Βρυξέλλες, 26.1.2005

COM(2005) 12 τελικό

ΣΤΡΑTΗΓΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 2005 – 2009

Ευρώπη 2010: Μία εταιρική σχέση για την ανανέωση της Ευρώπης Ευημερία, Αλληλεγγύη και Ασφάλεια

Ανακοίνωση του Προέδρου σε συμφωνία με την Αντιπρόεδρο Wallström

ΕΥΡΩΠΗ 2010: ΜΙΑ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΣΧΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΝΕΩΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

Τα τελευταία χρόνια, η Ευρωπαϊκή Ένωση προχώρησε με τεράστια άλματα, πραγματοποιώντας:

- τη μεγαλύτερη διεύρυνση που έγινε ποτέ, έτσι ώστε το μεγαλύτερο μέρος της ηπείρου μας να ενωθεί σε μία Ευρώπη ελευθερίας

- την εισαγωγή του ευρώ, εδραιώνοντας έτσι μία ζώνη οικονομικής σταθερότητας

- την υπογραφή του Συντάγματος, εκσυγχρονίζοντας τους κανόνες της διευρυμένης Ένωσης που βασίζεται αποκλειστικά στη διπλή νομιμότητα των κρατών μελών της και των πολιτών της

- τη δημιουργία ενός κοινού χώρου Δικαιοσύνης και Ασφάλειας σε όλη την Ευρώπη

- την οικοδόμηση των πρώτων σταδίων μιας Ευρωπαϊκής Αμυντικής Πολιτικής

Από πολιτική άποψη, η Ευρώπη κατέρριψε τα επιχειρήματα των επικριτών της και απέδειξε την ικανότητά της να κινείται προς τα εμπρός. Η αύξηση των μελών μας διεύρυνε το δυναμικό της Ένωσης και την ποικιλομορφία μας, στοιχείο που αποτελεί πηγή δύναμης και όχι αδυναμίας για το μέλλον. Γενικότερα, η ανάπτυξη της Ένωσης σε ποικίλους τομείς δράσης σημαίνει ότι οι αποφάσεις που λαμβάνονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο θα φτάνουν ευκολότερα στους πολίτες σε όλα τα κράτη μέλη μας, μολονότι ελάχιστοι έχουν επίγνωση της κλίμακας των ευρωπαϊκών επιτεύξεων ή του βαθμού του αντίκτυπού τους στη ζωή τους.

Από την άλλη πλευρά, σημαντικά τμήματα του ευρωπαϊκού πληθυσμού δεν έχουν πεισθεί ότι η Ευρώπη ακολουθεί το σωστό δρόμο. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, δεν μπορούμε να είμαστε αποτελεσματικοί παρά μόνον αν είμαστε πρόθυμοι να αναγνωρίσουμε αυτές τις ανησυχίες. Αν και η εικόνα διαφέρει σημαντικά από το ένα κράτος μέλος στο άλλο, η αδιαφορία προς την ευρωπαϊκή ιδέα είναι ευρέως διαδεδομένη. Στις τελευταίες ευρωπαϊκές εκλογές, ψήφισαν λιγότεροι από ένας στους δύο πολίτες. Οι λόγοι γι’ αυτή τη μείωση της εμπιστοσύνης είναι σύνθετοι: βραδείς ρυθμοί οικονομικής ανάπτυξης, έντονο συναίσθημα οικονομικής και προσωπικής ανασφάλειας, φόβος απώλειας της ταυτότητας και μία γενικότερη εντύπωση ότι υπάρχει ένα «χάσμα» μεταξύ όσων συμβαίνουν στις «Βρυξέλλες» και της καθημερινής ζωής των ανθρώπων. Υπάρχει επείγουσα ανάγκη να αποδειχτούν σαφέστερα η αξία αυτού που φέρνει η Ένωση και η νομιμότητα των αποφάσεών της.

Η Ευρώπη βρίσκεται λοιπόν σε ένα σταυροδρόμι. Η Ένωση πρέπει να δείξει τώρα στους πολίτες της ότι κατανοούμε τις προκλήσεις του μέλλοντος και ότι διαθέτουμε αξιόπιστες στρατηγικές για να τις αντιμετωπίσουμε. Η Ευρώπη μπορεί να ανακτήσει την εμπιστοσύνη των πολιτών της μόνον εφόσον οι ηγέτες της δείξουν ότι υπάρχει ένα σαφές και πειστικό όραμα της κατεύθυνσης προς την οποία θα πρέπει να κινηθεί η Ένωση κατά το δεύτερο ήμισυ της δεκαετίας και εφόσον αποδείξουν, με τις πολιτικές τους και τις δεσμεύσεις τους, ότι διαθέτουν τα μέσα να υλοποιήσουν αυτό το όραμα.

Προτεραιότητά μας πρέπει να είναι η επιτυχής υλοποίηση των μεγάλων έργων που έχουν ξεκινήσει. Όλα τα όργανα πρέπει να έχουν ως αποστολή να παραλάβουν την Ευρώπη όπως είναι σήμερα και να την κάνουν να προχωρήσει.

Ποιοι πρέπει να είναι οι στόχοι για τα επόμενα πέντε χρόνια;

- Να επανέλθει η Ευρώπη στο δρόμο που οδηγεί στη μακροπρόθεσμη ευημερία. Η ατζέντα της Λισαβόνας, ενισχυμένη και αναπροσανατολισμένη, θα επιτρέψει την επάνοδο της Ευρώπης σ’ αυτό το δρόμο, ενώ ο στόχος της ποσοτικής και ποιοτικής βελτίωσης της απασχόλησης θα επιτευχθεί μέσω της οικονομικής μεγέθυνσης. Τα δύο θεμέλια για μία πιο ανταγωνιστική και δυναμική Ευρώπη, είναι οι οικονομικές και κοινωνικές μεταρρυθμίσεις και η οικονομία που βασίζεται στη γνώση. Θα προωθήσουμε την οικονομία που βασίζεται στη γνώση με τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού εκπαιδευτικού χώρου και ενός ευρωπαϊκού ερευνητικού χώρου. Ένα υγιές μακροοικονομικό περιβάλλον και ένα σταθερό νόμισμα θα ενισχύσουν τις συνθήκες που είναι αναγκαίες για την οικονομική μεγέθυνση και θα εγγυηθούν την αειφορία της οικονομίας μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα.

- Να διατηρηθεί και να ενισχυθεί η προσήλωση της Ευρώπης στην αλληλεγγύη και στην κοινωνική δικαιοσύνη για να ενδυναμωθεί η συνοχή της διευρυμένης Ένωσης καθώς αναπτύσσεται μία νέα οικονομική δυναμική. Να επιτευχθεί μία πραγματική μείωση των οικονομικών διαφορών. Να καταστεί δυνατό για τις φτωχότερες περιφέρεις να υπερπηδήσουν την καθυστέρησή τους. Να ανοιχτούν νέες οικονομικές ευκαιρίες σε όλες τις περιοχές της Ένωσης όπου θεωρείται ότι η απασχόληση απειλείται από τις αναπόφευκτες δυνάμεις της παγκοσμιοποίησης και από την εντατικοποίηση του ανταγωνισμού. Να πραγματοποιηθεί μεγαλύτερη πρόοδος στον τομέα της προώθησης των ίσων δικαιωμάτων. Η Ένωση θα συμβάλει στην αλληλεγγύη μεταξύ των γενεών εκπληρώνοντας τις δεσμεύσεις που ανέλαβε σε διεθνές επίπεδο για την καταπολέμηση της αλλαγής του κλίματος, τη μείωση της ρύπανσης και εξασφαλίζοντας τις μελλοντικές ενεργειακές μας προμήθειες.

- Να βελτιωθεί με συγκεκριμένο και απτό τρόπο η ποιότητα της ζωής των ευρωπαίων πολιτών με νέα μέτρα που αποσκοπούν στην ενίσχυση της ασφάλειάς τους, κάτι που μπορεί να επιτευχθεί μόνο χάρη σε μία κοινή δράση σε ευρωπαϊκό επίπεδο για καλύτερη διαχείριση και μείωση των κινδύνων στην καθημερινή τους ζωή. Να σημειώσει η Ένωση νέες επιτυχίες στον αποφασιστικό αγώνα που διεξάγει κατά της τρομοκρατίας, των ναρκωτικών, της εμπορίας ανθρώπων και του οργανωμένου εγκλήματος. Επίσης, να δοθούν στους πολίτες τα κατάλληλα μέσα πρόσβασης στη δικαιοσύνη και άσκησης των θεμελιωδών δικαιωμάτων τους σε όλη την Ένωση.

- Να ακουστεί περισσότερο η φωνή της Ένωσης στον κόσμο, χάρη στην πρόταση για νέο υπουργό Εξωτερικών ο οποίος, επικουρούμενος από την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης, θα εκπροσωπεί την εξωτερική πολιτική της Ένωσης και θα προσδίδει μεγαλύτερη συνοχή σε όλες μας τις δράσεις. Να προετοιμαστούν ενεργά οι μελλοντικές διευρύνσεις και να πλησιάσουν περισσότερο στην ένταξη τα άλλα κράτη των δυτικών Βαλκανίων. Να δημιουργηθούν πραγματικές εταιρικές σχέσεις με τις γείτονες χώρες που περιβάλλουν την Ένωση. Να διασφαλιστεί μία εκτεταμένη ζώνη σταθερότητας και δημοκρατικής προόδου πέραν της ίδιας Ένωσης. Να διαδραματίσει η Ένωση βασικό ρόλο, καταρχήν, στη διασφάλιση ειρηνευτικής συμφωνίας στη Μέση Ανατολή και, στη συνέχεια, στην εφαρμογή αυτής της συμφωνίας, πράγμα το οποίο είναι ύψιστης σημασίας για να σημειωθεί πρόοδος στην κατάσταση που επικρατεί στην ευρύτερη περιοχή. Να εφαρμοστεί μία καινοτόμα εμπορική πολιτική πέραν του Γύρου της Ντόχα για την Ανάπτυξη, ο οποίος ελπίζουμε να σημειώσει επιτυχία. Σε ακόμη μεγαλύτερη κλίμακα, να ανταποκριθούμε στις δεσμεύσεις μας και να επιτύχουμε τους αναπτυξιακούς στόχους της χιλιετίας, ιδίως, στην Αφρική, και να καταστήσουμε την Ένωση έναν εταίρο πρώτου μεγέθους σε παγκόσμιο επίπεδο ο οποίος ενεργεί υπέρ της δικαιοσύνης, της αειφόρου ανάπτυξης και της ευημερίας σε όλο τον πλανήτη.

Πώς η Ευρώπη του 2010 θα ανταποκριθεί σε αυτές τις προσδοκίες;

Για να είναι αποτελεσματική, η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να καθορίσει με σαφήνεια τις πολιτικές της προτεραιότητες.

Η ανάπτυξη και η απασχόληση είναι αναμφισβήτητα τα πιο φλέγοντα θέματα τα οποία αντιμετωπίζει σήμερα η Ευρώπη. Η ισχυρή οικονομία και η δυναμική ανάπτυξη ήταν οι ακρογωνιαίοι λίθοι πάνω στους οποίους οικοδομήθηκε αρχικά το ευρωπαϊκό πρότυπο κοινωνικής αλληλεγγύης και αειφόρου ανάπτυξης. Η πρώτη προτεραιότητα σήμερα είναι να αποκατασταθεί η βιώσιμη δυναμική ανάπτυξη στην Ευρώπη, σύμφωνα με τη στρατηγική της Λισαβόνας. Η επάνοδος στην ανάπτυξη είναι ζωτικής σημασίας για την αλληλεγγύη, μπορεί να επαναφέρει την πλήρη απασχόληση και αποτελεί το θεμέλιο της κοινωνικής δικαιοσύνης και ευκαιριών για όλους. Είναι επίσης ζωτικής σημασίας για τη θέση της Ευρώπης στον κόσμο και την ικανότητά της να κινητοποιεί τους πόρους που της επιτρέπουν να αντιμετωπίζει πλήθος προκλήσεων σε διεθνές επίπεδο.

Το να δοθεί άμεση προτεραιότητα στην ανάπτυξη και στην απασχόληση δεν σημαίνει προφανώς την απαξίωση άλλων στόχων. Η ανάπτυξη έχει θεμελιώδη σημασία για την υποστήριξη αυτών των στόχων: διαφορετικά, αρκεί να σκεφτούμε την απειλή που θα αντιπροσώπευε η γηράσκουσα κοινωνία μας για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του κοινωνικού μας προτύπου. Η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας και η αναζωπύρωση της ανάπτυξης δεν αποτελούν αυτοσκοπό αλλά είναι μέσα για την επίτευξη αυτού του σκοπού: η ανάπτυξη αυτή καθαυτή δεν εγγυάται την κοινωνική αλληλεγγύη ή την αειφορία. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η αλληλεγγύη και η ασφάλεια πρέπει να παραμείνουν και θα παραμείνουν θεμελιώδεις στόχοι για την Ευρώπη, παράλληλα με την ευημερία.

Εξάλλου, πρέπει να μεριμνούμε ώστε οι πολιτικές επιλογές μας να διασφαλίζουν ότι οι διάφοροι στόχοι μας αλληλοενισχύονται. Τα μέτρα που προωθούν την ανταγωνιστικότητα, την ανάπτυξη και την απασχόληση καθώς και την κοινωνικοοικονομική συνοχή και ένα υγιές περιβάλλον αλληλοενισχύονται. Όλα αυτά είναι ουσιαστικά συνθετικά στοιχεία του γενικότερου στόχου της βιώσιμης ανάπτυξης.

Χωρίς αλληλεγγύη και ασφάλεια, η ευημερία δεν θα επιτευχθεί πλήρως: η οικονομία είναι εκεί για να υπηρετεί τους ανθρώπους και όχι το αντίθετο.

Για να πειστούν οι Ευρωπαίοι ότι το όραμα αυτό θα υλοποιηθεί, η Ένωση πρέπει να εργαστεί μαζί τους. Πρέπει να δημιουργήσουμε μία δυναμική εταιρική σχέση για την ευρωπαϊκή ανανέωση. Για να γίνουν αυτοί οι κοινοί στόχοι πραγματικότητα, χρειάζεται η σύμπραξη όλης της ευρωπαϊκής κοινωνίας- των θεσμών της, των δικτύων της, των πολιτών της και των κρατών μελών.

Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, είναι βασικό να συνεργαστούν τα ευρωπαϊκά όργανα και να λάβουν μέρος σε ένα κοινό πρόγραμμα δράσης κατά τα επόμενα έτη. Και αυτό δεν είναι κάτι που υπαγορεύεται απλώς από την κοινή λογική. Το Σύνταγμα αναγνωρίζει την αξία ενός προγράμματος που θα είναι κοινό για το Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και την Επιτροπή. Για το λόγο αυτό, η Επιτροπή προτείνει, σε αυτό το στάδιο, στα άλλα όργανα να εμπνευστούν από τις διατάξεις του Συντάγματος. Οι στρατηγικοί στόχοι που ακολουθούν προτείνονται, λοιπόν, ως βάση για μία κοινή δράση των ευρωπαϊκών οργάνων κατά τα επόμενα πέντε έτη.

Οι προκλήσεις απέναντι στις οποίες βρίσκονται τα ευρωπαϊκά όργανα είναι τέτοιας κλίμακας και τόσο σύνθετες που μόνο με μία εταιρική σχέση μπορούν να αντιμετωπιστούν:

- Πρέπει να ενεργοποιηθούν όλοι οι μοχλοί και να συνεργαστούν όλοι οι ενδιαφερόμενοι φορείς, όχι μόνον τα όργανα, αλλά τα εθνικά κοινοβούλια, οι κυβερνήσεις, οι κοινωνικοί εταίροι και η κοινωνία των πολιτών σε όλα τα επίπεδα.

- Ακόμη πιο σημαντικό, κάθε πολίτης πρέπει να συμμετάσχει σε αυτή την εταιρική σχέση: χάρη σε ένα σαφές μήνυμα σχετικά με αυτό που προσπαθεί να επιτύχει η Ευρώπη και χάρη στη συμμετοχή στην κοινή προσπάθεια.

- Κάθε εταιρική σχέση συνεπάγεται την έννοια της ευθύνης. Το έργο της Ένωσης αφορά κάθε ευρωπαίο πολίτη και κάθε ευρωπαίος πολίτης φέρει ένα μέρος της ευθύνης για την υλοποίηση των κοινών μας στόχων.

Για να επιτύχει αυτή την εταιρική σχέση, η Ένωση πρέπει να παραγάγει έργο όσον αφορά την εφαρμογή των πολιτικών της και να προσπαθήσει να φθάσει σε κάθε Ευρωπαίο.

Καταρχήν, η Ένωση πρέπει να λειτουργεί ορθά και αυτό πρέπει να φαίνεται:

- Η μη εφαρμογή της ευρωπαϊκής νομοθεσίας βλάπτει την αποτελεσματικότητα της πολιτικής της Ένωσης και υπονομεύει την εμπιστοσύνη από την οποία εξαρτάται. Η αντίληψη ότι «εμείς ακολουθούμε τους κανόνες ενώ οι άλλοι όχι», κάθε φορά που εμφανίζεται, είναι εξαιρετικά επιζήμια για την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη. Πρέπει να υπάρχει συνέχεια ανάμεσα στην επεξεργασία μιας πολιτικής και την εφαρμογή της, με τη βοήθεια μιας σύγχρονης, αποτελεσματικής και βασιζόμενης στην υπηρεσία διοίκησης σε όλα τα επίπεδα. Η ταχεία και ορθή μεταφορά καθώς και μία αυστηρή πολιτική επιβολής κυρώσεων σε περίπτωση παράβασης είναι αποφασιστικής σημασίας για την αξιοπιστία της ευρωπαϊκής νομοθεσίας και την αποτελεσματικότητα των πολιτικών.

- Η νομοθεσία θα πρέπει να στοχεύει στο βέλτιστο επίπεδο ποιότητας, συνοχής και αποτελεσματικότητας. Η βελτίωση των κανονιστικών ρυθμίσεων σημαίνει ότι οι νομοθετικές πράξεις πρέπει να είναι καλύτερα προετοιμασμένες και όσο το δυνατόν απλούστερες. Οι αναλύσεις των επιπτώσεων, συμπεριλαμβανομένων και επί της ανταγωνιστικότητας, πριν από το ξεκίνημα των πρωτοβουλιών αλλά και κατά τη διάρκεια της νομοθετικής διαδικασίας, πρέπει να γίνουν δεύτερη φύση. Πρέπει να αναθεωρείται συστηματικά η ισχύουσα νομοθεσία. Πρέπει να εφαρμόζονται πλήρως οι αρχές της επικουρικότητας και της αναλογίας. Η βελτίωση της κανονιστικής ρύθμισης πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα και για τα κράτη μέλη.

- Η έγκριση του Συντάγματος αποτελεί ένα άλλο βήμα αποφασιστικής σημασίας. Τα ευρωπαϊκά όργανα πρέπει να συνεργαστούν με τα κράτη μέλη για να επιτευχθεί η θέση σε ισχύ του Συντάγματος. Το Σύνταγμα θα ενισχύσει τη δημοκρατία, τη διαφάνεια, τη συμμετοχή και την αποτελεσματικότητα στο πλαίσιο της Ένωσης μέσω της ενισχυμένης χρήσης της κοινοτικής μεθόδου.

- Το πολυετές πλαίσιο προϋπολογισμού που θα καταρτιστεί από τις δημοσιονομικές προοπτικές θα εφοδιάσει την Ένωση με τα κατάλληλα μέσα για να ανταποκριθεί στις δεσμεύσεις της, όπως η ανταγωνιστικότητα, η συνοχή καθώς και η βιώσιμη διαχείριση των πόρων σε μία διευρυμένη Ένωση. Επίσης, θα εξασφαλίσει δημοσιονομική πειθαρχία και αποτελεσματικότητα των δημοσίων εξόδων.

Κατά δεύτερο λόγο, οι ευρωπαίοι πολίτες πρέπει επίσης να αποκτήσουν επίγνωση και να κατανοήσουν αυτό που κάνει η Ένωση για αυτούς και να τους δοθεί η δυνατότητα να συμμετάσχουν στην οικοδόμηση της Ευρώπης. Όλα τα ευρωπαϊκά όργανα πρέπει να διαπνέονται από την ιδέα ότι βρίσκονται στην υπηρεσία των πολιτών:

- Η διαβούλευση και η συμμετοχή είναι σύμφυτες με την έννοια της εταιρικής σχέσης. Οι κοινοτικές πρωτοβουλίες πρέπει να επωφελούνται από την πλήρη συμμετοχή των εθνικών Κοινοβουλίων, των δημοσίων αρχών σε όλα τα επίπεδα, των κοινωνικών εταίρων, της κοινωνίας των πολιτών και των ενδιαφερόμενων φορέων σε όλη την Κοινότητα. Ο διάλογος πρέπει να ξεπεράσει το πλαίσιο της πολιτικής συζήτησης στις Βρυξέλλες για να κατακτήσει ένα όσο το δυνατόν ευρύτερο δημόσιο ευρωπαϊκό χώρο και να διευκολύνει έτσι την αμοιβαία κατανόηση των πολιτισμών, των ταυτοτήτων και της πολιτικής σκέψης. Με αυτόν τον τρόπο θα δημιουργηθεί μία αίσθηση ευρωπαϊκής ταυτότητας, ιδίως μεταξύ των νέων.

- Η Ένωση πρέπει να είναι ανοιχτή στο δημόσιο έλεγχο και να λογοδοτεί για το έργο της, πράγμα το οποίο απαιτεί υψηλό βαθμό προσβασιμότητας και διαφάνειας. Πρέπει να είναι σαφής ο τρόπος με τον οποίο η Ένωση καταλήγει στις αποφάσεις της, μέσω αναλύσεων, όπως, για παράδειγμα, της αξιολόγησης των επιπτώσεων, και μέσω του υψηλότερου δυνατού βαθμού πρόσβασης του κοινού στις εργασίες των οργάνων. Σχετικά με αυτό, είναι πολύ σημαντικές οι διατάξεις του Συντάγματος που προβλέπουν την έκδοση νομοθετικών πράξεων από του Συμβούλιο σε δημόσιες συνεδριάσεις του. Η λογοδοσία πρέπει να ενισχυθεί με την αναζήτηση μιας θετικής δήλωσης εμπιστοσύνης του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Για να προστατευτούν τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης πρέπει να ενισχυθεί η πρόληψη της απάτης μέσω της μεγαλύτερης διαφάνειας και συνεργασίας.

- Τίποτε από αυτά δεν μπορεί να γίνει, αν οι προθέσεις και οι ενέργειες της Ένωσης δεν υποστηρίζονται από σαφή και αποτελεσματική επικοινωνία. Οι αρχές της νέας στρατηγικής για τις ανακοινώσεις πρέπει να είναι ότι η Ένωση όχι μόνον υπεραμύνεται σαφώς των πολιτικών της αλλά και ότι είναι δεκτική και ότι ενσωματώνει την επικοινωνία από την αρχή στον καθορισμό της πολιτικής της και μεριμνά ιδιαίτερα στο να προσαρμόζει το μήνυμά της στις εθνικές ανάγκες. Την ευθύνη αυτή πρέπει να φέρουν όλα τα ευρωπαϊκά όργανα καθώς και οι εθνικές αρχές.

***

ΕΥΡΩΠΗ 2010: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

1. ΕΥΗΜΕΡΙΑ

Tο πλέον φλέγον πρόβλημα που αντιμετωπίζει σήμερα η Ευρώπη είναι η απουσία ανάπτυξης και δημιουργίας θέσεων εργασίας, δύο παραγόντων οι οποίοι διασφαλίζουν το επίπεδο ζωής και την κοινωνική προστασία που έχουν συνηθίσει οι Ευρωπαίοι.

Η ενιαία αγορά και το ευρώ άνοιξαν το δρόμο για την εξασφάλιση μεγαλύτερης αποτελεσματικότητας μέσω της επίτευξης οικονομιών κλίμακας και πεδίου, της επιτάχυνσης της καινοτομίας, της αύξησης των ευκαιριών ανάπτυξης για τις επεκτεινόμενες επιχειρήσεις – δηλαδή για τις επιχειρήσεις σε κάθε κράτος μέλος – μετατρέποντας την ευρωπαϊκή αγορά σε εγχώρια αγορά τους, ώστε να καταστούν ανταγωνιστικές σε ευρωπαϊκό επίπεδο όντας σε καλύτερη θέση για να αντιμετωπίζουν τις προκλήσεις του ανταγωνισμού σε παγκόσμια κλίμακα. Ωστόσο, μέχρι τώρα η Ευρώπη δεν αξιοποίησε πλήρως τις ευκαιρίες αυτές.

Κατά την τελευταία δεκαετία, η ανάπτυξη και η παραγωγικότητα της Ευρώπης δεν μπόρεσαν να συμβαδίσουν με αυτές των κύριων οικονομικών της εταίρων. Κατ’ αρχήν, καθώς οι νέες συνθήκες ανταγωνισμού δίνουν ανοδική ώθηση στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις στην αλυσίδα αξίας και η ισχύς στη λεγόμενη οικονομία της γνώσης καθίσταται όλο και πιο σημαντική, η Ευρώπη θα έπρεπε να είχε σημαντικά οικονομικά πλεονεκτήματα στην παγκόσμια οικονομία – πολιτική και οικονομική σταθερότητα, ειδικευμένο εργατικό δυναμικό, παράδοση συνεργασίας των κοινωνικών εταίρων, μακροχρόνια και πολύ ανεπτυγμένη επιστημονική βάση καθώς και το κίνητρο της κάλυψης της διαφοράς από τα νέα μέλη της Ένωσης.

Αυτές είναι οι προκλήσεις που επιδιώκει να αντιμετωπίσει η στρατηγική της Λισσαβόνας που υιοθετήθηκε το 2000. Ωστόσο, η πρόοδος που σημειώθηκε για την επίτευξη των στόχων αυτών υπήρξε ανεπαρκής μέχρι τώρα, γεγονός που καθιστά αναγκαία μια αποφασιστική ώθηση η οποία θα μπορούσε να επαναφέρει την οικονομία στη σωστή πορεία. Στόχος μας είναι να καταστήσουμε την ευρωπαϊκή οικονομία μια από τις πιο ελκυστικές για τις επενδύσεις, για την παραγωγή, για την εργασία. Προς τον σκοπό αυτό χρειάζεται να δοθεί μια νέα ώθηση για μεταρρυθμίσεις οι οποίες θα προκαλέσουν σημαντική βελτίωση στο επιχειρησιακό περιβάλλον, προάγοντας την έρευνα και την καινοτομία σε βασικούς τομείς και εκσυγχρονίζοντας τις ευρωπαϊκές αγορές εργασίας και τα συστήματα κοινωνικής προστασίας.

1.1. Ένα περιβάλλον ευνοϊκό για τις επιχειρήσεις

- Η ευρωστία των θεμελιωδών μακροοικονομικών δεικτών είναι αποφασιστικής σημασίας για την προώθηση της αειφόρου ανάπτυξης και για την αποδοχή των αλλαγών. Η σωστή λειτουργία του συμφώνου σταθερότητας και ανάπτυξης είναι καθοριστικής σημασίας για ένα υγιές ευρώ ενόψει της διεύρυνσης της ζώνης του ευρώ, ιδιαίτερα στα νέα κράτη μέλη. Προς τον σκοπό αυτό, το σύμφωνο πρέπει να βελτιωθεί ώστε να καταστεί περισσότερο αποτελεσματικό σε περιόδους οικονομικής ανάπτυξης και πιο ρεαλιστικό στη διόρθωση των ελλειμμάτων, αποφεύγοντας συγχρόνως τη δημιουργία αντικινήτρων για σημαντικές οικονομικές μεταρρυθμίσεις.

- Είναι καιρός να εισέλθει σε νέα φάση η οικονομική ολοκλήρωση. Χρειάζεται το κατάλληλο ρυθμιστικό πλαίσιο το οποίο θα επιτρέψει στην παραγωγική οικονομία να ανθήσει. Οι επιχειρήσεις πρέπει να είναι σε θέση να λειτουργούν σε ένα πραγματικά πανευρωπαϊκό πλαίσιο, με τα ίδια δικαιώματα για τη δημιουργία νέων επιχειρήσεων, με κοινή προσέγγιση στη διοίκηση των επιχειρήσεων και στην πνευματική ιδιοκτησία, με δίκαια νομοθεσία για τη φορολόγηση των επιχειρήσεων και με τελωνειακά συστήματα τα οποία ευνοούν το εμπόριο. Η βελτίωση του ρυθμιστικού πλαισίου και οι κατάλληλοι κανόνες ανταγωνισμού μπορούν να συμβάλουν στην κατάργηση των φραγμών, στην απελευθέρωση των αγορών των αγαθών και των υπηρεσιών και στην προώθηση της καινοτομίας προς όφελος των αποτελεσματικότερων παραγωγών και καταναλωτών. Ειδικότερα, ο τομέας των υπηρεσιών διαθέτει τεράστιο αναπτυξιακό δυναμικό. Οι αποτελεσματικές υπηρεσίες συμβάλλουν επίσης στη μείωση του κόστους των επιχειρήσεων. Μέχρι το τέλος της δεκαετίας, η διασυνοριακή προσφορά υπηρεσιών εντός της Ένωσης πρέπει να είναι κάτι τόσο φυσικό όσο η μεταφορά αγαθών, διατηρώντας τον ειδικό ρόλο που αποδίδεται στις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας.

- Η προώθηση της καινοτομίας και της χρήσης των νέων τεχνολογιών των επικοινωνιών και των πληροφοριών είναι απαραίτητη προϋπόθεση για μια περισσότερο δυναμική και ανταγωνιστική οικονομία. Τόσο η αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών από τους χρήστες όσο και η εξέλιξη των προϊόντων των προμηθευτών θα αποτελέσουν καρπούς ενός συνδυασμού ενεργειών και πολιτικών για την έρευνα, την κατάρτιση και την καινοτομία.

- Η Ευρώπη οφείλει να μειώσει τον κανονιστικό φόρτο σε όλα τα επίπεδα ώστε να προαγάγει το επιχειρηματικό πνεύμα και τις επενδύσεις, ιδίως για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, οι οποίες αποτελούν τον κινητήριο μοχλό για τη δημιουργία θέσεων εργασίας.

1.2. Επενδύσεις για την ευημερία

- Χωρίς επενδύσεις δεν μπορούμε να έχουμε ευημερία και ανάπτυξη. Οι καταλύτες της ανάπτυξης – η έρευνα και η ανάπτυξη, η σύγχρονη τεχνολογία, η άνοδος του επιπέδου των δεξιοτήτων, τα αποτελεσματικά δίκτυα – δεν επιτυγχάνονται ανέξοδα. Επενδύονται ήδη σημαντικά ποσά από τα διάφορα χρηματοδοτικά μέσα του προϋπολογισμού της Ένωσης σε αυτούς τους τομείς. Στο πλαίσιο των επόμενων δημοσιονομικών προοπτικών πρέπει να δοθεί ακόμα περισσότερη έμφαση στην ανάπτυξη και στη δημιουργία θέσεων εργασίας.

- Η Ένωση έχει αναλάβει τη δέσμευση να επενδύει το 3% του ΑΕΠ της στην έρευνα, από το οποίο το ένα τρίτο από το δημόσιο τομέα, και να αυξήσει σημαντικά τις επενδύσεις στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Αλλά δεν αρκεί η απλή διάθεση πόρων. Η Ευρώπη πρέπει να καταστεί ελκυστικότερη για τους ερευνητές και τους επιστήμονες, και οι καρποί της έρευνας πρέπει να χρησιμοποιούνται αποτελεσματικά από τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. Η συγκέντρωση των πόρων σε ευρωπαϊκό επίπεδο μπορεί να προσφέρει πραγματική προστιθέμενη αξία προάγοντας και διαδίδοντας την αριστεία, εξασφαλίζοντας οικονομίες κλίμακας, δημιουργώντας νέες συνδέσεις και νέα δίκτυα. Η κινητικότητα στην εκπαίδευση και τη μάθηση ανοίγει νέους δρόμους για την ανάπτυξη των διαθέσιμων δεξιοτήτων στην Ευρώπη: στόχος είναι να συμμετάσχουν τρία εκατομμύρια φοιτητές πανεπιστημίου σε προγράμματα κινητικότητας έως το 2011 έναντι του ενός εκατομμυρίου που συμμετείχε το 2002.

- Η ευρωπαϊκή οικονομία δεν θα αξιοποιήσει ποτέ πλήρως το δυναμικό που διαθέτει εφόσον παραμένει δέσμια των δυσλειτουργιών που παρατηρούνται στα δίκτυα των μεταφορών, των τηλεπικοινωνιών και τις ενέργειας. Η αντιμετώπιση αυτών των αδυναμιών σε διασυνοριακή κλίμακα αποτελεί το μόνο τρόπο για να συνδεθεί η διευρυμένη Ευρώπη.

1.3. Η αποδοχή των αλλαγών

- Η προσαρμογή των αγορών εργασίας ώστε να ενθαρρυνθεί η δημιουργία θέσεων εργασίας. Η Ευρώπη χρειάζεται ένα εργατικό δυναμικό με καλύτερες δεξιότητες και με περισσότερες ικανότητες προσαρμογής στις αλλαγές. Η δια βίου μάθηση θα θέσει σε κίνηση έναν ενάρετο κύκλο δημιουργίας καλύτερων θέσεων εργασίας και υψηλότερης ανάπτυξης. Οι εταιρικές σχέσεις για τη μεταρρύθμιση και την αλλαγή που αναγγέλθηκαν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο το 2004 είναι ο καλύτερος τρόπος για να εξασφαλιστεί η συμμετοχή σε μια στρατηγική που καθιστά τις αγορές εργασίας πιο ευνοϊκές για τη δημιουργία περισσότερων και καλύτερων θέσεων εργασίας.

- Η προσέλκυση περισσότερων ανθρώπων στην αγορά εργασίας. Εκτός από την αποτελεσματικότερη αξιοποίηση του γηράσκοντος εργατικού δυναμικού και εκτός από την προώθηση της κινητικότητας των εργαζομένων, πρέπει να ληφθούν υπόψη οι δυνατότητες που προσφέρει η μετανάστευση. Η πράσινη βίβλος για την οικονομική μετανάστευση τονίζει πώς μια ελεγχόμενη διαδικασία μετανάστευσης που επικεντρώνεται σε βασικές δεξιότητες μπορεί να συμβάλει στην αντιμετώπιση των προβλημάτων. Οι ευρωπαϊκές κοινωνίες ανησυχούν διότι τα όποια οφέλη μπορεί να εξανεμιστούν από το κόστος της κοινωνικής ενσωμάτωσης των μεταναστών. Όμως μπορεί να βρεθεί μια ισορροπία προς όφελος τόσο των μεταναστών όσο και των κοινωνιών στις χώρες υποδοχής τους.

2. ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ

Η πεμπτουσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης έγκειται στην επιδίωξη της αειφόρου ανάπτυξης ως πρωταρχικού στόχου που συνίσταται στην ικανοποίηση των αναγκών των σημερινών γενεών αλλά όχι εις βάρος της δυνατότητας των επόμενων γενεών να ικανοποιούν τις δικές τους ανάγκες. Το κοινό μας πρόγραμμα διαλαμβάνει την ευθύνη της αμοιβαίας υποστήριξης και της από κοινού προστασίας και διαχείρισης του περιβάλλοντος όπου ζούμε. Για να υπάρχει μια υγιής ευρωπαϊκή κοινωνία απαιτείται η αποτελεσματική υλοποίηση αυτού του κοινού προγράμματος. Η αλληλεγγύη πρέπει να εκφράζεται στην πράξη, τόσο από τις σημερινές όσο και από τις επόμενες γενεές, μέσω:

- της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής, που θα βοηθήσει τις μειονεκτούσες περιοχές και ομάδες του πληθυσμού της Ένωσης να μειώσουν τις διαφορές τους·μέσω της ενίσχυσης της ανάπτυξης και της ανταγωνιστικότητας·

- της αειφόρου διαχείρισης και της προστασίας του περιβάλλοντος και των φυσικών πόρων μας καθώς και της διασφάλισης του ενεργειακού εφοδιασμού μακροπρόθεσμα·

- της κατάλληλης μεταρρύθμισης και διαχείρισης των συστημάτων κοινωνικής προστασίας, ώστε να εξασφαλιστεί η βιωσιμότητά τους μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα·

- της διατήρησης και της επίρρωσης των κοινών αξιών μας.

2.1. Οικονομική και κοινωνική συνοχή

- Οι πολιτικές συνοχής είναι καθοριστικής σημασίας για τη λειτουργία της διευρυμένης Ένωσης. Το χάσμα μεταξύ της πλουσιότερης και της φτωχότερης περιφέρειας στην Ευρώπη έχει τριπλασιαστεί από τη διεύρυνση. Η πολιτική συνοχής αποσκοπεί στην οικονομική σύγκλιση και επιδιώκει την αξιοποίηση των ανεκμετάλλευτων δυνατοτήτων για υψηλή ανάπτυξη. Αποτελεί ουσιαστικό μέσο για την προώθηση της ανάπτυξης και της ανταγωνιστικότητας. Οι αγροτικές κοινότητες, οι παράκτιες περιοχές και οι ιδιαίτερα απομακρυσμένες περιφέρειες αντιμετωπίζουν επίσης ιδιαίτερες προκλήσεις όσον αφορά την οικονομική ανάπτυξη, τον κοινωνικό αποκλεισμό και την εγκατάλειψή τους από τους κατοίκους τους. Η αγροτική ανάπτυξη, λόγου χάρη, αποτελεί μέσο για την ενίσχυση της συνοχής και για την εκ νέου προώθηση της ευημερίας και της ανάπτυξης στις αγροτικές περιοχές αλλά και για την καλύτερη διαχείριση των φυσικών πόρων.

- Στρατηγικές ανταπόκρισης στις δημογραφικές προκλήσεις προσαρμοσμένες στις ιδιαίτερες ανάγκες του πληθυσμού της Ευρώπης. Έως τα μέσα αυτού του αιώνα, η αναλογία των συνταξιούχων προς τον πληθυσμό σε ηλικία εργασίας θα διπλασιαστεί από 24% σήμερα στο 50% περίπου το 2050. Αποφασιστικής σημασίας όσον αφορά την αλληλεγγύη είναι να υπάρξει μια ανταπόκριση προσαρμοσμένη στις ανάγκες των διαφόρων κοινωνικών ομάδων, τόσο των ηλικιωμένων πολιτών όσο και των νέων, λόγου χάρη μέσω μιας πρωτοβουλίας για τη νεολαία, έτσι ώστε να μεγιστοποιηθεί η συμβολή όλων των γενεών στην κοινωνία μας.

- Η προστασία των ασθενέστερων κοινωνικών ομάδων. Η Ευρώπη δεν μπορεί να συναγωνιστεί σε παγκόσμιο επίπεδο στηριζόμενη στις χαμηλές αμοιβές ή στις κακές συνθήκες εργασίας Η κοινωνική ατζέντα εξασφαλίζει έναν ανταγωνισμό επί ίσοις όροις με την καθιέρωση κατάλληλων κοινωνικών προτύπων, ενώ το ευρωπαϊκό κοινωνικό πρότυπο μπορεί να καταστεί κίνητρο για την ανάπτυξη εφόσον λειτουργεί ως δίκτυο κοινωνικής προστασίας και ως εφαλτήριο αλλαγών. Για να εξασφαλιστεί η βιωσιμότητα αυτού του προτύπου, πρέπει να πραγματοποιηθούν εγκαίρως οι απαραίτητες μεταρρυθμίσεις στις αγορές εργασίας και στα συστήματα κοινωνικής προστασίας, ενώ οι οικονομικές μεταρρυθμίσεις και οι υγιείς οικονομικές πολιτικές θα μπορούσαν να συμβάλουν στην ουσιαστική αύξηση του δυνητικού ρυθμού ανάπτυξης.

2.2. Αλληλεγγύη με τις επόμενες γενεές

- Η προστασία του περιβάλλοντος παραμένει ένα από τα κύρια καθήκοντα που έχουμε απέναντι στις επόμενες γενεές. Η αλλαγή του κλίματος αποτελεί μια απειλή που καθίσταται περισσότερο απτή κάθε χρόνο. Μια απειλή για το φυσικό μας περιβάλλον αλλά και για την ανάπτυξη και την ευημερία μας. Η Ευρώπη οφείλει να συνεχίσει να διαδραματίζει πρωταγωνιστικό ρόλο στην αντιμετώπιση των αιτιών χρησιμοποιώντας αποτελεσματικότερα τις πηγές ενέργειας και αποδεικνύοντας ότι μπορούν να βρεθούν εναλλακτικές λύσεις, όπως η αλλαγή των ισορροπιών μεταξύ των διαφόρων μέσων μεταφοράς, μέσω λύσεων που βασίζονται στην αγορά. Πρέπει να προωθηθούν οι οικολογικές καινοτομίες και να υποστηριχθούν οι οικολογικά αποτελεσματικές πρακτικές: χάρη στο μακροπρόθεσμο αλυσιδωτό όφελος που θα προκύψει για την παραγωγικότητα και την καινοτομία, ο καθοριστικός τομέας της περιβαλλοντικής τεχνολογίας μπορεί να συμβάλει στην ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας.

- Η Ευρώπη είναι μια ήπειρος πλούσια σε πόρους. Η διαχείριση των πόρων αυτών είναι καθοριστικής σημασίας για την εξασφάλιση των μακροπρόθεσμων συμφερόντων της. Η πραγματοποίηση μεταρρυθμίσεων στους τομείς της γεωργίας και της αλιείας θα εξασφαλίσει την αειφόρο διαχείριση των βασικών πόρων της, αφενός, και την αύξηση της ανταγωνιστικότητας, αφετέρου.

- Δεδομένης της περιβαλλοντικής και οικονομικής αξίας των ωκεανών και των θαλασσών, είναι αδήριτη η ανάγκη μιας συνολικής ναυτιλιακής πολιτικής με στόχο την ανάπτυξη ενός ακμάζοντα ναυτιλιακού τομέα και του πλήρους δυναμικού των ναυτιλιακών δραστηριοτήτων με τέτοιο τρόπο ώστε να εξασφαλίζεται η οικολογική αειφορία. Η πολιτική αυτή πρέπει να επικουρείται από τις πλέον εξελιγμένες μεθόδους στην επιστημονική έρευνα των θαλασσών, στην τεχνολογία και στην καινοτομία.

2.3. Κοινές ευθύνες για κοινές αξίες

- Η προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων και η καταπολέμηση των διακρίσεων πρέπει να τεθούν στην πρώτη γραμμή της ευρωπαϊκής δράσης, με νέες πρωτοβουλίες για την καταπολέμηση των διακρίσεων και με τη δημιουργία μιας ευρωπαϊκής υπηρεσίας για τα θεμελιώδη δικαιώματα. Η εξασφάλιση ίσων δικαιωμάτων σε όλους τους πολίτες και η καταπολέμηση των διακρίσεων, συμπεριλαμβανομένης της ισότητας των φύλων, πρέπει να αποτελούν μόνιμες συνιστώσες κάθε ευρωπαϊκής ενέργειας. Η Ευρώπη πρέπει να αποτελεί σημείο αναφοράς παγκοσμίως ως προς την εφαρμογή των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην πράξη. Ιδιαίτερη προτεραιότητα πρέπει να δοθεί στην αποτελεσματική προστασία των δικαιωμάτων των παιδιών, για την καταπολέμηση της οικονομικής εκμετάλλευσης αλλά και κάθε μορφής κακομεταχείρισης, έτσι ώστε η Ένωση να αποτελεί πρότυπο για τις άλλες χώρες του πλανήτη.

- Η προστασία και η προαγωγή της πολιτιστικής ποικιλομορφίας στην Ευρώπη βρίσκεται στο κέντρο των αξιών της Ένωσης. Σε έναν κόσμο όπου η παγκοσμιοποίηση ωθεί προς την ομοιογένεια, αυτός ο πολιτιστικός πλούτος πρέπει να προάγεται μέσω της δράσης για τη διατήρηση του αμοιβαίου σεβασμού που υπερβαίνει τα σύνορα. Στο πλαίσιο αυτό είναι καθοριστικής σημασίας η προώθηση και η κυκλοφορία των ευρωπαϊκών οπτικοακουστικών προϊόντων. Η κινητικότητα, η εκμάθηση γλωσσών, ο διαπολιτισμικός και ο κοινωνικός διάλογος, καθώς και η προώθηση της ενεργού συμμετοχής στα κοινά είναι μερικές από τις καλύτερες μεθόδους για την οικοδόμηση αυτού του σεβασμού.

- Η αλληλεγγύη δεν πρέπει να περιορίζεται στους πολίτες της Ένωσης. Πρέπει να αναπτυχθεί μια κοινή προσέγγιση απέναντι στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των μεταναστών. Οι μετανάστες εντός και εκτός της Ένωσης χρειάζονται υποστήριξη ώστε να ενταχθούν στις κοινωνίες υποδοχής με πλήρη σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειάς τους. Μια τέτοια μεταναστευτική πολιτική πρέπει να είναι μακρόπνοη: πρέπει να μεριμνά ώστε οι αλυσιδωτές συνέπειες της μετανάστευσης στην κοινωνία να απαμβλύνονται με την ομαλότερη ένταξή τους.

3. ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ

Τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα πρέπει να αντιμετωπίσουν τους κινδύνους που απασχολούν καθημερινά τους πολίτες. Η προστασία της ζωής και της ιδιοκτησίας των πολιτών αποτελεί ουσιαστικό καθήκον που νομιμοποιεί τις δημόσιες αρχές και τις δημόσιες πολιτικές. Η ελευθερία αποτελεί αγαθό το οποίο μπορούν να απολαύσουν οι πολίτες μόνο στο πλαίσιο της ασφάλειας που εξασφαλίζει η έννομη τάξη. Οι πολίτες δικαιούνται να προσδοκούν ότι οι απειλές για την υγεία και την ασφάλειά τους θα αντιμετωπίζονται και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Το Σύνταγμα θα αυξήσει τις δυνατότητες της Ένωσης να αναλαμβάνει δράση. Πολλά όμως μπορεί να πράξει η Ένωση τώρα κιόλας.

Καταρχάς, τίθεται το ζήτημα της προσωπικής ασφάλειας των ευρωπαίων πολιτών απέναντι στο έγκλημα και στην τρομοκρατία. Η ελευθερία που εξασφαλίζει μια Ευρώπη χωρίς σύνορα συνεπάγεται ιδιαίτερες ευθύνες για την Ένωση, ιδίως όσον αφορά τον έλεγχο των συνόρων, το άσυλο και τη μετανάστευση καθώς και την εμπορία ανθρώπων.

Ασφάλεια σημαίνει και δυνατότητα των πολιτών να ζουν την καθημερινή τους ζωή χωρίς κίνδυνο. Τέτοιοι κίνδυνοι μπορεί να προέρχονται από φυσικές καταστροφές, περιβαλλοντικές κρίσεις ή κρίσεις στον τομέα της υγείας καθώς και από απειλές στους τομείς των μεταφορών και της ενέργειας. Η Ένωση έχει να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο σε όλα τα στάδια: της πρόληψης των κινδύνων, της έγκαιρης προειδοποίησης, της διαχείρισης κρίσεων και της έκφρασης αλληλεγγύης στα θύματα καταστροφών.

3.1. Ασφάλεια και δικαιοσύνη στην Ευρώπη

- Η εφαρμογή του προγράμματος της Χάγης, το οποίο εγκρίθηκε το 2004, αποτελεί συντονισμένη απάντηση στους κινδύνους που αντιμετωπίζουν οι πολίτες στην Ευρώπη. Το πρόγραμμα άπτεται ολόκληρου του φάσματος των απαιτούμενων μέτρων. Τα μέτρα πρόληψης και ετοιμότητας μπορούν να συμπληρώσουν με τρόπο ουσιαστικό τις προσπάθειες των κρατών μελών για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, με βελτιωμένη ανταλλαγή απόρρητων πληροφοριών, με αποτελεσματική επιχειρησιακή συνεργασία και με καλύτερη σύνδεση με άλλες μορφές εγκληματικότητας Η χρηματοδότηση της τρομοκρατίας πρέπει να αντιμετωπίζεται αποτελεσματικότερα. Μια στρατηγική προσέγγιση στο οργανωμένο έγκλημα μπορεί να ελαχιστοποιήσει τις δυνατότητες των εγκληματιών να εκμεταλλεύονται μια Ευρώπη χωρίς σύνορα.

- Πρέπει να ενισχυθεί η ικανότητα των δικαστικών, αστυνομικών και τελωνειακών αρχών να αναλαμβάνουν δράση σε ευρωπαϊκό επίπεδο,. Η ενσωμάτωση της Ευρωπόλ στα όργανα της Ένωσης θα μπορούσε να αποτελέσει αποφασιστικό βήμα για την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων, της διακίνησης ναρκωτικών και του εγκλήματος στον κυβερνοχώρο.

- Η ολοκληρωμένη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων και μια κοινή πολιτική θεωρήσεων είναι ουσιαστικής σημασίας. Η Ένωση φέρει την κοινή ευθύνη της διαχείρισης εξωτερικών χερσαίων συνόρων μήκους 11.000 χιλιομέτρων περίπου και θαλασσίων συνόρων μήκους 68.000 χιλιομέτρων, με προφανείς κινδύνους όσον αφορά τη λαθρομετανάστευση και την εμπορία ανθρώπων. Ένα συνεκτικό ευρωπαϊκό πλαίσιο είναι αποφασιστικής σημασίας για την είσοδο και την παραμονή των υπηκόων τρίτων χωρών σε ολόκληρη την ΕΕ και πρέπει να λειτουργεί σε συνδυασμό με την αντιμετώπιση των γενεσιουργών αιτιών της εμπορίας ανθρώπων. Μια κοινή πολιτική ασύλου πρέπει να επιτρέπει στην Ένωση να δέχεται αιτούντες άσυλο σε δικαιολογημένες περιπτώσεις με δίκαιο τρόπο.

- Η αμοιβαία αναγνώριση και η ελεύθερη κυκλοφορία των δικαστικών αποφάσεων σε αστικές και ποινικές υποθέσεις συμβάλλουν στην εξασφάλιση της απόδοσης δικαιοσύνης και ενισχύουν την προστασία των οικογενειών που αντιμετωπίζουν δυσκολίες νομικής φύσης σε περισσότερα από ένα κράτη. Η αύξηση των προσωπικών μετακινήσεων και των διασυνοριακών οικονομικών δραστηριοτήτων ως απόρροια της ενιαίας αγοράς έχει καταστήσει ακόμα πιο επείγουσα την εξασφάλιση απρόσκοπτης, ουσιαστικής και χωρίς διακρίσεις πρόσβασης στη δικαιοσύνη μέσω ενός ευρωπαϊκού χώρου δικαιοσύνης .

3.2. Η διαχείριση του κινδύνου στο σύγχρονο κόσμο

Ουσιαστικό στοιχείο για την ποιότητα της ζωής των πολιτών είναι μια πολιτική για τη διαχείριση και τον περιορισμό των κινδύνων που αντιμετωπίζουν, όπως οι φυσικές καταστροφές, οι περιβαλλοντικές κρίσεις ή οι κρίσεις στον τομέα της υγείας και οι απειλές στους τομείς των μεταφορών και της ενέργειας.

- Οι περιβαλλοντικοί κίνδυνοι και οι κίνδυνοι στον τομέα της υγείας, όπως οι αυξανόμενες απειλές από πλημμύρες ή ξηρασίες που οφείλονται στις κλιματικές μεταβολές, οι συνέπειες ενδεχόμενων βιολογικών ή χημικών επιθέσεων ή επιθέσεων με ραδιενεργά όπλα καθώς και οι σοβαρές εκδηλώσεις νόσων έχουν άμεσες επιπτώσεις για το σύνολο της ΕΕ. Πρέπει να αντιμετωπίζονται με δύο τρόπους: αφενός, μέσω της δυνατότητας έγκαιρης προειδοποίησης και άμεσης αντίδρασης σε συγκεκριμένες κρίσεις και, αφετέρου, μέσω της μακροπρόθεσμης πρόληψης. Τα δίκτυα επιτήρησης και συλλογής πληροφοριών πρέπει να είναι αποτελεσματικά ώστε να αντιμετωπίζουν κατάλληλα τις διασυνοριακές απειλές.

- Σημαντικά ατυχήματα στις θάλασσες, οι κίνδυνοι τρομοκρατικών επιθέσεων και οι κρίσεις στον τομέα του ενεργειακού εφοδιασμού έχουν προκαλέσει την ανησυχία της κοινής γνώμης σχετικά με την ασφάλεια των μεταφορών, ιδίως των αεροπορικών και των θαλάσσιων.

- Εάν δεν αναληφθεί δράση, η εξάρτηση της Ευρώπης από τις εισαγωγές πετρελαίου θα ανέλθει στο 90% έως το 2030 (έναντι του 70% σήμερα). Περισσότερη ασφάλεια στον ενεργειακό εφοδιασμό μπορεί να εξασφαλιστεί μέσω μιας συντονισμένης προσπάθειας με στόχο τη μείωση της ζήτησης ενέργειας, μέσω της ενίσχυσης της συνεργασίας με τις κύριες χώρες παραγωγούς και τις χώρες διέλευσης, καθώς και μέσω της αποφασιστικής προώθησης των ανανεώσιμων μορφών ενέργειας.

4. Η ΕΥΡΩΠΗ ΩΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΕΤΑΙΡΟΣ

Στο σύγχρονο κόσμο, μπορούμε να υλοποιήσουμε πλήρως τις κύριες εσωτερικές μας προτεραιότητες μόνον εφόσον έχουμε επιτυχία στην παγκόσμια σκηνή. Η παγκοσμιοποίηση και η προϊούσα αλληλεξάρτηση έχουν εξαλείψει πολλές από τις παλαιές διακρίσεις μεταξύ των προκλήσεων της εσωτερικής και της εξωτερικής πολιτικής..

Η πολιτική επιρροή της Ένωσης πρέπει να αντανακλά σε μεγαλύτερο βαθμό την οικονομική της ισχύ. Για να επιτύχει το στόχο αυτό, η Ένωση οφείλει να εξασφαλίσει μεγαλύτερη πολιτική συνοχή στην εξωτερική δράση της: συνοχή μεταξύ των διαφόρων κλάδων της εξωτερικής πολιτικής· συνοχή μεταξύ των εσωτερικών και των εξωτερικών της πολιτικών· και συνοχή στη δράση μεταξύ της Ένωσης και των κρατών μελών διμερώς.

Εάν θέλει να διαθέτει ισχυρότερη παρουσία και περισσότερη επιρροή στη διεθνή σκηνή, η Ένωση πρέπει να μιλά με μία φωνή και να προωθεί μια συνεπή στάση. Επίσης, η επιρροή που ασκεί εξαρτάται και από την ικανότητά της να αναπτύσσει σταθερές και αποτελεσματικές σχέσεις με τους κυριότερους εταίρους της, ιδίως στο πλαίσιο των διατλαντικών σχέσεων.

Η Ευρώπη πρέπει να εξακολουθήσει να υποστηρίζει μια πραγματικά πολυμερή πολιτική ως τον καλύτερο τρόπο συνεργασίας με τους εταίρους της στη διεθνή σκηνή. Η αρχιτεκτονική των διεθνών οργανισμών πρέπει να ενισχυθεί με μια συνεχή διαδικασία μεταρρύθμισης και ανανέωσης: τα Ηνωμένα Έθνη αποτελούν τη μόνη επιλογή για την αντιμετώπιση των παγκόσμιων προβλημάτων, για τα οποία απαιτούνται λύσεις σε παγκόσμιο επίπεδο.

4.1. Ένας ισχυρότερος παράγοντας στην παγκόσμια οικονομία

- Ο ρόλος της Ευρώπης στη διεθνή σκηνή δεν μπορεί να διαχωρίζεται από την εσωτερική της ισχύ. Οι δυνατότητες επιρροής που διαθέτει αποτελούν άμεση συνάρτηση της οικονομικής ευρωστίας της. Όσο πιο δυναμική είναι η οικονομική πρόοδος της ίδιας της Ευρώπης και όσο πιο αποτελεσματικά μπορεί να συνεργάζεται η Ευρώπη, τόσο ισχυρότερος θα είναι ο έλεγχος που θα ασκεί στις παγκόσμιες εξελίξεις και τόσο περισσότερες δυνατότητες θα έχει να εξασφαλίσει μια παγκοσμιοποίηση με κοινωνική δικαιοσύνη και αειφορία. Η εξωτερική διάσταση των εσωτερικών πολιτικών πρέπει να αξιοποιείται στο έπακρο.

- Οι μελλοντικές διευρύνσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα αυξήσουν την ισχύ της στη διεθνή σκηνή, καθώς η διαδικασία της διεύρυνσης προβλέπεται να προχωρήσει από την προσχώρηση της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας το 2007 στην προετοιμασία νέων διευρύνσεων, με ιδιαίτερη έμφαση στις διαπραγματεύσεις με την Κροατία και την Τουρκία και στην εξέταση της αίτησης ένταξης της Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας. Συγχρόνως, τα δυτικά Βαλκάνια θα προσεγγίσουν περισσότερο την προοπτική της ένταξης.

- Η Ευρώπη δεν μπορεί να οικοδομήσει μόνη της την ευημερία της. Μια επιτυχής πολιτική γειτονίας θα αυξήσει την εμβέλεια της μεγαλύτερης οικονομίας στον πλανήτη. Οι τύχες μας αλληλεξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό και η δημιουργία ενός ενιαίου χώρου με τους γείτονές μας αποτελεί αδήριτη ανάγκη: το εμπόριο· η μετανάστευση·τα δίκτυα· οι υπηρεσίες είναι λίγα μόνο παραδείγματα τομέων όπου υπάρχει η ανάγκη ενός τέτοιου ενιαίου χώρου. Αυτές θα είναι οι προτεραιότητές μας στις σχέσεις μας με τη Ρωσία, την Ουκρανία και άλλες γειτονικές χώρες. Η οικονομική και κοινωνική πρόοδος στο σύνολο της λεκάνης της Μεσογείου και των χωρών που γειτονεύουν με αυτή θα αποτελέσει πρωταρχική μέριμνα για την Ευρώπη.

- Το διεθνές εμπόριο είναι καθοριστικής σημασίας για την προώθηση της ανταγωνιστικότητας και της ανάπτυξης. Επωφελούμαστε από την πολιτική διαφάνειας ώστε να αναπτύξουμε το ανταγωνιστικό μας δυναμικό στο εσωτερικό της Ένωσης. Οι Ευρωπαίοι πρέπει να έχουν τη βεβαιότητα ότι οι προκλήσεις της παγκοσμιοποίησης μπορούν να μετατραπούν σε πλεονεκτήματα για την Ευρώπη και μπορούν να τη βοηθήσουν ώστε να αναπτύξει πλήρως το ανταγωνιστικό της δυναμικό. Η απελευθέρωση του εμπορίου θα εξασφαλίσει νέες αγορές για τις εξαγωγές μας και θέσεις εργασίας υψηλής ποιότητας σε ανταγωνιστικές, ανοικτές και ρυθμιζόμενες αγορές. Οι διαπραγματεύσεις πρέπει να συνεχιστούν αποφασιστικά σε όλα τα επίπεδα: κυρίως στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου, όπως συμβαίνει με το Γύρο της Ντόχα, αλλά και με βασικούς διμερείς και περιφερειακούς εταίρους. Η στοχοθετημένη ρυθμιστική σύγκλιση με τους βασικούς εταίρους έχει αποδειχθεί επίσης αμοιβαία επωφελής και πρέπει να εφαρμοστεί ιδιαίτερα στις διατλαντικές σχέσεις. Πρέπει να αναπτύξουμε πολύ πιο στενές εταιρικές σχέσεις, βασισμένες στα κοινά οικονομικά μας συμφέροντα, με τους νέους εμπορικούς εταίρους μας στην Ασία, όπως η Κίνα και η Ινδία, καθώς επίσης και με τη Βραζιλία και γενικότερα με τη Λατινική Αμερική.

4.2. Αλληλεγγύη σε παγκόσμια κλίμακα

- Οι εξωτερικές σχέσεις μας είναι ένας ακόμα τρόπος για την προαγωγή και την προστασία των αξιών μας πέρα από τα σύνορά μας. Η Ευρώπη οφείλει να προωθεί διεθνώς τη σταθερή ανάπτυξη που θα στηρίζεται στην αειφορία χωρίς να λησμονεί την προσήλωσή της στα ανθρώπινα δικαιώματα. Πρέπει επίσης να επιδιώκει την ουσιαστική εφαρμογή των βασικών στόχων στον τομέα της προστασίας του περιβάλλοντος. Προς τον σκοπό αυτό πρέπει να μοιραστεί τις ευθύνες με τους βασικούς της εταίρους.

- Οι αναπτυξιακοί στόχοι της χιλιετίας που έχουν τεθεί για το 2015 πρέπει να αποτελούν την πυξίδα της αναπτυξιακής πολιτικής της Ένωσης. Η αναθεώρησή τους το 2005 αποτελεί ευκαιρία για την πραγματοποίηση ενός τεράστιου ποιοτικού άλματος με μια νέα δήλωση αναπτυξιακής πολιτικής με σκοπό την προώθηση της αειφόρου ανάπτυξης και τη μείωση της φτώχειας μέσω, αφενός, μιας πραγματικά πολυμερούς προσέγγισης και, αφετέρου, της απελευθέρωσης του εμπορίου που θα διευκολύνει την ενσωμάτωση των αναπτυσσόμενων χωρών στην παγκόσμια οικονομία.

- Η Ένωση χρειάζεται μια συγκεκριμένη απάντηση για την Αφρική. Η Αφρική, ιδίως η Αφρική νοτίως της Σαχάρας, έχει μείνει πίσω. Στο πλαίσιο της εξωτερικής συνεργασίας της, η Ευρώπη πρέπει να αναλάβει συντονισμένη δράση ώστε να πραγματοποιήσει μια αλλαγή πολιτικής προς όφελος της Αφρικής τόσο από ποιοτικής όσο και από ποσοτικής άποψης. Πρέπει έχει στόχο τη σύναψη μιας πραγματικά εταιρικής σχέσης βασιζόμενης σε ώριμους εμπορικούς και πολιτικούς δεσμούς.

4.3. Η δράση για την ασφάλεια σε ολόκληρο τον πλανήτη

- Η Ευρώπη δεν μπορεί να επιβιώσει σαν νησίδα ειρήνης σε έναν κόσμο που χαρακτηρίζεται από αστάθεια. Η εξωτερική πολιτική της Ευρώπης πρέπει να προσαρμοστεί στις διεθνείς εξελίξεις, συμπεριλαμβανομένων των κρίσεων και των προκλήσεων που αφορούν την ασφάλεια σε παγκόσμιο επίπεδο. Η Ένωση έχει τη δυνατότητα να ασκήσει πολύ περισσότερη επιρροή στις μακροπρόθεσμες πολιτικές και οικονομικές επιλογές που θα αποβούν καθοριστικής σημασίας για την ευημερία και τη σταθερότητα στην Ευρώπη και σε ολόκληρο τον πλανήτη, παράγοντες οι οποίοι επηρεάζουν με τη σειρά τους την ευημερία και την ασφάλεια των Ευρωπαίων.

- Η ανάληψη εξωτερικής δράσης χρειάζεται επίσης για τη ριζική αντιμετώπιση ζητημάτων σταθερότητας και ασφάλειας με την αποφασιστική προώθηση της αειφόρου ανάπτυξης μέσω πολυμερών και διμερών διαύλων. Τα ζητήματα αυτά πρέπει να διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στο σύνολο των εξωτερικών σχέσεων της Ένωσης. Μια επιτυχής πολιτική γειτονίας θα αποτελέσει ένα βήμα προς την παγκόσμια σταθερότητα και ασφάλεια, όπως ακριβώς και η ενεργός συμβολή της Ευρώπης στην αναζήτηση τρόπων για την υπογραφή ειρηνευτικής συμφωνίας στη Μέση Ανατολή και για την εφαρμογή της στην πράξη. Προς την κατεύθυνση αυτή θα συμβάλει και η βελτίωση της συνεργασίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες σε θέματα ασφάλειας στο πλαίσιο μιας αναζωογονημένης διατλαντικής εταιρικής σχέσης.

- Οι ευρωπαϊκές δυνατότητες στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας πρέπει να είναι αντίστοιχες με αυτές τις προκλήσεις. Πρέπει επομένως να δημιουργηθούν απολύτως αξιόπιστες δυνατότητες ανάληψης δράσης μέσω της πλήρους εφαρμογής της ευρωπαϊκής στρατηγικής ασφάλειας και μιας αποτελεσματικότερης ευρωπαϊκής πολιτικής ασφάλειας και άμυνας.

***

Αυτοί είναι οι στρατηγικοί στόχοι που προτείνει η Επιτροπή για τη διάρκεια της θητείας της. Κατά την κατάρτισή τους, η Επιτροπή έλαβε υπόψη τις συζητήσεις που έλαβαν χώρα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενόψει του διορισμού της και τον Δεκέμβριο του 2004. Έλαβε επίσης υπόψη το υφιστάμενο πολυετές πρόγραμμα των επόμενων προεδριών. Λόγω της ευρύτητας των στόχων αυτών, η Επιτροπή τους υποβάλλει ως βάση για μια κοινή προσέγγιση των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων για τη δράση που πρόκειται να αναληφθεί κατά την επόμενη πενταετία.

Ελπίζουμε ότι τα τρία θεσμικά όργανα θα καταλήξουν σε συμφωνία για τους στόχους αυτούς πριν από το πέρας της προεδρίας του Λουξεμβούργου. Εφόσον γίνουν δεκτοί, οι στρατηγικοί στόχοι θα αποτελέσουν ένα σταθερό πλαίσιο, εντός του οποίου τα όργανα της Ένωσης θα μπορέσουν από κοινού να επιδιώξουν κοινούς στόχους διαδραματίζοντας το ρόλο τους στην προτεινόμενη εταιρική σχέση.