Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα

«Προς μια συμφωνία σύνδεσης ΕΕ-Κοινής Αγοράς του Νότου (Mercosur)»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2018/C 283/02)

Εισηγητής: ο κ. Josep PUXEU ROCAMORA Συνεισηγητής: ο κ. Mário SOARES

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας 15.2.2018 Νομική βάση Άρθρο 29 παράγραφος 2 του Εσωτερικού κανονισμού Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας Αρμόδιο τμήμα Εξωτερικές σχέσεις Υιοθετήθηκε από το τμήμα 26.4.2018 Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια 23.5.2018 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 535 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) 185/3/7

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων, οι οποίες έχουν ήδη διαρκέσει μεγάλο χρονικό διάστημα, για μια άρτια συμφωνία σύνδεσης της ΕΕ με τη Mercosur, θα είναι πολύ χρήσιμη και για τα δύο μέρη. Κατά πρώτον, η ίδια η ΕΕ θα έχει σημαντικά οφέλη από την υπογραφή της συμφωνίας σύνδεσης, ιδίως μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, με πρώτο την πρόσβαση της Ευρώπης σε μια αγορά περίπου 300 εκατομμυρίων κατοίκων. Επίσης, η Mercosur θα μπορούσε να διαφοροποιήσει τις οικονομίες της, να προσθέσει αξία στις εξαγωγές της, καθώς και να αποκτήσει πρόσβαση σε μια αγορά 500 εκατομμυρίων κατοίκων. Η συμφωνία σύνδεσης που θα επιτευχθεί πρέπει να αποτελεί κυρίως προϊόν συμμετοχικού και διαφανούς διαλόγου.

1.2. Το σημερινό διεθνές σκηνικό, η κλονισμένη πεποίθηση πολλών πολιτών ότι η παγκοσμιοποίηση είναι για όλους επωφελής, η άνοδος του εμπορικού προστατευτισμού μέσω των νέων δασμολογικών φραγμών και η προτίμηση προς τις διμερείς κι όχι τις πολυμερείς διαπραγματεύσεις θα έπρεπε να αποτελούν κίνητρο για την ολοκλήρωση μιας συμφωνίας σύνδεσης την οποία αποζητούν σημαντικοί παράγοντες και στις δύο ηπείρους. Η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ αποτελεί σημαντικό παράγοντα, που θα πρέπει να συνεκτιμηθεί στις διαπραγματεύσεις.

1.3. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με το «Νέο πλαίσιο για τις σχέσεις της ΕΕ με τη Λατινική Αμερική» καθώς και την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ), στην οποία εξετάζονται οι στρατηγικές σχέσεις με τη Λατινική Αμερική στο πλαίσιο της συνολικής στρατηγικής της για την εξωτερική πολιτική. Αυτές οι πρωτοβουλίες, στις οποίες τονίζεται το στρατηγικό ενδιαφέρον της ΕΕ για τη Λατινική Αμερική και που αποδεικνύουν ότι οι σχέσεις μεταξύ των δύο περιοχών πρέπει να μην είναι μόνον εμπορικές, συμπίπτουν χρονικά με άλλες πρωτοβουλίες προερχόμενες από την κοινωνία πολιτών ( 1 ) , από πανεπιστημιακούς κύκλους ή ομάδες προβληματισμού ( 2 )

1.4. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η επίτευξη μιας τέτοιας συμφωνίας είναι εφικτή μόνο εφόσον είναι ισόρροπη, επωφελής μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα και για τους δύο συμβαλλόμενους και δεν συνάπτεται εις βάρος κανενός τομέα (όπως ο γεωργικός ή ο βιομηχανικός), καμίας περιοχής ή κράτους συγκεκριμένα. Η συμφωνία σύνδεσης δεν μπορεί επ’ ουδενί να βασίζεται σε μια κακή διαπραγμάτευση. Λαμβάνοντας υπόψη όλα τα θέματα που σχετίζονται με τη συνεργασία και τον πολιτικό διάλογο (δύο από τους τρεις βασικούς πυλώνες της συμφωνίας σύνδεσης), η ΕΟΚΕ ζητεί από τους διαπραγματευόμενους να επιδείξουν αφενός τη μεγαλύτερη αναγκαία πολιτική βούληση για να συναφθεί η συμφωνία σύνδεσης και αφετέρου να καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε να ξεπεραστούν οι διαφορές που αυτή τη στιγμή επηρεάζουν την εμπορική πολιτική, αναγνωρίζοντας ότι υπάρχουν ευαίσθητες πλευρές σε ορισμένους τομείς που περιλαμβάνονται στη διαπραγμάτευση και χρησιμοποιώντας για τον σκοπό αυτόν ως μέσα την αναγνώριση των ασυμμετριών, την παρακολούθηση των συμφωνημένων σημείων, τα συνοδευτικά και αντισταθμιστικά μέτρα, τη θέσπιση εξαιρέσεων, τα αναπτυξιακά προγράμματα για τη στήριξη των πλέον θιγόμενων τομέων, την ενίσχυση των επενδύσεων, τις πολιτικές καινοτομίας, τις ρήτρες αποζημιώσεων καθώς και σταδιακές ή μεταβατικές ρήτρες. Επίσης, θα πρέπει να περιληφθούν όλες οι ενωσιακές πολιτικές στα συνοδευτικά μέτρα, μεταξύ άλλων.

1.5. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι οι βαθιές ψηφιακές μεταβολές που συμβαίνουν εκατέρωθεν του Ατλαντικού μπορούν να αποτελέσουν σημαντική κινητήρια δύναμη για την καλύτερη αξιοποίηση της υπογραφής μιας συμφωνίας σύνδεσης μεταξύ της ΕΕ και της Mercosur. Από τους τομείς που θα μπορούσαν να επηρεαστούν θετικά θα πρέπει να σημειωθεί η ενίσχυση των —εξαιρετικά αδύναμων επί του παρόντος— παγκόσμιων αλυσίδων προστιθέμενης αξίας μεταξύ της ΕΕ και της Mercosur. Η συμφωνία σύνδεσης θα είναι επίσης σημαντική σε ό,τι αφορά την κατασκευή υποδομών, ιδίως διασύνδεσης, την ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και, ιδιαίτερα, τον τομέα των τηλεπικοινωνιών, από τη στιγμή που λειτουργεί το σύστημα πέμπτης γενιάς (5G) τόσο στην ΕΕ όσο και στη Λατινική Αμερική.

1.6. H ΕΟΚΕ παροτρύνει τις δύο πλευρές —και δη την ΕΕ— να σταθμίσουν το υψηλό πολιτικό και οικονομικό κόστος, καθώς και το κόστος ευκαιρίας που θα συνιστούσε η μη σύναψη συμφωνίας. Είναι προφανές ότι στον υπολογισμό του κόστους που θα είχε η μη σύναψη της συμφωνίας, εκτός από τις χώρες της Mercosur, θα πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη όλες οι χώρες της Λατινικής Αμερικής, ιδιαίτερα οι χώρες της Συμμαχίας του Ειρηνικού ( 3 ) , η οποία έχει καταστεί ένα από τα κύρια σημεία στα οποία εστιάζει η Ευρώπη στο πλαίσιο της διαδικασίας περιφερειακής ολοκλήρωσης στη Λατινική Αμερική.

1.7. Κατά την ΕΟΚΕ, η συμφωνία σύνδεσης θα πρέπει να είναι φιλόδοξη και να καλύπτει όλες τις πτυχές των σχέσεων ΕΕ-Mercosur. Θα πρέπει να ληφθούν υπόψη οι πρόσφατες συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου που υπογράφηκαν με τον Καναδά και την Ιαπωνία. Συνεπώς, είναι σημαντικό να εξεταστούν τα πραγματικά εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις, με εναρμόνιση της νομοθεσίας και των συνεπειών της στους φραγμούς μη εμπορικού χαρακτήρα.

1.8. Η συμφωνία σύνδεσης θα πρέπει να περιλαμβάνει και μία κοινωνική, εργασιακή και περιβαλλοντική διάσταση που θα αποτυπώνεται στο σύνολο της συμφωνίας. Μέσω αυτών των διαστάσεων θα πρέπει διασφαλίζονται οικονομικές σχέσεις που θα είναι συμβατές με τους κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς στόχους της συμφωνίας και δεν θα πλήττουν τους κανόνες και τα εχέγγυα της αειφόρου ανάπτυξης ( 4 ) . Θα πρέπει επίσης να τονιστεί η σημασία της ασφάλειας των τροφίμων.

1.9. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι φυτοϋγειονομικές διατάξεις πρέπει να αναδεικνύονται και να κατοχυρώνονται σε όλες τις συμφωνίες σύνδεσης για λόγους διασφάλισης της προστασίας των καταναλωτών και των παραγωγών όσον αφορά το θεμιτό εμπόριο.

1.10. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η συμφωνία σύνδεσης θα πρέπει να αποτελέσει ένα ενεργό μέσο για την προώθηση του κοινωνικού διαλόγου και την τήρηση των θεμελιωδών συμβάσεων της ΔΟΕ, ιδιαίτερα εκείνων που αναφέρονται στην αξιοπρεπή εργασία και περιλαμβάνονται στη διακήρυξη του 1998 για τις θεμελιώδεις αρχές και τα δικαιώματα στην εργασία. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ ζητά να συμπεριληφθεί ένα ενισχυμένο κεφάλαιο που να αφορά τα κοινωνικά και επαγγελματικά θέματα, με στόχο την αντιμετώπιση των προβλημάτων στον κόσμο της εργασίας και την προώθηση του διαλόγου μεταξύ εργοδοτών και εργαζομένων, το οποίο μπορεί να δώσει ώθηση για μεγαλύτερη κοινωνική συνοχή. Σε αυτό το κεφάλαιο θα πρέπει να αναγνωρίζονται τα έγγραφα σχετικά με την εργασία που έχουν εγκρίνει τα δύο συμβαλλόμενα μέρη, ο Χάρτης των θεμελιωδών δικαιωμάτων της ΕΕ και η δήλωση για τα δικαιώματα των εργαζομένων της Mercosur. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, μέσω της συμφωνίας σύνδεσης θα διασφαλιστεί ότι η παραβίαση των αρχών και των δικαιωμάτων στην εργασία δεν θα μπορεί να χρησιμοποιείται ως νόμιμο συγκριτικό πλεονέκτημα ούτε μεταξύ των μερών ούτε στο διεθνές εμπόριο. Στην κατεύθυνση αυτή, θα πρέπει να συμπεριληφθούν μηχανισμοί που διασφαλίζουν την τήρησή της.

1.11. Η ΕΟΚΕ ζητά τη συμμετοχή τόσο της ίδιας όσο και του Συμβουλευτικού Οικονομικού και Κοινωνικού φόρουμ της Mercosur (FCES) —ως οργάνων εκπροσώπησης της κοινωνίας πολιτών των δύο περιοχών— στις διαπραγματεύσεις, στις εκτιμήσεις αντικτύπου της συμφωνίας σύνδεσης και στη συνεπακόλουθη υποβολή προτάσεων (κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, είναι απαραίτητη όχι μόνο η εκ των προτέρων ανάλυση των συνεπειών μιας πιθανής συμφωνίας σύνδεσης, αλλά και ο καθορισμός μηχανισμών για τον εκ των υστέρων έλεγχο της τήρησης και της πορείας των συμφωνηθέντων), καθώς και στη συμπερίληψη ειδικού κεφαλαίου στη συμφωνία με θέμα την κοινωνική, εργασιακή και περιβαλλοντική διάσταση.

1.12. Η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης την ίδρυση μιας μεικτής εποπτικής επιτροπής της κοινωνίας πολιτών που θα συσταθεί από την ΕΟΚΕ και το FCES. Αυτή θα πρέπει: — να έχει συμβουλευτικό χαρακτήρα· — να έχει ίση και ισόρροπη σύνθεση από τις τρεις ομάδες συμφερόντων που εκπροσωπούνται στα δύο θεσμικά όργανα· — να γνωμοδοτεί σχετικά με όλους τους τομείς που καλύπτει η συμφωνία σύνδεσης (επομένως και σχετικά με το κεφάλαιο για το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη)· — να έχει αναγνωρισμένα τη δυνατότητα άμεσου διαλόγου με τα υπόλοιπα κοινά όργανα της συμφωνίας σύνδεσης και — να παίρνει τη γνώμη των εν λόγω οργάνων και να γνωμοδοτεί με δική της πρωτοβουλία, να καταρτίσει τον δικό της εσωτερικό κανονισμό και να διαθέτει επαρκή χρηματοδότηση από τις αντίστοιχες πολιτικές αρχές για την άσκηση των καθηκόντων της.

1.13. Η ΕΟΚΕ θεωρεί περιττή και αναποτελεσματική τη διπλή εκπροσώπηση της κοινωνίας πολιτών, μία στο ευρύ πεδίο της συμφωνίας σύνδεσης και μία άλλη στο κεφάλαιο για το εμπόριο και την αειφόρο ανάπτυξη. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η συμφωνία σύνδεσης αποτελεί ένα σύνολο που επηρεάζει όλες τις χώρες και των δύο μερών. Η ΕΟΚΕ προτρέπει τους διαπραγματευτές να διδαχθούν από την εμπειρία των άλλων συμφωνιών σύνδεσης ( 5 ) , που έχουν δημιουργήσει εσωτερικές συμβουλευτικές ομάδες της κοινωνίας πολιτών για κάθε συμβαλλόμενο μέρος, χωρίς την αναγνωρισμένη δυνατότητα διαλόγου βάσει των συμφωνιών. Οι καταφανείς πλέον περιορισμοί αυτού του μοντέλου αποδεικνύουν ότι δεν έχει νόημα να διαθέτει κάθε χώρα της Mercosur μια εσωτερική συμβουλευτική ομάδα για την έμμεση συμμετοχή της κοινωνίας πολιτών στη συμφωνία σύνδεσης. Πόσο μάλλον όταν και τα δύο μέρη διαθέτουν ανεξάρτητα συμβουλευτικά όργανα, ισορροπημένα, αντιπροσωπευτικά και κατάλληλα για την εκπλήρωση της εντολής τους εντός της συμφωνίας σύνδεσης.

2. Εισαγωγή

2.1. Η Mercosur έχει έκταση 12 800 000 km 2 , πληθυσμό 293 εκατομμύρια κατοίκους και πυκνότητα 22,9 κατοίκους/km 2 . Η Mercosur αποτελεί την έκτη μεγαλύτερη οικονομία παγκοσμίως, με το ΑΕγχΠ της να προσεγγίζει τα δύο δισεκατομμύρια δολάρια. Επιπλέον, δύο από τα κράτη μέλη της, η Αργεντινή και η Βραζιλία, είναι πλήρη μέλη της Ομάδας των 20 (G-20). Η προεδρία της Αργεντινής στην Ομάδα των 20 για το 2018 καταμαρτυρεί την αυξανόμενη σπουδαιότητα αυτής της περιοχής.

2.2. Μετά την υπογραφή της διαπεριφερειακής συμφωνίας-πλαισίου τον Δεκέμβριο του 1995, η ΕΕ και η Mercosur ξεκίνησαν διαπραγματεύσεις για τη συμφωνία σύνδεσης. Δεδομένων των δυσκολιών που ανέκυψαν μεταξύ των μερών (διαφωνία σχετικά με τα μοντέλα γεωργικής παραγωγής και τις επιπτώσεις τους στην αγορά, την αντίληψη του βιομηχανικού προστατευτισμού και τον τομέα των υπηρεσιών στην ΕΕ και τη Mercosur), οι διαπραγματεύσεις ανεστάλησαν το 2004, κυρίως λόγω των προσδοκιών των δύο πλευρών από τον γύρο της Ντόχα. Στη διάσκεψη κορυφής της Λατινικής Αμερικής, της Καραϊβικής και της Ευρωπαϊκής Ένωσης του 2010 αποφασίστηκε η επανεκκίνηση των διαπραγματεύσεων. Ενώ υπήρχαν ενθαρρυντικές προοπτικές ολοκλήρωσης της συμφωνίας στα τέλη εκείνου του έτους, οι διαπραγματεύσεις πάγωσαν και πάλι εξαιτίας της κατά κύριο λόγο υφέρπουσας πολιτικής μεροληψίας που οι κυβερνήσεις της Mercosur επέδειξαν στην περιφερειακή ολοκλήρωση και στη σχέση τους με την ΕΕ. Ωστόσο, έπειτα από μια μετατόπιση των θέσεων της κυβέρνησης της Βραζιλίας, οι διαπραγματεύσεις ξεκίνησαν και πάλι το 2013.

2.3. Με την εμφάνιση απειλών κατά των αντιπροσωπευτικών δημοκρατιών και της πλήρους ισχύος των ελευθεριών και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού, η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η συμφωνία σύνδεσης ΕΕ-Mercosur θα πρέπει να προωθεί αποφασιστικά τις αξίες, τις αρχές και τα εθνικά και διεθνή δημοκρατικά πλαίσια πολιτικής.

2.4. Λαμβάνοντας υπόψη τις μεταβαλλόμενες επιπτώσεις που θα είχε επί της συμφωνίας σύνδεσης η διαπραγμάτευση του Ηνωμένου Βασιλείου με την ΕΕ, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι τα ζητήματα αυτά πρέπει να αντιμετωπιστούν με δυναμικό τρόπο, με την προσοχή στραμμένη στις πιθανότερες μελλοντικές επιπτώσεις ( 6 )

3. Οι στρατηγικές παράμετροι της συμφωνίας σύνδεσης ΕΕ-Mercosur

3.1. Η υπογραφή μιας συμφωνίας σύνδεσης με τη Mercosur θα πρέπει να ενταχθεί στο πλαίσιο μιας ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής για τη Λατινική Αμερική, που θα έχει ως αφετηρία τον ειδικό χαρακτήρα της διπεριφερειακής σχέσης, μιας σχέσης που διαφέρει πολύ από κάθε άλλη σχέση με οποιαδήποτε άλλη περιοχή στον πλανήτη. Παρότι οι δυσκολίες που υπάρχουν είναι σημαντικές (κατακερματισμός της περιοχής), η ενίσχυση της σχέσης μεταξύ ΕΕ και Λατινικής Αμερικής θα είναι εξίσου επωφελής και για τα δύο μέρη.

3.2. Απαιτείται ισχυρή πολιτική βούληση για τον σχεδιασμό και την προώθηση της συμφωνίας σύνδεσης, όχι μόνον ως συμφωνίας ελεύθερου εμπορίου, αλλά κυρίως ως συνολικής στρατηγικής συμφωνίας, η οποία στόχο θα έχει να αποφέρει σε όλους τους οικονομικούς και κοινωνικούς παράγοντες αμφοτέρων των μερών μακροπρόθεσμα πλεονεκτήματα στους τομείς της ανάπτυξης, της ασφάλειας, των μεταναστευτικών διαδικασιών και των περιβαλλοντικών προκλήσεων. Ισχυρή πολιτική βούληση απαιτείται επίσης για τη χρήση όλων των υφιστάμενων μηχανισμών, προκειμένου να αξιολογηθούν οι υφιστάμενες ασυμμετρίες μεταξύ των δύο περιοχών, να μειωθούν οι αρνητικές συνέπειες της απελευθέρωσης του εμπορίου σε ορισμένους τομείς, να αντισταθμιστεί η υστέρηση της διαδικασίας ολοκλήρωσης στη Mercosur και να παγιωθούν η κοινωνική συμμετοχή και η διαφάνεια ως καθοριστικοί παράγοντες των διπεριφερειακών σχέσεων.

3.3. Η συμφωνία σύνδεσης αποτελεί μεγάλη ευκαιρία για την προώθηση παγκόσμιων στρατηγικών στόχων κοινού ενδιαφέροντος. Θα αποτελέσει όχημα για την εξασφάλιση διεθνούς πολιτικής και οικονομικής παρουσίας σε ένα πλαίσιο στο οποίο η οικονομία και η πολιτική μετατοπίζονται από τον Ατλαντικό στον Ειρηνικό Ωκεανό. Πέρα από τις συμφωνίες εντός της Λατινοαμερικανικής Ένωσης Ολοκλήρωσης (ALADI), η Mercosur δεν έχει συνάψει συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών ούτε με τις ΗΠΑ ούτε με τις ασιατικές υπερδυνάμεις. Αυτή είναι μία από τις διαφορές με τη Συμμαχία του Ειρηνικού. Εκτός Λατινικής Αμερικής, η Mercosur έχει συνάψει διάφορα είδη συμφωνιών με τη Νότια Αφρική, την Ινδία, το Πακιστάν, την Τουρκία και το Μαρόκο, καθώς και συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών με την Αίγυπτο, την Παλαιστινιακή Αρχή και το Ισραήλ. Η ΕΕ, από την άλλη, έχει συνάψει περισσότερες από 50 εμπορικές συμφωνίες με διάφορες χώρες του κόσμου. Στη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική έχει υπογράψει συμφωνίες με το Μεξικό, τη Χιλή, τις χώρες της Κεντρικής Αμερικής, το Περού, την Κολομβία τον Ισημερινό και τις χώρες του Cariforum. Εν ολίγοις, μια συμφωνία σύνδεσης μεταξύ της ΕΕ και της Mercosur θα αποτελέσει έναν διπεριφερειακό συνασπισμό με μεγάλο ειδικό βάρος στη νέα παγκόσμια σκηνή.

3.3.1. Το κύμα προστατευτισμού, που έχει προσλάβει παγκόσμιες διαστάσεις, έχει μεγάλο αντίκτυπο στη διεθνή οικονομία. Μια συμφωνία σύνδεσης μεταξύ της Mercosur και της ΕΕ θα μπορούσε να ενισχύσει την περιοχή του Ατλαντικού και να στείλει το μήνυμα ότι υπάρχει εναλλακτικός τρόπος για τη σύναψη εμπορικών σχέσεων και την πρόοδο των εθνών και των περιφερειών. Αυτή η νέα γενιά συμφωνιών ελεύθερων συναλλαγών, όπου συνεκτιμώνται οι ανησυχίες όσων πολιτών κινδυνεύουν να χάσουν την εργασία τους, το εισόδημα και την ασφάλειά τους, είναι η καλύτερη απάντηση τόσο στον αυξανόμενο προστατευτισμό, όσο και στον κίνδυνο μιας εμπορικής πολιτικής που αφήνει απροστάτευτους τους πολίτες.

3.3.2. Παρότι η Mercosur δεν έχει υπογράψει συμφωνία με την Κίνα, η παρουσία της στη συγκεκριμένη περιοχή έχει σημειώσει ραγδαία αύξηση τα τελευταία χρόνια. Η Αργεντινή και η Βραζιλία αποτελούν δύο βασικά σημεία κινεζικής αποβίβασης, όπως φαίνεται όχι μόνο από το εμπόριο αλλά και από τις αυξημένες άμεσες ξένες επενδύσεις και τη χρηματοδοτική στήριξη για την ενίσχυση των υποδομών.

3.3.3. Η ΕΕ μπορεί να βρει έναν στρατηγικό σύμμαχο στον ευρωπαϊκό στόχο της παγκόσμιας προώθησης της προστασίας του περιβάλλοντος μέσω της συμφωνίας σύνδεσης με τη Mercosur. Το περιβάλλον είναι σήμερα ένα από τα θέματα που απασχολούν περισσότερο τα κράτη, τους πολίτες και τους πολυμερείς οργανισμούς. Η ΕΕ είναι πρωτοπόρος στις πράσινες πολιτικές και τεχνολογίες. Για τη Mercosur, οι φυσικοί πόροι αποτελούν ένα από τα κύρια πλεονεκτήματά της, αλλά η περιοχή συγκαταλέγεται σε εκείνες που απειλούνται περισσότερο από την κλιματική αλλαγή. Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στην αναθεώρηση και, μεσοπρόθεσμα, στην εξάλειψη ορισμένων πρακτικών εντατικής γεωργίας και κτηνοτροφίας που δεν είναι βιώσιμες.

3.3.4. Προκειμένου ο τελευταίος αυτός στόχος να τύχει επαρκούς στήριξης, θα πρέπει να ενσωματωθεί στη συμφωνία σύνδεσης ένα τμήμα με εμφατική αναφορά στην ενέργεια, το περιβάλλον, την κλιματική αλλαγή, τις επιστήμες, την τεχνολογία και την καινοτομία. Τα ζητήματα αυτά θα πρέπει να έχουν προτεραιότητα σε ό,τι αφορά την αναπτυξιακή συνεργασία.

3.4. Ομοίως, είναι σημαντικό να ληφθούν υπόψη τα διδάγματα από υπάρχουσες συμμαχίες με άλλες χώρες της περιοχής. Έτσι θα δημιουργηθούν στέρεες βάσεις και το κατάλληλο περιβάλλον για την πλήρη και βιώσιμη αξιοποίηση τόσο της ευρωπαϊκής όσο και της τοπικής επένδυσης ως κινητήριας δύναμης για τη δημιουργία πλούτου, απασχόλησης και ευημερίας.

4. Ευαίσθητες πτυχές της διαπραγμάτευσης

4.1. Τα πλεονεκτήματα μιας συμφωνίας σύνδεσης μεταξύ της ΕΕ και της Mercosur δεν αίρουν τις δυσκολίες της διαπραγμάτευσης, οι οποίες συνοψίζονται στα ακόλουθα πέντε σημεία: α) πολυπλοκότητα του προγράμματος των διαπραγματεύσεων σε σχέση με το περιεχόμενο της συμφωνίας που αφορά το εμπόριο, τη βιομηχανία και τις υπηρεσίες· β) πιθανές ασυμμετρίες των δύο μερών στον τομέα της γεωργίας γ) διαρθρωτικές αδυναμίες της ολοκλήρωσης της Mercosur που περιορίζουν τις ελεύθερες εμπορικές συναλλαγές· δ) κοινωνική και περιβαλλοντική διάσταση της συμφωνίας σύνδεσης· και ε) άνιση πολιτική βούληση των μερών για την επίτευξη της συμφωνίας και διάθεση να αξιοποιηθούν όλες οι δυνατότητες χρήσης αντισταθμιστικών μηχανισμών, εντός και εκτός της συμφωνίας, για την επίτευξή της. Όλα αυτά τα ζητήματα αναλύονται στον παρόν έγγραφο κατά μη εξαντλητικό τρόπο και σύμφωνα με τα έγγραφα που είναι διαθέσιμα μέχρι σήμερα.

4.1.1. Όσον αφορά το εμπόριο, ύστερα από παρατεταμένες διαπραγματεύσεις, οι δυσκολίες έχουν εντοπιστεί. Από την ευρωπαϊκή οπτική, επικεντρώνονται στον τομέα των γεωργικών ειδών διατροφής της Mercosur. Συγκεκριμένα, η ΕΕ εκφράζει τον φόβο ότι θα είναι αρνητικός ο αντίκτυπος σε τομείς όπως η ζάχαρη, το βόειο κρέας, το κοτόπουλο, το χοιρινό κρέας και τα οπωροκηπευτικά. Επίσης εκφράζονται ορισμένες επιφυλάξεις ως προς τον προστατευτισμό για τα βιομηχανικά προϊόντα (αυτοκίνητα και χημικά προϊόντα όπως η αιθανόλη), καθώς και για ορισμένα μεταποιημένα γεωργικά προϊόντα (συμπεριλαμβανομένου του οίνου). Υπάρχει δε ο κίνδυνος μη τήρησης των κανόνων προστασίας των ονομασιών προέλευσης. Τα επίπεδα απαιτήσεων των κανόνων ασφάλειας των τροφίμων και προστασίας του περιβάλλοντος κρίνονται σχετικά χαμηλά και διαπιστώνεται διαφάνεια στις δημόσιες συμβάσεις.

4.1.2. Η ΕΕ θεωρεί θεμελιώδους σημασίας τη διατήρηση των προτύπων παραγωγής που έχουν επιτευχθεί προς όφελος των καταναλωτών και της παραγωγής. Οι πτυχές της ασφάλειας των τροφίμων, της προστασίας του περιβάλλοντος και της καλής διαβίωσης των ζώων (συμπεριλαμβανομένων των τεχνικών εκτροφής) θα πρέπει να εξεταστούν με απόλυτη αμοιβαιότητα. Η χρήση και η τήρηση των κανόνων που διέπουν τη χρήση φυτοπροστατευτικών προϊόντων και προϊόντων για την υγεία των ζώων πρέπει να αποτυπωθούν με σαφή και αδιαμφισβήτητο τρόπο στη συμφωνία σύνδεσης. Επίσης, πρέπει να εφαρμοστούν αποτελεσματικά και συγκρίσιμα συστήματα ελέγχου των διαδικασιών παραγωγής και, στην περίπτωση των προϊόντων κτηνοτροφίας, της μεταφοράς και της σφαγής για το σύνολο των εμπορικών συναλλαγών μεταξύ των μερών. Συνεπώς, το κεφάλαιο για την τήρηση των προστατευόμενων γεωγραφικών ενδείξεων είναι ζωτικής σημασίας για την προάσπιση μιας κοινής ευρωπαϊκής κληρονομιάς, που χρειάστηκε πολλά χρόνια για να εδραιωθεί, και για την καταπολέμηση του σφετερισμού των ονομασιών προέλευσης και της απάτης.

4.1.3. Οι παραγωγές που υπόκεινται σε ποσοστώσεις (ζάχαρη, αιθανόλη και βόειο κρέας) θα πρέπει να υπαχθούν σε ένα μόνιμο και εγκεκριμένο σύστημα παρακολούθησης, ώστε να λαμβάνονται αντισταθμιστικά μέτρα σε περίπτωση σημαντικών αλλαγών και να μην εγκαταλείπονται τοπικές παραγωγές. Όσον αφορά τα οπωροκηπευτικά, σε περίπτωση μη χρήσης της προστασίας που παρέχει ο μηχανισμός τιμών εισόδου, θα πρέπει να δημιουργηθεί ένα παρατηρητήριο λειτουργίας της αγοράς για τη διασφάλιση των συμφερόντων της παραγωγής και των δύο μερών. Συνεπώς, θα πρέπει να συγκροτηθούν ομάδες εργασίας για την ανταλλαγή απόψεων όσον αφορά τις προγνώσεις και τις επιπτώσεις που προκαλούν στρεβλώσεις στην αγορά.

4.2. Από την οπτική της Mercosur, στο επίκεντρο βρίσκεται η γεωργία. Οι φόβοι της Ευρώπης θα μπορούσαν να μετριαστούν εάν επιτευχθεί η τήρηση των ίδιων προτύπων (περιβαλλοντικών, ασφάλειας τροφίμων, καλής διαβίωσης των ζώων κ.λπ.) τόσο στα προϊόντα που παράγονται στην Ευρώπη όσο και σε εκείνα που εισάγονται από τη Mercosur. Η συμφωνία σύνδεσης δεν θα πρέπει να οδηγήσει στην επισιτιστική εξάρτηση κανενός από τα συμβαλλόμενα μέρη και θα πρέπει να συμπεριλάβει τα μέσα που είναι αναγκαία για την αποφυγή μοντέλων μη αειφόρου γεωργίας, πάντα με γνώμονα τα συμφέροντα των καταναλωτών.

4.3. Όσον αφορά τα βιομηχανικά προϊόντα, όπου οι φραγμοί είναι λιγότεροι, η επίτευξη συναίνεσης φαντάζει ευκολότερη, όπως λόγου χάρη στην περίπτωση της συμφωνίας της ΕΕ με τη Νότια Κορέα για την αυτοκινητοβιομηχανία. Τέλος, άλλα ζητήματα όπως η διανοητική ιδιοκτησία, τα οποία είναι ιδιαίτερα λεπτά για ορισμένες χώρες της Mercosur, όπως η Βραζιλία, μπορούν να ρυθμιστούν με σταδιακές ή μεταβατικές ρήτρες, με βάση τα όσα ορίζονται από τον ΠΟΕ. Προς αυτή την κατεύθυνση, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι, πέραν των λοιπών πρωτοβουλιών, θα μπορούσε να καταρτιστεί ένα πρόγραμμα με αντικείμενο τη βιομηχανική ιδιοκτησία και σκοπό την προαγωγή της μεταφοράς τεχνολογίας και την καθιέρωση ενός κοινού συστήματος διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας για την ΕΕ και τη Mercosur, με την προοπτική της επέκτασής του σε όλη τη Λατινική Αμερική.

4.4. Οι διαρθρωτικές αδυναμίες της Mercosur μπορούν να δημιουργήσουν δυσκολίες στη συμφωνία σύνδεσης. Επισημαίνονται οι περιορισμοί που δημιουργούν οι ανεπαρκείς υποδομές διασύνδεσης και το χαμηλό επίπεδο ολοκλήρωσης των περιφερειακών αλυσίδων αξίας σε μια επικράτεια με έκταση τρεις φορές μεγαλύτερη από της ΕΕ. Αυτό σημαίνει χαμηλό επίπεδο ενδοπεριφερειακών συναλλαγών και κυριαρχία των εξωπεριφερειακών συναλλαγών, ατελή τελωνειακή ένωση, ελάχιστο συντονισμό των μακροοικονομικών πολιτικών, καθώς και αδυναμία των περιφερειακών θεσμών. Παράδειγμα αποτελεί το γεγονός ότι στη Mercosur δεν υπάρχει κανένα υπερεθνικό δικαστήριο του οποίου οι αποφάσεις να είναι δεσμευτικές για τις κυβερνήσεις, καθώς και το ότι είναι μειωμένη η αποτελεσματικότητα του συστήματος ειρηνικής επίλυσης των διαφορών.

4.4.1. Παρότι το 2010 εγκρίθηκε ένας νέος Κοινός Τελωνειακός Κώδικας της Mercosur, αυτός δεν έχει τεθεί ακόμη σε ισχύ, με αποτέλεσμα να εξακολουθεί να ισχύει το κοινό εξωτερικό δασμολόγιο (ΚΕΔ). Η Mercosur είναι μάλλον μία ζώνη ελεύθερων συναλλαγών παρά μια τελωνειακή ένωση.

4.5. Εντούτοις, η τωρινή διαπραγμάτευση με μία τετραμελή Mercosur (Αργεντινή, Βραζιλία, Παραγουάη και Ουρουγουάη) είναι ένα γεγονός που η Ευρώπη πρέπει να αξιολογήσει θετικότατα. Με δεδομένο ότι εκκρεμεί η ένταξη νέων μελών, η πιθανή διεύρυνση της Mercosur μπορεί να δυσχεράνει περισσότερο τους όρους της διαπραγμάτευσης.

4.6. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τη δημιουργία ενός πολυμερούς δικαστηρίου για την επίλυση διαφορών στον τομέα των επενδύσεων ( 7 ) και την προσχώρηση των χωρών της Mercosur, καθώς και των συνδεδεμένων χωρών, στην πρωτοβουλία αυτή, προκειμένου να διασφαλιστεί μεγαλύτερη νομική ασφάλεια, τόσο για τους επενδυτές της Λατινικής Αμερικής όσο και για τους Ευρωπαίους. Πιστεύουμε επίσης ότι μια πιθανή μελλοντική προσχώρηση του ΟΟΣΑ θα πρέπει να εξαρτηθεί από την αποτελεσματική εφαρμογή και τήρηση των συμφωνιών με την ΕΕ και από τη δημιουργία ενός κλίματος ασφάλειας δικαίου και πλήρους σεβασμού του δικαίου για όλους τους οικονομικούς και κοινωνικούς φορείς και των δύο πλευρών του Ατλαντικού.

5. Δυνατότητες και ευκαιρίες της συμφωνίας σύνδεσης μεταξύ ΕΕ και Mercosur

5.1. Η συμφωνία σύνδεσης που διαπραγματεύονται η ΕΕ και η Mercosur είναι πολύ ευρύτερη από μια συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών. Προβλέπει δύο ακόμη παραμέτρους που σηματοδοτούν τη διαφορά: τον πολιτικό διάλογο και τη συνεργασία. Δεδομένων των απειλών κατά του πολυμερισμού, των εξάρσεων του προστατευτισμού και των ενδείξεων για εμπορικούς πολέμους, αυτή είναι η κατάλληλη στιγμή για να δείξει η ΕΕ τη στρατηγική της προσήλωση στη Λατινική Αμερική γενικότερα και στη Mercosur ειδικότερα και να εκμεταλλευτεί καταλλήλως τις υπάρχουσες ευκαιρίες.

5.2. Εάν ληφθούν υπόψη η έκταση, ο πληθυσμός και οι υπάρχουσες εμπορικές συναλλαγές αξίας άνω των 84 δισεκατομμυρίων ευρώ ετησίως, η σύναψη μιας συμφωνίας σύνδεσης μεταξύ της ΕΕ και της Mercosur θα επιτρέψει την ενίσχυση του ρόλου των δύο συνασπισμών στη διεθνή σκηνή και τη δημιουργία ενός μεγάλου χώρου οικονομικής ολοκλήρωσης, με ευεργετικές συνέπειες για αμφότερα τα μέρη και θετικές εξωτερικές συνέπειες και για την υπόλοιπη Λατινική Αμερική. Για τον λόγο αυτό, η συμφωνία σύνδεσης με τη Mercosur πρέπει να είναι επωφελής για τα δύο μέρη.

5.3. Η ΕΕ είναι η πρώτη οικονομία παγκοσμίως και η Mercosur είναι η έκτη. Οι χώρες της Mercosur έχουν αρχίσει να διαφοροποιούν τις οικονομίες τους, με έμφαση στον αγροδιατροφικό τομέα, αλλά και με αναπτυσσόμενη βιομηχανική βάση, που διαθέτει αξιοσημείωτους ενεργειακούς και τεχνολογικούς πόρους. Οι προσπάθειες οικονομικής διαφοροποίησης, ιδίως εκείνες που αποσκοπούν στην αύξηση της προστιθέμενης αξίας των εξαγωγών της Mercosur, αποτελούν εξαιρετική ευκαιρία για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, ιδίως εκείνες που δραστηριοποιούνται στους τομείς της τεχνολογίας και των υπηρεσιών.

5.4. Κατά το διάστημα από το 2012 έως το 2016, μόνο η Παραγουάη διατήρησε τον αναπτυξιακό της ρυθμό (8,4 %). Αντίθετα ο ρυθμός ανάπτυξης της Αργεντινής (1,4 %) και της Ουρουγουάης (2,9 %) επιβραδύνθηκε. Ο αναπτυξιακός ρυθμός της Βραζιλίας σημείωσε κάμψη κατά -1,4 %. Ωστόσο, ήδη παρατηρούνται σημάδια ανάκαμψης στην Αργεντινή και τη Βραζιλία και οι μεσοπρόθεσμες προβλέψεις είναι και πάλι ενθαρρυντικές.

5.5. Η ασφάλεια δικαίου που υπάρχει στις τέσσερις χώρες της Mercosur είναι ένα σημαντικό στοιχείο που πρέπει να ληφθεί υπόψη, μολονότι μπορεί και πρέπει να βελτιωθεί. Η διαφθορά έχει γίνει θέμα αυξανόμενης ανησυχίας της κοινωνίας και στις δύο πλευρές.

5.6. Η σημασία της περιφερειακής αγοράς, από άποψη τόσο ποιότητας όσο και ποσότητας, διαφοροποιείται σημαντικά ανάλογα με το μέγεθος κάθε χώρας μέλους της Mercosur. Σε σχετικούς όρους, παρατηρείται ότι οι μικρότερες χώρες συμμετέχουν περισσότερο στις εμπορικές συναλλαγές με την Ευρώπη. Το 2015 η ΕΕ συγκέντρωνε περισσότερο από το 40 % των εμπορικών συναλλαγών της Παραγουάης, περί το 30 % της Ουρουγουάης και περί το ένα τέταρτο των εμπορικών συναλλαγών της Αργεντινής. Εντούτοις, μετά βίας έφτανε το 10 % των εμπορικών συναλλαγών της Βραζιλίας. Παρόμοια ποσοστά ισχύουν τόσο για τις εξαγωγές όσο και για τις εισαγωγές.

5.7. Οι άμεσες ξένες επενδύσεις αποτελούν ένα από τα πλεονεκτήματα της παρουσίας της ΕΕ στη Mercosur. Οι ευρωπαϊκές άμεσες ξένες επενδύσεις υπερβαίνουν αυτές που έχει η ΕΕ με την Κίνα, την Ινδία και τη Ρωσία μαζί ( 8 ) . Οι ευρωπαϊκές εμπορικές συναλλαγές με τις χώρες της Mercosur έχουν πολλές δυνατότητες ανάπτυξης παρά την αύξηση των κινεζικών εξαγωγών και εισαγωγών. Ωστόσο, ένας παράγοντας που πρέπει να ληφθεί υπόψη είναι η υπερβολική εξάρτηση από τις εξαγωγές πρώτων υλών της Mercosur στην Κίνα.

5.8. Τα τελευταία χρόνια έχει ενισχυθεί η παρουσία ευρωπαϊκών μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) στις χώρες της Mercosur και ορισμένες ΜΜΕ της Mercosur αρχίζουν να στρέφονται προς την ευρωπαϊκή αγορά. Η συμφωνία σύνδεσης μεταξύ της ΕΕ και της Mercosur μπορεί να προσφέρει στις ευρωπαϊκές ΜΜΕ μια εξαιρετική ευκαιρία για να ενισχύσουν την παρουσία και τη δραστηριότητά τους στην περιοχή.

5.8.1. Η ΕΕ εξάγει κυρίως μεταποιημένα προϊόντα, είδη εξοπλισμού, εξοπλισμό μεταφορών και χημικά προϊόντα, ενώ εισάγει προϊόντα διατροφής και ενεργειακά προϊόντα. Η επίτευξη μιας ισόρροπης συμφωνίας σύνδεσης θα προσφέρει τεράστιες δυνατότητες δημιουργίας πλούτου, εφόσον δώσει τη δυνατότητα στους επιχειρηματίες, τους εργαζόμενους και το σύνολο της κοινωνίας να επωφεληθούν από αυτήν. Τούτο δε ιδίως αν καταφέρει να προσφέρει ευκαιρίες για επενδύσεις, κυρίως σε νέες δραστηριότητες που βασίζονται στην εντατική χρήση των γνώσεων και στην ποιοτική απασχόληση· αν επιτύχει να δώσει κίνητρα για τη δημιουργία ΜΜΕ μέσω της δημιουργίας απασχόλησης σε δίκτυα και να προαγάγει την καινοτομία και τον εκδημοκρατισμό των νέων τεχνολογιών, με τη συμβολή στη μαζικοποίησή τους, ιδιαίτερα στις πληροφορίες και τις επικοινωνίες (ΤΠΕ). Τόσο οι επενδύσεις σε τεχνολογία όσο και η αύξηση του διπεριφερειακού εμπορίου θα μπορούσαν να συμβάλουν, εφόσον δημιουργηθούν οι αναγκαίες συνθήκες, στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης.

5.8.2. Από την άλλη, υπάρχουν ειδικοί παράγοντες που θα μπορούσαν να αποτελέσουν όχι μόνο εμπορική ευκαιρία, αλλά και σημαντική συμβολή για μια βιώσιμη ανάπτυξη: η κατασκευή υποδομών προσιτών σε όλους που θα σέβονται το περιβάλλον, θα διευκολύνουν την πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες, μέσα σε ένα νέο περιβάλλον αστικής ανάπτυξης, και θα ενθαρρύνουν την εδαφική συνοχή· η ενθάρρυνση επενδύσεων σε τεχνική και τεχνολογίες που μετριάζουν την αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη· η χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, με διαφοροποίηση μέσω των ανανεώσιμων μη συμβατικών πηγών ενέργειας και με την αξιοποίηση της εμπειρίας των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων σε αυτόν τον τομέα με στόχο την ανάπτυξη της πράσινης οικονομίας.

5.8.3. Επιπλέον, μία καλή συμφωνία σύνδεσης μπορεί να ευνοήσει την οικονομική και κοινωνική ευημερία και στις δύο περιοχές, εφόσον δημιουργηθούν οι κατάλληλες συνθήκες, και να συμβάλει αναμφίβολα στη δημιουργία απασχόλησης, για παράδειγμα, μέσω: — της ανάδειξης επιχειρηματικών ευκαιριών για τις επιχειρήσεις σε μη παραδοσιακούς τομείς, όπως οι νέες τεχνολογίες, η πράσινη οικονομία και τα κοινωνικά δίκτυα· — της επέκτασης παραδοσιακών αγορών στους τομείς των τηλεπικοινωνιών, της αυτοκινητοβιομηχανίας, της φαρμακευτικής βιομηχανίας, της ηλεκτρικής ενέργειας και των τραπεζών· — του ανοίγματος νέων αγορών για τις ΜΜΕ· — της παροχής φυσικών πόρων και τροφίμων με την παράλληλη στήριξη της βιοποικιλότητας και της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας· και — της προώθησης της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας ως μηχανισμού βελτίωσης του κοινωνικοοικονομικού ιστού και της ανάδειξης του προβλήματος της παραοικονομίας.

5.9. Μια συμφωνία σύνδεσης με τη Mercosur θα επιτρέψει στην ΕΕ να συσφίξει τους οικονομικούς και γεωπολιτικούς της δεσμούς με έναν στρατηγικό εταίρο. Εάν αυτή η διπεριφερειακή συμφωνία επιτευχθεί αμέσως, θα είναι η πρώτη τέτοιου μεγέθους συμφωνία που υπογράφει η Mercosur, γεγονός που θα δώσει στην ΕΕ το προβάδισμα έναντι άλλων διεθνών ανταγωνιστών όπως είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Κίνα ή ακόμη και η Ινδία, η Ρωσία και η Νότια Κορέα. Επιπλέον, η συμφωνία σύνδεσης θα ενισχύσει τη στρατηγική εταιρική σχέση με τη Βραζιλία, η οποία δεν περιλαμβάνει το εμπόριο. Να σημειωθεί ότι η Βραζιλία αποτελεί χώρα με σημαντική γεωπολιτική βαρύτητα στη διεθνή σκηνή. Αυτή η συμφωνία σύνδεσης θα ενισχύσει την ευρωπαϊκή παρουσία στη Λατινική Αμερική, μια περιοχή που διαθέτει σημαντικά ενεργειακά, διατροφικά και υδατικά αποθέματα, τρεις ζωτικής σημασίας πόρους για τον 21ο αιώνα. Η συμφωνία σύνδεσης θα συμβάλει στη σύσφιξη των οικονομικών και γεωπολιτικών δεσμών μεταξύ του Ατλαντικού και του Ειρηνικού.

5.10. Μια συμφωνία σύνδεσης με την ΕΕ θα είναι επίσης επωφελής, από στρατηγική άποψη, και για τη Mercosur. Αφενός, θα της επιτρέψει να ενισχύσει τη θέση της σε περιφερειακό επίπεδο και να διευκολύνει τις προσπάθειες που ήδη καταβάλλονται για να προσεγγίσει τη Συμμαχία του Ειρηνικού. Αφετέρου, θα βελτιώσει τη διεθνή διαπραγματευτική της ικανότητα, ενώ μπορεί να αποκαταστήσει κάποιες από τις ασυμμετρίες των χωρών της Mercosur (και της Λατινικής Αμερικής γενικότερα) στις εμπορικές και οικονομικές σχέσεις τους με άλλους διεθνείς ανταγωνιστές. Η Mercosur θα επωφεληθεί από τη μεταφορά τεχνολογικών, επιστημονικών και παιδαγωγικών γνώσεων και θα αποκτήσει έναν σημαντικό σύμμαχο σε μία πολυμερή σφαίρα, επί θεμάτων που την αφορούν απόλυτα, όπως η κλιματική αλλαγή, η αειφόρος ανάπτυξη ή η αντιμετώπιση των παγκόσμιων απειλών.

5.11. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την πολιτική βούληση των δύο μερών στον τομέα της συνεργασίας και ενθαρρύνει τα μέρη να χρησιμοποιήσουν αποτελεσματικά τα υφιστάμενα χρηματοδοτικά μέσα για την εμβάθυνσή της στους ακόλουθους τομείς: — εκπαίδευση, κατάρτιση και ανταλλαγές μεταξύ πανεπιστημίων: Erasmus ΕΕ-Mercosur· — συνεργασία στην έρευνα, ανάπτυξη και καινοτομία (ΕΑΚ) μεταξύ πανεπιστημίων, δημόσιων ερευνητικών κέντρων και επιχειρήσεων· ενίσχυση της μεταφοράς τεχνολογικών γνώσεων· — βιώσιμα αναπτυξιακά και επιχειρηματικά προγράμματα και — κοινωνική συνοχή μέσω της καταπολέμησης της φτώχειας και των ανισοτήτων.

6. Η κοινωνία πολιτών και η συμφωνία σύνδεσης (9)

6.1. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι ο διπεριφερειακός χαρακτήρας του περιεχομένου της συμφωνίας σύνδεσης αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο και ειδοποιό διαφορά των εν λόγω διαπραγματεύσεων, καθώς και σημείο αναφοράς για τις πολιτικές και οικονομικές σχέσεις σε έναν ολοένα πιο παγκοσμιοποιημένο κόσμο. Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη για την αξία του διαλόγου με την κοινωνία των πολιτών των συμβαλλόμενων μερών της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, γι’ αυτό και συνεργάζεται εδώ και μια εικοσαετία και πλέον με τις οργανώσεις της Mercosur, τόσο για την παρακολούθηση των διαπραγματεύσεων όσο και για τη διατήρηση ενός μόνιμου και διαρθρωμένου διαλόγου, που προάγει την αμοιβαία κατανόηση και συμβάλλει, με κριτικό πλην εποικοδομητικό τρόπο, στις σχέσεις μεταξύ των δύο περιοχών.

6.2. Ο απολογισμός της ΕΟΚΕ όσον αφορά τις σχέσεις ΕΕ και Mercosur είναι αναμφίβολα θετικός. Η σχέση αυτή, που έχει μακρά πορεία, βασίζεται σε βαθείς ιστορικούς, πολιτιστικούς και γλωσσικούς δεσμούς, και ως φιλοδοξία έχει την εμβάθυνση της περιφερειακής ολοκλήρωσης, την από κοινού διαχείριση των κοινών προκλήσεων που γεννά η παγκοσμιοποίηση, καθώς και να διατηρήσει άρρηκτα συνδεδεμένη την κοινωνική συνοχή με την οικονομική ανάπτυξη. Οι κοινωνίες των πολιτών και των δύο πλευρών έχουν οικοδομήσει ισχυρές σχέσεις, οι οποίες με τη σειρά τους έχουν συμβάλει στη βελτίωση του συντονισμού σε κάθε τομέα (επιχειρηματικό, συνδικαλιστικό και τριτογενή τομέα).

6.3. Αυτό το έργο έχει τύχει αναγνώρισης τα τελευταία χρόνια, καθώς οι Ευρωπαίοι διαπραγματευτές έχουν αποδεχθεί γενικά την ανάγκη για την εισαγωγή διατάξεων περί συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών σε κάθε συμφωνία, συνδέοντάς τη με την προαγωγή της αειφόρου ανάπτυξης ( 10 ) . Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει την εξέλιξη αυτή, αλλά εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι στις συμφωνίες που ισχύουν σήμερα η κοινωνία των πολιτών έχει περιορισμένο ρόλο. Πράγματι, δημιουργήθηκαν εσωτερικές συμβουλευτικές ομάδες από κάθε συμβαλλόμενο μέρος (και κάθε υπογράφουσα χώρα από το μη ευρωπαϊκό μέρος όταν πρόκειται για μια περιοχή), χωρίς οι συμφωνίες να προβλέπουν τυπικά τη δυνατότητα να εργάζονται από κοινού αυτές οι εσωτερικές συμβουλευτικές ομάδες. Ακόμα πιο σοβαρό είναι το γεγονός ότι η σύσταση των εσωτερικών συμβουλευτικών ομάδων των αντισυμβαλλομένων χωρών εξαρτάται αποκλειστικά από τη βούληση των κυβερνήσεών τους, γεγονός που έχει οδηγήσει σε μια κατάσταση ανισορροπίας μεταξύ τομέων, σε έλλειμμα αντιπροσωπευτικότητας, έλλειμμα ανεξαρτησίας έναντι των κυβερνήσεών τους, αδιαφορία —αν όχι ανοιχτή απόρριψη— από τις κυβερνήσεις που πρέπει να τις συστήσουν.

6.3.1. Η ΕΟΚΕ απορρίπτει την ιδέα οι διαπραγματεύσεις για τη συμφωνία σύνδεσης με τη Mercosur να οδηγήσουν για μια ακόμη φορά σε μια φόρμουλα συμμετοχής βασισμένη στο μοντέλο των εσωτερικών συμβουλευτικών ομάδων.

6.4. Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει και πάλι ότι η Mercosur, όπως και η ίδια η ΕΕ, διαθέτει θεσμούς συμμετοχής και διαβούλευσης με την κοινωνία πολιτών, το Οικονομικό και Κοινωνικό Συμβουλευτικό φόρουμ της Mercosur (FCES). Το FCES εκπροσωπεί εξίσου τους τομείς της οικονομίας, της εργασίας και τις άλλες οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Τα μέλη του συνεδριάζουν τακτικά και προωθούν συναινετικές θέσεις στις πολιτικές αρχές της περιοχής. Η στήριξη της ΕΟΚΕ προς το FCES, από συστάσεώς του, έχει σκοπό να αναδείξει τη σημασία της ενίσχυσης του εν λόγω φορέα ως θεμελιώδους παράγοντα για την κοινωνική και οικονομική ολοκλήρωση της περιοχής.

6.5. Η ΕΟΚΕ επαναβεβαιώνει τις αρχές της διαφάνειας και της συμμετοχής, τόσο στη διαδικασία των διαπραγματεύσεων όσο και στην ανάπτυξη της συμφωνίας σύνδεσης, με στόχο τη διευκόλυνση μιας χρηστής διαδικασίας με εμπιστοσύνη στους θεσμούς, τη νομιμοποίηση και την ανάληψη από την κοινωνία των πολιτών των διαπραγματεύσεων που την επηρεάζουν άμεσα. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για την έλλειψη διαφάνειας στις διαπραγματεύσεις αυτές, οι οποίες δεν αναπαρήγαγαν το καλό πρότυπο που είχε δημιουργηθεί στο παρελθόν κατά τις διαπραγματεύσεις για μια συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ζητεί να δοθεί η απαραίτητη συστηματική και ουσιαστική ενημέρωση στην κοινωνία πολιτών όλων των συμμετεχόντων στη διαπραγμάτευση μερών, ιδίως εκείνων που συνδέονται με τη Mercosur.

6.6. Σύμφωνα με τις κοινές θέσεις της ΕΟΚΕ και του FCES —και με τις προκαταρκτικές συμφωνίες που επιτεύχθηκαν κατά τις διαπραγματεύσεις προ του 2004 και στη συνέχεια συμφωνήθηκαν, με τις οποίες είχε οριστεί ότι αμφότερα τα θεσμικά όργανα θα έπαιρναν κοινή εντολή στο πλαίσιο της συμφωνίας σύνδεσης— ζητούμε τη σύσταση μεικτής εποπτικής επιτροπής της κοινωνίας πολιτών στο πλαίσιο της συμφωνίας σύνδεσης. Συγκεκριμένα, η εν λόγω μεικτή εποπτική επιτροπή θα πρέπει: — να έχει σύνθεση ίσης εκπροσώπησης από ΕΟΚΕ και FCES· — να εκπροσωπεί τους τρεις τομείς (οικονομικό, εργασιακό, άλλες οργανώσεις) κατά τρόπο ισόρροπο· — να διαθέτει αρμοδιότητες υποχρεωτικής διαβούλευσης που να περικλείουν όλους τους τομείς της ΣΣ, συμπεριλαμβανομένου του κεφαλαίου για το εμπόριο, και να παρακολουθεί όλα τα σχετικά με την αειφόρο ανάπτυξη θέματα· — να λαμβάνει έγκαιρη και ενημερωμένη πληροφόρηση από τα μέρη για τον αντίκτυπο της συμφωνίας σύνδεσης· — να έχει τη δυνατότητα διαλόγου με τα υπόλοιπα κοινά όργανα της συμφωνίας σύνδεσης (συμβούλιο σύνδεσης, επιτροπή σύνδεσης, κοινό κοινοβουλευτικό όργανο, συμβούλιο εμπορίου και αειφόρου ανάπτυξης). — να ζητείται η γνώμη της από τα όργανα αυτά, αλλά και να γνωμοδοτεί με δική της πρωτοβουλία· — να καταρτίσει τον δικό της εσωτερικό του κανονισμό, και — να λαμβάνει επαρκή χρηματοδότηση από τις αντίστοιχες πολιτικές αρχές για την άσκηση των καθηκόντων της (11).

6.7. Μια μεικτή εποπτική επιτροπή με αυτά τα χαρακτηριστικά θα καταστήσει απλούστερη την επίλυση των συγκρούσεων που ενδέχεται να προκύψουν μετά την υπογραφή της συμφωνίας σύνδεσης και την αντιμετώπιση τυχόν αδιέξοδων. Συγκεκριμένα, η μεικτή εποπτική επιτροπή, ακολουθώντας την προσέγγιση οργανισμών που ήδη υφίστανται, στο πλαίσιο παρόμοιων συμφωνιών, θα πρέπει να παρακολουθεί τη συμβολή της συμφωνίας σύνδεσης στη βελτίωση των ανθρώπινων δικαιωμάτων, των εργασιακών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών δικαιωμάτων (ελέγχοντας ώστε να μην υπάρχουν περιπτώσεις κοινωνικού και περιβαλλοντικού ντάμπινγκ για την εξασφάλιση, λόγου χάρη, εμπορικών πλεονεκτημάτων), καθώς και την αυστηρή τήρηση, από πλευράς των μερών, όσων διεθνών συμφωνιών ή συμβάσεων έχουν υπογράψει ( 12 ) . Οι οργανώσεις της κοινωνίας πολιτών που θα απαρτίζουν τη μεικτή εποπτική επιτροπή είναι, από τη φύση τους, οι πλέον ενδεδειγμένες για να διασφαλίζουν ότι η συμφωνία σύνδεσης θα είναι επωφελής για όλα τα μέρη και να για διαμεσολαβούν ή να διευκολύνουν την επικοινωνία με τους σχετικούς τομείς. Για τον σκοπό αυτόν, η μεικτή εποπτική επιτροπή θα πρέπει να είναι σε θέση να διαβιβάζει τις διαθέσιμες πληροφορίες όσον αφορά συγκεκριμένες περιπτώσεις, καθώς και τις συστάσεις της, στα μεικτά όργανα της συμφωνίας σύνδεσης, με στόχο να λαμβάνει απαντήσεις.

6.8. Η ΕΟΚΕ κρίνει αναγκαίο να συμπεριληφθεί μια κοινωνική διάσταση στη συμφωνία σύνδεσης, η οποία να υπερβαίνει τα στενά όρια του εμπορίου και να έχει ως σφαιρικό στόχο την αύξηση της κοινωνικής συνοχής. Ιδίως μάλιστα να μεριμνά για τον αντίκτυπό της στην απασχόληση, την προάσπιση των συμφερόντων των τοπικών πληθυσμών και των μειονεκτούντων, την προαγωγή και τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, την προστασία του περιβάλλοντος, τα δικαιώματα των μεταναστών και των εργαζομένων γενικότερα, την προστασία των καταναλωτών και την προώθηση της κοινωνικής οικονομίας. Υπό την έννοια αυτή, πρέπει να περιλάβει τη δέσμευση των μερών για την εφαρμογή των θεμελιωδών συμβάσεων της ΔΟΕ, ώστε η παραβίαση των θεμελιωδών αρχών και δικαιωμάτων στην εργασία να μην μπορεί ούτε να προβάλλεται ούτε να χρησιμοποιείται ως συγκριτικό πλεονέκτημα στο διεθνές εμπόριο. Επιπλέον, η συμπερίληψη ενός κεφαλαίου που να αφορά την κοινωνική και επαγγελματική διάσταση —με στόχο την αντιμετώπιση των προβλημάτων στον χώρο της εργασίας και την προώθηση του διαλόγου μεταξύ εργοδοτών και εργαζομένων— μπορεί να αποτελέσει το μέσο ώστε η συμφωνία να οδηγήσει στη δημιουργία ποιοτικής απασχόλησης, στη βελτίωση των κοινωνικών συνθηκών των εργαζομένων και να συμβάλει σημαντικά στην ευρύτερη κατανομή του πλούτου.

Βρυξέλλες, 23 Μαΐου 2018 Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Luca JAHIER

(1) Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα «Το νέο πλαίσιο για τις στρατηγικές σχέσεις ΕΕ-CELAC και ο ρόλος της κοινωνίας πολιτών» (ΕΕ C 434, της 15.12.2017, σ. 23).

(2) Έκθεση του Βασιλικού Ινστιτούτου Elcano με τίτλο Why does Latin America matter? («Γιατί είναι σημαντική η Λατινική Αμερική;»).

(3) Η Συμμαχία του Ειρηνικού είναι μια πρωτοβουλία περιφερειακής ολοκλήρωσης αποτελούμενη από τα εξής τέσσερα κράτη μέλη: τη Χιλή, την Κολομβία, το Μεξικό και το Περού. Άλλες δύο χώρες είναι επισήμως υποψήφιες να γίνουν μέλη: η Κόστα Ρίκα και ο Παναμάς

(4) Όπως προτείνεται από την ΕΟΚΕ στη γνωμοδότησή της με θέμα «Κεφάλαια για το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη (ΕΒΑ) στις συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών της ΕΕ» (ΕΕ C 227, της 28.6.2018, σ. 27).

(5) Κεντρική Αμερική, Ουκρανία, Γεωργία και Μολδαβία.

(6) «An Assessment of the Economic Impact of Brexit on the EU27» (Η αξιολόγηση του οικονομικού αντίκτυπου του Brexit στην ΕΕ των 27), P/A/IMCO/2016-13 Μαρτίου 2017, PE 595.374 EN.

(7) REX/501 Πολυμερές επενδυτικό δικαστήριο (υπό κατάρτιση).

(8) Οι άμεσες ξένες επενδύσεις της ΕΕ στη Mercosur ανήλθαν σε 447,7 δισεκατομμύρια ευρώ το 2016, αριθμός που υπερβαίνει το άθροισμα των άμεσων ξένων επενδύσεων της ΕΕ στη Ρωσία (162 δισεκατομμύρια ευρώ), την Κίνα (177,7 δισεκατομμύρια ευρώ) και την Ινδία (72,9 δισεκατομμύρια ευρώ) μαζί. Πηγή: Eurostat.

(9) Βλέπε επίσης τις προηγούμενες προτάσεις της ΕΟΚΕ στις γνωμοδοτήσεις της ΕΕ C 347, της 18.12.2010, σ. 48, ΕΕ C 248, της 25.8.2011, σ. 55 και ΕΕ C 434, της 15.12.2017, σ. 23, καθώς και τις τελικές δηλώσεις των διετών συναντήσεων της οργανωμένης κοινωνίας πολιτών ΕΕ-CELAC.

(10) Τέτοιου είδους διατάξεις, άλλες περισσότερο κι άλλες λιγότερο ανεπτυγμένες, περιέχονται ήδη στις συμφωνίες με την Κεντρική Αμερική, με την Κολομβία, το Περού και τον Ισημερινό, με το Cariforum, με τη Χιλή και θα συμπεριληφθούν στην αναθεωρημένη συμφωνία με το Μεξικό.

(11) Βλέπε επ’ αυτού την κοινή ανακοίνωση του FCES και της ΕΟΚΕ προς τους υπευθύνους των διαπραγματεύσεων της ΕΕ και της Mercosur της 23ης Φεβρουαρίου, με την ευκαιρία του γύρου διαπραγματεύσεων που έλαβε χώρα στην Ασουνσιόν της Παραγουάης.

(12) Τέτοια παραδείγματα θα είναι οι στόχοι βιώσιμης ανάπτυξης του ΟΗΕ (ΣΒΑ) και το θεματολόγιο 2030, η Συμφωνία των Παρισίων για την κλιματική αλλαγή, οι θεμελιώδεις συμβάσεις της ΔΟΕ, οι διακηρύξεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα, οι διεθνείς συμβάσεις για την προστασία της βιοποικιλότητας κ.λπ.