ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ

Άξονες : η αγροτική ανάπτυξη κατά την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013 υλοποιείται στο πλαίσιο τριών θεματικών αξόνων, που αντιστοιχούν σε συνεκτικές ομάδες μέτρων αγροτικής ανάπτυξης, και ενός οριζόντιου άξονα αφιερωμένου στην προσέγγιση Leader (άξονας Leader).

ΕΓΤΑΑ : Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης.

ΚΓΠ (κοινή γεωργική πολιτική) : το σύνολο της νομοθεσίας και των πρακτικών που εγκρίθηκαν από την Ευρωπαϊκή Ένωση με στόχο κοινή, ενιαία πολιτική στον τομέα της γεωργίας.

Κοινοτικές στρατηγικές κατευθυντήριες οδηγίες : με αυτές τις στρατηγικές κατευθυντήριες οδηγίες, το Συμβούλιο προσδιορίζει τις προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ). Στόχος τους είναι να διασφαλίσουν τη συνεκτικότητα της αγροτικής ανάπτυξης με άλλες πολιτικές της ΕΕ, ιδίως στον τομέα της συνοχής και του περιβάλλοντος, και να συνοδεύσουν την εφαρμογή της νέας κοινής γεωργικής πολιτικής (ΚΓΠ) και τη σχετική αναδιάρθρωση.

ΚΠΠΑ : κοινό πλαίσιο παρακολούθησης και αξιολόγησης.

Μετατόπιση του οφέλους : ο βαθμός στον οποίο μια δραστηριότητα που προωθείται με δημόσια στήριξη αποδυναμώνεται από μειώσεις της δραστηριότητας αλλού.

Μέτρο : καθεστώς ενισχύσεων για την εφαρμογή μιας πολιτικής. Ένα μέτρο ορίζει τους κανόνες για τα έργα που μπορούν να χρηματοδοτηθούν στο πλαίσιο ενός άξονα.

Μέτρο 123 : το μέτρο "Αύξηση της αξίας των γεωργικών και δασοκομικών προϊόντων".

ΠΑΑ (πρόγραμμα αγροτικής ανάπτυξης) : έγγραφο προγραμματισμού που καταρτίζεται από ένα κράτος μέλος και εγκρίνεται από την Επιτροπή, με στόχο τον σχεδιασμό και την εφαρμογή της πολιτικής αγροτικής ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το ΠΑΑ μπορεί να καταρτίζεται σε περιφερειακό ή εθνικό επίπεδο.

Περίοδος προγραμματισμού : πολυετές πλαίσιο για τον σχεδιασμό και την εφαρμογή των πολιτικών της ΕΕ, όπως η πολιτική αγροτικής ανάπτυξης· η τρέχουσα περίοδος αγροτικής ανάπτυξης καλύπτει τα έτη 2007 έως 2013.

Πολυετής σύμβαση προμήθειας : είδος σύμβασης που καθορίζει τους όρους της επιχειρηματικής συνεργασίας μεταξύ ενός παραγωγού γεωργικών προϊόντων και ενός μεταποιητή ή διανομέα, για περίοδο αρκετών ετών.

Φαινόμενο μη αποδοτικής δαπάνης : κατάσταση κατά την οποία ένα επιδοτούμενο έργο θα είχε υλοποιηθεί, εν όλω ή εν μέρει, χωρίς την επιχορήγηση.

ΣΥΝΟΨΗ

I. Στο πλαίσιο της πολιτικής αγροτικής ανάπτυξης της ΕΕ, τίθενται στη διάθεση των επιχειρήσεων μεταποίησης και εμπορίας γεωργικών προϊόντων επιχορηγήσεις, μέσω ενός μέτρου με τίτλο "Αύξηση της αξίας των γεωργικών και δασοκομικών προϊόντων", το οποίο στοχεύει στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας του τομέα της γεωργίας και της δασοκομίας. Για την τρέχουσα περίοδο προγραμματισμού 2007-2013, ο προϋπολογισμός της ΕΕ για το μέτρο αυτό ανέρχεται σε 5,6 δισεκατομμύρια ευρώ περίπου. Η χρηματοδότηση αυτή συμπληρώνεται από τις εθνικές δαπάνες, κατά τρόπο ώστε η συνολική δημόσια χρηματοδότηση ανέρχεται σε 9 δισεκατομμύρια ευρώ.

II. Με τον έλεγχο του Συνεδρίου εξετάστηκε κατά πόσον η στήριξη της ΕΕ υπήρξε αποτελεσματική και αποδοτική ως προς την αύξηση της αξίας των γεωργικών προϊόντων. Ειδικότερα, το Συνέδριο έθεσε το ερώτημα εάν το μέτρο σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε κατά τρόπο ώστε να προβλέπει αποδοτική χρηματοδότηση έργων που να αφορούν σαφώς προσδιορισμένες ανάγκες και κατά πόσο το μέτρο παρακολουθείται και αξιολογείται κατά τρόπο που να καταδεικνύει τα αποτελέσματά του.

III. Όπως αναμενόταν, τα έργα βελτίωσαν κυρίως τις οικονομικές επιδόσεις των σχετικών εταιρειών και ορισμένα από τα ελεγχθέντα έργα ενδέχεται να αποφέρουν κάποια προστιθέμενη αξία. Ωστόσο, αυτό δεν θα μπορούσε να αποδοθεί στον σχεδιασμό του μέτρου ή των διαδικασιών επιλογής που εφαρμόζουν τα κράτη μέλη. Υπήρχε έλλειψη στοιχείων που να αποδεικνύουν ότι οι εταιρείες που έλαβαν ενισχύσεις χρειάζονταν επιδότηση, καθώς και έλλειψη ειδικών στόχων πολιτικής τους οποίους η επιδότηση αναμενόταν να επιτύχει. Το Συνέδριο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η στήριξη δεν διοχετεύθηκε συστηματικά σε έργα που προσθέτουν αξία στα γεωργικά προϊόντα κατά τρόπο αποτελεσματικό και αποδοτικό.

IV. Τα κράτη μέλη πρέπει να καταρτίζουν προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης (ΠΑΑ) τα οποία να προσαρμόζουν τις ενισχύσεις στις ανάγκες τους, μέσω εθνικών ή περιφερειακών στόχων, και να καθορίζουν την εμβέλεια του μέτρου προκειμένου να διασφαλίζεται η αποδοτική χρήση της διαθέσιμης χρηματοδότησης. Εντούτοις, το Συνέδριο διαπίστωσε ότι τέθηκαν μόνο γενικοί στόχοι, οι οποίοι δεν καταδείκνυαν με ποιον τρόπο η χρηματοδότηση θα πρόσθετε αξία στα γεωργικά προϊόντα ή θα βελτίωνε την ανταγωνιστικότητα της γεωργίας. Παρά την εν λόγω ασάφεια, η Επιτροπή ενέκρινε τα προγράμματα.

V. Τα κράτη μέλη πρέπει να καθορίζουν κριτήρια επιλεξιμότητας, τα οποία να περιορίζουν τα είδη των επενδύσεων ή τις κατηγορίες των δικαιούχων που είναι επιλέξιμοι για χρηματοδότηση, και στη συνέχεια να καθορίζουν κριτήρια επιλογής για τον εντοπισμό των πλέον αποτελεσματικών και αποδοτικών έργων προς στήριξη. Με τον έλεγχο διαπιστώθηκε ότι τα κριτήρια επιλεξιμότητας που καθορίστηκαν καθιστούσαν επιλέξιμη σχεδόν οποιαδήποτε εταιρεία επεξεργασίας τροφίμων. Επιπλέον, τα συστήματα επιλογής ήταν ελλιπή ή ανύπαρκτα και εφόσον υπήρχαν επαρκείς πόροι —όπως συμβαίνει συχνά κατά την έναρξη μιας περιόδου προγραμματισμού— δεν εφαρμόζονταν καθόλου.

VI. Το Συνέδριο διαπίστωσε ότι τα κράτη μέλη δεν διοχετεύουν τη χρηματοδότηση σε έργα για τα οποία υπάρχει αποδεδειγμένη ανάγκη δημόσιας στήριξης. Κατ’ αυτό τον τρόπο, το μέτρο κινδυνεύει να μετατραπεί σε απλή καταβολή ποσού —μια γενική στήριξη προς επιχειρήσεις που επενδύουν στον τομέα της επεξεργασίας τροφίμων— με τους συνακόλουθους κινδύνους στρέβλωσης του ανταγωνισμού και σπατάλης πολύτιμου δημόσιου χρήματος.

VII. Σχεδόν το ένα πέμπτο του προϋπολογισμού της ΕΕ για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της γεωργίας καταβάλλεται σε εταιρείες επεξεργασίας τροφίμων, αλλά τα αποτελέσματα όσον αφορά την ανταγωνιστικότητα της γεωργίας δεν μπορούν παρά να είναι έμμεσα και δεν υπάρχει σαφής λογική παρέμβασης. Ωστόσο, μέσω των μηχανισμών παρακολούθησης και αξιολόγησης δεν συγκεντρώνονται πληροφορίες σχετικά με την προστιθέμενη αξία ή τα αποτελέσματα όσον αφορά την ανταγωνιστικότητα της γεωργίας. Ως εκ τούτου, οι ισχύοντες μηχανισμοί είναι απίθανο να παράσχουν, αφενός, τις πληροφορίες που είναι αναγκαίες προκειμένου να καταδειχθεί η επιτυχία ή μη της χρηματοδότησης που διατίθεται για το μέτρο και, αφετέρου, τη βάση για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας του μέτρου κατά τον προγραμματισμό των μέτρων αγροτικής ανάπτυξης για την περίοδο 2014-2020.

VIII. Συνεπώς, το Συνέδριο συνιστά τα εξής:

α) Τα προγράμματα των κρατών μελών πρέπει να εντοπίζουν σαφώς τις ανάγκες για χρηματοδότηση και να καθορίζουν στόχους που έχουν νόημα και είναι μετρήσιμοι· η Επιτροπή πρέπει να εγκρίνει μόνο τα προγράμματα που πληρούν τις εν λόγω προϋποθέσεις.

β) Πρέπει να καθορίζονται κριτήρια επιλογής που καθιστούν δυνατό τον εντοπισμό των αποτελεσματικότερων έργων. Προκειμένου να εξασφαλίζεται ότι τα κονδύλια της ΕΕ χρησιμοποιούνται αποδοτικά, τα εν λόγω κριτήρια πρέπει να εφαρμόζονται αυστηρά, ακόμη και όταν υπάρχει επαρκής διαθέσιμος προϋπολογισμός για τη χρηματοδότηση όλων των επιλέξιμων έργων.

γ) Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη πρέπει να προωθήσουν την υιοθέτηση των βέλτιστων πρακτικών όσον αφορά τον περιορισμό των κινδύνων εμφάνισης φαινομένων μη αποδοτικής δαπάνης και μετατόπισης του οφέλους.

δ) Το πλαίσιο παρακολούθησης και αξιολόγησης που εφαρμόζεται για τα χρηματοδοτούμενα έργα πρέπει να βελτιωθεί για την προσεχή περίοδο προγραμματισμού, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η αποτελεσματικότητα των δαπανηθέντων κονδυλίων μπορεί να μετρηθεί ορθά.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1. Ως μέρος της ενίσχυσης που χορηγείται για την αγροτική ανάπτυξη στο πλαίσιο του πυλώνα 2 της κοινής γεωργικής πολιτικής (ΚΓΠ), προβλέπεται ένα ειδικό μέτρο με τίτλο "Αύξηση της αξίας των γεωργικών και δασοκομικών προϊόντων" (εφεξής "μέτρο 123"). Το μέτρο 123 συμβάλλει στην επίτευξη του στόχου του άξονα 1 όσον αφορά τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της γεωργίας και της δασοκομίας, όπως θεσπίστηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1698/2005 (βλέπε πλαίσιο 1) [1].

2. Μέσω του μέτρου 123 διατίθενται δημόσιοι πόροι στις επιχειρήσεις με λιγότερους από 750 υπαλλήλους ή με κύκλο εργασιών κάτω των 200 εκατομμυρίων ευρώ, οι οποίες μεταποιούν και εμπορεύονται γεωργικά και δασοκομικά προϊόντα. Παρέχεται στήριξη για τη χρηματοδότηση επενδύσεων που προσθέτουν αξία στα εν λόγω προϊόντα. Αυτό θα ωφελήσει τελικά την ανταγωνιστικότητα της γεωργίας, παραδείγματος χάριν με την ανάπτυξη νέων ευκαιριών εξεύρεσης αγορών για τα γεωργικά προϊόντα [2]. Τα δευτερογενή οφέλη μπορεί να περιλαμβάνουν τη δημιουργία θέσεων εργασίας στις αγροτικές περιοχές και τη βελτίωση του περιβάλλοντος.

3. Σύμφωνα με τις απαιτήσεις των σχετικών κανονισμών που θεσπίστηκαν σε επίπεδο ΕΕ, τα κράτη μέλη καταρτίζουν προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης (ΠΑΑ), σε εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο, στα οποία καθορίζουν τη στρατηγική τους και προτείνουν τα μέτρα που επιθυμούν να χρησιμοποιήσουν για την αντιμετώπιση διαπιστωμένων αναγκών τους. Τα ΠΑΑ τίθενται σε εφαρμογή μόνο μετά την έγκρισή τους από την Επιτροπή. Στη συνέχεια, διοχετεύονται κονδύλια της ΕΕ και εθνικά κονδύλια σε επενδυτικά έργα μέσω του μέτρου 123, κατόπιν εφαρμογής κριτηρίων επιλεξιμότητας και επιλογής. Το ακόλουθο γράφημα περιγράφει τα διάφορα στάδια της διαδικασίας λήψης αποφάσεων που οδηγούν στη χρηματοδότηση ενός επενδυτικού έργου με κεφάλαια του μέτρου 123.

ΠΛΑΙΣΙΟ 1

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ (ΕΚ) ΑΡΙΘ. 1698/2005

Άξονασ 1

Βελτίωση της ανταγωνιστικότητας του τομέα της γεωργίας και της δασοκομίας

Άρθρο 20

Μέτρα

Η στήριξη που στοχεύει την ανταγωνιστικότητα του τομέα της γεωργίας και της δασοκομίας αφορά: … β) μέτρα που αποσκοπούν στην αναδιάρθρωση και ανάπτυξη του φυσικού δυναμικού και στην προαγωγή της καινοτομίας, μέσω: ...iii) αύξησης της προστιθέμενης αξίας των γεωργικών και δασοκομικών προϊόντων·

4. Η ενίσχυση της ΕΕ συγχρηματοδοτείται από εθνικούς δημόσιους πόρους και η συνολική δημόσια δαπάνη για το μέτρο θα ανέλθει σε 9 δισεκατομμύρια ευρώ περίπου. Το μέτρο αυτό χρησιμοποιείται κυρίως για επιχορηγήσεις που καλύπτουν επενδυτικές δαπάνες των δικαιούχων. Τα κράτη μέλη μπορούν να καθορίζουν το ποσοστό της ενίσχυσης, εντός ορισμένων ορίων. Οι περισσότερες επιχορηγήσεις αντιστοιχούν σε ποσοστά μεταξύ 20 % και 50 % των συνολικών επιλέξιμων επενδύσεων των εταιρειών.

5. Ο προϋπολογισμός της ΕΕ για την περίοδο 2007-2013, όσον αφορά το μέτρο 123, ανέρχεται συνολικά σε 5,6 δισεκατομμύρια ευρώ. Το ποσό αυτό αντιστοιχεί στο 5,9 % των προβλεπόμενων δαπανών της ΕΕ για την αγροτική ανάπτυξη και στο 18 % του συνολικού ποσού που διατέθηκε για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της γεωργίας και της δασοκομίας (άξονας 1) [3]. Το γράφημα στο παράρτημα I παρουσιάζει τα προγραμματισμένα κονδύλια της ΕΕ ανά κράτος μέλος και τη δημοσιονομική εκτέλεση στο τέλος του 2011. Κατά την ημερομηνία αυτή, το 35 % των προβλεπόμενων δαπανών για την εν λόγω περίοδο είχε εκτελεστεί.

ΓΡΑΦΗΜΑ

+++++ TIFF +++++

6. Δεδομένου ότι μόνο το 5 % περίπου των εγκεκριμένων δαπανών για το μέτρο αφορά έργα δασοκομίας, ο έλεγχος επικεντρώθηκε στη στήριξη που χορηγείται για την αύξηση της αξίας των γεωργικών προϊόντων. Κατά γενικό κανόνα, οι χρηματοδοτούμενες επενδύσεις πραγματοποιούνται από νεοσυσταθείσες ή ήδη υφιστάμενες επιχειρήσεις για νέες ή βελτιωμένες εγκαταστάσεις και μηχανήματα ή για την κατασκευή νέων εγκαταστάσεων για τη μεταποίηση και εμπορία γεωργικών προϊόντων (βλέπε πλαίσιο 2).

ΠΛΑΙΣΙΟ 2

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΕΙΔΩΝ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΠΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΟΥΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΤΡΟ 123

Οι χρηματοδοτηθείσες επενδύσεις περιλάμβαναν εξοπλισμό ελαιοτριβείου για την παραγωγή ελαιολάδου…

+++++ TIFF +++++

… εξοπλισμό για αποξήρανση χοιρομεριού και…

+++++ TIFF +++++

… συστήματα εκσυγχρονισμού της επεξεργασίας γάλακτος.

+++++ TIFF +++++

ΕΜΒΕΛΕΙΑ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ

7. Το Συνέδριο επεδίωξε να αξιολογήσει κατά πόσο το μέτρο σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε λαμβάνοντας υπόψη τη βέλτιστη χρήση των πόρων και εάν τα χρηματοδοτηθέντα έργα πέτυχαν τους στόχους του μέτρου. Επιπλέον, το Συνέδριο αξιολόγησε κατά πόσο τα αποτελέσματα του μέτρου στο σύνολό του παρακολουθήθηκαν και αξιολογήθηκαν κατάλληλα, προκειμένου να μπορούν τα κράτη μέλη και η Επιτροπή να εντοπίζουν και να αντιμετωπίζουν τυχόν προβλήματα, καθώς και να παρέχουν αντικειμενική πληροφόρηση σχετικά με τα επιτεύγματα του μέτρου.

8. Το γενικό ερώτημα του ελέγχου ήταν το εξής:

Υπήρξε η στήριξη της ΕΕ προς τη βιομηχανία τροφίμων αποτελεσματική και αποδοτική όσον αφορά την αύξηση της αξίας των γεωργικών προϊόντων;

Τα κύρια υποερωτήματα ήταν τα εξής:

- Σχεδιάστηκε το μέτρο κατά τρόπο ώστε να προβλέπει αποδοτική χρηματοδότηση έργων που να αφορούν σαφώς προσδιορισμένες ανάγκες;

- Εφάρμοσαν το μέτρο τα κράτη μέλη λαμβάνοντας δεόντως υπόψη τη βέλτιστη χρήση των πόρων;

- Παρακολούθησαν και αξιολόγησαν κατάλληλα τα αποτελέσματα του μέτρου η Επιτροπή και τα κράτη μέλη;

9. Στο πλαίσιο του ελέγχου, τα έργα θεωρήθηκαν αποτελεσματικά εάν ήταν βιώσιμα και εάν συνέβαλλαν σε συγκεκριμένους στόχους των ΠΑΑ για το μέτρο, καθώς και στην αύξηση της αξίας των γεωργικών προϊόντων. Η χρηματοδότηση θεωρήθηκε αποδοτική εάν το φαινόμενο μη αποδοτικής δαπάνης ήταν περιορισμένο και οι περιπτώσεις μετατόπισης του οφέλους δικαιολογημένες [4].

10. Ο έλεγχος του Συνεδρίου κάλυψε έξι εθνικά και περιφερειακά προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης (ΠΑΑ), τα οποία επελέγησαν κυρίως λόγω του μεγέθους τους: Ισπανία (Καστίλη και Λεόν), Γαλλία, Ιταλία (Λάτσιο), Λιθουανία, Πολωνία και Ρουμανία. Στη Γαλλία, το εθνικό ΠΑΑ εφαρμόζεται σε περιφερειακό επίπεδο· στο πλαίσιο του ελέγχου, επελέγη η περιφέρεια Ροδανός-Άλπεις.

11. Οι ελεγκτικές εργασίες περιλάμβαναν εξέταση των ΠΑΑ, εξέταση των συστημάτων διαχείρισης των κρατών μελών και χωριστές επισκέψεις ελέγχου σε 24 ολοκληρωθέντα έργα επεξεργασίας τροφίμων στα εν λόγω κράτη μέλη, μεταξύ των οποίων τέσσερα είχαν οριστεί από τα κράτη μέλη ως παραδείγματα βέλτιστης πρακτικής. Τα υπόλοιπα επελέγησαν από το Συνέδριο με στόχο να καλυφθεί το φάσμα των έργων που χρηματοδοτούνται συνήθως στο οικείο κράτος μέλος. Κατάσταση των ελεγχθέντων έργων παρουσιάζεται στο παράρτημα II. Επίσης, το Συνέδριο εξέτασε τις ενδιάμεσες εκθέσεις αξιολόγησης για 23 ΠΑΑ (βλέπε κατάσταση στο παράρτημα III).

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ

ΣΧΕΔΙΑΣΤΗΚΕ ΤΟ ΜΕΤΡΟ ΚΑΤΑ ΤΡΟΠΟ ΩΣΤΕ ΝΑ ΠΡΟΒΛΕΠΕΙ ΑΠΟΔΟΤΙΚΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΕΡΓΩΝ ΠΟΥ ΝΑ ΑΦΟΡΟΥΝ ΣΑΦΩΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ;

12. Ο καλός σχεδιασμός του μέτρου είναι ουσιώδης για τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση. Το μέτρο παρέχει δημόσια στήριξη σε επενδύσεις ιδιωτικών επιχειρήσεων του τομέα της επεξεργασίας και εμπορίας τροφίμων. Οι εν λόγω επιχειρήσεις έχουν δικά τους κίνητρα και στόχους, που μπορεί να συμπίπτουν με τον στόχο πολιτικής της ΕΕ για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της γεωργίας (βλέπε σημείο 15), αλλά αυτό δεν είναι δεδομένο. Ο εν λόγω τομέας θεωρείται ένας από τους ανταγωνιστικότερους και πλέον καινοτόμους στον κόσμο [5]. Κατά συνέπεια, η παροχή χρηματοδότησης προς τις εταιρείες αυτές θα πρέπει να ανταποκρίνεται σε σαφώς προσδιορισμένη ανάγκη. Πρέπει να αποδεικνύεται η ανάγκη για δημόσια παρέμβαση και να εξηγείται το σκεπτικό βάσει του οποίου η εν λόγω παρέμβαση θα βελτιώσει την ανταγωνιστικότητα της γεωργίας.

13. Κατά συνέπεια, η ύπαρξη σαφών και συγκεκριμένων στόχων στα ΠΑΑ, οι οποίοι να αντανακλούν τις ιδιαίτερες ανάγκες του κράτους μέλους ή της περιφέρειας, αποτελεί προαπαιτούμενο για την αποτελεσματική επιλογή των έργων και την παροχή βάσης για λογοδοσία, προκειμένου να αποδειχθεί τι πρέπει να επιτευχθεί και, στη συνέχεια, τι επετεύχθη [6]. Εάν δεν έχουν εντοπιστεί συγκεκριμένες ανάγκες για δημόσια παρέμβαση και οι στόχοι των ΠΑΑ είναι υπερβολικά γενικοί, αυτό μπορεί να οδηγήσει στην επιλογή έργων που συμβάλλουν ελάχιστα ή καθόλου στη βελτίωση της προστιθέμενης αξίας των γεωργικών προϊόντων και, ως εκ τούτου, στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας της γεωργίας.

14. Το Συνέδριο εξέτασε τη νομοθεσία της ΕΕ, τα ΠΑΑ και τα συστήματα των κρατών μελών, τις διαδικασίες και τα έγγραφα, προκειμένου να συγκεντρώσει αποδεικτικά στοιχεία σχετικά με το κατά πόσον ο σχεδιασμός του μέτρου 123, τόσο σε επίπεδο ΕΕ όσο και σε επίπεδο κρατών μελών, ήταν πιθανό να οδηγήσει στην αποδοτική χρηματοδότηση αποτελεσματικών έργων, τα οποία να ανταποκρίνονται σε σαφώς προσδιορισμένες ανάγκες.

ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ, ΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ ΑΝΑΛΑΜΒΑΝΟΥΝ ΤΗ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ…

15. Οι στόχοι καθορίζονται στη νομοθεσία της ΕΕ μόνο σε επίπεδο αξόνων της πολιτικής αγροτικής ανάπτυξης (στην περίπτωση αυτή πρόκειται για τον άξονα 1), με στόχο τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της γεωργίας [7]. Το μέτρο 123 έχει ως στόχο να συμβάλει σε αυτό, αυξάνοντας την αξία των γεωργικών προϊόντων που μεταποιούνται ή διατίθενται στην αγορά κατόπιν της πραγματοποίησης των επενδύσεων. Η ίδια η νομοθεσία δεν διευκρινίζει σε τι είδους προστιθέμενη αξία στοχεύει (καθαρά οικονομική, από περιβαλλοντική ή ποιοτική άποψη κ.λπ.), ούτε ποιους πρέπει να ωφελήσει η εν λόγω προστιθέμενη αξία.

16. Ανάλογο μέτρο υπήρχε κατά την προηγούμενη περίοδο προγραμματισμού 2000-2006 [8], το οποίο όριζε τα εξής: "Οι επενδύσεις πρέπει να συμβάλλουν στη βελτίωση της κατάστασης του συγκεκριμένου βασικού κλάδου γεωργικής παραγωγής. Πρέπει να εξασφαλίζουν ικανοποιητική συμμετοχή των παραγωγών τέτοιων βασικών προϊόντων στα οικονομικά οφέλη που προκύπτουν.".Παρόμοιοι κανόνες υπήρχαν και στο πλαίσιο προηγούμενων καθεστώτων στήριξης [9].

17. Κατά την τρέχουσα περίοδο προγραμματισμού δεν υπάρχουν τέτοιες απαιτήσεις. Ο κανονισμός [10] απαιτεί οι επενδύσεις στον τομέα της μεταποίησης και της εμπορίας "να βελτιώνουν εν γένει τις επιδόσεις της επιχείρησης [που λαμβάνει στήριξη]", ήτοι η νομοθεσία προσδιορίζει μόνον ότι πρέπει να υπάρχει όφελος για τις επιμέρους ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις επεξεργασίας και εμπορίας τροφίμων.

18. Η απαλοιφή της προηγούμενης απαίτησης ότι η ενίσχυση πρέπει να βελτιώνει την κατάσταση των παραγωγών γεωργικών προϊόντων και η απουσία οδηγιών σχετικά με το πώς τα μέτρα πρόκειται να προσθέσουν αξία προορίζονται να απλουστεύσουν τα νομικά κείμενα και να επιτρέπουν στα κράτη μέλη να καθορίζουν το μέτρο κατά τον τρόπο που ανταποκρίνεται καλύτερα στις συνθήκες και τις ανάγκες τους. Κατά συνέπεια, επαφίεται στα κράτη μέλη να διασφαλίζουν ότι το μέτρο έχει ως αποτέλεσμα τη βελτίωση της προστιθέμενης αξίας και επιτυγχάνει οφέλη για την ανταγωνιστικότητα της γεωργίας. Η Επιτροπή, κατά την έγκριση των ΠΑΑ, πρέπει να διασφαλίζει ότι αυτό ισχύει.

… ΑΛΛΑ ΤΑ ΠΑΑ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ ΔΕΝ ΑΙΤΙΟΛΟΓΟΥΝ ΣΑΦΩΣ ΤΗΝ ΑΝΑΓΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ

19. Μέσω της εν εξελίξει διαδικασίας απλούστευσης της νομοθεσίας της ΕΕ και της αρχής της επικουρικότητας, η νομοθεσία της ΕΕ απέκτησε αρκετά γενικό και μη δεσμευτικό χαρακτήρα, όπως περιγράφεται ανωτέρω. Ωστόσο, η νομοθεσία [11] απαιτεί τα ΠΑΑ των κρατών μελών, είτε σε εθνικό είτε σε περιφερειακό επίπεδο, να είναι πιο συγκεκριμένα. Τα ΠΑΑ πρέπει να εγκρίνονται από την Επιτροπή, η οποία έχει τη γενική ευθύνη για την αποδοτική και αποτελεσματική εκτέλεση του προϋπολογισμού της ΕΕ.

20. Συγκεκριμένα, τα ΠΑΑ πρέπει να αναλύουν την υφιστάμενη κατάσταση όσον αφορά τα ισχυρά και τα αδύνατα σημεία και να αναπτύσσουν σχετική στρατηγική. Τα ΠΑΑ πρέπει να παρέχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η στήριξη στοχεύει σε σαφώς καθορισμένους στόχους, οι οποίοι αντικατοπτρίζουν τις προσδιορισθείσες τοπικές ανάγκες και τα διαρθρωτικά μειονεκτήματα. Επιπλέον, τα ΠΑΑ πρέπει να προσδιορίζουν το σκεπτικό της παρέμβασης και να καθορίζουν τα είδη επενδύσεων και δικαιούχων που θα ήταν επιλέξιμα προς στήριξη. Εάν αυτό πραγματοποιηθεί ορθά, το αποτέλεσμα πρέπει να είναι ο αποτελεσματικός και αποδοτικός προγραμματισμός του μέτρου.

21. Ωστόσο, τα ελεγχθέντα ΠΑΑ δεν προσδιόριζαν συγκεκριμένες ανάγκες παρέμβασης στον τομέα της επεξεργασίας τροφίμων, όπως περιπτώσεις όπου οι δυνατότητες αύξησης της αξίας των γεωργικών προϊόντων παρεμποδίζονταν από ανεπαρκή δυναμικότητα επεξεργασίας. Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες προσδιορίστηκαν ανάγκες, αυτές ήταν πολύ γενικού χαρακτήρα. Παραδείγματος χάριν στην Πολωνία, το ΠΑΑ ανέφερε: "Η στήριξη της μεταποίησης γεωργικών προϊόντων είναι ζωτικής σημασίας, διότι ο τομέας αυτός αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους κλάδους της πολωνικής οικονομίας." Τα ΠΑΑ δεν κατέδειξαν γιατί η δημόσια στήριξη ήταν αναγκαία και πώς αυτή θα μπορούσε να επιτύχει την επιθυμητή αλλαγή. Ως εκ τούτου, απουσίαζε το σκεπτικό για το μέτρο και οι στόχοι που τέθηκαν ήταν κατ’ ανάγκη γενικοί, καθώς δεν συνδέονταν σαφώς με τα περιφερειακά πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα που εντοπίστηκαν, ούτε με ρητά προσδιορισμένη ανάγκη παρέμβασης. Ήταν συχνά πιστά αντίγραφα των στόχων της ΕΕ ή ελαφρώς τροποποιημένες αιτιολογικές σκέψεις των στόχων αυτών (βλέπε ορισμένα παραδείγματα στο πλαίσιο 3).

22. Ένα τελικό στάδιο του προγραμματισμού είναι ο καθορισμός των όρων επιλεξιμότητας —είδη επενδύσεων, κατηγορίες δικαιούχων και φύση της στήριξης— προκειμένου να διασφαλίζεται ότι η ενίσχυση διοχετεύεται προς επίτευξη των συγκεκριμένων στόχων που έχουν τεθεί. Παρά την έλλειψη συγκεκριμένων στόχων, όλα τα ΠΑΑ έθεσαν τουλάχιστον ορισμένους όρους επιλεξιμότητας. Στην περίπτωση της Γαλλίας, το έγγραφο προγραμματισμού της περιφέρειας Ροδανός-Άλπεις ανέφερε ότι το σύνολο του τομέα επεξεργασίας τροφίμων ήταν επιλέξιμο σε ολόκληρο το έδαφος της περιφέρειας, με εξαίρεση έργα σχετικά με τη ζάχαρη και τα υποκατάστατα γάλακτος. Άλλα κράτη μέλη, ιδίως η Ισπανία (Καστίλη και Λεόν) και η Λιθουανία, προχώρησαν περαιτέρω όσον αφορά τον καθορισμό ειδικών όρων επιλεξιμότητας. Η Λιθουανία απέκλεισε τις περισσότερες νέες κατασκευές σε τομείς που είχαν λάβει στήριξη στο πλαίσιο προηγούμενων προγραμμάτων, όπως νέα σφαγεία ή εγκαταστάσεις επεξεργασίας γάλακτος, δεδομένου ότι υπήρχε ήδη επαρκής δυναμικότητα. Στην Ισπανία (Καστίλη και Λεόν), τα έργα που σχετίζονταν με τον οίνο ήταν επιλέξιμα μόνον εάν αφορούσαν, παραδείγματος χάριν, οίνους με ένδειξη γεωγραφικής προέλευσης.

23. Οι εν λόγω όροι επιλεξιμότητας έχουν ως αποτέλεσμα τον περιορισμό του πεδίου εφαρμογής της ενίσχυσης σε κάποιο βαθμό. Ωστόσο, σχεδόν όλοι οι σημαντικοί κλάδοι τροφίμων παραμένουν επιλέξιμοι, με κίνδυνο να μην είναι επαρκώς στοχοθετημένη η ενίσχυση.

ΠΛΑΙΣΙΟ 3

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΣΤΟΧΩΝ ΠΟΥ ΤΕΘΗΚΑΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΤΡΟ 123

Ο στόχος που προσδιορίζεται στο ΠΑΑ της Καστίλης και Λεόν είναι η "βελτίωση της μεταποίησης και εμπορίας των προϊόντων του πρωτογενούς τομέα και της δασοκομίας, μέσω επενδύσεων για τη βελτίωση της αποδοτικότητας, των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, των νέων τεχνολογιών και των νέων ευκαιριών εξεύρεσης αγορών". Τα στοιχεία αυτά έχουν ληφθεί από την αιτιολογική σκέψη 23 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1698/2005, χωρίς καμία περαιτέρω εξειδίκευση.

Το εθνικό ΠΑΑ της Γαλλίας θέτει ως στόχο του μέτρου τη "βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας γεωργικών προϊόντων διατροφής". Η γενική αυτή διατύπωση παρέχει τη δυνατότητα καθορισμού συγκεκριμένων στόχων σε περιφερειακό επίπεδο. Ωστόσο, η περιφέρεια Ροδανός-Άλπεις, η οποία ελέγχθηκε από το Συνέδριο, δεν έπραξε κάτι τέτοιο.

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΝΕΚΡΙΝΕ ΤΑ ΠΑΑ ΠΑΡΑ ΤΙΣ ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ ΤΟΥΣ

24. Προτού εγκρίνει τα ΠΑΑ των κρατών μελών, η Επιτροπή πρέπει να ελέγχει τη συνεκτικότητα των στόχων των ΠΑΑ με τη στρατηγική της ΕΕ και τις εθνικές στρατηγικές, καθώς και με τις προσδιορισμένες ανάγκες και αδυναμίες. Ωστόσο, δεδομένου ότι τα ελεγχθέντα ΠΑΑ έθεταν τόσο γενικούς στόχους, ο εν λόγω έλεγχος της συνεκτικότητας δεν έχει ιδιαίτερο νόημα.

25. Οι διαδικασίες της Επιτροπής για την αξιολόγηση των ΠΑΑ δεν περιλαμβάνουν καμία επαλήθευση του εάν το κράτος μέλος ή η περιφέρεια στοχεύει στρατηγικά τη στήριξη του μέτρου 123 προς τους τομείς στους οποίους είναι αναγκαία η πραγματοποίηση δημόσιας παρέμβασης. Το σκεπτικό της παρέμβασης δεν ελέγχεται. Η Επιτροπή δεν αξιολογεί κατά πόσο αποτελεσματικό ή αποδοτικό τρόπο το προτεινόμενο μέτρο θα δημιουργήσει προστιθέμενη αξία για τα γεωργικά προϊόντα και θα βελτιώσει την ανταγωνιστικότητα της γεωργίας.

26. Παρά τις αδυναμίες που περιγράφονται στα σημεία 21 έως 23 ανωτέρω, η Επιτροπή ενέκρινε τα εν λόγω ΠΑΑ. Εφόσον η Επιτροπή εγκρίνει ένα ΠΑΑ και τα κονδύλια της ΕΕ διατεθούν στο κράτος μέλος, είναι δυσχερέστερο για την Επιτροπή να διασφαλίσει αναδρομικά ότι τα μέτρα θα είναι αποτελεσματικά και αποδοτικά [12].

27. Ο έλεγχος κατέδειξε ότι ο σχεδιασμός και ο προγραμματισμός του μέτρου δεν έχουν αντιμετωπίσει επαρκώς τους κινδύνους που προκύπτουν σύμφωνα με τις παρατηρήσεις των σημείων 12 και 13. Το γεγονός αυτό καθιστά ακόμη σημαντικότερο —αλλά και δυσχερέστερο— για τα κράτη μέλη να αποφεύγουν τους κινδύνους και να διασφαλίζουν την αποτελεσματικότητα και την αποδοτικότητα κατά την επιλογή των επιμέρους έργων προς στήριξη. Το ζήτημα αυτό καλύπτεται στο επόμενο μέρος της παρούσας έκθεσης.

28. Μια δεύτερη συνέπεια είναι ότι δεν υπάρχει ικανοποιητική βάση για την παρακολούθηση και την αξιολόγηση, καθώς και για τη λογοδοσία. Το ζήτημα αυτό καλύπτεται στο τρίτο μέρος της έκθεσης.

ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ

ΕΦΑΡΜΟΣΑΝ ΤΟ ΜΕΤΡΟ ΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ ΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑΣ ΔΕΟΝΤΩΣ ΥΠΟΨΗ ΤΗ ΒΕΛΤΙΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΡΩΝ;

29. Προκειμένου να πραγματοποιηθεί βέλτιστη χρήση των δημόσιων πόρων, κατά την εφαρμογή του μέτρου τα κράτη μέλη πρέπει:

- να διασφαλίζουν, πριν από τη χορήγηση της χρηματοδότησης, ότι οι αιτούντες αποδεικνύουν την οικονομική βιωσιμότητα του έργου·

- να διασφαλίζουν ότι η στήριξη διοχετεύεται σε έργα που προσφέρουν τα βέλτιστα αποτελέσματα όσον αφορά την αύξηση της αξίας των γεωργικών προϊόντων·

- να περιορίζουν τους κινδύνους φαινομένων μη αποδοτικής δαπάνης και μετατόπισης του οφέλους.

ΟΙ ΕΛΕΓΧΟΙ ΠΑΡΕΧΟΥΝ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ

30. Μολονότι η νομοθεσία δεν ζητεί πλέον από τους αιτούντες να αποδεικνύουν τη βιωσιμότητα της επιχείρησής τους [13], όλα τα ελεγχθέντα κράτη μέλη εξακολουθούν να διενεργούν ελέγχους βιωσιμότητας επί των χρηματοοικονομικών λογαριασμών των αιτούντων.

ΠΛΑΙΣΙΟ 4

ΈΛΕΓΧΟΙ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑΣ: ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ

Λιθουανία: Το μέγιστο εφικτό έσοδο από το επενδυτικό έργο (εγκαταστάσεις αποξήρανσης και αποθήκευσης σπόρων), σε λειτουργία με πλήρη δυναμικότητα, υπολογίστηκε σε 4 εκατομμύρια λιθουανικά λίτας (LTL). Η πρόβλεψη για 29 εκατομμύρια LTL που περιλαμβανόταν στην αίτηση επιχορήγησης ήταν σαφώς ανέφικτη.

Ρουμανία: Δείγμα δεκαεπτά φακέλων αίτησης κατέδειξε υψηλές προβλέψεις που δεν στηρίζονταν στην πραγματικότητα, με ποσοστό απόδοσης των επενδύσεων άνω του 90 % για το ήμισυ των εν λόγω έργων.

Ιταλία (Λάτσιο): Δεδομένου ότι η μεθοδολογία αξιολόγησης των οικονομικών προβλέψεων δημοσιοποιήθηκε, οι ανάδοχοι των έργων γνώριζαν ότι εάν το επιχειρηματικό σχέδιό τους δεν περιείχε οικονομικά στοιχεία που να πληρούν τις απαιτούμενες ελάχιστες τιμές η αίτησή τους επρόκειτο να απορριφθεί. Όπως ήταν αναμενόμενο, δεν υποβλήθηκαν αιτήσεις για έργα που δεν συγκέντρωναν την απαιτούμενη βαθμολογία. Οι υπάλληλοι της περιφέρειας δεν έλεγξαν τις υποβληθείσες πληροφορίες ούτε αξιολόγησαν εάν οι προβλέψεις αυτές ήταν ρεαλιστικές ή όχι. Οι ελεγκτές διαπίστωσαν ότι, σε αρκετές περιπτώσεις, τα αριθμητικά στοιχεία σχετικά με τις πωλήσεις και άλλες χρηματοοικονομικές πληροφορίες είχαν υπερεκτιμηθεί.

31. Η ισχύουσα νομοθεσία ζητεί από τα κράτη μέλη να ελέγχουν εάν η επένδυση βελτιώνει τις συνολικές επιδόσεις της επιχείρησης που τυγχάνει στήριξης. Όλα τα ελεγχθέντα κράτη μέλη έλαβαν σχετικές προβλέψεις από τους αιτούντες, όσον αφορά τον αναμενόμενο κύκλο εργασιών, τα κέρδη, τις ταμειακές ροές κ.λπ. Με εξαίρεση τη Γαλλία (Ροδανός-Άλπεις), τα κράτη μέλη συνέκριναν τις προβλέψεις αυτές με τις ελάχιστες τιμές και απέρριψαν τα έργα που δεν πληρούσαν τις απαιτήσεις. Ωστόσο, μια κοινή αδυναμία ήταν ότι τα κράτη μέλη βασίστηκαν στις προβλέψεις των αιτούντων, χωρίς να ελέγξουν το βάσιμο και το εύλογο των αριθμητικών στοιχείων και των παραδοχών στις οποίες αυτά στηρίχθηκαν. Ειδικότερα, οι προβλέψεις δεν ελέγχθηκαν βάσει διαφορετικών εναλλακτικών σεναρίων, προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι οι προτάσεις για έργα ήταν αρκετά άρτιες ώστε να αντιμετωπίσουν με επιτυχία προβλέψιμα γεγονότα, όπως, παραδείγματος χάριν, την επιδείνωση των συνθηκών της αγοράς.

32. Το Συνέδριο διαπίστωσε την ύπαρξη μη ρεαλιστικών παραδοχών, σφαλμάτων υπολογισμού και άλλων ασυνεπειών στις οικονομικές προβλέψεις που δεν είχαν εντοπιστεί από τις αρχές των κρατών μελών κατά την αξιολόγηση του έργου (βλέπε παραδείγματα στο πλαίσιο 4).

ΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ ΔΕΝ ΕΠΙΛΕΓΟΥΝ ΤΑ ΕΡΓΑ ΜΕ ΤΟ ΥΨΗΛΟΤΕΡΟ ΔΥΝΗΤΙΚΟ ΟΦΕΛΟΣ

33. Όπως καταδεικνύεται στο πρώτο μέρος, τα ελεγχθέντα κράτη μέλη δεν είχαν εντοπίσει διαρθρωτικές και τοπικές ανάγκες για δημόσια παρέμβαση και δεν είχαν θέσει συγκεκριμένους στόχους για το μέτρο. Κατά συνέπεια, ήταν επιλέξιμο προς στήριξη ευρύ φάσμα δυνητικών έργων σε όλους σχεδόν τους κλάδους τροφίμων.

34. Τρία κύρια μέσα είναι διαθέσιμα στα κράτη μέλη προκειμένου να διασφαλίζουν ότι η στήριξη διοχετεύεται, ωστόσο, στα έργα που ανταποκρίνονται καλύτερα στις εθνικές ή περιφερειακές ανάγκες: η εφαρμογή κριτηρίων επιλογής, η επιβολή ειδικών όρων και η τροποποίηση των ποσοστών ενίσχυσης με στόχο την παροχή κινήτρων.

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ

35. Τα κράτη μέλη πρέπει να επιλέγουν μεταξύ του πληθυσμού των επιλέξιμων επενδυτικών έργων, χρησιμοποιώντας κριτήρια επιλογής που σχετίζονται με τους στόχους οι οποίοι έχουν τεθεί. Πρόκειται για απαίτηση της νομοθεσίας της ΕΕ, η οποία καθιστά δυνατή, αφενός, την αντικειμενική αξιολόγηση των σχετικών πλεονεκτημάτων των προτάσεων για έργα και, αφετέρου, την απόρριψη των έργων που δεν χαρακτηρίζονται από βέλτιστη σχέση κόστους/οφέλους.

36. Η Ισπανία (Καστίλη και Λεόν) και η Πολωνία δεν έχουν ορίσει κριτήρια επιλογής. Τα συστήματα επιλογής που εφαρμόστηκαν στα λοιπά τέσσερα ελεγχθέντα κράτη μέλη χαρακτηρίζονταν από αδυναμίες, οι οποίες περιγράφονται κατωτέρω.

37. Μολονότι τα περισσότερα κριτήρια επιλογής αφορούσαν τους (έστω και γενικούς) εθνικούς και περιφερειακούς στόχους για το μέτρο, ελάχιστα αφορούσαν τον βαθμό στον οποίο τα έργα προσέθεταν αξία στα γεωργικά προϊόντα. Τα τελευταία αυτά κριτήρια δεν είχαν υψηλή στάθμιση στην αξιολόγηση, με εξαίρεση την Ιταλία (Λάτσιο) (βλέπε πλαίσιο 5). Στη Λιθουανία και τη Ρουμανία δόθηκε προτεραιότητα σε κριτήρια που δεν αφορούν την αποτελεσματικότητα ή την αποδοτικότητα του έργου (βλέπε πλαίσιο 6).

ΠΛΑΙΣΙΟ 5

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΙΘΕΜΕΝΗ ΑΞΙΑ

Λιθουανία | Πολωνία | Ρουμανία | Γαλλία (Ροδανός-Άλπεις) | Ιταλία (Λάτσιο) | Ισπανία (Καστίλη και Λεόν) |

Εισαγωγή καινοτομίας (5η προτεραιότητα από 6) | Δεν υπήρχαν κριτήρια επιλογής | Βιολογική παραγωγή (5 βαθμοί/100) Παραδοσιακά προϊόντα (3 βαθμοί/100) | Δεν υπήρχαν κριτήρια επιλογής | Βιολογική παραγωγή (10 βαθμοί/100) Καινοτομία προϊόντων (4 βαθμοί/100) Ποιοτικές βελτιώσεις για τον οίνο (38 βαθμοί/100) | Δεν υπήρχαν κριτήρια επιλογής |

ΠΛΑΙΣΙΟ 6

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΑΦΟΡΟΥΝ ΤΗΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ

Στη Λιθουανία, παραχωρείται αυτομάτως απόλυτη προτεραιότητα στους αιτούντες που δεν έχουν τύχει επιχορήγησης κατά το παρελθόν, ανεξαρτήτως της ποιότητας του έργου.

Η Ρουμανία απορρίπτει τα έργα που δεν συγκεντρώνουν τουλάχιστον 20 βαθμούς από την αξιολόγηση των κριτηρίων επιλογής. Ένα κριτήριο είναι εάν το έργο εμπίπτει σε "τομέα προτεραιότητας". Ωστόσο, όλοι οι σημαντικοί κλάδοι τροφίμων (γαλακτοκομικά, κρέας, σιτηρά, οίνος, οπωροκηπευτικά) χαρακτηρίζονται τομείς προτεραιότητας, με βαθμολογία από 32 έως 36. Κατά συνέπεια, σχεδόν όλα τα έργα συγκεντρώνουν αυτομάτως την ελάχιστη βαθμολογία.

38. Με εξαίρεση τη Ρουμανία, κατά τον χρόνο του ελέγχου, ο προϋπολογισμός της ΕΕ και ο εθνικός προϋπολογισμός που είχαν καταρτίσει για το μέτρο τα ελεγχθέντα κράτη μέλη ήταν περισσότερο από επαρκείς για τη στήριξη κάθε αίτησης επιλέξιμου έργου. Τα εν λόγω κράτη μέλη, αντί να περιορίσουν τη στήριξη στα αποτελεσματικότερα έργα, επέλεξαν να δαπανήσουν τον προϋπολογισμό σε έργα τα οποία είχαν χαρακτηρίσει χαμηλής προτεραιότητας. Τα συστήματα επιλογής στα εν λόγω κράτη μέλη είχαν ελάχιστη ή καμία επίδραση (βλέπε πλαίσιο 7).

ΕΙΔΙΚΟΙ ΟΡΟΙ

39. Τα κράτη μέλη μπορούν να καθορίζουν ειδικούς όρους που πρέπει να πληρούν τα επενδυτικά έργα, προκειμένου να εξασφαλίζεται ότι θα συμβάλουν στην επίτευξη των εθνικών και περιφερειακών στόχων. Ο μηχανισμός αυτός δεν χρησιμοποιήθηκε ευρέως στα ελεγχθέντα κράτη μέλη, αλλά υπήρξαν περιπτώσεις χρησιμοποίησής του στην Πολωνία και την Ιταλία (Λάτσιο). Στην Πολωνία, οι δικαιούχοι οφείλουν, ως προϋπόθεση για την επιχορήγηση, να συνάψουν πολυετείς "συμβάσεις προμηθειών" με τους παραγωγούς γεωργικών προϊόντων, οι οποίες να καλύπτουν τουλάχιστον το 50 % των προμηθειών τους. Αυτό έχει ως στόχο να βελτιώσει την κατάσταση των γεωργών, παρέχοντάς τους κάποια σταθερότητα με τον καθορισμό της ποιότητας και της ποσότητας της παραδοτέας παραγωγής. Οι συμβάσεις προμηθειών αποτελούν επίσης προϋπόθεση για την επιχορήγηση στην Ιταλία (Λάτσιο).

ΠΛΑΙΣΙΟ 7

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΜΕ ΕΛΑΧΙΣΤΗ ΕΠΙΔΡΑΣΗ

Στην Ιταλία (Λάτσιο), δεν υπάρχει ελάχιστη βαθμολογία, επομένως επελέγησαν έργα με μόλις 15 μονάδες από 100 στην αξιολόγηση των έργων, γεγονός που υποδεικνύει ότι η συμβολή τους στις προτεραιότητες και στην επίτευξη των στόχων της περιφέρειας είναι ελάχιστη.

Στη Γαλλία (Ροδανός-Άλπεις), η εθνική συγχρηματοδότηση χορηγείται από το περιφερειακό συμβούλιο και/ή το τοπικό συμβούλιο. Το περιφερειακό συμβούλιο αξιολογεί τα έργα με βάση τους δικούς του περιφερειακούς στόχους και απορρίπτει τα έργα που δεν συγκεντρώνουν την ελάχιστη βαθμολογία. Ωστόσο, τα απορριφθέντα έργα έλαβαν χρηματοδότηση από την ΕΕ, καθώς η σχετική συγχρηματοδότηση χορηγήθηκε από το τοπικό συμβούλιο, το οποίο δεν εφαρμόζει τυποποιημένο σύστημα επιλογής.

Στη Λιθουανία, το σύστημα επιλογής βάσει προτεραιοτήτων εφαρμόζεται μόνον εάν ο προϋπολογισμός είναι ανεπαρκής για τη χρηματοδότηση όλων των επιλέξιμων έργων —γεγονός που δεν συνέβαινε κατά τον χρόνο του ελέγχου. Ως εκ τούτου, μπορούσαν να επιλέγονται έργα ακόμη και αν δεν πληρούσαν καμία από τις έξι προτεραιότητες της Λιθουανίας.

ΚΙΝΗΤΡΑ

40. Για τα έργα που συγχρηματοδοτούνται από το περιφερειακό συμβούλιο στη Γαλλία (Ροδανός-Άλπεις), οι συμβάσεις προμηθειών δεν είναι υποχρεωτικές, αλλά οι ανάδοχοι έργου μπορούν να αναλάβουν εθελοντική δέσμευση. Σε αντάλλαγμα γι’ αυτό, καθώς και για άλλες δεσμεύσεις, όπως η προσφυγή σε τοπικούς προμηθευτές ή η δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, δίνεται στον δικαιούχο πρόσθετο ποσοστό ενίσχυσης, ύψους 5 ή 10 %. Είναι ασαφές κατά πόσον η πρακτική αυτή οδηγεί σε καλύτερο αποτέλεσμα: τρεις από τους τέσσερις δικαιούχους στους οποίους πραγματοποιήθηκε επίσκεψη στο πλαίσιο του εν λόγω ελέγχου πληρούσαν τις προϋποθέσεις για την πρόσθετη ενίσχυση χωρίς να χρειάζεται να προσαρμόσουν τα έργα τους (παραδείγματος χάριν, οι συνεταιρισμοί είχαν ήδη συνάψει συμβάσεις προμηθειών με τους τοπικούς προμηθευτές, δηλαδή τα μέλη τους). Ο τέταρτος δικαιούχος (μια εταιρεία παρασκευής παραδοσιακών προϊόντων λουκάνικου) αρνήθηκε την πρόσθετη ενίσχυση, δεδομένου ότι δεν επιθυμούσε να εξαρτάται από τους περιφερειακούς προμηθευτές χοιρινού κρέατος.

41. Στην Ισπανία (Καστίλη και Λεόν), τα έργα αξιολογήθηκαν βάσει κριτηρίων αξιολόγησης, τα οποία καθόριζαν το εφαρμοστέο ποσοστό ενίσχυσης. Αρκετά κριτήρια αφορούσαν τις προτεραιότητες που ορίζονται στην περιφερειακή νομοθεσία, όπως έργα στο πλαίσιο των οποίων συνάπτονται συμβάσεις με τους τοπικούς γεωργούς ή τα οποία σχετίζονται με την καινοτομία ή τη βιολογική παραγωγή. Ωστόσο, μόλις το 2 % περίπου των έργων πληρούσαν καθένα από τα κριτήρια αυτά. Το κίνητρο που προσφέρουν τα κριτήρια αξιολόγησης μειώνεται λόγω της επικράτησης κριτηρίων που συνδέονται με το μέγεθος της επιχείρησης και τον κλάδο τροφίμων: μικρού ή μεσαίου μεγέθους δικαιούχοι σε τομείς όπως τα οπωροκηπευτικά έλαβαν αυτομάτως το μέγιστο ποσοστό ενίσχυσης, ήτοι 40 %, ανεξαρτήτως των λοιπών χαρακτηριστικών του έργου. Τα ποσοστά ενίσχυσης για τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις, τα οποία ήταν ιδιαίτερα χαμηλά, παραδείγματος χάριν 3 % στον τομέα των γαλακτοκομικών προϊόντων ή 7 % στον αμπελοοινικό τομέα, είναι απίθανο να παρέχουν επαρκή κίνητρα σε δυνητικούς υποψηφίους που μπορεί να είχαν προτάσεις για αποτελεσματικά έργα.

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΕΛΕΓΧΘΕΝΤΩΝ ΕΡΓΩΝ

42. Τα ελεγχθέντα κράτη μέλη [14] δεν είχαν πληροφορίες που να αποδεικνύουν ότι τα έργα στα οποία είχαν παράσχει οικονομική στήριξη ήταν οικονομικά βιώσιμα και αποτελεσματικά, ήτοι ότι είχαν επιτύχει συγκεκριμένους στόχους των ΠΑΑ για το μέτρο και είχαν αυξήσει την αξία των γεωργικών προϊόντων.

43. Το Συνέδριο αξιολόγησε την οικονομική βιωσιμότητα και την αποτελεσματικότητα για τα 24 έργα, ως ενδεικτικές μελέτες περιπτώσεων. Δεν κατέστη δυνατό να αξιολογηθεί η συμβολή στην επίτευξη συγκεκριμένων στόχων των ΠΑΑ, δεδομένου ότι τα ΠΑΑ θέτουν μόνο πολύ γενικούς στόχους (βλέπε πρώτο μέρος). Ως εκ τούτου, τα έργα θεωρήθηκαν "αποτελεσματικά" εάν είχαν ως αποτέλεσμα την αύξηση της αξίας των γεωργικών προϊόντων. Τα αποτελέσματα της αξιολόγησης αυτής παρουσιάζονται στο παράρτημα II και συνοψίζονται κατωτέρω.

44. Και τα 24 έργα που επισκέφθηκαν οι ελεγκτές του Συνεδρίου ήταν οικονομικά βιώσιμα κατά τη χρονική στιγμή του ελέγχου. Σε δύο περιπτώσεις, ήταν υπερβολικά νωρίς για να εκτιμηθεί ο αντίκτυπος του έργου στα οικονομικά αποτελέσματα της εταιρείας, αλλά, από τις λοιπές 22 εταιρείες, 15 είχαν βελτιώσει τα οικονομικά αποτελέσματά τους μετά την επένδυση. Επτά από αυτές είχαν επιτύχει ή υπερβεί τους οικονομικούς στόχους τους και σε οκτώ περιπτώσεις, μολονότι οι στόχοι δεν είχαν επιτευχθεί, είχε σημειωθεί κάποια βελτίωση της οικονομικής κατάστασης των εταιρειών. Σε επτά περιπτώσεις, τα οικονομικά αποτελέσματα της εταιρείας είχαν επιδεινωθεί, μολονότι σε μία μόλις περίπτωση κινδύνευε η μελλοντική βιωσιμότητα του έργου. Οι λόγοι που αναφέρθηκαν ήταν περίπλοκοι, αλλά τελικά τα έργα δεν ήταν αρκετά ανθεκτικά στις κατά καιρούς δυσμενείς συνθήκες της αγοράς.

45. Θα μπορούσε να αναμένεται ότι οι περισσότερες επενδύσεις από εταιρείες επεξεργασίας και εμπορίας τροφίμων θα οδηγούσαν σε αύξηση της αξίας των γεωργικών προϊόντων, δεδομένου ότι αυτή είναι η φύση της εργασίας τους. Το Συνέδριο αξιολόγησε τα αποτελέσματα των έργων από την άποψη της προστιθέμενης αξίας, συμπεριλαμβανομένου του κατά πόσο δημιουργήθηκαν νέα προϊόντα, αναπτύχθηκαν ευκαιρίες εξεύρεσης νέων αγορών ή βελτιώθηκε η ποιότητα των υφιστάμενων προϊόντων.

46. Το Συνέδριο διαπίστωσε ότι έξι από τα έργα είχαν σαφή επίδραση στην αύξηση της αξίας και τα κατέταξε στην κατηγορία "υψηλή προστιθέμενη αξία", σύμφωνα με τα κριτήρια που ορίζονται στο σημείο 45 (μολονότι η αντιμετώπιση αυτή μπορεί να είναι προκατειλημμένη σε κάποιο βαθμό, καθώς τα έργα στη Γαλλία, την Ισπανία (Καστίλη και Λεόν) και τη Ρουμανία είχαν θεωρηθεί έργα βέλτιστης πρακτικής από το κράτος μέλος). Τα έργα αυτά είχαν ως κύριο στόχο την αύξηση της προστιθέμενης αξίας και περιλάμβαναν οινοπαραγωγούς που άρχισαν να παράγουν οίνους υψηλότερης ποιότητας και ένα ελαιοτριβείο που άρχισε να ασχολείται με βιολογική παραγωγή. Περαιτέρω παραδείγματα παρέχονται στο πλαίσιο 8.

47. Το Συνέδριο αξιολόγησε 12 άλλα έργα ως "μέτρια" όσον αφορά τα αποτελέσματά τους σχετικά με την προστιθέμενη αξία. Αυτά χαρακτηρίζονταν από βελτιώσεις της ποιότητας των προϊόντων που δεν επηρέασαν την τιμή πώλησης ή από νέα προϊόντα που ήταν μικρής κλίμακας σε σχέση με την επένδυση ή χαμηλής αξίας. Παραδείγματος χάριν, μια μονάδα μεταποίησης ντομάτας στη Ρουμανία πραγματοποίησε επένδυση 1,5 εκατομμυρίων ευρώ, η οποία της παρέσχε τη δυνατότητα να πληροί τις προδιαγραφές υγιεινής και να παράγει μεγάλο όγκο προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας και χαμηλού κόστους για αλυσίδες σούπερ μάρκετ.

ΠΛΑΙΣΙΟ 8

ΈΡΓΑ ΠΟΥ ΑΥΞΗΣΑΝ ΣΑΦΩΣ ΤΗΝ ΑΞΙΑ ΤΩΝ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ

Στην Ισπανία (Καστίλη και Λεόν), επένδυση ενός εκατομμυρίου ευρώ βελτίωσε τη διαδικασία αποξήρανσης χοιρομεριού με την επέκταση των αποθηκευτικών χώρων και των χώρων επεξεργασίας και με την παροχή νέου εξοπλισμού. Κατ’ αυτό τον τρόπο, ο χρόνος αποξήρανσης αυξήθηκε από 11 σε 18 μήνες, με αποτέλεσμα τη βελτίωση της ποιότητας των τελικών προϊόντων και την παροχή δυνατότητας στην εταιρεία να αποκτήσει πιστοποίηση για τα αυθεντικά προϊόντα "jamón serrano" και "jamón ibérico". Ο νέος εξοπλισμός κατέστησε επίσης δυνατή την παραγωγή νέων ειδών προϊόντων με υψηλότερη προστιθέμενη αξία —αποξηραμένο χοιρομέρι χωρίς κόκκαλα, συσκευασμένο σε κενό αέρος.

+++++ TIFF +++++

Στη Γαλλία, σε ένα έργο αξίας 200000 ευρώ, μια νέα εταιρεία αγόρασε εξοπλισμό για την παραγωγή τσιπς λαχανικών. Η εταιρεία ανέπτυξε νέα προϊόντα με υψηλή προστιθέμενη αξία και δημιούργησε νέες διεξόδους στην αγορά για τα βιολογικά λαχανικά που παράγονται στην περιοχή.

+++++ TIFF +++++

Στη Ρουμανία, ένα έργο 1,1 εκατομμυρίων ευρώ από έναν από τους μεγαλύτερους οινοπαραγωγούς της χώρας επένδυσε σε σύγχρονο εξοπλισμό για την παραγωγή, συσκευασία, εμφιάλωση και μεταφορά οίνου. Ως αποτέλεσμα του έργου, η εταιρεία ήταν σε θέση να αυξήσει το μερίδιο των οίνων ποιότητας επί του συνόλου των πωλήσεων. Δημιουργήθηκε ένα νέο εμπορικό σήμα υψηλής ποιότητας, το οποίο βοήθησε την εταιρεία να επεκταθεί σε αγορές του εξωτερικού.

+++++ TIFF +++++

48. Τα υπόλοιπα έξι έργα οδήγησαν σε ελάχιστη ή καμία αύξηση της αξίας των γεωργικών προϊόντων και στόχευαν πρωταρχικά στην αύξηση της δυναμικότητας και/ή της αποδοτικότητας του μεταποιητή. Η μετατόπιση του οφέλους αποτελεί ζήτημα ιδίως για τα έργα αυτά (βλέπε σημείο 62 και εξής). Παραδείγματα παρουσιάζονται στο πλαίσιο 9.

49. Επιπλέον, το Συνέδριο αξιολόγησε εάν υπήρξε αποδεδειγμένο όφελος για τους παραγωγούς γεωργικών προϊόντων που προμήθευαν με προϊόντα τις σχετικές επιχειρήσεις μεταποίησης και εμπορίας. Οκτώ από τα 24 έργα μπόρεσαν να αποδείξουν ότι οι παραγωγοί γεωργικών προϊόντων επωφελήθηκαν, τουλάχιστον εν μέρει, από την προστιθέμενη αξία. Επτά εξ αυτών ήταν συνεταιρισμοί. Επτά άλλοι δικαιούχοι στην Ιταλία (Λάτσιο) και την Πολωνία ήταν υποχρεωμένοι να συνάψουν συμβάσεις προμηθειών, γεγονός το οποίο ενδέχεται να είχε κάποια αξία για τους παραγωγούς. Για τα λοιπά εννέα έργα, οι εταιρείες δεν μπόρεσαν να αποδείξουν ότι επωφελήθηκαν οι προμηθευτές τους.

50. Ένας κοινός, οριζόντιος στόχος όλων των ΠΑΑ ήταν η δημιουργία νέων θέσεων εργασίας στις αγροτικές περιοχές. Μολονότι αυτός δεν είναι ο πρωταρχικός στόχος του μέτρου 123, τα έργα που δημιουργούν θέσεις απασχόλησης επιπλέον της αύξησης της αξίας ενισχύουν την αποτελεσματικότητα του μέτρου. Τρία από τα έργα είχαν ισχυρό αντίκτυπο στην απασχόληση, καθένα από τα οποία δημιούργησε περισσότερες από 20 νέες θέσεις εργασίας (αλλά βλέπε σημεία 62 έως 66 για τις διαπιστώσεις σχετικά με τη μετατόπιση του οφέλους), και εννέα έργα δημιούργησαν τουλάχιστον μία νέα θέση εργασίας. Έντεκα άλλα έργα δεν είχαν αντίκτυπο στην απασχόληση, ενώ ένα έργο οδήγησε σε μείωσή της.

ΠΛΑΙΣΙΟ 9

ΈΡΓΑ ΠΟΥ ΠΡΟΣΕΘΕΣΑΝ ΕΛΑΧΙΣΤΗ Ή ΚΑΜΙΑ ΑΞΙΑ ΣΤΑ ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ

Στη Γαλλία, το κύριο στοιχείο του επενδυτικού έργου μιας εταιρείας παραγωγής τυριού ήταν μια νέα γραμμή κοπής και συσκευασίας. Η εταιρία προμήθευε ακέραια κεφάλια τυριού σε άλλη εταιρεία επεξεργασίας προκειμένου να συσκευαστούν. Η νέα γραμμή παρέσχε στην εταιρεία τη δυνατότητα να πωλεί προσυσκευασμένο τυρί απευθείας στους λιανοπωλητές και έτσι να επωφεληθεί η ίδια από μεγαλύτερο μερίδιο της προστιθέμενης αξίας εις βάρος της άλλης εταιρείας επεξεργασίας. Το τελικό προϊόν παρέμεινε αμετάβλητο.

Στην Ισπανία (Καστίλη και Λεόν), ένα έργο που πληρούσε τις προϋποθέσεις για το ανώτατο ποσοστό ενίσχυσης 40 % δεν είχε επίδραση στην προστιθέμενη αξία του προϊόντος: η επένδυση ήταν απλή αύξηση της δυναμικότητας αποθήκευσης ενός διανομέα φρούτων, με στόχο να μπορέσει ο διανομέας να κατακτήσει μεγαλύτερο μερίδιο της αγοράς.

Στη Ρουμανία, το κύριο στοιχείο του έργου μιας εταιρείας άλεσης, ύψους 1,8 εκατομμυρίων ευρώ, ήταν η αγορά στόλου 12 φορτηγών για τη συλλογή του σίτου και τη διανομή των προϊόντων αλευροποιίας. Με επιχορήγηση ύψους 50 % για την αγορά των φορτηγών, η εταιρεία είναι σε θέση να λειτουργεί τον δικό της στόλο οχημάτων με χαμηλότερο κόστος από εκείνο του μεταφορέα που χρησιμοποιούσε η εταιρεία προηγουμένως. Εντούτοις, αυτό δεν είχε αντίκτυπο στην αύξηση της αξίας της γεωργικής παραγωγής.

51. Τρία από τα έργα συνέβαλαν επίσης στην επίτευξη οριζόντιων περιβαλλοντικών στόχων μέσω της εξοικονόμησης ενέργειας και ύδατος, η οποία προέκυψε από τη βελτίωση του εξοπλισμού και των τεχνικών επεξεργασίας.

Ο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ ΕΚ ΜΕΡΟΥΣ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ ΔΕΝ ΠΕΡΙΟΡΙΖΟΥΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΑ ΤΟΥΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥΣ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ ΦΑΙΝΟΜΕΝΩΝ ΜΗ ΑΠΟΔΟΤΙΚΗΣ ΔΑΠΑΝΗΣ…

52. Το φαινόμενο μη αποδοτικής δαπάνης αναφέρεται στο κατά πόσον ο δικαιούχος θα είχε πραγματοποιήσει την επένδυση ακόμη και χωρίς δημόσια χρηματοδοτική στήριξη. Σε τέτοιου είδους περιπτώσεις, η επιχορήγηση αποτελεί μη αποδοτική χρήση του προϋπολογισμού της ΕΕ και των εθνικών προϋπολογισμών, δεδομένου ότι δεν είναι αναγκαία για την επίτευξη του επιθυμητού αποτελέσματος (ήτοι της επένδυσης).

53. Το πρωταρχικό μέσο για τη μείωση του κινδύνου μη αποδοτικής δαπάνης είναι ο σχεδιασμός και ο προγραμματισμός του μέτρου κατά τρόπο ώστε αυτό να χρησιμοποιείται μόνον όπου υπάρχει διαπιστωμένη ανάγκη για δημόσια παρέμβαση. Η δημόσια στήριξη μπορεί να είναι αναγκαία, παραδείγματος χάριν, στις περιπτώσεις κατά τις οποίες οι επενδύσεις είναι καινοτόμοι, γεγονός που δυσχεραίνει τη συγκέντρωση κεφαλαίων από τον επενδυτή, ή στις περιπτώσεις κατά τις οποίες οι οικονομικές αποδόσεις είναι ανεπαρκείς για να δικαιολογήσουν το πλήρες κόστος της επένδυσης, όπως σε ένα έργο που αποφέρει κυρίως περιβαλλοντικά οφέλη. Ωστόσο, όπως καταδεικνύεται στο πρώτο μέρος, τα ελεγχθέντα κράτη μέλη δεν προσδιόρισαν τέτοιες ανάγκες και δεν έθεσαν συγκεκριμένους στόχους, με αποτέλεσμα τα μέτρα να είναι ανοικτά σε όλα τα επενδυτικά έργα, είτε η δημόσια στήριξη ήταν αναγκαία είτε όχι.

54. Ένα δεύτερο επίπεδο στο οποίο τα κράτη μέλη μπορούν να περιορίσουν τον κίνδυνο μη αποδοτικής δαπάνης είναι κατά τη διαδικασία επιλογής των έργων. Όλα τα ελεγχθέντα κράτη μέλη συγκέντρωσαν λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με την οικονομική κατάσταση κάθε δικαιούχου, καθώς και σχετικά με το κόστος και τις οικονομικές προβλέψεις για την επένδυση. Οι πληροφορίες αυτές χρησιμοποιήθηκαν προκειμένου να ελεγχθεί η απαίτηση να βελτιώσει η επένδυση τις συνολικές επιδόσεις της δικαιούχου εταιρείας. Με τον τρόπο αυτό, τα κράτη μέλη θα μπορούσαν επίσης να ελέγξουν παράλληλα εάν ο αιτών είχε ανάγκη επιχορήγησης προκειμένου το έργο να είναι βιώσιμο και εάν διέθετε επαρκή κεφάλαια ή πρόσβαση σε κεφάλαια για τη χρηματοδότηση του συνόλου του έργου. Κανένα από τα ελεγχθέντα κράτη μέλη δεν έπραξε κάτι τέτοιο.

55. Στη Λιθουανία συνέβη το αντίθετο: δόθηκε προτεραιότητα σε αιτήσεις έργων που εμφάνιζαν υψηλό ποσοστό απόδοσης της επένδυσης. Ωστόσο, τα έργα αυτά ενδέχεται να είχαν τη μικρότερη ανάγκη στήριξης. Στη Ρουμανία, πολυάριθμα επιχειρηματικά σχέδια εμφάνιζαν πολύ υψηλά ποσοστά απόδοσης. Μολονότι οι προβλέψεις αυτές δεν φαίνεται να στηρίζονται στην πραγματικότητα, οι ρουμανικές αρχές τις αποδέχθηκαν χωρίς να θέσουν υπό αμφισβήτηση το γεγονός ότι ένα έργο με ποσοστό απόδοσης της επένδυσης 90 % είχε ανάγκη δημόσιας στήριξης. Ομοίως, στην Ισπανία (Καστίλη και Λεόν), τα οικονομικά στοιχεία των έργων που αξιολογήθηκαν από τις αρχές εμφάνιζαν ποσοστά απόδοσης άνω του 30 % και απόσβεση της επένδυσης εντός 3 ή 4 ετών, ακόμη και χωρίς να ληφθεί υπόψη η επιχορήγηση.

56. Ισχυρή ένδειξη ύπαρξης φαινομένου μη αποδοτικής δαπάνης υπάρχει όταν οι επενδύσεις έχουν ήδη αρχίσει ή και ολοκληρωθεί πριν από τη λήψη απόφασης επιχορήγησης. Στις περιπτώσεις αυτές, ο δικαιούχος έχει αποδείξει, με την αρχική απόφασή του να πραγματοποιήσει επένδυση, ότι ήταν πρόθυμος και ικανός να την φέρει εις πέρας χωρίς την ενίσχυση. Ως εκ τούτου, θεωρείται ορθή πρακτική για τα κράτη μέλη να εξαιρούν τέτοιες περιπτώσεις από το μέτρο, αυξάνοντας έτσι την πιθανότητα να διοχετευθεί η ενίσχυση σε εκείνους που την έχουν ανάγκη.

57. Η Ρουμανία εφάρμοσε αυτή την ορθή πρακτική και θεωρεί ότι το κόστος της επένδυσης είναι επιλέξιμο προς στήριξη μόνον εάν αυτή πραγματοποιηθεί μετά την έγκριση της επιχορήγησης. Αντιθέτως, στη Λιθουανία, οι αρχές αποδέχθηκαν δαπάνες για το έργο αναδρομικά έως και δύο έτη πριν από την υποβολή της αίτησης για στήριξη. Στη Λιθουανία εγκρίθηκε αναδρομικά και καταβλήθηκε στήριξη για 37 μεγάλα έργα, ύψους 115 εκατομμυρίων ευρώ περίπου.

58. Στα λοιπά ελεγχθέντα κράτη μέλη, οι επενδύσεις ήταν κατά γενικό κανόνα επιλέξιμες από την ημερομηνία υποβολής της αίτησης, με ορισμένες εξαιρέσεις στην Ισπανία (Καστίλη και Λεόν), τη Γαλλία και την Ιταλία (Λάτσιο), οι οποίες επέτρεψαν να χρηματοδοτηθούν δαπάνες έργων ακόμη και εάν είχαν πραγματοποιηθεί πριν από την αίτηση για στήριξη από την ΕΕ (βλέπε παράδειγμα στο πλαίσιο 10).

59. Με τον έλεγχο διαπιστώθηκαν μεγάλες καθυστερήσεις όσον αφορά την έγκριση του έργου και τις πληρωμές. Στην Ισπανία (Καστίλη και Λεόν) και την Ιταλία (Λάτσιο), χρειάστηκαν κατά μέσο όρο 14 και 17 μήνες αντίστοιχα για την έγκριση των έργων, ενώ στη Γαλλία, την Πολωνία και τη Ρουμανία, περίπου 8 μήνες. Οι καθυστερήσεις αναγκάζουν τον αιτούντα να πρέπει να αποφασίσει εάν θα ξεκινήσει την επένδυση, με κίνδυνο να απορριφθεί η αίτηση επιχορήγησής του και να υποχρεωθεί να χρηματοδοτήσει το έργο ο ίδιος εξ ολοκλήρου, ή εάν θα καθυστερήσει την επένδυση και ενδεχομένως θα χάσει μια επιχειρηματική ευκαιρία. Οι αιτούντες που δεν μπορούν να αναλάβουν αυτό τον κίνδυνο για οικονομικούς λόγους (παραδείγματος χάριν, όσοι ενδιαφέρονται για καινοτόμα έργα που δεν μπορούν να συγκεντρώσουν επαρκή κεφάλαια) ουσιαστικά αποκλείονται από το καθεστώς ενισχύσεων, μολονότι πρόκειται ακριβώς για τα έργα με τη μεγαλύτερη ανάγκη στήριξης. Αντιθέτως, στις περιπτώσεις κατά τις οποίες οι αιτούντες είναι σε θέση να προχρηματοδοτήσουν τις επενδύσεις με ιδίους πόρους (αυτό συνέβη σε 7 από τα 24 ελεγχθέντα έργα) ή μακροπρόθεσμα δάνεια, η ενίσχυση καθίσταται απλή απόδοση δαπανών στους δικαιούχους παρά πηγή συμπληρωματικής χρηματοδότησης· αυτό αποτελεί ένδειξη πιθανής ύπαρξης φαινομένου μη αποδοτικής δαπάνης.

ΠΛΑΙΣΙΟ 10

ΈΝΔΕΙΞΗ ΥΠΑΡΞΗΣ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ ΜΗ ΑΠΟΔΟΤΙΚΗΣ ΔΑΠΑΝΗΣ: ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΕ ΓΙΑ ΗΔΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΘΕΝΤΑ ΕΡΓΑ

Στη Γαλλία, ένας συνεταιρισμός στον αμπελοοινικό τομέα υπέβαλε αίτηση επιχορήγησης από ένα καθεστώς ενισχύσεων του τοπικού συμβουλίου, το οποίο δεν συνδεόταν με την πολιτική αγροτικής ανάπτυξης της ΕΕ. Έλαβε το ανώτατο ύψος επιχορήγησης, ύψους 50000 ευρώ, για το επενδυτικό έργο του, το οποίο ολοκληρώθηκε το 2007. Το μέτρο 123 άρχισε να εφαρμόζεται στη Γαλλία τον Μάιο του 2008 με υψηλότερο όριο ενίσχυσης. Ο συνεταιρισμός ζήτησε και έλαβε πρόσθετη επιχορήγηση ύψους 37000 ευρώ από το μέτρο 123 για το ίδιο έργο. Δεδομένου ότι ο συνεταιρισμός είχε ήδη ολοκληρώσει το έργο με την επιχορήγηση των 50000 ευρώ, οι πρόσθετες 37000 ευρώ ήταν σαφώς μη αποδοτική δαπάνη.

60. Το Συνέδριο αξιολόγησε εάν στα 24 έργα που επισκέφθηκε υπήρχε κίνδυνος μη αποδοτικής δαπάνης, βάσει της τεκμηρίωσης και συνομιλιών με τον δικαιούχο σχετικά με την οικονομική κατάσταση της εταιρείας, καθώς με και την πρόσβασή της σε κεφάλαια· βάσει του τρόπου χρηματοδότησης του έργου (ιδίως για την περίοδο πριν από την επιχορήγηση)· βάσει της χρονικής στιγμής της επένδυσης σε σχέση με την απόφαση επιχορήγησης· βάσει της φύσης του έργου και της σημασίας του για τη στρατηγική της εταιρίας· και βάσει της απόσβεσης της επένδυσης του έργου ή του ποσοστού απόδοσης (βλέπε παράρτημα II). Υπήρχαν ισχυρές ενδείξεις ύπαρξης φαινομένου μη αποδοτικής δαπάνης σε οκτώ από τα 24 έργα για τα οποία πραγματοποιήθηκε επίσκεψη, ενώ σε άλλα 11 υπήρχαν ορισμένες τέτοιες ενδείξεις.

61. Το Συνέδριο έχει ήδη εντοπίσει το ζήτημα αυτό και έχει διατυπώσει σχετικές συστάσεις σε προηγούμενες εκθέσεις [15]. Οι αδυναμίες στον προγραμματισμό και στις πρακτικές επιλογής που εφάρμοσαν τα ελεγχθέντα κράτη μέλη, σε συνδυασμό με τα αποτελέσματα διαφόρων εκθέσεων ενδιάμεσης αξιολόγησης [16], υποδεικνύουν ότι το φαινόμενο μη αποδοτικής δαπάνης έχει ιδιαίτερη σημασία για το μέτρο 123.

… ΚΑΙ ΜΕΤΑΤΟΠΙΣΗΣ ΤΟΥ ΟΦΕΛΟΥΣ

62. Μετατόπιση του οφέλους είναι ο βαθμός στον οποίο μια δραστηριότητα που προωθείται με δημόσια στήριξη αποδυναμώνεται από μειώσεις της δραστηριότητας αλλού. Μια επιδότηση που παρέχει σε μια εταιρεία τη δυνατότητα να αυξήσει το μερίδιό της στην αγορά εις βάρος ενός ανταγωνιστή μπορεί να μην έχει καθαρό αποτέλεσμα σε σχέση με τους στόχους πολιτικής, όπως η δημιουργία θέσεων απασχόλησης ή —στην περίπτωση του μέτρου 123—η αύξηση της αξίας των γεωργικών προϊόντων, και, συνεπώς, πρόκειται εκ των προτέρων για μη αποδοτική χρησιμοποίηση των κονδυλίων της ΕΕ. Παραδείγματα της κατάστασης αυτής παρουσιάζονται στο πλαίσιο 9. Ωστόσο, κάποιος βαθμός μετατόπισης του οφέλους μπορεί να είναι δικαιολογημένος, στις περιπτώσεις κατά τις οποίες υπάρχει επαρκές καθαρό αποτέλεσμα σε σχέση με τους στόχους πολιτικής.

63. Η επεξεργασία και εμπορία τροφίμων είναι ένας ανταγωνιστικός τομέας, με πολλές χιλιάδες επιχειρήσεις που επενδύουν συνεχώς, προκειμένου να βελτιώσουν την αποδοτικότητά τους, να αναπτύξουν τα προϊόντα τους και να αναπτυχθούν. Οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις αποτελούν μέρος της ανταγωνιστικής αυτής αγοράς: από τις 24 εταιρείες στις οποίες πραγματοποιήθηκε επίσκεψη στο πλαίσιο του εν λόγω ελέγχου μόνο τρεις δραστηριοποιούνταν κυρίως στις τοπικές αγορές, ενώ όλες οι άλλες ανταγωνίζονταν σε εθνικό επίπεδο και δέκα από αυτές διεθνώς. Μια επιχορήγηση που καλύπτει έως και 50 % του επενδυτικού κόστους μιας επιχείρησης τής προσφέρει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα σε σχέση με τις μη επιδοτούμενες επιχειρήσεις και, ως εκ τούτου, ενέχει σημαντικό κίνδυνο μετατόπισης του οφέλους. Επίσης, οι επιδοτήσεις μπορούν να στρεβλώσουν τον ανταγωνισμό και να έχουν αρνητικά αποτελέσματα, όπως η παρεμπόδιση της συγκέντρωσης της παραγωγής όταν αυτή είναι κατακερματισμένη.

64. Όπως και για το φαινόμενο μη αποδοτικής δαπάνης, το πρωταρχικό μέσο περιορισμού του κινδύνου αδικαιολόγητης μετατόπισης του οφέλους έγκειται στον σχεδιασμό του προγράμματος. Αυτό απαιτεί, αφενός, τον εντοπισμό αναγκών αρκετά σημαντικών ώστε να δικαιολογούν τυχόν μετατόπιση του οφέλους που ενδέχεται να προκύψει και, αφετέρου, τον καθορισμό στόχων και όρων επιλεξιμότητας που να ανταποκρίνονται ειδικά στις ανάγκες αυτές. Όπως καταδεικνύεται στο πρώτο μέρος, αυτό δεν συνέβη στα ελεγχθέντα κράτη μέλη. Ωστόσο, στη Λιθουανία και την Ισπανία (Καστίλη και Λεόν), τα ΠΑΑ περιόρισαν την επιλεξιμότητα σε ορισμένους κλάδους τροφίμων στους οποίους υπήρχε πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα και, συνεπώς, υψηλή πιθανότητα μετατόπισης του οφέλους.

65. Λόγω των κινδύνων μετατόπισης του οφέλους, ιδίως σε ένα καθεστώς ενισχύσεων όπως το μέτρο 123 που στηρίζει ιδιωτικές επιχειρήσεις, οι αρχές των κρατών μελών πρέπει, κατά το στάδιο της έγκρισης του έργου, να αξιολογούν τις προτάσεις για έργα όσον αφορά την πιθανότητα ύπαρξης κινδύνου μετατόπισης του οφέλους. Όταν είναι πιθανή η μετατόπιση του οφέλους, πρέπει να διασφαλίζουν ότι η συμβολή του έργου στην επίτευξη των στόχων του μέτρου είναι αρκετά σημαντική ώστε να δικαιολογεί την επιχορήγηση. Ωστόσο, κανένα από τα ελεγχθέντα κράτη μέλη δεν έπραξε κάτι τέτοιο. Κανένα από αυτά δεν έλαβε υπόψη τον κίνδυνο μετατόπισης του οφέλους ούτε την αποδοτικότητα του μέτρου από την άποψη αυτή.

66. Το Συνέδριο αξιολόγησε εάν στα 24 έργα που επισκέφθηκε υπήρχε κίνδυνος μετατόπισης του οφέλους βάσει της τεκμηρίωσης και συνομιλιών με τον δικαιούχο σχετικά με τα προϊόντα, τις αγορές και τους ανταγωνιστές της εταιρείας, καθώς και με τις επιδράσεις της επένδυσης επί αυτών (βλέπε παράρτημα II). Ειδικότερα, όταν η επένδυση είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση της παραγωγικής ικανότητας, το Συνέδριο εξέτασε εάν η αύξηση αυτή ανταποκρίθηκε σε διεύρυνση της αγοράς ή στόχευε στην κατάκτηση μεριδίου της αγοράς εις βάρος των ανταγωνιστών. Η ανάλυση κατέδειξε ότι η μετατόπιση του οφέλους ήταν πιθανή σε 13 από τα έργα, γεγονός που ήταν προφανέστερο όταν το έργο στόχευε στην αύξηση του μεριδίου της αγοράς αυξάνοντας τη δυναμικότητα ή μειώνοντας το κόστος. Επίσης, το Συνέδριο διαπίστωσε φαινόμενα μετατόπισης του οφέλους εντός της αλυσίδας επεξεργασίας τροφίμων, όπως αυτά που αναφέρθηκαν στο σημείο 48.

ΟΙ ΕΝ ΛΟΓΩ ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ ΟΔΗΓΟΥΝ ΣΕ ΜΕΙΚΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΠΙΧΟΡΗΓΗΣΕΩΝ

67. Ο έλεγχος κατέδειξε ότι ο σχεδιασμός και ο προγραμματισμός του μέτρου 123, καθώς και τα συστήματα που εφαρμόζονται από τα ελεγχθέντα κράτη μέλη, δεν παρέχουν διασφάλιση ότι το μέτρο χρησιμοποιεί τον προϋπολογισμό της ΕΕ και τους εθνικούς προϋπολογισμούς κατά τρόπο αποδοτικό και αποτελεσματικό. Ο αντίκτυπος του γεγονότος αυτού είναι ήδη ορατός στα έργα που έχουν λάβει στήριξη. Όπως εξηγείται στο σημείο 9, η αποτελεσματικότητα και η αποδοτικότητα του μέτρου αποδεικνύονται εάν τα επιλεγέντα έργα είναι οικονομικά βιώσιμα, οδηγούν σε βελτίωση της προστιθέμενης αξίας, δεν επηρεάζονται από το φαινόμενο μη αποδοτικής δαπάνης και δεν προκαλούν αδικαιολόγητη μετατόπιση του οφέλους. Μόλις δύο από τα 24 έργα πληρούσαν και τα τέσσερα αυτά κριτήρια (βλέπε παράρτημα II). Δέκα από αυτά αξιολογήθηκαν ως "μέτρια" και χαρακτηρίζονταν από ικανοποιητική σχέση κόστους/οφέλους. Επίσης, τα αποτελεσματικά έργα πρέπει να συμβάλλουν σε συγκεκριμένους στόχους των ΠΑΑ, αλλά αυτό δεν μπόρεσε να αξιολογηθεί δεδομένου ότι τα ΠΑΑ θέτουν μόνο πολύ γενικούς στόχους (βλέπε πρώτο μέρος).

68. Πρέπει να σημειωθεί ότι η επιτυχία των έργων αυτών δεν μπορεί να αποδοθεί στον σχεδιασμό του μέτρου ή τα συστήματα επιλογής που εφαρμόζουν τα κράτη μέλη: για τα λοιπά 12 έργα που επελέγησαν από τα ίδια κράτη μέλη με τα ίδια συστήματα, η συνολική αποδοτικότητα και αποτελεσματικότητα της επιχορήγησης αξιολογήθηκε ως χαμηλή ή πολύ χαμηλή στην ανάλυση του Συνεδρίου.

69. Στόχος δεν ήταν τα 24 έργα να αποτελέσουν στατιστικό δείγμα προς παρέκταση, προκειμένου να προβλεφθεί η επίδραση τέτοιων χρηματοδοτούμενων έργων σε ολόκληρη την ΕΕ. Ωστόσο, οι εν λόγω μελέτες περιπτώσεων επεξηγούν τις συνέπειες της έλλειψης αποτελεσματικού προγραμματισμού και επιλογής, ήτοι, σε πρώτη φάση, της απουσίας προσδιορισμού αναγκών, καθορισμού συγκεκριμένων στόχων και σχεδιασμού του μέτρου έτσι ώστε να επιτυγχάνονται με τον βέλτιστο τρόπο οι εν λόγω στόχοι, και, σε δεύτερη φάση, της απουσίας αποτελεσματικής διαδικασίας επιλογής.

ΤΡΙΤΟ ΜΕΡΟΣ

ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΑΝ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΑΝ ΚΑΤΑΛΛΗΛΑ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ;

70. Η παρακολούθηση και η αξιολόγηση πρέπει να παρέχουν εγκαίρως σχετικές πληροφορίες στην Επιτροπή και τα κράτη μέλη, προκειμένου να διαχειρίζονται τα 9 δισεκατομμύρια ευρώ της ΕΕ και των εθνικών πόρων που διατίθενται για το μέτρο 123. Οι πληροφορίες αυτές πρέπει να παρέχουν τη δυνατότητα προσαρμογής του σχεδιασμού και της υλοποίησης του μέτρου, κατά τρόπο ώστε να βελτιστοποιείται η αποτελεσματικότητα και η αποδοτικότητά του. Οι πληροφορίες σχετικά με τα αποτελέσματα και τον αντίκτυπο είναι επίσης σημαντικές για τη λογοδοσία, προκειμένου να αποδεικνύεται τι έχει επιτευχθεί με τους δημόσιους πόρους. Τα κράτη μέλη δεν πρέπει να συλλέγουν δεδομένα μόνον από τις αιτήσεις στήριξης και τις πληρωμές, αλλά και από τα αποτελέσματα που επιτυγχάνονται σε επίπεδο δικαιούχου, τουλάχιστον έως τη λήξη της πενταετούς περιόδου για την οποία οι κανονισμοί της ΕΕ απαιτούν από τους δικαιούχους να διατηρήσουν τις επενδύσεις τους.

71. Σύμφωνα με το κοινό πλαίσιο παρακολούθησης και αξιολόγησης (ΚΠΠΑ), τα κράτη μέλη οφείλουν να συλλέγουν πληροφορίες τουλάχιστον για τους κοινούς δείκτες υλοποιήσεων και αποτελεσμάτων και να παράσχουν ενδιάμεσες και εκ των υστέρων αξιολογήσεις των προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης το 2010 και το 2015 αντίστοιχα. Η ενδιάμεση αξιολόγηση έχει ως στόχο να επιφέρει τροποποιήσεις στα υφιστάμενα προγράμματα, κατά περίπτωση, αλλά και να συμβάλει στον σχεδιασμό των επόμενων (2014-2020). Όσον αφορά το μέτρο 123, το ΚΠΠΑ καθορίζει δύο κοινούς δείκτες αποτελεσμάτων [17] και πέντε κοινές ερωτήσεις αξιολόγησης [18].

72. Το Συνέδριο έλεγξε τη συλλογή δεδομένων και τα συστήματα παρακολούθησης στα έξι ελεγχθέντα κράτη μέλη και εξέτασε συνολικά 23 εκθέσεις ενδιάμεσης αξιολόγησης.

ΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ ΔΕΝ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΑ ΤΑ ΕΡΓΑ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ 123

73. Οι δύο κοινοί δείκτες αποτελεσμάτων για το μέτρο 123 εστιάζουν στα αποτελέσματα όσον αφορά τις εταιρείες επεξεργασίας τροφίμων. Παρέχουν ελάχιστες πληροφορίες σχετικά με την επίτευξη προστιθέμενης αξίας ή την επίδραση στους παραγωγούς. Κανένα από τα ελεγχθέντα κράτη μέλη δεν καθιέρωσε πρόσθετους δείκτες αποτελεσμάτων για τον σκοπό αυτό. Επιπλέον, τέσσερα έτη μετά την έναρξη της περιόδου προγραμματισμού, η Πολωνία και η Ρουμανία δεν είχαν διαβιβάσει πλήρεις πληροφορίες σχετικά με τους δύο κοινούς δείκτες αποτελεσμάτων και οι μεθοδολογίες που χρησιμοποιούσαν η Ισπανία (Καστίλη και Λεόν), η Γαλλία και η Ιταλία (Λάτσιο) δεν ήταν αξιόπιστες. Παραδείγματος χάριν, η Καστίλη και Λεόν έλαβε υπόψη τις προβλέψεις των επιχειρηματικών σχεδίων κατά τον χρόνο της αίτησης επιχορήγησης μόνο για έξι από τα 444 έργα και τις χρησιμοποίησε ως δείκτη σχετικά με τη βελτίωση των οικονομικών επιδόσεων των επιχειρήσεων για το μέτρο συνολικά.

74. Από τα ελεγχθέντα κράτη μέλη, μόνον η Λιθουανία και η Πολωνία παρακολουθούσαν τα αποτελέσματα του έργου που δηλώνονταν από τον δικαιούχο μετά την καταβολή της επιχορήγησης, αποκλειστικά όσον αφορά τα οικονομικά αποτελέσματα των επιχειρήσεων και την απασχόληση.

ΟΙ ΕΝΔΙΑΜΕΣΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΕΙΣ ΕΧΟΥΝ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΕΙΞΗ ΤΗΣ ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ

75. Με την εξέταση των 23 εκθέσεων ενδιάμεσης αξιολόγησης, η οποία πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του ελέγχου, διαπιστώθηκε, αφενός, ότι, στην πλειονότητα των περιπτώσεων, λείπουν οι πληροφορίες που είναι αναγκαίες προκειμένου να απαντηθούν τα ερωτήματα της αξιολόγησης και, αφετέρου, ότι η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας του έργου βασίζεται κυρίως σε θεωρητικά επιχειρήματα, παρά σε αποδεικτικά στοιχεία προερχόμενα από ολοκληρωθέντα έργα. Οι αδυναμίες αυτές επιβεβαιώνονται από μεθοδολογική αξιολόγηση των εκθέσεων ενδιάμεσης αξιολόγησης, η οποία πραγματοποιήθηκε από την Επιτροπή: "Η πρόωρη πραγματοποίηση της ενδιάμεσης αξιολόγησης αλλά και η ανεπαρκής παρακολούθηση δημιούργησαν δυσχέρειες όσον αφορά τη διαθεσιμότητα και την ποιότητα των δεδομένων. Αυτά αναφέρθηκαν ως τα σημαντικότερα εμπόδια για την επίτευξη αξιόπιστων αποτελεσμάτων αξιολόγησης."

76. Οκτώ από τις 23 εκθέσεις ενδιάμεσης αξιολόγησης που εξέτασε το Συνέδριο δεν κατέληγαν σε συμπεράσματα σχετικά με το ερώτημα της αξιολόγησης "Κατά πόσον οι επενδύσεις που έτυχαν στήριξης συνέβαλαν στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της γεωργίας και της δασοκομίας;", μολονότι πρόκειται για τον στόχο της ΕΕ προς επίτευξη του οποίου χορηγείται η ενίσχυση. Οι λοιπές εκθέσεις διατύπωσαν, ως επί το πλείστον, θετική γνώμη ως προς την αύξηση της ανταγωνιστικότητας της γεωργίας, αναγνωρίζοντας παράλληλα ότι τα συμπεράσματά τους βασίζονταν σε παραδοχές και προσδοκίες. Οι αξιολογήσεις αυτές υπήρξαν ελάχιστα χρήσιμες για την απόδειξη της αποτελεσματικότητας ή της αποδοτικότητας του μέτρου, δεδομένου ότι δεν εκτίμησαν "κατά πόσο" σημειώθηκε βελτίωση (βλέπε πλαίσιο 11).

77. Ο αντίκτυπος των αδυναμιών στην παρακολούθηση και αξιολόγηση των αποτελεσμάτων του μέτρου εκτείνεται πέραν της απουσίας πληροφοριών χάρις στις οποίες θα πραγματοποιείται η διαχείριση και η προσαρμογή της στήριξης κατά την τρέχουσα περίοδο. Οι πληροφορίες αυτές πρέπει να είναι διαθέσιμες προς τεκμηρίωση της απόφασης σχετικά με το εάν πρέπει να συμπεριληφθεί κάποιο ισοδύναμο μέτρο στην επόμενη περίοδο προγραμματισμού από το 2014 και εξής. Εάν συμπεριληφθεί, τα κράτη μέλη πρέπει να αποφασίσουν εάν θα προγραμματίσουν το μέτρο και το ύψος των πόρων που θα κατανείμουν σε αυτό από τον προϋπολογισμό της ΕΕ και τους εθνικούς προϋπολογισμούς. Δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν κατά πόσον η στήριξη των επενδύσεων για τις εταιρείες επεξεργασίας τροφίμων αποτελεί αποδοτικό και αποτελεσματικό μέσο για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της γεωργίας. Μολονότι η Επιτροπή έχει θεσπίσει ορισμένες βελτιώσεις όσον αφορά τη συλλογή δεδομένων, η οποία είναι ουσιώδης προκειμένου τα κράτη μέλη και η Επιτροπή να είναι σε θέση να λογοδοτήσουν για τα 9 δισεκατομμύρια ευρώ που έχουν προϋπολογισθεί για την τρέχουσα περίοδο προγραμματισμού, είναι πιθανό τα αποτελέσματα να καθυστερήσουν υπερβολικά ώστε να τεκμηριωθούν οι σημαντικές αποφάσεις σχετικά με τον προγραμματισμό της περιόδου 2014-2020.

ΠΛΑΙΣΙΟ 11

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΒΑΣΙΣΜΕΝΑ ΣΕ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ

Πορτογαλία — Αζόρες

Οι αξιολογητές εξέτασαν τις περιγραφές των εγκριθέντων έργων και διαμόρφωσαν τη γνώμη ότι οι επενδύσεις συνέβαλαν στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας, διότι οι περιγραφές των έργων περιλάμβαναν: παραγωγή νέων προϊόντων και προϊόντων υψηλότερης προστιθέμενης αξίας, ικανότητα καθιέρωσης νέων τεχνολογιών και διαδικασιών, καθώς και καινοτομίας, δέσμευση όσον αφορά την ποιότητα και τη διαφοροποίηση, βελτίωση της αποδοτικότητας όσον αφορά τη μεταποίηση γεωργικών προϊόντων κ.λπ. Δεν καταδείχθηκε εάν τα εν λόγω έργα πράγματι πέτυχαν τα αποτελέσματα αυτά ούτε πώς επηρέασαν την ανταγωνιστικότητα της γεωργίας.

Γερμανία — Βαυαρία

Οι αξιολογητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι "υιοθετείται η παραδοχή ότι η αύξηση της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας τροφίμων θα έχει θετικό αντίκτυπο στην ανταγωνιστικότητα της γεωργίας, διότι (…) θα διασφαλιστούν οι ευκαιρίες πώλησης των βαυαρικών γεωργικών προϊόντων". Δεν παρουσιάστηκε κανένα αποδεικτικό στοιχείο προς υποστήριξη της παραδοχής αυτής.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

78. Στο πλαίσιο της πολιτικής αγροτικής ανάπτυξης, τα κράτη μέλη μπορούν να χρησιμοποιούν τον προϋπολογισμό της ΕΕ, σε συγχρηματοδότηση με τους εθνικούς προϋπολογισμούς τους, για την παροχή επιχορηγήσεων προς κάλυψη του κόστους των επενδύσεων που πραγματοποιούν επιχειρήσεις επεξεργασίας και εμπορίας τροφίμων. Στόχος είναι η αύξηση της αξίας της γεωργικής παραγωγής και, ως εκ τούτου, η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της γεωργίας.

79. Με τον έλεγχο του Συνεδρίου εξετάστηκε κατά πόσον η στήριξη της ΕΕ προς τη βιομηχανία τροφίμων υπήρξε αποτελεσματική και αποδοτική ως προς την αύξηση της αξίας των γεωργικών προϊόντων. Λόγω αδυναμιών στον σχεδιασμό των προγραμμάτων και στα συστήματα επιλογής έργων των κρατών μελών, αυτό δεν μπόρεσε να αποδειχθεί. Επομένως, το Συνέδριο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η στήριξη δεν διοχετεύθηκε συστηματικά σε έργα που προσθέτουν αξία στα γεωργικά προϊόντα κατά τρόπο αποτελεσματικό και αποδοτικό.

80. Εντούτοις, το Συνέδριο διαπίστωσε ότι τα επιμέρους ελεγχθέντα έργα ήταν βιώσιμα. Οι επενδύσεις είχαν βελτιώσει τις οικονομικές επιδόσεις ή την αποδοτικότητα πολλών από τις ελεγχθείσες δικαιούχους επιχειρήσεις, ενώ ορισμένα από τα έργα πρόσθεσαν κάποια αξία στα γεωργικά προϊόντα. Αυτό είναι αναμενόμενο όταν παρέχονται επιχορηγήσεις για επενδύσεις σε εταιρείες επεξεργασίας και εμπορίας τροφίμων. Ωστόσο, αυτό δεν μπορούσε να αποδοθεί στον σχεδιασμό του μέτρου ή στα συστήματα των κρατών μελών και το Συνέδριο διαπίστωσε ενδείξεις ύπαρξης φαινομένου μη αποδοτικής δαπάνης και/ή μετατόπισης του οφέλους στην πλειονότητα των ελεγχθέντων έργων.

81. Μολονότι είχε προγραμματιστεί η δαπάνη 5,6 δισεκατομμυρίων ευρώ από τον προϋπολογισμό της ΕΕ, υπήρχε έλλειψη στοιχείων που να αποδεικνύουν:

- ότι οι επιχειρήσεις είχαν ανάγκη επιδότησης (ως τομέας ή μεμονωμένα),

- ποιους συγκεκριμένους στόχους αναμενόταν να επιτύχει η επιχορήγηση (και με ποιο τρόπο) και

- την επιτευχθείσα αύξηση της αξίας τόσο των γεωργικών προϊόντων όσο και της ανταγωνιστικότητας της γεωργίας.

82. Η κατάσταση αυτή προέκυψε λόγω συνδυασμού ελλιπούς ποιότητας των ΠΑΑ, ανεπαρκών διαδικασιών στα κράτη μέλη για την εφαρμογή του μέτρου και αδυναμιών στην παρακολούθηση και την αξιολόγηση.

83. Η νομοθεσία της ΕΕ παρέχει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να προσαρμόζουν το μέτρο προκειμένου να καλύπτουν συγκεκριμένες εθνικές ή περιφερειακές ανάγκες. Η νομοθεσία καθορίζει ελάχιστους περιορισμούς ή απαιτήσεις: επαφίεται στα κράτη μέλη να διασφαλίζουν ότι το μέτρο είναι αποτελεσματικό και αποδοτικό. Για τον σκοπό αυτό, στοιχείο-κλειδί αποτελούν τα ΠΑΑ, τα οποία καθορίζουν τους εθνικούς ή περιφερειακούς στόχους και την εμβέλεια του μέτρου (σημεία 12 έως 18).

84. Ωστόσο, τα ελεγχθέντα ΠΑΑ περιλαμβάνουν ως επί το πλείστον μόνο γενικούς στόχους, σε ορισμένες περιπτώσεις με πιστή αντιγραφή από τη νομοθεσία της ΕΕ, ενώ δεν περιέχουν συγκεκριμένες στρατηγικές προκειμένου να προστεθεί αξία στα γεωργικά προϊόντα ενισχύοντας τη βιομηχανία τροφίμων. Δεν αναφέρουν το σκεπτικό σχετικά με τον τρόπο βελτίωσης της ανταγωνιστικότητας της γεωργίας στο κράτος μέλος ή την περιφέρεια χάρις στο μέτρο. Εντούτοις, η Επιτροπή ενέκρινε τα εν λόγω ΠΑΑ (σημεία 19 έως 28).

ΣΥΣΤΑΣΗ 1

Τα κράτη μέλη πρέπει να προσδιορίσουν με σαφήνεια στα ΠΑΑ τους σε ποιους τομείς και για ποιους λόγους είναι αναγκαία η δημόσια παρέμβαση προκειμένου να αυξηθεί η αξία της γεωργικής παραγωγής και, ως εκ τούτου, η ανταγωνιστικότητα της γεωργίας. Τα ΠΑΑ πρέπει να θέτουν συγκεκριμένους και μετρήσιμους στόχους σε σχέση με τις ανάγκες αυτές.

Η Επιτροπή πρέπει να εγκρίνει μόνο τα ΠΑΑ που παρουσιάζουν τεκμηριωμένες και ολοκληρωμένες στρατηγικές, με σαφές σκεπτικό που να αποδεικνύει με ποιο τρόπο η οικονομική στήριξη προς τη βιομηχανία τροφίμων θα βελτιώσει την ανταγωνιστικότητα της γεωργίας.

85. Οι όροι επιλεξιμότητας που καθορίστηκαν από τα ελεγχθέντα κράτη μέλη έθεσαν ελάχιστους επιπλέον περιορισμούς σχετικά με τα επιλέξιμα είδη επενδύσεων ή τους επιλέξιμους δικαιούχους: σε τέσσερα από τα έξι ελεγχθέντα κράτη μέλη, ήταν επιλέξιμες σχεδόν όλες οι εταιρείες επεξεργασίας τροφίμων. Η νομοθεσία της ΕΕ ζητεί από τα κράτη μέλη να καθορίζουν κριτήρια επιλογής, τα οποία πρέπει να καθιστούν δυνατή την παραχώρηση προτεραιότητας στα αποτελεσματικότερα και αποδοτικότερα επιλέξιμα έργα και την απόρριψη όσων δεν εξασφαλίζουν τη βέλτιστη χρήση των πόρων. Μόνο τέσσερα από τα έξι κράτη μέλη καθόρισαν κριτήρια επιλογής, τα οποία δεν εφαρμόστηκαν στην πράξη: ενώ τα κράτη μέλη είχαν διαθέσιμο προϋπολογισμό, χρηματοδότησαν όλα τα επιλέξιμα έργα, ανεξάρτητα από την αποτελεσματικότητα και την αποδοτικότητά τους (σημεία 29 έως 41).

ΣΥΣΤΑΣΗ 2

Τα κράτη μέλη πρέπει να καθορίζουν και να εφαρμόζουν συνεχώς κριτήρια που να διασφαλίζουν ότι επιλέγονται τα πλέον αποτελεσματικά και βιώσιμα έργα σε σχέση με τους συγκεκριμένους στόχους των κρατών μελών όσον αφορά την αύξηση της αξίας των γεωργικών προϊόντων και της ανταγωνιστικότητας της γεωργίας.

Η Επιτροπή πρέπει να διασφαλίζει ότι τα κριτήρια αυτά εφαρμόζονται ορθά και σε κάθε περίπτωση, όχι μόνο σε περιπτώσεις έλλειψης προϋπολογισμού.

86. Το Συνέδριο διαπίστωσε ότι τα κράτη μέλη δεν διοχετεύουν συστηματικά τη χρηματοδότηση σε έργα για τα οποία υπάρχει αποδεδειγμένη ανάγκη δημόσιας στήριξης. Κατ’ αυτό τον τρόπο, το μέτρο κινδυνεύει να μετατραπεί σε απλή καταβολή ποσού —μια γενική στήριξη προς επιχειρήσεις που επενδύουν στον τομέα της επεξεργασίας τροφίμων— με τον συνακόλουθο κίνδυνο στρέβλωσης του ανταγωνισμού και σπατάλης πολύτιμων δημόσιων πόρων. Ως εκ τούτου, η πιθανότητα εμφάνισης φαινομένου μη αποδοτικής δαπάνης είναι υψηλή και τα επιτευχθέντα αποτελέσματα των έργων δεν μπορούν κατ’ ανάγκη να αποδοθούν στην επιχορήγηση. Η μετατόπιση του οφέλους μειώνει την αποδοτικότητα του μέτρου, καθώς οι επιχειρήσεις χρησιμοποιούν τις επιδοτούμενες επενδύσεις προκειμένου να αποσπάσουν μερίδιο της αγοράς και όχι αναγκαστικά να αυξήσουν την προστιθέμενη αξία. Οι κίνδυνοι εμφάνισης φαινομένου μη αποδοτικής δαπάνης και μετατόπισης του οφέλους αγνοήθηκαν κατά μείζονα λόγο από τα κράτη μέλη και δεν ελήφθησαν επισήμως υπόψη σε κανένα από τα ελεγχθέντα προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης ή συστήματα επιλογής (σημεία 42 έως 69).

ΣΥΣΤΑΣΗ 3

Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη πρέπει να προωθήσουν την υιοθέτηση των βέλτιστων πρακτικών όσον αφορά τον περιορισμό των κινδύνων εμφάνισης φαινομένων μη αποδοτικής δαπάνης και μετατόπισης του οφέλους. Αυτό απαιτεί από τα κράτη μέλη να διοχετεύουν τις ενισχύσεις σε έργα για τα οποία υπάρχει αποδεδειγμένη ανάγκη δημόσιας στήριξης και τα οποία δημιουργούν προστιθέμενη αξία. Τα κράτη μέλη πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους κινδύνους εμφάνισης φαινομένου μη αποδοτικής δαπάνης και μετατόπισης του οφέλους, τόσο κατά την κατάρτιση του ΠΑΑ τους όσο και κατά την επιλογή των έργων. Η Επιτροπή πρέπει να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να υιοθετήσουν την πρακτική σύμφωνα με την οποία οι δαπάνες για επενδύσεις θα είναι επιλέξιμες μόνον από την ημερομηνία έγκρισης της επιχορήγησης και εξής.

87. Σχεδόν το ένα πέμπτο (18 %) του προϋπολογισμού της ΕΕ για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της γεωργίας καταβάλλεται σε εταιρείες επεξεργασίας και εμπορίας τροφίμων, αλλά τα αποτελέσματα όσον αφορά την ανταγωνιστικότητα της γεωργίας δεν μπορούν παρά να είναι έμμεσα και δεν υπάρχει σαφής λογική παρέμβασης. Επομένως, είναι σημαντικό τα κράτη μέλη και η Επιτροπή να μπορούν να αποδείξουν ότι ο προϋπολογισμός δαπανήθηκε κατά αποτελεσματικό και αποδοτικό τρόπο. Ωστόσο, τα κράτη μέλη δεν συλλέγουν πληροφορίες σχετικά με την προστιθέμενη αξία που επιτυγχάνεται για τα γεωργικά προϊόντα ή σχετικά με την επίδραση των επενδύσεων στην ανταγωνιστικότητα της γεωργίας. Τα κράτη μέλη βασίζονται σε αξιολογήσεις για το ζήτημα αυτό, αλλά οι ενδιάμεσες αξιολογήσεις του 2010 πραγματοποιήθηκαν προτού να υπάρξουν απτά αποτελέσματα και τα συμπεράσματά τους δεν στηρίζονταν επαρκώς σε αποδεικτικά στοιχεία. Δεδομένου ότι τα αποτελέσματα των εκ των υστέρων αξιολογήσεων δεν θα είναι διαθέσιμα παρά μόνο μετά το 2015, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη δεν διαθέτουν επαρκή βάση για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των 9 δισεκατομμυρίων ευρώ που διατέθηκαν για το μέτρο 123 κατά τον προγραμματισμό των ενισχύσεων για την περίοδο 2014-2020 (σημεία 70 έως 77).

ΣΥΣΤΑΣΗ 4

Η Επιτροπή πρέπει να εκμεταλλευθεί την ευκαιρία της νέας περιόδου προγραμματισμού προκειμένου να βελτιώσει το ΚΠΠΑ έτσι ώστε να παρέχει χρήσιμες πληροφορίες σχετικά με τα επιτεύγματα των χρηματοδοτούμενων έργων και μέτρων. Αυτό συνεπάγεται την ενίσχυση των υπό εξέλιξη δραστηριοτήτων αξιολόγησης και την επανεξέταση της χρησιμότητας μακροσκελών εκθέσεων ενδιάμεσης αξιολόγησης, των οποίων τα αποτελέσματα είναι αμφισβητήσιμα.

Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Τμήμα I, του οποίου προεδρεύει ο κύριος Ιωάννης ΣΑΡΜΑΣ, Μέλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στο Λουξεμβούργο, κατά τη συνεδρίασή του της 23ης Ιανουαρίου 2013.

Για το Ελεγκτικό Συνέδριο

+++++ TIFF +++++

Vítor Manuel da Silva Caldeira

Πρόεδρος

[1] Άξονας 1: βελτίωση της ανταγωνιστικότητας του τομέα της γεωργίας και της δασοκομίας· άξονας 2: βελτίωση του περιβάλλοντος και της υπαίθρου· άξονας 3: βελτίωση της ποιότητας ζωής στις αγροτικές περιοχές. Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1698/2005 του Συμβουλίου, της 20ής Σεπτεμβρίου 2005, για τη στήριξη της αγροτικής ανάπτυξης από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ) (ΕΕ L 277 της 21.10.2005, σ. 1) και απόφαση 2006/144/ΕΚ του Συμβουλίου, της 20ής Φεβρουαρίου 2006, σχετικά με κοινοτικές στρατηγικές κατευθυντήριες γραμμές για την αγροτική ανάπτυξη (περίοδος προγραμματισμού 2007-2013) (ΕΕ L 55 της 25.2.2006, σ. 20).

[2] Για τις επιχειρήσεις που δεν είναι μικρές ή μεσαίες (ήτοι με λιγότερους από 250 υπαλλήλους και κύκλο εργασιών κάτω των 50 εκατομμυρίων ευρώ) το ανώτατο ποσοστό ενίσχυσης μειώνεται κατά το ήμισυ.

[3] Ευρωπαϊκή Ένωση, Γενική Διεύθυνση Γεωργίας και Αγροτικής Ανάπτυξης, "Αγροτική Ανάπτυξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση — στατιστικές και οικονομικές πληροφορίες, έκθεση 2011", ενότητα 4.3.4 ("Κύρια μέσα αγροτικής ανάπτυξης που χρηματοδοτούνται από το ΕΓΤΑΑ").

[4] Φαινόμενο μη αποδοτικής δαπάνης παρουσιάζεται εάν ο δικαιούχος θα είχε πραγματοποιήσει την επένδυση ακόμη και χωρίς δημόσια οικονομική στήριξη. Μετατόπιση του οφέλους καλείται ο βαθμός στον οποίο μια δραστηριότητα που προωθείται με δημόσια στήριξη αποδυναμώνεται από μειώσεις της δραστηριότητας αλλού.

[5] Απόφαση 2006/144/ΕΚ.

[6] Το άρθρο 43 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1974/2006 της Επιτροπής, της 15ης Δεκεμβρίου 2006, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1698/2005 του Συμβουλίου για τη στήριξη της αγροτικής ανάπτυξης από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ) (ΕΕ L 368 της 23.12.2006, σ. 15) ορίζει ότι "όσον αφορά τα μέτρα με επενδύσεις, τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι η στήριξη στοχεύει σε σαφώς καθορισμένους στόχους οι οποίοι αντικατοπτρίζουν τις διαρθρωτικές και κατά περιοχή ανάγκες, καθώς και τα διαθρωτικά μειονεκτήματα που έχουν προσδιοριστεί".

[7] Άρθρο 4 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1698/2005.

[8] Άρθρο 26 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1257/1999 του Συμβουλίου, της 17ης Μαΐου 1999, για τη στήριξη της αγροτικής ανάπτυξης από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Προσανατολισμού και Εγγυήσεων (ΕΓΤΠΕ) και για την τροποποίηση και κατάργηση ορισμένων κανονισμών (ΕΕ L 160 της 26.6.1999, σ. 80).

[9] Άρθρο 9, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 355/77 του Συμβουλίου, της 15ης Φεβρουαρίου 1977, περί κοινής δράσεως για τη βελτίωση των συνθηκών μεταποιήσεως και εμπορίας των γεωργικών προϊόντων (ΕΕ L 51 της 23.2.1977, σ. 1)· άρθρο 12, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 866/90 του Συμβουλίου, της 29ης Μαρτίου 1990, για τη βελτίωση των συνθηκών μεταποίησης και εμπορίας των γεωργικών προϊόντων (ΕΕ L 91 της 6.4.1990, σ. 1)· άρθρο 12, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 951/97 του Συμβουλίου, της 20ής Μαΐου 1997, για τη βελτίωση των συνθηκών μεταποίησης και εμπορίας των γεωργικών προϊόντων (ΕΕ L 142 της 2.6.1997, σ. 22).

[10] Άρθρο 28, παράγραφος 1, στοιχείο α), του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1698/2005.

[11] Άρθρο 5 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1974/2006.

[12] Βλέπε σημεία 33 έως 37 της ειδικής έκθεσης αριθ. 8/2012 (http://eca.europa.eu).

[13] Αυτό αναφερόταν προηγουμένως στο άρθρο 26, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1257/1999.

[14] Η Λιθουανία και η Πολωνία αποτελούν εξαιρέσεις, υπό την έννοια ότι οι εταιρείες έπρεπε να δηλώσουν ορισμένες πληροφορίες σχετικά με την οικονομική τους κατάσταση μετά την επιχορήγηση.

[15] Ειδική έκθεση αριθ. 5/2010 σχετικά με την εφαρμογή της προσέγγισης Leader στον τομέα της αγροτικής ανάπτυξης· ειδική έκθεση αριθ. 8/2012 σχετικά με τη στοχοθέτηση της ενίσχυσης για τον εκσυγχρονισμό των γεωργικών εκμεταλλεύσεων (http://eca.europa.eu).

[16] Απαντώντας στο ερώτημα της οριζόντιας αξιολόγησης της Επιτροπής στο κοινό πλαίσιο παρακολούθησης και αξιολόγησης "Κατά πόσον ο σχεδιασμός του προγράμματος ήταν επιτυχής όσον αφορά την αποφυγή φαινομένων μη αποδοτικής δαπάνης και/ή μετατόπισης του οφέλους;", οι ενδιάμεσες αξιολογήσεις των ΠΑΑ της Τσεχικής Δημοκρατίας, της Γερμανίας (Κάτω Σαξονία / Βρέμη και Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία), της Λιθουανίας, του Ηνωμένου Βασιλείου (Αγγλία και Ουαλία) αναφέρουν κίνδυνο ύπαρξης φαινομένου μη αποδοτικής δαπάνης κατά 50 % περίπου για το μέτρο 123.

[17] 1)Αύξηση της ακαθάριστης προστιθέμενης αξίας στις επιχειρήσεις που έτυχαν στήριξης (μετρώνται οι βελτιώσεις των οικονομικών επιδόσεων μιας επιχείρησης).2)Αριθμός επιχειρήσεων που καθιέρωσαν νέα προϊόντα και/ή νέες τεχνικές.

[18] 1)Κατά πόσον οι επενδύσεις που έτυχαν στήριξης συνέβαλαν στην καθιέρωση νέων τεχνολογιών και καινοτομίας;2)Κατά πόσον οι επενδύσεις που έτυχαν στήριξης συνέβαλαν στη βελτίωση της ποιότητας των γεωργικών και δασοκομικών προϊόντων;3)Κατά πόσον οι επενδύσεις που έτυχαν στήριξης συνέβαλαν στη βελτίωση της αποδοτικότητας στον τομέα της μεταποίησης και εμπορίας των γεωργικών και δασοκομικών προϊόντων;4)Κατά πόσον οι επενδύσεις που έτυχαν στήριξης συνέβαλαν στη βελτίωση της πρόσβασης στην αγορά και στην αύξηση του μεριδίου της αγοράς των γεωργικών και δασικών εκμεταλλεύσεων, συμπεριλαμβανομένων τομέων όπως ο τομέας των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας;5)Κατά πόσον οι επενδύσεις που έτυχαν στήριξης συνέβαλαν στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της γεωργίας και της δασοκομίας;

--------------------------------------------------

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I

ΓΡΑΦΗΜΑ —

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΘΕΝΤΑ ΚΑΙ ΔΑΠΑΝΗΘΕΝΤΑ ΚΟΝΔΥΛΙΑ ΤΗΣ ΕΕ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΤΡΟ 123 (ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011)

Προγραμματισθείσες δαπάνες (2007-2013): 5557735472 ευρώ

Εκτελεσθείσες δαπάνες (2007-Δεκέμβριος 2011): 1940224033 ευρώ (34,9 %)

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Συλλογή δεδομένων του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, βάσει στοιχείων που παρέχονται στον ιστότοπο του Ευρωπαϊκού Δικτύου Αγροτικής Ανάπτυξης: δημοσιονομικοί και φυσικοί δείκτες (http://enrd.ec.europa.eu/policy-in-action/rural-development-policy-in-figures/rdp-monitoring-indicator-tables/financial-and-physical-indicators/en/financial-and-physical-indicators_en.cfm). Τον Δεκέμβριο του 2011 οι Κάτω Χώρες δεν είχαν δηλώσει καμία δαπάνη. Η Ιρλανδία δεν έχει προγραμματίσει το μέτρο 123.

--------------------------------------------------

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II

ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΛΕΓΧΘΕΝΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΕΠΙΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΑΠΟ ΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Κράτος μέλος | Περιγραφή | Επιλέξιμες δαπάνες (στρογγυλοποιημένες) (σε ευρώ) | Δημόσια ενίσχυση ως ποσοστό των επιλέξιμων δαπανών | Βιώσιμη [1] | Αποδεδειγμένη αύξηση της αξίας για τα γεωργικά προϊόντα | Ενδείξεις φαινομένου μη αποδοτικής δαπάνης | Ενδείξεις μετατόπισης του οφέλους | Αξιολόγηση της συνολικής αποδοτικότητας και αποτελεσματικότητας της επιχορήγησης |

Ισπανία (Καστίλη και Λεόν) | Κατασκευή επέκτασης και νέος εξοπλισμός για μεταποίηση κρέατος | 1000000 | 18 % | ναι | υψηλή | ορισμένες | ελάχιστες | μέτρια |

Πρόσθετη γραμμή παραγωγής για μεταποίηση πατάτας | 600000 | 20 % | ναι | χαμηλή | ισχυρές | ισχυρές | πολύ χαμηλή |

Κατασκευή οινοποιείου | 1500000 | 10 % | ναι | υψηλή | ορισμένες | ορισμένες | μέτρια |

Πρόσθετη γραμμή παραγωγής για μεταποίηση πατάτας | 2200000 | 34 % | ναι | μέτρια | ορισμένες | ορισμένες | μέτρια |

Πρόσθετος αποθηκευτικός χώρος για φρούτα | 30000 | 40 % | ναι | χαμηλή | ισχυρές | ελάχιστες [2] | πολύ χαμηλή |

Γαλλία | Πρόσθετη γραμμή παραγωγής για κοπή και συσκευασία τυριού | 800000 | 20 % | ναι | χαμηλή | ορισμένες | ισχυρές | πολύ χαμηλή |

Εξοπλισμός για νέο μεταποιητή βιολογικών λαχανικών | 200000 | 39 % | ναι | υψηλή | ελάχιστες | ελάχιστες | υψηλή |

Νέος εξοπλισμός για οινοποιείο | 200000 | 40 % | ναι | μέτρια | ισχυρές | ορισμένες | χαμηλή |

Νέος εξοπλισμός για γραμμές μεταποίησης και συσκευασίας κρέατος | 700000 | 26 % | ναι | μέτρια | ελάχιστες | ορισμένες | μέτρια |

Νέος εξοπλισμός για οινοποιείο | 200000 | 34 % | ναι | υψηλή | ισχυρές | ορισμένες | χαμηλή |

Ιταλία (Λάτσιο) | Νέος εξοπλισμός για ταυτόχρονη μεταποίηση βιολογικών και συμβατικών ελαιών | 200000 | 40 % | ναι | υψηλή | ισχυρές | ελάχιστες [2] | χαμηλή |

Νέος εξοπλισμός ελαιοτριβείου με υψηλότερη δυναμικότητα | 200000 | 40 % | ναι | χαμηλή | ελάχιστες | ελάχιστες [2] | χαμηλή |

Ανακαίνιση εργοστασίου και νέος εξοπλισμός μεταποίησης και συσκευασίας κάστανων | 250000 | 40 % | ναι | μέτρια | ορισμένες | ελάχιστες [2] | μέτρια |

Νέες εγκαταστάσεις αποθήκευσης, συσκευασίας και διανομής οπωροκηπευτικών | 900000 | 38 % | ναι | μέτρια | ελάχιστες | ορισμένες | μέτρια |

Νέος εξοπλισμός για οινοποιείο | 250000 | 40 % | ναι | μέτρια | ισχυρές | ορισμένες | χαμηλή |

Λιθουανία | Νέες εγκαταστάσεις αποξήρανσης και αποθήκευσης σπόρων | 4150000 | 40 % | ναι | χαμηλή | ορισμένες | ισχυρές | πολύ χαμηλή |

Πολωνία | Νέος εξοπλισμός για επιχείρηση γαλακτοκομικών προϊόντων | 3500000 | 25 % | ναι | μέτρια | ορισμένες | ελάχιστες | μέτρια |

Νέος εξοπλισμός και οχήματα μεταφοράς για μεταποιητή λαχανικών | 700000 | 40 % | ναι | μέτρια | ισχυρές | ελάχιστες | χαμηλή |

Νέος εξοπλισμός για μεταποίηση προϊόντων κρέατος | 350000 | 40 % | ναι | μέτρια | ισχυρές | ελάχιστες [2] | χαμηλή |

Νέος εξοπλισμός για προετοιμασία και συσκευασία λαχανικών | 900000 | 40 % | ναι | μέτρια | ορισμένες | ελάχιστες | μέτρια |

Ρουμανία | Νέος εξοπλισμός για οινοποιείο | 1100000 | 50 % | ναι | υψηλή | ελάχιστες | ελάχιστες | υψηλή |

Νέος εξοπλισμός για μεταποίηση λαχανικών | 1500000 | 50 % | ναι | μέτρια | ορισμένες | ορισμένες | μέτρια |

Νέος εξοπλισμός για μεταποίηση κρέατος | 400000 | 50 % | ναι | μέτρια | ορισμένες | ορισμένες | μέτρια |

Νέος εξοπλισμός και οχήματα μεταφοράς για άλεση σπόρων | 1800000 | 50 % | ναι | χαμηλή | ορισμένες | ισχυρές | πολύ χαμηλή |

Αποδοτικότητα | Ενδείξεις μετατόπισης του οφέλους |

ελάχιστες | ορισμένες | ισχυρές |

Ενδείξεις φαινομένου μη αποδοτικής δαπάνης | ελάχιστες | υψηλή | μέτρια | χαμηλή |

ορισμένες | μέτρια | μέτρια | χαμηλή |

ισχυρές | χαμηλή | χαμηλή | χαμηλή |

Συνολική αποδοτικότητα και αποτελεσματικότητα | Αποδοτικότητα |

χαμηλή | μέτρια | υψηλή |

Προστιθέμενη αξία | χαμηλή | πολύ χαμηλή | χαμηλή | χαμηλή |

μέτρια | χαμηλή | μέτρια | μέτρια |

υψηλή | χαμηλή | μέτρια | υψηλή |

Κριτήρια αξιολόγησης |

Αποδεδειγμένη αύξηση της αξίας για τα γεωργικά προϊόντα | Συμβολή του έργου στην επίτευξη των ακόλουθων αποτελεσμάτων: αύξηση της αγοραίας αξίας (τιμή πώλησης) των προϊόντωναύξηση της ποιότητας των προϊόντων (συμπεριλαμβανομένων βελτιώσεων στην υγιεινή, στα περιβαλλοντικά πρότυπα και στην καλή διαβίωση των ζώων)ανάπτυξη νέων προϊόντων και εμπορικών διεξόδων (ανταπόκριση στις ευκαιρίες της αγοράς για προϊόντα υψηλής ποιότητας) |

Ενδείξεις φαινομένου μη αποδοτικής δαπάνης | ιδία εκτίμηση του δικαιούχου σχετικά με το κατά πόσο θα είχε πραγματοποιηθεί η επένδυση χωρίς την επιχορήγησητο επενδυτικό έργο άρχισε ή και ολοκληρώθηκε πριν από την αίτηση / την απόφαση επιχορήγησηςτο έργο προχρηματοδοτήθηκε κυρίως ή εξ ολοκλήρου από ιδίους πόρουςη αξιολόγηση της επένδυσης καταδεικνύει υψηλό ποσοστό απόδοσης (ή σύντομη απόσβεση της επένδυσης) και δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι ο δικαιούχος αντιμετώπισε δυσχέρειες στην απόκτηση κεφαλαίουη χρηματοοικονομική κατάσταση της εταιρίας κατά την ημερομηνία αίτησης καταδεικνύει πολύ καλή οικονομική θέση |

Ενδείξεις μετατόπισης του οφέλους | ιδία εκτίμηση του δικαιούχου σχετικά με μετατόπιση του οφέλουςο δικαιούχος δραστηριοποιείται σε σταθερή ή μειούμενη αγορά, με μικρή διαφοροποίηση του προϊόντος, και πρωταρχικός στόχος του έργου ήταν η αύξηση του δυναμικού / του μεριδίου της αγοράς ή η αύξηση της αποδοτικότητας / η μείωση του κόστουςτο έργο στόχευε στην απόκτηση δραστηριοτήτων εντός της αλυσίδας προστιθέμενης αξίας (συσκευασία, επισήμανση, μεταφορά κ.λπ.) |

[1] Η δραστηριότητα που συνδεόταν με το έργο συνεχιζόταν κατά την ημερομηνία της επίσκεψης ελέγχου.

[2] Το έργο στόχευε στην κατάκτηση μεριδίου της αγοράς, αλλά αυτό δεν είχε επιτευχθεί κατά την ημερομηνία της επίσκεψης ελέγχου.

--------------------------------------------------

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III

ΕΞΕΤΑΣΘΕΙΣΕΣ ΕΚΘΕΣΕΙΣ ΕΝΔΙΑΜΕΣΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

Βουλγαρία

Τσεχική Δημοκρατία

Γερμανία — Βαυαρία

Γερμανία — Βραδεμβούργο/Βερολίνο

Γερμανία — Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία

Γερμανία — Κάτω Σαξονία / Βρέμη

Ισπανία — Ανδαλουσία

Ισπανία — Καστίλη-Λα Μάντσα

Ισπανία — Καστίλη και Λεόν

Ισπανία — Εστρεμαδούρα

Γαλλία — μητροπολιτική χώρα

Ιταλία — Καλαβρία

Ιταλία — Εμίλια-Ρομάνια

Ιταλία — Λάτσιο

Ιταλία — Απουλία

Λιθουανία

Αυστρία

Πολωνία

Πορτογαλία — ηπειρωτικές περιφέρειες

Πορτογαλία — Αζόρες

Ρουμανία

Ηνωμένο Βασίλειο — Αγγλία

Ηνωμένο Βασίλειο — Ουαλία

--------------------------------------------------