ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ - Πρώτη έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας 2000/31/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 8ης Ιουνίου 2000 για ορισμένες νομικές πτυχές των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, ιδίως του ηλεκτρονικού εμπορίου, στην εσωτερική αγορά (Οδηγία για το ηλεκτρονικό εμπόριο)

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

2. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ

3. ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ ΣΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

3.1. Χρονοδιάγραμμα μεταφοράς

3.2. Χαρακτηριστικά της μεταφοράς

3.3. Συνέχεια της μεταφοράς

4. ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ

4.1. Εσωτερική αγορά

4.2. Εγκατάσταση και απαιτήσεις πληροφόρησης

4.3. Εμπορικές επικοινωνίες

4.4. Νομοθετικώς κατοχυρωμένα επαγγέλματα

4.5. Σύναψη συμβάσεων με ηλεκτρονικά μέσα

4.6. Ευθύνη των μεσαζόντων Διαδικτύου

4.7. Διαδικασίες κοινοποίησης και απόσυρσης

4.8. Κώδικες δεοντολογίας και εξώδικος διακανονισμός διαφορών

4.9. Εθνικά σημεία επαφής ηλεκτρονικού εμπορίου

5. ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΠΤΥΧΕΣ

5.1. Διεθνείς εξελίξεις στο ηλεκτρονικό εμπόριο

5.2. Διεύρυνση

6. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΟΦΕΛΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΔΗΓΙΑ

7. ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ

7.1. Διασφάλιση της ορθής εφαρμογής της οδηγίας

7.2. Ενίσχυση της διοικητικής συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών

7.3. Ενίσχυση της πληροφόρησης και της ευαισθητοποίησης των επιχειρήσεων και των πολιτών

7.4. Παρακολούθηση των εξελίξεων των πολιτικών και προσδιορισμός των τομέων για περαιτέρω ενέργειες

7.5. Ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας και του ρυθμιστικού διαλόγου

8. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Στην παρούσα έκθεση παρουσιάζεται η πρώτη αξιολόγηση της μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο και της εφαρμογής της οδηγίας 2000/31/ΕΚ για το ηλεκτρονικό εμπόριο [1] («η οδηγία») καθώς και του αντικτύπου της. Βασίζεται τόσο στην εμπειρία της Επιτροπής όσο και στις πληροφορίες που ελήφθησαν από τα κράτη μέλη, τις επιχειρήσεις του κλάδου, τις επαγγελματικές οργανώσεις και τις ενώσεις καταναλωτών, καθώς και από άλλα ενδιαφερόμενα μέρη σχετικά με την εμπειρία τους από την εφαρμογή της οδηγίας. Λόγω του σύντομου χρονικού διαστήματος που έχει μεσολαβήσει από την έκδοση και τη μεταφορά της οδηγίας, η εμπειρία αυτή είναι αναγκαστικά περιορισμένη. Ωστόσο, δείχνει ότι η οδηγία είχε σημαντική και θετική επίδραση στο ηλεκτρονικό εμπόριο στην Ευρώπη. Μαζί με την οδηγία για τη διαφάνεια στις υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας [2], με την οποία θεσπίζεται ένας μηχανισμός που επιτρέπει στην Επιτροπή να αξιολογεί τα εθνικά νομοσχέδια ως προς τη συμβατότητά τους με την κοινοτική νομοθεσία, δημιουργεί ένα σαφές πλαίσιο για την εσωτερική αγορά, το οποίο επιτρέπει την ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου πέρα από τα εθνικά σύνορα.

[1] Οδηγία 2000/31/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 8ης Ιουνίου 2000 για ορισμένες νομικές πτυχές των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, ιδίως του ηλεκτρονικού εμπορίου, στην εσωτερική αγορά (οδηγία για το ηλεκτρονικό εμπόριο), ΕΕ L 178, 17.7.2000, σ. 1.

[2] Οδηγία 98/34/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 22ας Ιουνίου 1998 για την καθιέρωση μιας διαδικασίας πληροφόρησης στον τομέα των τεχνικών προτύπων και κανονισμών καθώς και κανόνων για τις υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας, ΕΕ L 204, 21.7.1998, σ. 37, όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 98/48/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 20ης Ιουλίου 1998, ΕΕ L 217, 5.8.1998, σ. 18. Στις 13.2.2003 η Επιτροπή ενέκρινε έκθεση προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, η οποία αφορά συγκεκριμένα την αξιολόγηση της εφαρμογής της οδηγίας 98/34/ΕΚ στον τομέα των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας [COM(2003)69]. Η έκθεση υπογραμμίζει τα οφέλη που απορρέουν από τη διαδικασία, επιβεβαιώνοντας την αξία της εν λόγω οδηγίας ως αποτελεσματικού εργαλείου της εσωτερικής αγοράς σε αυτόν το νέο οικονομικό τομέα.

Οι εργασίες για την προώθηση της ανάπτυξης του ηλεκτρονικού εμπορίου σε ευρωπαϊκό επίπεδο ξεκίνησαν νωρίς με την ανακοίνωση που εξέδωσε η Επιτροπή το 1997 με τίτλο «Ευρωπαϊκή πρωτοβουλία στο ηλεκτρονικό εμπόριο» [3]. Η εν λόγω ανακοίνωση όρισε ως σαφή στόχο τη δημιουργία ενός συνεκτικού ευρωπαϊκού νομικού πλαισίου για το ηλεκτρονικό εμπόριο έως το έτος 2000.

[3] COM(97) 157 τελικό, 16.4.1997.

Η σημασία του υπογραμμίσθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβώνας το 2000, το οποίο έθεσε ένα νέο στρατηγικό στόχο για την Ευρωπαϊκή Ένωση την επόμενη δεκαετία: να γίνει η πιο ανταγωνιστική και δυναμική οικονομία βασισμένη στη γνώση στον κόσμο. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβώνας υπογράμμισε ότι τόσο οι πολίτες όσο και οι επιχειρήσεις πρέπει να έχουν πρόσβαση σε φθηνές, διεθνούς επιπέδου υποδομές επικοινωνιών και ευρύ φάσμα υπηρεσιών και ότι η αξιοποίηση του πλήρους δυναμικού της ΕΕ στον ηλεκτρονικό τομέα εξαρτάται από τη δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών για την άνθηση του ηλεκτρονικού εμπορίου και του Διαδικτύου.

Η οδηγία η οποία εκδόθηκε αμέσως μετά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβώνας, συμφωνεί πλήρως με το στόχο αυτό. Αίρει εμπόδια στις διασυνοριακές υπηρεσίες σε απευθείας σύνδεση (on line) στην εσωτερική αγορά και παρέχει ασφάλεια δικαίου σε επιχειρήσεις και πολίτες. Κατά τον τρόπο αυτό, ενισχύει την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαίων φορέων παροχής υπηρεσιών και ενθαρρύνει την καινοτομία και τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης. Συμβάλλει, επίσης, στην ελεύθερη ροή των πληροφοριών και στην ελευθερία της έκφρασης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η οδηγία παρέχει ένα μη αυστηρό και ευέλικτο νομικό πλαίσιο για το ηλεκτρονικό εμπόριο και αφορά μόνον εκείνα τα στοιχεία που είναι απολύτως απαραίτητα για τη διασφάλιση της ορθής λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς στον τομέα αυτό. Συντάχθηκε με τεχνολογικά ουδέτερο τρόπο, ώστε να μην είναι απαραίτητη η συνεχής προσαρμογή του νομικού πλαισίου στις νέες εξελίξεις. [4] Καλύπτει ένα ευρύ φάσμα υπηρεσιών που παρέχονται σε απευθείας σύνδεση (τις λεγόμενες «υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας»), στις οποίες συγκαταλέγονται από τις εφημερίδες σε απευθείας σύνδεση και τις εξειδικευμένες υπηρεσίες ειδήσεων (όπως πληροφορίες που αφορούν τις επιχειρήσεις ή χρηματοοικονομικά θέματα), την πώληση διάφορων προϊόντων σε απευθείας σύνδεση (βιβλίων, υλικού και λογισμικού υπολογιστών, φαρμακευτικών προϊόντων κ.τ.λ.) έως και την παροχή χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών σε απευθείας σύνδεση (τραπεζικές συναλλαγές σε απευθείας σύνδεση, επενδύσεις σε απευθείας σύνδεση). Οι τελευταίες έχουν ιδιαίτερη σημασία καθώς ενδείκνυνται ιδιαίτερα για διασυνοριακή διανομή, γεγονός που αναγνώρισε η Επιτροπή στην ανακοίνωση που εξέδωσε σχετικά με το ηλεκτρονικό εμπόριο και τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες [5]. Η οδηγία έχει οριζόντια εφαρμογή σε όλους τους τομείς δικαίου που διέπουν την παροχή υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, ανεξάρτητα από το εάν πρόκειται για ζήτημα δημόσιου, ιδιωτικού ή ποινικού δικαίου. Επιπροσθέτως, ισχύει τόσο όσον αφορά το ηλεκτρονικό εμπόριο μεταξύ επιχειρήσεων (B2B) όσο και αναφορικά με το ηλεκτρονικό εμπόριο μεταξύ επιχειρήσεων και καταναλωτών (B2C).

[4] Για παράδειγμα, οι τεχνολογικές εφαρμογές (συσκευές WAP ή PDA) οι οποίες καθιστούν δυνατή την πρόσβαση στο περιεχόμενο μέσω συγκεκριμένης συσκευής δεν αποτελούν τροποποίηση των πληροφοριών σύμφωνα με το άρθρο 12, αλλά απλώς τεχνικό προσδιορισμό του περιεχομένου.

[5] COM(2001) 66 τελικό, 7.2.2001.

Ο ακρογωνιαίος λίθος της οδηγίας είναι η ρήτρα για την εσωτερική αγορά, η οποία παρέχει την ασφάλεια δικαίου και τη σαφήνεια που απαιτούνται ώστε οι φορείς παροχής υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας να μπορούν να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους σε όλη την Κοινότητα. Οι διατάξεις σχετικά με την ευθύνη των μεσαζόντων παρέχουν ασφάλεια δικαίου για τους μεσάζοντες παροχής υπηρεσιών και, κατά τον τρόπο αυτό, συμβάλλουν στην εξασφάλιση της παροχής βασικών ενδιάμεσων υπηρεσιών στο Διαδίκτυο. Παράλληλα, οι διατάξεις της οδηγίας αναφορικά με τις απαιτήσεις πληροφόρησης και διαφάνειας, οι κανόνες που θεσπίζει για τις εμπορικές επικοινωνίες και οι βασικές αρχές των ηλεκτρονικών συμβάσεων παρέχουν υψηλά πρότυπα άσκησης επιχειρηματικών δραστηριοτήτων σε απευθείας σύνδεση σε όλα τα κράτη μέλη και, κατά τον τρόπο αυτό, ενισχύουν την εμπιστοσύνη των καταναλωτών.

Λόγω του ότι η οδηγία είναι μία από τις πρώτες νομικές πράξεις που προσέγγισαν ένα ευρύ φάσμα νομικών θεμάτων που έχουν σχέση με διάφορες πτυχές της ανάπτυξης του ηλεκτρονικού εμπορίου και οι οποίες παρείχαν ένα συνεκτικό σύνολο κανόνων δικαίου για το ηλεκτρονικό εμπόριο αυτό καθ'εαυτό, συγκέντρωσε μεγάλο ενδιαφέρον από ρυθμιστές σε διεθνές επίπεδο και αποτελεί πρότυπο για εθνικές, περιφερειακές ή παγκόσμιες ρυθμιστικές πρωτοβουλίες [6].

[6] Η UNCITRAL (Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο του Διεθνούς Εμπορίου) αναφέρεται στην οδηγία στο πλαίσιο των εν εξελίξει εργασιών της με θέμα τις ηλεκτρονικές συμβάσεις, βλ. πιο πρόσφατα την έκθεση σχετικά με την 41η συνεδρίαση της ομάδας εργασίας για το ηλεκτρονικό εμπόριο στην ηλεκτρονική διεύθυνση http://www.uncitral.org/ en-index.htm. η Mercosur (Κοινή Αγορά του Νότου) έχει τακτικές διαβουλεύσεις με την Επιτροπή όσον αφορά νομικά ζητήματα που έχουν σχέση με το ηλεκτρονικό εμπόριο.

Παράλληλα με την εφαρμογή του νομικού πλαισίου, συνεχίζονται οι εργασίες σε ευρωπαϊκό επίπεδο με στόχο την ενθάρρυνση της ανάπτυξης του ηλεκτρονικού επιχειρείν και των ηλεκτρονικών δημόσιων υπηρεσιών. Πιο συγκεκριμένα, η Επιτροπή χάραξε μια συνεκτική στρατηγική στο πλαίσιο του προγράμματος δράσης για μια ηλεκτρονική Ευρώπη, το οποίο εγκρίθηκε το 2002 με στόχο τη συνέχιση της υλοποίησης των στόχων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισσαβώνας. [7]

[7] Για πληροφορίες σχετικά με την έρευνα και ανάπτυξη, βλ. επίσης το πρόγραμμα εργασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις τεχνολογίες της κοινωνίας της πληροφορίας 2003-04 στην ηλεκτρονική διεύθυνση http://www.cordis.lu/ ist.

2. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ

Παρά τις πτωτικές τάσεις που εμφάνισε η ηλεκτρονική οικονομία, το ηλεκτρονικό εμπόριο αυξάνεται σταθερά στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Σταδιακά, εμφανίζονται περιπτώσεις επιτυχίας στον τομέα αυτό, για παράδειγμα αγορές σε απευθείας σύνδεση, διεπιχειρηματικές [business-to-business (B2B)] πλατφόρμες και χρηματοοικονομικές υπηρεσίες σε απευθείας σύνδεση. Οι εξελίξεις όσον αφορά τη χρήση του Διαδικτύου υπήρξαν ραγδαίες. Υπολογίζεται ότι οι ευρωπαίοι χρήστες του Διαδικτύου αγγίζουν ήδη τα 185 εκατομμύρια. [8] Κατά την περίοδο μετά την έκδοση της οδηγίας, η αύξηση της διείσδυσης του Διαδικτύου στα νοικοκυριά της ΕΕ αυξήθηκε από 18% το 2000 σε 43% το Νοέμβριο 2002. Η διείσδυση του Διαδικτύου στις επιχειρήσεις είναι φυσικά κατά πολύ μεγαλύτερη. Ακόμη και στις μικρές επιχειρήσεις (0-49 απασχολούμενους), έως το 2002, το 84% είχε πρόσβαση στο Διαδίκτυο. Περίπου το 70% των εταιρειών της ΕΕ διαθέτουν το δικό τους ιστοχώρο. [9] Περισσότερα από τα δύο τρίτα των μικρομεσαίων επιχειρήσεων χρησιμοποιούν το Διαδίκτυο ως επιχειρηματικό εργαλείο. Το Διαδίκτυο συνιστά για τις επιχειρήσεις αυτές σημαντικό παράγοντα ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητάς τους και δημιουργίας νέων προϊόντων και υπηρεσιών.

[8] Πηγή: Interactive Advertising Bureau, ΗΒ, 2002, http://www.iabuk.net. Ο αριθμός αυτός υπολογίζεται ότι θα αυξηθεί φθάνοντας τα 190 εκατομμύρια έως το τέλος του τρέχοντος έτους, σύμφωνα με τις προβλέψεις του eMarketer, http://www.europemedia.net.

[9] Έκδοση 2002/2003 της έκθεσης για το ηλεκτρονικό επιχειρείν στην Ευρώπη, Business W@tch της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, είτε στην ηλεκτρονική διεύθυνση www.europa.eu.int/comm/enterprise/ict/policy/watch/index.htm είτε στην ηλεκτρονική διεύθυνση www.ebusiness-watch.org.

Επιπροσθέτως, κατά το χρονικό διάστημα από την έκδοση της οδηγίας και μετά, το δυναμικό του ηλεκτρονικού εμπορίου αυξήθηκε χάρη στην τεχνολογική ανάπτυξη της ευρυζωνικής και πολυπλατφορμικής πρόσβασης, δηλαδή της δυνατότητας σύνδεσης με το Διαδίκτυο μέσω άλλων μέσων εκτός από τον Η/Υ, όπως είναι η ψηφιακή τηλεόραση και τα κινητά τηλέφωνα τρίτης γενιάς. [10] Οι εξελίξεις αυτές ανοίγουν ένα ευρύ φάσμα νέων ευκαιριών για τις υπηρεσίες σε απευθείας σύνδεση. Οι νέες υπηρεσίες, εφαρμογές και περιεχόμενο θα δημιουργήσουν νέες αγορές και θα παράσχουν τα μέσα για την αύξηση της παραγωγικότητας και ως εκ τούτου της ανάπτυξης και της απασχόλησης στο σύνολο της οικονομίας. Θα διευκολύνουν επίσης την πρόσβαση τόσο των πολιτών όσο και των επιχειρήσεων στα εργαλεία πληροφόρησης και επικοινωνίας. [11]

[10] Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Προς την πλήρη ανάπτυξη κινητών επικοινωνιών τρίτης γενιάς», COM(2002) 301 τελικό, 11.6.2002.

[11] eEurope 2005: Κοινωνία της πληροφορίας για όλους, COM(2002) 263 τελικό, 28.5.2002.

Επί του παρόντος το ηλεκτρονικό εμπόριο αντιστοιχεί μόνον στο 1-2% των λιανικών πωλήσεων στην ΕΕ, αλλά οι προοπτικές ανάπτυξής του είναι ευοίωνες: το 2002, για παράδειγμα, οι χριστουγεννιάτικες αγορές σε απευθείας σύνδεση αυξήθηκαν κατά 86% σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Σήμερα μόνον το 12% περίπου των επιχειρήσεων πωλούν τα προϊόντά τους σε απευθείας σύνδεση. Ο τουρισμός, οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, οι εκδόσεις και το λογισμικό είναι οι πρωτοστατούντες τομείς, αλλά οι αγορές σε απευθείας σύνδεση στους εν λόγω τομείς αναπτύχθηκαν πολύ ταχύτερα. [12] Ωστόσο, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, το ηλεκτρονικό εμπόριο μεταξύ επιχειρήσεων και καταναλωτών (B2C) αναμένεται ότι θα αυξηθεί από 10 δισεκατομμύρια ευρώ το 2000 σε 70 δισεκατομμύρια ευρώ το 2003. [13] Εκτιμάται ότι το 54% των ευρωπαίων χρηστών του Διαδικτύου θα κάνουν τις αγορές τους σε απευθείας σύνδεση έως το 2006. [14]

[12] eBusiness W@tch (ανωτέρω αναφορά). Στο ΗΒ και τη Γερμανία, για παράδειγμα, περισσότερο από το 50% των επιχειρήσεων δηλώνουν ότι χρησιμοποιούν ήδη τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις.

[13] Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο για την Τεχνολογία της Πληροφορίας, http://www.eito.org.

[14] Interactive Advertising Bureau ΗΒ, 2002, http://www.iabuk.net.

Επιπροσθέτως, η διαφήμιση σε απευθείας σύνδεση είναι ένας ταχύτατα αναπτυσσόμενος τομέας. Σύμφωνα με τις προβλέψεις, η αύξηση των δαπανών για διαφήμιση σε απευθείας σύνδεση θα ξεπεράσει την αύξηση των δαπανών στο σύνολο των μέσων τo 2003. [15] Οι συνολικές δαπάνες για διαφήμιση αυξήθηκαν κατά 2% περίπου το 2002, αλλά η διαφήμιση σε απευθείας σύνδεση αυξήθηκε περίπου δέκα φορές περισσότερο. [16] Δεδομένου του μεγέθους της ευελιξίας της διαφήμισης σε απευθείας σύνδεση [17] και της σχετικής ταχύτητας με την οποία οι επαγγελματίες εμπορικής προώθησης μπορούν να τροποποιήσουν τα στοιχεία που χρησιμοποιούνται σε μια διαφημιστική εκστρατεία σε απευθείας σύνδεση, οι εν λόγω επαγγελματίες χρησιμοποίησαν γρήγορα τις διάφορες διαθέσιμες τεχνικές διαφήμισης σε απευθείας σύνδεση και γρήγορα προέβησαν σε καινοτομίες προκειμένου να ανταποκριθούν με το καλύτερο τρόπο στις ανάγκες των πιθανών πελατών τους, δημιουργώντας μια περισσότερο διαλογική διαδικασία εμπορίας. [18] Πράγματι, το Διαδίκτυο έχει εξελιχθεί σε ένα πολύ σημαντικό εργαλείο για τους καταναλωτές όσον αφορά τη συγκέντρωση πληροφοριών και τη σύγκριση προσφορών με τρόπο αποτελεσματικό και φιλικό προς το χρήστη, δηλαδή τη διεξαγωγή έρευνας πριν από την αγορά δίνοντας στους καταναλωτές τη δυνατότητα να λαμβάνουν ταχύτατα πληροφορίες σχετικά με την ποικιλία και τα χαρακτηριστικά των προϊόντων και υπηρεσιών που διατίθενται σε όλη την Ευρώπη και τον κόσμο. [19]

[15] Λευκή βίβλος του eMarketer με τίτλο Media Spending Outlook, 2002.

[16] Στη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο η διαφήμιση σε απευθείας σύνδεση έφθασε σε πρωτοφανή επίπεδα το δεύτερο εξάμηνο του 2002, σημειώνοντας 52% αύξηση στο Ηνωμένο Βασίλειο σε σύγκριση με το 2001 και διπλασιάζοντας το μέγεθος της στη Γαλλία, φθάνοντας από 153 εκατομμύρια ευρώ το 2001 σε 309 εκατομμύρια ευρώ το 2002, βλ. Europe's marketers switch to on-line, Interactive Advertising Bureau, ΗΒ, Ιούνιος 2003.

[17] Π.χ. διαφημιστικά «πανό» (banner ads), «αναδυόμενες» διαφημίσεις (pop-up ads), αναζητήσεις λέξεων-κλειδιών (keyword searches).

[18] Για παράδειγμα, αφού έλθουν σε επαφή με τον πελάτη (και αυτός έχει δώσει τη συγκατάθεσή του), οι επιχειρήσεις μπορούν να προσαρμόζουν τις προσφορές προϊόντων ανάλογα με τις απαιτήσεις μεμονωμένων πελατών προβαίνοντας σε προσωπικές «εξατομικευμένες» προσφορές μέσω του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Η σταδιακή μεταστροφή από τη χρήση των «αναδυόμενων» διαφημίσεων προς τις διαφημίσεις που έχουν σχέση με την αναζήτηση λέξεων-κλειδιών και οι οποίες είναι πιο φιλικές προς το χρήστη, αντικατοπτρίζει την ανάπτυξη τεχνικών διαφήμισης περισσότερο φιλικών προς το χρήστη.

[19] Η διαφήμιση σε απευθείας σύνδεση, οι ιστοχώροι, η αλληλογραφία μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και το μάρκετινγκ μηχανών αναζήτησης έχουν σαφή αντίκτυπο στη διαδικασία αγοράς προϊόντων ακόμη και στις περιπτώσεις που το προϊόν δεν πωλείται σε απευθείας σύνδεση, βλ. DoubleClick, Touchpoints: Effective Marketing Sequences in the Interactive Media Age, Μάρτιος 2003, http://www.doubleclick.com/us/knowledge/ documents/research/dc_touchpoints_0303.pdf. Εξακολουθεί να υπάρχει έλλειψη ικανοποιητικών στατιστικών σχετικά με το μέγεθος της χρήσης του Διαδικτύου για προπωλησιακή έρευνα, αλλά οι έρευνες δείχνουν ότι τα σχετικά αριθμητικά στοιχεία είναι σημαντικά, βλ. την έρευνα της Interactive Advertising Bureau, ΗΒ, σχετικά με την έκταση των διαλογικών μέσων στην Ευρώπη.

Η ανταγωνιστικότητα των φορέων παροχής υπηρεσιών της ΕΕ βελτιώθηκε σημαντικά στον τομέα του ηλεκτρονικού εμπορίου με τη θέση σε ισχύ της οδηγίας σχετικά με τον ΦΠΑ στις ψηφιακές υπηρεσίες την 1η Ιουλίου 2003 [20], η οποία ήρε τα ανταγωνιστικά μειονεκτήματα που ταλαιπωρούσαν τους φορείς παροχής υπηρεσιών της ΕΕ. Εκσυγχρονίσθηκαν επίσης οι κανόνες για τη συμμόρφωση προς τον ηλεκτρονικό ΦΠΑ, όπως η ηλεκτρονική καταχώριση, η ηλεκτρονική αρχειοθέτηση και η ηλεκτρονική τιμολόγηση.

[20] Οδηγία 2002/38/ΕΚ του Συμβουλίου, της 7ης Μαΐου 2002, για την τροποποίηση και την προσωρινή τροποποίηση της οδηγίας 77/388/ΕΟΚ όσον αφορά το σύστημα φόρου προστιθεμένης αξίας που εφαρμόζεται στις ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές υπηρεσίες και σε ορισμένες υπηρεσίες που παρέχονται ηλεκτρονικά, ΕΕ L 128, 15.5.2002, σ. 41. Βλ. επίσης τον κανονισμό (ΕΚ) 792/2002 του Συμβουλίου, ΕΕ L 128, 15.5.2002, σ.1.

3. ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ ΣΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

3.1. Χρονοδιάγραμμα μεταφοράς

Η προθεσμία για τη μεταφορά της οδηγίας στο εθνικό δίκαιο από τα κράτη μέλη έληγε στις 17 Ιανουαρίου 2002, 18 μήνες μετά την έναρξη ισχύος της οδηγίας στις 17 Ιουλίου 2000. Το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αποδέχθηκαν μια σχετικά σύντομη περίοδο μεταφοράς έχοντας συμφωνήσει ότι η θέσπιση ενός νομικού πλαισίου για το ηλεκτρονικό εμπόριο αποτελεί ζήτημα στο οποίο πρέπει να δοθεί προτεραιότητα.

Ωστόσο, υπήρξαν ορισμένες καθυστερήσεις στη μεταφορά λόγω, κυρίως, της οριζόντιας φύσης της οδηγίας η οποία αφορά ένα ευρύ φάσμα νομικών θεμάτων [21]. Έως σήμερα, 12 κράτη μέλη [22] έθεσαν σε ισχύ τη νομοθεσία εφαρμογής. Στα υπόλοιπα 3 κράτη μέλη [23], οι εργασίες για τη μεταφορά της οδηγίας βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο. Το παράρτημα της παρούσας έκθεσης περιλαμβάνει έναν κατάλογο εθνικών μέτρων για τη μεταφορά της οδηγίας. [24]

[21] Τα αίτια έγιναν φανερά κατά την διάρκεια διμερών επαφών με τα κράτη μέλη κατά την περίοδο μεταφοράς της οδηγίας. Πολλά κράτη μέλη για παράδειγμα χρειάστηκαν αρκετό χρόνο για να εξασφαλίσουν ευρεία διαβούλευση σε εθνικό επίπεδο των ενδιαφερομένων μερών.

[22] Βέλγιο, Δανία, Γερμανία, Ελλάδα, Ισπανία, Ιρλανδία, Ιταλία, Λουξεμβούργο, Αυστρία, Φινλανδία, Σουηδία, Ηνωμένο Βασίλειο. Από τα κράτη αυτά, τρία κράτη μέλη (η Γερμανία, το Λουξεμβούργο και η Αυστρία) μετέφεραν την οδηγία πριν από την ημερομηνία λήξης της προθεσμίας στις 17 Ιανουαρίου 2002.

[23] Γαλλία, Κάτω Χώρες και Πορτογαλία.

[24] Επιπροσθέτως, οι τρεις χώρες του ΕΟΧ, η Ισλανδία, το Λιχτενστάιν και η Νορβηγία (η Νορβηγία με την εξαίρεση των διατάξεων περί ευθύνης, οι οποίες θα τεθούν χωριστά σε εφαρμογή) ενέκριναν τη νομοθεσία εφαρμογής. Για τις προσχωρούσες και τις υποψήφιες χώρες, βλέπε ενότητα 5.2.

3.2. Χαρακτηριστικά της μεταφοράς

Σε γενικές γραμμές, οι μεταφορές στο εθνικό δίκαιο διατήρησαν σε σημαντικό βαθμό τη μορφή και το περιεχόμενο της οδηγίας. [25] Τα κράτη μέλη, με εξαίρεση τις Κάτω Χώρες, αποφάσισαν να μεταφέρουν την οδηγία μέσω οριζόντιου νόμου για το ηλεκτρονικό εμπόριο προκειμένου να δημιουργήσουν ένα όσο το δυνατόν σαφέστερο και περισσότερο φιλικό προς το χρήστη εθνικό πλαίσιο. Η Γερμανία μετέφερε την οδηγία τροποποιώντας το νόμο της περί τηλεϋπηρεσιών. [26] Το Ηνωμένο Βασίλειο μετέφερε την οδηγία σε δύο μέρη: τις γενικές πτυχές και τις πτυχές που αφορούν τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. Το Βέλγιο διαχώρισε τα κύρια τμήματα της οδηγίας και τη διαδικασία του άρθρου 3(4)-(6) σε δύο διαφορετικούς νόμους για συνταγματικούς λόγους.

[25] Όσον αφορά τη Γαλλία, τις Κάτω Χώρες και την Πορτογαλία, η σύγκριση αυτή και οι λοιπές αναφορές στην παρούσα έκθεση έγιναν με βάση τα νομοσχέδιά τους, καθώς ο τελικός νόμος δεν ήταν ακόμη διαθέσιμος.

[26] Η Γερμανία ήταν το μόνο κράτος μέλος το οποίο είχε ήδη ορίσει οριζόντιο νομικό πλαίσιο σε εθνικό επίπεδο πριν από την εφαρμογή της οδηγίας με το νόμο περί τηλεϋπηρεσιών (Teledienstegesetz της 22ας Ιουλίου 1997).

Κατά το στάδιο της μεταφοράς, τα περισσότερα κράτη μέλη επικεντρώθηκαν στη ρήτρα για την εσωτερική αγορά και τις διατάξεις περί της ευθύνης των μεσαζόντων παροχής υπηρεσιών. Επιπροσθέτως, για την ορθή μεταφορά της οδηγίας ορισμένα κράτη μέλη χρειάστηκε να προβούν σε λεπτομερή εξέταση και τροποποίηση των υφιστάμενων εθνικών νόμων, προκειμένου, για παράδειγμα, να άρουν τα εμπόδια στη σύναψη συμβάσεων με ηλεκτρονικά μέσα [27]. Ορισμένα κράτη μέλη συμπεριέλαβαν στο εθνικό τους δίκαιο ορισμένα επιπρόσθετα στοιχεία που δεν καλύπτονται από την οδηγία: την ευθύνη των φορέων παροχής υπερσυνδέσμων και μηχανών αναζήτησης [28], τις διαδικασίες κοινοποίησης και απόσυρσης παράνομου περιεχομένου [29], τις απαιτήσεις καταχώρισης για φορείς παροχής υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας [30], το φιλτράρισμα [31], τη συγκράτηση δεδομένων [32], την κρυπτογραφία [33] και πρόσθετους κανόνες για τη σύναψη συμβάσεων με ηλεκτρονικά μέσα. Ορισμένα κράτη μέλη συμπεριέλαβαν επίσης στο πεδίο εφαρμογής της εθνικής τους νομοθεσίας για το ηλεκτρονικό εμπόριο θέματα που είναι εκτός του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας, όπως τα τυχερά παιχνίδια σε απευθείας σύνδεση. [34]

[27] Σύμφωνα με το άρθρο 9.

[28] Ισπανία, Αυστρία και Πορτογαλία (βλ. παρακάτω την ενότητα περί ευθύνης για περισσότερες λεπτομέρειες).

[29] Η Φινλανδία έχει θεσπίσει διά νόμου μια διαδικασία κοινοποίησης και απόσυρσης περιεχομένου όσον αφορά τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας (όπως επίσης και η Ισλανδία που είναι χώρα του ΕΟΧ).

[30] Ισπανία και Πορτογαλία.

[31] Γαλλία.

[32] Ισπανία.

[33] Γαλλία και Λουξεμβούργο.

[34] Π.χ., η Ισπανία, η Αυστρία, το Λουξεμβούργο και το Λιχτενστάιν που είναι χώρα του ΕΟΧ δεν συμπεριέλαβαν τα τυχερά παιγνίδια μόνον στο πεδίο εφαρμογής της αρχής της εσωτερικής αγοράς, με αποτέλεσμα άλλα μέρη των εθνικών μέτρων για τη μεταφορά να ισχύουν πλήρως όσον αφορά την παροχή υπηρεσιών που έχουν σχέση με τυχερά παιγνίδια σε απευθείας σύνδεση.

Καθ' όλη τη διάρκεια της διαδικασίας μεταφοράς, οι υπηρεσίες της Επιτροπής είχαν στενή συνεργασία με όλα τα κράτη μέλη προκειμένου να τους προσφέρουν αρωγή για την ορθή μεταφορά της οδηγίας. Επιπλέον, στη μεγάλη τους πλειονότητα τα κράτη μέλη κοινοποίησαν τα νομοσχέδια τους σύμφωνα με τη διαδικασία διαφάνειας που προβλέπει η οδηγία 98/34/ΕΚ [35], καθώς τα νομοσχέδια αυτά περιλάμβαναν άλλους κανόνες που αφορούσαν τις υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας και, κατά συνέπεια, υπερέβαιναν την απλή μεταφορά της οδηγίας. Τόσο οι στενές διμερείς επαφές με τα κράτη μέλη όσο και η διαδικασία κοινοποίησης έδωσε στις υπηρεσίες της Επιτροπής την ευκαιρία να αναλύσουν εις βάθος και να διατυπώσουν τις παρατηρήσεις τους επί των νομοσχεδίων πριν από την τελική τους έγκριση. Το γεγονός αυτό φάνηκε ένα επιτυχές μέσο βελτίωσης της ποιότητας της μεταφοράς της οδηγίας στο εθνικό δίκαιο.

[35] Οδηγία 98/34/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 22ας Ιουνίου 1998 για την καθιέρωση μιας διαδικασίας πληροφόρησης στον τομέα των τεχνικών προτύπων και κανονισμών, ΕΕ L 204, 21.7.1998, σ. 37, όπως τροποποιήθηκε τελευταία από την οδηγία 98/48/ΕΚ, ΕΕ L 217, 5.8.1998, σ. 18.

3.3. Συνέχεια της μεταφοράς

Σύμφωνα με την προκαταρκτική αξιολόγηση της Επιτροπής, η μεταφορά της οδηγίας είναι, σε γενικές γραμμές, ικανοποιητική. Εντούτοις, η ανάλυση των τελικών νόμων όπως εγκρίθηκαν από τα κράτη μέλη είναι απαραίτητο να συνεχισθεί το 2004. Η αρχική ανάλυση δείχνει ότι ένας ή δύο ψηφισθέντες νόμοι εμπεριέχουν προβλήματα, ιδιαίτερα όσον αφορά τη μεταφορά των διατάξεων περί ευθύνης των μεσαζόντων του Διαδικτύου. Προτού προβούν σε επίσημες ενέργειες, οι υπηρεσίες της Επιτροπής σκοπεύουν να ξεκινήσουν διάλογο με τα σχετικά κράτη μέλη προκειμένου να συζητηθούν οι διάφορες δυνατότητες επίλυσης των προβλημάτων αυτών.

4. ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ

4.1. Εσωτερική αγορά

Λόγω της διασυνοριακής φύσης του ηλεκτρονικού εμπορίου, το θεσπισθέν νομικό πλαίσιο ρύθμισης της λειτουργίας του έπρεπε να παρέχει ασφάλεια δικαίου τόσο στις επιχειρήσεις όσο και στους καταναλωτές. Η εν λόγω ασφάλεια δικαίου εξασφαλίζεται, εκτός από τα άλλα συνοδευτικά μέτρα, από το κύριο χαρακτηριστικό της οδηγίας, τη ρήτρα για την εσωτερική αγορά.

Η διάταξη αυτή έχει τη μορφή δύο συμπληρωματικών χαρακτηριστικών: κάθε κράτος μέλος πρέπει να εξασφαλίζει ότι ένας φορέας παροχής υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας που είναι εγκατεστημένος στο έδαφός του τηρεί τις ισχύουσες εθνικές διατάξεις του, οι οποίες εμπίπτουν στο «συντονισμένο τομέα» [36], ακόμη και εάν παρέχει υπηρεσίες σε άλλο κράτος μέλος.τα δε κράτη μέλη δεν μπορούν, για λόγους που αφορούν το συντονισμένο τομέα, να περιορίσουν την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας από άλλο κράτος μέλος.

[36] Προϋποθέσεις, δηλαδή, που ισχύουν στα νομικά συστήματα των κρατών μελών προκειμένου για φορείς παροχής υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας ή υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας, ανεξαρτήτως εάν πρόκειται για γενικές διατάξεις ή για διατάξεις σχεδιασμένες ειδικά για τον τομέα αυτό, άρθρο 2(η).

Η ρήτρα της εσωτερικής αγοράς υπόκειται σε ορισμένες περιορισμένες παρεκκλίσεις οι οποίες αναφέρονται στο παράρτημα της οδηγίας. Υπάρχει επίσης και η κατά περίπτωση παρέκκλιση από τη ρήτρα της εσωτερικής αγοράς, την οποία μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα κράτη μέλη προκειμένου να λάβουν μέτρα, όπως κυρώσεις ή προσωρινά μέτρα, για τον περιορισμό της παροχής μιας συγκεκριμένης υπηρεσίας σε απευθείας σύνδεση από άλλο κράτος μέλος όταν υπάρχει ανάγκη προστασίας ορισμένων προσδιορισθέντων συμφερόντων, π.χ. των καταναλωτών. [37] Όλα τα μέτρα που λαμβάνονται από τα κράτη μέλη βάσει της διάταξης αυτής υπόκεινται σε αυστηρούς όρους που προβλέπονται στο άρθρο 3(4)-(6).

[37] Η παρέκκλιση του άρθρου 3(4)-(6).

Σε αντίθεση με τις προσδοκίες ορισμένων κρατών μελών ότι θα έπρεπε συχνά να κάνουν χρήση της ως άνω παρέκκλισης, αυτό δεν συνέβη έως σήμερα. Η Επιτροπή έλαβε μόνον 5 επίσημες κοινοποιήσεις, όλες από τις οποίες προέρχονται από το ίδιο κράτος μέλος και αφορούν ουσιαστικά το ίδιο πρόβλημα (δηλαδή την αθέμιτη χρήση αριθμών με αυξημένα τέλη) και δύο εκ των οποίων έκαναν χρήση της διαδικασίας που προβλέπεται για επείγουσες καταστάσεις σύμφωνα με το άρθρο 3(5). [38] Το Μάιο 2003, η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 3, παράγραφοι 4 έως 6, της οδηγίας για το ηλεκτρονικό εμπόριο, στις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες [39] δίνοντας κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την εφαρμογή αυτής της κατά περίπτωση παρέκκλισης στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. Ο λόγος για την έκδοση των κατευθυντήριων αυτών γραμμών ήταν η ανησυχία που εξέφρασαν αρκετά κράτη μέλη όσον αφορά την πλήρη εφαρμογή της ρήτρας για την εσωτερική αγορά στις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες ενώ εκκρεμεί η στενότερη σύγκλιση σε ορισμένους τομείς χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. Η ανακοίνωση εξηγεί σε ποιες περιορισμένες περιπτώσεις [40] ένα κράτος μέλος που θεωρεί ότι οι καταναλωτές στην επικράτειά του θα πρέπει να προστατεύονται ενάντια σε μια συγκεκριμένη χρηματοπιστωτική υπηρεσία σε απευθείας σύνδεση, επιτρέπεται να λαμβάνει μέτρα κατά μιας ορισμένης εισερχόμενης χρηματοπιστωτικής υπηρεσίας κατόπιν σχετικής κοινοποίησης στην Επιτροπή. Ωστόσο, έως σήμερα, δεν υπήρξαν κοινοποιήσεις από κράτη μέλη σχετικά με την παροχή χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. [41]

[38] Σε άλλη περίπτωση, οι αρχές κράτους μέλους ανέλαβαν επιτυχώς δράση προκειμένου να επιβάλουν τη νομοθεσία για τη μεταφορά της οδηγίας κατά φορέα παροχής υπηρεσιών εγκατεστημένου στο έδαφός τους σε συνέχεια αίτησης των αρχών άλλου κράτους μέλους για κατάλληλη δράση σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία. Η δράση αυτή αναλήφθηκε σύμφωνα με την υποχρέωση συνεργασίας που προβλέπει το άρθρο 3(4)(β) και είχε ως αποτέλεσμα την επίλυση του προβλήματος χωρίς το κράτος μέλος προορισμού να χρειαστεί να λάβει μέτρα κατά του παρόχου υπηρεσιών.

[39] Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 3, παράγραφοι 4 έως 6, της οδηγίας για το ηλεκτρονικό εμπόριο, στις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, COM(2003) 259 τελικό, 14.5.2003.

[40] Οι περιπτώσεις είναι οι ίδιες με άλλες υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας.

[41] Στην έκθεσή του προ το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με την ανακοίνωση της Επιτροπής για το ηλεκτρονικό εμπόριο και τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες [COM(2001) 66 τελικό, 7.2.2001], ο κ. Christopher Huhne υπογράμμισε τη σημασία της πλήρους εφαρμογής της ρήτρας της εσωτερικής αγοράς στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, δεδομένου ότι ο τομέας αυτός είναι ιδιαιτέρως κατάλληλος για διασυνοριακή διανομή, και τόνισε επίσης τις ευκαιρίες και τα οφέλη από την εφαρμογή της αρχής της εσωτερικής αγοράς στο ηλεκτρονικό εμπόριο στην Ευρώπη.

4.2. Εγκατάσταση και απαιτήσεις πληροφόρησης

Λόγω του ότι το άρθρο 4(1) δεν επιτρέπει στα κράτη μέλη να υπαγάγουν την ανάληψη και την άσκηση δραστηριότητας φορέα παροχής υπηρεσίας της κοινωνίας της πληροφορίας σε καθεστώς προηγούμενης παροχής άδειας (ή σε οποιαδήποτε άλλη προϋπόθεση ισοδυνάμου αποτελέσματος), δεν υπάρχει σύστημα παροχής άδειας σε κανένα κράτος μέλος. Τα κράτη μέλη που εξέταζαν το ενδεχόμενο εισαγωγής τέτοιων συστημάτων αναφορικά με όλες ή μερικές υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας δεν το έπραξαν και σε ορισμένες περιπτώσεις κατήργησαν τις υφιστάμενες προϋποθέσεις παροχής άδειας. Κατά συνέπεια, η εγκατάσταση ενός φορέα παροχής υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας σε ένα κράτος μέλος είναι εύκολη και δεν υπόκειται σε γραφειοκρατικά εμπόδια.

Αντιθέτως, το άρθρο 5 εξασφαλίζει διαφάνεια και καλύτερη πληροφόρηση όσον αφορά την ταυτότητα ενός φορέα παροχής υπηρεσιών και τον τόπο εγκατάστασής του. Απαιτεί την παροχή, μεταξύ άλλων, της επωνυμίας του φορέα παροχής υπηρεσιών, της γεωγραφικής του διεύθυνσης, στοιχείων που επιτρέπουν την ταχεία επαφή μαζί του και σχετικών καταχωρίσεων σε εμπορικά ή παρόμοια μητρώα. Το εν λόγω άρθρο μεταφέρθηκε σχεδόν κατά γράμμα από τα περισσότερα κράτη μέλη και τις χώρες του ΕΟΧ.

Φαίνεται ότι οι φορείς που δραστηριοποιούνται μέσω του Διαδικτύου στην ΕΕ δεν γνωρίζουν πλήρως αυτές τις απαιτήσεις πληροφόρησης. Ωστόσο, οι φορείς παροχής υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, σε γενικές γραμμές, ανταποκρίθηκαν θετικά και χωρίς καθυστέρηση όταν τους επισημάνθηκαν ελλείψεις όσον αφορά τη συμμόρφωσή τους προς τις απαιτήσεις πληροφόρησης που προβλέπει η οδηγία. [42] Τα κράτη μέλη θα πρέπει να κάνουν ευρύτερα γνωστές τις απαιτήσεις αυτές προκειμένου να εξασφαλισθεί ότι οι επιχειρήσεις θα προσαρμόσουν ανάλογα τους ιστοχώρους τους.

[42] Αποτελέσματα δειγματοληπτικής έρευνας σε ιστοχώρους, την οποία διεξήγαγε η VZBV (Verbraucherzentrale Bundesverband - Γερμανική Ένωση Οργανώσεων Καταναλωτών) από τον Οκτώβριο 2002 έως το Φεβρουάριο 2003, βλ. http://www.vzbv.de/home/start/ index.php?page=themen&bereichs_id=5&themen_id=20&mit_id=164&task=mit. Βλ. επίσης τη μελέτη που διεξήγαγαν τα Ευρωπαϊκά Κέντρα Καταναλωτών με τίτλο Realities of the European online marketplace, η οποία διατίθεται στην ηλεκτρονική διεύθυνση http://www.iia.ie/downloads/ eec_report.pdf και η οποία επικεντρώνεται στην εφαρμογή των απαιτήσεων πληροφόρησης που ορίζει η οδηγία 97/7/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 20ης Μαΐου 1997 για την προστασία των καταναλωτών κατά τις εξ αποστάσεως συμβάσεις, ΕΕ L 144, 4.6.1997, σ. 19.

4.3. Εμπορικές επικοινωνίες

Η δυνατότητα των επιχειρήσεων να διαφημίζουν τις υπηρεσίες ή τα προϊόντά τους στο Διαδίκτυο έχει αρκετές σημαντικές επιδράσεις: δεν παρέχει μόνον ένα εξαιρετικό μέσο για επιχειρήσεις οιουδήποτε μεγέθους να γίνουν γνωστές ή μια σημαντική πηγή εσόδων για πολλούς φορείς παροχής υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, αλλά, και αυτό είναι πιο σημαντικό, αποτελεί επίσης εξαιρετική πηγή πληροφοριών για τους καταναλωτές.

Η οδηγία συμπληρώνει τις υφιστάμενες οδηγίες στον τομέα της προστασίας των καταναλωτών [43] ενισχύοντας, για παράδειγμα, τις απαιτήσεις διαφάνειας στην κοινοτική νομοθεσία, τις οποίες πρέπει να πληρούν οι εμπορικές επικοινωνίες σε απευθείας σύνδεση, συμπεριλαμβανομένων των εκπτώσεων, των προσφορών προώθησης, των διαγωνισμών και των παιχνιδιών. Οι απαιτήσεις αυτές [44] παρέχουν πρόσθετη προστασία για τους καταναλωτές και ενισχύουν την εμπιστοσύνη τους στο ηλεκτρονικό εμπόριο. Σε αυτό θα συμβάλει περαιτέρω ο προτεινόμενος κανονισμός σχετικά με την προώθηση πωλήσεων [45], η προτεινόμενη οδηγία για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές [46] και ο προτεινόμενος κανονισμός για τη συνεργασία για την επιβολή της νομοθεσίας [47]. Επιπροσθέτως, η απαίτηση για σαφή προσδιορισμό των εμπορικών επικοινωνιών που εμπεριέχεται στο άρθρο 6(α) της οδηγίας είναι παρόμοια με αυτήν που προβλέπεται για την τηλεοπτική μετάδοση στο άρθρο 10(1) της οδηγίας για την τηλεόραση χωρίς σύνορα [48]. Σχεδόν όλα τα κράτη μέλη μετέφεραν το άρθρο 6(α) περίπου επί λέξει. [49]

[43] Π.χ., την οδηγία 97/7/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 20ης Μαΐου 1997 για την προστασία των καταναλωτών κατά τις εξ αποστάσεως συμβάσεις, ΕΕ L 144, 4.6.1999, σ. 19. την οδηγία 2002/65/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 23ης Σεπτεμβρίου 2002 σχετικά με την εξ αποστάσεως εμπορία χρηματοοικονομικών υπηρεσιών προς τους καταναλωτές, ΕΕ L 271, 9.10.2002, σ. 16. την οδηγία 84/450/ΕΟΚ της 10ης Σεπτεμβρίου 1984 για την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την παραπλανητική διαφήμιση, ΕΕ L 250, 19.9.1984, σ. 17, όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 97/55/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, ΕΕ L 290, 23.10.1997, σ. 18. την οδηγία 93/13/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 5ης Απριλίου 1993 σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές, ΕΕ L 95, 21.4.1993, σ. 29.

[44] Βλ. άρθρα 5 και 6.

[45] COM(2001) 546 τελικό, 2.10.2001, τροποποιημένη πρόταση COM(2002) 585 τελικό, 25.10.2002.

[46] COM(2003) 356 τελικό, 18.6.2003.

[47] COM(2003) 443 τελικό, 18.7.2003.

[48] Οδηγία 89/552/ΕΟΚ για το συντονισμό ορισμένων νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την άσκηση τηλεοπτικών δραστηριοτήτων, ΕΕ L 298, 17.10.1989, σ. 23, όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 97/36/ΕΚ, ΕΕ L 202, 30.7.1997, σ. 60 και επί του παρόντος υπό αναθεώρηση. http://europa.eu.int/comm/avpolicy/regul/ twf/newint_en.htm.

[49] Δύο κράτη μέλη, η Γαλλία και η Ισπανία, πρόσθεσαν την υποχρέωση να αναφέρεται η λέξη «δημοσιότητα» στις εμπορικές επικοινωνίες.

Η οδηγία άφησε ανοιχτή στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να επιτρέπουν ή να απαγορεύουν τις μη ζητηθείσες εμπορικές επικοινωνίες μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου από τους φορείς παροχής υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας που είναι εγκατεστημένοι στο έδαφός τους και περιορίστηκε να θεσπίσει ως προϋπόθεση τον σαφή προσδιορισμό της ταυτότητας των εν λόγω μη ζητηθεισών εμπορικών επικοινωνιών.

Ωστόσο, οι μη ζητηθείσες εμπορικές επικοινωνίες έχουν αναχθεί σταδιακά σε πρόβλημα τόσο για τους καταναλωτές όσο και για τις επιχειρήσεις. Ως εκ τούτου, το ζήτημα των μη ζητηθεισών εμπορικών επικοινωνιών μέσω του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου αντιμετωπίζεται σήμερα σε κοινοτικό επίπεδο μέσω της οδηγίας 2002/58/ΕΚ σχετικά με την προστασία της ιδιωτικής ζωής στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών [50], η οποία επιτρέπει την αποστολή μη ζητηθεισών εμπορικών επικοινωνιών μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου μόνο εάν υπάρχει προηγουμένως συγκατάθεση του αποδέκτη, όταν ο αποδέκτης είναι φυσικό πρόσωπο, ή στο πλαίσιο μιας καθιερωμένης εμπορικής σχέσης. Η Επιτροπή ξεκίνησε επίσης εργασίες που αφορούν συμπληρωματικά μέτρα, ιδιαίτερα όσον αφορά τεχνικές και διεθνείς πτυχές των μη ζητηθεισών εμπορικών επικοινωνιών. [51] Σε αυτήν την τελευταία περίπτωση, η Επιτροπή επικεντρώνει τις προσπάθειές της στη διεθνή συνεργασία για την καταπολέμηση των μη ζητηθεισών εμπορικών επικοινωνιών, καθώς οι περισσότερες από αυτές προέρχονται από χώρες εκτός της ΕΕ.

[50] Οδηγία 2002/58/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 12ης Ιουλίου 2002 σχετικά με την επεξεργασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και την προστασία της ιδιωτικής ζωής στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών , ΕΕ L 201, 31.7.2002, σ. 37. Το άρθρο 7(2) της οδηγίας για το ηλεκτρονικό εμπόριο, το οποίο αφορά μόνον τα φυσικά πρόσωπα, πρέπει να ερμηνεύεται σήμερα υπό το πρίσμα της οδηγίας 2002/58.

[51] Για περισσότερες πληροφορίες, βλ. http://europa.eu.int/rapid/start/cgi/ guesten.ksh?p_action.gettxt=gt&doc=IP/03/1015|0|RAPID&lg=EN&display=.

4.4. Νομοθετικώς κατοχυρωμένα επαγγέλματα

Η οδηγία υποχρεώνει τα κράτη μέλη να εξασφαλίζουν ότι τα μέλη νομοθετικώς κατοχυρωμένων επαγγελμάτων επιτρέπεται να χρησιμοποιούν εμπορικές επικοινωνίες σε απευθείας σύνδεση, υπό την προϋπόθεση της συμμόρφωσης με τους επαγγελματικούς κανόνες, και ιδιαίτερα όσον αφορά την ανεξαρτησία, το ήθος και την αξιοπρέπεια του επαγγέλματος. Αυτό σημαίνει ότι τα μέλη νομοθετικώς κατοχυρωμένων επαγγελμάτων μπορούν να παρέχουν πληροφορίες σε πελάτες μέσω ιστοχώρων, πράγμα που πριν δεν ήταν δυνατόν σε αρκετά κράτη μέλη. [52] Η νομοθεσία πολλών κρατών μελών για τη μεταφορά της οδηγίας θεσπίζει ρητώς την αρχή ότι η διαφήμιση σε απευθείας σύνδεση επιτρέπεται για τα νομοθετικώς κατοχυρωμένα επαγγέλματα υπό τις προϋποθέσεις που ορίζονται στο άρθρο 8(1). [53]

[52] Για επισκόπηση των κανόνων των κρατών μελών σχετικά με τη διαφήμιση από νομοθετικώς κατοχυρωμένα επαγγέλματα, βλ. τη μελέτη που ανέλαβε το Institut fόr hφhere Studien, Wien για λογαριασμό της ΓΔ «Ανταγωνισμός» με τίτλο «Οι οικονομικές επιπτώσεις της κανονιστικής ρύθμισης στον τομέα των ελευθέρων επαγγελμάτων στα διάφορα κράτη μέλη», η οποία διατίθεται στην ακόλουθη ηλεκτρονική διεύθυνση http://europa.eu.int/comm/competition/ publications/publications/

liberal.

[53] Βέλγιο, Ελλάδα, Ιρλανδία, Ιταλία, Αυστρία και Πορτογαλία στο σημερινό της νομοσχέδιο.

Οι ενώσεις των νομοθετικώς κατοχυρωμένων επαγγελμάτων σε ευρωπαϊκό επίπεδο ανταποκρίθηκαν θετικά στο κάλεσμα της οδηγίας για κατάρτιση κωδίκων δεοντολογίας σχετικά με τη χρήση των εμπορικών επικοινωνιών. Οι λογιστές [54], οι δικηγόροι [55], οι ιατροί [56], οι φαρμακοποιοί [57] και οι κτηματομεσίτες [58] έχουν καταρτίσει κώδικες δεοντολογίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ειδικά σχεδιασμένους για θέματα εμπορικών επικοινωνιών σε απευθείας σύνδεση. Ορισμένοι κώδικες πραγματεύονται αποκλειστικά τις εμπορικές επικοινωνίες σε απευθείας σύνδεση, άλλοι καλύπτουν ευρύτερο φάσμα υπηρεσιών βασισμένων στο Διαδίκτυο. Κοινή παράμετρος σε όλους του κώδικες είναι η έμφαση που δίδεται στην υποχρέωση παροχής επακριβών και αληθών πληροφοριών και αποχής από την υπερβολικά εμπορική διαφήμιση προκειμένου να προστατευθεί το ήθος και η αξιοπρέπεια του επαγγέλματος.

[54] Model Code of Conduct Governing On-line Commercial Communications από τους φορείς μέλη της Federation des Experts Comptables Europeens (FEE) και τα μέλη τους, ο οποίος διατίθεται στην ακόλουθη ηλεκτρονική διεύθυνση http://www.fee.be/secretariat/PDFs/ Code%20of%20Conduct%20E-Commerce.pdf.

[55] Electronic Communication and the Internet, στην ηλεκτρονική διεύθυνση http://www.ccbe.org/doc/En/ e_com_en.pdf.

[56] European Good Practice Guide for publicity relating to physicians' professional practice on the Net, στην ηλεκτρονική διεύθυνση http://www.cpme.be/adopted/ CPME_AD_Brd_160302_6_EN_fr.pdf.

[57] Les indications du GPUE concernant les services pharmaceutiques en ligne, στην ηλεκτρονική διεύθυνση http://www.pgeu.org/webdata/docs/ 01.06.20F%20PGEU11%20code%20de%20conduit.pdf.

[58] Κώδικας δεοντολογίας κτηματομεσιτών στον τομέα του ηλεκτρονικού εμπορίου, http://www.cepi.be.

4.5. Σύναψη συμβάσεων με ηλεκτρονικά μέσα

Η οδηγία περιλαμβάνει τρεις διατάξεις για τις ηλεκτρονικές συμβάσεις που συνάπτονται με ηλεκτρονικά μέσα, η πιο σημαντική από τις οποίες αφορά την υποχρέωση των κρατών μελών να μεριμνούν ώστε το νομικό τους σύστημα να επιτρέπει τη σύναψη συμβάσεων με ηλεκτρονικά μέσα, βλ. άρθρο 9(1). Η διάταξη αυτή, στην πράξη, απαιτεί από τα κράτη μέλη να εξετάσουν εξονυχιστικά την εθνική τους νομοθεσία καταργώντας διατάξεις που ενδέχεται να θέτουν εμπόδια στη σύναψη συμβάσεων με ηλεκτρονικά μέσα. Πολλά κράτη μέλη εισήγαγαν στη νομοθεσία τους μια οριζόντια διάταξη που ορίζει ότι οι συμβάσεις που συνάπτονται με ηλεκτρονικά μέσα έχουν την ίδια νομική ισχύ με τις συμβάσεις που συνάπτονται με πιο «παραδοσιακά» μέσα. [59] Πιο συγκεκριμένα, όσον αφορά απαιτήσεις στο εθνικό δίκαιο που προβλέπουν ότι οι συμβάσεις πρέπει να συνάπτονται «εγγράφως», η νομοθεσία για τη μεταφορά της οδηγίας στα κράτη μέλη ορίζει σαφώς ότι οι ηλεκτρονικές συμβάσεις πληρούν την απαίτηση αυτή. [60]

[59] Βέλγιο, Γερμανία, Ισπανία, Γαλλία, Λουξεμβούργο, Φινλανδία.

[60] Επιπροσθέτως, η οδηγία επέφερε αλλαγές στην ερμηνεία σε εθνικό επίπεδο των «έγγραφων» απαιτήσεων, για παράδειγμα, στη Γερμανία όσον αφορά τις συμβάσεις ασφάλισης και την υποχρέωση ότι οι προηγούμενες πληροφορίες πρέπει να δίδονται εγγράφως.

Οι διατάξεις της οδηγίας συμπληρώνονται από την οδηγία 1999/93 για τις ηλεκτρονικές υπογραφές [61], η οποία αποσκοπεί στην εξασφάλιση της νομικής αναγνώρισης των ηλεκτρονικών υπογραφών, επιτρέποντας κατ' αυτόν τον τρόπο τη λειτουργική ισοδυναμία της παραδοσιακής έγγραφης τεκμηρίωσης και των ηλεκτρονικών επικοινωνιών όσον αφορά τη σύναψη συμβάσεων. Ουσιαστικά, το άρθρο 5(1) της οδηγίας 1999/93 αναγνωρίζει ότι μια «πιστοποιημένη» ηλεκτρονική υπογραφή που συνοδεύει ηλεκτρονικά δεδομένα έχει την ίδια ισχύ με μια γραπτή υπογραφή σε έγγραφο. Το άρθρο 5(2) της οδηγίας 1999/93 προβλέπει ότι δεν απορρίπτεται η νομική ισχύς και το παραδεκτό μια ηλεκτρονικής υπογραφής ως αποδεικτικού στοιχείου σε νομικές διαδικασίες μόνο λόγω του γεγονότος ότι είναι υπό μορφή ηλεκτρονικών δεδομένων ή ότι δεν βασίζεται σε αναγνωρισμένο πιστοποιητικό.

[61] Οδηγία 1999/93/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 13ης Δεκεμβρίου 1999 σχετικά με το κοινοτικό πλαίσιο για ηλεκτρονικές υπογραφές, ΕΕ L 13, 19.1.2000, σ. 12.

Επιπροσθέτως, τα άρθρα 10 και 11 της οδηγίας σχετικά με τις πληροφορίες που πρέπει να δίδονται σχετικά με τη σύναψη συμβάσεων με ηλεκτρονικά μέσα και την απαίτηση επιβεβαίωσης της παραλαβής μιας παραγγελίας μεταφέρθηκαν σχεδόν κατά λέξη στις εθνικές νομοθεσίες. Από τις πληροφορίες που παρέχουν τα κράτη μέλη προκύπτει ότι, μετά τις αρχικές δυσκολίες, οι φορείς παροχής υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας προσάρμοσαν γρήγορα τους ιστοχώρους τους προκειμένου να συμμορφωθούν με τις εν λόγω απαιτήσεις. [62]

[62] Δειγματοληπτική έρευνα σε ιστοχώρους ηλεκτρονικού εμπορίου τον Απρίλιο 2002 σε ένα κράτος μέλος έδειξε ότι ήδη τέσσερις από τους πέντε ιστοχώρους είχαν συμμορφωθεί με τις απαιτήσεις πληροφόρησης της εθνικής νομοθεσίας παρά το γεγονός ότι είχε τεθεί σε ισχύ μόλις δύο μήνες πριν. Δειγματοληπτική έρευνα σε άλλο κράτος μέλος κατά το χρονικό διάστημα Οκτώβριος 2002 - Φεβρουάριος 2003 έδειξε ότι υπάρχουν ορισμένες ελλείψεις αναφορικά με την παρεχόμενη πληροφόρηση και τη διαθεσιμότητα τεχνικών μέσων για τη διόρθωση λαθών εισαγωγής. Ωστόσο, οι φορείς παροχής υπηρεσιών, στους οποίους γνωστοποιήθηκαν προβλήματα αναφορικά με την παρουσία τους στο Διαδίκτυο ανταποκρίθηκαν χωρίς καθυστέρηση προσαρμόζοντας τους ιστοχώρους τους σύμφωνα με τις νομικές απαιτήσεις, βλ. http://www.vzbv.de/home/start/ index.php?page=themen&bereichs_id=5&themen_id=20&mit_id=164&task=mit.

Τρία κράτη μέλη συμπεριέλαβαν στη νομοθεσία μεταφοράς κανόνες που αφορούν την πραγματική χρονική στιγμή σύναψης της σύμβασης. [63] Στα υπόλοιπα κράτη μέλη το θέμα αυτό ρυθμίζεται στο πλαίσιο του γενικού δικαίου περί συμβάσεων. Έως σήμερα, η Επιτροπή δεν έχει λάβει γνώση νομολογίας που να φανερώνει την ύπαρξη δυσκολιών λόγω των κανόνων του γενικού δικαίου περί συμβάσεων αναφορικά με τον καθορισμό της στιγμής σύναψης μιας ηλεκτρονικής σύμβασης.

[63] Γαλλία, Λουξεμβούργο και Πορτογαλία (η τελευταία διευκρινίζοντας ότι η αναγνώριση της παραλαβής δεν καθορίζει απαραίτητα τη στιγμή σύναψης της σύμβασης).

4.6. Ευθύνη των μεσαζόντων Διαδικτύου

Τα άρθρα 12-14 προβλέπουν επακριβώς οριζόμενους περιορισμούς όσον αφορά την ευθύνη των μεσαζόντων Διαδικτύου, οι οποίοι παρέχουν υπηρεσίες απλής μετάδοσης, αποθήκευσης σε κρυφή μνήμη και φιλοξενίας. Οι περιορισμοί που προβλέπει η οδηγία όσον αφορά την ευθύνη ισχύουν για ορισμένες επακριβώς οριοθετημένες δραστηριότητες των μεσαζόντων Διαδικτύου και όχι τόσο για κατηγορίες φορέων παροχής υπηρεσιών ή μορφές πληροφόρησης. [64] Οι περιορισμοί αναφορικά με την ευθύνη που προβλέπονται στην οδηγία θεσπίζονται κατά οριζόντιο τρόπο, γεγονός που σημαίνει ότι καλύπτουν τόσο την αστική όσο και την ποινική ευθύνη για όλα τα είδη παράνομων δραστηριοτήτων από τρίτα μέρη.

[64] Πιο συγκεκριμένα, ο περιορισμός της ευθύνης αναφορικά με τη φιλοξενία στο άρθρο 14 καλύπτει διάφορες περιπτώσεις αποθήκευσης περιεχομένου που αφορά τρίτα μέρη, εκτός από τη φιλοξενία ιστοχώρων, όπως για παράδειγμα, ηλεκτρονικούς πίνακες ανακοινώσεων ή ηλεκτρονικά «δωμάτια συζήτησης» (chat-rooms).

Η οδηγία δεν επηρεάζει την ευθύνη του ατόμου που βρίσκεται στην πηγή του περιεχομένου ούτε επίσης την ευθύνη των μεσαζόντων στις περιπτώσεις που δεν καλύπτονται από τους περιορισμούς που ορίζονται στην οδηγία. Επιπροσθέτως, η οδηγία δεν επηρεάζει τη δυνατότητα εθνικής δικαστικής ή διοικητικής αρχής να απαιτήσει από έναν φορέα παροχής υπηρεσιών να θέσει τέλος ή να προλάβει μια παράβαση. [65] Τα ζητήματα αυτά υπόκεινται στο εθνικό δίκαιο των κρατών μελών.

[65] Ωστόσο, περιπτώσεις αυξημένης χρήσης προσωρινών μέτρων στο πλαίσιο γενικής πολιτικής για την καταπολέμηση παράνομου περιεχομένου περισσότερο παρά εναντίον μιας συγκεκριμένης παράβασης, είναι δυνατόν να εγείρουν ορισμένες ανησυχίες. Για παράδειγμα, το 2002, οι αρχές της Βόρειας Ρηνανίας Βεστφαλίας διέταξαν περίπου 90 φορείς παροχής πρόσβασης στο Διαδίκτυο να διακόψουν την πρόσβαση σε ορισμένους ιστοχώρους.

Οι περιορισμοί που προβλέπει η οδηγία όσον αφορά την ευθύνη των μεσαζόντων θεωρήθηκαν απαραίτητες για τη διασφάλιση τόσο της παροχής βασικών υπηρεσιών που προστατεύουν τη συνεχή ελεύθερη ροή πληροφοριών στο δίκτυο όσο και της παροχής ενός πλαισίου, που επιτρέπει την ανάπτυξη του Διαδικτύου και του ηλεκτρονικού εμπορίου. Διαφορετικές προσεγγίσεις αναφορικά με τη νομοθεσία και τη νομολογία από τα κράτη μέλη και η συνεπαγόμενη νομική αβεβαιότητα όσον αφορά τις διασυνοριακές δραστηριότητες προκάλεσαν κίνδυνο εμφάνισης εμποδίων στην ελεύθερη παροχή διασυνοριακών υπηρεσιών. Ωστόσο, οι ενέργειες σε κοινοτικό επίπεδο περιορίσθηκαν σε ό,τι θεωρήθηκε αναγκαίο για την αποφυγή του κινδύνου αυτού. [66]

[66] Τα συμπεράσματα αυτά βασίστηκαν σε προσεκτική ανάλυση των υφιστάμενων κανόνων και της εμφανιζόμενης νομολογίας, συμπεριλαμβανομένης της μελέτης με τίτλο Existing rules in Member States governing liability for information society services, την οποία ανέθεσε η Επιτροπή στην Deloitte & Touche το 1998.

Τα άρθρα 12-14 προβλέπουν, κατά εναρμονισμένο τρόπο, ότι για τις δραστηριότητες για τις οποίες οι μεσάζοντες που αναφέρονται σε αυτά τα άρθρα δεν μπορούν να θεωρηθούν υπεύθυνοι και τα κράτη μέλη δεν μπορούν να θεσπίζουν πρόσθετες προϋποθέσεις οι οποίες θα πρέπει να πληρούνται προκειμένου να απολαύει ένας μεσάζων παροχής υπηρεσιών περιορισμού της ευθύνης. Φαίνεται ότι, σε γενικές γραμμές, τα κράτη μέλη μετέφεραν τα άρθρα 12-14 ορθά. Πολλά κράτη μέλη επέλεξαν να μεταφέρουν τα άρθρα 12-14 σχεδόν κατά γράμμα. [67]

[67] Έως σήμερα, οι υπηρεσίες της Επιτροπής εντόπισαν, σε προκαταρκτική βάση, 1-2 περιπτώσεις που τα κράτη μέλη φαίνεται ότι δεν εφάρμοσαν ορθά τους περιορισμούς ευθύνης, αλλά η ανάλυση των περιπτώσεων αυτών δεν έχει ολοκληρωθεί.

Εκτός από τα θέματα που πραγματεύονται τα άρθρα 12-14, ορισμένα κράτη μέλη [68] έλαβαν την απόφαση να θεσπίσουν περιορισμούς της ευθύνης των φορέων παροχής υπερσυνδέσμων και μηχανών έρευνας. [69] Αυτό οφειλόταν στην επιθυμία να δημιουργηθούν κίνητρα επενδύσεων και καινοτομίας και να ενισχυθεί η ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου μέσω της παροχής πρόσθετης νομικής σαφήνειας για τους φορείς παροχής υπηρεσιών. Παρά το γεγονός ότι δεν θεωρούνταν απαραίτητο να καλυφθούν οι υπερσύνδεσμοι και οι μηχανές αναζήτησης από την οδηγία, η Επιτροπή ενθάρρυνε τα κράτη μέλη να αναπτύξουν περαιτέρω τη νομική ασφάλεια για τους μεσάζοντες του Διαδικτύου. Αντιμετωπίζει θετικά το γεγονός ότι η πρόσφατη νομολογία των κρατών μελών αναγνωρίζει τη σημασία της σύνδεσης και των μηχανών αναζήτησης για τη λειτουργία του Διαδικτύου. Σε γενικές γραμμές, η εν λόγω νομολογία φαίνεται να είναι σύμφωνη με το στόχο της εσωτερικής αγοράς για εξασφάλιση της παροχής βασικών ενδιάμεσων υπηρεσιών που προωθεί την ανάπτυξη του Διαδικτύου και του ηλεκτρονικού εμπορίου. Συνεπώς, η νομολογία αυτή δεν φαίνεται να προκαλεί ανησυχίες όσον αφορά την εσωτερική αγορά [70].

[68] Ισπανία, Αυστρία και η χώρα του ΕΟΧ Λιχτενστάιν καθώς και η Πορτογαλία στο νομοσχέδιό της.

[69] Η Ισπανία και η Πορτογαλία επέλεξαν το μοντέλο του άρθρου 14 τόσο για τις μηχανές αναζήτησης όσο και για τους υπερσυνδέσμους, ενώ η Αυστρία και το Λιχτενστάιν επέλεξαν το μοντέλο του άρθρου 12 για τις μηχανές αναζήτησης και του άρθρου 14 για τους υπερσυνδέσμους.

[70] Για παράδειγμα, στη Γαλλία TGI Paris, rιfιrι, 12 mai 2003, Lorie c/M. G.S. et SA Wanadoo Portails, στη Γερμανία στην υπόθεση Verlagsgruppe Handeslblatt κατά Paperboy, aus dem Bundesgerichtshof (BGH), Urteil vom 17. Juli 2003 - I ZR 259/00.

Σε λίγες περιπτώσεις [71] τα εθνικά δικαστήρια ερμήνευσαν ήδη την οδηγία. Ωστόσο, στις περιπτώσεις αυτές, τα εθνικά μέτρα εφαρμογής της οδηγίας δεν είχαν ακόμη εφαρμοσθεί στα αντίστοιχα κράτη.

[71] Υποθέσεις Deutsche Bahn κατά XS4ALL, απόφαση του Gerechtshof te Amsterdam (Εφετείο), 762/02 SKG, της 7.11.2002, και Deutsche Bahn κατά Indymedia, απόφαση του Rechtbank Amsterdam (Πρωτοδικείο), KG 02/1073, της 20.6.2002, στις Κάτω Χώρες (οι αποφάσεις διατίθενται στην ηλεκτρονική διεύθυνση http://www.rechtspraak.nl). και υπόθεση Εισαγγελική Αρχή κατά Tele2 στη Νορβηγία, χώρα του ΕΟΧ, απόφαση του Borgarting Lagmannsrett (Εφετείο), 02-02539 M/01, της 27.6.2003. Το Tele2 απαλλάχθηκε όταν η εισαγγελική αρχή απέσυρε τις κατηγορίες εναντίον του.

Προς το παρόν είναι ακόμη πολύ μικρή η πρακτική εμπειρία σχετικά με την εφαρμογή των άρθρων 12-14, αλλά οι έως τώρα πληροφορίες από τα κράτη μέλη και τα ενδιαφερόμενα μέρη ήταν, σε γενικές γραμμές, θετικές. Η προσέγγιση που ακολούθησε η οδηγία φαίνεται ότι τυγχάνει της ευρείας υποστήριξης των ενδιαφερομένων μερών. Σε κάθε περίπτωση, η Επιτροπή θα συνεχίσει, σύμφωνα με το άρθρο 21, να παρακολουθεί και να αναλύει εξονυχιστικά όλες τις νέες εξελίξεις, συμπεριλαμβανομένης της εθνικής νομοθεσίας, της νομολογίας και των διοικητικών πρακτικών που έχουν σχέση με την ευθύνη των μεσαζόντων και θα εξετάσει οιαδήποτε μελλοντική ανάγκη προσαρμογής του παρόντος πλαισίου υπό το φως των εξελίξεων αυτών, για παράδειγμα την ανάγκη για πρόσθετους περιορισμούς της ευθύνης για άλλες δραστηριότητες όπως η παροχή υπερσυνδέσμων και μηχανών αναζήτησης. [72]

[72] Η προσέγγιση των κρατών μελών που επέλεξαν να θεσπίσουν νομοθεσία σχετικά με τους υπερσυνδέσμους και τις μηχανές αναζήτησης δεν φαίνεται να προκαλεί κίνδυνο κατάτμησης της εσωτερικής αγοράς. Η Επιτροπή παρακολουθεί, ωστόσο, ενεργά το έργο των κρατών μελών όσον αφορά θέματα ευθύνης, όπως, πχ., το θεμελιώδες έργο που εκπόνησε το Le Forum des droits sur l'Internet στη Γαλλία, το οποίο δημοσίευσε συστάσεις για τους υπερσυνδέσμους με τους εξής τίτλους: Hyperliens: Statut Juridique, στις 3.3.2003, και Quelle responsabilitι pour les crιateurs d'hyperliens vers des contenus illicites,στις 23.10.2003. Και οι δύο διατίθενται στην ηλεκτρονική διεύθυνση http://www.foruminternet.org/ recommandations/.

Το άρθρο 15 δεν επιτρέπει στα κράτη μέλη να επιβάλουν στους μεσάζοντες του Διαδικτύου, όσον αφορά τις δραστηριότητες που καλύπτονται από τα άρθρα 12-14, γενική υποχρέωση ελέγχου των πληροφοριών που μεταδίδουν ή αποθηκεύουν καθώς επίσης και γενική υποχρέωση δραστήριας αναζήτησης γεγονότων ή περιστάσεων που δείχνουν ότι πρόκειται για παράνομες δραστηριότητες. Το γεγονός αυτό είναι σημαντικό, καθώς ο γενικός έλεγχος εκατομμυρίων ιστοχώρων και ιστοσελίδων θα ήταν, από πρακτική άποψη, αδύνατος και θα είχε ως αποτέλεσμα δυσανάλογες επιβαρύνσεις για τους μεσάζοντες και υψηλότερο κόστος πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες για τους χρήστες. [73] Ωστόσο, το άρθρο 15 δεν απαγορεύει στις δημόσιες αρχές των κρατών μελών να επιβάλουν υποχρέωση ελέγχου σε συγκεκριμένη, σαφώς καθορισμένη και μεμονωμένη περίπτωση.

[73] Στο πλαίσιο αυτό, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι οι εκθέσεις και οι μελέτες σχετικά με την αποτελεσματικότητα των εφαρμογών φραγμού και φιλτραρίσματος φαίνεται να δείχνουν ότι δεν υπάρχει ακόμη τεχνολογία που θα ήταν δυνατόν να μην παρακαμφθεί και να εγγυηθεί πλήρη αποτελεσματικότητα όσον αφορά το φραγμό ή το φιλτράρισμα παράνομων και βλαβερών πληροφοριών αποφεύγοντας ταυτόχρονα τον πλήρη φραγμό νομικών πληροφοριών που έχουν ως αποτέλεσμα παραβιάσεις της ελευθερίας του λόγου.

4.7. Διαδικασίες κοινοποίησης και απόσυρσης

Οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες ένας φορέας παροχής φιλοξενίας απαλλάσσεται από την ευθύνη, όπως ορίζεται στο άρθρο 14(1)(β), αποτελούν τη βάση για την ανάπτυξη διαδικασιών κοινοποίησης και απόσυρσης παράνομων και επιβλαβών πληροφοριών [74] από τα ενδιαφερόμενα μέρη. Το άρθρο 14 ισχύει κατά οριζόντιο τρόπο για όλους του τύπους πληροφοριών. Κατά την έγκριση της οδηγίας, αποφασίσθηκε ότι οι διαδικασίες κοινοποίησης και απόσυρσης δεν πρέπει να ρυθμίζονται από την ίδια την οδηγία. Το άρθρο 16 και η αιτιολογική σκέψη 40 ενθαρρύνουν ρητά την αυτορρύθμιση στον τομέα αυτό. [75]

[74] Μηχανισμοί τους οποίους θέτουν σε λειτουργία ενδιαφερόμενα μέρη με στόχο την αναγνώριση παράνομων πληροφοριών που φιλοξενούνται στο δίκτυο καθώς και τη διευκόλυνση της ταχείας απομάκρυνσής τους.

[75] Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, κατά την έγκριση της οδηγίας το 2000, κάλεσε την Επιτροπή να ενθαρρύνει την καθιέρωση αποτελεσματικών διαδικασιών κοινοποίησης και απόσυρσης από τα ενδιαφερόμενα μέρη. Νομοθετικό ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την κοινή θέση του Συμβουλίου εν όψει της έγκρισης οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου που αφορά ορισμένες νομικές πτυχές των υπηρεσιών της κοινωνίας των πληροφοριών, και συγκεκριμένα του ηλεκτρονικού εμπορίου, στην εσωτερική αγορά, 4.5.2000, ΕΕ C 041, 7.2.2001, σ. 38.

Η προσέγγιση αυτή ακολουθήθηκε επίσης από τα κράτη μέλη στις εθνικές τους νομοθεσίες για τη μεταφορά της οδηγίας. Από τα κράτη μέλη που μετέφεραν την οδηγία, μόνον η Φινλανδία συμπεριέλαβε νομική διάταξη που θεσπίζει διαδικασία κοινοποίησης και απόσυρσης σχετικά με τις παραβιάσεις μόνον του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας. [76] Όλα τα υπόλοιπα κράτη μέλη άφησαν το ζήτημα αυτό ανοιχτό για αυτορρύθμιση [77].

[76] Από τις χώρες του ΕΟΧ, η Ισλανδία θέσπισε επίσης νομοθετημένη διαδικασία κοινοποίησης και απόσυρσης.

[77] Το Βέλγιο όρισε μια οριζόντια διαδικασία από κοινού ρύθμισης: το πρωτόκολλο συνεργασίας μεταξύ της βελγικής διοίκησης και της βελγικής ένωσης φορέων παροχής υπηρεσιών στο Διαδίκτυο, http://www.ispa.be/en/ c040201.html

Σύμφωνα με το άρθρο 21(2), το οποίο απαιτεί από την Επιτροπή να εξετάζει την ανάγκη να διατυπωθούν προτάσεις σχετικά με τις διαδικασίες κοινοποίησης και απόσυρσης, η Επιτροπή ενθάρρυνε ενεργά τους ενδιαφερομένους να αναπτύξουν διαδικασίες κοινοποίησης και απόσυρσης και συνέλεξε και ανάλυσε με συστηματικό τρόπο πληροφορίες σχετικά με καινούριες πρακτικές. [78] Η Επιτροπή συμμετείχε σε ευρωπαϊκά και διεθνή φόρα στο πλαίσιο των οποίων συζητήθηκαν οι διαδικασίες κοινοποίησης και απόσυρσης: ιδιαίτερα, στον παγκόσμιο επιχειρηματικό διάλογο σχετικά με το ηλεκτρονικό εμπόριο (Global Business Dialogue) [79], στα εργαστήρια που οργάνωσε η ομάδα των ευρωπαίων βουλευτών για το Διαδίκτυο [European Parliamentarians Internet Group (e-Ping)] [80] και στο Rights Watch Project [81]. Ενθάρρυνε επίσης τα κράτη μέλη να συνεργασθούν ενεργά με τους ενδιαφερομένους και συνεργάσθηκε με την ισπανική προεδρία η οποία διεξήγαγε συζητήσεις με κράτη μέλη στο πλαίσιο της ομάδας εργασίας του Συμβουλίου για την κοινωνία της πληροφορίας.

[78] Εξετάσθηκαν διαφορετικές διαδικασίες και πραγματοποιήθηκαν διαβουλεύσεις με αρκετές εταιρείες και οργανισμούς των κρατών μελών, π.χ., το Γραφείο Υποβολής Καταγγελιών για Διακριτική Μεταχείριση στο Διαδίκτυο στις Κάτω Χώρες. XS4ALL (Κάτω Χώρες). Telefσnica (Ισπανία). Nokia (Φινλανδία). Telia (Σουηδία), BT online (ΗΒ). Internet Watch Foundation (ΗΒ). eBay. The European Internet Services Association (Euroispa). η European Federation for the Interactive Software Industry και Motion Pictures Association of America.

[79] Η Επιτροπή παρακολούθησε στενά τις εργασίες του Global Business Dialogue (GBDe) μέσω επαφών με τις αρχικές εμπλεκόμενες εταιρείες. Ο GBDe εξέδωσε σύσταση το Σεπτέμβριο 2000 αναφορικά με ένα συγκεκριμένο μοντέλο διαδικασίας κοινοποίησης και απόσυρσης για τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας. Με την ενθάρρυνση της Επιτροπής, ο GBDe δημιούργησε το 2002 μια ομάδα εργασίας για την καταπολέμηση του βλαβερού περιεχομένου του Διαδικτύου με σκοπό την εξέταση της κοινοποίησης και της απόσυρσης για άλλα βλαβερά περιεχόμενα. Αυτή η ομάδα εργασίας εξέδωσε σύσταση τον Οκτώβριο 2002 με προτάσεις προς τους μεσάζοντες του Διαδικτύου και τις δημόσιες αρχές σχετικά με τον τρόπο ανάπτυξης διαδικασιών για την αντιμετώπιση του παράνομου περιεχομένου στο Διαδίκτυο, http://www.gbde.org .

[80] Http://www.eping.org.

[81] Το Rights Watch Project είναι ερευνητικό σχέδιο που χρηματοδοτείται από την Επιτροπή μέσω του 5ου Προγράμματος Πλαισίου για την Έρευνα. Το σχέδιο δημιουργήθηκε με στόχο τη θέσπιση ενός απόλυτα λειτουργικού οδηγού που θα διευκόλυνε μια πανευρωπαϊκή διαδικασία αυτορρύθμισης για την απομάκρυνση υλικού παραβίασης των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας. Ήταν η μόνη έως τώρα πρωτοβουλία σε ευρωπαϊκό επίπεδο για την κοινοποίηση και την απόσυρση. Αντιπρόσωποι της Επιτροπής ήταν παρόντες καθ' όλη τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων για το σχέδιο και, ιδιαίτερα, συμμετέχοντας στα δύο φόρα που οργανώθηκαν στο πλαίσιο του εν λόγω σχεδίου και στα οποία εκπροσωπήθηκαν φορείς παροχής υπηρεσιών Διαδικτύου, δικαιούχοι και ενώσεις χρηστών, http://www.rightswatch.com.

Η σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με την προστασία των ανηλίκων και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας [82], η οποία εγκρίθηκε το 1998, αποτελεί την πρώτη νομική πράξη σε επίπεδο ΕΕ αναφορικά με το περιεχόμενο των οπτικοακουστικών υπηρεσιών και των υπηρεσιών πληροφόρησης που διατίθενται στο Διαδίκτυο. Η εν λόγω σύσταση παρέχει κατευθυντήριες γραμμές για την ανάπτυξη της αυτορρύθμισης σε εθνικό επίπεδο σχετικά με την προστασία των ανηλίκων και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Ιδιαίτερα, καλεί τους φορείς παροχής υπηρεσιών στο Διαδίκτυο να αναπτύξουν κώδικες δεοντολογίας με στόχο την καλύτερη εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας. [83]

[82] Σύσταση του Συμβουλίου της 24ης Σεπτεμβρίου 1998 για την ανάπτυξη της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας οπτικοακουστικών υπηρεσιών και υπηρεσιών πληροφόρησης μέσω της προώθησης εθνικών πλαισίων με σκοπό την επίτευξη συγκρίσιμου και αποτελεσματικού επιπέδου προστασίας των ανηλίκων και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας (98/560/ΕΚ), ΕΕ L 270, 7.10.1998, σ. 48.

[83] Η εφαρμογή της σύστασης αξιολογήθηκε για πρώτη φορά το 2000/2001.Η έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της σύστασης, η οποία δημοσιεύθηκε το 2001 [COM(2001)106 τελικό], έδειξε ότι η εφαρμογή της σύστασης ήταν ήδη τότε αρκετά ικανοποιητική σε γενικές γραμμές. Η Επιτροπή προετοιμάζει δεύτερη έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της σύστασης, η οποία θα εγκριθεί στα τέλη του 2003 και θα έχει ως βάση ερωτηματολόγιο που απεστάλη στα κράτη μέλη και τις προσχωρούσες χώρες. Στόχος της νέας έκθεσης είναι να εξακριβώσει εάν έχει σημειωθεί πρόοδος σε σύγκριση με την κατάσταση το 2000, όταν δηλαδή συλλέχθηκαν τα δεδομένα για την πρώτη έκθεση εφαρμογής.

Η Επιτροπή εργάσθηκε επίσης, στο πλαίσιο του προγράμματος δράσης για την προώθηση της ασφαλέστερης χρήσης του Ίντερνετ, για την καταπολέμηση του παράνομου και βλαβερού περιεχομένου στα παγκόσμια δίκτυα. [84] Η οδηγία 2001/29/ΕΚ για το δικαίωμα του δημιουργού και συγγενικά δικαιώματα [85] απαιτεί να εξασφαλίζουν τα κράτη μέλη ότι οι δικαιούχοι είναι σε θέση να ζητήσουν προσωρινά μέτρα, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, κατά μεσαζόντων των οποίων οι υπηρεσίες χρησιμοποιούνται από τρίτο μέρος για την παραβίαση του δικαιώματος του δημιουργού ή συγγενικών δικαιωμάτων. Η Επιτροπή παρουσίασε επίσης πρόταση για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, η οποία, μεταξύ άλλων θεμάτων, προβλέπει κατάλληλες αποζημιώσεις για παραβιάσεις δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας που έχουν σχέση με το Διαδίκτυο, συμπεριλαμβανομένων των προσωρινών μέτρων. [86]

[84] Πρόγραμμα δράσης για την προώθηση της ασφαλέστερης χρήσης του Ίντερνετ, ΕΕ L 33, 6.2.1999, σ. 1, και η συνέχειά του, απόφαση αριθ. 1151/2003/ΕΚ της 16ης Ιουνίου 2003, ΕΕ L 162, 1.7.2003, σ.1.

[85] Οδηγία 2001/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 22ας Μαΐου 2001 για την εναρμόνιση ορισμένων πτυχών του δικαιώματος του δημιουργού και συγγενικών δικαιωμάτων στην κοινωνία της πληροφορίας, ΕΕ L 167, 22.6.2001, σ. 10.

[86] Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τα μέτρα και τις διαδικασίες που αποσκοπούν στη διασφάλιση του σεβασμού των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, COM(2003) 46 τελικό, 30.1.2003. Το άρθρο 2 της προτεινόμενης οδηγίας ορίζει ότι δεν επηρεάζει την οδηγία 2000/31/ΕΚ.

Οι μεσάζοντες παροχής υπηρεσιών συμμετείχαν και οι ίδιοι ενεργά σε συνεργασία με τις εθνικές αρχές καθώς και με άλλους ενδιαφερομένους, όπως οι δικαιούχοι διανοητικής ιδιοκτησίας, στην καταπολέμηση των παράνομων δραστηριοτήτων στο Διαδίκτυο, ενώ παράλληλα επεδίωκαν να διασφαλίσουν ισορροπία μεταξύ των έννομων συμφερόντων των χρηστών, άλλων ενδιαφερομένων μερών και της ελευθερίας του λόγου. Από την άποψη αυτή, οι μεσάζοντες παροχής υπηρεσιών έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην κατάρτιση εθνικών κωδίκων δεοντολογίας για φορείς παροχής υπηρεσιών Διαδικτύου [87], ορισμένοι από τους οποίους κοινοποιήθηκαν επίσης στην Επιτροπή [88].

[87] Ο κώδικας δεοντολογίας των μελών της EuroISPA, ο οποίος διατίθεται στην ηλεκτρονική διεύθυνση http://www.euroispa.org.

[88] Για παράδειγμα, ο κώδικας δεοντολογίας της ένωσης φορέων παροχής υπηρεσιών Διαδικτύου της Ιρλανδίας, http://www.ispai.ie.

Η εξέταση του έργου σχετικά με τις διαδικασίες κοινοποίησης και απόσυρσης δείχνει ότι, παρά το γεγονός ότι απομένουν ακόμη αρκετά να γίνουν έως ότου επιτευχθεί πλήρης σύμπνοια, φαίνεται να έχει επιτευχθεί συμφωνία μεταξύ των ενδιαφερομένων όσον αφορά τα βασικά στοιχεία που θα έπρεπε να ληφθούν υπόψη. Αν και φαίνεται να είναι ακόμη απαραίτητες περαιτέρω ενέργειες μεταξύ των ενδιαφερομένων για την αποσαφήνιση αρκετών εκκρεμών ζητημάτων, η Επιτροπή στο στάδιο αυτό δεν βλέπει την ύπαρξη ανάγκης νομοθετικής πρωτοβουλίας.

4.8. Κώδικες δεοντολογίας και εξώδικος διακανονισμός διαφορών

Η οδηγία καλεί τις ενώσεις εμπόρων, επαγγελματιών και καταναλωτών να συμβάλουν στην ανάπτυξη αξιόπιστου και ευέλικτου πλαισίου για το ηλεκτρονικό εμπόριο καταρτίζοντας κώδικες δεοντολογίας. Πολύ συχνά οι κώδικες αυτοί συσχετίζονται με τα επονομαζόμενα «σήματα αξιοπιστίας» ή « επισημάνσεις». [89] Αρκετές ενώσεις καθιέρωσαν κώδικες ανά τομέα και σήματα αξιοπιστίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο [90] και υπάρχουν πολύ περισσότεροι κώδικες σε εθνικό επίπεδο [91]. Ωστόσο, φαίνεται ότι μετά την αρχική έκρηξη όσον αφορά την καθιέρωση σημάτων αξιοπιστίας και επισημάνσεων αμέσως μετά την έγκριση της οδηγίας το 2000 και το 2001, η κινητικότητα στον τομέα αυτό μειώθηκε. [92] Η Επιτροπή καλεί, για το λόγο αυτό, τις οργανώσεις επιχειρηματιών και τις ενώσεις καταναλωτών, καθώς και τα κράτη μέλη να συνεχίσουν να υποστηρίζουν ενεργά και να προωθούν πρωτοβουλίες στον εν λόγω τομέα.

[89] Η BEUC, η ευρωπαϊκή ένωση καταναλωτών και η UNICE, η ένωση των συνομοσπονδιών βιομηχανιών και εργοδοτών, κατέληξαν σε συμφωνία όσον αφορά τις αρχές για τα εν λόγω σήματα αξιοπιστίας, η οποία συμπεριλαμβάνει πολλές από τις απαιτήσεις που ορίζονται στην οδηγία και πραγματεύεται όσον αφορά τους κώδικες δεοντολογίας θέματα σχετικά με τις παρεχόμενες πληροφορίες, τις διαδικασίες για την πραγματοποίηση παραγγελιών και συναφή θέματα. Η συμφωνία μπορεί να βρεθεί στην ηλεκτρονική διεύθυνση http://212.3.246.142/2/ FOIPENMDEALMDJGKIJADKBADPDBY9DWDPN9DW3571KM/BEUC/docs/DLS/2002-01026-01-E.pdf. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ξεκίνησε και χρηματοδότησε τις εργασίες για την ανάπτυξη ενός οριζόντιου ευρωπαϊκού σχεδίου σημάτων αξιοπιστίας που θα συμπεριλάμβανε έναν κώδικα δεοντολογίας, με την ονομασία "Webtrader", ένα σχέδιο που συγχρηματοδοτήθηκε από τη ΓΔ «Επιχειρήσεις» από το 2000 έως το Φεβρουάριο 2003, βλ. http://europa.eu.int/comm/enterprise/ict/ policy/webtrader.htm. Ωστόσο, οι συμμετέχοντες δεν μπόρεσαν να καταλήξουν σε συμφωνία για οριζόντιο, διατομεακό κώδικα.

[90] Π.χ., για τον τομέα ασφάλισης: http://www.cea.assur.org/cea/publ/ download/article149.pdf. για την ενεργητική εμπορική προώθηση: http://www.fedma.org/img/db/ Code_of_conduct_for_e-commerce.pdf και για τους λιανεμπόρους του ηλεκτρονικού εμπορίου: http://www.euro-label.com/euro-label/ ControllerServlet.

[91] Π.χ., Chamber-Trust + Web-Trader στο Βέλγιο (http://194.78.225.199/fr/ index.html). TrustedShops στη Γερμανία (http://www.trustedshops.de/de/ home). l@belsite στη Γαλλία (http://www.labelsite.org). e-commerce Gόtezeichen στην Αυστρία (http://www.guetezeichen.at). bbbonline στο Ηνωμένο Βασίλειο (http://www.bbbonline.org).

[92] Το γεγονός αυτό ενδέχεται επίσης να είναι άμεση συνέπεια της γενικότερης πτωτικής τάσης στην ηλεκτρονική οικονομία.

Στο ηλεκτρονικό εμπόριο B2B, η Επιτροπή έχει ήδη συγκροτήσει ομάδα εμπειρογνωμόνων για την προώθηση της επεξεργασίας κωδίκων δεοντολογίας στις διαδικτυακές εμπορικές πλατφόρμες B2B. Η ομάδα εμπειρογνωμόνων έχει ετοιμάσει έκθεση με αναλυτικό κατάλογο ελέγχου για την αξιολόγηση των κωδίκων αυτών. [93]

[93] Report of the Expert Group on B2B Internet trading platforms. Final Report (http://europa.eu.int/comm/enterprise/ict/ policy/b2b/wshop/fin-report.pdf). Για την περαιτέρω προώθηση του έργου της ομάδας εμπειρογνωμόνων, η Επιτροπή θα προετοιμάσει ανακοίνωση για το θεμιτό εμπόριο όσον αφορά το B2B.

Η αύξηση των ευκαιριών και η επέκταση των γεωγραφικών συνόρων που είχε ως συνέπεια το ηλεκτρονικό εμπόριο, επιφέρουν επίσης τον κίνδυνο για διασυνοριακές διαμάχες μεταξύ των εμπορικών εταίρων. Στις περιπτώσεις αυτές, είναι ιδιαίτερα σημαντική η ύπαρξη μηχανισμών πρόσβασης σε ταχεία και ευέλικτη εξώδικο επίλυση των διαφορών. Για το λόγο αυτό, η οδηγία όχι μόνον υποχρεώνει τα κράτη μέλη να επιτρέπουν την ανάπτυξη μηχανισμών για τον εξώδικο διακανονισμό διαφορών με ηλεκτρονικά μέσα, αλλά παράλληλα ενθαρρύνει την ανάπτυξη ανάλογων σχεδίων. Κατά τα πρόσφατα έτη, εμφανίστηκε ένας μεγάλος αριθμός πρωτοβουλιών για εξώδικο διακανονισμό διαφορών, συχνά σε σχέση με κώδικες δεοντολογίας. [94] Η Επιτροπή υποστήριξε την ανάπτυξη των σχεδίων αυτών και εξακολουθεί να το πράττει. [95]

[94] Βλ., π.χ., την ανασκόπηση του Κέντρου Κοινωνιολογικών και Νομικών Σπουδών του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, που ιδρύθηκε με τη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο πλαίσιο του προγράμματος δράσης για το Διαδίκτυο στην ηλεκτρονική διεύθυνση http://www.selfregulation.info/cocon/ coc-reviss03-dwc-020510.htm. Όσον αφορά την εναλλακτική επίλυση διαφορών γενικότερα, βλ. επίσης την πράσινη βίβλο της Επιτροπής για τους εναλλακτικούς τρόπους επίλυσης των διαφορών αστικού και εμπορικού δικαίου, COM(2002) 196 τελικό, 19.4.2002, στην ηλεκτρονική διεύθυνση http://europa.eu.int/eur-lex/en/com/gpr/ 2002/com2002_0196en01.pdf.

[95] Το ECODIR, για παράδειγμα, είναι ένα πιλοτικό σχέδιο που πραγματοποιήθηκε από μια κοινοπραξία πανεπιστημιακών εταίρων και χρηματοδοτήθηκε από την Επιτροπή. Έως τον Ιούνιο 2003 παρείχε ένα εύκολα προσβάσιμο σύστημα σε απευθείας σύνδεση για το διακανονισμό διαφορών μεταξύ καταναλωτών και επιχειρήσεων ηλεκτρονικού εμπορίου. Αυτή τη στιγμή αξιολογείται εν όψει της συνέχισης της λειτουργίας του. Βλ. http://www.ecodir.org/about_us/ index.htm. Το σχέδιο IST (IST-2000-25464) "E-Arbitration" (ηλεκτρονικό διαιτητικό δικαστήριο) παρέχει εναλλακτικό σύστημα επίλυσης διαφορών για τις ΜΜΕ. Ορίζει τις τεχνολογικές απαιτήσεις, την αναγκαία υποδομή και το κανονιστικό πλαίσιο για την καθιέρωση και το συντονισμό ενός διαιτητικού δικαστηρίου σε διεθνές επίπεδο που θα χρησιμοποιεί δικτυωμένους υπολογιστές και ευφυή συστήματα πολλαπλών παραγόντων ως πρωταρχικά μέσα επικοινωνίας. Σχέδιο URL: httm://www.e-global.es/arbitration/ Με τις πρωτοβουλίες EEJ NET και FIN-Net, αν και δεν περιορίζονται στο ηλεκτρονικό εμπόριο, η Επιτροπή, μαζί με τα κράτη μέλη, καθιέρωσε δίκτυα εξώδικων καταγγελιών προκειμένου να βοηθήσει τις επιχειρήσεις και τους καταναλωτές να επιλύουν τις διαφορές τους στην εσωτερική αγορά γρήγορα και αποτελεσματικά. Περισσότερες πληροφορίες μπορούν να βρεθούν στον ιστοχώρο EEJ-Net http://www.eejnet.org και στον ιστοχώρο FIN-Net http://finnet.jrc.it.

4.9. Εθνικά σημεία επαφής ηλεκτρονικού εμπορίου

Σύμφωνα με το άρθρο 19, μετά τη μεταφορά της οδηγίας η Επιτροπή συνεργάσθηκε ενεργά με τα κράτη μέλη για την ίδρυση εθνικών σημείων επαφής για το ηλεκτρονικό εμπόριο. Αυτά τα σημεία επαφής θα βελτιώσουν τη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών [άρθρο 19(2) σχετικά με τα σημεία επαφής για τη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών] και θα εξασφαλίσουν την πρόσβαση των καταναλωτών και των επιχειρήσεων σε γενικές πληροφορίες για θέματα ηλεκτρονικού εμπορίου σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας και σε στοιχεία αρχών και άλλων φορέων που παρέχουν περαιτέρω πληροφορίες και αρωγή [άρθρο 19(4) σχετικά με τα σημεία επαφής για καταναλωτές και επιχειρήσεις]. Κατάλογος των εν λόγω σημείων επαφής και στοιχεία επικοινωνίας διατίθενται στον ιστοχώρο ηλεκτρονικού εμπορίου της Γενικής Διεύθυνσης «Εσωτερική Αγορά». [96]

[96] http://europa.eu.int/comm/internal_market/ en/ecommerce/index.htm.

5. ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΠΤΥΧΕΣ

5.1. Διεθνείς εξελίξεις στο ηλεκτρονικό εμπόριο

Λόγω της ίδιας της φύσης του ηλεκτρονικού εμπορίου και του Διαδικτύου τα οποία δεν γνωρίζουν εθνικά σύνορα, υπάρχει προφανής ανάγκη ανάπτυξης ενός πλαισίου σε διεθνές επίπεδο. Στο πλαίσιο αυτό, μερικές από τις λύσεις που περιλαμβάνονται στην οδηγία, όπως οι περιορισμοί ευθύνης για τους μεσάζοντες Διαδικτύου, είναι δυνατόν να λειτουργήσουν ως πρότυπο. Η Επιτροπή κατέβαλε ενεργές προσπάθειες για τη διάδοση της προσέγγισης της ΕΕ και οι αντιδράσεις ήταν ιδιαίτερα θετικές. [97]

[97] Παράδειγμα του επιτυχούς χαρακτήρα προτύπου της οδηγίας είναι ο νοτιοαφρικανικός νόμοςElectronic Communications and Transactions Act 25 του 2002, ο οποίος ακολουθεί στενά τις κατευθυντήριες γραμμές της οδηγίας όσον αφορά την ευθύνη των μεσαζόντων (άρθρα 12-15), επίσημη εφημερίδα της Δημοκρατίας της Νοτίου Αφρικής, τόμος 446, Cape Town, 2 Αυγούστου 2002, αριθ. 23708.

Η οικονομική ύφεση κατά τα τελευταία έτη στον τομέα του ηλεκτρονικού εμπορίου και η «νέα οικονομία» είχαν προφανώς συνέπειες σε παγκόσμιο επίπεδο και οδήγησαν στο λίμνασμα των συζητήσεων. Μετά την πρόσφατη «ανάνηψη» του ηλεκτρονικού εμπορίου, μπορούμε να αναμένουμε νέο ενδιαφέρον για διεθνή διάλογο και συνεργασία. Η Επιτροπή θα συνεχίσει και, όπου αυτό είναι δυνατόν, θα ενισχύσει τη συμμετοχή της σε διάφορα πολυμερή και διμερή φόρα και θα εργασθεί με στόχο την καθιέρωση ενός φιλικού περιβάλλοντος για το ηλεκτρονικό εμπόριο σε παγκόσμιο επίπεδο.

Μεταξύ των διεθνών φόρα στα οποία συμμετέχει η Επιτροπή συγκαταλέγονται το πρόγραμμα εργασίας του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου για το ηλεκτρονικό εμπόριο [98], οι εργασίες του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) για ευρυζωνικά θέματα και θέματα που αφορούν την προστασία των καταναλωτών στο διασυνοριακό εμπόριο, ιδιαίτερα όσον αφορά το Διαδίκτυο [99], οι εργασίες του Συμβουλίου της Ευρώπης για την πληροφόρηση και τη συνεργασία σε θέματα της κοινωνίας της πληροφορίας [100], καθώς και οι εργασίες του για το έγκλημα στον κυβερνοχώρο, τον αντίκτυπο των νέων τεχνολογιών για τα ανθρώπινα δικαιώματα, τις υπηρεσίες πρόσβασης υπό όρους και την προστασία δεδομένων [101], οι εργασίες της ομάδας G8 για την ασφάλεια στο Διαδίκτυο και οι εργασίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Διανοητικής Ιδιοκτησίας (WIPO) για την προστασία των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας στο Διαδίκτυο [102]. Η Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για το Διεθνές Εμπορικό Δίκαιο (UNCITRAL) [103] συνεχίζει τις εργασίες σχετικά με τις ηλεκτρονικές συμβάσεις. Επιπροσθέτως, η Επιτροπή συμμετέχει ενεργά σε συνεργασίες στο πλαίσιο του προγράμματος δράσης της ευρωασιατικής συνάντησης [104] για τη διευκόλυνση του εμπορίου στον τομέα του ηλεκτρονικού εμπορίου [105]. Το πρόγραμμα αυτό περιλαμβάνει την έκδοση συστάσεων για τη ρύθμιση του ηλεκτρονικού εμπορίου το Σεπτέμβριο του 2002. [106]

[98] Το 1998, ο ΠΟΕ είχε αναπτύξει ήδη πρόγραμμα εργασίας για το ηλεκτρονικό εμπόριο (το οποίο διατίθεται στην ηλεκτρονική διεύθυνση http://www.wto.org/english/tratop_e/ ecom_e/ecom_e.htm), αν και η συνέχεια του προγράμματος δεν εκπλήρωσε όλες τις προσδοκίες που είχε εγείρει. Επί του παρόντος, συζητούνται συγκεκριμένα ζητήματα ηλεκτρονικού εμπορίου σε ειδικές συνεδριάσεις του Γενικού Συμβουλίου με θέμα τον τρόπο κατάταξης των ηλεκτρονικών διανομών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μαζί με τα υπόλοιπα κράτη μέλη της ΕΕ και πολλά άλλα μέλη του ΠΟΕ προωθεί την άποψη ότι οι ηλεκτρονικές διανομές αποτελούν υπηρεσίες και για το λόγο αυτό υπόκεινται στο υφιστάμενο καθεστώς της GATS.

[99] Βλ. http://www.oecd.org, θέμα "Electronic commerce" (ηλεκτρονικό εμπόριο).

[100] Στις 4.10.2001 το Συμβούλιο της Ευρώπης ενέκρινε τη σύμβαση αριθ. 180 για την πληροφόρηση και τη δικαστική συνεργασία όσον αφορά τις υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας, με βάση το πρότυπο της οδηγίας 98/34/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 22ας Ιουνίου 1998 για την καθιέρωση μιας διαδικασίας πληροφόρησης στον τομέα των τεχνικών προτύπων και κανονισμών, ΕΕ L 204, 21.7.1998, σ. 37, όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 98/48/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 20ης Ιουλίου 1998, ΕΕ L 217, 5.8.1998, σ. 18. Ο ορισμός της για τις υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας ήταν ακριβώς ο ίδιος με αυτόν που προβλέπει η οδηγία. Η Επιτροπή πρότεινε επισήμως στο Συμβούλιο της ΕΕ να προβεί στη σύναψη της σύμβασης εξ ονόματος της ΕΕ, COM(2003) 398 τελικό, 7.7.2003.

[101] Βλ. http://www.coe.int, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σύμβαση για το έγκλημα στον κυβερνοχώρο, ETS αριθ. 185, η οποία διατίθεται στην ηλεκτρονική διεύθυνση http://conventions.coe.int/Treaty/EN/ CadreListeTraites.htm.

[102] Βλ. http://ecommerce.wipo.int/primer/ index.html.

[103] Βλ. http://www.uncitral.org. Η UNCITRAL έχει ήδη πραγματοποιήσει θεμελιώδες έργο στον τομέα του ηλεκτρονικού εμπορίου υιοθετώντας, το 1996, πρότυπο νόμο για το ηλεκτρονικό εμπόριο με οδηγό εφαρμογής και το 2001 πρότυπο νόμο για τις ηλεκτρονικές υπογραφές, οι οποίοι αναφέρονται συχνά σε διεθνή πλαίσια.

[104] Ομαδοποιώντας την ΕΕ και 10 Ασιατικές χώρες που συμμετέχουν στην ASEM.

[105] http://www.ktm.fi/eng/news/asem2002ecom/ .

[106] http://www.congrex.fi/asem2002ecom/

Η σημασία μη κυβερνητικών φόρα όπως ο παγκόσμιος επιχειρηματικός διάλογος για το ηλεκτρονικό εμπόριο (GBDe), ο υπερατλαντικός διάλογος καταναλωτών (TACD) και ο υπερατλαντικός επιχειρηματικός διάλογος (TABD) για το ηλεκτρονικό εμπόριο δεν πρέπει να υποτιμώνται. [107] Τα ως άνω φόρα εκδίδουν συστάσεις προς τις κυβερνήσεις και αναπτύσσουν πρότυπα για επιχειρήσεις σε θέματα όπως η ευθύνη των μεσαζόντων (GBDe [108]), η προστασία των καταναλωτών στο ηλεκτρονικό εμπόριο (TACD [109]) και το ψηφιακό εμπόριο (TABD [110]). Οι πρωτοβουλίες αυτές έχουν ιδιαίτερη σημασία για τον ταχέως αναπτυσσόμενο και καινοτόμο τομέα του ηλεκτρονικού εμπορίου καθώς μπορούν να πραγματεύονται τις τελευταίες εξελίξεις με μεγαλύτερη ταχύτητα και ευελιξία απ' ό,τι τα κυβερνητικά φόρα.

[107] http://www.gbde.org, http://www.tacd.org, και http://www.tabd.org.

[108] Σύσταση του Παρισιού σχετικά με την ευθύνη, 13.9.1999, διαδικασία γνωστοποίησης και απόσυρσης όσον αφορά τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας σύμφωνα με το μοντέλο του Μαϊάμι, 26.10.2000.

[109] Ιδιαίτερα το έγγραφο αριθ. ECOM-27-02 με τίτλο Resolution on children and e-commerce και το έγγραφο αριθ. Internet-20-02 με τίτλο Resolution on protecting consumers from fraud and serious deception across borders.

[110] Έκθεση της συνεδρίασης του TABD στο Σικάγο το 2002, http://www.tabd.org/recommendations/ Chicago02.pdf.

Τέλος, η Επιτροπή συμμετέχει σε αρκετές διμερείς ρυθμιστικές διαβουλεύσεις για το ηλεκτρονικό εμπόριο που έχουν σχέση με θέματα της κοινωνίας της πληροφορίας, προκειμένου να προωθηθεί η ρυθμιστική προσέγγιση της οδηγίας και οι εργασίες με στόχο την ομοιομορφία σε παγκόσμιο επίπεδο. Σε αυτούς τους διμερείς διαλόγους συγκαταλέγονται ο διάλογος ΕΕ/ΗΠΑ για την κοινωνία της πληροφορίας, η συνεργασία με τον Καναδά στο πλαίσιο της υποεπιτροπής εμπορίου και επενδύσεων ΕΕ-Καναδά (TISC), συμπεριλαμβανομένου του σχεδίου εργασίας για το ηλεκτρονικό εμπόριο το 1999, ο διάλογος ΕΕ-Ιαπωνίας, ο ρυθμιστικός διάλογος EE-Mercosur και ο διάλογος με τις μεσογειακές χώρες.

5.2. Διεύρυνση

Αρκετές από τις προσχωρούσες χώρες έχουν ήδη μεταφέρει την οδηγία [111], αν και μερικώς σε ορισμένες περιπτώσεις. Από τις τρεις [112] υποψήφιες χώρες, μόνον η Ρουμανία μετέφερε την οδηγία. Η Επιτροπή συνεργάζεται ενεργά με τις υπόλοιπες χώρες προκειμένου να διασφαλίσει τη μεταφορά εν ευθέτω χρόνω.

[111] Λιθουανία, Ουγγαρία, Μάλτα, Πολωνία, Σλοβενία.

[112] Βουλγαρία, Ρουμανία, Τουρκία.

6. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΟΦΕΛΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΔΗΓΙΑ

Δεδομένης της έλλειψης εμπειριών όσον αφορά την οδηγία, είναι δύσκολο να αξιολογήσει κανείς τον αντίκτυπό της. Όταν επιχειρείται η αξιολόγηση αυτή, είναι σημαντικό να σημειώνεται ότι οι υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας δεν περιορίζονται στην απλή πώληση και αγορά προϊόντων και υπηρεσιών σε απευθείας σύνδεση. Συνιστούν επίσης εμπορικές επικοινωνίες σε απευθείας σύνδεση, πληροφόρηση και ψυχαγωγία σε απευθείας σύνδεση, παροχή υπηρεσιών πρόσβασης στο Διαδίκτυο, ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, μηχανές αναζήτησης κ.ά. Έως σήμερα, οι μόνες καταγγελίες που δέχθηκαν οι υπηρεσίες της Επιτροπής από εταιρείες με διασυνοριακές δραστηριότητες σε απευθείας σύνδεση αφορούν θέματα που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας ή της εφαρμογής της ρήτρας της εσωτερικής αγοράς, όπως τα τυχερά παιχνίδια σε απευθείας σύνδεση [113]. Το γεγονός αυτό μάλλον δείχνει ότι η οδηγία κατάφερε να παράσχει επαρκές νομικό πλαίσιο για τις υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας στην εσωτερική αγορά.

[113] Οι φορείς παροχής υπηρεσιών που είναι εγκατεστημένοι σε ένα κράτος μέλος και παρέχουν υπηρεσίες στοιχημάτων για αγώνες σε απευθείας σύνδεση απαιτείται από άλλα κράτη μέλη να εμποδίζουν την πρόσβαση των πολιτών τους σε αυτές τις υπηρεσίες σε απευθείας σύνδεση.

Η οδηγία φαίνεται ότι συνέβαλε επιτυχώς στη μείωση των δικαστικών διαδικασιών και, ως εκ τούτου, της νομικής αβεβαιότητας ιδιαίτερα όσον αφορά την ευθύνη των μεσαζόντων Διαδικτύου. Η εμφάνιση διαφορών στη νομολογία των κρατών μελών ήταν ένας από τους πρωταρχικούς λόγους για την πρόταση της οδηγίας από την Επιτροπή. Μετά την έγκριση της οδηγίας, δεν υπέπεσε στην αντίληψη της Επιτροπής καμία τέτοια περίπτωση νομολογίας. Μαζί με την εγγύηση ότι οι μεσάζοντες Διαδικτύου δεν πρέπει να υπόκεινται σε επιβαρυντικές και δαπανηρές υποχρεώσεις ελέγχου, φαίνεται ότι συνέβαλε στην εξασφάλιση φθηνής παροχής βασικών ενδιάμεσων υπηρεσιών.

Κατά την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της οδηγίας, υπάρχουν ορισμένοι δείκτες οι οποίοι παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον και οι οποίοι δεν έχουν ακόμη χρησιμοποιηθεί στις σημερινές μετρήσεις της χρήσης του Διαδικτύου και των δραστηριοτήτων σε απευθείας σύνδεση, οι οποίες συχνά περιορίζονται λανθασμένα στις πωλήσεις σε απευθείας σύνδεση. Για παράδειγμα, το ποσοστό χρηστών του Διαδικτύου που αναζητούν πληροφορίες σε απευθείας σύνδεση πριν προβούν σε πωλήσεις εκτός Διαδικτύου (offline), ο αριθμός των διασυνοριακών αναζητήσεων πληροφοριών σε απευθείας σύνδεση ως ποσοστό των συνολικών αναζητήσεων πληροφοριών σε απευθείας σύνδεση, η αύξηση της παραγωγικότητας χάρη στο χαμηλό κόστος της αναζήτησης πληροφοριών στον τομέα B2B και των δαπανών των επιχειρήσεων για διαφήμιση σε απευθείας σύνδεση.

Η ολοκλήρωση της μεταφοράς της οδηγίας στο εθνικό δίκαιο όλων των κρατών μελών αναμένεται να έχει ολοκληρωθεί στα τέλη του 2003, δύο έτη μετά την ημερομηνία λήξης της προθεσμίας τον Ιανουάριο 2002, την οποία προέβλεπε η οδηγία. Το γεγονός αυτό θα επιτρέψει τη λεπτομερέστερη αξιολόγηση του αντικτύπου της οδηγίας, σύμφωνα με τους προαναφερθέντες δείκτες, στη δεύτερη έκθεση για την εφαρμογή της οδηγίας το 2005.

7. ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ

7.1. Διασφάλιση της ορθής εφαρμογής της οδηγίας

Η Επιτροπή θα συνεχίσει να παρακολουθεί στενά την εφαρμογή της οδηγίας στα κράτη μέλη, συμπεριλαμβανομένης της συνέχειας και της ανάλυσης οιασδήποτε σχετικής νομολογίας, διοικητικών αποφάσεων και καταγγελιών από πολίτες και επιχειρήσεις. Οι διμερείς επαφές, οι οποίες αξιοποιήθηκαν επιτυχώς κατά τη μεταφορά της οδηγίας, θα συνεχισθούν με τα κράτη μέλη, συμπεριλαμβανομένων των προσχωρουσών και των υποψηφίων χωρών, με στόχο την αντιμετώπιση συγκεκριμένων προβλημάτων και την εξασφάλιση συνεχούς ανταλλαγής πληροφοριών. Η διαδικασία κοινοποίησης σύμφωνα με την οδηγία 98/34/ΕΚ [114], η οποία είχε εξαιρετική σημασία για την εξασφάλιση της ορθής και ομοιόμορφης μεταφοράς της οδηγίας, θα είναι ένα σημαντικό μέσο διασφάλισης της συνεκτικότητας μεταξύ της οδηγίας και των νέων εθνικών νομοθετικών πρωτοβουλιών που αφορούν τις υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας.

[114] Οδηγία 98/34/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 22ας Ιουνίου 1998 για την καθιέρωση μιας διαδικασίας πληροφόρησης στον τομέα των τεχνικών προτύπων και κανονισμών, ΕΕ L 204, 21.7.1998, σ. 37, όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 98/48/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 20ης Ιουλίου 1998, ΕΕ L 217, 5.8.1998, σ. 18.

7.2. Ενίσχυση της διοικητικής συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών

Μετά την παροχή αρωγής κατά την ίδρυση των σημείων επαφής για τη διοικητική συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών, η Επιτροπή θα επικεντρωθεί στην εξασφάλιση της πρακτικής λειτουργίας της διοικητικής συνεργασίας και της συνεχούς ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ τόσο της Επιτροπής και των κρατών μελών όσο και μεταξύ των ίδιων των κρατών μελών.

7.3. Ενίσχυση της πληροφόρησης και της ευαισθητοποίησης των επιχειρήσεων και των πολιτών

Αφού εξασφαλίσει ότι τα κράτη μέλη όρισαν σημεία επαφής για τις επιχειρήσεις και τους πολίτες σύμφωνα με το άρθρο 19(4), η Επιτροπή θα επικεντρωθεί στην ενίσχυση των στενών συνδέσμων και της συνεχής ροής πληροφοριών μεταξύ των εθνικών σημείων επαφής από τη μια και των επιχειρήσεων και των πολιτών από την άλλη, συμπεριλαμβανομένης ιδιαιτέρως της πληροφόρησης για διοικητικές και δικαστικές αποφάσεις και περιπτώσεις εξώδικου διακανονισμού διαφορών. Στο πλαίσιο αυτό, θα δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην ορθή εφαρμογή των απαιτήσεων πληροφόρησης που προβλέπει η οδηγία και στη διάδοση των πληροφοριών σχετικά με τους εφαρμοστέους κώδικες δεοντολογίας και την επιβολή τους.

Η Επιτροπή χρηματοδοτεί ήδη την καθιέρωση και λειτουργία ενός συστήματος πληροφόρησης σε απευθείας σύνδεση, το οποίο διαχειρίζεται το ευρωπαϊκό δίκτυο των Ευρωπαϊκών Κέντρων Πληροφόρησης, με στόχο την ευαισθητοποίηση των ΜΜΕ όσον αφορά νομικές πτυχές του ηλεκτρονικού εμπορίου και τη συλλογή παρατηρήσεων για πρακτικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις όταν προβαίνουν σε ηλεκτρονικές επιχειρηματικές δραστηριότητες (σχέδιο ELEAS). [115] Το εν λόγω σύστημα πληροφόρησης θα επεκταθεί και στις προσχωρούσες χώρες και τις υποψήφιες χώρες και θα είναι λειτουργικό στις αρχές του 2004.

[115] http://ebusinesslex.net

7.4. Παρακολούθηση των εξελίξεων των πολιτικών και προσδιορισμός των τομέων για περαιτέρω ενέργειες

Σε αρκετά κράτη μέλη διαμορφώνονται νέες ρυθμιστικές πρωτοβουλίες σε τομείς όπως τα τυχερά παιχνίδια σε απευθείας σύνδεση, συμπεριλαμβανομένων των στοιχημάτων για αγώνες σε απευθείας σύνδεση, των ηλεκτρονικών φαρμακείων ή της προστασίας των ανηλίκων. Το γεγονός αυτό αυξάνει τον κίνδυνο νέων αποσπασματικών ρυθμίσεων ή/και στρεβλώσεων του ανταγωνισμού. Η Επιτροπή θα παρακολουθεί στενά αυτές τις εξελίξεις στις πολιτικές αυτές προκειμένου να προσδιορίσει τις πιθανές ανάγκες για κοινοτική δράση οι οποίες θα εξετασθούν στο πλαίσιο της δεύτερης έκθεσης σχετικά με την οδηγία το 2005.

Όσον αφορά τα τυχερά παιχνίδια σε απευθείας σύνδεση, τα οποία επί του παρόντος δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας και αναφορικά με τα οποία η Επιτροπή έχει δεχθεί αρκετές καταγγελίες που αφορούν διασυνοριακές δραστηριότητες [116], η Επιτροπή θα ξεκινήσει τις κατάλληλες ενέργειες για την αντιμετώπιση των καταγγελιών αυτών και, επιπροσθέτως, θα ξεκινήσει μελέτη προκειμένου να παράσχει τις απαιτούμενες πληροφορίες για την εξέταση ενδεχόμενης ανάγκης καθώς και του πεδίου εφαρμογής πιθανής νέας κοινοτικής πρωτοβουλίας. Επιπλέον, όσον αφορά τον τομέα της ασφάλισης, ο οποίος επί του παρόντος δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της ρήτρας της οδηγίας για την εσωτερική αγορά, η Επιτροπή ξεκίνησε εργασίες με τα κράτη μέλη και τα ενδιαφερόμενα μέρη προκειμένου να εξετάσει πιθανούς τρόπους συμμόρφωσης ορισμένων δραστηριοτήτων ασφάλισης με τη ρήτρα της εσωτερικής αγοράς.

[116] Όσον αφορά τη Δανία, τη Γερμανία, την Ιταλία και τις Κάτω Χώρες, όπου οι αρχές ζήτησαν από τους φορείς παροχής υπηρεσιών τυχερών παιχνιδιών σε απευθείας σύνδεση άλλων κρατών μελών να εμποδίσουν την πρόσβαση στους ιστοχώρους τους για πολίτες που ήταν κάτοικοι των κρατών αυτών.

Η Επιτροπή συνεχίζει να παρακολουθεί στενά τις τεχνολογικές εξελίξεις όσον αφορά τις υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας προκειμένου να εξασφαλίσει ότι το ρυθμιστικό πλαίσιο παρέχει το καλύτερο δυνατό περιβάλλον για την περαιτέρω ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου.

7.5. Ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας και του ρυθμιστικού διαλόγου

Δεδομένης της διασυνοριακής φύσης του ηλεκτρονικού εμπορίου και της συνεπαγόμενης ανάγκης για διεθνείς λύσεις, η Επιτροπή θα ενισχύσει το ρυθμιστικό διάλογο με τους κύριους εμπορικούς εταίρους καθώς και την παρουσία της στα διεθνή φόρα. Θα δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη δημιουργία συνεκτικών κανόνων σε διεθνές επίπεδο για θέματα όπως είναι η ευθύνη των μεσαζόντων του Διαδικτύου, συμπεριλαμβανομένων των διαδικασιών κοινοποίησης και απόσυρσης παράνομου περιεχομένου, οι ηλεκτρονικές συμβάσεις, οι απαιτήσεις πληροφόρησης και η προώθηση του εξώδικου διακανονισμού διαφορών.

8. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Με το νέο νομικό πλαίσιο για το ηλεκτρονικό εμπόριο που δημιούργησε η οδηγία να βρίσκεται σε στάδιο εφαρμογής σε όλα τα κράτη μέλη, είναι επί του παρόντος απαραίτητη η συλλογή πληροφοριών και η συγκέντρωση εμπειριών σχετικά με τον τρόπο πρακτικής λειτουργίας του νέου πλαισίου.

Για το σκοπό αυτό, η Επιτροπή ξεκίνησε ανοικτή διαβούλευση για νομικά προβλήματα στο ηλεκτρονικό επιχειρείν προκειμένου να συγκεντρώσει τις παρατηρήσεις και την πρακτική εμπειρία της αγοράς καθώς και να εντοπίσει τα εναπομείναντα εμπόδια ή νέα νομικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις στο πλαίσιο του ηλεκτρονικού επιχειρείν. [117]

[117] http://europe.eu.int/yourvoice/ consultations/index_en.htm. Η διαβούλευση ήταν ανοικτή έως τις 10 Νοεμβρίου 2003. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής θα αναλύσουν τα αποτελέσματα της διαβούλευσης στο πλαίσιο ενός εγγράφου εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής έως τον Ιανουάριο/Φεβρουάριο 2004 και θα τα συζητήσουν με τα σχετικά ενδιαφερόμενα μέρη σε υψηλού επιπέδου συνέδριο που θα οργανωθεί τον Απρίλιο 2004, όπως προβλέπεται στο σχέδιο δράσης e-Europe 2005.

Η έως σήμερα ανάλυση δεν έδειξε ανάγκη προσαρμογής της οδηγίας προς το παρόν και, δεδομένης της έλλειψης πρακτικής εμπειρίας, η αναθεώρηση της οδηγίας θα ήταν σε κάθε περίπτωση πρόωρη. Ωστόσο, το ηλεκτρονικό εμπόριο είναι ένας γρήγορα εξελισσόμενος τομέας, στον οποίο οι νομικές, τεχνικές και οικονομικές εξελίξεις πρέπει να ελέγχονται και να εξετάζονται συνεχώς.

Η παρούσα έκθεση είναι το πρώτο στάδιο μιας συνεχούς διαδικασίας εξασφάλισης ότι η Ευρώπη θα παραμείνει στην πρώτη γραμμή ανάπτυξης και θα παρέχει το καλύτερο δυνατό περιβάλλον για το ηλεκτρονικό εμπόριο με μέγιστο επίπεδο ασφάλειας δικαίου τόσο για τις επιχειρήσεις όσο και για τους καταναλωτές ενώ θα διασφαλίζει παράλληλα τις ελάχιστες δυνατές επιβαρύνσεις για τις επιχειρήσεις και τα κράτη μέλη.

Η Επιτροπή πιστεύει ότι η έκθεση αυτή θα βοηθήσει τα κράτη μέλη όσον αφορά την ορθή εφαρμογή της οδηγίας καθώς και τους πολίτες και τις επιχειρήσεις πληροφορώντας τους σχετικά με τις ευκαιρίες και τις δυνατότητες προστασίας που παρέχει το νέο νομικό πλαίσιο. Η Επιτροπή θεωρεί ευπρόσδεκτες τις παρατηρήσεις σχετικά με τα ευρήματα της έκθεσης αυτής στο πλαίσιο του έργου της για τη διασφάλιση της συνεχούς παρακολούθησης της εφαρμογής της οδηγίας [118].

[118] http://europa.eu.int/comm/internal_market/ en/ecommerce/index.htm.

Τα αποτελέσματα του σχεδίου δράσης στην παρούσα έκθεση θα γίνουν γνωστά στο κοινό. Θα αποτελέσει τη βάση για τη δεύτερη έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας το 2005, η οποία θα πραγματεύεται επίσης πιθανές ανάγκες προσαρμογής της οδηγίας.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ 2000/31/ΕΚ

1. Κράτη μέλη:

Belgique/ Belgiλ // Loi sur certains aspects juridiques des services de la sociιtι de l'information visιs ΰ l'article 77 de la Constitution - 11 mars 2003/Wet betreffende bepaalde juridische aspecten van de diensten van de informatiemaatschappif als bedoeld in artikel 77 van de Grondwet - 11 maart 2003

Loi sur certains aspects juridiques des services de la sociιtι de l'information - 11 mars 2003/Wet betreffende bepaalde juridische aspecten van de diensten van de informatiemaatschappij - 11 maart 2003

Moniteur belge du 17.3.2003 p. 12960 et 12963.

http://www.moniteur.be/index_fr.htm

http:/ /www.moniteur.be/index_nl.htm

Danmark // Lov om tjenester i informationssamfundet, herunder visse aspekter af elektronisk handel; LOV nr 227 af 22/04/2002 (Gζldende)

http://www.retsinfo.dk/_GETDOC_/ACCN/ A20020022730-REGL

Deutschland // Gesetz όber rechtliche Rahmenbedingungen fόr den Elektronischen Geschδftsverkehr (Elektronischer Geschδftsverkehr-Gesetz (EGG)

Bundesgesetzblatt (BGBl) 2001 Teil I Nr. 70 vom 20. Dezember 2001, S. 3721

http://www.iid.de/iukdg/EGG/ index.html

Mediendienste-Staatsvertrag in der Fassung des sechsten Rundfunkδnderungsstaatsvertrags in Kraft seit 1. Juli 2002, u.a. im Gesetz- und Verordnungsblatt fόr das Land Rheinland-Pfalz vom 12. Juni 2002, S. 255

Ελλάδα // ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΔΙΑΤΑΓΜΑ ΥΠ'ΑΡΙΘ. 131 Προσαρμογή στην Οδηγία 2000/31 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με ορισμένες νομικές πτυχές των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, ιδίως του ηλεκτρονικού εμπορίου, στην εσωτερική αγορά.

(Οδηγία για το ηλεκτρονικό εμπόριο).

Aρ. dύλλου 116, 16 Μαΐου 2003, σελ. 1747

[Προεδρικό διάταγμα υπ' αριθ. 131 για τη μεταφορά της οδηγίας 2000/31 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με ορισμένες νομικές πτυχές των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, ιδίως του ηλεκτρονικού εμπορίου, στην εσωτερική αγορά (οδηγία για το ηλεκτρονικό εμπόριο)

Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, αρ. φύλλου 116, της 16ης Μαΐου 2003, σελ. 1747]

Espaρa

// Ley 34/2002, de 11 de julio, de servicios de la sociedad de la informaciσn y de comercio electrσnico

BOE n° 166, 12.7.2002, p. 25388

http://www.setsi.mcyt.es

France

// Δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμη η μεταφορά της οδηγίας στο εθνικό δίκαιο.

Νομοσχέδιο που κοινοποιήθηκε στην Επιτροπή σύμφωνα με την οδηγία για τη διαφάνεια (οδηγία 98/34). Κοινοποίηση αριθ. 2003/0127, η οποία διατίθεται στον ιστοχώρο της Επιτροπής http://www.europa.eu.int/comm/enterprise/ tris

Ireland // European Communities (Directive 2000/31/EC) Regulations 2003 (S.I. No. 68/ 2003 of 24.2.2003)

http://www.entemp.ie/ecd/ ebusinfo.htm

Italia // Decreto legislativo 9/04/2003, n. 70

Supplemento ordinario alla Gazzetta Ufficiale della Repubblica Italiana - Serie Generale - n. 87 del 14/04/2003

http://www.senato.it/parlam/leggi/deleghe/ 03070dl.htm

Luxembourg

// Loi du 14 aoϋt 2000 relative au commerce ιlectronique modifiant le code civil, le nouveau code de procιdure civile, le code de commerce, le code pιnal et transposant la directive 1999/93 relative ΰ un cadre communautaire pour les signaturas ιlectroniques, la directive relative ΰ certains aspects juridiques des services de la sociιtι de l'information, certaines dispositions de la directive 97/7/CEE concernant la vente ΰ distance des biens et des services autres que les services financiers

Memorial, Journal Officiel du Grand-Duchι de Luxembourg, A - N° 96 du 8 septembre 2000, p. 2176

http://www.etat.lu/memorial/memorial/a/ 2000/a0960809.pdf

Nederland

// Η μεταφορά της οδηγίας στο εθνικό δίκαιο δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.

Φsterreich // 152. Bundesgesetz, mit dem bestimmte rechtliche Aspekte des elektronischen Geschδfts- und Rechtsverkehrs geregelt (E-Commerce-Gesetz - ECG) und das Signaturgesetz sowie die Zivilprozessordnung geδndert werden

Bundesgesetzblatt 2001 vom 21. Dezember 2001, Teil I S. 1977.

http://bgbl.wzo.at

Portugal // Η μεταφορά της οδηγίας στο εθνικό δίκαιο δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.

Νομοσχέδιο που κοινοποιήθηκε στην Επιτροπή σύμφωνα με την οδηγία για τη διαφάνεια (οδηγία 98/34). Κοινοποίηση αριθ. 2003/0134, η οποία διατίθεται στον ιστοχώρο της Επιτροπής http://www.europa.eu.int/comm/enterprise/ tris

Suomi/Finland

// Laki N:o 458 tietoyhteiskunnan palvelujen tarjoamisesta, 5.6.2002.

Suomen Sδδdφskokoelma N:o 458, 11.6.2002, p. 3039.

http://www.finlex.fi/pdf/sk/02/ vihko072.pdf

Επιπροσθέτως, η Φινλανδία τροποποίησε τρεις άλλους νόμους στο πλαίσιο της μεταφοράς της οδηγίας. Οι νόμοι αυτοί (Suomen Sδδdφskokoelma Nos. 459-61) διατίθενται επίσης μέσω του επισυναπτόμενου συνδέσμου.

Sverige

// Lag om elektronisk handel och andra informationssamhδllets tjδnster av den 6 juni 2002; SFS 2002:562 av den 14 juni 2002

Η ηλεκτρονική έκδοση διατίθεται μέσω της διεύθυνσης http://www.regeringen.se, αλλά ένας απευθείας σύνδεσμος δεν είναι δυνατός.

United Kingdom

// The Electronic Commerce (EC Directive) Regulations 2002

SI n° 2013 of 21.8.2002

http://www.legislation.hmso.gov.uk/si/ si2002/20022013.htm

Για ξεχωριστή εφαρμογή στον τομέα χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών: http://www.hm-treasury.gov.uk/Documents/ Financial_Services/Regulating_Financial_Services/fin_rsf_edirec.cfm?

2. Χώρες που ανήκουν στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο:

Island // Lφg um rafrζn viπskipti og aπra rafrζna ώjσnustu 2002 nr. 30 16. aprνl.

Lagasafn. Uppfζrt til oktσber 2002. Ϊtgαfa 127B. Prenta ν tveimur dαlkum.

(Act No 30/2002 on Electronic Commerce and other Electronic Service)

http://www.althingi.is/lagas/127b/ 2002030.html

Liechstenstein // Gesetz vom 16. April 2003 όber den elektronischen Geschδftsverkehr (E-Commerce-Gesetz; ECG)

Liechtensteinisches Landesgesetzblatt 2003, Nr. 133 am 12. Juni 2003

Norge // Lov 2003-05-23 nr 35: Lov om visse sider av elektronisk handel og andre informasjonssamfunnstjenester (ehandelsloven)

Publisert: I 2003 hefte 7.

http://www.lovdata.no/all/ hl-20030523-035.html