Γνωμοδότηση για τον Ευρωπαϊκό Χάρτη των ορεινών περιοχών (96/C 100/05)

Την 1η Φεβρουαρίου 1995, και σύμφωνα με το άρθρο 10, παράγραφος 1, του Εσωτερικού Κανονισμού, η Επιτροπή των Περιφερειών αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας για τον Ευρωπαϊκό Χάρτη των ορεινών περιοχών.

Η επιτροπή 2, «Χωροταξία της Υπαίθρου, Γεωργία, Θήρα, Αλιεία, Δάση, Θάλασσα και Ορεινές Περιοχές», στην οποία ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών επεξεργάστηκε τη γνωμοδότησή της, στις 24 Μαρτίου 1995 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Censi.

Κατά την 7η σύνοδο ολομέλειας της 20ής και 21ης Απριλίου 1995 (συνεδρίαση της 21ης Απριλίου 1995), η ΕΤΠ υιοθέτησε κατά πλειοψηφία τη γνωμοδότησή της.

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

έχοντας υπόψη τη «Διακήρυξη του Chamonix Mont-Blanc» του Ευρωπαϊκού Συνεδρίου των τοπικών και περιφερειακών αρχών του Συμβουλίου της Ευρώπης, η οποία υιοθετήθηκε ομόφωνα κατά το 3o A Συνέδριο των ορεινών περιοχών, που συνήλθε από τις 15 έως τις 17 Σεπτεμβρίου 1994 στο Chamonix, διακήρυξη με την οποία εγκρίνεται το σχέδιο του «Ευρωπαϊκού Χάρτη των ορεινών περιοχών» και με την οποία καλείται η Ευρωπαϊκή Ένωση να προσχωρήσει στον εν λόγω χάρτη 7

έχοντας υπόψη το άρθρο 198 Γ της Συνθήκης για την ΕΕ σχετικά με τις γνωμοδοτήσεις πρωτοβουλίας 7

έχοντας υπόψη το σχέδιο του Ευρωπαϊκού Χάρτη των ορεινών περιοχών που διαβιβάστηκε από το Ευρωπαϊκό Συνέδριο των τοπικών και περιφερειακών αρχών,

εξέδωσε την εξής γνωμοδότηση:

1. Εκτιμώντας ότι στο προοίμιο του εν λόγω Χάρτη αναλύεται η παρούσα κατάσταση των ορεινών περιοχών, επιθυμεί να τονίσει ιδίως:

- τη γεωγραφική και δημογραφική σημασία των ορεινών περιοχών στην Ευρώπη (το 30 % του εδάφους της Ευρωπαϊκής Ένωσης με περίπου 30 εκατομμύρια κατοίκους),

- το γενικού ενδιαφέροντος έργο που συντελείται από αυτές και όλως ιδιαίτερα από περιβαλλοντικής, οικονομικής, κοινωνικής και πολιτιστικής άποψης,

- την ανεκτίμητη κληρονομιά που αποτελούν τα ευρωπαϊκά όρη, η οποία πρέπει να αξιοποιηθεί, να διατηρηθεί, να προστατευθεί και να διαφυλαχθεί με την ποικιλομορφία της, την κοινωνική της ταυτότητα, τις παραδόσεις της, και τον πολιτισμό της,

- την ιδιαιτερότητα της κατάστασής της, σε σχέση με άλλες περιφέρειες και την κοινότητα των οικονομικών και κοινωνικών τους προβλημάτων, παρά την ανομοιογένειά τους, συνέπειες που οφείλονται στα γεωμορφολογικά και στα ιδιαίτερα κλιματολογικά χαρακτηριστικά τους,

- τον μεθοριακό και διαπεριφερειακό χαρακτήρα των περισσοτέρων ορεινών όγκων και τις δυσκολίες όσον αφορά την εφαρμογή συνεκτικών πολιτικών λόγω αυτής της διάσπασης μεταξύ των διαφόρων κρατικών ή περιφερειακών αρχών.

2. Εκτιμώντας ότι στο σχέδιο του Χάρτη, στο οποίο διατυπώνονται τα συμπεράσματα της ανάλυσης αυτής, προτείνεται να τεθεί σε εφαρμογή μια ειδική πολιτική για την ανάπτυξη και προστασία των περιοχών αυτών, η οποία θα στηρίζεται στην αναγνώριση της ορεινής ταυτότητας των περιοχών αυτών και θα βασίζεται σε αρχές και στόχους, που είναι οι εξής:

- εξισορρόπηση του βιοτικού επιπέδου και της ποιότητας της ζωής των πληθυσμών των ορεινών περιοχών και εκείνων των άλλων περιοχών, υπό τον όρο ότι η πολυμορφία τους αυτή γίνεται σεβαστή,

- προσδιορισμός του συνόλου των οικονομικών, κοινωνικών πολιτιστικών και περιβαλλοντικών προβλημάτων στο πλαίσιο μιας σταθερής αναπτυξιακής πολιτικής και χωροταξίας, η οποία εφαρμόζεται μέσω γενικών σχεδίων χωροταξίας, ανάπτυξης και προστασίας στα οποία θα ενσωματώνονται και συντονίζονται στενά οι πολιτικές και τα μέτρα για τις ομογενείς περιφέρειες,

- στενή σύνδεση των τοπικών και περιφερειακών αρχών και των σχετικών πληθυσμών κατά την χάραξη και εφαρμογή της πολιτικής αυτής, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας,

- ενθάρρυνση της διακοινοτικής και διαπεριφερειακής συνεργασίας σε εθνικό πλαίσιο ή σε πολυεθνικό επίπεδο, καθώς και διαμεθοριακή συνεργασία των διοικήσεων και των τοπικών κοινοτήτων,

- συνεκτίμηση και αναγνώριση της γεωγραφικής ενότητας κάθε ορεινής ζώνης, ώστε να εισάγεται, κατά τον τρόπο αυτό, η έννοια του ορεινού όγκου ως επιχειρησιακό πλαίσιο για την εφαρμογή της πολιτικής αυτής.

3. Εκτιμώντας ότι ο Χάρτης προτείνει να χαραχθούν, σύμφωνα με τις αρχές αυτές, ειδικές πολιτικές που καθορίζονται ως εξής:

- γεωργία: διατήρηση και εκσυγχρονισμός της δραστηριότητας αυτής χάρη στην εφαρμογή ειδικών μέτρων, προστασία των γεωργικών γαιών και σχεδιασμός του αγροτικού χώρου, ενθάρρυνση της διαφοροποίησης, της παραγωγής και διάθεσης στο εμπόριο προϊόντων ποιότητας, της εγκατάστασης των νέων και της συνεργασίας, επέκταση των δικαιωμάτων παραγωγής, υποστήριξη του τομέα γάλακτος, ανάπτυξη του αγροτουρισμού, αποζημίωση λόγω φυσικών και περιβαλλοντικών περιορισμών, ανταμοιβή για την προσφορά οικολογικών υπηρεσιών,

- δασοκομία: εφαρμογή δασοκομικών πολιτικών που αποβλέπουν στην ανάπτυξη του τομέα των δασών και στηρίζονται στη βελτίωση των συνθηκών εκμετάλλευσης, ποικιλομορφία των ειδών, προστασία από τις φυσικές καταστροφές και τις πυρκαγιές, ελεγχόμενη αναδάσωση, αντιστάθμιση λόγω των φυσικών και οικολογικών περιορισμών που αντιμετωπίζουν οι δασοκομικές εκμεταλλεύσεις,

- βιομηχανία και βιοτεχνία: συγκεκριμένα μέτρα για τη διατήρησή τους, επιτόπου μεταποίηση των τοπικών προϊόντων, προώθηση των περιφερειακών προϊόντων και προϊόντων ποιότητας, κατάρτιση σε παραδοσιακά επαγγέλματα, εγκατάσταση καινοτόμων επιχειρήσεων υψηλής τεχνολογίας και κατάλληλα συστήματα για την παροχή βοήθειας στην έρευνα,

- πολυδραστηριότητα: ενθάρρυνση, χάρη στην απλούστευση και την προσαρμογή του εργατικού δικαίου, της κοινωνικής προστασίας, της φορολογίας και της κατάρτισης,

- στέγαση: εγγυημένη πρόσβαση στους παραμένοντες ορεινούς πληθυσμούς, αποκατάσταση της ακίνητης περιουσίας, αναβάθμιση του γενικού επιπέδου ποιότητας,

- τουρισμός: ανάπτυξη η οποία θα λαμβάνει υπόψη την ικανότητα των έργων υποδομής και των υπαρχουσών υπηρεσιών, θα είναι σε αρμονία με την τοπική και περιβαλλοντική ποιότητα, με την αρχιτεκτονική και τα παραδοσιακά υλικά, και θα αξιοποιεί τοπία, αρχιτεκτονικές και πολιτιστικές κληρονομιές, προϊόντα και παραδόσεις,

- έργα υποδομής, μεταφορές και εξοπλισμός: ισότητα όσον αφορά τη πρόσβαση των ορεινών πληθυσμών, σε όλες τις δημόσιες υπηρεσίες, σύνδεση με το σύνολο των δικτύων, μόνιμη πρόσβαση, διατήρηση και ανάπτυξη των σιδηροδρομικών δικτύων, προτεραιότητα στο συνδυασμό οδικών/σιδηροδρομικών μεταφορών και στις συνδυασμένες μεταφορές για τη διαμετακόμιση,

- ενέργεια: υποχρέωση για αξιοποίηση των ενδογενών πόρων η οποία σέβεται το περιβάλλον, και δικαίωμα σε ανταμοιβή των τοπικών κοινοτήτων,

- παιδεία, εκπαίδευση και έρευνα: διατήρηση των σχολικών ιδρυμάτων, διεύρυνση των κύκλων τεχνικής και επαγγελματικής κατάρτισης σε τρία επίπεδα, στοιχειώδους, δευτεροβάθμιας και τριτοβάθμιας, κατάλληλα προγράμματα κατάρτισης που θα λαμβάνουν υπόψη την ιδιαιτερότητα των ορεινών δραστηριοτήτων και τις πολυδραστηριότητες,

- πολιτισμός: ενθάρρυνση της διατήρησης και της προώθησης της πολυμορφίας και του πλούτου της πολιτιστικής κληρονομιάς χάρη στη διενέργεια απογραφών, τήρηση των παραδόσεων και των ειδικών μορφών έκφρασης και, σε γενικές γραμμές, της ορεινής πολιτιστικής ταυτότητας,

- περιβάλλον: διεθνής συνεργασία για να διασφαλισθεί η από κοινού διαχείριση και διατήρηση του περιβάλλοντος των ορέων της Ευρώπης (προστασία και επισκευή των τόπων, των τοπίων, των εδαφών και προστασία της πανίδας και της χλωρίδας καθώς και των οικοτόπων τους), υποχρέωση για μελέτη των επιπτώσεων, ανάπτυξη δικτύων φυσικών χώρων, μείωση των επιβλαβών εκπομπών, καταπολέμηση των φυσικών κινδύνων, προστασία από την υδρολογική διάβρωση και προώθηση των προγραμμάτων που είναι φιλικά προς το περιβάλλον,

- επιστημονική και τεχνική πληροφόρηση: εφαρμογή συστημάτων δεδομένων που είναι συμβατά και συγκρίσιμα, συνεργασία πανεπιστημίων και κέντρων ερευνών και δημιουργία ενός ευρωπαϊκού δικτύου, μελέτη των νέων τεχνολογιών και επιτάχυνση της μεταφοράς τους στις ορεινές περιοχές.

4. Εκτιμώντας ότι η εξέλιξη των ορεινών ζωνών εμφανίζεται άκρως ανησυχητική και ότι παρά τις πολιτικές που χαράχθηκαν από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα και την Ευρωπαϊκή Ένωση από της θεσπίσεως της οδηγίας 268, το 1975, σχετικά με τις μειονεκτικές ζώνες και τις ορεινές περιοχές και παρά τα σχετικά κείμενα, την ίδρυση των κοινωνικο-διαρθρωτικών ταμείων, τα προγράμματα κοινοτικών πρωτοβουλιών, όπως Leader και Interreg, καθώς και τις άλλες κοινοτικές πολιτικές που αφορούν το δάσος ή το περιβάλλον, οι τάσεις που αναλύονται παραπάνω δεν μετεστράφησαν αλλά, αντίθετα, σε ορισμένες ορεινές περιοχές, φαίνεται να έχουν ενταθεί αυξάνοντας τις ανισότητες μεταξύ των περιοχών, θέτοντας σε κίνδυνο τους στόχους της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής και της μείωσης του χάσματος μεταξύ των επιπέδων ανάπτυξης των περιοχών, αντίθετα με αυτά που ορίζονται στα άρθρα 2 και 130Α της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, έτσι ώστε οι τάσεις αυτές να εγκυμονούν βέβαιους κινδύνους για την προστασία του περιβάλλοντος.

5. Εκτιμώντας ότι οι κύριες αιτίες για τη κατάσταση αυτή οφείλονται, σε μεγάλο βαθμό, στη σύγχυση της έννοιας του «βουνού» με την έννοια της μειονεκτικής ζώνης, ή ζώνης που συναντά δυσκολία ή ζώνης που παρουσιάζει καθυστέρηση όσον αφορά την ανάπτυξη, ενώ η ιδιαιτερότητα των περιοχών αυτών απαιτεί, αντίθετα, τον καθορισμό των ιδιαιτέρων στόχων, καθώς και ορθή προσαρμογή των μέτρων, λόγω των ιδιαιτεροτήτων αυτών καθώς και έντονη διαφοροποίηση, όπως τονίσθηκε και ζητήθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο ψήφισμα της 27ης Μαΐου 1987, και από την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, στη γνωμοδότηση της 28ης Απριλίου 1988, όπου με τα κείμενα αυτά τα δύο όργανα ζητούν μια σφαιρική προσέγγιση των προβλημάτων των ορεινών περιοχών.

6. Εκτιμώντας ότι είναι θεμελιώδους σημασίας για την ανάπτυξη μιας συντονισμένης πολιτικής για τις ορεινές περιοχές η συνεργασία των τοπικών και περιφερειακών αρχών με τα κοινοτικά όργανα.

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

1. Επικροτεί, κατά συνέπεια, την ανάλυση, τις κατευθύνσεις και τις πολιτικές που προτείνονται από το σχέδιο του Χάρτη τις οποίες θεωρεί ιδιαίτερα εύστοχες και ικανές να δώσουν μια αποτελεσματική απάντηση στα ειδικά προβλήματα των ορεινών περιοχών, μέσω της προσαρμογής, της διαφοροποίησης και της ενίσχυσης των μέτρων, καθώς και μέσω της ισορροπίας μεταξύ της ανάπτυξης και της προστασίας 7 διαπιστώνει ότι, εφεξής, το εν λόγω σύνολο μπορεί να αποτελέσει τη βάση για μια πολιτική που θα έχει ως στόχο τις ορεινές περιοχές, η οποία θα καθορίζεται με τρόπο αρκετά γενικό και η οποία θα είναι ελαστική ώστε να λαμβάνει υπόψη την ποικιλία των καταστάσεων και των ορεινών περιοχών που χαρακτηρίζονται, στην πλειοψηφία τους, από οικονομική και κοινωνική παρακμή ενώ άλλες περιοχές αντιμετωπίζουν κινδύνους λόγω του υπερβολικά μεγάλου αριθμού τουριστών που τις επισκέπτονται.

2. Θεωρεί ότι ο Χάρτης αποτελεί ένα ιδιαίτερα χρήσιμο μέσο για την ενίσχυση της τοπικής δημοκρατίας λόγω της σημασίας που αποδίδει στις αρχές της τοπικής αυτοδιοίκησης όσον αφορά τη σύλληψη και την εφαρμογή της πολιτικής υπέρ των ορεινών περιοχών.

3. Διαπιστώνει ότι ο Χάρτης προτείνει ένα πλαίσιο αρκετά ανοιχτό προκειμένου να μην έλθει σε αντίθεση με άλλες διεθνείς συμβάσεις που αφορούν ορισμένους ορεινούς όγκους και/ή συγκεκριμένες δράσεις, κυρίως υπέρ της προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος.

4. Απευθύνει έκκληση για να χαραχθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση μια πολιτική για τις ορεινές περιοχές, η οποία θα εμπνέεται από τις συστάσεις του σχεδίου του Χάρτη και εκφράζει την ευχή να τεθεί σε κίνηση από τις αρμόδιες αρχές της Ένωσης η διαδικασία για την προσχώρηση της Ένωσης στον εν λόγω Χάρτη, μόλις υιοθετηθεί οριστικά από το Συμβούλιο της Ευρώπης.

5. Ζητεί να πραγματοποιηθεί από την Επιτροπή, χωρίς καθυστέρηση, η μελέτη του κειμένου αυτού για να εξετασθεί κάτω από ποιες προϋποθέσεις, λαμβανομένων υπόψη των αρμοδιοτήτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θα ήταν δυνατό να μεταφερθούν στο κοινοτικό δίκαιο οι προσανατολισμοί που περιέχονται σ'αυτό.

6. Καλεί τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα οποία έχουν στην επικράτειά τους ορεινές περιοχές, να προβούν στις ίδιες ενέργειες για την προσχώρηση στο Χάρτη και να προωθήσουν εθνικές πολιτικές για τις ορεινές περιοχές οι οποίες εντάσσονται στο πλαίσιο αυτό και, συνεπώς, συμβάλλουν στη σύγκλιση των παρεμβάσεων.

7. Αναθέτει στην επιτροπή 2 της Επιτροπής των Περιφερειών τη παρακολούθηση της συνέχειας που θα δοθεί στη γνωμοδότηση αυτή και να την ενημερώνει για τις δυσχέρειες εφαρμογής που θα συναντούσε η γνωμοδότηση αυτή.

Βρυξέλλες, 21 Απριλίου 1995.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών

Jacques BLANC