ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ για την εφαρμογή και την αποτελεσματικότητα της οδηγίας EΠΕ (Οδηγία 85/337/ΕΟΚ, όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 97/11/ΕΚ) - Με πόση επιτυχία εφαρμόζουν τα κράτη μέλη την οδηγία ΕΠΕ

1. Εισαγωγη

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκπόνησε την παρούσα έκθεση πενταετίας, εκπληρώνοντας την υποχρέωσή της που απορρέει από το άρθρο 2 της οδηγίας 97/11/ΕΚ και από το άρθρο 11 παράγραφος 1 και 2 της οδηγίας 85/337/ΕΟΚ για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον (οδηγία ΕΠΕ), η οποία απαιτεί: "Πέντε χρόνια μετά την κοινοποίηση της παρούσας οδηγίας, η Επιτροπή υποβάλλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο έκθεση για την εφαρμογή και την αποτελεσματικότητά της. Η έκθεση θα βασιστεί στην ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με την πείρα που αποκτήθηκε κατά την εφαρμογή της εν λόγω οδηγίας".

Η έκθεση περιλαμβάνει δύο μέρη, ήτοι, περίληψη των πορισμάτων και των δράσεων που πρέπει να αναληφθούν και επισυναπτόμενη ανασκόπηση της πενταετούς εφαρμογής της οδηγίας ΕΠΕ με λεπτομερείς πληροφορίες επί θεμάτων που αφορούν την εν λόγω εφαρμογή. η έκθεση έχει εκπονηθεί βάσει των απαντήσεων που παρασχέθηκαν από τα κράτη μέλη στο πλαίσιο ανταλλαγής πληροφοριών.

2. Περιληψη των πορισματων

Η παρούσα έκθεση της Επιτροπής εξετάζει την εφαρμογή της οδηγίας 85/337/ΕΟΚ, όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 97/11/ΕΚ (οδηγία ΕΠΕ). Πρόκειται για την τρίτη ανασκόπηση της οδηγίας ΕΠΕ και στηρίζεται στις ανασκοπήσεις που διεξήχθησαν το 1993 και το 1997. Η παρούσα ανασκόπηση πραγματοποιείται πέντε έτη μετά από την έναρξη ισχύος της οδηγίας 97/11/ΕΚ και εξετάζει την αποτελεσματικότητα τόσο των αλλαγών που εισήχθησαν από την οδηγία 97/11/ΕΚ, όσο και την οδηγία ΕΠΕ στο σύνολό της. Το κύριο σώμα της έκθεσης βασίζεται στο υλικό το οποίο συγκεντρώθηκε βάσει έρευνας με ερωτηματολόγιο στα κράτη μέλη, από τη Γενική Διεύθυνση Περιβάλλοντος. Η Μονάδα Εκτίμησης Επιπτώσεων της Oxford Brookes συμπλήρωσε τα στοιχεία που έλειπαν και συνάθροισε τις πληροφορίες. Απευθύνουμε ιδιαιτέρως τις ευχαριστίες μας σε όλο το προσωπικό των κρατών μελών που συνεργάστηκε και βοήθησε στην παροχή πληροφοριών για την παρούσα έκθεση.

Εκτός από τις αλλαγές που εισήχθησαν ως συνέπεια της πρώτης έκθεσης της Επιτροπής η οποία αξιολογούσε την αποτελεσματικότητα της οδηγίας 85/337/ΕΟΚ, οι τροποποιήσεις οι οποίες έγιναν από την οδηγία 97/11/ΕΚ αντικατοπτρίζουν επίσης τη σημαντική ενίσχυση και διασάφηση που έγινε επί ορισμένων στοιχείων της οδηγίας ΕΠΕ από το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (Εuropean Court of Justice - ECJ). Η έκθεση δίνει έμφαση στις αλλαγές που πραγματοποιήθηκαν από την οδηγία 97/11/ΕΚ και από τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου που τις υποστηρίζουν, και αντικατοπτρίζει το σχετικό πολιτικό πλαίσιο. Η έκθεση ασχολείται επίσης με το θέμα των καταγγελιών για την οδηγία ΕΠΕ που υποβλήθηκαν στην Επιτροπή. Η οδηγία 97/11/ΕΚ διευρύνει το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας ΕΠΕ αυξάνοντας τον αριθμό των τύπων έργου που καλύπτονται, καθώς και τον αριθμό των έργων που απαιτούν υποχρεωτική διεξαγωγή ΕΠΕ (Εκτίμηση Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων) (Παράρτημα Ι). Ενισχύει επίσης τη διαδικαστική βάση της οδηγίας ΕΠΕ προβλέποντας νέες ρυθμίσεις όσον αφορά την επιλογή, όπου συμπεριλαμβάνονται τα νέα κριτήρια επιλογής (στο Παράρτημα ΙΙΙ) για τα έργα του Παραρτήματος ΙΙ, καθώς και προβλέποντας ελάχιστες απαιτήσεις πληροφόρησης. Η ανασκόπηση της υλοποίησης και εφαρμογής της οδηγίας 97/11/ΕΚ κατέδειξε ότι τα νέα μέτρα που εισήχθησαν από την οδηγία δεν έχουν ακόμη υλοποιηθεί πλήρως σε όλα τα κράτη μέλη. Τα πορίσματα της Επιτροπής σχετικά με την αργή αποδοχή των τροποποιήσεων που εισήχθησαν από την οδηγία 97/11/ΕΚ εκ μέρους ορισμένων κρατών μελών δεν μειώνουν τη γενικότερη σημασία που τα περισσότερα κράτη μέλη και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποδίδουν στην ΕΠΕ, ως εργαλείο υλοποίησης των ευρύτερων περιβαλλοντικών πολιτικών.

Η έκθεση της Επιτροπής εξετάζει τους καίριας σημασίας τομείς υλοποίησης της οδηγίας ΕΠΕ, όπου συμπεριλαμβάνεται η επιλογή (προσδιορίζεται εάν απαιτείται διενέργεια ΕΠΕ για ένα ειδικό έργο), το πεδίο εφαρμογής (ήτοι προσδιορίζονται τα θέματα που πρέπει να καλυφθούν από τη δήλωση περιβαλλοντικών επιπτώσεων), η ανασκόπηση (εξετάζονται οι δηλώσεις περιβαλλοντικών επιπτώσεων και άλλες πληροφορίες που υποβάλλονται από τον κύριο του έργου προκειμένου να διασφαλισθεί ότι αυτό συμμορφούται με τις ελάχιστες απαιτήσεις πληροφόρησης που θέτει η οδηγία), και η λήψη αποφάσεων. Η έκθεση εξετάζει επίσης τις ρυθμίσεις που θέσπισαν τα κράτη μέλη προκειμένου να αντιμετωπίσουν τα κυριότερα θέματα που αφορούν την ΕΠΕ, όπως η μελέτη εναλλακτικών λύσεων, η συμμετοχή του κοινού και ο ποιοτικός έλεγχος. Με βάση τις πληροφορίες που εξετάζονται εδώ, δεν υπάρχουν πραγματικά στοιχεία που να υποδεικνύουν ότι σε αυτή τη φάση απαιτούνται περαιτέρω τροποποιήσεις της οδηγίας ΕΠΕ.

1) Η έρευνα επί της οποίας βασίζεται η παρούσα έκθεση, αποκάλυψε ότι εκφράζονται ελάχιστες αξιοσημείωτες ανησυχίες στα κράτη μέλη όσον αφορά τον υφιστάμενο διαχωρισμό μεταξύ έργων του Παραρτήματος Ι και του Παραρτήματος ΙΙ. φαίνεται δε ότι τα κράτη μέλη έχουν ενστερνιστεί την ευελιξία που επιτρέπει το άρθρο 4 παράγραφος 2 και χρησιμοποιούν είτε την προσέγγιση με βάση κατώτατα όρια ή την κατά περίπτωση προσέγγιση για την επιλογή των έργων του Παραρτήματος ΙΙ. Υπάρχει ποικιλία προσεγγίσεων όσον αφορά την επιλογή μεταξύ κρατών μελών. Πολλά κράτη μέλη φαίνεται να χρησιμοποιούν την προσέγγιση του "φωτεινού σηματοδότη" για την επιλογή και έχουν εκπονήσει κατώτατα όρια συνυπολογισμού (απαιτείται πάντοτε διενέργεια ΕΠΕ- Κόκκινο), κατώτατα όρια αποκλεισμού (δεν απαιτείται ποτέ διενέργεια ΕΠΕ- Πράσινο) και ενδεικτικά ή καθοδηγητικά κατώτατα όρια (ενδεχομένως να απαιτηθεί διενέργεια ΕΠΕ - Πορτοκαλί). Εντούτοις, σε ορισμένες περιπτώσεις τα κράτη μέλη φαίνεται να χρησιμοποιούν μια ποικιλία διαφορετικών προσεγγίσεων, χρησιμοποιώντας διαφορετικές διαδικασίες επιλογής για διαφορετικούς τύπους έργων. Σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιούνται μόνο κατώτατα όρια συνυπολογισμού ή υποχρεωτικά και δεν είναι πάντοτε σαφές από τις απαντήσεις που έχουν ληφθεί εάν λαμβάνει χώρα σε όλες τις περιπτώσεις κάποια επιλογή βάσει ορίων που είναι κατώτερα από τα κατώτατα υποχρεωτικά όρια. Πολύ λίγα κράτη μέλη χρησιμοποιούν την κατά περίπτωση προσέγγιση για όλους τους τύπους έργων.

2) Κατά την έρευνα διαπιστώθηκε ότι υπάρχει ευρεία ποικιλία προσεγγίσεων κατά τον καθορισμό των κατωτάτων ορίων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ενώ πολλά κράτη μέλη έχουν θέσει κατώτατα όρια για τους ίδιους τύπους έργου, υπάρχουν πολύ μεγάλες διαφορές ως προς τα επίπεδα στα οποία έχουν τεθεί τα κατώτατα όρια. Ορισμένα κράτη μέλη έχουν καταστήσει υποχρεωτική τη διενέργεια ΕΠΕ για ορισμένους τύπους έργων, ανεξαρτήτως μεγέθους. Αυτό σημαίνει ότι ένα έργο θα υποβληθεί σε ΕΠΕ σε υποχρεωτική βάση σε ένα κράτος μέλος, ενώ ο ίδιος τύπος έργου, του ιδίου μεγέθους, θα απαιτήσει διενέργεια ΕΠΕ μόνο μετά από κατά περίπτωση εξέταση σε άλλο κράτος μέλος. Η έκθεση δεν διερεύνησε την αιτιολόγηση των επιπέδων στα οποία έχουν τεθεί τα επιμέρους κατώτατα όρια. Οι πληροφορίες που εξετάστηκαν για την παρούσα έκθεση δεν βασίζονται στη διενέργεια της επιλογής στην πράξη από τις αρμόδιες αρχές και, ως εκ τούτου, δεν είναι σαφής ο τρόπος με τον οποίο τα διάφορα κατώτατα όρια και τα άλλα κριτήρια επιλογής τα οποία εκπονήθηκαν από τα κράτη μέλη έχουν εφαρμοστεί από τις αρμόδιες αρχές. Λίγα κράτη μέλη εμπλέκουν το κοινό στη διαδικασία επιλογής και πολλά θεωρούν ότι πρόκειται για αμιγώς τεχνική απόφαση.

3) Ο ετήσιος αριθμός ΕΠΕ που διεξάγονται φαίνεται να ποικίλλει σημαντικά μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η συγκέντρωση των εν λόγω πληροφοριών δεν ήταν εύκολη υπόθεση και σε ορισμένες περιπτώσεις υπάρχει σύστημα υποβολής εκθέσεων μόνο σε εθνικό επίπεδο, αλλά όχι σε περιφερειακό. Ενώ η έκθεση παρέχει εκτιμήσεις για τον αριθμό ΕΠΕ που έχουν λάβει χώρα τόσο πριν από τη μεταφορά της οδηγίας 97/11/ΕΚ, όσο και μετά από αυτήν, δεν κατέστη δυνατόν να αναλυθούν τα εν λόγω στοιχεία ανά τύπο έργου ή ακόμη να γίνει διαχωρισμός μεταξύ έργων του Παραρτήματος Ι και έργων του Παραρτήματος ΙΙ. Κατά την άποψη της Επιτροπής, πολλά κράτη μέλη δεν φαίνεται να διαθέτουν ακριβή ετήσια στοιχεία για τη δραστηριότητα ΕΠΕ και όταν τα κράτη μέλη δεν κάνουν διάκριση στην εθνική τους νομοθεσία μεταξύ έργων του Παραρτήματος Ι και έργων του Παραρτήματος ΙΙ, είναι δύσκολο να διαχωριστούν αυτά για τους σκοπούς της συγκέντρωσης δεδομένων. Η έλλειψη εθνικής παρακολούθησης της δραστηριότητας ΕΠΕ και η εφαρμογή της οδηγίας ΕΠΕ στην πράξη καθιστούν δύσκολη τη διατύπωση υποθέσεων σχετικά με τους λόγους για τους οποίους υπάρχει τόσο μεγάλη ποικιλία μεταξύ κρατών μελών σχετικά με τον αριθμό ΕΠΕ που έχουν ολοκληρωθεί. Η ποικιλία θα μπορούσε ενδεχομένως να εξηγηθεί από τις σχετικές οικονομικές συνθήκες των χωρών, ή μπορεί επίσης να σχετίζεται με τα επίπεδα στα οποία έχουν τεθεί τα κατώτατα όρια.

4) Οι διατάξεις περί της οριοθέτησης του πεδίου εφαρμογής παρουσιάζουν διαφορές. Η ανασκόπηση αποκάλυψε ότι υπάρχει μεγάλη ποικιλία προσεγγίσεων κατά τη φάση οριοθέτησης του πεδίου εφαρμογής της ΕΠΕ. Φαίνεται ότι ορισμένα κράτη μέλη αναγνωρίζουν την αξία της οριοθέτησης του πεδίου εφαρμογής σε ένα πρώιμο στάδιο περισσότερο από άλλα. Φαίνεται ότι υπάρχει ελάχιστη πραγματική δέσμευση για την οριοθέτηση του πεδίου εφαρμογής σε εκείνες τις χώρες οι οποίες δεν έχουν καταστήσει την εν λόγω οριοθέτηση υποχρεωτική και δεν προβλέπουν δημόσιες διαβουλεύσεις στο πλαίσιο της οικειοθελούς φάσης οριοθέτησης του πεδίου εφαρμογής. Εντούτοις, ορισμένα από τα κράτη μέλη επιδεικνύουν την αντίθετη τάση και απαιτούν τη δημοσίευση του σχεδίου των εκθέσεων οριοθέτησης του πεδίου εφαρμογής ή ακόμη του σχεδίου των Δηλώσεων Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΔΠΕ). Επίσης, σε ορισμένα κράτη μέλη αναγνωρίζεται ότι με τη δημόσια συμμετοχή κατά τη φάση οριοθέτησης του πεδίου εφαρμογής εντοπίζονται τα θέματα τα οποία είναι "σημαντικά" για τους πολίτες που θα αναγκαστούν να ζήσουν με το έργο και όχι μόνο για τους "εμπειρογνώμονες" οι οποίοι δεν θα ζήσουν με το έργο.

5) Η οδηγία 97/11/ΕΚ εισήγαγε νέες ελάχιστες απαιτήσεις παροχής πληροφοριών από τον κύριο του έργου. Οιαδήποτε παράλειψη παροχής κατάλληλων πληροφοριών αποτελεί λόγο άρνησης της χορήγησης άδειας εκτέλεσης του έργου στις περισσότερες χώρες, δυνάμει μιας πληθώρας ρυθμίσεων. Ορισμένα κράτη μέλη έχουν θεσπίσει μια επίσημη διαδικασία εξέτασης προκειμένου να διασφαλίσουν ότι οι περιβαλλοντικές πληροφορίες παρέχονται στην αρμόδια αρχή σύμφωνα με την οδηγία. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μια επιτροπή εξέτασης από ανεξάρτητους ειδικούς ή μια ομάδα εμπειρογνωμόνων διεξάγει την εξέταση της ΔΠΕ (Δήλωσης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων). Εντούτοις, από τη στιγμή που δεν προβλέπεται ρητή υποχρέωση στην οδηγία για διενέργεια τέτοιου είδους εξέτασης, δεν υπάρχει εναρμονισμένη προσέγγιση επί του θέματος. Η εξέταση των παρεχόμενων πληροφοριών εναπόκειται σε όλα σχεδόν τα κράτη μέλη στην αρμόδια αρχή και σε πολλά κράτη μέλη οι αρμόδιες αρχές υποχρεούνται να το πράξουν χωρίς τη συνδρομή ειδικών καταλόγων ελέγχου για την εξέταση ή κριτηρίων εξέτασης. Ενώ τα στοιχεία που παρατίθενται στο Παράρτημα IV αποτελούν τη βάση των απαιτήσεων για τη διεξαγωγή κατάλληλων εκτιμήσεων, οι εν λόγω μάλλον βασικές πληροφορίες χρησιμοποιήθηκαν (δηλαδή για τους καταλόγους ελέγχου) μόνο σε ορισμένα κράτη μέλη. Έχουν διεξαχθεί κάποιες έρευνες σχεδόν στο ήμισυ των κρατών μελών όσον αφορά την ποιότητα των πληροφοριών που περιλαμβάνονται στις περιβαλλοντικές δηλώσεις και όσον αφορά την συνολική ποιότητα των εκτιμήσεων. Όπου τέτοιου είδους μελέτες έχουν διενεργηθεί, έχει καταδειχθεί ότι έως το 50% των ΔΠΕ δεν πληροί απολύτως τις απαιτήσεις της οδηγίας.

6) Χωρίς επίσημη παρακολούθηση των αποτελεσμάτων της διαδικασίας ΕΠΕ και χωρίς διεξοδικότερη έρευνα είναι δύσκολο να εκτιμηθεί ο τρόπος με τον οποίο η διαδικασία της περιβαλλοντικής εκτίμησης έχει επηρεάσει τις αιτήσεις και τις αποφάσεις για χορήγηση άδειας εκτέλεσης έργου. Ένας από τους σκοπούς της οδηγίας ΕΠΕ είναι να ενισχύσει τη συνεκτίμηση των ενδεχόμενων σημαντικών επιπτώσεων κατά τη λήψη αποφάσεων, αλλά σε πολλές απαντήσεις επισημαίνεται ότι χρειάζεται επίσης να ληφθούν υπόψη άλλα κοινωνικά και οικονομικά οφέλη όταν λαμβάνονται αποφάσεις για αιτήσεις χορήγησης άδειας εκτέλεσης. Οι απαντήσεις στις ερωτήσεις σχετικά με τις καθυστερήσεις μεταξύ της εκπόνησης των απαιτούμενων πληροφοριών ΕΠΕ και της απόφασης, καθώς και μεταξύ της απόφασης για χορήγηση άδειας εκτέλεσης και της έναρξης της εκτέλεσης έχουν καταδείξει ότι οι εν λόγω καθυστερήσεις αντιμετωπίζονται πολύ διαφορετικά στα κράτη μέλη και αποτελούν παράγοντα δυνητικού προβληματισμού. Ο λόγος είναι ότι όταν σημειώνονται μεγάλες καθυστερήσεις μπορεί να υπάρξουν αλλαγές στην κατάσταση του περιβάλλοντος, ή ενδεχομένως να καταστούν διαθέσιμα νέα μέτρα άμβλυνσης. Δεν υπάρχουν ενδείξεις από τα κράτη μέλη σχετικά με την κλίμακα ή τη συχνότητα των καθυστερήσεων που σημειώνονται, φαίνεται να αναγνωρίζονται σε μικρό βαθμό οι περιβαλλοντικές συνέπειες των εν λόγω προβλημάτων και υπάρχει μικρή συνοχή στην προσέγγιση για την αντιμετώπισή τους.

7) Σε ορισμένα κράτη μέλη η συνεκτίμηση εναλλακτικών λύσεων αποτελεί κεντρικό στοιχείο της διαδικασίας ΕΠΕ, ενώ σε άλλα η συνεκτίμηση εναλλακτικών λύσεων φαίνεται να είναι λιγότερο πλήρης απ'ό,τι θα μπορούσε να είναι. Η πλειονότητα των κρατών μελών απαιτούν εκτίμηση της μηδενικής εναλλακτικής λύσης και άλλων εναλλακτικών λύσεων για το έργο, οι οποίες ενδέχεται να συμπεριλαμβάνουν επιλογές όσον αφορά τη θέση, τη διαδικασία, τον σχεδιασμό, κλπ. Μια πληθώρα οργάνων και ενίοτε το κοινό μπορούν να συμμετάσχουν στην επιλογή εναλλακτικών λύσεων για την εκτίμηση, οι οποίες ενδέχεται να περιλαμβάνουν την "πλέον φιλική προς το περιβάλλον" εναλλακτική λύση. Πολλά κράτη μέλη θεωρούν ότι υπάρχει σχέση μεταξύ των θεμάτων της "σαλαμοποίησης", των "τροποποιήσεων και επεκτάσεων" έργων και των "σωρευτικών επιπτώσεων". Το θέμα της πιθανής σαλαμοποίησης αναγνωρίζεται από τα κράτη μέλη και ορισμένα κράτη θέσπισαν μέτρα προκειμένου να αποκαλύψουν και να προλάβουν μια τέτοια πρακτική, μέτρα στα οποία συμπεριλαμβάνεται η θέσπιση χαμηλών κατωτάτων ορίων ή η έκκληση για εκτίμηση "του συνόλου του προγράμματος" όπου αυτό κρίνεται σκόπιμο. Πολύ λίγα κράτη μέλη έχουν συγκεκριμένα στοιχεία για το πόσο διαδεδομένη μπορεί να είναι η πρακτική της σαλαμοποίησης [1]. Μια πληθώρα προσεγγίσεων για την αντιμετώπιση των τροποποιήσεων και των επεκτάσεων χρησιμοποιείται στην ΕΕ, σύμφωνα με τις υφιστάμενες απαιτήσεις για χορήγηση άλλων αδειών, τη φύση του έργου και τη φύση της τροποποίησης ή επέκτασης. Σε διάφορα κράτη μέλη εφαρμόζονται τόσο τα ειδικά κατώτατα όρια (συχνά θεσπίζονται αναλογικά ως προς το μέγεθος του αρχικού έργου) όσο και η εξέταση κατά περίπτωση, ή συνδυασμός των δύο. Ορισμένα κράτη μέλη ζητούν διενέργεια ΕΠΕ όταν προτείνεται αλλαγή δυναμικότητας, η οποία δεν συνεπάγεται αναγκαστικά κατασκευαστικές εργασίες. Σύμφωνα με τις απαντήσεις που παρασχέθηκαν στην Επιτροπή φαίνεται να υπάρχει ολοένα και μεγαλύτερη συνειδητοποίηση των θεμάτων που προκύπτουν από την απαίτηση εκτίμησης της συσσώρευσης των επιπτώσεων, και σε πολλά κράτη μέλη έχουν θεσπιστεί μέτρα για την αντιμετώπισή της. Στα περισσότερα κράτη μέλη φαίνεται ότι δεν υπάρχουν σαφείς και πλήρεις κατευθύνσεις προς τους κυρίους έργων και τους λοιπούς εμπλεκομένους, π.χ. επί των ορίων της περιοχής εκτίμησης, για την ανάγκη συνεργασίας μεταξύ των κυρίων του έργου και άλλες ρυθμίσεις για τη διαθεσιμότητα των πληροφοριών.

[1] Η σαλαμοποίηση είναι η πρακτική κατά την οποία διασπάται ένα αρχικό έργο σε πολλά επιμέρους έργα, τα οποία μεμονωμένα δεν υπερβαίνουν το κατώτατο όριο που έχει θεσπιστεί ή δεν έχουν σημαντικές επιπτώσεις όταν εξετάζονται κατά περίπτωση και, κατά συνέπεια, δεν απαιτούν εκτίμηση επιπτώσεων αλλά, μπορούν, εάν ληφθούν συνολικά υπόψη, να έχουν σημαντικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις.

8) Σε ολόκληρη την ΕΕ το κοινό έχει τη δυνατότητα να διατυπώσει τις παρατηρήσεις του επί των έργων τα οποία υποβάλλονται σε ΕΠΕ. Ο βαθμός της συμμετοχής του κοινού ποικίλλει σημαντικά και η ερμηνεία του "ενδιαφερόμενου κοινού" ποικίλλει από πολύ στενή έως ευρεία. Οι απαντήσεις που παρασχέθηκαν στην Επιτροπή αποκαλύπτουν ότι ορισμένα έργα έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να επιφέρουν υψηλά επίπεδα συμμετοχής. Δεδομένου του μεγάλου εύρους των τύπων έργου που καλύπτονται από την οδηγία, των διαφόρων συστημάτων χορήγησης άδειας που χρησιμοποιούνται για τους διάφορους τύπους έργων και των διαφόρων επιπέδων ενδιαφέροντος που συνεπάγονται, δεν αποτελεί έκπληξη ότι δεν υπάρχει κάποια τυποποιημένη πρακτική συμμετοχής του κοινού στο σύνολο της ΕΕ. Η μεταφορά της Σύμβασης του Aarhus στη νομοθεσία της ΕΠΕ ενδεχομένως να παράσχει τη δυνατότητα βελτίωσης της συμμετοχής του κοινού στην ΕΠΕ. Υπάρχει ανάγκη, κατά την άποψη της Επιτροπής, βελτίωσης των επίσημων και ανεπίσημων ρυθμίσεων όσον αφορά τις διαβουλεύσεις με τις γειτονικές χώρες για τις διασυνοριακές επιπτώσεις, καθώς και ανάγκη να διασφαλιστεί ότι οι εν λόγω ρυθμίσεις είναι πρακτικές. Έχει επίσης εντοπιστεί η ανάγκη βελτίωσης των υφιστάμενων διαπεριφερειακών διαδικασιών ορισμένων χωρών. Χρειάζονται ακριβέστερες ρυθμίσεις για τον έλεγχο, προκειμένου να παρασχεθούν αξιόπιστες πληροφορίες όσον αφορά τον αριθμό, τον τύπο και τα αποτελέσματα των διασυνοριακών έργων.

9) Οι επιπτώσεις της εκτέλεσης των έργων επί της χλωρίδας και της πανίδας εκτιμώνται στο πλαίσιο της ΕΠΕ στα κράτη μέλη και φαίνεται να πληρούνται εν προκειμένω οι απαιτήσεις της οδηγίας 97/11/ΕΚ για παροχή πληροφοριών. Οι απαντήσεις στο ερωτηματολόγιο είναι λιγότερο σαφείς όσον αφορά τον βαθμό στον οποίο υπάρχει σεβασμός των διαφόρων επιπέδων βιοποικιλότητας στην πράξη. Πρόσφατα εγκρίθηκαν οι κατευθυντήριες γραμμές για την ενσωμάτωση των θεμάτων βιοποικιλότητας στις εκτιμήσεις επιπτώσεων, δυνάμει της Σύμβασης για τη Βιοποικιλότητα.

10) Ο κίνδυνος αντιμετωπίζεται με πολλούς τρόπους και σε πολύ διαφορετικά επίπεδα στο σύνολο της ΕΕ, εν μέρει λόγω της ποικιλίας των γεωγραφικών, γεωλογικών, κλιματολογικών και άλλων συνθηκών. Ο κίνδυνος αποτελεί κριτήριο επιλογής βάσει του Παραρτήματος ΙΙΙ και οι εκτιμήσεις του κινδύνου εμφαίνονται σε πολλές ΔΠΕ (Δηλώσεις Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων), όμως, τα περισσότερα κράτη μέλη θεωρούν τον κίνδυνο ως κάτι το διαφορετικό από τη διαδικασία ΕΠΕ, δεδομένου ότι συχνά αντιμετωπίζεται από καθεστώτα ελέγχου στα οποία δεν εφαρμόζεται η οδηγία ΕΠΕ. Οι σχέσεις μεταξύ ΕΠΕ και εθνικών καθεστώτων περιβαλλοντικού ελέγχου είναι πολύπλοκες και φαίνεται να υπάρχει ελάχιστος πραγματικός συντονισμός μεταξύ της οδηγίας ΕΠΕ και άλλων οδηγιών, όπως η οδηγία IPPC (Ολοκληρωμένη Πρόληψη και Έλεγχος της Ρύπανσης) και η οδηγία περί ενδιαιτημάτων. Λίγα κράτη μέλη έδραξαν την ευκαιρία που προσφέρει η οδηγία 97/11/ΕΚ για να προβούν σε μεγαλύτερη συνεκτικότητα και μείωση της επαναλαμβανόμενης τεκμηρίωσης και των εκτιμήσεων, που θα μπορούσε να είναι το αποτέλεσμα του καλύτερου συντονισμού μεταξύ ΕΠΕ και IPPC. Σε ορισμένα κράτη μέλη ειπώθηκε ότι υπάρχει συσχέτιση, αλλά η εν λόγω συσχέτιση ενδέχεται απλώς να συνίσταται στη σύσταση η ΕΠΕ και κάθε άλλη σχετική διαδικασία να διενεργούνται συγχρόνως.

11) Η εκτίμηση των επιπτώσεων στην υγεία δεν αποτελεί ένα ιδιαιτέρως ισχυρό χαρακτηριστικό της τρέχουσας πρακτικής. Σημειώνεται μεγάλη ποικιλία ως προς την κάλυψη, από την στενή έως την ευρεία ερμηνεία των επιπτώσεων στην υγεία. Υπάρχουν στοιχεία που υποδηλώνουν ότι οι επιπτώσεις στην υγεία θεωρείται ότι έχουν μικρότερη σχέση με την ΕΠΕ, ή/και ότι σε έναν κάποιο βαθμό καλύπτονται από άλλες νομοθετικές διατάξεις. Υπάρχουν στοιχεία που υποδηλώνουν ότι οι επιπτώσεις στην υγεία εξετάζονται στο πλαίσιο άλλων κεφαλαίων, όπως η ρύπανση ή ο κίνδυνος.

12) Μολονότι η υφιστάμενη οδηγία ΕΠΕ δεν περιλαμβάνει διατάξεις σχετικά με την πρόσβαση στη δικαιοσύνη, η πλειονότητα των κρατών μελών την προβλέπουν στα εθνικά τους συστήματα. Η πρόσβαση στη δικαιοσύνη όσον αφορά την ΕΠΕ περιορίζεται σε μεγάλο βαθμό σε όσους έχουν το νομοθετικό δικαίωμα να ασκήσουν προσφυγή κατά αποφάσεων ενώπιον δικαστηρίου. Στις περισσότερες περιπτώσεις τέτοιου είδους αμφισβητήσεις δεν μπορούν να εκδηλωθούν παρά μόνον εφόσον έχει χορηγηθεί άδεια για το έργο, ενώ λίγα είναι τα κράτη μέλη που προβλέπουν τη δυνατότητα προσφυγής σε πρωιμότερες φάσεις της ΕΠΕ.

13) Λίγα είναι τα επίσημα μέτρα που έχουν τεθεί σε εφαρμογή για τον συνολικό έλεγχο της ποιότητας των διαδικασιών ΕΠΕ. Η ίδια η οδηγία μάλλον παρουσιάζει αδυναμίες ως προς αυτό το σημείο και επικεντρώνεται περισσότερο στις διαδικαστικές πτυχές της ΕΠΕ. Η διασφάλιση του ποιοτικού ελέγχου της ΕΠΕ εναπόκειται σε μεγάλο βαθμό στις αρμόδιες αρχές και οι έλεγχοι γίνονται με διαδικασίες δικαστικής εξέτασης. Η έλλειψη κεντρικής παρακολούθησης των κυριότερων φάσεων της ΕΠΕ καθιστά δύσκολη τη διασφάλιση εκ μέρους των κρατών μελών ότι τα συστήματα ΕΠΕ που διαθέτουν εφαρμόζονται με συνέπεια και ορθότητα. Υπάρχουν ορισμένα παραδείγματα καινοτόμου πρακτικής, όπου ορισμένα κράτη μέλη προβαίνουν σε παρακολούθηση των έργων μετά από τη λήψη της απόφασης, προκειμένου να διασφαλίσουν την ποιότητα των αποτελεσμάτων της διαδικασίας ΕΠΕ.

3. ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ - ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΑΛΗΦΘΟΥΝ

Οι πληροφορίες που παρέχονται στην παρούσα έκθεση αποκαλύπτουν ορισμένες ελλείψεις και αδυναμίες. Κατά την άποψη της Επιτροπής, σε ορισμένα κράτη μέλη υπάρχουν παραδείγματα πολύ ορθής πρακτικής, π.χ. σε σχέση με την ενθάρρυνση της συμμετοχής του κοινού ή την πρόβλεψη σαφών διαδικασιών ποιοτικού ελέγχου. Σε άλλα (και ενίοτε στα ίδια κράτη μέλη στα οποία εντοπίζονται τα στοιχεία ορθής πρακτικής), υπάρχουν ακόμη αδυναμίες. Τα συγκεκριμένα πορίσματα πρέπει να εκτιμηθούν μετά προσοχής, παράλληλα με άλλους παράγοντες, προκειμένου να αποφασίσει η Επιτροπή εάν η οδηγία ΕΠΕ πρέπει να τροποποιηθεί περαιτέρω στην παρούσα φάση. Φαίνεται ότι το κύριο πρόβλημα έγκειται στην εφαρμογή και υλοποίηση της οδηγίας και όχι, κατά το μεγαλύτερο μέρος, στη μεταφορά των νομικών απαιτήσεων της οδηγίας. Εντούτοις, είναι σαφές από τις αδυναμίες που έχουν εντοπιστεί ότι υπάρχει ανάγκη βελτίωσης και ενίσχυσης της εφαρμογής της οδηγίας ως προς ορισμένες πτυχές της και η Επιτροπή θα συνεχίσει να προωθεί την εν λόγω εφαρμογή. Η οδηγία παρέχει το πλαίσιο και οι υφιστάμενοι μηχανισμοί επί παραβάσει παρέχουν τη νομική υποστήριξη για την καλύτερη μεταφορά και εφαρμογή της οδηγίας. Προκειμένου να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα της οδηγίας, η Επιτροπή πιστεύει ότι είναι σημαντικό τα κράτη μέλη να ενεργήσουν υπεύθυνα και να χρησιμοποιήσουν τις πληροφορίες που παρέχονται στην παρούσα έκθεση θετικά προκειμένου να αυξήσουν την ατομική και συλλογική τους επίδοση.

Βασιζόμενη στο υλικό που έχει συγκεντρωθεί για την παρούσα ανασκόπηση και στην εκτίμηση των ισχυρών σημείων και των αδυναμιών, καθώς και της αποτελεσματικότητας της οδηγίας ΕΠΕ, η Επιτροπή διατυπώνει τις ακόλουθες συστάσεις οι οποίες θα βοηθήσουν στην καλύτερη εφαρμογή της οδηγίας ΕΠΕ:

- Τα κράτη μέλη πρέπει να ελέγξουν την εθνική και περιφερειακή τους νομοθεσία για την ΕΠΕ και κατά συνέπεια να αντιμετωπίσουν τις ελλείψεις (π.χ. όσον αφορά τα κατώτατα όρια, τον ποιοτικό έλεγχο, τη σαλαμοποίηση, τη συσσώρευση, κλπ.). Η Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη να χρησιμοποιήσουν την επερχόμενη τροποποίηση της οδηγίας ΕΠΕ, στο πλαίσιο της μεταφοράς της Σύμβασης του Aarhus, για να το πράξουν.

- Είναι αναγκαία μια ακριβής μορφή ετήσιας καταγραφής και παρακολούθησης προκειμένου να παρασχεθούν αξιόπιστες ετήσιες πληροφορίες όσον αφορά τον αριθμό και τον τύπο των έργων ΕΠΕ, καθώς επίσης και την έκβαση καίριας σημασίας αποφάσεων. Τα κράτη μέλη πρέπει να εισαγάγουν τέτοιου είδους συστήματα όπου αυτά δεν υπάρχουν ακόμη. Αυτό θα τα βοηθήσει, κατά την άποψη της Επιτροπής, να αξιολογήσουν τον αριθμό των ΕΠΕ που διενεργούνται και τους τύπους έργων που εμπλέκονται, καθώς επίσης και να εκτιμήσουν την επίδοση και την ποιότητα του εκτελεσθέντος έργου. Από την άλλη πλευρά, αυτό θα τα βοηθήσει να βελτιώσουν τα συστήματά τους.

- Σε σχέση με την επιλογή, όσα κράτη μέλη χρησιμοποιούν ένα σύστημα σταθερών υποχρεωτικών κατώτατων ορίων πρέπει να εξασφαλίσουν ότι το εν λόγω σύστημα διασφαλίζει ότι όλα τα έργα που ενδεχομένως έχουν σημαντικές επιπτώσεις υποβάλλονται στην κατάλληλη διαδικασία επιλογής. Για την παρούσα περίοδο, η Επιτροπή αναμένει ότι θα λάβουν ιδιαιτέρως υπόψη έργα που έχουν σχεδιασθεί εντός ή κοντά σε ευαίσθητες περιοχές, καθώς και την ενδεχόμενη συσσώρευση έργων.

- Η Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη να προβούν σε ευρύτερη χρήση των υφιστάμενων κατευθυντήριων γραμμών όσον αφορά την επιλογή, το πεδίο εφαρμογής, την ανασκόπηση και τις σωρευτικές επιπτώσεις. Πρέπει επίσης να υπάρξει περισσότερη επιμόρφωση σε εθνικό επίπεδο όσον αφορά τη χρήση των εν λόγω εγγράφων ποιοτικού ελέγχου. Τα συγκεκριμένα έγγραφα βρίσκονται στην ιστοσελίδα της Γενικής Διεύθυνσης Περιβάλλοντος: http://europa.eu.int/comm/environment/eia/ home.htm.

- Η ποιότητα της διαδικασίας ΕΠΕ, και ειδικότερα της ΔΠΕ αποτελούν το κλειδί της αποτελεσματικής ΕΠΕ. Η Επιτροπή καλεί όσα τα κράτη μέλη δεν το έχουν ήδη πράξει, να εισαγάγουν τις επίσημες διατάξεις για την εξέταση των περιβαλλοντικών πληροφοριών που παρέχει ο κύριος του έργου, προκειμένου να διασφαλίσουν την αυστηρή συμμόρφωση με τις διατάξεις της οδηγίας ΕΠΕ. Τέτοιου είδους μέτρα θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν την συγκρότηση ομάδων εμπειρογνωμόνων, την εκπόνηση κατευθυντήριων γραμμών για τον συντονισμό των εμπειρογνωμόνων, σαφείς οδηγίες σχετικά με την ανάληψη ευθυνών, προσφυγή σε εξέταση από ανεξάρτητους εξωτερικούς εμπειρογνώμονες, κλπ. Ένα άλλο εργαλείο ποιοτικού ελέγχου θα μπορούσε να είναι η εισαγωγή ενός αποδοτικού συστήματος παρακολούθησης μετά από τη λήψη των αποφάσεων.

- Η Επιτροπή πιστεύει ότι χρειάζεται να εισαχθεί ειδική επιμόρφωση σε ορισμένα κράτη μέλη για τις αρχές, σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, προκειμένου να βελτιωθεί η εκ μέρους τους κατανόηση της οδηγίας ΕΠΕ και η εφαρμογή αυτής εντός του οικείου εθνικού συστήματος. Οι μηχανισμοί αποδοτικής διοικητικής διαχείρισης θα μπορούσαν να συμβάλουν στην ενίσχυση των ικανοτήτων.

- Στο διασυνοριακό πλαίσιο τα κράτη μέλη πρέπει να προβούν σε μεγαλύτερη χρήση των κατευθυντήριων γραμμών που παρέχονται από την UNECE (Οικονομική Επιτροπή του ΟΗΕ για την Ευρώπη) όσον αφορά τις διμερείς και πολυμερείς συμφωνίες και τις πρακτικές λεπτομέρειες της διενέργειας διασυνοριακής ΕΠΕ (βλ. ιστοσελίδα της UNECE: http://www.unece.org/env/ eia). Η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτό θα βοηθήσει να διασφαλισθεί ότι έχουν θεσπιστεί κατάλληλες διατάξεις, παραδείγματος χάριν όσον αφορά τις άμεσες επαφές μεταξύ των σχετικών αρμοδίων αρχών και άλλων υπηρεσιών για διαβουλεύσεις επί των διασυνοριακών επιπτώσεων.

- Η ποιότητα της ΕΠΕ έχει συνέπειες στη διαδικασία λήψης αποφάσεων και είναι καίριας σημασίας για την αποτελεσματικότητα της οδηγίας. Ο τρόπος με τον οποίο η έκβαση της ΕΠΕ επηρεάζει τη διαδικασία λήψης αποφάσεων είναι καίριας σημασίας για τους σκοπούς της ΕΠΕ και της οδηγίας. Η ποιότητα των αποφάσεων εξαρτάται από την ποιότητα των παρεχόμενων πληροφοριών κατά τη διαδικασία ΕΠΕ και η ισχύς μιας αποτελεσματικής ΕΠΕ πρέπει να καταδεικνύεται σε μια απόφαση η οποία έχει δεόντως λάβει υπόψη και αντικατοπτρίζει την περιβαλλοντική διάσταση, στην οποία δίνεται έμφαση κατά τη διαδικασία ΕΠΕ. Σε ορισμένα κράτη μέλη, προβλέπεται άρνηση χορήγησης άδειας εκτέλεσης, σε περιπτώσεις όπου αναμένεται να υπάρξει σοβαρή περιβαλλοντική ζημία. Εν προκειμένω, η Επιτροπή πιστεύει ότι τα κράτη μέλη πρέπει, όπου είναι αναγκαίο, να εξετάζουν την ενίσχυση των εθνικών τους διαδικασιών, διασφαλίζοντας την καταλληλότητα των όρων που συνδέονται με την(τις) επακόλουθη(ες) απόφαση(εις), προκειμένου να προληφθεί ή να μετριαστεί οιαδήποτε περιβαλλοντική ζημία που ήταν αναμενόμενη.

- Η Επιτροπή θα λάβει υπόψη την ανάγκη διεξαγωγής περαιτέρω έρευνας όσον αφορά τη χρήση των κατωτάτων ορίων και των διαφόρων συστημάτων που εφαρμόζονται κατά τη φάση επιλογής, προκειμένου να έχει σαφέστερη εικόνα και συγκρίσιμα δεδομένα, τα οποία θα βοηθήσουν στην εξαγωγή έγκυρων συμπερασμάτων σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να επιτευχθεί η βελτίωση και η μεγαλύτερη συνοχή της προσέγγισης κατά τη διαδικασία επιλογής. (Πρωτοβουλία 1).

- Οι εν λόγω συστάσεις, εάν εφαρμοστούν, κατά κάποιον τρόπο θα βελτιώσουν την αποτελεσματικότητα της οδηγίας και η Επιτροπή θα εξετάσει, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, τους τρόπους βελτίωσης και επέκτασης των κατευθυντήριων γραμμών που είναι ήδη διαθέσιμες. Η Επιτροπή προτίθεται να εκπονήσει ερμηνευτικές και πρακτικής φύσεως κατευθυντήριες γραμμές, με τη συμμετοχή εμπειρογνωμόνων από τα κράτη μέλη, καθώς επίσης και άλλων άμεσα ενδιαφερομένων, όπως οι ΜΚΟ (Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις), οι τοπικές και περιφερειακές αρχές και η βιομηχανία. Αυτό θα οδηγήσει να υπερνικηθούν κάποιες ανομοιογένειες που έχουν αναφερθεί ως προς τον καθορισμό των έργων που εμπίπτουν στην οδηγία, τη θέσπιση και εφαρμογή κατωτάτων ορίων και κριτηρίων επιλογής, τον τρόπο με τον οποίο διενεργείται η οριοθέτηση του πεδίου εφαρμογής, τη σχέση μεταξύ των αποτελεσμάτων των διαφόρων έργων (συσσώρευση, σαλαμοποίηση), τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται ο κίνδυνος στο πλαίσιο των εκτιμήσεων, καθώς και το είδος των δεδομένων που πρέπει να συγκεντρωθούν από τα συστήματα παρακολούθησης. (Πρωτοβουλία 2).

- Η Επιτροπή θα εξετάσει επίσης με τα κράτη μέλη τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν προκειμένου να βελτιωθεί η επιμόρφωση των υπαλλήλων που είναι υπεύθυνοι για την ΕΠΕ, με σκοπό τη βελτίωση της κατάστασης. (Πρωτοβουλία 3).

- Μολαταύτα, η ενίσχυση των ικανοτήτων και η οικειοθελής δράση έχουν τα όριά τους, και η Επιτροπή θα συνεχίσει να αναλαμβάνει δράση επιβολής της νομοθεσίας, σε περιπτώσεις ατελούς ή ακατάλληλης μεταφοράς ή/και ελάχιστης εφαρμογής της οδηγίας. (Πρωτοβουλία 4).

- Εν ευθέτω χρόνω ενδέχεται να απαιτηθούν περαιτέρω τροποποιήσεις της οδηγίας με σκοπό τη συνεκτικότερη εφαρμογή της. Βάσει των αποτελεσμάτων των δράσεων που σκιαγραφούνται ανωτέρω, η Επιτροπή θα μελετήσει τι είδους περαιτέρω τροποποιήσεις πρέπει να εισαχθούν. Παραδείγματος χάριν, αυτές θα μπορούσαν να είναι ο πλέον αποδοτικός τρόπος πρόβλεψης κατάλληλου ποιοτικού ελέγχου και συγκέντρωσης συναφών δεδομένων και, επίσης, ενδεχομένως να παραστεί ανάγκη βελτίωσης του τρόπου με τον οποίο χρησιμοποιούνται τα κατώτατα όρια και οι σωρευτικές επιπτώσεις. Θα μπορούσαν να εισαχθούν συγχρόνως και άλλες διευκρινίσεις και βελτιώσεις (παραδείγματος χάριν όσον αφορά τη διαδικασία εξαιρέσεων σε εξαιρετικές περιπτώσεις (άρθρο 2 παράγραφος 3)). Όλες οι εν λόγω δράσεις, σε συνδυασμό με την εφαρμογή της οδηγίας SEA (Strategic Environmental Assessment - Στρατηγική Περιβαλλοντική Εκτίμηση), θα δημιουργήσουν ένα έγκυρο σύνολο διαδικασιών για τη βελτίωση της λήψης αποφάσεων και θα συνδράμουν στην επίτευξη των στόχων που έχουν τεθεί στο 6ο Πρόγραμμα Δράσης για το Περιβάλλον (ΠΔΠ). (Πρωτοβουλία 5).

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Ανασκόπηση της πενταετούς εφαρμογής και της αποτελεσματικότητας της οδηγίας ΕΠΕ (Οδηγία 85/337/ΕΟΚ, όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 97/11/ΕΚ)

1. Εισαγωγή

1.1. Σκοποί και στόχοι

1.1.1. Η οδηγία 85/337/ΕΟΚ του Συμβουλίου (όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 97/11/ΕΚ) για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον (εφεξής η οδηγία ΕΠΕ (Εκτίμηση Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων)) θεωρείται ως ένα από "τα κύρια κείμενα περιβαλλοντικής νομοθεσίας" [2] της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ). Πρωταρχικός σκοπός της ΕΠΕ είναι να προσδιοριστούν οι οιεσδήποτε σημαντικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις ενός μεγάλου αναπτυξιακού έργου και, όπου είναι δυνατόν, να ληφθούν μέτρα άμβλυνσης, προκειμένου να μειωθούν ή να εξαλειφθούν οι εν λόγω επιπτώσεις, εκ των προτέρων, πριν από τη λήψη απόφασης για χορήγηση άδειας κατασκευής του έργου. Ως εργαλείο το οποίο βοηθά τη λήψη αποφάσεων, η ΕΠΕ θεωρείται ευρέως ως προενεργός μορφή προστασίας του περιβάλλοντος, η οποία, παράλληλα με τη συμμετοχή του κοινού και τις διαβουλεύσεις, μπορεί να βοηθήσει στην αντιμετώπιση των ευρύτερων περιβαλλοντικών προβληματισμών και στην τήρηση των πολιτικών αρχών της ΕΕ. Μολαταύτα, προκειμένου να επιτευχθούν οι εν λόγω στόχοι, η οδηγία ΕΠΕ πρέπει να εφαρμοστεί όσο το δυνατόν συνεκτικότερα σε ολόκληρη την ΕΕ. Τα στοιχεία από τις ανασκοπήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (ΕΕ) για το 1993 και το 1997 σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας 85/337/ΕΟΚ [3], καθώς και άλλα στοιχεία [4], καταδεικνύουν ότι υπήρξε μικρή συνοχή ως προς την εφαρμογή των κυριότερων διαδικασιών ΕΠΕ, όπως η επιλογή και η οριοθέτηση του πεδίου εφαρμογής. Επιπλέον, ορισμένες σημαντικές υποθέσεις του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (European Court of Justice - ECJ) [5] κατέδειξαν ότι ορισμένα κράτη μέλη παρέλειψαν να εφαρμόσουν πλήρως την οδηγία. Λόγω των διαφορετικών διαδικασιών όσον αφορά τη χορήγηση άδειας έργου που ισχύουν στα κράτη μέλη, σημειώθηκαν δυσχέρειες για την επίτευξη συνοχής κατά την εφαρμογή της στο σύνολο της Κοινότητας. Πράγματι, ο μείζων στόχος της τροποποιητικής οδηγίας 97/11/ΕΚ ήταν, εν μέρει, να ελαχιστοποιηθούν οι διαφορές ως προς την εφαρμογή μεταξύ κρατών μελών και να εναρμονιστεί η εφαρμογή.

[2] Βλ. CEC (2001) Environmental Impact Assessment Guidance on Screening (Κατευθυντήριες γραμμές για την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων όσον αφορά το στάδιο της επιλογής), Βρυξέλλες, CEC.

[3] CEC (1993) Report from the Commission of the Implementation of Directive 85/337/EEC on the Assessment of the Effects of Certain Public and Private Projects on the Environment and Annexes for Member States (Έκθεση της Επιτροπής για την εφαρμογή της οδηγίας 85/337/ΕΟΚ για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον και Παραρτήματα για τα κράτη μέλη). Com (93) 28 τελικό - Τόμος 12, Βρυξέλλες, Απρίλιος.

[4] Βλ. Dresner, S. και N. Gilbert (1999) Decision-making Processes for Projects Requiring Environmental Impact Assessment: Case Studies in Six European Counturies in Journal of Environmental Assessment Policy and Management (Διαδικασίες λήψης αποφάσεων για έργα που απαιτούν εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων: περιπτωσιολογικές μελέτες σε έξι ευρωπαϊκές χώρες στην Επιθεώρηση για την πολιτική και διαχείριση της περιβαλλοντικής εκτίμησης), Τόμος 1, αριθ. 1, σσ. 105-130, και επίσης Ladeur, K-H και Prelle, R. (2001) Environmental Assessment and Judicial Approaches to Procedural Errors - A European and Comparative Law Analysis, Journal of Environmental Law (Περιβαλλοντική εκτίμηση και δικαστικές προσεγγίσεις των διαδικαστικών σφαλμάτων - Ανάλυση ευρωπαϊκού και συγκριτικού δικαίου, Επιθεώρηση περιβαλλοντικού δικαίου), Τόμος. 3, αριθ. 2, σ. 185-198.

[5] Βλ. Υποθέσεις C-392/96, C-150/97 και C-287/98.

1.1.2 Είναι αξιοσημείωτη η πρόκληση να διασφαλιστεί ότι η οδηγία ΕΠΕ εγκρίνεται και εφαρμόζεται με αποτελεσματικό και συνεκτικό τρόπο σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ. Για την παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας της οδηγίας ΕΠΕ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διεξήγαγε δύο ανασκοπήσεις, οι οποίες οδήγησαν στην υποβολή εκθέσεων το 1993 και το 1997. Η παρούσα ανασκόπηση έχει τρεις κύριους στόχους:

- Να παρασχεθεί μια λεπτομερής επισκόπηση των ρυθμίσεων που έχουν θεσπίσει τα κράτη μέλη για την εφαρμογή των τροποποιήσεων που εισήχθησαν από την οδηγία 97/11/ΕΚ.

- Να παρασχεθεί μια λεπτομερής επισκόπηση και αξιολόγηση της εφαρμογής της οδηγίας ΕΠΕ στο σύνολό της.

- Να διατυπωθούν υποδείξεις και συστάσεις για την περαιτέρω ενίσχυση της εφαρμογής και της αποτελεσματικότητας της οδηγίας ΕΠΕ στο σύνολό της.

Ειδικότερα, η ανασκόπηση εξετάζει την εφαρμογή των κυριότερων φάσεων και των κυριότερων στοιχείων της οδηγίας ΕΠΕ. Ειδικότερα:

- την αύξηση του αριθμού και των τύπων έργου που υποβάλλονται σε ΕΠΕ και τη μετακίνηση ορισμένων τύπων έργου (παραδείγματος χάριν των μεγάλων εγκαταστάσεων εντατικής κτηνοτροφίας) στο Παράρτημα Ι.

- τα μέσα με τα οποία τα κράτη μέλη εξαιρούν ειδικά έργα από τις διατάξεις της οδηγίας (άρθρο 2 παράγραφος 3).

- το εύρος και τον τύπο των έργων που εξαιρούνται από την οδηγία δυνάμει του άρθρου 1 παράγραφος 5, τα μέσα με τα οποία χορηγείται άδεια και τον τρόπο με τον οποίο εξετάζονται οι περιβαλλοντικές πληροφορίες κατά τη διαδικασία λήψης απόφασης.

- τις διατάξεις που ισχύουν στα κράτη μέλη για την επιλογή και το πεδίο εφαρμογής και τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούνται τα κριτήρια ή τα κατώτατα όρια, όταν η επιλογή γίνεται με κατά περίπτωση εξέταση.

- τις πληροφορίες που παρέχει ο κύριος του έργου και την πληρότητα των παρεχόμενων πληροφοριών, καθώς επίσης και τα μέσα με τα οποία οι αρμόδιες αρχές ελέγχουν εάν οι εν λόγω πληροφορίες είναι πλήρεις.

- τις πτυχές που αφορούν την υγεία και τη σχέση τους με θέματα όπως η ποιότητα του αέρα, κλπ..

- τα στοιχεία που αφορούν τη "σαλαμοποίηση" ή τη δυνατότητα που έχουν οι προτείνοντες το έργο να αποφύγουν την ολοκλήρωση της ΕΠΕ, σχεδιάζοντας το έργο με τέτοιο τρόπο ούτως ώστε να παραμένουν κάτω από τα κατώτατα όρια ή τα κριτήρια για διενέργεια ΕΠΕ.

- τη συσσώρευση έργων και τον τρόπο με τον οποίο θεσπίζονται τα χωροχρονικά όρια.

- την εκτίμηση του κινδύνου και τις μεθόδους που χρησιμοποιούνται για την εκτίμηση και κοινοποίηση του κινδύνου.

- τη σχέση με άλλες οδηγίες, ειδικότερα με την οδηγία IPPC (για την ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχο της ρύπανσης) και με την οδηγία περί ενδιαιτημάτων.

- τις διατάξεις που έχουν θεσπιστεί για τη διεξαγωγή διασυνοριακών διαβουλεύσεων.

- τα μέσα με τα οποία τα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν τις τροποποιήσεις ή τις επεκτάσεις των έργων, μετά από τη χορήγηση άδειας.

- τον τρόπο με τον οποίο γίνεται η εκτίμηση και η κοινοποίηση των εναλλακτικών λύσεων, συμπεριλαμβανομένου του τρόπου με τον οποίο οι εναλλακτικές λύσεις εντοπίζονται και καθορίζονται. και

- τους μηχανισμούς που έχουν θεσπιστεί για τη συμμετοχή του κοινού, υπό το πρίσμα της έγκρισης του σχεδίου οδηγίας COM(2000)839 περί τροποποιήσεως της οδηγίας ΕΠΕ, προκειμένου να είναι σύμφωνη με τις διατάξεις της Σύμβασης του Aarhus.

1.2. Ερευνητική ομάδα

1.2.1 Η παρούσα ανασκόπηση διεξήχθη από τη Μονάδα Εκτίμησης Επιπτώσεων (Impacts Assessment Unit -IAU) της Σχολής Σχεδιασμού (School of Planning - SoP), του Πανεπιστημίου Oxford Brookes [6], σε συνεργασία με την καθοδηγητική επιτροπή του προσωπικού της Γενικής Διεύθυνσης Περιβάλλοντος και με έναν εκπρόσωπο των κρατών μελών.

[6] Η SoP (School of Planning) είναι η μεγαλύτερη σχολή του είδους στο Ηνωμένο Βασίλειο και μία από τις μεγαλύτερες της Ευρώπης. Στη Σχολή φοιτούν πάνω από 700 φοιτητές, σε ένα μεγάλο εύρος προπτυχιακών, μεταπτυχιακών και ερευνητικών προγραμμάτων, και στελεχώνεται με πάνω από 60 άτομα διδακτικό, διοικητικό και ερευνητικό προσωπικό. Η Σχολή κατέλαβε πρόσφατα υψηλή θέση στην κατάταξη του Συμβουλίου Χρηματοδότησης Ανώτατης Εκπαίδευσης της Αγγλίας (Higher Education Funding Council for England) στο πλαίσιο της αξιολόγησης των ερευνητικών ιδρυμάτων για το 2001. Αυτή η διάκριση θέτει τη σχολή στην κορυφή μεταξύ των νέων πανεπιστημιακών σχολών σχεδιασμού του Ηνωμένου Βασιλείου και επικυρώνει άλλες πρόσφατες αξιολογήσεις σχολών σχεδιασμού οι οποίες θεωρούν την Oxford Brookes ως την κορυφαία σχολή σχεδιασμού του Ηνωμένου Βασιλείου. Η Μονάδα Εκτίμησης Επιπτώσεων (IAU) είναι ένα καθιερωμένο και αναγνωρισμένο από την ΕΕ κέντρο έρευνας, επιμόρφωσης και εκπαίδευσης σε θέματα Εκτίμησης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΕΠΕ), Περιβαλλοντικής Πολιτικής και Λήψης Αποφάσεων για το Περιβάλλον. Επικεφαλής της IAU είναι ο καθηγητής John Glasson, ο οποίος είναι επίσης διευθυντής της Σχολής Σχεδιασμού.

1.3. Μεθοδολογία

1.3.1 Πρωταρχική πηγή πληροφοριών για την παρούσα μελέτη ήταν οι απαντήσεις των κρατών μελών σε ένα ερωτηματολόγιο το οποίο σχεδιάστηκε και εκπονήθηκε από την Γενική Διεύθυνση Περιβάλλοντος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (το ερωτηματολόγιο επισυνάπτεται ως Προσάρτημα 1 στην παρούσα έκθεση). Προκειμένου να διασφαλιστεί η σαφέστερη κατανόηση των απαντήσεων των κρατών μελών, η Γενική Διεύθυνση Περιβάλλοντος επεδίωξε να λάβει περαιτέρω διευκρινίσεις από τα περισσότερα κράτη μέλη επί των κύριων πτυχών εφαρμογής της οδηγίας. Η αρχική εξέταση των απαντήσεων εντόπισε πολλά επιπλέον θέματα για τα οποία έπρεπε να δοθούν περαιτέρω απαντήσεις από τα επιμέρους κράτη μέλη και η ομάδα της IAU (Μονάδα Εκτίμησης Επιπτώσεων) το επεδίωξε σε εξατομικευμένο επίπεδο. Ένα επιπρόσθετο σύνολο ερωτήσεων διαβιβάστηκε επίσης σε όλους τους εθνικούς εμπειρογνώμονες ΕΠΕ των κρατών μελών προκειμένου να βοηθήσουν την IAU να κατανοήσει και να ερμηνεύσει την εφαρμογή της τροποποιητικής οδηγίας (οι εν λόγω συμπληρωματικές ερωτήσεις επισυνάπτονται ως Προσάρτημα 1 στην παρούσα έκθεση). Η καθοδηγητική ομάδα της Γενικής Διεύθυνσης Περιβάλλοντος και η Μονάδα Εκτίμησης Επιπτώσεων επιθυμούν να ευχαριστήσουν όλο το προσωπικό των κρατών μελών που συνεργάστηκε και βοήθησε στην παροχή πληροφοριών για την παρούσα έκθεση. Οι απαντήσεις στο ερωτηματολόγιο και οι μεταγενέστερες ερωτήσεις για διευκρινίσεις και εμβάθυνση αναλύθηκαν από την ομάδα έργου, όπου κάθε μέλος της είχε την ευθύνη μιας δέσμης ερωτήσεων.

1.3.2 Για να διευρυνθεί η κατανόηση των θεμάτων σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας 97/11/ΕΚ, πραγματοποιήθηκε αναζήτηση βιβλιογραφίας για τις υφιστάμενες έρευνες σχετικά με την εφαρμογή της τροποποιημένης οδηγίας ΕΠΕ, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών υποθέσεων του Δικαστηρίου. Επιπλέον, εξετάστηκαν οι ιστοθέσεις των ευρωπαϊκών πανεπιστημιακών ιδρυμάτων και οι ιστοθέσεις που αφορούν την ΕΠΕ για την εξεύρεση περαιτέρω στοιχείων όσον αφορά τις πρακτικές πτυχές της ΕΠΕ εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ).

1.4. Δομή της έκθεσης

1.4.1 Η παρούσα έκθεση διαρθρώνεται με γνώμονα τη μεταφορά και εφαρμογή της οδηγίας 97/11/ΕΚ, καθώς και την εφαρμογή της οδηγίας ΕΠΕ στο σύνολό της, και όχι με βάση τις επιμέρους ερωτήσεις που θέτει το ερωτηματολόγιο της Γενικής Διεύθυνσης Περιβάλλοντος. Αυτό διευκόλυνε την πληρέστερη επισκόπηση της προόδου που έχει επιτευχθεί όσον αφορά τη μεταφορά και την εφαρμογή και έδωσε έμφαση σε κύρια θέματα που χρήζουν περαιτέρω προσοχής. Μετά από την παρούσα εισαγωγή, το Τμήμα 2 της έκθεσης περιλαμβάνει επισκόπηση του ιστορικού έγκρισης της οδηγίας 97/11/ΕΚ, καθώς και τους παράγοντες που διαμόρφωσαν τις τροποποιήσεις που εισήχθησαν από την οδηγία και στη συνέχεια εξετάζει την πρόοδο η οποία έχει επιτευχθεί κατά τη μεταφορά της οδηγίας από τα κράτη μέλη και τα θέματα τα οποία προέκυψαν κατά τη διαδικασία εφαρμογής. Ο κύριος κορμός της έκθεσης περιλαμβάνεται στα Τμήματα 3 και 4 και εστιάζεται στις λεπτομέρειες εφαρμογής της οδηγίας, εξετάζοντας τις κυριότερες αλλαγές που εισάγει η οδηγία όσον αφορά την επιλογή, το πεδίο εφαρμογής και την ανασκόπηση, καθώς επίσης και τα κύρια θέματα τα οποία η τροποποιητική οδηγία επεδίωξε να αντιμετωπίσει. Το Τμήμα 5 της έκθεσης περιλαμβάνει επισκόπηση της αποτελεσματικότητας της οδηγίας ΕΠΕ στο σύνολό της και διατυπώνει ορισμένες συστάσεις για τη μελλοντική εξέλιξη της οδηγίας ΕΠΕ.

1.5. Ορολογία

1.5.1 Με σκοπό την σαφήνεια και την κατανόηση παρακάτω ορίζονται οι κυριότεροι όροι του γλωσσάριου που χρησιμοποιείται στην παρούσα έκθεση.

- ΕΠΕ - Εκτίμηση Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων - η διαδικασία συνεχούς εκτίμησης η οποία περιλαμβάνει ορισμένες επιμέρους φάσεις, όπως η επιλογή, η οριοθέτηση του πεδίου εφαρμογής και η συμμετοχή του κοινού.

- Οδηγία ΕΠΕ - η οδηγία στο σύνολό της - ήτοι η οδηγία 85/337/ΕΟΚ όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 97/11/ΕΚ - όταν στην έκθεση γίνεται αναφορά στην οδηγία 85/337/ΕΟΚ ή στην οδηγία 97/11/ΕΚ, η συζήτηση θα αφορά μόνο τις επιμέρους οδηγίες που αναφέρονται στο κείμενο.

- Περιβαλλοντικές πληροφορίες, συμπεριλαμβανομένης της Δήλωσης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΔΠΕ) - η έκθεση, το έγγραφο ή το σύνολο των εγγράφων που παρήχθησαν από τον κύριο του έργου ή εκπονήθηκαν για αυτόν κατόπιν πληρωμής, προκειμένου να παράσχει τις περιβαλλοντικές πληροφορίες που απαιτούνται δυνάμει του άρθρου 5 της οδηγίας ΕΠΕ, και τα οποία αποτελούν τη βάση για τη συμμετοχή του κοινού και τις διαβουλεύσεις των περιβαλλοντικών αρχών και υποβάλλονται στην αρμόδια αρχή για εξέταση.

2. Ιστορικο τησ Τροποποιησησ τησ Οδηγιασ ΕΠΕ (85/337/ΕΟΚ)

2.1 Ανασκοπήσεις της οδηγίας ΕΠΕ 85/337/ΕΟΚ

2.1.1 Οι ανασκοπήσεις του 1993 και του 1997 όσον αφορά την εφαρμογή της οδηγίας [7] κατέδειξαν την ύπαρξη μεγάλης ποικιλίας μεταξύ κρατών μελών ως προς την εφαρμογή ορισμένων από τις κύριες φάσεις που απαιτεί η οδηγία. Ενώ οι ανασκοπήσεις κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι οι τυπικές απαιτήσεις της οδηγίας κατά τη στιγμή εκείνη είχαν "ως επί το πλείστον θεσπιστεί" στο σύνολο της ΕΕ, παρέμεναν σημεία όπου δεν ήταν σαφές εάν όλα τα κράτη μέλη συμμορφώνονταν ή όχι αυστηρά με τις κυριότερες φάσεις, όπως η φάση επιλογής. Η ανασκόπηση του 1993 κατέδειξε ότι ελλόχευε ο κίνδυνος η διακριτική ευχέρεια την οποία παρέχει η οδηγία στα κράτη μέλη για τη θέσπιση κατωτάτων ορίων για την επιλογή των έργων του Παραρτήματος ΙΙ να οδηγήσει σε γενική υποτίμηση των διατάξεων του άρθρου 2 παράγραφος 1. Αυτός ήταν σε μεγάλο βαθμό ο λόγος για τον οποίο η οδηγία 97/11/ΕΚ εισήγαγε ένα νέο Παράρτημα ΙΙΙ το οποίο καθιερώνει τα κριτήρια επιλογής που πρέπει να χρησιμοποιηθούν για τη θέσπιση των κατωτάτων ορίων και για την επιλογή μετά από κατά περίπτωση εξέταση των έργων του Παραρτήματος ΙΙ. Η ανασκόπηση του 1993 έφερε επίσης στο φως τις ανησυχίες σχετικά με το επίπεδο και την ποιότητα των πληροφοριών που παρέχονται στις αρμόδιες αρχές στο πλαίσιο της διαδικασίας ΕΠΕ. Ήταν αυτές οι ανησυχίες που οδήγησαν στην εισαγωγή νέων ελάχιστων απαιτήσεων πληροφόρησης που εισήχθησαν από την οδηγία 97/11/ΕΚ (άρθρο 3 παράγραφος 3), καθώς και των προαιρετικών διαδικασιών οριοθέτησης του πεδίου εφαρμογής που προβλέπει το άρθρο 5 παράγραφος 2.

[7] CEC (1993) Report from the Commission of the Implementation of Directive 85/337/EEC on the Assessment of the Effects of Certain Public and Private Projects on the Environment and Annexes for Member States (Έκθεση της Επιτροπής για την εφαρμογή της οδηγίας 85/337/ΕΟΚ σχετικά με την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον και Παραρτήματα για τα κράτη μέλη). Com (93) 28 τελικό - Τόμος 12, Βρυξέλλες, Απρίλιος CEC. CEC (1997) Report from the Commission of the Implementation of Directive 85/337/EEC on the Assessment of the Effects of Certain Public and Private Projects on the Environment, CEC (Έκθεση της Επιτροπής για την εφαρμογή της οδηγίας 85/337/ΕΟΚ για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον, CEC).

2.1.2 Η ανασκόπηση του 1997 υπογραμμίζει τα πολλά διαφορετικά συστήματα ΕΠΕ λειτουργούν στο σύνολο της ΕΕ. Σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, τα κράτη μέλη είχαν μεταφέρει την οδηγία στο εσωτερικό δίκαιο, συχνά στο πλαίσιο των υφιστάμενων συστημάτων που είχαν αναπτύξει βάσει της ιστορικής νομικής παράδοσης και πολιτισμού των κρατών μελών. Η έκθεση εντόπισε επίσης ορισμένα θέματα σχετικά με τη γλώσσα της οδηγίας και καταγγελίες εκ μέρους κρατών μελών όσον αφορά τη σαφήνεια ορισμένων όρων που χρησιμοποιούνται στην οδηγία και επεδίωξε σαφέστερους ορισμούς ή ερμηνεία των κύριων όρων, όπως του όρου "έργα".

2.1.3 Οι ανασκοπήσεις εντόπισαν επίσης τη μεγάλη ποικιλία διαδικασιών χορήγησης άδειας που χρησιμοποιούνται για τους διάφορους τύπους έργων στα διάφορα κράτη μέλη. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα κράτη μέλη χρησιμοποιούν μία ενιαία διαδικασία χορήγησης άδειας για όλους τους τύπους έργων, ορισμένα χρησιμοποιούν δύο ή περισσότερες (σε ορισμένες περιπτώσεις πολύ περισσότερες), ενώ άλλα χρησιμοποιούν ένα σύστημα δύο φάσεων σύμφωνα με το οποίο ορισμένες πτυχές ενός έργου αδειοδοτούνται με βάση ένα σύνολο νομοθετικών διατάξεων (παραδείγματος χάριν ο σχεδιασμός χρήσης γης), ενώ άλλες πτυχές αντιμετωπίζονται με βάση κάποιο άλλο σύνολο νομοθετικών διατάξεων (παραδείγματος χάριν η χορήγηση περιβαλλοντικής άδειας). Οι εν λόγω διαφορές καθιστούν την απευθείας σύγκριση της εφαρμογής της οδηγίας μεταξύ κρατών μελών και στο σύνολο της ΕΕ ένα εξαιρετικά πολύπλοκο καθήκον. Έτσι παρέμενε η κατάσταση το 2002.

2.1.4 Η ανασκόπηση του 1997 κατέδειξε ότι όλα τα κράτη μέλη είχαν προβλέψει τη διενέργεια ΕΠΕ για τα έργα που παρατίθενται στο Παράρτημα Ι. εντούτοις, η θέση τους όσον αφορά τα έργα του Παραρτήματος ΙΙ ήταν κατά πολύ λιγότερο σαφής. Υπήρχαν διαφορές ως προς την προσέγγιση της αντιμετώπισης των έργων του Παραρτήματος ΙΙ, τόσο όσον αφορά την ερμηνεία όσο και την αντίληψη για τη σημασία τους σε επιμέρους χώρες. Τα περισσότερα κράτη μέλη αποδείχθηκε ότι χρησιμοποίησαν κάποια μορφή κριτηρίων ή κατωτάτων ορίων επιλογής για να καθορίσουν πότε ένα έργο του Παραρτήματος ΙΙ πρέπει να υποβληθεί σε ΕΠΕ. Σε ορισμένες περιπτώσεις αυτά ήταν ενδεικτικά και χρησιμοποιήθηκαν κατά τη διαδικασία όπου η επιλογή γίνεται με κατά περίπτωση εξέταση, ενώ σε άλλες περιπτώσεις τα κατώτατα όρια ήταν υποχρεωτικά και όταν ένα έργο υπερέβαινε τα κατώτατα όρια έπρεπε πάντα αυτομάτως να διενεργηθεί ΕΠΕ. Σε ορισμένες περιπτώσεις είχαν τεθεί κατώτατα όρια τα οποία είχαν ως πρακτικό αποτέλεσμα την εξαίρεση ολόκληρων τύπων έργων από τη διενέργεια ΕΠΕ. Αυτές οι περιπτώσεις αποτέλεσαν τη βάση νομικών αντιπαραθέσεων οι οποίες οδήγησαν στη θέσπιση σταθερής νομολογίας για την εφαρμογή της οδηγίας ΕΠΕ εντός της ΕΕ. Η ανασκόπηση του 1997 κατέδειξε επίσης ότι υπήρξε μεγάλη ποικιλία ως προς το επίπεδο στο οποίο είχαν τεθεί τα κατώτατα όρια (παραδείγματος χάριν η περιοχή, η δυναμικότητα) για τους ίδιους τύπους έργων στα διάφορα κράτη μέλη.

2.1.5 Τα κυριότερα πορίσματα της ανασκόπησης του 1997 για την εφαρμογή της οδηγίας μπορούν να συνοψισθούν ως εξής:

- η ΕΠΕ αποτελεί σύνηθες χαρακτηριστικό των συστημάτων χορήγησης άδειας/έγκρισης, μολονότι υπάρχει μεγάλη ποικιλία σε σχέση με τις εν λόγω διαδικασίες (παραδείγματος χάριν διαφορετικές διαδικαστικές φάσεις. σχέσεις με άλλες σχετικές διαδικασίες).

- διαφορετική ερμηνεία και διαδικασίες για τα έργα του Παραρτήματος ΙΙ.

- ο ποιοτικός έλεγχος για την διαδικασία ΕΠΕ είναι ελλιπής.

- τα κράτη μέλη δεν έδωσαν ιδιαίτερη προσοχή στην εξέταση εναλλακτικών λύσεων.

- επιτεύχθηκε βελτίωση όσον αφορά την συμμετοχή του κοινού και τις διαβουλεύσεις. και

- τα κράτη μέλη εξέφρασαν παράπονα σχετικά με τις ασάφειες και την έλλειψη ορισμών των κύριων όρων της οδηγίας.

2.2. Πολιτικό και νομικό πλαίσιο

2.2.1 Η πορεία της ΕΠΕ εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης μπορεί να ειδωθεί ως μία εξελικτική διαδικασία η οποία διαμορφώνεται από την ανάπτυξη της πολιτικής και του δικαίου. Οι ανασκοπήσεις της πενταετούς εφαρμογής της οδηγίας ΕΠΕ αποτέλεσαν μέρος αυτής της εξέλιξης και της διαδικασίας εντοπισμού των ισχυρών σημείων, των αδυναμιών, του κόστους και του οφέλους όσον αφορά την εφαρμογή των διαδικασιών ΕΠΕ. Αυτή η διαδικασία εντόπισε τα σημεία στα οποία θα μπορούσαν να γίνουν βελτιώσεις ή/και τα σημεία όπου οι γενικές διατάξεις της οδηγίας θα μπορούσαν να διευκρινιστούν ή να ενισχυθούν. Οι εν λόγω ανασκοπήσεις δεν ήταν η μοναδική επίδραση στην πορεία της οδηγίας ΕΠΕ. Από τη θέσπισή της το 1985 και την παρέλευση της προθεσμίας για τη μεταφορά της το 1988, υπήρξαν ορισμένες υποθέσεις που κατέληξαν ενώπιον του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, το οποίο παρείχε ορισμένες διευκρινίσεις επί κύριων θεμάτων και βοήθησε να ερμηνευθεί και ως εκ τούτου να εφαρμοστεί η οδηγία. Υπήρξαν επίσης ορισμένες καίριας σημασίας πολιτικές αποφάσεις οι οποίες ελήφθησαν από την ΕΕ μετά το 1985 και οι οποίες χρειάστηκε να ενσωματωθούν στην οδηγία ΕΠΕ.

2.2.2 Η οδηγία ΕΠΕ είναι προγενέστερη ορισμένων πολύ σημαντικών αλλαγών στην ΕΕ. Η πρώτη εξ αυτών ήταν η Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη του 1986, η οποία μαζί με την Συνθήκη του Μάαστριχτ του 1992, παγίωσε τις κύριες αρχές της ευρωπαϊκής περιβαλλοντικής πολιτικής και τις ανήγαγε σε κύριο προβληματισμό όλων των τομέων της πολιτικής της ΕΕ. Μετά ακολούθησε η έγκριση του 5ου Προγράμματος Δράσης για το Περιβάλλον (ΠΔΠ), το οποίο έδωσε έμφαση στην ολοκληρωμένη προσέγγιση της προστασίας και της διαχείρισης του περιβάλλοντος. Επίσης ορισμένες βασικές οδηγίες είχαν επιπτώσεις στην ΕΠΕ. Μεταξύ αυτών είναι:

- η οδηγία 79/409/ΕΟΚ περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών και η οδηγία 92/43/ΕΟΚ για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων, καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας, οι οποίες καθιερώνουν τις δικές τους διαδικασίες εκτίμησης που αφορούν τους τόπους του Natura 2000.

- η οδηγία 90/313/ΕΟΚ σχετικά με την ελεύθερη πληροφόρηση για θέματα περιβάλλοντος, η οποία έχει επιπτώσεις στη συμμετοχή του κοινού και στις διαβουλεύσεις στο πλαίσιο της διαδικασίας ΕΠΕ.

- η οδηγία 96/61/ΕΚ σχετικά με την ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχο της ρύπανσης, η οποία εισήγαγε ένα νέο σύστημα έγκρισης της χορήγησης άδειας για πολλούς από τους καταλόγους των τύπων έργου των Παραρτημάτων της οδηγίας ΕΠΕ και η οδηγία 97/11/ΕΚ, η οποία εισήγαγε το άρθρο 2 παράγραφος α) προκειμένου να επιτρέψει στα κράτη μέλη να χρησιμοποιήσουν μια ενιαία διαδικασία για να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της οδηγίας 85/337/ΕΟΚ και της οδηγίας 96/61/ΕΚ.

2.2.3 Η Σύμβαση Espoo για την ΕΠΕ σε διασυνοριακό πλαίσιο υπεγράφη το 1991 από 29 χώρες και από την ΕΕ και διεύρυνε και ενίσχυσε τις απαιτήσεις για διαβουλεύσεις σχετικά με τις διασυνοριακές επιπτώσεις που προβλέπονται από την οδηγία 85/337/ΕΟΚ. Σύμφωνα με τις απαιτήσεις της Σύμβασης τα άρθρα 7 και 11 της οδηγίας 85/337/ΕΟΚ έπρεπε να τροποποιηθούν από την οδηγία 97/11/ΕΚ προκειμένου να προβλεφθεί ένα υψηλότερο επίπεδο πληροφοριών που πρέπει να διατίθενται στα θιγόμενα κράτη μέλη όταν εντοπίζονται σημαντικές διασυνοριακές επιπτώσεις. Η Σύμβαση ορίζει τις διασυνοριακές επιπτώσεις ως: "οιεσδήποτε επιπτώσεις, όχι αποκλειστικώς γενικής φύσεως, εντός περιοχής που βρίσκεται υπό την δικαιοδοσία συμβαλλόμενου μέρους (της Σύμβασης), οι οποίες προκαλούνται από προτεινόμενη δραστηριότητα η φυσική προέλευση της οποίας τοποθετείται εξ ολοκλήρου ή εν μέρει εντός της περιοχής η οποία βρίσκεται υπό τη δικαιοδοσία άλλου συμβαλλομένου μέρους." Ο εν λόγω ορισμός αφορά τόσο τα έργα όσο και τις επιπτώσεις που υπερβαίνουν τα σύνορα και, ως εκ τούτου, δεν περιορίζει ως προς το πεδίο εφαρμογής τις επιπτώσεις της Σύμβασης στην εξέταση έργων που βρίσκονται σε άμεση γειτνίαση με σύνορα. Επιπλέον, στην υπόθεση C-133/94 Επιτροπή κατά Βελγίου, το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων αποφάσισε ότι οι υποχρεώσεις διαβουλεύσεων που περιλαμβάνονται στο άρθρο 7 της οδηγίας 85/337/ΕΟΚ δεν περιορίζονται στα έργα τα οποία βρίσκονται σε περιφέρειες που συνορεύουν με άλλες χώρες. Η σύμβαση του Espoo περιλαμβάνει κατάλογο των τύπων έργου στους οποίους εφαρμόζεται η Σύμβαση και οι εν λόγω τύποι περιλαμβάνουν ορισμένα έργα τα οποία δεν παρατίθενται στα Παραρτήματα της οδηγίας 85/337/ΕΟΚ:

- Παραγωγή πυρηνικών καυσίμων και εγκαταστάσεις επανεπεξεργασίας.

- Άντληση υπογείων υδάτων (10 εκατομμύρια ή περισσότερα κυβικά μέτρα κατ' έτος). και

- Μεγάλης κλίμακας αποδάσωση.

Η τροποποιητική οδηγία 97/11/ΕΚ προσέθεσε δύο από τους εν λόγω τύπους έργων στο Παράρτημα Ι και έναν (αποδάσωση) στο Παράρτημα ΙΙ. επίσης μετακίνησε οκτώ περαιτέρω τύπους έργων της Σύμβασης Espoo από το Παράρτημα ΙΙ στο Παράρτημα Ι προκειμένου να καταστήσει την οδηγία ΕΠΕ συμβατή με τη Σύμβαση.

2.2.4 Η οδηγία ΕΠΕ έδωσε το έναυσμα για σημαντικό αριθμό καταγγελιών στην Επιτροπή, στις οποίες έπρεπε να απαντήσει. Οι πίνακες και τα στοιχεία των σελίδων που ακολουθούν δίνουν πληροφορίες για τις εν λόγω καταγγελίες και για άλλες διαδικασίες. Οι εν λόγω πίνακες παρουσιάζουν στατιστικές πληροφορίες για την πενταετή περίοδο 1997-2001 σχετικά με τις διαδικασίες επί παραβάσει που αφορούν την εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου για την ΕΠΕ. Ως βοήθημα για τη σωστή ερμηνεία τους, το Πλαίσιο 1 παρέχει τους ορισμούς των κύριων όρων που χρησιμοποιούνται.

Πλαίσιο 1

Προειδοποιητικη επιστολη

Η προειδοποιητική επιστολή αποτελεί την πρώτη φάση της διαδικασίας λόγω παράβασης. Όταν η Επιτροπή θεωρεί ότι ένα κράτος μέλος έχει παραλείψει να εκπληρώσει υποχρέωσή του που απορρέει από τη Συνθήκη ίδρυσης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, αποστέλλει προειδοποιητική επιστολή, παρέχοντας στο σχετικό κράτος τη δυνατότητα να διατυπώσει τις παρατηρήσεις του.

Αιτιολογημενη γνωμη

Η αιτιολογημένη γνώμη εκδίδεται όταν η Επιτροπή είναι σίγουρη ότι έχει εντοπίσει κάποια παράβαση. Σύμφωνα με το άρθρο 266 παράγραφος 1 της Συνθήκης ίδρυσης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας: εάν η Επιτροπή κρίνει ότι ένα κράτος μέλος έχει παραβεί υποχρέωσή του εκ της παρούσας Συνθήκης, διατυπώνει αιτιολογημένη γνώμη επί του θέματος, αφού προηγουμένως παρέχει τη δυνατότητα στο κράτος αυτό να διατυπώσει τις παρατηρήσεις του.

Προσφυγη

Η προσφυγή είναι η φάση της παραπομπής στο Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, με την οποία η διαδικασία λόγω παράβασης καθίσταται δικαστική διαδικασία. Σύμφωνα με το άρθρο 226 παράγραφος 2 της Συνθήκης: εάν το κράτος δεν συμμορφωθεί με τη γνώμη αυτή εντός της προθεσμίας που του τάσσει η Επιτροπή, η τελευταία δύναται να προσφύγει στο Δικαστήριο.

Υπόθεση εξ ιδιασ πρωτοβουλιασ

Οι υποθέσεις "εξ ιδίας πρωτοβουλίας" κινούνται άμεσα από την Επιτροπή. Δρομολογούνται κυρίως βάσει γραπτών ερωτήσεων ή αιτημάτων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Σημειωτέον ότι οι λόγοι για τους οποίους υπάρχουν περισσότερες υποθέσεις σε ένα κράτος μέλος απ'ό,τι σε ένα άλλο είναι οι ίδιοι με τους λόγους των καταγγελιών (βλ. παρακάτω). Επομένως, το γεγονός ότι η Επιτροπή σε πολλές υποθέσεις κίνησε τη διαδικασία "εξ ιδίας πρωτοβουλίας" εναντίον ορισμένων κρατών μελών δεν σημαίνει ότι θεωρεί την κατάσταση στα εν λόγω κράτη χειρότερη απ'ό,τι σε άλλα κράτη μέλη.

2.2.5 Προκειμένου να ελεγχθεί η σωστή εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου στα κράτη μέλη, η Επιτροπή ενεργεί σε διαφορετικά στάδια: πρώτον, ελέγχει εάν τα κράτη μέλη μεταφέρουν τις οδηγίες στο νομικό τους σύστημα εντός των προβλεπόμενων προθεσμιών. Κατόπιν ελέγχει αφενός τη συμβατότητα της νομοθεσίας των κρατών μελών με τις οδηγίες τις οποίες η εν λόγω νομοθεσία θεωρείται ότι μεταφέρει και αφετέρου τη σωστή εφαρμογή της εν λόγω νομοθεσίας στην πράξη, καθώς επίσης και την ορθότητα των διοικητικών πρακτικών σε κάθε κράτος μέλος. Προκειμένου να εκτιμηθεί η σωστή εφαρμογή στα κράτη μέλη, η Επιτροπή βασίζει τις αποφάσεις της στις εκθέσεις των κρατών μελών όσον αφορά: την εφαρμογή των οδηγιών, οιεσδήποτε καταγγελίες που αποκαλύπτουν ειδικές καταστάσεις όπου δυνητικά μπορεί να υπάρξει παράβαση του δικαίου της ΕΚ. και γεγονότα τα οποία γνωστοποιούνται μέσω γραπτών ερωτήσεων και αιτημάτων που το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θέτει υπόψη της Επιτροπής. Έτσι, οι ενέργειες της Επιτροπής όσον αφορά τον έλεγχο της σωστής εφαρμογής της οδηγίας ΕΠΕ βασίζονται κυρίως σε καταγγελίες, σε αιτήματα και σε γραπτές ερωτήσεις. Ενώ η εν λόγω πηγή πληροφοριών είναι πολύ χρήσιμη για τον εντοπισμό των ελλείψεων στα διάφορα κράτη μέλη, δεν είναι πάντοτε σε θέση να παράσχει αντικειμενικά δεδομένα βάσει των οποίων θα γίνει η σύγκριση της "επίδοσης" των διαφόρων κρατών μελών. Μόνο εκείνα τα προβλήματα τα οποία αποτελούν αντικείμενο καταγγελίας, αιτήματος ή γραπτής ερώτησης είναι ορατά από την Επιτροπή και μπορεί να συμβεί σοβαρά προβλήματα να μην έλθουν ποτέ στο φως. Ο αριθμός των καταγγελιών ποικίλλει από κράτος σε κράτος, ανάλογα με παράγοντες όπως η περιβαλλοντική ευαισθησία, το αίσθημα συμμετοχής σε δημόσιες αποφάσεις και το επίπεδο εμπιστοσύνης στα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα.

Πίνακας 1. 2001 Έλλειψη συμμόρφωσης με την οδηγία 1985/337 & την οδηγία 1997/11 ανά διαδικαστική φάση, 1997-2001

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πίνακας 2. Εσφαλμένη εφαρμογή της οδηγίας 1985/337 & της οδηγίας 1997/11 ανά διαδικαστική φάση, 1997- 2001

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πίνακας 3. Εκτίμηση επιπτώσεων - Νέες υποθέσεις που κίνησε η Επιτροπή εξ ιδίας πρωτοβουλίας, ανά έτος

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Σχήμα 1. Σύνολο νέων υποθέσεων εξ ιδίας πρωτοβουλίας (1997-2001)

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Πίνακας 4. Εκτίμηση επιπτώσεων - Νέες καταγγελίες που υποβλήθηκαν, ανά έτος

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Σχήμα 2. Σύνολο νέων καταγγελιών που υποβλήθηκαν (1997-2001)

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Σχήμα 3. Εκτίμηση επιπτώσεων - Ανοικτές υποθέσεις (κατάσταση στις 25/09/2002)

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

2.2.6 Επιπλέον, όπως μπορεί να συναχθεί από τα παραπάνω σχήματα, μόνο μία πολύ μικρή αναλογία καταγγελιών και υποθέσεων "εξ ιδίας πρωτοβουλίας" καταλήγουν σε διαδικασίες επί παραβάσει. Μεταξύ του 1997 και του 2001, η Επιτροπή πραγματεύτηκε 977 καταγγελίες (συμπεριλαμβανομένων των υποθέσεων "εξ ιδίας πρωτοβουλίας") όσον αφορά τη συμμόρφωση και την εσφαλμένη εφαρμογή της οδηγίας ΕΠΕ. Κατά τα ίδια έτη η Επιτροπή απέστειλε μόνο 36 αιτιολογημένες γνώμες στα κράτη μέλη, 22 για έλλειψη συμμόρφωσης και 36 για εσφαλμένη εφαρμογή της οδηγίας ΕΠΕ. Αυτό μπορεί να εξηγηθεί βάσει δύο κύριων λόγων:

α) Οι καταγγελίες ενδέχεται να μην είναι επαρκώς τεκμηριωμένες (εντούτοις, η Επιτροπή υποχρεούται να ανοίξει φάκελο καταγγελίας, δυνάμει των εσωτερικών της κανόνων, ακόμη και όταν διαφαίνεται πολύ μικρή πιθανότητα παράβασης) [8]. Σε πολλές περιπτώσεις είναι σαφές ότι το ευρύ κοινό παρανοεί την οδηγία και τον ρόλο της Επιτροπής: σε ορισμένες περιπτώσεις οι πολίτες διατυπώνουν παρατηρήσεις πολύ πριν από την έναρξη οιασδήποτε διοικητικής διαδικασίας και ισχυρίζονται ότι δεν έχει διεξαχθεί καμία διαδικασία ΕΠΕ, ενώ στην πραγματικότητα σε αυτές τις περιπτώσεις δεν μπορεί να στοιχειοθετηθεί παράβαση, δεδομένου ότι πρόκειται για κατάσταση σε εξαιρετικά πρώιμο στάδιο και η οδηγία απαιτεί τη διεξαγωγή ΕΠΕ μόνον πριν τη χορήγηση άδειας. Σε ορισμένες άλλες περιπτώσεις μπορεί να προβληθεί ο ισχυρισμός ότι ένα έργο θα έχει σημαντικές επιπτώσεις, αλλά η Επιτροπή δεν ενημερώνεται ότι βρίσκεται σε εξέλιξη η φάση επιλογής ή η διαδικασία ΕΠΕ (και, ως εκ τούτου, ότι οι αρμόδιες αρχές εφαρμόζουν την οδηγία). Η Επιτροπή δεν είναι αρμόδια να εκτιμήσει τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των επιμέρους έργων, είναι μόνο αρμόδια να εκτιμήσει εάν και πώς εφαρμόζεται η οδηγία. Σε ορισμένες άλλες περιπτώσεις, οι πληροφορίες βάσει των οποίων υποβάλλεται η καταγγελία πρέπει να είναι πιο συγκεκριμένες, προκειμένου να εκτιμηθεί η σημασία τους στο πλαίσιο της οδηγίας (παραδείγματος χάριν, η φύση του έργου ή οι φάσεις των διαδικασιών) και οι καταγγέλλοντες δεν είναι σε θέση να παράσχουν διευκρινίσεις. Πολλοί καταγγέλλοντες είναι πεπεισμένοι ότι μια αρνητική εκτίμηση μπορεί να αποτρέψει τις αρχές να χορηγήσουν άδεια εκτέλεσης ή ότι η έλλειψη ΕΠΕ για ένα έργο του Παραρτήματος ΙΙ συνιστά από μόνη της παράβαση της οδηγίας. Επιπλέον, ορισμένες περιπτώσεις αποκαλύπτουν απλά προβλήματα εφαρμογής του εσωτερικού δικαίου, ειδικότερα εθνικών ή περιφερειακών διαδικασιών.

[8] Σε ορισμένες υποθέσεις οι καταγγελίες δεν προχωρούν πέραν της εξέτασής τους από την Επιτροπή και τα κράτη μέλη ενδέχεται να μην ενημερωθούν για την υποβολή καταγγελίας.

β) Ο δεύτερος λόγος είναι ότι σε ορισμένες περιπτώσεις όπου υπάρχει πραγματική παράβαση της οδηγίας, η οποία αναδεικνύεται μέσω καταγγελιών, γραπτών ερωτήσεων ή αιτημάτων, τα κράτη μέλη εφαρμόζουν ή συμμορφούνται με την οδηγία μόλις αποσταλεί μια απλή αίτηση παροχής πληροφοριών από τις υπηρεσίες της Επιτροπής ή από τη στιγμή που η Επιτροπή αποστείλει προειδοποιητική επιστολή. Κατά συνέπεια, οι περιπτώσεις κατά τις οποίες υπάρχει παράβαση συχνά επιλύονται πριν υποχρεωθεί η Επιτροπή να εκδώσει αιτιολογημένη γνώμη.

2.2.7 Η διάταξη η οποία αποτελεί συχνότερα το σημείο αναφοράς των διαδικασιών επί παραβάσει της οδηγίας ΕΠΕ είναι το άρθρο 4 παράγραφος 2, ειδικότερα όσον αφορά 1) την ίδια την "επιλογή", 2) την εφαρμογή των κατωτάτων ορίων, και 3) τον κατάλογο των έργων του Παραρτήματος ΙΙ. Τόσο δυνάμει της παλιάς όσο και της νέας έκδοσης της οδηγίας, η εκτίμηση των χαρακτηριστικών των έργων του Παραρτήματος ΙΙ (προκειμένου να καθοριστεί, σε επιμέρους περιπτώσεις, εάν το έργο πρέπει να υποβληθεί σε ΕΠΕ) συχνά δεν διεξάγεται σωστά (πρόκειται για περίπτωση εσφαλμένης εφαρμογής). Επίσης είναι αληθές ότι σε ορισμένες περιπτώσεις τα κατώτατα όρια τίθενται τόσο υψηλά, ώστε οι υπεύθυνοι λήψης αποφάσεων συχνά απορρίπτουν την ανάγκη διεξαγωγής ΕΠΕ για μικρότερα έργα, για τα οποία αυτή ενδεχομένως απαιτείται, παραδείγματος χάριν διότι τα έργα βρίσκονται σε ευαίσθητες περιοχές (πρόκειται για περίπτωση εσφαλμένης εφαρμογής). Τέλος, ορισμένα κράτη μέλη δεν συμμορφούνται με την οδηγία ΕΠΕ, διότι η εσωτερική τους νομοθεσία ΕΠΕ δεν καλύπτει όλα τα έργα του Παραρτήματος ΙΙ (περίπτωση μη συμμόρφωσης) (βλ. π.χ. υπόθεση C-474/99 Επιτροπή κατά Ισπανίας).

2.2.8 Οι διαδικασίες επί παραβάσει για μη συμμόρφωση και εσφαλμένη εφαρμογή αφορούν επίσης το άρθρο 6 (συμμετοχή του κοινού) διότι παρέχεται μια πολύ μικρή χρονική περίοδος διαβουλεύσεων με το κοινό) και το άρθρο 8 (πληροφορίες που συγκεντρώνονται σύμφωνα με τα άρθρα 5, 6 και 7 και οι οποίες πρέπει να ληφθούν υπόψη κατά τη διαδικασία χορήγησης άδειας εκτέλεσης) της οδηγίας 85/337/ΕΟΚ. Οι εν λόγω διαδικασίες αφορούν επίσης το άρθρο 3 παράγραφος 2 της οδηγίας 97/11/ΕΚ (μεταβατική διάταξη).

2.2.9 Η εφαρμογή της οδηγίας ΕΠΕ στάθηκε στο επίκεντρο της ιδιαίτερης προσοχής του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (European Court of Justice - ECJ). Πολλές υποθέσεις ΕΠΕ οι οποίες εξετάστηκαν από το Δικαστήριο αφορούσαν την εφαρμογή της οδηγίας 85/337/ΕΟΚ από τα επιμέρους κράτη μέλη, ενώ άλλες αφορούσαν την εφαρμογή της οδηγίας ΕΠΕ σε συγκεκριμένες περιπτώσεις. Δεν αποτελεί σκοπό της παρούσας έκθεσης να ασχοληθεί διεξοδικά με όλες τις περιπτώσεις ΕΠΕ οι οποίες παραπέμφθηκαν στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Εντούτοις, είναι χρήσιμο, στο πλαίσιο της τροποποιητικής οδηγίας 97/11/ΕΚ, να γίνει αναφορά σε ορισμένες καίριας σημασίας δικαστικές αποφάσεις και κρίσεις οι οποίες βοήθησαν να διαμορφωθούν οι αλλαγές που εισήχθησαν. Οι κυριότερες υποθέσεις οι οποίες έδωσαν το έναυσμα για πολλές τροποποιήσεις που έγιναν με την οδηγία 97/11/ΕΚ είναι οι εξής:

- C-431/92 Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας (εφεξής C-431/92 υπόθεση Grosskrotzenburg).

- C-133/94 Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά του Βασιλείου του Βελγίου (εφεξής C-133/94 Επιτροπή κατά Βελγίου).

- C-72/95 Aannemersbedrijf P.K. Kraaijeveld BV e.a. κατά Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland (εφεξής C-72/95 υπόθεση ολλανδικών αναχωμάτων).

- C-392/96 Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά Ιρλανδίας (εφεξής C-392/96 Επιτροπή κατά Ιρλανδίας) (ενώ η απόφαση του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων είναι μεταγενέστερη της θέσπισης της οδηγίας 97/11/ΕΟΚ, η Επιτροπή είχε υπόψη της τα θέματα που τίθενται από την υπόθεση κατά την εκπόνηση των τροποποιήσεων της οδηγίας).

2.2.10 Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο αποφάνθηκε γενικώς ότι η οδηγία πρέπει να ερμηνευθεί ως έχουσα ευρύ πεδίο εφαρμογής και εξαιρετικά ευρύ σκοπό (βλ. παραδείγματος χάριν την υπόθεση C-72/95 περί των ολλανδικών αναχωμάτων) και ότι τα επιμέρους κράτη μέλη ή οι αρμόδιες αρχές δεν πρέπει να επιδιώκουν να περιορίσουν τον εν λόγω σκοπό κατά την εφαρμογή της. Ενώ μεγάλο μέρος της οδηγίας ΕΠΕ προβλέπει διακριτική ευχέρεια κατά την εφαρμογή των διαδικασιών βάσει της αρχής της επικουρικότητας, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο περιόρισε την διακριτική ευχέρεια που διαθέτουν τα κράτη μέλη ποικιλοτρόπως. Η υπόθεση των ολλανδικών αναχωμάτων κατέστησε σαφές ότι οι διακριτικές εξουσίες που παρέχει η οδηγία δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται προκειμένου να υποτιμούν τις γενικές απαιτήσεις της οδηγίας οι οποίες προβλέπονται στο άρθρο 2 παράγραφος 1, σύμφωνα με το οποίο όλα τα έργα του Παραρτήματος ΙΙ πρέπει να υποβάλλονται σε ΕΠΕ εφόσον προκαλούν σημαντικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Αυτό σημαίνει στην πράξη ότι όλα τα έργα του Παραρτήματος ΙΙ πρέπει να υποβάλονται σε διαδικασία επιλογής (π.χ. με βάση τη θέσπιση κατωτάτων ορίων ή/και την προσφυγή σε κατά περίπτωση εξέταση). Στην υπόθεση C-133/94 Επιτροπή κατά Βελγίου το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο αποφάσισε ότι τα κράτη μέλη είχαν την ελευθερία να χρησιμοποιήσουν είτε την κατά περίπτωση προσέγγιση, είτε την προσέγγιση βάσει κατωτάτων ορίων για την επιλογή των έργων του Παραρτήματος ΙΙ. Οι αποφάσεις στην υπόθεση C-133/94 Επιτροπή κατά Βελγίου, στην υπόθεση C-72/95 περί των ολλανδικών αναχωμάτων και στην υπόθεση C-431/92 Grosskrotzenburg κατέστησαν σαφές ότι ενώ τα κράτη μέλη είχαν τη διακριτική ευχέρεια να ορίσουν κατώτατα όρια για την επιλογή των έργων του Παραρτήματος ΙΙ, τα εν λόγω κατώτατα όρια δεν μπορούσαν να θεσπιστούν σε τέτοιο επίπεδο ώστε να αποκλείονται ολόκληροι τύποι έργων από την εκτίμηση. Επιπλέον, στην υπόθεση Επιτροπή κατά Ιρλανδίας (C-392/96), το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο αποφάσισε ότι τα κριτήρια επιλογής ή τα κατώτατα όρια δεν μπορούν να περιοριστούν στην εξέταση του μεγέθους των έργων και ότι η φύση και η θέση του έργου έπρεπε επίσης να ληφθούν υπόψη. Στην υπόθεση C-392/96 Επιτροπή κατά Ιρλανδίας, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο αποφάσισε επίσης ότι η θέσπιση κατωτάτων ορίων ή κριτηρίων για τα έργα του Παραρτήματος ΙΙ δεν μπορεί να γίνει σε τόσο υψηλό επίπεδο ώστε οι στόχοι της οδηγίας να παρακάμπτονται μέσω της διαίρεσης των έργων σε μικρότερες μονάδες και ότι πρέπει να εκτιμηθούν οι σωρευτικές επιπτώσεις μιας τέτοιας προσέγγισης. Λόγω των ζητημάτων που προέκυψαν από τις εν λόγω υποθέσεις όσον αφορά την επιλογή των έργων του Παραρτήματος ΙΙ, καθώς και λόγω των πορισμάτων της ανασκόπησης του 1993 για την εφαρμογή της οδηγίας ΕΠΕ, εισήχθησαν στην οδηγία 97/11/ΕΚ το άρθρο 4 παράγραφος 3 και το Παράρτημα ΙΙΙ. Αυτό το νέο Παράρτημα παρέχει τα κριτήρια επί των οποίων πρέπει να βασίζονται τα κατώτατα όρια και τα άλλα κριτήρια επιλογής. Στην υπόθεση C-431/92 Grosskrotzenburg και στην υπόθεση C-72/95 περί των ολλανδικών αναχωμάτων, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο ασχολήθηκε επίσης με τα θέματα των τροποποιήσεων ή των επεκτάσεων των έργων και αποφάσισε ότι οι προσθήκες ή επεκτάσεις σε υφιστάμενα έργα πρέπει να υποβάλλονται σε ΕΠΕ, εάν το μέγεθος ή η κλίμακα ή άλλοι παράγοντες πληρούν τις απαιτήσεις ΕΠΕ για ένα νέο έργο αυτού του τύπου. Πτυχές των εν λόγω αποφάσεων ενσωματώθηκαν στην οδηγία ΕΠΕ μέσω της οδηγίας 97/11/ΕΚ, δια της προσθήκης στο Παράρτημα ΙΙ του σημείου 13, το οποίο αφορά τις τροποποιήσεις ή επεκτάσεις έργων του Παραρτήματος Ι ή του Παραρτήματος ΙΙ.

2.3 Μεταφορά της οδηγίας 97/11/ΕΚ

Κύρια χαρακτηριστικά της οδηγίας 97/11/ΕΚ

2.3.1 Ως απάντηση στα θέματα που συζητήθηκαν ανωτέρω στο σημείο 2.2, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε την τροποποιητική οδηγία (97/11/ΕΚ), η οποία θα ενίσχυε την οδηγία ευθυγραμμιζόμενη με την ευρύτερη εξέλιξη των περιβαλλοντικών πολιτικών της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και με τα αποτελέσματα των ανασκοπήσεων της πενταετούς εφαρμογής της οδηγίας και θα παγίωνε τις αλλαγές και τις διευκρινίσεις που παρέχονται από τη Σύμβαση Espoo και τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου. Οι πηγές που στηρίζουν τις αλλαγές που εισήχθησαν από την οδηγία 97/11/ΕΚ παρατίθενται στον Πίνακα 5. Η τροποποιητική οδηγία (97/11/ΕΚ) θεσπίστηκε το 1997 και απαιτούσε από τα κράτη μέλη να μεταφέρουν τις αλλαγές στην εσωτερική τους νομοθεσία έως τις 14 Μαρτίου 1999.

Πίνακας 5.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

2.3.2 Οι κυριότερες αλλαγές που εισήχθησαν από την οδηγία 97/11/ΕΚ περιλαμβάνουν:

- Αλλαγές στο άρθρο 2

- Τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίσουν ότι όλα τα έργα τα οποία υποβάλλονται σε ΕΠΕ πρέπει επίσης να υποβληθούν σε χορήγηση άδειας εκτέλεσης.

- Αλλαγές στα Παραρτήματα

- ο αριθμός των έργων του Παραρτήματος Ι αυξήθηκε με 14 νέους τύπους έργων και επέκταση 4 άλλων.

- ο αριθμός των έργων του Παραρτήματος ΙΙ αυξήθηκε κατά 8 και 8 άλλα έργα επεκτάθηκαν, 1 τύπος έργου διεγράφη (παραγωγή μοριοσανίδων και ινοσανίδων).

- στο Παράρτημα ΙΙ προστέθηκαν τροποποιήσεις ή επεκτάσεις επί των έργων του Παραρτήματος Ι και του Παραρτήματος ΙΙ .

- Επιλογή

- τα κράτη μέλη δύνανται είτε να προσδιορίσουν κριτήρια και κατώτατα όρια για τα έργα του Παραρτήματος ΙΙ, είτε να εξετάσουν τα έργα κατά περίπτωση ή να χρησιμοποιήσουν συνδυασμό των εν λόγω δύο προσεγγίσεων.

- εισάγεται ένα νέο Παράρτημα ΙΙΙ, το οποίο αφιερώνεται στα κριτήρια επιλογής που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη από τα κράτη μέλη (κατά την εκπόνηση της νομοθεσίας τους) και από τις αρμόδιες αρχές όταν λαμβάνουν αποφάσεις για επιλογή έργων του Παραρτήματος ΙΙ και κατά την εκπόνηση των κατωτάτων ορίων και των κριτηρίων για την επιλογή. Το Παράρτημα ΙΙΙ περιλαμβάνει θέματα όπως τα χαρακτηριστικά των έργων, η θέση των έργων και τα χαρακτηριστικά των δυνητικών επιπτώσεων, όπως η συσσώρευση με άλλα έργα και ο κίνδυνος.

- οι αρμόδιες αρχές πρέπει να δημοσιοποιούν τους λόγους για τους οποίους έχουν την πεποίθηση ότι απαιτείται ΕΠΕ σε κάθε επιμέρους περίπτωση.

- Πεδίο εφαρμογής

- κατόπιν αιτήματος του κυρίου του έργου, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να γνωμοδοτήσουν σχετικά με το τι πρέπει να περιλαμβάνεται στις περιβαλλοντικές πληροφορίες τις οποίες πρέπει να παράσχει ο κύριος του έργου.

- τα κράτη μέλη δύνανται να απαιτήσουν από τις αρχές να παράσχουν κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με το πεδίο εφαρμογής, ανεξαρτήτως της υποβολής σχετικού αιτήματος.

- Περιβαλλοντική έκθεση

- η διάταξη για τη σκιαγράφηση των κύριων εναλλακτικών λύσεων που εξετάστηκαν προστέθηκε ως στοιχείο των ελάχιστων απαιτήσεων για τις πληροφορίες που πρέπει να παρέχει ο κύριος του έργου σε όλες τις περιπτώσεις.

- Εναλλακτικές λύσεις

- οι κύριοι του έργου πρέπει να περιλαμβάνουν το σχέδιο των κύριων εναλλακτικών λύσεων που εξετάστηκαν και αναφορά των κυριότερων λόγων που τεκμηριώνουν την επιλογή που έγινε, λαμβάνοντας υπόψη τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις. αυτό επίσης αποτέλεσε στοιχείο των ελάχιστων πληροφοριών που πρέπει να παρέχονται (βλ. ανωτέρω).

- Διαβουλεύσεις και συμμετοχή του κοινού

- εκτός των υφιστάμενων απαιτήσεων για διαβουλεύσεις μεταξύ κρατών μελών, πρέπει να διεξάγονται διαβουλεύσεις με το κοινό και τις περιβαλλοντικές αρχές και άλλων κρατών μελών που ενδέχεται να θιγούν από το έργο, .

- τα αποτελέσματα των εν λόγω διαβουλεύσεων πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στην απόφαση.

- οι λόγοι της απόφασης πρέπει να δημοσιοποιούνται σε όλες τις περιπτώσεις. και

- τα κυριότερα μέτρα άμβλυνσης που θεσπίζονται πρέπει να δημοσιοποιούνται.

Ρυθμίσεις των κρατών μελών όσον αφορά τη μεταφορά

2.3.3 Με βάση τις απαντήσεις στο ερωτηματολόγιο της Επιτροπής για την παρούσα ανασκόπηση, τις μεταγενέστερες διευκρινιστικές ερωτήσεις και την περαιτέρω έρευνα, μπορεί να δηλωθεί ότι τα περισσότερα κράτη μέλη θέσπισαν ρυθμίσεις για τη μεταφορά της τροποποιητικής οδηγίας (βλ. Πίνακα 6). Εντούτοις, πρέπει να σημειωθεί ότι η μεταφορά της οδηγίας στο νομικό σύστημα ενός κράτους μέλους δεν σημαίνει αναγκαστικά ότι η μεταφορά πραγματοποιείται σε πλήρη συμμόρφωση με την οδηγία. Η ομοσπονδιακή/περιφερειακή δομή ορισμένων κρατών μελών, καθώς και το γεγονός ότι τα ερωτηματολόγια για την παρούσα ανασκόπηση σε μεγάλο βαθμό διανεμήθηκαν μόνο σε εθνικό επίπεδο, καθιστά αδύνατη τη δήλωση μετά βεβαιότητος ότι η τροποποιητική οδηγία μεταφέρθηκε πλήρως στο επιμέρους εθνικό επίπεδο. Άλλες έρευνες όσον αφορά τη μεταφορά της οδηγίας ΕΠΕ στα ομοσπονδιακώς οργανωμένα κράτη μέλη τονίζουν την πολυπλοκότητα των διαφόρων διοικητικών ρυθμίσεων και διαδικασιών δεδομένου ότι επηρεάζουν την εφαρμογή της οδηγίας στην πράξη σε τοπικό επίπεδο [9]. Σε ορισμένες περιπτώσεις τα κράτη μέλη αναφέρουν ότι οι αρχικές τους ρυθμίσεις ήδη ενσωμάτωσαν πολλές από τις τροποποιήσεις που εισήχθησαν από την οδηγία 97/11/ΕΚ. Ορισμένα κράτη μέλη υπογραμμίζουν ότι καθώς οι αρχικές τους ρυθμίσεις ήταν υπό τροποποίηση, λόγω του γεγονότος ότι ήταν ατελείς ή απαιτούσαν αλλαγές για να υπάρξει συμμόρφωση με τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, ήταν σε θέση να συμπεριλάβουν τις απαιτήσεις της τροποποιητικής οδηγίας όταν ακόμη αυτή ήταν υπό μορφή σχεδίου.

[9] Βλ. Prelle, R. (2001) Environmental Assessment and Judicial Approaches to Procedural Errors - A European and Comparative Law Analysis, Journal of Environmental Law (Περιβαλλοντική εκτίμηση και δικαστικές προσεγγίσεις των διαδικαστικών σφαλμάτων - Ανάλυση ευρωπαϊκού και συγκριτικού δικαίου, Επιθεώρηση περιβαλλοντικού δικαίου), Τόμος. 3, αριθ. 2, σσ. 185-198.

Πίνακας 6

Κατάσταση όσον αφορά τη μεταφορά της οδηγίας 97/11/ΕΚ από τα κράτη μέλη κατά την 1η Νοεμβρίου 2002

Κράτος μέλος // Κατάσταση όσον αφορά τη μεταφορά

Αυστρία // Υπάρχουν ακόμη ελλείψεις όσον αφορά τη μεταφορά σε σχέση με τα έργα του Παραρτήματος ΙΙ (1α) σε 3 ομοσπονδιακά κρατίδια (Burgenland, Carinthia, και Salzburg)

Βέλγιο // Η μεταφορά δεν είναι πλήρης στην περιφέρεια της Βαλλονίας και της Φλάνδρας

Δανία // Η οδηγία 97/11/ΕΚ έχει μεταφερθεί

Φινλανδία // Η οδηγία 97/11/ΕΚ έχει μεταφερθεί

Γαλλία // Υπάρχουν ακόμη ελλείψεις όσον αφορά τις διατάξεις που αφορούν τη διαδικασία οριοθέτησης του πεδίου εφαρμογής δυνάμει του άρθρου 1 παράγραφος 7 της οδηγίας 97/11/ΕΚ σε σχέση με ορισμένα έργα. Υπόθεση C-348/01 Επιτροπή κατά Γαλλικής Δημοκρατίας.

Γερμανία // Η οδηγία 97/11/ΕΚ έχει μεταφερθεί

Ελλάδα // Η οδηγία 97/11/ΕΚ έχει μεταφερθεί

Ιρλανδία // Η οδηγία 97/11/ΕΚ έχει μεταφερθεί

Ιταλία // Η οδηγία 97/11/ΕΚ έχει μεταφερθεί

Λουξεμβούργο // Απουσία μεταφοράς. Η απόφαση του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων της 19/2/2002 (υπόθεση C2000/366) δηλώνει την παράλειψη του Λουξεμβούργου να μεταφέρει την οδηγία 97/11/ΕΚ. Το Λουξεμβούργο εκπονεί αυτή τη στιγμή σχέδιο κανονισμών για τη μεταφορά της οδηγίας.

Κάτω Χώρες // Η οδηγία 97/11/ΕΚ έχει μεταφερθεί

Πορτογαλία // Η οδηγία 97/11/ΕΚ έχει μεταφερθεί

Ισπανία // Η οδηγία 97/11/ΕΚ έχει μεταφερθεί

Σουηδία // Η οδηγία 97/11/ΕΚ έχει μεταφερθεί

Ηνωμένο Βασίλειο // Η οδηγία 97/11/ΕΚ έχει μεταφερθεί

2.3.4 Πολλά κράτη μέλη δεν τήρησαν την προθεσμία μεταφοράς του συνόλου ή μέρους της οδηγίας. Παραδείγματος χάριν, η Γερμανία μετέφερε την οδηγία 97/11/ΕΚ στο γερμανικό δίκαιο μόνο τον Ιούνιο του 2001. Σε άλλες περιπτώσεις η μεταφορά φαίνεται ότι έγινε τμηματικά, με τμήματα της οδηγίας να έχουν μεταφερθεί και άλλα όχι. Με τα ομοσπονδιακά κράτη, όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, η κατάσταση είναι λιγότερο σαφής. Μόνο το Βέλγιο διεβίβασε χωριστές απαντήσεις για κάθε περιφέρεια και η μεταφορά εκεί είναι μάλλον ετερόκλητη. Η περιφέρεια της Φλάνδρας παραδείγματος χάριν συμπεριέλαβε πολλές από τις αλλαγές της τροποποιητικής οδηγίας στις αρχικές της ρυθμίσεις, αλλά ακόμη βρίσκεται στη διαδικασία εκπόνησης νέας νομοθεσίας για να ολοκληρώσει τη μεταφορά. Η Ελλάδα επίσης συμπεριέλαβε πολλές από τις απαιτήσεις της τροποποιητικής οδηγίας στην αρχική εθνική της νομοθεσία, αλλά οφείλει ακόμη να συμμορφωθεί πλήρως με όλες τις απαιτήσεις της οδηγίας. Το Λουξεμβούργο οφείλει ακόμη να μεταφέρει την τροποποιητική οδηγία και τη στιγμή της παρούσας έρευνας αυτό αποτελούσε αντικείμενο διερεύνησης από την Επιτροπή. Εκκρεμεί επίσης η ανάληψη δράσης εκ μέρους της Επιτροπής για πολλά άλλα κράτη μέλη όσον αφορά την παράλειψή τους να συμμορφωθούν πλήρως με την οδηγία 97/11/ΕΚ.

2.3.5 Φαίνεται πως υπάρχει ένας αρκετά σαφής διαχωρισμός μεταξύ εκείνων των κρατών μελών που εισήγαγαν πλήρως τη νέα νομοθεσία για τη μεταφορά της οδηγίας 97/11/ΕΚ και εκείνων που απλώς τροποποίησαν υφιστάμενες ρυθμίσεις. Πολλά κράτη μέλη έδραξαν την ευκαιρία που προσέφερε η μεταφορά προκειμένου να πραγματοποιήσουν αλλαγές επί των συστημάτων τους ΕΠΕ. Όπως συνέβη και με την αρχική οδηγία ΕΠΕ, σε ορισμένες χώρες η ΕΠΕ αντιμετωπίστηκε με ένα μόνο νομοθετικό κείμενο, ενώ σε άλλες υπάρχουν διαφορετικά νομοθετήματα για διαφορετικούς τύπους έργων. Σε ορισμένα κράτη μέλη απαιτήθηκε ξεχωριστή νομοθεσία ΕΠΕ προκειμένου να αντικατοπτρίσει τις διαφορετικές διαδικασίες χορήγησης άδειας που χρησιμοποιούνται για διαφορετικούς τύπους έργων - παραδείγματος χάριν, η χορήγηση αδειών για τον σχεδιασμό χρήσης γης και οι περιβαλλοντικές άδειες. Η τροποποίηση του άρθρου 2 παράγραφος 1 που εισήχθη από την οδηγία 97/11/ΕΚ και απαιτεί όλα τα έργα που ορίζονται από το άρθρο 4 να υποβάλλονται σε χορήγηση άδειας εκτέλεσης, θέτει υπό έλεγχο έργα τα οποία προηγουμένως δεν υποβάλλονταν σε διαδικασίες χορήγησης άδειας. Αυτό απαίτησε τη θέσπιση σε ορισμένες χώρες νέων διαδικασιών χορήγησης άδειας για να μπορεί να εφαρμοστεί η ΕΠΕ. Παραδείγματος χάριν, οι κανονισμοί ΕΠΕ του Ηνωμένου Βασιλείου για την "ακαλλιέργητη γη ή τις ημιφυσικές περιοχές για εντατικές γεωργικές καλλιέργειες" τέθηκε σε ισχύ μόλις τον Ιανουάριο του 2002.

Ανασκόπηση της εφαρμογής της οδηγίας 97/11/ΕΚ

Εκτός από τις αλλαγές που εισήχθησαν ως συνέπεια της πρώτης έκθεσης αξιολόγησης της αποτελεσματικότητας της οδηγίας 85/337/ΕΟΚ, οι τροποποιήσεις που εισήχθησαν από την οδηγία 97/11/ΕΚ αντικατοπτρίζουν επίσης τη σημαντική ενίσχυση και τις διευκρινίσεις που δόθηκαν σε ορισμένα στοιχεία της οδηγίας ΕΠΕ, όπως προτάθηκαν από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Η οδηγία διευρύνει επίσης τη διαδικαστική βάση παρέχοντας, στο Παράρτημα ΙΙΙ, κριτήρια επιλογής για τα έργα του Παραρτήματος ΙΙ, ως βάση επί της οποίας πρέπει να εδράζονται τα κατώτατα όρια επιλογής, όπως και οι αποφάσεις.

Η ανασκόπηση της μεταφοράς της οδηγίας 97/11/ΕΚ κατέδειξε ότι τα νέα μέτρα που εισήχθησαν από την οδηγία δεν έχουν ακόμη εφαρμοστεί πλήρως σε όλα τα κράτη μέλη. Η αργή αποδοχή των τροποποιήσεων που εισήχθησαν από την οδηγία 97/11/ΕΚ από ορισμένα κράτη μέλη δεν αντικατοπτρίζει τη γενική σημασία που τα κράτη μέλη και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποδίδουν στην ΕΠΕ, ως εργαλείο υλοποίησης ευρύτερων περιβαλλοντικών πολιτικών.

3. ρυθμισεισ οσον αφορα τισ κυριοτερεσ Φασεισ

3.1 Εισαγωγή

3.1.1 Το παρόν τμήμα της έκθεσης εξετάζει την εφαρμογή της τροποποιημένης οδηγίας στα κράτη μέλη, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στις τροποποιήσεις που εισήχθησαν από την οδηγία 97/11/ΕΚ. Τα κράτη μέλη, είτε αρχικά, είτε σε επόμενες τροποποιήσεις των οικείων συστημάτων ΕΠΕ, εισήγαγαν πολλές από τις νέες απαιτήσεις της οδηγίας 97/11/ΕΚ. Ως εκ τούτου, δεν ήταν πάντοτε δυνατόν να αποδεσμευτεί η εφαρμογή του αρχικού συστήματος από οιεσδήποτε αλλαγές οι οποίες πραγματοποιήθηκαν συνεπεία της θέσπισης της οδηγίας 97/11/ΕΚ. Στο παρόν τμήμα γίνεται ανασκόπηση των κύριων φάσεων της διαδικασίες ΕΠΕ, ενώ το τμήμα 4 πραγματεύεται τις ειδικές θεματικές περιοχές που είναι καίριας σημασίας για την εφαρμογή της οδηγίας στο σύνολό της. Τόσο το τμήμα 3 όσο και το τμήμα 4 βασίζονται στην ανάλυση του ερωτηματολογίου που διαβιβάστηκε στους εμπειρογνώμονες ΕΠΕ των κυβερνητικών υπηρεσιών κάθε κράτους μέλους. Σε ορισμένες περιπτώσεις η εν λόγω ανάλυση υποστηρίχθηκε από περαιτέρω επαφές με τους εμπειρογνώμονες ΕΠΕ για διευκρινίσεις και εμβάθυνση των απαντήσεών τους. Μολαταύτα, η ποιότητα και οι λεπτομέρειες των απαντήσεων ποικίλλουν σε μεγάλο βαθμό, κυμαίνονται δε από πλήρεις απαντήσεις με παραπομπές στη νομοθεσία, σε κανονισμούς και σε υποθέσεις, έως πολύ περιληπτικότερες απαντήσεις όπου ο διαθέσιμος χρόνος δεν αρκούσε για να δοθούν πληρέστερες απαντήσεις. Κατά συνέπεια, η ανάλυση δεν μπορεί να είναι τόσο διεξοδική όσο ενδεχομένως θα επιθυμούσαμε και η άμεση σύγκριση μεταξύ κρατών μελών επί όλων των σημείων δεν κατέστη δυνατή.

3.2 Επιλογή

Εισαγωγή

3.2.1 Οι κατευθυντήριες γραμμές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής [10] ορίζουν την επιλογή ως "εκείνο το μέρος της διαδικασίας ΕΠΕ κατά το οποίο καθορίζεται εάν απαιτείται διενέργεια ΕΠΕ για ένα συγκεκριμένο έργο" (http://europa.eu.int/comm/environment/eia/ eia-guidelines/g-screening-full-text.pdf). Όπως και τα περισσότερα συστήματα ΕΠΕ σε ολόκληρο τον κόσμο, η οδηγία ΕΠΕ απαιτεί τη διενέργεια ΕΠΕ για έργα "τα οποία είναι πιθανόν να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον" (Άρθρο 2). Η οδηγία παρέχει δύο καταλόγους έργων που καλύπτονται από το άρθρο 2 και τα εν λόγω έργα παρατίθενται ως έργα του Παραρτήματος Ι και του Παραρτήματος ΙΙ. Το άρθρο 4 παράγραφος 1 απαιτεί όλα τα έργα που παρατίθενται στο Παράρτημα Ι να υποβάλλονται σε ΕΠΕ υποχρεωτικά. Λόγω των τροποποιήσεων που απαιτήθηκαν από την οδηγία 97/11/ΕΚ και ως αποτέλεσμα σχετικών αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, όλα τα έργα που παρατίθενται στο Παράρτημα ΙΙ πρέπει να υποβάλλονται σε επιλογή. Αυτό σημαίνει ότι για τα έργα του Παραρτήματος ΙΙ τα κράτη μέλη πρέπει πρώτα να καθορίσουν εάν αυτά είναι "πιθανόν" να έχουν σημαντικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Σε περίπτωση που η απάντηση είναι καταφατική, εφαρμόζονται οι πλήρεις διαδικασίες ΕΠΕ της οδηγίας. Η απόφαση για την επιλογή απαιτεί την εξέταση του έργου και του περιβάλλοντος υποδοχής του προκειμένου να καθοριστεί η πιθανότητα "σημαντικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων". Προκειμένου να διευκολυνθεί η εν λόγω απόφαση επιλογής, η οδηγία παρέχει στα κράτη μέλη μεγάλο βαθμό διακριτικής ευχέρειας ώστε να καθορίσουν τη βάση επί της οποίας θα πρέπει να προσδιοριστούν οι σημαντικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Μολαταύτα, στην υπόθεση Grosskrotzenburg, Επιτροπή κατά Βελγίου και στην υπόθεση των ολλανδικών αναχωμάτων, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο αποφάσισε ότι η διακριτική ευχέρεια που παρέχεται στα κράτη μέλη ήταν εξαιρετικά περιορισμένη, διευκρινίζοντας το περιθώριο εντός του οποίου τα κράτη μέλη δύνανται να κινηθούν. Η οδηγία 97/11/ΕΚ εισήγαγε το νέο άρθρο 4 παράγραφος 2, το οποίο απαιτεί από τα κράτη μέλη να λαμβάνουν την απόφαση της επιλογής κατόπιν:

[10] Βλ. CEC (2001) Environmental Impact Assessment Guidance on Screening (Κατευθυντήριες γραμμές για την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων όσον αφορά το στάδιο της επιλογής), Βρυξέλλες, CEC.

(α) κατά περίπτωση εξέτασης των έργων. ή

(β) χρήσης κατωτάτων ορίων ή κριτηρίων που καθορίζει κάθε κράτος μέλος. ή

(γ) συνδυασμού των περιπτώσεων (α) και (β) ανωτέρω.

3.2.2 Σύμφωνα με την υπόθεση Grosskrotzenburg, Επιτροπή κατά Βελγίου και την υπόθεση των ολλανδικών αναχωμάτων, τα κράτη μέλη δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιούν τα κατώτατα όρια για να αποκλείουν ολόκληρες κατηγορίες έργων, αλλά τα κατώτατα όρια μπορούν να χρησιμοποιούνται προκειμένου να εξαιρεθούν πολύ μικρά ή ήσσονος σημασίας έργα. Στην υπόθεση C-392/96 Επιτροπή κατά Ιρλανδίας, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο αποφάσισε ότι τα κατώτατα όρια δεν μπορούν να βασίζονται μόνο στο μέγεθος ή σε άλλα φυσικά χαρακτηριστικά του έργου, αλλά ότι πρέπει να βασίζονται και στη θέση και σε άλλους περιβαλλοντικούς παράγοντες. Η οδηγία 97/11/ΕΚ εφαρμόζει την εν λόγω αρχή εισάγοντας το άρθρο 4 παράγραφος 3 όπου αναφέρεται: "Όταν διενεργείται κατά περίπτωση εξέταση ή όταν έχουν τεθεί κατώτατα όρια ή κριτήρια για τους σκοπούς της παραγράφου 2, λαμβάνονται υπόψη τα σχετικά κριτήρια επιλογής που ορίζονται στο Παράρτημα ΙΙΙ. Τα εν λόγω κριτήρια επιλογής βασίζονται:

- στα χαρακτηριστικά του έργου - παραδείγματος χάριν το μέγεθος, η χρήση φυσικών πόρων, κλπ..

- σε παράγοντες που αφορούν τη θέση του έργου - παραδείγματος χάριν εντός ή κοντά σε ευαίσθητες περιοχές όπως υδροβιότοποι, προστατευμένοι χώροι άγριας πανίδας και χλωρίδας και περιοχές με μεγάλη πληθυσμιακή πυκνότητα, κλπ.. και

- στα χαρακτηριστικά των ενδεχόμενων επιπτώσεων - παραδείγματος χάριν βαθμός και εύρος των επιπτώσεων, διασυνοριακή φύση των επιπτώσεων, κλπ.

3.2.3 Μετά από τη θέσπιση της οδηγίας 97/11/ΕΚ και την εφαρμογή των αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου για τις προαναφερθείσες υποθέσεις, τα κράτη μέλη θέσπισαν τους ακόλουθους τύπους κατωτάτων ορίων για την επιλογή των έργων του Παραρτήματος ΙΙ:

- κατώτατα όρια ή κριτήρια συνυπολογισμού ή υποχρεωτικά - έργα ορισμένου μεγέθους ή ειδικών χαρακτηριστικών θέσης ή άλλων χαρακτηριστικών τα οποία απαιτούν υποχρεωτική διενέργεια ΕΠΕ.

- ενδεικτικά ή καθοδηγητικά κατώτατα όρια ή κριτήρια - τα κατώτατα όρια παρέχονται μόνο εν είδει καθοδήγησης -τα έργα που είναι πάνω από ένα συγκεκριμένο μέγεθος ή άλλα επίπεδα κατωτάτων ορίων/κριτηρίων θεωρείται πιθανότερο να απαιτήσουν ΕΠΕ, ενώ τα έργα κάτω από τα εν λόγω κατώτατα όρια θεωρείται λιγότερο πιθανόν να απαιτήσουν ΕΠΕ, αλλά εξακολουθούν να χρειάζονται επιλογή μετά από κατά περίπτωση εξέταση λόγω της πιθανότητας σημαντικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων.

- κατώτατα όρια ή κριτήρια αποκλεισμού - έργα κάτω από ένα συγκεκριμένο μέγεθος ή ειδικών χωροταξικών ή άλλων χαρακτηριστικών τα οποία δεν απαιτούν διενέργεια ΕΠΕ.

Όλα τα προαναφερθέντα κατώτατα όρια και κριτήρια πρέπει να βασίζονται στα κριτήρια επιλογής που παρατίθενται στο Παράρτημα ΙΙΙ. Για εκείνες τις χώρες που δεν υιοθετούν εξ ολοκλήρου την προσέγγιση της κατά περίπτωση εκτίμησης για την επιλογή των έργων του Παραρτήματος ΙΙ, η συνδυασμένη χρήση της προσέγγισης βάσει κατωτάτων ορίων και της κατά περίπτωση προσέγγισης μπορεί να χαρακτηριστεί ως προσέγγιση του "φωτεινού σηματοδότη" όσον αφορά την επιλογή (βλ. Σχήμα 4). Όταν δεν υφίστανται κατώτατα όρια αποκλεισμού χρησιμοποιείται μια τροποποημένη προσέγγιση "φωτεινού σηματοδότη" (βλ. Σχήμα 5 παρακάτω).

Σχήμα 4: Η προσέγγιση του "φωτεινού σηματοδότη" όσον αφορά την επιλογή

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Σχήμα 5: Τροποποιημένη προσέγγιση "φωτεινού σηματοδότη" όσον αφορά την επιλογή

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Αλλαγές οι οποίες εισήχθησαν από την οδηγία 97/11/ΕΚ στο Παράρτημα Ι και στο Παράρτημα ΙΙ

3.2.4 Η οδηγία 97/11/ΕΚ τροποποίησε τους δύο καταλόγους έργων που παρατίθενται στα Παραρτήματα Ι και ΙΙ. Ο αριθμός των έργων του Παραρτήματος Ι αυξήθηκε, με 14 νέους τύπους έργων και επέκταση 4 άλλων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα έργα που ανήκαν προηγουμένως στο Παράρτημα ΙΙ μετακινήθηκαν στο Παράρτημα Ι εάν υπερέβαιναν ένα συγκεκριμένο κατώτατο όριο, παραδείγματος χάριν οι εγκαταστάσεις εντατικής εκτροφής πουλερικών ή χοίρων προηγουμένως ήταν όλα έργα του Παραρτήματος ΙΙ, ενώ τώρα, δυνάμει της οδηγίας 97/11/ΕΚ, τα έργα που υπερβαίνουν το κατώτατο όριο των 85.000 θέσεων για κοτόπουλα πάχυνσης, των 60.000 θέσεων για κότες και των 3.000 θέσεων για χοίρους πάχυνσης άνω των 30 kg και των 900 θέσεων για χοιρομητέρες είναι έργα του Παραρτήματος Ι, για τα οποία η ΕΠΕ είναι υποχρεωτική. Ο αριθμός των έργων του Παραρτήματος ΙΙ αυξήθηκε κατά 8, και 8 άλλα επεκτάθηκαν. Η έρευνα της Επιτροπής στα κράτη μέλη επεδίωξε τη συγκέντρωση απόψεων σχετικά με την εφαρμογή και την αποτελεσματικότητα της διαίρεσης των έργων σε δύο Παραρτήματα. Η έρευνα επεδίωξε επίσης να συλλέξει απόψεις σχετικά με το εάν τα κατώτατα όρια του Παραρτήματος Ι τέθηκαν στο σωστό επίπεδο, ή εάν τα κριτήρια αποτέλεσαν το κατάλληλο έναυσμα για απαίτηση υποχρεωτικής ΕΠΕ.

3.2.5 Η λογική που υποστηρίζει τη μετακίνηση ορισμένων έργων - π.χ. η εντατική εκτροφή χοίρων - στο Παράρτημα Ι, έχει τεθεί υπό αμφισβήτηση από ορισμένα κράτη μέλη, λόγω του μεγέθους τους και των πιθανών επιπτώσεών τους. Εκφράστηκαν ανησυχίες για την ασάφεια ορισμένων περιγραφών έργου - παραδείγματος χάριν τα υπαίθρια ορυχεία (Παράρτημα Ι (19)) θα μπορούσαν να συμπεριλαμβάνουν σχέδια αποκατάστασης εδαφών, όταν υπάρχει ανάγκη η διενέργεια ΕΠΕ να αποφασίζεται καλύτερα μετά από κατά περίπτωση εξέταση. Υποστηρίχτηκε επίσης η άποψη ότι έπρεπε να υπάρχει πολύ μεγαλύτερη ευελιξία ως προς την εφαρμογή του Παραρτήματος Ι, ούτως ώστε τα κατώτατα όρια να μπορούν να προσαρμόζονται προκειμένου να ανταποκρίνονται στις εθνικές συνθήκες και στους κοινωνικοοικονομικούς όρους των επιμέρους χωρών. Ορισμένα κράτη μέλη (Αυστρία, Βέλγιο-Βρυξέλλες, Γαλλία, Ελλάδα, Ιρλανδία, Κάτω Χώρες και Πορτογαλία) έθεσαν κάποια κατώτατα όρια σε χαμηλότερα επίπεδα απ'ό,τι αυτά του Παραρτήματος Ι. Ορισμένα κράτη μέλη υπογράμμισαν ότι στις μικρές χώρες τα κατώτατα όρια της οδηγίας μπορεί να θεωρηθούν υψηλά.

3.2.6 Έχει επιτευχθεί κάποιος βαθμός συναίνεσης μεταξύ κρατών μελών όσον αφορά τη χρησιμότητα της προσέγγισης βάσει κατωτάτων ορίων που χρησιμοποιείται στο Παράρτημα Ι. Εντούτοις, ορισμένα κράτη μέλη ζήτησαν την αιτιολόγηση των κατωτάτων ορίων που χρησιμοποιούνται και εκφράστηκαν ανησυχίες ότι δεν είναι σαφή όλα τα κατώτατα όρια - παραδείγματος χάριν, όσον αφορά το Παράρτημα Ι (16) (αγωγοί μεταφοράς αερίου, πετρελαίου ή χημικών ουσιών), δεν ήταν σαφές εάν το κατώτατο όριο των 800mm αναφέρεται στην εξωτερική ή στην εσωτερική διάμετρο. Πολλά κράτη μέλη υπέδειξαν ότι πρέπει να χρησιμοποιηθούν για ορισμένα έργα καταλληλότερα κατώτατα όρια. Σε αυτά περιλαμβάνονται:

- παραγωγή οργανικού αζώτου για εγκαταστάσεις εντατικής κτηνοτροφίας (Παράρτημα Ι (17)).

- μέγεθος του έργου, παρά εκτόπισμα του σκάφους για τους εμπορικούς λιμένες (Παράρτημα Ι (8β).

- εισροές πόρων ή αποτελέσματα παραγωγής για έργα όπως οι ολοκληρωμένες μεταλλουργικές βιομηχανίες για την παραγωγή ακατέργαστου χυτοσιδήρου και χάλυβα, και οι ολοκληρωμένες χημικές εγκαταστάσεις (Παράρτημα Ι (4) και (6)).

3.2.7 Τα κράτη μέλη ρωτήθηκαν εάν πιστεύουν πως υπάρχει λόγος μετακίνησης ορισμένων έργων από το Παράρτημα ΙΙ στο Παράρτημα Ι. Ορισμένα κράτη μέλη το είχαν ήδη κάνει, τοποθετώντας ορισμένα έργα στη δική τους έκδοση του Παραρτήματος Ι ή θεσπίζοντας υποχρεωτικά κατώτατα όρια για ορισμένα έργα του Παραρτήματος ΙΙ. Εντούτοις, το μεγαλύτερο ποσοστό όσων απάντησαν είχαν την αίσθηση ότι δεν υπήρχε λόγος μετακίνησης έργων από το Παράρτημα ΙΙ στο Παράρτημα Ι (π.χ. η Αυστρία, η Δανία, η Ελλάδα, οι Κάτω Χώρες, η Ισπανία, η Σουηδία, το Ηνωμένο Βασίλειο). Επιτεύχθηκε συναίνεση όσον αφορά την άποψη ότι ήταν πάρα πολύ νωρίς να κριθεί εάν οι κατάλογοι του Παραρτήματος Ι και του Παραρτήματος ΙΙ χρειάζονταν περαιτέρω αναθεώρηση και ότι υπήρχε ανάγκη να διενεργηθεί περαιτέρω έρευνα όσον αφορά τη σχέση μεταξύ των Παραρτημάτων και τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το σύστημα στην πράξη σε ολόκληρη την ΕΕ γενικά. Επίσης, προτάθηκε ότι χρειάζονται περισσότερο αξιόπιστα δεδομένα όσον αφορά τις διαφορές [μεταξύ κρατών μελών] καθώς και να διερευνηθεί εάν οι εν λόγω διαφορές προκύπτουν ενδεχομένως ή όχι από γεωγραφικούς, κοινωνικοοικονομικούς ή άλλους παράγοντες. Μολαταύτα, ορισμένα κράτη μέλη (Βέλγιο-Φλάνδρα, Βέλγιο-Βαλλονία και Ιταλία) αντιμετωπίζουν όντως τη δυνατότητα περαιτέρω προσαρμογής και μία πρόταση είναι τα δύο παραρτήματα να συγχωνευθούν με την εισαγωγή υποχρεωτικών κατωτάτων ορίων για την ΕΠΕ για κάθε κατηγορία έργου. Η Αυστρία, η Γαλλία και η Ελλάδα ήδη χρησιμοποιούν τη συγκεκριμένη προσέγγιση και αυτή τη στιγμή δεν κάνουν διάκριση μεταξύ έργων του Παραρτήματος Ι και του Παραρτήματος ΙΙ στην εσωτερική τους νομοθεσία ΕΠΕ.

3.2.8 Πάνω από το ήμισυ όσων απάντησαν τόνισαν ότι η εσωτερική τους νομοθεσία απαίτησε διενέργεια ΕΠΕ για άλλες κατηγορίες έργων από αυτές που αναφέρονται στα Παραρτήματα Ι και ΙΙ. Η συχνότερα αναφερόμενη κατηγορία είναι τα γήπεδα γκολφ. Άλλοι πρότειναν προσθήκες στα Παραρτήματα, συμπεριλαμβανομένων των ακολούθων (σε ορισμένες περιπτώσεις τα κράτη μέλη τα οποία υποδεικνύουν τις εν λόγω προσθήκες ήδη τις έχουν συμπεριλάβει στις οικείες εσωτερικές ρυθμίσεις):

- εγκαταστάσεις για εργασίες με βιολογικές ουσίες υψηλού κινδύνου.

- εγκαταστάσεις για Γενετικώς Τροποποιημένους Οργανισμούς (ΓΤΟ), όπως εργαστήρια, εγκαταστάσεις δοκιμών και χώροι πειραμάτων.

- πεδία βολής.

- κεραίες κινητής τηλεφωνίας.

- κατασκευή ινοσανίδων.

- επιταχυντές μορίων (50 MeV και άνω).

- εντατική εκτροφή βοοειδών και μόσχων.

- στρατιωτικά πεδία ασκήσεων. και

- παραγωγή ασβέστη.

Εντούτοις, όσοι απάντησαν δεν κατέστησαν σαφές εάν οι αλλαγές που προτείνουν αφορούν το Παράρτημα Ι ή το Παράρτημα ΙΙ. υποθέτουμε ότι οι περισσότερες πρέπει να αφορούν το Παράρτημα ΙΙ.

3.2.9 Η πρόταση να συμπεριληφθεί η εντατική εκτροφή βοοειδών και μόσχων ενδέχεται να χρήζει περαιτέρω διερεύνησης, δεδομένου ότι κάποια στοιχεία υποδεικνύουν ότι η συγκεκριμένη μορφή κτηνοτροφίας αποτελεί την αιτία υψηλών επιπέδων αμμωνιακής ρύπανσης σε ορισμένες χώρες και ότι ο έλεγχος ίσως είναι αναγκαίος προκειμένου να τηρηθούν οι απαιτήσεις του πρωτοκόλλου της Οικονομικής Επιτροπής του ΟΗΕ για την Ευρώπη σχετικά με την καταπολέμηση της οξίνισης, του ευτροφισμού και του τροποσφαιρικού όζοντος (πρωτόκολλο πολλαπλών συνιστωσών). Η πρόταση να συμπεριληφθεί η κατασκευή ή η μετατροπή ή η επέκταση ενός στρατιωτικού πεδίου ασκήσεων (σημερινής έκτασης 100 εκταρίων ή άνω) είναι ενδιαφέρουσα από την άποψη ότι καλύπτει θέματα άμυνας και ασφάλειας τα οποία συχνά εξαιρούνται από τη διενέργεια ΕΠΕ. Ο κυριότερος λόγος για τον οποίο προτείνεται η συνεκτίμησή του είναι ότι τέτοιου είδους πεδία ασκήσεων συχνά γειτνιάζουν με περιοχές διατήρησης της φύσης. Οι εν λόγω προτάσεις δεν πρέπει να θεωρηθούν ως καθολική αίτηση διεύρυνσης του πεδίου εφαρμογής του Παραρτήματος Ι και του Παραρτήματος ΙΙ. Ορισμένοι εξ όσων απάντησαν στο ερωτηματολόγιο δεν βλέπουν το λόγο να προστεθούν νέοι τύποι έργων στα Παραρτήματα Ι και ΙΙ σε αυτή τη φάση, θεωρώντας ότι είναι πρόωρο δεδομένου ότι οι τροποποιήσεις επ'αυτών είναι πρόσφατες. Ορισμένα κράτη μέλη έχουν ήδη επεκτείνει τον κατάλογο των έργων του Παραρτήματος ΙΙ προκειμένου να συμπεριλάβουν ορισμένους από τους προαναφερθέντες τύπους έργων και αναγνωρίζουν ότι η οδηγία ΕΠΕ, καθώς και οι εθνικές τους διαδικασίες, τους προσφέρουν την αναγκαία ευελιξία να προσθέσουν νέα έργα στο Παράρτημα ΙΙ εάν θεωρηθεί αναγκαίο. Το γεγονός ότι άλλα κράτη μέλη δεν το έχουν πράξει, παρ' όλο που προτείνουν να συμπεριληφθούν ορισμένα έργα στα Παραρτήματα, μπορεί να σημαίνει ότι απαιτούνται διευκρινίσεις όσον αφορά τη διακριτική ευχέρεια που έχουν τα κράτη μέλη σχετικά με τη διεύρυνση του Παραρτήματος ΙΙ.

Περίληψη των κυριότερων πορισμάτων: Αλλαγές που εισήχθησαν από την οδηγία 97/11/ΕΚ στο Παράρτημα I και στο Παράρτημα II

Φαίνεται ότι υπάρχουν λίγες σημαντικές ανησυχίες όσον αφορά τον υφιστάμενο διαχωρισμό μεταξύ έργων του Παραρτήματος Ι και του Παραρτήματος ΙΙ και την ευελιξία που παρέχεται από την οδηγία, η οποία επιτρέπει στα κράτη μέλη να αυξήσουν τα έργα που καλύπτονται από το Παράρτημα Ι. Υπάρχει μεγάλη υποστήριξη από τα κράτη μέλη για την προσέγγιση βάσει κατωτάτων ορίων που χρησιμοποιείται στο Παράρτημα Ι.

Δράση: Βλέπε σύσταση 5.4.2.(θ)

Επιλογή των έργων του Παραρτήματος ΙΙ σύμφωνα με την οδηγία 97/11/ΕΚ

3.2.10 Τα περισσότερα κράτη μέλη φαίνεται να χρησιμοποιούν συνδυασμό των δύο προσεγγίσεων, βάσει κατωτάτων ορίων και κατά περίπτωση εξέτασης (βλ. Πίνακα 7). Τα κατώτατα όρια θεσπίζονται προκειμένου να εξαιρεθούν από την ΕΠΕ έργα,

Πίνακας 7 Μηχανισμοί επιλογής των έργων του Παραρτήματος ΙΙ στο σύνολο των κρατών μελών

Αυστρία // Η επιλογή βασίζεται σε συνδυασμό των κατωτάτων ορίων και της κατά περίπτωση εξέτασης. Ορισμένα κατώτατα όρια δίνουν το έναυσμα για διενέργεια υποχρεωτικής ΕΠΕ. Χρησιμοποιούνται ενδεικτικά κατώτατα όρια με την κατά περίπτωση εξέταση καθώς και, σε ευαίσθητες περιοχές, οι τιμές των κατωτάτων ορίων συνήθως μειώνονται στο ήμισυ. Χρησιμοποιούνται επίσης κατώτατα όρια αποκλεισμού. νέα έργα ή τροποποιήσεις επί υφιστάμενων έργων που αποτελούν λιγότερο από το 25% του σχετικού κατωτάτου ορίου δεν απαιτούν διενέργεια ΕΠΕ.

Βέλγιο // (Βρυξέλλες)

Θεσπίστηκαν κατώτατα όρια για διενέργεια υποχρεωτικής ΕΠΕ για ορισμένους τύπους έργων (κατώτατα όρια κατηγορίας Α). Ενδεικτικά κατώτατα όρια (κατώτατα όρια κατηγορίας Β) με κατά περίπτωση εξέταση. Τα ενδεικτικά κατώτατα όρια (κατώτατα όρια κατηγορίας Β) λειτουργούν επίσης ως κατώτατα όρια αποκλεισμού για μικρότερες εγκαταστάσεις.

(Φλάνδρα)

Κατ'αρχήν, στο πλαίσιο της προβλεπόμενης νομοθεσίας, προτείνεται ένας κατάλογος τύπων έργων / δραστηριοτήτων (όπου συμπεριλαμβάνονται ορισμένα κατώτατα όρια) για τα οποία η διενέργεια ΕΠΕ είναι υποχρεωτική. Ένας δεύτερος κατάλογος θα προσδιορίζει τις δραστηριότητες για τις οποίες θα χρειάζεται η κατά περίπτωση εξέταση.

(Βαλλονία)

Χρησιμοποιείται ένα σύστημα υποχρεωτικών σταθερών κατωτάτων ορίων. Κάτω από τα εν λόγω κατώτατα όρια δεν απαιτείται ΕΠΕ.

Δανία // Τα έργα του Παραρτήματος ΙΙ επιλέγονται πρωτίστως κατά περίπτωση, χρησιμοποιώντας κριτήρια που βασίζονται στο Παράρτημα ΙΙΙ. Υπάρχει ένας περιορισμένος αριθμός υποχρεωτικών κατωτάτων ορίων ή/και κριτηρίων βάσει χωροθέτησης, και κάτω από τα εν λόγω κατώτατα κριτήρια χρησιμοποιείται η κατά περίπτωση προσέγγιση. Δεν υπάρχουν κατώτατα όρια αποκλεισμού.

Φινλανδία // Ορισμένα έργα του Παραρτήματος ΙΙ έχουν συμπεριληφθεί στον υποχρεωτικό κατάλογο κατωτάτων ορίων. Για τα άλλα έργα του Παραρτήματος ΙΙ η επιλογή διεξάγεται πρωτίστως χρησιμοποιώντας την κατά περίπτωση εξέταση με βάση το Παράρτημα ΙΙ, χωρίς ενδεικτικά κατώτατα όρια ή κατώτατα όρια αποκλεισμού.

Γαλλία // Χρησιμοποιούνται κατώτατα όρια και κριτήρια αποκλεισμού (τόσο τεχνικά, νομισματικά, καθώς επίσης και σε σχέση με τη φύση της πρότασης). Κατ'αρχήν, όλα τα έργα τα οποία δεν εξαιρούνται με αυτόν τον τρόπο θα απαιτήσουν διενέργεια ΕΠΕ. Σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιείται μια απλοποιημένη διαδικασία ΕΠΕ, όταν δεν θεωρείται αναγκαία η διενέργεια πλήρους ΕΠΕ.

Γερμανία // Χρησιμοποιείται ένα σύστημα υποχρεωτικών κατωτάτων ορίων. Κάτω από τα εν λόγω επίπεδα, θεσπίζονται επιπρόσθετα κατώτατα όρια, τα οποία κάνουν διάκριση μεταξύ γενικής επιλογής και επιλογής σε σχέση με τη χωροθέτηση. Για την "γενική επιλογή" πρέπει να εξεταστούν πλήρως τα κριτήρια που βασίζονται στο Παράρτημα ΙΙΙ. Για την "επιλογή σε σχέση με τη χωροθέτηση" τα κατώτατα όρια είναι χαμηλότερα και επικεντρώνονται στα κριτήρια τα οποία σχετίζονται μόνο με τη χωροθέτηση του προτεινόμενου έργου.

Ελλάδα // Για τα έργα του Παραρτήματος ΙΙ χρησιμοποιείται ένας υποχρεωτικός κατάλογος ο οποίος προσδιορίζει τα κατώτατα όρια και τα κριτήρια πάνω από τα οποία απαιτείται πάντοτε η διενέργεια ΕΠΕ. Για τα έργα τα οποία βρίσκονται κάτω από τα εν λόγω όρια εφαρμόζεται η δ