Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τον περιορισμό των εκπομπών πτητικών οργανικών ενώσεων που οφείλονται στη χρήση οργανικών διαλυτών σε χρώματα διακόσμησης και βερνίκια σε προϊόντα φανοποιίας αυτοκινήτων και για την τροποποίηση της οδηγίας 1999/13/ΕΚ"

(COM(2002) 750 τελικό - 2002/0301 (COD))

(2003/C 220/10)

Στις 23 Ιανουαρίου 2003, και σύμφωνα με το άρθρο 95 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το ειδικευμένο τμήμα "Γεωργία, ανάπτυξη της υπαίθρου, περιβάλλον" στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάστηκε τη γνωμοδότησή του στις 26 Μαΐου 2003 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Sears.

Κατά την 400ή σύνοδο ολομέλειάς της, της 18ης και 19ης Ιουνίου 2003 (συνεδρίαση της 18ης Ιουνίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 73 ψήφους υπέρ και 1 αποχή την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η ποιότητα του αέρα σε όλη την Ευρώπη εξακολουθεί να βελτιώνεται. Μεταξύ 1990 και 1998 οι εκπομπές διοξειδίου του θείου (SOx) μειώθηκαν κατά 41 %, οι εκπομπές οξειδίων του αζώτου (NOx) κατά 21 %, ενώ οι πτητικές οργανικές ενώσεις άνευ μεθάνης (NMVOCs) κατά 24 %. Τρέχουσες προτεραιότητες είναι ο περιορισμός των εκπομπών σωματιδίων και προδρόμων όζοντος (NOx και VOCs).

1.2. Η ισχύουσα νομοθεσία πρέπει να εξασφαλίσει μείωση κατά 50 % των εκπομπών ανθρωπογενών πτητικών οργανικών ενώσεων (VOC) εντός του 2010, σε σύγκριση με τη γραμμή βάσης του 1990 δηλ. μείωση από 14 σε 7,1 εκατομμύρια τόνους σε διάστημα 20 ετών. Απαιτείται μια προσέγγιση με βάση τα προϊόντα που θα βοηθήσει στο να γεφυρωθεί το χάσμα μεταξύ αυτού και των 6,5 εκατομμυρίων τόνων ετήσιων εκπομπών πτητικών οργανικών ενώσεων (VOC) που προβλέπεται στην οδηγία σχετικά με τα Εθνικά Ανώτατα Όρια Εκπομπών.

2. Σύνοψη της πρότασης της Επιτροπής

2.1. Ο πυρήνας της προτάσεως περιέχεται σε δύο πίνακες στο Παράρτημα ΙΙ, όπου ορίζονται οριακές τιμές μεγίστης περιεκτικότητας πτητικών οργανικών ενώσεων σε g/l σε έτοιμο προς χρήση χρώμα σε 12 ομάδες προϊόντων που χρησιμοποιούνται ως χρώματα διακόσμησης και βερνίκια και σε 5 ομάδες προϊόντων που χρησιμοποιούνται στη φανοποιία αυτοκινήτων. Τα νέα προϊόντα φανοποιίας αυτοκινήτων θα πρέπει να ανασυνταχθούν πλήρως και να τεθούν σε χρήση έως τα τέλη του 2006. Προτείνεται μια προσέγγιση σε 2 φάσεις για την πιο πολύπλοκη αγορά χρωμάτων διακόσμησης, με ολοένα και πιο αυστηρές τυποποιήσεις που θα εφαρμοστούν έως τα τέλη του 2006 και 2009.

2.2. Μια μελέτη (Decopaint 2000) πρότεινε δύο λύσεις, μια που συγγενεύει με μια πρόταση που υποβλήθηκε από παραγωγούς χρωμάτων και ρητίνης, και μια δεύτερη η οποία χρησιμοποιείται εδώ το αποτέλεσμα της οποίας θα είναι η απόσυρση από την αγορά όλων σχεδόν των χρωμάτων με διαλύτη για εσωτερική ή εξωτερική χρήση. Η διαφορά όσον αφορά τις εκπομπές μεταξύ των δύο προτάσεων είναι μολαταύτα μικρή. Η πρόταση της βιομηχανίας αποβλέπει στη μείωση των εκπομπών πτητικών οργανικών ενώσεων της γραμμής βάσης του 1990 από 50 % σε 52 %. Η πρόταση της Επιτροπής μειώνει τη γραμμή βάσης σε 52,1 %.

2.3. Εάν επιτευχθεί ο στόχος των νέων περιορισμών, τότε οι εκπομπές πτητικών οργανικών ενώσεων θα μειωθούν επιπλέον κατά 280 χιλιάδες τόνους για τα χρώματα διακόσμησης (50 % του τομέα εκπομπών πτητικών οργανικών ενώσεων) και κατά 15 τόνους για τη φανοποιία αυτοκινήτων. Αυτά συνεπάγονται δαπάνες και απώλειες θέσης απασχόλησης, ωστόσο τα εκτιμώμενα ευεργετήματα έως το 2010 θα είναι ύψους 580 εκατομμυρίων EUR κατ' έτος σε σύγκριση με το κόστος που εκτιμάται από 108 σε 157 εκατομμύρια EUR κατ' έτος.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η ΕΟΚΕ, αποδίδει μεγάλη σημασία στις προσπάθειες που καταβάλλουν αδιάκοπα η Επιτροπή και τα κράτη μέλη για τη βελτίωση της ποιότητας του αέρα στην Ευρώπη που είναι και το θέμα της εξεταζόμενης πρότασης. Ωστόσο, για να εφαρμοσθεί με επιτυχία η πρόταση αυτή, χρειάζονται ορισμένες μικρές αλλαγές. Η πρόταση δεν λαμβάνει υπόψη ορισμένους στόχους ή τους θέτει σε τέτοια επίπεδα, όπου η παραγωγή είναι αδύνατη με την υπάρχουσα προβλεπόμενη τεχνολογία. Η Επιτροπή σκοπεύει να παράσχει τα στοιχεία που λείπουν με βάση δεδομένα που δεν είναι ακόμη διαθέσιμα, για να εξεταστούν από την ΕΟΚΕ και το ΕΚ κατά το 2007, έτσι ώστε να ληφθεί πρόβλεψη για τα νέα προϊόντα που θα είναι διαθέσιμα για χρήση έως τα τέλη του 2009. Το διάστημα αυτό φαίνεται όμως υπερβολικά μικρό για την ανάπτυξη, τη δοκιμή και την εμπορία νέων προϊόντων και τη διασφάλιση της ελεύθερης διακίνησης αγαθών στην ενιαία αγορά.

3.2. Το πρόβλημα των παραγωγών και των χρηστών απορρέει από την παρουσία νερού στα χρώματα ή στη ρητίνη και όχι από την απουσία πτητικών οργανικών ουσιών. Το νερό προκαλεί σκωρία σε όλα τα στάδια της μεταποίησης και χρησιμοποίησης και έχει συγκεκριμένες φυσικές ιδιότητες ψύξεως, εξάτμισης και διαλυτικής δυνάμεως. Αυτά περιορίζουν τη χρήση του ως διαλυτικού σε συνθήκες υπό τις οποίες μπορούν να χρησιμοποιούνται προϊόντα με βάση τις πτητικές οργανικές ενώσεις. Για τα υδατοχρώματα, απαιτείται η παρουσία πτητικών οργανικών ενώσεων που βοηθούν στη διάλυση της ρητίνης και άλλων συστατικών και παρέχουν ελεγχόμενους χρόνους ξήρανσης, ισχυρή κολλητικότητα και γερές επιφάνειες για μακρόχρονη προστασία. Κάτω από ορισμένα όρια πτητικών οργανικών ενώσεων, δεν μπορούν να χρησιμοποιούνται οι υφιστάμενες ρητίνες (αλκαλικά) και γι' αυτό χρειάζονται υδατοχρώματα με βάση άλλες ρητίνες (ακρυλικά). Εδώ το κόστος αυξάνεται κατακόρυφα με μόνο μια μικρή μείωση λιγότερο από 20 χιλιάδες τόνους στις εκπομπές πτητικών οργανικών ενώσεων.

3.3. Για το λόγο αυτό, εκφράζεται ανησυχία μήπως το πραγματικό κόστος είναι 5 φορές πάνω από τα επίπεδα αυτά, με σημαντικότατες επιπτώσεις στους μικρότερους παραγωγούς χρωμάτων και ρητίνης, οι οποίοι δεν θα είναι σε θέση να επαναεπενδύσουν σε εξοπλισμό συμβατό με το νερό, να αναπτύξουν ή να αγοράσουν την απαιτούμενη νέα τεχνολογία.

3.4. Για τους καταναλωτές, πρέπει να σημειωθεί ότι η πρόταση αυτή συνεπάγεται την απόσυρση από την αγορά όλων των χρωμάτων με διαλύτη για τοίχους και εσωτερικά τελειώματα (πόρτες, δοκίδες προστασίας και παράθυρα) και από τις περισσότερες εξωτερικές εφαρμογές. Οι εναλλακτικές λύσεις με βάση τα υδατοχρώματα υφίστανται για ορισμένα από αυτά, αλλά η διείσδυση στην αγορά υπήρξε μέχρι σήμερα περιορισμένη, με την απόσυρση ορισμένων προϊόντων από την αγορά τα οποία δεν ανταποκρίθηκαν στις ανάγκες του καταναλωτή όσον αφορά το χρώμα, τη διάρκεια και τα χαρακτηριστικά επιφάνειας.

3.5. Τα υποθετικά οφέλη για την ανθρώπινη υγεία πρέπει να επανεξεταστούν. Παρόλο ότι έχει ήδη επιτευχθεί σημαντικότατη μείωση των εκπομπών πτητικών οργανικών ενώσεων και οξειδίων του αζώτου (NOx) εντούτοις οι συγκεντρώσεις όζοντος εξακολουθούν να αυξάνουν. Στην καλύτερη περίπτωση σημειώθηκε μια ορισμένη πτώση της στάθμης αιχμής, που θα έχει ορισμένη επίδραση στα οξύτατα προβλήματα υγείας, αλλά όχι στις χρόνιες παθήσεις και δεν θα βλάψει τα υλικά ή την καλλιέργεια. Παράλληλα με τους άλλους μηχανισμούς που εφαρμόζονται, χρειάζεται να εντοπιστούν οι κίνδυνοι αυτοί και να εξευρεθούν πιο αποτελεσματικοί τρόποι ανάλυσης κόστους οφέλους για τη μείωση των εκπομπών πτητικών οργανικών ενώσεων και οξειδίων του Αζώτου (NOx )

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Η ΕΟΚΕ γνωμοδότησε για το θέμα αυτό τον Μάιο 1997. Η ΕΟΚΕ είχε υποστηρίξει γενικότερα την πρόταση, διερωτόταν όμως κατά πόσο είχαν αξιολογηθεί σφαιρικά τα μέτρα για την ποιότητα του αέρα και κατά πόσο οι προτάσεις αυτές αιτιολογούνταν από την άποψη του κόστους και οφέλους, ειδικότερα όσον αφορά το κοινωνικό κόστος. Οι ίδιες παρατηρήσεις ισχύουν και σήμερα.

4.2. Η ΕΟΚΕ σημειώνει με ικανοποίηση ότι το πρόγραμμα CAFE (Clean Air for Europe - Καθαρός Αέρας για την Ευρώπη) θα επιληφθεί του πρώτου σημείου, και προκειμένου να βοηθήσει το δεύτερο, θα αναπτύξει ένα νέο σύστημα δεδομένων για τις αναλύσεις κόστους οφέλους, όσον αφορά τα θέματα που σχετίζονται με την ποιότητα του αέρα. Επικροτούνται ιδιαιτέρως οι εξής δύο μνείες στη σύμβαση παροχής υπηρεσιών της εν λόγω τράπεζας δεδομένων:

- "η μεθοδολογία που εφαρμόζεται στην ανάλυση κόστους οφέλους πρέπει να είναι διαφανής"

- "τα ευρήματα πρέπει να είναι υψηλής ποιότητας και επαρκώς ρωμαλέα ούτως ώστε οι ευρωπαίοι ενδιαφερόμενοι να αποδέχονται τα αποτελέσματα των αναλύσεων με εμπιστοσύνη για να λαμβάνονται υπόψη στην υπηρεσία γενικής πολιτικής".

4.3. Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι από την άποψη αυτή υπάρχουν αδυναμίες στην εξεταζόμενη πρόταση. Οι υποθέσεις που διατυπώνονται στη μελέτη Decopaint, ότι δηλαδή υφίστανται γραμμικές σχέσεις μεταξύ των εκπομπών πτητικών οργανικών ενώσεων, σχηματισμού του όζοντος και συνεπαγόμενου κόστους είναι γνωστό ότι δεν είναι ορθές και ότι ενδέχεται να οδηγήσουν στη λήψη μέτρων που δεν προστατεύουν την ανθρώπινη υγεία.

4.4. Η τράπεζα δεδομένων BeTa που χρησιμοποιείται για την ποσοτική έκφραση εξωτερικού κόστους και οφέλους προειδοποιεί ειδικά ότι δεν θα πρέπει να χρησιμοποιείται σε περίπτωση σχηματισμού όζοντος, λόγω της πολυπλοκότητας των αντιδράσεων που συνεπάγεται. Η διαπίστωση αυτή απηχείται και σε πρόσφατες μελέτες των κρατών μελών.

4.5. Η ΕΟΚΕ δεν συμμερίζεται τις απόψεις που διατυπώνονται στη μελέτη Decopaint ότι δηλαδή οι μικρές επιχειρήσεις μπορούν να παραγκωνιστούν χωρίς την πρόβλεψη άλλων μέτρων, ειδικότερα εφόσον βρίσκονται σε περιοχές της ΕΕ όπου υπάρχουν ήδη υψηλά επίπεδα ανεργίας, ή ότι οι καταναλωτές θα πρέπει να υποχρεωθούν να αγοράζουν προϊόντα τα οποία έχουν ήδη απορρίψει ως ακατάλληλα για τις ανάγκες τους.

4.6. Η ΕΟΚΕ σημειώνει με ανησυχία ότι δεν ξεπεράστηκαν οι ανάγκες του τομέα "πολιτιστικής κληρονομιάς" όπου δημόσια και ιδιωτικά κτίρια χρειάζονται προστατευτικά και διακοσμητικά χρώματα για να ταιριάζουν με τα χρώματα που είχαν χρησιμοποιηθεί παλαιότερα. Τα χρώματα αυτά υπόκεινται συχνά σε προδιαγραφές που ορίζονται από την κυβέρνηση ή την τοπική αυτοδιοίκηση και η σχετική αγορά εξυπηρετείται από έναν περιορισμένο αριθμό ΜΜΕ. Οι εν λόγω ΜΜΕ θα εξαναγκαστούν να διακόψουν τις εργασίες τους με τις προτάσεις αυτές. Παρόμοιες ανησυχίες έχουν εκφραστεί και το γεγονός ότι είναι αναγκαίο να συνεχιστεί η διάθεση κατάλληλων "παραδοσιακών" χρωμάτων για την αναπαλαίωση αυτοκινήτων "εποχής" και άλλων συλλεκτικών αντικειμένων.

4.7. Η ΕΟΚΕ δεν δέχεται ότι οι αλκαλικές ρητίνες προς χρήση στα χρώματα με διαλύτη θα πρέπει να εγκαταλειφθούν υπέρ εναλλακτικών προϊόντων τα οποία δεν έχουν ακόμη επινοηθεί. Αυτό σημαίνει επίσης ότι εγκαταλείπονται τα φυσικά έλαια ως πρώτες ύλες υπέρ των νέων χημικών προϊόντων με βάση το πετρέλαιο, πράγμα που έρχεται σε αντίθεση με τα όσα επιδιώκονται σε άλλο τμήμα της πρότασης. Οι εμπλεκόμενες χωρητικότητες είναι σημαντικές με 200000 τόνους περίπου σογιέλαιου χρησιμοποιούμενου στις αλκαλικές ρητίνες.

4.8. Η παράλειψη ορίου για τα τελειώματα προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία ενώ το προτεινόμενο χρονοδιάγραμμα για τον εντοπισμό της δεν είναι ρεαλιστικό και έρχεται σε αντίθεση με τις ανάγκες της αγοράς. Για την επανόρθωση αυτού, η ΕΟΚΕ προτρέπει την Επιτροπή να επιστρέψει στα όρια που προτείνονται από την CEPE (Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία των Ενώσεων Κατασκευαστών Βαφών, Χρωμάτων τυπογραφίας, μελάνης και καλλιτεχνικών χρωμάτων) εξ' ονόματος των μελών της και των προμηθευτών τους.

4.8.1. Ειδικότερα, τα ανώτατα όρια στο Παράρτημα ΙΙ για τα χρώματα με διαλύτη (Δ) της υποκατηγορίας (δ) για τις φάσεις Ι και ΙΙ πρέπει να ορισθούν σε 400 και 300 g/l αντιστοίχως. Δεν χρειάζεται να γίνει καμία αλλαγή στην κατηγορία αυτή όσον αφορά τα υδατοχρώματα (Υ).

4.8.2. Ορισμένες ακόμη μικρές διορθώσεις, μόνο ως προς τη φάση ΙΙ, προτείνονται για την υποκατηγορία (γ), στα χρώματα με διαλύτη, 450 g/l. Για την υποκατηγορία (ζ) στα υδατοχρώματα 50 g/l. Για την υποκατηγορία (η), στα υδατοχρώματα, 50 g/l. Και για την υποκατηγορία (θ), στα χρώματα με διαλύτη, 600 g/l.

4.8.3. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Επιτροπής, οι αλλαγές αυτές έχουν ως αποτέλεσμα τη μείωση των εκπομπών πτητικών οργανικών ενώσεων κατά 14 χιλιάδες τόνους σε σύγκριση με την τρέχουσα πρόταση (δηλ. 0,1 % της γραμμής βάσης του 1990 που ορίζει σε 14 εκατομμύρια τόνους τις εκπομπές πτητικών οργανικών ενώσεων, όπως αναφέρεται στα σημεία 1.2 και 2.2).

4.8.4. Η ΕΟΚΕ κατά συνέπεια προτρέπει την Επιτροπή να προβεί σε νέες συζητήσεις με τους παραγωγούς χρωμάτων για να εξευρεθούν συμφέροντες τρόποι ώστε να επιτευχθεί η μείωση αυτή έως το 2010.

4.9. Υπάρχουν ορισμένα λάθη στην περιγραφή των προϊόντων και των τομέων που πρέπει να διορθωθούν για την αποτελεσματική και ενιαία εφαρμογή της οδηγίας. Δεδομένου ότι οι ορισμοί αυτοί θα πρέπει να ανταποκρίνονται στις ανάγκες της αγοράς έως τουλάχιστον το 2010, η αναδιατύπωση θα ήταν προς όφελος των ρυθμιστών, των μεταποιητών και των καταναλωτών. Εάν γίνουν δεκτές ο προτεινόμενες τροποποιήσεις των ανώτατων ορίων για χρώματα με διαλύτη της κατηγορίας (δ), τότε περιττεύει η αναθεώρηση για το 2006 και κατά συνέπεια διαγράφονται η αιτιολογική σκέψη (9) και το άρθρο (9).

4.10. Σε ό,τι αφορά ειδικότερα τη φανοποιία αυτοκινήτων, ο τομέας αυτός υπάγεται σήμερα στις δύο σχετικές οδηγίες. Η ορθή πορεία θα ήταν ο τομέας αυτός να υπαχθεί στις διατάξεις της τρέχουσας πρότασης με τους κατάλληλους ορισμούς και την κατάλληλη διατύπωση.

4.11. Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι εάν πραγματοποιηθούν οι αλλαγές αυτές, παράλληλα με μια μικρή αλλαγή όσον αφορά την περιεκτικότητα σε πτητικές οργανικές ενώσεις των προϊόντων χρώσης ξύλου για τελειώματα, τότε παύουν να υφίστανται σε μεγάλο βαθμό οι ανησυχίες σχετικά με την απασχόληση σε ορισμένα κράτη μέλη, με ελάχιστη επίδραση στις εκπομπές πτητικών οργανικών ενώσεων.

4.11.1. Συγκεκριμένα, τα ανώτατα όρια του Παραρτήματος ΙΙ για υδατοχρώματα (Υ) και χρώματα με διαλύτη (Δ) της υποκατηγορίας (ε) για τις φάσεις Ι και ΙΙ πρέπει να ορισθούν σε 150 g/l και 130 g/l, και 550 και 450 g/l αντίστοιχα.

4.11.2. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι δεν απαιτείται καμία άλλη αλλαγή των ανώτατων ορίων του Παραρτήματος ΙΙ, δηλ. 46 από τα 55 ανώτατα όρια παραμένουν ως έχουν.

4.12. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι μια γραμμή βάσης για την αξιολόγηση της ανθρώπινης ζωής αποτελεί ουσιαστικό στοιχείο για την εκτίμηση του κόστους και οφέλους και για την χάραξη προτεραιοτήτων δράσης και πιστεύει ότι ο αριθμός αυτός θα πρέπει να είναι διαφανής προς όλους εμπλέκονται στη ρυθμιστική διαδικασία και να χρησιμοποιείται κατά τρόπο ενιαίο σε όλες τις εσωτερικές και εξωτερικές μελέτες.

4.13. Τέλος, η ΕΟΚΕ επιθυμεί να επαναλάβει ότι υποστηρίζει μια προσέγγιση της νομοθεσίας βασισμένη στη γνώση και ενθαρρύνει την Επιτροπή να ενισχύσει τη συλλογή σχετικών στοιχείων σε όλα τα κράτη μέλη. Στα στοιχεία αυτά θα πρέπει να συμπεριλαμβάνονται πρωτογενείς δείκτες της δημόσιας υγείας και των ζημιών της καλλιέργειας ούτως ώστε τα μέτρα που θα ληφθούν να έχουν το επιθυμητό αποτέλεσμα. Θα πρέπει επίσης να παρακολουθούνται προσεκτικά και να αναφέρονται ο πρόοδοι των κρατών μελών όσον αφορά την επίτευξη των στόχων μείωσης των εκπομπών στα πλαίσια της ισχύουσας νομοθεσίας.

Βρυξέλλες, 18 Ιουνίου 2003.

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Roger Briesch