Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με:

- την «Έκτη ετήσια έκθεση για τα διαρθρωτικά ταμεία 1994», και - το «Νέο περιφερειακό προγραμματισμό για τους στόχους 1 και 2 της κοινοτικής διαρθρωτικής πολιτικής»

(96/C 295/11)

Στις 27 Μαρτίου 1996, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Έκτη ετήσια έκθεση για τα διαρθρωτικά ταμεία 1994»

Στις 25 Οκτωβρίου 1995, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε, σύμφωνα με το άρθρο 23 του Εσωτερικού Κανονισμού της, να καταρτίσει γνωμοδότηση για το νέο περιφερειακό προγραμματισμό για τους στόχους 1 και 2 της κοινοτικής διαρθρωτικής πολιτικής.

Το τμήμα περιφερειακής ανάπτυξης, χωροταξίας και πολεοδομίας, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 25 Ιουνίου 1996 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Christie. Συνεισηγητής ήταν ο κ. Quevedo Rojo.

Κατά την 337η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 10ης Ιουλίου 1996), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 93 ψήφους υπέρ, 2 κατά και 2 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Το παρόν έγγραφο αποτελεί κοινή γνωμοδότηση με θέμα δύο έγγραφα της Επιτροπής. Πρόκειται για το έγγραφο COM(95) 111 τελικό σχετικά με το νέο περιφερειακό προγραμματισμό για τους στόχους 1 και 2 της κοινοτικής διαρθρωτικής πολιτικής και το έγγραφο COM(95) 583 τελικό σχετικά με την έκτη ετήσια έκθεση για τα διαρθρωτικά ταμεία.

1.2. Η απόφαση για την από κοινού επεξεργασία ελήφθη λόγω της συνάφειας των ζητημάτων που εξετάζονται στα δύο προαναφερθέντα έγγραφα. Το έγγραφο COM(95) 111 τελικό εξετάζει τον τροποποιημένο κανονισμό για τη λειτουργία των διαρθρωτικών ταμείων όσον αφορά τους στόχους 1 και 2 και το έγγραφο COM(95) 583 τελικό αναλύει λεπτομερώς τα αποτελέσματα του πρώτου έτους λειτουργίας των ταμείων κατόπιν της θέσεως σε ισχύ του νέου κανονισμού. Κατά συνέπεια, τα δύο έγγραφα καλύπτουν πολλά κοινά σημεία.

1.3. Ακόμη, η ΟΚΕ θεωρεί ότι έχει περιορισμένη αξία η επεξεργασία γνωμοδότησης με θέμα ανακοίνωση της Επιτροπής, ένα και πλέον έτος μετά τη δημοσίευσή της, όπως συμβαίνει για το έγγραφο COM(95) 111 τελικό, για το οποίο είχε συμφωνηθεί να καταρτίσει η ΟΚΕ γνωμοδότηση πρωτοβουλίας.

1.4. Και τα δύο έγγραφα καλύπτουν ευρύ φάσμα και αναλύουν λεπτομερώς τη λειτουργία των διαρθρωτικών ταμείων κατά το πρώτο έτος ισχύος του αναθεωρημένου κανονισμού. Η Επιτροπή παρείχε λεπτομερείς πληροφορίες τόσο για τη φύση των νέων ρυθμίσεων όσο και για τα προβλεπόμενα αποτελέσματα για κάθε κράτος μέλος, δεδομένου ότι οι πόροι καλύπτουν την περίοδο 1994-1999 (1994-1996 για τους αποδέκτες του στόχου 2).

2. Πλαίσιο

2.1. Εξετάζοντας τα εν λόγω έγγραφα, η ΟΚΕ έχει την ευκαιρία να αναλύσει την εκτεταμένη ανάπτυξη των κοινοτικών διαρθρωτικών πολιτικών κατά την περίοδο που αρχίζει με την υπογραφή της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση και, ταυτόχρονα, να συνεκτιμήσει το αντικείμενο και τους στόχους της κοινής δράσης που προέκυψαν στο μεσοδιάστημα. Συγκεκριμένα, η αυξανόμενη σημασία της ανταγωνιστικότητας για την μακροπρόθεσμη προώθηση των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ και η έμφαση που προσδίδεται σήμερα στην επιτάχυνση των διεργασιών βιομηχανικών μεταβολών στην ΕΕ συμβάλλουν στην επίτευξη της επιδιωκόμενης προόδου.

2.2. Και τα δύο έγγραφα πραγματοποιούν εμπεριστατωμένη ανάλυση του φάσματος των κοινοτικών μέτρων των διαρθρωτικών ταμείων που διατίθενται με σκοπό την ανύψωση του βιοτικού επιπέδου και την προώθηση της απασχόλησης στις μειονεκτούσες περιοχές της ΕΕ, κυρίως όσον αφορά τους στόχους 1 και 2. Συγκεντρωμένη, η δύναμη αυτών των διαρθρωτικών μέτρων (συμπεριλαμβανομένων των δράσεων για τους στόχους 3 και 4) προσανατολίζεται προς μία στρατηγική προώθησης της ανάπτυξης νέων οικονομικών δραστηριοτήτων σε λιγότερο ευνοημένες περιοχές και επιτάχυνσης των διαρθρωτικών προσαρμογών στις περιφέρειες που αντιμετωπίζουν δυσκολίες που συνδέονται με τη διαχείριση της παρακμής των παραδοσιακών τομέων. Συνοπτικά, τα διαρθρωτικά μέτρα που εξετάζονται στα εν λόγω έγγραφα αφορούν βασικούς μηχανισμούς για την εξέλιξη της ΕΕ σε μια ανοιχτή και ανταγωνιστική οικονομία. Κατά συνέπεια, είναι σημαντικό να αναγνωρισθεί αυτή η πτυχή των ταμείων κατά την αξιολόγηση της συμβολής τους στις διεργασίες για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.

2.3. Επικρατεί μια τάση επικέντρωσης των κριτικών παρατηρήσεων σχετικά με τη λειτουργία των κοινοτικών διαρθρωτικών ταμείων αποκλειστικά στις μεταφορές πιστώσεων που συνδέονται με τις εν λόγω ενέργειες. Τούτο είναι λυπηρό διότι συχνά, όπως άλλωστε καθίσταται σαφές από τα έγγραφα της Επιτροπής, είναι δύσκολο να προσδιορισθεί με ακρίβεια η άμεση επίδραση των ταμείων σε ένα συγκεκριμένο κράτος μέλος. Για άλλες περιπτώσεις (π.χ. περιφέρειες του στόχου 1), είναι ευκολότερος ο υπολογισμός των επιδράσεων στην απασχόληση ή την παραγωγή που προκύπτουν άμεσα από τη λειτουργία των ταμείων. Παρά ορισμένες επιφυλάξεις που διατύπωσε η ΟΚΕ, όσον αφορά την αποτελεσματικότητα της λειτουργίας των διαρθρωτικών ταμείων, είναι απαραίτητο να υπογραμμισθεί ότι η έλλειψη ποσοτικών στοιχείων σχετικά με τις άμεσες επιδράσεις των ταμείων δεν σημαίνει ότι δεν εκπληρούν τον κύριο στόχο τους που είναι η προώθηση της αυτοσυντηρούμενης οικονομικής ανάπτυξης στις μη ευνοημένες περιφέρειες.

2.4. Εξάλλου, πρέπει να σημειωθεί ότι η λειτουργία των διαρθρωτικών ταμείων στις μειονεκτικές περιφέρειες προωθεί την οικονομική δραστηριότητα σε άλλες περιοχές της ΕΕ. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ένα σημαντικό τμήμα των δαπανών στα πλαίσια των διαρθρωτικών δράσεων, ιδιαίτερα σε περιφέρειες του Στόχου 1, προωθεί την ανάπτυξη του ενδοκοινοτικού εμπορίου προς όφελος του συνόλου της ΕΕ.

2.5. Ένα από τα βασικά πλεονεκτήματα των διαρθρωτικών ταμείων, το οποίο και διαφοροποιεί τις παρούσες ρυθμίσεις από εκείνες οι οποίες ίσχυαν πριν το 1988, έγγειται στο γεγονός ότι σήμερα η έμφαση δίδεται σε μια «από τη βάση» προσέγγιση στην περιφερειακή οικονομική ανάπτυξη. Αυτό αποτελεί βασικό στοιχείο για την επιτυχή εφαρμογή της περιφερειακής οικονομικής ενίσχυσης και η ΟΚΕ επικροτεί την έμφαση που δίδει η Επιτροπή στην προσέγγιση αυτή. Εντούτοις, προκειμένου να επιτύχει η προσέγγιση αυτή, απαιτείται να μεγιστοποιηθεί η συμβολή των τοπικών εμπειρογνωμόνων και κοινωνικοοικονομικών εταίρων. Άλλως, υπάρχει κίνδυνος τα σχέδια οικονομικής ανάπτυξης να αντικατοπτρίζουν εθνικά, μάλλον, προβλήματα και προτεραιότητες και όχι τοπικά προβλήματα έτσι ώστε τα «καλύτερα» σχέδια και προγράμματα από απόψεως τοπικής οικονομικής ανάπτυξης να μην λαμβάνουν χρηματοδότηση. Για το λόγο αυτό, η ΟΚΕ καλεί εκ νέου τα κράτη μέλη να δώσουν ιδιαίτερη προσοχή στις απόψεις και γνώμες των τοπικών κοινωνικοοικονομικών εταίρων κατά την κατάρτιση και εφαρμογή των περιφερειακών οικονομικών προγραμμάτων. Δεδομένου ότι οι κύκλοι αυτοί είναι οι πλέον κατάλληλοι προκειμένου να εκτιμήσουν τις τοπικές οικονομικές συνθήκες και ανάγκες, η προσέγγιση αυτή θα συμβάλει σημαντικά στην επιτυχία της λειτουργίας των διαρθρωτικών ταμείων.

2.6. Αν και η κύρια αποστολή των διαρθρωτικών ταμείων είναι να συμβάλουν στην οικονομική και κοινωνική συνοχή, διαδραματίζουν επίσης σημαντικό συμπληρωματικό ρόλο στη στήριξη των στόχων της βιομηχανικής πολιτικής της ΕΕ. Το άρθρο 130 της Συνθήκης για την ΕΕ καλεί την «Ένωση και τα κράτη μέλη να μεριμνούν ώστε να εξασφαλίζονται οι αναγκαίες προϋποθέσεις για την εξασφάλιση της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας της Κοινότητας» και για την προώθηση των δράσεων με σκοπό (i) να επιταχυνθεί η «προσαρμογή της βιομηχανίας στις διαρθρωτικές μεταβολές», (ii) να προαχθεί ένα «ευνοϊκό περιβάλλον για την ανάληψη πρωτοβουλιών (...)», και ιδίως για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, (iii) να προαχθεί ένα «περιβάλλον που να ευνοεί τη συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων» και (iv) να βελτιωθεί η «εκμετάλλευση του βιομηχανικού δυναμικού των πολιτικών στους τομείς της καινοτομίας, της έρευνας και της τεχνολογικής ανάπτυξης».

2.7. Η έκτη ετήσια έκθεση της Επιτροπής για τα διαρθρωτικά ταμεία παρουσιάζει αναλυτικά τους τρόπους με τους οποίους οι διαρθρωτικές πολιτικές της ΕΕ στηρίζουν τους ευρύτερους στόχους της βιομηχανικής πολιτικής. Κατά συνέπεια, η συμπληρωματική αυτή πτυχή της λειτουργίας των διαρθρωτικών ταμείων δεν θα πρέπει να αγνοηθεί κατά την αξιολόγηση της επίδρασής τους. Τούτο είναι ιδιαίτερα σημαντικό κατά την τελική περίοδο πριν από την αναθεώρηση του κανονισμού των διαρθωτικών ταμείων το 1999.

3. Επισκόπηση των ανακοινώσεων της Επιτροπής

3.1. Και τα δύο έγγραφα αφορούν την αναθεώρηση του κανονισμού των διαρθρωτικών ταμείων που πραγματοποιήθηκε πριν από την έναρξη της νέας περιόδου λειτουργίας τους. Τα ταμεία θα λειτουργούν σύμφωνα με τον αναθεωρημένο κανονισμό κατά την περίοδο 1994-1999, με εξαίρεση το στόχο 2 όπου η περίοδος αυτή διαιρείται σε δύο τριετείς υποπεριόδους.

3.2. Η αναθεώρηση του 1993 βασίστηκε στα θεμέλια που είχαν τεθεί κατά τις μεταρρυθμίσεις του 1988. Σε γενικές γραμμές, ο αναθεωρημένος κανονισμός επιδιώκει τη συνέχιση και την ενίσχυση των αρχών που εδραιώθηκαν με τον κανονισμό του 1988.

3.3. Παρά το γεγονός ότι οι γενικές αρχές διατηρήθηκαν - συγκέντρωση, σύμπραξη, προσθετικότητα και προγραμματισμός -, η Επιτροπή επιδιώκει την προσαρμογή του κανονισμού βάσει των σημερινών οικονομικών συνθηκών και στο πλαίσιο ενός σημαντικότερου στρατηγικού στοιχείου κατά τη λειτουργία του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου, όπως αποδεικνύεται από την εισαγωγή των νέων στόχων 3 και 4. Επίσης, ο στόχος 5 αναθεωρήθηκε προκειμένου να συμπεριλάβει την ανάγκη αναδιάρθρωσης του τομέα της αλιείας. Για το λόγο αυτό, με τη διεύρυνση της ΕΕ, από την 1η Ιανουαρίου 1995, προσετέθη ένας νέος στόχος 6 προκειμένου να αντιμετωπισθούν οι ειδικές ανάγκες αραιοκατοικημένων περιοχών.

3.4. Ακόμη, ο αναθεωρημένος κανονισμός επιδιώκει να επιδράσει σε συγκεκριμένες πτυχές των διαρθρωτικών λειτουργιών που έχουν συχνά αποτελέσει αντικείμενο συζήτησης στην ΟΚΕ. Συγκεκριμένα, η Επιτροπή επιδιώκει:

α) την απλούστευση των διαδικασιών προγραμματισμού με την εισαγωγή ενιαίων εγγράφων προγραμματισμού (ΕΕΠ), τα οποία επιτρέπουν να πραγματοποιείται η χορήγηση των πόρων βάσει ενός ενιαίου εγγράφου 7 β) την καθιέρωση αυστηρότερων κανόνων για την εκ των προτέρων εκτίμηση, την παρακολούθηση και την εκ των υστέρων αξιολόγηση των διαρθρωτικών ενεργειών 7 γ) την τήρηση της αρχής της προσθετικότητας 7 δ) την καλύτερη συνεκτίμηση των επιπτώσεων που έχουν για το περιβάλλον οι πολιτικές που χρηματοδοτούνται από τα διαρθρωτικά ταμεία 7 ε) την προώθηση της ισότητας των ευκαιριών για τους άνδρες και τις γυναίκες 7 στ) την εντονότερη συμμετοχή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου 7 ζ) τη διεύρυνση της εταιρικής σχέσης, ιδίως στους οικονομικούς και κοινωνικούς εταίρους.

3.5. Στο σημείο αυτό, αξίζει να επαναληφθεί η πίστη της ΟΚΕ στις προσπάθειες που καταβάλλει η Επιτροπή προκειμένου να κατευθύνει την εξέλιξη των διαρθρωτικών ταμείων κατά τρόπο που να συμβαδίζει με τις γενικές αρχές της ΕΕ, τις οποίες και επιδοκιμάζει πλήρως η ΟΚΕ.

3.6. Η έκτη ετήσια έκθεση για τα διαρθρωτικά ταμεία αποτελείται από πέντε κεφάλαια και παρουσιάζει το μεγαλύτερο μέρος των πληροφοριών που περιλαμβάνονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με το νέο περιφερειακό προγραμματισμό.

3.7. Το πρώτο κεφάλαιο επικεντρώνεται στα σχέδια που υποβλήθηκαν από τα κράτη μέλη για καθένα από τους στόχους 1, 2, 3, 4, 5α και 5β. Στη συνέχεια, εξετάζονται οι κοινοτικές πρωτοβουλίες, οι καινοτόμες ενέργειες και η τεχνική βοήθεια. Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στην εκ των προτέρων εκτίμηση των προγραμμάτων, δηλαδή στον υπολογισμό των αποτελεσμάτων, τα οποία η Επιτροπή προβλέπει ότι θα προκύψουν από την χορήγηση της χρηματοδοτικής συνδρομής των διαρθρωτικών ταμείων στις ενδιαφερόμενες περιφέρειες, ιδίως στις επιλέξιμες περιοχές του στόχου 1.

3.8. Το δεύτερο κεφάλαιο εξετάζει τον προγραμματισμό και την εκτέλεση του προϋπολογισμού, συμπεριλαμβανομένων των χρηματοδοτικών ελέγχων που πραγματοποιήσε η Επιτροπή προκειμένου να εξασφαλίσει ότι ασκείται ο κατάλληλος δημοσιονομικός έλεγχος για τις δαπάνες που πραγματοποιούν τα ταμεία. Ακόμη, το κεφάλαιο ΙΙ εξετάζει το συντονισμό των διαρθρωτικών ταμείων με άλλα χρηματοδοτικά μέσα της ΕΕ (Ταμείο συνοχής, ΕΤΕ, ΕΚΑΧ, Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων και Χρηματοδοτικός Μηχανισμός του ΕΟΧ). Τέλος, εξετάζεται η συμπληρωματικότητα χαρακτήρας των διαρθρωτικών ταμείων προς άλλες κοινοτικές πολιτικές.

3.9. Το τρίτο κεφάλαιο ασχολείται με τις επιπτώσεις της διεύρυνσης στα διαρθρωτικά ταμεία.

3.10. Το τέταρτο κεφάλαιο ασχολείται με την ανάπτυξη διαρθρωτικών ενεργειών στο πλαίσιο του διοργανικού διαλόγου και του διαλόγου με τους κοινωνικούς εταίρους στην ΕΕ. Συγκεκριμένα, εξετάζεται τόσο ο διάλογος μεταξύ των κοινοτικών οργάνων όσο και ο διάλογος με τους οικονομικούς και κοινωνικούς εταίρους κατά την κατάρτιση των προγραμμάτων.

3.11 Το τελικό κεφάλαιο πραγματοποιεί επισκόπηση στη λειτουργία των διαρθρωτικών ταμείων για την περίοδο 1989-1993 και παραθέτει τελικά στοιχεία σχετικά με ενέργειες που πραγματοποιήθηκαν κατά την περίοδο αυτή.

4. Γενικά σχόλια

4.1. Η ΟΚΕ επικροτεί την αύξηση της έμφασης που δίδεται με την αναθεώρηση των κανονισμών των διαρθρωτικών ταμείων του 1993 στην αναπροσαρμογή των στόχων προτεραιότητας, τη σύμπραξη, την εκ των προτέρων εκτίμηση και παρακολούθηση και εκ των υστέρων αξιολόγηση, την προστασία του περιβάλλοντος, την αρχή της προσθετικότητας, την απλούστευση των διαδικασιών προγραμματισμού και τη στενότερη συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η επιτυχία των διαρθρωτικών παρεμβάσεων θα είναι συνδεδεμένη με αυτές τις κατευθυντήριες γραμμές και η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να παρακολουθεί στενά τις ενέργειες των κρατών μελών σε σχέση με αυτές. Οι πρόσφατες επικρίσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου αποκαλύπτουν επίσης, ως ένα βαθμό, την ανάγκη ενίσχυσης των μηχανισμών εποπτείας και εφαρμογής των δράσεων που αναπτύσσονται στο πλαίσιο των διαρθρωτικών παρεμβάσεων. Η ΟΚΕ υποστηρίζει αυτήν την ενίσχυση και επικροτεί την πρόταση της Επιτροπής περί προσφυγής στις υπηρεσίες ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων για την εκτίμηση των περιφερειακών σχεδίων.

4.2. Η αρχή της γεωγραφικής συγκέντρωσης κατά την εφαρμογή των διαρθρωτικών ταμείων θα εξασθενήσει εν μέρει κατά την περίοδο 1994-1999, καλύπτοντας ποσοστό πληθυσμού της ΕΕ, το οποίο από 43 % κατά την περίοδο 1989-1993 θα αυξηθεί σε 52 % κατά την περίοδο 1994-1999. Αν και ένα μέρος της αύξησης αυτής οφείλεται στις ειδικές συνθήκες που αφορούν την ενοποίηση της Γερμανίας, ωστόσο, είναι ουσιαστικό η χρηματοδοτική συνδρομή των διαρθρωτικών ταμείων να εστιασθεί στις περιφέρειες που παρουσιάζουν πραγματικά μειονεκτήματα και να μην εξασθενήσει για κανένα λόγο η αρχή της συγκέντρωσης.

4.2.1. Η ΟΚΕ αντιλαμβάνεται ότι τα κατ'ιδίαν κράτη μέλη ενδεχομένως να μην είναι διατεθημένα να παραιτηθούν από παροχές των διαρθρωτικών ταμείων. Εντούτοις, η ΟΚΕ επιθυμεί να τονίσει ότι στόχος των διαρθρωτικών ταμείων είναι η διασφάλιση της οικονομικής ανάπτυξης και κοινωνικής συνοχής της ΕΕ και τούτο απαιτεί αυστηρή ερμηνεία και εφαρμογή της αρχής της συγκέντρωσης.

4.3. Μολονότι η ΟΚΕ κατανοεί και επικροτεί την έμφαση την οποία δίνει σήμερα η Επιτροπή στη διασφάλιση της βοήθειας των διαρθρωτικών ταμείων για τη δημιουργία βιώσιμων ευκαιριών απασχόλησης, δεν πρέπει να λησμονηθεί ότι η οικονομική ανάπτυξη στις περιφέρειες που παρουσιάζουν οικονομική καθυστέρηση και βρίσκονται σε μαρασμό αποτελεί εξ φύσεως μια μακροχρόνια διαδικασία. Κατά συνέπεια, η δημιουργία απασχόλησης δεν πρέπει να αποτελέσει το μοναδικό κριτήριο κατά την κατανομή της ενίσχυσης των διαρθρωτικών ταμείων ούτε και κατά την κατάρτιση προγραμμάτων τα οποία λαμβάνουν χρηματοδοτική ενίσχυση για προγράμματα (π.χ. ανάπτυξη υποδομών, ενίσχυση της εκπαίδευσης και κατάρτησης, κ.λπ.) τα οποία θα προωθήσουν τις μακροπρόθεσμες προοπτικές οικονομικής ανάπτυξης με αποτέλεσμα η θετική επίδραση στο επίπεδο απασχόλησης να εμφανισθεί μεταγενέστερα μόνο.

4.4. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την απλούστευση των διαδικασιών λειτουργίας των διαρθρωτικών ταμείων. Ικανοποιητική είναι και η εισαγωγή του ενιαίου εγγράφου προγραμματισμού (ΕΕΠ) για την αντικατάσταση, σε πολλές περιπτώσεις, του ΚΠΣ. Επίσης, είναι ενδεικτική της τάσης προς απλούστερες και αποτελεσματικότερες διαδικασίες.

4.5. Η ΟΚΕ σημειώνει ότι για την υιοθέτηση του προγράμματος απαιτήθηκε περισσότερος χρόνος από εκείνον που ορίζετο και η καθυστέρηση οφείλεται στον χρόνο που χρειάστηκε για τη συστηματική αξιολόγηση των εγγράφων προγραμματισμού. Οι καθυστερήσεις στη χορήγηση διαρθρωτικής συνδρομής αποτελούν πάντοτε λυπηρό γεγονός διότι ενδέχεται να πλήξουν τους οικονομικά ασθενέστερους τομείς. Κατά συνέπεια, κατά την παρουσίαση των προγραμμάτων της Επιτροπής είναι σημαντικό τα κράτη μέλη να τηρούν αυστηρά τις απαιτήσεις του κανονισμού για τη χορήγηση διαρθρωτικής χρηματοδοτικής συνδρομής. Σε πολλές περιπτώσεις, φαίνεται ότι η καθυστέρηση οφείλεται στην αδυναμία των κρατών μελών να διασφαλίσουν ότι τα έγγραφα προγραμματισμού τους ανταποκρίνονται σε σαφώς καθορισμένα κριτήρια.

4.5.1. Εξακολουθούν να εκφράζονται παράπονα σε τοπικό επίπεδο για τις καθυστερήσεις όσον αφορά τη λειτουργική εφαρμογή της ενίσχυσης των Διαρθρωτικών Ταμείων. Παρόμοιες καθυστερήσεις συχνά μπορεί να προκαλέσουν σημαντικές δυσκολίες σε τοπικό επίπεδο, ιδιαίτερα στα πλαίσια του τομέα των ΜΜΕ και, για το λόγο αυτό, η ΟΚΕ απευθύνει έκκληση στα κράτη μέλη και την Επιτροπή προκειμένου να υιοθετήσουν επειγόντως διαδικασίες οι οποίες διασφαλίζουν την ταχύρρυθμη και αποτελεσματική εφαρμογή των μέτρων υποστήριξης στα πλαίσια των διαρθρωτικών ταμείων.

4.6. Η τήρηση της αρχής της προσθετικότητας συνεχίζει να αποτελεί κύριο πρόβλημα της Επιτροπής. Παρά τις αυστηρότερες ρυθμίσεις, διαφαίνεται ότι τα κράτη μέλη δεν είναι πρόθυμα να παράσχουν την ενημέρωση ποιότητας που απαιτείται από την Επιτροπή για την εξασφάλιση της τήρησης του κανονισμού. Η ΟΚΕ ζητεί από τα κράτη μέλη να υιοθετήσουν χρηματοδοτικές πρακτικές που να επιτρέπουν στην Επιτροπή να διαπιστώνει σαφώς ότι τηρείται η αρχή της προσθετικότητας. Η αδυναμία συμμόρφωσης μπορεί να καταλήξει σε παρακράτηση ορισμένων πληρωμών εις βάρος των προσπαθειών οικονομικής ανάπτυξης των επιλέξιμων περιφερειών.

4.7. Παρά την ενίσχυση του κανονισμού, ορισμένα κράτη μέλη συνεχίζουν να αγνοούν το ρόλο της σύμπραξης στην ανάπτυξη και την εφαρμογή των περιφερειακών σχεδίων οικονομικής ανάπτυξης. Δίχως αμφιβολία, τούτο υπονομεύει την αποτελεσματικότητα της λειτουργίας των διαρθρωτικών ταμείων στις εν λόγω χώρες. Η ΟΚΕ ζητεί εκ νέου την εντονότερη συμμετοχή των οικονομικών και κοινωνικών εταίρων και στηρίζει στο θέμα αυτό την Επιτροπή. Παρά την πρόοδο που έχει επιτευχθεί μέχρι σήμερα, η ΟΚΕ θα συνεχίσει να υποστηρίζει πρόσθετα μέτρα για την εξασφάλιση της συμμετοχής όλων των εταίρων κατά το σχεδιασμό, την εφαρμογή και την αξιολόγηση των περιφερειακών σχεδίων οικονομικής ανάπτυξης. Ειδικότερα, συχνά οι οικονομικοί και κοινωνικοί εταίροι δεν διαθέτουν την απαραίτητη τεχνική εμπειρογνωμοσύνη προκειμένου να συμμετάσχουν πλήρως σε μια πολύπλοκη διεργασία προγραμματισμού. Για το λόγο αυτό, η ΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να τηρήσουν και να εφαρμόσουν την αρχή της σύμπραξης και, παράλληλα, καλεί την Επιτροπή να εξετάσει το ενδεχόμενο κατάρτισης προγραμμάτων τεχνικής βοήθειας και υποστήριξης των οικονομικών και κοινωνικών εταίρων σε τοπικό επίπεδο προκειμένου να τους επιτρέψει να διαδραματίσουν ενεργό ρόλο στη διαδικασία του περιφερειακού οικονομικού προγραμματισμού.

4.8. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την απόφαση της Επιτροπής να ζητεί να πραγματοποιείται αξιολόγηση των σχεδίων, των ΚΠΣ και των ΕΕΠ, με τη βοήθεια ανεξάρτητων εξωτερικών εμπειρογνωμώνων. Ωστόσο, ενδέχεται να χρειάζεται περαιτέρω δράση στον τομέα. Εκτός από την αξιολόγηση των σχεδίων, οι ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες μπορούν να προσφέρουν υπηρεσίες στην παρακολούθηση της ορθής εφαρμογής τους. Η θεσμοθέτηση μιας συνεχούς διαδικασίας παρακολούθησης είναι ιδιαίτερα σημαντική για τις περιπτώσεις όπου οι στόχοι του σχεδίου δεν έχουν ακόμη προσδιορισθεί ποσοτικά. Ο ποσοτικός προσδιορισμός των στόχων του σχεδίου μπορεί να πραγματοποιηθεί ευκολότερα για τις ενισχύσεις που χορηγούνται σύμφωνα με το στόχο 1 λόγω του σχετικού μεγέθους των ενισχύσεων. Ωστόσο, τούτο είναι πιο δύσκολο να επιτευχθεί για το στόχο 2 δεδομένου ότι τα σχετικά ποσά είναι λιγότερα σημαντικά. Στις περιπτώσεις αυτές, ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες θα μπορούσαν να παράσχουν χρήσιμες πληροφορίες, οι οποίες θα συμβάλουν στη διαδιακασία της εκ των υστέρων αξιολόγησης των σχεδίων.

4.9. Η ΟΚΕ ζητεί να ενημερωθεί το συντομότερο δυνατόν σχετικά με τα πορίσματα της εκ των υστέρων αξιολόγησης της αποτελεσματικότητας των ταμείων. Εφόσον δεν υπάρχουν σχετικά στοιχεία είναι δύσκολο να δοθεί λεπτομερής απάντηση σε επικρίσεις που συχνά διατυπώνονται αναφορικά με τα διαρθρωτικά ταμεία.

4.10. Η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι στην έκτη ετήσια έκθεση υπάρχει τάση παρουσίασης των στοιχείων σε εθνική βάση αντί σε περιφερειακή (π.χ. πίνακες 2, 9, 12, 13). Καλεί την Επιτροπή να παρουσιάζει τα στοιχεία σε περιφερειακή βάση, όποτε είναι δυνατόν, παράλληλα με τα δεδομένα σε εθνικό επίπεδο.

Εξάλλου, η έκτη ετήσια έκθεση επικεντρώνεται συγκεκριμένα στις αναμενόμενες επιδράσεις των ταμείων για την περίοδο 1994-1999. Η έκθεση αντλεί στοιχεία από μια αξιόλογη μελέτη σχετικά με της εισροές και εκροές και τη σημασία των περιοχών του Στόχου 1, την οποία συνέταξε ο καθηγητής κ. Beutel (Απρίλιος 1995). Η ΟΚΕ ελπίζει ότι η Επιτροπή θα αναπτύξει την προσέγγιση αυτή κατά τα προσεχή έτη, προκειμένου να καλύψει και άλλους στόχους και να διευκολύνει τη σύγκριση των αναμενόμενων επιπτώσεων με την πραγματική έκβαση.

4.11. Η ΟΚΕ κρίνει ότι οι πολιτικές των διαρθρωτικών ταμείων πρέπει να εναρμονίζονται με τις λοιπές προτεραιότητες και πολιτικές της ΕΕ.

Συγκεκριμένα, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στα περιβαλλοντικά θέματα δεδομένου ότι σε ορισμένες περιπτώσεις υφίσταται ο κίνδυνος ασυμβατότητας των χρηματοδοτικών προγραμμάτων των διαρθρωτικών ταμείων (ειδικότερα των επενδύσεων στον τομέα των υποδομών) με τις ανάγκες του περιβάλλοντος.

4.11.1. Εξάλλου, είναι σημαντικό, προκειμένου να διασφαλιστεί η συνοχή στην ΕΕ γενικότερα, όλα τα κράτη μέλη να συνεχίσουν να τηρούν κοινούς κανόνες όσον αφορά την πολιτική ανταγωνισμού (ειδικότερα σε σχέση με τις κρατικές ενισχύσεις στη βιομηχανία) και την ανάθεση των δημοσίων συμβάσεων. Παράλληλα, τα διαρθρωτικά ταμεία θα πρέπει να συνεχίσουν να αναπτύσσονται μέσα στο περίγραμμα της κοινής γεωργικής πολιτικής και θα πρέπει να συμπληρώνουν τους στόχους που υιοθετούνται για τη στήριξη της μεταρρύθμισης κοινής γεωργικής πολιτικής. Άλλως, υπάρχει κίνδυνος εξόδου του πληθυσμού από τις αγροτικές περιφέρειες.

4.12. Υπάρχει αντίληψη ότι η δράση των διαρθρωτικών ταμείων τείνει να ευνοεί περισσότερο τον μεταποιητικό τομέα σε σύγκριση με τον τομέα των υπηρεσιών - τομέα ο οποίος δημιουργεί το μεγαλύτερο μερίδιο της απασχόλησης σε όλη την ΕΕ. Μολονότι αληθεύει ότι ένας υγιής και αναπτυσσόμενος μεταποιητικός τομέας δημιουργεί πολλές ευκαιρίες για τον τομέα των υπηρεσιών καθώς και ότι τα διαρθρωτικά ταμεία υποστηρίζουν τον τουρισμό και συναφή προγράμματα στον κλάδο αυτό σε περιφέρειες οι οποίες είναι επιλέξιμες για ορισμένα μέτρα στα πλαίσια των διαρθρωτικών ταμείων, ίσως θα έπρεπε να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση σε μια άμεση υποστήριξη των επενδύσεων στον τομέα των υπηρεσιών στα πλαίσια εκεί όπου καταδεικνύεται ότι θα προωθήσουν την τοπική οικονομική ανάπτυξη. Η ΟΚΕ προτείνει να ληφθεί περισσότερο υπόψη η πτυχή της περιφερειακής ανάπτυξης του τομέα αυτού και ειδικότερα πτυχές οι οποίες συνδέονται με την «κοινωνία των πληροφοριών» και άλλες δραστηριότητες υψηλής τεχνολογίας.

4.12.1. Ένας μεγάλος αριθμός επιχειρήσεων οι οποίες δραστηριοποιούνται στον κλάδο των υπηρεσιών, ιδιαίτερα επιχειρήσεις υψηλής τεχνολογίας, είναι ΜΜΕ. Μολονότι αληθεύει ότι η ενίσχυση προς τον τομέα των ΜΜΕ στα πλαίσια των διαρθρωτικών ταμείων θα διπλασιασθεί με τις παρούσες ρυθμίσεις, σε σύγκριση με την περίοδο 1988-1993, καθώς και ότι στα πλαίσια μέτρων των κοινοτικών πρωτοβουλιών ο τομέας αυτός λαμβάνει ειδική ενίσχυση, η ΟΚΕ υποστηρίζει την ανάπτυξη μέτρων ενίσχυσης των ΜΜΕ. Ο τομέας αυτός θα εξακολουθήσει στο μέλλον να δημιουργεί ευκαιρίες απασχόλησης και αποτελεί κλάδο που απαιτεί σημαντική ενίσχυση, τόσο από απόψεως ενθάρρυνσης της δημιουργίας επιχειρήσεων όσο και από απόψεως υποστήριξης της πραγματοποιούμενης ανάπτυξης των υφιστάμενων ΜΜΕ.

4.13. Η ΟΚΕ σημειώνει ότι δυνάμει του Κανονισμού του 1994 χορηγήθηκε ενίσχυση στα πλαίσια του Στόχου 2 για περίοδο δύο ή τριών ετών και όχι για μια εξαετή περίοδο όπως στην περίπτωση της ενίσχυσης στα πλαίσια του Στόχου 1. Στο παρελθόν, η ΟΚΕ είχε διατυπώσει την άποψη ότι η εφαρμογή της προσέγγισης αυτής σε περιφέρειες του Στόχου 2 όχι μόνο δεν ήταν κατάλληλη αλλά και ενδεχομένως επιζήμια δεδομένου ότι μια τριετής περίοδος είναι απίθανο να είναι αρκετά μεγάλη προκειμένου να καταστεί αποτελεσματική. Έχει γίνει πλέον κατανοητό ότι, μετά τις συζητήσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στη Μαδρίτη, η Επιτροπή είναι απίθανο να προτείνει την τροποποίηση της εδαφικής επιδεξιμότητας για ενίσχυση στα πλαίσια του Στόχου 2 κατά τη διάρκεια της δεύτερης φάσης της λειτουργίας του. Η ΟΚΕ επικροτεί θερμά την απόφαση αυτή. Είναι εξίσου σημαντικό για τις περιφέρειες του Στόχου 2 όσο και για τις περιφέρειες του Στόχου 1 να υπάρξει ένας όσο το δυνατό μεγαλύτερος βαθμός συνέχειας κατά τη διάθεση της οικονομικής ενίσχυσης. Η επιπλέον αβεβαιότητα η οποία συνδεόταν με την απειλή της απώλειας της χρηματοδοτικής ενίσχυσης ενδεχομένως να επιδείνωσε άσκοπα τις προοπτικές ανάπτυξης ορισμένων περιφερειών του Στόχου 2.

Βρυξέλλες, 10 Ιουλίου 1996.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Carlos FERRER