Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής προς τα κράτη μέλη που καθορίζει τις κατευθυντήριες γραμμές για μία κοινοτική πρωτοβουλία στον τομέα της διευρωπαϊκής συνεργασίας με στόχο την αρμονική και ισόρροπη ανάπτυξη της ευρωπαϊκής επικράτειας (Interreg)"

(2000/C 51/20)

Στις 19 Οκτωβρίου 1999, και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης ΕΚ, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να ορίσει τον κ. Paolo Barros Vale ως γενικό εισηγητή και να του αναθέσει την προετοιμασία των σχετικών εργασιών.

Κατά την 368 η σύνοδος ολομέλειας της 8ης και 9ης Δεκεμβρίου 1999 (συνεδρίαση της 9ης Δεκεμβρίου), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε, με 78 ψήφους υπέρ, 1 ψήφο κατά και 5 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η παρούσα γνωμοδότηση καταρτίσθηκε στο πλαίσιο των περιορισμών που θέτει η επείγουσα διενέργεια διαβούλευσης, κατά το αρχικό στάδιο της θεσμικής διαδικασίας και με πολύ περιορισμένες προθεσμίες, γεγονός το οποίο επιβάλλει ιδιαίτερη συστηματοποίηση και επικέντρωση στα πλέον σημαντικά ζητήματα, εάν η ΟΚΕ θέλει να παράσχει υποστήριξη στην Επιτροπή σε εύθετο χρόνο. Μια πιο αναλυτική εξέταση του προγράμματος Interreg ΙΙΙ, των εμπειριών και των διδαγμάτων που αντλήθηκαν από τις προηγούμενες δράσεις, καθώς και των μελλοντικών του προοπτικών, θα μπορούσε να παρασχεθεί σε μεταγενέστερη γνωμοδότηση της ΟΚΕ, με την παραδοσιακή μορφή παρουσίασης.

1.2. Εντούτοις, η ΟΚΕ χαιρετίζει την πρωτοβουλία του Επιτρόπου Barnier να ζητήσει τη γνωμοδότηση της ΟΚΕ σε αυτό το στάδιο και ελπίζει ότι τούτο θα καταστεί στο μέλλον τρέχουσα πρακτική σε ανάλογες καταστάσεις.

2. Γενική αξιολόγηση

2.1. Η ΟΚΕ επικροτεί την πρόταση, τόσο διότι ακολουθεί παλαιότερες συστάσεις της για μείωση του αριθμού των κοινοτικών πρωτοβουλιών όσο και επειδή επικεντρώνεται σε παρεμβάσεις μεγαλύτερου δυναμικού και ευρύτερου πεδίου. Η ΟΚΕ εκφράζει ωστόσο τη λύπη της για το γεγονός ότι οι προτάσεις της Επιτροπής δεν συνοδεύονται από πληροφορίες για τα αποτελέσματα των δράσεων κατά την προηγούμενη περίοδο.

2.2. Η ΟΚΕ επικροτεί την προβλεπόμενη ενίσχυση της συμμετοχής των κοινωνικών και οικονομικών εταίρων στις διάφορες φάσεις του προγράμματος.

2.3. Πολύ χρήσιμη και θετική είναι η υποχρέωση των περιφερειακών αρχών που συμμετέχουν σε κάθε πρόγραμμα να διασφαλίζουν τη συμμετοχή των τοπικών οργανώσεων στη φάση της κατάρτισης των δράσεων. Το γεγονός ότι τα προγράμματα δεν εξαρτώνται αποκλειστικά και μόνο από την κεντρική εξουσία, αλλά και από τους τοπικούς οργανισμούς και παράγοντες προάγει τη μεγαλύτερη καταλληλότητά τους για τις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε ομάδας περιφερειών, καθώς και τη μεγαλύτερη αποκέντρωση και αποτελεσματικότητα των δράσεων.

2.4. Η ίδια η επιλογή των σχεδίων, η οποία πρέπει να στηρίζεται σε ανοιχτά συστήματα υποψηφιότητας τόσο για τον δημόσιο όσο και για τον ιδιωτικό τομέα, αξίζει την επιδοκιμασία της ΟΚΕ, η οποία θεωρεί ότι με αυτόν τον τρόπο αυξάνεται η διαφάνεια της όλης διαδικασίας.

2.5. Η ΟΚΕ επικροτεί την απόφαση της Επιτροπής να κατατίθενται οι συμβολές του ΕΤΠΑ σε έναν και μοναδικό τραπεζικό λογαριασμό στο όνομα του οργανισμού διαχείρισης ή πληρωμής, ο οποίος με τη σειρά του θα πραγματοποιεί μεταφορές υπέρ των αρχών και των οργανισμών που θα είναι υπεύθυνοι για την εφαρμογή των διάφορων υποπρογραμμάτων ή μέτρων και οι οποίοι θα πραγματοποιούν τις πληρωμές στους τελικούς δικαιούχους.

2.6. Η δυνατότητα δανεισμού από την ΕΤΕ επικροτείται, επίσης, από την ΟΚΕ.

2.7. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την υποχρέωση των χωρών να αφιερώνουν 50-80 % του ενδεικτικού ποσού που προορίζεται για αυτές στον τομέα Α. Όσον αφορά τον τομέα Γ, η ΟΚΕ φρονεί ότι το 6 % (292 εκατ. ευρώ) που έχει αφιερωθεί σ' αυτόν θα πρέπει να κατανεμηθεί ως εξής: 3 % για σχέδια που θα επιλεγούν από την Επιτροπή σύμφωνα με τις διευκρινίσεις που έχουν ορισθεί για τον εν λόγω τομέα, και 3 % για σχέδια που συνδέονται μ' εκείνα που έχουν εγκριθεί για τους τομείς Α και Β και που τα ενισχύουν.

2.8. Η ΟΚΕ διαπιστώνει με ικανοποίηση, για άλλη μια φορά, το ενδιαφέρον της Επιτροπής να εξασφαλίσει κατάλληλες συνθήκες για την ανάπτυξη των παραμεθόριων περιφερειών, τόσο στα εσωτερικά όσο και στα εξωτερικά σύνορα της Κοινότητας, ενόψει της διεύρυνσης.

2.9. Η ΟΚΕ επικροτεί την προσπάθεια συντονισμού μεταξύ των διάφορων κοινοτικών πρωτοβουλιών, πράγμα που καταδεικνύεται από τη διεύρυνση του προγράμματος σε ορισμένες περιοχές στη δυνατότητα υποστήριξης της ανάπτυξης της υπαίθρου και των διαρθρώσεων της αλιείας.

2.10. Αξίζει επίσης να επικροτηθεί ο διαχωρισμός, από χρηματοδοτική άποψη, των δράσεων που πρόκειται να αναπτυχθούν εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης από εκείνες που πρόκειται να αναπτυχθούν εκτός αυτής, οι πρώτες από τις οποίες θα χρηματοδοτούνται από το ΕΤΠΑ και οι δεύτερες από άλλα χρηματοδοτικά μέσα.

2.11. Η ΟΚΕ σημειώνει με ικανοποίηση την ελαστικότητα που καθιερώνεται όσον αφορά τον διαχωρισμό των πόρων που προορίζονται για κάθε κράτος μέλος ανά τομέα (αν και εντός των περιθωρίων που ορίζει η Επιτροπή), σύνορο και περιφέρεια.

2.12. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την ύπαρξη μιας επιτροπής παρακολούθησης αποτελούμενης από εκπροσώπους των περιφερειακών, των τοπικών και, εάν συντρέχει περίπτωση, των εθνικών αρχών που είναι υπεύθυνες για το πρόγραμμα, αλλά και από οικονομικούς και κοινωνικούς εταίρους και μη κυβερνητικούς οργανισμούς, πράγμα που συμβάλλει στην επίτευξη μιας ευρύτερης εικόνας και, συνεπώς, μιας πιο ενδεδειγμένης δράσης.

2.13. Επίσης, η ΟΚΕ επιθυμεί να αναφερθεί στα περιορισμένα κονδύλια που έχουν αφιερωθεί στο πρόγραμμα, σε σύγκριση με τις φιλοδοξίες και την ευρύτητά του, και στην ταυτόχρονη κατάργηση άλλων Κοινοτικών Πρωτοβουλιών.

3. Διάφορες συστάσεις

3.1. Για να γίνει δυνατό να ληφθούν διορθωτικά μέτρα για ενδεχόμενες εκτροπές ή λιγότερο θετικές πτυχές, η ΟΚΕ φρονεί ότι πρέπει να δοθεί περισσότερη σημασία στην ύπαρξη μιας έκθεσης σχετικά με την υλοποίηση της πρωτοβουλίας, η οποία θα περιλαμβάνει και μια - μέχρι στιγμής ανύπαρκτη - σύγκριση μεταξύ των διάφορων Interreg.

3.2. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι, στο πλαίσιο του προγράμματος Interreg, η Επιτροπή πρέπει να έχει πολύ σημαντικότερη παρουσία στα όργανα παρακολούθησης της εφαρμογής των προγραμμάτων κοινοτικής πρωτοβουλίας, προκειμένου κυρίως να διαδραματίσει μεγαλύτερο ρόλο ως προς την προώθηση και την προπαρασκευή

3.3. Αφ'ης στιγμής έχει προβλεφθεί ο συνδυασμός της πρωτοβουλίας Interreg με άλλες κοινοτικές πρωτοβουλίες όπως το Phare, το Tacis, το MEDA και το PASI και λαμβάνοντας υπόψη ότι οι ιδιαίτερες διαδικασίες κάθε ταμείου είναι πολύ διαφορετικές, η Επιτροπή θα πρέπει να προβλέψει το συντονισμό των διαδικασιών, ώστε να μην παρουσιαστούν εμπλοκές.

3.4. Βάσει της παρούσας πρωτοβουλίας, η Επιτροπή πρέπει να συμπεριλάβει στις δικαιούχους περιφέρειες της Αδριατικής, το Κοσσυφοπέδιο και το Μαυροβούνιο, εφόσον πρόκειται για παραμεθόριες περιφέρειες που πάσχουν σήμερα από σοβαρά διαρθρωτικά προβλήματα.

3.5. Αφενός, για να προαχθεί η ορθή πρακτική στην εφαρμογή των κοινοτικών πρωτοβουλιών και, αφετέρου, για να αποκτήσουν τα σχέδια μεγαλύτερη βαρύτητα και αξιοπιστία (όπως δείχνει η πείρα από άλλες περιπτώσεις και, συγκεκριμένα, από το πρόγραμμα Leader), η Επιτροπή πρέπει να προβλέψει την υποχρεωτική παρακολούθηση κάθε σχεδίου από έναν Επίσημο Ορκωτό Λογιστή ή από άλλον ανάλογο τεχνικό.

3.5.1. Σ' αυτό το πνεύμα ακρίβειας και αξιοπιστίας, η ΟΚΕ κρίνει ότι, προκειμένου να διασφαλιστεί η εφαρμογή των προσανατολισμών του γενικού κανονισμού, η Επιτροπή οφείλει να φροντίσει ώστε τα κράτη μέλη και οι τοπικές αρχές να ενεργοποιήσουν πραγματικά τους οικονομικούς και κοινωνικούς εταίρους και να επαληθεύσει την πραγματική συμμετοχή τους, πέραν από τις δηλώσεις αρχών, στο σύνολο της διαδικασίας κατάρτισης και εφαρμογής του προγράμματος.

3.6. Η ΟΚΕ συνιστά, ακόμη, κατά την επιλογή των σχεδίων, να δίδεται μεγάλη σημασία στον πραγματικά διαρθρωτικό χαρακτήρα τους, ώστε να δημιουργούνται αυτοσυντηρούμενες υποδομές, που να επιβιώνουν μακροπρόθεσμα, και να αποφευχθεί η τάση που παρατηρείται επανειλημμένα να διακόπτονται ορισμένα από αυτά με τη λήξη της συμμετοχής του Interreg.

3.7. Η ΟΚΕ είναι, επίσης, της γνώμης ότι τα σχέδια πρέπει να είναι πολύ καινοτόμα, να στηρίζονται σε αντικειμενική και συγκεκριμένη συνεργασία και, προπαντός, να είναι βιώσιμα με αυξανόμενες επιτυχίες στην πορεία του χρόνου.

3.8. Η ΟΚΕ συνιστά να αποτελέσουν οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες αντικείμενο προσεκτικής αντιμετώπισης διότι, ακόμη και εάν παύσει να υπάρχει η πρωτοβουλία Regis, εξακολουθούν να συμπεριλαμβάνονται στο Interreg.

3.9. Όσον αφορά δε τις παραθαλάσσιες, τις νησιωτικές και τις ορεινές περιφέρειες, η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι η Επιτροπή πρέπει να διασφαλίσει την ένταξή τους στα προγράμματα που προτείνονται από τα κράτη μέλη, σε ισότιμη βάση με τις άλλες περιφέρειες, ώστε να αποφευχθεί ενδεχόμενη υπανάπτυξη αυτών των περιφερειών έναντι άλλων παραμεθόριων περιφερειών της ίδιας χώρας.

3.10. Η θέσπιση τριών τομέων στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας Interreg, με στόχο την επακριβή οριοθέτηση των σχεδίων που θα προτείνονται για τον καθένα, ενδέχεται να αποτελέσει αφορμή για απόρριψη έγκυρων σχεδίων, τα οποία, λόγω των χαρακτηριστικών τους, είναι οριζόντια και δεν εντάσσονται απόλυτα σε κανέναν από τους τρεις τομείς. Η γνώμη της ΟΚΕ είναι ότι η αξιολόγηση των σχεδίων θα πρέπει να γίνεται με λογικό βαθμό ελαστικότητας, ο οποίος θα επιτρέπει να εξετάζονται και τα ανωτέρω σχέδια, υπό τον όρο ότι είναι χρήσιμα και παρουσιάζουν ενδιαφέρον στο πλαίσιο της συνεργασίας.

3.11. Για να καταστεί δυνατή, αφενός μεν η αξιοποίηση των αποτελεσμάτων που έχουν επιτευχθεί κατά την εφαρμογή των δύο πρώτων προγραμμάτων Interreg, αφετέρου δε η ολοκλήρωση των εφαρμοζόμενων σχεδίων συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεων και διοικητικών υπηρεσιών, η ΟΚΕ θεωρεί αναγκαίο να συνεχισθεί η υποστήριξη των πρωτοβουλιών αυτού του είδους που έχουν ήδη αναληφθεί στα πλαίσια του Interreg II.

3.12. Όσον αφορά τις πρωτοβουλίες και τα μέσα που προτείνει η Επιτροπή, η ΟΚΕ υποδεικνύει τις εξής μεταβολές:

- Τομέας Α - Σημείο 2

- Επιχειρηματικό πνεύμα και ΜΜΕ: ανάπτυξη διευρωπαϊκών δικτύων και υποδομών, οικονομικών σχέσεων μεταξύ ΜΜΕ (...), πληροφόρηση, κατάρτιση (...).

- Τα λειτουργικά έξοδα των διασυνοριακών οργανισμών πρέπει να μπορούν να συγχρηματοδοτηθούν για μεγαλύτερο διάστημα από εκείνο που προτείνει η Επιτροπή.

- Τουρισμός: (...): πολιτιστικός, αθλητικός, περιβαλλοντικός.

- Τομέας Α - Σημείο 6

- Βελτίωση άλλων υποδομών: βελτίωση δικτύων, υπηρεσιών και κέντρων πληροφόρησης, κατάρτιση και επικοινωνία.

- Τομέας Α - Σημείο 8

- Συνεργασία μεταξύ πολίτου και θεσμών: (...) για την ενίσχυση της απασχόλησης. Αυτή η εργασία πρέπει να τονισθεί ιδιαίτερα για την κατεύθυνσή της προς τους νέους αφού ληφθεί υπόψη ότι αυτή η στρατηγική άποψη θα προσδιορίσει στο εγγύς μέλλον την προσέγγιση μεταξύ κοινωνικών, πολιτιστικών και οικονομικών πραγματικοτήτων των σχετικών περιφερειών.

3.13. Τέλος, επιβάλλεται να θεσπισθούν συστήματα εκτίμησης, έγκρισης, πληρωμών και φορολογικής μεταχείρισης των υποψηφιοτήτων σε όλα τα επίπεδα λήψεως αποφάσεων, προκειμένου να επιταχυνθούν οι διεργασίες κατά τρόπο ώστε να περιορισθούν οι κίνδυνοι από αυτές, να παρασχεθούν κίνητρα στους επιχειρηματίες και να προαχθεί η ταχεία και αποτελεσματική εκτέλεση του προγράμματος, στοιχεία τα οποία μέχρι τώρα δεν λαμβάνονται γενικά υπόψη στο πλαίσιο του Interreg.

Βρυξέλλες, 9 Δεκεμβρίου 1999.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice RANGONI MACHIAVELLI