30.3.2004 EL C 80/103 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Γνωµοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονοµικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Ανακοίνωση της
Επιτροπής στο Συµβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Ευρωπαϊκή Οικονοµική και Κοινωνική
Επιτροπήκαι στην Επιτροπήτων Περιφερειών: “Ενδιάµεση επανεξέταση της ατζέντας κοινωνικής
πολιτικής ”»
(COM(2003) 312 τελικό )
(2004/C 80/26)
Στις 2 Ιουνίου 2003, και σύµφωνα µε το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας,
η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωµοδότηση της Οικονοµικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω
ανακοίνωση.
Το ειδικευµένο τµήµα «Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώµατα του πολίτη »,στο οποίο ανατέθηκε η
προετοιµασία των σχετικών εργασιών, κατήρτισε τη γνωµοδότησή του στις 25 Νοεµβρίου 2003 µε βάσηεισηγητική έκθεση του κ. Jahier.
Κατά τη διάρκεια της 404ης συνόδου ολοµέλειας (συνεδρίαση της 10ης ∆εκεµβρίου 2003 ),η Ευρωπαϊκή
Οικονοµική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε µε 104 ψήφους υπέρ, 5 κατά και 9 αποχές την ακόλουθηγνωµοδότηση.
1.Εισαγωγή
1.1. Η ατζέντα ευρωπαϊκής κοινωνικής πολιτικής αποτέλεσε
σηµαντικό σταθµό στην οικοδόµηση µιας Ευρώπης πιο κοινωνικήςµε βάση τις αξίες της αλληλεγγύης και της κοινωνικής δικαιοσύνης.
Πράγµατι, στα διάφορα κράτη µέλη τα συστήµατα πρόνοιας
γεννήθηκαν και αναπτύχθηκαν από ιστορικά διαφορετικούς εθνι-κούς πολιτισµούς, οδηγώντας σε ρυθµίσεις κοινωνικής προστασίας
αρκετά διαφοροποιηµένες οι οποίες, όµως, βασίζονταν όλες
στην αρχή της αλληλεγγύης. Η ατζέντα αποτέλεσε καιαποτελείθεµελιώδη κοινή βάση συγκριτικής µελέτης και κοινωνικής σύγκλι-σης µεταξύ των µεµονωµένων χωρών.
1.2. Η στρατηγική διά της οποίας κατέστη δυνατή η κοινή
αποδοχή µιας ευρωπαϊκής κοινωνικής ατζέντας βασίζεται σε δύοθεµελιώδεις αρχές: α )στην αναγνώριση της εργασίας ως ανάγκης
και ως δικαιώµατος που πρέπει να προασπίζεται προκειµένου να
διασφαλίζονται συνθήκες θετικής κοινωνικής ένταξης καθώς καινα αξιολογείται και να στηρίζεται ο οικονοµικός ανταγωνισµόςστις εσωτερικές και διεθνείς αγορές ·β)στην καταπολέµηση της
φτώχειας, του κοινωνικού αποκλεισµού και των ανισοτήτων, ιδίως
όσων επηρεάζουν αρνητικά τις σχέσεις µεταξύ των κοινωνικώνοµάδων, τις σχέσεις µεταξύ των φύλων και ολοένα και περισσότερο
τις νέες γενεές.
1.3. Η ατζέντα εντάσσεταιστο πλαίσι ο του ευρύτερου στρα-
τηγικού στόχου που καθορίστηκε από το Ευρωπαϊκό Συµβούλιο
της Λισαβόνας και επιδιώκει να δηµιουργήσει δυναµικές αλληλε-
πιδράσεις µεταξύ της οικονοµικής πολιτικής, της πολιτικής γιατην απασχόληση και της κοινωνικής πολιτικής προκειµένου ναενθαρρύνει πρόσφορες διαδικασίες οικονοµικής και κοινωνικής
προόδου στο πλαίσιο της βιώσιµης ανάπτυξης (
1).
(1)Όσον αφορά τη βιώσιµη ανάπτυξη, βλέπε τις πολυάριθµες γνωµοδο-
τήσεις που υιοθετήθηκαν από την ΕΟΚΕ, και ιδίως τη γνωµοδότησηµε θέµα «Στρατηγική της Λισαβόνας και βιώσιµη ανάπτυξη »,ΕΕ
C9 5 της 23.4.2003 καιτη γνωµοδότηση γι α την ανακοίνωση της
Επιτροπής «Hκαταπολέµηση της φτώχειας µέσω της προώθησης της
βιώσιµης ανάπτυξης: προσέγγιση µέσω της εταιρικής σχέσης »,ΕΕ
C 221 της 17.9.2002.1.4. Η ενδιάµεση επανεξέταση της ατζέντας αποτελεί, συνεπώς,
µέρος µιας µακροπρόθεσµης στρατηγικής, σκοπός της οποίας
είναινα την καταστήσειένα «φύλλο πορείας »για την προαγωγή
της κοινωνικής ανάπτυξης και της ανάπτυξης του ανθρώπου σταµεµονωµένα κράτη µέλη καιστην Ένωση, ευνοώντας τη δηµι ουργία
κοινών επιπέδων κοινωνικής ιθαγένειας και τον καθορισµό των πιο
πρόσφορων στρατηγικών για την προαγωγή και την υλοποίησήτους.
1.5. Ο στόχος αυτός µπορεί να επιτευχθεί κυρίως µέσω της
διασφάλισης της συνέχειας των λύσεων που είχαν καθοριστείκαι προωθηθεί από την ατζέντα: ανοιχτή µέθοδος συντονισµού,
συνεπής νοµοθεσία για τη διασφάλιση των βασικών κοινωνικών
προτύπων, συµφωνίες των κοινωνικών εταίρων, κοινωνικός διάλο-γος για την ανάπτυξη της οργάνωσης της εργασίας µε βάση την
ισορροπία µεταξύ ευελιξίας και ασφάλειας, στοχοθετηµένη χρήση
των ∆ιαρθρωτικών Ταµείων, προγράµµατα για την υποστήριξη
των καινοτόµων πολιτικών, µε την ενίσχυση της αυτόνοµης
αρµοδιότητας των επιµέρους κρατών σε σχέση προς τις συγκεκρι-µένες δράσεις που πρέπει να αναληφθούν.
1.6. Η επανεξέταση αυτή είναι µια ευκαιρία για την επαλήθευση
των αποτελεσµάτων που έχουν έως τώρα επιτευχθεί (
2),τη διατύ-
πωση συστάσεων για την αποτελεσµατική υλοποίηση της δεύτερηςφάσης της κοινωνικής ατζέντας (2004-2005), καθώς καιτη
χάραξη κατευθύνσεων για την προετοιµασία της µελλοντικής
συζήτησης σχετικά µε την ατζέντα 2006 -2010.
2.Γενικές παρατηρήσεις
2.1. Η ΕΟΚΕ συµφωνεί µε το γενικό προσανατολισµό και τις
προτάσεις της ανακοίνωσης της Επιτροπής, στο βαθµό που
επεξηγούν τα βασικά στοιχεία της διαδικασίας και τα συναφή
προβλήµατα που πρέπει να ληφθούν υπόψη και επιδοκιµάζει τογεγονός ότιέχουν ήδη αρχίσειόλες σχεδόν οιδράσει ς που
προβλέπονταιαπό την ατζέντα.
(2)Μια συγκεντρωτική και σφαιρική εικόνα παρέχει είτε η ανακοίνωση
που αποτελεί αντικείµενο της παρούσας γνωµοδότησης είτε η ανακοί-νωση του Φεβρουαρίου 2003 «Πίνακας αποτελεσµάτων σχετικά µε
την υλοποίηση της ατζέντας κοινωνικής πολιτικής » (COM(2003) 57
τελικό ).
C 80/104 EL 30.3.2004 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
2.2. Η παρακολούθηση της συντελεσθείσας προόδου ως προς
την καταπολέµηση της φτώχειας και υπέρ της κοινωνικής ένταξης
συνεχίζει, ωστόσο, να παρακωλύεται από την έλλειψη ενηµερωµέ-
νων στοιχείων σε διάφορους τοµείς. Κατά την προσεχή διετία, θαπρέπει να εξασφαλισθεί καλύτερη ενηµέρωση σχετικά µε: νέες καικαλύτερες θέσεις εργασίας ·εργασιακό περιβάλλον και ασφάλεια ·
καταπολέµηση όλων των µορφών περιθωριοποίησης και διακρι-
τικής µεταχείρισης ·εκσυγχρονισµός και βελτίωση της κοινωνικής
προστασίας ·ισότητα µεταξύ γυναικών και ανδρών ·ενίσχυση της
κοινωνικής διάστασης της διεύρυνσης και των εξωτερικών σχέσεων
της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
2.3. Μία από τις αρχές έµπνευσης της ατζέντας κοινωνικής
πολιτικής υπήρξε επίσης η ενδυνάµωση του ρόλου της κοινωνικής
πολιτικής ως παραγωγικού παράγοντα: η Επιτροπή ακολουθεί τη
λογική αυτή έχοντας επίγνωση «του κόστους της απουσίας
κοινωνικής πολιτικής »το οποίο πρέπεινα αποτελέσειαντι κείµενο
συγκριτικής αξιολόγησης στις διάφορες χώρες.
2.4. Ένα άλλο καίριο σηµείο της κοινωνικής ατζέντας είναι η
διακυβέρνηση που θα πρέπει να ενισχυθεί κατά τη δεύτερη φάση,µέσω ιδίως της ενθάρρυνσης της συµµετοχής των ενδιαφεροµένων
και µέσω µορφών κοινής αξιολόγησης των κοινωνικών πολιτικών.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει δεσµευτεί να µεριµνά για την πλήρηεφαρµογή του νοµοθετικού κεκτηµένου στον τοµέα αυτόν.
2.5.Απασχόληση
2.5.1. Τα αποτελέσµατα των διαρθρωτικών µεταρρυθµίσεων
των ευρωπαϊκών αγορών εργασίας αρχίζουν να γίνονταιαι σθητά,κυρίως σε ό,τιαφορά την υψηλότερη ένταση απασχόλησης καιτη
δηµιουργία θέσεων απασχόλησης σε τοµείς υψηλής τεχνολογίας
καιυψηλής έντασης γνώσης. Από το 1997, δηµι ουργήθηκαν12 εκατοµµύρια νέες θέσεις εργασίας ενώ αυξήθηκε κατά τέσσερις
µονάδες το ποσοστό απασχόλησης. Σύµφωνα µε στοιχεία της
Στατιστικής Υπηρεσίας, το 2001 σηµειώθηκε στην ΕΕ το χαµηλό-τερο ποσοστό ανεργίας από το 1992 (ύψους 7,4 %) (
1).
2.5.2. Εντούτοις, ήδη το 2002, η ανεργία αυξήθηκε αισθητά
για πρώτη φορά από το 1996: δεδοµένου ότι εξακολουθούν ναυπάρχουν περιφερειακές ανισότητες και µακροπρόθεσµες αδυνα-
µίες όπως χαµηλά ποσοστά απασχόλησης στους ηλικιωµένους
εργαζόµενους, ανισότητες µεταξύ των φύλων και υψηλά επίπεδαανεργίας ιδίως όσον αφορά τους ανέργους µακράς διάρκειας και
τους νέους (
2),πρέπει συνεπώς να ενισχυθούν σηµαντικά τα ήδη
(1)Στατιστική Υπηρεσία —Γ∆ «Απασχόληση », «Η κοινωνική κατάσταση
στην Ευρωπαϊκή Ένωση στο 2003 »,Σεπτέµβριος 2003.
(2)Πρέπεινα υπογραµµι στεί στο σηµείο αυτό ότιακόµη καιτο ποσοστό
απασχόλησης των µεταναστών είναισαφώς χαµηλότερο από τοµέσο όρο, όπως υπενθυµίζεταιµεταξύ άλλων στη γνωµοδότησηπρωτοβουλίας της ΕΟΚΕ µε θέµα «Η µετανάστευση, η ένταξη καιο
ρόλος της οργανωµένης κοινωνίας των πολιτών »,ΕΕ C 125 της
27.5.2002.προβλεπόµενα µέτρα (3).Εν προκειµένω η ΕΟΚΕ αποφάσισε να
καταρτίσειγνωµοδότηση πρωτοβουλίας µε θέµα «Μέτρα για την
ενίσχυση της απασχόλησης »(4).
2.6.Υγεία και ασφάλεια στην εργασία
2.6.1. Κατά τα τελευταία έτη έχουν σηµειωθεί πρόοδοι όσον
αφορά τη µείωση των ατυχηµάτων κατά την εργασία καιο
συνολικός αριθµός σοβαρών ατυχηµάτων µειώθηκε κατά το
δεύτερο ήµισυ της δεκαετίας του '90. Εντούτοις, τα ποσοστάατυχηµάτων κατά την εργασία παραµένουν σε υψηλά επίπεδα,γεγονός που επιβαρύνει σηµαντικά την ευρωπαϊκή ανταγωνιστι-
κότητα και καταδεικνύει τις αδυναµίες των υφιστάµενων πρακτικών
στον τοµέα της υγείας καιτης ασφάλει ας στην εργασία (
5).
Επιπλέον, οι ταχείες µεταβολές του κόσµου της εργασίας έχουν ως
αποτέλεσµα νέα προβλήµατα στον τοµέα της υγείας, συµπεριλαµ-
βανοµένων µυοσκελετικών παθήσεων, ψυχοκοινωνικών παθολο-γιών όπως το στρες, η κατάθλιψη και το άγχος, καθώς και
παθολογιών που συνδέονται στενά µε την εξέλιξη της εργασίας.
2.7.Ισότητα των φύλων
2.7.1. Η σχέση απασχόλησης µεταξύ των φύλων βελτιώθηκε
ελαφρώς κατά τα τελευταία έτη, χωρίς ωστόσο να µεταβληθεί
ουσιαστικά η υπάρχουσα έλλειψη ισορροπίας (
6).Προστίθεται
επίσης η αδικαιολόγητη διαφορά σε ό,τι αφορά τις αµοιβές ανδρώνκαιγυναι κών (
7),που υπολογίζεταισε 16 %λιγότερο για τις
γυναίκες σε σύγκριση µε τους άνδρες. Για το λόγο αυτό η ΕΟΚΕ
συµφωνεί ότιαξίζεινα εξεταστεί η υπόθεση σύστασης ΕυρωπαϊκούΙδρύµατος που θα ασχολείταιµε το θέµα της ι σότητας των φύλων,προκειµένου να ενισχυθούν οι προσπάθειες της ΕΕ προς αυτή την
κατεύθυνση.
2.8.Κοινωνικός αντίκτυπος της νοµοθεσίας
2.8.1. Ο κοινωνικός αντίκτυπος της νοµοθεσίας αποτελεί ως
επί το πλείστον νέο τοµέα που δεν έχειακόµη µελετηθεί επαρκώς.Χάρη στην κοινωνική ατζέντα άρχισε η παρακολούθηση της
εφαρµογής των νοµοθετικών διατάξεων και των οδηγιών της ΕΕ σε
επίπεδο κρατών µελών, µε αναφορά στο εργατικό δίκαιο, την ίσηµεταχείριση, την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζοµένων, την
προστασία της υγείας καιτην ασφάλει α στους χώρους εργασίας.
(3)Όπως έχει ήδη ζητήσει επανειληµµένως η ΕΟΚΕ. Βλέπε ιδίως τη
γνωµοδότηση για τις κατευθυντήριες γραµµές για τις πολιτικές
απασχόλησης, ΕΕ C 208 της 3.9.2003 και τη διερευνητική γνωµοδό-
τηση για τη στρατηγική της Λισαβόνας.
(4)Το έγγραφο είναιυπό κατάρτι ση καιαναφέρεταιστην αναθεώρηση
της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για την Απασχόληση.
(5)Βλέπε διερευνητική γνωµοδότηση της ΕΟΚΕ για την υγεία και την
ασφάλεια στην εργασία, ΕΕ C 260 της 17.9.2001 καιτη γνωµοδότηση
για την κοινοτική στρατηγική για την υγεία και την ασφάλεια στηνεργασία, ΕΕ C 241 της 7.10.2002.
(
6)Βλέπε γνωµοδότηση της ΕΟΚΕ για την ίση µεταχείριση των ανδρών
καιτων γυναι κών όσον αφορά την πρόσβαση στην απασχόληση, ΕΕC 123 της 25.4.2001.
(
7)Βλέπε γνωµοδότηση πρωτοβουλίας της ΕΟΚΕ για τις µισθολογικές
διακρίσεις, ΕΕ C 155 της 29.5.2001.
30.3.2004 EL C 80/105 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
2.8.2. Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο να αξιολογηθεί ακριβέστερα
ο κοινωνικός αντίκτυπος των διαφόρων νοµοθετικών διατάξεων
και της αποτελεσµατικότητάς τους. Συγκεκριµένα, η έννοια της
«κοινωνικής απόδοσης της νοµοθεσίας »,υπό τη µορφή συγκρί-
σιµων δεικτών, θα καταστήσει δυνατή την ανάληψη συγκριτικώνµελετών σχετικά µε τον κοινωνικό αντίκτυπο στις διάφορες
χώρες, δεδοµένου ότι η αβεβαιότητα που χαρακτηρίζει ορισµένες
συνθήκες εργασίας —που δεν θα πρέπεινα συγχέεταιµε τι ς
αναγνωρισµένες µορφές ελαστικότητας του ωραρίου εργασίας —
ζηµιώνει την οικονοµία της Ένωσης.
2.9.Κοινωνικοί δείκτες
2.9.1. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός
ότι έχουν προσδιορισθεί στρατηγικές και µέσα για την παρακολού-θηση των φαινοµένων και για την επαλήθευση του αντικτύπου των
δράσεων που προβλέπονταιαπό την ατζέντα. Επι σηµαίνειόµως ότι
δεν υφίστανταιακόµη δυνατότητες αποτελεσµατι κής επαλήθευσηςπου να καθιστούν δυνατή τη σύγκριση των δεικτών τυπικής
εφαρµογής (από άποψη νοµοθετικής και κανονιστικής παραγωγής )
και των δεικτών αποτελεσµατικότητας των αναλαµβανόµενωνδράσεων, (µικρότερα ποσοστά κοινωνικών προβληµάτων, δείκτες
αποκλεισµού, φτώχεια, µακροχρόνια ανεργία κ.λπ. ).
2.9.2. Η ΕΟΚΕ τονίζειεπίσης τη σηµασία που έχειη αύξηση
της συµµετοχής των ατόµων και των κοινωνικών οµάδων, καθώς
και των διαφόρων τοπικών αρχών, όχι µόνο στην παραγωγή των
δεικτών, αλλά και στην κοινή αξιολόγησή τους, όπως πρότεινε ηεπιτροπή κοινωνικής προστασίας.
Στη σχετική γνωµοδότησή της (
1),η ΕΟΚΕ διατύπωσε συγκεκριµέ-
νες συστάσεις µε σκοπό όχι µόνο τη βελτίωση της αξιοπιστίαςτων δεικτών, αλλά και την ευκολότερη και πιο εποικοδοµητική
χρησιµοποίησή τους, δίνοντας προτεραιότητα στους δείκτες που
επιτρέπουν τη µέτρηση της κοινωνικής συµµετοχής και τηνπρόσβαση στις υπηρεσίες, και ιδίως στις υγειονοµικές και κοινω-
νικο -υγειονοµικές υπηρεσίες.
2.10.Το κόστος της απουσίας κοινωνικών πολιτικών
2.10.1. Το κοινώς αποδεκτό πλαίσιο αναφοράς για την
ανάλυση του κόστους που προκαλείταιαπό την απουσία κοι νω-
νικών πολιτικών βασίζεται στη σχέση οικονοµικής αποτελεσµατικό-τητας/κοινωνικής αποτελεσµατικότητας, η οποία εκφράζεται στην
ισότητα της κατανοµής των ευκαιριών και των πόρων (
2).
(1)Βλέπε γνωµοδότηση πρωτοβουλίας της ΕΟΚΕ, ΕΕ C 221 της
17.9.2002.
(2)Το κόστος της απουσίας κοινωνικής πολιτικής: προς ένα οικονοµικό
πλαίσιο ποιοτικών οικονοµικών πολιτικών και το κόστος που συνεπά-γεταιη απουσία τους. Έκθεση γι α την Γ.∆. «Απασχόληση και
Κοινωνικές Υποθέσεις », 3, 2003.2.10.2. Το κόστος της απουσίας κοινωνικών πολιτικών µπορεί
να µετρηθεί µε βάση τις ελλείψεις στον τοµέα της ενηµέρωσης και
της κατάρτισης, τις ανισότητες ως προς την πρόσβαση στις
υπηρεσίες, τις µη ισόρροπες ευκαιρίες διά βίου µάθησης, τιςανισότητες µεταξύ των φύλων, τις ελλείψεις συµµετοχής, τηνακαµψία των διαδικασιών κατάρτισης και εύρεσης θέσεων απασχό-
λησης.
2.10.3. Συγκριτικές µελέτες µεταξύ των χωρών και µεταξύ των
ποσοστών φτώχειας, πριν και µετά τις πολιτικές ανακατανοµής,
δείχνουν ότι το κοινωνικό όφελος είναι σηµαντικό βραχυπρόθεσµα,
αλλά κυρίως µεσοπρόθεσµα καιµακροπρόθεσµα. Το όφελος αυτόδεν αντικατοπτρίζεται µόνο στη µείωση του φαινοµένου, αλλά
κυρίως στη µείωση των κοινωνικών συγκρούσεων και ανισοτήτων
που βλάπτουν την ποιότητα του οικογενειακού βίου και τουκοινωνικού κεφαλαίου των εν λόγω κοινοτήτων.
2.10.4. Η ΕΟΚΕ τονίζειεπίσης τη σηµασία της έννοι ας «από-
δοση κοινωνικής πρόνοιας »,δηλαδή θετικών δεικτών που µπορούν
να παρακολουθούνται βάσει της σχέσης ανάµεσα στις δηµόσιεςδαπάνες για την κοινωνική πρόνοια, τα ποσοστά παραγωγής και
ανάπτυξης και τα ποσοστά πληθωρισµού, φτώχειας, δηµοσίου
χρέους, και σε βασικούς κοινωνικούς δείκτες όπως το προσδόκιµοζωής, η παιδική θνησιµότητα, η σχολική φοίτηση, τα εισοδήµατα
των πιο µειονεκτικών τµηµάτων του πληθυσµού, τα επίπεδα
εκπαίδευσης.
2.10.5. Κατά τη γνώµη της ΕΟΚΕ, η δράση της κοινωνικής
ατζέντας πρέπεινα είναικαλύτερα στοχοθετηµένη καινα εστι άζεται
στους τοµείς αυτούς ούτως ώστε οιαρχές καιοικατευθύνσει ς τηςνα λάβουν µια πιο συγκεκριµένη λειτουργία αξιολόγησης τωνεπενδύσεων στο κοινωνικό κεφάλαιο, στην ποιότητα της εργασίας
και στην κοινωνική συνοχή.
2.11.Ηδεύτερη φάσητηςατζένταςσε έναµεταβληθένοικονο-
µικό πλαίσιο
2.11.1. Η ατζέντα κοινωνικής πολιτικής, όπως και όλο το
ευρύτατο πλαίσιο των νέων στρατηγικών που υιοθετήθηκαν µετάτη Λισαβόνα, σχεδιάστηκε σε µια εποχή διαρκούς οικονοµικής
ανάπτυξης και βάσει της προοπτικής συνέχισης της ανάπτυξης,
τόσο στο πλαίσιο των τάσεων της διεθνούς οικονοµίας όσο καιως θετική συνέπεια της προοπτικής ένταξης νέων χωρών στηνΕυρωπαϊκή Ένωση, καθώς επίσης και ως συνέπεια της επιτυχίας
των πολιτικών ανάπτυξης και µεγέθυνσης (στον κοινωνικό τοµέα
καιτον τοµέα της απασχόλησης )και των θετικών αλληλεπιδράσεών
τους στη στήριξη του οικονοµικού κύκλου.
2.11.2. Η ΕΟΚΕ εκτιµά ότι η κοινωνική ατζέντα παραµένει
θεµελιώδους σηµασίας ακόµη και στο πλαίσιο παρατεταµένης
οικονοµικής κρίσης ή στασιµότητας. Ωστόσο, εκφράζει την ανησυ-
χία της για το γεγονός ότι δεν έχει εξεταστεί εις βάθος το πλαίσιοανάπτυξης της εφαρµογής της ατζέντας κοινωνικών πολιτικών, ότιδεν έχει τεθεί κανένα ερώτηµα ως προς τις διαφορετικές επιπτώσεις,
τις διαφορετικές ανάγκες και τη βιωσιµότητα, ως προς τις
προοπτικές των κοινωνικών πολιτικών και της απασχόλησης σεέναν οικονοµικό κύκλο που έχει βαθύτατα αλλάξει.
C 80/106 EL 30.3.2004 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
2.11.3. Είναι καθοριστικής σηµασίας να συνεχιστεί η πορεία
που χαράχθηκε στα πλαίσια της στρατηγικής της Λισαβόνας και
να επισπευσθούν τα µέτρα που προβλέπονται στην ατζέντα
κοινωνικής πολιτικής, υπό τους εξής όµως όρους:
— να µελετηθούν καινα αξι ολογηθούν οιαναπόφευκτες συνέ-
πειες αυτού του αρνητικού οικονοµικού κύκλου για τις
µόνιµες διαρθρωτικές αδυναµίες της αγοράς εργασίας και νασυνυπολογιστεί το γεγονός ότι η κατάσταση αυτή καθιστά
δυσχερέστατη την επίτευξη καιτην παγίωση του στόχου της
δηµιουργίας 15 εκατοµµυρίων νέων θέσεων εργασίας έως το2010 καθώς καιτων δι αφόρων άλλων προβλεπόµενωνποιοτικών στόχων ·
— να µελετηθούν καινα αξι ολογηθούν οιαναπόφευκτες συνέ-
πειες αυτού του αρνητικού οικονοµικού κύκλου για τιςδυνατότητες επίδρασης κατά τρόπο σηµαντικό και µόνιµο,
εάν δεν µεταβληθούν οι εφαρµοζόµενες πολιτικές και οι
πόροιπου επενδύονταιαπό τα κράτη µέλη, στο σηµερι νό9%του ευρωπαϊκού πληθυσµού που βρίσκεταισε κατάσταση
µόνιµης φτώχειας.
2.11.4. Στο πλαίσιο των τοµέων δράσης που προβλέπονται
από την ατζέντα, καθίσταται ωστόσο επιτακτική η ανάγκη νακαθοριστεί σαφέστερα το πρόγραµµα προτεραιοτήτων, αφού
ληφθούν υπόψη οι σχετικές προκλήσεις, το πολιτικό χρονοδιά-
γραµµα της προσεχούς διετίας και τα σηµαντικά όρια τωνδιαθέσιµων πόρων.
3.Ειδικές παρατηρήσεις
3.1.Εργασία και εισοδηµατική πολιτική
3.1.1. Στο πλαίσιο της παρούσας οικονοµικής κατάστασης,
είναι αρκετά πιο δυσχερείς οι όροι για την επίτευξη των στόχωναπασχόλησης που είχαν προβλεφθεί κατά το παρελθόν, οιοποίοι
παραµένουν ωστόσο στόχοι καθοριστικής σηµασίας, κυρίως σε ό,τι
αφορά τα διαρθρωτικά προβλήµατα που σχετίζονται µε τηναπασχόληση των νέων καιµε το χαµηλό ποσοστό δραστηρι οτήτωντων γυναικών και των ηλικιωµένων εργαζόµενων.
3.1.2. Ιδιαίτερα σε ορισµένες χώρες κυρίως, καθίσταται µόνιµη
η χρόνια δυσκολία εισόδου των νέων γενεών στον κόσµο τηςεργασίας. Βραχυπρόθεσµη συνέπεια του φαινοµένου αυτού είναι η
παράταση της εξάρτησης των νέων από τις οικογένειές τους και,
µεσοµακροπρόθεσµα, η συσσώρευση «αναβαλλόµενου κοινωνικού
χρέους »που θα επιβαρύνει τους κρατικούς κοινωνικούς προϋπολο-
γισµούς, οι οποίοι θα πρέπει στο µέλλον να µεριµνήσουν για την
παροχή βοήθειας προς τους ηλικιωµένους που δεν θα έχουνκατορθώσει να συγκεντρώσουν επαρκή συνταξιοδοτικά εισοδήµατα
για να ζήσουν άνω του κατωφλίου της φτώχειας.
3.1.3. Στο πρόβληµα αυτό προστίθεται το καθοριστικό ζήτηµα
της αγοραστικής δύναµης των εισοδηµάτων, και ιδίως των χαµηλό-τερων εισοδηµάτων, µπροστά στις πληθωριστικές τάσεις που
σηµειώνονται σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες. Για το λόγο αυτόν,
είναι αναγκαίο να αναζητηθούν αποτελεσµατικές λύσεις για τηναντιµετώπιση της τάσης αυτής, η οποία µειώνει την αγοραστικήδύναµη των εργαζοµένων και των οικογενειών, και ιδίως εκείνων
µε χαµηλό εισόδηµα, των µονογονεϊκών οικογενειών, που ως επί
το πλείστον αποτελούνται από µόνες γυναίκες µε παιδιά, και
αυξάνειτον αρι θµό των αποκαλούµενων «φτωχών εργαζοµένων »,
οι οποίοι, αν και εργάζονται, ζουν κάτω του ορίου της φτώχειας.
3.2.Η διεύρυνση της Ένωσης
3.2.1. Η διεύρυνση της Ένωσης και η προσχώρηση των δέκα
νέων κρατών αντιπροσωπεύει τη µεγαλύτερη ποιοτικώς πρόκλησηπου έχεινα αντι µετωπίσειη Ευρώπη κατά την εξεταζόµενη περίοδο
(2004-2005) καθώς καικατά την επόµενη περίοδο. Γι α την
Ένωση, αυτή η στρατηγική προτεραιότητα προσλαµβάνει όλο καιµεγαλύτερη σηµασία, ιδίως όσον αφορά το ουσιώδες ζήτηµα της
οικονοµικής και κοινωνικής συνοχής στο εσωτερικό της (
1).
3.2.2. Επιπλέον, η ευθυγράµµιση του κόστους εργασίας µε τα
δυτικά πρότυπα πραγµατοποιήθηκε σε πολλές από τις χώρες αυτέςαρκετά ταχύτερα από ό,τι αναµενόταν, κυρίως στις µεγάλες πόλεις
και στους τοµείς παροχής ειδικευµένων υπηρεσιών, όπου ωστόσο
η ταχεία αύξηση του κόστους ζωής εκµηδένισε τα βραχυπρόθεσµαπλεονεκτήµατα. Υφίστανταιακόµη έντονες δι αφορές ως προς τα
ποσοστά απασχόλησης σε σύγκριση µε το µέσο κοινοτικό όρο
καθώς καιέντονη παρουσία συνταξι ούχων, εργαζοµένων στογεωργικό τοµέα και οµάδων σε κατάσταση φτώχειας.
3.2.3. Με µια δηµογραφική δοµή κατ' ουσίαν παρόµοια µε
εκείνη της Ευρώπης των 15, οιχώρες αυτές δεν µπορούν να
προβούν σε µείωση των δηµοσίων δαπανών τους και, καθώςέχουν επιλέξει ένα πλαίσιο αναπόφευκτης σύγκλισης, θα βρεθούν
αντιµέτωπες µε την αύξηση της εσωτερικής ζήτησης κοινωνικής
πρόνοιας που θα εγγυάται και θα στηρίζει τις συντάξεις, την υγεία,την ανάληψη δραστικών πολιτικών καταπολέµησης των διακρίσεων
και της φτώχειας καθώς και πολιτικών για την προαγωγή της
απασχόλησης.
3.2.4. Προκειµένου να αποφευχθεί η απότοµη εφαρµογή πολι-
τικών που θα είχαν ολέθριες επιπτώσεις στην Ευρώπη, η ροή των
οικονοµικών ενισχύσεων θα πρέπει να αυξηθεί και όχι να µειωθείµετά την προσχώρηση. Το µείζον αυτό πρόβληµα, που ως επί το
πλείστον θα αναβληθεί έως το 2005 λόγω της σηµερινής πολιτικής
συγκυρίας, ταυτίζεται µε την ατζέντα κοινωνικής πολιτικής καιµε την ουσιαστική αποτελεσµατικότητα και βιωσιµότητά της.Επιπλέον, είναι θεµελιώδους σηµασίας να ενισχυθούν όλα τα
συνοδευτικά µέτρα και τα µέτρα ελέγχου για την ορθή και πλήρη
εφαρµογή του κοινοτικού κεκτηµένου.
(1)Βλέπε δεύτερη έκθεση προόδου σχετικά µε την οικονοµική και
κοινωνική συνοχή (COM(2003) 34 τελικό )καιτη σχετι κή γνωµοδό-
τηση της ΕΟΚΕ.
30.3.2004 EL C 80/107 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
3.3.∆ιακυβέρνηση και κοινωνική συµµετοχή
3.3.1. Η ευρωπαϊκή διακυβέρνηση βασίζεται σε πέντε σηµαντι-
κές αρχές: άνοιγµα, συµµετοχή, υπευθυνότητα, αποτελεσµατικό-
τητα καισυνοχή. Από την πείρα που αποκοµίστηκε προκύπτειότι
οιαρχές αυτές θα πρέπεινα συµπληρωθούν µε την αρχή τηςεπικουρικότητας που αποτελεί το βασικό θεµέλιο για µια ορθή
δράση διακυβέρνησης. Η διακυβέρνηση διαρθρώνεται µε αναφορά
προς τις µορφές συνεργασίας και συνυπευθυνότητας κάθετης καιοριζόντιας φύσης που είναι σε θέση να αξιοποιούν τη συµβολή
όλων των κοινωνικών και τοπικών φορέων που ενδιαφέρονται για
τις οικονοµικές και κοινωνικές πολιτικές.
3.3.2. Για το σκοπό αυτόν, πριν από την υποβολή των
νοµοθετικών προτάσεων πρέπει να πραγµατοποιηθεί συστηµατική
καιανεξάρτητη ανάλυση της προβλεπόµενης επίδρασής τους ως
προς την αλληλεγγύη καιτης σχέσης κόστους/ωφέλει ας πουσυνεπάγεταιη εφαρµογή τους (
1).
3.3.3. Κατά τη γνώµη της ΕΟΚΕ, η ανακοίνωση θα πρέπεινα
δίνει µεγαλύτερη έµφαση στην ανοιχτή µέθοδο συντονισµού που
αποτέλεσε τη µεγάλη καινοτοµία της Λισαβόνας και υπήρξεβεβαίως σηµαντικός φορέας βελτίωσης της διακυβέρνησης στουςκόλπους της ΕΕ, κυρίως δε σηµαντικό µέσο που επέτρεψε
την υλοποίηση καινοτοµιών και δράσεων για τον πραγµατικό
εκσυγχρονισµό του τοµέα των κοινωνικών πολιτικών και τηςεργασίας.
3.3.4. Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο να καταστούν σαφή καινα
δηµοσιοποιηθούν τα στοιχεία αξιολόγησης που έχει ήδη καταρτίσει
η Επιτροπή ως προς τη διαδικασία που εφαρµόστηκε κατά τατελευταία έτη. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να αξιοποιηθεί περαιτέρω
το µέσο του κοινωνικού διαλόγου, δίνοντας µεγαλύτερη προσοχή
στα προγράµµατα των κοινωνικών εταίρων και τηρώντας τηναυτονοµία τους σε ό,τιαφορά τη θέση σε εφαρµογή των
προγραµµάτων εργασίας τους, και επιδιώκοντας την επέκταση
αυτής της µεθόδου ενεργούς διαβούλευσης στο µεγαλύτεροδυνατό αριθµό τοµεακών πολιτικών και κυρίως στα νέα κράτη
µέλη της ΕΕ (
2).
3.3.5. Επιπλέον, η σηµασία που δίδεται στο ρόλο της οργα-
νωµένης κοινωνίας των πολιτών και των µη κερδοσκοπικώνκοινωνικών υπηρεσιών εξακολουθεί να είναι εξαιρετικά ισχνή και
ανεπαρκής και, για το λόγο αυτόν, πρέπει να ενισχυθεί καθορί-
ζοντας και αξιοποιώντας καλύτερα το πεδίο δηµόσιας δράσηςτους, έχοντας σαφώς υπόψη ότιοιφορείς αυτοί δεν είναι
υποχρεωµένοι να διασφαλίσουν τα δικαιώµατα (δεδοµένου ότιτην
ευθύνη αυτή φέρουν οι αρµόδιες δηµόσιες αρχές )αλλά να
συµβάλλουν στην καλύτερη εξασφάλισή τους από τα επιµέρουςεθνικά συστήµατα κοινωνικής πρόνοιας. Πράγµατι, οι µη κερ-
δοσκοπικές κοινωνικές υπηρεσίες, όπως έχει ήδη επιβεβαιώσει η
ΕΟΚΕ, µπορούν να συµβάλουν καθοριστικά στην επίτευξη διαφό-
(1)Γνωµοδότηση της ΕΟΚΕ µε θέµα «Ευρωπαϊκή διακυβέρνηση —µια
Λευκή Βίβλος »,ΕΕC 125 της 27.5.2002.
(2)Βλέπε γνωµοδότηση της ΕΟΚΕ για την ατζέντα κοινωνικής πολιτικής
2000, ΕΕ C1 4 της 16.1.2001 καιγνωµοδότηση της ΕΟΚΕ γι α τον
πίνακα αποτελεσµάτων σχετικά µε την υλοποίηση της ατζέντας
κοινωνικής πολιτικής, ΕΕ C 241 της 7.10.2002.ρων στόχων της ατζέντας κοινωνικής πολιτικής, χάρη στην αλλη-
λέγγυα συνεισφορά των ενώσεων, ιδρυµάτων, συνεταιρισµών και
αλληλοβοηθητικών οργανώσεων (3),στις διάφορες εθνικές και
τοπικές καταστάσεις της Ενώσεως.
3.3.6. Η συµβολή των µη κερδοσκοπικών κοινωνικών υπηρε-
σιών στην απασχόληση και την κοινωνική πρόνοια αναγνωρίζεταικαι αξιοποιείται ολοένα και περισσότερο µε σηµαντικά αποτε-
λέσµατα ως προς την προαγωγή καιτην προστασία των µει ονεκτού-
ντων ατόµων, σε αντιστοιχία µε τις ανάγκες στους τοµείς τηςπαιδείας, της κοινωνικής πρόνοιας, της υγειονοµικής περίθαλψης,
της στήριξης των πολιτικών κοινωνικής ένταξης και µείωσης των
κοινωνικών ανισοτήτων.
3.3.7. Οι µη κερδοσκοπικές οργανώσεις συµβάλλουν στην
αναγνώριση και στο σαφή προσδιορισµό των κοινωνικών αναγκώνπου προκύπτουν κυρίως από τις πιο µειονεκτικές οµάδες του
πληθυσµού ·πραγµατοποιούν επενδύσεις µε στόχο την αποκα-
τάσταση των πληγέντων κοινωνικών ιστών που έχουν ανάγκη απόνέους θετικούς δεσµούς ·κινητοποιούν την αλληλεγγύη των
πολιτών και την κοινωνική συµµετοχή ως απαραίτητη προϋπόθεση
για να προωθηθεί ο δηµοκρατικός βίος και στις πιο µειονεκτικέςπεριοχές.
3.3.8. Για τους λόγους αυτούς, ο ρόλος της κοινωνικής
οικονοµίας ως παράγοντα ανάπτυξης και οι µη κερδοσκοπικοί
φορείς που την ενθαρρύνουν πρέπεινα αναγνωρι στούν καινα
αξιοποιηθούν περισσότερο στο σύστηµα της κοινωνικής εργασίαςκαι της παροχής υπηρεσιών προς τα άτοµα, µε ιδιαίτερη αναφορά
στο ευρωπαϊκό δίκαιο του ανταγωνισµού.
4.Προς µια ευρωπαϊκήκοινωνικήιθαγένεια
4.1. Η διετία 2004 -2005 θα αποτελέσεικυρίως ένα στάδι ο
ολοκλήρωσης και εδραίωσης της διαδικασίας που ξεκίνησε το2000. Λαµβανοµένου υπόψη του µεταβληθέντος οικονοµικού
πλαισίου, η ΕΟΚΕ εκτιµά ότι πρέπει να πραγµατοποιηθεί ένας
σαφής και προοδευτικός προσδιορισµός των στρατηγικών αξόνωνπου ήδη υφίστανταιστην παρούσα ατζέντα, στους οποίους όµως
πρέπεινα δοθεί µεγαλύτερη έµφαση:
— αφενός, προκειµένου να διαµορφωθούν κατευθυντήριες
γραµµές για τις τοµεακές πολιτικές και τις προτεραιότητες
κατά την εφαρµογή της παρούσας ατζέντας ·
— αφετέρου, προκειµένου να προσδιοριστεί το ήδη δροµολο-
γηµένο προπαρασκευαστικό στάδιο της νέας κοινωνικήςατζέντας 2006 -2010.
(3)Βλέπε γνωµοδότηση της ΕΟΚΕ για τον πίνακα αποτελεσµάτων σχετικά
µε την υλοποίηση της ατζέντας κοινωνικής πολιτικής, ΕΕ C 241 της
7.10.2002, τη γνωµοδότηση της ΕΟΚΕ µε θέµα «Οι ιδιωτικές µη
κερδοσκοπικές κοινωνικές υπηρεσίες στο πλαίσιο των υπηρεσιώνκοινής ωφέλειας στην Ευρώπη »,ΕΕ C 311 της 7.11.2001 καιτη
γνωµοδότηση της ΕΟΚΕ µε θέµα «Η κοινωνική οικονοµία και η
εσωτερική αγορά »,ΕΕC 117 της 26.4.2000.
C 80/108 EL 30.3.2004 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
4.1.1. Η ενδιάµεση επανεξέταση αποτελεί µια πολύτιµη ευκαι-
ρία για την ενίσχυση της µετάβασης από µια κοινωνική ατζέντα
που είναιως επί το πλείστον συνάρτηση της απασχόλησης (καιτων
κοινωνικών δράσεων για την προώθησή της σε ένα πλαίσιοδιεθνούς ανταγωνισµού )σε µια µελλοντική ατζέντα στο πλαίσιο
της οποίας τα ζητήµατα της κοινωνικής ανάπτυξης και της συνοχής
θα καταλαµβάνουν αυτόνοµο χώρο καιθα αλληλεξαρτώνταιαπό
άλλους τοµείς πολιτικής δράσης της Ένωσης.
4.1.2. Ειδικότερα, δεδοµένου ότι σήµερα κατευθυντήρια αρχή
είναιη «κοινωνική συνοχή ως παραγωγικός παράγοντας »µιας
Ένωσης για την οποία η αλληλέγγυα κοινωνικότητα αποτελεί
την κινητήρια δύναµη της ανάπτυξής της, είναι αναγκαίο ναπροσδιοριστεί καλύτερα η σηµασία του όρου «παραγωγικός »,τόσο
από οικονοµική άποψη όσο και από άποψη προώθησης της
κοινωνικής ποιότητας. Τα κοινωνικά θέµατα πρέπει να εξετάζονταικαι να αντιµετωπίζονται όχι µόνο ως προς τις πτυχές κοινωνικής
«επιδηµιολογίας »(αποκλεισµός και ανισότητες )αλλά καιως προς
τις θετικές και παραγωγικές χροιές της «ιθαγένειας »,δηλαδή τα
εθνικά και τοπικά κοινωνικά κεφάλαια που πρέπει να αξιοποιηθούν
καινα πολλαπλασι αστούν.
4.1.3. Πρόκειται ειδικότερα για το πώς η κοινή ευρωπαϊκή
αίσθηση του ανήκειν µπορεί να ερµηνευθεί ως ευρωπαϊκή κοινωνικήιθαγένεια, όχι ως ένα νέο νοµικό καθεστώς που προκύπτει απόδιαδικασία αφοµοίωσης των εθνικών (πολιτειακών και πολιτικών )
διαφορών, αλλά, αντιθέτως, από την αξιοποίησή τους σε ένα
σενάριο αυξηµένης κινητικότητας των ατόµων λόγω εργασίας,εκπαίδευσης, έρευνας, παραγωγής, διάδοσης των γνώσεων. Όπως
συνέβη µε τα νοµίσµατα, κινητικότητα των πολιτικών σηµαίνει
κοινή υιοθέτηση ορισµένων θεµελιωδών παραµέτρων ιθαγένειαςκαι κοινωνικότητας που να εννοούνται ως εγγύηση της «µεταβί-
βασης »,των θεµελιωδών δικαιωµάτων σε έναν ευρωπαϊκό χώρο,
που θα µπορεί να ανταποκριθεί στις βασικές ανάγκες των ατόµωνκαισυνεπώς να παράσχειµεγαλύτερες ευκαι ρίες ανταλλαγών,
κινητικότητας και ασφάλειας.
4.1.4. Η προοπτική ενός είδους κοινών υποδοµών κοινωνικής
ιθαγένειας απαιτεί ανάλογη προσπάθεια για την υλοποίησηµεγάλων έργων υποδοµής για την ευρωπαϊκή οικονοµική ανάπτυξη.Πρόκειται για ένα φιλόδοξο σχέδιο το οποίο πρέπει να εξεταστεί
σε βάθος αν είναι εφικτό και για να πραγµατοποιηθεί πρέπει να
καθοριστεί υπό ποιους όρους οι («ελάχιστες υποδοµές »)που θα
είναι σε θέση να προωθήσουν την κοινωνική ιθαγένεια από επιλογές
που ήδη υπάρχουν στα µεµονωµένα κράτη καιπου αφορούν την
υγεία, την κοινωνική προστασία, την πρόνοια, την εκπαίδευση, τηνπροστασία του περιβάλλοντος, τις οικογενειακές πολιτικές, δηλαδή
τα κοινωνικά κεφάλαια των διάφορων εθνικών κοινοτήτων.
4.2.Η αύξηση του ανθρώπινου και του κοινωνικού κεφαλαίου
της Ευρώπης
4.2.1. Η αύξηση του ανθρώπινου και του κοινωνικού κεφα-
λαίου της Ευρώπης δεν αποτελεί µόνο απαραίτητη προϋπόθεση
για τη στήριξη της οικονοµίας της γνώσης και συνεπώς για τηναύξηση της ανταγωνιστικότητας: είναι επίσης το βασικό µέσο να
υποστηριχθούν αποτελεσµατικά οι διαρθρωτικές µεταβολές της
αγοράς εργασίας και οι νέες προοπτικές κοινωνικής ιθαγένειας καιένταξης (
1).Ένα υψηλότερο επίπεδο ανθρώπινου και κοινωνικού
(1)Βλέπε επίσης το ψήφισµα του Συµβουλίου Απασχόλησης, Κοινωνικής
Πολιτικής, Υγείας και Καταναλωτών της 2 -3ης Ιουνίου 2003 σχετικά
µε τη σηµασία του κοινωνικού και ανθρώπινου κεφαλαίου.κεφαλαίου αποτελεί καθοριστικό πόρο για τη µελλοντική Ευρώπη
χάρη στην πλήρη και ενεργό συµµετοχή των διαφόρων κοινωνικών
φορέων.
4.2.2. Για τον σκοπό αυτόν, είναι απαραίτητο οι πολιτικές διά
βίου µάθησης (2) (Long Life Learning) να καταστούν απόλυτη
προτεραιότητα όχι µόνο των ενεργών πολιτικών για τη δηµιουργίανέων θέσεων απασχόλησης, αλλά και των κοινωνικών πολιτικών µετην ευρύτερη έννοια. Εάν στα διάφορα κράτη της ΕΕ δοθεί η
δυνατότητα να επωφεληθούν από το ισοδύναµο ενός συµπληρωµα-
τικού έτους κατάρτισης, η συνολική παραγωγικότητα της ΕΕ θααυξανόταν σίγουρα τόσο βραχυπρόθεσµα όσο καιµακροπρόθεσµα.
Σύµφωνα µε την ΕΟΚΕ, η πτυχή αυτή θα πρέπει, για το λόγο αυτό,
να καταστεί σαφέστερη και µόνιµη εγκάρσια προτεραιότητα τηςνέας φάσης εφαρµογής της κοινωνικής ατζέντας.
4.3.Οεκσυγχρονισµόςκαιηβελτίωσητωνσυστηµάτωνκοινω-
νικής προστασίας
4.3.1. Τα συστήµατα κοινωνικής προστασίας αποτελούν ταυτό-
χρονα το καίριο κλειδί του ευρωπαϊκού κοινωνικού µοντέλου και
του παραδειγµατικού χαρακτήρα του στον σηµερινό κόσµο (
3).Το
κεφάλαιο των συντάξεων και οι εν εξελίξει µεταβολές των διάφορων
εθνικών συστηµάτων, όπως το σύνθετο ζήτηµα της προαγωγής της
υγείας και της υγειονοµικής περίθαλψης στα πλαίσια της ελεύθε-ρης κυκλοφορίας των εργαζοµένων εντός της Ένωσης, αποτελούν
τους δύο κύριους πυλώνες των ευρωπαϊκών συστηµάτων κοινω-
νικής προστασίας οι οποίοι επιδρούν σηµαντικά στο δυναµικότου κοινωνικού συστήµατος, από άποψη αποτελεσµατικότητας,αλληλεγγύης, ασφάλειας και ανάπτυξης.
4.3.2. Παράλληλα µε τα προγράµµατα εθνικής δράσης για την
κοινωνική ένταξη (PAN/inclusion), η ΕΟΚΕ υποστηρίζειτην
προοπτική να καταβληθεί σηµαντική προσπάθεια εξορθολογισµούκαι ενίσχυσης στον τοµέα του ανοικτού συντονισµού. Η προθεσµία
του 2005 για τη διαδικασία και τις δράσεις που προβλέπονται για
τις συντάξεις και η πρόσκληση του Ευρωπαϊκού Συµβουλίου προςτην Επιτροπή να υποβάλει νέες προτάσεις για την εντατικοποίηση
των συνεταιριστικών συναλλαγών, λ.χ. στον τοµέα των υγειονο-
µικών υπηρεσιών και της περίθαλψης των ηλικιωµένων, µπορούννα καταστούν σηµαντικοί µοχλοί αυτής της στρατηγικής, για την
καλύτερη αποτελεσµατικότητα της ατζέντας κοινωνικής πολιτι-
κής (
4).
(2)Βλέπε γνωµοδότηση της ΕΟΚΕ µε θέµα «Υπόµνηµα σχετικά µε τη διά
βίου µάθηση »,ΕΕC 311 της 7.11.2001 καιγνωµοδότηση της ΕΟΚΕ
για την ανακοίνωση της Επιτροπής «Ορόσηµα για τα συστήµατα
εκπαίδευσης καικατάρτι σης στην Ευρώπη εν συνεχεία του Ευρωπαϊκού
Συµβουλίου της Λισαβόνας »,ΕΕC 133 της 6.6.2003.
(3)Βλέπε γνωµοδότηση της ΕΟΚΕ για τις πιθανές επιλογές για τη
µεταρρύθµιση των συντάξεων, ΕΕ C 221 της 17.9.2002 καιτη
γνωµοδότηση της ΕΟΚΕ µε θέµα «Υποστήριξη εθνικών στρατηγικών
για ασφαλείς και βιώσιµες συντάξεις, µέσω µιας ολοκληρωµένηςπροσέγγισης »,ΕΕC4 8 της 21.2.2002.
(
4)Βλέπε την ανακοίνωση της Επιτροπής: «Ενίσχυση της κοινωνικής
διάστασης της στρατηγικής της Λισαβόνας: Εξορθολογισµός τουανοικτού συντονισµού στον τοµέα της κοινωνικής προστασίας »
(COM(2003) 261 τελικό )καιτη σχετι κή γνωµοδότηση της ΕΟΚΕ
που υιοθετήθηκε από τη σύνοδο ολοµέλειας στις 29 -30Οκτωβρίου
2003.
30.3.2004 EL C 80/109 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
4.4.Η εργασία ως προτεραιότητα για την οικονοµική και
κοινωνική ανάπτυξη
4.4.1. Το ζήτηµα της εργασίας αποτέλεσε ένα από τα βασικά
σηµεία σύγκλισης και δέσµευσης της ευρωπαϊκής κοινωνικής
ατζέντας. Οιλύσει ς που καθορίστηκαν αφορούν κυρίως τη
δηµιουργία θέσεων εργασίας στους τοµείς υψηλής τεχνολογίαςκαιυψηλής έντασης γνώσεως. Η στρατηγι κή αυτή πρέπεινα
συνοδευτεί από µια παράλληλη προσπάθεια ένταξης των φύλων,
των νέων, των µειονεκτούντων ατόµων, των ενηλίκων που εγκατα-λείπουν πρόωρα παραγωγικούς τοµείς που αντιµετωπίζουν
δυσκολίες, των µεταναστών. Ειδικότερα πρέπει να αναπτυχθούν
τόσο προληπτικές όσο και ενεργείς πολιτικές υπέρ της προσβάσεωςτων µειονεκτικών ατόµων στην εργασία.
4.4.2. Παρά την αρνητική συγκυρία, υπάρχουν οι πολιτικοί και
οι πολιτιστικοί όροι για να προσδιορισθούν οι επενδύσεις που
έχουν πραγµατοποιηθεί µέχρι σήµερα για την προαγωγή καλύτερηςποιότητας εργασίας που δεν πρέπει να περιορισθεί στα ακόµη και
σήµερα τεράστια προβλήµατα της ασφάλειας και της προστασίας
της ζωής στους χώρους εργασίας, αλλά πρέπεινα επεκταθεί καιστα θέµατα της ποιότητας των όρων και των σχέσεων εργασίας (
1).
4.4.3. Η ποιότητα της εργασίας αφορά τις στρατηγικές µεταφο-
ράς δεξιοτήτων (long life learning και learning environments),
τη δύσκολη σχέση µεταξύ ευελιξίας της εργασίας και αβεβαιότηταςτης εργασίας (κυρίως όσον αφορά τις νέες γενεές ),τις µη
συγκρουόµενες και συλλογικές στρατηγικές διαχείρισης των εργα-
σιακών διαδικασιών (υπευθυνοποίηση καικαταµερι σµός των στρα-
τηγικών και των αποτελεσµάτων ),τη σχέση µεταξύ εργασιακού και
οικογενειακού βίου και που σε ορισµένες χώρες έχει σοβαρές
επιπτώσεις στη γεννητικότητα.
4.4.4. Πρέπει τέλος να ενισχυθούν αποφασιστικά, εκ µέρους
των µεµονωµένων κρατών, οι δράσεις για την περιστολή της µη
δηλωµένης απασχόλησης, δεδοµένου ότι, σύµφωνα µε τις σηµερι-
νές εκτιµήσεις της Παγκόσµιας Τράπεζας, περίπου 20 εκατοµµύριαάτοµα στην Ευρώπη εργάζονταιπαράνοµα (
2).Τα άτοµα αυτά όχι
µόνο δεν εκπληρώνουν τα καθήκοντά τους φορολογικής και
κοινωνικής αλληλεγγύης, αλλά δεν συµβάλλουν ούτε στην επαρκήχρηµατοδότηση της συνταξιοδότησής τους. Εν προκειµένω, η
ΕΟΚΕ εκφράζει την επιδοκιµασία της για το ψήφισµα που
υιοθέτησε σχετικά το Συµβούλιο «Απασχόληση, κοινωνική πολι-
τική, υγεία και καταναλωτές »στο οποίο επιβεβαιώνεται µε έµφαση
η σοβαρότητα του φαινοµένου και καλούνται τα κράτη µέλη, τα
ευρωπαϊκά όργανα και οι κοινωνικοί εταίροι να συµβάλλουν στην
καταπολέµησή του (
3).
(1)Βλέπε γνωµοδότηση της ΕΟΚΕ µε θέµα «Ενίσχυση της ποιότητας
της κοινωνικής πολιτικής και της απασχόλησης »,ΕΕ C 311 της
7.11.2001.
(2)Η ΕΟΚΕ υπενθυµίζει, όπως έχει ήδη επιβεβαιώσει, ότι οι µετανάστες
αντιπροσωπεύουν µια κατηγορία ιδιαίτερα ευάλωτη στο φαινόµενοαυτό. Βλέπε ιδίως τη γνωµοδότηση πρωτοβουλίας της ΕΟΚΕ µε θέµα«Η µετανάστευση, η ένταξη καιο ρόλος της οργανωµένης κοι νωνίας
των πολιτών »,ΕΕC 125 της 27.5.2002.
(
3)Βλέπε Ψήφισµα του Συµβουλίου για τη µη δηλωµένη εργασία, στα
συµπεράσµατα του Συµβουλίου «Απασχόληση, κοινωνική πολιτική,
υγεία καικαταναλωτές »της 20ής Οκτωβρίου 2003.4.5.Παρακολούθηση και συµµετοχική αξιολόγηση
4.5.1. Οιδράσει ς παρακολούθησης έχουν καταδείξειότι
υφίσταται µια σειρά περιορισµών σύµφυτων µε τον ευρωπαϊκό
στόχο αξιολόγησης, βάσει κοινών και αξιόπιστων παραµέτρων, της
κοινωνικής εξέλιξης και του αντίκτυπου της ατζέντας. Πρέπεισυνεπώς να ξεπερασθούν οισηµερι νές δυσκολίες που οφείλονται
στην τάση απλής κατάρτισης εκθέσεων και να ευνοηθούν στρατηγι-
κές επαλήθευσης καιαξι ολόγησης ως προς την επίτευξη τωνπροβλεπόµενων αποτελεσµάτων. Η ακαταλληλότητα καιη ανεπάρ-
κεια των µέσων παρακολούθησης, που έχει επανειληµµένως επιση-
µανθεί στα έγγραφα, δεν πρέπεισυνεπώς να αποτελούν στο µέλλονεµπόδιο ή ακόµη χειρότερα ένα «φυσιολογικό »άλλοθι, αλλά θα
πρέπει να αναγνωριστούν ως περιορισµοί που πρέπει να ξεπερασ-
θούν κατά προτεραιότητα.
4.5.2. Οι δράσεις για την αντιµετώπιση αυτού του κενού
γνώσης θα πρέπεινα ενθαρρύνουν την ανάπτυξη ενός «ευρωπαϊκού
προτύπου αξιολόγησης του κοινωνικού αντίκτυπου »των κανόνων
και των αντίστοιχων πολιτικών, που να βασίζεται σε «τριπολικούς »
δείκτες επενδύσεων -χρηµατοδότησης (input), οργάνωσης των
ανταποκρίσεων (output) καιαποτελεσµατι κότητας των δράσεων
(outcome), ούτως ώστε να µπορέσουν να απεικονιστούν, µε
αξιόπιστους δείκτες, τα επίπεδα ευρωπαϊκής κοινωνικής ιθαγένειας
που έχουν επιτευχθεί στις διάφορες χώρες.
4.5.3. Η προοπτική αυτή που ήδη βρίσκεται σε πειραµατικό
στάδιο µε πιλοτικές δράσεις, καταδεικνύει τις δυνατές απλοποιή-σεις και οικονοµίες ως προς τη συλλογή στοιχείων που θα
µπορέσουν να πραγµατοποιηθούν χάρις στη µείωση των µεταβλη-
τών προς παρατήρηση καιστι ς δυνατότητες ανάγνωσης πουπροκύπτουν από το συνδυασµό των τριών δεικτών που ήδη
αναφέρθηκαν, καθιστώντας πιο ευέλικτη και διαφανή τη σύγκριση
µεταξύ χωρών. Για το λόγο αυτό θα εξασφαλιζόταν στη σηµερινήστρατηγική των κοινωνικών δεικτών µεγαλύτερη ικανότητα
ανάγνωσης και αξιολόγησης των αποτελεσµάτων, καταδεικνύοντας
επίσης την «κοινωνική απόδοση »των δράσεων που εφαρµόζονταισε
ευρωπαϊκή κλίµακα καιστα µεµονωµένα κράτη καιδι ευκολύνονταςµορφές συµµετοχικής αξιολόγησης των αποτελεσµάτων, χάρη στη
συµµετοχή των κοινωνικών εταίρων και των διαφόρων κοινωνικών
φορέων που δραστηριοποιούνται στον τοµέα της αλληλέγγυαςιθαγένειας.
5.Συµπεράσµατα
5.1. Η ΕΟΚΕ επιδοκιµάζει το γεγονός ότι όλες οι δράσεις που
προβλέπονται από την κοινωνική ατζέντα του 2000 έχουν ήδηξεκινήσει και επαναλαµβάνει την πεποίθησή της ότι η συνέχιση των
προβλεπόµενων γραµµών δράσεως καιτο µέλλον της ίδι ας της
κοινωνικής ατζέντας παραµένουν θεµελιώδη ακόµη και σε µιαπερίοδο κρίσεως ή οικονοµικής στασιµότητας.
C 80/110 EL 30.3.2004 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
5.2. Η ΕΟΚΕ συµφωνεί ότιείναιαναγκαίο να εξασφαλι στεί η
χρονική συνέχεια των δράσεων, επενδύσεων και µεθόδων, εξετά-
ζοντας σε βάθος ειδικότερα την κοινωνική επίδραση των κανόνων,
των επενδύσεων στο ανθρώπινο και κοινωνικό κεφάλαιο και τηναξιοποίηση της κοινωνικής οικονοµίας και των διαφόρων φορέωντης, προκειµένου να επιτευχθούν µε τον καλύτερο και πιο
αποτελεσµατικό τρόπο οι στόχοι της συνοχής και της κοινωνικής
ανάπτυξης που προβλέπονται από τη στρατηγική της Λισαβόνας.
5.3. Η ΕΟΚΕ επαναλαµβάνειτην αναπόδραστη ανάγκη να
υπάρχουν διαθέσιµα ενηµερωµένα στοιχεία, που θα επιτρέψουν
την απαραίτητη καισυνεχή παρακολούθηση, καιµε την προοπτι κή
να επισηµανθούν πιο αποτελεσµατικοί και καινοτόµοι τρόποι γιατη συµµετοχική αξιολόγηση.
5.4. Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο να καθοριστεί ένα ακριβέστερο
πλαίσιο προτεραιοτήτων για το δεύτερο στάδιο της ατζέντας
που έχει ήδη ξεκινήσει, λαµβάνοντας υπόψη τις δυσκολίες του
πολιτικού και οικονοµικού περιβάλλοντος, το θεσµικό χρονοδιά-γραµµα, τους περιορισµένους πόρους και την ιδιαίτερη δέσµευση
για την ενσωµάτωση των νέων µελών της Ενώσεως.
Βρυξέλλες, 10 ∆εκεµβρίου 2003.
Ο Πρόεδρος
της Ευρωπαϊκής Οικονοµικής και Κοινωνικής
Επιτροπής
Roger BRIESCH5.5. Η ΕΟΚΕ υπενθυµίζειότιπρέπεινα παρασχεθεί βοήθει α στα
νέα κράτη µέλη προκειµένου να λάβουν ενεργό µέρος στην
εφαρµογή της στρατηγικής της Λισαβόνας και να ανταποκριθούν
στη δέσµευση για την τήρηση του κοινοτικού κεκτηµένου στονκοινωνικό τοµέα.
5.6. Τέλος, η ΕΟΚΕ συµφωνεί ότιη δι ετία 2004 -2005 θα είναι
αναµφισβήτητα καθοριστική για τη δέουσα διαµόρφωση των όρων
της συζήτησης σχετικά µε το µέλλον των ευρωπαϊκών κοινωνικών
πολιτικών και για το λόγο αυτό εκφράζει την επιδοκιµασία της γιατη σύσταση εκ µέρους της Επιτροπής, µιας οµάδας µελέτηςυψηλού επιπέδου στην οποία θα ανατεθεί η µελέτη του µέλλοντος
της κοινωνικής πολιτικής και της πολιτικής απασχόλησης, όπως
προβλέπεται στην ανακοίνωση. Για την προετοιµασία της δηµόσιαςσυζήτησης που θα διεξαχθεί το φθινόπωρο του 2004 και µε βάση
τον σηµαντικό αριθµό γνωµοδοτήσεων που έχει καταρτίσει τα
χρόνια αυτά, η ΕΟΚΕ εκδηλώνει ήδη από τώρα το ενδιαφέρον τηςνα συµµετάσχει κατά τρόπο ενεργό σε αυτή τη διαδικασία που έχει
ήδη αρχίσει.