EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 68/52

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Το έκτο κοινοτικό πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον — ΤΕΛΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ»

COM(2011) 531 final

2012/C 68/10

Εισηγητής: ο κ. CHIARIACO

Στις 31 Αυγούστου 2011, και σύμφωνα με το άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα την:

Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών - Το έκτο κοινοτικό πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον - Τελική αξιολόγηση

COM(2011) 531 τελικό.

Το ειδικευμένο τμήμα «Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον», στο οποίο ανατέθηκαν οι σχετικές προπαρασκευαστικές εργασίες, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 21 Δεκεμβρίου 2011.

Κατά την 477η σύνοδο ολομέλειας της 18ης και 19ης Ιανουαρίου 2012 (συνεδρίαση της 18ης Ιανουαρίου 2012), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 174 ψήφους υπέρ, 4 ψήφους κατά και 8 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1 Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρωτοβουλία της Επιτροπής η οποία αποσκοπεί στην αξιολόγηση του έκτου κοινοτικού προγράμματος δράσης για το περιβάλλον (ΠΔΠ). Η Επιτροπή θεωρεί ότι το πρόγραμμα αποδείχθηκε χρήσιμο διότι προσέφερε ένα σφαιρικό πλαίσιο για την ευρωπαϊκή περιβαλλοντική πολιτική, αλλά το συμπέρασμα αυτό μπορεί να γίνει μόνον εν μέρει αποδεκτό. Το 6ο ΠΔΠ, παρότι συνέβαλε σημαντικά στη χάραξη πολιτικών, είχε περιορισμένο αντίκτυπο ως προς την έκδοση εξειδικευμένων νομοθετικών πράξεων. Παρά τη δυσκολία συλλογής πληροφοριών για την ανάλυση της εφαρμογής των δράσεων που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα, ενδέχεται να προκύψουν σημαντικές καθυστερήσεις όσον αφορά την έκδοση των νομοθετικών πράξεων και δυσχέρειες ως προς τον καθορισμό συγκεκριμένων στόχων, αλλά και να αποδειχθούν ανεπαρκείς οι μηχανισμοί παρακολούθησης και ελέγχου.

1.2 Κατά συνέπεια, η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να βελτιώσει τα διαθέσιμα μέσα, συμπεριλαμβανομένων των μηχανισμών παρακολούθησης και αξιολόγησης, προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματική εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας. Συγχρόνως, η ΕΟΚΕ συνιστά να επιδιωχθεί η βελτίωση της συνοχής μεταξύ των διαφόρων νομοθετικών και προγραμματικών πρωτοβουλιών για το περιβάλλον, καθώς και η περαιτέρω ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής διάστασης στις αλληλένδετες τομεακές πολιτικές. Σε πρόσφατη γνωμοδότησή της (1), η ΕΟΚΕ έχει ήδη ζητήσει από την Επιτροπή μεγαλύτερη σαφήνεια και συγκεκριμενοποίηση των προσπαθειών αντιμετώπισης των περιβαλλοντικών προκλήσεων, διευκρινίζοντας ειδικότερα πώς νοούνται οι έννοιες «αποτελεσματική χρήση των πόρων» και «πράσινη οικονομία» και προσδιορίζοντας επακριβώς ποιες ποσοτικές και ποιοτικές αλλαγές είναι απαραίτητες όσον αφορά τη συμπεριφορά των παραγωγών και των καταναλωτών.

1.3 Επιπλέον, η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι απαιτείται να επιδειχθεί προσοχή στη διεθνή διάσταση. Πράγματι, οι περιβαλλοντικές προκλήσεις έχουν παγκόσμια εμβέλεια η οποία επιβάλλει την υιοθέτηση μιας προσέγγισης εδραζόμενης στην ενίσχυση της πολυμερούς συνεργασίας και στη βελτίωση των μέσων παγκόσμιας διακυβέρνησης.

1.4 Τέλος, η ανακοίνωση της Επιτροπής στερείται μακρόπνοου οράματος, δεν περιλαμβάνει την παραμικρή αναφορά σε κάποιο δυνητικό νέο πρόγραμμα δράσης και δεν διευκρινίζει την προσδοκώμενη προστιθέμενη αξία του έβδομου προγράμματος δράσης. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι το πρόγραμμα αυτό θα πρέπει να είναι συνεκτικό και συμπληρωματικό με τη στρατηγική «Ευρώπη 2020» και τις εμβληματικές πρωτοβουλίες της, να περιλαμβάνει επιδιώξεις και προτεραιότητες καθοριζόμενες κατά τρόπο ρεαλιστικό και βάσει ευρείας πολιτικής συναίνεσης, αλλά και να προβλέπει διάφορα μέσα ικανά να διασφαλίσουν την αποτελεσματικότητα των προτεινόμενων μέτρων.

2. Κύρια σημεία της ανακοίνωσης

2.1 Πολιτικό πλαίσιο

2.1.1 Τα προγράμματα δράσης για το περιβάλλον καθοδηγούν την εξέλιξη της περιβαλλοντικής πολιτικής της ΕΕ από τις αρχές της δεκαετίας του ’70 και το έκτο πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον (6ο ΠΔΠ) θα πρέπει ως εκ τούτου να θεωρηθεί μέρος μιας συνεχούς και διαρκώς εξελισσόμενης διαδικασίας.

2.1.2 Το 6ο ΠΔΠ τονίζει για μία ακόμη φορά τη σημασία των εννοιών της πράσινης ανάπτυξης και της οικονομίας με αποδοτική χρήση των πόρων και χαμηλά επίπεδα ανθρακούχων εκπομπών, όπως επιβεβαιώνεται επίσης από τη στρατηγική «Ευρώπη 2020» (2), η οποία αποτελεί το κατάλληλο πλαίσιο προκειμένου να εξασφαλιστεί η ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών στόχων στον γενικό κοινωνικοοικονομικό προγραμματισμό της ΕΕ, αλλά και από τη νέα στρατηγική για την ανάσχεση της απώλειας βιοποικιλότητας και οικοσυστημικών υπηρεσιών στην ΕΕ μέχρι το 2020 (3), από τις προπαρασκευαστικές εργασίες ενόψει της διάσκεψης «Ρίο+ 20» (4), από τον χάρτη πορείας για τη μετάβαση σε μια οικονομία χαμηλών επιπέδων ανθρακούχων εκπομπών το 2050 (5), από τη Λευκή Βίβλο για τις μεταφορές (6), από την ανακοίνωση με τίτλο «Ενέργεια 2020» (7), καθώς και από το σχέδιο για την ενεργειακή απόδοση του 2011 (8).

2.2 Γενικές διαπιστώσεις

2.2.1 Το γενικό συμπέρασμα στο οποίο καταλήγει η Επιτροπή είναι ότι το 6ο ΠΔΠ αποδείχθηκε χρήσιμο, καθώς παρείχε ένα βασικό πλαίσιο για την περιβαλλοντική πολιτική. Οι περισσότερες από τις δράσεις που καθορίζονται στο πρόγραμμα έχουν ολοκληρωθεί ή ολοκληρώνονται.

2.2.2 Δεδομένου ότι το 6ο ΠΔΠ θεσπίστηκε με συναπόφαση, τα ενδιαφερόμενα μέρη θεωρούν ότι νομιμοποιείται περισσότερο απ’ ό,τι οι “προκάτοχοί” του και η αντίληψη αυτή συνέβαλε στην ευρύτερη οικειοποίηση των προτάσεων άσκησης πολιτικής που ακολούθησαν.

2.2.3 Για να ενισχυθεί η ολοκλήρωση της πολιτικής και να βελτιωθεί η γνωστική βάση καταστρώθηκαν οι επτά θεματικές στρατηγικές (9) του 6ου ΠΔΠ – ατμοσφαιρικός αέρας, φυτοφάρμακα, πρόληψη και ανακύκλωση των αποβλήτων, φυσικοί πόροι, έδαφος, θαλάσσιο περιβάλλον και αστικό περιβάλλον. Αν και η πρόοδος που σημειώθηκε διαφέρει μεταξύ των πεδίων τα οποία καλύπτουν οι θεματικές στρατηγικές, η κατάστρωση αυτών των τελευταίων συνέβαλε, σε ορισμένες περιπτώσεις, στο να διαμορφωθεί πολιτική βούληση για τον καθορισμό πρακτικών στόχων και χρονοδιαγραμμάτων και για τη μετέπειτα υλοποίηση τους. Ωστόσο, δεν υπάρχουν ακλόνητα στοιχεία με τα οποία να αποδεικνύεται η ικανότητα του 6ουΠΔΠ να ευνοεί την έκδοση ειδικών πράξεων για το περιβάλλον.

2.3 Τομείς προτεραιότητας

2.3.1 Φύση και βιοποικιλότητα: Το 6ο ΠΔΠ παρότρυνε την κατάστρωση των θεματικών στρατηγικών για την προστασία του εδάφους και για την προστασία και διατήρηση του θαλάσσιου περιβάλλοντος και επισήμανε επιπλέον την ανάγκη να δημιουργηθεί ισχυρότερη γνωστική βάση, να βελτιωθεί η χρηματοδότηση και να ενταθούν οι τρέχουσες δραστηριότητες. Εντούτοις, η πρόοδος προς την επίτευξη του στόχου της ανάσχεσης της απώλειας βιοποικιλότητας μέχρι το 2010 θα μπορούσε να είναι μεγαλύτερη, εάν ο στόχος αυτός είχε συνδυαστεί με το αναγκαίο πολιτικό ενδιαφέρον και τις απαραίτητες οικονομικές δεσμεύσεις, τόσο της ΕΕ όσο και των κρατών μελών της.

2.3.2 Περιβάλλον και υγεία: Το 6ο ΠΔΠ προώθησε μια χρήσιμη διαδικασία επανεκτίμησης των υφιστάμενων δεσμεύσεων και των προγραμματισμένων δράσεων και έφερε περισσότερο στο επίκεντρο τη σύνδεση των περιβαλλοντικών παραγόντων με την ανθρώπινη υγεία. Ειδικότερα, το 6ο ΠΔΠ κατάστησε δυνατή την ανάληψη δράσεων οι οποίες διαφορετικά μπορεί να μην είχαν αναληφθεί, π.χ. για το αστικό περιβάλλον, ή μπορεί να είχαν καθυστερήσει ή να ήταν λιγότερο ευρείες χωρίς την ώθηση από το πρόγραμμα, π.χ. για τα φυτοφάρμακα. Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν ορισμένα κενά στη νομοθεσία και θα ήταν σκόπιμο τα ερευνητικά αποτελέσματα και τα στοιχεία για τις επιπτώσεις της ποιότητας του περιβάλλοντος στην υγεία να ενταχθούν πληρέστερα στον ευρύτερο πολιτικό στόχο της βελτίωσης της δημόσιας υγείας.

2.3.3 Φυσικοί πόροι και απόβλητα: Το 6ο ΠΔΠ εδραίωσε τον δεσμό μεταξύ της πολιτικής για τα απόβλητα και της πολιτικής για τους φυσικούς πόρους και συνέβαλε στην ενίσχυση της διαχείρισης των αποβλήτων και στην πορεία προς μια πολιτική βασισμένη στην αειφόρο κατανάλωση και παραγωγή. Η χρήση πόρων δεν αυξάνεται πλέον με τον ρυθμό της οικονομικής ανάπτυξης. Ωστόσο, σε απόλυτες τιμές, η χρήση πόρων εξακολουθεί να αυξάνεται, γεγονός που δεν συμβιβάζεται με τον στόχο της μακροπρόθεσμης μη υπέρβασης της φέρουσας ικανότητας του περιβάλλοντος. Εξάλλου, παραμένουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών ως προς την παραγωγικότητα των πόρων και γενικώς αυξάνεται η εξάρτηση από τις εισαγωγές.

2.3.4 Κλιματική αλλαγή: Η συμβολή του 6ου ΠΔΠ στο πεδίο της κλιματικής αλλαγής υπήρξε σημαντική. Παρότι οι προβλεπόμενοι στόχοι όσον αφορά τις πρωτοβουλίες της διεθνούς κοινότητας δεν επιτεύχθηκαν και παρότι, ειδικότερα, οι ποσοτικοποιήσιμοι στόχοι είχαν πιο ουτοπική χροιά και συνεπάγονταν μεγαλύτερη δυσκολία υλοποίησης, εντούτοις το 6ο ΠΔΠ κατέστησε δυνατή την επίτευξη βασικών στόχων άσκησης πολιτικής.

2.3.5 Διεθνή θέματα: Με το 6ο ΠΔΠ η ΕΕ δεσμεύθηκε εκ νέου: α) να εντάξει τους περιβαλλοντικούς προβληματισμούς σε όλες τις εξωτερικές της σχέσεις και β) να διατηρήσει την εξωτερική διάσταση της οικείας στρατηγικής για αειφόρο ανάπτυξη. Παρά τις προσπάθειες της ΕΕ να ενισχύσει την πολυμερή συνεργασία και να καταδείξει την προσήλωσή της στις διεθνείς συμβάσεις και συμφωνίες, σημειώθηκε ελάχιστη πρόοδος προς τη βελτίωση της παγκόσμιας διακυβέρνησης στον τομέα του περιβάλλοντος. Οι περιβαλλοντικές προκλήσεις, οι οποίες προσλαμβάνουν ολοένα και περισσότερο παγκόσμια διάσταση, απαιτούν μια πιο σύντονη και ακριβέστερα εστιασμένη προσπάθεια εντός της ΕΕ, ώστε να μπορεί η Ευρωπαϊκή Ένωση να διεκπεραιώσει αποτελεσματικότερα τον ρόλο της στη διαμόρφωση διεθνούς πολιτικής και να συνεχίσει να επιδιώκει τη βελτίωση της παγκόσμιας διακυβέρνησης στον τομέα του περιβάλλοντος.

2.4 Αποτελεσματικότητα των στρατηγικών προσεγγίσεων και μέσων

2.4.1 Το 6ο ΠΔΠ καλλιέργησε και προώθησε εντατικά αρχές και μέσα για τη βελτίωση της χάραξης πολιτικής, ιδίως τις ολοκληρωμένες εκτιμήσεις επιπτώσεων και την αυξημένη χρήση αγορά κεντρικών μέσων, και συγχρόνως τόνισε τη σημασία των σταθερών επιστημονικών βάσεων για τη χάραξη πολιτικής. Παρά τις πρόσφατες θετικές εξελίξεις, οι πληροφορίες σχετικά με το περιβάλλον –ιδίως τα επίσημα στατιστικά και άλλα στοιχεία– εξακολουθούν να είναι ελλιπείς και να μην διατίθενται πάντα έγκαιρα.

2.4.2 Ο μεταβαλλόμενος χαρακτήρας των περιβαλλοντικών προκλήσεων επιβάλλει μεγαλύτερη συνοχή μεταξύ: α) του σταδίου της διαμόρφωσης και της εφαρμογής των πολιτικών· β) του ευρωπαϊκού, του εθνικού και του περιφερειακού επιπέδου· και γ) των τομέων προτεραιότητας.

2.4.3 Η μη ικανοποιητική εφαρμογή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας υπονομεύει την επίτευξη των στόχων και την αξιοπιστία της περιβαλλοντικής πολιτικής και δεν διευκολύνει την ανάληψη δεσμεύσεων από άλλους τομείς για βελτίωση των επιδόσεων. Επιπλέον, πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στις πολιτικές που προσδίδουν σαφή προστιθέμενη αξία στη δημιουργία «πράσινης» οικονομίας και μπορούν να εφαρμοστούν βραχυπρόθεσμα.

2.5 Μελλοντικές προκλήσεις

2.5.1 Ενώ έχουν πλέον τεθεί οι βασικοί πυλώνες της περιβαλλοντικής πολιτικής και νομοθεσίας, με εξαίρεση το έδαφος, οι δυνατότητες βελτιώσεων τις οποίες παρέχουν δεν έχουν υλοποιηθεί πλήρως, λόγω ελλείψεων όσον αφορά την εφαρμογή.

2.5.2 Η βασική πρόκληση για τη μελλοντική περιβαλλοντική πολιτική έγκειται στην εξέλιξη από την αποκατάσταση στην πρόληψη της υποβάθμισης του περιβάλλοντος, με την προώθηση ενός πιο μακροπρόθεσμου οράματος, καθώς και στη διευκόλυνση της πληρέστερης ένταξης του περιβάλλοντος σε όλες τις συναφείς πολιτικές.

2.5.3 Προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για μια πράσινη ανταγωνιστική οικονομία με χαμηλά επίπεδα ανθρακούχων εκπομπών και αποδοτική χρήση των πόρων, η ένταξη των προβληματισμών που αφορούν το περιβάλλον και τα χαμηλά επίπεδα ανθρακούχων εκπομπών στα επιχειρηματικά μοντέλα άλλων τομέων, καθώς και η διασφάλιση της συνοχής σε όλα τα στάδια από τη διαμόρφωση μέχρι την εφαρμογή της πολιτικής, αποτελούν παράγοντες θεμελιώδους σημασίας. Για την προστασία του περιβάλλοντος και τον περιορισμό των δυσμενών επιπτώσεων στη δημόσια υγεία θα πρέπει επίσης να αντιμετωπιστούν τα εμπόδια στα οποία προσκρούει η ορθή εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας, ιδίως τα ζητήματα διακυβέρνησης στα κράτη μέλη, σε όλα τα επίπεδα.

2.5.4 Οι περιβαλλοντικές πιέσεις αποκτούν ολοένα και περισσότερο παγκόσμιο και συστημικό χαρακτήρα. Λόγω των πολύπλοκων διασυνδέσεων, χρειάζεται ευρύτερη γνωστική βάση και παράλληλη ενδελεχής εξέταση των δυνατοτήτων αλλαγής της συμπεριφοράς των καταναλωτών.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1 Το 6ο ΠΔΠ αντικατοπτρίζει την ανάληψη επίσημης πολιτικής δέσμευσης εκ μέρους του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής και παρέχει έναν σημαντικό δείκτη για την αξιολόγηση της εξελικτικής πορείας της ευρωπαϊκής περιβαλλοντικής πολιτικής. Έπειτα από την έγκριση του 6ου ΠΔΠ, η ΕΕ ανέλαβε πολυάριθμες εποικοδομητικές πρωτοβουλίες, πέτυχε φιλόδοξα αποτελέσματα και διαμόρφωσε μια σειρά πολυτομεακών στρατηγικών και σχεδίων. Ωστόσο, είναι δύσκολο να προσδιοριστεί σε ποιο βαθμό το γενικό πλαίσιο που καθορίζεται από το πρόγραμμα επηρέασε την εξέλιξη των πολιτικών. Θα ήταν σκόπιμο να διερευνηθεί το θέμα αυτό, προβαίνοντας σε ανάλυση της εφαρμογής των δράσεων που περιέχονται στο πρόγραμμα, καθώς και των αλληλεπιδράσεων και των αμοιβαίων επιρροών με την ευρωπαϊκή στρατηγική για την αειφόρο ανάπτυξη και τη στρατηγική της Λισαβόνας (10).

3.2 Η δημόσια συζήτηση, η οποία διεξάγεται τα τελευταία χρόνια με τη συμμετοχή των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων και της κοινωνίας των πολιτών όσον αφορά την αξιολόγηση των έως τώρα επιτευγμάτων και των δυνατοτήτων που διαγράφονται για το μέλλον της ευρωπαϊκής περιβαλλοντικής πολιτικής (11), επικεντρώθηκε σε δύο βασικά ζητήματα: στον καθορισμό νέων προτεραιοτήτων και στην ενίσχυση των διαθέσιμων μέσων, με στόχο να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα των προτεινόμενων μέτρων.

3.3 Ειδικότερα, το συγκεκριμένο ζήτημα δεν μπορεί να περιοριστεί αποκλειστικά στη σκοπιμότητα ή μη της θέσπισης ενός νέου προγράμματος, αλλά απαιτείται να επικεντρωθεί πρωτίστως στη μορφή την οποία θα πρέπει να προσλάβει, καθώς και στον προσδιορισμό του στόχου του, του περιεχομένου του και των σχετικών προθεσμιών. Αυτό που προέχει πάνω απ’ όλα είναι να βρεθεί τρόπος ώστε οι προσεχείς περιβαλλοντικές δράσεις να μετουσιωθούν σε ένα διαφανέστερο, σημαντικότερο και αποτελεσματικότερο στρατηγικό μέσο, αντλώντας διδάγματα από την προηγούμενη εμπειρία και αποφεύγοντας τις παγίδες που υπονόμευσαν την αποτελεσματικότητα του 6ου ΠΔΠ.

3.4 Λαμβανομένης υπόψη της εμπειρίας που αποκτήθηκε μέχρι στιγμής σε άλλες περιπτώσεις (όπως π.χ. στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ, του ΕΚΤ και του ΕΓΤΑΑ), κρίνεται σκόπιμο να εξεταστεί το ενδεχόμενο περαιτέρω ενίσχυσης των μέσων που χρησιμοποιούνται για την εκ των προτέρων, την ενδιάμεση και την εκ των υστέρων παρακολούθηση και αξιολόγηση, ακόμη και στην περίπτωση του προγράμματος για το περιβάλλον.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1 Θεματικές στρατηγικές

4.1.1 Η χάραξη των θεματικών στρατηγικών ευνόησε την επικράτηση μιας πιο στρατηγικής προσέγγισης η οποία συνέβαλε στην υπερνίκηση ορισμένων αδυναμιών του 5ου ΠΔΠ και, ειδικότερα, της ελλιπούς αρμοδιότητας του εν λόγω προγράμματος σε ορισμένους τομείς. Ωστόσο, η διαδικασία που απαιτήθηκε για τη διαμόρφωση των θεματικών στρατηγικών επιβράδυνε εκ των πραγμάτων τόσο τη συνολική διαδικασία λήψης αποφάσεων όσο και την υιοθέτηση των σχετικών μέτρων.

4.1.2 Πολλές από τις νομοθετικές πράξεις που συνοδεύουν τις θεματικές στρατηγικές βρίσκονται ακόμη στα πρώτα στάδια της εφαρμογής τους. Οι καθυστερήσεις που σημειώθηκαν όσον αφορά την έκδοσή τους, η αδυναμία καθορισμού συγκεκριμένων στόχων, η εκχώρηση στα κράτη μέλη της ευθύνης όχι μόνο για την υλοποίηση, αλλά και για την παροχή περαιτέρω διευκρινίσεων σχετικά με πολλά από τα προβλεπόμενα μέτρα, καθώς και ο ανεπαρκής μηχανισμός ελέγχου και παρακολούθησης, έπληξαν σε ορισμένες περιπτώσεις σοβαρά την ικανότητα του προγράμματος να επιτύχει τους στόχους του πριν από την εκπνοή του.

4.2 Συνοχή και ολοκλήρωση

4.2.1 Είναι προφανές ότι οι περιβαλλοντικές προκλήσεις δεν μπορούν επί του παρόντος να αντιμετωπιστούν μόνο με εξειδικευμένες περιβαλλοντικές πολιτικές, αλλά προϋποθέτουν τη συνεισφορά του συνόλου της οικονομίας και της κοινωνίας. Επομένως, χρειάζεται περισσότερη συνοχή τόσο μεταξύ των άμεσα αλληλένδετων θεματικών πεδίων (όπως η κλιματική αλλαγή, η ενέργεια και η προστασία της υγείας) όσο και μεταξύ των διαφόρων τομεακών πολιτικών (όσον αφορά π.χ. τη διατροφή, τις μεταφορές, τα κατασκευαστικά έργα ή την καινοτομία). Ειδικότερα, όπως έχει άλλωστε τονίσει και η ΕΟΚΕ (12), κατά τη διαδικασία μεταρρύθμισης της ΚΓΠ που παραμένει σε εξέλιξη, η εν λόγω αρχή υλοποιήθηκε με την εισαγωγή του μέσου που συνίσταται στο «πρασίνισμα» της ενιαίας ενίσχυσης.

4.2.2 Ζωτική σημασία έχει, επιπλέον, να υποστηριχθεί και να προαχθεί η ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής πολιτικής στις «μεταστρατηγικές» (Ευρώπη 2020), αλλά και στα χρηματοδοτικά μέσα. Όσον αφορά πιο συγκεκριμένα τον Χάρτη πορείας για μια αποδοτική, από πλευράς πόρων, Ευρώπη (13), κατά τη διάρκεια εργαστηρίου που διοργανώθηκε πρόσφατα στις Βρυξέλλες (14), αναγνωρίστηκε η καθοριστική σημασία του προγράμματος για τη διευκόλυνση της μετάβασης στην «πράσινη οικονομία» και της συμπληρωματικότητας των δύο πρωτοβουλιών, ιδίως όσον αφορά την εφαρμογή των μέτρων, τους φυσικούς πόρους και τη διαχείριση των οικοσυστημάτων.

4.3 Πρωταρχικοί στόχοι

4.3.1 Ο καθορισμός των πρωταρχικών στόχων πρέπει να πραγματοποιηθεί με ιδιαίτερη μνεία στα περιβαλλοντικά προβλήματα, όπως η σπανιότητα των φυσικών πόρων, η ατμοσφαιρική ρύπανση, η βιοποικιλότητα και το αστικό περιβάλλον.

4.3.2 Ειδικότερα, κρίνεται σκόπιμο να επιδιωχθεί και να ενθαρρυνθεί μια νέα αντιμετώπιση της κατανάλωσης, του εμπορίου και της παραγωγής. Οι τεχνολογικές αλλαγές πρέπει πράγματι να συμβαδίζουν με την αλλαγή συνηθειών.

4.4 Βελτιωμένα μέσα

4.4.1 Η βελτίωση των μέσων της ευρωπαϊκής περιβαλλοντικής πολιτικής συνεπάγεται πρωτίστως τη βελτίωση της νομοθεσίας μέσω της θέσπισης νομοθετικών μέτρων και της επιλογής ομοιόμορφων και υποχρεωτικών κανόνων, ακόμη και όσον αφορά τις οικονομικές παραμέτρους. Από την άλλη πλευρά, όπως έχει ήδη επισημάνει το 2001 η ΕΟΚΕ σε σχετική γνωμοδότησή της, η διασφάλιση της αποτελεσματικής εφαρμογής της ισχύουσας νομοθεσίας αποτελεί παράγοντα καθοριστικής σημασίας για την αποφυγή στρεβλώσεων της αγοράς και για τη διαφύλαξη της ανταγωνιστικότητας των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων (15). Ειδικότερα, όσον αφορά το πρόγραμμα αρωγής των ΜΜΕ (Πρόγραμμα Υποβοήθησης Περιβαλλοντικής Συμμόρφωσης - ECAP), η ΕΟΚΕ τόνισε ότι είναι σημαντικό η εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων να αποτελεί αντικείμενο ολοκληρωμένης και εγκάρσιας διαχείρισης εκ μέρους της εκάστοτε εταιρείας (16).

4.4.2 Κατά δεύτερο λόγο, χρειάζονται βελτιωμένα μέσα αξιολόγησης τόσο της κατάστασης του περιβάλλοντος όσο και της εφαρμογής των πολιτικών και της αποτελεσματικότητάς τους (17), με τη διενέργεια ανεξάρτητων, ανοικτών και έγκαιρων αξιολογήσεων αντικτύπου.

4.4.3 Τέλος, είναι απολύτως αναγκαίο να βελτιωθεί το στάδιο της υλοποίησης με την καθιέρωση διεθνών μηχανισμών βοήθειας, εποπτείας και επιβολής κυρώσεων, πράγμα το οποίο σημαίνει μ’ άλλα λόγια τα εξής: διαμόρφωση, κανονιστική ρύθμιση, υλοποίηση, εποπτεία και επιβολή κυρώσεων (18).

4.5 Ο ρόλος των πρωτοστατών

4.5.1 Η συμμετοχή των αυτοδιοικητικών αρχών θα πρέπει να προβλέπεται ήδη από το στάδιο της διαμόρφωσης των διαφόρων πολιτικών. Η Επιτροπή των Περιφερειών (19), σε πρόσφατη γνωμοδότησή της, τόνισε την ανάγκη προενεργού συμμετοχής των αυτοδιοικητικών αρχών και πρότεινε την υιοθέτηση καινοτόμων μεθόδων πολυεπίπεδης διακυβέρνησης, συμπεριλαμβανομένης και της κινητοποίησης των υφιστάμενων πλατφορμών και δικτύων.

Βρυξέλλες, 18 Ιανουαρίου 2012. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Staffan NILSSON

(1) ΕΕ C 376 της 22.12.2011, σ. 97

(2) COM(2010) 2020 τελικό της 3.3.2010.

(3) COM(2011) 244 τελικό της 3.5.2011.

(4) COM(2011) 363 τελικό της 20.6.2011.

(5) COM(2011) 112 τελικό της 8.3.2011.

(6) COM(2011) 144 τελικό της 28.3.2011.

(7) COM(2010) 639 τελικό.

(8) COM(2011) 109 τελικό της 8.3.2011

(9) COM(2005) 446 τελικό (ατμοσφαιρική ρύπανση), COM(2006) 372 τελικό (αειφόρος χρήση των φυτοφαρμάκων), COM(2005) 666 τελικό (πρόληψη της δημιουργίας και ανακύκλωση των αποβλήτων), COM(2005) 670 τελικό (αειφόρος χρήση των φυσικών πόρων), COM(2006) 231 τελικό (προστασία του εδάφους), COM(2005) 504 τελικό (προστασία και διατήρηση του θαλάσσιου περιβάλλοντος) και COM(2005) 718 τελικό (αστικό περιβάλλον).

(10) Strategic Orientations of EU Environmental Policy under the Sixth Environment Action Programme and Implications for the Future (Στρατηγικοί προσανατολισμοί της περιβαλλοντικής πολιτικής της ΕΕ στο πλαίσιο του έκτου προγράμματος δράσης για το περιβάλλον και μελλοντικές επιπτώσεις), Τελική Έκθεση, Ινστιτούτο Ευρωπαϊκής Πολιτικής Περιβάλλοντος (ΙΕΠΠ), Μάιος 2010.

(11) Όλες οι συνεισφορές σχετικά με τις διάφορες εκδηλώσεις και τις προπαρασκευαστικές μελέτες είναι διαθέσιμες στην εξής ηλεκτρονική διεύθυνση: www.eapdebate.org.

(12) ΕΕ C 132 της 3.5.2011, σ. 63-70.

(13) COM(2011) 571 τελικό.

(14) Expert Workshop: “The future of European Environmental Policy: what role for the Resource Efficiency Roadmap and what role for the Environment Action Programme?” (Εργαστήριο εμπειρογνωμόνων με θέμα «Το μέλλον της ευρωπαϊκής περιβαλλοντικής πολιτικής: Ποιος ο ρόλος του χάρτη πορείας για την αποδοτικότητα των πόρων και ποιος ο ρόλος του προγράμματος δράσης για το περιβάλλον;»), Βρυξέλλες 13.9.2011.

(15) ΕΕ C 221 της 7.8.2001 σ. 80-85.

(16) ΕΕ C 211 της 19.8.2008, σ. 37.

(17) The issue of Evaluation in the Framework of European Environmental Policy (Το ζήτημα της αξιολόγησης στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής περιβαλλοντικής πολιτικής), Brussels Environment, 11.6.2010.

(18) “Better instruments for European Environmental Policy” (Καλύτερα μέσα για την ευρωπαϊκή περιβαλλοντική πολιτική). Εργαστήριο που διοργανώθηκε στη Μαδρίτη από το Υπουργείο Περιβάλλοντος της Ισπανίας, σε συνεργασία με το Brussels Environment, στις 20.05.2010.

(19) Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών της 5ης και 6ης Οκτωβρίου 2010.