Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για τις «Σχέσεις μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών της Βαλτικής»

(98/C 73/17)

Η ενημερωτική έκθεση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για τις «Σχέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τα Κράτη της Βαλτικής» εγκρίθηκε ομόφωνα από το τμήμα εξωτερικών σχέσεων, εμπορικής και αναπτυξιακής πολιτικής τον Ιανουάριο του 1997. Στη σύνοδο ολομέλειας του Μαρτίου 1997, η ΟΚΕ αποφάσισε ομόφωνα να υποβάλει την έκθεση στο Συμβούλιο και την Επιτροπή.

Κατά τη σύνοδο ολομέλειας της 10ης Ιουλίου 1997, η ΟΚΕ αποφάσισε, σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφος 3, του Εσωτερικού της Κανονισμού, να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας για τις «Σχέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τα κράτη της Βαλτικής».

Η γνωμοδότηση αυτή βασίζεται, κυρίως, στο περιεχόμενο της προαναφερθείσας έκθεσης.

Η ΟΚΕ υιοθέτησε, και παλαιότερα, πολλές γνωμοδοτήσεις με θέμα τις σχέσεις της ΕΕ με τις χώρες της Βαλτικής. Οι γνωμοδοτήσεις αυτές αναφέρονται στο παράρτημα Ι και λαμβάνονται υπόψη στην ενημερωτική έκθεση καθώς επίσης και στην παρούσα γνωμοδότηση χωρίς να γίνονται απευθείας παραπομπές σε αυτές.

Το τμήμα εξωτερικών σχέσεων, εμπορικής και αναπτυξιακής πολιτικής, στο οποίο ανατέθηκαν οι σχετικές εργασίες επί του θέματος, υιοθέτησε ομόφωνα τη γνωμοδότησή του στις 25 Νοεμβρίου 1997. Εισηγητής ήταν ο κ. Hamro-Drotz.

Κατά την 350ή σύνοδο ολομέλειάς της, συνεδρίαση της 10ης Δεκεμβρίου 1997, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 119 ψήφους υπέρ, και 6 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Ιστορικό και εξέλιξη της κατάσταση

1.1. Τα παράκτια κράτη της Βαλτικής Θάλασσας είναι τα εξής εννέα: Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, Δανία, Σουηδία, Φινλανδία, Ρωσία, Πολωνία, Λιθουανία, Λεττονία και Εσθονία. Συχνά, όμως, περιλαμβάνονται και άλλες χώρες, π.χ. η Νορβηγία, όταν πρόκειται για τον τομέα συνεργασίας γύρω από τη Βαλτική Θάλασσα.

Η Βαλτική Θάλασσα έχει επηρεάσει σε μεγάλο βαθμό την ιστορία της Ευρώπης. Για τη Βόρεια Ευρώπη αποτελεί μία κεντρική υδάτινη οδό η οποία δια μέσου των αιώνων αποτέλεσε το συνδετικό κρίκο μεταξύ των χωρών και των λαών τους που βρέχονται από τη Βαλτική Θάλασσα.

1.2. Τα τελευταία χρόνια η κατάσταση στην περιοχή της Βαλτικής έχει αλλάξει άρδην, μετά το τέλος της αντιπαράθεσης Ανατολής-Δύσης. Οι αλλαγές οφείλονται στους εξής παράγοντες: στη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη Σουηδία και τη Φινλανδία οι οποίες προσεχώρησαν το 1995, στην επανένωση της Γερμανίας στις αρχές της δεκαετίας του '90, στα κράτη της Βαλτικής (Εσθονία, Λιθουανία, Λεττονία), που απέκτησαν την ανεξαρτησία τους, και στην Πολωνία της οποίας η πολιτική και οικονομική κατάσταση έχει βελτιωθεί, καθώς και στη συμφωνία συνεργασίας της ΕΕ με τη Ρωσία.

1.3. Η Βαλτική Θάλασσα, συμπεριλαμβανομένων του Βοθνικού και του Φινλανδικού κόλπου, αποτελεί μία εσωτερική θάλασσα για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία περιβάλλεται σε μεγάλη έκταση από την ενιαία αγορά. Έχει αρχίσει μια νέα περίοδος κατά την οποία γίνεται σεβαστή η ανεξαρτησία των λαών. Η νέα αυτή κατάσταση βασίζεται στην εμπιστοσύνη και στην εποικοδομητική συμβίωση μεταξύ των γειτονικών χωρών της περιοχής.

Οι χώρες της Βαλτικής διαθέτουν φυσικό πλούτο, εγκαταστάσεις παραγωγής και ανθρώπινους πόρους. Μια στενότερη συνεργασία των χωρών της περιοχής θα καταστήσει δυνατή την εκμετάλλευση των πόρων αυτών.

1.4. Οι εμπορικές συναλλαγές μεταξύ των χωρών της Βαλτικής αυξήθηκαν τα τελευταία χρόνια με ποσοστό περίπου 20 % ετησίως (). Η διαδικασία μετάβασης στην οικονομία της αγοράς και η διεθνοποίηση των επιχειρήσεων της περιοχής βρίσκεται στα σπάργανα και τα μεγαλύτερα εμπόδια για την οικονομική συνεργασία των χωρών αυτών είναι, σύμφωνα με την μελέτη του Ερευνητικού Ινστιτούτου του Ιδιωτικού Τομέα (ETLA), η ελλιπής νομοθεσία και η εφαρμογή της, η αδιαφορία των ξένων επιχειρήσεων, το υψηλό κόστος επενδύσεων, τα εμπόδια στις μεταφορές προϊόντων, και η εγκληματικότητα. Ακόμη, ο υψηλός πληθωρισμός, η όλο και μεγαλύτερη συγκέντρωση της συνεταιριστικής περιουσίας, η διάρθρωση της ιδιωτικοποίησης, και οι ελλείψεις στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων επιδείνωσαν τις δυνατότητες οικονομικής συνεργασίας. Η ανάπτυξη του εξωτερικού εμπορίου μεταξύ των χωρών της Βαλτικής, η αύξηση των άμεσων επενδύσεων των επιχειρήσεων, και η αναπτυσσόμενη συνεργασία στον τομέα της παραγωγής αποτελούν ενθαρρυντικά σημεία για την προοπτική της οικονομικής ανάπτυξης ().

1.5. Η περιοχή της Βαλτικής επηρεάζεται από ένα σύνολο δυσμενών συνθηκών και μια παράλογη υπερεκμετάλλευση της φύσης από τις επιχειρήσεις και τους ανθρώπους. Η ΕΕ και οι χώρες της Βαλτικής πολλές φορές διαπίστωσαν ότι οι κοινές προσπάθειες για την καταπολέμηση της ρύπανσης του περιβάλλοντος πρέπει να ενισχυθούν και ότι τα μέτρα που είχαν ληφθεί έως τώρα ήταν ανεπαρκή. Η επιτροπή για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος των χωρών της Βαλτικής (HELCOM) είχε λειτουργήσει από το 1974. Μέλη της επιτροπής είναι όλες οι παρακείμενες χώρες και η ΕΕ.

1.6. Οι πολιτικές μεταβολές των τελευταίων ετών στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης επιβάλουν την ανάπτυξη σαφούς πολιτικής σε πολλούς τομείς όπως π.χ. τη δημόσια διοίκηση και, τα έργα υποδομής 7 απαιτείται, επίσης, η προετοιμασία των χωρών όσον αφορά τους τομείς της συνεργασίας και της ολοκλήρωσης. Η κοινωνική ανάπτυξη στις χώρες της Βαλτικής, την Πολωνία, και τη Ρωσία ενισχύεται από την Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω των προγραμμάτων Tacis, Phare και Interreg. Οικονομικές ενισχύσεις παρέχονται, επίσης, μεταξύ άλλων, από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕ), το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ), τη Διεθνή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (ΔΤΑΑ), την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (ΕΤΑΑ), τη Σκανδιναβική Τράπεζα Επενδύσεων (ΝΙΒ) και το Σκανδιναβικό Συμβούλιο Υπουργών. Επίσης, ορισμένες χώρες της περιοχής της Βαλτικής που είναι μέλη της ΕΕ παρέχουν, σε διμερές επίπεδο, σημαντικές ενισχύσεις. Οι ενισχύσεις που έλαβε η περιοχή της Βαλτικής, από το 1990 έως το 1994, ανέρχονται σε 4,5 δισεκατ. Ecu (το μερίδιο της ΕΕ ήταν περίπου 15 %, το μερίδιο σε επίπεδο κρατών ήταν περίπου 45 %, και το μερίδιο των διεθνών οργανισμών ήταν περίπου 40 %) ενώ για την περίοδο από το 1995 έως το 1999 υπολογίζεται, κατά προσέγγιση, ότι η βοήθεια θα ανέλθει σε περίπου 4,7 δισεκατ. Ecu (το μερίδιο της ΕΕ είναι περίπου 20 %, των μεμονωμένων κρατών ανέρχεται περίπου σε 45 % και το μερίδιο των διεθνών οργανισμών είναι περίπου 35 %) ().

1.7. Οι διεθνείς σχέσεις των χωρών της Βαλτικής και οι σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν καθοριστεί σε πολλές συμφωνίες. Οι σχέσεις έχουν υποστεί μεγάλες αλλαγές κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών και είναι πιθανόν να ενισχυθούν και να αναπτυχθούν περαιτέρω στο μέλλον. Οι σημαντικότερες συμφωνίες περιέχονται στον πίνακα του παραρτήματος ΙΙ.

1.8. Τα παράκτια κράτη της περιοχής μπορούν να χωριστούν σε τρείς κατηγορίες:

1) στα κράτη μέλη της ΕΕ (Γερμανία, Δανία, Φινλανδία και Σουηδία) 7

2) στις χώρες που έχουν συνάψει συμφωνία σύνδεσης με την ΕΕ (Πολωνία, Λεττονία, Λιθουανία, Εσθονία) 7

3) στη χώρα η οποία έχει συνάψει συμφωνία εταιρικής σχέσης και συνεργασίας με την ΕΕ (Ρωσία).

1.9. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει χαράξει τις κατευθυντήριες γραμμές για τη στρατηγική της όσον αφορά την περιοχή της Βαλτικής. Το φθινόπωρο του 1994 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή άρχισε την προετοιμασία των κατευθυντήριων γραμμών της πολιτικής της ΕΕ για την περιοχή της Βαλτικής. Η πρωτοβουλία της Επιτροπής για την Βαλτική εγκρίθηκε και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Φλωρεντίας, τον Ιούνιο του 1996, τόνισε τη σημασία που αποδίδει στην αποτελεσματική εφαρμογή των στρατηγικών της Ένωσης στην περιοχή της Βαλτικής, μεταξύ άλλων, εφόσον πρόκειται για την περαιτέρω ανάπτυξη των σχέσεων της Ένωσης με τη Ρωσία ().

1.10. Στην περιοχή της Βαλτικής δρούν πολλά φόρουμ συνεργασίας. Υπάρχουν πολλά είδη συνεργασίας σε τοπικό και τομεακό επίπεδο. Μεταξύ άλλων, οι επαγγελματικές οργανώσεις καταβάλλουν μία συντονισμένη προσπάθεια στα πλαίσια του προγράμματος Sodicoba. Το 1992 συγκροτήθηκε, σε επίπεδο κρατών, ένα ανώτατο όργανο, το Συμβούλιο των κρατών της Βαλτικής (CBSS). Εκτός των παράκτιων κρατών στο Συμβούλιο συμμετέχουν η Νορβηγία και η Ισλανδία, όπως και η Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

1.11. Το Μάϊο του 1996 πραγματοποιήθηκε Σύνοδος Κορυφής των Αρχηγών Κρατών και Κυβερνήσεων των χωρών μελών του Συμβουλίου των Κρατών της Βαλτικής και των κρατών μελών της ΕΕ. Στόχος της συνάντησης ήταν να εδραιωθεί η περιοχή της Βαλτικής ως μια δυναμική, δημοκρατική και σταθερή περιοχή της νέας Ευρώπης. Στη Σύνοδο Κορυφής εγκρίθηκε δήλωση στην οποία μεταξύ άλλων αναφέρεται: ...οι Αρχηγοί των Κυβερνήσεων εξέτασαν τη λήψη διαφόρων μέτρων για τους εξής τρείς τομείς: της συνεργασίας των λαών και της ασφάλειας των πολιτών, της οικονομικής ανάπτυξης και ολοκλήρωσης καθώς και την ενίσχυση της προστασίας του περιβάλλοντος. Τα μέτρα για τους εν λόγω τομείς μπορούν να υλοποιηθούν μέσω των προγραμμάτων που καταρτίζονται από το Συμβούλιο των κρατών της Βαλτικής (). Το Συμβούλιο Υπουργών των κρατών της Βαλτικής το οποίο συνήλθε στο Kalmar τον Ιούλιο του 1996, ενέκρινε την υλοποίηση του προγράμματος μέτρων σύμφωνα με τις συστάσεις της Συνόδου Κορυφής ().

1.12. Μετά την ολοκλήρωση της ενημερωτικής έκθεσης της ΟΚΕ, τα κυριότερα γεγονότα που συνέβησαν στην περιοχή και στον τομέα της συνεργασίας των χωρών της Βαλτικής ήταν τα εξής:

1) Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στα μέσα του Ιουλίου του 1997, δημοσίευσε το Πρόγραμμα Δράσης 2000 () το οποίο αναφέρεται στην στρατηγική διεύρυνσης της ΕΕ καθώς και στη χρηματοδότησή της, κ.λπ. Συγχρόνως, δημοσιεύθηκαν οι γνώμες της Επιτροπής σχετικά με τις υποψήφιες χώρες μεταξύ των οποίων είναι οι εξής χώρες της Βαλτικής: Εσθονία (), Λεττονία (), Λιθουανία () και Πολωνία ().

Η Επιτροπή, βασιζόμενη στις αναλύσεις της, συνιστά να αρχίσουν οι διαπραγματεύσεις, σε πρώτο στάδιο, με την Πολωνία και την Εσθονία. Για τις άλλες υποψήφιες χώρες της Βαλτικής, η Επιτροπή συνιστά να αρχίσουν οι διαπραγματεύσεις αφού οι χώρες αυτές βελτιώσουν την προετοιμασία τους για ένταξη. Σχεδιάζεται η διοργάνωση ευρωπαϊκής διάσκεψης στην οποία θα συμμετάσχουν όλες οι χώρες της Ευρώπης για να συζητήσουν την ενσωμάτωση.

Στη Σύνοδο Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που θα πραγματοποιηθεί το Δεκέμβριο του 1997 στο Λουξεμβούργο, θα αποφασιστεί πότε θα αρχίσουν οι διαπραγματεύσεις, και με ποιές χώρες, καθώς και τα λοιπά σχετικά μέτρα που πρέπει να ληφθούν σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου που συνήλθε στην Κοπεγχάγη το 1993 και βάσει των γνωμών της Επιτροπής.

2) Τον Ιούνιο του 1997, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε την έκθεσή του για την πρωτοβουλία της Επιτροπής με θέμα την περιοχή της Βαλτικής ().

Στην έκθεση τονίζεται με έμφαση η ανάπτυξη μεγαλύτερης συνεργασίας στην περιοχή. Το Κοινοβούλιο προτείνει να αρχίσει συνεργασία σε επίπεδο μελών των Κοινοβουλίων της περιοχής της Βαλτικής. Ζητεί ακόμη από την Επιτροπή να υποβάλει, εντός του 1997, έκθεση σχετικά με τον τρόπο που μπορεί να αναπτυχθεί η συνεργασία καθώς και το μέγεθος των πόρων που χρειάζονται στο μέλλον για τη συνεργασία.

3) Η Επιτροπή τον Μάιο του 1997, εξέδωσε ανακοίνωση για τη διασυνοριακή συνεργασία εντός του πλαισίου του Tacis ().

Η Επιτροπή αιτιολογεί την ανάγκη για διαμεθοριακή συνεργασία, μεταξύ άλλων, λόγω της αυξανόμενης σημασίας της περιοχής της Βαλτικής ενόψει της διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Με τα νέα μέτρα παροτρύνονται οι παραμεθοριακές περιφέρειες των γειτονικών χωρών να αυξήσουν τη συνεργασία τους, μεταξύ άλλων, για την ανάπτυξη των έργων υποδομής. Ορισμένα προγράμματα που χρηματοδοτούνται από το Tacis έχουν ήδη αρχίσει.

4) Η ομάδα εργασίας για την οικονομική συνεργασία του Συμβουλίου των Κρατών της Βαλτικής υπέβαλε έκθεση για τις εργασίες της προς το Συμβούλιο Υπουργών των Κρατών της Βαλτικής τον Ιούλιο του 1997 (). Με βάση τα συμπεράσματα από τη συνάντηση του Συμβουλίου Υπουργών των Κρατών της Βαλτικής, που πραγματοποιήθηκε στο Kalmar τον Ιούλιο του 1996, οι χώρες εξέτασαν διεξοδικότερα τα εξής προβλήματα: διαδικασίες εκτελωνισμού κατά την διάβαση των συνόρων, μεταφορές και επικοινωνίες, ενέργεια, μικρομεσαίες επιχειρήσεις, χρηματοδότηση, νομοθεσία, μεταρρύθμιση της γεωργικής πολιτικής και χωροταξίας, εμπορικές συμφωνίες, μέτρα υποστήριξης.

Γενικά, εξάγεται το συμπέρασμα ότι τα περισσότερα από τα παραπάνω ζητήματα είχαν αρχίσει να εξετάζονται, μεταξύ άλλων, στο πρόγραμμα μέτρων της ΕΕ για την προετοιμασία ενόψει της ένταξης (προενταξιακή στρατηγική) και σε συνεργασία με τη Ρωσία, ότι πολλά από τα ζητήματα αυτά μελετώνται και σε πολλούς άλλους οργανισμούς συνεργασίας και, για το λόγο αυτό, έχει σημασία να συντονιστεί η συνεργασία των χωρών της Βαλτικής με τους εν λόγω οργανισμούς. Υπεράνω όλων, επισημαίνεται η σημασία των εθνικών αποφάσεων και η υλοποίηση των μέτρων σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές της έκθεσης.

5) Το Συμβούλιο Υπουργών των κρατών της Βαλτικής πραγματοποίησε την έκτη συνεδρίασή του στη Ρίγα τον Ιούλιο του 1997. Στην ανακοίνωση τύπου (), επισημαίνεται με ικανοποίηση η προώθηση της συνεργασίας σε αναρίθμητους τομείς η οποία είχε αρχίσει ήδη από τον περασμένο χρόνο βάσει της πρωτοβουλίας της Επιτροπής για την περιοχή της Βαλτικής καθώς και σύμφωνα με το πρόγραμμα δράσεων που ενέκρινε το Συμβούλιο Υπουργών των κρατών της Βαλτικής τον Ιούλιο του 1996. Το Συμβούλιο Υπουργών προτρέπει τις χώρες της περιοχής της Βαλτικής να συνεχίσουν τις προσπάθειές τους όσον αφορά τα θέματα συνεργασίας και να δημιουργήσουν μία μόνιμη γραμματεία για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των προβλημάτων. Η Δανία ανέλαβε την Προεδρία του Συμβουλίου των κρατών της Βαλτικής για το προσεχές έτος και μέχρι την επόμενη σύναντηση Υπουργών που θα πραγματοποιηθεί στη Δανία το 1998. Σχεδιάζεται, επίσης, η επόμενη Σύνοδος Κορυφής των Αρχηγών Κρατών και Κυβερνήσεων των χωρών της Βαλτικής για τις αρχές του 1998.

6) Οι πλημμύρες στην Πολωνία, τη Γερμανία και την Τσεχία, το περασμένο καλοκαίρι, μόλυναν τα νερά της Βαλτικής τα οποία, στη συνεχεία, μόλυναν και τις γύρω περιοχές. Η αυξανόμενη χρήση λιπασμάτων τα οποία καταλήγουν στη Βαλτική έχουν, μεταξύ άλλων, συμβάλλει στην σημαντική αύξηση των δηλητηριωδών μπλε φυκιών. Τα φύκια αυτά έχουν επεκταθεί σε τέτοια έκταση ώστε μέρος των υδάτων της Βαλτικής, κατά τη διάρκεια των θερμών μηνών του καλοκαιριού, είναι ακατάλληλα για τις ψυχαγωγικές δραστηριότητες των πληθυσμών.

2. Συστάσεις

2.1. Η ΟΚΕ, έχοντας υπόψη τα συμπεράσματα της ενημερωτικής της έκθεσης καθώς και την ανάπτυξη που παρατηρείται στην περιοχή τον τελευταίο καιρό, επισημαίνει:

- ότι σημειώνονται σημαντικές μεταβολές στις χώρες της Βαλτικής, που δεν είναι μέλη της ΕΕ, και στις σχέσεις των περιφερειών των χωρών αυτών, ότι οι μεταβολές συμβάλλουν στην αναβάθμιση της περιοχής της Βαλτικής, ως περιφέρειας, πράγμα που μπορεί να ωφελήσει όλη την Ευρώπη,

- ότι η περιοχή της Βαλτικής αποτελεί αναπτυξιακή περιοχή, η οποία διαθέτει ορισμένα οικονομικά πλεονεκτήματα και δυνατότητες παραγωγής, και σημαντικό κρίκο στις διαμετακομιστικές μεταφορές προς διάφορες κατευθύνσεις, πράγμα που μπορεί, επίσης, να αποβεί προς όφελος όλης της Ευρώπης,

- ότι μεταξύ των παρόχθιων χωρών της Βαλτικής, και ιδιαίτερα μεταξύ των περιφερειών των κρατών μελών της ΕΕ και των τρίτων χωρών, μεγάλες διαφορές, ιδίως όσον αφορά την ευημερία και ότι συνεχίζουν να υπάρχουν πολλοί αστάθμητοι παράγοντες οι οποίοι λειτουργούν αρνητικά για τη συνεργασία στην περιοχή.

2.2. Εξαιτίας των ανωτέρω, η ΟΚΕ προβαίνει στις εξής συστάσεις:

1) Η ΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η σταθερότητα στην περιοχή μπορεί να αυξηθεί στην περίπτωση που η ΕΕ και τα κράτη μέλη της υποστηρίξουν τη διαδικασία μεταρρύθμισης των χωρών της περιοχής που δεν είναι κράτη μέλη της ΕΕ, σύμφωνα με τις αρχές της οικονομίας της αγοράς, της κοινωνίας των πολιτών και της έννομης τάξης. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η συνεργασία της ΕΕ με τις παρόχθιες χώρες της Βαλτικής αποτελεί ένα σημαντικό πολύπλευρο μέσο για την πρόληψη των πολιτικών διενέξεων και για την ενίσχυση της οικονομικής ανάπτυξης, της ασφάλειας, της ειρήνης, και της ευημερίας στην Βόρεια Ευρώπη. Η συνεργασία δεν πρέπει να αποβλέπει μόνο στην ανάπτυξη των σχέσεων των κρατών της ΕΕ και της περιοχής της Βαλτικής 7 να ενισχυθούν, επίσης, οι δεσμοί μεταξύ των τριών χωρών. Επειδή σήμερα η περιοχή της Βαλτικής αποτελεί τη μοναδική περιοχή στην οποία γειτνιάζει η ΕΕ με τη Ρωσία, η συνεργασία στην περιοχή της Βαλτικής πρέπει να αποτελεί και ένα μέσο για την ενίσχυση της συνεργασίας της ΕΕ με την Ρωσία. Για τον λόγο αυτό, η ΟΚΕ επισημαίνει τη σημασία που έχει μία καλή πολυμερής συνεργασία στην περιοχή και ότι η ΕΕ πρέπει ενσυνείδητα να προτρέψει και να αναπτύξει δραστηριότητες συνεργασίας. Για να καρποφορήσει η συνεργασία πρέπει όλες οι χώρες της περιοχής να αναλάβουν σοβαρές δεσμεύσεις.

2) Η ΟΚΕ φρονεί ότι η συνεργασία στην περιοχή της Βαλτικής δεν απαιτεί σήμερα, νέες πολυμερείς συμφωνίες, αλλά οι υπάρχουσες συμφωνίες και οι επιδιώξεις για διεύρυνση, σύμφωνα, μεταξύ άλλων, με τις κατευθυντήριες γραμμές του Προγράμματος Δράσης 2000 της Επιτροπής, πρέπει να αποτελέσουν τη βάση για την ανάπτυξη της συνεργασίας. Τα κράτη μέλη της ΕΕ, τα οποία δεν έχουν ακόμη κυρώσει τη συμφωνία που υπεγράφη τον Ιούνιο του 1995 από την ΕΕ και τις χώρες της Βαλτικής, πρέπει να την κυρώσουν αμέσως. Είναι, επίσης, προς το συμφέρον της ΕΕ να τεθεί σε ισχύ η συμφωνία σύμπραξης και συνεργασίας (PCA) με τη Ρωσία. Είναι πιθανόν, κατά τα προσεχή έτη, να προκύψει μεγάλος όφελος από τις υφιστάμενες συμφωνίες και από την ενσυνείδητη υλοποίηση των δυνατοτήτων που προσφέρουν οι συμφωνίες. Η περιοχή της Βαλτικής χρειάζεται μία έγκυρη, σαφή, και καλά διαρθρωμένη και συντονισμένη στρατηγική. Η συνεργασία στην περιοχή της Βαλτικής αποτελεί τη φυσική βάση για την βορειοευρωπαϊκή διάσταση των δραστηριοτήτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στη συνεργασία των χωρών της Βαλτικής θα μπορούσαν να συνδεθούν μεταξύ άλλων και οι δραστηριότητες του Ευρωαρκτικού Συμβουλίου για την περιοχή Barents (συγκροτήθηκε το 1993), η συνεργασία των σκανδιναβικών χωρών καθώς και μία πιο εμφανής συνεργασία με τις γειτονικές τρίτες χωρες. Η ΕΕ μπορεί να συμβάλει καθοριστικά προς την κατεύθυνση αυτή.

3) Η ΟΚΕ φρονεί ότι είναι ευκταίο να αρχίσουν συγχρόνως οι προενταξιακές διαπραγματεύσεις μεταξύ της ΕΕ και των υποψήφιων χωρών της περιοχής της Βαλτικής όπως και με τις λοιπές υποψήφιες χώρες της Κεντρικής Ευρώπης. Εάν δεν συμβεί αυτό τότε θα είναι πολύ σημαντικό να δοθεί έκτακτη ενίσχυση στις χώρες που δεν θα συμμετάσχουν στις διαπραγματεύσεις προκειμένου να προετοιμαστούν το ταχύτερο δυνατό για την ένταξή τους. Η ΟΚΕ φρονεί ότι η στρατηγική της Επιτροπής για τη διεύρυνση που περιέχεται στο Πρόγραμμα Δράσης 2000, είναι κατ'αρχήν απαραίτητη για την (προενταξιακή σύμπραξη). Η ΟΚΕ επιθυμεί η κάθε υποψήφια χώρα να υποβάλλει ετησίως έκθεση για την πορεία των διαπραγματεύσεων ένταξης και η ΟΚΕ να μπορεί να συμμετέχει σε αυτή τη διαδικασία.

4) Η ΟΚΕ φρονεί ότι είναι σημαντικό να συνδεθεί η συνεργασία της περιοχής της Βαλτικής με τους σημαντικότερους πολιτικούς τομείς της ΕΕ, μεταξύ άλλων, με τους στόχους της διεύρυνσης και της εταιρικής σχέσης (βλ. Πρόγραμμα Δράσης 2000), τα έργα υποδομής για τις μεταφορές και τις επικοινωνίες, την ενέργεια, το περιβάλλον, την κατάρτιση και απασχόληση, τον κοινωνικό διάλογο, τη διάρθρωση και την ενίσχυση των περιφερειών, καθώς και με τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς στις υποψήφιες χώρες.

Η στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει, υπεράνω όλων, να αναπτύξει μία λειτουργική συνεργασία η οποία θα βασίζεται σε ένα, κατά το δυνατό, συγκεκριμένο πρόγραμμα δράσεων όσον αφορά τα ζητήματα κοινού ενδιαφέροντος. Η συνεργασία θα πρέπει, σύμφωνα με την ΟΚΕ να στηρίζεται σε τέσσερις ακρογωνιαίους λίθους: δημοκρατία και ασφάλεια, οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη, σύσφιξη των σχέσεων μεταξύ των κρατών καθώς και προστασία του περιβάλλοντος. Η ΟΚΕ επικροτεί τις μέχρι σήμερα δραστηριότητες του Συμβουλίου των Κρατών της Βαλτικής, οι οποίες βασίζονται στα προγράμματα δράσεων που εγκρίθηκαν στην συνάντηση Υπουργών, τον Ιούλιο του 1996, καθώς και στα λοιπά φόρουμ συνεργασίας της Βαλτικής και τα καλεί να συνεχίσουν τις προσπάθειές τους.

5) Στο οικονομικό πεδίο απαιτείται, σύμφωνα με την άποψη της ΟΚΕ, η λήψη μέτρων κυρίως για τα εξής ζητήματα: βελτίωση της ικανότητας προγραμματισμού και συνεργασίας των επιχειρήσεων 7 βελτίωση και προσαρμογή του ενεργειακού δικτύου, των δικτύων εμπορευματικών και επιβατικών μεταφορών, και των δικτύων πληροφοριών 7 απλούστευση των συνοριακών διατυπώσεων 7 περιορισμό των παράνομων δραστηριοτήτων 7 εναρμόνιση των κανόνων που διέπουν τις συναλλαγές, την διάθεση στο εμπόριο, τις επενδύσεις, και τον ανταγωνισμό 7 προώθηση της εγγύησης των επενδύσεων και της απρόσκοπτης λειτουργίας των χρηματοοικονομικών συστημάτων. Οι τρίτες χώρες χρειάζονται πρακτική βοήθεια για τον εκσυγχρονισμό της οικονομικής τους νομοθεσίας και των θεσμών τους, μεταξύ άλλων των τελωνείων, της προώθησης των πωλήσεων και των εξαγωγών, της διανομής των προϊόντων, και της διοικητικής μέριμνας των επιχειρήσεων. Πρέπει, επίσης, να προωθηθεί το διαμετακομιστικό εμπόριο καθώς και η συμμετοχή των κρατών της Βαλτικής που δεν είναι μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου. Πρέπει ακόμη να δοθεί ιδιαίτερη σημασία στη γεωργία και στο εμπόριο προϊόντων διατροφής.

6) Η ΟΚΕ επισημαίνει ότι η συνεργασία των χωρών της Βαλτικής πρέπει, επίσης, να έχει πολιτιστικούς και κοινωνικούς στόχους κοινού ενδιαφέροντος. Σ'αυτούς περιλαμβάνονται η απασχόληση, τα δικαιώματα του ανθρώπου, η μεταχείριση των εθνικών μειονοτήτων, τα θεμελιώδη δικαιώματα των εργαζομένων όπως, π.χ., η ισότητα στην επαγγελματική ζωή και η κοινωνική ασφάλεια στις χώρες της Βαλτικής που δεν είναι μέλη της ΕΕ.

Ενιαία αγορά και κοινωνική διάσταση είναι δύο έννοιες αλληλένδετες. Για το λόγο αυτό, δεν πρέπει η διεύρυνση της περιοχής να περιοριστεί στη δημιουργία μιας ζώνης ελεύθερης κυκλοφορίας η διεύρυνση και η περαιτέρω συνεργασία οφείλουν να ακολουθήσουν το ευρωπαϊκό πρότυπο της οικονομίας της αγοράς και κοινωνικής δικαιοσύνης, το οποίο επιδιώκει, επίσης, μείωση των κοινωνικών εντάσεων, της ανεργίας, και των αδικιών στον επαγγελματικό τομέα.

7) Η ΟΚΕ ανησυχεί πολύ για την καταστροφή του περιβάλλοντος στην περιοχή της Βαλτικής. Η καταστροφή του περιβάλλοντος δεν γνωρίζει σύνορα και μπορεί να αντιμετωπισθεί καλύτερα με περιφερειακή συνεργασία. Απαιτούνται αποφασιστικά και άμεσα μέτρα για την προστασία της Βαλτικής Θάλασσας και των ακτών της από τη ρύπανση και την υπερβολική χρήση λιπασμάτων τα οποία αποτελούν την αιτία για πολλές σοβαρές βλάβες του περιβάλλοντος. Γι'αυτό, απαιτούνται πολλά κοινά μέτρα και πόροι και η ΟΚΕ τονίζει ότι η ΕΕ πρέπει, υπεράνω όλων, να υποστηρίξει τη δράση HELCOM για την υλοποίηση του προγράμματος προστασίας της Βαλτικής Θάλασσας από το 1992 έως 2012 και το Πρόγραμμα Ατζέντα 21 για τη Βαλτική Θάλασσα.

8) Η ΟΚΕ φρονεί ότι η περιφερειακή και η τοπική συνεργασία πρέπει να διαδραματίσουν στην περιοχή της Βαλτικής κεντρικό ρόλο. Πρέπει να προωθηθεί η διασυνοριακή συνεργασία των πόλεων, επιχειρήσεων, εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, εργατικών ενώσεων, οργανώσεων νέων και γυναικών, αθλητικών οργανώσεων, γεωργικών ενώσεων, κ.λπ. Η ΟΚΕ δίδει ιδιαίτερη σημασία στη συνεργασία των οργανώσεων, γεωργικών των πολιτών και στην υποστήριξη της συνεργασίας αυτής. Η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να υιοθετήσει μέτρα για την ενίσχυση της διμερούς συνεργασίας των χωρών της περιοχής. Η ΟΚΕ υποστηρίζει ακόμη την έκκληση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την περιφερειακή συνεργασία των Κοινοβουλευτικών της Βαλτικής.

Κατά την ΟΚΕ, η συνεργασία στη Βαλτική πρέπει να βασιστεί προπάντων, στις οικονομικές και κοινωνικές ανάγκες των εταίρων. Είναι σημαντικό να παρέχεται η κατάλληλη πληροφόρηση στους εμπόρους και τους βιομηχάνους, στους εργαζόμενους, στους γεωργούς, στους καταναλωτές και σε άλλες βασικές ομάδες συμφερόντων της κοινωνίας, και να λαμβάνονται υπόψη οι θέσεις τους μέσω κατάλληλου κοινωνικού διαλόγου. Για το λόγο αυτό, οι ομάδες αυτές πρέπει να συμπεριληφθούν στην συνεργασία των χωρών της Βαλτικής σε τοπικό, εθνικό, και διεθνές επίπεδο. Με μια διαρθρωμένη συνεργασία και με τη βοήθεια των κατάλληλων μηχανισμών διαβούλευσης μπορεί να αντληθούν μεγάλα οφέλη από την τεχνογνωσία, την πείρα και την γνώμη των εν λόγω ομάδων. Αυτός είναι ο καλύτερος τρόπος για την εξασφάλιση της καλής περιφερειακής συνεργασίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τις χώρες της Βαλτικής.

Η ΟΚΕ επισημαίνει ότι και παλαιότερα, σε πολλές γνωμοδοτήσεις της, είχε τονίσει τη σημασία καθιέρωσης διμερών επαφών μεταξύ των ομάδων συμφερόντων των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και της ΟΚΕ. Η ΟΚΕ επαναλαμβάνει την πρόταση αυτή και συνιστά να υποστηρίξει η ΕΕ τη σύσταση κοινών επιτροπών καθώς και να αξιοποιήσει άλλες δυνατότητες που θα επιτρέψουν στις ομάδες συμφερόντων των υποψήφιων χωρών να συνάψουν στενότερες σχέσεις και να εξοικειωθούν με την ΟΚΕ. Αυτό μπορεί να συμβάλει σημαντικά προκειμένου να προετοιμασθούν οι τρέτες χώρες για στενότερη συνεργασία και ένταξη.

9) Η ΟΚΕ φρονεί ότι η υποστήριξη των κοινωνικών μεταβολών των τρίτων χωρών της περιοχής έχει ως στόχο τη δημιουργία, το συντομότερο δυνατόν, μιας κοινωνίας η οποία στηρίζεται στις αρχές του δικαίου. Η έμφαση δεν πρέπει να δοθεί στην άμεση βοήθεια αλλά στις συνθήκες για την προσέλκυση αναπτυξιακών επενδύσεων. Για την επίτευξη του εν λόγω στόχου, η τεχνική βοήθεια πρέπει να είναι επαρκής και ουσιαστική και να αποβλέπει ιδιαίτερα στη βελτίωση των γνώσεων και των προσόντων. Τα υφιστάμενα προγράμματα ειδικότερα, το Tacis, το Phare, και το Interreg, τα οποία απευθύνονται και στις χώρες της Βαλτικής, πρέπει να υλοποιηθούν με τη μεγαλύτερη δυνατή αποτελεσματικότητα. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει με έμφαση τα μέτρα που έλαβε πρόσφατα η Επιτροπή για τη βελτίωση της διαχείρισης των προγραμμάτων.

Για να αντληθεί μεγαλύτερο όφελος από τα προγράμματα στήριξης της περιοχής της Βαλτικής, η Επιτροπή πρέπει, επίσης, να υιοθετήσει μέτρα τα οποία θα επιτρέπουν τον συνδυασμό διαφόρων έργων προγραμμάτων και να δώσει μεγαλύτερη σημασία σε τοπικά και διασυνοριακά έργα. Η ΟΚΕ επικροτεί την πρόσφατη πρωτοβουλία της Επιτροπής για την προώθηση της διαμεθοριακής συνεργασίας.

Η ΟΚΕ απευθύνει έκκληση για καλύτερο συντονισμό των στόχων που χρηματοδοτούνται από την Ευρωπαϊκή Ένωση, τα διεθνή πιστωτικά ιδρύματα και τις μεμονωμένες χώρες: η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει, επίσης, να διαθέσει επαρκή χρόνο για τη συνεργασία με την περιοχή της Βαλτικής ιδίως όταν θα σχεδιαστούν η διαρθρωτική και η περιφερειακή πολιτική καθώς και για το χρηματοδοτικό πρόγραμμα για την περίοδο από το 2000 έως το 2006. Στο μέλλον, η ενίσχυση της ΕΤΕ θα πρέπει να αφορά και την περιοχή της Βαλτικής που κείται πλησίον των συνόρων με τη Ρωσία.

10) Στόχος της ΟΚΕ είναι να αποτελέσει το Συμβούλιο των Κρατών της Βαλτικής τον κατάλληλο φορέα προκειμένου να δημιουργηθεί και να εντατικοποιηθεί ο συντονισμός της συνεργασίας στην εν λόγω περιοχή. Σύμφωνα με την αντίληψη αυτή, πρέπει να ενισχυθούν ο ρόλος του Συμβουλίου των Κρατών της Βαλτικής και η συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Η ΟΚΕ υποστηρίζει τα σχέδια για τη συγκρότηση γραμματείας του Συμβουλίου των Κρατών της Βαλτικής, καθώς και την ίδρυση κοινών βάσεων δεδομένων για να παρακολουθείται και να καταγράφεται με τον κατάλληλο τρόπο η πρόοδος της συνεργασίας στην περιοχή της Βαλτικής. Η ΟΚΕ φρονεί ότι είναι σημαντικό όλες οι χώρες της περιοχής της Βαλτικής να λάβουν μέτρα προκειμένου να υλοποιηθούν σε εθνικό επίπεδο οι κατευθυντήριες γραμμές που έχει καθορίσει το Συμβούλιο των Κρατών της Βαλτικής.

Βρυξέλλες, 10 Δεκεμβρίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() Ερευνητικό Ινστιτούτο του Ιδιωτικού Τομέα (ETLA): Φραγμοί στην οικονομική συνεργασία των χωρών της Βαλτικής.

() Prof. U. Kivikari: The Legacy of Hansa - The Baltic Economic Region, Otava Publishing 1996, C. Fredriksson: Εμπόριο και επενδύσεις στην περιοχή της Βαλτικής, 1996.

() Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής COM(96) 608 τελικό: Πρωτοβουλία για την περιοχή της Βαλτικής Θάλασσας (BSRI).

() Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Φλωρεντίας, Ιούνιος 1996.

() Σύνοδος Κορυφής του 1996 των κρατών της Βαλτικής: Δήλωση της Προεδρίας καθώς και πρόγραμμα για τη λήψη μέτρων.

() Συμβούλιο Κρατών της Βαλτικής, Πέμπτο Συμβούλιο Υπουργών, Ανακοίνωση.

() CΟΜ(97) 2000 τελικό, Τόμος Ι, Τόμος ΙΙ, + Περιλήψεις και συμπεράσματα σχετικά με τις αιτήσεις προσχώρησης.

() CΟΜ(97) 2006 τελικό.

() CΟΜ(97) 2005 τελικό.

() CΟΜ(97) 2007 τελικό.

() CΟΜ(97) 2002 τελικό.

() Έκθεση για την Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την πρωτοβουλία για την περιοχή της Βαλτικής Θάλασσας, Α4-0196/97, Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 220.283/fin.

() Ανακοίνωση της Επιτροπής για την Διαμεθοριακή Συνεργασία στα πλαίσια του προγράμματος Tacis, CΟΜ(97) 239 τελικό.

() Ετήσια Έκθεση για την περίοδο 9/96-6/97, WGEC 52.

() 6ο Συμβούλιο Υπουργών των κρατών της Βαλτικής, Ανακοίνωση.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι

Γνωμοδοτήσεις και διάφορα της ΟΚΕ σχετικά με τις σχέσεις της ΕΕ και των παρόχθιων κρατών της Βαλτικής Θάλασσας

- Σχέσεις της ΕΚ με τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, Πρόσθετη γνωμοδότηση, Σεπτέμβριος 1991 (Εισηγητής: ο κ. Petersen) 7

- Οικονομικές και Κοινωνικές οργανώσεις στις ΧΚΑΕ- συμβουλευτικοί μηχανισμοί, Γνωμοδότηση, Νοέμβριος 1992, εισηγητής: ο κ. Masucci 7

- Σχέσεις ΕΚ και κρατών της Βαλτικής, γνωμοδότηση, Μάρτιος 1993, εισηγητής: ο κ. Petersen - Σχέσεις ΕΕ/ΧΚΑΕ: κοινά προβλήματα στον τομέα του περιβάλλοντος, της ενέργειας, των μεταφορών και των τηλεπικοινωνιών, ενημερωτική έκθεση, Δεκέμβριος 1993, εισηγητής: ο κ. Masucci 7

- Σχέσεις ΕΕ με Ρωσία, Ουκρανία και Λευκορωσία, γνωμοδότηση, Ιανουάριος 1995, εισηγητής: ο κ. Petersen 7

- αξιολόγηση του προγράμματος Phare, ενημερωτική έκθεση, Οκτώβριος 1995, εισηγητής: ο κ. Gafo Fernαndez 7

- Πανευρωπαϊκή διάσκεψη για τις μεταφορές και κοινωνικός διάλογος, γνωμοδότηση πρωτοβουλίας, Απρίλιος 1996, εισηγητής: ο κ. Eulen 7

- Έκθεση της Επτροπής για την ενιαία ευρωπαϊκή αγορά το 1995, γνωμοδότηση, Μάιος 1996,εισηγητής ο κ. Vever 7

- Ανακοίνωση της Επιτροπής για την ολοκληρωμένη διαχείριση των παράκτιων ζωνών, γνωμοδότηση, Ιούλιος 1996, εισηγητής: ο κ. Bento Gonηalves 7

- Λευκό Βιβλίο - Συνδεδεμένες ΧΚΑΕ, γνωμοδότηση, Σεπτέμβριος 1996, εισηγητής: ο κ. Masucci 7

- Διεύρυνση της ΕΕ και γεωργική πολιτική, γνωμοδότηση, Δεκέμβριος 1996, εισηγητής ο κ. Bastian 7

- Σχέσεις της ΕΕ με τα κράτη της Βαλτικής, Ενημερωτική Έκθεση, Μάιος 1997, εισηγητής ο κ. Hamro-Drotz 7

- Διεύρυνση της ΕΕ, γνωμοδότηση, Οκτώβριος 1997, εισηγητής ο κ. Masucci 7

- Πρόγραμμα δράσης (Agenda) 2000, γνωμοδότηση, Οκτώβριος 1997, εισηγητές οι κ. Cal, Moreland.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>