Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών σχετικά με την "ΛΕΥΚΗ ΒΙΒΛΟ: Η Ευρωπαϊκή πολιτική μεταφορών με ορίζοντα το έτος 2010: Η ώρα των επιλογών"

(2002/C 192/03)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

λαμβάνοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής προς τους Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών για την Ευρωπαϊκή Πολιτική Μεταφορών την περίοδο 2010 (COM(2001) 370 τελικό)·

λαμβάνοντας υπόψη την απόφαση της Επιτροπής της 14ης Σεπτεμβρίου 2001, σύμφωνα με το άρθρο 265 πρώτη παράγραφος της Συνθήκης περί ιδρύσεως των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, να ζητήσει την γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών επί του θέματος αυτού·

λαμβάνοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της της 12ης Ιουνίου 2001 να αναθέσει στην Επιτροπή 3 (Διευρωπαϊκά Δίκτυα, Μεταφορές, Κοινωνία των Πληροφοριών) να καταρτίσει σχετική γνωμοδότηση·

λαμβάνοντας υπόψη την προηγούμενη γνωμοδότησής για το "Διευρωπαϊκό Δίκτυο Μεταφορών-έκθεση 1998 σχετικά με την εφαρμογή των προσανατολισμών και τις προτεραιότητες για το μέλλον" (COM(98) 614 τελικό) (CdR 60/1999 fin)(1)·

λαμβάνοντας υπόψη την προηγούμενη γνωμοδότησή της για την "Κοινή πολιτική μεταφορώ - βιώσιμη κινητικότητα: προοπτικές για το μέλλον" (COM(98) 716 τελικό) (CdR 189/1999 fin)(2)·

λαμβάνοντας υπόψη την προηγούμενη γνωμοδότησή της με θέμα "Αναπτύσσοντας το δίκτυο των πολιτών" (COM(98) 431 τελικό) CdR 436/98 fin)(3)·

λαμβάνοντας υπόψη την προηγούμενη γνωμοδότησή της με θέμα "Χωροταξία στην Ευρώπη" (CdR 340/96 fin)·

λαμβάνοντας υπόψη την προηγούμενη γνωμοδότησή της με θέμα "Μία βιώσιμη στρατηγική μεταφορών για τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές και την Ευρωπαϊκή Ένωση" (CdR 255/97 fin)(4)·

λαμβάνοντας υπόψη την προηγούμενη γνωμοδότησή της για το "Πράσινο Βιβλίο - προς ένα δίκαιο και αποτελεσματικό καθορισμό των τιμών στις μεταφορές", (COM(95) 691 τελικό) (CdR 364/96 fin)(5)·

λαμβάνοντας υπόψη την προηγούμενη γνωμοδότησή της με θέμα "Η διάρθρωση και οι σκοποί της Ευρωπαϊκής περιφερειακής πολιτικής, η πορεία προς την διεύρυνση και την παγκοσμιοποίηση: έναρξη της συζήτησης" (CdR 157/2000 fin)(6)·

λαμβάνοντας υπόψη την προηγούμενη γνωμοδότησή της με θέμα "Συνοχή και μεταφορές" (COM(1998) 806 τελικό) CdR 390/1999 fin)(7)·

λαμβάνοντας υπόψη την προηγούμενη γνωμοδότησή της σχετικά με το "Δεύτερο μέρος κοινοτικών μέτρων για την ασφάλεια στη θάλασσα μετά το ναυάγιο του πετρελαιοφόρου Erika", (COM(2000) 802 τελικό - 2000/0325-0326-0327 COD) CdR 50/2001 fin)(8)·

λαμβάνοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης που υιοθετήθηκε από την επιτροπή 3 στις 23 Νοεμβρίου 2001 (CdR 54/2001 rev.) (Εισηγήτρια: η κα Muriel Barker - UK/PSE)·

εκτιμώντας ότι ο ρόλος που διαδραματίζουν οι μεταφορές από την άποψη των υποδομών αλλά και της παροχής υπηρεσιών, έχει καθοριστική σημασία για την ανάπτυξη όλων των περιφερειών·

εκτιμώντας ότι όλες οι σφαίρες της διακυβέρνησης - ευρωπαϊκή, εθνική, περιφερειακή και τοπική - πρέπει να συνεργαστούν για την ανάπτυξη πολιτικής μεταφορών, αλλά και ότι σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας οι τοπικές και περιφερειακές αρχές είναι η διοικητική βαθμίδα η οποία βρίσκεται εγγύτερα στον πολίτη·

εκτιμώντας ότι η μελλοντική ευρωπαϊκή περιφερειακή πολιτική θα πρέπει να προωθήσει επίσης τους στόχους που αφορούν την ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής και την προαγωγή της αρμονικής ανάπτυξης όλης της κοινότητας·

εκτιμώντας ότι οι μεταφορές εμπορευμάτων έχουν ζωτική σημασία για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και την προαγωγή της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης των περιφερειών·

εκτιμώντας ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν διαθέτει αρμοδιότητες στον τομέα της χωροταξίας, αλλά ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορεί να προτείνει "ήπιες" πολιτικές που ενδέχεται να επιδράσουν ιδιαίτερα θετικά στο περιβάλλον και την βιώσιμη ανάπτυξη·

εκτιμώντας ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές διαδραματίζουν ζωτικό ρόλο στο σχεδιασμό και την εφαρμογή της ολοκληρωμένης χωροταξικής ανάπτυξης·

εκτιμώντας ότι κάθε μέσο μεταφοράς έχει επιπτώσεις στο περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία, στο κόστος της παροχής και της συντήρησης δημόσιων υποδομών και, σε ορισμένο βαθμό, στην ασφάλεια και τους χρόνους μετακίνησης των χρηστών άλλων μέσων μεταφοράς·

εκτιμώντας ότι η κυκλοφοριακή συμφόρηση και η ρύπανση στις ευρωπαϊκές πόλεις και περιφέρειες οδηγούν σε αύξηση του κόστους των επιχειρήσεων και βλάπτουν την αποτελεσματικότητα του συστήματος μεταφορών·

εκτιμώντας ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι υποχρεωμένη, σύμφωνα με το άρθρο 3γ της Συνθήκης του Άμστερνταμ, να ενσωματώσει τις διατάξεις που αφορούν την προστασία του περιβάλλοντος στους ορισμούς και τις εφαρμογές των κοινοτικών πολιτικών, με στόχο την προαγωγή της αειφόρου ανάπτυξης·

εκτιμώντας ότι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Gothenburg τοποθέτησε το θέμα της νέας εξισορρόπησης των μέσων μεταφοράς στο επίκεντρο της στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την αειφόρο ανάπτυξη·

εκτιμώντας ότι αναγνωρίζεται γενικώς ότι τα ατομικά μέσα μεταφοράς δεν καλύπτουν πάντοτε καθ' ολοκληρίαν το εσωτερικό και εξωτερικό κόστος, γεγονός που επιφέρει στρεβλώσεις στην αγορά μεταφορών·

εκτιμώντας ότι καταρτίζεται χωριστή γνωμοδότηση για την αναθεώρηση των κατευθυντήριων γραμμών για τα διευρωπαϊκά δίκτυα·

υιοθέτησε ομόφωνα κατά την 43η σύνοδο ολομέλειας της 13ης και 14ης Μαρτίου 2002 (συνεδρίαση της 13 Μαρτίου), την ακόλουθη γνωμοδότηση.

Η Επιτροπή των Περιφερειών

Εισαγωγή

1. χαιρετίζει τα βήματα της Επιτροπής με στόχο τη χάραξη μιας ευρωπαϊκής πολιτικής μεταφορών η οποία θα προσδώσει πρόσθετη αξία στις πολιτικές πρωτοβουλίες των κρατών μελών, που έχουν ήδη πολλά κοινά σημεία. Μία βιώσιμη πολιτική μεταφορών πρέπει να αντιμετωπίσει συνολικά το ενδεχόμενο πρόβλημα της αυξανόμενης χρήσης ιδιωτικών οχημάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση καθώς και στις υποψήφιες χώρες, δεδομένου ότι η ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση οδηγεί σε αύξηση των εισοδημάτων.

2. επιδοκιμάζει εν γένει τα 60 περίπου μέτρα που προτείνονται για την ανάληψη δράσης σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, τονίζει όμως παράλληλα την ανάγκη να συμμετάσχουν οι τοπικές και περιφερειακές αρχές σε όλα τα στάδια της ανάπτυξης μιας ευρωπαϊκής πολιτικής μεταφορών και να ενημερωθεί για το χρονοδιάγραμμα για την επίτευξη του στόχου αυτού (στοχοθέτηση στόχων για να βοηθηθεί η ανάληψη των σχετικών μέτρων).

3. τονίζει την ιδιαίτερη σημασία που έχει η συμμετοχή των πολιτών στην ανάπτυξη δυνητικά επίμαχων πολιτικών. Έχει ιδιαίτερη σημασία να μην δημιουργηθούν ομάδες "νικητών και ηττημένων" με την καθιέρωση ριζοσπαστικών πολιτικών. Οι πολιτικές πρέπει να χαράζονται με διαφανείς διαδικασίες και οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται εμφανώς στο επίπεδο που βρίσκεται εγγύτερα στον μεμονωμένο πολίτη. Αυτός είναι ο ρόλος που μόνον οι τοπικές και περιφερειακές αρχές μπορούν να αναλάβουν.

Αειφορία

4. χαιρετίζει την πρωτοβουλία Marco Polo ως διάδοχο των πρωτοβουλιών PACT, τονίζει όμως ότι λόγω της σημασίας της διατροπικής σύνδεσης στην εντατικότερη χρήση των σιδηροδρομικών, θαλάσσιων και εσωτερικών πλωτών μεταφορών, η προβλεπόμενη χρηματοδότηση για τα δύο προσεχή έτη θεωρείται πολύ περιορισμένη. Η προαγωγή της χρήσης των ακτοπλοϊκών, των σιδηροδρομικών και των εσωτερικών πλωτών μεταφορών ως εναλλακτικών λύσεων για τις οδικές μεταφορές θα αποτελέσει σημαντικό στοιχείο της πρότασης για την αναδιάρθρωση των μέσων μεταφοράς στην ανακοίνωση. Καθοριστικό είναι να εξελιχθούν τα πλέον βιώσιμα μέσα μεταφοράς ώστε να προσφέρουν την ευελιξία, την πολλαπλή χρησιμότητα και την ταχύτητα των κυρίαρχων οδικών μεταφορών. Οι οδικές μεταφορές πρέπει να ενσωματωθούν πλήρως στη διατροπική αλυσίδα εφόσον είναι οι μόνες που μπορούν να παράσχουν εξυπηρέτηση "από πόρτα σε πόρτα". Όσον αφορά τα ιδιαιτέρως δαπανηρά έργα υποδομών που αποσκοπούν στην προώθηση των συνδυασμένων μεταφορών όπως π.χ. οι σήραγγες των σιδηροδρομικών γραμμών, είναι απαραίτητο να επιτραπούν στο κοινοτικό δίκαιο μέτρα διασταυρωμένης χρηματοδότησης. Η οδηγία για το κόστος των οδικών αρτηριών επιβάλλεται να καταστήσει δυνατή τη συνεκτίμηση του εξωτερικού κόστους - δηλαδή να αντικατοπτρίζεται το πραγματικό κόστος - προκειμένου να χρηματοδοτηθούν οι υποδομές που προσφέρουν μια εναλλακτική λύση φιλική προς το περιβάλλον. Οι κανόνες που ισχύουν για τις κρατικές ενισχύσεις δεν θα πρέπει να εμποδίζουν την χρήση δημόσιας στήριξης σε περίπτωση που αυτό έχει ουσιαστική σημασία για την εισαγωγή καινοτόμων προγραμμάτων για την προαγωγή των συνδυασμένων μεταφορών.

ωστόσο, η εν λόγω πρωτοβουλία δεν πρέπει να περιθωριοποιήσει τις περιφέρειες που δεν μπορούν να επωφεληθούν από αυτά τα εναλλακτικά μέσα και, ιδιαίτερα, τις νησιωτικές περιοχές, στις οποίες οι μεταφορές των εμπορευμάτων εξαρτώνται από τις οδικές μεταφορές.

5. συνιστά να αξιοποιηθούν πλήρως μέθοδοι για την αξιολόγηση της βιωσιμότητας των νέων προτάσεων για την ανάπτυξη υποδομών. Με τον τρόπο αυτό θα εξασφαλισθεί ότι οι στόχοι της χωροταξικής πολιτικής δεν θα υπονομεύονται από μεμονωμένες αποφάσεις, οι οποίες ενδέχεται να δημιουργούν την εντύπωση ότι προσφέρουν ουσιαστικά πλεονεκτήματα. Χρειάζεται ειδική εξέταση για τις επιπτώσεις των μεταφορών στο περιβάλλον και ιδιαίτερα σημαντική θα είναι η αποτελεσματική εφαρμογή της οδηγίας για την στρατηγική αξιολόγηση του περιβάλλοντος.

Ανακατάταξη στη χρήση των διαφόρων μεταφορικών μέσων

6. τονίζει ότι η αλλαγή που εμφανίζεται στη χρήση ορισμένων μέσων μεταφοράς εντάσσεται στην προσπάθεια για την υλοποίηση των ευρύτερων στόχων της μείωσης της κυκλοφοριακής συμφόρησης και της ρύπανσης. Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να διασφαλισθεί ότι ο τομέας των μεταφορών συμβάλλει σημαντικά στην πλήρωση των υποχρεώσεων της ΕΕ για την προστασία του κλίματος. Εδώ πρέπει να γίνει σαφής διάκριση μεταξύ των μέσων και των σκοπών. Η Επιτροπή των Περιφερειών παρατηρεί ότι η πρόοδος προς την υλοποίηση μιας περισσότερο βιώσιμης ισορροπίας των μέσων μεταφοράς πρέπει να αξιολογηθεί με βάση ένα φιλόδοξο πρόγραμμα παρακολούθησης όλων των μέσων μεταφοράς και θα πρέπει να αναγνωρίζει τις μεταβαλλόμενες διατροπικές δυνατότητες στις διάφορες περιφέρειες.

7. θεωρεί ότι οι δημόσιες μεταφορές έχουν ιδιαίτερη κοινωνική αξία, ότι η γενική διαχείρισή τους συνιστά πρωταρχική κοινωφελή υπηρεσία και ότι είναι ουσιαστικές για την ενίσχυση της αειφόρου ανάπτυξης. Οπουδήποτε αυτό είναι δυνατό, ο έλεγχος της παροχής υπηρεσιών που έχουν σχέση με τις δημόσιες μεταφορές πρέπει να υπόκειται στην εποπτεία δημοκρατικά υπόλογων αρχών, είτε άμεσα, είτε μέσω αποτελεσματικών ρυθμιστικών υπηρεσιών.

8. χαιρετίζει την πρόταση της Επιτροπής να επανεξετασθούν οι διατάξεις περί ανταγωνισμού στην πολιτική μεταφορών ιδίως κατά την παροχή κρατικών ενισχύσεων. Κατά αυτόν τον τρόπο, θα αναγνωρισθεί πιο εύκολα το γεγονός ότι πολλές περιφέρειες αντιμετωπίζουν ιδιαίτερες δυσχέρειες στον τομέα των μεταφορών, ορισμένες από τις οποίες οφείλονται σε γεωγραφικούς παράγοντες όπως ο απομακρυσμένος, ορεινός ή νησιωτικός χαρακτήρας των περιοχών αυτών.

9. δέχεται ότι τα μέτρα για την τόνωση του ενδιαφέροντος του ταξιδιωτικού κοινού με την σύναψη νέων συμβάσεων για τις δημόσιες μεταφορές ενδέχεται να οδηγήσουν σε βελτίωση των ποιοτικών προτύπων, κρίνει όμως ότι η περίοδος επανάληψης των διαγωνισμών πρέπει να είναι η ενδεδειγμένη, λόγω του συνεπόμενου κόστους και της αδυναμίας των βραχυπρόθεσμων συμβάσεων να δημιουργήσουν το κλίμα εμπιστοσύνης που απαιτείται για την πραγματοποίηση μακροπροθέσμων επενδύσεων για τις υποδομές.

Αστικές συγκοινωνίες

10. τονίζει ότι ορισμένες από τις πλέον έντονες επιπτώσεις των μεταφορών εμφανίζονται σε αστικές περιοχές και συμφωνεί ότι η υπερβολική χρήση ιδιωτικών οχημάτων είναι μία από τις κυριότερες αιτίες της κυκλοφοριακής συμφόρησης. Η ανάπτυξη των ολοκληρωμένων συστημάτων μεταφορών συμπεριλαμβάνει την συμμετοχή πολλών παραγόντων, τον κύριο όμως ρόλο πρέπει να αναλάβουν οι τοπικές και περιφερειακές αρχές. Το σύστημα των σχεδίων για τις τοπικές μεταφορές του ΗΒ (Local Transport Plans) επιδοκιμάζεται ως μια σφαιρική προσέγγιση των τοπικών μεταφορών, παρόλο που αναγνωρίζεται ότι όπου ιδιωτικοποιήθηκαν οι μεταφορές, οι υπηρεσίες που προσφέρουν οι μεταφορικές επιχειρήσεις υπόκεινται σε τελική ανάλυση σε εμπορικές προτεραιότητες.

11. υπενθυμίζει την πρόταση που είχε κάνει στην Επιτροπή, σε προηγούμενη γνωμοδότησή της, να καθιερωθεί ένα σύστημα συγκριτικής αξιολόγησης επιδόσεων, το οποίο θα ορίζει πρότυπα για τις δημόσιες μεταφορές καθώς και εναλλακτικές για τις ατομικές μετακινήσεις με ΙΧ όπως είναι η συλλογική ή η κοινή χρήση ιδιωτικών αυτοκινήτων. Επιδοκιμάζει την πρόοδο που σημειώνεται όσον αφορά την πρωτοβουλία συγκριτικής αξιολόγησης επιδόσεων του δικτύου πολιτών, επαναλαμβάνει όμως τη σύστασή της ότι η αρχή πρέπει να επεκταθεί.

12. τονίζει ότι η διαχείριση της κινητικότητας πρέπει να εκληφθεί ως μια θετική μέθοδος για την κάλυψη των ταξιδιωτικών αναγκών των μεμονωμένων πολιτών καθώς και για την προαγωγή περισσότερο βιώσιμων ταξιδιωτικών συνηθειών. Αυτό θα πρέπει να ισχύει για όλες τις νέες εξελίξεις και να εισαχθεί σταδιακά σε παγιωμένα κέντρα προσωπικής μεταφοράς.

Αναζωογόνηση των σιδηροδρόμων

13. υποστηρίζει την αντίληψη της αναζωογόνησης των σιδηροδρομικών μεταφορών, ιδιαιτέρως σε συνδυασμό με συμπληρωματικές πρωτοβουλίες, (π.χ. Marco Polo), οι οποίες θα επιτρέψουν στις σιδηροδρομικές μεταφορές να επιτύχουν μια άμεση διεπικοινωνία με πλέον βιώσιμα μέσα μεταφοράς, όπως οι πλωτές μεταφορές. Στην περίπτωση που επιδιωχθεί η αξιοποίηση του δυναμικού των σιδηροδρομικών μεταφορών με σκοπό να επιτευχθεί ανακατάταξη στη χρήση των διαφόρων μεταφορικών μέσων, τότε είναι προφανές ότι θα σημειωθούν προβλήματα προσαρμογής στις ανάγκες ικανότητας. Πρέπει να αναληφθεί η δέσμευση να αναβαθμισθεί η χωρητικότητα, έτσι ώστε να καταστεί εφικτή η διεκπεραίωση των μεγαλύτερων εμπορευματοκιβωτίων καθώς και ασυνόδευτων ρυμουλκούμενων.

Διευρωπαϊκά δίκτυα

14. σημειώνει ότι οι κατευθυντήριες γραμμές για τα διευρωπαϊκά δίκτυα θα αποτελέσουν θέμα χωριστής γνωμοδότησης. Η ανακοίνωση περιλαμβάνει προτάσεις για πρόσθετα μεγάλα έργα για τα διευρωπαϊκά δίκτυα, ωστόσο η διαδικασία καθορισμού των προτεραιοτήτων πρέπει να καταστεί απόλυτα διαφανής. Σχετικά, έχει μεγάλη σημασία να υιοθετηθούν μέτρα προκειμένου να αποφευχθούν οι συνεχείς καθυστερήσεις κατά την εκτέλεση των σχεδίων του Εssen, όπως επίσης είναι σκόπιμο να διασαφηνισθούν και να αξιολογηθούν κατά προτεραιότητα τα σημεία διενέξεων και συμφερόντων στα διάφορα μέσα μεταφορών. Οι προτεραιότητες αυτές θα αποτελέσουν τη βάση για την επέκταση των κύριων σχεδίων για τα διευρωπαϊκά δίκτυα. Η Επιτροπή των Περιφερειών τονίζει ότι για αξιοποιηθούν πλήρως τα πλεονεκτήματα των διευρωπαϊκών δικτύων απαιτούνται καλές διασυνδέσεις σε τοπική και περιφερειακή κλίμακα με τις συνδέσεις μεγάλων αποστάσεων. Πρέπει να αντιμετωπισθεί το πρόβλημα της "έλλειψης συνδετικών κρίκων", η οποία παρατηρείται στο σημείο επαφής των διευρωπαϊκών με τις περιφερειακές μεταφορές και τη σοβαρή κυκλοφοριακή συμφόρηση, με αποτέλεσμα να εμποδίζεται η ροή και ο στόχος των διευρωπαϊκών δικτύων.

15. τονίζει ότι, για να αντιμετωπισθούν τα προβλήματα αυτά, οι τοπικές και περιφερειακές αρχές, υπεύθυνες σε μεγάλο βαθμό για τα συστήματα τοπικών μεταφορών, οφείλουν να συμμετάσχουν στην διαχείριση των υποδομών των διευρωπαϊκών μεταφορών. Στην ανακοίνωση περιλαμβάνεται επίσης η απαίτηση να προβλεφθούν σχέδια για τη διαχείριση της κυκλοφορίας στις σημαντικότερες ευρωπαϊκές διαδρομές, έτσι ώστε να χρησιμοποιηθεί με καλύτερο τρόπο η διαθέσιμη ικανότητα. Ένα παράδειγμα καλής πρακτικής είναι ο Οργανισμός Αυτοκινητοδρόμων του ΗΒ (UK Highways Agency), ο οποίος είναι αρμόδιος για τις κύριες οδικές αρτηρίες και αυτοκινητοδρόμους και αναπτύσσει, επί του παρόντος, στρατηγικές διαχείρισης για όλες τις διαδρομές της. Οι στρατηγικές αυτές χαράσσονται σε συνεργασία με τις τοπικές και περιφερειακές αρχές των περιοχών από τις οποίες διέρχονται οι διαδρομές.

επιμένει στο ό,τι η αναθεώρηση των Διευρωπαϊκών Δικτύων Μεταφοράς, βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα, πρέπει να λάβει υπόψη την επιδίωξη της ισορροπημένης ανάπτυξης του ευρωπαϊκού χώρου. Συνεπώς, πρέπει να επιχειρηθεί σε συνάφεια με την εφαρμογή των περιφερειακών πολιτικών της ΕΕ και με τις επιλογές του Σχεδίου Ανάπτυξης του Κοινοτικού Χώρου.

16. υπενθυμίζει στην Επιτροπή ότι τον Απρίλιο του 2000, τόνισε τη σημασία που έχει, κατά τη χάραξη των διευρωπαϊκών δικτύων να αναγνωρισθούν, οι διαφορές μεταξύ των απομακρυσμένων, δυσπρόσιτων, ορεινών και νησιωτικών περιοχών και των κεντρικών περιοχών. Είναι απαραίτητο τόσο να ενσωματωθούν οι υποδομές που είναι αναγκαίες προκειμένου τα διευρωπαϊκά δίκτυα μεταφορών να συμπεριλάβουν στη διάρθρωσή τους τις νησιωτικές περιφέρειες των κρατών μελών όσο και να ενισχυθεί η ανάπτυξη διαλειτουργικών μεταφορών, ειδικά προσαρμοσμένων στις ιδιαίτερες ανάγκες των νησιών. Ελπίζει δε ότι οι διακρίσεις θα συνεκτιμηθούν όταν θα επανεξεταστούν οι κατευθυντήριες γραμμές για τα διευρωπαϊκά δίκτυα. Τονίζει επίσης ότι, σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της απηύθυνε έκκληση να συμπεριληφθεί στο ΤΕΝ-Τ ένας χάρτης "διαπεριφερειακής πρόσβασης" με τον οποίο θα καθοριστούν στοιχειώδη πρότυπα πρόσβασης, τα οποία θα συμβάλουν στην μείωση των ανισοτήτων μεταξύ περιφερειών. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι η εξεύρεση ισορροπιών μεταξύ του κεντρικού ευρωπαϊκού πυρήνα και των περιφερειών δεν θεωρείται επαρκώς σαφής, δεδομένου ότι, εάν εξακολουθήσει με τους ίδιους ρυθμούς η αύξηση της κυκλοφορίας ανά γεωγραφικές περιοχές, η συμφόρηση στο κέντρο θα είναι ολοένα μεγαλύτερη, ενώ θα αυξάνονται τα προβλήματα των περιφερειών που θα επιδιώκουν πρόσβαση στην ενιαία αγορά.

Πλωτές μεταφορές

17. χαιρετίζει την πρόταση της Επιτροπής να συμπεριλάβει "τις θαλάσσιες αρτηρίες" στην επανεξέταση των κατευθυντήριων γραμμών για τα διευρωπαϊκά δίκτυα το 2004. Πολλές ευρωπαϊκές περιφέρειες έχουν την δυνατότητα να χρησιμοποιούν τις ακτοπλοϊκές μεταφορές σε συνδυασμό με τους σιδηροδρομικούς ή εσωτερικούς πλωτούς διαδρόμους για την προσέγγιση άλλων τμημάτων της εσωτερικής αγοράς και για την κάλυψη της διευρυνόμενης Κοινότητας. Για παράδειγμα, το πρόγραμμα Νeta Interreg συνιστά νέες θαλάσσιες διασυνδέσεις μεταξύ ΗΒ και Πολωνίας, οι οποίες θα συνέβαλλαν στην μείωση της κυκλοφορίας στους αυτοκινητοδρόμους των Κάτω Χωρών και της Γερμανίας. Ο καθορισμός των "θαλάσσιων αρτηριών" πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο συνεννοήσεων μεταξύ των κρατών και των περιφερειών. Τα λειτουργικά προγράμματα Ιnterreg III B μπορούν να προσφέρουν το κατάλληλο πλαίσιο για την από κοινού εξέταση του ζητήματος.

18. χαιρετίζει την έμφαση που δίδεται στην καινοτομία στις πλωτές μεταφορές. Οι περιφέρειες που συμμετέχουν στο Ιnterreg έχουν ήδη ερευνήσει διεξοδικά διάφορες εφαρμογές ανταλλαγής ηλεκτρονικών δεδομένων για την διεκπεραίωση των διατυπώσεων που σχετίζονται με την χρήση λιμένων. Στα πλαίσια του προγράμματος Ιnterreg III, προτείνεται η περαιτέρω ανάπτυξη των εφαρμογών αυτών καθώς και η προαγωγή της εξυπηρέτησης σε μία θυρίδα.

Μια αποφασιστική κοινοτική πολιτική είναι ωστόσο αναγκαία για την ανάπτυξη των θαλασσίων μεταφορών. Τα μέσα που προτείνονται από το Λευκό Βιβλίο - θαλάσσιες αρτηρίες και πρόταση αναθεώρησης του πλαισίου των περιφερειακών ενισχύσεων στον τομέα αυτό - δεν είναι στο ύψος της πρόκλησης. Η Επιτροπή των Περιφερειών αναμένει πιο φιλόδοξες προτάσεις εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Χωροταξία

19. επιδοκιμάζει το γεγονός ότι στην ανακοίνωση αναγνωρίζεται η ανάγκη για την θέσπιση μέτρων που υπερβαίνουν τον τομέα των μεταφορών. Στο παρελθόν, είχε δηλώσει ότι η ευρωπαϊκή περιφερειακή πολιτική θα πρέπει να βασίζεται στο Σχέδιο Ανάπτυξης του Κοινοτικού Χώρου (ΣΑΚΧ), το οποίο προσφέρει ένα αξιόλογο πολιτικό πλαίσιο για την ανάπτυξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και αναγνωρίζει την αυξανόμενη σημασία του ρόλου των περιφερειακών αρχών στον τομέα της χωροταξίας. Παρατηρεί δε ότι ορισμένοι οικονομικοί παράγοντες, όπως η εξάρτιση της βιομηχανίας από την παροχή υλικοτεχνικών υπηρεσιών τη στιγμή που πρέπει, δεν μπορούν να επηρεαστούν άμεσα από τις περιφέρειες, ωστόσο οι χωροταξικές δυνατότητες πρέπει να χρησιμοποιηθούν για την περαιτέρω ολοκλήρωση των πολιτικών που έχουν σχέση με τη χρήση της γης και τις μεταφορές. Η αρχή αυτή πρέπει να επεκταθεί για να καλύψει αποφάσεις για τον τόπο εγκατάστασης, οι οποίες σχετίζονται με την υγεία, την παιδεία και άλλους τομείς που επιδρούν στις μεταφορές. Το ΣΑΚΧ και η υπό διαμόρφωση κοινή πολιτική μεταφορών προσφέρουν το απαιτούμενο πλαίσιο που απαιτούνται για τον συνδυασμό τομεακών πολιτικών, οι οποίες παρά πολύ συχνά επενεργούν ανεξάρτητα η μία από την άλλη. Η ανάγκη ενσωμάτωσης των πολιτικών για τη χρήση γης και τις μεταφορές είναι ουσιαστική για την πλήρη επίτευξη των στόχων του Λευκού Βιβλίου. Για τούτο, είναι απαραίτητο να διασφαλιστεί ότι τα προγράμματα των διαρθρωτικών ταμείων (π.χ. Interreg, στόχοι 1 και 2) συμπληρώνουν και συμβάλλουν άμεσα στην υλοποίηση των πολιτικών του Λευκού Βιβλίου.

20. Τονίζει ότι οι χωροταξικοί κανονισμοί μπορούν να διασφαλίσουν τη μελλοντική χρήση σιδηροδρομικών και πλωτών γραμμών που δεν χρησιμοποιούνται σήμερα. Ένας ιδιαίτερος ρόλος που μπορούν να διαδραματίσουν οι περιφερειακές αρχές είναι να εντοπίσουν δυνητικές διαδρομές, οι οποίες ενδέχεται να υπερβαίνουν τα όρια της επικράτειας των εκάστοτε αρχών και να εξασφαλίσουν την υιοθέτηση μιας στρατηγικής προοπτικής για την προστασία της συνολικής διαδρομής από μια κατακερματισμένη ανάπτυξη. Μια πρωτοβουλία των αρμόδιων αρχών των Κάτω Χωρών, η οποία ανελήφθη στα πλαίσια του προγράμματος Ιnterreg, κατέδειξε ότι η στρατηγική προστασία είναι σημαντική προκειμένου οι μεμονωμένες περιοχές ανάπτυξης να είναι προσπελάσιμες με πιο βιώσιμα μέσα μεταφοράς όπως οι εσωτερικές πλωτές και οι σιδηροδρομικές μεταφορές, οι οποίες δεν διαθέτουν την ίδια πυκνότητα δικτύων με τις οδικές.

θεωρεί ότι η συμβολή των πολιτικών μεταφορών στην ίδια την χωροταξική ανάπτυξη απαιτεί την εξέλιξη της ευρωπαϊκής νομοθεσίας στα θέματα των υποχρεώσεων δημόσιας υπηρεσίας. Τούτες κατέχουν ιδιαίτερη σημασία για τις περιφέρειες και, δεδομένου ότι το Λευκό Βιβλίο δεν εξετάζει επαρκώς το ζήτημα, είναι απαραίτητη η επεξεργασία μελέτης σχετικά με την εφαρμογή των υποχρεώσεων δημόσιας υπηρεσίας στις ενδοκοινοτικές συνδέσεις.

Τέλη χρήσης μεταφορικών υποδομών

21. θεωρεί ότι στην περίπτωση εσωτερίκευσης του εξωτερικού κόστους, θα πρέπει να υπάρξει διαφοροποίηση ανάλογα με το χρόνο, τον τόπο και το μέσο. Τούτο πρέπει να γίνει με τρόπο όσο το δυνατόν πιο διαφανή και απλό. Οι εφαρμοζόμενες μέθοδοι θα πρέπει να είναι σαφείς και όσο το δυνατόν πιο κατανοητές από τους πολίτες.

22. ανησυχεί για το γεγονός ότι στις περισσότερο απομακρυσμένες και δυσπρόσιτες περιοχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίες αντιμετωπίζουν αναπόφευκτα το πρόβλημα των μεγαλύτερων αποστάσεων για τις εισαγωγές και τις εξαγωγές τους, τα τέλη που έχουν σχέση με την διανυόμενη απόσταση ενδέχεται να έχουν δυσανάλογες επιπτώσεις για τις τοπικές οικονομίες. Πρέπει να διερευνηθούν περισσότερο οι επιδράσεις των οδικών τελών στο σύστημα μεταφορών. Όταν καταρτιστεί ένα σύστημα επιβολής τελών σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση, πρέπει να ληφθούν υπόψη οι επιδράσεις στις διάφορες περιοχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ένας άλλος παράγοντας που περιπλέκει την κατάσταση είναι ότι οι περιφέρειες που μπορεί να είναι απομακρυσμένες και με σημαντική αναλογία αγροτικών κοινοτήτων, αντιμετωπίζουν και αυτές πρόβλημα οδικής συμφόρησης, το οποίο μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο νέων συστημάτων επιβολής τελών. Από οικονομική άποψη και ως εναλλακτική λύση ως προς τα δύο μέτρα που προτείνονται στο Λευκό Βιβλίο, δηλαδή την αύξηση της μέγιστης συμμετοχής στα ταμεία και τη θέσπιση ειδικού τέλους για τη χρήση των οδικών αρτηριών, θα ήταν σκόπιμο να δοθούν τα δέοντα κίνητρα για τη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα στη χρηματοδότηση των δημοσίων υποδομών, προωθώντας παράλληλα τις μικτές δράσεις ιδιωτικού-δημοσίου τομέα, ώστε οι επενδύσεις να πραγματοποιούνται με το βέλτιστο συνδυασμό συμπληρωματικότητας.

Εξυπηρέτηση των πελατών

23. υπογραμμίζει την βασική αρχή που διέπει την πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης η οποία είναι να τοποθετεί τον πολίτη στο επίκεντρο του σχεδιασμού των μεταφορών. Στα πλαίσια αυτά θα πρέπει να αναγνωρίζονται οι διάφορες διαδικασίες λήψης αποφάσεων που εφαρμόζονται σε επίπεδο τοπικών και περιφερειακών ή εθνικών αρχών. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές είναι καλύτερα από οποιονδήποτε άλλον σε θέση να γνωρίζουν τις απόψεις των πολιτών και να διεξάγουν ένα εποικοδομητικό διάλογο με αυτούς που εκπροσωπούν.

24. θεωρεί ότι το πρόβλημα της πρόσβασης σε δημόσια μέσα μεταφοράς πρέπει να αντιμετωπισθεί κατά κύριο λόγο με την πραγματοποίηση επενδύσεων σε οχήματα τα οποία διευκολύνουν πλήρως την πρόσβαση των ηλικιωμένων, των επιβατών με μικρά παιδιά καθώς και των ατόμων με ειδικές ανάγκες. Ο περιορισμός της δυνατότητας μετακίνησης εμποδίζει την συμμετοχή στην κοινωνία. Η διαπίστωση αυτή συνοψίζεται εύστοχα στο ΣΑΚΧ: όλοι οι πολίτες πρέπει να έχουν την ενδεδειγμένη πρόσβαση στις βασικές υπηρεσίες και διευκολύνσεις, σε ανοικτούς χώρους, στην γενική και επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση και στην υγειονομική προστασία.

25. θεωρεί ότι υπάρχουν συγκεκριμένοι κίνδυνοι για την υγεία, οι οποίοι πρέπει να αντιμετωπισθούν όπως οι αυξανόμενες ανησυχίες για τις μακρινές πτήσεις και τα ιδιαίτερα προβλήματα των πορθμείων. Οι μεταφορές επιδρούν αρνητικά στην υγεία και την ασφάλεια των πολιτών που κατοικούν σε αστικές περιοχές, και τούτο θα μπορούσε να αντιμετωπισθεί με την αποτελεσματική προαγωγή της χρήσης πιο βιώσιμων μεταφορικών μέσων. Όσον αφορά τις ιδιαίτερα ευαίσθητες ζώνες, θα πρέπει να προβλεφθούν ειδικές αρχές χάρη στις οποίες μπορεί να εξασφαλισθεί η βιώσιμη διαχείριση της ροής των μεταφορών, λαμβανομένης παράλληλα υπόψη της προστασίας της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος. Ως πρότυπο για τη διαμόρφωση των αρχών αυτών θα μπορούσε να χρησιμεύσει η συμφωνία που έχει συναφθεί μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ελβετίας.

Αερομεταφορές

26. επιδοκιμάζει την έμφαση που δίδεται στην προαγωγή της διαλειτουργικότητας των εναερίων και των σιδηροδρομικών μεταφορών. Ωστόσο, οι πολιτικές αυτές δεν πρέπει να οδηγήσουν στην περιθωριοποίηση των περιφερειών οι οποίες δεν διαθέτουν διασυνδέσεις με τρένα μεγάλης ταχύτητας, όπως οι νησιωτικές περιφέρειες. Στις περιπτώσεις που η διασύνδεση με αεροπορικές υπηρεσίες από τις περιφέρειες αυτές εξακολουθεί να έχει μεγάλη σημασία, οι χρόνοι χρήσης που έχουν στην διάθεσή τους σε αερολιμένες διαμετακόμισης πρέπει να προστατευτούν και όχι να εκποιηθούν για περισσότερο κερδοφόρες διαδρομές μεγάλων αποστάσεων, και να μην παρασχεθούν για περιφερειακές υπηρεσίες με βάση το μέγεθος των αεροσκαφών ή να χαθούν προς όφελος νέων υπηρεσιών, οι οποίες ενδέχεται να μην διατηρήσουν τις περιφερειακές διασυνδέσεις.

27. τονίζει την σημασία που έχει η ανάπτυξη περιφερειακών αερολιμένων, που μπορεί να εξασφαλίσει καλύτερα την επιλογή μεταφορικού μέσου και πιο άμεσες διασυνδέσεις μεταξύ των περιφερειών της Ευρώπης. Επίσης, οι περιφερειακοί αερολιμένες μπορούν να συμβάλουν στην αποσυμφόρηση σημαντικών αερολιμένων διαμετακόμισης, ενώ οι άμεσα προγραμματισμένες υπηρεσίες θεωρείται ότι αποτελούν κίνητρο για την προσέλκυση επενδύσεων. Οι αερολιμένες προωθούν επίσης την τοπική οικονομική ανάπτυξη, ωστόσο η εξέλιξή τους πρέπει να σχεδιαστεί με προσοχή και να τύχει της κατάλληλης διαχείρισης, ούτως ώστε να μπορούν οι περίοικοι να απολαύσουν τα οφέλη που προκύπτουν και να περιοριστούν στο ελάχιστο τα μειονεκτήματα που είναι αποτέλεσμα της εγγύτητας στους αερολιμένες. Κατά την Επιτροπή των Περιφερειών, οι περιφερειακοί αερολιμένες δεν πρέπει να περιέλθουν σε μειονεκτική θέση με προτάσεις για οιαδήποτε κοινή συμφωνία διατλαντικής αεροπλοΐας.

Ασφάλεια

28. θεωρεί ότι η ανακοίνωση δίνει μια ποσοτική διάσταση στο μέγεθος των προβλημάτων, φαίνεται όμως ότι τα μέσα που προσφέρει είναι σχετικά περιορισμένα προκειμένου να αντιμετωπισθεί ο απαράδεκτα υψηλός αριθμός των τροχαίων ατυχημάτων στην Κοινότητα, δεδομένου ότι επικεντρώνεται μόνο στις διαδρομές των διευρωπαϊκών δικτύων, ενώ τα περισσότερα ατυχήματα συμβαίνουν σε τοπικές διαδρομές. Ορισμένα κράτη μέλη έχουν κατορθώσει ήδη να μειώσουν σημαντικά τον αριθμό των θανάτων και των σοβαρών τραυματισμών στο δικό τους δίκτυο. Αυτό δείχνει ότι, με τα κατάλληλα μέτρα, τα προγράμματα για την προαγωγή της οδικής ασφάλειας μπορεί να στεφθούν με επιτυχία. Οι εκστρατείες που είναι επικεντρωμένες σε συγκεκριμένα παραπτώματα - υπερβολική ταχύτητα ή οδήγηση υπό την επήρεια οινοπνεύματος - θα συμβάλλουν στην αλλαγή νοοτροπίας έναντι των αυτοκινήτων. Η επικέντρωση της χρηματοδότησης σε μέτρα που προσφέρουν σαφή απόδοση στις επενδύσεις, μπορεί να καλύψει τις ελλείψεις της ασφάλειας στο υφιστάμενο δίκτυο.

29. θεωρεί ότι η τάση υπέρ μιας πιο βιώσιμης ισορροπίας των μέσων μεταφοράς έχει σημαντικές συνέπειες στην ασφάλεια. Τα βαρέα οχήματα προξενούν περισσότερο σοβαρά δυστυχήματα και οι αρχές πρέπει να εφαρμόσουν τους κανόνες ασφάλειας όσον αφορά τις ώρες οδήγησης, την κατάρτιση των οδηγών και τις προδιαγραφές των οχημάτων. Ωστόσο, παρόλο που η καθιέρωση υψηλότερων προτύπων είναι επιθυμητή, οι προτάσεις δεν πρέπει να επιβάλλουν υπερβολικό αριθμό κανόνων και οδηγούν σε αύξηση της γραφειοκρατίας.

Πρόγραμμα Galileo

30. επιδοκιμάζει την πρόταση για την καθιέρωση ενός ευρωπαϊκού συστήματος δορυφορικής πλοήγησης. Η δυνατότητα να εντοπίζονται με ακρίβεια και εξ αποστάσεως διάφορα μέσα μεταφοράς, όπως τα οχήματα που χρησιμοποιούνται στις δημόσιες συγκοινωνίες ή εμπορευματοκιβώτια, καθώς και η ικανότητα διαχείρισης συστημάτων πληροφοριών εισάγουν ήδη μια νέα διάσταση στη διαχείριση των μεταφορών. Η χρήση ενός ειδικού δορυφορικού δικτύου, αφενός, θα οδηγήσει στην εξάλειψη των αβεβαιοτήτων που σχετίζονται με συστήματα τα οποία εξακολουθούν να υπόκεινται σε στρατιωτικές σκοπιμότητες και, αφετέρου, θα βελτιώσει την ακρίβεια για τους χρήστες.

Βρυξέλλες, 13 Μαρτίου 2002.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Albert Bore

(1) EE C 293 της 13.10.1999, σ. 9.

(2) ΕΕ C 374 της 23.12.1999, σ. 76.

(3) ΕΕ C 198 της 14.7.1999, σ. 8.

(4) EE C 180 της 11.6.1998, σ. 1.

(5) ΕΕ C 116 της 14.4.1997, σ. 52.

(6) ΕΕ C 148 της 18.5.2001, σ. 25.

(7) EE C 226 της 8.8.2000, σ. 22.

(8) EE C 357 της 14.12.2001, σ. 1.