1.Εισαγωγή

Η επιτυχία του Επενδυτικού Σχεδίου για την Ευρώπη όσον αφορά τη διοχέτευση χρηματοδότησης σε έργα με προστιθέμενη αξία για την ευρωπαϊκή οικονομία εξαρτάται εν μέρει από τη συλλογική ικανότητα της ΕΕ και των κρατών μελών της να υπερκεράσουν τα εμπόδια για τις διασυνοριακές επενδύσεις. Ως εκ τούτου, στο πλαίσιο του τρίτου πυλώνα του Επενδυτικού Σχεδίου, ο οποίος επικεντρώνεται στην άρση των εμποδίων για τις επενδύσεις, η Επιτροπή δεσμεύτηκε να επισπεύσει τη διαδικασία της δημιουργίας μιας Ένωσης Κεφαλαιαγορών (CMU).

Η ανάπτυξη ολοκληρωμένων χρηματοοικονομικών αγορών στο πλαίσιο της Ένωσης Κεφαλαιαγορών απαιτεί τη λήψη σημαντικών αποφάσεων σε επίπεδο ΕΕ, αλλά και την αποφασιστική δέσμευση του κάθε κράτους μέλους για την αντιμετώπιση των εθνικών εμποδίων. Η ανάληψη δράσης σε εθνικό επίπεδο είναι αναγκαία για τη διαμόρφωση ενός σαφούς, προβλέψιμου και σταθερού περιβάλλοντος το οποίο θα δώσει τη δυνατότητα για περισσότερες επενδύσεις και αποδοτικότερη κατανομή των κεφαλαίων και, τελικά, θα δώσει ώθηση στη χρηματοδότηση επιχειρήσεων και υποδομών.

Μετά από αίτημα του Συμβουλίου ECOFIN, τον Ιούνιο του 2015, η Επιτροπή και ομάδα εμπειρογνωμόνων αποτελούμενη από εκπροσώπους των κρατών μελών συνεργάστηκαν, με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σε ρόλο παρατηρητή, προκειμένου να χαρτογραφήσουν τα εθνικά εμπόδια στις διασυνοριακές ροές κεφαλαίων και να προσδιορίσουν τους βέλτιστους τρόπους για την εξάλειψη των εμποδίων που είτε δεν εξυπηρετούν λόγους δημοσίου συμφέροντος είτε είναι δυσανάλογα. Οι εν λόγω εργασίες αναμένεται να έχουν ως αποτέλεσμα την εκπόνηση ενός κοινού χάρτη πορείας για την άρση των συγκεκριμένων εμποδίων, ο οποίος θα συμπληρώνει άλλες πρωτοβουλίες σχετικά με υφιστάμενα εμπόδια για τις επενδύσεις, τα οποία έχουν εντοπιστεί από την Επιτροπή στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, καθώς και τις εργασίες στο πλαίσιο της Ένωσης Κεφαλαιαγορών με στόχο την ανάπτυξη των κεφαλαιαγορών με τη συνδρομή της Υπηρεσίας Στήριξης Διαρθρωτικών Μεταρρυθμίσεων (SRSS).

Η Επιτροπή είναι της άποψης ότι η εν λόγω μέθοδος συνεργασίας με τα κράτη μέλη, που θα βασίζεται στην αμοιβαία αξιολόγηση των εθνικών απαιτήσεων, σε αξιολογήσεις από ομοτίμους και στην ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών, μπορεί να αποφέρει ουσιαστικά οφέλη. Στο πνεύμα αυτό, η ομάδα εμπειρογνωμόνων άρχισε να μελετά ορισμένα εμπόδια που εμπίπτουν κυρίως στο πεδίο της εθνικής αρμοδιότητας, τα οποία επιλέχθηκαν βάσει των στοιχείων που υπέβαλαν τα κράτη μέλη και των απαντήσεων των ενδιαφερομένων στο πλαίσιο διαφόρων διαδικασιών διαβούλευσης σχετικά με την Ένωση Κεφαλαιαγορών. Η παρούσα έκθεση αντικατοπτρίζει την ερμηνεία της Επιτροπής όσον αφορά τη νομική κατάσταση στα κράτη μέλη, με βάση τα διαθέσιμα αποδεικτικά στοιχεία και πληροφορίες. Μετά την έγκριση της πρώτης έκδοσης της παρούσας έκθεσης, στις 27 Φεβρουαρίου 2017, η Επιτροπή διαπίστωσε ορισμένες ανακρίβειες, κυρίως λόγω ελλιπών ή αντικρουόμενων πληροφοριών, και, κατά συνέπεια, αποφάσισε να εγκρίνει την παρούσα τροποποιημένη πρόταση.

Ένα πρώτο σύνολο εμποδίων το οποίο εντοπίστηκε από την ομάδα εμπειρογνωμόνων περιλαμβάνει ζητήματα που παρακωλύουν τις διασυνοριακές επενδυτικές δραστηριότητες σε όλες τις φάσεις του επενδυτικού κύκλου. Η παρούσα έκθεση κάνει διάκριση μεταξύ των εκ των προτέρων (ex ante) εμποδίων (τα οποία προκαλούν άμεση ανησυχία όταν οι επενδυτές εξετάζουν το ενδεχόμενο να εμπλακούν σε διασυνοριακή δραστηριότητα), των ενδιάμεσων εμποδίων (in itinere) (τα οποία αποθαρρύνουν τους επενδυτές να διατηρούν ή να αυξάνουν τα διασυνοριακά ανοίγματά τους) και των εκ των υστέρων (ex post) εμποδίων (τα οποία προκαλούν δυσκολίες στο τέλος της επενδυτικής διαδικασίας).

Η έκθεση βασίζεται στις συζητήσεις στους κόλπους της ομάδας εμπειρογνωμόνων και προτείνει επακόλουθες ενέργειες, για καθεμία εκ των προαναφερθεισών κατηγοριών, χωρίς κατ’ ανάγκη να αποτυπώνει συναίνεση μεταξύ των κρατών μελών για καθένα από τα θέματα. Η Επιτροπή αναμένει από τα κράτη μέλη να συμφωνήσουν επί του προτεινόμενου χάρτη πορείας και να αναλάβουν αντίστοιχη δράση. Προτίθεται να παρακολουθεί την εφαρμογή του χάρτη πορείας και, συνεχίζοντας να εργάζεται μαζί με τα κράτη μέλη για τη συγκέντρωση αναλυτικών και επικαιροποιημένων πληροφοριών, καλεί την ομάδα εμπειρογνωμόνων να εντοπίσει άλλα εμπόδια σε πεδία συναφή με την Ένωση Κεφαλαιαγορών. Αντιμετωπίζει τον χάρτη πορείας ως ένα «ζωντανό» έγγραφο που θα πρέπει να επικαιροποιείται με επιπρόσθετες δράσεις για εμπόδια που ενδεχομένως να εντοπιστούν σε δεύτερη φάση, οι οποίες θα πρέπει να αναληφθούν πριν από το 2019.

2.Εκ των προτέρων (ex ante) εμπόδια

2.1.Εμπόδια για τη διασυνοριακή διανομή επενδυτικών κεφαλαίων

Καθώς το 80 % των κεφαλαίων των οργανισμών συλλογικών επενδύσεων σε κινητές αξίες (ΟΣΕΚΑ) και το 40 % των οργανισμών εναλλακτικών επενδύσεων (ΟΕΕ) αποτελούν αντικείμενο διασυνοριακής εμπορικής προώθησης, το ευρωπαϊκό διαβατήριο εμπορίας έχει συνεισφέρει στη δημιουργία μιας επιτυχημένης διασυνοριακής αγοράς. Ωστόσο, η διανομή κεφαλαίων παραμένει γεωγραφικά περιορισμένη. Το ένα τρίτο των κεφαλαίων που προωθούνται εμπορικά διασυνοριακά πωλούνται μόνο σε ένα άλλο κράτος μέλος, και άλλο ένα τρίτο το πολύ σε τέσσερα άλλα κράτη μέλη. Τούτο μπορεί να οφείλεται, μεταξύ άλλων, στη συγκέντρωση των διαύλων διανομής σε επιμέρους κράτη μέλη, σε πολιτισμικές προτιμήσεις και σε έλλειψη κινήτρων για διασυνοριακό ανταγωνισμό. Πάντως, σε απαντήσεις που ελήφθησαν στο πλαίσιο διάφορων διαβουλεύσεων γίνεται επίσης αναφορά σε επιπρόσθετες εθνικές απαιτήσεις που θεσπίστηκαν από τα κράτη μέλη κατά τη μεταφορά της οδηγίας ΔΟΕΕ και της οδηγίας ΟΣΕΚΑ στο εθνικό δίκαιο.

Το έργο της ομάδας εμπειρογνωμόνων στο εν λόγω πεδίο επικεντρώθηκε στον εντοπισμό και την αντιμετώπιση εμποδίων που πηγάζουν από εθνικές διατάξεις ή πρακτικές. Πέραν αυτού, και ενόψει της ανάγκης για ανάληψη δράσης σε επίπεδο ΕΕ, η Επιτροπή ξεκίνησε δημόσια διαβούλευση σχετικά με τα εμπόδια για τη διασυνοριακή διανομή επενδυτικών κεφαλαίων, στην οποία εξετάζονται και τα εν λόγω ζητήματα. Σε εύθετο χρόνο, θα ανακοινωθούν περαιτέρω εργασίες που θα προκύψουν από τη διαβούλευση της Επιτροπής, και οι οποίες θα λάβουν υπόψη την παρούσα έκθεση.

2.1.1.Απαιτήσεις εμπορικής προώθησης

Αρκετά κράτη μέλη δήλωσαν ότι οι τεράστιες διαφορές όσον αφορά τους εθνικούς κανόνες και οι αποκλίνουσες εποπτικές προσεγγίσεις αποτελούν μείζον εμπόδιο για την πλήρη εφαρμογή του διαβατηρίου της ΕΕ στον τομέα της διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων.

Η έλλειψη ασφάλειας δικαίου είναι ιδιαίτερα υψηλή:

i) στα πολύ αρχικά στάδια του κύκλου ζωής ενός κεφαλαίου, όπως κατά το στάδιο που προηγείται της διάθεσής του στην αγορά, όταν οι διαχειριστές περιουσιακών στοιχείων μπορεί να χρειαστεί να βολιδοσκοπήσουν τις διαθέσεις δυνητικών επενδυτών· και

ii) αμέσως μετά τη διάθεση ενός κεφαλαίου στην αγορά, όταν οι διαχειριστές των κεφαλαίων μπορεί να προσεγγίζονται από δυνητικούς πελάτες.

Οι εταιρείες διαχείρισης βρίσκονται αντιμέτωπες με τις δαπάνες που απαιτούνται για την έρευνα και τη συμμόρφωση προς μεμονωμένα εθνικά καθεστώτα εμπορικής προώθησης, χρηματοπιστωτικής προώθησης και προστασίας του καταναλωτή, περιλαμβανομένων των χρονοβόρων μεταφράσεων και των αλλαγών που χρειάζεται να επιφέρουν στο υλικό εμπορικής προώθησης.

Με σκοπό την εξασφάλιση μεγαλύτερης σαφήνειας, τα κράτη μέλη που συμμετείχαν στην ομάδα εμπειρογνωμόνων συζήτησαν επίσης κατά πόσον οι ενέργειες πριν από την εμπορική προώθηση, και η αντίστροφη προσέλκυση από πλευράς δυνητικών επαγγελματιών πελατών μπορεί να θεωρείται ότι δεν συνιστούν «εμπορική προώθηση» μεριδίων ή μετοχών ενός κεφαλαίου και ότι, συνεπώς, δεν υπόκεινται στις εθνικές απαιτήσεις εμπορικής προώθησης.

Η ομάδα εμπειρογνωμόνων έκρινε ότι στις ενέργειες πριν από την εμπορική προώθηση θα πρέπει να περιλαμβάνονται περιπτώσεις στις οποίες παρέχονται σχέδια εγγράφων τεκμηρίωσης των κεφαλαίων, όχι όμως και υλικό σχετικά με την εγγραφή, σε περιορισμένο αριθμό δυνητικών επαγγελματιών πελατών, απουσία οιασδήποτε δυνητικής επιλογής εγγραφής.