Γνωμοδότηση για την πρόταση απόφασης του Συμβουλίου περί κοινοτικής υποστήριξης ενεργειών υπέρ των ηλικιωμένων () (95/236/14)

Στις 27 Απριλίου 1995, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτισμικών θεμάτων, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε στη γνωμοδότησή του στις 11 Μαΐου 1995 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Laur.

Κατά την 326η σύνοδο ολομέλειας, 31η Μαΐου και 1η Ιουνίου 1995 (συνεδρίαση της 31ης Μαΐου 1995), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Γενικές παρατηρήσεις

1.1. Από την έκθεση αξιολόγησης των κοινοτικών ενεργειών που αναλήφθηκαν στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού έτους των ηλικιωμένων προκύπτει ότι η γήρανση του πληθυσμού θέτει σε όλα τα κράτη μέλη σημαντικές προκλήσεις. Όπως διευκρινίζει η Επιτροπή, στην Ευρωπαϊκή Ένωση υπήρχαν, κατά τα τέλη του 1994, 70 εκατομμύρια ηλικιωμένοι άνω των 60 ετών, ήτοι 20% περίπου του συνολικού πληθυσμού. Σύμφωνα με ορισμένες προβολές, το ποσοστό αυτό θα μπορούσε να φτάσει το 25% πριν από το έτος 2020.

Σύμφωνα με τη δέσμευση που αναλαμβάνεται στο Λευκό Βιβλίο για την « Ευρωπαϊκή Κοινωνική Πολιτική : η πορεία προς το μέλλον για την Ένωση », η Επιτροπή προτείνει να βοηθηθούν τα κράτη μέλη για να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις αυτές, επιδιώκοντας συγκεκριμένα τους ακόλουθους στόχους :

- την ανάπτυξη του ρόλου και των δυνατοτήτων του ενεργού πληθυσμού που έχει συνταξιοδοτηθεί 7

- την προώθηση των καλύτερων πρακτικών όσον αφορά :

α) τη βελτίωση της κατάστασης των ηλικιωμένων γυναικών 7

β) τη διαχείριση ενός γηράσκοντος εργατικού δυναμικού 7

γ) τη μετάβαση από την ενεργό ζωή στη ζωή του συνταξιούχου 7

δ) την ανάληψη των βαρών των ηλικιωμένων καθώς και τις σχετικές δυνατότητες 7

- την ενίσχυση της αλληλεγγύης μεταξύ των γενεών και την ένταξη στην κοινωνία των ηλικιωμένων που απειλούνται από απομόνωση.

Στα μέτρα που προτείνονται συγκαταλέγεται η ενίσχυση των διακρατικών δραστηριοτήτων και εταιρικών σχέσεων που αποσκοπούν στη διευκόλυνση της ανταλλαγής πληροφοριών και εμπειριών μεταξύ των κρατών μελών και στην προώθηση των καλύτερων πρακτικών όσον αφορά τη γήρανση των πληθυσμών σε ολόκληρη των Ευρώπη.

1.2. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή τάσσεται υπέρ της πρότασης απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με την υποστήριξη των κοινοτικών ενεργειών υπέρ των ηλικιωμένων. Εντούτοις, εκφράζει τη λύπη της που η Επιτροπή δεν υιοθέτησε το σύνολο των προτάσεων και των υποδείξεων που περιείχοντο στη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της, της 25ης Νοεμβρίου 1993 ().

Το έγγραφο της Επιτροπής αποτελεί πάντως τη συνέχεια ορισμένων προτάσεων που υποβλήθηκαν στη γνωμοδότηση της ΟΚΕ, της 25ης Νοεμβρίου 1993, με θέμα « Οι ηλικιωμένοι στην κοινωνία ». Επίσης, σε γνωμοδότηση του 1990 () τονιζόταν ότι το ευρωπαϊκό έτος θα έπρεπε να οδηγήσει στην « προώθηση πραγματικών δράσεων » και ότι θα έπρεπε να δημιουργηθεί ένα « ευρωπαϊκό δίκτυο αποτελεσματικών και καινοτόμων εμπειριών ».

1.3. Όσον αφορά τις εν μέρει βάσιμες επικρίσεις για προγράμματα αυτού του είδους και ιδίως τις αμφιβολίες σχετικά με την επιλογή του άρθρου 235 ΕΟΚ ως νομικής βάσης, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή διαπιστώνει ότι τέτοιου είδους προγράμματα είναι απαραίτητα διότι προσφέρουν εξαιρετική δυνατότητα ανταλλαγών σε ό,τι αφορά τόσο την κοινωνική ανάπτυξη των κρατών μελών όσο και την επίτευξη ευρωπαϊκής ομοφωνίας.

1.4. Στο πλαίσιο αυτό, η ΟΚΕ υπενθυμίζει ότι η ηλικία και η παύση της επαγγελματικής δραστηριότητας δεν θα πρέπει να αποτελούν σε καμία περίπτωση παράγοντες διάκρισης, περιθωριοποίησης και ταλαιπωρίας. Για το λόγο αυτό, εκφράζει την ικανοποίησή της για την έμφαση που έδωσε η Επιτροπή στη συμμετοχή των ηλικιωμένων στην κοινωνία, που πρέπει να ενθαρρύνεται συνεχώς έχοντας υπόψη τη σημασία της για τη συνοχή της Ένωσης. Η ΟΚΕ τονίζει ότι οι ηλικιωμένοι αποτελούν τον πλούτο των κρατών μελών.

1.5. Ωστόσο, η ΟΚΕ, ενώ δεν αμφισβητεί το ενδιαφέρον που παρουσιάζει το πρόγραμμα των ενεργειών που αποτελούν το αντικείμενο της παρούσας γνωμοδότησης, επιθυμεί να επισύρει την προσοχή της Επιτροπής σε άλλα μέσα για τη διευκόλυνση της συμμετοχής των ηλικιωμένων στις αποφάσεις που τους αφορούν. Ιδιαίτερα, πρέπει να ευνοηθεί η δραστήρια και υπεύθυνη συμμετοχή των εν λόγω ατόμων στη λήψη αποφάσεων πολιτικού περιεχομένου και αποφάσεων σχετικά με τα κοινωνικά προβλήματα.

Υπό το πνεύμα αυτό, η ΟΚΕ παροτρύνει έντονα την Επιτροπή να συνδράμει στην κατάρτιση ενός « Κοινοτικού Χάρτη των θεμελιωδών δικαιωμάτων των ηλικιωμένων » ο οποίος, σύμφωνα με τις γνωμοδοτήσεις του 1992 και 1993, πρέπει να καλύπτει κυρίως τα εξής θέματα :

- την εκπαίδευση και την επανεκπαίδευση των ηλικιωμένων 7

- τον προγραμματισμό και την προετοιμασία της συνταξιοδότησης 7

- θέματα που έχουν σχέση με τη συμμετοχή των ηλικιωμένων στην κοινωνία : την ελεύθερη κυκλοφορία και τη μεταβίβαση συντάξεων, ένα αξιοπρεπές εισόδημα, το δικαίωμα στη σύνταξη, τα κρατικά μέσα μεταφοράς με εισιτήριο μειωμένο ανάλογα με τα εισοδήματα, την αλληλεγγύη μεταξύ των γενεών 7

- την περίθαλψη και ένα περιβάλλον προσαρμοσμένο στους ηλικιωμένους : δικαίωμα σε κατάλληλη ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, στέγαση, οίκοι ευγηρίας και διαρθρώσεις υποδοχής για τους ηλικιωμένους, κατ`οίκον βοήθεια, προστασία από τη βία 7

- τις ειδικές ανάγκες ορισμένων κατηγοριών ηλικιωμένων που είναι μερικές φορές τρωτές : συνεκτίμηση των αναγκών και των επιθυμιών των ηλικιωμένων μεταναστών, εθνικές μειονότητες, ηλικιωμένα άτομα που ζουν στην ύπαιθρο, ηλικιωμένες γυναίκες, εξαρτώμενοι ηλικιωμένοι.

1.6. Επίσης, η ΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η προσέγγιση που υιοθέτησε η Επιτροπή είναι μόνο κάθετη. Επιθυμεί να ενσωματωθούν στο σύνολο των δράσεων της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και άλλες ενέργειες υπέρ των ηλικιωμένων, που να είναι, στο μέτρο του δυνατού, οριζόντιες.

1.7. Από την άλλη πλευρά, η ΟΚΕ επιθυμεί να συμβάλει η Επιτροπή με τις δράσεις υποστήριξής της, ιδίως στον τομέα της εκμάθησης ξένων γλωσσών, στη δημιουργία μιας πραγματικής Ευρώπης των πολιτών που να μην αποκλείει τους ηλικιωμένους.

1.8. Η ΟΚΕ υπενθυμίζει επίσης στην Επιτροπή το ενδιαφέρον που παρουσιάζει η μεγαλύτερη χρησιμοποίηση νέων τεχνολογιών από ηλικιωμένους. Λόγω των θετικών και αρνητικών πτυχών που παρουσιάζουν οι εν λόγω νέες τεχνολογίες πρέπει να μην αποτελούν αυτές παράγοντα αποκλεισμού αλλά αντίθετα, να συμβάλλουν στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των εν λόγω ατόμων.

1.9. Τέλος, η ΟΚΕ επιθυμεί να συμβάλει η Επιτροπή με τις δράσεις που θα αναλάβει και θα υποστηρίξει, στην καταπολέμηση όλων των προκαταλήψεων που έχουν σχέση με την ηλικία. Με την προοπτική αυτή πρέπει να υπάρξει ένας προβληματισμός για το ρόλο των ηλικιωμένων σε σχέση με την εξέλιξη των οικογενειακών και πολιτιστικών προτύπων.

2. Ειδικές παρατηρήσεις

Άρθρο 1

2.1. Εκτιμώντας το περιορισμένο πλαίσιο της προβλεπόμενης κοινοτικής δράσης και τα όρια που τθενται σε σύγκριση με την εμβέλεια της προβληματικής των ηλικιωμένων και των αιτημάτων που διατυπώθηκαν σε διάφορες προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της, η ΟΚΕ διατυπώνει επιφυλάξεις και απευθύνει κριτική. Επιθυμεί να εντάσσονται οι δράσεις της Επιτροπής σχετικά με τους ηλικιωμένους και στο πλαίσιο άλλων κοινοτικών προγραμμάτων, π.χ. δημόσιας υγείας όσον αφορά προληπτικές δράσεις για υγιείς ηλικιωμένους, ή ακόμη στο πλαίσιο κοινοτικών ενεργειών όσον αφορά τις μεταφορές ώστε να ευνοηθεί η πρόσβαση στα μέσα μεταφοράς των ηλικιωμένων με μειωμένη κινητικότητα ή ακόμη στα πλαίσια των κοινοτικών δράσεων υπέρ του τουρισμού.

Άρθρο 2

2.2. Η ΟΚΕ τονίζει το ενδιαφέρον που παρουσιάζει η υιοθέτηση θεμάτων προτεραιότητας. Επιθυμεί επίσης, όπως οι ενέργειες υπέρ των ηλικιωμένων καταστήσουν δυνατή τη θέσπιση ενός σαφούς πλαισίου το οποίο να ενθαρρύνει την ανταλλαγή απόψεων και πληροφόρησης σχετικά με ζητήματα πολιτικής για τους ηλικιωμένους στα κράτη μέλη με στόχο τη χάραξη μιας συγκλίνουσας πολιτικής για τους ηλικιωμένους σε συνεργασία, σε κοινοτικό επίπεδο, με τις οργανώσεις και τους συνδέσμους τους καθώς και με τους ενδιαφερόμενους πολίτες και τις οικογένειές τους.

Εκφράζει το ενδιαφέρον της για την αναγνώριση του ρόλου και των δυνατοτήτων των ενεργών συνταξιούχων, πράγμα που έχει τονίσει επανειλημμένα (). Εκφράζει την ικανοποίησή της για την προώθηση των ανταλλαγών σωστών πρακτικών όσον αφορά τα εξαρτώμενα ηλικιωμένα άτομα, καθώς και την πρόσβασή τους στον τομέα αυτό. Ωστόσο, εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι δεν λαμβάνεται περισσότερο υπόψη η κατ`οίκον παραμονή και η πρόσβαση σε προσαρμοσμένη στέγαση.

Η ΟΚΕ εκφράζει επίσης τη λύπη της για το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη στα θέματα προτεραιότητας τις ανάγκες και τις επιθυμίες των ηλικιωμένων που είναι τρωτοί και απομονωμένοι λόγω ασθένειας, εθνικής προέλευσης και/ή ενός απομονωμένου και δυσχερούς περιβάλλοντος. Προτείνει εξάλλου να συμπληρωθεί ο κατάλογος των θεμάτων προτεραιότητας (άρθρο 2, παράγραφος 2) με ένα σημείο ε) σχετικά με τον εντοπισμό των πρωτοβουλιών που η Επιτροπή θα μπορούσε να αναλάβει για τη βελτίωση της ποιότητας της ζωής των ηλικιωμένων, καθώς και με ένα σημείο στ) αναφορικά με τη χάραξη πολιτικών που θα ευνοούν τη δραστήρια και υπεύθυνη συμμετοχή των ηλικιωμένων στον κοινωνικό βίο.

Τέλος, η ΟΚΕ προτείνει να προστεθεί μία παράγραφος 4 η οποία να διασφαλίζει την ισότητα των φύλων για όλες τις δράσεις για τις οποίες απαιτείται η λήψη αποφάσεως, κυρίως όσον αφορά την επεξεργασία στατιστικών και την επιλογή θεμάτων προτεραιότητας.

Άρθρο 3

2.3. Η Επιτροπή κρίνει ότι τα προτεινόμενα μέτρα για την επίτευξη των στόχων που αναφέρονται στο άρθρο 2 είναι ικανοποιητικά.

Ωστόσο, κρίνει ότι τα αντικείμενα των συγκριτικών μελετών (εδάφιο β) θα έπρεπε να συνδέονται με θέματα προτεραιότητας όπως εκείνα που περιγράφονται στο άρθρο 2 : εκφράζει την επιθυμία να υποστηρίξει η Επιτροπή την ανάληψη μιας έρευναςδράσης όσον αφορά τις πρακτικές στον τομέα αυτό.

Επιθυμεί επίσης να προβλεφθούν προσαρμοσμένα χρηματοοικονομικά μέσα που να επιτρέπουν τη μεγαλύτερη διάδοση τόσο σε κοινοτικό, όσο και σε εθνικό επίπεδο, των πορισμάτων των μελετών.

Ενθαρρύνει έντονα την ανάπτυξη δικτύων ανταλλαγών για συγκεκριμένα θέματα, ως μέσο διασφάλισης της διάδοσης σωστών πρακτικών σε ευρωπαϊκό επίπεδο και προώθησης της συνοχής των κοινωνιών μας.

Επιθυμεί να επισύρει την προσοχή της Επιτροπής στις συγκεκριμένες ανάγκες, ιδίως των ηλικιωμένων που ζουν σε αγροτικές περιοχές, και των ηλικιωμένων μεταναστών, καθώς και στο βασικό ρόλο που διαδραματίζουν οι ηλικιωμένοι στη μεταβίβαση γνώσεων και τεχνογνωσίας.

Η ΟΚΕ τονίζει την ευθύνη των εθνικών πολιτικών αφού αυτές αποτελούν τις βασικές αρχές πρόνοιας και ενίσχυση των κατάλληλων μέτρων σύμφωνα με τις αρχές που διατυπώνονται στην εν λόγω γνωμοδότηση.

Άρθρο 4

2.4. Η Επιτροπή πρέπει να συνδράμει στη συμμετοχή των εκπροσώπων των διάφορων κατηγοριών της οικονομικής και κοινωνικής ζωής, και ειδικότερα των οργανώσεων ηλικιωμένων, καθώς και των επαγγελματικών και φιλανθρωπικών οργανώσεων στην εφαρμογή των αποφάσεων.

Άρθρο 5

2.5. Πρέπει να ληφθεί μέριμνα ώστε οι ειδικές μελέτες που αναθέτει η Επιτροπή να μην απορροφούν υπερβολικά μεγάλο μέρος των διαθέσιμων πόρων.

Άρθρο 6

2.6.1. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τη δημιουργία ενός « Ευρωπαϊκού Φόρουμ ηλικιωμένων » όπου ευρωπαϊκές, εθνικές και μάλιστα περιφερειακές και τοπικές οργανώσεις προβαίνουν σε ανταλλαγή απόψεων για την υλοποίηση του προγράμματος και για βασικά ζητήματα.

Ένα παρόμοιο φόρουμ θα επιτρέψει επίσης να ενισχυθεί ο ρόλος των ηλικιωμένων στην εξέλιξη της ευρωπαϊκής ιδέας και της συνεργασίας, με την προοπτική της ενίσχυσης της αλληλεγγύης των γενεών με τις αντιπροσωπευτικές οργανώσεις άλλων κατηγοριών του πληθυσμού.

Η ΟΚΕ εκφράζει επίσης την ικανοποίησή της για τη δημιουργία εθνικών και/ή διακρατικών δομών που μπορούν να διευκολύνουν την ανταλλαγή σωστών πρακτικών και τις συναντήσεις μεταξύ εθνικών, περιφερειακών και τοπικών οργανώσεων των κρατών μελών.

2.6.2. Η σύσταση της επιτροπής που προβλέπεται στο άρθρο 6 θα πρέπει να επιτρέψει τη συμβολή των εκπροσώπων των διάφορων κατηγοριών της οικονομικής και κοινωνικής ζωής και, ειδικότερα, των οργανώσεων ηλικιωμένων και των επαγγελματικών και φιλανθρωπικών οργανώσεων.

Άρθρο 7

2.7. Η ανταλλαγή πληροφοριών που προβλέπεται στο άρθρο αυτό πρέπει να είναι όσο το δυνατόν ευρύτερη. Θα μπορούσε συγκεκριμένα να περιλαμβάνει την άμεση διάδοση πληροφοριών στους ηλικιωμένους, όταν αυτό είναι δυνατό, κυρίως για θέματα όπως η εγκατάσταση σε μία άλλη χώρα της Ένωσης. Θα μπορούσε επίσης να καλύπτει τις πληροφορίες για την εξέλιξη των εθνικών πολιτικών όσον αφορά τους ηλικιωμένους.

Η ΟΚΕ επισύρει επίσης την προσοχή της Επιτροπής στη σημασία της επιλογής των μέσων μαζικής ενημέρωσης που πρέπει να ενισχυθούν για να λάβουν υπόψη τις πολιτιστικές συνήθειες των ηλικιωμένων.

Άρθρο 8

2.8. Το αργότερο μέχρι τις 30 Σεπτεμβρίου 1998 πρέπει να εκπονηθεί ενδιάμεση έκθεση αξιολόγησης για την εφαρμογή και τα αποτελέσματα των ενεργειών. Η έκθεση αυτή θα μπορούσε να έχει συγκεκριμένα ως στόχο την προετοιμασία του Διεθνούς Έτους Ηλικιωμένων 1999 και τον καθορισμό των κυριότερων δράσεων για το μέλλον.

2.9. Η έκθεση που προβλέπεται στο άρθρο αυτό θα πρέπει επίσης να υποβληθεί στην ΟΚΕ.

Βρυξέλλες, 31 Μαΐου 1995.

Ο Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Carlos FERRER

() ΕΕ αριθ. C 115 της 9. 9. 1994, σ. 14.

() ΕΕ αριθ. C 34 της 2. 2. 1994, σ. 61.

() ΕΕ αριθ. C 225 της 10. 9. 1990.

() ΕΕ αριθ. C 34 της 2. 2. 1994.