Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για «Το δίκτυο των πολιτών» Αξιοποίηση του δυναμικού των δημόσιων επιβατικών μεταφορών στην Ευρώπη - Ευρωπαϊκή Επιτροπή - Πράσινο Βιβλίο (96/C 337/04)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Έχοντας υπόψη το Πράσινο Βιβλίο της Επιτροπής για το «Δίκτυο των πολιτών - Αξιοποίηση του δυναμικού των δημόσιων επιβατικών μεταφορών στην Ευρώπη» (COM(95) 601 τελικό) 7

Έχοντας υπόψη την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της 12ης Δεκεμβρίου 1995, να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών, σύμφωνα με το άρθρο 198Γ της Συνθήκης για την ίδρυση της ΕΟΚ 7

Έχοντας υπόψη την απόφασή της, της 18ης Aπριλίου 1985, να αναθέσει την κατάρτιση της γνωμοδότησης αυτής στην επιτροπή 3, «Μεταφορές και δίκτυα επικοινωνιών» 7

Έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 42/96 rιv.) της επιτροπής 3, που υιοθετήθηκε στις 18 Ioυλίου 1996 (με εισηγητή το Λόρδο Bowness) 7

Εκτιμώντας, ότι το έγγραφο εργασίας της επιτροπής 4 (CdR 106/96 + προσθήκη) (με εισηγητή τον κ. Pentillδ), που υιοθετήθηκε στις 29 Μαρτίου 1996, ενσωματώθηκε στο σχέδιο γνωμοδότησης 7

υιοθέτησε κατά τη 13η σύνοδο ολομέλειας της 12ης και 13ης Ιουνίου 1996 (συνεδρίαση της 13ης Ιουνίου 1996), την παρούσα γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών έχει τονίσει ότι η κοινή πολιτική μεταφορών αποτελεί μακροπρόθεσμο στόχο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ότι η Συνθήκη του Μάαστριχτ ενίσχυσε το ρόλο της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσον αφορά την ανάπτυξη της πολιτικής μεταφορών. Η Συνθήκη αυτή επέφερε βελτιώσεις όσον αφορά την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα των υποδομών του τομέα των μεταφορών, πράγμα που αποτελεί νέο στόχο της κοινής αυτής πολιτικής. Η δημοσίευση του Πράσινου Βιβλίου «Το δίκτυο των πολιτών: αξιοποίηση του δυναμικού των δημόσιων επιβατικών μεταφορών στην Ευρώπη» δίδει το έναυσμα νέων συζητήσεων για τον εν λόγω στόχο πολιτικής, που προκύπτει από την ανάγκη για μια κοινή στρατηγική ευρωπαϊκής χωροταξίας.

1.2. Ο όγκος και η χρησιμοποίηση επιβατικών μεταφορών έχει αυξηθεί σημαντικά μετά την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Κατά τα τελευταία 25 χρόνια οι επιβατικές μεταφορές στα 15 κράτη μέλη της ΕΕ έχουν αυξηθεί με ετήσιο ποσοστό 3,2 %, πράγμα που συνιστά συνολική αύξηση κατά 85 %. Η αυξημένη χρησιμοποίηση των επιβατικών μεταφορών οφείλεται σε ορισμένους παράγοντες μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται η κινητικότητα της εργασίας για οικονομικούς λόγους, η αύξηση της ευημερίας, η διασπορά δήμων και κοινοτήτων και οι αγορές σε καταστήματα εκτός των πόλεων.

1.3. Το θέμα που προκαλεί τις μεγαλύτερες ανησυχίες είναι η αναλογική αύξηση της χρησιμοποίησης του αυτοκινήτου 7 η χρησιμοποίηση του αυτοκινήτου αυξήθηκε κατά 120 % και αντιπροσωπεύει τώρα τα 3/4 της συνολικής εκκίνησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το ποσοστό αυτό μπορεί να συγκριθεί προς το ποσοστό μετακίνησης με λεωφορείο που αυξήθηκε κατά 40 %, αλλά η αναλογία της συνολικής μετακίνησης με λεωφορεία μειώθηκε κατά 1/4 και είναι τώρα χαμηλότερη του 9 %.

1.4. Κατά τα τελευταία 20 χρόνια, η αναλογία ιδιόκτητων αυτοκινήτων στα 15 κράτη μέλη της ΕΕ αυξήθηκε από 23 % σε 43 %. Μολονότι το αυτοκίνητο εξασφαλίζει ευελιξία και ανεξαρτησία κατά τη μετακίνηση, συντελεί, επίσης, στην αύξηση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, στη δυσκολία μετακίνησης στις πόλεις, στον κοινωνικό αποκλεισμό και τη συμφόρηση, και δεν αποτελεί μέσο μεταφοράς προσιτό σε όλους.

1.5. Δεδομένου ότι δεν φαίνεται να μειώνεται η μετακίνηση με το αυτοκίνητο, οι πιθανές επιπτώσεις στη συμφόρηση, την ποιότητα του αέρα, τη βιωσιμότητα του περιβάλλοντος και την ποιότητα της ζωής είναι ανησυχητικές.

1.6. Τα θέματα αυτά αντιμετωπίζονται από τις τοπικές και περιφερειακές αρχές σε ολόκληρη την ΕΕ στο πλαίσιο των πολιτικών χωροταξίας που εφαρμόζονται σε τοπικό επίπεδο. Είναι κοινώς αποδεκτό ότι χρειάζεται να επανεξεταστεί το σημερινό σύστημα μεταφορών και να αναμορφωθεί εκ βάθρων η πολιτική μεταφορών για να εξασφαλιστεί μια βιώσιμη ανάπτυξη και η καλύτερη ισορροπία μεταξύ αυτοκινήτου και δημόσιων μεταφορών.

1.7. Η Επιτροπή των Περιφερειών θεωρεί ότι δεν αρκεί να εξετασθεί μόνο η κινητικότητα στις αστικές περιοχές και καλεί την Επιτροπή να αντιμετωπίσει με τον ίδιο τρόπο τα ιδιάζοντα προβλήματα στις αγροτικές και τις αραιοκατοικημένες περιοχές.

1.8. Στα πλαίσια της κοινής αυτής αρχής της επιδίωξης καλύτερης ισορροπίας μεταξύ αυτοκινήτου και δημόσιων μεταφορών, η Ευρωπαϊκή Ένωση, οι εθνικές κυβερνήσεις και οι τοπικές και περιφερειακές αρχές έχουν χωριστούς ρόλους. Το Πράσινο Βιβλίο του αρμόδιου για τις μεταφορές Επιτρόπου σχετικά με το «Δίκτυο των πολιτών: αξιοποίηση του δυναμικού των δημόσιων επιβατικών μεταφορών στην Ευρώπη» δίδει το έναυσμα για μια νέα συζήτηση σχετικά με το σημαντικό αυτό θέμα.

2. Διάρθρωση της παρούσας έκθεσης

2.1. Η επιτροπή «Μεταφορές και δίκτυα επικοινωνιών» κατήρτισε πολυάριθμες εκθέσεις με στόχο τον καθορισμό της συμβολής της Επιτροπής των Περιφερειών στην ανάπτυξη της πολιτικής μεταφορών στην ΕΕ. Η παρούσα έκθεση δεν έχει ως στόχο να συμβάλει στη συγκεκριμένη αυτή συζήτηση. Η Επιτροπή των Περιφερειών χρειάζεται μια στρατηγική έκθεση που να ορίζει τους γενικούς της στόχους όσον αφορά την πολιτική μεταφορών και να χαράσσει ένα συνεκτικό πλαίσιο για τις γνωμοδοτήσεις της επιτροπής 3. Εάν όλες οι εκθέσεις είχαν ως στόχο τον καθορισμό γενικών στόχων στον τομέα των μεταφορών, θα υπήρχε ο συνεχής κίνδυνος κατακερματισμού και ανακολουθίας της σχετικής πολιτικής.

2.2. Η παρούσα γνωμοδότηση αποτελεί τη συγκεκριμένη απάντηση της ΕΤΠ στο Πράσινο Βιβλίο. Εξετάζει το εν λόγω Πράσινο Βιβλίο από την άποψη των εξουσιών και αρμοδιοτήτων των τοπικών κοινοτήτων και περιφερειών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ενώ το Πράσινο Βιβλίο παρουσιάζει μια γενική εικόνα όσον αφορά την ανάπτυξη ενός δικτύου των πολιτών και την επίτευξη καλύτερης ισορροπίας μεταξύ αυτοκινήτου και δημόσιων μεταφορών, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει στην ουσία ελάχιστες δυνατότητες να εξασφαλίσει την πλήρη εφαρμογή του Πράσινου Βιβλίου. Συνεπώς, η μελλοντική εφαρμογή του Πράσινου Βιβλίου εξαρτάται από τη συνεργασία σε όλα τα επίπεδα δημόσιας διοίκησης.

2.3. Το Πράσινο Βιβλίο παραδέχεται το πρόβλημα αυτό και παρουσιάζει μια πρακτική ανάλυση της αρχής της επικουρικότητας αναφέροντας τα εξής:

«Οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται σε επίπεδο που να έχει άμεση σχέση με τους χρήστες των υπηρεσιών. Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η φύση των επιβατικών μεταφορών συνεπάγεται ότι πρέπει να ληφθούν και θα ληφθούν σε τοπικό, περιφερειακό ή εθνικό επίπεδο τα μέτρα που είναι απαραίτητα για τη δημιουργία του Δικτύου των Πολιτών.»

2.4. Έχοντας υπόψη την αλληλεξάρτηση μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης, των εθνικών κρατών και των τοπικών/περιφερειακών αρχών όσον αφορά την ανάπτυξη της πολιτικής μεταφορών, τα κύρια σημεία της γνωμοδότησης αυτής θα είναι τα εξής:

- η γενική φιλοσοφία του Πράσινου Βιβλίου ως οδηγός για την ανάπτυξη της πολιτικής μεταφορών της ΕΕ και η σχετική αντίδραση της ΕΤΠ,

- οι δραστηριότητες που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την ανάπτυξη του Δικτύου των Πολιτών και η σχετική αντίδραση της ΕΤΠ,

- ο ρόλος που μπορούν να διαδραματίσουν οι περιφέρειες και οι τοπικές κοινότητες στην Ευρώπη για την προώθηση του Δικτύου των Πολιτών σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

3. Το Πράσινο Βιβλίο: γενικά θέματα

3.1. Το Πράσινο Βιβλίο έχει ως στόχο να δώσει το έναυσμα μιας συζήτησης για το μέλλον των δημόσιων επιβατικών μεταφορών και το προτεινόμενο πλαίσιο της πολιτικής της ΕΕ στον τομέα των μεταφορών. Το προβλεπόμενο πλαίσιο είναι εκείνο στο οποίο:

- οι ανάγκες των επιβατών αποτελούν το επίκεντρο της ανάπτυξης της πολιτικής μεταφορών, και

- οι δημόσιες μεταφορές καθίστανται πιο ελκυστικές και αποτελεσματικές για την εξασφάλιση της μικρότερης χρησιμοποίησης του αυτοκινήτου.

3.2. Το Πράσινο Βιβλίο αναφέρει πιθανά κριτήρια για το είδος αυτό συστήματος δημόσιων μεταφορών. Επικεντρώνει το ενδιαφέρον του στους τρόπους με τους οποίους οι δημόσιες μεταφορές θα μπορούσαν να καταστούν πιο ελκυστικές, παρά στον περιορισμό της χρήσης του αυτοκινήτου (δηλαδή σε παράγοντες «προσέλκυσης» παρά σε παράγοντες «απώθησης»).

3.3. Προτείνονται πέντε βασικά θέματα: η δυνατότητα πρόσβασης στο σύστημα, οι προσιτές τιμές, η προστασία/ασφάλεια, οι διευκολύνσεις κατά τη μεταφορά και οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Αναφέρεται, επίσης, ότι η αποτελεσματικότητα «μεμονωμένων» ποιοτικών βελτιώσεων είναι περιορισμένη σε περίπτωση που το σύστημα δεν είναι ολοκληρωμένο. Συνεπώς, αναφέρονται δύο περαιτέρω βασικά θέματα: η ολοκλήρωση των δημόσιων μέσων μεταφοράς, λαμβάνοντας υπόψη τις μεμονωμένες ανάγκες, και η ολοκλήρωση των διάφορων τρόπων δημόσιων μεταφορών.

3.4. Η ΕΤΠ επικροτεί το Πράσινο Βιβλίο για το Δίκτυο των Πολιτών: αξιοποίηση του δυναμικού των δημόσιων επιβατικών μεταφορών στην Ευρώπη, ως μακροπρόθεσμο πλαίσιο λήψης αποφάσεων, καθώς επίσης και την έναρξη συζητήσεων για το μέλλον των δημόσιων επιβατικών μεταφορών. Η ΕΤΠ συμφωνεί ότι τα ακόλουθα θέματα έχουν βασική σημασία για την ανάπτυξη της πολιτικής μεταφορών:

α) να τεθεί ο πολίτης στο επίκεντρο του σχεδιασμού των μεταφορών,

β) να καταστούν οι δημόσιες μεταφορές πιο ελκυστικές για τον καταναλωτή ως μέσο διασφάλισης καλύτερης ισορροπίας μεταξύ αυτοκινήτου και δημόσιων μεταφορών,

γ) η δυνατότητα πρόσβασης στο σύστημα, ο προσιτές τιμές, η προστασία/ασφάλεια, οι διευκολύνσεις κατά τη μεταφορά και οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις να αποτελέσουν τη βάση της προώθησης των συστημάτων και

δ) η ολοκλήρωση του συστήματος να αποτελεί βασικό στοιχείο.

3.5. Η ΕΤΠ επικροτεί το Δίκτυο των Πολιτών, θεωρώντας το ως στοιχειώδες πλαίσιο για τη λήψη αποφάσεων της ΕΕ, όσον αφορά την ανάπτυξη όλων των πτυχών των κοινοτικών δράσεων στον τομέα των μεταφορών εκ μέρους όλων των υπηρεσιών της Επιτροπής. Αυτό πρέπει να συμβάλει στη χάραξη μιας συντονισμένης προσέγγισης όσον αφορά την πολιτική μεταφορών της ΕΕ. Επικροτείται, επίσης, το γεγονός ότι η Επιτροπή χάραξε μια σφαιρική στρατηγική για την πολιτική μεταφορών ώστε να καθορισθούν οι τομείς αρμοδιοτήτων της.

3.6. Για να διαφυλαχθεί πλήρως το δυναμικό ανάπτυξης της ΤΕ, η ΕΕ έχει σημαντικό ρόλο να διαδραματίσει στην κατάρτιση κοινών προτύπων για τα συστήματα πληροφόρησης και στους φορείς παροχής υπηρεσιών, δημιουργώντας, με τον τρόπο αυτό, δυνατότητες ευχερούς πρόσβασης σε εύχρηστες πληροφορίες.

3.7. Ενώ επιδοκιμάζει τη δυνατότητα συζήτησης κοινών προσεγγίσεων όσον αφορά την πολιτική μεταφορών, η ΕΤΠ επιβεβαιώνει την εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας κατά το σχεδιασμό και την ανάπτυξη των μεταφορών. Ωστόσο, η δυνατότητα ανάπτυξης εθελοντικών μεν, κοινών δε, αρχών θα εξασφαλίσει ένα αποτελεσματικό σύστημα μεταφορών σε ολόκληρη την ΕΕ. Συνεπώς, η ΕΤΠ επιβεβαιώνει την αρχή της συνεργασίας σε όλα τα επίπεδα δημόσιας διοίκησης για τη διασφάλιση της συνοχής κατά την ανάπτυξη της πολιτικής στον τομέα των μεταφορών. Η αρχή της επικουρικότητας συμβιβάζεται με την επιδίωξη των κοινών στόχων που μπορούν να συμφωνηθούν και να εφαρμοστούν με συνέπεια από τα διάφορα επίπεδα δημόσια διοίκησης.

3.8. Η ΕΤΠ επιδοκιμάζει την αναγνώριση του ρόλου που πρέπει να διαδραματίσει η χωροταξία για την επίτευξη των γενικών στόχων του δικτύου των πολιτών. Για παράδειγμα, οι πολιτικές χωροταξίας θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν την ανάμικτη χρήση του χώρου στα κέντρα των πόλων που μειώνει την εξάρτηση από τη μακρά μετακίνηση μεταξύ κατοικίας και εργασίας. Η αναγνώριση της εν λόγω ανάγκης συνοχής σε όλους τους τομείς πολιτικής σημαίνει ότι πρέπει να αναγνωρισθεί, επίσης, ότι η πολιτική μεταφορών δεν μπορεί να εξετάζεται μεμονωμένα. Πράγματι, η συνοχή της πολιτικής μεταφορών είναι αδύνατη χωρίς τη συνοχή των στόχων πολιτικής όλων των οργάνων της ΕΕ. Δυστυχώς, υπάρχουν ανακολουθίες όσον αφορά την προσέγγιση της Επιτροπής. Για παράδειγμα, στο Στόχο ΙΙ των Διαρθρωτικών Ταμείων, οι βελτιώσεις στον τομέα των δημόσιων μεταφορών αποθαρρύνονται ως μέσο περιφερειακής ανάπτυξης. Η Επιτροπή των Περιφερειών κρίνει ότι τα μεγάλα έργα οδοποιΐας δεν αποτελούν σήμερα πηγή δημιουργίας θέσεων απασχόλησης. Ωστόσο, οι υποδομές που δημιουργούνται με τα έργα αυτά έχουν μεγάλη σημασία για την ανάπτυξη και την απασχόληση στις περιφέρειες. Συνεπώς, χρειάζεται μεγαλύτερη συνοχή μεταξύ όλων των υπηρεσιών της ΕΕ. Η ΕΤΠ πιστεύει ότι αυτό πρέπει να βασίζεται στο άρθρο 130α της Συνθήκης (και τις συμπληρωματικές τροποποιήσεις που προτείνει η ΕΤΠ):

«Η Κοινότητα, προκειμένου να προαχθεί η αρμονική ανάπτυξη του συνόλου της, αναπτύσσει και εξακολουθεί τη δράση της με σκοπό την ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής της συνοχής.

Ιδιαιτέρως, η Κοινότητα αποσκοπεί στη μείωση των διαφορών των επιπέδων ανάπτυξης των διάφορων περιοχών και στη μείωση της καθυστέρησης των πλέον μειονεκτικών περιοχών, συμπεριλαμβανόμενων των αγροτικών και αστικών περιοχών.» (Οι προτεινόμενες από την ΕΤΠ τροποποιήσεις σημειώνονται με πλάγιους χαρακτήρες.)

3.9. Επίσης, η ΕΤΠ υποστηρίζει ότι στο μελλοντικό προγραμματισμό των μεταφορών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην εξασφάλιση της ανάπτυξης με τη δημιουργία νέων μορφών δημόσιων μεταφορών που να επιτρέπουν την παροχή υπηρεσιών σε αραιοκατοικημένες περιοχές με ανταγωνιστικό και ευέλικτο τρόπο.

3.10. Η ΕΤΠ πιστεύει ότι ακόμη και η συνοχή των προσεγγίσεων όλων των υπηρεσιών της Επιτροπής περιορίζεται στην ουσία όταν η εφαρμογή της πολιτικής μεταφορών πραγματοποιείται σε διάφορα επίπεδα δημόσιας διοίκησης. Οι περιφερειακές και τοπικές αρχές πρέπει συχνά να εξετάζουν τη συνοχή των πολιτικών τους στον τομέα των μεταφορών και της χωροταξίας, δεδομένου ότι οι εξελίξεις όσον αφορά την πραγματοποίηση αγορών σε καταστήματα εκτός πόλεως, μπορεί να έχουν ως αποτέλεσμα την αυξημένη χρήση του αυτοκινήτου. Συνεπώς, η συνοχή των προσεγγίσεων σε όλα τα επίπεδα δημόσιας διοίκησης θα μπορούσε να αποτελεί μακροπρόθεσμο στόχο. Για να αναπτυχθεί η συνεργασία και για να υπάρχει ένας κοινός στόχος σε όλα τα επίπεδα δημόσιας διοίκησης όσον αφορά μια μακροπρόθεσμη πολιτική, πρέπει να υπάρχει ένα συγκροτημένο πλαίσιο. Η πρόταση για τη σύσταση δικτύων Ομάδων Χρηστών θα μπορούσε να συμπληρωθεί από μια άλλη για παρεμφερή δικτύα εθελοντικών Φορέων Εφαρμογής στον τομέα των μεταφορών που να συνδυάζει όλα τα επίπεδα δημόσιας διοίκησης (παραδείγματος χάρη, φορείς, προγραμματιστές, εκτελεστικά σώματα, κ.λπ.) για την αναζήτηση εθελοντικής συνεργασίας και τη συζήτηση του θέματος της συνοχής της πολιτικής μεταφορών σε ολόκληρη την ΕΕ και όλα τα επίπεδα εφαρμογής.

3.11. Η ΕΤΠ επιδοκιμάζει την συγκρότηση δικτύων Χρηστών επειδή με τον τρόπο αυτό θα είναι δυνατόν να εισακούεται η γνώμη των καταναλωτών. Ωστόσο, χρειάζεται να προσδιορισθεί σαφώς ο ρόλος των εν λόγω Ομάδων Χρηστών. Παραπάνω εξετάσθηκε η ανάγκη συνεκτικής προσέγγισης όσον αφορά την ανάπτυξη της πολιτικής σε όλους τους τομείς και σε όλα τα επίπεδα. Η αρχή της επικουρικότητας διασφαλίζει ότι διάφορα επίπεδα δημόσιας διοίκησης είναι υπεύθυνα για διάφορες δράσεις. Αυτό εξασφαλίζει μια ισορροπία δυνάμεων, αλλά μπορεί επίσης να οδηγήσει σε κατακερματισμό της πολιτικής. Δίκτυα Χρηστών υπεύθυνα για τη διερεύνηση των ανακολουθιών όσον αφορά τις προσεγγίσεις και για υπόδειξη πρακτικών λύσεων, θα μπορούσαν να είναι ιδιαίτερα χρήσιμες για τις τοπικές και περιφερειακές αρχές, υπό τον όρο ότι οι τυχόν συστάσεις τους δεν θα είναι δεσμευτικές για τις αρχές αυτές, αλλά θα εντάσσονται στα πλαίσια της εθελοντικής καθοδήγησης και διατύπωσης συστάσεων προς όλα τα επίπεδα δημόσιας διοίκησης: ευρωπαϊκό, εθνικό, περιφερειακό και τοπικό.

3.12. Η ΕΤΠ εκφράζει τις ανησυχίες της για γεγονός ότι η Επιτροπή προβαίνει σε διάκριση μεταξύ των παραγόντων «προσέλκυσης» και «απώθησης» στα δύο Πράσινα Βιβλία (με θέμα «Το Δίκτυο των Πολιτών: Αξιοποίηση του δυναμικού των δημόσιων επιβατικών μεταφορών στην Ευρώπη» και «Προς αποτελεσματική και δίκαιη τιμόλογηση των μεταφορών: δυνατότητες πολιτικής για εσωτερικεύση του εξωτερικού κόστους των μεταφορών στην ΕΕ»). Η διάκριση αυτή θεωρείται λανθασμένη. Τα Πράσινα Βιβλία επιδιώκουν τη συνοχή της πολιτικής των μεταφορών. Οι λύσεις που προτείνονται σε αμφότερα τα Πράσινα Βιβλία πρέπει να μελετηθούν από κοινού. Πρέπει να ζητείται η γνώμη των περιφερειακών και τοπικών αρχών και των ομάδων χρηστών για τις διάφορες δυνατότητες επιλογής.

4. Οι προτεινόμενες δραστηριότητες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ανάπτυξη του Δικτύου των Πολιτών

4.1. Το Πράσινο Βιβλίο αναφέρει ότι η Επιτροπή μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη του Δικτύου των Πολιτών μέσω των ακόλουθων τομέων νομικών αρμοδιοτήτων της ΕΕ: τεχνογνωσία (διάδοση σωστών πρακτικών μέσω δικτύου, συγκρότηση Ομάδων Χρηστών, εξέταση εθελοντικών στόχων ή βραβείων, βάσεις δεδομένων για σωστές πρακτικές) 7 έρευνα και ανάπτυξη (συμβολή στην υλοποίηση των πορισμάτων των προγραμμάτων του Τετάρτου Πλαισίου και έρευνα όσον αφορά τις επιπτώσεις των νέων τεχνολογιών και νέων ιδεών στο κανονιστικό πλαίσιο της ΕΕ), Διεθνή Ευρωπαϊκά Δίκτυα (βελτίωση της διασύνδεσης με αστικά και τοπικά συστήματα, αξιολόγηση νέων προτάσεων για τα διευρωπαϊκά δίκτυα με τη χρησιμοποίηση ενός καταλόγου πολιτών), περιφερειακή πολιτική (επιδίωξη καλύτερης συνεργασίας μεταξύ ιδιωτικού και δημόσιου τομέα για τη χρηματοδότηση των προγραμμάτων μεταφορών) 7 κανονιστικό πλαίσιο της ΕΕ (προώθηση της ελευθέρωσης στον τομέα των δημόσιων υπηρεσιών - διαγωνισμοί για την εκχώρηση δικαιωμάτων) και τυποποίηση (ρόλος της ΕΕ όσον αφορά τις προδιαγραφές των αυτοκινήτων, συμπεριλαμβανόμενης της πρόσβασης στα μέσα μεταφοράς, της ασφάλειας, των περιβαλλοντικών θεμάτων, του θορύβου και της ποιότητας του αέρα).

4.2. Η Επιτροπή των Περιφερειών πιστεύει ότι η διασύνδεση σε τοπικά αγροτικά και αστικά συστήματα πρέπει να επεκταθεί σε σχέση με τον προτεινόμενο κανονισμό για τον καθορισμό των όρων με τους οποίους γίνονται δεκτοί στις εθνικές οδικές μεταφορές επιβατών μεταφορείς μη εγκατεστημένοι σε ένα κράτος μέλος (έγγρ. CdR(95) 729), που θα μπορούσε να επιτρέψει σε λεωφορεία τα οποία εκτελούν διεθνή δρομολόγια να επιβιβάζουν και να αποβιβάζουν επιβάτες στο κράτος μέλος υποδοχής.

4.3. Στο Πράσινο Βιβλίο, η Επιτροπή προσδιορίζει επίσης τρεις γενικούς τομείς ενδιαφέροντος: πληροφόρηση, προώθηση και παροχή δυνατοτήτων).

4.4. Οι τομείς της προώθησης και της παροχής δυνατοτήτων επικροτούνται από την ΕΤΠ, επειδή μπορεί να αποδειχθούν χρήσιμοι με διάφορους τρόπους στους περιφερειακούς και τοπικούς φορείς λήψης αποφάσεων. Για παράδειγμα, θα μπορούσε να δημιουργηθεί ένα συναινετικό πλαίσιο για την εφαρμογή τοπικών σχεδίων. Για παράδειγμα, η εξασφάλιση καλύτερης ισορροπίας στη διάρθρωση των αστικών συγκοινωνιών θα μπορούσε να εκληφθεί ως απειλή κατά των ατομικών δικαιωμάτων λόγω του περιορισμού της χρήσης του αυτοκινήτου. Συνεπώς, η λήψη αποφάσεων σε τοπικό ή περιφερειακό επίπεδο ενδέχεται να αποτελέσει το αντικείμενο έντονης αμφισβήτησης. Πράγματι, οι φορείς λήψης αποφάσεων σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο μπορεί να είναι εκείνοι που θα αποτελέσουν το στόχο οποιασδήποτε δημόσιας κριτικής. Η κριτική αυτή ενδέχεται να είναι έντονη ακόμη και εάν ακολουθείται η προσέγγιση του Δικτύου των Πολιτών όσον αφορά το σχεδιασμό των μεταφορών, δηλαδή οι τυχόν περιορισμοί των ιδιωτικών μεταφορών (παράγοντες «προσέλκυσης») λόγω αυξημένων επενδύσεων στις δημόσιες μεταφορές (παράγοντες «απώθησης»). Εντούτοις, ένα μακροπρόθεσμο πλαίσιο της ΕΕ που να έχει γίνει αποδεκτό σε συναινετική βάση από τα Όργανα της ΕΕ και τα διάφορα επίπεδα δημόσιας διοίκησης θα μπορούσε να δημιουργήθει καλύτερο κλίμα για τη λήψη αποφάσεων σε τοπικό επίπεδο.

4.5. Η ΕΕ έχει, επίσης, προσδιορίσει τρόπους με τους οποίους θα μπορούσε να συμβάλει στη διάδοση των καλύτερων πρακτικών σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Και στην περίπτωση αυτή, ο εν λόγω ρόλος της ΕΕ θα μπορούσε να αποδειχθεί ιδιαίτερα χρήσιμος για τους φορείς λήψης αποφάσεων σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Υποστηρίζεται, επίσης, έντονα η διάδοση των ακόλουθων πληροφοριών για τις καλύτερες πρακτικές:

- παράθεση παραδειγμάτων πρωτοβουλιών στον τομέα των δημόσιων μεταφορών που έχουν τύχει ευρείας υποστήριξης από το κοινό,

- καινοτόμες πρωτοβουλίες δημόσιας/ιδιωτικής χρηματοδότησης.

4.6. Η ΕΤΠ επιδοκιμάζει τον κατάλογο χαρακτηριστικών ποιότητας ως ένα κοινό εθελοντικό πρότυπο που μπορεί να αποτελέσει μέσο προώθησης των πρακτικών. Ωστόσο, ο κατάλογος χαρακτηριστικών ποιότητας πρέπει να περιλαμβάνει, ως παράγοντα που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά το σχεδιασμό των σταθμών, την ύπαρξη, όχι μόνο πλατφορμών συνδυασμένων μεταφορών, αλλά και την ανταλλαγή επιβατών που χρησιμοποιούν το ίδιο μέσο μεταφοράς (π.χ. από αστικά σε υπεραστικά λεωφορεία). Πρέπει, επίσης, να ληφθεί υπόψη η σύνδεση αγροτικών και υπαίθριων περιοχών με τις διεθνείς υπηρεσίες, καταβάλλοντας, συγχρόνως, ιδιαίτερες προσπάθειες ώστε να καταστούν συμπληρωματικά τα δίκτυα αστικών υπηρεσιών με τα δίκτυα υπεραστικών συγκοινωνιών. Η ΕΤΠ επικροτεί τα αποτελέσματα του Συστήματος Γαλάζιων Σημαιών για τις καθαρές παραλίες, που έδωσε τη δυνατότητα στους πολίτες να κρίνουν τις επιδόσεις των τοπικών και περιφερειακών αρχών βάσει των ευρωπαϊκών αυτών ενδείξεων. Ωστόσο, πρέπει να αναγνωρισθεί ο πολυσύνθετος χαρακτήρας των συστημάτων μεταφορών και είναι δύσκολο να προβλεφθούν κοινά πρότυπα ή ενδείξεις για τις αστικές, αγροτικές, ορεινές και νησιωτικές περιοχές. Συνεπώς, η ΕΤΠ συνιστά να ταξινομηθούν σε κατηγορίες τα σχετικά βραβεία που προτείνονται για τους πολίτες, με δυνατότητα απονομής βραβείων και καθορισμού προτύπων για τις αστικές, αγροτικές, ορεινές και νησιωτικές περιοχές.

4.7. Ωστόσο, η ΕΤΠ ανησυχεί μήπως οι παραλήπτες των βραβείων θα είναι καθιερωμένοι φορείς καινοτομιών στον τομέα των δημόσιων μεταφορών. Δεδομένου ότι απαιτούνται μακροπρόθεσμες απαιτήσεις και προγραμματισμός για την εξασφάλιση ενός παρόμοιου βραβείου, ορισμένες περιοχές ή τοπικές κοινότητες που καταβάλλουν προσπάθειες για τη βελτίωση του συστήματος δημόσιων μεταφορών, ενδέχεται να μην ενθαρρυνθούν καθόλου από το εν λόγω σύστημα απονομής βραβείων. Συνεπώς, η ΕΤΠ συνιστά να υπάρχουν δύο είδη βραβείων, από τα οποία το ένα να αφορά τις καλύτερες πρακτικές και το άλλο τις προσπάθειες για καλύτερες πρακτικές.

4.8. Η ΕΤΠ προτείνει, επίσης, να συνοδεύεται ο κατάλογος χαρακτηριστικών ποιότητας από τη διατύπωση, σε ετήσια βάση, συμβουλών πολιτικής εκ μέρους της Επιτροπής σχετικά με την υλοποίηση του Δικτύου των Πολιτών. Εάν συμφωνηθούν κοινές αρχές σε επίπεδο εθνικής, περιφερειακής και τοπικής δημόσιας διοίκησης μέσω μιας διαδικασίας διαβουλεύσεων, η Επιτροπή θα μπορούσε να διατυπώσει συστάσεις ή κατευθυντήριες γραμμές πολιτικής που να φανούν χρήσιμες στους εθνικούς, περιφερειακούς και τοπικούς φορείς εφαρμογής των καλύτερων πρακτικών.

4.9. Η ΕΤΠ υποστηρίζει την πρωτοβουλία της Επιτροπής για βελτίωση της δυνατότητας πρόσβασης όλων των χρηστών στις αστικές μεταφορές. Πρέπει να εξασφαλισθεί η ισότιμη πρόσβαση των ατόμων με ειδικές ανάγκες στα δημόσια μέσα μεταφορών. Αυτό θα μπορούσε να επιτευχθεί με τον καθορισμό ορισμένων νέων κριτηρίων απόδοσης από την ΕΕ. Ωστόσο, δεν είναι σκόπιμο να εκδώσει η ΕΕ λεπτομερείς κανονισμούς για τα πρότυπα λειτουργίας. Ωστόσο, άλλες ανάγκες σχετικές με το είδος αυτό μεταφορών πρέπει να ληφθούν υπόψη, π.χ., η μείωση της ρύπανσης, συμπεριλαμβανομένων του θορύβου και της καλύτερης δυνατότητας χειρισμού. Η Επιτροπή πρέπει να λάβει υπόψη την εμπειρία των τοπικών και περιφερειακών αρχών στον τομέα αυτό κατά την επεξεργασία της προβλεπόμενης οδηγίας για τις προδιαγραφές κατασκευής λεωφορείων και πούλμαν.

5. Ο ρόλος που μπορούν να διαδραματίσουν οι περιφέρειες και οι τοπικές κοινότητες στην Ευρώπη για την προώθηση του Δικτύου των Πολιτών σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

5.1. Ένα από τα προβλήματα του Πράσινου Βιβλίου είναι ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ανεπαρκείς δραστηριότητες για την επίτευξη των στόχων της. Συνεπώς, η ΕΤΠ θα επιθυμούσε να υπάρχει μεγαλύτερη συνεργασία για τους στόχους πολιτικής και τους συμπεφωνημένους στόχους εφαρμογής, λαμβάνοντας υπόψη τα διάφορα επίπεδα αρμοδιοτήτων σε όλες τις μορφές δημόσια διοίκησης. Αυτό θα μπορούσε να συμβάλει στην εξασφάλιση της συνοχής κατά την εφαρμογή της πολιτικής σε ολόκληρη την ΕΕ.

5.2. Η ΕΤΠ μπορεί να προσφέρει την υποστήριξή της στην Επιτροπή για την εξασφάλιση της αποτελεσματικής υλοποίησης των ιδεών του Πράσινου Βιβλίου. Ωστόσο, πρέπει να αναγνωρισθεί ότι πρόκειται για μια διαδικασία διπλής κατεύθυνσης, οι δε καινοτομικές εργασίες των τοπικών και περιφερειακών αρχών πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την εφαρμογή της πολιτικής της Επιτροπής (π.χ. στον τομέα της έρευνας και ανάπτυξης της ΕΕ). Στο κεφάλαιο αυτό θα εξετασθούν τα δύο εν λόγω θέματα.

5.3. Σε πολλές περιφέρειες και πόλεις, οι στόχοι και η φιλοσοφία του Δικτύου των Πολιτών έχουν ήδη υλοποιηθεί. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές σε ολόκληρη την ΕΕ είναι υπεύθυνες για την εφαρμογή των πρωτοβουλιών στον τομέα των μεταφορών. Αυτό πρέπει να αναγνωρισθεί σαφώς από την Επιτροπή. Δεν έχει σχεδόν κανένα νόημα να προσπαθεί το Δίκτυο των Πολιτών να ενθαρρύνει τις καινοτομίες σε μια περιφέρεια όταν οι «καινοτομίες» αυτές αποτελούν συνήθεια και πρακτική μιας άλλης περιφέρειας. Συνεπώς, οι αρμοδιότητες και η εμπειρία των τοπικών και περιφερειακών αρχών στον τομέα των μεταφορών αποτελούν βασικό παράγοντα για την επιτυχία του Δικτύου των Πολιτών. Πράγματι, θα μπορούσαν να απονέμονται αναδρομικά βραβεία σε πολίτες για εργασίες που έχουν ήδη αναληφθεί από τις τοπικές και περιφερειακές αρχές. Για παράδειγμα:

- Το Βερολίνο επέτυχε τη συνένωση των συστημάτων μεταφοράς μιας διαιρεμένης πόλης. Το δυτικό τμήμα της πόλης ήταν παλαιότερα τελείως αποκομμένο από το ανατολικό και, ως εκ τούτου, παρατηρούνταν έντονες διαφορές στην όλη δομή της πόλεως. Ο διαχωρισμός αυτός έπρεπε να ξεπεραστεί το συντομότερο δυνατό και το δίκτυο μεταφορών ενοποιήθηκε.

- Η πόλη της Κοπεγχάγης ανέπτυξε ένα καινοτόμο σύστημα διαχείρισης της κυκλοφορίας με έντονους περιορισμούς στάθμευσης, προτεραιότητα των λεωφορείων και συνεχείς επενδύσεις σε μέσα διευκόλυνσης της κυκλοφορίας των ποδηλάτων. Μέσω των εργασιών αυτών, που κάλυπταν ολόκληρη την πόλη, κατέστη δυνατή η ανάπτυξη ενός συστήματος δημόσιων μεταφορών, όπου το 1/3 της κυκλοφορίας στην πόλη αυτή γίνεται με ποδήλατα, 1/3 με δημόσια μέσα μεταφορών και 1/3 με ιδιωτικά αυτοκίνητα.

- Στην ορεινή περιοχή του Τυρόλου, το 80 % του πληθυσμού ζει στο 4,3 % της συνολικής έκτασης. Συνεπώς, οι περισσότερες αρτηρίες βρίσκονται σε περιοχές τόσο αγροτικές όσο και κατοικημένες. Η εκτενής χρήση ιδιωτικών μέσων μεταφοράς στον περιορισμένο αυτό χώρο οδήγησε σε υψηλά επίπεδα διοξειδίου του αζώτου και καταστροφή των δασών. Κατά τη δεκαετία του '90, η τοπική κυβέρνηση επινόησε διάφορους τρόπους επηρεασμού της κατανομής της κυκλοφορίας για την εξασφάλιση καλύτερης ισορροπίας μεταξύ ιδιωτικών και δημόσιων μεταφορών. Για παράδειγμα, αυξήθηκαν και οι δυνατότητες των σιδηροδρόμων σε μια προσπάθεια μείωσης του επιπέδου της κυκλοφορίας.

- Η Περιφέρεια της Μαδρίτης εκτελεί εκτεταμένες εργασίες ώστε να αναπτυχθεί μια πολιτική ασφάλειας για την ανανέωση των δημόσιων μεταφορών.

5.4. Τα παραδείγματα αυτά, που δεν είναι τα μοναδικά, δείχνουν τη σημασία των τοπικών και περιφερειακών αρχών για την εφαρμογή μιας στρατηγικής των Πολιτών. Η παρούσα έκθεση υπέδειξε τρόπους με τους οποίους το Δίκτυο των Πολιτών θα μπορούσε να αναπτυχθεί: σύσταση μιας Ομάδας Φορέων Εφαρμογής, ετήσιες συμβουλές και γεωγραφική κατανομή των βραβείων. Η σημασία των τοπικών και περιφερειακών αρχών για την παροχή υπηρεσιών στον τομέα των μεταφορών συνεπάγεται ότι:

- οποιαδήποτε συμβουλή εκ μέρους της Επιτροπής σχετικά με τις καλύτερες πρακτικές θα πρέπει να βασίζεται σε μια ρύθμιση συνεργασίας με τις τοπικές και περιφερειακές αρχές. Το θέμα αυτό έχει ζωτική σημασία για την ανάπτυξη του Δικτύου των Πολιτών. Τα παραδείγματα καλών πρακτικών που παρουσιάζονται στην έκθεση αυτή και στο ίδιο το Πράσινο Βιβλίο δείχνουν ότι οι προσπάθειες για την υλοποίηση του Δικτύου των Πολιτών έχουν συχνά αναληφθεί ήδη σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Επομένως, το βασικό θέμα είναι η διάδοση πληροφοριών με συγκροτημένο και συνεκτικό τρόπο 7

- τα κριτήρια απονομής βραβείων θα πρέπει να αναθεωρούνται κάθε χρόνο σε συνεργασία με τις τοπικές και περιφερειακές αρχές, δεδομένου ότι η ημερήσια παροχή τοπικών υπηρεσιών στον τομέα των μεταφορών σημαίνει ότι οι καινοτομίες και οι καλύτερες πρακτικές αλλάζουν συνεχώς μορφή 7

- Κάθε Ομάδα Φορέων Εφαρμογής πρέπει να βασίζεται, κατά κύριο λόγο, στην εμπειρία των τοπικών και περιφερειακών αρχών για την εξεύρεση κοινών λύσεων και τον εντοπισμό των προβλημάτων.

5.5. Στο Πράσινο Βιβλίο επισημαίνεται ότι οι δημόσιες μεταφορές πρέπει να αναπτυχθούν σε συνεργασία μεταξύ των αρχών σε διάφορα επίπεδα. Για να υπάρχουν συντονισμένες και προσαρμοσμένες στις ανάγκες των πελατών δημόσιες μεταφορές, πρέπει να διασαφηνισθούν οι ρόλοι και η κατανομή των αρμοδιοτήτων. Ο ρόλος της ΕΕ πρέπει να είναι η υποστήριξη και η προώθηση αναπτυξιακών σχεδίων, καθώς επίσης και η προβολή των καλών πρακτικών. Ωστόσο, η έκδοση λεπτομερών φαινομένων δεν αποτελεί καθήκον της ΕΕ.

5.6. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές πρέπει, επίσης, να αναγνωρισθούν από την Επιτροπή ως φορείς λήψης πρωτοβουλιών στον τομέα των μεταφορών, καθώς επίσης και ως ικανές να επηρεάσουν την προώθηση προγραμμάτων έρευνας και ανάπτυξης. Η ανάπτυξη του Πέμπτου Προγράμματος ΕΤΑ θα πρέπει να βασίζεται στην αξιολόγηση των συνεχών προσπαθειών έρευνας και ανάπτυξης των τοπικών και περιφερειακών αρχών. Οι αρμοδιότητες της ΕΕ στον τομέα αυτό θα πρέπει να συμβάλουν στον εμπλουτισμό των εμπειριών σε τοπικό επίπεδο. Μολονότι η Επιτροπή έχει την πρόθεση να ζητήσει τη γνώμη της ΕΤΠ για το πρόγραμμα έρευνάς της, οι αρχικές προτάσεις της Επιτροπής πρέπει, επίσης, να βασίζονται, εν μέρει, σε μια εξέταση της έρευνας και ανάπτυξης που έχει ήδη αναληφθεί σε τοπικό επίπεδο. Με τον τρόπο αυτό θα εξασφαλισθεί η αναγνώριση του ρόλου των τοπικών κοινοτήτων και περιφερειών στον εν λόγω τομέα και θα διασφαλισθεί η αποφυγή των διπλών εργασιών.

6. Οι επιπτώσεις στις αστικές περιοχές

6.1. Μέτρα πολιτικής για τις μεταφορές πρέπει να εφαρμόζονται σε ευρεία κλίμακα. Δεν πρόκειται να σημειωθεί καμία πρόοδος αν ληφθούν μόνο κάποια από τα μέτρα που ενθαρρύνουν τη χρήση των δημόσιων μέσων μεταφοράς, διότι τότε, έστω κι αν καταβληθούν μεγάλες προσπάθειες, δεν θα επιτευχθεί η σχέση κόστους-οφέλους που συνήθως επιτυγχάνεται με μέτρα ευρείας κλίμακας.

6.2. Η επένδυση κεφαλαίων στην ανάπτυξη δημόσιων μεταφορών είναι ιδιαίτερα πολύτιμη, επειδή αποφέρει εξωτερικά οφέλη. Ωστόσο, τα οφέλη προκύπτουν μόνο μακροπρόθεσμα και, για το λόγο αυτό, απαιτούν σημαντικούς χρηματοδοτικούς πόρους. Χρειάζεται πιο εμπεριστατωμένη εξέταση των τρόπων δημιουργίας των χρηματοοικονομικών προϋποθέσεων για την εφαρμογή προγραμμάτων στον τομέα των δημόσιων μεταφορών.

6.3. Στο Πράσινο Βιβλίο αναφέρονται εν συντομία τα υποχρεωτικά μέτρα, διότι δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν μεταρρυθμίσεις ούτε αλλαγές συμπεριφοράς χωρίς να εξεταστεί το θέμα των αυτοκινήτων ιδιωτικής χρήσεως στις πόλεις. Τα δημόσια μέσα μεταφοράς δεν μπορούν να συγκριθούν με τα αυτοκίνητα ιδιωτικής χρήσεως σε ό,τι αφορά τη συχνότητα και την κινητικότητα, και συνήθως τα ιδιωτικής χρήσεως αυτοκίνητα υπερισχύουν των δημόσιων μέσων μεταφοράς λόγω ταχύτητας. Για το λόγο αυτό δεν είναι δυνατό να τεθεί σε λειτουργία ένα βιώσιμο σύστημα μεταφορών, ιδιαίτερα στις μεγάλες πόλεις, χωρίς τον περιορισμό των αυτοκινήτων και την πρόωθηση των δημόσιων μέσων μεταφοράς.

6.4. Απαιτείται και είναι δυνατή η βελτίωση των υπηρεσιών στον τομέα των δημόσιων μέσων μεταφοράς, διασφαλίζοντας την ποιότητα των εν λόγω υπηρεσιών. Σε πολλές χώρες υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης της αποτελεσματικότητας των οργανισμών δημόσιων μεταφορών, αλλά η βελτίωση της αποτελεσματικότητας της λειτουργίας τους ενδέχεται να δυσχεραίνεται για ιστορικούς λόγους. Από την άλλη πλευρά, τα δημοκρατικώς εκλεγμένα όργανα πρέπει να μπορούν να αποφασίζουν όσον αφορά τη διαδρομή, την προσφορά και την τιμή του εισιτηρίου των μέσων μεταφοράς. Τα θέματα σχετικά με τον προγραμματισμό, την οργάνωση και την εξασφάλιση κατάλληλων υπηρεσιών στον τομέα των μεταφορών πρέπει να παραμείνει τμήμα των δημοκρατικά εκλεγμένων οργάνων. Για να εξασφαλισθεί η συνεκτίμηση της ποικιλομορφίας των εθνικών και περιφερειακών σχημάτων, πρέπει να είναι δυνατό να υπαχθούν οι βασικοί τομείς παροχής υπηρεσιών (π.χ. ο λειτουργικός προγραμματισμός και ο καθορισμός των κομίστρων στις δημόσιες επιβατικές μεταφορές) στις αρμοδιότητες ιδιωτικών οργανισμών στο πλαίσιο των υφιστάμενων ευρωπαϊκών και εθνικών υπηρεσιών. Παρόλο που ο ανταγωνισμός θα μπορούσε να συμβάλει στη μείωση των εξόδων διαχείρισης των δημόσιων μεταφορών, οι τελευταίες δεν μπορούν ανταπεξέλθουν μόνο με τα έσοδα από την πώληση των εισιτηρίων. Για το λόγο αυτό απαιτούνται επιχορηγήσεις ούτως ώστε τα δημόσια μέσα μεταφοράς να μπορούν να ανταγωνίζονται τα ιδιωτικής χρήσεως αυτοκίνητα εφόσον οι ιδιοκτήτες τους υποτιμούν τα έξοδα που συνεπάγεται η χρήση τους και αποφασίζουν να τα χρησιμοποιούν περιστασιακά.

6.5. Στο Πράσινο Βιβλίο με τίτλο «Αξιοποίηση του δυναμικού των δημόσιων επιβατικών μεταφορών στην Ευρώπη» (έγγρ. COM(95) 691 τελικό), η Επιτροπή εξετάζει διάφορες δυνατότητες πολιτικής γα την εσωτερικοποίηση του εξωτερικού κόστους των μεταφορών. Ωστόσο, δεν υποβάλλονται συγκεκριμένες προτάσεις για τη μείωση της συμφόρησης και της ρύπανσης που προκαλούν οι αστικές μεταφορές.

6.6. Τα μεγάλα συστήματα μεταφορών (διευρωπαϊκά δίκτυα) δεν θα λειτουργήσουν αν δεν υπάρξουν σωστές διασυνδέσεις με τα τοπικά δίκτυα. Τα αεροδρόμια και οι λιμένες πρέπει επίσης να ενσωματωθούν στα τοπικά δίκτυα. Αν δοθεί προτεραιότητα στο διευρωπαϊκό δίκτυο, πρέπει να προωθηθούν τα σχέδια που εναρμονίζονται με το Πράσινο Βιβλίο «Το Δίκτυο των Πολιτών». Χρειάζεται επίσης χρηματοδότηση από την ΕΕ των σχεδίων που είναι σημαντικά για τα τοπικά συστήματα των δημόσιων μεταφορών και τα οποία συνδέονται με το διευρωπαϊκό δίκτυο. Η σημασία των δικτύων μεταφορών δεν βασίζεται στην κατασκευή του δικτύου αυτού καθεαυτού, αλλά στη δημιουργία μιας υποδομής που να προωθήσει αργότερα νέες ευκαιρίες απασχόλησης και περιφερειακής ανάπτυξης.

6.7. Προτεραιότητα θα πρέπει να δοθεί επίσης στα μέτρα που συμβάλλουν στην ανάπτυξη των δημόσιων μεταφορών. Πρέπει να διατεθούν περιορισμένοι πόροι μέσω αξιολόγησης που να βασίζεται σε διάφορα κριτήρια και όχι μόνο σε οικονομικές παραμέτρους, όπως π.χ. σε κριτήρια σχετικά με τα κοινωνικά οφέλη που εκφράζουν οι στόχοι του άρθρου 130α της Συνθήκης (βλ. σημείο 3.8.). Το κέντρο βάρος των μέτρων είναι συνεπώς εκεί όπου υπάρχει μεγαλύτερη κυκλοφορία δηλαδή στις αστικές ζώνες.

6.8. Η ανάπτυξη της τηλεματικής είναι σημαντική αλλά δεν μπορεί να υποκαταστήσει την επέκταση των συστημάτων μεταφορών. Ένα μέτρο που θα μπορούσε να εξετάσει η ΕΕ είναι η προώθηση του συστήματος αυτόματων πληρωμών για την κυκλοφορία των αυτοκινήτων στις αστικές ζώνες.

6.9. Για την ανάπτυξη νέων λύσεων απαιτείται η δοκιμή τους στην πράξη. Για το λόγο αυτό η ΕΕ θα πρέπει να προβεί σε ευρείες πειραματικές ενέργειες στον τομέα των μεταφορών. Με τις ενέργειες αυτές θα εφαρμοστούν στην πράξη διάφοροι συνδυασμοί μέτρων και θα εκτιμηθούν οι επιπτώσεις τους. Η ΕΕ θα πρέπει επίσης να χρηματοδοτήσει μέτρα βάσει των οποίων οι πόλεις θα εκπονήσουν νέα σχέδια, έστω κι αν ενέχουν κινδύνους. Τα σχέδια και τα αποτελέσματά τους θα πρέπει να αποθηκευτούν σε οργανωμένη τράπεζα δεδομένων που θα πρέπει να δημιουργηθεί επί τούτου.

6.10. Η κυκλοφορία στις πόλεις που περιλαμβάνει κατά κύριο λόγο τα δημόσια μέσα μεταφοράς εξοικονομεί χώρο για την κυκλοφορία και μειώνει τις βλαβερές επιπτώσεις στο περιβάλλον. Ο υπολογισμός αυτών των εξωτερικών πλεονεκτημάτων στις εσωτερικές δαπάνες των δημόσιων μεταφορών σημαίνει ότι δεν χρειάζεται να καλυφθούν όλα τα έξοδα με τα έσοδα από τα εισιτήρια, αλλά ότι ο δήμος έχει κάθε συμφέρον να επιχορηγήσει εν μέρει αυτή τη μορφή μεταφορών. Πράγματι, είναι σημαντικό να εξετάσει η ΕΕ προσεκτικά την ανάπτυξη μορφών χρησιμοποίησης των δημόσιων μεταφορών.

7. Συμπληρωματικά θέματα

7.1. Η ΕΤΑ καλεί την Επιτροπή των Περιφερειών να εξετάσει τα ακόλουθα θέματα:

α) Την εξασφάλιση υποδομών προσαρμοσμένων στα ιδιάζοντα προβλήματα αγροτικών ζωνών και αραιοκατοικημένων περιοχών, ώστε να επέλθουν βελτιώσεις όσον αφορά την αναμονή των λεωφορείων, να διευκολυνθούν οι συνδέσεις μεταξύ διαφόρων δρομολογίων και να τονωθεί η χρησιμοποίησή τους.

β) Την ενθάρρυνση των φορέων παροχής υπηρεσιών να αποκτήσουν το άριστο μέγεθος και να επεκταθούν από μικρές γραμμικές μονάδες σε μεγάλες περιφερειακές μονάδες που να είναι σε θέση να εγγυηθούν υψηλό επίπεδο ασφάλειας και ικανοποίησης των αναγκών των χρηστών.

γ) Την εξεύρεση νέων τρόπων επίλυσης των σοβαρών προβλημάτων έλλειψης πληροφοριών για τις υφιστάμενες δυνατότητες μεταφορών στις σχετικές ζώνες, ώστε να διευκολυνθεί η υποκατάσταση του ιδιωτικού αυτοκινήτου από δημόσιες μεταφορές. Οι τρόποι αυτοί πρέπει να είναι, μεταξύ άλλων, η δημιουργία βάσεων δεδομένων για τις δημόσιες υπηρεσίες μεταφορών, που να διευκολύνουν την αναβάθμιση της ενημέρωσης και να εξασφαλίζουν την ευχερή πρόσβαση των πολιτών.

δ) Την εξέταση του θέματος της βελτίωσης των σιδηροδρομικών δικτύων στις διαμεθοριακές περιοχές, όπου, λόγω της περιφερειακής θέσεως, οι σιδηρόδρομοι δεν αναπτοκρίνονται στις προσδοκίες του δυναμικού των περιοχών αυτών.

8. Συμπεράσματα

8.1. Στην παρούσα γνωμοδότηση εκτίθενται οι απόψεις της Επιτροπής των Περιφερειών για το Πράσινο Βιβλίο του αρμόδιου για τις μεταφορές Επιτρόπου σχετικά με το «Δίκτυο των Πολιτών: αξιοποίηση το δυναμικού των δημόσιων επιβατικών μεταφορών στην Ευρώπη». Η ΕΤΠ:

α) επιδοκιμάζει το Πράσινο Βιβλίο, θεωρώντας ως σφαιρικό πλαίσιο για την ανάπτυξη της πολιτικής μεταφορών της ΕΕ,

β) υποστηρίζει την αρχή της επικουρικότητας και συνεργασίας μεταξύ όλων των επιπέδων δημόσιας διοίκησης για την εξασφάλιση της υλοποίησης του δικτύου και τονίζει το σημαντικό ρόλο που πρέπει να διαδραματίζουν οι τοπικές και περιφερειακές αρχές για την ανάπτυξη του δικτύου,

γ) επισημαίνει το σημαντικό έργο που έχουν επιτελέσει μέχρι σήμερα οι τοπικές και περιφερειακές αρχές για την ανάπτυξη του Δικτύου των Πολιτών και ζητεί από την ΕΕ να υποστηρίξει την ανταλλαγή εμπειριών στον τομέα της διαπεριφερειακής, διακρατικής και διασυνοριακής συνεργασίας,

δ) ζητεί να υπάρχει συνοχή σε όλους τους τομείς πολιτικής της ΕΕ, βάσει του άρθρου 130α της Συνθήκης,

ε) επικροτεί τη σύσταση δικτύων ομάδων χρηστών και προτείνει, επίσης, να συγκροτηθούν δίκτυα Ομάδων Φορέων Εφαρμογής και τονίζει ότι ο ρόλος της ΕΕ πρέπει να είναι η υποστήριξη και η τόνωση της ανάπτυξης των δημόσιων μεταφορών και όχι η έκδοση λεπτομερών και δεσμευτικών κανονισμών,

στ) ζητεί να εξετασθεί παράλληλα και το Πράσινο Βιβλίο για την τιμολόγηση των μεταφορών,

ζ) επιδοκιμάζει το προτεινόμενο σύστημα βραβείων, αλλά προτείνει να βασίζονται τα βραβεία σε περιφερειακά χαρακτηριστικά και στάδια εφαρμογής,

η) ζητεί την παροχή συμβουλών σε ετήσια βάση σχετικά με το Δίκτυο των Πολιτών,

θ) υποστηρίζει ότι οι καινοτομίες των τοπικών και περιφερειακών αρχών πρέπει να εξετάζονται από την Επιτροπή ώστε να αποφεύγονται οι διπλές εργασίες κατά την εφαρμογή των πολιτικών της ΕΕ.

Συμπεράσματα για τη συμβολή της Επιτροπής «Μεταφορές και δίκτυα επικοινωνιών» (κεφάλαιο 6)

ι) προτείνει να εξετασταθούν από κοινού οι παράγοντες «προσέλευσης και απώθησης» για να διευκολυνθεί η μείωση της κυκλοφορίας στις πόλεις,

ια) ζητεί ο κατάλληλος προγραμματισμός, οργάνωση και εξασφάλιση υπηρεσιών στον τομέα των μεταφορών να παραμείνει αρμοδιότητα των δημοκρατικά εκλεγμένων οργάνων για να ληφθεί υπόψη η ποικιλομορφία των εθνικών και περιφερειακών σχημάτων, οι δε βασικοί τομείς όσον αφορά την παροχή υπηρεσιών (π.χ. ο προγραμματισμός της προσφοράς και ο καθορισμός των κομίστρων) να υπάγεται στην αρμοδιότητα των ιδιωτικών οργανισμών στα πλαίσια των υφιστάμενων εθνικών και κοινοτικών νόμων,

ιβ) ζητεί την ενσωμάτωση των διευρωπαϊκών δικτύων με τα τοπικά, εθνικά και διεθνή δίκτυα μεταφορών, ως προϋπόθεση για την κατασκευή των δικτύων αυτών,

ιγ) προτείνει να θεωρείται η τηλεματική ως μέσο προώθησης λύσεων στα προβλήματα της κυκλοφορίας,

ιδ) ζητεί να εφαρμοσθεί μία σειρά νέων πρότυπων προγραμμάτων για τον έλεγχο των νέων πολιτικών στον τομέα των μεταφορών και να εξετασθούν νέες μορφές χρηματοδοτήσης των δημόσιων μεταφορών.

Βρυξέλλες, 13 Ιουνίου 1996.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών

Pasqual MARAGALL i MIRA