Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου που τροποποιεί την οδηγία 68/193/ΕΟΚ περί εμπορίας υλικών αγενούς πολλαπλασιασμού της αμπέλου"

(2000/C 268/11)

Στις 18 Φεβρουαρίου 2000, το Συμβούλιο, σύμφωνα με το άρθρο 37 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την παραπάνω πρόταση.

Το τμήμα "γεωργία, ανάπτυξη της υπαίθρου και περιβάλλον" στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε την γνωμοδότησή του στις 21 Ιουνίου 2000 (Εισηγητής: ο κ. Sabin).

Κατά την 374η σύνοδο ολομέλειας της 12ης και 13ης Ιουλίου 2000 (συνεδρίαση της 13ης Ιουλίου), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 65 ψήφους υπέρ και 1 αποχή την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επικροτεί την πρόταση τροποποίησης με την επιφύλαξη των ακόλουθων παρατηρήσεων. Παρακολουθεί με ενδιαφέρον την εξέλιξη της ρύθμισης για την πιθανή χρήση των βιοτεχνολογιών, κυρίως στον αμπελοοινικό τομέα. Η παραγωγή υλικών αγενούς πολλαπλασιασμού της αμπέλου αποτελεί την πρώτη φάση της αμπελοοινικής επεξεργασίας. Η ΟΚΕ υπενθυμίζει ότι ο οίνος έχει έντονη πολιτιστική φόρτιση στα κράτη μέλη της ΕΕ. Στο πλαίσιο αυτό, η ΟΚΕ επιμένει ότι κατά την εφαρμογή των νέων αρχών της πολιτικής για την υγειονομική ασφάλεια πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαιτερότητες αυτής της αγοράς.

2. Περιεχόμενο και κύρια νέα στοιχεία της πρότασης

2.1. Η οδηγία 68/193/ΕΟΚ, που αφορά την εμπορία υλικών αγενούς πολλαπλασιασμού της αμπέλου, έχει εισαχθεί από το 1968 στην κοινοτική νομοθεσία και έχει υποστεί πολλές τροποποιήσεις κυρίως λόγω της ένταξης νέων κρατών μελών. Οι προτεινόμενες τροπολογίες αφορούν μόνο το κείμενο της οδηγίας και παραπέμπουν την προσαρμογή των παραρτημάτων στη μόνιμη επιτροπή σπόρων προς σπορά και γεωργικών, δενδροκηπευτικών και δασικών φυτών προς φύτευση.

2.2. Σήμερα στον αμπελουργικό τομέα, οι εθνικές παρεκκλίσεις όσον αφορά την εμπορία υλικών αγενούς πολλαπλασιασμού της αμπέλου έχουν ως στόχο την καλύτερη εφαρμογή της πολιτικής για την ποιότητα των αμπελώνων. Για το λόγο αυτό οι πιθανές παρεκκλίσεις αφορούν την εμπορία:

- υλικών προγενέστερων του πολλαπλασιασμού που προορίζονται για το βασικό πολλαπλασιαστικό υλικό·

- πολλαπλασιαστικού υλικού που προορίζεται για δοκιμές ή για μοσχεύματα ερρίζων.

2.2.1. Η αποδοχή των ποικιλιών και η πιστοποίηση των υλικών πολλαπλασιασμού αποτελούν εθνική αρμοδιότητα. Η μόνιμη επιτροπή σπόρων προς σπορά και γεωργικών, δενδροκηπευτικών και δασικών φυτών προς φύτευση είναι αρμόδια για:

- την καθιέρωση ελάχιστων προϋποθέσεων ενόψει της αποδοχής των ποικιλιών (καθορισμός των κριτηρίων εξέτασης)·

- τον καθορισμό των όρων σήμανσης, σφράγισης των παρτίδων·

- την επικύρωση των μεθόδων που βελτιώνουν την πιστοποίηση του πολλαπλασιαστικού υλικού.

2.3. Η Επιτροπή έχει αναλάβει εδώ και πολλά χρόνια την εναρμόνιση των διαφόρων κοινοτικών κανόνων που αφορούν την εμπορία σπόρων προς σπορά και γεωργικών, δενδροκηπευτικών και δασικών φυτών προς φύτευση.

2.4. Οι κυριότερες προτάσεις της Επιτροπής αφορούν την εισαγωγή νέων τεχνικών αγενούς πολλαπλασιασμού (μικροπολλαπλασιασμός, χρήση χλωρών μοσχευμάτων), την κατάργηση των εθνικών παρεκκλίσεων για την εμπορία του αποκαλούμενου "αρχικού" πολλαπλασιαστικού υλικού και την συνεκτίμηση της οδηγίας 90/220/ΕΟΚ που αφορά την σκόπιμη ελευθέρωση στο περιβάλλον γενετικά τροποποιημένων οργανισμών.

2.5. Στην αναθεωρημένη πρόταση της οδηγίας 68/193/ΕΟΚ, άρθρο 3 σημείο 2, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει τη διατήρηση της γενετικής ποικιλομορφίας. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υποστηρίζει την πρόταση αυτή που συμβάλλει στη διατήρηση της βιοποικιλότητας. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εκφράζει την επιθυμία η Επιτροπή να λάβει όλα τα σχετικά απαραίτητα μέτρα προκειμένου να εξασφαλιστεί η εφαρμογή κατάλληλων κανόνων στον τομέα αυτό.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η προσαρμογή αυτής της οδηγίας έχει διπλό σκοπό: αφενός, την εκ βάθους εξέταση των κανόνων της ενιαίας αγοράς για τα αγενή υλικά της αμπέλου και την συνεκτίμηση των διατάξεων της οδηγίας που αφορά την σκόπιμη ελευθέρωση στο περιβάλλον γενετικά τροποποιημένων οργανισμών (ΓΤΟ). Η ΟΚΕ επισημαίνει ότι παρά τις πολυάριθμες τροποποιήσεις, δεν υπάρχει επίσημη ενοποιημένη έκδοση της οδηγίας 68/193/ΕΟΚ. Η ΟΚΕ υπενθυμίζει ότι η προσαρμογή των οδηγιών πρέπει να πραγματοποιείται στη βάση μιας ενιαίας νομοθεσίας.

Ένας μη αμελητέος οικονομικός τομέας

3.2. Κατά πρώτον η ΟΚΕ υποστηρίζει αυτή την ενέργεια που είναι αναγκαία για έναν σημαντικό οικονομικό τομέα. Πράγματι ο οίνος το 1998 αποτελούσε το 6,6 % σε αξία της συνολικής γεωργικής παραγωγής της Κοινότητας(1). Επίσης, το εμπορικό ισοζύγιο της αμπελοοινικής καλλιέργειας παρουσιάζει μεγάλο πλεόνασμα. Το 1998 αποτελούσε το ήμισυ του θετικού υπολοίπου του εμπορικού ισοζυγίου των γεωργικών προϊόντων της ΕΕ.

3.2.1. Συνεπώς, οι προτάσεις που γίνονται για την εμπορία των υλικών αγενούς πολλαπλασιασμού της αμπέλου ενδέχεται να έχουν σημαντικές οικονομικές επιπτώσεις για το σύνολο του αμπελοοινικού τομέα.

3.2.2. Στην Ευρώπη, η έκταση των μητρικών φυτειών υποκείμενων αμπέλου υπολογίζεται(2) σε 5700 εκτάρια και των μητρικών φυτειών εμβολίων σε 4200 εκτάρια κατά το 1999. Όσον αφορά την ετήσια παραγωγή των έρριζων μοσχευμάτων, ανέρχεται σε πάνω από 400 εκατομμύρια φυτά. Δεν υπάρχει κανένα στοιχείο όσον αφορά τον κύκλο εργασιών αυτού του τομέα καθώς και το ποσοστό εξαγωγών προς τρίτες χώρες. Ωστόσο, εκτιμάται ότι ο κύκλος εργασιών ολόκληρου του αμπελουργικού τομέα ανέρχεται περίπου σε 500 εκατομμύρια ευρώ (εφόσον η μέση τιμή ενός φυτού είναι 1,21 ευρώ).

3.2.3. Ενόψει αυτού του πρώτου απολογισμού και παρόλο που η πρόταση δεν επηρεάζει τον κοινοτικό προϋπολογισμό, η ΟΚΕ προτείνει να συνταχθεί έκθεση για την κατάσταση της ευρωπαϊκής αγοράς υλικών αγενούς πολλαπλασιασμού της αμπέλου. Η έκθεση αυτή θα συμβάλει στην κατανόηση του επιδιωκόμενου στόχου και θα καταστήσει δυνατό τον προσδιορισμό των ευαίσθητων φάσεων κατά την εμπορία των φυτών αμπέλου.

3.2.4. Η ΟΚΕ υπενθυμίζει ότι ο κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 357/79(3), στην ενοποιημένη του έκδοση, στο άρθρο 2 διευκρινίζει ότι κάθε κράτος μέλος πρέπει να υποβάλει στην Επιτροπή μια βασική έρευνα κάθε δέκα έτη καθώς και μια ενδιάμεση έρευνα κάθε έτος. Λόγω των καθυστερήσεων διαβίβασης των στοιχείων από τα κράτη μέλη, η ΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να επαγρυπνεί για την ορθή εφαρμογή του κανονισμού αυτού προκειμένου να έχει τις πληροφορίες από τα κράτη μέλη και, ενδεχομένως να λάβει τα απαραίτητα μέτρα για το σκοπό αυτό.

Χρήση των ΓΤΟ στην άμπελο

3.3. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει την ενσωμάτωση των διατάξεων της οδηγίας 90/220/ΕΟΚ που αφορά την σκόπιμη ελευθέρωση στο περιβάλλον γενετικά τροποποιημένων οργανισμών στην οδηγία 68/193/ΕΟΚ που αφορά την εμπορία υλικών αγενούς πολλαπλασιασμού της αμπέλου. Η πρωτοβουλία αυτή της Επιτροπής πρέπει να υποστηριχθεί. Ωστόσο, η ΟΚΕ επισημαίνει ότι η οδηγία 90/220/ΕΟΚ αυτή τη στιγμή βρίσκεται στο στάδιο της τροποποίησης προκειμένου να ληφθούν καλύτερα υπόψη οι κίνδυνοι σχετικά με τη χρήση των ΓΤΟ. Επίσης η ΟΚΕ στη γνωμοδότησή της αριθ. 1117/98 της 10ης Σεπτεμβρίου 1998 είχε εκφράσει τις ανησυχίες της όσον αφορά τους όρους κάθετης ενσωμάτωσης της οδηγίας 90/220/ΕΟΚ.

3.3.1. Για το λόγο αυτό η ΟΚΕ διευκρινίζει ότι η πρόταση τροποποίησης δεν πρέπει να αφορά μόνο το κείμενο της οδηγίας 68/193/ΕΟΚ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να υποβάλει επίσης τεχνικούς προσανατολισμούς όσον αφορά τους ΓΤΟ. Για να γίνει αυτό, μια ευρύτερη διαβούλευση των διαφόρων υπηρεσιών της Επιτροπής θα επέτρεπε να ληφθούν υπόψη όλες οι πτυχές.

3.3.2. Η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι δεν υπάρχει καμία έκθεση της επιστημονικής επιτροπής για την έρευνα των ΓΤΟ της αμπέλου, παρά την πρόοδο που σημειώθηκε. Η σε βάθος διεξαγωγή της έρευνας αυτής ενθαρρύνει και την κυκλοφορία τέτοιου τύπου υλικών στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να εκπονήσει ταχέως μελέτη επί του θέματος στις χώρες της ΕΕ και να παρουσιάσει τους άξονες έρευνας στις τρίτες χώρες.

3.3.3. Μια μη πλήρης ανάλυση(4) για την κατάσταση της επιστημονικής έρευνας επί των ΓΤΟ της αμπέλου στην Ευρώπη και στον κόσμο δείχνει ότι οι κύριοι άξονες ανάπτυξης είναι σήμερα η αντοχή στις ιώσεις, στους μύκητες, στα παράσιτα μυκητιάσεων, στα βακτηρίδια και στα φυτοπλάσματα. Φαίνεται ότι λιγότερες από 25 δοκιμές σε πειράματα(5) πραγματοποιήθηκαν στην άμπελο μεταξύ 1986 και 1997 στον κόσμο.

3.3.3.1. Αυτοί οι άξονες της έρευνας αποσκοπούν στην καταπολέμηση της ανάπτυξης ορισμένων ασθενειών που επηρεάζουν είτε την αποδοτικότητα του αγροτεμαχίου είτε την ποιότητα των παραγόμενων σταφυλιών. Σήμερα η καταπολέμηση των ασθενειών αυτών πραγματοποιείται με χημικές θεραπείες (μύκητες, κρυπτόγαμα και ζωικά παράσιτα) ή με τη μέθοδο εκρίζωσης των αμπέλων.

3.3.3.2. Γι αυτού του τύπου την έρευνα, το ζήτημα του ενδιαφέροντος που παρουσιάζουν οι ΓΤΟ τίθεται σε ό,τι αφορά τη σχέση κόστος/πλεονέκτημα για το περιβάλλον (διατήρηση της βιοποικιλότητας) και την ασφάλεια του καταναλωτή (παρουσία υπολειμμάτων), δεδομένου ότι τα κέρδη κατά την επεξεργασία αποτελούν οικονομικό όφελος για τον παραγωγό.

3.3.3.3. Ωστόσο έχουν αναπτυχθεί νέοι άξονες έρευνας και αποσκοπούν σε φυσιολογικές τροποποιήσεις προκειμένου να αποφευχθεί για παράδειγμα η οξείδωση των γλευκών ή για να επιτευχθεί καλύτερη απόδοση στην παραγωγή ζάχαρης. Είναι δυνατό να προβλεφθούν μεγαλύτερες τροποποιήσεις της ποικιλίας των οίνων ή μεταφορά της παραγωγής. Έτσι στην Αυστραλία(6), προβλέπεται η εμπορία της γενετικά τροποποιημένης αμπέλου σε διάστημα 7 έως 15 ετών. Συνεπώς, το θέμα των ΓΤΟ στην αμπελοκαλλιέργεια ξεπερνά τα πλαίσια της Ευρώπης.

3.3.3.4. Η ΟΚΕ εκτιμά ότι το θέμα της χρήσης των ΓΤΟ στον αμπελοοινικό τομέα μπορεί να τεθεί μεσοπρόθεσμα τόσο στο εσωτερικό της ΕΕ όσο και στις σχέσεις της με τις τρίτες χώρες. Κατά συνέπεια η κάθετη ενσωμάτωση της οδηγίας 90/220/ΕΟΚ συνίσταται:

- στη διευκρίνιση της συμβατότητας μεταξύ της χρήσης ΓΤΟ και της πολιτικής για την ποιότητα του οίνου και της προσαρμογής των ΓΤΟ με την ΚΟΑ του "Οίνου"·

- στην ανάλυση των πλεονεκτημάτων/μειονεκτημάτων των τροποποιήσεων αυτών που συνεπάγεται η μεταφορά γονιδίων·

- στην περιγραφή της διαδικασίας χορήγησης αδείας για την εμπορία ΓΤΟ της αμπέλου·

- στην πρόβλεψη ανιχνευσιμότητας της σκόπιμης ελευθέρωσης τέτοιων υλικών.

ΓΤΟ της αμπέλου και αξιολόγηση

3.4. Λόγω της διαφορετικής ανάπτυξης αυτών των βιοτεχνολογιών, η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την πρωτοβουλία της Επιτροπής να προλάβει την εμπορική χρήση των ΓΤΟ στην αμπελοκαλλιέργεια. Ωστόσο η ΟΚΕ επιμένει ότι η Επιτροπή πρέπει να συνάγει συμπεράσματα από τη διαχείριση των πρώτων φακέλων που αφορούν το καλαμπόκι και από την ευαισθησία του καταναλωτή και του πολίτη για το θέμα αυτό.

3.4.1. Εν προκειμένω είναι σημαντικό να υπενθυμίσουμε ότι η χρήση ΓΤΟ στη γεωργία πρέπει να αιτιολογείται σύμφωνα με την αρχή της προφύλαξης. Στην αξιολόγηση πρέπει να διευκρινίζονται τα πλεονεκτήματα και οι κίνδυνοι για την υγεία του καταναλωτή και το περιβάλλον, και να εξετάζονται οι τεχνικές πτυχές. Η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι δεν υπάρχει ακόμη πρωτόκολλο σύγκρισης των ΓΤΟ της αμπέλου με τις αρχικές ποικιλίες. Σε αυτό θα πρέπει να καλύπτονται θέματα που αφορούν την υγεία του καταναλωτή, τη γεωπονία και τις αμπελουργικές τεχνικές.

3.4.2. Η ΟΚΕ επιμένει στην αρχή της προφύλαξης που απαιτεί αυξημένες προσπάθειες για την ανάπτυξη των γνώσεων. Εξάλλου η ανάπτυξη ενός επιστημονικού ελέγχου θα καταστήσει δυνατή την αναγνώριση των νέων γνώσεων και την κατανόηση των συνεπειών της χρήσης των νέων βιοτεχνολογιών στο περιβάλλον και στην ασφάλεια των τροφίμων.

3.4.3. Η μόνιμη επιτροπή σπόρων προς σπορά και γεωργικών, δενδροκηπευτικών και δασικών φυτών θα πρέπει να ορίσει τα ελάχιστα κριτήρια για την ταξινόμηση των ποικιλιών. Η επιτροπή αυτή υπάγεται στη Γενική Διεύθυνση "υγεία και προστασία του καταναλωτή". Η επιστημονική επιτροπή θα αναλάβει τη χορήγηση αδειών για την εμπορία των ΓΤΟ. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει ότι ενδείκνυται η διευκρίνιση των μηχανισμών λειτουργίας, συμμετοχής, διαφάνειας και διασύνδεσης της επιτροπής των μονίμων αντιπροσώπων των κρατών μελών με την επιστημονική επιτροπή.

ΓΤΟ και ποιότητα των προϊόντων της αμπέλου

3.5. Η ΟΚΕ επιμένει στην πολιτιστική αξία του προϊόντος της αμπέλου. Η πολιτική για την ποιότητα και την αξιοποίηση του πλούτου των αμπελώνων που εφαρμόζεται σε κοινοτικό επίπεδο από τότε που τέθηκε σε εφαρμογή η κοινή οργάνωση της αγοράς για τον οίνο παραμένει πρωταρχική. Συνεπώς η δυνατότητα χρησιμοποίησης των ΓΤΟ της αμπέλου δεν θα πρέπει να θέσει υπό αμφισβήτηση την ουσιαστική αξία του προϊόντος. Οι κανόνες εγγραφής στον κατάλογο πρέπει να εξεταστούν εκ νέου.

3.5.1. Η ΟΚΕ προτείνει να εισαχθεί στην 7η αιτιολογική σκέψη ειδική αναφορά για την πολιτιστική αξία των προϊόντων της αμπέλου ούτως ώστε στο πρωτόκολλο χορήγησης αδειών για την εμπορία ΓΤΟ στον αμπελοοινικό τομέα να ληφθεί υπόψη η κοινοτική πολιτική ποιότητας της ΚΟΑ οίνου:

"(7) λαμβανομένων υπόψη των επιστημονικών και τεχνικών εξελίξεων, είναι πλέον εφικτή η γενετική τροποποίηση των ποικιλιών αμπέλου· κατά συνέπεια, καθορίζοντας εάν είναι σκόπιμο ή όχι να γίνουν αποδεκτές οι γενετικά τροποποιημένες ποικιλίες, τα κράτη μέλη πρέπει όχι μόνον να διασφαλίζουν ότι η σκόπιμη ελευθέρωσή τους στο περιβάλλον δεν παρουσιάζει κινδύνους για την υγεία των ανθρώπων και για το περιβάλλον αλλά και να προβάλλουν επιχειρήματα που να αποδεικνύουν ότι δεν αμφισβητείται η πολιτιστική αξία του τελικού προϊόντος ούτε εξαπατάται ο καταναλωτής· ότι, εξάλλου, θα πρέπει να θεσπισθούν οι διαδικασίες σύμφωνα με τις οποίες δύναται να διατεθεί στο εμπόριο το πολλαπλασιαστικό υλικό των εν λόγω ποικιλιών"

ΓΤΟ της αμπέλου και ανιχνευσιμότητα

3.6. Η παραγωγή φυτών αμπέλου είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την παραγωγή οίνου. Πρέπει συνεπώς να προβλεφθεί ένα σύστημα για την ανιχνευσιμότητα φυτών αμπέλου γενετικά τροποποιημένων και του τελικού προϊόντος.

3.6.1. Η σήμανση των παρτίδων των φυτών αμπέλου που προτείνει η Επιτροπή αδυνατεί να τηρήσει τις απαιτήσεις ανιχνευσιμότητας. Η ΟΚΕ προτείνει το συνοδευτικό έγγραφο να θεωρείται το σωστό στοιχείο της εφαρμογής της ανιχνευσιμότητας.

Η πιστοποίηση και οι έλεγχοι των φυτών αμπέλου

3.7. Το "Europhyt" είναι το κοινοτικό σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης για τα προβλήματα που δημιουργούν τα παράσιτα, τα κρυπτόγαμα ή οι ιώσεις στην παραγωγή γεωργικών, δασικών και δενδροκηπευτικών φυτών και σπόρων. Δεδομένου ότι το σύστημα αυτό τροφοδοτείται από τα κράτη μέλη, η ΟΚΕ διερωτάται για το χαμηλό αριθμό των περιπτώσεων που καταγράφηκαν. Η ΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να αναλάβει την πλήρη ευθύνη της διαχείρισης του συστήματος και να λάβει τα κατάλληλα μέτρα για την αποτελεσματική του λειτουργία.

3.8. Η ΟΚΕ υποστηρίζει την ενέργεια που επιτρέπει την άρση των εθνικών περιορισμών στην εμπορία αρχικών υλικών αγενούς πολλαπλασιασμού. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς για τον τομέα αυτό θα πραγματοποιηθεί με τη σύγκλιση των πρακτικών πιστοποίησης και ελέγχου των φυτών αμπέλου. Η ΟΚΕ προτείνει στην Επιτροπή να δράσει προς τρεις κατευθύνσεις:

3.8.1. Η ΟΚΕ επισημαίνει ότι η Επιτροπή δεν έχει υποβάλει έκθεση αξιολόγησης της εφαρμογής της παρούσας οδηγίας στις πιστοποιήσεις και τους ελέγχους που διενεργούν τα κράτη μέλη. Οι διαδικασίες καθορίζονται στα παραρτήματα της οδηγίας. Η ΟΚΕ προτείνει να γίνει μια σαφής έκθεση των πρακτικών και των αρμοδιοτήτων των εθνικών οργανισμών που είναι αρμόδιοι για την πιστοποίηση.

3.8.2. Η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι το Διεθνές Γραφείο Τροφίμων και Κτηνιατρικών Θεμάτων έχει πραγματοποιήσει λίγες επιθεωρήσεις στα πλαίσια της εφαρμογής των κοινοτικών ρυθμίσεων όσον αφορά τους ελέγχους των ασθενειών για τα πιστοποιημένα υλικά της αμπέλου. Μόνο συγκριτικές δοκιμές πραγματοποιήθηκαν για τη βελτίωση των τεχνικών πιστοποίησης των ποικιλιών μεταξύ των διαφόρων αρμόδιων για την πιστοποίηση οργανισμών των κρατών μελών. Λόγω του χαμηλού αριθμού των αποστολών που πραγματοποίησε το Διεθνές Γραφείο, η ΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να προβλέψει επαρκείς ανθρώπινους πόρους και χρηματοδοτικά μέσα για την εξισορρόπηση της κατάστασης.

3.8.3. Η ΟΚΕ προτείνει να πραγματοποιηθεί μια πρώτη εργασία εναρμόνισης των κριτηρίων πιστοποίησης και ελέγχου σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Το πρώτο της στάδιο θα μπορούσε να είναι η σύνταξη έκθεσης όσον αφορά την εφαρμογή της οδηγίας για την εμπορία των φυτών αμπέλου στα κράτη μέλη.

3.9. Προκειμένου να εξασφαλιστεί η βέλτιστη υγειονομική ασφάλεια, η ΟΚΕ προτείνει στην Επιτροπή να προβλέψει μια τακτική διαδικασία αξιολόγησης των μεθόδων πιστοποίησης και ελέγχου. Η ΟΚΕ προτείνει να τροποποιηθεί το άρθρο 17 ως εξής:

"1. Η Επιτροπή επικουρείται ...

3. Η Επιτροπή θεσπίζει τον εσωτερικό της κανονισμό.

4. Η επιτροπή πρέπει να υποβάλει στην Επιτροπή κάθε πέντε έτη, έκθεση αξιολόγησης της εφαρμογής της παρούσας οδηγίας."

Εμπορία της κατηγορίας "υλικό standard"

3.10. Στο άρθρο 2 του εσωτερικού κανονισμού της μόνιμης επιτροπής, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει να επιτραπεί για ορισμένο χρονικό διάστημα η εμπορία της κατηγορίας "υλικό standard". Η ΟΚΕ υποστηρίζει αυτή την ενέργεια που αποσκοπεί στην ενδοκοινοτική εμπορία πιστοποιημένου πολλαπλασιαστικού υλικού. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει ότι συμπληρώνεται με τον τρόπο αυτό η πολιτική όσον αφορά την ποιότητα που εφαρμόζεται στο πλαίσιο της ΚΟΑ οίνου.

3.10.1. Ωστόσο η ΟΚΕ επισημαίνει ότι η δυνατότητα παρέκκλισης (έως την 1η Ιανουαρίου 2009) που παρέχεται στα κράτη μέλη δεν δικαιολογείται όσον αφορά το χρόνο παραγωγής ενός αγροτεμαχίου αμπέλου (3 έτη κατά μέσο όρο). Η ΟΚΕ προτείνει να μειωθεί η προθεσμία με βάση αυτό το κριτήριο και να οριστεί ως τέλος της προθεσμίας για την άδεια εμπορίας της κατηγορίας "υλικό standard" η 1η Ιανουαρίου 2005.

3.10.2. Ορισμένες χώρες της ΕΕ άρχισαν τις εργασίες επιλογής με αρκετή καθυστέρηση. Για το λόγο αυτό προτείνεται, εν προκειμένω, να προβλέπεται μια παρέκκλιση με εύλογες προθεσμίες σύμφωνα με τους κανόνες επιτροπολογίας που συνδέονται με την οδηγία 68/193/ΕΟΚ. Κατά τη διάρκεια της περιόδου παρέκκλισης, οι φυτοϋγειονομικοί κανόνες θα πρέπει να τηρούνται και να αποτελούν αντικείμενο ελέγχου από τις αρμόδιες υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Η Επιτροπή προτείνει την εισαγωγή, στην οδηγία αυτή, της μεθόδου μικροπολλαπλασιασμού. Επίσης στην παράγραφο 3 του άρθρου 3, η μόνιμη επιτροπή προς σπορά και γεωργικών, δενδροκηπευτικών και δασικών φυτών προς φύτευση θα μπορεί να αποφασίζει τις παρεκκλίσεις για τα υλικά που θα προκύπτουν από αυτή τη μέθοδο. Η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή της Επιτροπής στις μορφογενετικές αλλαγές που έχουν διαπιστωθεί στην καλλιέργεια in vitro της αμπέλου. Πράγματι, ο μικροπολλαπλασιασμός in vitro συχνά ενθαρρύνει την ανανέωση των υλικών μικροπολλαπλασιασμού και ορισμένα χαρακτηριστικά της παραμένουν στον αμπελώνα(7).

4.1.1. Η ΟΚΕ εκφράζει επιφυλάξεις όσον αφορά τη χρησιμοποίηση της μεθόδου μικροπολλαπλασιασμού in vitro που βασίζεται σε μια καλλιέργεια των κορυφαίων βλαστών ή των μεριστωμάτων με τη χρήση ορμονών για την βελτιστοποίηση της παραγωγής. Εξάλλου δεν εξασφαλίζονται οι συνθήκες υγιεινής. Αντίθετα η μέθοδος πολλαπλασιασμού με βλαστούς σε θερμοκήπιο δεν αποτελεί αντικείμενο καμιάς επιφύλαξης.

4.2. Η Επιτροπή προτείνει επίσης την εισαγωγή του όρου "κλώνος" στο άρθρο 2, παράγραφος 1 λόγω της δυνατότητας χρήσης της μεθόδου μικροπολλαπλασιασμού. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει ότι ο όρος "κλώνος" αντενδείκνυται εν προκειμένω. Η τεχνική αυτή συχνά προσφεύγει στην μέθοδο της κλωνικής επιλογής. Η ΟΚΕ προτείνει να χρησιμοποιήσει άλλον όρο η Επιτροπή για να αποφευχθεί κάθε σύγχυση με τις μεθόδους που έχουν χρησιμοποιηθεί στα ζώα.

4.3. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στα άρθρα 9. 10 και 10α προτείνει την εναρμόνιση της σήμανσης και της συσκευασίας των πιστοποιημένων φυτών αμπέλου. Προτείνει επίσης την αντικατάσταση της επίσημης ετικέτας από το φυτοϋγειονομικό διαβατήριο.

4.3.1. Η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι δεν υπάρχουν στοιχεία για τους όρους χρησιμοποίησης των διαβατηρίων αυτών σε κάθε κράτος μέλος. Επίσης δεν υπάρχει οδηγός των διαβατηρίων που χρησιμοποιούν τα κράτη μέλη.

4.3.1.1. Η ΟΚΕ προτείνει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προβεί στη σύνταξη αυτού του οδηγού για να διευκολυνθεί η κατανόηση των πληροφοριών που περιέχονται στο έγγραφο αυτό από το σύνολο των φορέων του τομέα. Επίσης η ΟΚΕ υπογραμμίζει το ενδιαφέρον διατήρησης του συνοδευτικού εγγράφου που επιτρέπει στις επιχειρήσεις να προχωρούν στην ανίχνευση των φυτών αμπέλου.

Τροποποίηση της οδηγίας και προβληματική της διεύρυνσης

4.4. Η ΟΚΕ επισημαίνει, ότι δύο από τις υποψήφιες χώρες έχουν ζητήσει παρέκκλιση από την οδηγία που ισχύει σήμερα. Η Πολωνία επιθυμεί να διατηρηθούν τα πολωνικά συστήματα καταγραφής, άδειας και πιστοποίησης των ποικιλιών. Επίσης η Τσεχία ζήτησε μεταβατική περίοδο έως το 2015 για την πιστοποίηση υλικών αγενούς πολλαπλασιασμού της αμπέλου.

4.4.1. Η ΟΚΕ εκφράζει την επιθυμία να χρησιμοποιήσουν οι υποψήφιες χώρες τις ίδιες μεθόδους και τις ίδιες πρακτικές που εφαρμόζονται στην ΕΕ. Η ΟΚΕ συνιστά να τεθεί πιο λογική μεταβατική περίοδος.

5. Συμπεράσματα

5.1. Η πρόταση της Επιτροπής καθιστά δυνατή την αντιμετώπιση των δύο κυριότερων προβλημάτων του τομέα εμπορίας υλικών αγενούς πολλαπλασιασμού της αμπέλου, δηλαδή, τη δυνατότητα εμπορίας των ΓΤΟ αμπέλου και την εφαρμογή της ελεύθερης κυκλοφορίας των φυτών της αμπέλου. Για το λόγο αυτό η ΟΚΕ υποστηρίζει την προσαρμογή της παρούσης οδηγίας με την επιφύλαξη κάποιων παρατηρήσεων στο κείμενο που προτείνεται.

5.2. Η οριζόντια ολοκλήρωση της οδηγίας 90/220/ΕΟΚ που αφορά τη σκόπιμη ελευθέρωση γενετικά τροποποιημένων οργανισμών στο περιβάλλον δεν μπορεί να γίνει αυτόματα λόγω προηγούμενων με τα μέσα ενημέρωσης. Η Επιτροπή πρέπει να προβεί σε μια ολοκληρωμένη προσέγγιση προκειμένου να προβλέψει το σύνολο των επιπλοκών και των ιδιαιτεροτήτων κάθε τομέα. Κατά συνέπεια η ΟΚΕ προτείνει 4 όρους για την κάθετη ολοκλήρωση της οδηγίας αυτής:

- παρουσίαση απολογισμού των αξόνων έρευνας του σχετικού τομέα·

- θέσπιση πρωτοκόλλου αξιολόγησης των ΓΤΟ·

- αποσαφήνιση του συντονισμού μεταξύ των διαφόρων επιτροπών προκειμένου να θεσπιστούν αυστηροί κανόνες εγγραφής στον κατάλογο των ΓΤΟ της αμπέλου·

- διασάφηση των όρων σήμανσης των ΓΤΟ.

5.3. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η σύγκλιση των μεθόδων πιστοποίησης των υλικών αγενούς πολλαπλασιασμού της αμπέλου σε ολόκληρη της ΕΕ αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την υλοποίηση μιας ενιαίας αγοράς πιστοποίησης των υλικών αγενούς πολλαπλασιασμού της αμπέλου. Κατά συνέπεια απαιτείται καλύτερη γνώση των μεθόδων και των αρμοδιοτήτων των οργανισμών που έχουν αναλάβει την πιστοποίηση και τους ελέγχους. Η ΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να εξεύρει τους κατάλληλους οικονομικούς και ανθρώπινους πόρους για την κάλυψη των κενών που έχουν διαπιστωθεί όσον αφορά την αποτελεσματικότητα του συστήματος Europhyt και την εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων για τον τομέα αυτό.

5.4. Όσον αφορά την εισαγωγή των νέων τεχνικών αγενούς πολλαπλασιασμού, η ΟΚΕ εκφράζει τις επιφυλάξεις της όσον αφορά τη χρησιμοποίηση της μεθόδου πολλαπλασιασμού in vitro. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει η ίδια εξάλλου εθνικές παρεκκλίσεις για την κυκλοφορία φυτών που προκύπτουν από τη μέθοδο αυτή. Προτείνεται η μέθοδος αυτή να μην συμπεριληφθεί στο πεδίο εφαρμογής αυτής της οδηγίας.

5.5. Η προθεσμία ελεύθερης κυκλοφορίας έως το 2009 των υλικών της κατηγορίας "standard" δεν δικαιολογείται στο βαθμό που δεν προβάλλονται οι περιορισμοί της παραγωγής. Για την ταχεία εφαρμογή της ενιαίας αγοράς η ΟΚΕ προτείνει τη μείωση της προθεσμίας στην 1η Ιανουαρίου 2005, εκτός αν υπάρχει δικαιολογημένη παρέκκλιση (βλ. σημείο 3.10.2).

5.6. Η προτεινόμενη τροποποίηση εντάσσεται στη Λευκή Βίβλο, σχετικά την ασφάλεια των τροφίμων (Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 258/97(8) σχετικά με τα νέα τρόφιμα και τα νέα συστατικά τροφίμων). Ο στόχος(9) που παρουσιάζεται είναι ο καθορισμός διαδικασιών αξιολόγησης και κανόνων σήμανσης για τα τροποποιημένα γενετικώς υλικά πολλαπλασιασμού της αμπέλου. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η αιτιολογική έκθεση της Επιτροπής για την τροποποίηση της οδηγίας αφορά κατά πρώτο λόγο στην ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς. Η ΟΚΕ επισημαίνει γενικότερα ότι οι υγειονομικοί προβληματισμοί και η πιθανή χρήση ΓΤΟ στους διάφορους γεωργικούς και αγροτοδιατροφικούς τομείς πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο ίσης μεταχείρισης. Οι ποιοτικές πτυχές των προτάσεων τροποποίησης δεν πρέπει να αγνοηθούν. Τούτο συνεπάγεται καλύτερη προβολή της νομοθεσίας για τους φορείς.

Βρυξέλλες, 13 Ιουλίου 2000.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice Rangoni Machiavelli

(1) Στατιστικά στοιχεία - Ευρωπαϊκή Επιτροπή 1998.

(2) Τυπολογία των παραγωγών, στατιστικές παραγωγής και εκτάσεις των μητρικών φυτειών το 1999, Onivins- Πρώτη ημερίδα για τα φυτώρια αμπέλου, Ιανουάριος 2000.

(3) Ενοποιημένο κείμενο αριθ. 379R0357.

(4) Ημέρα ενημέρωσης για την γενετική έρευνα στα φυτά, Νοέμβριος 1999 - Διεθνές Γραφείο Οίνου.

(5) Ημέρα ενημέρωσης για την γενετική έρευνα στα φυτά, Νοέμβριος 1999 - Διεθνές Γραφείο Οίνου.

(6) Trasgenic winegrapes, 1999 - Annual technical issue P75-76.

(7) Μικροπολλαπλασιασμός in vitro- συμπεριφορά στο θερμοκήπιο, 1998 - Δελτίο του Διεθνούς Γραφείου Αμπέλου και Οίνου αριθ. 803/804 σ. 6-19.

(8) ΕΕ L 43 της 14.2.1997, σ. 1.

(9) Δράση αριθ. 78, Λευκή Βίβλος σχετικά με την πολιτική για την ασφάλεια των τροφίμων - Ευρωπαϊκή Επιτροπή.