Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα την "Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου περί θέσπισης του κοινοτικού προγράμματος δράσης για την προώθηση της ένταξης των προσφύγων"

(2000/C 57/11)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την πρόταση απόφασης του Συμβουλίου περί θέσπισης κοινοτικού προγράμματος δράσης για την προώθηση της ένταξης των προσφύγων την οποία υπέβαλε η Επιτροπή (COM(1998) 731 τελικό)(1)·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Συμβουλίου της 6ης Ιουλίου 1999, να ζητήσει τη γνωμοδότηση της ΕΤΠ για το θέμα αυτό σύμφωνα με το άρθρο 265, εδάφιο 1, της Συνθήκης περί ιδρύσεως των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της ΕΤΠ της 15ης Σεπτεμβρίου 1999 να αναθέσει την κατάρτιση της σχετικής γνωμοδότησης στην επιτροπή 5 "Κοινωνική πολιτική, δημόσια υγεία, προστασία των καταναλωτών, έρευνα, τουρισμός"·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CDR 347/99) που υιοθέτησε η επιτροπή 5 στις 6 Σεπτεμβρίου 1999 (εισηγητής ο κ. von Plüskow, D/PSE)·

υιοθέτησε ομόφωνα κατά τη 31η σύνοδο ολομέλειας της 17ης και 18ης Νοεμβρίου 1999 (συνεδρίαση της 18ης Νοεμβρίου), την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Ο γενικός προϋπολογισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης περιλαμβάνει από το 1998 τρεις αλληλοσυνδεδεμένες γραμμές για τη θέσπιση μέτρων υπέρ των αιτούντων άσυλο, των εκτοπισμένων και των προσφύγων. Μέχρι στιγμής τα μέτρα αυτά υλοποιήθηκαν από την Επιτροπή με τη μορφή πρότυπων προγραμμάτων. Για το σκοπό αυτό, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πρόβλεψε στον προϋπολογισμό του 1997 και του 1998 ποσό 10 εκατομμυρίων ευρώ κάθε φορά. Τα πρότυπα μέτρα υποβλήθηκαν σε ενδελεχή αξιολόγηση εκ μέρους ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων. Σύμφωνα με τις δηλώσεις της Επιτροπής, τα πρώτα αποτελέσματα της αξιολόγησης αυτών είναι θετικά.

1.2. Κατόπιν προτάσεως του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η Επιτροπή υποβάλλει πρόταση για την κατάρτιση μίας ολοκληρωμένης στρατηγικής η οποία στηρίζεται στα τρέχοντα μέτρα. Η στρατηγική αυτή, που χαράσσεται στα πλαίσια της κοινωνικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, περιλαμβάνει και την παρούσα πρόταση περί θέσπισης κοινοτικού προγράμματος δράσης για την προώθηση της ένταξης των προσφύγων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία υποβάλλεται σύμφωνα με το άρθρο 235 της Συνθήκης ΕΚ.

Το πρόγραμμα δράσης θα υλοποιηθεί από 1ης Ιουλίου 1999 έως 31 Δεκεμβρίου 2000. Προβλέπονται αντίστοιχα κονδύλια ύψους 5 εκατ. ευρώ (οικονομικό έτος 1999) και 9 εκατ. ευρώ (οικονομικό έτος 2000). Η περιορισμένη χρηματοδότηση οφείλεται στο γεγονός ότι το πρόγραμμα θα στηρίζεται στο εξής σε καινοτόμες δράσεις με εμφανή προστιθέμενη αξία, δηλαδή όχι σε προτάσεις που επιδρούν αποκλειστικά σε τοπικό ή εθνικό επίπεδο. Παράλληλα, το πρόγραμμα θα συμπληρώσει δράσεις που υλοποιούνται σε τοπική, περιφερειακή, εθνική, και κοινοτική κλίμακα.

Προβλέπονται τα ακόλουθα μέτρα:

- προετοιμασία και υλοποίηση εκτεταμένων πολυδιάστατων και καινοτόμων σχεδίων με εμφανή ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία·

- χάραξη και υλοποίηση σχεδίων ευρωπαϊκού επιπέδου·

- δημιουργία και ανάπτυξη υπερεθνικών δικτύων·

- ανταλλαγή εμπειριών, αξιολόγηση σχεδίων και διαδικασιών και προσδιορισμός νέων δράσεων για την ένταξη των προσφύγων·

- συγκέντρωση, κατάταξη και διάδοση δεδομένων και εκθέσεων·

- παροχή πληροφοριών σχετικά με το πρόγραμμα και διάδοση των αποτελεσμάτων·

Επιπλέον, θα συσταθεί επιτροπή από εκπροσώπους των κρατών μελών υπό την προεδρία της Επιτροπής, την οποία και θα επικουρεί.

Το Συμβούλιο των Υπουργών της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να αποφασίσει σχετικά με το πρόγραμμα το Φεβρουάριο του 2000.

Η Επιτροπή έχει την πρόθεση να υποβάλει αργότερα περαιτέρω πρόταση για την έκδοση απόφασης του Συμβουλίου για την περίοδο από το 2001 και μετά. Η απόφαση θα πρέπει να προσδιορίζει μία ολοκληρωμένη στρατηγική για την αντιμετώπιση της προβληματικής των αιτούντων άσυλο, των εκτοπισμένων, και των προσφύγων και να συνεκτιμά όλες τις εξελίξεις οι οποίες απορρέουν από την εφαρμογή της Συνθήκης του Άμστερνταμ.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η ένταξη των προσφύγων είναι μία σημαντική αποστολή που έχουν αναλάβει τα κράτη μέλη, η οποία απορρέει για παράδειγμα από τις υποχρεώσεις που τους αναθέτει η σύμβαση της Γενεύης για τους πρόσφυγες του 1951. Θεωρείται θετικό το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση υποστηρίζει τις προσπάθειες που καταβάλλουν σήμερα τα κράτη μέλη με την προώθηση και την υποστήριξη νέων στρατηγικών για την ένταξη των προσφύγων.

2.2. Ενόψει της αύξησης του αριθμού των προσφύγων στα κράτη μέλη, η εκ μέρους της Κοινότητας υποστήριξη παρόμοιων μέτρων ένταξης είναι ιδιαίτερα ευπρόσδεκτη.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Η ένταξη των προσφύγων απαιτεί τη θέσπιση ειδικών μέτρων τα οποία λαμβάνουν υπόψη την ατομική κατάσταση αυτών, π.χ., όσον αφορά την εκπαίδευση και τις γλωσσικές τους γνώσεις. Η Επιτροπή των Περιφερειών θεωρεί ότι είναι σημαντικό να εξασφαλίσει η Επιτροπή την πλήρη συνεργασία της τοπικής διοίκησης, δεδομένου ότι αυτή διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην προσπάθεια για την ένταξη των προσφύγων. Στο επίπεδο αυτό, μπορούν να αναληφθούν, κοινωνικές, πολιτιστικές, οικονομικές, και πολιτικές δράσεις κοντά στους πολίτες. Έτσι, μπορεί να καταπολεμηθούν οι διακρίσεις και τα αίτια αυτών στον τόπο εργασίας, στα σχολεία, και στις κοινότητες.

3.2. Η Επιτροπή των Περιφερειών υπενθυμίζει ότι η σημαντικότερη αποστολή στα πλαίσια της προσπάθειας αυτής είναι η ένταξη των προσφύγων στην αγορά εργασίας. Οι περισσότεροι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης αποτελούν αφενός εργοδότες και αφετέρου δημιουργούς θέσεων απασχόλησης μέσω της παροχής υπηρεσιών στους πολίτες και μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην κοινωνική και επαγγελματική ένταξη των προσφύγων. Μπορούν επίσης να προωθήσουν και την εφαρμογή μέσων για την προώθηση της ένταξής τους στην αγορά εργασίας. Θα πρέπει, ακόμη, να τεθούν σε εφαρμογή μηχανισμοί προσανατολισμένοι προς την ανακύκλωση των επαγγελματικών ικανοτήτων των προσφύγων, που θα τους παρέχουν πρόσβαση σε πιο εξειδικευμένες θέσεις εργασίας.

3.3. Η Επιτροπή των Περιφερειών επικροτεί το γεγονός ότι το πρόγραμμα δράσης δεν θίγει τις αρμοδιότητες των κρατών μελών και τις πολιτιστικές διαφορές που υπάρχουν στους κόλπους της Κοινότητας, δεδομένου ότι περιορίζεται στην υποστήριξη σχεδίων με εμφανή ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία και όχι αποκλειστικά σε εθνικά ή τοπικά σχέδια.

4. Συμπεράσματα

4.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών προσδοκά ότι το πρόγραμμα δράσης θα επιφέρει περαιτέρω πρόοδο όσον αφορά την ένταξη των προσφύγων και, συνεπώς, το επιδοκιμάζει κατά βάση.

4.2. Ωστόσο, δεδομένου ότι το πρόγραμμα αυτό αφορά πολύ βραχυπρόθεσμα μεταβατικά μέτρα, είναι απαραίτητο να υπάρξει ανταλλαγή και διάδοση των εμπειριών που αποκομίσθηκαν μέσω των σχεδίων που απέδωσαν καρπούς. Κατ' αυτή την έννοια, προτείνεται να συνεργασθεί η Επιτροπή με την Επιτροπή των Περιφερειών για την κατάρτιση ενός "ευρετηρίου καλών πρακτικών" σε ό,τι αφορά τις τοπικές και περιφερειακές δράσεις υπέρ της ένταξης των προσφύγων.

Αυτό θα περιελάμβανε επίσης την διερεύνηση των επιπτώσεων των διαφορετικών συστημάτων υγείας και κοινωνικής πρόνοιας στην προώθηση της ένταξής τους.

Οι εμπειρίες και τα πορίσματα που θα εξαχθούν κατ' αυτό τον τρόπο θα πρέπει να ενσωματωθούν στις ρυθμίσεις που θα αποφασισθούν από το Συμβούλιο των Υπουργών για την περίοδο μετά το 2001, με στόχο τη χάραξη μίας ολοκληρωμένης στρατηγικής για την αντιμετώπιση της προβληματικής των αιτούντων άσυλο, των εκτοπισμένων και των προσφύγων. Στα πλαίσια αυτά πρέπει, επίσης, να γίνει μία έγκαιρη αξιολόγηση όλων των μέτρων που θα έχουν υλοποιηθεί μέχρι τότε.

4.3. Η Επιτροπή των Περιφερειών αναμένει ότι το πρόγραμμα δράσης θα υλοποιηθεί σε στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη, καθώς και με οργανισμούς και ιδρύματα που δραστηριοποιούνται στο χώρο της ένταξης των προσφύγων και βεβαίως με την τοπική και περιφερειακή διοίκηση. Πράγματι, η τελευταία διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην ένταξη των προσφύγων με τις δράσεις της στον κοινωνικό τομέα. Οι δε εμπειρίες που έχει σε τοπικό επίπεδο αποτελούν σημαντική πηγή σχεδίων που είναι δυνατό να μεταφερθούν σε άλλα μέρη της ΕΕ.

4.4. Επιπλέον, η Επιτροπή των Περιφερειών προτείνει τις ακόλουθες τροποποιήσεις ή προσθήκες επί του προγράμματος δράσης:

α) Άρθρο 2

Τα πρόσωπα που καλύπτονται από το άρθρο 2 δεν πρέπει να είναι μόνο μεμονωμένα άτομα, αλλά ολόκληρες οικογένειες. Λαμβανομένης υπόψη της ιδιαίτερης κατάστασης των προσφύγων, η διατήρηση της οικογένειας διευκολύνει την ουσιαστική αντιμετώπιση των υφιστάμενων δυσχερειών.

β) Άρθρο 4

Οι προβλεπόμενες δράσεις μοιάζουν να δίνουν προτεραιότητα σε εκτεταμένα, γενικού χαρακτήρα μέτρα. Ωστόσο, η τακτική αυτή, η οποία κατά βάση κρίνεται ορθή, δεν πρέπει να αποκλείει τη θέσπιση πιο περιορισμένων μέτρων σε περιφερειακή κλίμακα, τα οποία μπορούν να επιφέρουν ταχύτερα καλύτερα αποτελέσματα.

Ψηφοφορία επί των σημείων α) και β):

Τα άρθρα 2 και 4 πρέπει να προσαρμοσθούν καταλλήλως.

γ) Άρθρο 7

Επί του παρόντος, η σύσταση συμβουλευτικής επιτροπής φαίνεται να είναι περιττή. Ως βραχυπρόθεσμο μεταβατικό μέτρο, το πρόγραμμα πρέπει να είναι όσο γίνεται πιο απλό. Αυτό δεν αποκλείει τη σύσταση της επιτροπής με τον καθορισμό του τελικού προγράμματος για την περίοδο από το 2001 και μετά.

Ψηφοφορία επί του σημείου γ):

Να διαγραφούν τα άρθρα 7 και 8.

Βρυξέλλες, 18 Νοεμβρίου 1999.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Manfred DΑΜΜΕYER

(1) ΕΕ C 36 της 10.2.1999, σ. 20.