Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική επιτροπή και την επιτροπή των Περιφερειών - Συνδέσεις υψηλών ταχυτήτων στην Ευρώπη: εθνικές ευρυζωνικές στρατηγικές {SEC(2004) 599}

1. Εισαγωγή

Η τεχνολογία ευρυζωνικών συνδέσεων έχει σημαντικό ρόλο στον εκσυγχρονισμό των οικονομιών και των κοινωνιών. [1] Ως τεχνολογία ευρείας διάδοσης, βρίσκεται στον πυρήνα της κοινωνίας της πληροφορίας και της ανάπτυξης των τεχνολογιών πληροφοριών και επικοινωνιών (ΤΠΕ/ICT). Οι τεχνολογίες αυτές είναι, με τη σειρά τους, βασικοί συντελεστές παραγωγικότητας και ανάπτυξης. [2]

[1] Ως 'ευρυζωνικές' αναφέρονται 'μόνιμα ανοικτές' συνδέσεις υψηλής ταχύτητας με το Ίντερνετ, που υποστηρίζουν τη διανομή καινοτόμου περιεχομένου και υπηρεσιών. Συγκρινόμενη με τις παραδοσιακές στενοζωνικές συνδέσεις, η ευρυζωνική πρόσβαση είναι άμεση και είναι σε θέση να διαβιβάζει σχεδόν αμέσως μεγάλο όγκο δεδομένων, περιορίζοντας τους χρόνους αναμονής και βελτιώνοντας την απόδοση προς όφελος των χρηστών.

[2] Ανακοίνωση "Συνδέσεις υψηλών ταχυτήτων στην Ευρώπη: πρόσφατες εξελίξεις στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών", COM(2004) 61.

Με τις ευρυζωνικές συνδέσεις είναι δυνατή η διανομή νέου, προηγμένου περιεχομένου. Προωθείται η ανάπτυξη νέων υπηρεσιών και βελτιωμένη διανομή των ήδη υφιστάμενων. Παρέχεται η δυνατότητα αναδιοργάνωσης των εργασιακών και παραγωγικών διαδικασιών. Όλες αυτές οι εξελίξεις αποφέρουν σημαντικά οφέλη σε επιχειρήσεις, δημόσιες διοικήσεις και καταναλωτές.

Τα οφέλη της τεχνολογίας ευρυζωνικών συνδέσεων έχουν ευρύτερη αναγνώριση. Όλα τα κράτη μέλη της Ένωσης αξιοποιούν ήδη τα οφέλη αυτά στο βαθμό που αναπτύσσεται σημαντικά η εγκατάσταση και αφομοίωσή τους. Η εξέλιξη αυτή, που σε μεγάλο βαθμό καθοδηγείται από την αγορά, είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντική. Υφίστανται, μολαταύτα, ορισμένα εμπόδια που αναστέλλουν την ταχύτερη πρόοδο.

Ορισμένα από τα εν λόγω εμπόδια υπογραμμίστηκαν στο σχέδιο δράσης eEurope 2005 [3]. Το σχέδιο δράσης eEurope 2005 στοχεύει στην ανάπτυξη και χρήση προηγμένων υπηρεσιών μέσω ασφαλούς ευρυζωνικής υποδομής. Μεταξύ των κύριων στόχων που πρέπει να έχουν επιτευχθεί έως το τέλος του 2005 καθορίζεται η ευρεία διάθεση και χρήση ευρυζωνικών συνδέσεων.

[3] COM(2002) 263.

Η επίτευξη του εν λόγω στόχου ευνοείται από πολιτικές του δημοσίου τομέα που ενθαρρύνουν τις επενδύσεις σε ευρυζωνική υποδομή, εφαρμογές και υπηρεσίες. Πράγματι, και τα 15 κράτη μέλη της ΕΕ έχουν πλέον καταρτίσει εθνικές ευρυζωνικές στρατηγικές που προτείνουν σειρά πρωτοβουλιών για την αντιμετώπιση των εν λόγω εμποδίων και για την επιτάχυνση της εγκατάστασης και αφομοίωσης των ευρυζωνικών τεχνολογιών. [4] Πολλά από τα νέα κράτη μέλη επεξεργάζονται επίσης εθνικές στρατηγικές. Ορισμένα έχουν τις έχουν ήδη ολοκληρώσει.

[4] Συμπεράσματα της Προεδρίας του εαρινού Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του 2003, παράγραφος 38.

Οι στρατηγικές αυτές περιέχουν ευρύ φάσμα πρωτοβουλιών, τόσο από την πλευρά της προσφοράς (εγκατάσταση υποδομής) όσο και από την πλευρά της ζήτησης (αυξημένη χρήση). Δύο καίρια πεδία εστίασης είναι η αύξηση της εγκατάστασης σε υποεξυπηρετούμενες περιοχές, με πρόβλεψη δημόσιας στήριξης σε περιοχές όπου οι δυνάμεις της αγοράς δεν πραγματοποιούν τις απαραίτητες επενδύσεις, και συνάθροιση της ζήτησης από τις δημόσιες διοικήσεις. Η κίνηση αυτή συμβαδίζει με την πρόσκληση του Συμβουλίου Τηλεπικοινωνιών του Μαρτίου 2004 προς τα κράτη μέλη "να προετοιμάσουν και εφαρμόσουν εθνικές στρατηγικές για τις επικοινωνίες ευρείας ζώνης αποβλέποντας, μεταξύ άλλων, στη διασύνδεση όλων των δημόσιων διοικήσεων με ευρυζωνικό σύστημα έως το 2005 και προτείνοντας, κατά περίπτωση, σχέδια ταχείας εκκίνησης για τη μείωση του ψηφιακού χάσματος, χρησιμοποιώντας, όποτε παρίσταται ανάγκη, υφιστάμενα χρηματοοικονομικά μέσα όπως τα διαρθρωτικά ταμεία, προκειμένου να αυξηθεί η ευρυζωνική κάλυψη περιοχών που δεν εξυπηρετούνται επαρκώς.» Συμμορφώνεται επίσης προς τις προτεραιότητες που υπογράμμισε η πρωτοβουλία για την ανάπτυξη [5],, την οποία υιοθέτησαν οι επικεφαλής κρατών και κυβερνήσεων το Δεκέμβριο του 2003.

[5] COM(2003) 690.

Σκοπός της παρούσας ανακοίνωσης είναι να παράσχει εποπτεία των εξελίξεων στις ευρυζωνικές τεχνολογίες που έχουν καταρτίσει τα κράτη μέλη της ΕΕ των 15 σε υλοποίηση της δέσμευσης που ανέλαβαν κατά το εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του 2003 [6]. Η παρούσα ανακοίνωση εστιάζει επομένως στην κατάσταση που υπάρχει στην ΕΕ των 15 και προτείνεται να ισχύσει η εν λόγω δέσμευση και στα νέα κράτη μέλη.

[6] Τα πλήρη στοιχεία για τις ευρυζωνικές συνδέσεις στα νέα κράτη μέλη θα κοινοποιηθούν αργότερα.

Η επισκόπηση αναπτύσσεται σε τρία μέρη. Στο πρώτο μέρος (κεφάλαιο 2) εξετάζονται τεχνολογικές εξελίξεις, ο χαρακτήρας που έχουν τα οφέλη από τις ευρυζωνικές συνδέσεις και ο ρόλος περιεχομένου, υπηρεσιών και εφαρμογών. Το δεύτερο (κεφάλαιο 3) παρέχει επισκόπηση των εθνικών ευρυζωνικών στρατηγικών, προσδιορίζοντας τις κύριες πρωτοβουλίες στην πλευρά της προσφοράς και της ζήτησης. Σύνοψη των στρατηγικών περιλαμβάνεται στο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής [7] που συνοδεύει την παρούσα ανακοίνωση. Στο τρίτο μέρος (κεφάλαιο 4) γίνεται ανάλυση της ανάπτυξης των ευρυζωνικών συνδέσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση καθώς και σύνδεσή της με τον ρόλο του ανταγωνισμού στο πλαίσιο κατάλληλου περιβάλλοντος κανονιστικών ρυθμίσεων. Στο κεφάλαιο 5 προβλέπεται γενικότερη πολιτική σε επίπεδο ΕΕ.

[7] "Συνδέσεις υψηλών ταχυτήτων στην Ευρώπη: Εθνικές ευρυζωνικές στρατηγικές - Παραρτήματα", SEC(2004) 599.

2. Ευρυζωνικές προοπτικές

Σε σύγκριση με τις παραδοσιακές στενοζωνικές συνδέσεις, οι ευρυζωνικές μεταβάλλουν τη συνολική παρουσίαση του Ίντερνετ, καθιστώντας δυνατή τη μετάβαση από αργούς και συχνά δύσχρηστους μορφότυπους κειμένου σε ένα ταχύ, πολύχρωμο σύστημα που συνδυάζει βίντεο, κίνηση και ήχο. Οι συνδέσεις είναι άμεσες και μεγάλοι όγκοι δεδομένων, ιδίως περιεχομένου βίντεο/γραφικών μπορεί να μεταδοθεί σχεδόν αμέσως.

2.1 Τι σημαίνει ευρυζωνικό;

Ο όρος 'ευρυζωνικός' χρησιμοποιείται ευρύτερα για να περιγράψει 'μόνιμα ανοιχτές' συνδέσεις με το Ίντερνετ, σε ταχύτητα σημαντικά μεγαλύτερη από ό,τι οι τηλεφωνικές συνδέσεις, υποστηρίζοντας τη διανομή καινοτόμου περιεχομένου, εφαρμογών και υπηρεσιών. Στους πλέον πρόσφατους ορισμούς [8] η ευρυζωνική σύνδεση εξαρτάται από τη χωρητικότητα μετάδοσής της. Ωστόσο, καθώς με την ανάπτυξη εφαρμογών για τις οποίες απαιτείται ζωνικό εύρος αυξάνονται οι ταχύτητες, οι ορισμοί αυτοί μπορούν σύντομα να καταστούν άχρηστοι.

[8] Υφίστανται πολλοί και διάφοροι ορισμοί για τις ευρυζωνικές συνδέσεις. Σύμφωνα με τη σύσταση Ι.113 της ITU, ευρυζωνική σύνδεση σημαίνει χωρητικότητα μετάδοσης μεγαλύτερη από ISDN πρωτεύοντος ρυθμού. Κατά την FCC, ευρυζωνική σύνδεση σημαίνει ταχύτητες μεγαλύτερες από 200 kb/s, ενώ για τον ΟΟΣΑ εννοείται υπηρεσία με κατάντη χωρητικότητα τουλάχιστον 256 kb/s.

Για τους σκοπούς της παρούσας έκθεσης, ο όρος ευρυζωνικές θα αναφέρεται σε ευρύ φάσμα τεχνολογιών που έχουν αναπτυχθεί για υποστήριξη της διανομής καινοτόμων διαλογικών υπηρεσιών, εξοπλισμένων με δυνατότητα μόνιμα ανοιχτής σύνδεσης, παρέχοντας μεγάλη ευρυζωνική χωρητικότητα που συνεχίζει να αναπτύσσεται και τη δυνατότητα ταυτόχρονης χρήσης υπηρεσιών φωνής και δεδομένων.

Η ευρυζωνική τεχνολογία διατίθεται ήδη σε εθνικά και διεθνή δίκτυα κορμού μέσω συνδέσεων οπτικής ίνας πολύ μεγάλης χωρητικότητας. Πρέπει, ωστόσο, να βελτιωθεί η υποδομή ώστε υπηρεσίες υψηλής ταχύτητας να φτάσουν έως τους οικιακούς χρήστες και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, αναβαθμίζοντας ή κατασκευάζοντας υποδομή για κάθε περίπτωση. Η 'ευρυζωνική συμφόρηση' εντοπίζεται συνήθως στη σύνδεση του τελευταίου χιλιομέτρου προς τον τελικό χρήστη.

Για το σκοπό αυτό μπορούν να χρησιμοποιηθούν διάφορες τεχνολογικές δυνατότητες, με διάφορα χαρακτηριστικά, αποδεικνύοντας τον συγκλίνοντα χαρακτήρα των ευρυζωνικών επικοινωνιών. Σύντομη περιγραφή των διαθέσιμων τεχνολογιών περιλαμβάνεται στο παράρτημα 1 του εγγράφου των υπηρεσιών της Επιτροπής που συμπληρώνει την παρούσα έκθεση.

Η ευρυζωνική πρόσβαση παρέχεται επί του παρόντος κυρίως μέσω υφιστάμενων υποδομών, όπως το χάλκινο καλωδιακό τηλεφωνικό δίκτυο που χρησιμοποιεί τεχνολογία DSL [9] και δίκτυα καλωδιακής τηλεόρασης που χρησιμοποιούν καλωδιακό διαποδιαμορφωτή. Οι εξελίξεις στην εγκατάσταση DSL και καλωδιακού διαποδιαμορφωτή εξελίσσονται με ταχύτητα, καθώς προκύπτουν από την αναβάθμιση υφιστάμενων δικτύων. Ευρυζωνική πρόσβαση μπορεί επίσης να προσφέρεται μέσω νέας υποδομής, τόσο σταθερής όσο και ασύρματης. Το πλεονέκτημα των νέων πλατφορμών είναι ότι παρέχουν σχεδόν απεριόριστο ζωνικό εύρος (οπτική ίνα), ευελιξία (WLAN [10]), κάλυψη (δορυφορική), και πρόσβαση εν κινήσει (3G [11] και άνω). Οι ασύρματες τεχνολογίες, για τη λειτουργία των οποίων απαιτείται ραδιοφάσμα, εμφανίζονται διαρκώς περισσότερο ως ελκυστικές εναλλακτικές λύσεις για την κάλυψη αγροτικών και απομακρυσμένων περιοχών, όπου η αναβάθμιση της υφιστάμενης υποδομής μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα δαπανηρή.

[9] Ψηφιακή συνδρομητική γραμμή.

[10] Ασύρματα τοπικά δίκτυα.

[11] Κινητές επικοινωνίες τρίτης γενιάς.

Οι DSL και οι καλωδιακοί διαποδιαμορφωτές αναμένεται ότι θα συνεχίσουν να αποτελούν τις κυρίαρχες πλατφόρμες βραχυμεσοπρόθεσμα, καθώς για νέες υποδομές απαιτούνται μεγαλύτερες χρονικές περίοδοι εγκατάστασης. Είναι πιθανή η σύγκλιση των δικτύων πρόσβασης σε παρεμφερείς αρχιτεκτονικές, όπου η οπτική ίνα θα πλησιάζει διαρκώς περισσότερο τις εγκαταστάσεις των συνδρομητών που θα συνδέονται με καλώδιο υψηλών ταχυτήτων, DSL, ασύρματες συνδέσεις ή και οπτική ίνα έως τον τελικό χρήστη.

Μελλοντικά προβλέπεται συνύπαρξη διάφορων τεχνολογιών. Θα είναι ταυτόχρονα ανταγωνιστικές (ανταγωνισμός ευκολιών υποδομών) και συμπληρωματικές, με αποτέλεσμα υβριδικές τεχνολογικές λύσεις που αναμένεται ότι θα διευκολύνουν ευρύτατη κάλυψη.

2.2 Πλεονεκτήματα των ευρυζωνικών συνδέσεων

Τα κράτη μέλη έχουν χαράξει εθνικές ευρυζωνικές στρατηγικές για επιτάχυνση της κάλυψης και τόνωση της αφομοίωσης εξαιτίας των σημαντικών οφελών που μπορούν να προκύψουν από τις ευρυζωνικές τεχνολογίες. Οι ευρυζωνικές συνδέσεις διανοίγουν δυνατότητες δημιουργίας νέων αγορών μέσω της ανάπτυξης εφαρμογών με διαρκώς μεγαλύτερο βαθμό διαλογικότητας και νέων υπηρεσιών υψηλής ποιότητας. Εκτός από την εμφάνιση νέων πολυμεσικών εφαρμογών, αναμένεται να αναπτυχθεί ευρύ φάσμα υπηρεσιών παράλληλα με την αφομοίωση των ευρυζωνικών συνδέσεων, αποφέροντας νέα οικονομικά και κοινωνικά οφέλη.

Οι ευρυζωνικές συνδέσεις αποτελούν τεχνολογία ευρείας διάδοσης. Τα οφέλη της προκύπτουν μέσω της διανομής προηγμένων εφαρμογών και υπηρεσιών που αναμένεται ότι θα ωθήσουν την παραγωγικότητα, τόσο στις επιχειρήσεις όσο και στη δημόσια διοίκηση. Το ηλ-εμπόριο και το ηλ-επιχειρείν, λόγου χάρη, καθίστανται προσιτότερα. Είναι ταχύτερη η σύναψη επιχειρηματικών συμφωνιών και αναμορφώνεται η εφοδιαστική αλυσίδα. Η εκπαίδευση και μάθηση εξ αποστάσεως τονώνονται μέσω υπηρεσιών παρεχόμενων σε πραγματικό χρόνο, με αποτέλεσμα την αναβάθμιση δεξιοτήτων, βελτίωση του ανθρώπινου κεφαλαίου και διά βίου μάθηση. Στην ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, η πρόσβαση υψηλών ταχυτήτων στο Ίντερνετ επιτρέπει τη διάγνωση και θεραπεία ασθενών ανεξάρτητα από τη γεωγραφική θέση. Στο πλαίσιο της ηλ-διακυβέρνησης, οι ευρυζωνικές συνδέσεις διευκολύνουν τον επιγραμμικό εφοδιασμό υφιστάμενων και νέων δημόσιων υπηρεσιών. Βελτιώνεται η απόδοση των δημόσιων υπηρεσιών και διευκολύνονται οι επαφές μεταξύ πολιτών και κυβέρνησης. Τέλος, η τηλεργασία και οι βιντεοδιασκέψεις έχουν καταστεί πραγματικές και πρακτικές δυνατότητες. Τα οφέλη από τις ευρυζωνικές επικοινωνίες έχουν καίριο ρόλο στην προώθηση της προόδου προς την κατεύθυνση της οικονομίας της γνώσης χωρίς κοινωνικό αποκλεισμό και εξασφαλίζουν την ανάπτυξη μέσω βελτιωμένης ανταγωνιστικότητας.

2.3 Ο ρόλος του περιεχομένου, των υπηρεσιών και των εφαρμογών

Η προστιθέμενη αξία από την τεχνολογία ευρυζωνικών συνδέσεων εξαρτάται από τις εφαρμογές που επιτρέπει, το περιεχόμενο που καθιστά προσβάσιμο και τον τρόπο που θα χρησιμοποιηθεί πραγματικά. Όπως όλα τα δίκτυα, ωστόσο, η ευρυζωνική τεχνολογία χαρακτηρίζεται από το πρόβλημα 'της κότας και του αυγού'. Αφενός, η ζήτηση για ευρυζωνικές συνδέσεις θα καθυστερεί εφόσον δεν έχουν αναπτυχθεί καινοτόμες εφαρμογές, υπηρεσίες και περιεχόμενο. Αφετέρου, δεν θα υπάρχει για νέες εφαρμογές, υπηρεσίες και περιεχόμενο όσο δεν έχει εγκατασταθεί επαρκώς η υποδομή υποστήριξης. Στο σχέδιο δράσης eEurope 2005 έχει υπογραμμιστεί ο συμπληρωματικός ρόλος υποδομής και ανάπτυξης περιεχομένου, και λαμβάνεται υπόψη στο μείγμα μέτρων πολιτικής που προτείνεται από εθνικές ευρυζωνικές στρατηγικές. Στο πλαίσιο αυτό πρέπει να αντιμετωπισθούν διάφορα σημαντικά θέματα.

Το πρώτο αναφέρεται στο γεγονός ότι, ενώ η αυξημένη διάθεση, σε επιγραμμική μορφή, μουσικής, ταινιών και άλλου πολυμεσικού περιεχομένου βελτιώνει την ελκυστικότητα των ευρυζωνικών συνδέσεων, ανησυχεί ταυτόχρονα τους παραγωγούς περιεχομένου δεδομένου ότι δύο ομότιμες τεχνολογίες μπορούν να διευκολύνουν την παραβίαση των νόμων που αφορούν τα δικαιώματα δημιουργού. Υπάρχει ευρεία συναίνεση ότι οι τεχνολογίες για τη διαχείριση ψηφιακών δικαιωμάτων (DRM) συμβάλλουν στην καθιέρωση σωστών κινήτρων για όλους τους ενδιαφερόμενους, συμπεριλαμβανομένου ασφαλούς περιβάλλοντος για εξασφάλιση της αμοιβής των κατόχων των δικαιωμάτων, πληρωμών για επιγραμμικό περιεχόμενο, αποτροπής παράνομης αντιγραφής, καθώς και διατήρησης των δικαιωμάτων των καταναλωτών και προστασίας της ιδιωτικής ζωής τους. Οι τεχνολογίες DRM είναι το κλειδί για την ανάπτυξη νέων επιχειρηματικών μοντέλων που ελαχιστοποιούν τους κινδύνους και το κόστος των παρόχων περιεχομένου οι οποίοι το διαθέτουν επιγραμμικά.

Δύο άλλα θέματα είναι η ασφάλεια και η διαλειτουργικότητα. Το χαρακτηριστικό της 'μόνιμα ανοιχτής' λειτουργίας της ευρυζωνικής σύνδεσης αυξάνει την ευπάθεια των δικτύων και των πληροφοριών που μεταδίδονται μέσα από αυτά. Για πλήρως διαλογικές εφαρμογές, συμπεριλαμβανομένου του πεδίου των δημόσιων υπηρεσιών, απαιτείται κατάλληλο επίπεδο εμπιστοσύνης σε πεδία όπως η διαχείριση ταυτότητας ή οι ηλ-πληρωμές.

Ο συγκλίνων χαρακτήρας των ευρυζωνικών τεχνολογιών ενισχύει τα θέματα της διαλειτουργικότητας. Οι χρήστες ενδέχεται να επιθυμούν να έχουν πρόσβαση στις ίδιες ψηφιακές υπηρεσίες και περιεχόμενο σε διάφορες καταστάσεις και θέσεις, χρησιμοποιώντας διάφορες συσκευές (π.χ. προσωπικούς υπολογιστές, επικοινωνίες τρίτης γενιάς ή ψηφιακή τηλεόραση) και δικτυακές συνδέσεις. Η διαλειτουργικότητα αφορά επομένως διάφορα επίπεδα (δίκτυα, διατάξεις και υπηρεσίες). Διαλειτουργικές λύσεις σε όλα τα επίπεδα θα διευκόλυναν την ανάπτυξη καινοτόμου περιεχομένου και υπηρεσιών που μπορούν να διανέμονται σε όλες τις πλατφόρμες. Θα βελτίωναν επίσης την περαιτέρω εγκατάσταση ευρυζωνικών υπηρεσιών τονώνοντας την περαιτέρω χρήση τους. Τα θέματα αυτά αντιμετωπίζονται στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης eEurope 2005 και της τρέχουσας επικαιροποίησής του, έπειτα από την ενδιάμεση ανασκόπηση του σχεδίου δράσης [12].

[12] eEurope 2005: Επικαιροποίηση, COM(2004) 380.

3. Κύρια στοιχεία των εθνικών ευρυζωνικών στρατηγικών

Έπειτα από τη δέσμευση που ανέλαβε το εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του 2003, και τα 15 κράτη μέλη της ΕΕ κατάρτισαν συνεκτικά σχέδια όπου περιλαμβάνονται στόχοι και συναφή χρονοδιαγράμματα. Σε όλες τις στρατηγικές αναγνωρίζεται ο πρωταρχικός ρόλος της αγοράς για την εγκατάσταση ευρυζωνικών συνδέσεων. Αναγνωρίζεται επίσης ο ρόλος των πολιτικών του δημοσίου ως συμπλήρωση της αποτελεσματικής λειτουργίας της αγοράς, αντιμετωπίζοντας τόσο τη ζήτηση όσο και την προσφορά για την τόνωση ενός ωφέλιμου κύκλου, όπου η ανάπτυξη βελτιωμένου περιεχομένου και υπηρεσιών εξαρτάται από την εγκατάσταση υποδομής και αντιστρόφως. Στο πλαίσιο αυτό, οι κύριες πρωτοβουλίες που εξετάστηκαν από τις στρατηγικές αφορούν την ανάγκη αύξησης της ευρυζωνικής εγκατάστασης σε υποεξυπηρετούμενες περιοχές και την τόνωση της ζήτησης μέσω χρηματοοικονομικών κινήτρων, συνάθροιση της δημόσιας ζήτησης και αυξημένης χρήσης εκ μέρους δημοσίων διοικήσεων, σχολείων, κέντρων υγείας και ΜΜΕ: Ο σχεδιασμός και η υλοποίηση αποτελεσματικών μέσων πολιτικής για τη διόρθωση αδυναμιών της αγοράς ή ως συμπλήρωμα της δράσης των δυνάμεων της αγοράς αποτελεί σύνθετο καθήκον. Η παρούσα έκθεση δεν έχει ως στόχο της να προβεί σε εκτίμηση της καταλληλότητας των εν λόγω πρωτοβουλιών. Αντ'αυτού, στόχος της είναι να παράσχει επισκόπηση των βασικών χαρακτηριστικών των εν λόγω πρωτοβουλιών, περιγράφοντας το πλαίσιο της συζήτησης όπου εδράζονται τα διάφορα θέματα και προβάλλοντας ορισμένα παραδείγματα. Οι εθνικές στρατηγικές συνοψίζονται στο παράρτημα 2 του εγγράφου των υπηρεσιών της Επιτροπής που συνοδεύει το παρόν.

3.1 Πρωτοβουλίες από την πλευρά της προσφοράς

Οι πρωτοβουλίες από την πλευρά της προσφοράς έχουν άμεσο αντίκτυπο στην εγκατάσταση υποδομής. Στο πλαίσιο αυτό, όλα τα κράτη μέλη υπογραμμίζουν τη σημασία ενός ανταγωνιστικού περιβάλλοντος που ενισχύεται από τη σύγκλιση εναλλακτικών πλατφορμών και από την υλοποίηση του νέου πλαισίου κανονιστικών ρυθμίσεων για τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες.

Ο ανταγωνισμός και η ταχύτερη εγκατάσταση ή αναβάθμιση υποδομής πραγματοποιούνται κυρίως σε πυκνοκατοικημένες περιοχές. Οι αραιοκατοικημένες περιοχές χαρακτηρίζονται από την παρουσία ενός μόνον παρόχου υπηρεσιών, ενώ ορισμένες από τις πλέον απομακρυσμένες και αγροτικές περιοχές εξαιρούνται επί του παρόντος από την εγκατάσταση ευρυζωνικών συνδέσεων. Κατά συνέπεια, οι περισσότερες στρατηγικές στρέφονται ιδιαιτέρως στην ανάγκη αυξημένης κάλυψης περιοχών όπου οι δυνάμεις της αγοράς δεν πραγματοποιούν τις απαραίτητες επενδύσεις.

3.1.1 Αύξηση της κάλυψης σε υποεξυπηρετούμενες περιοχές

Τα οφέλη από τις ευρυζωνικές συνδέσεις, τα οποία υπογραμμίστηκαν στο κεφάλαιο 2.2, είναι ιδιαίτερα σημαντικά όσον αφορά απομακρυσμένες και αγροτικές περιοχές, καθώς τα βελτιωμένα συστήματα επικοινωνιών μπορούν να αντιμετωπίσουν διάφορες προκλήσεις που θέτει η μεγάλη απόσταση. Οι ευρυζωνικές συνδέσεις παρέχουν στους πολίτες τη δυνατότητα να επικοινωνούν και να μοιράζονται πληροφορίες ανεξάρτητα από την γεωγραφική θέση τους. Η βελτιωμένη διαλογικότητα παρέχει σε όσους είναι εγκατεστημένοι στις περιοχές αυτές τη δυνατότητα ενεργότερης συμμετοχής στην κοινωνική και δημοκρατική ζωή. Οι ευρυζωνικές συνδέσεις βελτιώνουν το επίπεδο της ζωής τους γεφυρώνοντας τις αποστάσεις, διευκολύνοντας την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, την εκπαίδευση και την πρόσβαση στις δημόσιες υπηρεσίες.

Ωστόσο, η ανάπτυξη των ευρυζωνικών συνδέσεων πραγματοποιείται κυρίως σε αστικές περιοχές (σχήμα 1). Μέσα σε αγοραστρεφές περιβάλλον ενδέχεται οι φορείς εκμετάλλευσης να μην θεωρήσουν κερδοφόρες επενδύσεις και αναβάθμιση ή εγκατάσταση υποδομής σε περιοχές όπου η αναμενόμενη ζήτηση είναι ανεπαρκής για να εξασφαλίσει βέβαιη απόδοση των επενδύσεων. Τούτο ενδέχεται να συμβεί σε αραιοκατοικημένες περιοχές ή όπου είναι υπερβολικά μεγάλη η απόσταση μεταξύ των κέντρων και του τελικού χρήστη. Η δημόσια χρηματοδότηση υποεξυπηρετούμενων περιοχών συχνά θεωρείται απαραίτητη ώστε να υπάρξουν κίνητρα και να τονωθούν οι επενδύσεις.

Στο σχέδιο δράσης eEurope 2005 τονίζονταν οι δυνατότητες δημόσιας παρέμβασης σε υποεξυπηρετούμενες περιοχές, που επανεπιβεβαιώθηκαν στην ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για την ανάπτυξη, το Δεκέμβριο του 2003. Η πρωτοβουλία ανακοίνωσε 'έργα ταχείας εκκίνησης για τη γεφύρωση του ψηφιακού χάσματος' ώστε να επιταχυνθεί η εγκατάσταση ευρυζωνικών συνδέσεων σε υποεξυπηρετούμενες περιοχές, μέσω τεχνολογικά ουδέτερης προσέγγισης. Για το σκοπό αυτό μπορούν να χρησιμοποιηθούν διαρθρωτικά ταμεία και χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, με βάση τις "Κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με κριτήρια και τρόπους χρήσης των διαρθρωτικών ταμείων για τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες" [13], που δημοσίευσε η Επιτροπή τον Ιούλιο 2003. Οι κατευθυντήριες γραμμές βασίζονται στους κανόνες του ανταγωνισμού και στο νέο κανονιστικό πλαίσιο ώστε να εξασφαλίζεται ότι η δημόσια υποστήριξη δεν στρεβλώνει τον ανταγωνισμό. Από αυτήν την άποψη, εφόσον απουσιάζουν κίνητρα αγοράς για επενδύσεις, ως πλέον ενδεδειγμένη λύση για την επίτευξη αποτελεσματικού ανταγωνισμού αναδεικνύεται η δημόσια χρηματοδότηση υποδομής ανοιχτής πρόσβασης, οριζόμενη με τεχνολογική ουδετερότητα και διαχειριζόμενη από ανεξάρτητη οντότητα. Η Επιτροπή συγκρότησε επίσης φόρουμ για το ψηφιακό χάσμα με σκοπό την ανάλυση θεμάτων ευρυζωνικού ενδιαφέροντος, πρόκειται δε να υποβάλει έκθεση σχετικά με τις εργασίες της, το Σεπτέμβριο του 2004, όπως ανακοίνωσε στο Λευκό Βιβλίο για το διάστημα [14].

[13] Διατίθεται στην ηλεκτρονική διεύθυνση : http://europa.eu.int/comm/regional_policy/sources/docoffic/working/sf2000_en.htm.

[14] Το διάστημα: νέοι ευρωπαϊκοί ορίζοντες για μια διευρυνόμενη Ένωση. Σχέδιο δράσης για εφαρμογή της ευρωπαϊκής διαστημικής πολιτικής, COM(2003) 673. Περισσότερα στοιχεία περιλαμβάνονται στην ανακοίνωση Σχέδιο δράσης eEurope 2005: Επικαιροποίηση, COM(2004) 380.

Για την ανάπτυξη της δημόσιας υποστήριξης για υποεξυπηρετούμενες περιοχές, πολλά κράτη μέλη πραγματοποίησαν λεπτομερή χαρτογράφηση των διαθέσιμων υποδομών. Η χαρτογράφηση μπορεί να εξυπηρετήσει τρεις σκοπούς: (i) εντοπισμό περιοχών που χαρακτηρίζονται από αποτυχία της αγοράς. (ii) δυνατότητα σαφούς εκτίμησης των τρεχουσών αναγκών. και (iii) να αποτελέσει τη βάση για την αξιολόγηση της προόδου όσον αφορά την εγκατάσταση ευρυζωνικών συνδέσεων. Κράτη μέλη που ήδη διαθέτουν λεπτομερή χαρτογράφηση είναι η Δανία, η Φινλανδία, η Γαλλία, η Ελλάδα, η Ιταλία και η Σουηδία. Στην ισπανική ευρυζωνική στρατηγική ανακοινώνεται η δρομολόγηση μελέτης για την εκτίμηση της διαθέσιμης υποδομής σε ολόκληρη τη χώρα, ως πρώτο βήμα ενός λεπτομερούς διαγράμματος πορείας για την αύξηση της κάλυψης.

Ο ορισμός της αποτυχίας (αδυναμίας) της αγοράς και των υποεξυπηρετούμενων περιοχών για τις οποίες αιτιολογείται υποστήριξη εκ μέρους του δημοσίου διαφέρει μεταξύ των κρατών μελών. Ορισμένες χώρες θεωρούν τη δημόσια παρέμβαση αποδεκτή σε περιοχές όπου δεν διατίθεται ευρυζωνική υποδομή. Άλλες επεκτείνουν την έννοια σε περιοχές όπου λειτουργεί μόνον ένας πάροχος. Κατά την άποψη αυτή, η δημόσια παρέμβαση στοχεύει στη διευκόλυνση νεοεισερχόμενων και στη βελτίωση του ανταγωνισμού.

Σε πολλές χώρες οι δήμοι εισέρχονται στην χονδρική ευρυζωνική αγορά με την εγκατάσταση δικτύων οπτικής ίνας. Οι προσπάθειες των δήμων προκάλεσαν ανησυχία ορισμένων εμπορικών φορέων εκμετάλλευσης, συχνά όμως τόνωσαν τις ιδιωτικές επενδύσεις ως αποτέλεσμα της ανταγωνιστικής πίεσης [15]. Εξασφαλίζοντας διαρθρωτικό διαχωρισμό μεταξύ χονδρικής και λιανικής παροχής υπηρεσιών, τα δημοτικά δίκτυα χονδρικής τονώνουν δυνητικά τον ανταγωνισμό στις υπηρεσίες. Ορισμένες χώρες πιστεύουν, απεναντίας, ότι τα δημοτικά δίκτυα χονδρικής ενδέχεται να αποτρέψουν εμπορικά κίνητρα για επενδύσεις και να σπαταλήσουν δημόσιους πόρους, υπογραμμίζοντας την πρωταρχική ευθύνη της αγοράς να εξασφαλίζει την διάθεση ευρυζωνικών συνδέσεων.

[15] Σε πολλές χώρες η νομοθεσία επιτρέπει την ύπαρξη δημοτικών δικτύων χονδρικής. Με το νέο πλαίσιο κανονιστικών ρυθμίσεων απαιτείται ισότιμη πρόσβαση στα δίκτυα αυτά. Στη Γαλλία, το Κοινοβούλιο προχώρησε περισσότερο και το 2003, πρότεινε νομοσχέδιο, βάσει του οποίου παρέχεται στην τοπική αυτοδιοίκηση η δυνατότητα εκμετάλλευσης δικτύων εφόσον απουσιάζουν ιδιωτικές εναλλακτικές λύσεις.

Για τη διευκόλυνση εγκατάστασης ευρυζωνικών επικοινωνιών σε υποεξυπηρετούμενες περιοχές, οι τοπικές πρωτοβουλίες συνοδεύονται συχνά από πολιτικές συσσώρευσης της ζήτησης, όπως περιγράφεται στο επόμενο κεφάλαιο.

Η Ιταλία εξετάζει το ενδεχόμενο εισαγωγής οικονομικών κινήτρων από την πλευρά της προσφοράς για τη διευκόλυνση της εγκατάστασης σε απομακρυσμένες και αγροτικές περιοχές, βάσει ταξινόμησης των δήμων σύμφωνα με μέσο κατά κεφαλήν εισόδημα, πυκνότητα πληθυσμού και διάδοση δεξιοτήτων ΤΠΕ.

Τέλος, ορισμένες στρατηγικές υπογραμμίζουν τη σημασία αναδυόμενων τεχνολογιών, όπως WLAN, δορυφορικές, μέσω γραμμής ηλεκτροδότησης και τρίτης γενιάς. Η Ιταλία επισημαίνει το ρόλο που ενδέχεται να διαδραματίσουν οι επικοινωνίες τρίτης γενιάς επίσης με τη διασύνδεση προς το επίγειο ψηφιακό δίκτυο και εξασφαλίζοντας κανάλι επιστροφής για διαλογικές υπηρεσίες.

Στο ΗΒ πραγματοποιείται η έναρξη εισαγωγής υπηρεσιών από σχετικά μικρούς παρόχους ασύρματων υπηρεσιών, με κύρια εστίαση σε περιορισμένο αριθμό αγροτικών κοινοτήτων. Ταυτόχρονα, κατεστημένοι φορείς όπως η France Telecom και η Telekom Austria διεξάγουν δοκιμές WLAN για ευρυζωνική παροχή σε περιοχές όπου δεν θα ήταν επικερδής η αναβάθμιση του DSL.

Το ιρλανδικό μητροπολιτικό δίκτυο: Η πρωτοβουλία αυτή περιλαμβάνει την κατασκευή δακτυλίων (δικτύων) οπτικών ινών υψηλής ταχύτητας που συνδέουν τα εμπορικά κέντρα 19 πόλεων σε ολόκληρη τη χώρα, σε κοινοπραξία με οργανισμούς τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης. Αυτά τα μητροπολιτικά δίκτυα θα παρέχουν ευρυζωνική σύνδεση σε επιχειρήσεις, σχολεία, νοσοκομεία και ιδιωτικούς χρήστες, με ελεύθερη πρόσβαση. Για την πρώτη φάση του προγράμματος αυτού, 2003-2004, έχει δεσμευθεί ποσό ύψους 64 εκατομμυρίων ευρώ, και η υποδομή αναμένεται ότι θα τεθεί σε επιχειρησιακή λειτουργία το δεύτερο εξάμηνο του 2004. Η διαχείριση των δικτύων θα αναληφθεί από ουδέτερο διαχειριστικό φορέα. Η πρωτοβουλία πλαισιώνεται από κρατικούς πόρους ύψους 140 εκατομμυρίων που θα επενδυθούν έως το 2007 για παροχή ευρυζωνικής υποδομής ανοιχτής πρόσβασης σε όλες τις πόλεις πληθυσμού άνω των 1.500 κατοίκων, με κοινό πρόγραμμα όπου θα διευκολύνεται η ομαδοποίηση των ευρυζωνικών απαιτήσεων μικρών κοινοτήτων και θα εξασφαλίζεται συνδετικότητα από ένα φάσμα παρόχων υπηρεσιών.

Μεταξύ άλλων παραδειγμάτων περιλαμβάνεται η Σουηδία, όπου η υποστήριξη με δημόσιους πόρους μπορεί να αφορά διάφορα επίπεδα της ιεραρχίας του δικτύου (εθνικός κορμός, περιφερειακά και τοπικά δίκτυα). η Γαλλία, που σχεδιάζει την εγκατάσταση οπτικών δικτύων σε περιφερειακή και αστική κλίμακα για βελτίωση του ανταγωνισμού. η Ελλάδα, όπου προτείνονται εταιρικές κοινοπραξίες δημοσίου-ιδιωτών για κατασκευή LAN σε υποεξυπηρετούμενες περιοχές. η Φινλανδία, που καταρτίζει εθνικές κατευθυντήριες γραμμές για την περιφερειακή και την τοπική αυτοδιοίκηση αναφορικά με τη χρήση δημόσιας χρηματοδότησης.

Συμπερασματικά, τα περισσότερα κράτη μέλη υποστηρίζουν την εγκατάσταση ευρυζωνικών επικοινωνιών σε απομακρυσμένες και αγροτικές περιοχές. Ωστόσο, η χρήση δημόσιων πόρων ενδέχεται να στρεβλώσει τον ανταγωνισμό και να επηρεάσει τις μελλοντικές εξελίξεις της αγοράς, ιδίως όταν έχουν ήδη πραγματοποιηθεί ορισμένες ιδιωτικές επενδύσεις. Οι κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τη χρήση των διαρθρωτικών ταμείων στις ηλεκτρονικές επικοινωνίες προβλέπουν γενικά κριτήρια για την ελαχιστοποίηση των εν λόγω κινδύνων, και μπορούν συνεπώς να έχουν εφαρμογή σε όλες τις πρωτοβουλίες χρηματοδότησης.

3.2 Πρωτοβουλίες από την πλευρά της ζήτησης

Οι κυβερνήσεις μπορούν να έχουν σημαντικό ρόλο ενθαρρύνοντας την εγκατάσταση ευρυζωνικών επικοινωνιών μέσω πολιτικών τόνωσης της ζήτησης. Οι πολιτικές αυτές μπορούν να συνίστανται σε χρηματοοικονομικά κίνητρα, βελτιωμένες κυβερνητικές υπηρεσίες ηλ-διακυβέρνησης, ηλ-υγείας και ηλ-εκπαίδευσης, καθώς και ανάπτυξης καινοτόμων δημόσιων υπηρεσιών, η εκπαίδευση των παιδιών στη χρήση των νέων τεχνολογιών, η εξασφάλιση ασφαλούς περιβάλλοντος κλπ.

3.2.1 Οικονομικά κίνητρα

Οικονομικά κίνητρα χρησιμοποιούνται στην Αυστρία, την Ιταλία και τη Σουηδία υπό μορφή φορολογικής επιδότησης για ευρυζωνικές συνδέσεις.

Ιταλία: Στον προϋπολογισμό του 2003 προβλεπόταν επιδότηση ύψους 75 ευρώ για οικιακή και επαγγελματική ευρυζωνική πρόσβαση, με συνολική χρηματοδότηση 27 εκατ. ευρώ. Χάρη σε αυτούς τους πόρους αποκαταστάθηκαν περισσότερες από 350.000 νέες συνδέσεις. Έπειτα από το αποτέλεσμα αυτό, στον προϋπολογισμό του 2004 προβλέπονται ακόμα 30 εκατομμύρια ευρώ.

Η αποτελεσματικότητα των οικονομικών κινήτρων για την άμεση τόνωση και εξάπλωση ευρυζωνικών επικοινωνιών θα μπορούσε να βελτιωθεί λαμβανομένου υπόψη ότι τα οικονομικά κίνητρα μπορούν να έχουν αρνητικό αποτέλεσμα εφόσον δεν κατευθυνθούν στις κοινωνικές ομάδες για τις οποίες δεν είναι οικονομικά προσιτή η χρήση των νέων τεχνολογιών.

Η Ιταλία θεωρεί ότι η χαμηλή διείσδυση των προσωπικών υπολογιστών ενδέχεται να αποτελέσει εμπόδιο για τη χρήση του Ίντερνετ και πρόβλεψε κίνητρα για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Στο κεφάλαιο 4.3 εξετάζεται λεπτομερέστερα η διείσδυση προσωπικών υπολογιστών και η χρήση του Ίντερνετ.

3.2.2 Πρωτοβουλίες που αποβλέπουν σε αυξημένη χρήση στο δημόσιο τομέα (ηλ-διακυβέρνηση, ηλ-υγεία και ηλ-εκπαίδευση)

Όλα τα κράτη μέλη υποστηρίζουν την ανάπτυξη επιγραμμικών δημόσιων υπηρεσιών για βελτίωση της αποτελεσματικότητας του δημόσιου τομέα. Η ανάπτυξη καινοτόμων υπηρεσιών συνιστά ακολούθως κίνητρο για τη ζήτηση εκ μέρους των χρηστών, διευκολύνοντας έτσι την εγκατάσταση υποδομής. Στο σχέδιο δράσης eEurope 2005 τονίστηκε ο ρόλος των ευρυζωνικά υποστηριζόμενων υπηρεσιών για την τόνωση της χρήσης, μολονότι η ανάπτυξη καινοτόμων υπηρεσιών επαφίεται κατά κύριο λόγο στην αγορά.

Στις περισσότερες εθνικές στρατηγικές αποδίδεται ιδιαίτερη σημασία στο πεδίο της ηλ-διακυβέρνησης (ηλ-δημόσιες υπηρεσίες). Ολοένα περισσότερες διαλογικές υπηρεσίες βελτιώνουν δυνητικά την αλληλεπίδραση μεταξύ πολιτών και δημόσιας διοίκησης, διευκολύνοντας την ανάπτυξη συστημάτων που κατευθύνονται από τη ζήτηση, μέσω καινοτόμων και εξατομικευμένων δημοσίων υπηρεσιών. Η ευρυζωνικά υποστηριζόμενη ηλ-διακυβέρνηση μπορεί επίσης να βελτιώσει την απόδοση των δημόσιων υπηρεσιών με την αλλαγή των τύπων διαχείρισης και βελτίωση των οργανωτικών επιδόσεων. Σε όλα τα κράτη μέλη έχουν αναληφθεί πρωτοβουλίες για προαγωγή της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης, στο πλαίσιο του eEurope.

Οι ευρυζωνικές επικοινωνίες οδήγησαν επίσης σε επαναστατικές εξελίξεις στον ιατρικό τομέα. Διευκολύνεται η συνεργασία μεταξύ διαφόρων οργανισμών και ιατρονοσηλευτικού προσωπικού, ενώ παρέχεται η απαραίτητη υποδομή για ευρυζωνικές εφαρμογές, όπως η τηλεϊατρική (λόγου χάρη τηλεπίσκεψη, τηλεπαρακολούθηση και τηλεπερίθαλψη/μέριμνα, είτε στο σπίτι είτε στο νοσοκομείο). Η τηλεϊατρική παρέχει τη δυνατότητα βελτιωμένης πρόσβασης σε υπηρεσίες υγείας και καλύτερης ποιότητας ιατρικής περίθαλψης σε όσους δεν μπορούν να επισκεφθούν γιατρό, καθώς επίσης και έγκαιρη διάγνωση και ιατρική θεραπεία. Η γαλλική εθνική στρατηγική ενθαρρύνει τη σύσταση δικτύων εμπειρογνωμόνων για την κοινή χρήση ιατρικών φακέλων. Η γερμανική στρατηγική καθορίζει στόχους για την ανάπτυξη των ηλεκτρονικών ιατρικών μητρώων των ασθενών. Στο Βέλγιο, οι παθολόγοι θα έχουν σύντομα στη διάθεσή τους ηλεκτρονική ταυτότητα που θα τους παρέχει πρόσβαση σε ηλεκτρονικά μητρώα και φακέλους υγείας.

Στο πεδίο της εκπαίδευσης, η μάθηση εξ αποστάσεως είναι μία από τις γνωστότερες ευρυζωνικές εφαρμογές. Σπουδαστές από οποιοδήποτε γεωγραφικό σημείο μπορούν να επωφεληθούν από τις ευκαιρίες σε όλα τα εκπαιδευτικά ιδρύματα, παρακολουθώντας σειρές μαθημάτων που προσαρμόζονται στις ατομικές τους ανάγκες, διαλεγόμενοι σε πραγματικό χρόνο με τους καθηγητές και συμμετέχοντας σε ομαδικές εργασίες μαζί με άλλους, από διάφορες γεωγραφικές περιοχές. Στη Δανία, το ηλεκτρονικό δίκτυο Sektornet παρέχει ευρυζωνική πρόσβαση στο Ίντερνετ καθώς και σειρά υπηρεσιών, όπως κατάρτιση, τεχνική υποστήριξη, βιντεοδιασκέψεις κλπ. για σχολεία πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.

Πορτογαλία, η πρωτοβουλία e-U: κάθε πανεπιστήμιο στην Πορτογαλία θα είναι σε θέση να παρέχει στους φοιτητές του επιγραμμικές υπηρεσίες και πληροφορίες με ταχεία σύνδεση στο Ίντερνετ, στις πανεπιστημιακές εγκαταστάσεις. Η πρωτοβουλία e-U είναι εθνικό πρόγραμμα που έχει καταρτισθεί βάσει μοντέλου εταιρικής συνεργασίας δημοσίου-ιδιωτών και καλύπτει 57 πανεπιστημιακά ιδρύματα. Περιλαμβάνεται εγκατάσταση σε όλα τα πανεπιστήμια συστημάτων Wi-Fi με περιαγωγή, χάρη στην ύπαρξη πρόσβασης Wi-Fi. ασύρματοι φορητοί υπολογιστές σε ειδικές τιμές (με τη συμβολή πέντε μεγάλων πορτογαλικών τραπεζών, δεκατεσσάρων προμηθευτών φορητών υπολογιστών, εννέα παρόχων ευρυζωνικής πρόσβασης στο Ίντερνετ και άλλων εταιρειών λογισμικού και υλισμικού). επιγραμμικές πανεπιστημιακές υπηρεσίες. επιγραμμική ανάπτυξη και εφοδιασμός με επιστημονικό και εκπαιδευτικό περιεχόμενο. κατάρτιση του πανεπιστημιακού και διοικητικού προσωπικού. οικονομική στήριξη σε φοιτητές χαμηλού εισοδήματος. φορητοί υπολογιστές ως βραβεία σε αριστεύοντες φοιτητές. Για προβολή της πρωτοβουλίας και του λογότυπου e-U οργανώθηκε εθνική διαφημιστική εκστρατεία, συμπεριλαμβανομένης της τηλεόρασης. Το έργο αυτό ενισχύεται οικονομικά από την Ευρωπαϊκή Ένωση και συνδέεται με το Online Scientific Library Project (έργο για την επιγραμμική επιστημονική βιβλιοθήκη), που θα συνδέσει επιγραμμικά περισσότερο από 3.500 διεθνή επιστημονικά περιοδικά.

3.2.3 Πρωτοβουλίες που στοχεύουν στη σύνδεση δημοσίων διοικήσεων, σχολείων, νοσοκομείων και κέντρων υγείας (συνάθροιση της ζήτησης)

Για την πραγματοποίηση των οφελών από τις υπηρεσίες που βασίζονται σε ευρυζωνικές επικοινωνίες, πρέπει να συνδεθούν οι δημόσιες υπηρεσίες, τα σχολεία και τα κέντρα υγείας. Η συνάθροιση της ζήτησης στον δημόσιο τομέα αυξάνει την βεβαιότητα των αναμενόμενων κερδών και διευκολύνει τις επενδύσεις. Είναι ιδιαίτερα σημαντική για υποεξυπηρετούμενες περιοχές σε συνδυασμό με πρωτοβουλίες από την πλευρά της προσφοράς, για την ενίσχυση της εγκατάστασης. Εάν δεν επαρκεί η συλλογική ζήτηση στο πλαίσιο μιας κοινότητας, συχνά οι δήμοι δημιουργούν δίκτυα για τη συγκέντρωση και συνάθροιση της ζήτησης σε περισσότερους δήμους ή κοινότητες.

Πολλές εθνικές στρατηγικές περιλαμβάνουν πρωτοβουλίες συνάθροισης της ζήτησης, μολονότι στις στρατηγικές δεν περιγράφονται πάντοτε οι απαιτούμενες φάσεις υλοποίησης. Η συνδετικότητα σχολείων, νοσοκομείων και δημόσιων διοικήσεων παρουσιάζει διακυμάνσεις στις διάφορες χώρες. οι βόρειες χώρες έχουν ευρυζωνικές συνδέσεις σε ποσοστό μεγαλύτερο του 90% των ευρημάτων. Ως βασικό εργαλείο για τη συνάθροιση της ζήτησης αναφέρονται συχνά οι ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις, που ενισχύουν τη συνδετικότητα όλων των δημόσιων διοικήσεων. Μία καλά προσδιορισμένη πρωτοβουλία είναι το ελληνικό έργο σύζευξης, για το οποίο προβλέπονται 71,5 εκατ. ευρώ για την ευρυζωνική παροχή σε όλα τα δημόσια κτίρια βάσει συνάθροισης της ζήτησης.

Συνάθροιση της ζήτησης δύναται να προκύψει σε διάφορα κυβερνητικά επίπεδα. Οι πρωτοβουλίες σε κεντρικό επίπεδο εξασφαλίζουν καλύτερη εκμετάλλευση των οικονομιών κλίμακας. Ωστόσο, εάν δεν έχουν σχεδιασθεί προσεκτικά, ενδέχεται να δημιουργήσουν ή να ενισχύσουν υφιστάμενες δεσπόζουσες θέσεις, λόγου χάρη περιορίζοντας τον αριθμό των παρόχων σε εθνικό επίπεδο. Στις Κάτω Χώρες πραγματοποιήθηκαν αρκετοί πειραματισμοί με διάφορα σχήματα σύζευξης της ζήτησης από όπου προέκυψε ότι η συνάθροιση της ζήτησης σε εθνικό επίπεδο σε έναν τομέα οδήγησε σε αύξηση των τιμών. Σύμφωνα με τις Κάτω Χώρες, η πλέον υποσχόμενη λύση είναι ομαδοποίηση διατομεακής ζήτησης σε περιφερειακό επίπεδο.

Το έργο ευρυζωνικής σύζευξης στο ΗΒ: η εθνική ευρυζωνική στρατηγική στο ΗΒ διαρθρώνεται γύρω από τη συνάθροιση της ζήτησης. Ποσό 1 δις £ προβλέπεται για την αύξηση της ευρυζωνικής συνδετικότητας στο δημόσιο τομέα έως το 2006, συμπεριλαμβανομένων σχεδίων για διανομή 2Mbps και 8Mbps αντίστοιχα σε όλα τα σχολεία πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. 256 kb/s σε όλους τους παθολόγους και τουλάχιστον 2Mb/s σε όλα τα νοσοκομεία και λοιπές υγειονομικές αρχές. το Criminal Justice System (σύστημα ποινικής δικαιοσύνης) θα εφοδιάσει τους κύριους οργανισμούς ποινικής δικαιοσύνης με υποδομή ΤΕΠ/ICT. Στο πλαίσιο του έργου θα συγκροτηθούν 9 περιφερειακοί φορείς συνάθροισης και ένας εθνικός φορέας για τη συνάθροιση ζήτησης του δημόσιου τομέα και τη διοχέτευσής της στην αγορά. Η συνάθροιση της ζήτησης πραγματοποιείται σε περιφερειακό επίπεδο και οι υπηρεσίες περιφερειακής ανάπτυξης είναι βασικοί εταίροι του έργου.

3.2.4 Πρωτοβουλίες που στοχεύουν στη σύνδεση ΜΜΕ

Οι ΤΠΕ αποτελούν στρατηγικά εργαλεία για τις επιχειρήσεις. Στην ανακοίνωση «Συνδέσεις υψηλών ταχυτήτων στην Ευρώπη: πρόσφατες εξελίξεις στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών» τονίστηκε ο μακροοικονομικός αντίκτυπος των ΤΠΕ στην παραγωγικότητα και την ανάπτυξη. Επισημάνθηκε η ανάγκη για τις επιχειρήσεις να συμπληρώσουν τις επενδύσεις σε ΤΠΕ με αλλαγές στις εργασιακές διαδικασίες και αναβάθμιση των δεξιοτήτων.

Οι ευρυζωνικές επικοινωνίες διαθέτουν το δυναμικό για μετασχηματισμό των επιχειρήσεων και του τρόπου λειτουργίας τους, παρέχοντας στις εταιρείες τη δυνατότητα να καταστούν παραγωγικότερες και καινοτόμες. Οι περισσότερες μεγάλες εταιρείες είναι συνδεδεμένες ευρυζωνικά, ωστόσο η συνδετικότητα στις ΜΜΕ καθυστερεί (σχήμα 2) [16]. Η βραδεία εισαγωγή ευρυζωνικών επικοινωνιών στις ευρωπαϊκές ΜΜΕ αποδίδεται συχνά στις περιορισμένες σχετικές εφαρμογές καθώς και στην έλλειψη ενημέρωσης εκ μέρους των ΜΜΕ σχετικά με το δυναμικό των ΤΠΕ για τη βελτίωση των επιδόσεών τους. Στις ευρυζωνικές στρατηγικές περιγράφονται πρωτοβουλίες που αναλαμβάνονται στο πλαίσιο του ηλ-επιχειρείν. Στοχεύουν στην αύξηση ευαισθητοποίησης και ενημέρωσης, καθώς και στην τόνωση της ζήτησης. Για να ενθαρρύνει τις ΜΜΕ να επωφεληθούν από τα ευρυζωνικά οφέλη, η Γαλλία υπογραμμίζει τη σημασία που έχει η τόνωση της δημιουργίας εφαρμογών που στοχεύουν ιδιαίτερα τις ΜΜΕ. Στο πλαίσιο αυτό σημαντικό ρόλο έχουν τα συστήματα DRM και ασφαλών πληρωμών.

[16] Περισσότερα στοιχεία σχετικά με τη συνδετικότητα των ΜΜΕ περιλαμβάνεται στην τελευταία έκθεση e-Business W@tch για το ηλ-επιχειρείν, στη διεύθυνση : http://www.ebusiness-watch.org/marketwatch/resources/E-Business-2003.pdf.

Δανία: Το Υπουργείο Έρευνας και Τεχνολογίας δρομολόγησε μια πρωτοβουλία για την τόνωση της αφομοίωσης των ευρυζωνικών επικοινωνιών στις ΜΜΕ. Το πρόγραμμα θα εξασφαλίσει στις ΜΜΕ κατάρτιση και τεχνική βοήθεια μέσω ιδιωτών συμβούλων, βοηθώντας τις να υπερβούν πρακτικά προβλήματα και να βελτιώσουν τις δεξιότητές τους ενόψει έναρξης ηλεκτρονικών συναλλαγών. Σύμβουλοι, εμπορικές ενώσεις και περιφερειακοί επιχειρηματικοί φορείς θα συμβάλουν ώστε 60 ΜΜΕ να αντλήσουν τα πρώτα οφέλη από το ηλ-επιχειρείν, π.χ. με τη συγκρότηση ενός ηλεκτρονικού καταλόγου για δικτυακές πύλες ηλ-επιχειρείν. Η εμπειρία και η ορθή πρακτική που θα προκύψει από τα 60 πιλοτικά έργα θα κοινοποιηθεί στη συνέχεια και σε άλλες δανικές ΜΜΕ.

3.3 Κοινά στοιχεία εθνικών ευρυζωνικών στρατηγικών

Από την ανάλυση των ευρυζωνικών στρατηγικών προκύπτει ότι οι προτεινόμενες πρωτοβουλίες βασίζονται σε παρεμφερείς αρχές γεγονός που παραπέμπει σε κοινή μέθοδο που κατευθύνει την εγκατάσταση ευρυζωνικών συνδέσεων στην ΕΕ. Οι αρχές αυτές είναι:

* Αναγνώριση του πρωταρχικού ρόλου της αγοράς στην επέκταση των ευρυζωνικών επικοινωνιών.

* Ο ρόλος της πολιτικής του δημοσίου για τη συμπλήρωση της αποτελεσματικής λειτουργίας της αγοράς, τόσο στην πλευρά της προσφοράς όσο και της ζήτησης για την τόνωση του ωφέλιμου κύκλου, όπου δηλαδή η ανάπτυξη βελτιωμένου περιεχομένου και υπηρεσιών εξαρτάται από την εγκατάσταση της υποδομής και αντιστρόφως.

Από την πλευρά της προσφοράς:

* Σημασία του ανταγωνισμού και της σύγκλισης σε εναλλακτικές πλατφόρμες, που τονώνεται από τη συνεπή εφαρμογή του νέου πλαισίου κανονιστικών ρυθμίσεων για τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες.

* Ο ρόλος της πολιτικής του δημοσίου για την επέκταση της κάλυψης υποεξυπηρετούμενων περιοχών, με ιδιαίτερη προσοχή ώστε να μην υπάρξει στρέβλωση του ανταγωνισμού, ούτε περιορισμός των ιδιωτικών επενδύσεων, και να διεξαχθεί με τεχνολογικά ουδέτερη μέθοδο.

* Η ανάγκη εκτίμησης της διατιθέμενης ευρυζωνικής υποδομής και εισαγωγή μέσω συνεχούς παρακολούθησης της αγοράς.

* Η σημασία της Ε&Α για την ανάπτυξη των ευρυζωνικών επικοινωνιών επόμενης γενιάς, για μείωση του κόστους και καινοτόμες εφαρμογές και υπηρεσίες.

Από την πλευρά της ζήτησης:

* Η σημασία πολιτικών συνάθροισης της ζήτησης, που βελτιώνουν την ασφάλεια για τους επενδυτές και αυξάνουν τη χρήση από τις δημόσιες διοικήσεις, εκπαιδευτικά ιδρύματα και οργανισμούς στον τομέα της υγείας.

* Η σημασία της ανάπτυξης ευρυζωνικά υποστηριζόμενων ανοιχτών και διαλειτουργικών εφαρμογών και υπηρεσιών για τις επιχειρήσεις και τη δημόσια διοίκηση.

* Η ανάγκη άρσης των εμποδίων για την ανάπτυξη νέου καινοτόμου περιεχομένου, μέσω προόδου σε πεδία όπως η προστασία των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, συστημάτων διαχείρισης ψηφιακών δικαιωμάτων (DRM) και πληρωμών μέσω κινητών επικοινωνιών.

* Ο ρόλος της ασφάλειας και εμπιστοσύνης για την τόνωση της ευρυζωνικής χρήσης.

4. Ανάπτυξη των ευρυζωνικών επικοινωνιών

Όπως αντικατοπτρίζεται στις εθνικές στρατηγικές, τα κράτη μέλη υποστηρίζουν ενεργά το στόχο της ευρύτερης διάθεσης ευρυζωνικών επικοινωνιών. Η υποστήριξη αυτή είναι αποτέλεσμα μακροχρόνιων πολιτικών προσπαθειών, συμπεριλαμβανομένου του σχεδίου δράσης eEurope και της ανάπτυξης περιβάλλοντος κανονιστικών ρυθμίσεων που ευνοεί τον ανταγωνισμό. Ως αποτέλεσμα των παραπάνω, κατά την τελευταία διετία αναπτύχθηκαν οι ευρυζωνικές αγορές και έγιναν ανταγωνιστικότερες.

Εξάλλου, η δομή του κλάδου επηρεάζεται από τη σύγκλιση, όπως τεκμηριώνεται από τις εφαρμογές της τηλεόρασης μέσω ADSL και της φωνητικής τηλεφωνίας μέσω του πρωτοκόλλου του Ίντερνετ. Τα όρια παύουν να είναι σαφή μεταξύ τηλεπικοινωνιακών φορέων εκμετάλλευσης, παραγωγών εξοπλισμού, ρ/τ φορέων και παραγωγών περιεχομένου, με αποτέλεσμα να αναδυθούν νέες μορφές ανταγωνισμού με δυναμικό διανομής καλύτερων υπηρεσιών, σε χαμηλότερες τιμές και με ευρύτερη επιλογή.

4.1 Πρόσφατες εξελίξεις

Η κατάσταση και αφομοίωση ευρυζωνικών επικοινωνιών αυξάνεται με ταχείς ρυθμούς στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Στο τέλος του 2003 υπήρχαν 22,8 εκατ. συνδέσεις, δηλαδή αύξηση σχεδόν 100% έναντι του προηγούμενου έτους (σχήμα 3). Σε όλα τα κράτη μέλη παρατηρείται ταχεία επέκταση της ευρυζωνικής αγοράς, αλλά με σημαντικές ανισότητες. Ο μέσος όρος του ρυθμού διείσδυσης στην ΕΕ (οριζόμενος ως ποσοστό του αριθμού των συνδρομητών στο σύνολο του πληθυσμού) αυξήθηκε από λιγότερο του 3,4% στο τέλος του 2002 σε ποσοστό 6% στο τέλος του 2003 [17].

[17] Η πραγματική χρήση είναι μεγαλύτερη από τον αριθμό αυτό, δεδομένου ότι σε έναν συνδρομητή μπορεί να αντιστοιχούν περισσότεροι χρήστες.

Οι πρόσφατες εξελίξεις στις ευρυζωνικές επικοινωνίες κατευθύνονται κυρίως από τεχνολογίες DSL (Σχήμα 4). Τούτο οφείλεται ιδίως στο ευρύ βεληνεκές των δημόσιων μεταγόμενων τηλεφωνικών δικτύων (PSTN). Ιστορικά ωστόσο, όπου υπήρχαν, πρώτα τα καλωδιακά δίκτυα αναβαθμίστηκαν ώστε να έχουν ευρυζωνικές δυνατότητες. Τον Ιανουάριο του 2004, οι DSL αποτελούσαν ποσοστό 74% των συνολικών συνδέσεων ενώ οι καλωδιακές έφθαναν το 22%. Λοιπές τεχνολογικές πλατφόρμες βρίσκονται ακόμα σε εμβρυακή φάση με πολύ λίγους συνδρομητές, αλλά με αυξανόμενη παρουσία.

4.2 Διεθνής σύγκριση

Η Ευρωπαϊκή Ένωση ως σύνολο δεν ήταν πρωτοπόρος στην ανάπτυξη των ευρυζωνικών επικοινωνιών. Ωστόσο, σύμφωνα με τις πλέον πρόσφατες τάσεις, περιορίζεται το χάσμα μεταξύ της ΕΕ και των ανταγωνιστών της.

Ορισμένα κράτη μέλη ανέπτυξαν εγκαίρως την ευρυζωνική εγκατάσταση και έφθασαν επίπεδα διείσδυσης άνω του 10% του πληθυσμού. Σε πέντε χώρες παρατηρούνται υψηλότεροι βαθμοί διείσδυσης από ό,τι στις Ηνωμένες Πολιτείες, συνεχίζουν όμως να υπολείπονται της Νότιας Κορέας και του Καναδά (Σχήμα 5).

Η Νότια Κορέα με βαθμό διείσδυσης 23%, προσεγγίζει τον κορεσμό (σχήμα 6). Ορισμένα ευρωπαϊκά κράτη μέλη περιλαμβάνονται στις ταχύτερα αναπτυσσόμενες αγορές κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2003: πρόκειται για τη Δανία, τις Κάτω Χώρες και τη Φινλανδία, μολονότι είχαν ήδη αρχίσει με σχετικά υψηλούς ρυθμούς διείσδυσης. Στη Γαλλία παρατηρείται ισχυρή αύξηση των συνδέσεων DSL, με ποσοστό διείσδυσης πάνω από το μέσο όρο της ΕΕ. Τα στοιχεία για την Ελλάδα και την Ιρλανδία παρουσιάζουν επίσης σημαντική αύξηση, απόδειξη γνήσιας απογείωσης της αγοράς.

4.3 Διείσδυση προσωπικών υπολογιστών

Σε ορισμένες χώρες, η τόνωση της διείσδυσης των προσωπικών υπολογιστών θεωρείται σημαντικό στοιχείο για τις εθνικές ευρυζωνικές στρατηγικές, την ενίσχυση της χρήσης του Ίντερνετ και των ευρυζωνικών συνδέσεων. Η σχέση, ωστόσο, μεταξύ της αφομοίωσης ευρυζωνικών επικοινωνιών και της διείσδυσης προσωπικών υπολογιστών και του Ίντερνετ σωρευτικά δεν αποτελεί ισχυρό τεκμήριο άμεσης σχέσης μεταξύ των εν λόγω μεταβλητών. Από προσωρινά στοιχεία που προέρχονται από την τελευταία συγκριτική αξιολόγηση στο πλαίσιο του eEurope 2005 (σχήμα 7) προκύπτει ότι ορισμένες χώρες με την υψηλότερη διείσδυση προσωπικού υπολογιστών και Ίντερνετ, όπως το ΗΒ, παρουσιάζουν σχετικά χαμηλή αφομοίωση ευρυζωνικής τεχνολογίας. Αντιθέτως, άλλες όπως η Πορτογαλία, με χαμηλή οικιακή αφομοίωση προσωπικών υπολογιστών και Ίντερνετ, παρουσιάζουν σχετικά μεγάλο ποσοστό ευρυζωνικών συνδέσεων.

4.4. Ο ρόλος του ανταγωνισμού

Οι ανταγωνιστικές ευρυζωνικές αγορές τείνουν σε ταχύτερη ανάπτυξη. Ο ανταγωνισμός βάσει ευκολιών υποδομής και οι διατάξεις περί ανοιχτής πρόσβασης στα δίκτυα των κατεστημένων φορέων έχουν ως αποτέλεσμα οφέλη στο λόγο τιμών/επιδόσεων και αυξημένη ποικιλία επιλογών για τους καταναλωτές. Οι αρχές αυτές εντάχθηκαν στο νέο πλαίσιο κανονιστικών ρυθμίσεων για τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες. Οι πρόσφατες εξελίξεις επικυρώνουν τις απόψεις αυτές. Ο ανταγωνισμός στην ευρυζωνική αγορά παραμένει ασθενής σε σειρά κρατών μελών, αλλά με αυξητική τάση.

4.4.1 Ανταγωνισμός βάσει ευκολιών υποδομής

Οι χώρες με τις καλύτερες επιδόσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στο εξωτερικό της χαρακτηρίζεται από σημαντικό βαθμό ανταγωνισμού βάσει ευκολιών υποδομής (σχήμα 8). Ο ανταγωνισμός μεταξύ εναλλακτικών πλατφορμών βελτιώνει την επιλογή των πελατών και επιτρέπει στους παρόχους να ελέγχουν όλες τις πτυχές του δικτύου τους, συμπεριλαμβανομένων του κόστους και της συντήρησης. Παρατηρείται εν γένει θετική σχέση μεταξύ του ανταγωνισμού βάσει ευκολιών υποδομής και της αύξησης των ποσοστών διείσδυσης:

*Σημείωση: Στο γράφημα εξετάζεται το αθροιστικό μερίδιο αγοράς γραμμών καλωδιακού διαποδιαμορφωτή, δορυφορικών, οπτικής ίνας και αδεσμοποίητων γραμμών DSL ως ένδειξη του ανταγωνισμού βάσει ευκολιών υποδομής. Το υπόλοιπο μερίδιο, που συνίσταται από τις DSL του κατεστημένου φορέα, τη μεταπώληση και την δυφιορρευματική πρόσβαση, δεν προσφέρει την ίδια διαφοροποίηση υπηρεσιών από τη σκοπιά των χρηστών.

Ο ανταγωνισμός βάσει ευκολιών υποδομής δεν είναι διαδεδομένος στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η καλωδιακή κάλυψη είναι σχετικά περιορισμένη, ιδίως στις μεγάλες χώρες (με εξαίρεση το ΗΒ). Οι νέες πλατφόρμες που φέρνουν την οπτική ίνα έως το σπίτι δημιουργούνται στη Σουηδία και την Ιταλία, πάντως κυρίως σε αστικές περιοχές. Οι ασύρματες τεχνολογίες αναμένεται ότι θα μεταβάλουν την αγορά μεσοπρόθεσμα, επί του παρόντος όμως παρέχουν βιώσιμη εναλλακτική λύση μόνο στο πλαίσιο τοπικών δοκιμών.

4.4.2 Ανταγωνισμός στην πρόσβαση

Εφόσον δεν υπάρχει ισχυρός ανταγωνισμός βάσει ευκολιών υποδομής, η κανονιστική ρύθμιση που προβλέπεται για την αντιμετώπιση της συμφόρησης στην τοπική πρόσβαση με άνοιγμα στις δυνάμεις του ανταγωνισμού, έχει σημαντικό ρόλο όσον αφορά τη διανομή καινοτόμων υπηρεσιών. Η αποδεσμοποίηση του τοπικού βρόχου και η μεριζόμενη πρόσβαση προβλέπονται στον κανονισμό 2887/2000 [18]. Ο βραδύς ρυθμός στην αποδεσμοποίηση του τοπικού βρόχου κατεύθυνε τους ρυθμιστικούς φορείς να εστιάσουν σε άλλους τύπους προϊόντων χονδρικής, όπως η δυφιορρευματική πρόσβαση [19]. Στη σύστασή της για συναφείς αγορές προϊόντων και υπηρεσιών [20], η Επιτροπή προσδιόρισε σχετική αγορά για 'χονδρική παροχή ευρυζωνικών υπηρεσιών' που καλύπτει τη δυφιορρευματική πρόσβαση.

[18] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2887/2000 της 18ης Δεκεμβρίου 2000, ΕΕ L 336 σ. 4 της 30.12.2000.

[19] Η δυφιορρευματική πρόσβαση είναι προϊόν χονδρικής που συνίσταται στην παροχή χωρητικότητας μετάδοσης κατά τρόπο ώστε να επιτρέπει σε νεοεισερχόμενους τον έλεγχο των τεχνικών χαρακτηριστικών της υπηρεσίας έως τον τελικό χρήστη και την παροχή των δικών τους υπηρεσιών προστιθέμενης αξίας.

[20] Σύσταση 2003/311/ΕΚ της Επιτροπής της 11ης Φεβρουαρίου 2003, ΕΕ L 114, 8.5.2003, σ. 45.

Το άνοιγμα της αγοράς DSL στον ανταγωνισμό αντικατοπτρίζεται στις πρόσφατες τάσεις. Το μέσο μερίδιο της αγοράς των κατεστημένων φορέων περιορίστηκε με την πάροδο του χρόνου, φθάνοντας το 73,7% της αγοράς DSL τον Ιανουάριο 2004, από ποσοστό μεγαλύτερο του 80% ένα χρόνο νωρίτερα. Τα μερίδια της μεταπώλησης, της δυφιορρευματικής πρόσβασης και της αποδεσμοποίησης τοπικού βρόχου παρουσίασαν αύξηση (σχήμα 9).

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Στη συνολική ευρυζωνική αγορά, το μερίδιο των κατεστημένων φορέων τον Ιανουάριο του 2004 έπεσε σε 57%, από το 60,6% ένα χρόνο νωρίτερα. Σε ορισμένες χώρες (ιδίως Γερμανία και Λουξεμβούργο) ο κατεστημένος φορέας συνεχίζει να διαθέτει σχετικά σημαντικό μερίδιο. Στην Πορτογαλία, τη Δανία και τη Φινλανδία, ο κατεστημένος φορέας έχει επίσης στην ιδιοκτησία του μέρος του καλωδιακού δικτύου.

4.5 Τιμολογιακές πτυχές

Ο ισχυρότερος ανταγωνισμός αντικατοπτρίζεται εσχάτως στην κίνηση των τιμών λιανικής. Είναι επομένως χρήσιμη η διερεύνηση της σχέσης μεταξύ ευρυζωνικής αφομοίωσης και των λιανικών τιμών που επικρατούν. Οι τιμές παρουσιάζουν διακύμανση στις διάφορες χώρες, ενώ η σύγκριση δυσχεραίνεται από τις διάφορες προσφερόμενες ταχύτητες καθώς και από τις διακυμάνσεις στη διάρθρωση της τιμολόγησης [21]. Στο σχήμα 10 παρουσιάζονται τιμές που χρεώνουν οι κατεστημένοι φορείς στα κράτη μέλη για διάφορες ταχύτητες, τον Φεβρουάριο του 2004. Οι τιμές αναφέρονται σε μηνιαίες οικιακές προσφορές ενιαίου τέλους και δεν λαμβάνουν υπόψη το αρχικό πάγιο τέλος του διαποδιαμορφωτή. Οι τιμές είναι παρεμφερείς στις χώρες χαμηλής ταχύτητας, ενώ οι διακυμάνσεις είναι εντονότερες όπου παρέχονται υψηλότερες επιδόσεις. Δοκιμές που πραγματοποιήθηκαν για τον συσχετισμό μεταξύ ευρυζωνικής διείσδυσης (σχήμα 3) και τιμών (σχήμα 10) επιβεβαιώνουν ότι οι τιμές αποτελούν σημαντικό καθοριστικό στοιχείο της ευρυζωνικής αφομοίωσης σε όλα τα επίπεδα επιδόσεων, εκτός των ταχυτήτων που υπερβαίνουν τα 2Mb/s. Στην κατηγορία αυτή, φαίνεται ότι η διάθεση προσφορών υψηλής ταχύτητας είναι αφεαυτής ελκυστική, ανεξάρτητα από την τιμή της.

[21] Σε ορισμένες χώρες στις προσφορές ενδέχεται να περιλαμβάνεται κριτήριο μέτρησης της κίνησης (χρεομέτρησης) που αναφέρεται στη χρήση της υπηρεσίας.

Στο Βέλγιο, προσφέρονται στους οικιακούς χρήστες υπηρεσίες σχετικά υψηλών ταχυτήτων (3 ή 4 Mb/s). Το Νοέμβριο του 2003, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση κάλεσε τους καλωδιακούς και τηλεπικοινωνιακούς φορείς εκμετάλλευσης να διαθέσουν στην αγορά υπηρεσίες χαμηλότερου ζωνικού εύρους. Ορισμένοι φορείς εκμετάλλευσης αντέδρασαν γρήγορα και έτσι είναι σήμερα δυνατή η αγορά συνδέσεων σε χαμηλότερες ταχύτητες (250-512 kb/s) και χαμηλότερες τιμές (20 ευρώ μηνιαίως) ή με εναλλακτική χρεομέτρηση.

Ο ανταγωνισμός είναι συνολικά περιορισμένος, υπάρχουν όμως ορισμένα καλά σήματα που αναγγέλλουν βελτιώσεις. Η ταχεία ανάπτυξη στην αφομοίωση των ευρυζωνικών επικοινωνιών που παρατηρήθηκε κατά την τελευταία διετία συνδέεται σαφώς τόσο με τον ανταγωνισμό βάσει ευκολιών υποδομής όσο και με την αύξηση του ανταγωνισμού στο εσωτερικό της αγοράς DSL. Ο υψηλός βαθμός διείσδυσης συνδέεται με ελκυστικότερες προσφορές ως προς τιμές και ταχύτητες. Το γεγονός αυτό ενισχύει τη σημασία της ταχείας μεταφοράς και συνεπούς εφαρμογής του νέου πλαισίου κανονιστικών ρυθμίσεων για τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες, καθώς και των εργασιών σχετικά με τα ένδικα μέσα που διεξάγει η Επιτροπή από κοινού με τις εθνικές ρυθμιστικές αρχές.

5. Συμπεράσματα

Οι ευρυζωνικές υπηρεσίες διαθέτουν δυναμικό δημιουργίας νέων αγορών, αύξησης της παραγωγικότητας των εργαζομένων και συμβάλλουν με προστιθέμενη αξία στις επιδόσεις των επιχειρήσεων, την αποτελεσματικότητα του δημόσιου τομέα και την ποιότητα ζωής. Η εκμετάλλευση του οφέλους από τις ευρυζωνικές επικοινωνίες είναι καθοριστικής σημασίας για την εμπέδωση της προόδου προς την κατεύθυνση της οικονομίας της γνώσης και την εξασφάλιση της ανάπτυξης μέσω βελτιωμένης ανταγωνιστικότητας. Η επιτυχής εγκατάσταση, αφομοίωση και χρήση ευρυζωνικών επικοινωνιών είναι επομένως κεντρικής σημασίας για τη μελλοντική άνθηση της ευρωπαϊκής οικονομίας καθώς και για την κοινωνική συνοχή της.

Αναγνωρίζοντας τα οφέλη από τις ευρυζωνικές επικοινωνίες, τα κράτη μέλη συμφώνησαν κατά την εαρινή ευρωπαϊκή Σύνοδο Κορυφής του 2003 να καταρτίσουν εθνικές ευρυζωνικές στρατηγικές έως το τέλος του έτους. Τα κράτη μέλη της ΕΕ-15 έχουν πλέον παρουσιάσει συνεκτικά σχέδια, όπου αναφέρονται οι στόχοι και τα χρονοδιαγράμματα που εξετάζονται στην παρούσα ανακοίνωση.

Η διαθέσιμη υποδομή διαφέρει από χώρα σε χώρα, δεδομένου ότι εξαρτάται από γεωγραφικά χαρακτηριστικά, πυκνότητα του πληθυσμού, τεχνολογικές εξελίξεις, κάλυψη καλωδιακών τηλεοπτικών δικτύων, το επίπεδο του ανταγωνισμού και άλλους παράγοντες. Ως αποτέλεσμα, στις στρατηγικές περιγράφονται πρωτοβουλίες με διάφορες ιεραρχήσεις, ανάλογα με την εξέλιξη της υποδομής, όλες όμως ακολουθούν κοινή μεθοδολογία.

Διάφορα κράτη μέλη επισήμαναν την ανάγκη προσαρμογής και επικαιροποίησης των εθνικών στρατηγικών, με συνεκτίμηση των νέων εξελίξεων στην τεχνολογία και την αγορά. Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στα ακόλουθα θέματα:

(α) Από την πλευρά της προσφοράς:

(i) Χαρτογράφηση της διαθέσιμης ευρυζωνικής υποδομής: χρήσιμο σημείο εκκίνησης για τον προσδιορισμό υποεξυπηρετούμενων περιοχών και αναγκών που πρέπει να παρακολουθούνται συνεχώς και να επικαιροποιούνται εξαιτίας της ταχείας εξέλιξης των ευρυζωνικών επικοινωνιών σε ολόκληρη την Ένωση.

(ii) Η δημόσια χρηματοδότηση θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις κατευθυντήριες γραμμές για τη χρήση των διαρθρωτικών ταμείων στις ηλεκτρονικές επικοινωνίες ώστε να μην στρεβλώνεται ο ανταγωνισμός ούτε να ακυρώνονται τα ιδιωτικά επιχειρηματικά κίνητρα.

(β) Από την πλευρά της ζήτησης:

(i) Προώθηση της ανάπτυξης ανοιχτών και διαλειτουργικών δημόσιων υπηρεσιών.

(ii) Πρόταση όλων των απαραίτητων επιχειρησιακών μέτρων για βελτίωση της συνδετικότητας δημόσιων υπηρεσιών, σχολείων, νοσοκομείων και δημόσιων κέντρων υγείας.

(iii) Εφαρμογή πολιτικών συνάθροισης της ζήτησης συνεκτιμώντας τον προβληματισμό και τα μελήματα του ανταγωνισμού.

(iv) Βελτίωση της απόδοσης των χρηματοοικονομικών κινήτρων για ευρυζωνική αφομοίωση.

Βραχυπρόθεσμα, εξαιτίας της ισχυρής εστίασης στην κάλυψη απομακρυσμένων και αγροτικών περιοχών, αναμένεται ότι οι εθνικές στρατηγικές θα έχουν άμεσο αντίκτυπο στην εγκατάσταση υποδομής. Για το λόγο αυτό θεωρείται ότι συνιστούν σημαντικά συνεισφορά στην πρωτοβουλία για την ανάπτυξη. Η πρώτη εκτίμηση των επιτευγμάτων τους θα συμβάλει στην έκθεση προόδου σχετικά με την πρωτοβουλία για την ανάπτυξη, η οποία θα υποβληθεί στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο την άνοιξη του 2005.

Περαιτέρω δράσεις στις πλευρές της προσφοράς και ζήτησης της ευρυζωνικής αγοράς έχουν προταθεί στις ανακοινώσεις της Επιτροπής «Συνδέσεις υψηλών ταχυτήτων στην Ευρώπη: πρόσφατες εξελίξεις στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών» και «Επικαιροποίηση του σχεδίου δράσης eEurope 2005» (COM(2004) 380). Οι δράσεις αυτές στοχεύουν στην επιτάχυνση της κάλυψης υποεξυπηρετούμενων περιοχών, την άρση εμποδίων για την ανάπτυξη καινοτόμου περιεχομένου και υπηρεσιών για την τόνωση της ζήτησης, τη διακρίβωση των λόγων για την τρέχουσα καθυστέρηση στη ζήτηση, καθώς και τη διευκόλυνση της εγκατάστασης του νέου πρωτοκόλλου του Ίντερνετ (IPv6) για τη διεύρυνση του φάσματος καινοτόμων υπηρεσιών και εφαρμογών.

Οι δράσεις αυτές συμπληρώνονται από τα ακόλουθα:

* Για τις τεχνολογικές εξελίξεις, την ανάπτυξη της ευρυζωνικής αγοράς, την ανταλλαγή εμπειριών και διδαγμάτων από την εφαρμογή απαιτείται επικαιροποίηση των εθνικών ευρυζωνικών στρατηγικών. Τα κράτη μέλη θα πρέπει, έως το τέλος του 2005, να έχουν ολοκληρώσει σφαιρική επικαιροποίησή τους.

* Τα νέα κράτη μέλη θα πρέπει, έως το τέλος του 2004, να έχουν θεσπίσει εθνικές ευρυζωνικές στρατηγικές.

* Η παρακολούθηση της προόδου κατά την εφαρμογή εθνικών ευρυζωνικών στρατηγικών θα συμβάλει στην αξιολόγηση των στόχων του σχεδίου δράσης eEurope 2005 όσον αφορά την ευρύτερη διάθεση και χρήση ευρυζωνικών επικοινωνιών στην ΕΕ. Η Επιτροπή θα προβεί σε ανασκόπηση της προόδου και των εξελίξεων κατά το πρώτο εξάμηνο του 2006, ως μέρος της αξιολόγησης του eEurope 2005.