Γνωμοδότηση για τις σχέσεις μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΣΧΝΑΑ (ASEAN)

(96/C 97/11)

Στις 30 Μαρτίου 1995, η ΟΚΕ αποφάσισε, σύμφωνα με το άρθρο 23, 3ο εδάφιο του Εσωτερικού Κανονισμού, να καταρτίσει γνωμοδότηση για το παραπάνω θέμα.

Το τμήμα εξωτερικών σχέσεων, εμπορικής και αναπτυξιακής πολιτικής, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότηση βάσει της εισηγητικής έκθεσης του εισηγητή, κ. Pezzini, στις 12 Ιανουαρίου 1996.

Η ΟΚΕ, στη διάρκεια της 332ης συνόδου ολομέλειας στις 31 Ιανουαρίου και την 1η Φεβρουαρίου 1996 (συνεδρίαση της 1ης Φεβρουαρίου), υιοθέτησε, κατά πλειοψηφία και πέντε αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

ΣΥΝΟΨΗ

Η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι ο ΣΧΝΑΑ πέτυχε τον αρχικό στόχο του να αποφευχθεί κάθε σύγκρουση μεταξύ των μελών του και ότι η σταθερότητα αυτή επέτρεψε στις χώρες αυτές να παρουσιάσουν ισχυρή οικονομική ανάπτυξη.

Οι στόχοι του ΣΧΝΑΑ έτειναν να τροποποιηθούν ελαφρώς στη διάρκεια του χρόνου, κυρίως με την πρόσφατη απόφαση να πραγματοποιηθεί ζώνη ελεύθερων συναλλαγών μεταξύ των μελών του. Στο πεδίο αυτό, όπως και στο πεδίο της διεύρυνσης προς τις πρώην ή και νυν κομμουνιστικές χώρες, το οποίο πρόκειται να αντιμετωπίσει ο ΣΧΝΑΑ, η Ένωση, χάρις στην εμπειρία της, θα μπορούσε να προσφέρει πολύτιμη προσπάθεια, κυρίως μέσω ενισχυμένης συνεργασίας με τη γραμματεία του ΣΧΝΑΑ.

Σε ένα πλαίσιο σημαντικής ανάπτυξης του διμερούς εμπορίου με θετικό υπόλοιπο για τον ΣΧΝΑΑ και εμπορικές σχέσεις που παρουσιάζουν προβλήματα, όπως η πρόσβαση στις αγορές, ο σεβασμός των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας ή η χρήση του δικαίου «αντιντάμπινγκ», η ΟΚΕ κρίνει, κατ`αρχάς, ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να βελτιώσει την εμπορική της εικόνα στην Ασία. Ελπίζει ότι το άνοιγμα των ευρωπαϊκών κέντρων εμπορικής ενημέρωσης (EBIC) και η διασύνδεσή της με το δίκτυο των εθνικών εμπορικών επιμελητηρίων που υπάρχουν ήδη, θα οδηγήσουν σε πιο εποικοδομητικές μορφές συνεργασίας. Ενθαρρύνει, εξάλλου, τη συγκρότηση κοινών επιχειρήσεων μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των χωρών του ΣΧΝΑΑ μέσω της ECIP (Διεθνείς Εταίροι Επενδύσεων ΕΚ), καθώς και άλλων σχεδίων που εκπονούνται από την Επιτροπή.

Σ`αυτήν την περιοχή του κόσμου, η ΟΚΕ κρίνει ότι η παρουσία της Ευρώπης πρέπει να διακριθεί από την ποιότητα όχι από τον όγκο της. Η ΟΚΕ ζητεί από τηνΈνωση, στις πράξεις συνεργασίας, να επιδιώξει να επικεντρωθεί σε συγκεκριμένους τομείς, όπως το περιβάλλον, οι τηλεπικοινωνίες, η ενέργεια και η επαγγελματική επιμόρφωση.

Ο διάλογος για τα ανθρώπινα δικαιώματα με τις χώρες αυτής της περιοχής του κόσμου είναι πολύ λεπτό λεπτό ζήτημα. Σχετικά με το ζήτημα της κοινωνικής ρήτρας, η ΟΚΕ υπενθυμίζει τις προηγούμενες τοποθετήσεις της που αποβλέπουν στην ενσωμάτωση του θέματος αυτού στο πρόγραμμα εργασίας του Παγκοσμίου Οργανισμού Εμπορίου, βάσει των Συμβάσεων της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας. Για το ειδικό ζήτημα του Ανατολικού Τιμόρ, η ΟΚΕ κρίνει χρήσιμο να επιχειρήσει η εναλλασσόμενη Προεδρεία της ΕΕ να εξεύρει διπλωματική λύση που να βασίζεται στα ψηφίσματα της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών.

Η ΟΚΕ κρίνει ότι η προσεχής συνάντηση Ευρωπαϊκής Ένωσης-Ασίας, που θα διεξαχθεί τον Μάρτιο του 1996 στο Μπανγκόκ και στην οποία, εκτός από τις χώρες του ΣΧΝΑΑ, θα συμμετάσχουν η Ιαπωνία, η Κίνα, η Ν. Κορέα θα αποτελέσει την ευκαιρία να ενισχυθεί η ευρωπαϊκή παρουσία στην περιοχή αυτή. Η συνάντηση αυτή θα χρησιμεύσει, κυρίως, στο να ενισχυθεί ο διάλογος και να διευρυνθεί η εμβέλειά του προς τα ζητήματα του περιβάλλοντος, τα κοινωνικά προβλήματα και την επαγγελματική κατάρτιση.

Η ΟΚΕ διαπιστώνει πράγματι ότι οι διαφορές μεταξύ Ευρώπης και Ασίας είναι και ότι απαιτείται να καταβληθούν μεγάλη ενέργεια και πόροι για την ενημέρωση και την πολιτιστική συνεργασία. Για την καλύτερη αμοιβαία κατανόηση, η ΟΚΕ εκρίνει αναγκαίο να ενθαρρυνθούν οι συναλλαγές και οι επαφές κάθε είδους - επισκέψεις υπαλλήλων, εκπαιδευόμενων και νέων διπλωματούχων των χωρών του ΣΧΝΑΑ - όπως επίσης οι επαφές μεταξύ οικονομικών και κοινωνικών εταίρων των χωρών της Ένωσης με τους Ασιάτες ομολόγους τους 7 επαφές για τις οποίες η ΟΚΕ είναι έτοιμη να αναλάβει κάθε πρωτοβουλία που μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμη. Σχετικά με το θέμα αυτό, η ΟΚΕ ζητεί να ενημερωθεί για τα συμπεράσματα της συνάντησης του Μπανγκόκ, προκειμένου να μπορέσει να εξετάσεις τις δράσεις που θα πρέπει να αναληφθούν στο μέλλον.

1. Εισαγωγή

1.1. Κατανοητά και καλοζυγισμένα εμφανίζονται τα κίνητρα που ώθησαν την Ευρωπαϊκή Ένωση να «παράσχει στην Ασία μεγαλύτερη προτεραιότητα από ό,τι έως σήμερα». Η στρατηγική αυτή εντάσσεται στο πλαίσιο της λογικής των διαδικασιών για τη σφαιρική ολοκλήρωση της παγκοσμίου οικονομίας, από την οποία η Ευρώπη δεν μπορεί να παραμείνει αποξενωμένη. Μετά το τέλος του ψυχρού πολέμου δεν ήταν πια δυνατό να απομονώνεται η οικονομία από τα μεγάλα πολιτικά θέματα ούτε οι διεθνείς οικονομικές σχέσεις να υποτάσσονται στην ύπαρξη μιας υψηλότερης πολιτικής τάξεως πραγμάτων. Σήμερα η οικονομία βρίσκεται στο κέντρο της πολιτικής, ενώ οι οικονομικές και εμπορικές ανησυχίες κατέχουν σημαντική θέση στην εξωτερική πολιτική των κυριότερων χωρών και μπορούν μάλιστα να αποτελέσουν αιτία και αφορμή συγκρούσεων (βλ. την εμπορική διαφορά που φέρνει αντιμέτωπες τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία).

1.1.1. Παράλληλα με τη γεωπολιτική, πρέπει να γίνει λόγος και για τη γεωοικονομία προκειμένου να συμπαραδηλωθεί μία προσέγγιση που αναγνωρίζει το θεμελιώδη ρόλο της οικονομίας για τον επαναπροσδιορισμό των παγκόσμιων ισορροπιών και για την υπεράσπιση των εθνικών συμφερόντων των κρατών. Προς τούτο η Ευρωπαϊκή Ένωση, ως πρώτη εμπορική δύναμη στον κόσμο καλείται να διαδραματίσει το ρόλο της. Κατά τα τελευταία χρόνια, η Ευρωπαϊκή Ένωση στα πλαίσια των προσπαθειών της να ξανασκεφθεί και να χαράξει νέα κατεύθυνση για την εξωτερική της προοπτική, εγκαινίασε μία στρατηγική παρεμβάσεως σε όλους τους τομείς προσανατολισμένη στη σύναψη συμφωνιών που αποκαλούνται «τρίτης γενεάς»: και πριν απ`όλα προς τις «γειτονικές» περιοχές (Ανατολική Ευρώπη, Μεσόγειος, Αφρική, Χώρες ΑΚΕ), αλλά επίσης και προς περιφέρειες απομακρυσμένες σχετικά με τα ευρωπαϊκά συμφέροντα: Mercosur και άλλες χώρες της Λατινικής Αμερικής, ΣΧΝΑΑ και άλλες ασιατικές χώρες, περιοχή της νοτίου Αφρικής και Νότιος Αφρική. Σκοπός της στρατηγικής αυτής δεν είναι μόνο να καταστεί αποτελεσματικότερη η οικονομική συνεργασία και να διατηρηθούν τα κεκτημένα ποσοστά αγοράς, αλλά και για να κατακτηθούν νέοι χώροι στην προοπτική του σφαιρικού ανταγωνισμού που διανοίγεται μεταξύ των μεγάλων γεωοικονομικών μονάδων. Από τη στρατηγική αυτή δεν μπορούσε να λείπει η Ασία (και ειδικότερα οι χώρες ΣΧΝΑΑ, προς τις οποίες ακολουθείται μία «στρατηγική προσοχής» που ανέρχεται στη δεκαετία του 1980). Διερωτάται κανείς, ωστόσο, αν δεν είναι αναγκαίο για την Ευρωπαϊκή Ένωση να καθορίσει προτεραιότητες και να διαφοροποιήσει τις παρεμβάσεις βάσει αυτών των προτεραιοτήτων. Τα κριτήρια βάσεις των οποίων θα καθοριστούν οι προτεραιότητες υπαγορεύονται κυρίως από οικονομικά συμφέροντα, από συμφέροντα ασφάλειας, έκτακτης κοινωνικής ανάγκης (μετανάστευση) και τέλος, από οικονομικοεμπορικά συμφέροντα. Στη βάση αυτών των κριτηρίων καθίσταται σαφές ότι οι περιοχές ύψιστης προτεραιότητας για την Ευρωπαϊκή Ένωση είναι οι περιοχές της νότιας άκρης της Μεσογείου, οι χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, στις οποίες υφίστανται και τα τρία προαναφερθέντα στοιχεία. Προτεραιότητα έχουν κατόπιν οι χώρες της Αφρικής νοτίως της Σαχάρα, όπου βασικό κριτήριο είναι η καταπολέμηση της φτώχειας, της πείνας, των ασθενειών προκειμένου να αποφευχθούν κοινωνικές και περιβαλλοντικές καταστροφές. Τέλος, ακολουθούν οι πλέον δυναμικές περιοχές της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής, όπως Mercosur και ΣΧΝΑΑ όπου υπερισχύουν τα οικονομικά και εμπορικά συμφέροντα, καθώς και η σύναψη συμφωνιών εταιρικών σχέσεων.

1.1.2. Η Ασία έχει προσλάβει τέτοια οικονομική και πολιτική βαρύτητα στα πλαίσια της παγκόσμιας ισορροπίας ώστε θα αποτελέσει βέβαιο πρωταγωνιστή στο διεθνές σενάριο του επόμενου αιώνα. Η ανάπτυξη που επιτελείται σε πολλές ζώνες της Ασίας την καθιστούν ήδη από σήμερα αξιοσέβαστο συνομιλητή. Η Νοτιοανατολική Ασία με τα νέα και παλαιότερα βιομηχανικά κράτη (Νότιος Κορέα, Ταϊβάν, Σιγκαπούρη, Χονγκ-Κονγκ, Ταϋλάνδη, Μαλαισία, Βιετνάμ, Ινδονησία), η Κίνα και ο «σοσιαλισμός της αγοράς» της, με την ορμητική οικονομική και εμπορική ανάπτυξη (η μέση αύξηση του ΑΕΠ κατά τα τελευταία 10 χρόνια ήταν της τάξεως του 9 %), η αφύπνιση και ο αρχόμενος μετασχηματισμός της Ινδίας αποτελούν όλα φαινόμενα μεγάλου ενδιαφέροντος και περιέχουν σημαντικές δυνατότητες εξελίξεων ενώ παράλληλα ενέχουν κινδύνους και απειλές οι οποίες δεν έχουν γίνει ακόμη επακριβώς αισθητές και αντιληπτές. Σύμφωνα με μία μελέτη του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, το 2010 η Κίνα θα αποτελέσει λόγω του όγκου της παραγωγής της τη δεύτερη σε δύναμη οικονομία του κόσμου. Το ΔΝΤ εκτιμά ότι το κατά κεφαλήν εισόδημα του Κινέζου το 1992 ήταν μεταξύ 1300 και 2500 δολλαρίων ετησίως αντί των 370 που δίδουν τα επίσημα στοιχεία.

1.1.3. Για το λόγο αυτό είναι αξιέπαινη η πρόθεση της Ευρώπης να «εντείνει την οικονομική της παρουσία στην Ασία προκειμένου να διατηρήσει την υπεροχή της επίδρασής της στην παγκόσμια οικονομία». Μολαταύτα είναι ανάγκη να ληφθούν υπόψη ορισμένες προϋποθέσεις άνευ των οποίων η δεδηλωμένη διάθεση της ΕΕ να ανοίξει σχετικό διάλογο θα μπορούσε να αποβεί όχι μόνο άγονη, αλλά και να έχει αντίθετα αποτελέσματα.

1.2. Η πρώτη από τις προϋποθέσεις αυτές είναι ότι η Ασία «δεν αποτελεί μία περιοχή όπως οι άλλες» ούτε σε πολιτικό ούτε σε πολιτιστικό επίπεδο και για το λόγο ακριβώς αυτό δεν υφίσταται μεταξύ Ευρώπης και Ασίας κοινή θεσμική πνοή ούτε πολιτισμική όσμωση. Χωρίς να γίνεται μνεία στο δοκίμιο του Samuel Huntington («Ο Samuel Huntington, γνωστός πολιτειολόγος, καθηγητής στο πανεπιστήμιο του Harvard και σύμβουλος διαφόρων δημοκρατικών κυβερνήσεων, είναι ο συντάκτης του περίφημου και τόσο αμφισβητούμενου δοκίμιου "The Clash of Civilizations", το οποίο δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Foreign Affairs, στήλη 72, αριθ.4, Σεπτέμβριος-Οκτώβριος 1993, όπου υποστηρίζει ότι οι περισσότερες σημερινές και μελλοντικές διεθνείς διενέξεις θα σημειωθούν λόγω των διαφόρων "πολιτισμών" και θα οφείλονται περισσότερο σε πολιτιστικά αίτια παρά σε ιδεολογικά ή οικονομικά. Ο Huntington θεωρεί δεδομένη την αντιπαράθεση μεταξύ της Δύσης και του υπόλοιπου κόσμου και ιδιαίτερα κατά του ετοιμοπόλεμου συνασπισμού ισλαμισμού-κομφουκιανισμού, που αναπτύσσεται σε διάφορα επίπεδα. Από το στρατιωτικό επίπεδο στη διαμάχη για τα ανθρώπινα δικαιώματα, στον ανταγωνισμό για τον έλεγχο των μεγαλύτερων διεθνών οργανισμών»), θα ήταν εύλογος ο ισχυρισμός ότι η Ασία παρέχει ένα από τα πιθανότερα δύο σενάρια πολιτιστικής σύγκρουσης. Ενώ στη Δύση πολλοί είναι πεπεισμένοι ότι το διακριτικό γνώρισμα μεταξύ της παρούσης καταστάσεως είναι η επιβεβαίωση μιας διαδεδομένης οικονομικοδημοσιονομικής συμπεριφοράς ολοκληρωμένης σε σφαιρική κλίμακα και βασισμένης στις σύγχρονες τεχνολογικές εμπορικές και δημοσιονομικές πρακτικές που μεταβιβάζονται δια μέσου της αγοράς, οι υποστηρικτές του ασιατικού προτύπου και συγκεκριμένα η αποκαλούμενη σχολή της Σιγκαπούρης (πρόκειται για ένα τρόπο σκέψης που έχει καταστεί ρητός μέσω συνεντεύξεων στον αμερικανικό Τύπο ενός διπλωμάτη από τη Σιγκαπούρη του Kishore Mahububani και του πρωθυπουργού της Σιγκαπούρης Lee Kuam Yew. Βλ. για τον πρώτο το άρθρο «The West and the Rest» στο National Interest, άνοιξη 1992 και «The Dangers of Decadence. What the Rest can Teach the West», στο Foreign Affairs, στήλη 72, αριθ. 4 Σεπτέμβριος-Οκτώβριος 1993, για το δεύτερο βλέπε τη συνέντευξη «A Conversation with Lee Kuan Yew» στο Foreign Affairs, αριθ. 2, Μάρτιος-Απρίλιος 1994) απορρίπτουν τη θέση σύμφωνα με την οποία η ανάπτυξη της Νοτιοανατολικής Ασίας συνεπάγεται αναπόφευκτα την αποδοχή του ευρωαμερικανικού προτύπου και του δικού του συστήματος αξιών (συμπεριλαμβανομένης και της πολιτικής δημοκρατίας). Αυτός ο τρόπος σκέψης, που είναι διαδεδομένος στους διανοούμενους και τα διοικητικά στελέχη των ασιατικών χωρών διεκδικεί την πολιτιστική ιδιαιτερότητα της Ασίας και απορρίπτει την εξίσωση σύμφωνα με την οποία η οικονομική ανάπτυξη αποτελεί ένα παράγωγο της ιδιαίτερης ιστορικής διαδικασίας που επέφερε τη διαμόρφωση στην Ευρώπη της αγοράς και του δημοκρατικού και εθνικού κράτους. Η έννοια της νεωτερικότητας (μοντέρνοι χρόνοι) ωστόσο δεν πρέπει να ταυτίζεται με τους θεσμούς και τις αξίες που χαρακτηρίζουν το δυτικό φιλευθερισμό. Μπορούν να υπάρξουν και άλλοι δρόμοι για την υλοποίηση της νεωτερικότητας και της ανάπτυξης όπως αποδεικνύεται από τις εμπειρίες των ασιατικών χωρών που ξεπέρασαν το στάδιο της υπανάπτυξης και εντάχθηκαν με το δικό τους ρόλο και τη δική τους δυναμική στο πλαίσιο της παγκόσμιας οικονομίας. Στις χώρες αυτές υπήρξε μία πολιτιστική αναγέννηση που είναι η συνέπεια της οικονομικής βαρύτητας που απεκτήθη από την περιοχή, αλλά η αναγέννηση αυτή έχει τις δικές της ρίζες που βρίσκονται σε μία μεγάλη πολιτιστική παράδοση, διαφορετική και ανεξάρτητη από το δυτικό πολιτισμό.

1.2.1. Η Ευρώπη είναι πολιτισμικώς απόμακρη και ίσως η πρώτη προσπάθεια που θα έπρεπε να καταβληθεί θα ήταν να γίνει γνωστότερος ο ευρωπαϊκός πολιτισμός, όχι μόνο σε επίπεδο κύρους, αλλά και σε επίπεδο μεγάλων έργων και μεγάλων πνευματικών επιτευγμάτων (από τη μουσική, την τέχνη, τη λογοτεχνία ως τις μεγάλες επιστημονικές ανακαλύψεις). Χωρίς πλήρη αναγνώριση της πολυμέρειας αυτής δεν θα είναι δυνατό ούτε πολιτικός διάλογος να υπάρξει ούτε καρποφόρος οικονομική συνεργασία. Οι οικονομικές και μόνο σχέσεις δεν επαρκούν για να αιτιολογηθεί η χάραξη μιας νέας στρατηγικής έναντι της Ασίας και, συνεπώς, είναι αναγκαίο να προχωρήσουμε πέρα απ`αυτές και να επιχειρήσουμε, επίσης, προσέγγιση πολιτιστικού τύπου, έστω και εάν η σημερινή διευθύνουσα τάξη της Ασίας φαίνεται να αντιδρά στο πρότυπο της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας και δεν δέχεται μαθήματα και παρεμβάσεις στα θέματα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Συνεπώς, προκύπτει η αναγκαιότητα ουσιαστικής ποιοτικής συνεργασίας που δε βασίζεται μόνο στο εμπόριο και τις επενδύσεις, αλλά επιδιώκει να αποκαταστήσει μία σχέση επί κοινών κανόνων.

1.3. Είναι απαραίτητο κάθε φορά που γίνεται λόγος για την Ασία να κατανοηθεί σε τι πράγμα ακριβώς γίνεται αναφορά. Οι 26 χώρες που εξετάζονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής () των ΕΚ δεν είναι μόνο ετερογενείς, αλλά και δεν μπορούν, επίσης, να ταξινομηθούν με βάση γεωγραφικά και μόνο κριτήρια. Στο έγγραφο βεβαιώνεται ότι «οι στρατηγικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να είναι εύκαμπτες και προσαρμόσιμες για να προλαμβάνουν τις αλλαγές που συντελούνται στις τρεις περιοχές της Ασίας και πρέπει να συνδέονται με τις συγκεκριμένες καταστάσεις των διαφόρων χωρών που τις συνθέτουν». Στο πλαίσιο των σχέσεων με την Ευρωπαϊκή Ένωση, η Ασία θα μπορούσε να χωρισθεί βάσει των ακόλουθων γεωπολιτικών και γεωοικονομικών πραγματικοτήτων: Ανατολική Ασία εντός της οποίας πρέπει να διακριθούν οι 6 χώρες που συμμετέχουν στον ΣΧΝΑΑ 7 μεσημβρινή Ασία, που ταυτίζεται με την ημιήπειρο της Ινδίας 7 Κεντρική Ασία με τις επιμέρους περιοχές του Καυκάσου και του Κόλπου (τις οποίες το έγγραφο της Επιτροπής δεν λαμβάνει υπόψη).

Χαρακτηριστικό γνώρισμα μιας περιοχής σαν και αυτή είναι ότι δεν παρέχει ομοιογενείς πολυμερείς συνομιλητές στην Ευρωπαϊκή Ένωση, δηλαδή πρόκειται για χώρες, που δεν έχουν προωθήσει διαδικασίες περιφερειακής οικονομικής ολοκλήρωσης. Από αυτό το γενικό κανόνα χρειάζεται να εξαιρεθεί ο ΣΧΝΑΑ - Σύνδεσμος Χωρών Νοτιοανατολικής Ασίας - που αποτελεί συλλογικό όργανο, που από την περίοδο της ιδρύσεώς του παρουσίασε μία αργή εξέλιξη, περνώντας από έναν πολιτικό και στρατιωτικό ρόλο με αντικομμουνιστική λειτουργία σε ένα οικονομικό ρόλο που τείνει προς την περιφερειακή συνεργασία και στην αναζήτηση συνεργειών στο εσωτερικό του.

1.3.1. Η ΟΚΕ αποφάσισε προς στιγμήν να επικεντρωθεί στον ΣΧΝΑΑ, ακριβώς γιατί αποτελεί μια ημιπεριοχή της Ασίας που παρουσιάζεται ως πολυμερής συζητητής με καθορισμένη προτομή σε σχέση με την ΕΕ και ακριβώς γιατί η Ευρωπαϊκή Κοινότητα διατηρεί με αυτόν τυπική και θεσμοποιημένη σχέση που ανέρχεται στο 1980 και η οποία προβλέπει περιοδικές συνεδριάσεις των αντίστοιχων Υπουργών Εξωτερικών. Στη συνέχεια μπορούν να καταρτισθούν συμπληρωματικές εκθέσεις για τις άλλες γεωπολιτικές περιοχές που συγκροτούν την ασιατική ήπειρο, με πιο επιμέρους παρατηρήσεις.

Τα πρώτα έτη της δεκαετίας `90 η περιφερειακή προσέγγιση παρουσίασε ισχυρή ανάπτυξη, κυρίως στη δυτική περιοχή. Σε λιγότερο από ενάμιση χρόνο υπογράφηκαν η Συνθήκη της Asuncion (26 Μαρτίου 1991) που δημιούργησε την Mercosur, η Συνθήκη του Μάαστριχτ (7 Φεβρουαρίου 1992) που χάραξε τις βασικές κατευθύνσεις για τον εκσυγχρονισμό και την ενίσχυση με ομοσπονδιακή έννοια της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και η οποία έλαβε το όνομα Ευρωπαϊκή Ένωση 7 η ιδρυτική Συνθήκη της Nafta (12 Αυγούστου 1992) που δημιούργησε τη διαμερικανική περιοχή ελεύθερων συναλλαγών. Επιπλέον η ευνοϊκή στιγμή για διαδικασία περιφερειακής ολοκλήρωσης επιβεβαιώθηκε και από τη συγκρότηση μιας οικονομικής κοινότητας εκ μέρους των χωρών που ανήκουν στην Apec καθώς και από την αλλαγή των στόχων και της στρατηγικής εκπαίδευσης του ΣΧΝΑΑ.

1.3.2. Ο ΣΧΝΑΑ (Σύνδεσμος Χωρών Νατιοανατολικής Ασίας) δημιουργήθηκε στην Μπανγκόκ το 1967 από πέντε χώρες: Ινδονησία, Μαλαισία, Φιλιππίνες, Σιγκαπούρη και Ταϋλάνδη, στη διάρκεια της πιο οξείας και δραματικής περιόδου του πολέμου του Βιετνάμ. Οι άλλες χώρες μέλη: το Μπρουνέι εισήχθε το 1984 και το Βιετνάμ τον Ιούλιο του 1995 (). Η ιδρυτική συνθήκη, μολονότι αναφέρεται και σε οικονομική συνεργασία θέτει ως πρωταρχικό στόχο τη διατήρηση της πολιτικής σταθερότητας έναντι της κομμουνιστικής απειλής, που αποτελούσε το καθεστώς του Ανόι και οι εξωτερικοί προστάτες του (ΕΣΣΔ και Κίνα). Η εξωτερική απειλή αποτέλεσε τον καταλύτη που βρίσκεται στη βάση της ίδρυσης του ΣΧΝΑΑ έως τα τέλη της δεκαετίας του `80, μετά την υπογραφή των συμφωνιών της Γενεύης και την επανένωση του Βιετνάμ, ο λόγος ύπαρξης του ΣΧΝΑΑ ήταν αποκλειστικά αμυντικός και καθαρά αντιβιετναμικός, με την πεποίθηση ότι η πτώση του Νότιου Βιετνάμ θα επέφερε, σύμφωνα με την περίφημη «θεωρία του ντόμινο» - τη διαδοχική πτώση της Καμπόζης, του Λάος και της Ταϋλάνδης. Θα πρέπει να ειπωθεί ότι στη διάρκεια των ετών αυτών ο ΣΧΝΑΑ συνέβαλε στη δημιουργία και τη διατήρηση μεταξύ των μελών του - μεταξύ των οποίων υφίστανται παλαιές και ριζικές αντιθέσεις - ένα κλίμα ειρήνης που διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην επίλυση των συγκρούσεων στα σύνορά τους (για παράδειγμα το ζήτημα της Καμπόζης). Και αυτό αποτέλεσε το πιο απτό αποτέλεσμα του ΣΧΝΑΑ «χωρίς τον οποίο η Νοτιοανατολική Ασία δεν θα είχε γνωρίσει μια τόσο ταχεία ανάπτυξη». Σύμπτωμα της ριζικής αλλαγής του πολιτικού κλίματος καθώς και των στόχων του Συνδέσμου είναι η είσοδος του Βιετνάμ, χώρα που δεν έχει ποτέ αρνηθεί τον κομμουνισμό και δεν έχει αλλάξει καθεστώς αλλά που άνοιξε και πραγματοποίησε ορισμένες οικονομικές μεταρρυθμίσεις, στον ΣΧΝΑΑ, τον περασμένο Ιούλιο.

1.3.3. Από πολιτιστική, κοινωνική και οικονομική σκοπιά οι χώρες μέλη του ΣΧΝΑΑ, είναι πολύ διαφορετικές μεταξύ τους. Η Μαλαισία και η Ινδονησία ανήκουν στον μαλαισιακό πολιτισμό και το Ισλάμ είναι από τον 15o αιώνα η πιο διαδεδομένη θρησκεία. Η Ταϋλάνδη είναι βουδιστικής θρησκείας και κατοικείται κυρίως από πληθυσμούς που προέρχονται από τη Νότια Κίνα, ενώ ο πληθυσμός των Φιλιππίνων, που ανήκει εθνικά στον κόσμο της Μαλαισίας, υπήρξε αποικία της Ισπανίας και ο πληθυσμός τους έχει εν μέρει ασπαστεί το καθολικισμό. Η Σιγκαπούρη, στην οποία ιδρύθηκε εμπορικός σταθμός της βρετανικής εταιρείας των Ανατολικών Ινδιών, διοικήθηκε για πολλά χρόνια σύμφωνα με τις ρυθμίσεις που εφαρμόστηκαν σε όλη τη χερσόνησο της Μαλαισίας. Το σημερινό κράτος της Σιγκαπούρης ιδρύθηκε το 1965, μετά την αποσκίρτησή του από την Ανεξάρτητη Ομοσπονδία της Μαλαισίας. Η Σιγκαπούρη αποτελεί σφήνα που κυριαρχείται από κινέζους της διασποράς, που ως μειονότητες υφίστανται επίσης και στις άλλες χώρες, και διαδραματίζουν δυναμικό και επεκτατικό ρόλο στο εμπόριο και τις επιχειρήσεις όλης της περιοχής.

1.3.3.1. Ο πληθυσμός των χωρών μελών είναι 335 εκατ. κάτοικοι (1993), ανώτερος από τον πληθυσμό της Ευρώπης των 15, και το οικονομικό βάρος από την άποψη του ΑΕΠ είναι κάτι περισσότερο από το αντίστοιχο της Ολλανδίας. Με την είσοδο του Βιετνάμ ο πληθυσμός ξεπερνάει τα 400 εκατ. κατοίκους. Το ανά κεφαλή εισόδημα ποικίλλει από τα 19 χιλιάδες δολάρια της Σιγκαπούρης, πόλη-κράτος με 3 εκατ. κατοίκους, η οποία το 1995 ξεπέρασε τη Γαλλία στις στατιστικές εισοδήματος, στα 700 δολάρια της Ινδονησίας, με πληθυσμό που ξεπερνά τα 180 εκατ. κατοίκους ή από τα 21 χιλιάδες δολάρια του Μπρουνέι, μικρό πετρελαιοπαραγωγό σουλτανάτο με 300 χιλιάδες περίπου κατοίκους, στα 820 των Φιλιππίνων που έχουν 67 εκατ. κατοίκους και τα 170 δολλάρια του Βιετνάμ (στοιχεία του 1993). Η Μαλαισία, έχει 19 εκατ. κατοίκους και ανά κεφαλή ΑΕΠ 3 160 δολαρίων ΗΠΑ και η Ταϋλάνδη 58 εκατ. κατοίκους και ΑΕΠ 2 040 δολάρια ΗΠΑ. Τα τελευταία έξι χρόνια η Μαλαισία και η Ταϋλάνδη αποδείχθηκαν πολύ δυναμικές οικονομίες με υψηλά επίπεδα ανάπτυξης του ΑΕΠ. Η Μαλαισία από το 1988 έως το 1993 παρουσίασε μέσο όρο ανάπτυξης 8,5 % το χρόνο 7 η Ταϋλάνδη από 1986 έως το 1991 9,2 % 7 με ελαφρή πτώση 7,5 % το 1992 και 1993. Η Ινδονησία επίσης μετά τις μεταρρυθμίσεις φιλελευθεροποίησης και αναδιάρθρωσης της οικονομίας της που χαρακτηρίζονται από προστατευτισμό και ημιαυτάρκεια στα τέλη της δεκαετίας του `80, εισήλθε στην οδό της ανάπτυξης τάξεως 6-7 % το χρόνο από το 1988 έως το 1992. Οι τρεις αυτές χώρες εισήλθαν ήδη στον κατάλογο των νέων βιομηχανικών χωρών (Nic's), ενώ οι Φιλιππίνες και το Βιετνάμ, έστω και καθυστερημένα σε σχέση με τις πιο προωθημένες χώρες αυτής της κατηγορίας, τείνουν να εισέλθουν και αυτές σ`αυτήν την ομάδα. Κοινό χαρακτηριστικό όλων των περιοχών είναι το εξαιρετικά χαμηλό κόστος εργασίας και η αποκανονιστικοποίηση των συνθηκών εργασίας. Από κοινωνική άποψη τούτο επιφέρει σημαντικές διαφοροποιήσεις, ενώ από παραγωγική άποψη εν γένει, δεν ευνοεί την ανάπτυξη της επαγγελματικής ποιότητας του εργατικού δυναμικού. Πέραν της διαφοράς εισοδημάτων που αναφέρθηκε πιο πάνω, ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι το αναπτυξιακό πρότυπο της περιοχής αυτής δεν είναι σε θέση να κατανείμει ισότιμα μεταξύ των πληθυσμών τα παραγόμενα οφέλη.

1.3.3.2. Οι χώρες του ΣΧΝΑΑ διαθέτουν αξιόλογη κληρονομιά φυσικών πόρων. Η Ινδονησία και η Μαλαισία είναι χώρες πετρελαιοπαραγωγές, μεγάλοι εξαγωγείς φυσικού αερίου. Μετά την πτώση των τιμών των πετρελαϊκών προϊόντων η οικονομία της Ινδονησίας - παρά τις προσπάθειες διαφοροποίησης των εσόδων της - παραμένει σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένη από τη βιομηχανία πετρελαίου. Η Ινδονησία διαθέτει μεγάλα αποθέματα (έστω και αν δεν έχουν καταμετρηθεί ακόμη) ενός μεγάλου φάσματος άλλων ορυκτών όπως άνθρακας, κασσίτερος, βωξίτης, χαλκός, νικέλιο, σίδηρος, χρυσός. Η γεωργία παραμένει ωστόσο ο κυριάρχος τομέας της οικονομίας με ποσοστό 20 % του ΑΕΠ και 48 % του απασχολούμενου πληθυσμού. Εκτός από τον εγχώριο τομέα που παράγει για την εσωτερική αγορά μεγάλη σημασία απέκτησε η καλλιέργεια των μεγάλων εκτάσεων cash crops εξαγωγής (καουτσούκ, φοινικέλαιο, καφέ, τσάι, κακάο, ζάχαρη και καπνό). Μεγάλες επίσης είναι και οι δασικές εκτάσεις, που καλύπτουν τα 2/3 της επιφάνειας. Από το 1985 έως το 1992 η κυβέρνηση της Ινδονησίας απαγόρευσε την εξαγωγή ξύλου για να ενθαρρυνθεί η εντόπια επεξεργασία και να αυξηθεί η προστιθέμενη αξία των προϊόντων για εξαγωγή. Το 1993 έχει σημειωθεί υψηλό ποσοστό εξαγωγών μη επεξεργασμένου ξύλου και η κυβέρνηση καταβάλλει προσπάθειες για την εντατική εκμετάλλευση των δασικών πόρων της χώρας και των σχετικών περιβαλλοντικών ζημιών. Η κυβέρνηση της Ινδονησίας υιοθέτησε ειδικό πρόγραμμα δράσης το 1992 για να εξασφαλισθεί η βιώσιμη εκμετάλλευση των δασικών πόρων, πολυάριθμες οικολογικές οργανώσεις όμως καταγγέλλουν την αδιάκριτη καταστροφή ενός από τα πιο σημαντικά τροπικά δάση του παγκόσμιου οικοσυστήματος.

Η Μαλαισία είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός καουτσούκ και φοινικέλαιου στον κόσμο. Μολονότι βρίσκεται σε πτώση η παραγωγή καουτσούκ και φοινικέλαιου, λόγω της διακύμανσης των τιμών παραμένει μια από τις πιο σημαντικές κατηγορίες εξαγωγών της Μαλαισίας και η Ευρωπαϊκή Κοινότητα αποτελεί κατά μεγάλο ποσοστό την κυριότερη αγορά για το καουτσούκ της Μαλαισίας (28 % της παραγωγής) και μια από τις πρώτες για το φοινικέλαιο (10 %). Και στη Μαλαισία επίσης τα δάση αποτελούν σημαντική πηγή εξαγωγών. Από το 1992 η κυβέρνηση της Μαλαισίας υιοθέτησε νέα πολιτική για να θεσπίσει προοδευτικά ένα καθεστώς βιώσιμης ανάπτυξης στο δασικό τομέα. Μεγάλη σημασία αποκτά επίσης η παραγωγή κακάου, τροπικών φρούτων, η κτηνοτροφία υψηλής ποιότητας και τα αλιευτικά προϊόντα. Στον ορυκτό τομέα εκτός από το φυσικό αέριο, του οποίου τα αποθέματα ανέρχονται σε 21 εκατ. κυβικά μέτρα και του οποίου η παραγωγή αυξήθηκε το 1992-93 κατά 18 % το χρόνο, μεγάλη σημασία διατηρεί ο κασσίτερος, του οποίου η Μαλαισία αποτελεί τον 5ο παραγωγό στον κόσμο, με ποσοστό 8,4 %.

Στην Ταϋλάνδη το ποσοστό του αγροτικού τομέα στο σχηματισμό του ΑΕΠ μειώθηκε από το 40 % του 1960 στο 11,4 % το 1993, παραμένουν ωστόσο σ`αυτόν απασχολούμενα πάνω από τα 2/3 της εργατικής δύναμης. Παρά τη γρήγορη ανάπτυξη της μεταποιητικής βιομηχανίας, η γεωργία παραμένει σημαντική και η Ταϋλάνδη από κοινού με το Βιετνάμ είναι μια από τις δύο ασιατικές χώρες που αποτελούν καθαρούς εξαγωγείς γεωργικών προϊόντων. Εκτός από ρύζι (του οποίου είναι ο μεγαλύτερος εξαγωγέας στον κόσμο) άλλα προϊόντα είναι η ταπιόκα, ο αραβόσιτος, η ζάχαρη και το καουτσούκ, ενώ για παράδειγμα η Ταϋλάνδη ειδικεύεται στην παραγωγή σόγιας, φοινικέλαιου, καφέ, βάμβακος, μεγάλης ποικιλίας φρούτων (που ενθάρρυνε τις επενδύσεις στη βιομηχανία χυμών φρούτων). Η κτηνοτροφία και η αλιεία είναι δυο τομείς υψηλού εισοδήματος και σε ανάπτυξη. Λιγότερος σημαντικός είναι ο τομέας των ορυκτών, στον οποίο εκτός από τον κασσίτερο επισημάνθηκε η παρουσία ορυκτών όπως είναι αντιμόνιο, λιγνίτης, σίδηρος, μαγγάνιο και ψευδάργυρος.

Στις Φιλιππίνες επίσης ο πρωτογενής τομέας (γεωργία, δάση και αλιεία) συμμετείχε κατά 22,5 % στον ΑΕΠ το έτος 1992 και απασχολεί το 45,7 % του ενεργού πληθυσμού (1993). Η γεωργία χαρακτηρίζεται από ένα αρχαϊκό τομέα, κατακερματισμένο και υψηλής έντασης εργασίας, που παράγει για την αυτοσυντήρηση και την εσωτερική αγορά και έναν πιο σύγχρονο τομέα περισσότερης έντασης κεφαλαίου (αγροεπιχειρησιακές φυτείες) που παράγει για την εξαγωγή. Ρύζι, αραβόσιτος, ζάχαρη, μπανάνες, ανανάς και άλλα τροπικά φρούτα αποτελούν τις κυριότερες παραγωγές. Τα δάση είναι μια από τις μεγαλύτερες πηγές της χώρας, αλλά έχουν πληγεί από άγρια εκμετάλλευση αποτέλεσμα της πίεσης του πληθυσμού, της εξαγωγής ξύλου, της παράνομης αποδάσωσης καθώς και της ανεπαρκούς αναδάσωσης. Το 1945 η επιφάνεια που καλύπτονταν από δάση ήταν 15 εκατ. εκτάρια και το 1988 μειώθηκε σε 1,2 εκατ. εκτάρια. Από το 1988 με τη δημοκρατική κυβέρνηση της Corazon Aquino, άρχισαν να εφαρμόζονται προγράμματα αναδάσωσης και προστασίας των δασών ειδικότερα στο νησί Μιντανάο.

Το Βιετνάμ μετά το τέλος του πολέμου και την επανένωση Βορρά και Νότου το 1975 σημείωσε κατά το δεύτερο ήμισυ της δεκαετίας του `70 αργή αύξηση της τάξεως του 1 % ετησίως της καθαρής παραγωγής αγαθών (κ.π.α.). Η καθαρή παραγωγή αγαθών αποτελούσε μέγεθος που περιλαμβάνονται στον οικονομικό υπολογισμό των σοσιαλιστικών μελών της Κομεκόν (ή Cmea ή Came) που αποκλείει το κόστος της δημόσιας διοίκησης. Παρέμεινε εν ισχύ έως τη διάλυση της Κομεκόν το 1990. Στη συνέχεια, αντικαταστάθηκε από οικονομικά μεγέθη που χρησιμοποιούνται και στον υπόλοιπο κόσμο (ΑΕγχΠ, ΑΕΠ, κ.λπ.) Κατά την περίοδο 1980-1985 η αύξηση της καθαρής παραγωγής αγαθών έφτασε σχεδόν το 7 % ετησίως. Το 1987 σημείωθηκε αισθητή μείωση της αύξησης κατά 2,1 % η οποία δείχνει ότι παραμένουν τα διαρθρωτικά προβλήματα τα οποία δεν ξεπεράστηκαν από τα μέτρα φιλελευθεροποίησης. Πράγματι, από το 1976 η κυβέρνηση του Βιετνάμ, παρόλο που δεν εγκατέλειψε εντελώς τις σοσιαλιστικές αρχές, εισήγαγε σε οικονομικό επίπεδο μεταρρυθμίσεις φιλελευθεροποίησης σύμφωνα με τις αρχές της αγοράς. Ο κρατικός και ο ιδιωτικός τομέας άρχισαν να εργάζονται συντονισμένα, καθιερώνοντας μεταξύ τους συνεργίες. Οι μεταρρυθμίσεις, γνωστές ως «doi moi» (ανανέωση) εξασφάλισαν την πλήρη αποδοχή της ιδιωτικής επιχείρησης και της ατομικής επιχειρηματικής ικανότητας και ταυτόχρονα σταμάτησε η φάση των κρατικών ποσοστώσεων και ενισχύσεων. Ωστόσο, πρέπει ακόμη να αποσαφηνιστεί ο ρόλος που διαδραματίζει ο κρατικός σχεδιασμός σε μία οικονομία που έχει γίνει μεικτή. Κατόπιν αυτών των μεταρρυθμίσεων το ΑΕγχΠ, υπολογισμένο σε σταθερές τιμές αυξήθηκε από 4,7 % το 1991 σε 8 % το 1993. Η οικονομική διάρθρωση του Βιετνάμ παραμένει αδύναμη και πολύ χαμηλή σε σχέση με εκείνη των άλλων χωρών του ΣΧΝΑΑ. Η γεωργία παραμένει βασικός τομέας και απασχολεί ακόμη το 73 % του εργατικού δυναμικού, παρόλο που η συμβολή της στο ΑΕγχΠ έπεσε από το 50 % το 1989 στο 29,3 % το 1993. Εκτός από τα ορυχεία και την παραδοσιακή βιομηχανία που εξακολουθούσαν να λειτουργούν τόσο κατά την αποικιοκρατική περίοδο όσο και κατά τη διάρκεια του πολέμου μεταξύ των δύο Βιετνάμ, δεν υπήρχε στο Βιετνάμ κάποιο πραγματικό και σαφές βιομηχανικό σύστημα. Η βιομηχανία άρχισε να αναπτύσσεται από το 1970 στο Βόρειο Βιετνάμ με τη βαρειά βιομηχανία χάλυβα και σιδήρου και με την κατασκευή σταθμών ηλεκτρικής ενέργειας και υποδομών. Μόνο κατά το μέσο της δεκαετίας του `80 αναπτύχθηκε η ελαφρά βιομηχανία κυρίως στον τομέα της κλωστοϋφαντουργίας, των ηλεκτρονικών στοιχείων και της μεταποιητικής βιομηχανίας με χαμηλή προστιθέμενη αξία.

1.3.3.3. Κοινό χαρακτηριστικό των χωρών του ΣΧΝΑΑ είναι η ραγδαία ανάπτυξη, την τελευταία δεκαετία, του μεταποιητικού τομέα. Στη Μαλαισία ο τομέα αυτός συμμετείχε κατά 22,3 % στο ΑΕγχΠ το 1987, έναντι 8,7 % το 1960. Το 1993 το ποσοστό του βιομηχανικού τομέα στο ΑΕγχΠ ξεπερνά το 30 % και αντιπροσωπεύει το 65 % των εσόδων από εξαγωγές. Η Ταϋλάνδη είναι σήμερα η χώρα στην οποία προωθούνται οι περισσότερες επενδύσεις σε όλη την Ανατολική Ασία: η απώλεια των συγκριτικών πλεονασμάτων πρώτα της Ιαπωνίας και στη συνέχεια της Νότιας Κορέας του Χονγκ-Κονγκ και της Φορμόζας οδήγησαν τις χώρες αυτές να μεταφέρουν ορισμένες από τις παραγωγές τους και έχουν μετασχηματίσει την Ταϋλάνδη στη χώρα που δέχεται το μεγαλύτερο όγκο επενδύσεων της Ανατολικής Ασίας στη βιομηχανία υψηλής έντασης εργασίας που προσανατολίζεται στις εξαγωγές. Κυριότερη βιομηχανία είναι η βιομηχανία ημιαγωγών και ηλεκτρονικών εξαρτημάτων, των οποίων οι εξαγωγές από την Ταϋλάνδη αυξήθηκαν το 1992 κατά 13,9 % και εξισώθηκαν με την κλωστοϋφαντουργία, που αποτελούσε τον παραδοσιακό ισχυρό τομέα της οικονομίας της Ταϋλάνδης, και ο οποίος το 1992 παρουσίασε ποσοστό 14 % της αξίας των εισαγωγών.

Στην Ταϋλάνδη, όπως και στη Μαλαισία, εγκαταλείπεται η βιομηχανική παραγωγή με χαμηλή προστιθέμενη αξία και αναπτύσσσονται πιο εξεζητημένες παραγωγές, αλλά και οι δύο χώρες αντιμετωπίζουν έλλειψη ειδικευμένου εργατικού δυναμικού, προβλήματα υποδομής και υποβάθμιση του περιβάλλοντος λόγω της μόλυνσης και της υλοτομίας.

Στην Ινδονησία επίσης, στα μισά της δεκαετίας του `60, ο τομέας της βιομηχανίας αντιπροσώπευε λιγότερο από το 10 % του ΑΕγχΠ. Η βιομηχανική στρατηγική που αρχικά εφαρμόστηκε από την κυβέρνηση της Ινδονησίας ήταν - όπως και στις άλλες χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας - import-substitution, που επέτρεψε την οικοδόμηση μιας εθνικής βιομηχανίας προστατευμένης (μέσω υψηλών τελωνειακών δεσμών) από το διεθνή ανταγωνισμό. Στην Ινδονησία όμως - σε αντίθεση με τις άλλες χώρες που την αντικατέστησαν με μια στρατηγική προσανατολισμένη στις εξαγωγές - η στρατηγική αυτή διήρκησε περισσότερο έως τα τέλη της δεκαετίας του `80, καθιστώντας τη βιομηχανία της Ινδονησίας λιγότερο ανοιχτή στις καινοτομίες και στις εξωτερικές επενδύσεις και συνεπώς λιγότερο ανταγωνιστική. Αυτό επεξηγεί εν μέρει την καθυστέρηση της Ινδονησίας στην οδό της βιομηχανοποίησης η οποία παραμένει κατά μεγάλο μέρος ελεγχόμενη κατευθείαν από το κράτος. Ορισμένες φιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις, που θεσπίστηκαν στα τέλη της δεκαετίας του `80 οδήγησαν στην ανάπτυξη ενός ιδιωτικού μεταποιητικού τομέα, συχνά σε σύνδεση με ξένες επιχειρήσεις. Υπολογίζεται ότι το 1993 το ποσοστό του μεταποιητικού τομέα στην σύνθεση του ΑΕγχΠ ήταν 20 %.

Τέλος η Σιγκαπούρη, αποτελεί περισσότερο από 20 χρόνια μια στέρεα βάση της εξαγωγικής μεταποιητικής βιομηχανίας, με αυξανόμενη ειδίκευση στους τομείς της πιο υψηλής τεχνολογίας, και με πολιτική που ενθάρρυνε την ανάπτυξη της παραγωγικότητας, σε σύνδεση με την αύξηση των μισθών. Έχοντας χάσει ορισμένα από τα συγκριτικά πλεονεκτήματα η ανάπτυξη του ΑΕΠ στη Σιγκαπούρη σταθεροποιήθηκε περίπου στις τιμές του 4-5 % το χρόνο, ενώ η μεταποιητική παραγωγή σταθεροποιήθηκε στα προϊόντα υψηλής και προχωρημένης τεχνολογίας, ενώ παράλληλα η πόλη-κράτος μετασχηματίζεται όλο και περισσότερο σε χρηματιστικό κέντρο μεγάλης σημασίας.

Οι Φιλιππίνες βρίσκονται σε αντίθετη κατάσταση με αυτή της Σιγκαπούρης: άρχισαν την πρώτη φάση της ελαφράς βιομηχανοποίησης, προσελκύοντας επενδύσεις στις παραγωγές χαμηλής προστιθέμενης αξίας και μεγάλης έντασης εργασίας. Συνολικά από το 1985 οι εξαγωγές βιομηχανικών προϊόντων των χωρών ΣΧΝΑΑ πέρασαν από το 49 σε 85 % του συνόλου των εξαγωγών (1991).

1.3.3.4. Η οικονομική παρουσία της Ιαπωνίας κυριαρχεί. Το τοπικό εμπόριο εισάγει κατά το 37 % ιαπωνικά προϊόντα, προς την περιοχή διοχετεύεται επίσης άνω του 40 % των άμεσων ιαπωνικών επενδύσεων το 60 % των ιαπωνικών κονδυλίων όσον αφορά τη συνεργασία.

Στην περιοχή αυτή επικράτησε ένα πρότυπο ανάπτυξης τύπου V, γνωστό στους οικονομολόγους, και το οποίο έγκειται στην παραγωγή ορισμένων αγαθών στο εσωτερικό μιας δεδομένης χώρας, στο βαθμό που παρουσιάζουν ορισμένα συγκριτικά πλεονεκτήματα. Στη συνέχεια έχοντας χάσει τα πλεονεκτήματα αυτά, η παραγωγή μεταφέρεται προς τις γειτονικές χώρες (πρώτα στη Φορμόζα, Νότια Κορέα, Χονγκ-Κονγκ 7 και σε δεύτερη φάση Ταϋλάνδη, Μαλαισία, Ινδονησία, Νησιά του Ειρηνικού κ.λπ.) στις οποίες πραγματοποιούνται ιαπωνικές επενδύσεις, ενώ η χώρα ηγέτης που έχει επενδύσει κυρίως στην Ε& Α, ειδικεύεται σε ολοένα και πιο προωθημένα προϊόντα υψηλής τεχνολογίας και μεγάλης ευελιξίας στην παραγωγή. Αυτός ο κύκλος αναπτύχθηκε αλυσιδωτά και μετά την Ιαπωνία αφορά τώρα την Κορέα, τη Φορμόζα. τη Σιγκαπούρη και το Χονγκ-Κονγκ, οι οποίες με τη σειρά τους παραχωρούν στις γειτονικές χώρες τις παραγωγές χαμηλής προστιθέμενης αξίας και υψηλής έντασης εργασίας.

Αυτό το φαινόμενο είναι κυρίως έντονο στον τομέα της ηλεκτρονικής βιομηχανίας. Μεταξύ του 1985 και του 1991 οι εξαγωγές ηλεκτρονικών προϊόντων του ΣΧΝΑΑ πενταπλασιάστηκαν (από 6,6 σε 32,8 δισεκ. δολάρια) και η σύνθεσή τους τροποποιήθηκε: το τμήμα των εξαρτημάτων μειώθηκε από 60 % σε 30 % ενώ το τμήμα πληροφορικής αυξήθηκε από 15 % σε 22 % και των συσκευών τηλεπικοινωνίας από 18 % σε 35 %. Όλες οι μεγάλες επιχειρήσεις της παγκόσμιας ηλεκτρονικής, κυρίως όμως οι ιαπωνικές, είναι παρούσες στην περιοχή ΣΧΝΑΑ, και δημιούργησαν ένα ολοκληρωμένο παραγωγικό κύκλωμα που έγκειται στο γεγονός ότι τα μεμονωμένα τμήματα ενός προϊόντος (π.χ. τηλεόραση) παράγονται σε διάφορες χώρες (π.χ. Ταϋλάνδη, Ινδονησία) και στη συνέχεια, συναρμολογούνται ως τελικό προϊόν σε μια άλλη χώρα (π.χ. Μαλαισία) με αξιοσημείωτη μείωση του κόστους. Οι ανταλλαγές ηλεκτρονικών προϊόντων αντιπροσωπεύουν το 1/3 των ανταλλαγών εντός ΣΧΝΑΑ και αποτελούν στο μεγαλύτερό τους μέρος ανταλλαγές μεταξύ πολυεθνικών επιχειρήσεων.

Μολονότι δεν αποτελεί μια οικονομική περιοχή επισήμως ολοκληρωμένη - δεδομένου ότι η Ιαπωνία δεν θέλησε ποτέ να καταστεί πόλος περιφερειακής ολοκλήρωσης - η Ανατολική Ασία αποτελεί στην ουσία ολοκληρωμένη περιοχή ως τμήμα της παγκοσμιοποίησης της παραγωγής, που υλοποιήθηκε από τις μεγάλες επιχειρήσεις: πράγματι πάνω από το 60 % των εμπορικών ανταλλαγών και των επενδύσεων πραγματοποιείται στο εσωτερικό της περιοχής και με την Ιαπωνία.

2. Οι σχέσεις Ευρωπαϊκής Ένωσης και ΣΧΝΑΑ

2.1. Όπως ειπώθηκε, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει συνάψει επίσημη συμφωνία με τον ΣΧΝΑΑ που ανέρχεται στο 1980 και διατηρεί μ`αυτή θεσμοποιημένη σχέση που προβλέπει περιοδικές συνεδριάσεις των Υπουργών Εξωτερικών. Από την ημερομηνία αυτή λειτουργεί μεικτή επιτροπή που εξετάζει τα προγράμματα επιστημονικής και τεχνολογικής συνεργασίας, εγκρίνει μέτρα για την προώθηση των επαφών μεταξύ επιχειρηματιών των δυο περιοχών και εγκρίνει τα σχέδια ανάπτυξης που οι χώρες ΣΧΝΑΑ υποβάλλουν για χρηματοδότηση στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Το 1983 δημιουργήθηκε ένα επιχειρηματικό συμβούλιο ΣΧΝΑΑ - ΕΚ που συγκεντρώνει τους επιχειρηματίες των δυο πλευρών και προσδιορίζει κοινά σχέδια. Η πρώτη συνεδρίαση των Υπουργών Οικονομικών Υποθέσεων του ΣΧΝΑΑ και της ΕΟΚ πραγματοποιήθηκε τον Οκτώβριο του 1985 και αποφάσισε να ενθαρρύνει τις Ευρωπαϊκές Επενδύσεις στον ΣΧΝΑΑ (που υπολογίζονται στο 13 % του συνολικού ποσού εξωτερικών επενδύσεων, έναντι 28 % της Ιαπωνίας και 17 % των Ηνωμένων Πολιτειών). Το 1986 μεικτή ομάδα εμπειρογνωμόνων επί εμπορικών θεμάτων εξέτασε τα προβλήματα της πρόσβασης στις αγορές του ΣΧΝΑΑ και το 1987 συστάθηκαν μεικτές επιτροπές για τις επενδύσεις σε όλες τις πρωτεύουσες των χωρών ΣΧΝΑΑ. Το 1988 επιτεύχθηκε συμφωνία για την ίδρυση κέντρου κοινής διαχείρισης (Joint-Management) με έδρα το Μπρουνέι. Το 1991 η Κοινότητα υιοθέτησε νέες κατευθύνσεις στα θέματα της συνεργασίας για την ανάπτυξη, με αύξηση της ενίσχυσης στην Ασία και αλλαγή της νοοτροπίας παροχής ενίσχυσης στους εταίρους του ΣΧΝΑΑ, προτεραιότητες στον οποίο είναι: επιμόρφωση, επιστήμη, τεχνολογία και κεφάλαιο κινδύνων κυρίως και όχι ενίσχυση της αγροτικής ανάπτυξης.

Κατά τη συνάντηση των υπουργών εξωτερικών του ΣΧΝΑΑ και της ΕΟΚ, η οποία πραγματοποιήθηκε στο Λουξεμβούργο τον Ιούνιο του 1991, διαπιστώθηκε για πρώτη φορά διαφωνία μεταξύ των δύο πλευρών σχετικά με τις προτάσεις της ΕΟΚ να συνδεθούν οι οικονομικές συμφωνίες και τα προγράμματα ενίσχυσης με τις πολιτικές που αφορούν τα ανθρώπινα δικαιώματα και τα περιβαλλοντικά προβλήματα. Το Σεπτέμβριο του 1993, η ΕΟΚ και ο ΣΧΝΑΑ άρχισαν διαπραγματεύσεις για τη σύναψη συμφωνίας όσον αφορά τον έλεγχο του λαθρεμπόριου ναρκωτικών. Τέλος, το Σεπτέμβριο του 1994, κατά τη διετή συνάντηση των υπουργών εξωτερικών στην Καρλσρούη επιβεβαιώθηκε η κεντρική θέση των σχέσεων ΣΧΝΑΑ και Ευρωπαϊκής Ένωσης και οι υπουργοί συμφώνησαν να αναπτυχθεί οικονομική συνεργασία, αμοιβαία επωφελής και να προωθηθεί η ευρύτερη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα.

Ο ΣΧΝΑΑ, ως κοινότητα χωρών, μολονότι ο βαθμός ολοκλήρωσής του δεν μπορεί να συγκριθεί με την Ευρωπαϊκή Ένωση, είχε και εξακολουθεί να έχει μεγάλη σημασία για τη σταθερότητα της περιοχής.

2.1.1. Ο ΣΧΝΑΑ δεν αποτελεί ακόμα ούτε ζώνη ελεύθερων συναλλαγών, ούτε τελωνειακή ένωση. Δεν έχει κοινά όργανα διακυβερνητικού και, φυσικά, ούτε υπερεθνικού χαρακτήρα. Το μέγιστο πολιτικό όργανο είναι η διάσκεψη των αρχηγών κυβερνήσεων των χωρών ΣΧΝΑΑ που συνεδριάζει κάθε τρία χρόνια. Η συνεδρίαση που πραγματοποιήθηκε τον Ιανουάριο 1992 στη Σιγκαπούρη και αφιέρωσε πολυάριθμες καινοτομίες στην οργάνωση, προσανατολίζοντάς την προς μια πιο συγκεκριμένη οικονομική συνεργασία. Στη Σιγκαπούρη αποφασίσθηκε συγκρότηση του ΣΧΝΑΑ Free Trade Area (Afta), μια περιοχή ελεύθερων συναλλαγών, της οποίας η ολοκλήρωση προβλέπεται το 2003. Η Afta αρχίζει να έχει ορισμένες επιπτώσεις. Η τελική κάλυψη των προϊόντων και ο κατάλογος των δασμολογικών μειώσεων στο εσωτερικό της Common Effective Preferential Tarif Scheme (Cept) οδήγησε στην εναρμόνιση των δασμολογικών ονοματολογιών και στην εξάλειψη των ποσοτικών περιορισμών που συνδέονται με τους δασμολογικούς φραγμούς των προϊόντων που εντάσσονται στο οργανόγραμμα Cept. Οι δασμολογικές παραχωρήσεις Cept χορηγούνται σε αμοιβαία βάση και όλες οι χώρες ΣΧΝΑΑ μπορούν να συνάπτουν διμερείς συμφωνίες. Το πρόγραμμα Cept προβλέπει εξάλλου μείωση με την οποία δίνεται η δυνατότητα στις χώρες μέλη που μειώνουν τα δασμολόγιά τους κατά 20 % ή παραπάνω, έστω και στη βάση της αρχής του μάλλον ευνοουμένου κράτους, να επωφελούνται των προτιμησιακών τιμολογίων Cept τα οποία παραχωρούνται από τους ίδιους εταίρους.

Η βούληση όμως αυτή για τη δημιουργία ενιαίας αγοράς προσκρούει σε πολυάριθμα κρατούντα συμφέροντα.

Οι χώρες του ΣΧΝΑΑ παρουσιάζουν διαφορετική δασμολογική προστασία από χώρα σε χώρα η οποία κατά μέσο όρο είναι υψηλή, και φθάνει σε πολύ υψηλά επίπεδο για ορισμένα τμήματα. Οι μη δασμολογικοί φραγμοί (απαγορεύσεις, ποσοστώσεις, μονοπώλια εισαγωγής, τελωνειακοί έλεγχοι κ.λπ.), είναι πολύ διαδεδομένοι μολονότι είναι δύσκολο να εκτιμηθούν ποσοτικά. «Οι φιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις προχωρούν αργά και τα κράτη είναι το ίδιο ευαίσθητα στα επιχείρηματα των ομίλων βιομηχανικής πίεσης καθώς και στα τελωνειακά τέλη που αντιπροσωπεύουν ένα σημαντικό τμήμα των δημόσιων εσόδων.» Η Afta προβλέπει την κατάργηση των τελωνειακών δασμών για τα προϊόντα που παράγονται στο εσωτερικό του ΣΧΝΑΑ στα πλαίσια μιας ψαλίδας που κυμαίνεται από 0 έως 5 % το 2003. Οι διαδικασίες εφαρμογής είναι πολυσύνθετες. Το χρονοδιάγραμμα διαφοροποιεί τα προϊόντα που υπόκεινται σε επιταχυμένη διαδικασία (fast track) από εκείνα που θα ακολουθήσουν μια κανονική διαδικασία δασμολογικής μείωσης. Όμως το πιο ασθενές σημείο της συμφωνίας είναι ότι οι χώρες μπορούν να αποκλείσουν από τη συμφωνία προσωρινά ή μόνιμα, καταλόγους προϊόντων και οι κατάλογοι αυτοί θα πρέπει να αναθεωρηθούν μετά τα πρώτα οκτώ χρόνια της συμφωνίας. Η Ινδονησία απέκλεισε 1 800 προϊόντα (το 19 % των δασμoλογικών κατηγοριών), οι Φιλιππίνες 1 350 (24 %). Η αξία των συναλλαγών στο εσωτερικό των χωρών του ΣΧΝΑΑ αυξήθηκε κατά 41 % το 1994, και από τα 79 δις. US$ έφτασε στα 111 δις. Το σύνολο των εμπορικών συναλλαγών ΣΧΝΑΑ με τον υπόλοιπο κόσμο συμπεριλαμβανομένου του ενδοπεριφερειακού εμπορίου αυξήθηκε κατά 30 % σχεδό, και από τα 419 δις. US$ το 1993 έφτασε τα 506 δις. το 1994.

Το Δεκέμβριο του 1995, πραγματοποιήθηκε στην Μπανγκόκ η διάσκεψη των αρχηγών κρατών οι οποίοι στις 15 Δεκεμβρίου υπέγραψαν Συμφωνία με την οποία η περιοχή καθίσταται ζώνη ελεύθερη πυρηνικών όπλων. Συζητήθηκε επίσης το θέμα της διεύρυνσης του ΣΧΝΑΑ έως το 2000 σε τρεις χώρες, τη Βιρμανία, την Καμπότζη και το Λάος που συμμετείχαν στη διάσκεψη ως παρατηρητές. Ταυτόχρονα, επισημάνθηκε ότι η φιλοδοξία ενός ΣΧΝΑΑ με 10 μέλη δεν πρέπει να επηρεάσει τη διάρθρωσή του ούτε να παρεμποδίσει τη διαδικασία φιλελευθεροποίησης του εμπορίου. Αποφασίστηκε για το λόγο αυτό η μείωση κατά 5 % του δασμολογίου εντός του ΣΧΝΑΑ έως το έτος 2000, με χορήγηση τριετούς παράτασης στο Βιετνάμ. Στην Μπανγκόκ συζητήθηκε η ιδέα πραγματοποίησης «άτυπων» διασκέψεων των αρχηγών κρατών στο μεσοδιάστημα των επίσημων διασκέψεων. Το πραγματικό κέντρο λήψεως αποφάσεων είναι ωστόσο η ετήσια συνεδρίαση Υπουργών Εξωτερικών, που έχει αποστολή να συντονίζει τις πολιτικές των διαφόρων υπουργικών ομάδων εργασίας, στις οποίες συγκαταλέγεται η Ομάδα Οικονομικών Υπουργών (ΟΟΥ) που αποτελεί και το πιο σημαντικό όργανο. Η ΟΟΥ εποπτεύει τις εργασίες πέντε επιτροπών που ασχολούνται με τα εξής θέματα: εμπόριο και τουρισμό, βιομηχανία και ενέργεια, τράπεζα και χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί, γεωργία και δάση, μεταφορές και τηλεπικοινωνίες. Υπάρχει επίσης ο ΣΧΝΑΑ Standing Committee, που συνεδριάζει τρεις φορές το χρόνο και επιτρέπει τη συνέχεια των δραστηριοτήτων της οργάνωσης. Υπάρχει τέλος μόνιμη γραμματεία με έδρα την Τζακάρτα, και γενικό γραμματέα που εκλέγεται κάθε 5 έτη από τη διάσκεψη των Υπουργών Εξωτερικών. Η γραμματεία έχει περίπου 100 υπαλλήλους που εργάζονται σε διάφορα σχέδια κοινού ενδιάφεροντος. Μεταξύ των άλλων θεμάτων η γραμματεία του ΣΧΝΑΑ προετοιμάζει τα προγράμματα δράσης για: κοινωνική ανάπτυξη, περιβάλλον, επιστήμη και τεχνολογία, πολιτισμό και ενημέρωση, έλεγχο της χρήσης ναρκωτικών, που αποτελούν και τις οδηγίες που θα πρέπει να εφαρμόζονται από τα διάφορα κράτη μέλη. Οι αποφάσεις λαμβάνονται μέσω άτυπων συνεδριάσεων κατά τις οποίες ενδεχόμενες διαφωνίες αμβλύνονται και επιτυγχάνεται ομοφωνία. Στα πλαίσιά της υπερισχύουν οι μηχανισμοί διαβουλεύσεων και συμβιβασμών. Δεν είναι τυχαίο που το μόνο κοινό όργανο που έχει προωθηθεί μέχρι τώρα είναι το Δικαστήριο.

Οι χώρες του ΣΧΝΑΑ εξακολουθούν να περιορίζουν σημαντικά τα δικαιώματα των επιχειρήσεων της ΕΕ όσον αφορά την εγκατάσταση και την παροχή υπηρεσιών, ιδιαιτέρως χρηματοπιστωτικών και ναυτιλιακών. Για παράδειγμα, στις χώρες αυτές ισχύουν αυστηροί περιορισμοί για τις τράπεζες όσον αφορά τη δυνατότητα δημιουργίας υποκαταστημάτων και την παροχή υπηρεσιών. Από την άποψη αυτή, η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να επιδιώξει την ελευθέρωση του τομέα των θαλάσσιων μεταφορών και της ναυπηγικής - που αναπτύσσονται ταχέως - στις χώρες του ΣΧΝΑΑ καθώς και την εφαρμογή των διατάξεων της πρόσφατης συμφωνίας του ΟΟΣΑ (για την κατάργηση των ενισχύσεων στον τομέα της ναυπηγικής) στην επικράτειά της.

2.1.2. Ο ΣΧΝΑΑ παρουσιάζει ένα υψηλό βαθμό εξωτερικής εξάρτησης. Ο όγκος του εσωτερικού εμπορίου μεταξύ των χωρών μελών είναι εξαιρετικά περιορισμένος σε σχέση με τις συναλλαγές με τις εξωτερικές περιοχές. Διακυμαίνεται μεταξύ του 16 % και του 18 % των συνολικών συναλλαγών. Από το 1985 οι εξαγωγές βιομηχανικών προϊόντων αυξήθηκαν σημαντικά από 49 % σε 85 % του συνόλου των εξαγωγών το 1991, ενώ οι εξαγωγές πρωτογενών προϊόντων μειώθηκαν από 68 % σε 33 %. Η ανάπτυξη της περιοχής εξαρτάται κατά μεγάλο μέρος από τις εξωτερικές επενδύσεις, κυρίως τις ιαπωνικές, που αντιπροσωπεύουν όπως ειπώθηκε το 28 % του συνόλου των άμεσων επενδύσεων στην περιοχή, ακολουθούμενες από τις επενδύσεις των Ηνωμένων Πολιτειών (17 %) και στη συνέχεια της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (13 %). Ο βαθμός συμπληρωματικότητας των οικονομιών των χωρών μελών είναι πολύ χαμηλός: οι χώρες του ΣΧΝΑΑ εξάγουν παρόμοια προϊόντα και για το λόγο αυτό βρίσκονται σε ανταγωνισμό έναντι τρίτων αγορών. Τούτο σημαίνει ότι δεν υφίσταται κάθετος καταμερισμός της παραγωγής, ούτε εξειδίκευση βάσεις της οποίας μια χώρα παράγει αυτοκίνητα και μια άλλη ηλεκτρικές οικιακές συσκευές. Όλες παράγουν χονδρικά τα ίδια προϊόντα. Υπάρχει, ωστόσο, ενδοτομεακή ή οριζόντια συμπληρωματικότητα. Τούτο σημαίνει ότι σε ορισμένους τομείς επίσης (όπως ο ηλεκτρονικός αλλά και ο τομέας κλωστοϋφαντουργίας) οι ανταλλαγές πραγματοποιούνται στο εσωτερικό της ίδιας επιχείρησης που έχει θυγατρικές στις διάφορες χώρες. Αυτό επιτρέπει τη δημιουργία συνεργειών μεταξύ κλάδων της ίδιας βιομηχανίας που επιτρέπει την εκμετάλλευση μεγαλύτερων ευκαιριών σε σχέση με τις διαρθρώσεις της συμπληρωματικότητας. Το μέτρο της συμπληρωματικότητας των συναλλαγών μεταξύ των χωρών του ΣΧΝΑΑ δείχνει ότι η διάρθρωση των συναλλαγών εξελίσσεται αργά από ένα κάθετο καταμερισμό σε ένα πιο οριζόντιο καταμερισμό της εργασίας (βλ. πίνακα 9). Ο ΣΧΝΑΑ θα πρέπει αναπόφευκτα να αναπτύξει εσωτερική συμπληρωματικότητα, η οποία έως τώρα απουσιάζει, αποβλέποντας ταυτόχρονα στην ανάπτυξη του εσωτερικού εμπορίου και μετριάζοντας τον αμοιβαίο ανταγωνισμό στη διεθνή αγορά.

2.1.3. Ο ΣΧΝΑΑ δεν έχει κέντρο βάρους, δεν διαθέτει ολοκληρωμένο κοινό άξονα όπως υπήρξε για την Ευρωπαϊκή Κοινότητα ο άξονας Βόρειας Θάλασσας - Κοιλάδας του Ρήνου - Θάλασσας της Τιρρηνίας που οδήγησε στην ανάπτυξη ολόκληρης της περιοχής. Η ύπαρξη ενός προωθητικού κέντρου που αγκαλιάζει την επικράτεια διαφόρων χωρών αποδείχθηκε μεγάλης σημασίας για την ανάπτυξη της Ευρώπης μετά τον πόλεμο κατά στη διάρκεια της προώθησης της διαδικασίας της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Η έλλειψη παρόμοιου άξονα στις χώρες του ΣΧΝΑΑ μπορεί να καταστήσει πιο δύσκολη μια αρμονική και ολοκληρωμένη ανάπτυξη και να διευκολύνει ένα τύπο ανάπτυξης «δέρματος λεοπάρδαλης».

Ακριβώς για να αντιμετωπιστεί αυτή η έλλειψη, ο ΣΧΝΑΑ δημιούργησε στα «τρίγωνα ανάπτυξης» μια υποπεριφερειακή συνεργασία μεταξύ των διαφόρων χωρών μελών για να αξιοποιηθούν οι αντίστοιχες μεθοριακές περιοχές.

Το «τρίγωνο ανάπτυξης», που καταρτίστηκε το Δεκέμβριο του 1989, επιδιώκει να εκμεταλλευτεί το δυναμικό ανάπτυξης των τριών διαφορετικών γειτονικών περιοχών, στις οποίες περιλαμβάνονται η Σιγκαπούρη, το Johore, το νοτιότερο κράτος της Μαλαισίας, τα νησιά Ριάου της Ινδονησίας και ειδικότερα τα νησιά Μπάταμ και Μπίνταμ.Ένα άλλο «τρίγωνο ανάπτυξης» είναι το τρίγωνο του Μεντάν, που συγκροτήθηκε το 1993 μεταξύ Ινδονησίας, Μαλαισίας και Ταϋλάνδης και το οποίο ενδιαφέρει το βόρειο τμήμα της Σουμάτρα, τέσσερα κρατίδια στο βορρά της Μαλαισίας και στο νότο της Ταϋλάνδης. Μία τρίτη πρωτοβουλία αποτελεί το «τρίγωνο του Μιντανάο» που αφορά την Ινδονησία, τη Μαλαισία και τις Φιλιππίνες.

2.2. Εμβάθυνση του περιφερειακού χαρακτήρα

Στη σημερινή κατάσταση ο ΣΧΝΑΑ δεν επιτρέπει στην Νοτιοανατολική Ασία να διατηρήσει μια θέση ισορροπίας έναντι των γειτονικών γιγάντων, Κίνας και Ιαπωνίας, καθώς και της οικονομικής πίεσης των παλαιότερων ΝΒΧ. Από αυτό απορρέει η αναζήτηση μιας εξωηπειρωτικής υποστήριξης και οι ελπίδες έχουν εναποτεθεί σε εξωτερικούς συνομιλητές όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση ή η Apec (Οικονομική συνεργασία Ασίας-Ειρηνικού), καθώς και στο ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών προς τις οποίες οι χώρες του ΣΧΝΑΑ στρέφονται πάντοτε με μεγαλύτερο ενδιαφέρον, τόσο σε οικονομικό όσο και πολιτικό επίπεδο. Όλες οι χώρες ΣΧΝΑΑ με επιφυλάξεις έστω στην αρχή, έχουν καταστεί εταίροι της Apec και εμφανίστηκε καθαρή η βούληση τους να ενταχθούν σε έστω και σε μια μη διαρθρωμένη εταιρική σύνδεση στην οποία συμμετέχουν οι Ηνωμένες Πολιτείες.

2.2.1. Μολονότι η Apec αποτελεί διακυβερνητικό φόρουμ με στόχους, προθεσμίες και μέσα που παραμένουν ασαφή και γενικόλογα, ασκεί ωστόσο σημαντική έλξη στις χώρες του ΣΧΝΑΑ ακριβώς λόγω του γεγονότος ότι τμήμα της αποτελούν οι Ηνωμένες Πολιτείες οι οποίες, με την κυβέρνηση Κλίντον, έδωσαν μεγάλη έμφαση στην περιοχή Ασίας-Ειρηνικού. Οι χώρες αυτές αντιπροσωπεύουν συνολικά το 60 % του παγκόσμιου εμπορίου ενώ παράλληλα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της Apec αποτελεί το χαρακτηριστικό ότι τη συγκροτούν τόσο βιομηχανικές χώρες όσο και χώρες πρόσφατης εκβιομηχάνισης, καθώς επίσης και αναπτυσσόμενες χώρες (). Υπάρχουν σοβαρές αμφιβολίες εάν ο στόχος της φιλελευθεροποίησης των συναλλαγών μπορεί να υλοποιηθεί με τις προθεσμίες και τις διαδικασίες που αναφέρθηκαν στο Seattle και στην Διάσκεψη του Μπαγκόρ του 1994, στο μεταξύ όμως η Apec μπορεί να αποτελέσει το κατ`εξοχήν βήμα ενεργειών για τις πιο δυναμικές ασιατικές οικονομίες.

2.2.2. Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σε μειονεκτική θέση για να ανταγωνιστεί την Ιαπωνία και τις Ηνωμένες Πολιτείες στην περιοχή Ασίας-Ειρηνικού για προφανείς γεωγραφικούς λόγους, αλλά επίσης και για πολιτικούς. Ωστόσο, υπό τη φως της επίδρασης που ασκείται από τα κυριότερα ασιατικά κράτη και τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι χώρες του ΣΧΝΑΑ επιθυμούν έναν πιο αποφασιστικό ρόλο της ΕΕ στα διάφορα σκέλη. Η Ευρωπαϊκή Ένωση συνεπώς θα μπορούσε να συμβάλει στην εμβάθυνση της διαδικασίας της «περιφερειοποίησης» του ΣΧΝΑΑ, παρέχοντας της εμπειρία της για την καλύτερη λειτουργία της Afta και τη δημιουργία μιας ζώνης ελεύθερων συναλλαγών και κατόπιν μιας Τελωνειακής Ένωσης, την επιβολή κοινού εξωτερικού τέλους, καθώς και μια πιο έντονη οικονομική συνεργασία μεταξύ των χωρών μελών.

2.2.3. Η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να προσφέρει την τεχνογνωσία της στα θέματα αυτά, παρέχοντας στις κυβερνήσεις την αναγκαία ενίσχυση για να ξεπεραστούν οι δυσκολίες και οι αντιστάσεις που επιφέρει η εφαρμογή μιας συμφωνίας ελεύθερων συναλλαγών ή μια ανοικτή αγορά. Τα θετικά αποτέλεσματα θα εμφανιστούν μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα στις οικονομίες όλων των χωρών. Πράγματι, οι προβλέψεις δείχνουν ότι οι ανταλλαγές μεταξύ των χωρών του ΣΧΝΑΑ μετά τη συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών θα αυξηθούν κατά

25 %.

2.2.4. Επιπλέον, η Ευρώπη μπορεί να προσφέρει υποστήριξη για τη δημιουργία μιας ελάχιστης τεχνικής διάρθρωσης, που είναι αναγκαία σε μια στιγμή κατά την οποία ο ΣΧΝΑΑ θα πρέπει να διαχειρισθεί την οικονομική και βιομηχανική συνεργασία που ολοένα γίνεται πιο πολυσύνθετη. Η υποστήριξη αυτή θα πρέπει επίσης να συμπέσει αρχικά με γραμματεία που θα έχει τη λειτουργία του συντονισμού της προετοιμασίας των θεμάτων και της καθοδήγησης των αποφάσεων που αναλαμβάνονται από τα πολιτικά όργανα, καθώς και από το δικαστήριο διαιτησίας, που πιθανότατα θα είναι υπερεθνικό και θα αποβλέπει στην επίλυση των αντιθέσεων.

2.2.5. Το κυριότερο από τα προβλήματα αυτά αφορά το ζήτημα του Ανατολιτικού Τιμόρ - πορτογαλική αποικία που έχει καταληφθεί από την Ινδονησία - και η οποία δεν φαίνεται δύσκολο να επιλυθεί. Η Πορτογαλία είναι αντίθετη, για πολιτικούς λόγους, για τη σύναψη συμφωνίας με τον ΣΧΝΑΑ λόγω της παραβίασης των ανθρώπινων δικαιωμάτων εκ μέρους της Ινδονησίας στο Ανατολικό Τιμόρ. Για την εξάλειψη κάθε προβλήματος που σκιάζει τις σχέσεις ΕΕ και ΣΧΝΑΑ πρέπει να καταβληθεί μεγάλη προσπάθεια να χρησιμοποιηθούν όλοι οι τρόποι που διαθέτει η διπλωματία. Θα ήταν επίσης χρήσιμο μια αντιπροσωπεία της προεδρίας (οι Υπουργοί Εξωτερικών της Τρόικας) να καταρτίσει πρόταση για την εξεύρεση διπλωματικής λύσης στο ζήτημα του Ανατολικού Τιμόρ, βάσει των ψηφισμάτων της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ.

3. Παράγοντες που ενισχύουν την εντατικοποίση των σχέσεων ΕΕ-ΣΧΝΑΑ

3.1. Φαίνεται ότι μπορεί να συμφωνήσει κανείς με τη δήλωση που γίνεται στο έγγραφο της Επιτροπής () για την ένταξη της μελλοντικής εμπορικής οικονομικής και αναπτυξιακής στρατηγικής προς τις χώρες ΣΧΝΑΑ στο γενικότερο πλαίσιο μιας νέας στρατηγικής συνεργασίας προς την Ασία. Σ`αυτό το πλαίσιο, αυτά φαίνεται να είναι τα στοιχεία που δικαιολογούν την εντατικοποίηση των σχέσεων.

3.2. Οι σχέσεις της ΕΕ με τις χώρες ΣΧΝΑΑ βασίζονται στην εκτίμηση που γίνονται εκ μέρους της Ευρώπης για το ρόλο που αυτή η ομάδα κρατών έχει διαδραματίσει στο περιφερειακό επίπεδο από το 1967 (την εποχή του πολέμου του Βιετνάμ) και τον οποίο συνεχίζει να διαδραματίζει ακόμα για να προωθήσει τη δημιουργία διαρθρώσεων διαβούλευσης για τα προβλήματα ασφάλειας και οικονομικής συνεργασίας. Με τη διάλυση της ΕΣΣΔ και τη ρευστή κατάσταση που έχει δημιουργηθεί στην Ασία, ο στρατηγικός ρόλος του ΣΧΝΑΑ έχει αυξηθεί ακόμη στο βαθμό που αυτή η ομάδα χωρών μπορεί να αποτελέσει ένα στοιχείο συγκράτησης των ενδεχόμενων «ηγεμονικών» ωθήσεων που μπορούν να προκύψουν τόσο από την Κίνα όσο και από την Ιαπωνία. Από το σημείο αυτό απορρέει το ευρωπαϊκό ενδιαφέρον να διατηρηθεί ένας ανοικτός αγωγός με τις χώρες αυτές και να ενισχυθεί ο στόχος της δημιουργίας μίας Zώνης Eιρήνης, Eλευθερίας και Oυδετερότητας (Zopfan), καθώς μιας Ελεύθερης από Πυρηνικά Ζώνης της Νοτιοανατολικής Ασίας (Seanwfz).

3.2.1. Σήμερα, όπως ακριβώς και η ΕΕ, ο ΣΧΝΑΑ βρίσκεται μπροστά στο πρόβλημα της διεύρυνσης προς τις πρώην, ή ακόμη, κομμουνιστικές χώρες, οι οποίες όμως βρίσκονται στη φάση της μετάβασης προς την οικονομία της αγοράς, όπως είναι το Βιετνάμ, το Λάος, η Καμπότζη και προς τις πολιτικά ασταθείς χώρες, όπως είναι η Βιρμανία. Η ένταξη του Βιετνάμ μπορεί να αποτέλεσει στοιχείο σταθερότητας της περιοχής, αλλά επίσης και ενίσχυση της μετριοπαθούς γραμμής που κυριαρχεί σήμερα στη βιετναμική ηγεσία. Το ίδιο μπορεί να συμβεί για το Λάος, την Καμπότζη και τη Βιρμανία, που προς στιγμήν έχουν το καθεστώς παρατηρητών αλλά οι οποίες έως το 2000 θα καταστούν μέλη του ΣΧΝΑΑ και έτσι να είναι 10 τα πλήρη μέλη. Το επίπεδο ανάπτυξης των νέων αυτών εταίρων συμπεριλαμβανομένου του Βιετνάμ είναι αρκετά χαμηλό από τα άλλα κράτη. Οι ηγεσίες των χωρών ΣΧΝΑΑ έχουν την πεποίθηση ότι σε 10 χρόνια το Βιετνάμ θα φθάσει τα επίπεδα ανάπτυξης των άλλων χωρών. Η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να θέσει στη διάθεση του ΣΧΝΑΑ την εμπειρία της, τα θέματα συνεργασίας με τις χώρες που επιχειρούν να βγουν από την προγραμματισμένη οικονομία και να αποδεχθούν την οικονομία της αγοράς όπως είναι το πρόγραμμα Phare, και η υποστήριξη στον ιδιωτικό και συνεταιριστικό τομέα.

Η ευρωπαϊκή εμπειρία στο πεδίο αυτό μπορεί να βοηθήσει τον ΣΧΝΑΑ να συνεργαστεί στη διαχείριση της διαδικασίας μεταστροφής. Η διεύρυνση από την άλλη μεριά θα αυξήσει τόσο την οικονομική όσο και τη στρατηγική αυτονομία του ΣΧΝΑΑ στην περιοχή επιτρέποντας έτσι τη δημιουργία μιας αγοράς 455 εκατ. ατόμων. Οι σημερινοί εταίροι του ΣΧΝΑΑ είναι σύμφωνοι στο να μην υπερβεί ο Σύνδεσμος τα 10 μέλη και ότι ένα από τα βασικά προβλήματα των προσεχών ετών συνίσταται στην ένταξη των χωρών αυτών χωρίς όμως να σημειωθεί επιβράδυνση στην πορεία ολοκλήρωσης των 6 ιδρυτικών μελών.

Η ΟΚΕ θεωρεί σημαντικό να διευκολυνθεί η εταιρική σχέση Ευρωπαϊκής Ένωσης - ΣΧΝΑΑ υπέρ του Βιετνάμ με τρόπο ώστε να υποστηριχθεί αποτελεσματικά η διαδικασία ανάπτυξης μιας χώρας που βγαίνει από τις συνέπειες ενός μακροχρόνιου πολέμου.

Οι χώρες του ΣΧΝΑΑ επωφελούνται από το σύστημα γενικευμένων δασμολογικών προτιμήσεων της ΕΕ, παρόλο που ορισμένες από αυτές έχουν σημειώσει ραγδαία ανάπτυξη, το κατά κεφαλή ΑΕΠ τους είναι συγκρίσιμο με αυτό των φτωχότερων κρατών μελών της ΕΕ και έχουν ακολουθήσει με επιτυχία μια επιθετική στρατηγική εξαγωγών. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η κατάσταση αυτή έχει δυσμενείς επιπτώσεις για την απασχόληση στην ΕΕ.

3.2.2. Το δεύτερο στοιχείο ενδιαφέροντος για την Ευρωπαϊκή Ένωση βασίζεται στη ρεαλιστική εκτίμηση των ευκαιριών εμπορίου και επενδύσεων, που υφίστανται μεταξύ των δύο περιοχών. Ο σημερινός όγκος ανταλλαγών μεταξύ της ΕΕ και του ΣΧΝΑΑ ανέρχεται περίπου σε 50 δισεκατ. Ecu (το 1993 ήταν 48,5 δισεκατ. Ecu - περίπου 60 δισεκατ. δολλάρια), που αποτελεί τετραπλάσιο ποσό σε σχέση με τον όγκο των ανταλλαγών του 1980. Το εμπορικό έλλειμμα είναι σαφέστατα θετικό υπέρ του ΣΧΝΑΑ με εμπορικό πλεόνασμα 2,7 δισεκατ. ECU το 1993. Συγκρίνοντας τις εμπορικές συναλλαγές της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τις ΧΚΑΕ και με τον ΣΧΝΑΑ καθίσταται σαφής η σχεδόν τέλεια συμμετρία που επαληθεύεται στον όγκο εξαγωγών και εισαγωγών μεταξύ της ΕΕ και των εν λόγω ομάδων χωρών όπως εμφαίνεται στον πίνακα 5β. Η ΕΕ αποτελεί τον τρίτο εμπορικό εταίρο του ΣΧΝΑΑ, μετά την Ιαπωνία και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η ίδια απορροφεί το 15,5 % των εξαγωγών ΣΧΝΑΑ και εξάγει το 13,7 % των αγαθών που εισάγονται στις χώρες της περιοχής αυτής. Έναντι των χωρών ΣΧΝΑΑ περισσότερο από τη συνεργασία για την ανάπτυξη θα πρέπει να ενισχυθούν μορφές οικονομικής συνεργασίας που περιλαμβάνουν αμοιβαίο πλεονέκτημα. Οι υποδείξεις, που περιέχονται στο έγγραφο της Επιτροπής για την υποστήριξη στον ευρωπαϊκό ιδιωτικό τομέα προκειμένου να διευκολυνθεί από ένα εμπορικό και δημοσιονομικό ευνοϊκό περιβάλλον θα πρέπει να υποστηριχθούν και να ενθαρρυνθούν. Η Ένωση πρέπει να επιλέξει πρωταρχικούς τομείς οικονομικής συνεργασίας όπου είναι σαφής η υπεροχή της, δηλαδή τράπεζες, ενέργεια, τεχνολογία του περιβάλλοντος, μέσα μεταφοράς, τηλεπικοινωνίες.

Ο ΣΧΝΑΑ είναι εταίρος με μεγάλο οικονομικό κινητήρα που δεν έχει γίνει ακόμα αντικείμενο εκμετάλλευσης. Η Ευρώπη μπορεί να βοηθήσει την ανάπτυξή του και τη μετατροπή του σε κατ`εξοχήν εταίρο. Όμως, όπως υποστηρίζει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο () είναι αναγκαίο «να επιμείνει η ΕΕ στην εμπορική συνεργασία με την Ασία, και όχι στον ανταγωνισμό». Σχετικά με αυτό η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει πάνω απ`όλα να βελτιώσει την ίδια την εμπορική της εικόνα στην Ασία. Το άνοιγμα ευρωπαϊκών κέντρων εμπορικής ενημέρωσης (Ebic) 7 η σύνδεσή τους με το δίκτυο των εθνικών εμπορικών επιμελητηρίων, που υπάρχουν ήδη θα συμβάλει στην επίτευξη πιο εποικοδομητικών μορφών οικονομικής συνεργασίας.

Επίσης σημαντική είναι η συνεργασία στον τομέα της επιστήμης και της Ε& Α. Για το λόγο αυτό χρειάζεται να ενισχυθούν οι δημοσιονομικοί πόροι που θα πρέπει να διατεθούν στη συνεργασία στον τομέα της τεχνολογίας, της καινοτομίας, πέρα από την ανταλλαγή γνώσεων, υποτροφιών και επισκέψεων ασκούμενων, υπαλλήλων και διπλωματούχων των χωρών ΣΧΝΑΑ. Η ΟΚΕ θεωρεί ειδικότερα χρήσιμο και εποικοδομητικό το να διατεθούν πρόσθετες πιστώσεις σε προγράμματα επιμόρφωσης για Ασιάτες ασκούμενους σε ιδρύματα, πανεπιστήμια και ευρωπαϊκές επιχειρήσεις γιατί αυτό πέρα από τη βελτίωση της εικόνας της Ευρώπης, συμβάλλει και στην αμοιβαία γνώση καθώς και στην πολιστική προσέγγιση, που αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους παράγοντες για την ανάπτυξη του διαλόγου μεταξύ των δυο περιοχών.

Ένα άλλο πεδίο στο οποίο είναι δυνατό να βρεθεί μια συμφωνία με τις χώρες ΣΧΝΑΑ είναι η συνεργασία για κοινές οικονομικές πρωτοβουλίες τόσον με τις πρώην κομμουνιστικές χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης όσο και με τις τρίτες χώρες της Μεσογείου. Οι μεγαλύτερες χώρες του ΣΧΝΑΑ διαθέτουν ένα χρηματοδοτικό και τεχνολογικό δυναμικό για τριμερή σχέση ΕΕ-ΣΧΝΑΑ-ΧΚΑΕ για επενδύσεις σε προγράμματα αναδιάρθρωσης και εκσυχρονισμού καθορισμένων βιομηχανικών τομέων ή για ιδιωτικοποίηση στις πρώην κομμουνιστικές χώρες. Ο ίδιος τύπος τριμερών σχέσεων είναι δυνατός για προγράμματα ανάπτυξης με τις χώρες της Μεσογείου. Η ανάπτυξη περιοχής όπου επικρατεί η ισλαμική θρησκεία με προσανατολισμό την Ευρώπη θα μπορούσε να πείσει τον αραβομεσογειακό κόσμο για τη συμβατότητα του εκσυγχρονισμού με την παράλληλη διαφύλαξη των παραδοσιακών αξιών.

Ο ΣΧΝΑΑ αποτελεί σαφέστατα ένα σημαντικό εμπορικό εταίρο, αλλά, παρά το γεγονός ότι αντιπροσωπεύει ένα πρότυπο αμοιβαίας και επικερδούς κοινοπραξίας μεταξύ των δύο περιφερειακών ομάδων, οι σχέσεις ΕΕ-ΣΧΝΑΑ παρουσιάζουν πολυάριθμα προβλήματα που έχουν οδηγήσει σε πολυάριθμες παρεξηγήσεις. Οι χώρες ΣΧΝΑΑ επικρίνουν την πολιτική «αντι-ντάμπινγκ» της Ένωσης, το Νέο Σύστημα Γενικευμένων Προτιμήσεων (ΣΓΠ) και τις επιδοτήσεις στις εξαγωγές γεωργικών προϊόντων. Η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί, με τη σειρά της, θεμιτά να επικρίνει το πρόβλημα των δασμών, την πρόσβαση στις αγορές, τη νομοθεσία που επιβάλει διακρίσεις και την απουσία περιβαλλοντικών κανόνων στις χώρες ΣΧΝΑΑ.

3.2.3. Οι κυβερνήσεις των περιοχών αυτών δεν επιδεικνύουν καμία ευαισθησία ως προς τις δυτικές ανησυχίες σχετικά με το θέμα των ανθρώπινων δικαιωμάτων και κάθε προσπάθεια αντιμετώπισης του θέματος αυτού εκλαμβάνεται ως παρέμβαση στα εσωτερικά πράγματα και προσπάθεια της Ευρώπης για την επιβολή των αξιών της. Εξάλλου, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει από καιρό τώρα θέσει σε πρώτο επίπεδο το πρόβλημα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, καταγγέλοντας την παραβίασή τους. Σύμφωνα με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ, οι νέες συμφωνίες τις οποίες θα πρέπει να υπογράψει η ΕΕ με τις τρίτες χώρες, πρέπει να προβλέπουν ρητώς το σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Εξάλλου, η Επιτροπή προτίθεται να προτείνει και άλλους περιορισμούς για να ενισχυθεί η προτεραιότητα που πρέπει να δοθεί στα ανθρώπινα δικαιώματα. Είναι σαφές ότι στις χώρες ΣΧΝΑΑ τα θέμα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων τίθεται εκ παραλλήλου με το θέμα της δημοκρατίας, του σεβασμού των αντιφρονούντων και των μειονοτήτων. Πρόκειται για μια τυπική περίπτωση όπου η ομαλή πορεία των εμπορικών σχέσεων έρχεται σε αντίθεση με την απόλυτη διαφορά σε πολιτιστικό και πολιτικό επίπεδο. Στην έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου τίθεται η ερώτηση αν η επιμονή να συμπεριληφθεί ο σεβασμός των δικαιωμάτων του ανθρώπου ως απαραίτητο στοιχείο των σχέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τις χώρες του ΣΧΝΑΑ δεν υπάρχει κίνδυνος να παρεμποδίσει την ανάπτυξη αυτών των σχέσεων. Στο έγγραφο αυτό το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αφήνει να εννοηθεί ότι μια ευέλικτη συμπεριφορά εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα ήταν σκόπιμη για να μην παρεμποδισθούν οι οικονομικές σχέσεις. Το θέμα είναι δυσεπίλυτο διότι ενέχονται σημαντικά συμφέροντα και αξίες, σύμφωνα με την άποψη της ΟΚΕ, όμως, αυτά τα ζητήματα αρχής και αξιών πρέπει να αποκτήσουν προτεραιότητα έναντι των απλών οικονομικών και εμπορικών συμφερόντων.

3.2.4. Λαμβανομένου υπόψη του τεράστιου εμπορικού πλεονάσματος εν σχέσει προς την ΕΕ, ο ΣΧΝΑΑ δεν είναι σε θέση να πάρει ή να αφήσει τα όσα προσφέρονται από την Ευρώπη. Στο αυστηρώς εμπορικό επίπεδο η Κοινότητα αποτελεί για τον ΣΧΝΑΑ την τρίτη εμπορική διέξοδο. Η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να αξιοποιήσει τη «συσχέτιση» με τα ανθρώπινα δικαιώματα με πραγματισμό και προοδευτική προσέγγιση, λαμβάνοντας υπόψη το επίπεδο ανάπτυξης, την ιστορία και τον πολιτισμό των χωρών αυτών, που μπορούν να δικαιολογήσουν τις αντίστοιχες διαφορές. Το ίδιο μπορεί να ειπωθεί για τη μεταχείριση της αγοράς εργασίας.

3.2.4.1. Πρώτα απ`όλα πρέπει να επιστηθεί η προσοχή στα βασικά δικαιώματα των εργαζομένων και των οργανώσεών τους, όπως επίσης και των εργοδοτών που κατοχυρώνονται στις επονομαζόμενες «Συμβάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων», και στην πιο σημαντική Σύμβαση για την ελάχιστη ηλικία εργασίας, της ΔΟΕ. Έχει μεγάλη σημασία να πείσει η Ευρωπαϊκή Ένωση τις κυβερνήσεις των χωρών ΣΧΝΑΑ ότι έχει σημασία να επικυρώσουν και να εφαρμόσουν τις Συμβάσεις αυτές - αν δεν το έχουν ήδη πράξει. Οι συμβάσεις αυτές περιλαμβάνονται στην «κοινωνική ρήτρα» που η ΟΚΕ επιθυμεί να ενσωματωθεί στο πρόγραμμα εργασίας του ΠΟΕ. Η ρήτρα αυτή προβλέπει:

- την απαγόρευση της καταναγκαστικής εργασίας (Συμβάσεις 29 και 105) 7

- το δικαίωμα των εργαζομένων να συνεταιρίζονται και να συνάπτουν συλλογικές συμβάσεις (Σύμβαση 138) 7

- την ελάχιστη ηλικία εργασίας και την κατάργηση της εργασίας των παιδιών (Σύμβαση 138) 7

- την απαγόρευση των διακρίσεων μεταξύ των εργαζομένων και την ισότητα αμοιβής μεταξύ ανδρών και γυναικών για ισοδύναμη εργασία (Συμβάσεις 111 και 100).

3.2.4.2. Δεύτερον, οι συνθήκες εργασίας και μεταχείρισης των εργαζομένων και ειδικότερα των γυναικών αγγίζουν συχνά στις χώρες αυτές τα όρια του κοινωνικού ντάμπινγκ. Αναφερόμαστε στις ώρες εργασίας, τις αμοιβές, την υγιεινή και την ασφάλεια στην εργασία και στα συστήματα κοινωνικής προστασίας. Για το θέμα αυτό, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να παρακινήσει τις κυβερνήσεις των χωρών του ΣΧΝΑΑ (ASEAN) να κυρώσουν και να θέσουν σε εφαρμογή τις σχετικές συμβάσεις της ΔΟΕ, οι οποίες έχουν εκπονηθεί με σκοπό να αποτελέσουν τα παγκόσμια ελάχιστα πρότυπα και μπορούν να υιοθετηθούν τόσο από τις βιομηχανικές όσο και από τις αναπτυσσόμενες χώρες.

Η ΔΟΕ έχει διοργανώσει σεμινάρια είτε για τη συνδικαλιστική κατάρτιση είτε για την προετοιμασία προγραμμάτων με στόχο τη διάδοση της έννοιας των κοινωνικών δικαιωμάτων και την προώθηση της εφαρμογής των συμβάσεων της ΔΟΕ. Η νέα προσέγγιση της ΔΟΕ θα πρέπει να συμβάλει στην υλοποίηση, από κοινού με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, των προγραμμάτων συνεργασίας που αφορούν την απασχόληση, την επαγγελματική κατάρτιση και την εργασία ανηλίκων. Μπορεί επίσης να υπάρξει πρόοδος και με το σεβασμό των συμφωνιών στα θέματα της φιλελευθεροποίησης του εμπορίου και των σχετικών οδηγιών που θα καταρτισθούν από τον ΠΟΕ.

3.2.5. Με την έννοια αυτή η Ευρώπη θα πρέπει να κατευθύνει τα προγράμματα ενίσχυσης στην ανάπτυξη για να βελτιωθούν οι συνθήκες εργασίας των μικρών γεωργών και των γυναικών στις βιομηχανίες κατασκευής τσιπς και ηλεκτρονικών εξαρτημάτων και να απαιτήσει την πρόσβαση στην εκπαίδευση, στις βασικές υγειονομικές υπηρεσίες, καθώς και στον οικογενειακό προγραμματισμό. Θα πρέπει να καταβάλει προσπάθεια για να συμβάλει στην άμεση και αποφασιστική καταπολέμηση τουλάχιστον των πιο ειδεχθών μορφών εκμετάλλευσης της εργασίας των παιδιών. Ο δρόμος για την επίσπευση αυτών των στόχων είναι η κατάρτιση προγραμμάτων με ισχυρό κοινωνικό περιεχόμενο που θα πρέπει να ανατεθούν στις ΜΚΟ που έχουν τη δυνατότητα εργασίας στο επίπεδο της βάσης και που είναι ικανές να αποκαταστήσουν με τους δικαιούχους του σχεδίου αποτελεσματικές μορφές διαλόγου.

Δυστυχώς, η παιδική πορνεία ανθεί σε ορισμένα τμήματα της ΝΑ Ασίας, οφειλόμενη εν μέρει στον αυξανόμενο τουρισμό και αποτελεί άμεση παράβαση των συμβάσεων του ΟΗΕ. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η οργάνωση sex-tours πρέπει να απαγορευθεί στα κράτη μέλη και οι ενήλικες που έρχονται σε σεξουαλική επαφή με παιδιά στο εξωτερικό πρέπει να δικάζονται στη χώρα τους.

3.2.6. Η απαίτηση να δοθεί πλήρης απασχόληση σε ένα πολυάριθμο πληθυσμό καθιστά αναγκαίο για τις κυβερνήσεις των χωρών αυτών την επιδίωξη του στόχου της πλήρους απασχόλησης και της απορρόφησης των μεγάλων τμημάτων φτώχειας που υπάρχουν. Με την έννοια αυτή μπορούν να προωθηθούν προγράμματα που αποβλέπουν στη δημιουργία και τη διάδοση μικροεπιχειρήσεων και βιοτεχνικών δραστηριοτήτων, για τα οποία η ΕΕ έχει μία αξιόλογη εμπειρία και τα οποία μπορούν επωφελώς να εξαχθούν. Θεμελιώδης επιπλέον είναι η συμβολή που μπορεί να δώσει η Ευρωπαϊκή Ένωση στο πεδίο της επιμόρφωσης των ανθρώπινων πόρων, καθώς και της κατάρτισης προγραμμάτων και μαθημάτων επαγγελματικής κατάρτισης για τη ένταξη των νέων και των γυναικών στην παραγωγική δραστηριότητα. Με την έννοια αυτή δημιουργία σε μια από τις χώρες ΣΧΝΑΑ ενός πολύπλευρου κέντρου επαγγελματικής επιμόρφωσης και τεχνολογικών κέντρων έρευνας θα αποτελούσε μια ορθή υπηρεσία και παράδειγμα του ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος για παρουσία στην περιοχή αυτή.

3.2.7. Το έγγραφο της Επιτροπής () δηλώνει ότι για τις χώρες που έχουν «ένα ισχυρό δυναμικό ανάπτυξης, η οικονομική συνεργασία θα πρέπει να αποβλέπει στην βελτίωση του οικονομικού πλαισίου στο οποίο δρουν οι μικρές επιχειρήσεις, καθώς και του νομικού πλαισίου, προκειμένου να ενθαρρυνθούν οι διμερείς ανταλλαγές και οι επενδύσεις με άμεση συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα». Ωστόσο, διαπιστώνεται ότι ο ιδιωτικός τομέας δεν έχει την τάση να επενδύει σε χώρες υψηλού κινδύνου και ισχυρής μακροοικονομικής ανισότητας. Έχει διαπιστωθεί επίσης ότι και με την παροχή ισχυρών κινήτρων η συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα παραμένει προβληματική. Αυτή η συνεχής αναφορά στα έγγραφα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα, μολονότι είναι ορθή ως αρχή, παραμένει αρκετά προβληματική εάν δεν δημιουργηθούν τα αναγκαία λειτουργικά μέσα. Επίσης αναφέρεται στο έγγραφο της Επιτροπής η προώθηση της εμπορικής συνεργασίας μεταξύ ευρωπαϊκών επιχειρήσεων και των αντίστοιχων ασιατικών με τη βελτίωση της συνεργασίας και τη δημιουργία ευνοϊκού πλαισίου βιομηχανικής συνεργασίας κυρίως υπέρ των ΜΜΕ.

Έχουν αναληφθεί πολλές πρωτοβουλίες για την ενθάρρυνση μεγαλύτερων ευρωπαϊκών επενδύσεων στις χώρες ΣΧΝΑΑ. Τη δεκαετία του `80 οι επενδύσεις ΕΟΚ στις χώρες ΣΧΝΑΑ αυξήθηκαν κατ`όγκο αλλά μειώθηκαν σε σχετικούς όρους, λόγω της ταχύτερης αυξήσεως των επενδύσεων των άλλων χωρών. Οι επενδύσεις της ΕΟΚ στο ΣΧΝΑΑ αφορούν τις δραστηριότητες που συνδέονται με την παραγωγή φοινικέλαιου, χημικών προϊόντων, τροφίμων, ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών προϊόντων, αυτοκινητοβιομηχανίας, τραπεζών και χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. Η ΟΚΕ εκφράζει την ευχή στη μελλοντική συνολική συμφωνία συνεργασίας ΕΕ-ΣΧΝΑΑ, όταν αυτή θα τεθεί σε ισχύ, να υπάρξει φροντίδα για τη βελτίωση των συνθηκών για τις άμεσες επενδύσεις των επιχειρήσεων της ΕΕ στις χώρες αυτές, και ότι στη συμφωνία αυτή πρέπει να περιλαμβάνεται και να διασφαλίζεται ένα νομικό πλαίσιο το οποίο, στην περίπτωση διένεξης, πρέπει να προβλέπει διαδικασίες συμβιβασμού και διαιτησίας. Στα πλαίσια αυτά, η προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας αποκτά θεμελιώδη σημασία.

3.2.8. Η EC International Investment Partners (ECIP) χρηματοδοτικό μέσο για την προώθηση των joint ventures μπορεί να αποτελέσει το πιο κατάλληλο μέσο για να προωθηθούν οι ευρωπαϊκές επενδύσεις και η συγκρότηση joint ventures μεταξύ ευρωπαϊκών μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων και επιχειρήσεων των χωρών ΣΧΝΑΑ (έχει ήδη αρχίσει η προώθηση περίπου 20 περιφερειακών σχεδίων σχετικά με το ΣΧΝΑΑ. Το Eciip είναι για την ώρα το πιο σημαντικό μέσο για την δημιουργία joint-ventures για τη διάδοση των μικρών και μεσαίων βιομηχανιών. Για να χρησιμοποιηθεί καλύτερα το χρηματοδοτικό πρόγραμμα Eciip, τα σχέδια που υπεισέρχονται στα πλαίσια του, πρέπει να αντιμετωπίζονται με πιο γρήγορες διαδικασίες. Για τα έργα υποδομών είναι επιθυμητή μεγαλύτερη συμμετοχή της ΕΤΕ (Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων), που εδώ και ορισμένα χρόνια έχει την έγκριση να χρηματοδοτεί προγράμματα στην Ασία και τη Λατινική Αμερική. Προηγουμένως, χρειάζεται να κατανοηθεί εάν υφίστανται στις χώρες ΣΧΝΑΑ οι συνθήκες για την ανάπτυξη ιστού μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων και να επαληθευθεί εαν το ευρωπαϊκό πρότυπο μπορεί να εξαχθεί. Είναι επιθυμητό επίσης να χρηματοδοτήσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έρευνα τόσο για να διαπιστώσει πoιο είναι το καθεστώς της μικρής και μεσαίας επιχείρησης στις χώρες ΣΧΝΑΑ όσο και για να εξακριβώσει τους τομείς και τις δυνατότητες συνεργασίας με τις ευρωπαϊκές ΜΜΕ.

4. Συμπεράσματα

4.1. Οι σχέσεις Βορρά-Νότου - όπως γίνονταν αντιληπτές έως πριν από λίγο - μεταβάλλονται ταχύτατα στην Ασία. Στο εσωτερικό της Ασίας έχει δημιουργηθεί μία ιεραρχία οικονομικά ισχυρών χωρών που δεν ανήκουν πια στις αναπτυσσόμενες χώρες, και οι οποίες συνυπάρχουν με χώρες στις οποίες κυριαρχεί η φτώχεια, προκαλώντας στο εσωτερικό αυτής της ηπείρου τον ίδιο τύπο ασυμμετρίας που υφίσταται στις σχέσεις Βορρά-Νότου. Η κυριότερη ανησυχία της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη σχέση με την Ασία συνδέεται με τις οικονομικές εντάσεις που υφίστανται σήμερα μεταξύ των δύο περιοχών, δεδομένου ότι η επιταχυμένη ανάπτυξη της Ασίας, ήδη στα τέλη του αιώνα, θα επηρεάσει τη θέση που κατέχει στον κόσμο η Ευρώπη. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με μια στρατηγική που αυξάνει τη συνεργασία μεταξύ των δύο περιοχών και δεν λαμβάνει υπόψη της το ανταγωνιστικό δυναμικό εις βάρος της Ευρώπης η οποία παρουσιάζει πιο μειωμένη ανάπτυξη και αισθάνεται να απειλείται η θέση της στις τρίτες αγορές.

4.2. Από πολλούς δείκτες προκύπτει ότι στις χώρες ΣΧΝΑΑ η προοπτική μετάθεσης του ηγεμονικού άξονα της παγκόσμιας οικονομίας στον Ειρηνικό δημιουργεί περισσότερους φόβους παρά επιθυμίες στο βαθμό που θα επισφραγίσει την απόλυτη ηγεμονία της Κίνας και της Ιαπωνίας, από τις οποίες οι χώρες ΣΧΝΑΑ θα αισθανθούν να συνθλίβονται και θα υποχρεωθούν να επιλέξουν τη μία ή την άλλη.

4.3. Από την άλλη πλευρά, αντιθέτως από την Κίνα και την Ιαπωνία, η Νοτιοανατολική Ασία ήταν πάντοτε ανοικτή στα εξωτερικά ρεύματα. Ο ρητός open regionalism της περιοχής αυτής έχει βαθιές ιστορικές ρίζες. Η αποικιακή σχέση είχε την περίοδο εκείνη εντάξει την περιοχή σε έναν καταμερισμό της εργασίας που αναφερόταν ακριβώς στην Ευρώπη. Βεβαίως δεν πρόκειται για απλή επανάληψη μιας σχέσης που είναι ανεπανάληπτη, δεδομένου του επιπέδου ανάπτυξης που έχουν καταφέρει οι χώρες ΣΧΝΑΑ. Σήμερα παρουσιάζεται αντιθέτως η ευκαιρία που είχε χαθεί τη στιγμή της απότομης ανάπτυξης της Φορμόζας και της Νότιας Κορέας να υπάρξει θετική επίδραση στην drive for maturity των χωρών εκείνων που αναπτύσσονται με ένα αισθητά μεγάλο αλλά όχι ασύνηθες ποσοστό ανάπτυξης και να επιτευχθεί στην περιοχή μια ζώνη προτιμησιακών σχέσεων με την Ευρώπη. Ο στόχος αυτός μπορεί να έχει τα ακόλουθα θετικά αποτελέσματα:

4.4. Φαίνεται δύσκολο για την Ευρωπαϊκή Ένωση να αντιμετωπίσει τον ανταγωνισμό και την ηγεμονία της Ιαπωνίας στο χώρο αυτό που θα μπορούσε να αποκληθεί το «εμπορικό εκτροφείο» της Ιαπωνίας. Δεν πρέπει να αγνοείται το γεγονός ότι η Ανατολική Ασία είναι ο τρίτος πόλος της καπιταλιστικής «τριάδας» και εμφανίζεται συνεπώς ως μία ανταγωνιστική ζώνη εν σχέσει προς την Ευρωπαϊκή Ένωση η οποία θα μπορούσε να αποκαταστήσει μια ορισμένη ισορροπία στηριζόμενη στη Ρωσική Ομοσπονδία, η οποία καθώς αποτελεί επίσης «ασιατική δύναμη» μπορεί να ασκήσει μία ορισμένη επίδραση στις χώρες της περιοχής.

Ωστόσο, στην περιοχή αυτή η ευρωπαϊκή παρουσία πρέπει να είναι σημαντική ποιοτικά και όχι ποσοτικά και να αφεθεί στην αγορά και τις επιχειρήσεις που μπορεί να θεωρήσουν σκόπιμο να συνάψουν συμφωνίες συνεργασίας (joint-ventures) με τοπικές επιχειρήσεις, είτε να μετακινήσουν την παραγωγή και τα γραφεία τους, για να εκμεταλλευτούν τα υφιστάμενα συγκριτικά πλεονεκτήματα και το καλό επίπεδο υπηρεσιών και υποδομής.

4.5. Μια ευρωπαϊκή στρατηγική μεγάλου φάσματος προς την κατεύθυνση του ΣΧΝΑΑ δεν έρχεται σε αντίθεση αναγκαστικά με τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά συγκρατώντας το ξεχείλισμα στον Ειρηνικό και στον Ινδικό Ωκεανό της Κίνας και της Ιαπωνίας θα ευνοήσει να υπάρξει και στην περιοχή της Ασίας-Ειρηνικού μια ισορροπία ικανή να εξασφαλίσει επαρκή χώρο για μια σταθερή και εποικοδομητική σχέση με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η προσεχής συνάντηση Κορυφής Ευρώπης-Ασίας που θα πραγματοποιηθεί το Μάρτιο 1996 στη Μπανγκόκ και στην οποία θα συμμετέχουν πέραν από τις χώρες ΣΧΝΑΑ η Ιαπωνία, η Κίνα και η Νότια Κορέα αποτελεί μια μοναδική ευκαιρία για να προωηθηθεί η ευρωπαϊκή παρουσία σε μια από τις πιο δυναμικές ζώνες του κόσμου με ισχυρή οικονομική και τεχνολογική ανάπτυξη, αλλά για να προωθηθούν επίσης από κοινού νέα και πιο προχωρημένα προγράμματα συνεργασίας, των οποίων σκιαγραφήσαμε στις προηγούμενες σελίδες ορισμένες προγραμματικές κατευθύνσεις.

Η ΕΕ πρέπει να ακολουθήσει μία περισσότερο αποφασιστική και διαφανή προσέγγιση των επικείμενων ρυθμίσεων του ΣΓΔΠ, το 1998. Συγκεκριμένα, οι χώρες του ΣΧΝΑΑ θα πρέπει να επωφελούνται του συστήματος μόνο εφόσον αυτό επιβάλλεται από το βιοτικό τους επίπεδο και τις επιδόσεις τους στον τομέα των εξαγωγών. Πρέπει οπωσδήποτε να αξιοποιηθεί η ευκαιρία αυτή για την τήρηση μιας περισσότερο αποφασιστικής στάσης τόσο εκ μέρους της ΕΕ, όσο και εκ μέρους των ΗΠΑ. Η προσπάθεια αυτή θα πρέπει να βασιστεί σε μία κοινή στρατηγική που θα έχει ως στόχο τη βελτίωση της πρόσβασης σε αγαθά και υπηρεσίες και την καλύτερη προστασία των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, όπως προβλέπεται στο κοινό πρόγραμμα δράσης ΕΕ-ΗΠΑ που καταρτίστηκε το Δεκέμβριο το 1995 στη Μαδρίτη.

4.6. Η συνάντηση θα πρέπει να χρησιμεύσει κυρίως για την εδραίωση του διαλόγου, καθώς και για την επέκτασή του σε θέματα όπως το περιβάλλον, τα κοινωνικά προβλήματα και η επαγγελματική κατάρτιση. Λόγω της μεγάλης διαφοράς μεταξύ των επιπέδων ανάπτυξης, το ασιατικό σκέλος δυσκολεύεται να καθορίσει την ημερήσια διάταξη και τους στόχους της συνεδρίασης. Είναι δυνατή η επίτευξη γενικής συναίνεσης για κάποιους συγκεκριμένους προσανατολισμούς (δηλαδή για την «κοινή θέωρηση και τη γενική προσέγγιση των προβλημάτων»), ενώ τα ειδικά θέματα θα συζητηθούν μεταγενέστερα. Κύριος στόχος είναι η δημιουργία το «σημείου ελλιπούς επαφής» μεταξύ της ΕΕ και της Ασίας.

Μολονότι υπήρξε μια υποτίμηση των προβλημάτων πολιτικής και κοινωνικής τάξεως και μη σεβασμού των αποφάσεων της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών εκ μέρους ορισμένων χωρών του ΣΧΝΑΑ, η ΟΚΕ εκφράζει την ευχή να ξεπεραστούν γρήγορα - πριν από τη συνάντηση Ασίας-Ευρώπης με την ενεργό παρέμβαση της τρόϊκας της Ηνωμένης Ευρώπης - προκειμένου να εξαντληθεί εποικοδομητικά όλο το δυναμικό οικονομικών σχέσεων ΕΕ-ΣΧΝΑΑ.

4.7. Υφίσταται μεγάλη διαφορά μεταξύ Ευρώπης και Ασίας. Απαιτείται μεγάλη δέσμευση και παροχή σημαντικών πόρων στην ενημέρωση και στην πολιτιστική συνεργασία. Κρίνεται σκόπιμη η προώθηση ανταλλαγών και επαφών επί διαφόρων θεμάτων, προκειμένου να αυξηθεί η αμοιβαία κατανόηση. Η ΕΕ οφείλει να λάβει υπόψη της τις διαφορές που χαρακτηρίζουν την Ασία και να χαράξει διαφορετικές στρατηγικές στις σχέσεις της με την Ιαπωνία, την Κίνα, την Ινδία και την ομάδα ΣΧΝΑΑ (που παρουσιάζει πολλές ιδιαιτερότητες).

4.8. Η ΕΕ θα πρέπει να υιοθετήσει ποιοτική προσέγγιση στη συνεργασία με τον ΣΧΝΑΑ, συγκεντρώνοντας την προσοχή της σε ορισμένους τομείς όπως το περιβάλλον, οι υποδομές, οι τηλεπικοινωνίες, η ενέργεια και η επαγγελματική κατάρτιση. Επειδή η ΕΕ έχει δεσμευτεί στη συνεργασία με τις ΧΚΑΕ και τις μεσογειακές χώρες, δεν διαθέτει τα μέσα για να υιοθετήσει μια προσέγγιση συνεργασίας που συνεπάγεται μία σημαντική χρηματοδοτική προσπάθεια. Αυτό πρέπει να εξισορροπηθεί απο μια ουσιαστική πολιτιστική συνεργασία, που θα ευνοήσει τις ανταλλαγές στο επίπεδο της επιμόρφωσης, του πολιτισμού και της αμοιβαίας κατανόησης.

4.9. Η ΟΚΕ επισημαίνει την ελλιπή παρουσία της Ευρώπης στις χώρες που επισκέφθηκε στη διάρκεια της αποστολής της σε ορισμένες χώρες του ΣΧΝΑΑ, σε σχέση με την Ιαπωνία και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Είναι απαραίτητο να ενισχυθεί η εικόνα της Ευρώπης και να καταστεί πιο ορατή η παρουσία της έστω και μέσω καλλιτεχνικών εκθέσεων, πολιτιστικών και επιστημονικών πρωτοβουλιών, που θα βοηθήσουν στη διάδοση της τεράστιας πολιτιστικής κληρονομιάς της Ευρώπης. Δεύτερον, χρειάζεται να υπάρξουν περισσότερες επενδύσεις για εκθέσεις στις οποίες πρέπει να ενθαρρύνονται οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να συμμετέχουν, προκειμένου να επιτρέψουν στους ασιάτες εταίρους να γνωρίσουν τα προϊόντα και την ευρωπαϊκή τεχνολογία σε διάφορους παραγωγικούς τομείς. Στο πλαίσιο αυτό, σημαντικό ρόλο ενδέχεται να διαδραματίσει η δημιουργία ευρωπαϊκών κέντρων ενημέρωσης για τις επιχειρήσεις κυρίως δε για την προώθηση των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων. Σωστός καταμερισμός των καθηκόντων μεταξύ των κέντρων αυτών και των διμερών εμπορικών επιμελητηρίων των κρατών μελών ενδέχεται να έχει ικανοποιητικά αποτελέσματα.

4.10. Δεδομένης της αποτελεσματικότητας της Γραμματείας του ΣΧΝΑΑ, η ΕΕ θα πρέπει να επιδιώξει τη χορήγηση όσο το δυνατό μεγαλύτερης τεχνικής βοήθειας (διαθέτοντας, για παράδειγμα, τις εμπειρίες που έχει αποκτήσει με τη δημιουργία του Εξωτερικού Δασμού της Κοινής Αγοράς). Προτείνεται η οργάνωση επαφών και σεμιναρίων εργασίας μεταξύ της Γραμματείας του ΣΧΝΑΑ και της Επιτροπής για την ανταλλαγή της αμοιβαίας εμπειρίας. Ορισμένες οικονομικές και κοινωνικές οργανώσεις των χωρών ΣΧΝΑΑ ελέγχονται από την κυβέρνηση και άλλες διανύουν τη φάση της πρώτης ανάπτυξης. Κρίνεται απαραίτητη η υιοθέτηση διττής προσέγγισης που να περιλαμβάνει το διάλογο τόσο σε επίπεδο ΣΧΝΑΑ (με τα εμπορικά επιμελητήρια και τα συμβούλια των συνδικαλιστικών οργανώσεων) όσο και σε εθνικό επίπεδο με τις επιμέρους οργανώσεις.

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή έχει ένα σημαντικό ρόλο να διαδραματίσει στο διάλογο και τις σχέσεις με τις χώρες ΣΧΝΑΑ. Η ΟΚΕ εκπροσωπεί σημαντικούς τομείς της κοινωνίας των πολιτών στις ευρωπαϊκές χώρες και συνδέεται μ`εκείνα τα αλληλεπιδρώντα δίκτυα που αποτελούν το φορέα της ευρωπαϊκής οικοδόμησης. Με την έννοια αυτή έχει κι αυτή το λόγο, καθώς και την εμπειρία προς μετάδοση στους αντίστοιχους οργανισμούς (συνδικάτα, συνεταιριστικό κίνημα, επαγγελματικές οργανώσεις, εργοδότες) που υφίστανται στις χώρες ΣΧΝΑΑ. Η συμμετοχή της ΟΚΕ στο πολιτιστικό Φόρουμ της Βενετίας αποτελεί ένα σημαντικό πρώτο βήμα προς την κατεύθυνση αυτή. Η ΟΚΕ εκφράζει την ευχή να συμμετάσχει και αυτή στην προσεχή συνάντηση Ασίας-Ευρώπης στο Μπανγκόκ ή τουλάχιστον να τηρηθεί ενήμερη καταλλήλως, προκειμένου να προσδιορίσει τις ενέργειες που μπορούν να αναληφθούν βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα.

Βρυξέλλες, 1η Φεβρουαρίου 1996.

Ο Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Carlos FERRER

() Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, «Νέα στρατηγική έναντι της Ασίας» (COM(94) 314 τελικό, Βρυξέλλες, 13. 7. 1994).

() To Bιετνάμ εισήλθε στον ΣΧΝΑΑ στις 28 Ιουλίου 1995 κατά τη διάρκεια της 28ης υπουργικής συνεδρίασης των χωρών της οργάνωσης, που πραγματοποιήθηκε στο Μπρουνέι.

() Oι χώρες μέλη της Apec είναι 18, πέρα από τις έξι χώρες του ΣΧΝΑΑ (Ινδονησία, Μαλαισία, Ταϋλάνδη, Φιλιππίνες, Σιγκαπούρη, Μπρουνέι), υπάρχουν οι τρεις χώρες της Nafta (Καναδάς, Ηνωμένες Πολιτείες, Μεξικό), και επιπλέον η Ιαπωνία, το Χονγκ Κονγκ, η Αυστραλία, η Νέα Ζηλανδία, η Χιλή, η Παπουασία-Νέα Γουϊνέα, η Κίνα, η Φορμόζα και η Νότια Κορέα.

() Βλέπε υποσημείωση στη σ. 33.

() Έκθεση για την ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο σχετικά με τη «Νέα στρατηγική έναντι της Ασίας», PE 211.248/τελ. 12. 4. 1995.

() Βλέπε υποσημείωση στη σ. 33.