Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με την κοινοτική στρατηγική για τη μείωση των εκπομπών CO2 από τα ιδιωτικής χρήσεως αυτοκίνητα και για την εξοικονόμηση καυσίμου»

(97/C 89/04)

Στις 7 Μαΐου 1996 και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινονικής Επιτροπής για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το τμήμα βιομηχανίας, εμπορίου, βιοτεχνίας και υπηρεσιών στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε την γνωμοδότησή του στις 8 Ιανουαρίου 1997 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Gafo Fernαndez.

Κατά την 342η σύνοδο ολομέλειας της 28ης και 29ης Ιανουαρίου 1997 (συνεδρίαση της 29ης Ιανουαρίου 1997), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 80 ψήφους υπέρ, 5 ψήφους κατά και 4 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Με την παρούσα ανακοίνωση επιδιώκεται να χαραχθεί μία στρατηγική που να βασίζεται σε χρονικά μέτρα και συστάσεις για να μειωθεί η κατανάλωση καυσίμου στα ιδιωτικής χρήσεως αυτοκίνητα και κατ'αυτόν τον τρόπο να μειωθούν παραλλήλως οι εκπομπές CO2 στον τομέα αυτόν της μεταφορικής δραστηριότητας. Η στρατηγική εντάσσεται επίσης στο πλαίσιο των δεσμεύσεων που αναλήφθησαν στη Διάσκεψη του ΟΗΕ του Ρίο το 1992 και του Βερολίνου το 1995 για το περιβάλλον και την ανάπτυξη.

1.2. Βάση της στρατηγικής αυτής είναι η προσπάθεια να επιτευχθεί, για τα νέα οχήματα, από το έτος 2005, κατανάλωση 5 λίτρων ανά 100 km για τα βενζινοκίνητα και 4,5 λίτρων ανά 100 km για τα πετρελαιοκίνητα. Η στρατηγική αυτή έχει ήδη αναγνωριστεί από το Συμβούλιο Υπουργών Περιβάλλοντος, το οποίο στην συνεδρίαση του Ιουνίου 1996, υποστήριξε αυτή την πρόταση.

1.3. Η Επιτροπή αναγνωρίζει, στο έγγραφό της, άλλες συνέπειες του μέτρου αυτού. Αναφέρονται:

- Μείωση των εκπομπών άλλων ρυπογόνων που συνδέονται με το CO2, όπως τα NOx, CO, ΗC ή τα σωματίδια, σε συνδυασμό με την εξοικονόμηση των καυσίμων.

- Μείωση της ηχορύπανσης.

- Επιπτώσεις, πιθανόν αρνητικές, στην ασφάλεια των οχημάτων.

- Μείωση της εξάρτησης από το εξωτερικό όσον αφορά την ενέργεια.

- Ανάγκη να επισπευσθεί η εισαγωγή νέων τεχνικών και υλικών στον τομέα του αυτοκινήτου, ώστε να επιτευχθεί η αποτελεσματικότητα αυτή στην κατανάλωση καυσίμων.

1.4. Για την επίτευξη των στόχων αυτών, η Επιτροπή προτείνει μία σειρά μέτρων. Ειδικότερα:

- Φορολογικού χαρακτήρα, με επιλεκτικό προσανατολισμό της φορολόγησης του αυτοκινήτου (φόρος αγοράς, ετήσιος φόρος κτήσης και φορολόγηση των καυσίμων).

- Εθελούσιες συμφωνίες με την αυτοκινητοβιομηχανία (κατασκευαστές και εισαγωγείς), ώστε να μειωθεί βαθμιαία η ειδική κατανάλωση των νέων οχημάτων.

- Ένταση των εργασιών Ε& ΤΑ, ειδικά μέσω της Task Force που συστάθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με το IV Πρόγραμμα Πλαίσιο, για το «Αυτοκίνητο του Μέλλοντος».

- Αναγραφή ενεργειακών στοιχείων των αυτοκινήτων για να διευκολύνεται η «θεμελιωμένη επιλογή» του νέου αγοραστή.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η ΟΚΕ επικροτεί και στηρίζει την πρωτοβουλία της Επιτροπής, η οποία συνδέεται με τη γενική φιλοσοφία της «αειφόρου ανάπτυξης» και βασίζεται εν προκειμένω στην ορθολογική χρήση της ενέργειας και σε μία πολιτική μεταφορών που ευνοεί τη χρήση των μαζικών μέσων μεταφοράς ().

2.2. Η στρατηγική της Επιτροπής βασίζεται στη δράση επί μίας εκ των μεταβλητών (της αποτελεσματικότητας στην κατανάλωση των νέων σχημάτων) που καθορίζουν τις συνολικές εκπομπές CO2 στον τομέα των μεταφορών. Εντούτοις, υπάρχουν και άλλες όπως είναι η καλύτερη διαχείριση της κυκλοφορίας, η αυξημένη χρήση των δημοσίων μέσων μεταφοράς ή η βελτιστοποίηση της συνολικής μετακίνησης, οι οποίες δεν περιλαμβάνονται στην παρούσα ανακοίνωση.

2.3. Η ΟΚΕ θα είχε αξιολογήσει θετικότερα την αναφορά άλλων σχετικών εγγράφων που υιοθετήθηκαν πρόσφατα από την ίδια την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, όπως τα Πράσινα Βιβλία για τις Μεταφορές, τις ενέργειες σχετικά με τις Ορθές Τιμές στον τομέα των μεταφορών, ή τις πρότασεις οδηγίας που βασίζονται στα αποτελέσματα του προγράμματος «Auto-Oil» ().

2.4. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι η Επιτροπή όχι μόνο επικεντρώνει τη στρατηγική της στη φορολογική συνιστώσα, η οποία κατέχει μέγα μέρος του εγγράφου, αλλά, όπως έχουν επαναλάβει οι εκπρόσωποί της στις συνεδρίασεις της ΟΚΕ, επιδιώκει να συμπληρώσει τις δράσεις αυτές με άλλες σε επίπεδο εθελούσιων συμφωνιών ή δράσεων τεχνολογικής ανάπτυξης ().

2.5. Η πρόταση του σημείου 25 του εγγράφου της Επιτροπής, σύμφωνα με την οποία κρίνεται αναγκαίο να αυξηθεί η φορολογία επί των καυσίμων για να αντισταθμισθεί η αύξηση της αποτελεσματικότητας στην κατανάλωση καυσίμων, αποτελεί περίπλοκο θέμα. Η ΟΚΕ φρονεί ότι ο τομέας του αυτοκινήτου υπόκειται, σήμερα, σε υψηλή φορολογία, ενώ είναι δυνατή η αναδιαμόρφωση της φορολογίας αυτής ούτως ώστε να συνάδει με την προστασία του περιβάλλοντος.

2.6. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή ότι οι καταναλωτές σε καμία περίπτωση δεν χρησιμοποιούν τα αυτοκίνητά τους κατά πρακτικό τρόπο. Για παράδειγμα, ότι το «car-pooling» (δηλαδή η προσέλευση στο χώρο εργασίας περισσότερων του ενός ατόμων μ'ένα αυτοκίνητο) δεν είναι ακόμη ευρέως διαδεδομένο. Επίσης, και από την πλευρά των επιχειρήσεων θα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στη μεταφορά του προσωπικού τους από και προς τις επιχειρήσεις. Ακόμη θα πρέπει να εξευρεθούν λύσεις, γιατί οι ουρές των αυτοκινήτων καθημερινά αυξάνουν.

2.7. Επιπλέον μπορεί να διαπιστωθεί ότι οι καταναλωτές και οι επιχειρήσεις δεν διαθέτουν άλλη δυνατότητα επιλογής από το αυτοκίνητο, καθώς οι δημόσιες συγκοινωνίες (σιδηροδρομικές και οδικές) και οι μεταφορές φορτίων μέσω σιδηρόδρομου δεν είναι επαρκώς ανεπτυγμένες. Το Συμβούλιο και τα κράτη μέλη θα πρέπει να θεωρήσουν καθήκον τους την ανάπτυξη ενός σχεδίου για την προώθηση των σιδηροδρομικών μεταφορών, το συντομότερο δυνατόν.

2.8. Η φορολογική ομοιομορφία που απαιτείται από τις Συνθήκες, καθώς και η εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας στο εθνικό και τοπικό επίπεδο (όπου σε ορισμένες περιπτώσεις δικαιούχοι του ετήσιου φόρου κυκλοφορίας είναι οι τοπικές αρχές), καθιστά δύσκολη την εφαρμογή μιας φορολογικής στρατηγικής που χαράσσεται αποκλειστικά σε κοινοτικό επίπεδο.

Για να περιορισθούν οι στρεβλώσεις στον ελεύθερο ανταγωνισμό επιβάλλεται να εξετασθεί η αύξηση του κατωτέρου ορίου του φορολογικού συντελεστή στο πετρέλαιο.

2.9. Για τούτο, η ΟΚΕ υποδεικνύει μία φορολογική στρατηγική που θα βασίζεται στα ακόλουθα στοιχεία:

- διατήρηση των φορολογικών επιβαρύνσεων στο αυτοκίνητο και χρήση τους στα σημερινά τους επίπεδα, με αναδιαμόρφωση, ενδεχομένως, κατά τρόπο που να συνάδει με την προστασία του περιβάλλοντος 7

- υιοθέτηση της νομικής μορφής της Οδηγίας-Πλαίσιο για την εφαρμογή της στρατηγικής αυτής με την παροχή ωστόσο μεγάλου περιθωρίου ελευθερίας στα κράτη, στα πλαίσια του σεβασμού των γενικών στόχων κατά την εφαρμογή της 7

- παράλληλα, περισσότερο εμπεριστατωμένες μελέτες των επιπτώσεων στη συμπεριφορά του καταναλωτή, και εκστρατείες εκπαίδευσής του ώστε να ενθαρρύνεται η επιλογή του πλέον ενδεδειγμένου αυτοκινήτου και η ευαισθητοποίησή του ώστε να το χρησιμοποιεί χωρίς να βλάπτει το περιβάλλον 7

- στο πλαίσιο αυτής της συνολικής κοινοτικής πρωτοβουλίας για τη φορολογία του αυτοκινήτου, σύσταση επιλεκτικών φορολογικών εκπτώσεων που να επικεντρώνονται κυρίως στη φορολογία που σχετίζεται με την επιλογή του αυτοκινήτου (φόρος καταχώρησης αριθμού κυκλοφορίας και ετήσιος φόρος κτήσης και κυκλοφορίας) και να είναι συμβατές με την εσωτερική αγορά και την αρχή της φορολογικής ουδετερότητας σε εθνικό επίπεδο.

2.10. Η ΟΚΕ επιθυμεί να τονίσει ότι η στρατηγική αυτή πρέπει να ενθαρρύνει, βάσει διαφανούς ενημέρωσης και κατάλληλων φορολογικών κινήτρων, την ελεύθερη επιλογή από τον καταναλωτή των αυτοκινήτων εκείνων που έχουν τις μικρότερες εκπομπές CO2.

2.11. Παράλληλα με τα φορολογικά αυτά μέτρα, η ΟΚΕ θεωρεί σκόπιμη την προώθηση εθελουσίας συμφωνίας με την ευρωπαϊκή βιομηχανία και τους εισαγωγείς για την επίτευξη των στόχων αυτών της μείωσης των εκπομπών CO2, μέσω της αυξημένης αποδοτικότητας των οχημάτων. Η συμφωνία αυτή θα πρέπει να αναπτυχθεί μέσω των ακόλουθων στοιχείων:

- οι στόχοι αυτοί πρέπει να λάβουν υπόψη τους την τεχνική σκοπιμότητα και τον συνακόλουθο οικονομικό αντίκτυπο (διαθεσιμότητα του τύπου, αποδοχή εκ μέρους του κοινού, δυνατότητες εξαγωγής). Τούτο πρέπει παράλληλα να επιτρέψει την επίτευξη των προτεινόμενων μειώσεων (25 % κατά μέσο όρο περίπου) συνολικά για όλους τους υφιστάμενους τομείς της αγοράς 7

- κατάρτιση ακριβούς χρονοδιαγράμματος που να εξασφαλίζει βραχυπρόθεσμα τους καταναλωτικούς στόχους από τεχνική άποψη 7

- θέσπιση ανεξάρτητου συστήματος ελέγχου και τήρησης των Εθελούσιων Συμφωνιών για την αξιολόγηση, αφενός, της προόδου που σημειώνεται στο επίπεδο της αποδοτικότητας των νέων οχημάτων και, αφετέρου, του ρυθμού ανανέωσης του στόλου 7

- στενότερη σύνδεση της βιομηχανίας με την Task Force «αυτοκίνητο του μέλλοντος», με καθορισμό ως προτεραιότητας την επίτευξη αυτών των καταναλωτικών στόχων 7

- αξιολόγηση του κατά πόσον είναι η στρατηγική αυτή συμβατή με τους κανόνες του ανταγωνισμού τόσο στην Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και στο πλαίσιο του ΠΟΕ 7

- ένταξη των σημαντικών πτυχών της αναγραφής στοιχείων στις Εθελούσιες Συμφωνίες, προκειμένου να ενισχυθούν οι πτυχές της συγκριτικής ενημέρωσης και να βελτιωθεί η διαδικασία επιλογής από μέρους των μελλοντικών χρηστών.

2.12. Εφόσον ο βαθμός τήρησης των Εθελούσιων Συμφωνιών δεν είναι ικανοποιητικός, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να δομήσει ένα νομοθετικό πλαίσιο που να καθιστά υποχρεωτικές τις δράσεις που προβλέπονται από την παρούσα στρατηγική.

Βρυξέλλες, 29 Ιανουαρίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() Γνωμοδότηση της ΟΚΕ, ΕΕ αριθ. C 153 της 28. 5. 1996.

() Λευκό Βιβλίο - Στρατηγική για την αναζωογόνηση των κοινοτικών σιδηροδρόμων - COM(96) 421τελ. Γνωμοδότηση CES 1261/96 της 28. 11. 1996 7 πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την ποιότητα της βενζίνης και του πετρελαίου για την τροποποίηση της οδηγίας 93/12/ΕΟΚ του Συμβουλίου 7 πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν κατά της ατμοσφαιρικής ρύπανσης λόγω των εκπομπών των μηχανοκίνητων οχημάτων, με την οποία τροποποιούνται οι οδηγίες 70/220/ΕΟΚ του Συμβουλίου 7 COM(96) 248 τελ.

() Γνωμοδότηση της ΟΚΕ, ΕΕ αριθ. C 174 της 17. 6. 1996.