[pic] | ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ |

Βρυξέλλες, 8.12.2010

COM(2010) 511 τελικό/2

CORRIGENDUM:Annule et remplace le document COM(2010) 511 du 30.9.2010 finalConcerne : toutes les versions

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

Έκτη έκθεση σχετικά με τα στατιστικά στοιχεία για τον αριθμό των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για πειραματικούς και άλλους επιστημονικούς σκοπούς στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης SEC(2010) 1107

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2

IΙ. ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΟΥ ΥΠΟΒΛΗΘΗΚΑΝ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ 3

II.1. Στοιχεία που υποβλήθηκαν από τα κράτη μέλη 3

II.2. Γενική εκτίμηση 3

III. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 4

ΙII.1. Αποτελέσματα του πίνακα EΕ 1: Είδη και αριθμός των χρησιμοποιηθέντων ζώων 4

ΙII.1.1. Αποτελέσματα όσον αφορά τα χρησιμοποιηθέντα είδη 4

ΙII.1.2 Σύγκριση με τα στοιχεία των προηγουμένων εκθέσεων 5

ΙII.2. Αποτελέσματα του πίνακα EΕ 1: Προέλευση των χρησιμοποιηθέντων ζώων 7

ΙII.3. Αποτελέσματα του πίνακα EΕ 2: Σκοποί των πειραμάτων 8

ΙII.4. Αποτελέσματα του πίνακα EΕ 3: Τοξικολογικές δοκιμές και άλλες αξιολογήσεις ασφαλείας ανάλογα με το είδος των προϊόντων/σημείων τελικής διάθεσης 9

IIΙ.5. Αποτελέσματα του πίνακα EΕ 4: Ζώα που χρησιμοποήθηκαν για τη μελέτη ασθενειών 11

ΙII.6. Αποτελέσματα του πίνακα EΕ 5: Ζώα που χρησιμοποιήθηκαν για την παραγωγή και τον έλεγχο ποιότητας προϊόντων ιατρικής, οδοντιατρικής και κτηνιατρικής 12

ΙII.7. Αποτελέσματα του εναρμονισμένου πίνακα ΕΕ 6: Προέλευση των κανονιστικών απαιτήσεων για ζώα που χρησιμοποιούνται σε τοξικολογικές και άλλες αξιολογήσεις ασφαλείας 13

ΙII.8. Αποτελέσματα του πίνακα EΕ 7: Ζώα που χρησιμοποιήθηκαν σε δοκιμές τοξικότητας για τοξικολογικές δοκιμές ή άλλες αξιολογήσεις ασφαλείας 14

ΙII.9. Αποτελέσματα του πίνακα EΕ 8: Είδος των δοκιμών τοξικότητας που εκτελέστηκαν για τοξικολογικές δοκιμές ή άλλες αξιολογήσεις ασφάλειας προϊόντων 15

I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Στόχος της παρούσας έκθεσης είναι η υποβολή, στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, σύμφωνα με το άρθρο 26 της οδηγίας 86/609/ΕΟΚ της 24ης Νοεμβρίου 1986 για την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την προστασία των ζώων που χρησιμοποιούνται για πειραματικούς και άλλους επιστημονικούς σκοπούς[1], των στατιστικών δεδομένων σχετικά με τον αριθμό των ζώων που χρησιμοποιούνται για πειραματικούς και άλλους επιστημονικούς σκοπούς στα κράτη μέλη της ΕΕ.

Οι πρώτες δύο στατιστικές εκθέσεις που καταρτίστηκαν σύμφωνα με τις διατάξεις της ανωτέρω οδηγίας, οι οποίες δημοσιεύθηκαν το 1994[2] και το 1999[3], με στοιχεία για τα ζώα που χρησιμοποιήθηκαν σε πειράματα (πειραματόζωα) τα οποία συνελέγησαν το 1991 και το 1996 αντιστοίχως στα κράτη μέλη, επέτρεψαν περιορισμένου μόνο βαθμού στατιστικές αναλύσεις, λόγω της απουσίας ενός συνεκτικού συστήματος αναφοράς των δεδομένων. Το 1997 επετεύχθη συμφωνία μεταξύ της Επιτροπής και των αρμοδίων αρχών των κρατών μελών σχετικά με την υποβολή δεδομένων για τις μελλοντικές εκθέσεις υπό μορφήν οκτώ εναρμονισμένων πινάκων. Η τρίτη και η τέταρτη στατιστική έκθεση που δημοσιεύθηκαν αντίστοιχα το 2003[4] και 2005[5], με δεδομένα που συγκεντρώθηκαν αντιστοίχως το 1999 και το 2002, βασίζονταν στους εν λόγω συμφωνηθέντες εναρμονισμένους πίνακες. Έτσι υιοθετήθηκε μία πολύ ευρύτερη ερμηνεία των αποτελεσμάτων της χρήσης πειραματόζωων στην ΕΕ. Η πέμπτη στατιστική έκθεση, η οποία δημοσιεύθηκε το 2007[6], περιείχε για πρώτη φορά δεδομένα που συγκεντρώθηκαν στα 10 κράτη μέλη τα οποία προσχώρησαν στην ΕΕ το 2004. Στην έκτη στατιστική έκθεση αξιολογήθηκε με επιτυχία η πλήρης σειρά τυποποιημένων πινάκων τους οποίους υπέβαλαν και τα 27 κράτη μέλη, μολονότι η σύγκριση των αποτελεσμάτων με τις προηγούμενες εκθέσεις ήταν κυρίως ποιοτική, λόγω της προσθήκης δεδομένων από τα νέα κράτη μέλη.

Η έκτη αυτή στατιστική έκθεση περιλαμβάνει δεδομένα που υπέβαλαν η Ρουμανία και η Βουλγαρία, οι οποίες προσχώρησαν στην ΕΕ το 2007. Φιλοτεχνείται μια συνοπτική εικόνα του αριθμού των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν στα κράτη μέλη για πειραματικούς σκοπούς το έτος 2008, με την εξαίρεση ενός κράτους μέλους, το οποίο υπέβαλε δεδομένα από το 2007, και συνοψίζονται τα δεδομένα και τα συμπεράσματα που περιέχονται στο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής ― Έκτη έκθεση σχετικά με τα στατιστικά στοιχεία για τον αριθμό των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για πειραματικούς και άλλους επιστημονικούς σκοπούς στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης

IΙ. ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΟΥ ΥΠΟΒΛΗΘΗΚΑΝ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ

II.1. Στοιχεία που υποβλήθηκαν από τα κράτη μέλη

Και τα 27 κράτη μέλη υπέβαλαν τα στοιχεία στον συμφωνηθέντα μορφότυπο ΕΕ. Σύμφωνα με τον έλεγχο ποιότητας των στοιχείων, η ποιότητα των στοιχείων που υποβλήθηκαν για το 2008 ήταν αποδεκτή. Αυτό ισχύει και για τα νέα κράτη μέλη Βουλγαρία και Ρουμανία, τα οποία υπέβαλαν έκθεση για πρώτη φορά.

Τα επιμέρους στοιχεία που υπέβαλαν τα κράτη μέλη, καθώς και τα αντίστοιχα σχόλια και ερμηνείες υπάρχουν στο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής.

II.2. Γενική εκτίμηση

Δεδομένου ότι τα δύο νεώτερα κράτη μέλη Βουλγαρία και Ρουμανία υπέβαλαν για πρώτη φορά στοιχεία (αντιπροσωπεύοντας ποσοστό κάτω του 1,0% του συνολικού αριθμού ζώων που χρησιμοποιήθηκαν στην ΕΕ 27), δεν είναι καταρχήν δυνατό να συναχθούν ακριβή ποσοτικά συμπεράσματα για την εξέλιξη της χρήσης ζώων για πειραματικούς σκοπούς στην ΕΕ, συγκρίνοντας τα εν λόγω στοιχεία με αυτά προηγούμενων εκθέσεων. Ωστόσο, στην έκθεση επιχειρήθηκαν κάποιες συγκρίσεις τάσεων και επισημάνσεις σημαντικών αλλαγών χρήσεως.

Ο συνολικός αριθμός ζώων που χρησιμοποιήθηκαν το 2008 για πειραματικούς και άλλους σκοπούς στα 27 κράτη μέλη της ΕΕ (27) ξεπέρασε κατά τι τα 12 εκατομμύρια.

Όπως και στις προηγούμενες εκθέσεις, τα τρωκτικά, από κοινού με τα κουνέλια, αντιπροσωπεύουν ποσοστό άνω του 80% του συνολικού αριθμού των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν στην ΕΕ. Τα ποντίκια είναι, μακράν, το συνηθέστερα χρησιμοποιούμενο είδος, αντιπροσωπεύοντας το 59% της συνολικής χρήσης, ακολουθούμενο από τους επίμυες, με 17%.

Η δεύτερη πλέον χρησιμοποιηθείσα ομάδα ζώων ήταν, όπως και τα προηγούμενα έτη, τα ψυχρόαιμα ζώα, με ποσοστό περίπου 10%. Η τρίτη κατά σειράν πολυπληθέστερη ομάδα ζώων ήταν τα πτηνά, με ποσοστό κατά τι μεγαλύτερο του 6% της συνολικής χρήσης.

Όπως αναφέρεται στις δύο προηγούμενες στατιστικές εκθέσεις, δεν χρησιμοποιήθηκαν Μεγάλοι Πίθηκοι σε πειράματα στην ΕΕ το 2008.

III. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

ΙII.1. Αποτελέσματα του πίνακα EΕ 1: Είδη και αριθμός των χρησιμοποιηθέντων ζώων

ΙII.1.1. Αποτελέσματα όσον αφορά τα χρησιμοποιηθέντα είδη

Μέχρι στιγμής η Μάλτα δηλώνει ότι δεν χρησιμοποιήθηκαν ζώα για επιστημονικούς σκοπούς, πλην όμως ανέφερε τη χρήση 690 ζώων για το 2008.

Οι ποντικοί (59%) και οι επίμυες (17%) ήταν τα είδη που χρησιμοποιήθηκαν περισσότερο και μάλιστα με μεγάλη διαφορά (Διάγραμμα 1,1).

[pic]

Τα τρωκτικά, από κοινού με τα κουνέλια, αντιπροσωπεύουν το 80% του συνολικού αριθμού των χρησιμοποιηθέντων ζώων. Η δεύτερη κατά σειράν ομάδα ζώων που χρησιμοποιήθηκε περισσότερο ήταν, όπως και τα προηγούμενα έτη, τα ψυχρόαιμα ζώα και ειδικότερα τα ερπετά, τα αμφίβια και τα ψάρια, με ποσοστό 9,6%, ακολουθούμενη από τα πτηνά, με ποσοστό 6,3%.

Η ομάδα των αρτιο- και περιττοδακτύλων που περιλαμβάνει τα άλογα, τους όνους και τις διασταυρώσεις τους (περιττοδάκτυλα), καθώς και τους χοίρους, τα αιγοπρόβατα και τα βοοειδή (αρτιοδάκτυλα), αντιπροσωπεύει το 1,4% του συνολικού αριθμού ζώων που χρησιμοποιήθηκαν στα κράτη μέλη.. Τα σαρκοβόρα αντιπροσωπεύουν ποσοστό 0,3% του συνολικού αριθμού των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν, ενώ τα πρωτεύοντα θηλαστικά, πλην του ανθρώπου, το 0,08% των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν το 2008.

ΙII.1.2 Σύγκριση με τα στοιχεία των προηγουμένων εκθέσεων

Στόχος της παρούσας έκθεσης είναι η επισήμανση τυχόν σημαντικών αλλαγών σε σχέση με τη χρήση διαφόρων ειδών, αν και δεν είναι δυνατή η σχολαστική σύγκρισή της με προηγούμενες εκθέσεις.

Σύγκριση μεταξύ των αναλογιών κατηγοριών ζώων που χρησιμοποιήθηκαν το 1996, το 1999, το 2002, το 2005 και το 2008

Κατηγορία ειδών | 1996(*) | 1999 | 2002(**) | 2005(***) | 2008(****) |

Τρωκτικά – κουνέλια (%) | 81,3 | 86,9 | 78,0 | 77,5 | 82,2 |

Ψυχρόαιμα ζώα (%) | 12,9 | 6,6 | 15,4 | 15, | 9,6 |

Πτηνά (%) | 4,7 | 5 | 5,4 | 6,4 |

Άρτιο – Περιττοδάκτυλα (%) | 1,2 | 1,2 | 1,1 | 1,4 |

(*) 14 κράτη μέλη υπέβαλαν στοιχεία του 1996 και ένα του 1997

(**) 14 κράτη μέλη υπέβαλαν στοιχεία του 2002 και ένα του 2001

(***) 24 κράτη μέλη υπέβαλαν έκθεση για το 2005, ένα για το 2004

(****) 27 κράτη μέλη υπέβαλαν έκθεση για το 2008, ένα για το 2007

Συνολικά, τα ποσοστά των τρωκτικών και των κουνελιών παρουσιάζουν κάποιες διακυμάνσεις, αλλά παραμένουν κοντά στο 80%. Σε ό,τι αφορά τα ψυχρόαιμα ζώα, τα ποσοστά τους που χρησιμοποιήθηκαν το 1996, το 2002 και το 2005 κυμάνθηκαν μεταξύ 12 και 15%. Το 2008, η χρήση ψυχρόαιμων ζώων μειώθηκε σημαντικά και έπεσε σε ποσοστά κάτω του 10%. Ωστόσο, το 1999 παρατηρήθηκε πολύ χαμηλότερο ποσοστό, της τάξης του 6,6%. Τα πτηνά, τα οποία αντιπροσωπεύουν το τρίτο μεγαλύτερο ποσοστό χρησιμοποιηθέντων ζώων, σημειώνουν, κατά τα φαινόμενα, συνεχή αύξηση με την πάροδο των ετών, από 4 σε 6,4%. Η ομάδα των αλόγων, των όνων και των διασταυρώσεών τους (περιττοδάκτυλα) καθώς και οι χοίροι, τα αιγοπρόβατα και τα βοοειδή (αρτιοδάκτυλα), κυμαίνεται γύρω στο 1%.

Ο συνυπολογισμός των στοιχείων από τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία δεν είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση του αριθμού των ζώων· αντίθετα, σημειώθηκε μείωση των ζώων κατά 116 500 και πλέον. Ωστόσο, σημειώθηκαν σημαντικές αλλαγές στη χρήση συγκεκριμένων ειδών, σε σύγκριση με τα στοιχεία της έκθεσης του 2005.

Το 2008 σημειώθηκαν σημαντικές αυξήσεις σε ό,τι αφορά τα ποντίκια, τα κουνέλια, τους χοίρους και τα «άλλα πτηνά», με ποσοστιαίες μεταβολές μεταξύ 6,6% και 40%. Σε σύγκριση με το 2005, η αύξηση του αριθμού των ποντικιών ήταν 691 842 άτομα, δηλαδή ποσοστό 10,7% του συνολικού αριθμού των ποντικιών που χρησιμοποιήθηκαν το 2005. Ο συνολικός αριθμός χοίρων, αιγών, προπιθήκων και ερπετών αυξήθηκε σε ποσοστά μεταξύ 40 και 48,3%. Από την άλλη πλευρά, ο συνολικός αριθμός των χρησιμοποιηθέντων επίμυων, ινδικών χοιριδίων, άλλων τρωκτικών, σκύλων, βοοειδών και άλλων θηλαστικών, καθώς και αμφίβιων και ψαριών μειώθηκε σημαντικά στο χρονικό διάστημα που μεσολάβησε από την τελευταία έκθεση. Εκφραζόμενες σε επί τοις εκατό ποσοστά, οι μειώσεις αυτές κυμαίνονται από πλέον του 40% σε περίπου 9%.

Η μεγαλύτερη επί τοις εκατό αλλαγή διαπιστώθηκε στη μείωση της χρησιμοποίησης άλλων σαρκοβόρων. Ωστόσο, τα είδη αυτά δεν χρησιμοποιούνται σε μεγάλους αριθμούς (από 8 711 έως 2 853). Διαπιστώνεται επίσης μια μεγάλη μείωση, κατά 42,7%, του συνολικού αριθμού «άλλων θηλαστικών».

Τα ακόλουθα ζώα, των οποίων συνήθως χρησιμοποιούνται μικρότεροι αριθμοί, παρουσιάζουν αύξηση ως προς την χρήση τους: κουνάβια (19,3%), άλογα, όνοι και διασταυρώσεις τους (12,5%), αίγες (78,9%) και ερπετά (65,5%).

Ας σημειωθεί επίσης η μεγάλη αύξηση (42,2%) της χρησιμοποίησης Πιθήκων του Νέου Κόσμου, καθώς και η κατά 9,8% μείωση των Πιθήκων του Παλαιού Κόσμου. Όπως και το 2002 και το 2005, δεν χρησιμοποιήθηκαν το 2008 Μεγάλοι Πίθηκοι για πειραματικούς ή άλλους επιστημονικούς σκοπούς.

Τα κράτη μέλη παρέθεσαν τα ακόλουθα παραδείγματα του τύπου των ειδών τα οποία καλύπτονται από την κατηγορία «άλλα»:

Άλλα τρωκτικά: ζερβίλλος, ιάκουλος (( Jaculus jaculus )· τσιντσιλά, κάστορας, ευρωπαϊκός σπερμόφιλος, κρικητός (χάμστερ), γκρίζος κρικητός – νάνος ( Cricetulus migratorius ) και διάφορα είδη ποντικιών.

Άλλα σαρκοβόρα: είδη της άγριας πανίδας που χρησιμοποιούνται για ζωολογικές και οικολογικές μελέτες π.χ. αλεπούδες, ασβοί, φώκιες, βίδρες, ικτίδες και αγριόγατοι.

Άλλα θηλαστικά: αγριόχοιροι, νυχτερίδες και μυγαλές, λάμα, τυφλοπόντικες, ευρωπαϊκοί βίσωνες και ευρωπαϊκά ελάφια.

Άλλα πτηνά: κυρίως το ιαπωνικό ορτύκι (coturnix japonica) και το ορτύκι «bob-white», είδη πουλερικών και σπίνοι (zebra finch), καναρίνια, παπαγαλάκια (parakeet), παπαγάλοι (parrot) και εκτρεφόμενα είδη πουλερικών, όπως οι κότες.

ΙII.2. Αποτελέσματα του πίνακα EΕ 1: Προέλευση των χρησιμοποιηθέντων ζώων

Σύμφωνα με τους τυποποιημένους πίνακες της ΕΕ, η καταγωγή δηλώνεται μόνο για ορισμένα ζωϊκά είδη.

[pic]

Ο χάρτης καταδεικνύει με σαφήνεια ότι η πλειονότητα των ειδών κατάγεται από χώρες της ΕΕ. Ωστόσο, ορισμένα είδη όπως οι γάτες, οι σκύλοι, τα κουνάβια και οι Πίθηκοι του Παλαιού Κόσμου, είναι μη ευρωπαϊκής καταγωγής. Η καταγωγή των ειδών ήταν σε μεγάλο βαθμό παρόμοια με αυτή που διαπιστώθηκε σε προηγούμενες εκθέσεις. Ωστόσο, για πρώτη φορά το 2005, όλοι οι χρησιμοποιηθέντες προπίθηκοι ήταν καταγωγής ΕΕ, όπως και παρέμειναν . Ανάλογη τάση παρατηρείται με τους Πιθήκους του Νέου Κόσμου, το σύνολο σχεδόν των οποίων κατάγεται είτε από κράτη μέλη της ΕΕ ή από χώρες μέρη της σύμβασης ETS 123 του Συμβουλίου της Ευρώπης. Τέλος, και οι Πίθηκοι του Παλαιού Κόσμου που κατάγονται από την ΕΕ αυξήθηκαν από 26% το 2005 σε περισσότερο από 50% το 2008. Αυξήθηκε επίσης ο αριθμός γατών καταγωγής ΕΕ, ενώ ο αριθμός των σκύλων και κουναβιών μη ευρωπαϊκής καταγωγής παρέμεινε αμετάβλητος από το 2005.

ΙII.3. Αποτελέσματα του πίνακα EΕ 2: Σκοποί των πειραμάτων

Ποσοστό μεγαλύτερο του 60% των ζώων χρησιμοποιήθηκε για σκοπούς έρευνας και ανάπτυξης στους τομείς της ιατρικής, της κτηνιατρικής, της οδοντιατρικής, καθώς και των βασικών βιολογικών μελετών (διάγραμμα 2). Η παραγωγή και ο ποιοτικός έλεγχος προϊόντων και συσκευών ιατρικής, κτηνιατρικής και οδοντιατρικής απαίτησε τη χρησιμοποίηση του 1 4,9% του συνολικού αριθμού των ζώων. Οι τοξικολογικές δοκιμές και άλλες αξιολογήσεις ασφαλείας αντιπροσωπεύουν το 8,7% του συνολικού αριθμού των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για πειραματικούς σκοπούς.

[pic]

Έχοντας κατά νου ότι η σύγκριση αποβλέπει περισσότερο στον εντοπισμό μεταβολών στις τάσεις, παρά στη συναγωγή επίσημων συμπερασμάτων, η σημαντικότερη μεταβολή από το 2005 έγκειται στο γεγονός ότι ο αριθμός των ζώων που χρησιμοποιούνται για έρευνα και ανάπτυξη στο πλαίσιο της ιατρικής, της οδοντιατρικής και της κτηνιατρικής μειώθηκε εντυπωσιακά από 31% σε 22,8% (σε ό,τι αφορά τον αριθμό των ζώων η μείωση ήταν από 3 746 028 σε 2 733 706). Αξιοσημείωτη ήταν η δραματική μείωση κατά 800 000 και άνω ψυχρόαιμα ζώα σε σύγκριση με την τελευταία έκθεση του 2005. Από την άλλη πλευρά, το ποσοστό ζώων που χρησιμοποιήθηκαν σε βασική βιολογική έρευνα αυξήθηκε από 33% σε 38% (δηλαδή από 4 035 470 σε 4 575 054), καθώς και για «άλλους σκοπούς», από 8% σε 12%. Σημειωτέον ότι τόσο η βασική βιολογία, όσο και η έρευνα και ανάπτυξη στην ιατρική και την κτηνιατρική είναι οι τομείς στους οποίους χρησιμοποιείται ο μεγαλύτερος - με μεγάλη μάλιστα διαφορά - αριθμός ζώων για πειραματικούς σκοπούς στην ΕΕ. Για περισσότερες πληροφορίες, βλ. το έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής.

Ο αριθμός των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για τοξικολογικές και άλλες αξιολογήσεις ασφάλειας παρέμεινε πρακτικά ο ίδιος αφότου υποβλήθηκε η τελευταία έκθεση και αντιστοιχεί στο 8,7% του συνολικού αριθμού ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για πειραματικούς σκοπούς στην ΕΕ. Αντιστοιχεί δε σε 1 042 153 ζώα.

Σημειώθηκε σημαντική αύξηση της χρησιμοποίησης ποντικιών και κουνελιών για την παραγωγή και τον έλεγχο ποιότητας προϊόντων και συσκευών ιατρικής και οδοντιατρικής, αλλά και αύξηση της χρησιμοποίησης ποντικιών, χοιροειδών και πτηνών για «βασική βιολογική έρευνα» και «άλλα πειράματα». Πολλά κράτη μέλη επιβεβαίωσαν την άποψη σύμφωνα με την οποία η εν λόγω αύξηση της χρησιμοποίησης ποντικιών αποδίδεται στις νέες ερευνητικές δυνατότητες που προσφέρονται από τα διαγονιδιακά είδη. Τα εν λόγω ζωικά μοντέλα χρησιμοποιούνται σε μελέτες υγείας που έχουν ως αντικείμενο τόσο τον άνθρωπο, όσο και τα ζώα. Παρατηρήθηκε επίσης αύξηση για πειραματικούς σκοπούς στους τομείς της ανατομίας και της αυξητικής βιολογίας, της έρευνας στη γενετική και τον καρκίνο, καθώς και στην ανοσολογία και τη μικροβιολογία.

ΙII.4. Αποτελέσματα του πίνακα EΕ 3: Τοξικολογικές δοκιμές και άλλες αξιολογήσεις ασφαλείας ανάλογα με το είδος των προϊόντων/σημείων τελικής διάθεσης

Ο αριθμός των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για τοξικολογικές δοκιμές και άλλες αξιολογήσεις ασφάλειας για διάφορα προϊόντα ή περιβαλλοντικές δοκιμές ανήλθε σε 1 042 153, δηλαδή στο 8,7% του συνολικού αριθμού ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για πειραματικούς σκοπούς στην ΕΕ.

Από το σύνολο αυτό, τα ζώα που χρησιμοποιήθηκαν για τοξικολογικές δοκιμές και άλλες αξιολογήσεις ασφάλειας για διάφορα προϊόντα ή συσκευές που χρησιμοποιούνται στην ιατρική, την κτηνιατρική και την οδοντιατρική, αντιπροσωπεύουν ποσοστό 50,8% και, ως εκ τούτου, ήταν ο σκοπός για τον οποίο χρησιμοποιήθηκε ο μεγαλύτερος αριθμός ζώων. Το ποσοστό των ζώων που χρησιμοποιήθηκε για τοξικολογικές δοκιμές τριών ομάδων προϊόντων/ουσιών, δηλαδή προσθέτων στα τρόφιμα, καλλυντικών και ειδών νοικοκυριού, είναι εξαιρετικά μικρό (1,18%) σε σύγκριση με τις άλλες ομάδες προϊόντων. Τα ποσοστά ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για τοξικολογικές δοκιμές ή άλλες αξιολογήσεις ασφάλειας βιομηχανικών και γεωργικών προϊόντων αντιπροσωπεύουν αντιστοίχως 7,1% και 7,9% του αριθμού των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν στο πλαίσιο αυτό (βλ. διάγραμμα 3). Άλλες τοξικολογικές δοκιμές και αξιολογήσεις ασφάλειας αντιστοιχούν σε ποσοστό άνω του 21%.

[pic]

Διαπιστώνεται μια σαφής μείωση του αριθμού των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για τοξικολογικές δοκιμές προϊόντων που προορίζονται για τη βιομηχανία, τη γεωργία, καθώς και δυνητικών περιβαλλοντικών ρύπων. Η μείωση κυμαίνεται από πλέον των 96 000 έως 82 000 περίπου· από κάτω των 98 000 έως περίπου 74 000 και από πλέον των 84 000 έως 65 000 περίπου, σε σύγκριση με τα στοιχεία που υποβλήθηκαν στη στατιστική έκθεση του 2005. Παρουσιάζεται επίσης σημαντική μείωση του αριθμού των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για δοκιμές καλλυντικών ή ειδών τουαλέτας, κυμαινόμενου από 5 500 έως μόλις κάτω των 2 000 (μείωση κατά 65%). Η δραματική αυτή μείωση πρέπει να αξιολογηθεί υπό το πρίσμα της νομικής απαίτησης για εξάλειψη της διεξαγωγής, στην ΕΕ, δοκιμών σε ζώα για καλλυντικά.

Παρατηρείται ωστόσο από το 2005 σημαντική αύξηση του αριθμού των ζώων που χρησιμοποιούνται για δοκιμές προσθέτων στις ζωοτροφές (από 34 225 σε 54 164). Σημαντική είναι επίσης και η αύξηση του αριθμού των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για «άλλες» τοξικολογικές δοκιμές ή αξιολογήσεις ασφάλειας (από 180 000 έως περίπου 220 000). Κράτη μέλη δήλωσαν ότι η συγκεκριμένη χρησιμοποίηση ζώων αφορούσε νέες μεθόδους και δοκιμές, όπως δοκιμές διαβίβασης μικροκυστινών σε εμβρυωνικές μεμβράνες, βιοδοκιμές,·τοξικολογική αξιολόγηση για τον άνθρωπο μέσω του περιβάλλοντος·και έλεγχο της ασφάλειας παιχνιδιών.

IIΙ.5. Αποτελέσματα του πίνακα EΕ 4: Ζώα που χρησιμοποήθηκαν για τη μελέτη ασθενειών

Ο αριθμός των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν το 2008 για μελέτες ζωονόσων και ανθρώπινων ασθενειών, αντιστοιχεί περίπου στο 52% του συνολικού αριθμού των χρησιμοποιηθέντων πειραματοζώων.

Το ποσοστό των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν σε μελέτες με αντικείμενο ασθένειες του ανθρώπου είναι μεγαλύτερο του 90% του συνολικού αριθμού των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν σε όλες τις μελέτες ασθενειών. (Διάγραμμα 4.1)

[pic]

Σημειώθηκε μείωση κατά 50% του αριθμού των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για μελέτες σχετικά με ζωονόσους -από 1.329.000 σε 614.000. Η χρησιμοποίηση ψυχρόαιμων ζώων μειώθηκε από 954.000 ζώα το 2005 σε 43.914 το 2008. Ωστόσο, η χρησιμοποίηση ποντικιών αυξήθηκε σημαντικά. Το 30% περίπου της αύξησης (681.000 περίπου) μπορεί να αποδοθεί σε μελέτες ασθενειών.

Σημειώθηκε επίσης αύξηση του αριθμού των πτηνών που χρησιμοποιήθηκαν για μελέτες σχετικές με ζωονόσους. Κράτη μέλη δήλωσαν μελέτες για τη γρίπη των πτηνών, τη λοιμώδη νόσο του θυλάκου και τη βρογχίτιδα, καθώς και μελέτες για την ποιότητα και την ασφάλεια των εμβολίων.

[pic]

Στο διάγραμμα 4.2 η κορυφή κάθε στήλης δείχνει το ποσοστό των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για μελέτες συγκεκριμένων ζωονόσων. Σημαντικοί αριθμοί αρτιοδάκτυλων, περιττοδάκτυλων και πτηνών χρησιμοποιούνται προς τον σκοπό αυτό. Κράτη μέλη δήλωσαν ότι η δοκιμή εμβολίων στα εν λόγω είδη αποτελεί ακόμη κοινή πρακτική. Ωστόσο, σε ορισμένα κράτη μέλη τα πτηνά χρησιμοποιούνται μόνο εφόσον η λοίμωξη αφορά είδη πτηνών.

ΙII.6. Αποτελέσματα του πίνακα EΕ 5: Ζώα που χρησιμοποιήθηκαν για την παραγωγή και τον έλεγχο ποιότητας προϊόντων ιατρικής, οδοντιατρικής και κτηνιατρικής

Ο αριθμός των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν σε δοκιμές για την παραγωγή και τον έλεγχο ποιότητας προϊόντων ιατρικής, και κτηνιατρικής αντιπροσωπεύει το 14,9% του συνολικού αριθμού των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για πειραματικούς σκοπούς.

Το μεγαλύτερο ποσοστό ζώων στον συγκεκριμένο τομέα (47%) χρησιμοποιήθηκε για τη συμμόρφωση σε σειρά νομοθετικών πράξεων (εθνικών, ενωσιακών, της νομοθεσίας των χωρών μελών του Συμβουλίου της Ευρώπης και νομοθεσίας εκτός ΕΕ (Διάγρ. 5)). Το 41,1% των ζώων χρησιμοποιήθηκαν για τη συμμόρφωση σε σειρά ενωσιακών νομοθετικών απαιτήσεων, συμπεριλαμβανομένης της Ευρωπαϊκής Φαρμακοποιίας.

[pic]

Σε σύγκριση με την τελευταία έκθεση σημειώνεται σαφής αύξηση του αριθμού των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για την ταυτόχρονη συμμόρφωση σε σειρά νομοθετικών πράξεων. Από την άλλη πλευρά διαπιστώνεται σαφής αύξηση των δοκιμών που διεξήχθησαν για λόγους συμμόρφωσης σε σειρά ενωσιακών νομοθετικών πράξεων, συμπεριλαμβανομένης της Ευρωπαϊκής Φαρμακοποιίας. Κατά συνέπεια, παρατηρείται σαφής μείωση του αριθμού των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για τη συμμόρφωση σε εθνικές νομοθετικές πράξεις, γεγονός θετικό που υποδηλώνει τάση εναρμόνισης των ενωσιακών ρυθμιστικών/κανονιστικών απαιτήσεων.

ΙII.7. Αποτελέσματα του εναρμονισμένου πίνακα ΕΕ 6: Προέλευση των κανονιστικών απαιτήσεων για ζώα που χρησιμοποιούνται σε τοξικολογικές και άλλες αξιολογήσεις ασφαλείας

Όπως επισημάνθηκε ανωτέρω, ο αριθμός των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν σε τοξικολογικές δοκιμές ή άλλες αξιολογήσεις ασφαλείας αντιπροσωπεύει το 8,7% του συνολικού αριθμού των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για πειραματικούς σκοπούς στην ΕΕ.

Από το σύνολο αυτό, τα ζώα που χρησιμοποιήθηκαν για την ταυτόχρονη συμμόρφωση σε ρυθμιστικές/κανονιστικές απαιτήσεις σειράς νομοθετικών πράξεων αντιστοιχούν περίπου στο μισό (50%) των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν στον εν λόγω τομέα. Οι δοκιμές που απαιτούνται βάσει της νομοθεσίας ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της Ευρωπαϊκής Φαρμακοποιίας, αντιπροσωπεύουν το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό στον τομέα αυτό, δηλαδή 24%.

[pic]

Σε σύγκριση με την τελευταία έκθεση σημειώνεται ελαφρά μείωση του ποσοστού των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για την ταυτόχρονη συμμόρφωση σε σειρά νομοθετικών πράξεων (από 54% σε 50%).

Από την άλλη πλευρά, διαπιστώνεται σημαντική αύξηση του ποσοστού των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για μη ρυθμιστικούς/κανονιστικούς σκοπούς, από 5 έως 15,0% και άνω. Προκειμένου να αποσαφηνιστεί η έκφραση «μη ρυθμιστικοί/κανονιστικοί σκοποί», ορισμένα κράτη μέλη προέβαλαν ως παράδειγμα έργα όπου υιοθετούνται εσωτερικές μέθοδοι εξακρίβωσης της ασφάλειας και αποτελεσματικότητας των κτηνιατρικών, βιολογικών και ιατρικών προϊόντων, στις οποίες χρησιμοποιήθηκαν ζώα και οι οποίες εφαρμόστηκαν βάσει των προτύπων της εκάστοτε εταιρίας. Τα αποτελέσματα μπορούν να γίνουν δεκτά από την εθνική αρχή του συγκεκριμένου κράτους μέλους, μολονότι κάτι τέτοιο δεν απαιτείται νομοθετικά.

Οι δοκιμές οι οποίες διενεργήθηκαν το 2008 για την συμμόρφωση στις εθνικές νομοθετικές πράξεις συγκεκριμένου κράτους μέλους κατέδειξαν μείωση κατά 7.500 περίπου ζώα, δηλαδή μείωση κατά 1% περίπου σε σύγκριση με την τελευταία έκθεση.

ΙII.8. Αποτελέσματα του πίνακα EΕ 7: Ζώα που χρησιμοποιήθηκαν σε δοκιμές τοξικότητας για τοξικολογικές δοκιμές ή άλλες αξιολογήσεις ασφαλείας

Το μεγαλύτερο ποσοστό (σχεδόν 45%) χρησιμοποίησης ζώων σε τοξικολογικές δοκιμές και άλλες αξιολογήσεις ασφάλειας οφείλεται σε δοκιμές οξείας και υποξείας τοξικότητας. Συνεκτιμώντας επίσης την υποχρόνια και χρόνια τοξικότητα, το ποσοστό των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν σε δοκιμές βραχυ - και μακρο-πρόθεσμης συστημικής τοξικότητας αντιπροσωπεύει το 55% των πειραματοζώων που χρησιμοποιήθηκαν στον τομέα αυτόν (διάγρ.7).

Το 13,7% περίπου των ζώων χρησιμοποιήθηκαν για δοκιμές καρκινογένεσης, μεταλλαξιογένεσης και τοξικότητας στην αναπαραγωγή. Μία άλλη σημαντική κατηγορία χρήσης ζώων το 2008 είναι η κατηγορία «λοιπές δοκιμές», με ποσοστό 24%. Στην περαιτέρω υποδιαίρεση της κατηγορίας «άλλα», τα κράτη μέλη δήλωσαν τη διενέργεια δοκιμών σε τομείς όπως είναι ο βιολογικός μαζικός έλεγχος για φαρμακευτικά, υγειονομικά και κτηνιατρικά προϊόντα. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η νευροτοξικότητα, η τοξικοκινητική, η βιολογική αξιολόγηση ιατροτεχνολογικών προϊόντων. Ενδοδερμικές δοκιμές αντιδραστικότητας σε κουνέλια, μελέτες για τη διείσδυση νανοσωματιδίων διαμέσου των ιστών και για τη βιοσυμβατότητά τους, μελέτες για την αξιολόγηση του δυναμικού ευαισθητοποίησης χρωστικών που χρησιμοποιούνται στην κλωστοϋφαντουργία και φαρμακολογικές μελέτες που περιλαμβάνονται σε δοκιμές ασφάλειας.

[pic]

Στις τρείς τελευταίες εκθέσεις παρατηρείται συνεχής αύξηση των ποσοστών των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για δοκιμές οξείας και υποξείας τοξικότητας, κυμαινόμενη από 36% - 42% έως περίπου 45% αντιστοίχως. Από την τελευταία έκθεση, τα ποσοστά αυτά αντιπροσωπεύουν αύξηση 37 000 ζώων και άνω. Τα κράτη μέλη απέδωσαν εν μέρει την αύξηση σε πολλές φάσεις της ανάπτυξης νέων προϊόντων και τη θέσπιση νέων νομοθετικών πράξεων που απαιτούν, παραδείγματος χάριν, τη δοκιμή όλων των γενόσημων ουσιών (αντιγράφων).

Από την άλλη πλευρά, διαπιστώνεται κατά τη διάρκεια των τριών τελευταίων εκθέσεων, μια σταθερή μείωση των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για δοκιμές αναπαραγωγικής τοξικότητας από: 12% έως 10% και έως 9% αντιστοίχως. Από πλευράς ζώων αυτό σημαίνει εξοικονόμηση 8 650 ζώων από την έκθεση του 2005.

ΙII.9. Αποτελέσματα του πίνακα EΕ 8: Είδος των δοκιμών τοξικότητας που εκτελέστηκαν για τοξικολογικές δοκιμές ή άλλες αξιολογήσεις ασφάλειας προϊόντων

Στο διάγραμμα 8 εμφαίνεται ότι η πλειονότητα των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν σε δοκιμές οξείας/υποξείας τοξικότητας χρησιμοποιήθηκαν στους τομείς της ιατρικής, της οδοντιατρικής και της κτηνιατρικής. Ακολουθούν δοκιμές εντασσόμενες σε άλλες τοξικολογικές δοκιμές ή αξιολογήσεις ασφάλειας και, στη συνέχεια, για τον έλεγχο γεωργικών και βιομηχανικών προϊόντων.

Η επεξεργασία και ερμηνεία των στοιχείων των σχετικών με ζώα που χρησιμοποιήθηκαν σε δοκιμές τοξικότητας, σε σχέση με τον τύπο προϊόντων έγινε για πρώτη φορά στην πέμπτη στατιστική έκθεση. Ωστόσο, επειδή το διάγραμμα στην εν λόγω έκθεση προέβαλλε περισσότερο τη σχετική σημασία των δοκιμών για έναν τύπο προϊόντων και όχι το ποσοστό των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν ανά τύπο δοκιμής για τα διάφορα προϊόντα, το διάγραμμα τροποποιήθηκε ανάλογα στην παρούσα έκθεση.

[pic]

Προϊόντα που προορίζονται για χρήση στην ιατρική, την οδοντιατρική και την κτηνιατρική απαιτούν το μέγιστο ποσοστό ζώων για τους διάφορους τύπους δοκιμών, δηλαδή περίπου 50%. Το επόμενο κατά τάξη μεγέθους μεγαλύτερο ποσοστό είναι αυτό που αναφέρεται στις «άλλες» τοξικολογικές αξιολογήσεις (άνω του 20%), ακολουθούμενο από το ποσοστό των ζώων που χρησιμοποιούνται σε δοκιμές προϊόντων για τη γεωργία και τη βιομηχανία (άνω του 7% για κάθε τομέα).

[1] ΕΕ L 358 της 18.12.1986, σ. 1.

[2] COM(94) 195 τελικό

[3] COM (1999) 191 τελικό

[4] COM(2003) 19 τελικό

[5] COM(2005) 7 τελικό

[6] COM(2007) 675 τελικό