[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 1.10.2008

COM(2008) 604 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Περιφερειακή ολοκλήρωση για την ανάπτυξη στις χώρες ΑΚΕ {SEC(2008) 2538}{SEC(2008) 2539}

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Περιφερειακή ολοκλήρωση για την ανάπτυξη στις χώρες ΑΚΕ

1. Ενα μεταβαλλόμενο πλαίσιο[1]

Η παγκοσμιοποίηση επιταχύνθηκε και οδήγησε σε νέο επίπεδο οικονομικής αλληλεξάρτησης, στο οποίο δεν συμμετέχουν πλήρως οι χώρες της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού (ΑΚΕ). Η περιφερειακή ολοκλήρωση τείνει να θεωρείται όλο και περισσότερο ένα εργαλείο που αξιοποιεί τα πλεονεκτήματα της παγκοσμιοποίησης και αμβλύνει τις αρνητικές επιπτώσεις της.

Η Ευρώπη προωθεί προ πολλού την περιφερειακή ολοκλήρωση των αναπτυσσομένων χωρών, αλλά η τελευταία φορά που η Επιτροπή παρουσίασε το όραμά της ήταν το 1995[2]. Σήμερα η περιφερειακή ολοκλήρωση είναι όχι μόνο σταθερά ενταγμένη στην αναπτυξιακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης[3], αλλά και ορισμένες πρόσφατες πολιτικές πρωτοβουλίες έχουν άμεσο αντίκτυπο ή είναι επικεντρωμένες στην περιφερειακή ολοκλήρωση των χωρών ΑΚΕ. Κατά τα δύο προηγούμενα έτη, ιδίως, σημειώθηκαν σημαντικές εξελίξεις, στις οποίες περιλαμβάνεται ο περιφερειακός προγραμματισμός του 10ου Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανάπτυξης (ΕΤΑ) καθώς και η εντατικοποίηση της διαπραγμάτευσης συμφωνιών οικονομικής εταιρικής σχέσης με τις χώρες ΑΚΕ.

Ωστόσο, η Ένωση μπορεί να κάνει περισσότερα και με καλύτερο τρόπο. Πρέπει να γίνει απολογισμός, να επανεξεταστεί η συνοχή της κοινοτικής δράσης και να χαραχθεί ο δρόμος που πρέπει να ακολουθήσουμε. Η παρούσα ανακοίνωση παρέχει ένα επίκαιρο, πλήρες και συνεκτικό κοινοτικό όραμα για την περιφερειακή ολοκλήρωση που την θεωρεί βασικής σημασίας μηχανισμό για την αειφόρο ανάπτυξη των χωρών ΑΚΕ, καθορίζει το ρόλο της περιφερειακής πολιτικής και στρατηγικής συνεργασίας και καλεί τα κράτη μέλη να συνταχθούν γύρω από ένα κοινό όραμα και κοινές αρχές.

2. Επιτεύγματα και προκλήσεις της περιφερειακής ολοκλήρωσης στις χώρες ΑΚΕ

Από τα μέσα του 1990, η περιφερειακή ολοκλήρωση των χωρών ΑΚΕ προοδεύει σταθερά σε βάθος και σε πλάτος. Τα πλέον αξιοσημείωτα επιτεύγματα είναι οι προσπάθειες για τη δημιουργία περιοχών ελευθέρων συναλλαγών και τελωνειακών και νομισματικών ενώσεων. Ωστόσο, το «κόστος της μη ολοκλήρωσης» είναι ακόμη πολύ υψηλό. Οι ειδικές προκλήσεις ποικίλλουν από περιοχή σε περιοχή, αλλά συνολικά, υπάρχουν πέντε θέματα που χαρακτηρίζουν όλες τις περιοχές:

- Η έλλειψη οικειοποίησης και θεσμικών ικανοτήτων σε περιφερειακό και εθνικό επίπεδο . Το θέμα αυτό περιλαμβάνει ακατάλληλες εντολές, έλλειψη νομικών και πολιτικών εργαλείων για αποτελεσματική εφαρμογή των πολιτικών και ανεπαρκή οικειοποίηση από τα ενδιαφερόμενα μέρη, ιδίως την κοινωνία των πολιτών και τις εθνικές διοικήσεις.

- Η ανάγκη υπέρβασης του κατακερματισμού των περιφερειακών αγορών και της καλύτερης εφαρμογής των συμφωνιών οικονομικής ολοκλήρωσης. Το σημείο αυτό θα πρέπει να συνοδεύεται από τον εξορθολογισμό αλληλεπικαλυπτόμενων και μη συνεκτικών προγραμμάτων ολοκλήρωσης, λαμβανομένων υπόψη των ιδιαιτεροτήτων κάθε περιοχής (ιδίως των νησιωτικών περιοχών).

- Ανεπαρκής οικονομική διαφοροποίηση , η οποία έχει ως αποτέλεσμα υψηλό βαθμό εξάρτησης από μικρό αριθμό προϊόντων εξαγωγής και έλλειψη συμπληρωματικότητας μεταξύ των εθνικών οικονομιών.

- Ανεπαρκείς διασυνδέσεις των υποδομών , που συνεπάγονται υπερβολικά υψηλό κόστος των ενδοπεριφερειακών μεταφορών και υπηρεσιών.

- Η ανάγκη για αποτελεσματικότερες περιφερειακές πολιτικές για τη διαχείριση κοινών προκλήσεων όσον αφορά τη στήριξη της αειφόρου ανάπτυξης, με την ελαχιστοποίηση των αρνητικών εξωτερικών επιδράσεων της ενισχυμένης οικονομικής ολοκλήρωσης, τη μεγιστοποίηση των θετικών συνεργιών μεταξύ της οικονομικής ολοκλήρωσης και της αειφόρου ανάπτυξης και την πιο ισότιμη κατανομή των οφελών και του κόστους της περιφερειακής ολοκλήρωσης.

3. Η προοπτική της ΕΕ οσον αφορα την περιφερειακή ολοκλήρωση για την ανάπτυξη

Προτείνεται ο ακόλουθος ευρύς ορισμός της περιφερειακής ολοκλήρωσης, ο οποίος αντικατοπτρίζει τη συμφωνία εταιρικής σχέσης του Κοτονού: η περιφερειακή ολοκλήρωση είναι η διαδικασία της υπέρβασης, με κοινή συμφωνία, των πολιτικών, φυσικών, οικονομικών και κοινωνικών φραγμών που χωρίζουν τις χώρες από τους γείτονες τους, καθώς και της συνεργασίας για τη διαχείριση κοινών πόρων και κοινών περιφερειακών αγαθών.

Η ευρωπαϊκή εμπειρία αποτελεί σημείο αναφοράς για πολλές χώρες ΑΚΕ. Οι πολιτικοί σκοποί και οι ειδικοί στόχοι της περιφερειακής ολοκλήρωσης είναι σε μεγάλο βαθμό παρόμοιοι. Ωστόσο, οι μέθοδοι που χρησιμοποιούνται συχνότερα στις περιοχές ΑΚΕ στηρίζονται περισσότερο στη συναινετική συνεργασία και το συντονισμό παρά σε υπερεθνική βάση και την από κοινού άσκηση των κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Διακρίνονται τρεις κύριοι στόχοι της περιφερειακής ολοκλήρωσης:

- Η πολιτική σταθερότητα αποτελεί προϋπόθεση για την οικονομική ανάπτυξη. Οι περιφερειακές οργανώσεις διαδραματίζουν όλο και σημαντικότερο ρόλο στην πρόληψη των συγκρούσεων τόσο εντός όσο και μεταξύ των χωρών και στην προώθηση των δικαιωμάτων του ανθρώπου. Η περιφερειακή ολοκλήρωση βοηθά επίσης στη δημιουργία εμπιστοσύνης, στη βελτίωση της αλληλοκατανόησης των ομάδων και στην ενίσχυση της αλληλεξάρτησης.

- Η οικονομική ανάπτυξη: Σε ευρύτερες και περισσότερο εναρμονισμένες αγορές, η ελεύθερη διακίνηση των προϊόντων, των υπηρεσιών, των κεφαλαίων και των προσώπων καθιστά δυνατές τις οικονομίες κλίμακας και δίνει ώθηση στις επενδύσεις ενισχύοντας έτσι την οικονομική ανάπτυξη και αυξάνοντας τις εμπορικές συναλλαγές Νότου-Νότου. Η σωστή δόση του βαθμιαία αυξανόμενου περιφερειακού και εξωπεριφερειακού ανταγωνισμού και η μετριοπαθής προστασία επιτρέπουν την ομαλή ένταξη στο παγκόσμιο εμπορικό σύστημα και μετατρέπουν την περιφερειακή ολοκλήρωση σε φορέα ανάπτυξης και επιταχυνόμενης μείωσης της φτώχειας.

- Περιφερειακά δημόσια αγαθά : Μόνον η συνεργασία μεταξύ γειτονικών χωρών μπορεί να αντιμετωπίσει προκλήσεις διεθνικής διάστασης, όπως η ασφάλεια των τροφίμων, οι φυσικοί πόροι, η βιοποικιλότητα, η αλλαγή του κλίματος και η καταπολέμηση των ασθενειών και των παρασίτων.

Ο ορισμός αυτός και το πολυδιάστατο όραμα της περιφερειακής ολοκλήρωσης θα πρέπει να καθοδηγούν όλες τις ενέργειες της ΕΕ[4] που αποσκοπούν στη στήριξη των διαδικασιών ολοκλήρωσης των χωρών ΑΚΕ.

4. Η προτεινόμενη προσέγγιση της στήριξης από την ΕΕ της περιφερειακής ολοκλήρωσης για την ανάπτυξη των χωρών ΑΚΕ

Ανταποκρινόμενη στις πέντε προκλήσεις που προσδιορίζονται στο σημείο 2, η ΕΕ θα πρέπει να αναλάβει τη δέσμευση να στηρίξει τις πέντε παρακάτω προτεραιότητες[5]. Για το σκοπό αυτό, θα πρέπει να βασιστεί στο στρατηγικό αναπτυξιακό σχέδιο κάθε περιοχής και σε διάλογο που θα πρέπει να καταλήξει στην κοινή εκτίμηση των προκλήσεων και να επικεντρωθεί, ενδεχομένως, στις ιδιαιτερότητες και στις ανάγκες κάθε περιοχής.

4.1. Ενίσχυση των περιφερειακών θεσμών

Η ΕΕ θα πρέπει να υποστηρίξει:

- την περιφερειακή διακυβέρνηση και συνεργασία για την ειρήνη και τη σταθερότητα μεταξύ κρατών, καθώς και εντός των κρατών, συμπεριλαμβανομένης της προαγωγής των δικαιωμάτων του ανθρώπου·

- τη βελτίωση των θεσμικών ικανοτήτων σε περιφερειακό και εθνικό επίπεδο , συνοδευόμενη από ανανεωμένες προσπάθειες για την ενίσχυση των εθνικών ικανοτήτων με σκοπό την εφαρμογή των περιφερειακών πολιτικών·

- την απλούστευση της θεσμικής δομής και των προγραμμάτων ολοκλήρωσης·

- την ισχυρότερη οικειοποίηση των περιφερειακών διαδικασιών ολοκλήρωσης, με ευρύτερο φάσμα συμμετοχής των ενδιαφερομένων μερών τόσο σε εθνικό όσο και σε περιφερειακό επίπεδο.

4.2. Δημιουργία περιφερειακών ολοκληρωμένων αγορών

Η ΕΕ θα πρέπει να συνεχίσει να στηρίζει τις περιοχές σ’αυτόν τον τομέα, ιδίως με τα ακόλουθα μέσα:

- την αποτελεσματική εφαρμογή των περιφερειακών δεσμεύσεων στον τομέα του εμπορίου προϊόντων , συμπεριλαμβανομένου του εκσυγχρονισμού των τελωνειακών συστημάτων και της είσπραξης των φόρων·

- την ολοκλήρωση του τομέα των υπηρεσιών και των επενδύσεων με στόχο την ενίσχυση του ανταγωνισμού στις περιφερειακές αγορές, με τη μείωση του υπερβολικού κόστους των υπηρεσιών και την καθιέρωση περισσότερο διαφανών και σταθερών περιφερειακών κανόνων στον τομέα των επενδύσεων·

- τεχνικά εμπόδια στο εμπόριο (TBT) και υγειονομικά και φυτοϋγειονομικά πρότυπα (SPS): η τυποποίηση και η εναρμόνιση με τα διεθνή πρότυπα καθιστούν περιττούς τους επαχθείς ελέγχους, βελτιώνουν την ασφάλεια των τροφίμων σε περιφερειακό επίπεδο και διευκολύνουν την πρόσβαση στις διεθνείς αγορές προϊόντων που παράγονται σε περιφερειακό επίπεδο·

- τη νομισματική ενοποίηση: πολλά φιλόδοξα προγράμματα περιφερειακών νομισματικών ενώσεων στις χώρες ΑΚΕ πρέπει να λάβουν υπόψη την ανάγκη στενού συσχετισμού της προόδου της νομισματικής ενοποίησης και της οικονομικής ολοκλήρωσης. Η ΕΕ είναι έτοιμη να μοιραστεί με τις χώρες εταίρους ΑΚΕ την πείρα της όσον αφορά την ολοκλήρωση και το συντονισμό της πολιτικής. Το θέμα του μακροοικονομικού συντονισμού θα προσελκύσει περισσότερο την προσοχή στο πλαίσιο του διαλόγου σχετικά με την κοινοτική στήριξη του γενικού προϋπολογισμού σε εθνικό επίπεδο.

4.3. Υποστήριξη της ανάπτυξης των επιχειρήσεων

Η ΕΕ θα πρέπει να ενισχύσει την περιφερειακή διάσταση της στήριξης που χορηγεί στην ανάπτυξη των επιχειρήσεων και στην ενίσχυση των ικανοτήτων παραγωγής στους τομείς στους οποίους η δράση σε περιφερειακό επίπεδο παρέχει προστιθέμενη αξία:

- βελτίωση του κανονιστικού περιβάλλοντος (π.χ. νόμοι σχετικοί με τις επιχειρήσεις και τις εταιρείες, βιομηχανικά πρότυπα, κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας, δίκαιο του ανταγωνισμού, φορολογικές πολιτικές, συμπεριλαμβανομένης της φοροδιαφυγής )·

- ενίσχυση των ικανοτήτων παραγωγής (ανάπτυξη βιομηχανικών στρατηγικών και στρατηγικών για τις εξαγωγές, οργανισμοί περιφερειακής κατάρτισης και έρευνας)·

- ανάπτυξη περιφερειακών χρηματοπιστωτικών αγορών, ώστε να κινητοποιηθεί το περιφερειακό και εξωτερικό κεφάλαιο για την ανάπτυξη των επιχειρήσεων, ιδίως των ΜΜΕ·

- προώθηση της συνεργασίας μεταξύ των επιχειρήσεων, ώστε να ενισχυθούν τα δίκτυα παραγωγής και οι αλυσίδες εφοδιασμού, καθώς και τα δίκτυα των ενώσεων επιχειρήσεων.

4.4. Διασύνδεση των περιφερειακών δικτύων υποδομής

Η ΕΕ θα πρέπει να υποστηρίξει την αύξηση των έργων υποδομής, δίνοντας έμφαση στην κάλυψη των κενών που υπάρχουν ανάμεσα στα εθνικά οδικά, ενεργειακά και τηλεπικοινωνιακά δίκτυα. Η κοινοτική στήριξη στις υποδομές, η οποία περιλαμβάνει τη στήριξη στην εταιρική σχέση ΕΕ-Αφρικής για τις υποδομές, θα προσαυξηθεί κατά 50% μεταξύ του 9ου ΕΤΑ (2000-2007) και του 10ου ΕΤΑ (2008-2013). Τα κράτη μέλη της ΕΕ θα πρέπει να συμμετάσχουν και αυτά σ’αυτές τις προσπάθειες.

4.5. Χάραξη περιφερειακών πολιτικών για την αειφόρο ανάπτυξη

Η ΕΕ θα πρέπει να υποστηρίξει τις προσπάθειες των περιφερειών που αποσκοπούν στη διαχείριση των κοινών προκλήσεων, όταν η περιφερειακή προστιθέμενη αξία είναι η μεγαλύτερη δυνατή για τα μέσα διαβίωσης διαρκείας του πληθυσμού. Ανάλογα με την περιφέρεια, η στήριξη αυτή μπορεί να καλύπτει:

- την ασφάλεια των τροφίμων και τη γεωργική παραγωγή: τα περιφερειακά συστήματα πληροφοριών που επιτρέπουν την καλύτερη λειτουργία των περιφερειακών αγορών για τα τρόφιμα και τις γεωργικές εισροές, η διαχείριση των περιφερειακών αποθεμάτων τροφίμων και οι πολιτικές κατά της υποβάθμισης της γης και την απερήμωση μπορούν να συμβάλουν στη βελτίωση της ασφάλειας των τροφίμων·

- την κοινή διαχείριση των φυσικών πόρων: τα διασυνοριακά περιβαλλοντικά προβλήματα μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνο μέσω συνεκτικών και αποτελεσματικών περιφερειακών πολιτικών. Η ΕΕ θα υποστηρίξει, ιδίως, τον αγώνα κατά των αλλαγών του κλίματος και της απώλειας της βιοποικιλότητας καθώς και τη βιώσιμη διαχείριση των αλιευτικών αποθεμάτων, των δασών, των ενεργειακών πόρων και των λεκανών απορροής·

- την κοινωνική συνοχή σε περιφερειακό επίπεδο: οι εθνικές και περιφερειακές πολιτικές ανακατανομής είναι σημαντικές για να καταστεί δυνατό να κατανεμηθούν με πιο ισότιμο τρόπο το κόστος και τα οφέλη της περιφερειακής ολοκλήρωσης εντός και μεταξύ των χωρών.

Τα ανωτέρω θα υποστηριχθούν και με την ανάπτυξη των επιστημονικών και τεχνολογικών ικανοτήτων για να ενισχυθεί η συμβολή της επιστήμης στην αντιμετώπιση κοινών προβλημάτων και στην προώθηση της ανάπτυξης και της μείωσης της φτώχειας.

5. Η καλύτερη δυνατή χρήση των κοινοτικών μέσων για να υποστηριχθεί η περιφερειακή ολοκλήρωση στις χώρες ΑΚΕ

Η κοινοτική στήριξη της περιφερειακής ολοκλήρωσης των χωρών ΑΚΕ θεμελιώνεται στις βασικές αρχές της συμφωνίας εταιρικής σχέσης του Κοτονού: οικειοποίηση, διάλογος και αειφόρος ανάπτυξη. Η ΕΕ σέβεται τις επιλογές των εταίρων της όσον αφορά τους στόχους, το σχεδιασμό, το ρυθμό και τις προτεραιότητες των οικείων διαδικασιών ολοκλήρωσης. Η ΕΕ θα πρέπει να υποστηρίξει τις επιλογές που κάνουν οι ίδιες οι περιφέρειες σε ό,τι τις αφορά. Οι επιλογές αυτές συνεπάγονται προσπάθειες και ευθύνες και εκ μέρους των ίδιων των εταίρων μας των χωρών ΑΚΕ.

Εξάλλου, η επικουρικότητα θα είναι μια θεμελιώδους σημασίας γενική αρχή. Επίσης, είναι προς το συμφέρον των εταίρων μας των χωρών ΑΚΕ να διαχειριστούν αυτά τα θέματα στο επίπεδο εκείνο που θα μεγιστοποιήσει την αποτελεσματικότητα και την αποδοτικότητα της δραστηριότητας.

5.1. Πολιτικές εταιρικές σχέσεις ΕΕ-ΑΚΕ για την περιφερειακή ανάπτυξη

Η ΕΕ ενίσχυσε πρόσφατα το συνολικό πολιτικό διάλογο μεταξύ των οργάνων της και των περιφερειών των χωρών ΑΚΕ, ο οποίος οδήγησε στη χάραξη περιφερειακών στρατηγικών για την Καραϊβική (Μάρτιος 2006) και τον Ειρηνικό (Μάιος 2006) καθώς και της κοινής στρατηγικής ΕΕ-Αφρικής (Δεκέμβριος 2007).

Αυτός ο συνεχιζόμενος διάλογος επικεντρώνεται, ιδίως, στην ειρήνη, την ασφάλεια και την αποτροπή των συγκρούσεων, καθώς και στην ανταλλαγή εμπειριών όσον αφορά την ολοκλήρωση και τις κοινές πολιτικές. Καθώς η ΕΕ είναι η ίδια μία ολοκληρωμένη περιοχή, ο διάλογος αυτός θα πρέπει να εξελιχθεί προς μία πλήρως κοινή προσέγγιση σε επίπεδο ΕΕ.

Συνεπώς, έχει ουσιαστική σημασία να βελτιωθεί η συνοχή και η αποτελεσματικότητα όλων των μέσων που διαθέτει η ΕΕ, κατά τρόπον ώστε να ενισχυθεί ο αντίκτυπός τους στις πέντε προτεραιότητες που παρουσιάστηκαν προηγουμένως.

5.2. Πολιτικός διάλογος σε περιφερειακό επίπεδο: παραμένοντας πιστοί στο πνεύμα του Κοτονού

Για να ενισχύσει αυτόν το διάλογο σε περιφερειακό επίπεδο, η ΕΕ θα πρέπει:

- να ενισχύσει το διάλογο για την περιφερειακή ολοκλήρωση : αναγνωρίζοντας τη θεμελιώδη σημασία του εθνικού επιπέδου για την επιτυχή περιφερειακή ολοκλήρωση, η Επιτροπή θα αρχίσει τακτική διαβούλευση για περιφερειακά θέματα με τις εθνικές αρχές και, στο πλαίσιο του τακτικού ελέγχου των δεσμεύσεων όσον αφορά τη διακυβέρνηση που ανέλαβαν οι χώρες ΑΚΕ, θα δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην εφαρμογή από τις εθνικές κυβερνήσεις των δεσμεύσεών τους όσον αφορά την περιφερειακή ολοκλήρωση.

Η ΕΕ θα πρέπει να υποστηρίξει τις διαπεριφερειακές ανταλλαγές εμπειριών και ενδεχόμενες επανεξετάσεις από τους ομολόγους των περιφερειακών προγραμμάτων ολοκλήρωσης. Στην Αφρική, η ανταλλαγή αυτή θα πρέπει να περιλαμβάνει την Αφρικανική Ένωση.

Εξάλλου, η ΕΕ θα πρέπει να μοιραστεί την εμπειρία της με τις περιφέρειες των χωρών ΑΚΕ, όπου οι ίδιες οι περιφέρειες πιστεύουν ότι είναι πλέον ενδεδειγμένο. Ορισμένες κοινοτικές πολιτικές είναι ενδεδειγμένες: η οικονομική και κοινωνική συνοχή, η υγεία, η ασφάλεια των τροφίμων, η γεωργία, οι μεταφορές, το περιβάλλον και η ενέργεια.

- Να διευρύνει το διάλογο για την περιφερειακή ολοκλήρωση : η ΕΕ θα πρέπει να ενθαρρύνει τη δημιουργία περιφερειακών φόρουμ των επιχειρήσεων και να υποστηρίζει συστηματικά τη δημιουργία ή την ενίσχυση περιφερειακών φόρουμ της κοινωνίας των πολιτών και κοινοβουλευτικών επιτροπών που θα είναι επιφορτισμένες με την παρακολούθηση της περιφερειακής ολοκλήρωσης.

Η ΕΕ θα πρέπει επίσης να ενθαρρύνει τις δραστηριότητες των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων των επιφορτισμένων με την ανάλυση της περιφερειακής ολοκλήρωσης και, εν γένει, κάθε πρωτοβουλία σχετική με την παρακολούθηση της περιφερειακής ολοκλήρωσης στις χώρες ΑΚΕ, συμπεριλαμβανομένων και αυτών που συνδέονται με συμφωνίες οικονομικών εταιρικών σχέσεων.

5.3. Αναπτυξιακή πολιτική: η ευρωπαϊκή κοινή αντίληψη για την ανάπτυξη στην πράξη

Από το 2008 έως το 2013, η στήριξη της περιφερειακής ολοκλήρωσης θα ενισχυθεί μέσω του 10ου ΕΤΑ. Τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να αναβαθμίσουν σημαντικά τις δραστηριότητές τους.

5.3.1. Συνδυασμός των προσπαθειών της ΕΕ: προς ένα κοινό προγραμματισμό

Ευθυγραμμιζόμενη με τις αρχές της αποτελεσματικότητας της βοήθειας, η ΕΕ πρέπει να υιοθετήσει κοινή αντίληψη όσον αφορά την περιφερειακή ολοκλήρωση για την ανάπτυξη των χωρών ΑΚΕ:

- Η ΕΕ δεσμεύεται από τον κοινό προγραμματισμό και τις κοινές στρατηγικές σε εθνικό επίπεδο. Ο κοινοτικός περιφερειακός προγραμματισμός θα πρέπει λοιπόν να αποτελέσει το πρώτο βήμα προς τον κοινό περιφερειακό προγραμματισμό της ΕΕ.

- Τα «περιφερειακά πακέτα της ΕΕ στον τομέα της βοήθειας για το εμπόριο» , τα οποία θα εφαρμόσουν τη βοήθεια της ΕΕ για την εμπορική στρατηγική, συμπεριλαμβανομένης της στήριξης της εφαρμογής των ΣΟΕΣ, βρίσκονται στο στάδιο του σχεδιασμού. Χαιρετίζοντας την αποφασιστική δέσμευση του Συμβουλίου και των κρατών μελών, η Επιτροπή καλεί παράλληλα να αυξηθούν σημαντικά οι προσπάθειες για να παραδοθούν αυτά τα πακέτα το συντομότερο δυνατό.

- Οι περιφερειακές οργανώσεις των χωρών ΑΚΕ εξαρτώνται πολύ συχνά από τις συνεισφορές των χορηγών. Καθώς ο σκοπός θα πρέπει να είναι η χρηματοδοτική βιωσιμότητα, η κινητοποίηση των εθνικών και περιφερειακών πόρων είναι αποφασιστικής σημασίας, ιδίως για να υποστηριχθούν οι λιγότερο αναπτυγμένες χώρες στην κατάρτιση περιφερειακών προγραμμάτων.

- Στο πλαίσιο του ρόλου της ως καθοδηγητή της περιοχής, η ΕΕ θα πρέπει να ενισχύσει το συντονισμό της με άλλους αναπτυξιακούς εταίρους (όπως οι διεθνείς χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί και οι περιφερειακές αναπτυξιακές τράπεζες), στο βαθμό που η στήριξή τους ευθυγραμμίζεται πλήρως με τις αρχές του Παρισιού.

5.3.2. Ενισχυμένη κοινοτική στήριξη

Η στήριξη από το ΕΤΑ προγραμμάτων με περιφερειακό άξονα ανήλθε σε 3,2 δισεκατ. ευρώ κατά την περίοδο 1996 έως 2007 (8ο και 9ο ΕΤΑ). Ο κύριος τομέας στήριξης ήταν η αειφόρος ανάπτυξη με 1,2 δισεκατ. ευρώ, ακολουθούμενος από την ανάπτυξη των υποδομών (777 εκατ. ευρώ) και την ανάπτυξη των επιχειρήσεων (524 εκατ. ευρώ).

Κατά τα επόμενα έτη, τα περιφερειακά προγράμματα του 10ου ΕΤΑ θα αποτελέσουν το πρωτογενές μέσο της κοινοτικής στήριξης της περιφερειακής ολοκλήρωσης των χωρών ΑΚΕ. Ενώ το συνολικό ΕΤΑ αυξήθηκε σημαντικά από το 9ο έως το 10ο ΕΤΑ, τα περιφερειακά συνολικά κονδύλια σχεδόν διπλασιάστηκαν και έφθασαν σε 1,78 δισεκατ. ευρώ, αντικατοπτρίζοντας την κοινή αντίληψη ΕΕ-ΑΚΕ σχετικά με τη σημασία της περιφερειακής ολοκλήρωσης για την ανάπτυξη.

Τα προσεχή Έγγραφα Περιφερειακής Στρατηγικής (ΕΠΣ) και τα Περιφερειακά Ενδεικτικά Προγράμματα[6] (ΠΕΠ), τα οποία περιλαμβάνουν ανάλυση του σταδίου στην οποία βρίσκεται η περιφερειακή ολοκλήρωση και μια στρατηγική απόκρισης, θα αποτελέσουν τις πέντε κύριες προτεραιότητες που παρουσιάζονται στο σημείο 4. Τα ΕΠΣ και τα ΠΕΠ:

- θα παράσχουν, σε όλες τις περιφέρειες, στήριξη των περιφερειακών μηχανισμών που αποσκοπούν στην προώθηση της ειρήνης και της σταθερότητας , στην αποτροπή και στη διαχείριση των συγκρούσεων και στην αντιμετώπιση των απειλών για την ασφάλεια (όπως του οργανωμένου εγκλήματος), ευνοώντας έτσι ένα ευρέως καθορισμένο περιφερειακό πρόγραμμα για την ανθρώπινη ασφάλεια. Στη Δυτική, Νότια και Ανατολική Αφρική, η στήριξη του ΕΤΑ θα βοηθήσει στην ενίσχυση του περιφερειακού πυλώνα του παναφρικανικού οικοδομήματος ειρήνης και ασφάλειας·

- θα δώσουν ιδιαίτερη προσοχή στην περιφερειακή οικονομική ολοκλήρωση , τομέας στον οποίο αναμένεται ότι θα αφιερωθεί σχεδόν το 75% της ενδεικτικής χορήγησης κονδυλίων (δηλ. 1,3 δισεκατ. ευρώ)·

- στο πλαίσιο του προγράμματος περιφερειακής οικονομικής ολοκλήρωσης, θα επικεντρωθούν σε ειδικές περιφερειακές προτεραιότητες , δίνοντας έμφαση στην υλοποίηση περισσότερο ενοποιημένων αγορών, την ανάπτυξη παραγωγικών ικανοτήτων, τη βελτίωση δικτύων υποδομής και την ενισχυμένη περιφερειακή συνεργασία για την προώθηση βιώσιμων ενεργειακών πολιτικών. Θα δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στα μέτρα στήριξης των ΣΟΕΣ: περίπου το ήμισυ του περιφερειακού ενδεικτικού προγράμματος της Καραϊβικής θα χορηγηθεί στις δεσμεύσεις τους όσον αφορά τις ΣΟΕΣ·

- θα αντικατοπτρίζουν την ποικιλομορφία των περιφερειών των χωρών ΑΚΕ από την άποψη των προτεραιοτήτων τους για την αειφόρο ανάπτυξη. Αυτό ισχύει, ιδίως, για το δεύτερο τομέα επικέντρωσης στον Ειρηνικό (αλιεία) και στην Κεντρική Αφρική (δάση). Προβλέπεται στήριξη για την ασφάλεια των τροφίμων και τη γεωργία στη Δυτική Αφρική και για τη διαχείριση της γης, των υδάτων και των θαλάσσιων πόρων στην Ανατολική Αφρική·

- θα στηρίξουν τη χρηστή περιφερειακή διακυβέρνηση , με έμφαση στην ανάπτυξη των ικανοτήτων των μη κρατικών φορέων.

Στο πλαίσιο των εθνικών προγραμμάτων του 10ου ΕΤΑ , θα δοθεί μεγαλύτερη σημασία σε περιφερειακά θέματα. Το 30% (3,7 δισεκατ. ευρώ) των εθνικών συνολικών κονδυλίων αφορούν την οικονομική ανάπτυξη, ο κύριος όγκος των οποίων θα αφιερωθεί στην οικονομική υποδομή (περίπου 3 δισεκατ. ευρώ, με ιδιαίτερη επικέντρωση στις περιφερειακές συνδέσεις) και σημαντικό ποσό στήριξης θα αφιερωθεί στο εμπόριο και στην περιφερειακή ολοκλήρωση καθώς και στους τομείς παραγωγής, συμπεριλαμβανομένης της γεωργίας (περίπου 600 εκατ. ευρώ).

Το σύνολο των κονδυλίων του ΕΤΑ για όλες τις χώρες ΑΚΕ θα συμβάλει στην περαιτέρω ενίσχυση της περιφερειακής ολοκλήρωσης σε περιπτώσεις στις οποίες η διαπεριφερειακή προσέγγιση μπορεί να αντιπροσωπεύει προστιθέμενη αξία, δηλ.:

- Ανάπτυξη των επιχειρήσεων: η Κοινότητα θα συνεργαστεί με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων για να ενισχύσει τις συνέργιες μεταξύ της επενδυτικής διευκόλυνσης, (στην οποία το ΕΤΑ συμβάλλει με 3,5 δισεκατ. ευρώ) και των περιφερειακών ενδεικτικών προγραμμάτων του 10ου ΕΤΑ.

Η αποστολή και η διοικητική δομή του Κέντρου για την Ανάπτυξη των Επιχειρήσεων (στήριξη από το ΕΤΑ ύψους 18 εκατ. ευρώ ετησίως κατά μέσο όρο) θα πρέπει να προσαρμοστούν ώστε να ενισχύσουν αισθητά την αποτελεσματικότητα του Κέντρου και να υποστηρίξουν τις επιχειρήσεις στις προσπάθειές τους να επωφεληθούν από την περιφερειακή ολοκλήρωση.

- Δίκτυα υποδομών: το καταπιστευματικό ταμείο ΕΕ-Αφρικής θα υποστηριχθεί περισσότερο ως καινοτόμο μέσο για την εφαρμογή της εταιρικής σχέσης ΕΕ-Αφρικής για τον τομέα των υποδομών. Μελετώνται παρόμοιοι μηχανισμοί για τον Ειρηνικό και την Καραϊβική.

- Ειρήνη και ασφάλεια στην Αφρική : ως μέρος της κοινής στρατηγικής Αφρικής-ΕΕ, η ΕΕ θα συνεχίσει να υποστηρίζει το ρόλο των περιφερειακών φορέων στο πλαίσιο του αφρικανικού προγράμματος για την ειρήνη και την ασφάλεια, ιδίως, μέσω της αφρικανικής διευκόλυνσης για την ειρήνη.

Τα προγράμματα που χρηματοδοτούνται από τον κοινοτικό προϋπολογισμό μπορούν επίσης να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο:

- Το μέσο αναπτυξιακής συνεργασίας (θεματικά προγράμματα για την ασφάλεια των τροφίμων, το περιβάλλον και την αειφόρο διαχείριση των φυσικών πόρων, συμπεριλαμβανομένης της ενέργειας, και για την επένδυση στον άνθρωπο) θα παράσχει στήριξη για περιφερειακές δραστηριότητες σε τομείς πολιτικής, όπου είναι αναγκαία η καταλυτική ή συμπληρωματική στήριξη ώστε να αναπτυχθεί η περιφερειακή συνεργασία.

- Η ειδική «διευκόλυνση για ταχεία απόκριση στη ραγδαία αύξηση των τιμών στις αναπτυσσόμενες χώρες» που προτείνεται από την Επιτροπή θα συμβάλει επίσης στη στήριξη των περιφερειακών πολιτικών στον τομέα της γεωργίας και της ασφάλειας των τροφίμων.

- Το μέσο σταθερότητας συμβάλλει στην περιφερειακή σταθεροποίηση και στις ικανότητες οικοδόμησης της ειρήνης, μεταξύ άλλων, με στοχοθετημένες δράσεις απόκρισης σε κρίσεις και μέτρα για την αντιμετώπιση πιο μακροπρόθεσμων διαπεριφερειακών κινδύνων για την ασφάλεια.

5.3.3. Αποτελεσματικότερη μέθοδος εφαρμογής

Για να αντληθούν περισσότερα οφέλη από την αυξανόμενη στήριξη, οι δραστηριότητες της ΕΕ σε επίπεδο προγραμμάτων και σχεδίων πρέπει να αποκτήσουν περισσότερο στρατηγικό χαρακτήρα, μέσω:

- της βαθμιαίας μετάβασης σε προσέγγιση που βασίζεται σε πρόγραμμα (παρά σε σχέδιο) ·

- της δραστικής προώθησης κοινών μεθόδων εφαρμογής, όπως η συγχρηματοδότηση, η κατ’ εξουσιοδότηση συνεργασία ή τα κοινά ταμεία. Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Αρωγής για τις Υποδομές την Αφρική μπορεί να θεωρηθεί παράδειγμα από αυτή την άποψη·

- των ταμείων που δημιουργούνται σε περιφερειακό επίπεδο στα οποία η Κοινότητα και τα κράτη μέλη της ΕΕ θα μπορούσαν να συμβάλουν στο πλαίσιο των ΣΟΕΣ και της στρατηγικής της ΕΕ στον τομέα της βοήθειας για το εμπόριο, που θα μπορούσαν επίσης να αποτελέσουν μέσα εφαρμογής της στήριξης της ΕΕ και άλλων χορηγών για την περιφερειακή ολοκλήρωση·

- του καθορισμού προτεραιοτήτων για τα έργα που έχουν μια πραγματικά περιφερειακή διάσταση, διασφαλίζοντας ότι τα έργα και οι δραστηριότητες, πρώτον, στηρίζουν απευθείας τις περιφερειακές προτεραιότητες, δεύτερον, έχουν μια πραγματικά περιφερειακή διάσταση και τρίτον, έχουν ως στόχο τις υψηλότερες δυνατές αποδόσεις στον τομέα της περιφερειακής οικονομικής μεγέθυνσης

- της ενίσχυσης της «περιφερειακής διάτασης» σε εθνικό επίπεδο, εντάσσοντας την περιφερειακή διάσταση με συστηματικότερο τρόπο στα έργα που στηρίζονται σε εθνικό επίπεδο.

Πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην αναγκαία λογοδοσία και στην ικανότητα για αποτελεσματική εφαρμογή με περιφερειακές οργανώσεις κατάλληλα εξουσιοδοτημένες από τα κράτη μέλη τους για να διασφαλίζουν τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση τόσο των δικών τους κεφαλαίων όσο και εκείνων των χορηγών, καθώς και στην κάλυψη των ελλείψεων της ικανότητας απορρόφησης των περιφερειακών οργανώσεων και στην ικανότητα των χορηγών να παρακολουθούν την εφαρμογή.

Τέλος, η περιφερειακή ολοκλήρωση των χωρών ΑΚΕ θα πρέπει να στηριχθεί σε συνέργια με το άμεσο περιβάλλον των περιφερειών. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να διευκολυνθεί η συνεργασία μεταξύ των αφρικανικών περιοχών, για παράδειγμα, με τη συγχρηματοδότηση κατάλληλων έργων από δύο ή περισσότερα περιφερειακά ενδεικτικά προγράμματα. Επίσης, περιλαμβάνει την ενθάρρυνση της συνεργασίας μεταξύ των περιφερειών ΑΚΕ, των ιδιαίτερα απομακρυσμένων περιφερειών της ΕΕ και των υπερπόντιων χωρών και εδαφών (ΥΧΕ) της ΕΕ, όπου υπάρχει δυναμικό για αυξημένες περιφερειακές συνέργιες[7].

5.4. Εμπορική πολιτική: ένα μεταβαλλόμενο παράδειγμα σε ένα μεταβαλλόμενο παγκόσμιο περιβάλλον

5.4.1. Οι συμφωνίες οικονομικής εταιρικής σχέσης

Μια συνολική περιφερειακή συμφωνία οικονομικής εταιρικής σχέσης συνήφθη με τις δεκαπέντε χώρες CARIFORUM, ενώ στις άλλες περιφέρειες ΑΚΕ, η ΕΕ και οι εταίροι της παραμένουν σταθερά αποφασισμένοι να επιτύχουν, με όλες τις χώρες μιας περιοχής, συνολικές ΣΟΕΣ οι οποίες περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, διατάξεις για τις υπηρεσίες και τις επενδύσεις, καθώς και ένα όσο το δυνατόν πληρέστερο σύνολο περιφερειακών κανόνων σχετικών με το εμπόριο.

Οι συνολικές περιφερειακές ΣΟΕΣ αποτελούν βασικό μέσο της εταιρικής σχέσης ΑΚΕ/ΕΕ για την προώθηση της περιφερειακής ολοκλήρωσης. Θα συμβάλουν στην εφαρμογή καθεστώτων ολοκλήρωσης, ενοποιώντας τις περιφερειακές αγορές και ενισχύοντας πολιτικές για τη χρηστή οικονομική διαχείριση εντάσσοντάς τες στην εταιρική σχέση με την ΕΕ. Ειδικότερα οι περιφερειακές ΣΟΕΣ:

- θα προωθήσουν την αποτελεσματική εφαρμογή των περιφερειακών δεσμεύσεων στον τομέα του εμπορίου προϊόντων, υποστηρίζοντας τα υφιστάμενα ή σχεδιαζόμενα προγράμματα εμπορικής ολοκλήρωσης, συμπεριλαμβανομένων των αναγκαίων τελωνειακών μεταρρυθμίσεων

- θα επεκτείνουν το περιφερειακό εμπόριο των υπηρεσιών και θα προωθήσουν τις επενδύσεις στην περιοχή και με την ΕΕ (όταν οι περιφέρειες επιλέγουν να συμπεριλάβουν αυτά τα θέματα στις ΣΟΕΣ), μέσω περισσότερο διαφανών, σταθερών και φιλικών προς την ανάπτυξη περιφερειακών κανόνων·

- θα ενοποιήσουν μία σειρά περιφερειακών κανόνων σχετικών με το εμπόριο αντιμετωπίζοντας σημαντικά ρυθμιστικά θέματα, όπως η διευκόλυνση του εμπορίου, τα τεχνικά εμπόδια στο εμπόριο και τα υγειονομικά και τα φυτοϋγειονομικά μέτρα. Όταν η περιφέρεια είναι έτοιμη, οι δεσμεύσεις και η συνεργασία στον τομέα του ανταγωνισμού, της πνευματικής ιδιοκτησίας, των κοινωνικών και περιβαλλοντικών πτυχών και των κανόνων δημόσιων συμβάσεων θα βελτιώσουν τις συνθήκες για την ανάπτυξη και για τις επιχειρήσεις σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο.

Οι ΣΟΕΣ συνεπάγονται μεταρρυθμίσεις σε περιφερειακό και εθνικό επίπεδο και περιλαμβάνουν λεπτομερείς διατάξεις σχετικά με τη συνεργασία για την ανάπτυξη που δεσμεύουν την ΕΕ να υποστηρίξει αυτές τις μεταρρυθμίσεις που συνδέονται με τις ΣΟΕΣ για να μεγιστοποιήσει τα πλεονεκτήματα και να ελαχιστοποιήσει το κόστος του νέου εμπορικού καθεστώτος μεταξύ των περιφερειών ΑΚΕ και της ΕΕ.

Οι ανησυχίες και τα εκκρεμή προβληματικά θέματα που εκφράστηκαν από τους εταίρους ΑΚΕ θα αντιμετωπιστούν με ευέλικτο τρόπο σύμφωνο με τους διεθνείς εμπορικούς κανόνες, και συγχρόνως θα διασφαλιστεί ότι πραγματοποιείται πρόοδος προς τη σύναψη συνολικών περιφερειακών ΣΟΕΣ. Οι διάφορες ανάγκες, τα επίπεδα ανάπτυξης των χωρών ΑΚΕ και τα στάδια των υφιστάμενων διαδικασιών περιφερειακής ολοκλήρωσης θα ληφθούν υπόψη, στο μέτρο που οι ΣΟΕΣ πρέπει να συνεχίσουν ή να προωθήσουν τις υφιστάμενες διαδικασίες περιφερειακής ολοκλήρωσης. Ιδίως, η διαφοροποίηση των διαδικασιών περιφερειακής ολοκλήρωσης μπορεί να καταλήξει σε «μεταβλητή γεωμετρία» στις ΣΟΕΣ.

5.4.2. Άλλες προκλήσεις της εμπορικής πολιτικής στις χώρες ΑΚΕ

Οι χώρες ΑΚΕ αντιμετωπίζουν άλλες προκλήσεις της εμπορικής πολιτικής που θα έπρεπε να ενσωματωθούν και αυτές στην εταιρική σχέση ΕΕ-ΑΚΕ:

- Η αλληλεπίδραση της περιφερειοποίησης και της πολυμέρειας: Η ΕΕ θα πρέπει να επαναβεβαιώσει ότι το περιφερειακό άνοιγμα πρέπει να σχεδιαστεί προσεκτικά, ώστε να μεγιστοποιηθεί ο αντίκτυπός του στην ανάπτυξη. Εξάλλου, η εθνική δέσμευση για την περιφερειακή ολοκλήρωση θα αντιμετωπίζει προκλήσεις, όπως η σημερινή ραγδαία αύξηση των τιμών των τροφίμων για την οποία πρέπει να εξευρεθούν πολιτικές λύσεις σε περιφερειακό επίπεδο και όχι εθνικές αποφάσεις που υπονομεύουν τις περιφερειακές δεσμεύσεις.

- Ο εξορθολογισμός των προγραμμάτων εμπορικής ολοκλήρωσης στην Αφρική: Η Αφρικανική Ένωση δρομολόγησε επιχείρηση εξορθολογισμού με σκοπό να διευκολύνει την επίτευξη του μακροπρόθεσμου στόχου της ολοκλήρωσης της Ηπείρου. Η ΕΕ θα πρέπει να υποστηρίξει την επιχείρηση εξορθολογισμού που ενισχύει τα δομικά στοιχεία μιας ενδεχόμενης ενιαίας οικονομικής αφρικανικής οντότητας ενώ, παράλληλα, επιχειρεί να ελαχιστοποιήσει τα εμπόδια του εμπορίου μεταξύ των αφρικανικών περιοχών. Στο πλαίσιο της κοινής στρατηγικής ΕΕ-Αφρικής, η ΕΕ θα συνεργαστεί με την Αφρικανική Ένωση και την Επιτροπή της για την επίτευξη αυτού του σκοπού.

6. Συμπέρασμα

Η περιφερειακή ολοκλήρωση πρέπει να αποτελέσει θεμελιώδες στοιχείο της αναπτυξιακής πολιτικής της ΕΕ και των σχέσεων ΕΕ-ΑΚΕ. Αποτελεί ουσιαστικής σημασίας μέσο για μεγαλύτερη πολιτική σταθερότητα, καθώς και μέσο για επιταχυνόμενη ανάπτυξη, μέσω συντονισμένων διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και σταδιακού ανοίγματος του εμπορίου. Συνεπώς, η περιφερειακή ολοκλήρωση αποτελεί ουσιαστικής σημασίας μοχλό για την επίτευξη του αναπτυξιακού στόχου της χιλιετίας για τη μείωση της φτώχειας στις χώρες ΑΚΕ.

[1] Για πρόσθετες γενικές πληροφορίες, βλ. το έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής (SEC(2008) 2539 της 01.10.2008).

[2] Ανακοίνωση της Επιτροπής για τη στήριξη από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα προσπαθειών περιφερειακής οικονομικής ολοκλήρωσης μεταξύ αναπτυσσομένων χωρών, COM (1995) 219 τελικό της 16ης Ιουνίου 1995.

[3] «Η ευρωπαϊκή κοινή αντίληψη για την ανάπτυξη», http://ec.europa.eu/development/policies/consensus_en.cfm

[4] Συμπεριλαμβανομένης της εταιρικής σχέσης ΕΕ-Αφρικής για την εμπορική και περιφερειακή ολοκλήρωση.

[5] Βλ. σημείο 5 για τα εργαλεία.

[6] Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής «Τα Έγγραφα Περιφερειακής Στρατηγικής και τα Ενδεικτικά Προγράμματα του 10ου Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανάπτυξης» (SEC(2008) 2538 της 01.10.2008). Τα ΕΠΣ βρίσκονται στο στάδιο της ολοκλήρωσης. Οι πληροφορίες που παρέχονται στο παρόν έγγραφο δεν προδικάζουν την τυπική έγκριση των προγραμμάτων από την Επιτροπή.

[7] Πράσινη βίβλος της Επιτροπής: οι μελλοντικές σχέσεις της ΕΕ και των υπερπόντιων χωρών και εδαφών, COM (2008) 383 τελικό της 25.06.2008 και ανακοίνωση της Επιτροπής – Στρατηγική για τις ιδιαίτερα απομακρυσμένες περιφέρειες: επιτεύγματα και μελλοντικές προοπτικές, COM(2007) 507 τελικό της 12.09.2007.