ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ για την κατάσταση όσον αφορά την εφαρμογή των οδηγιών 80/779/ΕΟΚ, 82/884/ΕΟΚ και 85/203/ΕΟΚ για την ποιότητα του αέρα του περιβάλλοντος κατά την περίοδο 1997-1999

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. Εισαγωγη

2. Απαιτησεισ των οδηγιων

3. Εφαρμογη των οδηγιων

4. Επισκοπηση των υπερβασεων που αναφερονται απο τα κρατη μελη

5. Συμπερασματα

1. Εισαγωγη

Η παρούσα έκθεση συνοψίζει τις πληροφορίες που απέστειλαν τα κράτη μέλη στην Επιτροπή για την ποιότητα του αέρα κατά την περίοδο 1997-1999, σύμφωνα με τις κάτωθι οδηγίες για την ποιότητα του αέρα:

- Οδηγία 80/779/EΟΚ [1] του Συμβουλίου περί των οριακών τιμών και των ενδεικτικών τιμών της ποιότητας της ατμόσφαιρας για το διοξείδιο του θείου και τα αιωρούμενα σωματίδια, όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 89/427/EΟΚ [2],

[1] Οδηγία 80/779/EΟΚ του Συμβουλίου, της 15ης Ιουλίου 1980, περί των οριακών τιμών και των ενδεικτικών τιμών της ποιότητας της ατμόσφαιρας για το διοξείδιο του θείου και τα αιωρούμενα σωματίδια, ΕΕ L 229 της 30/08/1980, σ. 30-48.

[2] Οδηγία 89/427/EΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Ιουνίου 1989, που τροποποιεί την οδηγία 80/779/EΟΚ για τις οριακές τιμές και τις καθοδηγητικές τιμές ποιότητας της ατμόσφαιρας για το διοξείδιο του θείου και τα αιωρούμενα σωματίδια, ΕΕ L 201 της 14/07/1989, σ. 53-55.

- Οδηγία 82/884/EΟΚ [3] του Συμβουλίου για την οριακή τιμή του μολύβδου που περιέχεται στην ατμόσφαιρα,

[3] Οδηγία 82/884/EΟΚ του Συμβουλίου, της 3ης Δεκεμβρίου 1982, για την οριακή τιμή του μολύβδου που περιέχεται στην ατμόσφαιρα, ΕΕ L 378 της 31/12/1982, σ. 15-18.

- Οδηγία 85/203/EΟΚ [4] του Συμβουλίου σχετικά με τις προδιαγραφές ποιότητας του αέρα για το διοξείδιο του αζώτου.

[4] Οδηγία 85/203/EΟΚ του Συμβουλίου, της 7ης Μαρτίου 1985, σχετικά με τις προδιαγραφές ποιότητας του αέρα για το διοξείδιο του αζώτου, ΕΕ L 87 της 27/03/1985, σ. 1-7.

Από την Επιτροπή απαιτείται η δημοσίευση εκθέσεων για την κατάσταση όσον αφορά την εφαρμογή των εν λόγω "παλαιών" οδηγιών για την ποιότητα του αέρα [5]. Η νέα οδηγία πλαίσιο 96/62/EΚ [6] και η θυγατρική οδηγία 1999/30/EΚ [7] θα αντικαταστήσουν σταδιακά τις απαιτήσεις των εν λόγω οδηγιών. Ειδικότερα, θα αντικαταστήσουν τα όρια για την ποιότητα του αέρα με νέα. Εντούτοις, δεδομένου ότι η ημερομηνία έως την οποία πρέπει να επιτευχθούν τα νέα όρια για την ποιότητα του αέρα με σκοπό την προστασία της ανθρώπινης υγείας είναι ορισμένα χρόνια μετά από τη θέση σε ισχύ της οδηγίας 1999/30/EΚ, τα παλιά όρια εξακολουθούν να ισχύουν έως τότε, όπως και οι απαιτήσεις για την υποβολή εκθέσεων βάσει των παλιών οδηγιών.

[5] Οι παλαιότερες εκθέσεις σχετικά με την κατάσταση εφαρμογής των οδηγιών που διατίθενται στο κοινό είναι οι εξής:

[6] Οδηγία 96/62/EΚ του Συμβουλίου, της 27ης Σεπτεμβρίου 1996, για την εκτίμηση και τη διαχείριση της ποιότητας του αέρα του περιβάλλοντος, ΕΕ L 296 της 21/11/1996, σ. 55 - 63

[7] Οδηγία 99/30/EΚ του Συμβουλίου, της 22ας Απριλίου 1999, σχετικά με τις οριακές τιμές διοξειδίου του θείου, διοξειδίου του αζώτου και οξειδίων του αζώτου, σωματιδίων και μολύβδου, στον αέρα του περιβάλλοντος, ΕΕ L 163 της 29/06/1999, σ. 41-60.

Εκτός από τις απαιτήσεις για την υποβολή εκθέσεων που προβλέπονται στις παλιές οδηγίες, υπάρχουν, για την περίοδο που καλύπτει η παρούσα έκθεση, και άλλοι μηχανισμοί μέσω των οποίων τα κράτη μέλη και η Επιτροπή ανταλλάσσουν πληροφορίες σχετικά με την ποιότητα του αέρα. Η απόφαση 97/101/EΚ [8] του Συμβουλίου για την ανταλλαγή πληροφοριών και οι προηγούμενες αυτής 75/441/EΟΚ [9] και 82/459/EΟΚ [10] παρέχουν το πλαίσιο για εκτενή ανταλλαγή δεδομένων και πληροφοριών για την ποιότητα του αέρα από τα εθνικά δίκτυα παρακολούθησης. Μετά από την δημιουργία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος και του Ευρωπαϊκού Δικτύου Πληροφόρησης και Παρατήρησης για το Περιβάλλον (European Environmental Information and Observation Network - EIONET) το 1990, το Ευρωπαϊκό Θεματικό Κέντρο για την Ποιότητα του Αέρα (προκάτοχος του σημερινού Ευρωπαϊκού Θεματικού Κέντρου για τον Αέρα και την Αλλαγή του Κλίματος - ETC/ACC) κατέστη σταδιακά το κυριότερο κέντρο της ΕΕ για τη συλλογή, επεξεργασία και υποβολή εκθέσεων με πληροφορίες σχετικά με την ποιότητα του αέρα, για τα κράτη μέλη. Βάσει της συνεργασίας που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του EIONET και του νομικού πλαισίου που έθεσε η απόφαση 97/101/EΚ για την ανταλλαγή πληροφοριών, έχει αναπτυχθεί μια συστηματική ανταλλαγή που είχε ως αποτέλεσμα λεπτομερείς ετήσιες εκθέσεις [11] για την ποιότητα του αέρα, συμπεριλαμβανομένης της ανάλυσης των τάσεων και της επισκόπησης των δικτύων παρακολούθησης. Εκτός από τις εν λόγω εκθέσεις, το ETC/ACC διαθέτει αυτή τη στιγμή σύστημα πληροφοριών αεροπορικής βάσης, στο οποίο το κοινό έχει πρόσβαση μέσω του Διαδικτύου δια του συστήματος AirView (http://etc-acc.eionet.eu.int/databases). Το εν λόγω σύστημα επιτρέπει στον χρήστη να προσδιορίσει την επισκόπηση της ποιότητας του αέρα στην Ευρώπη που τον ενδιαφέρει και να επιλέξει μεταξύ των διαφόρων τρόπων παρουσίασης. Παρέχει επίσης στο χρήστη λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τους σταθμούς παρακολούθησης.

[8] Απόφαση 97/101/EΚ του Συμβουλίου, της 27ης Ιανουαρίου 1997, για την καθιέρωση διαδικασίας για την αμοιβαία ανταλλαγή πληροφοριών και δεδομένων που προέρχονται από τα δίκτυα και τους μεμονωμένους σταθμούς μέτρησης της ρύπανσης του αέρα του περιβάλλοντος στα κράτη μέλη, ΕΕ L 35 της 05/02/1997, σ. 14-22.

[9] Οδηγία 75/441/EΟΚ του Συμβουλίου, της 24ης Ιουνίου 1975, περί καθορισμού κοινής διαδικασίας για την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των δικτύων επιβλέψεως και ελέγχου των στοιχείων των σχετικών με τη ρύπανση της ατμόσφαιρας η οποία προκαλείται από ορισμένες ενώσεις θείου και από αιωρούμενα σωματίδια, ΕΕ L 194 της 25/07/1975, σ. 40-46.

[10] Απόφαση 82/459/EΟΚ του Συμβουλίου, της 24ης Ιουνίου 1982, περί της αμοιβαίας ανταλλαγής πληροφοριών και στοιχείων προερχόμενων από δίκτυα και μεμονωμένους σταθμούς μέτρησης της ρύπανσης της ατμόσφαιρας στα κράτη μέλη, ΕΕ L 210 της 19/07/1982, σ. 1-7.

[11] Ποιότητα του Αέρα στην Ευρώπη το 1997 και 1998, Ευρωπαϊκό Θεματικό Κέντρο για την Ποιότητα του Αέρα

Η παρούσα έκθεση δεν θα επαναλάβει το πλήθος των πληροφοριών που αυτή τη στιγμή είναι διαθέσιμες στο κοινό και, ως εκ τούτου, είναι ουσιαστικά μικρότερη από την προηγούμενη έκθεση για την εφαρμογή των οδηγιών (COM (95) 372) [12]. Στην παρούσα έκθεση συνοψίζονται μόνο οι υπερβάσεις που έχουν αναφερθεί από τα κράτη μέλη. Για τις αναλύσεις σχετικά με το επίπεδο της ρύπανσης του αέρα και τις διαγραφόμενες τάσεις ο αναγνώστης παραπέμπεται στις επισκοπήσεις που παρέχει ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος, συμπεριλαμβανομένων των ετησίων εκθέσεων11 για τα αποτελέσματα της ανταλλαγής πληροφοριών σύμφωνα με την απόφαση 97/101/EΚ του Συμβουλίου, οι οποίες βασίζονται σε ένα ευρύτερο και πιο ολοκληρωμένο σύνολο στοιχείων από ό,τι οι εκθέσεις που υποβάλλονται από τα κράτη μέλη κατ' εφαρμογήν των παλιών οδηγιών για την ποιότητα του αέρα.

[12] COM(95)372 τελικό - Έκθεση της Επιτροπής σχετικά με την υφιστάμενη κατάσταση από πλευράς εφαρμογής των οδηγιών για την ποιότητα της ατμόσφαιρας.

2. Απαιτησεισ των οδηγιων

Οι οδηγίες θέτουν οριακές τιμές οι οποίες δεν πρέπει να ξεπεραστούν, πρωτίστως με σκοπό την προστασία της ανθρώπινης υγείας και προκειμένου να συνεισφέρουν στην προστασία του περιβάλλοντος. Οι οδηγίες 80/779/EΟΚ και 85/203/EΟΚ θέτουν επίσης ενδεικτικές τιμές προκειμένου να βοηθήσουν τα κράτη μέλη σε θέματα χάραξης πολιτικής. Οι εν λόγω οδηγίες έχουν σκοπό να βελτιώσουν την προστασία της ανθρώπινης υγείας και την μακροπρόθεσμη προστασία του περιβάλλοντος και να λειτουργήσουν ως σημεία αναφοράς για την καθιέρωση ειδικών δράσεων εντός των ζωνών που καθορίζονται από τα κράτη μέλη. Κοινό χαρακτηριστικό των εν λόγω οδηγιών είναι η καθιέρωση μεθόδων μέτρησης αναφοράς για τους ρύπους και η καθοδήγηση όσον αφορά την παρακολούθηση.

Οι οδηγίες απαιτούσαν από τα κράτη μέλη να καθορίσουν ορισμένες περιοχές στις οποίες πίστευαν ότι τα επίπεδα ρύπανσης ήταν αρκετά υψηλά με αποτέλεσμα τη συχνή παραβίαση των οριακών τιμών. Η γεωγραφική περιοχή και ο πληθυσμός που έπρεπε να καλυφθούν από τις εν λόγω ζώνες δεν προσδιορίζονται στις οδηγίες και τα κράτη μέλη ήταν ελεύθερα να αποφασίσουν μόνα τους για τα συγκεκριμένα θέματα. Οι εν λόγω ζώνες μπορούσαν να οριστούν κατ' εφαρμογήν του άρθρου 3 κάθε οδηγίας και είναι κοινώς γνωστές ως ζώνες του "άρθρου 3". Κατά τον προσδιορισμό των εν λόγω ζωνών απαιτήθηκε από τα κράτη μέλη να αναπτύξουν και να εφαρμόσουν σχέδια βελτίωσης, προκειμένου να μειώσουν τις συγκεντρώσεις κάτω από την οριακή τιμή ή έως και την οριακή τιμή, το συντομότερο δυνατόν και το αργότερο έως την καθορισμένη ημερομηνία, ως εξής:

80/779/EΟΚ 1 Απριλίου 1993

82/884/EΟΚ 9 Δεκεμβρίου 1989

85/203/EΟΚ 1 Ιανουαρίου 1994

Από τα ανωτέρω συνάγεται ότι οι συγκεντρώσεις καθ' υπέρβαση των οριακών τιμών στις ζώνες που έχουν οριστεί σύμφωνα με το άρθρο 3 κατά τη διάρκεια της περιόδου υποβολής εκθέσεων θεωρείται ότι συνιστούν παράβαση των οδηγιών. Από τα κράτη μέλη απαιτείται να ενημερώνουν την Επιτροπή για τις τιμές που υπερβαίνουν την οριακή τιμή, όταν οι υπερβάσεις σημειώνονται εντός ή εκτός των περιοχών που έχουν οριστεί σύμφωνα με το άρθρο 3. Οι συγκεκριμένες διαδικασίες για την υποβολή των εν λόγω πληροφοριών στην Επιτροπή παρατίθενται στις οδηγίες (80/779/ΕΟΚ άρθρο 7, 82/884/ΕΟΚ άρθρο 5 και 85/203/EΟΚ άρθρο 7). Επιτρέπεται κάποια καθυστέρηση προκειμένου να μπορέσουν τα κράτη μέλη να επικυρώσουν και να αξιολογήσουν τα στοιχεία που έχουν συλλεχθεί πριν υποβληθούν επισήμως στην Επιτροπή. Για τις τιμές που υπερβαίνουν τις οριακές τιμές στις ζώνες που δεν έχουν οριστεί σύμφωνα με το άρθρο 3 της κάθε οδηγίας, απαιτείται επίσης από τα κράτη μέλη να αναφέρουν τους λόγους της υπέρβασης (δεν απαιτείται δυνάμει της οδηγίας 82/884/ΕΟΚ), καθώς και τα μέτρα που έχουν ληφθεί προκειμένου να αποφευχθεί η επανάληψη της υπέρβασης.

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι σε καμία από τις συγκεκριμένες οδηγίες δεν απαιτείται από τα κράτη μέλη να διαβιβάσουν στοιχεία όταν δεν έχει σημειωθεί υπέρβαση των οριακών τιμών. Εφόσον δεν διατυπώνονται παρατηρήσεις από τα κράτη μέλη, η Επιτροπή υποθέτει ότι υπήρξε συμμόρφωση με τις οριακές τιμές, μολονότι αυτό μπορεί να μην συμβαίνει. Η απουσία παρατηρήσεων δυσχεραίνει επίσης την εκτίμηση των μεταβολών όσον αφορά τα επίπεδα ρύπανσης, όχι μόνο στις ζώνες όπου έχουν αναφερθεί τιμές που υπερβαίνουν τις οριακές τιμές, αλλά επίσης σε σχέση με τις προσπάθειες που καταβάλλονται για τη μείωση των επιπέδων ρύπανσης με γνώμονα τις ενδεικτικές τιμές, όπου αυτές έχουν οριστεί.

3. Εφαρμογη των οδηγιων

Μια επισκόπηση των οδηγιών δίνεται στο τμήμα 1.1 και στο κεφάλαιο 2 της προηγούμενης έκθεσης (COM (95) 372 τελικό). Η έκθεση επίσης πραγματεύεται τον τρόπο με τον οποίο είχαν εφαρμοστεί οι οδηγίες. Έως τότε οι οδηγίες είχαν μεταφερθεί σε όλα τα κράτη μέλη, ενώ οι προηγούμενες εκθέσεις έπρεπε να συμπεριλαμβάνουν τις "ζώνες του άρθρου 3". Αυτές ήταν ειδικώς χαρακτηρισμένες περιοχές όπου οι συγκεντρώσεις δεν μπορούσαν ακόμη να μειωθούν κάτω από τις οριακές τιμές. Έως το 1997, οι χρονικές περίοδοι για τις οποίες εν λόγω ζώνες επιτρέπονταν είχαν ήδη λήξει, όσον αφορά το σύνολο των τριών οδηγιών.

Στην προηγούμενη έκθεση που αναφέρεται παραπάνω (κεφάλαιο 3), σημειώθηκαν ορισμένα προβλήματα σχετικά με την εφαρμογή των παλιών οδηγιών, οι οποίες ουσιαστικά ίσχυαν ακόμη κατά την περίοδο που καλύπτει η παρούσα έκθεση. Υπήρξαν ουσιαστικές διαφορές στον τρόπο με τον οποίο τα κράτη μέλη μέτρησαν την ποιότητα του αέρα τους και υπέβαλαν τα αποτελέσματα στην Επιτροπή. Αυτό καθιστά δύσκολη τη σύγκριση της κατάστασης στα διάφορα κράτη μέλη και την παρακολούθηση της προόδου σχετικά με τα μέτρα και τις διαδικασίες που εφαρμόστηκαν για τη βελτίωση της ποιότητας του αέρα. Η εν λόγω κατάσταση αναμένεται να βελτιωθεί σημαντικά με την εφαρμογή των νέων οδηγιών, όχι μόνο διότι περιλαμβάνουν πιο λεπτομερείς διατάξεις, αλλά επίσης λόγω της πιο εντατικής ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ κρατών μελών και της καθοδήγησης που παρέχεται από τις διεθνείς ομάδες εργασίας και το ETC/ACC.

4. Επισκοπηση των υπερβασεων που αναφερονται απο τα κρατη μελη

Ο πίνακας 1 συνοψίζει τις περιπτώσεις που αναφέρονται από τα 15 κράτη μέλη της ΕΕ στις οποίες σημειώθηκε υπέρβαση των οριακών τιμών (υπερβάσεις) και οι οποίες εκφράζονται με τον αριθμό των σταθμών στους οποίους παρατηρήθηκαν οι υπερβάσεις. Ο πίνακας 2 προσδιορίζει, για τις περιπτώσεις υπέρβασης της οριακής τιμής της οδηγίας 80/779/ΕΟΚ, για ποια οριακή τιμή πρόκειται. Ο πίνακας 2 συνοψίζει επίσης τις συμπληρωματικές πληροφορίες που όφειλαν να υποβάλουν τα κράτη μέλη σχετικά με τις υπερβάσεις: η κύρια κατηγορία της πηγής που έχει συμβάλει και τα μέτρα που έχουν προγραμματιστεί ή ληφθεί. Ορισμένα κράτη μέλη διαβίβασαν επιπλέον πληροφορίες, π.χ. μια εθνική έκθεση για την ποιότητα του αέρα μαζί με τις απαιτούμενες πληροφορίες.

Οκτώ κράτη μέλη αναφέρουν ότι δεν παρατηρήθηκε καμία υπέρβαση κάποιας εκ των οριακών τιμών.

Για καθένα από τα τρία έτη που έχουν ληφθεί υπόψη, τέσσερα κράτη μέλη αναφέρουν υπέρβαση μιας ή περισσοτέρων εκ των οριακών τιμών βάσει της οδηγίας 80/779/ΕΟΚ. Αυτή αφορά ένα σύνολο 14 σταθμών για το 1997 καθώς επίσης και για το 1998 και 13 σταθμούς για το 1999. Οι περισσότερες από τις υπερβάσεις βάσει της οδηγίας 80/779/ΕΟΚ αφορούσαν τα αιωρούμενα σωματίδια, τα οποία μετρήθηκαν είτε ως Σύνολο Αιωρούμενων Σωματιδίων [13] (Total Suspended Particulates - TSP) ή ως αιθάλη (black smoke - BS). Λίγες είναι οι περιπτώσεις που αφορούν το διοξείδιο του θείου (SO2) (και μόνο στην Ισπανία).

[13] Η μέτρηση των Συνόλου Αιωρούμενων Σωματιδίων βασίζεται στη σταθμική μέθοδο, η οποία περιγράφεται στο παράρτημα IV της οδηγίας 80/779/ΕΟΚ

Υπερβάσεις της οριακής τιμής για το διοξείδιο του αζώτου (NO2) σημειώθηκαν σε πέντε κράτη μέλη το 1997, σε τρία κράτη μέλη το 1998 και σε τέσσερα το 1999. Ο αριθμός των σταθμών όπου παρατηρήθηκε υπέρβαση ήταν 13 το 1997, 9 το 1998 και 10 το 1999.

Κανένα από τα κράτη μέλη δεν αναφέρει υπέρβαση της οριακής τιμής για τον μόλυβδο.

Πίνακας 1 Αριθμός σταθμών με υπέρβαση των οριακών τιμών [*]

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

[*] Για τα SO2/BS/TSP, το έτος αφορά την ετήσια περίοδο αναφοράς από 1ης Απριλίου έως 31 Μαρτίου του επόμενου έτους. Μολαταύτα, ο πίνακας περιλαμβάνει επίσης στοιχεία από κράτη μέλη τα οποία υποβάλλουν έκθεση με βάση μόνο το ημερολογιακό έτος.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

5. Συμπερασματα

Έως τον Απρίλιο του 2002 το σύνολο των 15 κρατών μελών είχαν αποστείλει έκθεση στην Επιτροπή σχετικά με τις υπερβάσεις των οριακών τιμών βάσει των "παλιών" οδηγιών για την ποιότητα του αέρα κατά την περίοδο 1997-1999. Οι εκθέσεις που ελήφθησαν δεν ήταν όλες πλήρως σύμφωνες με τις τυπικές απαιτήσεις των οδηγιών.

Τέσσερα κράτη μέλη ανέφεραν υπερβάσεις των οριακών τιμών βάσει της οδηγίας 80/779/ΕΟΚ, οι περισσότερες από τις οποίες αφορούσαν τα αιωρούμενα σωματίδια. Πέντε κράτη μέλη ανέφεραν υπέρβαση της οριακής τιμής του NO2 για το 1997, τρία κράτη μέλη για το 1998 και τέσσερα για το 1999. Κανένα από τα κράτη μέλη δεν ανέφερε υπέρβαση της οριακής τιμής για τον μόλυβδο.

Η σημασία της υποβολής εκθέσεων κατ' εφαρμογήν των παλιών οδηγιών για την ποιότητα του αέρα έχει μειωθεί σημαντικά κατά τα τελευταία έτη. Αυτό είναι αποτέλεσμα της μεγάλης βελτίωσης της νομοθεσίας της ΕΕ και της υποδομής όσον αφορά την υποβολή εκθέσεων για την ποιότητα του αέρα, τα οποία αντικαθιστούν το πλαίσιο που ορίζεται από τις παλιές οδηγίες. Τα προβλήματα εφαρμογής, τα οποία έχουν ήδη περιγραφεί σε προηγούμενη έκθεση, θα αντιμετωπιστούν αποτελεσματικότερα στο πλαίσιο των νέων οδηγιών για την ποιότητα του αέρα. Εντούτοις, έως τα έτη κατά τα οποία θα πρέπει να επιτευχθούν τα νέα όρια για την ποιότητα του αέρα με σκοπό την προστασία της ανθρώπινης υγείας, αντιστοίχως το 2005 και το 2010, οι παλιές οδηγίες θα εξακολουθήσουν να καθορίζουν τις νόμιμες οριακές τιμές για τις συγκεντρώσεις στον αέρα, σε επίπεδο ΕΕ. Οι ετήσιες οριακές τιμές του SO2 για την προστασία των οικοσυστημάτων και του NOx για την προστασία της βλάστησης τέθηκαν ήδη σε ισχύ το 2001.