ΚΟΙΝΗ ΘΕΣΗ (ΕΚ) αριθ. 37/97 που καθορίστηκε από το Συμβούλιο στις 24 Ιουλίου 1997 για την έκδοση της οδηγίας 97/. . ./ΕΚ του Συμβουλίου σχετικά με το βάρος αποδείξεως σε περιπτώσεις διακριτικής μεταχείρισης λόγω φύλου (97/C 307/02)

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,

Έχοντας υπόψη:

τη συμφωνία για την κοινωνική πολιτική που είναι προσαρτημένη στο πρωτόκολλο αριθ. 14 σχετικά με την κοινωνική πολιτική, το οποίο προσαρτάται στη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 2 παράγραφος 2,

την πρόταση της Επιτροπής (1),

τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής (2),

Αποφασίζοντας σύμφωνα με τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 189 Γ της συνθήκης (3),

Εκτιμώντας:

(1) ότι, βάσει του πρωτοκόλλου σχετικά με την κοινωνική πολιτική που προσαρτάται στη συνθήκη, τα κράτη μέλη, πλην του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και της Βορείου Ιρλανδίας, στο εξής αποκαλούμενα «κράτη μέλη», επιθυμώντας να εφαρμόσουν τον Κοινωνικό Χάρτη του 1989, συνήψαν συμφωνία για την κοινωνική πολιτική 7

(2) ότι ο Κοινοτικός Χάρτης των Θεμελιωδών Κοινωνικών Δικαιωμάτων των Εργαζομένων αναγνωρίζει τη σημασία της καταπολέμησης των διακρίσεων σε όλες τις μορφές τους, ειδικότερα εκείνων που βασίζονται στο φύλο, το χρώμα, τη φυλή, τα φρονήματα και τις πεποιθήσεις 7

(3) ότι το σημείο 16 του Κοινοτικού Χάρτη των Θεμελιωδών Κοινωνικών Δικαιωμάτων των Εργαζομένων σχετικά με την ίση μεταχείριση ανδρών και γυναικών προβλέπει, μεταξύ άλλων, ότι «πρέπει, να ενταθούν οι ενέργειες που εξασφαλίζουν την ίση μεταχείριση ανδρών και γυναικών, σε θέματα ιδίως πρόσβασης στην εργασία αμοιβής, συνθηκών εργασίας, κοινωνικής προστασίας, παιδείας, επαγγελματικής εκπαίδευσης και σταδιοδρομίας» 7

(4) ότι η Επιτροπή, σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 2 της συμφωνίας για την κοινωνική πολιτική διαβουλεύτηκε με τους κοινωνικούς εταίρους σε κοινοτικό επίπεδο σχετικά με τους ενδεχόμενους προσανατολισμούς μιας κοινοτικής δράσης όσον αφορά το βάρος της αποδείξεως σε περιπτώσεις διακρίσεων λόγω φύλου 7

(5) ότι η Επιτροπή, κρίνοντας, έπειτα από τη διαβούλευση αυτή, ότι πρέπει να αναληφθεί κοινοτική δράση, διαβουλεύτηκε εκ νέου με τους εν λόγω κοινωνικούς εταίρους σχετικά με το περιεχόμενο της μελετώμενης πρότασης σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 3 της εν λόγω συμφωνίας 7 ότι αυτοί διαβίβασαν στην Επιτροπή τη γνώμη τους 7

(6) ότι, ύστερα από αυτό το δεύτερο γύρο διαβούλευσης, οι κοινωνικοί εταίροι δεν πληροφόρησαν την Επιτροπή για την πρόθεσή τους να κινήσουν τη διαδικασία που θα μπορούσε να καταλήξει στη σύναψη συμφωνίας, όπως προβλέπεται στο άρθρο 4 της εν λόγω συμφωνίας 7

(7) ότι, σύμφωνα με το άρθρο 1 της εν λόγω συμφωνίας, η Κοινότητα και τα κράτη μέλη έχουν ως στόχο, μεταξύ άλλων, τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας και ότι η πραγματική εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών συμβάλλει στην υλοποίηση αυτού του στόχου 7

(8) ότι η αρχή της ίσης μεταχείρισης διατυπώθηκε στο άρθρο 119 της συνθήκης και στην οδηγία 75/117/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 10ης Φεβρουαρίου 1975, περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών που αφορούν την εφαρμογή της αρχής της ισότητος των αμοιβών μεταξύ εργαζομένων ανδρών και γυναικών (4), καθώς και στην οδηγία 76/207/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 9ης Φεβρουαρίου 1976, περί της εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως ανδρών και γυναικών, όσον αφορά την πρόσβαση σε απασχόληση, την επαγγελματική εκπαίδευση και προώθηση και τις συνθήκες εργασίας (5) 7

(9) ότι η οδηγία 92/85/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 19ης Οκτωβρίου 1992, σχετικά με την εφαρμογή μέτρων που αποβλέπουν στη βελτίωση της υγείας και της ασφάλειας κατά την εργασία των εγκύων, λεχώνων και γαλουχουσών εργαζομένων (δέκατη ειδική οδηγία κατά την έννοια του άρθρου 16 παράγραφος 1 της οδηγίας 89/391/ΕΟΚ (6), συμβάλλει επίσης στην πραγματική εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών 7 ότι η εν λόγω οδηγία δεν πρέπει να θίγει τις προαναφερθείσες οδηγίες όσον αφορά την ίση μεταχείριση και ότι θα πρέπει, επομένως, οι εργαζόμενες γυναίκες τις οποίες αφορά η εν λόγω οδηγία να επωφελούνται, υπό τις ίδιες συνθήκες, από την προσαρμογή των κανόνων για το βάρος της αποδείξεως 7

(10) ότι η οδηγία 96/34/ΕΚ του Συμβουλίου, της 3ης Ιουνίου 1996, σχετικά με τη συμφωνία-πλαίσιο για τη γονική άδεια που συνήφθη από την Unice, την CEEP και την ΕΣΣ (7) βασίζεται επίσης στην αρχή της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών 7

(11) ότι οι αναφορές στη «δικαστική οδό» και στο «δικαστήριο» καλύπτουν μηχανισμούς με τους οποίους οι διαφορές μπορούν να υποβληθούν προς εξέταση και λήψη απόφασης σε ανεξάρτητα όργανα τα οποία μπορούν να λάβουν αποφάσεις δεσμευτικές για τα μέρη αυτών των διαφορών 7

(12) ότι ο όρος «εξώδικες διαδικασίες» αναφέρεται ιδίως σε διαδικασίες όπως η συνδιαλλαγή και η διαμεσολάβηση 7

(13) ότι η εκτίμηση των γεγονότων από τα οποία τεκμαίρεται η ύπαρξη άμεσης ή έμμεσης διάκρισης υπάγεται στην αρμοδιότητα των εθνικών δικαστικών ή άλλων αρμοδίων φορέων, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο ή/και την εθνική πρακτική 7

(14) ότι τα κράτη μέλη δύνανται, σε κάθε στάδιο της διαδικασίας, να θεσπίζουν αποδεικτικούς κανόνες ευνοϊκότερους για τον ενάγοντα 7

(15) ότι είναι αναγκαίο να ληφθούν υπόψη οι ιδιαιτερότητες των νομικών συστημάτων ορισμένων κρατών μελών, μεταξύ άλλων, όταν τεκμαίρεται διάκριση εφόσον ο εναγόμενος δεν κατορθώνει να αποδείξει στο Δικαστήριο ή σε άλλη αρμόδια αρχή ότι δεν υπήρξε παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης 7

(16) ότι τα κράτη μέλη μπορούν να μην εφαρμόζουν τους κανόνες σχετικά με το βάρος της απόδειξης στις διαδικασίες όπου εναπόκειται στο δικαστήριο ή άλλο αρμόδιο φορέα να ερευνήσει τα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης 7 ότι οι εν λόγω διαδικασίες είναι αυτές κατά τις οποίες ο ενάγων απαλλάσσεται από την υποχρέωση της απόδειξης των περιστατικών των οποίων η έρευνα εναπόκειται στο δικαστήριο ή άλλο αρμόδιο φορέα 7

(17) ότι οι ενάγοντες θα μπορούσαν να στερηθούν κάθε αποτελεσματικό μέσο για την τήρηση της αρχής της ίσης μεταχείρισης ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, αν η προσκόμιση αποδείξεως μιας εμφανούς διάκρισης δεν είχε ως αποτέλεσμα να επιβληθεί στον εναγόμενο να αποδείξει ότι η τακτική του δεν εισάγει, στην πραγματικότητα, διακρίσεις 7

(18) ότι το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων έκρινε κατά συνέπεια ότι επιβάλλεται η προσαρμογή των κανόνων σχετικά με το βάρος της απόδειξης όταν τεκμαίρεται διάκριση και ότι, στις περιπτώσεις κατά τις οποίες επαληθεύεται αυτή η κατάσταση, η πραγματική εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης απαιτεί να μετατίθεται το βάρος της απόδειξης στον εναγόμενο 7

(19) ότι η απόδειξη της διάκρισης είναι ακόμη πιο δύσκολη όταν η διάκριση είναι έμμεση 7 ότι είναι επομένως σημαντικό να ορισθεί η έμμεση διάκριση 7

(20) ότι ο στόχος της κατάλληλης ρύθμισης του βάρους της απόδειξης δεν έχει υλοποιηθεί επαρκώς σε όλα τα κράτη μέλη και ότι επιβάλλεται, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας που διατυπώνεται στο άρθρο 3 Β της συνθήκης και την αρχή της αναλογικότητας, να επιτευχθεί σε κοινοτικό επίπεδο 7 ότι η παρούσα οδηγία περιορίζεται στο ελάχιστα απαιτούμενο και δεν υπερβαίνει το απαραίτητο για την επίτευξη του εν λόγω σκοπού,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΟΔΗΓΙΑ:

Άρθρο 1 Στόχος

Στόχος της παρούσας οδηγίας είναι να εξασφαλίσει ότι καθίστανται αποτελεσματικότερα τα μέτρα που λαμβάνονται από τα κράτη μέλη, κατ' εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης, τα οποία επιτρέπουν σε κάθε άτομο που κρίνει ότι θίγεται από τη μη εφαρμογή υπέρ αυτού της αρχής της ίσης μεταχείρισης να διεκδικεί τα δικαιώματά του δια της δικαστικής οδού ύστερα, ενδεχομένως, από την προσφυγή σε άλλες αρμόδιες αρχές.

Άρθρο 2 Ορισμοί

1. Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, νοείται ως αρχή της ίσης μεταχείρισης η απουσία κάθε διάκρισης λόγω φύλου, είτε άμεσα είτε έμμεσα.

2. Για τους σκοπούς της αρχής της ίσης μεταχείρισης που αναφέρεται στην παράγραφο 1, έμμεση διάκριση υφίσταται όταν μια διάταξη, ένα κριτήριο, ή μια πρακτική εκ πρώτης όψεως ουδέτερη(-ο) θίγει ένα σημαντικά υψηλότερο ποσοστό ατόμων ενός φύλου, εκτός εάν αυτή η διάταξη, το κριτήριο ή η πρακτική είναι κατάλληλη(-ο) και αναγκαία(-ο) και μπορεί να δικαιολογηθεί από αντικειμενικούς παράγοντες άσχετους προς το φύλο.

Άρθρο 3 Πεδίο εφαρμογής

1. Η παρούσα οδηγία εφαρμόζεται:

α) στις περιπτώσεις που καλύπτονται από το άρθρο 119 της συνθήκης και από τις οδηγίες 75/117/ΕΟΚ και 76/207/ΕΟΚ και, στο βαθμό που υπάρχει διακριτική μεταχείριση λόγω του φύλου, 92/85/ΕΟΚ και 96/34/ΕΚ 7

β) σε κάθε αστική ή διοικητική διαδικασία που αφορά το δημόσιο ή τον ιδιωτικό τομέα και προβλέπει μέσα αποκατάστασης βάσει του εθνικού δικαίου κατ' εφαρμογή των διατάξεων που αναφέρονται στο στοιχείο α), εξαιρουμένων των εξωδίκων εκουσίων διαδικασιών ή των διαδικασιών που προβλέπονται από το εθνικό δίκαιο.

2. Η παρούσα οδηγία δεν εφαρμόζεται στις ποινικές διαδικασίες, εκτός εάν τα κράτη μέλη ορίζουν διαφορετικά.

Άρθρο 4 Βάρος της απόδειξης

1. Τα κράτη μέλη, σύμφωνα με τα εθνικά δικαστικά τους συστήματα, λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα ώστε, όταν ένα πρόσωπο κρίνει ότι θίγεται από τη μη τήρηση της αρχής της ίσης μεταχείρισης και παρουσιάζει, ενώπιον δικαστηρίου ή άλλης αρμόδιας αρχής, πραγματικά περιστατικά από τα οποία τεκμαίρεται η ύπαρξη άμεσης ή έμμεσης διάκρισης, να επιβάλλεται στον εναγόμενο να αποδείξει ότι δεν υπήρξε παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης.

2. Η παρούσα οδηγία δεν κωλύει τα κράτη μέλη να θεσπίζουν αποδεικτικούς κανόνες ευνοϊκότερους για τον ενάγοντα.

3. Τα κράτη μέλη μπορούν να μην εφαρμόζουν την παράγραφο 1 σε διαδικασίες κατά τις οποίες εναπόκειται στο δικαστήριο ή σε άλλη αρμόδια αρχή να αποδείξει τα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης.

Άρθρο 5 Ενημέρωση

Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε τα μέτρα που λαμβάνονται κατ' εφαρμογή της παρούσας οδηγίας, καθώς και οι διατάξεις που ήδη ισχύουν σχετικά με το συγκεκριμένο θέμα, να γνωστοποιούνται σε όλους τους ενδιαφερομένους υπό οιαδήποτε πρόσφορη μορφή.

Άρθρο 6 Κατοχύρωση του επιπέδου προστασίας

Η εφαρμογή της παρούσας οδηγίας δεν αποτελεί σε καμία περίπτωση επαρκή λόγο για τη μείωση του γενικού επιπέδου προστασίας των εργαζομένων στους τομείς που καλύπτονται από αυτήν, με την επιφύλαξη του δικαιώματος των κρατών μελών να θεσπίζουν, ανάλογα με την εξέλιξη της κατάστασης, νομοθετικές κανονιστικές ή διοικητικές διατάξεις διαφορετικές από αυτές που υφίστανται κατά τη στιγμή της κοινοποίησης της παρούσας οδηγίας, εφόσον πληρούνται οι ελάχιστες προϋποθέσεις που προβλέπονται στην παρούσα οδηγία.

Άρθρο 7 Εφαρμογή

Τα κράτη μέλη θεσπίζουν τις νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις που απαιτούνται για τη συμμόρφωσή τους προς την παρούσα οδηγία το αργότερο την 1η Ιανουαρίου 2001. Ενημερώνουν αμέσως την Επιτροπή σχετικά.

Οι διατάξεις αυτές, όταν θεσπίζονται από τα κράτη μέλη, αναφέρονται στην παρούσα οδηγία ή συνοδεύονται από την αναφορά αυτή κατά την επίσημη δημοσίευσή τους. Οι λεπτομερείς διατάξεις της αναφοράς αυτής εκδίδονται από τα κράτη μέλη.

Τα κράτη μέλη διαβιβάζουν στην Επιτροπή, το αργότερο δύο έτη μετά την έναρξη εφαρμογής της παρούσας οδηγίας, όλα τα χρήσιμα δεδομένα που θα της επιτρέψουν να καταρτίσει έκθεση προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με την εφαρμογή της παρούσας οδηγίας.

Άρθρο 8

Η παρούσα οδηγία απευθύνεται στα κράτη μέλη.

. . .

Για το Συμβούλιο

Ο Πρόεδρος

(1) ΕΕ C 332 της 7. 11. 1996, σ. 11 και ΕΕ C 185 της 18. 6. 1997, σ. 21.

(2) ΕΕ C 133 της 28. 4. 1997, σ. 34.

(3) Γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 10ης Απριλίου 1997 (δεν δημοσιεύθηκε ακόμα στην Επίσημη Εφημερίδα), κοινή θέση του Συμβουλίου της 24ης Ιουλίου 1997 και απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της . . . (δεν δημοσιεύθηκε ακόμα στην Επίσημη Εφημερίδα).

(4) ΕΕ L 45 της 19. 2. 1975, σ. 19.

(5) ΕΕ L 39 της 14. 2. 1976, σ. 40.

(6) ΕΕ L 348 της 28. 11. 1992, σ. 1.

(7) ΕΕ L 145 της 19. 6. 1996, σ. 4.

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1. Κατόπιν διαβουλεύσεων με τους κοινωνικούς εταίρους κατ' εφαρμογή των διαδικασιών που προβλέπονται από το άρθρο 3 παράγραφοι 2 και 3 της συμφωνίας για την κοινωνική πολιτική της προσηρτημένης στο πρωτόκολλο αριθ. 14 της συνθήκης ΕΚ, η Επιτροπή υπέβαλε στο Συμβούλιο, στις 20 Σεπτεμβρίου 1996, επί τη βάσει του άρθρου 2 παράγραφος 2 της εν λόγω συμφωνίας, πρόταση οδηγίας που αφορά το βάρος της αποδείξεως στις περιπτώσεις διακριτικής μεταχείρισης λόγω φύλου.

2. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή γνωμοδότησαν στις 10 Απριλίου και στις 27 Φεβρουαρίου 1997, αντιστοίχως.

3. Κατ' εφαρμογή του άρθρου 189 Α παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ, η Επιτροπή υπέβαλε στο Συμβούλιο, με την από 15 Μαΐου 1997 επιστολή της, τροποποιημένη πρόταση προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι τροπολογίες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

4. Σύμφωνα με το άρθρο 189 Γ της συνθήκης ΕΚ, το Συμβούλιο καθόρισε κοινή θέση στις 24 Ιουλίου 1997.

ΙΙ. ΣΤΟΧΟΣ

Κύριος στόχος της οδηγίας είναι η μετάθεση του βάρους της αποδείξεως, στις περιπτώσεις διακριτικής μεταχείρισης λόγω φύλου. Αυτό σημαίνει ότι αντί να οφείλει ο ενάγων (εργαζόμενος) να αποδείξει την ύπαρξη διακριτικής μεταχείρισης, θα εναπόκειται στον εναγόμενο (εργοδότη) να δικαιολογήσει τη φαινομενική διαφορετική μεταχείριση.

Η περί ης ο λόγος οδηγία, η οποία πρέπει να επιτρέψει την ενιαία εφαρμογή της νομολογίας του Δικαστηρίου στα κράτη μέλη, σέβεται την αρχή της αναλογικότητας, δεδομένου ότι επιβάλλει ελάχιστες προδιαγραφές και αφήνει κάποια ευχέρεια στα κράτη μέλη προκειμένου να καθορίσουν με ποιους τρόπους θα εφαρμόζεται η αρχή της μετάθεσης του βάρους της αποδείξεως.

ΙΙΙ. ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΘΕΣΗΣ

1. Γενικές παρατηρήσεις

1. Το άρθρο 119 της συνθήκης ΕΚ, το οποίο καθιερώνει την αρχή των ίσων αμοιβών για την ίδια εργασία μεταξύ αρρένων και θηλέων εργαζομένων, επέτρεψε την σε κοινοτικό επίπεδο ανάπτυξη μιας πολιτικής προώθησης των ίσων ευκαιριών μεταξύ ανδρών και γυναικών, με την έκδοση μιας σειράς σημαντικών οδηγιών που αφορούν το σεβασμό της εν λόγω αρχής. Παρά την έκδοση των κειμένων αυτών ωστόσο, εξακολουθούν να υφίστανται καταστάσεις διακριτικής μεταχείρισης λόγω φύλου, κυρίως διότι το πρόσωπο που θεωρεί ότι θίγεται δύσκολα μπορεί να αποδείξει ενώπιον των δικαστικών αρχών ότι ασκείται δυσμενής διάκριση εναντίον του. Ήδη από το 1989 το Δικαστήριο διαμορφώνει μια πάγια και συγκροτημένη νομολογία η οποία προσπαθεί να θεραπεύσει την κατάσταση αυτήν. Σε αυτά ακριβώς τα πλαίσια εγγράφεται η οδηγία για τη μετάθεση του βάρους της αποδείξεως.

Το Συμβούλιο ασπάζεται το στόχο της πρότασης οδηγίας, δεδομένου ότι επιτρέπει την ενιαία εφαρμογή της νομολογίας του Δικαστηρίου στα κράτη μέλη. Με αυτό το πνεύμα εξέτασε την πρόταση και την τροποποίησή της όπως του υπεβλήθησαν από την Επιτροπή. Έκρινε, εντούτοις, ότι σε ορισμένα σημεία οφείλει να διαχωρίσει την άποψή του. Οι σχετικοί λόγοι θα αναλυθούν για εκάστη των περιπτώσεων κατωτέρω.

2. Κατά τη διάρκεια του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Άμστερνταμ (16 και 17 Ιουνίου 1997), το Ηνωμένο Βασίλειο εξεδήλωσε την πρόθεσή του να προσχωρήσει στις κοινωνικές διατάξεις της νέας συνθήκης και να υιοθετήσει τις οδηγίες που ήδη έχουν εκδοθεί ή που ενδέχεται να εκδοθούν προτού αρχίσει να ισχύει η νέα συνθήκη, δυνάμει της συμφωνίας για την κοινωνική πολιτική. Αφού συμφωνήθηκε ότι στο εξής το Ηνωμένο Βασίλειο θα καλείται να εκφράσει την άποψή του στις συζητήσεις που θα αφορούν ανάλογες νομικές πράξεις, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, η προεδρία και τα κράτη μέλη έκαναν ό,τι ήταν δυνατόν για να επιτευχθεί μια λύση με την οποία θα λαμβάνεται υπόψη η θέση του Ηνωμένου Βασιλείου ως προς το σχέδιο οδηγίας, τηρουμένων στο ακέραιο των διατάξεων του πρωτοκόλλου για την κοινωνική πολιτική και του εσωτερικού κανονισμού του Συμβουλίου.

2. Τροποποιήσεις που επέφερε το Συμβούλιο στην τροποποιημένη πρόταση της Επιτροπής

(Πλην δηλώσεως περί του αντιθέτου, οι παραπομπές γίνονται στα άρθρα της κοινής θέσης)

2.1. Προοίμιο (αιτιολογικές σκέψεις 15 και 20)

1. Κατά τη σύνοδο της 17ης Απριλίου 1997, το Συμβούλιο συμφώνησε να προστεθεί μια αιτιολογική σκέψη που να τονίζει ότι επιβάλλεται να ληφθούν υπόψη οι ιδιομορφίες των δικαιοδοτικών συστημάτων ορισμένων κρατών μελών σε συσχετισμό με το άρθρο 4 παράγραφος 3, το οποίο σε ορισμένες δυνητικές περιπτώσεις επιτρέπει παρέκκλιση από τη βασική αρχή της παραγράφου 1.

Εξ άλλου, το Συμβούλιο συμπλήρωσε την εν λόγω αιτιολογική σκέψη μνημονεύοντας την περίπτωση κατά την οποία ενδεχομένως θα συνάγεται ότι υπάρχει διακριτική μεταχείριση εάν ο εναγόμενος δεν μπορέσει να πείσει το δικαστήριο ή την αρμόδια αρχή ότι δεν παραβιάστηκε η αρχή της ίσης μεταχείρισης.

2. Η ελαφρώς τροποποιημένη διατύπωση που προτείνει η Επιτροπή για την τελευταία αιτιολογική σκέψη δεν περιέχει καμία αλλαγή ουσίας και γι' αυτό το Συμβούλιο αποφάσισε να μην την δεχθεί.

2.2. Αναφορά στην οικογενειακή κατάσταση (άρθρο 2 παράγραφος 1)

Το Συμβούλιο αν και συμμερίζεται τη μέριμνα της Επιτροπής να καταπολεμηθεί επίσης και η διακριτική μεταχείριση η ασκουμένη λόγω οικογενειακής κατάστασης ή οικογενειακών περιστάσεων, δεν έκρινε σκόπιμο, στα πλαίσια του ορισμού της βασικής αρχής, να γίνει εντός της εν προκειμένω οδηγίας συγκεκριμένη αναφορά - άρα και περιορισμός - σε αυτά τα δύο και μόνον παραδείγματα διακριτικής μεταχείρισης λόγω φύλου.

2.3. Ορισμός της «έμμεσης διάκρισης» (άρθρο 2 παράγραφος 2)

Το Συμβούλιο απομακρύνθηκε από τον ορισμό που δίνει η Επιτροπή για την «έμμεση διάκριση», μόνο στο βαθμό που δεν ενσωμάτωσε αυτούσιες τις εκφράσεις που χρησιμοποιεί το Δικαστήριο στις αποφάσεις του επί θεμάτων ίσης μεταχείρισης. Το Συμβούλιο τονίζει ωστόσο ότι όλα τα βασικά στοιχεία του ορισμού αυτής της έννοιας, όπως περιέχονταν στην αρχική πρόταση της Επιτροπής, έχουν περιληφθεί στο κείμενο που καθόρισε, ήτοι: η αναφορά σε εκ πρώτης όψεως ουδέτερα κριτήρια ή πρακτικές που θίγουν ένα σημαντικά υψηλότερο ποσοστό ατόμων ενός φύλου, εκτός εάν πρόκειται για ενδεδειγμένα ή αναγκαία κριτήρια ή πρακτικές και μπορούν να δικαιολογηθούν από αντικειμενικούς παράγοντες.

2.4. Πεδίο εφαρμογής: αναφορά σε ειδικές οδηγίες [άρθρο 3 παράγραφος 1 στοιχείο α)]

Προστίθεται μνεία της οδηγίας 96/24/ΕΚ περί γονικής αδείας, σύμφωνα με την τροποποιημένη πρόταση της Επιτροπής, το κείμενο όμως δεν περιέχει αναφορά στις οδηγίες 79/7/ΕΟΚ, 86/378/ΕΟΚ και 86/613/ΕΟΚ λόγω του ότι πολλές αντιπροσωπείες είχαν ενδοιασμούς για το αν θα πρέπει στην παρούσα φάση να συμπεριληφθεί στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας ο τομέας της κοινωνικής ασφάλισης.

Δεδομένου ότι οι οδηγίες 92/85/ΕΟΚ και 96/34/ΕΚ δεν αφορούν την εν στενή εννοία ίση μεταχείριση, αφού η μεν πρώτη αφορά την εφαρμογή μέτρων για τη βελτίωση της ασφάλειας και της υγείας των εγκύων, των λεχώνων ή των θηλαζουσών στον τόπο εργασίας, η δε δεύτερη τη γονική άδεια, θα πρέπει να διευκρινισθή ότι δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της παρούσας οδηγίας παρά μόνο στη δυνητική περίπωση διακριτικής μεταχείρισης λόγω φύλου.

2.5. Αναφορά στις μελλοντικές κοινοτικές διατάξεις [άρθρο 3 παράγραφος 1 στοιχείο β) της πρότασης της Επιτροπής]

Το Συμβούλιο δεν υιοθέτησε την πρόταση της Επιτροπής να αναφέρονται οι περιπτώσεις οι καλυπτόμενες από διατάξεις περί ίσης μεταχείρισης που ενδέχεται να εκδοθούν στο μέλλον, διότι κατά την κρίση του θα πρέπει σε κάθε μεμονωμένη περίπτωση να εκτιμάται κατά πόσον είναι σκόπιμο να γίνει αναφορά στις διατάξεις της οδηγίας περί βάρους της αποδείξεως.

2.6. Αναφορά στην έμμεση διάκριση (άρθρο 4 παράγραφος 1)

Το Συμβούλιο δεν έκρινε σκόπιμο να περιληφθούν οι λέξεις «όπως ορίζεται από το άρθρο 2» σε συνάρτηση με την αρχή της ίσης μεταχείρισης, δεδομένου ότι η αναφορά στην εν λόγω διάταξη συνάγεται ανεπιφύλακτα από το κείμενο του άρθρου 4.

Προκειμένου για το ή τα πραγματικά περιστατικά τα οποία θα πρέπει να ληφθούν υπόψη, η νομολογία του Δικαστηρίου έχει ήδη ερμηνεύσει την έκφραση «πραγματικά περιστατικά» ως δυναμένη να καλύψει ένα και μόνο περιστατικό κάποιας σημασίας.

Το άρθρο 2 της παρούσας οδηγίας αναφέρεται λεπτομερώς στην έμμεση διάκριση. Συνεπώς, ακόμη και αν η μορφή της διάκρισης περί της οποίας το άρθρο 4 παράγραφος 1 δεν προσδιορίζεται, εξυπακούεται ότι πρόκειται τόσο για την έμμεση όσο και για την άμεση διάκριση.

2.7. Ευεργέτημα της αμφιβολίας (άρθρο 4 παράγραφος 1)

Το Συμβούλιο δεν θέλησε να διευκρινίζεται ότι οιαδήποτε τυχόν αμφιβολία ερμηνεύεται υπέρ του ενάγοντος. Πράγματι, οι περισσότερες αντιπροσωπείες έκριναν ότι πρόκειται πρώτα απ' όλα για διάταξη του ποινικού δικαίου και ότι μια και οι ποινικές διαδικασίες εξαιρούνται ρητώς από το πεδίο εφαρμογής, δεν πρέπει να περιληφθεί 7 πολλώ μάλλον καθόσον το ευεργέτημα της αμφιβολίας ωφελεί εν γένει τον εναγόμενο, ενώ σύμφωνα με τα εν προκειμένω συμφραζόμενα θα έπρεπε να αποβαίνει υπέρ του ενάγοντος.

Τέλος, μια τέτοια διάταξη ενδέχεται να παρεμβαίνει στο πεδίο των εξουσιών του δικαστή. Όντως, εναπόκειται στον αρμόδιο δικαστή και μόνο σε αυτόν να αποφασίσει εάν τα αποδεικτικά στοιχεία που του έχουν υποβληθεί είναι πρόσφορα. Σε περίπτωση που κρίνει ότι τα αποδεικτικά αυτά στοιχεία δεν επαρκούν για να στοιχειοθετηθεί η απόδειξη, έχει το δικαίωμα να αποφασίσει εάν η υφισταμένη αμφιβολία θα αποβεί υπέρ του ενάγοντος ή όχι.

2.8. Περιπτώσεις στις οποίες δεν θα ισχύει η μετάθεση του βάρους της αποδείξεως (άρθρο 4 παράγραφος 3)

Ορισμένες διοικητικές διαδικασίες που ισχύουν σε κάποια κράτη μέλη προβλέπουν ότι μετά την κατάθεση της αγωγής, η πλευρά που θεωρεί εαυτήν θιγείσα δεν υποχρεούται να αποδείξει τα πραγματικά περιστατικά διότι η αποδεικτική διαδικασία είναι έργο της αρμόδιας δικαστικής αρχής. Συνεπώς, το Συμβούλιο προσθέτει την παράγραφο αυτή χάρη συνοχής και μόνο, δεδομένου ότι όταν εφαρμόζεται αυτός ο τύπος διαδικασιών η απόδειξη της διάκρισης δεν βαρύνει τους διαδίκους.

Εν πάση περιπτώσει, πρόκειται για περιορισμένες περιπτώσεις που αφορούν τις ιδιαίτερες διαδικασίες των νομικών συστημάτων ορισμένων κρατών μελών.

2.9. Διαδικασίες (άρθρο 5 της πρότασης της Επιτροπής)

Κατά τη γνώμη του Συμβουλίου, οι διατάξεις που προτείνει η Επιτροπή όσον αφορά την πληροφόρηση των διαδίκων περιττεύουν διότι, εφόσον το βάρος της αποδείξεως το φέρει πλέον ο εργοδότης, συνάγεται ότι εν πάση περιπτώσει αυτός ακριβώς υποχρεούται να προσκομίσει στο δικαστή όλα τα πρόσφορα στοιχεία που επιτρέπουν να αποδειχθεί ότι δεν παραβίασε την αρχή της ίσης μεταχείρισης.

2.10. Αναφορά στις θετικές δράσεις (άρθρο 7)

Το Συμβούλιο έκρινε ότι η συγκεκριμένη αναφορά στα μέτρα θετικής δράσης που περιέχεται στην τροποποιημένη πρόταση της Επιτροπής δεν έχει θέση στα πλαίσια αυτά, πολλώ μάλλον διότι το ζήτημα αυτό σχετίζεται με την πρόταση που έχει υποβάλει στο Συμβούλιο η Επιτροπή προκειμένου να δοθεί συνέχει στην απόφαση του Δικαστηρίου επί της υπόθεσης Kalanke.

2.11. Ημερομηνία εφαρμογής (άρθρο 7 παράγραφος 1)

Για ορισμένα κράτη μέλη, η 1η Ιανουαρίου του 2000 που προβλεπόταν αρχικά είναι πρόωρη ως ημερομηνία και ως εκ τούτου δεν μπορεί να γίνει δεκτή. Πράγματι, οι εσωτερικές διαδικασίες οι απαραίτητες για τη μεταφορά της οδηγίας του τύπου αυτού στο εσωτερικό δίκαιο είναι συχνά περίπλοκες, ειδικά διότι απαιτούν αλλεπάλληλες διαβουλεύσεις, πράγμα που αποτελεί λόγο για μεγαλύτερη προθεσμία εφαρμογής.

2.12. Έκθεση για την εφαρμογή (άρθρο 7 παράγραφος 3)

Οι διατάξεις οι σχετικές με την εφαρμογή της οδηγίας τροποποιήθηκαν όπως εισηγήθηκε η Επιτροπή με την τροποποιημένη πρότασή της, ώστε να προβλέπεται ότι η Επιτροπή θα υποβάλει έκθεση στο Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας, δύο έτη μετά την ημερομηνία εφαρμογής της. Το Συμβούλιο δεν έκρινε σκόπιμο να επαναλαμβάνεται συστηματικά και ανά τριετία η ενέργεια αυτή. Το κείμενο της κοινής θέσης του Συμβουλίου εκφράζει άλλωστε επί του σημείου αυτού την άποψη που έχει ήδη γίνει δεκτή στην οδηγία 86/378/ΕΟΚ (ΕΕ L 225/42 της 12. 8. 1986), άρθρο 12 παράγραφος 2.

3. Τροπολογίες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου

3.1. Τροπολογίες του Κοινοβουλίου που αποδέχθηκε η Επιτροπή

Στην τροποποιημένη πρότασή της, η Επιτροπή περιέλαβε, είτε αυτούσιες είτε ελαφρώς τροποποιημένες, τις τροπολογίες αριθ. 4, 6, 7, 8, 9, 12, 14, 17, 19 και 20.

Από πλευράς του, το Συμβούλιο έκανε δεκτές τις ακόλουθες τροπολογίες:

- τροπολογία αριθ. 4, υπό μορφή αυτόνομης αιτιολογικής σκέψης (αιτιολογική σκέψη 10),

- τροπολογία αριθ. 9 (βλέπε τίτλο ΙΙΙ σημείο 2.4 της ανά χείρας αιτιολογικής έκθεσης),

- τροπολογία αριθ. 12 εν μέρει (βλέπε τίτλο ΙΙΙ σημείο 2.6 της ανά χείρας αιτιολογικής έκθεσης),

- τροπολογία αριθ. 14,

- τροπολογία αριθ. 20 εν μέρει (βλέπε τίτλο ΙΙΙ σημείο 2.12 της ανά χείρας αιτιολογικής έκθεσης).

Αντιθέτως, το Συμβούλιο δεν αποδέχθηκε τις ακόλουθες τροπολογίες:

- τροπολογία αριθ. 6 (βλέπε τίτλο ΙΙΙ σημείο 2.1 παράγραφος 2 της ανά χείρας αιτιολογικής έκθεσης),

- τροπολογία αριθ. 7 (βλέπε τίτλο ΙΙΙ σημείο 2.2 της ανά χείρας αιτιολογικής έκθεσης),

- τροπολογία αριθ. 8 (βλέπε τίτλο ΙΙΙ σημείο 2.3 της ανά χείρας αιτιολογικής έκθεσης),

- τροπολογία αριθ. 17 (βλέπε τίτλο ΙΙΙ σημείο 2.10 της ανά χείρας αιτιολογικής έκθεσης),

- τροπολογία αριθ. 19 (βλέπε τίτλο ΙΙΙ σημείο 2.11 της ανά χείρας αιτιολογικής έκθεσης).

3.2. Τροπολογίες του Κοινοβουλίου που δεν αποδέχθηκε η Επιτροπή

Η Επιτροπή δεν αποδέχθηκε στην τροποποιημένη της πρόταση τις τροπολογίες αριθ. 2, 3, 5, 10, 11, 13, 15, 16 και 18.

IV. ΠΡΟΣΘΕΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΚΟΙΝΗ ΘΕΣΗ

Κατά τον καθορισμό της κοινής του θέσης, το Συμβούλιο ζήτησε από την Επιτροπή να αναπτύξει, με την έκθεση που οφείλει να υποβάλει σύμφωνα με το άρθρο 8, και το ζήτημα ωσαύτως του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας. Ζήτησε, επίσης, να λαμβάνεται δεόντως υπόψη στα πλαίσια αυτά η νομολογία του Δικαστηρίου η σχετική με όλους τους συναφείς τομείς της κοινωνικής πολιτικής οι οποίοι άπτονται της γενικής αρχής της ίσης μεταχείρισης.