Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα "Για μια Ευρώπη χωρίς φραγμούς για τα άτομα με ειδικές ανάγκες"

(2001/C 144/21)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την Ανακοίνωση της Επιτροπής με θέμα "Για μια Ευρώπη χωρίς φραγμούς για τα άτομα με ειδικές ανάγκες" (έγγρ. COM(2000) 284 τελικό)·

έχοντας υπόψη την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στις 12.05.2000, να ζητήσει τη γνωμοδότησή της σχετικά με το θέμα αυτό, σύμφωνα με το άρθρο 265, 1η παράγραφος, της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της, στις 3 Αυγούστου 2000, να αναθέσει στην επιτροπή 5 "Κοινωνική πολιτική, δημόσια υγεία, προστασία των καταναλωτών, έρευνα, τουρισμός", την κατάρτιση σχετικής γνωμοδότησης·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (έγγρ. CdR 301/2000 rev. 1) που υιοθέτησε η επιτροπή 5 στις 23 Οκτωβρίου 2000 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Keith Brown (UK/EA)·

υιοθέτησε ομόφωνα κατά την 36η σύνοδο ολομέλειας της 13ης και 14ης Δεκεμβρίου 2000 (συνεδρίαση της 13ης Δεκεμβρίου) την ακόλουθη γνωμοδότηση.

Γενικές παρατηρήσεις

Η Επιτροπή των Περιφερειών

1. Επικροτεί γενικά την Ανακοίνωση ως σημαντικό έγγραφο που θα συμβάλει στην προώθηση των ίσων ευκαιριών για όλα τα άτομα με ειδικές ανάγκες στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Επιτροπή των Περιφερειών κρίνει ότι το θέμα της κινητικότητας έχει ζωτική σημασία για την καταπολέμηση των διακρίσεων και την προώθηση των ίσων ευκαιριών για τα άτομα με ειδικές ανάγκες. Η ΕΤΠ τονίζει ότι είναι αναγκαίο να αναγνωριστεί ότι τα άτομα με ειδικές ανάγκες αποτελούν τμήμα μιας ετερογενούς ομάδας και ότι θα πρέπει να ληφθούν υπόψη οι ειδικές ανάγκες των διαφόρων ομάδων αναπηρίας· σε αυτές περιλαμβάνονται άτομα με διαταραχές των αισθητηρίων οργάνων, διανοητικές διαταραχές καθώς και άτομα με μειωμένη κινητικότητα.

2. Επικροτεί την καθιέρωση αρμοδιοτήτων για την καταπολέμηση των διακρίσεων στο Άρθρο 13 της Συνθήκης του Άμστερνταμ και τη δημοσίευση ενός σχεδίου οδηγίας για τη θέσπιση κοινοτικών νόμων στον τομέα αυτό.

3. Πιστεύει ότι η προσέγγιση της Κοινότητας για τα άτομα με ειδικές ανάγκες πρέπει να αναπτυχθεί περαιτέρω βάσει των αρχών της μη εισαγωγής διακρίσεων και του μη αποκλεισμού. Κατά την επιδίωξη των στόχων, η ΕΤΠ θα ήθελε να ζητήσει από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να υποβάλει οδηγία που να διασφαλίζει ότι όλα τα νέα δημόσια κτίρια προσφέρονται για τα άτομα με ειδικές ανάγκες και "δεν θέτουν φραγμούς". Θα πρέπει επίσης να θεσπίσει ένα πρόγραμμα για τη μετατροπή των υφιστάμενων κτιρίων ώστε να εξασφαλίζεται η πρόσβαση σε αυτά των ατόμων με ειδικές ανάγκες.

4. Κρίνει ότι, ενώ η Ανακοίνωση χαράσσει κατάλληλες δράσεις, οι προτάσεις δεν παρέχουν λεπτομέρειες για τον προϋπολογισμό και το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής των μέτρων.

Αναπηρία και τομεακές πολιτικές της ΕΕ

5. Πιστεύει ότι η αναζήτηση συνεργίας στους τομείς της απασχόλησης, της εκπαίδευσης και της επαγγελματικής κατάρτισης, των μεταφορών, της εσωτερικής αγοράς, της κοινωνίας των πληροφοριών, των νέων τεχνολογιών και της προστασίας των καταναλωτών θα συμβάλει στην προώθηση των ίσων ευκαιριών για τα άτομα με ειδικές ανάγκες. Η ΕΤΠ θα ήθελε να λάβει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μέτρα ώστε κάθε νέο πρόγραμμα κατασκευών που χρηματοδοτείται από την ΕΕ να υλοποιείται λαμβάνοντας δεόντως υπόψη τα άτομα με ειδικές ανάγκες, σύμφωνα με τις αρχές ενός περιβάλλοντος χωρίς φραγμούς. Η ΕΤΠ ζητεί να αναγνωρισθεί σαφώς ότι οι ανάγκες πρόσβασης των ατόμων με ειδικές ανάγκες πρέπει να εξυπηρετούνται με τη βοήθεια των Διαρθρωτικών Ταμείων, περιλαμβανομένου του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης.

6. Επικροτεί τις δράσεις για την υποστήριξη των ατόμων με ειδικές ανάγκες στα προηγούμενα και παρόντα βασικά προγράμματα χρηματοδότησης, όπως το Leonardo, το Socrates, το Phare, το Tacis και το Daphne. Επικροτεί ιδιαίτερα τη δέσμευση προς τα άτομα με ειδικές ανάγκες στο Ευρωπαϊκό Κοινοτικό Ταμείο και στην Κοινοτική Πρωτοβουλία Εqual που εφαρμόζεται από το 2000 έως το 2006. Η Επιτροπή των Περιφερειών κρίνει ότι τα κράτη μέλη θα πρέπει να περιγράφουν λεπτομερώς την πρόοδο που έχει επιτευχθεί όσον αφορά την καταπολέμηση των διακρίσεων και την προαγωγή των ίσων ευκαιριών για τα άτομα με ειδικές ανάγκες σε κάθε ετήσια έκθεση εφαρμογής.

7. Πιστεύει ότι η άρση των φυσικών εμποδίων αποτελεί σημαντικό βήμα για τη θετική ένταξη των ατόμων με ειδικές ανάγκες στην κοινωνία. Ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Ένωση, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη και τις τοπικές και περιφερειακές αρχές, πρέπει να αναπτύξει λεπτομερείς στρατηγικές ώστε να αρθούν όλοι οι φραγμοί προκειμένου να μπορούν τα άτομα με ειδικές ανάγκες να διαδραματίσουν ενεργό ρόλο στην οικονομική, κοινωνική και οικογενειακή ζωή.

Επικέντρωση του ενδιαφέροντος της ΕΕ στα άτομα με ειδικές ανάγκες

8. Επιδοκιμάζει την ανακήρυξη του έτους 2000 ως Ευρωπαϊκού Έτους των Πολιτών με Ειδικές Ανάγκες. Η Επιτροπή των Περιφερειών πιστεύει ότι αυτό θα προβάλει τον ενεργό και βασικό ρόλο τον οποίο μπορούν να διαδραματίσουν οι πολίτες με ειδικές ανάγκες στην Ευρωπαϊκή Ένωση και θα συμβάλει στην προβολή των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν τα άτομα με ειδικές ανάγκες. Το Ευρωπαϊκό Έτος θα πρέπει να εντάσσεται στα πλαίσια μιας λεπτομερούς στρατηγικής για τη συνειδητοποίηση των αναγκών των ατόμων με ειδικές ανάγκες, διασφαλίζοντας την ένταξή τους στην οικονομική και κοινωνική ζωή.

9. Πιστεύει ότι η Ανακοίνωση συνιστά έλεγχο των προηγούμενων και υφιστάμενων δραστηριοτήτων, σκιαγραφώντας ταυτόχρονα προτάσεις για το μέλλον. Μπορεί να θεωρηθεί ως βάση της στρατηγικής της ΕΕ για την κινητικότητα των ατόμων με ειδικές ανάγκες, κρίνει δε ότι θα ήταν χρήσιμο να αναπτύξει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ένα πρόγραμμα δράσης από τη στρατηγική αυτή με ημερομηνίες-στόχοι για τις προτάσεις, και έναν προϋπολογισμό για τις δράσεις με στόχο τη βελτίωση της κινητικότητας και την κατάρτιση δεικτών επιδόσεων για την εκτίμηση της επιτυχίας της στρατηγικής αυτής. Η χρησιμοποίηση αυτής της μεθόδου συντονισμού πρέπει ωστόσο να γίνει στα πλαίσια μιας "από τη βάση προς τα άνω" διαδικασίας με τη συμμετοχή ενδιαφερόμενων παραγόντων σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Συνεπώς, οι επιδιωκόμενοι στόχοι πρέπει να αναπτυχθούν αναλόγως και να προσαρμοστούν στις τοπικές και περιφερειακές συνθήκες.

Η αναπηρία ως μέλημα της Κοινότητας

10. Συμφωνεί ότι η βασική ευθύνη για τις ίσες ευκαιρίες και τα άτομα με ειδικές ανάγκες εναπόκειται στα κράτη μέλη. Η ΕΤΠ συμφωνεί με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή που αναφέρει ότι "Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα θα μπορούσε να συμβάλει σημαντικά στην προώθηση της συνεργασίας μεταξύ κρατών μελών και στην ενθάρρυνση της ανταλλαγής και ανάπτυξης βέλτιστων πρακτικών"· Επισημαίνει ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές διαδραματίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο για την εφαρμογή των πολιτικών αυτών. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές είναι μείζονες φορείς παροχής υπηρεσιών, αγοραστές αγαθών και υπηρεσιών, σημαντικοί εργοδότες, φορείς οι οποίοι, αφενός, διευκολύνουν την ανταλλαγή εμπειριών και, αφετέρου, υποδεικνύουν και διαδίδουν τις βέλτιστες πρακτικές. Για όλους αυτούς τους λόγους, κρίνεται ζωτικής σημασίας να ζητείται η γνώμη του τοπικού και περιφερειακού επιπέδου διακυβέρνησης κατά το σχεδιασμό, την εφαρμογή και την αξιολόγηση όλων των δράσεων που εκπορεύονται από την παρούσα ανακοίνωση.

Οι ίσες ευκαιρίες και τα δικαιώματα των ατόμων με ειδικές ανάγκες

11. Υποστηρίζει σθεναρά ότι τα δικαιώματα των ατόμων με ειδικές ανάγκες θα πρέπει να ενσωματωθούν στον Χάρτη των Θεμελιωδών Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της ΕΕ στα πλαίσια του Χάρτη για τις ίσες ευκαιρίες. Η βελτίωση της κινητικότητας των ατόμων με ειδικές ανάγκες αποτελεί σημαντικό στοιχείο του Χάρτη ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Δεν θεωρούνται ικανοποιητικά όσα αναφέρονται στην Ανακοίνωση, δηλαδή ότι η κινητικότητα "θα πρέπει να θεωρείται ως ένα δικαίωμα το οποίο θα πρέπει να απολαμβάνει ο καθένας, υπό την επιφύλαξη λογικών οικονομικών και τεχνικών περιορισμών", επειδή τα εν λόγω δικαιώματα δεν θα πρέπει να περιορίζονται κατ' αυτόν τον τρόπο.

Μεταφορές

12. Επικροτεί τις προτάσεις στον τομέα των μεταφορών, αλλά πιστεύει ότι η Ανακοίνωση πρέπει να περιέχει ορισμένες αναφορές σε χρονοδιαγράμματα για τις προτάσεις. Ωστόσο, η ΕΤΠ θα επιθυμούσε να προχωρήσει περαιτέρω η Ευρωπαϊκή Επιτροπή όσον αφορά τις αεροπορικές μεταφορές και να υιοθετήσει ορισμένες καινοτόμες λύσεις που εφαρμόζονται ήδη στις ΗΠΑ και τον Καναδά.

Συγκριτική αξιολόγηση

13. Σημειώνει ότι η ΕΕ θα προωθήσει την ένταξη των ατόμων με ειδικές ανάγκες σε ορισμένους τομείς πολιτικής, αλλά θα επιθυμούσε να διενεργήσει η Επιτροπή έναν "Έλεγχο για τις Αναπηρίες" σε όλες τις κοινοτικές πολιτικές προκειμένου να διασφαλιστεί η δέουσα εφαρμογή του Άρθρου 13 της Συνθήκης του Άμστερνταμ.

14. Επιθυμεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναλάβει μεγαλύτερη πολιτική δέσμευση ώστε να διασφαλίσει ότι η αναπηρία θα αποτελεί σημαντικότερο θέμα πολιτικής συζήτησης στην Επιτροπή.

Τεχνολογίες που παρέχουν δυνατότητες

15. Υποστηρίζει σθεναρά τις προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για μείωση της έμμεσης φορολογίας στα προϊόντα που έχουν σχέση με τις τεχνολογίες οι οποίες παρέχουν δυνατότητες στα άτομα με ειδικές ανάγκες. Η ΕΤΠ υποστηρίζει επίσης τα μέτρα προστασίας των καταναλωτών για την ενίσχυση των δικαιωμάτων των καταναλωτών με ειδικές ανάγκες.

Δίδοντας το παράδειγμα

16. Επικροτεί την υιοθέτηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 1998 του Κώδικα Ορθής Πρακτικής για την απασχόληση των ατόμων με ειδικές ανάγκες. Ωστόσο, η Επιτροπή των Περιφερειών ανησυχεί περισσότερο για τη δήλωση ότι θα "εντοπίζονται επίσης οι θέσεις που μπορούν να καλυφθούν ευκολότερα από άτομα με ειδικές ανάγκες". Πρόκειται για προσβλητική και παραπλανητική δήλωση. Συνεπάγεται ότι τα άτομα με ειδικές ανάγκες δεν αποτελούν μεμονωμένα άτομα αλλά μια ομοιογενή ομάδα με τις δικές τους ικανότητες και προσόντα που αντιμετωπίζουν διάφορα εμπόδια για την απασχόλησή τους.

17. Η ΕΤΠ φρονεί ότι με τα κατάλληλα βοηθητικά μέσα και την κατάλληλη πρόσβαση τα άτομα με ειδικές ανάγκες αποτελούν πλήρως αξιόλογο εργατικό δυναμικό για την αγορά εργασίας.

18. Θα επιθυμούσε το προσωπικό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να ορίσει στόχους για την απασχόληση των ατόμων με ειδικές ανάγκες, και θα επιθυμούσε επίσης να διαπιστώσει ότι καταβάλλονται πιο δυναμικές προσπάθειες για να διασφαλιστεί ότι τα κτίρια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προσφέρονται για χρήση από τα άτομα με ειδικές ανάγκες. Παρόμοιοι στόχοι θα πρέπει να υιοθετηθούν από την Επιτροπή των Περιφερειών και όλες οι γνωμοδοτήσεις της θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις ίσες ευκαιρίες και τις ανάγκες των ατόμων με ειδικές ανάγκες.

18α. Προς τον σκοπό αυτό, καλεί το Προεδρείο της να συστήσει ομάδα εργασίας για τα θέματα ισότητας, απαρτιζόμενη από μέλη των διαφόρων επιτροπών (για την κάλυψη όλων των θεμάτων που ορίζονται στο Άρθρο 13 της Συνθήκης).

19. Κατανοεί την ανάγκη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για παροχή πληροφοριών μέσω του Ίντερνετ, αλλά ζητεί από την τελευταία να γνωστοποιεί επίσης πληροφορίες με πιο παραδοσιακά μέσα. Επίσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να λάβει μέτρα για να διασφαλιστεί η πρόσβαση όλων των κατηγοριών ατόμων με ειδικές ανάγκες, συμπεριλαμβανομένων των ατόμων με προβλήματα όρασης. Πρέπει ακόμη να δοθεί προσοχή και σε άλλες ελλείψεις των ατόμων με ειδικές ανάγκες, όπως π.χ. των διανοητικά καθυστερημένων που χρειάζονται ευανάγνωστα κείμενα. Η ΕΤΠ εκφράζει την ανησυχία της επειδή τα άτομα και οι ομάδες με ειδικές ανάγκες πιθανόν να μην μπορούν να επικοινωνήσουν με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή λόγω του οικονομικού κόστους των νέων τεχνολογιών πληροφόρησης και επικοινωνίας.

Βρυξέλλες, 13 Δεκεμβρίου 2000.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Jos Chabert