Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Πρόταση για οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την περαιτέρω χρήση και εμπορική εκμετάλλευση εγγράφων του δημόσιου τομέα"

(COM(2002) 207 τελικό - 2002/0123 (COD))

(2003/C 85/06)

Στις 24 Ιουλίου 2002, και σύμφωνα με το άρθρο 95 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το ειδικευμένο τμήμα "Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 31 Οκτωβρίου 2002 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Levaux.

Κατά την 395η σύνοδο ολομέλειας της 11ης και 12ης Δεκεμβρίου 2002 (συνεδρίαση της 11ης Δεκεμβρίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 98 ψήφους υπέρ και 4 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Το σχέδιο οδηγίας αποβλέπει στη θέσπιση ελάχιστης δέσμης κανόνων που διέπουν την εμπορική και μη εμπορική εκμετάλλευση εγγράφων γενικής πρόσβασης που βρίσκονται στην κατοχή φορέων του δημόσιου τομέα.

1.2. Εντάσσεται στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης eEurope 2002 - "Κοινωνία των πληροφοριών για όλους" και λαμβάνει υπόψη τις αντιδράσεις που σημειώθηκαν για την Πράσινη Βίβλο με τίτλο "Πληροφορίες του δημόσιου τομέα: ένας βασικός πόρος για την Ευρώπη", η οποία υιοθετήθηκε στις 20 Ιανουαρίου 1999.

1.3. Τα δύο αυτά έγγραφα αποτέλεσαν αντικείμενο γνωμοδοτήσεων της ΕΟΚΕ στις 28 Απριλίου 1999(1) και στις 24 Ιανουαρίου 2001(2) αντίστοιχα. Κρίνεται σκόπιμη η αναφορά στις δύο αυτές γνωμοδοτήσεις που στήριζαν την προσπάθεια της Επιτροπής με την υποβολή προτάσεων, τις οποίες εξακολουθεί να υποστηρίζει η ΕΟΚΕ.

2. Γενικές και ειδικές παρατηρήσεις

2.1. Η Επιτροπή υπογραμμίζει τη σημασία των πληροφοριών που κατέχουν οι φορείς του δημόσιου τομέα, οι οποίες αποτελούν σημαντική πρώτη ύλη για τις νέες υπηρεσίες και την ανάπτυξη των σχετικών τομέων, η αγορά των οποίων είναι ήδη πολύ σημαντική. Είναι απαραίτητο να διευκολυνθεί η πρόσβαση στις εν λόγω πληροφορίες ούτως ώστε να καταστεί δυνατή η οικονομική ανάπτυξη, η δημιουργία επιχειρήσεων και θέσεων απασχόλησης καθώς και για την απόκτηση ανταγωνιστικών πλεονεκτημάτων σε διεθνές πλαίσιο.

2.2. Η ΕΟΚΕ, στη γνωμοδότηση της 28ης Απριλίου 1999 με θέμα: "Πληροφορίες του δημόσιου τομέα: ένας βασικός πόρος για την Ευρώπη - Πράσινη Βίβλος για τις πληροφορίες του δημόσιου τομέα στην κοινωνία των πληροφοριών", διευκρινίζει τα εξής:

2.2.1. Πρόσβαση στις πληροφορίες: "δεν νοείται μόνο ως απλή παθητική διάθεση πληροφοριών, αλλά και ως υποχρέωση ενεργητικής προώθησης με σκοπό τη λογική παροχή ποιοτικών πληροφοριών στον πολίτη"(3).

Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει με λύπη της ότι η Επιτροπή δεν λαμβάνει υπόψη της την έννοια της "ενεργητικής προώθησης", και ως εκ τούτου διατηρεί τις προτάσεις της που επιτρέπουν την ικανοποιητικότερη επίτευξη των στόχων της οδηγίας, δηλαδή:

- τη λογική και συνεχή παροχή ποιοτικών πληροφοριών στον πολίτη,

- τη συμμετοχή όλων των φορέων, επί ίσοις όροις, έναντι των πηγών διοικητικής πληροφόρησης,

- τη δημόσια υποχρέωση προστασίας της ελευθερίας πρόσβασης.

2.2.2. Φορείς του δημόσιου τομέα: "... στον δημόσιο τομέα θα πρέπει να συμπεριληφθεί κάθε οργανισμός, όποια και αν είναι η νομική του μορφή, στον οποίο έχει ανατεθεί, με πράξη της δημόσιας αρχής, η παροχή, υπό τον έλεγχο της αρχής αυτής, μιας υπηρεσίας δημόσιου συμφέροντος ..." και "θα πρέπει να συμπεριληφθούν τόσο οι δημόσιες επιχειρήσεις που αποτελούν νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου όσο και οι ιδιωτικές επιχειρήσεις που αναπτύσσουν δραστηριότητα βάσει διοικητικής εκχώρησης ή εξουσιοδότησης στον τομέα της διαχείρισης δημόσιων υπηρεσιών στο τμήμα που συνδέεται με αυτές το οποίο αποκλείει κάθε εμπορική χρήση, καθώς και η νομοθετική και η δικαστική εξουσία"(4).

Περιορίζοντας κατ' αυτόν τον τρόπο την έννοια των "φορέων του δημόσιου τομέα", η Επιτροπή περιορίζει τον αντίκτυπο και την αποτελεσματικότητα της οδηγίας.

2.2.3. Δικαίωμα πρόσβασης: Η ΕΟΚΕ "... θεωρεί ότι είναι σημαντικό να υπάρξει μία λεπτομερής ρύθμιση του δικαιώματος πρόσβασης και των εξαιρέσεών του"(5) και αναφέρει τις αρχές που διέπουν τις εν λόγω εξαιρέσεις.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι το πεδίο των εξαιρέσεων που ορίζεται στο άρθρο 1, εδάφια 2 και 3 της οδηγίας, περιορίζει σε μεγάλο βαθμό τη φύση και την ποιότητα των πληροφοριών στις οποίες επιτρέπεται η πρόσβαση.

Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι αυτό αφορά συγκεκριμένα τα έγγραφα που αποτελούν την "κοινή πολιτιστική κληρονομιά της Ευρώπης", και τα οποία βρίσκονται συχνά στην κατοχή των δημόσιων μουσείων και των δημοσίων και πανεπιστημιακών βιβλιοθηκών.

Η οδηγία θα έπρεπε, ήδη από την έναρξη της θέσης της σε ισχύ ή εντός εύλογου χρόνου, να συμπεριλάβει στο πεδίο εφαρμογής τα εν λόγω έγγραφα, διότι η διάδοσή τους θα τα καταστήσει προσιτά και θα βοηθήσει κατ' αυτόν τον τρόπο να γίνει καλύτερα γνωστή η πολιτιστική κληρονομιά της Ευρώπης, η οποία αποτελεί πηγή ενότητας και υπερηφάνειας και τονώνει την αίσθηση του "ανήκειν" στην Ευρώπη.

Ταυτόχρονα, με την εν λόγω διάδοση θα επηρεαστούν θετικά οι ανταλλαγές ανάμεσα στους διάφορους ευρωπαϊκούς πολιτισμούς, τις καλλιτεχνικές δραστηριότητες και τις δραστηριότητες κατάρτισης, χωρίς φυσικά να αγνοεί κανείς τις οικονομικές επιπτώσεις στον τοπικό τουρισμό.

3. Ειδικές παρατηρήσεις σχετικά με το σχέδιο οδηγίας

3.1. Άρθρο 1: Σκοπός και πεδίο εφαρμογής

Η ΕΟΚΕ επιθυμεί την τροποποίηση της παραγράφου 2, σημείο στ.

Προτείνει την ακόλουθη διατύπωση:

- "Η παρούσα οδηγία δεν εφαρμόζεται: σε έγγραφα που βρίσκονται στην κατοχή πολιτιστικών ιδρυμάτων, όπως αρχεία, ορχήστρες, λυρικές σκηνές, χοροδράματα και θέατρα, με εξαίρεση τα δημόσια μουσεία και τις βιβλιοθήκες που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας".

3.2. Άρθρο 4: Διάθεση

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι οι χρήστες θα αναπτύξουν νέες υπηρεσίες εάν οι φορείς του δημόσιου τομέα τους παρέχουν πληροφορίες που είναι προσαρμοσμένες στις συγκυριακές εξελίξεις και οι οποίες δημοσιεύονται σε μόνιμη βάση.

Για το λόγο αυτό ζητεί:

- τη διαγραφή της τελευταίας φράσης της παραγράφου 1 του άρθρου 4, που είναι διατυπωμένη ως εξής: "Τούτο δεν συνεπάγεται υποχρέωση των φορέων του δημόσιου τομέα για δημιουργία ή προσαρμογή εγγράφων σε διαφορετικό μορφότυπο ή γλώσσα, ώστε να ανταποκρίνονται στο αίτημα".

Η ΕΟΚΕ προτείνει, αντίθετα, να ενθαρρύνει η οδηγία τους φορείς του δημόσιου τομέα να εξετάζουν τα αιτήματα δημιουργίας ή προσαρμογής των εγγράφων και να ανταποκρίνονται θετικά σε αυτά εάν νόμιμα συμφέροντα (δημόσια, οικονομικά, κοινωνικά, πολιτιστικά, κοινωνικά, εκπαιδευτικά, ή λόγοι επιστημονικής ή πανεπιστημιακής έρευνας) δικαιολογούν κάτι τέτοιο.

- την τροποποίηση της παραγράφου 2 του άρθρου, για την οποία προτείνει την εξής διατύπωση: "Οι φορείς του δημόσιου τομέα πρέπει να επιδιώκουν τη συνέχιση της παραγωγής ορισμένων τύπων εγγράφων όταν αυτά χρησιμοποιούνται συχνά και τακτικά από άλλους οργανισμούς του ιδιωτικού ή του δημοσίου ο τομέα ή, εάν αυτό είναι αναπότρεπτο, να προτείνουν άλλα μέσα υποκατάστασης".

3.3. Άρθρο 5: Χρόνος και απαιτήσεις σε περίπτωση απορριπτικής απόφασης

3.3.1. Η παράγραφος 3 του άρθρου 5 διευκρινίζει ότι, σε περίπτωση απορριπτικής απόφασης έπειτα από αίτημα περαιτέρω χρήσης δημοσίων εγγράφων, ο φορέας του δημόσιου τομέα συμπεριλαμβάνει αναφορά στον δικαιούχο ή στον αδειοδότη.

Η εν λόγω υποχρέωση στοχεύει στο να δώσει στον αιτούντα τη δυνατότητα να γνωρίζει σε ποιον πρέπει να απευθυνθεί προκειμένου να λάβει άδεια χρήσης.

Η ΕΟΚΕ εγκρίνει την εν λόγω υποχρέωση που ενθαρρύνει την πρόσβαση στα έγγραφα καθώς και τη χρήση των εγγράφων.

3.3.2. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η σημερινή διατύπωση της τελευταίας φράσης της παραγράφου 3, η οποία διευκρινίζει ότι: "Η ανακρίβεια της εν λόγω αναφοράς δεν μπορεί να συνεπάγεται ευθύνη του εμπλεκόμενου φορέα του δημόσιου τομέα" δεν μπορεί παρά να επηρεάσει αρνητικά την αποτελεσματικότητα του μέτρου στο οποίο εφαρμόζεται.

Κατά συνέπεια, η ΕΟΚΕ ζητεί την τροποποίηση της παραγράφου 3 και προτείνει την εξής διατύπωση: "Σε περίπτωση που η απορριπτική απόφαση βασίζεται αποκλειστικά στο άρθρο 1, παράγραφος 2, σημείο (β), ο φορέας του δημόσιου τομέα συμπεριλαμβάνει αναφορά στο φυσικό ή νομικό πρόσωπο που είναι ο δικαιούχος ή στον αδειοδότη από τον οποίο ο φορέας του δημόσιου τομέα έχει λάβει το σχετικό υλικό. Η ανακρίβεια της εν λόγω αναφοράς δεν μπορεί να συνεπάγεται ευθύνη του εμπλεκόμενου φορέα του δημόσιου τομέα, εκτός από την περίπτωση που αποδειχθεί ότι επιδιώχθηκε κακόπιστα η παρακράτηση εγγράφων".

3.4. Άρθρο 6: Αρχές χρέωσης

3.4.1. Η Επιτροπή παρουσιάζει στο σημείο 4 της αιτιολογικής έκθεσης δύο έννοιες:

- το "μοντέλο χαμηλού κόστους", χρέωση που δεν υπερβαίνει το οριακό κόστος για την αναπαραγωγή και διάδοση,

- το "μοντέλο ανάκτησης του κόστους".

Η Επιτροπή διευκρινίζει ότι "η χρέωση οριακών δαπανών για αναπαραγωγή και διάδοση έχει αναμφισβήτητα τον μεγαλύτερο οικονομικό αντίκτυπο καθώς και τα λεγόμενα 'αποτελέσματα ευημερίας'".

Είναι, ως εκ τούτου, λογικό να προτιμά το μοντέλο χαμηλού κόστους και η ΕΟΚΕ συμφωνεί με αυτή την άποψη.

3.4.2. Ωστόσο, η Επιτροπή συμπεραίνει ότι "μολονότι παροτρύνονται τα κράτη μέλη να ενθαρρύνουν τους φορείς του δημόσιου τομέα στην υιοθέτηση του οριακού κόστους όσον αφορά την αναπαραγωγή και διάδοση όπου αυτό είναι δυνατό, ο καθορισμός των πολιτικών χρέωσης επαφίεται στα κράτη μέλη και στους φορείς του δημόσιου τομέα".

Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι το άρθρο 6 της οδηγίας δεν εκφράζει αυτή την πρόθεση εφόσον, αντιθέτως, υποστηρίζει "το μοντέλο ανάκτησης του κόστους".

3.4.3. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να αναφέρει με σαφήνεια τη θέση της στην αιτιολογική έκθεση και υπενθυμίζει ότι στην προαναφερθείσα γνωμοδότησή της για την Πράσινη Βίβλο δήλωνε ότι "πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ των ουσιωδών για τους πολίτες πληροφοριών, ιδίως εκείνων που απορρέουν από την άσκηση των δημοκρατικών τους δικαιωμάτων, οι οποίες θα μπορούσαν να παρέχονται ακόμη και δωρεάν ή, ενδεχομένως, σε πολύ μειωμένη τιμή, και των πληροφοριών με εμπορικό χαρακτήρα οι οποίες, επειδή θα πρέπει να είναι προσιτές, πρέπει να παρέχονται σε τιμή βασισμένη στο κόστος της εκτύπωσης, ενημέρωσης, αναζήτησης και διαβίβασης των δεδομένων που θα μπορούσε να τιμολογηθεί, ή σε λογική τιμή αγοράς(6)".

3.4.4. Η ΕΟΚΕ διευκρινίζει ότι στις "ουσιώδεις πληροφορίες" πρέπει συγκεκριμένα να περιληφθούν όσες έχουν σχέση με:

- συντάγματα, κώδικες, νόμους και πράξεις κανονιστικού χαρακτήρα, συνθήκες και νομολογίες που προέρχονται από αρχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης,

- στατιστικές πληροφορίες, εκθέσεις, μελέτες γενικού ενδιαφέροντος,

- πληροφορίες νομικού, κανονιστικού, και πολιτικού χαρακτήρα όπως πεπραγμένα νομοθετικών ή συμβουλευτικών συνελεύσεων.

Σε πρώτη φάση, οι ουσιώδεις πληροφορίες θα είναι αυτές που προέρχονται από φορείς της δημόσιας διοίκησης των κρατών μελών. Στη συνέχεια, εντός ευλόγου χρόνου, τα κράτη μέλη θα κληθούν να θέσουν στη διάθεση των ενδιαφερομένων παρόμοια έγγραφα προερχόμενα από τους φορείς τους δημόσιους φορείς τους, κάτω από τις ίδιες συνθήκες.

Ως προς αυτό, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι ορισμένα κράτη μέλη έχουν ήδη αναλάβει σχετικές πρωτοβουλίες. Μια από τις πιο πρόσφατες είναι η πρωτοβουλία της Γαλλίας με το Διάταγμα αριθ. 2002-1064 της 7ης Αυγούστους 2002 σχετικά με "τη δημόσια υπηρεσία διάδοσης της νομοθεσίας μέσω του Διαδικτύου", το οποίο δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Γαλλικής Δημοκρατίας στις 9 Αυγούστου 2002 και τέθηκε σε ισχύ στις 15 Σεπτεμβρίου 2002, και το οποίο προβλέπει τη δωρεάν διάθεση ενός συνόλου εγγράφων που αποτελούν "ουσιώδεις πληροφορίες".

4. Συμπεράσματα

4.1. Η ΕΟΚΕ στηρίζει τις πρωτοβουλίες που πρόκειται να ενθαρρύνουν τη δημιουργία μιας "κοινωνίας των πληροφοριών για όλους", κάτι που αποτελεί αντικείμενο του σχεδίου δράσης eEurope. Ως εκ τούτου τάσσεται υπέρ της πρότασης οδηγίας.

4.2. Υπογραμμίζει ωστόσο ότι το σχέδιο στη σημερινή του μορφή δεν φαίνεται να είναι φιλόδοξο διότι τα όριά του δεν πρόκειται να επιτρέψουν την αρκετά γρήγορη επίτευξη των στόχων της "ψηφιακής οικονομίας της γνώσης που μπορεί να είναι ισχυρός κινητήρας ανάπτυξης, ανταγωνιστικότητας και δημιουργίας θέσεων εργασίας, με ταυτόχρονη βελτίωση της ποιότητας ζωής των πολιτών".

4.3. Προκειμένου να επιτύχει τους στόχους που αναφέρονται στην οδηγία, η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να λάβει καλύτερα υπόψη τις προτάσεις που παρουσίασε στη γνωμοδότηση της 28ης Απριλίου 1999(7) καθώς και τις προτάσεις που υποβάλλει στην παρούσα γνωμοδότηση, και συγκεκριμένα:

- την τροποποίηση του πεδίου εξαιρέσεων, διευκρινίζοντας ότι η οδηγία εφαρμόζεται στα έγγραφα που βρίσκονται στην κατοχή δημόσιων μουσείων και πανεπιστημιακών και δημόσιων βιβλιοθηκών, που αποτελούν κοινή πολιτιστική κληρονομιά της Ευρώπης,

- την ευθύνη όλων των οργανισμών ή ιδρυμάτων του δημόσιου τομέα στην περίπτωση της εσκεμμένης παροχής λανθασμένων ή ελλιπών πληροφοριών,

- την αρχή της χρέωσης που θα πρέπει να επιδιώκει τη γενίκευση του "μοντέλου χαμηλού κόστους",

- τη δωρεάν διάθεση "ουσιωδών πληροφοριών" που βρίσκονται στην κατοχή των δημοσίων διοικήσεων των κρατών μελών, με πρόθεση την επέκταση του εν λόγω μέτρου στο σύνολο των δημοσίων οργανισμών των κρατών μελών.

4.4. Τέλος, η ΕΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή να την συμπεριλάβει στην προβλεπόμενη επανεξέταση του άρθρου 12 της οδηγίας, γεγονός που θα επιτρέψει, αφενός, να ληφθούν υπόψη οι πραγματικές προθεσμίες για απάντηση και, αφετέρου, να συμπληρωθεί η οδηγία, ούτως ώστε να βελτιωθεί η εναρμόνιση των πρακτικών και των χρεώσεων.

Βρυξέλλες, 11 Δεκεμβρίου 2002.

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Roger Briesch

(1) Βλέπε γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα "Πληροφορίες του δημόσιου τομέα: ένας βασικός πόρος για την Ευρώπη - Πράσινη Βίβλος για τις πληροφορίες του δημόσιου τομέα στην κοινωνία των πληροφοριών", ΕΕ C 169 της 16.6.1999.

(2) Βλέπε γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα "Ηλεκτρονική Ευρώπη 2002 - Κοινωνία πληροφοριών για όλους - προσχέδιο δράσης", ΕΕ C 123 της 25.4.2001.

(3) Βλέπε γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα "Πληροφορίες του δημόσιου τομέα: ένας βασικός πόρος για την Ευρώπη - Πράσινη Βίβλος για τις πληροφορίες του δημόσιου τομέα στην κοινωνία των πληροφοριών", ΕΕ C 169 της 16.6.1999, σημείο 3.1.2.

(4) Βλέπε γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα "Πληροφορίες του δημόσιου τομέα: ένας βασικός πόρος για την Ευρώπη - Πράσινη Βίβλος για τις πληροφορίες του δημόσιου τομέα στην κοινωνία των πληροφοριών", ΕΕ C 169 της 16.6.1999, σημεία 3.2.1 και 3.2.2.

(5) Βλέπε γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα "Πληροφορίες του δημόσιου τομέα: ένας βασικός πόρος για την Ευρώπη - Πράσινη Βίβλος για τις πληροφορίες του δημόσιου τομέα στην κοινωνία των πληροφοριών", ΕΕ C 169 της 16.6.1999, σημείο 3.3.3.

(6) Βλέπε γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα 'Πληροφορίες του δημόσιου τομέα: ένας βασικός πόρος για την Ευρώπη - Πράσινη Βίβλος για τις πληροφορίες του δημόσιου τομέα στην κοινωνία των πληροφοριών', ΕΕ C 169 της 16.6.1999, σημείο 5.2.

(7) Βλέπε γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα "Πληροφορίες του δημόσιου τομέα: ένας βασικός πόρος για την Ευρώπη - Πράσινη Βίβλος για τις πληροφορίες του δημόσιου τομέα στην κοινωνία των πληροφοριών", ΕΕ C 169 της 16.6.1999.