EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 214/13

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Εμπορικές σχέσεις ΕΕ-Μαρόκου» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

2014/C 214/03

Εισηγητής: ο κ. Pedro NARRO

Συνεισηγητής: ο κ. Juan MORENO

Στη σύνοδο ολομέλειας του Φεβρουαρίου 2013, και σύμφωνα με το άρθρο 29 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού της, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα:

Εμπορικές σχέσεις ΕΕ-Μαρόκου.

Το ειδικευμένο τμήμα «Εξωτερικές σχέσεις», στο οποίο ανατέθηκαν οι σχετικές προπαρασκευαστικές εργασίες, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 4 Φεβρουαρίου 2014.

Κατά την 496η σύνοδο ολομέλειας της 26ης και 27ης Φεβρουαρίου 2014 (συνεδρίαση της 26ης Φεβρουαρίου 2014), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 179 ψήφους υπέρ, 3 κατά και 3 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Συμπεράσματα

1.1 Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει τη σύσφιξη των εμπορικών σχέσεων ΕΕ-Μαρόκου. Ωστόσο, ζητά αφ’ ενός μεν την ευρύτερη συμμετοχή της κοινωνίας πολιτών στην εκπόνηση και στην εφαρμογή των συμφωνιών, αφ’ ετέρου δε την ευρεία όσο και ουσιαστική προσθήκη σε αυτές της παραμέτρου της αειφόρου ανάπτυξης.

1.2 Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει τις ανησυχίες της μαροκινής πλευράς ότι οι νέες εμπορικές συμφωνίες με την ΕΕ ενδέχεται να επιτείνουν το αρνητικό εμπορικό ισοζύγιο της χώρας. Στην ολοένα και αυξανόμενη επιφυλακτικότητα της κοινωνίας πολιτών του Μαρόκου, η ΕΕ πρέπει να απαντήσει με μια εμπορική στρατηγική, η οποία –πέραν της ανταλλαγής εμπορευμάτων– θα θέτει τις βάσεις για την αύξηση των θέσεων ειδικευμένης εργασίας σε αξιοπρεπείς συνθήκες, θα ενισχύει τον επιχειρηματικό κλάδο, θα κατοχυρώνει τα δικαιώματα των εργαζομένων (1) και θα προκρίνει τον σεβασμό προς το περιβάλλον.

1.3 Προκειμένου να εξασφαλιστεί η τήρηση των κανόνων υπέρ της βιώσιμης ανάπτυξης μετά την έναρξη της ισχύος της ολοκληρωμένης και διεξοδικής συμφωνίας ελεύθερου εμπορίου, η ΕΟΚΕ προτρέπει την ΓΔ Εμπορίου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να επιμείνει για την εισαγωγή στη συμφωνία κεφαλαίου σχετικά με τη βιώσιμη ανάπτυξη, που να περιλαμβάνει μηχανισμούς παρακολούθησης από την κοινωνία πολιτών.

1.4 Για να αξιοποιήσει στο έπακρο τις δυνατότητες μιας νέας συνολικής εμπορικής συμφωνίας με το Μαρόκο, η ΕΕ πρέπει να προστατεύσει τις επενδύσεις της και να κατοχυρώσει την ασφάλεια δικαίου των επενδυτών. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι ο νέος μηχανισμός επίλυσης εμπορικών διαφορών συμβάλλει στη δημιουργία ενός ευνοϊκότερου εμπορικού κλίματος.

1.5 Η ΕΟΚΕ τονίζει, ωστόσο, ότι η παρακολούθηση του κεφαλαίου περί βιώσιμης ανάπτυξης της ολοκληρωμένης και διεξοδικής συμφωνίας ελεύθερου εμπορίου εκ μέρους της κοινωνίας πολιτών θα πρέπει να συντονίζεται από το Οικονομικό, Κοινωνικό και Περιβαλλοντικό Συμβούλιο του Μαρόκου και από την ΕΟΚΕ, δεδομένου ότι οι οργανισμοί αυτοί διαθέτουν την αντιπροσωπευτικότητα και τη σωρευμένη εμπειρία για την επιτέλεση του έργου αυτού.

1.6 Τόσο η ΕΕ όσο και το Μαρόκο πρέπει να εκμεταλλευτούν στο έπακρο αυτή τη συμφωνία, αυξάνοντας το ταχύτερο δυνατό τις επενδύσεις υπέρ της κατάρτισης —σε όλα τα πεδία— και υπέρ της ισότητας των δύο φύλων. Πρέπει δε να ληφθούν κατά προτεραιότητα υπόψη οι ειδικές ανάγκες των νέων, των γυναικών και των ατόμων που προέρχονται από πιο μειονεκτικές περιοχές. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι τα ενωσιακά προγράμματα οικονομικής ενίσχυσης πρέπει να συντελούν στην προαγωγή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, των δικαιωμάτων των εργαζομένων, καθώς και στη βελτίωση της νομοθεσίας που αφορά θέματα ισότητας.

1.7 Η εφαρμογή της σύμπραξης στον τομέα της κινητικότητας μεταξύ ΕΕ και Μαρόκου θα δημιουργήσει νέες προοπτικές ανάπτυξης στις πιο μειονεκτικές περιοχές, εφόσον βεβαίως τύχει ικανής οικονομικής στήριξης για την ενίσχυση των νομικών και λειτουργικών δυνατοτήτων και μέσων. Η δε ρύθμιση των μεταναστευτικών ροών και η ελεύθερη κυκλοφορία των ατόμων μπορούν να βελτιωθούν χάρη στην πιο ενεργό συμμετοχή των οργανώσεων της κοινωνίας πολιτών.

1.8 Για το Μαρόκο η γεωργία αποτελεί έναν από τους κυριότερους πνεύμονες της οικονομίας του. Ωστόσο, δεν πρέπει οι νέες ευκαιρίες για τη μαροκινή οικονομία στην ευρωπαϊκή αγορά να οδηγήσουν στην εξάρτηση σε πρώτες ύλες της πρώτης από το εξωτερικό, στην υποβάθμιση της βιοποικιλότητας και στην εξαφάνιση της οικογενειακής γεωργίας (2). Προς τούτο, πρέπει το Μαρόκο και η ΕΕ να συνεργαστούν για την εξασφάλιση της επισιτιστικής ασφάλειας.

1.9 Οι εν εξελίξει διαπραγματεύσεις για τη σύναψη μιας ολοκληρωμένης και διεξοδικής συμφωνίας ελεύθερου εμπορίου πρέπει να συντείνουν στη σύγκλιση της μαροκινής νομοθεσίας με το κοινοτικό κεκτημένο. Η διαδικασία αυτή θα είναι περίπλοκη και προϋποθέτει στενή και συνεχή συνεργασία με ρεαλιστικές προθεσμίες σε ζητήματα σημαντικά όπως η διανοητική ιδιοκτησία ή οι υγειονομικές και φυτοϋγειονομικές προδιαγραφές.

1.10 Η ΕΟΚΕ ζητά να συμμετέχουν πιο ενεργά οι οικονομικοί και κοινωνικοί παράγοντες της ΕΕ και του Μαρόκου στη σύλληψη, στην εποπτεία και στην εκπόνηση των εμπορικών συμφωνιών. Γι’ αυτόν τον λόγο, η ΕΟΚΕ εισηγείται τη συγκρότηση —στο πλαίσιο αυτό και δυνάμει του άρθρου 85 της Συμφωνίας Σύνδεσης— μιας συμβουλευτικής επιτροπής που θα απαρτίζουν εκπρόσωποι του Οικονομικού, Κοινωνικού και Περιβαλλοντικού Συμβουλίου του Μαρόκου και της ίδιας της ΕΟΚΕ· κατ’ αυτόν τον τρόπο η οργανωμένη κοινωνία πολιτών θα είναι σε θέση να παρακολουθεί τον αντίκτυπο όλων των συμφωνιών μεταξύ ΕΕ και Μαρόκου, συμπεριλαμβανομένου του συνολικού αντικτύπου των εμπορικών συμφωνιών μεταξύ ΕΕ και Μαρόκου. Ομοίως, πρέπει να ενισχυθούν οι άμεσοι δεσμοί παρεμφερών οργανώσεων από την ΕΕ και το Μαρόκο, μέσω της υποστήριξης των πρωτοβουλιών τους εντός του κοινωνικού διαλόγου τόσο μεταξύ εργαζομένων-εργοδοσίας, όσο και σε άλλες κατηγορίες.

2. Εισαγωγή

2.1 Η ΕΕ και το Μαρόκο διατηρούν ιδιαίτερα γόνιμες διμερείς σχέσεις, οι οποίες έχουν μετουσιωθεί σε σημαντικές συμφωνίες με βασικό πυλώνα το εμπόριο. Η ΕΕ δεν είναι μόνο ο κυριότερος εμπορικός εταίρος του Μαρόκου, αλλά έχει επιλέξει τη χώρα αυτή ως προεξάρχοντα κοινωνικό εταίρο στην προσπάθεια εμπέδωσης της δημοκρατίας και της ευημερίας στην περιοχή της Μεσογείου.

2.2 Παραδοσιακά οι εμπορικές σχέσεις ΕΕ-Μαρόκου χαρακτηρίζονταν από έντονες και ενίοτε προβληματικές διαπραγματεύσεις ως προς την πρόσβαση στις αγορές και τη σταδιακή μείωση των δασμών. Η γεωργία έχει βρεθεί στο επίκεντρο αρκετών από αυτές τις συζητήσεις, αλλά πλέον, χάρη στη σχεδόν απόλυτη άρση των δασμών επί των διακινούμενων γεωργικών προϊόντων, έχει αρχίσει να προκρίνεται μια ευρύτερη τάση –υποστηριζόμενη από νέα μέσα– για τη συνολική βελτίωση του εμπορικού κλίματος.

2.3 Το Μαρόκο εισέρχεται σε μια περίπλοκη διαδικασία σύγκλισης προς το κοινοτικό κεκτημένο. Χάρη σε αυτήν την προσπάθεια ελπίζεται ότι αφ’ ενός θα αξιοποιηθούν καλύτερα τα μέσα που παρέχει η Ευρωπαϊκή πολιτική γειτονίας και αφ’ ετέρου θα επιτευχθεί υψηλότερος βαθμός σύγκλισης. Το Βασίλειο του Μαρόκου εξακολουθεί να αποτελεί τον βασικό αποδέκτη των ενωσιακών κονδυλίων τεχνικής και οικονομικής συνεργασίας.

2.4 Η απάντηση της ΕΕ στην «Αραβική άνοιξη» εστιάζεται στην προαγωγή των εμπορικών δεσμών με τέσσερις χώρες της Μεσογείου: την Αίγυπτο, την Τυνησία, την Ιορδανία και το Μαρόκο. Η ΕΕ έχει επισπεύσει τη διαδικασία των διαπραγματεύσεων με το Μαρόκο και τους υπόλοιπους Μεσόγειους εταίρους της, έχει ανανεώσει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται την πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα στην περιοχή και παράλληλα έχει αναθεωρήσει άρδην την πολιτική της σε όλη την περιοχή της Μεσογείου.

2.5 Από την πλευρά του, το Μαρόκο έχει αναλάβει να φέρει εις πέρας ένα σύνολο μεταρρυθμίσεων. Προϊόν αυτών των μεταρρυθμίσεων ήταν και η αναθεώρηση του συντάγματος της χώρας σε μια προσπάθεια προσαρμογής στις αλλαγές που συντελούνται στην περιοχή της Μεσογείου και σεβασμού των όρων που έχει θέσει η ΕΕ για την πρόοδο της διαδικασίας σύγκλισης. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι εξακολουθούν να υπάρχουν τεράστιες προκλήσεις στον κοινωνικό τομέα, οι οποίες απαιτούν την ανάληψη συνεχούς και συνεπούς δράσης.

2.6 Υπό αυτό το εμπορικό πρίσμα, καθίσταται αναγκαίο να αναλογιστούμε πώς θα κατοχυρωθεί η ουσιαστική συμμετοχή της κοινωνίας πολιτών της ΕΕ και του Μαρόκου στην εκπόνηση και την εφαρμογή των εμπορικών συμφωνιών βάσει της αρχής της συμμετοχής της κοινωνίας πολιτών σε άλλες πρόσφατες εμπορικές συμφωνίες που συνήψε η ΕΕ. Στη γενικότερη αυτή προβληματική πρέπει να συνεκτιμηθούν τα κοινωνικά και περιβαλλοντικά ζητήματα μιας κοινωνίας, η οποία ζητά ολοένα και περισσότερο η αειφορία να αποτελέσει κατευθυντήρια γραμμή των μελλοντικών εμπορικών συμφωνιών.

3. Οι εμπορικοί δεσμοί ΕΕ-Μαρόκου: μια μακρά πορεία

3.1 Η ΕΕ αποτελεί τον κυριότερο εμπορικό εταίρο και ξένο επενδυτή του Μαρόκου. Σε μεγάλη απόσταση έπονται υπερδυνάμεις όπως οι ΗΠΑ και η Κίνα, οι οποίες τα τελευταία έτη έχουν συσφίξει αρκετά τις εμπορικές τους σχέσεις με αυτή τη χώρα της Μεσογείου.

3.2 Το Μαρόκο διαθέτει μια οικονομία υπηρεσιών, η οποία τα τελευταία έτη έχει καταβάλει μεγάλη προσπάθεια να καταστεί πιο πολυσυλλεκτική. Το μεγαλύτερο μέρος των εμπορικών συναλλαγών ΕΕ-Μαρόκου αφορά τον τομέα της μεταποίησης, τις μεταφορές, τον μηχανολογικό εξοπλισμό, τα τρόφιμα και τα χημικά προϊόντα. Μολονότι οι δυνατότητες της μαροκινής οικονομίας είναι ευρύτατες, κατά το τελευταίο έτος σημειώθηκε μείωση της οικονομικής μεγέθυνσης.

3.3 Από τις χώρες της ΕΕ, ο σημαντικότερος εμπορικός εταίρος για το Μαρόκο είναι η Γαλλία και ακολουθούν κατά πόδας η Ισπανία και το Ηνωμένο Βασίλειο, οι επενδύσεις των οποίων επικεντρώνονται στον τουρισμό, τις υπηρεσίες, τον τραπεζικό τομέα και τις μεταφορές. Μολονότι η διεθνής χρηματοοικονομική κρίση δεν έπληξε το Μαρόκο, η χώρα αρχίζει να υφίσταται τις παράπλευρες απώλειες της περιρρέουσας οικονομικής αβεβαιότητας, η οποία εκδηλώνεται σε τομείς όπως ο τουρισμός, οι μεταφορές ή τα εμβάσματα των μεταναστών από την αλλοδαπή. Η γενικευμένη φτώχεια και ανεργία βρίσκονται στη ρίζα των προβλημάτων της οικονομίας, της μετανάστευσης και της ασφάλειας στην περιοχή. Και βεβαίως η επιβράδυνση της οικονομίας της ΕΕ επιδεινώνει περαιτέρω την κατάσταση.

3.4 Την τελευταία δεκαετία οι εμπορικοί δεσμοί έχουν παγιωθεί χάρη στην έναρξη της ισχύος το 2000 της συμφωνίας σύνδεσης και στην υιοθέτηση του σχεδίου δράσης τον Ιούλιο του 2005 ως αναπόσπαστου μέρους της Ευρωπαϊκής πολιτικής γειτονίας. Το δε προνομιακό καθεστώς που εκχωρήθηκε το 2008 στο Μαρόκο σηματοδότησε μια νέα ευρύτερη και πιο φιλόδοξη φάση σύνδεσης. Το 2012 ενεργοποιήθηκε ένας νέος μηχανισμός επίλυσης εμπορικών διαφορών και το ίδιο έτος συνάφθηκαν επίμαχες εμπορικές συμφωνίες σε θέματα γεωργίας και αλιείας. Το 2013 ξεκίνησαν οι διαπραγματεύσεις ΕΕ-Μαρόκου για τη σύναψη συμφωνίας σχετικής με την αμοιβαία προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων και ελπίζεται ότι θα έχουν ολοκληρωθεί πριν από το 2014.

4. Η Αραβική άνοιξη και η προαγωγή μιας νέας εμπορικής αντίληψης

4.1 Η Αραβική άνοιξη έδωσε το ερέθισμα στην ΕΕ –η οποία επιχειρεί να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο της στην περιοχή– να αναθεωρήσει άρδην τις σχέσεις της, τη δράση της και τα μέσα που μετέρχεται. Με τη βοήθεια νέων μέσων, η ΕΕ προσπάθησε να αντιδράσει ταχέως και συντονισμένα και να διαμορφώσει –μέσω της σταδιακής και ισόρροπης απελευθέρωσης του εμπορίου– μια ζώνη ειρήνης και ευημερίας στη Μεσόγειο.

4.2 Τον Μάιο του 2012 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε έναν χάρτη πορείας με θέμα την εφαρμογή της νέας Ευρωπαϊκής πολιτικής γειτονίας έναντι των Μεσόγειων εταίρων της ΕΕ.

4.3 Η προαγωγή των εμπορικών σχέσεων με τους εταίρους της Μεσογείου, και ιδίως το Μαρόκο, έχει αναχθεί σε βασικό στόχο της ΕΕ, υπό αυτή τη νέα στρατηγική, με την οποία επιχειρείται να παρακαμφθούν οι αβεβαιότητες οικονομικού και πολιτικού χαρακτήρα.

4.4 Την 1η Μαρτίου 2013 η ΕΕ προέβη στην επίσημη έναρξη των διαπραγματεύσεων για τη σύναψη με το Μαρόκο μιας φιλόδοξης και διεξοδικής νέας συμφωνίας απελευθέρωσης του εμπορίου. Σκοπός είναι, όπως ήδη φάνηκε από παρόμοιες συμφωνίες που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης (χωρίς όμως ακόμα να έχουν ολοκληρωθεί) με τις χώρες της Ανατολικής εταιρικής σχέσης —ιδίως την Ουκρανία, τη Γεωργία και τη Μολδαβία—, η «υπέρβαση των συνόρων» για την περαιτέρω σύγκλιση των κανονιστικών πλαισίων της ΕΕ με τις εν λόγω χώρες. Επίσης, βασικό μέλημα είναι η επέκταση των παραδοσιακών εμπορικών ζητημάτων, η ανάλυση θεμάτων θεμελιώδους σημασίας για τη βελτίωση του συνολικού εμπορικού κλίματος (προστασία των επενδύσεων, κρατικές προμήθειες, υπηρεσίες κ.λπ.), η σύγκλιση του Μαρόκου με τους εμπορικούς κανόνες της ενιαίας αγοράς στην ΕΕ, καθώς και η ανάλυση συγκεκριμένων θεμάτων που είχαν τεθεί σε δεύτερη μοίρα στις προηγούμενες διαπραγματεύσεις (διανοητική ιδιοκτησία, υγειονομικά και φυτοϋγειονομικά μέτρα κ.λπ.).

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει αναγνωρίσει τη σημασία του κεφαλαίου για την κοινωνική και περιβαλλοντική βιωσιμότητα ως προς τη σύναψη αυτής της νέας συμφωνίας με βάση το προηγούμενο όλων των εμπορικών συμφωνιών που υπέγραψε πρόσφατα η ΕΕ. Μάλιστα, σε ουκ ολίγες γνωμοδοτήσεις της, η ΕΟΚΕ έχει επίσης καλέσει τους ιθύνοντες στην ΕΕ να δώσουν επίσης προτεραιότητα στις κοινωνικές και περιβαλλοντικές παραμέτρους κατά τις διαπραγματεύσεις για τη σύναψη νέων συμφωνιών απελευθέρωσης του εμπορίου.

5. Εμπορικές πτυχές της αειφόρου ανάπτυξης. Οι διαπραγματεύσεις ΕΕ-Μαρόκου για τη σύναψη μιας ολοκληρωμένης και διεξοδικής συμφωνίας ελεύθερου εμπορίου

5.1 Η τελευταία φάση των εμπορικών σχέσεων ΕΕ-Μαρόκου οριοθετείται από την έναρξη των διαπραγματεύσεων για τη σύναψη μιας ολοκληρωμένης και διεξοδικής συμφωνίας ελεύθερου εμπορίου. Μετά την άρση των δασμών επί των γεωργικών και των βιομηχανικών προϊόντων, ο επόμενος μεγάλος στόχος έγκειται στη βελτίωση του επιχειρηματικού κλίματος και στη σύγκλιση της οικείας μαροκινής νομοθεσίας με το κοινοτικό κεκτημένο (3). Αυτή η διμερής συμφωνία είναι ύψιστης σημασίας διότι θα αποτελέσει το πρότυπο βάσει του οποίου θα καταρτιστούν παρόμοιες συμφωνίες της ΕΕ με ορισμένους από τους σπουδαιότερους εταίρους της στα νότια της Μεσογείου.

5.2 Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει αποφασίσει να συμπεριλάβει στις διαπραγματεύσεις ειδικό κεφάλαιο με θέμα την αειφόρο ανάπτυξη. Γι’ αυτόν τον λόγο, κατόπιν παραγγελίας της ΕΕ, η συμβουλευτική εταιρεία ECORYS εκπόνησε εκτίμηση αντικτύπου σχετική με αυτό το κεφάλαιο της συμφωνίας (4).

5.3 Στην εν λόγω μελέτη θίγονται ιδιαίτερα σημαντικά ζητήματα, στα οποία η ΕΟΚΕ επιθυμεί να συμβάλει εποικοδομητικά έτσι ώστε να μην λησμονήσει καμία από τις δύο πλευρές της διαπραγμάτευσης την αρχή ότι το εμπόριο πρέπει να υπηρετεί την αειφόρο ανάπτυξη. Εν συνεχεία αναλύονται ορισμένα –κατά την ΕΟΚΕ– βασικά στοιχεία που θα πρέπει να λάβουν υπόψη τους η ΕΕ και το Μαρόκο, έτσι ώστε η εμβάθυνση των εμπορικών τους δεσμών να συντελεστεί με γνώμονα την προαγωγή της οικονομίας, της κοινωνίας και του περιβάλλοντος.

Οικονομική ανάπτυξη

5.4 Τα τελευταία έτη έχει αυξηθεί το εμπορικό έλλειμμα του Μαρόκου έναντι της ΕΕ, εν μέρει λόγω των συμφωνιών απελευθέρωσης του εμπορίου, και έχει οδηγήσει τη μαροκινή πλευρά σε μια επιφυλακτική στάση ως προς τις υποτιθέμενες ευκαιρίες της νέας συμφωνίας. Η πείρα από τις παλαιότερες συμφωνίες με τις ΗΠΑ ή την Τουρκία ενισχύουν αυτήν την επιφυλακτικότητα και τις αναστολές ως προς τυχόν υπερβολική εξάρτηση της χώρας από το εξωτερικό για την τροφοδοσία της. Η γεωργία, ένας τομέας με ξεχωριστή σημασία για το Μαρόκο, χαρακτηρίζεται από αυξανόμενη εξάρτηση όσον αφορά την εισαγωγή πρώτων υλών όπως το γάλα ή τα δημητριακά, στοιχείο που επηρεάζει αρνητικά τον επισιτιστικό εθνικό έλεγχο. Η εμπορική στρατηγική αμφότερων των πλευρών πρέπει να προάγει την πολυσυλλεκτικότητα της παραγωγής.

5.5 Η ευρωπαϊκή πλευρά εξακολουθεί να ζητά καλύτερη προστασία των επενδύσεών της, μέσω της ασφάλειας δικαίου, προκειμένου για τη διευκόλυνση των ξένων επενδύσεων. Η πραγματοποιηθείσα πρόοδος των τελευταίων ετών πρέπει να μετουσιωθεί σε τροποποιήσεις της μαροκινής νομοθεσίας. Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις εξακολουθούν να προτιμούν το Μαρόκο ως προορισμό μεταφοράς ορισμένων φάσεων της λεγόμενης υπεράκτιας παραγωγής τους. Η αρχή έγινε με τους τομείς της αυτοκινητοβιομηχανίας, της αεροναυπηγικής και των ηλεκτρονικών· πλέον χρειάζονται ένα αδιάτρητο κανονιστικό πλαίσιο και νέες μορφές συνεργασίας με μαροκινές επιχειρήσεις που θα δημιουργήσουν νέες ευκαιρίες.

5.6 Η ΕΕ πιστεύει ότι θα υπάρξουν μεγάλα δυνητικά οφέλη αν οι επιχειρήσεις της αξιοποιήσουν τις νέες ευκαιρίες στον τομέα των υπηρεσιών και το χρηματοπιστωτικό τομέα. Από την πλευρά του, το Μαρόκο επιθυμεί περισσότερους ευρωπαϊκούς πόρους για να διευκολύνει τη σύνθετη διαδικασία της νομοθετικής εναρμόνισης.

5.7 Συχνά, τα οικονομικά οφέλη από τις ελεύθερες συναλλαγές με το Μαρόκο επικεντρώθηκαν σε συγκεκριμένους τομείς ή ζώνες της χώρας, πράγμα που συνέβαλε στην περιθωριοποίηση των πιο μειονεκτικών περιοχών. Οι μελέτες αντικτύπου πρέπει να αναλύσουν κατά προτεραιότητα τα πλεονεκτήματα και τους κινδύνους σε τοπικό ή περιφερειακό επίπεδο.

Κοινωνική ανάπτυξη

5.8 Η νέα εμπορική ώθηση δεν δύναται να οδηγήσει σε απώλεια εργασιακών δικαιωμάτων. Τα συνδικαλιστικά δικαιώματα πρέπει να ενισχυθούν και να τεθούν οι βάσεις για τη δημιουργία αξιοπρεπούς και ποιοτικής απασχόλησης, σύμφωνα με τις παραμέτρους της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ). Μία από τις παραδοσιακές αδυναμίες της εμπορικής σχέσης ΕΕ-Μαρόκου ήταν η ισχνή δημιουργία απασχόλησης.

5.9 Η ΕΕ και το Μαρόκο πρέπει να επενδύσουν στην κατάρτιση προκειμένου οι νέες ευκαιρίες να ωφελήσουν τα λιγότερο εξειδικευμένα στρώματα του πληθυσμού, τους εργαζόμενους από μειονεκτικές περιοχές, τους νέους και τις γυναίκες. Η ενθάρρυνση της επιχειρηματικότητας, η ενίσχυση των συνεταιρισμών και η ανάπτυξη των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων πρέπει να αποτελούν πυλώνα της νέας στρατηγικής για την κατάρτιση. Οι πρωτοβουλίες που αφορούν την κοινωνική οικονομία πρέπει να ενισχυθούν.

5.10 Η σύμπραξη στον τομέα της κινητικότητας μεταξύ ΕΕ και Μαρόκου (5) αποτελεί καρπό εντατικών προσπαθειών από τα δύο μέρη για τη διευκόλυνση της ελεύθερης κυκλοφορίας των ατόμων και τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών. Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει τη δέσμευση της ΕΕ και του Μαρόκου να αναθέσουν σημαντικότερο ρόλο στις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών σε ό,τι αφορά την παρακολούθηση των συμφωνηθέντων μεταξύ των δύο μερών.

5.11 Η εν λόγω σύμπραξη πρέπει να συμβάλει στη βελτίωση των πανεπιστημιακών ανταλλαγών, στη μεταφορά των γνώσεων που προκύπτουν από την έρευνα και στην ενθάρρυνση των πολιτιστικών και τουριστικών ροών. Η διαρροή εγκεφάλων αποτελεί εμφανές πρόβλημα που πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο ειδικών διατάξεων.

5.12 Η δημοσιονομική στήριξη της ΕΕ για τη διευκόλυνση της νομοθετικής σύγκλισης πρέπει να ευνοεί την πρακτική εφαρμογή της νομοθεσίας για την ισότητα των φύλων και τα θεμελιώδη δικαιώματα. Δεν αρκεί η διάδοση εργαλείων που απευθύνονται στις γυναίκες, αλλά πρέπει να ελέγχεται τακτικά η πρόοδος στον τομέα και να υποστηρίζεται η εργασία των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών.

Περιβαλλοντική ανάπτυξη

5.13 Η διατήρηση των φυσικών πόρων και ο σεβασμός της βιοποικιλότητας δεν είναι έννοιες ασύμβατες με τη μεγαλύτερη εμπορική δυναμική. Η απελευθέρωση του εμπορίου δεν μπορεί να χρησιμοποιείται για την εντατικοποίηση δραστηριοτήτων με δυνητικό αρνητικό αντίκτυπο στο περιβάλλον. Η ΕΕ και το Μαρόκο πρέπει να δώσουν προτεραιότητα στην προοδευτική εναρμόνιση, με συγκεκριμένες προθεσμίες, όσον αφορά το περιβάλλον, και αυτό ανεξάρτητα από το δημοσιονομικό κόστος που ενδεχομένως συνεπάγεται η προσέγγιση των διατάξεων που αφορούν την υγειονομική και φυτοϋγειονομική προστασία, τη διαχείριση των βιομηχανικών αποβλήτων ή τη ρύπανση των υδάτων.

5.14 Οι μελέτες αντικτύπου για την αειφορία που διεξάγει η ΕΕ στο πλαίσιο της εμπορικής της σχέσης με το Μαρόκο εξακολουθούν να μην καλύπτουν ένα μεγάλο κενό των σχετικών συμφωνιών: τη λεπτομερή παρακολούθηση του περιβαλλοντικού αντικτύπου τους όσο προχωρούμε προς την απελευθέρωση του εμπορίου. Είναι απαραίτητο να δοθούν στην οργανωμένη κοινωνία της ΕΕ και του Μαρόκου τα κατάλληλα μέσα για τη στήριξη των αρχών τους στο δύσκολο έργο της διασφάλισης ότι η οικονομική ανάπτυξη και η εντατικοποίηση του εμπορίου δεν αποβαίνουν σε βάρος της αναγκαίας προστασίας του περιβάλλοντος.

5.15 Η διαπραγμάτευση αλιευτικής συμφωνίας μεταξύ ΕΕ και Μαρόκου (6) προβάλλει την ανάγκη ότι κάθε είδος εμπορικής πρωτοβουλίας πρέπει να σέβεται τα ανθρώπινα δικαιώματα, την περιβαλλοντική αειφορία και τα συμφέροντα του εμπλεκόμενου τοπικού πληθυσμού. Η νομιμοποίηση αυτών των συμφωνιών δεν είναι δυνατή παρά μόνο εάν συνοδεύονται από μέσα και δείκτες που θα εγγυώνται τη βιωσιμότητά τους.

6. Το ζήτημα της γεωργίας, απειλή ή ευκαιρία;

6.1 Ο κλάδος της γεωργίας αποτελεί σημαντικό κομμάτι του κοινωνικοοικονομικού ιστού του Μαρόκου. Το 2012 αποτελούσε το 15 % του ΑΕγχΠ, ενώ συνεχίζει να αποτελεί την κύρια πηγή απασχόλησης στη χώρα, με 43 % του εργατικού δυναμικού και πάνω από 78 % της απασχόλησης στην ύπαιθρο. Το μέσο ωρομίσθιο στη χώρα κυμαίνεται μεταξύ 0,55- 0,65 ευρώ (7), οι εποχικοί εργάτες δεν απολαύουν μέχρι στιγμής πλήρως των δικαιωμάτων που απορρέουν από το Εργατικό Δίκαιο και η παιδική εργασία εξακολουθεί να υφίσταται στα μαροκινά αγροκτήματα. Ο κλάδος της κτηνοτροφίας είναι επίσης σημαντικός για την αγροτική οικονομία του Μαρόκου, αποτελεί 30 % της αγροτικής προστιθέμενης αξίας και 20 % του εργατικού δυναμικού στην ύπαιθρο.

6.2 Η βιομηχανία τροφίμων, από την άλλη, διαδραματίζει στρατηγικό ρόλο στη μαροκινή οικονομία. Ο κλάδος περιλαμβάνει πάνω από 1 700 επιχειρήσεις που αποτελούν το ένα τέταρτο της συνολικής βιομηχανικής παραγωγής της χώρας.

7. Γεωργική συμφωνία ΕΕ-Μαρόκου

7.1 Οι βαθιές γεωργικές σχέσεις μεταξύ της ΕΕ και του Μαρόκου ξεκίνησαν με την υπογραφή της Ευρωμεσογειακής συμφωνίας σύνδεσης μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και του Μαρόκου, στις 26 Φεβρουαρίου 1996, και τις μετέπειτα τροποποιήσεις δυνάμει νέων συμφωνιών. Το τελευταίο βήμα έγινε το 2012 με νέα γεωργική συμφωνία που υπερψηφίστηκε με ευρεία πλειοψηφία από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

7.2 Η σχέση μεταξύ των μερών, όσον αφορά συγκεκριμένα τη γεωργική συμφωνία, εμφάνιζε δυσκολίες, ιδίως σε σχέση με τις χώρες του ευρωπαϊκού Νότου, λόγω του ανταγωνισμού κυρίως στα οπωροκηπευτικά, της πολεμικής γύρω από την υπέρβαση των ποσοστώσεων και των καταγγελιών για μη τήρηση, σε ορισμένες περιόδους, των τιμών εισόδου για τις μαροκινές τομάτες, προϊόν κεντρικής σημασίας στη συμφωνία.

7.3 Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι στη γεωργική συμφωνία ΕΕ-Μαρόκου θα πρέπει να περιληφθούν κριτήρια και ρήτρες, βάσει των οποίων θα είναι δυνατή η επαλήθευση των συνεπειών του εμπορικού ανοίγματος και για τα δύο μέρη και δη όσον αφορά ζητήματα προστασίας του περιβάλλοντος και δικαιωμάτων των εργαζομένων.

8. Σχέδιο «Πράσινο Μαρόκο»

8.1 Το πλαίσιο της γεωργικής συμφωνίας συμπληρώνεται από άλλες μελλοντικές δράσεις που συνδέονται στενά μεταξύ τους: το σχέδιο «Πράσινο Μαρόκο» και το επονομαζόμενο «Προηγμένο καθεστώς».

8.2 Το σχέδιο «Πράσινο Μαρόκο» με ορίζοντα το 2020 επιδιώκει την αύξηση της προστιθέμενης αξίας του γεωργικού Ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕγχΠ) του Μαρόκου και τον τετραπλασιασμό της παραγωγής ελαιολάδου μέχρι το 2020, η οποία θα φτάσει τους 3 40 000 τόνους, την αύξηση της παραγωγής εσπεριδοειδών από 1,5 σε 3,7 εκατομμύρια τόνους και των οπωροκηπευτικών από 4,45 σε 10 εκατομμύρια τόνους. Ωστόσο, η έκταση που διατίθεται για την καλλιέργεια σιτηρών θα μειωθεί από τα 5,3 στα 4,2 εκατομμύρια εκτάρια. Η μαροκινή κυβέρνηση υποστηρίζει πως επιθυμεί να αυξήσει την παραγωγικότητα, παρότι οι επενδύσεις θα κατευθυνθούν στον τομέα των οπωροκηπευτικών. Η προτεραιότητα για το Μαρόκο συνίσταται στη βελτίωση του εμπορικού του ισοζυγίου, και προς τούτο πρέπει να στηριχθούν οι εξαγωγές.

9. Προηγμένο καθεστώς

9.1 Στις 17 Απριλίου 2013 δημοσιεύθηκε από την Επιτροπή η Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για το σχέδιο δράσης ΕΕ-Μαρόκου το οποίο θέτει σε εφαρμογή το προηγμένο καθεστώς (2013-2017), όπου αναφέρεται ξεκάθαρα ως πρώτο μέτρο σχετικά με τη γεωργία: «Εκσυγχρονισμός και ενίσχυση των ικανοτήτων στον τομέα της γεωργίας στο πλαίσιο της ελευθέρωσης των συναλλαγών και σε συμφωνία με τις προοπτικές του Σχεδίου Πράσινο Μαρόκο».

9.2 Αυτό το σχέδιο βελτίωσης της γεωργίας που προβλέπεται στο Προηγμένο καθεστώς λαμβάνει ήδη πόρους από την ΕΕ που διατίθενται απευθείας και αποκλειστικά στις ενισχύσεις του Πυλώνα ΙΙ του σχεδίου «Πράσινο Μαρόκο»: Τα τελευταία 10 χρόνια η ΕΕ έχει επιδοτήσει με 1 330 εκατομμύρια ευρώ το Μαρόκο σε αναπτυξιακούς πόρους. Την περίοδο 2011-2013 διατέθηκαν άλλα 565 εκατομμύρια, 70 εκατομμύρια εκ των οποίων μέσω του Προγράμματος στήριξης των πολιτικών του γεωργικού τομέα (PAPSA), ενώ θα ακολουθήσει δεύτερο πρόγραμμα με 60 εκατομμύρια ευρώ. Αυτές οι ενισχύσεις της ΕΕ αξιοποιούνται εν μέρει για την ανάπτυξη της μεσογειακής δενδροκομίας, ιδίως δε της καλλιέργειας ελαιόδεντρων.

10. Ασφάλεια τροφίμων

10.1 Όλες αυτές οι δράσεις για την ανάπτυξη της μαροκινής αγροτικής οικονομίας θα οδηγήσουν αναμφίβολα στην επίτευξη των στόχων του Πυλώνα Ι του σχεδίου «Πράσινο Μαρόκο»: την αύξηση των εξαγωγών των οπωροκηπευτικών. Τα αποτελέσματα των προτύπων μελετών εκτίμησης αντικτύπου που δημοσιεύθηκαν από την ECORYS στις 17 Οκτωβρίου αποκαλύπτουν το ενδεχόμενο εξάπλωσης του κλάδου των οπωροκηπευτικών και των μεταποιημένων φυτικών προϊόντων χάρη στη DCFTA.

10.2 Αυτή η αξιέπαινη προσπάθεια του Μαρόκου να βελτιώσει τη γεωργική του απόδοση προσκρούει στην έλλειψη καλλιεργήσιμης γης. Τα σιτηρά καταλαμβάνουν 65 % της γεωργικής έκτασης, ενώ ακολουθούν οι καλλιέργειες οπωροφόρων (εσπεριδοειδή, ελαιόδεντρα) με 11 %, οι βιομηχανικές καλλιέργειες (ζαχαρότευτλα, ζαχαροκάλαμα) με 4 %, τα όσπρια με 4 % και τα κηπευτικά (τομάτες, φράουλες, πεπόνια ...) με 3 %. Τα οπωροκηπευτικά αποτελούν την αιχμή του δόρατος των μαροκινών εξαγωγών.

10.3 Η δυσκολία ανάπτυξης του Πυλώνα ΙΙ του Σχεδίου είναι σημαντική: μόλις 12 % της γης αποτελεί αγροτικές εκτάσεις, ενώ μεγάλο μέρος της είναι ξηρή. Οι μικρές οικογενειακές εκμεταλλεύσεις έκτασης κάτω από 5 εκτάρια κυριαρχούν στο γεωργικό τομέα (πάνω από 70 % των συνολικών γεωργικών εκμεταλλεύσεων του Μαρόκου κατέχουν κάτω από ένα τρίτο της αγροτικής έκτασης).

10.4 Η μετάβαση από την καλλιέργεια σιτηρών στην εντατική γεωργία στο Μαρόκο εντείνει την αλάτωση — πρόβλημα διόλου άγνωστο στις βόρειες ακτές της Μεσογείου — η οποία αφορά το 5 % της επιφάνειας της χώρας. Η ΕΕ πρέπει να συμβάλει στην επίτευξη ισορροπίας μεταξύ των δύο πυλώνων του Σχεδίου «Πράσινο Μαρόκο» και να στηρίξει έναν γεωργικό τομέα που θα στρέφεται προς τους μικρούς γαιοκτήμονες, σε αντίθεση με τη σημερινή πλήρη ανισορροπία όσον αφορά τις εξαγωγές, οι οποίες δεν αφορούν τη μεγάλη πλειοψηφία των μαροκινών παραγωγών. Το επόμενο πρόγραμμα πιλοτικών προγραμμάτων για τη γεωργική ανάπτυξη (ENPARD) στο Μαρόκο ενδέχεται επίσης να δημιουργήσει νέες ευκαιρίες για τους μικρούς γαιοκτήμονες.

11. Ο ρόλος της κοινωνίας των πολιτών

11.1 Μεταρρυθμίσεις, ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι και κοινωνία των πολιτών

11.1.1 Σε ορισμένες χώρες της περιοχής δεν μπορούμε να μιλάμε για ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι, λιγότερο ή περισσότερο παγιωμένη, παρά μόνο μετά τις τρέχουσες διεργασίες μετάβασης στη δημοκρατία. Στο Μαρόκο, ωστόσο, πριν ακόμα από τις σημερινές μεταρρυθμίσεις υπήρχαν ανεξάρτητες ενώσεις, οργανώσεις εργαζομένων, εργοδοτών και άλλων κλάδων της κοινωνίας των πολιτών, οι οποίες διέθεταν ελευθερία δράσης, παρότι υπόκειντο σε όρια και περιορισμούς από την πολιτική εξουσία.

11.1.2 Οι μεταρρυθμίσεις των τελευταίων ετών βελτίωσαν την κατάσταση, για αυτό το λόγο η πολιτική απελευθέρωση του Μαρόκου αναφέρεται συχνά ως παράδειγμα προς μίμηση για τις αραβικές χώρες. Ωστόσο, υπάρχουν ακόμα τομείς που επιδέχονται βελτιώσεις.

11.1.3 Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών διανύουν περίοδο άνθησης, παρότι πολλοί ακτιβιστές διαμαρτύρονται για τους διοικητικούς φραγμούς, ιδίως όσον αφορά τη διαδικασία καταχώρησης των οργανώσεων.

11.1.4 Μεταξύ των θεσμικών οργάνων που θεσπίστηκαν στο πλαίσιο της πολιτικής μεταρρύθμισης, αξίζει να αναφερθεί η δημιουργία της Οικονομικής, Κοινωνικής και Περιβαλλοντικής Επιτροπής του Μαρόκου το Φεβρουάριο του 2011, με ρόλο συμβουλευτικό και γνωμοδοτικό ενώπιον της Κυβέρνησης, της Βουλής των Αντιπροσώπων και της Βουλής των Συμβούλων όσον αφορά κατευθύνσεις σχετικά με οικονομικά και περιβαλλοντικά ζητήματα και με την επαγγελματική κατάρτιση. Άλλες λειτουργίες της ΟΚΠΕ περιλαμβάνουν την προώθηση και την ενίσχυση των σχέσεων μεταξύ των οικονομικών και κοινωνικών φορέων.

11.1.5 Ορισμένες οργανώσεις δεν εκπροσωπούνται στην ΟΚΠΕ αλλά έχουν αναγνωρισμένο κύρος στον τομέα της υπεράσπισης των δικαιωμάτων των γυναικών, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων εν γένει ή της καταπολέμησης της διαφθοράς.

11.1.6 Άλλα συμβουλευτικά όργανα που ρυθμίζονται από το Σύνταγμα είναι τα εξής: το Εθνικό συμβούλιο ανθρωπίνων δικαιωμάτων, το Κεντρικό παρατηρητήριο για την πρόληψη της διαφθοράς, το Συμβούλιο της νεολαίας, το Συμβούλιο της μαροκινής κοινότητας αποδήμων, το Συμβούλιο του Ανταγωνισμού, το Συμβούλιο Ασφαλείας. Εκκρεμεί η θέσπιση του Συμβουλίου δικαιοσύνης, του Συμβουλίου για την οικογένεια, του Συμβουλίου ισότητας και του Εθνικού συμβουλίου μαροκινών γλωσσών και πολιτισμού.

11.2 Η συμμετοχή της ευρωπαϊκής και της μαροκινής κοινωνίας των πολιτών στις συμφωνίες ΕΕ-Μαρόκου

11.2.1 Όπως επισημάνθηκε στην προηγούμενη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ για το Μαρόκο (8), οι διαπραγματεύσεις ενόψει της Συμφωνίας σύνδεσης ολοκληρώθηκαν χωρίς επαρκή διαβούλευση των οικονομικών και κοινωνικών οργανώσεων.

11.2.2 Το κείμενο της ισχύουσας Συμφωνίας σύνδεσης δε θεσπίζει συγκεκριμένο μηχανισμό συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών στην παρακολούθηση και την ανάπτυξή της.

11.2.3 Η συμφωνία σύνδεσης ορίζει στο άρθρο 85 πως το ύψιστο όργανο λήψης αποφάσεων, το Συμβούλιο σύνδεσης, θα λάβει μέτρα για τη διευκόλυνση της συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής και της ομόλογης Επιτροπής του Μαρόκου.

11.2.4 Δεδομένου ότι η μαροκινή ΟΚΠΕ έχει συσταθεί και υφίσταται πλήρης συνεργασία με την ΕΟΚΕ, θα ήταν σκόπιμο αμφότερα τα συμβουλευτικά όργανα να ζητήσουν από το Συμβούλιο σύνδεσης τη θέσπιση Μικτής συμβουλευτικής επιτροπής που θα υποβάλλει εκθέσεις και αιτήματα στο Συμβούλιο σύνδεσης και την Επιτροπή σύνδεσης.

11.2.5 Η Μικτή συμβουλευτική επιτροπή θα αποτελείται από 6 εκπροσώπους της μαροκινής ΟΚΠΕ και 6 εκπροσώπους της ΕΟΚΕ και θα συνεδριάζει δύο φορές το χρόνο, με τον τόπο συνεδρίασης να εναλλάσσεται μεταξύ του Μαρόκου και της ΕΕ.

11.2.6 Επίσης, θα ήταν σκόπιμη η θέσπιση άλλων μηχανισμών που θα συμπληρώνουν τη συμμετοχή στις σχέσεις ΕΕ-Μαρόκου, για παράδειγμα όσον αφορά τον κοινωνικό διάλογο εργοδοτών-εργαζομένων.

Βρυξέλλες, 26 Φεβρουαρίου 2014 Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Henri MALOSSE

(1) Σύμφωνα με τις οικείες διατάξεις της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ).

(2) Για την οικογενειακή γεωργία, βλ. τον ορισμό του Οργανισμού Επισιτισμού και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών. www.fao.org/family-farming-2014

(3) Το 2015 το Μαρόκο αναμένεται να παρουσιάσει ένα σχέδιο νομικής σύγκλισης με το κοινοτικό κεκτημένο.

(4) Trade sustainability impact assestment (TSIAs) in support of negotiations of DCFTAs between the EU and the kingdom of Morocco and the Republic of Tunisia (Εκτίμηση αντικτύπου εμπορικής βιωσιμότητας ως συνοδευτικό έγγραφο των διαπραγματεύσεων για τις Σφαιρικές και σε βάθος ζώνες ελεύθερων συναλλαγών/DCFTA μεταξύ της ΕΕ, του Βασιλείου του Μαρόκου και της Δημοκρατίας της Τυνησίας).

(5) Στις 3 Ιουνίου του 2013 υπεγράφη στις Βρυξέλλες η Κοινή δήλωση για τη σύμπραξη στον τομέα της κινητικότητας μεταξύ του Βασιλείου του Μαρόκου, της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών μελών της,

(6) Στις 24 Ιουλίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Βασίλειο του Μαρόκου υπέγραψαν νέα αλιευτική συμφωνία που θα δώσει τέλος στον ενάμιση χρόνο παράλυσης του ευρωπαϊκού αλιευτικού στόλου στις ζώνες αλιείας του Μαρόκου. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο καλείται να εγκρίνει ή να απορρίψει τη συμφωνία, βάσει της περιβαλλοντικής βιωσιμότητάς της.

(7) Πηγή: Εθνική Ομοσπονδία Αγροτών του Μαρόκου (UMT).

(8) Γνωμοδότηση 264/2010, εισηγήτρια η κ. Margarita López Almendáriz.