Αριθ.01^ Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ^Ρό.90 
7.7. ^ΟΚΕ υπογραμμίζει τέλος ότιηπροσπάθεια που θα 
καταβληθεί στον υπό εξέταση τομέα συνεπάγεται επίσης ότι 
πρέπει να δοθεί μεγάλη προσοχή στον συντονισμό των συνα-
Βρυξέλλες,^9 Μαρτίου 1990. 
Εϋ^ΑΡΟΤ^ 
Αφορμή για την εκπόνηση της παρούσας γνωμοδότησης,ο 
χαρακτήρας της οποίας είναι γενικός, στάθηκεηοικονομική 
και θεσμική εξέλιξη^αν προτιμάτε ^επανάσταση^^που 
συντελέσθηκεστιςδιάφορεςχώρεςτηςΑνατολικήςΕυρώπης. 
πρόκειται για μια διαδικασία ανυπολόγιστης σημασίας τόσο 
για τις ίδιες αυτές χώρες όσο και για τον υπόλοιπο κόσμο, 
που βρίσκεται σε πλήρη ανάπτυξη, ξεκινώντας από την 
Ουγγαρία και την Πολωνία και σταδιακά εκτεινόμενη στην 
Τσεχοσλοβακία, τη ^ιετική^Ενωση,την ΑνατολικήΡερ 
μανία, τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, ανόχι και τηΡιουγκοσλα 
^ία, στην οποίαοπολιτικός,ιδεολογικός και οικονομικός 
αναθεωρητισμός είχε ήδη κάνει την εμφάνιση του. 
Τη γνωμοδότηση τηςΟΚΕΘασυνοδεΰσει γενική ενημε^ 
ρωτική έκθεση στην οποία θα περιλαμβάνεται σειρά εκθέ 
σεων και αποδεικτικών στοιχείων σχετικά με κάθε μία από 
τις προαναφερθείσες χώρες, ^α δοθεί έτσιηδυνατότητα να 
εξετασθούν σε μεγαλύτερο ρ^άθος και να διευκρινισθούν 
ορισμένα από τα θέματα που θίγονται στη γνωμοδότηση αυτή 
και να μελετηθούν ορισμένα άλλα. 
Ας διευκρινισθεί μιας εξαρχής ότιηονομασία^Αώρες της 
Ανατολικής Ευρώπης^ αναφέρεται σε μία τεράστια και συν 
θετή γεωπολιτική πραγματικότητα. 
Και πράγματι, για να εκτιμηθεί καλΰτεραηοικονομική,κοι 
νωνική και πολιτική κατάσταση αυτής της ομάδας χωρών θα φών κοινοτικών δραστηριοτήτωνέρευνας, ανάπτυξης και 
επίδειξης,καθώςκαιμεταξΰ των κοινοτικών και εθνικών 
προγραμμάτων έρευνας που συνδέονται στενά μεταξύ τους. 
πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ των χωρών της Κεντρικής 
και Βορείου Ευρώπης ^ΑνατολικήΡερμανία,Ουγγαρία,Τσε-
χοσλο^ακία, Πολωνίας των Βαλκανικών χωρών ^Ριου 
γκοσλα^ία,ΡουμανίακαιΒουλγαρία^καιτης^ο^ιετικής 
^Ενωσηςηοποία λόγω του πολυεθνικού της χαρακτήρα, της 
πολυγλωσσίας και των πολλών θρησκευτικών δογμάτων 
αποτελεί ιδιαίτερη οντότητα εν μέρει ευρωπαϊκή και εν μέρει 
ασιατική. 
^την παρούσα γνωμοδότησηηΟΚΕ θέτει κατ^ουσίαν τους 
τρείς ακόλουθους στόχους^ 
1^ ^α παράσχει αξιολόγηση της υφιστάμενης κατάστασης 
στην Ανατολική Ευρώπη απόοικονομικήςκαικοινω 
νικής απόψεως, και τοΰτο παρά τις συνεχείς μεταβολές 
και τις αξιοσημείωτες διαφορές των συνθηκών που χαρά 
κτηρί^ουν τις διάφορες χώρες. 
^ Να αξιολογήσειτα μέτρα που λήφθησαν ήδη από την 
Κοινότηταγιατην αντιμετώπιση των έκτακτων κατά-
στάσεων και για τη δημιουργία σχέσεων επί νέας βάσεως 
με τις χώρες αυτές. 
ό^ ^αδιατυπώσειπροτάσειςγιατην ανάπτυξη πολιτικών 
που θα εφαρμοσθούν στις χώρες της Ανατολικής Ευρώ­
πης, είτε στο άμεσοήστοεγγΰς μέλλον. τηςΑν^τολ^ς^^π^ς 
^90^1^1^ 
Την1η^ε^ρουαρίου1990, και συμφωνά με το άρθρο ^Ο,εδάφιο^του Εσωτερικού Κανονισμοΰ,η 
Οικονομική και ΚοινωνικήΕπιτροπή αποφάσισε να καταρτίσειγνωμοδότηση για τις οικονομικές 
σχέσεις μεταξύ των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ^ΕΚ) και χωρών τηςΑνατολικής Ευρώπης. 
Τοτμήμαεξωτερικώνσχέσεων,εμπορικήςκαιαναπτυξιακήςπολιτικής, στοοποίοανατέθηκεη 
προετοιμασία των σχετικών εργασιών,επεξεργάσθηκε τη γνωμοδότηση του στις 16 Μαρτίου 1990 με 
^άση εισηγητική έκθεση του κ. Βη^ηύ. 
Π Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή κατά την ^η συνοδό ολομέλειας της, συνεδρίαση της ^9ης 
Μαρτίου 1990 υιοθέτησε χωρίς ψήφους κατά και με7αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση. 
21. 5. 90 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 124/59 
1. Η οικονομική και κοινωνική κατάσταση των χωρών της 
Ανατολικής Ευρώπης 
1.1. Η ΟΚΕ έχει επίγνωση ότι η κρίση η οποία πλήττει 
από μακρού τις χώρες αυτές αναγνωρίσθηκε από τις ίδιες τις 
αρχές τους, και ότι η θριαμβευτική στάση του παρελθόντος 
αντικαταστάθηκε είτε κατόπιν ιδίας πρωτοβουλίας είτε ως 
αποτέλεσμα λαϊκής πίεσης από μία αμείλικτη και, από 
ορισμένες απόψεις, απρόβλεπτη ανάλυση της δραματικής 
οικονομικής και κοινωνικής κατάστασης των αντίστοιχων 
χωρών. 
1.2. Οικονομική αποτελμάτωση, μείωση της γεωργικής και 
βιομηχανικής παραγωγής, χαμηλή παραγωγικότητα, εικο­
νική πλήρης απασχόληση, έλλειψη κινητικότητας των εργα­
ζομένων, απόκρυψη του πληθωρισμού, αισθητά κρατικά ελ­
λείμματα ακόμη και για τις τεράστιες υποστηριζόμενες στρα­
τιωτικές δαπάνες, τεχνητή διαμόρφωση τιμών, έλλειψη 
επιχειρηματικού πνεύματος και ελευθερίας, κακή χρήση των 
φυσικών πόρων και μόλυνση του περιβάλλοντος, απηρχαιω­
μένες τεχνολογίες, αυξανόμενα παθητικά του ισολογισμού 
πληρωμών και αυξημένο εξωτερικό χρέος, εσφαλμένες επιλο­
γές στις δημόσιες επενδύσεις, μη ρεαλιστικές συναλλαγματι­
κές ισοτιμίες, κλείσιμο των συνόρων έναντι της ελεύθερης 
διακίνησης προσώπων και αγαθών, ύπαρξη ενός δημόσιου 
οργανισμού για τον έλεγχο και την κατεύθυνση της οικονο­
μίας ο οποίος είναι δαπανηρός και κατ'ουσίαν ανίκανος να 
κινήσει τους οικονομικούς μηχανισμούς: αυτά και άλλα 
ακόμη είναι τα αλληλένδετα θέματα τα οποία καταγγέλλονται 
από τους εμπειρογνώμονες και τους τολμηρότερους και πιο 
συνειδητούς αρχηγούς των χωρών αυτών. 
1.3. Η ΟΚΕ είναι αναγκασμένη να διαπιστώσει ότι και η 
κοινωνική κατάσταση είναι επίσης σοβαρή και καθυστε­
ρημένη σε σύγκριση με τις χώρες της Δυτικής Ευρώπης, 
μολονότι θα ήταν σφάλμα να προβεί σε απλοποιήσεις, χωρίς 
να λάβει υπόψη τα διάφορα φαινόμενα και τις σημαντικές 
διαφορές. 
1.4. Η κατά κεφαλή κατανάλωση είναι χαμηλή και παρ'ό-
λον ότι οι χρηματικοί μισθοί θα επέτρεπαν θεωρητικώς να 
αυξηθεί η κατανάλωση ευρέων στρωμάτων του πληθυσμού, 
δεν υφίσταται αντιστοιχία μεταξύ αγοραστικής δυνάμεως και 
ελεύθερης διάθεσης αγαθών και υπηρεσιών, και τούτο λόγω 
της ποσοτικώς δυσανάλογης παραγωγής πολλών ειδών, της 
αταξίας και της καθυστέρησης του συστήματος μεταφορών 
και διανομής των αγαθών, και λόγω της κακής ποιότητας 
των προϊόντων. Η έλλειψη γενικότερης ευημερίας εξάγεται 
επίσης και από τους χαμηλούς δείκτες ποιότητας ζωής (αρχί­
ζοντας από τη διάδοση των ιδιωτικών μέσων μεταφοράς και 
φθάνοντας έως τις κατά κεφαλή τηλεφωνικές συσκευές). Η 
κατάσταση της δημόσιας υγείας είναι λιγότερο ικανοποιη­
τική απ'ό, τι στη Δύση και η παιδική θνησιμότητα —εκτός 
εξαιρέσεων— υψηλότερη. Επισήμως υπάρχει πλήρης 
απασχόληση, στην πραγματικότητα όμως επιδεικνύεται εξ 
αντικειμένου ανοχή έναντι μιας παράλληλης οικονομίας (που 
άλλωστε δεν είναι άγνωστη στις Δυτικές Χώρες) και η οποία 
στις περισσότερες περιπτώσεις απορρέει από την ύπαρξη 
διπλής εργασίας αποτέλεσμα της οποίας είναι οι κερδοσκο­
πικές δραστηριότητες και το παράνομο εμπόριο. 
1.5. Αισθητό αρχίζει να γίνεται επίσης το χαμηλό επίπεδο 
χειραφέτησης των γυναικών και η μεγαλύτερη ανισότητα εν 
σχέσει προς τους άνδρες από ό,τι θα περίμενε κανείς σε τέτοιου είδους καθεστώτα, ενώ μεταξύ των νέων υφίστανται 
διάχυτα αισθήματα απογοητεύσεως, ανησυχίας και εξεργέ-
σεως. Η δυσαρέσκεια των εργαζομένων, των τεχνικών και 
των διανοουμένων υπήρξε αιτία αυθόρμητων απεργιών, ανοι­
κτών ή παράνομων εκδηλώσεων αποδοκιμασίας, μαζικών δια­
δηλώσεων, και αναταραχών. 
1.6. Από την άλλη πλευρά δεν διαφεύγει από την προσοχή 
της ΟΚΕ ότι η οικονομική και κοινωνική κατάσταση, καίτοι 
σοβαρή και επώδυνη ανέκαθεν, είναι εντούτοις πιο σύνθετη. 
Προ πάντων πρέπει να ληφθούν υπόψη όλες οι διαφορές και 
οι ανισότητες μεταξύ των διαφόρων χωρών και, στο εσωτε­
ρικό τους, μεταξύ των διαφόρων περιοχών. Για παράδειγμα, 
ας σημειωθεί ότι η δυνατότητα ικανοποιητικής στέγασης 
αποτελεί σπάνιο αγαθό που όταν όμως εξασφαλισθεί, η τιμή 
του ενοικίου είναι συμβολική όπως είναι και οι πολιτικές 
τιμές των ειδών πρώτης ανάγκης, οι τιμές για την προσοχή 
ζεστού νερού, φυσικού αερίου, ηλεκτρισμού, καθώς και οι 
τιμές των δημοσίων μεταφορικών μέσων και άλλων υπηρε­
σιών, με όλα τα καλά και τα κακά που συνεπάγεται το σύστημα 
αυτό για τη γενικότερη οικονομία. 
1.7. Αν και η πλήρης απασχόληση είναι πλασματική, είναι 
επαρκώς εγγυημένη η ασφάλεια της εργασίας μολονότι οι 
αμοιβές σε πραγματικούς αριθμούς είναι πολύ χαμηλές. 
Τα ωράρια εργασίας είναι κατά γενικό κανόνα βραχύτερα σε 
σύγκριση με τη Δύση, όχι λόγω νωθρότητας των εργαζομέ­
νων, αλλά προκειμένου να εξασφαλίζεται η μεγίστη απασχό­
ληση. 
Η πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση είναι εξασφα­
λισμένη για όλους. Η πρόσβαση στην ανωτάτη παιδεία είναι 
ευχερέστερη για τα παιδιά των αξιωματούχων και σύμφωνα με 
κριτήρια πολιτικών επιλογών, χωρίς ωστόσο να αποκλείεται 
μεγάλος αριθμός ταλαντούχων νέων. 
1.8. Σε γενικές γραμμές, και εκτός από τα προνόμια της 
«Nomenclatura» έχει ριζώσει, ιδιαιτέρως στους λαούς της 
Ρωσίας και της Πολωνίας ένα πνεύμα ισότητας που δεν βλέπει 
με καλό μάτι την απογοήτευση που συνεπάγεται ο αντα­
γωνισμός και τα κίνητρα της ατομικής πρωτοβουλίας. Τούτο 
από τη μία πλευρά αποτελεί εμπόδιο για την καθιέρωση του 
συναγωνισμού μεταξύ των εργαζομένων και του αντα­
γωνισμού μεταξύ των εταιρειών: εξ'ού και η υποψία και 
φθόνος απέναντι των μικρών προσωπικών εταιρειών ή συνε­
ταιρισμών που προσφέρουν σε ελεύθερες τιμές νέα αγαθά και 
υπηρεσίες. Από την άλλη όμως πλευρά, το πνεύμα ισότητας 
συνδέεται με τις αξίες της αλληλεγγύης και της κοινωνικής 
δικαιοσύνης. 
1.9. Εν πάση περιπτώσει και προκειμένου να διατυπώσει 
μιαν ακριβοδίκαιη κρίση, η ΟΚΕ θεωρεί ότι πρέπει να ληφ­
θούν επίσης υπόψη και τα αποτελέσματα που προκύπτουν από 
ορισμένες χώρες. 
Για παράδειγμα, τα οικονομικά αποτελέσματα της ΑΔΓ υπήρ­
ξαν ικανοποιητικότερα σε σύγκριση με εκείνα των άλλων 
χωρών της Ανατολικής Ευρώπης και η τεχνολογία της πιο 
προχωρημένη χάρη στην ένταση των επαφών και των συναλ­
λαγών με την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας. 
Παρόλα ταύτα δεν στάθηκε δυνατό να εμποδισθεί η εμφάνιση 
μιας πολύ σοβαρής οικονομικής κρίσεως, η ασυγκράτηση 
Αρι^Ι^Ο Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ^Ρό.^0 
έξοδος του πληθυσμού καιηαναμ^ισβήτητη ήττα της κατά 
τη σύγκριση με τη ΑυτικήΡερμανία.Η^οβιετική^Ενωση με 
τα ^ΟΟ.ΟΟΟεργοστάσια^παρ^όλον ότι κατά το μεγαλύτερο 
μέρος τους είναι πεπαλαιωμένα^ αποτελεί εντούτοις από 
άπο^η ποσοτική μία από τις πρώτες βιομηχανικές δυνάμεις 
του κόσμου.Επιπλέον^ηΕ^Αέ^ει αποδείξεις ότι διαθέτει 
πολΰ προηγμένη τεχνολογία σε ορισμένους τομείς^εκινώ^ 
νταςαπότιςδιαστημικέςπτήσειςέωςτηνιατρική^ αφήνοντας 
κατά μέρος τον τομέα των εξοπλισμών στον οποίον επενδυθώ 
νται υπέρογκα ποσά. ^τη^οβιετική^Ενωση υποβάλλονται 
ετησίως ^ιλιάδεςδιπλωματα ευρεσιτεχνίας μολονότικατά 
μέγα μέρος λόγω της ελλείψεως επιχειρηματικών δυνατοτή^ 
των δεν υλοποιούνται υπό τη μορ^ήπροϊόντωνκαι δεν διατί^ 
^ενται στην αγορά. 
ΡΙ^. 11 υΚΕ^ παρότι έ^ει πλήρη επίγνωση της ^εμελιώ^ 
δους σημασίας της πολιτικής κατάστασης στις Ανατολικές 
Χώρες^ δεν θεωρεί σκόπιμο να υπεισέλθει σε σχετικές αναλύε 
σεις και αξιολογήσεις. 
^προστάστη μεγάλη ποικιλίατων καταστάσεωνκαι τις 
αβέβαιες προοπτικές^ηΟ^Ε εύχεται όπως^ παράλληλα με 
την εγκαθίδρυση της ελεύθερης οικονομίας εγκαθιδρυθεί και 
έναελεΰ^ερο και δημοκρατικό κα^εστως^ ωςαπαραίτητη 
προϋπόθεση για την επικράτηση της οικονομικής και κοινών 
νικής πολυφωνίας και για την εδραίωση και την αποτέλεσμα^ 
τική λειτουργία της ελεύθερης οικονομίας. 
^το πλαίσιο^ αυτό^ησΰσταση και ανάπτυξη ελευθέρων και 
αντιπροσωπευτικωνοργανωσεωνεργοδοτωνκαιεργα^ομέ^ 
νωνκα^ώςκαιηπροώ^ηση των συλλογικών συμβάσεων όσον 
α^ορά τα μισθολόγια καιτουςόρουςεργασίας^ααποτε^ 
λέσουν στοιχεία θεμελιώδη. 
Εξίσου σημαντικήπρέπεινα^εωρείταιηεμ^άνισηκαιη 
εδραίωση ενώσεων και κινήσεων^ανε^αρτήτων από τις δημό^ 
σιεςαρ^και αντιπροσωπευτικών των συμφερόντων των 
δια^όρωνκατηγοριών^απότουςγεωργοΰςωςτουςβιοτέ^νες^ 
από την ^κοινωνική οικονομία^ως τους περιβαλλοντολόγους 
και τους καταναλωτές. 
11 πολιτική κατάσταση των ^ωρών αυτών ^α διασαφηνισθεί 
σταδιακά με τη διενέργεια δημοκρατικών εκλογών σε κά^ε 
μία από τις ^ώρες αυτές. 
ΡΗ. 11 ΟΚΕ θεωρεί ότι ως σημείο αφετηρίας πρέπει να 
λη^εί το τρίπτυ^οτης οικονομικής^ κοινωνικής και πολίτη 
κήςκαταστάσεωςόπωςπαρουσιά^εταιστηνε^νικήκαιδιε^νή 
κοινή γνώμη εκ μέρους τωνκυβερνητικών^ των πολιτικώνκαι 
των οικονομολόγων των ^ωρώναυτών^διότι πρέπει να γίνει 
καλώς αντιληπτή η σοβαρότητα των καταστάσεωναυτών 
καισυνεπώςηεπιτακτικότης και αποτελεσματικότητα των 
παρεμβάσεων που απαιτούνται από την πλευρά της Αύσεως 
και ιδιαιτέρως από την Κοινότητα. 
ΡΙ1 Ιΐράγματι^ συμφωνά με την ΟΚΕ^ οι γενικότερες 
επιπτώσεις της κατάστασης αυτήςκα^ώςκαιοιεπιτελοΰμενες 
μεταβολές έ^ουν ανυπολόγιστη σημασία. 
Α^ενός^α ήταν δυνατό να δημιουργήσουν σοβαρά προβλή 
ματα για τις δυτικές ^ώρες σε περίπτωση που σ^αυτήν την 
περιοχή της Ευρώπης επαληθευθούν οι προοπτικές μιας 
ραγδαίας και ανεξέλεγκτης αποσύνδεσης^ μιας περαιτέρω 
πτώσεωςτηςπαραγωγήςκαιτωνεπιπέδων^ωήςκαι μιας μαγικής μεταναστευτικής ε^όδουαπότηνΑνατολή στη Αΰση 
που κατέστη δυνατή με τοάνοιγματωνσυνόρων.Αλλά^άρις 
στη βελτίωση του πολιτικού κλίματος και στις μεταρρυθμί­
σεις που έ^ουν αρχίσει ναεπιτελοΰντα4 ανατέλλει μία επο^ή 
εντόςτηςοποίαςείναικαιε^ικτόκαιαπαραίτητονα^αρα^εί 
μία νέα μεγάλη πολιτική συνεργασίας ό^ι μόνο οικονομικής^ 
δημοσιονομικής^ εμπορικής^τε^νολογικής και περιβαντολ 
λογικήςαλλάεπίσης κοινωνικής και ανθρωπιστικής δύσεως. 
ΡΙ1 Αρ^ει λοιπόν να γίνεται αισθητή μια προσέγγιση 
και μιασυνε^ώςαυ^ανόμενη αλληλεξάρτηση μετα^ΰτων 
^ωρώντηςΑνατολικής και της Αυτικής Ευρώπης. 
^ΰμ^ωναμετη γνώμη της ΟΚΕ και δί^ωςναέ^ειτηνα^ίωση 
να επιβάλει τις απόψεις της^ηΚοινότητα είναι σε ^έση να 
προτείνει για τις ελεύθερες επιλογές στις οποίες ^α προβούν 
οι ^ώρεςαυτέςέναεπαρκώςελαστικόκαιπροσαρμόσιμο 
πρότυπο ανάπτυ^ης^ οικονομικής διάρθρωσης και κοινών 
νικής ισορροπίας. Ηρότυπο το οποίο δεν προτείνει μια μονο­
λιθική οικονομία αλλά μάλλον ένα τΰπο οικονομίας^ που ^α 
λειτουργούν συμφωνά με τους νόμους της ελεύθερης αγοράς 
και στα πλαίσια του ελευθέρου ανταγωνισμού βάσει σα^ών 
κανόνων όσον α^ορά την ελευθερία των επι^ειρήσεων^των 
εργαζομένων και των πολιτών. 
^1ε το πρότυπο αυτό θεωρούμε ότι είναι εφικτή και ευχερέ­
στερης παρά τις αναρίθμητες δυσ^έρειες^ημετάβαση από 
ένα τύπο κρατικής κλειστής οικονομίας με γραφειοκρατική 
διαχείριση σ^έναντΰποαποκεντρωμένης^ ελεύ^ερηςκαιανοι-
κτής οικονομίας^ πουεπα^ίεταιστηνευ^ΰνητωννέωντά^εων 
επιχειρηματιών^ διευθυντικών στελεχών και ε^αρτημένωνή 
ανεξάρτητων εργαζομένων. 
^.^. ^εό^τια^ορά την ΑΑΡ^ηΟΚΕεκ^ρά^ει την ικανό 
ποίηση της για την προοπτική της επανένωσης της με τον 
ΟΑΡαλλά και ορισμένες ανησυχίες ως προς την υπερβολικά 
εσπευσμένη κίνηση τηςδιαδικασίαςκαισεσυν^ήκεςμάλιστα 
οιοποίεςδΰνανταινα επιδράσουν αρνητικά^ έστω και επί 
βρα^ύ χρονικό διάστημα^ στην οικονομία της Κοινότητας. 
1 Α^ειςεν^^^ς^α^^νε^^ςπ^υ^ν^^^ν^ 
1Ρ Οι πολιτικές και οι δράσεις της Κοινότητας για τις 
^ώρεςαυτές^α πρέπει ναμελετη^ούνστογενικότεροπλαίσιο 
που σκιαγραφήθηκε προηγουμένως. 
Ολες οι παρατηρήσεις^ όσες εκτέθηκαν παραπάνω βασίζο­
νται σε μια προϋπόθεση που κατά τη γνώμη της ΟΚΕ είναι 
βασικότατη και πρέπει να επιβεβαιωθεί και πάλι ρητώς^ τα 
ιστορικής σημασίας γεγονότα που συντελούνται στις ^ώρες 
τηςΑνατολικής Ευρώπης και οι σχετικές πολιτικές έναντι 
αυτών δεν πρέπει κατά κανένα τρόπο να δέσουν σε αμ^ισβή 
τησηήκαιναεπιβραδύνουντην οικοδόμηση τηςΚοινότητας 
Ευρώπης. 
ϋΟΚΕ θεωρεί ότιηυλοποίηση της ενιαίας αγοράς καιη 
οικονομική και νομισματική ένωση με όλα τα προβλεπόμενα 
και συντονισμένα μέτρα και προθεσμίας μεταξύ των δώδεκα 
21. 5. 90 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 124/61 
κρατών μελών, αποτελούν δεσμεύσεις που πρέπει να τηρηθούν 
με την μεγαλύτερη δυνατή συνοχή και πεποίθηση. 
Κατ'αυτήν την έννοια τόσο η επανένωση της Γερμανίας όσο 
και η Νομισματική και Οικονομική της Ένωση πρέπει να 
επαχθούν σε γενικότερο πλαίσιο της ευρωπαϊκής ολοκλή­
ρωσης και να προσαρμοσθούν με τους κανόνες που συνεπάγε­
ται ο πρωταρχικός αυτός στόχος. 
Η ΟΚΕ, περιοριζόμενη στις αρμοδιότητες της, δεν προτίθεται 
να προβεί σε δηλώσεις επί των σφαιρικών πολιτικών σχεδίων 
που καταρτίζονται από τις διάφορες κυβερνήσεις. Δεν είναι 
όμως δυνατό να παρασιωπηθεί το γεγονός ότι μόνο μία Κοινό­
τητα που ενισχύει την ενότητα και τη συνοχή της και αυξάνει 
το επίπεδο των συνολικών, οικονομικών και κοινωνικών της 
επιδόσεων μπορεί να αποτελέσει την απαραίτητη βάση για 
την ενδεχόμενη σταδιακή δεύρυνσή της. 
2.2. Η ΟΚΕ δεν λησμονεί ότι τα κοινοτικά όργανα 
μπορούν να επιτελέσουν μέγα έργο αλλά όχι τα πάντα. 
Η συνεργασία με τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης 
αναπτύσσεται και θα εξακολουθήσει να αναπτύσεται σε τρία 
επίπεδα. Κατ'αρχάς υπάρχουν οι σχέσεις μεταξύ μεμονωμέ­
νων χωρών μελών της Κοινότητας και μεμονωμένων χωρών 
της Ανατολικής Ευρώπης. 
Ακολούθως έρχονται οι δραστηριότητες τις οποίες αναλαμ­
βάνει η ΕΟΚ και ειδικότερα η Επιτροπή έναντι μεμονωμένων 
χωρών της Ανατολικής Ευρώπης, δραστηριότητες με τις 
οποίες και θα ασχοληθούμε ιδιαιτέρως. 
Η ΟΚΕ αποδίδει μεγάλη σημασία στις δραστηριότητες αυτές 
τις οποίες και θεωρεί κινητήριες δυνάμεις για την έναρξη 
μιας νέας ανάπτυξης. 
2.3. Τέλος, υπάρχουν οι πολυμερείς σχέσεις μεταξύ ΕΟΚ 
και Comecon. Οι σχέσεις αυτές περιορίσθηκαν σε λιγοστούς 
ειδικούς τομείς λόγω της θεσμικής ασυμμετρίας μεταξύ των 
δύο συγκροτημάτων. Τα πρόσφατα νέα για τη διάλυση της 
Comecon γκρεμίζουν τις, έστω περιορισμένες, προοπτικές 
συνεργασίες με τον οργανισμό αυτό, για να τις αντι­
καταστήσουν με συμφωνίες που πρέπει να συναφθούν με τις 
επιμέρους χώρες, ή όπου είναι δυνατό, με ομάδες όμορων 
χωρών. 
2.4. Τέλος, είναι δυνατή η εγκαθίδρυση μιας ακόμη γενικό­
τερης συνεργασίας σε διάφορους τομείς καθώς οι χώρες της 
Ανατολικής Ευρώπης θα συμμετέχουν σε ευρωπαϊκούς και 
διεθνείς πολυμερείς οργανισμούς, από τον Οργανισμό Οικο­
νομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) και το Συμβού­
λιο της Ευρώπης έως τη Γενική Συμφωνία Δασμών και Εμπο­
ρίου (ΓΣΔΕ), το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) και την 
Παγκόσμια Τράπεζα. 
2.5. Προς το παρόν, η ΟΚΕ περιορίζεται στη διατύπωση 
της γνώμης της επί των προσφάτων δραστηριοτήτων που 
ανέλαβε η Επιτροπή έναντι των χωρών της Ανατολικής Ευρώ­
πης. 
Οι εκτιμήσεις που ακολουθούν ως προς τα μέτρα που υιοθε­
τήθηκαν από την Επιτροπή και το Συμβούλιο λαμβάνουν 
πλήρως υπόψη την κατάσταση των χωρών αυτών όπως σκια­
γραφήθηκε στο πρώτο μέρος της παρούσας γνωμοδότησης. 2.6. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει την ανάγκη όπως η βοήθεια της 
Δύσης, ιδιαίτερα, εκείνη των κρατών της Κοινότητας, προς 
τις Ανατολικές χώρες λάβει στο μέγιστο βαθμό συλλογική 
μορφή με την παρεμβολή της Επιτροπής, και αυτό για να 
ευνοηθεί η εδραίωση, στις χώρες αυτές, προσανατολισμών 
κατάλληλων για τη μελλοντική ανάπτυξη προς την κατεύ­
θυνση μιας οικονομικής ολοκλήρωσης εστραμμένης προς την 
Κοινότητα. 
2.7. Η ΟΚΕ εγκρίνει τις συμφωνίες για το εμπόριο και τη 
συνεργασία που συνήφθησαν με την Ουγγαρία, την Πολωνία, 
την ΕΣΣΔ τις οποίες και θεωρεί ως σημείο αφετηρίας για μια 
ευρύτερη συνεργασία με κάθε μία από τις χώρες αυτές, η 
οποία θα πρέπει εντός ευθέτου χρόνου να βασισθεί, όπως είπε 
και ο Πρόεδρος της Επιτροπής σε ευρύτερους μηχανισμούς. 
Η ΟΚΕ εύχεται την ταχεία διενέργεια διαπραγματεύσεων και 
με τις άλλες ενδιαφερόμενες χώρες όπως η Τσεχοσλοβακία 
και η Βουλγαρία. Εκφράζει εντούτοις τη δυσαρέσκεια της για 
το γεγονός ότι δεν ενημερώθηκε επισήμως για τις διαπραγμα­
τεύσεις και τις συμφωνίες αυτές ούτε και της ζητήθηκε επ'αυ-
τού εμπεριστατωμένη γνώμη. Επιφυλάσσεται να αποφανθεί 
για τις συμφωνίες αυτές έως ότου στην επακόλουθη ενημε­
ρωτική έκθεση εξετασθούν οι σχέσεις με τις μεμονωμένες 
χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. 
Ας σημειωθεί προς το παρόν ότι η σημασία των συμφωνιών 
αυτών εξαρτάται από την αποτελεσματική τους εφαρμογή 
και την καλή λειτουργία των προβλεπόμενων διαδικασιών 
διαβούλευσης. 
2.8. Η ΟΚΕ έχει συνεπώς επίγνωση ότι πολλά θα εξαρτη­
θούν από τους ρυθμούς εφαρμογής των προβλεπόμενων μεταρ­
ρυθμίσεων στις διάφορες χώρες, είτε πρόκειται για την 
αύξηση των εμπορικών συναλλαγών, είτε για τις επενδύσεις 
ιδιωτικών κεφαλαίων είτε για τη συνεργασία σε διάφορους 
τομείς: θέματα που σκοπεύουμε να θίξουμε και πάλι στη 
συνέχεια. 
2.9. Σε ό,τι αφορά τις έκτακτες ενισχύσεις προς την Πολω­
νία και τη Ρουμανία, η ΟΚΕ θεωρεί ότι χορηγήθηκαν την 
κατάλληλη στιγμή και πιστεύει ότι θα καταστεί ανάγκη να 
επεκταθούν και προς άλλες χώρες. Οι ενισχύσεις αυτές δεν 
είναι απόρροια μόνο ανθρωπιστικές μέριμνας αλλά και πολι­
τικής ευθύνης δεδομένου ότι θα ήταν απαράδεκτο να επιδει­
χθεί αδιαφορία απέναντι στην επιδείνωση των βιοτικών συν­
θηκών στις χώρες αυτές και τη σχετική λαϊκή δυσαρέσκεια, 
που θα μπορούσαν να έχουν καταστρεπτικές συνέπειες επί 
των επιτελούμενων μεταρρυθμίσεων. Φυσικά, οι ενισχύσεις 
πρέπει να παρασχεθούν κατά προτεραιότητα προς τα πτω­
χότερα στρώματα του πληθυσμού, αφήνοντας στο μέτρο του 
δυνατού την ελεύθερη διαμόρφωση των τιμών αγοράς για τα 
γεωργικά προϊόντα να συμβιβάσει το κόστος των γεωργών με 
τη ζήτηση των καταναλωτών. 
Όσον αφορά τη γεωργία, η ανάπτυξη και ο εκσυγχρονισμός 
του τομέα αυτού αποτελούν προτεραιότητα. Πρέπει όμως να 
μην υποτιμηθούν οι δυνατότητες και το δυναμικό που παρου­
σιάζει ο γεωργικός τομέας πολλών από τις χώρες αυτές που θα 
είναι ανταγωνιστές στις ευρωπαϊκές και στις διεθνείς αγορές. 
Η ΟΚΕ θεωρεί λοιπόν ότι είναι απαραίτητο να επιδειχθεί η 
δέουσα μέριμνα προκειμένου οι νέες οικονομικές σχέσεις με 
τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης να συμβιβάζονται με τους 
Αριθ. C 124/62 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 21. 5. 90 
στόχους της κοινοτικής πολιτικής και να μην δημιουγούνται 
στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. 
Θα πρέπει επίσης να συντονισθεί και να ελέγχεται η χρησιμο­
ποίηση του αντίτιμου των ενισχύσεων σε τοπικό νόμισμα. 
2.10. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει τη θέση της Επιτροπής να ευνο­
ήσει την ταχεία ανάπτυξη των εμπορικών σχέσεων με τις εν 
λόγω χώρες και ιδιαίτερα με την Πολωνία και την Ουγγαρία, 
αλλά εκφράζει τις ανησυχίες και τις επιφυλάξεις της ως προς 
την απόφαση να χρησιμοποιηθεί — προς το σκοπό αυτό έστω 
και προσωρινά — και το σύστημα γενικευμένων προτιμήσεων 
(ΣΓΠ), το οποίο αντιθέτως, σύμφωνα με όλες τις γνωμοδο­
τήσεις που έχει εκδώσει η ΟΚΕ τα τελευταία χρόνια, θα 
έπρεπε να τελειοποιηθεί, να γίνει πιο συγκεντρωμένο και να 
ορισθούν καλύτερα τα όρια του: σχετικά η ΟΚΕ επαναλαμβά­
νει ότι επιβάλλεται η ορθολογική μεταρρύθμιση του συστή­
ματος στην οποία θα λαμβάνονται υπόψη οι νέες πραγματικό­
τητες που εμφανίσθηκαν κατά τη διάρκεια του τελευταίου 
έτους, κατά τρόπον ώστε να επιταχύνονται ολοένα και περισ­
σότερο οι εμπορικές ροές προς την Κοινότητα με συνθήκες 
αμοιβαιότητας και δίχως το ενδεχόμενο παράνομων εισαγω­
γών. 
Τέλος, εφόσον οι εν λόγω χώρες διατηρούν μη ανταγωνιστι­
κές πρακτικές (π.χ. επιδοτήσεις), θα πρέπει να διαφυλάττουμε 
δυνατότητες άμυνας για να αποτραπεί η πρόκληση σοβαρών 
ζημιών σε ολόκληρες βιομηχανίες. Είναι λοιπόν αιτιολο­
γημένο να προβλεφθούν στις συμφωνίες ρήτρες ασφάλειας. 
2.11. Σε ό,τι αφορά το πρόγραμμα PHARE για την Πολω­
νία και την Ουγγαρία η χρηματοδότηση του οποίου ανέρχεται 
σε 300 εκατ. ECU, η ΟΚΕ εγκρίνει το γενικότερο στόχο 
ενισχύσεως των δύο χωρών για το μετασχηματισμό των 
κεντρικών οικονομιών τους. Ως προς τους στόχους των μετα­
σχηματισμών αυτών επαναλαμβάνουμε όσα λέχθηκαν στο 
πρώτο μέρος της γνωμοδότησης αυτής σύμφωνα με τα οποία 
δεν θα πρέπει να εγκαθιδρυθεί μια μονολιθκή οικονομία, αλλά 
αντίθετα η ενίσχυση των χωρών αυτών πρέπει να αποβλέπει, 
κατά τους δυνατούς τρόπους και ύστερα από δική τους αίτηση, 
στη δημιουργία ελεύθερης οικονομίας εντός της οποίας θα 
είναι δυνατή η λειτουργία αποτελεσματικών μεγάλων και 
μικρών επιχειρήσεων με ιδιωτικά συνεταιριστικά, δημόσια ή 
και μικτά κεφάλαια. 
2.12. Η ΟΚΕ εύχεται επίσης να εγκαινιασθεί στις χώρες 
αυτές μια διαδικασία διαβουλεύσεων για τα οικονομικά προ­
βλήματα μεταξύ κυβερνήσεως και όλων των οικονομικών και 
κοινωνικών φορέων. 
2.13. Οπωσδήποτε, και παρόλο που είναι έργο της Επιτρο­
πής να εκτιμήσει το ύψος των αιτήσεων, η ΟΚΕ υπογραμμίζει 
ότι υπάρχει κίνδυνος το προβλεπόμενο ποσό να μην είναι το 
ενδεδειγμένο. 
2.14. Επ'αυτού η ΟΚΕ συνιστά να μην υπάρξει το φαινό­
μενο της διασποράς των ενισχύσεων σε παρεμβάσεις μικρής 
εμβέλειας αλλά να συγκεντρωθούν σε ορισμένες καλώς συντο­
νισμένες προτεραιότητες.Αυτή φαίνεται άλλωστε να είναι και 
η απόφαση της Επιτροπής η οποία προορίζει μεγάλο μέρος 
των 300 εκατ. ECU (200 προς την Πολωνία και 100 προς την Ουγγαρία) προπάντων προς την πολωνική γεωργία (100 εκατ. 
ECU) για τη βελτίωση της παραγωγικότητας της και προκει­
μένου να καταστεί δυνατή η εισαγωγή των απαραίτητων 
αγαθών για το σκοπό αυτό. 
Η ΟΚΕ θεωρεί ότι το υπόλοιπο των πόρων που προορίζονται 
για τις δύο χώρες πρέπει να διοχετευθεί για την ανάπτυξη 
της βιομηχανίας, του περιβάλλοντος, της επαγγελματικής 
κατάρτισης, της τεχνολογικής συνεργασίας και των μελετών. 
Η ΟΚΕ εύχεται επίσης όπως στο πλαίσιο των εξεταζόμενων 
προγραμμάτων, προωθηθεί επίσης.και ο κοινωνικός διάλογος. 
2.15. Όσον αφορά τα δάνεια που προστίθενται στα 300 
εκατ. ECU, τη χορήγηση των οποίων αποφάσισε το Συμβού­
λιο, και τα οποία μπορούν να φθάσουν το ένα δισ. ECU μέσα 
σε μία τριετία, η ΟΚΕ αναμένει να της γνωστοποιήσει η 
Επιτροπή τα κριτήρια προτεραιότητας για τη χορήγηση και 
για τις μορφές των επενδύσεων που πρέπει να ληφθούν υπόψη. 
Η ΟΚΕ ελπίζει ότι θα ενημερωθεί στη συνέχεια σχετικά με 
τα προγράμματα που έχουν εγκριθεί για τους διάφορους 
τομείς και για τα συνακόλουθα αποτελέσματα που θα προ­
κύψουν χάρις στις παρασχεθείσες πιστώσεις. 
2.16. Σημαντική πολυμερής πρωτοβουλία φαίνεται να είναι 
και η απόφαση ιδρύσεως Ευρωπαϊκής Τράπεζας για την 
ανασυγκρότηση και την ανάπτυξη των χωρών της Ανατο­
λικής Ευρώπης (BERD). 
Μολονότι λήφθηκαν οι σημαντικότερες σχετικές αποφάσεις 
και βρέθηκε ο τρόπος αντιμετώπισης σημαντικών θεμάτων 
όπως τα ποσά του μετοχικού κεφαλαίου στα οποία θα προ-
εγγραφούν οι δυτικές χώρες, εντούτοις παραμένουν ανοικτά 
ορισμένα προβλήματα. Προς το παρόν μπορούμε να διατυ­
πώσουμε μόνον γευικές κρίσεις. 
Η ΟΚΕ θεωρεί θετικότατη την πρωτοβουλία αυτή η οποία θα 
προστεθεί σε όσα προτίθεται να πράξει η Ευρωπαϊκή Τράπεζα 
Επενδύσεων (ΕΤΕ) χωρίς να διαθέτει όμως όσον αφορά τις 
χώρες αυτές τόσο αποτελεσματικά μέσα όσο η BERD. 
Σύμφωνα με τη γνώμη της ΟΚΕ ιδιαιτέρως σημαντικές, αν και 
σχετικώς περιορισμένες, είναι οι συμμετοχές στο κεφάλαιο 
καθώς και η παρουσία του Διοικητικού Συμβουλίου της 
Επιτροπής και της ΕΤΕ. 
Η ΟΚΕ εύχεται όπως ο νέος χρηματοπιστωτικός οργανισμός 
δώσει προτεραιότητα στην εφαρμογή σχεδίων για παραγωγι­
κές επενδύσεις και ιδιαιτέρως σ'εκείνες που μπορούν να πραγ­
ματοποιηθούν με τη συνδρομή μικρομεσαίων επιχειρήσεων 
(ΜΜΕ), κοινών επιχειρήσεων ή άλλων μορφών κοινών πρω­
τοβουλιών, χωρίς ωστόσο να αποκλείονται και επενδύσεις 
για τη δημιουργία λειτουργικότερων ή επιτακτικότερων 
υποδομών στα πλαίσια της οικονομικής ανάπτυξης. 
Δεδομένου ότι οι πόροι της BERD είναι ατυχώς περιορισμέ­
νοι, θα πρέπει να επιδιωχθεί το ανώτατο πολλαπλασιαστικό 
αποτέλεσμα με την οργάνωση μεταξύ άλλων εκτός από την 
άμεσο δανειοδότηση, και εγγυητικών συστημάτων των επεν­
δύσεων. 
21. 5. 90 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 124/63 
Η ΟΚΕ επιφυλάσσεται όμως να εκφράσει εκτενέστερα την 
άποψη της όσον αφορά την πρωτοβουλία αυτή στις μελλοντι­
κές της εργασίες, εφ'όσον στο μεταξύ θα έχουν πλήρως 
αποσαφηνισθεί τα χαρακτηριστικά της BERD. 
2.17. Η ΟΚΕ συμφωνεί πλήρως με τις θέσεις της Επιτρο­
πής και του Συμβουλίου όσον αφορά την σπουδαιότητα της 
επαγγελματικής κατάρτισης για τις χώρες της Κεντρικής 
και Ανατολικής Ευρώπης, και θεωρεί την επαγγελματική 
κατάρτιση ως ένα από τα πρωταρχικά σημεία για την 
υλοποίηση των οικονομικών μεταρρυθμίσεων και για να τεθεί 
σε λειτουργία η ελεύθερη αγορά. Αναγνωρίζει συνεπώς τη 
σημασία της πρωτοβουλίας που ανέλαβε το Ευρωπαϊκό 
Ίδρυμα για την Επαγγελματική Κατάρτιση με στόχο να συμ­
βάλει στην εξέλιξη των συστημάτων επαγγελματικής κατάρ­
τισης για τους νέους και ενήλικες των χωρών αυτών, αρχής 
γενομένης από την Πολωνία και την Ουγγαρία. Τούτο είναι 
το απαραίτητο μέσο για την ανάπτυξη νέων μορφών συνεργα­
σίας στον συγκεκριμένο αυτόν τομέα. 
Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίηση της διότι και στον τομέα 
αυτό η ΕΟΚ κατέχει το ρόλο συντονιστή των χορηγήσεων 
που παρέχονται από διάφορες κοινοτικές και τρίτες χώρες. 
Η αρχή μιας τριμερούς οργάνωσης, την οποία έκανε δεκτή 
το Ευρωπαϊκό Κέντρο για την Ανάπτυξη της Επαγγελματικής 
Κατάρτισης (CEDEFOP), θα πρέπει να έχει εφαρμογή και 
σ'αυτή την περίπτωση. Οι οργανώσεις των εργοδοτών και 
των εργαζομένων θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να θέτουν 
σε εφαρμογή, μέσω του ιδρύματος αυτού δικά τους προγράμ­
ματα. 
Η ΟΚΕ υπογραμμίζει το ρόλο που οφείλουν να διαδραματί­
σουν στα πλαίσια του ιδρύματος και των δραστηριοτήτων 
του οι ιδιώτες, μέσω ειδικευμένων οργανισμών, ιδρυμάτων 
και επιχειρήσεων των διαφόρων χωρών. Τούτο θα συμβάλει 
στην αποκέντρωση των δραστηριοτήτων του ιδρύματος και 
στη χρησιμοποίηση της τεχνογνωσίας και των δομών των 
διαφόρων χωρών και των διαφόρων τομέων δραστηριότητας 
όπως η γεωργία, η βιομηχανία, οι τραπεζικές και χρηματο­
πιστωτικές υπηρεσίες και στη διασύνδεση επίσης των 
δραστηριοτήτων κατάρτισης με τις δραστηριότητες τεχνικής 
υποστήριξης και με την αποτελεσματική εφαρμογή συγκεκρι­
μένων επιχειρηματικών πρωτοβουλιών. 
Η ΟΚΕ ελπίζει ότι η Επιτροπή θα την κρατά ενήμερη όσον 
αφορά τα προγράμματα και τις δραστηριότητες του Ιδρύματος 
προκειμένου έτσι να συμβάλει στις επόμενες φάσεις των ενερ­
γειών που θα αναληφθούν για την επαγγελματική κατάρτιση 
του εργατικού δυναμικού, των τεχνικών και των διευθυντικών 
στελεχών των εν λόγω χωρών. 
2.18. Σε ό,τι αφορά το πρόγραμμα TEMPUS('), παραπέ­
μπουμε στη σχετική γνωμοδότηση του τμήματος. 
3. Προοπτικές της νέας αναπτυξιακής συνεργασίας με τις 
χώρες της Ανατολικής Ευρώπης 
3.1. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι στο μέλλον θα καταστεί απαραίτητο 
να ενισχυθεί πολιτικά και οικονομικά η δέσμευση της Κοινό­
τητας έναντι των χωρών της Ανατολικής Ευρώπης, χωρίς 
(') Πρόγραμμα Διευρωπαϊκής Κινητικότητας για την ανώτερη παι­
δεία. τούτο να σημαίνει και την άμβλυνση των δεσμεύσεων της 
έναντι των παραδοσιακών εξωτερικών εταίρων της. Προκει­
μένου για τα κοινοτικά προγράμματα και σχέδια που προορί­
ζονται για τις χώρες Αφρική, Καραϊβική και Ειρηνικός 
(ΑΚΕ), για τις χώρες της Μεσογείου και της Λατινικής 
Αμερικής, η ΟΚΕ ενδιαφέρεται ιδιαίτερα να μην επηρεα­
στούν, και να μην θεωρηθεί ότι επηρεάζονται, από τις πρω­
τοβουλίες της ΕΟΚ για τις χώρες της Κεντρικής και Ανατο­
λικής Ευρώπης. Επειδή η Επιτροπή δεν μπορεί βεβαίως να 
υποκαταστήσει τις διμερείς ενέργειες των διαφόρων κυβερ­
νήσεων αλλά σκοπεύει στον καλύτερο δυνατό συντονισμό 
τους, θα πρέπει να εξετασθούν με μεγαλύτερη ευρύτητα οι 
παρεμβάσεις για τις ενισχύσεις και ακόμη περισσότερο οι 
παρεμβάσεις που αποβλέπουν στην ενδυνάμωση των παραγω­
γικών επενδύσεων στις χώρες αυτές. 
3.2. Οι «συνθήκες συνδέσεως» με την Κοινότητα τις οποίες 
εισηγήθηκε ο Πρόεδρος K.Delors και οι οποίες θα αποτε­
λέσουν αντικείμενο διαπραγματεύσεων με κάθε κράτος της 
Ανατολικής Ευρώπης αποτελούν αναμφισβήτητα ουσιαστικό 
μέτρο για τη σταδιακή ολοκλήρωση των δύο ευρωπαϊκών 
περιοχών. Το περιεχόμενο των συνθηκών αυτών, η μορφή 
των οποίων θα είναι ανάλογη με τα χαρακτηριστικά των 
διαφόρων χωρών, θα πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο 
εμπεριστατωμένης μελέτης για να αποσαφηνισθεί εάν οι συν­
θήκες θα πρέπει να παράσχουν κάθε δυνατότητα για αυξανό­
μενη συνεργασία και ολοκλήρωση σε όλους τους δυνατούς 
τομείς, ή εάν θα πρέπει να περιφρουρήσουν εξίσου τα συμ­
φέροντα της γεωργίας, της βιομηχανίας και οιασδήποτε 
άλλης δραστηριότητας των ευρωπαϊκών χωρών. Η ΟΚΕ εύχε­
ται να ζητηθεί σε εύθετο χρόνο η γνώμη της για τις συνθήκες 
αυτές προκειμένου να διατυπώσει προτάσεις και κρίσεις βάσει 
των αρμοδιοτήτων της και των συμφερόντων που εκπρο­
σωπούνται σ'αυτήν. 
3.3. Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ δεν πρέπει να λησμονηθεί 
ότι η συνεργασία με τις χώρες αυτές θα πρέπει να οδηγήσει σε 
σύγκλιση των συμφερόντων και εμπλουτισμό των ευκαιριών 
όλων των μελών, ευνοώντας κατά τον τρόπο αυτόν τη συνερ­
γασία σε όλους τους δυνατούς τομείς από τον οικονομικό 
και εμπορικό έως το δημοσιονομικό, τεχνικό, επιστημονικό, 
περιβαντολλογικό, κοινωνικό και πολιτιστικό. 
Ελπίζεται ότι μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα τα αμοιβαία 
οφέλη θα είναι σημαντικά για όλους. Από τη Δύση θα κατα­
στεί δυνατή η εισρροή προς τις χώρες της Ανατολικής Ευρώ­
πης μεγάλου τεχνολογικού κεφαλαίου, εξαίρετης τεχνο­
γνωσίας στους πιο διαφορετικούς τομείς, δυνατοτήτων επαγ­
γελματικής κατάρτισης και διοίκησης επιχειρήσεων, ωφέλι­
μης ώθησης του επιχειρηματικού πνεύματος, της ανάληψης 
κινδύνων και της ελεύθερης πρωτοβουλίας. 
Από την άλλη πλευρά οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, 
επί ίσης βάσεως, θα καθίστανται ολοένα και ισχυρότεροι 
εταίροι και θα θέσουν στη διάθεση της παραγωγής των βιομη­
χανοποιημένων χωρών — σταδιακά — μια πελώρια αγορά 
απορρόφησης βιομηχανικών και καταναλωτών αγαθών, 
υπηρεσιών και πνευματικών προϊόντων. 
Σε συνάρτηση με τους κοινωνικούς στόχους της ΕΟΚ, αυτή 
η διαδικασία ολοκλήρωσης δεν θα πρέπει να αντιμετωπισθεί 
απλά και μόνον σαν μια ευκαιρία κερδοφόρων επιχειρηματι­
κών δραστηριοτήτων αλλά ως παράγων προόδου και για τους 
Αριθ.01^1 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ^Ιο.^ 
επιχειρηματίες και για τους εργαζομένους της Ανατολικής 
και Αυτικης Ευρώπης όσον αφορά την απασχόλησης το βιο­
τικό επίπεδο και τα κοινωνικά δικαιώματα, ^ε αντίθετη περί^ 
πτωση^η διάι^ευσητωνελπίδωνμπορεί να δημιουργήσει 
σο^αρεςεπιπτώσειςκαιναδιακυ^εΰσειμάλιστατηνεγκαινια 
σθείσα διαδικασία εκδημοκρατισμού και ελευθερίας. 
1^. ^ΟΚΕλυπάται επειδήμε^ριτώρα^ηΕπιτροπηστην 
αντίδραση της όσον αφορά τη διεργασία μεταρρύθμισης στις 
^ώρες της Κεντρικής καιΑνατολικης Ευρώπης δεν φαίνεται 
ναε^εικαθορισμενοστό^ογιατασο^αράκοινωνικάπρο^λη 
ματα που θα προκύψουν λόγω της οικονομικής αναδιάρθρω^ 
σης. μαίνεται να συνεργάζεται και να παρέκει βοήθεια 
αποκλειστικά ανθρωπιστικού και ό^ι οικονομικου^ρηματο-
πιστωτικού και τεχνικού χαρακτήρα. 
^ΟΚΕ πιστεύει ότιηστάση αυτή είναι πολΰ περιοριστική 
και ^ρα^υπροθεσμως ενδέχεται να αποδειχθεί επικίνδυνη. 
Οι λαοί των ^ωρών αυτών φαίνεται ότι τρέφουν υπερβολικές 
ελπίδες, ^πορείνα υποτεθεί ότι οι μεταρρυθμίσεις δεν θα 
επιφέρουν οπωσδήποτε βραχυπρόθεσμα τις βελτιώσεις που 
ε^ουν τεθεί ως σκοπός^καιότιίσως χρειασθούν σοβαρές 
θυσίες.Ανοπληθυσμός υποβληθεί σε θυσίες ^ωρίς να μπο­
ρέσει να διαδραματίσει ενα ρόλο μεσωελεΰθερων^ανεξάρτη-
των και αντιπροσωπευτικών οργανώσεων^ στη διεργασία 
λη^ηςαποφάσεων^ θαητανδυνατό ναδημιουργηθεί μία 
επικίνδυνη κατάσταση.Ησυνεργασία και υποστήριξη μεταξύ 
της Κοινότητας και των ^ωρώναυτών^ μπορούνε επίσης να 
αφορούν τη σύσταση παρόμοιων οργανώσεων^ ενός συστή 
ματοςεργασιακών σ^εσεωνκαι ενός μεσουγιατη ληι^η 
κοινωνικών και οικονομικών αποφάσεων μακροοικονομικού 
χαρακτήρα που θα προσανατολίζεται προς μια μικτή οικονο­
μία αγοράς. 
Είναι απαραίτητο όπωςηΚοινότητακατα^άλλει προσπάθεια 
για να εξασφαλίσει ότιηπαρο^η οικονομικής και τεχνικής 
^οηθειας^ πιστώσεων^ δανείων^ εμπορικών προτιμήσεων^ 
εγγυήσεων^ επενδύσεων και άλλων μορφών οικονομικών 
σχέσεων γίνεται με τέτοιο τρόπο ώστε να προωθηθείηελεΰ 
θέρη ενάσκηση των δικαιωμάτων ελεύθερης οργάνωσης και 
συλλογικών διαπραγματεύσεων^ καθώς και η πραγματο­
ποίηση οικονομικής ανάπτυξηςκαι υλικής ωφελειαςγια τους 
εργαζομένους στις οικείες ^ώρες. 
ϋ ^ΟΚΕ δεν υποτιμά τις δυσχέρειες συνεργασίας που 
εμφανίζονται σε όλα τα επίπεδα και θεωρεί ότι οι ^ώρες της 
Ανατολικής Ευρώπης θα πρέπει να υιοθετήσουν τις δέουσες 
νομοθεσίαες και τους δέοντες κανόνες για να την ευνοήσουν. 
Επί παραδειγματικό πρόβλημα των κοινών επιχειρήσεων 
σήμερα είναι πολύ δύσκολοΡΟταν γίνεται λόγος για κοινές 
επιχειρήσεις δεν πρέπει να λησμονείται ότι στην Ε^Α και 
στις άλλες ^ώρες ενθαρρύνονται μόνο στα νομοθετικά κεί­
μενα ενώηπραγματικότητα είναι τελείως διαφορετική όπως 
γνωρίζουν οι δυτικοί επιχειρηματίες οι οποίοι προσπαθούν 
να καταφύγουν στο μέσο αυτό.Αρκείνα λεχθεί ότι ενώ οι μεταρρυθμίσεις σε ορισμένες ^ώρεςε^ουν παραγκωνίσει το 
παλαιό σΰστηματης κεντρικής γραφειοκρατίας που είναι 
αρμόδια για τη σύναξη συμβάσεων με τους ξένους οικονομι-
κοΰςφορείς^δενε^ειεντοΰτοιςεπιτευ^θεί ηπραγματική 
μετα^ί^αση των εξουσιών στους υπεύθυνους των μεμονωμέ­
νων επι^ειρήσεων.Εν πάση περιπτώσεις εκτός από τις κοινές 
επιχειρήσεις είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθούν και άλλα 
μέσα όπως συμφωνίες αδειών^ αντισταθμίσεων^ επαναγοράς 
και^ρονομίσθωσης.Οποιοδήποτεόμωςκαιεάνείναιτο 
μέσον που θα επιλε^θεί^θα πρέπει να καταστεί δυνατήη 
επανεξαγωγή των κερδών^ η εξασφάλιση των επενδυτών 
έναντι ορισμένων κινδύνων^ηπροστασία της πνευματικής 
ιδιοκτησίας καιηκαθιερωση ενός συστήματος συνάλλαγμα 
τικών ισοτιμιών διαφορετικού από το υπάρχον συμφωνά με 
την ευ^ή που ήδη εκφράσθηκε στη γνωμοδότηση αυτή. 
1^. ΗΟΚΕ επισημαίνει επίσης το σπουδαίορόλο που 
δύνανται να διαδραματίσουν διάφοροι ευρωπαϊκοί και 
παγκόσμιοιοργανισμοίγια την αποτελεσματική εντατικό 
ποίηση των επαφών μεταξύ των οικονομικώνκαι κοινωνικών 
δυνάμεων Ανατολής και Αύσης.Ηρος αυτή την κατεύθυνση 
ε^ουν ήδη δραστηριοποιηθεί ορισμένοι οργανισμοί όπωςο 
Αιεθνής Οργανισμός Εργασίας (^ΑΟΕ^ηΕιΡΑ^ηΑιεθνής 
^Ενωση^υνεταιρισμών^ηΕυρωπαϊκή συνομοσπονδία συνδι­
καλιστικών Οργανώσεων^ηΗΝΙΟΕ^ηΕΕΑ και άλλες που 
εκφράξουν απόψεις και υποβάλλουν προτάσεις για την επιτά­
χυνση της εξέλιξης των ^ωρών αυτών προς την ελεύθερη 
οικονομίακαιταυτό^ροναυπερασπί^ονταιτα συμφέροντα 
που εκπροσωπούν. 
17. σημαντικότατος θαειναι οπωσδήποτε καιορόλος των 
δυτικώνεπι^ειρήσεωνανεξαρτήτωςκατηγορίαςκαιμεγε 
θους^ μόνο με την αποτελεσματική τους συμμετοχή θα κατα­
στεί δυνατήηεπίτευξη των προγραμμάτων μετατροπής και 
ανάπτυξης καθώς και οι παραγωγικές επενδύσεις. Εκτός από 
την υιοθέτηση τωναπαραίτητων νομοθετικώνμετρων^ θα 
πρέπει να δημιουργηθεί κλίμα εμπιστοσύνης ούτως ώστε οι 
επιχειρήσεις της Κοινότητας να επιδείξουν μεγαλύτερο ενδι­
αφέρον και να αναλάβουν ευρύτερες υποχρεώσεις έναντι της 
οικονομίας των ^ωρώντηςΑνατολικής Ευρώπης. 
ΗΚοινότητα θα πρέπει να προωθήσει το πλαίσιο εντός του 
οποίουθαπραγματοποιηθούνοιεπενδύσειςτωνεπι^ειρήσεων 
των βιομηχανικών ^ωρών προς στις ^ώρεςτηςΑνατολικής 
Ευρώπης.ΗΚοινότητα θα πρέπει να συμβάλει προκειμένου 
να υιοθετήσει μία συντονισμένη προσέγγιση ^άσει των κα­
τευθύνσεων του ΟΟ^Α για τις πολυεθνικές επιχειρήσεις και 
^άσει των κατάλληλων νομοθετικών μέσων της ΑΟΕ καθώς 
και ^άσει του Ευρωπαϊκού ^άρτη των ^εμελιωδών^ Κοινω­
νικών δικαιωμάτων προκείμενου να διασφαλισθεί ότι οι συν 
θήκεςεργασίαςπου κατά γενικό κανόνα ισ^ύουνστιςδιεθνείς 
επιχειρήσεις τηρούνται πλήρως και από τις επιχειρήσεις που 
λειτουργούν τηςΑνατολικής Ευρώπης. 
1^. θα πρέπει να εξετασθεί το πρόβλημα του εξωτερικού 
χρέους ορισμένων ^ωρών για να μελετηθούν οι ενδεχόμενες 
λύσειςτου.^στάσητωνκυ^ερνήσεωντων^ιομη^ανοποιημέ-
νων^ωρών^ που έ^ουν οργανωθεί ως Ομάδα των^και στο 
Αιεθνες^ομισματικόΤαμείο^ΑΝΤ^ δεν πρέπει^ να συνιστά 
^Ρο.^0 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ^Ι^ 
ταιστηνπαροχήπροκατασκευασμένωνοικονομικώνθεωριών 
ήσυνταγών. 
1^. Η ΟΚΕ^ητεί όπως όλα τα συντονισμένα προγράμματα 
συνεργασίας της Κοινότητας να προσδιορισθούν βάσει δια 
βουλεΰσεως μεταξύ της Επιτροπής και των κοινωνικών και 
οικονομικών εταίρων^της Κοινότητας και των χωρώνγια τις 
οποίες προορί^ονται^στόχος της οποίας θα είναιηποιότητα 
των επενδύσεων καιτων τεχνολογιών εν σχέσειπρος τις 
επιπτώσεις επί του περιβάλλοντος^ τους όρους εργασίας και 
την απασχόληση ^και εντός επίσης της Κοινότητας^. 
110. Εκτός από τις επίσημες δράσεις που έχουν απο^ασι 
σθεί από τα κοινοτικά όργανα^ηΟΚΕεκ^ρά^ει την πεποί­
θηση της ότι οι σχέσειςπουυοίστανταισήμεραμεταξΰκοινω 
νικοεπαγγελματικώνοργανώσεωντωνχωρώντης Κοινότητας 
με τις ομόλογες τους^οπουδήποτε αυτές υπάρχουν^των 
χωρών της Ανατολικής Ευρώπης αποτελούν σημαντικό 
δίαυλο επικοινωνίας και βοήθειας από πολλές από^εις.Οι 
βιομηχανικές^ γεωργικές^ βιοτεχνικές^ τραπε^ικές^ συνδι­
καλιστικές^ εμπορικές^συνεταιριστικές και άλλεςοργανώ-
σεις δύνανται να βοηθήσουν τις χώρες αυτές προσφέροντας 
τουςτηνπείρατους^δυνατότητεςεπαγγελματικήςκατάρτισης 
και σε ορισμένες περιπτώσεις και τη συνεργασία τους για την 
ανάληψη κοινών οικονομικών πρωτοβουλιών.Είναι αλήθεια 
ότι σε πολλές χώρες τηςΑνατολικήςΕυρώπηςηκατάσταση 
των οργανώσεων αυτών είναι ρευστή και παρουσιάζει συχνές 
εναλλαγές.μακροπρόθεσμα όμως δενείναιδυνατόννα υποτι-
μηθείοάμεσος ρόλος τον οποίον οφείλουν να διαδραματί­
σουν οι οικονομικές και κοινωνικές δυνάμεις μετά κατάλ^ 
ληλαμέσα. 
ϋΟΚΕαποδίδει μεγάλη σημασία στη δημιουργίαελεΰθερων^ 
ανεξάρτητων,δημοκρατικών και αντιπροσωπευτικών οργα­
νώσεων^ εργοδοτών^ εργαζομένων και διαφόρων συμ 
γερόντων ^αι η επίτευξη τουστόχουαυτούπροΰποθέτει 
Βρυξέλλες^ Μαρτίου Ι^θ. επίσηςτιςκοινοτικέςπαρεμβάσειςκαιτη συμμετοχή διεθνών 
οργανώσεων όπωςηΑΟΕ. 
1ΙΡ θα ήταν επίσης χρήσιμο να εδραιωθείοάμεσοςδιά 
λόγος μεταξύ της ΟΚΕ και των αντιπροσωπευτικότερων 
οργανώσεων των οικονομικών και κοινωνικών κατηγοριών 
των χωρών της Ανατολικής Ευρώπης: πράγμα το οποίο θα 
ήταν καλό να υλοποιηθεί στα πλαίσια της επεξεργασίας της 
ενημερωτικής εκθέσεως τουλάχιστον όσον α^ορά ορισμένες 
από τις χώρες αυτές. 
^ΗΟΚΕ εύχεται να συγκροτηθούν το ταχύτερο δυνατό στις 
χώρες αυτέςοικονομικέςκαικοινωνικές επιτροπές γιανα 
εκπροσωπήσουντιςνέες δυνάμειςπουεμ^ανί^ονται στα πλαί­
σια των μεταρρυθμίσεων και της αναδιάρθρωσης. 
111 Τέλος^ και στο μέτρο που το επιτρέπουνοχρόνος και 
τα μέσα^ηΟΚΕ εύχεται να πραγματοποιηθούν ακροάσεις με 
εμπειρογνώμονες^παρατηρητέςκαιάλλουςαρμόδιουςκαι 
δραστήριους φορείς των οικονομικών^εμπορικών και κοινω­
νικών σχέσεωντων χωρών τηςΑνατολικής Ευρώπης. 
111 συμπερασματικά^ πρέπει να μην λησμονηθεί το 
σημείοα^ετηρίας^δηλαδήηοικονομική και κοινωνική κατά­
σταση των χωρών τηςΑνατολικής Ευρώπης που είναι πολύ 
σοβαρή.^μετασχηματισμός των καθεστώτων αυτών σεελεύ 
θερες οικονομίες δεν θα είναι ούτε εύκολος^ ούτε σύντομος^ 
ούτε ανώδυνος.^τα πλαίσια των αρμοδιοτήτων και των δυνα 
τοτήτωντης^ η Κοινότητα θα πρέπει να καταβάλει κάθε 
προσπάθεια για την εφαρμογή βάσει των κατάλληλων μέσων 
ενός προγράμματος^ ενισχύσεων ανασυγκρότησης^ ανάπτυ­
ξης και ολοκλήρωσης του οποίου σκιαγραφήσαμε συνοπτικά 
τους πρωταρχικούς στόχους και στο μέτρο του δυνατού να 
θέσει σε λειτουργία τα ενδεδειγμένα μέσα και τις ενδεδειγμέ­
νες παρεμβάσεις.