Στην αιτιολογική σκέψη 96 του CCP-RRR εξηγείται ότι, σε μια εξυγίανση, οι κάτοχοι μετοχών ενός κεντρικού αντισυμβαλλομένου θα πρέπει να απορροφούν πρώτοι τις ζημίες κατά τρόπο που να ελαχιστοποιεί τον κίνδυνο νομικής αμφισβήτησης σύμφωνα με την αρχή περί μη χειροτέρευσης της θέσης των πιστωτών. Παραπέμποντας στις υπό εξέλιξη εργασίες των διεθνών οργανισμών καθορισμού προτύπων (βλ. ενότητα 4), το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο ζήτησαν από την Επιτροπή να επανεξετάσει τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζονται οι κανόνες για την απομείωση του εταιρικού κεφαλαίου μετά την ολοκλήρωση των εν λόγω εργασιών.

Ως εκ τούτου, αντικείμενο της παρούσας έκθεσης είναι η μεταχείριση του εταιρικού κεφαλαίου των κεντρικών αντισυμβαλλομένων που τελούν υπό εξυγίανση και η αλληλεπίδρασή της με το αντιπαράδειγμα της αρχής περί μη επιδείνωσης της θέσης των πιστωτών. Βάσει του άρθρου 27 παράγραφος 7 του CCP-RRR το εταιρικό κεφάλαιο του κεντρικού αντισυμβαλλομένου θα πρέπει να απορροφά πρώτο και πλήρως τις ζημίες κατά την εξυγίανση. Ωστόσο, η σειρά /προτεραιοποίηση για τον επιμερισμό των ζημιών δεν συμφωνεί απαραιτήτως με τη συνήθη ιεράρχηση των πιστωτών σε περίπτωση αφερεγγυότητας. Ο λόγος είναι ότι το εταιρικό κεφάλαιο εκτίθεται σε ζημίες μόνο έως το αρχικό ποσό των ειδικών ιδίων πόρων (άρθρο 45 παράγραφος 4 του EMIR και άρθρο 35 του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 153/2013 της Επιτροπής) και, μελλοντικά, έως το πρόσθετο ποσό των ειδικών ιδίων πόρων (άρθρο 9 παράγραφος 14 του CCP‑RRR). Όλες οι εναπομένουσες ζημίες πρέπει να κατανέμονται στα εκκαθαριστικά μέλη. Αυτό συμβαίνει μετά από γεγονός αθέτησης υποχρέωσης και, σε ορισμένους κεντρικούς αντισυμβαλλομένους και σε περιορισμένο βαθμό, μετά από γεγονός μη σχετιζόμενο με αθέτηση υποχρέωσης. Επιπλέον, το αντιπαράδειγμα της αρχής περί μη χειροτέρευσης της θέσης των πιστωτών στον CCP-RRR περιλαμβάνει την πλήρη εφαρμογή των συμβατικών υποχρεώσεων και άλλων ρυθμίσεων που περιλαμβάνονται στους κανόνες λειτουργίας του κεντρικού αντισυμβαλλομένου για σκοπούς αποτίμησης. Ως εκ τούτου, ανάλογα με το αν και με ποιον τρόπο το εταιρικό κεφάλαιο απορροφά τις ζημίες σύμφωνα με τους κανόνες λειτουργίας ενός κεντρικού αντισυμβαλλομένου και την εθνική νομοθεσία περί αφερεγγυότητας, ο μηχανισμός αυτός μπορεί να οδηγήσει σε μια κατάσταση στην οποία οι μέτοχοι μπορούν να ισχυριστούν ότι δεν θα είχαν επηρεαστεί εκτός εξυγίανσης. Αυτό θα μπορούσε ιδίως να συμβεί αν ο κεντρικός αντισυμβαλλόμενος είχε τεθεί σε εξυγίανση πριν από την πλήρη εφαρμογή του σχεδίου ανάκαμψης για την επίτευξη των στόχων της εξυγίανσης.

4. Διεθνείς εργασίες σε εξέλιξη

Η πρακτική πείρα από τον σχεδιασμό της εξυγίανσης στην ΕΕ παραμένει περιορισμένη, δεδομένου ότι οι κανόνες σχεδιασμού της εξυγίανσης του CCP-RRR θα εφαρμοστούν μόλις από τον Αύγουστο του 2022. Ωστόσο, το Συμβούλιο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (ΣΧΣ) έχει δημοσιεύσει έγγραφα καθοδήγησης σχετικά με το θέμα αυτό [βλ. ενότητα 4 στοιχείο α) κατωτέρω]. Ενδιαφερόμενοι φορείς του ιδιωτικού τομέα και φορείς συνεργασίας έχουν επίσης διατυπώσει τις απόψεις τους. Στους φορείς αυτούς περιλαμβάνονται η Ευρωπαϊκή Ένωση Φορέων Εκκαθάρισης Κεντρικών Αντισυμβαλλομένων (EACH), η CCP12 (Παγκόσμια ένωση κεντρικών αντισυμβαλλομένων) και η Διεθνής Ένωση Συμφωνιών Ανταλλαγής και Παραγώγων (ISDA).

Επιπλέον, τα μέλη των ομάδων διαχείρισης κρίσεων έχουν αποκτήσει περιορισμένη πρακτική πείρα. Πρόκειται για ομάδες που έχουν συσταθεί, σύμφωνα με το χαρακτηριστικό 8 του εγγράφου του ΣΧΣ με τίτλο Key Attributes of Effective Resolution Regimes for Financial Institutions (Βασικά χαρακτηριστικά των αποτελεσματικών καθεστώτων εξυγίανσης για τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα), για κεντρικούς αντισυμβαλλομένους που είναι συστημικά σημαντικοί σε περισσότερες από μία δικαιοδοσίες. Οι ομάδες διαχείρισης κρίσεων είναι επιφορτισμένες με τον συντονισμό του σχεδιασμού της εξυγίανσης και των εκτιμήσεων της δυνατότητας εξυγίανσης μεταξύ των αρχών εξυγίανσης καταγωγής και υποδοχής.

α. Εργασίες του ΣΧΣ

Τον Οκτώβριο του 2014 το ΣΧΣ εξέδωσε τα επικαιροποιημένα Βασικά χαρακτηριστικά των αποτελεσματικών καθεστώτων εξυγίανσης για τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, όπου πρόσθεσε παράρτημα που αφορά ειδικά τις υποδομές χρηματοπιστωτικών αγορών. Στην εν λόγω έκθεση, το ΣΧΣ αναφέρει ότι οι εξουσίες εξυγίανσης θα πρέπει να ασκούνται κατά τρόπο που σέβεται την ιεράρχηση των απαιτήσεων και ότι το εταιρικό κεφάλαιο θα πρέπει να απορροφά πρώτο τις ζημίες κατά την εξυγίανση.

Το 2017 το ΣΧΣ δημοσίευσε το έγγραφο Guidance on Central Counterparty Resolution and Resolution Planning (Κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την εξυγίανση και τον σχεδιασμό εξυγίανσης κεντρικών αντισυμβαλλομένων). Στην εν λόγω έκθεση, το ΣΧΣ εξηγεί ότι το κεφάλαιο του ιδιοκτήτη στον κεντρικό αντισυμβαλλόμενο θα πρέπει να απορροφά τις ζημίες κατά την εξυγίανση εφόσον δεν έχει πραγματοποιηθεί ακόμη απομείωσή του (σύμφωνα με τους κανόνες και τις συμβατικές ρυθμίσεις του κεντρικού αντισυμβαλλομένου). Για ζημίες λόγω αθέτησης υποχρεώσεων, το εταιρικό κεφάλαιο θα πρέπει να απορροφά πλήρως τις ζημίες και θα πρέπει να είναι σαφές και διαφανές σε ποιο σημείο πραγματοποιείται η απομείωσή του. Για ζημίες μη σχετιζόμενες με αθέτηση υποχρεώσεων, το εταιρικό κεφάλαιο θα πρέπει να τις απορροφά το αργότερο έως τη στιγμή κατά την οποία έχουν χρησιμοποιηθεί όλες οι ισχύουσες ρυθμίσεις κατανομής ζημιών που είναι διαθέσιμες βάσει των κανόνων και των ρυθμίσεων του κεντρικού αντισυμβαλλομένου για ζημίες μη σχετιζόμενες με αθέτηση υποχρεώσεων. Επιπλέον, το εταιρικό κεφάλαιο θα πρέπει να απομειώνεται πριν από την κατανομή των ζημιών στους πιστωτές, σύμφωνα με την ιεράρχηση των πιστωτών βάσει της ισχύουσας νομοθεσίας.

Τον Νοέμβριο του 2020 το ΣΧΣ εξέδωσε το έγγραφο Guidance on Financial Resources to support CCP Resolution and on the Treatment of CCP Equity in Resolution (Κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τους χρηματοδοτικούς πόρους για τη στήριξη της εξυγίανσης των κεντρικών αντισυμβαλλομένων και τη μεταχείριση του εταιρικού κεφαλαίου των κεντρικών αντισυμβαλλομένων που τελούν υπό εξυγίανση). Στην έκθεση διευκρινίζεται ότι, ανάλογα με τις συμβατικές ρυθμίσεις του κεντρικού αντισυμβαλλομένου και την εθνική νομοθεσία περί αφερεγγυότητας, οι δράσεις εξυγίανσης που εκθέτουν το εταιρικό κεφάλαιο του κεντρικού αντισυμβαλλομένου σε μεγαλύτερες σχετιζόμενες ή μη σχετιζόμενες με αθέτηση υποχρεώσεων ζημίες απ’ ό,τι σε περίπτωση εκκαθάρισης βάσει του καθεστώτος αφερεγγυότητας που εφαρμόζεται στη δικαιοδοσία θα μπορούσαν, με βάση τη μεταχείριση που λαμβάνεται βάσει του αντιπαραδείγματος, να παράσχουν στους μετόχους τη δυνατότητα να εγείρουν απαιτήσεις βάσει της αρχής περί μη επιδείνωσης της θέσης των πιστωτών. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αποτέλεσμα που δεν συνάδει με την άλλη αρχή των Βασικών χαρακτηριστικών, σύμφωνα με την οποία το εταιρικό κεφάλαιο θα πρέπει να απορροφά πλήρως τις ζημίες κατά την εξυγίανση. Αυτό μπορεί επίσης να εγείρει ανησυχίες περί ηθικού κινδύνου, καθώς επιτρέπεται στους μετόχους να διατηρήσουν τα συμμετοχικά τους δικαιώματα σε έναν κεντρικό αντισυμβαλλόμενο μετά την εξυγίανση, ενώ οι συμμετέχοντες πρέπει να υποστούν ζημίες.

Με βάση τα Βασικά χαρακτηριστικά και τις κατευθυντήριες γραμμές που αναφέρονται ανωτέρω, το ΣΧΣ διευκρινίζει ότι η αρχή εξυγίανσης θα πρέπει να αξιολογεί τον αντίκτυπο που έχουν τυχόν όρια στο ποσό του εταιρικού κεφαλαίου του κεντρικού αντισυμβαλλομένου που εκτίθεται σε ζημίες στην ικανότητά της να λάβει κατάλληλα μέτρα για να επιτύχει την αναμενόμενη μεταχείριση του εταιρικού κεφαλαίου του κεντρικού αντισυμβαλλομένου. Στο στάδιο του σχεδιασμού της εξυγίανσης, η αρχή εξυγίανσης θα πρέπει να κατανοεί ζητήματα όπως τα ακόλουθα:

-τη μεταχείριση του εταιρικού κεφαλαίου βάσει υφιστάμενων ρυθμίσεων ανάκαμψης και στις γραμμές άμυνας (αλληλουχία χρησιμοποιούμενων πόρων) σε περίπτωση αθέτησης υποχρέωσης (default waterfall)·

-τον βαθμό στον οποίο το εταιρικό κεφάλαιο θα εκτεθεί σε ζημίες κατά την εκκαθάριση σύμφωνα με το εφαρμοστέο καθεστώς αφερεγγυότητας, με βάση τη μεταχείριση που λαμβάνεται βάσει του αντιπαραδείγματος·

-διασφαλίσεις της αρχής περί μη χειροτέρευσης της θέσης των πιστωτών, συμπεριλαμβανομένων δυνητικών απαιτήσεων των μετόχων.

Με βάση την εκτίμηση αυτή, η αρχή εξυγίανσης μπορεί να προσδιορίσει διάφορες επιλογές που συμβάλλουν στο να διασφαλιστεί ότι το εταιρικό κεφάλαιο επωμίζεται τις ζημίες στο πλαίσιο πραγματικής εξυγίανσης. Μεταξύ αυτών των επιλογών περιλαμβάνονται οι εξής:

-μεταβολή των συμβατικών ρυθμίσεων κατανομής ζημιών·

-πλήρης ή μερική απομείωση του εταιρικού κεφαλαίου του κεντρικού αντισυμβαλλομένου·

-μεταβίβαση κρίσιμων λειτουργιών (στοιχείων ενεργητικού) και ορισμένων υποχρεώσεων του αντισυμβαλλομένου σε μεταβατική οντότητα και θέση του εναπομείναντος κεντρικού αντισυμβαλλομένου σε εκκαθάριση/αναγκαστική διαχείριση·

-αποδυνάμωση της υφιστάμενης ιδιοκτησίας με την άντληση νέων κεφαλαίων μέσω μετατροπής ή έκδοσης νέων μετοχών.

Στη συνέχεια, οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις που σχετίζονται με την πλήρη ανάληψη των ζημιών από το εταιρικό κεφάλαιο του κεντρικού αντισυμβαλλομένου κατά την εξυγίανση. Στο πλαίσιο αυτό, η αρχή μπορεί να απαιτήσει από τους κεντρικούς αντισυμβαλλομένους να τροποποιήσουν τις κεφαλαιακές δομές, τους κανόνες ή άλλα έγγραφα διακυβέρνησής τους κατά τρόπο που να θέτει τους μετόχους σε μειονεκτική θέση έναντι άλλων πιστωτών ή να καθορίζει το χρονικό σημείο κατά το οποίο το εταιρικό κεφάλαιο απορροφά τις ζημίες με νομικά δεσμευτικούς όρους, υπό την προϋπόθεση ότι οι αρχές της χώρας καταγωγής διαθέτουν τις σχετικές εξουσίες.

Η αρχή μπορεί επίσης να προσδιορίζει ή να προτείνει αλλαγές στους εφαρμοστέους εθνικούς νόμους, κανονισμούς ή εξουσίες των σχετικών αρχών εποπτείας, επίβλεψης ή εξυγίανσης, οι οποίες θα μπορούσαν να συμβάλουν στην επίτευξη των στόχων εξυγίανσης ή να περιορίσουν τις πιθανότητες απαιτήσεων βάσει της αρχής περί μη χειροτέρευσης της θέσης των πιστωτών. Ωστόσο, εάν οι αλλαγές αυτές δεν ενσωματωθούν στο πλαίσιο της δικαιοδοσίας, οι αρμόδιες αρχές ενδέχεται να πρέπει: