Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Πρόταση κανονισμού (ΕΚ) του Συμβουλίου που τροποποιεί υπέρ των εργαζομένων σε ανεργία τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 1408/71 περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας, και τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 574/72 περί του τρόπου εφαρμογής του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1408/71» () (96/C 295/08)

Στις 8 Φεβρουαρίου 1996, το Συμβούλιο αποφάσισε, σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, να ζητήσει γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την παραπάνω πρόταση.

Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτισμικών θεμάτων, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, επεξεργάσθηκε τη γνωμοδότησή του στις 20 Ιουνίου 1996 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Chevalier.

Κατά την 337η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 10ης Ιουλίου 1996), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 85 ψήφους υπέρ, 3 ψήφους κατά και 10 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Πρόταση της Επιτροπής

1.1. Στις 18 Ιουνίου 1980, η Επιτροπή είχε υιοθετήσει πρόταση για τροποποίηση των διατάξεων στον τομέα των παροχών πρόωρης συνταξιοδότησης και ανεργίας των κανονισμών (ΕΟΚ) αριθ. 1408/71 και αριθ. 574/72 σχετικά με την κοινωνική ασφάλιση των διακινούμενων εργαζομένων. Η πρόταση αυτή εντούτοις δεν υιοθετήθηκε από το Συμβούλιο, στο οποίο απαιτείται ομοφωνία, κυρίως διότι τα δύο θέματα (πρόωρη συνταξιοδότηση και ανεργία) ήταν συνδεδεμένα σε μία μόνη πρόταση.

1.2. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή αποφάσισε να αποσύρει την πρόταση του 1980 και να την αντικαταστήσει με δύο διαφορετικές προτάσεις, που προσαρμόστηκαν και υποβλήθηκαν ταυτόχρονα στο Συμβούλιο.

1.3. Όσον αφορά τις παροχές ανεργίας στους διακινούμενους εργαζομένους, η Επιτροπή είχε υπενθυμίσει ότι οι διατάξεις των εν λόγω κανονισμών δεν ανταποκρίνονταν πλέον στην οικονομική κατάσταση της Κοινότητας και δεν πρόσφεραν λύση σε ορισμένες καταστάσεις οι οποίες δεν είχαν προβλεφθεί κατά την θέσπισή τους. Η ανάλυση αυτή δεν έπαψε να είναι επίκαιρη.

1.4. Στη σημερινή κατάσταση της αγοράς εργασίας οφείλεται το υψηλό ποσοστό ανεργίας που υπάρχει στην Κοινότητα καθώς και το γεγονός ότι τα απαιτούμενα χρονικά όρια για επανεύρεση εργασίας έχουν αυξηθεί, ενώ έχουν μειωθεί οι δυνατότητες επαγγελματικής επανένταξης.

1.5. Με στόχο τη βελτίωση της ευρωπαϊκής αγοράς της απασχόλησης και την προώθηση της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων, κρίνεται σκόπιμη η τροποποίηση των διατάξεων του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1408/71 στον τομέα των παροχών ανεργίας.

1.6. Οι νέες διατάξεις θα πρέπει να επιτρέπουν, υπό ορισμένες συνθήκες, τη διατήρηση πέραν της προβλεπομένης τρίμηνης περιόδου, των δικαιωμάτων στις παροχές ανεργίας, όταν ο άνεργος μεταβαίνει σε κράτος μέλος άλλο από το κράτος της τελευταίας του απασχόλησης προς ανεύρεση εργασίας.

1.7. Προκειμένου να περιορισθεί ο κίνδυνος καταχρήσεων, προβλέπεται ο διοικητικός έλεγχος των ανέργων να διεξάγεται από το φορέα του κράτους στο οποίο αναζητεί εργασία ο άνεργος και σύμφωνα με τη νομοθεσία του κράτους αυτού, με τη συνεργασία των φορέων των κρατών μελών που είναι αρμόδιοι για την καταβολή των παροχών.

1.8. Όσον αφορά τις παροχές, προτείνεται να καταβάλλονται από το φορέα του κράτους μέλους στο οποίο ο άνεργος αναζητεί εργασία, για λογαριασμό του φορέα του κράτους μέλους στο οποίο ο άνεργος εργάσθηκε για τελευταία φορά. Πάντως προτείνεται ύστερα από μια πρώτη περίοδο τριών μηνών, το δικαίωμα στις παροχές να διατηρείται, χωρίς όμως - προς αποφυγή των καταχρήσεων - η συνολική διάρκεια χορήγησης τους ή το ποσό τους να μπορεί να υπερβεί την περίοδο ή το ποσό που προβλέπεται από τη νομοθεσία του κράτους μέλους όπου ο άνεργος αναζητεί εργασία ή την περίοδο ή το ποσό που προβλέπεται από τη νομοθεσία του αρμόδιου κράτους.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Επανειλημμένως, έχει αναλυθεί το θέμα της επιδείνωσης της οικονομικής κατάστασης και της αγοράς εργασίας και έχει εκφρασθεί σχετικά η λύπη της ΟΚΕ στις γνωμοδοτήσεις της. Με τις γνωμοδοτήσεις αυτές έχει εκφρασθεί η ευχή να ενταθούν οι ενέργειες για την ανόρθωση της οικονομίας, την παροχή μεγαλύτερης βοήθειας στους άνεργους και τις οικογένειές τους, τη διευκόλυνση της επιστροφής τους στην εργασία και την αποτροπή της απώλειας της θέσης απασχόλησης.

2.2. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή όταν αυτή δικαιολογεί τις υπό εξέταση προτάσεις με την αύξηση των ευκαιριών προς ανεύρεση εργασίας.

2.2.1. Ωστόσο η ΟΚΕ φρονεί ότι το μέσον που προτείνεται μερικώς ανταποκρίνεται μόνον στις προθέσεις.

2.2.2. Η ΟΚΕ φρονεί ότι τα προτεινόμενα μέτρα αποτελούν πραγματική βελτίωση του υφισταμένου μηχανισμού παροχών, αλλά θεωρεί αναγκαία την επανατοποθέτηση των παροχών ανεργίας σε μία δυναμική πολιτική δημιουργίας θέσεων απασχόλησης, με συνεκτίμηση των οικονομικών και κοινωνικών επιπτώσεων που επισημαίνονται επίσης στην προπαρασκευατική συνεδρίαση για τη ΔΚΔ του Τορίνου.

2.2.3. Εξάλλου, οι αυστηροί περιορισμοί στην προβλεπόμενη παράταση δημιουργούν μεγάλα εμπόδια για την ανεύρεση εργασίας, ενώ θα έπρεπε αυτή να διευκολύνεται όσο το δυνατόν περισσότερο. Εν τούτοις, η πρόταση των ορίων ή η αύξηση των ποσών δεν πρέπει να δημιουργήσουν συνθήκες που θέτουν σε κίνδυνο την απασχόληση.

2.2.4. Τέλος, ο υπολογισμός της διάρκειας της παράτασης καθώς και οι τρόποι διαχείρισης και καταβολής των παροχών είναι υπερβολικά περίπλοκοι.

2.3. Η Επιτροπή προτείνει να ανατεθεί στο φορέα του κράτους μέλους, στο οποίο αναζητεί εργασία ο άνεργος, ο διοικητικός έλεγχος και η καταβολή των παροχών, οι οποίες θα εξοφλούνται από το αρμόδιο κράτος.

2.3.1. Η ΟΚΕ φρονεί ότι οι διαδικασίες αυτές θα είναι περίπλοκες και δαπανηρές χωρίς να παρέχουν σοβαρές εγγυήσεις για την αποτελεσματικότητα των ελέγχων, που είναι, ωστόσο, απαραίτητοι.

2.3.2. Όσον αφορά τους πρακτικούς τρόπους εξόφλησης των παροχών, σημειωτέον ότι υπάρχουν ήδη πολλές διμερείς συμφωνίες αμοιβαιότητας ή παραίτησης, που απλοποιούν τη διαχείριση των φακέλλων και θα μπορούσαν να αποτελέσουν μια εναλλακτική προσέγγιση.

2.3.3. Όσον αφορά τους μεθοριακούς εργαζόμενους σε ανεργία, οι προβλεπόμενες διατάξεις προβλέπουν:

- την πληρωμή από το κράτος στο οποίο εργάζονται σε περίπτωση μερικής ανεργίας 7 - την πληρωμή από το κράτος στο οποίο κατοικούν σε περίπτωση πλήρους ανεργίας με επιλογή του κράτους το οποίο φαίνεται ότι παρέχει τις καλύτερες δυνατότητες επανένταξης στην αγορά εργασίας.

Η ΟΚΕ, καίτοι εγκρίνει την αναζήτηση μεγαλύτερης ευελεξίας ώστε να ευνοείται η ατομική ελευθερία, συνιστά στην Επιτροπή να είναι επιφυλακτική ως προς την προοπτική ενός συστήματος που ενδέχεται να δημιουργεί συνθήκες καταχρήσεων μέσω της σωρευτικής εκμετάλλευσης των δυνατοτήτων.

2.3.4. Η ΟΚΕ δεν θεωρεί θετικό το μέτρο σύμφωνα με το οποίο εξαιρείται το Λουξεμβούργο. Εξάλλου, δεν έχει αποδειχθεί ότι σε άλλες χώρες δεν υπάρχουν εξίσου ισχυρά ποσοστά μεθοριακών εργαζομένων που να δημιουργούν προβλήματα της ίδιας υφής.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Η ΟΚΕ φρονεί ότι η εξέταση της εν λόγω πρότασης θα είχε διευκολυνθεί σημαντικά εάν η πρόταση συνοδευόταν από συγκριτική ανάλυση των διατάξεων που ισχύουν στα κράτη μέλη.

3.1.1. Μολονότι αναγνωρίζει ότι είναι θετικό το στοιχείο της παράτασης της άσκησης των δικαιωμάτων και μετά τους τρεις πρώτους μήνες, η ΟΚΕ θα επιθυμούσε να ήταν δυνατόν να αξιολογηθούν με μεγαλύτερη ακρίβεια οι συνέπειές της.

3.1.2. Ειδικότερα, θα μπορούσε να γίνει ακριβέστερη εκτίμηση εάν ήταν δυνατή η σύγκριση της κατάστασης που θα προκύψει από τον τροποποιημένο κανονισμό με την υφιστάμενη κατάσταση των διακινούμενων εργαζομένων.

3.2. Από τεχνικής πλευράς, οι προτάσεις αφορούν εννέα άρθρα του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1408/71 αλλά το ουσιαστικό στοιχείο είναι η εισαγωγή τριών νέων άρθρων: 69α), 69β), 69γ) και η νέα διατύπωση του άρθρου 71 διότι οι τροποποιήσεις στα άλλα άρθρα είναι απλώς συντακτικές προσαρμογές λόγω των νέων άρθρων.

3.3. Τα άρθρα 69α), 69β) και 69γ) ορίζουν τις προϋποθέσεις διατήρησης του δικαιώματος στις παροχές, τα όρια στη διατήρηση του δικαιώματος αυτού και τις τροποποιήσεις του. Εισάγουν την παράταση του δικαιώματος στις παροχές πέραν των τριών πρώτων μηνών εντός των ορίων που ορίζονται στο κεφάλαιο 1 (βλ. ανωτέρω 1 - πρόταση της Επιτροπής, τελευταία παράγραφος).

3.4. Η νέα διατύπωση του άρθρου 71 εισάγει την περίπτωση των μεθοριακών εργαζομένων και τους παρέχει τη δυνατότητα επιλογής μεταξύ του κράτους της απασχόλησης και του κράτους της κατοικίας.

3.5. Τα άλλα τροποποιημένα άρθρα περιλαμβάνουν τις παραπομπές ή τους όρους που απορρέουν από τα άρθρα 69 α), β), γ) και 71.

Τα τροποποιημένα άρθρα είναι τα ακόλουθα:

Άρθρο 25 - παράγραφοι 1 και 2 Άρθρο 39 - παράγραφος 6 Άρθρο 45 - παράγραφος 6 Άρθρο 47 - παράγραφος 4 Άρθρο 67 - παράγραφος 3 Άρθρο 70 - παράγραφος 1 Άρθρο 72α 3.6. Η πρόταση κανονισμού αφορά εξάλλου τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 574/72 που ορίζει τις λεπτομέρειες εφαρμογής του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1408/71.

3.6.1. Οι προβλεπόμενες τροποποιήσεις εισάγουν τους όρους διαχείρισης και τις παραπομπές που απορρέουν από τη διατύπωση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1408/71. Έχουν απλώς τεχνικό χαρακτήρα.

Τα τροποποιημένα άρθρα του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 574/72 είναι:

άρθρο 25 παράγραφοι 1 και 2,

άρθρο 83 τίτλος, παράγραφοι 1 και 3.

4. Συμπέρασμα

4.1. Εκτιμώντας ότι τα προτεινόμενα μέτρα, κατ'αρχήν, συμβάλλουν θετικά στην ανεύρεση εργασίας, βελτιώνουν τη σημερινή κατάσταση του ανέργου, διευκολύνουν την ελεύθερη κυκλοφορία και επανορθώνουν ορισμένες καταστάσεις στις οποίες η υφιστάμενη νομοθεσία δεν προσφέρει λύση, η ΟΚΕ επικροτεί την πρόταση που της υποβλήθηκε, αλλά τονίζει τις παρατηρήσεις που διατυπώνονται στην παρούσα γνωμοδότηση. Υπογραμμίζει, ειδικά, ότι οι έλεγχοι θα πρέπει να καταστούν απλούστεροι και παράλληλα ασφαλέστεροι και ότι θα πρέπει να διεξάγονται ταυτόχρονα με μια αποτελεσματική στήριξη για την επανένταξη στην εργασία.

Βρυξέλλες, 10 Ιουλίου 1996.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Carlos FERRER

() ΕΕ αριθ. C 68 της 6. 3. 1996, σ. 11.