Κοινωνικές αγορές — Οδηγός για τη συνεκτίμηση κοινωνικών παραμέτρων στις δημόσιες συμβάσεις — 2η έκδοση

(2021/C 237/01)

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Εισαγωγή 4

Κεφάλαιο 1 — Ορισμός, σκοπός και οφέλη των κοινωνικά υπεύθυνων δημόσιων συμβάσεων 4

1.1. Κοινωνικά υπεύθυνες δημόσιες συμβάσεις και ορισμός τους 4

1.2. Προσδιορισμός και εφαρμογή κοινωνικών στόχων στις δημόσιες συμβάσεις 6

1.3. Σκοπός και οφέλη των ΚΥΔΣ 9

1.4. Σύνδεσμοι με τις ενωσιακές και διεθνείς πολιτικές και νομοθεσίες 11

Κεφάλαιο 2 — Οργανωτική στρατηγική για τις κοινωνικές αγορές 16

2.1. Τοποθέτηση των ΚΥΔΣ στην ατζέντα 16

2.2. Καθορισμός στόχων 17

2.3. Διαβουλεύσεις με ενδιαφερόμενα μέρη 17

2.4. Εκτίμηση κινδύνων, ιεράρχηση συμβάσεων και καθορισμός στόχων 20

2.5. Ενσωμάτωση των ΚΥΔΣ στις διαδικασίες και τις πολιτικές σύναψης συμβάσεων 22

2.6. Παρακολούθηση και επανεξέταση της προόδου 23

Κεφάλαιο 3 — Προσδιορισμός των αναγκών και σχεδιασμός των δημόσιων συμβάσεων 25

3.1. Ο ρόλος της αξιολόγησης των αναγκών στις ΚΥΔΣ 25

3.2. Διάλογος με την αγορά 27

3.3. Τι είδους σύμβαση; 31

3.4. Επιλογή διαδικασίας 33

3.5. Καθορισμός και αμφισβήτηση προδιαγραφών 35

3.6. Χρήση προαιρετικών πεδίων στα τυποποιημένα έντυπα 35

Κεφάλαιο 4 — Η διαδικασία σύναψης συμβάσεων 36

4.1. Ορισμός του αντικειμένου και καθορισμός σχετικών κανόνων 36

4.2. Το απλοποιημένο καθεστώς 38

4.3. Αναθέσεις κατ’ αποκλειστικότητα 41

4.4. Τεχνικές προδιαγραφές 43

4.5. Συμμόρφωση με το κοινωνικό και εργατικό δίκαιο και με συλλογικές συμβάσεις 46

4.6. Κριτήρια αποκλεισμού και επιλογής 48

4.7. Κριτήρια ανάθεσης 51

4.8. Αξιολόγηση προσφορών και επαλήθευση δεσμεύσεων 54

4.9. Ασυνήθιστα χαμηλές προσφορές 57

Κεφάλαιο 5 — Καθορισμός και εκτέλεση των όρων της σύμβασης 58

5.1. Υλοποίηση των δεσμεύσεων για τις ΚΥΔΣ 58

5.2. Όροι εκτέλεσης της σύμβασης 59

5.3. Συμβάσεις με κοινωνικά αποτελέσματα…. 63

5.4. Παρακολούθηση της συμμόρφωσης 64

5.5. Υπεργολαβία 65

5.6. Αντιμετώπιση προβλημάτων 67

5.7. Άντληση διδαγμάτων για μελλοντικές συμβάσεις 68

Η δεύτερη έκδοση του οδηγού καταρτίστηκε στο πλαίσιο της σύμβασης αριθ. SI2.801176 – 728/PP/GRO/SME/18/D/021a μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των Τοπικών Αρχών για την Αειφορία (ICLEI), με την υποστήριξη της Public Procurement Analysis (PPA). Ούτε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ούτε οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο ενεργεί εξ ονόματός της φέρει ευθύνη για τον τρόπο με τον οποίο ενδέχεται να χρησιμοποιηθούν οι πληροφορίες που περιέχονται στην παρούσα έκδοση. Σημαντική σημείωση Ο παρών οδηγός έχει ως στόχο να βοηθήσει τους αγοραστές του δημόσιου τομέα και να ενθαρρύνει τις ορθές πρακτικές. Πρόκειται για μη δεσμευτικό έγγραφο το οποίο δεν θίγει τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που προβλέπονται στη νομοθεσία της ΕΕ. Υπόκειται στην εξέλιξη των πρακτικών στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων και στη νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο παραμένει το μόνο αρμόδιο όργανο για την αυθεντική ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης. Οι έννοιες, οι ιδέες και οι λύσεις που προτείνονται στο παρόν έγγραφο ισχύουν με την επιφύλαξη των εθνικών νομοθεσιών και ενδεχομένως θα πρέπει να προσαρμοστούν ώστε να λαμβάνεται υπόψη το εθνικό νομικό πλαίσιο. Παρότι οι πληροφορίες που περιέχονται στον παρόντα οδηγό έχουν ελεγχθεί προσεκτικά, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν αποδέχεται καμία ευθύνη όσον αφορά τις συγκεκριμένες περιπτώσεις που αναφέρονται σε αυτόν. Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την Ευρωπαϊκή Ένωση διατίθενται στο διαδίκτυο (http://europa.eu).

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Σκοπός των κοινωνικά υπεύθυνων δημόσιων συμβάσεων (ΚΥΔΣ) είναι η επίτευξη θετικών κοινωνικών αποτελεσμάτων στις δημόσιες συμβάσεις. Οι δημόσιες συμβάσεις επηρεάζουν μεγάλο αριθμό ατόμων: χρήστες δημόσιων υπηρεσιών, άτομα που ασχολούνται με την παραγωγή και την παράδοση ή το προσωπικό του αγοράζοντος οργανισμού. Πέραν των προσώπων που επηρεάζονται άμεσα, οι ΚΥΔΣ έχουν τη δυνατότητα να ασκήσουν επιρροή στην ευρύτερη αγορά, τόσο στην πλευρά της ζήτησης όσο και σε εκείνη της προσφοράς.

Προβαίνοντας στις αγορές τους με σύνεση, οι αγοραστές του δημόσιου τομέα μπορούν να προαγάγουν ευκαιρίες απασχόλησης, την αναβάθμιση και απόκτηση νέων δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού, την αξιοπρεπή εργασία, την κοινωνική ένταξη, την ισότητα των φύλων και την απαγόρευση των διακρίσεων, την προσβασιμότητα, τον σχεδιασμό για όλους και το ηθικό εμπόριο, καθώς και να επιδιώξουν την επίτευξη ευρύτερης συμμόρφωσης προς τα κοινωνικά πρότυπα. Για ορισμένα προϊόντα, έργα και υπηρεσίες, ο αντίκτυπος μπορεί να είναι ιδιαίτερα σημαντικός, καθώς οι αγοραστές του δημόσιου τομέα ελέγχουν μεγάλο μερίδιο της αγοράς σε τομείς όπως τα τεχνικά έργα, η υγειονομική περίθαλψη και οι μεταφορές.

Για την αντιμετώπιση των κοινωνικών προκλήσεων, οι δημόσιες αρχές πρέπει να εντείνουν τις προσπάθειές τους για την επίτευξη αποτελεσμάτων σε όλες τις πτυχές της βιωσιμότητας (κοινωνική/ηθική, περιβαλλοντική και οικονομική). Οι αγοραστές του δημόσιου τομέα είναι σημαντικοί επενδυτές στην Ευρώπη, καθώς σήμερα δαπανούν πάνω από το 14 % του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος της ΕΕ. Κάνοντας χρήση της αγοραστικής δύναμής τους για να επιλέξουν αγαθά και υπηρεσίες τα οποία έχουν θετικά κοινωνικά αποτελέσματα, μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στη βιώσιμη ανάπτυξη. Ο παρών οδηγός τους παρέχει στήριξη για την κάλυψη της κοινωνικής διάστασης των βιώσιμων δημόσιων συμβάσεων.

Η τρέχουσα πανδημία COVID-19 είναι πιθανό να επηρεάσει την απασχόληση, να αυξήσει τις ανισότητες, να επιδεινώσει την επισφάλεια και τις συνθήκες εργασίας των εργαζομένων παγκοσμίως, να ασκήσει περαιτέρω πίεση στην παροχή ορισμένων υπηρεσιών στο άτομο και να πλήξει τις μικρότερες επιχειρήσεις. Στις στρατηγικές ανάκαμψής τους, τα κράτη μέλη της ΕΕ θα πρέπει να βελτιώσουν την κοινωνική ένταξη και τη δικαιοσύνη μέσω της εκπαίδευσης και των δεξιοτήτων, της απασχόλησης και της κοινωνικής και εδαφικής συνοχής, και να διασφαλίσουν ότι η πράσινη και η ψηφιακή μετάβαση θα δημιουργήσουν θέσεις εργασίας, βιώσιμη ανάπτυξη και κοινωνικοοικονομική ανθεκτικότητα. Οι κοινωνικά υπεύθυνες αγοραστικές πρακτικές αποτελούν ισχυρό εργαλείο στην εργαλειοθήκη των εθνικών διοικήσεων της ΕΕ για την επίτευξη αυτών των στόχων.

Σκοπός του παρόντος εγγράφου είναι να ευαισθητοποιήσει τους αγοραστές του δημόσιου τομέα σχετικά με τα δυνητικά οφέλη των ΚΥΔΣ και να εξηγήσει με πρακτικό τρόπο τις ευκαιρίες που προσφέρει το νομικό πλαίσιο της ΕΕ. Κατά τη σύνταξη του παρόντος οδηγού, η Επιτροπή πραγματοποίησε ευρείες διαβουλεύσεις με αγοραστές του δημόσιου τομέα για να εντοπίσει ορθές πρακτικές και παραδείγματα σχετικά με τους πιθανούς στόχους που μπορούν να επιτευχθούν. Τα παραδείγματα αυτά παρουσιάζονται σε όλο το έγγραφο.

Ο παρών οδηγός εκπονήθηκε για τους αγοραστές του δημόσιου τομέα, αλλά και με την ελπίδα ότι θα εμπνεύσει και άλλους φορείς που συμμετέχουν στις δημόσιες συμβάσεις, είτε ως προμηθευτές είτε ως πάροχοι υπηρεσιών, ιδιώτες αγοραστές, φορείς της κοινωνικής οικονομίας, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών επιχειρήσεων, ή ΜΚΟ.

Στα κεφάλαια του παρόντος οδηγού εξετάζονται όλες οι πτυχές της διαδικασίας σύναψης συμβάσεων, πέραν της ίδιας της διαδικασίας υποβολής προσφορών. Αναλύεται ο τρόπος με τον οποίο μπορούν να εισαχθούν κοινωνικές παράμετροι καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας και παρέχονται πολυάριθμα παραδείγματα από πραγματικές πρακτικές που υιοθετούν οι αγοραστές του δημόσιου τομέα σε ολόκληρη την ΕΕ. Στα κεφάλαια 2 έως 5, οι περισσότερες ενότητες συνοδεύονται από κατάλογο «ορθών πρακτικών». Σκοπός τους είναι να διευκολύνουν περαιτέρω την κατανόηση του κειμένου, με τη σύνοψη με συγκεκριμένους όρους των βασικών σημείων που καλύπτονται σε κάθε ενότητα και των ενεργειών που μπορούν να αναλάβουν στην πράξη οι αγοραστές του δημόσιου τομέα εάν επιθυμούν να υιοθετήσουν κοινωνικά υπεύθυνη προσέγγιση στη διαδικασία σύναψης δημόσιων συμβάσεων.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

Ορισμός, σκοπός και οφέλη των κοινωνικά υπεύθυνων δημόσιων συμβάσεων

1.1. Κοινωνικά υπεύθυνες δημόσιες συμβάσεις και ορισμός τους

Στόχος των κοινωνικά υπεύθυνων δημόσιων συμβάσεων (ΚΥΔΣ) είναι να αντιμετωπίσουν τον αντίκτυπο που έχουν στην κοινωνία τα αγαθά, οι υπηρεσίες και τα έργα που αγοράζει ο δημόσιος τομέας. Στο πλαίσιο αυτό, αναγνωρίζεται ότι οι αγοραστές του δημόσιου τομέα δεν ενδιαφέρονται απλώς να αγοράσουν στη χαμηλότερη τιμή ή με την καλύτερη σχέση ποιότητας/τιμής, αλλά και να διασφαλίσουν ότι οι δημόσιες συμβάσεις αποφέρουν κοινωνικά οφέλη (1) και αποτρέπουν ή μετριάζουν τις δυσμενείς κοινωνικές επιπτώσεις κατά την εκτέλεση της σύμβασης. Ως αγοραστής του δημόσιου τομέα μπορείτε να λάβετε υπόψη κοινωνικούς στόχους καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας σύναψης συμβάσεων, υπό την προϋπόθεση ότι αυτοί δεν εισάγουν διακρίσεις και συνδέονται με το αντικείμενο της σύμβασης (2). Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οι ΚΥΔΣ πρέπει να εκτελούνται σύμφωνα με τις οδηγίες του 2014 για τις δημόσιες συμβάσεις (3) και τις αρχές που κατοχυρώνονται στη Συνθήκη ΕΕ (4) και στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, καθώς και σε διεθνείς συμφωνίες, όπως η συμφωνία του ΠΟΕ περί δημοσίων συμβάσεων προμηθειών (ΣΔΣ) και οι διμερείς συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών με κεφάλαια για τις δημόσιες συμβάσεις (5), καθώς και η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρίες (UNCRPD) (6).

Οι ΚΥΔΣ μπορούν να αποτελέσουν ισχυρό εργαλείο τόσο για την προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης όσο και για την επίτευξη διεθνών, εθνικών, περιφερειακών ή τοπικών κοινωνικών στόχων. Στο πλαίσιο αυτό, οι δημόσιες συμβάσεις θεωρούνται στρατηγικό μέσο για την αποτελεσματική και βιώσιμη χρήση των δημόσιων πόρων. Οι κοινωνικές παράμετροι μπορούν να συνδυαστούν με πράσινα (7) και κυκλικά (8) κριτήρια και δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας (9) για μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση της βιωσιμότητας στις δημόσιες συμβάσεις (10). Η βελτίωση του επαγγελματισμού και της στήριξης των αγοραστών του δημόσιου τομέα μπορεί να διευκολύνει σημαντικά την επιτυχή χρήση κοινωνικών παραμέτρων και την ενσωμάτωσή τους σε άλλους παράγοντες που σχετίζονται με τη βιωσιμότητα και την ποιότητα (11).

Οι κοινωνικά υπεύθυνες δημόσιες συμβάσεις βοηθούν τις δημόσιες αρχές να παρέχουν υπηρεσίες και προϊόντα υψηλής ποιότητας στις κοινότητές τους, ώστε να επιτυγχάνουν πρόσθετα κοινωνικά και ηθικά οφέλη, ακόμη και όταν οι προϋπολογισμοί είναι περιορισμένοι, και μπορούν, ως εκ τούτου, να συμβάλουν στην αντιμετώπιση των αρνητικών επιπτώσεων της κρίσης της νόσου COVID-19. Για την ανάκαμψη από την πανδημία θα απαιτηθεί από τις δημόσιες αρχές της ΕΕ να χρησιμοποιήσουν όλα τα διαθέσιμα εργαλεία και μέσα για την αντιμετώπιση των αρνητικών κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων. Οι άνευ προηγουμένου χρηματοδοτικοί πόροι, οι οποίοι θα είναι διαθέσιμοι στο πλαίσιο του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, θα χρησιμοποιούνται συχνά μέσω δημόσιων συμβάσεων. Ως εκ τούτου, έχει ζωτική σημασία οι αγοραστές του δημόσιου τομέα να μπορούν να αξιοποιήσουν πλήρως την ευελιξία των κανόνων για τις δημόσιες συμβάσεις, ώστε να διασφαλιστεί ότι οι πόροι αυτοί θα χρησιμοποιηθούν για την επίτευξη του μέγιστου δυνατού θετικού κοινωνικού και οικονομικού αντικτύπου για τις κοινότητές τους. Η απομάκρυνση από τη λογική των χαμηλότερων τιμών και η εισαγωγή παραμέτρων σχετικά με την κοινωνική ενσωμάτωση, την ισότητα, τη δίκαιη και χωρίς αποκλεισμούς απασχόληση και τον ηθικό εφοδιασμό έχουν καίρια σημασία για τη μεγιστοποίηση του αποτελέσματος ανάκαμψης αυτών των πόρων.

Ο παρών οδηγός περιλαμβάνει μια σειρά παραδειγμάτων ΚΥΔΣ στην πράξη από ολόκληρη την ΕΕ, παρουσιάζοντας διαφορετικές προσεγγίσεις και την επίτευξη πραγματικού αντικτύπου, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως πηγή έμπνευσης. Μπορείτε να βρείτε περισσότερα παραδείγματα ορθών πρακτικών από την ΕΕ και τρίτες χώρες στις δύο εκθέσεις με τίτλο «Making socially responsible procurement work — 71 good practice cases» (Αποτελεσματικές κοινωνικά υπεύθυνες δημόσιες συμβάσεις — 71 περιπτώσεις ορθών πρακτικών) (12) και «Buying for social impact — Good practice from the EU» (Αγορές με κοινωνικό αντίκτυπο — Ορθές πρακτικές από ολόκληρη την ΕΕ) (13) που είναι διαθέσιμες στην ιστοσελίδα της Επιτροπής σχετικά με τα εργαλεία στήριξης για τους αγοραστές του Δημοσίου (14).

1.2. Προσδιορισμός και εφαρμογή κοινωνικών στόχων στις δημόσιες συμβάσεις

Οι αγοραστές του δημόσιου τομέα έχουν πολλούς τρόπους να ενσωματώσουν ειδικές κοινωνικές παραμέτρους στις αποφάσεις αγοράς. Ακολουθεί ενδεικτικός κατάλογος με παραδείγματα κοινωνικών στόχων που μπορείτε να επιδιώξετε μέσω των δημόσιων συμβάσεων. Υπενθυμίζεται, ωστόσο, ότι η συμμόρφωση με τους υποχρεωτικούς κοινωνικούς και εργασιακούς κανόνες κατά την εκτέλεση της σύμβασης δεν είναι επιλογή, αλλά υποχρέωση βάσει των οδηγιών για τις δημόσιες συμβάσεις (15). Στα κεφάλαια 4 και 5 του παρόντος οδηγού εξετάζεται ο τρόπος με τον οποίο μπορείτε να αντιμετωπίσετε τα ζητήματα αυτά σε διάφορα στάδια της διαδικασίας σύναψης συμβάσεων. Θα πρέπει να αποφασίσετε ποιες από τις παρακάτω κοινωνικές παραμέτρους έχουν σημασία για την προμήθειά σας, ανάλογα με τους στόχους και το αντικείμενο της σύμβασης.

Προώθηση δίκαιων ευκαιριών απασχόλησης και κοινωνικής ένταξης

Οι ΚΥΔΣ μπορούν να αποτελέσουν τον κινητήριο μοχλό για:

— ευκαιρίες απασχόλησης για τους νέους και τους εργαζομένους μεγαλύτερης ηλικίας·

— ισότητα των φύλων [π.χ. διευκόλυνση της ισορροπίας μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής, μείωση του διαχωρισμού στην αγορά εργασίας ανά κλάδο και επάγγελμα (16), εξασφάλιση ίσης μεταχείρισης στον χώρο εργασίας]·

— ευκαιρίες απασχόλησης για άτομα που αντιμετωπίζουν κοινωνικό αποκλεισμό λόγω μακροχρόνιας ανεργίας, έλλειψης στέγης, διακρίσεων ή άλλων ευπαθειών·

— συμμετοχή στην κοινωνία και ευκαιρίες απασχόλησης για τα άτομα με αναπηρία, μεταξύ άλλων μέσω προσβάσιμου εργασιακού περιβάλλοντος χωρίς αποκλεισμούς·

— βελτιωμένες πολιτικές για την πολυμορφία, κοινωνική ένταξη και ευκαιρίες απασχόλησης για άτομα από μειονεκτούσες ομάδες (π.χ. διακινούμενοι εργαζόμενοι, άτομα με καταγωγή από φυλετικές, εθνοτικές ή θρησκευτικές μειονότητες, άτομα με χαμηλό μορφωτικό επίπεδο και άτομα που αντιμετωπίζουν κίνδυνο φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού)· και

— ευκαιρίες αναβάθμισης των δεξιοτήτων και απόκτησης νέων δεξιοτήτων για όλους τους εργαζομένους.

Παροχή ευκαιριών για την κοινωνική οικονομία και τις κοινωνικές επιχειρήσεις

Οι οργανώσεις της κοινωνικής οικονομίας και οι κοινωνικές επιχειρήσεις (17) μπορούν να συμβάλουν στην παροχή των ευκαιριών απασχόλησης και κοινωνικής ένταξης που αναφέρονται ανωτέρω, παρέχοντας κοινωνικά οφέλη από τις δαπάνες σας. 'Για παράδειγμα, οι οδηγίες για τις δημόσιες συμβάσεις παρέχουν το πεδίο για την προώθηση της κοινωνικής ένταξης μέσω της κατ’ αποκλειστικότητα ανάθεσης συμβάσεων σε κοινωνικές επιχειρήσεις ένταξης στην εργασία ή σε φορείς που απασχολούν τουλάχιστον κατά 30 % άτομα με αναπηρία ή μειονεκτούντες εργαζομένους (18). Ενθαρρύνουν επίσης τους αγοραστές του δημόσιου τομέα να εξετάσουν το ενδεχόμενο διαίρεσης των συμβάσεων σε τμήματα, τα οποία μπορεί να είναι πιο προσβάσιμα από οργανώσεις της κοινωνικής οικονομίας και κοινωνικές επιχειρήσεις (19).

Προώθηση της αξιοπρεπούς εργασίας

Η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας (ΔΟΕ) ορίζει την αξιοπρεπή εργασία (20) ως εξής:

«Εργασία που είναι παραγωγική και παρέχει δίκαιο εισόδημα, ασφάλεια στον χώρο εργασίας και κοινωνική προστασία για τις οικογένειες, καλύτερες προοπτικές προσωπικής εξέλιξης και κοινωνικής ενσωμάτωσης, ελευθερία στους ανθρώπους να εκφράζουν τις ανησυχίες τους, να οργανώνουν και να συμμετέχουν στις αποφάσεις που επηρεάζουν τη ζωή τους, καθώς και ίσες ευκαιρίες και ίση μεταχείριση για όλες τις γυναίκες και τους άνδρες.»

Στο πλαίσιο αυτού του ορισμού και σύμφωνα με το θεματολόγιο του 2030 για τη βιώσιμη ανάπτυξη (21), η ΕΕ προωθεί, εντός της ΕΕ και στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού (22):

— ασφαλείς θέσεις απασχόλησης·

— δίκαιες αμοιβές·

— ασφαλείς συνθήκες εργασίας·

— κοινωνική προστασία·

— ίσες ευκαιρίες και ίση μεταχείριση για όλες τις γυναίκες και τους άνδρες·

— ισότητα των φύλων και απαγόρευση των διακρίσεων όσον αφορά την πρόσβαση στην απασχόληση·

— κοινωνικό διάλογο· και

— διασφάλιση των δικαιωμάτων στην εργασία.

Διασφάλιση του σεβασμού των κοινωνικών και εργασιακών δικαιωμάτων

Η ΕΕ επιδιώκει να προωθήσει την κοινωνική πρόοδο και να βελτιώσει τις συνθήκες διαβίωσης και εργασίας των Ευρωπαίων πολιτών (23). Οι δημόσιες συμβάσεις συμβάλλουν στην επίτευξη αυτών των στόχων, διασφαλίζοντας ότι οι προμηθευτές:

— συμμορφώνονται με τις ισχύουσες υποχρεώσεις στους τομείς του κοινωνικού και εργατικού δικαίου που έχουν θεσπιστεί από το ενωσιακό δίκαιο, το εθνικό δίκαιο και τις συλλογικές συμβάσεις σύμφωνα με το δίκαιο της ΕΕ·

— συμμορφώνονται με τις θεμελιώδεις συμβάσεις της ΔΟΕ·

— τηρούν την αρχή της ίσης μεταχείρισης μεταξύ γυναικών και ανδρών, συμπεριλαμβανομένης της αρχής της ίσης αμοιβής για εργασία ίσης αξίας (24), και την προώθηση της ισότητας των φύλων (25)·

— συμμορφώνονται με τους νόμους για την υγεία και την ασφάλεια στον χώρο εργασίας· και

— καταπολεμούν τις διακρίσεις λόγω π.χ. φύλου, ηλικίας, αναπηρίας, φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής, θρησκείας ή πεποιθήσεων, γενετήσιου προσανατολισμού και δημιουργούν ίσες ευκαιρίες.

Προσβασιμότητα και σχεδιασμός για όλους

Η προμήθεια αγαθών, υπηρεσιών και έργων προσβάσιμων από όλους, συμπεριλαμβανομένων των ατόμων με αναπηρία, αποτελεί θεμελιώδη πτυχή των ΚΥΔΣ και είναι υποχρεωτική στις δημόσιες συμβάσεις. Στο άρθρο 42 της οδηγίας 2014/24/ΕΕ και στο άρθρο 60 παράγραφος 1 της οδηγίας 2014/25/ΕΚ αναφέρεται ότι: οι «τεχνικές προδιαγραφές καταρτίζονται με τρόπο ώστε να λαμβάνουν υπόψη τα κριτήρια προσβασιμότητας για άτομα με αναπηρίες ή τον σχεδιασμό για όλους τους χρήστες».

Η διάταξη αυτή υποστηρίζει τη συμμόρφωση των εθνικών αρχών με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρίες (UNCRPD) (26), στην οποία είναι συμβαλλόμενα μέρη η ΕΕ και όλα τα κράτη μέλη της. Η UNCRPD θεσπίζει υποχρεώσεις σχετικά με την προσβασιμότητα και η σχετική επιτροπή της UNCRPD έχει προσδιορίσει την προσβασιμότητα των αγορών ως βασικό ζήτημα για τις κυβερνήσεις (27).

Η UNCRPD (28) αναγνωρίζει επίσης «τη σημασία, για τα άτομα με αναπηρίες, της ατομικής αυτονομίας και της ανεξαρτησίας τους, συμπεριλαμβανομένης και της ελευθερίας να κάνουν τις επιλογές τους», και θεωρεί ότι θα πρέπει να «έχουν την ευκαιρία να συμμετέχουν ενεργά στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων για πολιτικές και προγράμματα, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που τα αφορούν άμεσα». Με άλλα λόγια, οι αγοραστές του δημόσιου τομέα:

— θα πρέπει να προσπαθούν να διεξάγουν τις διαδικασίες προμήθειας λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες των ατόμων με αναπηρία και εξασφαλίζοντας τη συμμετοχή τους στη διαδικασία αγοράς. Η εκτίμηση των αναγκών και η προσήλωση των προμηθευτών στη διασφάλιση αποτελεσματικών δημόσιων υπηρεσιών που λαμβάνουν υπόψη τους στόχους της κοινωνικής και επαγγελματικής ένταξης, καθώς και τις ειδικές ανάγκες των χρηστών σας καλύπτονται στο κεφάλαιο 3 του παρόντος οδηγού·

— θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη την προσβασιμότητα στις τεχνικές προδιαγραφές (29) για την εξασφάλιση της πρόσβασης των ατόμων με αναπηρία, για παράδειγμα, σε δημόσιες υπηρεσίες, δημόσια κτίρια, δημόσιες μεταφορές, δημόσιες πληροφορίες και αγαθά και υπηρεσίες ΤΠΕ, συμπεριλαμβανομένων των διαδικτυακών εφαρμογών· και

— μπορούν να χρησιμοποιούν κριτήρια ανάθεσης για να ανταμείβουν τις προσφορές που προτείνουν υψηλότερα πρότυπα προσβασιμότητας από εκείνα που καθορίζονται στις τεχνικές προδιαγραφές·

— μπορούν επίσης να περιλαμβάνουν ρήτρες επιδόσεων προκειμένου να διασφαλίζουν ότι οι παρεχόμενες υπηρεσίες εκτελούνται κατά τρόπο που διασφαλίζει ότι το αποτέλεσμα είναι προσβάσιμο, βάσει προσέγγισης σχεδιασμού για όλους.

Σεβασμός των δικαιωμάτων του ανθρώπου και αντιμετώπιση ζητημάτων ηθικού εμπορίου

Οι δημόσιες συμβάσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την αντιμετώπιση κοινωνικών ζητημάτων στο πλαίσιο των αλυσίδων εφοδιασμού, όπως τα ανθρώπινα δικαιώματα (30) ή οι αρχές του δίκαιου εμπορίου. Ο σεβασμός των βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων αποτελεί ουσιώδες μέρος κάθε επιχειρηματικής σχέσης που συνάπτει ένα κράτος, όπως ορίζεται στις κατευθυντήριες αρχές των Ηνωμένων Εθνών για τις επιχειρήσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα (31). Επιπλέον, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) έκρινε το 2012 ότι οι παράμετροι που αφορούν το δίκαιο εμπόριο μπορούν να αποτελούν μέρος των αποφάσεων για τις δημόσιες συμβάσεις (32), γεγονός που αποτυπώνεται στις οδηγίες για τις δημόσιες συμβάσεις (33).

Το ευρύ πεδίο εφαρμογής των δημόσιων συμβάσεων (34), καθώς και ο παγκόσμιος χαρακτήρας ορισμένων αλυσίδων εφοδιασμού, ενέχουν τον κίνδυνο οι παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων να συνδεθούν με τις συμβάσεις προμηθειών σας. Κάποιες περιπτώσεις, όπως η πυρκαγιά στο κτίριο Rana Plaza στο Μπανγκλαντές, είναι γνωστές, αλλά υπάρχουν και στην Ευρώπη επικίνδυνες και απάνθρωπες συνθήκες εργασίας. Οι οδηγίες για τις δημόσιες συμβάσεις απαιτούν τον αποκλεισμό των οικονομικών φορέων που έχουν καταδικαστεί τελεσίδικα για παιδική εργασία και άλλες μορφές εμπορίας ανθρώπων, ενώ η συμμόρφωση με τις θεμελιώδεις συμβάσεις της ΔΟΕ (35) θα πρέπει να ελέγχεται από όλους τους αγοραστές του δημόσιου τομέα. Ο παρών οδηγός εξετάζει επίσης πώς μπορούν να προστατευτούν τα ανθρώπινα δικαιώματα στις δημόσιες συμβάσεις με τους εξής τρόπους:

— αύξηση της διαφάνειας στις αλυσίδες εφοδιασμού, μεταξύ άλλων μέσω της παρακολούθησης των υπεργολάβων και των δεύτερων υπεργολάβων·

— ανάλυση συγκεκριμένων κινδύνων εντός των αλυσίδων εφοδιασμού·

— απαίτηση από τους αναδόχους και τους υπεργολάβους να λαμβάνουν μέτρα για τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας των εργαζομένων στην αλυσίδα εφοδιασμού και για την αντιμετώπιση πιθανών ή διαπιστωμένων παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην παραγωγική διαδικασία· και

— ενθάρρυνση αυστηρών κωδίκων δεοντολογίας των προμηθευτών για την κοινωνική ευθύνη.

Παροχή υψηλής ποιότητας κοινωνικών, υγειονομικών, εκπαιδευτικών και πολιτιστικών υπηρεσιών

Οι οδηγίες για τις δημόσιες συμβάσεις καθορίζουν ένα «απλοποιημένο καθεστώς» για συγκεκριμένες κοινωνικές, υγειονομικές, εκπαιδευτικές και πολιτιστικές υπηρεσίες, καθώς και διάφορες άλλες κατηγορίες (36). Οι αγοραστές του δημόσιου τομέα ενθαρρύνονται να λαμβάνουν υπόψη την ανάγκη διασφάλισης «της ποιότητας, της συνέχειας, της δυνατότητας πρόσβασης, του οικονομικά προσιτού χαρακτήρα, της διαθεσιμότητας και της πληρότητας των υπηρεσιών, τις ειδικές ανάγκες των διαφόρων κατηγοριών χρηστών, συμπεριλαμβανομένων των μειονεκτουσών και των ευάλωτων ομάδων, τη συμμετοχή και την ενδυνάμωση των χρηστών και την καινοτομία» (37). Μπορούν επίσης να εφαρμόζονται πρότυπα ποιότητας κατά την προμήθεια κοινωνικών υπηρεσιών, όπως το εθελοντικό ευρωπαϊκό πλαίσιο ποιότητας για τις κοινωνικές υπηρεσίες, του 2010 (38). Στην ενότητα 4.2 εξετάζεται ο τρόπος με τον οποίο οι αγοραστές του δημόσιου τομέα έχουν επιλέξει να εφαρμόσουν το απλοποιημένο καθεστώς για την επίτευξη κοινωνικών οφελών.

Καθορισμός και επίτευξη έξυπνων στόχων για τις ΚΥΔΣ στη Νάντη (Γαλλία) Στόχος των δημόσιων συμβάσεων Η μητροπολιτική περιοχή της Νάντης εφαρμόζει διαδικασίες υπεύθυνων δημόσιων συμβάσεων (ΥΔΣ) από το 2001. Το 2017 εγκρίθηκε ένα σύστημα προώθησης υπεύθυνων αγορών (ΣΥΠΑ) για την ενίσχυση της συνοχής των πολυάριθμων πρωτοβουλιών που αναπτύχθηκαν τα προηγούμενα 15 έτη, καθώς και για την ενίσχυση των δεσμών μεταξύ των δραστηριοτήτων σύναψης δημόσιων συμβάσεων και των πρωτοβουλιών για τη στήριξη των ΜΜΕ. Προσέγγιση Στο πλαίσιο του ΣΥΠΑ δημιουργήθηκε ένας εσωτερικός οδηγός για την υλοποίηση των υπεύθυνων δημόσιων συμβάσεων, στον οποίο επισημαίνονται πρακτικές μέθοδοι και η υποστήριξη που διατίθεται σε τοπικό επίπεδο, ενώ παράλληλα σχεδιάστηκε μια δομή διακυβέρνησης του ΣΥΠΑ για την επίβλεψη της ανάπτυξης, της υλοποίησης και της παρακολούθησης των ενεργειών σύναψης υπεύθυνων δημόσιων συμβάσεων: — Σε πολιτικό επίπεδο, όλα τα σχετικά εκλεγμένα μέλη του μητροπολιτικού συμβουλίου ενημερώνονται σχετικά με τις επικείμενες επενδύσεις, προκειμένου να αποφασίσουν συλλογικά σχετικά με τις κοινωνικές και περιβαλλοντικές ρήτρες σε καθεμία από αυτές. Τα μέλη αυτά αξιολογούν επίσης τακτικά τον αντίκτυπο του ΣΥΠΑ. — Σε τεχνικό επίπεδο, η ομάδα δημόσιων συμβάσεων συνεργάζεται με ένα δίκτυο πρέσβεων ΕΚΕ σε κάθε διεύθυνση. Οι αγοραστές υποστηρίζουν τις επιχειρησιακές διευθύνσεις για την ενσωμάτωση κοινωνικών και περιβαλλοντικών ρητρών στις αγορές τους και για την αξιολόγηση της ποιότητας των προσφορών που λαμβάνουν. Αποτελέσματα Τα σημαντικότερα επιτεύγματα των ΚΥΔΣ την τελευταία διετία στη Νάντη περιλαμβάνουν τα εξής: — ρήτρες ένταξης σε 143 έργα και σε 1 918 συμβάσεις παροχής υπηρεσιών, οι οποίες αντιπροσωπεύουν 326 448 ώρες απασχόλησης για άτομα που αντιμετωπίζουν δυσκολίες πρόσβασης στην αγορά εργασίας· — έμφαση στη διαφοροποίηση των συμβάσεων με ρήτρα ένταξης για τη διεύρυνση του φάσματος των ενδιαφερόμενων ατόμων (π.χ. οι συμβάσεις έργων απευθύνονται σε περισσότερους άνεργους άνδρες παρά γυναίκες)· — ρήτρες σχετικά με την καταπολέμηση των διακρίσεων σε διάφορες δοκιμαστικές συμβάσεις, οι οποίες αναγνωρίζονται με την απονομή σήματος πολυμορφίας στη Νάντη· — χρήση συμβάσεων ανατιθέμενων κατ’ αποκλειστικότητα, οι οποίες επιτρέπουν στη Νάντη να περιορίζει τις διαδικασίες των διαγωνισμών σε προστατευόμενα εργαστήρια, κατά περίπτωση. Διδάγματα Ο καθορισμός, η παρακολούθηση και η επικαιροποίηση των κοινωνικών και περιβαλλοντικών κριτηρίων που περιλαμβάνονται στην πολιτική για τις δημόσιες συμβάσεις σε συνεργασία με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη έχουν καίρια σημασία για την επιτυχία των υπεύθυνων δημόσιων συμβάσεων. Απαιτούνται ο προσδιορισμός ειδικών πόρων και η εφαρμογή κατάλληλων εργαλείων επαλήθευσης.

1.3. Σκοπός και οφέλη των ΚΥΔΣ

Στο πλέον βασικό επίπεδο, οι ΚΥΔΣ αποσκοπούν στη διασφάλιση της συμμόρφωσης με τις νομικές υποχρεώσεις στον κοινωνικό τομέα. Οι οδηγίες για τις δημόσιες συμβάσεις απαιτούν από τα κράτη μέλη της ΕΕ να λαμβάνουν «κατάλληλα μέτρα» για να διασφαλίζουν ότι οι οικονομικοί φορείς συμμορφώνονται με το εφαρμοστέο δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το εθνικό δίκαιο, τις συλλογικές συμβάσεις και τις διεθνείς διατάξεις περιβαλλοντικού, κοινωνικού και εργατικού δικαίου κατά την εκτέλεση δημόσιων συμβάσεων (39). Μολονότι τα κράτη μέλη έχουν εφαρμόσει τη διάταξη αυτή με διαφορετικούς τρόπους, είναι σαφές ότι οι κοινωνικές υποχρεώσεις δεν μπορούν να αγνοηθούν στις δημόσιες συμβάσεις, μεταξύ άλλων για την προστασία κατά του αθέμιτου ανταγωνισμού από φορείς που δεν συμμορφώνονται με τους εν λόγω κανόνες.

Η δήλωση 22 της Συνθήκης του Άμστερνταμ σχετικά με πρόσωπα με ειδικές ανάγκες ανέφερε ήδη ότι κατά την εκπόνηση μέτρων με στόχο τη σταδιακή εγκαθίδρυση της εσωτερικής αγοράς, τα όργανα της Κοινότητας πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις ανάγκες προσώπων με ειδικές ανάγκες (40). Με τη Συνθήκη της Λισαβόνας η Ευρώπη δεσμεύεται να επιτύχει μια «άκρως ανταγωνιστική κοινωνική οικονομία της αγοράς, με στόχο την πλήρη απασχόληση και την κοινωνική πρόοδο» και να «καταπολεμά τον κοινωνικό αποκλεισμό και τις διακρίσεις και προωθεί την κοινωνική δικαιοσύνη και προστασία, την ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών, την αλληλεγγύη μεταξύ των γενεών και την προστασία των δικαιωμάτων του παιδιού» (41). Το μέγεθος των δημόσιων συμβάσεων και η σημασία τους για την εσωτερική αγορά τις καθιστούν πολύτιμο εργαλείο για την επίτευξη αυτών των στόχων. Οι ΚΥΔΣ μπορούν επίσης να συμβάλουν σε διεθνείς δεσμεύσεις, όπως στους στόχους των Ηνωμένων Εθνών για τη βιώσιμη ανάπτυξη (42). Στο πλαίσιο της βιώσιμης ανάπτυξης απαιτείται από τους οικονομικούς φορείς να ακούν και να λαμβάνουν υπόψη τις απόψεις και τα δικαιώματα των ατόμων, των κοινοτήτων και των ομάδων της κοινωνίας των πολιτών (43) —θέμα που διερευνάται περαιτέρω στα κεφάλαια 2 και 3.

Εκτός από τις υποχρεώσεις που ορίζονται στις οδηγίες για τις δημόσιες συμβάσεις και σε άλλες νομοθετικές πράξεις, η εφαρμογή των ΚΥΔΣ βοηθά τους αγοραστές του δημόσιου τομέα:

Να εντοπίζουν κινδύνους συμμόρφωσης για το κοινωνικό και εργατικό δίκαιο

Οι οργανισμοί που εφαρμόζουν ενεργά ΚΥΔΣ είναι πιθανότερο να εντοπίσουν κινδύνους συμμόρφωσης για τη νομοθεσία που αφορά άμεσα τους ίδιους ή τους προμηθευτές. Κανένας δημόσιος φορέας δεν επιθυμεί να βρεθεί στα πρωτοσέλιδα για παράνομες ή αντιδεοντολογικές εργασιακές πρακτικές σε οποιοδήποτε στάδιο της αλυσίδας εφοδιασμού του. Η πολιτική και οι δράσεις για τις ΚΥΔΣ σας βοηθούν να εντοπίσετε τους κινδύνους στην αλυσίδα εφοδιασμού και να τους ελαχιστοποιήσετε κατά τη διάρκεια της διαδικασίας σύναψης συμβάσεων και της διαχείρισης των συμβάσεων.

Να δώσουν ώθηση στις αγορές με κοινωνικές ευαισθησίες

Οι ΚΥΔΣ μπορούν να δημιουργήσουν ζήτηση και κίνητρα για πιο υπεύθυνη και βιώσιμη παραγωγή. Οι αγοραστές του δημόσιου τομέα μπορούν να τονώσουν την καινοτομία και τον αυξημένο ανταγωνισμό ωθώντας την αγορά να δημιουργήσει νέες και πιο κοινωνικά βιώσιμες λύσεις. Επιπλέον, οι ΚΥΔΣ μπορούν να ενισχύσουν την ανάπτυξη επιχειρήσεων οι οποίες, πέρα από τις οικονομικές επιδόσεις, επιδιώκουν να έχουν θετικό αντίκτυπο στην κοινωνία γενικότερα, όπως οι κοινωνικές επιχειρήσεις. Για παράδειγμα, ο προσδιορισμός προϊόντων ΤΠΕ που είναι προσβάσιμα από άτομα με αναπηρία μπορεί να συμβάλει στη διάθεση καλύτερων και πιο προσιτών προϊόντων στην αγορά.

Να επιδείξουν διακυβέρνηση που να ανταποκρίνεται στις ανάγκες της κοινωνίας

Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε τις ΚΥΔΣ για να διασφαλίσετε ότι ανταποκρίνεστε στις αξίες και ανάγκες της κοινότητας, καθώς και για να ικανοποιήσετε την αυξανόμενη δημόσια απαίτηση για κυβερνήσεις με κοινωνικά υπεύθυνη δράση. Με τον τρόπο αυτόν, μπορούν να συμβάλουν στην αύξηση της εμπιστοσύνης των πολιτών στην κυβέρνηση. Οι ΚΥΔΣ μπορούν επίσης να έχουν θετικό αντίκτυπο στο προσωπικό που εκτελεί τη σύμβαση, το οποίο δημιουργεί πρόσθετο όφελος για την κοινότητά του.

Να στηρίξουν την ένταξη και την ενσωμάτωση

Οι ΚΥΔΣ ενθαρρύνουν την ενσωμάτωση και την ένταξη συχνά περιθωριοποιημένων ομάδων στην κοινωνία (για παράδειγμα, ατόμων με αναπηρία, ατόμων που αντιμετωπίζουν κίνδυνο φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού, μειονοτήτων) στις δραστηριότητες της αγοράς. Οι ΚΥΔΣ μπορούν να δημιουργήσουν ευκαιρίες για επιχειρήσεις που ανήκουν σε αυτές τις ομάδες, καθώς και ευκαιρίες κατάρτισης και απασχόλησης. Οι ΚΥΔΣ καταδεικνύουν επίσης τον τρόπο με τον οποίο οι κοινωνικές και οικονομικές παράμετροι μπορούν να αλληλοενισχύονται, για παράδειγμα οι κοινωνικές επιχειρήσεις που παρέχουν δημόσιες υπηρεσίες κατά τρόπο που δημιουργεί πρόσθετη αξία μέσω κοινωνικών αποτελεσμάτων και επιπτώσεων.

Να διασφαλίσουν αποτελεσματικές δημόσιες δαπάνες

Ο όγκος των δημόσιων συμβάσεων και τα όρια που τίθενται στην άμεση κοινωνική παρέμβαση λόγω δημοσιονομικών περιορισμών μπορούν να καταστήσουν τις δημόσιες συμβάσεις ελκυστικό χώρο για την προώθηση κοινωνικών στόχων. Οι στρατηγικές δημόσιες συμβάσεις παρέχουν ευκαιρίες αξιοποίησης των υφιστάμενων, προγραμματισμένων προϋπολογισμών για τη θετική και καινοτόμο συνεισφορά τους στις κοινωνικές προκλήσεις.

1.4. Σύνδεσμοι με τις ενωσιακές και διεθνείς πολιτικές και νομοθεσίες

Ο παρών οδηγός επικεντρώνεται στις απαιτήσεις και τις ευκαιρίες για τις ΚΥΔΣ, οι οποίες προκύπτουν από τις οδηγίες για τις δημόσιες συμβάσεις. Ωστόσο, πολλά άλλα μέσα σε επίπεδο ΕΕ και σε εθνικό επίπεδο είναι σχετικά και επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζετε τις ΚΥΔΣ. Στην παρούσα ενότητα επισημαίνονται ορισμένοι από τους σημαντικότερους νόμους και τις πολιτικές που επηρεάζουν τις ΚΥΔΣ.

Η νομοθεσία της ΕΕ για την εργασία και την απαγόρευση των διακρίσεων έχει αναπτυχθεί για την προστασία των εργαζομένων σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η νομοθεσία αυτή παρέχει στους εργαζομένους δικαιώματα όσον αφορά την ίση μεταχείριση και την απαγόρευση των διακρίσεων (44), πληροφορίες σχετικά με τις συνθήκες εργασίας τους, συνδυασμό ιδιωτικής και επαγγελματικής ζωής (45), δικαιώματα σχετικά με άτυπες συμβάσεις εργασίας (46), ρύθμιση του χρόνου εργασίας, προστασία της υγείας και της ασφάλειας, καθώς και ενημέρωση των εργαζομένων και διαβούλευση με αυτούς (47).

Η νομοθεσία αυτή δεσμεύει τους αναδόχους και τους υπεργολάβους στην ΕΕ, ενώ οι αγοραστές του δημόσιου τομέα πρέπει να διασφαλίζουν την εφαρμογή των εν λόγω διατάξεων σε όλους τους χώρους εργασίας. Πιο αναλυτικές πληροφορίες για τη σχετική νομοθεσία παρέχονται κατωτέρω και στα κεφάλαια 4 και 5.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συζητά και συνεργάζεται με διάφορους ενδιαφερόμενους φορείς σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ για την προώθηση πρακτικών ποιοτικής και αξιοπρεπούς εργασίας στις δημόσιες συμβάσεις. Τα τελευταία χρόνια οι Ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι, δηλαδή οι συνδικαλιστικές οργανώσεις και οι οργανώσεις εργοδοτών, έχουν καταρτίσει αρκετούς οδηγούς ανά κλάδο για την εξασφάλιση της βέλτιστης αξίας, συχνά με την οικονομική υποστήριξη της Επιτροπής. Οι εν λόγω οδηγοί αφορούν υπηρεσίες τροφοδοσίας βάσει σύμβασης (48), ιδιωτικές υπηρεσίες ασφάλειας (49) και υπηρεσίες βιομηχανικού καθαρισμού (50). Οι εν λόγω οδηγοί αναφοράς υπογραμμίζουν τα οφέλη της προμήθειας υπηρεσιών με βάση κριτήρια ποιότητας και την πλέον συμφέρουσα από οικονομική άποψη προσφορά. Οι οδηγοί παρέχουν επίσης συγκεκριμένα παραδείγματα στον τομέα των συμβάσεων παροχής υπηρεσιών ασφάλειας, καθαριότητας και τροφοδοσίας, τα οποία παρουσιάζουν τον τρόπο με τον οποίο μια προσέγγιση με βάση την ποιότητα απαιτεί δίκαιες συνθήκες εργασίας για τους εργαζομένους. Υπάρχει επίσης οδηγός για τις δημόσιες συμβάσεις στον τομέα των υπηρεσιών μηχανικού, ο οποίος περιλαμβάνει ενδείξεις σχετικά με τη συνεκτίμηση κοινωνικών παραμέτρων (51).

Ευρωπαϊκός πυλώνας κοινωνικών δικαιωμάτων

Το 2017 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και η Επιτροπή διακήρυξαν τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, ο οποίος καθορίζει αρχές για μια πιο δίκαιη και χωρίς αποκλεισμούς Ευρωπαϊκή Ένωση, θέτοντας τις κοινωνικές προτεραιότητες στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής ατζέντας (52).

Τον Ιανουάριο του 2020 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την ανακοίνωση «Μια ισχυρή Ευρώπη για δίκαιες μεταβάσεις» (53), στην οποία διατυπώνονται οι πρώτες σκέψεις για ένα σχέδιο δράσης για την εφαρμογή του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων. Αναφέρονται επίσης οι κοινωνικά υπεύθυνες δημόσιες συμβάσεις ως εργαλείο για τη χρήση των υφιστάμενων κονδυλίων κατά τρόπο που θα στηρίξει την ένταξη και τις ευκαιρίες απασχόλησης.

Έχει επίσης θεσπιστεί συγκεκριμένη νομοθεσία σε επίπεδο ΕΕ, η οποία θέτει σε εφαρμογή αυτή τη φιλοδοξία για μια πιο δίκαιη και χωρίς αποκλεισμούς Ευρωπαϊκή Ένωση και επηρεάζει τις διαδικασίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων. Η οδηγία (ΕΕ) 2019/1152 για διαφανείς και προβλέψιμους όρους εργασίας έχει ως στόχο να διασφαλίσει ότι όλοι οι εργαζόμενοι, συμπεριλαμβανομένων όσων συμμετέχουν σε «άτυπες» ρυθμίσεις εργασίας, έχουν πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά με τους όρους εργασίας τους και δεν υπόκεινται σε καταχρηστικές ρήτρες. Συγκεκριμένα, απαιτεί έως το 2022 όλοι οι εργαζόμενοι στην ΕΕ:

— να έχουν πρόσβαση σε γραπτή ενημέρωση σχετικά με τα ουσιώδη στοιχεία της εργασίας τους, από την έναρξη της σχέσης εργασίας·

— να μην υπόκεινται σε δοκιμαστικές περιόδους διάρκειας άνω των έξι μηνών, εκτός αν συντρέχουν εξαιρετικές περιστάσεις·

— να έχουν τη δυνατότητα να αναζητούν πρόσθετη απασχόληση, με απαγόρευση των ρητρών αποκλειστικότητας και χωρίς να υφίστανται δυσμενή μεταχείριση, και με περιορισμούς στις ρήτρες περί ασυμβίβαστου·

— να γνωρίζουν ένα εύλογο χρονικό διάστημα νωρίτερα πότε θα ξεκινήσει η εργασία·

— να λαμβάνουν γραπτή απάντηση σε αίτημα μετάθεσης σε άλλη πιο ασφαλή θέση εργασίας· και

— να λαμβάνουν δωρεάν την υποχρεωτική κατάρτιση που ο εργοδότης οφείλει να παρέχει.

Επιπλέον, τα κράτη μέλη πρέπει να θεσπίσουν κανόνες για την αποφυγή της κατάχρησης των συμβάσεων κατά παραγγελία, όπως οι ρυθμίσεις βάσει των οποίων οι εργαζόμενοι δεν έχουν εξασφαλισμένη εργασία από τους εργοδότες τους (συχνά αναφέρονται ως «συμβάσεις μηδενικών ωρών εργασίας»). Οι εργαζόμενοι έχουν επίσης στη διάθεσή τους μια ισχυρή δέσμη διατάξεων επιβολής της νομοθεσίας σε περίπτωση μη συμμόρφωσης του εργοδότη τους.

Οι δημόσιες συμβάσεις μπορούν να περιλαμβάνουν ρήτρες που διασφαλίζουν ότι οι εργοδότες τηρούν τους όρους αυτούς (τόσο οι ανάδοχοι όσο και οι υπεργολάβοι) και προβλέπουν κατάλληλες κυρώσεις σε περίπτωση παραβίασής τους.

Η οδηγία (ΕΕ) 2019/1158 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Ιουνίου 2019, σχετικά με την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής για τους γονείς και τους φροντιστές και την κατάργηση της οδηγίας 2010/18/ΕΕ του Συμβουλίου, την οποία τα κράτη μέλη πρέπει να μεταφέρουν στο εθνικό τους δίκαιο έως τις 2 Αυγούστου 2022, θεσπίζει σειρά νέων ελάχιστων δικαιωμάτων στον τομέα των αδειών για οικογενειακούς λόγους και των ευέλικτων ρυθμίσεων εργασίας, μεταξύ των οποίων:

— άδεια πατρότητας: ο πατέρας ή ο αντίστοιχος δεύτερος γονέας, δικαιούται άδεια πατρότητας τουλάχιστον δέκα εργάσιμων ημερών η οποία λαμβάνεται κοντά στον χρόνο γέννησης του παιδιού και αποζημιώνεται σε επίπεδο τουλάχιστον ίσο με το επίπεδο του επιδόματος ασθενείας·

— ενίσχυση του υφιστάμενου δικαιώματος σε τέσσερις μήνες γονικής άδειας, καθιστώντας τους δύο από τους τέσσερις μήνες μη μεταβιβάσιμους από τον ένα γονέα στον άλλο και με αποζημίωσή τους σε επαρκές επίπεδο. Οι γονείς έχουν επίσης το δικαίωμα να ζητήσουν να λάβουν την άδεια με ευελιξία·

— θέσπιση άδειας φροντίδας για εργαζομένους που παρέχουν προσωπική φροντίδα ή υποστήριξη σε συγγενή ή πρόσωπο που κατοικεί στο ίδιο νοικοκυριό με τον εργαζόμενο. Οι εργαζόμενοι που παρέχουν φροντίδα δικαιούνται άδεια φροντίδας για πέντε ημέρες κατ’ έτος·

— επέκταση του υφιστάμενου δικαιώματος αίτησης ευέλικτων ρυθμίσεων εργασίας (μειωμένο ωράριο εργασίας, ευέλικτο ωράριο εργασίας και ευελιξία στον τόπο εργασίας) σε όλους τους εργαζόμενους γονείς παιδιών ηλικίας έως οκτώ ετών και σε όλους τους φροντιστές.

Και πάλι, οι δημόσιες συμβάσεις μπορεί να περιέχουν όρους που διασφαλίζουν την τήρηση των εν λόγω όρων από τους εργοδότες, συμπεριλαμβανομένων τόσο των αναδόχων όσο και των υπεργολάβων.

Άλλες επικείμενες πρωτοβουλίες της Επιτροπής στον τομέα της βιωσιμότητας και των εργασιακών δικαιωμάτων [π.χ. η πρόταση οδηγίας για επαρκείς κατώτατους μισθούς στην Ευρωπαϊκή Ένωση (54)] ενδέχεται επίσης να έχουν αντίκτυπο, στο εγγύς μέλλον, στον τρόπο εκτέλεσης των δημόσιων συμβάσεων.

Ευρωπαϊκή πράξη για την προσβασιμότητα

Η οδηγία (ΕΕ) 2019/882 σχετικά με τις απαιτήσεις προσβασιμότητας προϊόντων και υπηρεσιών (55) —γνωστή ως ευρωπαϊκή πράξη για την προσβασιμότητα (ΕΠΠ)— καθορίζει κοινά πρότυπα και υποχρεώσεις για την εναρμόνιση των απαιτήσεων προσβασιμότητας όσον αφορά ορισμένα προϊόντα και υπηρεσίες. Ως εκ τούτου, θα διασφαλίσει ότι τα άτομα με αναπηρία και οι ενήλικες μεγαλύτερης ηλικίας μπορούν να έχουν πρόσβαση σε προϊόντα και υπηρεσίες. Αντικατοπτρίζει επίσης την υποχρέωση που απορρέει από τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρίες (UNCRPD) όσον αφορά τη διευκόλυνση της συμμόρφωσης των συμβαλλομένων μερών με τις υποχρεώσεις προσβασιμότητας. Διευκολύνει επίσης τη διασφάλιση της δυνατότητας των ατόμων με αναπηρία να συμμετέχουν ενεργά στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων για τις πολιτικές και τα προγράμματα, συμπεριλαμβανομένων αυτών που τους αφορούν άμεσα. Η οδηγία καλύπτει τα ακόλουθα προϊόντα και υπηρεσίες (56):

— Υπολογιστές και λειτουργικά συστήματα

— Τερματικά πληρωμών και αυτόματες ταμειακές μηχανές

— Μηχανήματα έκδοσης εισιτηρίων και ελέγχου εισιτηρίων

— Διαδραστικά τερματικά αυτοεξυπηρέτησης που παρέχουν πληροφορίες

— Έξυπνα τηλέφωνα

— Τηλεοπτικό εξοπλισμό που συνδέεται με υπηρεσίες ψηφιακής τηλεόρασης

— Υπηρεσίες τηλεφωνίας και σχετικό εξοπλισμό

— Πρόσβαση σε υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων, όπως τηλεοπτικές εκπομπές και σχετικός καταναλωτικός εξοπλισμός

— Ορισμένες υπηρεσίες επιβατικών μεταφορών με αεροπορικά μέσα, λεωφορεία, σιδηροδρομικά και πλωτά μέσα

— Τραπεζικές υπηρεσίες για καταναλωτές

— Ηλεκτρονικά βιβλία

— Ηλεκτρονικό εμπόριο

— Απάντηση στις επικοινωνίες προς τον ενιαίο ευρωπαϊκό αριθμό έκτακτης ανάγκης «112».

Υποχρεωτικές απαιτήσεις προσβασιμότητας γι’ αυτά τα προϊόντα και τις υπηρεσίες θα εφαρμόζονται από το 2025 (57).

Βελτίωση της προσβασιμότητας σε ψύκτες νερού στη Χώρα των Βάσκων (Ισπανία) Εισαγωγή/στόχοι συμβάσεων Για να αντιμετωπιστούν τα ζητήματα των πλαστικών αποβλήτων και να μειωθούν οι δαπάνες για εμφιαλωμένο νερό, η Mutualia, πάροχος κοινωνικών υπηρεσιών και ιατρικής περίθαλψης, η οποία είναι υπεύθυνη για τη λειτουργία 17 κέντρων εξυπηρέτησης στη Χώρα των Βάσκων, αποφάσισε να εγκαταστήσει ψύκτες νερού συνδεδεμένους με το δημόσιο δίκτυο ύδρευσης, ώστε να υπάρχει διαθέσιμο νερό βρύσης αντί να απαιτείται η αγορά εμφιαλωμένου νερού. Στόχος ήταν η προσφορά πόσιμου νερού υψηλής ποιότητας σε διάφορες θερμοκρασίες. Προσέγγιση Η σύμβαση, η οποία ήταν χαμηλότερη από το κατώτατο όριο της ΕΕ, ανατέθηκε στην πλέον συμφέρουσα από οικονομική άποψη προσφορά, σταθμισμένη με βάση την τιμή (50 %) και την ποιότητα (50 %). Στα κριτήρια ποιότητας περιλαμβάνονταν παράμετροι προσβασιμότητας, όπως το ύψος των ψυκτών και η ευκολία χρήσης από άτομα με μειωμένη κινητικότητα. Η Mutualia απένειμε περισσότερα μόρια στην εταιρεία που προσέφερε μηχανήματα παροχής νερού τα οποία ήταν εύχρηστα για άτομα με προβλήματα όρασης ή άτομα με μειωμένη κινητικότητα στα χέρια τους. Αποτελέσματα Τον Ιανουάριο του 2019 η Mutualia τοποθέτησε 40 νέους ψύκτες νερού στα 17 κέντρα εξυπηρέτησής της και παρείχε στο προσωπικό της επαναχρησιμοποιήσιμες φιάλες νερού. Η Mutualia εξοικονομεί περίπου 17 000 EUR ετησίως σε νερό για τους ασθενείς, τους υπαλλήλους και τους επισκέπτες της. Λόγω της ενσωμάτωσης απαιτήσεων προσβασιμότητας, ο νικητής προσέφερε μεγαλύτερα κουμπιά για τον προσδιορισμό του τύπου νερού. Επιπλέον, η θέση στην οποία βρίσκονται τα ποτήρια διευκολύνει τα άτομα σε αναπηρικά αμαξίδια να τα πάρουν και να τα γεμίσουν. Εκτός από τη θέση των ποτηριών, η Mutualia έλαβε υπόψη το ύψος του σημείου στο οποίο γεμίζονται τα ποτήρια, δίνοντας περισσότερα μόρια στις μηχανές στις οποίες η υποδοχή βρίσκεται σε χαμηλότερο σημείο. Διδάγματα Με τη συνεκτίμηση κριτηρίων προσβασιμότητας, η Mutualia ήταν σε θέση να διασφαλίσει ότι οι ψύκτες νερού που αγοράστηκαν μπορούν να χρησιμοποιηθούν από όλους τους ασθενείς και τους επισκέπτες του κέντρου υγείας. Επιτρέποντας σε όλους να έχουν πρόσβαση σε σταθμούς αναπλήρωσης νερού, δεν βοηθούν απλώς τους ανθρώπους να παραμένουν ενυδατωμένοι και υγιείς, αλλά εξοικονομούν κόστος που εκτιμάται σε 17 000 EUR και μειώνουν σημαντικά τα πλαστικά απόβλητα. Πηγή: https://ec.europa.eu/environment/gpp/pdf/news_alert/Issue_91_Case_Study_173_Mutualia.pdf

Σύμφωνα με το άρθρο 42 παράγραφος 1 της οδηγίας 2014/24/ΕΕ και το άρθρο 60 παράγραφος 1 της οδηγίας 2014/25/ΕΕ, οι απαιτήσεις προσβασιμότητας που καθορίζονται στις νομικές πράξεις της ΕΕ πρέπει να περιλαμβάνονται στις τεχνικές προδιαγραφές όταν η προμήθεια προορίζεται για χρήση από φυσικά πρόσωπα, είτε πρόκειται για το ευρύ κοινό είτε για προσωπικό του αγοραστή του δημόσιου τομέα. Επιπλέον, οι οδηγίες 2014/24/ΕΕ και 2014/25/ΕΕ καθιστούν υποχρεωτικό, εάν έχουν εγκριθεί υποχρεωτικά πρότυπα προσβασιμότητας βάσει νομοθετικής πράξης της Ένωσης, οι τεχνικές προδιαγραφές, όσον αφορά την προσβασιμότητα για άτομα με αναπηρίες ή τον σχεδιασμό για όλους τους χρήστες, να καθορίζονται με παραπομπή στα εν λόγω πρότυπα. Η ευρωπαϊκή πράξη για την προσβασιμότητα θεσπίζει υποχρεωτικές απαιτήσεις προσβασιμότητας για τα προϊόντα και τις υπηρεσίες που καλύπτει. Αυτές οι υποχρεωτικές απαιτήσεις προσβασιμότητας διασφαλίζουν ότι τα προϊόντα και οι υπηρεσίες σχεδιάζονται και παράγονται κατά τρόπο ώστε να μεγιστοποιείται η προβλεπόμενη χρήση τους από άτομα με αναπηρίες. Θα πρέπει επίσης να συνοδεύονται όπου είναι δυνατόν εντός ή επί του προϊόντος από προσβάσιμες πληροφορίες σχετικά με τη λειτουργία τους και τα χαρακτηριστικά προσβασιμότητάς τους. Στα έγγραφα της προμήθειας, μπορείτε να ανατρέξετε στα εναρμονισμένα πρότυπα ή τις τεχνικές προδιαγραφές όσον αφορά τις απαιτήσεις προσβασιμότητας για την παράδοση προϊόντων ή την παροχή υπηρεσιών που έχουν αναπτυχθεί από ευρωπαϊκούς οργανισμούς τυποποίησης, για παράδειγμα το πρότυπο EN 17161: 2019 για την προσβασιμότητα.

Για τα προϊόντα και τις υπηρεσίες που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της ευρωπαϊκής πράξης για την προσβασιμότητα, οι απαιτήσεις προσβασιμότητας της ΕΠΠ δεν είναι δεσμευτικές. Ωστόσο, όταν η πράξη για την προσβασιμότητα ή άλλη νομοθεσία της ΕΕ ορίζει κανόνες και υποχρεώσεις προσβασιμότητας για οποιοδήποτε προϊόν ή υπηρεσία, εάν τα χαρακτηριστικά, τα στοιχεία ή οι λειτουργίες συμμορφώνονται με τις αντίστοιχες απαιτήσεις της ΕΠΠ, μπορεί να θεωρηθεί ότι συμμορφώνονται και με τη λοιπή νομοθεσία, εκτός αν προβλέπεται διαφορετικά. Οι αγοραστές του δημόσιου τομέα μπορούν σε κάθε περίπτωση να αποφασίσουν να εφαρμόσουν απαιτήσεις προσβασιμότητας που υπερβαίνουν τις απαιτήσεις προσβασιμότητας που ορίζονται στο δίκαιο της ΕΕ. Η ευρωπαϊκή πράξη για την προσβασιμότητα περιλαμβάνει επίσης προαιρετικές απαιτήσεις προσβασιμότητας σχετικά με το δομημένο περιβάλλον που χρησιμοποιούν οι πελάτες των υπηρεσιών που καλύπτονται από την ίδια την οδηγία για την ΕΠΠ. Τα κράτη μέλη μπορούν να αποφασίσουν να καταστήσουν υποχρεωτική τη συμμόρφωση με τις απαιτήσεις αυτές (58).

Αναθεωρημένη οδηγία για την απόσπαση εργαζομένων

Αποσπασμένος εργαζόμενος είναι ο εργαζόμενος ο οποίος, για περιορισμένο χρονικό διάστημα, εκτελεί την εργασία του σε κράτος μέλος της ΕΕ άλλο από εκείνο στο οποίο εργάζεται συνήθως (59). Υπάρχουν περίπου 3 εκατομμύρια αποσπασμένοι εργαζόμενοι (60) εντός της ΕΕ, πολλοί από τους οποίους δραστηριοποιούνται στην παροχή δημόσιων υπηρεσιών ή έργων. Η οδηγία για την απόσπαση εργαζομένων (PWD) (61) εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1996 και τροποποιήθηκε σημαντικά το 2018. Στόχος της είναι να εξισορροπήσει την ελευθερία παροχής υπηρεσιών σε διασυνοριακό επίπεδο με την προστασία των εργαζομένων. Με την αναθεώρηση του 2018 ενισχύθηκε η αρχή της ισότητας μεταξύ αποσπασμένων εργαζομένων και εργαζομένων στο κράτος υποδοχής, συμπεριλαμβανομένης της ίσης αμοιβής. Σύμφωνα με την αναθεωρημένη οδηγία για την απόσπαση εργαζομένων (62), οι αποσπασμένοι εργαζόμενοι δικαιούνται όλους τους υποχρεωτικούς (63) όρους εργασίας και απασχόλησης στο κράτος υποδοχής σχετικά με:

α) τις μέγιστες περιόδους εργασίας και τις ελάχιστες περιόδους ανάπαυσης·

β) την ελάχιστη διάρκεια της ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών·

γ) τις αμοιβές, συμπεριλαμβανομένων των αποζημιώσεων υπερωριακής εργασίας· το παρόν στοιχείο δεν εφαρμόζεται στα συμπληρωματικά επαγγελματικά συνταξιοδοτικά συστήματα·

δ) τους όρους θέσης εργαζομένων στη διάθεση επιχειρήσεων, ιδίως από επιχειρήσεις προσωρινής απασχόλησης·

ε) την υγεία, την ασφάλεια και την υγιεινή στην εργασία·

στ) τα προστατευτικά μέτρα σχετικά με τους όρους εργασίας και απασχόλησης των γυναικών σε κατάσταση εγκυμοσύνης ή λοχείας, των παιδιών και των νέων·

ζ) την ίση μεταχείριση ανδρών και γυναικών και άλλες διατάξεις για την απαγόρευση των διακρίσεων·

η) τις συνθήκες στέγασης των εργαζομένων, όταν παρέχονται από τον εργοδότη σε εργαζομένους μακριά από τον συνήθη τόπο εργασίας τους·

θ) τα επιδόματα ή την επιστροφή εξόδων για την κάλυψη των εξόδων ταξιδίου, διατροφής και στέγης των εργαζομένων που βρίσκονται εκτός της χώρας τους για επαγγελματικούς λόγους.

Μετά από 12 μήνες —ή, στις περιπτώσεις που δικαιολογείται από τον εργοδότη, 18 μήνες— όλοι οι υποχρεωτικοί όροι και προϋποθέσεις βάσει του εργατικού δικαίου του κράτους υποδοχής καθίστανται εφαρμοστέοι στον αποσπασμένο εργαζόμενο, με εξαίρεση α) ορισμένους όρους σχετικά με τη σύναψη και τη λύση της σύμβασης εργασίας, συμπεριλαμβανομένων των ρητρών μη ανταγωνισμού· και β) τα συμπληρωματικά επαγγελματικά συνταξιοδοτικά συστήματα.

Οι αγοραστές του δημόσιου τομέα θα πρέπει να έχουν επίγνωση αυτών των απαιτήσεων κατά την αξιολόγηση των προσφορών και την παρακολούθηση της συμμόρφωσης με το εργατικό δίκαιο.

Συμβάσεις της ΔΟΕ

Οι θεμελιώδεις συμβάσεις της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ) αναφέρονται ρητά στις οδηγίες για τις δημόσιες συμβάσεις (64), ενώ οι εθνικοί νόμοι και κανονισμοί για τις δημόσιες συμβάσεις συχνά απαιτούν επίσης συμμόρφωση με τις συμβάσεις της ΔΟΕ. Οι 8 θεμελιώδεις συμβάσεις αφορούν τα εξής:

1. Συνδικαλιστική ελευθερία και προστασία συνδικαλιστικού δικαιώματος

2. Συνδικαλιστικό δικαίωμα και συλλογικές διαπραγματεύσεις

3. Αναγκαστική εργασία

4. Κατάργηση της αναγκαστικής εργασίας

5. Ελάχιστη ηλικία απασχόλησης

6. Χειρότερες μορφές παιδικής εργασίας

7. Ίση αμοιβή

8. Διακρίσεις (εργασία και απασχόληση) Δημιουργία ειδικής ομάδας για την παρακολούθηση των συνθηκών εργασίας των προμηθευτών στον δήμο της Κοπεγχάγης (Δανία) Στόχος των δημόσιων συμβάσεων Ο δήμος της Κοπεγχάγης λαμβάνει μέτρα κατά του κοινωνικού ντάμπινγκ, ενσωματώνοντας ρήτρες εργασίας στις συμβάσεις, ώστε να εξασφαλίζονται δίκαιες συνθήκες εργασίας για όλα τα άτομα που εργάζονται για τους προμηθευτές και τους υποπρομηθευτές του. Προσέγγιση 1) Δίκαιη αμοιβή και αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας 2) Θεμιτός ανταγωνισμός για όλες τις επιχειρήσεις 3) Περισσότεροι μαθητευόμενοι και θέσεις απόκτησης επαγγελματικής πείρας για νέους στην εκπαίδευση Οι εργαζόμενοι των προμηθευτών του δήμου της Κοπεγχάγης και των υπεργολάβων τους οι οποίοι εργάζονται στη Δανία δικαιούνται ελάχιστη αμοιβή, συμπεριλαμβανομένων των αποζημιώσεων υπερωριακής εργασίας, των μέγιστων περιόδων εργασίας και των ελάχιστων περιόδων ανάπαυσης, καθώς και της ελάχιστης ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών, σύμφωνα τόσο με τη ρήτρα εργασίας όσο και με την οδηγία. Αποτελέσματα Ο δήμος της Κοπεγχάγης έχει συστήσει ειδική ομάδα αποτελούμενη από εννέα άτομα για την παρακολούθηση της συμμόρφωσης όλων των προμηθευτών του με τις ρήτρες εργασίας, συμπεριλαμβανομένων των υπεργολάβων. Η ειδική ομάδα έχει το δικαίωμα να επισκέπτεται κάθε είδους χώρους εργασίας στη Δανία ανά πάσα στιγμή. Οι αμοιβές και οι συνθήκες εργασίας των προμηθευτών που δραστηριοποιούνται σε διάφορους τομείς, όπως οι κατασκευές, ο καθαρισμός και οι μεταφορές, παρακολουθούνται στενά. Κάθε χρόνο διενεργούνται περίπου 600 έλεγχοι συμμόρφωσης. Περίπου το ένα τρίτο αφορά επιτόπιους ελέγχους, ενώ οι υπόλοιποι αφορούν έρευνες σχετικά με τις συνθήκες εργασίας συγκεκριμένων εργαζομένων με βάση την τεκμηρίωση της αμοιβής, των ωρών εργασίας, του φόρου κ.λπ. Η ειδική ομάδα εφαρμόζει προσέγγιση βάσει κινδύνου όσον αφορά τις επιθεωρήσεις της, δίνοντας κυρίως έμφαση σε τομείς στους οποίους ο κίνδυνος παρατυπίας θεωρείται υψηλότερος. Σε περίπτωση παραβιάσεων, θα ξεκινά διάλογος με τον εργοδότη. Εάν δεν παρατηρηθούν βελτιώσεις, ο εργοδότης πρέπει να καταβάλλει πρόστιμο και, μελλοντικά, ο δήμος έχει το δικαίωμα να καταγγείλει τη σύμβαση. Διδάγματα Αποδείχθηκε ότι η προσέγγιση με βάση τις επισκέψεις την οποία εφαρμόζουν οι εσωτερικοί υπάλληλοι είναι πιο αποτελεσματική από την εξωτερική ανάθεση της παρακολούθησης των συνθηκών εργασίας. Γενικά, ο κύριος ανάδοχος θεωρείται υπεύθυνος για όλες τις παραβάσεις σε ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού. Οι περισσότερες παραβάσεις συμβαίνουν σε μεταγενέστερα στάδια της αλυσίδας εφοδιασμού από υπεργολάβους και δεύτερους υπεργολάβους. Όταν υπάρχουν υπόνοιες αθέτησης μιας σύμβασης, έχει ζωτική σημασία να συλλέγονται πληροφορίες σχετικά με την ταυτότητα των εργαζομένων που απασχολούνται στον χώρο και το ακριβές ωράριο εργασίας τους. Αυτό μπορεί ενίοτε να είναι δύσκολο έργο. Ο δήμος της Κοπεγχάγης έχει ξεκινήσει ένα πιλοτικό έργο στο πλαίσιο του οποίου οι εργαζόμενοι πρέπει να εγγραφούν με τη χρήση δελτίου ταυτότητας κατά την πρόσβασή τους στο εργοτάξιο και την έξοδό τους από αυτό. Το σύστημα αυτό διευκολύνει τον εντοπισμό συμβάσεων με αυξημένο κίνδυνο κοινωνικού ντάμπινγκ, μέσω της παροχής πληροφοριών σχετικά με τον αριθμό των εργαζομένων που απασχολούνται, το είδος εργασίας, τη μορφή απασχόλησης, το ωράριο εργασίας κ.λπ.

Οδηγία για τις καθυστερήσεις πληρωμών (65)

Λιγότερο από το 40 % των επιχειρήσεων στην ΕΕ πληρώνονται σύμφωνα με τους όρους που έχουν συμφωνηθεί στις συμβάσεις. Οι επιπτώσεις των καθυστερήσεων πληρωμών υπερβαίνουν τις ειδικές συμβατικές σχέσεις, καθώς εκτείνονται σε ολόκληρη την οικονομία. Όταν οι επιχειρήσεις πληρώνονται καθυστερημένα, υπάρχει απώλεια θέσεων εργασίας, οι πληρωμές στους προμηθευτές καθυστερούν και τα επενδυτικά σχέδια αναβάλλονται. Ολόκληρη η αλυσίδα εφοδιασμού τίθεται σε κίνδυνο και καθίσταται λιγότερο ανθεκτική.

Η έγκαιρη πληρωμή αποτελεί υποχρέωση βάσει της οδηγίας για τις καθυστερήσεις πληρωμών (66). Η υποχρέωση αυτή ισχύει για τις εμπορικές συναλλαγές τόσο μεταξύ δημόσιων αρχών και επιχειρήσεων όσο και μεταξύ επιχειρήσεων. Οι αγοραστές του δημόσιου τομέα θα πρέπει να διασφαλίζουν την έγκαιρη πληρωμή των αναδόχων τους, πραγματοποιώντας πληρωμές εντός της προθεσμίας των 30 ημερών που επιβάλλει η οδηγία (η προθεσμία αυτή μπορεί να είναι 60 ημέρες μόνο για τις δημόσιες επιχειρήσεις που παρέχουν υγειονομική μέριμνα, κατά περίπτωση) (67). Επιπλέον, υπάρχουν ενέργειες στις οποίες μπορούν να προβούν οι αγοραστές του δημόσιου τομέα κατά τη διάρκεια της διαδικασίας σύναψης δημόσιων συμβάσεων, ώστε να αυξηθεί η πιθανότητα έγκαιρης πληρωμής των υπεργολάβων κατά τη διάρκεια της εκτέλεσης της σύμβασης. Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το θέμα αυτό μπορείτε να βρείτε στην ενότητα 5.5.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

Οργανωτική στρατηγική για τις κοινωνικές αγορές

2.1. Τοποθέτηση των ΚΥΔΣ στην ατζέντα

Οι ΚΥΔΣ απαιτούν ηγετικό πνεύμα και αφοσίωση σε όλες τις δομές διαχείρισης, από το πολιτικό επίπεδο έως τους βασικούς φορείς λήψης αποφάσεων και τους αρμόδιους για τον προϋπολογισμό. Το παρόν κεφάλαιο εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να εξασφαλιστεί αυτή η αφοσίωση και παρουσιάζει παραδείγματα οργανωτικών στρατηγικών για τις ΚΥΔΣ.

Ανάδειξη των οφελών και των ευκαιριών

Τόσο στις μικρότερες όσο και στις μεγαλύτερες κοινότητες, οι ΚΥΔΣ μπορούν να συμβάλουν στην επίτευξη μετρήσιμης προόδου προς την επίτευξη κοινωνικών στόχων, όπως η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η προώθηση της ισότητας, η δημιουργία απασχόλησης υψηλής ποιότητας και η εξασφάλιση ένταξης. Επομένως, καταρχήν, η εξασφάλιση υποστήριξης υψηλού επιπέδου για την υλοποίησή τους θα πρέπει να είναι εύκολη.

Οι ΚΥΔΣ μπορούν επίσης να συμβάλουν στην επίτευξη παγκόσμιων στόχων. Για παράδειγμα, στο πλαίσιο του στόχου 12 των Ηνωμένων Εθνών για τη βιώσιμη ανάπτυξη —«Διασφάλιση βιώσιμων μοντέλων κατανάλωσης και παραγωγής»— καλούνται οι κυβερνήσεις να προωθήσουν τη χρήση των πρακτικών δημόσιων συμβάσεων για την προώθηση του θεματολογίου βιώσιμης ανάπτυξης (Στόχος 12.7) (68).

Αντιμετώπιση προκλήσεων και ανησυχιών

Η υιοθέτηση στρατηγικής για τις ΚΥΔΣ απαιτεί την αντιμετώπιση των πιθανών ανησυχιών των ηγετών, των διευθυντικών στελεχών και των αρμοδίων για τον προϋπολογισμό, συμπεριλαμβανομένου του εκτιμώμενου πρόσθετου κόστους και των πόρων που απαιτούνται για τις κοινωνικές αγορές.

Η παρουσίαση των ΚΥΔΣ στην πράξη, είτε μέσω παραδειγμάτων από τον οργανισμό σας είτε από άλλους αγοραστές του δημόσιου τομέα, αποτελεί αποτελεσματικό τρόπο απόδειξης των οφελών τους. Ο παρών οδηγός περιλαμβάνει πολλές περιπτωσιολογικές μελέτες που παρουσιάζουν οικονομικά αποδοτικές και κοινωνικά υπεύθυνες δημόσιες συμβάσεις.

Επιπλέον, επισημαίνεται το κόστος που συνεπάγεται η μη ανάληψη δράσης, όπως οι κίνδυνοι για τη φήμη, η μη συμμόρφωση με τη νομοθεσία, οι στόχοι που δεν επιτεύχθηκαν ή το έμμεσο κόστος των κοινωνικών προβλημάτων για τον δημόσιο τομέα.

Ορθές πρακτικές

— Εξασφαλίστε υποστήριξη υψηλού επιπέδου για τις ΚΥΔΣ, επισημαίνοντας τις υποχρεώσεις και τις ευκαιρίες που απορρέουν από αυτές, καθώς και τους κινδύνους σε περίπτωση αδράνειας. Υποστηρίξτε τα επιχειρήματά σας με πραγματικά παραδείγματα κοινωνικά υπεύθυνων συμβάσεων που έχουν ήδη εκτελεστεί στον οργανισμό σας ή από άλλους.

2.2. Καθορισμός στόχων

Όπως αναλύεται στο κεφάλαιο 1, υπάρχουν πολλές διαφορετικές κοινωνικές παράμετροι, οι οποίες ενδέχεται να προκύψουν στις δημόσιες συμβάσεις. Η χάραξη στρατηγικής για τις ΚΥΔΣ μπορεί να συμβάλει στον καθορισμό των σημείων στα οποία θα πρέπει να δοθεί έμφαση στο πλαίσιο των κοινωνικών αγορών.

Προσδιορισμός υφιστάμενων στόχων

Μπορείτε να καθορίσετε τους στόχους των ΚΥΔΣ με βάση τις υφιστάμενες ευρωπαϊκές, εθνικές, περιφερειακές ή τοπικές προτεραιότητες —όπως η κοινωνική ένταξη ή η δημιουργία ευκαιριών απασχόλησης για μειονεκτούσες ομάδες. Προσδιορίστε αυτές τις προτεραιότητες και λάβετε υπόψη την πιθανή συμβολή που θα μπορούσαν να έχουν οι δημόσιες συμβάσεις.

Χαρτογράφηση των πολιτικών και δραστηριοτήτων σύναψης συμβάσεων

Ως αγοραστής του δημόσιου τομέα, μπορεί να έχετε ήδη θεσπίσει πολιτικές για τις δημόσιες συμβάσεις, όπως πολιτική για πράσινες ή βιώσιμες δημόσιες συμβάσεις, ή στρατηγικές καινοτομίας ή βιομηχανικές στρατηγικές που στοχεύουν συγκεκριμένους τομείς. Χαρτογραφήστε τους υφιστάμενους στόχους και τις δραστηριότητες στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων και προσδιορίστε ευκαιρίες ευθυγράμμισης των ΚΥΔΣ με τους εν λόγω στόχους.

Προσδιορίζοντας τις υφιστάμενες προτεραιότητες και χαρτογραφώντας τις τρέχουσες πολιτικές και δραστηριότητες για τις δημόσιες συμβάσεις, μπορείτε να προσδιορίσετε τους κοινωνικούς στόχους με τη μεγαλύτερη συνάφεια. Η σύνδεση των στόχων των ΚΥΔΣ με τις υφιστάμενες πολιτικές και προτεραιότητες μπορεί να συμβάλει στη νομιμοποίηση των αγορών κοινωνικού χαρακτήρα και να αυξήσει την προσοχή και τους πόρους που διατίθενται για τις ΚΥΔΣ.

Ορθές πρακτικές

— Κατανοήστε τους υφιστάμενους κοινωνικούς στόχους του οργανισμού σας και εξετάστε τον τρόπο με τον οποίο αυτοί ευθυγραμμίζονται με την τρέχουσα πολιτική και πρακτική για τις δημόσιες συμβάσεις. Προσδιορίστε τις πιθανές συνέργειες, τα κενά ή τα εμπόδια στην επίτευξη των κοινωνικών στόχων μέσω των δημόσιων συμβάσεων.

2.3. Διαβουλεύσεις με ενδιαφερόμενα μέρη

Οι αποτελεσματικές ΚΥΔΣ περιλαμβάνουν πολλά ενδιαφερόμενα μέρη και η διαβούλευση αποτελεί σημαντικό βήμα για τη χάραξη οργανωτικής στρατηγικής για τις κοινωνικές αγορές.

Διαβούλευση με ενδιαφερόμενα μέρη σχετικά με τη χάραξη στρατηγικής για τις ΚΥΔΣ στην Υπηρεσία Προμηθειών του Ομοσπονδιακού Υπουργείου Εσωτερικών της Γερμανίας Στόχος των δημόσιων συμβάσεων Το Κέντρο Ικανοτήτων για Βιώσιμες Δημόσιες Συμβάσεις του Ομοσπονδιακού Υπουργείου Εσωτερικών (KNB) συνεργάστηκε με την Ομοσπονδιακή Ένωση για την Τεχνολογία της Πληροφορίας, τις Τηλεπικοινωνίες και τα Νέα Μέσα Ενημέρωσης (Bitkom) σχετικά με μια κοινή στρατηγική για την προμήθεια βιώσιμων προϊόντων και υπηρεσιών ΤΠΕ. Κύριος στόχος της κοινής πρωτοβουλίας είναι οι αγοραστές του δημόσιου τομέα και οι προμηθευτές να συνεργαστούν για να εξασφαλίσουν κοινωνικά πρότυπα και δίκαιες συνθήκες εργασίας στην παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού της παραγωγής ΤΠΕ. Προσέγγιση Αντιπροσωπεία της Bitkom, αποτελούμενη από προμηθευτές διαφόρων μεγεθών και χαρτοφυλακίων προϊόντων από τον τομέα των ΤΠΕ, και το KNB διαπραγματεύθηκαν την 3η έκδοση της δήλωσης μεταξύ 2017 και 2019. Σύμφωνα με τη δήλωση, οι αγοραστές του δημόσιου τομέα στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση, στη διοίκηση των ομόσπονδων κρατών και στην τοπική αυτοδιοίκηση θα είναι σε θέση να ελέγχουν αν οι συμβάσεις μεγάλης κλίμακας έως και το τρίτο στάδιο της αλυσίδας εφοδιασμού ακολουθούν διαφανείς διαδικασίες και να εξετάζουν αν έχουν τηρηθεί τα κοινωνικά πρότυπα εργασίας κατά την παραγωγή του αντικειμένου της σύμβασης. Η δήλωση καλύπτει τη συμμόρφωση με τις βασικές συμβάσεις και τις συμβάσεις αριθ. 1, 102, 131, 155 και 170 της ΔΟΕ. Όταν συμφωνήθηκε το σχέδιο του κειμένου, πραγματοποιήθηκε διαβούλευση με τα ενδιαφερόμενα μέρη. Οι εμπειρογνώμονες της Bitkom και του KNB κάλεσαν πάνω από 20 εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών, εκκλησίες και άλλους αγοραστές του δημόσιου τομέα να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με τη δήλωση και να συμμετάσχουν σε επόμενη συνεδρίαση. Το KNB και η Bitkom εφάρμοσαν άμεσα ορισμένες προτάσεις, ενώ ορισμένες επισημάνθηκαν για περαιτέρω αξιολόγηση ή απορρίφθηκαν. Μετά τη δημοσίευση της νέας δήλωσης τον Μάιο του 2019, το KNB και η Bitkom κάλεσαν τα ενδιαφερόμενα μέρη σε περαιτέρω συνεδρίαση για να εξηγήσουν τις αποφάσεις που ελήφθησαν όσον αφορά τις προτεινόμενες παρατηρήσεις και τα σχόλια. Αποτελέσματα Το αποτέλεσμα της διαβούλευσης με τα ενδιαφερόμενα μέρη ήταν μια επικαιροποιημένη έκδοση της δήλωσης δέσμευσης. Πολλές από τις προτάσεις που διατύπωσαν τα ενδιαφερόμενα μέρη συμπεριλήφθηκαν και συνέβαλαν στην αποσαφήνιση ορισμένων πτυχών της δήλωσης. Η διαδικασία βοήθησε επίσης το KNB και την Bitkom να συνδέσουν τη δήλωση με δραστηριότητες παρακολούθησης της κοινωνίας των πολιτών. Η επικαιροποιημένη δήλωση, η οποία περιλαμβάνει αυστηρότερες απαιτήσεις επαλήθευσης για τις επιχειρήσεις από ό, τι στο παρελθόν, χρησιμεύει ως υπόδειγμα για την προμήθεια προϊόντων και υπηρεσιών ΤΠΕ από φορείς του δημόσιου τομέα στη Γερμανία, οι οποίοι μπορούν να χρησιμοποιούν τη δήλωση για να συμβάλλουν στη διασφάλιση ότι οι προμηθευτές εκπληρώνουν τις συμβάσεις κατά τρόπο διαφανή και σύμφωνο με τα κοινωνικά πρότυπα εργασίας. Για τις συμβάσεις μεγάλης κλίμακας, η διαφάνεια αυτή μπορεί να φτάσει έως και το τρίτο στάδιο της αλυσίδας εφοδιασμού. Διδάγματα Η διαδικασία συμμετοχής των ενδιαφερόμενων μερών ήταν απαιτητική ως προς την εργασία, κυρίως όσον αφορά την αξιολόγηση των παρατηρήσεων που υποβλήθηκαν. Ωστόσο, ήταν χρήσιμη από πολλές απόψεις, ιδίως όσον αφορά την ανατροφοδότηση σχετικά με την κατανόηση και τη σαφήνεια του προτύπου. Μέσω αυτής της διαδικασίας, οι συμμετέχοντες μπόρεσαν να κατανοήσουν τις απόψεις και τις ανάγκες όλων των ενδιαφερόμενων μερών.

Η διαβούλευση με τα ενδιαφερόμενα μέρη μπορεί να περιλαμβάνει έρευνες ή συνεντεύξεις, ή τη διοργάνωση εργαστηρίων, σεμιναρίων και συνεδρίων που συγκεντρώνουν σχετικούς εσωτερικούς και εξωτερικούς ενδιαφερόμενους φορείς και ενθαρρύνουν μια συνεργατική προσέγγιση της κοινωνικής ευθύνης μέσω συμμετοχικού διαλόγου. Οι διαβουλεύσεις θα πρέπει να είναι προσβάσιμες ώστε να συμμετέχουν τα άτομα με αναπηρία.

Καθορισμός της βάσης αναφοράς για τις κοινωνικές δημόσιες συμβάσεις

Στο πλαίσιο της διαβούλευσης με τα ενδιαφερόμενα μέρη μπορεί να καθοριστεί μια βάση αναφοράς για τις τρέχουσες πρακτικές στον τομέα των κοινωνικών συμβάσεων. Για παράδειγμα, περιλαμβάνονται ήδη κοινωνικές απαιτήσεις σε ορισμένους διαγωνισμούς; Είναι η αγορά σε θέση να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις αυτές; Σε ποιο βαθμό οι τρέχουσες προσδοκίες αντικατοπτρίζουν τις βέλτιστες πρακτικές στην αγορά;

Συγκέντρωση παρατηρήσεων και απόψεων εμπειρογνωμόνων

Η συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών στη διαδικασία χάραξης της στρατηγικής διαμορφώνει και βελτιώνει το περιεχόμενό της και μπορεί να ενισχύσει τη δέσμευση για την επίτευξη των στόχων της.

Τα διάφορα ενδιαφερόμενα μέρη που θα πρέπει να συμμετέχουν στις διαδικασίες διαβούλευσης είναι τα εξής:

— αγοραστές του δημόσιου τομέα —εμπειρογνώμονες σε θέματα αγορών, οι δεξιότητες των οποίων είναι απαραίτητες για την προετοιμασία και την αξιολόγηση των προσφορών·

— χρήστες —συμπεριλαμβάνουν εργαζομένους και πολίτες, καθώς και την κοινωνία των πολιτών (π.χ. άτομα με αναπηρία και τις οργανώσεις τους), οι οποίοι καθορίζουν τη ζήτηση αγαθών και υπηρεσιών και επηρεάζουν τις κοινωνικές προσδοκίες·

— κοινωνικοί εταίροι, συγκεκριμένα οργανώσεις εργοδοτών και συνδικαλιστικές οργανώσεις, οι οποίοι μπορούν να συμβάλουν στη διασφάλιση των βέλτιστων συνθηκών εργασίας των εργαζομένων και της συμμόρφωσης με την εθνική νομοθεσία και τις συλλογικές συμβάσεις πριν και κατά τη διάρκεια της εκτέλεσης των συμβάσεων·

— επιχειρήσεις (συμπεριλαμβανομένων των οργανώσεων της κοινωνικής οικονομίας και των κοινωνικών επιχειρήσεων) —δυνητικοί ανάδοχοι και υπεργολάβοι, οι οποίοι παρέχουν πληροφορίες σχετικά με την τρέχουσα πρακτική, τις αλυσίδες εφοδιασμού και τις δυνατότητες βελτίωσης·

— άλλοι φορείς που μπορούν να παρέχουν πληροφορίες σχετικά με εργασιακά ζητήματα·

— διεθνείς οργανισμοί, όπως ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) και η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας (ΔΟΕ), παρέχουν υλικό καθοδήγησης, ενώ μπορούν να παρέχουν και πληροφορίες εάν τους ζητηθεί·

— εμπορικές ή βιομηχανικές ενώσεις, οι οποίες μπορεί να είναι σε θέση να διαδίδουν πληροφορίες και να συγκεντρώνουν απόψεις από τους συμμετέχοντες στην αγορά· και

— άλλες σχετικές εξωτερικές οργανώσεις —συμπεριλαμβανομένων ΜΚΟ και ομάδων πολιτών, οι οποίες διαδραματίζουν ρόλο στην προώθηση της κοινωνικής ευθύνης, τεχνικών εμπειρογνωμόνων (π.χ. σε θέματα προσβασιμότητας), των οποίων η συμμετοχή μπορεί να αυξήσει τη διαφάνεια και τη λογοδοσία της στρατηγικής για τις ΚΥΔΣ.

Εντοπισμός ευκαιριών στήριξης των κοινωνικών επιχειρήσεων στον δήμο Söderhamn (Σουηδία) Στόχος των δημόσιων συμβάσεων Μετά από επίσημη πρόταση του δημοτικού συμβουλίου του, ο δήμος Söderhamn ξεκίνησε διαδικασία διερεύνησης των ευκαιριών για τον καθορισμό τουλάχιστον δύο δημόσιων συμβάσεων, προκειμένου να ληφθούν υπόψη κοινωνικά κριτήρια και να δοθεί έμφαση στη στήριξη της κοινωνικής ένταξης και των κοινωνικών επιχειρήσεων. Προσέγγιση Πραγματοποιήθηκε εκτίμηση αναγκών και ξεκίνησε διάλογος με τις κοινωνικές επιχειρήσεις για την αντιστοίχιση των αναγκών του αγοραστή με τις υπηρεσίες που παρέχονται από τις κοινωνικές επιχειρήσεις. Το αποτέλεσμα της εκτίμησης αναγκών και του διαλόγου με τις κοινωνικές επιχειρήσεις ήταν ένας διαγωνισμός για την αγορά παραδόσεων καλαθιών με νωπά φρούτα για τους υπαλλήλους του δήμου μία ή δύο φορές την εβδομάδα. Μόνο οι κοινωνικές επιχειρήσεις είχαν τη δυνατότητα να συμμετάσχουν και να υποβάλουν προσφορές για την εν λόγω σύμβαση, η οποία ήταν χαμηλότερη από το κατώτατο όριο για την εφαρμογή των οδηγιών για τις δημόσιες συμβάσεις. Αποτελέσματα Η επιλεγείσα προσφορά αφορούσε παραδόσεις καλαθιών με φρούτα τοπικής βιολογικής παραγωγής που παραδίδονταν από μια κοινωνική επιχείρηση ένταξης στην εργασία. Ο προμηθευτής είχε την ευκαιρία να προσλάβει ένα άτομο που ήταν μακροχρόνια άνεργο για να παραδίδει τα καλάθια φρούτων. Το κόστος των καλαθιών ήταν πλήρως συγκρίσιμο με το κόστος μιας εμπορικής εταιρείας που παρέχει αντίστοιχες υπηρεσίες στον ιδιωτικό τομέα. Επιπλέον, ο προμηθευτής είχε προηγουμένως λάβει από τον δήμο χρηματική αποζημίωση ύψους 60 000 EUR/έτος, η οποία δεν είναι πλέον αναγκαία. Το 2016 ο επιλεγείς προμηθευτής απασχολούσε τέσσερις υπαλλήλους ενώ, το 2019, είχε εννέα υπαλλήλους. Από τότε που κέρδισε αυτόν τον αρχικό διαγωνισμό, η κοινωνική επιχείρηση δημιούργησε επίσης ένα κέντρο που έχει ως στόχο να βοηθήσει τον δήμο να στηρίξει τη σύσταση περισσότερων κοινωνικών επιχειρήσεων. Σε αυτό το πλαίσιο, οι δημόσιες συμβάσεις αποτελούν μία από τις στρατηγικές ανάπτυξης. Μαζί με άλλες εννέα κοινωνικές επιχειρήσεις, έχει επίσης συστήσει μια εθνική ένωση που συγκεντρώνει όλες τις σουηδικές κοινωνικές επιχειρήσεις ένταξης στην εργασία σε έναν ενιαίο δικτυακό τόπο. Διδάγματα Μια δημόσια σύμβαση μικρής κλίμακας μπορεί να είναι πολύ αποτελεσματική. Στην περίπτωση αυτή, είχε θετικό αντίκτυπο τόσο στην εμπορική όσο και στην κοινωνική επιτυχία του προμηθευτή. Ωστόσο, παρόλο που επρόκειτο για μικρή αγορά, εξακολουθούν να απαιτούνται ο χρόνος και η αφοσίωση του αγοραστή, καθώς και υποστηρικτική διαχείριση και κατευθυντήριες γραμμές.

Η διαβούλευση με τα ενδιαφερόμενα μέρη είναι πολύτιμη σε όλα τα στάδια της χάραξης στρατηγικής, από την αρχική συμφωνία των γενικών στόχων έως τον καθορισμό επιμέρους στόχων, την εφαρμογή και την παρακολούθηση των ΚΥΔΣ. Μια οργανωτική προσέγγιση των ΚΥΔΣ είναι πειστική μόνον εάν τα ενδιαφερόμενα μέρη κατανοούν τη φύση της πρόκλησης, τον ρόλο τους στη λύση και τον θετικό αντίκτυπο που μπορούν να έχουν οι ενέργειές τους.

Ορθές πρακτικές

— Να συμβουλεύεστε τα σχετικά ενδιαφερόμενα μέρη, τόσο εσωτερικά όσο και εξωτερικά, για να κατανοήσετε καλύτερα τα εμπόδια και τις ευκαιρίες για τις κοινωνικές αγορές, καθώς και για να αυξήσετε τη συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών στις δραστηριότητες των ΚΥΔΣ.

2.4. Εκτίμηση κινδύνων, ιεράρχηση συμβάσεων και καθορισμός στόχων

Λόγω των περιορισμένων πόρων των περισσότερων αγοραστών του δημόσιου τομέα, δεν είναι δυνατή η ταυτόχρονη αντιμετώπιση όλων των κοινωνικών ζητημάτων σε όλα τα προϊόντα και τις υπηρεσίες. Επιπλέον, δεν έχουν όλα τα προϊόντα και οι υπηρεσίες το ίδιο επίπεδο κοινωνικού αντικτύπου και κινδύνου. Ως εκ τούτου, μπορεί να έχει νόημα να δοθεί προτεραιότητα σε μια μικρότερη ομάδα προϊόντων και υπηρεσιών, όπου οι ΚΥΔΣ μπορούν να έχουν τον μεγαλύτερο αντίκτυπο στους κοινωνικούς στόχους που έχετε ορίσει.

Εκτίμηση κινδύνου

Η εκτίμηση κινδύνου των διαδικασιών σύναψης συμβάσεων προμήθειας στον οργανισμό σας μπορεί να εντοπίσει τις κοινωνικές επιπτώσεις που συνδέονται με τις διάφορες κατηγορίες αγορών. Για παράδειγμα, σε μερικούς τομείς υπάρχει μεγαλύτερο ποσοστό ευάλωτων εργαζομένων ή μεγαλύτερο επίπεδο ανισότητας μεταξύ των φύλων. Ορισμένα προϊόντα μπορεί να περιλαμβάνουν πρώτες ύλες ή συστατικά που προέρχονται από ζώνες συγκρούσεων ή περιοχές με χαμηλά εργασιακά πρότυπα.

Η εκτίμηση κινδύνου εντοπίζει γεγονότα ή συνθήκες που ενδέχεται να εμποδίσουν την επίτευξη των κοινωνικών στόχων κατά τη διαδικασία σύναψης συμβάσεων προμήθειας. Μετρά τον κίνδυνο σύμφωνα με δύο παράγοντες: πόσο πιθανό είναι να συμβούν αυτά τα γεγονότα ή να προκύψουν αυτές οι συνθήκες; Και εάν συμβούν, σε ποιο βαθμό θα επηρεάσουν τους κοινωνικούς στόχους;

Στα θέματα που θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την εκτίμηση κινδύνου προϊόντων και υπηρεσιών περιλαμβάνονται:

— Βασικές συνθήκες εργασίας —υπάρχει κίνδυνος να μη τηρούνται σε έναν κλάδο οι συμβάσεις της ΔΟΕ ή τα σχετικά εθνικά ή ενωσιακά πρότυπα; Οι κακές συνθήκες αποτελούν γνωστό πρόβλημα στην παραγωγική διαδικασία (για παράδειγμα, κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα, ηλεκτρονικά είδη, λίθοι για λιθόστρωση) ή στην παροχή υπηρεσιών (για παράδειγμα, κοινωνικό ντάμπινγκ στην τροφοδοσία, τον καθαρισμό και τις κατασκευές);

— Εργατικό δυναμικό — Τι είδους εργασία χρησιμοποιείται στην παραγωγή ή την παροχή υπηρεσιών και ποιοι κίνδυνοι συνδέονται με αυτήν; Για παράδειγμα, χρησιμοποιεί κάποιος κλάδος συνήθως άτυπες μορφές εργασίας, π.χ. συμβάσεις μηδενικών ωρών εργασίας, εργαζομένους χωρίς έγγραφα ή μετανάστες, ή παρουσιάζει διαφορές στη μεταχείριση των εργαζομένων με βάση το φύλο, τη φυλή ή άλλους παράγοντες;

— Συνέχεια των υπηρεσιών — Υπάρχει κίνδυνος η αλλαγή του παρόχου ή των όρων υφιστάμενης σύμβασης να επηρεάσει αρνητικά τους χρήστες των υπηρεσιών; Η ανάλυση της σχέσης οφέλους και κινδύνου θα πρέπει να καλύπτει τις πιθανές επιπτώσεις στην ασφάλεια και την ευημερία των ατόμων που χρησιμοποιούν τις υπηρεσίες και των φροντιστών τους. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τις κοινωνικές υπηρεσίες που βοηθούν τα άτομα που βρίσκονται σε ευάλωτη κατάσταση, τους ηλικιωμένους ή τα άτομα με αναπηρία.

— Σύνδεση με το αντικείμενο — οι κοινωνικές απαιτήσεις πρέπει να συνδέονται επαρκώς με τα συγκεκριμένα προϊόντα ή τις υπηρεσίες που αγοράζονται (βλέπε κεφάλαιο 4). Η σύνδεση αυτή μπορεί να είναι δυσκολότερη για μακρές και πολύπλοκες αλυσίδες εφοδιασμού, όπως αυτές στον τομέα των ΤΠΕ. Θα πρέπει να εξετάσετε μέχρι ποιο σημείο της αλυσίδας εφοδιασμού είναι δυνατή η εκτίμηση του κινδύνου.

Ένα μοντέλο εκτίμησης των κινδύνων είναι η κατάταξη —με χρήση αριθμητικής κλίμακας— της πιθανότητας εμφάνισης κινδύνων και των ενδεχόμενων συνεπειών τους. Η κατάταξη αυτή θα μπορούσε επίσης να αποτελέσει μέρος μιας διαδικασίας διαβούλευσης με τα ενδιαφερόμενα μέρη. Θα πρέπει να στοχεύονται κατά προτεραιότητα τα προϊόντα και οι υπηρεσίες που κατατάσσονται σε υψηλή θέση όσον αφορά την πιθανότητα και τις συνέπειες, όπου μπορείτε να δημιουργήσετε σαφή σύνδεση με το αντικείμενο.

Η εκτίμηση κινδύνου είναι επίσης σημαντική για τις επιμέρους προσφορές. Σας βοηθά να εντοπίσετε σημεία στην αλυσίδα εφοδιασμού ή στην παροχή υπηρεσιών όπου οι κίνδυνοι είναι υψηλοί και διασφαλίζει την τήρηση της αρχής της αναλογικότητας (δηλαδή, οι απαιτήσεις που περιλαμβάνονται στην προσφορά είναι κατάλληλες για την επίτευξη συγκεκριμένων κοινωνικών στόχων και δεν υπερβαίνουν τα αναγκαία όρια).

Οι μακρές και πολύπλοκες παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού στερούνται διαφάνειας και μπορεί να είναι δύσκολο για τους αγοραστές του δημόσιου τομέα να έχουν πρόσβαση σε πληροφορίες. Ωστόσο, πολλές ΜΚΟ καταβάλλουν προσπάθειες για να καταστήσουν τις πληροφορίες αυτές πιο προσβάσιμες, για παράδειγμα, η Electronics Watch (69) ή η Swedwatch (70). Ενώ ορισμένες από αυτές τις πληροφορίες μπορεί να επικεντρώνονται στο λιανικό εμπόριο και τη δημόσια κατανάλωση, εξακολουθούν να έχουν μεγάλη σημασία για παρόμοια προϊόντα που προμηθεύεται ο δημόσιος τομέας. Μπορούν να συμβάλουν στον εντοπισμό των κοινωνικών κινδύνων για τους οποίους υπάρχουν εργαλεία και προγράμματα επαλήθευσης, ώστε να αποφευχθούν αδικαιολόγητοι περιορισμοί στον ανταγωνισμό.

Εκτίμηση κινδύνων στις δημόσιες συμβάσεις στον Οργανισμό Δημόσιας Διοίκησης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης (Difi), Νορβηγία Στόχος των δημόσιων συμβάσεων Ο Οργανισμός Δημόσιας Διοίκησης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης (Difi) στη Νορβηγία έχει παράσχει κατάλογο προϊόντων υψηλού κινδύνου για τους αγοραστές του δημόσιου τομέα, προκειμένου να τους βοηθήσει να ευαισθητοποιηθούν γύρω από την ανάγκη άσκησης δέουσας επιμέλειας όσον αφορά τη συμμόρφωση με τα ανθρώπινα δικαιώματα. Ο κατάλογος αυτός βοηθά τους αγοραστές του δημόσιου τομέα να διαθέσουν τους κατάλληλους πόρους για την αξιολόγηση των προσφορών και την παρακολούθηση των κριτηρίων για τις ΚΥΔΣ κατά τη φάση της εκτέλεσης της σύμβασης. Ο κατάλογος περιλαμβάνει διάφορους τομείς, π.χ. δομικά υλικά, ηλεκτρονικά είδη και ΤΠΕ, έπιπλα, είδη γραφείου, κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα και τρόφιμα, και καλύπτει όλες τις βαθμίδες της διαδικασίας παραγωγής —από την εξόρυξη των πρώτων υλών έως την τελική συναρμολόγηση. Προσέγγιση Ο Difi λαμβάνει δεδομένα για τις εκτιμήσεις κινδύνου από εκθέσεις, άρθρα, ταινίες και ακαδημαϊκή έρευνα. Οι προμηθευτές, και σε κάποιο βαθμό οι οργανώσεις/πρωτοβουλίες του κλάδου, έχουν επίσης κληθεί σε συνέντευξη για να συμβάλουν στην κατανόηση των αλυσίδων εφοδιασμού. Έχουν χρησιμοποιηθεί δεδομένα συναλλαγών για τη χαρτογράφηση των αλυσίδων εφοδιασμού, καθώς η διαφάνεια και η ιχνηλασιμότητα είναι συχνά περιορισμένες. Αποτελέσματα Ο κατάλογος υψηλού κινδύνου Difi παρέχει χρήσιμες πληροφορίες σχετικά με τον κίνδυνο εντός ομάδων προϊόντων, καθώς και ειδικά για τις επιλεγμένες κατηγορίες προϊόντων. Μπορεί να χρησιμεύσει ως εργαλείο καθοδήγησης για την εφαρμογή της αρχής της αναλογικότητας όσον αφορά τις ομάδες προϊόντων και τις ειδικές κατηγορίες προϊόντων που πρέπει να επιλέγονται όταν χρησιμοποιούνται μέσα ΚΥΔΣ κατά τον σχεδιασμό της δραστηριότητας σύναψης συμβάσεων. Μπορεί επίσης να βοηθήσει τους προμηθευτές προϊόντων υψηλού κινδύνου να δώσουν προτεραιότητα στη δέουσα επιμέλεια για τα ανθρώπινα δικαιώματα στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού τους. Περισσότερες πληροφορίες για τον κατάλογο υψηλού κινδύνου μπορείτε να βρείτε εδώ: https://www.anskaffelser.no/public-procurement/socially-responsible-public-procurement/information-about-high-risk-products. Διδάγματα Υπάρχουν πολλές εγγενείς δυσκολίες στην απόκτηση πρόσβασης σε πληροφορίες για την αλυσίδα εφοδιασμού. Στις περισσότερες περιπτώσεις, υπάρχει έλλειψη διαφάνειας λόγω του πολύπλοκου και δυναμικού ιστού των προμηθευτών από τις πρώτες ύλες έως την παραγωγή και την άφιξη στην Ευρώπη ή για τις υπηρεσίες που παρέχονται από εγχώριους και μη εγχώριους φορείς. Ο κατάλογος υψηλού κινδύνου Difi αποτελεί χρήσιμο εργαλείο για τους αγοραστές του δημόσιου τομέα όταν λαμβάνουν αποφάσεις σχετικά με τα προϊόντα που θα επιλέξουν στο πλαίσιο των ΚΥΔΣ. Η χρήση του καταλόγου μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην αλυσίδα εφοδιασμού προϊόντων υψηλού κινδύνου. Ωστόσο, ο κατάλογος δεν είναι εξαντλητικός. Προϊόντα που δεν περιλαμβάνονται επί του παρόντος στον κατάλογο ενδέχεται να εξακολουθούν να ενέχουν υψηλό κίνδυνο, οπότε, στις περιπτώσεις αυτές, οι αγοραστές του δημόσιου τομέα θα πρέπει να διεξάγουν περαιτέρω έρευνα σχετικά με τον κίνδυνο για τα ανθρώπινα δικαιώματα που συνδέεται με τα εν λόγω προϊόντα και τις υπηρεσίες.

Ιεράρχηση συμβάσεων

Δεν παρέχουν όλες οι συμβάσεις τις ίδιες ευκαιρίες για την επίτευξη κοινωνικών στόχων. Η ιεράρχηση των προτεραιοτήτων μπορεί να συμβάλει στον προσδιορισμό των συμβάσεων με τον υψηλότερο δυνητικό αντίκτυπο. Για την ιεράρχηση των συμβάσεων, λάβετε υπόψη σας τα ακόλουθα ερωτήματα:

— Ποιοι κοινωνικοί κίνδυνοι, ή πιθανά κοινωνικά οφέλη, συνδέονται με τη σύμβαση και πόσο σημαντικοί είναι αυτοί οι κίνδυνοι ή τα οφέλη;

— Οι συμβάσεις είναι επαρκούς μεγέθους και διάρκειας ώστε να επηρεάζουν τις πρακτικές των προμηθευτών; Εάν όχι, μπορείτε να συνεργαστείτε με άλλους δημόσιους φορείς για τη συγκέντρωση της ζήτησης στην κατηγορία;

— Υπάρχουν διαθέσιμες και οικονομικά προσιτές κοινωνικά προτιμότερες εναλλακτικές λύσεις; Η ενσωμάτωση κοινωνικών παραμέτρων θα περιόριζε αδικαιολόγητα τον ανταγωνισμό;

— Πόσο μακρά είναι η αλυσίδα εφοδιασμού του προϊόντος; Πώς μπορεί η προμήθεια να στοχεύσει αποτελεσματικά το σημείο της αλυσίδας εφοδιασμού στο οποίο εμφανίζονται οι κίνδυνοι ή μπορούν να υλοποιηθούν τα οφέλη;

— Μπορούν οι κοινωνικοί στόχοι να στοχοθετηθούν άμεσα με επαληθεύσιμα κριτήρια σύναψης συμβάσεων; Εναλλακτικά, υπάρχει αποτελεσματικότερος τρόπος υλοποίησης της πολιτικής με τη χρήση άλλων εργαλείων που έχει στη διάθεσή του ο αγοραστής του δημόσιου τομέα;

— Πόσο προβεβλημένη θα είναι η κοινωνική δράση; Μπορεί να συμβάλει στην αύξηση της ευαισθητοποίησης του προσωπικού, των προμηθευτών και ίσως και του ευρέος κοινού σχετικά με τα κοινωνικά ζητήματα στις αλυσίδες εφοδιασμού; Υπάρχει κίνδυνος δυσφήμισης εάν δεν αναληφθεί δράση στον τομέα αυτόν;

— Υπάρχουν δυνατότητες αποκλειστικής ανάθεσης σύμβασης σε κοινωνικές οργανώσεις που στηρίζουν άμεσα την απασχόληση ατόμων με αναπηρία ή μειονεκτούντων ατόμων;

Ένας άλλος παράγοντας κατά την ιεράρχηση των συμβάσεων, ιδίως όταν οι ΚΥΔΣ καθίστανται υποχρεωτικές, είναι το κατώτατο όριο προμηθειών στο οποίο θα εισάγετε κοινωνικές απαιτήσεις. Οι οδηγίες για τις δημόσιες συμβάσεις εφαρμόζονται μόνο σε προσφορές των οποίων η αξία υπερβαίνει τα καθορισμένα κατώτατα όρια με βάση τη φύση της σύμβασης και την αρχή προμηθειών (71). Μπορείτε επίσης να ακολουθήσετε διαδικασίες ΚΥΔΣ σε συμβάσεις που είναι κάτω από αυτά τα κατώτατα όρια ή οι οποίες δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των οδηγιών.

Καθορισμός στόχων

Με τον καθορισμό στόχων καταδεικνύεται η προσήλωση στους κοινωνικούς στόχους, αυξάνονται τα κίνητρα και παρέχεται ένα πλαίσιο για τη μέτρηση της προόδου.

Σε κάθε σχετική κατηγορία προϊόντων ή υπηρεσιών, καθορίστε έναν ειδικό επιμέρους στόχο για κάθε γενικότερο κοινωνικό στόχο. Οι αποτελεσματικοί στόχοι είναι μετρήσιμοι (μπορούν να ποσοτικοποιηθούν), εφικτοί (καθορίζονται σύμφωνα με την τρέχουσα βάση αναφοράς) και προσδιορίζουν την ημερομηνία επίτευξης.

Ορθές πρακτικές

— Κατανοήστε τις κοινωνικές επιπτώσεις της προμήθειάς σας με τη διεξαγωγή εκτίμησης κινδύνου. Εάν χρειαστεί, συμβουλευτείτε εμπειρογνώμονες άλλων τμημάτων του οργανισμού σας (όπως το τμήμα εργασίας), συνδικαλιστικές οργανώσεις, προμηθευτές ή ανεξάρτητες ΜΚΟ, για να κατανοήσετε καλύτερα τις αλυσίδες εφοδιασμού και τις συνθήκες εργασίας των προϊόντων και των υπηρεσιών που προμηθεύεστε.

— Δημιουργήστε στρατηγική για τις ΚΥΔΣ, η οποία περιγράφει τις κατηγορίες δημόσιων συμβάσεων ή τις ειδικές συμβάσεις στις οποίες θα ιεραρχήσετε τις ΚΥΔΣ. Για κάθε προτεραιότητα, καθορίστε έναν μετρήσιμο και εφικτό στόχο, ο οποίος θα πρέπει να επιτευχθεί έως μια συγκεκριμένη ημερομηνία.

2.5. Ενσωμάτωση των ΚΥΔΣ στις διαδικασίες και τις πολιτικές σύναψης συμβάσεων

Κατά την εφαρμογή των ΚΥΔΣ σε διαδικασίες και πολιτικές σύναψης συμβάσεων, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα ακόλουθα:

— το νομικό και κανονιστικό πλαίσιο —συμπεριλαμβανομένου του τρόπου με τον οποίο οι ΚΥΔΣ συμμορφώνονται με την ενωσιακή και εθνική νομοθεσία για τις δημόσιες συμβάσεις και με τις διεθνείς υποχρεώσεις της ΕΕ·

— το θεσμικό πλαίσιο —συμπεριλαμβανομένου του αν οι δημόσιες συμβάσεις είναι συγκεντρωτικές ή αποκεντρωμένες, και τι σημαίνει αυτό για τη διαχείριση και την παρακολούθηση των ΚΥΔΣ·

— η δομή διαχείρισης —συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας νέων δομών για την καθοδήγηση της ενσωμάτωσης των ΚΥΔΣ, όπως ομάδα εργασίας με τη συμμετοχή βασικών ενδιαφερόμενων μερών ή η ανακήρυξη των κορυφαίων στις ΚΥΔΣ εντός των σχετικών τμημάτων·

— ανάθεση αρμοδιοτήτων —συμπεριλαμβανομένου του προσδιορισμού ηγετών, εμπειρογνωμόνων και αγοραστών σε κατάλληλες θέσεις, οι οποίοι θα μπορούν να καθοδηγούν την ανάληψη δράσης και να διασφαλίζουν την επίτευξη των στόχων·

— πρόσβαση σε εμπειρογνωσία —συμπεριλαμβανομένων της συμμετοχής εμπειρογνωμόνων εντός του οργανισμού σας σε θέματα σχετικά με τις ΚΥΔΣ, της συνεργασίας με σχετικές υπηρεσίες ή οργανισμούς είτε εσωτερικά είτε εξωτερικά και της προσέγγισης άλλων οργανισμών που ενδέχεται να είναι σε θέση να παρέχουν συμβουλές ή να κατευθύνουν την εφαρμογή των μέτρων για τις ΚΥΔΣ·

— η διαθεσιμότητα επαγγελματικών ικανοτήτων και πόρων —εξέταση του αν απαιτούνται δραστηριότητες ανάπτυξης ικανοτήτων ή παροχή σαφών κατευθυντήριων γραμμών και κριτηρίων.

Υποστήριξη της ενσωμάτωσης μέσω της επικοινωνίας

Κοινοποιήστε ευρέως τους στόχους των ΚΥΔΣ για την ενσωμάτωσή τους στον οργανισμό. Βεβαιωθείτε ότι ο ρόλος και οι αρμοδιότητες του προσωπικού σε ολόκληρο τον οργανισμό σας είναι σαφείς. Οι δραστηριότητες εσωτερικής επικοινωνίας μπορεί να περιλαμβάνουν σεμινάρια, ενημερωτικά δελτία ή ένταξη στο ενδοδίκτυο του οργανισμού σας.

Η εξωτερική επικοινωνία έχει επίσης ουσιαστική σημασία. Η γνωστοποίηση κοινωνικών στόχων στην αγορά πριν από τη δημοσίευση των διαγωνισμών παρέχει χρόνο αντίδρασης στους προμηθευτές. Η γνωστοποίηση των στόχων στο κοινό αυξάνει επίσης τη λογοδοσία σας και θέτει ένα παράδειγμα που μπορεί να αποτελέσει πηγή έμπνευσης για ευρύτερη δράση. Μπορεί επίσης να συμβάλει στην επίτευξη συναίνεσης σχετικά με πρακτικές που περιλαμβάνουν τη χρήση κοινωνικών παραμέτρων.

Τέλος, η ανταλλαγή γνώσεων με άλλους αγοραστές του δημόσιου τομέα σχετικά με τις ορθές πρακτικές (ή τους κινδύνους που μπορούν να αποφευχθούν) μπορεί να συμβάλει στην επιτάχυνση της μάθησης σχετικά με τις ΚΥΔΣ. Αυτή η ανταλλαγή γνώσεων μπορεί να πραγματοποιηθεί σε τοπικό, περιφερειακό, εθνικό ή ακόμη και διεθνές επίπεδο. Ειδικότερα, η ανταλλαγή γνώσεων εντός της ΕΕ μπορεί να συμβάλει στην αναβάθμιση των προτύπων που απαιτούνται από τους αγοραστές του δημόσιου τομέα σε ολόκληρη την Ευρώπη, ώστε να προαχθεί η αύξηση της κοινωνικής ευθύνης ως κανόνα.

Ομάδα εργασίας του δικτύου Procura+ για τις κοινωνικά υπεύθυνες δημόσιες συμβάσεις στον τομέα των ΤΠΕ Στόχος των δημόσιων συμβάσεων Το δίκτυο Procura+ δημιούργησε την ομάδα συμφερόντων για τις κοινωνικά υπεύθυνες δημόσιες συμβάσεις για να προωθήσει τις ανταλλαγές σχετικά με τις δραστηριότητες σύναψης συμβάσεων και να στηρίξει τους αγοραστές του δημόσιου τομέα στην προμήθεια προϊόντων υλισμικού τεχνολογίας πληροφοριών και επικοινωνιών (ΤΠΕ). Η ομάδα περιλαμβάνει αγοραστές του δημόσιου τομέα από ολόκληρη την Ευρώπη, μεταξύ των οποίων η Αρχή Μείζονος Λονδίνου (Greater London Authority), ο δήμος Στοκχόλμης, το δημοτικό συμβούλιο της Βαρκελώνης, ο φορέας Advanced Procurement for Universities and Colleges Scotland για τις δημόσιες συμβάσεις στα πανεπιστήμια και κολέγια της Σκωτίας (APUC) και ο δήμος του Haarlem. Προσέγγιση Τα μέλη της ομάδας συμφερόντων επικοινωνούν και ανταλλάσσουν τις γνώσεις τους σχετικά με τις ΚΥΔΣ μέσω τακτικών φυσικών και εικονικών συνεδριάσεων. Με την υποστήριξη της Electronics Watch και του ICLEI Europe, η ομάδα αναπτύσσει κριτήρια, προδιαγραφές και ρήτρες που λαμβάνουν υπόψη την κοινωνική ευθύνη σε ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού προϊόντων ΤΠΕ. Αποτελέσματα Με την ανταλλαγή εμπειριών και παραδειγμάτων βέλτιστων πρακτικών, οι συμμετέχοντες αγοραστές του δημόσιου τομέα μπορούν να αναπτύξουν τις γνώσεις και την εμπειρογνωσία τους στον τομέα των ΚΥΔΣ. Η ομάδα χρησιμεύει επίσης ως πλατφόρμα για τη δημοσίευση επικείμενων διαγωνισμών και τη διευκόλυνση των ανταλλαγών μεταξύ αγοραστών του δημόσιου τομέα και δυνητικών προμηθευτών και μεταπωλητών όσον αφορά τις αντίστοιχες ανάγκες και ικανότητές τους. Στο πλαίσιο κοινής προσπάθειας, η ομάδα έχει αναπτύξει ένα συγκεκριμένο σύνολο κριτηρίων: «Τρόπος προμήθειας δίκαιου υλισμικού ΤΠΕ — Καθορισμός κριτηρίων για κοινωνικά υπεύθυνες δημόσιες συμβάσεις». Το έγγραφο περιλαμβάνει κριτήρια επιλογής, τεχνικές προδιαγραφές, κριτήρια ανάθεσης και ρήτρες εκτέλεσης της σύμβασης. Τα κριτήρια που έχουν καθοριστεί είναι φιλόδοξα, δεδομένου ότι υπερβαίνουν το επίπεδο του μεταλλουργείου, και λαμβάνουν υπόψη επίσης ζητήματα στο στάδιο της εξόρυξης. Διδάγματα Η συνεργασία με άλλους αγοραστές από τον δημόσιο τομέα και η ανταλλαγή γνώσεων σχετικά με την αγορά είναι επωφελείς, καθώς επιτρέπει στους αγοραστές του δημόσιου τομέα να προσδιορίζουν κοινές ανάγκες και να χαράσσουν στρατηγικές για τον τρόπο αγοράς κοινωνικά υπεύθυνα παραγόμενων προϊόντων που ανταποκρίνονται στις ανάγκες με τον βέλτιστο τρόπο.

Ορθές πρακτικές

— Ενσωματώστε τη στρατηγική σας για τις ΚΥΔΣ στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων σας στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων. Αναθέστε αρμοδιότητες, εξετάστε το ενδεχόμενο σύστασης ομάδας διαχείρισης και κοινοποιήστε ευρέως τους στόχους σας όσον αφορά τις κοινωνικές δημόσιες συμβάσεις, έτσι ώστε το προσωπικό και οι προμηθευτές να έχουν επίγνωση των προσδοκιών και οι άλλοι αγοραστές του δημόσιου τομέα να ενθαρρύνονται να λαμβάνουν παρόμοια μέτρα.

2.6. Παρακολούθηση και επανεξέταση της προόδου

Συλλογή δεδομένων σχετικά με τις επιδόσεις των ΚΥΔΣ

Η αποτελεσματική εφαρμογή των ΚΥΔΣ συνεπάγεται τη δημιουργία ενός συστήματος παρακολούθησης το οποίο θα μετρά την πρόοδο προς την επίτευξη των στόχων. Τα συστήματα παρακολούθησης ποικίλλουν από απλές βάσεις δεδομένων που καταγράφουν τη χρήση κοινωνικών κριτηρίων έως εξειδικευμένα συστήματα ενσωματωμένα στις πλατφόρμες ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων.

Ενσωμάτωση της παρακολούθησης των ΒΔΣ στα υφιστάμενα συστήματα υποβολής εκθέσεων στη Φλάνδρα (Βέλγιο) Στόχος των δημόσιων συμβάσεων Η κυβέρνηση της Φλάνδρας επεξεργάζεται τις βιώσιμες δημόσιες συμβάσεις (ΒΔΣ) από το 2008, όταν έθεσε ως στόχο το 100 % των δημόσιων συμβάσεών της να είναι ΒΔΣ έως το 2020. Κατά την περίοδο 2009-2015 εγκρίθηκαν δύο σχέδια δράσης για την κατεύθυνση της πορείας προς την επίτευξη αυτού του στόχου και έκτοτε οι ΒΔΣ εντάχθηκαν στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής για τις δημόσιες συμβάσεις. Έχει καθορίσει ελάχιστα κριτήρια βιωσιμότητας για εννέα ομάδες προϊόντων, καθώς και οδηγίες και προτάσεις κριτηρίων για άλλες 17 ομάδες προϊόντων. Τα προϊόντα που αγοράζονται πρέπει να πληρούν τα κριτήρια αυτά ώστε η Φλάνδρα να κρίνει την προμήθεια βιώσιμη. Προσέγγιση Το 2017 η παρακολούθηση των ΒΔΣ ενσωματώθηκε στο σύστημα διαχείρισης συμβάσεων της κυβέρνησης της Φλάνδρας. Όλες οι συμβάσεις αξίας ίσης ή μεγαλύτερης των 30 000 EUR πρέπει να καταχωρίζονται στο σύστημα διαχείρισης συμβάσεων και πρέπει να απαντώνται οι ακόλουθες εννέα υποχρεωτικές ερωτήσεις για τις ΒΔΣ: 1. Χρήση βασικών κριτηρίων βιωσιμότητας: πλήρως ενσωματωμένα στο τεύχος δημοπράτησης / μη ή μερικώς ενσωματωμένα στο τεύχος δημοπράτησης / η σύμβαση δεν αφορά ομάδα προϊόντων για την οποία έχουν καθοριστεί βασικά κριτήρια 2. Χρήση άλλων κριτηρίων βιωσιμότητας: ένα ή περισσότερα άλλα κριτήρια βιωσιμότητας στο τεύχος δημοπράτησης / κανένα άλλο κριτήριο βιωσιμότητας στο τεύχος δημοπράτησης 3. Απαιτούμενα πιστοποιητικά περιβαλλοντικής διαχείρισης: συναφή και στο τεύχος δημοπράτησης / συναφή αλλά όχι στο τεύχος δημοπράτησης λόγω ειδικών λόγων / μη συναφή 4. Πρόσβαση μόνο στις κοινωνικές επιχειρήσεις: ναι/όχι 5. Μέρος της φάσης εκτέλεσης της σύμβασης που προορίζεται αποκλειστικά για κοινωνικές επιχειρήσεις: ναι/όχι 6. Χρήση ρήτρας απαγόρευσης των διακρίσεων: ναι/όχι 7. Χρήση κοινωνικής ρήτρας στο τεύχος δημοπράτησης που αφορά την απασχόληση, την εκπαίδευση και την κατάρτιση: ναι/όχι 8. Χρήση ρήτρας δεοντολογίας: συναφής και στο τεύχος δημοπράτησης / συναφής αλλά όχι στο τεύχος δημοπράτησης λόγω ειδικών λόγων / μη συναφής — Η προμήθεια δεν αφορά αγαθά υψηλού κινδύνου 9. Καινοτόμες δημόσιες συμβάσεις: η καινοτομία βρίσκεται σε προ-εμπορική φάση έρευνας και ανάπτυξης / η καινοτομία βρίσκεται τόσο σε προ-εμπορική όσο και σε εμπορική φάση / η καινοτομία βρίσκεται στην εμπορική φάση (δημόσια προμήθεια καινοτόμων λύσεων — PPI) / δεν υπάρχει καινοτόμος πτυχή Διδάγματα Η παρακολούθηση της χρήσης του εργαλείου είναι απαραίτητη για τη διασφάλιση της αποτελεσματικότητάς του. Αφού παρατηρήθηκε μείωση της αναφερόμενης χρήσης των ΒΔΣ μεταξύ 2015 και 2016, η Φλάνδρα μπόρεσε να αντιμετωπίσει σημαντικά εμπόδια στην επίτευξη του στόχου της για το 2020, μεταξύ άλλων ενσωματώνοντας ρήτρες βιωσιμότητας στα υποδείγματα διαγωνισμών και προσδιορίζοντας συμφωνίες-πλαίσια για τις οποίες απαιτείται μελλοντική δράση. Πηγές: http://www.procuraplus.org/fileadmin/user_upload/Procura__case_studies/Procuraplus_case_study_Flanders.pdf και https://overheid.vlaanderen.be/monitoring-duurzame-overheidsopdrachten%20

Η σύνδεση της παρακολούθησης των ΚΥΔΣ με τα υφιστάμενα συστήματα υποβολής εκθέσεων και τις διαδικασίες ελέγχου είναι η πλέον αποτελεσματική. Ενδέχεται να χρειαστείτε προσαρμογές στα συστήματά σας, όπως η εισαγωγή νέων πεδίων δεδομένων στο λογισμικό παρακολούθησης. Επίσης, μπορείτε να εξετάσετε το ενδεχόμενο εξωτερικού, ανεξάρτητου ελέγχου των επιδόσεων των ΚΥΔΣ, συμπεριλαμβανομένης της συγκριτικής αξιολόγησης των επιδόσεων του αγοραστή του δημόσιου τομέα έναντι προηγούμενων επιδόσεων ή των επιδόσεων άλλων οργανισμών.

Επανεξέταση και βελτίωση των ΚΥΔΣ

Να επανεξετάζετε κατά διαστήματα τα αποτελέσματα της παρακολούθησης, ώστε να διασφαλίζονται η πρόοδος προς την επίτευξη των στόχων και η επιθυμητή συμβολή των δράσεων στην επίτευξη των στόχων.

Ενημερώστε τους συναδέλφους και εξωτερικούς παράγοντες όταν ο οργανισμός επιτυγχάνει τους στόχους του. Στη συνέχεια, ξεκινά εκ νέου η διαδικασία διαβούλευσης και καθορισμού στόχων —ώστε να διασφαλίζεται η συνεχής βελτίωση των κοινωνικών στόχων.

Η συστημική αλλαγή της αγοράς δεν είναι δυνατή εάν προκύπτουν μεμονωμένα ικανοποιητικά αποτελέσματα. Οι ΚΥΔΣ μπορούν να βοηθήσουν ώστε να καταδειχθεί η ικανότητα της αγοράς να ανταποκρίνεται σε υψηλότερα πρότυπα, γεγονός που αν γνωστοποιηθεί μπορεί να συμβάλει στην αύξηση των ευρύτερων προσδοκιών των ενδιαφερόμενων μερών.

Ορθές πρακτικές

— Παρακολουθήστε την εφαρμογή των ΚΥΔΣ και επανεξετάστε ανά διαστήματα τα αποτελέσματα, ώστε να διασφαλίζεται η πρόοδος και να γίνονται οι απαραίτητες προσαρμογές στη στρατηγική ή τις πρακτικές σύναψης συμβάσεων.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

Προσδιορισμός των αναγκών και σχεδιασμός των δημόσιων συμβάσεων

3.1. Ο ρόλος της αξιολόγησης των αναγκών στις ΚΥΔΣ

Η αξιολόγηση των αναγκών μπορεί να είναι το πρώτο στάδιο του κύκλου δημόσιων συμβάσεων για τις ΚΥΔΣ, πριν από την προκήρυξη ενός διαγωνισμού. Σκοπός της αξιολόγησης των αναγκών είναι να διασφαλιστεί η ύπαρξη πραγματικής ζήτησης για τα αγαθά, τις υπηρεσίες ή τα έργα και να προσδιοριστούν οι τρόποι ικανοποίησης αυτής της ανάγκης με τον πλέον υπεύθυνο από κοινωνική άποψη τρόπο. Η αξιολόγηση των πραγματικών αναγκών όσον αφορά τα αποτελέσματα καθορίζει το πεδίο εφαρμογής και τη φύση των απαιτήσεων, ώστε να καταστεί δυνατή μια πιο ευέλικτη και δυνητικά οικονομικά αποδοτική απόκριση από την αγορά. Στο πλαίσιο των ΚΥΔΣ, η αξιολόγηση των αναγκών αφορά:

— τη διασφάλιση ότι τα προϊόντα ή οι υπηρεσίες που αγοράζονται πληρούν τις κοινωνικές απαιτήσεις·

— τον σχεδιασμό των προμηθειών και συμβάσεων με τρόπο που να υπάρχει ευελιξία σε βάθος χρόνου και να διασφαλίζεται η δυνατότητα συμμετοχής ευρέος φάσματος οργανώσεων, συμπεριλαμβανομένων οργανώσεων κοινωνικής οικονομίας και κοινωνικών επιχειρήσεων, μη κερδοσκοπικών ή εθελοντικών φορέων· και

— την αύξηση του αντικτύπου και των αποτελεσμάτων για την κοινωνία: έλεγχος του αν η σύμβαση προσφέρει ευκαιρίες για την προώθηση των σχετικών κοινωνικών και δεοντολογικών αποτελεσμάτων.

Παραδείγματα του τρόπου με τον οποίο η αξιολόγηση των αναγκών μπορεί να επηρεάσει τον αντίκτυπο και τα αποτελέσματα για την κοινωνία στις δημόσιες συμβάσεις:

— τοπική αρχή επιλέγει πιο ευέλικτες και ποικίλες επιλογές κινητικότητας για την παροχή μεγαλύτερης ελευθερίας στις μεταφορές για τους ηλικιωμένους και τα άτομα με αναπηρία·

— τοπική αρχή παρέχει υπηρεσίες κοινωνικής πρόνοιας και μέριμνας προσαρμοσμένες στις ανάγκες των ατόμων με ιδιαίτερη προσοχή στη διάσταση του φύλου (72)·

— κρατική υπηρεσία περιλαμβάνει σε σύμβαση κατασκευής ρήτρα για ευκαιρίες απασχόλησης και κατάρτισης για ανέργους και μειονεκτούντα άτομα·

— νοσοκομείο ζητά από πάροχο ιατρικού εξοπλισμού διαφάνεια στην αλυσίδα εφοδιασμού του ως προς την παρακολούθηση και την επαλήθευση των συνθηκών εργασίας των εργαζομένων σε συνεργασία με οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών.

Με την αξιολόγηση των αναγκών είναι δυνατό να εξοικονομηθούν χρήματα, καθώς και να δημιουργηθούν κοινωνικά οφέλη, με αποτέλεσμα να καθίσταται ουσιώδες μέρος της διαδικασίας πριν από τη σύναψη της σύμβασης. Μπορεί να απαιτηθεί αλλαγή νοοτροπίας εντός ενός οργανισμού —απομάκρυνση από τον τρόπο σκέψης ως προς τον αριθμό των μονάδων που αγοράζονται και υιοθέτηση τρόπου σκέψης ως προς τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να καλυφθούν οι ανάγκες με βιώσιμο τρόπο και με γνώμονα τα κοινωνικά αποτελέσματα.

Διαβούλευση με τους χρήστες

Οι χρήστες ενός προϊόντος, μιας υπηρεσίας ή ενός έργου συχνά δεν είναι οι ίδιοι άνθρωποι που το αγοράζουν. Μπορεί να είναι άλλα άτομα εντός του ίδιου οργανισμού, υπάλληλοι άλλου δημόσιου φορέα ή πολίτες (π.χ. ασθενείς νοσοκομείων, κάτοικοι, μαθητές ή φοιτητές). Στο πλαίσιο της διαβούλευσης μπορούν να εντοπιστούν κοινωνικά ζητήματα και να διασφαλιστεί ότι ο διαγωνισμός έχει σχεδιαστεί έτσι ώστε να αξιοποιούνται στο έπακρο οι ευκαιρίες για θετικό αντίκτυπο στην κοινωνία. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν οι ακόλουθες τεχνικές για τη διεξαγωγή διαβουλεύσεων με τους χρήστες πριν από την έναρξη της διαδικασίας σύναψης σύμβασης:

— δημιουργία ερωτηματολογίου ή διοργάνωση διαδικτυακής έρευνας για τον προσδιορισμό των αναγκών και των προτιμήσεων των χρηστών·

— παρατήρηση και ανάλυση των υφιστάμενων μορφών χρήσης·

— πρόσκληση όλων των σχετικών ενδιαφερόμενων φορέων σε συνεδρίαση για να επανεξετάσουν τις τρέχουσες πρακτικές και να σχεδιάσουν από κοινού βελτιωμένα κοινωνικά αποτελέσματα στις επόμενες δημόσιες συμβάσεις· και/ή

— πρόσκληση όλων των χρηστών να παρευρεθούν σε επιδείξεις προμηθευτών, οι οποίες πραγματοποιούνται στο πλαίσιο προκαταρκτικής διαβούλευσης με την αγορά (βλ. ενότητα 3.2)·

— διασφάλιση ότι το ερωτηματολόγιο θα είναι προσβάσιμο σε άτομα με αναπηρία.

Διαβούλευση με χρήστες με ειδικές ανάγκες κινητικότητας στον δήμο του Ρότερνταμ (Κάτω Χώρες) Στόχος των δημόσιων συμβάσεων Στο Ρότερνταμ, υπάρχουν 30 000 πολίτες με ειδικές ανάγκες που χρησιμοποιούν υπηρεσίες μεταφορών. Υπάρχουν διάφορες υπηρεσίες διαθέσιμες σε διαφορετικές ομάδες-στόχους, γεγονός που στο παρελθόν είχε ως αποτέλεσμα την ύπαρξη κατακερματισμένων και μερικές φορές ανεπαρκών υπηρεσιών. Ο δήμος του Ρότερνταμ αποφάσισε να ενοποιήσει όλες τις υπηρεσίες κινητικότητας, να διαχειριστεί αποτελεσματικότερα τους στόλους τους και, ως εκ τούτου, να προσφέρει μεταφορές που εξυπηρετούν καλύτερα τις ανάγκες των πελατών τους. Προσέγγιση Ο δήμος του Ρότερνταμ ανέλαβε ολοκληρωμένη έρευνα με γνώμονα τον πελάτη για να εντοπίσει τις ανικανοποίητες ανάγκες και τις μετακινήσεις των πελατών που απαιτούσαν πολυεπιστημονικές λύσεις. Ο δήμος χρησιμοποίησε μια καινοτόμο διαδικασία σύναψης συμβάσεων μελλοντικής δέσμευσης, στο πλαίσιο της οποίας γνωστοποίησε στην αγορά τις κοινωνικές του ανάγκες και τα επιθυμητά αποτελέσματα πριν από την προκήρυξη του διαγωνισμού και συμφώνησε να αγοράσει τη νεοσυσταθείσα υπηρεσία εφόσον πληρούσε τις προδιαγραφές. Η διαδικασία διαλόγου για την αγορά περιλάμβανε εκπροσώπους ομάδων τελικών χρηστών που παρείχαν άμεση ανατροφοδότηση. Αποτελέσματα Ο ανάδοχος στον οποίο ανατέθηκε η σύμβαση είναι μια κοινοπραξία διαφόρων παραγόντων της αγοράς, συμπεριλαμβανομένων ΜΜΕ, η οποία υλοποιεί σήμερα μια υπηρεσία μεταφορών με επίκεντρο τον χρήστη με μηχανισμούς συνεχούς βελτίωσης. Η υπηρεσία προσφέρει εξατομίκευση της κινητικότητας (συμπεριλαμβανομένου προϋπολογισμού για την προσωπική κινητικότητα), έτσι ώστε το Ρότερνταμ να μπορεί να λαμβάνει υπόψη τις προσωπικές προτιμήσεις και τα χαρακτηριστικά των χρηστών σε καθημερινή βάση. Παρέχει επίσης προσωπική υποστήριξη και καθοδήγηση ώστε οι πελάτες να μάθουν να μετακινούνται πιο ανεξάρτητα και ως εκ τούτου, να αυξήσουν την αυτονομία τους. Επιπλέον, οι οδηγοί βρίσκονται σε άμεση επαφή με οργανισμούς ευημερίας για να παρακολουθούν και να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των πελατών. Τα οχήματα που προμηθεύονται είναι σχεδόν εξ ολοκλήρου μηδενικών εκπομπών (ηλεκτρικά) και η ετήσια επένδυση υπερβαίνει τα 2 εκατ. EUR σε κοινωνική απόδοση επί της επένδυσης. Διδάγματα που αντλήθηκαν Μην υποτιμάτε την πολυπλοκότητα και τους πόρους που απαιτούνται για έναν ουσιαστικό διάλογο. Ξεκινήστε τη διαδικασία σε πρώιμο στάδιο, ώστε να μπορείτε να λάβετε όλες τις απαιτούμενες πληροφορίες λεπτομερώς από τους χρήστες και τους προμηθευτές, να αξιολογήσετε τις νομικές πτυχές της προσέγγισης και να διασφαλίσετε ότι η εξατομικευμένη λύση ανταποκρίνεται όσο το δυνατόν περισσότερο στις ανάγκες των χρηστών.

Δημιουργία δήλωσης αναγκών

Με βάση τις πληροφορίες που συγκεντρώθηκαν κατά τη διαβούλευση με τους χρήστες, θα πρέπει να είναι δυνατή η σύνταξη μιας απλής δήλωσης αναγκών, στην οποία θα περιγράφεται ο λόγος της αγοράς και θα λαμβάνονται υπόψη τυχόν εναλλακτικές λύσεις αντί της αγοράς.

Η δήλωση αναγκών μπορεί να χρησιμοποιηθεί τόσο για την εκπόνηση έκθεσης επιχειρησιακής σκοπιμότητας για τις δημόσιες συμβάσεις όσο και για την ενημέρωση των προμηθευτών κατά τη διάρκεια των προκαταρκτικών διαβουλεύσεων με την αγορά και της υποβολής προσφορών. Τα βασικά ενδιαφερόμενα μέρη, όπως οι χρήστες των υπηρεσιών, οι πολίτες ή οι ΜΚΟ, μπορεί να κληθούν να επανεξετάσουν, να αμφισβητήσουν και να εγκρίνουν τη δήλωση αναγκών από κοινωνική άποψη.

Ορθές πρακτικές

— Αξιολογήστε τις ανάγκες ως μία από τις πρώτες σας δραστηριότητες κατά τη διαδικασία σύναψης δημόσιων συμβάσεων. Η διαβούλευση με συναδέλφους και τελικούς χρήστες σας βοηθά να εξασφαλίσετε ότι αγοράζετε το σωστό προϊόν ή τη σωστή υπηρεσία και μάλιστα με τρόπο που μπορεί να προσφέρει θετικά κοινωνικά αποτελέσματα.

Παράδειγμα ΚΥΔΣ σε δήλωση αναγκών Ο αγοραστής του δημόσιου τομέα πρέπει να ανανεώσει τη σύμβαση υπηρεσιών καθαρισμού για τον ημερήσιο καθαρισμό όλων των δημοτικών κτιρίων. Ο αγοραστής του δημόσιου τομέα, για να τηρήσει τις δεσμεύσεις του στον τομέα της κοινωνικής πολιτικής, μετά από διαβούλευση με τους υφιστάμενους εργαζομένους και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη, απαιτεί, κατά την εκτέλεση της σύμβασης, να λαμβάνονται υπόψη οι ακόλουθες κοινωνικές παράμετροι: — δίκαιη αμοιβή των εργαζομένων, μεταξύ άλλων και για τις υπερωρίες που πραγματοποιούνται· — επαγγελματική εξέλιξη, συμπεριλαμβανομένων της κατάρτισης και της προσαρμογής των κυλιόμενων ωραρίων για την παρακολούθηση των μαθημάτων· — εξισορρόπηση των εργασιακών/οικογενειακών υποχρεώσεων, με συμβάσεις πλήρους και μερικής απασχόλησης και με φιλικά προς την οικογένεια κυλιόμενα ωράρια και βάρδιες· — υγεία στην εργασία, μέσω της χρήσης μη επιβλαβών προϊόντων καθαρισμού.

3.2. Διάλογος με την αγορά

Πριν από την προκήρυξη διαγωνισμών, συνήθως προηγείται διαβούλευση με την αγορά για τον εντοπισμό δυνητικών προμηθευτών και σχετικών προϊόντων και υπηρεσιών. Οι προμηθευτές ειδοποιούνται εγκαίρως για να προετοιμαστούν για τον διαγωνισμό· για παράδειγμα, οι γενικές και κοινωνικές επιχειρήσεις θα μπορούσαν να δημιουργήσουν εταιρικές σχέσεις για την ενίσχυση των κοινωνικών αποτελεσμάτων.

Ορισμένες διαδικασίες —ιδίως οι ανταγωνιστικοί διάλογοι ή οι ανταγωνιστικές διαδικασίες με διαπραγμάτευση— μπορούν επίσης να προσφέρουν περισσότερες ευκαιρίες διαλόγου με τους προσφέροντες κατά τη διαδικασία υποβολής προσφορών. Μετά τη λήξη της διαδικασίας υποβολής προσφορών, θα πρέπει να παρέχεται στους προσφέροντες ενημέρωση σχετικά με τα αποτελέσματα και συμβουλές για τον τρόπο βελτίωσης της κοινωνικής προσφοράς τους σε μελλοντικούς διαγωνισμούς.

Ο διάλογος με την αγορά για τις ΚΥΔΣ μπορεί:

— να προσδιορίσει πιθανούς προσφέροντες και λύσεις με θετικό κοινωνικό αντίκτυπο·

— να συμβάλει στην ανάπτυξη ικανοτήτων στην αγορά για την κάλυψη κοινωνικών αναγκών και απαιτήσεων·

— να συμβάλει στον σχεδιασμό των διαδικασιών προμήθειας και σύναψης συμβάσεων, έτσι ώστε τα κοινωνικά κριτήρια να είναι συναφή, να συνδέονται με το αντικείμενο, να είναι εφικτά και να μην εισάγουν διακρίσεις·

— να βοηθήσει τους πρ