Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ετήσια Επισκόπηση της Ανάπτυξης 2019»

(πρόσθετη γνωμοδότηση)

[COM(2018) 770 final]

(2020/C 47/18)

Εισηγήτρια: η κ. Anne DEMELENNE

Απόφαση του Προεδρείου της ΕΟΚΕ 14.5.2019 Νομική βάση Άρθρο 32 παράγραφος 1 του Εσωτερικού Κανονισμού και άρθρο 29 παράγραφος Α των διατάξεων εφαρμογής του Εσωτερικού Κανονισμού Πρόσθετη γνωμοδότηση Αρμόδιο τμήμα Οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή Υιοθετήθηκε από το τμήμα 17.10.2019 Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια 30.10.2019 Σύνοδος ολομέλειας υπ’ αριθ. 547 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) 140/3/6

Προοίμιο

Η παρούσα γνωμοδότηση αποτελεί μέρος ενός συνόλου δύο γνωμοδοτήσεων παρακολούθησης, που αφορούν αντιστοίχως την ετήσια επισκόπηση της ανάπτυξης [COM(2018) 770 final] και τη σύσταση σχετικά με την οικονομική πολιτική της ζώνης του ευρώ [COM(2018) 759 final]. Στόχος είναι η επικαιροποίηση και περαιτέρω ανάπτυξη των προηγούμενων προτάσεων της ΕΟΚΕ (1), λαμβανομένων υπόψη των πρόσφατων εξελίξεων και των οικονομικών προβλέψεων για την ΕΕ και την ευρωζώνη, καθώς και των διαφόρων εκθέσεων και συστάσεων που έχουν δημοσιευτεί στα πλαίσια του τρέχοντος Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Το συγκεκριμένο σύνολο γνωμοδοτήσεων συνιστά τη συνολική συμβολή της κοινωνίας των πολιτών της ΕΕ στην οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική πολιτική για τον προσεχή κύκλο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, που θα δρομολογηθεί τον Νοέμβριο του 2019. Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Συμβούλιο να λάβουν υπόψη τη συμβολή αυτή στην προσεχή «φθινοπωρινή δέσμη μέτρων» για το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο και στην επακόλουθη διοργανική διαδικασία λήψης αποφάσεων.

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Η παρούσα γνωμοδότηση συμπληρώνει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής (ΕΟΚΕ) σχετικά με την ετήσια επισκόπηση της ανάπτυξης για το 2019. Λαμβάνει υπόψη τις ειδικές ανά χώρα συστάσεις (ΣΑΧ) ( 2 ) , την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο και τις αντίστοιχες συστάσεις του Συμβουλίου. Ακόμη, καλύπτει αναλυτικότερα ορισμένα οικονομικά και κοινωνικά ζητήματα που αφορούν το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο του 2019.

1.2. Το επενδυτικό χάσμα στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) δεν έχει ακόμη καλυφθεί. Εξακολουθούν να απαιτούνται δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις, καθώς και δαπάνες για κατάρτιση και εκπαίδευση (ξεκινώντας από την προσχολική εκπαίδευση), προκειμένου να βελτιωθεί η ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων. Φέτος, οι ειδικές ανά χώρα συστάσεις δίνουν έμφαση στις επενδύσεις, πράγμα θετικό. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στις παραγωγικές επενδύσεις και στις επενδύσεις σε κοινωνικές υποδομές, ώστε να δοθεί προτεραιότητα στη βιώσιμη ανάπτυξη, καθώς και στα μέτρα υλοποίησης του πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων.

1.3. Τα κράτη μέλη πρέπει να εντείνουν τις προσπάθειές τους όσον αφορά τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Ειδικότερα, όσον αφορά τις χώρες με πλεονασματικό ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, η χαμηλή συμμόρφωση των κρατών μελών με τη διαδικασία μακροοικονομικών ανισορροπιών πρέπει να αντιμετωπιστεί για λόγους οικονομικής και πολιτικής σταθερότητας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στη ζώνη του ευρώ. Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για την ανισορροπία μεταξύ, αφενός, των γενικών καθολικών συστάσεων όσον αφορά σημαντικούς τομείς όπως οι επενδύσεις, ο κοινωνικός τομέας και η κλιματική αλλαγή και, αφετέρου, των συγκεκριμένων ποσοτικοποιημένων στρατηγικών στόχων που απορρέουν από τους δημοσιονομικούς κανόνες.

1.4. Η παρούσα συγκυρία των πολύ χαμηλών επιτοκίων έδωσε την ευκαιρία απελευθέρωσης πόρων στους εθνικούς προϋπολογισμούς, χάρη στη μείωση των δαπανών που αφορούν τόκους κρατικών ομολόγων. Τους πόρους αυτούς, τα κράτη μέλη θα πρέπει να τους αξιοποιήσουν για την αύξηση των υλικών, ψηφιακών και περιβαλλοντικών επενδύσεών τους, καθώς και των δαπανών για κατάρτιση και ανάπτυξη δεξιοτήτων και προσόντων, οι οποίες θα πρέπει να θεωρούνται ως επενδύσεις στο ανθρώπινο δυναμικό και όχι ως κόστος.

1.5. Όσον αφορά τον τομέα των κοινωνικών ανά χώρα συστάσεων, θετική είναι και η αναβάθμιση του ρόλου του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων καθώς και του κοινωνικού πίνακα αποτελεσμάτων. Η ΕΟΚΕ παροτρύνει την Επιτροπή να συνεχίσει και να αναπτύξει περαιτέρω την προσέγγιση αυτή κατά τους προσεχείς κύκλους του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Σε περίπτωση οικονομικής επιβράδυνσης τα επόμενα χρόνια, είναι σημαντικό οι θετικοί στόχοι της κοινωνικής πολιτικής να κατέχουν στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο κεντρικό και ισότιμο ρόλο με τους υπόλοιπους μακροοικονομικούς και δημοσιονομικούς στόχους.

1.6. Η κλιματική αλλαγή αποτέλεσε κεντρικό ζήτημα το προηγούμενο έτος και ενδέχεται να ληφθεί περισσότερο υπόψη στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο. Οι ανά χώρα συστάσεις για τον κύκλο του επόμενου έτους πρέπει να περιλαμβάνουν περισσότερες συστάσεις για την αντιμετώπιση της υπαρξιακής απειλής της κλιματικής αλλαγής: τουλάχιστον μία ανά κράτος μέλος.

1.7. Η φορολογία πρέπει να ευνοεί τις παραγωγικές επενδύσεις και τις δαπάνες στην πραγματική οικονομία. Τα φορολογικά έσοδα δεν θα πρέπει να επικεντρώνονται σε πηγές που συνδέονται με την εργασία και τη βιώσιμη κατανάλωση.

1.7.1. Η χρηματιστικοποίηση ορισμένων τμημάτων της ευρωπαϊκής οικονομίας επέφερε υπερβολικά βάρη για τις επιχειρήσεις που δημιουργούν απασχόληση, παράγουν προστιθέμενη αξία και αυξάνουν τα αποθέματα πραγματικού κεφαλαίου, αλλά και για τους υπαλλήλους τους. Η ΕΟΚΕ ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διερευνήσει τη δυνατότητα χρήσης του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου για να ενισχυθεί το σύνολο της αξίας για τα ενδιαφερόμενα μέρη και όχι μόνον η αξία για τους μετόχους.

1.7.2. Οι φετινές ανά χώρα συστάσεις περιελάμβαναν, για πολλά κράτη μέλη, συστάσεις για την ενίσχυση του κοινωνικού διαλόγου. Για να τονωθεί η συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων, θα ήταν σκόπιμο να θεσπιστούν ελάχιστα πρότυπα για τη διαβούλευση των εθνικών κυβερνήσεων με τους εθνικούς κοινωνικούς εταίρους σε διάφορα στάδια του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου.

1.7.3. Η πολιτική της Επιτροπής σε θέματα δημόσιων περιουσιακών στοιχείων θα πρέπει να διέπεται από την αρχή ότι αποκλείονται από την ιδιωτικοποίηση τα στοιχεία εκείνα που είναι στρατηγικής σημασίας ή τα οποία ο δημόσιος τομέας μπορεί να διαχειριστεί καλύτερα, καθώς και ότι η ιδιωτικοποίηση δεν θα πρέπει να επιφέρει καθαρή ζημία στο κράτος λόγω πώλησης σε περιόδους δυσμενούς οικονομικής συγκυρίας.

2. Πλαίσιο: οι προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο 2019 και τις ειδικές ανά χώρα συστάσεις

2.1. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τα κράτη μέλη σημείωσαν τουλάχιστον σχετική πρόοδο όσον αφορά 40 % των οικείων ανά χώρα συστάσεων. Σε μια πολυετή προοπτική, σε πάνω από τα δύο τρίτα των ανά χώρα συστάσεων σημειώθηκε «κάποια πρόοδος» ( 3 ) . Αν και ο βαθμός εφαρμογής είναι υψηλός όσον αφορά τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, πρόοδος έχει σημειωθεί και στην προώθηση της δημιουργίας θέσεων εργασίας με συμβάσεις αορίστου χρόνου και στην αντιμετώπιση του κατακερματισμού της αγοράς εργασίας. Ωστόσο, η εφαρμογή παραμένει περιορισμένη και πολύ αργή σε τομείς που έχουν καίρια σημασία για τη διόρθωση των μακροοικονομικών ανισορροπιών ( 4 )

2.2. Οι ειδικές ανά χώρα συστάσεις του 2019 βασίζονται στα πορίσματα των εκθέσεων ανά χώρα για το 2019 και δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στις επενδύσεις, με τουλάχιστον μία σύσταση για επενδύσεις σε κάθε κράτος μέλος.

2.3. Όσον αφορά τις μακροοικονομικές προοπτικές, η αβεβαιότητα δεν μειώθηκε. Η αναμενόμενη αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση και οι παγκόσμιοι «εμπορικοί πόλεμοι» που προκαλούν οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν σταθερά να ενέχουν κινδύνους για δυσμενέστερες εξελίξεις στην οικονομική ανάπτυξη και στην απασχόληση στο εγγύς μέλλον. Παρά το χαμηλό συνολικό ποσοστό ανεργίας που παρατηρείται σε σχέση με τις δύο τελευταίες δεκαετίες, πολλές χώρες δεν έχουν επανέλθει στα προ κρίσης επίπεδα απασχόλησης. Ο ρυθμός αύξησης του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕγχΠ) αναμένεται φέτος να φτάσει μόλις το 1,4 % στο σύνολο της ΕΕ και το 1,2 % στην ευρωζώνη ( 5 ) . Το διοικητικό συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) διαπίστωσε πρόσφατα ( 6 ) ότι ο πληθωρισμός συνεχίζει να υστερεί σε σχέση με την επιδίωξή της (πλησίον αλλά κάτω του 2 % σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα) και ότι, συνεπώς, η δημοσιονομική πολιτική θα πρέπει να διαδραματίσει τον ρόλο της στη στήριξη της ανάπτυξης της ευρωζώνης και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

3. Γενικές παρατηρήσεις σχετικά με τις συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

3.1. Επενδύσεις

Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει και υποστηρίζει σθεναρά την ειδική εστίαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην αύξηση των επενδύσεων στις φετινές ανά χώρα εκθέσεις και συστάσεις. Στο παρελθόν, η ΕΟΚΕ έχει καλέσει επανειλημμένα τα κράτη μέλη και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να δώσουν μεγαλύτερη έμφαση στην αύξηση των δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων και, συνεπώς, εκφράζει την ικανοποίησή της για την υιοθέτηση μίας από τις συστάσεις της. Παράλληλα, οι επενδύσεις πρέπει να είναι παραγωγικές και βιώσιμες, ενώ θα πρέπει να αποφεύγονται οι κερδοσκοπικές επενδύσεις σε χρηματοοικονομικά προϊόντα και ακίνητα.

3.1.1. Οι επενδυτικοί στόχοι των ανά χώρα συστάσεων δεν είναι πολύ συγκεκριμένοι, διότι η Επιτροπή έχει ως πρακτική να θέτει ευρύτερους στόχους. Ωστόσο, με τον τρόπο αυτό παραμένουν οι ανισορροπίες, δεδομένου ότι οι δημοσιονομικοί στόχοι είναι πολύ συγκεκριμένοι, σύμφωνα με τα όσα ορίζουν οι Συνθήκες. Παραμένει ασαφές με ποιον τρόπο μπορούν να επιτευχθούν οι επενδυτικοί στόχοι σε χώρες που δεσμεύονται αυστηρά από τις απαιτήσεις του συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης. Ως εκ τούτου, όπως και σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις, η ΕΟΚΕ συνιστά να δοθεί σημαντικότερος ρόλος στις επενδύσεις, με την εισαγωγή χρυσού κανόνα στο ευρωπαϊκό δημοσιονομικό πλαίσιο ( 7 )

3.1.2. Το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο χρειάζεται να δώσει μεγαλύτερη έμφαση στη βιώσιμη ανάπτυξη με γνώμονα τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών για το 2030. Τούτο αντικατοπτρίζεται και στο αίτημα της ΕΟΚΕ υπέρ μιας ετήσιας επισκόπησης της βιώσιμης ανάπτυξης ( 8 ) . Οι επενδύσεις σε υποδομές πρέπει να είναι οικολογικές, κοινωνικές και να επικεντρώνονται στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, όπως εξάλλου προβλέπει η νέα Επιτροπή. Τούτο θα πρέπει να αντικατοπτρίζεται ακόμη εντονότερα στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την έμφαση που δίνεται στις επενδύσεις στις φετινές ανά χώρα συστάσεις, και προτείνει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στο Συμβούλιο να αξιολογήσουν κατά πόσον οι συστάσεις ανά χώρα πρέπει να περιλαμβάνουν τουλάχιστον έναν συγκεκριμένο φιλόδοξο στόχο ανά κράτος μέλος όσον αφορά την ουσιαστική μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, έως ότου αντιμετωπιστεί η ενδεχομένως καταστροφική κλιματική πρόκληση. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ επικροτεί το γεγονός ότι, στο πλαίσιο του προγράμματος αγοράς στοιχείων ενεργητικού (asset purchase programme – APP) του ιδιωτικού τομέα, η ΕΚΤ πραγματοποίησε επενδύσεις σε πράσινα ομόλογα και θεωρεί ότι η ΕΚΤ θα πρέπει να συνεχίσει και να διευρύνει τη δέσμευση αυτή όταν θα επανεκκινήσει τις καθαρές αγορές και κατά τη φάση επανεπένδυσης του προγράμματος APP.

3.1.3. Όσον αφορά τις συγκεκριμένες επενδυτικές ανάγκες, η ΕΟΚΕ ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να καταρτίσουν συγκεκριμένο σχέδιο για την αύξηση των ιδιωτικών και δημόσιων επενδύσεων, προκειμένου να καλυφθούν κενά που έχουν διαπιστωθεί σε τομείς σημαντικούς για την εξασφάλιση του οικονομικού και κοινωνικού μέλλοντος της Ευρώπης και τη διαφύλαξη της ανταγωνιστικότητάς της έναντι της Κίνας και των Ηνωμένων Πολιτειών, όπως, λόγου χάρη, επενδύσεις στις τεχνολογίες των πληροφοριών (ΤΠ) και στην τεχνητή νοημοσύνη (έρευνα, ανάπτυξη, καθώς και υποδομές ΤΠ). Εξάλλου, στις επενδύσεις αυτές θα πρέπει να περιληφθούν και οι αναγκαίες δαπάνες στους τομείς της εκπαίδευσης, της επαγγελματικής κατάρτισης, της βελτίωσης των προσόντων και της κινητικότητας, καθώς και η προώθηση της εξοικονόμησης ενέργειας στους τομείς της βιομηχανίας και των μεταφορών, π.χ. με την περαιτέρω ανάπτυξη και χρήση του σιδηροδρομικού δικτύου. Οι συγκεκριμένες δαπάνες θα πρέπει να λαμβάνουν μεγαλύτερη στήριξη, χάρη στη συμβολή των διαρθρωτικών ταμείων. Αυτό θα μπορούσε να βοηθήσει στην ανταγωνιστικότητα και την αντιμετώπιση της έλλειψης εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού, η οποία αναγνωρίζεται στο σύνολο της ΕΕ ως ένα από τα εμπόδια για τις επενδύσεις ( 9 )

3.1.4. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι υπάρχουν περιθώρια για πιο συγκεκριμένους στόχους και στρατηγικές προτεραιότητες όσον αφορά την επίτευξη των γενικών στόχων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Ενώ οι δείκτες της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» ήταν υπερβολικά συνοπτικοί, οι ευρείες προτεραιότητες που συμφωνήθηκαν από το Συμβούλιο πρέπει να λάβουν συγκεκριμένη μορφή και να επεκταθούν σε άλλους τομείς πολιτικής. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ ζητεί από το Συμβούλιο και την Επιτροπή να αναπτύξουν μια μακροπρόθεσμη στρατηγική για το 2030, η οποία θα πρέπει να αντικατοπτρίζεται στις ανά χώρα συστάσεις του 2020 ( 10 ) . Αυτή η μακροπρόθεσμη στρατηγική θα πρέπει να περιλαμβάνει ένα όραμα για μια οικονομία ευημερίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, πράγμα που προϋποθέτει υψηλότερες επενδύσεις σε παραγωγικές δραστηριότητες, σε καλύτερη εκπαίδευση, προσόντα, ικανότητες και κατάρτιση, σε κοινωνική προστασία, υγεία και εξοικονόμηση ενέργειας, σε οικονομικά προσιτή στέγαση και στην προώθηση της ισότητας ανδρών και γυναικών.

3.2. Ανισορροπίες ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών

3.2.1. Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει με ικανοποίησή ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επικεντρώνεται στις χώρες με πλεόνασμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, καθώς πρόκειται για μείζον μακροοικονομικό πρόβλημα της ευρωζώνης και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ενώ οι πρώην ελλειμματικές χώρες έχουν εξαλείψει τα ελλείμματά τους, οι χώρες με πλεόνασμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών παραμένουν απρόθυμες να αναλάβουν ουσιαστική πολιτική δράση για την αύξηση της εγχώριας ζήτησης, όπως αύξηση των δημοσίων επενδύσεων, αύξηση των μισθών, αύξηση των δημοσίων δαπανών ή μείωση των φόρων, προκειμένου να μειωθούν τα πλεονάσματα. Ο καλύτερος τρόπος μείωσης των φόρων είναι η μετατόπιση της φορολόγησης από την εργασία και τον φόρο προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ) προς άλλες πηγές φορολογικών εσόδων. Ωστόσο, κάθε ενδεχόμενη μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης της εργασίας δεν θα πρέπει να αφορά τις εισφορές κοινωνικής ασφάλισης, δεδομένου ότι τούτες αποτελούν σημαντικό οικονομικό στοιχείο για τα συστήματα υγείας, τα συνταξιοδοτικά συστήματα, τα συστήματα ασφάλισης ατυχημάτων, ασφάλισης ανεργίας και άλλες μορφές κοινωνικής προστασίας.

3.2.2. Δεδομένης της συνεχιζόμενης απροθυμίας των πλεονασματικών χωρών να αυξήσουν δεόντως τη δική τους εγχώρια ζήτηση, οι χώρες με ελλειμματικό ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών πάσχουν από έλλειψη ζήτησης. Η διαδικασία μακροοικονομικών ανισορροπιών (ΔΜΑ) διευκολύνει την ανάδειξη του προβλήματος, αλλά δεν διαθέτει εργαλεία επιβολής. Ως εκ τούτου, η εφαρμογή των ανά χώρα συστάσεων είναι ιδιαίτερα αδύναμη όσον αφορά τις συστάσεις που εξαρτώνται από τη διαδικασία μακροοικονομικών ανισορροπιών ( 11 ) . Η ΕΟΚΕ καλεί το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να συντονίσει μακροοικονομική στρατηγική για την αύξηση της εγχώριας ζήτησης στις χώρες με πλεονασματικό ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, έτσι ώστε να μειωθούν τα εθνικά πλεονασματικά ισοζύγια τρεχουσών συναλλαγών, εξαιτίας των οποίων είναι πλεονασματικό και το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών της ευρωζώνης. Στο πλαίσιο της στρατηγικής αυτής, οι χώρες με πλεονασματικό ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών πρέπει να δεσμευτούν αξιόπιστα να μειώσουν τα πλεονάσματά τους κατά τρόπο μόνιμο και βιώσιμο.

3.2.3. Καθώς, με τις πρόσφατες διαπραγματεύσεις, διαμορφώθηκε πιο συγκεκριμένα το δημοσιονομικό μέσο για την ευρωζώνη, είναι πλέον προφανές ότι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο απέτυχε να συμφωνήσει ως προς έναν ουσιαστικό προϋπολογισμό της ευρωζώνης με σταθεροποιητική λειτουργία. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για το γεγονός ότι, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το μακροοικονομικό πλαίσιο είναι ανεπαρκές για την αντιμετώπιση μιας μελλοντικής κρίσης σε περίπτωση δυσμενέστερων εξελίξεων για την οικονομική ανάπτυξη. Η ΕΟΚΕ ζητεί από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να προετοιμάσει μια αποτελεσματική δημοσιονομική αντίδραση από τα κράτη μέλη σε μια πιθανή ύφεση, σε συνδυασμό με μια αντίδραση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας σε επίπεδο νομισματικής πολιτικής.

3.3. Δημοσιονομική πολιτική, δημόσιο χρέος και φόροι

3.3.1. Η επαναξιολόγηση κινδύνου των κρατικών ομολόγων κατά τη διάρκεια της κρίσης της ευρωζώνης εισήγαγε έναν επιπλέον συντελεστή απόκλισης. Οι κυβερνήσεις με χαμηλότερα ποσοστά ανάπτυξης και υψηλότερο αρχικό χρέος πρέπει να πληρώνουν υψηλότερα επιτόκια για το δημόσιο χρέος τους, με βάση τις ενίοτε ανακριβείς εκτιμήσεις της δημοσιονομικής τους κατάστασης από τις χρηματαγορές. Η προσπάθεια να ανασυσταθούν τα δημοσιονομικά αποθέματα πρόωρα, ή με πιο απλά λόγια, η περικοπή των δαπανών και η αύξηση των φόρων, όπως προτάθηκε από την Επιτροπή για τα κράτη μέλη με υψηλότερο χρέος, κινδυνεύει να μειώσει εκ νέου τη θετική δυναμική του ιδιωτικού τομέα και την ανεπαρκή ακόμη ανάπτυξη σε ορισμένα κράτη μέλη. Ο καθορισμός υποχρεωτικής πορείας για τη δημοσιονομική προσαρμογή των χωρών με μικρότερα δημοσιονομικά περιθώρια, αλλά η διατύπωση απλών συστάσεων για τις χώρες με μεγαλύτερα δημοσιονομικά περιθώρια, ενέχει τον κίνδυνο ο συνολικός δημοσιονομικός προσανατολισμός της ευρωζώνης να μην είναι αρκετά επεκτατικός ώστε να περιορίσει τα σημαντικά πλεονάσματα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών της ευρωζώνης.

3.3.2. Υπό το φως της επαναξιολόγησης του ρόλου του δημόσιου χρέους σε καιρούς χαμηλών επιτοκίων, την οποία διενεργούν επιφανείς εμπειρογνώμονες επί του θέματος ( 12 ) , η ΕΟΚΕ προτρέπει το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να εξετάσει κατά πόσον το ισχύον δημοσιονομικό πλαίσιο αποτέλεσε τροχοπέδη για τις αναγκαίες δημόσιες επενδύσεις καθώς και τις κρατικές δαπάνες για σκοπούς αύξησης της παραγωγικότητας, όπως η εκπαίδευση, η βελτίωση των δεξιοτήτων, η διά βίου μάθηση, η ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και η κοινωνική προστασία ( 13 ) . Όπως ανήγγειλε στη δέσμη μέτρων του Σεπτεμβρίου, η ΕΚΤ θα διατηρήσει τα επιτόκια σε πολύ χαμηλά επίπεδα στο άμεσο μέλλον. Τα τελευταία χρόνια, η πολιτική αυτή έχει ήδη οδηγήσει σε μείωση των κυβερνητικών δαπανών για τόκους. Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να αξιοποιήσουν τους πόρους που θα απελευθερωθούν για να αυξήσουν τις επενδύσεις.

3.3.3. Ο τρόπος υπολογισμού του παραγωγικού χάσματος από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ο οποίος αποτελεί τη βάση για τον καθορισμό της κατάλληλης δημοσιονομικής πολιτικής, θεωρείται όλο και περισσότερο ως προκυκλικός από τους εμπειρογνώμονες ( 14 ) . Αντί να πραγματοποιεί ανεξάρτητη μέτρηση της μέγιστης δυνητικής παραγωγής μιας οικονομίας μέσω του αριθμού των ανέργων και της έλλειψης κεφαλαίων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στηρίζει τις εκτιμήσεις της σε υπερβολικά μεγάλο βαθμό στις προηγούμενες επιδόσεις ( 15 ) . Κατά συνέπεια, μια αντικυκλική δημοσιονομική πολιτική, σε θετική και αρνητική συγκυρία, καθίσταται αδύνατη όταν οι χώρες ακολουθούν τους κανόνες του συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης. Η ΕΟΚΕ συνιστά στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, από κοινού με τα κράτη μέλη, να αξιολογήσουν τη διαδικασία που εφαρμόζουν για τον υπολογισμό του παραγωγικού χάσματος με βάση τα εν λόγω πορίσματα.

3.3.4. Η έλλειψη συνολικής ζήτησης, σε συνδυασμό με μια δυσμενή μετατόπιση της παραγωγικής δομής της οικονομίας σε ό,τι αφορά τις εξαγωγές, συνέβαλε στην αδύναμη οικονομική ανάπτυξη στις χώρες που δεν μπόρεσαν να επωφεληθούν όσο ήταν αναμενόμενο από την οικονομική ανάπτυξη τα τελευταία χρόνια. Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να λάβουν υπόψη τους προβληματισμούς βιομηχανικής στρατηγικής και βιομηχανικής πολιτικής στην Ευρωπαϊκή Ένωση για τον επόμενο κύκλο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου.

3.3.5. Όπως περιγράφεται σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ, ο επιθετικός φορολογικός σχεδιασμός και η φοροδιαφυγή πρέπει να αποτρέπονται από τα κράτη μέλη και να δίνεται έμφαση στη φορολογική δικαιοσύνη και στη χρηματοδότηση των κρατικών δαπανών.

3.3.6. Η χρηματιστικοποίηση της οικονομίας έχει ως αποτέλεσμα την αδικαιολόγητη επιρροή ενός μικρού αριθμού χρηματοπιστωτικών παραγόντων σε μεγάλες επιχειρήσεις και στον δημόσιο τομέα, με επιδίωξη βραχυπρόθεσμων κερδών και πρόσθετων αμοιβών αντί της κάλυψης των μακροπρόθεσμων αναγκών των επιχειρήσεων, των εργαζομένων τους και των περιοχών στις οποίες δραστηριοποιούνται ( 16 ) . Η ΕΟΚΕ ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διερευνήσει τη δυνατότητα χρήσης του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου για να ενισχυθεί η αξία για τα ενδιαφερόμενα μέρη έναντι της αξίας για τους μετόχους. Σε όποια κράτη μέλη χρειάζεται, το φορολογικό σύστημα θα πρέπει να αναπροσανατολιστεί ώστε να προωθούνται οι πραγματικές υλικές, ψηφιακές και βιώσιμες επενδύσεις, καθώς και οι επενδύσεις σε ανθρώπινο δυναμικό, και να διαμορφώνονται αντικίνητρα για τις επενδύσεις καθαρά χρηματοοικονομικού και κερδοσκοπικού χαρακτήρα. Ειδικότερα, οι στρεβλώσεις στο φορολογικό σύστημα που προωθούν και ανταμείβουν οικονομικά κατά τρόπο αδικαιολόγητο την ιδέα της αξίας για τους μετόχους θα πρέπει να επισημαίνονται στις ανά χώρα συστάσεις και να διατυπώνεται σχετική σύσταση μεταρρύθμισης.

3.4. Ευρωπαϊκός πυλώνας κοινωνικών δικαιωμάτων

3.4.1. Η ΕΟΚΕ επικροτεί και υποστηρίζει τη μετατόπιση των συστάσεων πολιτικής, που δίνουν πλέον έμφαση στον κοινωνικό διάλογο, την εκπαίδευση, τις δεξιότητες και την κατάρτιση, την υγεία και την κοινωνική προστασία. Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει την Επιτροπή να συνεχίσει και να αναπτύξει περαιτέρω την προσέγγιση αυτή κατά τους επόμενους κύκλους του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, ιδίως όσον αφορά το θέμα επαρκών κατώτατων μισθών που να προκύπτουν από υπεύθυνη διαπραγμάτευση με τους κοινωνικούς εταίρους και να κατοχυρώνονται από τον νόμο και τις εθνικές συλλογικές συμβάσεις.

3.4.2. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει δώσει ιδιαίτερη προσοχή στον τρόπο με τον οποίο τα κράτη μέλη υλοποιούν τις διάφορες πτυχές του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει την ιδιαίτερη προστιθέμενη αξία που δημιουργεί η εισαγωγή των δεικτών του κοινωνικού πίνακα αποτελεσμάτων· οι δείκτες αυτοί αναδεικνύουν τις κοινωνικές εξελίξεις και τη σύγκλιση μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ και αποτελούν την απαραίτητη αντιστάθμιση στην παραδοσιακή εστίαση σε ζητήματα οικονομίας και οικονομικών. Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει την Επιτροπή, αφενός, να συνεχίσει να συνεκτιμά και να διευρύνει τη σημασία του πυλώνα στο πλαίσιο των ειδικών ανά χώρα συστάσεων και, αφετέρου, να εξετάσει το ενδεχόμενο διαμόρφωσης νέων δεικτών του κοινωνικού πίνακα αποτελεσμάτων, για παράδειγμα σχετικά με τις συλλογικές διαπραγματεύσεις.

3.4.3. Η μισθολογική σύγκλιση μεταξύ χωρών υπήρξε πολύ πιο αργή απ’ ό,τι είχαν προβλέψει οι Ευρωπαίοι ηγέτες και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με αποτέλεσμα την αύξηση των μεταναστευτικών ροών προς τις χώρες και τις περιφέρειες με περισσότερη απασχόληση και υψηλότερους μισθούς. Κατ’ αρχήν, η εν λόγω ροή εργαζομένων προς τις χώρες με καλύτερες επιδόσεις συνιστά καίριο μηχανισμό προσαρμογής στο εσωτερικό της ευρωπαϊκής νομισματικής ένωσης. Ωστόσο, λόγω των αργών ρυθμών της σύγκλισης μισθών και συνθηκών διαβίωσης, οι μεταναστευτικές ροές ήταν πιο σημαντικές από τις προβλέψεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μετανάστευσε ένα διόλου ευκαταφρόνητο μερίδιο του πληθυσμού σε ενεργό ηλικία, πράγμα που μεσοπρόθεσμα μπορεί να δημιουργήσει πρόβλημα στις ενδιαφερόμενες χώρες, εάν δεν επιστρέψουν οι μετανάστες. Συνεπώς, απαιτείται ταχύτερη πραγματική σύγκλιση μισθών και συνθηκών διαβίωσης μεταξύ των χωρών της ΕΕ και της ευρωπαϊκής νομισματικής ένωσης. Η ΕΟΚΕ ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να υποβάλει λεπτομερή έκθεση σχετικά με την πραγματική σύγκλιση και να προσαρμόσει τις στρατηγικές συστάσεις της προς τα κράτη μέλη και την Ένωση στο σύνολό της, ώστε να εξασφαλιστεί μια πραγματική σύγκλιση.

3.4.4. Στην εισαγωγή της ετήσιας επισκόπησης της ανάπτυξης για το 2019, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χαιρετίζει το γεγονός ότι η ανάπτυξη επανήλθε σε όλα τα κράτη μέλη. Ωστόσο, οι θετικοί ρυθμοί αύξησης του ΑΕγχΠ δεν σημαίνουν απαραίτητα και ανοδική κοινωνική σύγκλιση. Ένα από τα εργαλεία για την επίτευξη αυτού του στόχου είναι οι συλλογικές διαπραγματεύσεις. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή να συμπεριλάβει στον κοινωνικό πίνακα αποτελεσμάτων δείκτες που να αξιολογούν τις συλλογικές διαπραγματεύσεις.

3.4.5. Για την εφαρμογή των συστάσεων που θα προκύψουν από τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων απαιτείται επαρκής χρηματοδότηση. Θα ήταν σκόπιμο να διευκρινίζεται με ποιον τρόπο μπορούν να υλοποιηθούν οι στόχοι του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, ιδίως στις χώρες που δεσμεύονται αυστηρά από τις απαιτήσεις του συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης. Σύμφωνα με προτάσεις που είχε παρουσιάσει σε προηγούμενη γνωμοδότησή της ( 17 ) , η ΕΟΚΕ συνιστά στο Συμβούλιο και στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να μεριμνήσουν για τη διαθεσιμότητα πόρων, κυρίως στο πλαίσιο των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων (ΕΔΕΤ) και άλλων ταμείων της ΕΕ, ώστε να συμπληρώνεται η χρηματοδότηση που επιτυγχάνεται με εθνικούς ιδιωτικούς και δημόσιους πόρους. Η αύξηση των δημόσιων επενδύσεων στα κράτη μέλη θα μπορούσε να αυξηθεί με την εφαρμογή ενός «χρυσού κανόνα» για τις δημόσιες επενδύσεις με κοινωνικό σκοπό, ο οποίος θα προσέδιδε μεγαλύτερη ευελιξία στους δημοσιονομικούς κανόνες. Χρειάζεται επίσης εναντίωση σε κάθε τυχόν μείωση του προϋπολογισμού της Ένωσης που θα είχε ως αποτέλεσμα μείωση των πόρων που εκχωρούνται για την υλοποίηση των στόχων του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων. Θα πρέπει επίσης να βελτιωθεί το επενδυτικό σχέδιο για την Ευρώπη, που στηρίζεται από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων (ΕΤΣΕ), λαμβανομένων υπόψη των επικρίσεων που διατύπωσε τον Ιανουάριο του 2019 το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, το οποίο τονίζει ότι η υποτιθέμενη επίδρασή του επί των επενδύσεων είναι υπερτιμημένη ( 18 )

3.5. Όσον αφορά το περιεχόμενο των ανά χώρα συστάσεων στον κοινωνικό τομέα, μια ευρύτερη θεώρηση από τη θέσπιση του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου έως σήμερα δείχνει ότι, για τα κράτη μέλη με χαμηλό επίπεδο ανάπτυξης και υψηλότερο δημόσιο χρέος, διατυπώθηκαν συστάσεις που ενθαρρύνουν την κοινωνική υποβάθμιση ( 19 ) . Σε γενικές γραμμές, προτεραιότητα δίνεται στους μακροοικονομικούς στόχους ( 20 ) . Δεδομένης της αβέβαιης οικονομικής προοπτικής, η ΕΟΚΕ προτρέπει το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να διασφαλίσει ότι κατά τα επόμενα έτη, θα αποδοθεί υψηλότερη προτεραιότητα στους θετικούς στόχους κοινωνικής πολιτικής και, ως εκ τούτου, ίση προτεραιότητα με τους άλλους στόχους, ακόμη και σε περιόδους οικονομικής κρίσης.

3.5.1. Η εξασφάλιση καλής ποιότητας απασχόλησης εξακολουθεί να αποτελεί πρόκληση. Οι ατυπικές μορφές απασχόλησης, όπως η προσωρινή απασχόληση, οι συμβάσεις με πολύ μειωμένο ωράριο, η υπεργολαβία ή η εργασία σε πλατφόρμες, έχουν επεκταθεί τα τελευταία δέκα χρόνια σε πολλά κράτη μέλη. Ενώ οι ικανότητες των εργαζομένων και το επίπεδο σπουδών έχουν αυξηθεί, η ποιότητα των προσφερόμενων θέσεων εργασίας έχει υποβαθμιστεί σε πολλές χώρες. Ας αναφερθεί ως παράδειγμα η αύξηση, σε ορισμένες χώρες, των εργαζομένων που αναγκάζονται να δεχτούν προσωρινές συμβάσεις ή συμβάσεις μερικής απασχόλησης, λόγω της απουσίας μόνιμων θέσεων εργασίας πλήρους απασχόλησης, σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat ( 21 ) . Ενίοτε, οι εν λόγω μορφές απασχόλησης ενδέχεται να εξυπηρετούν τους εργαζόμενους, συχνά όμως δεν συμβαίνει αυτό, ενώ οι νέες μορφές απασχόλησης θέτουν και ζητήματα σχετικά με τη διά βίου μάθηση για τους προσωρινούς εργαζόμενους και τους εργαζόμενους με επισφαλείς θέσεις εργασίας. Η ΕΟΚΕ ζητεί από τα κράτη μέλη να υιοθετήσουν εγκαίρως μέτρα προστασίας των εργαζομένων και της κοινωνικής ασφάλισης, σε ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο, ώστε να προσαρμοστούν στις αναδυόμενες μορφές απασχόλησης και σε ένα όλο και πιο επισφαλές περιβάλλον εργασίας.

3.5.2. Η κοινωνική οικονομία διαδραματίζει ολοένα σημαντικότερο ρόλο στην οικονομία ( 22 ) . Λόγω της πολυμορφίας της (συνεταιρισμοί, ταμεία αλληλασφάλισης, ενώσεις, ιδρύματα, κοινωνικές επιχειρήσεις), η κοινωνική οικονομία διαθέτει ένα μεγάλο δυναμικό συμβολής στην τόνωση της οικονομικής ανάπτυξης και στην αύξηση της απασχόλησης στην Ευρώπη, καθώς και σημαντικής συνεισφοράς στην κοινωνική συνοχή στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Δυστυχώς, η Ένωση δεν έχει αναπτύξει το κατάλληλο νομικό πλαίσιο για την αξιοποίηση αυτού του δυναμικού εντός της εσωτερικής αγοράς. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να συμπεριλάβει το θέμα αυτό στις προτεραιότητες της επόμενης θητείας της.

3.5.3. Η αύξηση των δημόσιων και των εταιρικών δαπανών για την εκπαίδευση μπορεί να συμβάλει στην καταπολέμηση της ανεργίας στη σύγχρονη και τη μελλοντική ψηφιακή κοινωνία, την κοινωνία της βιομηχανίας και των υπηρεσιών, που απαιτεί προσωπικό υψηλής ειδίκευσης. Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να αξιοποιήσουν τα ευρωπαϊκά ταμεία ώστε να εξασφαλίσουν τον αναπροσανατολισμό του εργατικού δυναμικού τους προς την ψηφιακή εποχή.

3.5.4. Όπου αυτό δικαιολογείται στο εθνικό πλαίσιο, μπορεί να είναι χρήσιμος ένας ποιοτικός αναπροσανατολισμός προς επαγγελματική εκπαίδευση υψηλής ποιότητας, εκτός τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Η υπερβολικά στενή εστίαση στον αριθμό των πτυχιούχων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, όπως συμβαίνει στους δείκτες εκπαίδευσης του κοινωνικού πίνακα αποτελεσμάτων, ενδέχεται να παρουσιάζει μια ανακριβή συνολική εικόνα. Η ΕΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να εξετάσουν κατά πόσον η εκπαιδευτική επιτυχία μπορεί να μετρηθεί καλύτερα στον κοινωνικό πίνακα αποτελεσμάτων, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός αυτό.

3.6. Συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων

3.6.1. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την πρόθεση της Επιτροπής να εμβαθύνει τον διάλογο με τους κοινωνικούς εταίρους και την κοινωνία των πολιτών, συμπεριλαμβανομένων των φορέων αλληλεγγύης, των μη κυβερνητικών οργανώσεων (ΜΚΟ), των πανεπιστημίων και των οργανώσεων καταναλωτών, με σκοπό την περαιτέρω ενθάρρυνση της εφαρμογής των ειδικών ανά χώρα συστάσεων, κυρίως μέσω επισκέψεων στα κράτη μέλη και διμερών και πολυμερών συζητήσεων.

3.6.2. Στο πλαίσιο αυτό, η τακτική άτυπη ανταλλαγή και ροή πληροφοριών μπορεί να βελτιωθεί. Η εκ των προτέρων ενημέρωση των κοινωνικών εταίρων πριν από τις σημαντικές συνεδριάσεις —έτσι ώστε να εξασφαλίζεται η παραγωγική ανταλλαγή απόψεων— εφαρμόζεται κυρίως σε ζητήματα της αγοράς εργασίας και της κοινωνικής ένταξης αλλά όχι σε ζητήματα προϋπολογισμού και φορολογίας. Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει την Επιτροπή να προβεί σε έγκαιρο και πιο ουσιαστικό και εποικοδομητικό διάλογο με τους κοινωνικούς εταίρους, εκτός των τυπικά απαιτούμενων επίσημων διαδικασιών.

3.6.3. Η έγκαιρη και ουσιαστική συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο μπορεί να βελτιωθεί, όπως ορθά παρατήρησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ( 23 ) . Ενώ το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο λειτουργεί ικανοποιητικά στο ευρωπαϊκό επίπεδο και σε ορισμένα κράτη μέλη, αυτό δεν ισχύει για όλες τις χώρες. Η ΕΟΚΕ επικροτεί τις συστάσεις για την ενίσχυση του κοινωνικού διαλόγου που απευθύνονται προς τα διάφορα κράτη μέλη στις ειδικές ανά χώρα συστάσεις, και ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να τις εφαρμόσουν.

3.6.4. Η έγκαιρη πρόσβαση σε ουσιαστική πληροφόρηση και οι έγκαιρες διαβουλεύσεις, η σοβαρή δέσμευση των κυβερνήσεων και η ικανότητα των κοινωνικών εταίρων αποτελούν θέματα που επηρεάζουν τις διαβουλεύσεις με τους κοινωνικούς εταίρους σε εθνικό επίπεδο, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Η ΕΟΚΕ συνιστά τη θέσπιση ελάχιστων προτύπων για τη διαβούλευση των εθνικών κυβερνήσεων με τους εθνικούς κοινωνικούς εταίρους σε διάφορα στάδια της διαδικασίας του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Σε αυτό περιλαμβάνεται η αναφορά και αιτιολόγηση των ενδεχόμενων αποκλίσεων των κυβερνητικών επιλογών από τις προτάσεις των κοινωνικών εταίρων. Η συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων πρέπει επίσης να διασφαλίζεται σε κάθε παρακολούθηση που αξιολογεί την εφαρμογή των προτάσεων.

4. Ειδικές συστάσεις

4.1. Όσον αφορά τη συζήτηση στο Συμβούλιο σχετικά με τη σκοπιμότητα της διεύρυνσης του πεδίου εφαρμογής του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου για την κάλυψη ζητημάτων κοινωνικής και οικονομικής συνοχής, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει σθεναρά την απόφαση να συμπεριληφθούν τα ζητήματα αυτά στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο ( 24 ) . Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να συνεχίσουν και να διευρύνουν την πορεία αυτή κατά τα επόμενα έτη, έτσι ώστε να περιλαμβάνεται και η αντιμετώπιση της κλιματικής πρόκλησης. Επίσης, η ΕΟΚΕ επικροτεί το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο διότι καλεί τα κράτη μέλη να βασιστούν στον κοινωνικό πίνακα αποτελεσμάτων, στον δείκτη επιδόσεων απασχόλησης και στον δείκτη επιδόσεων κοινωνικής προστασίας για την καθοδήγηση των προσπαθειών τους για σύγκλιση.

4.2. Στέγαση

4.2.1. Σε ορισμένα κράτη μέλη, οι τιμές των ακινήτων αυξήθηκαν τα τελευταία έτη. Τα ενοίκια σε ορισμένες μεγάλες και μεσαίες πόλεις έχουν αυξηθεί τόσο πολύ που απορροφούν όλο και πιο σημαντικό μερίδιο του εισοδήματος. Μολονότι δεν είναι η μόνη αιτία, αυτό συνδέεται με τα χαμηλά επιτόκια, καθώς ο πιο άμεσος αντίκτυπος της νομισματικής πολιτικής παρατηρείται στην αγορά στέγης. Τα βασικά επιτόκια της ΕΚΤ θα παραμείνουν στα σημερινά τους (ή σε χαμηλότερα) επίπεδα έως ότου διαπιστωθεί ότι ο πληθωρισμός συγκλίνει σθεναρά προς τον στόχο της (επίπεδο πλησίον, σε επαρκή βαθμό, αλλά κάτω του 2 %, εντός του χρονικού ορίζοντα προβολής) ( 25 ) . Επιπλέον, η άνοδος των ενοικίων επιδεινώνει το πρόβλημα της έλλειψης στέγης. Η έλλειψη δεδομένων καθιστά δύσκολη την προσεκτική παρακολούθηση της εξέλιξης της κατάστασης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να βελτιώσουν τη συλλογή δεδομένων για τους αστέγους με στόχο την καλύτερη παρακολούθηση του αριθμού, της κατανομής και των συνθηκών διαβίωσης των αστέγων στην Ένωση.

4.2.2. Για τη βελτίωση του ενεργειακού και κλιματικού ισοζυγίου των κατοικιών και των λοιπών κτιρίων, θα μπορούσε να τροποποιηθεί το φορολογικό σύστημα και να δοθούν από τις κυβερνήσεις των κρατών μελών και άλλα κίνητρα όσον αφορά την ενεργειακή αναβάθμιση και τις ενεργειακά αποδοτικές νέες κατασκευές.

4.3. Άλλες μεταρρυθμίσεις

4.3.1. Σε πολλές χώρες, οι μεμονωμένες μεταρρυθμίσεις που περιλαμβάνονται στις ανά χώρα συστάσεις ενέχουν τον κίνδυνο επιδείνωσης των κοινωνικών και οικονομικών ανισοτήτων. Οι μεταρρυθμίσεις του συνταξιοδοτικού συστήματος δεν πρέπει να οδηγούν σε φτώχεια των ηλικιωμένων.

4.3.2. Τα στοιχεία εκείνα που είναι στρατηγικής σημασίας ή τα οποία ο δημόσιος τομέας μπορεί να διαχειριστεί καλύτερα θα πρέπει να εξαιρούνται από την ιδιωτικοποίηση των δημόσιων περιουσιακών στοιχείων· ακόμη, η ιδιωτικοποίηση δεν θα πρέπει να επιφέρει καθαρή ζημία στο κράτος λόγω πώλησης σε περιόδους δυσμενούς οικονομικής συγκυρίας. Κατ’ αρχήν, οι βασικές δημόσιες υπηρεσίες παρέχονται με τον πλέον αποτελεσματικό τρόπο από το κράτος, δεδομένου ότι δεν απαιτείται η ύπαρξη κέρδους που αυξάνει το κόστος. Στις περιπτώσεις που η ποιότητα και η χρηματοδότηση των δημόσιων υπηρεσιών δεν ανταποκρίνονται στα πρότυπα που επιθυμούν οι πολίτες, θα πρέπει να βελτιωθεί η διοικητική ικανότητα αποτελεσματικής παροχής αυτών των υπηρεσιών και να παρασχεθεί η απαραίτητη χρηματοδότηση. Αυτό δεν αποκλείει τη δυνατότητα των χωρών να επιτρέψουν συμπράξεις δημόσιου-ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ), ειδικά προσαρμοσμένες για συγκεκριμένες υπηρεσίες σε μια δεδομένη συγκυρία. Στις περιπτώσεις αυτές, οι εν λόγω ΣΔΙΤ πρέπει να εξυπηρετούν το δημόσιο συμφέρον. Ιδιαίτερα στις αγορές μονοπωλίου ή ολιγοπωλίων, οι ΣΔΙΤ δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται από ομάδες συμφερόντων για την αποκόμιση εσόδων με χρέωση υψηλότερων από το απαιτούμενο τιμολογίων ή με την παράλειψη των αναγκαίων για τη διατήρηση της ποιότητας επενδύσεων.

4.3.3. Μια καλά σχεδιασμένη βιομηχανική πολιτική που εξυπηρετεί τις ανάγκες της χώρας μπορεί να βελτιώσει την ανάπτυξη, την παραγωγικότητα, την ευημερία και την απασχόληση. Η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη για ευρεία συζήτηση και συγκεκριμένη δράση σχετικά με μια βιομηχανική στρατηγική σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο, η οποία θα υποστηρίζεται από επαρκείς χρηματοδοτικούς πόρους και θα υπερβαίνει την απλή προσαρμογή του ευρωπαϊκού δικαίου περί ανταγωνισμού προκειμένου να επιτρέπονται περισσότερες συγχωνεύσεις μεταξύ πολυεθνικών επιχειρήσεων.

Βρυξέλλες, 30 Οκτωβρίου 2019. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Luca JAHIER

(1) Γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ με θέμα «Ετήσια Επισκόπηση της Ανάπτυξης 2019» (ΕΕ C 190 της 5.6.2019, σ. 24), και σχετικά με την οικονομική πολιτική της ζώνης του ευρώ, (ΕΕ C 159 της 10.5.2019, σ. 49).

(2) COM(2019) 500 final.

(3) COM(2019) 500 final, σ. 3-4.

(4) Ευσταθίου K. και Wolff G., «Is the European Semester effective and useful?» (Είναι αποτελεσματικό και χρήσιμο το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο;), 2018.

(5) Θερινές οικονομικές προβλέψεις 2019 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

(6) Mario Draghi, πρόεδρος της ΕΚΤ, Συνέντευξη Τύπου – Εισαγωγική δήλωση, Φρανκφούρτη, 12 Σεπτεμβρίου 2019.

(7) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Ετήσια επισκόπηση της ανάπτυξης 2019», σημείο 3.9.8 (ΕΕ C 190 της 5.6.2019, σ. 24).

(8) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Ετήσια επισκόπηση της ανάπτυξης 2019», σημείο 1.7 (ΕΕ C 190 της 5.6.2019, σ. 24).

(9) Investment report 2018/2019 – Retooling Europe’s economy (Έκθεση για τις επενδύσεις 2018/2019 – Επανεξοπλισμός της ευρωπαϊκής οικονομίας), Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων.

(10) Σύμφωνα με τη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με τίτλο «Το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο και η πολιτική συνοχής - Προς μια νέα ευρωπαϊκή στρατηγική μετά το 2020» (ΕΕ 353 της 18.10.2019, σ. 39).

(11) «What drives national implementation of EU policy recommendations?» (Παράγοντες που επηρεάζουν την εφαρμογή των συστάσεων ενωσιακής πολιτικής), Έγγραφο εργασίας του Bruegel, τεύχος 04.

(12) Blanchard O., «Public Debt and Low Interest Rates» (Δημόσιο χρέος και χαμηλά επιτόκια), Ιανουάριος 2019, και συζήτηση στη Γερμανία που δρομολόγησε ο Michael Hüther με θέμα τον εθνικό κανόνα του «φρένου στο χρέος», IW Policy Paper 3/19.

(13) «Germany's even larger than expected fiscal surpluses: Is there a link with the constitutional debt brake?» (Τα δημοσιονομικά πλεονάσματα της Γερμανίας είναι ακόμη υψηλότερα από τα αναμενόμενα: Ποιος ο ρόλος του συνταγματικού φρένου στο χρέος;), Bruegel.

(14) «The campaign against “nonsense” output gaps» (Η εκστρατεία κατά των ανόητων παραγωγικών κενών), Bruegel.

(15) «Why Hysteria Over the Italian Budget Is Wrong-Headed» (Γιατί η υστερία σχετικά με τον ιταλικό προϋπολογισμό είναι λανθασμένη).

(16) Vatteville É., στο περιοδικό Management & Avenir, 2008/4 (Νo 18), σ. 88-103.

(17) ΕΕ C 262 της 25.7.2018, σ. 1.

(18) Ειδική έκθεση αριθ. 03/2019: Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων: ανάγκη περαιτέρω ενεργειών για να θεωρηθεί απολύτως επιτυχημένο.

(19) Copeland P. και Daly M., «The European Semester and EU Social Policy» (Το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο και η κοινωνική πολιτική της ΕΕ), 2018.

(20) Degryse C. και Pochet P., «European social dynamics: a quantitative approach» (Ευρωπαϊκή κοινωνική δυναμική: μια ποσοτική προσέγγιση), 2018.

(21) Βάση δεδομένων της Eurostat, «lfsa_eppgai» και «lfsa_etgar».

(22) Οι φορείς και οι επιχειρήσεις της κοινωνικής οικονομίας στην Ευρώπη συνίστανται σε πάνω από 2,8 εκατομμύρια οργανώσεις, απασχολούν 13,6 εκατομμύρια άτομα και αντιπροσωπεύουν το 8 % του ΑΕγχΠ της ΕΕ.

(23) Σχέδιο κοινής έκθεσης της Επιτροπής και του Συμβουλίου για την απασχόληση, σ. 15.

(24) Συμπεράσματα του Συμβουλίου για την ετήσια επισκόπηση της ανάπτυξης και την κοινή έκθεση για την απασχόληση του 2019, 15 Μαρτίου 2019, σ. 7.

(25) Mario Draghi, πρόεδρος της ΕΚΤ, Συνέντευξη Τύπου – Εισαγωγική δήλωση, Φρανκφούρτη, 12 Σεπτεμβρίου 2019.