EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 68/21

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην οικοδόμηση της ειρήνης στις εξωτερικές σχέσεις: ορθές πρακτικές και προοπτικές»

2012/C 68/04

Εισηγήτρια: η κ. MORRICE

Στη σύνοδο ολομέλειας της 19ης και 20ής Ιανουαρίου 2011 και σύμφωνα με το άρθρο 29 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού της, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα:

Ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην οικοδόμηση της ειρήνης στις εξωτερικές σχέσεις: ορθές πρακτικές και προοπτικές.

Το ειδικευμένο τμήμα «Εξωτερικές σχέσεις», στο οποίο ανατέθηκαν οι σχετικές προπαρασκευαστικές εργασίες, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 15 Δεκεμβρίου 2011.

Κατά την 477η σύνοδο ολομέλειας, της 18ης και 19ης Ιανουαρίου 2012 (συνεδρίαση της 19ης Ιανουαρίου 2012), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 190 ψήφους υπέρ, 1 κατά και 3 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1 Η οικοδόμηση της ειρήνης είναι στο DNA της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ίδια η δημιουργία της, η διεύρυνση και η επιβίωσή της σε περιόδους κρίσης αποτελούν απόδειξη των επιτευγμάτων της στον τομέα της οικοδόμησης ειρήνης. Ως κοινότητα εθνών που επιδιώκουν την προώθηση της δημοκρατίας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της ισότητας και της ανεκτικότητας, η ΕΕ έχει ηθική υποχρέωση να στηρίξει την οικοδόμηση της ειρήνης σε όλο τον κόσμο, έχει δε τώρα και σχετική εντολή από τη Συνθήκη. Ως ο μεγαλύτερος χορηγός βοήθειας στον κόσμο, με πολύχρονη πείρα σε ζώνες συγκρούσεων και με ένα ευρύ φάσμα σχετικών εργαλείων στη διάθεσή της, η ΕΕ οφείλει να είναι πρωτοπόρος στις διεθνείς ειρηνευτικές προσπάθειες. Ωστόσο, η ΕΕ δεν αξιοποιεί επαρκώς τις δυνατότητές της στις διεθνείς ειρηνευτικές προσπάθειες. Ο αντίκτυπος της στήριξης που παρέχει για θετικές αλλαγές δεν είναι τόσο μεγάλος όσο θα έπρεπε και θα μπορούσε. Παρά τις προσπάθειες για τη βελτίωση της συνοχής με τη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ), μια ολοκληρωμένη «συνολική και ενωσιακή» προσέγγιση δεν έχει ακόμη επιτευχθεί. Χωρίς μια σαφώς καθορισμένη στρατηγική για την οικοδόμηση της ειρήνης, χωρίς ευρύτερη ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ όλων των ενωσιακών δράσεων υπέρ της ειρήνης και λόγω της έλλειψης πραγματικής συνεργασίας με τα κράτη μέλη, τους διεθνείς χορηγούς βοήθειας, τις ΜΚΟ και τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που προωθούν την επιτόπου οικοδόμηση της ειρήνης, δεν μπορεί να αναπτυχθεί πλήρως το δυναμικό της ΕΕ για τη δημιουργία μιας πραγματικής και μόνιμης βελτίωσης στις πιο ταραγμένες περιοχές του κόσμου. Η πρόκληση είναι μεγάλη, αλλά η ανταμοιβή θα είναι ακόμα μεγαλύτερη. Το καλύτερο περιβάλλον για μια ειρηνική Ευρώπη είναι ένας ειρηνικός κόσμος.

1.2 Βάσει των ανωτέρω συμπερασμάτων, η ΕΟΚΕ συνιστά τα εξής:

Όσον αφορά τη στρατηγική και την πολιτική

1.2.1 Η ΕΥΕΔ οφείλει να καταρτίσει στρατηγική για την οικοδόμηση της ειρήνης, η οποία θα περιλαμβάνει δραστηριότητες σε επίπεδο πολιτών, ενόπλων δυνάμεων, διπλωματίας, πολιτικής, ταχείας αντίδρασης και ανθρωπιστικής δράσης, μακροπρόθεσμης στήριξης της ανάπτυξης, βραχυπρόθεσμης βοήθειας, αλλαγής του κλίματος, εμπορικών συναλλαγών και επενδύσεων, καθώς και όλες τις άλλες δραστηριότητες της ΕΕ που έχουν αντίκτυπο σε ασταθείς περιοχές.

1.2.2 Για την χάραξη της εν λόγω στρατηγικής, κρίνεται σκόπιμη η συγκρότηση ειδικής ομάδας, με τη συμμετοχή εκπροσώπων του ΕΚ, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της ΕτΠ, της ΕΟΚΕ, της ΕΤΕπ και ΜΚΟ που δραστηριοποιούνται στον τομέα της οικοδόμησης της ειρήνης.

1.2.3 Θα ήταν χρήσιμη η υποχρεωτική υποβολή των πολιτικών και των προγραμμάτων της ΕΕ, ιδίως όσων εφαρμόζονται σε ζώνες συγκρούσεων, σε εκτίμηση επιπτώσεων που θα λαμβάνει ιδιαιτέρως υπόψη το στοιχείο της σύγκρουσης ώστε να διασφαλίζεται η εναρμόνισή τους με τα πρότυπα και τις αξίες της ΕΕ και να εξασφαλιστεί η οικονομικά αποδοτικότερη χρήση της βοήθειας της ΕΕ.

Όσον αφορά τα επιχειρησιακά θέματα

1.2.4 Συνιστάται η θέσπιση κώδικα αρχών για όλες τις επιχειρήσεις της ΕΕ σε ζώνες συγκρούσεων και σε ζώνες επιρρεπείς σε συγκρούσεις.

1.2.5 Όλα τα έργα για την οικοδόμηση της ειρήνης θα πρέπει να περιλαμβάνουν την προαγωγή της χρηστής διακυβέρνησης και των δημοκρατικών αρχών (ανθρώπινα δικαιώματα, ελευθερία του λόγου, ισότητα, πολιτικές και συνδικαλιστικές ελευθερίες), καθώς και πρότυπα περιβαλλοντικής προστασίας.

1.2.6 Θα πρέπει να θεσπιστούν σημεία αναφοράς για την παρακολούθηση των μεταρρυθμίσεων και θα πρέπει να ενισχυθούν τα συστήματα παρακολούθησης, ώστε να διασφαλιστεί η συμμετοχή εκπροσώπων της κοινωνίας των πολιτών, η ισορροπημένη εκπροσώπηση των φύλων στους φορείς παρακολούθησης και η ανάληψη δεσμεύσεων για την εφαρμογή μεταρρυθμίσεων. Θα πρέπει επίσης να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην πρόληψη συγκρούσεων και δη στον ρόλο της εκπαίδευσης και των μέσων μαζικής επικοινωνίας –συμπεριλαμβανομένων των μέσων κοινωνικής δικτύωσης– σε «ευαίσθητες» περιοχές παράλληλα δε, θα πρέπει να ενθαρρυνθεί και να προωθηθεί ουσιαστικά η λήψη μέτρων, όπως ο διαπολιτισμικός διάλογος και η διαμεσολάβηση, υπέρ της κοινωνικής συμφιλίωσης.

1.2.7 Θα πρέπει να ενισχυθεί η συνεργασία της ΕΕ με την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών στις ασταθείς περιοχές, μέσω της αυξημένης στήριξης σε οργανισμούς που ασπάζονται τις αξίες της ΕΕ για την προαγωγή της ανεκτικότητας, της πολυφωνίας και άλλων δράσεων υπέρ της ειρήνης, καθώς και να διευκολυνθεί το έργο της ΕΟΚΕ στον συγκεκριμένο τομέα.

1.2.8 Είναι απαραίτητη η τήρηση του ψηφίσματος αριθ. 1325 των Ηνωμένων Εθνών σχετικά με τον ρόλο των γυναικών στις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις, η παροχή μεγαλύτερης στήριξης σε ομάδες γυναικών με επιτόπια δράση και στην προώθηση της ισότητας των φύλων.

1.2.9 Κρίνεται επιβεβλημένη η μεγαλύτερη εστίαση της προσοχής, με περισσότερη ευαισθησία, στα θύματα των συγκρούσεων, ιδίως στα παιδιά, καθώς και η ευρύτερη αναγνώριση και στήριξή τους εκ μέρους της ΕΕ.

1.2.10 Ενδείκνυται η προώθηση, διευκόλυνση και υποστήριξη προγραμμάτων για την παροχή συνδρομής στους ευάλωτους νέους και ιδιαίτερα στα αγόρια, ώστε να μπορέσουν να διαδραματίσουν πλήρως και εποικοδομητικά τον ρόλο τους στην κοινωνία.

1.2.11 Θεωρείται αναγκαία η επέκταση και αναβάθμιση των διαδικασιών πρόσληψης και κατάρτισης πολιτικού προσωπικού για συμμετοχή σε αποστολές, καθώς και η στροφή της εστίασης των τελευταίων από τη στρατιωτική προς την πολιτική διαχείριση κρίσεων.

1.2.12 Θα πρέπει να καταρτιστεί βάση δεδομένων με Ευρωπαίους εμπειρογνώμονες στον τομέα της οικοδόμησης της ειρήνης και υποψήφια μέλη πολιτικών αποστολών, όπως δικαστές, δικηγόροι, αστυνομικοί, ΜΚΟ που δραστηριοποιούνται στον τομέα της οικοδόμησης της ειρήνης, μεσολαβητές, διοικητικοί υπάλληλοι και πολιτικοί με εμπειρία στον εν λόγω τομέα.

Όσον αφορά τις βέλτιστες πρακτικές και την ανταλλαγή εμπειριών

1.2.13 Είναι σκόπιμη η ανταλλαγή βασικών διδαγμάτων μεταξύ των θεσμικών οργάνων της ΕΕ, των κρατών μελών και των διεθνών φορέων, μέσω της σύνταξης ενός εγκολπίου με τις βέλτιστες πρακτικές στον τομέα της οικοδόμησης της ειρήνης και της περαιτέρω διερεύνησης της χρήσης της εργαλειοθήκης της ΕΟΚΕ για τη διευθέτηση συγκρούσεων (1).

1.2.14 Θα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στην ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ των εσωτερικών φορέων δράσης της ΕΕ για την οικοδόμηση της ειρήνης, όπως είναι π.χ. το πρόγραμμα PEACE της ΕΕ για τη Βόρεια Ιρλανδία, και των εξωτερικών της δράσεων.

1.2.15 Θα πρέπει να εξεταστεί σοβαρά το ενδεχόμενο δημιουργίας ενός ευρωπαϊκού κέντρου αριστείας ή ιδρύματος για την οικοδόμηση της ειρήνης, το οποίο θα συνδέεται με τις υφιστάμενες δομές, θα τις αναπτύσσει περαιτέρω και θα δίδει συνέχεια στις ιδέες και τις συστάσεις των άλλων ιδρυμάτων και εμπειρογνωμόνων.

1.2.16 Συνιστάται η διοργάνωση ευρείας διάσκεψης για την οικοδόμηση της ειρήνης, προκειμένου να συγκεντρωθούν όλοι οι παράγοντες της νέας στρατηγικής και να προσδιοριστούν συγκεκριμένες συστάσεις σχετικά με τον βέλτιστο τρόπο ανταλλαγής των διδαγμάτων.

2. Πλαίσιο

2.1 Η παρούσα γνωμοδότηση αποτελεί συνέχεια της γνωμοδότησης πρωτοβουλίας με θέμα «Ο ρόλος της ΕΕ στην ειρηνευτική διαδικασία στη Βόρεια Ιρλανδία», η οποία υιοθετήθηκε από την ΕΟΚΕ τον Οκτώβριο του 2008 (2) και η οποία καλεί την ΕΕ να θέσει την οικοδόμηση της ειρήνης στον πυρήνα του μελλοντικού στρατηγικού προσανατολισμού της. Διευρύνει το πεδίο μελέτης πέραν των συνόρων της ΕΕ, επανεξετάζει τα διαθέσιμα εργαλεία οικοδόμησης ειρήνης, ιδίως κατόπιν της δημιουργίας της ΕΥΕΔ, εξετάζει σε ποιον βαθμό έχει πραγματοποιηθεί ανταλλαγή εμπειριών και διατυπώνει συστάσεις για μελλοντικές εργασίες στον εν λόγω τομέα.

3. Εισαγωγή

3.1 Η ΕΕ περιγράφεται συχνά ως η πλέον επιτυχημένη υπερεθνική προσπάθεια παγκοσμίως για την οικοδόμηση ειρήνης και μπορεί να λειτουργήσει ως πρότυπο για άλλους στον τομέα αυτόν. Η δική της εμπειρία, δηλαδή η συνεργασία ορκισμένων εχθρών μετά το τέλος του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου αποτελεί πιθανώς το μεγαλύτερό της επίτευγμα. Η διατήρηση της ενότητάς τους ως ομίλου εθνών, με αύξηση του αριθμού τους και ενίσχυση της παγκόσμιας επιρροής τους, αποτελεί έναν ακόμη θρίαμβο όσον αφορά την οικοδόμηση της ειρήνης, η δε διατήρηση της δυναμικής αυτής σε πείσμα της χρηματοπιστωτικής κρίσης θα αποτελέσει άλλη μία σημαντική πρόκληση.

3.2 Ωστόσο, η ΕΕ δεν διέθετε μέχρι στιγμής τα κατάλληλα μέσα για να φέρει το βάρος της ηθικής υποχρέωσής της ως προτύπου ή πρωτοπόρου της οικοδόμησης της ειρήνης στον κόσμο. Στις επιχειρήσεις της σε ζώνες συγκρούσεων χρησιμοποιεί τα ποικίλα εργαλεία που έχει στη διάθεσή της: από τη διαχείριση κρίσεων και την ανθρωπιστική βοήθεια μέχρι τη στρατιωτική υποστήριξη και την αναπτυξιακή βοήθεια. Ωστόσο, η προσέγγισή της δεν διέθετε συνοχή, συντονισμό και αξιόπιστη σύνδεση με την τοπική κοινωνία των πολιτών.

3.3 Μετά την έναρξη ισχύος της Συνθήκης της Λισαβόνας, η ΕΕ διαθέτει νέα εντολή οικοδόμησης της ειρήνης (άρθρο 21), νέα δομή για την υποστήριξή της (ΕΥΕΔ) και νέο ηγέτη (την Ύπατη Εκπρόσωπο κ. Catherine Ashton) για την επίτευξη των σχετικών στόχων. Συνεπώς, δεν υπάρχει πλέον λόγος να μην μπορεί η ΕΕ να αναλάβει ηγετικό ρόλο και να έχει πραγματικά σημαντικό αντίκτυπο στην οικοδόμηση της ειρήνης παγκοσμίως.

3.4 Εάν υπήρχε ποτέ κατάλληλη στιγμή για να επιδείξει η ΕΕ ηγετική φυσιογνωμία, η στιγμή αυτή έχει φθάσει. Οι εγγύτεροι γείτονές της βρίσκονται σε κατάσταση πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών αναταραχών. Χρειάζονται ισχυρή υποστήριξη στην παρούσα κρίσιμη στιγμή της Ιστορίας τους. Εγκαινιάζοντας τη «νέα και φιλόδοξη» πολιτική γειτονίας της, η ΕΕ αποδεικνύει ότι είναι έτοιμη και πρόθυμη να αποτελέσει παράδειγμα προς μίμηση. Εν προκειμένω, όμως, όπως και στην οικοδόμηση της ειρήνης σε παγκόσμιο επίπεδο, οι πράξεις είναι σημαντικότερες από τα λόγια.

3.5 Η ΕΕ διαθέτει «εκπληκτικές δυνατότητες» για τη σύνδεση όλων των πτυχών της πολύπλευρης επιρροής της ώστε να διαμορφώσει μια συνεκτική και ολοκληρωμένη προσέγγιση της οικοδόμησης της ειρήνης· διαθέτει επίσης και τους αντίστοιχους πόρους. Εντούτοις, η επιτυχία θα εξαρτηθεί τελικά από την πολιτική βούληση των κρατών μελών της ΕΕ, από την ικανότητά τους να εκφράζονται με μία φωνή και από την επιθυμία τους να υποστηρίξουν πλήρως μία φιλόδοξη στρατηγική οικοδόμησης της ειρήνης, η οποία όχι μόνο θα προσδώσει μεγαλύτερη αξιοπιστία στην ΕΕ σε διεθνές επίπεδο, αλλά και θα βοηθήσει στην προώθηση θετικών αλλαγών στον κόσμο.

4. Ιστορικό πλαίσιο

4.1 Ο όρος «οικοδόμηση της ειρήνης» είναι σχετικά πρόσφατος στο λεξιλόγιο της διεθνούς διπλωματίας. Χαρακτηρίσθηκε για πρώτη φορά από τον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών Boutros-Ghali, στο πρόγραμμά του για την ειρήνη το 1992, ως «δράση για τον προσδιορισμό και τη στήριξη των δομών που επιδιώκουν την ενίσχυση και εδραίωση της ειρήνης, ώστε να αποτρέπεται η εμφάνιση νέων συγκρούσεων». Το 2006, τα Ηνωμένα Έθνη προέβησαν στη σύσταση επιτροπής οικοδόμησης της ειρήνης για τη στήριξη των ειρηνευτικών προσπαθειών σε χώρες που εξέρχονται από συγκρούσεις, ενώ το 2009 ο ΟΟΣΑ δημιούργησε το διεθνές δίκτυο για τις συγκρούσεις και την αστάθεια (INCAF).

4.2 Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η πρώτη ρητή αναφορά στην οικοδόμηση της ειρήνης στο πλαίσιο των εξωτερικών σχέσεων της ΕΕ εντοπίζεται στο πρόγραμμα του Γκέτεμποργκ για την πρόληψη των βίαιων συγκρούσεων, το οποίο εγκρίθηκε το 2001. Η πλέον πρόσφατη αναφορά γίνεται στο άρθρο 21 της Συνθήκης της Λισαβόνας, στο οποίο απαριθμούνται ως βασικοί στόχοι της εξωτερικής δράσης της ΕΕ η αρχή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και η δημοκρατία, η πρόληψη των συγκρούσεων και η διατήρηση της ειρήνης.

4.3 Η Συνθήκη της Λισαβόνας καθορίζει επίσης ένα νέο πλαίσιο για τις εξωτερικές σχέσεις της ΕΕ. Η Ύπατη Εκπρόσωπος για θέματα εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας συγκεντρώνει πλέον το σύνολο των σχετικών αρμοδιοτήτων, που παλαιότερα κατανέμονταν μεταξύ του Συμβουλίου και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η Ύπατη Εκπρόσωπος κ. Catherine Ashton επικουρείται στο έργο της από την ΕΥΕΔ, οι αρμοδιότητες της οποίας καλύπτουν τους τομείς της διπλωματίας, της ανάπτυξης και της άμυνας, δηλαδή τρεις τομείς που μπορούν κάλλιστα να συμβάλουν στην οικοδόμηση της ειρήνης.

4.4 Η ΕΕ μπορεί να χρησιμοποιήσει για την οικοδόμηση της ειρήνης το ευρύ φάσμα εργαλείων που έχουν στη διάθεσή τους η ΕΥΕΔ και οι σχετικές Διευθύνσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Μεταξύ των εργαλείων αυτών συγκαταλέγονται τα ακόλουθα:

— Πολιτικές και στρατιωτικές αποστολές ΚΠΑΑ, οι οποίες επικεντρώνονται στην αστυνόμευση, το κράτος δικαίου, την πολιτική διοίκηση και την πολιτική προστασία. Η δράση τους περιορίζεται συχνά από την έλλειψη διαθέσιμου καταρτισμένου προσωπικού. Οι πτυχές της ασφάλειας και της υλικοτεχνικής υποστήριξης θεωρούνται βασικές προϋποθέσεις για τη διασφάλιση σταθερού και ασφαλούς περιβάλλοντος με στόχο την οικοδόμηση της ειρήνης.

— Μηχανισμός σταθερότητας, ο οποίος αποτελεί τη βασική πηγή χρηματοδότησης της ΕΕ για την οικοδόμηση της ειρήνης. Τουλάχιστον το 70 % των διαθέσιμων πόρων (2 δισεκατομμύρια ευρώ για την περίοδο 2007-2013) χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση κρίσεων προκειμένου να «καλυφθεί το κενό» μεταξύ της βραχυπρόθεσμης ανθρωπιστικής βοήθειας και της μακροπρόθεσμης αναπτυξιακής βοήθειας.

— Εταιρική σχέση για την οικοδόμησης της ειρήνης, η οποία δημιουργήθηκε δυνάμει του μηχανισμού σταθερότητας, για τη βελτίωση της επικοινωνίας με τους βασικούς εταίρους στο πλαίσιο της αντιμετώπισης κρίσεων. Στηρίζει τη συνεργασία με οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και συμβάλλει στη διάδοση βέλτιστων πρακτικών και στην πρόσβαση σε υλικοτεχνική και τεχνική βοήθεια.

4.5 Η ΕΕ διαθέτει ακόμα πληθώρα άλλων εργαλείων τα οποία, παρότι δεν προορίζονται ειδικά για την οικοδόμηση της ειρήνης, μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη στήριξη των προσπαθειών της προς τη συγκεκριμένη κατεύθυνση. Τέτοια εργαλεία είναι, μεταξύ άλλων, η ECHO (Υπηρεσία Ανθρωπιστικής Βοήθειας), το Ευρωπαϊκό Μέσο για τη Δημοκρατία και τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, η παροχή αναπτυξιακής βοήθειας μέσω του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανάπτυξης (ΑΚΕ/υπερπόντιες χώρες και εδάφη) και το μέσο αναπτυξιακής συνεργασίας (Λατινική Αμερική, Ασία, Μέση Ανατολή και Νότια Αφρική).

4.6 Οι πολιτικές της ΕΕ σε διάφορους τομείς όπως το εμπόριο, οι επενδύσεις της ΕΤΕπ, το περιβάλλον, η ενέργεια και η γεωργία μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σε ένα πλαίσιο οικοδόμησης της ειρήνης· επίσης, η πολιτική της ΕΕ για τη διεύρυνση περιέχει άλλο ένα στοιχείο οικοδόμησης της ειρήνης, υπό την έννοια ότι απαιτεί από τις υποψήφιες χώρες να σέβονται τις θεμελιώδεις αξίες (3) της ΕΕ. Επίσης, η Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτονίας (ΕΠΓ) που καλύπτει 16 από τους πλησιέστερους γείτονες της ΕΕ, αναζωογονήθηκε μετά την «Αραβική Άνοιξη», συμπεριλαμβάνοντας ένα στοιχείο οικοδόμησης της ειρήνης ώστε να συμβάλει στη δημιουργία μιας «βαθιάς και βιώσιμης δημοκρατίας» στην περιοχή· το νέο «Πρόγραμμα αλλαγής» της ΕΕ προτείνει την ενίσχυση του ρόλου της στην οικοδόμηση της ειρήνης με διάφορους τρόπους.

4.7 Αν και οι περισσότερες δράσεις της ΕΕ στον τομέα της οικοδόμησης της ειρήνης υλοποιούνται στο πλαίσιο της πολιτικής που ασκεί στον τομέα των εξωτερικών σχέσεων, η ΕΕ εφαρμόζει επίσης μία μοναδική ειρηνευτική πρωτοβουλία στο εσωτερικό της. Το ειδικό πρόγραμμα ενίσχυσης για την ειρήνη και τη συμφιλίωση στη Βόρεια Ιρλανδία και τις παραμεθόριες κομητείες της Ιρλανδίας εκπονήθηκε το 1996 και βρίσκεται επί του παρόντος στον τρίτο γύρο της χρηματοδότησής του (4).

5. Οικοδόμηση της ειρήνης – οι προκλήσεις

5.1 Αναζήτηση ορισμού και στρατηγικής

5.1.1 Αν και η οικοδόμηση της ειρήνης είναι πλέον ευρέως αποδεκτή ως πολύτιμη νέα προσέγγιση όσον αφορά τις παρεμβάσεις σε ζώνες συγκρούσεων, δεν υπάρχει ακριβής ορισμός της έννοιας του όρου. Σύμφωνα με ορισμένους, μπορεί να εφαρμοστεί μόνο σε μετασυγκρουσιακές καταστάσεις για τη σταθεροποίηση και την ανασυγκρότηση. Σύμφωνα με άλλους, μπορεί να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ των πολιτικών άμυνας και ανάπτυξης. Άλλοι, πάλι, την περιγράφουν ως καταλυτική διαδικασία η οποία εφαρμόζεται αδιαλείπτως σε όλα τα στάδια, από την πρόληψη των συγκρούσεων, τη διαχείριση κρίσεων, την ειρήνευση και τη διατήρηση της ειρήνης έως τη σταθεροποίηση μετά τις συγκρούσεις.

5.1.2 Από την εξέταση των διαφόρων πτυχών προκύπτει ότι οι «ειρηνευτικές επιχειρήσεις» αφορούν την ασφάλεια και την άμυνα, η «ειρήνευση» αφορά την προσφυγή στη διπλωματία για την επίτευξη πολιτικών συμφωνιών, ενώ η έννοια της «οικοδόμησης της ειρήνης» καλύπτει τα προαναφερθέντα και ακόμα περισσότερα. Ιδανικά, πρόκειται για μία δράση που ξεκινά πριν φθάσουν οι «ειρηνοποιοί» και οι φορείς διατήρησης της ειρήνης, και η οποία, εφόσον στεφθεί από επιτυχία και έχει διάρκεια, καθιστά περιττή τη συνδρομή των εν λόγω «ειρηνοποιών». Η βέλτιστη δυνατή περιγραφή που θα μπορούσε ενδεχομένως να δοθεί σε μία έννοια της «οικοδόμησης της ειρήνης» που θα περιλαμβάνει κάθε πιθανή πτυχή και συνιστώσα, και θα είναι πλήρως συμβουλευτική και μακροπρόθεσμη, είναι ότι αποτελεί μία αορίστου χρόνου διαδικασία η οποία συμβάλλει στη διευθέτηση διαφορών ανοίγοντας πόρτες και διευρύνοντας πνευματικούς ορίζοντες.

5.2 Ανάγκη συντονισμένης σκέψης

5.2.1 Ανεξάρτητα από τον ορισμό, οι εμπειρογνώμονες συμφωνούν ότι η οικοδόμηση της ειρήνης συνιστά «ιδιαίτερα πολύπλοκη διαδικασία στην οποία συμμετέχει ευρύ φάσμα παραγόντων που δραστηριοποιούνται στους τομείς των στρατιωτικών και πολιτικών επεμβάσεων, της διπλωματίας και της χρηματοπιστωτικής και τεχνικής στήριξης, τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα σε τοπικό, εθνικό και διεθνές επίπεδο». Η μεγαλύτερη πρόκληση έγκειται στην εξεύρεση τρόπων και μέσων για την παγίωση της «συνοχής, του συντονισμού και της συμπληρωματικότητας» μεταξύ του εκτενούς φάσματος πολιτικών, παραγόντων και μέσων εντός και εκτός της ΕΕ που σχετίζονται με τον ίδιο τομέα. Η κύρια δυσκολία είναι ότι τα διάφορα κράτη μέλη και οι διάφοροι εξωτερικοί χορηγοί έχουν διαφορετικές προτεραιότητες, με αποτέλεσμα να προκύπτουν ενδεχομένως εντάσεις όταν διίστανται οι επιμέρους ανάγκες και τα συμφέροντα.

5.2.2 Στους κόλπους της ΕΕ, η πολυπλοκότητα των δομών των θεσμικών οργάνων και των Διευθύνσεών της αναδεικνύει σε πρόσθετη μείζονα πρόκληση τον πρακτικό συντονισμό μεταξύ των διαφόρων αρμοδίων. Επίσης, υπάρχει σημαντική ανάγκη να διασφαλιστεί η συνοχή μεταξύ των πολιτικών που στοχεύουν ειδικά τις ευαίσθητες περιοχές, όπως είναι η αναπτυξιακή βοήθεια, και των πολιτικών που ενδέχεται να επηρεάσουν σημαντικά τις εν λόγω περιοχές, όπως είναι ιδίως το εμπόριο, οι επενδύσεις, η κλιματική αλλαγή και η ενεργειακή πολιτική. Η ίδρυση, πάντως, της ΕΥΕΔ θεωρήθηκε πραγματική ευκαιρία σύνδεσης της πολιτικής και της πρακτικής μεταξύ των θεσμικών οργάνων της ΕΕ και μεταξύ της ΕΕ, των κρατών μελών της, και των λοιπών σημαντικών χορηγών, όπως είναι τα Ηνωμένα Έθνη, οι ΗΠΑ, και η Κίνα, καθώς και των άλλων ενδιαφερομένων.

5.2.3 Παρότι η εφαρμογή μίας ολοκληρωμένης προσέγγισης φαντάζει ουτοπική, καταβάλλονται προσπάθειες ώστε τα εργαλεία της ΕΕ να χρησιμοποιούνται με πιο συνεκτικό τρόπο. Πρόσφατο συναφές παράδειγμα ήταν το Συμβούλιο Εξωτερικών που πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο του 2011 και το οποίο συμφώνησε να υιοθετηθεί μία ολοκληρωμένη προσέγγιση για το Σουδάν και το Νότιο Σουδάν η οποία θα περιλαμβάνει δράσεις που θα κυμαίνονται από τον διάλογο και την ανάπτυξη ικανοτήτων σε πολιτικό –μη στρατιωτικό– επίπεδο μέχρι την παροχή αναπτυξιακής βοήθειας και την εμπορική συνεργασία. Το πρόσφατο «Πρόγραμμα δράσης για αλλαγή» της ΕΕ, το οποίο δίδει εκ νέου προτεραιότητα στην αναπτυξιακή της πολιτική, είναι ένα ακόμα παράδειγμα αυτής της νέας προσέγγισης για την οικοδόμηση της ειρήνης. Οι προτάσεις δίδουν, μεταξύ άλλων, έμφαση στα ανθρώπινα δικαιώματα, τη δημοκρατία, την ισότητα, τη χρηστή διακυβέρνηση και τους δεσμούς με την κοινωνία των πολιτών. Ορισμένες πλευρές θεωρούν ότι πρόκειται για έναν πολύτιμο νέο τρόπο σκέψης, ενώ άλλες πιστεύουν ότι δεν είναι αρκετά τολμηρός.

5.3 Ενίσχυση του ρόλου της κοινωνίας των πολιτών στη μετατροπή των συγκρούσεων

5.3.1 Η διαδικασία μετατροπής των συγκρούσεων απαιτεί ορισμένες θεμελιώδεις αλλαγές σε συμπεριφορές και νοοτροπίες. Η ένταξη, η δέσμευση και ο διάλογος αποτελούν όπλα για την καταπολέμηση του φόβου, του μίσους, της μισαλλοδοξίας και της αδικίας, τα οποία συνιστούν στοιχεία δημιουργίας ενός κλίματος πρόληψης συγκρούσεων και οικοδόμησης της ειρήνης. Οι δράσεις πρέπει να πραγματοποιούνται σε τοπικό επίπεδο και σε επίπεδο γειτονιάς, όπου η οικοδόμηση της ειρήνης έχει τη μεγαλύτερη δυνατή σημασία. Στο επίπεδο αυτό, η συμμετοχή οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών που ασπάζονται τις αξίες της ΕΕ για την ισότητα, τα ανθρώπινα δικαιώματα, την κοινωνική ένταξη και την ανεκτικότητα, δεν είναι δυνατόν να αφήνεται πλέον στην τύχη, ενώ πρέπει επίσης να δίδεται προτεραιότητα στη στήριξη ατόμων που είναι ευάλωτα, κινδυνεύουν ή, απλώς, δεν έχουν τα μέσα να εισακουστούν.

5.3.2 Είναι ευρέως παραδεκτό πλέον ότι οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών συμβάλλουν καθοριστικά στη διασφάλιση της αποτελεσματικότητας και της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας κάθε στρατηγικής για την οικοδόμηση της ειρήνης. Η συνεργασία και η διαβούλευση με τους τοπικούς «μη κρατικούς παράγοντες», όχι μόνο συμβάλλει στην καλύτερη κατανόηση εκ μέρους της ΕΕ των συγκρουσιακών καταστάσεων από τη βάση προς την κορυφή, αλλά διασφαλίζει και την τοπική συμμετοχή στη διαδικασία. Επίσης, συμβάλλει στην προαγωγή μιας διαδικασίας οικοδόμησης της ειρήνης που λαμβάνει περισσότερο υπόψη το στοιχείο της σύγκρουσης και χρησιμεύει ως παράγοντας ενίσχυσης των προσπαθειών τους για την οικοδόμηση της ειρήνης.

5.3.3 Μέχρι σήμερα, η επικέντρωση της οικοδόμησης της ειρήνης, σε πολιτικό ή επιχειρησιακό επίπεδο, είχε την τάση να αγνοεί τις ομάδες αυτές των οποίων η επιρροή στην όλη διαδικασία μπορεί να είναι καθοριστική. Για παράδειγμα, αν και οι γυναίκες διατηρούν συνήθως τον κοινωνικό ιστό στη διάρκεια μιας σύγκρουσης, σπανίως εκπροσωπούνται σε επίπεδο λήψης αποφάσεων. Η προσέγγιση «πίσω στις δουλειές μας» που εφαρμόζουν οι τοπικοί έμποροι σε ζώνες συγκρούσεων συνιστά σημαντική απόδειξη προσαρμοστικότητας που χρήζει στήριξης. Η δραστηριότητα των συνδικάτων, όπως είναι οι διαδηλώσεις ειρήνης και αλληλεγγύης σε δρόμους χωρών της ΕΕ, αποτελεί άλλο ένα αποτελεσματικό στοιχείο για την υποστήριξη της οικοδόμησης ειρήνης. Οι νέοι χρειάζονται υποστήριξη για τη διοχέτευση της ενέργειάς τους με εποικοδομητικούς τρόπους· επίσης οι ευάλωτες ομάδες και ιδίως τα θύματα χρήζουν της στοχευμένης προσοχής των εμπειρογνωμόνων.

5.3.3.1 Η πρόληψη των συγκρούσεων και η συμφιλίωση μεταξύ αντιπάλων ομάδων αναγνωρίζονται όλο και περισσότερο ως παράγοντες που πρέπει να αξίζουν μεγαλύτερης προσοχής στο πλαίσιο των προσπαθειών για την οικοδόμηση ειρήνης. Η εκπαίδευση διαδραματίζει ζωτικής σημασίας ρόλο στο θέμα αυτό, διδάσκοντας τους νέους όχι μόνο να αποδέχονται αλλά και να σέβονται τη διαφορετικότητα. Τα μέσα επικοινωνίας αποτελούν έναν ακόμη σημαντικό παράγοντα που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη, ιδίως τα κοινωνικά μέσα επικοινωνίας και ο ρόλος που μπορούν να διαδραματίσουν στην επίτευξη θετικών αλλαγών. Η προώθηση συγκεκριμένων στρατηγικών για την προσέγγιση μεταξύ ομάδων, όπως είναι ο διαπολιτισμικός διάλογος και η διαμεσολάβηση, αποτελεί άλλο ένα σημαντικό μέρος των εν λόγω εργασιών.

5.3.4 Ο «διαρθρωμένος διάλογος» μεταξύ ΕΕ και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών σε ζώνες συγκρούσεων μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη σχέσεων που αντέχουν στον χρόνο και στην κατανόηση σε τοπικό επίπεδο. Λόγω των στενών της σχέσεων με την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών, η ΕΟΚΕ είναι σε θέση να συμβάλει περισσότερο στη συνεργασία της ΕΕ με τοπικές οργανώσεις στις εν λόγω περιοχές. Συνεργάζεται δε ήδη με επιχειρήσεις, συνδικάτα και λοιπούς φορείς σε μέρη όπως η Κίνα, το Θιβέτ, ο Λίβανος, η Βόρεια Αφρική και οι χώρες ΑΚΕ, επιδιώκοντας την επιτάχυνση της εν λόγω ανταλλαγής εμπειριών προκειμένου να προωθήσει και να ενισχύσει το έργο των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και τη συνεργασία τους με την ΕΕ σε σχέδια οικοδόμησης της ειρήνης.

5.4 Ευρύτερη αναγνώριση της αξίας της ανταλλαγής εμπειριών

5.4.1 Ως κοινότητα 27 εθνών που ενώθηκαν για το κοινό καλό, η ΕΕ βρίσκεται σε θέση να μοιραστεί την ξεχωριστή εμπειρία της με άλλους. Από τη λήψη αποφάσεων μέχρι τη στρατηγική της για τη διεύρυνση, η ΕΕ δίδει παραδείγματα μιας πρακτικής η οποία θα μπορούσε να υιοθετηθεί από περιφερειακές ενώσεις σε άλλα μέρη του κόσμου. Η Αφρικανική Ένωση είναι μία τέτοια οργάνωση που μιμείται την προσέγγιση της ΕΕ, ενώ υπάρχουν και άλλοι που επιθυμούν να πράξουν το ίδιο. Υπάρχουν και άλλα επιτυχημένα παραδείγματα χωρών και περιφερειών που υλοποίησαν την αλλαγή χωρίς συγκρούσεις και τα εν λόγω παραδείγματα αξίζει να τονίζονται στην πολιτική και την πράξη της οικοδόμησης ειρήνης.

5.4.2 Λόγω του έργου που έχει εκπονήσει από την ίδρυσή της στον τομέα της οικοδόμησης της ειρήνης στο πλαίσιο των εξωτερικών της σχέσεων, η ΕΕ έχει επίσης πλούσια εμπειρία να μοιραστεί για περιοχές όπως η νοτιοανατολική Ασία, η Μέση Ανατολή, η Κεντρική Αμερική, τα Βαλκάνια και η Αφρική νοτίως της Σαχάρας. Ορισμένες δράσεις της ήταν ιδιαίτερα επιτυχημένες, άλλες λιγότερο. Πράγματι, το έργο της ΕΕ σε ορισμένες ζώνες συγκρούσεων επικρίθηκε αυστηρά, αλλά ακόμα και αυτές οι εμπειρίες μπορούν να συνεισφέρουν εποικοδομητικά σε επίπεδο πολιτικής εφόσον ληφθούν υπόψη τα σχετικά διδάγματα.

5.4.3 Σε επίπεδο «θετικής ανταλλαγής εμπειριών», υπάρχουν πολλά διδάγματα. Η ειρηνευτική διαδικασία Aceh στην Ινδονησία, η επανασύνδεση του αποχετευτικού συστήματος στη διχοτομημένη πόλη της Λευκωσίας (5) και η στήριξη της ειρηνευτικής διαδικασίας στη Βόρεια Ιρλανδία από την ΕΕ αποτελούν παραδείγματα του εκτενούς φάσματος μέσων που έχει στη διάθεσή της η ΕΕ στον τομέα της οικοδόμησης της ειρήνης, τα οποία θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν πολύ περισσότερο. Παρότι δεν υπάρχει μία ενιαία προσέγγιση για όλες τις περιπτώσεις, υπάρχουν βασικές αρχές, κοινές για πολλές ζώνες συγκρούσεων, οι οποίες δεν είναι δυνατό να αγνοηθούν.

5.4.4 Από σχετική έρευνα προκύπτει, πάντως, ότι η εν λόγω ανταλλαγή εμπειριών δεν είναι επαρκώς παγιωμένη στην πολιτική της ΕΕ, ιδίως δε σε επίπεδο εσωτερικών και εξωτερικών δράσεων. Στην περίπτωση του προγράμματος PEACE της Βόρειας Ιρλανδίας, παρατηρείται έλλειψη συστηματικής προσέγγισης όσον αφορά την αμοιβαία άντληση διδαγμάτων με άλλες περιοχές συγκρούσεων. Δεδομένου ότι η ΕΕ έχει πιστωθεί μεγάλο μέρος της επιτυχούς εδραίωσης της ειρήνης στην περιοχή, ότι η ειδική ομάδα Barroso για τη Βόρεια Ιρλανδία έχει συστήσει την ανταλλαγή εμπειριών με άλλες ζώνες συγκρούσεων και ότι έχει συσταθεί «Ειρηνευτικό δίκτυο» για ακριβώς αυτόν τον λόγο, η σαφής αυτή έλλειψη συγκριτικής προσέγγισης στην εξωτερική δράση αποτελεί χαμένη ευκαιρία και σημαντική πολιτική παράλειψη.

5.5 Προοπτική ίδρυσης κέντρου οικοδόμησης της ειρήνης

5.5.1 Ως εκ τούτου, απαιτούνται ακόμα μείζονες προσπάθειες για να μπορέσει η ΕΕ να παγιώσει την ηγετική της θέση σε διεθνή θέματα στρατηγικής για την οικοδόμηση της ειρήνης, ώστε να διασφαλίσει ότι το έργο της έχει μεγαλύτερη εμβέλεια και αντίκτυπο. Μία πρόταση που συζητείται, και η οποία υποβλήθηκε από τον τέως Πρόεδρο της Φινλανδίας και τον Υπουργό Εξωτερικών της Σουηδίας, είναι η ίδρυση ευρωπαϊκού ιδρύματος για την ειρήνη, το οποίο θα συμβάλει στη βελτίωση «της συνοχής, του συντονισμού και της συμπληρωματικότητας» των προσπαθειών της ΕΕ στον τομέα της οικοδόμησης της ειρήνης. Από την πλευρά τους, οι ηγέτες της Βόρειας Ιρλανδίας πρότειναν την ίδρυση διεθνούς κέντρου αριστείας για την οικοδόμηση της ειρήνης έξω από το Μπέλφαστ, για τη χρηματοδότηση του οποίου πρότειναν τη διάθεση πόρων μέσω του προγράμματος PEACE της ΕΕ. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συζήτησε το θέμα και κατέληξε στη σύνταξη εγγράφου πολιτικής με τίτλο «Σχέδιο δημιουργίας ιδρύματος για την ειρήνη».

5.5.2 Η πιθανότητα δημιουργίας νέου ιδρύματος/κέντρου, το οποίο θα συνδέεται με άλλους φορείς που δραστηριοποιούνται στον συγκεκριμένο τομέα, όπως το Ινστιτούτο Μελετών της Ευρωπαϊκής Ένωσης για Θέματα Ασφάλειας (ΙΜΕΕΘΑ) ή ο Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, αποτελεί θέμα συζήτησης που χρήζει της δέουσας προσοχής. Εάν ένας τέτοιος φορέας μπορέσει να αποτελέσει τη βάση παροχής συμβουλών από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες, διάλογο, κατάρτιση, μελέτη και ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ των εργαζομένων σε αυτό το πεδίο, θα αποδειχθεί ιδιαίτερα χρήσιμος για τη στήριξη του έργου της ΕΥΕΔ σε αυτόν τον ζωτικής σημασίας τομέα δράσης της ΕΕ.

5.6 Μια ευκαιρία που δεν πρέπει να χαθεί

5.6.1 Η παρούσα γνωμοδότηση εστιάζει στους βέλτιστους τρόπους οργάνωσης της ΕΕ για την πιο εποικοδομητική συμβολή της στην αντιμετώπιση της μεγαλύτερης πρόκλησης με την οποία βρίσκεται επί του παρόντος αντιμέτωπος ο πλανήτης, δηλαδή την επίλυση των συγκρούσεων. Το γεγονός ότι δεν υπάρχει ορισμός της έννοιας της «οικοδόμησης της ειρήνης» και ότι η ΕΕ δεν έχει χαράξει ακόμα ειδική στρατηγική για την οικοδόμηση της ειρήνης σημαίνει ότι το πεδίο δράσης είναι ουσιαστικά απολύτως ελεύθερο. Πρόκειται για μια σπάνια ευκαιρία που προσφέρεται στην ΕΕ στον τομέα των διεθνών σχέσεων, η οποία μπορεί να μην παρουσιαστεί ποτέ ξανά.

5.6.2 Με την ίδρυση της ΕΥΕΔ, η ΕΕ θα μπορεί κάλλιστα να εκμεταλλευθεί την ευκαιρία που της παρουσιάζεται και να πρωτοστατήσει στην οικοδόμηση της διεθνούς ειρήνης. Η πρόκληση πλέον συνίσταται στον σχεδιασμό χωριστής στρατηγικής για την οικοδόμηση της ειρήνης, η οποία δεν θα εξασφαλίζει μόνο τη συνοχή μεταξύ των προγραμμάτων και των πολιτικών της ΕΕ, αλλά και μεταξύ των αξιών και των συμφερόντων της ΕΕ και των κρατών μελών της. Το έργο αυτό μπορεί να αποδειχτεί δύσκολο χωρίς κοινή εξωτερική πολιτική που να καθορίζει κοινές αρχές παρέμβασης ή μη παρέμβασης στις περιοχές συγκρούσεων, αλλά ορισμένοι πιστεύουν ότι μια πανευρωπαϊκή προσέγγιση αποτελεί το μόνο τρόπο για να διασφαλιστεί ότι οι προσπάθειες για την εδραίωση της ειρήνης ασκούν πραγματική επίδραση επιτοπίως

5.6.3 Η Ιστορία έχει διδάξει στην ΕΕ την αξία της δημοκρατίας έναντι της δικτατορίας, τη σημασία της δικαιοσύνης, της ισότητας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, καθώς και τους κινδύνους της μισαλλοδοξίας, της ξενοφοβίας, των διακρίσεων και των προκαταλήψεων. Από τον Παγκόσμιο Πόλεμο έως την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, η ΕΕ βαδίζει σταθερά στο μονοπάτι της οικοδόμησης της ειρήνης, εδραιώνοντας τα επιτεύγματά της και προλειαίνοντας το έδαφος για να ακολουθήσουν και άλλοι. Έχει αντιμετωπίσει μέχρι στιγμής πολλές περιόδους δοκιμασίας, μεταξύ των οποίων ιδίως την τρέχουσα χρηματοπιστωτική κρίση, αλλά οι θεμελιώδεις αρχές της αποτελούν σημείο αναφοράς για τη δράση εντός και εκτός των συνόρων της, από τις οποίες δεν πρέπει ποτέ να παρεκκλίνει.

5.6.4 Στην παρούσα περίοδο εσωτερικής κρίσης και εσωστρέφειας, η ΕΕ δεν θα πρέπει να απολέσει την επαφή της με τα ευρύτερα ζητήματα και τις ευθύνες της σε παγκόσμιο επίπεδο. Δεν πρέπει να εγκαταλείψει τις εξωτερικές πολιτικές και δεσμεύσεις της, αλλά οφείλει να αναλάβει έναν εντελώς ιδιαίτερο ρόλο, τον οποίον δεν μπορεί να διαδραματίσει κανένα άλλο έθνος ή ομάδα εθνών. Σε ένα πεδίο δράσης όπου η φήμη, η κατανόηση, η πείρα, η γενναιοδωρία και η εμπιστοσύνη αποτελούν τους πολυτιμότερους παράγοντες, η ΕΕ, ως φορέας οικοδόμησης της ειρήνης, διαμορφώνει την Ιστορία της, το ήθος της και το μοναδικό της μοντέλο παρέμβασης «από τη βάση προς την κορυφή». Κατέχοντας ηγετική θέση στον τομέα της οικοδόμησης της ειρήνης, η ΕΕ χρειάζεται επίσης αυτοπεποίθηση, πίστη και θάρρος για να κάνει ένα ακόμα βήμα εμπρός.

Βρυξέλλες, 19 Ιανουαρίου 2012. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Staffan NILSSON

(1) Βλ. γνωμοδότηση SC/029 «Ο ρόλος της ΕΕ στην ειρηνευτική διαδικασία στη Βόρεια Ιρλανδία» (εισηγήτρια: η κ. Morrice, 2009), ΕΕ C 100, 30.4.2009, σ. 100-108.

(2) Βλ. υποσημείωση 1.

(3) Βλ. σημείο 2 των συμπερασμάτων του Συμβουλίου σχετικά με τη διεύρυνση και τη διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης, 3312η συνεδρίαση του Συμβουλίου Γενικών Υποθέσεων, 5 Δεκεμβρίου 2011: «Η διαδικασία διεύρυνσης εξακολουθεί να ενισχύει την ειρήνη, τη δημοκρατία και τη σταθερότητα στην Ευρώπη και τοποθετεί την ΕΕ σε καλύτερη θέση για την αντιμετώπιση των παγκόσμιων προκλήσεων. Η μετασχηματιστική δύναμη της διαδικασίας διεύρυνσης προκαλεί μακρόπνοες πολιτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις στις χώρες διεύρυνσης από τις οποίες ωφελείται και η ΕΕ στο σύνολό της. Εν προκειμένω, η επιτυχής ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων προσχώρησης με την Κροατία αποτελεί αδιάψευστη μαρτυρία και στέλνει θετικό μήνυμα στην ευρύτερη περιοχή.»

(4) Βλ. γνωμοδότηση CESE με θέμα «Σχέδιο ανακοίνωσης προς τα κράτη μέλη σχετικά με τον καθορισμό κατευθυντηρίων γραμμών για μια πρωτοβουλία στο πλαίσιο του ειδικού προγράμματος στήριξης της ειρήνης και της συνδιαλλαγής στη Βόρεια Ιρλανδία και στις παραμεθόριες κομητείες της Ιρλανδίας» (SEC (95) 279 τελικό), ΕΕ C 236/29 της 11.9.1995, και γνωμοδότηση CESE, με θέμα «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τις χρηματοδοτικές συνεισφορές της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Διεθνές Ταμείο για την Ιρλανδία (2007-2010)», COM (2010) 12 - 2010/0004 (COD), ΕΕ C 18/114 της 19.1.2011.

(5) Βλ. γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την «Διπλωματία των πόλεων», 12 Φεβρουαρίου 2009 (ΕΕ C 120/01, 28.5.2009).