ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Κ0Μ(93)702 τελικό 
Βρυξέλλες,21 Δεκεμβρίου 1993 
ΕΚ0ΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
για την Ιθαγένεια της tvwnc 
Έκθεση για την Ιθαγένεια της Ένωσης 
Ι Εισαγωγή 
Σύμφωνα με το νέο άρθρο 8Ε της Συνθήκης ΕΚ, η Επιτροπή υποχρεούται να υποβάλει 
έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και την Οικονομική και Κοινωνική 
Επιτροπή πριν απο τις 31 Δεκεμβρίου 1993 σχετικά με την εφαρμογή των νέων 
άρθρων 8 έως 8Δ. Η Επιτροπή επωφελείται της ευκαιρίας αυτής για να εκθέσει τις 
απόψεις της σχετικά με τις νέες αυτές διατάξεις, η σημασία των οποίων είναι 
τεράστια. 
Η παρούσα έκθεση, αναπόφευκτα, καλύπτει μικρό χρονικό διάστημα. Ώς γνωστόν, η 
Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση δεν άρχισε να ισχύει από την 1η Ιανουαρίου 
1993, όπως προβλεπόταν αρχικά, αλλά την 1η Νοεμβρίου 1993. Παρ'όλα αυτά, ακόμη 
και σ'αυτό το πολύ μικρό χρονικό διάστημα υπήρξαν εξελίξεις ταχύτερες από ότι 
θα αναμενόταν. Αυτό, οφείλεται σε μεγάλο βαθμό, στο γεγονός ότι είχαν υποβληθεί 
αρκετές ανεπίσημες προτάσεις πριν από την έναρξη ισχύος της Συνθήκης του 
Μάαστριχτ, με προοπτική την εφαρμογή των σχετικών διατάξεων το ταχύτερο 
δυνατόν. 
Κατόπιν αυτών, είναι προφανώς αδύνατον να γίνει μία εκτίμηση της εξέλιξης της 
Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως απαιτεί το άρθρο 8Ε, μετά από χρονικό διάστημα λίγων 
μόλις εβδομάδων. Ακόμη δυσκολότερο είναι να κριθεί κατά πόσο απαιτούνται νέες 
πρωτοβουλίες. Έτσι, η Επιτροπή αποφάσισε να υποβάλει μία ακόμη έκθεση που δεν 
προβλέπεται στις Συνθήκες, πριν από το τέλος του 1994. Μέχρι τότε, η Επιτροπή 
ελπίζει να έχει μία αρκετά σαφή εικόνα σχετικά με την πορεία της εφαρμογής των 
διατάξεων αυτών και να είναι σε θέση να εκτιμήσει την ανάγκη για θέσπιση 
πρόσθετων μέτρων σύμφωνα με τη δεύτερη παράγραφο του άρθρου 8Ε. 
Ι Ι. Η έννοια Tnc Ιθαγένειας της Ένωσης 
Ένα από τα σημαντικότερα βήματα προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση που 
πραγματοποίησαν οι συντάκτες της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης ήταν η προσθήκη 
στην Σύμβαση της Ρώμης ενός νέου μέρους II με τίτλο "Ιθαγένεια της Ένωσης", το 
οποίο αποτελείται από τα άρθρα 8 έως 8Ε. 
Τα θεμέλια των νέων αυτών διατάξεων τέθηκαν στη σύνοδο κορυφής των Παρισίων του 
1974, όπου για πρώτη φορά συζητήθηκαν τα ειδικά δικαιώματα των πολιτών των 
κρατών μελών. Το θέμα αυτό επανεξετάστηκε το Ιούνιο του 1984 στο Ευρωπαϊκό 
Συμβούλιο του Fontainebleau, όπου τονίστηκε η σημασία της δημιουργία μίας 
Ευρώπης των Λαών και συστάθηκε μία επιτροπή ad hoc υπό την προεδρία του κυρίου 
- 2 -
Pletro Adonnino, προκειμένου να συντάξει μία έκθεση για τα μέτρα που πρέπει να 
ληφθούν για τον σκοπό αυτό. Η έκθεση της επιτροπής αυτής, η οποία υποβλήθηκε το 
επόμενο έτος^1^, περιέχει ένα πρόπλασμα των νέων διατάξεων. 
Η θέσπιση των νέων αυτών διατάξεων υπογραμμίζει το γεγονός ότι η Συνθήκη της 
Ρώμης δεν ασχολείται αποκλειστικά μόνο με οικονομικά θέματα, όπως αποδεικνύεται 
ρητά με την αλλαγή του ονόματος από "Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα" σε 
"Ευρωπαϊκή Κοινότητα". Για πρώτη φορά, η Συνθήκη δημιούργησε ένα άμεσο πολιτικό 
δεσμό μεταξύ των πολιτών των κρατών μελών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο οποίος 
δεν υπήρχε ποτέ στην Κοινότητα, προκειμένου να καλλιεργηθεί ένα αίσθημα 
ταύτισης με την Ένωση. Τη σημασία των διατάξεων αυτών μαρτυρεί το γεγονός ότι 
κατά τη διακυβερνητική συνδιάσκεψη τοποθετήθηκαν αμέσως μετά τις εισαγωγικές 
διατάξεις της Συνθήκης της Ρώμης όπως το άρθρο 6 ΕΚ (πρώην άρθρο 7 ΕΟΚ) που 
απαγορεύει κάθε διάκριση λόγω ιθαγενείας και το άρθρο 7Α ΕΚ (πρώην 8Α ΕΟΚ), που 
προβλέπει την εγκατάσταση στην εσωτερική αγορά "inter alia" και προσώπων, και 
πριν από τις τέσσερις ελευθερίες οι οποίες συναποτελούν την εσωτερική αγορά. 
Τα δικαιώματα που απορρέουν από την ιθαγένεια της Ένωσης έχουν, στην 
πραγματικότητα, προσλάβει συνταγματικό χαρακτήρα λόγω του ότι έχουν 
συμπεριληφθεί στις ίδιες τις Συνθήκες. Τα δικαιώματα αυτά θα πρέπει να 
ερμηνεύονται ευρέως, ενώ οι εξαιρέσεις από αυτά θα πρέπει να ερμηνεύονται 
στενά, σύμφωνα με τις γενικές αρχές του κοινοτικού δικαίου που έχει αναγνωρίσει 
και το Δικαστήριο. Έτσι, στο βαθμό που οι διατάξεις αυτές έχουν σχέση με 
δικαιώματα τα οποία είχαν ήδη θεσπισθεί στο κοινοτικό δίκαιο, το καθεστώς των 
δικαιωμάτων αυτών έχει τώρα μεταβληθεί θεμελιωδώς. Συγχρόνως, θα πρέπει να 
υπενθυμισθεί ότι το νέο άρθρο 8 παράγραφος 2 ορίζει ότι οι πολίτες της Ένωσης 
έχουν τα δικαιώματα που προβλέπονται από τη Συνθήκη. 
Τέλος, πρέπει να τονισθεί ότι οι διατάξεις του μέρους II της Συνθήκης ΕΟΚ δεν 
είναι στατικές, αλλά έχουν χαρακτήρα κατ'ουσίαν δυναμικό. Αυτό αναφέρεται ρητά 
στο ίδιο το άρθρο 8Ε, το οποίο προβλέπει ότι οι διατάξεις αυτές μπορούν να 
ενισχυθούν και συμπληρωθούν στο μέλλον. 
Ι Ι Ι 0 Ooiouoc των πολιτών Tnc Ένωοηο 
Το άρθρο 8 παράγραφος 1 της Συνθήκης ΕΟΚ ορίζει ότι κάθε υπήκοος κράτους μέλους 
είναι αυτόματα πολίτης της Ένωσης. Η διάταξη αυτή πρέπει να ερμηνευθεί υπό το 
φως της δήλωσης της διακυβερνητικής συνδιάσκεψης σχετικά με την ιθαγένεια 
κράτους μέλους, η οποία προσαρτάται στην Συνθήκη του Μάαστριχτ. Σύμφωνα με τη 
δήλωση αυτή, "όταν στη Συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας γίνεται 
αναφορά στους υπηκόους των κρατών μελών, το θέμα του εάν ένα άτομο έχει την 
ιθαγένεια κράτους μέλους ρυθμίζεται αποκλειστικά και μόνο από την νομοθεσία του 
ενδιαφερόμενου κράτους μέλους."Αυτό εναρμονίζεται και με την απόφαση του 
Δικαστηρίου στην υπόθεση MlCheleUI κατά Delegaclon de Goblerno gn 
Cantabrla^2). όπου κρίθηκε ότι η Ισπανία δεν μπορεί να εμποδίσει τον ενάγοντα 
να εγκατασταθεί στο έδαφος της αρνούμενη να αναγνωρίσει την ιταλική του 
ιθαγένεια λόγω του ότι ήταν αρχικά Αργεντινός υπήκοος. 
Η δήλωση ορίζει στην συνέχεια ότι "τα κράτη μέλη μπορούν να δηλώνουν, 
πληροφοριακά, ποια άτομα πρέπει να θεωρούνται ως υπήκοοί τους, για τους 
σκοπούς της Κοινότητας, με δήλωση που θα καταθέτουν στην Προεδρία· μπορούν 
ενδεχομένως να τροποποιήσουν τη δήλωση τους. "Αυτή η αναφορά γίνεται για τη 
(1) Δελτίο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, συμπλήρωμα 7/85 
(2) Υπόθεση C-369/90 (1990) Ι Συλλογή 4239 
- 3 -
δήλωση της κυβέρνησης του Ηνωμένου Βασιλείου σχετικά με τον ορισμό του όρου 
"υπήκοοι"(3) και τη δήλωση της κυβέρνησης της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της 
Γερμανίας σχετικά με τον ορισμό της έκφρασης "γερμανός υπήκοος"*4^. 
ιν Εφαρμογή του Μέρους 11 της Συνθήκης 
Α Το δικαίωμα çhsQ9spnc κυκλοφορίας 
Το νέο άρθρο 8Α παράγραφος 1 της Συνθήκης ορίζει ότι: "Κάθε πολίτης της Ένωσης 
έχει το δικαίωμα να κυκλοφορεί και να διαμένει ελεύθερα στο έδαφος των κρατών 
μελών, υπό την επιφύλαξη των περιορισμών και με τις προϋποθέσεις που 
προβλέπονται στην παρούσα Συνθήκη και στις διατάξεις που θεσπίζονται για την 
εφαρμογή της". Βασιζόμενο στη θεμελιώδη αρχή της απαγόρευσης διακρίσεων λόγω 
ιθαγένειας που διατυπώνεται στο άρθρο 6 ΕΚ (πρώην άρθρο 7 ΕΟΚ), το άρθρο αυτό 
καθιερώνει, στα πλαίσια μιας νέας έννοιας - της έννοιας της ιθαγένειας της 
Ένωσης -, την αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας των υπηκόων κράτους μέλους που δεν 
υπάγονται σε καμία από τις κατηγορίες στις οποίες αναφερόταν ρητά μέχρι σήμερα 
η Συνθήκη της Ρώμης. Δηλαδή, στο εξής απολαύουν του δικαιώματος αυτού όλοι οι 
υπήκοοι των κρατών μελών ως πολίτες της Ένωσης. Στο βαθμό που παρέχει στους 
υπηκόους κράτους μέλους το δικαίωμα να κυκλοφορούν ελεύθερα στο έδαφος άλλου 
κράτους μέλους λαμβάνοντας υπόψη τις άλλες σχετικές διατάξεις της Συνθήκης, το 
άρθρο 8Α ΕΚ συνεπάγεται κυρίως την απουσία κάθε ειδικού ελέγχου στα εσωτερικά 
σύνορα, πέραν των προβλεπόμενων εκ μέρους των κρατών μελών για τους δικούς τους 
υπηκόους, είτε οι εν λόγω έλεγχοι διεξάγονται στα σύνορα είτε σε οποιοδήποτε 
άλλο σημείο του εδάφους ενός κράτους μέλους. 
Η προβλεπόμενη στο άρθρο 7Α ΕΚ (πρώην 8Α ΕΟΚ) κατάργηση των ελέγχων επί των 
προσώπων μπορεί να αποδειχθεί ως ο πλέον πρόσφορος τρόπος για την εξασφάλιση 
της ελεύθερης κυκλοφορίας των πολιτών της Ενώσεως. 
Η ιδέα της κατάργησης των ελέγχων επί των προσώπων στα εσωτερικά σύνορα της 
Κοινότητας περιλαμβανόταν στην εντολή που δόθηκε στο Fontainebleau προς την 
Επιτροπή Antonnino και εξετάστηκε εμπεριστατωμένα στην έκθεση της τελευταίας. 
Λίγο αργότερα, η ιδέα αυτή διατυπώθηκε και πάλι στην Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη. Με 
την πράξη αυτή προστέθηκε στην Συνθήκη της Ρώμης ένα νέο άρθρο 8Α (τώρα άρθρο 
7Α), το οποίο προέβλεπε την προοδευτική εγκαθίδρυση της εσωτερικής αγοράς μέχρι 
τις 31 Δεκεμβρίου 1992. Η εσωτερική αγορά ορίζεται ως "ένας χώρος χωρίς 
εσωτερικά σύνορα μέσα στον οποίο εξασφαλίζεται η ελεύθερη κυκλοφορία των 
εμπορευμάτων, των προσώπων, των υπηρεσιών και των κεφαλαίων σύμφωνα με τις 
διατάξεις της παρούσας Συνθήκης. "Οπως δήλωσε η Επιτροπή στην ανακοίνωση της 
στις 8 Μαΐου 1992 προς το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο σχετικά με την κατάργηση 
(3) 1983 ΕΕ αριθ. C 23, στη θέση μίας προηγούμενης δήλωσης που είχε γίνει 
κατά την υπογραφή της Συνθήκης Προσχώρησης. 
(4) Η δήλωση προσαρτάται στην Συνθήκη της Ρώμης. 
- 4 -
των συνοριακών ελέγχων*5), η διάταξη αυτή αναφέρεται σε όλα τα πρόσωπα, είτε 
είναι οικονομικώς ενεργά είτε όχι και ανεξάρτητα από την ιθαγένεια τους*6). 
Β Το δικαίωμα διαμονής 
Το άρθρο 8Α παράγραφος 1 της Συνθήκης της Ρώμης, όπως τροποποιήθηκε, προβλέπει 
ότι: "Κάθε πολίτης της Ένωσης έχει το δικαίωμα να κυκλοφορεί ... ελεύθερα στο 
έδαφος των κρατών μελών, υπό την επιφύλαξη των περιορισμών και με τις 
προϋποθέσεις που προβλέπονται στην παρούσα συνθήκη και στις διατάξεις που 
θεσπίζονται για την εφαρμογή της". 
Στους οικονομικώς ενεργούς υπηκόους των κρατών μελών είχε παραχωρηθεί το 
δικαίωμα διαμονής στο κράτος υποδοχής βάσει των άρθρων 48, 52 και 59 της 
Συνθήκης της Ρώμης, όπως είχαν αρχικά διατυπωθεί. Το δικαίωμα αυτό επεκτάθηκε 
στους στενούς τους συγγενείς με τις νομοθετικές πράξεις εφαρμογής των διατάξεων 
αυτών, και ιδιαίτερα με τον κανονισμό του Συμβουλίου 1612/68 περί της 
ελεύθερης, κυκλοφορίας των εργαζομένων στο εσωτερικό της Κοινότητας*7), με την 
οδηγία του Συμβουλίου 68/360 περί της καταργήσεως των περιορισμών στη διακίνηση 
και στη διαμονή στο εσωτερικό της Κοινότητος των εργαζομένων των κρατών μελών 
και των οικογενειών τους*8) και μέ την οδηγία του Συμβουλίου 73/148 περί 
κατάργηση των περιορισμών στη διακίνηση και στη διαμονή των υπηκόων των κρατών 
μελών στο εσωτερικό της Κοινότητος στον τομέα της εγκαταταστάσεως και της 
παροχής υπηρεσιών*9). Με άλλες πράξεις παρέχεται επίσης στους συνταξιούχους το 
δικαίωμα να διαμένουν στο κράτος υποδοχής*10). 
Το 1979 η Επιτροπή υπέβαλε προς το Συμβούλιο μία πρόταση για ενιαία οδηγία με 
την οποία χορηγείται ένα γενικό δικαίωμα διαμονής στους κοινοτικούς υπηκόους, 
όχι μόνο στα οικονομικώς ενεργά πρόσωπα αλλά και στα μέλη των οικογενειών τους. 
Η ιδέα αυτή, η οποία υποστηρίχθηκε σθεναρά στην Έκθεση Antonnino, έγινε τελικά 
αποδεκτή το 1990, με την μορφή τριών χωριστών οδηγιών: την οδηγία του 
Συμβουλίου 90/364/ΕΟΚ σχετικά με το δικαίωμα διαμονής*11), οδηγία του 
Συμβουλίου 90/365/ΕΟΚ σχετικά με το δικαίωμα διαμονής των μισθωτών και μη 
μισθωτών εργαζομένων που έχουν παύσει την επαγγελματική τους 
δραστηριότητα*12^, και την οδηγία του Συμβουλίου 90/366/ΕΟΚ σχετικά με το 
δικαίωμα διαμονής των σπουδαστών*13). Τα δικαιώματα που παρέχει κάθε μία από 
τις οδηγίες αυτές προϋποθέτουν ότι τα εν λόγω πρόσωπα διαθέτουν επαρκές επίπεδο 
πόρων και υγειονομική ασφάλιση. 
(5) SEC (92) 877 τελικό, σ. 10 
(6) Βλέπε τις πρόσφατες προτάσεις της Επιτροπής για την εφαρμογή του άρθρου 
100Γ (ΕΕ C ...) και για μία αναθεωρημένη πρόταση για σύμβαση σχετικά με 
τον έλεγχο των προσώπων κατά τη διέλευση των εξωτερικών συνόρων (ΕΕ C 
...). Πρέπει επίσης να αναφερθεί η προσφυγή λόγω παραλείψεως που άσκησε 
το Κοινοβούλιο κατά της Επιτροπής προκειμένου να διαπιστωθεί η 
παράλειψη της τελευταίας, κατά παράβαση της Συνθήκης, να υποβάλει τις 
αναγκαίες προτάσεις για την εγκαθίδρυση της ελεύθερης κυκλοφορίας των 
προσώπων στην εσωτερική αγορά σύμφωνα με το άρθρο 7Α (υπόθεση C-
445/93). Το Δικαστήριο επιλήφθηκε της προσφυγής αυτής στις 18 Νοεμβρίου 
1993. 
(7) 1968 ΕΕ L 257, σ. 1· όπως τροποποιήθηκε τελευταία με τον κανονισμό 
2434/92: 1992 ΕΕ L 245, σ. 1 
(8) 1968 ΕΕ L 257, σ. 13 
(9) 1973 ΕΕ L 172, σ. 49 
(10) Κανονισμός της Επιτροπής 1251/70 (1970 ΕΕ L 142/30), Οδηγία του 
Συμβουλίου 75/34 (1975 ΕΕ L 14/29) 
(11) 1990 ΕΕ L 180, σ. 26 
(12) 1990 ΕΕ L 180, σ. 28 
(13) 1990 ΕΕ L 180, σ. 30 
- 5 -
Κατόπιν προσφυγής που άσκησε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Δικαστήριο, με 
απόφαση της 7.7.1992*14), ακύρωσε την οδηγία 90/366/ΕΟΚ διατηρώντας τα έννομα 
αποτελέσματα της μέχρι την έναρξη ισχύος μίας νέας οδηγίας με την κατάλληλη 
νομική βάση. Το Συμβούλιο εξέδωσε στις 29.10.1993 τη νέα οδηγία με βάση το 
άρθρο 7 παράγραφος 2 ΕΟΚ*15). Το περιεχόμενο της είναι κατ'ουσία ίδιο με αυτό 
της οδηγίας 90/366/ΕΟΚ. 
Προς το παρόν, το δικαίωμα διαμονής διέπεται από διάφορους κανονισμούς και 
οδηγίες. Συνεχίζοντας την νέα πολιτική των κοινοτικών οργάνων, που συνίσταται 
στο να καταστεί το κοινοτικό δίκαιο περισσότερο προσιτό, η Επιτροπή προτίθεται 
να προτείνει την κωδικοποίηση των διατάξεων αυτών. 
Παρά το γεγονός ότι το γενικό δικαίωμα των υπηκόων των κρατών μελών να 
διαμένουν σε άλλα κράτη μέλη είχε θεσπισθεί στο κοινοτικό δίκαιο πριν από την 
έναρξη ισχύος της Συνθήκης του Μάαστριχτ, η Συνθήκη τοποθετεί το δικαίωμα αυτό 
σε μία νέα βάση, εντάσσοντας το στό ίδιο το κείμενο των Συνθηκών. Έτσι, τώρα 
αντιμετωπίζεται ισότιμα σε σχέση με τα άλλα δικαιώματα τα οποία κατέχουν 
κεντρική θέση στο κοινοτικό δίκαιο και, συνεπώς, θα πρέπει κατά κανόνα να 
ερμηνεύεται ευρέως. 
Γ Δικαίωυα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι OTIC Δημοτικές και Κοινοτικές εκλογές 
Το άρθρο 8Β, παράγραφος 1 της Συνθήκης ΕΚ, που προβλέπει το δικαίωμα του 
εκλέγειν και εκλέγεσθαι στις δημοτικές και κοινοτικές εκλογές των πολιτών που 
κατοικούν σε ένα κράτος μέλος του οποίου δεν είναι υπήκοοι, αποτελεί καρπό 
πολιτικών συζητήσεων που ανέρχονται στις αρχές της δεκαετίας του 1970. 
Πράγματι, η Διάσκεψη Κορυφής του Παρισιού του Ιουνίου 1974 επιφόρτισε μία ομάδα 
εργασίας να μελετήσει τις Συνθήκες των "ειδικών δικαιωμάτων" των πολιτών των 
κρατών μελών. Πάντως, το 1975 μία έκθεση σχετικά με το θέμα αυτό που υποβλήθηκε 
από την Επιτροπή και η οποία πρότεινε, μεταξύ άλλων, την εγγύηση του 
δικαιώματος του εκλέγειν και εκλέγεσθαι σε επίπεδο δημοτικών και κοινοτικών 
εκλογών δεν συνάντησε ευνοϊκή υποδοχή εκ μέρους του Συμβουλίου. Στην συνέχεια, 
η ιδέα αυτή που προωθήθηκε από την Επιτροπή ενστερνίστηκε από το Ευρωπαϊκό 
Κοινοβούλιο το οποίο δεν έπαψε να ασκεί πολιτικές πιέσεις σχετικά με το θέμα 
αυτό*16) μεταξύ του 1977 και του 1983. Το 1985 η ad - hoc επιτροπή Adonnino 
συνέστησε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Μιλάνου να συνεχίσει τις συζητήσεις, 
υπογραμμίζοντας συγχρόνως τις αρμοδιότητες των κρατών μελών σχετικά με τα 
θέματα αυτά. Κατόπιν αιτήσεως εκ μέρους του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου*17) η 
Επιτροπή του υπέβαλε, το 1986, την έκθεση για το δικαίωμα του εκλέγειν και 
εκλέγεσθαι στις δημοτικές και κοινοτικές εκλογές των πολιτών των κρατών μελών 
της Κοινότητας*18). 
Κατόπιν πιέσεων εκ μέρους του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου*19) η Επιτροπή υπέβαλε 
το 1988 πρόταση οδηγίας για το δικαίωμα του εκλέγειν και εκέγεσθαι των υπηκόων 
των κρατών μελών στις δημοτικές και κοινοτικές εκλογές στο κράτος μέλος της 
κατοικίας τους*20). Λόγω των εργασιών της Διακυβερνητικής Διάσκεψης για την 
(14) Υπόθεση αριθ. C-295/90 Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου [1992] Συλλογή Ι σ. 
4193. 
(15) ΕΕ L, ... 
(16) Ψήφισμα για την χορήγηση ειδικών δικαιωμάτων στους πολίτες της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας: ΕΕ C 299 της 12.12.1977, σ.26· έκθεση 
MacciocchI: ΕΕ C 184 της 11.7.1983, σ. 28 
(17) Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου: ΕΕ C 345 της 31.12.1985, σ. 82 
(18) Δελτίο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, παράρτημα αριθ. 7/1986 
(19) Έκθεση Vetter ΕΕ C 13 της 18.1.1988, σ. 33 
(20) ΕΕ C 246 της 20.9.1988, σ. 3, όπως τροποποιήθηκε το 1989: ΕΕ C 290 της 
18.11.1989, Ο. 4) 
- 6 -
σύνταξη της Συνθήκης του Μάαστριχτ, ανεστάλησαν οι συζητήσεις του Συμβουλίου 
σχετικά με την εν λόγω πρόταση. 
Για να επιτρέψει στο Συμβούλιο να τηρήσει την προθεσμία που προβλέπεται στο 
άρθρο 8Β η Επιτροπή προτίθεται να υποβάλει την πρόταση οδηγίας για την εφαρμογή 
των διατάξεων του άρθρου 8Β, παράγραφος 1, στις αρχές του 1994, εμπνεόμενη από 
την πρόταση του 1988. 
Δ Δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι OTIC 
εκλονέΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου 
Το άρθρο 8Β, παράγραφος 2 της Συνθήκης της Ρώμης παρέχει στους πολίτες της 
Ένωσης το δικαίωμα να συμμετέχουν στις Ευρωπαϊκές εκλογές στο κράτος μέλος της 
κατοικίας τους, του οποίου δεν είναι υπήκοοι. Η προθεσμία της 31ης Δεκεμβρίου 
1993 που θεσπίζεται με το εν λόγω άρθρο αποσκοπεί στο να εφαρμοστούν οι 
λεπτομερέστερες διατάξεις που θα θεσπίσει το Συμβούλιο στις τέταρτες άμεσες 
εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου του Ιουνίου 1994. 
Ήδη πριν από την έναρξη ισχύος της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η 
Επιτροπή, κατόπιν προσκλήσεως του Συμβουλίου και του Κοινοβουλίου, ενέκρινε, 
κατά την συνεδρίαση της της 23ης Ιουνίου 1993, το σχέδιο πρότασης οδηγίας του 
Συμβουλίου που καθορίζει τις λεπτομέρειες της άσκησης του δικαιώματος του 
εκλέγειν και εκλέγεσθαι στο κράτος μέλος της κατοικίας*21). Το εν λόγω έγγραφο 
εργασίας διαβιβάστηκε, πριν από τα τέλη Ιουλίου 1993, στο Συμβούλιο και το 
Κοινοβούλιο. Σε αυτή τη βάση το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 
ξεκίνησαν ανεπίσημες εργασίες για την εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 8Β, 
παράγραφος 2, της εν λόγω Συνθήκης. 
Δεδομένης της μεγάλης ποικιλομορφίας των εκλογικών συστημάτων των κρατών μελών 
και της πολιτικής σημασίας του φακέλου, οι ανεπίσημες εργασίες του Συμβουλίου 
απεδείχθησαν ιδιαίτερα δυσχερείς. Πάντως, το Συμβούλιο επέτυχε, σε εξαιρετικά 
σύντομο χρονικό διάστημα, να επιλύσει τα μεγάλα πολιτικά προβλήματα του φακέλου 
και να καταλήξει, κατά την συνεδρίαση του της 4ης Οκτωβρίου 1993, σε μία 
πολιτική συμφωνία επί του συνόλου του κειμένου. Τελικά, οι εργασίες του 
Συμβουλίου επικύρωσαν τις πολιτικές κατευθύνσεις που είχε προτείνει η Επιτροπή 
στην πρόταση οδηγίας της. 
Κατά τη συνεδρίαση της της 27.10.1993, η Επιτροπή ενέκρινε την επίσημη πρόταση 
οδηγίας*22). Επί της ουσίας, η εν λόγω πρόταση αποσκοπεί στο να διευκολύνει 
τους ενδιαφερόμενους πολίτες στην άσκηση των δικαιωμάτων τους και βασίζεται 
στις ακόλουθες πολιτικές κατευθύνσεις: 
μία ελάχιστη κανονιστική ρύθμιση που δεν περιέχει κανενός είδους 
εναρμόνιση των εθνικών καθεστώτων, 
την αρχή των μη διακρίσεων μεταξύ υπηκόων και μη υπηκόων, 
την αρχή της ελεύθερης επιλογής των πολιτών της Ένωσης όσον αφορά το 
κράτος μέλος του τόπου της ψηφοφορίας ή της υποβολής υποψηφιότητας, 
την απαγόρευση της διπλής ψήφου και της διπλής υποψηφιότητας, 
την "αμοιβαία αναγνώριση" των καθεστώτων στέρησης εκλογικού δικαιώματος 
και κωλυμάτων εκλογιμότητας. 
Για να ληφθεί υπόψη η ειδική κατάσταση των κρατών μελών όπου η αναλογία των 
υπηκόων των άλλων κρατών μελών υπερβαίνει το 20% του συνόλου του εκλογικού 
σώματος, η Επιτροπή πρότεινε ένα καθεστώς κατά παρέκκλιση. Επιπλέον, η πρόταση 
(21) SEC(93) 1021 τελικό, 
(22) C0M(93) 534 τελικό 
_ 7 -
προέβλεπε ένα καθεστώς κατά παρέκκλιση για τα κράτη μέλη που χορηγούν επίσης 
δικαίωμα ψήφου για τις εκλογές του Εθνικού Κοινοβουλίου στους υπηκόους 
ορισμένων άλλων κρατών μελών. 
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξέδωσε ευνοϊκή γνωμοδότηση επί της προτάσεως της 
Επιτροπής κατά την σύνοδο της ολομέλειας της 17ης Νοεμβρίου 1993 ζητώντας 
παράλληλα την κατάργηση μιας διάταξης όσον αφορά την σύνταξη καταλόγων 
υποψηφ(ων. 
Το Συμβούλιο, κατά την συνεδρίαση του της 6ης Δεκεμβρίου 1993, εξέδωσε την 
οδηγία όπως προτάθηκε από την Επιτροπή. Σύμφωνα με το άρθρο 17, τα κράτη μέλη 
καλούνται να την μεταφέρουν το αργότερο μέχρι της 1ης Φεβρουαρίου 1994. Η 
Επιτροπή θα αξιολογήσει, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 16, την κτηθείσα 
εμπειρία όσον αφορά την εφαρμογή της εν λόγω οδηγίας κατά τις ευρωπαϊκές 
εκλογές του Ιουνίου 1994. 
Ε Διπλωματική και ποοΕενικΛ προστασία 
Άρχισαν οι εργασίες για την θέσπιση των αναγκαίων κανόνων που προβλέπονται στη 
δεύτερη παράγραφο του άρθρου 8Γ πριν από την έναρξη της ισχύος της Συνθήκης του 
Μάαστριχτ. Στο πλαίσιο της ομάδας εργασίας της ομάδας του Ευρωπαϊκού 
Κοινοβουλίου για τις προξενικές υποθέσεις θεσπίστηκαν "Γενικές κατευθύνσεις για 
την προστασία μη αντιπροσωπευόμενων υπηκόων της ΕΚ στις διπλωματικές και 
προξενικές αρχές της ΕΚ σε Τρίτες Χώρες" εγκρίθηκε από την 241η Πολιτική 
Επιτροπή στις 29 και 30 Μαρτίου 1993. 
Οι γενικές αυτές κατευθύνσεις, που άρχισαν να ισχύουν την 1η Ιουλίου 1993, 
προβλέπουν πως υπήκοοι ενός κράτους μέλους το οποίο δεν αντιπροσωπεύεται σε μία 
τρίτη χώρα μπορούν να απολαύουν της διπλωματικής και προξενικής προστασίας κάθε 
άλλου κράτους μέλους για περιπτώσεις επαναπατρισμού εφόσον παρασθεί ανάγκη λόγω 
θανάτου, ατυχήματος, βίαιης επίθεσης, σοβαρής ασθένειας ή συλλήψεως. 
Οι αρχές όλων των τρίτων χωρών ενημερώθηκαν γι'αυτές τις γενικές κατευθύνσεις 
από την προεδρία μέσω "note verbale". Εντός των κρατών μελών θα γίνει μέσω των 
ανακοινώσεων τύπου των αντίστοιχων υπουργείων εξωτερικών. Επίσης, θα 
ενημερωθούν όλες οι αντιπροσωπείες της ΕΚ και οι αντιπροσωπείες της Επιτροπής. 
Επιλέον, επιτεύχθηκε συμφωνία στο πλαίσιο της Επιτροπής του Ευρωπαϊκού 
Συμβουλίου για ένα κοινό "έκτακτο ταξιδιωτικό έγγραφο" που θα εκδίδεται από τις 
αντιπροσωπείες της ΕΚ ώστε να επιτραπεί ένα και μοναδικό ταξίδι προς το κράτος 
καταγωγής, το κράτος της μόνιμης κατοικίας ή κατ'εξαίρεση τον προορισμό του 
αιτούντος. Το ζήτημα αυτό θα πρέπει να ρυθμιστεί σύντομα με απόφαση του 
Συμβουλίου. 
ΣΤ To SiKqiwuq αναφοράς 
Η εξέταση εκ μέρους του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου των αναφορών που υποβάλλονται 
από τους πολίτες, είτε ατομικά είτε συλλογικά, αποτελεί μία πάγια πρακτική, 
ιδίως από της συστάσεως, την 1η Ιανουρίου 1987, μιας επιτροπής αναφορών στο 
πλαίσιο του Κοινοβουλίου. 
Πριν από την έναρξη της ισχύος της ΣΕΕ, η μοναδική πηγή για το δικαίωμα 
αναφοράς ήταν ο κανονισμός του Κοινοβουλίου (άρθρα 128 έως 130), που θέσπιζε τα 
κριτήρια του παραδεκτού των αναφορών, καθώς και τις διαδικασίες για την εξέταση 
- 8 -
τους. Εξάλλου, μία διαθεσμική συμφωνία που υπογράφηκε στις 12 Απριλίου 
1989*23) δεσμεύει την Επιτροπή και το Συμβούλιο να παρέχουν στο Κοινοβούλιο 
την απαραίτητη συνεργασία για την εξέταση των αναφορών. 
Βάσει της παρούσας διαδικασίας, με την πάροδο του χρόνου το Κοινοβούλιο 
εξέτασε ένα διαρκώς αυξανόμενο αριθμό αναφορών, ο οποίος από το 1983 έως το 
1993 ανήλθε από 100 σε 1000 αναφορές το έτος. 0 μεγαλύτερος αριθμός των 
αναφορών αφορά στην προστασία του περιβάλλοντος, την κοινωνική ασφάλιση, την 
αναγνώριση των διπλωμάτων και την φορολογία. 
Περίπου 50% των αναφορών που κηρύσσονται παραδεκτές από το Κοινοβούλιο 
διαβιβάζονται στην Επιτροπή η οποία θέτει υπόψη του Κοινοβουλίου ανακοινώσεις 
(600 στο 1992) αναφέροντας, ενδεχομένως, τρόπους επίλυσης των προβλημάτων τα 
οποία επικαλούνται οι αναφερόντες. Εξάλλου, αν από τις αναφορές απορρέουν 
παραβιάσεις του κοινοτικού δικαίου εκ μέρους ενός κράτους μέλους, η Επιτροπή 
ως θεματοφύλακας των συνθηκών αποφασίζει αν θα κινήσει βάσει των αναφορών 
διαδικασίες παράβασης*24). 
Τα νέα άρθρα της Συνθήκης 8Δ και 138Δ αναγνωρίζουν το δικαίωμα αναφοράς σε 
όλους τους πολίτες της Ένωσης, καθώς και σε κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο που 
κατοικεί ή έχει την καταστατική του έδρα σε κράτος μέλος. Κατά συνέπεια, το 
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τροποποίησε τον κανονισμό του (άρθρα 156 έως 158 του 
νέου κειμένου που εγκρίθηκε τον Σεπτέμβριο του 1993). 
Η αναγνώριση του δικαιώματος αναφοράς από την Συνθήκη αναμφίβολα θα προσδώσει 
μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση στον πολίτη όσον αφορά την εν λόγω διαδικασία 
προσφυγής και κατά συνέπεια θα σημειωθεί αύξηση των αναφορών που απευθύνονται 
στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Αυτό θα απαιτήσει αυξημένη προσπάθεια εκ μέρους της 
Επιτροπής ώστε να μπορεί να εγγυηθεί μία αποτελεσματική και γρήγορη εξέταση 
των αναφορών που θα της διαβιβάζονται από το Κοινοβούλιο. Η συνεργασία που 
έχει ήδη θεσπισθεί μεταξύ του Κοινοβουλίου και της Επιτροπής στον τομέα αυτό 
αντιπροσωπεύει μια θετική βάση για τις μελλοντικές εξελίξεις. 
Εξάλλου, κατά τη διάρκεια μιας πρώτης περιόδου εφαρμογής της ΣΕΕ, θα πρέπει να 
θεσπισθεί μία στενή σχέση μεταξύ της επεξεργασίας των αναφορών και της 
αντίστοιχης επεξεργασίας των καταγγελιών που απευθύνονται στον διαμεσολαβητή, 
για περιπτώσεις κακής διοίκησης, ενώ η Επιτροπή αναφορών εξέταζε κατά την 
διάρκεια πολλών ετών την τελευταία αυτή περίπτωση στα πλαίσια των αναφορών. 
Ζ Πρόσβαση στο διαυεοολαΒητη 
Η θέσπιση του διαμεσολαβητή, που προβλέπεται στα νέα άρθρα 8Δ και 
138Ε,αποτελεί ένα από τα σημαντικά στοιχεία της ευρωπαϊκής ιθαγένειας και της 
ενίσχυσης του δημοκρατικού ελέγχου. Έργο του διαμεσολαβητή είναι να διεξάγει 
έρευνες στις περιπτώσεις κακής διοίκησης στα πλαίσια της δράσης Κοινοτικών 
οργάνων ή οργανισμών, με εξαίρεση το Δικαστήριο και το Πρωτοδικείο κατά την 
άσκηση των δικαιοδοτικών τους καθηκόντων. 
Δυνάμει των άρθρων 138Ε, παράγραφος 4, πρέπει να θεσπιστούν οι διατάξεις και 
οι γενικές προϋποθέσεις που διέπουν το έργο του διαμεσολαβητή από το Ευρωπαϊκό 
Κοινοβούλιο, μετά από γνώμη της Επιτροπής και με την έγκριση του Συμβουλίου 
που αποφασίζει με ειδική πλειοψηφία. Στις 17 Δεκεμβρίου 1992, το Κοινοβούλιο 
(23) ΕΕ C 120 της 16.5.1989 
(24) Βλέπε Δέκατη Ετήσια Έκθεση για τον έλεγχο της εφαρμογής του κοινοτικού 
δικαίου C0M(93) 320 τελικό, σ. 8. 
- 9 -
ενέκρινε σχέδιο ορισμού των καθηκόντων του διαμεσολαβητή επί του οποίου η 
Επιτροπή στις 26 Απριλίου 1993 εξέδωσε γνώμη, αποδεχόμενη σε μεγάλο βαθμό τις 
αρχές που εγκρίθηκαν από το Κοινοβούλιο. Μετά από πολλές συνεδριάσεις μεταξύ 
των τριών θεσμικών οργάνων, το κείμενο αποτέλεσε αντικείμενο μιας διαθεσμικής 
συμφωνίας που συνάφθηκε κατά την διάσκεψη της 25ης Οκτωβρίου 1993. Το κείμενο 
αυτό που εγκρίθηκε από το Κοινοβούλιο στις 17 Νοεμβρίου 1993 και εκκρεμεί η 
έγκριση του εκ μέρους του Συμβουλίου, προβλέπει ορισμένους όρους άσκησης των 
καθηκόντων του διαμεσολαβητή. 
Διευκρινίζει ότι τα κοινοτικά όργανα και οργανισμοί οφείλουν να παρέχουν στο 
διαμεσολαβητή τις πληροφορίες που ζητά και να του δίνουν πρόσβαση στους 
σχετικούς φακέλους. Δεν μπορούν να αρνηθούν παρά μόνο για λόγους απορρήτου 
καταλλήλως αιτιολογημένους. Δίνουν πρόσβαση στά έγγραφα που εμπίπτουν στην 
αρμοδιότητα ενός κράτους μέλους μόνον εφόσον ενημερώσουν το εν λόγω κράτος 
μέλος ή κατόπιν συμφωνίας του εν λόγω κράτους για τα έγγραφα που καλύπτονται 
από το απόρρητο. Και στις δύο αυτές περιπτώσεις, ο διαμεσολαβητής δεν μπορεί να 
διαδώσει το περιεχόμενο των εγγράφων αυτών. 
ν Συμπεράοματα 
Οπως αναφέρθηκε στην αρχή, οποιαδήποτε προσπάθεια συνολικής εκτίμησης της 
λειτουργίας των νέων διατάξεων για την ιθαγένεια της Ένωσης, θα ήταν πρόωρη 
μετά από λίγες μόνο εβδομάδες. Κατόπιν αυτού, η Επιτροπή δεν μπορεί παρά να 
εκφράσει την ικανοποίηση της για την πρόοδο που έχει ήδη σημειωθεί ιδίως όσον 
αφορά το δικαίωμα της κατοικίας, το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι στις 
εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και τον θεσμό του διαμεσολαβητή. Η Επιτροπή 
υπολογίζει στην υποστήριξη των λοιπών θεσμικών οργάνων και των κρατών μελών 
ώστε να διασφαλιστεί ότι οι διατάξεις του τμήματος II έχουν τεθεί σε ισχύ και 
εφαρμόζονται. 
Η Επιτροπή προτίθεται να επανέλθει στα θέματα αυτά με την συμπληρωματική έκθεση 
την οποία σχεδιάζει να υποβάλει πρίν από τα τέλη του 1994. 
ΙΟ 
ISSN 0254-1483 
COM(93)702 ιελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 06 16 
Apifl. καταλόγου : CB-CO-93-754-GRC 
ISBN 92-77-63176-7 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων ίων Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Luxembourg