ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Κ0Μ(91) 233 τελικό 
Βρυξέλλες, 28 Αυγούστου 1991 
Πρόταση 
ΣΥΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ 
περί της παιδικής μέριμνας 
(υποβληθείσα από την Επιτροπή) 

- 2 -
Α. ΙΣΤΟΡΙΚΟ 
1. Το 1989, 11 κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας ενέκριναν τον Κοινοτικό 
Χάρτη των θεμελιωδών κοινωνικών δικαιωμάτων των εργαζομένων σε ορισμένες 
επιχειρήσεις για την ανάπτυξη (σων ευκαιριών για άνδρες και γυναίκες 
(παράγραφος 16) και το συμβιβασμό των επαγγελματικών και οικογενειακών 
υποχρεώσεων. 
2. Μεταξύ των στόχων του προγράμματος δράσης της Επιτροπής για την εφαρμογή του 
Κοινοτικού Χάρτη περιλαμβάνεται η έγκριση συστάσεως σχετικά με την παιδική 
μέριμνα. 
3. Μελέτες που έγιναν έδειξαν την ύπαρξη ανεπαρκειών και κενών σε όλα τα κράτη 
μέλη και ότι απαιτείται η λήψη μέτρων που θα διευκολύνουν το συμβιβασμό των 
οικογενειακών ευθυνών που προκύπτουν από τη φροντίδα και ανατροφή των παιδιών 
με την απασχόληση, εκπαίδευση και επαγγελματική κατάρτιση των γονέων καθώς 
και των άλλων ενηλίκων που ενδεχομένως έχουν οικογενειακές υποχρεώσεις 
απέναντι στα παιδιά· οι μελέτες αυτές έδειξαν επίσης τις αρνητικές επιδράσεις 
αυτής της κατάστασης για την επίτευξη ισότητας ευκαιριών μεταξύ ανδρών και 
γυναικών όσον αφορά την απασχόληση, την επαγγελματική κατάρτιση και την 
εκπαίδευση και για την ευημερία των οικογενειών τους.ί1^2^^) 
4. Το πρόγραμμα δράσης της Επιτροπής για την εφαρμογή του Κοινοτικού Χάρτη των 
θεμελιωδών κοινωνικών δικαιωμάτων των εργαζομένων αναφέρει ότι, ήδη από το 
1982, το πρώτο πρόγραμμα δράσης περί ισότητας έδωσε έμφαση στη σχέση που 
υπάρχει μεταξύ της απασχόλησης και της παιδικής μέριμνας. Το δεύτερο 
κοινοτικό πρόγραμμα δράσης για την προώθηση (σων ευκαιριών για τις γυναίκες 
(1985-1990) ανέφερε ότι: "Μια αναγκαία προϋπόθεση για την προώθηση της 
πραγματικής ισότητας στην εργασία είναι η κατανομή των οικογενειακών και 
επαγγελματικών ευθυνών, και ιδιαίτερα η ανάπτυξη κατάλληλων υπηρεσιών 
παιδικής μέριμνας και η αναθεώρηση των κοινωνικών υποδομών γενικά". 
(1) "Chldcare and Equality of Opportunity". Consolidated Report to the European 
Commission, Peter Moss, Συντονιστής, Δίκτυο Παιδικής Μέριμνας (με βάση 
εθνικές εκθέσεις των εκπροσώπων του δικτύου στα 12 κράτη μέλη), Απρίλιος 
1988. 
(2) "Infrastructure and Women's Employment: Centre for Research on 
European Women (CREW) and James McLoone Maire 0'Leary, 
University College, Galway, V/174/90-EN, October 1989. 
(3) "Who Cares for Europe's Children ?". by A. Phillips and P. MOSS, Brussels, 
European Commission, 1989. 
- 3 -
5. Το τρίτο μεσοπρόθεσμο κοινοτικό πρόγραμμα δράσης περί (σων ευκαιριών για 
άνδρες και γυναίκες (1991-1995), στο πλαίσιο της βελτίωσης των συνθηκών 
εργασίας και της διευκόλυνσης του συνδυασμού των επαγγελματικών και 
οικογενειακών ευθυνών για τους άνδρες και τις γυναίκες, προβλέπει τη λήψη 
μέτρων από την Επιτροπή σχετικά με την ανάπτυξη υπηρεσιών παιδικής μέριμνας 
και της χορήγησης άδειας για οικογενειακούς λόγους. 
6. Η ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τις οικογενειακές πολιτικές της 8ης 
Αυγούστου 1989(4) αναφέρει την ανάγκη να συνεχιστεί η δράση για το συνδυασμό 
επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής και να προωθηθεί η κατανομή των 
οικογενειακών ευθυνών· η ανακοίνωση δίνει ιδιαίτερη σημασία στην 
εντατικοποίηση των εργασιών που γίνονται σήμερα και που έχουν σχέση με το 
"Δίκτυο Παιδικής Μέριμνας". Επίσης, μέσα σ'αυτό το πλαίσιο, η ανακοίνωση 
εφιστά την προσοχή στην ανάγκη για ελαστικότητα του ωραρίου εργασίας, στην 
ανάπτυξη άτυπων ωραρίων και καθεστώτων εργασίας, και στην παροχή κατάλληλων 
βασικών υποδομών (ωράρια εργασίας στις δημόσιες και ιδιωτικές υπηρεσίες, μέσα 
συγκοινωνίας). 
7. Μέσα στο σημερινό οικονομικό πλαίσιο, υπάρχει σαφής ανάγκη για μεγαλύτερη 
προέγγιση των επιπέδων στήριξης για τους εργαζόμενους γονείς, 
συμπεριλαμβανομένων των υπηρεσιών παιδικής μέριμνας, ούτως ώστε να 
εξαλειφθούν οι ανισότητες στην αγορά εργασίας και να διευκολυνθεί η 
κινητικότητα μεταξύ των κρατών μελών. Η υλοποίηση της ενιαίας αγοράς θα 
δημιουργήσει νέες θέσεις απασχόλησης από τις οποίες θα μπορέσουν να 
επωφεληθούν οι γυναίκες, εάν υπάρχουν διαθέσιμα και προσιτά - από πλευράς 
κόστους - μέτρα στήριξης, μεταξύ των οποίων οι υπηρεσίες παιδικής μέριμνας. 
Αυτές οι υπηρεσίες στήριξης είναι επίσης βασικές καθώς δίνουν τη δυνατότητα 
στις γυναίκες να λάβουν αρχική ή και νέα επαγγελματική κατάρτιση η οποία 
είναι σημαντική σε περιόδους αναδιάρθρωσης της αγοράς εργασίας. Τέλος, αυτές 
οι υπηρεσίες στήριξης είναι εξίσου σημαντικές, εάν η Κοινότητα σκοπεύει να 
αξιοποιήσει στο μεγαλύτερο δυνατό βαθμό τα προσόντα, τις δεξιότητες και 
ικανότητες των ^ ιναικών. Κατά συνέπεια, θα ήταν καλό, τόσο από οικονομική όσο 
και από κοινωνική άποψη, να βελτιωθεί η ποσότητα και η ποιότητα των υπηρεσιών 
παιδικής μέριμνας καθώς και τα άλλα μέτρα που αποσκοπούν να συμβιβάσουν τις 
ευθύνες που προκύπτουν από τη φροντίδα και ανατροφή των παιδιών με την 
απασχόληση, εκπαίδευση και επαγγελματική κατάρτιση των γονέων. 
Β. Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ 
Η επαννελυατική κατάσταση των νυναικών και ανδοών ue παιδιά 
1. Το παράρτημα 1 παρέχει μια συνοπτική περιγραφή ορισμένων πλευρών της 
επαγγελματικής κατάστασης των γυναικών και ανδρών με παιδιά. Το παράρτημα 
αυτό δείχνει τις συνεχείς διαφορετικές συνέπειες που έχει η ύπαρξη παιδιών 
και η φροντίδα τους για τη συμμετοχή των ανδρών και γυναικών στην αγορά 
εργασίας· το 1988 εργαζόταν το 44% των γυναικών με παιδιά ηλικίας 0-9 ετών 
απασχολούνταν το 1988, δηλαδή επίπεδο απασχόλησης κάτω του μισού σε σχέση με 
το αντίστοιχο επίπεδο των ανδρών με παιδιά (92%) και σημαντικά χαμηλότερο από 
το ποσοστό απασχόλησης των άτεκνων γυναικών που βρίσκονταν σε ηλικία 
τεκνοποίησης (71% ). Οι γυναίκες με παιδιά είναι περισσότερο πιθανόν να 
απασχολούνται σε μερική βάση απ'ό,τι οι άνδρες με παιδιά ή οι άτεκνες 
γυναίκες. 
(4) COM (89) 363 τελικό. 
- 4 -
2. Υπάρχουν ελάχιστα στοιχεία σχετικά με τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της 
απασχόλησης των γονέων (π.χ., τύπος επαγγέλματος, αποδοχές και συνθήκες 
εργασίας, προοπτικές, κτλ.), τα οποία θα επέτρεπαν την αξιολόγηση των 
συνεπειών που έχει η ύπαρξη παιδιών και η φροντίδα τους σε αυτές τις πλευρές 
της επαγγελματικής κατάστασης των ανδρών και γυναικών. 
Κενά οτην παροχή vnnpsqiwy 
3. Το παράρτημα 2 δείχνει τον αριθμό των θέσεων σε υπηοεσίεο γon^ατo6oτoύuεvεc 
από το δηυόσ ι ο για παιδιά ηλικίας μέχρι και 10 ετών, ως ποσοστό επί του 
παιδικού πληθυσμού· από το παράρτημα αυτό εξαιρούνται τα παιδιά που πηγαίνουν 
στο δημοτικό σχολείο, καθώς η πρωτοβάθμια εκπαίδευση είναι υποχρεωτική σε όλα 
τα κράτη μέλη, αλλά δείχνει τον αριθμό ωρών κατά τις οποίες τα παιδιά 
βρίσκονται στο δημοτικό σχολείο και, κατά συνέπεια, τη συμβολή του δημοτικού 
σχολείου στην παιδική μέριμνα. Παρόλο που οι πληροφορίες σχετικά με τον 
ιδιωτικό τομέα είναι περισσότερο ελλιπείς, υπάρχουν ενδείξεις για τη μη 
κάλυψη σημαντικών αναγκών όσον αφορά την παροχή υπηρεσιών σε όλη την 
Κοινότητα, ακόμα και στη χώρα που παρουσιάζει το υψηλότερο επίπεδο παροχής. 
4. Εκτός από τα επίπεδα παροχής που ποικίλλουν σημαντικά υεταΕύ κρατών μελών, 
υπάρχουν επίσης διαφορές στο εσωτερικό κάθε κράτους μέλους, σε τέτοιο βαθμό 
ώστε να υπάρχουν ανισότητες μεταξύ περιφερειών όσον αφορά την πρόσβαση στις 
υπηρεσίες. Γενικά, υπάρχει η τάση να λαμβάνουν μεγαλύτερη προτεραιότητα οι 
αστικές παρά οι αγροτικές περιοχές όσον αφορά τις δημόσιες παροχές. 
Ηλικίεο των παιδιών που καλύπτουν οι υπάονουοεΓ υπηοεσίεο 
5. Υπάρχει μεγάλη ανεπάρκεια όσον αφορά την κάλυψη της ανάγκης για παιδική 
μέριμνα για παιδιά ηλικίας κάτω των 3 ετών, καθώς οι διαθέσιμες θέσεις στις 
υπηρεσίες σε 8 κράτη μέλη αντιστοιχούν στο 5% το πολύ των παιδιών ηλικίας 
κάτω των 3 ετών. Αντίθετα, υπάρχουν περισσότερες θέσεις στα νηπιαγωγεία ή 
παιδικούς σταθμούς που χρηματοδοτούνται από το δημόσιο, για παιδιά ηλικίας 
άνω των 3 ετών τα οποία ωστόσο δεν έχουν φθάσει σε ηλικία υποχρεωτικής 
εκπαίδευσης. Τέσσερις χώρες παρέχουν μέριμνα στο 80% και άνω των παιδιών 
αυτών των ηλικιών· 6 χώρες παρέχουν μέριμνα στο 50-80% των παιδιών 
αντίστοιχων ηλικιών· τέλος δύο χώρες παρέχουν τέτοιου είδους μέριμνα σε 
ποσοστό κάτω του 50% των παιδιών. Σε πολλές χώρες, εντούτοις, οι ώρες 
λειτουργίας αυτών των υπηρεσιών, όπως και οι ώρες λειτουργίας των δημοτικών 
σχολείων, είναι τέτοιες ώστε είναι απαραίτητο να συμπληρώνονται από υπηρεσίες 
που παρέχουν μέριμνα "εξωσχολικού ωραρίου". Υπάρχει ωστόσο μια εξίσου 
σημαντική ανεπάρκεια όσον αφορά την κάλυψη των αναγκών για υπηρεσίες που να 
παρέχουν μέριμνα τέτοιου είδους, καθώς πολλές χώρες παρουσιάζουν χαμηλά 
επίπεδα παροχής(5) (βλ. παράρτημα 1, τελευταία στήλη). 
(5) "Chlldcare In the European Communities. 1985-1990". Δημοσιεύτηκε στο "Women 
in Europe", Αύγουστος 1990. Peter Moss, Συντονιστής, Δίκτυο Παιδικής 
Μέριμνας. 
- 5 -
6. Η δημόσια χρηματοδότηση δύναται να συμπληρώνεται από άλλες πηγές 
χρηματοδότησης, για παράδειγμα από τους γονείς και τους εργοδότες. Σήμερα η 
έκταση της δημόσιας χρηματοδότησης ποικίλλει σε μεγάλο βαθμό, όχι μόνο μεταξύ 
κρατών μελών, αλλά επίσης μέσα σε κάθε κράτος μέλος ανάλογα με την ηλικία των 
παιδιών. Εκτός από ένα κράτος μέλος, οι περισσότεροι γονείς με παιδιά ηλικίας 
κάτω των τριών ετών βασίζονται αναγκαστικά σε υπηρεσίες χρηματοδοτούμενες από 
τον ιδιωτικό τομέα· οι γονείς με παιδιά ηλικίας κάτω των τριών ετών που 
χρησιμοποιούν υπηρεσίες χρηματοδοτούμενες από το δημόσιο, και οι γονείς με 
μεγαλύτερα παιδιά που πηγαίνουν σε παιδικό σταθμό, πρέπει να πληρώνουν 
ανάλογα με το εισόδημα τους, παρόλο που το ύψος της πληρωμής ποικίλλει μεταξύ 
των κρατών μελών· οι γονείς με παιδιά που πηγαίνουν στο νηπιαγωγείο ή στο 
δημοτικό σχολείο δεν χρειάζεται να πληρώνουν, παρόλο που ενδέχεται να 
πληρώσουν για μέριμνα "εξωσχολικού ωραρίου". Σε πέντε χώρες, υπάρχει ένας 
ορισμένος βαθμός φοροαπαλλαγής για τους γονείς για το κόστος που συνεπάγεται 
η χρήση υπηρεσιών, αλλά αυτό το βοήθημα, αφενός, είναι πολύ μικρότερο από το 
βοήθημα που δίνεται στους γονείς που χρησιμοποιούν υπηρεσίες 
χρηματοδοτούμενες από το δημόσιο και, αφετέρου, δεν καθορίζεται με βάση το 
εισόδημα, πράγμα το οποίο θα έδινε τη δυνατότητα για μεγαλύτερη βοήθεια στις 
οικογένειες με χαμηλότερο εισόδημα. 
7. Επιπλέον, οι έρευνες δείχνουν ότι η παρουσία ή η απουσία κατάλληλων ρυθμίσεων 
για την παιδική μέριμνα παιδιών ηλικίας από 0 έως 10 ετών, και όχι απλά και 
μόνο βρεφοκομείων, αποτελεί εμπόδιο για την αύξηση του ποσοστού συμμετοχής 
των γυναικών στο εργατικό δυναμικό και ιδιαίτερα του ποσοστού απασχόλησης των 
γυναικών. Η μέριμνα για παιδιά σχολικής ηλικίας παρέχεται μόνο στο ένα τρίτο, 
το πολύ, των παιδιών σε κάθε χώρα και είναι στην ουσία ανύπαρκτη ή σημαντικά 
ανεπαρκής σε εννέα κράτη μέλη. Ενώ ορισμένες διαφορές μπορούν να εξηγηθούν 
από τις διαφορές που παρουσιάζουν τα επίπεδα ζήτησης και εθνικού εισοδήματος, 
αυτό ωστόσο αποτελεί μόνο μια μερική εξήγηση για την άνιση πρόσβαση στις 
υπηρεσίες που υπάρχει. 
8. Τα σημαντικά κε ά που παρουσιάζει η πληροφόρηση καθιστούν αδύνατη την παροχή 
εκτεταμένων και συγκριτικών στοιχείων σχετικά με την κατάσταση στα κράτη 
μέλη, όχι μόνο όσον αφορά τις υπηρεσίες που παρέχουν παιδική μέριμνα, αλλά 
επίσης όσον αφορά τη χορήγηση αδειών στους εργαζόμενους γονείς που είναι 
υπεύθυνοι για τη φροντίδα και ανατροφή παιδιών, σχετικά με το περιβάλλον, τη 
διάρθρωση και οργάνωση του χώρου εργασίας και σχετικά με την κατανομή των 
οικογενειακών ευθυνών, τα οποία αποτελούν συστατικά στοιχεία μιας ευρείας 
προσέγγισης στην παιδική μέριμνα (βλ. τμήμα Γ παρακάτω). 
9. Οι πληροφορίες σχετικά με τις υπηρεσίες παιδικής μέριμνας που 
χρηματοδοτούνται από τον ιδιωτικό τομέα είναι, εάν και εφόσον υπάρχουν, 
ανεπαρκείς γενικά. Πολλές γυναίκες, εντούτοις, αναζητούν λύσεις ιδιωτικού 
χαρακτήρα. Οι έρευνες δείχνουν ότι οι συγγενείς αναλαμβάνουν την φροντίδα των 
περισσότερων παιδιών ηλικίας κάτω των 3 ετών σε όλα τα κράτη μέρη εκτός από 
ένα και ότι οι ιδιωτικοί βρεφονηπιακοί σταθμοί ή οι βρεφονηπιακοί σταθμοί που 
ανήκουν στο χώρο εργασίας αναλαμβάνουν λιγότερο από το 2% της μέριμνας για τα 
παιδιά ηλικίας κάτω των 3 ετών σε όλες τις χώρες. 
- 6 -
Χορήγηση αδειών στουε 8Pvagou8vouc νονέte που είναι υπεύθυνοι νια τη «οοντίδα και 
ανατροπή παιδιών 
10. Το παράρτημα 3 παρέχει μια συνοπτική περιγραφή όσον αφορά τη χορήγηση γονικής 
άδειας. Τα κύρια σημεία σχετικά με αυτή την παροχή είναι ότι η γονική άδεια 
παρέχεται σε 8 χώρες, ενώ σε μια χώρα προβλέπεται η χορήγηση μιας γενικότερης 
άδειας η οποία μπορεί να χρησιμοποιηθεί για λόγους φροντίδας των παιδιών· δεν 
υπάρχει σχετική παροχή σε τρεις χώρες. Η περίοδος άδειας ποικίλλει από 10 
εβδομάδες έως 3 χρόνια περίπου. Εκτός από τη Δανία, οι γονείς που παίρνουν 
άδεια είτε δεν πληρώνονται καθόλου είτε η πληρωμή είναι χαμηλότερη σε σχέση 
με τις κανονικές αποδοχές· η χορήγηση άδειας επίσης δεν παρουσιάζει ευελιξία 
όσον αφορά τη δυνατότητα επιλογής που διαθέτουν οι γονείς ως προς τον τρόπο 
λήψης της άδειας (για παράδειγμα, οι γονείς δεν έχουν πάντα τη δυνατότητα να 
επιλέξουν εάν θα πάρουν την άδεια σε πλήρη ή μερική βάση, ή αν θα πάρουν την 
άδεια όλη μαζί ή τμηματικά). Άδεια λαμβάνουν κατά κανόνα οι μητέρες. 
11. Εκτός από αυτή τη μορφή άδειας, 6 χώρες προβλέπουν υποχρεωτική άδεια λόγω 
ασθενείας παιδιού, αλλά αυτή η άδεια είναι μετ'αποδοχών σε τρεις μόνο 
περιπτώσεις. Μόνο στη Law[α προβλέπεται η χορήγηση υποχρεωτικής άδειας 
πατρότητας. 
Περιβάλλον. ΦΊάρθρωση και οργάνωση τον χώρου εργασίας 
12. Όσον αφορά τις πρωτοβουλίες που αποσκοπούν στη διευκόλυνση του συνδυασμού της 
επαγγελματικής και της οικογενειακής ζωής, στο πλαίσιο του περιβάλλοντος, της 
διάρθρωσης και οργάνωσης του χώρου εργασίας, εθνικές μελέτες που 
πραγματοποιήθηκαν σε κάποια κράτη μέλη δείχνουν ότι οι εξελίξεις που έχουν 
γίνει υπήρξαν μέχρι τώρα περιορισμένες και η εφαρμογή τους δεν ήταν παντού η 
Ιδια(6Κ7)(8). 
Κατανομή TWY οικοΥ6Υ6ΐΑκών soBvvAv 
13. Μια σημαντική αλλαγή που επήλθε στην απασχόληση τα τελευταία 20 χρόνια είναι 
η αυξανόμενη μερίδα γυναικών (κυρίως παντρεμένων) στο εργατικό δυναμικό. 
Εντούτοις, η αυξημένη συμμετοχή των γυναικών στο εργατικό δυναμικό δεν 
συνοδεύεται από τα απαραίτητα μέτρα για την επίτευξη μιας αντίστοιχης μείωσης 
του μεριδίου των οικογενειακών ευθυνών που αναλαμβάνουν οι γυναίκες και για 
τη διευκόλυνση του συμβιβασμού των επαγγελματικών και οικογενειακών ευθυνών 
για τους άνδρες και τις γυναίκες. Πολλές γυναίκες υποχρεώνονται ακόμη να 
κάνουν δυσάρεστες επιλογές μεταξύ σταδιοδρομίας στην εργασία, αναλαμβάνοντας 
έτσι διπλές υποχρεώσεις καθώς θεωρούνται υπεύθυνες για την οικογένεια και 
(6) "The Industrial Relations Review and Report". U.K.. May-June, 1989. 
(7) "Retaining Women Employees". Hilary Metcalf, Institute of 
Manpower Studies Report, U.K., 1990. 
(8) "Maternity Rights; the Experience of Women and Employers", s. McRae, w.w. 
Daniel, Policy Studies Institute, U.K., 1991. 
- 7 -
μιας ενασχόλησης στο σπίτι, ως επί το πλείστον θεωρείται ότι θα πρέπει να 
αναλαμβάνουν τη ρύθμιση του θέματος της φροντίδας των παιδιών και των 
συγγενών και να παραιτηθούν από τον ελεύθερο χρόνο τους και από τμήμα ή όλη 
την εργασία τους, εάν προκύψει ανάγκη. 
Γ. Η ΕΥΡΕΙΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΜΕΡΙΜΝΑ 
1. Ένα βασικό στοιχείο των υπηρεσιών παιδικής μέριμνας είναι η ανάγκη για 
ποιότητα. Ως ποιότητα στην παιδική μέριμνα εννοείται κάθε τι που συμβάλλει 
στην ευημερία και στην ανάπτυξη του παιδιού. Είναι σημαντικό να καταργηθεί η 
λανθασμένη διάκριση μεταξύ μέριμνας και εκπαίδευσης, ούτως ώστε να σταματήσει 
ο στιγματισμός της "μέριμνας", στο βαθμό που θεωρείται ως "υπηρεσία 
εναπόθεσης" για τους γονείς κατά τη διάρκεια της εργασίας τους. Οι υπηρεσίες 
θα πρέπει να είναι ευέλικτες, τοπικές και πολυ-λειτουργικές. Η παιδική 
μέριμνα καλής ποιότητας εξαρτάται άμεσα από τα άτομα τα οποία παρέχουν αυτές 
τις υπηρεσίες. Επιπλέον, η παροχή υπηρεσιών κακής ποιότητας θα εμποδίζει την 
απασχόληση των γυναικών, καθώς αποτρέπει κάποιες γυναίκες από το να ενταχθούν 
στην αγορά εργασίας και δημιουργεί πρόσθετο άγχος στις ήδη εργαζόμενες 
γυναίκες. 
2. Για τη διευκόλυνση του συνδυασμού των οικογενειακών υποχρεώσεων για τη 
φροντίδα και ανατροφή των παιδιών με την απασχόληση, εκπαίδευση και 
επαγγελματική κατάρτιση, απαιτείται η λήψη μέτρων σε 4 τομείς: παροχή καλής 
ποιότητας υπηρεσιών για τη φροντίδα παιδιών κατά τη διάρκεια της απασχόλησης, 
εκπαίδευσης ή επαγγελματικής κατάρτισης των γονέων που έχουν οικογενειακές 
υποχρεώσεις απέναντι σε παιδιά· χορήγηση αδειών στους γονείς που είναι 
υπεύθυνοι για τη φροντίδα και ανατροφή παιδιών· αλλαγή στο πνεύμα και στη 
διάρθρωση του κάθε μεμονωμένου χώρου εργασίας, ούτως ώστε ο χώρος εργασίας να 
ανταποκρίνεται στις ανάγκες των εργαζομένων που είναι υπεύθυνοι για τη 
φροντίδα και ανατροφή παιδιών· δικαιότερη κατανομή, ιδιαίτερα μεταξύ ανδρών 
και γυναικών, των οικογενειακών υποχρεώσεων που προκύπτουν από τη φροντίδα 
και ανατροφή των παιδιών. Η λήψη μέτρων στον κάθε τομέα είναι αναγκαία, αλλά 
όχι επαρκής. Χρειάζεται η εφαρμογή ενός ολοκληρωμένου και συνεπούς 
προγράμματος που να καλύπτει όλους αυτούς τους τομείς. 
Δ. ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ 
1. Υπάρχει ένα ευρύ φάσμα υπηρεσιών, οι οποίες είναι δυνατόν να παρέχονται σε 
ιδρύματα όπως τα βρεφοκομεία, οι παιδικοί σταθμοί, τα νηπιαγωγεία ή τα 
δημοτικά σχολεία, τα κέντρα παροχής εξωσχολικής μέριμνας ή από ιδιωτικούς 
παιδοκόμους στο πλαίσιο οργανωμένων συστημάτων παιδικής μέριμνας. 
2. Τα κύρια σημεία που αφορούν τις υπηρεσίες παιδικής μέριμνας τέτοιου είδους 
είναι : 
Ι) Υπάρχουν σημαντικές και αδικαιολόγητες ασυνέπειες, ή έλλειψη συνοχής, 
μεταξύ των υπηρεσιών σε ορισμένους σημαντικούς τομείς, μεταξύ των οποίων: 
δυνατότητα πρόσβασης· χρηματοδότηση και απόδοση εξόδων στους γονείς· 
διαθεσιμότητα των θέσεων· ώρες λειτουργίας· προσανατολισμός και στόχοι· 
διοικητική ευθύνη· κατάρτιση, αποδοχές και όροι εργασίας των εργαζομένων. 
- 8 -
ii) Οι υπηρεσίες παιδικής μέριμνας πρέπει να συνεργάζονται στενά με τις τοπικές 
κοινότητες και με τους γονείς. Αυτή η συνεργασία περιλαμβάνει: ανταπόκριση 
στις τοπικές ανάγκες, στις ανάγκες των γονέων και στις εκάστοτε συνθήκες· 
τακτικές επαφές και ανταλλαγές πληροφοριών· και δημιουργία ευκαιριών για τους 
γονείς και τις τοπικές κοινότητες να επηρεάσουν τους στόχους και τη 
διαχείριση των υπηρεσιών. 
iii) Παρόλο που το παράρτημα 2 αναφέρεται μόνο στις υπηρεσίες για παιδιά ηλικίας 
μέχρι και 10 ετών, πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι οι οικογενειακές υποχρεώσεις 
που προκύπτουν από τη φροντίδα των παιδιών ποικίλλουν σε μεγάλο βαθμό και 
συνεχίζουν να υφίστανται τουλάχιστον έως ότου τα παιδιά αποφοιτήσουν από το 
σχολείο, παρόλο που η φύση αυτών των υποχρεώσεων αλλάζει καθώς τα παιδιά 
μεγαλώνουν και εξαρτώνται λιγότερο από τους γονείς. 
iv) Σχεδόν όλοι οι εργαζόμενοι στις εν λόγω υπηρεσίες, είτε πρόκειται για 
υπηρεσίες χρηματοδοτούμενες από το δημόσιο είτε από τον ιδιωτικό τομέα, είναι 
γυναίκες. Η κατάρτιση και οι συνθήκες εργασίας των εργαζομένων στις υπηρεσίες 
παιδικής μέριμνας πρέπει να βελτιωθούν ούτως ώστε να είναι ανάλογες με τη 
σπουδαιότητα της εργασίας τους. 
ν) Ενώ ορισμένοι γονείς καταφεύγουν, εκούσια, στην ιδιωτική ρύθμιση, πολλοί 
άλλοι γονείς καταφεύγουν στην (δια λύση λόγω έλλειψης υπηρεσιών 
χρηματοδοτούμενων από το δημόσιο. Είναι συνεπώς απαραίτητη η αύξηση υπηρεσιών 
προσιτών από άποψη κόστους ούτως ώστε να αρχίσει να γεφυρώνεται το χάσμα 
μεταξύ της ζήτησης και του υφιστάμενου επιπέδου υπηρεσιών. Δεδομένου ότι η 
ανάγκη για παιδική μέριμνα δεν είναι ένα ζήτημα που αφορά μόνο τους γονείς, 
αλλά αποτελεί ταυτόχρονα ζήτημα οικονομικής και κοινωνικής σημασίας, η 
δημόσια χρηματοδότηση θα πρέπει επίσης να συμβάλλει σημαντικά στην παροχή 
παιδικής μέριμνας. 
vi) Οταν η δημόσια χρηματοδότηση συμπληρώνεται από άλλες πηγές χρηματοδότησης, 
π.χ. από τους γονείς και τους εργοδότες, αυτό θα πρέπει να αποτελεί τμήμα 
μιας συνεπούς και ολοκληρωμένης πολιτικής σχετικά με τη χρηματοδότηση των 
υπηρεσιών. Οταν οι υπηρεσίες παιδικής μέριμνας παρέχονται στο χώρο εργασίας 
ή, αλλιώς, υποστηρίζονται από μεμονωμένους εργοδότες, αυτό θα πρέπει να 
θεωρείται ως συμπλήρωμα προς τις ολοκληρωμένες και τοπικού επιπέδου υπηρεσίες 
και όχι ως εναλλακτική λύση και θα πρέπει να παρέχεται στο πλαίσιο μιας 
ολοκληρωμένης πολιτικής (σων ευκαιριών. 
Ε. ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΑΔΕΙΩΝ ΣΤΟΥΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥΣ ΓΟΝΕΙΣ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ 
ΚΑΙ ΑΝΑΤΡΟΦΗ ΠΑΙΔΙΩΝ 
Οι εργαζόμενοι γονείς δεν μπορούν πάντοτε ή δεν θέλουν να εμπιστεύονται τη 
φροντίδα των παιδιών τους σε επαγγελματίες ή μη, παιδοκόμους. Ένα βασικό 
χαρακτηριστικό της παιδικής μέριμνας είναι, κατά συνέπεια, η ανάγκη χορήγησης 
διάφορων μορφών άδειας από την εργασία, ούτως ώστε να δίνεται η δυνατότητα 
στους γονείς να απουσιάζουν από την εργασία τους σε σημαντικές - για την 
επιχείρηση - περιόδους και να επιστρέφουν σ'αυτή, χωρίς το ενδεχόμενο να 
- 9 -
χάσουν τη θέση τους, την αρχαιότητα τους ή να διακοπεί η σύμβαση εργασίας 
τουςΟ). 
ΣΤ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 
1. Το περιβάλλον εργασίας, οι πρακτικές και το πνεύμα του χώρου εργασίας 
αποτελούν ένα εξίσου βασικό στοιχείο αυτής της ευρείας προσέγγισης στην 
παιδική μέριμνα. Οι ρυθμίσεις που γίνονται σ'αυτούς τους τομείς μπορούν 
επιπλέον να επιτρέψουν τη συνέχιση της σταδιοδρομίας και να συμβάλλουν στη 
μείωση του κόστους της εναλλαγής προσωπικού (turnover). 
2. Χρειάζεται συνεπώς να αυξηθεί η κατανόηση, τόσο εκ μέρους των εργοδοτών όσο 
και εκ μέρους των συνδικαλιστικών οργανώσεων, της σημασίας που έχει η 
βελτίωση του περιβάλλοντος, της διάρθρωσης και οργάνωσης του χώρου εργασίας 
όσο και των μεθόδων που χρειάζονται για την επίτευξη αυτού του στόχου. 
Απαιτείται η λήψη μέτρων για την αξιολόγηση της κατάστασης στους χώρους 
εργασίας, για την ανάληψη των ενδεικνυόμενων πρωτοβουλιών και τον έλεγχο της 
αποτελεσματικότητας τους, για την ενθάρρυνση, αξιολόγηση και διάδοση 
νεωτεριστικών μέτρων για την εφαρμογή ορθών πρακτικών απασχόλησης. 
Παραδείγματα αυτών των πρακτικών: οι ώρες που πραγματοποιούνται οι 
συνεδριάσεις δεν θα πρέπει να συμπίπτουν με τις ώρες κατά τις οποίες οι 
γονείς παίρνουν τα παιδιά τους από τους βρεφονηπιακούς σταθμούς· είναι 
σημαντικό να λαμβάνεται κατάλληλα υπόψη η ανάγκη μετακινήσεων· είναι 
απαραίτητο να ισχύει ελαστικό ωράριο εργασίας, κτλ. 
Ζ. ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΩΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΩΝ ΕΥΘΥΝΩΝ 
Οι γυναίκες φέρουν ένα πολύ μεγάλο μέρος των οικογενειακών ευθυνών και αυτός 
είναι ένας από τους βασικούς λόγους για την άνιση θέση που κατέχουν οι 
γυναίκες στην αγορά εργασίας και για τις επακόλουθες ανισότητες όσον αφορά 
την απασχόληση και το εισόδημα. Το ύψος των μισθών και η επαγγελματική 
κατάσταση - βασικά κριτήρια για την αξιολόγηση της ποιότητας - δεν 
καθορίζονται μόνο από τις δυνάμεις της αγοράς, αλλά και από το κοινωνικό 
κόστος της αναπαραγωγής το οποίο παρουσιάζει άνιση κατανομή. Η μεγαλύτερη 
συμμετοχή των ανδρών στις οικογενειακές υποχρεώσεις φαίνεται ζωτικής σημασίας 
για να μπορέσουν οι γυναίκες να εισέλθουν επί ίσοι ς όροι ς στην αγορά εργασίας 
και να βελτιώσουν την ποιότητα της επαγγελματικής και προσωπικής τους ζωής. 
Οι άνδρες θα πρέπει, ταυτόχρονα με την ανάληψη ενός δίκαιου μεριδίου των 
οικογενειακών ευθυνών, να μπορούν να επωφελούνται απ'όλα τα μέτρα που 
διευκολύνουν το συνδυασμό της οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής, χωρίς, 
ωστόσο να θέτουν σε κίνδυνο τις ευκαιρίες που διαθέτουν για επαγγελματική 
εξέλιξη ή χωρίς να αντιμετωπίζουν εχθρική αντιμετώπιση. Χρειάζεται να 
αλλάξουν η νοοτροπία και η στάση των ανδρών χρειάζεται να αλλάξει τόσο στο 
σπίτι όσο και στο χώρο εργασίας, ούτως ώστε το περιβάλλον εργασίας να 
κατανοεί και να ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανάγκες των παιδιών. 
Η. ΑΝΑΓΚΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ 
Είναι απαραίτητο να γίνουν κατάλληλες ρυθμίσεις για τη συστηματική 
συγκέντρωση πληροφοριών σχετικά με τα εξής θέματα: την παροχή και 
(9) "The impact of the Completion of the internal Market on Women in the European 
Community". 
- 10 -
κατανομή των υπηρεσιών παιδικής μέριμνας και των εκπαιδευτικών υπηρεσιών για 
παιδιά· την επιλογή και χρήση των υπηρεσιών από τις οικογένειες και το κόστος 
των υπηρεσιών γι'αυτές τις οικογένειες· τη λήψη και χρήση της άδειας· την 
παροχή επιδομάτων εργασίας βάσει συλλογικών ή μεμονωμένων συμβάσεων που 
αποσκοπούν στη στήριξη των εργαζομένων που έχουν οικογενειακές υποχρεώσεις, 
και η χρήση αυτών των επιδομάτων· και το επίπεδο συμμετοχής των ανδρών στη 
φροντίδα των παιδιών. Κατά τη συγκέντρωση πληροφοριών και την αξιολόγηση της 
προόδου που επιτελέστηκε για την επίτευξη των στόχων της πολιτικής, θα πρέπει 
να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην κατάσταση ορισμένων κατηγοριών οικογενειών 
όπως π.χ.: οι μόνοι γονείς, οι οικογένειες· οι οικογένειες που έχουν παιδί με 
ειδικές και/ή άλλες συγκεκριμένες ανάγκες. 
θ. ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 
1. Κατά την άποψη της Επιτροπής, από την ανάλυση των θεμάτων που εξετάσθηκαν 
παραπάνω, προκύπτει ότι τα κράτη μέλη πρέπει να λάβουν μέτρα ώστε να 
διευκολύνουν τις γυναίκες και τους άνδρες να συνδυάζουν τις ευθύνες που 
προκύπτουν από τη φροντίδα και την ανατροφή των παιδιών με την απασχόληση, 
την εκπαίδευση και την επαγγελματική κατάρτιση. Η Επιτροπή, συνεπώς, συνιστά 
στα κράτη μέλη να αναλάβουν ορισμένες συγκεκριμένες πρωτοβουλίες, ούτως ώστε 
να εξασφαλίσουν ότι όλοι οι γονείς με τέτοιου είδους ευθύνες θα έχουν 
κρόαβααι\ σε υπηρεσίες τοπικού επιπέδου και καλής ποιότητας. 
2. Δεδομένου ότι υπάρχουν σημαντικά κενά στην πληροφόρηση, ιδιαίτερα όσον αφορά 
την παροχή υπηρεσιών χρηματοδοτούμενων από τον ιδιωτικό τομέα, τις ρυθμίσεις 
που γίνονται για τη φροντίδα των παιδιών κατά την εργασία των γονέων και την 
ποιότητα των υπηρεσιών, είναι απαραίτητο να ληφθούν μέτρα για την 
αποκατάσταση αυτών των ελλείψεων. Αυτή η διαδικασία θα πρέπει να στοχεύει 
στην αύξηση των διαθέσιμων πληροφοριών σχετικά με την παροχή μερικής μέριμνας 
σε επίπεδο αντίστοιχο με το επίπεδο πληροφοριών που υπάρχει για το 
εκπαιδευτικό σύστημα γενικά. 
3. Η Επιτροπή αναλαμβάνει: α) να προαγάγει, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη και 
τους κοινωνικούς εταίρους, την ανταλλαγή, την αξιολόγηση και τη διάδοση των 
πληροφοριών και της εμπειρίας στον τομέα αυτό, και β) να υποστηρίξει 
καινοτομικά και διακρατικής εμβέλειας προγράμματα και να διαδώσει τα 
αποτελέσματα. 
Παράρτημα : 3 
Απασχόληση των γονέων 1988 
Ποσοστό Ποσοστό Ποσοστό Μεταβολή του Ποσοστό 
απασχολούμενων απασχολούμενων απασχολούμενων ποσοστού ανεργίας 
γυναικών αντρών γυναικών απασχόλησης των γυναικών 
με παιδιά ηλι- με παιδιά ηλι- ηλικίας 20-39 των γυναικών με παιδί ηλι­
κίας κάτω κΙας κάτω ετών, χωρίς με παιδί ηλι- κίας κάτω 
των 10 ετών των 10 ετών παιδιά κίας κάτω των 
10 ετών την 
περίοδο 1985-
88 Ποσοστό 
ανεργίας 
των αντρών με 
παιδί ηλικίας 
κάτω των 10 ετών 
κίας κάτω των 
Γερμανία 38% (21%) 94% (1%) 75% (15%) -2.6% (+2.5%) 6% 3% 
Γαλλία 56% (16%) 93% (1%) 75% (11%) +1.c% (+1.9%) 10% 5% 
Ιταλία 42% (5%) 95% (2%) 55% (4%) +3.6% (+0.7%) 8% 3% 
Κάτω Χώρες 32% (27%) 91% (9%) 68% (30%) +8.2% (+7.7%) 8% 5% 
Βέλγιο 54% (16%) 92% (1%) 68% (13%) +2.8% (+2.4%) 12% 5% 
Λουξεμβούργο 38% (10%) 98% (.) 69% (5%) +3.7% (0.6%) 2% 1% 
Η.Β. 46% (32%) 88% (1%) 83% (20%) +7.5% (6%) 8% 8% 
Ιρλανδία 23% (7%) 79% (1%) 67% (6%) +5.1% (+1.5%) 8% 17% 
Δανία 79% (32%) 95% (2%) 79% (6%) +2.6% (-1.5%) 8% 3% 
Ελλάδα 41% (5%) 95% (1%) 52% (3%) +3.8% (-0.2%) 6% 3% 
Πορτογαλία 62% (4%) 95% (1%) 69% (6%) Δεν υπάρχουν 
πληροφορίες 6% 2% 
Ισπανία 28% (4%) 89% (1%) 44% (5%) Δεν υπάρχουν 
πληροφορίες 10% 8% 
Ευρωπαϊκή 
Κοινότητα 44% (17%) 92% (2%) 71% (13%) Δεν υπάρχουν 
πληροφορίες 8% 5% 
Παρατήρηση: Αριθμοί σε παρένθεση - ποσοστό μερικής απασχόλησης 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 
Θέσεις σε υπηρεσίες παιδικής μέριμνας χρηματοδοτούμενες από το δημόσιο, ως ποσοστό επί του συνολικού παιδικού πληθυσμού 
της συγκεκριμένης ομάδας ηλικίας 
Ημερομηνίας αναφοράς 
των στοιχείων Για παιδιά ηλικίας 
κάτω των 3 ετών Για παιδιά ηλικίας Ηλικία κατά την 
από 3 ετών έως ηλι- οποία αρχίζει η 
κίας υποχρεωτικής η υποχρεωτική 
εκπαίδευσης εκπαίδευση Διάρκεια της σχολικής 
ημέρας (συμπεριλαμβα­
νομένου του μεσημε­
ριανού διαλλείμματος 'Ωρες εξωσχολικής μέριμνας 
για τα παιδιά δημοτικού 
Γερμανία 1987 3% 65-70% 6-7 ετών 4-5 ώρες (α) 4% 
Γαλλία 1988 20% 95%+ 6 ετών 8 ώρες 
Ιταλία 1986 5% 85%+ 6 ετών 4 ώρες 
Κάτω Χώρες 1989 2% 50-55% 5 ετώβν 6-7 ώρες 1% 
Βέλγιο 1988 20% 95%+ 6 ετών 7 ώρες 
Λουξεμ­
βούργο 1989 2% 55-60% 5 ετών 4-8 ώρες 1% 
Η.Β. 1988 2% 35-40% 5 ετών 6,5 ώρες (-) 
Ιρλανδία 1988 2% 55% 6 ετών 4,5-6,5 ώρες(β) (-) 
Δανία 1989 48% 85% 7 ετών 3-5,5 ώρες (α.β) 29% 
Ελλάδα 1988 4% 65-70% 5,5 ετών 4-5 ώρες (β) (.) 
Πορτογαλία 1988 6% 35% 6 ετών 6,5 ώρες 6% 
Ισπανία 1988 65-70% 6 ετών 8 ώρες (•) 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 
Σημείωση: Αυτός ο πίνακας πρέπει να αναγνωσθεί σε συνδυασμό με τις εθνικές εκθέσεις που περιέχουν σημαντικές περιγραφές και εξηγήσεις. Ο πίνακας 
δείχνει τον αριθμό των θέσεων στις υπηρεσίες που χρηματοδοτούνται από το δημόσιο ως ποσοστό επί τοις % του αριθμού των παιδιών» το ποσοστό των παιδιών 
που παρακολουθούν μπορεί να είναι μεγαλύτερο επειδή μερικές θέσεις χρησιμοποιούνται σε βάση μερικής παρακολούθησης. Οι βρεφονηπιακοί σταθμοί στις Κάτωβ 
Χάρες δεν έχουν συμπεριληφθεί, αν και το 10% των παιδιών κάτω των 3 ετών και το 25% των παιδιών μεταξύ 3 και 4 ετών πηγαίνουν εκεί και τα περισσότερα 
νηπιαγωγεία χρηματοδοτούνται από το δημόσιο. Ο μέσος όρος παρακολούθησης είναι 5-6 ώρες τη βδομάδα, ο οποίος είναι πολύ μικρότερος απ'ό,τι για άλλες 
υπηρεσίες, έτσι ώστε θα ήταν δύσκολο και ίσως παραπλανητικό να συμπεριληφθεί στην ίδια βάση όπως οι άλλες υπηρεσίες» ωστόσο, οι βρεφονηπιακοί σταθμοί 
πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όταν εξετάζονται τα ιδρύματα που χρηματοδοτεί το δημόσιο στις Κάτω Χώρες. 
Κώδικας: ; - δεν υπάρχουν πληροφορίες (-) - μικρότερο από 0,5% (α) 
αυξάνονται καθώς αυξάνεται η ηλικία των παιδιών. οι ώρες του σχολείου μεταβάλλονται από ημέρα σε ημέρα (β) » οι ώρες του σχολείου 
Πσοάοτηυα 3 
Γονική άδεια * 
Γερμανία 18 μήνες. Ενιαία χαμηλή πληρωμή 
για 6 μήνες» η πληρωμή μετά 
εξαρτάται από το οικογενειακό 
εισόδημα, έτσι ώστε η οικογέ­
νεια με υψηλότερο εισόδημα 
εισπράττει λιγότερα. 
Γαλλία Έως την ηλικία των 3 ετών του 
παιδιού. Καμία πληρωμή εάν δεν 
υπάρχουν 3 ή περισσότερα παι­
διά» μετά ενιαία χαμηλή 
πληρωμή. 
Ιταλία 6 μήνες. 30% των αποδοχών 
Βέλγιο Καμία, αλλά οι εργαζόμενοι μπο­
ρούν να πάρουν άδεια για 
οικογενειακούς ή προσωπικούς 
λόγους (βλ. εθνική έκθεση). 
Κάτω Χώρες Καμία, αλλά υπάρχει πρόταση 
της κυβέρνησης για άδεια για 
ορισμένο αριθμό ωρών. 
Λουξεμβούργο Καμία 
Η.Β. Καμία 
Ιρλανδία Καμία 
Δαν Ια 10 εβδομάδες. 90% των αποδοχών 
(έως ένα μέγιστο επίπεδο) 
Ελλάδα 3 μήνες ανά γονέα. Άνευ 
αποδοχών 
Πορτογαλία 24 μήνες, άνευ αποδοχών 
Ισπανία 12 μήνες, άνευ αποδοχών * Η γονική άδεια σημαίνει το δικαίωμα για άδεια ορισμένου χρόνου 
των μισθωτών, πατέρων, μητέρων, συμπεριλαμβανομένου του προσωπικού 
που εργάζεται στο δημόσιο τομέα ύστερα από τη γέννηση του παιδιού, 
κατά την περίοδο που ακολουθεί τη λήξη της άδειας μητρότητας, ή σε 
εργαζομένους όπως ορίζεται παραπάνω, ή για την υιοθεσία παιδιού 
κατά την περίοδο μετά την υποδοχή του στο νοικοκυριό των γονέων που 
που το υιοθετούν, κατά την οποία περίοδο άδειας ο δικαιούχος αναλαμ­
βάνει την ευθύνη για την φροντίδα στην πράξη του παιδιού. 
ι 
- 14 -
Πρόταση 
Σύστασης του Συμβουλίου 
περί της ναιδικής μέριμνας 
ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ, 
Έχοντας υπόψη: 
τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας και ιδίως το άρθρο 
235, 
την πρόταση σύστασης που υποβλήθηκε από την Επιτροπή 
τη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου 
τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Εκτιμώντας: 
ότι η παράγραφος 16 του Κοινοτικού Χάρτη των θεμελιωδών κοινωνικών δικαιωμάτων των 
εργαζομένων ζητά τη λήψη μέτρων που επιτρέπουν σε άντρες και γυναίκες να 
συνδυάζουν τις επαγγελματικές και οικογενειακές τους υποχρεώσεις, 
ότι στο πρόγραμμα δράσης για την εφαρμογή του Κοινοτικού Χάρτη, η Επιτροπή έχει 
συμπεριλάβει μεταξύ των στόχων την έγκριση σύστασης σχετικά με την παιδική μέριμνα, 
ότι ο Κοινοτικός Χάρτης επισημαίνει ότι οι μέθοδοι φροντίδας του παιδιού, η γονική 
άδεια και η άδεια μητρότητας αποτελούν μέρος συνόλου που επιτρέπει στα άτομα να 
συνδυάζουν τις οικογενειακές τους υποχρεώσεις και τις επαγγελματικές τους 
φιλοδοξίες, και ότι η ανταπόκριση εκ μέρους της Κοινότητας δεν επαρκεί από μόνη της 
προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος αυτός, 
- 15 -
ότι στο τρίτο μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα δράσης περί (σων ευκαιριών για άνδρες και 
γυναίκες (1991-1995), η Επιτροπή αναγνώρισε την ανάγκη περαιτέρω δράσης στον εν 
λόγω τομέα, 
ότι η ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τις οικογενειακές πολιτικές εφιστά την 
προσοχή στην ανάγκη να συνεχιστεί η δράση προκειμένου να διευκολύνεται ο συνδυασμός 
οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής και η κατανομή των οικογενειακών ευθυνών, και 
επισημαίνει την σημασία που υπέχει η ενίσχυση των δραστηριοτήτων σχετικά με την 
παιδική μέριμνα, 
ότι το θέμα του συνδυασμού της οικογενειακής και της επαγγελματικής ζωής πρέπει να 
αντιμετωπισθεί με ευρύτητα και ότι είναι σημαντικό για την Κοινότητα να προαγάγει 
μια σφαιρική πολιτική που αποσκοπεί στην επίτευξη αυτού του συνδυασμού, 
ότι είναι ουσιώδες να αυξηθεί η ευεξία των παιδιών και των οικογενειών με τη 
διασφάλιση της ικανοποίησης των αναγκών όλων των παιδιών και των οικογενειών και με 
τη συνεκτίμηση του γεγονότος ότι οι ευθύνες που απορρέουν από την ανατροφή γενικά 
των παιδιών υπάρχουν υφίστανται πριν και κατά την περίοδο φοίτησης στο σχολείο, 
καθώς και προκειμένου να αναγνωριστεί η ποικιλομορφία των συνθηκών απασχόλησης και 
της οικογενειακής κατάστασης των γονέων, 
ότι η ανεπάρκεια υψηλής ποιότητας και προσιτών υπηρεσιών παιδικής μέριμνας και η 
ανεπάρκεια άλλων μέτρων που επιτρέπουν να συνδυάζεται η φροντίδα και η ανατροφή των 
παιδιών με την απασχόληση, την εκπαίδευση και την επαγγελματική κατάρτιση των 
γονέων, αποτελεί σημαντικό εμπόδιο για την πρόσβαση και την πλήρη συμμετοχή των 
γυναικών στην απασχόληση, την εκπαίδευση και την επαγγελματική κατάρτιση, επί ίσοι ς 
όροι ς με τους άνδρες, καθώς και για την πλήρη συμμετοχή τους σε όλους τους τομείς 
της κοινωνίας, 
ότι οι βελτιώσεις των υπηρεσιών και των άλλων μέτρων προς διευκόλυνση του 
συνδυασμού των ευθυνών για τη φροντίδα και την ανατροφή των παιδιών με την 
απασχόληση, την εκπαίδευση και την επαγγελματική κατάρτιση των γονέων έχουν ζωτική 
σημασία προκειμένου να δοθεί η δυνατότητα στις γυναίκες να επωφελούνται πλήρως και 
επί (σοι ς όροι ς από τα ευνοϊκά αποτελέσματα της ενιαίας αγοράς, 
- 16 -
ότι, περαιτέρω, οι κατάλληλες υπηρεσίες για την παιδική μέριμνα μπορούν να 
διευκολύνουν την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων και την κινητικότητα στην 
ευρωπαϊκή αγορά εργασίας, 
ότι η παιδική μέριμνα συνιστά ευρεία έννοια, η οποία συνεπάγεται την παροχή υψηλής 
ποιότητας υπηρεσιών, την ανάπτυξη εργασιακού περιβάλλοντος το οποίο ενισχύει τους 
γονείς που είναι υπεύθυνοι για τη φροντίδα και την ανατροφή των παιδιών και την ίση 
κατανομή οικογενειακών ευθυνών μεταξύ ανδρών και γυναικών, 
ότι η έλλειψη υπηρεσιών για την παροχή παιδικής μέριμνας και άλλων μέτρων που 
επιτρέπουν το συνδυασμό της φροντίδας και της ανατροφής των παιδιών με την 
απασχόληση, την εκπαίδευση και την επαγγελματική κατάρτιση των γονέων, εμποδίζει 
την αποτελεσματική αξιοποίηση των ικανοτήτων και δεξιοτήτων των γυναικών και ότι οι 
δημογραφικές τάσεις και οι διαρθρωτικές αλλαγές της αγοράς εργασίας απαιτούν την 
καλύτερη αξιοποίηση τους, 
ότι ορισμένα κράτη μέλη έχουν αναλάβει πρωτοβουλίες ο' αυτόν τον τομέα αλλά τα 
μέτρα που έχουν ληφθεί συχνά παρέμειναν περιορισμένα, 
ότι σε όλα τα κράτη μέλη η ζήτηση για υπηρεσίες παιδικής μέριμνας είναι σημαντικά 
υψηλότερη από την υπάρχουσα προσφορά, 
ότι, επιπλέον, υφίστανται ανισότητες μεταξύ κρατών μελών και μεταξύ περιοχών εντός 
των κρατών μελών όσον αφορά τις υπηρεσίες που παρέχουν παιδική μέριμνα και άλλα 
μέτρα που διευκολύνουν το συνδυασμό φροντίδας και ανατροφής των παιδιών με την 
απασχόληση, την εκπαίδευση και την επαγγελματική κατάρτιση των γονέων, 
ότι η τυπική ρήτρα η οποία περιλαμβάνεται στα κοινοτικά πλαίσια στήριξης ορίζει ότι 
οι ενέργειες και τα μέτρα που έχουν ληφθεί μέσα σ' αυτό το πλαίσιο πρέπει να 
συμμορφώνονται και, όπου ενδείκνυται, να συμβάλλουν στην εφαρμογή της κοινοτικής 
πολιτικής και νομοθεσίας σχετικά με την ισότητα ευκαιριών μεταξύ αντρών και 
γυναικών, και ότι είναι σκόπιμο να ληφθούν υπόψη οι απαιτήσεις σχετικά με την 
επαγγελματική κατάρτιση και τις υποδομές οι οποίες διευκολύνουν τη συμμετοχή των 
γυναικών με παιδιά στο εργατικό δυναμικό, 
ότι, περαιτέρω, στην κοινοτική πρωτοβουλία NOW για την προώθηση των (σων ευκαιριών 
για τις γυναίκες στον τομέα της απασχόλησης και της επαγγελματικής κατάρτισης, 
προβλέπονται μέτρα για την υποβοήθηση των γυναικών με παιδιά να εισέλθουν στην 
αγορά εργασίας και να παρακολουθήσουν μαθήματα επαγγελματικής κατάρτισης, 
- 17 -
ότι, κατά συνέπεια, είναι σημαντικό να καθορισθούν κοινοτικές κατευθυντήριες 
γραμμές προκειμένου να εκτελούνται συγκεκριμένες εκτεταμένες ενέργειες που 
καλύπτουν ευρύ φάσμα, ούτως ώστε να εξασφαλίζεται η ανάπτυξη υψηλής ποιότητας και 
προσιτών από άποψη κόστους υπηρεσιών παροχής παιδικής μέριμνας καθώς και η λήψη 
άλλων μέτρων που διευκολύνουν το συνδυασμό της φροντίδας και της ανατροφής των 
παιδιών με την απασχόληση, εκπαίδευση και επαγγελματική κατάρτιση των γονέων, 
ΣΥΝΙΣΤΑ ΤΑ ΕΞΗΣ: 
ΆΡ0ΡΟ 1 
Συνιστάται στα κράτη μέλη να αναπτύξουν μέτρα προκειμένου να είναι δυνατόν οι 
γυναίκες και οι άνδρες να συνδυάζουν τις επαγγελματικές και οικογενειακές τους 
υποχρεώσεις που απορρέουν από την φροντίδα και την ανατροφή των παιδιών τους. 
&ο£θ£_2 
Συνιστάται, για το σκοπό αυτό, στα κράτη μέλη να αναπτύξουν, με την κατάλληλη 
συμμετοχή των αρχών της κεντρικής διοίκησης αλλά και των αρχών περιφερειακής και 
τοπικής αυτοδιοίκησης, των κοινωνικών εταίρων και άλλων σχετικών οργανισμών, μέτρα 
στους ακόλουθους τομείς: 
Ι. Πρόβλεψη μηχανισμών για τη φροντίδα των παιδιών κατά τη διάρκεια της 
εργασίας ή της αναζήτησης εργασίας, της επαγγελματικής κατάρτισης ή της 
εκπαίδευσης των γονέων· 
II. Χορήγηση αδειών στους εργαζόμενους γονείς που είναι υπεύθυνοι για τη 
φροντίδα και την ανατροφή των παιδιών τους· 
III. Περιβάλλον, διάρθρωση και οργάνωση του χώρου εργασίας ώστε να 
ανταποκρίνεται αυτός στις ανάγκες των εργαζομένων με παιδιά· 
IV. Κατανομή μεταξύ ανδρών και γυναικών των οικογενειακών ευθυνών που 
προκύπτουν από τη φροντίδα και την ανατροφή των παιδιών. 
- 18 -
'APSPO 3 
Όσον αφορά την παροχή υπηρεσιών παιδικής μέριμνας, συνιστάται στα κράτη μέλη να 
λάβουν μέτρα που αποσκοπούν: 
α. Στη διευκόλυνση όλων των γονέων που εργάζονται ή αναζητούν εργασία, 
σπουδάζουν ή παρακολουθούν τμήματα επαγγελματικής κατάρτισης προκειμένου να 
έχουν πρόσβαση σε υψηλής ποιότητας υπηρεσίες που βρίσκονται στον τόπο 
απασχόλησης τους. Τούτο απαιτεί υπηρεσίες προσιτές από άποψη κόστους, 
υπηρεσίες που συνδυάζουν την ασφαλή μέριμνα με την ευρεία παιδαγωγική και 
εκπαιδευτική προσέγγιση, συνεκτίμηση των αναγκών των γονέων και των παιδιών 
για την πρόσβαση στις εν λόγω υπηρεσίες, υπηρεσίες διαθέσιμες σε όλες τις 
περιοχές των κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένων τόσο των αστικών όσο και των 
αγροτικών περιοχών, υπηρεσίες εξασφαλίζούσες την πρόσβαση παιδιών με ειδικές 
ανάγκες, με γλωσσικές ανάγκες και παιδιών μονογονικών οικογενειών και 
ανταποκρινόμενες σε αυτές τις ανάγκες. 
β. Στην ενθάρρυνση της ευελιξίας και διαφοροποίησης των υπηρεσιών, στα πλαίσια 
στρατηγικής που αποσκοπεί στην αύξηση των επιλογών και στην ικανοποίηση 
διαφορετικών προτιμήσεων, αναγκών και συνθηκών που ισχύουν για τα παιδιά και 
τις οικογένειες. Αυτό πρέπει να συνδυαστεί με συνοχή μεταξύ των διαφόρων 
υπηρεσιών. 
γ. Στην επιδίωξη της βελτίωσης της κατάρτισης (αρχικής και συνεχιζόμενης) των 
εργαζομένων στις υπηρεσίες παιδικής μέριμνας, με στόχο να εξασφαλίζεται ότι η 
κατάρτιση αυτή είναι κατάλληλη, δεδομένων της μεγάλης σημασίας και της 
κοινωνικής και της εκπαιδευτικής αξίας της εργασίας τους. 
δ. Στην ενθάρρυνση των υπηρεσιών να εργάζονται στενά με τους γονείς και με τις 
τοπικές κοινότητες, μέσω τακτικών επαφών και ανταλλαγών πληροφοριών, έτσι 
ώστε να ανταποκρίνονται στις τοπικές ανάγκες των γονέων και στις εκάστοτε 
περιστάσεις. 
ε. Στην εξασφάλιση ότι η δημόσια χρηματοδότηση συνεισφέρει σημαντικά στην 
ανάπτυξη προσιτών, καλής ποιότητας και συνεπών υπηρεσιών που παρέχουν στους 
γονείς δυνατότητες επιλογής. 
- 19 -
ApflPQ 4 
Οσον αφορά την πρόβλεψη ρυθμίσεων για χορήγηση αδειών σε εργαζόμενους γονείς που 
είναι υπεύθυνοι για τη φροντίδα και την ανατροφή των παιδιών τους, συνιστάται στα 
κράτη μέλη να συνεχίσουν να λαμβάνουν μέτρα προσαρμοσμένα στην πραγματική αύξηση 
συμμετοχής των γυναικών στο εργατικό δυναμικό. Για την επίτευξη αυτού του στόχου, 
απαιτείται η πρόβλεψη χορήγησης αδειών σε όλους τους εργαζόμενους γονείς, (άνδρες 
και γυναίκες) προκειμένου να ανακουφιστούν πραγματικά από το διπλό βάρος των 
οικογενειακών και επαγγελματικών ευθυνών τους, εξασφαλίζοντας, υεταΕύ άλλων. 
ορισμένη ευελιξία ως προς τον τρόπο με τον οποίο λαμβάνεται αυτή η άδεια. 
Αοθοο 5 
Οσον αφορά το περιβάλλον, τη δομή και την οργάνωση του χώρου εργασίας, συνιστάται 
στα κράτη μέλη : 
(α) να ενθαρρύνουν τους κοινωνικούς εταίρους να προβαίνουν σε ενέργειες ώστε, 
μεταξύ άλλων στο πλαίσιο συλλογικών συμφωνιών, να βελτιωθούν το περιβάλλον, η 
δομή και η οργάνωση των χώρων εργασίας προκειμένου να ανταποκρίνονται στις 
ανάγκες όλων των εργαζομένων γονέων που είναι υπεύθυνοι για τη φροντίδα και 
την ανατροφή των παιδιών τους, 
(β) να αναλάβουν πρωτοβουλίες για τη βελτίωση των συνθηκών απασχόλησης των 
εργαζομένων στον τομέα της παιδικής μέριμνας και να εξασφαλίσουν την 
αναγνώριση της κοινωνικής αξίας της εργασίας τους·· 
(γ) να προάγουν τη δράση, ιδίως στο δημόσιο τομέα, που μπορεί να χρησιμεύσει ως 
πρότυπο για την ανάπτυξη πρωτοβουλιών στο πεδίο αυτό. 
ΆρβΡΟ 6 
Σχετικά με τις ευθύνες που απορρέουν από τη φροντίδα και την ανατροφή των παιδιών, 
συνιστάται στα κράτη μέλη να προαγάγουν και να ενθαρρύνουν την αυξημένη συμμετοχή 
των ανδρών, ώστε να επιτευχθεί μεγαλύτερη ισότητα κατά την κατανομή των γονικών 
ευθυνών μεταξύ ανδρών και γυναικών. 
- 20 -
Άρθρο 7 
Τα κράτη μέλη ενημερώνουν την Επιτροπή, σε τρία έτη από την ημερομηνία έκδοσης 
αυτής της σύστασης, σχετικά με τα μέτρα που έχουν λάβει για την εφαρμογή της, 
προκειμένου να επιτρέψουν στην Επιτροπή να συντάξει έκθεση σχετικά με όλα αυτά τα 
μέτρα. 
Βρυξέλλες, Για το Συμβούλιο 
Ο Πρόεδρος 
ISSN 0254-1483 
COM(91)233 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 05 
Apt*, καταλόγου : CB-CO-91-371-GR-C 
ISBN 92-77-75324-2 
Ynnpcoia Επισήμων Εκβάσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Luxembourg