Ειδική έκθεση αριθ. 3/2001

σχετικά με τη διαχείριση των διεθνών αλιευτικών συμφωνιών εκ μέρους της Επιτροπής, συνοδευόμενη από την απάντηση της Επιτροπής

(υποβαλλόμενη δυνάμει του άρθρου 248 παράγραφος 4 δεύτερο εδάφιο της συνθήκης ΕΚ)

(2001/C 210/01)

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Σκοπός του ελέγχου

Το Συνέδριο εξέτασε τη διαχείριση των διεθνών αλιευτικών συμφωνιών εκ μέρους της Επιτροπής, και συγκεκριμένα κατά πόσο οι στόχοι τους έχουν καθορισθεί με σαφήνεια και εάν, τελικά, έχουν επιτευχθεί. Ο έλεγχος του Συνεδρίου αφορούσε τις πέντε σημαντικότερες συμφωνίες από άποψη καταλογισμού στον κοινοτικό προϋπολογισμό (92 % το 1999). Οι κυριότερες παρατηρήσεις του Συνεδρίου αναφέρονται κατωτέρω.

Αποδοτικότητα της δαπάνης

I. Η Επιτροπή δεν έχει ακόμα δημιουργήσει σύστημα το οποίο να επιτρέπει τη διαρκή παρακολούθηση και την εμπεριστατωμένη ανάλυση της αποδοτικότητας των δαπανών στο πλαίσιο των διεθνών αλιευτικών συμφωνιών. Τα μέτρα αυτά θα της παρείχαν τη δυνατότητα να αξιολογεί το βαθμό επίτευξης των στόχων των συμφωνιών αυτών (εφοδιασμός της αγοράς, δυνατότητες αλιεύματος, αναδιάρθρωση, απασχόληση).

- Η Επιτροπή οφείλει να καθορίσει κριτήρια και δείκτες απόδοσης αυτών των συμφωνιών, προκειμένου να εκτιμήσει την αποτελεσματικότητά τους.

II. Οι δυνατότητες αλιευμάτων στα ύδατα τρίτων χωρών που προσφέρουν οι διεθνείς συμφωνίες στους κοινοτικούς αλιείς δεν αξιοποιούνται πάντοτε πλήρως. Κατά συνέπεια, η Κοινότητα κατέβαλε οικονομικά αντισταθμίσματα για αλιεύματα που υπήρξαν μόνο "στα χαρτιά".

- Η Επιτροπή καλείται να ελέγχει πρωτίστως εάν υπάρχει πραγματική εκμετάλλευση των αλιευτικών δυνατοτήτων.

Γενικοί στόχοι

III. Το Συνέδριο διαπίστωσε έλλειψη συνοχής και συντονισμού μεταξύ αυτών των διεθνών συμφωνιών και της διαρθρωτικής πτυχής της κοινής αλιευτικής πολιτικής.

- Η Επιτροπή θα μπορούσε συγκεκριμένα να φροντίσει για τη συνοχή των στόχων αναδιάρθρωσης αυτών των συμφωνιών με τους αντίστοιχους των διαρθρωτικών ταμείων, για παράδειγμα στο πλαίσιο της χρηματοδότησης της ναυπήγησης νέων σκαφών.

IV. Πολλές αλιευτικές συμφωνίες έχουν εμπορικό χαρακτήρα και συγχρόνως στόχους που συνδέονται με τις ενισχύσεις για την ανάπτυξη. Η συμπλοκή αυτών των χαρακτηριστικών δυσχεραίνει την αξιολόγησή τους και επιτείνει την ασάφεια του καταμερισμού των σχετικών ευθυνών μεταξύ της Κοινότητας και των τρίτων χωρών.

- Εάν η Επιτροπή καθορίσει με σαφήνεια αυτούς τους διαφορετικούς στόχους των αλιευτικών συμφωνιών, θα μπορέσει να προσδιορίσει τα σχετικά πλεονεκτήματα και το αντίστοιχο κόστος και να τα συγκρίνει επί της αυτής βάσης.

Διαχείριση και έλεγχος

V. Η διαχείριση των αλιευτικών συμφωνιών αποδυναμώνεται λόγω της ελλιπούς ή πλημμελούς εφαρμογής ορισμένων ρητρών, καθώς και λόγω του γεγονότος ότι οι εν λόγω συμφωνίες δεν προβλέπουν υποχρεωτική ανταλλαγή πληροφοριών.

- Κρίνεται σκόπιμο, η Επιτροπή να ενισχύσει το δεσμευτικό από νομική πλευρά χαρακτήρα τους και να βελτιώσει την παρακολούθησή τους, για παράδειγμα, με την εισαγωγή ρητρών ελέγχου ή με την εξάρτηση της πραγματοποίησης των πληρωμών από τη συντελούμενη πρόοδο· στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να εξετάσει ορισμένες αδικαιολόγητες πρακτικές συστηματικών εκφορτώσεων και επαναφορτώσεων κατεψυγμένων αλιευμάτων.

VI. Από τον έλεγχο του Συνεδρίου προέκυψαν αδυναμίες στην εφαρμογή και στην παρακολούθηση των ελέγχων που διενεργούν η Επιτροπή και τα κράτη μέλη.

- Η Επιτροπή οφείλει να σχεδιάζει τις ελεγκτικές δραστηριότητές της και να παρακολουθεί στενότερα τη συνέχεια που δίδεται σε προγενέστερες διαπιστώσεις. Επίσης, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, θα πρέπει να καθορίσει κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τους λεπτομερείς όρους διενέργειας των δικών τους ελέγχων.

ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

Σημασία των αλιευτικών συμφωνιών

1. Τα προϊόντα της αλιείας συνιστούν σημαντικό διατροφικό πόρο για τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, των οποίων οι αλιευτικοί στόλοι αποτελούν, κατά παράδοση, υπολογίσιμο οικονομικό δυναμικό και σοβαρό φυτώριο θέσεων εργασίας. Η κοινή αλιευτική πολιτική καθιερώθηκε με στόχο τη διατήρηση των αλιευτικών αποθεμάτων, τη διαχείριση και την προσαρμογή της ανάπτυξης των βιομηχανικών διαρθρώσεών τους, την κοινή οργάνωση της αγοράς και τη σύναψη αλιευτικών συμφωνιών με τρίτες χώρες.

2. Η αρχή της ελεύθερης πρόσβασης στην ανοικτή θάλασσα ατόνησε σταδιακά από τα μέσα της δεκαετίας του '70, μετά την τρίτη διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το δίκαιο της θάλασσας. Τότε όλο και περισσότερες τρίτες χώρες αποφάσισαν να επεκτείνουν την αποκλειστική οικονομική ζώνη τους από τα 12 στα 200 ναυτικά μίλια και, κατ' αυτό τον τρόπο, το 90 % περίπου των αλιευτικών πόρων πέρασε στον έλεγχο των παράκτιων χωρών. Κατά συνέπεια, οι στόλοι των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης έπαψαν να έχουν πρόσβαση σε αυτά τα ύδατα, όπου προηγουμένως αλίευαν (η απώλεια αυτή αντιστοιχούσε στο 9 %(1) της κοινοτικής κατανάλωσης).

3. Η κατάσταση αυτή, καθώς και η ανάγκη ορθής διαχείρισης των ελλειμματικών αλιευτικών πόρων οδήγησαν την Κοινότητα να συνάψει αλιευτικές συμφωνίες με τρίτες χώρες, γεγονός που επέτρεψε στους στόλους των κρατών μελών να συνεχίσουν τις προηγούμενες δραστηριότητές τους. Την 1η Ιανουαρίου 2001, η Επιτροπή είχε συνάψει τριάντα τρεις αλιευτικές συμφωνίες με ισάριθμες χώρες, από τις οποίες ίσχυαν ακόμη οι δεκατέσσερις.

Φύση των αλιευτικών συμφωνιών

4. Οι εν λόγω συμφωνίες καθορίζουν το επίπεδο, τους όρους παραχώρησης καθώς και τη χρήση των δικαιωμάτων πρόσβασης στους αλιευτικούς πόρους εντός των αποκλειστικών οικονομικών ζωνών των τρίτων χωρών. Διαφέρουν μεταξύ τους ανάλογα με τους εταίρους και διακρίνονται στις λεγόμενες συμφωνίες "πρώτης" και "δεύτερης" γενεάς.

Οι συμφωνίες πρώτης γενεάς διακρίνονται κυρίως σε:

α) συμφωνίες αμοιβαιότητας, οι οποίες προβλέπουν την ανταλλαγή αλιευτικών δυνατοτήτων μεταξύ των στόλων των κρατών μελών και αυτών των τρίτων χωρών που, κατά κανόνα, εκμεταλλεύονται πλήρως τους πόρους τους (π.χ. Ισλανδία, Νορβηγία, Νήσοι Φερόες). Οι συμφωνίες αυτές δεν προβλέπουν χρηματοδοτική εισφορά της Κοινότητας ούτε καταβολή τέλους για την απόκτηση άδειας εκμετάλλευσης εκ μέρους των εφοπλιστών·

β) συμφωνίες με οικονομικό αντιστάθμισμα, οι οποίες συνάπτονται με τρίτες χώρες που επιθυμούν να παραχωρήσουν ένα μέρος της εκμετάλλευσης των πόρων τους, χωρίς αμοιβαιότητα όσον αφορά τα δικαιώματα πρόσβασης, αλλά με αντάλλαγμα οικονομικά αντισταθμίσματα εις βάρος του κοινοτικού προϋπολογισμού και καταβολή τελών για την απόκτηση άδειας εκμετάλλευσης εκ μέρους των εφοπλιστών που επωφελούνται από τα σχετικά δικαιώματα πρόσβασης.

Τα εν λόγω οικονομικά αντισταθμίσματα συνιστούν συνεισφορές:

i) στον κρατικό προϋπολογισμό της τρίτης χώρας·

ii) στα συνοδευτικά μέτρα στο πλαίσιο της συνεργασίας για την ανάπτυξη·

iii) στις δημόσιες υπηρεσίες του τομέα της αλιείας (προγράμματα κατάρτισης των αλιέων και των επιθεωρητών, προγράμματα επιστημονικής έρευνας σχετικά με τα αλιευτικά αποθέματα, διοίκηση κ.λπ.).

Ορισμένες δράσεις ανάπτυξης που προβλέπονται από αυτές τις συμφωνίες, όπως η παρουσία παρατηρητών επί του σκάφους ή η ναυτολόγηση τοπικών πληρωμάτων, ανατίθενται άμεσα στους εφοπλιστές. Οι συμφωνίες με τις αφρικανικές χώρες και τις χώρες του Ινδικού Ωκεανού ανήκουν σε αυτή την κατηγορία·

γ) συμφωνίες με οικονομικό αντιστάθμισμα και δικαίωμα πρόσβασης στην κοινοτική αγορά για αλιευτικά προϊόντα προερχόμενα από τρίτες χώρες (χωρίς δασμούς ούτε ποσοτικούς περιορισμούς), οι οποίες, ως αντάλλαγμα, επιτρέπουν στην Κοινότητα να εκμεταλλεύεται ορισμένους αλιευτικούς πόρους, χωρίς υποχρέωση καταβολής τέλους εκ μέρους των εφοπλιστών (π.χ. Γροιλανδία).

Οι συμφωνίες δεύτερης γενεάς αποσκοπούν στη δημιουργία μεικτών επιχειρήσεων (κοινοπραξιών) από ιδιωτικούς φορείς, οι οποίες αναλαμβάνουν τη διαχείριση των ευρωπαϊκών σκαφών και στις οποίες παραχωρούνται ποσοστώσεις αλίευσης στα ύδατα τρίτων χωρών (οι συμφωνίες ενδέχεται να προβλέπουν οικονομικά αντισταθμίσματα για τις παραχωρούμενες ποσοστώσεις αλίευσης). Επιπλέον, στόχος τους είναι να μεταβιβασθούν, μόνιμα ή προσωρινά, προς τρίτες χώρες (π.χ. Αργεντινή, Εσθονία, Λετονία, Λιθουανία), μονάδες των στόλων των κρατών μελών.

5. Αρχικός σκοπός των αλιευτικών συμφωνιών ήταν να εξασφαλίζουν τη διατήρηση των δραστηριοτήτων των αλιευτικών στόλων των κρατών μελών, με αντάλλαγμα την καταβολή οικονομικών εισφορών ή την παραχώρηση αλιευτικών δυνατοτήτων, συνθήκη που επιβεβαιώνει τον εμπορικό χαρακτήρα τους.

Κύριοι παράγοντες των αλιευτικών συμφωνιών

6. Οι κύριες αρμοδιότητες των παραγόντων που συμμετέχουν στις αλιευτικές συμφωνίες είναι οι εξής:

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Σκοπός και πεδίο του ελέγχου

7. Σκοπός του ελέγχου ήταν να διαπιστωθεί κατά πόσο η Επιτροπή είχε καθορίσει με σαφήνεια τους στόχους των διεθνών αλιευτικών συμφωνιών και, κατά συνέπεια, εάν είχε εφαρμόσει τα κατάλληλα συστήματα για την παρακολούθηση της αποτελεσματικότητάς τους.

8. Ο έλεγχος αφορούσε τη διαχείριση, κατά την περίοδο 1993-1999, των συμφωνιών με το Μαρόκο, τη Μαυριτανία, τη Γροιλανδία, τη Σενεγάλη και την Αργεντινή, οι οποίες, στο σύνολό τους, αντιστοιχούσαν στο 92 % των σχετικών πληρωμών στο πλαίσιο του οικονομικού έτους 1999. Συγκεκριμένα, πρόκειται για συμφωνίες που συνεπάγονται χρηματοδότηση από τον κοινοτικό προϋπολογισμό. Το σύνολο αυτό είναι επίσης το πλέον σημαντικό από την άποψη τόσο των αλιευτικών ευκαιριών, όσο και των συμφωνιών "πρώτης" ή "δεύτερης" γενεάς.

9. Η βάσει εγγράφων ανάλυση των συστημάτων διαχείρισης κατέστησε δυνατό τον εντοπισμό των βασικών δραστηριοτήτων, οι οποίες υποβλήθηκαν σε δειγματοληπτική εξέλεγξη των ελέγχων. Οι αποστολές ελέγχου πραγματοποιήθηκαν στην Επιτροπή, στα κράτη μέλη (Ισπανία, Γαλλία και Πορτογαλία), καθώς και στις αντιπροσωπείες της Επιτροπής στο Μαρόκο, στη Μαυριτανία και στη Σενεγάλη. Αποδεικτικά πληροφοριακά στοιχεία προέκυψαν από τον έλεγχο των εγγράφων και των σχετικών μητρώων, την παρατήρηση των λιμενικώνδραστηριοτήτων, τις αιτήσεις για την παροχή πληροφοριών καθώς και την επιβεβαίωσή τους. Τα στοιχεία αυτά συμπληρώθηκαν από συζητήσεις με τους εκπροσώπους τρίτων χωρών και επιλεγμένων οργανισμών.

10. Στην ετήσια έκθεσή του για το οικονομικό έτος 1999, το Συνέδριο επισήμανε ήδη ότι, στο πλαίσιο των διεθνών αλιευτικών συμφωνιών, η Επιτροπή είχε αναλάβει νομικές υποχρεώσεις για ποσά που υπερέβαιναν τις διαθέσιμες πιστώσεις κατά 129 εκατομμύρια ευρώ και ότι, κατά συνέπεια, είχαν υποεκτιμηθεί οι αναλήψεις υποχρεώσεων για το εν λόγω οικονομικό έτος(2). Ως εκ τούτου, το ζήτημα αυτό δεν εξετάζεται στην παρούσα έκθεση.

Δημοσιονομικά θέματα

11. Στο παράρτημα I παρουσιάζονται οι δαπάνες του προϋπολογισμού για τις διεθνείς αλιευτικές συμφωνίες κατά την περίοδο 1993-2000, καθώς και η σχέση τους με τη συνολική δαπάνη που καταλογίσθηκε στην κοινή αλιευτική πολιτική. Για την περίοδο 1993-1997, διαπιστώνεται μια ανοδική τάση των ποσών που καταβλήθηκαν στις χώρες εταίρους ως αντιστάθμισμα για δικαιώματα αλίευσης, ενώ, από το 1998, τα σχετικά ποσά σταθεροποιούνται (βλέπε γραφική παράσταση).

Γραφική παράσταση

Διεθνείς αλιευτικές συμφωνίες - Αναλήψεις υποχρεώσεων και πληρωμές (εκτέλεση), αξία των αλιευμάτων

>PIC FILE= "C_2001210EL.000601.EPS">

Σημείωση:

Η Επιτροπή δεν διαθέτει στοιχεία για τα αλιεύματα για το 1998 και το 1999.

12. Η τάση αυτή οφείλεται κυρίως στον αντίκτυπο των νέων συμφωνιών που συνήφθησαν ή των παλαιότερων που αποτέλεσαν αντικείμενο αναδιαπραγμάτευσης, καθώς και στις νέες κατηγορίες αλιείας που ενσωματώθηκαν σε ορισμένες συμφωνίες, όπως στην περίπτωση της Μαυριτανίας ή της Σενεγάλης, στα υψηλότερα οικονομικά αντισταθμίσματα και στη σπανιότητα των αλιευτικών πόρων. Η αύξηση των αναλήψεων υποχρεώσεων και των πληρωμών, μεταξύ 1995 και 1996, οφείλεται στην εφαρμογή νέων συμφωνιών, ιδίως αυτής με το Μαρόκο. Βλέπε παράρτημα II: το Μαρόκο, χώρα στην οποία αντιστοιχεί το 74 % των αλιευμάτων που εμπίπτουν στις "συμφωνίες του Νότου"(3), ήταν, από το 1993 μέχρι το 1997, ο σημαντικότερος εταίρος, ενώ η Ισπανία, με ποσοστό αλιευμάτων που υπερέβαινε το 87 %, ήταν η χώρα που αποκόμισε τα περισσότερα οφέλη από τις συμφωνίες αυτές(4).

ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΔΑΠΑΝΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΩΝ ΑΛΙΕΥΤΙΚΩΝ ΣΥΜΦΩΝΙΩΝ

Μέσο παρακολούθησης των συμφωνιών

13. Στην ετήσια έκθεσή του για το οικονομικό έτος 1992(5), το Συνέδριο υπογράμμισε τη σημασία των αναλύσεων της αποδοτικότητας των δαπανών, στο πλαίσιο της παρακολούθησης των συμφωνιών αυτών από την Επιτροπή. Οι αναλύσεις αυτές προϋποθέτουν τον καθορισμό κριτηρίων και δεικτών που επιτρέπουν να αξιολογηθεί κατά πόσο έχουν επιτευχθεί οι στόχοι των συμφωνιών. Το Συμβούλιο των Υπουργών Αλιείας της 30ής Οκτωβρίου 1997, στα συμπεράσματά του, καλούσε την Επιτροπή να προβαίνει σε αναλύσεις της αποδοτικότητας της δαπάνης για κάθε συμφωνία (ή για κάθε περίπτωση αναδιαπραγμάτευσης συμφωνίας) αρκετά πριν από την υπογραφή τους. Συγκεκριμένα, η Επιτροπή ανταποκρίθηκε στο παραπάνω αίτημα του Συμβουλίου με δύο τρόπους: πρώτον, προέβη σε εξωτερική αξιολόγηση και, δεύτερον, κατάρτισε ειδικά κατά περίπτωση τεχνικά δελτία.

14. Η αξιολόγηση των διεθνών αλιευτικών συμφωνιών για την περίοδο 1993-1997, την οποία η Επιτροπή ανέθεσε σε εξωτερικό σύμβουλο(6), συνίστατο σε εξέταση των διαφόρων πτυχών των συμφωνιών, γεγονός που δεν αποτελεί πλήρη ανάλυση της αποδοτικότητας των σχετικών δαπανών. Στην αξιολόγηση αυτή εκφράζονταν επιφυλάξεις όσον αφορά την ποιότητα, την πληρότητα, την καταλληλότητα και την αξιοπιστία των διαθέσιμων πληροφοριών. Οι εν λόγω επιφυλάξεις αποδυναμώνουν τα εξαγόμενα συμπεράσματα και αποδεικνύουν την ανάγκη βελτίωσης της συλλογής, εκ μέρους της Επιτροπής, των δεδομένων από τα κράτη μέλη.

15. Μολονότι αυτή η αξιολόγηση κατέδειξε την ύπαρξη αδυναμιών και παρέσχε την ευκαιρία για τη διατύπωση χρήσιμων συμπερασμάτων και συστάσεων σχετικά με τη διαχείριση και την παρακολούθηση των συμφωνιών, η Επιτροπή ακόμη μελετά ποια θα είναι, ενδεχομένως, η εφαρμογή τους στην πράξη. Ωστόσο, η αξιολόγηση και οι σχετικές συστάσεις θα πρέπει να αποτελέσουν τη βάση για την ανάπτυξη ενός συστήματος διαρκούς παρακολούθησης, το οποίο θα εμπεριέχει την ανάλυση της σχέσης κόστους/αποτελεσματικότητας.

16. Η προστιθέμενη αξία που έχουν ορισμένες συμφωνίες για την Κοινότητα είναι μεγαλύτερη από άλλες, ενίοτε μάλιστα και αρνητική. Πράγματι, η δαπάνη ενός ευρώ ως οικονομικού αντισταθμίσματος αντιστοιχούσε σε αλίευμα αξίας 0,9 ευρώ για τη συμφωνία με τη Γροιλανδία και 3,4 ευρώ για τη συμφωνία με τη Μαυριτανία (βλέπε παράρτημα III). Χωρίς να τίθεται υπό αμφισβήτηση η ίδια η υπόσταση των αλιευτικών συμφωνιών, η διαρκής παρακολούθησή τους και η ανάλυση της αποδοτικότητας των σχετικών δαπανών θα καθιστούσαν δυνατή την αποσαφήνιση αυτής της κατάστασης.

17. Μεταξύ 1993 και 1999, το ποσοστό αύξησης των πιστώσεων πληρωμών στο πλαίσιο αυτών των συμφωνιών ήταν 42 %. Την ίδια περίοδο, οι αλιευτικές δυνατότητες που παρείχαν οι συμφωνίες μειώθηκαν ελαφρώς. Όπως προαναφέρθηκε, η αύξηση της επιβάρυνσης του προϋπολογισμού μπορεί να αποδοθεί, εν μέρει, σε διάφορους παράγοντες (όπως είναι η αύξηση του ύψους του οικονομικού αντισταθμίσματος σε ορισμένες συμφωνίες ή η σπανιότητα των αλιευτικών πόρων). Εντούτοις, οι επιπτώσεις τους ή η σημασία τους στην ίδια την αύξηση του κόστους μιας συμφωνίας δεν είναι γνωστές λόγω έλλειψης εμπεριστατωμένης ανάλυσης.

18. Όσον αφορά τα ειδικά τεχνικά δελτία που η Επιτροπή έχει καταρτίσει χωριστά για κάθε συμφωνία, τέσσερα από τα οκτώ δελτία που εξέτασε το Συνέδριο δεν περιείχαν ποσοτικά στοιχεία σχετικά με τα αλιεύματα, ενώ κανένα δεν ανέφερε την αξία αυτών των αλιευμάτων. Μολονότι τα δελτία αυτά περιέχουν ορισμένα θέματα που σχετίζονται με την ανάλυση της αποδοτικότητας των σχετικών δαπανών και έχουν βελτιωθεί από τότε που καθιερώθηκαν, ορισμένα βασικά στοιχεία εξακολουθούν να είναι υπερβολικά ασαφή για να στηρίξουν μια εμπεριστατωμένη ανάλυση. Επιπλέον, δεν ανταποκρίνονται στα αιτήματα του Συμβουλίου που προαναφέρθηκαν στο σημείο 13.

Μερική χρησιμοποίηση των συμφωνιών

19. Κατά τη διαπραγμάτευση μιας συμφωνίας, η Επιτροπή χρησιμοποιεί τα αλιεύματα που έχουν δηλώσει οι εφοπλιστές στα προηγούμενα πρωτόκολλα, τα ποσοστά χρησιμοποίησης βάσει του αριθμού των παραχωρούμενων αδειών εκμετάλλευσης και τις εκτιμήσεις των κρατών μελών όσον αφορά τις αλιευτικές ανάγκες τους. Η αξιολόγηση αυτών των εκτιμήσεων από την Επιτροπή πρέπει να αποτελεί τη βάση των προς διαπραγμάτευση συμφωνιών, λαμβανομένου υπόψη του αντίκτυπου που ενδέχεται να έχουν στην προς διαπραγμάτευση δαπάνη, στην ισορροπία των αλιευτικών πόρων καθώς και στο βαθμό χρησιμοποίησης των αλιευτικών δυνατοτήτων.

20. Στην πράξη, οι αλιευτικοί στόλοι των κρατών μελών έχουν την τάση να υπερεκτιμούν τις ανάγκες τους, γεγονός που συνεπάγεται, ενδεχομένως, επιπρόσθετο κόστος της συμφωνίας, αλλά και μερική χρησιμοποίηση των δυνατοτήτων αλιεύματος που προβλέπονται από αυτή. Η υπερεκτίμηση αυτή οφείλεται εν μέρει στην επιθυμία των εφοπλιστών να διατηρήσουν για τους εαυτούς τους τη δυνατότητα να αλιεύουν στα συγκεκριμένα ύδατα, ακόμα και αν αυτά δεν τους αποφέρουν κέρδη. Το ενδιαφέρον αυτό είναι τελικά κερδοσκοπικό, στο βαθμό που, ακόμα και αν δεν αξιοποιούνται πλήρως οι δυνατότητες αλιευμάτων που διαθέτουν οι κοινοτικοί αλιείς, η Κοινότητα καταβάλλει οικονομικό αντιστάθμισμα για το σύνολο των αλιευμάτων που έχουν προβλεφθεί αρχικά.

21. Για παράδειγμα, δύο από τις συμφωνίες (Σενεγάλη, Γροιλανδία) χρησιμοποιήθηκαν μερικώς παρά την αύξηση της τιμής τους με τις πρόσφατες ανανεώσεις τους. Η συμφωνία με τη Σενεγάλη εξακολουθεί να χρησιμοποιείται εν μέρει: πέρα από τη μεγαλύτερη διάρκειά της (1997-2001), διαπιστώνεται αύξηση της συνολικής κοινοτικής συνεισφοράς κατά 33 % ετησίως. Το γεγονός αυτό αποτέλεσε αντικείμενο επικρίσεων από το δημοσιονομικό ελεγκτή της Επιτροπής(7). Αυτή η συμφωνία(8) καλύπτει επιπλέον και τη νέα κατηγορία αλίευσης με "πελαγικές μηχανότρατες-καταψύκτες", η οποία δεν χρησιμοποιήθηκε μεν καθόλου, το κόστος της, ωστόσο, καλύφθηκε από την Επιτροπή. Πράγματι, η Επιτροπή πληρώνει ένα συνολικό ποσό για κάθε συμφωνία, χωρίς κατανομή των δαπανών μεταξύ των διαφόρων κατηγοριών αλίευσης. Για το λόγο αυτό, ακόμη και αν μία από τις κατηγορίες αλίευσης (στο πλαίσιο της αυτής συμφωνίας) χρησιμοποιείται εν μέρει ή και καθόλου, αυτό δεν συνεπάγεται αντίστοιχη μείωση του συνολικού κόστους που βαρύνει την Επιτροπή.

22. Όσον αφορά τη συμφωνία με τη Γροιλανδία, αυτή χαρακτηρίζεται από μερική χρησιμοποίηση των πλέον σημαντικών κατηγοριών αλίευσης (μπακαλιάρος και σκορπιοί). Από τα τεχνικά δελτία της Επιτροπής(9) προκύπτει ότι, εξαιτίας αυτής της μερικής χρησιμοποίησης, οι δαπάνες που δημιουργήθηκαν αναίρεσαν τα οφέλη από τα αλιεύματα, για την πλειονότητα των δυνατοτήτων αλιεύματος που προβλέπει η συμφωνία για την περίοδο 1995-2000. Τα διαθέσιμα επιστημονικά στοιχεία καταδεικνύουν ότι η μερική χρησιμοποίηση αυτής της συμφωνίας οφείλεται, σε μεγάλο βαθμό, στη δραματική μείωση των αλιευτικών αποθεμάτων. Επομένως, η ΕΕ πλήρωσε για δυνητικώς ανύπαρκτα αλιεύματα, δηλαδή για αλιεύματα που υπήρξαν μόνο "στα χαρτιά" (βλέπε πίνακα). Εν τω μεταξύ, η συμφωνία με τη Γροιλανδία ανανεώθηκε το 2000, χωρίς η Επιτροπή να λάβει υπόψη στο δέοντα βαθμό το υψηλό κόστος της, την αξιολόγηση του Οκτωβρίου του 1999 και τέλος τα σχετικά τεχνικά δελτία.

23. Προς αποφυγή άσκοπων δαπανών, η Επιτροπή πρέπει να βεβαιώνεται ότι οι αλιευτικοί στόλοι των κρατών μελών δεσμεύονται να αξιοποιούν πραγματικά τις δυνατότητες αλιεύματος που διαθέτουν, προκειμένου να αποφεύγονται οι άσκοπες δαπάνες. Για την αποτροπή των καθαρά κερδοσκοπικών αιτήσεων, πιθανή λύση θα ήταν να τους ζητείται η παροχή εγγυήσεων ή η πληρωμή υψηλότερης προκαταβολής(10). Για το σκοπό αυτό κρίνεται αναγκαία η στενή συνεργασία της Επιτροπής με τα κράτη μέλη.

Πίνακας

Χρησιμοποίηση των δυνατοτήτων αλιεύματος - Συμφωνία με τη Γροιλανδία

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Πηγή:

Εσωτερικό έγγραφο της Επιτροπής της 2ας Φεβρουαρίου 2000.

Κατανομή της οικονομικής επιβάρυνσης

24. Οι προς κατανομή δαπάνες συνίστανται σε οικονομικό αντιστάθμισμα που καταβάλλει η Κοινότητα και σε τέλος που καταβάλλουν οι ιδιώτες εφοπλιστές που επιθυμούν να αλιεύουν στα ύδατα των τρίτων χωρών (βλέπε επίσης ανωτέρω).

25. Το ποσοστό της χρηματοδότησης που ανέλαβε να καταβάλει η Κοινότητα από δημόσια κεφάλαια εκτιμάται ότι ανέρχεται στο 85,7 % του συνολικού κόστους των συμφωνιών με οικονομικό αντιστάθμισμα(11). Υπό το πρίσμα των προθέσεων που είχαν εκφρασθεί στο παρελθόν(12), η Επιτροπή οφείλει να εξετάσει τη σκοπιμότητα, τα μέσα και τις συνέπειες μιας περισσότερο ισόρροπης κατανομής των σχετικών δαπανών.

Απαραίτητες πληροφορίες

26. Τελικά, λόγω των αδυναμιών που αναφέρθηκαν στα προηγούμενα σημεία, η Επιτροπή δεν κατόρθωσε να προβεί σε πλήρη απολογισμό των δαπανών και των πλεονεκτημάτων που προέκυψαν από τις διεθνείς αλιευτικές συμφωνίες, μετά την τελευταία αξιολόγηση του 1999: παρέσχε στοιχεία σχετικά με τις δαπάνες, αλλά όχι για την αξία των αλιευμάτων ούτε για την άμεση ή έμμεση επίδρασή τους (στην απασχόληση, για παράδειγμα). Ωστόσο, οι πληροφορίες αυτές είναι απαραίτητες στο πλαίσιο εμπορικών διαπραγματεύσεων, όπως συμβαίνει στην περίπτωση των διεθνών αλιευτικών συμφωνιών.

27. Εξάλλου, στο ψήφισμά του της 15ης Μαΐου 1997(13), το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είχε ζητήσει από την Επιτροπή να καταρτίσει σειρά οδηγιών που θα επέτρεπαν την εφαρμογή ομοιόμορφης διαδικασίας κατά την αξιολόγηση της εφαρμογής εκπνεόντων πρωτοκόλλων, όσον αφορά τις αλιευτικές δυνατότητες ή την προπαρασκευή για τις διαπραγματεύσεις επί νέων πρωτοκόλλων ή συμφωνιών.

ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΩΝ ΣΥΜΦΩΝΙΩΝ

Σταθερότητα των αλιευτικών δυνατοτήτων

28. Ένας από τους γενικούς στόχους αυτών των συμφωνιών είναι η σταθερότητα των αλιευτικών δυνατοτήτων που προσφέρονται στους αλιευτικούς στόλους των κρατών μελών. Κατά την περίοδο 1993-1999, διαπιστώνεται ελαφριά συρρίκνωση των δυνατοτήτων αυτών, εξαιτίας ιδίως της μείωσής τους στο πλαίσιο της συμφωνίας με το Μαρόκο, καθώς και της σταθερότητας ή της ελαφράς αύξησής τους στο πλαίσιο άλλων συμφωνιών(14).

29. Πάντως, την ίδια περίοδο, οι πιστώσεις πληρωμών που προορίζονταν για αυτές τις συμφωνίες αυξήθηκαν, γεγονός που επιβεβαιώνει τη βούληση της Επιτροπής για επίτευξη σταθερότητας όσον αφορά αυτές τις δυνατότητες αλιεύματος. Κατά τους δώδεκα μήνες μετά τη λήξη της συμφωνίας Ευρωπαϊκής Ένωσης-Μαρόκου, στις 30 Νοεμβρίου 1999, η συνολική μείωση των δυνατοτήτων αλιεύματος που προβλέπονταν στις συμφωνίες υπήρξε σημαντική, εις βάρος κυρίως των Ισπανών και Πορτογάλων αλιέων.

Εφοδιασμός της αγοράς και υποστήριξη της απασχόλησης

30. Οι αλιευτικές συμφωνίες αποσκοπούν στον εφοδιασμό μιας αγοράς η οποία παρουσιάζει μεγάλα ελλείμματα, καθώς και στη διατήρηση των θέσεων εργασίας. Η Επιτροπή δεν διαθέτει ενημερωμένα στοιχεία από τα οποία να προκύπτουν οι επιδράσεις κάθε συμφωνίας ως προς τα δύο αυτά ζητήματα, τα οποία, εξάλλου, δεν αναλύονται συστηματικά ούτε στα τεχνικά δελτία που προαναφέρθηκαν. Η μόνη σχετική πηγή πληροφοριών είναι η αξιολόγηση των συμφωνιών η οποία πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της Επιτροπής και αφορά την περίοδο 1993-1997.

31. Προκειμένου να εκτιμάται συστηματικά ο αντίκτυπος των συμφωνιών στον εφοδιασμό της αγοράς και στην απασχόληση, πρέπει να καθορισθούν κατάλληλα κριτήρια και σχετικοί δείκτες (για παράδειγμα, στοιχεία σχετικά με την ποσότητα και την αξία των εκφορτώσεων και των αλιευμάτων, άμεσες και έμμεσες θέσεις εργασίας). Αυτό θα καθιστούσε επίσης δυνατή την εκτίμηση του ενδεχόμενου κινδύνου και των επιπτώσεων που εγκυμονεί για την Επιτροπή η μη ανανέωση των συμφωνιών και, κατά συνέπεια, την πρόβλεψη των σχετικών συνεπειών. Από την άποψη αυτή, η μη ανανέωση της συμφωνίας με το Μαρόκο, το 1999, είχε σημαντικές οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες σε περιφέρειες της Ευρώπης (ιδίως στην Ισπανία και στην Πορτογαλία) που είχαν αναπτύξει στενούς δεσμούς εξάρτησης από αυτήν (περίπου 7000 άμεσες θέσεις εργασίας και 470 σκάφη).

Στρατηγική αναδιάρθρωσης

32. Κυριότεροι στόχοι της διαρθρωτικής πτυχής της κοινής αλιευτικής πολιτικής είναι:

α) η εξισορρόπηση των δυναμικοτήτων των αλιευτικών στόλων και των αλιευτικών πόρων·

β) η ενίσχυση της ανάπτυξης των περιφερειών που εξαρτώνται από την αλιεία·

γ) η εξάλειψη των πλεονασματικών δυναμικοτήτων·

δ) η ναυπήγηση σκαφών και ο εκσυγχρονισμός των στόλων, υπό ορισμένες προϋποθέσεις.

Αυτή η πτυχή των "διαρθρωτικών δράσεων" συνδέεται, μεταξύ άλλων, με την αντίστοιχη πτυχή των διεθνών αλιευτικών συμφωνιών, γεγονός που απαιτεί σαφή καθορισμό συναφών στόχων και στενό συντονισμό της εφαρμογής των λαμβανόμενων μέτρων.

33. Κατά τις διαπραγματεύσεις της διεθνούς αλιευτικής συμφωνίας με το Μαρόκο το 1994-1995, διαπιστώθηκε τάση μείωσης των αλιευτικών πόρων στα μαροκινά ύδατα, αλλά και η ανάπτυξη του τομέα της αλιείας στη χώρα. Επομένως, θα έπρεπε να επιβληθεί πολιτική σταδιακής αναδιάρθρωσης των στόλων των κρατών μελών που δραστηριοποιούνται στα εν λόγω ύδατα, όπως είχε επισημάνει η Επιτροπή κατά τις διαπραγματεύσεις. Παρόμοια πολιτική θα είχε καταστήσει δυνατή την προοδευτική εφαρμογή μέτρων αναδιάρθρωσης (όπως η ανασυγκρότηση των σκαφών) καθώς και κοινωνικών μέτρων, με στόχο τον περιορισμό των σχετικών συνεπειών στον τομέα της αλιείας στην Κοινότητα· επίσης, μια τέτοια πολιτική θα είχε χαλαρώσει τους δεσμούς εξάρτησης των κοινοτικών στόλων από αυτή τη συμφωνία. Κατ' αυτό τον τρόπο, θα είχε εξασφαλισθεί η σταθερότητα και η βιώσιμη ανάπτυξη του τομέα. Ωστόσο, διαπιστώνεται ότι, από το σύνολο των 125 νέων σκαφών (κυρίως ισπανικών και πορτογαλικών) που αλίευαν στα μαροκινά ύδατα (συμφωνία 1995-1999), η Ευρωπαϊκή Κοινότητα είχε συγχρηματοδοτήσει τη ναυπήγηση των 54. Η Επιτροπή δεν είχε καθορίσει, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, σαφείς στόχους στο πλαίσιο της χορήγησης των ενισχύσεων (προερχομένων από τα διαρθρωτικά ταμεία) για τη ναυπήγηση νέων σκαφών ούτε παρακολούθησε τη μετέπειτα χρησιμοποίησή τους. Δύο είναι τα ερωτήματα που τίθενται στο σημείο αυτό: πρώτον, ήταν το μέσο αυτό αναπόσπαστο μέρος ενός συνολικού σχεδίου αναδιάρθρωσης των αλιευτικών στόλων των κρατών μελών και, δεύτερον, η μείωση του αριθμού των αδειών αλίευσης, στην οποία αντιστοιχεί η μείωση, μεταξύ 1996 και 1999, του αριθμού σκαφών - από 590 σε 477 - ήταν το μόνο αποτέλεσμα της υλοποίησης του στόχου της αναδιάρθρωσης; Έτσι, για ορισμένες συμφωνίες, η Επιτροπή δεν κατόρθωσε να αποδείξει την ύπαρξη συνάφειας μεταξύ του σκοπού των διαπραγματεύσεων και του γενικότερου στόχου της κοινής αλιευτικής πολιτικής που είναι η μείωση της αλιευτικής δραστηριότητας στα κοινοτικά ύδατα(15). Συνεπώς, η συνοχή των δύο αυτών πτυχών της κοινής αλιευτικής πολιτικής δεν επιτυγχάνεται πάντοτε.

34. Εξάλλου, η ναυπήγηση αυτών των σκαφών πραγματοποιήθηκε χωρίς προηγούμενη συστηματική επαλήθευση της αντιστοιχίας των δυναμικοτήτων από πλευράς αλιευμάτων με τους πόρους που καλύπτουν οι συμφωνίες. Μετά τη λήξη της συμφωνίας με το Μαρόκο και, κατά συνέπεια, μετά την παύση των αλιευτικών δραστηριοτήτων στα μαροκινά ύδατα, οι πληττόμενοι στόλοι λαμβάνουν, υπό όρους, αποζημιώσεις που συγχρηματοδοτούνται από την Κοινότητα και αποβλέπουν στην αντιστάθμιση των αντίστοιχων απωλειών εισοδήματος. Για το 2000, το προβλεπόμενο ύψος αυτών των αποζημιώσεων ανερχόταν σε 124 εκατομμύρια ευρώ, από τα οποία τα 59 εκατομμύρια ευρώ χρηματοδοτήθηκαν από τον κοινοτικό προϋπολογισμό.

35. Άλλες πρωτοβουλίες διαρθρωτικού χαρακτήρα δεν είχαν πάντοτε τις προβλεπόμενες συνέπειες. Πρόκειται κυρίως για τις συμφωνίες δεύτερης γενεάς (βλέπε σχετικό ορισμό στο σημείο 4), οι οποίες, με τη δημιουργία μεικτών επιχειρήσεων, αποσκοπούν στη διαφύλαξη των δυνατοτήτων αλιεύματος που προσφέρονται στον κοινοτικό στόλο, στη διατήρηση ορισμένου επιπέδου απασχόλησης(16) στην Κοινότητα και στη μεταφορά αλιευτικών μονάδων στα ύδατα τρίτων χωρών. Η μόνη κάπως σημαντική συμφωνία υπεγράφη με την Αργεντινή (162 εκατομμύρια ευρώ): η συμφωνία αυτή επέτρεψε τη μεταφορά τριάντα δύο σκαφών και τη διατήρηση σχεδόν χιλίων κοινοτικών θέσεων εργασίας, ώσπου η Αργεντινή αποφάσισε να αυξήσει τον ελάχιστο αριθμό των αργεντινών ναυτικών που πρέπει να ναυτολογούνται προκειμένου να απασχολούνται σε αυτά τα σκάφη (τελικά, το μέτρο αυτό θα μπορούσε να πλήξει 600 κοινοτικές θέσεις εργασίας). Ο περιορισμένος αντίκτυπος αυτού του είδους των συμφωνιών ανάγεται στην έλλειψη ενδιαφέροντος εκ μέρους των τρίτων χωρών και στην εξάντληση των αλιευτικών αποθεμάτων.

36. Γενικά, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη θα έπρεπε να καθορίσουν σαφείς στόχους ως προϋπόθεση για τη χορήγηση διαρθρωτικών κεφαλαίων στον κοινοτικό στόλο που αλιεύει βάσει των διεθνών συμφωνιών. Η συνοχή των διαφόρων πτυχών της κοινής αλιευτικής πολιτικής, κυρίως με τα διαρθρωτικά ταμεία, επιδέχεται βελτίωση. Λαμβανομένων υπόψη των κινδύνων τους οποίους αντιμετωπίζει η Κοινότητα, ιδίως σε περίπτωση μη ανανέωσης των συμφωνιών, ο στρατηγικός σχεδιασμός και η αποτελεσματική παρακολούθηση της υλοποίησης των δράσεων που στοχεύουν στην ανάπτυξη ενός σταθερού αλιευτικού τομέα αποκτούν ιδιαίτερη σημασία στο πλαίσιο αυτών των συμφωνιών.

Συνοχή των κοινοτικών πολιτικών

37. Ορισμένες χώρες που συμμετέχουν σε διεθνή αλιευτική συμφωνία επωφελούνται επίσης και από άλλες κοινοτικές πολιτικές, όπως από τις ενισχύσεις για την ανάπτυξη που χρηματοδοτούνται από τον κοινοτικό προϋπολογισμό ή από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης (ΕΤΑ). Κατά συνέπεια, είναι αναγκαίο να υπάρχει συνοχή και συντονισμός των δράσεων στους τομείς της αλιείας και της ανάπτυξης(17). Αυτό προϋποθέτει το σεβασμό του ειδικού χαρακτήρα κάθε τομέα (εμπορικός χαρακτήρας και ενισχύσεις για την ανάπτυξη), καθώς καθένας τους περιβάλλεται από τη δική του νομιμότητα.

38. Σε ορισμένες τρίτες χώρες, το εισόδημα που προέρχεται από τις διεθνείς αλιευτικές συμφωνίες μπορεί να αποτελεί σημαντικό τμήμα του εθνικού εισοδήματος: για παράδειγμα, το 1998, το σχετικό ποσοστό ήταν 15,2 % στη Μαυριτανία και 12,7 % στο Σάο Τομέ.

39. Όταν, το 1997, έληξε η συμφωνία με τη Σενεγάλη, η Επιτροπή δεν μπόρεσε να δεχθεί την τιμή που ζητήθηκε. Συμφωνία επιτεύχθηκε μόνον όταν η Επιτροπή αντέτεινε την αύξηση της χρηματοδότησης από το ΕΤΑ κατά ένα ορισμένο ποσό(18). Στην περίπτωση του παραδείγματος, δεν τηρήθηκε ούτε η διαφάνεια ούτε η δημοσιονομική αρχή της ειδικότητας της δαπάνης. Οι αρμόδιες για τον προϋπολογισμό αρχές θα πρέπει να είναι πάντοτε σε θέση να υπολογίζουν το πραγματικό συνολικό κόστος των δικαιωμάτων αλίευσης. Υπερβολικά συχνά, οι γενικοί στόχοι των δύο αυτών κοινοτικών πολιτικών αλληλοεμπλέκονται στο πλαίσιο των συμφωνιών αυτών, των οποίων οι στόχοι θα πρέπει, κατά συνέπεια, να καθορίζονται με σαφήνεια. Η Επιτροπή, επίσης, θα πρέπει να φροντίζει για το συντονισμό των υπηρεσιών της που είναι αρμόδιες για τις διάφορες πολιτικές που μπορούν να επηρεάσουν τις σχέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τις αναπτυσσόμενες χώρες, σύμφωνα με το άρθρο 178 της συνθήκης και τη σύμβαση Λομέ.

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΜΦΩΝΙΩΝ

Αδυναμίες στη διαχείριση

40. Η διαχείριση κάθε διεθνούς αλιευτικής συμφωνίας ασκείται από "μεικτή επιτροπή", την οποία συγκροτούν η Επιτροπή, οι τρίτες χώρες εταίροι και, σε ορισμένες περιπτώσεις, εκπρόσωποι του Συμβουλίου και των ενδιαφερομένων κρατών μελών.

41. Οι εργασίες αυτών των μεικτών επιτροπών διαρκούν καθ' όλη την περίοδο ισχύος των συμφωνιών. Δύο είναι κυρίως τα είδη των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι εν λόγω επιτροπές, των οποίων η λύση δεν προέρχεται πάντοτε από τις ίδιες: η χρηματοδότηση των σχεδίων ανάπτυξης και η εφαρμογή σχεδίων παρακολούθησης των σκαφών μέσω δορυφόρου.

42. Η διαπραγματευτική θέση της Επιτροπής αποδυναμώθηκε στις περιπτώσεις κατά τις οποίες δεν υπήρχε ρήτρα η οποία να αφορά είτε την υποχρεωτική ανταλλαγή επιστημονικών πληροφοριών είτε την παύση των πληρωμών σε περίπτωση διαφωνίας είτε την προσαρμογή των οικονομικών στοιχείων σε συνάρτηση με τα μέτρα που μπορούν να επηρεάσουν τις δυνατότητες αλιεύματος. Έτσι, το 1998 και το 1999, το Μαρόκο ανέστειλε για δύο μήνες την αλίευση των κεφαλόποδων για λόγους που ανάγονταν στη βιολογία των ειδών αυτών, πέρα από τους δύο μήνες παύσης που είχαν ήδη συμφωνηθεί μεταξύ των μερών. Η Επιτροπή εξακολούθησε να είναι υποχρεωμένη να καταβάλει στο Μαρόκο ολόκληρο το οικονομικό αντιστάθμισμα, ακόμα και για την περίοδο αυτής της μονομερούς, εκτός συμφωνίας, αναστολής.

43. Οι συμφωνίες περιέχουν ρήτρες που ορίζουν ότι ένα μέρος του οικονομικού αντισταθμίσματος μπορεί να διατεθεί για τη χρηματοδότηση ειδικών δράσεων καθώς και για την κατάρτιση, με στόχο την προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης του τομέα της αλιείας στην τρίτη χώρα. Σε αυτή την περίπτωση, θα ήταν λογικό οι υπεύθυνοι για τη διαχείριση των συμφωνιών να ενημερώνονται σχετικά με την υλοποίηση αυτών των δράσεων. Ωστόσο, οι τρίτες χώρες, θεωρώντας ότι οι συμφωνίες αυτές έχουν πρωτίστως εμπορικό χαρακτήρα, καθώς παραχωρούν πρόσβαση σε χωρικά ύδατα με αντάλλαγμα οικονομικό αντιστάθμισμα, κρίνουν ότι η χρηματοδότηση παρόμοιων μέτρων είναι μάλλον προαιρετική. Κατά συνέπεια, ορισμένες από τις χώρες αυτές(19) δεν δέχονται εξωτερικό έλεγχο, με αποτέλεσμα η Επιτροπή τελικά να μη διαθέτει στοιχεία σχετικά με τη χρησιμοποίηση αυτών των κεφαλαίων.

44. Εάν οι συμφωνίες περιλαμβάνουν όντως ρήτρες του είδους αυτού, η Επιτροπή οφείλει να ενισχύσει το νομικά δεσμευτικό χαρακτήρα τους και να βελτιώσει την παρακολούθησή τους, εισάγοντας, για παράδειγμα, ρήτρες ελέγχου ή ενέργειας των πληρωμών ανάλογα με τη συντελούμενη πρόοδο. Σε κάθε περίπτωση, τα εμπορικά ζητήματα θα έπρεπε να διαχωρίζονται με μεγαλύτερη σαφήνεια από τις πτυχές που συνδέονται με τις ενισχύσεις για την ανάπτυξη.

45. Ορισμένες συμφωνίες προβλέπουν εκφορτώσεις, υποχρεωτικές ή προαιρετικές, των αλιευμάτων στη χώρα-εταίρο, προκειμένου να ενισχυθεί η απασχόληση στον τομέα της αλιείας. Στην περίπτωση αυτή, τα σκάφη επωφελούνται από μείωση των τελών που οφείλουν να καταβάλλουν για την άδεια αλίευσης.

46. Όσον αφορά τη συμφωνία με το Μαρόκο, το Συνέδριο διαπίστωσε, βάσει τυχαίου δείγματος, την εφαρμογή πρακτικής εκφορτώσεων και επαναφορτώσεων του συνόλου των αλιευμάτων από τα ευρωπαϊκά σκάφη στις τέσσερις από τις πέντε περιπτώσεις που εξετάσθηκαν για την περίοδο από τις 4 Δεκεμβρίου 1998 έως τις 2 Μαρτίου 1999. Η πρακτική αυτή, ακόμα και αν αποσκοπεί στη μείωση του σχετικού τέλους, είναι αδικαιολόγητη: οι συστηματικές εκφορτώσεις και επαναφορτώσεις κατεψυγμένων αλιευμάτων σε λιμένα του Μαρόκου, ενώ αυτά προορίζονται να πωληθούν σε άλλη αγορά, δεν έχουν κανένα νόημα. Διαπιστώνεται, επομένως, ότι δεν τηρείται μια βασική αρχή της συμφωνίας με το Μαρόκο, ήτοι η εντατικοποίηση της συνεργασίας για την ανάπτυξη του τομέα της αλιείας της χώρας.

47. Η Επιτροπή θα πρέπει να μεριμνά για την κατά γράμμα εφαρμογή των συμφωνιών, καθώς και για την ορθολογική ερμηνεία τους από τους εφοπλιστές, παρέχοντάς τους επεξηγηματικές κατευθυντήριες γραμμές, όποτε αυτό κρίνεται αναγκαίο.

Αδυναμίες στον έλεγχο

48. Η Επιτροπή συγκρότησε μονάδα επιθεώρησης και ελέγχου στο πλαίσιο της ΓΔ Αλιείας, προκειμένου να εποπτεύει τόσο τη θέση σε ισχύ, όσο και την εφαρμογή των κοινοτικών κανονισμών που αφορούν τις δραστηριότητες των αλιευτικών στόλων των κρατών μελών στα ύδατα των τρίτων χωρών, όσο και την παρακολούθηση αυτής της εφαρμογής. Οι επιθεωρητές αυτής της μονάδας παρίστανται τακτικά, ως παρατηρητές, στις εθνικές επιθεωρήσεις που διενεργούνται στα κράτη μέλη.

49. Η αποτελεσματικότητα της εν λόγω μονάδας θα ήταν μεγαλύτερη, εάν αυτή καθόριζε λεπτομερείς ελεγκτικούς στόχους και προέβαινε σε ειδικές επαληθεύσεις στο πλαίσιο των διεθνών αλιευτικών συμφωνιών. Οι αρμόδιοι υπάλληλοι της μονάδας αυτής θα πρέπει επίσης να εξετάζουν, να εγκρίνουν και να παρακολουθούν αυτούς τους στόχους και αυτές τις επαληθεύσεις. Επιπλέον, δεν δίδεται πάντοτε η κατάλληλη συνέχεια στις παραβάσεις που εντοπίζονται κατά τις επιθεωρήσεις που πραγματοποιεί η μονάδα αυτή στα κράτη μέλη.

50. Εξάλλου, το άρθρο 1 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2847/93(20) υποχρεώνει τα κράτη μέλη να θεσπίσουν τα μέτρα που είναι αναγκαία για την αποτελεσματικότητα της κοινής αλιευτικής πολιτικής, τα οποία να καλύπτουν και τις δραστηριότητες των αλιευτικών σκαφών της Ευρωπαϊκής Ένωσης που δραστηριοποιούνται στα ύδατα των τρίτων χωρών. Τα άρθρα 2 έως 5 επιβάλλουν στα κράτη μέλη να προβαίνουν σε επιθεώρηση και παρακολούθηση των αλιευτικών σκαφών.

51. Οι αδυναμίες που εντοπίσθηκαν με τον έλεγχο του Συνεδρίου είναι οι εξής:

α) οι εθνικές αρχές δεν απαιτούσαν συστηματικά τις υποχρεωτικές δηλώσεις αλιεύματος και εκφόρτωσης, οι οποίες συχνά δεν ήταν πλήρεις ή έλειπαν από τους φακέλους·

β) οι πρακτικές επιθεώρησης δεν είναι πάντοτε ομοιόμορφες και, κατά τις επιθεωρήσεις επί πλοίων, διαπιστώθηκαν αδυναμίες στην εκφόρτωση·

γ) δεν υπάρχει πάντοτε ανταπόκριση στα αιτήματα διοικητικής συνεργασίας μεταξύ του κράτους μέλους της σημαίας του σκάφους και εκείνου όπου πραγματοποιείται η εκφόρτωση, όπως ορίζει το άρθρο 33 του κανονισμού.

52. Μολονότι κύριος υπεύθυνος για τους ελέγχους των αλιευτικών δραστηριοτήτων στα ύδατα μιας τρίτης χώρας είναι η ίδια η τρίτη χώρα, τα ευρωπαϊκά σκάφη οφείλουν να συμμορφώνονται προς τις διεθνείς αλιευτικές συμφωνίες και τις ισχύουσες κανονιστικές διατάξεις. Κατά συνέπεια, οι εκφορτώσεις τους, όταν πραγματοποιούνται σε λιμένα κράτους μέλους, υπόκεινται σε ελέγχους.

53. Ο έλεγχος του Συνεδρίου, στο πλαίσιο των επιθεωρήσεων στις οποίες παρέστη το τελευταίο, κατέδειξε παραβάσεις που διαπράττονται από τα σκάφη και αφορούν την εκφόρτωση νεαρών ιχθυδίων (γόνου). Οι πληροφορίες που καταχωρίζονται στο ημερολόγιο του πλοίου είναι ελλιπείς ή ανακριβείς (τις περισσότερες φορές πρόκειται για μερική δήλωση των αλιευμάτων), ενώ μερικές σελίδες του μπορεί να λείπουν. Επίσης, διαπιστώθηκαν παραβάσεις των κανόνων που διέπουν τη σύνθεση του πληρώματος. Οι αδυναμίες που εντοπίσθηκαν, και κυρίως αυτές που αφορούν το ημερολόγιο του πλοίου, δεν επιτρέπουν στην Επιτροπή να παρακολουθεί σωστά την εφαρμογή των συμφωνιών ούτε να αξιολογεί τα πλεονεκτήματά τους.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

Αποδοτικότητα των δαπανών

54. Μολονότι, το 1999, η Επιτροπή προέβη σε αξιολόγηση των διεθνών αλιευτικών συμφωνιών και καθιέρωσε την τήρηση τεχνικών δελτίων κατά τη διαπραγμάτευση ή την αναδιαπραγμάτευση μιας συμφωνίας, αυτό δεν επιτρέπει ούτε την παρακολούθηση ούτε την εμπεριστατωμένη αξιολόγηση της αποδοτικότητας της δαπάνης για κάθε συμφωνία. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή δεν είναι σε θέση ούτε να εντοπίσει ούτε να διορθώσει τις αδυναμίες που διαπιστώνει το Συνέδριο (έλλειψη ποιοτικών πληροφοριών σχετικά με την κατάσταση των αλιευτικών αποθεμάτων, τα οικονομικά αντισταθμίσματα που υπολογίζονται χωρίς να λαμβάνεται υπόψη το ποσοστό χρησιμοποίησης των συμφωνιών, την πραγματική ή αναμενόμενη απόδοση αυτών των συμφωνιών κ.λπ.) οι οποίες αποτελούν πηγή επιπλέον δαπανών (βλέπε σημεία 13-18).

- Το Συνέδριο συνιστά στην Επιτροπή να εισαγάγει σύστημα διαρκούς παρακολούθησης (προσποριζόμενη, κατά συνέπεια, τα αναγκαία μέσα), το οποίο να καθιστά δυνατή την ανάλυση των πλεονεκτημάτων κάθε συμφωνίας καθ' όλη τη διάρκεια της ισχύος της: διαπραγμάτευση ή αναδιαπραγμάτευση (εκ των προτέρων), εφαρμογή, εκ των υστέρων αξιολόγηση. Για το σκοπό αυτό, η Επιτροπή πρέπει να καθορίσει, αφενός, κριτήρια προκειμένου να εκτιμά κατά πόσο έχουν επιτευχθεί σαφώς καθορισμένοι στόχοι και, αφετέρου, κατάλληλους δείκτες απόδοσης. Το εν λόγω σύστημα πρέπει να καθιστά δυνατή την ανάλυση των πραγματικών αλιευτικών ευκαιριών (προσφορά) και της πραγματικής εκμετάλλευσής τους (ζήτηση), λαμβανομένης υπόψη της δυναμικότητας των αλιευτικών στόλων και της εξειδίκευσής τους.

55. Η Επιτροπή χρηματοδοτεί σήμερα σχεδόν το 80 % του κόστους των αλιευτικών συμφωνιών με την παροχή οικονομικού αντισταθμίσματος. Την ίδια στιγμή, οι δυνατότητες αλιεύματος που παρέχουν ορισμένες συμφωνίες δεν αξιοποιούνται πλήρως, με αποτέλεσμα να δημιουργείται επιπρόσθετη δαπάνη για τον κοινοτικό προϋπολογισμό. Δεδομένου ότι δεν υπάρχει διεξοδική ανάλυση του οικονομικού και δημοσιονομικού ενδιαφέροντος που παρουσιάζουν αυτές οι συμφωνίες, είναι αδύνατον να κριθεί ο βάσιμος χαρακτήρας τους (βλέπε σημεία 19-27).

- Η Επιτροπή θα πρέπει να μελετήσει τη σκοπιμότητα μιας περισσότερο ισόρροπης κατανομής των σχετικών δαπανών, των μέσων για την επίτευξή της καθώς και τις συνέπειές της. Στόχος μιας τέτοιας μελέτης θα ήταν, επιπλέον, η ανάλυση της σχέσης μεταξύ του κόστους μιας άδειας αλίευσης και του κύκλου εργασιών που προκύπτει από αυτή. Η Επιτροπή οφείλει επίσης να λάβει τα μέτρα εκείνα που εξασφαλίζουν την πραγματική εκμετάλλευση των δυνατοτήτων αλιεύματος που παρέχουν αυτές οι συμφωνίες. Ως πιθανή λύση προτείνεται η παροχή εγγυήσεων, η καταβολή υψηλότερων προκαταβολών εκ μέρους των εφοπλιστών, καθώς και η ενέργεια πληρωμής, από την Επιτροπή ή από τους εφοπλιστές, μόνο για τα πραγματικά αλιεύματα.

Γενικοί στόχοι των συμφωνιών

56. Ορισμένες αλιευτικές συμφωνίες εμπεριέχουν μια εμπορική πτυχή, ήτοι την καταβολή τέλους για το δικαίωμα πρόσβασης, στοχεύοντας συγχρόνως στη στήριξη της ανάπτυξης του τομέα της αλιείας στην τρίτη χώρα. Ενίοτε, τα κεφάλαια των ενισχύσεων για την ανάπτυξη έρχονται να συμπληρώσουν τα οικονομικά αντισταθμίσματα, γεγονός που αντιβαίνει στην αρχή της ειδικότητας του προϋπολογισμού. Κατ' αυτό τον τρόπο, οι γενικοί στόχοι δύο κοινοτικών πολιτικών συνυφαίνονται τόσο στενά μεταξύ τους, ώστε καθίσταται δυσχερής η αξιολόγηση των αντίστοιχων επιδράσεών τους. Η ενσωμάτωση αναπτυξιακών δραστηριοτήτων σε συμφωνία με εμπορικό χαρακτήρα επιτείνει την ασάφεια που χαρακτηρίζει την κατανομή των ευθυνών μεταξύ της Επιτροπής και των τρίτων χωρών (βλέπε σημεία 37-39).

- Η σαφέστερη διάκριση αυτών των δύο γενικών στόχων θα επέτρεπε τον προσδιορισμό του σχετικού κόστους και των αντίστοιχων πλεονεκτημάτων, τη σύγκριση αυτών των συμφωνιών βάσει των αυτών κριτηρίων και τον εντοπισμό των επαχθέστερων. Είναι επιτακτική ανάγκη οι διάφοροι στόχοι τους να καθορισθούν και να μεταφρασθούν στην πράξη. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής οφείλουν να λάβουν μέτρα τα οποία να εξασφαλίζουν τη συνοχή των διαφόρων κοινοτικών πολιτικών.

57. Οι διεθνείς αλιευτικές συμφωνίες συνέβαλαν, ως ένα βαθμό, στη σταθεροποίηση των δυνατοτήτων αλιεύματος που προσφέρονται στους στόλους των κρατών μελών. Εντούτοις, ο αντίκτυπός τους στον εφοδιασμό της αγοράς και στην απασχόληση δεν αποτελούν αντικείμενο συστηματικής ανάλυσης και η Επιτροπή δεν διαθέτει ενημερωμένα αποδεικτικά στοιχεία. Η συνοχή μεταξύ της διαρθρωτικής πτυχής και των διεθνών συμφωνιών στο πλαίσιο της κοινής αλιευτικής πολιτικής πρέπει να βελτιωθεί (βλέπε σημεία 28-36).

- Η Επιτροπή πρέπει να ενισχύσει τη συνολική στρατηγική της για την ανάπτυξη του τομέα της αλιείας, ελέγχοντας συγχρόνως την παρακολούθηση των μέτρων που λαμβάνονται για τη σταθερότητα και την αναδιάρθρωσή της. Η στρατηγική αυτή πρέπει να βασίζεται σε εμπεριστατωμένη ανάλυση των συμφωνιών, τόσο από οικονομική όσο και από δημοσιονομική άποψη, καθώς και στη μελέτη των συνεπειών που θα είχε η ενδεχόμενη μη ανανέωσή τους για την Κοινότητα και, κυρίως, για τις περιφέρειες της Ευρώπης που εξαρτώνται από αυτές τις συμφωνίες. Η εν λόγω στρατηγική θα πρέπει επίσης να βασίζεται στην ανάλυση εξελίξεων με ενδεχόμενες σοβαρές συνέπειες (για παράδειγμα, μείωση των αλιευτικών πόρων). Αυτό θα συνέβαλε στην έγκαιρη λήψη των αναγκαίων μέτρων παρέμβασης εκ μέρους των δημοσίων αρχών. Όταν η Επιτροπή διαπιστώνει ότι μια τρίτη χώρα κατόρθωσε να αναπτύξει τον αλιευτικό τομέα της, η Κοινότητα θα πρέπει, σε συνεργασία με την τρίτη χώρα, να προωθεί πολιτική βιωσιμότητας της αλιείας, να κινεί πραγματική διαδικασία αναδιάρθρωσης των σχετικών κοινοτικών αλιευτικών στόλων και να καθορίζει τα επιβαλλόμενα συνοδευτικά μέτρα.

Αδυναμίες στη διαχείριση

58. Η σημερινή διαχείριση των αλιευτικών συμφωνιών από τις υπηρεσίες της Επιτροπής αποδεικνύεται ότι είναι καθαρά διοικητικής μορφής. Χαρακτηρίζεται από έλλειψη συνοχής η οποία οφείλεται κυρίως στην αλληλοεμπλοκή των τελικών στόχων των περισσότερων συμφωνιών καθώς και στο ελάχιστα δεσμευτικό νομικό πλαίσιό τους (βλέπε σημεία 42-46).

- Η αποσαφήνιση των διαφόρων στόχων τους θα πρέπει να συνοδεύεται από επακριβή καθορισμό των αρμοδιοτήτων των υπηρεσιών της Επιτροπής που είναι υπεύθυνες για τη διαχείριση. Οι εν λόγω υπηρεσίες θα έπρεπε να φροντίζουν ώστε η διαχείριση των αλιευτικών πόρων να αποτελεί αντικείμενο συστηματικότερης παρακολούθησης και να προσανατολίζεται με γνώμονα τις μελλοντικές προοπτικές. Η Επιτροπή πρέπει να εξακριβώνει την αμοιβαία εφαρμογή των συμφωνιών και, ενδεχομένως, να ενισχύει το δεσμευτικό χαρακτήρα τους (ρήτρα ελέγχου ή πραγματοποίησης της πληρωμής σε συνάρτηση με τη συντελούμενη πρόοδο).

Αδυναμίες στον έλεγχο

59. Το Συνέδριο εντόπισε ορισμένες αδυναμίες που αφορούν τις ελεγκτικές δραστηριότητες της Επιτροπής και των κρατών μελών (βλέπε σημεία 47-52).

- Πρέπει να ενθαρρυνθεί η από κοινού εφαρμογή, από την Επιτροπή και τα κράτη μέλη, κατευθυντηρίων γραμμών σχετικά με τους λεπτομερείς όρους εφαρμογής των ελέγχων που πρέπει να διενεργούν τα κράτη μέλη. Οι δραστηριότητες ελέγχου και παρακολούθησης στις οποίες προβαίνουν οι υπηρεσίες της Επιτροπής θα μπορούσαν να είναι αποτελεσματικότερες, εάν υπήρχαν σαφώς καθορισμένοι στόχοι, σχεδιασμός των σχετικών δραστηριοτήτων και στενότερη παρακολούθηση της συνέχειας που δίδεται σε προγενέστερες διαπιστώσεις.

Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Ελεγκτικό Συνέδριο στο Λουξεμβούργο, κατά τη συνεδρίασή του της 6ης και της 7ης Ιουνίου 2001.

Για το Ελεγκτικό Συνέδριο

Jan O. Karlsson

Πρόεδρος

(1) Αξιολόγηση "Ifremer/CEP" (Institut Français de Recherche pour l'Exploitation de la Mer/Centre d'Études de Projets) της Επιτροπής, σ. 63, Σεπτέμβριος 1999.

(2) Ετήσια έκθεση για το οικονομικό έτος 1999 (ΕΕ C 342 της 1.12.2000, σ. 189).

(3) Διεθνείς αλιευτικές συμφωνίες που συνήφθησαν με ορισμένες χώρες που βρίσκονται νοτίως του πορθμού του Γιβραλτάρ.

(4) Η Ισπανία είναι επίσης η δεύτερη αγορά στην Ευρώπη από την άποψη τόσο της διαθέσιμης προσφοράς, όσο και της κατά κεφαλήν κατανάλωσης.

(5) Ετήσια έκθεση για το οικονομικό έτος 1992, κεφάλαιο 5 (ΕΕ C 309 της 16.11.1993)

(6) Ifremer/CEP.

(7) Επιστολή της ΓΔ Δημοσιονομικού Ελέγχου, της 5ης Οκτωβρίου 1997, προς τη ΓΔ Αλιείας.

(8) Συμφωνία που καλύπτει την περίοδο από την 1η Μαΐου 1997 έως τις 30 Απριλίου 2001.

(9) Έγγραφο εργασίας της Επιτροπής της 2ας Φεβρουαρίου 2000, σ. 9.

(10) Συνήθως, ο εφοπλιστής που κατέχει αλιευτικά τόνου οφείλει να καταβάλλει τέλη που υπολογίζονται βάσει 20 ευρώ ανά τόνο, με ελάχιστο αλίευμα που διαφέρει ανάλογα με τη συμφωνία. Στο πλαίσιο αυτό, το εν λόγω ποσό αποκαλείται "προκαταβολή", καταβάλλεται δε από τον εφοπλιστή προκειμένου αυτός να εξασφαλίσει την άδεια αλίευσης. Στο τέλος της αλιευτικής περιόδου, προβλέπεται διαδικασία εκκαθάρισης και, εάν το αλίευμα υπερβαίνει το προβλεπόμενο, ο εφοπλιστής καταβάλλει τη διαφορά. Στην αντίθετη περίπτωση, η προκαταβολή δεν επιστρέφεται.

(11) Το ποσοστό της συμμετοχής της Κοινότητας στο συνολικό κόστος των αλιευτικών συμφωνιών ήταν αντίστοιχα, για το 1992 και το 1997, 82 και 84 % για το Μαρόκο, 73 και 82 % για τη Μαυριτανία, 89 και 90 % για τη Σενεγάλη, 100 % (σταθερό ποσοστό) για τη Γροιλανδία.

(12) COM(96) 488 της 30ής Οκτωβρίου 1998.

(13) Πρακτικά του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ψήφισμα σχετικά με τις διεθνείς αλιευτικές συμφωνίες, 15 Μαΐου 1997, A4-0149/1997.

(14) Αξιολόγηση "Ifremer" της Επιτροπής, κεφάλαιο 4.1, σ. 131.

(15) Αξιολόγηση "Ifremer" της Επιτροπής, σ. 153.

(16) Συμπεράσματα του Συμβουλίου αριθ. 11784/97 της 4ης Νοεμβρίου 1997.

(17) Συμπεράσματα του Συμβουλίου αριθ. 11784/97 της 4ης Νοεμβρίου 1997.

(18) Επιστολή της Επιτροπής αριθ. 000405 της 4ης Μαρτίου 1997 προς τις αρχές της Σενεγάλης.

(19) Πρόκειται για τις χώρες που εμπίπτουν στο πεδίο ελέγχου που αναφέρεται στο σημείο 8.

(20) Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2847/93 της 12ης Οκτωβρίου 1993 (ΕΕ L 261 της 20.10.1993).

Παραρτημα I

ΔΑΠΑΝΕΣ ΤΟΥ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ 1993-2000

(1993-1999: Αποτελέσματα· 2000: Πιστώσεις)

Κονδύλιο του προϋπολογισμού B7-8 0 0 0: "Διεθνείς αλιευτικές συμφωνίες"

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

ΔΑΣ:

διεθνείς αλιευτικές συμφωνίες.

ΚΑΠ:

κοινή αλιευτική πολιτική.

Α/Υ= αναλήψεις υποχρεώσεων,

Π= πληρωμές.

Παραρτημα ΙΙ

ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΑΛΙΕΥΤΙΚΕΣ ΣΥΜΦΩΝΙΕΣ - ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ ΚΑΘΕ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Παραρτημα III

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥ ΚΟΣΤΟΥΣ ΤΩΝ ΣΥΜΦΩΝΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΟΣΟΤΗΤΩΝ ΑΛΙΕΥΜΑΤΩΝ/ΤΩΝ ΘΕΣΕΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ/ΤΗΣ ΑΞΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΙΕΥΜΑΤΩΝ

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Πηγή:

πίνακας που καταρτίσθηκε από το Ελεγκτικό Συνέδριο βάσει των αριθμητικών στοιχείων που παρουσιάζονται στην αξιολόγηση Ifremer/COM.

Ο ανωτέρω πίνακας καταδεικνύει τη σχέση που υφίσταται μεταξύ του κόστους των συμφωνιών (εις βάρος του κοινοτικού προϋπολογισμού) και της προστιθέμενης αξίας από την άποψη των θέσεων εργασίας, των ποσοστήτων και της αξίας των αλιευμάτων. Σημαντικές διαφορές υπάρχουν όχι μόνο μεταξύ των συμφωνιών, αλλά και στο πλαίσιο μίας και της αυτής συμφωνίας. Για παράδειγμα, για την περίοδο 1993-1997, ο λόγος κόστους/απασχόλησης στη συμφωνία με τη Γροιλανδία ήταν 4 φορές μεγαλύτερος από τον αντίστοιχο στα πλαίσια της συμφωνίας με το Μαρόκο (93210 ευρώ έναντι 13801 ευρώ). Χωρίς αξιολόγηση και διαρκή και διεξοδική παρακολούθηση οι διαφορές αυτές δεν μπορούν να δικαιολογηθούν. Τα ανωτέρω αριθμητικά στοιχεία έχουν συνολικό και ενδεικτικό χαρακτήρα και πρέπει να ερμηνεύονται με σύνεση. Πράγματι, τίποτε δεν εγγυάται την αξιοπιστία τους, ενώ ορισμένα από αυτά δεν λαμβάνουν υπόψη σημαντικές παραμέτρους· για παράδειγμα, στη σχέση κόστους/τόνο δεν λαμβάνεται υπόψη το αλιευόμενο είδος (δεν υπάρχουν ακριβέστερα στοιχεία). Εξάλλου, το οικονομικό αντιστάθμισμα μιας συμφωνίας έχει συνολικό χαρακτήρα, δηλαδή δεν είναι δυνατόν να προσδιοριστεί το κόστος μιας συγκεκριμένης δραστηριότητας, ούτε το κόστος της αλίευσης ενός συγκεκριμένου είδους. Κατά συνέπεια, είναι αδύνατον να υπάρξει σύγκριση του κόστους, για τον κοινοτικό προϋπολογισμό, δύο συμφωνιών που αφορούν το αυτό είδος.

Απαντηση της επιτροπης

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Αποδοτικότητα της δαπάνης

I. Η Επιτροπή συμφωνεί ότι στο σύστημα παρακολούθησης και αξιολόγησης των διεθνών αλιευτικών συμφωνιών υπάρχουν αδυναμίες που πρέπει να αντιμετωπιστούν. Ένα σημαντικό βήμα έγινε το 1999, όταν υποβλήθηκαν στο Συμβούλιο για συζήτηση τα αποτελέσματα της μελέτης εξωτερικής αξιολόγησης. Φαίνεται ότι η έκθεση αυτή ήταν πολύ χρήσιμη και για τη σύνταξη της ειδικής έκθεσης του Συνεδρίου. Πέραν αυτού, η Επιτροπή βελτίωσε την προπαρασκευαστική διαδικασία διαπραγμάτευσης νέων πρωτοκόλλων με την προετοιμασία ειδικών εκθέσεων αξιολόγησης που περιέχουν, μεταξύ άλλων, δεδομένα για την κατάσταση των αποθεμάτων, ποσοτικά στοιχεία σχετικά με τα αλιεύματα, χρησιμοποίηση των αλιευτικών δυνατοτήτων και χρήση των χορηγούμενων ποσών στις στοχοθετημένες δράσεις όσον αφορά την έρευνα, τον έλεγχο και τα τεχνικά ζητήματα. Οι εκθέσεις αυτές υποβλήθηκαν στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Παρά την πρόοδο που επιτεύχθηκε, η κατάσταση πρέπει να βελτιωθεί περαιτέρω. Όσον αφορά την τακτική παρακολούθηση, η Επιτροπή επιθυμεί να επισημάνει ότι πολύ συχνά τα κράτη μέλη δεν διαθέτουν τα δεδομένα που είναι αναγκαία προκειμένου να αξιολογηθεί κατά πόσο έχουν επιτευχθεί οι στόχοι. Η Επιτροπή ελπίζει ότι η θέσπιση των κανόνων εκτέλεσης του "κανονισμού ελέγχου" της 14ης Μαρτίου 2001 θα συμβάλει στην πιο τακτική και ολοκληρωμένη παροχή πληροφοριών από τα κράτη μέλη, πράγμα που θα επιτρέψει ιδίως την καλύτερη παρακολούθηση των πραγματικών αλιευμάτων στο πλαίσιο των διαφόρων συμφωνιών.

Η Επιτροπή σκοπεύει επίσης, δυνάμει των απαιτήσεων του δημοσιονομικού κανονισμού, να εκπονήσει νέα εξωτερική μελέτη αξιολόγησης κατά τα επόμενα δύο ή τρία χρόνια.

Ανάλογα με τα συμπεράσματα της συζήτησης όσον αφορά την Πράσινη Βίβλο για το μέλλον της κοινής αλιευτικής πολιτικής, και επίσης στο πλαίσιο της υφιστάμενης διοικητικής μεταρρύθμισης, η Επιτροπή θα αναλάβει να καθορίσει κριτήρια και δείκτες απόδοσης των συμφωνιών.

II. Το Ελεγκτικό Συνέδριο αναφέρεται στη συμφωνία με τη Γροιλανδία και τη Σενεγάλη.

Στο πρώτο και δεύτερο άρθρο του νέου πρωτοκόλλου της συμφωνίας με τη Γροιλανδία καθορίζονται οι αλιευτικές δυνατότητες των κοινοτικών σκαφών για την περίοδο 2001-2006. Οι δυνατότητες αυτές προσδιορίστηκαν βάσει επιστημονικών εκτιμήσεων και ιστορικών δεδομένων για τα αλιεύματα.

Όσον αφορά τη Σενεγάλη, η Επιτροπή διαπραγματεύτηκε, στο πλαίσιο του πρωτοκόλλου 1997-2001, μια νέα κατηγορία αλιείας μετά την εντολή διαπραγμάτευσης που της έδωσε το Συμβούλιο.

Η Επιτροπή έχει διαπιστώσει ότι τα κράτη μέλη υπερεκτιμούν ορισμένες φορές τις ανάγκες όσον αφορά τις δυνατότητες αλιείας και εφιστά την προσοχή τους ώστε να καθορίζουν τις αιτήσεις τους, κατά τη διαπραγμάτευση μιας συμφωνίας, σε επίπεδα που μπορούν πλήρως να χρησιμοποιήσουν.

Γενικοί στόχοι

III. Η Επιτροπή έχει επίγνωση των ενδεχόμενων αντιθέσεων μεταξύ των διεθνών και των διαρθρωτικών πτυχών της κοινής αλιευτικής πολιτικής.

Η Επιτροπή θα επιλύσει το θέμα αυτό σε συνεργασία με τα κράτη μέλη στο πλαίσιο των συζητήσεων για το μέλλον της κοινής αλιευτικής πολιτικής μετά το 2002 προκειμένου να βελτιωθεί η συνοχή μεταξύ των διαφόρων στόχων της κοινής αλιευτικής πολιτικής.

IV. Οι αλιευτικές συμφωνίες, οι οποίες είχαν αρχικά καθαρά εμπορικό χαρακτήρα, συμπεριέλαβαν σταδιακά πτυχές που αποσκοπούσαν στην ανάπτυξη του τομέα της αλιείας στις ενδιαφερόμενες χώρες. Η εξέλιξη αυτή αντανακλά, μεταξύ άλλων, το ενδιαφέρον να εξασφαλισθεί η συνοχή μεταξύ των κοινοτικών πολιτικών και συμφωνιών, και της αναπτυξιακής πολιτικής.

Οι αναπτυξιακές δράσεις για την αλιεία στις αναπτυσσόμενες χώρες χρηματοδοτούνται από τα χρηματοδοτικά μέσα της συνεργασίας για την ανάπτυξη (ΕΤΑ και κονδύλια του προϋπολογισμού).

Οι δράσεις συνεργασίας στον τομέα της αλιείας που προβλέπονται σε ορισμένες διμερείς αλιευτικές συμφωνίες (στοχοθετημένες δράσεις), χρηματοδοτούνται από το μοναδικό κονδύλιο που καταλογίζεται στον προϋπολογισμό για τις αλιευτικές συμφωνίες (κονδύλιο Β7-8 0 0 0) και προσδιορίζονται ποσοτικά στις διατάξεις της κάθε συμφωνίας.

Μετά τα συμπεράσματα του Συμβουλίου του Οκτωβρίου 1997, οι στοχοθετημένες δράσεις ενισχύθηκαν προκειμένου να εξασφαλιστούν τα μέσα που θα συμβάλουν στην πιο υπεύθυνη εκμετάλλευση των αλιευτικών πόρων, ιδίως στον τομέα της αξιολόγησης, της παρακολούθησης και του ελέγχου των αλιευτικών δραστηριοτήτων.

Κύριος στόχος των αλιευτικών συμφωνιών που έχουν συναφθεί με τις τρίτες χώρες είναι η διατήρηση των δυνατοτήτων αλιείας που από μόνες τους αποτελούν φυτώριο θέσεων εργασίας στις περιοχές που εξαρτώνται από την αλιεία. Τα συμπεράσματα του Συμβουλίου του Οκτωβρίου 1997 ορίζουν ότι πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη τα μη προσδιορίσιμα ποσοτικώς στοιχεία όπως οι πολιτικές σχέσεις της Ένωσης και η στρατηγική σημασία της παρουσίας του κοινοτικού στόλου στις τρίτες χώρες.

Διαχείριση και έλεγχος

V. Προκειμένου να ενισχυθεί ο νομικά δεσμευτικός χαρακτήρας και να βελτιωθεί η παρακολούθηση των αλιευτικών συμφωνιών, η Επιτροπή επιδιώκει, κατά τη διαπραγμάτευση νέων πρωτοκόλλων, να συμπεριλάβει στο κείμενο την υποχρέωση ανταλλαγής επιστημονικών πληροφοριών. Εξάλλου, οι περισσότερες αλιευτικές συμφωνίες προβλέπουν ότι στην περίπτωση εφαρμογής μέτρων διατήρησης ή άλλων μέτρων εκ μέρους των αρχών της τρίτης χώρας που επηρεάζουν τις αλιευτικές δραστηριότητες του κοινοτικού στόλου, οι όροι των πρωτοκόλλων και των τεχνικών παραρτημάτων, συμπεριλαμβανομένων των οικονομικών στοιχείων, μπορούν να προσαρμόζονται αναλόγως.

Έτσι, όσον αφορά τις στοχοθετημένες δράσεις, για παράδειγμα, οι απαιτήσεις αναφοράς έχουν συμπεριληφθεί στα νέα πρωτόκολλα που συνάφθηκαν μετά το Συμβούλιο Αλιείας του Οκτωβρίου 1997.

Όσον αφορά τις εκφορτώσεις και επαναφορτώσεις στο πλαίσιο της συμφωνίας με το Μαρόκο, πρέπει να υπογραμμισθεί ότι παρόλο που τηρήθηκαν οι διατάξεις της συμφωνίας για το θέμα αυτό, η Επιτροπή είχε εκφράσει την πρόθεσή της να επανεξετάσει τις ρήτρες σχετικά με τις εκφορτώσεις στο πλαίσιο της διαπραγμάτευσης του νέου πρωτοκόλλου που δεν καρποφόρησε.

Μεριμνώντας για την ορθή οικονομική διαχείριση και την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Κοινότητας, οι υπηρεσίες των Γενικών Διευθύνσεων Προϋπολογισμού και Ελέγχου και η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF), όπως και άλλες πιθανώς ενδιαφερόμενες υπηρεσίες, θα συνεργαστούν από την έναρξη των εργασιών προετοιμασίας των διαπραγματεύσεων και θα κληθούν να συμμετάσχουν στις συνεδριάσεις που θα πραγματοποιηθούν πριν και κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων νέων πρωτοκόλλων.

VI. Ο κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2847/93 ορίζει τις υποχρεώσεις των ενδιαφερομένων κρατών μελών και της Επιτροπής όσον αφορά την παρακολούθηση, την επιθεώρηση και την επιτήρηση των αλιευτικών δραστηριοτήτων στα κοινοτικά αλιευτικά ύδατα και των κοινοτικών αλιευτικών στόλων πέρα από τα ύδατα αυτά. Ειδικές υποχρεώσεις όσον αφορά τα θέματα αυτά καθορίζονται στις αλιευτικές συμφωνίες και στις κανονιστικές ρυθμίσεις των περιφερειακών οργανώσεων αλιείας.

Πριν τις αλιευτικές περιόδους, η Επιτροπή καθορίζει τις προτεραιότητες όσον αφορά την επιθεώρηση. Το πρόγραμμα των αποστολών των επιθεωρητών της διαμορφώνεται ανάλογα με την εξέλιξη των δραστηριοτήτων. Κάθε αποστολή επιθεώρησης αποτελεί αντικείμενο έντονης προετοιμασίας, αλλά οι επιθεωρητές της Επιτροπής παρίστανται επιτόπου ως παρατηρητές των ελέγχων που διενεργούν τα κράτη μέλη, εξακριβώνοντας τον τρόπο με τον οποίο αυτά εφαρμόζουν τους συμφωνηθέντες κανόνες.

Η Επιτροπή έχει αναλάβει ορισμένες πρωτοβουλίες τα τελευταία χρόνια προκειμένου να βελτιώσει τον έλεγχο των αλιευτικών δραστηριοτήτων. Μεγάλες βελτιώσεις έχουν ήδη πραγματοποιηθεί. Η Επιτροπή γνωρίζει τις υπάρχουσες αδυναμίες και θα αναλάβει μελλοντικές πρωτοβουλίες για την κάλυψή τους.

Όσον αφορά την παρακολούθηση προηγούμενων διαπιστώσεων, οι υπηρεσίες της Επιτροπής αναλύουν όλες τις εικαζόμενες παραβάσεις που αναφέρονται στις εκθέσεις επιθεώρησης. Μετά την ανάλυση αυτή, αξιολογούν τη δυνατότητα ανταλλαγής πληροφοριών με τα κράτη μέλη ή ανάληψης διαδικασιών ένστασης.

Στο πλαίσιο της επανεξέτασης της κοινής αλιευτικής πολιτικής το 2002, η Επιτροπή θα εξετάσει, μαζί με τα κράτη μέλη, τους τρόπους με τους οποίους θα μπορούσε να βελτιωθεί η επιθεώρηση από την Επιτροπή και ο έλεγχος από τα κράτη μέλη.

ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

Σκοπός και πεδίο του ελέγχου

7-8. Τα γενικά συμπεράσματα της έκθεσης του Συνεδρίου απορρέουν από την εξέταση πέντε από τις 23 συμφωνίες που ίσχυαν την εποχή του ελέγχου. Είναι συνεπώς εξαιρετικά δύσκολο να συναχθούν συμπεράσματα γενικής εμβέλειας. Εξάλλου, τέσσερις από τις πέντε συμφωνίες που εξέτασε το Συνέδριο έχουν ειδικό χαρακτήρα. Αντιπροσωπεύουν πράγματι πολύ σημαντικό μερίδιο του σχετικού κοινοτικού προϋπολογισμού, αλλά πάνω από όλα αντιπροσωπεύουν ένα εξαιρετικά σημαντικό πολιτικό ενδιαφέρον.

Πρέπει, εξάλλου, να αναφερθεί ότι δύο από τις πέντε αυτές συμφωνίες έχουν λήξει και μία άλλη έχει ριζικά τροποποιηθεί (η συμφωνία με την Αργεντινή έχει λήξει, εκείνη με τη Γροιλανδία έχει πλήρως επανεξεταστεί και εκείνη με το Μαρόκο δεν έχει ανανεωθεί). Τα πρωτόκολλα των συμφωνιών με τη Μαυριτανία και τη Σενεγάλη βρίσκονται στο στάδιο της επαναδιαπραγμάτευσης.

10. Γνωρίζοντας τις επαναλαμβανόμενες παρατηρήσεις του Συνεδρίου, η Επιτροπή συμπεριέλαβε στην πρόταση αναδιάρθρωσης του δημοσιονομικού κανονισμού ειδικές διατάξεις προκειμένου να ληφθεί υπόψη η κατάσταση αυτή. Εξάλλου, μεριμνώντας για τη διαφάνεια, η Επιτροπή συμπεριλαμβάνει κάθε έτος στις αναλήψεις υποχρεώσεων εκτός προϋπολογισμού όλα τα ποσά που δεν έχουν ακόμη χρησιμοποιηθεί για νομικές υποχρεώσεις των ισχυουσών συμφωνιών. Τα ποσά αυτά ανέρχονταν πράγματι σε 129 εκατομμύρια ευρώ στις 31 Δεκεμβρίου 1999.

ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΔΑΠΑΝΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΩΝ ΑΛΙΕΥΤΙΚΩΝ ΣΥΜΦΩΝΙΩΝ

Μέσο παρακολούθησης των συμφωνιών

14-16. Με βάση τα συμπεράσματα του Συμβουλίου του Οκτωβρίου 1997, η Επιτροπή πραγματοποίησε αξιολόγηση, με τη βοήθεια εξωτερικού συμβούλου, τα αποτελέσματα της οποίας υποβλήθηκαν και συζητήθηκαν στο Συμβούλιο το 1999.

Μια νέα αξιολόγηση προβλέπεται να διεξαχθεί κατά τα επόμενα δύο ή τρία χρόνια. Στο ενδιάμεσο διάστημα, θα βελτιωθεί περαιτέρω η εσωτερική εργασία μετά την ενίσχυση των καθηκόντων αξιολόγησης.

Η αξιολόγηση των διεθνών αλιευτικών συμφωνιών θα εξετασθεί κατά τη συζήτηση με αντικείμενο την Πράσινη Βίβλο της Επιτροπής για το μέλλον της κοινής αλιευτικής πολιτικής.

17. Η χρησιμοποίηση των πιστώσεων του προϋπολογισμού όντως αυξήθηκε από το 1993 έως το 1999, ιδίως λόγω των σημαντικών αυξήσεων του οικονομικού αντισταθμίσματος στις συμφωνίες με το Μαρόκο, τη Μαυριτανία, την Γροιλανδία και την Αργεντινή. Καμία από αυτές τις συμφωνίες δεν μπορεί εύκολα να συγκριθεί με τις προηγούμενες.

Το Συμβούλιο είναι αυτό που αποφασίζει εάν το διαπραγματευόμενο κόστος είναι λογικό για τις προσφερόμενες δυνατότητες.

18. Τα τεχνικά δελτία (εκθέσεις αξιολόγησης) που αναφέρει το Συνέδριο άρχισαν να εφαρμόζονται μετά τα συμπεράσματα του Συμβουλίου Αλιείας του Οκτωβρίου 1997.

Τα δελτία αυτά, τα οποία έχουν εξελιχθεί μετά την καθιέρωσή τους, υποβάλλονται στο Συμβούλιο και στο Κοινοβούλιο πριν την έναρξη των διαπραγματεύσεων των νέων πρωτοκόλλων.

Πέραν από την ανάλυση των ιστορικών, νομικών, πολιτικών, οικονομικών και άλλων ζητημάτων, η Επιτροπή εξετάζει στην έκθεση αξιολόγησης τη συνοχή με τους τομείς της κοινής αλιευτικής πολιτικής και με τις κοινοτικές πολιτικές, ιδίως την αναπτυξιακή πολιτική. Η έκθεση αξιολόγησης περιλαμβάνει δεδομένα για την κατάσταση των αποθεμάτων, το επίπεδο των αλιευμάτων, τη χρησιμοποίηση των αλιευτικών δυνατοτήτων, τη χρήση των χορηγούμενων ποσών στις στοχοθετημένες δράσεις στους τομείς της έρευνας, του ελέγχου και των τεχνικών ζητημάτων.

Εντούτοις, παρά την πρόοδο που έχει επιτευχθεί, θα πρέπει να βελτιωθεί περαιτέρω το περιεχόμενο της έκθεσης αξιολόγησης.

Μερική χρησιμοποίηση των συμφωνιών

19. Η αξιολόγηση, όπως αναφέρει το Συνέδριο, αποτελεί πάντα τη βάση για τη σύναψη μιας συμφωνίας, αλλά ορισμένα πολιτικά ή οικονομικά κριτήρια μπορούν επίσης να επηρεάσουν το τελικό αποτέλεσμα.

20. Η Επιτροπή, έχει διαπιστώσει ότι τα κράτη μέλη έχουν την τάση να υπερεκτιμούν τις ανάγκες τους όσον αφορά τις αλιευτικές δυνατότητες και εφιστά την προσοχή τους ώστε να καθορίζουν τις αιτήσεις τους σε επίπεδα που μπορούν πλήρως να χρησιμοποιήσουν.

21. Στην περίπτωση της Σενεγάλης, η Επιτροπή ζήτησε μία νέα κατηγορία αλιείας επειδή αυτό υποστηρίχθηκε έντονα μέσα από το Συμβούλιο.

22. Μετά τη διενέργεια λεπτομερούς επανεξέτασης, οι αλιευτικές δυνατότητες του πρωτοκόλλου της συμφωνίας με τη Γροιλανδία, που μονογραφήθηκε στις 13 Σεπτεμβρίου 2000, καθορίστηκαν σε πολύ χαμηλότερο επίπεδο από το προηγούμενο.

Οι δυνατότητες αλιείας που προσφέρονται για τα κοινοτικά σκάφη την περίοδο 2001-2006 έχουν καθοριστεί σύμφωνα με επιστημονικές εκτιμήσεις και ιστορικά στοιχεία για τα αλιεύματα.

Ένα από τα πλεονεκτήματα της συμφωνίας με τη Γροιλανδία είναι ότι επιτρέπει στην Κοινότητα να ανταλλάξει ποσοστώσεις με χώρες όπως η Νορβηγία, η Ισλανδία, οι Νήσοι Φερόε και να αγοράσει πρόσθετες ποσοστώσεις.

Πέραν από τα ανωτέρω, θα πρέπει να σημειωθεί ότι η συμφωνία με τη Γροιλανδία αποτελεί το μόνο κοινοτικό χρηματοδοτικό μέσο για την παροχή βοήθειας στη Γροιλανδία. Αυτό συνεπάγεται ότι η συμφωνία αυτή, έχει τουλάχιστον έμμεσα, μία ευρύτερη εμβέλεια από άλλες αλιευτικές συμφωνίες. Αυτό αναγνωρίστηκε στο συμπέρασμα των διαπραγματεύσεων του τέταρτου πρωτοκόλλου με την ακόλουθη μονομερή κοινοτική δήλωση: "... με βάση τις δικές της εκτιμήσεις, το ποσό των 28 εκατομμυρίων ευρώ του οικονομικού αντισταθμίσματος.... θεωρείται ότι αντανακλά μόνον τα αλιευτικά στοιχεία όπως παρουσιάζονται σήμερα".

23. Η Επιτροπή συμφωνεί ότι το σύστημα εγγυήσεων μπορεί να μειώσει τη μερική χρησιμοποίηση των συμφωνιών. Ωστόσο, στο πλαίσιο του Συμβουλίου δεν υπάρχει συναίνεση για την έγκρισή του.

Το σύστημα αυτό θα απαιτούσε χρηματικές εγγυήσεις από πλοιοκτήτες τη στιγμή που υποβάλουν τις αιτήσεις τους για αλιευτικές δυνατότητες κατά τη διάρκεια της διαπραγμάτευσης μιας νέας συμφωνίας ή ενός πρωτοκόλλου.

Η πληρωμή προκαταβολής από τα σκάφη αλίευσης τόνου αποτελεί μια ιδιαίτερη περίπτωση εγγύησης.

Κατανομή της οικονομικής επιβάρυνσης

25. Η Επιτροπή προσπαθεί συστηματικά να εξασφαλίσει μεγαλύτερη συμμετοχή από τους πλοιοκτήτες, αλλά το τελικό αποτέλεσμα εξαρτάται από τη διαπραγμάτευση με τα κράτη μέλη, ορισμένα από τα οποία αντιτίθενται σε οποιαδήποτε αύξηση. Παρόλα αυτά, η Επιτροπή εξακολουθεί να προσπαθεί την έγκριση αυξήσεων.

Μετά τα συμπεράσματα του Συμβουλίου του Οκτωβρίου 1997, η Επιτροπή επέτυχε μία αύξηση στο σχετικό μερίδιο του κόστους για ορισμένες συμφωνίες που αφορούν τον τόνο (Γκαμπόν, Σεϋχέλλες, Αγκόλα, Σάο Τομέ, Γουινέα Κόνακρι, Μαυρίκιος, Ακτή του Ελεφαντοστού) με την έννοια ότι οι κάτοχοι αλιευτικών σκαφών καταβάλουν ένα σχετικά μεγαλύτερο μερίδιο του κόστους (από 80/20 έως 75/25, μερίδια Ευρωπαϊκής Ένωσης/πλοιοκτητών).

Απαραίτητες πληροφορίες

26-27. Η Επιτροπή εισάγει σταδιακά κριτήρια αξιολόγησης σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Συμβουλίου του Οκτωβρίου 1997. Έκτοτε, η Επιτροπή υποβάλλει, πριν από τη διαπραγμάτευση ανανέωσης πρωτοκόλλων, έκθεση αξιολόγησης στο Συμβούλιο και, από το τέλος του 2000, και στο Κοινοβούλιο.

Τα περιεχόμενα της έκθεσης αξιολόγησης παρουσιάζονται στο σημείο 18.

ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΩΝ ΣΥΜΦΩΝΙΩΝ

Σταθερότητα των αλιευτικών δυνατοτήτων

29. Το επίπεδο των αλιευμάτων που αλίευσαν κοινοτικά σκάφη σε τρίτες χώρες στο πλαίσιο των αλιευτικών συμφωνιών μειώθηκε σημαντικά το 2000 εξαιτίας της αναστολής της συμφωνίας με το Μαρόκο με αποτέλεσμα να μειωθεί κατά 50 % το μερίδιο του κοινοτικού προϋπολογισμού που είχε προβλεφθεί για τις αλιευτικές συμφωνίες το έτος αυτό.

Εφοδιασμός της αγοράς και υποστήριξη της απασχόλησης

30. Κύριος στόχος των αλιευτικών συμφωνιών που έχουν συναφθεί με τρίτες χώρες είναι η διατήρηση των αλιευτικών δυνατοτήτων, οι οποίες δημιουργούν από μόνες τους θέσεις εργασίας στις κοινοτικές περιοχές που εξαρτώνται από την αλιεία. Όπως το επιβεβαιώνει το Συνέδριο, τα πλέον ολοκληρωμένα στοιχεία για την απασχόληση που συνδέεται με τις αλιευτικές συμφωνίες παρουσιάζονται στη μελέτη αξιολόγησης που υποβλήθηκε στο Συμβούλιο το 1999.

31. Τα κριτήρια αποδοτικότητας πρέπει κατά προτεραιότητα να καλύπτουν τα ουσιαστικά στοιχεία των συμφωνιών όπως η επίτευξη των στόχων όσον αφορά τις αλιευτικές δυνατότητες που αποτελεί το πιο σημαντικό στοιχείο προκειμένου να προσδιορίζεται το ποσοστό χρησιμοποίησης της κάθε συμφωνίας. Τα στοιχεία που αφορούν την υλοποίηση των στόχων των στοχοθετημένων δράσεων θα πρέπει επίσης να εκτιμώνται στο μέτρο που η επίτευξή τους είναι σημαντική όχι μόνο για τα αλιευτικά συμφέροντα της παράκτιας χώρας, αλλά και για την αειφόρο διαχείριση των σχετικών πόρων στους οποίους έχουν πρόσβαση οι κοινοτικοί αλιείς. Τα στοιχεία που αφορούν την αναδιάρθρωση και την απασχόληση θα πρέπει να ενσωματωθούν σε ένα πιο σφαιρικό πλαίσιο λαμβανομένης υπόψη της κινητικότητας των στόλων.

Στρατηγική αναδιάρθρωσης

32. Η Επιτροπή συμμερίζεται την άποψη του Συνεδρίου. Η Πράσινη Βίβλος για το μέλλον της κοινής αλιευτικής πολιτικής αναφέρει ότι υπάρχει πρόβλημα συνοχής στο πλαίσιο της κοινής αλιευτικής πολιτικής μεταξύ, για παράδειγμα, από τη μια πλευρά των αλιευτικών συμφωνιών και από την άλλη πλευρά της μεταφοράς σκαφών που επιδοτούνται από το χρηματοδοτικό μέσο προσανατολισμού της αλιείας. Τα σκάφη που ανήκουν σε εταιρείες με κατ' εξοχήν ευρωπαϊκά οικονομικά συμφέροντα ανταγωνίζονται για τον ίδιο πόρο αλλά με διαφορετικούς κανόνες.

Η Επιτροπή θα προσπαθήσει να εξασφαλίσει μεγαλύτερη συνοχή μεταξύ των διαφόρων πτυχών της κοινής αλιευτικής πολιτικής στο πλαίσιο της επανεξέτασης του 2002.

Η Επιτροπή θέλει να τονίσει το γεγονός ότι ενισχύθηκαν οι κανόνες για τη στήριξη των στόλων στο πλαίσιο του νέου κανονισμού [κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2792/1999] του χρηματοδοτικού μέσου προσανατολισμού της αλιείας για την περίοδο 2000-2006, ιδίως για τις μεικτές επιχειρήσεις. Δυστυχώς, το Συμβούλιο δεν θέλησε να ακολουθήσει την πρόταση της Επιτροπής για την αποφυγή έκδοσης αδειών σε σκάφη που ανήκουν σε τμήματα στόλων, τα οποία δεν συμμορφώνονται με τους στόχους των πολυετών προγραμμάτων προσανατολισμού.

33-34. Η Επιτροπή συμμερίζεται την ανάλυση του Ελεγκτικού Συνεδρίου ότι θα ήταν επιθυμητή η νέα διάκριση σε τμήματα των ισπανικών και των πορτογαλικών στόλων που δραστηριοποιούνται στα ύδατα του Μαρόκου προκειμένου να πλαισιωθεί καλύτερα η προγραμματισμένη συρρίκνωση των αλιευτικών προσπαθειών όπως προβλέπεται στην αλιευτική συμφωνία. Για λόγους που συνδέονται με τις ρυθμιστικές διατάξεις [παρουσία ενός και μόνο τμήματος του διεθνούς στόλου στο πολυετές πρόγραμμα προγραμματισμού (ΠΠΠ)] όπως και για λόγους χρονοδιαγράμματος (δεν συμπίπτουν οι περίοδοι εφαρμογής των ΠΠΠ και της συμφωνίας), οι ισπανικές αρχές, που ενημερώθηκαν σχετικά το 1994 και το 1995, απέρριψαν την προσέγγιση αυτή στην οποία η Επιτροπή δεν μπόρεσε να δώσει συνέχεια. Δεδομένου ότι η ανακατανομή της πλεονάζουσας αλιευτικής ικανότητας που είχε τότε εντοπιστεί δεν ήταν δυνατή λόγω της έλλειψης εναλλακτικών αλιευτικών δυνατοτήτων, ο προγραμματισμός του παροπλισμού του 40 % των σκαφών εμφανιζόταν ως πολιτικά μη υποστηρίξιμη επιλογή σε ένα πλαίσιο στο οποίο, την εποχή εκείνη, η αναστολή της αλιευτικής συμφωνίας δεν ήταν σίγουρη.

Η Επιτροπή αναγνωρίζει τον ιδιάζοντα χαρακτήρα των ναυτιλιακών επενδύσεων σε ένα τύπο αλιείας που περιέχει κινδύνους: 125 σκάφη είχαν πραγματικά αρχίσει να αλιεύουν στο πλαίσιο της συμφωνίας με το Μαρόκο κατά τη διάρκεια του τελευταίου πρωτοκόλλου (1.12.1995-30.11.1999) από τα οποία τα 54 ήταν νέα σκάφη που κατασκευάστηκαν με δημόσιες ενισχύσεις. Πρέπει ωστόσο να τονιστεί ότι η επιλογή των επενδυτικών έργων, η οποία υπαγόταν στην αρμοδιότητα των ενδιαφερομένων κρατών μελών, τήρησε τα κριτήρια που καθορίζονται στις κοινοτικές ρυθμίσεις. Όπως και για την εφαρμογή των ΠΠΠ, σημειώνεται ότι η Επιτροπή δεν μπορεί να αντιταχθεί στις ενισχύσεις στη ναυπηγική βιομηχανία εφόσον δεν υπάρχει υπέρβαση των καθορισθέντων στόχων για το αντίστοιχο τμήμα του στόλου. Αλλά, κανένα τμήμα του στόλου δεν δημιουργήθηκε για την περίσταση αυτή. Το θέμα αυτό πρέπει να ρυθμιστεί στο μέλλον.

Η μείωση του αριθμού των αδειών κατά τη διάρκεια του προηγούμενου πρωτοκόλλου της συμφωνίας με το Μαρόκο αντιπροσωπεύει ένα μέρος της συνολικής αναδιάρθρωσης του διεθνούς τμήματος του στόλου.

Η κοινή αλιευτική πολιτική αποβλέπει στην προσαρμογή των αλιευτικών προσπαθειών, και συνεπώς της ικανότητας του στόλου, στους διαθέσιμους πόρους, και το ίδιο επιδιώκεται στο πλαίσιο των αλιευτικών συμφωνιών και στα διεθνή ύδατα. Τα υφιστάμενα διαθέσιμα μέσα (ΠΠΠ) και το αντικείμενο στο οποίο εφαρμόζονται (σκάφη με όριο χρησιμοποίησης τριάντα χρόνων περίπου) προσαρμόζονται ωστόσο δύσκολα σε πολιτικές αποφάσεις που μπορούν να συρρικνώσουν σε σύντομο διάστημα τις αλιευτικές δυνατότητες σε επίπεδα που δημιουργούν δύσκολα αντιμετωπίσιμες κρίσεις.

35. Η αλιευτική συμφωνία Ευρωπαϊκής Ένωσης/Αργεντινής είχε ως κύριο στόχο να συνδράμει τις προσπάθειες αναδιάρθρωσης του στόλου και ιδίως να επιδιώξει τη μεταφορά σκαφών που είχαν χάσει τις αλιευτικές δυνατότητες σε άλλες αλιευτικές περιοχές.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι ο στόχος της αναδιάρθρωσης των στόλων της Κοινότητας επιτεύχθηκε με τη μόνιμη μεταφορά στην Αργεντινή 29 σκαφών στο πλαίσιο μεικτών επιχειρήσεων και με την προσωρινή μεταφορά τριών σκαφών στο πλαίσιο προσωρινών συμπράξεων.

Από την ίδια τη φύση της συμφωνίας με την Αργεντινή εξυπακούεται ότι, στο πλαίσιο των μεικτών επιχειρήσεων, τα σκάφη μεταφέρονται μόνιμα και φέρουν συνεπώς τη σημαία της Αργεντινής και υπόκεινται πλήρως στη νομοθεσία της χώρας αυτής.

Όσον αφορά τις άλλες πτυχές της συμφωνίας για τις οποίες η Επιτροπή θεώρησε ότι η Αργεντινή δεν τήρησε την αλιευτική συμφωνία, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι η Επιτροπή ανέστειλε την πληρωμή του υπολοίπου ποσού των 6 εκατομμυρίων ευρώ της επιστημονικής και τεχνικής συνεργασίας.

36. (Βλέπε απάντηση στο σημείο 32.)

Συνοχή των κοινοτικών πολιτικών

37. Προκειμένου να εξασφαλιστεί η συνοχή μεταξύ της αναπτυξιακής πολιτικής και της κοινής αλιευτικής πολιτικής, ιδίως για τις διμερείς αυτές συμφωνίες, η Επιτροπή προέβη σε ορισμένες προσαρμογές των δύο σχετικών πολιτικών και των διαδικασιών εκτέλεσης.

Σημαντική πρόοδος έχει επιτευχθεί μετά τα συμπεράσματα του Συμβουλίου Αλιείας του Οκτωβρίου 1997: οι εκθέσεις αξιολόγησης των συμφωνιών/πρωτοκόλλων καταρτίζονται στο εξής από τη ΓΔ Αλιείας σε στενή συνεργασία με τη ΓΔ Ανάπτυξης, η ΓΔ Ανάπτυξης συμμετέχει στις διαπραγματεύσεις, δημιουργήθηκε διυπηρεσιακή ομάδα της ΓΔ Αλιείας και της ΓΔ Ανάπτυξης, η ΓΔ Αλιείας συμμετέχει στις ετήσιες ανά χώρα συνεδριάσεις που οργανώνει η ΓΔ Ανάπτυξης (επανεξέταση της χώρας), οι στοχοθετημένες δράσεις ενισχύθηκαν προκειμένου να ενθαρρυνθεί η υπεύθυνη αξιοποίηση των πόρων. Επιπλέον, μετά το Συμβούλιο Αλιείας του Οκτωβρίου 1997, καθορίσθηκαν νέες απαιτήσεις των δράσεων αυτών κατά τη διαπραγμάτευση νέων πρωτοκόλλων.

Το Νοέμβριο του 2000, η Επιτροπή εξέδωσε την "Ανακοίνωση σχετικά με τη σημασία του αλιευτικού κλάδου για την περιστολή της φτώχειας στις αναπτυσσόμενες χώρες" και ανάλυσε τη διεθνή του διάσταση στην Πράσινη Βίβλο για το μέλλον της κοινής αλιευτικής πολιτικής που παρουσιάστηκε το Μάρτιο του 2001. Στις δύο αυτές περιπτώσεις, η συνοχή είναι το κεντρικό στοιχείο της ανάλυσης και των προτάσεων της Επιτροπής.

39. Όσον αφορά την αύξηση της χρηματοδότησης από το ΕΤΑ, τα διατιθέμενα χρηματικά ποσά στη Σενεγάλη αυξήθηκαν από 22,7 εκατομμύρια ευρώ για την περίοδο 1994-1996 σε 27,9 εκατομμύρια ευρώ για την περίοδο 1997-1998. Η αύξηση αυτή αποφασίστηκε ανεξάρτητα από τις διαπραγματεύσεις της αλιευτικής συμφωνίας, εφόσον τα ποσά αυτά διατέθηκαν αποκλειστικά σε αναπτυξιακές δράσεις (συντήρηση οδικού δικτύου, εκπαίδευση, υγεία,...) που δεν είχαν καμία σχέση με την αλιεία.

Οι δράσεις συνεργασίας στον τομέα της αλιείας που προβλέπονται σε ορισμένες διμερείς αλιευτικές συμφωνίες (στοχοθετημένες δράσεις) χρηματοδοτούνται από το συγκεκριμένο κονδύλιο του προϋπολογισμού για τις αλιευτικές συμφωνίες και προσδιορίζονται ποσοτικά στις ίδιες τις διατάξεις της συμφωνίας.

Οι αναπτυξιακές δράσεις για την αλιεία στις αναπτυσσόμενες χώρες, χρηματοδοτούνται από τα χρηματοδοτικά μέσα της συνεργασίας για την ανάπτυξη (ΕΤΑ).

Όσον αφορά τον συντονισμό των αρμόδιων υπηρεσιών της Επιτροπής, τα τελευταία χρόνια έχει επιτευχθεί πρόοδος όπως αναφέρεται στο σημείο 37.

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΜΦΩΝΙΩΝ

Αδυναμίες στη διαχείριση

42. Όσον αφορά τη μονομερή αναστολή από το Μαρόκο της αλίευσης των κεφαλόποδων για δύο μήνες για λόγους που ανάγονταν στη βιολογία των ειδών αυτών, η μεικτή επιτροπή διαφώνησε πάνω στο θέμα αυτό λόγω της διαφορετικής ερμηνείας των αιτιολογικών της στοιχείων. Η μαροκινή πλευρά αρνήθηκε να παράσχει επιστημονικές πληροφορίες.

Η Επιτροπή επιδιώκει, κατά τη διαπραγμάτευση νέων πρωτοκόλλων, να συμπεριλάβει στο κείμενο την υποχρέωση ανταλλαγής επιστημονικών πληροφοριών. Εξάλλου, οι περισσότερες αλιευτικές συμφωνίες προβλέπουν ότι, σε περίπτωση εφαρμογής μέτρων διατήρησης ή άλλων μέτρων εκ μέρους των αρχών της τρίτης χώρας που επηρεάζουν τις αλιευτικές δραστηριότητες του κοινοτικού στόλου, οι όροι των πρωτοκόλλων και των τεχνικών παραρτημάτων, συμπεριλαμβανομένων των χρηματοδοτικών στοιχείων, μπορούν να προσαρμόζονται αναλόγως. Η συμφωνία με το Μαρόκο για την περίοδο 1995-1999 δεν περιείχε τη ρήτρα αυτή.

Στην περίπτωση της Αργεντινής, και παρά το γεγονός ότι η συμφωνία δεν προβλέπει άμεσα τη δυνατότητα μείωσης της κοινοτικής συνδρομής στην επιστημονική και τεχνική συνεργασία (οικονομικό αντιστάθμισμα), η Επιτροπή ανέστειλε την πληρωμή του υπολοίπου ποσού της επιστημονικής και τεχνικής συνεργασίας, επειδή θεώρησε ότι οι αλιευτικές δυνατότητες μειώθηκαν με μονομερή απόφαση και ότι ορισμένες διατάξεις της συμφωνίας δεν τηρήθηκαν από την Αργεντινή.

43. Η Επιτροπή γνωρίζει τις αδυναμίες που υπάρχουν όσον αφορά την παρακολούθηση ειδικών μέτρων. Ωστόσο, δεν είναι δυνατόν να υιοθετηθεί ενιαία προσέγγιση και πρέπει να ληφθεί υπόψη το ιδιαίτερο πλαίσιο της κάθε συμφωνίας.

Σε κάθε διαπραγμάτευση, επιδιώκεται η εξισορρόπηση των διαφόρων στόχων. Οι τρίτες χώρες θεωρούν ότι οι συμφωνίες αντιπροσωπεύουν την παραχώρηση αλιευτικών δυνατοτήτων με αντάλλαγμα οικονομικό αντιστάθμισμα.

Εντούτοις, η Επιτροπή επιθυμεί να υπενθυμίσει ότι οι τελευταίες συμφωνίες περιέχουν απαιτήσεις σχετικά με την αναφορά στοιχείων.

Στην περίπτωση της Σενεγάλης, για παράδειγμα, το πρωτόκολλο 1997-2001 προέβλεπε ότι ένα σημαντικό μέρος του οικονομικού αντισταθμίσματος θα χορηγούνταν στην ανάπτυξη του εθνικού τομέα της αλιείας. Μετά από σχετικό αίτημα των υπηρεσιών της Επιτροπής, οι αρχές της Σενεγάλης υπέβαλαν εκθέσεις σχετικά με τη χρησιμοποίηση αυτού του οικονομικού αντισταθμίσματος.

44. Η Πράσινη Βίβλος για το μέλλον της κοινής αλιευτικής πολιτικής αναγνωρίζει ότι προκειμένου να καταστεί δυνατή η αξιολόγηση της προστιθέμενης αξίας κάθε συμφωνίας, θα πρέπει σε κάθε συμφωνία να διαχωρίζονται τα αλιευτικά από τα αναπτυξιακά ζητήματα.

46-47. Όσον αφορά την πρακτική εκφορτώσεων και επαναφορτώσεων που διαπίστωσε το Συνέδριο στο πλαίσιο της συμφωνίας με το Μαρόκο, η Επιτροπή θέλει να τονίσει ότι είχαν τηρηθεί οι υποχρεώσεις όσον αφορά την εκφόρτωση των σκαφών.

Εξάλλου, το παράρτημα ΙΙΙ της συμφωνίας αναφέρει σαφώς ότι το αλιευτικό προϊόν που έχει εκφορτωθεί θεωρείται ως εμπόρευμα σε "προσωρινή διαμετακόμιση" ("εμπόρευμα σε προσωρινή εναπόθεση"). Ο πλοιοκτήτης αποφασίζει σχετικά με τον προορισμό της παραγωγής του σκάφους του. Η παραγωγή αυτή μπορεί να μεταποιηθεί, να αποθηκευθεί σε τελωνειακό καθεστώς, να πωληθεί στο Μαρόκο ή να εξαχθεί σε άλλες χώρες.

Παρά το γεγονός ότι τηρήθηκε η συμφωνία, η Επιτροπή έδειξε την πρόθεσή της να επανεξετάσει τις σχετικές με τις εκφορτώσεις ρήτρες κατά τη διαπραγμάτευση του νέου πρωτοκόλλου που τελικά δεν εγκρίθηκε.

Αδυναμίες στον έλεγχο

48-49. Η Επιτροπή καταρτίζει κάθε χρόνο στην αρχή της αλιευτικής περιόδου ένα γενικό πρόγραμμα επιθεώρησης των αλιευτικών δραστηριοτήτων, βάσει του οποίου οι επιθεωρητές της συμμετέχουν στους ελέγχους που διενεργούν τα κράτη μέλη στη θάλασσα και στους λιμένες, όπως και στο κύκλωμα εμπορίας των ιχθύων.

Η μονάδα επιθεώρησης καταρτίζει λεπτομερή σχέδια με αναλυτικό πίνακα των ημερομηνιών των προγραμματισμένων αποστολών και των πιθανών λιμένων για επιθεώρηση και συντάσσει έκθεση σχετικά με τις δραστηριότητες που διεκπεραίωσε το προηγούμενο έτος.

Ωστόσο, ο περιορισμένος αριθμός των επιθεωρητών της Επιτροπής υποχρεώνει να καθορίζονται προτεραιότητες στις αποστολές επιθεώρησης.

Για τις αλιευτικές συμφωνίες, οι στόχοι του ελέγχου και των ειδικών επαληθεύσεων έχουν ήδη καθοριστεί στις κοινοτικές ρυθμίσεις και στις διατάξεις των συμφωνιών. Η ευθύνη του ελέγχου υπάγεται στην αρμοδιότητα της τρίτης χώρας και των ενδιαφερομένων κρατών μελών δυνάμει της ισχύουσας κοινοτικής νομοθεσίας, η οποία ορίζει τις υποχρεώσεις των κρατών μελών, την τήρηση των οποίων παρακολουθεί η Επιτροπή ιδίως εκείνων που απορρέουν από τα άρθρα 17 και 18 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2847/93.

49. Όλες οι εικαζόμενες παραβάσεις που αναφέρονται στις εκθέσεις επιθεώρησης αναλύονται από τις αρμόδιες υπηρεσίες της ΓΔ Αλιείας οι οποίες, εξετάζουν κατ' εφαρμογή των κοινοτικών ρυθμίσεων σχετικά με τον έλεγχο των αλιευτικών δραστηριοτήτων, κάθε περίπτωση παράβασης που εντοπίστηκε κατά τις επιθεωρήσεις που διενεργήθηκαν στα κράτη μέλη. Στη συνέχεια, οι υπηρεσίες αξιολογούν τη δυνατότητα ανταλλαγής πληροφοριών με τα κράτη μέλη ή ανάληψης διαδικασίας έντασης.

Ωστόσο, το σύστημα μπορεί να ενισχυθεί περαιτέρω, και το θέμα αυτό θα εξεταστεί με τα κράτη μέλη στο πλαίσιο της συζήτησης σχετικά με την Πράσινη Βίβλο για το μέλλον της κοινής αλιευτικής πολιτικής.

51. Γνωρίζοντας τις αδυναμίες που αναφέρει το Συνέδριο, η Επιτροπή τακτικά εφιστά την προσοχή των κρατών μελών στην ανάγκη βελτίωσης της καταγραφής των εμπορευμάτων και των εκφορτώσεων.

Η Επιτροπή ενθαρρύνει, εξάλλου, τη συνεργασία μεταξύ των υπηρεσιών επιθεώρησης στο εσωτερικό ενός κράτους μέλους και με τα λοιπά κράτη μέλη.

Στις αλιευτικές συμφωνίες, η καθιέρωση διατάξεων που αφορούν ειδικά τον έλεγχο έχει σημαντικά βελτιώσει την τήρηση των προβλεπόμενων υποχρεώσεων.

53. Είναι γεγονός ότι ορισμένα σκάφη που δραστηριοποιούνται στο πλαίσιο των αλιευτικών συμφωνιών διαπράττουν ορισμένες παραβάσεις όσον αφορά την καταχώρηση πληροφοριών στο ημερολόγιο του πλοίου.

Η Επιτροπή εκτιμάει ότι οι παραλήψεις αυτές δεν είναι συστηματικές. Εξάλλου, το ημερολόγιο του πλοίου είναι ένα από τα στοιχεία για τη μέτρηση των πλεονεκτημάτων των αλιευτικών συμφωνιών.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

Αποδοτικότητα των δαπανών

54. Η Επιτροπή συμφωνεί ότι υπάρχουν αδυναμίες όσον αφορά το σύστημα παρακολούθησης και αξιολόγησης των διεθνών αλιευτικών συμφωνιών, οι οποίες πρέπει να αντιμετωπιστούν. Εντούτοις, η κατάσταση έχει κατά πολύ βελτιωθεί τελευταία. Ένα σημαντικό βήμα έγινε το 1999, όταν υποβλήθηκαν στο Συμβούλιο για συζήτηση τα αποτελέσματα της μελέτης εξωτερικής αξιολόγησης. Επιπλέον, η Επιτροπή εισάγει σταδιακά κριτήρια εκτίμησης σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Συμβουλίου του Οκτωβρίου 1997. Έκτοτε η Επιτροπή υποβάλλει, πριν από κάθε διαπραγμάτευση για την ανανέωση υφιστάμενων πρωτοκόλλων, μία έκθεση αξιολόγησης στο Συμβούλιο και, από το τέλος του 2000, στο Κοινοβούλιο. Η έκθεση αυτή περιλαμβάνει δεδομένα για την κατάσταση των αποθεμάτων, το επίπεδο των αλιευμάτων, τη χρησιμοποίηση των αλιευτικών δυνατοτήτων, τη χρήση των χορηγούμενων ποσών στις στοχοθετημένες δράσεις και άλλα σχετικά ζητήματα.

Οι υπηρεσίες της Επιτροπής έχουν ήδη προχωρήσει τις εργασίες για το θέμα αυτό και προβλέπεται να ενισχυθεί περαιτέρω η αξιολόγηση χάρη στη ανάπτυξη των καθηκόντων αξιολόγησης. Η Επιτροπή σκοπεύει επιπλέον να εκπονήσει μια εξωτερική μελέτη αξιολόγησης κατά τα επόμενα δύο ή τρία χρόνια σύμφωνα με τις απαιτήσεις του δημοσιονομικού κανονισμού.

Προκειμένου να διευρυνθούν οι γνώσεις σχετικά με την κατάσταση των αλιευτικών πόρων, η Επιτροπή έχει εντείνει τη συνεργασία με τον FAO στον τομέα αυτό.

Θα πρέπει επίσης να τονιστεί ότι οι συναντήσεις των μεικτών επιτροπών που πραγματοποιούνται σε τακτικά διαστήματα είναι απαραίτητες για τη συνεχή παρακολούθηση της λειτουργίας των συμφωνιών. Όσον αφορά το θέμα αυτό, υπενθυμίζεται ότι υπάρχουν δύο κυρίαρχα μέρη, η Κοινότητα και η τρίτη χώρα, και ότι η ορθή λειτουργία της συμφωνίας εξαρτάται από τη συνεργασία των δύο μερών.

Η Επιτροπή σκοπεύει να καθορίσει κριτήρια και δείκτες απόδοσης των συμφωνιών με βάση τα συμπεράσματα που θα συναχθούν από την Πράσινη Βίβλο για το μέλλον της κοινής αλιευτικής πολιτικής και τα αποτελέσματα της αναμενόμενης διοικητικής μεταρρύθμισης.

55. Η Επιτροπή προσπαθεί συστηματικά να εξασφαλίσει μεγαλύτερη συμμετοχή από τους πλοιοκτήτες, αλλά η τελική έκβαση εξαρτάται από τη διαπραγμάτευση με τα κράτη μέλη.

Μετά τα συμπεράσματα του Συμβουλίου του Οκτωβρίου 1997, η Επιτροπή πέτυχε την αύξηση των σχετικών συμμετοχών στο κόστος για ορισμένες συμφωνίες που αφορούν τον τόνο (Γκαμπόν, Σεϋχέλλες, Αγκόλα, Σάο Τομέ, Γουινέα Κόνακρι, Μαυρίκιος, Ακτή του Ελεφαντοστού) με την έννοια ότι οι πλοιοκτήτες καλύπτουν μεγαλύτερο μερίδιο του κόστους (από 80/20 σε 75/25, μερίδια Ευρωπαϊκής Ένωσης/πλοιοκτητών).

Η Επιτροπή εξακολουθεί να καταβάλλει προσπάθειες για να επιτύχει κάποια αύξηση, παρόλο που ορισμένα κράτη μέλη αντιτίθενται σθεναρά στην ιδέα αυτή.

Η Επιτροπή συμφωνεί με το Συνέδριο ότι οι αιτήσεις που υποβάλλουν τα κράτη μέλη κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων θα πρέπει πραγματικά να χρησιμοποιούνται από τους κατόχους των στόλων. Η απαίτηση εγγυήσεων μπορεί να είναι ένα μέσο για να επιτευχθεί αυτό. Στο πλαίσιο του νέου κανονισμού του χρηματοδοτικού μέσου προσανατολισμού της αλιείας προβλέπονται εγγυήσεις για τη σύσταση μεικτών επιχειρήσεων.

Η Πράσινη Βίβλος για το μέλλον της κοινής αλιευτικής πολιτικής προτείνει να εξεταστεί η επέκταση της υποχρέωσης, όπως εφαρμόζεται ήδη σε ορισμένες συμφωνίες με αναπτυσσόμενες χώρες, της οικονομικής συνεισφοράς από τους πλοιοκτήτες που χρησιμοποιούν τα αλιευτικά δικαιώματα των συμφωνιών που ενέχουν κοινοτικό οικονομικό αντιστάθμισμα, όπως και στην περίπτωση των αλιευτικών συμφωνιών με τα σκανδιναβικά κράτη και τα κράτη της Βαλτικής.

Γενικοί στόχοι των συμφωνιών

56. Οι αλιευτικές συμφωνίες, οι οποίες αρχικά είχαν καθαρά εμπορικό χαρακτήρα, συμπεριέλαβαν σταδιακά πτυχές που αποσκοπούσαν στην ανάπτυξη του τομέα της αλιείας στις ενδιαφερόμενες χώρες. Η εξέλιξη αυτή αντανακλά, μεταξύ άλλων το ενδιαφέρον να εξασφαλιστεί η συνοχή μεταξύ των κοινοτικών πολιτικών και συμφωνιών, και της αναπτυξιακής πολιτικής.

Οι αναπτυξιακές δράσεις για την αλιεία στις αναπτυσσόμενες χώρες χρηματοδοτούνται από τα χρηματοδοτικά μέσα της συνεργασίας για την ανάπτυξη (ΕΤΑ και κονδύλια του προϋπολογισμού).

Οι δράσεις συνεργασίας στον τομέα της αλιείας που προβλέπονται σε ορισμένες διμερείς αλιευτικές συμφωνίες (στοχοθετημένες δράσεις) χρηματοδοτούνται από το μοναδικό κονδύλιο που καταλογίζεται στον προϋπολογισμό για τις αλιευτικές συμφωνίες (κονδύλιο Β7-8 0 0 0) και προσδιορίζονται ποσοτικά στις διατάξεις της κάθε συμφωνίας.

Πρέπει επίσης να τονιστεί ότι το προβλεπόμενο ποσό για τις στοχοθετημένες δράσεις αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο του οικονομικού αντισταθμίσματος που η Κοινότητα αποφάσισε να χορηγήσει στη συμφωνία. Επιπλέον, αυτό επιτρέπει να χρησιμοποιηθεί ένα μέρος της κοινοτικής συνδρομής για δράσεις που ενθαρρύνουν την πιο υπεύθυνη εκμετάλλευση των αλιευτικών πόρων της τρίτης χώρας.

Προκειμένου να εξασφαλιστεί η συνοχή μεταξύ της αναπτυξιακής πολιτικής και της κοινής αλιευτικής πολιτικής, ιδίως μέσω των διμερών αλιευτικών συμφωνιών, η Επιτροπή προχώρησε σε ορισμένες προσαρμογές των δύο αυτών πολιτικών και των διαδικασιών εκτέλεσης.

Σημαντική πρόοδος έχει επιτευχθεί μετά τα συμπεράσματα του Συμβουλίου Αλιείας του Οκτωβρίου 1997: οι εκθέσεις αξιολόγησης των συμφωνιών/πρωτοκόλλων καταρτίζονται στο εξής από τη ΓΔ Αλιείας σε στενή συνεργασία με τη ΓΔ Ανάπτυξης· η ΓΔ Ανάπτυξης συμμετέχει στις διαπραγματεύσεις· δημιουργήθηκε διυπηρεσιακή ομάδα μεταξύ της ΓΔ Αλιείας και της ΓΔ Ανάπτυξης· η ΓΔ Αλιείας συμμετέχει στις ετήσιες ανά χώρα συναντήσεις που οργανώνει η ΓΔ Ανάπτυξης (επανεξέταση της χώρας)· οι στοχοθετημένες δράσεις ενισχύθηκαν προκειμένου να εφαρμοστούν τα μέσα που θα εξασφαλίσουν την πιο υπεύθυνη αξιοποίηση των πόρων, ιδίως στον τομέα της αξιολόγησης, της επιθεώρησης και του ελέγχου των αλιευτικών δραστηριοτήτων.

Το Νοέμβριο του 2000, η Επιτροπή ενέκρινε την "Ανακοίνωση σχετικά με τη σημασία του αλιευτικού κλάδου για την περιστολή της φτώχειας στις αναπτυσσόμενες χώρες" και ανέλυσε τη διεθνή διάσταση στην Πράσινη Βίβλο για το μέλλον της κοινής αλιευτικής πολιτικής που παρουσιάστηκε το Μάρτιο του 2001. Στις δύο αυτές περιπτώσεις, η συνοχή είναι το κεντρικό στοιχείο της ανάλυσης και των προτάσεων της Επιτροπής.

57. Η Επιτροπή έχει επίγνωση της ανάγκης να εξασφαλιστεί η συνοχή μεταξύ των διαρθρωτικών και των διεθνών πτυχών της κοινής αλιευτικής πολιτικής. Σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, η Επιτροπή θα καταβάλει προσπάθειες προκειμένου να αναπτύξει αποτελεσματικά μέσα για την ενίσχυση της συνοχής των δύο αυτών πτυχών, ιδίως κατά τη διάρκεια των συζητήσεων σχετικά με την Πράσινη Βίβλο για το μέλλον της κοινής αλιευτικής πολιτικής.

Η Επιτροπή, κατά τη διαπραγμάτευση της ανανέωσης ενός πρωτοκόλλου με μία τρίτη χώρα, λαμβάνει επίσης υπόψη της την κατάσταση της τρίτης χώρας και ιδιαίτερα την ανάπτυξη του τομέα της αλιείας ή τη συγκρότηση εθνικού στόλου. Για το σκοπό αυτό, η Επιτροπή στηρίζει, μέσω των στοχοθετημένων δράσεων, τα οικονομικά μέτρα που χρησιμοποιούνται για τους σκοπούς αυτούς.

Αδυναμίες στη διαχείριση

58. Κύριος στόχος των αλιευτικών συμφωνιών που έχουν συναφθεί με τρίτες χώρες είναι η διατήρηση των αλιευτικών δυνατοτήτων που από μόνες τους αποτελούν φυτώρια θέσεων εργασίας στις περιοχές που εξαρτώνται από την αλιεία. Τα συμπεράσματα του Συμβουλίου του Οκτωβρίου 1997 ορίζουν ότι πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη τα μη προσδιορίσιμα ποσοτικώς στοιχεία όπως οι πολιτικές θέσεις της Ένωσης και η στρατηγική σημασία της παρουσίας του κοινοτικού στόλου στις τρίτες χώρες.

Προκειμένου να ενισχυθεί ο νομικά δεσμευτικός χαρακτήρας και να βελτιωθεί η παρακολούθηση των αλιευτικών συμφωνιών, η Επιτροπή επιχειρεί, κατά τη διαπραγμάτευση νέων πρωτοκόλλων, να συμπεριλάβει στο κείμενο την υποχρέωση ανταλλαγής επιστημονικών πληροφοριών. Εξάλλου, οι περισσότερες αλιευτικές συμφωνίες προβλέπουν ότι στην περίπτωση υιοθέτησης μέτρων διατήρησης ή άλλων μέτρων εκ μέρους των αρχών της τρίτης χώρας που επηρεάζουν τις αλιευτικές δραστηριότητες του κοινοτικού στόλου, οι όροι των πρωτοκόλλων και των τεχνικών παραρτημάτων, συμπεριλαμβανομένων των οικονομικών στοιχείων, μπορούν να προσαρμόζονται αναλόγως.

Εξάλλου, όσον αφορά τις στοχοθετημένες δράσεις, για παράδειγμα, οι απαιτήσεις αναφοράς έχουν συμπεριληφθεί στα νέα πρωτόκολλα μετά το Συμβούλιο Αλιείας του Οκτωβρίου 1997.

Αδυναμίες στον έλεγχο

59. Ο κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2847/93 καθορίζει τις υποχρεώσεις των ενδιαφερομένων κρατών μελών και της Επιτροπής όσον αφορά την παρακολούθηση, την επιθεώρηση και την επιτήρηση των αλιευτικών δραστηριοτήτων στα κοινοτικά αλιευτικά ύδατα και των κοινοτικών αλιευτικών στόλων πέρα από τα ύδατα αυτά. Ειδικές υποχρεώσεις όσον αφορά τα θέματα αυτά καθορίζονται στις αλιευτικές συμφωνίες και στις κανονιστικές ρυθμίσεις των περιφερειακών οργανώσεων αλιείας.

Λαμβανομένων υπόψη των περιορισμένων αρμοδιοτήτων που της έχουν ανατεθεί, η Επιτροπή ελέγχει τακτικά τον τρόπο με τον οποίο τα κράτη μέλη εφαρμόζουν τους καθορισθέντες κανόνες.

Η Επιτροπή έχει αναλάβει ορισμένες πρωτοβουλίες τα τελευταία χρόνια προκειμένου να βελτιώσει τον έλεγχο των αλιευτικών δραστηριοτήτων. Σημαντικές βελτιώσεις έχουν ήδη επιτευχθεί. Η Επιτροπή γνωρίζει τις υπάρχουσες αδυναμίες και θα αναλάβει μελλοντικές πρωτοβουλίες για την κάλυψή τους.

Όσον αφορά την παρακολούθηση των προηγούμενων διαπιστώσεων, οι υπηρεσίες της Επιτροπής αναλύουν όλες τις εικαζόμενες παραβάσεις που αναφέρονται στις εκθέσεις επιθεώρησης. Μετά την ανάλυση αυτή, αξιολογούν τη δυνατότητα ανταλλαγής πληροφοριών με τα κράτη μέλη ή την ανάληψη διαδικασιών ένστασης.

Στο πλαίσιο της επανεξέτασης της κοινής αλιευτικής πολιτικής το 2002, η Επιτροπή θα εξετάσει, μαζί με τα κράτη μέλη, τους τρόπους με τους οποίους μπορεί να βελτιωθεί η επιθεώρηση από την Επιτροπή και ο έλεγχος από τα κράτη μέλη.