Άλλα εναρμονισμένα πλαίσια της ΕΕ, τα οποία εφαρμόζουν την ίδια προσέγγιση, όπως ο κανονισμός (ΕΕ) 2017/745 για τα ιατροτεχνολογικά προϊόντα και ο κανονισμός (ΕΕ) 2017/746 για τα in vitro διαγνωστικά ιατροτεχνολογικά προϊόντα, περιέχουν ήδη διατάξεις οι οποίες παρέχουν στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να παρεκκλίνουν από τις εναρμονισμένες διαδικασίες σε ορισμένες περιπτώσεις. Ως εκ τούτου, δεν απαιτείται τροποποίηση των εν λόγω πλαισίων.

Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2679/98 (στο εξής: κανονισμός για την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων), με τον οποίο θεσπίζεται μηχανισμός αντίδρασης για την αντιμετώπιση των οφειλόμενων σε κράτος μέλος εμποδίων που παρουσιάζονται στην ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων και τα οποία οδηγούν σε σοβαρές διαταραχές και απαιτούν άμεση δράση, θα καταργηθεί. Σύμφωνα με την αξιολόγησή του που ολοκληρώθηκε τον Οκτώβριο του 2019 και υποστηρίζεται από εξωτερική μελέτη, ο μηχανισμός αυτός χρησιμοποιείται σπάνια και το σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών που προβλέπει είναι ανεπαρκές, καθώς είναι υπερβολικά αργό και παρωχημένο.

•Διαβουλεύσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη

Όπως περιγράφεται στο παράρτημα 2 της εκτίμησης επιπτώσεων που συνοδεύει την παρούσα πρόταση, πραγματοποιήθηκαν δραστηριότητες διαβούλευσης με τα ενδιαφερόμενα μέρη μεταξύ Οκτωβρίου 2021 και Μαΐου 2022. Οι δραστηριότητες διαβούλευσης περιλάμβαναν: πρόσκληση υποβολής στοιχείων που δημοσιεύθηκε στην πύλη «Πείτε την άποψή σας» και ήταν ανοικτή από τις 13 Απριλίου έως τις 11 Μαΐου 2022, δημόσια διαβούλευση που διενεργήθηκε μέσω ερωτηματολογίου το οποίο δημοσιεύθηκε στην ίδια πύλη την ίδια περίοδο, εργαστήριο με τα ενδιαφερόμενα μέρη στις 6 Μαΐου 2022, έρευνα στα κράτη μέλη τον Μάιο του 2022, και στοχευμένες διαβουλεύσεις που πραγματοποιήθηκαν μέσω συναντήσεων με τα κράτη μέλη και συγκεκριμένα ενδιαφερόμενα μέρη.

Τα ενδιαφερόμενα μέρη συμφωνούν σε μεγάλο βαθμό ότι είναι αναγκαίο να διασφαλιστεί η ελεύθερη κυκλοφορία καθώς και μεγαλύτερη διαφάνεια και συντονισμός σε περιόδους κρίσης. Οι περισσότερες εμπειρίες που κατέθεσαν τα ενδιαφερόμενα μέρη προέρχονταν από την κρίση της COVID-19. Όταν επιδιώκεται να διασφαλιστεί η διαθεσιμότητα συναφών με την κρίση εμπορευμάτων, τα κράτη μέλη τάχθηκαν υπέρ της λήψης μέτρων όπως ο συντονισμός των δημόσιων προμηθειών, η ταχεία αξιολόγηση της συμμόρφωσης και η καλύτερη εποπτεία της αγοράς. Ορισμένα κράτη μέλη εξέφρασαν την ανησυχία τους ως προς τη συμπερίληψη γενικών μέτρων ετοιμότητας για την αντιμετώπιση κρίσεων όταν καμία κρίση δεν διαφαίνεται στον ορίζοντα, χωρίς να προσδιορίζονται οι στοχευμένες αλυσίδες εφοδιασμού. Ενώ ορισμένα ενδιαφερόμενα μέλη από τις επιχειρήσεις εξέφρασαν τον προβληματισμό τους για τα υποχρεωτικά μέτρα που στοχεύουν τους οικονομικούς φορείς, άλλα δήλωσαν ότι υποστηρίζουν τον μεγαλύτερο βαθμό συντονισμού και διαφάνειας, τη λήψη μέτρων για τη διασφάλιση της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων, την ταχεία κοινοποίηση των εθνικών μέτρων, την εφαρμογή γρήγορων διαδικασιών για την ανάπτυξη και τη δημοσίευση ευρωπαϊκών προτύπων, τα ενιαία σημεία πληροφόρησης σε ενωσιακό και εθνικό επίπεδο, καθώς και τις ασκήσεις έκτακτης ανάγκης για εμπειρογνώμονες.

•Συλλογή και χρήση εμπειρογνωσίας

Τα στοιχεία και τα δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν για την εκπόνηση της εκτίμησης επιπτώσεων περιλάμβαναν τα εξής:

–τη μελέτη «The impact of COVID-19 on the Internal Market» (Ο αντίκτυπος της COVID-19 στην εσωτερική αγορά), η οποία διενεργήθηκε κατόπιν αιτήματος της Επιτροπής Εσωτερικής Αγοράς και Προστασίας των Καταναλωτών (IMCO) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου·

–την αξιολόγηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2679/98 για την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων και της σχετικής υποστηρικτικής εξωτερικής μελέτης·

–την αξιολόγηση του νέου νομοθετικού πλαισίου·

–σχετικές πληροφορίες και/ή στοιχεία που συλλέχθηκαν στο πλαίσιο της προετοιμασίας υφιστάμενων ή προτεινόμενων ενωσιακών πρωτοβουλιών και μηχανισμών για την αντιμετώπιση κρίσεων, μεταξύ άλλων μέσω δραστηριοτήτων διαβούλευσης ή μελετών εκτίμησης επιπτώσεων [π.χ. η πράξη για τα δεδομένα, το εργαλείο πληροφόρησης για την ενιαία αγορά (SMIT), το πλαίσιο υγειονομικής ασφάλειας της ΕΕ, ο κώδικας συνόρων του Σένγκεν, το σχέδιο έκτακτης ανάγκης για τη διασφάλιση του εφοδιασμού τροφίμων και της επισιτιστικής ασφάλειας, τις ολοκληρωμένες ρυθμίσεις για την πολιτική αντιμετώπιση κρίσεων (IPCR), το σχέδιο έκτακτης ανάγκης για τις μεταφορές, τον κανονισμό για το ψηφιακό πιστοποιητικό COVID της ΕΕ, τη σύσταση (ΕΕ) 2020/1475 του Συμβουλίου σχετικά με την εφαρμογή συντονισμένης προσέγγισης όσον αφορά τον περιορισμό της ελεύθερης κυκλοφορίας για την αντιμετώπιση της πανδημίας COVID-19 και τις προσαρμογές της]·

–ακαδημαϊκές μελέτες και βιβλιογραφία σχετικά με τις επιπτώσεις προηγούμενων κρίσεων στη λειτουργία της ενιαίας αγοράς, καθώς και υφιστάμενα έγγραφα θέσης και άλλα έγγραφα που συντάχθηκαν από σχετικά ενδιαφερόμενα μέρη·

–άρθρα εφημερίδων και υλικό προερχόμενο από τον Τύπο.

Η εκτίμηση επιπτώσεων βασίστηκε επίσης στις πληροφορίες που συγκεντρώθηκαν στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων διαβούλευσης, όπως περιγράφονται λεπτομερώς στη συνοπτική έκθεση που περιλαμβάνεται στο παράρτημα 2 της εκτίμησης επιπτώσεων.

Η βάση τεκμηρίωσης της έκθεσης είναι πολύ περιορισμένη λόγω της σχετικά μικρής ανταπόκρισης στην πρόσκληση υποβολής στοιχείων και στη δημόσια διαβούλευση, καθώς και της έλλειψης υποστηρικτικής μελέτης. Για να διορθωθεί αυτή η κατάσταση, η Επιτροπή διεξήγαγε, στις 6 Μαΐου 2022, εργαστήριο με τα ενδιαφερόμενα μέρη, τα οποία ανταποκρίθηκαν με μεγάλη συμμετοχή, και διεξήγαγε σειρά στοχευμένων διαβουλεύσεων, ιδίως με τα κράτη μέλη και τα ενδιαφερόμενα μέρη.

•Εκτίμηση επιπτώσεων

Η Επιτροπή, σύμφωνα με την πολιτική της για τη βελτίωση της νομοθεσίας, διενήργησε εκτίμηση επιπτώσεων. Στην εκτίμηση επιπτώσεων αξιολογήθηκαν τρεις επιλογές πολιτικής για τη θέσπιση ενός οργάνου διακυβέρνησης και ενός πλαισίου για τον σχεδιασμό αντιμετώπισης απρόοπτων καταστάσεων, καθώς και λειτουργίες επαγρύπνησης και έκτακτης ανάγκης. Τόσο η λειτουργία επαγρύπνησης στην ενιαία αγορά όσο και η λειτουργία έκτακτης ανάγκης στην ενιαία αγορά θα ενεργοποιούνται σύμφωνα με συγκεκριμένα κριτήρια και μηχανισμούς ενεργοποίησης. Ορισμένα μέτρα της εργαλειοθήκης θα χρειαστούν πρόσθετη ενεργοποίηση.

Αφού αναλύθηκαν τα αίτια του προβλήματος και τα κενά της οικείας τομεακής νομοθεσίας, καθορίστηκαν οκτώ συνιστώσες μετά την ομαδοποίηση των μέτρων σε ενότητες που θα εφαρμόζονται σε διαφορετικές χρονικές στιγμές (πάντα, σε λειτουργία επαγρύπνησης και σε λειτουργία έκτακτης ανάγκης). Για κάθε συνιστώσα αναλύθηκαν τρεις προσεγγίσεις πολιτικής: μη νομοθετικά μέτρα (προσέγγιση 1), υβριδική προσέγγιση (προσέγγιση 2) και πιο ολοκληρωμένο νομοθετικό πλαίσιο (προσέγγιση 3). Με βάση την ανάλυση αυτή, επιλέχθηκαν για κάθε συνιστώσα ορισμένες ή όλες οι προσεγγίσεις, οι οποίες συνδυάστηκαν σε τρεις ρεαλιστικές επιλογές πολιτικής που αντικατοπτρίζουν διαφορετικά επίπεδα πολιτικής φιλοδοξίας και υποστήριξης από τα ενδιαφερόμενα μέρη.

Λειτουργία Συνιστώσα Επιλογή πολιτικής 1 ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ Επιλογή πολιτικής 2 ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Επιλογή πολιτικής 3 ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ Πάντα 1. Διακυβέρνηση, συντονισμός και συνεργασία Προσέγγιση 2 Επίσημη συμβουλευτική ομάδα ως φόρουμ τεχνικού επιπέδου, και υποχρέωση των κρατών μελών να ανταλλάσσουν πληροφορίες εντός της ομάδας ενόψει και κατά τη διάρκεια της κρίσης Πάντα 2. Σχεδιασμός αντιμετώπισης απρόοπτων καταστάσεων σε περίπτωση κρίσης Προσέγγιση 2 Σύσταση προς τα κράτη μέλη για εκτίμηση κινδύνου, κατάρτιση και ασκήσεις, καθώς και συλλογή μέτρων για την αντιμετώπιση κρίσεων Προσέγγιση 3 – Σύσταση προς τα κράτη μέλη για εκτίμηση κινδύνου και συλλογή μέτρων για την αντιμετώπιση κρίσεων και – Υποχρέωση της Επιτροπής για εκτίμηση κινδύνου σε ενωσιακό επίπεδο – Υποχρέωση των κρατών μελών να εκπαιδεύουν τακτικά το αρμόδιο προσωπικό διαχείρισης κρίσεων Επαγρύπνηση 3. Επαγρύπνηση στην ενιαία αγορά Προσέγγιση 2 – Σύσταση προς τα κράτη μέλη για συλλογή πληροφοριών σχετικά με προσδιορισμένες στρατηγικές αλυσίδες εφοδιασμού – Συστάσεις προς τα κράτη μέλη για δημιουργία στρατηγικών αποθεμάτων σε στρατηγικής σημασίας εμπορεύματα Προσέγγιση 3 – Υποχρέωση των κρατών μελών να συλλέγουν πληροφορίες σχετικά με προσδιορισμένες στρατηγικές αλυσίδες εφοδιασμού – Υποχρέωση της Επιτροπής να καταρτίζει και να επικαιροποιεί τακτικά κατάλογο με στόχους για τα στρατηγικά αποθέματα – Υποχρέωση των κρατών μελών να δημιουργούν στρατηγικά αποθέματα για επιλεγμένα στρατηγικής σημασίας εμπορεύματα, αν τα στρατηγικά αποθέματα των κρατών μελών υπολείπονται σημαντικά των στόχων Έκτακτη ανάγκη 4. Βασικές αρχές και υποστηρικτικά μέτρα για τη διευκόλυνση της ελεύθερης κυκλοφορίας κατά τη διάρκεια έκτακτης ανάγκης Προσέγγιση 2 Ενίσχυση των βασικών αρχών της ελεύθερης κυκλοφορίας συναφών με την κρίση εμπορευμάτων και υπηρεσιών με δεσμευτικούς κανόνες, κατά περίπτωση, για την αποτελεσματική διαχείριση κρίσεων Έκτακτη ανάγκη 5. Διαφάνεια και διοικητική βοήθεια κατά τη διάρκεια έκτακτης ανάγκης Προσέγγιση 3 Δεσμευτικός ολοκληρωμένος μηχανισμός ταχείας κοινοποίησης, ταχεία αξιολόγηση από ομοτίμους και δυνατότητα ανακήρυξης μη συμμόρφωσης των κοινοποιηθέντων μέτρων με το δίκαιο της ΕΕ· σημεία επαφής και ηλεκτρονική πλατφόρμα Έκτακτη ανάγκη 6. Επιτάχυνση της διάθεσης στην αγορά των συναφών με την κρίση προϊόντων κατά τη διάρκεια έκτακτης ανάγκης Προσέγγιση 2 Στοχευμένες τροποποιήσεις της ισχύουσας νομοθεσίας εναρμόνισης της ενιαίας αγοράς: ταχύτερη διάθεση στην αγορά των συναφών με την κρίση προϊόντων· η Επιτροπή μπορεί να εγκρίνει τεχνικές προδιαγραφές· τα κράτη μέλη δίνουν προτεραιότητα στην εποπτεία της αγοράς όσον αφορά συναφή με την κρίση προϊόντα Έκτακτη ανάγκη 7. Δημόσιες προμήθειες κατά τη διάρκεια έκτακτης ανάγκης Προσέγγιση 2 Νέα διάταξη σχετικά με τις από κοινού προμήθειες/αγορές από την Επιτροπή για ορισμένα ή όλα τα κράτη μέλη Έκτακτη ανάγκη 8. Μέτρα που επηρεάζουν τις συναφείς με την κρίση αλυσίδες εφοδιασμού όσο είναι ενεργοποιημένη η λειτουργία έκτακτης ανάγκης Προσέγγιση 1 Καθοδήγηση σχετικά με την αύξηση της παραγωγικής ικανότητας· επιτάχυνση των διαδικασιών αδειοδότησης· αποδοχή και προτεραιοποίηση παραγγελιών όσον αφορά συναφή με την κρίση εμπορεύματα Συστάσεις προς τις επιχειρήσεις για ανταλλαγή συναφών με την κρίση πληροφοριών Προσέγγιση 2 Συστάσεις προς τα κράτη μέλη για τη διανομή των αποθεμάτων προϊόντων· επιτάχυνση των διαδικασιών αδειοδότησης· παρακίνηση των οικονομικών φορέων να αποδέχονται και να προτεραιοποιούν τις παραγγελίες Παροχή στα κράτη μέλη της δυνατότητας, αφενός, να υποχρεώνουν τους οικονομικούς φορείς να αυξάνουν την παραγωγική ικανότητα και, αφετέρου, να τους απευθύνουν δεσμευτικά αιτήματα παροχής πληροφοριών Προσέγγιση 3 Υποχρέωση των κρατών μελών να διανέμουν τα αποθέματα προϊόντων που έχουν προηγουμένως δημιουργηθεί· επιτάχυνση των διαδικασιών αδειοδότησης Υποχρέωση των επιχειρήσεων να αποδέχονται και να προτεραιοποιούν παραγγελίες· αύξηση της παραγωγικής ικανότητας και παροχή συναφών με την κρίση πληροφοριών

Η εκτίμηση επιπτώσεων δεν παρουσιάζει προτιμώμενη επιλογή, αλλά μεταθέτει τη λήψη της σχετικής απόφασης σε πολιτικό επίπεδο. Τα μέτρα που επιλέχθηκαν στη νομική πρόταση αντιστοιχούν στην επιλογή πολιτικής 3 για όλες τις συνιστώσες, με εξαίρεση τη συνιστώσα 8. Για τη συνιστώσα 8 επιλέχθηκε συνδυασμός της επιλογής πολιτικής 1 (για την αύξηση της παραγωγής), της επιλογής πολιτικής 2 (για τη διανομή των αποθεμάτων προϊόντων και την επιτάχυνση των διαδικασιών αδειοδότησης) και της επιλογής πολιτικής 3 (για τις υποχρεώσεις των επιχειρήσεων να αποδέχονται και να προτεραιοποιούν τις παραγγελίες και να παρέχουν συναφείς με την κρίση πληροφορίες).

Στις 15 Ιουνίου 2022 η Επιτροπή υπέβαλε την εκτίμηση επιπτώσεων στην επιτροπή ρυθμιστικού ελέγχου. Η επιτροπή ρυθμιστικού ελέγχου εξέδωσε αρνητική γνώμη, επισημαίνοντας ιδίως τα εξής: 1) την ανάγκη να δοθούν σαφείς και λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με την προβλεπόμενη έκτακτη ανάγκη στην ενιαία αγορά, μεταξύ άλλων ο ορισμός της, τα κριτήρια και οι μηχανισμοί λήψης αποφάσεων για την κήρυξη και τον τερματισμό της, καθώς και τα μέτρα που θα εφαρμοστούν κατά τη διάρκειά της· 2) την ανάγκη να αξιολογηθούν ενδελεχώς οι επιπτώσεις των επιλογών πολιτικής· και 3) την ανάγκη να παρουσιαστούν εναλλακτικοί συνδυασμοί των σχετικών επιλογών πολιτικής, επιπλέον των προσεγγίσεων πολιτικής, και να συνδεθεί η σύγκριση με την ανάλυση των επιπτώσεων. Η Επιτροπή, ανταποκρινόμενη στα ανωτέρω αιτήματα, έδωσε σαφή ορισμό της έκτακτης ανάγκης στην ενιαία αγορά, προσδιόρισε τα κριτήρια και τους μηχανισμούς λήψης αποφάσεων, εξήγησε τις τρεις λειτουργίες του SMEI και καθόρισε ποια συνιστώσα του SMEI θα ενεργοποιείται στο πλαίσιο ποιας λειτουργίας. Εξειδίκευσε περαιτέρω την εκτίμηση των επιπτώσεων ώστε να καλύπτει περισσότερα είδη επιπτώσεων, δηλαδή τις οικονομικές επιπτώσεις για τα βασικά ενδιαφερόμενα μέρη (τις επιχειρήσεις, τα κράτη μέλη και την Επιτροπή), τις επιπτώσεις στις ΜΜΕ, καθώς και τις επιπτώσεις στην ανταγωνιστικότητα, τον ανταγωνισμό και το διεθνές εμπόριο, και διαχώρισε, επίσης, τις επιπτώσεις που θα είχαν άμεσο αντίκτυπο από εκείνες που θα μπορούσαν να αναμένονται στο πλαίσιο των λειτουργιών επαγρύπνησης και έκτακτης ανάγκης. Επιπλέον, η εκτίμηση επιπτώσεων καθόρισε τρεις εναλλακτικές επιλογές πολιτικής βάσει συνδυασμού διαφορετικών προσεγγίσεων με ορισμένες συνιστώσες, παρείχε εκτίμηση των επιπτώσεων των εν λόγω επιλογών και επέκτεινε τη σύγκριση των επιλογών ώστε να καλύπτει την αναλογικότητα και την επικουρικότητα.