[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 12.4.2005

COM(2005) 139 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

ΔΕΚΑΤΗ ΕΠΕΤΕΙΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗΣ ΕΤΑΙΡΙΚΗΣ ΣΧΕΣΗΣ:

Πρόγραμμα εργασίας με στόχο την αντιμετώπιση των προκλήσεων

κατά την επόμενη πενταετία. {SEC(2005) 482 SEC(2005) 483 }

1. εισαγωγη: Η ΕΕ δεσμευεται πληρωσ στην Ευρωμεσογειακη εταιρικη σχεση

Η συνάντηση των Υπουργών εξωτερικών των ευρωμεσογειακών χωρών στη Βαρκελώνη στις 27-28 Νοεμβρίου 1995 αποτέλεσε στροφή στις σχέσεις μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των γειτονικών της χωρών στις νότιες και ανατολικές ακτές της Μεσογείου. Εγκαινιάστηκε μια ολοκληρωμένη εταιρική σχέση, τόσο από πλευράς γεωγραφικής κάλυψης όσο και από πλευράς τομεακού πεδίου εφαρμογής και που στρέφεται στο μέλλον όσον αφορά τις πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές της φιλοδοξίες.

Σύμφωνα με τη διαδικασία της Βαρκελώνης, αναπτύχθηκε μια ισχυρή εταιρική σχέση βασισμένη στην αρχή της ίδιας ευθύνης, στο διάλογο και στη συνεργασία. Με τη διαδικασία αυτή επετεύχθη η δημιουργία μακροπρόθεσμων πολιτικών και θεσμικών δεσμών μεταξύ της Ευρώπης και των μεσογειακών εταίρων και η δέσμευση των μεσογειακών εταίρων στο δρόμο των μεταρρυθμίσεων. Επίσης, η εταιρική σχέση ωθήθηκε από μια κοινή πολιτική βούληση για την από κοινού οικοδόμηση ενός χώρου διαλόγου, ειρήνης, ασφάλειας και ευημερίας για όλους. Για την ΕΕ η εταιρική σχέση ενίσχυσε επίσης τους ιστορικά και στρατηγικά ισχυρούς δεσμούς και τις σχέσεις με τους μεσογειακούς εταίρους.

Σήμερα, σε έναν ολοένα και πιο «παγκοσμιοποιημένο» κόσμο, η ΕΕ παραμένει ο κύριος εταίρος των μεσογειακών χωρών στο εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών. Ποσοστό άνω του 50% του εμπορίου στην περιοχή πραγματοποιείται με την ΕΕ και για ορισμένες χώρες η ΕΕ αποτελεί προορισμό σε ποσοστό άνω του 70% των εξαγωγών τους. Η Ευρώπη είναι ο μεγαλύτερος άμεσος ξένος επενδυτής (36% επί του συνόλου των άμεσων ξένων επενδύσεων) και η ΕΕ είναι ο μεγαλύτερος χορηγός οικονομικής ενίσχυσης και χρηματοδότησης με σχεδόν € 3 δις. ετησίως σε δάνεια και ενισχύσεις. Η ΕΕ είναι επίσης η κύρια πηγή τουρισμού και ο πρώτος προορισμός των μεταναστών.

Έχουν πλέον συναφθεί συμφωνίες μεταξύ της ΕΕ και των μεσογειακών εταίρων[1] αλλά η διαδικασία δημιουργίας μιας πραγματικής περιφερειακής αγοράς εξακολουθεί να συναντά εμπόδια, ιδίως λόγω της αργής ολοκλήρωσης των μεσογειακών χωρών μεταξύ τους. Ο συνεχιζόμενος κερματισμός των αγορών της νότιας Μεσογείου αναστέλλει σημαντικά τις επενδύσεις, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό. Το ενδοπεριφερειακό εμπόριο στη νότια Μεσόγειο, σε ποσοστό κάτω από 15% επί του συνόλου, είναι το χαμηλότερο στον κόσμο σε σχέση με οιαδήποτε περιοχή αντίστοιχου μεγέθους. Συνεπώς, ακόμη και αν η ΕΕ είναι ο μεγαλύτερος εταίρος της περιοχής, η εταιρική σχέση δεν έχει ακόμη εξαντλήσει πλήρως το δυναμικό της.

Η περιφερειακή διάσταση της εταιρικής σχέσης εξελίχθηκε επίσης σημαντικά με τη δημιουργία της FEMIP (της Ευρωμεσογειακής διευκόλυνσης επενδύσεων για τη Μεσόγειο, στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων) το 2003· με τη δημιουργία της Ευρωμεσογειακής Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης το 2004· με την ίδρυση, ύστερα από απόφαση των Υπουργών το 2004 στην Αλεξάνδρεια, του ιδρύματος Anna Lindh για το διαπολιτιστικό διάλογο το 2005 και με την υπογραφή της συμφωνίας του Αγαδίρ [2] το 2004.

Η σύνοδος που θα πραγματοποιηθεί με την ευκαιρία της 10ης επετείου δίνει την ευκαιρία να λάβουμε υπόψη τα έως σήμερα επιτεύγματα της διαδικασίας της Βαρκελώνης και να εξετάσουμε που βρίσκονται τα εμπόδια στην πρόοδο και πώς μπορούμε να προσεγγίσουμε εκ νέου ορισμένα από τα πιο δύσκολα ζητήματα ώστε να εξασφαλίσουμε ότι πληρούνται οι κοινοί μας στόχοι.

Αυτό θα αποτελέσει επίσης ευκαιρία να εξετάσουμε τρόπους με τους οποίους η ευρωπαϊκή πολιτική γειτνίασης (ΕΠΓ) και η διαδικασία της Βαρκελώνης μπορούν να επιφέρουν μια ποιοτική μεταβολή στις ευρωμεσογειακές σχέσεις μέσω σχεδίων δράσης που έχουν συμφωνηθεί με χώρες-εταίρους. Ένας από τους κύριους στόχους της ΕΠΓ είναι η στήριξη και η προώθηση μεταρρυθμίσεων στο εσωτερικό. Έτσι, τα διμερή σχέδια δράσης περιέχουν φιλόδοξες ατζέντες ρυθμιστικής σύγκλισης με την ΕΕ. Έτσι, η ΕΠΓ και η διαδικασία της Βαρκελώνης θα λειτουργούν συμπληρωματικά και κατά τρόπον ώστε να αλληλοενισχύονται.

Η Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτνίασης προσφέρει στους εταίρους τη δυνατότητα συμμετοχής στην εσωτερική αγορά της ΕΕ και την ευκαιρία να συμμετέχουν σε προγράμματα και πολιτικές της ΕΕ (με βάση την πλήρωση των συμφωνημένων προτεραιοτήτων, που αντικατοπτρίζουν κοινές αξίες και στόχους πολιτικής). Συμβάλλει επίσης στην ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ χωρών στη διαδικασία της Βαρκελώνης και στην περαιτέρω προώθηση της περιφερειακής και υποπεριφερειακής συνεργασίας. Το ευρωπαϊκό μέσο γειτνίασης και εταιρικών σχέσεων (ΕΜΓΕΣ) θα προσφέρει οικονομική στήριξη τόσο στη διασυνοριακή και διακρατική συνεργασία όσο και στη σημερινή διμερή και περιφερειακή συνεργασία.

Μολονότι η δήλωση της Βαρκελώνης και η συνολική της προσέγγιση εξακολουθούν να ισχύουν, δεν πρέπει να επαναπαυόμαστε. Οι εκθέσεις του Αναπτυξιακού Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών (ΑΠΗΕ) σχετικά με την ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού στον αραβικό κόσμο και οι δηλώσεις της Sana και της Αλεξάνδρειας καθώς και της συνόδου κορυφής του αραβικού συνδέσμου στην Τυνησία το 2004 τόνισαν την ανάγκη να σημειωθεί πρόοδος σε τομείς όπως η πολιτική και οικονομική μεταρρύθμιση, τα δικαιώματα και η εκπαίδευση των γυναικών για την πρόοδο της εκάστοτε περιοχής. Η πρόοδος σε μια σειρά στόχων που τέθηκαν στη δήλωση της Βαρκελώνης ήταν αργή, εν μέρει επειδή οι εταίροι δεν δεσμεύτηκαν πάντοτε πλήρως στην εφαρμογή των αρχών τις οποίες έχουν συνυπογράψει, εν μέρει επίσης λόγω των δυσκολιών που προέκυψαν από τις συνεχιζόμενες συγκρούσεις στην περιοχή και λόγω του ότι η αναζήτηση σύγκλισης απόψεων λειτούργησε κατά καιρούς ως τροχοπέδη για εκείνους που επιθυμούσαν να προχωρήσουν ταχύτερα. Επιπλέον, εξελίξεις όπως η αυξανόμενη παγκοσμιοποίηση και η πολιτική και οικονομική αλληλεξάρτηση μεταξύ των χωρών απαιτούν μια ανανεωμένη από κοινού εξέταση της εταιρικής σχέσης. Στον οικονομικό τομέα, η έλλειψη αυτοπεποίθησης στην επιδίωξη οικονομικών μεταρρυθμίσεων και στην αντιμετώπιση των προκλήσεων της οικονομικής και εμπορικής ελευθέρωσης εμπόδισαν το να δοθεί ισχυρή ώθηση σε επίπεδο οικονομικής ευμάρειας προερχόμενης από την οικονομική ολοκλήρωση. Είναι αναγκαίο να διπλασιαστούν οι προσπάθειες για τη μείωση του κενού που υπάρχει μεταξύ του Βορρά και του Νότου ως προς την ευμάρεια. Το παράρτημα στην παρούσα ανακοίνωση περιέχει λεπτομερή ανάλυση των επιδιώξεων και των ελλείψεων της διαδικασίας της Βαρκελώνης όσον αφορά τα τρία κεφάλαια (πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό) από την έναρξη της εταιρικής σχέσης το 1995. Πρέπει να τονιστεί ότι η ανακοίνωση επικεντρώνεται σε προτάσεις για την ενίσχυση και την εμβάθυνση της συνεργασίας στο μέλλον. Ο κατάλογος των προτάσεων δεν είναι ολοκληρωτικός και προορίζεται για τη συμπλήρωση των διαφόρων πρωτοβουλιών και προγραμμάτων που ισχύουν σήμερα.

Κατά τη διάρκεια του 2005 οι υπουργοί εξωτερικών της εταιρικής σχέσης θα συναντηθούν στο Λουξεμβούργο στις 30-31 Μαΐου («Βαρκελώνη VII») και θα πραγματοποιηθεί έκτακτη σύνοδος στη Βαρκελώνη στα τέλη Νοεμβρίου. Η παρούσα ανακοίνωση έχει ως στόχο την προετοιμασία των δύο αυτών συναντήσεων. Περιέχει προτάσεις για την επίτευξη προόδου στην πράξη σε ορισμένους κρίσιμους τομείς για το μέλλον της περιοχής καθώς και για τις σχέσεις της ΕΕ με τους μεσογειακούς μας εταίρους . Μόλις συμφωνηθούν, οι πρωτοβουλίες αυτές θα βοηθήσουν στην αντιμετώπιση ορισμένων ειδικών βραχυπρόθεσμων και μεσοπρόθεσμων προκλήσεων που θα αντιμετωπίσουν οι εταίροι μας την επόμενη πενταετία:

(1) Ανθρώπινα δικαιώματα και δημοκρατία

Στόχος είναι η προώθηση των πολιτικών μεταρρυθμίσεων στον τομέα των ανθρώπινων δικαιωμάτων, της δημοκρατίας, της ειρήνης και της ασφάλειας και η πιο αποφασιστική δέσμευση στη διαδικασία ενίσχυσης της διακυβέρνησης και της συμμετοχικής δημοκρατίας.

(2) Βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη και μεταρρυθμίσεις

Ο εκσυγχρονισμός των οικονομιών των ευρωμεσογειακών εταίρων είναι απαραίτητος ώστε να επωφεληθούν από τις ευκαιρίες που τους προσφέρονται από την παγκοσμιοποίηση και από το ελεύθερο εμπόριο με την Ευρώπη. Η εμβάθυνση της οικονομικής ολοκλήρωσης μεταξύ της ΕΕ και των μεσογειακών χωρών – από κοινού με την περιφερειακή ολοκλήρωση Νότου – Νότου θα αποτελέσει έναν από τους καίριους στόχους για τα επόμενα έτη. Αυτό θα επιτευχθεί μέσω της ελευθέρωσης του εμπορίου και των υπηρεσιών, της αύξησης των επενδύσεων και της ρυθμιστικής σύγκλισης. Επίσης, η συνέχιση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων με στόχο την άρση των εμποδίων στην ανάπτυξη, στις επενδύσεις και στη δημιουργία θέσεων εργασίας θα είναι απαραίτητα στοιχεία για ένα υγιές μακροοικονομικό περιβάλλον. Τα οικονομικά οφέλη για την περιοχή όσον αφορά την απασχόληση και την ανάπτυξη θα βοηθήσουν τις μεσογειακές χώρες-εταίρους να δημιουργήσουν τις 5 εκατομμύρια θέσεις εργασίας που χρειάζονται ετησίως για να προσφέρουν καλύτερες οικονομικές προοπτικές στους νεοεισερχόμενους στις αγορές εργασίας τους εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα τη συνέχιση της βιώσιμης ανάπτυξης

(3) Εκπαίδευση

Η βελτίωση της ποιότητας στην εκπαίδευση και η παροχή εκπαίδευσης για όλους είναι καίριας σημασίας για την κοινωνική και ανθρώπινη ανάπτυξη των μεσογειακών εταίρων. Ένα τρίτο του πληθυσμού των μεσογειακών εταίρων είναι ηλικίας κάτω των 15 ετών. Οι πολιτικές για την εκπαίδευση, η απόκτηση γνώσεων και η διάδοση είναι σημαντικοί παράγοντες για τη βιώσιμη, προσανατολισμένη στο μέλλον, ανθρώπινη ανάπτυξη της περιοχής.

Ωστόσο η συζήτηση δεν πρέπει να περιορίζεται στους τομείς αυτούς και οι πρωτοβουλίες που προτείνονται στην παρούσα ανακοίνωση περιλαμβάνουν προτάσεις για τομείς όπως είναι οι κοινωνικές μεταρρυθμίσεις, η μετανάστευση, τα όπλα μαζικής καταστροφής και η αντιμετώπιση της τρομοκρατίας, που στοχεύουν επίσης στην αντιμετώπιση των προκλήσεων της επόμενης πενταετίας.

Αυτό το πρόγραμμα εργασίας θα αναπτυχθεί μέσω του θεσμικού πλαισίου της διαδικασίας της Βαρκελώνης, μέσω της πολιτικής γειτνίασης καθώς και κυρίως, μέσω του καίριου οργάνου του, των εθνικών σχεδίων δράσης. Το χρονοδιάγραμμα για αυτό το πρόγραμμα εργασίας συνοψίζεται στο τμήμα 3 της ανακοίνωσης. Θα απαιτηθεί σημαντική ενίσχυση των χρηματοοικονομικών πόρων βάσει των προοπτικών για το 2007-2013 και η Επιτροπή έχει ήδη υποβάλει προτάσεις για το νέο ευρωπαϊκό μέσο γειτνίασης και εταιρικών σχέσεων.

Οι διαδοχικές συναντήσεις σε επίπεδο Υπουργών έχουν τονίσει την ανάγκη για αυξημένη προβολή της εταιρικής σχέσης, τόσο στην ΕΕ όσο και στις χώρες-εταίρους. Η δέκατη επέτειος και ο εορτασμός του 2005 ως έτους της Μεσογείου προσφέρουν μια σημαντική ευκαιρία για την αντιμετώπιση αυτού του θέματος με μια ενισχυμένη στρατηγική δραστηριοτήτων και εκδηλώσεων για την αύξηση της συνειδητοποίησης.

Η αύξηση της προβολής απαιτεί την αποστολή μιας σειράς κοινά συμφωνημένων, σαφών και ουσιαστικών μηνυμάτων στο μέσο πολίτη χρησιμοποιώντας τα πιο αποτελεσματικά μέσα επικοινωνίας και διάδοσης. Ο ρόλος των μέσων μαζικής ενημέρωσης είναι απαραίτητος προς την κατεύθυνση αυτή.

Η Επιτροπή υπέβαλε ήδη στους εταίρους λεπτομερή κατάλογο σχετικά με δράσεις πληροφόρησης και κοινοποίησης που έχουν σχεδιαστεί σε περιφερειακή και εθνική βάση. Αυτές περιλαμβάνουν δορυφορικά τηλεοπτικά προγράμματα σε περιφερειακή βάση· διμερείς δραστηριότητες με εθνικά τηλεοπτικά και ραδιοφωνικά δίκτυα· πρωτοβουλίες με το διεθνή και περιφερειακό τύπο· προ-ορατική διοργάνωση εκδηλώσεων και ανταλλαγή ευκαιριών για δημοσιογράφους και ειδικευμένες δραστηριότητες που στοχεύουν στους τομείς της κοινωνίας των πολιτών και της νεολαίας. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να τεθεί και το θέμα της καταπολέμησης του ρατσιστικού οπτικοακουστικού περιεχομένου.

Όπως συμφωνήθηκε στην τελευταία συνάντηση Υπουργών εξωτερικών στη Χάγη η αποτελεσματική επικοινωνία εξαρτάται από τη σύγκλιση των μηνυμάτων που μεταδίδονται από όλους τους εταίρους. Η Επιτροπή ενθαρρύνει τους εταίρους να κινητοποιήσουν κυβερνητικά και μη μέσα για την επίτευξη αυτού του στόχου.

2. Προγραμμα εργασίασ για την επομενη πενταετια

2.1. Προώθηση των ανθρώπινων δικαιωμάτων και της δημοκρατίας

Η προώθηση της πολιτικής μεταρρύθμισης προς τον τομέα των ανθρώπινων δικαιωμάτων και της δημοκρατίας είναι καίριας σημασίας για την επίτευξη βιώσιμης ασφάλειας και σταθερότητας. Με βάση την ανακοίνωση της Επιτροπής του Μαΐου 2003[3] για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τον εκδημοκρατισμό δόθηκε μεγαλύτερη έμφαση στη συνεργασία σε αυτούς τους τομείς. Οι εταίροι πρέπει να εξετάσουν τρόπους με τους οποίους είναι δυνατή η επίτευξη του στόχου αυτού, περιλαμβανομένης της ανάπτυξης πολιτικών για την προώθηση της ισότητας, των θεμελιωδών και κοινωνικών δικαιωμάτων και της σύνδεσης και δέσμευσης των κοινωνικών εταίρων και της κοινωνίας των πολιτών, καθώς και της ενθάρρυνσης της ανάπτυξής της. Σημαντικό θέμα από την άποψη αυτή είναι η προσπάθεια προσανατολισμού προς κοινές αντιλήψεις όσον αφορά τις προκλήσεις που προβάλλει ο εκδημοκρατισμός, περιλαμβανομένου του ρόλου των δημοκρατικών ισλαμικών πολιτικών κινημάτων στις εθνικές πολιτικές. Η Σύνοδος της Sana τον Ιανουάριο του 2004 ήταν μια δημιουργική, καλά διαφημισμένη εκδήλωση με 800 συμμετέχοντες από την κοινωνία των πολιτών, από κυβερνήσεις και από διεθνείς οργανισμούς προερχόμενους από τον αραβικό κόσμο. Η δήλωση της διάσκεψης συμφωνεί σε 10 σημεία μεταξύ των οποίων η προστασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων, η χειραφέτηση των γυναικών, η ενίσχυση της δημοκρατίας, ο πλουραλισμός και οι ανεξάρτητες δικαστικές αρχές. Ορισμένα από τα συμπεράσματα αυτά θα ήταν χρήσιμο να συζητηθούν στο πλαίσιο της Ευρωμεσογειακής εταιρικής σχέσης. Πρόσφατα, η έκθεση του Αναπτυξιακού Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών (ΑΠΗΕ) σχετικά με την ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού στον αραβικό κόσμο (που εκδόθηκε στις 5 Απριλίου 2005) με τίτλο «Towards Freedom in the Arab World» («Για την ελευθερία στον αραβικό κόσμο») προσφέρει ενδελεχή εξέταση του ελλείμματος ελευθερίας και ορθής διακυβέρνησης και επικεντρώνεται στο καθεστώς των ελευθεριών και των οικονομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων στις αραβικές χώρες και εξετάζει σε ποιο βαθμό ισχύουν στην πράξη.

Σε ευθυγράμμιση με την ανακοίνωσή της το Μάιο του 2003, η Επιτροπή προτείνει την πραγματοποίηση της ευρωμεσογειακής διάσκεψης το 2006, που θα προετοιμαστεί σε υπο-περιφερειακό επίπεδο, για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τον εκδημοκρατισμό. Η διάσκεψη πρέπει να αποτελέσει εστιακό σημείο και ευκαιρία για την προώθηση των προσπαθειών που καταβάλλονται σε περιφερειακό επίπεδο για την προώθηση της δημοκρατίας και του πλουραλισμού, να δημοσιοποιήσει τις κοινές προσπάθειες στο πλαίσιο της πολιτικής γειτνίασης, να επιτρέψει αλλαγές στις ορθές πρακτικές και να ενθαρρύνει την συμμετοχή της αραβικής κοινωνίας των πολιτών. Οι ενέργειες για την προώθηση της αγωγής του πολίτη και της εκπαίδευσης στον τομέα των ανθρώπινων δικαιωμάτων θα στηριχθούν σε περιφερειακό και εθνικό επίπεδο. Η εν λόγω διάσκεψη αναμένεται να οδηγήσει σε συγκεκριμένες ιδέες για το μέλλον και με αποτελέσματα που θα τεθούν σε εφαρμογή διά της πολιτικής γειτνίασης και των χρηματοδοτικών μέσων.

Οικοδομώντας πάνω σε δραστηριότητες που έχουν πραγματοποιηθεί με πρωτοβουλία της Επιτροπής στον τομέα των ανθρώπινων δικαιωμάτων και του εκδημοκρατισμού, η Επιτροπή θα προτείνει μια διευκόλυνση για τη δημοκρατία που θα εξυπηρετήσει στην προώθηση, στη στήριξη και στην επιβράβευση εκείνων των εταίρων που επίσης επιδεικνύουν μια σαφή δέσμευση σε κοινές αξίες και σε συμφωνημένες προτεραιότητες για πολιτικές μεταρρυθμίσεις. Η διευκόλυνση αυτή, εντός του ευρωπαϊκού μέσου γειτνίασης και εταιρικών σχέσεων (EΜΓΕΣ), θα προχωρήσει πέρα από την ειδική στήριξη που είναι δυνατόν να κινητοποιηθεί βάσει περιφερειακών ή εθνικών σχεδίων δράσης. Η διευκόλυνση αναμένεται να τεθεί σε ισχύ το 2007. Η διευκόλυνση θα επιτρέψει επίσης την περαιτέρω εμπέδωση της διάστασης της ορθής διακυβέρνησης, της προώθησης του σεβασμού για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις δημοκρατικές αξίες.

2.2. Συμβολή στη δημιουργία θέσεων εργασίας και βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης μέσω της ελευθέρωσης του εμπορίου και της περιφερειακής ολοκλήρωσης

Η αναθεώρηση της διαδικασίας της Βαρκελώνης δείχνει ότι η εταιρική σχέση υπήρξε πολύ επιτυχής ως προς την επίτευξη του στόχου του ελεύθερου εμπορίου στα βιομηχανικά προϊόντα μεταξύ της ΕΕ και των μεσογειακών εταίρων. Οι εταίροι πρέπει τώρα να λάβουν τα απαραίτητα μέτρα για να επεκτείνουν το πεδίο εφαρμογής αυτού του πυρήνα ζώνης ελεύθερων συναλλαγών, εμβαθύνοντας την ελευθέρωση του εμπορίου στα αγροτικά και αλιευτικά προϊόντα και ανοίγοντας περαιτέρω τις αγορές σε νέους τομείς όπως είναι οι υπηρεσίες και η εγκατάσταση. Εκτιμάται ότι τα δύο τρίτα της συνολικής προστιθέμενης αξίας προέρχονται από τον κλάδο των υπηρεσιών και από τον αγροτικό κλάδο. Η εικόνα γίνεται πιο περίπλοκη όσον αφορά το συνολικό στόχο της δημιουργίας μιας πραγματικά περιφερειακής αγοράς που θα ενισχύσει τις επενδύσεις και την ανάπτυξη στο νότο και θα μειώσει τη διαφορά ως προς την ευμάρεια μεταξύ της Ευρώπης και των γειτόνων της. Λόγω των υψηλών ποσοστών ανάπτυξης του πληθυσμού στη Μεσόγειο, η μετάγγιση νέου δυναμισμού στην ολοκλήρωση της αγοράς με στόχο τη δημιουργία περισσότερων επενδύσεων, υψηλότερων ποσοστών ανάπτυξης και δημιουργίας θέσεων εργασίας πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα για τη σχέση κατά την επόμενη πενταετία. Παρακάτω παρουσιάζονται τρόποι με τους οποίους αυτό μπορεί να επιτευχθεί.

α) Η ελευθέρωση του εμπορίου όσον αφορά τις υπηρεσίες και την εγκατάσταση σε περιφερειακή βάση μεταξύ εταίρων που το επιθυμούν

Η ελευθέρωση του εμπορίου όσον αφορά τις υπηρεσίες και την εγκατάσταση αποτελεί στόχο που προβλέπεται στις συμφωνίες σύνδεσης με όλους τους μεσογειακούς εταίρους της ΕΕ. Αποτελεί προτεραιότητα καίριας σημασίας για την επίτευξη μιας πραγματικής ζώνης ελεύθερων συναλλαγών στη Μεσόγειο, που θα προχωρά πέρα από την ελεύθερη κυκλοφορία των αγαθών. Αυτό μπορεί να εξελιχθεί σε ισχυρό όχημα πολιτικής για την ανάπτυξη χάρη στο εμπόριο στην περιοχή της Μεσογείου με συνακόλουθη επίδραση και σε άλλους οικονομικούς τομείς.

Οι υπηρεσίες αντιπροσωπεύουν ποσοστό περίπου 60% του ΑΕΠ στις μεσογειακές χώρες. Μελέτες της Παγκόσμιας Τράπεζας δείχνουν ότι η ελευθέρωση του εμπορίου στις υπηρεσίες οδηγεί σε σημαντικά κέρδη ως προς την ευμάρεια (σύμφωνα με ορισμένους υπολογισμούς, έως τρεις φορές τα κέρδη που αναμένονται από την ελευθέρωση του εμπορίου αγαθών). Η ελευθέρωση των υπηρεσιών, καθώς απαιτεί ολοκληρωμένες μεταρρυθμίσεις στο εσωτερικό, συμβάλλει επίσης στην οικονομική προσαρμογή και μεταρρύθμιση στο εσωτερικό της χώρας.

Οι επενδύσεις από το εξωτερικό στην περιοχή εξακολουθούν να είναι ανεπαρκείς και έχουν εντοπιστεί ως μια από τις σημαντικότερες ελλείψεις της οικονομικής εταιρικής σχέσης. Για την αντιμετώπιση αυτού του επείγοντος θέματος, οι μεσογειακοί εταίροι πρέπει να διευκολύνουν την εγκατάσταση στην περιοχή τους. Αυτή η διευκόλυνση δεν πρέπει να περιορίζεται στη βελτίωση του ρυθμιστικού περιβάλλοντος για τις ξένες και εγχώριες επενδύσεις – όπου έχει ήδη σημειωθεί πρόοδος – αλλά πρέπει να συμπεριλάβει και την αναθεώρηση του ευρύτερου θεσμικού περιβάλλοντος με στόχο την εξάλειψη των υπολειπόμενων εμποδίων όπως είναι τα κόστη συναλλαγής, η ασφάλεια και η επιβολή των συμβάσεων καθώς και η μικρή προστασία των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, μεταξύ άλλων.

Ενισχύοντας το εμπόριο και τις επενδύσεις μεταξύ της ΕΕ και των μεσογειακών εταίρων της, η ελευθέρωση του εμπορίου όσον αφορά τις υπηρεσίες και την εγκατάσταση θα συμβάλει στο κλείσιμο της οικονομικής ψαλίδας στην εταιρική σχέση Βορρά - Νότου. Αυτή η διαδικασία ελευθέρωσης πρέπει να ενισχυθεί από ένα ισχυρό συστατικό ρυθμιστικής σύγκλισης μεταξύ των κανόνων της ενιαίας αγοράς στην ΕΕ και εκείνων στις χώρες-εταίρους.

Με βάση τα προαναφερόμενα, η ΕΕ πρέπει να είναι προετοιμασμένη να καλέσει τους μεσογειακούς της εταίρους να συμμετάσχουν σε ένα νέο κεφάλαιο ολοκλήρωσης ξεκινώντας διαπραγματεύσεις όχι βάσει του παραδοσιακού («κομβικού και ακτινωτού») μοντέλου που ακολουθήθηκε από το 1995, αλλά κατά τρόπο που να συνδυάζει την εμπορική ολοκλήρωση Βορρά-Νότου και Νότου-Νότου. Η αρχή της εθελούσιας συμμετοχής πρέπει να εγγράφεται ρητά και να τηρείται πλήρως. Αυτή η νέα προσέγγιση συνίσταται στην έναρξη διαπραγματεύσεων σε περιφερειακή βάση για τις χώρες εκείνες που το επιθυμούν.

Η προσέγγιση αυτή αντανακλά εκείνη του πρωτοκόλλου – πλαίσιο για τις υπηρεσίες που εγκρίθηκε από τους Υπουργούς εμπορίου στην Κωνσταντινούπολη τον Ιούλιο του 2004 και που θα χρησιμεύσει ως πρότυπο στις επόμενες διαπραγματεύσεις. Οι συμμετέχουσες χώρες θα συνεχίσουν τις μεταξύ τους διαπραγματεύσεις σε διμερή βάση, αλλά το αποτέλεσμα των συνομιλιών αυτών θα συνδυαστεί με άλλα και θα επεκταθεί σε αυτά με βάση την αρχή της μη-διάκρισης που έχει ενταχθεί στην καλούμενη: «ρήτρα πλέον ευνοούμενου κράτους της περιφέρειας». Η ρήτρα εξασφαλίζει την εγγύηση για όλους τους μεσογειακούς εταίρους ότι λαμβάνουν την καλύτερη δυνατή προσφορά από την ΕΕ σε οιοδήποτε τομέα ή χώρα. Σε αντάλλαγμα οι συμμετέχουσες χώρες προσφέρουν πρόσβαση στους τομείς τους τόσο μεταξύ τους όσο και στην ΕΕ.

Η ΕΕ και οι μεσογειακές χώρες πρέπει συνεπώς να συμφωνήσουν να διαπραγματευθούν σχετικά με την ελευθέρωση και την ολοκλήρωση του εμπορίου όσον αφορά τις υπηρεσίες και την εγκατάσταση, σύμφωνα με τις δεσμεύσεις που έχουν ληφθεί σε περιφερειακό επίπεδο και στα σχέδια δράσης για τη γειτονία. Η διαπραγμάτευση αυτή θα είναι ανοιχτή σε όλους τους μεσογειακούς εταίρους που επιθυμούν να εισέλθουν σε αυτή την περιφερειακή συμφωνία (με εξαίρεση την Τουρκία δεδομένου ότι έχει καθεστώς υποψήφιας χώρας). Η Επιτροπή θα υποβάλει πρόταση για κατευθυντήριες γραμμές διαπραγμάτευσης στο Συμβούλιο με στόχο την έναρξη διαπραγματεύσεων με τις χώρες-εταίρους κατά τη διάρκεια του 2 ου εξαμήνου του 2005. Οι εταίροι αναμένεται να συμφωνήσουν για την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων όσον αφορά την ελευθέρωση του εμπορίου στις υπηρεσίες και στην εγκατάσταση με ισχυρή περιφερειακή διάσταση, για την ευθυγράμμιση της εν λόγω διαδικασίας με το στόχο του 2010 περί ζώνης ελεύθερων συναλλαγών.

Οι προσπάθειες αυτές πρέπει να αποσκοπούν στο συνδυασμό κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξης. Από την άποψη αυτή και για να εξασφαλιστεί ο σεβασμός των θεμελιωδών κοινωνικών και οικονομικών δικαιωμάτων, η συνεχής αξιολόγηση της βιωσιμότητας των αποτελεσμάτων της ζώνης ελευθέρων συναλλαγών αναμένεται να συμβάλει σημαντικά και οι συστάσεις της να βοηθήσουν στην καθοδήγηση της μελλοντικής πολιτικής.

β) Ελευθέρωση του εμπορίου και συνεργασία στα αγροτικά και αλιευτικά προϊόντα

Με βάση τις εργασίες των κλαδικών συναντήσεων των ανωτέρων υπαλλήλων σε θέματα γεωργίας, πρέπει να συμφωνηθεί ένας χάρτης πορείας περιφερειακής εντολής για την ελευθέρωση του εμπορίου στα γεωργικά, επεξεργασμένα γεωργικά και αλιευτικά προϊόντα που θα προβλέπει υψηλό βαθμό ελευθέρωσης με πολύ λίγες εξαιρέσεις και ένα χρονοδιάγραμμα για την εφαρμογή που θα είναι συνεπές με τις διατάξεις και τους στόχους των συμφωνιών σύνδεσης . Ο χάρτης αυτός θα συνοδεύεται από δέσμευση για την έναρξη ενός περιφερειακού προγράμματος συνεργασίας για την αγροτική ανάπτυξη και τη βελτίωση της ποιοτικής παραγωγής από το 2007, σύμφωνα με τους στόχους της πολιτικής γειτνίασης. Ύστερα από τα αναμενόμενα αποτελέσματα της ευρω-μεσογειακής διάσκεψης στο Λουξεμβούργο το Μάιο, η Επιτροπή θα υποβάλει πρόταση για τη διαπραγμάτευση κατευθυντήριων γραμμών για την ελευθέρωση του εμπορίου στα αγροτικά και αλιευτικά προϊόντα προς έγκριση από το Συμβούλιο με στόχο να αρχίσουν διαπραγματεύσεις το 2ο εξάμηνο του 2005. Οι διαπραγματεύσεις αναμένεται να έχουν ολοκληρωθεί εντός ενός έτους ώστε να ευθυγραμμιστεί η ελευθέρωση του εμπορίου στα αγροτικά και αλιευτικά προϊόντα με τους στόχους της ζώνης ελεύθερων συναλλαγών για το 2010.

γ) Εξασφάλιση σύγκλισης της τεχνικής νομοθεσίας με στόχο τη διευκόλυνση του εμπορίου

Η προσέγγιση της τεχνικής νομοθεσίας στους τομείς της αξιολόγησης των προτύπων και της διαπίστωσης της συμμόρφωσης παρουσιάζει σημαντικό δυναμικό όσον αφορά τη δημιουργία εμπορίου, την προσέλκυση επενδυτών και ενδεχομένως, την ολοκλήρωση των οικονομιών. Στόχος είναι η προώθηση του εμπορίου ευθυγραμμίζοντας τα πρότυπα και τις τεχνικές απαιτήσεις, μειώνοντας τα κόστη που συνδέονται με την επανάληψη ελέγχων και πιστοποίησης και διευκολύνοντας έτσι την πρόσβαση στην αγορά. Έχουν ήδη ξεκινήσει οι εργασίες για την εναρμόνιση της οικονομικής νομοθεσίας με βάση το πρόγραμμα εργασίας που εγκρίθηκε κατά την ευρωμεσογειακή διάσκεψη υπουργών εμπορίου στο Παλέρμο (Ιούλιος 2003) και έχει επιτευχθεί σειρά σημαντικών βημάτων προς μια ενδεχόμενη εναρμόνιση και/ή αμοιβαία αναγνώριση προτύπων που συνδέονται με το εμπόριο σε όλη την επικράτεια της ευρωμεσογειακής περιοχής. Ειδικότερα, έχουν εντοπιστεί νομοθετικές προτεραιότητες με κάθε εταίρο με στόχο την προσπάθεια ευθυγράμμισης. Ο δρόμος που πρέπει να ακολουθηθεί συνίσταται σε από κοινού συνεργασία, εντός της ευρωπαϊκής πολιτικής γειτνίασης, για την πραγματική προσέγγιση, τη ρυθμιστική αναβάθμιση καθώς και την αναβάθμιση των υποδομών, με τη στήριξη της απαιτούμενης βοήθειας. Μόλις ολοκληρωθεί η προσπάθεια ευθυγράμμισης και τεθεί σε εφαρμογή η αντίστοιχη νομοθεσία, οι συμφωνίες για τη διαπίστωση της συμμόρφωσης και την αποδοχή (ΣΔΣΑ) βιομηχανικών προϊόντων μπορεί να αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης όποτε αυτό είναι δυνατόν, θεσπίζοντας έτσι ρυθμιστικούς «διαδρόμους εμπορίου» προς όφελος της οικονομικής ολοκλήρωσης και ανάπτυξης.

δ) Οικονομική ολοκλήρωση Νότου-Νότου

Η ευρωπαϊκή διαδικασία δεν σχετίζεται μόνον με την οικοδόμηση σχέσεων προτιμησιακού και αμοιβαίου εμπορίου μεταξύ της ΕΕ και των μεμονωμένων μεσογειακών χωρών. Απαραίτητο συστατικό της διαδικασίας της Βαρκελώνης είναι η ενίσχυση των εμπορικών δεσμών μεταξύ των ίδιων των μεσογειακών χωρών. Μόνον έτσι μπορεί η περιφερειακή ζώνη ελεύθερων συναλλαγών που προβλέπεται στη Δήλωση της Βαρκελώνης να λάβει τον πλήρη της χαρακτήρα. Η επέκταση των δεσμών Νότου-Νότου στην περιοχή είναι ζωτικού οικονομικού ενδιαφέροντος για τις μεσογειακές χώρες. Μελέτες που έχουν εκπονηθεί δείχνουν τα τεράστια αναξιοποίητα οικονομικά οφέλη όσον αφορά τη δυνατότητα για ξένες επενδύσεις μετά το άνοιγμα του εμπορίου μεταξύ των μεσογειακών χωρών (εμπόριο Νότου-Νότου). Τα οφέλη θα γίνουν αισθητά ιδίως όσον αφορά την οικονομική διαφοροποίηση και την απασχόληση, δύο από τις κυριότερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η περιοχή. Η περιφερειακή ολοκλήρωση Νότου-Νότου, σε συνεργασία με τους ενισχυμένους δεσμούς Βορρά-Νότου, είναι καίριας σημασίας για την επίτευξη δυναμικών και διαφοροποιημένων οικονομιών στις μεσογειακές χώρες. Μια από τις σημαντικότερες εξελίξεις υπήρξε η υπογραφή το Φεβρουάριο του 2004 της συμφωνίας του Αγαδίρ για το ελεύθερο εμπόριο μεταξύ της Αιγύπτου, της Ιορδανίας, του Μαρόκου και της Τυνησίας. Το 2004 συνήφθησαν και άλλες ΣΕΣ, ιδίως μεταξύ της Τουρκίας και του Μαρόκου, της Τουρκίας και της Τυνησίας, της Τουρκίας και της Παλαιστινιακής Αρχής, εκ των οποίων όλες σημειώνουν πρόοδο όσον αφορά την περιφερειακή ολοκλήρωση στην περιοχή της μεσογείου.

Ωστόσο, για την επίτευξη μιας πλήρως αναπτυγμένης ζώνης ελεύθερων συναλλαγών στην ευρωμεσογειακή περιοχή έως την συμφωνημένη προθεσμία του 2010 πρέπει να συναφθούν πολύ περισσότερες συμφωνίες και να αναβαθμιστούν υφιστάμενες συμφωνίες σε πραγματικές ΣΕΣ. Συνεπώς οι μεσογειακές χώρες πρέπει να επιταχύνουν τη σύναψη γνήσιων συμφωνιών ελεύθερων συναλλαγών μεταξύ τους, ώστε να επιτευχθεί ο στόχος μιας ευρύτερης ευρωμεσογειακής ζώνης ελεύθερων συναλλαγών έως το 2010, για την οποία ισχύει σήμερα αξιολόγηση της βιωσιμότητας των αποτελεσμάτων.

Επιπλέον, αυτές οι ΣΕΣ θα διευκολύνουν και την εφαρμογή της πανευρωμεσογειακής σώρευσης της καταγωγής. Αυτό το σύστημα σώρευσης της καταγωγής προϋποθέτει πράγματι την ύπαρξη προτιμησιακών σχέσεων μεταξύ των ενεχόμενων εταίρων (κατ’ ορισμό, οι προτιμησιακοί κανόνες καταγωγής συνδέονται με τις προτιμησιακές ρυθμίσεις). Η πανευρωμεσογειακή σώρευση της καταγωγής αναμένεται να επιφέρει σημαντικό όφελος στους οικονομικούς φορείς, και ειδικότερα πιο εύκολη πρόσβαση στην προτίμηση καθώς και διευρυμένη επιλογή πηγών για τις βιομηχανίες.

Όσον αφορά την ελευθέρωση των συναλλαγών στις υπηρεσίες και στην εγκατάσταση, η περιφερειακή προσέγγιση όπως ενσωματώνεται στην περιφερειακή αρχή του πλέον ευνοούμενου κράτους του πρωτοκόλλου - πλαισίου για το εμπόριο στις υπηρεσίες θα εξασφαλίσει την ισχυρή ολοκλήρωση Νότου – Νότου.

Πρέπει να συμφωνηθεί χάρτης πορείας για τη δημιουργία μιας ζώνης ελεύθερων συναλλαγών έως το 2010, που θα περιλαμβάνει τις ελεύθερες συναλλαγές στις υπηρεσίες και στην εγκατάσταση καθώς και την ελευθέρωση των αγροτικών και αλιευτικών προϊόντων, οικοδομώντας σε υφιστάμενες διμερείς και περιφερειακές συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών, περιλαμβανομένης της συμφωνίας του Αγαδίρ, καθώς και στο πανευρωμεσογειακό πρωτόκολλο καταγωγής.

ε) Ένα υγιές μακροοικονομικό περιβάλλον

Πρέπει να διατηρηθεί ένα υγιές μακροοικονομικό περιβάλλον, μέσω των κατάλληλων δημοσιονομικών και νομισματικών πολιτικών, το οποίο να συνοδεύεται από διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που θα αποσκοπούν στην άρση των εμποδίων για την ανάπτυξη, τις επενδύσεις και τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη δημιουργία ευνοϊκού περιβάλλοντος για τις επιχειρήσεις, στη βελτίωση της διακυβέρνησης και στον επαναπροσδιορισμό του ρόλου του κράτους στην οικονομία. Στο πλαίσιο αυτό, οι μεσογειακοί εταίροι καλούνται να κάνουν πλήρη χρήση του οικονομικού διαλόγου που προβλέπεται στη συμφωνία σύνδεσης προκειμένου να συνεχιστεί η πρόοδος της μακροοικονομικής σταθεροποίησης και των πολιτικών μεγέθυνσης, όπως αναφέρεται στα σχέδια δράσης ΕΠΓ. Τα θέματα αυτά θα τεθούν στην υπουργική σύνοδο που θα πραγματοποιηθεί στο Ραμπάτ τον Ιούνιο 2005.

στ) Ευρωμεσογειακή Τράπεζα Ανάπτυξης. Οι μεσογειακοί εταίροι τόνισαν προσφάτως τη σημασία της σύστασης Ευρωμεσογειακής Τράπεζας Ανάπτυξης . Στο πλαίσιο αυτό τονίζεται ότι σημειώθηκε μεγάλη πρόοδος από την ΕΤΕπ με την ευρωμεσογειακή διευκόλυνση επενδύσεων και εταιρικής σχέσης (FEMIP) μέσω της οποίας χορηγούνται δάνεια στις μεσογειακές χώρες με ρυθμό 2 δισ. ευρώ το χρόνο. Η πρόοδος της FEMIP όσον αφορά την υποστήριξη των δραστηριοτήτων του ιδιωτικού τομέα θα πρέπει να εκτιμηθεί. Το Συμβούλιο ECOFIN, το Νοέμβριο 2003, συμφώνησε να επανεξετάσει την εντολή της FEMIP πριν από τα τέλη του 2006. Θα πρέπει να επανεξεταστεί προσεκτικά η δυνατότητα δημιουργίας Ευρωμεσογειακής Τράπεζας Ανάπτυξης υπό το πρίσμα της εμπειρίας FEMIP, της εμπειρίας προηγούμενων αναθεωρήσεων αυτής της ιδέας και λαμβάνοντας υπόψη τη γενική επανεξέταση των εξωτερικών δανειοδοτήσεων της ΕΤΕπ. Η Επιτροπή, το 2006, θα υποβάλει για το σκοπό αυτό αξιολόγηση σε συνεννόηση με την ΕΤΕπ.

ζ) Μεταφορές

Η ανάπτυξη ευρωμεσογειακού δικτύου μεταφορών βασισμένου σε καλές διασυνδέσεις (μεταξύ της ΕΕ και των μεσογειακών εταίρων, καθώς και μεταξύ των ίδιων των μεσογειακών εταίρων), και οι κοινοί στόχοι πολιτικής αποτελούν βασική προϋπόθεση για την αποτελεσματική εφαρμογή της συμφωνίας ελευθέρων συναλλαγών. Η αναγκαία ρυθμιστική μεταρρύθμιση και το άνοιγμα των αγορών θα πρέπει να συνοδεύονται και από σημαντικές διαρθρωτικές επενδύσεις. Η FEMIP διαθέτει σημαντικούς πόρους για επενδύσεις. Η ευρωμεσογειακή υπουργική σύνοδος για τις μεταφορές το 2005 με τη συμμετοχή της ΕΤΕπ αναμένεται να υποστηρίξει ένα περιφερειακό δίκτυο έργων υποδομής για τις μεταφορές, που θα περιλαμβάνει κατάλογο έργων προτεραιότητας, και να εγκρίνει συστάσεις προκειμένου να προωθήσει την ευρωμεσογειακή συνεργασία και τις μεταρρυθμίσεις των μεσογειακών εταίρων στον τομέα των μεταφορών.

η) Ενέργεια

Η σταδιακή εγκαθίδρυση ευρωμεσογειακής αγοράς ενέργειας διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην επίτευξη των στόχων της δήλωσης της Βαρκελώνης και στη γενική οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη της περιοχής. Ενόψει της ανάπτυξης μιας τέτοιας αγοράς, επιδιώκεται η πραγματοποίηση σημαντικών υποπεριφερειακών έργων, όπως η σταδιακή ολοκλήρωση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας των χωρών του Μαγκρέμπ με την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ, η ολοκλήρωση των αγορών φυσικού αερίου της περιοχής του Μασρέκ, έργα κοινού ενδιαφέροντος στον τομέα της ενέργειας για το Ισραήλ και την Παλαιστινιακή Αρχή και η κατασκευή του αγωγού Medgaz και του αγωγού αραβικού φυσικού αερίου.

Προβλέπεται διοργάνωση ευρωμεσογειακής υπουργικής συνόδου το 2006 σε θέματα ενέργειας, ενόψει της προώθησης της υποπεριφερειακής ολοκλήρωσης των αγορών και των έργων υποδομής στον τομέα της ενέργειας.

θ) Περιβάλλον και βιωσιμότητα

Η 10η επέτειος των ευερωμεσογειακών εταίρων είναι η κατάλληλη στιγμή για να εγκαινιαστεί μια σημαντική, ιδιαίτερα ορατή και φιλόδοξη πρωτοβουλία για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής του μέσου πολίτη, με την απορρύπανση της Μεσογείου μέχρι το έτος 2020. Στόχος θα πρέπει να είναι η αντιμετώπιση των κυριότερων πηγών ρύπανσης, περιλαμβανομένων των βιομηχανικών εκπομπών, των δημοτικών απορριμάτων και, ιδίως, των αστικών λυμάτων. Η εν λόγω πρωτοβουλία αναμένεται να βελτιώσει τις προοπτικές ανάπτυξης του τουρισμού, να συμβάλει στην αναχαίτιση της μείωσης των τοπικών αλιευτικών αποθεμάτων, και να παράσχει ασφαλές πόσιμο νερό σε εκατομμύρια πολίτες.

Θα χρειαστεί σαφής πολιτική υποστήριξη και σημαντικές οικονομικές επενδύσεις για την παροχή της απαιτούμενης θεσμικής ανάπτυξης και στήριξης σε τοπικό επίπεδο (περιλαμβανομένης της στήριξης για βιώσιμη αστική διαχείριση και κινητοποίηση τοπικών παραγόντων), τη μεταφορά βέλτιστων πρακτικών (μεταξύ άλλων, στον τομέα της ολοκληρωμένης διαχείρισης των παράκτιων ζωνών), καθώς και σημαντικές επενδύσεις σε περιβαλλοντικά έργα υποδομής. Η υλοποίηση αυτού του στόχου αναμένεται να είναι εφικτή, εφόσον υπάρξει σαφής δέσμευση για την επικέντρωση της χρηματοδοτικής βοήθειας στην επιδίωξή του.

Η Επιτροπή προτείνει τον καθορισμό ακριβούς χρονοδιαγράμματος με τους μεσογειακούς εταίρους όσον αφορά τη λήψη μέτρων που θα οδηγήσουν σε πλήρη απορρύπανση της Μεσογείου μέχρι το έτος 2020. Το εν λόγω χρονοδιάγραμμα αναμένεται να εγκριθεί το 2006.

2.3. Συμβολή στην παροχή καλύτερης παιδείας για όλους

α) Εκπαίδευση και επαγγελματική κατάρτιση

Οι εκθέσεις για την ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού στον αραβικό κόσμο τόνισαν την ανάγκη ουσιαστικών βελτιώσεων στον τομέα της εκπαίδευσης . Το ζήτημα τέθηκε προσφάτως στο φόρουμ για τη μελλοντική υπουργική σύνοδο στο Ραμπάτ στις 11 Δεκεμβρίου 2004. Θα αποτελέσει επίσης αντικείμενο του φόρουμ για τη μελλοντική υπουργική σύνοδο στον τομέα της εκπαίδευσης που προβλέπεται να πραγματοποιηθεί στην Ιορδανία τον Μάιο 2005.

Η Επιτροπή αναγνωρίζει την υπέρτατη σημασία που έχει η ανάπτυξη των ανθρώπινων πόρων για την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη των μεσογειακών χωρών. Για το σκοπό αυτό, η Επιτροπή διαθέτει 704 εκατ. ευρώ σε υπό εξέλιξη προγράμματα στους μεσογειακούς εταίρους στον τομέα της εκπαίδευσης και της επαγγελματικής κατάρτισης στο πλαίσιο του προγράμματος MEDA για τα έτη 2000-2006.

Για να εξασφαλιστεί η συμμετοχή των μεσογειακών εταίρων στην κοινωνία της γνώσης και η δυνατότητα να ωφεληθούν από αυτήν, θα πρέπει να συμφωνηθεί η αύξηση των πόρων υπέρ των προγραμμάτων εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης με βάση προσέγγιση εταιρικής σχέσης και με στόχο την προώθηση και την υποστήριξη των κατάλληλων μεταρρυθμίσεων που απαιτούνται στις εν λόγω χώρες. Αυτό θα οδηγήσει σε σημαντική αύξηση του ποσοστού χρηματοδότησης της ΕΕ που προορίζεται για αυτούς τους τομείς. Η Επιτροπή προτείνει την έναρξη διαλόγου με τις χώρες εταίρους και τα κράτη μέλη με στόχο την ουσιαστική ανάπτυξη της διμερούς συνεργασίας στον τομέα της εκπαίδευσης και της επαγγελματικής κατάρτισης. Στόχος θα είναι να αυξηθεί κατά τουλάχιστον 50% το ποσοστό χρηματοδοτικής συνεργασίας στον τομέα της εκπαίδευσης από το 2007, παράλληλα με τις νέες επενδυτικές προσπάθειες των εθνικών κυβερνήσεων στον τομέα αυτό.

Το μέγεθος αυτών των προκλήσεων απαιτεί, εκτός από την αύξηση της χρηματοδότησης εκ μέρους της ΕΕ, περισσότερο και καλύτερο συντονισμό και συμμετοχή άλλων χορηγών βοήθειας όπως της ΕΤΕπ, της Διεθνούς Τράπεζας και του Προγράμματος Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών. Συνεπάγεται επίσης τη ζωτική δέσμευση των ίδιων των μεσογειακών εταίρων να αφιερώσουν σημαντικό ποσοστό των εθνικών δαπανών στην εκπαίδευση και στην εξάλειψη του αναλφαβητισμού και να λάβουν μέτρα για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας αυτών των δαπανών.

Η βασική αρχή της στρατηγικής της ΕΕ είναι η αρχή της ιδίας ευθύνης των κυβερνήσεων των χωρών εταίρων και η ανάγκη να εξασφαλιστεί μια ισόρροπη προσέγγιση, η οποία θα εγγυηθεί τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των μεταρρυθμίσεων. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να προωθεί την αρχή της ισότητας, η οποία σημαίνει ιδιαίτερη έμφαση στις μειονεκτούσες ομάδες και στον τοπικό πληθυσμό: στον αναλφάβητο πληθυσμό, στις φοιτήτριες και στον πληθυσμό των αγροτικών και προαστιακών περιοχών. Η Επιτροπή θα υποστηρίξει επίσης τις προσπάθειες εκσυγχρονισμού των συστημάτων και την επέκταση της πρόσβασης στην τεχνολογία της πληροφορίας και της επικοινωνίας. Το τελευταίο θέμα θα είναι μεταξύ εκείνων που θα εξεταστούν κατά την ευρωμεσογειακή υπουργική σύνοδο για την κοινωνία της πληροφορίας που αναμένεται να πραγματοποιηθεί τον Απρίλιο στην Ιρλανδία.

Στόχος της εταιρικής σχέσης θα πρέπει να είναι η βελτίωση της ποιότητας , της εγκυρότητας και της συνάφειας της εκπαίδευσης και της επαγγελματικής κατάρτισης σε σχέση με τις κοινωνικοοικονομικές ανάγκες της περιοχής καθώς και η αύξηση της πρόσβασης και της παρακολούθησης των σπουδών ιδίως για τους πληθυσμούς που κινδυνεύουν από αποκλεισμό. Σύμφωνα με τους αναπτυξιακούς στόχους της χιλιετίας και με τη συνδυασμένη στήριξη διαφόρων πολιτικών, η ΕΕ και οι χώρες εταίροι θα πρέπει να επικεντρώσουν την προσοχή τους στην επίτευξη αυτών των βασικών στόχων μέχρι το 2015: την εξάλειψη του αναλφαβητισμού στην περιοχή, την εγγραφή όλων των αγοριών και των κοριτσιών στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση και την εξάλειψη της ανισότητας των φύλων σε όλα τα επίπεδα της εκπαίδευσης, γεγονός που απαιτεί ιδιαίτερη προσπάθεια για τη συμμετοχή των γυναικών σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης.

β) Κινητικότητα στην ανώτατη εκπαίδευση

Από το 2002, η ευρωμεσογειακή εταιρική σχέση ενέκρινε ορισμένες πρωτοβουλίες στον τομέα της κινητικότητας και των ακαδημαϊκών επαφών προκειμένου να βελτιώσει την αμοιβαία κατανόηση και την ευαισθητοποίηση στο προπαρασκευαστικό στάδιο. Το 2002, στην υπουργική σύνοδο της Βαλένθια, η Επιτροπή πρότεινε και το Συμβούλιο στη συνέχεια συμφώνησε, την επέκταση του προγράμματος Tempus στους μεσογειακούς εταίρους και την προώθηση της συνεργασίας στο πλαίσιο του ευρωμεσογειακού προγράμματος Νεολαία. Οι εν λόγω δραστηριότητες είναι συμπληρωματικές της στήριξης των συστηματικών μεταρρυθμίσεων. Στο πλαίσιο της πολιτικής γειτνίασης, οι εταίροι συμφώνησαν να συνεχίσουν τις κοινωνικοπολιτιστικές και τις εκπαιδευτικές ανταλλαγές. Οι εν λόγω δραστηριότητες συμπληρώνουν τη στήριξη των συστηματικών μεταρρυθμίσεων. Το 2006, η Επιτροπή προτίθεται να ενισχύσει τα υφιστάμενα προγράμματα κινητικότητας με την καθιέρωση συστήματος υποτροφιών για φοιτητές, συχρηματοδοτούμενου από την Επιτροπή και τις χώρες υποδοχής στην περιοχή Ευρώπης-Μεσογείου. Το εν λόγω σύστημα υποτροφιών προβλέπεται να εφαρμοστεί στο πλαίσιο των υφιστάμενων μέσων, δηλαδή, με την εισαγωγή ειδικής ρύθμισης στο πρόγραμμα Erasmus Mundus (2004-2008) ή με την ενίσχυση της κινητικότητας των φοιτητών στο πλαίσιο του προγράμματος Tempus. Ένα ποσοστό αυτού του καθεστώτος θα προορίζεται για τις γυναίκες. Η Επιτροπή θα μπορούσε επίσης να προτείνει στους εταίρους να εξετάσουν την παροχή στα παιδιά που πλησιάζουν το τέλος της υποτροφίας τους της δυνατότητας να περάσουν είτε ένα πλήρες ακαδημαϊκό έτος είτε τα θερινά μαθήματα σε σχολείο άλλης χώρας εταίρου. Η προώθηση του διαπολιτιστικού διαλόγου μεταξύ των νέων μέσω των ανταλλαγών, του εθελοντισμού και άλλων ανεπίσημων εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων θα πρέπει να συνεχιστεί.

Για τη διευκόλυνση των ανταλλαγών ατόμων μεταξύ της ΕΕ και των χωρών εταίρων, θα πρέπει να εργαστούμε από κοινού για την ανάπτυξη συστήματος αναγνώρισης τόσο των ακαδημαϊκών τίτλων όσο και των επαγγελματικών προσόντων. Για την υλοποίηση του στόχου αυτού, οι χώρες εταίροι θα πρέπει να εξετάσουν το ενδεχόμενο γενικού τίτλου πανεπιστημιακών σπουδών σε όλη την περιοχή ο οποίος να αναγνωρίζεται στην ΕΕ και σε διεθνές επίπεδο.

Δεδομένης της έμφασης και των στόχων της πολιτικής γειτνίασης, οι μεσογειακοί εταίροι ενδιαφέρονται για την εμβάθυνση των γνώσεών τους όσον αφορά την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Ως εκ τούτου, οι εταίροι θα πρέπει να συμφωνήσουν να ενθαρρύνουν την πραγματοποίηση ευρωπαϊκών σπουδών στα ακαδημαϊκά ιδρύματα των μεσογειακών εταίρων.

2.4 Δικαιοσύνη, ασφάλεια και ελευθερία, μετανάστευση και κοινωνική ένταξη

Θα πρέπει να ενισχυθεί η συνεργασία για την ανάπτυξη κοινών δράσεων στον τομέα της δικαιοσύνης, της ελευθερίας και της ασφάλειας στην περιοχή της Μεσογείου. Η εταιρική σχέση για την αντιμετώπιση απειλών κατά της ασφάλειας, όπως, του οργανωμένου εγκλήματος, του παράνομου εμπορίου και της τρομοκρατίας, καθώς και η αναζωογόνηση της διαδικασίας διακυβέρνησης και η ανάπτυξη της δημοκρατίας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του κράτους δικαίου θα συμβάλουν στην προσέγγιση των μεσογειακών εταίρων με την ΕΕ.

Η έγκριση στη Βαλένθια του περιφερειακού προγράμματος πλαισίου και η επακόλουθη εφαρμογή του περιφερειακού προγράμματος «Δικαιοσύνη, ελευθερία, ασφάλεια» αντιπροσωπεύουν ένα πραγματικό βήμα προς τα εμπρός που ενθαρρύνει επίσης τη διμερή συνεργασία.

Θα πρέπει τώρα να υλοποιηθούν νέα προγράμματα και δράσεις για την ενθάρρυνση της μεταρρύθμισης και της συνεργασίας μεταξύ των δικαστικών συστημάτων, την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος, των ναρκωτικών και της τρομοκρατίας, και για τη διασφάλιση κοινής προσέγγισης στη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών.

Η Επιτροπή θεωρεί ιδιαίτερα σημαντικό τον ρόλο των συμφωνιών σύνδεσης και των σχεδίων δράσης για τη γειτνίαση, ιδίως χάρη στον θεσμικό διάλογο που πραγματοποιείται στο πλαίσιο της υποεπιτροπής «δικαιοσύνη και ασφάλεια» και της ομάδας εργασίας «μετανάστευση και κοινωνικές υποθέσεις».

Η αδελφοποίηση μεταξύ των εθνικών διοικήσεων της ΕΕ και των μεσογειακών εταίρων αποδεικνύεται ιδιαίτερα χρήσιμη στον τομέα αυτό και θα πρέπει να προωθηθεί περαιτέρω. Τα πρότυπα έργα μπορούν να υποστηριχθούν στο πλαίσιο των σχεδίων δράσης για τη γειτνίαση και του νέου Ευρωπαϊκού Μέσου Γειτνίασης και Εταιρικής Σχέσης (ENPI).

Η μετανάστευση και η κοινωνική ένταξη των μεταναστών είναι ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο ζήτημα. Περίπου 5 εκατομμύρια πολίτες καταγωγής μεσογειακών χωρών είναι σήμερα νόμιμοι κάτοικοι της ΕΕ. Οι περισσότεροι είναι από το Μαρόκο, την Αλγερία και την Τουρκία[4]. Εντούτοις, η δημογραφική κατάσταση της ΕΕ δημιουργεί την ανάγκη για νέο μεταναστευτικό ρεύμα που θα ενισχύσει το εργατικό δυναμικό[5]. Αντί να επικεντρωθούν στη μείωση των μεταναστευτικών πιέσεων, οι εταίροι θα πρέπει να συμφωνήσουν επί μιας πιο στρατηγικής προσέγγισης που στοχεύει στη βελτιστοποίηση των ευεργετημάτων της μετανάστευσης για όλους τους εταίρους. Η προσέγγιση αυτή θα μπορούσε να περιλαμβάνει την εντατικοποίηση της συνεργασίας με στόχο να αποφεύγονται οι ανθρώπινες τραγωδίες που συμβαίνουν στη Μεσόγειο στην προσπάθεια παράνομης εισόδου στην ΕΕ. Η πρόληψη άλλων απωλειών σε ανθρώπινες ζωές πρέπει να καταστεί σαφής προτεραιότητα στο πλαίσιο της εταιρικής σχέσης.

Οι συμφωνίες εταιρικής σχέσης και τα σχέδια δράσης για τη γειτνίαση θα συμβάλουν στην προώθηση της κοινής διαχείρισης της κυκλοφορίας προσώπων (καθώς και σε διευκολύνσεις σε θέματα θεωρήσεων) και στην ένταξη των μεταναστών. Ορισμένες συμφωνίες σύνδεσης διευκόλυναν την πρόοδο προς την ίση μεταχείριση των μεταναστών εργαζομένων. Πρέπει να συνεχιστούν οι προσπάθειες για την ενίσχυση της ένταξης στη χώρα υποδοχής, μεταξύ άλλων, με την καταπολέμηση των διακρίσεων και του κοινωνικού αποκλεισμού. Το νέο Ευρωπαϊκό Μέσο Γειτνίασης και Εταιρικής Σχέσης μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την προώθηση συνολικής προσέγγισης περιλαμβανομένης της διασυνοριακής συνεργασίας μεταξύ των εταίρων και μεταξύ αυτών και των γειτόνων τους, και θα μπορούσαν να διερευνηθούν οι δυνατότητες σύστασης ευρωμεσογειακού κέντρου μελετών σε θέματα μετανάστευσης. Όλες οι πτυχές θα πρέπει να ληφθούν υπόψη, καθώς και τα αιτήματα των αράβων εταίρων να εξεταστεί η καταπολέμηση του ρατσισμού και της ξενοφοβίας και να συζητηθεί μελέτη των αγορών εργασίας στη ΕΕ και στις χώρες εταίρους.

Κατόπιν λεπτομερούς προετοιμασίας σε επίπεδο ανώτατων υπαλλήλων, θα πρέπει να διοργανωθεί συνάντηση των υπουργών κοινωνικών υποθέσεων, δικαιοσύνης και εσωτερικών υποθέσεων Ευρώπης-Μεσογείου, το αργότερο το 2007, προκειμένου να συμφωνήσουν μια σειρά περαιτέρω δράσεων για την προώθηση της συνεργασίας στους τομείς αυτούς. Ο ρόλος των τοπικών αρχών και της κοινωνίας των πολιτών στην αντιμετώπιση των θεμάτων αυτών θα πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη.

2.5 Τρομοκρατία

Από το 1995, οι απειλές κατά της ασφάλειας της εταιρικής σχέσης αυξήθηκαν σημαντικά. Πουθενά δεν είναι αυτό τόσο εμφανές όσο στην καταπολέμηση της τρομοκρατίας. Σημειώθηκε πρόοδος όσον αφορά την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των αστυνομικών, των δικαστικών και των λοιπών αρχών και η συνεργασία αυτή θα αναπτυχθεί ακόμη περισσότερο κατά το δεύτερο στάδιο του περιφερειακού προγράμματος· όμως, χρειάζονται ακόμη πολλά για να θεμελιωθεί η αναγκαία εμπιστοσύνη για την προώθηση των ανταλλαγών πληροφοριών σε θέματα απειλών από οργανώσεις και ιδιώτες. Η διμερής συνεργασία μεταξύ κρατών αποδείχθηκε ανεπαρκής για να αντιμετωπίσει τη γενική απειλή της τρομοκρατίας. Από το 2001, σοβαρές τρομοκρατικές επιθέσεις έχουν πλήξει τις χώρες Ευρώπης-Μεσογείου αλλά ο περιφερειακός διάλογος για την αντιμετώπισή τους έχει συχνά αποτύχει παταγωδώς εξαιτίας διαφωνιών σε θέματα ορισμών.

Οι εταίροι πρέπει να συμφωνήσουν να ακολουθήσουν τον παράλληλο δρόμο της αυξημένης συνεργασίας σε πρακτικά θέματα στο πλαίσιο της καταπολέμησης της τρομοκρατίας με πλήρη σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του πολιτικού διαλόγου όσον αφορά τις βασικές της αιτίες. Επιπλέον, η Επιτροπή προτείνει στους ευρωμεσογειακούς εταίρους να αρχίσουν συνομιλίες για την έγκριση κώδικα δεοντολογίας όσον αφορά τα μέτρα για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, καθώς και για τις χρηματοοικονομικές πτυχές της, όπως προτείνεται από τις αραβικές χώρες εταίρους, με στόχο την επίτευξη συμφωνίας πριν από το τέλος του 2007.

Η συνεργασία σε διμερές επίπεδο θα πρέπει να ενισχυθεί και να εφαρμοστεί πλήρως το κεφάλαιο των σχεδίων δράσης της ΕΠΓ στον τομέα αυτό. Σημαντική είναι επίσης η ευρεία γεωγραφική προσέγγιση, που να περιλαμβάνει τις χώρες νοτίως της Σαχάρας στην προοπτική συνεργασίας. Επομένως, πρωτοβουλίες όπως η δημιουργία περιφερειακού αντιτρομοκρατικού κέντρου στο Αλγέρι είναι ευπρόσδεκτες.

2.6 Όπλα μαζικής καταστροφής και ΕΠΑΑ

Η ΕΕ συνεργάζεται με τους μεσογειακούς εταίρους για να επιτευχθούν οι στόχοι της δήλωσης της Βαρκελώνης για μια περιοχή της Μεσογείου απαλλαγμένη από όπλα μαζικής καταστροφής και για να μπορέσουν όλες οι χώρες της περιοχής να συμμορφωθούν με αυτούς και να εφαρμόσουν τις διεθνείς υποχρεώσεις τους στον τομέα αυτό. Οι εν λόγω στόχοι περιλαμβάνονται στη συμφωνία σύνδεσης που μονογραφήθηκε με τη Συρία και στα σχέδια δράσης για τη γειτνίαση.

Η Επιτροπή χαιρετίζει την πρωτοβουλία του Γενικού Γραμματέα/Ύπατου Εκπροσώπου να διοργανώσει εργαστήριο για το θέμα αυτό, το οποίο θα πραγματοποιηθεί το 2005 . Οι εταίροι θα πρέπει να εγγυηθούν αποτελεσματική συνεργασία για να εφαρμόσουν τις υποχρεώσεις τους ιδίως όσον αφορά τις εξαγωγές, τη διαμετακόμιση και τους ελέγχους τελικής χρήσης και τις διαδικασίες επιβολής. Η Επιτροπή είναι προετοιμασμένη να εξετάσει την κατάλληλη τεχνική βοήθεια στον τομέα αυτό.

Η συνεργασία στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Ασφάλειας και Άμυνας (ΕΠΑΑ) θα πρέπει να αναπτυχθεί περισσότερο σε περιφερειακή, υποπεριφερειακή ή διμερή βάση με στόχο να βελτιωθεί η γνώση για τις δυνατότητες συνεργασίας στην πρόληψη των συγκρούσεων και στη διαχείριση των κρίσεων. Το επικείμενο σεμινάριο που θα διοργανωθεί τον Ιούνιο στην Αθήνα παρέχει αυτή την ευκαιρία.

2.7 Η ειρηνευτική διαδικασία στη Μέση Ανατολή

Από την επισκόπηση προκύπτει ότι οι συνεχιζόμενες συγκρούσεις είναι εμπόδιο στην πρόοδο της εταιρικής σχέσης. Πρόκειται ειδικά για την περίπτωση της ειρηνευτικής διαδικασίας στη Μέση Ανατολή. Το έγγραφο[6] που δημοσιεύθηκε από τις αραβικές χώρες εταίρους δίδει ιδιαίτερη έμφαση στο σημείο αυτό. Μετά την πρόσφατη συνάντηση του Ισραηλινού Πρωθυπουργού με τον Πρόεδρο της Παλαιστινιακής Αρχής, υπάρχουν ενθαρρυντικές ενδείξεις προόδου. Η διαδικασία της Βαρκελώνης μπορεί να συμβάλει σε αυτό, αν και δεν αποτελεί φόρουμ στο πλαίσιο του οποίου θα επιτευχθεί συμφωνία. Οι εταίροι θα πρέπει να ζητήσουν από την τετραμερή να εντείνει τις προσπάθειες και να διευκολύνει την υλοποίηση των στόχων του χάρτη πορείας για τη σύσταση ενός δημοκρατικού παλαιστινιακού κράτους που να συνυπάρχει με ειρήνη και ασφάλεια με το Ισραήλ, θεωρώντας αυτούς τους στόχους ως το πλαίσιο προσανατολισμού της ειρηνευτικής διαδικασίας για την ισραηλο-παλαιστινιακή πτυχή. Η ευρωμεσογειακή εταιρική σχέση θα πρέπει να συνεχίζει να υποστηρίζει τη συνεργασία των μερών, ιδίως στον βιομηχανικό και στον οικονομικό τομέα, για τη συμπλήρωση της πολιτικής διαδικασίας. Στο πλαίσιο μιας διευθέτησης, προβλέπεται να παράσχει στην Ευρώπη τα απαραίτητα μέσα για τη διατήρηση της ειρήνης, εφόσον θα έχει παγιοποιηθεί μέσω ενός Χάρτη ειρήνης και σταθερότητας και την πληρέστερη δυνατή ένταξη όλων των εταίρων στον ευρωπαϊκό χώρο, μέσω της πολιτικής γειτνίασης.

2.8 Συμβολή στη διευθέτηση άλλων συγκρούσεων

Επιπλέον, η ΕΕ θα πρέπει να δείχνει την προθυμία της να συμβάλει στη διευθέτηση άλλων συγκρούσεων στην περιοχή, όπως στην περίπτωση της Δυτικής Σαχάρας, εξαλείφοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο ένα σημαντικό εμπόδιο για την ανάπτυξη της διαδικασίας περαιτέρω ολοκλήρωσης στο πλαίσιο της Ένωσης του Αραβικού Μαγκρέμπ. Στο πλαίσιο αυτό, η στήριξη της ΕΕ υπέρ της περιφερειακής ολοκλήρωσης στο Μαγκρέμπ διαδραματίζει ήδη σημαντικό ρόλο.

2.9 Κοινωνία των πολιτών

Στο πλαίσιο αυτό, η υποστήριξη των υφιστάμενων περιφερειακών προγραμμάτων και του Ιδρύματος Anna Lindh θα μπορούσε να επιτρέψει τη δημιουργία ιδεατών πανεπιστημιακών δικτύων στην περιοχή Ευρώπης-Μεσογείου. Το ίδρυμα θα μπορούσε να χρησιμεύσει για την προαγωγή του ρόλου της κοινωνίας των πολιτών στη διαδικασία, την καταπολέμηση των στερεοτύπων και της έχθρας που οφείλονται στην άγνοια και να συμβάλει στην επίτευξη πραγματικής εταιρικής σχέσης μεταξύ των λαών. Σύμφωνα με την ιδέα που ήδη περιέχεται στη δήλωση της Βαρκελώνης, θα πρέπει να χαραχθεί μια περιφερειακή στρατηγική «κατά του ρατσισμού, της ξενοφοβίας και της μισαλλοδοξίας» στο πλαίσιο των μέσων της εταιρικής σχέσης, συμπεριλαμβανομένου του ιδρύματος Anna Lindh.

Όσον αφορά τον ρόλο της κοινωνίας των πολιτών και των κοινωνικών εταίρων, θα πρέπει να επιτευχθεί συμφωνία για τους μηχανισμούς ενίσχυσης της θέσης του στην εταιρική σχέση. Οι μηχανισμοί αυτοί μπορεί να συνίστανται στο να ενθαρρύνουν τη συμμετοχή ομάδων της κοινωνίας των πολιτών, σε περιφερειακό και εθνικό επίπεδο, σε γενικές ή τομεακές διαβουλεύσεις έτσι ώστε να τους δίδεται η δυνατότητα να εκφράζονται εκτενέστερα και αποτελεσματικότερα επί όλων των θεμάτων που καλύπτει η εταιρική σχέση. Όσον αφορά την εφαρμογή των συμφωνιών σύνδεσης και της ευρωπαϊκής πολιτικής γειτνίασης, θα μπορούσε να συμφωνηθεί η πραγματοποίηση τακτικών προπαρασκευαστικών συναντήσεων με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών πριν, αλλά και μετά, από κάθε συνεδρίαση κάθε υποεπιτροπής για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τον εκδημοκρατισμό.

Η ισότητα ευκαιριών μεταξύ ανδρών και γυναικών είναι ένα οριζόντιο θέμα με συνέπειες στην ανθρώπινη και στην οικονομική ανάπτυξη.

Θα ήταν χρήσιμο να διοργανωθεί ευρωμεσογειακή διάσκεψη των εκπροσώπων των κυβερνήσεων και της κοινωνίας των πολιτών προκειμένου να ευαισθητοποιηθούν τα ενδιαφερόμενα μέρη για την σπουδαιότητα του θέματος αυτού και να λάβουν πρακτικά μέτρα για τη βελτίωση της κατάστασης. Η εν λόγω διάσκεψη θα έπρεπε να πραγματοποιηθεί το 2006 και να προτείνει συγκεκριμένες ιδέες για το μέλλον, τα αποτελέσματα των οποίων θα πρέπει να υλοποιηθούν επιτόπου μέσω της πολιτικής γειτνίασης και του χρηματοδοτικού μέσου αυτής.

Το έτος 2005 συμπίπτει επίσης με την 10η επέτειο της Διακήρυξης του Πεκίνου και του σχετικού προγράμματος δράσης για τα δικαιώματα των γυναικών, και αμφότερες οι συνεδριάσεις της Euromed θα πρέπει να αντικατοπτρίζουν έντονα τη σημασία που αποδίδει η διαδικασία της Βαρκελώνης στη χειραφέτηση των γυναικών. Η Επιτροπή υποστηρίζει πλήρως τις προσπάθειες του Arab International Women’s Forum (διεθνές φόρουμ γυναικών του αραβικού κόσμου) για πρόοδο στον τομέα αυτό, και προτείνει τη δημιουργία, σε ολόκληρη την περιοχή, δικτύου γυναικών με ηγετικές θέσεις στις επιχειρήσεις, στην τέχνη, στην πολιτική και στην κοινωνία των πολιτών.

3. Χρονοδιάγραμμα βασικων πρωτοβουλιων

Η Επιτροπή συνιστά την επίτευξη συμφωνίας σχετικά με τις ακόλουθες πρωτοβουλίες για το μέλλον της εταιρικής σχέσης, κατά τις υπουργικές συνόδους στο Λουξεμβούργο και στη Βαρκελώνη το 2005:

2005 | Οι ευρωμεσογειακοί εταίροι θα πρέπει να εγκαινιάσουν περιφερειακές διαπραγματεύσεις, σε εθελοντική βάση, για την ελευθέρωση των υπηρεσιών και της εγκατάστασης. Για το σκοπό αυτό, η Επιτροπή θα υποβάλει οδηγίες διαπραγμάτευσης για έγκριση από το Συμβούλιο. Οι ευρωμεσογειακοί εταίροι θα πρέπει να συμφωνήσουν για έναν χάρτη πορείας για την ελευθέρωση του εμπορίου γεωργικών προϊόντων, ιδίως των μεταποιημένων γεωργικών προϊόντων και των προϊόντων αλιείας. Η Επιτροπή θα υποβάλει οδηγίες διαπραγμάτευσης στο Συμβούλιο προς έγκριση προκειμένου να αρχίσει συνομιλίες με τις χώρες εταίρους. Το πρωτόκολλο καταγωγής για όλη την ευρωμεσογειακή περιοχή θα εφαρμοστεί σταδιακά σε όλη τη ζώνη Euromed, από το 2005. |

Ένα εργαστήριο για τα όπλα μαζικής καταστροφής θα διοργανωθεί το 2005. |

Συνάντηση υπουργών μεταφορών Ευρώπης-Μεσογείου αναμένεται να πραγματοποιηθεί πριν από το τέλος του έτους με τη συμμετοχή της ΕΤΕπ, για να εγκρίνει περιφερειακό δίκτυο έργων υποδομής στον τομέα των μεταφορών διασυνδεδεμένο με το διευρωπαϊκό δίκτυο μεταφορών και να συμφωνήσει για τις προτεραιότητες της ευρωμεσογειακής συνεργασίας στον τομέα των μεταφορών κατά τα επόμενα έτη. Υπουργική σύνοδος για οικονομικά και δημοσιονομικά θέματα θα πραγματοποιηθεί στο Ραμπάτ. |

2006 | Θα πραγματοποιηθεί ευρωμεσογειακή διάσκεψη για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τον εκδημοκρατισμό, η οποία θα έχει προπαρασκευασθεί σε υποπεριφερειακό επίπεδο. |

Οι εργασίες προσέγγισης της τεχνικής νομοθεσίας, των κανόνων και των διαδικασιών πιστοποίησης αναμένεται να ενταθούν σε σημείο που να ανοίξουν το δρόμο στη διαπραγμάτευση συμφωνιών για τη διαπίστωση της συμμόρφωσης. |

Θα πρέπει να πραγματοποιηθεί ευρωμεσογειακή διάσκεψη για την ισότητα των φύλων με τη συμμετοχή εκπροσώπων των κυβερνήσεων, της κοινωνίας των πολιτών και των κοινωνικών εταίρων. Η διάσκεψη θα επικεντρωθεί στη σύγκριση των βέλτιστων πρακτικών στην περιοχή για την προαγωγή του ρόλου των γυναικών στην κοινωνία και της συμβολής τους στην ανάπτυξη του ανθρώπου. |

Θα πρέπει να εγκριθεί χρονοδιάγραμμα σε συνδυασμό με συγκεκριμένα μέτρα που θα αποσκοπούν στην πλήρη απορρύπανση της Μεσογείου μέχρι το έτος 2020. |

Υπό το πρίσμα της εμπειρίας FEMIP, και των διαβουλεύσεων με τις χώρες εταίρους, η Επιτροπή θα εξετάσει πριν από τα τέλη του έτους τη δυνατότητα σύστασης Ευρωμεσογειακής Αναπτυξιακής Τράπεζας. Η Επιτροπή θα εγκαινιάσει ένα πρόγραμμα χορήγησης υποτροφιών σε φοιτητές είτε στο πλαίσιο του υφιστάμενου προγράμματος Erasmus Mundus είτε με την ενίσχυση δραστηριοτήτων κινητικότητας στο εσωτερικό του προγράμματος Tempus. |

Θα πρέπει να πραγματοποιηθεί σύνοδος υπουργών ενέργειας Ευρώπης-Μεσογείου με στόχο την πρόοδο της υποπεριφερειακής ολοκλήρωσης των αγορών και των υποδομών ενέργειας. |

2007 | Οι ευρωμεσογειακοί εταίροι θα πρέπει, πριν από το τέλος του έτους, να έλθουν σε συμφωνία όσον αφορά κώδικα δεοντολογίας σε θέματα καταπολέμησης της τρομοκρατίας. |

Θα πρέπει να πραγματοποιηθεί ευρωμεσογειακή διάσκεψη των υπουργών δικαιοσύνης και εσωτερικών υποθέσεων, με τη συμμετοχή των τοπικών αρχών, για να συζητηθεί η διαχείριση των μεταναστευτικών ρευμάτων και της κοινωνικής ένταξης. |

Θα πρέπει να θεσπιστεί περιφερειακό πρόγραμμα αγροτικής ανάπτυξης και βελτιστοποίησης της ποιότητας παραγωγής με στόχο την υλοποίησή του. |

Κατόπιν διαβουλεύσεων με τις χώρες εταίρους, το ποσοστό που προορίζεται για τη διμερή συνεργασία στον τομέα της εκπαίδευσης θα πρέπει να αυξηθεί κατά 50% στα ενδεικτικά εθνικά και περιφερειακά προγράμματα. Η διευκόλυνση για τη δημοκρατία θα τεθεί σε ισχύ. |

2010 | Όλες οι συμφωνίες ελευθέρων συναλλαγών Νότου-Νότου θα πρέπει να συναφθούν και να εφαρμοστούν μέχρι τα τέλη του έτους, ιδίως όσες αφορούν τις υπηρεσίες, την εγκατάσταση και τη γεωργία. |

Ολοκλήρωση των ευρωμεσογειακών αγορών ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου και της διασύνδεσης των έργων υποδομής |

- [1] Ισχύουν συμφωνίες με το Μαρόκο, την Τυνησία, την Αίγυπτο, την Ιορδανία, το Ισραήλ, την Παλαιστινιακή Αρχή, το Λίβανο. Με την Αλγερία η συμφωνία υπεγράφη και αναμένεται η επικύρωσή της. Συμφωνία έχει μονογραφηθεί με τη Συρία.

[2] Η συμφωνία του Αγαδίρ για τη δημιουργία μιας ελεύθερης ζώνης εμπορίου στο νότο συνήφθη μεταξύ του Μαρόκου, της Τυνησίας, της Αιγύπτου και της Ιορδανίας.

[3] Νέα ώθηση στις δράσεις που αναλαμβάνει η ΕΕ με τους μεσογειακούς εταίρους για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τον εκδημοκρατισμό (COM(2003)294).

[4] Στοιχεία της ετήσιας έκθεσης του 2001, σε θέματα ασύλου και μετανάστευσης διατίθενται ηλεκτρονικά στη διεύθυνση: http://europa.eu.int/comm/justice_home/doc_centre/asylum/statistical/doc_annual_report_2001_en.htm .

Σημειώνεται ότι τα στοιχεία αυτά αφορούν μόνο τους έχοντες υπηκοότητα τρίτης χώρας και δεν περιλαμβάνουν πρώην υπηκόους τρίτων χωρών από χώρες της Μεσογείου οι οποίοι έχουν πολιτογραφηθεί και έχουν λάβει την ιθαγένεια της χώρας υποδοχής τους

[5] Πράσινη Βίβλος για μια κοινοτική προσέγγιση της διαχείρισης της οικονομικής μετανάστευσης – COM (2004) 811 τελικό

[6] Στις 31 Ιανουαρίου, οι αραβικές χώρες εταίροι της διαδικασίας της Βαρκελώνης εξέδωσαν έγγραφο σχετικά με τη συμβολή των αραβικών χωρών στην αξιολόγηση και ενίσχυση της διαδικασίας της Βαρκελώνης.