Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για τη «Διασυνοριακή και διακρατική συνεργασία των οργανώσεων τοπικής αυτοδιοίκησης»

(1999/C 51/05)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την απόφαση που έλαβε το Προεδρείο στις 12 Μαρτίου 1998, σύμφωνα με το άρθρο 198 Γ τέταρτο εδάφιο της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και η οποία αφορά την έκδοση γνωμοδότησης με θέμα «την διασυνοριακή συνεργασία μεταξύ των οργανώσεων της τοπικής αυτοδιοίκησης» και την ανάθεση των σχετικών εργασιών στην επιτροπή 4 «Χωροταξία, αστικά θέματα, περιβάλλον, ενέργεια» 7

έχοντας υπόψη το Χάρτη για την τοπική αυτοδιοίκηση του Συμβουλίου της Ευρώπης της 15ης Οκτωβρίου 1985 7

έχοντας υπόψη το ψήφισμα της 19ης Συνέλευσης των Δήμων και των Περιφερειών της Ευρώπης του έτους 1993 7

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα το «Ρόλο των οργανισμών τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης για τα κοινοτικά προγράμματα εκπαίδευσης και κατάρτισης στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης» (CdR 298/95 fin) () 7

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση της ΕΤΠ με θέμα τις «Μεθόδους ανάπτυξης των πόλεων στην ΕΕ» (CdR 316/97 fin) () 7

έχοντας υπόψη τις γνωμοδοτήσεις της ΕΤΠ με θέμα τις «Επιπτώσεις της ένταξης των υποψηφίων ΧΚΑΕ στις κοινοτικές πολιτικές» της 20.11.1997 (CdR 280/97 fin) () 7

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής της 15ης Ιουλίου 1997 με θέμα την «Ατζέντα 2000» [CΟΜ(97) 2000 τελικό] 7

έχοντας υπόψη την ενδιάμεση έκθεση του Δεκεμβρίου 1995 της Επιτροπής σχετικά με τις «Επιπτώσεις της ένταξης των υποψηφίων ΧΚΑΕ στις κοινοτικές πολιτικές» [CSE(95) 605 της 6ης Δεκεμβρίου 1995] 7

έχοντας υπόψη την έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με θέμα «Ecos-Ouverture: διαπεριφερειακή συνεργασία» 7

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 145/98 rev. 2) που υιοθέτησε η επιτροπή 4 στις 2 Οκτωβρίου 1998 (Εισηγητής: ο κ. Niederbremer) 7

υιοθέτησε στην 26η σύνοδο ολομέλειάς της της 18ης και 19ης Νοεμβρίου 1998 (συνεδρίαση της 19ης Νοεμβρίου), ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή: «ο ρόλος της τοπικής αυτοδιοίκησης και η μεταβολή του ευρωπαϊκού πλαισίου στη δεκαετία του '90»

1.1. Συνεργασία σημαίνει ένωση δυνάμεων προκειμένου να επιτευχθεί ένας στόχος που με μεμονωμένες προσπάθειες θα ήταν δύσκολο ή αδύνατο να υλοποιηθεί. Οι θεμελιωτές της Ευρωπαϊκής Κοινότητας ήταν πεπεισμένοι ότι όσο εντονότερη ήταν η συνεργασία, τόσο μικρότερες ήταν οι πιθανότητες πολέμου. Κατά συνέπεια, η θεμελίωση των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων βασίστηκε στη γνώση ότι η συνεργασία αποτελεί την κυριότερη προϋπόθεση τόσο για τη μελλοντική αποτροπή πολέμου στην Ευρώπη όσο και για την οικονομική επανοικοδόμησή της. Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα έθεσε τη νομοθετική και θεσμική βάση για τη συνεργασία και, μέσω της παραχώρησης στην Κοινότητα εξουσιών που ανήκαν στην εθνική κυριαρχία, υπογράμμισε σαφώς την υφιστάμενη αλληλεξάρτηση.

1.2. Η προοδευτική διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης επέτυχε τα τελευταία χρόνια, μέσω των συνθηκών του Μάαστριχτ και του Άμστερνταμ, την αποφασιστικής σημασίας συμμετοχή των οργανισμών τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης στην άμεση εφαρμογή των ευρωπαϊκών οδηγιών και κανονισμών. Η ενσωμάτωση της αρχής της επικουρικότητας στις ευρωπαϊκές συνθήκες δημιούργησε μεγαλύτερες ευθύνες για τους οργανισμούς τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης. Με τη βοήθεια αποκεντρωμένων δομών, η Ευρώπη των πολιτών θα γίνει πραγματικότητα. Για το λόγο αυτό, η διασυνοριακή και διακρατική συνεργασία αποκτά νέα διάσταση.

1.3. Η διακρατική συνεργασία σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα «ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης» από τη βάση. Πόσο σημαντική είναι για τη διαδικασία ολοκλήρωσης αυτή η «αλληλοσύνδεση», πόσο αιτιολογημένη και πόσο λειτουργική για τον ευρωπαίο πολίτη, έχει αποδειχθεί ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του '90 μέσω της έντονης διαρθρωτικής μεταβολής της ευρωπαϊκής πραγματικότητας. Η ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς προκάλεσε και για τις τοπικές κοινότητες μία πίεση εκσυγχρονισμού και προσαρμογής προκειμένου να διασφαλίσουν και να αναπτύξουν το πλεονέκτημα θέσης τους.

1.4. Τα προσεχή στάδια εμβάθυνσης (Νομισματική Ένωση) και διεύρυνση (προς Ανατολάς) αποτελούν και για την τοπική αυτοδιοίκηση μία τεράστια πρόσθετη πρόκληση, η οποία δύσκολα θα αντιμετωπισθεί με τα υφιστάμενα δεδομένα.

1.5. Όπως φαίνεται από τα αποτελέσματα του Habitat II, στο δεύτερο ήμισυ της δεκαετίας του '90, τα αυξανόμενα οικονομικά, οικολογικά και κοινωνικά προβλήματα της ανάπτυξης των πόλεων απαιτούν νέες απαντήσεις. Τούτες δεν προσανατολίζονται μόνο προς μία περαιτέρω ενίσχυση της τοπικής διαχειριστικής αυτονομίας και μία αύξηση των οικονομικών, διοικητικών και τεχνικών πόρων, αλλά και προς ορισμένα νέα πρότυπα βιώσιμης ανάπτυξης και προς μία διακρατική συνεργασία σε επίπεδο τοπικών κοινοτήτων, η οποία διαγράφεται ως μία διαδικασία μάθησης και επίλυσης προβλημάτων. Τούτη θα συγκεκριμενοποιηθεί στη συνέχεια.

2. Γενικές αιτίες και λόγοι για μία διασυνοριακή και διακρατική συνεργασία σε επίπεδο τοπικών κοινοτήτων

2.1. Το θέμα της διασυνοριακής και διακρατικής συνεργασίας απόκτησε μεγαλύτερη σημασία λόγω των συνθηκών του Μάαστριχτ και του Άμστερνταμ. Με την ενίσχυση της αρχής της επικουρικότητας, οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης αποκτούν πρόσθετες αρμοδιότητες και δυνατότητες οργάνωσης. Η τάση αποκέντρωσης των αρμοδιοτήτων ωφελεί ολοένα και περισσότερο τη βιώσιμη τοπική ανάπτυξη.

2.2. Νέοι νόμοι σε εθνικό επίπεδο παρέχουν στις κοινότητες και τις περιφέρειες μεγαλύτερες αρμοδιότητες στον προσδιορισμό των βασικών υπηρεσιών, την προώθηση του στρατηγικού σχεδιασμού και στην απλούστευση μιας βιώσιμης τοπικής ανάπτυξης. Οι ολοένα και πιο αποκεντρωμένες δομές ενισχύουν την προσέγγιση του πολίτη και συμβάλουν στην εκμετάλλευση των δυνατοτήτων προκειμένου να αυξηθεί η αποτελεσματικότητα και η δημοκρατική υπευθυνότητα.

2.3. Διάφορες αξιολογήσεις της διακρατικής συνεργασίας πραγματοποιήθηκαν σε επίπεδο εταιρικής σχέσης πόλεων και διαπιστώθηκε σημαντική επιτυχία στον πολιτιστικό και τον αθλητικό τομέα. Ωστόσο, συχνά δεν υφίσταται η κατάλληλη χρηματοδότηση, προκειμένου να δημιουργηθεί μια σταθερή και βιώσιμη βάση για την εταιρική σχέση Πολυάριθμες συμπράξεις πόλεων, άρχισαν να προσανατολίζονται εκ νέου και να συμπληρώνουν τις σχέσεις τους, οι οποίες αφορούσαν κυρίως πολιτιστικές ανταλλαγές και ανταλλαγές νέων, και με στοιχεία διακρατικής συνεργασίας.

2.4. Oι περιπτώσεις ισχυρών εταιρικών σχέσεων πόλεων που αναπτύχθηκαν κατά τη δεκαετία του 90 μεταξύ πολλών δήμων της Βορείου Ευρώπης (π.χ. στη Σουηδία, τη Φινλανδία και τη Δανία) και δήμων των χωρών της Βαλτικής και της Πολωνίας, δείχνουν ότι οι εν λόγω σχέσεις μπορούν να αποτελέσουν σημαντικό παράγοντα για τη βελτίωση π.χ. των ικανοτήτων των υποψήφιων χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Οι εν λόγω εταιρικές σχέσεις πόλεων είχαν ως αποτέλεσμα μια σημαντική μεταφορά γνώσεων και την παροχή αναπτυξιακής βοήθειας στην τοπική δημοκρατία των χωρών αυτών.

2.5. Οι συμπράξεις πόλεων αποτελούν μια ενδιαφέρουσα αφετηρία βήμα για τη διακρατική συνεργασία. Ωστόσο, η διακρατική συνεργασία οργανώσεων τοπικής αυτοδιοίκησης υπερβαίνει τη φύση και την πρακτική των εταιρικών σχέσεων πόλεων. Συνεπώς, είναι απαραίτητο να βελτιωθούν έως ένα βαθμό οι νομοθετικές, θεσμικές και οικονομικές συνθήκες των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης, προκειμένου να επιτύχει η διακρατική συνεργασία. Εν προκειμένω, απαιτείται η ανάληψη δράσης, σε πρώτο επίπεδο, εκ μέρους των ίδιων των κρατών μελών, των περιφερειών και των κοινοτήτων.

2.6. Η διαδικασία της παγκοσμιοποίησης, η οποία με την πτώση του σιδηρού παραπετάσματος το 1989 έλαβε σημαντική ώθηση, ενίσχυσε την ανάγκη μελέτης των εμπειριών και της τεχνογνωσίας των χωρών.

2.7. Η ενισχυμένη διακρατική συνεργασία, ιδίως στους τομείς της οικονομίας, της επιστήμης και της έρευνας είναι απαραίτητη στην εποχή της κοινωνίας των πληροφοριών, προκειμένου να διατηρηθεί η ανταγωνιστικότητα.

2.8. Η ταχεία ανάπτυξη των τεχνολογιών επικοινωνίας και πληροφοριών καθιστά σαφές ότι η ανταλλαγή εμπειριών και τεχνογνωσίας μπορεί να ωφελήσει όλες τις πλευρές. Αντίθετα, είναι σαφές ότι όπου δεν υφίστανται ούτε οι τεχνολογικές συνθήκες, ούτε οι διαπολιτισμικές και διοικητικές αρμοδιότητες, η συνεργασία πόλεων και περιφερειών, δύσκολα μπορεί να λάβει συγκεκριμένη μορφή.

2.9. Η διακρατική συνεργασία αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία στην Ευρώπη, προκειμένου τα κοινά προβλήματα να βρουν κοινή και αποτελεσματικότερη λύση.

Δύο διευκρινιστικά παραδείγματα:

- Οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης με παρόμοιες οικονομικές δομές μπορούν, μέσω μιας διακρατικής συνεργασίας, να καταπολεμήσουν καλύτερα τα προβλήματα και τις επιπτώσεις των διαρθρωτικών μεταβολών. Σημαντική πτυχή της συνεργασίας αποτελεί η ανταλλαγή εμπειριών και η αξιολόγηση των λύσεων (των καλύτερων πρακτικών) για τη διατήρηση και για τη δημιουργία νέων βιώσιμων θέσεων απασχόλησης. Μία αποτελεσματική συνεργασία στους τομείς της οικονομίας και της απασχόλησης προϋποθέτει ότι οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης αναπτύσσουν και αλληλοσυμπληρώνουν τις οικονομικές σχέσεις τους. Προς όφελος όλων των πλευρών, είναι απαραίτητο να χρησιμοποιηθούν το οικονομικό δυναμικό και οι δυνάμεις των συνεργαζόμενων περιφερειών, ώστε να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα και, στην συνέχεια, να βελτιωθεί η κατάσταση στην αγορά εργασίας.

- Μία διακρατική συνεργασία στον τομέα του περιβάλλοντος κατέχει τεράστια σημασία. Τα περιβαλλοντικά προβλήματα δεν γνωρίζουν σύνορα και συχνά εμφανίζονται με τον ίδιο τρόπο 7 συνεπώς, οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης μπορούν να προβαίνουν σε επωφελείς ανταλλαγές απόψεων. Στον τομέα του περιβάλλοντος, η διάδοση των γνώσεων των διοικητικών και οικονομικών παραγόντων σχετικά με επιτυχημένες πρακτικές, μπορεί να βοηθήσει ώστε να επιλυθούν και ίσως και να αποφευχθούν στο μέλλον διάφορα περιβαλλοντικά προβλήματα, με τρόπο αποτελεσματικό και μη δαπανηρό.

2.10. Όπως και στον ευρωπαϊκό χώρο, έτσι και στη συνεργασία οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης, υφίσταται το πρόβλημα της επίλυσης των εμφανιζομένων αντιθέσεων μεταξύ της απασχόλησης, της οικονομίας και του περιβάλλοντος και σε περίπτωση που υφίστανται παραδείγματα καλύτερων πρακτικών, εάν τούτα μπορούν να χρησιμεύσουν ως πρότυπα αποκεντρωμένων λύσεων.

2.11. Η επιτυχία της διακρατικής συνεργασίας εξαρτάται αποφασιστικά από το εάν οι συνεργαζόμενοι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης γνωρίζουν με ποιο τρόπο να συνδυάσουν τις ικανότητές τους για να μπορέσουν να επιτύχουν αποτελέσματα συνέργιας μέσω ενός συντονισμένου καταμερισμού εργασίας. Παράλληλα, τούτο σημαίνει ότι οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης που επιδιώκουν να συνεργαστούν σε διακρατικό επίπεδο, πρέπει να πληρούν συγκεκριμένες ελάχιστες προϋποθέσεις νομοθετικής, θεσμικής, οργανωτικής και οικονομικής φύσεως.

3. Προϋποθέσεις διακρατικής συνεργασίας

3.1. Νομοθετικές και θεσμικές προϋποθέσεις («Τοπική αυτονομία»)

3.1.1. Η ΕΤΠ συμφωνεί με τον ορισμό του Χάρτη για την τοπική αυτοδιοίκηση που υιοθετήθηκε από το Συμβούλιο της Ευρώπης στις 15 Οκτωβρίου 1985 και ο οποίος επισημαίνει «το δικαίωμα και την πρακτική δυνατότητα των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης, στο πλαίσιο της νομοθεσίας, να ρυθμίζουν και να διαμορφώνουν με δική τους ευθύνη ένα μέρος των δημόσιων υποθέσεων, προς όφελος των κατοίκων τους».

3.1.2. Η Επιτροπή των Περιφερειών διαπιστώνει ότι 12 έτη μετά την υιοθέτηση του Χάρτη, υφίστανται ακόμη διαφορετικά νομοθετικά καθεστώτα για τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης. Η διακρατική συνεργασία των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης στην Κοινότητα, η οποία επιδιώκει να υλοποιήσει μία Ευρώπη των πολιτών, απαιτεί κατά συνέπεια την άμεση δημιουργία των προϋποθέσεων για τη συνεργασία και την παροχή ευρωπαϊκών αρμοδιοτήτων. Το ίδιο επιδιώκεται και με το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τις εταιρικές σχέσεις στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα, με το οποίο ζητείται από τις κυβερνήσεις και τα κράτη μέλη της ΕΚ να εξαλείψουν «όλα τα διοικητικά εμπόδια για τη δημιουργία και τη λειτουργία των τοπικών εταιρικών σχέσεων».

3.2. Οργανωτικές και τεχνικές προϋποθέσεις («Ανθρώπινο δυναμικό και τεχνολογικοί πόροι»)

3.2.1. Στην εποχή της κοινωνίας των πληροφοριών, είναι ολοένα σημαντικότερο για τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις, τόσο σε προσωπικό όσο και σε τεχνολογία, προκειμένου να μπορέσουν να αναπτύξουν διακρατική συνεργασία. Σε μία Ευρώπη που δημιουργεί όλο και στενότερους δεσμούς, οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης αποτελούν την οργανωτική δομή της. Οι διοικητικές δομές οφείλουν να προσαρμοστούν ώστε να καταστεί δυνατή η διακρατική συνεργασία.

3.2.2. Οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης θα έπρεπε να κατευθύνουν τις προσπάθειές τους ώστε να καταρτίσουν ένα προσωπικό υψηλών προσόντων με ειδίκευση στα ευρωπαϊκά θέματα. Για το λόγο αυτό, είναι απαραίτητο τα κράτη μέλη να αναπτύξουν πρότυπα για την ευρωπαϊκή κατάρτιση. Η δυνατότητα συνεργασίας θα ενισχυθεί σημαντικά με την εμβάθυνση των αμοιβαία συμβατών γνώσεων για την Ευρώπη.

3.2.3. Η ταχεία ανάπτυξη και διάδοση των νέων τεχνολογιών στους τομείς των επικοινωνιών και των πληροφοριών, απαιτούν από τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης μία μόνιμη και συχνά δαπανηρή προσαρμογή εντός των χρονικών ορίων. Ωστόσο, τούτο είναι απαραίτητο για την πραγματοποίηση αποτελεσματικής διακρατικής συνεργασίας. Κατά το παρελθόν, δεν είχε δοθεί αρκετή προσοχή στη συμβατότητα των ηλεκτρονικών μέσων επικοινωνίας των συνεργαζόμενων οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης. Η απόκτηση σχετικά δαπανηρών συστημάτων δεν αποδείχθηκε χρήσιμη για τη διακρατική συνεργασία, εκτός από ορισμένες περιπτώσεις. Η χρησιμοποίηση μη συμβατών ηλεκτρονικών συστημάτων είναι αντιπαραγωγική και οδηγεί αναπόφευκτα σε προβλήματα συνεννόησης.

3.3. Οικονομικές προϋποθέσεις

3.3.1. Ο Χάρτης για την τοπική αυτοδιοίκηση του Συμβουλίου της Ευρώπης ορίζει ότι οι οργανώσεις τοπικής αυτοδιοίκησης «δικαιούνται κατάλληλους ίδιους πόρους», τους οποίους «μπορούν να χρησιμοποιούν ελεύθερα στο πλαίσιο της άσκησης των αρμοδιοτήτων τους». Στη συνέχεια, ο Χάρτης τονίζει ότι «τα χρηματοδοτικά συστήματα επί των οποίων βασίζονται οι πόροι που τίθενται στη διάθεση των οργανώσεων τοπικής αυτοδιοίκησης, ... πρέπει να είναι ποικιλόμορφα και δυναμικά». Η ΕΤΠ συμφωνεί με αυτό το αίτημα και ζητεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να κινητοποιηθούν έντονα προκειμένου τα κράτη μέλη να διαθέτουν στις οργανώσεις τοπικής αυτοδιοίκησης, ικανοποιητικούς πόρους για τη διασυνοριακή και διακρατική συνεργασία, ώστε να δοθεί έμφαση στο ψήφισμα του 1993 της 19ης Συνέλευσης του Συμβουλίου Δήμων και Περιφερειών της Ευρώπης.

3.3.2. Οι προαναφερθείσες προϋποθέσεις αποτελούν την απαραίτητη βάση για κάθε διακρατική συνεργασία, χωρίς ωστόσο να διασφαλίζουν επαρκώς την αποτελεσματικότητα και την επιτυχία της εν λόγω συνεργασίας. Προκειμένου να συμπεριληφθούν και αυτές οι πρόσθετες προϋποθέσεις, πρέπει να κατανοηθούν οι ειδικοί στόχοι και η προστιθέμενη αξία των εταιρικών αυτών σχέσεων. Το περιεχόμενο αυτής της προστιθέμενης αξίας εξαρτάται όμως από τις αρμοδιότητες των διαφόρων παραγόντων καθώς και τη μορφή, τον τύπο και την ποιότητα της διακρατικής συνεργασίας των οργανώσεων τοπικής αυτοδιοίκησης.

4. Οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης ως παράγοντες διακρατικής συνεργασίας: προβλήματα και ευκαιρίες

4.1. Μία καθαρά ποσοτική ανάλυση του επιπέδου των παραγόντων σε διακρατικές συνεργασίες αναφέρει ότι το 80 % των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης που συμμετέχουν σε εταιρικές σχέσεις μεταξύ πόλεων, προέρχονται από μικρές πόλεις και κοινότητες (κάτω των 30 000 κατοίκων). Οι περισσότεροι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης που συμμετέχουν σε κοινοτικά προγράμματα, έχουν πληθυσμό μικρότερο από 200 000 κατοίκους.

4.2. Από αυτό συνεπάγεται ότι οι μεγαλύτερες πόλεις δεν απαραίτητα μεγαλύτερες αρμοδιότητες (τοπικής αυτοδιοίκησης) και περισσότερους τεχνικούς και οικονομικούς πόρους. Οι τελευταίες εξαρτώνται έντονα από τη νομοθετική ή ακόμη και την πρακτική θέση των οργανώσεων τοπικής αυτοδιοίκησης στο εσωτερικό των εκάστοτε εθνικών συστημάτων για τις κοινότητες και τη γενική κατάσταση της οικονομικής και τεχνολογικής τους ανάπτυξης.

4.3. Προκειμένου να επεκταθεί και να καταστεί βαθύτερη η μάθηση σε διακρατικό επίπεδο, είναι απαραίτητο να διαμορφωθούν εκ νέου οι συνθήκες πρόσβασης στην εταιρική σχέση. Ακόμη, πρέπει να ενισχυθούν ιδιαιτέρως οι ευρωπαϊκές αρμοδιότητες των μικρών και μεσαίων πόλεων με τα ακόλουθα μέσα:

- συμμετοχή των αντιπροσωπευτικών οργανώσεων στις φάσεις χάραξης και εφαρμογής των προγραμμάτων από την Επιτροπή και ενίσχυση των αντιπροσωπευτικών οργανώσεων στη διαχείριση των διαφόρων προγραμμάτων 7

- δημιουργία γενικών υπηρεσιών πληροφόρησης και παροχής συμβουλών για εκείνες τις κατηγορίες παραγόντων, οι οποίες όχι μόνο διευκολύνουν την πρόσβαση σε διάφορα προγράμματα αλλά και στηρίζουν την έρευνα για τους κατάλληλους εταίρους και έχουν στη διάθεσή τους τεχνική και οργανωτική βοήθεια προκειμένου να συμβάλουν στην ολοκλήρωση των σχεδίων. Σχετικά, υφίστανται συνεργασίες και συνασπισμοί οργανισμών τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης που αποτελούν μια κατάλληλη βάση. Τούτο αφορά την πολυμερή συνεργασία με τάση δημιουργίας δικτύων ώστε οι υπηρεσίες αυτές να αποτελέσουν μέσα συντονισμού με περιορισμένες δαπάνες και προσωπικό. Σχετικά, πρέπει να ληφθούν υπόψη οι δραστηριότητες της CCRE και της Οργάνωσης Ηνωμένων Πόλεων 7

- απλούστευση των συστημάτων διοίκησης και οικονομικού ελέγχου, συμπεριλαμβανομένων των λογιστικών ελέγχων των τοπικών σχεδίων 7

- ευρύτερη αποδοχή των μικρών κοινοτήτων στα κοινοτικά προγράμματα. Ιδιαίτερα για σχέδια όπου δεν προσδιορίζεται ένας ελάχιστος αριθμός κατοίκων.

5. Μορφές, τύποι και εμβέλεια της διακρατικής συνεργασίας των οργανώσεων τοπικών αυτοδιοίκησης

5.1. Μορφές: εταιρικές σχέσεις και συμπράξεις μεταξύ πόλεων

Κατ'αρχήν, υπάρχουν 2 μορφές και πέντε είδη διακρατικής συνεργασίας των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης, για τα οποία διαφέρουν τόσο οι νομοθετικές, διοικητικές, οργανωτικές και οικονομικές απαιτήσεις όσο και οι ποσοτικοί και ποιοτικοί παράμετροι που πρέπει να ληφθούν υπόψη. Η διάκριση πραγματοποιείται μεταξύ συμπράξεων πόλεων και εταιρικών σχέσεων. Ενώ οι τελευταίες αφορούν συγκεκριμένα διοικητικά, τεχνικά και οικονομικά σχέδια, τα οποία υλοποιούνται κυρίως στο πλαίσιο των κοινοτικών προγραμμάτων, οι συμπράξεις πόλεων («αδελφοποιήσεις») αποτελούν, αφενός, συμβατικές συμφωνίες μεταξύ τοπικών οργανώσεων με στόχο την ενδοευρωπαϊκή προσέγγιση από τη βάση και, αφετέρου, στοιχείο της «Ευρώπης των πολιτών». Ακόμη, πρέπει να εξετασθεί εάν πρόκειται για διμερείς ή πολυμερείς σχέσεις. Οι ισχυρές συμπράξεις πόλεων αποτελούν μια ενδιάμεση μορφή συνεργασίας μεταξύ εταιρικής σχέσης και σύμπραξης. Οι αξιολογήσεις δείχνουν ότι οι ισχυρές συμπράξεις πόλεων είχαν ως αποτέλεσμα τόσο την μεταφορά γνώσεων όσο και την παροχή αναπτυξιακής βοήθειας στην τοπική δημοκρατία των χωρών αυτών.

5.2. Τύποι και εμβέλεια της διακρατικής συνεργασίας των κοινοτήτων

Όσον αφορά την εμβέλεια, την ποσότητα (ύψος των δαπανών) και την ποιότητα (εσωτερική και εξωτερική προστιθέμενη αξία), διακρίνονται 5 τύποι συνεργασίας:

- διακρατική (διασυνοριακή) συνεργασία γειτονικών κοινοτήτων (από τη μία και την άλλη πλευρά των εθνικών συνόρων) = Τύπος 1 7

- διακρατική συνεργασία μη γειτονικών κοινοτήτων και οργανώσεων τοπικής αυτοδιοίκησης = Τύπος 2 7

- διευρωπαϊκή συνεργασία μεγαλουπόλεων ή αστικών κέντρων = Τύπος 3 7

- διευρωπαϊκή συνεργασία στο εσωτερικό και μεταξύ δικτύων πόλεων = Τύπος 4 7

- σφαιρική συνεργασία (σφαιρικά δίκτυα πόλεων και διεθνείς μη κυβερνητικές οργανώσεις) = Τύπος 5.

Ακόμη, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι οι διαφορές μεταξύ των διαφόρων τύπων συχνά επικαλύπτονται (δηλαδή, σε μία κοινότητα να έχουν ενοποιηθεί οι τύποι 1,3,4 και 5). Σε γενικές γραμμές, η ΕΤΠ προσανατολίζει τη γνωμοδότησή της στα στρατηγικά μέσα ενίσχυσης και ενσωμάτωσης για εκείνους τους τύπους που μέχρι σήμερα είχαν λιγότερες δυνατότητες να συμπεριληφθούν στη διακρατική συνεργασία.

Οι δύο πρώτοι τύποι μπορούν να χαρακτηρισθούν ως βάση της διακρατικής συνεργασίας, και στη συνέχεια διακρίνονται αντίστοιχα σε διαπεριφερειακή και διασυνοριακή συνεργασία των περιφερειών ανάλογα με τους στόχους, την εμβέλεια, τους τομείς των δαπανών και τις μορφές τους.

Θα πρέπει να υπογραμμισθεί η ουσιαστική σημασία των μεγάλων μητροπόλεων και των αστικών περιοχών για την ανάπτυξη της συνεργασίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο, εντάσσοντας την πόλη στο γενικότερο πλαίσιο της ανάπτυξης της περιφέρειας στην οποία ανήκει και προωθώντας τη διασυνοριακή συνεργασία των μεγάλων αυτών περιφερειών, βάσει λειτουργικών κριτηρίων και όχι του κριτηρίου της γεωγραφικής εγγύτητας.

5.2.1. Λειτουργική ανάγκη της διασυνοριακής συνεργασίας των γειτονικών κοινοτήτων

Η διακρατική (διασυνοριακή) συνεργασία γειτονικών οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης (τύπος 1) επιδιώκει (σε αντίθεση με τη συνεργασία του τύπου 2) σε τελευταία ανάλυση την ολοκλήρωση ενός κοινού (αν και οροθετημένου από τα κρατικά σύνορα) ζωτικού χώρου, ο οποίος αντιμετωπίζει κοινά προβλήματα (π.χ. διάθεση αποβλήτων, προστασία των υδάτων, υποδομές, ανταγωνισμός ως προς την εγκατάσταση) που απαιτούν κοινή λύση. Ακόμη, ενώ οι στόχοι της διασυνοριακής συνεργασίας γειτονικών κοινοτήτων απαιτούν τελικά ένα κοινό διασυνοριακό χωροταξικό και αναπτυξιακό σχεδιασμό, η διακρατική συνεργασία μη γειτονικών κοινοτήτων δεν προσανατολίζεται σε μικρής εμβέλειας ενσωμάτωση των παραγόντων και του ζωτικού τους χώρου αλλά στη μεγάλης εμβέλειας δικτύωσή τους (προς αμοιβαίο όφελος). Δεδομένου ότι ο πρώτος τύπος εξετάζεται αναλυτικά, π.χ. στην έκθεση της επιτροπής περιφερειακής πολιτικής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τη διασυνοριακή και υπερπεριφερειακή συνεργασία («έκθεση Miller») (), και χρηματοδοτείται τόσο μέσω του Interreg IIA και μέσω του άρθρου 10 του ΕΤΠΑ, προτείνεται να δοθεί χρηματοδότηση ανάλογα με την εμβέλεια δικτύωσής του στο τύπο 2, ο οποίος αφορά τη διακρατική συνεργασία μη γειτονικών πόλεων και κοινοτήτων, διότι οδηγεί σε μεγάλης κλίμακας δικτύωση.

5.2.2. Η διακρατική συνεργασία μη γειτονικών κοινοτήτων και πόλεων ως καινοτόμο τμήμα μιας εσωτερικής αναπτυξιακής στρατηγικής

Το μέχρι σήμερα επιτυχημένο έργο των συμπράξεων πόλεων πρέπει να ενισχυθεί και να ενταθεί. Σχετικά, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι στις μέχρι σήμερα συμπράξεις πόλεων, κυριαρχούσαν οι πολιτιστικές και διοικητικές πτυχές, με ιδιαίτερη έμφαση στην ευρωπαϊκή προσέγγιση μετά το 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο. Αν και ο στόχος «ειρήνη μέσω της συνεργασίας από τη βάση» έχει επιτευχθεί τουλάχιστον στο εσωτερικό της ΕΕ, είναι απαραίτητο πλέον να διαμορφωθούν περαιτέρω στόχοι, οι οποίοι να προκύπτουν βάσει του νέου ευρωπαϊκού τύπου και να συνεπάγονται ενίσχυση της «εσωτερικής ανάπτυξης των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης μέσω εξωτερικής (διακρατικής) συνεργασίας».

6. Μεταβολές στους στόχους και την «προστιθέμενη αξία» των διακρατικών συμπράξεων οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης

6.1. Αναπροσαρμογή των στόχων της διακρατικής συνεργασίας των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης στο εσωτερικό ενός νέου ευρωπαϊκού πλαισίου

Η ΕΤΠ υποστηρίζει σε γενικές γραμμές τους τρεις στόχους διακρατικής συνεργασίας των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης στην Ευρώπη: προσέγγιση, ενσωμάτωση και ανάπτυξη (αρμοδιότητες). Ενώ στις αρχές της δεκαετίας του '80, βαρύτητα διδόταν στην ειρήνη και την προσέγγιση, στα μέσα της ίδιας δεκαετίας, το κέντρο βάρους μετατέθηκε στην ανάπτυξη, η οποία μπορεί να αποτελέσει κεντρικό και λειτουργικό μέσο ενσωμάτωσης. Η συνεργασία και η ανάπτυξη καλύπτουν στον τομέα αυτό την ανταλλαγή εμπειριών και τα κοινά σχέδια, τα οποία μακροπρόθεσμα επιδιώκουν την εξάλειψη των οικονομικών διαφορών και την ενίσχυση της οικονομικής και της κοινωνικής συνοχής μεταξύ των υποεθνικών ενοτήτων (κοινότητες και περιφέρειες) στο εσωτερικό της ΕΕ. Η συνεργασία αυτή αντικατοπτρίζει τον «ευρωπαϊκό χαρακτήρα» και την «προστιθέμενη αξία» των διακρατικών συμπράξεων σε διάφορους βαθμούς. Τα κοινοτικά προγράμματα όπως Pacte, ECOS και Recite, τα οποία προσανατολίζονται στη διάδοση της τεχνογνωσίας και την εφαρμογή καινοτόμων σχεδίων, έχουν συμβάλει προς αυτήν την κατεύθυνση.

6.2. Κοινοτικά προγράμματα που σχετίζονται με τη διακρατική και τη διασυνοριακή συνεργασία των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης: αναλυτικά κριτήρια

Συνολικά υφίστανται 12 σημαντικά ευρωπαϊκά προγράμματα με διαφορετική βαρύτητα ως προς τη γεωγραφική κάλυψη ή το περιεχόμενο και με αντικείμενο τη διακρατική συνεργασία οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης:

- πρόγραμμα «συμπράξεις πόλεων» 7

- Ecos-Ouverture (βάσει του άρθρου 10 του ΕΤΠΑ) 7

- Recite II 7

- Interreg II A και C 7

- Tacis, πρόγραμμα αδελφοποίησης πόλεων 7

- Πρόγραμμα σύμπραξης και θεσμικής στήριξης στο πλαίσιο του Phare και Tacis, πρόγραμμα εκδημοκρατισμού 7

- MED-Urbs 7

- Urb-AL 7

- ASIA Urbs 7

- EE-Kίνα - Σύνδεση τοπικών αρχών.

6.3. Επιπτώσεις της Ατζέντα 2000 στη διασυνοριακή, διακρατική και διαπεριφερειακή συνεργασία

Τον Ιούλιο 1997, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποβάλλει το στρατηγικό της έγγραφο Ατζέντα 2000. Στις 18 Μαρτίου 1998, υποβλήθηκαν οι προτάσεις κανονισμών για τα διαρθρωτικά ταμεία που βασίζονται στο ανωτέρω έγγραφο και αφορούν την περίοδο 2000 έως 2006.

Παράλληλα με τη μείωση των στόχων προτεραιότητας των διαρθρωτικών ταμείων από επτά σε τρεις, οι υφιστάμενες κοινοτικές πρωτοβουλίες θα μειωθούν από 13 σε 3 τομείς, και προβλέπεται να απορροφήσουν το 5 % των πόρων των διαρθρωτικών ταμείων.

Σε αυτές περιλαμβάνεται και η σχεδιαζόμενη κοινοτική πρωτοβουλία για τη διασυνοριακή, διακρατική και διαπεριφερειακή συνεργασία, η οποία σύμφωνα με την πρόταση της Επιτροπής θα αποτελέσει καθαρή πρωτοβουλία ΕΤΠΑ, για την οποία θα πρέπει να διατεθεί μεγαλύτερη χρηματοδότηση.

Η ΕΤΠ διαπιστώνει ότι οι νέες κοινοτικές πρωτοβουλίες περιλαμβάνουν τρεις μορφές συνεργασίας, οι οποίες ενισχύονται από τρεις διαφορετικές πηγές:

- η διασυνοριακή συνεργασία, η οποία μέχρι τώρα χρηματοδοτείτο από το Interreg II 7

- η διακρατική συνεργασία, η οποία μέχρι τώρα χρηματοδοτείτο από το Interreg II C 7

- η διαπεριφερειακή συνεργασία, οποία μέχρι τώρα χρηματοδοτείτο βάσει του άρθρου 10 του ΕΤΠΑ 7

Η ΕΤΠ εκφράζει την ικανοποίησή της διότι σύμφωνα με την Επιτροπή, η συνεργασία σε διασυνοριακό, διακρατικό και διαπεριφερειακό επίπεδο θα χρηματοδοτείται και στο μέλλον ως κοινοτική πρωτοβουλία. Επιπλέον, η ΕΤΠ λαμβάνει γνώση ότι η Επιτροπή έχει την πρόθεση, κατά την οργάνωση της διαπεριφερειακής συνεργασίας, να λάβει υπόψη τις εμπειρίες που αποκτήθηκαν από τα προγράμματα Pacte, Recite, Ecos-Ouverture, όσον αφορά την μεγαλύτερη απλούστευση και την ταχύτερη εφαρμογή των διαδικασιών. Η ΕΤΠ συμφωνεί με την Επιτροπή την περαιτέρω αποκέντρωση της εφαρμογής.

7. Η «ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία» των συμπράξεων πόλεων

7.1. Η ΕΤΠ συμφωνεί με την εκτίμηση των ευρωπαϊκών ενώσεων δήμων και κοινοτήτων όσον αφορά την «ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία» των εταιρικών σχέσεων. Κατά την περίοδο 1989 έως 1997 έλαβαν χρηματοδότηση βάσει του κοινοτικού προγράμματος «συμπράξεις πόλεων» 20 000 περίπου ευρωπαϊκές πόλεις. Στα 15 κράτη μέλη της ΕΕ υφίστανται συνολικά 7 621 συμπράξεις πόλεων (στοιχεία του 1997) και μεταξύ των ΧΚΑΕ που λαμβάνουν κοινοτική βοήθεια και των κρατών μελών, υφίστανται 2 581 συμπράξεις πόλεων (στοιχεία του 1997).

7.2. Οι συμπράξεις πόλεων έχουν τις ακόλουθες θετικές επιπτώσεις στην υλοποίηση των κοινοτικών προγραμμάτων:

- ενισχύουν το ενδιαφέρον των πολιτών για τη διεθνή συνεργασία και, κατά συνέπεια, την κατανόησή τους για τις πρωτοβουλίες των δήμων για την εν λόγω συνεργασία 7

- συμβάλλουν στην ανάπτυξη των απαιτούμενων προσόντων (γλωσσικές γνώσεις και εμπειρία στην επικοινωνία με εκπροσώπους άλλων χωρών) 7

- συμβάλλουν στη δημιουργία κλίματος εμπιστοσύνης μεταξύ της τοπικής αυτοδιοίκησης διαφόρων χωρών, το οποίο είναι απαραίτητο για σημαντικά πολυδάπανα σχέδια 7

- μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στη διαδικασία διεύρυνσης της ΕΕ διότι είναι σε θέση να επισημάνουν τις δυνατότητες συνεργασίας στην τοπική αυτοδιοίκηση των κρατών μελών και των υποψηφίων χωρών.

7.3. Από τα κοινοτικά χρηματοδοτικά προγράμματα Pacte και ECOS φαίνεται ότι τα δύο τρίτα περίπου των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης που συμμετείχαν, αποτελούσαν συμπράξεις πόλεων. Η ΕΤΠ εκφράζει την ικανοποίησή της για το κοινοτικό πρόγραμμα «συμπράξεις πόλεων στην Ευρώπη», το οποίο χρηματοδοτείται ετησίως με 7,5 εκατ. Ecu (στοιχεία του 1997) και περιλαμβάνει τέσσερις πτυχές: προγράμματα ανταλλαγών που απευθύνονται στους πολίτες στα πλαίσια υφιστάμενων συμπράξεων πόλεων, συμπόσια, σεμινάρια συνεχούς κατάρτισης και καινοτόμα σχέδια. Ωστόσο, επισημαίνεται ότι συχνά η συνεργασία είναι περιορισμένη, οι συμπράξεις δεν σχεδιάζονται μακροπρόθεσμα ούτε υπερβαίνουν ένα συγκεκριμένο σχέδιο και, συνεπώς, μέχρι σήμερα δεν υφίσταται ένας γενικός προσδιορισμός της προστιθέμενης αξίας. Συνεπώς, η ΕΤΠ θεωρεί απαραίτητη τόσο την τροποποίηση της δομής του προγράμματος προκειμένου να καλυφθούν οι ελλείψεις όσο και την καλύτερη χρηματοδότηση του κοινοτικού προγράμματος «συμπράξεις πόλεων στην Ευρώπη».

8. Προστιθέμενη αξία και προβλήματα ειδικών συμπράξεων στο πλαίσιο της κοινοτικής χρηματοδοτικής πολιτικής

8.1. Το πρόγραμμα «Pacte II - διαπεριφερειακή ανταλλαγή εμπειριών» (βάσει του άρθρου 10 του κανονισμού ΕΤΠΑ και του κανονισμού Phare), λόγω της περιορισμένης χρηματοδότησής του των 6 εκατ. Ecu θεωρείται απλώς πρόγραμμα ενίσχυσης για μακροπρόθεσμες ειδικές συμπράξεις. Σύμφωνα με την υποβληθείσα (εσωτερική) έκθεση αξιολόγησης, από το 1990 (Pacte I) έχουν πραγματοποιηθεί 350 σχέδια. Συνολικά, 85 % των συμμετεχόντων ήταν ευχαριστημένοι με το πρόγραμμα. Το πρόγραμμα έληξε το 1997. Λόγω των θετικών αποτελεσμάτων, η ΕΤΠ θεωρεί ουσιαστική τη συνέχιση του προγράμματος Pacte.

8.2. Η προστιθέμενη αξία των προαναφερθέντων προγραμμάτων συνοψίζεται στη συνέχεια 7 όμως, πρέπει να δοθεί προσοχή στο γεγονός ότι το ποσοτικό και ποιοτικό μερίδιο των προγραμμάτων παρουσιάζει σημαντικές διαφορές ως προς τις θετικές επιπτώσεις τους. Αυτή η προστιθέμενη αξία γίνεται αισθητή μόνον όταν καλυφθούν από την Επιτροπή οι σημαντικές ελλείψεις στην διοίκηση του προγράμματος:

- η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει διασφαλίσει μέχρι σήμερα την τήρηση των συμφωνιών όσον αφορά τις προθεσμίες και την έγκαιρη καταβολή της χρηματοδότησης. Ακόμη, οι εταίροι των σχεδίων, συχνά, δεν διαθέτουν στην Επιτροπή κανένα συνομιλητή με αρμοδιότητα λήψης αποφάσεων, ο οποίος να τους βοηθά στην διασαφήνιση των διαφόρων ερωτημάτων τους 7

- τα κοινοτικά προγράμματα ενίσχυσης συμβάλλουν στον «εξευρωπαϊσμό» των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και τους ωθούν να ενημερωθούν για εμπειρίες άλλες από τις δικές τους και να αντιπαραθέσουν τις απόψεις τους για τη διοίκηση όσον αφορά την ενίσχυση της ικανότητάς τους να επιλύουν τα προβλήματα 7

- τα ευρωπαϊκά σχέδια οδηγούν σε ένα πρόσθετο «καινοτόμο πλεονέκτημα», το οποίο δεν θα μπορούσε να υπάρξει μόνο με εθνική χρηματοδότηση. Τούτο μπορεί να επιτευχθεί μέσω της αρχής της διακρατικής σύμπραξης που χρηματοδοτείται από τα ευρωπαϊκά προγράμματα καθώς και μέσω των απαιτήσεων αξιολόγησης και διάδοσης των εμπειριών από τα σχέδια σε ένα διακρατικό εταίρο 7

- τα εν λόγω προγράμματα μπορεί να οδηγήσουν σε συνεργασίες και σε άλλους τομείς και να δημιουργήσουν επιπτώσεις συνέργιας 7

- η «διεθνής εικόνα των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης» ενισχύεται μέσω τέτοιων σχεδίων.

8.3. Η ΕΤΠ επισημαίνει ότι κατά την εφαρμογή των προγραμμάτων, εμφανίζεται σειρά προβλημάτων:

- δυσκολίες συντονισμού κατά την εφαρμογή σχεδίων συμπράξεων λόγω των διαφορετικών ειδικών και νομοθετικών αρμοδιοτήτων και των διάφορων μεταβολών του προσωπικού στη διοίκηση και τις αρχές 7

- ποιοτικές ανισότητες στην υλοποίηση των στόχων των σχεδίων λόγω διαφορετικών ειδικών αρμοδιοτήτων και της έλλειψης πρόσθετων χρηματοδοτικών και τεχνικών πόρων 7

- υπερβολική επιβάρυνση των μικρών δήμων κατά την εφαρμογή των προγραμμάτων συμπράξεων 7

- λάθη στην επιλογή των εταίρων (ο εταίρος δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες και απαιτήσεις για την εφαρμογή μιας διακρατικής σύμπραξης) 7

- συγκρούσεις, λόγω έλλειψης ενημέρωσης και επικοινωνίας, μεταξύ των «ευρωπαϊκών» δομών και των ειδικών τμημάτων των κοινοτήτων, τα οποία είναι κυρίως επιφορτισμένα με την εφαρμογή των σχεδίων 7

- απουσία επαρκών διακρατικών και διαπολιτισμικών εμπειριών από τις κοινότητες, ιδίως μικρού και μεσαίου μεγέθους, και των παραγόντων τους 7

9. Ενδιάμεση έκθεση και μελλοντικό κέντρο βάρους της διακρατικής συνεργασίας: από το σύνθημα «ειρήνη μέσω της συνεργασίας» στην τακτική που δημιουργεί προστιθέμενη αξία: «προώθηση της εσωτερικής ανάπτυξης των κοινοτήτων μέσω της εξωτερικής (διακρατικής) συνεργασίας»

9.1. Με βάση τον απολογισμό της μέχρι σήμερα πολιτικής στήριξης, η ΕΤΠ συνιστά να διορθωθούν τα επικαλυπτόμενα προγράμματα και να εστιάσουν τον προσανατολισμό τους με τέτοιο τρόπο ώστε να υλοποιήσουν κατά παραδειγματικό τρόπο την «νέα προστιθέμενη αξία» της «εσωτερικής ανάπτυξης μέσω της εξωτερικής συνεργασίας». Για το σκοπό αυτό, είναι απαραίτητο να δοθεί προσοχή στις ακόλουθες πτυχές:

- ως προς το περιεχόμενο, είναι απαραίτητο να δοθεί βαρύτητα σε ορισμένα ζητήματα, τα οποία θα αποτελέσουν την κατευθυντήρια γραμμή της μελλοντικής ανάπτυξης των πόλεων και πρότυπο ευρωπαϊκών αρμοδιοτήτων για τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης 7

- είναι απαραίτητο να συντονισθούν τα προγράμματα για τις ειδικές εταιρικές σχέσεις και τις συμπράξεις πόλεων και οι πολιτιστικοί και οι οικονομικοί στόχοι να θεωρηθούν ως συμπληρωματικοί 7

- είναι αναγκαίο να εξετασθούν οι εμπειρίες από τη διασυνοριακή συνεργασία γειτονικών κοινοτήτων - λαμβανομένων υπόψη των διαφορών που προαναφέρθηκαν - προκειμένου να διαπιστωθεί η δυνατότητα μεταβίβασής τους στη διακρατική συνεργασία μη γειτονικών κοινοτήτων 7

- είναι απαραίτητο να χαραχθούν στρατηγικές εταιρικών σχέσεων και σχεδίων ως προς τις αμοιβαίες διαδικασίες μάθησης διότι τα αποτελέσματά τους είναι σημαντικά όχι μόνο για τη διακοινοτική ανάπτυξη αλλά και για την ευρύτερη ολοκλήρωση (π.χ. τρίτων χωρών). Συνεπώς, γενικός στόχος είναι η ενίσχυση της «ευρωπαϊκής αρμοδιότητας» των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης 7

- χρειάζεται να στηριχθούν με τα κατάλληλα χρηματοδοτικά μέσα συγκεκριμένες ειδικές δράσεις απόκτησης προσόντων από τους αρμόδιους σε οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης μικρών και μεσαίων κοινοτήτων 7

- στον τομέα αυτό, χρειάζεται να δοθεί βαρύτητα από την πολιτική στήριξης στη συνεργασία με τις κοινότητες των υποψήφιων προς ένταξη χωρών. Η συνεργασία αυτή μπορεί να αποτελέσει τη βάση της μελλοντικής ολοκλήρωσης και να αποτελέσει ευκαιρία για αμοιβαία ανταλλαγή εμπειριών όσον αφορά κατάλληλους, μη δαπανηρούς τρόπους επίλυσης προβλημάτων 7

- οι διακρατικές συμπράξεις πρέπει να σχεδιάζονται μακροπρόθεσμα διότι απαιτούν μακρόπνοες και εντατικές διαδικασίες μάθησης, ιδίως μεταξύ οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης με διαφορετικά επίπεδα ανάπτυξης 7

- είναι απαραίτητο να βελτιωθούν τόσο η προπαρασκευή όσο και ο σχεδιασμός των συμπράξεων ή και να διαμορφωθούν εκ νέου, με βάση ένα εξωτερικό πρόγραμμα αξιολόγησης.

10. Κατευθυντήριες γραμμές και καινοτόμος προστιθέμενη αξία των διακρατικών συμπράξεων: το παράδειγμα της σταθερής αστικής ανάπτυξης, της διακρατικής μάθησης και οι ευρωπαϊκές αρμοδιότητες των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης

10.1. Οι κατευθυντήριες γραμμές της βιώσιμης ή σταθερής αστικής ανάπτυξης πρέπει να ενισχυθούν διότι αποτελούν νέα προστιθέμενη αξία. Τα αποτελέσματα του Habitat II, η τοπική Ατζέντα 21 καθώς και τα κύρια στάδια της ευρωπαϊκής οικοδόμησης, ο Χάρτης του Aalborg της 27ης Μαΐου 1994 και το σχέδιο δράσης της Λισαβόνας της 8ης Οκτωβρίου 1996 αποτελούν παραδείγματα σχετικά με το πως μπορούν να επαναπροσδιορισθούν οι εσωτερικοί στόχοι της διακρατικής συνεργασίας. Πρόκειται για ένα κοινό, αναγνωρισμένο στόχο, τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε διεθνές επίπεδο (ΟΗΕ), του οποίου η υλοποίηση προωθείται μέσω της ανταλλαγής και της διακρατικής μάθησης μεταξύ των εταίρων.

10.2. Σχετικά, σημαντικό ρόλο έχει η δημιουργία δικτύων πόλεων, των οποίων η τεχνογνωσία μπορεί να ωφελήσει και μικρότερες κοινότητες. Εξάλλου, τα δίκτυα πόλεων έχουν το πλεονέκτημα ότι δημιουργούνται από τις ίδιες τις πόλεις και, εφόσον δεν υπόκεινται σε ένα οργανωτικό καθεστώς, μπορούν να επιδιώξουν ενεργά άμεσους στόχους και να επιτύχουν αποτελέσματα συνέργιας. Τα εξειδικευμένα καθήκοντα και στόχοι προσαρμόζονται ανάλογα με τα διάφορα προβλήματα όπως το μέγεθος (π.χ. Eurocities), την οικονομική, πολιτιστική και γεωγραφική θέση (π.χ. Ένωση πόλεων της Βαλτικής) ή διάφορα συγκεκριμένους (π.χ. Πόλεις χωρίς αυτοκίνητα) ή γενικής εμβέλειας στόχους (π.χ. Βιώσιμες πόλεις).

10.3. Για το λόγο αυτό, η ευρωπαϊκή εκστρατεία «Βιώσιμες πόλεις και κοινότητες» δεν παρουσιάζεται ως οργάνωση αλλά ως συντονισμένη δράση μεταξύ 350 οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης. Λόγω των διαφορετικών δομών των κοινοτήτων και των οικονομικών, κοινωνικών, πολιτιστικών και οικολογικών δεδομένων, μία πολυμερής συνεργασία εξαρτάται από τον ορισμό των κοινών προβλημάτων.

10.4. Συνεργασία προς αμοιβαίο όφελος σημαίνει ανταλλαγή διοικητικών, τεχνικών και ειδικών αρμοδιοτήτων και όπου είναι δυνατόν και υιοθέτηση των επιτυχημένων προτύπων (καλύτερων πρακτικών), όπως για παράδειγμα στους τομείς των μέσων μαζικής μεταφοράς και της ανάπτυξης των υποδομών.

10.5. Η πολιτική της βιώσιμης αστικής ανάπτυξης δεν αφορά μόνο ορισμένους τομείς αλλά και την αρχή ότι κάθε απόφαση που επιφέρει μακροπρόθεσμες διαρθρωτικές μεταβολές, πρέπει να εξετάζεται ως προς τη συμβατότητά της.

10.6. Για παράδειγμα, η σφαιρική έννοια της «βιώσιμης ανάπτυξης» χρειάζεται να συνδεθεί με την τοπική έννοια της «πόλης σε διαδικασία μάθησης». Ένας σημαντικός συνδετικός κρίκος αυτής διαδικασίας μάθησης, ο οποίος παρουσιάζεται ως «διακοινοτικός», είναι η διακρατική συνεργασία των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης.

10.7. Η επιτυχής έκβασή της καθορίζει ένα περαιτέρω στοιχείο της προστιθέμενης αξίας: την ευρωπαϊκή αρμοδιότητα των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης. Οι εμπειρίες από τις συμπράξεις πόλεων και τις εταιρικές σχέσεις μπορούν να επικεντρωθούν σε τρεις βασικές πτυχές:

- το εσωτερικό, καινοτόμο, αναπτυξιακό δυναμικό μιας κοινότητας, το οποίο αποτελεί κίνητρο για τη σύμπραξη, δηλαδή που υπόσχεται στον εταίρο μία ενδεχόμενη αύξηση των αρμοδιοτήτων ή της ανάπτυξης 7

- τη δυνατότητα να χρησιμοποιηθούν οι διακρατικές συμπράξεις ως πρότυπα μάθησης για εσωτερική περαιτέρω ανάπτυξη και επίλυση προβλημάτων 7

- και τη χρησιμοποίηση των μέχρι σήμερα εμπειριών για εξωτερική συνεργασία σε επίπεδο ευρωπαϊκών δικτύων πόλεων.

10.8. Από την άποψη αυτή, η διακρατική συνεργασία επιδιώκει την αμοιβαία ενίσχυση του εσωτερικού και του εξωτερικού δυναμικού, των οποίων το επιτυχημένο αποτέλεσμα θα μπορούσε να ονομαστεί «ευρωπαϊκή αρμοδιότητα των κοινοτήτων».

11. Νέες προοπτικές και εξελικτικές στρατηγικές των διακρατικών συμπράξεων

11.1. Ενώ η επίσημη συνεργασία των κοινοτήτων στην ευρωπαϊκή διαδικασία διαμόρφωσης της βούλησης, όπως π.χ. στο πλαίσιο της ΕΤΠ, αποτελούν την πολιτική πτυχή της αρχής της επικουρικότητας, η ανάπτυξη της ευρωπαϊκής αρμοδιότητας των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης αποτελεί την πρακτική και απτή υλοποίησή της.

11.2. Η δημιουργία μιας νομοθετικής-διοικητικής (αυτοδιοίκηση), πολιτικής (ενίσχυση της αρχής της κάθετης δημοκρατίας), οικονομικής και οικολογικής αρμοδιότητας βασίζεται στους ίδιους οικονομικούς, τεχνικούς και οργανωτικούς πόρους, με βάση τις εμπειρίες των διακρατικών συμπράξεων. Στις μελλοντικές θεωρήσεις της διακρατικής συνεργασίας, κυρίαρχο ρόλο πρέπει να διαδραματίζει αυτός ο συσχετισμός των μορφών και των στόχων των συμπράξεων πόλεων και των αντίστοιχων των εταιρικών σχέσεων όσον αφορά την προσέγγιση και την εσωτερική ανάπτυξη μέσω της εξωτερικής συνεργασίας. Η αμοιβαία μάθηση με βάση επιτυχημένα παραδείγματα ή η μάθηση σύμφωνα με διάφορα πρότυπα (ακόμη και αποτυχημένα) επιδιώκει την ενίσχυση της γενικής ικανότητας επίλυσης προβλημάτων των κοινοτήτων.

11.3. Οι διαδικασίες μάθησης δεν προσανατολίζονται στη βραχυπρόθεσμη επιτυχία, η οποία θέτει σε αμφισβήτηση τις βιώσιμες λύσεις αλλά προς τις μακροπρόθεσμες προοπτικές, οι οποίες στοχεύουν στη βιωσιμότητα. Συνιστάται να ακολουθήσει η θέσπιση νέων συμπράξεων μία εξελικτική στρατηγική αξιολόγησης, δηλαδή μία σταδιακή διαδικασία:

- κατά πρώτον, υφίσταται η λεγόμενη «απλή» συνεργασία, η οποία βασίζεται σε μία μη δεσμευτική ανταλλαγή πληροφοριών και εμπειριών και εξυπηρετεί την αμοιβαία ενημέρωση. Αυτή η διαπολιτιστική προσέγγιση μπορεί να αποτελέσει τη βάση για μία περαιτέρω μορφή μονομερούς ή πολυμερούς συνεργασίας, η οποία μπορεί οδηγήσει στο επόμενο βήμα, δηλαδή,

- την «προσωρινή» συνεργασία. Τούτη αφορά χρονικά περιορισμένα πειραματικά σχέδια, των οποίων η διαδικασία και η αξιολόγηση του αποτελέσματος μπορούν να θέσουν το θεμέλιο λίθο,

- για τη μόνιμη συνεργασία. Τούτη αποτελεί μία διαρκή και ουσιαστική συνεργασία και για παράδειγμα μπορεί συμπεριλάβει και σημαντικά σχέδια υποδομής. Οι πολυμερείς μορφές της εν λόγω συνεργασίας αυτού του σταδίου οδηγούν στην

- διακρατική δικτύωση.

11.4. Όπως φαίνεται από τις εμπειρίες των ευρωπαϊκών ενώσεων κοινοτήτων και την αξιολόγηση των διακρατικών προγραμμάτων που αφορούν τις κοινότητες, τα ανωτέρω βήματα δεν μπορούν να εφαρμοστούν ως έχουν αλλά απαιτούν έναν προσανατολισμό για τη χάραξη ενός ουσιαστικού σχεδίου και συνεπώς μπορούν να προλάβουν την υπερβολική επιβάρυνση μη πεπειραμένων παραγόντων. Σχετικά, αποφασιστική σημασία κατέχουν οι ποσοτικές και ποιοτικές συνθήκες που δίνουν τη δυνατότητα στους παράγοντες να πραγματοποιήσουν επιτυχώς τη σύμπραξη.

12. Πρόσθετα προβλήματα και παραδείγματα λύσεων

12.1. Η ενίσχυση της ανάληψης ευρωπαϊκών αρμοδιοτήτων, δηλαδή η «αρμοδιότητα» των παραγόντων που επιδιώκει τη δημιουργία μιας ικανότητας διαχείρισης των ευρωπαϊκών υποθέσεων, πραγματοποιείται σε τρία επίπεδα:

- το νομοθετικό επίπεδο, το οποίο ασχολείται με την κατάργηση των νομοθετικών φραγμών που τίθενται στη διακρατική συνεργασία 7

- το πολιτικό και διοικητικό επίπεδο, το οποίο ασχολείται με τις διάφορες διοικητικές αρμοδιότητες που κατέχει η τοπική αυτοδιοίκηση σε κάθε κράτος μέλος 7

- το εξειδικευμένο επίπεδο, το οποίο εξετάζει τις τεχνικές, κοινωνικές και πολιτιστικές δυνατότητες των παραγόντων.

12.2. Η ΕΤΠ υποστηρίζει το Χάρτη του Συμβουλίου της Ευρώπης για την τοπική αυτοδιοίκηση και το πρόσθετο πρωτόκολλο στην Ευρωπαϊκή Συμφωνία για τη διασυνοριακή συνεργασία οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και τοπικών αρχών, η οποία υπεγράφη στο Στρασβούργο, στις 9 Νοεμβρίου 1995. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι αυτές οι βασικές προτάσεις πρέπει να εμβαθυνθούν περισσότερο στο μέλλον.

12.3. Ως παράδειγμα μπορούν να χρησιμεύσουν τα κάτωθι πρότυπα:

- η Διεθνής Ένωση οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και το Συμβούλιο δήμων και περιφερειών της Ευρώπης έχουν προτείνει ένα πρόγραμμα για την ενίσχυση της τοπικής βαθμίδας, το οποίο βασίζεται στη θεώρηση της Διεθνούς Συνεργασίας των κοινοτήτων (Municipal International Cooperation) και τη στρατηγική υλοποίησής της, τη «Δημιουργία ικανοτήτων και θεσμών» (Capacity and Institution Building). Η ΕΤΠ εκφράζει την ικανοποίησή της για το πρόγραμμα αυτό 7

- η ιδέα της διεθνούς συνεργασίας των κοινοτήτων θέτει τους ακόλουθους στόχους:

σχεδιασμός των εθνικών πολιτικών και προγραμμάτων για την αποκέντρωση 7

(ανα) διάρθρωση των δημοκρατικών συστημάτων διοίκησης 7

δημιουργία διοικητικών και θεσμικών δομών στους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης 7

βελτίωση των προσόντων των υπαλλήλων της δημόσιας διοίκησης και των οργανισμών που παρέχουν υπηρεσίες στις κοινότητες 7

ενίσχυση των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης έναντι των κρατικών οργανισμών 7

αξιολόγηση της αποδοτικότητας των δημοκρατικών διαδικασιών σε τοπικό επίπεδο 7

ενίσχυση του ρόλου των γυναικών στη δημόσια διοίκηση και στη διαδικασία λήψης αποφάσεων σε τοπικό επίπεδο 7

ενίσχυση του ρόλου της κοινοτικής διοίκησης, προκειμένου να ενισχυθούν οι στόχοι της βιώσιμης τοπικής ανάπτυξης, της καταπολέμησης της φτώχειας και της προώθησης της κοινωνικής συνοχής.

12.4. Για την επίλυση των προβλημάτων σε τοπικό επίπεδο, το Συμβούλιο της Ευρώπης θέσπισε το αξιόλογο «Ευρωπαϊκό Δίκτυο οργανισμών κατάρτισης για τις τοπικές και περιφερειακές αρχές». Το δίκτυο ως κοινωφελής οργάνωση, διαθέτει άνω των 70 οργανώσεων μελών στις 40 χώρες που συμμετέχουν στο Συμβούλιο της Ευρώπης (1998). Μεταξύ των τομέων λειτουργίας του δικτύου περιλαμβάνονται και οι ακόλουθοι:

- δημιουργία επαφών σε όλη την Ευρώπη με στόχο τον εντοπισμό πληροφοριών σχετικά με οργανισμούς και εταίρους 7

- δημιουργία «ομάδων» εμπειρογνωμόνων στους τομείς της κατάρτισης, της ανάπτυξης, της έρευνας, της δημόσιας διοίκησης και της απόκτησης προσόντων 7

- ανάπτυξη διμερών και πολυμερών συμπράξεων με στόχο να εντοπίζουν και να επεξεργάζονται τα χρηματοδοτικά προγράμματα και αιτήματα 7

- οργάνωση ανταλλαγών προσωπικού και αντιπροσωπειών για την κατάρτιση των δημοσίων υπαλλήλων της τοπικής αυτοδιοίκησης.

13. Συνεργασία με τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης των υποψήφιων προς ένταξη χωρών

13.1. Η ΕΤΠ εκφράζει την ικανοποίησή της για τις μέχρι σήμερα κοινοτικές πρωτοβουλίες για την ενίσχυση του εκδημοκρατισμού και των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης. Παράλληλα όμως, συνιστά να ενταθεί κατά την προσεχή δεκαετία η συνεργασία με τις υποψήφιες χώρες. Η σύσταση αυτή βασίζεται στα εξής έγγραφα:

- ενδιάμεση έκθεση της Επιτροπής του Δεκεμβρίου 1995 με θέμα τις «Επιπτώσεις στις πολιτικές της Ένωσης από τη διεύρυνση στις συνδεδεμένες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης» () 7

- ανακοίνωση της Επιτροπής της 15ης Ιουλίου 1997, στην οποία πραγματοποιείται ανάλυση των επιπτώσεων με βάση την Ατζέντα 2000 (τόμος ΙΙ) 7

- γνωμοδότηση της ΕΤΠ για το «Ρόλο των τοπικών και περιφερειακών αρχών στην εκπαίδευση και την κατάρτιση που παρέχεται μέσω της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη» ().

- και τις γνωμοδοτήσεις της ΕΤΠ με θέμα τις «Επιπτώσεις της ένταξης των υποψηφίων ΧΚΑΕ στις κοινοτικές πολιτικές» της 20.11.1997 ()

13.2. Η μεταφορά και προσαρμογή του κοινοτικού κεκτημένου στις υποψήφιες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, θα υποστηριχθούν από την προενταξιακή στρατηγική της ΕΕ. Η προετοιμασία της ένταξης περιλαμβάνει την ολοκλήρωση της διπλής, δυσχερούς αποστολής της μετατροπής (μετάβαση σε δημοκρατικές δομές και στην οικονομία της αγοράς) και της ολοκλήρωσης (εναρμόνιση των προτύπων, των προδιαγραφών και των κοινωνικών συστημάτων). Η διπλή αυτή αποστολή αφορά άμεσα τους δήμους και τις κοινότητες. Οι περισσότερες ΧΚΑΕ έχουν κυρώσει τον Ευρωπαϊκό Χάρτη για την τοπική αυτοδιοίκηση 7 ωστόσο, χρειάζεται ακόμη να παραχωρήσουν τις αντίστοιχες αρμοδιότητες και να χορηγήσουν τους αντίστοιχους πόρους.

Η ΕΤΠ εκφράζει την ικανοποίησή της διότι η Επιτροπή, στις νέες κατευθυντήριες γραμμές της για το πρόγραμμα Phare, προβλέπει ότι το 30 % της χρηματοδότησης του προγράμματος θα διατεθεί για την σύσταση δημοκρατικών θεσμών, οι οποίοι θα χρησιμεύσουν στη δημιουργία αποτελεσματικότερης και δημοκρατικότερης διοίκησης, την μεταφορά του κοινοτικού κεκτημένου στους τομείς της δικαιοσύνης, των εσωτερικών υποθέσεων, της καταπολέμησης της απάτης και του οργανωμένου εγκλήματος καθώς και στη συμμετοχή των ΧΚΑΕ στα κοινοτικά προγράμματα Σωκράτης, Leonardo, Media κ.λπ.

Οι δράσεις που προβλέπονται από το πρόγραμμα Phare, ιδίως στους τομείς των συμπράξεων πόλεων καθώς και της αποστολής εμπειρογνωμόνων στις ΧΚΑΕ για μεγάλα χρονικά διαστήματα, πρέπει να αρχίσουν να υλοποιούνται όσο το δυνατόν ταχύτερα.

Επιπλέον, πρέπει να υφίσταται η δυνατότητα να συμπληρωθούν οι υφιστάμενες συνεργασίες στους τομείς της οικονομίας, του περιβάλλοντος, της γεωργίας, της δικαιοσύνης και των εσωτερικών, ανάλογα με τις ανάγκες των υποψηφίων χωρών, για παράδειγμα, στον τομέα των νέων και στον κοινωνικό τομέα.

Η ΕΤΠ θεωρεί σημαντικό να μην περιοριστεί το πρόγραμμα στην οργάνωση των εθνικών υπουργείων αλλά και στις συμπράξεις πόλεων και στις μαθητείες σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο.

13.3. Η ΕΤΠ επισημαίνει την περιορισμένη διοικητική ικανότητα και τις ανεπαρκείς υποδομές μεταφορών, οι οποίες χαρακτηρίζουν κυρίως τις μικρές πόλεις και κοινότητες της υπαίθρου. Η ΕΤΠ είναι πεπεισμένη ότι αυτές οι εταιρικές σχέσεις δεν πρέπει να ακολουθήσουν το συνήθη μονόδρομο της (δυτικής) αναπτυξιακής βοήθειας. Για τις κοινότητες των ΧΚΑΕ, μπορεί για παράδειγμα να είναι χρήσιμο να μάθουν πώς με περιορισμένη χρηματοδότηση, μπορούν να εξευρεθούν απλές, μη δαπανηρές και βιώσιμες λύσεις για τα προβλήματα των κοινοτήτων. Ακόμη, για λόγους αξιολόγησης της προστιθέμενης αξίας, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη χρονική διάρκεια της εταιρικής σχέσης, η οποία μπορεί να αποδώσει πλήρως ύστερα από 10 ή και περισσότερα έτη.

13.4. Η ΕΤΠ ελπίζει ότι οι εν λόγω πτυχές θα ληφθούν υπόψη κατά τη νέα σύλληψη των κοινοτικών προγραμμάτων όπως το Phare/CBC (Διασυνοριακή συνεργασία) ή το ECOS.

14. Συνεργασία με τις υπόλοιπες Χκαε και άλλες χώρες

14.1. Λόγω των αυξανόμενων προβλημάτων π.χ. στους τομείς του περιβάλλοντος και της μετανάστευσης, είναι απαραίτητη η εντατικότερη διασυνοριακή και διακρατική συνεργασία με τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης στις χώρες που μέχρι σήμερα δεν είναι υποψήφιες και βρίσκονται πέρα από τα σύνορα των υποψηφίων χωρών. Πρέπει να επισημανθεί ο πολύ σημαντικός ρόλος των ακόλουθων προγραμμάτων συνεργασίας: Interreg II A και ΙΙ C, Phare, Tacis και Ecos-Ouverture.

14.2. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι είναι απαραίτητο να ενισχυθεί η διακρατική και διασυνοριακή συνεργασία των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης βάσει των υφιστάμενων κοινοτικών προγραμμάτων. Στα προγράμματα αυτά περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, τα εξής:

- MED-Urbs, το οποίο δημιουργεί δεσμούς και δίκτυα μεταξύ τοπικών αρχών και δημοτικών διοικήσεων τρίτων μεσογειακών χωρών και κρατών μελών της ΕΕ. Η ΕΤΠ ζητεί από την επαναφορά του προγράμματος MEDA και τη διάθεση χρηματοδότησης κατά τρόπο ώστε τα ήδη επιλεγέντα σχέδια να προωθηθούν και να γίνει δυνατή η υποβολή νέων (βλ. επίσης ιδιαίτερη γνώμη της επιτροπής 4 για τη συνεργασία στη Μεσόγειο) 7

- Urb-AL, το οποίο προωθεί τη συνεργασία πόλεων, περιφερειών και οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης μεταξύ ΕΕ και Λατινικής Αμερικής. Η Επιτροπή οφείλει να απλοποιήσει το συνολικό πρόγραμμα ή να λάβει μέτρα ώστε να υπάρξουν περισσότερα άλλα μικρότερα σχέδια από το κεφάλαιο αυτό, διότι ο όγκος του προγράμματος είναι πιθανόν να είναι μεγάλος για τις τοπικές αρχές 7

- ASIA-Urbs, το οποίο στηρίζει την αποκεντρωμένη συνεργασία ευρωπαϊκών και ασιατικών τοπικών αρχών, για την εφαρμογή βιώσιμων και μακροπρόθεσμων δράσεων στους τομείς του περιβάλλοντος, των επιχειρήσεων και της φτώχειας στις πόλεις. Η ΟΚΕ ζητά την επίσπευση και εκτέλεση του προγράμματος που προετοιμάζεται από έτους και υπέστη καθυστερήσεις πολλές φορές 7

- ΕΕ-Κίνα, το οποίο επιδιώκει τη δημιουργία δεσμών μεταξύ τοπικών αρχών από την ΕΕ και την Κίνα. Η ΟΚΕ ζητά τη συνέχιση του προγράμματος για να επιτραπεί ο μακροπρόθεσμος σχεδιασμός στις τοπικές αρχές.

14.3. Ακόμη, η ΕΤΠ εκφράζει την ικανοποίησή της για τη δημιουργία διαπεριφερειακών ενώσεων προώθησης συμφερόντων όπως πραγματοποιείται στην περιοχή του Δούναβη. Επί του παρόντος, εννέα πόλεις συνεργάζονται στο πλαίσιο 240 διασυνοριακών σχεδίων και συντονίζουν τα οικονομικά και περιβαλλοντικά αιτήματά τους. Είναι απαραίτητο να ενισχυθούν τέτοιου είδους ενώσεις προώθησης συμφερόντων.

15. Συμπεράσματα και συστάσεις

15.1. Η ΕΤΠ εκφράζει την ικανοποίησή της διότι σε μία ολοένα στενότερα αναπτυσσόμενη Ευρώπη, οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης αποκτούν, με την ενίσχυση της αρχής της επικουρικότητας, πρόσθετες αρμοδιότητες και δυνατότητες για τη διαμόρφωση βασικών υπηρεσιών, την προώθηση στρατηγικού σχεδιασμού και τη διευκόλυνση της βιώσιμης ανάπτυξης των κοινοτήτων.

15.2. Η ΕΤΠ τάσσεται υπέρ των μέτρων που, στα πλαίσια της νομοθεσίας, δίνουν το δικαίωμα και την πρακτική δυνατότητα στους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης να ρυθμίζουν και να διαμορφώνουν με δική τους ευθύνη ένα μέρος των δημόσιων υποθέσεων, συμπεριλαμβανομένης της διασυνοριακής και διακρατικής συνεργασίας.

15.3. Η διασυνοριακή και διακρατική συνεργασία των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης αποτελεί κατά τη γνώμη της ΕΤΠ ένα μέσο με ολοένα μεγαλύτερη σημασία, προκειμένου να διασφαλισθεί η συμμετοχή της τοπικής αυτοδιοίκησης στην ευρωπαϊκή διαδικασία λήψης αποφάσεων και διαχείρισης.

15.4. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι οι στόχοι της διασυνοριακής και διακρατικής συνεργασίας πρέπει να είναι οι εξής:

- σε τοπικό επίπεδο, στο εσωτερικό των κοινοτήτων, προώθηση της «βιώσιμης ανάπτυξης των πόλεων» με τη μορφή μιας σταθερής ποιότητας διαβίωσης 7

- σε τοπικό επίπεδο, μεταξύ κοινοτήτων, δημιουργία όχι μόνο σχεδίων περιορισμένης εμβέλειας αλλά και διακρατικών διαδικασιών μάθησης που να ενισχύουν τον ευρωπαϊκό χαρακτήρα των εταίρων 7

- σε ευρωπαϊκό επίπεδο, δημιουργία μιας «Ευρώπης των πολιτών».

15.5. Η ΕΤΠ επιβεβαιώνει τη θεμελιώδη σημασία που έχει η διαπεριφερειακή συνεργασία μεταξύ των περιφερειών και των τοπικών αρχών, ως στρατηγικός άξονας για την προαγωγή της κοινωνικής και οικονομικής συνοχής και για την ομοιογενή και συνολική ανάπτυξη.

15.6. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι, ενόψει της δυναμικής ολοκλήρωσης, στα τέλη του αιώνα, η διασυνοριακή και διακρατική συνεργασία των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης της ΕΕ με εκείνους από τις υποψήφιες ΧΚΑΕ και την Κύπρο, θα ενισχύσει σημαντικά στη στρατηγική ένταξης «από τη βάση».

15.7. Η ΕΤΠ υπογραμμίζει τη σημασία της ενίσχυσης του ευρωπαϊκού χαρακτήρα των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης, ώστε να είναι σε θέση να συνεργάζονται σε διασυνοριακό και διακρατικό επίπεδο. Τούτο σημαίνει ότι υφίστανται οι νομοθετικές, θεσμικές, οργανωτικές, τεχνικές και οικονομικές συνθήκες. Τα κράτη μέλη, βασιζόμενα στον Ευρωπαϊκό Χάρτη του Συμβουλίου της Ευρώπης για την τοπική αυτοδιοίκηση της 15ης Οκτωβρίου 1985, καλούνται να εξαλείψουν όλους τους διοικητικούς φραγμούς που τίθενται στη δημιουργία και τη λειτουργία των εταιρικών σχέσεων μεταξύ κοινοτήτων.

15.8. «Η "διασυνοριακή και διακρατική συνεργασία των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης" πρέπει να συμπεριληφθεί στην υφιστάμενη χρηματοδοτική πολιτική της ΕΕ ως "νέα προστιθέμενη αξία". Σχετικά, η ΕΤΠ συνιστά να διορθωθούν οι επικαλύψεις μεταξύ των διαφόρων προγραμμάτων 7 τα τελευταία πρέπει να εστιασθούν σε μία μακροπρόθεσμη διασυνοριακή και διακρατική συνεργασία. Είναι ζωτικής σημασίας να συμπεριληφθεί η ειδική χρηματοδότηση για τις τοπικές και διακρατικές συμπράξεις ιδιαίτερα στις συμπράξεις με τις υποψήφιες χώρες.

15.9. Η αποκεντρωμένη μέριμνα για τα σχέδια στήριξης έχει αποδειχθεί αποτελεσματική. Συνεπώς, η ΕΤΠ ζητεί να διατηρηθεί το σύστημα της αποκεντρωμένης μέριμνας για τα σχέδια στήριξης διότι τα προγράμματα στήριξης χαρακτηρίζονται από την εγγύτητά τους προς τον πολίτη.

15.10. Η ΕΤΠ αναμένει ότι θα χρηματοδοτηθούν καλύτερα τα σημαντικά κοινοτικά προγράμματα για την προώθηση της διασυνοριακής και της διακρατικής συνεργασίας, προκειμένου να μπορέσουν να συμμετάσχουν περισσότεροι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης.

15.11. Παράλληλα, η ΕΤΠ ζητεί να βελτιωθεί η χρηματοδότηση των προγραμμάτων προώθησης των συμπράξεων κοινοτήτων. Επίσης, ζητεί την μετατροπή ενός ετήσιου κονδυλίου του προϋπολογισμού σε μακροπρόθεσμο πρόγραμμα. Ακόμη, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην τακτική κατανομή των πόρων.

15.12. Η ΕΤΠ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη (στο πλαίσιο διαβουλεύσεων και συμπράξεων με τις εθνικές ενώσεις τοπικής αυτοδιοίκησης) να ενισχύσουν τη δημιουργία υπηρεσιών ενημέρωσης και παροχής συμβουλών στους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης, οι οποίες θα διευκολύνουν την πρόσβαση σε διάφορα προγράμματα, θα στηρίζουν την αναζήτηση κατάλληλων εταίρων και θα παρέχουν τεχνική και οργανωτική βοήθεια για την υλοποίηση των σχεδίων. Οι υπηρεσίες αυτές, με περιορισμένες δαπάνες και προσωπικό, μπορούν να αποτελέσουν μέσο συντονισμού στις πολυμερείς συνεργασίες που παρουσιάζουν δυνατότητες για δημιουργία δικτύου.

15.13. Η Επιτροπή των Περιφερειών υπογραμμίζει ότι ορισμένα κοινοτικά προγράμματα όπως η "ευρωπαϊκή εθελοντική θητεία" μπορούν να συμβάλλουν στην σύναψη διαμεθοριακών ή διεθνικών εταιρικών σχέσεων μεταξύ τοπικών αυτοδιοικήσεων.»

15.14. Η ΕΤΠ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να απλουστεύσει τα συστήματα διοίκησης και οικονομικού ελέγχου καθώς και τους λογιστικούς ελέγχους των τοπικών σχεδίων, ώστε οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης να μπορούν να συνεργάζονται γρήγορα και αποτελεσματικά. Ακόμη, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να διασφαλίζει τον τελικό έλεγχο.

15.15. Η ΕΤΠ καλεί την Επιτροπή να διασφαλίσει την πολιτική σημασία της διασυνοριακής και διακρατικής συνεργασίας μέσω μιας προσεκτικής διαχείρισης των προγραμμάτων.

15.16. Η ΕΤΠ τάσσεται υπέρ της ενισχυμένης συνεργασίας με τις ευρωπαϊκές κεντρικές ενώσεις οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης όπως η Διεθνής Ένωση οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης (UIV), η παγκόσμια Ομοσπονδία των Ενωμένων Πόλεων, το Συμβούλιο δήμων και περιφερειών της Ευρώπης με το τηλεματικό της δίκτυο ELANET, προκειμένου να προωθηθεί η διεθνής συνεργασία των κοινοτήτων. Ακόμη, χρήσιμη είναι η συμμετοχή του Ευρωπαϊκού Δικτύου οργανισμών κατάρτισης για τις τοπικές και περιφερειακές αρχές που θεσπίσθηκε από το Συμβούλιο της Ευρώπης και η Συνέλευση των Περιφερειών της Ευρώπης που, ενόψει της αναμενόμενης διεύρυνσης της ΕΕ, διαθέτει πολλές επαφές με τις περιφέρειες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης.

Βρυξέλλες, 19 Νοεμβρίου 1998.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών

Manfred DAMMEYER

() EE C 100 της 2.4.1996, σ. 98.

() EE C 251 της 10.8.1998, σ. 11.

() EE C 64 της 27.2.1998, σ. 48.

() DOC-DE RR/23561, PE 221.020/end.

() CSE(95) 605 της 6ης Δεκεμβρίου 1995.

() CdR 298/95 fin - EE C 100 της 2.4.1996, σ. 98.

() CdR 280/97 fin - EE C 64 της 27.2.1998, σ. 48.