ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ για την επικαιροποίηση του 2004 των γενικών προσανατολισμών των οικονομικών πολιτικών των κρατών μελών και της Κοινότητας (περίοδος 2003-2005) (υποβάλλεται σύμφωνα με το άρθρο 99 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ)

I. ΓΕΝΙΚΟΙ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΙ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ

1. Η ΠΑΡΟΥΣΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΕΞΑΚΟΛΟΥΘΕΙ ΝΑ ΙΣΧΥΕΙ

Στις 26 Ιουνίου 2003, το Συμβούλιο το Συμβούλιο εξέδωσε σύσταση για τους γενικούς προσανατολισμούς των οικονομικών πολιτικών των κρατών μελών και της Κοινότητας για την περίοδο 2003-2005 [1] Αυτοί οι γενικοί προσανατολισμοί των οικονομικών πολιτικών (ΓΠΟΠ) αποτελούν τη μεσοπρόθεσμη στρατηγική οικονομικής πολιτικής της ΕΕ. Οι ΓΠΟΠ εστιάζονται στη συμβολή που μπορούν να έχουν οι οικονομικές πολιτικές για την επίτευξη του στρατηγικού στόχου της Λισσαβόνας. Οι τρεις βασικοί άξονες αυτής της στρατηγικής είναι:

[1] Σύσταση της Επιτροπής της 26ης Ιουνίου 2003 για τους γενικούς προσανατολισμούς των οικονομικών πολιτικών των κρατών μελών και της Κοινότητας (περίοδος 2003-2005), 2003/555/EΚ, που δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα αριθ. L 195/1 της 1ης Αυγούστου 2003.

μακροοικονομικές πολιτικές προσανατολισμένες στην ανάπτυξη και τη σταθερότητα.

οικονομικές μεταρρυθμίσεις για την ενίσχυση του αναπτυξιακού δυναμικού της Ευρώπης. και

ενίσχυση του βιώσιμου χαρακτήρα της ανάπτυξης.

Με βάση τα αποτελέσματα της πρώτης αξιολόγησης της συνέχειας που δόθηκε στους ΓΠΟΠ 2003-05 όπως παρουσιάστηκαν στην έκθεση εφαρμογής [2] και τις κατευθύνσεις από το εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του 2004, η παρούσα σύσταση επικαιροποιεί και συμπληρώνει την υφιστάμενη στρατηγική. Δεν κρίνονται απαραίτητες σημαντικές προσαρμογές των πολιτικών που θα είχαν ως αποτέλεσμα την μεταβολή των γενικών προσανατολισμών. Η παρούσα επικαιροποίηση εστιάζεται στην ενσωμάτωση των δέκα νέων κρατών μελών στο υπάρχον πλαίσιο συντονισμού των οικονομικών πολιτικών.

[2] Ανακοίνωση της Επιτροπής «Πρώτη Έκθεση σχετικά με την εφαρμογή των γενικών προσανατολισμών των οικονομικών πολιτικών για την περίοδο 2003-2005» COM(2004)20 τελικό, εγκρίθηκε στις 21 Ιανουαρίου 2004.

Το μέρος Ι της παρούσας επικαιροποίησης επικεντρώνεται στις παρατηρήσεις για την εφαρμογή των γενικών προσανατολισμών των ΓΠΟΠ 2003-2005 στα νέα κράτη μέλη. Όλοι οι υφιστάμενοι γενικοί προσανατολισμοί εξακολουθούν να ισχύουν και παραμένουν αμετάβλητοι. Εφαρμόζονται σε όλα τα κράτη μέλη και την Κοινότητα. Για να ολοκληρωθεί η υφιστάμενη στρατηγική, στο μέρος ΙΙ παρουσιάζονται συστάσεις ανά χώρα για τα δέκα νέα κράτη μέλη. Επίσης υπάρχουν επικαιροποιήσεις των ανά χώρα παρατηρήσεων για τη Γερμανία, την Ελλάδα, τη Γαλλία, την Ιταλία, τις Κάτω Χώρες, την Πορτογαλία και το Ηνωμένο Βασίλειο έτσι ώστε να καταστεί δυνατή η αναπροσαρμογή της πολιτικής στον τομέα των δημοσιονομικών πολιτικών.

2. ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ

Η οικονομική ανάκαμψη αρχίζει πλέον να εδραιώνεται στην ΕΕ ενισχυόμενη από τη γενική βελτίωση του διεθνούς περιβάλλοντος. Η αύξηση του ΑΕΠ ενισχύθηκε βαθμιαία από την έκδοση των ΓΠΟΠ το θέρος του 2003. οι εξαγωγές ήταν ο κυριότερος μοχλός για την εκκίνηση της ανάκαμψης, και τούτο παρά την ενίσχυση του ευρώ. Επίσης, έχουν δημιουργηθεί οι συνθήκες για τη βελτίωση της εγχώριας ζήτησης: η εμπιστοσύνη των επιχειρήσεων και των καταναλωτών έχει αποκατασταθεί, τα επιτόκια βρίσκονται σε πρωτοφανώς χαμηλά επίπεδα και οι τιμές των μετοχών παρουσιάζουν βελτίωση. Σε αυτό το πλαίσιο, σύμφωνα με τις εαρινές προβλέψεις του 2004, η ανάκαμψη θα συνεχιστεί και ο αναπτυξιακός ρυθμός αναμένεται να φθάσει στο δυνητικό επίπεδό του προς τα τέλη του 2004. Είναι απαραίτητο να παγιωθούν αυτές οι πρώτες ενδείξεις ανάκαμψης της ανάπτυξης. Το Δεκέμβριο του 2003, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επικύρωσε την πρωτοβουλία ανάληψης στοχοθετημένων ενεργειών για τη διευκόλυνση της βιώσιμης ανάπτυξης.

Ο πληθωρισμός αναμένεται να μειωθεί σε ποσοστό χαμηλότερο του 2% κατά τη διάρκεια του 2004 και να σημειώσει περαιτέρω κάμψη το 2005. Ενώ οι αυξήσεις των ελεγχόμενων τιμών και των έμμεσων φόρων θα ασκήσουν αυξητική επίδραση στις τιμές το 2004, η εξουδετέρωση των προσωρινών αποτελεσμάτων που είχαν οι παρελθούσες αυξήσεις σε ορισμένες τιμές τροφίμων, θα έχουν το αντίθετο αποτέλεσμα. Με τον ίδιο τρόπο, η ανατίμηση του ευρώ θα συγκρατήσει τις αυξήσεις των τιμών. Παραδείγματος χάρη, έτσι απορροφήθηκε σε μεγάλο βαθμό η αύξηση της τιμής του πετρελαίου σε δολάρια. Επιπλέον, η μισθολογική συγκράτηση αναμένεται να συνεχιστεί σε μεσοπρόθεσμη βάση και με την κυκλική ανάκαμψη της παραγωγικότητας της εργασίας, η αύξηση του ονομαστικού κόστους εργασίας ανά μονάδα προϊόντος μπορεί να σημειώσει αισθητή πτώση, συμβάλλοντας έτσι στη σταθερότητα των τιμών.

Η κατάσταση στην αγορά εργασίας απηχεί συνήθως τις οικονομικές εξελίξεις με κάποια χρονική στέρηση. Μετά τη στασιμότητα του 2003, η απασχόληση αναμένεται να βελτιωθεί χάρη στην αντιστροφή των τάσεων της οικονομίας και την ανάκαμψη της συνολικής οικονομικής δραστηριότητας, που παρατηρήθηκαν κατά το δεύτερο ήμισυ του προηγούμενου έτους. Ωστόσο, λαμβάνοντας υπόψη το σταδιακό χαρακτήρα της ανάκαμψης, η απασχόληση αναμένεται να σημειώσει περιορισμένη μόνο αύξηση κατά το έτος αυτό και να παρουσιάσει μεγαλύτερη βελτίωση το επόμενο έτος.

Συνολικά, οι οικονομικές εξελίξεις είναι σύμφωνες με τις προσδοκίες που υπήρχαν κατά την υιοθέτηση της μεσοπρόθεσμης στρατηγικής οικονομικής πολιτικής: η οικονομία παρουσιάζει ανάκαμψη, αν και με συγκρατημένο ρυθμό, και οι προοπτικές για το 2004-05 δεν φαίνεται να υποδηλώνουν μακροοικονομικές ανισορροπίες που θα απαιτούσαν μεταβολή της πολιτικής. Συγχρόνως, οι προβλέψεις δείχνουν ότι η ικανότητα προσαρμογής της οικονομίας της ΕΕ εξακολουθεί να είναι αργή και ότι το επίπεδο της δυνητικής ανάπτυξης είναι χαμηλό. Συνεπώς, έχει καθοριστική σημασία να αξιοποιηθεί πλήρως η βελτίωση των οικονομικών συνθηκών έτσι ώστε να επιτευχθεί αποφασιστική πρόοδος για την κάλυψη των «ελλειμμάτων υλοποίησης», όσον αφορά την απόκλιση μεταξύ των προβλεπόμενων μέτρων διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και εκείνων που τελικά εφαρμόστηκαν. Η παρούσα ανάκαμψη της οικονομικής δραστηριότητας θα μπορούσε να ενισχυθεί περαιτέρω με υγιείς μακροοικονομικές πολιτικές και την αποφασιστική εφαρμογή όλων των οικονομικών μεταρρυθμίσεων που ευνοούν την ανάπτυξη οι οποίες παρουσιάστηκαν στους ΓΠΟΠ του 2003-05.

3. ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΔΕΚΑ ΝΕΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ ΣΤΟΥΣ ΓΠΟΠ ΤΟΥ 2003-05

Η προσχώρηση της Κύπρου, της Τσεχικής Δημοκρατίας, της Εσθονίας, της Ουγγαρίας, της Λετονίας, της Λιθουανίας, της Μάλτας, της Πολωνίας, της Σλοβακίας και της Σλοβενίας την 1η Μαΐου 2004 θα αποτελέσει σταθμό στην ιστορία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η διεύρυνση θα συμβάλει στην επίτευξη ενός νέου οικονομικού δυναμισμού με αμοιβαία ενισχυτικά αποτελέσματα. Το αναπτυξιακό δυναμικό των νέων κρατών μελών εκτιμάται σε περίπου 4% ετησίως, ποσοστό που αντανακλά μεταξύ άλλων τη σταθερή πρόοδο που σημείωσαν τα τελευταία έτη στον τομέα των διαρθρωτικών και θεσμικών μεταρρυθμίσεων. Η εσωτερική αγορά θα επεκταθεί σε 455 εκατομμύρια πολίτες. Παρά την πρόσφατη πρόοδο, πρέπει να αναγνωρισθεί ότι το σημείο εκκίνησης των νέων κρατών μελών είναι διαφορετικό και ότι αρχικά θα αντιπροσωπεύουν μόλις 5% του ΑΕΠ της Ένωσης. Με επίπεδα εισοδημάτων που αντιστοιχούν σε επίπεδο χαμηλότερο από το ήμισυ του μέσου επιπέδου εκείνων της ΕΕ-15 (βλ. διάγραμμα 1), οι κυριότερες προκλήσεις για τις νέες χώρες που προσχωρούν στην Ένωση είναι να εξασφαλίσουν πραγματική σύγκλιση σε μακροπρόθεσμη βάση, επιτυγχάνοντας ταυτόχρονα ονομαστική σύγκλιση σε βραχυπρόθεσμη έως μεσοπρόθεσμη βάση.

Διάγραμμα 1: ΑΕΠ κατά κεφαλή 2003 (EΕ-15=100)

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Πηγή: Υπηρεσίες της Επιτροπής (Eurostat, Διαρθρωτικοί δείκτες).

Οι διαρθρωτικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα νέα κράτη μέλη δεν διαφέρουν ριζικά από εκείνες των σημερινών κρατών μελών, παρόλο που ορισμένες από τις προκλήσεις αυτές είναι πολύ απαιτητικότερες [3] Συνεπώς, η υφιστάμενη στρατηγική οικονομικής πολιτικής εξακολουθεί να είναι σε γενικές γραμμές κατάλληλη και για τα νέα κράτη μέλη. Η κλίμακα των προκλήσεων που αντιμετωπίζονται από τις χώρες αυτές καθιστά επιτακτική την ανάγκη εξεύρεσης μιας κατάλληλης ισορροπίας μεταξύ των διαφόρων απαιτήσεων των πολιτικών. Π.χ, λαμβάνοντας υπόψη ότι δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί η διαρθρωτική μετάβαση σε μια σύγχρονη οικονομία της αγοράς προσανατολισμένη στις υπηρεσίες, οι περισσότερες υποψήφιες χώρες πρέπει να υιοθετήσουν πολιτικές που ευνοούν την πραγματική σύγκλιση. Η ΕΕ θα συμβάλει σημαντικά στην επίτευξη πραγματικής σύγκλισης με τη διενέργεια επενδύσεων σε περιφέρειες που παρουσιάζουν αναπτυξιακή υστέρηση μέσω του ταμείου συνοχής και των διαρθρωτικών ταμείων καθώς και της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων. Ωστόσο, οι εθνικοί προϋπολογισμοί πρέπει επίσης να προβλέψουν σημαντικά χρηματοδοτικά κονδύλια που συνδέονται με την ανάγκη αναβάθμισης του φυσικού και ανθρώπινου κεφαλαίου, και οι φορολογικές αρχές πρέπει να αντεπεξέλθουν στις σημαντικές πιέσεις που θα ασκηθούν σε επίπεδο δαπανών λόγω της ολοκλήρωσης των μεταρρυθμίσεων για τη μετάβαση στην οικονομία της αγοράς, εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα τη δημοσιονομική ακεραιότητα. Συγχρόνως και ενόψει ενός αρχικού μέσου ελλείμματος του προϋπολογισμού περίπου 6% του ΑΕΠ, έχει καθοριστική σημασία να εξασφαλισθεί η απαραίτητη εξυγίανση των δημοσίων οικονομικών έτσι ώστε καταστεί δυνατή η στήριξη της μακροοικονομικής σταθερότητας.

[3] Eυρωπαϊκή οικονομία, έκτακτο έγγραφο αριθ. 4 «Οι κυριότερες διαρθρωτικές προκλήσεις για τις υποψήφιες για προσχώρηση χώρες: η ενσωμάτωση των υποψηφίων χωρών στις διαδικασίες συντονισμού οικονομικής πολιτικής της Κοινότητας» από την επιτροπή οικονομικής πολιτικής, Ιούλιος 2003.

Στα τμήματα που ακολουθούν γίνεται μια επισκόπηση της υφιστάμενης στρατηγικής οικονομικής πολιτικής και υπογραμμίζονται οι γενικοί εκείνοι προσανατολισμοί ή οι τομείς της πολιτικής όταν οι ειδικές συνθήκες που επικρατούν στα περισσότερα νέα κράτη μέλη είναι τέτοιες ώστε να απαιτείται μια μεγαλύτερη περίοδος προσαρμογής. Θα πρέπει να τονισθεί ότι υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των διαφόρων νέων κρατών μελών. Λαμβάνοντας δεόντως υπόψη τις διαφορές στις οικονομικές επιδόσεις τους, στις προοπτικές, στις δομές και στους θεσμούς τους, στο τμήμα ΙΙ της παρούσας επικαιροποίησης παρουσιάζονται οι ανά χώρα συστάσεις για κάθε κράτος που προσχωρεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

3.1 Μακροοικονομικές πολιτικές προσανατολισμένες στην ανάπτυξη και τη σταθερότητα

Οι υγιείς μακροοικονομικές πολιτικές διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο για τη στήριξη της ανάπτυξης και της απασχόλησης και τη διατήρηση της σταθερότητας των τιμών. Τα νέα κράτη μέλη θα πρέπει, όπως και τα παλαιά, να έχουν ως στόχο την επίτευξη μιας ισόρροπης ανάπτυξης που επιτρέπει την πλήρη αξιοποίηση του αναπτυξιακού δυναμικού τους. Επιπλέον, όσον αφορά τις περισσότερες προσχωρούσες χώρες, οι μακροοικονομικές πολιτικές θα πρέπει επίσης να είναι σε θέση να στηρίξουν την ολοκλήρωση της διαρθρωτικής μετάβασης προς μια οικονομία περισσότερο προσανατολισμένη στις υπηρεσίες.

Tα νέα κράτη μέλη πρέπει να επιδιώξουν μια ισχυρότερη συνέργια μεταξύ των απαραίτητων διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και των μακροοικονομικών πολιτικών που στηρίζουν τη σταθερότητα. Τα συναλλαγματικά καθεστώτα συνιστούν σημαντικό τμήμα του συνολικού πλαισίου της οικονομικής και νομισματικής πολιτικής και θα πρέπει να είναι προσανατολισμένα προς την επίτευξη πραγματικής και διατηρήσιμης ονομαστικής σύγκλισης. Η συμμετοχή στον ΜΣΙ-II, σε κάποιο στάδιο μετά την προσχώρηση, αναμένεται να στηρίξει τις προσπάθειες αυτές. Μια αξιόπιστη νομισματική πολιτική θα επιτρέψει την περαιτέρω μείωση των μακροπρόθεσμων επιτοκίων που ευνοούν τόσο το τόσο απαραίτητο υψηλό επίπεδο επενδύσεων όσο και τη δημοσιονομική εξυγίανση.

Όσον αφορά την ανάγκη «επίτευξης ή διατήρησης υγιών δημοσιονομικών θέσεων», θα πρέπει να βρεθεί ένα κατάλληλο χρονοδιάγραμμα που θα σέβεται τόσο το ρυθμό της απαραίτητης δημοσιονομικής εξυγίανσης και όσο και τις ανάγκες μιας κατάλληλης δημοσιονομικής στρατηγικής που στηρίζει τη μετάβαση. Η δημοσιονομική εποπτεία όσον αφορά τα νέα κράτη μέλη θα αρχίσει με την εξέταση των επί μέρους προγραμμάτων σύγκλισης. Ιδιαίτερη προσοχή θα δοθεί στις ιδιαίτερες συνθήκες που επικρατούν σε κάθε χώρα, και ιδίως: τις αρχικές δημοσιονομικές θέσεις, τη συνεχιζόμενη διαρθρωτική μετάβαση των οικονομιών και τους πιθανούς κινδύνους που απορρέουν από τις ανισορροπίες του λογαριασμού τρεχουσών συναλλαγών τη μεγάλη αύξηση των πιστώσεων. Θα ήταν σκόπιμο, από οικονομική άποψη, να προβλεφθεί μια πολυετής περίοδος προσαρμογής σε ορισμένες περιπτώσεις, όταν πρέπει να διορθωθεί έλλειμμα υψηλότερο του 3%. Αυτό θα επέτρεπε στα νέα κράτη μέλη να εξυγιάνουν τα δημόσια οικονομικά τους κατά τρόπο διατηρήσιμο, ολοκληρώνοντας συγχρόνως την αναδιάρθρωση της οικονομίας τους. Εν γένει, η αποδοτικότητα της δημόσιας δαπάνης μπορεί να βελτιωθεί αισθητά, μεταξύ άλλων με τον αναπροσανατολισμό των δημοσίων δαπανών προς αποτελεσματικές από άποψη κόστους επενδύσεις σε φυσικό και ανθρώπινο κεφάλαιο που ευνοούν την ανάπτυξη καθώς και σε επενδύσεις σε έρευνα και καινοτομία. Επιπλέον, η διεύρυνση των φορολογικών βάσεων που προβλέπονται για την εργασία και η βελτίωση της είσπραξης φόρων έτσι ώστε να εξασφαλιστούν τα απαραίτητα έσοδα, θα διευκολύνουν τη μείωση των φορολογικών αυτών συντελεστών (συμπεριλαμβανομένων των υψηλών συντελεστών της εισφορών κοινωνικής ασφάλισης).

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Tο έλλειμμα του λογαριασμού τρεχουσών συναλλαγών έφθασε σε περίπου 3 3/4% του ΑΕΠ κατά μέσο όρο το 2003 στα νέα κράτη, πράγμα που αντανακλά τόσο τις προσπάθειες που καταβάλλονται για την κάλυψη της απόστασης όσο και τις σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ της εγχώριας αποταμίευσης-επένδυσης. Μια σημαντική πρόκληση μακροοικονομικής πολιτικής για ορισμένα από τα νέα κράτη μέλη είναι συνεπώς η διατήρηση των σχετικά υψηλών ελλειμμάτων στο λογαριασμό τρεχουσών συναλλαγών εντός των ορίων που θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν υγιή εξωτερική χρηματοδότηση. Από την άποψη αυτή, η τήρηση των δημοσιονομικών περιορισμών και η ανάγκη αποφυγής προκυκλικών πολιτικών έχουν καθοριστική σημασία για τη μείωση των ελλειμμάτων των λογαριασμών τρεχουσών συναλλαγών, δεδομένου ότι η χρηματοδότησή τους θα καταστεί δυσχερέστερη όταν ολοκληρωθεί η διαδικασία ιδιωτικοποίησης.

Ένα σταθερό μακροοικονομικό περιβάλλον απαιτεί ονομαστικές αυξήσεις μισθών που είναι συνεπείς τόσο με την σταθερότητα των τιμών όσο και με την βελτίωση της παραγωγικότητας. Όσον αφορά τη διαμόρφωση των μισθών, είναι σημαντικό τα νέα κράτη μέλη να στηρίξουν την αναδιάρθρωση της οικονομίας κατά τέτοιο τρόπο ώστε οι μισθοί να μπορούν να αντανακλούν καλύτερα τις διαφορές μεταξύ των συνθηκών των τοπικών αγορών εργασίας, των επιχειρήσεων, των τομέων, των περιφερειών και των διαφόρων δραστηριοτήτων. Εκτός τούτου, η εξέλιξη των πραγματικών μισθών πρέπει να ενισχύει την εξωτερική ανταγωνιστικότητα των νέων κρατών μελών λαμβάνοντας υπόψη την ανάγκη προσέλκυσης άμεσων ξένων επενδύσεων.

3.2 Οικονομικές μεταρρυθμίσεις για την ενίσχυση του αναπτυξιακού δυναμικού της Ευρώπης

Η κάλυψη της απόστασης όσον αφορά τα επίπεδα των εισοδημάτων είναι μια μακροχρόνια διαδικασία. Θα έχει αποφασιστική σημασία η μείωση τόσο της απόκλισης στα ποσοστά απασχόλησης όσο και στα επίπεδα παραγωγικότητας μεταξύ των νέων κρατών μελών και της ΕΕ-15. Οι σημερινοί προσανατολισμοί που αποσκοπούν σε «περισσότερες και καλύτερες θέσεις απασχόλησης» και στην «αύξηση της παραγωγικότητας και του δυναμισμού των επιχειρήσεων» εφαρμόζονται καλύτερα με συνολικό και συντονισμένο τρόπο.

Η ρόλος που μπορούν να διαδραματίσουν οι πολιτικές απασχόλησης διαγράφεται στους παρόντες προσανατολισμούς που επικεντρώνονται στην ανάγκη «να καταστεί η εργασία οικονομικώς συμφέρουσα» και στις προσπάθειες επανένταξης στην αγορά εργασίας, και ιδίως για τους ανειδίκευτους ή εκείνους που διαμένουν σε φτωχότερες περιφέρειες. Η κατάσταση της αγοράς εργασίας είναι αισθητά χειρότερη στα νέα κράτη μέλη: τα ποσοστά απασχόλησης είτε παραμένουν στάσιμα είτε ακολουθούν πτωτική πορεία, τα ποσοστά ανεργίας είναι υψηλά (επίσης τείνουν να έχουν μακροπρόθεσμο χαρακτήρα και επικεντρώνονται στους νέους), ενώ υπάρχει μεγάλος αριθμός ανενεργών ατόμων και πολυάριθμοι ανεπίσημοι τομείς. Συνεπώς, έχει καθοριστική σημασία οι προσπάθειες των πολιτικών να επικεντρωθούν σε ένα μικρό αριθμό τομέων προτεραιότητας που είναι πιθανό να έχουν τα σημαντικότερα αποτελέσματα στις επιδόσεις της αγοράς εργασίας: μέριμνα έτσι ώστε η εξέλιξη των πραγματικών μισθών να αντανακλά την αύξηση της παραγωγικότητας, βελτίωση των οικονομικών κινήτρων για την ανάληψη εργασίας με την μεταρρύθμιση των συστημάτων φορολογίας/παροχών, βελτίωση του σχηματισμού ανθρώπινου κεφαλαίου, μεταξύ άλλων με διατάξεις που διευκολύνουν την δια βίου μάθηση, και υιοθέτηση των κατάλληλων μεταρρυθμίσεων των κανόνων της αγοράς εργασίας. Οι πολιτικές απασχόλησης πρέπει να στηρίζουν τη διαρκή διαδικασία μεγάλων διαρθρωτικών αλλαγών στην τομεακή και περιφερειακή σύνθεση της απασχόλησης.

Διάγραμμα 2 : Επίπεδα απασχόλησης και παραγωγικότητας στα κράτη μέλη της ΕΕ και στα νέα κράτη μέλη (2002)

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

// Πηγή: Υπηρεσίες της Επιτροπής (Eurostat, Διαρθρωτικοί δείκτες).

Είναι απαραίτητο τα νέα κράτη μέλη να αυξήσουν τόσο τα ποσοστά απασχόλησης όσο και να βελτιώσουν ταυτόχρονα το ρυθμό αύξησης της παραγωγικότητας (βλ. διάγραμμα 2). Η συνέχιση της αναδιάρθρωσης των οικονομιών τους έχει καθοριστική σημασία για τη βελτίωση του εν γένει χαμηλού επιπέδου της παραγωγικότητας. Η μετάβαση από δραστηριότητες που είχαν ειδικευτεί σε τομείς χαμηλής προστιθέμενης αξίας ή/και χαμηλού εργασιακού κόστους προς τομείς υψηλότερης προστιθέμενης αξίας θα πρέπει να λάβει υπόψη τα υφιστάμενα συγκριτικά πλεονεκτήματα. Η μεγαλύτερη οικονομική ένταξη στην εσωτερική αγορά και τα συνοδευτικά μέτρα για την τόνωση του ανταγωνισμού της οικονομίας αναμένεται να επιταχύνουν τη διαδικασία αναδιάρθρωσης στα νέα κράτη μέλη. Η τόνωση του ανταγωνισμού απαιτεί την επίτευξη ταχύτερης προόδου στον τομέα της ιδιωτικοποίησης, μικρότερη χρήση ελεγχόμενων τιμών, μείωση των ρυθμιστικών επιβαρύνσεων που επιβάλλονται στις επιχειρήσεις και μεγαλύτερη στήριξη της επιχειρηματικότητας. Σε αυτό το πλαίσιο, πρέπει να ενισχυθεί η ικανότητα των κεντρικών και τοπικών αρχών για την επιβολή της νομοθεσίας, και ιδίως όσον αφορά τους νομικούς κανόνες για την είσοδο και την έξοδο των εταιρειών από την αγορά.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Η αύξηση της παραγωγικότητας θα σημειώσει περαιτέρω πρόοδο με τη μετάβαση των νέων κρατών μελών στην οικονομία της γνώσης, που βρίσκεται στο επίκεντρο της στρατηγικής της Λισσαβόνας και της ΕΕ. Επίσης, η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για την ανάπτυξη υπογραμμίζει τη σημασία των επενδύσεων σε δίκτυα και στην καινοτομία ως μέτρων καθοριστικής σημασίας για την τόνωση της ανάπτυξης, την καλύτερη ενσωμάτωση της διευρυμένης Ευρώπης και τη βελτίωση της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας. Για τα νέα κράτη μέλη η μετάδοση της Ε&Α και η μεταφορά της τεχνολογίας είναι εξίσου σημαντικές με τις επενδύσεις σε Ε &Α, δεδομένου ότι αποτελούν μέσα για την επιτάχυνση της μετάβασης προς δραστηριότητες υψηλότερης προστιθέμενης αξίας. Η διατήρηση ενός υψηλού επιπέδου άμεσων ξένων επενδύσεων έχει καθοριστική σημασία στην προσπάθεια αυτή, όπως και η μεγαλύτερη ικανότητα ανταπόκρισης του συστήματος εκπαίδευσης και κατάρτισης στις μεταβαλλόμενες ανάγκες της αγοράς εργασίας [4]. Η μεταρρύθμιση των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης θα συμβάλει επίσης στην ενθάρρυνση της μετάβασης σε περισσότερο καινοτόμες δραστηριότητες εντάσεως γνώσης, όπως και οι επενδύσεις σε περιβαλλοντικές τεχνολογίες.

[4] Ενδιάμεση κοινή έκθεση του Συμβουλίου και της Επιτροπής «Εκπαίδευση και κατάρτιση 2010», που εγκρίθηκε στις 26 Φεβρουαρίου 2004.

Σημαντικό ρόλο στην κατανομή και τη διοχέτευση της αποταμίευσης σε παραγωγικές επενδύσεις και στην οικοδόμηση της εμπιστοσύνης του επενδυτή διαδραματίζουν οι ανεπτυγμένες κεφαλαιαγορές που χαρακτηρίζονται από εύρυθμη λειτουργία. Ενώ οι κεφαλαιαγορές αναπτύχθηκαν στα νέα κράτη μέλη από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 (τόσο από άποψη μεγέθους όσο και αξίας), η ανάπτυξή τους εξακολουθεί εν γένει να παρουσιάζει υστέρηση σε σχέση με τα περισσότερα από τα σημερινά κράτη μέλη (με εξαίρεση την Κύπρο και τη Μάλτα). Η ταχεία ένταξη στην ενιαία αγορά χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών με την άμεση ενσωμάτωση και εφαρμογή όλου του κοινοτικού κεκτημένου στον τομέα αυτό, θα αποτελέσει καθοριστικό παράγοντα για τη στήριξη της ανάπτυξης ενός υγιούς και σωστά κεφαλαιοποιημένου χρηματοπιστωτικού τομέα και για τη διατήρηση ισότιμων όρων λειτουργίας για τα πιστωτικά ιδρύματα στη διευρυμένη ΕΕ. Επιπλέον, οι κεφαλαιαγορές των περισσότερων νέων κρατών μελών χαρακτηρίζονται από υψηλό βαθμό τραπεζικής διαμεσολάβησης (συχνά άνω του 80% του συνόλου των χρηματοπιστωτικού τομέα στην κεντρική Ευρώπη και στις χώρες της Βαλτικής) και εκτεταμένη ξένη ιδιοκτησία τραπεζών (με εξαίρεση την Κύπρο και τη Σλοβενία), ενώ σε ορισμένες άλλες παρατηρείται επίσης ταχεία ανάπτυξη άλλων χρηματοπιστωτικών ενδιάμεσων, όπως τα συνταξιοδοτικά ταμεία (π.χ. Πολωνία). Σε αυτό το πλαίσιο, θα είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τα νέα κράτη μέλη να ενισχύσουν ακόμη περισσότερο τους κανόνες χρηματοπιστωτικής εποπτείας και να βελτιώσουν τη διασυνοριακή συνεργασία στον τομέα της χρηματοπιστωτικής εποπτείας και της διαχείρισης των οικονομικών κρίσεων.

3.3 Ενίσχυση του βιώσιμου χαρακτήρα της ανάπτυξης

Οι ΓΠΟΠ δίνουν ιδιαίτερο βάρος στην εξασφάλιση του βιώσιμου χαρακτήρα της ανάπτυξης στην ΕΕ με την ενσωμάτωση της οικονομικής, κοινωνικής και περιβαλλοντικής βιωσιμότητας στη στρατηγική οικονομικής πολιτικής.

Η γήρανση του πληθυσμού θα συνεπάγεται παρόμοιες προκλήσεις για την οικονομική βιωσιμότητα στα νέα κράτη μέλη όπως και για την ΕΕ-15. Ενώ οι θέσεις εκκίνησης είναι εν γένει καλύτερες (με χαμηλότερα επίπεδα χρέους στις περισσότερες περιπτώσεις), οι δημογραφικές προοπτικές είναι πιθανόν να έχουν μεγαλύτερες οικονομικές (και κοινωνικές) συνέπειες.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Συνολικά, οι υγιείς οικονομικές πολιτικές συμβάλλουν σημαντικά στην κοινωνική βιωσιμότητα, δεδομένου ότι οι θέσεις απασχόλησης διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο για την αποφυγή της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού. Στα νέα κράτη μέλη, πρέπει να δοθεί ακόμη μεγαλύτερη έμφαση στον εκσυγχρονισμό των συστημάτων κοινωνικής προστασίας και τη βελτίωση των επαγγελματικών προσόντων του εργατικού δυναμικού έτσι ώστε να αυξηθούν τα ποσοστά συμμετοχής στην απασχόληση και να βελτιωθεί η κινητικότητα. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στα χαμηλά ποσοστά απασχόλησης τόσο για τους νέους όσο και για τους εργαζόμενους μεγαλύτερης ηλικίας. Οι έντονες περιφερειακές ανισότητες πρέπει να αντιμετωπισθούν, ιδίως με την εξασφάλιση αποδοτικών επενδύσεων και την κατάλληλη διαφοροποίηση των μισθών (έτσι ώστε να αντανακλούν τις διαφορές στην παραγωγικότητα). Επίσης, πρέπει να βελτιωθεί το επιχειρηματικό περιβάλλον με μέτρα για την τόνωση του δυναμικού της δημόσιας διοίκησης. Αυτό θα συμβάλει επίσης στην αποτελεσματικότερη χρησιμοποίηση του ταμείου συνοχής και των διαρθρωτικών ταμείων της ΕΕ.

Οι σημαντικές επενδύσεις στον τομέα της ενέργειας και της υποδομής μεταφορών που είναι απαραίτητες στα περισσότερα νέα κράτη μέλη αποσκοπούν στη μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων της χρησιμοποίησης ενέργειας και των μεταφορικών μέσων και στη βελτίωση της ενεργειακής αποτελεσματικότητας. Οι επενδύσεις αυτές θα έχουν καθοριστική σημασία δεδομένου ότι η ενεργειακή ένταση των χωρών αυτών υπερβαίνει εκείνη των σημερινών κρατών μελών κατά 4 σχεδόν φορές (βλ. πίνακα 3), παρά τις βελτιώσεις που έφθασαν μέχρι και 6% ετησίως κατά την τελευταία δεκαετία. Ειδικότερα, θα έχει ιδιαίτερη σημασία να ληφθεί πλήρως υπόψη το κόστος των περιβαλλοντικών ζημιών στις επενδυτικές αποφάσεις, μεταξύ άλλων με τη μείωση των ενεργειακών επιδοτήσεων, και να θεσπιστούν κατάλληλοι φόροι και τέλη, π.χ. για την κατανάλωση ενέργειας ή/και τη χρησιμοποίηση των μεταφορικών μέσων.

II. ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΝΑ ΧΩΡΑ

Το μέρος ΙΙ περιλαμβάνει επικαιροποιήσεις των ανά χώρα παρατηρήσεων για τη Γερμανία, την Ελλάδα, τη Γαλλία, την Ιταλία, τις Κάτω Χώρες, την Πορτογαλία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Επίσης παρουσιάζονται παρατηρήσεις ανά χώρα για τα δέκα νέα κράτη μέλη.

Το Συμβούλιο εξέδωσε στις 26 Ιουνίου 2003 τους γενικούς προσανατολισμούς των οικονομικών πολιτικών για την περίοδο 2003-05 για τα σημερινά κράτη μέλη. Οι συστάσεις για τις επιμέρους χώρες των προσανατολισμών αυτών εξακολουθούν εν γένει να ισχύουν, παρόλο που ορισμένες από αυτές πρέπει να επικαιροποιηθούν προκειμένου να καταστούν δυνατές οι αναγκαίες προσαρμογές της πολιτικής στον τομέα των δημοσιονομικών πολιτικών.

Έχει σημασία να σημειωθεί ότι, ακόμη και όταν έχουν ληφθεί μέτρα για τη μερική ή πλήρη συμμόρφωση με μια συγκεκριμένη σύσταση, η σύσταση αυτή δεν επικαιροποιείται μέχρις ότου καταστεί δυνατή η πλήρης αξιολόγηση των αποτελεσμάτων των εν λόγω μέτρων. Ο ρυθμός και η φύση της προόδου στην υλοποίηση των διαφόρων προσανατολισμών εξετάζεται στις ετήσιες εκθέσεις εφαρμογής.

1. Βέλγιο

Δεν γίνεται επικαιροποίηση.

2. Δανία

Δεν γίνεται επικαιροποίηση

3. Γερμανία

Μια από τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Γερμανία είναι «να μειώσει με ταχύ ρυθμό το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης σε ποσοστό χαμηλότερο του 3% του ΑΕΠ και να διατηρήσει τα δημόσια οικονομικά σε μια σταθερή πορεία εξυγίανσης». Για την επίτευξη των στόχων αυτών, στους γενικούς προσανατολισμούς των οικονομικών πολιτικών του 2003, είχαν απευθυνθεί οι εξής συστάσεις στη Γερμανία:

(1) να εξασφαλίσει την αυστηρή εκτέλεση του προϋπολογισμού και να εφαρμόσει τα εξαγγελθέντα ή αντισταθμιστικά μέτρα για το 2003 που ισοδυναμούν με 1% του ΑΕΠ και να θέσει τέρμα στην παρούσα κατάσταση υπερβολικού ελλείμματος μέχρι το 2004 το αργότερο (σύσταση 6). και

(2) να μειώσει το κυκλικά προσαρμοσμένο έλλειμμα τουλάχιστον κατά μια εκατοστιαία μονάδα του ΑΕΠ από τα τέλη του 2003 μέχρι το 2005 (σύσταση 7).

Οι δύο αυτές συστάσεις ήταν παρόμοιες με εκείνες που απευθύνθηκαν από το Συμβούλιο στη Γερμανία στις 21 Ιανουαρίου 2003 σύμφωνα με το άρθρο 104 παράγραφος 7 της συνθήκης. Στις 18 Νοεμβρίου 2003, η Επιτροπή εξέδωσε δύο συστάσεις με βάση το άρθρο 104 παράγραφος 8 και το άρθρο 104 παράγραφος 9 αντίστοιχα με τις οποίες καλούσε το Συμβούλιο να αποφασίσει 1)ότι τα μέτρα που είχαν ληφθεί από τη Γερμανία είχαν αποδειχθεί ανεπαρκή για τη διόρθωση της κατάστασης υπερβολικού ελλείμματος και 2) να ζητήσει από τη Γερμανία να λάβει τα αναγκαία μέτρα έτσι ώστε το δημόσιο έλλειμμα να μειωθεί σε ποσοστό χαμηλότερο του 3% του ΑΕΠ έως το 2005 το αργότερο. Στις 25 Νοεμβρίου 2003, το Συμβούλιο δεν ενέκρινε τις δύο συστάσεις της Επιτροπής, αλλά διατύπωσε μια σειρά συμπερασμάτων λαμβάνοντας μεταξύ άλλων υπόψη τις δεσμεύσεις που αναλήφθηκαν από τη Γερμανία να επιτύχει μείωση του κυκλικά προσαρμοσμένου ελλείμματος κατά 0,6% του ΑΕΠ το 2004 και κατά τουλάχιστον 0,5% του ΑΕΠ το 2005, έτσι ώστε να εξασφαλισθεί ότι το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης θα μειωθεί σε ποσοστό χαμηλότερο του 3% του ΑΕΠ το 2005. [Στη γνώμη του σχετικά με την επικαιροποίηση του 2003 του προγράμματος σταθερότητας της Γερμανίας [5], το Συμβούλιο επιβεβαίωσε τα συμπεράσματα αυτά].

[5] ΕΕ C 68, 18.03.2004

Με βάση τις εξελίξεις αυτές και έχοντας υπόψη ότι ο δημοσιονομικός προγραμματισμός για τα έτη μετά το 2005 διαμορφώνεται σε σημαντικό βαθμό εντός της περιόδου που καλύπτεται από τους ΓΠΟΠ (μεταξύ άλλων στα πολυετή προγράμματα σταθερότητας), οι συστάσεις 6 και 7 αντικαθίστανται από τις εξής:

«6. να επιτύχει ετήσια μείωση του κυκλικά προσαρμοσμένου ελλείμματος κατά 0,6% του ΑΕΠ το 2004 και κατά τουλάχιστον 0,5% του ΑΕΠ το 2005 έτσι ώστε να εξασφαλισθεί ότι το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης θα μειωθεί σε ποσοστό χαμηλότερο του 3% του ΑΕΠ το 2005 (ΓΠ 1).

7. σε περίπτωση που η ανάκαμψη της οικονομικής δραστηριότητας είναι ισχυρότερη από αυτή που αναμένεται επί του παρόντος, να διατεθούν τα υψηλότερα από τα αναμενόμενα έσοδα για τη μείωση του ελλείμματος και να επιταχυνθεί η μείωση του κυκλικά προσαρμοσμένου ελλείμματος.

7β. να εξασφαλίσει ότι η δημοσιονομική εξυγίανση θα συνεχιστεί και τα έτη μετά το 2005, ιδίως μέσω της σταθερής μείωσης του κυκλικά προσαρμοσμένου δημοσιονομικού ελλείμματος κατά τουλάχιστον 0,5% του ΑΕΠ ετησίως ή και περισσότερο εφόσον είναι απαραίτητο έτσι ώστε να επιτευχθεί σχεδόν ισοσκελισμένος ή πλεονασματικός προϋπολογισμός σε μεσοπρόθεσμη βάση και να αποκατασταθεί η πτωτική πορεία του δείκτη του χρέους (ΓΠ 1).»

4. Eλλάδα

Μια από τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ελλάδα είναι «η διασφάλιση της μακροπρόθεσμης διατηρησιμότητας των δημοσίων οικονομικών για την αντιμετώπιση της γήρανσης του πληθυσμού, λαμβανομένου ιδίως υπόψη του υψηλού δείκτη δημοσίου χρέους.» Για την επίτευξη των στόχων αυτών, στους γενικούς προσανατολισμούς των οικονομικών πολιτικών του 2003, είχαν απευθυνθεί μεταξύ άλλων οι εξής συστάσεις στην Ελλάδα:

να διασφαλίσει την πραγματική συγκράτηση των πρωτογενών τρεχουσών δημοσίων δαπανών μέσω της αποφασιστικής επίλυσης του προβλήματος που θέτουν οι ανελαστικές δαπάνες, π.χ. οι δαπάνες για μισθούς (σύσταση 2).

Σύμφωνα με τα δημοσιονομικά στοιχεία για το 2003, όπως κοινοποιήθηκαν από τις ελληνικές αρχές χωρίς να έχουν ακόμη εγκριθεί από την Eurostat, το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης διατηρήθηκε σε ποσοστό μόλις χαμηλότερο από την τιμή αναφοράς του 3% του ΑΕΠ. Αυτό αντιπροσωπεύει σημαντική διεύρυνση του ελλείμματος σε σύγκριση με το 2002, παρά το θετικό κενό παραγωγής, και αντανακλά τον προκυκλικό επεκτατικό χαρακτήρα των δημοσιονομικών

πολιτικών της Ελλάδας. Για το 2004, υπάρχει ορατός κίνδυνος το έλλειμμα να υπερβεί την τιμή αναφοράς. Η Ελλάδα απομακρύνεται περισσότερο από το στόχο επίτευξης σχεδόν ισοσκελισμένου ή πλεονασματικού προϋπολογισμού.

Λαμβάνοντας υπόψη τις εξελίξεις αυτές, η σύσταση 2 αντικαθίσταται από την εξής:

«2. να λάβει κατάλληλα μέτρα για την αποφυγή εμφάνισης υπερβολικού ελλείμματος. να προχωρήσει προς την επίτευξη σε μεσοπρόθεσμη βάση σχεδόν ισοσκελισμένου ή πλεονασματικού προϋπολογισμού, εξασφαλίζοντας βελτίωση του κυκλικά προσαρμοσμένου δημοσιονομικού αποτελέσματος κατά τουλάχιστον 0,5% του ΑΕΠ ετησίως, ιδίως μέσω του αποτελεσματικού ελέγχου των πρωτογενών τρεχουσών δημοσίων δαπανών (ΓΠ 1).»

5. Ισπανία

Δεν γίνεται επικαιροποίηση

6. Γαλλία

Μια από τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Γαλλία είναι «η ταχεία μείωση του ελλείμματος της γενικής κυβέρνησης σε επίπεδο χαμηλότερο του 3% του ΑΕΠ και η διατήρηση των δημοσίων οικονομικών σε μια σταθερή πορεία εξυγίανσης». Για την επίτευξη των στόχων αυτών, στους γενικούς προσανατολισμούς των οικονομικών πολιτικών του 2003, είχαν απευθυνθεί οι εξής συστάσεις στη Γαλλία:

(3) να επιτύχει μια αισθητά μεγαλύτερη βελτίωση του κυκλικά προσαρμοσμένου ελλείμματος το 2003 από εκείνη που είχε προγραμματίσει (σύσταση 1).

(4) να εφαρμόσει μέτρα για να εξασφαλισθεί ότι το κυκλικά προσαρμοσμένο έλλειμμα θα μειωθεί το 2004 κατά 0,5% του ΑΕΠ, ή και κατά μεγαλύτερο ποσοστό, έτσι ώστε να εξασφαλισθεί ότι η συνολική βελτίωση το 2003-2004 είναι επαρκής για τη μείωση του ονομαστικού ελλείμματος σε επίπεδο χαμηλότερο του 3% του ΑΕΠ το 2004 το αργότερο (σύσταση 2). και

(5) να περιορίσει την αύξηση του δείκτη του ακαθάριστου χρέους της γενικής κυβέρνησης προς το ΑΕΠ το 2003 (σύσταση 3).

Οι τρεις αυτές συστάσεις ήταν παρόμοιες με εκείνες που απευθύνθηκαν από το Συμβούλιο στη Γαλλία στις 3 Ιουνίου 2003 σύμφωνα με το άρθρο 104 παράγραφος 7 της συνθήκης. Στις 8 και 21 Οκτωβρίου 2003 αντίστοιχα, η Επιτροπή εξέδωσε δύο συστάσεις με βάση το άρθρο 104 παράγραφος 8 και το άρθρο 104 παράγραφος 9, αντίστοιχα, με τις οποίες καλούσε το Συμβούλιο να αποφασίσει 1) ότι η Γαλλία δεν είχε λάβει αποτελεσματικά μέτρα για να συμμορφωθεί με τις συστάσεις της 3ης Ιουνίου και 2) να ζητήσει από τη Γαλλία να λάβει τα αναγκαία μέτρα έτσι ώστε το δημόσιο έλλειμμα να μειωθεί σε επίπεδο χαμηλότερο του 3% του ΑΕΠ μέχρι το 2005 το αργότερο. Στις 25 Νοεμβρίου 2003, το Συμβούλιο δεν ενέκρινε τις δύο συστάσεις της Επιτροπής, αλλά διατύπωσε μια σειρά συμπερασμάτων στα οποία λάμβανε, μεταξύ άλλων, υπόψη τις δεσμεύσεις που αναλήφθηκαν από τη Γαλλία να μειώσει το κυκλικά προσαρμοσμένο έλλειμμα κατά 0,8% του ΑΕΠ το 2004 και κατά τουλάχιστον 0,6% του ΑΕΠ το 2005 έτσι ώστε να εξασφαλισθεί ότι το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης θα μειωθεί σε επίπεδο χαμηλότερο του 3% του ΑΕΠ το 2005. Στη γνώμη που εξέδωσε σχετικά με το επικαιροποιημένο πρόγραμμα σταθερότητας της Γαλλίας [6] του 2003, το Συμβούλιο επιβεβαίωσε και διευκρίνισε περαιτέρω τα συμπεράσματα αυτά.

[6] ΕΕ C43, 19.2.2004

Με βάση αυτές τις εξελίξεις και έχοντας υπόψη ότι ο δημοσιονομικός προγραμματισμός για τα έτη μετά το 2005 διαμορφώνεται σε μεγάλο βαθμό εντός της περιόδου που καλύπτεται από τους ΓΠΟΠ (μεταξύ άλλων στα πολυετή προγράμματα σταθερότητας), οι συστάσεις 1, 2 και 3 αντικαθίστανται από τις εξής:

«1. να επιτύχει ετήσια μείωση του κυκλικά προσαρμοσμένου ελλείμματος κατά 0,8% του ΑΕΠ το 2004 και κατά τουλάχιστον 0,6% του ΑΕΠ το 2005, έτσι ώστε να εξασφαλίσει ότι το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης θα μειωθεί σε επίπεδο χαμηλότερο του 3% του ΑΕΠ το 2005 (ΓΠ 1).

2. εάν η ανάκαμψη της οικονομικής δραστηριότητας είναι ισχυρότερη από αυτή που αναμένεται επί του παρόντος, να διαθέσει τα τυχόν υψηλότερα από τα αναμενόμενα έσοδα για τη μείωση του ελλείμματος και να επιταχύνει τη μείωση του κυκλικά προσαρμοσμένου ελλείμματος με την εφαρμογή πρόσθετων μέτρων. Επιπλέον, οποιαδήποτε δημοσιονομικά περιθώρια προκύψουν από χαμηλότερη αύξηση των δαπανών σε σχέση με τις προγραμματιζόμενες πρέπει να διατεθούν για τη μείωση του ελλείμματος.

3. να διασφαλίσει ότι η δημοσιονομική εξυγίανση θα συνεχιστεί και μετά το 2005, και ιδίως με τη σταθερή μείωση του κυκλικά προσαρμοσμένου δημοσιονομικού ελλείμματος κατά τουλάχιστον 0,5% του ΑΕΠ ετησίως ή και περισσότερο, εφόσον είναι απαραίτητο, έτσι ώστε να επιτευχθεί σχεδόν ισοσκελισμένος ή πλεονασματικός προϋπολογισμός και να αποκατασταθεί η πτωτική πορεία του δείκτη χρέους (ΓΔ 1).»

7. Ιρλανδία

Δεν γίνεται επικαιροποίηση

8. Ιταλία

Μία από τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ιταλία είναι η «ταχεία εξυγίανση των δημόσιων οικονομικών» της. Για την επίτευξη του στόχου αυτού, στους γενικούς προσανατολισμούς των οικονομικών πολιτικών του 2003, είχε γίνει η εξής σύσταση στην Ιταλία :

*Να εξασφαλίσει, μέχρις ότου επιτευχθεί σε μεσοπρόθεσμη βάση ισοσκελισμένος ή πλεονασματικός προϋπολογισμός, μια ελάχιστη μείωση του κυκλικά προσαρμοσμένου ελλείμματος κατά τουλάχιστον 0,5% του ΑΕΠ ετησίως, αντικαθιστώντας τα έκτακτα μέτρα με μέτρα πιο μόνιμου χαρακτήρα (1η σύσταση).

Τα δημοσιονομικά στοιχεία για το 2003 δείχνουν ότι το έλλειμμα γενικής κυβέρνησης ήταν 2,4 % του ΑΕΠ, δηλαδή σχεδόν αμετάβλητο σε σχέση με το 2002 (2,3 %). Σε ένα γενικότερο πλαίσιο υποτονικής ανάπτυξης της οικονομίας, οι αρχές της χώρας συνέχισαν να στηρίζονται σε προσωρινά μέτρα για την συγκράτηση του ελλείμματος. Τα μέτρα αυτά εκτιμάται ότι βελτίωσαν το δημοσιονομικό αποτέλεσμα κατά τι περισσότερο από 2 εκατοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ (περίου 1,5 % το 2002). Επίσης, οι αισθητά μειωμένες δαπάνες για τόκους σε σχέση με το προηγούμενο έτος, συνέβαλαν σημαντικά στην αποφυγή μιας μεγαλύτερης αύξησης του ελλείμματος. Το 2004, λόγω του ότι θα μειωθεί κατά το ήμισυ η χρήση έκτακτων μέτρων, υπάρχει σαφής κίνδυνος υπέρβασης της τιμής αναφοράς 3 % του ΑΕΠ, όσον αφορά το έλλειμμα. Καθώς το κενό

παραγωγής θα μείνει στην ουσία αμετάβλητο, η εξέλιξη του κυκλικά προσαρμοσμένου αποτελέσματος θα είναι επίσης δυσμενής. Η επίτευξη σχεδόν ισοσκελισμένης κυκλικά προσαρμοσμένης θέσης αναβάλλεται για ακόμη μια φορά.

Λαμβάνοντας υπόψη τις εξελίξεις αυτές, η σύσταση 1 αντικαθίσταται από το ακόλουθο κείμενο:

"1. Να λάβει τα κατάλληλα μέτρα προκειμένου να αποφευχθεί η εμφάνιση υπερβολικού ελλείμματος. να κινηθεί προς την επίτευξη ισοσκελισμένης ή πλεονασματικής δημοσιονομική θέση εξασφαλίζοντας βελτίωση του κυκλικά προσαρμοσμένου αποτελέσματος κατά τουλάχιστον 0,5% του ΑΕΠ ετησίως, αντικαθιστώντας τα έκτακτα μέτρα με μέτρα πιο μόνιμου χαρακτήρα (ΓΠ 1)."

9. Λουξεμβούργο

Δεν γίνεται επικαιροποίηση.

10. Οι Κάτω Χώρες

Μία από τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι Κάτω Χώρες είναι «η συνέχιση της δημοσιονομικής προσαρμογής κατά τα προσεχή έτη ενόψει της χαμηλότερης δυνητικής ανάπτυξης και του δημοσιονομικού κόστους της δημογραφικής γήρανσης». Για την αντιμετώπιση της πρόκλησης αυτής, στους γενικούς προσανατολισμούς των οικονομικών πολιτικών του 2003, είχε απευθυνθεί στις Κάτω Χώρες η εξής σύσταση:

*να συνεχίσουν τη συγκράτηση των δημοσίων δαπανών εντός σαφώς καθορισμένων ανωτάτων ορίων σε πραγματικούς όρους, στο πλαίσιο του στόχου επίτευξης σχεδόν ισοσκελισμένου ή πλεονασματικού υπολογισμού (σύσταση 1).

Σύμφωνα με τα δημοσιονομικά στοιχεία για το 2003, το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης αυξήθηκε σε 3,2% του ΑΕΠ. Αυτή η επιδείνωση συνδέεται με την έντονη οικονομική ύφεση, η οποία οδήγησε σε μεγαλύτερη από την αναμενόμενη αύξηση του ελλείμματος, παρά τη σημαντική δέσμη δημοσιονομικών περικοπών. Για το 2004, υπάρχει κίνδυνος το έλλειμμα να υπερβεί και πάλι την τιμή αναφοράς του 3% του ΑΕΠ. Ωστόσο, λαμβάνοντας υπόψη τη διεύρυνση του κενού παραγωγής, η εξέλιξη του κυκλικά προσαρμοσμένου ελλείμματος είναι περισσότερο ευνοϊκή. Σε κυκλικά προσαρμοσμένους όρους η δημοσιονομική προσαρμογή έχει ήδη προχωρήσει προς το στόχο επίτευξης σχεδόν ισοσκελισμένου προϋπολογισμού.

Στο πλαίσιο αυτών των εξελίξεων, η σύσταση 1 αντικαθίσταται από την εξής:

«1. Να είναι σε ετοιμότητα να λάβουν τα αναγκαία μέτρα για την αντιμετώπιση μιας ενδεχόμενης εμφάνισης υπερβολικού ελλείμματος, συνεχίζοντας τις προσπάθειες συγκράτησης των δημοσίων δαπανών εντός σαφώς καθορισμένων ανωτάτων ορίων σε πραγματικούς όρους, στο

πλαίσιο του στόχου επίτευξης σχεδόν ισοσκελισμένου ή πλεονασματικού προϋπολογισμού σε μεσοπρόθεσμη βάση (ΓΠ 1 και 14).»

11. Αυστρία

Δεν γίνεται επικαιροποίηση.

12. Πορτογαλία

Μια από τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Πορτογαλία είναι η «η επιτάχυνση της εξυγίανσης των δημοσίων οικονομικών και περιορισμός της ταχείας αύξησης των δημοσίων δαπανών». Για την επίτευξη του στόχου αυτού, στους γενικούς προσανατολισμούς των οικονομικών πολιτικών του 2003, είχε γίνει η εξής σύσταση στην Πορτογαλία:

*Να διασφαλίσει ότι το 2003 θα μειωθεί περαιτέρω, όπως έχει προγραμματιστεί, το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης και ότι το κυκλικά προσαρμοσμένο έλλειμμα θα μειώνεται εν συνεχεία κατά τουλάχιστον 0,5% του ΑΕΠ ετησίως έτσι ώστε να επιτευχθεί σχεδόν ισοσκελισμένος προϋπολογισμός (σύσταση 1).

Τα δημοσιονομικά στοιχεία για το 2003 δείχνουν έλλειμμα γενικής κυβέρνησης 2,8 % του ΑΕΠ, το οποίο συμμορφώνεται με τη σύσταση του Συμβουλίου της 5ης Νοεμβρίου 2002 προς την Πορτογαλία, βάσει του άρθρου 104 παράγραφος 7 της Συνθήκης, με την οποία η χώρα καλείται να μειώσει το κρατικό έλλειμμα κάτω από την τιμή αναφοράς 3 % του ΑΕΠ, έως το 2003 το αργότερο. Το μεγάλο αρνητικό κενό παραγωγής σε συνδυασμό με την οικονομική ύφεση που σημειώθηκε το 2003 εμπόδισαν σε σημαντικό βαθμό τη δημοσιονομική εξυγίανση, λόγω της τεράστιας μείωσης των φορολογικών εσόδων που σημειώθηκε το 2003 (χωρίς να ληφθεί υπόψη το έκτακτο μέτρο σχετικά με τα καθυστερούμενα φόρων και κοινωνικών εισφορών). Μολονότι η κυβέρνηση υπήρξε γενικά επιτυχής όσον αφορά την εξασφάλιση της προγραμματισθείσας συγκράτησης των δαπανών (δηλαδή, η αύξηση των τρεχουσών πρωτογενών δαπανών συνέχισε να επιβραδύνεται από 8,9 % το 2001, σε 7,8 % το 2002 και 4,1 % το 2003), η μείωση των φορολογικών εσόδων που προκλήθηκε από την ύφεση ανάγκασε την κυβέρνηση να κάνει χρήση, σε σημαντικό βαθμό, έκτακτων μέτρων για δεύτερο κατά σειρά έτος (1,5 και 2,1 % του ΑΕΠ το 2002 και το 2003 αντίστοιχα). Το 2004 υπάρχει και πάλι σαφής κίνδυνος υπέρβασης της τιμής αναφοράς του ελλείμματος ενόψει της υποτονικής ανάπτυξης και του γεγονότος ότι μέχρι στιγμής προβλέπεται η μερική, μόνον, αντικατάσταση των σημαντικού ύψους έκτακτων μέτρων που εγκρίθηκαν το 2003.

Λαμβάνοντας υπόψη τις εξελίξεις αυτές, η σύσταση 1 αντικαθίσταται από το ακόλουθο κείμενο:

«1. Να λάβει τα κατάλληλα μέτρα ώστε το έλλειμμα να μην υπερβεί και πάλι την τιμή αναφοράς 3 % του ΑΕΠ. να κινηθεί προς την κατεύθυνση της επίτευξης, μεσοπρόθεσμα, σχεδόν ισοσκελισμένης ή πλεονασματικής θέσης εξασφαλίζοντας βελτίωση του κυκλικά προσαρμοσμένου δημοσιονομικού αποτελέσματος κατά τουλάχιστον 0,5% του ΑΕΠ ετησίως, αντικαθιστώντας τα έκτακτα μέτρα με μέτρα πιο μόνιμου χαρακτήρα (ΓΠ 1).»

13. Φινλανδία

Δεν γίνεται επικαιροποίηση.

14. Σουηδία

Δεν γίνεται επικαιροποίηση.

15. Ηνωμένο Βασίλειο

Σύμφωνα με τα δημοσιονομικά στοιχεία του 2003, το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης θα ανέλθει σε 3,2% του ΑΕΠ, δηλαδή θα είναι υψηλότερο από την τιμή αναφοράς κατά 3% του ΑΕΠ. Η δημοσιονομική θέση επιδεινώθηκε περισσότερο από ό,τι είχε προγραμματισθεί το 2003 κυρίως λόγω των χαμηλότερων από τα αναμενόμενα έσοδα από άμεσους φόρους. Μεσοπρόθεσμα τόσο το ονομαστικό όσο και το κυκλικά προσαρμοσμένο έλλειμμα προβλέπεται ότι θα μειωθούν σε επίπεδο μόλις χαμηλότερο του 2% του ΑΕΠ, στο πλαίσιο των συνεχιζόμενων αυξήσεων των σχεδιαζόμενων δαπανών που αποσκοπούν στην αντιμετώπιση της ανεπάρκειας των επενδύσεων του δημοσίου τομέα και της ανεπάρκειας παροχής δημόσιων υπηρεσιών. Ωστόσο, η προβλεπόμενη πορεία του ελλείμματος δεν παρέχει επαρκή περιθώρια ασφάλειας για την αποφυγή της υπέρβασης της τιμής αναφοράς του 3% του ΑΕΠ υπό κανονικές μακροοικονομικές διακυμάνσεις. Επιπλέον, οι δημοσιονομικές προβλέψεις εμπεριέχουν κινδύνους που απορρέουν από την υποτιθέμενη αυτόνομη αύξηση του δείκτη εσόδων.

Λαμβάνοντας υπόψη τις εξελίξεις αυτές, το Ηνωμένο Βασίλειο αντιμετωπίζει μια νέα πρόκληση σε σύγκριση με τους γενικούς προσανατολισμούς των οικονομικών πολιτικών του 2003, η οποία συνίσταται στην:

Ενίσχυση της δημοσιονομικής θέσης για την αποφυγή εμφάνισης δημοσιονομικών ανισορροπιών

Για την ενίσχυση της δημοσιονομικής θέσης έτσι ώστε να αποφευχθεί η εμφάνιση δημοσιονομικών ανισορροπιών, συνιστάται στο Ηνωμένο Βασίλειο:

«6. Να είναι σε ετοιμότητα να λάβει τα αναγκαία μέτρα για την αποφυγή της εμφάνισης υπερβολικού ελλείμματος. να βελτιώσει την κυκλικά προσαρμοσμένη θέση για να επιτύχει την εξυγίανση των δημοσίων οικονομικών, στο πλαίσιο των προσπαθειών για την επίτευξη σε μεσοπρόθεσμη βάση σχεδόν ισοσκελισμένου ή πλεονασματικού προϋπολογισμού (ΓΠ 1).

16. Κύπρος

Η μικρή οικονομία της Κύπρου, βασικός άξονας της οποίας είναι ο τουρισμός, έδειξε ανθεκτικότητα όσον αφορά την αντιμετώπιση του δυσχερούς διεθνούς περιβάλλοντος. Πρώτα, ο σταθερός και υψηλός πραγματικός ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ, που κατά την περίοδο 1997-2001 κινήθηκε κατά μέσο όρο σε 4,2% στηρίχθηκε τόσο από την εγχώρια ζήτηση όσο και από τη συνεχιζόμενη υψηλή αύξηση του τουρισμού. Ωστόσο, μετά την 11η Σεπτεμβρίου 2001, η οικονομία δέχθηκε πλήγμα από την κατάρρευση του τουρισμού λόγω των διεθνών τρομοκρατικών απειλών, του πολέμου στο Αφγανιστάν και στο Ιράκ και της επιδημίας SARS, και η πτώση συνεχίστηκε και το 2003. Αποτέλεσμα των γεγονότων αυτών ήταν ότι ο αναπτυξιακός ρυθμός μειώθηκε κατά ποσοστό μεγαλύτερο από 50%, κατόρθωσε όμως να φθάσει σε 2% το 2002 και 2003, ενισχυόμενος από την συγκρατημένη εγχώρια ζήτηση. Ωστόσο, ο ρυθμός αυτός είναι χαμηλότερος από το δυνητικό ρυθμό ανάπτυξης.

Οι σχετικά καλές επιδόσεις όσον αφορά τον αναπτυξιακό ρυθμό, μπόρεσαν να επιτευχθούν χάρη στην οικονομία της αγοράς, που κυριαρχείται από τον ιδιωτικό τομέα, στην ύπαρξη ενός πολύ ανεπτυγμένου χρηματοπιστωτικού και νομικού συστήματος, στις εν γένει συνετές οικονομικές πολιτικές και στην ευέλικτη αγορά εργασίας. Η αγορά εργασίας λειτουργεί σε επίπεδο που προσεγγίζει την πλήρη απασχόληση και με υψηλά ποσοστά συμμετοχής. Με ποσοστά ανεργίας που κυμαίνονται από 3 έως 5%, η Κύπρος δεν έχει ουσιαστικά πρόβλημα ανεργίας. Συγχρόνως, η κρίση στον (μαζικό) τουρισμό στην Κύπρο υπογράμμισε την αυξανόμενη οικονομική εξάρτηση από τον τομέα αυτό, ενώ οι παραδοσιακές πηγές εσόδων από εξαγωγές, και ιδίως στον μεταποιητικό τομέα, εμφανίζουν διαρθρωτική πτώση. Συνεπώς, θα ήταν προς το συμφέρον της Κύπρου να αυξήσει την διαφοροποίησή της προς δραστηριότητες υψηλότερης προστιθέμενης αξίας. Για το σκοπό αυτό, η Κύπρος θα μπορούσε να επιταχύνει τη μετάβασή της προς την οικονομία της γνώσης και να συνεχίσει την απλοποίηση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος.

Το 1999 θεσπίστηκε σχέδιο δημοσιονομικής εξυγίανσης, το οποίο αναθεωρήθηκε και επεκτάθηκε κατά τα έτη που ακολούθησαν. Ωστόσο, οι δημοσιονομικές επιδόσεις το 2002 και 2003 παρουσίασαν και πάλι διολίσθηση και η εξυγίανση στην ουσία εγκαταλείφθηκε καθώς τα ελλείμματα αυξήθηκαν σε 4,6% και 6,3% του ΑΕΠ, αντίστοιχα. Ο επεκτατικός δημοσιονομικός προσανατολισμός συνέβαλε στην αύξηση της εγχώριας ζήτησης, ενώ το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών προβλέπεται ότι θα διαμορφωθεί σε περίπου 4,4% του ΑΕΠ για το 2003. Η κυβέρνηση σκοπεύει να λάβει εκ νέου μέτρα για την αντιμετώπιση αυτού του δημοσιονομικού ελλείμματος για το τρέχον και για τα προσεχή έτη, επιλέγοντας ένα πιο ευνοϊκό μείγμα πολιτικών και στοχεύοντας στον περιορισμό του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών.

Οι πολιτικές στην Κύπρο θα πρέπει να αποσκοπούν στην επίτευξη ενός υψηλού βαθμού διατηρήσιμης σύγκλισης, ιδίως όσον αφορά την εξυγίανση των δημοσίων οικονομικών. Τόσο η περαιτέρω εξυγίανση των δημοσίων οικονομικών όσο και η διαχείριση της αυξανόμενης εξάρτησης από τον τουρισμό, πρέπει να ενισχυθούν από πολιτικές που ευνοούν την συνέχιση των υψηλών αναπτυξιακών ρυθμών σε μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη βάση. Αυτό απαιτεί ιδιαίτερα την ενίσχυση του αναπτυξιακού δυναμικού και της βάσης απασχόλησης, ενώ η Κύπρος θα πρέπει να συνεχίσει τις προσπάθειές της για τη μετάβαση στην οικονομία της γνώσης. Πρέπει να σημειωθεί ότι υπάρχει αυξημένος βαθμός αβεβαιότητας ως προς τις προκλήσεις που περιγράφονται κατωτέρω, δεδομένου ότι σε περίπτωση επανένωσης, η οικονομική κατάσταση της νήσου θα άλλαζε ριζικά. Στο πλαίσιο αυτό, η Κύπρος αντιμετωπίζει δύο σημαντικές προκλήσεις:

* Να εξασφαλίσει τη μείωση του ελλείμματος της γενικής κυβέρνησης σε διατηρήσιμη βάση.

*Να αυξήσει τη διαφοροποίηση της οικονομίας προς δραστηριότητες υψηλότερης προστιθέμενης αξίας.

Εξασφάλιση της μείωσης του ελλείμματος της γενικής κυβέρνησης σε διατηρήσιμη βάση

Η δημοσιονομική εξυγίανση παρουσίασε αυξανόμενη διολίσθηση σε σχέση με τους στόχους το 2002 και 2003. Το αρχικό σχέδιο δημοσιονομικής εξυγίανσης, που θεσπίστηκε το 1999, αναθεωρήθηκε το 2001 και το 2002. Αποσκοπούσε στη μείωση του ελλείμματος σε 2,0% του ΑΕΠ μέχρι το 2002, και στην επίτευξη ισοσκελισμένου προϋπολογισμού μέχρι το 2005. Ωστόσο, ο χαμηλότερος αναπτυξιακός ρυθμός το 2002 οδήγησε σε δημοσιονομικό έλλειμμα 4,6% του ΑΕΠ, αντί του προγραμματισθέντος 2,6%. Το 2003 παρουσιάστηκε περαιτέρω διολίσθηση, που συνδεόταν με το συνεχιζόμενο υποτονικό αναπτυξιακό ρυθμό και τη φοροαποφυγή, με σημαντικές μειώσεις των εσόδων, ενώ οι δαπάνες αυξήθηκαν λόγω των υψηλότερων κονδυλίων στον τομέα της άμυνας και των επεκτατικών μέτρων που θεσπίστηκαν για ένα αντισταθμιστεί η ανεπαρκής εξωτερική ζήτηση. Τα μέτρα αυτά οδήγησαν στην πλήρη αποδυνάμωση του προγράμματος εξυγίανσης, και το δημόσιο έλλειμμα για το 2003 έφθασε πλέον σε 6,3% του ΑΕΠ. Ο επεκτατικός δημοσιονομικός προσανατολισμός συνέβαλε στην αύξηση της εγχώριας ζήτησης και στη συνέχιση ενός σχετικά υψηλού ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών που εκτιμάται σε 4,4% του ΑΕΠ για το 2003. Η κυβέρνηση σκοπεύει να λάβει εκ νέου μέτρα για την αντιμετώπιση αυτού του δημοσιονομικού ελλείμματος, επιλέγοντας ένα πιο ευνοϊκό μείγμα πολιτικών και δίνοντας μεγαλύτερο βάρος στον περιορισμό του ελλείμματος τρεχουσών συναλλαγών. Για να αποκατασταθεί η πορεία δημοσιονομικής εξυγίανσης απαιτείται η λήψη σημαντικών διαρθρωτικών μέτρων. Η ποιότητα των δημοσίων οικονομικών αναμένεται να βελτιωθεί χάρη σε μια φιλόδοξη δημοσιονομική μεταρρύθμιση, που θα ολοκληρωθεί μέχρι τα τέλη του 2004. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές θα ενισχύσουν περαιτέρω τη μείωση των ελλειμμάτων και θα συμβάλουν στη διατήρηση του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών σε μια διατηρήσιμη πορεία, εάν η καθαρή ιδιωτική αποταμίευση διαμορφωθεί και πάλι κατά λιγότερο ευνοϊκό τρόπο.

Αύξηση της διαφοροποίησης της οικονομίας προς δραστηριότητες υψηλότερης προστιθέμενης αξίας

Παρόλο που 15 έως 20% του ΑΕΠ και της απασχόλησης οφείλεται στον τουρισμό, η οικονομία έδειξε κάποια ανθεκτικότητα για την αντιμετώπιση του δυσχερούς διεθνούς περιβάλλοντος. Ωστόσο, σε πιο μακροχρόνια προοπτική, μπορεί να είναι προς το συμφέρον της Κύπρου να αναβαθμίσει τις τουριστικές της δραστηριότητες και να αναπτύξει άλλες δραστηριότητες προστιθέμενης αξίας. Σε αυτό το πλαίσιο, η κυπριακή κυβέρνηση θέσπισε μια σειρά μεταρρυθμίσεων για τη διευκόλυνση της μετάβασης προς την οικονομία της γνώσης. Ωστόσο, το χαμηλό επίπεδο των δαπανών Ε&Α, ιδίως από τον επιχειρηματικό τομέα, και η έλλειψη επαγγελματικών προσόντων που συνδέονται με τις ΤΠ, εξακολουθούν να αποτελούν αδυναμίες. Τέλος, αρκετά περιορισμένος είναι ο βαθμός ανάπτυξης του ηλεκτρονικού εμπορίου καθώς και ο αριθμός των νοικοκυριών που έχουν πρόσβαση στο Διαδίκτυο.

Ένα καλύτερο επιχειρηματικό περιβάλλον αποτελεί επίσης παράγοντα πρωταρχικής σημασίας για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των αγορών εργασίας. Πρώτον, η κυπριακή οικονομία κυριαρχείται από σχετικά μικρές οικογενειακές επιχειρήσεις η επέκταση των οποίων μπορεί εν μέρει να παρεμποδίζεται από την πρόσβαση στη χρηματοδότηση. Δεύτερον, ο ανταγωνισμός στις βιομηχανίες δικτύου εξακολουθεί να είναι περιορισμένος. Παραδείγματος χάρη, ο διαχωρισμός των δραστηριοτήτων του φορέα μετάδοσης δεν έχει ακόμη διευθετηθεί στην αγορά ηλεκτρισμού. Το Νοέμβριο του 2003, ο ρυθμιστικός φορέας του τομέα

των τηλεπικοινωνιακών και των ταχυδρομικών υπηρεσιών εξέδωσε δύο διατάγματα με τα οποία συντελείται πρόοδος, χωρίς όμως να ολοκληρώνεται η αποδέσμευση του τοπικού βρόχου στους τομείς αυτούς. Τέλος, εξακολουθούν να υπάρχουν φραγμοί για την πρόσβαση στην αγορά των αεροπορικών μεταφορών, ενώ θα πρέπει να εφαρμοστεί πλήρως το κεκτημένο στο ναυτιλιακό τομέα.

Συστάσεις που απευθύνονται στην Κύπρο

Η αντιμετώπιση των προκλήσεων που περιγράφηκαν ανωτέρω απαιτεί εκτεταμένες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που περιγράφονται στους γενικούς προσανατολισμούς (ΓΠ) του τμήματος Ι των γενικών προσανατολισμών των οικονομικών πολιτικών.

Για να επιτευχθεί η μείωση του ελλείμματος της γενικής κυβέρνησης σε διατηρήσιμη βάση, συνιστάται στην Κύπρο:

1. Να μειώσει το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης με αξιόπιστο και διατηρήσιμο τρόπο εντός του πολυετούς πλαισίου σύμφωνα με τις αποφάσεις που θα ληφθούν από το Συμβούλιο κατά την προσεχή διαδικασία δημοσιονομικής εποπτείας (ΓΠ 1).

Για να αυξηθεί η διαφοροποίηση της οικονομίας προς δραστηριότητες υψηλότερης προστιθέμενης αξίας, συνιστάται στην Κύπρο:

2. Να εντατικοποιήσει τις προσπάθειές της για την αύξηση της επάρκειας ειδικευμένου ανθρώπινου κεφαλαίου, να προωθήσει την Ε&Α και την καινοτομία, ιδίως στον επιχειρηματικό τομέα, και να βελτιώσει τις προϋποθέσεις για τη διευκόλυνση της μετάδοσης των ΤΠΕ (ΓΠ 9, 13).

3. Να συνεχίσει την απλοποίηση του επιχειρηματικού και φορολογικού περιβάλλοντος (ΓΠ 11).

17. Τσεχική Δημοκρατία

Μετά την οικονομική επιβράδυνση κατά τα έτη 1997-1998, ο πραγματικός ετήσιος ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ της Τσεχικής Δημοκρατίας ήταν της τάξεως του 3% κατά μέσο όρο, με εξαίρεση το 2002, όταν η χώρα επλήγη από καταστροφικές πλημμύρες και η αύξηση του ΑΕΠ έφθασε σε μόλις 2%. Ο πληθωρισμός, όπως μετριέται με βάση το ΕνΔΤΚ, έφθασε σε πολύ χαμηλά επίπεδα (1,4% το 2002 και -0,1% το 2003), με αποτέλεσμα να σημειωθεί απόκλιση από τον στόχο που είχαν θέσει για τον πληθωρισμό οι νομισματικές αρχές. Οι επιδόσεις σε επίπεδο ανάπτυξης στηρίχθηκαν από τις προσπάθειες αναδιάρθρωσης, αλλά η παραγωγή δεν έχει ακόμη φθάσει εντελώς στο εκτιμώμενο δυνητικό της επίπεδο. Οι σημαντικότερες προσπάθειες αναδιάρθρωσης πραγματοποιήθηκαν στον τραπεζικό τομέα. Η αναδιάρθρωση του τραπεζικού τομέα συνοδεύτηκε από σημαντικές δημοσιονομικές δαπάνες, δεδομένου ότι το κράτος ανέλαβε τα επισφαλή στοιχεία ενεργητικού των ισολογισμών των τραπεζών. Επιπλέον, η δημοσιονομική πολιτική ήταν μέχρι πρόσφατα σχετικά χαλαρή, πράγμα που προκάλεσε τη ραγδαία αύξηση του ελλείμματος της γενικής κυβέρνησης. Ο επεκτατικός προσανατολισμός της δημοσιονομικής πολιτικής συνέβαλε στην εκτίναξη της εγχώριας ζήτησης και σε ένα συνεχώς διευρυνόμενο έλλειμμα του λογαριασμού τρεχουσών συναλλαγών, τροφοδοτούμενο από την κατανάλωση, που υπερέβη το 6% του ΑΕΠ.

Οι πολιτικές στην Τσεχική Δημοκρατία θα πρέπει να αποσκοπούν στην επίτευξη ενός υψηλού βαθμού διατηρήσιμης σύγκλισης, ιδίως όσον αφορά την εξυγίανση των δημοσίων οικονομικών. Η οικονομία χαρακτηριζόταν έως σήμερα από σχετικά χαμηλό αναπτυξιακό ρυθμό σε σύγκριση με τα άλλα νέα κράτη μέλη. Συνεπώς, η περαιτέρω εξυγίανση των δημοσίων οικονομικών θα πρέπει να υποστηριχθεί με πολιτικές που συμβάλλουν στην επιτάχυνση των αναπτυξιακών επιδόσεων σε μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη βάση. Αυτό απαιτεί, ειδικότερα, προσπάθειες για την αντιμετώπιση των διαρθρωτικών αδυναμιών που εξακολουθούν να υπάρχουν, ιδίως στην αγορά εργασίας και στο επιχειρηματικό περιβάλλον, καθώς και την επιτάχυνση της μετάβασης προς την οικονομία της γνώσης. Στο πλαίσιο αυτό, η Τσεχική Δημοκρατία αντιμετωπίζει τέσσερις μείζονες προκλήσεις:

*Να εξασφαλίσει επειγόντως την περαιτέρω μείωση του ελλείμματος της γενικής κυβέρνησης σε διατηρήσιμη βάση, καθώς και την μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των δημοσίων οικονομικών.

*Να συνεχίσει τις προσπάθειες για την αντιμετώπιση των διαρθρωτικών προβλημάτων στην αγορά εργασίας.

*Να βελτιώσει τις συνθήκες για την ταχύτερη αύξηση της παραγωγικότητας.

*Να προωθήσει την επιχειρηματικότητα και τις ΜΜΕ.

Ανάγκη να εξασφαλισθεί επειγόντως η περαιτέρω μείωση του ελλείμματος της γενικής κυβέρνησης σε διατηρήσιμη βάση και η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των δημοσίων οικονομικών

Το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης αυξήθηκε από 6,4% του ΑΕΠ το 2002 σε 12,9% του ΑΕΠ το 2003 [7], γεγονός που υποδαυλίζει την περαιτέρω επιδείνωση του ελλείμματος του λογαριασμού τρεχουσών συναλλαγών. Το 2003, η κυβέρνηση θέσπισε πρόγραμμα δημοσιονομικής εξυγίανσης, που αποσκοπεί στη μείωση του ελλείμματος της γενικής κυβέρνησης σε 4% του ΑΕΠ το 2006. Η δημοσιονομική εξυγίανση θα ενισχύσει περαιτέρω τη μείωση του ελλείμματος και θα συμβάλει

[7] Το έλλειμμα αυτό οφείλεται εν μέρει σε μία και μοναδική καταλογισθείσα κρατική εγγύηση, η οποία ισοδυναμεί με το 6,3% του ΑΕΠ περίπου.

έτσι ώστε το έλλειμμα του λογαριασμού τρεχουσών συναλλαγών να επανέλθει σε πιο διατηρήσιμη πορεία, εάν η καθαρή ιδιωτική αποταμίευση εξελιχθεί λιγότερο ευνοϊκά.

Ωστόσο, η βελτίωση της ποιότητας των δημοσίων οικονομικών θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την εφαρμογή της δημοσιονομικής μεταρρύθμισης. Ένα πολύ σημαντικό χαρακτηριστικό της δημοσιονομικής μεταρρύθμισης είναι η τροποποίηση του θεσμικού πλαισίου, με την εισαγωγή μεσοπρόθεσμων πλαισίων δαπανών και προϋπολογισμών που είναι προσανατολισμένοι στη βελτίωση των επιδόσεων. Ειδικότερα, τα πλαίσια δαπανών αναμένεται να μειώσουν τα κίνητρα της κεντρικής κυβέρνησης να παρέχει κρατικές εγγυήσεις, που εξακολουθούν να αποτελούν πηγή σημαντικών δημοσιονομικών κινδύνων. Επιπλέον, λαμβάνοντας υπόψη τη συνεχιζόμενη αποκέντρωση της δημόσιας διοίκησης, η απουσία δημοσιονομικών κανόνων σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο αντιπροσωπεύει κίνδυνο για την εξασφάλιση υγιούς δημοσιονομικής θέσης στο μέλλον. Ως θετική εξέλιξη, αξίζει να σημειωθεί ότι στα μεταρρυθμιστικά της σχέδια η κυβέρνηση δεν προβλέπει τη μείωση του μεριδίου των δαπανών για δημόσιες επενδύσεις ως ποσοστό του ΑΕΠ κατά τα προσεχή έτη.

Όσον αφορά την μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των δημοσίων οικονομικών, οι δαπάνες εκτός προϋπολογισμού και η ταχεία αύξηση των δαπανών κοινωνικής ασφάλισης και ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης αποτελούν σημαντική πηγή ανησυχίας. Παρόλο που το σημερινό επίπεδο του δημοσίου χρέους της χώρας δεν είναι υψηλό, οι εξελίξεις όσον αφορά τα ανωτέρω στοιχεία συνέτειναν στην ταχεία αύξηση που παρατηρήθηκε κατά τα πρόσφατα έτη (από 25,2% του ΑΕΠ το 2001 σε 37,6% του ΑΕΠ το 2003).

Συνέχιση των προσπαθειών για την αντιμετώπιση των διαρθρωτικών προβλημάτων στην αγορά εργασίας

Κατά την περίοδο από το 1990 έως το 2002, η τσεχική αγορά εργασίας εγνώρισε σημαντικές διαρθρωτικές μεταβολές. Το μερίδιο των απασχολουμένων στον πρωτογενή τομέα μειώθηκε από 12,4% σε 4,8% του εργατικού δυναμικού, στο δευτερογενή τομέα από 45,1% σε 39,6%, ενώ στον τριτογενή τομέα αυξήθηκε από 42,5% σε 55,6%. Το ποσοστό ανεργίας ήταν 7,3% κατά τα τέλη του 2002, αλλά κατά το τέταρτο τρίμηνο του 2003 αυξήθηκε σε 8,1%. Εκτός από τη διαδικασία αναδιάρθρωσης, η ανεργία είναι πιθανόν να επηρεαστεί από τη μεταρρύθμιση των δημοσίων οικονομικών, στο πλαίσιο της οποίας κατά την περίοδο 2004-2006 προβλέπεται ετήσια μείωση του αριθμού των δημοσίων υπαλλήλων κατά 2%. Η επιρροή που ασκούν τα συνδικάτα στη διαμόρφωση των αμοιβών είναι χαμηλή. Η διαδικασία μισθολογικών διαπραγματεύσεων είναι αποκεντρωμένη, και οι μισθοί καθορίζονται ως επί το πλείστον σε επίπεδο επιχειρήσεων. Ο συντονισμός των διαπραγματεύσεων μεταξύ των επιχειρήσεων και των τομέων είναι μικρός. Παρά το γεγονός ότι το ποσοστό απασχόλησης είναι υψηλό (65,5% του 2002) και το ποσοστό ανεργίας κυμαίνεται περίπου στον μέσο όρο της ΕΕ, η τσεχική αγορά εργασίας αντιμετωπίζει αρκετές διαρθρωτικές αδυναμίες. Πρώτον, οι περιφερειακές ανισότητες όσον αφορά την ανεργία είναι πολύ μεγάλες. Το ποσοστό της ανεργίας σε περιφέρειες με διαρθρωτικές αδυναμίες είναι τουλάχιστον τέσσερις φορές υψηλότερο απ' ό,τι στην Πράγα και σε ορισμένες περιφέρειες υπερβαίνει το 25%. Δεύτερον, το μερίδιο των μακροχρόνια ανέργων (πέραν του ενός έτους) είναι πολύ υψηλό, δεδομένου ότι έφθασε σε 40,3% μέχρι τα τέλη του 2003. Επιπλέον, η μέση περίοδος εγγραφής στα γραφεία εξεύρεσης απασχόλησης καθίσταται μεγαλύτερη. Τρίτον, το ποσοστό της ανεργίας των νέων (άτομα κάτω των 25 ετών) είναι πολύ υψηλό. Το μέσο μερίδιο των νέων ανέργων ήταν σχεδόν 23%, με σημαντικές περιφερειακές διαφορές.

Από πλευράς προσφοράς εργασίας, η μακροχρόνια ανεργία και η χαμηλή ευελιξία του εργατικού δυναμικού απορρέουν από αντικίνητρα τα οποία έχουν τις ρίζες τους στο φορολογικό σύστημα και το σύστημα κοινωνικών παροχών. Επίσης απορρέουν από τον ανεπαρκή βαθμό ανάπτυξης του συστήματος προγραμμάτων διαβίου μάθησης και από αδυναμίες των συστημάτων εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης. Σε ό,τι αφορά αυτά τα τελευταία, δεν προσπορίζουν σε ικανοποιητικό βαθμό δεξιότητες που να ανταποκρίνονται στις ανάγκες της αγοράς εργασίας, ιδιαίτερα δε στις απαιτήσεις της οικονομίας της γνώσης. Οι διαρθρωτικές αδυναμίες της τσεχικής αγοράς εργασίας αντικατοπτρίζουν επίσης τη χαμηλή γεωγραφική κινητικότητα, η οποία αποτελεί απόρροια δύο βασικών αδυναμιών. Πρώτον, οι κανόνες που ισχύουν για τις τιμές της στέγης μειώνουν τα κίνητρα για την προσφορά στέγης σε περιφέρειες όπου δημιουργούνται θέσεις απασχόλησης. Και δεύτερον, η ανεπαρκής υποδομή μεταφορών αυξάνει το κόστος της μετάβασης από και προς την εργασία και δημιουργεί εμπόδια για την πραγματοποίηση επενδύσεων και τη δημιουργία νέων επιχειρήσεων στις περιφέρειες που υστερούν από διαρθρωτική άποψη.

Από πλευράς ζήτησης εργασίας, το υψηλό ποσοστό των εισφορών ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και κοινωνικής ασφάλισης ενδέχεται να έχει αρνητικές επιπτώσεις. Το συνολικό ποσοστό των εισφορών ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και κοινωνικής ασφάλισης έχει φθάσει το 47,5% των ακαθάριστων μισθών. Από τις εισφορές αυτές, το ένα τέταρτο περίπου καταβάλλεται από τους εργαζομένους και τα τρία τέταρτα περίπου από τους εργοδότες.

Βελτίωση των συνθηκών για την ταχύτερη αύξηση της παραγωγικότητας

Η αύξηση της παραγωγικότητας στην Τσεχική Δημοκρατία υπήρξε κατά το παρελθόν συγκριτικά χαμηλή. Κατά την περίοδο 1996-2002, η παραγωγικότητα της εργασίας αυξήθηκε κατά 2,1% ετησίως, που είναι το χαμηλότερο ποσοστό μεταξύ των νέων κρατών μελών. Επιπλέον, το επίπεδο της παραγωγικότητας εξακολουθεί να είναι πολύ χαμηλό σε σύγκριση με την ΕΕ (περίπου 55% του μέσου όρου της ΕΕ των 15 το έτος 2003). Οι παράγοντες που συμβάλλουν στη διαμόρφωση της κατάστασης αυτής θα μπορούσαν να είναι η περιορισμένη ευελιξία του εκπαιδευτικού συστήματος, η χαμηλή αποτελεσματικότητα της Ε&Α και της καινοτομίας και η περιορισμένη χρήση τεχνολογιών πληροφοριών και επικοινωνιών. Η περιορισμένη ευελιξία του εκπαιδευτικού συστήματος και του συστήματος κατάρτισης όσον αφορά την ανταπόκρισή τους στις μεταβαλλόμενες ανάγκες επαγγελματκών προσόντων διαπιστώνεται με την αναντιστοιχία των προσόντων στην αγορά εργασίας. Το μορφωτικό επίπεδο (δηλαδή το ποσοστό του πληθυσμού ηλικίας 20-24 ετών που έχει ολοκληρώσει τουλάχιστον τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση) είναι πολύ υψηλό (92%) αλλά το μερίδιο των αποφοίτων πανεπιστημίων είναι ένα από τα χαμηλότερα στην ΕΕ. Παρά το σχετικά υψηλό επίπεδο των δαπανών για Ε&Α σε σύγκριση με τα νέα κράτη μέλη, η δραστηριότητα καινοτομίας που προκύπτει, όπως μετριέται με βάση τον αριθμό των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, είναι πολύ χαμηλή, πράγμα που υποδηλώνει τη χαμηλή αποτελεσματικότητα της Ε&Α. Φαίνεται να υπάρχει περιορισμένη μόνο συνεργασία μεταξύ των ερευνητικών ιδρυμάτων (π.χ. πανεπιστήμια και η Τσεχική Ακαδημία Επιστημών) και του ιδιωτικού τομέα. Η κυβέρνηση, αναγνωρίζοντας τα προβλήματα αυτά, έχει θεσπίσει την «Εθνική στρατηγική για την Ε&Α» με σκοπό την προώθηση της Ε&Α κατά την περίοδο 2004-2008, αλλά τα αποτελέσματά της θα εξαρτηθούν σε μεγάλο βαθμό από την πληρότητα της εφαρμογής της.

Προώθηση της επιχειρηματικότητας και των ΜΜΕ

Παρά την πρόοδο που έχει συντελεσθεί για τη δημιουργία ενός εύρυθμου πλαισίου ανταγωνισμού και τις συνεχείς εξελίξεις όσον αφορά το νομικό περιβάλλον, φαίνεται ότι εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικοί φραγμοί για την ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας στην Τσεχική Δημοκρατία. Αυτό αντανακλάται μεταξύ άλλων στο χαμηλό μερίδιο του ΑΕΠ που αντιστοιχεί σε ΜΜΕ (μικρότερο από 40%). Ο ακαθάριστος δείκτης δημιουργίας νέων επιχειρήσεων ως ποσοστό του συνόλου των επιχειρήσεων είναι σχετικά χαμηλός σε σύγκριση με άλλα νέα κράτη μέλη.

Εκτιμάται ότι οι παράγοντες που συντελούν στη διαμόρφωση αυτής της κατάστασης είναι οι αδυναμίες του επιχειρηματικού περιβάλλοντος, οι οποίες έχουν δυσανάλογα σοβαρές επιπτώσεις για τις ΜΜΕ, π.χ. όσον αφορά τις κανονιστικές ρυθμίσεις και τη διασφάλιση της εφαρμογής της νομοθεσίας, τα υπερβολικά διοικητικά βάρη που επιβάλλονται στις εταιρίες και την περιορισμένη πρόσβαση σε χρηματοδότηση. Η διοικητική διαδικασία για τη σύσταση νέας εταιρίας είναι πολύ χρονοβόρα και περίπλοκη. Η μη αποτελεσματική και συχνά αδιαφανής λειτουργία του εμπορικού μητρώου αποτελεί συχνά αντικείμενο κριτικής από τους επιχειρηματίες. Επίσης, η πτωχευτική νομοθεσία δεν επιτρέπει την αποτελεσματική έξοδο από την αγορά, ούτε την αναδιάρθρωση των προβληματικών επιχειρήσεων. Ήδη καταρτίζονται αρκετές νομοθετικές προτάσεις για την αντιμετώπιση μερικών εκ των προαναφερθέντων προβλημάτων, αλλά η πρόοδος έχει εν προκειμένω αποδειχθεί βραδεία. Παρά τη βελτίωση της επαγγελματικής επάρκειας των δικαστών, εξακολουθούν να υπάρχουν ουσιώδεις αδυναμίες όσον αφορά την ποιότητα και την ταχύτητα της εφαρμογής της νομοθεσίας. Επιπλέον, η εξεύρεση εξωτερικών πηγών χρηματοδότησης είναι εξαιρετικά δυσχερής για τις νέες επιχειρήσεις.

Συστάσεις που απευθύνονται στην Τσεχική Δημοκρατία

Η αντιμετώπιση των προκλήσεων που περιγράφτηκαν ανωτέρω απαιτεί εκτεταμένες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις σύμφωνα με τους γενικούς προσανατολισμούς (ΓΠ) του τμήματος Ι των «Γενικών προσανατολισμών των οικονομικών πολιτικών».

Για να εξασφαλισθεί επειγόντως η περαιτέρω μείωση του ελλείμματος της γενικής κυβέρνησης σε διατηρήσιμη βάση, καθώς και η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των δημοσίων οικονομικών, συνιστάται στην Τσεχική Δημοκρατία:

1. Να μειώσει το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης κατά αξιόπιστο και διατηρήσιμο τρόπο εντός ενός πολυετούς πλαισίου σύμφωνα με τις αποφάσεις που θα ληφθούν από το Συμβούλιο στο πλαίσιο της προσεχούς διαδικασίας δημοσιονομικής εποπτείας (ΓΠ 1).

2. Να μεταρρυθμίσει τα συστήματα ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και συνταξιοδότησης έτσι ώστε να εξασφαλισθεί η οικονομική διατηρησιμότητά τους, ιδίως για την αντιμετώπιση της αναμενόμενης αύξησης του δείκτη εξάρτησης ηλικιωμένων, και να λάβει μέτρα για τη μείωση των δημοσιονομικών κινδύνων που απορρέουν από τις διογκούμενες ενδεχόμενες υποχρεώσεις. και να εξασφαλίσει την τόνωση των κινήτρων για την ανάληψη εργασίας και τη μείωση των υψηλών ποσοστών εισφορών κοινωνικής ασφάλισης (ΓΠ 4, 14 και 16).

Για να συνεχισθεί η αντιμετώπιση των διαρθρωτικών προβλημάτων στην αγορά εργασίας, συνιστάται στην Τσεχική Δημοκρατία:

3. Να ενισχύσει την προσφορά εργασίας με τη μεταρρύθμιση των συστημάτων εισφορών και παροχών, έτσι ώστε να αρθούν τα αντικίνητρα για την ανάληψη εργασίας και να ενισχυθεί η επαγγελματική και περιφερειακή κινητικότητα με τη μείωση των αναντιστοιχιών που παρατηρούνται σε επίπεδο επαγγελματικών προσόντων, εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα την αποτελεσματικότητα των μέτρων επανακατάρτισης και άλλων ενεργητικών πολιτικών για την αγορά εργασίας, καταργώντας τις κανονιστικές ρυθμίσεις στην αγορά στέγης, και βελτιώνοντας την υποδομή μεταφορών (ΓΠ 4, 7, 8 και 13).

Για να βελτιωθούν οι συνθήκες που θα επιτρέψουν την επιτάχυνση της αύξησης παραγωγικότητας, συνιστάται στην Τσεχική Δημοκρατία:

4. Να βελτιώσει την αποτελεσματικότητα και την ποιότητα των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης και την ανταπόκρισή τους στις μεταβαλλόμενες απαιτήσεις επαγγελματικών προσόντων (ΓΠ 13).

5. Να βελτιώσει την αποτελεσματικότητα της Ε&Α και των δραστηριοτήτων στον τομέα της καινοτομίας, να προαγάγει τη μεταφορά των γνώσεων μέσω των ξένων άμεσων επενδύσεων και να στηρίξει τη διάδοση των γνώσεων (ΓΠ 13).

Για να προωθήσει την επιχειρηματικότητα και την ανάπτυξη των ΜΜΕ, συνιστάται στην Τσεχική Δημοκρατία:

6. Να βελτιώσει το επιχειρηματικό κλίμα, ιδίως με την άρση των διοικητικών βαρών, τη βελτίωση και επιβολή του νομικού πλαισίου και τη βελτίωση της πρόσβασης σε χρηματοδότηση (ΓΠ 11 και 12).

18. Εσθονία

Παρά τη χαμηλή εξωτερική ζήτηση, η Εσθονία διατήρησε το 2003 τις καλές μακροοικονομικές επιδόσεις της, αλλά το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών διευρύνθηκε στο 13,7% του ΑΕΠ. Ο ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ ανήλθε στο 4,8% χάρη στο δυναμισμό των επενδύσεων και στην αύξηση της ιδιωτικής κατανάλωσης. Η άνοδος της ιδιωτικής κατανάλωσης οφείλεται στη σημαντική πιστωτική επέκταση, στους υψηλότερους μισθούς και σε μια περιορισμένη αύξηση της απασχόλησης. Σε αντίθεση με το γενικό πλαίσιο παρατεταμένης υποτονικότητας των επενδύσεων στη ζώνη του ευρώ, οι κεφαλαιουχικές δαπάνες στην Εσθονία αυξήθηκαν με έντονο ρυθμό που υπερέβη το 11%, χάρη στις σημαντικές εισροές άμεσων ξένων επενδύσεων και στα χαμηλά επιτόκια. Ο πληθωρισμός, ο οποίος είχε επιταχυνθεί σε σχεδόν 7% στα μέσα του 2001, υποχώρησε στο 1,3% το 2003. Το δημοσιονομικό πλεόνασμα της γενικής κυβέρνησης διευρύνθηκε στο 1,8% του ΑΕΠ το 2002 και περαιτέρω στο 2,6% το 2003, παρά τις συμπληρωματικές δαπάνες που ενέκρινε το Κοινοβούλιο, χάρη στην υψηλό επίπεδο της οικονομικής δραστηριότητας και τη βελτίωση του μηχανισμού είσπραξης φόρων. Οι δαπάνες ορισμένων τοπικών κυβερνήσεων συνέχισαν να επιβαρύνουν τα δημόσια οικονομικά.

Οι πολιτικές στην Εσθονία πρέπει να αποσκοπούν στην επίτευξη υψηλού βαθμού διατηρήσιμης σύγκλισης και στον περιορισμό του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Η δημοσιονομική πολιτική μπορεί να έχει σημαντικές επιπτώσεις στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, ενώ οι διαρθρωτικές πολιτικές, και ιδίως εκείνες που αποσκοπούν στη βελτίωση της παραγωγικότητας και στην τόνωση του ανταγωνισμού, μπορούν να διευρύνουν το αναπτυξιακό δυναμικό της οικονομίας και να βελτιώσουν έτσι τόσο την ισορροπία μεταξύ αποταμιεύσεων και επενδύσεων όσο και το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Επιπλέον, η αγορά εργασίας, και ιδίως το υψηλό ποσοστό ανεργίας, εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική πρόκληση για τις αρχές μετά την αναδιάρθρωση της οικονομίας που ακολούθησε την ανεξαρτησία της χώρας. Στο πλαίσιο αυτό, η Εσθονία αντιμετωπίζει τέσσερις μεγάλες προκλήσεις:

*Αντιμετώπιση του μεγάλου ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, με την εφαρμογή ιδίως κατάλληλης δημοσιονομικής πολιτικής.

*Αντιμετώπιση των διαρθρωτικών προβλημάτων στην αγορά εργασίας.

*Βελτίωση των συνθηκών για την αύξηση της παραγωγικότητας.

*Ανάπτυξη αποτελεσματικού ανταγωνισμού στις βιομηχανίες δικτύου.

Αντιμετώπιση του μεγάλου ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, με την εφαρμογή ιδίως κατάλληλης δημοσιονομικής πολιτικής

Η αναντιστοιχία μεταξύ εσωτερικής και εξωτερικής ζήτησης αντικατοπτρίστηκε στο υψηλό επίπεδο της ζήτησης για εισαγωγές (αύξηση κατά 8,1%), και στις σχετικά υποτονικές επιδόσεις των εξαγωγών (αύξηση κατά 5,1%) και οδήγησε στην επιδείνωση του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών στο 13,7% του ΑΕΠ το 2003. Πολλά σημαντικά εφάπαξ κονδύλια, τα οποία αφορούσαν κυρίως την εισαγωγή επενδυτικών αγαθών, και το αρνητικό ισοζύγιο άδηλων πόρων ευθύνονται για ένα μεγάλο μέρος του ελλείμματος, ενώ ο λογαριασμός κεφαλαίου παρέμεινε πλεονασματικός χάρη στις σημαντικές εισροές άμεσων ξένων επενδύσεων. Το χαμηλό επίπεδο του δημοσίου χρέους (περίπου 5% του ΑΕΠ) και η υψηλή κατάταξη της πιστοληπτικής ικανότητας της χώρας συμβάλλουν στο μετριασμό των άμεσων ανησυχιών όσον αφορά τη χρηματοδότηση του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Επιπλέον, η

κεντρική διοίκηση έχει σχηματίσει ένα «αποθεματικό σταθερότητας» που αντιπροσωπεύει 9% του ΑΕΠ και χρηματοδοτείται από το 1997 από τα πλεονάσματα του προϋπολογισμού και από τα έσοδα από ιδιωτικοποιήσεις.

Η εφαρμογή διαρθρωτικών πολιτικών για την αύξηση της διεθνούς ανταγωνιστικότητας των εσθονικών αγαθών και υπηρεσιών, κυρίως με την ταχεία βελτίωση των υποδομών της χώρας και με επενδύσεις σε ανθρώπινο κεφάλαιο, δίνοντας ιδίως βάρος στις υστερούσες περιφέρειες της χώρας, είναι απαραίτητη για να μειωθεί δραστικά η σημαντική μακροοικονομική ανισορροπία της εσθονικής οικονομίας σε μεσοπρόθεσμη βάση.

Η συνέχιση συνετών δημοσιονομικών πολιτικών έχει καθοριστική σημασία για την αντιμετώπιση του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Ενώ το πλεόνασμα της γενικής κυβέρνησης αυξήθηκε από το 1,8% του ΑΕΠ το 2002 στο 2,6% του ΑΕΠ το 2003, ορισμένες τοπικές κυβερνήσεις εξακολουθούν να επηρεάζουν αρνητικά τα δημόσια οικονομικά, εμφανίζοντας υπερβάσεις δαπανών τόσο το 2002 όσο και το 2003. Παρά τα δημοσιονομικά πλεονάσματα των τελευταίων ετών και το χαμηλό δημόσιο χρέος, οι σχεδιαζόμενες πρόσθετες δαπάνες και μειώσεις φόρων, σε συνδυασμό με τις δεσμεύσεις στο πλαίσιο της προσχώρησης στην ΕΕ, θα εντείνουν τις δημοσιονομικές πιέσεις στο άμεσο μέλλον. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε περαιτέρω μείωση της εθνικής αποταμίευσης με αρνητικές επιπτώσεις σε όλο το μίγμα πολιτικών, με δεδομένο ιδίως το πολύ υψηλό έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Συνολικά, αναμένεται ότι το δημοσιονομικό αποτέλεσμα της γενικής κυβέρνησης θα παραμείνει ισοσκελισμένο ή θα είναι πλεονασματικό τα επόμενα χρόνια, ακόμη και σε περίπτωση χαλάρωσης της δημοσιονομικής πολιτικής. Είναι άλλωστε πιθανό ότι η χαλάρωση της δημοσιονομικής πολιτικής τα πρώτα χρόνια μετά την προσχώρηση θα συμπέσει χρονικά με την ανάκαμψη της οικονομικής δραστηριότητας. Δεν μπορεί να αποκλεισθεί το ενδεχόμενο προκυκλικών επιπτώσεων λόγω του προβλεπόμενου προσανατολισμού της οικονομικής πολιτικής. Απαιτείται συνεπώς μια συνεπή και ευέλικτη προσέγγιση κατά την εφαρμογή του μεσοπρόθεσμου δημοσιονομικού προγράμματος στην Εσθονία.

Αντιμετώπιση των διαρθρωτικών προβλημάτων στην αγορά εργασίας

Οι συνθήκες της αγοράς εργασίας στην Εσθονία επιδεινώθηκαν σταδιακά μετά την ανεξαρτησία της χώρας. Φαίνεται ότι η αναδιάρθρωση της οικονομίας και η αναντιστοιχία των επαγγελματικών προσόντων είναι οι κυριότερες αιτίες της αύξησης της ανεργίας στο 14,5% στα μέσα του 2000 (με βάση τον ορισμό του ΔΓΕ). Το ποσοστό απασχόλησης, το οποίο είχε μειωθεί από το 65% το 1997 στο 60,6% το 2000, αυξήθηκε εκ νέου στο 61,1% το 2002, για πρώτη φορά μετά την ανεξαρτησία της χώρας, συμβάλλοντας έτσι σε μια ανάκαμψη της αγοράς εργασίας που επέτρεψε τη μείωση της ανεργίας στο 10,3% το 2002. Ωστόσο, η βελτίωση αυτή ήταν το αποτέλεσμα περιορισμένων αυξήσεων της απασχόλησης και μιας σημαντικής μείωσης του οικονομικά ενεργού πληθυσμού: η απασχόληση αυξήθηκε κατά περίπου 2% στην περίοδο 1997-2002, ενώ ο οικονομικά ενεργός πληθυσμός μειώθηκε κατά σχεδόν 2,5%.

Η άνοδος της ανεργίας στην περίοδο 1997-2002 οφειλόταν στη σταθερή αύξηση του ποσοστού των μακροχρόνια ανέργων και των αποθαρρυμένων εργαζομένων, και συνεπώς στην αύξηση της διαρθρωτικής ανεργίας. Ωστόσο, η αναλογία των ατόμων χωρίς απασχόληση για διάστημα μεγαλύτερο του έτους μειώθηκε στο 41% των ανέργων το 2002, δηλαδή σχεδόν στο επίπεδο του 1997, μετά από μια αισθητή αύξηση στο 60% στη διάρκεια της ίδιας περιόδου. Παρόλα αυτά, ο αριθμός των μακροχρόνια ανέργων παραμένει ιδιαίτερα υψηλός, πράγμα που δείχνει ότι μεγάλος αριθμός ανέργων δεν διαθέτει τα προσόντα

που απαιτούνται για να επανενταχθεί με επιτυχία στην αγορά εργασίας. Οι περιφερειακές ανισότητες δεν έχουν καταπολεμηθεί και η ανεργία εξακολουθεί να είναι αισθητά υψηλότερη στο βορειοανατολικό τμήμα (περίπου 19% του εργατικού δυναμικού) σε σύγκριση με το νότιο τμήμα (8,5-9%).

Βελτίωση των συνθηκών για την αύξηση της παραγωγικότητας

Το επίπεδο της παραγωγικότητας είναι ακόμα πολύ χαμηλό στην Εσθονία σε σύγκριση με το μέσο όρο της ΕΕ (42% του επιπέδου της ΕΕ-15 το 2002). Ενώ η παραγωγικότητα της εργασίας συνέχισε να αυξάνεται με γρήγορους ρυθμούς (7% ετησίως) στην περίοδο 1997-2000, από το 2000 άρχισε να επιβραδύνεται. Δύο κυρίως παράγοντες μπορούν να εμποδίσουν μελλοντικά την αύξηση της παραγωγικότητας: η έλλειψη κατάλληλων προσόντων του εργατικού δυναμικού και το χαμηλό επίπεδο των δραστηριοτήτων έρευνας και ανάπτυξης και καινοτομίας. Οι δύο αυτοί παράγοντες εξηγούν επίσης για ποιο λόγο οι άμεσες ξένες επενδύσεις συγκεντρώνονται κυρίως σε τομείς που δεν απαιτούν σημαντικές δραστηριότητες έρευνας και ανάπτυξης και υψηλή εξειδίκευση.

Η έλλειψη κατάλληλων επαγγελματικών προσόντων του εργατικού δυναμικού είναι απόρροια της αναποτελεσματικότητας του εκπαιδευτικού συστήματος, δεδομένου ότι οι δημόσιες δαπάνες για την εκπαίδευση είναι σχετικά υψηλές (6,7% του ΑΕΠ το 2000). Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι το εκπαιδευτικό σύστημα δεν είναι επαρκώς προσαρμοσμένο στις ανάγκες της αγοράς εργασίας και δεν επιτρέπει την απόκτηση των επαγγελματικών προσόντων που απαιτεί η αγορά.

Μια καλά σχεδιασμένη πολιτική έρευνας και ανάπτυξης μπορεί επίσης να συμβάλει σημαντικά στην αύξηση της παραγωγικότητας. Επί του παρόντος οι δαπάνες έρευνας και ανάπτυξης της Εσθονίας είναι σχετικά περιορισμένες και τα επίπεδά τους είναι χαμηλότερα από εκείνα των άλλων ευρωπαϊκών χωρών (0,8% του ΑΕΠ το 2001), ενώ η αναλογία των δραστηριοτήτων έρευνας και ανάπτυξης των επιχειρήσεων είναι η χαμηλότερη μεταξύ όλων των νέων κρατών μελών. Αυτό οφείλεται εν μέρει στους ανεπαρκείς δεσμούς μεταξύ πανεπιστημίων και επιχειρηματικού κόσμου. Στον τομέα αυτό εγκρίθηκε μια νέα στρατηγική που προβλέπει μια σημαντική αύξηση των συνολικών δαπανών για έρευνα και ανάπτυξη στην περίοδο 2002-2006.

Ανάπτυξη αποτελεσματικού ανταγωνισμού στις βιομηχανίες δικτύου

Ενώ η απελευθέρωση των βιομηχανιών δικτύου έχει αρχίσει, ο ανταγωνισμός εξακολουθεί να είναι πολύ περιορισμένος στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Η Εσθονία διαπραγματεύθηκε μια μακρά μεταβατική περίοδο για την απελευθέρωση του τομέα αυτού, λόγω της εξάρτησής της από τον ασφαλτούχο σχιστόλιθο για την παραγωγή ηλεκτρισμού. Η αναδιάρθρωση του τομέα του ασφαλτούχου σχιστόλιθου έχει ξεκινήσει, αλλά η πρόοδος στην απελευθέρωση της αγοράς είναι περιορισμένη. Η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας κυριαρχείται από μια κάθετα ολοκληρωμένη κρατική εταιρεία που ασκεί επιχειρηματικές δραστηριότητες στην προσφορά, την παραγωγή, τη μονοπωλιακή μετάδοση και τη διανομή ηλεκτρισμού. Το σημερινό άνοιγμα της αγοράς κατά 10% που ανακοίνωσαν οι αρχές είναι χαμηλότερο από το άνοιγμα της αγοράς στα περισσότερα άλλα νέα κράτη μέλη. Ένα από τα κυριότερα εμπόδια στην ελευθέρωση της αγοράς ηλεκτρισμού είναι η επιβολή αυστηρών κανόνων για τη χορήγηση από τις αρχές αδειών εισαγωγής. Η εξασφάλιση της ανεξαρτησίας του ρυθμιστικού φορέα της ενέργειας είναι επίσης σημαντική, λαμβάνοντας υπόψη ότι ο παραδοσιακός φορέας ηλεκτρισμού της χώρας είναι κρατικός.

Τα προβλήματα είναι λιγότερο έντονα στον τομέα του φυσικού αερίου και των τηλεπικοινωνιών. Η αγορά φυσικού αερίου έχει ιδιωτικοποιηθεί και είναι ανοικτή, με ένα μόνο προμηθευτή. Η αγορά τηλεπικοινωνιών έχει επίσης απελευθερωθεί. Ωστόσο, ενδέχεται να προκύψουν κάποια προβλήματα δεδομένου ότι ο ιδιοκτήτης του δικτύου ασκεί επίσης δραστηριότητες διανομής.

Συστάσεις που απευθύνονται στην Εσθονία

Για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που περιγράφονται ανωτέρω απαιτούνται εκτεταμένες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, σύμφωνα με τους γενικούς προσανατολισμούς (ΓΠ) που αναπτύσσονται στο μέρος Ι των γενικών προσανατολισμών των οικονομικών πολιτικών.

Για να αντιμετωπιστεί το μεγάλο έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, με την εφαρμογή ιδίως κατάλληλης δημοσιονομικής πολιτικής, συνιστάται στην Εσθονία:

1. Να εφαρμόσει δημοσιονομική πολιτική σύμφωνη με τις αποφάσεις που θα ληφθούν από το Συμβούλιο κατά την προσεχή διαδικασία δημοσιονομικής εποπτείας (ΓΠ 1). η πολιτική αυτή πρέπει να είναι συνεπής με το στόχο της αποφυγής των προκυκλικών πολιτικών που μπορούν να εντείνουν τις εξωτερικές ανισορροπίες (ΓΠ 2).

Για να αντιμετωπιστούν τα διαρθρωτικά προβλήματα στην αγορά εργασίας, συνιστάται στην Εσθονία:

2. Να θεσπίσει πολιτικές που θα δίνουν ιδιαίτερο βάρος στην επανένταξη των μακροχρόνια ανέργων, ιδίως στις περιφέρειες που έχουν πληγεί περισσότερο από την αναδιάρθρωση της οικονομίας, με την προώθηση της επαγγελματικής κατάρτισης και της δια βίου μάθησης, και να δημιουργήσει ένα αποτελεσματικό θεσμικό πλαίσιο που θα ενισχύει τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης (ΓΠ 4, 6, 8).

3. Να ενθαρρύνει τους κοινωνικούς εταίρους να εξασφαλίσουν ότι οι μισθολογικές εξελίξεις - συμπεριλαμβανομένων των μεταβολών της νομοθεσίας για τους κατώτατους μισθούς - δεν εμποδίζουν την ανάπτυξη της απασχόλησης και δεν αναστέλλουν την ανάκαμψη της αγοράς εργασίας (ΓΠ 3, και 5).

Για να βελτιωθούν οι συνθήκες που επιτρέπουν την αύξηση της παραγωγικότητας, συνιστάται στην Εσθονία:

4. Να βελτιώσει την αποτελεσματικότητα και την ποιότητα του εκπαιδευτικού συστήματος και του συστήματος επαγγελματικής κατάρτισης προκειμένου να μειωθούν οι αναντιστοιχίες στην αγορά εργασίας (ΓΠ 13).

5. Να εφαρμόσει τη στρατηγική που εγκρίθηκε το 2001 για τις δραστηριότητες έρευνας και ανάπτυξης και, ιδίως, να προωθήσει τη συμμετοχή του επιχειρηματικού τομέα στις δαπάνες για έρευνα και ανάπτυξη (ΓΠ 13).

Για την ανάπτυξη αποτελεσματικού ανταγωνισμού στις βιομηχανίες δικτύου:

6. Να απελευθερώσει την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, να ενισχύσει την ανεξαρτησία του ρυθμιστικού φορέα και να εξασφαλίσει αποτελεσματικό ανταγωνισμό στον τομέα των τηλεπικοινωνιών (ΓΠ 9).

19. Ουγγαρία

Μετά από ένα σχετικά υψηλό ρυθμό ανόδου του πραγματικού ΑΕΠ της τάξης του 3,5% το 2002, η αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ το 2003 επιβραδύνθηκε σε λιγότερο από 3%. Ενώ τη ανεργία είναι μεταξύ των χαμηλότερων στα νέα κράτη μέλη, το ποσοστό συμμετοχής είναι πολύ χαμηλό σε σύγκριση με το μέσο όρο της ΕΕ. Σοβαρά διαρθρωτικά προβλήματα στην αγορά εργασίας καθιστούν δυσχερή την περαιτέρω αύξηση της απασχόλησης: πρόκειται ιδίως για την έλλειψη περιφερειακής κινητικότητας, την αναντιστοιχία επαγγελματικών προσόντων και τα αντικίνητρα που δημιουργούν τα συστήματα παροχών. Η επίτευξη υψηλού βαθμού διατηρήσιμης σύγκλισης απαιτεί την αποκατάσταση και τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας σε διατηρήσιμο υψηλό επίπεδο. Συνεπώς, η αποκατάσταση συγκρατημένης εξέλιξης των πραγματικών μισθών και η δημιουργία περιβάλλοντος που να ευνοεί τις επενδύσεις έχει καθοριστική σημασία για μια ισόρροπη μεσοπρόθεσμη ανάπτυξη.

Μετά το υψηλό δημοσιονομικό έλλειμμα 9,2% του ΑΕΠ το 2002, ο προσανατολισμός της δημοσιονομικής πολιτικής ήταν περιοριστικός το 2003, αλλά το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης ανήλθε σε περίπου 5,9% του ΑΕΠ. Η σημαντική υπέρβαση των στόχων για το δημοσιονομικό έλλειμμα τα τελευταία δύο χρόνια συνέβαλε στη διεύρυνση του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών σε περισσότερο από 5,5% του ΑΕΠ, κυρίως λόγω της αύξησης της κατανάλωσης. Σε συνδυασμό με άλλα προβλήματα στο μίγμα μακροοικονομικών πολιτικών (όπως η σημαντική αύξηση των πραγματικών μισθών, η μεγάλη μεταβλητότητα της συναλλαγματικής ισοτιμίας και τα πολύ υψηλά πραγματικά επιτόκια), αυτό οδήγησε σε γενική απώλεια της εμπιστοσύνης των χρηματοπιστωτικών αγορών και σε επιδείνωση της συνολικής ανταγωνιστικότητας.

Οι πολιτικές στην Ουγγαρία πρέπει να αποσκοπούν στην επίτευξη υψηλού βαθμού διατηρήσιμης σύγκλισης, ιδίως όσον αφορά την εξυγίανση των δημοσίων οικονομικών. Η Ουγγαρία εφάρμοσε μια σειρά διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και κατόρθωσε να καλύψει σημαντικό μέρος της υστέρησης σε σχέση με την ΕΕ. Ωστόσο, υπάρχουν τομείς οι οποίοι θέτουν νέες προκλήσεις στη χώρα. Η Ουγγαρία πρέπει να θεσπίσει μέτρα για να αυξήσει την αποτελεσματικότητα του εκπαιδευτικού συστήματος, ενθαρρύνοντας παράλληλα την έρευνα και ανάπτυξη για να αυξήσει την παραγωγικότητα. Ο ανταγωνισμός στις βιομηχανίες δικτύου πρέπει να ενταθεί και η ανεξαρτησία των ρυθμιστικών φορέων να αυξηθεί. Στο πλαίσιο αυτό, η Ουγγαρία πρέπει να αντιμετωπίσει πέντε μεγάλες προκλήσεις:

*Να εξασφαλίσει μια περαιτέρω διατηρήσιμη μείωση του ελλείμματος της γενικής κυβέρνησης.

*Να αυξήσει τα ποσοστά απασχόλησης και να αντιμετωπίσει τα διαρθρωτικά προβλήματα στην αγορά εργασίας.

*Να προωθήσει την ανταγωνιστικότητα κόστους, εφαρμόζοντας πολιτικές που ενθαρρύνουν τη μισθολογική συγκράτηση.

*Να βελτιώσει τις συνθήκες για την αύξηση της παραγωγικότητας.

*Να αναπτύξει αποτελεσματικό ανταγωνισμό στις βιομηχανίες δικτύου.

Εξασφάλιση περαιτέρω διατηρήσιμης μείωσης του ελλείμματος της γενικής κυβέρνησης

Μετά από ένα υψηλό έλλειμμα 9,2% του ΑΕΠ το 2002, η δημοσιονομική πολιτική κατέστη περιοριστική το 2003. Ωστόσο, το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης το 2003 ανήλθε στο 5,9% του ΑΕΠ. Ενώ για το 2004 προβλέπεται περαιτέρω μείωση του ελλείμματος, το υψηλό σημείο εκκίνησης δημιουργεί αμφιβολίες ως προς τα περιθώρια επίτευξης του στόχου για το έτος αυτό. Ενώ αρχικά προβλεπόταν η πραγματοποίηση εκτεταμένων μεταρρυθμίσεων στα δημόσια οικονομικά, σημαντικός αριθμός δαπανών δεν αναθεωρήθηκαν καθόλου στον προϋπολογισμό του 2004 και φαίνεται ότι δεν έχουν ληφθεί υπόψη στο πρόγραμμα εξυγίανσης. Εν τω μεταξύ, αναμένεται ότι οι εξοικονομήσεις πόρων θα προέλθουν κατά κύριο λόγο από περικοπές τρεχουσών και λειτουργικών δαπανών. Ο προηγούμενος επεκτατικός προσανατολισμός της δημοσιονομικής πολιτικής, σε συνδυασμό με τη μεγάλη αύξηση των πραγματικών μισθών, συνέβαλε στην άνοδο της εγχώριας ζήτησης και σε μια συνεχή διεύρυνση, λόγω της αύξησης της κατανάλωσης, του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, το οποίο προσεγγίζει το 5,5% του ΑΕΠ. Η μείωση του υψηλού δανεισμού του δημοσίου τομέα έχει επίσης καθοριστική σημασία για τη βελτίωση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Η αποταμίευση των νοικοκυριών δεν θα είναι αρκετή για να χρηματοδοτήσει την αύξηση των ιδιωτικών επενδύσεων (περιλαμβανομένων εκείνων που συνδέονται με την προσχώρηση στην ΕΕ). Αναμένεται ότι αυτό θα ασκήσει περαιτέρω πίεση στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Ακόμη και η απλή διατήρηση του σημερινού ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, με την παράλληλη πραγματοποίηση επενδύσεων, θα προκαλούσε πρόσθετες πιέσεις στον προϋπολογισμό. Η εξυγίανση των δημόσιων οικονομικών αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την αποκατάσταση διατηρήσιμων πολιτικών στην Ουγγαρία.

Αύξηση των ποσοστών απασχόλησης και αντιμετώπιση των διαρθρωτικών προβλημάτων στην αγορά εργασίας

Η Ουγγαρία έχει ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά ανεργίας μεταξύ των νέων κρατών μελών (5,8% το 2003). Ωστόσο, το χαμηλό αυτό ποσοστό συνοδεύεται από στασιμότητα του εργατικού δυναμικού και χαμηλό ποσοστό συμμετοχής (59,7% το 2002 στην ομάδα των ατόμων ηλικίας 15-64 ετών) σε σύγκριση με το μέσο όρο της ΕΕ. Συνεπώς, το χαμηλό ποσοστό ανεργίας δεν αντικατοπτρίζει το σημαντικό ποσοστό μη συμμετοχής στην αγορά εργασίας και το υψηλό επίπεδο αεργίας, ιδίως του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας στο τέλος της επαγγελματικής σταδιοδρομίας.

Η αγορά εργασίας χαρακτηρίζεται επίσης από διαρθρωτικά προβλήματα. Οι περιφερειακές διαφορές εκδηλώνονται κυρίως με τη μορφή αυξανόμενης αστικοποίηση και διαφοροποίησης του ανατολικού και του δυτικού τμήματος της χώρας, με τη λιγότερο ανεπτυγμένη υποδομή και την υψηλότερη ανεργία στο ανατολικό τμήμα. Η εσωτερική κινητικότητα είναι χαμηλή σε σύγκριση με τα διεθνή επίπεδα, και η στέγαση και οι μεταφορές αποτελούν τα σημαντικότερα εμπόδια. Επιπλέον, σημαντικός αριθμός ανέργων είναι νέοι (το ποσοστό της ανεργίας των νέων είναι 11,4%).

Προώθηση της ανταγωνιστικότητας κόστους με την άσκηση πολιτικών που ευνοούν τη μισθολογική συγκράτηση

Παρά τη μικρή βελτίωση που παρατηρείται από τις αρχές του 2003, η ανταγωνιστικότητα κόστους της Ουγγαρίας επιδεινώθηκε αισθητά στην περίοδο 2000-2002. Η επιδείνωση της ανταγωνιστικότητας κόστους οφειλόταν εν μέρει στην ταχεία αύξηση των μισθών. Η αύξηση των πραγματικών μισθών υπερέβη την αύξηση της παραγωγικότητας την τελευταία τριετία λόγω της αύξησης των κατώτατων μισθών και των μισθών του δημόσιου τομέα, αλλά και λόγω της υστέρησης της προσαρμογής των επιχειρήσεων στις νέες συνθήκες χαμηλού πληθωρισμού. Παρόλο που η αύξηση των μισθών επιβραδύνθηκε στα τέλη του έτους, οι πραγματικοί μισθοί αυξήθηκαν κατά 9,2% το 2003 (7,3% στον ιδιωτικό τομέα και 12,7% στο δημόσιο τομέα). Αυτό επηρέασε αρνητικά την ανταγωνιστικότητα κόστους και οδήγησε στη μείωση της απασχόλησης σε ορισμένα τμήματα χαμηλής ειδίκευσης της αγοράς εργασίας. Ενώ η διαδικασία αυτή

συνέβαλε στη μεταβολή της διάρθρωσης της βιομηχανικής παραγωγής προς περισσότερο ειδικευμένη εργασία, η αύξηση του κόστους ανά μονάδα προϊόντος οδήγησε σε επιδείνωση της ανταγωνιστικής θέσης όχι μόνο στις δραστηριότητες υψηλής εντάσεως εργασίας αλλά στο σύνολο της χώρας.

Βελτίωση των συνθηκών για την αύξηση της παραγωγικότητας

Η αύξηση της παραγωγικότητας επιβραδύνθηκε από το 2000, παρόλο που παρέμεινε σε επίπεδο ελαφρά υψηλότερο από τον μέσο όρο των νέων κρατών μελών. Η αύξηση της παραγωγικότητας εργασίας ανήλθε στο 4,2% το 2000, αλλά το 2003 επιβραδύνθηκε στο 2,4%. Οι παράγοντες που συνέβαλαν στην επιβράδυνση του ρυθμού αύξησης της παραγωγικότητας ήταν το σχετικά χαμηλά επίπεδο των δραστηριοτήτων έρευνας και ανάπτυξης (0,95% του ΑΕΠ το 2001), η αναποτελεσματικότητα του εκπαιδευτικού συστήματος και η αστάθεια του επιχειρηματικού περιβάλλοντος.

Ενώ λήφθηκαν κάποια μέτρα για την βελτίωση της ευελιξίας του εκπαιδευτικού συστήματος ώστε να προσαρμόζεται καλύτερα στις μεταβαλλόμενες ανάγκες της αγοράς εργασίας, εξακολουθεί να υπάρχει έλλειψη εργαζομένων μεσαίας και υψηλής εξειδίκευσης στην αγορά εργασίας. Ο αριθμός των φοιτητών στα πανεπιστήμια αυξάνεται αλλά πολλοί τερματίζουν τις σπουδές τους προτού λάβουν το πτυχίο τους. Ο αριθμός των πτυχιούχων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στους επιστημονικούς και τεχνολογικούς κλάδους ανά χιλίους κατοίκους (20-29 ετών) μειώθηκε τα τελευταία χρόνια: το 2001 ήταν 3,7, δηλαδή μια από τις χαμηλότερες αναλογίες στην ΕΕ. Στον τομέα της έρευνας και ανάπτυξης, η εφαρμοσμένη έρευνα παρουσιάζει υστέρηση, εν μέρει λόγω του χαμηλού επιπέδου των δαπανών των επιχειρήσεων για έρευνα και ανάπτυξη και της περιορισμένης συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεων και ερευνητικών κέντρων. Οι δημόσιες δαπάνες για έρευνα και ανάπτυξη είναι επίσης σχετικά χαμηλές, όχι μόνο ως ποσοστό του ΑΕΠ, αλλά και ως ποσοστό των συνολικών δημοσίων δαπανών (οι δημόσιες δαπάνες για έρευνα και ανάπτυξη αντιπροσώπευαν το 0,9% των συνολικών δημοσίων δαπανών το 2001). Ένας άλλος παράγοντας που ενδέχεται να επηρεάζει αρνητικά την αύξηση της παραγωγικότητας είναι το συχνά μεταβαλλόμενο πολιτικά περιβάλλον. Οι κανονισμοί και οι στρατηγικές της κυβέρνησης μεταβλήθηκαν συχνά στη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας, περιορίζοντας έτσι την προβλεψιμότητα των πολιτικών και την εμπιστοσύνη στην κυβέρνηση και εμποδίζοντας το μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.

Ανάπτυξη αποτελεσματικού ανταγωνισμού στις βιομηχανίες δικτύου

Ενώ η απελευθέρωση των περισσοτέρων βιομηχανιών δικτύου έχει αρχίσει, ο αποτελεσματικός ανταγωνισμός παραμένει περιορισμένος στους τομείς αυτούς. Μια από τις πλέον απελευθερωμένες αγορές είναι η αγορά τηλεπικοινωνιών. Ωστόσο, ακόμα και στην αγορά αυτή, ο ανταγωνισμός περιορίζεται από την ισχυρή δεσπόζουσα θέση της πρώην κρατικής επιχείρησης σταθερής τηλεφωνίας και από μια σχεδόν δυοπωλιακή κατάσταση στην αγορά κινητής τηλεφωνίας. Οι αγορές ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου έχουν ανοίξει για τους μεγάλους πελάτες. Ωστόσο, οι μακροπρόθεσμες συμφωνίες αγοράς και η περιορισμένες δυνατότητες διασύνδεσης εξακολουθούν να εμποδίζουν τον ανταγωνισμό στην αγορά ηλεκτρισμού. Τέλος, σε ορισμένους από τους τομείς αυτούς, το κράτος έχει διατηρήσει το δικαίωμα να

παρεμβαίνει στις δραστηριότητες των φορέων ρύθμισης των δικτύων. Αυτό ισχύει στην περίπτωση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου στις οποίες η κυβέρνηση έχει τη δυνατότητα να επηρεάσει τις τιμές.

Συστάσεις που απευθύνονται στην Ουγγαρία

Για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που περιγράφονται ανωτέρω απαιτούνται εκτεταμένες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, σύμφωνα με τους γενικούς προσανατολισμούς (ΓΠ) που αναπτύσσονται στο μέρος Ι των γενικών προσανατολισμών των οικονομικών πολιτικών.

Για να εξασφαλισθεί μια περαιτέρω διατηρήσιμη μείωση του ελλείμματος της γενικής κυβέρνησης, συνιστάται στην Ουγγαρία:

1. Να μειώσει το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης με τρόπο αξιόπιστο και διατηρήσιμο σε ένα πολυετές πλαίσιο, σύμφωνα με τις αποφάσεις που θα ληφθούν από το Συμβούλιο κατά την προσεχή διαδικασία δημοσιονομικής εποπτείας (ΓΠ 1).

Για να αυξηθούν τα ποσοστά απασχόλησης και να αντιμετωπιστούν τα διαρθρωτικά προβλήματα στην αγορά εργασίας, συνιστάται στην Ουγγαρία:

2. Να ενισχύσει την προσφορά εργασίας καταργώντας τα εμπόδια στην περιφερειακή κινητικότητα, με κατάλληλες πολιτικές στέγασης και μεταφορών, και ενθαρρύνοντας τις μειονεκτούσες ομάδες (εθνικές μειονότητες, άτομα με αναπηρία και άστεγοι) να εισέλθουν ή να επανενταχθούν στην αγορά εργασίας (ΓΠ 7 και 8).

3. Να εξασφαλίσει ότι τα συστήματα φόρων και παροχών στηρίζουν την απασχόληση και παρέχουν κίνητρα για την είσοδο ή την παραμονή στην αγορά εργασίας (αρχή της συμφέρουσας από οικονομική άποψη εργασίας) -μειώνοντας ταυτόχρονα περαιτέρω την υψηλή φορολογική επιβάρυνσης της εργασίας (ΓΠ 4).

Για να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα κόστους με πολιτικές που ευνοούν τη μισθολογική συγκράτηση, συνιστάται στην Ουγγαρία:

4. Να ενθαρρύνει τη μεταρρύθμιση της διαδικασίας καθορισμού των μισθών ώστε οι μισθοί να αντικατοπτρίζουν καλύτερα την παραγωγικότητα. Να προωθήσει πολυετείς μισθολογικές συμφωνίες με τους κοινωνικούς εταίρους ώστε η εξέλιξη των πραγματικών μισθών να συμβαδίζει με την αύξηση της παραγωγικότητας (ΓΠ 5).

Για να βελτιωθούν οι συνθήκες για την αύξηση της παραγωγικότητας, συνιστάται στην Ουγγαρία:

5. Να προωθήσει τη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα στην έρευνα και ανάπτυξη και την καινοτομία, να ενισχύσει τους δεσμούς μεταξύ επιχειρήσεων και ερευνητικών κέντρων, να εξασφαλίσει επαρκείς πόρους για τη βελτίωση της ποιότητας της έρευνας και να στηρίξει τη μεταφορά γνώσης μέσω των άμεσων ξένων επενδύσεων (ΓΠ 13).

6. Να βελτιώσει την αποτελεσματικότητα του εκπαιδευτικού συστήματος, να αυξήσει την ευελιξία του ώστε να μπορεί να προσαρμόζεται καλύτερα στις ανάγκες της αγοράς σε επαγγελματικά προσόντα και να εξασφαλίσει επαρκείς πόρους για την επαγγελματική κατάρτιση και εκπαίδευση (ΓΠ 13).

7. Να εξασφαλίσει τη σταθερότητα της νομοθεσίας και των πολιτικών της κυβέρνησης ώστε να δημιουργηθεί ένα περιβάλλον που να ευνοεί περισσότερο την επιχειρηματικότητα (ΓΠ 11).

Για την ανάπτυξη αποτελεσματικού ανταγωνισμού στις βιομηχανίες δικτύου, συνιστάται στην Ουγγαρία:

8. Να απελευθερώσει τις βιομηχανίες δικτύου και να αυξήσει την αποτελεσματικότητα του ανταγωνισμού και την ανεξαρτησία των ρυθμιστικών φορέων των δικτύων (ΓΠ 9).

20. Λετονία

Οι οικονομικές επιδόσεις της Λετονίας τα τελευταία χρόνια ήταν πολύ ικανοποιητικές, παρά την επιδείνωση του εξωτερικού περιβάλλοντος. Αναμένεται ότι η ανάπτυξη του ΑΕΠ θα παραμείνει μεσοπρόθεσμα πλησίον της δυνητικής, με ετήσιους ρυθμούς της τάξης του 5-6%. Η ιδιωτική κατανάλωση και οι ακαθάριστες επενδύσεις παγίου κεφαλαίου ήταν ιδιαίτερα δυναμικές και αποτελούν τις κινητήριες δυνάμεις της οικονομικής ανάπτυξης. Παρά την ταχεία πρόοδο της ιδιωτικής κατανάλωσης, ο πληθωρισμός διατηρήθηκε σε μέτρια επίπεδα τα τελευταία πέντε χρόνια. Αναμένεται ωστόσο ότι κατά το τρέχον έτος ο πληθωρισμός θα είναι σχετικά υψηλός, αλλά ενδέχεται να υποχωρήσει στο 3% το 2006-07. Το εξωτερικό εμπόριο αναπτύχθηκε γρήγορα και δεδομένου ότι οι εισαγωγές αυξάνονται ταχύτερα από τις εξαγωγές, το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών αυξήθηκε στο 9,1% του ΑΕΠ το 2003 και αναμένεται να παραμείνει μεσοπρόθεσμα στο υψηλό αυτό επίπεδο. Η Λετονία επέτυχε αξιόλογη πρόοδο στην υλοποίηση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων τα τελευταία χρόνια, αλλά αντιμετωπίζει ακόμα προβλήματα, όπως ιδίως η λειτουργία της δημόσιας διοίκησης, που μπορούν να επιβραδύνουν την απορρόφηση των διαρθρωτικών πόρων της ΕΕ. Τα προβλήματα αυτά, εάν δεν επιλυθούν, μπορούν να μειώσουν την ικανότητα της Λετονίας να παραμείνει σε πορεία ισχυρής οικονομικής ανάπτυξης.

Η ανεργία μειώθηκε αργά και ποικίλλει σημαντικά ανάλογα με τις περιοχές. Η καλή λειτουργία της αγοράς εργασίας εμποδίζεται από σειρά διαρθρωτικών προβλημάτων, όπως η έλλειψη προσαρμοσμένων συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης, οι αναντιστοιχίες επαγγελματικών προσόντων και η χαμηλή γεωγραφική κινητικότητα. Ο ανταγωνισμός στις αγορές προϊόντων εντάθηκε μετά την ιδιωτικοποίηση των περισσοτέρων κρατικών επιχειρήσεων, ενώ το επίπεδο των κρατικών ενισχύσεων παραμένει χαμηλότερο από το μέσο όρο της ΕΕ. Τα λίγα προβλήματα ανταγωνισμού που απομένουν αφορούν κυρίως τις βιομηχανίες δικτύου. Παρόλο που η Λετονία επωφελείται από χαμηλό κόστος εργασίας και χαμηλούς φόρους, το επίπεδο της παραγωγικότητας της εργασίας εξακολουθεί να προκαλεί σοβαρές ανησυχίες.

Η πτωτική τάση του ελλείμματος της γενικής κυβέρνησης ανακόπηκε το 2002, με την αύξηση του ελλείμματος στο 3% του ΑΕΠ από 1,6 % το 2001. Το 2003, τα υψηλότερα των αναμενόμενων φορολογικά έσοδα και η στενή παρακολούθηση των δαπανών από την κυβέρνηση συνέβαλαν στη μείωση του ελλείμματος της γενικής κυβέρνησης στο 1,8% του ΑΕΠ, ενώ για το 2004 προβλέπεται ότι το έλλειμμα θα διαμορφωθεί στο 2% του ΑΕΠ. Ωστόσο, η δημοσιονομική θέση της Λετονίας εξαρτάται από την τήρηση της δέσμευσης για εξασφάλιση δημοσιονομικής πειθαρχίας. Κατά συνέπεια, η δημοσιονομική πολιτική της Λετονίας χαρακτηρίζεται από έναν προκυκλικό προσανατολισμό. Αφετέρου, το χρέος της γενικής κυβέρνησης παραμένει χαμηλό στο 15,6% του ΑΕΠ.

Οι οικονομικές πολιτικές στη Λετονία πρέπει να αποσκοπούν στην επίτευξη υψηλού βαθμού διατηρήσιμης σύγκλισης, ιδίως όσον αφορά την εξυγίανση των δημόσιων οικονομικών. Τόσο η συνέχιση της διαδικασίας εξυγίανσης των δημόσιων οικονομικών όσο και η αντιμετώπιση της ανεπαρκούς χρησιμοποίησης των ανθρώπινων πόρων της χώρας πρέπει να υποστηριχθούν με πολιτικές για τη διατήρηση ισχυρών ρυθμών ανάπτυξης μεσομακροπρόθεσμα. Αυτό απαιτεί ιδίως την ενίσχυση και διαφοροποίηση της βάσης της αναπτυξιακής διαδικασίας και της απασχόλησης με την προώθηση κατάλληλου επιχειρηματικού περιβάλλοντος. Επιπλέον, η παραγωγικότητα πρέπει να αυξηθεί και η Λετονία πρέπει να προετοιμαστεί για τη μετάβαση στην οικονομία της γνώσης. Στο πλαίσιο αυτό, η Λετονία πρέπει να αντιμετωπίσει τέσσερις μεγάλες προκλήσεις:

* Μείωση του μεγάλου ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, με την εφαρμογή ιδίως κατάλληλης δημοσιονομικής πολιτικής.

*Βελτίωση των συνθηκών για την αύξηση της παραγωγικότητας.

*Αντιμετώπιση των διαρθρωτικών προβλημάτων στην αγορά εργασίας.

*Ανάπτυξη πραγματικού ανταγωνισμού στις βιομηχανίες δικτύου.

Μείωση του μεγάλου ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, με την εφαρμογή ιδίως κατάλληλης δημοσιονομικής πολιτικής

Η εγχώρια ζήτηση για εισαγόμενα παραμένει ισχυρότερη από την εξωτερική ζήτηση για λετονικά προϊόντα, με αποτέλεσμα την αύξηση του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών στο 9,1% του ΑΕΠ το 2003. Η πρόοδος των εξαγωγών το 2002 και 2003 ήταν ιδιαίτερα ισχυρή, παρά την παγκόσμια οικονομική επιβράδυνση. Ωστόσο, οι εισαγωγές αυξήθηκαν με ταχύτερους ρυθμούς από τις εξαγωγές. Αναμένεται ότι τα επόμενα χρόνια το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών θα επιδεινωθεί ακόμα περισσότερο, λόγω των ισχυρών και αυξανόμενων επενδυτικών αναγκών καθώς η οικονομία συνεχίζει να αναπτύσσεται και να αναδιαρθρώνεται. Αυτό θα διευρύνει ακόμα περισσότερο το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Παρόλο που το 2003 οι τιμές των εξαγωγών αυξήθηκαν ταχύτερα από τις τιμές των εισαγόμενων, οι όροι του εμπορίου δεν ακολούθησαν μια σταθερά ευνοϊκή πορεία τα τελευταία χρόνια, εντείνοντας έτσι την αβεβαιότητα για τις δυνητικές μελλοντικές πιέσεις στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών.

Η μέτρια πρόοδος της δημοσιονομικής εξυγίανσης ανακόπηκε το 2002 λόγω της χαλάρωσης της δημοσιονομικής πολιτικής, παρά την ισχυρή οικονομική ανάπτυξη της λετονικής οικονομίας. Εκτιμάται ότι το 2003 το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης ανήλθε στο 1,8% του ΑΕΠ. Αυτό οφείλεται κυρίως στα υψηλότερα των αναμενόμενων φορολογικά έσοδα, χάρη στη βελτίωση της φορολογικής βάσης και στους υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης σε σχέση με τις προβλέψεις. Παρόλο που οι λετονικές αρχές έχουν δεσμευτεί να ισοσκελίσουν τον προϋπολογισμό μεσοπρόθεσμα, ο σημερινός προκυκλικός προσανατολισμός της δημοσιονομικής πολιτικής, σε συνδυασμό με το ταχέως μεταβαλλόμενο πολιτικό σκηνικό και την σχετικά περιορισμένη ικανότητα της κυβέρνησης να αυξήσει τα φορολογικά έσοδα σε μια περίοδο ταχύρυθμης οικονομικής ανάπτυξης, θέτουν την Λετονία σε δυσχερή θέση όσον αφορά τις δυνατότητες κάλυψης των αναγκαίων μελλοντικών δαπανών. Υπό συνθήκες χαμηλής εξωτερικής ζήτησης και υψηλής εγχώριας ζήτησης, ιδιαίτερες ανησυχίες προκαλούν η απότομη αύξηση των δαπανών στα τέλη του 2002, η ισχυρή πιστωτική επέκταση, παρά την αύξηση των επιτοκίων από την Κεντρική Τράπεζα της Λετονίας το Νοέμβριο του 2003 και εκ νέου το Μάρτιο του 2004, καθώς και η νέα χαλάρωση της δημοσιονομικής πολιτικής. Η κυριότερη πρόκληση της οικονομικής πολιτικής είναι η αποφυγή μιας προκυκλικής δημοσιονομικής επέκτασης που θα μπορούσε να προκαλέσει την υπερθέρμανση της εγχώριας ζήτησης και να επιδεινώσει το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών.

Βελτίωση των συνθηκών για την αύξηση της παραγωγικότητας

Η παραγωγικότητα της εργασίας στη Λετονία είναι η πιο χαμηλή στην ΕΕ (χαμηλότερη από το 40% του μέσου όρου της ΕΕ-15). Στην περίοδο 1995-2003, η παραγωγικότητα αυξήθηκε σε σχέση με το μέσο όρο της ΕΕ, με βραδύτερο όμως ρυθμό τα τελευταία χρόνια. Διάφοροι παράγοντες επηρεάζουν αρνητικά την παραγωγικότητα της Λετονίας. Πρώτον, παρά τις μεταρρυθμίσεις το εκπαιδευτικό σύστημα αντιμετωπίζει ακόμα προβλήματα αποτελεσματικότητας, περιεχομένου και εξωτερικών εταιρικών σχέσεων, ενώ οι δεσμοί μεταξύ ανώτατης εκπαίδευσης και βιομηχανίας δεν είναι επαρκώς αναπτυγμένοι. Δεύτερον, παρά τα φορολογικά και τα άλλα έμμεσα μέτρα που λήφθηκαν, οι δραστηριότητες έρευνας και ανάπτυξης - και ιδίως η συμμετοχή των επιχειρήσεων σε αυτές - και καινοτομίας φαίνονται περιορισμένες, λόγω της έλλειψης τόσο κρατικών χρηματοδοτήσεων όσο και κρίσιμης μάζας των περισσοτέρων λετονικών επιχειρήσεων για την ανάληψη ερευνητικών δραστηριοτήτων. Την αύξηση της παραγωγικότητας εμποδίζει επίσης το χαμηλό επίπεδο της επιχειρηματικής δραστηριότητας λόγω του σημαντικού διοικητικού φόρτου για τις επιχειρήσεις

σε τοπικό επίπεδο, των δυσχερειών στην πρόσβαση σε χρηματοδοτήσεις, καθώς και η ανεπαρκής ακόμα επιχειρηματική παράδοση. Παρά το δυναμισμό των επιχειρηματικών επενδύσεων, η αύξηση των επιπέδων παραγωγικότητας εξακολουθεί να εμποδίζεται από την ανεπαρκή κεφαλαιακή βάση και τις σχετικά περιορισμένες υλικοτεχνικές υποδομές. Όλοι αυτοί οι παράγοντες εξηγούν επίσης το γεγονός ότι η Λετονία εξακολουθεί να ειδικεύεται σε τομείς χαμηλής σχετικά τεχνολογίας και σε δραστηριότητες γενικής διαμετακόμισης χωρίς υψηλή προστιθέμενη αξία.

Αντιμετώπιση των διαρθρωτικών προβλημάτων στην αγορά εργασίας

Η αγορά εργασίας της Λετ