Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την "Πρόταση σύστασης του Συμβουλίου με την οποία καθορίζονται μίνιμουμ κριτήρια περιβαλλοντικών επιθεωρήσεων στα κράτη μέλη"

(1999/C 374/12)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την πρόταση σύστασης του Συμβουλίου με την οποία καθορίζονται μίνιμουμ κριτήρια περιβαλλοντικών επιθεωρήσεων στα κράτη μέλη (COM(1998) 772 τελικό - 98/0358 (COD) - πρώην 98/0358 (SYN)),

έχοντας υπόψη την απόφαση του Συμβουλίου της 16ης Ιουλίου 1999 να ζητήσει, σύμφωνα με το άρθρο 265 και 175, πρώτη παράγραφος, της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, τη γνωμοδότηση της ΕΤΠ για το θέμα αυτό,

έχοντας υπόψη τον κατάλογο της Επιτροπής του Μαΐου 1999, με τις σε εκκρεμότητα προτάσεις, για τις οποίες η θέση σε ισχύ της Συνθήκης Άμστερνταμ συνεπάγεται την μεταβολή νομικής τους βάσης ή/και της διαδικασίας, (SEC(1999) 580 τελικό)μ,

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της, της 15ης Ιουλίου 1998, με την οποία υιοθετήθηκε το πρόγραμμα εργασίας για το 1998 της επιτροπής 4 "Χωροταξία, αστικές πολιτικές, ενέργεια, περιβάλλον" και της ανατίθεται η επεξεργασία της σχετικής γνωμοδότησης,

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 179/99 rιv.1) που υιοθέτησε κατά πλειοψηφία η επιτροπή 4 στις 28 Ιουνίου 1999 με βάση την εισηγητική έκθεση της κας Margaret Eaton, Ηνωμ. Βασίλειο, ΕΛΚ,

υιοθέτησε κατά την 30ή σύνοδο ολομέλειας της 15ης και 16ης Σεπτεμβρίου 1999 (συνεδρίαση της 16ης Σεπτεμβρίου), την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών αναγνωρίζει ότι τα τελευταία χρόνια έχει αυξηθεί ο προβληματισμός όσον αφορά την κατάσταση εφαρμογής και επιβολής της κοινοτικής νομοθεσίας και ότι είναι ανάγκη να εξασφαλισθεί η εφαρμογή των ελάχιστων κριτηρίων για τις επιθεωρήσεις των βιομηχανικών εγκαταστάσεων. Είναι σημαντικό να επέλθουν πρακτικές βελτιώσεις στο υπάρχον σύστημα επιθεώρησης.

2. Πεδίο εφαρμογής της γνωμοδότησης

2.1. Η γνωμοδότηση αναφέρεται σε ρύπανση της ατμόσφαιρας, του νερού και της γης από εντοπισμένες πηγές πράγμα για το οποίο υπάρχουν ρυθμίσεις στο κοινοτικό δίκαιο. Οι διατάξεις της πρότασης θα τεθούν σε εφαρμογή κατά το πρώτο στάδιο των περιβαλλοντικών επιθεωρήσεων βιομηχανικών εγκαταστάσεων και άλλων επιχειρήσεων των οποίων εκπομπές ή/και απορρίψεις στο περιβάλλον ή δραστηριότητες που οδηγούν σε αυτές, υπόκεινται έγκρισης ή άδειας δυνάμει της κοινοτικής νομοθεσίας. Η κοινοτική περιβαλλοντική νομοθεσία υποχρεώνει τα κράτη μέλη να διασφαλίσουν ότι ορισμένες εκπομπές και απορρίψεις ή δραστηριότητες που οδηγούν σε αυτές τηρούν τις απαιτήσεις για την εκ των προτέρων έκδοση αδείας ή έγκρισης. Βιομηχανικές εγκαταστάσεις και άλλες επιχειρήσεις ("ελεγχόμενες εγκαταστάσεις") που υπόκεινται στις απαιτήσεις αυτές επιθεωρούνται ή πρέπει να επιθεωρούνται από τις αρμόδιες αρχές. Η εκπόνηση κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τα ελάχιστα κριτήρια που πρέπει να έχουν οι περιβαλλοντικές αυτές απαιτήσεις θα διασφαλίζουν ότι λαμβάνονται τα πρώτα μέτρα για την επίτευξη ενός ισοδύναμου επιπέδου επιθεωρήσεων σε όλη την Κοινότητα. Η επίτευξη ενός ισοδύναμου επιπέδου επιθεωρήσεων θα έχει επίσης το πλεονέκτημα ότι θα αποτραπεί η διαστρέβλωση του ανταγωνισμού.

2.2. Η ΕΤΠ συμφωνεί με τους όρους που καθορίζονται για το πεδίο εφαρμογής και τους ορισμούς όσον αφορά τις περιβαλλοντικές επιθεωρήσεις και επιδοκιμάζει το σκοπό ότι οι περιβαλλοντικές επιθεωρήσεις πρέπει να στοχεύουν σε ένα υψηλό επίπεδο περιβαλλοντικής προστασίας. Η ΕΤΠ εγκρίνει επίσης τους όρους που αναφέρονται:

- στην εκπόνηση σχεδίων για την εκτέλεση περιβαλλοντικών επιθεωρήσεων, τα οποία θα τίθενται στη διάθεση του κοινού σύμφωνα με τις διατάξεις της οδηγίας 90/313/ΕΟΚ,

- στη διερεύνηση δυστυχημάτων, ατυχημάτων και στη διαπίστωση της μη συμμόρφωσης όταν είναι σοβαράς μορφής.

2.3. Η ΟΚΕ κρίνει ότι η διάθεση λεπτομερών στοιχείων σχετικά με τις επιθεωρήσεις των εγκαταστάσεων καθώς και η εκπόνηση των εκθέσεων και η αναφορά πορισμάτων που στηρίζονται στις επιθεωρήσεις αυτές, θα πρέπει να επιβληθούν μετά από τη διευκρίνηση, στο μέτρο του δυνατού σε συνεργασία με το Impel, των κατωτέρω:

- ποια στοιχεία σκοπεύει να συγκεντρώσει η Επιτροπή και για ποιο σκοπό·

- ποιες θα είναι οι πρακτικές συνέπειες της εισαγωγής αυτής, όχι μόνο για την Επιτροπή αλλά και για τους οργανισμούς επιθεώρησης των κρατών μελών·

- ποιες θα είναι οι ανάγκες σε ανθρώπινο δυναμικό, τόσο στην Επιτροπή όσο και στα κράτη μέλη·

- ποιες άλλες εναλλακτικές λύσεις μπορούν να οδηγήσουν στη συγκέντρωση των στοιχείων αυτών.

Σε αυτό το πλαίσιο η ΟΚΕ θεωρεί εφικτή την κατάρτιση ενός εντύπου περιβαλλοντικών αδειών, κατάλληλου προς χρήση σε διεθνές επίπεδο, εκ μέρους της Επιτροπής, σε συνεργασία με το Impel. Κατ' αυτόν το τρόπο θα δημιουργηθεί κατάλληλη βάση για την κατάρτιση των απαραίτητων εκθέσεων. Ωστόσο, πριν από την οριστική εισαγωγή αυτού του εντύπου θα πρέπει να ισχύει μια μεταβατική περίοδος.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η ΕΤΠ, έχοντας επίγνωση της ανάγκης για τον καθορισμό παρόμοιων ελάχιστων κριτηρίων για τις περιβαλλοντικές επιθεωρήσεις, κρίνει ότι είναι πολύ σημαντικό να επιτευχθεί ο καθορισμός ελάχιστων προδιαγραφών σε όλα τα κράτη μέλη και ότι ο σκοπός αυτός συμφωνεί με την ανακοίνωση της Επιτροπής και την απόφαση του Συμβουλίου με τις οποίες προβλεπόταν η ανάθεση κάποιου ρόλου στο Impel (το Δίκτυο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την εφαρμογή και επιβολή της κοινοτικής νομοθεσίας) στον τομέα αυτόν. Οι περιφέρειες θα συμμετάσχουν και θα συνεργασθούν με το δίκτυο Impel στον καθορισμό των ελάχιστων κριτηρίων για τις περιβαλλοντικές επιθεωρήσεις, καθώς και στην εφαρμογή τους.

3.2. Η ΕΤΠ αναγνωρίζει ότι η οδηγία 96/61/ΕΚ του Συμβουλίου σχετικά με την ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχο της ρύπανσης θα σημαίνει τη διαμόρφωση ενδεικτικών προτύπων επιδόσεων και την πιο ομοιόμορφη ρύθμιση για τις πλέον ρυπογόνες επιχειρήσεις.

3.3. Η ΕΤΠ αναγνωρίζει ότι σε ορισμένα κράτη μέλη η χορήγηση αδείας και ο έλεγχος είναι εκ παραδόσεως αρμοδιότητα, εκτός των εθνικών αρχών, και των τοπικών και των περιφερειακών αρχών. Το σχέδιο σύστασης θα πρέπει να καθιστά δυνατή τη συνέχιση της εφαρμογής των υφιστάμενων και δοκιμασμένων συστημάτων σε τοπικό και σε περιφερειακό επίπεδο.

3.4. Η ευθύνη της επιθεώρησης αποτελεί βασικό στοιχείο στο γενικό προβληματισμό. Η ανταλλαγή υπαλλήλων μεταξύ των διαφόρων οργανισμών και μεταξύ των κρατών μελών καθώς και άλλα μέτρα για να διασφαλισθεί η ανταλλαγή εμπειριών θα συμβάλουν στις προσπάθειες που απαιτούνται για να επιτευχθεί η συμμόρφωση προς τα πρότυπα. Για να καταστεί δυνατή η συμμόρφωση αυτή, απαιτείται η καθιέρωση ενός αποτελεσματικού συστήματος κατάρτισης σε όλα τα κράτη μέλη. Για τη λειτουργία του εν λόγω συστήματος θα απαιτηθούν πρόσθετοι πόροι.

3.5. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι η οικολογική διαχείριση και το σύστημα ελέγχου της Κοινότητας αποτελούν όχι μόνο μία χρήσιμη πηγή πληροφόρησης, στο πλαίσιο των περιβαλλοντικών επιθεωρήσεων αλλά παρέχουν, επίσης, ένα πλαίσιο το οποίο δίνει τη δυνατότητα στις ελεγχόμενες εγκαταστάσεις να ανασυγκροτήσουν τις σημαντικές περιβαλλοντικές πτυχές τους με συστηματικό τρόπο, ο οποίος θα ενισχύει το σκοπό της προσπάθειας για συμμόρφωση που υποβάλλουν όλα τα κράτη μέλη. Η διαχείριση και το σύστημα των περιβαλλοντικών ελέγχων δεν μπορούν σε καμία περίπτωση να υποκατασταθούν από τις περιβαλλοντικές επιθεωρήσεις. Στις εντεταλμένες επιθεωρήσεις θα πρέπει να προσδιορίζεται ο στόχος, καθώς και ο τρόπος επίβλεψής τους από την αρμόδια αρχή.

3.6. Η ΕΤΠ φρονεί ότι για κάθε ελεγχόμενο τομέα δράσης και για κάθε τύπο ελεγχόμενης εγκατάσταση πρέπει να υπάρχει ένα σχέδιο επιθεώρησης στο οποίο θα πρέπει να αναφέρονται τόσο ο ελάχιστος αριθμός επισκέψεων όσο και η ανώτατη χρονική περίοδος που μεσολαβεί μεταξύ των εξονυχιστικών επιθεωρήσεων. Πρέπει να αποφευχθεί ο υπερβολικός αριθμός ελέγχων αλλά συγχρόνως κάθε επιτρεπόμενος έλεγχος πρέπει να υποβάλλεται σε λεπτομερή και τακτική εξέταση άλλως η έγκριση και οι όροι θα είναι περιττοί (αφού τόσο η διαδικασία όσο και τα πρότυπα που πρέπει να πληρούνται μεταβάλλονται). Ο ανώτατος αριθμός περιόδων ανασκόπησης πρέπει να θεωρηθεί ως ένα δίχτυ ασφαλείας διότι η ανασκόπηση των όρων συνδυαζόμενη με τη χορήγηση αδείας από τις αρμόδιες αρχές πρέπει να συνεχισθεί και στο μέλλον.

3.7. Η ΕΤΠ φρονεί ότι θα πρέπει να καθορισθεί ο ανώτατος αριθμός εξονυχιστικών επισκοπήσεων για τους διάφορους βιομηχανικούς τομείς. Η ΕΤΠ προτείνει να ανατεθεί ο σχετικός ρόλος στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος - πιθανόν το Impel να μπορεί επίσης να παρέχει συμβουλές. Για τον καθορισμό του ανώτατου αριθμού περιόδων ανασκόπησης, σχετικά με ένα συγκεκριμένο τομέα, θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν τα εξής κριτήρια:

- Ο αναμενόμενος ρυθμός τεχνολογικών μεταβολών,

- Το ενδεχόμενο να αναλάβουν οι διαχειριστές του τομέα, κατόπιν ιδίας πρωτοβουλίας, τη διενέργεια τεχνολογικών βελτιώσεων,

- Ο κίνδυνος και το επίπεδο των περιβαλλοντικών επιπτώσεων που συνδέονται με τον τομέα,

- Το κόστος της ανασκόπησης για τους ελεγχόμενους και την ελεγχόμενη βιομηχανία,

- Η ανάγκη για τον συνδυασμό των διαφόρων περιόδων ανασκόπησης όσον αφορά τους διάφορους τομείς ώστε να υπάρχει εναρμόνιση μεταξύ τους, προκειμένου να αποτραπεί η δημιουργία υπερβολικού φόρτου εργασίας,

- Η διενέργεια των ανασκοπήσεων με βάση τα έγγραφα αναφοράς για τις βέλτιστες ισχύουσες τεχνολογίες,

- Οι τομεακοί επενδυτικοί κύκλοι,

- Κατά πόσον εφαρμόζει ή όχι ο διαχειριστής ένα σύστημα περιβαλλοντικής διαχείρισης όπως το EMAS ή το ISO 14001.

3.8. Μέχρι σήμερα, δεν υπάρχει υποχρέωση να τίθενται στη διάθεση του κοινού τα στοιχεία των επιθεωρήσεων, μολονότι η ελευθερία πρόσβασης στην πληροφόρηση για περιβαλλοντικά θέματα, θεσπίσθηκε από την οδηγία 90/313/ΕΟΚ της 7ης Ιουνίου 1990. Η ΕΤΠ επιδοκιμάζει την πρόταση για τη διάθεση στο κοινό των στοιχείων της επιθεώρησης και φρονεί ότι αυτό θα συντελέσει τα μέγιστα στην ανάπτυξη της εμπιστοσύνης του κοινού προς το ρυθμιστικό καθεστώς. Αναγνωρίζεται ότι ορισμένες επιθεωρήσεις θα έχουν ως αποτέλεσμα τη συλλογή πληροφοριών οι οποίες είτε θεωρούνται ως ευαίσθητες από εμπορική σκοπιά, είτε, εφόσον γνωστοποιηθούν, μπορούν να προκαλέσουν ενδεχομένως προβλήματα ως προς την εθνική ασφάλεια. Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες οι επιχειρήσεις επιθυμούν να ασκήσουν το δικαίωμά τους για εμπιστευτικότητα, θα πρέπει να υποχρεούνται να παρέχουν στον ρυθμιστικό φορέα στοιχεία προς υποστήριξη της θέσης τους. Οι εφέσεις κατά των αποφάσεων θα πρέπει να εξετάζονται από ανεξάρτητο διαιτητή, ενδεχομένως στα πλαίσια ενός δικαστικού συστήματος.

3.9. Η ΕΤΠ επισημαίνει ότι οι τοπικές αρχές αποτελούν το πρώτο σημείο επαφής του κοινού που ζητά πληροφορίες για τις βιομηχανικές εγκαταστάσεις. Στη περίπτωση που υπάρχουν περισσότερες από μία αρμόδιες υπηρεσίες για την διενέργεια των επιθεωρήσεων, οι εν λόγω υπηρεσίες θα πρέπει να υιοθετήσουν από κοινού ρυθμίσεις που θα διασφαλίζουν ότι οι τοπικές αρχές θα είναι σε θέση να ανταποκρίνονται σε όλα τα λογικά αιτήματα σχετικά με περιβαλλοντικές πληροφορίες, όπως καθορίζεται στην οδηγία 90/313/ΕΟΚ, ανεξάρτητα από το εάν η τοπική αυτή αρχή αποτελεί ή όχι τη σχετική υπηρεσία επιθεώρησης.

3.10. Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι η διερεύνηση δυστυχημάτων, ατυχημάτων και περιπτώσεων μη συμμορφώσεως προς την νομοθεσία της ΕΚ, εφόσον αυτά είναι σοβαρά, είτε υποπίπτουν στην αντίληψη των αρχών μέσω καταγγελιών, είτε με άλλο τρόπο, διενεργείται από την αρμόδια αρχή προκειμένου:

α) να διευκρινίζονται τα αίτια του συμβάντος και της επιπτώσεώς του στο περιβάλλον, οι ευθύνες και οι ενδεχόμενες υποχρεώσεις περί του συμβάντος και των επιπτώσεών του και να υποβάλλονται τα απαραίτητα συμπεράσματα στις αρμόδιες για την εφαρμογή αρχές, εφόσον διαφέρουν από τις αρχές που είναι αρμόδιες για την επιθεώρηση·

β) να μετριάζονται και όπου είναι δυνατό, να επανορθώνονται οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις του συμβάντος με την ανάληψη ενδεδειγμένων δράσεων εκ μέρους των φορέων και των αρχών·

γ) να προσδιορίζεται ένα είδος δράσεως που πρέπει να αναληφθεί στο μέλλον για να αποφευχθεί η επανάληψη δυστυχημάτων, ατυχημάτων και περιπτώσεων μη συμμορφώσεως και

δ) να επιβάλλονται μέτρα ή κυρώσεις, όπου χρειάζεται.

4. Το κόστος εφαρμογής για τις τοπικές αρχές

4.1. Η ΕΤΠ φρονεί ότι ακόμη και αν υιοθετηθούν τα εν λόγω ελάχιστα πρότυπα, αυτό θα συντελέσει στην δημιουργία πρόσθετων δαπανών για τις αρμόδιες αρχές. Υποστηρίζει την πρόταση να επανεξετάσει η Επιτροπή το θέμα της οικονομικής ενίσχυσης όταν εξετάζονται οι εκθέσεις των κρατών μελών για την ανάληψη της κατάλληλης δράσης. Κατά τη στιγμή αυτή, η ΟΚΕ συνιστά μεταξύ του φάσματος των διαφόρων επιλογών χρηματοδότησης να εξετασθεί και η αρχή του "ο ρυπαίνων πληρώνει."

5. Τελικά σχόλια

5.1. Η ΕΤΠ αναγνωρίζει ότι ο έλεγχος των εγκαταστάσεων αποτελεί σημαντικό "παράγοντα υγείας" για τα κράτη μέλη και ότι η εισαγωγή θεσπισμένων προτύπων επιθεωρήσεων πρέπει να θεωρηθεί ως θετικό μέτρο προκειμένου να διασφαλισθεί η συμμόρφωση με την κοινοτική νομοθεσία. Ένας άλλος στόχος των επισκέψεων στις εγκαταστάσεις θα πρέπει να είναι η διασφάλιση ότι οι φορείς εκμετάλλευσης εφαρμόζουν το EMAS ή άλλο παρόμοιο σύστημα.

5.2. Η ΕΤΠ επιδοκιμάζει την αποφασιστικότητα της Επιτροπής για την επίτευξη συνεχών βελτιώσεων όσον αφορά τα πρότυπα των περιβαλλοντικών επιθεωρήσεων και υποστηρίζει το συνεχιζόμενο έργο στον σημαντικό αυτό τομέα.

5.3. Η ΕΤΠ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να υποβάλλει μελλοντικά συστάσεις αναφορικά με άλλους τομείς της οικονομικής και διοικητικής δραστηριότητας που έχουν επιπτώσεις στο περιβάλλον.

Βρυξέλλες, 16 Σεπτεμβρίου 1999.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Manfred DAMMEYER