Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την εξ αποστάσεως εμπορία χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών προς τους καταναλωτές και την τροποποίηση της οδηγίας 90/619/ΕΟΚ του Συμβουλίου και των οδηγιών 97/7/ΕΚ και 98/27/ΕΚ"

(1999/C 169/15)

Στις 18 Δεκεμβρίου 1998, και σύμφωνα με το άρθρο 100 Α της συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα "Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση" στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 15 Απριλίου 1999 (Εισηγητής: ο κ. Atande Ferreira).

Κατά την 363η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 29ης Απριλίου 1999), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 78 ψήφους υπέρ, 47 ψήφους κατά και 9 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Από αρκετό καιρό η Επιτροπή έχει συνειδητοποιήσει την ανάγκη υιοθέτησης κανονιστικών διατάξεων σε κοινοτικό επίπεδο με αντικείμενο την εξ αποστάσεως εμπορία χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. Το θέμα έχει αποτελέσει αντικείμενο πρωτοβουλιών όχι μόνο της Επιτροπής αλλά και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της ίδιας της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής. Παρά το γεγονός αυτό λόγω των περιστάσεων δεν κατέστη δυνατό να περιληφθούν οι εξ αποστάσεως πωλήσεις χρηματοπιστωτικών προϊόντων στην οδηγία 97/7/ΕΚ της 20ής Μαΐου 1997 που αφορούσε, γενικά, τις εξ αποστάσεως πωλήσεις(1).

1.2. Στην πραγματικότητα, η ΟΚΕ ήταν από τους πρώτους οργανισμούς που τάχθηκαν υπέρ της υιοθέτησης ενός κοινοτικού κανονισμού στον τομέα αυτό, διαδραματίζοντας, κατά κάποιο τρόπο, πρωτοποριακό ρόλο στη προώθηση της εν λόγω πρωτοβουλίας.

1.2.1. Πράγματι, ήδη στη γνωμοδότησή της για την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς και την προστασία των καταναλωτών, της 26ης Σεπτεμβρίου 1991(2), επεσήμαινε τις "δυσκολίες που συναντούν οι καταναλωτές που προσπαθούν να πραγματοποιήσουν διασυνοριακές τραπεζικές συναλλαγές"(3).

1.2.2. Στην προσθήκη της προαναφερθείσας γνωμοδότησης(4), η ΟΚΕ αναγνώριζε ότι "είναι σημαντική η θέσπιση κοινών κανόνων προστασίας των καταναλωτών στον εν λόγω τομέα", και εξέφραζε την ικανοποίησή της διότι "η πρόταση οδηγίας σχετικά με την εξ αποστάσεως σύναψη συμβάσεων" περιελάμβανε τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες.

1.2.3. Αργότερα, στη γνωμοδότησή της για το Πράσινο Βιβλίο της Επιτροπής σχετικά με τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες(5) η ΟΚΕ άσκησε κριτική σχετικά με τον περιορισμό των πωλήσεων εξ αποστάσεως που προβλεπόταν στο Πράσινο Βιβλίο και τόνισε ότι "θα ήταν σκόπιμο να εφαρμόζονται ρυθμίσεις ανάλογες με εκείνες που προβλέπει η οριζόντια οδηγία για τις εξ αποστάσεως συμβάσεις", κατάλληλα προσαρμοσμένες ώστε να ανταποκρίνονται στις ιδιαιτερότητες που παρουσιάζει ο τομέας των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και να λαμβάνονται υπόψη ορισμένες νέες πτυχές όπως "αυτές που αφορούν τις πωλήσεις μέσω τηλεματικών δικτύων και τις τηλεοπτικές πωλήσεις χρηματοπιστωτικών προϊόντων, ιδιαίτερα εάν οι εν λόγω πωλήσεις πραγματοποιούνται από μη εξουσιοδοτημένους μεσάζοντες".

1.3. Υφίστανται σοβαροί λόγοι που καθιστούν αναγκαία την άμεση υιοθέτηση κοινοτικών μέτρων στον εν λόγω τομέα. Ένας από αυτούς είναι η καθιέρωση του ευρώ ως κοινού νομίσματος στην επικράτεια της ΕΕ. Ένας άλλος λόγος είναι η συνεχής ανάπτυξη της χρήσης των τεχνολογικών μηχανισμών και μέσων που χαρακτηρίζουν την κοινωνία των πληροφοριών. Ήδη σήμερα ζούμε σε μία κοινωνία που αποκτά ολοένα και περισσότερο παγκόσμιο χαρακτήρα και σε μία εποχή κατά την οποία τα σύνορα μεταξύ των διαφόρων χωρών, ακόμη και στο εσωτερικό της ΕΕ, έχουν ολοένα και μικρότερη σημασία.

1.4. Οι εν λόγω παράγοντες έχουν ως αποτέλεσμα την ολοένα και μεγαλύτερη ανάγκη προσφυγής στην εξ αποστάσεως εμπορία χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, κύριο χαρακτηριστικό της οποίας είναι ότι τα συμβαλλόμενα βάσει διασυνοριακών συναλλαγών μέρη, ακόμη και στην περίπτωση των καταναλωτικών συναλλαγών, δεν έρχονται σε φυσική επαφή. Η πραγματοποίηση των εν λόγω συναλλαγών γίνεται κατά κύριο λόγο μέσω της παροχής χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, και είναι βέβαιο ότι, λόγω των εξελίξεων που αναφέρθηκαν προηγουμένως, όχι μόνο σήμερα αλλά και στο μέλλον, η ζήτηση, η προσφορά, η διαπραγμάτευση και η σύναψη των συμβάσεων στον εν λόγω τομέα θα πραγματοποιείται ολοένα και περισσότερο χωρίς τη φυσική παρουσία των συμβαλλομένων μερών και χωρίς υλικό μέσο συναλλαγών.

1.5. Στόχος της πρότασης είναι σαφώς η πλήρης εναρμόνιση των κανόνων που ισχύουν στον τομέα της εξ αποστάσεως εμπορίας χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών προς τους καταναλωτές.

1.6. Η ιδιαιτερότητα και ο άυλος χαρακτήρας των παρεχόμενων χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, και η πολυπλοκότητα που τις χαρακτηρίζει και η σημασία τους για τους καταναλωτές, δικαιολογούν όχι μόνο το γεγονός ότι προτείνεται η θέσπιση ειδικών διατάξεων, που διαφέρουν από τις γενικές διατάξεις που ισχύουν για τις εξ αποστάσεως πωλήσεις, αλλά και τις προσπάθειες υιοθέτησης ενός υψηλού βαθμού προστασίας των καταναλωτών στους τομείς των οποίων επιδιώκεται η εναρμόνιση.

1.7. Λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες που παρουσιάζει ο τομέας των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των μεθόδων της εξ αποστάσεως εμπορίας τους η πρόταση θέτει ένα σύνολο στόχων η επίτευξη των οποίων θα πρέπει να επιδιωχθεί. Οι στόχοι αυτοί είναι οι ακόλουθοι:

1.7.1. Στον καταναλωτή θα πρέπει να διασφαλισθεί η δυνατότητα:

α) να εξετάζει τη σύμβαση προτού δώσει τη συγκατάθεσή του·

β) να συγκρίνει τις προσφορές προτού επιλέξει·

γ) να υπαναχωρεί εάν συνάψει τη σύμβαση χωρίς να έχει γνώση των συμβατικών όρων, ή όταν το δικαίωμα του για να εξετάσει το θέμα δεν έγινε σεβαστό από τον προμηθευτή των υπηρεσιών.

1.7.2. Στον προμηθευτή υπηρεσιών θα πρέπει να διασφαλισθεί η δυνατότητα:

α) να προωθεί χωρίς εμπόδια χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες χρησιμοποιώντας τη μέθοδο των εξ αποστάσεως πωλήσεων·

β) να αξιοποιεί πλήρως το άνοιγμα των συνόρων και τις νέες τεχνολογίες·

γ) να συνάπτει εξ αποστάσεως συμβάσεις με τους καταναλωτές.

1.8. Προκειμένου να επιτευχθούν οι εν λόγω στόχοι, η πρόταση προβλέπει τις ακόλουθες κατευθυντήριες αρχές:

α) ο καταναλωτής πρέπει να γνωρίζει τους όρους της σύμβασης πριν από τη σύναψή της·

β) απαιτείται η πρόβλεψη μίας περιόδου για να μπορεί ο καταναλωτής να αναλύει και να εξετάζει τη σύμβαση, δηλαδή να συγκρίνει την προσφορά που του γίνεται με άλλες·

γ) απαιτείται η αναγνώριση του δικαιώματος υπαναχώρησης, εντός μίας λογικής προθεσμίας, στην περίπτωση που δεν πληρούνται οι προαναφερθείσες προϋποθέσεις·

δ) η παροχή στους καταναλωτές του δικαιώματος πλήρους ενημέρωσης σχετικά με τα δικαιώματα που απορρέουν από τις προηγούμενες παραγράφους·

ε) η πλήρης απαγόρευση των διαφημίσεων με πρωτοβουλία του πωλητή ή της εξαναγκαστικής πώλησης υπηρεσιών, χωρίς να έχει υπάρξει προηγουμένως σαφής συγκατάθεση του καταναλωτή·

ζ) ο υποχρεωτικός χαρακτήρας όλων αυτών των δικαιωμάτων και η πρόβλεψη αυστηρών κυρώσεων στην περίπτωση χρησιμοποίησης εμπορικών πρακτικών που δεν σέβονται τις προβλεπόμενες διατάξεις·

η) η υποχρέωση θέσπισης κατάλληλων και αποτελεσματικών διαδικαστικών κανόνων που να διασφαλίζουν τη δυνατότητα υποβολής καταγγελιών και προσφυγών για τη ρύθμιση των διαφορών που ενδεχομένως θα προκύψουν στον εν λόγω τομέα, ιδιαίτερα όσον αφορά το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 98/27/ΕΚ της 19ης Μαΐου 1998 (αγωγές παραλείψεως)·

θ) το βάρος της απόδειξης για το σεβασμό των υποχρεώσεων σχετικά με την ενημέρωση, τη συγκατάθεση και την ελεύθερη επιλογή και τη λήψη της απόφασης του καταναλωτή για τη σύναψη της σύμβασης και την εκτέλεσή της, φέρει ο προμηθευτής.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι επιβάλλεται η λήψη μέτρων εναρμόνισης της εξ αποστάσεως εμπορίας χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και ότι η πρωτοβουλία της Επιτροπής να προβεί στην παρουσίαση της παρούσας πρότασης οδηγίας (COM(1998) 468 final, της 14.10.98), την οποία επικροτεί, έχει ήδη καθυστερήσει.

2.2. Για τον ίδιο λόγο, και παρά το γεγονός ότι αναγνωρίζει ότι η μεταφορά των διατάξεων της οδηγίας είναι δυνατόν να προκαλέσει ορισμένα προβλήματα προσαρμογής της διάρθρωσης και της λειτουργίας των σχετικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, θεωρεί ότι η καθιέρωση του ενιαίου νομίσματος από την 1η Ιανουαρίου 1999 θα συμβάλει σημαντικά στην απρόσκοπτη εφαρμογή των αναγκαίων μέτρων προσαρμογής και για το λόγο αυτό προτείνει η προθεσμία των τριών ετών που προτείνεται για την οριστικοποίηση της μεταφοράς (έως την 30ή Ιουνίου 2002) να μειωθεί κατά ένα έτος και να οριστεί για τις 30 Ιουνίου 2001.

2.3. Η ΟΚΕ συμφωνεί με τo γεγονός ότι το πεδίο εφαρμογής της παρούσας πρότασης οδηγίας έχει περιορισθεί σε τέτοιο βαθμό ώστε να περιλαμβάνει πλέον μόνο τον τρόπο της εξ αποστάσεως εμπορίας των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, με σαφή αποκλεισμό από το πεδίο εφαρμογής της όλων των υπολοίπων πτυχών που συνδέονται με το περιεχόμενο των εν λόγω υπηρεσιών, οι οποίες θα συνεχίσουν να ρυθμίζονται βάσει των ήδη υφιστάμενων κοινοτικών κανόνων, και τις συναλλαγές στο πλαίσιο των οποίων οι προμηθευτές και οι επαγγελματίες συμβάλλονται με "φυσικά πρόσωπα, τα οποία ενεργούν για σκοπούς οι οποίοι είναι εκτός του πεδίου των εμπορικών, επιχειρηματικών ή επαγγελματικών τους δραστηριοτήτων" [άρθρο 2 περίπτωση δ)].

2.3.1. Παρά το γεγονός αυτό, η ΟΚΕ θεωρεί ότι ο μοναδικός τρόπος για να διευκολυνθεί η επίτευξη των στόχων που επιδιώκει η Επιτροπή μέσω της παρούσας οδηγίας είναι να περιορισθεί το πεδίο εφαρμογής της στις περιπτώσεις κατά τις οποίες η εμπορία χρηματοοικονομικών υπηρεσιών γίνεται αποκλειστικά με την χρησιμοποίηση τεχνικών εξ αποστάσεως επικοινωνίας. Ο ορισμός της εξ αποστάσεως σύμβασης [άρθρο 2 περίπτωση α)] θα πρέπει να προσαρμοσθεί αναλόγως.

2.3.2. Θα πρέπει να αποφευχθεί η αλληλεπικάλυψη με άλλες οδηγίες για την προστασία των καταναλωτών. Συνεπώς, πρέπει να καταστούν συμβατές.

2.4. Στην πρόταση οδηγίας μόλις αναφέρεται, εκτός των άρθρων 57 παράγραφος 2 και 66, το άρθρο 100 Α που αφορά την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς, ως νομική βάση.

Η ΟΚΕ θεωρεί ότι, εκτός από το ότι πρέπει να προηγηθεί της αναφοράς στα άρθρα που αποτελούν τη νομική βάση της οδηγίας η λέξη "κυρίως" και να γίνει αναφορά στο πλαίσιο της πρώτης αιτιολογικής σκέψης στο άρθρο 129 Α της συνθήκης, κατά την παρουσίαση των νομικών βάσεων της οδηγίας, μετά την πρώτη παράγραφο του προοιμίου, θα πρέπει να υπάρξει σαφής αναφορά στο άρθρο 129 Α περίπτωση 3 εδάφιο β) της συνθήκης (άρθρο 153 της συνθήκης του Άμστερνταμ, η οποία θα τεθεί σε ισχύ την 1η Μαΐου 1999).

2.5. Με την αναφορά αυτή η ΟΚΕ επιθυμεί να τονίσει ότι η Επιτροπή θα πρέπει, επιπλέον, λόγω του είδους της εναρμόνισης που προτείνεται με την οδηγία, να προβεί, κυρίως, στην πρόβλεψη μίας "ελάχιστης ρήτρας", όπως και στην περίπτωση της οδηγίας 97/7/ΕΚ, βάσει των προβλεπομένων από την περίπτωση 5 του άρθρου 129 Α της συνθήκης, που θα καταστήσει δυνατή, χωρίς να επηρεάζεται το καθεστώς που προβλέπεται από την οδηγία, τη διασφάλιση ενός υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών, παρέχοντας ταυτόχρονα τη δυνατότητα στα κράτη μέλη να προβούν στη θέσπιση αυστηρότερων κανόνων προστασίας, σύμφωνα πάντα με την παράδοση των κοινοτικών κανόνων στον εν λόγω τομέα.

2.6. Η ΟΚΕ δέχεται ότι η οδηγία καλύπτει αποκλειστικά τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες που παρέχονται μέσω "ενός οργανωμένου συστήματος πωλήσεων ή παροχής υπηρεσιών εξ αποστάσεως από τους προμηθευτές", αποκλείοντας κατά τον τρόπο αυτό από το πεδίο εφαρμογής της τις περιστασιακές ή τυχαίες συναλλαγές που πραγματοποιούνται από κάποιον που δεν διαθέτει ένα παρόμοιο οργανωμένο σύστημα (άρθρο 3 εδάφιο α).

Παρά το γεγονός αυτό, η ΟΚΕ θεωρεί ότι, στην περίπτωση αυτή και για λόγους εξασφάλισης στοιχειώδους νομικής προστασίας, θα πρέπει να αποσαφηνισθεί πλήρως, στο πλαίσιο της οδηγίας, η έννοια του "οργανωμένου συστήματος" καθώς και από ποιο επίπεδο και μετά οι πραγματοποιούμενες συναλλαγές παύουν να θεωρούνται ως περιστασιακές ή τυχαίες και υποχρεώνεται ο προμηθευτής να διαθέτει ένα "οργανωμένο σύστημα" πωλήσεων και παροχής υπηρεσιών εξ αποστάσεως.

2.7. Επίσης, όσον αφορά τους ορισμούς, κατά την άποψη της ΟΚΕ δεν αποσαφηνίζονται στην οδηγία οι ενέργειες που συνιστούν "αθέμιτη παρακίνηση" (άρθρο 4 περίπτωση 2).

Δεδομένου, όμως, ότι πρόκειται για μία παράνομη πρακτική και λόγω της ίδιας της φύσης του δικαιώματος επιβάλλεται η τυποποίηση της βάσει του νόμου. Είναι απαράδεκτο, ιδιαίτερα στο πλαίσιο μίας τόσο σημαντικής οδηγίας που αποσκοπεί στην πλήρη εναρμόνιση, να μην υπάρχει επακριβής ορισμός, στο πλαίσιο των κοινοτικών κανόνων, της παράνομης πρακτικής της "αθέμιτης παρακίνησης", λαμβανομένου υπόψη ότι στην αντίθετη περίπτωση μπορεί να υπάρξουν σημαντικές επιπτώσεις ως προς την άσκηση του δικαιώματος της υπαναχώρησης ή της καταβολής αποζημίωσης.

2.7.1. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι, όχι μόνο για λόγους νομιμότητας αλλά επίσης και για λόγους ισότητας και ασφάλειας, ο καθορισμός της έννοιας της "αθέμιτης παρακίνησης" δεν θα πρέπει να υπαχθεί στην αρμοδιότητα των επιμέρους κρατών μελών αλλά να καθορισθεί επακριβώς στο πλαίσιο της παρούσας οδηγίας το περιεχόμενο του όρου αυτού.

2.7.2. Προς το σκοπό αυτό η ΟΚΕ θεωρεί ότι η έννοια της "αθέμιτης παρακίνησης" θα πρέπει να περιλάβει και την περίπτωση της συχνής περίληψης διαφημιστικών και προπαγανδιστικών πτυχών στους συμβατικούς όρους και τονίζει ότι θα πρέπει να υπάρξει σαφής διαχωρισμός τους.

2.8. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι θα πρέπει να αποσαφηνισθεί ο όρος "σταθερό μέσο" και ότι θα πρέπει να δοθεί ένας περισσότερο τεχνικός και ολοκληρωμένος ορισμός, βάσει των όσων έχουν ήδη αναφερθεί σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ, όπως, κυρίως, στη γνωμοδότηση για τις ηλεκτρονικές υπογραφές(6), στη γνωμοδότηση για την ασφαλή χρήση του Διαδικτύου(7) ή στο σχέδιο γνωμοδότησης σχετικά με ορισμένες πτυχές του ηλεκτρονικού εμπορίου στην εσωτερική αγορά(8).

2.9. Όσον αφορά την άσκηση του δικαιώματος της υπαναχώρησης η οδηγία δεν αποσαφηνίζει εάν η ανακοίνωση της υπαναχώρησης από τον καταναλωτή προς τον προμηθευτή θα πρέπει να καταχωρηθεί και, στην περίπτωση αυτή, κατά πόσο ο προμηθευτής θα πρέπει να παραλάβει την εν λόγω ειδοποίηση εντός της προθεσμίας που έχει καθορισθεί για την άσκηση του εν λόγω δικαιώματος ή εάν αρκεί η άσκηση του δικαιώματος εντός του εν λόγω διαστήματος ακόμη και στην περίπτωση που η παραλαβή της ειδοποίησης γίνει μεταγενέστερα (άρθρο 2 περιπτώσεις 1, 2 και 3).

Έχοντας επίγνωση του γεγονότος ότι σε παρόμοιες περιπτώσεις οι ερμηνείες που δίδονται από τα κράτη μέλη διαφέρουν, με αποτέλεσμα συχνά να λαμβάνονται νομοθετικές αποφάσεις προς την αντίθετη κατεύθυνση, η ΟΚΕ συνιστά την πλήρη αποσαφήνιση του τρόπου ειδοποίησης του προμηθευτού σχετικά με την άσκηση του δικαιώματος υπαναχώρησης, προκειμένου να αποφευχθεί η ύπαρξη ερμηνευτικών αμφιβολιών.

2.10. Όσον αφορά τη φύση και τον ορισμό των προθεσμιών που προβλέπονται σε διάφορες διατάξεις της πρότασης, η ΟΚΕ φρονεί ότι οι προθεσμίες που καθορίζονται για την άσκηση του δικαιώματος υπαναχώρησης (14 ή 30 ημέρες - παράγραφος 1 και 2 άρθρο 4) δεν πρέπει να έχουν περιοριστικό χαρακτήρα, αλλά να αντιπροσωπεύουν ένα ελάχιστο όριο, που θα μπορεί να διευρύνεται από τα κράτη μέλη εάν το κρίνουν αναγκαίο για τη μεγαλύτερη προστασία των καταναλωτών.

2.11. Επίσης, η ΟΚΕ θεωρεί ότι ο τρόπος υπολογισμού των ημερών της προθεσμίας θα πρέπει να καθορίζεται επακριβώς στην πρόταση, ώστε να αποσαφηνισθεί το κατά πόσον οι ημέρες που υπολογίζονται είναι συνεχόμενες ή το κατά πόσον υπολογίζονται μόνον οι εργάσιμες ημέρες και όχι οι Κυριακές και οι αργίες και να διευκρινισθεί ο τρόπος αντιμετώπισης της περίπτωσης που η τελευταία ημέρα της προθεσμίας είναι Κυριακή ή αργία.

2.12. Επίσης, η ΟΚΕ θεωρεί ότι οι εκφράσεις "άμεσα" και "το συντομότερο δυνατόν" που αναφέρονται στο πλαίσιο διαφόρων διατάξεων που αφορούν την εκπλήρωση των υποχρεώσεων (άρθρο 5 περιπτώσεις 1 και 3 άρθρο 8, περίπτωση 1 και άρθρο 11 περίπτωση 2 παράγραφος 2) θα πρέπει να συμπληρωθούν με τον καθορισμό για κάθε περίπτωση μίας μέγιστης προθεσμίας του τύπου "εντός το πολύ 48 ωρών" ή "εντός το πολύ 5 ημερών", προκειμένου να αποφευχθεί η ύπαρξη αβεβαιότητας και ανασφάλειας.

2.13. Είναι ζωτικής σημασίας να διαθέτουν οι καταναλωτές εμπιστοσύνη, πρόσβαση στην ενημέρωση και απλά, μη δικαστικά και προσιτά ένδικα μέσα, σε περίπτωση διαφωνίας με αλλοδαπούς προμηθευτές χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών.

2.13.1. Κατά συνέπεια, η ΟΚΕ τονίζει την ανάγκη να διασφαλισθεί, τόσο από την Επιτροπή όσο και από τα κράτη μέλη, η ταχεία διαμόρφωση διασυνοριακών μηχανισμών προσφυγής για τους καταναλωτές, ανάλογων προς εκείνους που θα μπορούσε να διασφαλίσει ένα δίκτυο εθνικών οργανώσεων για την προστασία των καταναλωτών ή διαμεσολαβητών που θα ενεργούσαν ως ενδιάμεσοι φορείς ή ως διαιτητές σε περίπτωση διένεξης.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Άρθρο 1 περίπτωση 1 - Δεδομένου ότι η έννοια της "προσέγγισης" των νομοθεσιών διαφέρει από την έννοια της "εναρμόνισης" των νομοθεσιών, η ΟΚΕ θεωρεί ότι, στο εν λόγω άρθρο, είναι προτιμότερο να χρησιμοποιηθούν οι λέξεις "η εναρμόνιση των νομοθετικών διατάξεων"(9) προκειμένου να δοθεί έμφαση στην πρόθεση της Επιτροπής να προβεί σε μία "πλήρη εναρμόνιση".

3.2. Άρθρο 1 περίπτωση 2 - Λαμβανομένων υπόψη των δυσκολιών που παρουσιάζει η σαφής διάκριση μεταξύ των "μοναδικών συμβάσεων" και των "διαδοχικών συμβάσεων" η ΟΚΕ θεωρεί ότι στο σχετικό σημείο της οδηγίας θα πρέπει να γίνεται αναφορά "σε κάθε νέα διακριτή και μεμονωμένη σύμβαση".

3.3. Άρθρο 2 εδάφιο α) - Στον ορισμό της "σύμβασης εξ αποστάσεως" θα πρέπει να παρεμβληθεί η λέξη "αποκλειστικά" μεταξύ των λέξεων "χρησιμοποιεί" και "μέσα επικοινωνίας εξ αποστάσεως".

3.4. Άρθρο 3 - Θα πρέπει να βελτιωθεί η διατύπωση του άρθρου 3 κατά τον ακόλουθο τρόπο:

3.4.1. Στο σημείο 1 θα πρέπει να προστεθεί η ακόλουθη νέα παράγραφος:"Μέχρι να γίνει η σύμβαση αποδεκτή από τον καταναλωτή, ο προμηθευτής δεν μπορεί να ζητήσει από τον καταναλωτή την πραγματοποίηση οιασδήποτε πληρωμής, υπό οιαδήποτε μορφή."

3.4.2. Στην παράγραφο 3 να διαγραφούν οι λέξεις "με τη ρητή συγκατάθεση του καταναλωτή" και στο πορτογαλικό κείμενο η λέξη "taxas" να αντικατασταθεί από την "flutuaηυes" (η τελευταία παρατήρηση δεν αφορά την ελληνική εκδοχή).

3.5. Άρθρο 4 - Το άρθρο 4 θα πρέπει να τροποποιηθεί ως ακολούθως:

3.5.1. Περίπτωση 1 1η παράγραφος - θα πρέπει να αντικατασταθούν οι λέξεις "θα πρέπει να διαβιβάσει" από τη λέξη "διαβιβάζει".

3.5.2. Περίπτωση 1 2η παράγραφος - θα πρέπει να παρεμβληθούν οι λέξεις "σε αυτήν την περίπτωση" μεταξύ των λέξεων "διαθέτει" και "δικαίωμα υπαναχώρησης".

Περίπτωση 1 εδάφιο α) της 4ης παραγράφου - θα πρέπει να διαγραφεί στο πορτογαλικό κείμενο η λέξη "de taxas" μεταξύ των λέξεων "flutuacoes" και "mercado financeiro" (δεν αφορά την ελληνική εκδοχή).

Στο εδάφιο β) της ίδιας παραγράφου θα πρέπει να ληφθούν υπόψη οι περιπτώσεις των ασφαλειών εκτός των ασφαλειών ζωής "άμεσης εκτέλεσης", δεδομένου ότι στις περιπτώσεις αυτές μπορεί να θεωρηθεί ως καταχρηστική η άσκηση του δικαιώματος υπαναχώρησης.

3.5.3. Ακόμη η ΟΚΕ, παρά το γεγονός ότι δεν θεωρεί ότι οι εν λόγω υπηρεσίες θα πρέπει να περιληφθούν στις εξαιρέσεις από τη δυνατότητα άσκησης του δικαιώματος υπαναχώρησης, πιστεύει ότι, στο προοίμιο της οδηγίας, πρέπει να γίνει σαφής αναφορά "στις υπηρεσίες που αφορούν τη διαχείριση χαρτοφυλακίων και την παροχή συμβουλών σχετικά με την πραγματοποίηση επενδύσεων που αφορούν τα χρηματοπιστωτικά προϊόντα που αναφέρονται στα σημεία 5 και 7 του παραρτήματος", ώστε να αποσαφηνισθεί ότι μολονότι η εντολή, που δίδεται βάσει ορισμένων συμβάσεων για τη διαχείριση προσωπικού χαρτοφυλακίου χρηματοπιστωτικών προϊόντων, μπορεί πάντα να ανακληθεί στο πλαίσιο των γενικών όρων, αυτό δεν σημαίνει ότι υφίσταται η δυνατότητα υπαναχώρησης από συμβάσεις που έχουν ως αντικείμενο τα χρηματοπιστωτικά προϊόντα που αναφέρονται στα σημεία 5 και 7 του παραρτήματος.

3.6. Άρθρο 3 περίπτωση 3 και άρθρο 4 περίπτωση 1 παράγραφος 4 - Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η αναφορά στις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες των σημείων 5 και 7 του παραρτήματος είναι δυνατόν να έχει περιοριστικό χαρακτήρα και για το λόγο αυτό προτείνει τη χρησιμοποίηση μίας γενικότερης διατύπωσης όπως η ακόλουθη: "όλες οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες για τις οποίες δεν είναι δυνατή στην πράξη, λόγω της φύσης τους, η άσκηση των δικαιωμάτων διάσκεψης και υπαναχώρησης, όπως είναι, κυρίως, οι υπηρεσίες που αναφέρονται στα σημεία 5 και 7 του παραρτήματος".

3.7. Άρθρο 7 - Η ΟΚΕ θεωρεί ότι, στο βαθμό που η χρησιμοποίηση "σταθερού μέσου πληροφορικής" δεν διασφαλίζει την απαραίτητη αξιοπιστία και ασφάλεια, όπως έχει υποστηρίξει και σε προηγούμενη γνωμοδότησή της(10), θα πρέπει να δοθεί η δυνατότητα στα κράτη μέλη να απαιτήσουν, στις προβλεπόμενες περιπτώσεις, την έγγραφη ανακοίνωση των συμβατικών όρων(11).

3.7.1. Στην περίπτωση που δεν είναι δυνατόν να υπάρξει ένας ασφαλής και πλήρης ορισμός της έννοιας "σταθερό μέσο" η ΟΚΕ θεωρεί ότι θα πρέπει να προβλεφθεί η υποχρέωση της έγγραφης ανακοίνωσης των όρων στην περίπτωση που δεν έχει επιβεβαιωθεί η παραλαβή των συμβατικών όρων, που έχουν διαβιβασθεί με "σταθερό μέσο", εντός μίας λογικής προθεσμίας (8 ημερών). Οι όροι της σύμβασης αρχίζουν να ισχύουν από της στιγμή της παραλαβής των συμβατικών όρων που έχουν διαβιβασθεί με σταθερό μέσο, εκτός εάν ο καταναλωτής αποδείξει ότι δεν έχει παραλάβει τους εν λόγω όρους. Στην τελευταία περίπτωση η σύμβαση αρχίζει να ισχύει αμέσως μόλις κοινοποιηθούν εγγράφως οι όροι στον καταναλωτή.

3.8. Άρθρο 9 - Να αντικατασταθεί ο τίτλος του σημείου "Μη παραγγελθείσες υπηρεσίες" από τον τίτλο "Υπηρεσίες που δεν έχουν ζητηθεί".

3.8.1. Στο πορτογαλικό κείμενο η λέξη "solicitado" να αντικατασταθεί από τη λέξη "pedido".

3.9. Άρθρο 10 - Η ΟΚΕ θεωρεί ότι δεν αιτιολογείται η ανάθεση στα επιμέρους κράτη μέλη της επιλογής μεταξύ των δύο συστημάτων που προβλέπονται στην περίπτωση 2 του άρθρου 10.

Επίσης, η ΟΚΕ πιστεύει ότι θα πρέπει να καταδειχθεί η σαφής προτίμηση του συστήματος που αναφέρεται στο εδάφιο α) της περίπτωσης 2, δηλαδή να μην επιτρέπονται οι κλήσεις εφόσον δεν έχει ληφθεί η συγκατάθεση των ενδιαφερόμενων καταναλωτών.

3.10. Άρθρο 11 περίπτωση 2 - Το ζήτημα των κυρώσεων που προβλέπονται σε περίπτωση παραβάσεως των διατάξεων των άρθρων 6 και 10 θα πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο ξεχωριστού άρθρου.

3.11. Άρθρο 11 περίπτωση 3 - Θα πρέπει να αποσαφηνισθεί, βάσει του άρθρου 2, η φράση "η σύμβαση συνδέεται στενά με αυτήν" ώστε να συμβαδίζει με την φράση "που συνδέεται όσο το δυνατόν στενότερα" που περιλαμβάνεται στη συνθήκη της Ρώμης, ενώ ο νομοθέτης θα πρέπει να εξετάσει το κατά πόσον θα ήταν σκόπιμη η χρησιμοποίηση της ίδιας έκφρασης, λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι παρατηρείται διαφοροποίηση από την ορολογία που χρησιμοποιείται σε άλλα κείμενα, ιδιαίτερα όσον αφορά το άρθρο 6 της οδηγίας 93/13/ΕΟΚ της 5ης Απριλίου (καταχρηστικές ρήτρες).

3.12. Άρθρο 12 - Κατά την άποψη της ΟΚΕ η Επιτροπή, στο πλαίσιο πάντα των σχετικών διατάξεων των Συνθηκών της Ρώμης και του Λουγκάνο, θα πρέπει να εξετάσει το ενδεχόμενο να περιληφθεί στην οδηγία διάταξη σχετικά με τις αρμοδιότητες των δικαστηρίων, ώστε, σε περίπτωση ύπαρξης διασυνοριακής διαφοράς, να διαθέτει ο καταναλωτής τη δυνατότητα να καταθέσει την προσφυγή του είτε σε δικαστήριο της χώρας στην οποία διαμένει είτε σε δικαστήριο της χώρας στην οποία διαμένει ή έχει την έδρα της επιχείρησής του ο προμηθευτής. Στην αντίθετη περίπτωση προσφυγής κατά του καταναλωτή, η εν λόγω προσφυγή θα πρέπει πάντα να κατατίθεται σε δικαστήριο της χώρας διαμονής τους.

3.13. Τέλος, η ΟΚΕ θεωρεί ότι θα πρέπει να περιληφθεί διάταξη στην οδηγία που να προβλέπει την περιοδική αξιολόγηση της εφαρμογής της, παρόμοια με αυτή που περιλαμβάνεται σε διάφορες άλλες κοινοτικές οδηγίες(12).

Βρυξέλλες, 29 Απριλίου 1999.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice RANGONI MACHIAVELLI

(1) Η απόφαση για την εξαίρεση των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών από την οδηγία για τις εξ αποστάσεως πωλήσεις ελήφθη κατά το Συμβούλιο των Υπουργών για καταναλωτικά θέματα που πραγματοποιήθηκε στις 17 Μαΐου 1995.

(2) ΕΕ C 339 της 31.12.1991, σ. 6.

(3) Στη σημαντική μελέτη, που συνέταξαν οι κ. E. Balate, P. Dejemeppe και Goyens, η οποία επισυνάπτεται σε παράρτημα, τονιζόταν η απουσία κανονιστικών διατάξεων υποχρεωτικού χαρακτήρα για τον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, και ιδιαίτερα των διασυνοριακών συναλλαγών, και εκφραζόταν ικανοποίηση για την τότε προτεινόμενη οδηγία, θεωρούμενη ότι αποτελούσε "σημαντικό μέσο προόδου", η οποία αφορούσε την εξ αποστάσεως διαπραγμάτευση συμβάσεων, καλύπτοντας και τον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών.

(4) ΕΕ C 19 της 25.1.1993.

(5) ΕΕ C 56 της 24.2.1997.

(6) ΕΕ C 40 της 15.2.1999.

(7) ΕΕ C 214 της 10.7.1998.

(8) CES 457/99 της 29.4.1999.

(9) Παρά το γεγονός ότι στο κείμενο της αιτιολογικής έκθεσης αναφέρεται η λέξη "εναρμόνιση" στο κείμενο του άρθρου 1 αναφέρεται η λέξη "προσέγγιση". Οι δύο έννοιες διαφέρουν όπως αναφέρεται και από τον κ. Filali Osman στην εργασία του με τίτλο "Codification, Unification, Harmonisation du Droit en Europe" και τον κ. Antoine Jeammaud στην εργασία του με τίτλο "Codification, Unification, Harmonisation: de quoi s'agit il?", "Vers un Code Europeen de Consommation", σ. 11 και 35 (Bruylant, 1998).

(10) Βλ. γνωμοδότηση για τις ηλεκτρονικές υπογραφές στην ΕΕ C 40 της 15.2.1999.

(11) Θα πρέπει να σημειωθεί ότι το κείμενο της οδηγίας στις διάφορες γλώσσες παρουσιάζει διαφορές.

(12) Παραδείγματος χάρη βλ. το άρθρο 26 της οδηγίας 89/552/ΕΟΚ της 3ης Οκτωβρίου 1989: "Το αργότερο στο τέλος του πέμπτου έτους από την έκδοση της παρούσας οδηγίας και κατόπιν ανά διετία, η Επιτροπή υποβάλλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της παρούσας οδηγίας και, ενδεχομένως, διατυπώνει περαιτέρω προτάσεις για την προσαρμογή της οδηγίας στις εξελίξεις του τομέα των τηλεοπτικών δραστηριοτήτων."

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

της γνωμοδότησης της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Τα ακόλουθα κείμενα της γνωμοδότησης του τμήματος απορρίφθηκαν με ψήφιση τροπολογιών κατά τη σύνοδο ολομέλειας αλλά είχαν λάβει τουλάχιστον το 1/4 των ψήφων.

Σημείο 2.2

"Η ΟΚΕ καλεί, κατά συνέπεια, τους προμηθευτές χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών να προβούν εθελοντικά στην όσο το δυνατόν ταχύτερη θέση σε εφαρμογή των διατάξεων της οδηγίας η οποία θα πρέπει να εφαρμοσθεί το αργότερο μέχρι την 30ή Ιουνίου 2002."

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 74, ψήφοι κατά: 43, αποχές: 8.

Σημείο 2.8

"Όσον αφορά τις ρυθμίσεις για μία λεπτομερή προενημέρωση και μία προθεσμία προβληματισμού, καθώς και τις δαπανηρές προϋποθέσεις αναχρηματοδότησης του υποβάλλοντα προσφορά, η ΕΤΠ πιστεύει ότι οι προτεινόμενες προθεσμίες για την άσκηση του δικαιώματος υπαναχώρησης είναι επαρκείς και ότι πρέπει να εφαρμοσθούν σε όλα τα κράτη μέλη."

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 75, ψήφοι κατά: 48, αποχές: 5.

Σημείο 2.11

"Η ενιαία αγορά προϋποθέτει ότι οι προμηθευτές χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών έχουν τη δυνατότητα να ασκούν τις δραστηριότητές τους σε ολόκληρη την επικράτεια της ΕΕ βάσει των κανόνων που ισχύουν στη δική τους χώρα προέλευσης, χωρίς να υποχρεούνται να αντιμετωπίζουν 15 διαφορετικά συστήματα εθνικών κανόνων, γεγονός το οποίο θα συνέβαλε σε κατακερματισμό της αγοράς, σε αύξηση του κόστους και των τιμών, καθώς και σε παρεμπόδιση της επιλογής των καταναλωτών."

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 71, ψήφοι κατά: 59, αποχές: 2.