Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για:

- την "Πρόταση Οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την παρακολούθηση των ζωονόσων και των ζωονοσογόνων παραγόντων που τροποποιεί την απόφαση 90/424/ΕΟΚ του Συμβουλίου και καταργεί την οδηγία 92/117/ΕΟΚ του Συμβουλίου", και

- την "Πρόταση Κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τον έλεγχο της σαλμονέλας και άλλων τροφιμογενών ζωονοσογόνων παραγόντων, καθώς και για την τροποποίηση των οδηγιών 64/432/ΕΟΚ, 72/462/ΕΟΚ και 90/539/ΕΟΚ του Συμβουλίου"

(2002/C 94/06)

Στις 12 Σεπτεμβρίου 2001, και σύμφωνα με το άρθρο 152 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για τις ανωτέρω προτάσεις.

Το τμήμα "Γεωργία, ανάπτυξη της υπαίθρου και περιβάλλον", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάστηκε τη γνωμοδότησή του στις 29 Ιανουαρίου 2002 με βάση την εισηγητική έκθεση της κας Davison.

Κατά την 388η σύνοδο ολομέλειας της 20ής και 21ης Φεβρουαρίου 2002, (συνεδρίαση της 20ής Φεβρουαρίου) η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 85 ψήφους υπέρ, μία κατά και 7 αποχές.

1. Εισαγωγή

1.1. Οι ζωονόσοι είναι ασθένειες ή λοιμώξεις που μπορούν να μεταδοθούν από τα ζώα στον άνθρωπο. Οι λοιμώξεις οφείλονται συνήθως στην κατανάλωση προϊόντων ζωικής προέλευσης. Η σαλμονέλωση είναι η πλέον διαδεδομένη ζωονοσογόνος πάθηση στα ευρωπαϊκά κράτη. Η σαλμονέλα περιλαμβάνει περισσότερους από 150 ορότυπους και εντοπίζεται σε μία ολόκληρη σειρά τροφίμων όπως τα ωμά αυγά, τα πουλερικά, το χοιρινό και βοδινό κρέας, καθώς και σε άλλα προϊόντα κρέατος και γαλακτοκομικά προϊόντα. Τα συνήθη συμπτώματα της σαλμονέλωσης και η σοβαρότητά τους ποικίλλουν ανάλογα με τους ορότυπους. Αυτά είναι διάρροια, πυρετός, πονοκέφαλος καθώς και εμετοί, πρόκειται όμως για σοβαρή ασθένεια η οποία μπορεί να προκαλέσει ακόμη και το θάνατο. Όλοι μπορούν να παρουσιάσουν επιπλοκές, ομάδες όμως υψηλού κινδύνου αποτελούν ιδιαίτερα τα βρέφη, οι ηλικιωμένοι και οι έγκυοι γυναίκες.

1.2. Η σαλμονέλα είναι ένας μόνον από τους ζωονοσογόνους παράγοντες. O δεύτερος "πλέον διαδεδομένος" είναι η καμπυλοβακτηρίωση. Εκδηλώνεται κυρίως με διάρροιες, μπορεί όμως να προκαλέσει νευρικές διαταραχές και μάλιστα την παράλυση σε σπάνιες περιπτώσεις. Το καμπυλοβακτηρίδιο βρίσκεται κυρίως στο κρέας πουλερικών.

1.3. Η λυστέρια και ορισμένα είδη Ε.coli είναι επίσης ζωονοσογόνοι παράγοντες δύο πολύ κοινών λοιμώξεων(1).

2. Επιπτώσεις των ζωονόσων στην ανθρώπινη υγεία

2.1. Δεν υπάρχουν αξιόπιστα και συγκρίσιμα στοιχεία σχετικά με τον αριθμό των περιπτώσεων ασθενείας ή θανάτου από ζωονόσους στην ΕΕ. Τα εθνικά συστήματα αναφοράς διαφέρουν και μόνον μικρός αριθμός περιπτώσεων ασθενείας έχει γνωστοποιηθεί. Η καμπυλοβακτηρίωση εκτιμάται ότι είναι υπεύθυνη για 127000 κρούσματα λοίμωξης τροφικής προέλευσης το 1999(2). Σύμφωνα με στοιχεία του Διεθνούς Γραφείου Επιζωοτίας (ΔΓΕ), το 2000(3) σημειώθηκαν, στα κράτη της ΕΕ, περισσότερα από 219141 κρούσματα λοίμωξης από σαλμονέλα σε ανθρώπους. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συλλέγει επίσης στοιχεία που δημοσιεύονται κάθε χρόνο σε ετήσια έκθεση για τη σαλμονέλωση(4). Εκτιμά σε 165569 συνολικά τις περιπτώσεις σαλμονέλωσης σε ανθρώπους το 1999. Ωστόσο οι μεγάλες και ανεξήγητες διαφορές στα στοιχεία μεταξύ κρατών μελών φανερώνουν ελλείψεις τόσο στην παρακολούθηση όσο και στο συντονισμό.

2.2. Εκτός από προσωπική ταλαιπωρία και πρόωρο θάνατο, οι ζωονόσοι προκαλούν επίσης σημαντική οικονομική επιβάρυνση των συστημάτων υγειονομικής περίθαλψης και την απώλεια ωρών εργασίας. Σύμφωνα με τον ΠΟΥ(5), το κόστος ανά κρούσμα σαλμονέλωσης στον άνθρωπο εκτιμάται, στην Ευρώπη, από 1100 έως 1500 ευρώ. Η Ομοσπονδία Τροφίμων και Ποτών του Η.Β. υπολόγισε ότι οι δαπάνες που επιβάρυναν τις υγειονομικές υπηρεσίες της Αγγλίας και της Ουαλίας για την θεραπεία ασθενειών που προκλήθηκαν από τη σαλμονέλα και την καμπυλοβακτηρίωση κατά το 1999 ανήλθαν σε 27,8 εκατομ. αγγλικές λίρες.

2.3. Η ΟΚΕ συνιστά συνεπώς την υιοθέτηση μιας δυναμικότερης και πιο άμεσης προσέγγισης από αυτήν που προτείνει η Επιτροπή.

3. Κύρια σημεία της πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

3.1. Την 1η Αυγούστου 2001, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε δύο προτάσεις για την αναθεώρηση της ισχύουσας νομοθεσίας και την βελτίωση της πρόληψης και του ελέγχου των ζωονόσων: την πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την παρακολούθηση των ζωονόσων και των ζωονοσογόνων παραγόντων που τροποποιεί την απόφαση 90/424/ΕΟΚ του Συμβουλίου και καταργεί την οδηγία 92/117/ΕΟΚ του Συμβουλίου και την πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τον έλεγχο της σαλμονέλας και άλλων τροφιμογενών ζωονοσογόνων παραγόντων καθώς και για την τροποποίηση των οδηγιών 64/432/ΕΟΚ, 72/462/ΕΟΚ και 90/539/ΕΟΚ του Συμβουλίου. Οι εν λόγω δύο προτάσεις αποτελούν τμήμα της συνέχειας που δόθηκε στη Λευκή Βίβλο για την ασφάλεια των τροφίμων(6).

3.2. Η προτεινόμενη οδηγία υποχρεώνει τα κράτη μέλη να εφαρμόσουν συστήματα βελτιωμένης και καλύτερα συντονισμένης παρακολούθησης. Προβλέπει τη θέσπιση ενός συστήματος παρακολούθησης ορισμένων ζωονοσογόνων παραγόντων καθόλη την ανθρώπινη και ζωική τροφική αλυσίδα. Επιπλέον τα κράτη μέλη θα κληθούν να συμμετάσχουν σε συντονισμένα προγράμματα παρακολούθησης για να θεσπιστούν τιμές αναφοράς σε ό,τι αφορά τις βασικές ζωονοσογόνους λοιμώξεις σε κάθε κράτος μέλος. Τα προγράμματα αυτά θα αποτελέσουν αντικείμενο κοινοτικής συγχρηματοδότησης. Οι νέες διατάξεις παρακολούθησης προβλέπουν επίσης την συλλογή στοιχείων για την συχνότητα των νέων κρουσμάτων νοσογόνων ασθενειών στον άνθρωπο, για τον επιπολασμό επιδημικών εκρήξεων τροφικής προέλευσης και για την παρακολούθηση της αντιμικροβιακής αντίστασης που εμφανίζεται σε ορισμένους ζωονοσογόνους παράγοντες.

3.3. Ο προτεινόμενος κανονισμός παρέχει ένα πλαίσιο στην πολιτική μείωσης των παθογόνων παραγόντων με στόχο τον περιορισμό του επιπολασμού των εν λόγω οργανισμών μέσω του καθορισμού κοινοτικών στόχων για τους ζωονοσογόνους παράγοντες σε ορισμένους πληθυσμούς ζώων και ενδεχομένως σε άλλα στάδια της τροφικής αλυσίδας. Οι κοινοτικοί στόχοι της πολιτικής αυτής πρέπει να καθοριστούν προοδευτικά με βάση επιστημονικές γνωματεύσεις και σύμφωνα με καθορισμένο χρονοδιάγραμμα. Προτεραιότητα έχει η σαλμονέλα, ιδιαίτερα μάλιστα για τα προϊόντα με βάση τα πουλερικά και τα αυγά.

3.4. Οι στόχοι θα τεθούν σε εφαρμογή από το 2005 και μετά για τα σμήνη πουλερικών αναπαραγωγής, από το 2006 και μετά για τις ωοτόκους όρνιθες, από το 2007 και μετά για τα κοτόπουλα πάχυνσης και από το 2008 και μετά για τα γαλόπουλα και τους χοίρους αναπαραγωγής. Μετά από μια ορισμένη μεταβατική περίοδο, η εμπορία των επιτραπέζιων αυγών που προέρχονται από σμήνη για τα οποία υπάρχουν υποψίες ότι είναι μολυσμένα ή στα οποία έχει επιβεβαιωθεί η παρουσία ορισμένων τύπων σαλμονέλας θα υποβληθεί σε περιορισμούς (από το 2008 και μετά). Και για το κρέας πουλερικών θα πρέπει επίσης να πληρούνται ορισμένα μικροβιολογικά κριτήρια από το 2009 και μετά. Προβλέπεται επίσης μία διαδικασία για τον καθορισμό στόχων σε ό,τι αφορά άλλους ζωικούς πληθυσμούς ή άλλους ζωονοσογόνους παράγοντες εκτός της σαλμονέλας.

3.5. Προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι μείωσης των παθογόνων παραγόντων, τα κράτη μέλη θα πρέπει να υιοθετήσουν εθνικά προγράμματα ελέγχου και να ενθαρρύνουν την συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα. Σε ό,τι αφορά τις διακοινοτικές ανταλλαγές ζωντανών ζώων και αυγών επώασης, η πιστοποίηση απουσίας σαλμονέλας θα καταστεί υποχρεωτική σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα που προαναφέρθηκε. Σε ό,τι αφορά τις εισαγωγές από τρίτες χώρες, θα απαιτούνται ισότιμα μέτρα πιστοποίησης σύμφωνα με το ίδιο χρονοδιάγραμμα. Η πρόταση παρέχει στην Επιτροπή τη δυνατότητα να αποκλείει ορισμένες μεθόδους ελέγχου που εφαρμόζονται για την καταπολέμηση των ζωονόσων, όπως η χρήση αντιβιοτικών ή ο εμβολιασμός των ζωικών πληθυσμών, ή να αποφασίζει για τους όρους χρήσεώς τους.

4. Ισχύουσα κοινοτική νομοθεσία

4.1. Η Οδηγία 92/117/ΕΟΚ του Συμβουλίου αποσκοπεί στη θέσπιση ενός αξιόπιστου συστήματος αναφοράς για τον επιπολασμό των ζωονόσων γενικά, καθώς και στην παρακολούθηση, τον έλεγχο και τελικά την εξάλειψη ορισμένων διηθητικών ορότυπων σαλμονέλωσης από τα σμήνη πουλερικών αναπαραγωγής. Προβλέπει επίσης την ανάπτυξη μέτρων ελέγχου για άλλους ζωονοσογόνους παράγοντες εκτός της σαλμονέλας.

4.2. Επί του παρόντος, τα μέτρα ελέγχου καλύπτουν μόνο δύο είδη σαλμονέλας στα σμήνη πουλερικών αναπαραγωγής.

4.3. Οι οδηγίες 90/667/ΕΟΚ και 92/118/ΕΟΚ και οι σχετικές αποφάσεις της Επιτροπής καλύπτουν τον έλεγχο των νοσογόνων παραγόντων στα ζωικά απόβλητα και τη μεταποίηση ζωοτροφών.

4.4. Διατάξεις για τον έλεγχο ορισμένων ζωονόσων σε επίπεδο εκμετάλλευσης έχουν θεσπιστεί σε διάφορες οδηγίες σχετικά με τους όρους της υγείας των ζώων στις συναλλαγές ζώντων ζώων, π.χ. διατάξεις για τη φυματίωση και τη βρουκέλωση των βοοειδών στην οδηγία 64/432/ΕΟΚ. Επιπλέον, σε ορισμένες υγειονομικές οδηγίες υπάρχουν κανόνες που προβλέπουν τον έλεγχο των ζωονόσων σε επίπεδο εκμετάλλευσης, π.χ. στην οδηγία 92/46/ΕΟΚ σχετικά με τις αγέλες γαλακτοπαραγωγής. Στις αντίστοιχες υγειονομικές οδηγίες προβλέπονται μέτρα για τον έλεγχο των ζωονοσογόνων παραγόντων κατά τη μεταποίηση και διανομή τροφίμων ζωικής προέλευσης. Η νομοθεσία βρίσκεται επί του παρόντος στο στάδιο της αναδιάρθρωσης και της αναθεώρησης με σκοπό τη θέσπιση ενός συνεκτικού και συνεπούς συνόλου κανόνων υγιεινής με βάση μια ολοκληρωμένη προσέγγιση που θα εφαρμόζεται σε κάθε στάδιο της τροφικής αλυσίδας (γνωμοδότηση για την υγιεινή των τροφίμων)(7).

4.5. Η κοινοτική νομοθεσία για την παρακολούθηση και τον έλεγχο των ζωονόσων αναπτύχθηκε σταδιακά και σε ποικίλους βαθμούς στα διάφορα κράτη μέλη. Η εμπειρία κατέδειξε ωστόσο ότι δεν ήταν όλα τα κράτη μέλη σε θέση να εφαρμόσουν πλήρως το σύστημα που προβλέπεται από την οδηγία για τις ζωονόσους. Θεωρείται ότι μόνον επτά κράτη μέλη (DK, IRL, FIN, SW, AUS, FR, NL) εφαρμόζουν πλήρως τις διατάξεις για τον έλεγχο της σαλμονέλας σε σμήνη αναπαραγωγής. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διευκρινίζει ότι, σε όλα τα κράτη μέλη, οι αρχές υιοθέτησαν αποτελεσματικά μέτρα κατά της σαλμονέλας και άλλων ζωονοσογόνων μηχανισμών, είτε από μόνες τους είτε σε συνεργασία με ιδιωτικές επιχειρήσεις. Η ΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της που τα μέτρα αυτά δεν αναλύονται λεπτομερώς στην έκθεση της Επιτροπής.

5. Συστάσεις

Γενικές συστάσεις

5.1. Τον Απρίλιο του 1999, η ΟΚΕ υιοθέτησε γνωμοδότηση για τις ζωονόσους(8). Η ΟΚΕ υποστηρίζει όλα τα σημεία που υιοθετήθηκαν το 1999, πολλά από τα οποία εξακολουθούν να ισχύουν και σήμερα. Ιδιαίτερα, δίνει προτεραιότητα στην δημόσια υγεία, εκφράζει τη λύπη της που σημειώνονται καθυστερήσεις στην εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας και προτείνει την πραγματοποίηση διάσκεψης υψηλού επιπέδου στην οποία να συμμετάσχουν όλοι οι σχετικοί παράγοντες έτσι ώστε να διαμορφωθεί κλίμα πολιτικής και οικονομικής αποφασιστικότητας.

5.2. Η ΟΚΕ επικροτεί θερμά τη δημοσίευση των προτάσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η πρόληψη των ζωονόσων είναι σημαντικό στοιχείο της ασφάλειας των τροφίμων. Επιπροσθέτως, όπως αναφέρθηκε πιό πάνω, οι ζωονόσοι ταλαιπωρούν σημαντικά τον άνθρωπο, οδηγούν σε πρόωρο θάνατο και ευθύνονται για υψηλές δαπάνες υγείας και απώλεια ωρών εργασίας. Η ΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι η πρόληψη των ζωονόσων θα πρέπει να αποτελεί ύψιστη προτεραιότητα για την ΕΕ και τα κράτη μέλη και ότι για το σκοπό αυτό θα πρέπει να διατεθούν οι κατάλληλοι πόροι.

5.3. Η ΟΚΕ ξεκινά από την αρχή ότι τα τρόφιμα που διατίθενται στους καταναλωτές πρέπει να είναι ασφαλή. Ο πανικός που προκλήθηκε πρόσφατα σε σχέση με τα τρόφιμα είχε ως αποτέλεσμα να χάσει ο καταναλωτής την εμπιστοσύνη του και να ελαττωθεί η κατανάλωση των συγκεκριμένων προϊόντων. Η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι οι δημόσιες αρχές δεν κατορθώνουν να εξασφαλίσουν την αποτελεσματική εφαρμογή, τους ελέγχους και την εκτέλεση της νομοθεσίας και την εφαρμογή της διαδικασίας πιστοποίησης.

5.4. Η ΟΚΕ φρονεί κατά συνέπεια ότι είναι προς το κοινό συμφέρον όλων των ενδιαφερόμενων μερών της τροφικής αλυσίδας και των δημοσίων αρχών να εξασφαλισθεί η εφαρμογή και η τήρηση υψηλών κανόνων ασφάλειας καθόλη την τροφική αλυσίδα. Αυτό θα συμβάλει εξίσου και στην εξασφάλιση της ανταγωνιστικότητας σε διεθνές επίπεδο της ευρωπαϊκής γεωργίας, η οποία πρέπει να συνδέεται πάντα με προδιαγραφές και μεθόδους παραγωγής υψηλής ποιότητας.

5.5. Τα κράτη μέλη θα φέρουν το μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης σε ό,τι αφορά την διαμόρφωση των εθνικών προγραμμάτων ελέγχου και τον έλεγχο της εφαρμογής τους. Από τις σχετικές εκθέσεις καταδείχθηκε ότι η οδηγία 92/117/ΕΟΚ εφαρμόστηκε σε πολύ περιορισμένο βαθμό στα κράτη μέλη. Δεν τηρήθηκαν οι προθεσμίες που ορίσθηκαν με την οδηγία 92/117/ΕΟΚ και η ΟΚΕ πιστεύει ότι η Επιτροπή θα έπρεπε να είχε λάβει σχετικά μέτρα πολύ νωρίτερα. Η κατάσταση και ο αρνητικός αντίκτυπος που αυτή είχε στην ασφάλεια των τροφίμων, την προστασία του καταναλωτή και το εμπόριο της ΕΕ επικρίθηκαν έντονα από την ΟΚΕ το 1999 στην γνωμοδότησή της σχετικά με τις ζωονόσους(9). Κατά συνέπεια, εκφράζει ανησυχία για την εφαρμογή του νέου προτεινόμενου κανονισμού ο οποίος επιβάλλει περισσότερες απαιτήσεις στα κράτη μέλη, ενώ η εφαρμογή της οδηγίας 92/117/ΕΟΚ δεν είναι ακόμη πλήρης. Η ΟΚΕ συμφωνεί ότι τα κράτη μέλη φέρουν τη βασική ευθύνη ως προς την εφαρμογή του προτεινόμενου κανονισμού, ζητεί όμως από την Επιτροπή να διαθέσει τους απαιτούμενους πόρους προκειμένου να επιτραπεί η διενέργεια τακτικών κοινοτικών ελέγχων σε ό,τι αφορά τα εθνικά προγράμματα και ειδικότερα μέσω του Γραφείου Τροφίμων και Κτηνιατρικών Θεμάτων (ΓΤΚΘ) έτσι ώστε να ασκηθεί μεγαλύτερη πίεση στα κράτη μέλη. Μόνο πρόσφατα, το ΓΤΚΘ διενήργησε ελέγχους για τη σαλμονέλα στο πλαίσιο μιας σειράς αποστολών για την παραγωγή κρέατος πουλερικών. Η έκθεσή του ωστόσο δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί. Μία από τις προτεραιότητες του ΓΤΚΘ θα πρέπει επίσης να είναι να ενθαρρυνθεί η Επιτροπή να κάνει χρήση της διαδικασίας παράβασης που δεν έχει ποτέ χρησιμοποιηθεί στον τομέα της νομοθεσίας για τις ζωονόσους.

5.6. Η ΟΚΕ εκφράζει επίσης την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι οι προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναφέρονται και στην ανθεκτικότητα των ζωονοσογόνων οργανισμών στα αντιβιοτικά. Η πρόληψη των ζωονόσων και η ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά είναι δύο αλληλένδετα θέματα. Οι ζωονόσοι στα κατοικίδια ζώα οδηγούν σε αυξημένη κατανάλωση αντιβιοτικών, πράγμα που έχει προσδιοριστεί ως ένα από τα κύρια αίτια ανάπτυξης βακτηριδίων με ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά. Συνεπώς η πρόληψη των ζωονόσων αποτελεί ένα σημαντικό στοιχείο μιας συνολικής στρατηγικής για την πρόληψη της ανθεκτικότητας στα αντιβιοτικά. Η ΟΚΕ γνωρίζει ότι το πρόβλημα της μικροβιακής αντοχής πρέπει να λάβει υπόψη την ανθρώπινη υγεία, την κτηνιατρική και την κτηνοτροφία ως τμήμα του αυτού οικοσυστήματος(10). Η καταπολέμηση της ανθεκτικότητας στα αντιβιοτικά θα επιτύχει μόνον εάν υιοθετηθούν συνολικές πολιτικές που να καλύπτουν τομείς όπως η χρήση αντιβιοτικών από τους ανθρώπους και τα ζώα, η παρακολούθηση της χρήσης αντιβιοτικών και της ανθεκτικότητας στα αντιβιοτικά, η έρευνα κ.λπ.

6. Παρακολούθηση των ζωονόσων και των ζωονοσογόνων παραγόντων

6.1. Η προτεινόμενη οδηγία για την παρακολούθηση των ζωονόσων και των ζωονοσογόνων παραγόντων θα υποχρεώσει τα κράτη μέλη να λάβουν μέτρα για την παρακολούθηση των ζωονοσογόνων οργανισμών γενικά και να εξασφαλίσουν τον καλύτερο συντονισμό της παρακολούθησης και της δημοσίευσης στοιχείων. Όπως αναφέρει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, "η συλλογή στοιχείων για την επίπτωση των ζωονόσων στους ανθρώπους έχει τεράστια σημασία για τη στήριξη της νομοθεσίας περί ασφάλειας των τροφίμων σε επιστημονικές συμβουλές και για την εξακρίβωση της αποτελεσματικότητας των ελέγχων".

6.2. Η ΟΚΕ επικροτεί το γεγονός ότι η παρακολούθηση περιλαμβάνει ευρύτατο φάσμα ζωονόσων και ζωονοσογόνων παραγόντων, όπως συνέστησε η Επιστημονική Επιτροπή για τα Κτηνιατρικά Μέτρα σε σχέση με τη Δημόσια Υγεία(11). Δεδομένου ότι το ζήτημα είναι καίριας σημασίας, όλοι οι φορείς εκμετάλλευσης της τροφικής αλυσίδας, συμπεριλαμβανομένων και των παραγωγών ζωοτροφών, θα πρέπει να συμμετέχουν στην παρακολούθηση των ζωονόσων.

6.3. H OKE παρατηρεί ότι η πρόταση δεν διευκρινίζει ποιά είδη ζώων θα πρέπει να καλύπτει η παρακολούθηση. Η "νέα" οδηγία πρέπει να διευκρινίζει σαφώς ότι η παρακολούθηση περιλαμβάνει όλα τα είδη κατοικίδιων ζώων αφού επιδιώκεται η συγκέντρωση επαρκών γνώσεων για την προετοιμασία ειδικών προγραμμάτων πρόληψης. Επίσης, η πρόταση πρέπει να εξετάζει και το ζήτημα των βακτηριδίων με πολλαπλή ανθεκτικότητα.

6.4. Η ΟΚΕ τονίζει τη σημασία που έχει η αξιόπιστη και αποτελεσματική παρακολούθηση των ζωονόσων. Πολλοί είναι οι παράγοντες που οδηγούν στην εμφάνιση νέων ζωονόσων. Αυτοί είναι η αυξημένη και πιο ελεύθερη κυκλοφορία ανθρώπων και ζώων, η μεταβολή του κλίματος του πλανήτη, η μεταμόσχευση οργάνων ή ιστών, κ.λπ. Η ΕΕ πρέπει να είναι έτοιμη να αναγνωρίζει, να προλαμβάνει και να αντιμετωπίζει τις νέες αυτές ζωονόσους.

6.5. Τα κράτη μέλη αναλαμβάνουν να καταρτίζουν ετήσιες εκθέσεις για τις τάσεις και τα αίτια πρόκλησης των ζωονόσων, οι οποίες θα διαβιβάζονται στην Επιτροπή και στην μελλοντική Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφαλείας των Τροφίμων (ΕΑΑΤ). Η ΕΑΑΤ θα είναι επιφορτισμένη με την κατάρτιση συνοπτικής έκθεσης. Είναι σημαντικό τόσο οι εθνικές όσο και οι κοινοτικές εκθέσεις να δημοσιεύονται. Η συγκέντρωση εθνικών εκθέσεων και η προετοιμασία συνοπτικών εκθέσεων πρέπει να αποτελούν μία από τις προτεραιότητες της ΕΑΑΤ, όπως και η συλλογή και διάδοση των πληροφοριών για τις ζωονόσους. Η ΟΚΕ τονίζει επίσης ότι η διαδικασία υποβολής εκθέσεων πρέπει να χαρακτηρίζεται από απόλυτη διαφάνεια. Οι καταναλωτές και τα ενδιαφερόμενα μέρη πρέπει να έχουν ευχερή πρόσβαση στην πληροφόρηση που παρέχεται από τα κράτη μέλη. Αυτό αποτελεί σημαντικό στοιχείο της πληροφόρησης και του ελέγχου των μέτρων που λαμβάνονται σε εθνικό επίπεδο.

6.6. Τέλος, η ΟΚΕ υποστηρίζει πλήρως την πρόταση να συμπεριληφθεί στην προτεινόμενη οδηγία και η παρακολούθηση της ανθεκτικότητας των ζωονοσογόνων οργανισμών στα αντιβιοτικά. Όπως ήδη έχει επισημανθεί από την ΟΚΕ στη γνωμοδότηση του 1998 για τα αντιβιοτικά(12), η ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά αποτελεί ένα ολοένα αυξανόμενο πρόβλημα υγείας τόσο του ανθρώπου όσο και των ζώων και γι' αυτό πρέπει να αντιμετωπισθεί δυναμικά.

7. Έλεγχος της σαλμονέλας και άλλων τροφιμογενών ζωονοσογόνων παραγόντων

7.1. Σε ό,τι αφορά τον προτεινόμενο κανονισμό για τον έλεγχο της σαλμονέλας και άλλων τροφιμογενών ζωονοσογόνων παραγόντων, η ΟΚΕ επικροτεί πλήρως τη σύσταση ενός πλαισίου πολιτικής για τη μείωση των παθογόνων παραγόντων. Διατυπώνει όμως πολλές ανησυχίες σχετικά με την πρακτική εφαρμογή της εν λόγω πρότασης.

7.1.1. Καταρχήν, η πρόταση πρέπει να καλύπτει όλες τις ζωονόσους. Εντούτοις, οι ειδικές απαιτήσεις ελέγχου καλύπτουν μόνον ορισμένα είδη σαλμονέλας, ειδικότερα τα είδη που απαντώνται στα προϊόντα με βάση τα πουλερικά και τα αυγά. Η ΟΚΕ διερωτάται κατά πόσον είναι ορθό να περιορίζεται έτσι η εμβέλεια του κανονισμού, ο οποίος αντιθέτως θα έπρεπε να αφορά ένα ευρύτερο φάσμα παθογόνων παραγόντων και ζωικών πληθυσμών. Έχει αποδειχθεί π.χ. ότι τα προϊόντα με βάση το κρέας και ειδικότερα με βάση το χοίρειο κρέας, αποτελούν επίσης σημαντική πηγή σαλμονέλας. Αλλά και τα βακτηρίδια του είδους Campylobacter και Ε.Coli είναι σημαντικές αιτίες ανθρώπινων ασθενειών.

7.1.2. Οι κοινοτικοί στόχοι που αφορούν τη μείωση των παθογόνων για επιλεγμένους ζωονοσογόνους παράγοντες σε επιλεγμένους ζωικούς πληθυσμούς θα οριστούν σύμφωνα με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα. Η ΟΚΕ υποστηρίζει την πρόταση της Επιτροπής και την προσέγγισή της, θεωρεί όμως ότι οι προτεινόμενες προθεσμίες για τα νέα μέτρα είναι υπερβολικά μεγάλες. Εκφράζει ανησυχία επίσης για το γεγονός ότι οι πρώτοι στόχοι που αφορούν τη μείωση του επιπολασμού των ζωονόσων(13) θα καθοριστούν μόνον μέχρι το τέλος του 2003 για όλους τους ορότυπους σαλμονέλας που έχουν ιδιαίτερη σημασία για τη δημόσια υγεία στα σμήνη αναπαραγωγής και μέχρι το τέλος του 2006 για όλους τους ορότυπους σαλμονέλας που έχουν ιδιαίτερη σημασία για τη δημόσια υγεία στις αγέλες χοίρων αναπαραγωγής. Οι υποχρεωτικές δοκιμές και η πιστοποίηση για το εμπόριο δεν θα ισχύουν πριν το 2005 για τη σαλμονέλα στα σμήνη αναπαραγωγής και πριν το 2008 για τη σαλμονέλα στις αγέλες χοίρων αναπαραγωγής. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι αυτό είναι απαράδεκτο. Οι ζωονόσοι αποτελούν ένα πολύ σοβαρό πρόβλημα το οποίο πρέπει να επιλυθεί επειγόντως με τη βοήθεια μιάς σειράς συνολικών μέτρων. Η μείωση του επιπολασμού ζωονόσων είναι προς το συμφέρον όλων των φορέων της τροφικής αλυσίδας, από τους παραγωγούς έως τους καταναλωτές.

7.1.3. Ένας λόγος για τον οποίο πρέπει να ληφθούν επείγοντα μέτρα είναι προκειμένου να επιλυθεί το πρόβλημα του εμπορίου στην ΕΕ. Το γεγονός ότι υφίστανται διάφοροι τύποι ζωονόσων μεταξύ των διαφόρων κρατών μελών της ΕΕ έχει ως αποτέλεσμα την στρέβλωση του ανταγωνισμού. Χώρες οι οποίες έχουν αυστηρότερες πολιτικές για τις ζωονόσους θέλουν να ζητούν εγγυήσεις για τις εισαγωγές από άλλα κράτη μέλη. Το θέμα αυτό πρέπει να διευθετηθεί προκειμένου να διασφαλισθεί η ομαλή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, με παράλληλη τήρηση των ύψιστων προτύπων ασφαλείας.

7.2. Η ΟΚΕ επικροτεί το σύστημα πιστοποίησης για την απουσία σαλμονέλας στην ΕΕ. Σε ό,τι αφορά τις εισαγωγές από τρίτες χώρες, η ΟΚΕ ζητά να πραγματοποιείται αυστηρός έλεγχος της εφαρμογής "των ισοδύναμων μέτρων". Το σύστημα αυτό βασίζεται κυρίως στην αξιολόγηση των εθνικών προγραμμάτων ελέγχου από τις υπηρεσίες της Επιτροπής ή σε δηλώσεις που υποβάλλουν οι τρίτες χώρες. Πρέπει επίσης να περιλαμβάνει τη διενέργεια ενδελεχών επιτόπιων ελέγχων από το Γραφείο Τροφίμων και Κτηνιατρικών Θεμάτων. Η ΟΚΕ τονίζει ότι τα προϊόντα που εισάγονται από τρίτες χώρες πρέπει να συμμορφώνονται προς τα ίδια πρότυπα με αυτά προς τα οποία συμμορφώνονται τα προϊόντα που παράγονται στην ΕΕ. Αυτό είναι προς το συμφέρον τόσο των παραγωγών, όσο και των καταναλωτών, και δεν είναι δυνατόν να εξασφαλίζεται μόνον με δηλώσεις από τις χώρες εξαγωγής. Πρέπει να καθιερωθεί ένα σύστημα ελέγχου που να συμμορφώνεται προς τους διεθνείς εμπορικούς κανόνες.

7.3. Ο προτεινόμενος κανονισμός αναφέρεται στην κοινοτική νομοθεσία για την υγιεινή των τροφίμων(14). Η ΟΚΕ έχει ζητήσει η εκτέλεση και η πλήρης εφαρμογή των αρχών του συστήματος ΗΑCCP(15) σε κάθε στάδιο της τροφικής αλυσίδας να αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο του ελέγχου των ζωονόσων. Το σύστημα ΗΑCCP προβλέπει μία σειρά από λογικές ενέργειες στις οποίες πρέπει να προβαίνουν οι φορείς εκμετάλλευσης σε όλο το φάσμα του κύκλου παραγωγής, προκειμένου να καταστεί δυνατό να προσδιορισθούν - μέσω της ανάλυσης κινδύνων - τα σημεία εκείνα στα οποία ο έλεγχος έχει ζωτική σημασία για την ασφάλεια των τροφίμων.

7.4. Ο προτεινόμενος κανονισμός της Επιτροπής δεν θα επιτύχει τους στόχους του εάν οι αρχές του συστήματος ΗΑCCP δεν εφαρμοστούν σε όλο το φάσμα της τροφικής αλυσίδας. Τον Μάρτιο του 2001, η ΟΚΕ είχε τονίσει ότι "Οι ίδιοι κανόνες υγιεινής και οι ίδιες μέθοδοι ελέγχου πρέπει να εφαρμόζονται σε όλα τα στάδια της τροφικής αλυσίδας, από την πρωτογενή παραγωγή έως την διάθεση στον τελικό καταναλωτή", και ότι "Ο κάθε φορέας, σε κάθε στάδιο της τροφικής αλυσίδας, είναι πλήρως υπεύθυνος για την ασφάλεια των προϊόντων του"(16).

7.5. Σε ό,τι αφορά την υγιεινή και τις ορθές πρακτικές, η ΟΚΕ επαναλαμβάνει την ανησυχία της ότι θα πρέπει να αναλαμβάνεται, σε κάθε στάδιο της τροφικής αλυσίδας, δράση για την πρόληψη των ζωονόσων η οποία να καλύπτει τους παραγωγούς της πρωτογενούς φάσης παραγωγής, τους παρασκευαστές ζωοτροφών και τροφίμων, τα σφαγεία, το εμπόριο και τη διανομή. Συγκεκριμένα, θα μπορούσε να σημειωθεί αρκετά ταχεία πρόοδος με τη βοήθεια μέτρων που να διασφαλίζουν την τήρηση αυστηρότερων κανόνων υγιεινής στα σφαγεία, όπου διαπιστώνεται συχνά μόλυνση από σαλμονέλα η οποία προέρχεται από μολυσμένα ζώα και μεταδίδεται από τον λάρυγγα και το έντερο στο κρέας. Οι καταναλωτές έχουν και αυτοί ευθύνες: η υγιεινή κατά την προετοιμασία των τροφίμων είναι επίσης ιδιαίτερα σημαντική. Η εκπαίδευση των καταναλωτών θα πρέπει να επιταχυνθεί και να συντονισθεί σε επίπεδο ΕΕ. Σε αυτό θα συνέβαλε π.χ. η εξαπόλυση Ευρωπαϊκών Εκστρατειών για την Ασφάλεια των Τροφίμων καθώς και ο Ετήσιος Διαγωνισμός Νέων Καταναλωτών που διοργανώνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

7.6. Η πρόταση της Επιτροπής σχετικά με την υγιεινή των τροφίμων(17) αναφέρεται στην δυνατότητα χρησιμοποίησης μεθόδων απολύμανσης. Η ΟΚΕ ανησυχεί ιδιαίτερα για τη χρήση αυτών των μεθόδων, οι οποίες δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούνται προκειμένου να καταστεί εκ νέου ασφαλές ένα προϊόν που έχει παραχθεί σε κακές συνθήκες υγιεινής. Η χρήση μεθόδων απολύμανσης πρέπει να ελέγχεται αυστηρά και, σε κάθε περίπτωση, πρέπει να συνοδεύεται από σχετική σαφή επισήμανση στο τελικό προϊόν, περιλαμβανομένων των εισαγωγών.

7.7. Από το 1996, η ΟΚΕ έχει ζητήσει δύο φορές από την Επιτροπή και άλλους ενδιαφερόμενους να πραγματοποιηθεί διάσκεψη προκειμένου να αναληφθεί δράση με την απαιτούμενη αποφασιστικότητα στον τομέα των ζωονόσων. Η ΟΚΕ αναπτύσσει δραστηριότητες που αποσκοπούν στην ευαισθητοποίηση του κοινού στο θέμα των ζωονόσων, στην έκταση του προβλήματος και στην ανάγκη να αναληφθεί επειγόντως δράση. Εάν οι παράγοντες της τροφικής αλυσίδας αποφάσιζαν να προβούν σε συντονισμένες ενέργειες, η συχνότητα των κρουσμάτων ζωονόσων θα μπορούσε να μειωθεί αρκετά γρήγορα.

7.8. Μία συνολική πολιτική ελέγχου των ζωονόσων πρέπει επίσης να αντιμετωπίζει και το ζήτημα της ενθάρρυνσης των ορθών γεωργικών πρακτικών σε όλο το σχετικό πεδίο. Μία ποιοτική διαχείριση των γεωργικών εκμεταλλεύσεων θα συμβάλει σε μεγάλο βαθμό στον περιορισμό των ζωονόσων. Η ΚΓΠ θα πρέπει να επιδιώκει την ευαισθητοποίηση ως προς το θέμα αυτό και να παρέχει κατάρτιση και στήριξη στους γεωργούς που επιθυμούν να βελτιώσουν τις μεθόδους παραγωγής τους προκειμένου να ανταποκριθούν καλύτερα στις απαιτήσεις των καταναλωτών, καθώς και να συμβάλει στην διασφάλιση του ύψιστου επιπέδου ασφαλείας στα τρόφιμα.

Βρυξέλλες, 20 Φεβρουαρίου 2002.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) Listeria monocytogenes, Escherichia coli (βλέπε δέκατη αιτιολογική σκέψη της πρότασης οδηγίας για την παρακολούθηση των ζωονόσων και των ζωονοσογόνων παραγόντων).

(2) Πηγή: Έκθεση της Επιτροπής της ΕΕ για τα μέτρα που πρέπει να τεθούν σε ισχύ για τον έλεγχο και την πρόληψη των ζωονόσων, COM(2001) 452 τελικό.

(3) Πηγή: ΔΓΕ, Handistatus/OIE, ιστοθέση: www.OIE.int.

(4) Σύμφωνα με την Επιτροπή των ΕΚ: "η έκθεση COM(2001) 452 τελικό πρέπει να ερμηνευθεί προσεκτικά. Για ορισμένους ζωονοσογόνους παράγοντες δεν υφίστανται συγκρίσιμα ή ομοιόμορφα προγράμματα παρακολούθησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Τα στοιχεία μπορεί να μην προέρχονται απαραιτήτως από εθνικά προγράμματα με συγκεκριμένη και ικανοποιητικά σχεδιασμένη δειγματοληπτική μέθοδο".

(5) Ενημερωτικό δελτίο του ΠΟΥ αριθ. 139, Ιανουάριος 1997.

(6) COM(1999) 719 τελικό.

(7) EE C 155 της 29.5.2001, σ. 39-46.

(8) Γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την "Πρόταση οδηγίας για τροποποίηση της οδηγίας 92/117/ΕΟΚ για τα μέτρα προστασίας από ορισμένες ζωονόσους και ορισμένους ζωονοσογόνους παράγοντες στα ζώα και στα προϊόντα ζωικής προέλευσης, προκειμένου να αποφευχθούν οι εστίες λοιμώξεων και δηλητηριάσεων που οφείλονται στα τρόφιμα", 28 Απριλίου 1999, ΕΕ C 169 της 16.6.1999.

(9) Γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την "Πρόταση οδηγίας για τροποποίηση της οδηγίας 92/117/ΕΟΚ για τα μέτρα προστασίας από ορισμένες ζωονόσους και ορισμένους ζωονοσογόνους παράγοντες στα ζώα και στα προϊόντα ζωικής προέλευσης, προκειμένου να αποφευχθούν οι εστίες λοιμώξεων και δηλητηριάσεων που οφείλονται στα τρόφιμα", 28 Απριλίου 1999, ΕΕ C 169 της 16.6.1999.

(10) Γνωμοδότηση της ΟΚΕ με θέμα: "Η αντοχή στα αντιβιοτικά ως απειλή για τη δημόσια υγεία". EE C 407 της 28.12.1998.

(11) Βλέπε γνωμοδότηση για τις τροφιμογενείς ζωονόσους της 12ης Απριλίου 2000.

(12) Γνωμοδότηση της ΟΚΕ με θέμα: "Η αντοχή στα αντιβιοτικά ως απειλή για τη δημόσια υγεία". EE C 407 της 28.12.1998.

(13) Βλέπε Παράρτημα Ι του προτεινόμενου κανονισμού για τον έλεγχο των ζωονόσων.

(14) COM(2000) 438 τελικό, ΕΕ C 365 της 19.12.2000, σ. 132.

(15) HACCP: Σύστημα αναλύσεων κινδύνων και κρίσιμων σημείων ελέγχου.

(16) Γνωμοδότηση για τις 5 προτάσεις της Επιτροπής σχετικά με τους κανόνες υγιεινής, ΕΕ C 155 της 29.5.2001, σ. 39-46.

(17) COM(2000) 438 τελικό, ΕΕ C 365 της 19.12.2000, σ. 132.