ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

1.ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ

1.1Γενικό πλαίσιο

Η οικονομία της Ένωσης επί του παρόντος χάνει σημαντική ποσότητα πιθανών δευτερογενών πρώτων υλών που βρίσκονται σε ροές αποβλήτων. Το 2013 η συνολική παραγωγή αποβλήτων στην ΕΕ ανήλθε σε περίπου 2,5 δισεκατομμύρια τόνους, εκ των οποίων 1,6 δισεκατομμύρια τόνοι δεν επαναχρησιμοποιήθηκαν ούτε ανακυκλώθηκαν και, ως εκ τούτου, χάθηκαν για την ευρωπαϊκή οικονομία. Εκτιμάται ότι θα μπορούσαν να ανακυκλωθούν ή να επαναχρησιμοποιηθούν 600 εκατομμύρια τόνοι επιπλέον. Για παράδειγμα, μόνο ένα μικρό ποσοστό (43 %) των αστικών αποβλήτων που παράγονται στην Ένωση ανακυκλώθηκε, ενώ το υπόλοιπο κατέληξε σε χώρους υγειονομικής ταφής (31 %) ή αποτεφρώθηκε (26 %). Συνεπώς, η Ένωση χάνει σημαντικές ευκαιρίες για βελτίωση της αποδοτικής χρήσης των πόρων και δημιουργία μιας περισσότερο κυκλικής οικονομίας.

Όσον αφορά τη διαχείριση των αποβλήτων, παρατηρούνται μεγάλες διαφορές μεταξύ των κρατών μελών της Ένωσης. Το 2011, ενώ έξι κράτη μέλη διέθεσαν σε χώρους υγειονομικής ταφής ποσοστό μικρότερο από 3 % των αστικών αποβλήτων τους, σε 18 κράτη μέλη το ποσοστό αυτό υπερέβη το 50 %, ενώ σε ορισμένα υπερέβη το 90 %. Η άνιση αυτή κατάσταση πρέπει να αντιμετωπιστεί επειγόντως.

Οι προτάσεις τροποποίησης της οδηγίας 2008/98/ΕΚ για τα απόβλητα, της οδηγίας 94/62/ΕΚ για τις συσκευασίες και τα απορρίμματα συσκευασίας, της οδηγίας 1999/31/ΕΚ για την υγειονομική ταφή των αποβλήτων, της οδηγίας 2000/53/ΕΚ για τα οχήματα στο τέλος του κύκλου ζωής τους, της οδηγίας 2006/66/ΕΚ σχετικά με τις ηλεκτρικές στήλες και τους συσσωρευτές και τα απόβλητα ηλεκτρικών στηλών και συσσωρευτών και της οδηγίας 2012/19/ΕΕ σχετικά με τα απόβλητα ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού εντάσσονται στη δέσμη μέτρων για την κυκλική οικονομία που περιλαμβάνει επίσης την ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Closing the loop – An EU action plan for the Circular Economy» (Κλείνοντας τον κύκλο – Σχέδιο δράσης της ΕΕ για την κυκλική οικονομία).

1.2Αιτιολόγηση και στόχοι της πρότασης

Οι πρόσφατες τάσεις υποδηλώνουν ότι είναι δυνατόν να επιτευχθεί περαιτέρω πρόοδος σχετικά με την αποδοτικότητα των πόρων και ότι η πρόοδος αυτή μπορεί να αποφέρει σημαντικά οικονομικά, περιβαλλοντικά και κοινωνικά οφέλη. Η μετατροπή των αποβλήτων σε πόρο αποτελεί ουσιώδες στοιχείο για την αύξηση της αποδοτικότητας των πόρων και το κλείσιμο του κύκλου σε μια κυκλική οικονομία.

Οι νομικά δεσμευτικοί στόχοι που περιέχονται στη νομοθεσία της ΕΕ για τα απόβλητα αποτέλεσαν καθοριστική κινητήρια δύναμη για τη βελτίωση των πρακτικών διαχείρισης αποβλήτων, την ενθάρρυνση της καινοτομίας όσον αφορά την ανακύκλωση, τον περιορισμό της χρήσης της υγειονομικής ταφής και τη δημιουργία κινήτρων για την αλλαγή της συμπεριφοράς των καταναλωτών. Η εξέλιξη της πολιτικής για τα απόβλητα μπορεί να αποφέρει σημαντικά οφέλη: βιώσιμη ανάπτυξη και δημιουργία θέσεων εργασίας, μειωμένες εκπομπές αερίων θερμοκηπίου, άμεσες εξοικονομήσεις που συνδέονται με καλύτερες πρακτικές διαχείρισης των αποβλήτων και ένα καλύτερο περιβάλλον.

Η πρόταση τροποποίησης της οδηγίας 2008/98/ΕΚ ανταποκρίνεται στη νομική υποχρέωση για επανεξέταση των στόχων διαχείρισης αποβλήτων της εν λόγω οδηγίας. Οι προτάσεις, οι οποίες εντάσσονται στη δέσμη μέτρων για την κυκλική οικονομία και τροποποιούν τις έξι προαναφερθείσες οδηγίες, ενσωματώνουν μέρος της πρότασης που υπέβαλε η Επιτροπή τον Ιούλιο του 2014 και στη συνέχεια απέσυρε τον Φεβρουάριο του 2015. Είναι σύμφωνες με τους στόχους του χάρτη πορείας για την αποδοτική χρήση των πόρων και του 7ου προγράμματος δράσης για το περιβάλλον, συμπεριλαμβανομένης της πλήρους εφαρμογής της ιεράρχησης των αποβλήτων σε όλα τα κράτη μέλη, της μείωσης της παραγωγής αποβλήτων σε απόλυτους και κατά κεφαλήν όρους, της διασφάλισης ανακύκλωσης υψηλής ποιότητας και της χρήσης ανακυκλωμένων αποβλήτων ως σημαντικής, αξιόπιστης πηγής πρώτων υλών για την Ένωση. Συμβάλλουν επίσης στην εφαρμογή της πρωτοβουλίας της ΕΕ για τις πρώτες ύλες και αντιμετωπίζουν την ανάγκη πρόληψης των αποβλήτων τροφίμων. Επιπλέον, με τις προτάσεις αυτές απλουστεύονται οι απαιτήσεις υποβολής εκθέσεων που περιέχονται και στις έξι οδηγίες.

2.ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΩΝ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΕΩΝ ΜΕ ΤΑ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΑ ΜΕΡΗ ΚΑΙ ΕΚΤΙΜΗΣΕΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ

2.1Μελέτες

Με τις προτάσεις και τη συνοδευτική εκτίμηση επιπτώσεων αξιολογούνται τεχνολογικές, κοινωνικοοικονομικές πτυχές και πτυχές κόστους-ωφελείας που σχετίζονται με την εφαρμογή και την περαιτέρω ανάπτυξη της νομοθεσίας της ΕΕ για τα απόβλητα. Καταρτίστηκε συμπλήρωμα της εκτίμησης επιπτώσεων στο οποίο αναλύονται οι δυνητικές επιπτώσεις πρόσθετων παραλλαγών των βασικών επιλογών πολιτικής που ορίζονται στην εκτίμηση επιπτώσεων.

2.2Εσωτερικές διαβουλεύσεις

Στο πλαίσιο της Επιτροπής, την παρακολούθηση της κατάρτισης των νομοθετικών προτάσεων ανέλαβε διευθύνουσα ομάδα εκτίμησης επιπτώσεων, αποτελούμενη από εκπροσώπους διαφόρων υπηρεσιών της Επιτροπής (SG, ECFIN, GROW, CLIMA, JRC και ESTAT).

2.3Εξωτερικές διαβουλεύσεις

Η Επιτροπή εκπόνησε ενδεικτικό κατάλογο των θεμάτων που πρέπει να αντιμετωπιστούν και οι πρώτες συνεντεύξεις με τα βασικά ενδιαφερόμενα μέρη ξεκίνησαν κατά τη διάρκεια του Φεβρουαρίου του 2013. Τον Ιούνιο του 2013 δρομολογήθηκε διαδικτυακή δημόσια διαβούλευση σύμφωνα με τα ελάχιστα πρότυπα διαβούλευσης, η οποία ολοκληρώθηκε τον Σεπτέμβριο του 2013. Υποβλήθηκαν 670 απαντήσεις, αριθμός που αντικατοπτρίζει τις έντονες ανησυχίες του κοινού σχετικά με την κατάσταση της διαχείρισης των αποβλήτων στην ΕΕ και τις υψηλές προσδοκίες για ανάληψη δράσης από την ΕΕ στον συγκεκριμένο τομέα. Μεταξύ Ιουνίου και Σεπτεμβρίου 2015 πραγματοποιήθηκε ειδική διαβούλευση μεταξύ των κρατών μελών, καθώς και ευρύτερη διαβούλευση σχετικά με την κυκλική οικονομία.

2.4Εκτίμηση επιπτώσεων