EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 325/3

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα: Πρακτικές και διασύνδεση της ΕΕ και των εθνικών διοικήσεων

(2006/C 325/03)

Στις 19 Ιανουαρίου 2006, και σύμφωνα με το άρθρο 29, παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού της, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση με θέμα: Πρακτικές και διασύνδεση της ΕΕ και των εθνικών διοικήσεων

Το ειδικευμένο τμήμα «Ενιαία Αγορά, παραγωγή και κατανάλωση», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 14 Νοεμβρίου 2006 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. van Iersel.

Κατά την 431η σύνοδο ολομέλειάς της, της 13ης και 14ης Δεκεμβρίου 2006 (συνεδρίαση της 14ης Δεκεμβρίου 2006), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 102 ψήφους υπέρ, 5 κατά και 8 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση:

1. Σύνοψη

1.1 Το Συμβούλιο Υπουργών διαδραματίζει αποφασιστικό ρόλο στη διαδικασία λήψης αποφάσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ωστόσο, ο συντονισμός και η χάραξη πολιτικής σε εθνικό επίπεδο δεν συζητήθηκε ποτέ σε βάθος σε επίπεδο ΕΕ. Η ΕΕ αποτελεί μοναδική περίπτωση όσον αφορά την κατανομή της κυριαρχίας. Κατά συνέπεια, η ΕΕ χρειάζεται μια διαφανή διακυβέρνηση πολλών επιπέδων σε ευρύ φάσμα τομέων. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι σαφώς καθορισμένες και αποτελεσματικές εθνικές πολιτικές και διοικητικές διαδικασίες στα κράτη μέλη αποτελούν, σε συνδυασμό με την βελτίωση της νομοθεσίας και την εφαρμογή και επιβολή της, αναπόσπαστο τμήμα της χρηστής διακυβέρνησης στην ΕΕ. Ταυτόχρονα, θα ενισχύσουν τη διαφάνεια και θα αποσαφηνίσουν τον αντίκτυπο της κοινοτικής νομοθεσίας και των πολιτικών της ΕΕ έναντι της ευρύτερης κοινωνίας. Η ανάλυση των εθνικών πρακτικών αντικατοπτρίζει σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά την πολιτική και διοικητική διαχείριση υποθέσεων της ΕΕ. Αυτή η ανάλυση θα πρέπει να δρομολογήσει συζήτηση σχετικά με τις κυβερνητικές — πολιτικές και διοικητικές — διαδικασίες τις σχετιζόμενες με την ΕΕ. Οι πιο ενδιαφέρουσες και βέλτιστες πρακτικές μπορούν να εντοπιστούν. Η διεξαγωγή ανοιχτής συζήτησης σε ολόκληρη την Ευρώπη, όσον αφορά τον καλύτερο δυνατό τρόπο διαχείρισης των ευρωπαϊκών υποθέσεων σε εθνικό επίπεδο, θα ήταν επωφελής και για τη συζήτηση σχετικά με την βελτίωση της νομοθεσίας και την εφαρμογή και επιβολή της. Η ΕΟΚΕ είναι υπέρ της εξέτασης, σε μόνιμη βάση, των εθνικών πρακτικών και διαδικασιών της διοίκησης.

2. Εισαγωγή

2.1 Το 2005, η ΕΟΚΕ υιοθέτησε μια γνωμοδότηση με θέμα τη βελτίωση της νομοθεσίας καθώς και μια γνωμοδότηση σχετικά με τους τρόπους βελτίωσης της εφαρμογής και επιβολής της κοινοτικής νομοθεσίας. Και οι δυο γνωμοδοτήσεις βασίζονται στην αρχή, σύμφωνα με την οποία σε ένα κράτος δικαίου καλή νομοθεσία είναι εκείνη που μπορεί να εφαρμοστεί και να τηρηθεί (1). Η κοινοτική νομοθεσία πρέπει να θεσπίζεται βάσει μιας διαφανούς, δημοκρατικής, και προσπελάσιμης διαδικασίας, που να στηρίζει τη νομιμότητα της ΕΕ. Οι εσωτερικές πρακτικές των κυβερνήσεων είναι, επίσης, μέρος της διαδικασίας αυτής.

2.2 Είναι αξιοσημείωτο και λυπηρό το γεγονός ότι, μετά από πολλά έτη ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, η νομοθεσία και η πολιτική της ΕΕ δεν έχουν ενσωματωθεί ακόμη επαρκώς σε ορισμένα κράτη μέλη ως πολιτικό και διοικητικό επίπεδο στο χώρο της χάραξης πολιτικής στους τομείς, στους οποίους έχουν δεσμευθεί να ακολουθήσουν κοινές πολιτικές και να υλοποιήσουν τα αποτελέσματα των πολιτικών που έχουν αποφασισθεί από κοινού.

2.3 Στη νομοθετική διαδικασία, η μεταφορά και η εφαρμογή από τα κράτη μέλη έχουν ουσιώδη σημασία. Τούτο σημαίνει ότι ο τρόπος διαχείρισης των διαδικασιών αυτών από τα κράτη μέλη είναι εξίσου ουσιώδης για τη βέλτιστη οργάνωση και το βέλτιστο τελικό αποτέλεσμα για την ΕΕ, καθώς και για το ίδιο συμφέρον των κρατών μελών και της ευρύτερης κοινωνίας.

2.4 Η αποτελεσματική και διαφανής προσέγγιση των κοινοτικών θεμάτων σε εθνικό επίπεδο είναι απαραίτητη, δεδομένου ότι τα 25 κράτη μέλη, με τις ιδιαίτερες διοικητικές τους πρακτικές και παραδόσεις καθώς και διαδικασίες διαχείρισης, οφείλουν να τηρήσουν το αυτό κεκτημένο, το οποίο συνεπάγεται παρόμοιες απαιτήσεις αναφορικά με τη νομοθεσία, τη μεταφορά και την εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας.

2.5 Ο συντονισμός και η χάραξη πολιτικής σε εθνικό επίπεδο δεν συζητήθηκε ποτέ σε βάθος σε επίπεδο ΕΕ, εν μέρει λόγω της επικουρικότητας και εν μέρει λόγω έλλειψης ενδιαφέροντος των αρμοδίων για τη λήψη αποφάσεων οργάνων στις Βρυξέλλες και τις πρωτεύουσες των κρατών μελών. Είναι αξιοσημείωτο, αλλά ούτε η πανεπιστημιακή κοινότητα, με ελάχιστες μόνον εξαιρέσεις, έχει δώσει ιδιαίτερη προσοχή σε αυτές τις πτυχές. Ωστόσο, είναι σαφές ότι ο τρόπος οργάνωσης και λειτουργίας του συντονισμού και χάραξης πολιτικής σε εθνικό επίπεδο πιθανότατα να έχει σημαντική επίδραση στη διαδικασία λήψης αποφάσεων στις Βρυξέλλες και, στη συνέχεια, στη μεταφορά και εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας. Κατά συνέπεια, στη συζήτηση για τη βελτίωση της νομοθεσίας και της εφαρμογής της, πρέπει να ληφθεί, επίσης, υπόψη η οργάνωση του συντονισμού και της χάραξης της πολιτικής σε εθνικό επίπεδο.

2.6 Δεν πρόκειται για ένα απλό τεχνικό θέμα. Είναι πολιτικό, δεδομένου ότι είναι επιθυμητό να συζητηθεί η βελτίωση της οργάνωσης και των εσωτερικών διαδικασιών των κρατών μελών, καθώς και ο ενδεχόμενος επαναπροσδιορισμός των αμοιβαίων ευθυνών μεταξύ των κρατών μελών και της Επιτροπής. Παράλληλα, απαιτείται, επίσης, διαφάνεια και προσπελασιμότητα των διαδικασιών αυτών στα κράτη μέλη για να βελτιωθεί η επικοινωνία μεταξύ της ΕΕ και της κοινωνίας και να αρθεί η σύγχυση και η υποψία που υπάρχει στους πολίτες.

2.7 Για προφανείς λόγους, η Επιτροπή έδειξε μεγάλη απροθυμία να συζητήσει τις εθνικές διαδικασίες. Ωστόσο, ορθά η Επιτροπή δήλωσε το 2001 (2): «Πρέπει να αναγνωρισθεί ότι οι διαδικασίες της Ένωσης εξελίχθηκαν από διπλωματικές σε δημοκρατικές, και ότι οι πολιτικές της επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό τις εθνικές κοινωνίες και την καθημερινή ζωή. Το Συμβούλιο πρέπει να αναπτύξει την ικανότητά του να συντονίζει όλες τις πτυχές της κοινοτικής πολιτικής τόσο εντός αυτού, όσο και στα κράτη μέλη.»

2.8 Όσον αφορά τη «μεταφορά» της κοινοτικής νομοθεσίας, μια σύσταση της Επιτροπής το 2004 διατυπώνει πρακτικές προτάσεις που απευθύνονται άμεσα στα κράτη μέλη για την προώθηση της ορθής εφαρμογής και επιβολής της κοινοτικής νομοθεσίας (3). Ορισμένες από τις προτάσεις αυτές μπορούν να συμβάλουν ιδιαίτερα στη βελτίωση των εθνικών μηχανισμών σχετικά με το συντονισμό και τη χάραξη της πολιτικής κατά την προετοιμασία της κοινοτικής νομοθεσίας και την υλοποίηση των στόχων πολιτικής που έχουν υιοθετηθεί.

2.9 Αναμφίβολα, η ανάγκη για εναρμόνιση των εθνικών πολιτικών και διοικητικών διαδικασιών των κρατών μελών έχει καταστεί πιο επείγουσα λόγω: — της εισαγωγής του πίνακα αποτελεσμάτων όσον αφορά την εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας, — της συμμετοχής της ΕΕ σε αυξανόμενο αριθμό τομέων, — των διαπραγματεύσεων για τη Συνταγματική Συνθήκη, και — της διεύρυνσης της Ένωσης και της προσεχούς προσχώρησης νέων κρατών. Ωστόσο, πολλά εναπομένουν να γίνουν.

3. Γενικό πλαίσιο

3.1 Η ΕΕ δεν αποτελεί κράτος και ούτε πρόκειται να γίνει κράτος. Η Επιτροπή είναι ένα κέντρο το οποίο διαθέτει το δικαίωμα ανάληψης πρωτοβουλίας σε σαφώς καθορισμένους τομείς. Το Συμβούλιο είναι το κύριο όργανο όσον αφορά τη λήψη αποφάσεων για νομοθετικά και δημοσιονομικά θέματα, με την άσκηση, συχνά, επιρροής από το Κοινοβούλιο, ως συννομοθετικό όργανο, και από το Δικαστήριο, ως φρουρός της κοινοτικής νομοθεσίας. Δεν υφίσταται αποφασιστική ηγεσία εκ μέρους ενός οργάνου. Η ΕΕ είναι μάλλον μια ιδιαίτερα πολύπλοκη πραγματικότητα αλληλεξαρτήσεων πολλών συντελεστών. Είναι μοναδική, γιατί δημιούργησε ένα πλέγμα εθνικών και ομοσπονδιακών αρμοδιοτήτων.

3.2 Η ΕΕ αποτελεί μοναδική περίπτωση όσον αφορά την κατανομή κυριαρχίας. Κατά συνέπεια, η ΕΕ χρειάζεται μια διαφανή διακυβέρνηση πολλών επιπέδων σε ένα ευρύ φάσμα τομέων. Όμως, οι συνέπειες τούτου στη διαχείριση και διοίκηση των συνιστωσών μερών της, των κρατών μελών, δεν είναι διόλου σαφείς (4). Τούτο ισχύει στην περίπτωση κοινής ευθύνης μεταξύ των κρατών μελών και των «Βρυξελλών», αλλά και στην περίπτωση ανεξαρτήτων αρμοδιοτήτων των ίδιων των κρατών μελών όπως, για παράδειγμα, αναφορικά με την εφαρμογή της στρατηγικής της Λισσαβώνας.

3.3 Τις τελευταίες δεκαετίες, η ΕΕ εμπλέκεται σε ένα συνεχώς αυξανόμενο αριθμό τομέων. Πρόκειται για μια δυναμική διαδικασία στην οποία συμμετέχουν οι εθνικές πρωτεύουσες, και ολοένα και περισσότερο, περιφερειακές οντότητες, κοινωνικοί και οικονομικοί παράγοντες, και η κοινωνία των πολιτών. Προσφάτως, άρχισε η εφαρμογή θεμάτων του «Τρίτου πυλώνα», δηλαδή, των θεμάτων δικαιοσύνης και εσωτερικών υποθέσεων. Εντούτοις, μέχρι σήμερα, σε αυτούς τους τομείς η Επιτροπή δεν έχει κινήσει διαδικασίες παράβασης εναντίον κρατών μελών, προκειμένου να επανορθώσουν τις ελλείψεις στην εθνική εφαρμογή (5).

3.4 Παρά τις συχνά άμεσες συνέπειες της κοινοτικής νομοθεσίας και της λήψης αποφάσεων σε κοινοτικό επίπεδο στους επιμέρους πολίτες, επιχειρήσεις και οργανώσεις, σε πολλά κράτη μέλη, η ΕΕ συνεχίζει να εκλαμβάνεται ως ένας διεθνής οργανισμός εκτός της εθνικής οργάνωσης των κρατών, ενώ, σε ορισμένα κράτη μέλη, θεωρείται ακόμη ως θέμα απλής εξωτερικής πολιτικής. Αυτό συντείνει στη δημιουργία σύγχυσης και αντιπαραγωγικής απόστασης. Τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η ΕΕ στο πολιτικό και διοικητικό περιβάλλον στα κράτη μέλη οφείλονται, σε μεγάλο βαθμό, σ' αυτήν την αντίληψη.

3.4.1 Σε πολιτικό επίπεδο, η θέση και ο ρόλος των εθνικών κυβερνήσεων έχουν θεμελιώδη σημασία. Συχνά εξακολουθεί να υπάρχει ένα χάσμα μεταξύ του βαθμού ενημέρωσης και δέσμευσής τους και της διαδικασίας λήψης αποφάσεων σε κοινοτικό επίπεδο. Αυτό αυξάνει, επίσης, την απόσταση μεταξύ της ΕΕ και της κοινωνίας.

3.4.2 Ένα δεύτερο στοιχείο στο πλαίσιο αυτό είναι οι διαφορές αντίληψης και δέσμευσης μεταξύ πολιτικών, εθνικών διοικήσεων και ενεχόμενων συντελεστών του ιδιωτικού τομέα.

3.4.3 Τρίτον, όταν δεν υπάρχει διαφάνεια κατά τη χάραξη πολιτικής, μπορεί να δημιουργηθεί ασάφεια αναφορικά με τον τρόπο και την αποφασιστική στιγμή κατά την οποία οι εθνικές απόψεις καθορίζονται και αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης, τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η ύπαρξη τμημάτων ευρωπαϊκών υποθέσεων στα διάφορα υπουργεία, τα οποία, παρότι ασχολούνται με σημαντικά θέματα και όχι απλώς με την οργάνωση του συντονισμού, είναι κατά το μάλλον ή ήττον διαχωρισμένα από τα τμήματα, τα οποία είναι υπεύθυνα για τις εσωτερικές πολιτικές. Αυτό μπορεί να επηρεάσει δυσμενώς την ευαισθησία και την προσοχή των τελευταίων όσον αφορά τις ευρωπαϊκές πτυχές. Παρόμοια προβλήματα συντονισμού παρατηρούνται, επίσης, στις μόνιμες επιτροπές των εθνικών κοινοβουλίων.

3.4.4 Τέλος, η λήψη αποφάσεων σε εθνικό επίπεδο αναφορικά με την«Ευρώπη» συχνά διαχωρίζεται από τις εκτελεστικές διευθύνσεις ή εκτελεστικούς οργανισμούς και συχνά είναι πολύ απομακρυσμένη από τις περιφερειακές και τοπικές οντότητες.

3.5 Υπάρχουν αποδείξεις ότι τα κράτη μέλη είναι αρκετά απρόθυμα να προσαρμόσουν τις διοικητικές και πολιτικές τους διαδικασίες. Εάν δεν προσαρμοστούν στην αυξανόμενη πολυπλοκότητα και σημασία της ΕΕ, αυτό μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα συνεχείς προστριβές στα διάφορα επίπεδα λήψης αποφάσεων.

3.6 Στην ημερήσια διάταξη συνήθως υπάρχουν συγκεκριμένα πολιτικά συμφέροντα, παραδόσεις, και συγκεκριμένη ρητορική — τόσο σε εθνικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο πολιτικών κομμάτων. Αυτά τα στοιχεία συντείνουν στη δημιουργία ενός τεχνητού χάσματος μεταξύ των αποφάσεων που λαμβάνονται στις Βρυξέλλες και των συμφερόντων και διαδικασιών, έτσι όπως εκλαμβάνονται σε εθνικό επίπεδο.

3.7 Η εξέλιξη αυτή είναι η κυρία πηγή του χαρακτηριστικού παραδόξου ότι, αφενός, οι κυβερνήσεις συμφωνούν στην ΕΕ — «Βρυξέλλες» — αναφορικά με στόχους πολιτικής και νομοθεσίας, αλλά, αφετέρου, συχνά τις απορρίπτουν κατά τη συζήτησή τους σε εθνικό πολιτικό περιβάλλον.

3.8 Το χάσμα αυτό μπορεί να προκαλέσει μεγάλη σύγχυση για τα ενδιαφερόμενα μέρη και το ευρύτερο κοινό. Χωρίς αμφιβολία, επιτείνει τη σοβαρή κρίση νομιμοποίησης της ΕΕ, καθώς υπάρχει άμεση σχέση μεταξύ, αφενός, της ποιότητας και της αξιοπιστίας της διαχείρισης των στόχων πολιτικής της ΕΕ σε εθνικό επίπεδο και της κοινής γνώμης και προσδοκιών, αφετέρου.

3.8.1 Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει επίσης ότι μια ενδεχόμενη κρίση νομιμοποίησης της ΕΕ δεν θα πρέπει να αποδοθεί κατά κύριο λόγο σε προβλήματα επικοινωνίας. Προκειμένου να ανακτήσουμε την εμπιστοσύνη των πολιτών στην ΕΕ, η πρωταρχική προσέγγιση πρέπει να εξακολουθήσει να είναι η επίλυση των πιεστικών προβλημάτων της Ένωσης.

3.9 Στο πλαίσιο αυτό μπορεί δικαιολογημένα να λεχθεί ότι πολλές οργανώσεις των κοινωνικών εταίρων και της ευρύτερης κοινωνίας των πολιτών αντικατοπτρίζουν, κατά το μάλλον ή ήττον, αυτή τη μορφή διχοτόμησης κατά το χειρισμό θεμάτων των «Βρυξελλών» και των εθνικών υποθέσεων.

3.10 Η υπόληψη της ΕΕ μπορεί να υπονομευθεί, δεδομένου ότι οι επικριτές θέτουν στο στόχαστρο κυρίως τις «Βρυξέλλες» και την Επιτροπή και σπανίως τα ίδια τα κράτη μέλη, που είναι οι κύριοι συντελεστές της διαδικασίας ολοκλήρωσης.

3.11 Οι εθνικές ομάδες πίεσης τείνουν να δρουν με παρόμοιο τρόπο στην περίπτωση της μεταφοράς και εφαρμογής. Ορισμένες φορές, η στάση τους οφείλεται στις ευκαιρίες που προσφέρουν οι κρίσιμοι συμβιβασμοί στο Συμβούλιο, οι οποίοι δημιουργούν περιθώρια για διακριτική άσκηση εξουσίας στα κράτη μέλη. Σε άλλες περιπτώσεις, οι ομάδες πίεσης απλώς εκμεταλλεύονται αδικαιολόγητες ευκαιρίες που δημιουργούνται από τους εθνικούς νομοθέτες, με αποτέλεσμα την επιχρύσωση και την επιλεκτική εφαρμογή.

3.12 Ο εθνικός προσανατολισμός των κοινοτικών θεμάτων μπορεί να ενθαρρύνεται, επίσης, από την τάση χρήσης απαλών μέσων αντί αυστηρών νομικών μέσων, όπως, για παράδειγμα, η ανοιχτή μέθοδος συντονισμού: όσο περισσότερος χώρος για εθνική ερμηνεία υπάρχει, τόσο μεγαλύτερες είναι οι διαφορές ανά χώρα.

4. Συντονισμός σε εθνικό επίπεδο

4.1 Φαίνεται ότι μέχρι πρόσφατα, σε πολλά κράτη μέλη, το θέμα της εναρμόνισης των πρακτικών και διαδικασιών αντιμετωπίστηκε με αυθόρμητες εξελίξεις εντός και μεταξύ υπουργείων χωρίς να αναζητηθεί μια καλά διαρθρωμένη προσέγγιση. Όλα τα κράτη αναπτύσσουν μια κατά το μάλλον ή ήττον διαρθρωμένη διαδικασία (και τα αντίστοιχα όργανα). Σε πολλές περιπτώσεις, όμως, οι εν λόγω διαδικασίες καλύπτουν το τελευταίο μόνον στάδιο του εθνικού μηχανισμού λήψης αποφάσεων. Τα στάδια που προηγούνται τείνουν να είναι λιγότερο καλά οργανωμένα.

4.2 Η εικόνα αυτή αντικατοπτρίζει ένα σύνθετο πρότυπο διακυβερνητικής συνεργασίας και όχι την πιο δυναμική κοινοτική νομοθετική διαδικασία, η οποία συνοδεύεται από πολύπλοκη πολιτική διαπραγμάτευση. Στην πραγματικότητα, η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση έχει δημιουργήσει πολύ ευρείες και έντονες επαφές με άπειρες διασυνδέσεις μεταξύ όλων των ατόμων στον δημόσιο και ιδιωτικό τομέα που συμμετέχουν στην θέσπιση νομοθετικών πράξεων και στις διοικητικές διαπραγματεύσεις και διαδικασίες στην Ευρώπη. Η προετοιμασία της ευρωπαϊκής νομοθεσίας συνεπάγεται πολλές διασυνδέσεις, συμπεριλαμβανομένων των διαβουλεύσεων με εμπειρογνώμονες και ενδιαφερόμενα μέρη, κατά τη διαπραγμάτευση της νέας νομοθεσίας, τη μεταφορά, την εφαρμογή και επιβολή της θεσπισθείσας νομοθεσίας, την ερμηνεία της ευρωπαϊκής νομοθεσίας από τις εθνικές δικαστικές αρχές και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, και τέλος, κατά τη συζήτηση των εθνικών εμπειριών όσον αφορά την ευρωπαϊκή νομοθεσία με τον ευρωπαίο νομοθέτη. Οι διαδικασίες αυτές απαιτούν, επίσης, υψηλό επίπεδο επαγγελματισμού στην ευρύτερη οργάνωση των εθνικών διοικήσεων.

4.3 Η ανάγκη τόσο για διαχείριση και συντονισμό σε εθνικό επίπεδο όσο και για αποτελεσματική διεθνή δικτύωση εντείνεται, καθώς οι κοινοτικοί πολιτικοί στόχοι και η διαδικασία λήψης αποφάσεων συνδέονται και διαπλέκονται στενά με τους εθνικούς πολιτικούς στόχους. Η στρατηγική της Λισσαβώνας αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα: καθορίστηκε σε κοινοτικό επίπεδο, αλλά, στην πράξη, η κοινοτική διαδικασία λήψης αποφάσεων αφορά ένα μικρό τμήμα μόνο της στρατηγικής, Τα κράτη μέλη εξακολουθούν να έχουν την ευθύνη για τις καίριες πτυχές. Όμως, το τελικό αποτέλεσμα είναι αμφίβολο όταν, λόγω έλλειψης δεσμευτικών διαδικασιών μεταξύ των κοινοτικών και εθνικών πολιτικών, τα κράτη μέλη είτε δεν υλοποιούν τους συμπεφωνημένους στόχους, είτε τους υλοποιούν εν μέρει μόνο.

4.4 Η εντατικοποίηση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, η οποία εγκρίθηκε σε διαδοχικές διασκέψεις κορυφής καθώς και σε πολυάριθμες συνεδριάσεις του Συμβουλίου σε στενή συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, θα έπρεπε να αντικατοπτρίζεται στην πολιτική και διοικητική οργάνωση των κρατών μελών. Όμως αναφορικά με αυτό, υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των επιμέρους κρατών μελών (6). Ως αποτέλεσμα των ιστορικών εξελίξεων σε κάθε χώρα, οι διαφορές αφορούν σχεδόν όλες τις πτυχές της διοικητικής και κυβερνητικής ζωής.

4.5 Μεταξύ άλλων, οι διαφορές αυτές αφορούν διαδικασίες και βασικές έννοιες της διακυβέρνησης, την ιεραρχία μεταξύ υπουργείων, την ποιότητα των υπουργείων, και τα συγκεντρωτικά έναντι των αποκεντρωμένων συστημάτων.

4.6 Ειδικότερα, σε σχέση με την ΕΕ, υπάρχουν ενδεχομένως λεπτές πολιτικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά: — τη θέση και τις εξουσίες του πρωθυπουργού ή του αρχηγού της κυβέρνησης, — το ρόλο και τη λειτουργία των υπουργικού συμβουλίου περιορισμένης σύνθεσης, — τη σχέση του πρωθυπουργού με των υπουργό Εξωτερικών ή/και τον υφυπουργό ευρωπαϊκών υποθέσεων, — τις κυβερνήσεις συνασπισμού ή τις κυβερνήσεις που διαθέτουν την πλειοψηφία του Κοινοβουλίου, και τις προτεραιότητές τους, — τις σχέσεις της κυβέρνησης με το κοινοβούλιο και το ρόλο του εθνικού κοινοβουλίου στη διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, — το βαθμό στον οποίο η βελτίωση της κοινοτικής νομοθεσίας και η εφαρμογή της λαμβάνονται σοβαρά υπόψη.

4.7 Υπάρχουν συγκρίσιμες διαφορές μεταξύ εξουσίας και μεθόδων εργασίας μεταξύ υπουργείων και εντός των υπουργείων όσον αφορά: — την οργάνωση του ιδιαίτερου γραφείου του πρωθυπουργού/αρχηγού της κυβέρνησης και τη θεσμική του θέση, — το βαθμό στον οποίο υπάρχει ή όχι ένα «σινικό τοίχος» μεταξύ των «ευρωπαϊκών» και των άλλων τμημάτων στα υπουργεία, — τη στιγμή κατά την οποία αρχίζει το πραγματικό ενδιαφέρον για κάποια συγκεκριμένη πρόταση στα υπουργεία, — το βαθμό και το επίπεδο συντονισμού όσον αφορά τις «Βρυξέλλες», — τη στιγμή που αρχίζει ο συντονισμός αναφορικά με μια συγκεκριμένη πρόταση, — το ρόλο του υπουργείου Εξωτερικών και, αντίστοιχα, το βαθμό ανεξαρτησίας των λοιπών υπουργείων, — τη (συνεχή) κατάρτιση των δημοσίων υπαλλήλων, — τον τρόπο με τον οποίο διεξάγονται οι διαβουλεύσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων και στο στάδιο της εφαρμογής, — τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζονται συνήθως οι οδηγίες, είτε διαμέσου τυπικών εθνικών νομοθετικών πράξεων είτε διαμέσου κυβερνητικών κανονισμών με περισσότερη ευελιξία.

4.8 Η κατανομή της εργασίας μεταξύ των εθνικών υπουργείων μπορεί, επίσης, να έχει σοβαρές συνέπειες για το Συμβούλιο. Μπορεί να αναφερθεί ένα παράδειγμα: στο Συμβούλιο «Ανταγωνισμού», ορισμένες φορές, συμμετέχουν τέσσερις έως πέντε υπουργοί ανά χώρα. Τούτο εμποδίζει μια μακροπρόθεσμη στρατηγική, ματαιώνει την ηγεσία, και συμβάλλει στον κατακερματισμό της πολιτικής.

4.9 Η κατάσταση καθίσταται ακόμη πιο πολύπλοκη όταν υπάρχει κατανομή των αρμοδιοτήτων μεταξύ εθνικού και περιφερειακού επιπέδου, όπως για παράδειγμα, στα ομοσπονδιακά συστήματα. Η πολυπλοκότητα και, ορισμένες φορές, η έλλειψη διαφάνειας σε ό,τι αφορά τις σχέσεις μεταξύ εθνικού και περιφερειακού επιπέδου μπορούν να δημιουργήσουν περαιτέρω σύγχυση.

4.10 Άστοχες πρακτικές της Επιτροπής και της Γραμματείας του Συμβουλίου εμποδίζουν επίσης αποτελεσματικές διαδικασίες λήψης αποφάσεων στα κράτη μέλη. Για παράδειγμα, η πολύ καθυστερημένη κυκλοφορία τελικών σχεδίων εγγράφων από το Συμβούλιο πριν τη συνεδρίαση στην οποία πρόκειται να εξεταστούν ανατρέπει ακόμη και τις πιο αποτελεσματικές διαδικασίες λήψης αποφάσεων στα κράτη μέλη.

4.11 Η κατανομή διαφόρων αρμοδιοτήτων μεταξύ υπουργείων και υπηρεσιών στα κράτη μέλη συχνά εμποδίζουν την αποτελεσματική διεθνή δικτύωση ή τις μακροχρόνιες προσωπικές σχέσεις των αρμόδιων δημόσιων υπαλλήλων στην Ευρώπη.

4.12 Εξακολουθεί να αποτελεί καθημερινή εμπειρία το γεγονός ότι στους νομικούς κύκλους γενικότερα και τους εθνικούς δικαστές, οι οποίοι υποτίθεται ότι λαμβάνουν πλήρως υπόψη το ευρωπαϊκό δίκαιο, συχνά διαπιστώνεται έλλειψη επαρκών γνώσεων. Τούτο δεν ενθαρρύνει τις εθνικές διοικήσεις να αποδέχονται αυθόρμητα την ΕΕ ως πολιτικό και διοικητικό επίπεδο στη χάραξη της εθνικής πολιτικής.

5. Τρέχουσες εξελίξεις

5.1 Ένας αυξανόμενος αριθμός διαδικασιών παράβασης, μια βασική λειτουργία της Επιτροπής για την αντιστάθμιση ελλείψεων στην εθνική εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας, καθώς και η επέκταση των επιτυχών συγκριτικών αξιολογήσεων όσον αφορά την μεταφορά της κοινοτικής νομοθεσίας έχουν αυξήσει την ευαισθητοποίηση ότι οι εθνικές διαδικασίες οφείλουν να προσαρμοστούν στις ευρωπαϊκές απαιτήσεις.

5.2 Η διαδικασία της εισαγωγής του κοινοτικού κεκτημένου στα δέκα νέα κράτη μέλη έως το 2003 επέσυρε παρόμοια προσοχή στο ίδιο θέμα.

5.3 Η προτεινόμενη Συνταγματική Συνθήκη αποσκοπούσε μεταξύ άλλων στη διασύνδεση των εθνικών πολιτικών διαδικασιών με την προετοιμασία της κοινοτικής νομοθεσίας, εντάσσοντας, μεταξύ άλλων, τα εθνικά κοινοβούλια στις κοινοτικές διαδικασίες σε ένα πρώιμο στάδιο.

5.4 Παρά τις κατά διαστήματα βελτιώσεις όσον αφορά τις διαδικασίες συντονισμού, πρέπει να αναγνωριστεί ότι η πλειονότητα των εθνικών διοικήσεων είναι απρόθυμες να προσαρμόσουν τις εσωτερικές γραφειοκρατικές διαδικασίες και ασφαλώς να συζητήσουν τις μεθόδους τους μεταξύ τους ή σε κοινοτικό επίπεδο. Αυτό το παιχνίδι είναι γνωστό ως επικουρικότητα.

5.5 Εκτός από την επικουρικότητα, είναι γενικά αποδεκτό, και συχνά αποτελεί παράγοντα που περιπλέκει τις σχέσεις μεταξύ ΕΕ και κρατών μελών, ότι η κοινοτική διαδικασία λήψης αποφάσεων συνήθως ακολουθεί ένα κύκλο διαφορετικό εκείνου της εθνικής διαδικασίας λήψης αποφάσεων.

5.6 Μολονότι οι προσαρμογές όσον αφορά τις διαδικασίες συντονισμού συζητούνται στα κράτη μέλη (7), οι διαφορές προσέγγισης και πρακτικής μεταξύ των κρατών μελών εξακολουθούν να υπάρχουν.

5.6.1 Στη Δανία, για παράδειγμα, το κοινοβούλιο συμμετέχει στην προετοιμασία της κοινοτικής νομοθεσίας και των κοινοτικών πολιτικών σε ένα πρώιμο στάδιο, γεγονός το οποίο συμβάλλει στη συστηματική ορατότητα των εξελίξεων στην Ένωση και στην προώθηση της διαφάνειας. Ταυτόχρονα, εδώ και πολύ καιρό, στη Δανία έχουν πραγματοποιηθεί αποτελεσματικές προσαρμογές των διοικητικών διαδικασιών και διασυνδέσεων όσον αφορά τη διαχείριση της εθνικής και κοινοτικής νομοθεσίας.

5.6.2 Στο Ηνωμένο Βασίλειο, έχουν υιοθετηθεί διοικητικές διαδικασίες για την ένταξη των κοινοτικών θεμάτων στη χάραξη της εθνικής πολιτικής, διαμέσου, μεταξύ άλλων, ενός αποτελεσματικού μηχανισμού συντονισμού των υπουργείων και μιας διευρυμένης αποστολής που διαθέτει το ιδιαίτερο γραφείο του πρωθυπουργού όσον αφορά την κοινοτική νομοθεσία. Η Βουλή των Κοινοτήτων έχει τη δυνατότητα ελέγχου της κοινοτικής νομοθεσίας και η Βουλή των Λόρδων συμμετέχει ενεργά στο σχολιασμό της κοινοτικής νομοθεσίας και των κοινοτικών πολιτικών.

5.6.3 Αντίθετα, στη Γαλλία και την Ισπανία, το κοινοβούλιο συνήθως συμμετέχει σε μεταγενέστερο στάδιο. Τούτο επηρεάζει τη θέση της ΕΕ στο δημόσιο διάλογο. Η κοινοτική νομοθεσία και οι κοινοτικές πολιτικές ενδιαφέρουν κατά κύριο λόγο τη δημόσια διοίκηση και την πολιτική ηγεσία. Πρέπει να σημειωθεί ότι το κύριο σώμα της Εθνικής Σχολής Διοίκησης (École nationale d'administration — ENA) μεταφέρθηκε από το Παρίσι στο Στρασβούργο, πράγμα το οποίο είναι ενδεικτικό την αυξανόμενης επιρροής της ΕΕ στη Γαλλία.

5.6.4 Στις Κάτω Χώρες, ορισμένες ατυχείς εμπειρίες κατά την εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας ενίσχυσαν το ενδιαφέρον σχετικά με τη διαχείριση και τις διαδικασίες όσον αφορά τις κοινοτικές υποθέσεις. Έχει ήδη αρχίσει η αναδιοργάνωση των εσωτερικών διαδικασιών των υπουργείων, για τη διασύνδεση των «εθνικών» και «ευρωπαϊκών» τομέων ενδιαφέροντος, μια διαδικασία που στην πράξη αποδεικνύεται αρκετά δύσκολη. Το ίδιο ισχύει και για τις προσπάθειες που καταβάλλονται, προκειμένου τα κοινοβούλια να συμμετέχουν αποτελεσματικότερα και πιο έγκαιρα στις κοινοτικές υποθέσεις. Στο Λουξεμβούργο, οι διαδικασίες στο Κοινοβούλιο έχουν προσαρμοστεί με επιτυχία.

5.6.5 Στα «νέα» κράτη μέλη, οι διαδικασίες που υιοθετήθηκαν ή προσαρμόστηκαν, προκειμένου το κεκτημένο να ενταχθεί στην εθνική νομοθεσία εν όψει της προσχώρησης στην ΕΕ, αποφέρουν καρπούς, εκεί όπου παρέμειναν άθικτες. Ένα εκτενές έργο αδελφοποίησης μεταξύ εμπειρογνωμόνων από τα «νέα» και τα «παλαιά» κράτη μέλη βοηθά τα κράτη μέλη να υιοθετούν βέλτιστες πρακτικές κατά την εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας, γεγονός που μπορεί να ενθαρρύνει προσπάθειες για την ένταξη των κοινοτικών θεμάτων σε ένα πιο πρώιμο στάδιο της διαδικασίας χάραξης πολιτικής.

5.6.6 Σε ομοσπονδιακά συστήματα, όπως, για παράδειγμα, στη Γερμανία και την Ισπανία, χωρίς αμφιβολία δεν είναι εύκολο να γεφυρωθεί το χάσμα μεταξύ των περιφερειών — ομόσπονδων κρατιδίων και επαρχιών — και της «Ευρώπης». Ειδικά στις περιπτώσεις όπου οι περιφέρειες έχουν την αποκλειστική αρμοδιότητα για την εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας — κάτι το οποίο ισχύει ούτως ή άλλως στη Γερμανία — συχνά ανακύπτουν σοβαρά προβλήματα. Όλα τα ομόσπονδα κρατίδια διαθέτουν αντιπροσωπείες στις Βρυξέλλες, προκειμένου να συμμετέχουν αμεσότερα σε κοινοτικές υποθέσεις που τα αφορούν.

5.7 Η εισαγωγή και ευρεία χρήση του συστήματος των «εθνικών εμπειρογνωμόνων» ως μόνιμης διαδικασίας αλληλεπίδρασης των εθνικών κυβερνήσεων και της Επιτροπής μπορεί να συμβάλει ώστε να ενισχυθεί η καρποφόρος αλληλεπίδραση του εθνικού επιπέδου και των «Βρυξελλών».

5.8 Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρέχει υποστήριξη σε σημαντικό αριθμό επιτυχημένων δικτύων συνεργασίας που έχουν αναπτυχθεί μεταξύ των διοικήσεων των κρατών μελών και μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των εθνικών διοικήσεων (π.χ. SOLVIT, δίκτυα καταναλωτών, κλπ.). Η Επιτροπή προετοιμάζει, επίσης, την εγκαθίδρυση ενός συστήματος πληροφόρησης για την εσωτερική αγορά (Internal Market Information — IMI), το οποίο αποσκοπεί να διευκολύνει τις διοικήσεις των κρατών μελών στην εφαρμογή των κανόνων της εσωτερικής αγοράς.

5.9 Το σύστημα των «εθνικών ρυθμιστικών αρχών» σε διάφορους τομείς, όπως, για παράδειγμα, ανταγωνισμός, τηλεπικοινωνίες, ενέργεια κλπ., συμβάλλει στη σύγκλιση της εφαρμογής των κοινοτικών πολιτικών στα κράτη μέλη.

5.10 Γενικότερα, εξακολουθούν να υπάρχουν διαφορές όσον αφορά την προσέγγιση μεταξύ χωρών, οι οποίες δημιουργούν νέες δομές με σκοπό τη βελτίωση της αλληλεπίδρασης της ΕΕ και την εθνική διαχείριση των κοινοτικών θεμάτων και των χωρών, που μέχρι τώρα δεν έχουν αναθεωρήσει την οργάνωση και τις διαδικασίες. Οι διαδικασίες αυτές εξαρτώνται κατά κύριο λόγο από την πολιτική βούληση.

6. Συμπεράσματα και συστάσεις

6.1 Συμπεράσματα

6.1.1 Ο τρόπος οργάνωσης των εθνικών διοικήσεων είναι αποτέλεσμα της ιστορικής εξέλιξης κάθε χώρας. Κατά συνέπεια, οι διαφορές μεταξύ χωρών αφορούν σχεδόν όλες τις πτυχές της πολιτικής δημόσιας ζωής. Σε μεγάλο βαθμό, τούτο θα παραμείνει ως έχει στο μέλλον. Ωστόσο, οι διαφορές αυτές δεν πρέπει, κατ' ανάγκη, να παρεμποδίζουν την προσαρμογή ή ακόμη τη σύγκλιση των διαδικασιών και των μεθόδων εργασίας όσον αφορά την προετοιμασία και εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας και των κοινοτικών πολιτικών.

6.1.2 Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι σαφώς καθορισμένες και αποτελεσματικές εθνικές πολιτικές και διοικητικές διαδικασίες στα κράτη μέλη αποτελούν, σε συνδυασμό με την βελτίωση της νομοθεσίας και την εφαρμογή και επιβολή της, αναπόσπαστο τμήμα της χρηστής διακυβέρνησης στην ΕΕ.

6.1.3 Ως εκ τούτου, θα ήταν εξαιρετικά ευκταίο η προσαρμογή και βελτίωση των εθνικών διαδικασιών να αξιολογηθούν σε συνάρτηση με τις ευρωπαϊκές διαδικασίες και τις προτεραιότητες της ΕΕ όσον αφορά τη βελτίωση της νομοθεσίας, καθώς και της εφαρμογής και επιβολής του κοινοτικού δικαίου, καθότι αυτοί οι στόχοι εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την υιοθέτηση μιας ικανοποιητικής εθνικής προσέγγισης σε όλα τα κράτη μέλη.

6.1.4 Η οργάνωση των κοινοτικών υποθέσεων στα κράτη μέλη αποτελεί εσωτερική υπόθεση των χωρών. Ωστόσο, θα αποτελούσε ένα μεγάλο βήμα, εάν οι πολιτικές δυνάμεις και οι εθνικές διοικήσεις θεωρούσαν τις κοινοτικές υποθέσεις ως αναπόσπαστο τμήμα της χάραξης της πολιτικής σε εθνικό επίπεδο, και αναγνώριζαν δημοσίως ότι αυτές οι ίδιες είναι η ΕΕ και ενεργούσαν ανάλογα. Αναφορικά με αυτό, η πολιτική βούληση είναι αποφασιστικής σημασίας.

6.1.5 Ένα παρόμοιο βήμα θα εναρμονιζόταν πλήρως με τα ειδικά χαρακτηριστικά της σχέσης μεταξύ της ΕΕ και των εθνικών πολιτικών και των συνεπειών τους, οι οποίες διαπλέκονται και αλληλεξαρτώνται ολοένα και περισσότερο. Η αναγνώριση της ΕΕ ως πολιτικού και διοικητικού επιπέδου της εθνικής διαδικασίας χάραξης πολιτικής θα μπορούσε να συμβάλει στη βελτίωση της κοινοτικής νομοθεσίας.

6.1.6 Σε ορισμένα κράτη μέλη, συγκεκριμένα στη Δανία, και προσφάτως και στο Λουξεμβούργο, οι προτάσεις της Επιτροπής συμπεριλαμβάνονται στην πολιτική ημερήσια διάταξη σε πρώιμο στάδιο. Αυτό συνεπάγεται τη συστηματική συμμετοχή του δανικού κοινοβουλίου. Σε άλλα κράτη μέλη διατυπώνονται προτάσεις για παρόμοιες προσαρμογές. Ωστόσο, μπορεί δικαιολογημένα να λεχθεί ότι η πλειονότητα των κοινοβουλίων δεν φαίνεται να είναι εξοικειωμένα με μια εναρμονισμένη δέσμευση στις κοινοτικές πολιτικές.

6.1.7 Στόχο της προτεινόμενης «Συνταγματικής Συνθήκης» αποτελούσε, επίσης, η ένταξη των εθνικών κοινοβουλίων στις κοινοτικές διαδικασίες σε πρώιμο στάδιο. Σύμφωνα με αυτό το σκεπτικό, πρόσφατα διαβιβάστηκαν στα κοινοβούλια προτάσεις σχετικά με τις κοινοτικές πολιτικές και την νομοθεσία της ΕΕ απευθείας από την Επιτροπή (8). Αυτές οι διαδικαστικές αλλαγές θα προωθήσουν αναπόφευκτα τις εθνικές συζητήσεις σχετικά με τις ευρωπαϊκές πολιτικές και την κοινοτική νομοθεσία καθώς και τον αντίκτυπό της στα περισσότερα κράτη μέλη σε πιο πρωιμότερο στάδιο απ' ό,τι μέχρι σήμερα.

6.1.8 Οι δεσμεύσεις των κυβερνήσεων στις διαπραγματεύσεις σχετικά με συγκεκριμένα θέματα μπορούν να ενισχυθούν, εάν δοθεί περισσότερη έμφαση σε μια πολιτική συζήτηση και διαβούλευση στο εθνικό πλαίσιο σε πρώιμο στάδιο.

6.1.9 Η ευρύτερη κοινωνία απαιτεί διαφάνεια, η οποία μπορεί να ενισχύσει την εμπιστοσύνη και τη νομιμότητα. Κατά συνέπεια, θα ήταν ευκταίο οι διοικητικές και πολιτικές διαδικασίες στα κράτη μέλη αναφορικά με τα κοινοτικά θέματα να συμμορφωθούν με την απαίτηση αυτή. Αποτελεσματικές και διαφανείς διαδικασίες δεν θα ενίσχυαν μόνο το κράτος δικαίου, αλλά και θα συνέβαλαν στη βελτίωση της επικοινωνίας μεταξύ της ΕΕ και των επιχειρηματικών κύκλων, των κοινωνικών εταίρων και της κοινωνίας των πολιτών, ενισχύοντας την κατανόηση και, τελικά, τη συμμετοχή και τη δέσμευση (9).

6.1.10 Κατά συνέπεια, η διαφάνεια και η επικοινωνία είναι, επίσης, ιδιαίτερα σημαντικές για τις υπάρχουσες διαβουλεύσεις ή εκείνες που έχουν ξεκινήσει πρόσφατα στα κράτη μέλη, οι οποίες συχνά δεν εκτιμούνται όσο θα έπρεπε.

6.1.11 Η βελτίωση του ρυθμιστικού περιβάλλοντος είναι κοινή προτεραιότητα όλων των κοινοτικών οργάνων. Όπως είναι και η συνοχή της ενιαίας αγοράς και, από το 2000, η υλοποίηση της στρατηγικής της Λισσαβώνας. Όλοι αυτοί οι στόχοι θα εξυπηρετηθούν καλύτερα όταν οι εθνικές και κοινοτικές διαδικασίες λήψης αποφάσεων διασυνδεθούν αποτελεσματικότερα.

6.1.12 Μολονότι η επικουρικότητα αποτελεί αρχή εμπεδωμένη στην κοινοτική θεωρία και πράξη, δεν πρέπει να λησμονηθεί ποτέ ότι η διαχείριση και η εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας και η εκτέλεση των υποχρεώσεων στα κράτη μέλη συχνά έχουν επίδραση σε άλλες χώρες και κοινωνίες της Ένωσης. Αυτό σημαίνει ότι οι εταίροι του δημοσίου και ιδιωτικού τομέα ενδιαφέρονται για τον τρόπο με τον οποίο κάθε χώρα διαχειρίζεται τις σχέσεις της με την ΕΕ. Με άλλα λόγια, η οργάνωση και οι μέθοδοι εργασίας των εθνικών διοικήσεων αποτελούν μέρος της διαχείρισης του συνόλου της ΕΕ.

6.1.13 Κατάλληλες διαδικασίες και παρακολούθηση των κοινοτικών θεμάτων στα κράτη θα βοηθούσαν ιδιαίτερα την Επιτροπή και θα βελτίωναν την ποιότητα του έργου της.

6.2 Συστάσεις

6.2.1 Εκτός από τις συστάσεις που διατύπωσε στη γνωμοδότησή της με τίτλο Βελτίωση της εφαρμογής της κοινοτικής νομοθεσίας (10), η ΕΟΚΕ συνιστά τη σε βάθος ανάλυση των εθνικών και περιφερειακών διαδικασιών και μεθόδων όσον αφορά τις κοινοτικές υποθέσεις, τόσο πολιτικές όσο και διοικητικές, στα 25 κράτη μέλη για να σχηματιστεί μια πλήρης εικόνα των πραγμάτων.

6.2.2 Πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή σε όλες οι πτυχές, που αφορούν τους τρόπους συμμετοχής των πολιτικών και διοικητικών φορέων λήψης αποφάσεων, και οι οποίες αναφέρονται στο κεφάλαιο 4 «Συντονισμός σε εθνικό επίπεδο». Εκτός από τις αυξανόμενες δραστηριότητές της όσον αφορά τη βελτίωση της νομοθεσίας της ΕΕ και την εφαρμογή και επιβολή της κοινοτικής νομοθεσίας, η Επιτροπή μπορεί να διαδραματίσει ένα πρωτόβουλο και υποστηρικτικό ρόλο στον τομέα αυτό.

6.2.3 Οι αναλύσεις θα αποτελέσουν ένα κατάλληλο σημείο έναρξης των συζητήσεων σχετικά με την αποτελεσματικότητα των κυβερνητικών — πολιτικών και διοικητικών — διαδικασιών σε σχέση με την ΕΕ. Η γενική εικόνα θα πρέπει να τονίζει τις ευκταίες και βέλτιστες πρακτικές. Έτσι πρέπει να δημιουργηθεί μια ορθή βάση για τη διοργάνωση ανοιχτής συζήτησης σε ολόκληρη την Ευρώπη σχετικά με τον καλύτερο δυνατό τρόπο διαχείρισης των ευρωπαϊκών υποθέσεων σε εθνικό επίπεδο. Τούτο θα ήταν επωφελές και για τη συζήτηση σχετικά με τη βελτίωση της νομοθεσίας και την εφαρμογή και επιβολή της.

6.2.4 Η διεξαγωγή μιας γενικής ανάλυσης και η εξαγωγή πρακτικών συμπερασμάτων από αυτή αποτελεί ένα ιδιαίτερα πολύπλοκο θέμα. Οι εθνικές και περιφερειακές αρχές εκφράζουν, επίσης, εντονότερα την ανάγκη ανταλλαγής απόψεων και γνώσεων με σκοπό την κατάλληλη διαχείριση υποθέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ΕΟΚΕ είναι υπέρ της εξέτασης, σε μόνιμη βάση, των εθνικών πρακτικών και διαδικασιών. Θα μπορούσαν να ενθαρρυνθούν οι διμερείς ανταλλαγές απόψεων μεταξύ εθνικών διοικήσεων, κατά το παράδειγμα του κέντρου γνώσης IMPEL (11) και του δικτύου SOLVIT.

6.2.5 Θα μπορούσαν, επίσης, να λαμβάνονται υπόψη σχόλια από τους επιχειρηματικούς κύκλους, τους κοινωνικούς εταίρους και την κοινωνία των πολιτών. Όλοι οι προαναφερόμενοι φορείς καταδεικνύουν μεγάλο ενδιαφέρον για τη διαδικασία βελτίωσης της νομοθεσίας, καθώς και της εφαρμογής και επιβολής της, για την οποία απαιτούνται διαφάνεια και αποτελεσματικές διαβουλεύσεις σε εθνικό επίπεδο ήδη από τα αρχικά στάδια.

6.2.6 Το σύστημα πληροφόρησης για την εσωτερική αγορά (Internal Market Information — IMI), το οποίο αποσκοπεί στη διευκόλυνση της ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των διοικήσεων των κρατών μελών και στην καλύτερη εφαρμογή των κανόνων της εσωτερικής αγοράς πρέπει να αναπτυχθεί και να χρησιμοποιείται περαιτέρω.

6.2.7 Θα ήταν χρήσιμο να συνταχθεί ένας κοινοτικός οδηγός σχετικά με τις κοινοτικές διαδικασίες και πρακτικές. Ένας τέτοιος οδηγός, στον οποίο θα λαμβάνονται υπόψη τα αποτελέσματα του κέντρου γνώσης, θα μπορούσε να λειτουργήσει καθοδηγητικά για τη διαδικασία αποτελεσματικών εθνικών διαδικασιών, βελτίωσης της νομοθεσίας καθώς και εφαρμογής και επιβολής της στο σύνολό της.

Βρυξέλλες, 14 Δεκεμβρίου 2006 Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Δημήτρης ΔΗΜΗΤΡΙΆΔΗΣ

(1) ΕΕ C 24, 31.1.2006.

(2) Λευκή Βίβλος για την ευρωπαϊκή διακυβέρνηση, COM(2001) 428 τελικό.

(3) Σύσταση της Επιτροπής, της 12ης Ιουλίου 2004, για τη μεταφορά στο εθνικό δίκαιο οδηγιών που επηρεάζουν την εσωτερική αγορά, (2005/309/ΕΚ).

(4) Coordinating European Union Affairs: How do different actors manage multilevel complexity? (Συντονισμός των υποθέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης: Πώς οι διάφοροι παράγοντες διαχειρίζονται την πολυεπίπεδη πολυπλοκότητα ;) Adriaan Schout και Andrew Jordan, 29 Μαΐου 2006. Η μελέτη αναλύει τις πρακτικές συντονισμού μεταξύ της Επιτροπής, της Γερμανίας, του Ηνωμένου Βασιλείου και των Κάτω Χωρών. Αποκαλύπτει μια ευρεία βιβλιογραφία σχετικά με τις τομεακές πτυχές του γενικού αυτού θέματος, γεγονός που δείχνει ταυτόχρονα ότι δεν υπάρχει ακόμη μια γενικά ανάλυση των πρακτικών των 25 κρατών μελών.

(5) Βλέπε το άτυπο Συμβούλιο Υπουργών Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων που συνήλθε στο Τάμπερε, από τις 20 έως τις 22 Σεπτεμβρίου 2006, με θέμα «Βελτίωση της λήψης αποφάσεων σε θέματα δικαιοσύνης και εσωτερικών υποθέσεων».

(6) «De Omzetting van Europese richtlijnen: Instrumenten, technieken en processen in zes lidstaten vergeleken» (Η μεταφορά των ευρωπαϊκών οδηγιών : συγκριτική μελέτη των μέσων, τεχνικών, και διαδικασιών σε έξι κράτη μέλη), Prof. Dr. B. Steunenberg και Prof. Dr. W. Voermans, πανεπιστήμιο του Leyden, Κάτω Χώρες, 2006. Εκτός από την σε βάθος ανάλυση και τις συστάσεις σχετικά με την κατάσταση στις Κάτω Χώρες, η συγκριτική μελέτη πραγματεύεται την κατάσταση στη Δανία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία, την Ισπανία, και το Ηνωμένο Βασίλειο.

(7) Βλέπε Steunenberg και Voermans, Leyden, Κάτω Χώρες, 2006.

(8) Βλέπε τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Ιούνιος 2006.

(9) Αξίζει να σημειωθεί ότι η αρχική αντίδραση της κοινής γνώμης στη Δανία όσον αφορά τη Συνταγματική Συνθήκη αρχικά ήταν μάλλον θετική, ακριβώς επειδή προέβλεπε πιο δημοκρατικές και πιο διαφανείς διαδικασίες. Αντίθετα, η επιτροπή διαλόγου, ένα βήμα της κυβερνήσεως και των κοινωνικών εταίρων στη Γαλλία για τη συζήτηση των ευρωπαϊκών θεμάτων δεν έχει πλέον πρακτική σημασία.

(10) ΕΕ C 24 της 31..01.2006. Στη γνωμοδότηση αυτή η ΕΟΚΕ ισχυρίζεται ότι μολονότι «τα κράτη μέλη πρέπει να συνεχίσουν να έχουν διακριτική ευχέρεια στον καθορισμό ιδίων μεθόδων και διαδικασιών εφαρμογής», θεωρεί ότι «το επόμενο βήμα όσον αφορά τη συνεργασία μεταξύ των θεσμικών οργάνων της ΕΕ και των εθνικών αρχών για την εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας και των πολιτικών της Ένωσης είναι η ενίσχυση ή η εναρμόνιση της διοικητικής ικανότητας εφαρμογής των πολιτικών σε εθνικό επίπεδο», σημεία 4.2.1 και 4.2.4. Στο κεφάλαιο 4 διατυπώνονται παρόμοιες προτάσεις.

(11) Το «Δίκτυο για την εφαρμογή και την επιβολή του δικαίου του περιβάλλοντος» (IMPEL), το οποίο δημιουργήθηκε το 1992, αποτελεί ένα ανεπίσημο δίκτυο ευρωπαϊκών ρυθμιστικών αρχών που ασχολούνται με την εφαρμογή και επιβολή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας. Στο δίκτυο αυτό συμμετέχουν σήμερα 30 χώρες — όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωση, οι δύο υπό ένταξη χώρες, Βουλγαρία και Ρουμανία, οι δύο υποψήφιες χώρες, Κροατία και Τουρκία και η Νορβηγία, καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.