κράτη μέλη οργανώνουν, μαζί με την Επιτροπή, στενή και τακτική συνεργασία μεταξύ τους [34]. Η Επιτροπή αναλαμβάνει τη σχετική υποχρέωση συνεισφέροντας στον τομέα των πληροφοριών καθώς και στον επιχειρησιακό τομέα.

[34] Εννοείται ότι αυτή η συνεργασία αφορά στα κράτη μέλη με το σύνολο των μέσων που έχουν στη διάθεσή τους, συμπεριλαμβανομένου του μηχανισμού καταπολέμησής που διαθέτουν. Γι' αυτό τον λόγο η Επιτροπή και ο νομοθέτης προσέδωσαν στην OLAF τα απαραίτητα μέσα ώστε να συνδιαλέγεται με τις αστυνομικές και δικαστικές αρχές.

Αυτό προϋποθέτει αποτελεσματική συνεργασία με τις εθνικές αρχές στις περιπτώσεις στις οποίες η Επιτροπή ζητεί από τα κράτη μέλη να ξεκινήσουν μία έρευνα, βάσει των πληροφοριών που έχει στη διάθεσή της. Σύμφωνα με την αρχή που διατυπώνεται στη σφαιρική στρατηγική προσέγγιση, υπό τον τίτλο «κοινοτική πλατφόρμα υπηρεσιών», η Επιτροπή κατέβαλλε προσπάθειες καθ' όλη τη διάρκεια του 2002 για την ενίσχυση της σύμπραξης στο πλαίσιο των εξωτερικών ερευνών [35]. Ορισμένες σημαντικές ενέργειες καθιστούν σαφέστερη την αποτελεσματικότητα της σύμπραξης αυτής.

[35] Παρά τη συνεργασία αυτή, όπως υπενθυμίζεται και στην έκθεση «Άρθρο 15», η Επιτροπή και η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης αναλαμβάνουν, σεβόμενες τις αρχές της επικουρικότητας και της αναλογικότητας που κατοχυρώνονται στη Συνθήκη και στο παράγωγο δίκαιο, μία ίδια ευθύνη ασκώντας τις εξουσίες που τους μεταβιβάζονται από τον Ευρωπαίο νομοθέτη στον τομέα των αυτόνομων ερευνών, σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 1, του κανονισμού αριθ. 1073/1999. Για τις έρευνές της, η Υπηρεσία έχει την άμεση ευθύνη της δημοσιονομικής, διοικητικής και δικαστικής παρακολούθησης (βλέπε σημείο 1.2.2.2 παραπάνω).

2.1. Συνεργασία με τις αρμόδιες αρχές για την καταπολέμηση ορισμένων μορφών εγκληματικότητας

2.1.1. Άσκηση από κοινού αγωγής ενώπιον των αμερικανικών πολιτικών δικαστηρίων (απάτη στον τομέα των τσιγάρων)

Τα κράτη μέλη και η Κοινότητα έχουν κοινά συμφέροντα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της απτής πραγματικότητας είναι η καταπολέμηση της λαθρεμπορίας τσιγάρων, η οποία πλήττει κυρίως τα τελωνειακά τέλη, τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης και τα έσοδα από την επιβολή ΦΠΑ, δηλαδή τόσο τα εθνικά έσοδα όσο και τους κοινοτικούς πόρους.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με την υποστήριξη δέκα κρατών μελών [36], έχει προσφύγει στα αμερικανικά δικαστήρια εναντίον παραγωγών τσιγάρων τους οποίους κατηγορεί για συμμετοχή σε κύκλωμα λαθρεμπορίας τσιγάρων στο έδαφος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι δραστηριότητες αυτές είχαν ως συνέπεια, μεταξύ άλλων, πολύ σημαντικές οικονομικές απώλειες σε κοινοτικό και εθνικό επίπεδο κατά τη διάρκεια των δέκα τουλάχιστον τελευταίων ετών. Η υπόθεση αυτή είναι σημαντικών διαστάσεων και καθιστά σαφή την επιθυμία για συνεργασία μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών, ξεφεύγοντας από τα όρια των απλών διαφορών αστικού δικαίου. Η αγωγή αφορά ένα μαζικό διεθνές κύκλωμα λαθρεμπορίου και νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες που διακινεί πολύ σημαντικά ποσά. Πρέπει να σημειωθεί ότι η λαθρεμπορία τσιγάρων συνδέεται με άλλες πολύ σοβαρές μορφές οργανωμένης εγκληματικότητας, και ειδικότερα με το εμπόριο ναρκωτικών και τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες που το συνοδεύει. Τα κέρδη από το εμπόριο ναρκωτικών χρησιμοποιούνται για τη διεξαγωγή λαθρεμπορίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση και σε άλλες χώρες, και τα έσοδα από τη δραστηριότητα αυτή μεταφέρονται στη χώρα όπου εδρεύουν οι εν λόγω εταιρείες.

[36] Βέλγιο, Γερμανία, Ελλάδα, Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία, Λουξεμβούργο, Κάτω Χώρες, Πορτογαλία, Φινλανδία.

Οι προαναφερθείσες αγωγές στις Ηνωμένες Πολιτείες συμπληρώνουν τις σημαντικές προσπάθειες που καταβάλλει η Επιτροπή και όλα τα κράτη μέλη για τον αποτελεσματικό έλεγχο της λαθρεμπορίας τσιγάρων και της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες. Συνολικά, οι προσπάθειες αυτές κατέληξαν σε ορισμένες σημαντικές επιτυχίες. Ωστόσο, η λαθρεμπορία τσιγάρων και η νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες παραμένουν μείζονα προβλήματα που επιβαρύνουν σημαντικά τα δημόσια οικονομικά της Κοινότητας και των κρατών μελών. Είναι προφανές και για τη μεν και για τα δε ότι το πρόβλημα πρέπει να αντιμετωπισθεί στη ρίζα του.

Οι αγωγές ενώπιον των πολιτικών δικαστηρίων ασκήθηκαν στις Ηνωμένες Πολιτείες, επειδή εναγόμενοι είναι αμερικανικές εταιρίες για τις οποίες υπάρχουν υποψίες ότι διεξάγουν λαθρεμπόριο από τις ΗΠΑ κατά παράβαση της αμερικανικής νομοθεσίας. Τα αμερικανικά δικαστήρια παρέχουν τη δυνατότητα εκδίκασης τέτοιου είδους υποθέσεων δυνάμει του νόμου RICΟ (Racketeer Influenced and Corrupt Organisations Act), ο οποίος αποτελεί σημαντικό μέσο για την καταπολέμηση της οργανωμένης εγκληματικότητας. Επιπλέον, η αμερικανική δικαιοσύνη παρέχει τη δυνατότητα λήψης ποινικών μέτρων και επιβολής χρηματικών ποινών, κάτι που θα μπορούσε να αποδειχθεί εξαιρετικά αποτελεσματικό για την πρόληψη αυτής της μορφής εγκληματικότητας.

Η πρώτη αγωγή, η οποία ασκήθηκε τον Νοέμβριο του 2000 κατά των καπνοβιομηχανιών Philip Morris, R.J. Reynolds και Japan Tobacco ενώπιον του «United States District Court - Eastern District» της Νέας Υόρκης, απορρίφθηκε για τυπικούς λόγους. Η αγωγή ασκήθηκε εκ νέου τον Αύγουστο του 2001 με τα 10 κράτη μέλη ως ενάγοντες. Στις 19 Φεβρουαρίου 2002, το δικαστήριο απέρριψε τους ισχυρισμούς περί λαθρεμπορίου. εναντίον της απόφασής του ασκήθηκε έφεση. Η Επιτροπή άσκησε νέα αγωγή κατά της εταιρείας RJ Reynolds, για νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, βάση που έγινε δεκτή από τον αμερικανό δικαστή.

Εξάλλου στις 15 Ιανουαρίου 2003 [37], το Πρωτοδικείο απέρριψε τις καταγγελίες των τριών καπνοβιομηχανιών Philip Morris, R.J. Reynolds και Japan Tobacco οι οποίες ζητούσαν την ακύρωση λόγω αναρμοδιότητας της αγωγής που κατέθεσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε αμερικανικό δικαστήριο. Οκτώ χώρες της ΕΕ υποστήριξαν την Επιτροπή στη διαδικασία αυτή, με τη στήριξη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου [38]. Οι ενάγοντες άσκησαν έφεση.

[37] Απόφαση του Πρωτοδικείου «Philip Morris, Reynolds και Japan Tobacco κατά Επιτροπής» στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις T-377/00, T-379/00, T-380/00, T-260/01 και T-272/01.

[38] Η Ισπανία, η Γαλλία, η Ιταλία, η Πορτογαλία, η Φινλανδία, η Γερμανία, η Ελλάδα και οι Κάτω Χώρες.

Η Επιτροπή επιθυμεί να σημειώσει ότι τα πορίσματα αυτά ενισχύουν την αποφασιστικότητα της Κοινότητας να καταπολεμήσει την απάτη που θίγει τα οικονομικά συμφέροντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

2.1.2. Η συνεργασία για την καταπολέμηση ορισμένων μορφών εγκληματικότητας που θίγουν τα συμφέροντα της Κοινότητας

Η Επιτροπή αναφέρει, μεταξύ των κυριότερων τομέων που επισημαίνονται στην σφαιρική στρατηγική προσέγγιση, την αναγκαιότητα βελτίωσης της καταπολέμησης της οργανωμένης εγκληματικότητας, ιδίως της διακρατικής οργανωμένης εγκληματικότητας, η οποία πλήττει τα κοινοτικά οικονομικά συμφέροντα που συνδέονται με την καταπολέμηση της απάτης και της διαφθοράς. Σε ορισμένους πολύ συγκεκριμένους τομείς στους οποίους υπάρχει ήδη κοινοτική πολιτική ή ουσιαστικό δίκαιο, ιδίως όσον αφορά την προστασία του ευρώ ή την καταπολέμηση της πειρατείας και των απομιμήσεων [39], η αποκτηθείσα στην πράξη εμπειρία μπορεί να αξιοποιηθεί για την ενίσχυση της συνεργασίας με τα κράτη μέλη και για την ενδεχόμενη τροποποίηση του ρυθμιστικού πλαισίου.

[39] Κανονισμοί ΕΚ αριθ. 3295/94 και ΕΚ αριθ. 1367/95 (ΕΕ L 341 της 30.12.1994 και ΕΕ L 133 της 17.6.1995). Πράσινο Βιβλίο - Η καταπολέμηση της παραποίησης/απομίμησης και της πειρατείας στην εσωτερική αγορά - COM(1998) 569 τελικό.

* Καθώς το νομοθετικό πλαίσιο [40] για την προστασία του ευρώ από την παραχάραξη έχει ήδη θεσπισθεί, η Επιτροπή προχώρησε στην υλοποίηση διακρατικών και πολυεπιστημονικών σχεδίων για την ανταλλαγή, τη συνδρομή και την κατάρτιση [41]. Κατά τη διάρκεια του 2002, επτά σχέδια υλοποιήθηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος Pericles, με τη συμμετοχή των εκπροσώπων της OLAF, της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και της Ευρωπόλ. Η προστασία των κερμάτων αποτελεί αντικείμενο ειδικής κοινοτικής δράσης την οποία έχει αναλάβει το Ευρωπαϊκό Τεχνικό και Επιστημονικό Κέντρο, το οποίο διοικούν δύο εκπρόσωποι της Επιτροπής (OLAF), εκ των οποίων είναι τοποθετημένος στις υπηρεσίες του Νομισματοκοπείου του Παρισιού. Το 2002, αναλήφθηκαν πρωτοβουλίες για την ανάλυση των κίβδηλων κερμάτων, την πιστοποίηση της αυθεντικότητας των κερμάτων ευρώ και τη δημιουργία μιας βάσης δεδομένων για τα χρησιμοποιούμενα υλικά.

[40] Κανονισμοί αριθ. 1338/01 και 1339/01 του Συμβουλίου και απόφαση του Συμβουλίου που συνιστούν τη νομοθετική βάση του πρώτου και του τρίτου πυλώνα επιτρέποντας τη συνεργασία μεταξύ όλων των εμπλεκόμενων θεσμικών φορέων (ΕΚΤ, Ευρωπόλ, Επιτροπή/OLAF), των κεντρικών φορέων και των αρμόδιων αρχών των κρατών μελών καθώς και των τρίτων χωρών. O κατάλογος των αρμόδιων αρχών δημοσιεύτηκε τον Ιούλιο του 2002 (EE C 173 της 19.7.2002, 2002 C 178/06).

[41] Απόφαση του Συμβουλίου της 17/12/2001 για τη θέσπιση προγράμματος δράσης στον τομέα των ανταλλαγών, της συνδρομής και της κατάρτισης για την προστασία του ευρώ από την παραχάραξη και την κιβδηλεία (πρόγραμμα «Pericles») (απόφαση 2001/923/ΕΚ, ΕΕ L 339 της 21.12.2001).

* Η βιομηχανική και εμπορική απομίμηση και γενικότερα η οικονομική εγκληματικότητα κατά της πνευματικής ιδιοκτησίας τροφοδοτούν την παραοικονομία, συχνά μέσω κυκλωμάτων λαθρεμπορίας που οδηγούν στην απώλεια κοινοτικών ιδίων πόρων. Η εξέλιξη αυτή καθιστά αναγκαία τη βελτίωση και την ενίσχυση του υπάρχοντος μηχανισμού, ώστε να διασφαλίζονται η ασφάλεια και η προστασία των καταναλωτών, ο σεβασμός των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας καθώς και τα οικονομικά συμφέροντα της Κοινότητας.

Το 2002, η Επιτροπή επεξεργάστηκε δύο νέα νομοθετικά κείμενα τα οποία υπέβαλε προς ψήφιση τον Ιανουάριο του 2003: μία πρόταση κανονισμού [42], η οποία αποσκοπεί στην επέκταση της έννοιας της πνευματικής ιδιοκτησίας σε νέα προϊόντα, στη διευκόλυνση των διαβημάτων των δικαιούχων προς τις τελωνειακές αρχές και στην απλούστευση της δράσης των αρμόδιων αρχών των κρατών μελών σε περίπτωση που υπάρχουν υποψίες κυκλοφορίας απομιμήσεων που σχετίζονται με προϊόν προερχόμενο από τρίτη χώρα. μία πρόταση οδηγίας [43], με στόχο την εναρμόνιση, στις εθνικές νομοθεσίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, των νομοθετικών πράξεων που αποσκοπούν στο σεβασμό των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και στον προσδιορισμό ενός πλαισίου για την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των αρμόδιων εθνικών αρχών. Η εν λόγω πρόταση θα διασφαλίσει ταυτόσημες συνθήκες στους δικαιούχους των δικαιωμάτων στην ΕΕ, θα ενισχύσει τα μέτρα κατά των λαθρεμπόρων και θα δράσει έτσι αποτρεπτικά έναντι των υπευθύνων της απομίμησης/παραποίησης και της πειρατείας.

[42] Πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου για την παρέμβαση των τελωνειακών αρχών όσον αφορά εμπορεύματα τα οποία θεωρούνται ύποπτα ότι παραβιάζουν ορισμένα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και όσον αφορά τα μέτρα που πρέπει να λαμβάνονται έναντι των εμπορευμάτων που παραβιάζουν ορισμένα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας (έγγρ. COM(2003) 20 τελικό της 20.1.2003).

[43] Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τα μέτρα και τις διαδικασίες που αποσκοπούν στη διασφάλιση του σεβασμού των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας (έγγρ. COM(2003) 46(01) της 30ής Ιανουαρίου 2003).

2.2. Συνεργασία με τρίτες χώρες

Από το 1998, η Επιτροπή προσπαθεί, σε συνεργασία με τα αρμόδια όργανα του Συμβουλίου, να άρει τα εμπόδια που αντιμετωπίζει η καταπολέμηση της οικονομικής και χρηματοοικονομικής εγκληματικότητας διεθνώς και, ιδίως, σε συνεργασία με την Ελβετική Συνομοσπονδία. Αναγνώρισε ιδίως τα πλεονεκτήματα της επέκτασης σε άλλους τομείς, όπως ο φορολογικός τομέας [44] και οι κοινοτικές δαπάνες, των μηχανισμών διοικητικής συνεργασίας που θεσπίσθηκαν με το πρωτόκολλο του 1997 όσον αφορά την αμοιβαία συνδρομή σε τελωνειακά ζητήματα [45]. Εξάλλου, η δικαστική συνεργασία, ιδίως στους τομείς της φορολογικής και τελωνειακής απάτης και της νομιμοποίησης των εσόδων των δραστηριοτήτων αυτών, χαρακτηρίζεται δυστυχώς από κενά. Παραμένουν τα εμπόδια όσον αφορά την πρόσβαση σε έγγραφα, για την οποία απαιτείται άδεια των οικονομικών φορέων και των Ελβετών δικαιούχων κοινοτικών κονδυλίων.

[44] Βλέπε ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο σχετικά με την έκθεση για την πορεία των διαπραγματεύσεων σχετικά με τη φορολόγηση των εισοδημάτων από αποταμιεύσεις (SEC(2002) 1287 τελικό της 27.11.2002.

[45] Συμφωνία υπό μορφή ανταλλαγής επιστολών μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και της Ελβετικής Συνομοσπονδίας με την οποία προστίθεται στη συμφωνία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας και της Ελβετικής Συνομοσπονδίας ένα πρόσθετο πρωτόκολλο για την αμοιβαία συνδρομή μεταξύ διοικητικών αρχών σε τελωνειακά ζητήματα - Κοινή Δήλωση (EE αριθ. L 169 της 27.6.1997 σ. 0077 - 0084).

Στο ψήφισμά του της 13ης Μαρτίου 2003 για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων και την καταπολέμηση της απάτης, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εκφράζει την ανησυχία του για την έλλειψη προόδου στις διαπραγματεύσεις με την Ελβετία όσον αφορά την καταπολέμηση της απάτης το 2002. Πράγματι, δεν αρκετά καίρια ζητήματα δεν έχει επιτευχθεί ουσιαστική πρόοδος. Η μελλοντική συμφωνία θα οδηγήσει σε ποιοτική βελτίωση της συνεργασίας βάσει των προτύπων της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα της διοικητικής συνδρομής, της δικαστικής αλληλοβοήθειας και της καταπολέμησης της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες. Η Επιτροπή παραμένει προσηλωμένη στον στόχο που έθεσε το Συμβούλιο στην εντολή της 14ης Δεκεμβρίου 2000 και σκοπεύει να ολοκληρώσει τις διαπραγματεύσεις με την Ελβετία το 2003.

Η συνεργασία με τις τρίτες χώρες αναπτύσσεται επίσης μέσω της επιχειρησιακής συνεργασίας, και ιδίως μέσω κοινοτικών αποστολών έρευνας που πραγματοποιούνται βάσει των άρθρων 19 και 20 του κανονισμού αριθ. 515/97. Ακολουθεί ένα αξιοσημείωτο παράδειγμα αυτού του είδους επιχειρησιακής συνεργασίας:

Έρευνα - Εταιρεία Ηλεκτρισμού του Κοσσυφοπεδίου (ΚΕΚ)

Στο τέλος Απριλίου του 2002, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης, έχοντας ενημερωθεί από την αποστολή των Ηνωμένων Εθνών στο Κοσσυφοπέδιο (UNMIK). σχετικά με μια υπόνοια απάτης, αποφάσισε να κινήσει διαδικασία εξωτερικής έρευνας σύμφωνα με το άρθρο 5, παράγραφος 1, του Κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1073/1999.

Βάσει πληροφοριών που συλλέχθηκαν στο Κοσσυφοπέδιο, αποδείχθηκε ότι τα υπό εξέταση ποσά (περίπου 4,2 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ, περίπου 4 εκατομμύρια ευρώ) είχαν μεταφερθεί σε τράπεζα στο Γιβραλτάρ. Μία άλλη απόπειρα του κύριου υπόπτου να μεταφέρει τα ποσά από το Γιβραλτάρ στο Μπελίζε αποτράπηκε εγκαίρως από την τράπεζα.

Ο γενικός εισαγγελέας του Γιβραλτάρ, κατόπιν αίτησης της OLAF, εξασφάλισε τη δέσμευση των εν λόγω λογαριασμών από το Ανώτατο Δικαστήριο. Τον Αύγουστο του 2002, η OLAF πέτυχε την επιστροφή στον προϋπολογισμό του Κοσσυφοπεδίου του συνολικού καταχρασθέντος ποσού και στη συνέχεια κίνησε τη διαδικασία για την επιστροφή του υπολοίπου και για την πρόσβαση στις καταστάσεις των τραπεζικών λογαριασμών. Τον Ιούλιο του 2002, η Υπηρεσία διαβίβασε στις γερμανικές δικαστικές αρχές όλες τις πληροφορίες και τα έγγραφα που εξασφάλισε σχετικά με την προαναφερθείσα υποψία απάτης κατά τη διάρκεια της έρευνάς της. Τον Δεκέμβριο του 2002, ο κύριος ύποπτος, πρώην υπάλληλος των Ηνωμένων Εθνών στο Κοσσυφοπέδιο, προσήχθη στο γραφείο του γερμανού εισαγγελέα στο Bochum και τέθηκε υπό προσωρινή κράτηση. Η γερμανική δικαιοσύνη (rationae personae) τον καταδίκασε τον Ιούνιο του 2003 σε τρία χρόνια και έξι μήνες φυλάκιση για την κατάχρηση κονδυλίων που προορίζονταν για την Εταιρεία Ηλεκτρισμού του Κοσσυφοπεδίου (ΚΕΚ).

Παρά την πολυπλοκότητα της διεθνούς συνεργασίας που απαιτήθηκε, η έρευνα αυτή διεξήχθη εντός των πολύ σύντομων προθεσμιών χάρη στη συνεργασία των γερμανικών αρχών με τις αρχές του Γιβραλτάρ, του Κοσσυφοπεδίου και της Σερβίας. Η συμμετοχή των δικαστικών αρχών στη Γερμανία και στο Γιβραλτάρ ήταν αποφασιστικής σημασίας για την εξεύρεση των αποδείξεων της παράβασης, το ίδιο και οι επαφές με τα Ηνωμένα Έθνη στη Νέα Υόρκη.

3. ΔΙΟΡΓΑΝΙΚΟ ΔΙΑΒΗΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΑΤΗΣ

3.1. Το διοργανικό πλαίσιο

Από τον Μάιο του 1999, η Κοινότητα διαθέτει ένα νομικό πλαίσιο για την καταπολέμηση της απάτης, της διαφθοράς και κάθε άλλης παράνομης δραστηριότητας που πλήττει τα οικονομικά συμφέροντα της Κοινότητας και για την προστασία των κοινοτικών συμφερόντων από τις παρατυπίες εντός των κύριων και επικουρικών οργάνων και των οργανισμών [46]. Κατά τη διάρκεια του 2002, το νομικό αυτό πλαίσιο προκάλεσε αρκετές διαφωνίες [47], οι οποίες παρέσχον χρήσιμες ενδείξεις σχετικά με τη συνοχή του διοργανικού πλαισίου των εσωτερικών ερευνών [48]: αυτό εφαρμόζεται χωρίς εξαίρεση σε όλα τα κύρια και επικουρικά όργανα και τους οργανισμούς που έχουν ιδρυθεί από τις συνθήκες ΕΚ και Ευρατόμ, όποια και αν είναι τα προνόμιά τους, στα μέλη των κύριων οργάνων είτε καλύπτονται είτε όχι από τον κανονισμό υπηρεσιακής κατάστασης και ανεξάρτητα από το κατά πόσο υπόκεινται σε πειθαρχικό έλεγχο. Ειδικότερα, από την πρόσφατη νομολογία προκύπτει ότι τα «οικονομικά συμφέροντα της Κοινότητας» που αναφέρονται στο άρθρο 280 της Συνθήκης ΕΚ περιλαμβάνουν όχι μόνο τα έσοδα και τις δαπάνες του κοινοτικού προϋπολογισμού αλλά και τα έσοδα και τις δαπάνες των προϋπολογισμών άλλων οργάνων που ιδρύθηκαν από τη Συνθήκη ΕΚ, όπως η ΕΚΤ και η ΕΤΕ [49] καθώς και όλα τα κονδύλια και τους πόρους που τελούν υπό τη διαχείριση των κύριων και επικουρικών οργάνων και των οργανισμών της Κοινότητας, ανεξαρτήτως προέλευσης.

[46] Έγκριση στις 25 Μαΐου 1999 των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 1073/1999 και (Ευρατόμ) αριθ. 1074/1999 σχετικά με τις έρευνες που πραγματοποιούνται από την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF), με τους οποίους ανατίθεται στην εν λόγω υπηρεσία η διερεύνηση σοβαρών περιστατικών που σχετίζονται με την άσκηση επαγγελματικής δραστηριότητας, για τα οποία υπάρχει υποψία ότι συνιστούν πλημμελή τήρηση των υποχρεώσεων των υπαλλήλων και των λοιπών μελών του προσωπικού των Κοινοτήτων, που επισύρει πειθαρχικές και, ενδεχομένως, ποινικές κυρώσεις, καθώς και η διερεύνηση κάθε ενδεχόμενης πλημμελούς τήρησης ανάλογων υποχρεώσεων εκ μέρους κύριων και επικουρικών οργάνων, διευθυντών οργανισμών ή μελών του προσωπικού των κύριων και επικουρικών οργάνων και των οργανισμών που δεν υπόκεινται στον κανονισμό. Διοργανική συμφωνία της 25ης Μαΐου 1999 μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων σχετικά με τις εσωτερικές έρευνες που πραγματοποιούνται από την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) (EE L 136, 31.5.1999). Απόφαση της Επιτροπής αριθ. 1999/352/ΕΚ, ΕΚΑΧ, Ευρατόμ της 28ης Απριλίου 1999.

[47] Σε συνέχεια της αίτησης ακυρώσεως που υπέβαλαν 71 βουλευτές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, το Πρωτοδικείο έκρινε ότι η απόφαση του οργάνου αυτού συνιστά μέτρο ευρείας εφαρμογής που εφαρμόζεται σε όλα τα μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ανεξαρτήτως των υπηρεσιακών τους προνομίων (απόφαση της 26ης Φεβρουαρίου 2002 του Πρωτοδικείου στην υπόθεση T-17/00 (Rothley και 70 μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου).

[48] Βλέπε την προαναφερθείσα απόφαση του Πρωτοδικείου καθώς και τα πορίσματα του Γενικού Εισαγγελέα στις 3 Οκτωβρίου 2002 στις υποθέσεις C11-00 Επιτροπή/ΕΚΤ και C15-00 Επιτροπή/ ΕΤΕ.

[49] Απόφαση του Δικαστηρίου της 10ης Ιουλίου 2003 στις υποθέσεις C-11/00, Επιτροπή κατά ΕΚΤ, και C-15/00, Επιτροπή κατά ΕΤΕ, με την οποία ακυρώνεται η απόφαση που έλαβε η Κεντρική Ευρωπαϊκή Τράπεζα στις 7.10.1999 και η απόφαση που έλαβε η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων στις 10.11.1999.

Εξάλλου, από τη σταδιακή εφαρμογή του πλαισίου, προκύπτει ότι η λειτουργία της εσωτερικής έρευνας με σκοπό την προστασία των κοινοτικών οικονομικών συμφερόντων δεν είναι δυνατό να εκληφθεί ως προσβολή της ανεξαρτησίας και της διαχειριστικής αυτονομίας διαφόρων οργανισμών, καθώς αυτοί είναι που αποφασίζουν σχετικά με την κατάλληλη συνέχεια που πρέπει να δοθεί, με εξαίρεση σε ποινικό επίπεδο. Στην απόφασή του της 10ης Ιουλίου 2003, το Δικαστήριο υπενθυμίζει τις εγγυήσεις που αποσκοπούν στη διασφάλιση της αυστηρής ανεξαρτησίας της OLAF, την πλήρη υπαγωγή της εν λόγω υπηρεσίας στο κοινοτικό δίκαιο, τον σαφή προσδιορισμό του αντικειμένου των εξουσιών της και των μέσων δράσης που διαθέτει καθώς και των διαφόρων εξειδικευμένων κανόνων που διέπουν την άσκησή τους.

Το ερώτημα τέθηκε επίσης όσον αφορά τα όργανα που δημιουργήθηκαν στο πλαίσιο του τρίτου πυλώνα: η Ευρωπόλ, η οποία χρηματοδοτείται κατ' αρχήν αποκλειστικά από τα κράτη μέλη, και το προσωπικό της οποίας έχει το δικό του κανονισμό υπηρεσιακής κατάστασης, δεν ανήκει σε αυτή την κατηγορία. Αντιθέτως η μονάδα δικαστικής συνεργασίας (Eurojust) θα χρηματοδοτείται κατά μεγάλο μέρος από τον κοινοτικό προϋπολογισμό και θα διαθέτει γραμματεία, απαρτιζόμενη από υπαλλήλους που θα υπόκεινται στον κοινοτικό κανονισμό υπηρεσιακής κατάστασης. Για τον λόγο αυτό, το άρθρο 38, παράγραφος 4, της απόφασης του Συμβουλίου [50] επιτρέπει στην Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης να πραγματοποιεί εσωτερικές έρευνες στους κόλπους της [51].

[50] Απόφαση του Συμβουλίου αριθ. 2002/187/ΔΕΥ της 28ης Φεβρουαρίου 2002, σχετικά με τη σύσταση της Eurojust προκειμένου να ενισχυθεί η καταπολέμηση των σοβαρών μορφών εγκλήματος (EE L 63 της 6.3.2002).

[51] Για την προστασία των ευαίσθητων δραστηριοτήτων της Eurojust όσον αφορά τις έρευνες και τις διώξεις, η απόφαση του Συμβουλίου δεν παρέχει στην OLAF πρόσβαση στις πληροφορίες που έχουν συλλεχθεί ή εξαχθεί στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων της.

3.2. Πειθαρχικές και εξειδικευμένες αρχές

Κάθε κύριο ή επικουρικό όργανο ή οργανισμός, διαθέτει τις δικές του πειθαρχικές αρχές, οι οποίες ενίοτε είναι εξουσιοδοτημένες να διεξάγουν εσωτερικές έρευνες. Τον Φεβρουάριο 2002, η Επιτροπή δημιούργησε την «Υπηρεσία Ερευνών και Πειθαρχικών Κυρώσεων» (IDOC) η οποία είναι επιφορτισμένη με τη διεξαγωγή διοικητικών ερευνών [52] και την προετοιμασία των πειθαρχικών διαδικασιών. Αντιθέτως, λόγω της εμπειρίας της στα ποινικά ζητήματα και στον τομέα της οικονομικής και της χρηματοοικονομικής εγκληματικότητας, η OLAF επιλαμβάνεται κατά προτεραιότητα κάθε περίπτωσης που αφορά σοβαρά περιστατικά ή περιστατικά που αφορούν τα κοινοτικά οικονομικά συμφέροντα.

[52] Βλέπε άρθρο 2 της απόφασης της Επιτροπής της 19ης Φεβρουαρίου 2002 (C(2002) 540). Το άρθρο 5, παράγραφος 2 αυτής της απόφασης διασαφηνίζει τον διαχωρισμό αρμοδιοτήτων στον τομέα των εσωτερικών διοικητικών ερευνών.

Εξάλλου, ο νέος δημοσιονομικός κανονισμός [53] της 25ης Ιουνίου 2002 προβλέπει τη δημιουργία από κάθε θεσμικό όργανο μιας εξειδικευμένης αρχής, λειτουργικά ανεξάρτητης, η οποία θα αποφαίνεται σχετικά με τις τυχόν χρηματοοικονομικές παρατυπίες και τις συνέπειές τους. Η γνωμοδότηση των αρχών αυτών δεν θίγει την εξουσία των αρμόδιων οργάνων στον τομέα της απάτης και της διαφθοράς. Η σφαιρική εφαρμογή του μηχανισμού εσωτερικών ελέγχων θα μπορούσε να αποτελέσει αντικείμενο πρωτοκόλλων συμφωνίας, προκειμένου να αποφεύγεται η αλληλοεπικάλυψη αρμοδιοτήτων.

[53] Άρθρο 66, παράγραφος 4, του Κανονισμού (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 1605/2002 του Συμβουλίου, της 25ης Ιουνίου 2002, για τη θέσπιση του δημοσιονομικού κανονισμού που εφαρμόζεται στο γενικό προϋπολογισμό των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΕΕ L 248 της 16.9.2002).

Εσωτερική έρευνα σχετικά με αντιπροσωπεία της Επιτροπής

Οι περιπτώσεις εσωτερικής διαφθοράς αφορούν συχνά παραβιάσει των διαδικασιών ανάθεσης δημοσίων συμβάσεων.

Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία καταπολέμησης της απάτης ξεκίνησε έρευνα κατά ενός υπαλλήλου της Επιτροπής, ο οποίος εργαζόταν στην αντιπροσωπεία της στο Ζάγκρεμπ της Κροατίας και θεωρήθηκε ύποπτος διαφθοράς. Η κατηγορία που διατυπώθηκε ήταν ότι οι προσφορές για την αγορά εξοπλισμού και υπηρεσιών πληροφορικής παραποιούνταν συστηματικά. Με τον τρόπο αυτό συνάφθηκαν συμβάσεις με εταιρείες που είχαν σχέση με δύο υπαλλήλους της Επιτροπής. Σε συνέχεια των συστάσεων που διατύπωσε η OLAF στην έκθεση που υπέβαλε στις υπηρεσίες το Σεπτέμβριο του 2002 σχετικά με την έρευνα που διεξήγαγε, η Επιτροπή ετοιμάζει εντολή ανάκτησης για τη διπλή τιμολόγηση και πρόκειται να λάβει πειθαρχικά μέτρα εναντίον ενός εκ των δύο υπαλλήλων της.

Οι εσωτερικές έρευνες ξεκινούν συνήθως βάσει αποκαλύψεων από τα μέλη του προσωπικού των θεσμικών οργάνων [54] ή ακόμη βάσει πληροφοριών που αποκτώνται κατά τη διεξαγωγή εξωτερικής έρευνας. Όλες οι πληροφορίες που αφορούν υπαλλήλους, μέλη του προσωπικού, διευθυντές ή μέλη των κύριων ή επικουρικών οργάνων και των οργανισμών αξιολογούνται από την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης. Βάσει της απόφασης της Επιτροπής του Απριλίου του 2002 [55], το μέλος του προσωπικού ή ο υπάλληλος που παρέχει καλή τη πίστει πληροφορίες στην Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης μπορεί να ζητήσει προστασία από κάθε είδους άνιση ή διακριτική μεταχείριση.

[54] ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ 4 ΤΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ, ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΠΡΟΣΑΡΤΗΜΕΝΟ ΣΤΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΤΗΣ ΔΙΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΤΗΣ 25ΗΣ ΜΑΪΟΥ 1999.

[55] ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΗΣ 4ΗΣ ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2002 ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΑ ΣΟΒΑΡΩΝ ΑΤΑΣΘΑΛΙΩΝ (ΕΓΓΡ. C(2002) 845).

4. Η ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΝΙΚΗΣ ΔΙΑΣΤΑΣΗΣ

Η ενίσχυση της ποινικής διάστασης στον τομέα των παράνομων δραστηριοτήτων που πλήττουν τα οικονομικά συμφέροντα των Κοινοτήτων απαιτεί πρωτοβουλίες εκ μέρους της Επιτροπής, οι οποίες να επικεντρώνονται στον ιδιαίτερο χαρακτήρα και τις ανάγκες καταπολέμησης αυτών των μορφών εγκληματικότητας στην Ευρώπη. Εξάλλου, η δημιουργία ενός χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, σύμφωνα με τις απαιτήσεις του Συμβουλίου του Τάμπερε τον Οκτώβριο του 1999, προϋποθέτει την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών και μεταξύ των διαφόρων αρμόδιων οργάνων στον τομέα της δικαστικής και αστυνομικής συνεργασίας.

Κατά τη διάρκεια του 2002, σημειώθηκε σημαντική πρόοδος, ιδίως στον τομέα της κύρωσης των συμβάσεων, στη συζήτηση σχετικά με το σχέδιο δημιουργίας ευρωπαϊκής εισαγγελικής αρχής και στη δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις.

4.1. Η ποινική διάσταση στον τομέα της προστασίας των οικονομικών συμφερόντων

4.1.1. Η κύρωση της Σύμβασης για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και ορισμένων πρωτοκόλλων της

Γενικά στο θέμα της προστασίας των οικονομικών συμφερόντων έγινε ένα σημαντικό βήμα με τη θέση σε ισχύ στις 17 Οκτωβρίου 2002, μετά την κύρωσή τους από όλα τα κράτη μέλη, της Σύμβασης για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων [56], του πρώτου της πρωτοκόλλου [57], καθώς και του πρωτοκόλλου της 29ης Νοεμβρίου 1996 σχετικά με την αρμοδιότητα του Δικαστηρίου. Οι κυρώσεις αυτές αναφέρονται αναλυτικά στον τίτλο ΙΙ της έκθεσης. Δυνάμει της εν λόγω σύμβασης και του πρώτου πρωτοκόλλου της, τα κράτη μέλη οφείλουν κατά πρώτο λόγο να εντάξουν στο εθνικό τους δίκαιο τον ποινικό ορισμό της απάτης και της δωροδοκίας (ενεργούς και παθητικής) που πλήττουν τα κοινοτικά οικονομικά συμφέροντα και να προβλέψουν την ποινική ευθύνη των στελεχών επιχειρήσεων που εμπλέκονται στις εν λόγω παραβάσεις. Αυτό δεν επηρεάζει την αρμοδιότητα της Επιτροπής, όπως αυτή απορρέει από το άρθρο 280 της συνθήκης ΕΚ, ούτε την ικανότητά της να υποβάλλει προτάσεις για την ενίσχυση της ποινικής διάστασης. Η Επιτροπή πρέπει πλέον να εξετάσει τον τρόπο με τον οποίο τα κράτη μέλη συμμορφώθηκαν με την υποχρέωσή τους όσον αφορά την ποινικοποίηση της απάτης και της δωροδοκίας (καθώς και της νομιμοποίησης κεφαλαίων από παράνομες δραστηριότητες μετά την κύρωση του δεύτερου πρωτοκόλλου), και να παρουσιάσει το αποτέλεσμα της ανάλυσης αυτής.

[56] Σύμβαση που καταρτίσθηκε βάσει του άρθρου K3 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων - ΕΕ C 316 της 27.11.1995.

[57] Πρωτόκολλο της σύμβασης σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων - ΕΕ C 313 της 23.10.1996.

Αντιθέτως, το δεύτερο πρωτόκολλο του 1997 [58] δεν έχει ακόμη τεθεί σε ισχύ, καθώς δεν έχει κυρωθεί από όλα τα κράτη μέλη, παρά την έκκληση που απεύθυνε το Συμβούλιο στα συμπεράσματά του στις 8 Νοεμβρίου 2002 [59]. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα νέα καθυστέρηση που επιδρά αρνητικά στην αποτελεσματικότητα της κοινοτικής δράσης στον τομέα της καταπολέμησης της νομιμοποίησης κεφαλαίων από παράνομες δραστηριότητες και της τεχνικής και λειτουργικής συνεργασίας μεταξύ των διωκτικών αρχών και της Επιτροπής (OLAF). Ο ιδιαίτερος χαρακτήρας αυτής της στενής και τακτικής συνεργασίας δεν επηρεάζει την απαραίτητη συνεργασία μεταξύ της Επιτροπής (OLAF) και των ευρωπαϊκών οργάνων που είναι αρμόδια για θέματα καταπολέμησης της εγκληματικότητας.

[58] Δεύτερο Πρωτόκολλο της σύμβασης σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων που αφορά την νομιμοποίηση κεφαλαίων που προέρχονται από παράνομες δραστηριότητες οι οποίες πλήττουν τα οικονομικά συμφέροντα της Κοινότητας, την ευθύνη των νομικών προσώπων, την κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων και τη συνεργασία με την Επιτροπή - ΕΕ C 221 της 19.7.1997.

[59] Σημείο 10 των πορισμάτων του ECOFIN με ημερομηνία 8 Νοεμβρίου 2002 σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων και την καταπολέμηση της απάτης (έγγραφο 13244 FIN 409).

Δεδομένου του επείγοντος χαρακτήρα της δρομολόγησης της ουσιαστικής συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών και της Επιτροπής, όπως αυτή απορρέει από το άρθρο 280, παράγραφος 3, της Συνθήκης ΕΚ [60] και από το παράγωγο δίκαιο, η Επιτροπή διατηρεί σε κάθε περίπτωση την πρόταση οδηγίας που υπέβαλε σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων [61], την οποία θεωρεί ως το πλέον ενδεδειγμένο μέσο για τη διασφάλιση της αποτελεσματικής και αναλογικής εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου. Εξάλλου, μετά την ψήφισή της, η εν λόγω πρόταση οδηγίας, που υποστηρίζεται από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Ελεγκτικό Συνέδριο, θα επέτρεπε στην Κοινότητα να ασκήσει τις αρμοδιότητες της σε θέματα ελέγχου [62].

[60] Όπως κατοχυρώνεται από το άρθρο 1, παράγραφος 2, του 1073/99, το άρθρο 2, παράγραφος 2, της απόφασης της Επιτροπής αριθ. 1999/352/ΕΚ, Ευρατόμ καθώς και από τον κανονισμό 2185/96 του Συμβουλίου (άρθρο 4).

[61] ΕΕ C 240E της 28.8.2001.

[62] Στο ίδιο σκεπτικό ερείδεται επίσης μία πρότασης οδηγίας για την ποινική προστασία του περιβάλλοντος βασισμένη στο άρθρο 175 της Συνθήκης ΕΚ, σχετικά με την οποία το Δικαστήριο αναμένεται να αποφανθεί σύντομα και να αποσαφηνίσει έτσι το ζήτημα των αρμοδιοτήτων σε ποινικά θέματα στις συνθήκες.

4.1.2. Πράσινη Βίβλος σχετικά με την ποινική προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Κοινότητας και τη δημιουργία ευρωπαϊκής εισαγγελικής αρχής

Η απαίτηση αποτελεσματικότερης δίωξης των εκ προθέσεως εγκληματικών πράξεων που πλήττουν τα κοινοτικά οικονομικά συμφέροντα, η οποία είναι ακόμη πιο επιτακτική στο πλαίσιο της διευρυμένης Ευρώπης, ώθησε την Επιτροπή να προτείνει τη θέσπιση μιας ευρωπαϊκής εισαγγελικής αρχής, προκειμένου να επιλυθεί το πρόβλημα του κατακερματισμού του ποινικού χώρου στον τομέα αυτό [63]. Η Επιτροπή εξέδωσε Πράσινη Βίβλο για τη δημιουργία ευρωπαϊκής εισαγγελικής αρχής στις 12 Δεκεμβρίου 2001 [64], και διεξήγαγε ευρύ διάλογο καθ' όλη τη διάρκεια του 2002 με όλους τους ενδιαφερόμενους φορείς: εθνικά κοινοβούλια και κυβερνήσεις, κύρια και επικουρικά κοινοτικά όργανα, επαγγελματικούς κλάδους που εμπλέκονται στην ποινική διαδικασία, επαγγελματίες και ακαδημαϊκούς, ενδιαφερόμενες μη κυβερνητικές οργανώσεις. Η Επιτροπή πραγματοποίησε, στις 16 και 17 Σεπτεμβρίου 2002, δημόσια ακρόαση με τους εκπροσώπους των εμπλεκόμενων παραγόντων.

[63] COM(2000) 34. Συμπληρωματική εισήγηση της Επιτροπής στη Διακυβερνητική Διάσκεψη για τις θεσμικές μεταρρυθμίσεις - Η ποινική προστασία των κοινοτικών οικονομικών συμφερόντων: Ευρωπαϊκή εισαγγελική αρχή, 29.9.2000, COM(2000) 608. Πρόταση εισαγωγής ενός νέου άρθρου 280β της Συνθήκης ΕΚ, η οποία δεν έγινε δεκτή από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Νίκαιας.

[64] COM(2001) 715. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Λάκεν στις 14 και 15 Δεκεμβρίου 2001, στα συμπεράσματά του, κάλεσε το Συμβούλιο να εξετάσει άμεσα την εν λόγω πράσινη βίβλο, λαμβάνοντας υπόψη την ποικιλομορφία των νομικών συστημάτων και παραδόσεων.

Επί της ουσίας, οι αντιδράσεις ως προς τη δημιουργία ευρωπαϊκής εισαγγελικής αρχής είναι κατά κύριο λόγο θετικές, ωστόσο, οι κυβερνητικές αρχές υστερούν σε αυτό το θέμα σε σχέση με το Ευρωπαϊκό Κοινοβουλίου [65], την Επιτροπή Εποπτείας και το Ελεγκτικό Συνέδριο και σε σχέση με τους επαγγελματίες και τους εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών. Πολλοί υποστηρίζουν ότι η πρόταση της Επιτροπής πρέπει να τελειοποιηθεί ώστε να πληροί τα κριτήρια της αποτελεσματικότητας και του πλήρους σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Μία μερίδα θετικά προσκείμενη στην ιδέα της δημιουργίας ευρωπαϊκής εισαγγελικής αρχής υποστηρίζει μάλιστα ότι ο έλεγχος των ενεργειών του εν λόγω εισαγγελέα πρέπει να είναι κοινοτική αρμοδιότητα.

[65] Βλέπε ειδικότερα τα σημεία 59 έως 62 του ψηφίσματος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 13.3.2003 σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων - Ετήσια έκθεση 2001.

Η Πράσινη Βίβλος επιτέλεσε συνεπώς το έργο της και, στο πνεύμα της πρότασής της προς τη Διακυβερνητική Διάσκεψη του 2000, η Επιτροπή συνεισέφερε σημαντικά στη Συνέλευση για το Μέλλον της Ευρώπης και συμμετείχε ενεργά στις εργασίες της. Στο πλαίσιο της Συνέλευσης, ορισμένες κυβερνήσεις θεώρησαν ότι οι αρμοδιότητες της ευρωπαϊκής εισαγγελικής αρχής θα έπρεπε να είναι πιο διευρυμένες σε σχέση με τα όσα προέβλεπε η πρόταση της Επιτροπής. Άλλες εξέφρασαν εκ νέου την αντίθεσή τους στη δημιουργία ευρωπαϊκής εισαγγελικής αρχής. To Σχέδιο Συνθήκης για τη θέσπιση Συντάγματος περιλαμβάνει μία διάταξη η οποία επιτρέπει στο Συμβούλιο να θεσπίσει, με ομόφωνη απόφαση, μία ευρωπαϊκή εισαγγελική αρχή, αρμόδια όχι μόνο για την καταπολέμηση των παραβάσεων που πλήττουν τα οικονομικά συμφέροντα της Κοινότητας αλλά και για την καταπολέμηση των σοβαρών μορφών εγκληματικότητας διασυνοριακής διάστασης. Η Επιτροπή εκφράζει την ικανοποίησή της για αυτή τη δυνατότητα, αν και θεωρεί ανεπαρκή τη διατύπωση, ιδίως όσον αφορά την απαίτηση ομοφωνίας.

4.2. Η δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις

Σύμφωνα με τα αιτήματα του Συμβουλίου του Τάμπερε του Οκτωβρίου του 1999, η δημιουργία ενός ευρωπαϊκού χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης προϋποθέτει την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών, ιδίως μέσω της προσέγγισης του ποινικού δικαίου [66] και της εφαρμογής της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης. Η πρόοδος που σημειώθηκε το 2002 στον τομέα αυτό, ιδίως η απόφαση-πλαίσιο για το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης [67], η οποία θα αντικαταστήσει τις διαδικασίες έκδοσης μεταξύ των κρατών μελών, θα οδηγήσει σε θετικά αποτελέσματα όσον αφορά την προστασία των οικονομικών συμφερόντων.

[66] Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο - Εξαμηνιαία ενημέρωση του πίνακα αποτελεσμάτων για την παρακολούθηση της προόδου όσον αφορά τη δημιουργία χώρου «ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης» στην Ευρωπαϊκή Ένωση - COM(2001) 628 τελικό.

[67] Απόφαση-πλαίσιο του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 2002, για το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης και τις διαδικασίες παράδοσης μεταξύ των κρατών μελών - 2002/584/ΔΕΥ - ΕΕ L 190 της 18.7.2002, εφαρμοστέα από την 1η Ιανουαρίου 2004.

Εξάλλου, η σταδιακή εγκαθίδρυση του ευρωπαϊκού χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης καθιστά πιο επιτακτική την ανάγκη σύμπραξης μεταξύ των οργάνων του τρίτου πυλώνα (τίτλος VI της ΣΕΕ) και των κοινοτικών οργάνων που ασχολούνται με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων. Ειδικότερα, η σύμπραξη μεταξύ των οργανισμών δικαστικής και αστυνομικής συνεργασίας (αρμόδιων για θέματα διεθνούς οργανωμένης εγκληματικότητας) πέρασε σε νέα φάση το 2002, μετά τη διεύρυνση της εντολής της Ευρωπόλ και τη δημιουργία της Eurojust με αποφάσεις του Συμβουλίου.

Στο παράρτημα της απόφασης του Συμβουλίου της 6ης Δεκεμβρίου 2001 για την επέκταση των αρμοδιοτήτων της Ευρωπόλ και στις σοβαρές μορφές διεθνούς εγκληματικότητας του παραρτήματος της σύμβασης Ευρωπόλ [68], το Συμβούλιο προτείνει τη διαπραγμάτευση μιας συμφωνίας μεταξύ της Ευρωπόλ και της Επιτροπής, ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι αρμοδιότητες της OLAF και της Επιτροπής. Οι διαπραγματεύσεις [69] κατά τη διάρκεια του 2002, κατέληξαν στις 18 Φεβρουαρίου του 2003 στην υπογραφή μιας διοικητικής συμφωνίας συνεργασίας. Η συμφωνία αυτή θέτει το γενικό πλαίσιο της συνεργασίας στους τομείς των εκατέρωθεν αρμοδιοτήτων, ιδίως όσον αφορά τη διαβούλευση, την αμοιβαία συνδρομή και την ανταλλαγή πληροφοριών σε τομείς κοινού ενδιαφέροντος, με εξαίρεση την ανταλλαγή προσωπικών δεδομένων. Επίσης, η διοικητική συμφωνία προβλέπει ότι η OLAF, στο πλαίσιο των επιχειρησιακών δραστηριοτήτων που ασκεί ανεξάρτητα, μπορεί να συνάπτει απευθείας συμφωνίες με την Ευρωπόλ ώστε να προσδιορίζονται οι πρακτικές λεπτομέρειες της συνεργασίας.

[68] EE C362 της 18.12.2001.

[69] Διαπραγματεύσεις που ξεκίνησαν στις αρχές του 2001 σε συνδυασμό με την ψήφιση του κανονισμού (ΕΚ) 1338/2001 του Συμβουλίου της 28ης Ιουνίου 2001, σχετικά με τον καθορισμό των αναγκαίων μέτρων για την προστασία του ευρώ από την παραχάραξη και την κιβδηλεία. Στον τομέα αυτό, η έκθεση της Επιτροπής (COM(2001) 771 τελικό της 13.12.2001) αναφέρει ότι δεν κατάφεραν όλα τα κράτη μέλη να συμμορφωθούν ιδίως με το άρθρο 6 της απόφασης-πλαισίου του Συμβουλίου της 29.5.2000 (2000/383/ΔΕΥ - ΕΕ L 140 της 14.6.2000). Το άρθρο αυτό προβλέπει ότι κάθε κράτος μέλος λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα για να εξασφαλίσει ότι οι πράξεις παραχάραξης τιμωρούνται με αποτελεσματικές, ανάλογες και αποτρεπτικές ποινικές κυρώσεις.

Εξάλλου, μετά τη δημιουργία της Eurojust με απόφαση του Συμβουλίου της 28ης Φεβρουαρίου 2002, συνεχίστηκαν οι εργασίες για τη διασφάλιση συνέργιας μεταξύ των αρμοδιοτήτων της Eurojust και της OLAF και τη διευκόλυνση της ανταλλαγής επιχειρησιακών πληροφοριών μεταξύ των δύο αυτών οργάνων. Ειδικότερα, πρέπει να προσδιορισθεί η σχέση μεταξύ της «στενής και τακτικής συνεργασίας», όπως αυτή ορίζεται στο άρθρο 280-3 της Συνθήκης ΕΚ (μεταξύ των αρμόδιων αρχών και με την Επιτροπή), και της συνεργασίας με τις εθνικές αρχές μέσω των μελών της Eurojust, στο πλαίσιο του τρίτου πυλώνα [70]. Το μνημόνιο συνεννόησης στο οποίο κατέληξαν οι διαπραγματεύσεις το 2002 και το οποίο υπογράφηκε από την Υπηρεσία και την Eurojust στις 14 Απριλίου 2003 προβλέπει το στενό συντονισμό μεταξύ της ομάδας δικαστών της OLAF και των μελών της Eurojust.

[70] Η απόφαση του Συμβουλίου ορίζει στην αιτιολογική σκέψη 8 ότι «οι αρμοδιότητες της Eurojust δεν θίγουν τις αρμοδιότητες της Κοινότητας στον τομέα της προστασίας των οικονομικών συμφερόντων αυτής». Η Επιτροπή προέβη σε δήλωση, η οποία προσαρτάται ως παράρτημα στην απόφαση του Συμβουλίου, σύμφωνα με την οποία η ευθύνη της προστασίας των κοινοτικών οικονομικών συμφερόντων είναι επιμερισμένη μεταξύ της Κοινότητας και των κρατών μελών, και αξίζει να σημειωθεί σχετικά ότι στο επίπεδο των συνθηκών, το άρθρο 280 της Συνθήκης ΕΚ αποτελεί τη σαφή νομική βάση για τις δράσεις συνεργασίας με τις αρμόδιες εθνικές αρχές (άρθρο 280, παράγραφος 3, ΕΚ) ή για τη λήψη των απαραίτητων μέτρων για την πρόληψη και την καταπολέμηση της απάτης και κάθε άλλης παράνομης δραστηριότητας η οποία πλήττει τα κοινοτικά οικονομικά συμφέροντα (άρθρο 280, παράγραφος 4, ΕΚ). Σε αυτό κυρίως το πλαίσιο πρέπει να διασφαλιστεί η άμεση και τακτική συνεργασία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) και της Eurojust.

Σύμφωνα με το πρόγραμμα δράσης για την καταπολέμηση της απάτης που κατάρτισε η Επιτροπή για την περίοδο 2001-2003 [71], το 2002 χαρακτηρίσθηκε από σημαντική πρόοδο όσον αφορά τον προσδιορισμό των πρακτικών τρόπων συνεργασίας μεταξύ των οργάνων που πρόκειται να αναλάβουν τον ρόλο του προνομιούχου συνομιλητή, στο πλαίσιο του σεβασμού των αρχών που ορίζονται στο άρθρο 280 της Συνθήκης ΕΚ. Πρόκειται βέβαια ακόμη για την πρώιμη φάση της πορείας προς ένα συνεκτικό, διαφανές και εύχρηστο σύστημα στο επίπεδο όλων των ευρωπαϊκών οργάνων που δραστηριοποιούνται στον τομέα της καταπολέμησης της διακρατικής εγκληματικότητας και, ιδίως, της προστασίας των οικονομικών συμφερόντων, με απώτερο στόχο τη θέσπιση στη συνθήκη μιας ευρωπαϊκής εισαγγελικής αρχής.

[71] ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΗΣ 15ΗΣ ΜΑΪΟΥ 2001, ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ. ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΑΤΗΣ. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2001-2003 (COM(2001) 254 ΤΕΛΙΚΟ), ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 2.1.2.

5. ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΔΡΑΣΗΣ 2001-2003

Η Επιτροπή παρουσιάζει εδώ μία ενδιάμεση έκθεση σχετικά με την υλοποίηση του Προγράμματος Δράσης 2001 - 2003 για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων [72]. Στόχος είναι η περιγραφή των ενεργειών που υλοποιήθηκαν και είχαν προγραμματισθεί για το 2002, στο πλαίσιο της επίτευξης των μεγάλων στόχων που τέθηκαν στη στρατηγική προσέγγιση του Ιουνίου του 2000 και λαμβάνοντας υπόψη τις απαραίτητες προσαρμογές του χρονοδιαγράμματος και του προγράμματος εργασίας της Επιτροπής.

[72] COM (2001) 254 τελικό της 15.5.2001.

Στον πίνακα που προσαρτάται ως παράρτημα [73] παρατίθενται τα σχετικά στοιχεία που αφορούν την τήρηση του καθορισμένου χρονοδιαγράμματος, τις αρμόδιες υπηρεσίες καθώς και τις νομικές ή διοικητικές πράξεις. Κάθε φορά γίνεται σύνδεση με τις πρωτοβουλίες του Προγράμματος Δράσης και, όταν συντρέχει λόγος, παρέχονται πληροφορίες σχετικά με τις ενέργειες παρακολούθησης μετά το πέρας του 2002.

[73] Στον πίνακα δεν αναφέρονται οι δράσεις για τις οποίες δεν προβλέπεται καμία πρωτοβουλία ή ενέργεια παρακολούθησης για το έτος 2002.

Τίτλος II - Εφαρμογή του άρθρου 280 από τα κράτη μέλη το 2002 - Μέτρα που ελήφθησαν για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Κοινότητας

Σύμφωνα με το άρθρο 280 της Συνθήκης ΕΚ, η ετήσια έκθεση της Επιτροπής παρουσιάζει επίσης τις προσπάθειες που κατέβαλαν τα κράτη μέλη κατά τη διάρκεια του προηγούμενου έτους για την καταπολέμηση της απάτης και των άλλων παράνομων δραστηριοτήτων που πλήττουν τα οικονομικά συμφέροντα της Κοινότητας.

Σε αντίθεση με τα προηγούμενα έτη, οι απαντήσεις των κρατών μελών στις διάφορες στήλες του ερωτηματολογίου παρατίθενται στο παράρτημα της Έκθεσης. Θα μπορούν συνεπώς να εξετάζονται από όσους επιθυμούν να έχουν πλήρη εικόνα των δραστηριοτήτων των κρατών μελών για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Επιτροπής κατά τους δώδεκα προηγούμενους μήνες, σε όλους τους σχετικούς τομείς. Ο παρών τίτλος II της Έκθεσης θα περιορισθεί στην παρουσίαση των σημαντικότερων γεγονότων βάσει των πληροφοριών που διαβίβασαν τα κράτη μέλη.

Η Επιτροπή βασίζει την παρούσα παρουσίαση στις απαντήσεις των κρατών μελών σε ένα ερωτηματολόγιο (αποκαλούμενο «ερωτηματολόγιο του άρθρου 280»), το οποίο καταρτίστηκε λαμβάνοντας υπόψη την εμπειρία του παρελθόντος, διατηρώντας παράλληλα την αναγκαία συνέχεια με τα περασμένα έτη. Αυτό θα διευκολύνει την παρακολούθηση της δραστηριότητας στον τομέα της καταπολέμησης της απάτης, σε επίπεδο κρατών μελών, κατά τα τελευταία έτη.

Η παρουσίαση αρχίζει με γενική επισκόπηση των κυριότερων νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών εξελίξεων, στο επίπεδο των κρατών μελών, στον τομέα της προστασίας των κοινοτικών οικονομικών δικαιωμάτων από την απάτη και τις παρατυπίες. Εν συνεχεία, αφιερώνεται μία παράγραφος σε καθεμία από τις τρεις βασικές κατηγορίες κοινοτικών πόρων και δαπανών (παραδοσιακοί ίδιοι πόροι, γεωργικές δαπάνες και διαρθρωτικές ενέργειες).

Όπως και τα προηγούμενα έτη, η δεύτερη στήλη (σημείο 7) αφορά την εφαρμογή της Σύμβασης για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Κοινότητας και των πρωτοκόλλων της. Η αναφορά στην πρόοδο της κύρωσης των εν λόγω νομοθετικών πράξεων του λεγόμενου «τρίτου πυλώνα» περιορίζεται ωστόσο στο δεύτερο πρωτόκολλο, καθώς η κύρωση από τα κράτη μέλη της Σύμβασης και των λοιπών πρωτοκόλλων της ολοκληρώθηκε το 2002.

Η τρίτη και η τέταρτη στήλη (σημεία 8 και 9) αφορούν, αντίστοιχα, την οργάνωση της δραστηριότητας του ελέγχου, από την άποψη του προσωπικού, στους τρεις εμπλεκόμενους τομείς (ίδιοι πόροι, γεωργικές δαπάνες και διαρθρωτικά μέτρα), και τον συντονισμό μεταξύ των υπηρεσιών στο εσωτερικό των κρατών μελών. Στόχος είναι να δοθεί μια πρώτη εικόνα του συστήματος για την προστασία των κοινοτικών οικονομικών συμφερόντων που χρησιμοποιείται σε κάθε κράτος μέλος. Η Επιτροπή επιχειρεί να αναλύσει τα αριθμητικά δεδομένα που διαβίβασαν τα κράτη μέλη σχετικά με το παρόν τμήμα της Έκθεσης.

Ο ετήσιος και ο οριζόντιος και πολυτομεακός χαρακτήρας της Έκθεσης δυσχεραίνουν την επισταμένη αξιολόγηση όλων των πτυχών της προστασίας των κοινοτικών οικονομικών συμφερόντων από τα κράτη μέλη [74]. Για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή σχεδιάζει, για το μέλλον, μια πολυετή και πιο στοχοθετημένη προσέγγιση.

[74] ΤΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΤΟΝΙΣΕ ΗΔΗ ΔΥΟ ΦΟΡΕΣ ΟΤΙ Ο ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΣΥΝΟΔΕΥΕΤΑΙ ΑΠΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ, ΜΕ ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΘΑ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΖΟΝΤΑΙ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΕΣ ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ ΠΟΥ ΠΑΡΑΤΗΡΟΥΝΤΑΙ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ (ΨΗΦΙΣΜΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ 13.3.2003 ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΑΤΗΣ - ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΟ 2001. ΨΗΦΙΣΜΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ 29.11.2001 ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ 2000 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΑΤΗΣ ΚΑΙ ΤΗΝ .ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΑΤΗΣ, ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2001-2003).

6. ΚΕΙΜΕΝΑ ΠΟΥ ΣΥΜΒΑΛΛΟΥΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 280 ΤΗΣ ΣΥΝΘΗΚΗΣ EK - ΒΑΣΙΚΕΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ, ΚΑΝΟΝΙΣΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ

Μεταξύ των νέων μέτρων που ελήφθησαν κατ' εφαρμογή του άρθρου 280 της Συνθήκης, τα οποία ανέφεραν τα κράτη μέλη κατά τη συμπλήρωση του «ερωτηματολογίου του άρθρου 280» για το 2002, υπάρχουν ενέργειες ποικίλης φύσης: νέα νομοθετικά μέτρα, τροποποιήσεις σε θεσμικό επίπεδο, έγκριση ερμηνευτικών κειμένων της κοινοτικής νομοθεσίας περί της προστασίας των οικονομικών συμφερόντων ή και η εφαρμογή νέων μέσων πληροφορικής.

Είναι σαφές ότι τα διαφορετικά αυτά μέτρα δεν έχουν τον ίδιο αντίκτυπο όσον αφορά την παρεχόμενη προστασίας στα κοινοτικά οικονομικά συμφέροντα εντός των κρατών μελών.

Τα πλέον αξιοσημείωτα γεγονότα όπως αναφέρθηκαν από τα κράτη μέλη παρουσιάζονται εδώ συνοπτικά, ανά τομέα δραστηριότητας (ίδιοι πόροι, γεωργικές δαπάνες, διαρθρωτικές ενέργειες). Πρόκειται για μια συνοπτική παρουσίαση των πλέον ενδεικτικών εξελίξεων κατά το 2002.

Πλήρης κατάλογος όλων των νέων μέτρων που ελήφθησαν το 2002 για την εφαρμογή του άρθρου 280 της Συνθήκης περιλαμβάνεται στα παραρτήματα (πίνακες 1.1., 1.2. και 1.3.).

Όπως τόνισαν αρκετά κράτη μέλη απαντώντας στο ερωτηματολόγιο, η απουσία ή η ανεπάρκεια νέων μέτρων το 2002 δεν επιτρέπει την εξαγωγή γενικών συμπερασμάτων σχετικά με το βαθμό προστασίας των κοινοτικών οικονομικών συμφερόντων στα κράτη μέλη. Αντίθετα, η έλλειψη νέων μέτρων μπορεί να οφείλεται στην εντονότερη νομοθετική ή κανονιστική δραστηριότητα των προηγούμενων ετών.

6.1. Ίδιοι πόροι

Στον πίνακα 1.1. παρατίθενται, ανά κράτος μέλος, οι νέες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές εξελίξεις κατά το 2002 όσον αφορά τους ιδίους πόρους.

Μεταξύ των πλέον αξιοσημείωτων εξελίξεων στον τελωνειακό τομέα, μπορεί να αναφερθεί η τροποποίηση της δανικής τελωνειακής νομοθεσίας, χάρη στην οποία οι τελωνειακές και