Βάσει των διδαγμάτων που αντλήθηκαν το 2017Error! Bookmark not defined. περισσότερα από τα δύο τρίτα των κρατών μελών υπέβαλαν κατάλογο αποθεμάτων ραδιενεργών αποβλήτων χρησιμοποιώντας το σύστημα ταξινόμησης κατά το πρότυπο GSG-1 του ΔΟΑΕ ή παρείχαν πίνακες μετατροπής των δεδομένων του εθνικού συστήματος ταξινόμησης στο πρότυπο του ΔΟΑΕ. Αν υιοθετήσουν όλα τα κράτη μέλη παρόμοια προσέγγιση, μπορεί να επιτευχθεί περαιτέρω βελτίωση.

Δραστηριότητες έρευνας, ανάπτυξης και επίδειξης

Το 2017, η Επιτροπή επεσήμανε ότι οι δραστηριότητες έρευνας, ανάπτυξης και επίδειξης θα πρέπει να έχουν σαφή συνάφεια με τις δραστηριότητες, τα χρονοδιαγράμματα, τις ιδέες, τα σχέδια και τα ορόσημα που ορίζονται στα εθνικά προγράμματα. Επίσης ενθάρρυνε τα κράτη μέλη που συμμετέχουν σε ευρωπαϊκές ερευνητικές πρωτοβουλίες να εξηγήσουν τον τρόπο με τον οποίο τα εν λόγω έργα υποστηρίζουν στην πράξη την υλοποίηση των εθνικών τους προγραμμάτων.

Μέχρι σήμερα, η συνολική κατάσταση όσον αφορά την εφαρμογή της εν λόγω διάταξης παραμένει η ίδια -τέσσερα κράτη μέλη έχουν σε λειτουργία πέντε υπόγεια εργαστήρια ερευνών για τη διάθεση των αναλωμένων καυσίμων και των αποβλήτων μέσης και υψηλής ραδιενέργειας και τέσσερα κράτη μέλη προγραμματίζουν την κατασκευή τέτοιων εργαστηρίων κατά την περίοδο 2020-2055. Οι δεύτερες εθνικές εκθέσεις δεν παρέχουν αναλυτικές πληροφορίες σχετικά με δραστηριότητες έρευνας, ανάπτυξης και επίδειξης για τη στήριξη λύσεων όσον αφορά τη διαχείριση των αναλωμένων καυσίμων και των ραδιενεργών αποβλήτων στα κράτη μέλη. Το ένα τρίτο των κρατών μελών, ιδίως εκείνα που διαθέτουν μεγάλης και μεσαίας κλίμακας προγράμματα ηλεκτροπαραγωγής από πυρηνική ενέργεια, παρείχαν στοιχεία σχετικά με τα ερευνητικά προγράμματά τους και παρουσίασαν την επιτευχθείσα πρόοδο. Τα κράτη μέλη που δεν έχουν αναλωμένα καύσιμα και διαθέτουν μικρές ποσότητες ραδιενεργών αποβλήτων δεν καταρτίζουν ειδικά προγράμματα έρευνας, ανάπτυξης και επίδειξης, βασίζονται όμως κυρίως σε έργα διεθνούς συνεργασίας ανάλογα με τις ανάγκες τους.

3.9Αυτοαξιολόγηση και διεθνείς αξιολογήσεις από ομοτίμους

Πολλά κράτη μέλη ανέφεραν ότι οι διεθνείς αξιολογήσεις από ομοτίμους του ΔΟΑΕ, ήτοι των IRRS (Ενοποιημένη Υπηρεσία Ρυθμιστικής Αξιολόγησης) και ARTEMIS (Integrated Review Service for Radioactive Waste and Spent Fuel Management, Decommissioning and Remediation/Ολοκληρωμένη υπηρεσία επανεξέτασης για τη διαχείριση των ραδιενεργών αποβλήτων και των αναλωμένων καυσίμων, τον παροπλισμό και την εξυγίανση) συνεισφέρουν σημαντικά στην ενίσχυση του εθνικού πλαισίου. Κατά την περίοδο υποβολής εκθέσεων 14 κράτη μέλη διοργάνωσαν αποστολές IRRS και/ή ARTEMIS.

Όπως και στον πρώτο κύκλο υποβολής εκθέσεων, τα περισσότερα κράτη μέλη έχουν παράσχει πληροφορίες σχετικά με τις αυτοαξιολογήσεις και τις διεθνείς αξιολογήσεις ρυθμιστικών αρχών από ομοτίμους (IRRS). Μέχρι τούδε, όλα τα κράτη μέλη έχουν πραγματοποιήσει ή προγραμματίζουν αποστολές επανεξέτασης στο πλαίσιο της IRRS.

Τα κράτη μέλη σημείωσαν σημαντική πρόοδο όσον αφορά τον σχεδιασμό και τη διενέργεια αυτοαξιολογήσεων και αξιολογήσεων των εθνικών προγραμμάτων και/ή πλαισίων από ομοτίμους. Έξι κράτη μέλη ολοκλήρωσαν αποστολές επανεξέτασης ARTEMIS το διάστημα 2017-2019 και τέσσερα προγραμμάτιζαν τη διενέργειά τους έως τα τέλη του 2019. Τα περισσότερα από τα υπόλοιπα κράτη μέλη (εκτός από τρία) έχουν καταρτίσει χρονοδιάγραμμα πρόσκλησης ομοτίμων για αξιολογήσεις έως τον Αύγουστο του 2023. Τα τρία αυτά κράτη μέλη θα πρέπει να λάβουν τα αναγκαία μέτρα για την έγκαιρη διενέργεια των αυτοαξιολογήσεων και την πρόσκληση ομοτίμων για αξιολογήσεις. Επιπλέον, παρά το γεγονός ότι οι εκθέσεις των IRRS και ARTEMIS διατίθενται στο κοινό στα περισσότερα κράτη μέλη, τα κράτη μέλη πρέπει να κοινοποιούν τόσο τα αποτελέσματα των εν λόγω αξιολογήσεων όσο και τα σχέδιά τους για την εξέταση συστάσεων και προτάσεων, όπως προβλέπεται στο άρθρο 14 παράγραφος 3 της οδηγίας.

4ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Την τελευταία τριετία τα κράτη μέλη κατέβαλαν ορισμένες προσπάθειες ώστε να αποδείξουν ότι έχουν λάβει εύλογα μέτρα προκειμένου να διασφαλισθεί ότι δεν μετακυλύεται υπερβολική επιβάρυνση στις μελλοντικές γενεές και ότι είναι ασφαλής η διαχείριση των αναλωμένων καυσίμων και των ραδιενεργών αποβλήτων. Σταδιακά αποκτάται πείρα στον τομέα του παροπλισμού και της διαχείρισης αποβλήτων και, συνεπώς, διαμορφώνονται καλύτερες συνθήκες για τη χάραξη αποτελεσματικών πολιτικών που διασφαλίζουν τον ασφαλή και έγκαιρο παροπλισμό και τη διάθεση των αποβλήτων. Πρέπει, ωστόσο, να γίνουν περισσότερα. Ο δεύτερος κύκλος υποβολής εκθέσεων επιβεβαίωσε τις απόψεις που παρουσίασε η Επιτροπή στο Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο το 2017, καθώς τα κράτη μέλη πρέπει να επισπεύσουν περαιτέρω την αντιμετώπιση των βασικών προκλήσεων.

Καταρχήν, η Επιτροπή ενθαρρύνει τα κράτη μέλη που δεν το έχουν ήδη πράξει να λάβουν σύντομα αποφάσεις όσον αφορά τις πολιτικές, τις ιδέες και τα σχέδιά τους για τη διάθεση των ραδιενεργών αποβλήτων, και ιδίως των αποβλήτων μέσης και υψηλής ραδιενέργειας. Τα κράτη μέλη που εξετάζουν κοινές λύσεις θα πρέπει να συστήσουν ομάδες και να λάβουν πρακτικά μέτρα, συμπεριλαμβανομένων των θεμάτων χωροθέτησης.

Μία ακόμη βασική πρόκληση συνίσταται στη διασφάλιση επαρκών κεφαλαίων διαθέσιμων για την κάλυψη του κόστους των εθνικών προγραμμάτων. Προκειμένου να ανταπεξέλθουν, τα κράτη μέλη πρέπει να βελτιώσουν την εκτίμηση του κόστους, να προβούν σε εκτιμήσεις/λήψεις αποφάσεων σχετικά με τα χρονοδιαγράμματά τους και να επανεξετάζουν αμφότερα τα στοιχεία σε περιοδική βάση και σύμφωνα με τα εθνικά προγράμματά τους.

Η δράση σε επίπεδο ΕΕ όσον αφορά τα καθεστώτα ταξινόμησης των ραδιενεργών αποβλήτων, τα κριτήρια για τη διαχείριση προ διάθεσης και τις διαδικασίες πιστοποίησης μπορούν να συμβάλουν, αφενός, στην έναρξη διασυνοριακών συνεργασιών μεταξύ των κρατών μελών για την ανταλλαγή τεχνικών πρακτικών και πρακτικών αδειοδότησης σε σχέση με λύσεις τελικής διάθεσης και, αφετέρου, στη δημιουργία ευκαιριών για την πανευρωπαϊκή αγορά εξοπλισμού και υπηρεσιών συναφών με τον παροπλισμό και τα ραδιενεργά απόβλητα.

Η Επιτροπή επισημαίνει τα διαφορετικά στάδια υλοποίησης των εθνικών προγραμμάτων. Αρκετά κράτη μέλη ανέφεραν καθυστερήσεις λίγων ετών στην υλοποίηση των προγραμμάτων, συμπεριλαμβανομένων των πρώτων εγκαταστάσεων διάθεσης σε γεωλογικούς σχηματισμούς. Στα περισσότερα κράτη μέλη απαιτούνται περαιτέρω εργασίες τόσο για την ανάπτυξη και την εφαρμογή σαφών βασικών δεικτών απόδοσης για την παρακολούθηση της προόδου με αποτελεσματικούς και διαφανείς τρόπους, όσο και για τη διασφάλιση της έγκαιρης επίτευξης.

Επιπλέον, θα πρέπει να βελτιωθούν οι προβλέψεις για τους καταλόγους όσον αφορά το πεδίο εφαρμογής των εθνικών προγραμμάτων, συμπεριλαμβανομένων των αποβλήτων παροπλισμού, των αποβλήτων ιδρυμάτων και των αποβλήτων που προκύπτουν από δραστηριότητες εξυγίανσης, και την απόδειξη επαρκών δυνατοτήτων αποθήκευσης και διάθεσης.

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι τα κράτη μέλη χρειάζεται να εργαστούν περαιτέρω για τη αποσαφήνιση, την επίδειξη ή την επίτευξη της λειτουργικής ανεξαρτησίας της αρμόδιας ρυθμιστικής αρχής. Ορισμένα κράτη μέλη πρέπει επίσης να θεσπίσουν κατάλληλες διατάξεις με βάση τις οποίες θα απαιτούνται επαρκείς οικονομικοί και ανθρώπινοι πόροι για τις αρμόδιες εθνικές αρχές.

Η εν εξελίξει επανεξέταση και επικαιροποίηση των εθνικών προγραμμάτων, όπου λαμβάνονται υπόψη τα αποτελέσματα των αυτοαξιολογήσεων και των αποτελεσμάτων των διεθνών αξιολογήσεων από ομοτίμους, εξακολουθούν να είναι εξέχουσας σημασίας για την ενίσχυση της εμπιστοσύνης των ενδιαφερόμενων μερών στη διαχείριση των εν λόγω υλικών εντός της ΕΕ. Έχει συντελεστεί σημαντική πρόοδος προς τη διενέργεια και τον σχεδιασμό αυτοαξιολογήσεων και διεθνών αξιολογήσεων από ομοτίμους, ώστε οι αρμόδιες αρχές, τα εθνικά πλαίσια και τα εθνικά προγράμματα να ωφελούνται από τη βέλτιστη πρακτική και από διεθνή πρότυπα ασφαλείας στον τομέα. Η Επιτροπή ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να διαδίδουν τα αποτελέσματα των εν λόγω επανεξετάσεων, να συμμετέχουν σε διαφανή διάλογο με τα ενδιαφερόμενα μέρη και να διευκολύνουν την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών και γνώσεων σε επίπεδο ΕΕ.

Η έρευνα, η ανάπτυξη και η εκπαίδευση εξακολουθούν να είναι μείζονος σημασίας για την παροχή μακροπρόθεσμων λύσεων διαχείρισης των αποβλήτων υψηλής ραδιενέργειας, των αποβλήτων μέσης ραδιενέργειας και των αναλωμένων καυσίμων.

Πολλά κράτη μέλη πρέπει να βελτιώσουν την ποιότητα των εθνικών εκθέσεων που κοινοποιούν στην Επιτροπή. Ελλιπείς πληροφορίες ή πληροφορίες αναπαραγόμενες από τον προηγούμενο κύκλο υποβολής εκθέσεων, όπως και η απαρίθμηση των απαιτήσεων αντί της υπόδειξης της προόδου που επιτυγχάνεται στο πεδίο, δεν παρέχουν στην Επιτροπή τα στοιχεία που χρειάζεται για την εκπόνηση έκθεσης σε επίπεδο ΕΕ.

Προκειμένου να διασφαλισθεί η πλήρης συμμόρφωση προς τις απαιτήσεις της οδηγίες αναφορικά με τις εθνικές νομοθεσίες και τα εθνικά προγράμματα, η Επιτροπή κίνησε αρκετές διαδικασίες επί παραβάσει κατά κρατών μελών στον προηγούμενο κύκλο υποβολής εκθέσεων. Επίσης, κίνησε δικαστική διαδικασία κατά τριών κρατών μελών λόγω μη κοινοποίησης των εθνικών προγραμμάτων τους, η οποία κατέληξε, για μία από τις υποθέσεις, σε απόφαση του Δικαστηρίου το οποίο έκανε δεκτούς τους ισχυρισμούς της Επιτροπής. Η Επιτροπή θα παρακολουθεί τις εν λόγω ενέργειες και θα συνεχίσει να παρέχει στήριξη στα κράτη μέλη για την πλήρη εφαρμογή της νομοθεσίας Ευρατόμ αναφορικά με την υπεύθυνη και ασφαλή διαχείριση των αναλωμένων καυσίμων και των ραδιενεργών αποβλήτων.