Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα την "Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο: Ολοκληρωμένη Πολιτική Προϊόντων Οικοδομώντας στην συνεκτίμηση του περιβαλλοντικού κύκλου ζωής"

(2004/C 73/10)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο: Ολοκληρωμένη Πολιτική Προϊόντων - Οικοδομώντας στην συνεκτίμηση του περιβαλλοντικού κύκλου ζωής (COM(2003) 302 τελικό)·

έχοντας υπόψη την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής της 18ης Ιουνίου 2003 να ζητήσει τη γνωμοδότησή της επ' αυτού του θέματος, σύμφωνα με το άρθρο 265 παράγραφος 1 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας·

έχοντας υπόψη την απόφαση που έλαβε το Προεδρείο της στις 2 Ιουλίου 2002 να αναθέσει την προετοιμασία των εργασιών στην επιτροπή "Βιώσιμη Ανάπτυξη"·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότησή της με θέμα την "Πράσινη Βίβλο σχετικά με την ολοκληρωμένη πολιτική προϊόντων" (COM(2001) 68 τελικό - CdR 98/2001 fin)(1)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότησή της με θέμα την "Ανακοίνωση από την Επιτροπή προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών για το έκτο πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον της Ευρωπαϊκής Κοινότητας 'περιβάλλον 2010: το μέλλον μας, η επιλογή μας' - έκτο πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον" και την "Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση του κοινοτικού προγράμματος δράσης για το περιβάλλον 2001-2010" (COM(2001) 31 τελικό - CdR 36/2001 fin)(2)·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης που υιοθέτησε η επιτροπή "Βιώσιμη Ανάπτυξη" στις 29 Σεπτεμβρίου 2003 (CdR 159/2003 rev.) (Εισηγητής: ο κ. Tilman Tögel, μέλος του κοινοβουλίου του κρατιδίου Σαξονίας-Άνχαλτ (D, ΕΣΚ)·

εκτιμώντας:

1. ότι η Ολοκληρωμένη Πολιτική Προϊόντων (ΟΠΠ) θέτει σε εφαρμογή και υλοποιεί την βιώσιμη ανάπτυξη και την υπεύθυνη διαχείριση των φυσικών πόρων, διότι το μέχρι στιγμής χρησιμοποιούμενο περιβαλλοντικό κανονιστικό πλαίσιο σχετικά με την παραγωγή και την τελική διάθεση δεν ανταποκρίνεται πλέον στις απαιτήσεις μιας αειφόρου περιβαλλοντικής πολιτικής και θα πρέπει να συμπληρωθεί με μία διάσταση που να συνεκτιμά το συνολικό κύκλο ζωής ενός προϊόντος, συμπεριλαμβανομένης και της φάσης χρήσης του,

2. ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές, των οποίων οι εκπρόσωποι εδρεύουν στην Επιτροπή των Περιφερειών, ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για μια επιτυχή και καλώς λειτουργούσα ΟΠΠ, εφόσον με την πολιτική αυτή οι τοπικές και περιφερειακές αρχές θα διευκολυνθούν και θα βοηθηθούν στο έργο τους όσον αφορά τη δημιουργία επαρκούς αριθμού εγκαταστάσεων αποτελεσματικής διαχείρισης και τελικής διάθεσης αποβλήτων,

3. ότι η ΟΠΠ μπορεί να εφαρμοστεί μόνο με έναν ορθό συνδυασμό μέσων και συνεργιών όπως εθελοντικές δράσεις, ρυθμιστικές προσεγγίσεις (απαιτήσεις και απαγορεύσεις), μέτρα προσανατολισμού της προσφοράς (σχεδιασμός προϊόντων), μέσα προσανατολισμού της ζήτησης (δημόσιες συμβάσεις, ενημέρωση των καταναλωτών) και κίνητρα (όπως περιβαλλοντικό σήμα και αξιολόγηση του κύκλου ζωής),

4. ότι οι υπό συζήτηση απαιτήσεις και οι πτυχές μιας "ολοκληρωμένης πολιτικής προϊόντων" (περιβαλλοντική συμβατότητα του προϊόντος, αξιολόγηση των τεχνικών συνεπειών, διαφύλαξη των φυσικών πόρων, συνυπολογισμός του περιβαλλοντικού κόστους του προϊόντος, κτλ) εξετάζονται ήδη από πολλά χρόνια και αποτελούν σημαντικό στοιχείο για την ανάπτυξη βιώσιμων στρατηγικών και συγκεκριμένων μέσων για την επίτευξη των στόχων της αειφόρου ανάπτυξης, η οποία έγκειται στην κάλυψη των αναγκών των σημερινών γενεών κατά τρόπο φιλικό προς τους φυσικούς πόρους και το περιβάλλον, και όχι εις βάρος των επόμενων γενεών έτσι ώστε τούτες να διαθέτουν επαρκή περιθώρια για την κάλυψη των δικών τους αναγκών,

υιοθέτησε, κατά την 52η σύνοδο ολομέλειας της 19ης και 20ής Νοεμβρίου 2003 (συνεδρίαση της 20ής Νοεμβρίου), την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Θέσεις της Επιτροπής των Περιφερειών

Η Επιτροπή των Περιφερειών

1.1. αναγνωρίζει τη δέσμευση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να αναπτύξει την ολοκληρωμένη πολιτική προϊόντων σε ένα σημαντικό μέσο βιώσιμης περιβαλλοντικής πολιτικής·

1.2. εκφράζει τη λύπη της διότι η ΕΤΠ δεν περιλαμβάνεται σαφώς στον κατάλογο των οργάνων που εξέφρασαν τη γνώμη τους για την Πράσινη Βίβλο και εκφράζει την ευχή ότι με την υιοθέτηση ενός ευρωπαϊκού συντάγματος, η Επιτροπή των Περιφερειών θα αναδειχθεί σε συμβουλευτικό όργανο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (Μέρος Ι, Τίτλος IV, Κεφάλαιο II, Άρθρο 31 § 1, Μέρος III, Τίτλος IV, Κεφάλαιο I, Άρθρο 292 κ.επ.· πρωτόκολλο σχετικά με την εφαρμογή των αρχών της επικουρικότητας και της αναλογικότητας)·

1.3. τονίζει στο πλαίσιο αυτό ότι οι δήμοι και οι περιφέρειες αποτελούν σημαντικούς παράγοντες για την εφαρμογή και την υλοποίηση των ΟΠΠ διότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές, στα περισσότερα κράτη μέλη, αφενός, είναι υπεύθυνες για την διαχείριση των αποβλήτων και βρίσκονται τακτικά ενώπιον του τέλους του κύκλου ζωής ενός προϊόντος και, αφετέρου, ενεργούν ως πελάτες στην αγορά. Κατά συνέπεια, μπορούν να συμβάλλουν σημαντικά στον επιτυχημένο προσανατολισμό της πολιτικής δημοσίων συμβάσεων προς την ΟΠΠ·

1.4. επιδοκιμάζει σαφώς την πρόθεση για την εκπόνηση εγχειριδίου για οικολογικές δημόσιες συμβάσεις και αναγνωρίζει την υποχρέωσή της ως πολλαπλασιαστή για την προώθηση οικολογικά προσανατολισμένων δημόσιων συμβάσεων·

1.5. είναι πεπεισμένη ότι ο εθελοντικός και συνεργατικός χαρακτήρας της ΟΠΠ αποτελεί βασική προϋπόθεση για την επιτυχία της·

1.6. υποστηρίζει όμως ότι είναι αναγκαία η θέσπιση δεσμευτικού νομοθετικού πλαισίου για την επίτευξη οικολογικότερων προσεγγίσεων και συμπεριφοράς·

1.7. εκφράζει τη λύπη της, επειδή η Επιτροπή εγκατέλειψε πλέον τη σχετική με την ΟΠΠ πολιτική φορολόγησης, την οποία στην Πράσινη Βίβλο θεωρούσε πολλά υποσχόμενη·

1.8. θεωρεί ότι τα διάφορα μέσα για την ΟΠΠ που προτείνει η Επιτροπή πρέπει να αλληλοσυντονιστούν και εκφράζει την ικανοποίησή της διότι η Επιτροπή επέλεξε την προσέγγιση της ανακοίνωσης·

1.9. επισημαίνει διευκρινιστικά ότι η Επιτροπή δεν προωθεί το ζήτημα της ευθύνης εκ του προϊόντος και της ευθύνης του κατασκευαστή ως ένα εν δυνάμει μέσο ενσωμάτωσης του κόστους διαχείρισης των αποβλήτων στην τιμή και, κατά συνέπεια, στην προώθηση της συνεκτίμησης του κύκλου ζωής ως την τελική φάση του προϊόντος στο πλαίσιο της ΟΠΠ·

1.10. καλεί, με βάση τα ανωτέρω, την Επιτροπή, στην μελλοντική ανακοίνωση να εξηγεί σε ποιους τομείς προϊόντων είναι δυνατόν να επιτευχθεί μία στοχοθετημένη χρησιμοποίηση της περιβαλλοντικής ευθύνης, ώστε να συνυπολογίζεται σωστά το περιβαλλοντικό κόστος στις τιμές των προϊόντων.

2. Συστάσεις της Επιτροπής των Περιφερειών

Η Επιτροπή των Περιφερειών

2.1. επισημαίνει ότι από την άποψη της διαχείρισης των αποβλήτων, η ανακοίνωση της Επιτροπής για την "Θεματική στρατηγική σχετικά με την ανακύκλωση και την πρόληψη της παραγωγής αποβλήτων" και η ανακοίνωση για την ΟΠΠ, πρέπει να θεωρούνται μία ενότητα. Ειδικότερα, θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην επιλογή των στόχων και στις υποχρεώσεις της πρόληψης της παραγωγής αποβλήτων στο πλαίσιο της ΟΠΠ προκειμένου τούτη να μπορέσει να επιτύχει τους επιλεγέντες στόχους με τα εν λόγω μέσα παρά με τα μέσα της διαχείρισης αποβλήτων·

2.2. επαναλαμβάνει την έκκληση που είχε διατυπώσει στο σημείο 2.22 της γνωμοδότησής της με θέμα την "Πράσινη βίβλο σχετικά με την ολοκληρωμένη πολιτική προϊόντων"(3), προκειμένου να αναληφθεί ευρωπαϊκή πρωτοβουλία συγκέντρωσης των εμπειριών των τοπικών και περιφερειακών αρχών στον τομέα της διαχείρισης των αποβλήτων, έτσι ώστε να υπάρξει ανατροφοδότηση γνώσεων που μπορούν να αποδειχθούν χρήσιμες στην πρόληψη παραγωγής αποβλήτων, στη φάση σχεδιασμού και κατανάλωσης·

2.3. κρίνει σκόπιμο να διευκρινισθεί η έννοια "κύκλος ζωής του προϊόντος" διότι υφίσταται η εντύπωση ότι ο κύκλος ζωής που αναφέρεται στην ανακοίνωση τελειώνει με την λήξη της χρήσης, δηλαδή δεν περιλαμβάνει την πρόληψη παραγωγής αποβλήτων και την διαχείρισή τους. Επίσης χρειάζεται να διευκρινισθεί αν συμπεριλαμβάνονται στον κύκλο ζωής του προϊόντος και οι προκαταρκτικές φάσεις της παραγωγής του προϊόντος (ημιτελή προϊόντα.)·

2.4. θεωρεί απαραίτητο, η Επιτροπή να επιδιώξει ενεργά και αδιάκοπα τη συνεκτίμηση του εξωτερικού περιβαλλοντικού κόστους κατά τον καθορισμό δίκαιων τιμών, οι οποίες να αντικατοπτρίζουν πιστά τις περιβαλλοντικές συνέπειες των προϊόντων·

2.5. εκφράζει την ευχή, η Επιτροπή να καταβάλλει προσπάθειες ώστε οι πρακτικές οδηγίες για την προώθηση οικολογικά προσανατολισμένων δημόσιων συμβάσεων, να είναι διαθέσιμες και για εκείνους τους φορείς που δεν συνάπτουν συχνά δημόσιες συμβάσεις και δεν διαθέτουν τις τεχνικές δυνατότητες πρόσβασης στον δικτυακό τόπο της Επιτροπής·

2.6. θεωρεί απαραίτητο να τροποποιηθούν επαρκώς οι όροι για τις δημόσιες συμβάσεις, έτσι ώστε οι τοπικές και περιφερειακές αρχές να είναι σε θέση να εκπληρώσουν τις προσδοκίες που τους εναποτίθενται όσον αφορά τις δημόσιες συμβάσεις με οικολογικά κριτήρια. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή των Περιφερειών επισημαίνει το σημείο 2.18 της γνωμοδότησής της για την Πράσινη Βίβλο και επαναλαμβάνει το αίτημα ότι πρέπει να υπάρχει δυνατότητα αποκλεισμού προμηθευτών από δημόσιες συμβάσεις για αγαθά και υπηρεσίες, σε περίπτωση που αυτοί δεν εφαρμόζουν τις περιβαλλοντικές διατάξεις που ισχύουν σε τοπικό, περιφερειακό, εθνικό ή ευρωπαϊκό επίπεδο·

2.7. τονίζει ότι είναι καίριος ο ρόλος των καταναλωτών κατά την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων στο πλαίσιο του κύκλου ζωής ενός προϊόντος·

2.8. αναγνωρίζει ότι πρέπει να γίνει χρήση μέτρων, στόχων και μέσων που αναπτύσσονται στον τομέα της προστασίας του καταναλωτή και να εφαρμοστούν όχι μόνο στον τομέα των τροφίμων αλλά και στο πλαίσιο της στρατηγικής για την ΟΠΠ. Θα πρέπει να αναπτυχθούν στρατηγικές για την ευαισθητοποίηση του καταναλωτή προκειμένου, αφενός, να αγοράζει οικολογικά προϊόντα και συγκεκριμένα εκείνα με τις λιγότερες επιπτώσεις στο περιβάλλον και, αφετέρου, να συμβάλλει στην κατάλληλη τελική διάθεση των αποβλήτων·

2.9. καλεί την Επιτροπή να λάβει συνοδευτικά μέτρα για την έγκαιρη ευαισθητοποίηση του καταναλωτή και να αναπτύξει σχέδια πληροφόρησης και εκπαίδευσης του καταναλωτή, προκειμένου να προωθήσει τις οικολογικές αγοραστικές επιλογές και να ενισχύσει την οικολογική συνείδηση. Για το ζήτημα αυτό, η Επιτροπή των Περιφερειών αναγνωρίζει την ευθύνη της να προωθήσει ενεργά στους αρμόδιους φορείς του τοπικού και περιφερειακού επιπέδου την ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών ζητημάτων στην σχολική και προσχολική εκπαίδευση και παιδεία·

2.10. καλεί την Επιτροπή να ελέγξει την καταλληλότητα των υφιστάμενων ευρωπαϊκών και εθνικών περιβαλλοντικών σημάνσεων για την ΟΠΠ· και

2.11. αφενός, να μεριμνήσει διότι το ευρωπαϊκό οικολογικό σήμα δεν είναι τόσο γνωστό, ούτε τόσο επιτυχές όσο τα εθνικά σήματα (π.χ. το γερμανικό "Blauer Engel" την τελευταία 25ετία). Επιδίωξη όμως πρέπει να είναι η εξεύρεση συνεργιών και όχι η κατάργηση των εθνικών σημάτων· και,

2.12. αφετέρου, πρέπει να μεριμνήσει ώστε, για λόγους αποδοτικότερης πληροφόρησης των καταναλωτών, να εναρμονισθούν τα ευρωπαϊκά και τα εθνικά συστήματα οικολογικής σήμανσης και να γίνουν περισσότερο προσιτά στον καταναλωτή. Πρέπει να αποφευχθεί ένας καταιγισμός του καταναλωτή με πληροφορίες διότι τούτο θα είχε αντίθετα αποτελέσματα στην προσέγγιση ΟΠΠ. Η ευρωπαϊκή ενεργειακή σήμανση αποτελεί παράδειγμα επιτυχημένης δραστηριότητας ενός σήματος προσιτού στον καταναλωτή·

2.13. εμμένει ότι, παράλληλα με την προώθηση των εθελοντικών δράσεων από επιχειρήσεις και κατασκευαστές για την παροχή αξιόπιστης ενημέρωσης για τα προϊόντα, δηλαδή μιας διαφανούς ανάλυσης του κύκλου ζωής των προϊόντων, η ευθύνη του κατασκευαστή πρέπει να χρησιμοποιηθεί για να διασφαλισθεί η παροχή περιβαλλοντικών πληροφοριών·

2.14. θεωρεί ότι η υλοποίηση πρότυπων έργων στο πλαίσιο της ΟΠΠ, όπως αναφέρεται στο σημείο 6.1 της ανακοίνωσης, θα στηριχθεί καλύτερα μέσω του κοινοτικού χρηματοδοτικού μέσου LIFE-Περιβάλλον·

2.15. καλεί την Επιτροπή να παρατείνει την προθεσμία υποβολής προτάσεων για εθελοντικά πρότυπα έργα τουλάχιστον έως τον Δεκέμβριο 2003. Προς τούτο, απαραίτητη προϋπόθεση είναι να συνταχθεί το κοινό με την έκκληση της Επιτροπής και να συμμετάσχει στα εθελοντικά πρότυπα έργα. Η προθεσμία υποβολής προτάσεων του Οκτωβρίου είναι εξαιρετικά σύντομη·

2.16. καλεί να επανεξετασθεί εάν η δωδεκάμηνη διάρκεια ενός έργου είναι επαρκής, έτσι ώστε να αξιολογηθεί επαρκώς στην πράξη ο κύκλος ζωής ενός προϊόντος·

2.17. λαμβάνει γνώση της ανακοίνωσης της Επιτροπής να ασχοληθεί κατόπιν με το θέμα των υπηρεσιών, και να επικεντρωθεί επί του παρόντος στα προϊόντα, αλλά επιθυμεί να τονίσει ότι είναι ανάγκη το θέμα αυτό να αντιμετωπιστεί άμεσα. Σε πολλές περιπτώσεις, και ιδιαίτερα στον τομέα των μεταφορών, οι περιβαλλοντικές συνέπειες των διαφόρων τυπολογιών οργάνωσης των υπηρεσιών είναι εντελώς διαφορετικές και επομένως δεν μπορούν να συγκριθούν. Είναι συνεπώς απαραίτητο, η Επιτροπή να αντιμετωπίσει αποφασιστικά τα προβλήματα αυτά.

Βρυξέλλες, 20 Νοεμβρίου 2003.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Albert Bore

(1) ΕΕ C 357 της 14.12.2001, σ. 53.

(2) ΕΕ C 357 της 14.12.2001, σ. 44.

(3) CdR 98/2001 fin.