ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ XXXη Έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού 2000

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Εισαγωγή

Στατιστικές σχετικά με τη δραστηριότητα της Επιτροπής στον τομέα της εφαρμογής της κοινοτικής νομοθεσίας ανταγωνισμού το 2000

Ένθετο 1: Η Ευρωπαϊκή Ημερίδα Ανταγωνισμού στη Λισσαβώνα και στο Παρίσι

I - Περιοριστικές συμφωνίες και καταχρήσεις δεσπόζουσας θέσης: άρθρα 81 και 82. κρατικά μονοπώλια και μονοπωλιακά δικαιώματα: άρθρα 31 και

A - Ο εκσυγχρονισμός του γενικού νομοθετικού και ερμηνευτικού πλαισίου

1. Θέσπιση νέων κανόνων ανταγωνισμού από την Επιτροπή στον τομέα των κάθετων περιορισμών

2. Θέσπιση νέων κανόνων ανταγωνισμού από την Επιτροπή στον τομέα των συμφωνιών οριζόντιας συνεργασίας

2.1. Εισαγωγή

2.2. Οι κανονισμοί απαλλαγής κατά κατηγορία

2.3. Οι κατευθυντήριες γραμμές

3. Πρόταση νέου κανονισμού εφαρμογής των άρθρων 81 και 82 της συνθήκης ΕΚ

3.1. Αποτελεσματικότερη εφαρμογή της νομοθεσίας

3.2. Ρύθμιση της σχέσης μεταξύ των άρθρων 81 και 82, και των εθνικών νομοθεσιών ανταγωνισμού

3.3. Συνεργασία στο πλαίσιο του δικτύου μεταξύ της Επιτροπής και των εθνικών αρχών ανταγωνισμού

3.4. Ενίσχυση της συνεργασίας με τα εθνικά δικαστήρια

3.5. Εξασφάλιση ικανοποιητικού επιπέδου ασφάλειας δικαίου για τις επιχειρήσεις

3.6. Πορεία της νομοθετικής διαδικασίας

B - Εφαρμογή των άρθρων 81, 82 και

1. Άρθρο

1.1. Καρτέλ

1.2. Άλλες μορφές συμφωνιών

1.2.1. Συμμαχίες μεταξύ αεροπορικών εταιρειών

1.2.2. Συμφωνίες διανομής

1.2.3. Περιβαλλοντικές συμφωνίες

2. Άρθρα 82 και

Ένθετο 2: Οι συνέπειες της πολιτικής ανταγωνισμού για τους καταναλωτές

Γ - Μελέτη ανά τομέα

1. Βασικές βιομηχανές, καταναλωτικά και επενδυτικά αγαθά

1.1. Αυτοκίνητα οχήματα

1.1.1. Εφαρμογή του κανονισμού απαλλαγής το 2000 : περιπτώσεις παράβασης

1.1.2. Γενική αξιολόγηση της εφαρμογής του κανονισμού

1.1.3. Διαρθρωτική εξέλιξη του τομέα

1.2. Καύσιμα κινητήρων

2. Βιομηχανίες δικτύου

2.1. Αέριο

2.2. Ηλεκτρική ενέργεια

2.3. Τηλεπικοινωνίες

2.3.1. Ενοποίηση των οδηγιών ελευθέρωσης

2.3.2. Έκτη έκθεση σχετικά με την εφαρμογή των οδηγιών

2.3.3. Ανακοίνωση σχετικά με την τηλεφωνία μέσω του Internet

2.3.4. Έλεγχος της εφαρμογής των οδηγιών

2.3.5. Ανακοίνωση και τομεακή έρευνα σχετικά με την αδεσμοποίητη πρόσβαση στον τοπικό βρόχο

2.3.6. Αρχικά πορίσματα της τομεακής έρευνας σχετικά με τις μισθωμένες γραμμές

2.3.7. Τομεακή έρευνα σχετικά με την περιαγωγή

2.3.8. Εξέταση μεμονωμένων υποθέσεων βάσει των άρθρων 81 και

2.3.9. Εξέταση υποθέσεων βάσει του κανονισμού περί συγκεντρώσεων

2.4. Ταχυδρομικές υπηρεσίες

2.4.1. Πρόταση της Επιτροπής με στόχο το περαιτέρω άνοιγμα της αγοράς

2.4.2. Παρακολούθηση της συμφωνίας REIMS II

2.4.3. Παρακράτηση και επιπλέον χρέωση διασυνοριακού ταχυδρομείου

2.4.4. Δέματα εμπορίου δι'αλληλογραφίας

2.4.5. Νέες ταχυδρομικές υπηρεσίες

2.5. Αεροπορικές μεταφορές

2.5.1. Συμμαχίες

2.5.2. Αερολιμένες

2.5.3. Συστήματα κρατήσεων

2.6. Θαλάσσιες μεταφορές

2.6.1. Απαλλαγή κατά κατηγορία των κοινοπραξιών ναυτιλιακών εταιρειών τακτικών γραμμών

2.6.2. Κοινοπραξία Grand Alliance

2.6.3. FETTCSA

2.7. Σιδηροδρομικές μεταφορές

Ένθετο 3: Υπηρεσίες γενικού συμφέροντος στην Ευρώπη και ανταγωνισμός

3. Υπηρεσίες

3.1. Χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες

3.2. Η κοινωνία της πληροφορίας και το Διαδίκτυο

Ένθετο 4: Εμπόριο Β2Β βάσει του Διαδικτύου και ηλεκτρονικές αγορές συναλλαγών B2B

3.3. Μέσα μαζικής ενημέρωσης

3.4. Ελεύθερα επαγγέλματα

3.5. Αθλητισμός

Δ - Στατιστικά στοιχεία

II - Έλεγχος των συγκεντρώσεων

A - Εισαγωγή

Ένθετο 5: Η απλοποιημένη διαδικασία

B - Εφαρμογή του κριτηρίου της δεσπόζουσας θέσης

1. Aτομική δεσπόζουσα θέση

Ένθετο 6: MCI WorldCom / Sprint

2. Συλλογική δεσποζουσα θεση

3. Δυνητικός ανταγωνισμός

Γ - Διορθωτικά μετρα

Δ - Συνεργασία

1. Συνεργασία με τα κράτη μέλη

2. Η διεθνής διάσταση του ελέγχου των συγκεντρώσεων

2.1. Συνεργασία με τις ΗΠΑ και τον Καναδά

2.2. Συνεργασία με τις χώρες της ΕΖΕΣ και τις Υποψήφιες Χώρες

E - Άλλες διαδικασίες

1. Πρόστιμα. άρθρα 14-15 του κανονισμού περί συγκεντρώσεων

2. Πρόληψη της παρεμπόδισης των διασυνοριακών συγκεντρώσεων. άρθρο 21 του κανονισμού περί συγκεντρώσεων

ΣΤ - Στατιστικά στοιχεία

III - Κρατικές ενισχύσεις

A - Γενική πολιτική

1. Εκσυγχρονισμός του ελέγχου των ενισχύσεων

2. Αύξηση της διαφάνειας

3. Ενισχύσεις για την προστασία του περιβάλλοντος

B - Έννοια τησ κρατικής ενίσχυσης

1. Προέλευση των πόρων

2. Το προσποριζόμενο στην οικεία επιχείρηση πλεονέκτημα

3. Ο ειδικός χαρακτήρας ενός μέτρου

4. Συνέπειες στις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών

Γ - Εξέταση του συμβιβάσιμου των ενισχύσεων με την κοινή αγορά

1. Οριζόντιες ενισχύσεις

1.1. Μικρομεσαίες επιχειρήσεις

1.2. Ενισχύσεις στην έρευνα και ανάπτυξη

1.3. Απασχόληση και επαγγελματική εκπαίδευση

1.4. Περιβάλλον

1.5. Ενισχύσεις διάσωσης και αναδιάρθρωσης

2. Περιφερειακές ενισχύσεις

3. Τομεακές ενισχύσεις

3.1. Τομείς που υπάγονται σε ειδικό καθεστώς

3.1.1. Ναυπηγική βιομηχανία

3.1.2. Βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα

3.1.3. Βιομηχανία άνθρακα

3.1.4. Αυτοκινητοβιομηχανία

3.1.5. Βιομηχανία συνθετικών ινών

3.1.6. Μεταφορές

3.1.6.1. Εσωτερικές πλωτές μεταφορές

3.1.6.2. Αερομεταφορές

3.1.6.3. Οδικές μεταφορές

3.1.6.4. Συνδυασμένες μεταφορές και σιδηροδρομικές μεταφορές

3.1.6.5. Θαλάσσιες μεταφορές

3.1.7. Γεωργία

3.1.8. Αλιεία

3.2. Ειδικοί τομείς μη υποκείμενοι σε ειδικούς κανόνες

3.2.1. Δημόσια υγεία

3.2.2. Χρηματοπιστωτικός τομέας

3.2.3. Εξαιρετικές περιστάσεις

Δ - Διαδικαστικά ζητήματα

1. Δικαιώματα των τρίτων μερών

2. Ανάκτηση των ενισχύσεων

Ένθετο 7: Κρατική ενίσχυση στον όμιλο Magefesa - Ανάκτηση της ενίσχυσης

3. Προστασία της εύλογης προσδοκίας

4. Μη εκτέλεση προηγούμενης απόφασης της Επιτροπής

5. Υποχρέωση της Επιτροπής για κίνηση διαδικασίας

6. Υποχρέωση προηγούμενης κοινοποίησης

7. Άλλες διατάξεις της συνθήκης

E - Στατιστικά στοιχεία

IV - Διεθνείς δραστηριότητες

A - Διεύρυνση

1. Διαπραγματεύσεις για την προσχώρηση

2. Πρόοδος όσον αφορά την ευθυγράμμιση των κανόνων ανταγωνισμού

3. Εκτελεστικοί Κανόνες στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών συμφωνιών

4. Παράταση της εφαρμογής του άρθρου 87, παράγραφος 3, στοιχείο α) δυνάμει των ευρωπαϊκών συμφωνιών

5. Τεχνική βοήθεια προς τις υποψήφιες χώρες

6. Τουρκία

B - Διμερής συνεργασία

1. Ηνωμένες Πολιτείες

2. Καναδάς

3. Ιαπωνία

4. Άλλες χώρες ΟΟΣΑ και ΕΟΧ

5. Μεσογειακές χώρες

6. Νότια Αμερική

7. Ρωσία, Ουκρανία, Μολδαβία και λοιπά ΝΑΚ

Γ - Πολυμερής συνεργασία

1. ΠΟΕ: Εμπόριο και πολιτική ανταγωνισμού

2. ΟΟΣΑ

3. UNCTAD

4. Διεθνές φόρουμ για τον ανταγωνισμό

V - Προοπτικές για το 2001

1. Νομοθετική και κανονιστική δραστηριότητα

2. Ελεγκτικό έργο

3. Συγκεντρώσεις

4. Κρατικές ενισχύσεις

5. Διεθνείς δραστηριότητες

Παράρτημα - Υποθέσεις αναλυόμενες στην έκθεση

Εισαγωγή

Στατιστικές σχετικά με τη δραστηριότητα της Επιτροπής στον τομέα της εφαρμογής της κοινοτικής νομοθεσίας ανταγωνισμού το 2000

Ένθετο 1: Η Ευρωπαϊκή Ημερίδα Ανταγωνισμού στη Λισσαβώνα και στο Παρίσι

I - Περιοριστικές συμφωνίες και καταχρήσεις δεσπόζουσας θέσης: άρθρα 81 και 82. κρατικά μονοπώλια και μονοπωλιακά δικαιώματα: άρθρα 31 και

A - Ο εκσυγχρονισμός του γενικού νομοθετικού και ερμηνευτικού πλαισίου

1. Θέσπιση νέων κανόνων ανταγωνισμού από την Επιτροπή στον τομέα των κάθετων περιορισμών

2. Θέσπιση νέων κανόνων ανταγωνισμού από την Επιτροπή στον τομέα των συμφωνιών οριζόντιας συνεργασίας

2.1. Εισαγωγή

2.2. Οι κανονισμοί απαλλαγής κατά κατηγορία

2.3. Οι κατευθυντήριες γραμμές

3. Πρόταση νέου κανονισμού εφαρμογής των άρθρων 81 και 82 της συνθήκης ΕΚ

3.1. Αποτελεσματικότερη εφαρμογή της νομοθεσίας

3.2. Ρύθμιση της σχέσης μεταξύ των άρθρων 81 και 82, και των εθνικών νομοθεσιών ανταγωνισμού

3.3. Συνεργασία στο πλαίσιο του δικτύου μεταξύ της Επιτροπής και των εθνικών αρχών ανταγωνισμού

3.4. Ενίσχυση της συνεργασίας με τα εθνικά δικαστήρια

3.5. Εξασφάλιση ικανοποιητικού επιπέδου ασφάλειας δικαίου για τις επιχειρήσεις

3.6. Πορεία της νομοθετικής διαδικασίας

B - Εφαρμογή των άρθρων 81, 82 και

1. Άρθρο

1.1. Καρτέλ

1.2. Άλλες μορφές συμφωνιών

1.2.1. Συμμαχίες μεταξύ αεροπορικών εταιρειών

1.2.2. Συμφωνίες διανομής

1.2.3. Περιβαλλοντικές συμφωνίες

2. Άρθρα 82 και

Ένθετο 2: Οι συνέπειες της πολιτικής ανταγωνισμού για τους καταναλωτές

Γ - Μελέτη ανά τομέα

1. Βασικές βιομηχανές, καταναλωτικά και επενδυτικά αγαθά

1.1. Αυτοκίνητα οχήματα

1.1.1. Εφαρμογή του κανονισμού απαλλαγής το 2000 : περιπτώσεις παράβασης

1.1.2. Γενική αξιολόγηση της εφαρμογής του κανονισμού

1.1.3. Διαρθρωτική εξέλιξη του τομέα

1.2. Καύσιμα κινητήρων

2. Βιομηχανίες δικτύου

2.1. Αέριο

2.2. Ηλεκτρική ενέργεια

2.3. Τηλεπικοινωνίες

2.3.1. Ενοποίηση των οδηγιών ελευθέρωσης

2.3.2. Έκτη έκθεση σχετικά με την εφαρμογή των οδηγιών

2.3.3. Ανακοίνωση σχετικά με την τηλεφωνία μέσω του Internet

2.3.4. Έλεγχος της εφαρμογής των οδηγιών

2.3.5. Ανακοίνωση και τομεακή έρευνα σχετικά με την αδεσμοποίητη πρόσβαση στον τοπικό βρόχο

2.3.6. Αρχικά πορίσματα της τομεακής έρευνας σχετικά με τις μισθωμένες γραμμές

2.3.7. Τομεακή έρευνα σχετικά με την περιαγωγή

2.3.8. Εξέταση μεμονωμένων υποθέσεων βάσει των άρθρων 81 και

2.3.9. Εξέταση υποθέσεων βάσει του κανονισμού περί συγκεντρώσεων

2.4. Ταχυδρομικές υπηρεσίες

2.4.1. Πρόταση της Επιτροπής με στόχο το περαιτέρω άνοιγμα της αγοράς

2.4.2. Παρακολούθηση της συμφωνίας REIMS II

2.4.3. Παρακράτηση και επιπλέον χρέωση διασυνοριακού ταχυδρομείου

2.4.4. Δέματα εμπορίου δι'αλληλογραφίας

2.4.5. Νέες ταχυδρομικές υπηρεσίες

2.5. Αεροπορικές μεταφορές

2.5.1. Συμμαχίες

2.5.2. Αερολιμένες

2.5.3. Συστήματα κρατήσεων

2.6. Θαλάσσιες μεταφορές

2.6.1. Απαλλαγή κατά κατηγορία των κοινοπραξιών ναυτιλιακών εταιρειών τακτικών γραμμών

2.6.2. Κοινοπραξία Grand Alliance

2.6.3. FETTCSA

2.7. Σιδηροδρομικές μεταφορές

Ένθετο 3: Υπηρεσίες γενικού συμφέροντος στην Ευρώπη και ανταγωνισμός

3. Υπηρεσίες

3.1. Χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες

3.2. Η κοινωνία της πληροφορίας και το Διαδίκτυο

Ένθετο 4: Εμπόριο Β2Β βάσει του Διαδικτύου και ηλεκτρονικές αγορές συναλλαγών B2B

3.3. Μέσα μαζικής ενημέρωσης

3.4. Ελεύθερα επαγγέλματα

3.5. Αθλητισμός

Δ - Στατιστικά στοιχεία

II - Έλεγχος των συγκεντρώσεων

A - Εισαγωγή

Ένθετο 5: Η απλοποιημένη διαδικασία

B - Εφαρμογή του κριτηρίου της δεσπόζουσας θέσης

1. Aτομική δεσπόζουσα θέση

Ένθετο 6: MCI WorldCom / Sprint

2. Συλλογική δεσποζουσα θεση

3. Δυνητικός ανταγωνισμός

Γ - Διορθωτικά μετρα

Δ - Συνεργασία

1. Συνεργασία με τα κράτη μέλη

2. Η διεθνής διάσταση του ελέγχου των συγκεντρώσεων

2.1. Συνεργασία με τις ΗΠΑ και τον Καναδά

2.2. Συνεργασία με τις χώρες της ΕΖΕΣ και τις Υποψήφιες Χώρες

E - Άλλες διαδικασίες

1. Πρόστιμα. άρθρα 14-15 του κανονισμού περί συγκεντρώσεων

2. Πρόληψη της παρεμπόδισης των διασυνοριακών συγκεντρώσεων. άρθρο 21 του κανονισμού περί συγκεντρώσεων

ΣΤ - Στατιστικά στοιχεία

III - Κρατικές ενισχύσεις

A - Γενική πολιτική

1. Εκσυγχρονισμός του ελέγχου των ενισχύσεων

2. Αύξηση της διαφάνειας

3. Ενισχύσεις για την προστασία του περιβάλλοντος

B - Έννοια τησ κρατικής ενίσχυσης

1. Προέλευση των πόρων

2. Το προσποριζόμενο στην οικεία επιχείρηση πλεονέκτημα

3. Ο ειδικός χαρακτήρας ενός μέτρου

4. Συνέπειες στις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών

Γ - Εξέταση του συμβιβάσιμου των ενισχύσεων με την κοινή αγορά

1. Οριζόντιες ενισχύσεις

1.1. Μικρομεσαίες επιχειρήσεις

1.2. Ενισχύσεις στην έρευνα και ανάπτυξη

1.3. Απασχόληση και επαγγελματική εκπαίδευση

1.4. Περιβάλλον

1.5. Ενισχύσεις διάσωσης και αναδιάρθρωσης

2. Περιφερειακές ενισχύσεις

3. Τομεακές ενισχύσεις

3.1. Τομείς που υπάγονται σε ειδικό καθεστώς

3.1.1. Ναυπηγική βιομηχανία

3.1.2. Βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα

3.1.3. Βιομηχανία άνθρακα

3.1.4. Αυτοκινητοβιομηχανία

3.1.5. Βιομηχανία συνθετικών ινών

3.1.6. Μεταφορές

3.1.6.1. Εσωτερικές πλωτές μεταφορές

3.1.6.2. Αερομεταφορές

3.1.6.3. Οδικές μεταφορές

3.1.6.4. Συνδυασμένες μεταφορές και σιδηροδρομικές μεταφορές

3.1.6.5. Θαλάσσιες μεταφορές

3.1.7. Γεωργία

3.1.8. Αλιεία

3.2. Ειδικοί τομείς μη υποκείμενοι σε ειδικούς κανόνες

3.2.1. Δημόσια υγεία

3.2.2. Χρηματοπιστωτικός τομέας

3.2.3. Εξαιρετικές περιστάσεις

Δ - Διαδικαστικά ζητήματα

1. Δικαιώματα των τρίτων μερών

2. Ανάκτηση των ενισχύσεων

Ένθετο 7: Κρατική ενίσχυση στον όμιλο Magefesa - Ανάκτηση της ενίσχυσης

3. Προστασία της εύλογης προσδοκίας

4. Μη εκτέλεση προηγούμενης απόφασης της Επιτροπής

5. Υποχρέωση της Επιτροπής για κίνηση διαδικασίας

6. Υποχρέωση προηγούμενης κοινοποίησης

7. Άλλες διατάξεις της συνθήκης

E - Στατιστικά στοιχεία

IV - Διεθνείς δραστηριότητες

A - Διεύρυνση

1. Διαπραγματεύσεις για την προσχώρηση

2. Πρόοδος όσον αφορά την ευθυγράμμιση των κανόνων ανταγωνισμού

3. Εκτελεστικοί Κανόνες στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών συμφωνιών

4. Παράταση της εφαρμογής του άρθρου 87, παράγραφος 3, στοιχείο α) δυνάμει των ευρωπαϊκών συμφωνιών

5. Τεχνική βοήθεια προς τις υποψήφιες χώρες

6. Τουρκία

B - Διμερής συνεργασία

1. Ηνωμένες Πολιτείες

2. Καναδάς

3. Ιαπωνία

4. Άλλες χώρες ΟΟΣΑ και ΕΟΧ

5. Μεσογειακές χώρες

6. Νότια Αμερική

7. Ρωσία, Ουκρανία, Μολδαβία και λοιπά ΝΑΚ

Γ - Πολυμερής συνεργασία

1. ΠΟΕ: Εμπόριο και πολιτική ανταγωνισμού

2. ΟΟΣΑ

3. UNCTAD

4. Διεθνές φόρουμ για τον ανταγωνισμό

V - Προοπτικές για το 2001

1. Νομοθετική και κανονιστική δραστηριότητα

2. Ελεγκτικό έργο

3. Συγκεντρώσεις

4. Κρατικές ενισχύσεις

5. Διεθνείς δραστηριότητες

Παράρτημα - Υποθέσεις αναλυόμενες στην έκθεση

Εισαγωγή

1. Η πολιτική ανταγωνισμού αποτελεί έναν από τους πυλώνες της δράσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στον τομέα της οικονομίας. Η δράση αυτή βασίζεται στην επικυρωμένη από τη συνθήκη αρχή της «οικονομίας της ανοιχτής αγοράς με ελεύθερο ανταγωνισμό». Αναγνωρίζει το θεμελιώδη ρόλο της αγοράς και του ανταγωνισμού για την εξασφάλιση της ευημερίας των καταναλωτών, για την προώθηση της βέλτιστης κατανομής των πόρων και για την παροχή των απαιτούμενων κινήτρων προς τους οικονομικούς φορείς, προκειμένου οι τελευταίοι να επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα της παραγωγής, την ποιότητα και την καινοτομία. Ωστόσο, η αρχή της οικονομίας της ανοιχτής αγοράς δεν συνεπάγεται την ανεπιφύλακτη εμπιστοσύνη ή και την αδιαφορία έναντι της λειτουργίας των μηχανισμών της αγοράς. αντίθετα, επιτάσσει τη διαρκή επαγρύπνηση ώστε να διαφυλαχθούν αυτοί οι μηχανισμοί. Τούτο δε ισχύει κατά μείζονα λόγο υπό τις παρούσες συνθήκες εξέλιξης των αγορών με ταχύ ρυθμό και ολοένα και μεγαλύτερης ενοποίησής τους σε παγκόσμιο επίπεδο. Εξάλλου, σε ευρωπαϊκό επίπεδο η "Επισκόπηση 2000 της Στρατηγικής για την Εσωτερική Αγορά" που εκδόθηκε στις 3 Μαΐου, έδωσε νέα ώθηση στη προσπάθεια δημιουργίας του κανονιστικού και θεσμικού πλαισίου υπέρ της καινοτομίας, των επενδύσεων και της οικονομικής αποτελεσματικότητας. [1] Η προώθηση του ανταγωνισμού μέσω της βελτίωσης του επιχειρηματικού περιβάλλοντος αποτελεί επίσης έναν από τους στόχους της Στρατηγικής για την Εσωτερική Αγορά.

[1] COM (2000) 257 τελικό, 3.5.2000.

2. Οι τεχνολογικές εξελίξεις και οι πολιτικές πρωτοβουλίες αναδιαμορφώνουν το οικονομικό περιβάλλον. Οι οικονομίες βασίζονται ολοένα και περισσότερο στη γνώση, όπως αποδεικνύεται από την ανάπτυξη του τομέα των υπηρεσιών. Τα συστήματα πληροφορικής ανάγκασαν τις εταιρείες να επαναπροσδιορίσουν και να θέσουν σε νέες βάσεις τις εμπορικές τους σχέσεις με τους πελάτες και τους προμηθευτές τους, ενώ παράλληλα τους επέτρεψαν να βελτιώσουν τις μεθόδους διαχείρισης και να αναπτύξουν αποτελεσματικότερες επιχειρηματικές πρακτικές. Είμαστε μάρτυρες της εμφάνισης ενός νέου τύπου επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, και συγκεκριμένα ηλεκτρονικών αγορών μεταξύ επιχειρήσεων (B2B), οι οποίες προκαλούν επανάσταση στη διαχείριση των προμηθειών πρώτων υλών. Εκτός από τις τεχνολογικές εξελίξεις, οι θεσμικές αλλαγές συντελούν στη διαμόρφωση νέων συνθηκών. Το πρόγραμμα της εσωτερικής αγοράς αποκορυφώθηκε με την καθιέρωση του ενιαίου νομίσματος, στοιχείο που επιτείνει την ενοποίηση των αγορών και αυξάνει τον ανταγωνισμό μεταξύ επιχειρήσεων. Η απελευθέρωση των αγορών που στηρίζονται στην παροχή υπηρεσιών ή προϊόντων μέσω δικτύων εισήγαγε συνθήκες ανταγωνισμού σε πολλούς σημαντικούς τομείς. Οι εξελίξεις αυτές επηρεάζουν όλες τις πτυχές της πολιτικής ανταγωνισμού.

3. Το 2000 σηματοδοτήθηκε από έντονη δραστηριότητα με στόχο την προσαρμογή των κανόνων και πρακτικών της πολιτικής ανταγωνισμού στο νέο περιβάλλον. Η δραστηριότητα αυτή οδήγησε στην έκδοση ενός νέου κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία στον τομέα των οριζόντιων συμφωνιών, ο οποίος συμπληρώθηκε από δέσμη κατευθυντηρίων γραμμών, ενώ επίσης σημειώθηκε πρόοδος στον εκσυγχρονισμό των κανόνων εφαρμογής των άρθρων 81 και 82. Εκδόθηκαν νέες κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τους κάθετους περιορισμούς, οι οποίες συμπληρώνουν τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία που εκδόθηκε τον Δεκέμβριο του 1999. Ειδικότερα, στον τομέα της διανομής αυτοκινήτων, εκδόθηκε έκθεση αξιολόγησης του ισχύοντος κανονισμού [2], η οποία θα αποτελέσει τη βάση για την αναθεώρηση του καθεστώτος διανομής αυτοκινήτων στο εγγύς μέλλον. Στον τομέα των συγκεντρώσεων, η Επιτροπή θέσπισε μια απλοποιημένη διαδικασία για ορισμένες κατηγορίες συγκεντρώσεων που δεν δημιουργούν προβλήματα ανταγωνισμού και εξέδωσε ανακοίνωση σχετικά με τα μέτρα αποκατάστασης. Η Επιτροπή εξέδωσε επίσης τρεις κανονισμούς σχετικά με την εφαρμογή του κανόνα de minimis στις κρατικές ενισχύσεις, στις ενισχύσεις υπέρ μικρομεσαίων επιχειρήσεων και στις ενισχύσεις για την κατάρτιση. Τέλος, επετεύχθη σημαντική πρόοδος στην κατάρτιση συμφωνίας συνεργασίας στον τομέα του ανταγωνισμού με την Ιαπωνία. Αναμένεται ότι η συμφωνία θα συναφθεί εντός του 2001.

[2] Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 1475/95 της Επιτροπής της 28.06.1995.

4. Η εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού αντικατοπτρίζει την πραγματικότητα των νέων αγορών και επιχειρηματικών πρακτικών. Η δημιουργία ηλεκτρονικών αγορών και η σύναψη, από ορισμένους κλάδους, εθελοντικών συμφωνιών για την προστασία του περιβάλλοντος είναι δύο παραδείγματα νεοεμφανιζόμενων πρακτικών που οδήγησαν σε έκδοση αποφάσεων από την Επιτροπή. Ένα μεγάλο μέρος των διοικητικής δραστηριότητας της Επιτροπής κατά το 2000 επικεντρώθηκε σε πρόσφατα ελευθερωθείσες αγορές, όπου δεν έχει ακόμη εδραιωθεί πλήρως το ανταγωνιστικό περιβάλλον.

5. Αναγκαία συνέπεια του ανταγωνισμού είναι η διαρκής ανακατανομή πόρων από παρακμάζοντες τομείς ή επιχειρήσεις σε αναδυόμενους και ταχέως αναπτυσσόμενους τομείς ή επιχειρήσεις. Η διαδικασία αυτή είναι ταχύτατη στο πλαίσιο της "νέας οικονομίας", η οποία χαρακτηρίζεται από τον εν πολλοίς άυλο χαρακτήρα της και από το γεγονός ότι βασίζεται στη γνώση και στην τεχνολογία. Είναι πολύ σημαντικό να μην εμποδιστεί αυτή η ανακατανομή και να επέλθει ομαλά ο μετασχηματισμός και η αναδιάρθρωση μέσω συγχωνεύσεων, σχηματισμό κοινών επιχειρήσεων και εξαγορών. Ωστόσο, η διαδικασία αυτή περικλείει κινδύνους. Οι συγχωνεύσεις ενδέχεται να επιφέρουν υπερβολική συγκέντρωση στη διάρθρωση της αγοράς, με αποτέλεσμα να περιοριστούν οι δυνατότητες επιλογής των καταναλωτών και να δημιουργηθούν ευνοϊκότερες συνθήκες για αθέμιτες συμπράξεις μεταξύ των εναπομενόντων παραγωγών.

6. Στο πλαίσιο της παρατηρούμενης τάσης των αγορών για διεύρυνση, αφενός, και της αύξησης της κρίσιμης μάζας που απαιτείται για να παραμείνουν ανταγωνιστικές οι επιχειρήσεις, αφετέρου, ο αριθμός και η περιπλοκότητα των συγχωνεύσεων και συμμαχιών που εμπίπτουν στις ελεγκτικές αρμοδιότητες της Επιτροπής δεν έπαυσαν να αυξάνονται τα τελευταία χρόνια. Το 2000 η Επιτροπή εξέδωσε 345 αποφάσεις, δηλαδή 18% περισσότερες από ό,τι το 1999. Ορισμένες από αυτές τις υποθέσεις ήγειραν ουσιώδη θέματα, γεγονός που οδήγησε να ανάπτυξη των αναλυτικών εργαλείων της Επιτροπής, ιδιαίτερα ως προς την πρακτική εφαρμογή της οικονομικής θεωρίας.

7. Σε ένα ολοένα και πιο ανταγωνιστικό και ολοκληρωμένο περιβάλλον, έχει ιδιαίτερη σημασία να μην προκαλούνται αδικαιολόγητες στρεβλώσεις στη λειτουργία των αγορών από τις κρατικές ενισχύσεις. Εκτός από τις προαναφερθείσες προσπάθειες προσαρμογής και εξορθολογισμού του νομοθετικού πλαισίου, η Επιτροπή είναι πεπεισμένη ότι πρέπει να αυξηθεί η διαφάνεια στον εν λόγω τομέα και να δημιουργηθεί, προς τούτο, ένα μητρώο κρατικών ενισχύσεων και ένας πίνακας επιδόσεων στα οποία το κοινό θα μπορεί να έχει πρόσβαση. Παράλληλα με τις νέες πρωτοβουλίες, η Επιτροπή έχει εστιάσει την προσοχή της στην ορθή εφαρμογή των αποφάσεών της από τους αποδέκτες τους, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την ανάκτηση παράνομων ενισχύσεων.

8. Δύο παρατηρήσεις σχετικά με τη διεθνή διάσταση της πολιτικής ανταγωνισμού. Πρώτον, το γεγονός ότι η γεωγραφική εμβέλεια των υποθέσεων ανταγωνισμού διευρύνεται, σημαίνει ότι ολοένα και περισσότερες εμπορικές πράξεις εμπίπτουν στην αρμοδιότητα του διαρκώς αυξανόμενου αριθμού χωρών που έχουν θεσπίσει κανόνες ανταγωνισμού. Για να εξεταστούν σωστά αυτές οι υποθέσεις και να αποφευχθούν οι συγκρούσεις, η Επιτροπή συχνά πρέπει να έρχεται σε στενή επαφή και να ανταλλάσσει πληροφορίες με άλλες αρχές ανταγωνισμού. Δεύτερον, η Επιτροπή οφείλει να αντιμετωπίσει με ιδιαίτερη προσοχή τις πτυχές της αναμενόμενης διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης που σχετίζονται με τον ανταγωνισμό. Αυτή η διεύρυνση δεν πρέπει να κλονίσει την ισορροπία σε ό,τι αφορά τις κρατικές ενισχύσεις και την ανταγωνιστικότητα. Για το λόγο αυτό, η συνεργασία με τις υποψήφιες χώρες αποτελεί σημαντικό στοιχείο, ενώ παράλληλα πρέπει να διασφαλισθεί ότι οι ίδιοι κανόνες εφαρμόζονται με την αυτή αποτελεσματικότητα σε ολόκληρη τη διευρυμένη Ένωση.

Στατιστικές σχετικα με τη δραστηριοτητα τησ Επιτροπής στον τομεα τησ εφαρμογησ τησ κοινοτικησ νομοθεσιασ ανταγωνισμου το 2000

9. Το 2000 οι νέες υποθέσεις ανήλθαν συνολικά σε 1206, εκ των οποίων 297 υποθέσεις στον τομέα των περιοριστικών συμφωνιών και καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης (που εμπίπτουν στα άρθρα 81, 82 και 86), 345 υποθέσεις συγκέντρωσης και 564 υποθέσεις κρατικής ενίσχυσης. Αντίστοιχα, το 1999 οι νέες υποθέσεις ήταν συνολικά 1249, εκ των οποίων 388 υποθέσεις στον τομέα των περιοριστικών συμφωνιών και καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης, 292 υποθέσεις συγκέντρωσης και 569 υποθέσεις κρατικής ενίσχυσης. Συνεπώς, η μικρή μείωση του συνολικού αριθμού υποθέσεων οφείλεται στη μείωση στον τομέα των περιοριστικών συμφωνιών και καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης, ενώ ο αριθμός των υποθέσεων κρατικής ενίσχυσης και των υποθέσεων που αφορούν συγκεντρώσεις εξακολουθεί να αυξάνεται και έχει διπλασιαστεί τα τρία τελευταία χρόνια.

10. Η αξιοσημείωτη μείωση των νέων υποθέσεων στον τομέα των περιοριστικών συμφωνιών και καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης μπορεί να αποδοθεί στις πρόσφατες εξελίξεις της πολιτικής της Επιτροπής. Η νέα απαλλαγή κατά κατηγορία στον τομέα των κάθετων περιορισμών μείωσε δραστικά τις περιπτώσεις υποχρεωτικής κοινοποίησης των συμφωνιών αυτού του είδους. Ομοίως, οι νέες κατευθυντήριες γραμμές για τις κάθετες συμφωνίες και οι προτάσεις για τους νέους κανόνες στον τομέα των οριζόντιων συμφωνιών, οι οποίες αποτέλεσαν αντικείμενο δημόσιας συζήτησης, έχουν αποσαφηνίσει το πλαίσιο εκτίμησης των κανόνων ανταγωνισμού και ενδεχομένως έχουν μειώσει την ανάγκη για υποβολή υποθέσεων στην Επιτροπή.

11. Ένα δεύτερο αίτιο της μείωσης των νέων υποθέσεων είναι η ελάττωση του αριθμού των καταγγελιών. Σημειώνεται ωστόσο ότι ο αριθμός των καταγγελιών παρουσιάζει έντονες διακυμάνσεις με την πάροδο των ετών (112 το 2000, 149 το 1999, 192 το 1998, 177 το 1997, 159 το 1996, 114 το 1995, 170 το 1994 και 110 το 1993) και έτσι είναι δύσκολο να εξαχθεί οποιοδήποτε συμπέρασμα.

12. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι στο 30% σχεδόν των νέων υποθέσεων η διαδικασία κινήθηκε αυτεπαγγέλτως. Οι αυτεπάγγελτες διαδικασίες αυξήθηκαν και σε απόλυτες τιμές τον προηγούμενο χρόνο (από 77 σε 84). Σε συνδυασμό με τη μείωση των κοινοποιήσεων, η εξέλιξη αυτή είναι σύμφωνη με το στόχο της ακολουθούμενης πολιτικής να αντιμετωπίζονται οι στερεότυπες συμφωνίες μέσω νομοθετικής δράσης, και να χρησιμοποιούνται οι διαθέσιμοι πόροι για να ακολουθείται μια πιο ενεργητική πολιτική, εστιασμένη στις πιο επικίνδυνες πρακτικές που στρεβλώνουν στον ανταγωνισμό.

13. Οι υποθέσεις που διεκπεραιώθηκαν ανέρχονται συνολικά σε 1209, εκ των οποίων 379 υποθέσεις στον τομέα των περιοριστικών συμφωνιών και καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης, 355 υποθέσεις συγκέντρωσης και 475 υποθέσεις κρατικής ενίσχυσης [3]. Τα αντίστοιχα στοιχεία για το 1999 ήταν 1321 διεκπεραιωθείσες υποθέσεις, εκ των οποίων 582 υποθέσεις στον τομέα των περιοριστικών συμφωνιών και καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης, 279 υποθέσεις συγκέντρωσης και 460 υποθέσεις κρατικής ενίσχυσης [4]. Η έντονη νομοθετική δράση και ορισμένες υποθέσεις συμπράξεων που απορρόφησαν σημαντικούς πόρους επιβράδυναν την δραστηριότητα στον τομέα των περιοριστικών συμφωνιών και καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης. Ωστόσο, οι υποθέσεις που διεκπεραιώθηκαν (379) ήταν πολύ περισσότερες από τις νέες υποθέσεις (297), με αποτέλεσμα να μειώνεται περαιτέρω η συσσωρευθείσα εργασία.

[3] Ο αριθμός των υποθέσεων κρατικής ενίσχυσης βασίζεται στον αριθμό των αποφάσεων που εξέδωσε η Επιτροπή. Δεδομένου ότι ορισμένες αποφάσεις καλύπτουν περισσότερες από μία υποθέσεις, το αναφερόμενο αριθμητικό στοιχείο υποεκτιμά ελαφρώς τον αριθμό των υποθέσεων κρατικής ενίσχυσης που τέθηκαν στο αρχείο με απόφαση της Επιτροπής.

[4] Ο αριθμός των κρατικών ενισχύσεων αναθεωρήθηκε μετά τη δημοσίευση της XXIXης Έκθεσης επί της πολιτικής ανταγωνισμού 1999.

14. Όπως παρατηρήθηκε ήδη το 1999, η παγκοσμιοποίηση των αγορών, η καθιέρωση του ευρώ, η ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς και η επικείμενη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξακολουθούν να δημιουργούν έντονη δραστηριότητα στον τομέα των συγκεντρώσεων στην Ευρώπη. Συνολικά, κατά τη διάρκεια του 2000 κοινοποιήθηκαν 345 νέες υποθέσεις (+18%) και εκδόθηκαν 345 επίσημες αποφάσεις, δηλαδή 28% περισσότερες σε σχέση με το 1999.

15. Στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων, ο αριθμός των κοινοποιήσεων παρέμεινε εντυπωσιακά σταθερός σε σχέση με το 1999 (469 το 1999 και το 2000). το αυτό ισχύει και για τις περιπτώσεις κίνησης της διαδικασίας (67 έναντι 68 το 1999) και την έκδοση αρνητικών τελικών αποφάσεων (26 έναντι 33 το 1999). Αντίθετα, ο αριθμός των εκκρεμών υποθέσεων σημείωσε σημαντική αύξηση (564 έναντι 428 το 1999), γεγονός που οφείλεται εν μέρει στην κίνηση πολλών διαδικασιών από το 1997, οι οποίες απορροφούν πολλούς πόρους.

Ένθετο 1: Η Ευρωπαϊκή Ημερίδα Ανταγωνισμού στη Λισσαβώνα και στο Παρίσι

Ο Επίτροπος Monti είχε εξαγγείλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, κατά την έναρξη της θητείας του, μια σειρά πρωτοβουλιών με στόχο να ενισχυθεί η πληροφόρηση των πολιτών σχετικά με την πολιτική ανταγωνισμού και να καταστεί η δράση της Επιτροπής διαφανέστερη και πιο προσιτή στους καταναλωτές, στους αποταμιευτές, στους χρήστες δημόσιων υπηρεσιών και στους μισθωτούς της Κοινότητας. Οι πολίτες πρέπει να είναι καλύτερα πληροφορημένοι για τα πλεονεκτήματα που μπορούν να αποκομίσουν από την πολιτική ανταγωνισμού όσον αφορά την ποικιλία της προσφοράς, τη βελτίωση της ποιότητας των προϊόντων και των υπηρεσιών και την καθοδική πορεία των τιμών. Στο πλαίσιο αυτό, αποφασίστηκε η διοργάνωση της Ευρωπαϊκής Ημερίδας Ανταγωνισμού κάθε εξάμηνο στη χώρα που ασκεί την Προεδρία του Συμβουλίου.

Η Ευρωπαϊκή Ημερίδα Ανταγωνισμού στη Λισσαβώνα (9 Ιουνίου 2000)

Η πρώτη Ευρωπαϊκή Ημερίδα Ανταγωνισμού έγινε στη Λισσαβώνα τον Ιούνιο του 2000 και θεωρήθηκε επιτυχής από τους διοργανωτές.

Η Ευρωπαϊκή Ημερίδα της Πορτογαλίας εντασσόταν σε μια ευρύτερη εκδήλωση σχετικά με την πολιτική ανταγωνισμού, διάρκειας δύο ημερών, εκ των οποίων η πρώτη αφιερώθηκε στις εθνικές πτυχές του θέματος.

Η πρώτη στρογγυλή τράπεζα κινήθηκε στο πνεύμα της εναρκτήριας ομιλίας του Επιτρόπου Monti, η οποία είχε ως άξονα τις θετικές συνέπειες της πολιτικής ανταγωνισμού στην καθημερινή ζωή των πολιτών της Ένωσης. Η ομιλία του Επιτρόπου είχε πολύ θετική απήχηση στην παρέμβαση της κ. Randzio-Plath, Προέδρου της Επιτροπής Οικονομικής και Νομισματικής Πολιτικής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Η τελευταία υπογράμμισε τη σημασία του ρόλου των φορέων παροχής υπηρεσιών κοινής ωφέλειας στην οικονομία της αγοράς και τη σημασία της εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού.

Η Ευρωπαϊκή Ημερίδα έθιξε και άλλα, ειδικότερα θέματα, τα οποία αφορούσαν τη διανομή αυτοκινήτων στην Ευρώπη και την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού στα ελεύθερα επαγγέλματα.

Στην ημερίδα συμμετείχαν περίπου 250 άτομα. Οι συμμετέχοντες ανήκαν στις ομάδες που ενδιαφέρονται συνήθως για την πολιτική ανταγωνισμού: δικηγόροι, εκπρόσωποι επιχειρήσεων, αρχές ανταγωνισμού, μέλη πρεσβειών κλπ... Συμμετείχαν επίσης σε μικρότερο βαθμό εκπρόσωποι ενώσεων καταναλωτών.

Με την ευκαιρία της πρώτης αυτής εκδήλωσης χρησιμοποιήθηκαν διάφορα μέσα πληροφόρησης του κοινού: βίντεο για την πολιτική ανταγωνισμού, αφίσες και πίνακες με διευκρινιστικές πληροφορίες, νέο ενημερωτικό φυλλάδιο για το ευρύ κοινό με τίτλο «Η πολιτική ανταγωνισμού και ο πολίτης στην Ευρώπη».

Η Ευρωπαϊκή Ημερίδα Ανταγωνισμού στο Παρίσι (17 Οκτωβρίου 2000)

Η δεύτερη Ημερίδα Ανταγωνισμού διεξήχθη στο Παρίσι το πρωί της 17ης Οκτωβρίου 2000.

Ο Επίτροπος Monti εγκαινίασε την εκδήλωση καλώντας τους καταναλωτές και τις ενώσεις τους να αναλάβουν υπεύθυνο ρόλο στις αγορές. Παραφράζοντας τον Pierre Mendθs France, δήλωσε: «Καταναλώνω σημαίνει επιλέγω. Ελεύθερα και υπεύθυνα».

Η πρώτη στρογγυλή τράπεζα, που ήταν αφιερωμένη στην ελευθέρωση της τηλεφωνίας, έδωσε την ευκαιρία να εκτιμηθούν οι θετικές συνέπειες του ανοίγματος του τομέα αυτού στον ανταγωνισμό, εκτός από τις αμφιλεγόμενες συνέπειες της αύξησης του κόστους των τηλεφωνικών συνδρομών. Κατά γενική ομολογία αναγνωρίστηκε ότι ο ανταγωνισμός και η αλληλεγγύη δεν είναι ασύμβατες έννοιες, και ότι ο ανταγωνισμός, όταν διέπεται από κανόνες, αποτελεί την καλύτερη εγγύηση για τον πολίτη της Ένωσης. Τέλος, διαφάνηκαν μερικές ανησυχίες μεταξύ των καταναλωτών σχετικά με τη σύγκλιση μεταξύ των τομέων των τηλεπικοινωνιών, των μέσων μαζικής ενημέρωσης και του Διαδικτύου.

Η δεύτερη στρογγυλή τράπεζα ήταν αφιερωμένη στα προϊόντα που πωλούνται από μεγάλες εταιρείες διανομής (σουπερμάρκετ κλπ.). Ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία της συζήτησης αφορούσε τις δυσμενείς συνέπειες που απορρέουν για το μεμονωμένο καταναλωτή από την αύξηση της αγοραστικής ισχύος των μεγάλων επιχειρήσεων διανομής: ανεπαρκής προσφορά, τυποποίηση των προϊόντων κλπ ...

Το αμφιθέατρο του συνεδριακού κέντρου φιλοξένησε περισσότερα από 300 άτομα. Το κοινό τουλάχιστον κατά το ήμισυ αποτελούνταν από εκπροσώπους ενώσεων των καταναλωτών. Οι βελγικές, σουηδικές, βρετανικές και γερμανικές αρχές συμμετείχαν στις εργασίες, όπως και ένας εκπρόσωπος του Ευρωπαϊκού Γραφείου Ενώσεων Καταναλωτών.

Οι εκπρόσωποι των ενώσεων καταναλωτών συμμετείχαν ενεργά στις συζητήσεις. Παρενέβησαν για να διατυπώσουν διαπιστώσεις και να θέσουν πολλές ερωτήσεις. Η σημασία και η ζωηρότητα των παρεμβάσεών τους έστρεψαν τη συζήτηση στα ενδιαφέροντα των καταναλωτών, έστω και αν οι ερωτήσεις δεν αφορούσαν πάντα θέματα ανταγωνισμού, αλλά θέματα προστασίας των καταναλωτών.

I - Περιοριστικές συμφωνίες και καταχρήσεις δεσπόζουσας θέσης: άρθρα 81 και 82. κρατικά μονοπώλια και μονοπωλιακά δικαιώματα: άρθρα 31 και 86

A - Ο εκσυγχρονισμοσ του γενικου νομοθετικου και ερμηνευτικου πλαισιου

16. Στις 27 Σεπτεμβρίου 2000 η Επιτροπή εξέδωσε πρόταση κανονισμού με στόχο τον εκσυγχρονισμό των διαδικαστικών κανόνων εφαρμογής των άρθρων 81 και 82 της συνθήκης, τα οποία περιλαμβάνουν τους κοινοτικούς κανόνες ανταγωνισμού που έχουν εφαρμογή στις συμπράξεις μεταξύ επιχειρήσεων και στις καταχρήσεις δεσπόζουσας θέσης. Πρόκειται για τη σημαντικότερη νομοθετική πρωτοβουλία σε ευρωπαϊκό επίπεδο από την έκδοση του κανονισμού περί συγκεντρώσεων το 1989. Θα διευκολύνει πολύ την ενίσχυση μιας κοινής νοοτροπίας σε ό,τι αφορά τον ανταγωνισμό στην ΕΕ.

17. Η αποσαφήνιση και η αναθεώρηση των ουσιαστικών κανόνων αποτελεί καίριο στοιχείο της όλης διαδικασίας αναθεώρησης. Η αναθεώρηση αποσκοπεί στην απλούστευση των κανόνων και στη μείωση του «κανονιστικού» χαρακτήρα φόρτου εργασίας των εταιρειών, ιδιαίτερα εκείνων που δεν διαθέτουν ισχύ στην αγορά, ενώ ταυτόχρονα επιδιώκεται να εξασφαλιστεί ο αποτελεσματικότερος έλεγχος των συμφωνιών που συνάπτουν εταιρείες με σημαντική ισχύ στην αγορά. Η Επιτροπή ολοκλήρωσε πρόσφατα την εργασία της στον τομέα των κάθετων συμφωνιών με την έκδοση ενός νέου κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία και κατευθυντηρίων γραμμών σχετικά με τη διανομή. Οι τελευταίες καλύπτουν όλους τους τομείς εκτός από τη διανομή αυτοκινήτων.

18. Στον τομέα των οριζόντιων συμφωνιών η Επιτροπή εξέδωσε αναθεωρημένους κανονισμούς απαλλαγής κατά κατηγορία για τις συμφωνίες Έρευνας και Ανάπτυξης και για τις συμφωνίες Εξειδίκευσης. Οι κανονισμοί αυτοί συμπληρώνονται από κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τη δυνατότητα εφαρμογής του άρθρου 81 στις οριζόντιες συμφωνίες συνεργασίας. Στις εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές αναγνωρίζεται ότι οι επιχειρήσεις πρέπει να προσαρμόζονται στις αυξανόμενες ανταγωνιστικές πιέσεις και να παρακολουθούν τις συνεχείς εξελίξεις της αγοράς που καθοδηγούνται από την παγκοσμιοποίηση, την ταχύτατη τεχνολογική πρόοδο και, γενικότερα, το μεγαλύτερο δυναμισμό των αγορών. Η συνεργασία μπορεί να αποτελέσει ένα μέσο επιμερισμού του κινδύνου, εξοικονόμησης εξόδων, από κοινού εκμετάλλευσης της τεχνογνωσίας και ταχύτερης προώθησης της καινοτομίας.

1. Θέσπιση νεων κανονων ανταγωνισμου απο την Επιτροπή στον τομεα των καθετων περιορισμων

19. Στις 22 Δεκεμβρίου 1999 η Επιτροπή εξέδωσε τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2790/1999 για την εφαρμογή του άρθρου 81 παράγραφος 3 της συνθήκης σε ορισμένες κατηγορίες κάθετων συμφωνιών και εναρμονισμένων πρακτικών [5]. Εν συντομία, ο νέος κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία έχει ευρύ πεδίο εφαρμογής και χορηγεί απαλλαγή κατά κατηγορία σε όλες τις κάθετες συμφωνίες και εναρμονισμένες πρακτικές μεταξύ δύο ή περισσότερων επιχειρήσεων, τηρουμένου ανωτάτου ορίου 30% ως προς το μερίδιο αγοράς και με την επιφύλαξη ορισμένων προϋποθέσεων και περιορισμών ιδιαίτερης σοβαρότητας [6]. Σε περίπτωση υπέρβασης του ανωτάτου ορίου ύψους 30%, οι συμφωνίες δεν θεωρούνται παράνομες, αλλά μπορεί να απαιτείται εξέταση σε ατομική βάση. Για να βοηθήσει τις επιχειρήσεις να πραγματοποιήσουν αυτή την εξέταση, η Επιτροπή ενέκρινε στις 24 Μαΐου 2000 Κατευθυντήριες Γραμμές για τους κάθετους περιορισμούς [7].

[5] ΕΕ L 336, 29.12.1999, σ. 21.

[6] Βλ. σημεία 8-19 της Έκθεσης Ανταγωνισμού 1999.

[7] Ανακοίνωση της Επιτροπής - Κατευθυντήριες γραμμές για τους κάθετους περιορισμούς, ΕΕ C 291, 13.10.2000, σ. 1.

20. Οι Κατευθυντήριες Γραμμές διευκρινίζουν:

- Ποιες κάθετες συμφωνίες κατά κανόνα δεν στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό και συνεπώς δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 81 παράγραφος 1. Πρόκειται ιδίως για τις συμφωνίες μεταξύ μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, τις γνήσιες συμφωνίες εμπορικής αντιπροσωπείας και τις περιπτώσεις κατά τις οποίες κανένας από τους συμβαλλομένους (ούτε ο προμηθευτής ούτε ο αγοραστής) της συμφωνίας δεν κατέχει σημαντική ισχύ στην αγορά.

- Σε ποιες κάθετες συμφωνίες εφαρμόζεται το ευεργέτημα της περιοχής ασφαλείας που προβλέπεται στον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία. Προς τούτο, περιγράφονται οι όροι εφαρμογής του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία.

- Σε ποιες περιπτώσεις απαιτείται η άρση του ευεργετήματος του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία από την Επιτροπή ή τις αρχές των κρατών μελών. Ειδικότερα, η άρση του ευεργετήματος ενδέχεται να είναι απαραίτητη όταν η πρόσβαση στη σχετική αγορά περιορίζεται σημαντικά λόγω των σωρευτικών αποτελεσμάτων των παράλληλων δικτύων παρόμοιων κάθετων συμφωνιών εφαρμοζόμενων από ανταγωνιζόμενους προμηθευτές ή αγοραστές. Ενδέχεται επίσης να απαιτείται όταν ο αγοραστής, στο πλαίσιο αποκλειστικής προμήθειας ή αποκλειστικής διανομής, έχει σημαντική ισχύ στην αγορά μεταγενέστερου σταδίου όπου μεταπωλεί προϊόντα ή παρέχει υπηρεσίες.

- Ορισμένα θέματα σχετικά με τον ορισμό της αγοράς και τον υπολογισμό του μεριδίου αγοράς, τα οποία ενδέχεται να προκύψουν όταν οι εταιρείες εφαρμόζουν το όριο του 30% σχετικά με το μερίδιο αγοράς για την εφαρμογή του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία.

- Την διοικητική πρακτική που προτίθεται να ακολουθήσει η Επιτροπή σε περιπτώσεις μη καλυπτόμενες από τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία λόγω υπέρβασης του ορίου του 30% για το μερίδιο αγοράς. Παρέχεται το γενικό πλαίσιο ανάλυσης, το οποίο εφαρμόζεται στις σημαντικότερες κατηγορίες κάθετων περιορισμών, όπως η προώθηση συγκεκριμένου σήματος, η αποκλειστική διανομή και η επιλεκτική διανομή.

2. Θέσπιση νεων κανονων ανταγωνισμου απο την επιτροπη στον τομεα των συμφωνιων οριζοντιασ συνεργασιασ

2.1. Εισαγωγή

21. Στις 29 Νοεμβρίου 2000 η Επιτροπή εξέδωσε τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2658/2000 σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 81 παράγραφος 3 της συνθήκης σε κατηγορίες συμφωνιών εξειδίκευσης [8], τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2659/2000 σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 81 παράγραφος 3 της συνθήκης σε κατηγορίες συμφωνιών έρευνας και ανάπτυξης [9], και κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή τον άρθρου 81 της συνθήκης ΕΚ στις συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας [10], [11]. Οι δύο κανονισμοί αντικαθιστούν τους δύο υφιστάμενους κανονισμούς "απαλλαγής κατά κατηγορία" για τις συμφωνίες εξειδίκευσης [12] και για τις συμφωνίες έρευνας και ανάπτυξης (Ε&Α) [13], των οποίων η ισχύς έληξε την 31η Δεκεμβρίου 2000. Οι κατευθυντήριες γραμμές αντικαθιστούν δύο προηγούμενες ανακοινώσεις (οι οποίες παρείχαν οδηγίες σχετικά με ορισμένα είδη συμφωνιών συνεργασίας εκτός του πεδίου εφαρμογής του άρθρου 81 [14] και την αντιμετώπιση των κοινών επιχειρήσεων με χαρακτήρα συνεργασίας [15]), αλλά ταυτόχρονα καλύπτουν ευρύ φάσμα των συνηθέστερων ειδών οριζόντιων συμφωνιών και συμπληρώνουν τους κανονισμούς απαλλαγής κατά κατηγορία των συμφωνιών Ε&Α και των συμφωνιών εξειδίκευσης.

[8] ΕΕ L 304, 05.12.2000, σ. 3.

[9] ΕΕ L 304, 05.12.2000, σ. 7.

[10] ΕΕ C 3, 06.01.2001, σ. 2.

[11] Οι δύο κανονισμοί απαλλαγής κατά κατηγορία και οι κατευθυντήριες γραμμές έχουν δημοσιευθεί στην ιστοσελίδα της ΓΔ Ανταγωνισμού στη διεύθυνση: http://europa.eu.int/comm/competition/

[12] Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 417/85 της Επιτροπής της 19.12.1984 σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 85 παράγραφος 3 της συνθήκης σε κατηγορίες συμφωνιών εξειδίκευσης (ΕΕ L 53, 22.02.1985, σ. 1), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2236/97 (ΕΕ L 306, 11.11.1997, σ. 12.).

[13] Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 418/85 της Επιτροπής της 19.12.1984 σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 85 παράγραφος 3 της συνθήκης σε κατηγορίες συμφωνιών έρευνας και ανάπτυξης (ΕΕ L 53, 22.02.1985, σ. 5.), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ 2236/97 (ΕΕ L 306, 11.11.1997, σ. 12).

[14] Ανακοίνωση της Επιτροπής για τις συμφωνίες, αποφάσεις και εναρμονισμένες πρακτικές σχετικά με την συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων (ΕΕ C75, 29.7.1968, σ. 3).

[15] Ανακοίνωση της Επιτροπής για την αντιμετώπιση κοινών επιχειρήσεων με χαρακτήρα συνεργασίας βάσει του άρθρου 85 της συνθήκης ΕΟΚ (ΕΕ C43, 16.2.1993, σ. 2).

22. Οι εταιρείες πρέπει να προσαρμόζονται στις αυξανόμενες ανταγωνιστικές πιέσεις και να παρακολουθούν τις συνεχείς εξελίξεις της αγοράς που προωθούνται από την παγκοσμιοποίηση, την ταχύτατη τεχνολογική πρόοδο και, γενικότερα, το μεγαλύτερο δυναμισμό των αγορών. Η συνεργασία είναι ένα μέσο επιμερισμού του κινδύνου, εξοικονόμησης εξόδων, από κοινού εκμετάλλευσης της τεχνογνωσίας και ταχύτερης προώθησης της καινοτομίας. Ιδιαίτερα για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, η συνεργασία αποτελεί σημαντικό μέσο προσαρμογής στις εξελίξεις της αγοράς. Εάν ο αποτελεσματικός ανταγωνισμός διατηρείται στην αγορά, τα οφέλη αυτά θα περάσουν στους καταναλωτές. Η εν λόγω αναθεώρηση ήταν απαραίτητη όχι μόνο για να προσαρμοστούν οι κανόνες στις νέες εξελίξεις της αγοράς και στις νέες οικονομικές αντιλήψεις, αλλά και στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού, με στόχο να δοθούν σαφείς οδηγίες στα δικαστήρια και τις εθνικές αρχές. Κοινός στόχος είναι να απλοποιηθούν οι κανόνες και να μειωθεί ο «κανονιστικού» χαρακτήρα φόρτος εργασίας των εταιρειών, ιδιαίτερα όσων δεν διαθέτουν ισχύ στην αγορά.

23. Οι νέοι κανόνες εκφράζουν τη στροφή από τη φορμαλιστική προσέγγιση που χαρακτηρίζει την ισχύουσα νομοθεσία σε μια νέα προσέγγιση των συμφωνιών οριζόντιας συνεργασίας, πλησιέστερη στην οικονομική πραγματικότητα. Βασικός στόχος της νέας αυτής προσέγγισης είναι να επιτραπούν οι συνεργασίες μεταξύ ανταγωνιστών όταν συμβάλλουν στην οικονομική ευημερία και δεν δημιουργούν κινδύνους για τον ανταγωνισμό.

2.2. Οι κανονισμοί απαλλαγής κατά κατηγορία

24. Κατόπιν της αναθεώρησης, οι νέοι κανονισμοί, σε σύγκριση με τους παλαιούς, είναι πιο εύχρηστοι, έχουν ευρύτερο πεδίο εφαρμογής και μεγαλύτερη σαφήνεια. Στους παλαιούς κανονισμούς απαλλαγής κατά κατηγορία των συμφωνιών Ε&Α και εξειδίκευσης όχι μόνο ορίζονταν οι καλυπτόμενες κατηγορίες συμφωνιών, αλλά και αναφέρονταν αναλυτικά οι απαλλασσόμενες ρήτρες. Αυτές οι λεγόμενες "λευκές λίστες" έχουν απαλειφθεί από τους νέους κανονισμούς απαλλαγής κατά κατηγορία. Η απαλλαγή καλύπτει πλέον όλες τις συμφωνίες Ε&Α και τις συμφωνίες εξειδίκευσης εφόσον πληρούν ορισμένες προϋποθέσεις και εφόσον δεν περιλαμβάνουν περιορισμούς ιδιαίτερης σοβαρότητας. Έτσι, τα νέα κείμενα έχουν απομακρυνθεί από τη λογική της κάλυψης συγκεκριμένων ρητρών και παρέχουν μεγαλύτερη συμβατική ελευθερία στους συμβαλλομένους.

25. Εκτός από τη μεγαλύτερη ευελιξία, έχουν επέλθει οι ακόλουθες αλλαγές στο νέο κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία των συμφωνιών Ε&Α:

(1) Κατάργηση της υποχρέωσης κατάρτισης προγράμματος πλαισίου πριν από τη σύναψη συμφωνιών Ε&Α.

(2) Αύξηση του ανώτατου ορίου μεριδίου αγοράς που παρέχει το ευεργέτημα της απαλλαγής από 20% σε 25%. Η αύξηση αυτή δείχνει ότι αναγνωρίζεται το γεγονός ότι η συνεργασία στον τομέα της Ε&Α συμβάλλει ιδιαίτερα στην βελτίωση της παραγωγικότητας, ενώ από την άλλη πλευρά οι περιορισμοί του ανταγωνισμού είναι λιγότεροι πιθανοί από ό,τι σε συνεργασίες άλλου είδους.

(3) Εάν η συμφωνία προβλέπει την από κοινού διανομή των προϊόντων που αναπτύχθηκαν μέσω της συνεργασίας, το ανώτατο όριο μεριδίου αγοράς αυξάνεται από το σημερινό επίπεδο του 10% σε 25%.

(4) Αύξηση του περιθωρίου ασφαλείας για τις διακυμάνσεις του μεριδίου αγοράς από 2% σε 5%.

(5) Αύξηση του χρονικού διαστήματος κατά το οποίο καλύπτεται η από κοινού εκμετάλλευση προϊόντων που έχουν αναπτυχθεί από κοινού ανεξαρτήτως του μεριδίου αγοράς. Το διάστημα αυτό αυξήθηκε από πέντε σε επτά χρόνια, λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι σε ορισμένους οικονομικούς κλάδους οι επενδύσεις στην Ε&Α δεν μπορούν να αποσβεστούν σε πέντε χρόνια. Ορισμένοι περιορισμοί που συνδυάζονται με την από κοινού εκμετάλλευση επιτρέπονται για την ίδια επταετή περίοδο.

(6) Κατάργηση της διαδικασίας μη αντίθεσης. Η διαδικασία αυτή δεν είναι πλέον απαραίτητη, καθότι όλοι οι περιορισμοί, πλην των ιδιαίτερα σοβαρών, απαλλάσσονται υπό ορισμένες προϋποθέσεις.

(7) Έχει προστεθεί μια διάταξη που επιτρέπει την άρση της απαλλαγής κατά κατηγορία στις περιπτώσεις κατά τις οποίες μια συμφωνία θα εξάλειφε τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό στην Ε&Α σε συγκεκριμένη αγορά. Τούτο είναι απαραίτητο για να προστατευθεί ο ανταγωνισμός ως προς την καινοτομία, καθότι δεν θα ήταν εφικτό να εφαρμόζονται τα συνήθη ανώτατα όρια μεριδίου αγοράς του κανονισμού σε εντελώς νέα προϊόντα.

26. Όσον αφορά το νέο κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία των συμφωνιών εξειδίκευσης, οι βασικότερες αλλαγές έχουν ως εξής:

(1) Επέκταση του πεδίου εφαρμογής του κανονισμού ώστε να καλύπτεται η μονομερής εξειδίκευση μεταξύ ανταγωνιστών. Αυτή η πρακτική θα αντιμετωπίζεται ως μια μορφή προμήθειας αγαθών, όπου ο ένας συμβαλλόμενος δέχεται να διακόψει την παραγωγή ορισμένων προϊόντων και να τα προμηθεύεται από τον αντισυμβαλλόμενο, ο οποίος συμφωνεί να παράγει και να προμηθεύει τα εν λόγω προϊόντα. Η μονομερής εξειδίκευση μεταξύ ανταγωνιστών καλύφθηκε λόγω της αυξανόμενης σημασίας της σε πολλούς οικονομικούς τομείς και της δυνατότητας που παρέχει για την αύξηση της αποτελεσματικότητας. Η μονομερής εξειδίκευση μεταξύ μη ανταγωνιστών καλύπτεται, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, από τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία των κάθετων περιορισμών. [16]

[16] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2790/1999 της Επιτροπής της 22.12.1999 για την εφαρμογή του άρθρου 81 παράγραφος 3 της συνθήκης σε ορισμένες κατηγορίες κάθετων συμφωνιών και εναρμονισμένων πρακτικών (ΕΕ L336, 29.12.1999, σ. 21).

(2) Στην περίπτωση της αμοιβαίας εξειδίκευσης, η συμφωνία πρέπει να προβλέπει την υποχρέωση των συμβαλλομένων να προμηθεύουν ο ένας τον άλλο ώστε να εξασφαλιστεί ότι κανένας από τους συμβαλλόμενους δεν θα εγκαταλείψει την αγορά επόμενου παραγωγικού σταδίου. Τούτο είναι απαραίτητο για να μην μπορούν οι συμβαλλόμενοι να κατακερματίζουν τις αγορές υπό το πρόσχημα των συμφωνιών αμοιβαίας εξειδίκευσης.

(3) Κατάργηση του ανώτατου ορίου κύκλου εργασιών.

(4) Αύξηση του περιθωρίου ασφαλείας για τις διακυμάνσεις του μεριδίου αγοράς από 2% σε 5%, όπως και στον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία των συμφωνιών Ε&Α.

(5) Δυνατότητα πρόβλεψης υποχρεώσεων αποκλειστικής προμήθειας ή αποκλειστικής αγοράς.

27. Αμφότεροι οι κανονισμοί προβλέπουν μια μεταβατική περίοδο 18 μηνών, κατά τη διάρκεια της οποίας εξακολουθούν να καλύπτονται οι συμφωνίες που δεν πληρούν τις προϋποθέσεις των νέων κανονισμών, αλλά πληρούν τις προϋποθέσεις χορήγησης απαλλαγής που προβλέπονται στους παλαιούς κανονισμούς.

2.3. Οι κατευθυντήριες γραμμές

28. Οι κατευθυντήριες γραμμές συμπληρώνουν τους κανονισμούς απαλλαγής κατά κατηγορία. Παρουσιάζουν τη γενική προσέγγιση που πρέπει να ακολουθείται κατά την εκτίμηση των συμφωνιών οριζόντιας συνεργασίας. Έτσι, έχουν εφαρμογή σε συμφωνίες Ε&Α και συμφωνίες παραγωγής που δεν καλύπτονται από τους κανονισμούς απαλλαγής κατά κατηγορία, καθώς και σε όλες τις άλλες συνήθεις μορφές συνεργασίας μεταξύ ανταγωνιστών. Καλύπτονται οι συμφωνίες στους ακόλουθους τομείς: Ε&Α, παραγωγή, προμήθειες, εμπορία, τυποποίηση και περιβάλλον. Στις κατευθυντήριες γραμμές περιγράφεται η γενική προσέγγιση που πρέπει να ακολουθείται κατά την εκτίμηση των συμφωνιών οριζόντιας συνεργασίας και παρουσιάζεται ένα κοινό αναλυτικό πλαίσιο. Κατ'αυτόν τον τρόπο διευκολύνονται οι εταιρείες να εκτιμήσουν με μεγαλύτερη βεβαιότητα κατά πόσον μια συμφωνία περιορίζει τον ανταγωνισμό και, εάν ναι, κατά πόσον μπορεί να τύχει απαλλαγής.

29. Όλες οι καλυπτόμενες μορφές οριζόντιας συνεργασίας εξετάζονται σύμφωνα με ένα κοινό αναλυτικό πλαίσιο, το οποίο μπορεί να συνοψιστεί ως εξής: μια συμφωνία οριζόντιας συνεργασίας είναι ικανή να περιορίσει τον ανταγωνισμό μόνον όταν είναι πολύ πιθανό να μειώσει τον ανταγωνισμό στην αγορά σε τέτοιο σημείο ώστε να αναμένονται αρνητικές επιπτώσεις σε ό,τι αφορά τις τιμές, την παραγωγή, την καινοτομία ή την ποικιλία ή ποιότητα των αγαθών και υπηρεσιών. Για να προκαλέσουν περιορισμό του ανταγωνισμού τα συμβαλλόμενα μέρη χρειάζονται κατά κανόνα αφενός τα κατάλληλα εργαλεία συντονισμού της συμπεριφοράς τους και αφετέρου έναν ορισμένο βαθμό ισχύος στην αγορά. Συνεπώς, μια συνεργασία πρέπει να εξετάζεται σε συνάρτηση με το οικονομικό της πλαίσιο, λαμβάνοντας υπόψη τόσο τη φύση της συμφωνίας, όσο και την ισχύ που διαθέτουν από κοινού τα μέρη στην αγορά, στοιχεία που καθορίζουν - μαζί με άλλους διαρθρωτικούς παράγοντες - την ικανότητα της συνεργασίας να οδηγήσει σε σημαντική μείωση του ανταγωνισμού στο σύνολό του.

30. Τα δύο αυτά κριτήρια κατά κανόνα πρέπει να εκτιμώνται μαζί. Ωστόσο, σε μερικές περιπτώσεις η φύση της συνεργασίας δείχνει από την αρχή ότι το άρθρο 81 παράγραφος 1 έχει εφαρμογή. Πρόκειται κυρίως για συμφωνίες που έχουν ως αντικείμενο τον περιορισμό του ανταγωνισμού μέσω καθορισμού των τιμών, περιορισμού της παραγωγής, ή κατανομής των αγορών, των πελατών ή των πηγών προμήθειας. Αυτοί οι ιδιαίτερης σοβαρότητας περιορισμοί είναι οι πιο επιζήμιοι, διότι θίγουν άμεσα το αποτέλεσμα της ανταγωνιστικής διαδικασίας. Συνεπώς, τεκμαίρεται ότι οι περιορισμοί αυτοί έχουν αρνητικές επιπτώσεις στην αγορά και δεν αποφέρουν βελτίωση της αποτελεσματικότητας ή οφέλη για τους καταναλωτές. Ως εκ τούτου, δεν επιτρέπονται σχεδόν ποτέ.

31. Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν επίσης ορισμένες οριζόντιες συμφωνίες για τις οποίες εξ αρχής μπορεί να διατυπωθεί η εκτίμηση ότι δεν υπάγονται στο άρθρο 81 παράγραφος 1. Μεταξύ αυτών συμπεριλαμβάνονται οι συμφωνίες μεταξύ μη ανταγωνιστών, οι συμφωνίες μεταξύ ανταγωνιζόμενων εταιρειών οι οποίες δεν μπορούν να διεκπεραιώσουν ανεξάρτητα το σχέδιο ή τη δραστηριότητα που αφορά η συνεργασία ή η συνεργασία για μια δραστηριότητα που δεν επηρεάζει τις σχετικές παραμέτρους του ανταγωνισμού. Αυτά τα είδη συνεργασίας θα μπορούσαν να εμπίπτουν στο άρθρο 81 παράγραφος 1 μόνον εάν οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις έχουν σημαντική ισχύ στην αγορά και η συνεργασία τους ενδέχεται να δημιουργήσει σε τρίτους προβλήματα αποκλεισμού από τις αγορές.

32. Όλες οι άλλες συμφωνίες πρέπει να εξετάζονται βάσει των δύο κριτηρίων (αφενός φύση της συμφωνίας και αφετέρου ισχύς στην αγορά και διάρθρωση της αγοράς) για να διαπιστωθεί κατά πόσον εμπίπτουν στο άρθρο 81 παράγραφος 1.

33. Το θέμα αναπτύσσεται με βάση τις κατηγορίες συμφωνιών, γεγονός που διευκολύνει την εξέταση των ιδιαίτερων προβλημάτων ανταγωνισμού που συνδέονται με τις διάφορες μορφές συνεργασίας. Εξετάζονται επίσης οι συνηθέστεροι δυνατοί συνδυασμοί, π.χ. από κοινού Ε&Α και στη συνέχεια από κοινού παραγωγή.

34. Εφόσον δεν υφίστανται περιορισμοί ιδιαίτερης σοβαρότητας και η ισχύς στην αγορά, καθοριζόμενη με βάση το μερίδιο αγοράς, είναι μικρότερη από ορισμένο όριο, οι κατευθυντήριες γραμμές προβλέπουν τις λεγόμενες "περιοχές ασφαλείας" για τις συμφωνίες προμήθειας και τις συμφωνίες εμπορίας. Οι περιοχές ασφαλείας παρέχουν παρόμοια κάλυψη με τους κανονισμούς απαλλαγής κατά κατηγορία και οι οικονομικοί φορείς δεν χρειάζεται να εκτιμήσουν τις συνέπειες των συμφωνιών τους στην αγορά, εφόσον αυτές εμπίπτουν στις περιοχές ασφαλείας.

35. Όσον αφορά τις συμφωνίες προμήθειας, γίνεται μεν δεκτό ότι δεν υπάρχει ένα απόλυτο όριο η υπέρβαση του οποίου θα έδειχνε ότι η συνεργασία στον τομέα των προμηθειών οδηγεί στη δημιουργία κάποιου βαθμού ισχύος στην αγορά, έτσι ώστε η συνεργασία να εμπίπτει στο άρθρο 81 παράγραφος 1, αλλά υπογραμμίζεται ότι στις περισσότερες περιπτώσεις δεν θεωρείται πιθανό να υφίσταται ισχύς στην αγορά εάν τα μέρη της συμφωνίας διαθέτουν συνδυασμένο μερίδιο αγοράς χαμηλότερο του 15% στην αγορά ή στις αγορές προμήθειας των προϊόντων, καθώς και συνδυασμένο μερίδιο αγοράς χαμηλότερο του 15% στην αγορά ή στις αγορές πώλησης των προϊόντων. Σε περίπτωση που τα μέρη έχουν μερίδιο αγοράς χαμηλότερο από το ανωτέρω όριο και η συμφωνία εμπίπτει στο άρθρο 81 παράγραφος 1, στις κατευθυντήριες γραμμές αναφέρεται ότι σε αυτό το επίπεδο μεριδίου αγοράς, είναι πιθανό ότι η εξεταζόμενη συμφωνία πληροί τους όρους του άρθρου 81 παράγραφος 3 [17].

[17] Βλ. παράγραφο 130 των κατευθυντηρίων γραμμών.

36. Όσον αφορά τις συμφωνίες εμπορίας οι οποίες δεν προβλέπουν τον από κοινού καθορισμό των τιμών, στις κατευθυντήριες γραμμές υπογραμμίζεται ότι, στις περισσότερες περιπτώσεις, η ύπαρξη ικανού βαθμού ισχύος στην αγορά είναι απίθανη όταν τα μέρη της συμφωνίας έχουν συνδυασμένο μερίδιο αγοράς χαμηλότερο του 15%. Σε περίπτωση που τα μέρη έχουν μερίδιο αγοράς χαμηλότερο από το ανωτέρω όριο και η συμφωνία εμπίπτει στο άρθρο 81 παράγραφος 1, στις κατευθυντήριες γραμμές αναφέρεται ότι όταν το μερίδιο αγοράς είναι αυτής της τάξεως, είναι πολύ πιθανό η εκάστοτε συμφωνία να πληροί τους όρους του άρθρου 81, παράγραφος 3. [18].

[18] Βλ. παράγραφο 149 των κατευθυντηρίων γραμμών.

3. Πρόταση νεου κανονισμου εφαρμογησ των αρθρων 81 και 82 τησ συνθηκησ ΕΚ

37. Στις 27 Σεπτεμβρίου 2000 η Επιτροπή εξέδωσε πρόταση νέου κανονισμού εφαρμογής των άρθρων 81 και 82 της συνθήκης ΕΚ [19]. Ο νέος κανονισμός πρόκειται να αντικαταστήσει τον κανονισμό αριθ. 17 του 1962, καθώς και τους διαδικαστικούς κανόνες που προβλέπονται στον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 1017/68, στον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 4056/86 και στον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 3975/87 σχετικά με τις μεταφορές. Η εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού στον γεωργικό τομέα θα εξακολουθήσει να διέπεται από τον κανονισμό αριθ. 26 του 1962.

[19] COM (2000) 582 - δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί.

38. Η πρόταση για το νέο κανονισμό εφαρμογής βασίζεται στο Λευκό Βιβλίο της Επιτροπής της 28ης Απριλίου 1999 για τον εκσυγχρονισμό των κανόνων εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 (νέα άρθρα 81 και 82) της συνθήκης ΕΚ, [20] που έδωσε το έναυσμα για την έναρξη ενός δημόσιου και ακαδημαϊκού διαλόγου μεγάλης κλίμακας. Κατά την προετοιμασία της πρότασης, η Επιτροπή πραγματοποίησε διαβουλεύσεις με πολλούς ενδιαφερομένους. Ειδικότερα, η Επιτροπή διεξήγαγε εμπεριστατωμένες συζητήσεις με Ομάδα Εργασίας αποτελούμενη από εμπειρογνώμονες των αρχών ανταγωνισμού των κρατών μελών. Οι συζητήσεις αφορούσαν ευρύ φάσμα θεμάτων συνδεόμενων με την εφαρμογή του Λευκού Βιβλίου. Στις διαβουλεύσεις συμμετείχαν επίσης εμπειρογνώμονες της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ και των αρχών ανταγωνισμού των κρατών μελών της ΕΖΕΣ. Κατά την κατάρτιση της πρότασης η Επιτροπή έλαβε επίσης υπόψη τα αποτελέσματα της δημόσιας διαβούλευσης που έλαβε χώρα μετά την δημοσίευση του Λευκού Βιβλίου και, ειδικότερα, τις απόψεις που εκφράστηκαν για το Λευκό Βιβλίο στο ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 18ης Ιανουαρίου 2000 και στο ψήφισμα της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής της 8ης Δεκεμβρίου 1999. Τα δύο θεσμικά όργανα στήριξαν την προσέγγιση που υιοθέτησε η Επιτροπή στο Λευκό Βιβλίο, ενώ παράλληλα υπογράμμισαν τη σημασία που έχει η διασφάλιση της συνεπούς εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου ανταγωνισμού και η αποφυγή αντιφάσεων στο πλαίσιο ενός συστήματος παράλληλων αρμοδιοτήτων μεταξύ της Επιτροπής και των αρμόδιων εθνικών οργάνων, καθώς και τη σημασία της διατήρησης ικανοποιητικού επιπέδου ασφάλειας δικαίου.

[20] COM (1999) 101 (ΕΕ C 132, 12. 5. 1999).

39. Η πρόταση για το νέο κανονισμό εφαρμογής βασίζεται σε γενικές γραμμές στο Λευκό Βιβλίο. Ειδικότερα, η πρόταση της Επιτροπής αποσκοπεί στη μετάβαση από το σύστημα κοινοποίησης και έγκρισης που προβλέπεται στον κανονισμό αριθ. 17, το οποίο είναι πλέον αναποτελεσματικό για την προστασία του ανταγωνισμού στην Κοινότητα, σε ένα σύστημα βασιζόμενο στην άμεση εφαρμογή του άρθρου 81 στο σύνολό του. Η μετάβαση στο νέο σύστημα προβλέπεται στα άρθρα 1 και 6 της πρότασης: το άρθρο 1 προβλέπει την αρχή της άμεσης εφαρμογής του άρθρου 81 στο σύνολό του, και το άρθρο 6 παρέχει στα εθνικά δικαστήρια την αρμοδιότητα να εφαρμόζουν το άρθρο 81 παράγραφος 3 όταν γίνεται επίκληση του άρθρου 81 παράγραφος 1.

40. Κατόπιν του διαλόγου μεγάλης κλίμακας και λαμβάνοντας υπόψη τις ανησυχίες σχετικά με τον κίνδυνο "επανεθνικοποίησης" του δικαίου του ανταγωνισμού (που εκφράστηκαν κυρίως από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο), καθώς και τις ανησυχίες σχετικά με την ασφάλεια του δικαίου που παρέχει το νέο σύστημα στις εταιρείες, η Επιτροπή βελτίωσε τις προτάσεις της από πολλές απόψεις. Κατόπιν αυτών, ο σχεδιαζόμενος νέος κανονισμός επικεντρώνεται σε τρεις βασικούς στόχους:

- Αποτελεσματικότερη εφαρμογή της νομοθεσίας.

- Δημιουργία καλύτερων προϋποθέσεων ισότιμου ανταγωνισμού στην Εσωτερική Αγορά.

- Ικανοποιητικό επίπεδο ασφάλειας δικαίου για τις επιχειρήσεις.

3.1. Αποτελεσματικότερη εφαρμογή της νομοθεσίας

41. Το προτεινόμενο σύστημα θα έχει ως αποτέλεσμα την ενίσχυση της εφαρμογής των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού. Οι φορείς που θα μεριμνούν για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού θα είναι περισσότεροι, καθότι - μετά την άρση της αποκλειστικής αρμοδιότητας της Επιτροπής να εκδίδει αποφάσεις χορήγησης απαλλαγής βάσει του άρθρου 81 παράγραφος 3- εκτός από την Επιτροπή, οι εθνικές αρχές ανταγωνισμού και τα εθνικά δικαστήρια θα μπορούν να εφαρμόζουν το άρθρο 81 και το άρθρο 82 στο σύνολό τους. Επιπλέον, η κατάργηση του συστήματος κοινοποίησης και έγκρισης, θα επιτρέψει στην Επιτροπή να εστιάσει το έργο της στον εντοπισμό και την πάταξη των σοβαρότερων παραβάσεων.

42. Συγκεκριμένα στοιχεία της πρότασης αποσκοπούν στη γενικότερη ενίσχυση της μετάβασης σε ένα σύστημα εκ του νόμου εξαιρέσεων. Για παράδειγμα, η πρόταση της Επιτροπής καθιστά δυνατή την αποτελεσματικότερη εφαρμογή της νομοθεσίας από τις εθνικές αρχές μέσω της οριζόντιας συνεργασίας. Το άρθρο 12 της πρότασης παρέχει τη νομική βάση για την ανταλλαγή κάθε είδους πληροφοριών μεταξύ της Επιτροπής και των αρχών ανταγωνισμού των κρατών μελών, καθώς και για τη χρησιμοποίησή τους ως αποδεικτικών στοιχείων στο πλαίσιο των διαδικασιών εφαρμογής της κοινοτικής νομοθεσίας ανταγωνισμού.

43. Για να εξασφαλιστεί η προστασία του ανταγωνισμού, είναι επίσης αναγκαίο να ληφθεί μέριμνα για την επάρκεια και την αποτελεσματικότητα των εξουσιών έρευνας της Επιτροπής. Μετά την δημοσίευση του Λευκού Βιβλίου και τις απόψεις που διατυπώθηκαν σχετικά, ο προβληματισμός της Επιτροπής στο εν λόγω θέμα εξελίχθηκε από πολλές απόψεις. Η πρόταση περιέχει τρεις βασικές βελτιώσεις για να εξασφαλιστεί η αποτελεσματικότερη εφαρμογή των άρθρων 81 και 82.

44. Πρώτον, προτείνεται να προσαρμοσθούν οι εξουσίες που διαθέτουν οι υπάλληλοι της Επιτροπής κατά τη διενέργεια επιτόπιων ελέγχων. Η εμπειρία των εθνικών αρχών ανταγωνισμού και της Επιτροπής δείχνει ότι ολοένα και συχνότερα ανακαλύπτονται ενοχοποιητικά έγγραφα φυλασσόμενα σε ιδιωτικές κατοικίες. Βάσει του προτεινόμενου κανονισμού, οι επιθεωρητές της Επιτροπής θα έχουν την εξουσία, κατόπιν δικαστικής άδειας του αρμόδιου εθνικού δικαστηρίου, να διεξάγουν έρευνα σε ιδιωτικές κατοικίες υπαλλήλων εταιρειών, αν υπάρχουν υπόνοιες για τη φύλαξη σε αυτές επαγγελματικών εγγράφων. Προτείνεται επίσης οι επιθεωρητές της Επιτροπής να έχουν την εξουσία να σφραγίζουν συρτάρια και γραφεία, προκειμένου να αποτρέπεται η αφαίρεση και καταστροφή εγγράφων κατά τη διάρκεια των ελέγχων. Τέλος, οι επιθεωρητές της Επιτροπής πρέπει να νομιμοποιούνται να υποβάλλουν προφορικές ερωτήσεις σχετικά με το αντικείμενο του επιτόπιου ελέγχου.

45. Δεύτερον, αφού εγκαταλείφθηκε η πρόταση του Λευκού Βιβλίου περί συγκεντρωτικού δικαστικού ελέγχου από το Πρωτοδικείο, η Επιτροπή προτείνει πλέον την κωδικοποίηση των κανόνων που διέπουν την έκδοση δικαστικών αποφάσεων σε εθνικό επίπεδο. Η διαδικασία αυτή θα εφαρμόζεται όταν μια επιχείρηση αρνείται να επιτρέψει στην Επιτροπή να διενεργήσει επιτόπιο έλεγχο. Με αυτόν τον τρόπο θα αποσαφηνιστεί ο παρεμβατικός ρόλος των εθνικών δικαστών, εντός των ορίων που έχει ήδη καθορίσει το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

46. Τρίτον, όπως εξαγγέλλεται στο Λευκό Βιβλίο, η Επιτροπή προτείνει την αναπροσαρμογή των προστίμων για παράβαση των διαδικαστικών κανόνων και των περιοδικών χρηματικών ποινών, το ποσό των οποίων καθορίστηκε στη δεκαετία του 1960. Ως κατάλληλη λύση θεωρείται η εφαρμογή συστήματος βασιζόμενου στον κύκλο εργασιών.

3.2. Ρύθμιση της σχέσης μεταξύ των άρθρων 81 και 82, και των εθνικών νομοθεσιών ανταγωνισμού

47. Η δημόσια διαβούλευση, καθώς και το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και η γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής κατέδειξαν ότι η εξασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού σε ολόκληρη την Εσωτερική Αγορά αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τη μεταρρύθμιση.

48. Κατόπιν αυτών των ανησυχιών και λαμβάνοντας υπόψη την πιθανή ωφέλεια λόγω της αποτελεσματικότερης εφαρμογής της νομοθεσίας, η Επιτροπή πρότεινε τη θέσπιση ενός νέου άρθρου, βασιζόμενου στο άρθρο 83 παράγραφος 2 στοιχείο ε) της συνθήκης ΕΚ, για τη ρύθμιση της σχέσης μεταξύ των άρθρων 81 και 82, και των εθνικών νομοθεσιών ανταγωνισμού (άρθρο 3 της πρότασης). Το εν λόγω άρθρο προβλέπει ότι όταν μια συμφωνία ή πρακτική είναι ικανή να επηρεάσει τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών η κοινοτική νομοθεσία ανταγωνισμού είναι εφαρμοστέα κατ'αποκλειστικότητα.

49. Η πρόταση αυτού του άρθρου βασίζεται στο ακόλουθο σκεπτικό. Βάσει του υφιστάμενου συστήματος, η ίδια συμφωνία ή συμπεριφορά είναι πιθανό να εμπίπτει συγχρόνως στην κοινοτική νομοθεσία ανταγωνισμού και στη νομοθεσία ανταγωνισμού περισσοτέρων κρατών μελών. Σύμφωνα με την αρχή της υπεροχής της κοινοτικής νομοθεσίας ανταγωνισμού, η οποία έχει διατυπωθεί από το Δικαστήριο στην υπόθεση Walt Wilhelm [21], η εθνική νομοθεσία μπορεί να εφαρμοσθεί μόνο στον βαθμό που δεν θίγει την ομοιόμορφη εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού στο σύνολο της εσωτερικής αγοράς. Η αρχή της υπεροχής του κοινοτικού δικαίου συνεπάγεται ότι οι πρόδηλες συγκρούσεις μεταξύ της κοινοτικής νομοθεσίας και των εθνικών νομοθεσιών επιλύονται υπέρ της κοινοτικής νομοθεσίας. Παρόλα αυτά, αυτή η αρχή δεν αποτρέπει αποτελεσματικά την ύπαρξη αντιφάσεων και διαφορών ανάμεσα στα εθνικά δίκαια κατά την αντιμετώπιση συμφωνιών και πρακτικών που επηρεάζουν τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών.

[21] Υπόθεση 14/68 Walt Wilhelm Συλλογή 1969, σ. 1.

50. Με το άρθρο 3 διασφαλίζεται ότι οι συμφωνίες και οι πρακτικές που δύνανται να επηρεάσουν τις διασυνοριακές συναλλαγές θα υποβάλλονται σε ενδελεχή εξέταση με γνώμονα ένα ενιαίο σύνολο κανόνων, γεγονός που θα συντελέσει στη διαμόρφωση ισότιμων όρων ανταγωνισμού σε ολόκληρη την Κοινότητα και θα εξαλείψει το κόστος που συνεπάγεται, τόσο για τις αρχές ανταγωνισμού, όσο και για τις επιχειρήσεις, η παράλληλη εφαρμογή της κοινοτικής και εθνικής νομοθεσίας ανταγωνισμού. Το υπόψη άρθρο δεν περιορίζει τα περιθώρια δράσης των εθνικών αρχών ανταγωνισμού, που θα μπορούν να εφαρμόζουν την κοινοτική νομοθεσία. Η εμπειρία που θα αποκτηθεί σε εθνικό επίπεδο θα συνεισφέρει στην εξέλιξη της κοινοτικής πολιτικής ανταγωνισμού εντός του δικτύου των αρμόδιων για τον ανταγωνισμό αρχών.

51. Με το ίδιο άρθρο διασφαλίζεται επίσης ότι όλες οι υποθέσεις οι οποίες αφορούν συμφωνίες και πρακτικές που επηρεάζουν τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών θα υπόκεινται στους μηχανισμούς συνεργασίας στο εσωτερικό του δικτύου, ενώ ταυτόχρονα εξαλείφεται ο κίνδυνος να επηρεασθεί αρνητικά η απρόσκοπτη λειτουργία του δικτύου από την ταυτόχρονη εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας ανταγωνισμού και των αντίστοιχων εθνικών διατάξεων.

3.3. Συνεργασία στο πλαίσιο του δικτύου μεταξύ της Επιτροπής και των εθνικών αρχών ανταγωνισμού

52. Σε ό,τι αφορά τις εθνικές αρχές ανταγωνισμού, η συγκρότηση ενός δικτύου του οποίου τα μέλη θα εφαρμόζουν την ίδια νομοθεσία και την ίδια πολιτική θα προωθήσει ιδιαίτερα την αποτελεσματικότητα, τη συνεκτικότητα και τους ισότιμους όρους ανταγωνισμού σε ολόκληρη την ενιαία αγορά. Την τυπική βάση για τη συγκρότηση του εν λόγω δικτύου παρέχει το άρθρο 11 του προτεινόμενου κανονισμού.

53. Η Επιτροπή είναι πεπεισμένη ότι η στενή συνεργασία εντός του δικτύου θα προωθήσει την ανάπτυξη κοινής νοοτροπίας ανταγωνισμού σε ολόκληρη την Κοινότητα. Λόγω της κρίσιμης σημασίας της συνεπούς εφαρμογής και της αποφυγής αντιφάσεων κατά την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού, προτείνεται επιπλέον η θεσμοθέτηση ορισμένων επίσημων μηχανισμών. Το άρθρο 11 παράγραφος 4 του προτεινόμενου κανονισμού υποχρεώνει τις εθνικές αρχές ανταγωνισμού να διαβουλεύονται με την Επιτροπή πριν από την έκδοση απαγορευτικών αποφάσεων, την έκδοση αποφάσεων με τις οποίες γίνονται δεκτές αναλήψεις δεσμεύσεων και αποφάσεων ανάκλησης του ευεργετήματος ενός κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία. Όλες οι αποφάσεις αυτού του είδους έχουν άμεσες συνέπειες για τους αποδέκτες τους. Κατά συνέπεια, πρέπει να διασφαλίζεται ότι οι αποφάσεις αυτές συνάδουν με τη γενική πρακτική του δικτύου. Σε περίπτωση ουσιώδους διαφωνίας στο εσωτερικό του δικτύου, η Επιτροπή διατηρεί την εξουσία να αφαιρεί την εκάστοτε υπόθεση από μια εθνική αρχή ανταγωνισμού, κινώντας η ίδια διοικητική διαδικασία για την υπόθεση αυτή.

54. Η Επιτροπή δεν προτίθεται να χρησιμοποιήσει τους μηχανισμούς που προτείνονται στο άρθρο 11 ως μέσο για να εμπλέκεται συστηματικά σε λεπτομέρειες των αποφάσεων των αρχών ανταγωνισμού των κρατών μελών. Οι μηχανισμοί αυτοί λειτουργούν ως δικλείδα ασφαλείας για τον εντοπισμό και την επίλυση σοβαρών προβλημάτων αντιφατικής εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού.

55. Προκειμένου να διευκρινιστεί ακριβέστερα η βάση συνεργασίας εντός του δικτύου, η Επιτροπή εκπονεί σχέδιο ανακοίνωσης για τη συνεργασία στο πλαίσιο του δικτύου, όπου συμπεριλαμβάνονται σαφείς, αλλά και ευέλικτες ρυθμίσεις σχετικά με την κατανομή των υποθέσεων, βάσει της έννοιας της πλέον ενδεδειγμένης αρμόδιας αρχής. Η ανακοίνωση θα αντικαταστήσει την ανακοίνωση που ισχύει σήμερα. Στη συνέχεια, η εμπεριστατωμένη συζήτηση με τις αρχές ανταγωνισμού των κρατών μελών αναμένεται να οδηγήσει στην υιοθέτηση κοινών αντιλήψεων που θα επιτρέψουν την έναρξη της λειτουργίας του δικτύου.

3.4. Ενίσχυση της συνεργασίας με τα εθνικά δικαστήρια

56. Η πρόταση της Επιτροπής αποσκοπεί επίσης στην ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ της Επιτροπής και των εθνικών δικαστηρίων, προκειμένου να προωθηθεί η συνεπής εφαρμογή των άρθρων 81 και 82 και να αποφευχθούν αντιφάσεις.

57. Το άρθρο 15 του προτεινόμενου κανονισμού προβλέπει το δικαίωμα των εθνικών δικαστηρίων να αποκτούν πληροφοριακά στοιχεία που έχει στη διάθεσή της η Επιτροπή για τους σκοπούς της εφαρμογής των άρθρων 81 και 82. Επίσης μπορούν να ζητούν από την Επιτροπή να γνωμοδοτεί επί θεμάτων που άπτονται της εφαρμογής των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού. Η Επιτροπή πρόκειται να εκδώσει ανακοίνωση όπου θα εξηγεί λεπτομερώς τους κανόνες που διέπουν την πρακτική της στον συγκεκριμένο τομέα. Η ανακοίνωση αυτή θα αντικαταστήσει την τρέχουσα ανακοίνωση σχετικά με τη συνεργασία μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων και της Επιτροπής. Οι κανόνες θα περιλαμβάνουν προθεσμία για την υποβολή απάντησης της Επιτροπής στα αιτήματα των εθνικών δικαστηρίων.

58. Στο ίδιο άρθρο προτείνεται να προβλεφθεί ότι η Επιτροπή και οι εθνικές αρχές ανταγωνισμού έχουν το δικαίωμα να υποβάλλουν γραπτές και προφορικές παρατηρήσεις στα εθνικά δικαστήρια. Το δικαίωμα αυτό των εθνικών αρχών ανταγωνισμού περιορίζεται στα δικαστήρια του κράτους μέλους τους. Η Επιτροπή δύναται να ενεργεί βάσει της συγκεκριμένης διάταξης μόνο προς χάριν του κοινοτικού δημόσιου συμφέροντος (ως προστάτιδα του συμφέροντος του κοινωνικού συνόλου), δηλαδή όχι προς το συμφέρον ενός από τα μέρη. Σκοπός της διάταξης αυτής είναι ιδίως να μπορούν οι εθνικές αρχές ανταγωνισμού και η Επιτροπή να εφιστούν την προσοχή των δικαστηρίων σε ζητήματα που έχουν μεγάλη σημασία από την άποψη της συνεπούς εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου ανταγωνισμού. Χρησιμοποιώντας το μηχανισμό αυτόν η Επιτροπή θα μπορούσε, για παράδειγμα, να επιστήσει την προσοχή των δικαστηρίων σε υποθέσεις από άλλα κράτη μέλη που αφορούσαν το ίδιο ή ένα παραπλήσιο πρόβλημα. Τα εθνικά δικαστήρια δεν είναι υποχρεωμένα να ακολουθούν τη γνώμη της Επιτροπής ή των εθνικών αρχών ανταγωνισμού. Ωστόσο, τα πληροφοριακά στοιχεία της Επιτροπής δύνανται να είναι χρήσιμα στα δικαστήρια όταν αυτά καλούνται να αποφασίσουν εάν πρέπει να παραπέμψουν μια υπόθεση στο Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

3.5. Εξασφάλιση ικανοποιητικού επιπέδου ασφάλειας δικαίου για τις επιχειρήσεις

59. Σύμφωνα με τον υφιστάμενο κανονισμό αριθ. 17, μια συμφωνία ή απόφαση η οποία εμπίπτει στο άρθρο 81 παράγραφος 1 είναι δυνατό να καταστεί έγκυρη, δηλαδή να ζητηθεί η εφαρμογή της ενώπιον πολιτικών δικαστηρίων, μόνον εφόσον έχει κοινοποιηθεί στην Επιτροπή και έχει κριθεί απαλλακτέα με απόφαση της Επιτροπής. Στην πράξη, οι πλείστες υποθέσεις που κοινοποιούνται αρχειοθετούνται με την έκδοση μη δεσμευτικής διοικητικής επιστολής των υπηρεσιών της Επιτροπής (καλούμενης «επιστολής για τη θέση της υπόθεσης στο αρχείο»).

60. Η πρόταση κανονισμού αίρει τα γραφειοκρατικά εμπόδια που σχετίζονται με τη διαδικασία κοινοποίησης και έγκρισης, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα ικανοποιητικό επίπεδο ασφάλειας δικαίου. Ειδικότερα, η πρόταση κανονισμού προβλέπει ότι οι συμφωνίες και αποφάσεις που πληρούν τους όρους του άρθρου 81 παράγραφος 3 είναι ισχυρές και εκτελεστές εξαρχής, χωρίς να απαιτείται η έκδοση σχετικής διοικητικής απόφασης. Επομένως, οι επιχειρήσεις μπορούν να επικαλούνται την εκάστοτε συμφωνία ή απόφαση ενώπιον των πολιτικών δικαστηρίων, γεγονός που ενισχύει την ασφάλεια δικαίου, ανεξαρτήτως οποιασδήποτε ενέργειας διοικητικής αρχής.

61. Η πρόταση κανονισμού δεν απαλλάσσει τις επιχειρήσεις από το καθήκον να αξιολογούν τις επιχειρηματικές τους συναλλαγές προκειμένου να εξακριβώσουν κατά πόσον αυτές συνάδουν με τη νομοθεσία ανταγωνισμού. Βάσει του υφιστάμενου κανονισμού αριθ. 17, οι επιχειρήσεις προβαίνουν στην ανάλυση αυτή κατά το στάδιο της κατάρτισης κοινοποίησης. Με την παρούσα πρόταση, η εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας ανταγωνισμού εξομοιώνεται με την εφαρμογή άλλων τομέων νομοθεσίας, στους οποίους ισχύει η υποχρέωση των επιχειρήσεων να βεβαιώνονται οι ίδιες για τη νομιμότητα της συμπεριφοράς τους.

62. Στον τομέα της κοινοτικής νομοθεσίας ανταγωνισμού, η υποχρέωση των επιχειρήσεων να αξιολογούν τη συμπεριφορά τους διευκολύνεται από ορισμένες απαλλαγές κατά κατηγορία, καθώς και από ανακοινώσεις και κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής με τις οποίες αποσαφηνίζεται το καθεστώς εφαρμογής των κανόνων. Η Επιτροπή δεσμεύεται να καταβάλει ακόμη μεγαλύτερη προσπάθεια σε αυτόν τον τομέα, ως συμπληρωματικό στοιχείο της επιχειρούμενης μεταρρύθμισης. Στο πλαίσιο αυτό, το άρθρο 28 της πρότασης κανονισμού προνοεί ότι η Επιτροπή έχει τη γενική αρμοδιότητα για τη θέσπιση κανονισμών απαλλαγής κατά κατηγορία. Η εξουσία αυτή διασφαλίζει την ικανότητα της Επιτροπής να αντιδρά με τη δέουσα ταχύτητα στις νέες εξελίξεις και στα μεταβαλλόμενα δεδομένα των αγορών.

63. Επιπλέον, βάσει του νέου συστήματος, πολλαπλασιάζονται οι φορείς λήψης αποφάσεων που νομιμοποιούνται να εφαρμόζουν το άρθρο 81 παράγραφος 3, με αναμενόμενο επακόλουθο την ταχεία ανάπτυξη της νομολογίας και της πρακτικής περί την ερμηνεία της εν λόγω διάταξης σε τομείς στους οποίους είναι σήμερα ανύπαρκτες. Τούτο θα οδηγήσει αυτομάτως στην ενίσχυση του πλαισίου αξιολόγησης. Η Επιτροπή θα συμβάλει περαιτέρω στην εξέλιξη αυτή, εξακολουθώντας να χαράζει πολιτική μέσω των αποφάσεων που η ίδια εκδίδει επί μεμονωμένων υποθέσεων. Πέραν των απαγορευτικών αποφάσεων, η πρόταση κανονισμού προβλέπει ότι η Επιτροπή, με δική της πρωτοβουλία, μπορεί να εκδίδει αποφάσεις για τη διαπίστωση της ανυπαρξίας παράβασης οσάκις τούτο υπαγορεύεται από το κοινοτικό δημόσιο συμφέρον. Η νομική αυτή δυνατότητα θα επιτρέψει στην Επιτροπή να καθορίζει τη στάση της έναντι ορισμένων υποθέσεων «ιστορικού χαρακτήρα» και με τον τρόπο αυτό να αποσαφηνίζει το νόμο για όλες τις επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν παρόμοιες καταστάσεις.

64. Για να αντιμετωπιστούν οι σπάνιες περιπτώσεις που εγείρουν γνήσιο πρόβλημα νομικής προβλεψιμότητας, η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να είναι πρόθυμη να συζητά ειδικές περιπτώσεις με τις επιχειρήσεις, όταν τούτο κρίνεται σκόπιμο. Στις ενδεικνυόμενες περιπτώσεις η Επιτροπή εξετάζει επίσης το ενδεχόμενο να παρέχει καθοδήγηση σε επιχειρήσεις υπό μορφή γνωμών. Η χρησιμοποίηση αυτής της δυνατότητας πρέπει να παραμείνει στη διακριτική ευχέρεια της Επιτροπής, για να μην διακυβευθεί η σχεδιαζόμενη επανεστίαση των εργασιών της Επιτροπής στην εφαρμογή της νομοθεσίας. Η Επιτροπή εκπονεί ανακοίνωση σχετικά με το μηχανισμό παροχής περαιτέρω καθοδήγησης, όπου θα καθορίζονται τα κριτήρια βάσει των οποίων θα εξετάζει η Επιτροπή τα αιτήματα για την έκδοση γνωμών, καθώς και τις πρακτικές ρυθμίσεις για την υποβολή παρόμοιων αιτημάτων.

3.6. Πορεία της νομοθετικής διαδικασίας

65. Η πρόταση της Επιτροπής έχει διαβιβαστεί στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή.

66. Το Συμβούλιο επεξεργάζεται την πρόταση στο πλαίσιο της Ομάδας Εργασίας του Συμβουλίου από τις αρχές Οκτωβρίου 2000. Στις 5 Δεκεμβρίου 2000 το Συμβούλιο Βιομηχανίας ενημερώθηκε για την πρόοδο των εργασιών της εν λόγω ομάδας. Η εργασία θα συνεχιστεί κατά τη σουηδική προεδρία το 2001.

67. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο παρέπεμψε την πρόταση στην Επιτροπή Οικονομικών και Νομισματικών Υποθέσεων (ΟΙΚΟ), η οποία είναι η καθ'ύλην αρμόδια. Ο κ. Evans (ΕΛΚ/Ηνωμένο Βασίλειο) ορίστηκε εισηγητής. Η Επιτροπή Οικονομικών και Νομισματικών Υποθέσεων διενήργησε μια πρώτη ανταλλαγή απόψεων την 21η Νοεμβρίου 2000. Στις 27 Φεβρουαρίου 2001 πραγματοποιήθηκε δημόσια ακρόαση. Το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου προβλέπεται να εκδοθεί τον Ιούνιο του 2001.

B - Εφαρμογή των αρθρων 81, 82 και 86

1. Άρθρο 81

1.1. Καρτέλ

68. Τα καρτέλ είναι μυστικές οριζόντιες συμφωνίες συναπτόμενες από τους κυριότερους οικονομικούς φορείς μιας δεδομένης αγοράς με στόχο την εξάλειψη του ανταγωνισμού μεταξύ τους, την τεχνητή αύξηση των τιμών και τον περιορισμό της παραγωγής. Αυτές οι απόπειρες υποκατάστασης του ανταγωνιστικού περιβάλλοντος - κινητήριας δύναμης της οικονομίας της αγοράς - από μια συντονισμένη και κεντρικά ελεγχόμενη ρύθμιση της αγοράς αποτελούν μακράν τις πιο επιζήμιες παραβάσεις της νομοθεσίας ανταγωνισμού.

69. Τα μέλη των καρτέλ συνωμοτούν δημιουργώντας μια επίφαση ανταγωνισμού, ενώ στην πραγματικότητα οι αγοραστές δεν έχουν δυνατότητα επιλογής και πρέπει να πληρώνουν υψηλότερες τιμές. Η διαδικασία αυτή έχει άμεσες συνέπειες σε ολόκληρη την αλυσίδα προμήθειας και εν τέλει θίγει τον τελικό καταναλωτή. Εκτιμάται ότι τα διεθνή καρτέλ είναι υπεύθυνα για τη "αφαίρεση" εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ από την ευρωπαϊκή οικονομία. Επιπλέον, καθότι τα καρτέλ καθορίζουν τις τιμές τους από κοινού με βάση το κόστος του λιγότερου ανταγωνιστικού παραγωγού, στερούν από τις πιο παραγωγικές και αποτελεσματικές εταιρείες το κίνητρο να βελτιώσουν την ποιότητα των προϊόντων τους, την τεχνολογία και γενικότερα να εξορθολογήσουν την παραγωγή και τις μεθόδους πώλησης.

70. Στο πλαίσιο της οικονομικής παγκοσμιοποίησης, όπου πολλαπλασιάζονται οι δυνητικές επιζήμιες συνέπειες της ύπαρξης των καρτέλ, η Επιτροπή επαναβεβαίωσε την προσήλωσή της στον εντοπισμό και την τιμωρία των καρτέλ με αταλάντευτη αποφασιστικότητα. Προς τούτο, μετά τη σύσταση της ειδικής μονάδας κατά των καρτέλ τον Δεκέμβριο του 1998, η υπό μελέτη ριζική μεταρρύθμιση του κανονισμού αριθ. 17 θα αποτελέσει σημαντικό βήμα για την εντονότερη καταπολέμηση των καρτέλ από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Ειδικότερα, η Επιτροπή προτείνει τη σημαντική ενίσχυση των ερευνητικών εξουσιών της, ούτως ώστε να διαθέτει περισσότερα εφόδια για να αντιμετωπίσει την πρόκληση των ολοένα και πιο δραστήριων και εξελιγμένων καρτέλ.

71. Από το 1998 ο αριθμός των υποθέσεων καρτέλ επί των οποίων η Επιτροπή διεξάγει έρευνα σημείωσε κατακόρυφη άνοδο. Οι περισσότερες από αυτές τις έρευνες συνεχίζονταν το 2000 και κατά πάσα πιθανότητα θα οδηγήσουν στην έκδοση απαγορευτικών αποφάσεων κατά τη διάρκεια του 2001. Η σημαντική αύξηση του αριθμού υποθέσεων οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στις θετικές συνέπειες της ανακοίνωσης της Επιτροπής σχετικά με τη μη επιβολή ή τη μείωση των προστίμων σε περιπτώσεις συμπράξεων, η οποία εκδόθηκε το 1996 [22]. Ολοένα και περισσότερες επιχειρήσεις που είναι ή ήταν αναμεμειγμένες σε αντίθετες προς τον ανταγωνισμό δραστηριότητες ιδιαίτερης σοβαρότητας αντιλαμβάνονται τα οφέλη που θα μπορούσαν να αποκομίσουν μέσω του προγράμματος επιείκειας, εάν συνεργαστούν με την Επιτροπή.

[22] ΕΕ C 207, 18.7.1996.

72. Μολονότι οι έρευνες σε υποθέσεις καρτέλ παραμένουν καταρχήν εμπιστευτικές μέχρι την έκδοση οριστικής απόφασης, είναι δυνατή η έκδοση ανακοινώσεων τύπου σε ειδικές περιπτώσεις, εάν κριθεί σκόπιμο. Τούτο ισχύει, για παράδειγμα, όταν μια έρευνα έχει κινηθεί κατόπιν καταγγελιών ή/και όταν η Επιτροπή θέλει να επιστήσει την προσοχή τρίτων στην υπόθεση. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή επιβεβαίωσε τον Ιούλιο ότι διεξάγεται έρευνα σχετικά με την ύπαρξη καρτέλ στον τομέα των βιταμινών. Τον ίδιο μήνα ανακοίνωσε επίσης ότι κινήθηκε διαδικασία κατά 120 σχεδόν τραπεζών και ενώσεων τραπεζών με αντικείμενο την πιθανή συμμετοχή τους σε δραστηριότητες καθορισμού των τιμών σχετικά με τις προμήθειες που χρεώνονται για την ανταλλαγή νομισμάτων στη ζώνη του ευρώ.

73. Το 2000 εκδόθηκαν τρεις επίσημες αποφάσεις απαγόρευσης καρτέλ στους τομείς της ναυτιλίας, των ζωοτροφών και της χημικής βιομηχανίας.

FETTCSA

74. Στις 16 Μαΐου 2000 η Επιτροπή επέβαλε πρόστιμα, το ύψος των οποίων προσέγγισε τα 7 εκατ. EUR, σε δεκαπέντε ναυτιλιακές εταιρείες τακτικών γραμμών, διότι συμφώνησαν να μην χορηγούν εκπτώσεις επί του δημοσιευμένου τιμολογίου τους. Οι εταιρείες ήταν μέλη της καταργηθείσας πλέον Συμφωνίας τελών και πρόσθετων τελών δρομολογίων Άπω Ανατολής (Far East Trade Tariff Charges and Surcharges Agreement - FETTCSA) και μεταξύ αυτών συμπεριλαμβάνονταν τα μέλη της Ναυτιλιακής Διάσκεψης Εμπορευματικών Μεταφορών Άπω Ανατολής (Far Eastern Freight Conference - FEFC), καθώς και οι βασικοί ανταγωνιστές της FEFC. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονταν η Hapag-Lloyd (Γερμανία), η Maersk Sealand (Δανία) και η P&O Nedlloyd (Ηνωμένο Βασίλειο). Οι αποδέκτες της απόφασης συζητούσαν πιθανούς τρόπους για την εξομοίωση των εμπορικών πρακτικών τους σχετικά με τα τέλη και τα πρόσθετα τέλη. Οι συζητήσεις αυτές οδήγησαν στη συμφωνία μη χορήγησης εκπτώσεων επί των δημοσιευμένων τιμολογίων τους [23].

[23] ΕΕ L 268, 20.10.2000.

75. Η Επιτροπή αποφάνθηκε ότι η συμφωνία αποτελούσε παράβαση της απαγόρευσης των καρτέλ που προβλέπεται στο άρθρο 81 της συνθήκης ΕΚ και απέρριψε τον ισχυρισμό των εταιρειών ότι η FETTCSA ήταν απλώς μια "τεχνική συμφωνία" επιτρεπόμενη βάσει των κανόνων ανταγωνισμού που έχουν εφαρμογή στις ναυτιλιακές υπηρεσίες.

76. Η Επιτροπή υπολόγισε τα πρόστιμα βάσει των κατευθυντηρίων γραμμών που έχει δημοσιεύσει. Ωστόσο, μολονότι μια οριζόντια συμφωνία επί των τιμών μεταξύ ανταγωνιστών με υψηλά μερίδια αγοράς θεωρείται κατά κανόνα ως "πολύ σοβαρή" παράβαση επισύρουσα πρόστιμα τουλάχιστον 20 εκατ. EUR ανά εταιρεία, εν προκειμένω κρίθηκε σκόπιμο να χαρακτηριστεί η παράβαση απλώς ως "σοβαρή". Η συμφωνία περί μη χορήγησης εκπτώσεων θεωρήθηκε εν τέλει λιγότερο επιζήμια από τον καθορισμό των τιμών. Επιπλέον, λήφθηκε υπόψη το γεγονός ότι οι επιζήμιες συνέπειες ενδεχομένως είχαν μικρή διάρκεια.

77. Η Επιτροπή συνεκτίμησε επίσης το γεγονός ότι η συμφωνία FETTCSA εγκαταλείφθηκε αμέσως μόλις οι εταιρείες έλαβαν την κοινοποίηση αιτιάσεων το 1994 και ότι δεν πραγματοποιήθηκαν συσκέψεις μετά την αποστολή προειδοποιητικής επιστολής από την Επιτροπή προς τις εταιρείες το 1992. Κατά τον υπολογισμό των προστίμων η Επιτροπή έλαβε επίσης υπόψη το γεγονός ότι τα μέρη συνεργάστηκαν μαζί της σε περιορισμένο βαθμό, καθώς και τη μεγάλη διάρκεια της διαδικασίας, η οποία εν πολλοίς ήταν απόρροια της ύπαρξης άλλων, σημαντικότερων υποθέσεων στον εν λόγω τομέα.

Το καρτέλ της λυσίνης

78. Στις 7 Ιουνίου η Επιτροπή επέβαλε πρόστιμα συνολικού ύψους 110 εκατ. EUR σε πέντε εταιρείες διότι είχαν συστήσει ένα παγκόσμιο καρτέλ καθορισμού της τιμής της λυσίνης , του σημαντικότερου αμινοξέος που χρησιμοποιείται στις ζωοτροφές για θρεπτικούς σκοπούς (τα αμινοξέα είναι δομικά στοιχεία των πρωτεϊνών). Από την έρευνα της Επιτροπής διαπιστώθηκε ότι οι εταιρείες Archer Daniels Midland Co (ΗΠΑ), Ajinomoto Co (Ιαπωνία), Cheil Jedang (Κορέα), Kyowa Hakko (Ιαπωνία) και Sewon (Κορέα) καθόριζαν τις τιμές της λυσίνης σε παγκόσμιο επίπεδο, συμπεριλαμβανομένου του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου. Για να διατηρηθούν οι καθορισθείσες τιμές, οι πέντε εταιρείες καθόριζαν επίσης ποσοστώσεις πωλήσεων και αντάλλασσαν ευαίσθητες πληροφορίες τουλάχιστον από τον Ιούλιο του 1990 μέχρι τον Ιούνιο του 1995 [24].

[24] Ανακοίνωση της Επιτροπής στον τύπο IP/00/589, 07.06.2000.

79. Το ενδιαφέρον της εν λόγω υπόθεσης έγκειται κυρίως στη μέθοδο που ακολούθησε η Επιτροπή για τον καθορισμό των προαναφερόμενων προστίμων. Τούτο επιβεβαιώνεται και από το γεγονός ότι το μεγαλύτερο μέρος της νομικής εκτίμησης στο πλαίσιο της απόφασης αφορά το θέμα των προστίμων και τα επιχειρήματα που προέβαλαν τα μέρη επ'αυτού. Στην απόφαση η Επιτροπή εφάρμοσε τις αρχές που προβλέπονται στις κατευθυντήριες γραμμές που εξέδωσε το 1998 σχετικά με τη μέθοδο υπολογισμού των προστίμων (στο εξής κατευθυντήριες γραμμές περί "μεθοδολογίας") [25]. Εφάρμοσε επίσης για πρώτη φορά την ανακοίνωση που είχε εκδώσει το 1996 σχετικά με τη μη επιβολή ή τη μείωση των προστίμων σε περιπτώσεις συμπράξεων (στο εξής ανακοίνωση περί "επιείκειας"), προκειμένου να συνεκτιμηθεί η συνεργασία που προσέφεραν δύο μέλη του καρτέλ από την αρχή της έρευνας, καθώς και η μικρότερου βαθμού συνεργασία που προσέφεραν άλλα μέλη [26].

[25] ΕΕ C 9, 14.01.98.

[26] ΕΕ C 207, 18.07.96.

80. Η σύμπραξη που απαγορεύτηκε με την απόφαση της Επιτροπής αποτελεί άμεση και τυπική περίπτωση καρτέλ καθορισμού των τιμών και ποσοστώσεων πωλήσεων που είναι καθαυτό παράνομο. Καμία από τις εταιρείες δεν αμφισβήτησε κατ'ουσίαν τα πραγματικά περιστατικά. Το καρτέλ λειτουργούσε τουλάχιστον από τον Ιούλιο του 1990 μέχρι τον Ιούνιο του 1995. Δύο μέλη εντάχθηκαν στο καρτέλ στα μέσα Ιουνίου 1992 (ADM και Cheil Jedang). Η έρευνα της Επιτροπής ξεκίνησε τον Ιούλιο του 1996, λίγο μετά από την απαγγελία κατηγοριών από τις αρχές ανταγωνισμού των ΗΠΑ κατά αρκετών μελών του καρτέλ περί συμμετοχής σε παράνομη σύμπραξη. Η έρευνα κινήθηκε όταν ένα από τα δύο ηγετικά μέλη του καρτέλ (δηλ. η Ajinomoto - το άλλο ηγετικό μέλος είναι η ADM) αποφάσισε να γνωστοποιήσει στην Επιτροπή την ύπαρξη του καρτέλ κατά την περίοδο από τον Ιούνιο του 1992 (όταν η ADM δραστηριοποιήθηκε στην αγορά λυσίνης του ΕΟΧ) μέχρι τον Ιούνιο του 1995.

81. Προκειμένου να καθορίσει το βασικό ποσό των προστίμων, η Επιτροπή εξέτασε καταρχάς στην απόφασή της τη σοβαρότητα της παράβασης. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή χαρακτήρισε το καρτέλ ως πολύ σοβαρή παράβαση με πραγματικές συνέπειες στη σχετική αγορά του ΕΟΧ, κατά το μέτρο που οδήγησε τις τιμές σε επίπεδο υψηλότερο από αυτό που θα διαμορφωνόταν υπό κανονικές συνθήκες ανταγωνισμού. Ωστόσο, η Επιτροπή διευκρίνισε ότι υπάρχουν περιθώρια διαφοροποίησης της αντιμετώπισης των πέντε μελών του καρτέλ. Έτσι, έλαβε υπόψη τη σημαντική διαφορά του μεγέθους τους και, κατ'επέκταση, της δυνατότητάς τους να προκαλέσουν σημαντική ζημία στους πελάτες τους στον ΕΟΧ. Ο παγκόσμιος κύκλος εργασιών αποτέλεσε τη βάση σύγκρισης του σχετικού μεγέθους τους, διότι ο κύκλος εργασιών είναι το στοιχείο που επιτρέπει στην Επιτροπή να εκτιμήσει τους πραγματικούς πόρους και την ισχύ των ενεχόμενων εταιρειών. Επ'αυτής της βάσης, η Επιτροπή διαχώρισε, αφενός, την ADM και την Ajinomoto και, αφετέρου, τις άλλες τρεις, πολύ μικρότερες εταιρείες. Όσον αφορά τη σοβαρότητα, η Επιτροπή διευκρίνισε ότι δεν έλαβε υπόψη τα πρόστιμα που επέβαλαν οι αρχές ανταγωνισμού των ΗΠΑ και του Καναδά, διότι - σύμφωνα με τις πληροφορίες των εν λόγω αρχών - τα ανωτέρω πρόστιμα αφορούσαν μόνο τον περιορισμό του ανταγωνισμού που προκάλεσε το παγκόσμιο καρτέλ στο χώρο της δικής τους δικαιοδοσίας. Πέραν της σοβαρότητας, η διάρκεια είναι, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές του 1998, η άλλη παράμετρος καθορισμού του βασικού ποσού του προστίμου. Εν προκειμένω, η παράβαση είχε μεσαία διάρκεια (τρία έως πέντε χρόνια), ενώ για κάθε επιπλέον έτος το πρόστιμο προσαυξάνεται κατά 10% - και πάλι σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές του 1998.

82. Όσον αφορά τις επιβαρυντικές και τις ελαφρυντικές περιστάσεις, η Επιτροπή διατύπωσε τις ακόλουθες παρατηρήσεις. Θεώρησε ότι η ADM και η Ajinomoto ήταν τα ηγετικά μέλη του καρτέλ. Ο επιβαρυντικός αυτός παράγοντας οδηγεί σε αύξηση του προστίμου εις βάρος τους κατά 50%. Η Επιτροπή αναγνώρισε λιγοστές ελαφρυντικές περιστάσεις στην απόφαση. Ο παθητικός ρόλος της Cheil Jedang στα τελικά στάδια του καρτέλ οδήγησε σε μικρή μείωση του προστίμου εις βάρος της, ενώ μείωση του προστίμου κατά 10% εφαρμόστηκε για όλα τα μέλη του καρτέλ, διότι έθεσαν τέρμα στην παράβαση αμέσως μετά την παρέμβαση μιας δημόσιας αρχής (εν προκειμένω, των αρχών ανταγωνισμού των ΗΠΑ και του FBI).

83. Σύμφωνα με την ανακοίνωση περί επιείκειας, η Επιτροπή δύναται να αποφασίσει να μην επιβάλει ή να μειώσει τα πρόστιμα των μερών που συνεργάστηκαν μαζί της κατά τη διάρκεια της διαδικασίας. Στην προκειμένη περίπτωση, οι εταιρείες συνεργάστηκαν με την Επιτροπή, σε διαφορετικά στάδια της έρευνας και για διαφορετικές περιόδους της υπό έρευνα παράβασης. Για λόγους που εξηγούνται διεξοδικά στην απόφαση, καμία από τις εταιρείες δεν πληροί τις προϋποθέσεις ώστε να απαλλαγεί από τα πρόστιμα ή να της χορηγηθεί «πολύ σημαντική» μείωση του προστίμου (δηλαδή τουλάχιστον 75%) ή έστω "σημαντική" μείωση (δηλαδή από 50% έως 75%). Ωστόσο, σε όλες τις εταιρείες χορηγήθηκε "αξιόλογη" μείωση του προστίμου τους (δηλαδή από 10% έως 50%) για τη συνεργασία τους.

84. Η Ajinomoto και η Sewon είναι οι δύο εταιρείες που συνεργάστηκαν περισσότερο με την Επιτροπή. Η Ajinomoto, ηγετικό μέλος του καρτέλ, παρέδωσε αποφασιστικής σημασίας (καίτοι ελλιπείς) πληροφορίες σχετικά με το καρτέλ, πριν από την έναρξη της έρευνας της Επιτροπής. Αργότερα η Sewon προσκόμισε πλήρη και αποφασιστικής σημασίας στοιχεία, κυρίως απαντώντας στο επίσημο αίτημα παροχής πληροφοριών της Επιτροπής. Για τους λόγους αυτούς, η Επιτροπή χορήγησε και στις δύο εταιρείες την ανώτατη δυνατή μείωση του προστίμου, δηλαδή 50%.

85. Η Kyowa Hakko Kogyo και η Cheil Jedang υπέβαλαν επίσης ουσιώδη, καίτοι όχι αποφασιστικής σημασίας, στοιχεία για την ύπαρξη του καρτέλ. Ως εκ τούτου, το πρόστιμό τους μειώθηκε κατά 30%.

86. Τέλος, η ADM δεν συνεργάστηκε με την Επιτροπή κατά το στάδιο της διαδικασίας που συνίσταται στη συγκέντρωση στοιχείων. Ωστόσο, όταν έλαβε την κοινοποίηση αιτιάσεων της Επιτροπής γνωστοποίησε στην Επιτροπή ότι δεν αμφισβητεί κατ'ουσίαν τα πραγματικά περιστατικά που αναφέρονταν στο εν λόγω έγγραφο. Η Επιτροπή θεώρησε ότι η ADM δικαιούται μείωση του προστίμου εις βάρος της κατά 10%.

87. Μετά την έκδοση της απόφασης, όλες οι ενεχόμενες εταιρείες, εκτός της Ajinomoto, υπέβαλαν προσφυγή ακυρώσεως στο Πρωτοδικείο [27].

[27] Υποθέσεις T-224/00 (ADM), T-220/00 (Cheil), T-223/00 (Kyowa), T-230/00 (Sewon).

Επανέκδοση απόφασης ακυρωθείσας για διαδικαστικούς λόγους

88. Στις 13 Δεκεμβρίου 2000 η Επιτροπή επανεξέδωσε απόφαση με την οποία είχε επιβληθεί πρόστιμο ύψους 3 εκατ. EUR στη βελγική εταιρεία Solvay S.A., για τη συμμετοχή της στο καρτέλ του ανθρακικού νατρίου στο τέλος της δεκαετίας του 1980. Το ανθρακικό νάτριο είναι ένα χημικό προϊόν που χρησιμοποιείται στην παραγωγή γυαλιού. Κατά την ανωτέρω περίοδο, η Solvay είχε συνάψει συμφωνία με μια γερμανική εταιρεία εξασφαλίζοντάς της έναν ελάχιστο όγκο πωλήσεων, με παράλληλη δέσμευση της Solvay να καλύπτει οποιοδήποτε τυχόν έλλειμμα αγοράζοντας τις απαιτούμενες ποσότητες, ώστε να διατηρείται τεχνητά υψηλή η τιμή του ανθρακικού νατρίου στη Γερμανία. Τούτο αποτελούσε παράβαση του άρθρου 85 (πλέον άρθρο 81) της συνθήκης ΕΚ [28].

[28] Ανακοίνωση της Επιτροπής στον τύπο IP/00/1449, 13.12.2000.

89. Η αρχική απόφαση με την οποία επιβλήθηκε πρόστιμο στη Solvay και στη γερμανική εταιρεία είχε εκδοθεί στις 19 Δεκεμβρίου 1990, αλλά εν τέλει ακυρώθηκε από το Δικαστήριο για καθαρά διαδικαστικούς λόγους: η απόφαση κυρώθηκε με τις υπογραφές του Προέδρου και του Γενικού Γραμματέα της Επιτροπής αφού είχε ήδη κοινοποιηθεί στους αποδέκτες. Όταν το Δικαστήριο ακυρώνει μια απόφαση για καθαρά διαδικαστικούς λόγους, η Επιτροπή δικαιούται να επανεκδώσει την απόφασή της, εφόσον αυτή παραμένει ουσιαστικά αμετάβλητη. Συνεπώς, η Επιτροπή επανεξέδωσε την απόφαση επιβάλλοντας πρόστιμο στη Solvay. Η γερμανική εταιρεία δεν προσέφυγε κατά της αρχικής απόφασης και κατέβαλε το πρόστιμο ύψους 1 εκατ. EUR.

1.2. Άλλες μορφές συμφωνιών

90. Το άρθρο 81 δεν αφορά μόνο τα καρτέλ, αλλά και άλλες μορφές συμφωνιών μεταξύ επιχειρήσεων, οι οποίες περιορίζουν ή στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται οι συμφωνίες συνεργασίας μεταξύ ανταγωνιστών ή οι συμφωνίες διανομής μεταξύ παραγωγών και εμπόρων λιανικής πώλησης. Μολονότι οι συμφωνίες αυτές μπορούν να εξαιρεθούν από την απαγόρευση που επιβάλλει το άρθρο 81 - εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 81 παράγραφος 3 - σε ορισμένες περιπτώσεις τα οφέλη που απορρέουν από τις εν λόγω συμφωνίες για τους καταναλωτές δεν επαρκούν για να δικαιολογηθεί ο περιορισμός του ανταγωνισμού που προκαλούν. Στις περιπτώσεις αυτές η Επιτροπή ζητά από τους συμβαλλομένους να τροποποιήσουν ή να ανακαλέσουν τις συμφωνίες τους. Εν τέλει η Επιτροπή μπορεί να ζητήσει την ακύρωση των συμφωνιών, εάν έχουν ήδη εφαρμοστεί, καθώς και να επιβάλει πρόστιμα.

1.2.1. Συμμαχίες μεταξύ αεροπορικών εταιρειών

91. Η σύναψη συμμαχιών αποτελεί χαρακτηριστικό του τομέα των εναέριων μεταφορών. Τούτο είναι απόρροια του γεγονότος ότι λόγω των κανονιστικών φραγμών σήμερα οι αεροπορικές εταιρείες διαφορετικών κρατών μελών δύσκολα μπορούν να συνενώσουν τις δραστηριότητές τους με άλλο τρόπο. Η Επιτροπή διενήργησε έρευνες σχετικά με συμφωνίες μεταξύ ευρωπαϊκών αεροπορικών εταιρειών, οι οποίες οδήγησαν, εντός του 2000, σε επίσημες ενέργειες σχετικά με τη συμμαχία Qualiflyer και τη συνεργασία των εταιρειών Lufthansa και SAS με την Austrian Airlines. Οι υποθέσεις αυτές αναπτύσσονται αναλυτικότερα στο τμήμα της παρούσας έκθεσης σχετικά με τις αεροπορικές μεταφορές [29]. Οι έρευνες της Επιτροπής για ορισμένες άλλες συμμαχίες αεροπορικών εταιρειών συνεχίζονται, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων για τις διατλαντικές αεροπορικές συμμαχίες.

[29] Τμήμα I.Γ κεφάλαιο 2.5.1 για τις αεροπορικές μεταφορές.

1.2.2. Συμφωνίες διανομής

92. Όσον αφορά τις συμφωνίες διανομής, ένα ιδιαίτερο μέλημα της Επιτροπής είναι ο κίνδυνος να οδηγήσουν σε κατακερματισμό της αγοράς της ΕΕ, γεγονός που θα έθετε σε κίνδυνο το στόχο της ενιαίας αγοράς.

Opel

93. Το δικαίωμα των καταναλωτών να αγοράζουν φθηνότερα προϊόντα σε άλλα κράτη μέλη αποτελεί ένα από τα κύρια οφέλη της ενιαίας αγοράς. Η αποφασιστικότητα της Επιτροπής να εξασφαλίσει το δικαίωμα αυτό εκφράστηκε στην απόφασή της να επιβάλει πρόστιμο 43 εκατ. EUR στην Opel Nederland B.V. [30]. Ο ολλανδός εισαγωγέας αυτοκινήτων της Opel παρεμπόδιζε, μεταξύ Σεπτεμβρίου 1996 μέχρι Ιανουαρίου 1998, τις εξαγωγές καινούργιων αυτοκινήτων προς τελικούς καταναλωτές από άλλα κράτη μέλη. Πρόκειται για τη δεύτερη σημαντική απόφαση της Επιτροπής, μετά την απόφαση κατά της Volkswagen AG τον Ιανουάριο του 1998, η οποία εκδόθηκε κατόπιν καταγγελιών καταναλωτών που οδήγησαν την Επιτροπή να ερευνήσει τις πρακτικές των κατασκευαστών αυτοκινήτων και των εισαγωγέων τους, και να επιβάλει υψηλά πρόστιμα [31]. Έτσι επαναβεβαιώθηκε ότι οι ενέργειες επιχειρήσεων που υπονομεύουν την εύρυθμη λειτουργία της ενιαίας αγοράς αποτελούν πολύ σοβαρές παραβάσεις των ευρωπαϊκών κανόνων ανταγωνισμού και αντιμετωπίζονται αυστηρά.

[30] Απόφαση της 20.09.2000 (ΕΕ L 59 της 28.02.2001). ανακοίνωση τύπου IP/00/1028 της 20ής Σεπτεμβρίου 2000. Την 1η Δεκεμβρίου 2000 η Opel προσέφυγε στο Πρωτοδικείο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά της απόφασης της Επιτροπής (Υπόθεση T-368/00).

[31] Βλ. επίσης Τμήμα I.Γ κεφάλαιο 1.1.1 για τα αυτοκίνητα οχήματα.

JCB

94. Την 21η Δεκεμβρίου 2000 η Επιτροπή εξέδωσε απόφαση στην οποία διαπιστώθηκε ότι η επιχείρηση JCB Service, η οποία ελέγχει τις διάφορες θυγατρικές του βρετανικού ομίλου JC Bamford, παρέβη το άρθρο 81 της συνθήκης ΕΚ [32]. Η Επιτροπή εκτίμησε ότι οι συμφωνίες διανομής οικοδομικών μηχανημάτων της JCB που είχε συνάψει ο όμιλος JCB με το δίκτυο αποκλειστικών διανομέων του έχουν ως αντικείμενο τον κατακερματισμό των εθνικών αγορών της Γαλλίας, του Ηνωμένου Βασιλείου, της Ιρλανδίας και της Ιταλίας εντός της Κοινότητας. Οι συμφωνίες περιλαμβάνουν διάφορα μέτρα που αποσκοπούν στον περιορισμό των πωλήσεων από τους διανομείς εκτός των αποκλειστικών συμβατικών περιοχών τους. Η απόφαση της Επιτροπής καλεί την JCB Service να θέσει τέρμα στην παράβαση και της επιβάλλει πρόστιμα ύψους 39,6 εκατ. EUR.

[32] Ανακοίνωση Επιτροπής στον τύπο IP/00/1526, 21.12.2000.

1.2.3. Περιβαλλοντικές συμφωνίες

CECED

95. Το άρθρο 6 της συνθήκης ΕΚ προβλέπει ότι η περιβαλλοντική πολιτική πρέπει να ενταχθεί στις υπόλοιπες πολιτικές της ΕΚ. Πράγματι, η μέριμνα για το περιβάλλον δεν είναι ουδόλως ασύμβατη με την πολιτική ανταγωνισμού, εφόσον οι περιορισμοί του ανταγωνισμού είναι αναλογικοί και απαραίτητοι για την επίτευξη των επιδιωκόμενων περιβαλλοντικών στόχων.

96. Η αρχή αυτή εκφράζεται σαφώς στην απόφαση CECED [33] με την οποία η Επιτροπή για πρώτη φορά ενέκρινε συμφωνία διακοπής της παραγωγής με στόχο τη βελτίωση των οικολογικών χαρακτηριστικών των προϊόντων. Τα μέρη της συμφωνίας, δηλαδή όλοι σχεδόν οι ευρωπαίοι παραγωγοί και εισαγωγείς οικιακών πλυντηρίων ρούχων, θα διακόψουν την παραγωγή και εισαγωγή στην ΕΕ των συσκευών με τη χαμηλότερη ενεργειακή αποτελεσματικότητα προκειμένου να μειωθεί η κατανάλωση ενέργειας και, κατ'επέκταση, η εκπομπή ρύπων από την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.

[33] F-1/36.718. ΕΕ L 187, 26.7.2000. ανακοίνωση της Επιτροπής στον τύπο IP/00/148, 11.2.2000.

97. Καίτοι περιορίζεται η ελευθερία των μερών να κατασκευάζουν και να διαθέτουν στο εμπόριο ορισμένους τύπους πλυντηρίων ρούχων, γεγονός που αποτελεί περιορισμό του ανταγωνισμού κατά την έννοια του άρθρου 81 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ, η συμφωνία πληροί τους όρους για τη χορήγηση απαλλαγής δυνάμει του άρθρου 81 παράγραφος 3: θα αποφέρει πλεονεκτήματα και σημαντική εξοικονόμηση πόρων για τους καταναλωτές, ιδίως μειώνοντας τις εκπομπές ρύπων από την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Η ευνοϊκή απόφαση της Επιτροπής λαμβάνει υπόψη τη θετική αυτή συνεισφορά στους περιβαλλοντικούς στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προς όφελος των σημερινών και των μελλοντικών γενεών.

2. Άρθρα 82 και 86

98. Το άρθρο 82 απαγορεύει στις επιχειρήσεις που κατέχουν δεσπόζουσα θέση σε μια δεδομένη αγορά να εκμεταλλεύονται καταχρηστικά την κατάσταση αυτή εις βάρος τρίτων. Η καταχρηστική εκμετάλλευση δεσπόζουσας θέσης περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τον περιορισμό της παραγωγής, τη χρέωση υπερβολικών τιμών, τιμών που προκαλούν διακρίσεις ή εξοντωτικών τιμών, τις συνδεδεμένες πωλήσεις, την επιβολή πρόσθετων υποχρεώσεων μη σχετιζόμενων με το πωλούμενο προϊόν ή την παρεχόμενη υπηρεσία. Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι επιχειρήσεις που δεν δέχονται ανταγωνιστικές πιέσεις διαπράττουν ιδιαίτερα επικίνδυνη κατάχρηση όταν παρεμποδίζουν ή καθυστερούν - μέσω αθέμιτων πρακτικών - την είσοδο ανταγωνιστών στην αγορά. Για το λόγο αυτό η Επιτροπή δίδει ιδιαίτερη προσοχή στις συνέπειες των δεσποζουσών θέσεων στις πρόσφατα ελευθερωθείσες αγορές, όπου η συμπεριφορά της εδραιωμένης εταιρείας θέτει σε κίνδυνο την υλοποίηση των προσδοκώμενων οφελών της διαδικασίας ελευθέρωσης όσον αφορά την αναδιάρθρωση, την καινοτομία ή τη δημιουργία θέσεων εργασίας.

99. Το άρθρο 86 ορίζει ότι οι κανόνες ανταγωνισμού έχουν επίσης εφαρμογή στις δημόσιες επιχειρήσεις και στις επιχειρήσεις στις οποίες τα κράτη μέλη χορηγούν ειδικά ή αποκλειστικά δικαιώματα, κατά το μέτρο που η εφαρμογή των κανόνων αυτών δεν εμποδίζει την εκπλήρωση της ιδιαίτερης αποστολής που τους έχει ανατεθεί.

100. Λεπτομέρειες σχετικά με τις εκδοθείσες αποφάσεις ή την κίνηση επίσημων διαδικασιών κατ'εφαρμογή του άρθρου 82 και του άρθρου 86, σε συνδυασμό με το άρθρο 82, παρατίθενται στο τμήμα της παρούσας έκθεσης σχετικά με τις ταχυδρομικές υπηρεσίες [34] και τις αεροπορικές μεταφορές [35].

[34] Τμήμα I.Γ, Κεφάλαια 2.4.3, 2.4.4 και 2.4.5.

[35] Τμήμα I.Γ, Κεφάλαιο 2.5.2.

Επιλεκτικές εκπτώσεις στη βιομηχανία χημικών ειδών: επανέκδοση απόφασης

101. Στις 13 Δεκεμβρίου 2000 η Επιτροπή επανεξέδωσε δύο αποφάσεις με τις οποίες επιβλήθηκαν πρόστιμα 20 εκατ. EUR στη βελγική εταιρεία Solvay S.A. και 10 εκατ. EUR στην Βρετανική εταιρία Imperial Chemicals Industries (ICI) plc, σχετικά με την κατάχρηση της δεσπόζουσας θέσης τους στην αγορά ανθρακικού νατρίου κατά τη δεκαετία του 1980. Το ανθρακικό νάτριο είναι χημικό προϊόν που χρησιμοποιείται στην παραγωγή γυαλιού. Κατά την εξετασθείσα περίοδο η Solvay και η ICI είχαν συγκροτήσει σύστημα εκπτώσεων προκειμένου να αποφύγουν τον κίνδυνο του πραγματικού ανταγωνισμού στο "έδαφος" της καθεμιάς, δηλαδή στην ηπειρωτική Δυτική Ευρώπη, στην περίπτωση της Solvay και στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία, στην περίπτωση της ICI.

102. Η ICI και η Solvay είχαν συστήσει εκάστη ένα σύστημα εκπτώσεων επί της αποκαλούμενης «οριακής ποσότητας» με στόχο να κρατούν τους ανταγωνιστές τους εκτός της αγοράς. Οι περισσότεροι κατασκευαστές γυαλιού, οι οποίοι είναι και οι βασικοί χρήστες ανθρακικού νατρίου, έχουν έναν κύριο προμηθευτή για τις βασικές τους ανάγκες, αλλά επιδιώκουν να έχουν και έναν δεύτερο προμηθευτή, ώστε να μην εξαρτώνται πλήρως από τον πρώτο. Προκειμένου να ελαχιστοποιήσουν την ανταγωνιστική ισχύ των δεύτερων αυτών προμηθευτών, η Solvay και ICI ανέπτυξαν ένα σύστημα εφαρμογής δύο διαφορετικών τιμών. Πωλούσαν τις βασικές ποσότητες στην κανονική τιμή, αλλά προσέφεραν μεγάλες (και μυστικές) εκπτώσεις για τις πρόσθετες ποσότητες ("οριακές ποσότητες") που ο πελάτης θα μπορούσε διαφορετικά να αγοράσει από άλλο προμηθευτή.

103. Σε ορισμένες περιπτώσεις η Solvay και η ICI διέθεταν τις οριακές ποσότητες σχεδόν στη μισή τιμή. Καθιστούσαν σαφές στους πελάτες ότι η ειδική τιμή για τις οριακές ποσότητες θα τους προσφερόταν μόνον εφόσον συμφωνούσαν να καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος, εάν όχι το σύνολο, των αναγκών τους από τον κυρίαρχο παραγωγό. Κατ'αυτόν τον τρόπο εμπόδιζαν τους άλλους παραγωγούς να ανταγωνίζονται πραγματικά τη Solvay και την ICI. Οι τελευταίοι, για να είναι ανταγωνιστικοί, θα έπρεπε να προσφέρουν πολύ μεγάλες εκπτώσεις επί του συνόλου των πωλήσεών τους, ενώ η Solvay και η ICI παρείχαν εκπτώσεις μόνο για τις οριακές ποσότητες.

Η Επιτροπή θεώρησε ότι η ανωτέρω πρακτική αποτελούσε πολύ σοβαρή παράβαση του άρθρου 86 (πλέον άρθρο 82) και στις 19 Δεκεμβρίου 1990 εξέδωσε δύο αποφάσεις επιβάλλοντας πρόστιμα πολύ υψηλά για την εποχή εκείνη. Το Δικαστήριο ακύρωσε τις αποφάσεις αυτές για καθαρά διαδικαστικούς λόγους: στην περίπτωση αυτή η Επιτροπή δικαιούται να επανεκδώσει την απόφαση, εφόσον αυτή παραμένει ουσιαστικά αμετάβλητη [36].

[36] Βλ. επίσης σημείο 89.

Ένθετο 2: Οι συνέπειες της πολιτικής ανταγωνισμού για τους καταναλωτές

Η πολιτική ανταγωνισμού έχει σημαντικά οφέλη για τους καταναλωτές και ασφαλώς όχι μόνον γι'αυτούς. Όταν επικρατούν συνθήκες ανταγωνισμού, οι παραγωγοί προσπαθούν να προσελκύσουν πελάτες προσφέροντάς τους χαμηλότερες τιμές, υψηλότερη ποιότητα ή καλύτερη εξυπηρέτηση από τους ανταγωνιστές τους. Οι καταναλωτές είναι επίσης ωφελημένοι μακροπρόθεσμα, όταν οι προσπάθειες που καταβάλλουν οι εταιρείες για να υπερκεράσουν τους ανταγωνιστές τους οδηγούν σε μεγαλύτερη καινοτομία και αποτελεσματικότητα σε ορισμένους κλάδους παραγωγής. Ωστόσο, δεν είναι πάντοτε εύκολο ή και δυνατό να εκτιμηθούν ποσοτικά οι συνέπειες που έχουν για τους καταναλωτές οι λαμβανόμενες αποφάσεις στο πλαίσιο της πολιτικής ανταγωνισμού. Είναι γεγονός ότι οι εταιρείες δεν ανταγωνίζονται μόνο σε επίπεδο τιμών και ότι υπάρχουν πολλοί άλλοι τρόποι με τους οποίους μπορούν να επωφεληθούν οι καταναλωτές από ορισμένες παρεμβάσεις, π.χ. όσον αφορά τη μεγαλύτερη ποικιλία των προϊόντων ή καλύτερους συμβατικούς όρους. Σε άλλες περιπτώσεις, οι αποφάσεις στο πλαίσιο της πολιτικής ανταγωνισμού αφορούν ενδιάμεσα στάδια της παραγωγής, με αποτέλεσμα να μην ωφελείται άμεσα ο τελικός καταναλωτής. Στις περιπτώσεις αυτές οι αποφάσεις σχετικά με τις περιοριστικές συμφωνίες και καταχρήσεις δεσπόζουσας θέσης ενδέχεται να αυξήσουν τον ανταγωνισμό στις αγορές εισροών, γεγονός που δημιουργεί ευνοϊκές προϋποθέσεις για τη μείωση της τιμής του τελικού προϊόντος. ωστόσο, είναι δύσκολο να εκτιμηθεί ποσοτικά το κέρδος του τελικού καταναλωτή.

Στην παρούσα έκθεση ο αναγνώστης θα βρει αναφορές σε πολλές αποφάσεις σε υποθέσεις περιοριστικών συμφωνιών, καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης και συγχωνεύσεων. Στη συνέχεια θα θέλαμε να επισημάνουμε μερικές από αυτές που πιστεύουμε ότι αποτελούν εύγλωττα παραδείγματα των οφελών που μπορεί να προσδοκά ο καταναλωτής από την πολιτική ανταγωνισμού.

Η απόφαση κατά της Opel Nederland B.V. [37] είναι η δεύτερη σημαντική υπόθεση σχετικά με την παρεμπόδιση του παράλληλου εμπορίου αυτοκινήτων, μετά την απόφαση κατά της Volkswagen που ελήφθη το 1998 [38]. Η απόφαση υποχρεώνει τον ολλανδό εισαγωγέα αυτοκινήτων Opel να άρει τα μέτρα που παρεμπόδιζαν ή περιόριζαν τους καταναλωτές από άλλα κράτη μέλη να αγοράζουν καινουργή αυτοκίνητα Opel για άμεση επανεξαγωγή. Στόχος της απόφασης αυτής είναι να διασφαλιστεί το δικαίωμα των καταναλωτών να αγοράζουν αυτοκίνητο από το κράτος μέλος όπου οι τιμές είναι χαμηλές, χωρίς να συναντούν εμπόδια. Εάν οι παράλληλες εισαγωγές φθάσουν σε σημαντικό επίπεδο, θα ασκηθεί πίεση στους κατασκευαστές αυτοκινήτων να μειώσουν τις τιμές των αυτοκινήτων στα κράτη μέλη όπου είναι υψηλότερες. Οι παράλληλες εισαγωγές θα δημιουργούσαν επίσης κίνητρα για τους διανομείς αυτοκινήτων να βελτιώσουν την εξυπηρέτηση και να προσφέρουν πρόσθετες παροχές.

[37] Βλ. επίσης σημείο 106.

[38] ΕΕ L 124, 23.04.1998.

Στην υπόθεση Telefonica/Sogecable/Audiovisual Sport [39], η οποία αφορά την αγορά δικαιωμάτων μετάδοσης ποδοσφαιρικών αγώνων από τη συνδρομητική τηλεόραση στην Ισπανία, η παρέμβαση της Επιτροπής έθεσε τέρμα σε συμφωνία καθορισμού του ύψους της "ανά θέαση πληρωμής" των ποδοσφαιρικών αγώνων στην Ισπανία. Στις αρχές Σεπτεμβρίου