Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών σχετικά με την "Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Επιτροπή των Περιφερειών και στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή με θέμα 'Αναπτύσσοντας το δίκτυο των πολιτών: Γιατί οι καλές τοπικές και περιφερειακές επιβατικές μεταφορές είναι σημαντικές και πώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συμβάλλει στην επίτευξή τους'"

(1999/C 198/03)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Επιτροπή των Περιφερειών και στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή με θέμα "Αναπτύσσοντας το δίκτυο των πολιτών: Γιατί οι καλές τοπικές και περιφερειακές επιβατικές μεταφορές είναι σημαντικές και πώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συμβάλλει στην επίτευξή τους" (COM(98) 431 τελικό)·

έχοντας υπόψη την απόφαση της Επιτροπής της 13ης Ιουλίου 1998 να ζητήσει από την Επιτροπή των Περιφερειών να γνωμοδοτήσει επί του θέματος, σύμφωνα με το άρθρο 198 Γ, πρώτο εδάφιο, της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας·

έχοντας υπόψη την απόφαση που έλαβε το Προεδρείο της στις 15 Ιουλίου 1998 να αναθέσει την επεξεργασία της γνωμοδότησης αυτής στην επιτροπή 3 - Διευρωπαϊκά δίκτυα, μεταφορές, κοινωνία των πληροφοριών·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 436/98 rev. 1) που υιοθετήθηκε από την επιτροπή 3 στις 22 Iανουαρίου 1999, με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Panettoni·

υιοθέτησε κατά την 28η σύνοδο ολομέλειας της 10ης και 11ης Μαρτίου 1999 (συνεδρίαση της 11ης Μαρτίου) την παρούσα γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η σημασία των τοπικών και περιφερειακών επιβατικών μεταφορών

1.1.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών αναγνωρίζει ότι οι μεταφορές διαδραματίζουν αδιαφιλονίκητα ρόλο ζωτικής σημασίας για την αειφόρο ανάπτυξη, η οποία συμπεριλήφθη μεταξύ των στόχων της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη Συνθήκη του Άμστερνταμ.

1.1.2. Η ΕΤΠ εκτιμά ότι η δημιουργία ενός δικτύου τοπικών και περιφερειακών μεταφορών με υψηλές προδιαγραφές από άποψη ποιότητας και αειφορίας είναι κεφαλαιώδους σημασίας για την εφαρμογή των τοπικών σχεδίων οικονομικής ανάπτυξης. Η ύπαρξη ικανοποιητικού δικτύου τοπικών και περιφερειακών μεταφορών είναι ουσιώδης για την εύρυθμη λειτουργία του εθνικού και του ευρωπαϊκού συστήματος μεταφορών. Ένα τέτοιου είδους σύστημα παρουσιάζει πολυάριθμα και σημαντικότατα πλεονεκτήματα από οικονομικής, περιβαλλοντικής και κοινωνικής πλευράς. Ένα αποτελεσματικό σύστημα μεταφορών αποτελεί μείζονα διαρθρωτική συνιστώσα των τοπικών σχεδίων οικονομικής ανάπτυξης και, επομένως, και των προγραμμάτων για την προαγωγή της απασχόλησης. Αποτελεί, επίσης, καίρια συνιστώσα για τις διαδικασίες αειφόρου οικονομικής ανάπτυξης, δεδομένου ότι συμβάλλει στην αποσυμφόρηση της κυκλοφορίας, στην εξυγίανση του περιβάλλοντος, στη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας, καθώς και στον περιορισμό των εκπομπών ρύπων, ιδίως δε του διοξειδίου του άνθρακα (CO2). Ένα αποτελεσματικό σύστημα μεταφορών συνιστά, εξάλλου, σημαντικό μέσο για την αναχαίτιση και τον περιορισμό του κοινωνικού αποκλεισμού των λιγότερο εύπορων πολιτών, των ανέργων, των ατόμων με ειδικές ανάγκες, καθώς και των κατοίκων περιφερειακών ή αγροτικών περιοχών. Εξάλλου, ενισχύουν την περιφερειακή συνοχή των μειονεκτικών ζωνών.

1.1.3. Η ΕΤΠ επισημαίνει ένα βασικό χαρακτηριστικό της κινητικότητας που παρατηρείται όλο και περισσότερο κατά τα τελευταία χρόνια, δηλαδή της ολοένα και λιγότερο συστηματικής και διαρκώς πιο ασταθούς κινητικότητας, για την αντιμετώπιση της οποίας απαιτείται ένα όλο και πιο ευπροσάρμοστο σύστημα προκειμένου, αφενός, να υπερνικηθεί η ακαμψία των υφισταμένων συστημάτων και, αφετέρου, να υλοποιηθούν ολοκληρωμένα συστήματα με αξιοσημείωτη διατροπικότητα και ευρείες εναλλακτικές δυνατότητες.

1.1.4. Η ΕΤΠ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι η Επιτροπή αποφάσισε να υποβάλει σχέδιο δράσης για την αειφόρο αστική ανάπτυξη. Πρέπει, όμως, να φροντίσει να μην απομονωθούν οι ζώνες υπαίθρου με χαμηλή πληθυσμιακή πυκνότητα που συχνά διαθέτουν απαρχαιωμένες υποδομές. Τονίζει ότι η ανάπτυξη του δικτύου των πολιτών παρέχει σημαντικές δυνατότητες για την υλοποίηση των προϋποθέσεων που δύνανται να συμβάλουν στη βελτίωση της ποιότητας του ατμοσφαιρικού αέρα και προσβλέπει στην υιοθέτηση αποτελεσματικών μέτρων με στόχο να υποστηριχθούν ακόμη πιο μακρόπνοες πρωτοβουλίες - όπως, παραδείγματος χάρη, η περαιτέρω προαγωγή των εναλλακτικών τρόπων και αξόνων μεταφοράς που είναι συμβατοί με την περιβαλλοντική προστασία, συμπεριλαμβανομένης της έμπρακτης υποστήριξης των πολιτικών για τις τεχνολογικές καινοτομίες στον τομέα των μέσων μεταφοράς, της διάδοσης οχημάτων με καινοτόμα συστήματα κίνησης και χαμηλών εκπομπών ρύπων, όπως είναι αυτά που κινούνται με ηλεκτρικό ρεύμα ή φυσικό αέριο, ή οχημάτων στα οποία εφαρμόζεται τεχνολογία κυψελίδων καυσίμου (υδρογόνου), της προώθησης και ανάπτυξης συστημάτων μεταφορών για την κυκλοφορία σε αποκλειστικό διάδρομο, καθώς και της υποστήριξης και διαμόρφωσης συστημάτων αστικών μεταφορών για τα εμπορεύματα.

Επιπλέον, όπως αναφέρεται στο σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 230/98 fin), απαιτείται συντονισμένη προσέγγιση στον τομέα του χωροταξικού προγραμματισμού και μεταβολή των τιμών, κατά τρόπο ώστε να καταστεί φθηνότερη και ελκυστικότερη η χρησιμοποίηση αειφόρων μεταφορικών μέσων.

1.2. Ευκαιρίες για αλλαγή

1.2.1. Η ΕΤΠ υπογραμμίζει ότι οι τοπικές και περιφερειακές μεταφορές απέκτησαν με την πάροδο του χρόνου ακόμη μεγαλύτερη σημασία, σε σημείο που ποσοστό μεγαλύτερο του 75 % των μετακινήσεων αποδίδεται στις τοπικές μεταφορές. Η ΕΤΠ εφιστά την προσοχή των τοπικών και περιφερειακών αρχών στο γεγονός ότι είναι σκόπιμο να δοθεί η δυνατότητα, αφενός, στους οικονομικούς φορείς να συντονίζουν τη δράση τους και, αφετέρου, στις ενώσεις χρηστών να συμμετέχουν στην οργάνωση των δικτύων μεταφοράς.

Ωστόσο, η ΕΤΠ θα ήθελε να τονίσει τη σημασία που έχει η εντατικοποίηση της προσαρμογής των ιδιωτικών αυτοκινήτων στις περιβαλλοντικές απαιτήσεις. Σύντομα, τούτο θα καταστεί απολύτως αναγκαίο για πολλούς πολίτες που ζουν σε αραιοκατοικημένες περιοχές των κρατών μελών, όπου η υποδομή των δημόσιων μεταφορών παρουσιάζει τεράστιες ελλείψεις.

1.2.2. Η ΕΤΠ εκφράζει την ελπίδα ότι οι μεμονωμένες ενδιαφερόμενες πλευρές θα αναλάβουν πρωτοβουλίες ικανές να συμβάλουν στο να καταστούν τα συστήματα μαζικής μεταφοράς περισσότερο βιώσιμα και, κατά συνέπεια, στο να περιορισθεί η εξάρτηση από τα ιδιωτικά μέσα μεταφοράς. Οι τοπικές διοικήσεις πρέπει να επιδείξουν μεγαλύτερη προσοχή στην αστική οργάνωση, κατά τρόπο ώστε να αναχαιτισθεί το φαινόμενο της διασκόρπισης των τόπων κατοικίας, των σχολείων, των καταστημάτων, των κέντρων υγειονομικής περίθαλψης, των παραγωγικών εγκαταστάσεων και των δραστηριοτήτων αναψυχής και, συνεπώς, να περιορισθούν οι ανάγκες μετακίνησης και η παρούσα έντονη ζήτηση για κινητικότητα. Επιπλέον, απαιτούνται οξυδερκείς παρεμβάσεις επί της οργάνωσης και της διαφοροποίησης των ωραρίων εργασίας προκειμένου να προσδοθεί μεγαλύτερη ευελιξία και να κατανεμηθεί η επί του παρόντος υπερβολικά συσσωρευμένη και άκαμπτη ζήτηση. Εξάλλου, πρέπει - στο πλαίσιο των χωροταξικών στρατηγικών - να εκλαμβάνονται οι μεταφορές ως καίρια συνιστώσα η οποία συμβάλλει, μεταξύ άλλων, στην επίτευξη όχι μόνον οικονομικής ανάπτυξης, αλλά και κοινωνικής συνοχής. Επίσης, στο πλαίσιο του χωροταξικού σχεδιασμού, απαιτείται αναμφίβολα να ευνοηθούν οι παρεμβάσεις που αποσκοπούν στη βέλτιστη διαχείριση των συστημάτων κινητικότητας στις περιοχές με έντονη κυκλοφοριακή συμφόρηση μέσω της καθιέρωσης ζωνών περιορισμένης κυκλοφορίας, της δημιουργίας χώρων στάθμευσης με χρονοχρέωση, της εφαρμογής συστημάτων ελέγχου της πρόσβασης και, σε ορισμένες περιπτώσεις, της επιβολής οδικών τελών. Έναντι του συστήματος των περιορισμών της κυκλοφορίας, οι Διαχειριστές πρέπει να αξιώσουν από τις αρχές των δημοσίων συγκοινωνιών τη διασφάλιση υψηλής ποιότητας, αυξημένων δυνατοτήτων πρόσβασης και κυρίως σημαντικής ευελιξίας, κατά τρόπο ώστε να ανταποκριθούν δεόντως στη διαφοροποίηση των απαιτήσεων των πολιτών και να συμβάλουν στην υλοποίηση ενός συστήματος μεταφορών "από πόρτα σε πόρτα", με στόχο να δημιουργηθεί ένα ενοποιημένο δίκτυο των πολιτών.

1.2.3. Η ΕΤΠ συμμερίζεται πλήρως τη θέση της Επιτροπής όσον αφορά την αρχή της ενοποίησης των υπηρεσιών μεταφορών, η οποία είναι αδιαφιλονίκητα καθοριστικής σημασίας για την εδραίωση των δημόσιων μαζικών μεταφορών·η εν λόγω ενοποίηση πρέπει να βασίζεται σε αποτελεσματική διατροπικότητα, διαμορφωμένη έτσι ώστε να αλληλοσυνδέονται οι μεμονωμένοι τρόποι μεταφοράς, ει δυνατόν χωρίς διακοπές λειτουργίας. Η υλοποίηση ενός τέτοιου στόχου εξαρτάται από δύο βασικές προϋποθέσεις: αφενός, από το σχεδιασμό των υποδομών υπό το πρίσμα της διατροπικής ανάπτυξης και της βελτίωσης της διασύνδεσης των μεταφορών και, αφετέρου, από τον προγραμματισμό των υπηρεσιών σύμφωνα με συντονισμένα ωράρια δρομολογίων και με επαρκή ευελιξία, προκειμένου να εξαλειφθούν οι συνήθεις διακοπές λειτουργίας που παρατηρούνται στα συστήματα μεταφορών. Περαιτέρω προϋπόθεση αποτελεί η απλοποίηση της χρήσεως των διαφόρων τρόπων μεταφοράς δια της καθιέρωσης συστήματος ενιαίων τιμών και δια της εισαγωγής καινοτόμων τεχνολογιών, με στόχο την απλούστευση και βελτίωση των συστημάτων έκδοσης εισιτηρίων. Τέλος, απαιτείται να επιδειχθεί ιδιαίτερη μέριμνα για την προετοιμασία ενός συστήματος παροχής πληροφοριών το οποίο να προσφέρει πολύτιμη βοήθεια στους πολίτες όσον αφορά τον καθορισμό των μεταφορικών λύσεων που ανταποκρίνονται περισσότερο στις απαιτήσεις τους, κατά τρόπο ώστε να μπορούν οι πολίτες να θεωρούν το δίκτυο δημοσίων συγκοινωνιών ως δικό τους δίκτυο.

1.3. Ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

1.3.1. Η ΕΤΠ εκτιμά ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να προσδώσει σημαντική προστιθέμενη αξία στις δράσεις που αναλαμβάνονται σε τοπικό, περιφερειακό αλλά και εθνικό επίπεδο, ιδίως μέσω της καθιέρωσης συστήματος ενεργού παρακολούθησης, ενισχύοντας επωφελώς την ανταλλαγή πληροφοριών προκειμένου να γνωστοποιούνται οι αποτελεσματικότερες λύσεις, ευνοώντας τη συγκριτική αξιολόγηση των επιδόσεων των μεμονωμένων υπηρεσιών με στόχο να προαχθεί η ευγενής άμιλλα και να βελτιωθεί η ποιότητα των υπηρεσιών αυτών καθαυτών. Επιπλέον, η ΕΤΠ εκφράζει την πεποίθηση ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δύναται να έχει θετική συμβολή στην επίτευξη των κυριότερων στόχων της Κοινής Πολιτικής Μεταφορών - ιδίως όσον αφορά την ποιότητα, την αποτελεσματικότητα και τη βιώσιμη κινητικότητα μέσω της καθιέρωσης ενός πολιτικού και νομικού πλαισίου το οποίο να προωθεί μια πιο ενδεδειγμένη χρήση των τοπικών και περιφερειακών συστημάτων επιβατικών μεταφορών, επιτυγχάνοντας την υποστήριξη εκ μέρους των πολιτών των πολιτικών που προάγουν τη χρήση εναλλακτικών τρόπων μεταφοράς αντί των ιδιωτικών οχημάτων. Η ΕΤΠ ευελπιστεί επ'αυτού ότι θα γίνει αποτελεσματική χρήση των χρηματοδοτικών μέσων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ούτως ώστε να υποστηριχθούν οι επενδύσεις στους τομείς των υποδομών, της λειτουργίας, και του υλικού στις τοπικές και περιφερειακές μεταφορές με σκοπό την επίτευξη πρωταρχικών στόχων, όπως η ανάπτυξη, η απασχόληση, η οικονομική και κοινωνική συνοχή, η ανταγωνιστικότητα, η εξοικονόμηση ενέργειας, η βελτίωση των περιβαλλοντικών παραμέτρων, οι ίσες ευκαιρίες και η παροχή πρόσβασης στα άτομα με περιορισμένη ικανότητα κινήσεως.

Οι τέσσερις τομείς παρέμβασης τους οποίους προτείνει η Επιτροπή (ανταλλαγές πληροφοριών, σύγκριση επιδόσεων, θέσπιση ενός πολιτικού και νομικού πλαισίου, οικονομικά μέσα) φαίνονται ενδεδειγμένοι. Ωστόσο, η ΕΤΠ κρίνει πως πρέπει να διασφαλισθεί ότι οι προβλεπόμενες δράσεις δεν θα δημιουργήσουν δυσκαμψίες ή περιορισμούς επιζήμιους για την ανάπτυξη των μεταφορών.

Επιπλέον, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη σημασία στη διαφύλαξη της αρχής της επικουρικότητας. Ειδικότερα, κατά την υποβολή προτάσεων για τις δημόσιες επιβατικές μεταφορές, πρέπει να διαφυλαχθεί το περιφερειακό και κοινοτικό πεδίο δράσης, ώστε να καταστεί δυνατόν να ληφθούν πλήρως υπόψη οι τοπικές διαρθρώσεις και αρχικές συνθήκες.

2. Πρόγραμμα εργασίας

2.1. Η προαγωγή της ανταλλαγής πληροφοριών

Η ΕΤΠ θεωρεί ως εξαιρετικά χρήσιμη τη δημιουργία μιας βάσης δεδομένων για τη συλλογή και διάδοση οποιασδήποτε πληροφορίας σχετικά με τις εμπειρίες στον τομέα των τοπικών και περιφερειακών μεταφορών, η οποία να συγκεντρώνει όλα τα στοιχεία που έχουν στη διάθεσή τους τόσο οι δημόσιες αρχές όσο και οι μεταφορείς. Μια τέτοιου είδους βάση δεδομένων θα μπορούσε να εμπλουτιστεί περαιτέρω με τα αποτελέσματα των σχεδίων που χρηματοδοτούνται από τις εθνικές κυβερνήσεις και από την Ευρωπαϊκή Ένωση, πέραν των στοιχείων που ήταν διαθέσιμα κατά το 1998.

2.1.1. Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Πληροφοριών για την κινητικότητα σε τοπικό επίπεδο

Η ΕΤΠ επικροτεί και υποστηρίζει την πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής όσον αφορά τη δημιουργία της Eltis, της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Πληροφοριών για την κινητικότητα σε τοπικό επίπεδο, με τη συμβολή του δικτύου πόλεων και περιφερειών Polis και της Διεθνούς Ένωσης Δημόσιων Μεταφορών (UITP). Η βάση δεδομένων που θα δημιουργηθεί θα περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με το σχεδιασμό των δικτύων, την οργάνωση των υπηρεσιών, το χωροταξικό σχεδιασμό, τη δυνατότητα πρόσβασης και τα συστήματα τιμολόγησης. Η ΕΤΠ εκτιμά ιδιαίτερα το γεγονός ότι οι πολίτες θα έχουν πρόσβαση στην εν λόγω υπηρεσία δια της ηλεκτρονικής οδού μέσω του Παγκόσμιου Ιστού (World Wide Web).

2.1.2. Φέρνοντας σε επαφή τους κυριότερους μεταφορείς

Η ΕΤΠ θεωρεί αξιόλογο το πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τον εντοπισμό των αιτίων που παρεμποδίζουν την ανάπτυξη ενοποιημένων επιβατικών μεταφορών, με στόχο την εξεύρεση πρακτικών λύσεων, στο πλαίσιο του οποίου προβλέπεται η συνεργασία των εθνικών κυβερνήσεων για τη διοργάνωση συζητήσεων στρογγυλής τραπέζης με τη συμμετοχή των σημαντικότερων οργανώσεων και των ικανότερων ειδικών. Προς το σκοπό αυτό, ιδιαίτερα χρήσιμη θα είναι η διοργάνωση Διεθνούς Διάσκεψης για την ευρύτερη ενημέρωση σχετικά με όλα τα μέσα που αναπτύσσονται επί του παρόντος και απευθύνονται στις τοπικές αρχές, στους μεταφορείς και στους χρήστες των μεταφορών.

2.1.3. Η ΕΤΠ προτείνει να διαμορφωθεί ένα σύστημα δικτύου με τη συμμετοχή ήδη υφισταμένων ευρωπαϊκών οργανώσεων, υπηρεσιών των τοπικών και περιφερειακών αρχών, καθώς και ενώσεων επιχειρήσεων για τη διάδοση και την ανταλλαγή τεχνικών και οικονομικών πληροφοριών όσον αφορά τόσο τις ειδικές δράσεις σε εθνική και τοπική κλίμακα όσο και τις πολιτικές και τα προγράμματα της Κοινότητας. Η ΕΤΠ συμφωνεί ως προς το γεγονός ότι τα δίκτυα που θα δημιουργηθούν μπορούν να χρησιμοποιηθούν ευχερώς από τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και τις Δημοκρατίες της Βαλτικής, οι οποίες κατά τα τελευταία χρόνια έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον για την ουσιαστική διαφοροποίηση των τρόπων μετακίνησης και έθεσαν σε εφαρμογή σημαντικά προγράμματα προς όφελος της βιώσιμης κινητικότητας και της ποιότητας των δημοσίων συγκοινωνιών. Οι απαιτήσεις των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης μπορούν να αποβούν εξαιρετικά επωφελείς και να συμβάλουν στη μέγιστη δυνατή βελτίωση των ερευνητικών προγραμμάτων στα οποία συμμετέχουν οι εν λόγω χώρες. Ωστόσο, πρέπει να εκτιμηθούν οι επιπτώσεις, από απόψεως περιφερειακής συνοχής, της διαμόρφωσης ενός νέου πολιτικού πλαισίου για τις ζώνες με πιο έντονο αγροτικό χαρακτήρα.

2.2. Συγκριτική αξιολόγηση για τη βελτίωση των συστημάτων μεταφορών

2.2.1. Η ΕΤΠ εκτιμά ότι η βελτίωση της ποιότητας των υπηρεσιών ενισχύεται από τη διαδικασία συγκριτικής αξιολόγησης, η οποία διενεργείται είτε από τις δημόσιες αρχές που είναι επιφορτισμένες με αυτές τις υπηρεσίες είτε από τους διαχειριστές τους. Η ΕΤΠ είναι της γνώμης ότι η ευγενής άμιλλα θα μπορούσε να συντελέσει στην επίτευξη ακόμη σημαντικότερων τεχνικών και οικονομικών αποτελεσμάτων. Στο πλαίσιο των συμβάσεων παροχής υπηρεσιών, καλό θα ήταν να παρασχεθούν κίνητρα για την επιδίωξη σαφώς καθορισμένης απόδοσης, γεγονός το οποίο θα απέβαινε εξ ολοκλήρου προς όφελος της ποιότητας των υπηρεσιών. Επιπλέον, στην εν λόγω διαδικασία συγκριτικής αξιολόγησης θα ήταν σκόπιμη η συμμετοχή τόσο των χρηστών όσο και του συνόλου των πολιτών, προκειμένου να στραφεί στις τοπικές δημόσιες μεταφορές το ενδιαφέρον και η προσοχή ακόμη και των πολιτών που δεν τις χρησιμοποιούν οι ίδιοι.

2.2.2. Η ΕΤΠ υποστηρίζει, επίσης, την πρόθεση της Επιτροπής να εισαγάγει ένα σύστημα "αυτοαξιολόγησης". Εκτιμάται ότι το εν λόγω σύστημα παρέχει στους μεταφορείς τη δυνατότητα να αναζητήσουν - κατά τρόπο ο οποίος προσομοιάζει στον έλεγχο της ποιότητας των επιχειρήσεων παραγωγής αγαθών - τα αίτια που περιορίζουν το ποιοτικό επίπεδο των υπηρεσιών και, συνεπώς, να συμβάλουν στη βελτίωση των κύκλων παραγωγής των υπηρεσιών αυτών καθεαυτών.

2.2.3. Η ΕΤΠ προτείνει την ευρεία διάδοση του σχεδίου για το οποίο γίνεται λόγος στο προηγούμενο σημείο, δηλαδή του ερευνητικού προγράμματος Quattro (Ποιοτική προσέγγιση της υποβολής προσφορών/σύναψης συμβάσεων στις Δημόσιες Αστικές Συγκοινωνίες). Το πρόγραμμα αυτό θα έχει ως κύριο στόχο την κατάρτιση καταλόγου ο οποίος θα περιλαμβάνει ποιοτικά κριτήρια και μεθοδολογίες για τη διαχείριση της ποιότητας.

2.2.4. Η ΕΤΠ υπογραμμίζει ότι για την κατάρτιση ενός ολοκληρωμένου πλαισίου απαιτείται, ωστόσο, να αναπτυχθούν τεχνικές αξιολόγησης των συστημάτων τοπικών μεταφορών στο σύνολό τους. Επ' αυτού, η ΕΤΠ αναφέρει τα σχέδια για το χωροταξικό σχεδιασμό και τα συστήματα διαχείρισης της κυκλοφορίας, τα οποία σαφώς δεν εναπόκεινται στους μεταφορείς, αλλά εμπίπτουν στην αρμοδιότητα των δημόσιων αρχών. Υπό αυτό το πρίσμα, η ΕΤΠ αναμένει με μεγάλο ενδιαφέρον το δοκιμαστικό πρόγραμμα που προτίθεται να θεσπίσει η Επιτροπή κατά το 1998/1999 - σε συνεργασία με μια ομάδα αποτελούμενη από εκπροσώπους των δημοσίων αρχών και μεταφορείς - για τη συγκριτική αξιολόγηση με γνώμονα ορισμένους βασικούς δείκτες, όπως σε ποιό βαθμό είναι ικανοποιημένοι οι πολίτες από ένα δεδομένο είδος υπηρεσίας στον τομέα των μεταφορών, πόσο αποτελεσματικές είναι οι παρεχόμενες υπηρεσίες, ποιές είναι οι επιπτώσεις των μεταφορών σε άλλους τομείς, ιδίως δε στο περιβάλλον.

2.2.5. Η ΕΤΠ εκτιμά ιδιαίτερα την πρωτοβουλία της Επιτροπής όσον αφορά την έναρξη μιας διαδικασίας τυποποίησης με την υιοθέτηση ενιαίων ορισμών, εξαιρετικά χρήσιμων για τον καθορισμό ομοιογενών και συγκρίσιμων κριτηρίων. Κατ' αυτόν τον τρόπο, είναι δυνατόν να υπερκαλυφθεί μια παρωχημένη κατάσταση χαρακτηριζόμενη από ανομοιογενείς παραμέτρους, η οποία ουδέποτε προσεφέρετο για τη διενέργεια αξιόπιστων αντιπαραβολών. Συμφωνεί, επίσης, με την κατάρτιση εγχειριδίου με θέμα τη συγκριτική αξιολόγηση των τοπικών δημόσιων μεταφορών. Η ΕΤΠ υποστηρίζει τη θέσπιση σημάτων ποιότητας και την απονομή βραβείων, αναγνωρίζοντας τη μεγάλη αξία του εν λόγω τομέα για τη γενικότερη βελτίωση της ποιότητας ζωής.

2.3. Θέσπιση ενδεδειγμένου πολιτικού πλαισίου

Στην ανακοίνωση της Επιτροπής επισημαίνεται η στενή αλληλεξάρτηση μεταξύ της βελτίωσης των επιβατικών μεταφορών και της θέσπισης ενδεδειγμένου πολιτικού πλαισίου. Το εν λόγω πλαίσιο επηρεάζει αδιαμφισβήτητα το επίπεδο της ζήτησης στον τομέα των μεταφορών, την επιλογή του τόπου κατοικίας, τα κριτήρια επιλογής δημόσιων ή ιδιωτικών μεταφορών, καθώς και τη συμπεριφορά των μεταφορέων και την ποιότητα των παρεχομένων από αυτούς υπηρεσιών. Καθίσταται προφανές ότι η Ένωση καλείται να διαδραματίσει ένα σαφώς καθορισμένο ρόλο επί του θέματος.

2.3.1. Χωροταξικός σχεδιασμός και αξιολόγηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων

Η ΕΤΠ συμφωνεί με τις κατευθυντήριες γραμμές για μια κοινή και ενιαία προσέγγιση του χωροταξικού σχεδιασμού σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης που καθορίστηκαν στο πρώτο σχέδιο της Ευρωπαϊκής Προοπτικής για τη Χωροταξική Ανάπτυξη, το οποίο εγκρίθηκε κατά τη συνάντηση υπουργών που πραγματοποιήθηκε στο Noordwijk, τον Ιούνιο του 1997. Η ΕΤΠ αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στις επιπτώσεις του επί του παρόντος εξαιρετικά διάσπαρτου χωροταξικού σχεδιασμού, ο οποίος συνέτεινε σε μείωση της χρήσεως των δημοσίων συγκοινωνιών εις βάρος των λιγότερο εύπορων πολιτών. Κατά συνέπεια, απαιτείται να επιζητηθεί ο βέλτιστος συνδυασμός των μέσων που πρέπει να θέσει σε εφαρμογή η Ευρωπαϊκή Ένωση - όπως το διευρωπαϊκό δίκτυο μεταφορών, η περιφερειακή πολιτική και η πολιτική συνοχής, τα προγράμματα για το περιβάλλον και τον τουρισμό - προκειμένου να καταστεί δυνατή η υιοθέτηση των ορθότερων κριτηρίων για το χωροταξικό σχεδιασμό που άπτεται των μεταφορών.

2.3.2. Η ΕΤΠ θεωρεί σημαντικό το πρόγραμμα της Επιτροπής για την επέκταση των κριτηρίων αξιολόγησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Η αξιολόγηση που προβλέπεται επί του παρόντος στο πλαίσιο του χωροταξικού σχεδιασμού είναι όντως περιοριστική και, συνεπώς, η ΕΤΠ κρίνει σκόπιμη την οδηγία περί αξιολόγησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων πολυάριθμων σχεδίων και προγραμμάτων στον τομέα των μεταφορών και του χωροταξικού σχεδιασμού. Για αυτό το λόγο, υποστηρίζει την πρωτοβουλία της Επιτροπής η οποία απευθύνεται στις δημόσιες αρχές προκειμένου να τους παράσχει οδηγίες σχετικά με την ενδεδειγμένη ενσωμάτωση της οργάνωσης των μεταφορών στις μελέτες για την αξιολόγηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων στο πλαίσιο του χωροταξικού σχεδιασμού. Οι οδηγίες αυτές καλό θα ήταν να κοινοποιηθούν μέσω μεθοδολογικών εγχειριδίων και ειδικών επιμορφωτικών σεμιναρίων.

2.3.3. Η ΕΤΠ εκφράζει την ικανοποίησή της όσον αφορά το γεγονός ότι μεγάλος αριθμός διοικήσεων και επιχειρηματιών υιοθετούν, στα δικά τους σχέδια οικολογικής διαχείρισης, όλο και συχνότερα σχέδια για τη διαχείριση της κινητικότητας με σαφή αναφορά στις βιώσιμες μεταφορές. Οι εν λόγω διαδικασίες είναι ενδεικτικές της σημαντικής πολιτισμικής εξέλιξης που προεικάζει βελτίωση τόσο των περιβαλλοντικών συνθηκών όσο και των δυνατοτήτων πρόσβασης, ως προϋπόθεση για την επέκταση ή την ανέγερση νέων εγκαταστάσεων. Επιπλέον, οι διαδικασίες αυτές αναμένεται να επιφέρουν μείωση των δαπανών όσον αφορά τους χώρους στάθμευσης, τα επαγγελματικά ταξίδια με ιδιωτικό αυτοκίνητο, κ.λπ. Σε πρόσφατη ιταλική νομοθετική διάταξη εισάγεται ο θεσμός του "Mobility Manager" αποδίδοντας έτσι ιδιαίτερη σημασία στο εν λόγω πρόβλημα, από άποψη εξοικονόμησης ενέργειας και βελτίωσης των περιβαλλοντικών συνθηκών για τους ενδιαφερομένους στον τομέα των μεταφορών, γεγονός το οποίο αφορά σαφώς το τοπικό και περιφερειακό επίπεδο.

2.3.4. Η ΕΤΠ θεωρεί εξαιρετικά χρήσιμο το σχέδιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής περί καθιέρωσης Ευρωπαϊκής Βάσης για τη Διαχείριση της Κινητικότητας, με τη συνεργασία βιομηχάνων και ενώσεων των χρηστών. Ο στόχος συνίσταται στο να συγκερασθούν οι ποικίλες εμπειρίες που άπτονται της διαχείρισης της κινητικότητας, καθώς και στο να διενεργηθούν, και σε αυτόν τον τομέα, συγκριτικές αξιολογήσεις προκειμένου να επιλεγούν οι λύσεις που κρίνονται αποτελεσματικότερες και εφαρμόσιμες στις διαφορετικές συνθήκες που επικρατούν στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ΕΤΠ επιθυμεί να τονίσει ότι ως υπεύθυνος για θέματα χωροταξίας και συχνά ως φορέας αρμόδιος για την οργάνωση, οι τοπικές αρχές μπορούν να διαδραματίσουν έναν ρόλο στο πλευρό των χρηστών των μεταφορών και των επιχειρήσεων, στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής βάσης για τη διαχείριση της κινητικότητας.

2.3.5. Ενθάρρυνση της χρήσης νέων πηγών ενέργειας (φυσικό αέριο για οχήματα GNV - υγρό αέριο GPL, κ.λπ.)

Η ΟΚΕ προτείνει να ενθαρρυνθούν οι μελέτες σκοπιμότητας και κατασκευής πρωτοτύπου σιδηροδρομικού υλικού το οποίο χρησιμοποιεί νέες μη ρυπαίνουσες μορφές ενέργειας.

2.4. Δίκαιος και αποτελεσματικός καθορισμός τιμών

Η ΕΤΠ επικροτεί πλήρως τη θέση της Επιτροπής σύμφωνα με την οποία ο ανομοιογενής καθορισμός τιμών στις μεταφορές ζημιώνει σαφώς τις λιγότερο βιώσιμες μεταφορές. Στις ιδιωτικές μετακινήσεις επιβάλλονται τέλη τα οποία δεν ανταποκρίνεται διόλου στις πραγματικές συνθήκες, από το κόστος της υποδομής των οδικών μεταφορών έως τις επιπτώσεις της ρύπανσης, της κυκλοφοριακής συμφόρησης και των ατυχημάτων. Η ανορθόδοξη κατάσταση που χρήζει ενδεδειγμένης αντιμετώπισης συνίσταται στο γεγονός ότι οι ιδιοκτήτες ιδιωτικών αυτοκινήτων επιβαρύνονται με υψηλό σταθερό κόστος και με εξαιρετικά χαμηλό μεταβλητό κόστος για κάθε διανυόμενο χιλιόμετρο, με αποτέλεσμα να μην αποθαρρύνεται στο παραμικρό η χρήση των ιδιωτικών μέσων μετακίνησης. Κατά συνέπεια, η ΕΤΠ επικαλείται την Πράσινη Βίβλο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής "Για έναν δίκαιο και αποτελεσματικό καθορισμό τιμών στις μεταφορές" και κρίνει απολύτως σκόπιμη και αναγκαία την διαμόρφωση νέου πλαισίου αναφοράς για τον καθορισμό των τιμών, βάσει της μεθόδου της "εσωτερίκευσης" των εξωτερικών εξόδων. Η εν λόγω μέθοδος θα πρέπει να στηρίζεται στην αρχή του διαφοροποιημένου κόστους, κατά τρόπο ώστε να λαμβάνεται δεόντως υπόψη - για κάθε μεμονωμένο είδος μετακίνησης - το περιβαλλοντικό κόστος, το κόστος της κυκλοφοριακής συμφόρησης, το κόστος των ατυχημάτων, και ούτω καθ'εξής. Το αναμενόμενο αποτέλεσμα συνίσταται σε αύξηση της χρήσεως των μέσων μαζικής μεταφοράς που προτείνονται ως εναλλακτική λύση προς όφελος των πολιτών με χαμηλότερα εισοδήματα. Πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη οι αραιοκατοικημένες περιοχές οι οποίες δεν μπορούν να χρησιμοποιήσουν την εναλλακτική λύση των μέσων μαζικής μεταφοράς και ως εκ τούτου οι κάτοικοί τους πλήττονται σκληρά διότι αυξάνεται το ποσοστό του μεταβλητού κόστους.

Όσον αφορά τα συστήματα διαμόρφωσης των τιμών, η ΕΤΠ καλεί την Επιτροπή να μελετήσει και τις επιδράσεις που θα έχουν διάφορες στρατηγικές καταλογισμού του κόστους επί της οικονομίας, της κοινωνίας και του περιβάλλοντος. Στα πλαίσια αυτά θα πρέπει επίσης να μελετηθούν με τον κατάλληλο τρόπο οι επιδράσεις που θα έχει ο καθορισμός τιμών που θα ανταποκρίνονται στο κόστος των μεταφορών για τον κλάδο των μεταφορών εν γένει και για την ΕΕ ως τόπο εγκατάστασης επιχειρήσεων.

2.4.1. Η ΕΤΠ λαμβάνει γνώση της άποψης της Επιτροπής, σύμφωνα με την οποία η επιβολή οδικών τελών συνιστά μια δυνατότητα για την αντιμετώπιση της συμφόρησης στις αστικές περιοχές. Ωστόσο, αντιμετωπίζει με σκεπτικισμό την πρακτική χρησιμότητα του μέτρου αυτού, δεδομένου ότι μέχρι στιγμής δεν φαίνεται να έχει βρεθεί λύση για την πληθώρα νομοθετικών, διοικητικών και οργανωτικών προβλημάτων που υφίστανται. Επιπλέον, στην προκειμένη περίπτωση πρέπει να διασφαλισθεί και η αρχή της επικουρικότητας. Εκτιμάται ότι η αποδοχή του προαναφερθέντος μέτρου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον τρόπο κατά τον οποίο θα διατεθούν τα έσοδα που θα αποφέρει. Μια κοινή συμφωνία για την επανεπένδυση των εσόδων αυτών στον τομέα των δημοσίων συγκοινωνιών - με στόχο τη βελτίωση της ποιότητάς τους και τη δημιουργία υποδομών για τους πεζούς και τους ποδηλάτες - θα τύχαινε της επιδοκιμασίας των πολιτών, οι οποίοι τελικώς θα αποδέχονταν και θα ενστερνίζονταν ένα σχέδιο που θα απέβλεπε στην υλοποίηση του δικτύου των πολιτών. Η ΕΤΠ θεωρεί σημαντικότατη την πρόθεση της Επιτροπής να συνεργαστεί με διεθνικές ομάδες αστικών και περιφερειακών αρχών για την επιβολή οδικών τελών, στο πλαίσιο μιας συντονισμένης στρατηγικής με στόχο η έρευνα αυτή να αποφέρει τα μέγιστα δυνατά οφέλη. Η ΕΤΠ παρακολουθεί με μεγάλο ενδιαφέρον τη συντονισμένη δράση Capri (Συντονισμένη Δράση για την Ενοποίηση της Έρευνας σχετικά με την Επιβολή Τελών στις Μεταφορές), η οποία αποβλέπει στην παγίωση των πορισμάτων της έρευνας για την επιβολή οδικών τελών και, κυρίως, στην επίτευξη συναίνεσης σχετικά με τις επιπτώσεις της πολιτικής μεταφορών. Εξυπακούεται ότι η εξέταση και ο καθορισμός των παραγόντων που επηρεάζουν την αποδοχή της πολιτικής αυτής εκ μέρους των πολιτών είναι εξαιρετικής σημασίας.

Πράγματι, η ΕΤΠ τονίζει ότι το θέμα της επιβολής οδικών τελών για τους διαφόρους τρόπους μεταφοράς είναι ιδιαίτερα πολύπλοκο και συνεπάγεται δύσκολες πολιτικές επιλογές οι οποίες πρέπει να αφήνουν μια ορισμένη ελευθερία στις τοπικές αρχές και να μην θέτουν σε κίνδυνο τις τοπικές ισορροπίες στον τομέα των δημόσιων συγκοινωνιών.

2.5. Η τηλεματική στις μεταφορές

2.5.1. Η ΕΤΠ εκτιμά ότι οι εφαρμογές της τηλεματικής στον τομέα των μεταφορών πρέπει να ενταχθούν στο πλαίσιο της συνολικής ανάπτυξης των διεργασιών της πληροφορικής, οι οποίες αποτελούν σήμερα αναγκαία προϋπόθεση για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και την ποιότητα των δημοσίων υπηρεσιών. Η ΕΤΠ επικροτεί το στρατηγικό σχέδιο της Επιτροπής που θέτει ως στόχο των συνδυασμένων τεχνολογιών της πληροφορικής και των τηλεπικοινωνιών την αύξηση της αποτελεσματικότητας και της ποιότητας των υπηρεσιών, ενισχύοντας όσο το δυνατόν περισσότερο και τις διαδικασίες ενοποίησης των εν λόγω υπηρεσιών. Κατά συνέπεια, η ΕΤΠ δίδει ιδιαίτερη βαρύτητα στις εφαρμογές της τηλεματικής που αποσκοπούν στη χρήση πληροφοριών σε πραγματικό χρόνο, διαθέσιμων στο χώρο εργασίας, στο σπίτι, στο δρόμο, στις στάσεις και στους σταθμούς. Οι πληροφορίες αυτές πρέπει να καλύπτουν όλες τις συνιστώσες του συστήματος της κινητικότητας, συμπεριλαμβανομένων των ωραρίων, των δρομολογίων, του επιπέδου κυκλοφοριακής συμφόρησης σε οδούς και αυτοκινητοδρόμους, της διαθεσιμότητας των χώρων στάθμευσης. Οι πολίτες πρέπει να είναι πλήρως ενήμεροι σχετικά με το δίκτυο στο οποίο μετακινούνται ή προτίθενται να μετακινηθούν, έτσι ώστε να μπορούν να προβαίνουν στις καταλληλότερες επιλογές.

Η ΕΤΠ δεν παραγνωρίζει τον κίνδυνο που υφίσταται οι σημαντικές δαπάνες για εφαρμογές της τηλεματικής να ενθαρρύνουν κυρίως τις μεταφορές με ιδιωτικά οχήματα. Συνεπώς, τα χρηματοδοτικά μέσα της ΕΕ θα πρέπει να συμπεριλαμβάνουν στις βασικές επιδιώξεις των προγραμμάτων τηλεματικής τις δημόσιες συγκοινωνίες και τη διασύνδεση αυτών με άλλα φιλοπεριβαλλοντικά μέσα μεταφοράς.

2.5.2. Η ΕΤΠ θεωρεί ως εξαιρετικά χρήσιμη τόσο την απλούστευση και την αυτοματοποίηση των συστημάτων πληρωμής μέσω ηλεκτρονικών συστημάτων έκδοσης εισιτηρίων όσο και τη διάδοση των καρτών πολλαπλών χρήσεων για διάφορες υπηρεσίες του συστήματος της κινητικότητας στο σύνολό του, από τις δημόσιες συγκοινωνίες - με ποικίλους δυνατούς τρόπους - έως τους χώρους στάθμευσης, την πρόσβαση στις ζώνες περιορισμένης κυκλοφορίας και τα οδικά τέλη.

2.5.3. Η ΕΤΠ κρίνει ότι, για την επιδίωξη διαρκώς υψηλότερης ποιότητας στις υπηρεσίες, είναι κεφαλαιώδους σημασίας η ανάπτυξη των εφαρμογών της τηλεματικής σε τομείς όπως η διαχείριση, η παρακολούθηση του συνόλου των οχημάτων μέσω μηχανολογικο-ηλεκτρικού ελέγχου, ο έλεγχος της κυκλοφορίας, η προτεραιότητα στους φωτεινούς σηματοδότες και η κεντρική οδήγηση των οχημάτων μέσω συστημάτων κλήσεως προς χρήσιν των ηλικιωμένων και των ατόμων με ειδικές ανάγκες. Για όλους αυτούς τους λόγους, η ΕΤΠ θεωρεί ότι τα έργα ΕΣΜ (Πρωτοπόρες Πόλεις) και Carisma - με τα οποία η Επιτροπή επιδιώκει να υποστηρίξει την ανάπτυξη των εφαρμογών της τηλεματικής στις πόλεις και να διαχειρισθεί τις συνδέσεις με συστήματα του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών - πρέπει να τύχουν ιδιαίτερης προσοχής και υποστήριξης όσον αφορά την ορθή εφαρμογή τους. Οι πρωτοβουλίες αυτές απορρέουν από τη διαπίστωση ότι οι πολιτικοί στόχοι διαφέρουν από πόλη σε πόλη και, επομένως, η ανάπτυξή τους θα δώσει τη δυνατότητα σε κάθε πόλη να επωφεληθεί από τις επιλογές τηλεματικής που ανταποκρίνονται περισσότερο στις ανάγκες της.

2.6. Τεχνικά πρότυπα οχημάτων και περιβαλλοντικά πρότυπα

2.6.1. Η ΕΤΠ ελπίζει ότι θα επιτευχθεί η εναρμόνιση των τεχνικών προτύπων για τα οχήματα και εκφράζει την ικανοποίησή της όσον αφορά το γεγονός ότι η Επιτροπή πρότεινε οδηγία σχετικά με την κατασκευή νέων λεωφορείων, η οποία καθιερώνει κοινά πρότυπα για τη δυνατότητα πρόσβασης και θα τεθεί σε ισχύ από 1ης Οκτωβρίου 1999. Υπό αυτό το πρίσμα, η ΕΤΠ αναμένει τα πορίσματα των εργασιών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Τυποποίησης (CEN) και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ηλεκτροτεχνικών Προτύπων (Cenelec) για τον καθορισμό των τεχνικών προτύπων αναφοράς στο πλαίσιο της οδηγίας που διέπει τη σύναψη δημοσίων συμβάσεων.

2.6.2. Ομοίως, η ΕΤΠ προσβλέπει στα συμπεράσματα της Διεθνούς Ένωσης Δημόσιων Μεταφορών (UITP) και της Ευρωπαϊκής Ένωσης Κατασκευαστών Τροχαίου Σιδηροδρομικού Υλικού (Unife), οι οποίες έχουν επιφορτισθεί με τη διαμόρφωση ειδικών τεχνικών προδιαγραφών για τους μητροπολιτικούς σιδηροδρόμους (μετρό-τραμ) και τις αυτοκινητάμαξες. Επ'αυτού, η ΕΤΠ επισημαίνει ότι τα περιβαλλοντικά πρότυπα για τα οχήματα οδικών μεταφορών που ανάγονται στις αρχές της δεκαετίας του '70 είναι πλέον εντελώς παρωχημένα και, συνεπώς, ζητεί την ταχεία προσαρμογή τους. Ομοίως, η ΕΤΠ εύχεται να υιοθετηθούν το ταχύτερο δυνατόν οδηγίες για τη μεταφορά στο εσωτερικό δίκαιο των προτύπων σχετικά με τις εκπομπές ρύπων των οχημάτων, την ποιότητα των καυσίμων και τα προγράμματα ελέγχου και συντήρησης, τα οποία υπεβλήθησαν από την Επιτροπή βάσει των αποτελεσμάτων του προγράμματος Auto/Oil που αναπτύχθηκε σε συνεργασία με τους κατασκευαστές αυτοκινήτων και τις πετρελαϊκές βιομηχανίες. Ως προς τούτο, ζητεί να επιδειχθεί ιδιαίτερη προσοχή στις εργασίες του προγράμματος Auto/Oil στο πλαίσιο του οποίου, πέραν των προβλημάτων που άπτονται των οχημάτων και των καυσίμων, εξετάζονται οι δυνατότητες βελτίωσης των περιβαλλοντικών συνθηκών διαμέσου μιας εμπεριστατωμένης πολιτικής στον τομέα των δημοσίων συγκοινωνιών και μιας συνεκτικής πολιτικής για τον καθορισμό των τιμών.

2.7. Δημόσιες υπηρεσίες και ανταγωνισμός στις τοπικές και περιφερειακές επιβατικές μεταφορές

2.7.1. Η ΕΤΠ επιθυμεί να τονίσει το ζωτικό ρόλο που διαδραματίζουν οι δημόσιες συγκοινωνίες για τη βελτίωση των περιβαλλοντικών συνθηκών, την υποστήριξη της οικονομικής ανάπτυξης και την προαγωγή της κοινωνικής συνοχής. Ως εκ τούτου, συνάγεται ότι απαιτείται αναμφίβολα για το κοινωνικό σύνολο υψηλότερο επίπεδο υπηρεσιών στον τομέα των δημοσίων συγκοινωνιών από εκείνο που παρέχεται με βάση απλώς και μόνον εμπορικές επιδιώξεις. Τα κίνητρα αυτά αιτιολογούν το γεγονός ότι οι υπηρεσίες μεταφορών χαρακτηρίζονται ως δημόσιες υπηρεσίες.

2.7.2. Η ΕΤΠ επισημαίνει ότι εναπόκειται στις δημόσιες αρχές να επιτρέπουν την παροχή δημοσίων υπηρεσιών και - εφόσον κρίνεται αναγκαίο - να συμμετέχουν στις δαπάνες, ανεξαρτήτως εάν οι μεταφορείς ανήκουν στο δημόσιο ή στον ιδιωτικό τομέα.

2.7.3. Η ΕΤΠ εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι η απαίτηση περί ενοποίησης των υπηρεσιών έχει ήδη επισημανθεί ως ζήτημα κεφαλαιώδους σημασίας. Δεδομένου, λοιπόν, ότι η παροχή ανταγωνιστικών υπηρεσιών εκ μέρους πολλών μεταφορέων δεν αποτελεί την καλύτερη εγγύηση για την επίτευξη της ενοποίησης αυτής, θα ήταν προτιμότερο να ανατίθεται περιοδικά - έπειτα από πρόσκληση υποβολής προσφορών - σε ένα μόνο μεταφορέα το αποκλειστικό δικαίωμα παροχής μιας ορισμένης υπηρεσίας σε μια δεδομένη γεωγραφική περιοχή, παροτρύνοντας το μεταφορέα να πραγματοποιήσει επενδύσεις για την υποδομή, τα οχήματα και τις τεχνολογίες και καθορίζοντας κανόνες για την παροχή κινήτρων.

2.7.4. Η ΕΤΠ υπενθυμίζει ότι το κοινοτικό δίκαιο, παρότι επιβάλλει τη ρύθμιση των υπηρεσιών μεταφορών που χρηματοδοτούνται από τις δημόσιες αρχές μέσω συμβάσεων παροχής υπηρεσιών, εξαιρεί από την εν λόγω υποχρέωση τις τοπικές και περιφερειακές επιβατικές μεταφορές, γεγονός το οποίο χρήζει τάχιστης αναπροσαρμογής. Υποστηρίζει, επομένως, ότι απαιτείται η θέσπιση νομοθετικών κανόνων οι οποίοι να ορίζουν σαφώς, στο πλαίσιο των συμβάσεων παροχής υπηρεσιών που συνάπτονται μεταξύ των αρχών και των μεταφορέων, τόσο τις απαιτήσεις περί παροχής υπηρεσιών όσο και τις χρηματικές αντισταθμίσεις.

2.7.5. Η ΕΤΠ υπογραμμίζει ότι οι διαδικασίες υποβολής προσφορών που εισάγουν το στοιχείο του ανταγωνισμού αποτελούν μία δυνατότητα βελτίωσης των υπηρεσιών ώστε να επιτευχθεί ή να διασφαλισθεί μία ισορροπημένη σχέση κόστους/οφέλους. Η ΕΤΠ υπενθυμίζει ότι οι διαδικασίες υποβολής προσφορών που χρησιμοποιήθηκαν με μεγάλη επιτυχία σε διάφορες χώρες συνέβαλαν σε μείωση των δαπανών από 10 % έως 35 %, σε συνδυασμό με αύξηση της λειτουργικής αποδοτικότητας ιδίως στον τομέα των αστικών συγκοινωνιών. Η ΕΤΠ εκφράζει την ικανοποίησή της όσον αφορά το γεγονός ότι η μελέτη Isotope (Βελτιωμένη Δομή και Οργάνωση των Αστικών Επιβατικών Μεταφορών στην Ευρώπη) κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η ενθάρρυνση του ανταγωνισμού και η υποβολή προσφορών έχουν ως αποτέλεσμα τη βελτίωση των υπηρεσιών και τη μείωση των δαπανών. Η ΕΤΠ διαπιστώνει ότι είναι αναγκαίο να ρυθμιστούν οι μεταφορές και να υλοποιηθεί η ενοποίηση των δικτύων. Ανάλογα θετικά αποτελέσματα σημειώθηκαν και στο σιδηροδρομικό τομέα, παρότι στον εν λόγω τομέα χρειάστηκε μια πολιτική για την παροχή κινήτρων προκειμένου να προαχθούν οι ασφαλώς σημαντικότατες απαιτούμενες επενδύσεις. Κατά κανόνα δημιουργείται ένας "ενάρετος" κύκλος: η βελτίωση της ποιότητας των υπηρεσιών συντελεί σε αύξηση της χρήσεως, βελτιώνει τη σχέση κόστους/ωφέλειας, αποφέρει πόρους για την πραγματοποίηση επενδύσεων, με αποτέλεσμα την ποσοτική και ποιοτική αύξηση του επιπέδου των υπηρεσιών των δημοσίων συγκοινωνιών.

2.7.6. Η ΕΤΠ επικροτεί πλήρως την πρόθεση της Επιτροπής - η οποία εκτίθεται στην Πράσινη Βίβλο για το Δίκτυο των Πολιτών - να προβεί σε εκσυγχρονισμό του ρυθμιστικού πλαισίου αναφοράς στον τομέα των τοπικών και περιφερειακών μεταφορών. Επισημαίνει, ωστόσο, ότι έχει ιδιαίτερη σημασία να διασφαλισθεί η αρχή της επικουρικότητας.

Η ΕΤΠ είναι της άποψης ότι είναι απαραίτητο να θεσπισθούν νέοι κανόνες ανταγωνισμού και λειτουργίας της αγοράς με στόχο την αύξηση της αποτελεσματικότητας του συστήματος μεταφορών. Αυτή η ανάγκη καθιέρωσης καινοτομιών πηγάζει από διάφορους λόγους, οι οποίοι εξαρτώνται από την κατάσταση που επικρατεί στην κάθε χώρα στην οποία εμφανίζεται. Η ΕΤΠ καλεί την Επιτροπή να προωθήσει την ανταλλαγή εμπειριών στον τομέα του ανταγωνισμού. Ιδιαιτέρως, καλεί την Επιτροπή να λάβει υπόψη ότι το Ηνωμένο Βασίλειο δεν είχε καλές εμπειρίες με την απορρύθμιση και το άνοιγμα της αγοράς στον ανταγωνισμό. Μπορεί μεν ο ελεύθερος ανταγωνισμός να οδηγεί στη δημιουργία ενός φθηνού δικτύου, δεν οδηγεί όμως απαραίτητα και σε ένα σύστημα μεταφορών το οποίο καλύπτει τις ανάγκες των χρηστών, προσφέρει καλές υπηρεσίες στους πελάτες και έχει επίγνωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων της λειτουργίας του. Για το λόγο αυτό πρέπει να προβλεφθεί η ύπαρξη δικλείδων ασφαλείας και να μην αναμένεται ότι η αγορά θα καθιερώσει αμέσως το καλύτερο και περισσότερο αποτελεσματικό σύστημα. Επιπλέον, οι εμπειρίες που έχουν συναχθεί σε χώρες εκτός ΕΕ, οι οποίες δεν ανάλαβαν την εκτέλεση προγραμμάτων απορρύθμισης, καταδεικνύουν ότι οι κρατικές επιχειρήσεις μεταφορών δεν επιδιώκουν κατ' ανάγκη την υλοποίηση δημόσιων στόχων. Κατά συνέπεια, οι προσπάθειες της επιτροπής θα πρέπει καταρχάς να συγκεντρωθούν στις ρυθμίσεις εκ μέρους κρατικών υπηρεσιών. Με τη σύμβαση παροχής υπηρεσιών πρέπει οπωσδήποτε να εξασφαλίζονται ορισμένα ποιοτικά πρότυπα, στα οποία συνεκτιμώνται και τα συμφέροντα των χρηστών (όπως π.χ. η εξυπηρέτηση των πελατών). Επιπλέον, πρέπει να καλυφθούν και ορισμένες κοινωνικές απαιτήσεις, όπως το ύψος των μισθών και οι συνθήκες εργασίας. Η ΕΤΠ απευθύνει επίμονη έκκληση στην Επιτροπή να μην εξετάσει τον ανταγωνισμό ανεξάρτητα από τα συμφέροντα του περιβάλλοντος των καταναλωτών, των δήμων και των περιφερειών καθώς και των επιχειρήσεων.

2.7.7. Η ΕΤΠ σημειώνει ότι κατά τη διαμόρφωση των συμβάσεων αποκλειστικών δικαιωμάτων πρέπει να ληφθούν δεόντως υπόψη η κατά τόπον αρμοδιότητα, η φύση του αποκλειστικού δικαιώματος, η διάρκεια των συμβάσεων, η χρηματοδοτική τους δομή και, κυρίως, η ποιότητα και το μέγεθος του κινδύνου. Εξάλλου, η ΕΤΠ επισημαίνει ότι οι δημόσιες αρχές θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να εφαρμόζουν δικές τους στρατηγικές και να καταφεύγουν στις διαδικασίες της ελεύθερης αγοράς.

2.8. Μεταφορικές ανάγκες των ατόμων με περιορισμένη ικανότητα κινήσεως

2.8.1. Η ΕΤΠ εκτιμά ότι πρέπει να διευκρινιστεί ότι τα άτομα με περιορισμένη ικανότητα κινήσεως που είναι υποχρεωμένα να μετακινηθούν και να χρησιμοποιήσουν τα μέσα μεταφοράς εμπίπτουν σε μια ευρύτατη κατηγορία, με την έννοια ότι δεν συμπεριλαμβάνονται σε αυτήν μόνον τα άτομα με κάποια φυσική αναπηρία αλλά και όσοι μεταφέρουν αποσκευές, σπρώχνουν καροτσάκι ή συνοδεύουν μικρά παιδιά. Αναγκαία προϋπόθεση για αυτή την κατηγορία ατόμων αποτελεί, προφανώς, η ευχερής πρόσβαση. Η ΕΤΠ επιθυμεί να τονίσει ότι η εύκολη πρόσβαση στα μέσα μεταφοράς και η λήψη μέτρων - όπως οι αυτόματες πόρτες, οι εξειδικευμένες υπηρεσίες πληροφόρησης, τα λεωφορεία με χαμηλό δάπεδο στο επίπεδο του δρόμου ή ο επανασχεδιασμός των στάσεων των λεωφορείων με στόχο την ευχερέστερη πρόσβαση - αποσκοπούν μεν στο να διευκολύνουν τις μετακινήσεις των ατόμων με ειδικές ανάγκες ή με περιορισμένη ικανότητα κινήσεως στις ευρωπαϊκές χώρες, αλλά ταυτόχρονα συμβάλλουν σε αισθητή συνολική βελτίωση της υπηρεσίας, από άποψη ποιότητας και προσέλκυσης όλων των πολιτών.

2.8.2. Εκσυγχρονισμός των μεθόδων διαχείρισης των δημόσιων συγκοινωνιών

Η ΕΤΠ προτείνει να ενθαρρυνθεί ο εκσυγχρονισμός των μεθόδων ή των συστημάτων χρήσεως των δημόσιων συγκοινωνιών, ιδιαίτερα στις αγροτικές περιοχές, κατά τρόπο ώστε να περιορισθεί όσο το δυνατό περισσότερο το κόστος διαχείρισης των δικτύων αυτών.

2.9. Κοινή χρήση οχημάτων

Η ΕΤΠ θεωρεί ότι η κοινή χρήση οχημάτων αποτελεί σημαντικό συμπλήρωμα της παραδοσιακής προσφοράς των δημόσιων συγκοινωνιών. Κατά τη γνώμη της, ο συνδυασμός των δημόσιων συγκοινωνιών με την κοινή χρήση οχημάτων μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην επίλυση των συγκοινωνιακών προβλημάτων στις μεγάλες αστικές περιοχές καλύπτοντας τις απαραίτητες οικολογικές, κοινωνικές και οικονομικές προϋποθέσεις και συνιστά, ως εκ τούτου να συμπληρωθεί το δίκτυο των πολιτών με την οργανωμένη κοινή χρήση οχημάτων.

3. Αποτελεσματική χρήση των χρηματοδοτικών μέσων της Ευρωπαϊκής Ένωσης

3.1. Η ΕΤΠ συμφωνεί ως προς την αρχή ότι η διαχείριση της χρηματοδοτικής ενίσχυσης των τοπικών και περιφερειακών μεταφορών, εφόσον απαιτείται, εναπόκειται στις τοπικές και περιφερειακές αρχές. Συμμερίζεται, δε, την άποψη της Επιτροπής σύμφωνα με την οποία είναι δυνατόν να διατίθενται χρηματοδοτικές ενισχύσεις, σε περίπτωση που οι βιώσιμες τοπικές επιβατικές μεταφορές διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο για την επίτευξη των στόχων της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπως, παραδείγματος χάρη, η ενδεδειγμένη σύνδεση του διευρωπαϊκού δικτύου με τα τοπικά δίκτυα μεταφορών για τη βέλτιστη εφαρμογή προγραμμάτων χρηματοδοτούμενων από τα διαρθρωτικά ταμεία. Στα πλαίσια αυτά η ΕΤΠ επισημαίνει ότι οι περιορισμένοι πόροι οι οποίοι διατίθενται για την ανάπτυξη των διευρωπαϊκών δικτύων, θα πρέπει να επικεντρωθούν στα προγράμματα και στις υποδομές που οδηγούν σε βελτίωση της προσπελασιμότητας ευρύτερων περιοχών. Για το λόγο αυτό δεν μπορεί να υποστηρίζει την πρόταση της Επιτροπής, σύμφωνα με την οποία στις κατευθυντήριες γραμμές για τα διευρωπαϊκά δίκτυα θα πρέπει να ορισθούν σημεία επαφής μεταξύ των δικτύων αυτών και των υπεραστικών και περιφερειακών υποδομών, με στόχο την προαγωγή μιας γενικότερης ανάπτυξης. Επίσης, η ΕΤΠ επικροτεί την πρόθεση της Επιτροπής να λάβει μέτρα στήριξης των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και των περισσότερο περιφερειακών περιοχών της ΕΕ, στις οποίες οι βελτιώσεις στις μεταφορές μεγάλων αποστάσεων και στην πολιτική περιφερειακής ανάπτυξης πρέπει να συμπεριληφθούν στο πλαίσιο των βιώσιμων τοπικών μεταφορών.

Στο πλαίσιο της ίδιας προσέγγισης η ΕΤΠ καλεί την Επιτροπή να εξετάσει ιδιαίτερα προσεκτικά τις ειδικές ανάγκες των περιφερειών εκείνων οι οποίες λόγω της άκρως περιφερειακής γεωγραφικής τους θέσης ή λόγω των ειδικών συνθηκών που επικρατούν σε αυτές (ιδιαίτερα δύσκολες συνθήκες λόγω του ορεινού εδάφους ή της υπερβολικής διασποράς του πληθυσμού) αντιμετωπίζουν δυσκολίες σε σχέση με τα τοπικά και περιφερειακά μεταφορικά δίκτυα, οι οποίες επιδεινώνουν τη μειονεκτική θέση στην οποία ευρίσκονται, σε σχέση με τις υπόλοιπες περιοχές της ΕΕ, λόγω του περιφερειακού τους χαρακτήρα.

3.2. Το διευρωπαϊκό δίκτυο μεταφορών

3.2.1. Η ΕΤΠ πιστεύει ότι πρέπει να επιδειχθεί ιδιαίτερη προσοχή τόσο στην ανάπτυξη του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών (ΔΔ-Μ) όσο και στη σύνδεσή του με τα δίκτυα των τοπικών και περιφερειακών μεταφορών. Το διευρωπαϊκό δίκτυο μεταφορών αποσκοπεί στη διασφάλιση διασυνδέσεων και διαλειτουργικότητας μεταξύ των εθνικών δικτύων, καθώς και στην παροχή πρόσβασης στα εν λόγω δίκτυα. Η υλοποίηση του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών εκτιμάται ότι θα απαιτήσει, έως το 2010, την πραγματοποίηση επενδύσεων που ανέρχονται τουλάχιστον σε 400 δισεκατομμύρια Ecu.

3.2.2. Ως εκ τούτου, η ΕΤΠ θεωρεί σκόπιμες τις επενδύσεις για το διευρωπαϊκό δίκτυο και επικροτεί τις προτεραιότητες παρέμβασης που καθορίστηκαν από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, ιδίως δε εκείνες που αφορούν την υποδομή για την πρόσβαση στο δίκτυο, τη δημιουργία και βελτίωση των κόμβων, τα συστήματα διαχείρισης της κυκλοφορίας, τα συστήματα προσδιορισμού θέσεως και πλοήγησης, καθώς και την εισαγωγή εφαρμοσμένων υπηρεσιών τηλεματικής. Επ' αυτού, η ΕΤΠ καλεί την Επιτροπή να συμπεριλάβει τους διατροπικούς επιβατικούς τερματικούς σταθμούς μεταξύ των προσανατολισμών για το διευρωπαϊκό δίκτυο, καθώς και να εξετάσει το ενδεχόμενο ενσωμάτωσης στο εν λόγω δίκτυο των τοπικών και περιφερειακών συνδέσεων υποδομής.

3.3. Τα προγράμματα έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης

3.3.1. Η ΕΤΠ υποστηρίζει ότι είναι αναγκαίο να συνεχισθούν οι ερευνητικές δραστηριότητες που εστιάζονται κυρίως στις τεχνολογικές καινοτομίες και στον καθορισμό νέων μεθόδων οργάνωσης, ενώ θεωρεί σκόπιμα τα προγράμματα επίδειξης σε ευρεία κλίμακα. Κατά συνέπεια, προτείνει τη μέγιστη δυνατή διάδοση μεταξύ των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης του Πέμπτου Προγράμματος- Πλαισίου, το οποίο αναμένεται να τεθεί σε εφαρμογή κατά το 1999 ή το 2000, και συμφωνεί με τις δράσεις που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τέσσερις εκ των οποίων συνδέονται στενά με το δίκτυο των πολιτών: "Αειφόρος κινητικότητα και διατροπικότητα", "Χερσαίες μεταφορές και θαλάσσιες τεχνολογίες", "Η πόλη του μέλλοντος και η πολιτιστική κληρονομιά" και "Συστήματα και υπηρεσίες για τον πολίτη".

3.4. Η περιφερειακή ανάπτυξη και τα διαρθρωτικά ταμεία

3.4.1. Η ΕΤΠ υποστηρίζει επίσης τις παρεμβάσεις στον εν λόγω τομέα, οι οποίες αποσκοπούν στον περιορισμό του κοινωνικού αποκλεισμού, εκτιμώντας ότι οποιαδήποτε βελτίωση στον τομέα των μεταφορών - ιδίως, δε, σε πολυσύχναστε περιοχές ή αντιθέτως στις περιοχές με χαμηλή πληθυσμιακή πυκνότητα,- είναι κεφαλαιώδους σημασίας για την επιτυχή έκβαση των προγραμμάτων επιμόρφωσης και των πρωτοβουλιών για τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας και την εκ νέου ενδυνάμωση των αστικών και περιαστικών κέντρων. Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι απαιτείται να πραγματοποιηθούν επενδύσεις στον τομέα των αστικών συγκοινωνιών, με πρώτιστο μέλημα τις βιώσιμες μεταφορές.

3.4.2. Η ΕΤΠ συνιστά, εξάλλου, να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στις αγροτικές περιοχές προκειμένου να διαμορφωθούν στρατηγικές ανάπτυξης οι οποίες να στηρίζουν τη διαφοροποίηση της οικονομίας της υπαίθρου, συμβάλλοντας σε αύξηση της κυκλοφορίας και σε μείωση της σχεδόν πλήρους εξάρτησης των περιοχών αυτών από τη χρήση του αυτοκινήτου.

Προς το σκοπό αυτό η ΕΤΠ θεωρεί αναγκαία την πρόβλεψη ειδικής χρηματοδότησης για την αξιοποίηση των δημόσιων μεταφορών στις μειονεκτούσες εκείνες περιφέρειες στις οποίες η υπερβολική διασπορά του πληθυσμού δεν επιτρέπει τη βιωσιμότητα της παροχής υπηρεσιών υπό καθαρά εμπορικούς όρους.

Στο πλαίσιο αυτό προτείνεται η θέσπιση ενός προγράμματος για την μελέτη του ζητήματος των μεταφορών σε ζώνες περιορισμένης κυκλοφορίας τόσο από την πλευρά της ζήτησης όσο και από την πλευρά της προσφοράς.

3.5. Παροχή πληροφοριών για τη χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση

Η ΕΤΠ προτείνει την έκδοση και ευρεία διάδοση οδηγού που θα εκθέτει όλα τα προγράμματα χρηματοδότησης και τις διαδικασίες επιλεξιμότητας για τη χορήγηση οικονομικής ενίσχυσης.

Βρυξέλλες, 11 Μαρτίου 1999.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Manfred DAMMEYER