Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Εφαρμογή των συμφωνιών ελεύθερων συναλλαγών 1 Ιανουαρίου 2018 — 31 Δεκεμβρίου 2018»

[COM(2019) 455 final]

(2020/C 364/23)

Εισηγήτρια: η κ.

Tanja BUZEK

Συνεισηγητής: ο κ.

Alberto MAZZOLA

Αίτηση γνωμοδότησης Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 19.12.2019 Νομική βάση Άρθρο 32 παράγραφος 1 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης Αρμόδιο τμήμα Εξωτερικές σχέσεις Υιοθετήθηκε από το τμήμα 16.6.2020 Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια 16.7.2020 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 553 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) 203/0/7

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Η πανδημία της νόσου COVID-19 είχε σοβαρές και άνευ προηγουμένου επιπτώσεις στον παγκοσμιοποιημένο μας κόσμο και τους πολίτες του, καθώς και στο εμπόριο και τις επενδύσεις. Σύμφωνα με εκτιμήσεις Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), το παγκόσμιο εμπόριο θα σημειώσει πτώση κατά 13 % έως 32 % το 2020 ( 1 ) . Ως σημαντική κινητήρια δύναμη οικονομικής μεγέθυνσης, δημιουργίας θέσεων εργασίας και βιώσιμης ανάπτυξης, το εμπόριο θα διαδραματίσει καίριας σημασίας ρόλο στην προώθηση μιας βιώσιμης οικονομικής ανάκαμψης από την κρίση, ενώ παράλληλα θα βοηθήσει τις επιχειρήσεις να ανασυστήσουν και να αναδιοργανώσουν τις κλυδωνισμένες αξιακές αλυσίδες τους. Η Ευρώπη χρειάζεται επειγόντως ένα ισχυρό, κοινωνικό, βιώσιμο και χωρίς αποκλεισμούς σχέδιο ανάκαμψης της ΕΕ, το οποίο θα στηρίξει τις επιχειρήσεις και τους πολίτες ώστε να εξέλθουν από αυτή την κρίση και να διαφυλάξουν την αξιοπρεπή απασχόληση, μεταξύ άλλων μέσω της αξιοποίησης του διεθνούς εμπορίου. Αυτό το σχέδιο θα πρέπει να χρηματοδοτηθεί με τη χρήση ευρωομολόγων ή άλλων κοινών ευρωπαϊκών χρεογράφων.

1.2. Αυτή η κρίση αναδεικνύει πόσο σημαντική είναι η παγκόσμια συνεργασία και η διαδικασία μεταρρύθμισης του ΠΟΕ προκειμένου να εξασφαλιστεί ένας ισχυρός και αποτελεσματικός οργανισμός που θα μπορεί να δρα κατά του προστατευτισμού και του μονομέρειας. Έχει έρθει η στιγμή ο ΠΟΕ να διαδραματίσει τον ρόλο του στην ενεργή προαγωγή των βασικών προτύπων εργασίας και της συμφωνίας του Παρισιού ( 2 )

1.3. Στο πλαίσιο της έγκαιρης αναθεώρησης της εμπορικής στρατηγικής της ΕΕ που ανακοινώθηκε, πρέπει να αντληθούν σημαντικά διδάγματα από αυτή την κρίση. Η ΕΕ δεν είναι αυτάρκης και εξαρτάται από την πρόσβαση σε διεθνείς αγορές. Οι παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού πρέπει να καταστούν πιο ανθεκτικές, να διαφοροποιηθούν περισσότερο και να γίνουν πιο υπεύθυνες. Απαιτείται η χρήση ισχυρότερων μέσων για την υλοποίηση ενός θεματολογίου βιώσιμων εμπορικών συναλλαγών και επενδύσεων σε όλες τις διαστάσεις του. Αυτό το θεματολόγιο πρέπει να συνάδει με την Πράσινη Συμφωνία και να διαπνέεται από τον ίδιο βαθμό φιλοδοξίας όσον αφορά την αποτελεσματική εφαρμογή και επιβολή των εργασιακών διατάξεων. Οι συστάσεις που διατύπωσε η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) σε μια σειρά πρόσφατων και τρεχουσών σημαντικών γνωμοδοτήσεων σχετικά με τις εμπορικές συναλλαγές της ΕΕ θα πρέπει να ληφθούν υπόψη στο πλαίσιο αυτής της αναθεώρησης ( 3 ) . Η νέα εμπορική στρατηγική της ΕΕ θα πρέπει να υπερβεί τα παλιά εμπορικά μοντέλα, δημιουργώντας ένα νέο μοντέλο που θα είναι οικονομικά ανθεκτικό, πιο πράσινο, κοινωνικά βιώσιμο και υπεύθυνο.

1.4. Η κοινωνία πολιτών διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην ευαισθητοποίηση σχετικά με την εφαρμογή της εμπορικής πολιτικής της ΕΕ. Μπορεί να συμβάλει στην προβολή των οφελών της και είναι κρίσιμης σημασίας για τη διατύπωση προβληματισμών και την επισήμανση ελλείψεων. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ λυπάται ιδιαιτέρως για το γεγονός ότι το έργο και η φωνή των εγχώριων συμβουλευτικών ομάδων (ΕΣΟ) εξακολουθούν να μην αντανακλώνται σε μεγάλο βαθμό στην έκθεση εφαρμογής. Η συμβολή των προγραμμάτων εργασίας των ΕΣΟ και οι κοινές δηλώσεις με ΕΣΟ σε χώρες εταίρους θα πρέπει να αντανακλώνται σε μεγαλύτερο βαθμό σε μελλοντικές εκθέσεις.

1.5. Σε μελλοντικές συμφωνίες, το πεδίο εποπτείας των ΕΣΟ θα καλύπτει το σύνολο της συμφωνίας, ενώ παράλληλα οι ΕΣΟ θα πρέπει να δώσουν ιδιαίτερη προσοχή στον αντίκτυπο στο εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη (ΕΒΑ). Ο αντίκτυπος των συστάσεων των ΕΣΟ, κυρίως αλλά όχι αποκλειστικά στη διερεύνηση περιπτώσεων μη τήρησης δεσμεύσεων τύπου ΕΒΑ, χρήζει σημαντικής ενίσχυσης. Η ομάδα εμπειρογνωμόνων με τα κράτη μέλη για τον τομέα ΕΒΑ, ο νέος επικεφαλής για την εφαρμογή των εμπορικών συμφωνιών (CTEO) και τα σχετικά θεσμικά όργανα της ΕΕ θα πρέπει να καθιερώσουν μια δομημένη διαδικασία ανταλλαγής απόψεων με σκοπό την παρακολούθηση, ενώ η διεξαγωγή κοινών συνεδριάσεων μεταξύ ΕΣΟ θα πρέπει να αποτελεί μέρος των διαπραγματεύσεων για τη σύναψη συμφωνιών.

1.6. Οι συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών (ΣΕΣ) δημιουργούν ένα πλαίσιο ώστε οι επιχειρήσεις να αναπτύξουν μακροχρόνιες σχέσεις με νέους πελάτες και προμηθευτές, να αδράξουν ευκαιρίες σε νέες χώρες και να αναπτύξουν τοπική ικανότητα ώστε να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις τους. Ένα φιλόδοξο διμερές και πολυμερές εμπορικό θεματολόγιο που θα αντανακλά τα παραπάνω διδάγματα και η πλήρης εφαρμογή των υφιστάμενων ΣΕΣ της ΕΕ πρέπει να θέσουν τα θεμέλια.

1.7. Η ετήσια έκθεση εφαρμογής των ΣΕΣ παρέχει ένα ολοκληρωμένη και σαφή επισκόπηση του εμπορικού δικτύου της ΕΕ. Μετρά την πρόοδο και τις επιδόσεις των επιμέρους ΣΕΣ και επισημαίνει ελλείψεις σε επίπεδο εφαρμογής. Ωστόσο, πρέπει να ενισχύσει τις δυνατότητες ενημέρωσής της και να συνδεθεί καλύτερα με παλαιότερες εκθέσεις και τον συνολικό κύκλο ζωής της πολιτικής αξιολόγησης του εμπορίου. Οι μελέτες αξιολόγησης των επιπτώσεων στην αειφορία (SIA) θα πρέπει ιδίως να χρησιμοποιούνται ως πηγές πληροφοριών. Κατά την κατάρτιση μελλοντικών εκθέσεων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να διαβουλεύεται κατά προτεραιότητα με την κοινωνία πολιτών.

1.8. Η εξασφάλιση και η ανάλυση δεδομένων φαίνεται να είναι η μεγαλύτερη πρόκληση. Η έκθεση θα πρέπει να χρησιμοποιεί τα εθνικά δεδομένα με μεγαλύτερη συνέπεια, αντικατοπτρίζοντας τις διαφορετικές πραγματικότητες ανά κράτος μέλος ή περιφέρεια της ΕΕ και, όπου χρειάζεται, να επενδύει στην ενεργή συλλογή δεδομένων. Ο καθορισμός κριτηρίων καθιστά τις συγκρίσεις πιο απτές. Άλλες πηγές, όπως η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας (ΔΟΕ) για την παραβίαση των εργασιακών δικαιωμάτων, θα πρέπει να συμπληρώνουν την εικόνα.

1.9. Οι μελλοντικές εκθέσεις θα πρέπει να εξετάζουν πιο συστηματικά το εμπόριο υπηρεσιών και την εξέλιξή του. Υπάρχει ανάγκη για πιο αναλυτικά δεδομένα, ανά τομέα και τρόπο εφοδιασμού, για την αξιολόγηση του βαθμού στον οποίο οι επιχειρήσεις όλων των μεγεθών επωφελούνται από τις ευκαιρίες που προσφέρουν οι ΣΕΣ της ΕΕ. Για να βοηθήσει τους εξαγωγείς υπηρεσιών, η αναθεωρημένη βάση δεδομένων σχετικά με την πρόσβαση στις αγορές θα πρέπει να καλύπτει τις υπηρεσίες με συνέπεια και να συμπληρωθεί από έναν οδηγό της ΕΕ για τους Ευρωπαίους εξαγωγείς υπηρεσιών και επενδυτές.

1.10. Για να προσφέρει προστιθέμενη αξία σε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, η ετήσια έκθεση θα πρέπει να αποδίδει μεγαλύτερη προσοχή σε συγκεκριμένους τομείς και ομάδες. Οι καταναλωτές θα πρέπει να κατανοήσουν πώς οι αυξήσεις στις εμπορικές ροές μπορούν να μεταφραστούν σε απτά οφέλη. Τα δεδομένα πρέπει να παρουσιάζουν μια καλύτερη συμμετρία μεταξύ φιλόδοξων στόχων διαπραγμάτευσης για τους καταναλωτές και της μετέπειτα υλοποίησής τους.

1.11. Το ποσοστό χρησιμοποίησης προτιμήσεων (ΠΧΠ) είναι ένας σημαντικός δείκτης για την εφαρμογή των ΣΕΣ. Η έκθεση δείχνει ότι το ΠΧΠ είναι εν γένει χαμηλότερο για τις εξαγωγές της ΕΕ σε χώρες εταίρους απ’ ό,τι για τις εισαγωγές στην ΕΕ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη πρέπει να αναλάβουν κοινή δράση με στόχο τη βελτίωση της χρήσης των εμπορικών προτιμήσεων και την αύξηση της ενημέρωσης σχετικά με τα εμπορικά οφέλη, ιδίως μεταξύ των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ). Σε συνεργασία με την επιχειρηματική κοινότητα της ΕΕ, θα πρέπει να προωθήσουν τις ΣΕΣ στην εθνική τους γλώσσα και να αναπτύξουν εθνικά σχέδια δράσης για την εφαρμογή κάθε ΣΕΣ. Στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων ευαισθητοποίησης θα πρέπει επίσης να λαμβάνονται υπόψη οι εισαγωγείς σε χώρες εταίρους.

1.12. Η διαφάνεια είναι κρίσιμης σημασίας για τη βελτίωση της πρόσβασης των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων στις αγορές δημόσιων συμβάσεων σε χώρες εταίρους των ΣΕΣ. Η δημοσίευση προσκλήσεων υποβολής προσφορών τρίτων χωρών σε ένα ειδικό τμήμα της βάσης δεδομένων «Tender Electronic Daily» της ΕΕ θα ενισχύσει σημαντικά την ικανότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων κάθε μεγέθους να επωφελούνται από το κεφάλαιο για τις δημόσιες συμβάσεις. Επιπλέον, η ΕΕ θα πρέπει να προαγάγει βέλτιστες πρακτικές σχετικά με τον τρόπο συμπερίληψης περιβαλλοντικών και κοινωνικών κριτηρίων στις δημόσιες συμβάσεις.

1.13. Οι ΣΕΣ προσφέρουν σημαντικές δυνατότητες για εξαγωγές γεωργικών προϊόντων της ΕΕ, ενώ οι γεωγραφικές ενδείξεις (ΓΕ) αυξάνουν την ανταγωνιστικότητα των παραγωγών γεωργικών προϊόντων της ΕΕ τόσο εντός όσο και εκτός της ΕΕ. Εντούτοις, η εφαρμογή των διατάξεων για τα γεωργικά προϊόντα φαίνεται να υπολείπεται των φιλόδοξων στόχων τους. Η ιχνηλασιμότητα των προϊόντων και η ικανότητα επιβολής της αρχής της προφύλαξης είναι καίριας σημασίας για την εξασφάλιση τροφίμων καλής ποιότητας και του ασφαλούς εφοδιασμού με τέτοια τρόφιμα. Η αποδοτική εποπτεία της εφαρμογής των υγειονομικών και φυτοϋγειονομικών προτύπων (SPS) προϋποθέτει τη διενέργεια επιθεωρήσεων με επαρκείς πόρους.

1.14. Παρότι έχουν παρέλθει αρκετά έτη από τη σύναψη των ΣΕΣ, εξακολουθούμε να παρατηρούμε έλλειψη προόδου όσον αφορά τη συμμόρφωση με τις δεσμεύσεις ΕΒΑ σε ορισμένες χώρες εταίρους. Υποστηρίζοντας πλήρως τις νομικές ενέργειες που κίνησε εντέλει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο πλαίσιο της διαμάχης για τα εργασιακά δικαιώματα με την Κορέα, η ΕΟΚΕ εκφράζει, ωστόσο, ανησυχίες σχετικά με τον πραγματικό αντίκτυπο της έκθεσης της ομάδας, δεδομένου ότι τα κεφάλαια ΕΒΑ στερούνται επί του παρόντος δεσμευτικών μέσων επιβολής. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΟΚΕ ζητεί να σημειωθεί σταθερή πρόοδος όσον αφορά την αναθεώρηση της συνολικής εμπορικής και οικονομικής συμφωνίας (CETA) σχετικά με την αποτελεσματική εκτελεστότητα των εργασιακών και περιβαλλοντικών διατάξεων ( 4 ) . Στη διαδικασία αναθεώρησης θα πρέπει να συμμετάσχουν οι ΕΣΟ αμφότερων των μερών, καθώς και να υπάρξει διαβούλευση μαζί τους.

1.15. Η ΕΟΚΕ επικροτεί θερμά τις πρόσφατες πρωτοβουλίες της Επιτροπής και των κρατών μελών να εντείνουν τις προσπάθειες για το εμπόριο και τη βιωσιμότητα. Στις διαπραγματεύσεις με το Ηνωμένο Βασίλειο, η ΕΕ εισέρχεται σε μια νέα πορεία, εξασφαλίζοντας βιώσιμους ισότιμους όρους ανταγωνισμού και εφαρμόζοντας το κεφάλαιο για τον γενικό μηχανισμό επίλυσης διαφορών με πρόσβαση σε μέσα προσφυγής, κάτι που αντανακλά τη μοναδική σχέση των μερών. Στην ανακοίνωση για την Πράσινη Συμφωνία ζητείται η συμφωνία του Παρισιού να καταστεί σημαντικό στοιχείο για όλες τις μελλοντικές συνολικές εμπορικές συμφωνίες — ένα θετικό βήμα που θα πρέπει να επεκταθεί ώστε να καλυφθούν οι θεμελιώδεις και επικαιροποιημένες συμβάσεις της ΔΟΕ που έχουν επικυρωθεί από όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ. Ως ο αναγνωρισμένος φορέας σε διεθνές επίπεδο, η ΔΟΕ θα πρέπει να εμπλακεί στην εποπτεία της εφαρμογής των συμβάσεών της στο πλαίσιο των ΣΕΣ. Η ΕΟΚΕ προσβλέπει στην ανάπτυξη νέου διαλόγου μεταξύ των κρατών μελών σχετικά με τον τρόπο ενίσχυσης των κεφαλαίων ΕΒΑ ώστε να ανταποκρίνονται πλήρως στις νομικά δεσμευτικές υποχρεώσεις τους ( 5 ) . Στο πλαίσιο αυτού του διαλόγου, τόσο τα περιβαλλοντικά όσο και τα εργασιακά πρότυπα πρέπει να συνεχίσουν να αποτελούν θέμα υψηλής προτεραιότητας στο θεματολόγιο για την εφαρμογή και την επιβολή.

2. Γενικό πλαίσιο

2.1. Στην ανακοίνωσή της του 2015 με τίτλο «Εμπόριο για όλους», η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεσμεύτηκε να υποβάλλει έκθεση σε ετήσια βάση σχετικά με την εφαρμογή των πλέον σημαντικών εμπορικών συμφωνιών της ΕΕ. Πρόκειται για την τρίτη έκθεση σχετικά με αυτό το θέμα και είναι η πρώτη φορά που η ΕΟΚΕ έχει διατυπώσει συστάσεις.

2.2. Οι ΣΕΣ συνιστούν όλο και μεγαλύτερο μέρος των εμπορικών συναλλαγών της ΕΕ. Το 2018, το 31 % των εμπορευματικών συναλλαγών της ΕΕ με τον υπόλοιπο κόσμο καλύφθηκε από προτιμησιακές εμπορικές συμφωνίες και αυτό το ποσοστό αναμένεται να υπερβεί το 40 % εάν ληφθούν υπόψη οι εμπορικές συμφωνίες που έχουν συναφθεί έκτοτε.

2.3. Επί του παρόντος, η ΕΕ έχει το μεγαλύτερο εμπορικό δίκτυο παγκοσμίως, με 44 προτιμησιακές εμπορικές συμφωνίες που καλύπτουν 76 χώρες. Η ετήσια έκθεση εφαρμογής καλύπτει διάφορους τύπους εμπορικών συμφωνιών της ΕΕ: — τις συμφωνίες «πρώτης γενιάς», οι οποίες αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγματεύσεων πριν από το 2006 και εστιάζουν στην κατάργηση των δασμών· — τις συμφωνίες «νέας γενιάς», οι οποίες επεκτείνονται σε νέους τομείς, συμπεριλαμβανομένων των υπηρεσιών, των επενδύσεων, των δημόσιων συμβάσεων, του ανταγωνισμού, των επιχορηγήσεων, κανονιστικών ζητημάτων και της βιώσιμης ανάπτυξης· — τις σφαιρικές και σε βάθος συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών (DCFTA), οι οποίες δημιουργούν ισχυρότερους οικονομικούς δεσμούς μεταξύ της ΕΕ και των γειτονικών χωρών της· — τις συμφωνίες οικονομικής εταιρικής σχέσης (ΣΟΕΣ), οι οποίες εστιάζουν στις αναπτυξιακές ανάγκες των περιοχών της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού.

2.4. Από το 2015, η ΕΕ έχει ολοκληρώσει εκ των υστέρων αξιολογήσεις των εμπορικών συμφωνιών της με το Μεξικό, τη Χιλή και τη Νότια Κορέα. Εκ των υστέρων αξιολογήσεις των συμφωνιών με τα κράτη CARIFORUM και έξι μεσογειακές χώρες, καθώς και των συμφωνιών ΕΕ-Μολδαβίας και ΕΕ-Γεωργίας, της συμφωνίας ΕΕ-Κολομβίας, Ισημερινού και Περού και της συμφωνίας ΕΕ-Κεντρικής Αμερικής βρίσκονται σε εξέλιξη.

2.5. Η παρούσα έκθεση του 2019 παρέχει μια ενημέρωση σχετικά με την εφαρμογή 35 σημαντικών εμπορικών συμφωνιών με 62 εταίρους, συμπεριλαμβανομένης της έκθεσης για το πρώτο πλήρες έτος εφαρμογής για τη CETA. Επιπλέον, στην έκθεση περιγράφονται οι εργασίες που είχαν αναληφθεί πριν από την έναρξη ισχύος της συμφωνίας οικονομικής εταιρικής σχέσης ΕΕ-Ιαπωνίας και περιλαμβάνονται ειδικά κεφάλαια για τις ΜΜΕ, τις υπηρεσίες και το εμπόριο γεωργικών προϊόντων.

2.6. Στόχος της έκθεσης είναι η διερεύνηση του αντικτύπου των διατάξεων που περιλαμβάνονται στα ειδικά κεφάλαια ΕΒΑ, τα οποία αποτελούν μέρος όλων των εμπορικών συμφωνιών νέας γενιάς της ΕΕ, καθώς και των εκθέσεων σχετικά με νομικές ενέργειες επιβολής που έχουν αναληφθεί στο πλαίσιο εμπορικών συμφωνιών της ΕΕ. Το ολοκληρωμένο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής που συνοδεύει την έκθεση παρέχει αναλυτικές πληροφορίες για κάθε επιμέρους συμφωνία.

3. Η πανδημία της νόσου COVID-19 και οι παγκόσμιες και οι ενωσιακές εμπορικές συναλλαγές

3.1. Η πανδημία της νόσου COVID-19 θα έχει σοβαρές και άνευ προηγουμένου επιπτώσεις στον παγκοσμιοποιημένο κόσμο του εμπορίου. Μέχρι στιγμής, σύμφωνα με εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, θα σημειωθεί μείωση ρεκόρ 9,7 % στο παγκόσμιο εμπόριο, πιθανή μείωση 9,2 % στις εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών εκτός της ΕΕ των 27 και 8,8 % μείωση στις εισαγωγές εκτός της ΕΕ των 27 για το 2020 ( 6 ) . Έχουμε παρατηρήσει μεγάλης κλίμακας διαταραχές στις αλυσίδες εφοδιασμού, ad hoc περιορισμούς στις εξαγωγές σε αγαθά που σχετίζονται με την κρίση, όπως ιατρικές προμήθειες, πιο αυστηρούς τελωνειακούς και συνοριακούς ελέγχους, καθώς και περιορισμούς στην ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων και των προμηθευτών υπηρεσιών. Αυτή η κρίση έχει φέρει στο φως μια ανησυχητική κατάσταση αστάθειας και κινδύνους που σχετίζονται με εξαιρετικά κατακερματισμένες και μη διαφοροποιημένες αλυσίδες εφοδιασμού. Αναδεικνύει επίσης πόσο σημαντικό είναι οι οικονομίες να βασίζονται σε εύρυθμες και οικονομικά ισχυρές δημόσιες υπηρεσίες, ιδίως δημόσιες υπηρεσίες υγείας, ώστε το εμπόριο να διατηρείται σε υγιή επίπεδα και να συνεχίζεται.

3.2. Αυτή η κρίση αναδεικνύει τη σημασία της παγκόσμιας συνεργασίας, καθώς και το γεγονός ότι οι εθνικές και μονομερείς λύσεις δεν είναι η απάντηση, ούτε σε ευρωπαϊκό ούτε σε παγκόσμιο επίπεδο. Κατά συνέπεια, η διαδικασία μεταρρύθμισης του ΠΟΕ πρέπει να συνεχιστεί ώστε να εξασφαλιστεί ένας ισχυρός και αποτελεσματικός οργανισμός που θα μπορεί να δρα κατά του προστατευτισμού και της μονομέρειας. Έχει έρθει η στιγμή ο ΠΟΕ να διαδραματίσει τον ρόλο του στην ενεργή προαγωγή των βασικών προτύπων εργασίας και της συμφωνίας του Παρισιού ( 7 )

3.3. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι, εάν υφίσταται το κατάλληλο πλαίσιο πολιτικής, το εμπόριο μπορεί να αποτελέσει αποτελεσματική κινητήρια δύναμη μεγέθυνσης, δημιουργίας θέσεων εργασίας και βιώσιμης ανάπτυξης. Το 2017, μία στις επτά θέσεις εργασίας στην ΕΕ εξαρτιόταν από τις εξαγωγές, κάτι που αντιστοιχεί σε 36 εκατομμύρια θέσεις εργασίας και ποσοστό απασχόλησης στην ΕΕ 15,3 %. Επιπλέον, η σημασία της ενιαίας αγοράς για τις εμπορικές συναλλαγές της ΕΕ και τα θετικά της δευτερογενή αποτελέσματα καταδεικνύονται από το γεγονός ότι το ένα πέμπτο των θέσεων εργασίας που υποστηρίζονταν από τις εξαγωγές βρισκόταν σε διαφορετικό κράτος μέλος ( 8 )

3.4. Το εμπόριο θα διαδραματίσει καίριας σημασίας ρόλο στην προώθηση μιας βιώσιμης οικονομικής ανάκαμψης, ενώ παράλληλα θα βοηθήσει τις επιχειρήσεις να ανασυστήσουν και να αναδιοργανώσουν τις κλυδωνισμένες αξιακές αλυσίδες τους. Ένα σχέδιο ανάκαμψης της ΕΕ, το οποίο πρέπει να είναι ισχυρό, κοινωνικό, βιώσιμο και χωρίς αποκλεισμούς, θα προσφέρει στις επιχειρήσεις ευκαιρίες για ενίσχυση της θέσης τους στο διεθνές εμπόριο και διαφύλαξη της αξιοπρεπούς απασχόλησης. Αυτό το σχέδιο θα πρέπει να χρηματοδοτηθεί με τη χρήση ευρωομολόγων ή άλλων κοινών ευρωπαϊκών χρεογράφων.

3.5. Στο πλαίσιο των επερχόμενων εκθέσεων του 2020 και του 2021 θα πρέπει να διενεργηθεί μια ολοκληρωμένη αξιολόγηση πολιτικής του εμπορικού περιβάλλοντος μετά την κρίση της νόσου COVID, καθώς και του τρόπου με τον οποίο θα εξασφαλιστεί ότι παρέχει οφέλη για όλους. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να διαβουλευτεί κατά προτεραιότητα με την κοινωνία πολιτών για την κατάρτιση μελλοντικών εκθέσεων για την εφαρμογή των ΣΕΣ και η ΕΟΚΕ είναι έτοιμη να συμβάλει συνεισφέροντας τη δική της εμπειρία στον εν λόγω τομέα. Στόχος της νέας εμπορικής στρατηγικής ήταν η ανάκαμψη από την κρίση της νόσου COVID και, για την ενίσχυση του παγκόσμιου εμπορίου, θα πρέπει να συνεκτιμηθούν οι ακόλουθοι παράγοντες — παράγοντες που έχουν προκύψει λόγω της κρίσης, αλλά απορρέουν επίσης από τη δέσμευση της ΕΕ για μετάβαση σε μια οικονομία με ουδέτερο ισοζύγιο του άνθρακα. Η ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική πρέπει να ενισχύσει τη βιομηχανική κυριαρχία σε σημαντικούς τομείς όπως τα φαρμακευτικά προϊόντα και ο ιατρικός εξοπλισμός. Αυτό πρέπει να συμβεί σε επίπεδο ΕΕ.

3.6. Οι συστάσεις που έχει διατυπώσει η ΕΟΚΕ σε μια σειρά πρόσφατων και τρεχουσών σημαντικών γνωμοδοτήσεων σχετικά με τις εμπορικές συναλλαγές της ΕΕ ( 9 ) θα πρέπει να ληφθούν υπόψη στο πλαίσιο αυτής της έγκαιρης αναθεώρησης της εμπορικής στρατηγικής. Κατά τις τρέχουσες διμερείς διαπραγματεύσεις και τις διαπραγματεύσεις με τον ΠΟΕ, θα πρέπει επειγόντως να γίνει απολογισμός των επιπτώσεων της πανδημίας της νόσου COVID ώστε να αντιμετωπιστούν οι σχετικές προκλήσεις, και κυρίως οι περιορισμοί στις εξαγωγές και η βιωσιμότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων, και να επανεξεταστούν οι εμπορικές εντολές συνολικά.

3.7. Παρότι το μεγάλο δίκτυο κανόνων προτιμησιακών εμπορικών συναλλαγών της ΕΕ παρέχει σημαντική προβλεψιμότητα και βεβαιότητα για τις επιχειρήσεις της ΕΕ, αυτή η κρίση καταδεικνύει την επείγουσα ανάγκη για ισχυρότερα μέσα που θα αντιμετωπίζουν το θέμα της βιωσιμότητας του εμπορίου σε όλες τις διαστάσεις του, δηλαδή την οικονομική, την κοινωνική και την περιβαλλοντική. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΟΚΕ θα επιθυμούσε να παραπέμψει σε τρέχουσες εργασίες σχετικά με μια ειδική γνωμοδότηση για τις βιώσιμες αλυσίδες εφοδιασμού ( 10 ) , η οποία αναμένεται να εκδοθεί τον Σεπτέμβριο του 2020.

3.8. Οι παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού θα πρέπει να καταστούν πιο ανθεκτικές και πιο υπεύθυνες. Οι διαφοροποιημένες εμπορικές σχέσεις αποτελούν σημαντικό στοιχείο της οικονομικής βιωσιμότητας, καθώς παρέχουν ασφάλεια έναντι διαταραχών σε συγκεκριμένες χώρες και περιφέρειες. Η εμπορική πολιτική της ΕΕ μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο προς αυτή την κατεύθυνση. Οι ΣΕΣ δημιουργούν ένα πλαίσιο ώστε οι επιχειρήσεις να αναπτύξουν μακροχρόνιες σχέσεις με νέους προμηθευτές, να δραστηριοποιηθούν σε νέες χώρες και να αναπτύξουν τοπική ικανότητα ώστε να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις τους.

3.9. Η αναζωογόνηση των εμπορικών ροών πρέπει να βασιστεί σε ισχυρές δεσμεύσεις όσον αφορά τα κοινωνικά και εργασιακά πρότυπα και την αποτελεσματική επιβολή τους. Η διαταραχή των διαδικασιών εφοδιασμού και παραγωγής έχει καταδείξει τη σημασία θέσπισης και αποτελεσματικής επιβολής μέτρων για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία, καθώς και της διατήρησης της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων για τον εφοδιασμό με αγαθά και υπηρεσίες παγκοσμίως. Η επικύρωση, η εφαρμογή και η επιβολή των βασικών συμβάσεων της ΔΟΕ σχετικά με την ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι και των συλλογικών διαπραγματεύσεων συνιστούν έναν σημαντικό τρόπο εξασφάλισης ασφαλών και αξιοπρεπών συνθηκών εργασίας, μαζί με όλες τις θεμελιώδεις και επικαιροποιημένες συμβάσεις της ΔΟΕ.

3.10. Δεδομένων των μέτρων οικονομικής ανάκαμψης εξαιρετικά μεγάλης κλίμακας που πρέπει να ληφθούν στην ΕΕ και παγκοσμίως, η Πράσινη Συμφωνία δεν πρέπει να παραγκωνιστεί, αλλά θα πρέπει να καταστεί προτεραιότητα με ταχείες διαδικασίες στις υφιστάμενες και μελλοντικές εμπορικές σχέσεις της ΕΕ, με στόχο την πραγματοποίηση μιας δίκαιης από κοινωνική και περιβαλλοντική άποψη μετάβασης. Τα μέτρα της Πράσινης Συμφωνίας πρέπει να ληφθούν υπόψη σε όλα τα στοιχεία των ΣΕΣ, συμπεριλαμβανομένης της προαγωγής βέλτιστων πρακτικών σχετικά με τον τρόπο συμπερίληψης περιβαλλοντικών και κοινωνικών κριτηρίων στις δημόσιες συμβάσεις.

4. Γενικές παρατηρήσεις σχετικά με την ετήσια έκθεση

4.1. Η ΕΟΚΕ επικροτεί θερμά την ετήσια έκθεση σχετικά με την εφαρμογή των ΣΕΣ, την οποία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατάρτισε για πρώτη φορά το 2017, καθώς παρέχει μια ολοκληρωμένη και σαφή επισκόπηση του εμπορικού δικτύου της ΕΕ. Επιτρέπει τη μέτρηση της προόδου και των επιδόσεων των επιμέρους ΣΕΣ. Δεδομένου τούτου, θα πρέπει να επισημαίνει ελλείψεις, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που δεν είναι μετρήσιμες με οικονομικές στατιστικές, όπως τα κεφάλαια ΕΒΑ. Ως εκ τούτου, οι μελλοντικές εκθέσεις θα πρέπει να βασίζονται με μεγαλύτερη σαφήνεια στα συμπεράσματα παλαιότερων εκθέσεων και να χρησιμοποιούν μέτρα ανιχνεύσιμης παρακολούθησης.

4.2. Ο χρόνος είναι σημαντικός παράγοντας για την εφαρμογή και τη μέτρηση των επιδόσεων των ΣΕΣ. Σε αυτό το πλαίσιο, οι ετήσιες εκθέσεις είναι μόνο μια σύντομη αποτύπωση σταθερών τάσεων που ενδέχεται να αποκρυσταλλωθούν με την πάροδο του χρόνου ή χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης και οι οποίες πρέπει να εξετάζονται στο πλαίσιο μιας πολιτικής αξιολόγησης με καλύτερη διασύνδεση. Κάθε εμπορική συμφωνία τίθεται υπό ουσιαστική αξιολόγηση σε διάφορα χρονικά σημεία του κύκλου ζωής της. Η ΕΟΚΕ συνιστά, συνεπώς, την προσέγγιση των μελλοντικών εκθέσεων με πιο ολιστικό τρόπο και την επανεξέταση των πορισμάτων προηγούμενων εκτιμήσεων αντικτύπου που διενεργήθηκαν πριν και κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων. Οι ΕΕΑ θα πρέπει ιδίως να χρησιμοποιούνται ως πηγή πληροφοριών και θα πρέπει να μελετώνται σε συνδυασμό με τις εργασίες εφαρμογής.

4.3. Οι πληροφορίες είναι κρίσιμης σημασίας για την προσαρμογή της εμπορικής και επενδυτικής πολιτικής της ΕΕ και τη μεγιστοποίηση των οφελών της. Η εξασφάλιση και η ανάλυση δεδομένων φαίνεται να είναι η μεγαλύτερη πρόκληση. Η ΕΕ θα πρέπει, συνεπώς, να χρησιμοποιεί τα εθνικά δεδομένα με μεγαλύτερη συνέπεια, ώστε να αντικατοπτρίζονται οι διαφορετικές πραγματικότητες ανά κράτος μέλος ή περιφέρεια της ΕΕ και, όπου χρειάζεται, να επενδύει στην ενεργή συλλογή δεδομένων. Ο καθορισμός κριτηρίων καθιστά τα πορίσματα πιο απτά προς σύγκριση. Όσον αφορά το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη, και ιδίως την κατάσταση των εργασιακών προτύπων στις χώρες, άλλες πηγές δεδομένων, όπως η ΔΟΕ, πρέπει να συμπληρώνουν την εικόνα.

4.4. Το ΠΧΠ είναι ένας σημαντικός δείκτης εφαρμογής. Ωστόσο, αναλύει μόνο τις εμπορευματικές συναλλαγές και δεν εκφράζονται πραγματικά όλα τα οφέλη, όπως η πρόσβαση στην αγορά των δημόσιων συμβάσεων, μέσω δασμολογικών προτιμήσεων. Το μέσο ΠΧΠ για εισαγωγές από χώρες εταίρους της ΕΕ με προτιμησιακό καθεστώς στην ΕΕ ήταν 87 % το 2018· ήταν εν γένει χαμηλότερο για τις εξαγωγές της ΕΕ σε χώρες εταίρους. Ωστόσο, ο ακριβής υπολογισμός του μέσου ΠΧΠ δεν είναι διαθέσιμος δεδομένου ότι η ΕΕ βασίζεται σε δεδομένα που συλλέγονται από την χώρα εισαγωγής και αυτά τα στατιστικά στοιχεία δεν είναι εναρμονισμένα. Για την παροχή μιας πιο ολοκληρωμένης εικόνας, πρέπει να αναπτυχθούν άλλοι δείκτες για την αξιολόγηση του βαθμού στον οποίο οι επιχειρήσεις όλων των μεγεθών επωφελούνται από τις ευκαιρίες που προσφέρουν οι ΣΕΣ της ΕΕ.

4.5. Το 2018, οι εξαγωγές υπηρεσιών αντιπροσώπευαν το 32 % της συνολικής αξίας των εξαγωγών της ΕΕ και περίπου το 59 %, εάν υπολογιστούν ως εμπορική δραστηριότητα σε όρους προστιθέμενης αξίας (TiVA) ( 11 ) . Δυστυχώς, το τμήμα της έκθεση που αφορά ειδικά το εμπόριο υπηρεσιών δεν αντανακλά επαρκώς την υψηλή αξία του εμπορίου υπηρεσιών για την ΕΕ (25,2 % του ΑΕγχΠ) και δεν είναι λεπτομερές. Οι μελλοντικές εκθέσεις θα πρέπει να μελετούν πιο συστηματικά το εμπόριο υπηρεσιών και την εξέλιξή του, όχι μόνο ως σύνολο, αλλά και σε τομεακό επίπεδο και ανά τρόπο εφοδιασμού. Για παράδειγμα, ολοένα και μεγαλύτερο μέρος των επαγγελματικών υπηρεσιών καλύπτεται από εμπορικές συμφωνίες. Οι ελεύθεροι επαγγελματίες, όπως οι δικηγόροι, οι μηχανικοί ή οι αρχιτέκτονες, παρέχουν εξαιρετικά εξειδικευμένες υπηρεσίες που συχνά συνδέονται με άλλες σχετικές υπηρεσίες και προμήθειες, ωστόσο δεν αντανακλώνται στην έκθεση.

4.6. Η ΕΟΚΕ ζητεί οι μελλοντικές εκθέσεις να δώσουν περισσότερη προσοχή σε συγκεκριμένους τομείς και ομάδες που απουσιάζουν σε μεγάλο βαθμό από την έκθεση. Τα οφέλη των εμπορικών συμφωνιών της ΕΕ για τις ΜΜΕ και το εμπόριο γεωργικών προϊόντων έχουν ήδη επισημανθεί επαρκώς. Όσον αφορά τη γεωργία, η εξέταση των σωρευτικών επιπτώσεων των ΣΕΣ σε συγκεκριμένους τομείς είναι σημαντική και θα πρέπει να πραγματοποιηθεί πριν από την έναρξη νέων διαπραγματεύσεων. Ιδίως για τους καταναλωτές, μια αύξηση των εμπορικών ροών πρέπει να μεταφράζεται σε απτά οφέλη. Για αυτό τον λόγο, η ΕΟΚΕ έχει ζητήσει την εισαγωγή «ειδικού κεφαλαίου με θέμα το εμπόριο και τους καταναλωτές στα κεφάλαια ΕΒΑ, στο οποίο θα ενσωματώνονται τα σχετικά διεθνή πρότυπα για τους καταναλωτές και θα ενισχύεται η συνεργασία όσον αφορά την κατοχύρωση των δικαιωμάτων τους» ( 12 )

4.7. Η ΕΟΚΕ στηρίζει πλήρως τη συμπερίληψη στην έκθεση ενός ειδικού κεφαλαίου για την υλοποίηση των στόχων ΕΒΑ. Η εστίαση αυτού του κεφαλαίου θα πρέπει να υπερβαίνει τις αναληφθείσες δραστηριότητες και να προσδιορίζει τα αποτελέσματά τους και θα πρέπει να εξετάζονται σε αυτό απόψεις και γνώμες που έχουν διατυπωθεί, καθώς και μέτρα παρακολούθησης. Η ΕΟΚΕ λυπάται ιδιαιτέρως για το γεγονός ότι το έργο και η φωνή των ΕΣΟ όσον αφορά την εποπτεία του αντικτύπου των συμφωνιών στις δεσμεύσεις ΕΒΑ απουσιάζουν σε μεγάλο βαθμό από την έκθεση, παρά τη θεσμική τους συμβολή στο πλαίσιο όλων των συμφωνιών νέας γενιάς. Η συμβολή των προγραμμάτων εργασίας των ΕΣΟ και οι κοινές δηλώσεις με ΕΣΟ σε χώρες εταίρους θα πρέπει να αντανακλώνται σε μεγαλύτερο βαθμό σε μελλοντικές εκθέσεις.

5. Ειδικές παρατηρήσεις σχετικά με την εφαρμογή των ΣΕΣ

5.1. Η κοινωνία πολιτών διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην ευαισθητοποίηση σχετικά με την εφαρμογή της εμπορικής πολιτικής της ΕΕ, μπορεί να συμβάλει στην προβολή των οφελών της και έχει κρίσιμο ρόλο στη διατύπωση προβληματισμών και την επισήμανση ελλείψεων. Η ΕΟΚΕ συμβάλλει ενεργά σε όλα τα παραπάνω, μέσω των γνωμοδοτήσεών της και ως μέλος ΕΣΟ. Η επέκταση του πεδίου εποπτείας των μελλοντικών ΕΣΟ σε όλες τις πτυχές της συμφωνίας, με παράλληλη απόδοση ιδιαίτερης προσοχής στο εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη, θα μπορούσε να λειτουργήσει συμπληρωματικά προς τις προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για προαγωγή της βελτίωσης της εφαρμογής των ΣΕΣ της ΕΕ. Η ΕΟΚΕ στηρίζει, συνεπώς, αυτή την επέκταση ( 13 )

5.2. Οι ΕΣΟ αποτελούν σημαντικό επίτευγμα των ΣΕΣ νέας γενιάς, ωστόσο πρέπει να ενισχυθούν προκειμένου να εκπληρώσουν τα καθήκοντα εποπτείας τους με επιτυχία, ιδίως στον τομέα ΕΒΑ και, σε μελλοντικές ΣΕΣ της ΕΕ, πέραν αυτού του τομέα. Η ομάδα εμπειρογνωμόνων με τα κράτη μέλη για τον τομέα ΕΒΑ και ο νέος CTEO θα πρέπει να συνδεθούν στενά με τις εργασίες των ΕΣΟ, με τη δημιουργία δομών υποβολής εκθέσεων και ανταλλαγής. Τα παραπάνω θα πρέπει να συμπληρωθούν με ανταλλαγή πληροφοριών με τη ΔΟΕ σχετικά με την εφαρμογή του κεφαλαίου ΕΒΑ όσον αφορά τα εργασιακά θέματα. Για περισσότερη προβολή και διοργανική παρακολούθηση, υπάρχει ανάγκη για διαρθρωμένο διάλογο μεταξύ των ΕΣΟ της ΕΕ, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης της ΕΕ (ΕΥΕΔ), του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και των κρατών μελών. Προκειμένου να αξιοποιηθεί στο μέγιστο ο διάλογος με την κοινωνία πολιτών σε χώρες εταίρους, η διοργάνωση κοινών συνεδριάσεων μεταξύ ΕΣΟ είναι επιτακτική ανάγκη. Αυτές οι συνεδριάσεις θα πρέπει αποτελέσουν μέρος των διαπραγματεύσεων του κειμένου της συμφωνίας. Οι ΕΣΟ θα μπορούσαν πράγματι να συμβάλουν μέσω κοινών έργων και κοινών συστάσεων. Με τον αυξανόμενο αριθμό ΣΕΣ και, κατ’ επέκταση, ΕΣΟ, υπάρχει επείγουσα ανάγκη για εφαρμογή συστημικών λύσεων με διαθεσιμότητα επαρκών πόρων, τόσο ανθρώπινων όσο και οικονομικών. Δεν υπάρχει κοινή λύση για όλα τα ζητήματα. Οποιαδήποτε πιθανή νέα προσέγγιση, όπως η περιφερειοποίηση των ΕΣΟ, θα πρέπει να διασφαλίζει την αποτελεσματική τους λειτουργία για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που συνεπάγεται η εφαρμογή της εκάστοτε συμφωνίας και να εξασφαλίζει τη συμμετοχή των ίδιων των ΕΣΟ στη διαμόρφωσή τους.

5.3. Η ΕΟΚΕ επικροτεί θερμά μια σειρά πρόσφατων πρωτοβουλιών για την ενίσχυση της εφαρμογής και της επιβολής των ΣΕΣ. Ο διορισμός CTEO σηματοδοτεί μια σαφή πολιτική δέσμευση και στρατηγική. Θα πρέπει να οδηγήσει σε πιο αποτελεσματική εφαρμογή και επιβολή όλων των στοιχείων των ΣΕΣ και να ενισχύσει τον ρόλο της κοινωνίας πολιτών στην εφαρμογή των συμφωνιών, μεταξύ άλλων μέσω της υποβολής καταγγελιών. Το πρόσφατο ανεπίσημο έγγραφο των υπουργών εμπορίου της Γαλλίας και των Κάτω Χωρών ( 14 ) είναι μια ευπρόσδεκτη πρωτοβουλία για την έναρξη νέου διαλόγου σχετικά με το πώς μπορεί να διασφαλιστεί ότι τα κεφάλαια ΕΒΑ ανταποκρίνονται πλήρως στις νομικά δεσμευτικές υποχρεώσεις τους. Στο πλαίσιο αυτού του διαλόγου, τόσο τα περιβαλλοντικά όσο και τα εργασιακά πρότυπα πρέπει να συνεχίσουν να αποτελούν θέμα υψηλής προτεραιότητας στο θεματολόγιο για την εφαρμογή και την επιβολή. Αντικατοπτρίζοντας τη μοναδική τους σχέση, το σχέδιο κειμένου της ΕΕ για μια μελλοντική εμπορική συμφωνία με το Ηνωμένο Βασίλειο ανοίγει ένα νέο μονοπάτι ώστε να δοθεί προτεραιότητα στους ισότιμους όρους ανταγωνισμού και στη βιωσιμότητα και, κυρίως, για οποιαδήποτε παραβίαση, εφαρμόζει τον γενικό μηχανισμό επίλυσης διαφορών με πρόσβαση σε μέσα προσφυγής ( 15 ) . Η αναγωγή της τήρησης της συμφωνίας του Παρισιού σε σημαντικό στοιχείο για όλες τις μελλοντικές συνολικές εμπορικές συμφωνίες, όπως προαναγγέλθηκε στην ανακοίνωση για την Πράσινη Συμφωνία ( 16 ) , αποτελεί θετικό βήμα που πρέπει να επεκταθεί ώστε συμπεριληφθούν επίσης η τήρηση και η εφαρμογή των θεμελιωδών και επικαιροποιημένων συμβάσεων της ΔΟΕ που έχουν επικυρώσει όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ. Σύμφωνα με τη νέα πρωτοβουλία της, η ΔΟΕ θα πρέπει να συμμετέχει στην εποπτεία της εφαρμογής των συμβάσεων της ΔΟΕ σε ΣΕΣ, δεδομένου ότι αναγνωρίζεται, σε διεθνές επίπεδο, ότι εποπτεύει, συνδράμει και διερευνά παραβιάσεις, προτείνοντας παράλληλα λύσεις.

5.4. Παρότι έχουν παρέλθει αρκετά έτη από τη σύναψη των ΣΕΣ, εξακολουθούμε να παρατηρούμε έλλειψη προόδου όσον αφορά τη συμμόρφωση με τις δεσμεύσεις ΕΒΑ σε ορισμένες χώρες εταίρους. Τον Δεκέμβριο του 2018, η ΕΕ ζήτησε τη σύσταση μιας ομάδας εμπειρογνωμόνων προκειμένου να διεξαχθεί έρευνα σχετικά με τη διαμάχη ΕΕ-Κορέας για τα εργασιακά δικαιώματα, και κυρίως για τη μη επικύρωση των θεμελιωδών και επικαιροποιημένων συμβάσεων της ΔΟΕ. Η ΕΟΚΕ επικροτεί αυτή την πρώτη χρήση των διαδικασιών επίλυσης διαφορών που σχετίζονται με ΕΒΑ ( 17 ) · εκφράζει μόνο τη λύπη της για τη διάρκεια της διαδικασίας, δεδομένου ότι η συμφωνία επικυρώθηκε πριν από οκτώ έτη. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ έχει συστήσει την περαιτέρω ενίσχυση των εποπτικών μηχανισμών της κοινωνίας πολιτών, μέσω της παροχής σε αυτούς της δυνατότητας «να ενεργοποιούν ανεξάρτητα έρευνες για παραβιάσεις των σαφών δεσμεύσεων ΕΒΑ» ( 18 ) . Δυστυχώς, το πεδίο εφαρμογής των αρμοδιοτήτων της ομάδας δεν περιλάμβανε μεγάλο αριθμό πρόσθετων νομοθετικών διατάξεων και παραβιάσεις του δικαιώματος του συνεταιρίζεσθαι και η ΔΟΕ έχει ζητήσει από την Κορέα να διορθώσει αυτή την κατάσταση ( 19 ) . Η προφορική παρουσίαση φορέων της κοινωνίας πολιτών, πέραν της υποβολής γραπτών φιλικών παρατηρήσεων, θα πρέπει να αποτελέσει αναπόσπαστο μέρος της ακρόασης της ομάδας. Μένει να δούμε το αποτέλεσμα της έκθεσης της ομάδας και τον δεσμευτικό της αντίκτυπο, δεδομένου ότι τα υφιστάμενα κεφάλαια ΕΒΑ στερούνται μέσα επιβολής ευρύτερης εμβέλειας. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΟΚΕ ζητεί να σημειωθεί σταθερή πρόοδος όσον αφορά την αναθεώρηση της CETA σχετικά με την αποτελεσματική εφαρμογή των εργασιακών και περιβαλλοντικών διατάξεων ( 20 ) . Στη διαδικασία αναθεώρησης θα πρέπει να συμμετάσχουν οι ΕΣΟ αμφότερων των μερών, καθώς και να υπάρξει διαβούλευση μαζί τους ( 21 )

5.5. Οι ΣΕΣ προσφέρουν σημαντικές δυνατότητες για εξαγωγές γεωργικών προϊόντων της ΕΕ, ενώ οι ΓΕ αυξάνουν την ανταγωνιστικότητα των παραγωγών γεωργικών προϊόντων της ΕΕ τόσο εντός όσο και εκτός της ΕΕ. Με συνδυασμένες εισαγωγές και εξαγωγές ύψους 254 δισ. EUR το 2018, η ΕΕ παραμένει η μεγαλύτερη εμπορική δύναμη παγκοσμίως στον τομέα των γεωργικών προϊόντων ( 22 ) . Παρότι το ζήτημα του εμπορίου γεωργικών προϊόντων εξετάζεται συχνά ενδελεχώς κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, η εφαρμογή των διατάξεων φαίνεται να υπολείπεται των φιλόδοξων στόχων τους. Η ιχνηλασιμότητα των προϊόντων και η ικανότητα επιβολής της αρχής της προφύλαξης είναι καίριας σημασίας για την εξασφάλιση τροφίμων καλής ποιότητας και του ασφαλούς εφοδιασμού με τέτοια τρόφιμα. Η αποδοτική εποπτεία της εφαρμογής των υγειονομικών και φυτοϋγειονομικών προτύπων (SPS) προϋποθέτει τη διενέργεια επιθεωρήσεων με επαρκείς πόρους.

5.6. Παρά τις σημαντικές ευκαιρίες για τις επιχειρήσεις, εξακολουθεί να υπάρχει έλλειψη ενημέρωσης σχετικά με τα οφέλη των ΣΕΣ, ιδίως κατά τα πρώτα έτη της εφαρμογής τους. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη θα πρέπει να προωθήσουν τις συμφωνίες, σε συνεργασία με την επιχειρηματική κοινότητα της ΕΕ, στις αντίστοιχες εθνικές τους γλώσσες μεταξύ δυνητικών εξαγωγέων ώστε να καλύψουν κενά γνώσης, ιδίως μεταξύ των ΜΜΕ. Στις δράσεις θα μπορούσε να περιλαμβάνεται η ανάπτυξη εθνικών σχεδίων εφαρμογής για κάθε ΣΕΣ πριν από την έναρξη ισχύος της.

5.7. Ως άμεσα επωφελούμενοι από την εξοικονόμηση από δασμούς, οι εισαγωγείς σε χώρες που είναι εμπορικοί εταίροι είναι βασικοί παράγοντες όσον αφορά τη χρήση δασμολογικών προτιμήσεων στο πλαίσιο μιας ΣΕΣ. Θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη σε κάθε προσπάθεια της ΕΕ για αύξηση του ΠΧΠ στις εξαγωγές της. Οι δραστηριότητες ευαισθητοποίησης θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν σεμινάρια σχετικά με τις ευκαιρίες που προσφέρει η αντίστοιχη ΣΕΣ και τον τρόπο υποβολής αίτησης για δασμολογικές προτιμήσεις. Η προβολή της ΕΕ σε χώρες εταίρους ΣΕΣ θα πρέπει να πραγματοποιείται σε στενή συνεργασία μεταξύ των αντιπροσωπειών της ΕΕ, των εθνικών αντιπροσωπειών και εκπροσώπων επιχειρήσεων, συμπεριλαμβανομένων των εμπορικών επιμελητηρίων.

5.8. Οι υπηρεσίες συνιστούν μεγάλο μέρος των διατάξεων των σύγχρονων ΣΕΣ, ωστόσο τα πλεονεκτήματά τους είναι πιο δύσκολο να μελετηθούν σε σχέση με τις μειώσεις των δασμών. Για αυτό το ζήτημα, η διαφάνεια όσον αφορά τις κανονιστικές απαιτήσεις σε αγορές τρίτων χωρών είναι καίριας σημασίας για τη διευκόλυνση του εμπορίου. Η επερχόμενη συγχώνευση της βάσης δεδομένων της ΕΕ σχετικά με την πρόσβαση στις αγορές και της υπηρεσίας υποστήριξης για το εμπόριο παρέχει μια ευκαιρία για την κάλυψη όχι μόνο των αγαθών, αλλά και των υπηρεσιών με συνέπεια. Μια νέα δικτυακή πύλη θα πρέπει να παρέχει πληροφορίες σχετικά με την πρόσβαση στην αγορά και τους περιορισμούς ανά τρόπο εφοδιασμού για κάθε κωδικό CPC ( 23 ) , καθώς και πληροφορίες σχετικά με την τεκμηρίωση, την πιστοποίηση, τη χορήγηση άδειας, τη δοκιμή και άλλες απαιτήσεις ανά τομέα. Επιπλέον, ένας οδηγός για τους Ευρωπαίους εξαγωγείς υπηρεσιών και επενδυτές για τους πλέον σημαντικούς εταίρους της ΕΕ με προτιμησιακό καθεστώς για υπηρεσίες, όπως η Ιαπωνία ή ο Καναδάς, θα μπορούσε να συμβάλει προς αυτή την κατεύθυνση.

5.9. Η ΕΕ είναι πιο ανοικτή αγορά δημόσιων συμβάσεων παγκοσμίως και οι ΣΕΣ παρέχουν ολοκληρωμένους κανόνες και σημαντικές ευκαιρίες πρόσβασης στην αγορά δημόσιων συμβάσεων για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις σε χώρες εταίρους. Υπάρχει, ωστόσο, έλλειψη διαφάνειας και έλλειψη συνεπών μέτρων για την ενσωμάτωση ρητρών εργασίας στις δημόσιες συμβάσεις, πολιτικές και πρακτικές ( 24 ) , οι οποίες θα πρέπει να αντανακλώνται στις ΣΕΣ. Η δημοσίευση προσκλήσεων υποβολής προσφορών τρίτων χωρών σε ένα ειδικό τμήμα της βάσης δεδομένων «Tender Electronic Daily» της ΕΕ θα ενισχύσει σημαντικά την ικανότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων κάθε μεγέθους να επωφελούνται από το κεφάλαιο για τις δημόσιες συμβάσεις. Επιπλέον, ένα εξειδικευμένο εργαλείο αυτόματης μετάφρασης σε όλες τις γλώσσες της ΕΕ για τις προσκλήσεις υποβολής προσφορών που δημοσιεύονται θα μπορούσε να συμβάλει στην υπέρβαση του εμποδίου που θέτει η γλώσσα.

5.10. Για να επωφεληθούν από προτιμησιακούς δασμούς στο πλαίσιο μιας ΣΕΣ, τα προϊόντα πρέπει να συμμορφώνονται με τους κανόνες καταγωγής. Η μείωση του διοικητικού κόστους που συνεπάγεται η υποβολή αίτησης για προτιμησιακούς δασμούς πρέπει να ληφθεί υπόψη ως σημαντικός παράγοντας στην αύξηση του ΠΧΠ, ιδίως για τις συναλλαγές χαμηλής αξίας. Η απλούστευση και η εναρμόνιση των κανόνων καταγωγής στις διάφορες ΣΕΣ θα ήταν κρίσιμης σημασίας σε αυτό το πλαίσιο. Επιπλέον, η νέα προσέγγιση για την επαλήθευση της καταγωγής που συμφωνήθηκε στις ΣΕΣ με τον Καναδά και την Ιαπωνία, με την αρχή εισαγωγής να εξακριβώνει κατά πόσο τα προϊόντα πληρούν τις απαιτήσεις καταγωγής, ενδέχεται να απαιτήσει εκ των πραγμάτων τη διαβίβαση εμπορικά ευαίσθητων δεδομένων από τον εξαγωγέα.

5.11. Τα κεφάλαια των ΣΕΣ για τις επενδύσεις παρέχουν ασφάλεια δικαίου για τις εισερχόμενες και εξερχόμενες άμεσες ξένες επενδύσεις (ΑΞΕ) και καταργούν φραγμούς για τις επενδύσεις. Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις διαδραματίζουν ηγετικό ρόλο στην παροχή βιώσιμων, μακροπρόθεσμων επενδύσεων παγκοσμίως. Ωστόσο, η προσέλκυση τέτοιων επενδύσεων εξακολουθεί να συνιστά πρόκληση. Το Εξωτερικό Επενδυτικό Σχέδιο (ΕΕΣ) της ΕΕ, το οποίο εστιάζει στη βιώσιμη ανάπτυξη, την απασχόληση και τη μεγέθυνση, είναι ένα πολλά υποσχόμενο βήμα προς αυτή την κατεύθυνση, ωστόσο είναι πολύ περιορισμένο από γεωγραφική και θεματική άποψη, καθώς και από άποψη διαθέσιμης χρηματοδότησης. Η ΕΕ θα μπορούσε να στηρίξει αυτήν τη στρατηγική θέτοντας σχετικά ζητήματα βιωσιμότητας που αφορούν τις επενδύσεις σε υψηλή θέση στο πολιτικό θεματολόγιο κατά τη διάρκεια επίσημων επισκέψεων, συναντήσεων υψηλού επιπέδου και αποστολών σε αυτές τις χώρες, σε συντονισμό με τα κράτη μέλη της και την επιχειρηματική κοινότητα της ΕΕ. https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---ed_norm/---relconf/documents/meetingdocument/wcms_091400.pdf

5.12. Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε τρίτες χώρες είναι βασικοί παράγοντες και φορείς επιβολής της υπεύθυνης επιχειρηματικής συμπεριφοράς (RBC). Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι οι διατάξεις για τις εταιρικές ευθύνες στις εμπορικές και επενδυτικές συμφωνίες αυξάνονται και κινούνται προς διάφορες κατευθύνσεις ( 25 ) . Με τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να κατέχουν ηγετική θέση παγκοσμίως σε αυτό τον τομέα, η ΕΕ βρίσκεται στην ιδανική θέση να ηγηθεί στον τομέα της δέουσας επιμέλειας· συνεπώς, η ΕΟΚΕ επικροτεί το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ακολουθεί τις συστάσεις της για πρόταση νομοθεσίας της ΕΕ σε αυτό τον τομέα ( 26 )

Βρυξέλλες, 16 Ιουλίου 2020. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Luca JAHIER

(1) Προβλέψεις του ΠΟΕ για το εμπόριο, Απρίλιος 2020.

(2) ΕΕ C 159 της 10.5.2019, σ. 15.

(3) Οι πρόσφατες γνωμοδοτήσεις αναφέρονται στην ΕΕ C 47 της 11.2.2020. REX/529 «Μια επείγουσα ανάγκη μετά την πανδημία της νόσου COVID-19: σχεδιασμός ενός νέου μοντέλου για τις πολυμερείς σχέσεις» (βλέπε σελίδα ΧΧ της παρούσας Επίσημης Εφημερίδας), τρέχουσα εργασία NAT/791 «Συμβατότητα της εμπορικής πολιτικής της ΕΕ με την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία» και REX/532 «Βιώσιμες αλυσίδες εφοδιασμού και αξιοπρεπής εργασίας στο διεθνές εμπόριο».

(4) Κοινή ερμηνευτική πράξη της CETA, Οκτώβριος 2016.

(5) Non-paper from the Netherlands and France on trade, social economic effects and sustainable development (Ανεπίσημο έγγραφο των Κάτω Χωρών και της Γαλλίας σχετικά με το εμπόριο, τις κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και τη βιώσιμη ανάπτυξη), Μάιος 2020.

(6) «The impact of the COVID-19 pandemic on global and EU trade» (Ο αντίκτυπος της πανδημίας της νόσου COVID-19 στις παγκόσμιες και ενωσιακές εμπορικές συναλλαγές), Ομάδα επικεφαλής οικονομολόγου, ΓΔ Εμπορίου, Απρίλιος 2020.

(7) ΕΕ C 159 της 10.5.2019, σ. 15.

(8) ΕΕ C 47 της 11.2.2020, σ. 38.

(9) Βλ. υποσημείωση 3.

(10) Γνωμοδότηση REX/532 «Βιώσιμες αλυσίδες εφοδιασμού και αξιοπρεπής εργασία στο διεθνές εμπόριο» (αναμένεται να εκδοθεί τον Σεπτέμβριο του 2020).

(11) Καθώς οι υπηρεσίες αντιπροσωπεύουν επίσης σημαντικό ποσοστό του 34 % των εξαγωγών μεταποιημένων προϊόντων. Όλα τα δεδομένα προέρχονται από τη βάση δεδομένων για την αποτίμηση των εμπορικών συναλλαγών σε όρους προστιθέμενης αξίας (TiVA), 2016.

(12) ΕΕ C 227 της 28.6.2018, σ. 27.

(13) ΕΕ C 159 της 10.5.2019, σ. 28.

(14) Βλ. υποσημείωση 5.

(15) Draft text of the Agreement on the New Partnership with the United Kingdom (Σχέδιο κειμένου της συμφωνίας για τη νέα εταιρική σχέση με το Ηνωμένο Βασίλειο), 18 Μαρτίου 2020.

(16) COM(2019) 640 final

(17) Σημειώνοντας τις δύο διαδικασίες επίλυσης διαφορών που κινήθηκαν το 2019, κυρίως με την Ουκρανία και την Τελωνειακή Ένωση της Νότιας Αφρικής, στο πλαίσιο του γενικού μηχανισμού επίλυσης διαφορών για τις ΣΕΣ.

(18) ΕΕ C 227 της 28.6.2018, σ. 27.

(19) Φιλικές παρατηρήσεις υπόψη της ομάδας εμπειρογνωμόνων που αξιολογεί την τήρηση του κεφαλαίου για τη βιωσιμότητα από τη Δημοκρατία της Κορέας, Ιανουάριος 2020.

(20) Βλ. υποσημείωση 4.

(21) Κοινή δήλωση ΕΣΟ ΕΕ-Καναδά, Νοέμβριος 2019.

(22) Agri-food trade in 2018 (Το εμπόριο γεωργικών προϊόντων το 2018), ΓΔ Γεωργίας και Αγροτικής Ανάπτυξης, 2019.

(23) Κωδικός κεντρικής ταξινόμησης προϊόντων με βάση τον κατάλογο τομεακής ταξινόμησης υπηρεσιών του ΠΟΕ.

(24) Γενική έρευνα της ΔΟΕ του 2008, Labour clauses in public contracts, Integrating the social dimension into procurement policies and practices. [Εργασιακές ρήτρες στις δημόσιες συμβάσεις. Ενσωμάτωση της κοινωνικής διάστασης στις πολιτικές και τις πρακτικές για τις δημόσιες συμβάσεις].

(25) Business Responsibilities and Investment Treaties (Εταιρικές ευθύνες και επενδυτικές συμφωνίες), Έγγραφο διαβούλευσης της Γραμματείας του ΟΟΣΑ, Ιανουάριος 2020.

(26) ΕΕ C 47 της 11.2.2020, σ. 38.