C 105/158

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Σύσταση για σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με την οικονομική πολιτική της ζώνης του ευρώ»

[COM(2020) 746 final]

(πρόσθετη γνωμοδότηση)

(2022/C 105/28)

Εισηγήτρια: η κ. Kristi SÕBER

Απόφαση του Προεδρείου 26.4.2021 Νομική βάση Άρθρο 32 παράγραφος 1 του Εσωτερικού Κανονισμού και άρθρο 29 στοιχείο α) των διατάξεων εφαρμογής του Εσωτερικού Κανονισμού Αρμόδιο όργανο Οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή Εγκρίθηκε από το τμήμα 5.10.2021 Εγκρίθηκε από την ολομέλεια 20.10.2021 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 564 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ / κατά / αποχές) 166/2/1

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) έχει πλήρη επίγνωση του γεγονότος ότι η πανδημία δεν έχει παρέλθει ακόμη και ότι οι οικονομικές της επιπτώσεις θα διαρκέσουν για αρκετά χρόνια και χρειάζεται ένα συγκεκριμένο, νέο μείγμα οικονομικής πολιτικής έκτακτης ανάγκης. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τις πλέον πρόσφατες προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σύμφωνα με τις οποίες, από το 2021, οι οικονομίες της ΕΕ και της ζώνης του ευρώ θα επιταχυνθούν ξανά γρήγορα, ιδίως χάρη στην ανάκαμψη των επενδύσεων, με ισχυρή στήριξη από τη χρήση του μέσου ανάκαμψης της ΕΕ [NextGenerationEU (NGEU)], ιδίως του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

1.2. Ταυτόχρονα, η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η ΕΕ διανύει τη σοβαρότερη περίοδο στην οικονομική ιστορία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, η οποία επηρεάζει την ιδιωτική κατανάλωση και τις ιδιωτικές επενδύσεις, καθώς και τις επιδόσεις του εξωτερικού εμπορίου. Σε αυτή την κρίσιμη περίοδο, μόνον οι κρατικές δαπάνες μπορούν να συμβάλουν στην άμβλυνση της κατάστασης.

1.3. Σε αυτή τη συγκεκριμένη και μοναδική κατάσταση, ήταν αναγκαίο να δημιουργηθεί ένα νέο μείγμα οικονομικών πολιτικών έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση της κρίσης. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την ταχεία αντίδραση τόσο σε επίπεδο ΕΕ όσο και σε επίπεδο κρατών μελών και εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι η διττή διαδικασία μετάβασης έχει καταστεί σημαντικό μέρος της προσπάθειας και της στρατηγικής ανάκαμψης.

1.4. Ιδίως κατά το πρώτο εξάμηνο του 2020, οι πρωτοβουλίες επενδύσεων για την αντιμετώπιση του κορονοϊού συνέβαλαν στην άμβλυνση των πολύ δύσκολων οικονομικών συνθηκών, κυρίως μέσω της σταθεροποίησης των αγορών, της απασχόλησης και του ατομικού εισοδήματος. Αυτό το πρώτο βήμα ακολούθησε το μέσο NGEU, η ισχυρή και πιο καινοτόμος δημοσιονομική συνεισφορά, αντιδρώντας άμεσα στις επιπτώσεις της πανδημίας. Η ΕΟΚΕ επικροτεί θερμά και τις δύο πρωτοβουλίες ως ταχεία και ευέλικτη αντίδραση στην πανδημία.

1.5. Η ΕΟΚΕ έχει πλήρη επίγνωση των διαφορετικών θέσεων και των επιπτώσεων της πανδημίας που προκάλεσαν μεγαλύτερη απόκλιση μεταξύ των κρατών μελών. Η ΕΟΚΕ ζητά να ληφθεί υπόψη το φαινόμενο των αποκλίσεων σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ και να δοθεί μια συνετή απάντηση στις σημαντικά επιδεινούμενες δημοσιονομικές επιδόσεις, και μέσα σε ένα κοινό πλαίσιο, η ΕΟΚΕ χαιρετίζει την ευελιξία που υιοθετήθηκε στις εξατομικευμένες εθνικές οικονομικές πολιτικές και στα εθνικά προγράμματα ανάκαμψης που σέβονται τις ειδικές ανάγκες των κρατών μελών. Η ευελιξία αυτή συνιστάται επίσης για την εφαρμογή των προγραμμάτων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας.

1.6. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την ανάγκη επίτευξης νέας ισορροπίας μεταξύ νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής και εξάλειψης των διαπιστωμένων μακροοικονομικών ανισορροπιών την επόμενη περίοδο. Η ΕΟΚΕ έχει επίγνωση της σημαντικής αύξησης του λόγου του χρέους προς το ΑΕγχΠ κατά το προηγούμενο έτος. Μετά την ανάκαμψη της οικονομίας, η μείωση του λόγου του δημόσιου χρέους προς το ΑΕγχΠ πρέπει να γίνει κατά τρόπο που να προάγεται η χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη και να αποφεύγονται οι κοινωνικές αδικίες και οι αδικαιολόγητες αρνητικές επιπτώσεις στην αγορά εργασίας.

1.7. Η ΕΟΚΕ σέβεται και κατανοεί ότι η ανάκαμψη μετά την COVID-19 θα συνοδεύεται σε μεγάλο βαθμό από τα μέτρα διαρθρωτικής πολιτικής ( 1 ) που θα συμβαδίζουν κυρίως με την Πράσινη Συμφωνία της ΕΕ. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τους δεσμούς μεταξύ της διαδικασίας ανάκαμψης, της δημοσιονομικής εξυγίανσης και των πράσινων δημοσιονομικών πρακτικών.

1.8. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ακράδαντα ότι τα διδάγματα από την πανδημία θα πρέπει να αντικατοπτρίζονται στη συνολική προσπάθεια συμβολής στην οικονομικά αποτελεσματική, κοινωνικά δίκαιη και περιβαλλοντικά βιώσιμη ανάπτυξη της ΕΕ και της ζώνης του ευρώ μακροπρόθεσμα.

1.9. Σε αντίθεση με την προηγούμενη κρίση του 2009-2011, όταν ο τραπεζικός και χρηματοπιστωτικός τομέας ήταν ένας από τους παράγοντες που πυροδότησαν την επακόλουθη ύφεση, αυτή τη φορά η ΕΟΚΕ επικροτεί την καλή και υγιή μορφή του τραπεζικού και χρηματοπιστωτικού τομέα, η οποία συνέβαλε στην καλύτερη αντιμετώπιση αυτής της δύσκολης κατάστασης.

1.10. Η ΕΟΚΕ ζητά με σεβασμό να διατηρηθεί η ακεραιότητα της ενιαίας αγοράς και να αποφευχθούν τυχόν ενδείξεις κατακερματισμού της, ως απαραίτητη προϋπόθεση για τις μελλοντικές θετικές επιδόσεις των οικονομιών της ΕΕ και της ζώνης του ευρώ. Αυτή η ακεραιότητα θα πρέπει να υποστηριχθεί περαιτέρω μέσω της ενδεδειγμένης προόδου στην ανάπτυξη της Τραπεζικής Ένωσης και της Ένωσης Κεφαλαιαγορών.

1.11. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει και σέβεται ότι αντλήθηκαν ορισμένα σημαντικά διδάγματα από την προηγούμενη κρίση και χρησιμοποιήθηκαν για τη στήριξη της μακροοικονομικής σταθερότητας, και ζητεί από τα αρμόδια θεσμικά όργανα της ΕΕ να βελτιώσουν τη διακυβέρνηση της οικονομικής πολιτικής της ΕΕ και να διασφαλίσουν ότι τα διδάγματα που αντλήθηκαν από την πανδημία αντικατοπτρίζονται συνεπώς σε συνεχείς μεταρρυθμιστικές προσπάθειες.

2. Ιστορικό και ευρύτερο πλαίσιο

Τρέχουσες μακροοικονομικές επιδόσεις και προοπτικές

2.1. Η πανδημία COVID-19 προκάλεσε μια ξαφνική και βαθιά οικονομική ύφεση, αλλά, το 2020, η πτώση του ΑΕγχΠ ήταν τελικά ελαφρώς μικρότερη από την αρχικά αναμενόμενη. Η μείωση ήταν μεγαλύτερη σε σύγκριση με την τελευταία οικονομική κρίση (το 2020, η οικονομία της ζώνης του ευρώ μειώθηκε 6,5 % σε ετήσια βάση, σε σύγκριση με 4,5 % το 2009, η οικονομία της ΕΕ μειώθηκε κατά 6,0 % σε ετήσια βάση το 2020, σε σύγκριση με 4,3 % το 2009· τόσο οι οικονομίες της ΕΕ όσο και της ζώνης του ευρώ αναμένεται να αυξηθούν κατά 4,8 % το 2021). Επομένως, βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μια έκτακτη οικονομική συγκυρία και τις χειρότερες οικονομικές επιδόσεις της Ευρώπης μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο.

2.2. Το 2020, τόσο η ιδιωτική κατανάλωση όσο και οι επενδύσεις μειώθηκαν σημαντικά (αμφότερες 7,4 % σε ετήσια βάση), ενώ το εξωτερικό εμπόριο έχει επίσης πληγεί σοβαρά. Μόνο οι κρατικές δαπάνες το 2020 αυξήθηκαν ελαφρά σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος (1,3 %). Μέχρι σήμερα, λόγω των έκτακτων μέτρων, δεν έχουν σημειωθεί ούτε μαζικές απώλειες θέσεων εργασίας ούτε μεγάλες απώλειες εισοδήματος στην κλίμακα της κρίσης του 2008. Ωστόσο, λαμβάνοντας υπόψη τη σημαντική μείωση της οικονομικής δραστηριότητας, αυτό σημαίνει επίσης μείωση της παραγωγικότητας.

2.3. Το 2021 θεωρείται γενικά έτος ανάκαμψης (ιδιαίτερα λόγω της αύξησης των επενδυτικών δραστηριοτήτων, η οποία προβλέπεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να φτάσει το 6,2 %), ωστόσο εξακολουθεί να είναι γεμάτο αβεβαιότητα λόγω των επιπτώσεων της πανδημίας και των αλλαγών στη συμπεριφορά των οικονομικών παραγόντων.

Μείγμα οικονομικής πολιτικής έκτακτης ανάγκης

2.4. Λόγω της πανδημίας, έπρεπε να δημιουργηθεί ένα νέο μείγμα οικονομικής πολιτικής έκτακτης ανάγκης για την άμεση αλλά και μεσοπρόθεσμη αντιμετώπιση του κλυδωνισμού. Η κύρια προτεραιότητα είναι η αντιμετώπιση, η εξάλειψη και η μείωση των κοινωνικών συνεπειών της πανδημίας και να κρατηθεί η Ευρώπη σε ανταγωνιστική και βιώσιμη πορεία.

2.5. Ένα άλλο αναπόσπαστο μέρος της μεσοπρόθεσμης και μακροπρόθεσμης αντίδρασης στην πανδημία και της προσπάθειας για ανάκαμψη, ανοικοδόμηση και ανθεκτικότητα (στρατηγική 3R), είναι η διαδικασία διττής μετάβασης (πράσινη και ψηφιακή), με ιδιαίτερη έμφαση σε κοινωνικά ζητήματα και σεβασμό για το κράτος δικαίου και άλλες θεμελιώδεις αξίες της ΕΕ. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ ζητεί να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην καταπολέμηση των ανισοτήτων και στην αντιμετώπιση των συνεπειών της κρίσης, ιδίως για τους πλέον ευάλωτους.

Νομισματική πολιτική

2.6. Η ΕΚΤ συνεχίζει την εξαιρετικά επεκτατική πολιτική της ως στοχευμένη απάντηση στην πανδημία. Πρόσφατα, ωστόσο, η ΕΚΤ ανακοίνωσε ότι οι ευνοϊκοί όροι χρηματοδότησης θα μπορούσαν να διατηρηθούν με συγκρατημένο ρυθμό καθαρών αγορών αγαθών στο πλαίσιο του έκτακτου προγράμματος αγοράς στοιχείων ενεργητικού λόγω πανδημίας (PEPP) σε σχέση με τα προηγούμενα δύο τρίμηνα.

Δημοσιονομικός προσανατολισμός και δημοσιονομική εξυγίανση

2.7. Οι Πρωτοβουλίες Επενδύσεων για την Αντιμετώπιση του Κορονοϊού (CRII και CRII +), οι οποίες ανακατευθύνουν και ανακατανέμουν τα κεφάλαια της πολιτικής συνοχής, συνέβαλαν σημαντικά στην εξισορρόπηση και στην αντιστάθμιση των αρνητικών συνεπειών, στη σταθεροποίηση των αγορών και στην προστασία των θέσεων εργασίας και των προσωπικών εισοδημάτων.

2.8. Το πλέον καινοτόμο μέσο που εφευρέθηκε, αναπτύχθηκε και εφαρμόζεται επί του παρόντος ως άμεση απάντηση στην πανδημία COVID-19 είναι αναμφίβολα το πρόγραμμα NGEU, κύριος στόχος του οποίου είναι να μετριάσει τις αρνητικές επιπτώσεις της πανδημίας.

2.9. O επεκτατικός δημοσιονομικός προσανατολισμός του NGEU υποστηρίχθηκε κατ’ εξαίρεση και προσωρινά μέσω της ενεργοποίησης της γενικής ρήτρας διαφυγής του συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης.

2.10. Ωστόσο, παράλληλα με τα μέτρα που λαμβάνονται σε εθνικό επίπεδο, η δημοσιονομική δέσμευση ήταν δαπανηρή και οδήγησε στην επιδείνωση των δημοσιονομικών δεικτών.

2.11. Μια εφικτή μείωση του λόγου του δημοσίου χρέους προς το ΑΕγχΠ πρέπει να γίνει κατά τρόπο που να αποφεύγονται οι κοινωνικές αδικίες και οι αδικαιολόγητες αρνητικές επιπτώσεις στην αγορά εργασίας. Για τη βελτίωση των δημοσιονομικών δεικτών, είναι ζωτικής σημασίας μια στρατηγική βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης.

Διαρθρωτική πολιτική και κανονιστικά μέτρα

2.12. Η πανδημία COVID-19 αποκάλυψε ορισμένες σοβαρές διαρθρωτικές αστοχίες στη λειτουργία των ευρωπαϊκών οικονομιών και κοινωνιών. Τα διδάγματα που πρέπει να αντληθούν μετά την πανδημία COVID-19 περιλαμβάνουν, συνεπώς, όχι μόνο την καθιέρωση μιας νέας κανονικότητας, αλλά και την εφαρμογή μέτρων που καθιστούν τα οικονομικά και κοινωνικά συστήματα πιο ανθεκτικά (τα οποία προϋποθέτουν ήδη λιγότερη αστάθεια και ευπάθεια). Το παραπάνω περιλαμβάνει όχι μόνο τα ορόσημα για μια κοινωνικά δίκαιη διττή μετάβαση, και πιο αποτελεσματικά και διασυνδεδεμένα συστήματα ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και διανομής ιατρικών υπηρεσιών σε ολόκληρη την Ευρώπη, αλλά και υποστήριξη για μια πιο ανταγωνιστική ζώνη του ευρώ εντός και εκτός Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένων στρατηγικών επενδύσεων που υποστηρίζουν την ευρωπαϊκή βιομηχανία και ενισχύουν τη θέση της ΕΕ σε παγκόσμιο πλαίσιο.

2.13. Στην πρώτη φάση της πανδημίας, η ενιαία αγορά δέχτηκε ισχυρό πλήγμα, με τις παραδοσιακές εμπορικές ροές να διακόπτονται μεταξύ και ακόμη και εντός των κρατών μελών της ΕΕ λόγω των αυστηρών περιοριστικών μέτρων. Η κατάσταση επιλύθηκε με την παρέμβαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία δημιούργησε πράσινους διαδρόμους.

Χρηματοοικονομική διαμεσολάβηση

2.14. Ο τραπεζικός και χρηματοπιστωτικός τομέας της ΕΕ και της ζώνης του ευρώ απέδειξε τη δύναμη και την ανθεκτικότητά του, χάρη στους νέους κανονισμούς και κανόνες που εγκρίθηκαν μετά την προηγούμενη κρίση. Επί του παρόντος, ο τομέας είναι ισχυρότερος όσον αφορά τα κεφαλαιουχικά αγαθά και την υγεία του χαρτοφυλακίου του. Ωστόσο, ενδέχεται να υπάρχουν ορισμένοι κίνδυνοι που σχετίζονται με τη φερεγγυότητα των πελατών του που ενδέχεται να οδηγήσουν σε περισσότερα μη εξυπηρετούμενα δάνεια.

Διακυβέρνηση

2.15. Η τρέχουσα κρίση μάς υπενθύμισε την ατελή αρχιτεκτονική του πλαισίου της οικονομικής διακυβέρνησης της ΕΕ. Με τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, ο χαρακτήρας του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου έχει αλλάξει ριζικά: δεδομένου ότι η εκταμίευση των κονδυλίων συνδέεται με την εφαρμογή των ειδικών ανά χώρα συστάσεων, αυτές έχουν καταστεί πιο δεσμευτικές από πολιτική άποψη. Η κοινωνία των πολιτών θα πρέπει να συμμετέχει περισσότερο στη διαδικασία του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Η αρχή της εταιρικής σχέσης, η οποία αποτελεί μακρά παράδοση στην πολιτική συνοχής, θα πρέπει να λειτουργήσει ως πρότυπο για έναν αποτελεσματικό μηχανισμό συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι τα σενάρια ανάκαμψης θα εξαρτηθούν σε μεγάλο βαθμό από την ένταση της πανδημίας και από την επιτυχία των εκστρατειών εμβολιασμού, από διαρθρωτικές πτυχές (για παράδειγμα, την απόδοση τομέων που έχουν επηρεαστεί κατά το μεγαλύτερο μέρος ή εξολοκλήρου, όπως ο τουρισμός, ο ξενοδοχειακός τομέας, οι μεταφορές, ο πολιτισμός και η ψυχαγωγία και το βάρος τους στην οικονομία). Η πιθανή ευελιξία στη δημοσιονομική πολιτική προκειμένου να καταστεί δυνατή η λήψη αντισταθμιστικών μέτρων, καθώς και η αποτελεσματικότητα των εν λόγω μέτρων θα είναι επίσης καίριας σημασίας.

3.2. Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της που ο οικονομικός αντίκτυπος της πανδημίας οδήγησε σε μεγαλύτερες αποκλίσεις μεταξύ των οικονομιών της ζώνης του ευρώ όσον αφορά τις οικονομικές επιδόσεις, τους δημοσιονομικούς δείκτες, τον πληθωρισμό και το εξωτερικό ισοζύγιο. Αυτό θα μπορούσε να επηρεάσει έντονα την οικονομική και κοινωνική κατάσταση και την ανταγωνιστικότητα των πληγεισών οικονομιών και της ζώνης του ευρώ συνολικά, καθώς και τις εσωτερικές και εξωτερικές ανισορροπίες.

3.3. Η ΕΟΚΕ εκτιμά την ιδιαιτέρως ολοκληρωμένη και αρκετά ευέλικτη ανταπόκριση των κύριων παραγόντων της οικονομικής πολιτικής της ΕΕ στην πανδημία, δηλαδή της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (με τα προγράμματα αγοράς και τα βασικά επιτόκια), του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (ΕΜΣ — με τα μέσα στήριξης της μακροοικονομικής σταθερότητας) και της Επιτροπής [με την αρκετά καινοτόμο πρωτοβουλία NGEU, που συμπληρώνεται από άλλα μέτρα έκτακτης ανάγκης όπως το CRII(+), το SURE, την ευελιξία στους κανόνες φορολογικών και κρατικών ενισχύσεων, καθώς και στους δημοσιονομικούς κανονισμούς και άλλα έκτακτα μέτρα που παρέχουν στα κράτη μέλη την απαραίτητη ευελιξία για έγκριση των απαιτούμενων μέτρων διαχείρισης κρίσεων].

3.4. Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι το αποτέλεσμα του μείγματος οικονομικής πολιτικής έκτακτης ανάγκης είναι καίριας σημασίας. Ουσιαστικά, πρέπει να επιτευχθεί κοινή και συντονισμένη συμφωνία μεταξύ νομισματικής πολιτικής και δημοσιονομικής πολιτικής. Πρέπει να πραγματοποιηθούν σημαντικές μεταρρυθμίσεις για τη στήριξη της βιώσιμης ανάπτυξης (μεταξύ άλλων, μέσω μέτρων για καθαρή ενέργεια, ψηφιοποίηση, καινοτομία και κυκλική οικονομία). Ο αντίκτυπος του NGEU και η αλληλεπίδρασή του με άλλες οικονομικές πολιτικές επηρεάζουν τα μάλα ιδίως τις χώρες που λαμβάνουν μεγάλα κεφάλαια.

3.5. Η ΕΟΚΕ εκτιμά το γεγονός ότι το εν λόγω μείγμα οικονομικής πολιτικής έκτακτης ανάγκης περιέχει επίσης ορισμένα όρια για τη μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη πρόληψη τυχόν μελλοντικών αρνητικών συνεπειών αναφορικά με τους δείκτες σταθερότητας των τιμών και δημοσιονομικής πειθαρχίας ως αποτέλεσμα των τρεχουσών επεκτατικών πολιτικών. Ειδικότερα, η μελλοντική ανάπτυξη των δημόσιων οικονομικών υπόκειται σε υψηλούς κινδύνους. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την ανάγκη για μια δίκαιη και βιώσιμη φορολογική πολιτική, καταπολεμώντας, μεταξύ άλλων, τη φορολογική απάτη και τον επιθετικό φορολογικό σχεδιασμό.

3.6. Η ΕΟΚΕ προσδοκά ότι το μέσο NGEU όχι μόνο θα επαναφέρει τις οικονομίες της ζώνης του ευρώ και της ΕΕ στα επίπεδα προ πανδημίας, αλλά και θα υποστηρίξει σημαντικά μέτρα διαρθρωτικής πολιτικής, κυρίως προς μια κοινωνικά δίκαιη πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, λαμβάνοντας δεόντως υπόψη τις ανησυχίες για την απασχόληση και την κοινωνία. Όσον αφορά το μέσο NGEU, η ΕΟΚΕ εκτιμά το γεγονός ότι η ΕΕ κατάφερε να προβεί σε ένα τόσο μεγάλο βήμα σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα, αλλά θεωρεί επίσης αναγκαίο να καταβληθούν προσπάθειες για την αντιμετώπιση πιθανών ελλείψεων, όπως η ανεπαρκής διαβούλευση με την κοινωνία των πολιτών κατά την κατάρτιση των εθνικών σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας.

3.7. Η ΕΟΚΕ έχει επίγνωση του γεγονότος ότι ένα άλλο καινοτόμο εργαλείο που σχεδιάστηκε και εφαρμόστηκε ως άμεση απάντηση στην πανδημία είναι το SURE, το οποίο έχει ως στόχο να στηρίξει τις κυβερνήσεις στις προσπάθειές τους να προστατεύσουν τις θέσεις εργασίας και τα προσωπικά εισοδήματα.

3.8. Η ΕΟΚΕ συνιστά η επόμενη δημοσιονομική εξυγίανση να σέβεται τις πράσινες δημοσιονομικές πρακτικές ( 2 ) και να υποστηρίζει τις πράσινες δημόσιες επενδύσεις, ώστε να συμβάλει στην Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία και σε μια πιο υγιή δημοσιονομική κατάσταση της ΕΕ. Η ΕΟΚΕ έχει πλήρη επίγνωση των σημαντικών αρνητικών επιπτώσεων της τρέχουσας κρίσης στα δημόσια οικονομικά.

3.9. Ενώ η ΕΟΚΕ προειδοποιεί για την πρόωρη απενεργοποίηση της γενικής ρήτρας διαφυγής ( 3 ) , θα πρέπει να δοθεί έμφαση στη δημοσιονομική βιωσιμότητα μετά το σαφές τέλος της πανδημίας και την ικανοποιητική πρόοδο της ανάκαμψης. Τότε, οι δημοσιονομικές πολιτικές και τα δημοσιονομικά μέσα θα πρέπει να επαναπροσδιοριστούν ώστε να υιοθετηθούν οι κατάλληλες στρατηγικές μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την απόφαση της Επιτροπής να ξεκινήσει εκ νέου την αναθεώρηση του πλαισίου οικονομικής διακυβέρνησης της ΕΕ το φθινόπωρο του 2021. Οι δημοσιονομικοί κανόνες θα πρέπει να εφαρμόζονται πλήρως μόνο μετά την αναθεώρησή τους. Έτσι, για την «επιστροφή στην κανονικότητα» η ΕΟΚΕ συνιστά «στροφή» προς ένα αναθεωρημένο πλαίσιο οικονομικής διακυβέρνησης ( 4 ) . Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, κάθε μελλοντικό δημοσιονομικό πλαίσιο πρέπει να είναι φιλικό προς τις επενδύσεις, μέσω της εφαρμογής ενός χρυσού κανόνα για δημόσιες επενδύσεις χωρίς να θέτει σε κίνδυνο τη μεσοπρόθεσμη δημοσιονομική και χρηματοπιστωτική σταθερότητα, να προωθεί την ανάπτυξη και να επιτρέπει στα κράτη μέλη να εφαρμόζουν αντικυκλική πολιτική σε περιόδους οικονομικής ύφεσης.

3.10. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ των μεταρρυθμίσεων για αποτελεσματικότερα και πιο δίκαια συστήματα δημοσίων εσόδων που μετατοπίζουν τη φορολόγηση από την εργασία και τις παραγωγικές επενδύσεις και εστιάζουν περισσότερο στην περιβαλλοντική φορολογία και στους εξωτερικούς παράγοντες τιμολόγησης, καθώς και σε μια πιο αποτελεσματική και βελτιωμένη δομή κινήτρων για τον περιορισμό των πρακτικών φοροαποφυγής.

3.11. Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι ο τραπεζικός και ο χρηματοπιστωτικός τομέας της ΕΕ και της ζώνης του ευρώ βρίσκονται σε πολύ καλύτερη κατάσταση σε σύγκριση με την προηγούμενη κρίση. Συγκεκριμένα, είναι λιγότερο ευάλωτοι και πιο ανθεκτικοί. Ωστόσο, την ίδια στιγμή, η ΕΟΚΕ συνιστά να μην υποτιμηθούν ορισμένοι από τους κινδύνους φερεγγυότητας που ενδέχεται να προκύψουν από απώλειες εσόδων που υπέστησαν οι πελάτες των εν λόγω τομέων. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε περισσότερα μη εξυπηρετούμενα δάνεια στους ισολογισμούς των τραπεζών. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι ο τραπεζικός τομέας εντός της ζώνης του ευρώ απέδειξε τη σταθερότητά του και μέχρι στιγμής δεν έχει επηρεαστεί σημαντικά από την κρίση.

3.12. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ακράδαντα ότι η ομαλή λειτουργία της ενιαίας αγοράς σημαίνει επίσης πιο ανθεκτική και αποτελεσματική οικονομία της ζώνης του ευρώ και της ΕΕ στο σύνολό της. Η ΕΟΚΕ θεωρεί επίσης ιδιαίτερα σημαντικό να ολοκληρωθεί η ενιαία αγορά, προκειμένου να περιοριστούν οι οικονομικές δυσκαμψίες και ατέλειες.

3.13. Η ΕΟΚΕ επικροτεί το συγκεκριμένο μείγμα οικονομικής πολιτικής που υιοθετήθηκε πέρυσι για την άμεση αντιμετώπιση της πανδημίας και το οποίο προσαρμόζεται συνεχώς ώστε να αντικατοπτρίζει τη μεταβαλλόμενη κατάσταση. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι τα μέτρα αντιμετώπισης της ΕΕ θα μπορούσαν να μετριάσουν αποτελεσματικά τις πιθανές αρνητικές μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της κρίσης στις οικονομικές επιδόσεις της ζώνης του ευρώ και της ΕΕ, καθώς και στις αγορές εργασίας της ΕΕ, και να μειώσουν τη διεύρυνση των οικονομικών και κοινωνικών αποκλίσεων. Ταυτόχρονα, είναι ζωτικής σημασίας να αντιμετωπιστούν οι ουσιαστικές ανισορροπίες προκειμένου να καλυφθούν αποτελεσματικά σημαντικοί μακροοικονομικοί κίνδυνοι, συμπεριλαμβανομένων των κινδύνων αύξησης των ανισοτήτων.

3.14. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ακράδαντα ότι η καλή λειτουργία της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, της κοινωνικής προστασίας και των συστημάτων έκτακτης ανάγκης είναι ζωτικής σημασίας για τη θετική μακροπρόθεσμη βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη. Η πανδημία αποκάλυψε και ενίσχυσε αυτόν τον δεσμό, ο οποίος θα πρέπει συνεπώς να αντικατοπτρίζεται και στην εφαρμογή του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων.

3.15. Η ΕΟΚΕ συνιστά ανεπιφύλακτα τη συνέχιση των προσπαθειών για την ολοκλήρωση της οικοδόμησης της οικονομικής και νομισματικής ένωσης, συμπεριλαμβανομένης της προσαρμογής του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου στο πρόγραμμα NGEU, την ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης και της Ένωσης Κεφαλαιαγορών και την αναθεώρηση του πλαισίου οικονομικής διακυβέρνησης. Θα πρέπει να εξεταστεί εάν ο σχεδιασμός του NGEU θα μπορούσε επίσης να αποτελέσει παράδειγμα όσον αφορά τον τρόπο μελλοντικής κινητοποίησης και αξιοποίησης κοινών χρηματοδοτικών πόρων

3.16. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η κύρια δέσμη μέτρων για την αντιμετώπιση των αρνητικών επιπτώσεων της πανδημίας ετοιμάστηκε το πρώτο εξάμηνο του 2020, λίγο προτού γίνουν αισθητές οι πιο σοβαρές επιπτώσεις της πανδημίας στα περισσότερα κράτη μέλη. Επομένως, θα μπορούσε να εξεταστεί η αξιολόγηση της καταλληλότητας και της επάρκειας των μέτρων που εγκρίθηκαν. Ο προγραμματισμός διαδραματίζει βασικό ρόλο στην πρόβλεψη, η οποία θα επιτρέψει τη συνέχιση της ανταπόκρισης στη νέα πραγματικότητα που προκαλεί η πανδημία, η οποία κάθε άλλο παρά έχει ξεπεραστεί, καθιστώντας απαραίτητο τον μόνιμο προγραμματισμό.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Η ΕΟΚΕ εκτιμά τη δημοσίευση επτά εμβληματικών πρωτοβουλιών από την Επιτροπή που θα χρησιμεύσουν ως κατευθυντήριες γραμμές για την πρακτική εφαρμογή του μηχανισμού αποκατάστασης και ανθεκτικότητας στα επιμέρους κράτη μέλη. Είναι πολύ σημαντικό οι πρωτοβουλίες αυτές να είναι συνεπείς με τις προκλήσεις και τις προτεραιότητες που προσδιορίστηκαν για την ανάκαμψη μετά την πανδημία COVID-19 στη σύσταση του Συμβουλίου για την οικονομική πολιτική της ζώνης του ευρώ.

4.2. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τον πολύ υποστηρικτικό ρόλο που έχει διαδραματίσει το πανευρωπαϊκό Ταμείο Εγγυήσεων της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων στην προστασία και ενίσχυση του επιχειρηματικού τομέα στη ζώνη του ευρώ και στην ΕΕ συνολικά.

4.3. Όσον αφορά την ανάκαμψη, η ΕΟΚΕ προτείνει να δοθεί έμφαση στην οικονομική ανάπτυξη και την κοινωνική δικαιοσύνη, πράγμα που θα οδηγήσει σε αύξηση του εισοδήματος και του ΑΕγχΠ. Ένας βιώσιμος δημοσιονομικός προσανατολισμός, με στόχο τη μείωση της επιβάρυνσης για τις μελλοντικές γενιές και τον περιορισμό του κινδύνου που συνδέεται με τα υψηλότερα επιτόκια ή τη χαμηλότερη παραγωγή, απαιτεί μεγαλύτερη αύξηση της οικονομικής δραστηριότητας, η οποία θα μπορούσε να επιτευχθεί μέσω α) ενίσχυσης των δημόσιων επενδύσεων και β) μεταρρυθμίσεων που υποστηρίζουν τη μετάβαση προς μια πράσινη και ψηφιακή οικονομία.

4.4. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει και σέβεται τα σημαντικά διδάγματα που αντλήθηκαν από την προηγούμενη κρίση και χρησιμοποιήθηκαν για τη στήριξη της μακροοικονομικής σταθερότητας, και πιστεύει ακράδαντα ότι τα διδάγματα που αντλήθηκαν από την πανδημία πρέπει συνεπώς να αντικατοπτρίζονται στις συνεχείς μεταρρυθμιστικές προσπάθειες που εστιάζουν στη μείωση του διοικητικού φόρτου για τις επιχειρήσεις μέσω της ψηφιοποίησης της δημόσιας διοίκησης, των ΜΜΕ και του επιχειρηματικού τομέα στο σύνολό του, της ηλεκτρονικής αναγνώρισης, καθώς και αποτελεσματικών συστημάτων δικαιοσύνης.

Βρυξέλλες, 20 Οκτωβρίου 2021. Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Christa SCHWENG

(1) Ορισμός της ΕΚΤ στην ECB Occasional Paper Series” — Structural Policies in the Euro-area (Σειρά έκτακτων εγγράφων της ΕΚΤ — Διαρθρωτικές πολιτικές στη ζώνη του ευρώ), Ιούνιος 2018: Διαρθρωτική οικονομική πολιτική = Μέτρα οικονομικής πολιτικής που εγκρίθηκαν για τις αγορές εργασίας, προϊόντων και χρηματοπιστωτικών αγορών με σκοπό τη βελτίωση των θεσμικών και κανονιστικών πλαισίων για την ενίσχυση των συνθηκών για μακροπρόθεσμη ανάπτυξη και την εξασφάλιση επιθυμητών αποτελεσμάτων διανομής.

(2) Έγγραφο συζήτησης, Elva Bova (2021), Green Budgeting Practices in the EU: A First Review (Πράσινες δημοσιονομικές πρακτικές στην ΕΕ: μια πρώτη επανεξέταση).

(3) ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 227.

(4) ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 227 και γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της ΕΟΚΕ με θέμα «Αναδιαμόρφωση του δημοσιονομικού πλαισίου της ΕΕ για βιώσιμη ανάκαμψη και δίκαιη μετάβαση» (ECO/553), βλ. σελίδα 10 της παρούσας Επίσημης Εφημερίδας.