Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Πρόταση κανονισμού (ΕΚ) του Συμβουλίου για την ίδρυση Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου των φαινομένων ρατσισμού και ξενοφοβίας»

(97/C 158/03)

Στις 14 Φεβρουαρίου 1997, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης για την ίδρυση των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτισμικών θεμάτων, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 5 Μαρτίου 1997, με βάση εισηγητική έκθεση της κ. zu Eulenburg.

Κατά την 344η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 19ης Μαρτίου 1997), η ΟΚΕ υιοθέτησε με 95 ψήφους υπέρ, 5 ψήφους κατά και 8 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Γενικές παρατηρήσεις

1.1. Η παρούσα πρόταση κανονισμού της Επιτροπής έχει κατά βάση εγκριθεί επανειλημμένα στις συνεδριάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Πρόσφατα, στα συμπεράσματα της Προεδρίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 13ης και 14ης Δεκεμβρίου 1996 στο Δουβλίνο, διαπιστωνόταν ότι: «Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επικροτεί την πρόοδο που έχει σημειωθεί μετά από τη συνεδρίαση που πραγματοποίησε στη Φλωρεντία και καλεί το Συμβούλιο να ολοκληρώσει τις διαβουλεύσεις που διενεργεί και να προβεί στην ίδρυση ενός Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για το ρατσισμό και τη ξενοφοβία, το οποίο θα συνεργάζεται στενά με το Συμβούλιο της Ευρώπης».

1.2. Στις γνωμοδοτήσεις της σχετικά με την «Ανακοίνωση της Επιτροπής για το ρατσισμό, την ξενοφοβία και τον αντισημιτισμό» και την «Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για την ανακήρυξη του 1997 ως Ευρωπαϊκού έτους κατά του ρατσισμού» (), στις οποίες η Επιτροπή θίγει ήδη το θέμα της ίδρυσης ενός Παρατηρητηρίου, η ΟΚΕ έλαβε συγκεκριμένη θέση αναφέροντας: «Για το λόγο αυτό, η ΟΚΕ επιδοκιμάζει την άμεση ίδρυση ενός Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για το ρατσισμό και τη ξενοφοβία» (σημείο 5.2 της προαναφερθείσας γνωμοδότησης).

1.3. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει ρητώς όλες τις αποστολές που ανατίθενται, βάσει του άρθρου 2 της πρότασης της Επιτροπής, στο Παρατηρητήριο.

2. Ειδικές παρατηρήσεις

2.1. Στην αιτιολογική έκθεση που συνοδεύει τον κανονισμό πρέπει να προστεθεί ένα νέο σημείο 7α, στο οποίο να γίνεται παραπομπή στη θετική απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Δουβλίνου. Το ίδιο ισχύει και για το «Δημοσιονομικό δελτίο», σημείο 9, «Στοιχεία της ανάλυσης κόστους/αποτελεσματικότητας», που επισυνάπτεται στην πρόταση κανονισμού.

2.2. Είναι απαραίτητη μια νέα γνώμη για τη χρησιμοποίηση του άρθρου 235 ως νομικής βάσης, το οποίο είναι στην ουσία, όπως κρίνουν τόσο η ΟΚΕ όσο και η Επιτροπή, το μόνο δυνατό νομικό έρεισμα για τον κανονισμό αυτό, αν και το Συμβούλιο έχει ήδη εκφράσει σύμφωνη πολιτική γνώμη. Πράγματι, η σαφής αναφορά στο άρθρο 235 και η διαδικασία που συνεπάγεται το άρθρο αυτό, επιτρέπουν να ορισθούν σαφώς οι αρμοδιότητες του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου των φαινομένων ρατσισμού.

2.3. Στην πραγματικότητα, θα μπορούσε να προκύψει κάποια σύγχυση από την πρόταση της Επιτροπής - άρθρο 2ε, σημείο 20 της αιτιολογικής έκθεσης, σημείο 4.1 του δημοσιονομικού δελτίου - πόσο μάλλον που η διατύπωση του αγγλικού και του γερμανικού κειμένου είναι διαφορετική από το πρωτότυπο γαλλικό κείμενο.

Η ΟΚΕ κρίνει ότι δεν πρέπει να εναπομένει καμία αμφιβολία ως προς το θέμα αυτό και, κατά συνέπεια, προτείνει μια νέα διατύπωση του άρθρου 2ε, που θα μπορούσε να είναι η εξής: «διατυπώνει συμπεράσματα που θα δημοσιεύονται και θα κοινοποιούνται στις αρμόδιες αρχές, τόσο κοινοτικές όσο και εθνικές».

Στόχος της νέας αυτής διατύπωσης είναι να εξασφαλισθεί η επιρροή και η ανεξαρτησία του Παρατηρητηρίου, επιτρέποντάς του να δημοσιεύει όλα τα συμπέρασματα που θα θεωρεί σκόπιμο να εξάγει από την παρατήρηση ορισμένων φαινομένων στο πεδίο αρμοδιοτήτων του, χωρίς, ωστόσο, να μπορεί επίσημα να αναμιχθεί στις αρμοδιότητες των κοινοτικών οργάνων και/ή των κρατών μελών με την κατάρτιση συμβάσεων, γνωμοδοτήσεων ή προτάσεων.

2.3.1. Η ΟΚΕ επισημαίνει ότι η εν λόγω πρόταση δεν έχει καμία σχέση με το κατά πόσον κρίνεται σκόπιμη η επέκταση των κοινοτικών αρμοδιοτήτων στην περίπτωση αυτή, όπως πρότεινε καταρχάς στην προαναφερθείσα γνωμοδότησή της σχετικά με την ανακοίνωση για το ρατσισμό, στην οποία τάσσεται υπέρ της προσθήκης μίας «ρήτρας κατά της εισαγωγής διακρίσεων» στις Συνθήκες, υποστηρίζοντας ρητώς «κάθε ιδέα των κοινοτικών οργάνων για την καταπολέμηση του ρατσισμού» (βλ. σημείο 5.5 της γνωμοδότησης). Ωστόσο, η ΟΚΕ αισθάνεται υποχρεωμένη, για νομικούς λόγους, να διασαφηνίσει ότι δεν πρέπει να προκύψει εμμέσως μια διεύρυνση των κοινοτικών αρμοδιοτήτων με βάση το άρθρο 235.

2.3.2. Ωστόσο, σύμφωνα με τη διαδικασία αυτή και τις σχετικές αρμοδιότητες των κοινοτικών οργάνων των κρατών μελών, οι εκθέσεις, οι εργασίες και τα συμπεράσματα του Παρατηρητηρίου θα μπορούσαν να συμβάλουν στη διατύπωση προτάσεων και στην έγκριση μέτρων, τόσο σε κοινοτικό όσο και σε εθνικό επίπεδο.

2.4. Περαιτέρω, η ΟΚΕ προτείνει να συμπληρωθεί το άρθρο 2, παράγραφος 1 κατά τον ακόλουθο τρόπο:

(2) Κύριο έργο του Παρατηρητηρίου είναι να παρέχει στην Κοινότητα και στα κράτη μέλη της, ιδίως στους τομείς που αναφέρονται στο άρθρο 3, παράγραφος 3, αντικειμενικές, αξιόπιστες και συγκρίσιμες πληροφορίες για τα φαινόμενα του ρατσισμού, της ξενοφοβίας και του αντισημιτισμού σε ευρωπαϊκό επίπεδο, τις οποίες μπορούν να αξιοποιήσουν όταν λαμβάνουν μέτρα στους τομείς που αντιστοιχούν στις αρμοδιότητές τους. Σε αυτό συμπεριλαμβάνεται και η εκτίμηση των επιπτώσεων που έχουν τα μέτρα και οι δράσεις της Κοινότητας και των κρατών μελών επί του ρατσισμού και της ξενοφοβίας, που θεσπίζονται για πολλούς και διάφορους λόγους προς όφελος των ενδιαφερόμενων ομάδων.

Η ΟΚΕ επιθυμεί να επιστήσει την προσοχή στο γεγονός ότι ο ρατσισμός και η ξενοφοβία μπορούν σε συχνά να ενθαρρυνθούν και, μάλιστα, να προκληθούν από μέτρα που λαμβάνουν οι δημόσιες αρχές: συνεπώς, η σχέση αιτίου - αιτιατού όσον αφορά το ρατσισμό και την ξενοφοβία μπορεί να προκύψει στις ιδιωτικές σχέσεις και στο δημόσιο χώρο. Στην περίπτωση αυτή, η αποστολή του Παρατηρητηρίου πρέπει να διευρυνθεί καταλλήλως.

2.4.1. Στο σημείο 5.4.4.2 της προαναφερθείσας γνωμοδότησης της ΟΚΕ σχετικά με την ανακοίνωση της Επιτροπής για το ρατσισμό αναφέρονται τα εξής: «Κατά την άποψη της ΟΚΕ», η έκτη αιτιολογική σκέψη στη σελίδα 28 της πρότασης της Επιτροπής «οι εκδηλώσεις ρατσιμού και ξενοφοβίας μπορούν να παρεμποδίσουν την άσκηση του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας» πρέπει να τροποποιηθεί κατά τον ακόλουθο τρόπο: «ο περιορισμός της ελεύθερης κυκλοφορίας των πολιτών τρίτων χωρών που διαμένουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση συμβάλλει στην ενίσχυση των προκαταλήψεων που εκδηλώνονται με τη μορφή ρατσιστικής και ξενοφόβου συμπεριφοράς».

2.5. Η ΟΚΕ είναι της άποψης ότι οι τομείς αρμοδιότητας που αφορά το άρθρο 3 του σχεδίου κανονισμού είναι ενδεδειγμένοι και πλήρεις. Η ΟΚΕ πάντως πιστεύει ότι οι αποστολές που περιγράφονται στο άρθρο 3.3 της πρότασης της Επιτροπής δεν έχουν αποκλειστικό χαρακτήρα. Το Παρατηρητήριο έχει εντολή να παρατηρεί και να επεξεργάζεται όλα τα φαινόμενα ρατσισμού και ιδιαίτερα το ρατσισμό στην καθημερινή ζωή.

2.6. Η ΟΚΕ αισθάνεται ικανοποίηση διότι η συνεργασία με «τους μη κυβερνητικούς οργανισμούς» ρυθμίζεται με κατάλληλο τρόπο στον κανονισμό (βλ. σημείο 21 της αιτιολογικής έκθεσης και άρθρο 7.1 του σχεδίου κανονισμού), με εξαίρεση τη ρύθμιση σύμφωνα με την οποία το Παρατηρητήριο «μπορεί» μόνο να συνεργάζεται με τους οργανισμούς αυτούς. Το «μπορεί» επιβάλλεται να μετατραπεί σε «πρέπει».

2.7. Η ΟΚΕ διερωτάται για ποιο λόγο δεν προβλέπεται η συμμετοχή ενός εκπροσώπου της στο διοικητικό συμβούλιο που αναφέρεται στο άρθρο 8. Η ΟΚΕ υπενθυμίζει τη γνωμοδότησή της (CES 533/96 της 24ης/25ης Απριλίου 1996) σχετικά με την πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για την ανακήρυξη του 1997 ως «Ευρωπαϊκού έτους κατά του ρατσισμού», και συγκεκριμένα το σημείο 4.5 στο οποίο «αναγνωρίζει το ρόλο που διαδραματίζεται στο χώρο εργασίας κατά την εξέταση του εν λόγω θέματος», και επικροτεί την κοινή δήλωση των κοινωνικών εταίρων που εγκρίθηκε τον Οκτώβριο του 1995 στη Φλωρεντία για την «πρόληψη των φυλετικών διακρίσεων και της ξενοφοβίας, και την προώθηση της ισότητας μεταχείρισης στο χώρο εργασίας». Συνεπώς, η δέσμευση της ΟΚΕ για την καταπολέμηση του ρατσισμού και της ξενοφοβίας δεν πρέπει να αποδειχθεί. Οι διάφοροι οικονομικοί και κοινωνικοί παράγοντες των κρατών μελών που εκπροσωπούνται στην ΟΚΕ έχουν ιδιαίτερη σημασία για τις προσπάθειες που καταβάλλονται από την κοινωνία με στόχο την καταπολέμηση του ρατσισμού και της ξενοφοβίας. Για το λόγο αυτό, η ΟΚΕ προτείνει να τροποποιηθεί καταλλήλως η στελέχωση του διοικητικού συμβουλίου.

Βρυξέλλες, 19 Μαρτίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() ΕΕ αριθ. C 204 της 15. 7. 1996, σ. 23.