Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για:

- την «Πρόταση κανονισμού (ΕΚ) του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1164/94 για την ίδρυση του Ταμείου Συνοχής» και - την «Πρόταση κανονισμού (ΕΚ) του Συμβουλίου για την τροποποίηση του παραρτήματος ΙΙ του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1164/94 για την ίδρυση του Ταμείου Συνοχής»

(1999/C 51/03)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την «Πρόταση κανονισμού (ΕΚ) του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1164/94 για την ίδρυση του Ταμείου Συνοχής» και την «Πρόταση κανονισμού (ΕΚ) του Συμβουλίου για την τροποποίηση του παραρτήματος ΙΙ του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1164/94 για την ίδρυση του Ταμείου Συνοχής» [COM(98) 130 τελικό - 98/0104 (AVC) - 98/0118 (CNS)] () 7

έχοντας υπόψη την απόφαση του Συμβουλίου της 19ης Μαΐου 1998 με την οποία ζητήθηκε η γνωμοδότησή της για το ανωτέρω θέμα, σύμφωνα με τα άρθρα 130 Δ και 198 Γ παράγραφος 1 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας 7

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της κατά τη 13η Μαΐου 1998 να αναθέσει την προετοιμασία της γνωμοδότησης στην επιτροπή 1 «Περιφερειακή Πολιτική, Διαρθρωτικά Ταμεία, Οικονομική και Κοινωνική Συνοχή, Διασυνοριακή και Διαπεριφερειακή Συνεργασία» 7

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 235/98 rev.) που υιοθέτησε η επιτροπή 1 στις 30 Σεπτεμβρίου 1998 (εισηγητές: οι κ. Αποστολάκος και O'Neachtain) 7

εκτιμώντας τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1164/94 για την ίδρυση του Ταμείου Συνοχής () και την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής «Πρόγραμμα δράσης 2000» [COM(97) 2000 τελικό] 7

εκτιμώντας τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την «Πολιτική συνοχής και το περιβάλλον» (CdR 134/96 fin) () και τη γνωμοδότησή της για τις «Θέσεις των περιφερειακών και τοπικών αρχών για την Ευρωπαϊκή Διαρθρωτική Πολιτική» (CdR 131/97 fin) () 7

υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση κατά την 26η σύνοδο ολομελείας της 18ης και 19ης Νοεμβρίου 1998 (συνεδρίαση της 19ης Νοεμβρίου).

1. Εισαγωγή

1.1. Ο σκοπός του Ταμείου Συνοχής, που δημιουργήθηκε το 1994 μετά τη Συνθήκη του Μάαστριχτ, ήταν να βοηθήσει τα λιγότερο ευημερούντα κράτη μέλη να προετοιμασθούν για την ΟΝΕ και τη δημοσιονομική πειθαρχία που υποδηλώνει, διατηρώντας παράλληλα τις προσπάθειες να μειωθεί το αναπτυξιακό χάσμα και να αυξηθεί η ικανότητά τους για οικονομική ανάπτυξη και ευημερία. Το Ταμείο είναι στην πραγματικότητα ένα μέσο αποζημίωσης των ασθενέστερων κρατών μελών για τις σημαντικές δαπάνες τις οποίες καταβάλλουν για τα έργα υποδομής που απαιτούνται για την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη, επιδιώκοντας ταυτόχρονα τον έλεγχο των δημοσιονομικών τους ελλειμμάτων.

1.2. Στις 16 Μαρτίου 1998 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε την πρότασή της για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1164/94 για την ίδρυση του Ταμείου Συνοχής. Η πρόταση δεν αποσκοπεί στη ριζική μεταρρύθμιση του Ταμείου, αλλά μάλλον στην προσαρμογή του σε ορισμένα βασικά σημεία. Όπως δηλώνεται στην ανακοίνωση «Πρόγραμμα δράσης 2000», το Ταμείο Συνοχής θα συνεχίσει να παρέχει βοήθεια στα τέσσερα σημερινά δικαιούχα κράτη μέλη, που είναι επιλέξιμα βάσει του κριτηρίου ότι πρέπει να έχουν κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ χαμηλότερο από το 90 % του κοινοτικού μέσου όρου: Ελλάδα, Ιρλανδία, Πορτογαλία και Ισπανία. Κατά την περίοδο 2000-2006 θα διατεθούν για το Ταμείο Συνοχής γύρω στα 21 δισ. Ecu (τιμές 1999) με ρυθμό 3 δισ. Ecu ετησίως.

Οι κυριότερες τροποποιήσεις αφορούν τα εξής σημεία:

- Οι μακροοικονομικοί όροι επιλεξιμότητας θα συνεχίσουν να εφαρμόζονται. Τα συμμετέχοντα κράτη μέλη πρέπει να φροντίζουν να αποφεύγουν κάθε περιττό δημόσιο χρέος. Οι χώρες που συμμετέχουν στο ευρώ πρέπει, επιπλέον, να πληρούν τις διατάξεις που προβλέπονται στο Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης. Στις περιπτώσεις όπου είναι προφανές ότι δεν πληρούνται αυτοί οι όροι, η Επιτροπή θα παρεμβαίνει και θα παγώνει τη χρηματοδότηση.

- Η Επιτροπή προτείνει να αυξηθεί η προσφυγή σε άλλες πηγές συμπληρωματικής χρηματοδότησης από τον ιδιωτικό τομέα.

- Για να ενθαρρυνθεί η εφαρμογή της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει», η Επιτροπή εισάγει μια διάταξη περί διακύμανσης των ποσοστών παρέμβασής της, ώστε να μην αποθαρρύνεται η εφαρμογή της εν λόγω αρχής.

- Τα κράτη μέλη θα αποκτήσουν μεγαλύτερες ευθύνες στον δημοσιονομικό έλεγχο των έργων. Θα έχουν, συγκεκριμένα, την ευθύνη να αποδεικνύουν στην Επιτροπή ότι υλοποιούνται σωστά οι χρηματοδοτούμενες δράσεις και, αν διαπιστώνουν παρατυπίες, θα λαμβάνουν κάθε απαραίτητο διοικητικό ή νομικό μέτρο για τη διόρθωσή τους. Τα κράτη μέλη θα είναι επίσης υπεύθυνα για την επιστροφή κάθε αχρεωστήτως καταβληθέντος ποσού.

- Για να διασφαλισθεί ότι επιλέγεται η πιο βιώσιμη από περιβαλλοντική άποψη επιλογή, θα υπάρχει πληρέστερη εκτίμηση των εναλλακτικών λύσεων για το προτεινόμενο έργο και των επιπτώσεών τους στο περιβάλλον.

- Η Επιτροπή προτείνει απλοποίηση της δημοσιονομικής διαχείρισης, αλλά μεγαλύτερη αυστηρότητα στη διαχείριση και τον έλεγχο των πόρων.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών επικροτεί ευρέως την απόφαση της Επιτροπής να διατηρήσει το Ταμείο Συνοχής παρά την ΟΝΕ. Η πρώτη έκθεση για την οικονομική και κοινωνική συνοχή στην ΕΕ, που δημοσιεύθηκε τον Νοέμβριο 1996, δείχνει ότι οι διαρθρωτικές πολιτικές είχαν έντονες εξισωτικές επιπτώσεις. Η Επιτροπή των Περιφερειών αναγνωρίζει ιδιαίτερα τον καθοριστικό ρόλο που διαδραματίζει το Ταμείο Συνοχής στη σύγκλιση μεταξύ των κρατών μελών, αλλά αναγνωρίζει επίσης ότι μέχρι στιγμής κανένα από τα επιλέξιμα κράτη μέλη δεν έχει φθάσει το όριο επιλεξιμότητας του ΑΕγχΠ που ισούται τουλάχιστον με το 90 % του κοινοτικού μέσου όρου.

2.2. Η Επιτροπή των Περιφερειών σημειώνει ότι παρά τις προόδους που έχουν σημειωθεί στις χώρες συνοχής, τόσο στον τομέα των μεταφορών (που είναι ζωτικός για τις χώρες αυτές λόγω της περιφερειακής τους θέσης) όσο και στον τομέα των περιβαλλοντικών υπηρεσιών (όπου οι χώρες αυτές σε ορισμένες περιπτώσεις υστερούσαν στην εφαρμογή των κοινοτικών οδηγιών), μένει να γίνει ακόμη πολλή δουλειά για τη βελτίωση αυτών των υποδομών. Πραγματικά, σε ορισμένες χώρες συνοχής εξακολουθεί να υπάρχει σημαντικό έλλειμμα από άποψη υποδομών. Οι απαιτήσεις για συνεχή βελτίωση και το γεγονός ότι η πραγματοποίηση επενδύσεων στις εν λόγω υποδομές έρχεται σε αντίθεση με την ανάγκη για περιορισμό του δημοσιονομικού ελλείμματος, τόσο στις χώρες που συμμετέχουν όσο και σε εκείνες που δεν συμμετέχουν στο ευρώ (βάσει του σχετικού όρου του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης), αποτελούν τα επιχειρήματα υπέρ της συνέχισης του Ταμείου.

2.3. Η Επιτροπή των Περιφερειών πιστεύει, ακόμη, ότι το Ταμείο Συνοχής πρέπει να συνεχίσει να διαδραματίζει τον ρόλο του όσον αφορά την επίτευξη περιβαλλοντικά βιώσιμης ανάπτυξης στα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη. Δεδομένης της δέσμευσης υπέρ της αειφόρου ανάπτυξης και της προστασίας του περιβάλλοντος στη Συνθήκη του Άμστερνταμ, η ΕΤΠ πιστεύει ότι το Ταμείο Συνοχής αποτελεί βασικό μέσο για την περαιτέρω αντιμετώπιση των αναγκών των κρατών μελών όσον αφορά την προστασία του περιβάλλοντος και, ιδιαίτερα, τους τομείς της προστασίας και της διαχείρισης των υδάτινων πόρων, καθώς και της συλλογής, επεξεργασίας και ανακύκλωσης των αποβλήτων.

2.4. Η Επιτροπή των Περιφερειών αναγνωρίζει ότι οι προτεινόμενες αλλαγές είναι προς όφελος της αποτελεσματικότητας, της ισότητας και της μεγαλύτερης προστασίας του περιβάλλοντος και ότι ο περιορισμένος χαρακτήρας των αλλαγών αντικατοπτρίζει τη σχετική επιτυχία του Ταμείου Συνοχής και της μέχρι σήμερα λειτουργίας του. Ωστόσο, η Επιτροπή των Περιφερειών έχει ορισμένες ανησυχίες, οι οποίες αφορούν: γενικά θέματα χρηματοδότησης, τη μεγαλύτερη χρήση ιδιωτικής χρηματοδότησης, ορισμένες πτυχές της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει» και ορισμένες από τις προτεινόμενες αλλαγές σε σχέση με τη δημοσιονομική διαχείριση.

2.5. Ορισμένες από τις προτεινόμενες τροποποιήσεις του κανονισμού αυξάνουν την περιβαλλοντική διάσταση του Ταμείου Συνοχής. Η Επιτροπή των Περιφερειών συμφωνεί πλήρως ότι έχει μεγάλη σημασία να εξασφαλίζεται ότι αξιολογούνται πλήρως οι επιπτώσεις των έργων στο περιβάλλον, ότι εκτιμώνται επαρκώς οι ενδεχόμενες εναλλακτικές λύσεις και ότι καταβάλλονται προσπάθειες να θεσπισθούν κατάλληλα σχεδιασμένα φορολογικά μέτρα και επιβαρύνσεις, τα οποία να αναθέτουν το κόστος της μόλυνσης και των περιβαλλοντικών ζημιών στους υπευθύνους.

2.6. Η Επιτροπή των Περιφερειών αναγνωρίζει ότι οι προσπάθειες για την προαγωγή της ανάπτυξης και της σύγκλισης των επιπέδων παραγωγικής ικανότητας και πραγματικού εισοδήματος στις χώρες συνοχής ενδέχεται να θέσουν σε κίνδυνο το περιβάλλον, αλλά επισημαίνει ότι οι χώρες αυτές καταβάλλουν πράγματι δαπάνες στην προσπάθειά τους να εξισορροπήσουν αυτήν την ανάπτυξη με μέτρα περιβαλλοντικής προστασίας. Αν και επικροτεί την αύξηση της έμφασης στην αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει», η Επιτροπή των Περιφερειών πιστεύει ότι υπάρχει ανάγκη για περαιτέρω προσανατολισμούς όσον αφορά την πρακτική εφαρμογή της.

2.7. Αν και αναγνωρίζει ότι οι προτεινόμενες χρηματοδοτικές αλλαγές είναι υπέρ της αποτελεσματικότητας και της απλότητας, η Επιτροπή των Περιφερειών ανησυχεί μήπως οι προτεινόμενες αλλαγές έχουν επιπτώσεις στις τοπικές και περιφερειακές αρχές ως φορείς εφαρμογής.

2.8. Η Επιτροπή των Περιφερειών ανησυχεί ιδιαίτερα για την πιθανή αποδέσμευση από τον προϋπολογισμό του Ταμείου Συνοχής ενδεχόμενων ποσών που δεν έχουν δαπανηθεί. Η ΕΤΠ κάνει έκκληση για επανεξέταση των όρων αυτής της διάταξης, ώστε να διασφαλισθεί ότι τα μη δαπανηθέντα ποσά μπορούν να κατευθυνθούν εκ νέου προς άλλα αξιόλογα έργα συνοχής.

2.9. Η Επιτροπή των Περιφερειών σημειώνει ότι η Επιτροπή δεν προτείνει μόνο την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1164/94, που απαιτεί ομόφωνη ψήφο του Συμβουλίου, αλλά και των παραρτημάτων του, για τα οποία απαιτείται ειδική πλειοψηφία. Η ΕΤΠ ελπίζει ότι οι τροποποιήσεις των παραρτημάτων δεν θα υπονομεύσουν τη φιλοσοφία του Ταμείου Συνοχής, εισάγοντας αλλαγές οι οποίες δεν αποτελούν αντικείμενο ομόφωνης ψήφου του Συμβουλίου.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Πεδίο εφαρμογής και λειτουργία του Ταμείου Συνοχής (άρθρο 2)

3.1.1. Αν και η Επιτροπή των Περιφερειών υποστηρίζει την ιδέα της αυστηρής εφαρμογής των κριτηρίων επιλεξιμότητας, είναι ίσως σκόπιμο να εξετασθεί το ενδεχόμενο μιας μεταβατικής συμφωνίας μετά το 2003. Αντίθετα από τον αναθεωρημένο κανονισμό των διαρθρωτικών ταμείων, στον παρόντα κανονισμό για το Ταμείο Συνοχής δεν υπάρχει δυνατότητα αποκλιμάκωσης της ενίσχυσης και δηλώνεται ότι όχι μόνο νέα έργα, αλλά και στάδια έργων (όταν σημαντικά έργα διαιρούνται σε στάδια) θα παύσουν να χρηματοδοτούνται μόλις σημειωθεί υπέρβαση των κριτηρίων επιλεξιμότητας. Η Επιτροπή των Περιφερειών φρονεί ότι μια απότομη διακοπή της στήριξης του Ταμείου Συνοχής θα είχε αντίξοες συνέπειες σε πολλές περιφέρειες. Ίσως να ενδείκνυται μια μεταβατική περίοδος αποκλιμάκωσης μετά την ενδιάμεση αναθεώρηση του 2003, προκειμένου να προστατευθούν οι χώρες συνοχής από οικονομικούς και κοινωνικούς κλονισμούς, να παγιωθεί η πρόοδός τους και να διευκολυνθεί η περαιτέρω προσαρμογή τους στις νέες συνθήκες. Καθιερώνοντας περιορισμένες μεταβατικές ρυθμίσεις μετά το 2003, θα μπορέσει να διασφαλισθεί η πρόοδος που θα έχει επιτευχθεί στις χώρες συνοχής.

3.2. Μακροοικονομικοί όροι επιλεξιμότητας (άρθρο 6)

3.2.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών συμφωνεί με την Επιτροπή που δίδει συνεχώς έμφαση σε συγκεκριμένους όρους επιλεξιμότητας («συνδρομή υπό αίρεση»). Πιστεύει ότι είναι απαραίτητο να συνεχισθούν οι μακροοικονομικές πολιτικές υπέρ της σταθερότητας και της ανάπτυξης. Η αρχή της «συνδρομής υπό αίρεση» πρέπει να εφαρμόζεται χωρίς να διαταράσσεται η ανάπτυξη στις χώρες συνοχής.

3.3. Μεγαλύτερη χρήση άλλων πηγών συμπληρωματικής ιδιωτικής χρηματοδότησης (άρθρο 7)

3.3.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών δέχεται ότι οι προτεινόμενες τροποποιήσεις του κανονισμού θα εξασφαλίσουν τη χρήση περισσότερης ιδιωτικής χρηματοδότησης σε έργα μεγάλης κλίμακας με προσοδοφόρες προοπτικές. Θα αυξηθεί έτσι η επιρροή και το πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα της κοινοτικής χρηματοδότησης. Η Επιτροπή των Περιφερειών αναγνωρίζει ότι είναι χρήσιμο να ενθαρρυνθεί η ιδιωτική χρηματοδότηση, προκειμένου να αυξηθεί η αποδοτικότητα των διαρθρωτικών πολιτικών και να προαχθεί το πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα. Έχει μάλιστα επισημάνει ήδη αυτό το σημείο στη γνωμοδότησή της για τις «Θέσεις των περιφερειακών και τοπικών αρχών για τους προγραμματισμούς της ευρωπαϊκής διαρθρωτικής πολιτικής» ().

3.3.2. Η Επιτροπή των Περιφερειών θα ήθελε, ωστόσο, να επισημάνει ότι τα συμφέροντα των ιδιωτικών και των περιφερειακών/τοπικών φορέων είναι πολύ πιθανό να διαφέρουν και αυτό ενδέχεται να έχει αποτρεπτική επίδραση στη χρηματοδότηση από τον ιδιωτικό τομέα. Συχνά υπάρχουν δυσκολίες στην ενθάρρυνση ιδιωτικών επενδύσεων στις μεταφορικές και περιβαλλοντικές υπηρεσίες σε ορισμένες πιο περιφερειακές περιοχές των χωρών. Είναι, επίσης, αναγκαίο να διασφαλισθεί ότι υπάρχει ίση συνδρομή για τις υποδομές και για τις υπηρεσίες και πρέπει να σημειωθεί ότι σε ορισμένες περιπτώσεις οι τοπικές και περιφερειακές αρχές βρίσκονται στη βέλτιστη θέση για να συνδράμουν (να χρηματοδοτήσουν) και να συντηρήσουν αυτού του είδους τις υποδομές.

3.3.3. Η Επιτροπή των Περιφερειών πιστεύει ότι ναι μεν θα πρέπει να ενθαρρυνθούν οι δημόσιες-ιδιωτικές συμπράξεις, αλλά με την επιφύλαξη ότι θα συμπεριληφθεί στις συμπράξεις αυτές η δέσμευση ότι οι αποφάσεις που αφορούν τις προσοδοφόρες προοπτικές των έργων και την καταλληλότητά τους για ιδιωτική χρηματοδότηση θα πραγματοποιούνται σε επίπεδο κράτους μέλους σε συνεργασία και με τη συμβολή των ενδιαφερόμενων τοπικών και περιφερειακών αρχών.

3.4. Περιβαλλοντικά θέματα: Καλύτερη εφαρμογή της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει» (άρθρο 7) και Πληρέστερη εκτίμηση των εναλλακτικών λύσεων και των επιπτώσεων στο περιβάλλον (άρθρο 8)

3.4.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών θεωρεί την προστασία και τη βελτίωση του περιβάλλοντος, όπως και τη μείωση των διαφορών μεταξύ των περιβαλλοντικών καταστάσεων των κρατών μελών, απαραίτητες προϋποθέσεις για μια επιτυχημένη πολιτική συνοχής. Έτσι, η ΕΤΠ επικροτεί την αυξημένη προσοχή του Ταμείου Συνοχής στα περιβαλλοντικά θέματα.

3.4.2. Η Επιτροπή των Περιφερειών επαναλαμβάνει σχετικά την άποψη που είχε εκφράσει στη γνωμοδότησή της για την πολιτική συνοχής και το περιβάλλον () ότι είναι σημαντικό να διασφαλίσει η Επιτροπή τη διατήρηση και την παρακολούθηση του καταμερισμού 50/50 μεταξύ περιβάλλοντος και υποδομών των μεταφορών, προκειμένου να επιτευχθεί περιβαλλοντική βιωσιμότητα. Ωστόσο, προκειμένου να διασφαλισθεί η ανταπόκριση στις ανάγκες και τις συνθήκες κάθε περιφέρειας, πρέπει να διατηρηθεί η δυνατότητα εξαιρέσεων σε δεόντως δικαιολογημένες περιπτώσεις, και να εφαρμόζεται ο κανονισμός με κάποια ευελιξία λαμβάνοντας υπόψη όλους τους παράγοντες.

3.4.3. Η Επιτροπή των Περιφερειών επικροτεί τις προτεινόμενες τροποποιήσεις που αφορούν τη δυνατότητα της Επιτροπής να προσαρμόζει το ποσοστό της συνδρομής του Ταμείου Συνοχής κατά τρόπο ώστε να ενθαρρύνεται η εφαρμογή της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει», μειώνοντας έτσι το αντικίνητρο για την εφαρμογή μιας ορθής τιμολογιακής πολιτικής στις χώρες συνοχής.

Ωστόσο, κατά την εξέταση της νέας έμφασης που δίδει ο κανονισμός στην αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει», η ΕΤΠ έκρινε ότι απαιτούνται ορισμένες διευκρινίσεις. Πρώτον, απαιτείται διευκρίνιση όσον αφορά την ανάγκη προσδιορισμού του ποσοστού συνδρομής. Οι αποφάσεις για το ποσοστό αυτό θα πρέπει να λαμβάνονται μετά από διαβούλευση με το κράτος μέλος και τις ενδιαφερόμενες τοπικές και περιφερειακές αρχές. Δεύτερον, αν και η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» είναι βασικό στοιχείο της τρέχουσας περιβαλλοντικής πολιτικής της ΕΕ, η πλήρης εφαρμογή της ενδέχεται να είναι δυσβάσταχτη για πολλές χώρες συνοχής, όπου έχει δοθεί λιγότερη έμφαση στην επιβολή των σχετικών επιβαρύνσεων. Η Επιτροπή των Περιφερειών πιστεύει συνεπώς ότι είναι απαραίτητο να θεωρείται υποχρεωτική η εφαρμογή της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει». Παράλληλα, και χωρίς να θίγεται η σημασία που έχει για το περιβάλλον η αρχή αυτή, συνιστά να διατηρηθεί η δυνατότητα εξαιρέσεων σε περίπτωση που είναι προφανές ότι οι τοπικές συνθήκες δεν επιτρέπουν ακόμη την (πλήρη) εφαρμογή της.

Υπό το πρίσμα των ανωτέρω συλλογισμών, η Επιτροπή των Περιφερειών θα επιθυμούσε να σκεφθεί η Επιτροπή περισσότερο τον τρόπο με τον οποίο θα εφαρμόσει αυτό το στοιχείο του κανονισμού. Η ΕΤΠ πιστεύει ότι χρειάζεται να θεσπισθούν κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές σε σχέση με την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» και την εφαρμογή της στα διάφορα έργα.

3.4.4. Η Επιτροπή των Περιφερειών πιστεύει ότι ο τροποποιημένος κανονισμός, προτείνοντας μια πληρέστερη εκτίμηση των μη επιλεχθεισών εναλλακτικών λύσεων και των επιπτώσεων στο περιβάλλον, θα διασφαλίσει ως ένα βαθμό ότι η ανάπτυξη των υποδομών και, σε τελική ανάλυση, της οικονομίας δεν θα συμβεί εις βάρος της διατήρησης του περιβάλλοντος. Η Επιτροπή των Περιφερειών φρονεί, ωστόσο, ότι η πλήρης και εξαντλητική εκτίμηση των εναλλακτικών λύσεων ενδέχεται να έχει αρνητικές επιπτώσεις στους δημοσιονομικούς και τους ανθρώπινους πόρους των τοπικών και περιφερειακών αρχών και θα επιθυμούσε να θεσπισθούν κατευθυντήριες γραμμές σε σχέση με τον αριθμό των εναλλακτικών λύσεων που πρέπει να εκτιμηθούν και το επίπεδο εκτίμησης που απαιτείται.

3.5. Δημοσιονομικός έλεγχος (άρθρο 12)

3.5.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών επικροτεί τις προτεινόμενες αλλαγές, που αποσκοπούν στην καλύτερη εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας. Αναγνωρίζεται ότι η εκχώρηση εξουσίας συνοδεύεται από αύξηση των ευθυνών των κρατών μελών.

3.6. Διευκρίνιση των εννοιών (άρθρο Α)

3.6.1. Οι διατάξεις εφαρμογής τροποποιούνται, ούτως ώστε να συμπεριλάβουν ορισμούς όρων όπως «έργο», «ομάδα έργων» και «στάδια έργων». Η Επιτροπή των Περιφερειών επικροτεί αυτή τη διευκρίνιση και ελπίζει ότι θα διευκολύνει τη χρηματοδότηση των έργων μεγαλύτερης κλίμακας και θα προωθήσει μια πιο στρατηγική προσέγγιση της χρηματοδότησης υποδομών στα κράτη μέλη.

3.6.2. Η Επιτροπή των Περιφερειών επισημαίνει, ωστόσο, ότι, λόγω της κατάστασης που υπάρχει σε πολλές χώρες συνοχής, ορισμένα έργα, ιδίως στον περιβαλλοντικό στίβο, είναι μικρής κλίμακας, αλλά έχουν σημαντικές επιπτώσεις στην ποιότητα του περιβάλλοντος. Είναι, λοιπόν, αναγκαίο να διασφαλισθεί ότι οι ορισμοί αυτοί δεν θέτουν σε κίνδυνο τη χρηματοδότηση των έργων μικρότερης κλίμακας, αλλά ζωτικής σημασίας [τα οποία προβλέπονται στο άρθρο 10 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1164/94]. Συνιστούμε, επομένως, να τροποποιηθεί η παράγραφος που δίδει τον ορισμό του «έργου» (άρθρο Α παράγραφος 2 στοιχείο α), ώστε να δηλώνει ότι πρέπει να πληρούνται όλα τα κριτήρια που προσδιορίζονται στο άρθρο 10 παράγραφος 5 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1164/94 και όχι μόνο το πρώτο κριτήριο, όπως προτείνει η Επιτροπή. Έτσι θα διασφαλισθεί ότι κατά τον ορισμό ενός έργου δεν θα λαμβάνονται υπόψη μόνο τα κοινωνικά και οικονομικά οφέλη του και η συμβολή και η συμβατότητά του με τις άλλες κοινοτικές πολιτικές, αλλά και οι προτεραιότητες των τοπικών αρχών.

3.7. Δημοσιονομική διαχείριση (άρθρα Γ και Δ)

3.7.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών επικροτεί το γεγονός ότι προτείνεται τροποποίηση και όχι αντικατάσταση του κανονισμού για το Ταμείο Συνοχής, καθώς και ότι οι διοικητικές διατάξεις παραμένουν εν πολλοίς αμετάβλητες. Κατ' αυτόν τον τρόπο επιτυγχάνεται ομαλή μετάβαση στη νέα περίοδο και αδιάρρηκτη εφαρμογή του κανονισμού από την αρχική υιοθέτησή του το 1994 και εξής.

3.7.2. Η Επιτροπή των Περιφερειών επικροτεί την πρόταση να χορηγεί η Επιτροπή τις αναλήψεις υποχρεώσεων στην αρχή κάθε οικονομικού έτους. Κατ' αυτόν τον τρόπο αίρεται ως ένα βαθμό η ανασφάλεια σε σχέση με τις ανειλημμένες χρηματοδοτικές υποχρεώσεις, δίδεται η δυνατότητα στις περιφερειακές και τοπικές αρχές να συντονίσουν καλύτερα τις γραμμές των δικών τους προϋπολογισμών και οι συμμετέχοντες στη διαδικασία σχεδιασμού των έργων αποκτούν σχετικά σαφή εικόνα της χρηματοδοτικής ενίσχυσης που μπορούν να περιμένουν από την Κοινότητα.

3.7.3. Η Επιτροπή προτείνει τη θέσπιση μέτρων για την επιβολή κυρώσεων στα έργα των οποίων δεν έχουν υλοποιηθεί οι εργασίες, ώστε να μπορέσουν να διατεθούν αλλού τα προβλεπόμενα για αυτά ποσά. Ο τροποποιημένος κανονισμός θα επιτρέπει την ακύρωση της χρηματοδότησης για ένα έργο που δεν έχει αρχίσει εντός δύο ετών από την προβλεφθείσα ημερομηνία έναρξής του, εκτός από δεόντως αιτιολογημένες περιπτώσεις. Η ΕΤΠ συμφωνεί ότι χρειάζεται α) αυστηρότερος έλεγχος των ημερομηνιών έναρξης των έργων και β) διασφάλιση της ανακατανομής των πόρων. Πρόκειται για προϋποθέσεις που είναι σημαντικές για την αποτελεσματική χρησιμοποίηση των πόρων και τη συνεχή νομιμότητα των ενισχύσεων. Ωστόσο, η ΕΤΠ τονίζει ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές ενδέχεται να αντιμετωπίσουν δυσκολίες και καθυστερήσεις κατά την κίνηση των νομικών διαδικασιών και των διαδικασιών σχεδιασμού, υποχρεωτικής αγοράς και δημόσιων διαβουλεύσεων ενός σημαντικού έργου υποδομής. Ειδικότερα, ενδέχεται να ανακύψουν απρόβλεπτες καθυστερήσεις λόγω της παρέμβασης τρίτων στις διαδικασίες, οι οποίες ενδέχεται να μεταθέσουν την ημερομηνία έναρξης των εργασιών για το έργο.

Σε αναγνώριση αυτών των δυσκολιών, η Επιτροπή των Περιφερειών καλεί την Επιτροπή να δεσμευθεί ότι θα εξετάζει τις συγκεκριμένες περιστάσεις γύρω από κάθε έργο και ότι θα εφαρμόζει αυτή την πρόταση με ευελιξία.

3.7.4. Από τις τροποποιήσεις συνάγεται ότι οι πληρωμές δεν θα ευνοούν το πρώτο έτος του έργου. Η Επιτροπή προτείνει να καταβάλλεται κατά το πρώτο έτος μια προκαταβολή που δεν θα υπερβαίνει το 10 % της συνδρομής. Η Επιτροπή των Περιφερειών πιστεύει ότι η μείωση του ανώτατου ορίου της αρχικής προκαταβολής από 50 % σε 10 % ενδέχεται να ασκήσει πίεση στους προϋπολογισμούς των δημόσιων ταμείων και των τοπικών και περιφερειακών αρχών (ιδίως όσων οι πόροι είναι ήδη περιορισμένοι) κατά τα αρχικά στάδια ενός έργου.

3.7.5. Η Επιτροπή των Περιφερειών πιστεύει, ακόμη, ότι το ποσό που κρατείται για την τελική πληρωμή (20 % στις περισσότερες περιπτώσεις, 10 % για τα σημαντικά έργα) επιβαρύνει υπερβολικά τους προϋπολογισμούς των τοπικών διοικήσεων.

3.7.6. Η Επιτροπή των Περιφερειών φρονεί ότι η περίοδος των «δύο μηνών, το αργότερο, από την παραλαβή αποδεκτής αίτησης πληρωμής», εντός της οποίας η Επιτροπή πρέπει να πραγματοποιήσει τις πληρωμές, θα πρέπει να είναι υποχρεωτική και όχι «γενικός κανόνας».

3.7.7. Οι προτεινόμενες τροποποιήσεις του κανονισμού υποδηλώνουν ότι, μετά την πρώτη προκαταβολή, οι πληρωμές καταβάλλονται/εξοφλούνται κατόπιν υποβολής πιστοποιητικών για τις πραγματοποιηθείσες δαπάνες. Οι εξοφλήσεις εξαρτώνται από τη συμμόρφωση του έργου προς ορισμένους όρους, μεταξύ των οποίων η πρόοδός του, μετρώμενη με συγκεκριμένους δείκτες ελέγχου. Η Επιτροπή των Περιφερειών πιστεύει ότι η καθιέρωση αυστηρότερης δημοσιονομικής διαχείρισης και ελέγχου ενδέχεται να ασκήσει πίεση στις αρχές τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης, δεδομένων των αυστηρών χρονοδιαγραμμάτων που προσδιορίζονται τώρα για την υποβολή των εκθέσεων και της αύξησης των λεπτομερειών που πρέπει να παρέχονται σε αυτές τις εκθέσεις. Αν και η Επιτροπή των Περιφερειών αναγνωρίζει τα οφέλη της στενότερης παρακολούθησης και της υποβολής λεπτομερέστερων εκθέσεων, επισημαίνει ότι τα θεσπιζόμενα χρονοδιαγράμματα θα επιβάλουν μια περιττή διοικητική και οικονομική επιβάρυνση στις τοπικές και περιφερειακές αρχές.

3.8. Παρακολούθηση και αξιολόγηση (άρθρο ΣΤ)

3.8.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών τονίζει τη σημασία της συμμετοχής των περιφερειακών και τοπικών αρχών στις επιτροπές παρακολούθησης. Έχει ζωτική σημασία να εκλαμβάνεται η αξιολόγηση και η παρακολούθηση ως μέρος της εταιρικής σχέσης (όπως στα διαρθρωτικά ταμεία). Πιστεύει δε ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές θα πρέπει να συμμετέχουν σε όλες τις φάσεις του Ταμείου Συνοχής, από τον καθορισμό των προτεραιοτήτων μέχρι την παρακολούθηση και την αξιολόγηση.

3.8.2. Δεδομένου του κόστους που επιβάλλεται στις εθνικές, τις περιφερειακές και τις τοπικές αρχές για την παρακολούθηση και την αξιολόγηση των έργων που χρηματοδοτούνται από το Ταμείο Συνοχής, η Επιτροπή των Περιφερειών θα επιθυμούσε να θεωρείται ότι μέρος αυτού του κόστους εμπίπτει στις επιλέξιμες δαπάνες.

3.8.3. Η Επιτροπή των Περιφερειών επικροτεί την προσθήκη πληροφοριών σχετικά με τις επιπτώσεις του Ταμείου Συνοχής στην απασχόληση στην ετήσια έκθεση της Επιτροπής για το Ταμείο.

4. Συμπεράσματα

4.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών επικροτεί την πρόταση της Επιτροπής για τη συνέχιση της ενίσχυσης από το Ταμείο Συνοχής και πιστεύει ότι το Ταμείο θα συνεχίσει να διαδραματίζει καρποφόρο ρόλο στην αντιμετώπιση των ελλειμμάτων που υπάρχουν στα τέσσερα δικαιούχα κράτη μέλη όσον αφορά τις υποδομές. Επικροτεί, επίσης, την απόφαση να τροποποιηθεί ο υφιστάμενος κανονισμός αντί να αντικατασταθεί και πιστεύει ότι κατ' αυτόν τον τρόπο θα υπάρξει ομαλή μετάβαση μεταξύ των δύο περιόδων χρηματοδότησης.

4.2. Αν και επικροτεί την αύξηση της έμφασης στις δημόσιες-ιδιωτικές συμπράξεις, η Επιτροπή των Περιφερειών πιστεύει ότι οι αποφάσεις που αφορούν τις προσοδοφόρες προοπτικές των έργων και την καταλληλότητά τους για ιδιωτική χρηματοδότηση θα πρέπει να πραγματοποιούνται σε επίπεδο κράτους μέλους και σε διαβούλευση με τις ενδιαφερόμενες τοπικές και περιφερειακές αρχές.

4.3. Η Επιτροπή των Περιφερειών συνιστά να θεσπισθούν κατευθυντήριες γραμμές σε σχέση με την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει». Συνιστά επίσης, παρά την περιβαλλοντική αξία της αρχής αυτής, να διατηρηθεί η δυνατότητα εξαιρέσεων σε περίπτωση που είναι προφανές ότι η εφαρμογή της προξενεί δυσκολίες δυσανάλογες προς τα οφέλη.

4.4. Για να αυξηθεί η υποστήριξη της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει» από την κοινή γνώμη ιδίως σε εγχώριο επίπεδο, η Επιτροπή των Περιφερειών καλεί την Επιτροπή να υποστηρίξει τη χρηματοδότηση δραστηριοτήτων ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης (είτε από άλλες πηγές είτε ως μερίδιο της τεχνικής βοήθειας που παρέχει το Ταμείο). Κατ'αυτόν τον τρόπο θα ενθαρρυνθεί η αλλαγή της συμπεριφοράς των παραγωγών και των καταναλωτών, πράγμα που αποτελεί ζωτικό στοιχείο για τη θέσπιση και τη διατήρηση μέσων βασισμένων στην αγορά.

4.5. Η Επιτροπή των Περιφερειών πιστεύει ότι θα πρέπει να διασφαλισθεί η μελλοντική χρηματοδότηση των έργων μικρότερης κλίμακας. Υποστηρίζει ότι, παρά την ανάγκη να χρηματοδοτούνται σημαντικά έργα και να διασφαλισθεί μια στρατηγική προσέγγιση της εξέλιξής τους, ορισμένα έργα μικρής κλίμακας ενδέχεται να έχουν ιδιαίτερη σημασία για τις χώρες συνοχής. Έχει ζωτική σημασία να προσδιορίζουν και οι τοπικές διοικήσεις τις προτεραιότητές τους όσον αφορά αυτού του είδους τα έργα.

4.6. Η Επιτροπή των Περιφερειών ανησυχεί για την απόφαση της Επιτροπής να αποδεσμεύει τα μη δαπανηθέντα ποσά από το Ταμείο Συνοχής. Πιστεύει ότι χρειάζεται να επανεξετασθεί αυτό το θέμα και έχει την πεποίθηση ότι τα μη δαπανηθέντα ποσά θα πρέπει να διοχετεύονται σε άλλα έργα του Ταμείου.

4.7. Η Επιτροπή των Περιφερειών εκφράζει την ανησυχία της για τη μείωση του ανώτατου ορίου της αρχικής προκαταβολής των έργων από 50 % σε 10 %. Ζητεί από την Επιτροπή να εξετάσει το ενδεχόμενο αύξησης της προτεινόμενης αρχικής προκαταβολής από 10 % σε 30 %, ώστε να διασφαλισθεί η διάθεση επαρκών πόρων στα αρχικά στάδια των έργων.

4.8. Η Επιτροπή των Περιφερειών πιστεύει, επίσης, ότι το ποσό που κρατείται για την τελική πληρωμή δεν θα πρέπει να υπερβαίνει το 5 %. Έτσι θα διασφαλίζεται η ύπαρξη διαθέσιμων πόρων κατά την εξέλιξη των εργασιών και θα διευκολύνεται η πρόοδος των έργων.

4.9. Η ΕΤΠ συμφωνεί με την Επιτροπή ότι είναι λογικό να ακυρωθεί η χρηματοδότηση των έργων που δεν έχουν αρχίσει μετά την πάροδο δύο ετών από την προβλεφθείσα ημερομηνία έναρξής τους. Ωστόσο, η ΕΤΠ υποστηρίζει την άποψη της Επιτροπής ότι αυτό δε θα συμβαίνει σε δεόντως αιτιολογημένες περιπτώσεις και ζητεί από την Επιτροπή να εξετάζει κάθε έργο κατά περίπτωση και με ευελιξία.

4.10. Δεδομένων των αυξημένων υποχρεώσεων εκτίμησης, παρακολούθησης και αξιολόγησης που προβλέπονται στον τροποποιημένο κανονισμό, η Επιτροπή των Περιφερειών θα επικροτούσε τη δυνατότητα να συμπεριληφθούν αυτές οι δραστηριότητες στις δαπάνες που είναι επιλέξιμες για χρηματοδότηση από το Ταμείο Συνοχής.

4.11. Η Επιτροπή των Περιφερειών ζητεί από την Επιτροπή να διασφαλίσει τη συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών αρχών σε όλες τις φάσεις του Ταμείου, από τον καθορισμό των προτεραιοτήτων μέχρι την παρακολούθηση και την αξιολόγηση.

4.12. Τέλος, δεδομένων των διαδικασιών που περιγράφονται στον κανονισμό τροποποίησης του αρχικού κανονισμού και των παραρτημάτων του, η Επιτροπή των Περιφερειών θα ήθελε να λάβει από την Επιτροπή τη διαβεβαίωση ότι οι τροποποιήσεις των παραρτημάτων δεν θα υπονομεύσουν τη φιλοσοφία του Ταμείου Συνοχής, εισάγοντας αλλαγές που δεν αποτελούν αντικείμενο ομόφωνης ψήφου του Συμβουλίου.

4.13. Η Επιτροπή των Περιφερειών καλεί την Επιτροπή να επανεξετάσει την υποβληθείσα πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου σχετικά με την τροποποίηση του κανονισμού για την ίδρυση του Ταμείου Συνοχής και την πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου για την τροποποίηση του παραρτήματος ΙΙ αυτού του κανονισμού, λαμβάνοντας υπόψη τις συστάσεις της Επιτροπής των Περιφερειών.

Βρυξέλλες, 19 Νοεμβρίου 1998.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών

Manfred DAMMEYER

() EE C 159 της 26.5.1998, σ. 7.

() ΕΕ L 130 της 25.5.1994, σ. 1.

() ΕΕ C 34 της 3.2.1997, σ. 22.

() ΕΕ C 64 της 27.2.1998, σ.5.

() CdR 131/97 fin - ΕΕ C 64 της 27.2.1998, σ. 5.

() CdR 134/96 fin - ΕΕ C 34 της 3.2.1997, σ. 22.