ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
ΚΟΜ(92)480 τελικό 
Βρυξέλλες, 23 Δεκεμβρίου 1992 
ΠΟΛΥΦΩΝΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΣΤΑ ΜΕΣΑ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ 
ΣΤΗΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΑΓΟΡΑ 
Στάθμιση της αναγκαιότητας για μια κοινοτική ενέργεια 
Πράσινο Βιβλίο της Επιτροπής 

A 
ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζήτησε επανειλημμένα από την Επιτροπή να προτείνει 
κοινοτικά μέτρα για τη διατήρηση της πολυφωνίας ενώπιον των συγκεντρώσεων 
στα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Η αναγκαιότητα και η σκοπιμότητα της 
ενδεχόμενης υποβολής προτάσεων είναι ζητήματα πολύπλοκα και ευαίσθητα που 
επιβάλλουν τη διεξαγωγή διαβουλεύσεων με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη και την 
οργάνωση μιας συζήτησης. Προς το σκοπό αυτό η Επιτροπή αποφάσισε να 
δημοσιεύσει αυτό το Πράσινο Βιβλίο. 
Το Πράσινο Βιβλίο αναλύει τις ανάγκες που υπάρχουν για ανάληψη δράσης και 
αντιμετωπίζει τις διάφορες πιθανές εκδοχές. Η Επιτροπή δεν έχει, στην 
παρούσα φάση, καμία προτίμηση για τη μία ή την άλλη επιλογή και παραμένει 
ανοικτή σε άλλες δυνατές επιλογές. 
Εκτός από τη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και των αρμόδιων αρχών των 
κρατών μελών, η Επιτροπή επιθυμεί να συγκεντρώσει τη γνώμη όλων των 
ενδιαφερομένων μερών, ιδιαίτερα των ευρωπαϊκών οργανώσεων που 
αντιπροσωπεύουν τους τομείς της τηλεόρασης, της ραδιοφωνίας, των εκδόσεων, 
της δημοσιογραφίας, της δημιουργίας στον οπτικοακουστικό χώρο, της 
οπτικοακουστικής παραγωγής, των δορυφόρων, της καλωδιακής μετάδοσης και της 
διαφήμίσης. 
Η Επιτροπή προτίθεται να οργανώσει ακρόαση την ερχόμενη άνοιξη στην οποία 
θα κληθούν οι αντιπροσωπευτικές ευρωπαϊκές οργανώσεις. 
Τα σχόλια θα πρέπει να γίνουν εγγράφως και να απευθυνθούν πριν από την 
ακρόαση στην ακόλουθη διεύθυνση: 
Commission des Communautés Européennes 
DG III/F/5 - Unité "Médias et protection des données' 
Ν - 9; 6/11 
2 00 rue de la Loi 
Β - 1049 Bruxelles 
- 2 -
ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 
ΠΕΡΙΛΗΨΗ 
Εισαγωγή 
Πρώτο μέρος. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ 
Δεύτερο μέρος. ΟΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΙΣ ΣΤΑ ΜΕΣΑ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ 
Τρίτο μέρος. ΤΑ ΛΗΦΘΕΝΤΑ ΣΕ ΕΘΝΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΜΕΤΡΑ 
Τέταρτο μέρος. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑΣ ΝΑ ΑΝΑΛΗΦΘΕΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑ 
Κεφάλαιο Ι. ΟΙ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 
Κεφάλαιο II. ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΔΥΝΑΜΕΙ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΣΤΟΧΩΝ 
Τμήμα 1. Προσδιορισμός των αναγκών δυνάμει του στόχου που αφορά 
στον πλουραλισμό 
Τμήμα 2. Προσδιορισμός των αναγκών με βάση τους στόχους της 
λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς 
Κεφάλαιο III. Η ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΔΡΑΣΗ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΙΣ ΑΝΑΓΚΕΣ 
Κεφάλαιο IV. ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΔΡΑΣΗΣ ΣΕ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ 
Κεφάλαιο V. ΤΟ ΕΙΔΟΣ ΤΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑΣ 
Κεφάλαιο VI. ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 
1. Καμία ειδική δράση σε κοινοτικό επίπεδο (επιλογή Ι) 
2. Ενέργειες προβλεπόμενες σε κοινοτικό επίπεδο (επιλογή II και 
III) 
Παράρτημα: Μελέτη των εθνικών νομοθεσιών 
3 -
ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 
ΠΕΡΙΛΗΨΗ 7 
Ε ισαγωγή 12 
Πρώτο μέρος. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ 14 
Ι. Η έννο ια της "πολυφων ίας" 14 
II. Πολυφων ία και συγκέντρωση 19 
Συμπέρασμα ... 22 
Δεύτερο μέρος. ΟΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΙΣ ΣΤΑ ΜΕΣΑ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ 23 
Ι. Γενικές παρατηρήσεις 23 
II. Παρατηρήσεις ανά είδος μέσου μαζικής ενημέρωσης 2 5 
III. Στρατ ηγική των επι χ ε ιρήσεων 26 
Συμπέρασμα 2 7 
Τρίτο μέρος. ΤΑ ΛΗΦΘΕΝΤΑ ΣΕ ΕΘΝΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΜΕΤΡΑ 37 
Ι. Παρουσ ίαση κατά χώρα 38 
II. Συνθετική παρουσίαση 52 
Συμπέρασμα 56 
Τέταρτο μέρος. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑΣ ΝΑ ΑΝΑΛΗΦΘΕΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑ...57 
Κεφάλα ιο Ι. ΟΙ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 57 
Ι. Η υλοποίηση και η λειτουργία της 
εσωτερικής αγοράς 57 
II. Η βιομηχανική πολιτική 58 
III. Η πολιτική του οπτικοακουστικού τομέα 59 
IV. Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων 6 0 
- 4 -
Κεφάλαιο II. ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΔΥΝΑΜΕΙ 
ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΣΤΟΧΩΝ 61 
Τμήμα 1. Προσδιορισμός των αναγκών δυνάμει του στόχου 
που αφορά στον πλουραλισμό 62 
Επιμέρους τμήμα 1. Η αποτελεσματικότητα της προστασίας για την 
οποία παρέχονται εγγυήσεις σε εθνικό επίπεδο ....63 
Ι. Ο ι κ ίνδυνοι στρεβλώσεων 6 3 
§1. Οι περιορισμοί που προκαλούν διακρίσεις 65 
§2. Οι περιορισμοί που εφαρμόζονται αδιακρίτως 66 
Α. τα μέτρα σχετικά με τον παρέχοντα υπηρεσίες 66 
Β. τα μέτρα σχετικά με τις υπηρεσίες 75 
Συμπέρασμα 7 7 
II. Ο έλεγχος των συγκεντρώσεων σε εθνικό επίπεδο 79 
III. Η δ ι αφάν εια 80 
Συμπέρασμα 83 
Επιμέρους τμήμα 2. Η αποτελεσματικότητα του κοινοτικού δικαίου 
επί του ανταγωνισμού 84 
Ι. Η σύμπτωση των συμφερόντων μεταξύ της διατήρησης του 
ανταγωνισμού και της διατήρησης του πλουραλισμού 84 
II. Τα όρ ια της σύμπτωσης των συμφερόντων 86 
§1 η διατήρηση του πλουραλισμού και η διατήρηση του ανταγωνισμού: 
δύο διαφορετικά κριτήρια 86 
§2 η αδυναμία της εφαρμογής του δικαίου επί του ανταγωνισμού 
σε ορισμένες καταστάσεις που άπτονται του πλουραλισμού 87 
§3 η δυσχέρεια μιας διασταλτικής ερμηνείας του δικαίου 
επ ί του ανταγων ισμού 9 0 
Συμπέρασμα του τμήματος Ι 91 
- 5 -
Τμήμα 2. Προσδιορισμός των αναγκών με βάση τους στόχους 
της λειτουργ ίας της εσωτερικής αγοράς 92 
Ι. Περιορισμοί στην ελεύθερη κυκλοφορία των υπηρεσιών 
σε περίπτωση καταστρατήγησης της νομοθεσίας 92 
II. Οι περιορισμοί του δικαιώματος εγκατάστασης 93 
III. Οι περιορισμοί του ανταγωνισμού 95 
IV. Οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού 96 
V. Η έλλειψη ασφάλειας του δικαίου όσον αφορά τις 
περιπτώσεις καταστρατήγησης της νομοθεσίας 97 
VI. Τα εμπόδια κατά την άσκηση δραστηριοτήτων στον τομέα 
των μέσων μαζικής ενημέρωσης στην Κοινότητα 9 8 
Συμπέρασμα του κεφαλαίου II 102 
ερώτηση 1 .....103 
Κεφάλαιο III. Η ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΔΡΑΣΗ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΙΣ ΑΝΑΓΚΕΣ 104 
Συμπέρασμα 107 
ερώτηση 2 107 
Κεφάλαιο IV. ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΔΡΑΣΗΣ ΣΕ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ 108 
Συμπέρασμα 108 
ερώτηση 3 109 
Κεφάλαιο V. ΤΟ ΕΙΔΟΣ ΤΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΑΡΧΗ 
ΤΗΣ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑΣ 110 
Ι. Εναρμόνιση των περιορισμών στην ιδιοκτησία των μέσων 
μαζικής ενημέρωσης 110 
Α. Οι στόχο ι της δράσης 110 
Β. Αρμοδιότητα 111 
Γ. Πεδ ίο εφαρμογής 111 
Δ. Γενική διάρθρωση 113 
ερώτηση 4 115 
- 6 -
II. Η δ ι αφάν εια 115 
ερώτηση 5 116 
III. Δημιουργία οργάνου 117 
ερώτηση 6 118 
Κεφάλα ιΟ VI. ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 119 
1. Καμία ειδική δράση σε κοινοτικό επίπεδο (επιλογή Ι) ....119 
2. Ενέργειες προβλεπόμενες σε κοινοτικό επίπεδο 
(επιλογή II και III) 121 
Επιλογή II. Σύσταση σχετικά με τη διαφάνεια 121 
Επιλογή III. Εναρμόνιση των νομοθεσιών 122 
Δυνατότητα Α. Συντονισμός των νομοθεσιών 
με οδηγ ία του Συμβουλ ίου 122 
Δυνατότητα Β. Προσέγγιση των νομοθεσιών 
με κανονισμό του Συμβουλ ίου 123 
Δυνατότητα Γ. Προσέγγιση των νομοθεσιών 
συνοδευόμενη από τη δημιουργία ανεξάρτητης 
επιτροπής 124 
ερώτηση 7 12 5 
Παράρτημα: Μελέτη των εθνικών νομοθεσιών 
- 7 -
ΠΕΡΙΛΗΨΗ 
Αντικείμενο του Πράσινου Βιβλίου είναι μια πρώτη εκτίμηση της ανάγκης να 
προταθεί μια ενέργεια σε κοινοτικό επίπεδο σχετικά με τη συγκέντρωση στα 
μέσα μαζικής ενημέρωσης (τηλεόραση, ραδιόφωνο, τύπος) καθώς και οι διάφορες 
λύσεις που θα μπορούσε να δώσει η Επιτροπή αφού συγκεντρώσει τις γνώμες των 
ενδιαφερομένων μερών. 
Το Κοινοβούλιο εξέφρασε επανειλημμένα, τα τελευταία έτη, τις ανησυχίες του 
στο θέμα αυτό, ιδιαίτερα με δύο ψηφίσματα της 15ης Φεβρουαρίου 1990 και της 
16ης Σεπτεμβρίου 1992 που ζητούν από την Επιτροπή να προτείνει κανονιστικά 
μέτρα που θα έχουν στόχο να περιορίσουν τις συγκεντρώσεις στα μέσα μαζικής 
ενημέρωσης προκειμένου να διατηρηθεί η πολυφωνία. 
Ενόψει, συγχρόνως, των στόχων της Κοινότητας και των αρμοδιοτήτων της, η 
ανάλυση των λόγων που καθιστούν μία ενέργεια απαραίτητη μπορεί να 
συνοψιστεί με τον ακόλουθο τρόπο: 
1. Η προστασία της πολυφωνίας καθαυτή είναι, σε πρώτη φάση, καθήκον των 
κρατών μελών. Η Κοινότητα, στο πλαίσιο της εφαρμογής των στόχων και των 
αρμοδιοτήτων της, πρέπει να μεριμνά ώστε οι δραστηριότητες της και αυτές 
που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της να μην θίγουν την πολυφωνία. Από την 
άποψη αυτή, και σε σχέση με το στόχο διαφύλαξης της πολυφωνίας και μόνον, 
δεν φαίνεται να υπάρχει ανάγκη παρέμβασης σε κοινοτικό επίπεδο διότι οι 
εθνικοί μηχανισμοί προστασίας της πολυφωνίας τους οποίους έχουν θέσει σε 
εφαρμογή τα κράτη μέλη μπορούν να εφαρμόζονται σε καταστάσεις με κοινοτική 
διάσταση. Ετσι, σε περίπτωση που ένας οργανισμός ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης 
καταστρατηγεί πραγματικά τη νομοθεσία για την πολυφωνία σε ένα άλλο κράτος 
μέλος, το κράτος μέλος λήψης θα μπορούσε, με την επιφύλαξη των προϋποθέσεων 
που έχει ορίσει η νομολογία του Δικαστηρίου, να περιορίσει την ελεύθερη 
- 8 -
κυκλοφορία των εκπομπών αυτού του οργανισμού. Επίσης τα κράτη μέλη, σε 
περίπτωση που μία πράξη συγκέντρωσης έχει μεν κηρυχθεί συμβιβάσιμη με την 
κοινή αγορά δυνάμει του κανονισμού για τις πράξεις συγκεντρώσεων δημιουργεί 
όμως προβλήματα από άποψη πολυφωνίας, θα είχαν επιπλέον τη δυνατότητα να 
λάβουν τα κατάλληλα μέτρα για να εξασφαλίσουν την προστασία της πολυφωνίας. 
2. Ωστόσο αυτή η δυνατότητα των κρατών μελών να διατηρούν την πολυφωνία 
με ένα εθνικό κανονιστικό πλαίσιο των συγκεντρώσεων μπορεί, να προκαλέσει 
επικαλύψεις με το χώρο χωρίς σύνορα που έχει ιδρύσει η Κοινότητα. Πράγματι, 
από τα μέσα της δεκαετίας του 80, έχουν θεσπιστεί νομοθεσίες για την 
ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης και εξελίσσονται με αποκλίσεις 
μεταξύ τους. Οι νομοθεσίες αυτές σχετικά με την πολυφωνία, που αποβλέπουν, 
ιδιαίτερα, στο να περιορίσουν την ανωτάτη συμμετοχή στο κεφάλαιο ενός μέσου 
μαζικής ενημέρωσης και να εμποδίσουν τη σώρευση ελέγχου ή συμμετοχών σε 
περισσότερα μέσα μαζικής ενημέρωσης συγχρόνως, πρέπει να διακριθούν από 
τους περιορισμούς που εισάγουν διακρίσεις αφορούν την κυριότητα αλλοδαπών 
οπότε και δεν συμβιβάζονται με τη Συνθήκη. 
3. Οι αποκλίσεις των εθνικών διατάξεων που έχουν ως αντικείμενο την 
εξασφάλιση της πολυφωνίας ενδέχεται να έχουν επιπτώσεις στη λειτουργία 
αυτού του χώρου χωρίς σύνορα: 
ένα κράτος μέλος έχει τη δυνατότητα να περιορίσει την ελεύθερη 
κυκλοφορία των ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών σε περίπτωση πραγματικής 
καταστρατήγησης μιας από τις νομοθεσίες αυτές· 
μπορεί να υπόκειται σε περιορισμούς η εγκατάσταση επιχειρήσεων μέσων 
μαζικής ενημέρωσης σε άλλο κράτος μέλος· 
δημιουργούνται περιορισμοί στον ανταγωνισμό και στρέβλωση του· 
από τις διαφορές ως προς την εκτίμηση για την αξιολόγηση μιας 
περίπτωσης καταστρατήγησης θα μπορούσε να προκύψει νομική ανασφάλεια, 
επιβλαβής για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων 
- 9 -
οι νομοθεσίες αυτές περιορίζουν την πρόσβαση στις δραστηριότητες και 
την κυριότητα των μέσων μαζικής ενημέρωσης ενώ θα έπρεπε να διευκολύνονται 
για να είναι δυνατή η εγκαθίδρυση της εσωτερικής αγοράς και η 
ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων μέσων μαζικής ενημέρωσης που είναι 
αναγκαία για την πολυφωνία. 
4. Οι περιορισμοί στην κυριότητα στους οποίους οφείλονται αυτά τα 
αποτελέσματα δεν είναι καθαυτοί ασυμβίβαστοι με το κοινοτικό δίκαιο. 
Πράγματι, δεν εισάγουν δυσμενείς διακρίσεις και επιδιώκουν στόχο γενικού 
συμφέροντος που συνδέεται με την ελευθερία έκφρασης. 
5. Οι περιορισμοί στην κυριότητα επί των μέσων μαζικής ενημέρωσης δεν 
μπορούν να αντικατασταθούν από μόνη την εφαρμογή των γενικών διατάξεων περί 
ανταγωνισμού, ιδίως, σε κοινοτικό επίπεδο, του κανονισμού για τις πράξεις 
συγκεντρώσεων. Ο κανονισμός αυτός μπορεί να εμποδίσει τις συγκεντρώσεις που 
επηρεάζουν την πολυφωνία μόνο στο μέτρο που επηρεάζουν εξίσου και τον 
ανταγωνισμό, πράγμα που δεν συμβαίνει πάντοτε. 
6. Υπό το φως αυτής της ανάλυσης οι διάφορες θέσεις που θα μπορούσε να 
λάβει η Επιτροπή είναι δυνατόν να περιοριστούν σε τρεις: 
Ι. να μην παρέμβει 
II. να προτείνει μια σύσταση ως προς τη διαφάνεια 
III. να προτείνει εναρμόνιση των εθνικών περιορισμών στην κυριότητα 
επί των μαζικών μέσων ενημέρωσης με: 
α) οδηγία του Συμβουλίου, ή 
β) κανονισμό του Συμβουλίου, ή 
γ) οδηγία ή κανονισμό συνοδευόμενο από τη σύσταση μιας 
ανεξάρτητης επιτροπής 
Στην παρούσα φάση η Επιτροπή δεν κλίνει προς τη μία ή την άλλη επιλογή και 
παραμένει ανοικτή σε άλλες λύσεις, θα επιθυμούσε να πληροφορηθεί τη γ ν ϋμη 
- 10 -
των ενδιαφερομένων μερών επί των επιλογών αυτών καθώς και επί των 
ερωτημάτων που τίθενται στο παρόν Πράσινο Βιβλίο και είναι τα ακόλουθα: 
ΕΡΩΤΗΜΑ 1 
Η Επιτροπή θα επιθυμούσε να πληροφορηθεί τη γνώμη των ενδιαφερομένων μερών 
σχετικά με την ανάγκη για ανάληψη ενεργειών και ιδιαίτερα: 
ως προς το ενδεχόμενο η κοινοτική διάσταση των δραστηριοτήτων των MME 
μα έχει καταστήσει τους περιορισμούς στην κυριότητα επί των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης ανεπαρκείς σε σχέση με το στόχο διατήρησης της πολυφωνίας, ιδίως 
λόγω της καταστρατήγησης των περιορισμών ή λόγω προβλημάτων που άπτονται 
της διαφάνειας· 
ως προς την ύπαρξη περιορισμών ή περιοριστικών αποτελεσμάτων άλλων 
από εκείνα που διαπιστώθηκαν ανωτέρω· 
ως προς συγκεκριμένες περιπτώσεις όπου οι περιορισμοί στην κυριότητα 
έβλαψαν πράγματι τη δραστηριότητα των επιχειρηματιών του τομέα· 
ως προς τους τομείς και τις δραστηριότητες που θίγονται ιδιαίτερα από 
τους περιορισμούς στην κυριότητα (για παράδειγμα ο τύπος υπόκειται στα 
περιοριστικά αποτελέσματα όχι μόνο από άποψη περισσοτέρων MME αλλά και από 
άποψη ενός μόνον μμε;). 
ΕΡΩΤΗΜΑ 2 
Η Επιτροπή θα επιθυμούσε να πληροφορηθεί τη γνώμη των ενδιαφερομένων μερών 
ως προς το αν οι διαπιστωθείσες ανάγκες είναι αρκετά σοβαρές, από άποψη 
κοινοτικών στόχων, για να καταστήσουν απαραίτητη μία ενέργεια στον τομέα 
των MME και, αν αυτό συμβαίνει, ποιο είναι το χρονικό σημείο επέμβασης της 
Επιτροπής. 
- 11 -
ΕΡΩΤΗΜΑ 3 
Η Επιτροπή θα επιθυμούσε να πληροφορηθεί τη γνώμη των ενδιαφερομένων μερών 
ως προς την αποτελεσματικότητα, από άποψη κοινοτικών στόχων, που μπορεί να 
έχει μια ενέργεια που πραγματοποιείται αποκλειστικά στο επίπεδο των κρατών 
μελών. 
ΕΡΩΤΗΜΑ 4 
Η Επιτροπή θα επιθυμούσε να πληροφορηθεί τη γνώμη των ενδιαφερομένων μερών 
ως προς το περιεχόμενο ενός πιθανού μέσου εναρμόνισης όπως προβλέπεται 
ανωτέρω, ιδιαίτερα με τις δύο εναλλακτικές λύσεις του πεδίου εφαρμογής, ως 
προς την προσφυγή σε πραγματική ακρόαση σαν βάση για να καθοριστούν τα 
όρια, ως προς την οριοθέτηση των ζωνών μ ε τάδοση ς, ενδεχομένως ως προς τα 
άλλα πιθανά θέματα και ως προς τα μέσα προσδιορισμού της έννοιας τ. ης 
ελέγχουσας επιχείρησης. 
ΕΡΩΤΗΜΑ 5 
Η Επιτροπή θα επιθυμούσε να πληροφορηθεί τη γνώμη των ενδιαφερομένων μερών 
ως προς το ενδιαφέρον που εμφανίζει μία ενέργεια υπέρ της διαφάνειας που θα 
είναι χωριστή από ένα μέσο εναρμόνισης. 
ΕΡΩΤΗΜΑ 6 
Η Επιτροπή θα επιθυμούσε να πληροφορηθεί τη γνώμη των ενδιαφερομένων μερών 
για το αν υπάρχει ενδιαφέρον να δημιουργηθεί ένα όργανο που θα έχει 
αρμοδιότητες σε θέματα συγκέντρωσης των μέσων μαζικής ενημέρωσης. 
ΕΡΩΤΗΜΑ 7 
Η Επιτροπή θα επιθυμούσε να πληροφορηθεί τη γνώμη των ενδιαφερομένων μερών 
για κάθε μία από τις προβλεπόμενες εναλλακτικές λύσεις. 
- 12 -
ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
Η Επιτροπή, πριν πάρει θέση ως irpoç την αναγκαιότητα μιας κοινοτικής 
πρωτοβουλίας για τις συγκεντρώσεις μέσων μαζικής ενημέρωσης (τηλεόραση, 
ραδιόφωνο, τύπος), θέλει να προβεί σε μια πρώτη εκτίμηση και να 
συγκεντρώσει τη συμβολή όλων των ενδιαφερομένων μερών. 
Στόχος του Πράσινου Βιβλίου είναι να ανταποκριθεί στα αιτήματα που 
διατυπώνει εδώ και πολλά χρόνια το Κοινοβούλιο, ιδίως με το ψήφισμα του της 
15ης Φεβρουαρίου 1990 "σχετικά με τη συγκέντρωση των μέσων ενημέρωσης"(*) 
με το οποίο το Κοινοβούλιο ζητούσε από την Επιτροπή κυρίως "να υποβάλει 
προτάσεις για τη θέσπιση ειδικού νομοθετικού πλαισίου για τις συγκεντρώσεις 
επιχειρήσεων και τις εξαγορές επιχειρήσεων στα μέσα μαζικής ενημέρωσης". 
Το Κοινοβούλιο εξέδωσε, στις 16 Σεπτεμβρίου 1992, νέο ψήφισμα επανερχόμενο 
στο αίτημα αυτό(^). Το ψήφισμα αναφέρεται στις συνέπειες που έχουν οι 
διαφορές στις νομοθεσίες για τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και καλεί 
την Επιτροπή κυρίως "να προτείνει, αφού συμβουλευθεί τα ενδιαφερόμενα μέρη, 
αποτελεσματικά μέτρα για τον έλεγχο και τον περιορισμό της συγκέντρωσης των 
μέσων ενημέρωσης, εάν δε θεωρεί αυτό απαραίτητο να το πράξει στο πλαίσιο 
μιας οδηγίας κατά της συγκέντρωσης . .." (^). 
(1) ΕΕ C 68 της 19.03.19, σσ. 137, 138. 
(2) Ψήφισμα σχετικά με τη συγκέντρωση των μέσων ενημέρωσης και την 
πολυφωνία· ψήφισμα Α3-0153/92/διόρθ. 
(3) παράγραφος 27. 
- 13 -
Η ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο της 21ης 
Φεβρουαρίου 1990 για την πολιτική στον οπτικοακουστικό τομέα(^) αναφέρει 
σε μία παράγραφο με τον τίτλο "Πλουραλισμός και συγχωνεύσεις" ότι: 
"Εξαιτίας της σημασίας που αποδίδει στη διατήρηση του πλουραλισμού, η 
Επιτροπή μελετά το πρόβλημα αυτό προκειμένου να καταρτίσει ενδεχομένως μια 
πρόταση οδηγίας της οποίας ο στόχος θα είναι η εναρμόνιση ορισμένων θεμάτων 
εθνικών νομοθεσιών στον τομέα αυτό". 
Το Πράσινο Βιβλίο, για να ανταποκριθεί στα αιτήματα του Κοινοβουλίου και να 
προσδιορίσει τις διάφορες δυνατές επιλογές, βασίζεται σε μία οικονομική 
μελέτη που ζήτησε η Επιτροπή(5) καθώς και σε μία μελέτη που περιγράφει τις 
διάφορες εθνικές νομοθεσίες στον τομέα αυτό (παράρτημα). 
(4) COM(90) 78 τελικό. 
(5) "Study on pluralism and concentration in media - economic evaluation 
-", Booz-Allen & Hamilton; Φεβρουάριος 92· η μελέτη αυτή μπορεί να 
ζητηθεί από την Επιτροπή με φαξ ή δ ι'αλληλογραφίας που θα απευθύνεται 
στην: Commission des Communautés Européennes, DG III F-5, Unité 
médias et protection des données, N-9, 6/11; 200 rue de la Loi, B-
1049 Bruxelles, Belgique; Fax: (02) 295 02 81. 
- 14 -
Πρώτο μέρος 
ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ 
Το πρόβλημα της πολυφωνίας των μέσων ενημέρωσης που προκαλείται από τη 
συγκέντρωση επιχειρήσεων στον τομέα αυτό μπορεί να γίνει αντιληπτό μόνον 
αφού δοθεί ένας ορισμός του τί νοείται με τον όρο "πολυφωνία". 
Ι. "Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΥΦΩΝΙΑΣ" 
Εκτός από τη νομική αλληλουχία ο όρος "πολυφωνία" χρησιμοποιείται με ευρεία 
έννοια και γενικά. Ετσι, η πολυφωνία αναφέρεται ορισμένες φορές σε θετικές 
ενέργειες υπέρ της ελευθερίας έκφρασης και της πολυμέρειας των πηγών 
πληροφόρησης, για παράδειγμα σε περίπτωση ενισχύσεων στον τύπο ή στα 
συστήματα διανομής. Πρόκειται για χρήση του όρου "πολυφωνία" που 
εντάσσεται στο γενικό πλαίσιο μέτρων υπέρ των μμετα όρια των οποίων είναι 
δύσκολο να προσδιοριστούν διότι εύκολα γίνεται επίκληση της πολυφωνίας όταν 
πρόκειται για ζήτημα σχετικά με τα μμε. 
Η νομική ανάλυση, ωστόσο, προσφέρει ορισμένες διευκρινίσεις παρά το ότι τα 
διεθνή κείμενα σχετικά με τα θεμελιώδη δικαιώματα δεν κάνουν χρήση αυτού 
του όρου. Στις εθνικές έννομες τάξεις ο όρος της πολυφωνίας δεν 
αναγνωρίζεται ρητά από τα συνταγματικά κείμενα^) αλλά συναντάται στη 
νομολογία των συνταγματικών δικαστηρίων ορισμένων κρατών μελών (F, D, Ι) τα 
οποία έχουν συνάγει μία αρχή συνταγματικής φύσεως. Τα άλλα νομοθετικά 
κείμενα που μνημονεύουν την πολυφωνία δεν προσδιορίζουν την έννοια. Η 
ποικιλία των εκφράσεων που χρησιμοποιούνται με τον όρο πολυφωνία μαρτυρά το 
ότι δεν υπάρχει κοινή αντίληψη της έννοιας αυτής: πολυφωνία των μέσων 
(6) Το άρθρο 20, παράγραφος 3, του ισπανικού συντάγματος χρησιμοποιεί τον 
όρο "πολυφωνία της κοινωνίας". 
- 15 -
μαζικής ενημέρωσης, πολυφωνία στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, πλουραλιστικός 
χαρακτήρας της έκφρασης, της σκέψης και της γνώμης*7>, πολυφωνία της 
πληροφόρησης^8), πολυφωνία του γραπτού τύπου(9), πληθώρα μέσων μαζικής 
ενημέρωσης(1"). 
Η νομική ανάλυση της ευρωπαϊκής σύμβασης των δικαιωμάτων του ανθρώπου, όπως 
ερμηνεύεται από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, και 
τις εθνικές νομοθεσίες επιτρέπει, πάντως, τον εντοπισμό δύο κοινών 
χαρακτηριστικών: 
το νόημα της πολυφωνίας είναι ότι περιορίζει την ισχύ της αρχής της 
ελευθερίας έκφρασης, 
αυτός ο περιορισμός εξασφαλίζει στο κοινό την ποολυμέρεια των 
πληροφοριών. 
1. Το νόημα της πολυφωνίας είναι ότι περιορίζει την ισχύ της αρχής της 
ελευθερίας έκφρασης 
Αν σε ορισμένα κράτη μέλη η αρχή διατήρησης της πολυφωνίας έχει 
συνταγματική αξία, δεν συνιστά καθαυτή ανθρώπινο ή θεμελιώδες δικαίωμα. Ο 
σύνδεσμος μεταξύ της διατήρησης της πολυφωνίας και της αρχής ελευθερίας της 
έκφρασης δεν επιτρέπει να καταστεί η πρώτη θεμελιώδες δικαίωμα. 
Παρατηρώντας τα κείμενα ή τη νομολογία, προκύπτει ότι αυτός ο σύνδεσμος 
έχει χαρακτήρα παρέκκλισης σε σχέση με την αρχή ελευθερίας της έκφρασης. 
Όπως ορισμένες αρχές που έχουν σχέση με τις εκδοτικές δραστηριότητες 
(χρηστά ήθη, αντικειμενικότητα, "τ,33ΐ:β &ηα. άβοβησγ", κ.λπ.), ρόλος της 
πολυφωνίας είναι να περιορίσει σε ορισμένες περιπτώσεις την εφαρμογή του 
δικαιώματος για ελευθερία έκφρασης σε έναν δυνητικό δικαιούχο. Ετσι, εν 
ονόματι της πολυφωνίας θα είναι, για παράδειγμα, δυνατόν να μην χορηγηθεί 
(7) Γαλλικός νόμος της 30ης Σεπτεμβρίου 1986. 
(8) Ι, νόμος της 6ης Αυγούστου 1990· Ε, νόμος της 3ης Μαίου 1990· Σ,, 
νόμος της 27ης Ιουλίου 1991· Ρ, νόμος της 7ης Σεπτεμβρίου 1990. 
(9) Ι,, νόμος της 27ης Ιουλίου 1991. 
(10) Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 4064/89 του Συμβουλίου της 21ης Δεκεμβρίου 
1989, σχετικά με τον έλεγχο των πράξεων συγκέντρωσης. 
- 16 -
μια άδεια ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης, να μην επιτραπεί να τεθεί μία 
εφημερίδα υπό έλεγχο, ή η μονολιθική δομή μιας επιχείρησης, η συμμετοχή σε 
ένα μέσο μαζικής ενημέρωσης, κ.λ.π. ... 
Αυτός ο χαρακτήρας παρέκκλισης αποκαλύπτεται συγχρόνως τόσο από τη 
νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, όσο και 
από τη νομολογία των ανωτάτων δικαστηρίων ορισμένων χωρών(ϋ). 
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (εφεξής ΕΔΑΔ) θεωρεί 
ότι η πολυφωνία συνιστά εξαίρεση από την αρχή ελευθερίας της έκφρασης με 
σκοπό την προστασία των δικαιωμάτων των τρίτων (άρθρο 10, παράγραφος 2). 
Στην απόφαση του Groppera της 28ης Μαρτίου 1990 το ΕΔΑΔ συνδέει την 
πολυφωνία με το άρθρο 10, παράγραφος 2 (που προβλέπει τη δυνατότητα 
περιορισμών αν το μέτρο προβλέπεται από το νόμο, εφόσον ο σκοπός που 
εξυπηρετεί είναι θεμιτός και αν ο περιορισμός είναι απαραίτητος σε μία 
δημοκρατική κοινωνία) αναφερόμενο στο θετικό σκοπό της προστασίας των 
(11) Ιδιαίτερα στη Γαλλία και τη Γερμανία· βλ. παράρτημα II. Στις ΗΠΑ 
επίσης το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε ότι το δικαίωμα των τηλεθεατών 
προέχει του δικαιώματος του οργανισμού μετάδοσης και ότι η πολυμέρεια 
στις γνώμες που διατυπώνονται στα κύματα εξυπηρετεί τις αξίες της 
πρώτης τροπολογίας. Στην απόφαση Red Lion Broadcasting κατά FCC του 
1969 το Δικαστήριο αποφάνθηκε ρητά, σχετικά με την πρώτη τροπολογία, 
ότι "ύψιστο είναι το δικαίωμα των θεατών και ακροατών και όχι των 
οργανισμών μετάδοσης" (έννοια παραπλήσια των "δικαιωμάτων των τρίτων" 
της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την προάσπιση των Δικαιωμάτων του 
Ανθρώπου) και ότι λόγω της περιορισμένης ικανότητας των συχνοτήτων 
"κανείς δεν έχει δικαίωμα βάσει της πρώτης τροπολογίας να λάβει 
άδεια". Το Δικαστήριο, στην απόφαση του Metro Broadcasting inc. κατά 
FCC της 27ης Ιουνίου 1990 σχετικά με την πολιτική του FCC που 
αποβλέπει σε προαγωγή της πολυφωνίας των προγραμμάτων από φυλετική 
και εθνική άποψη με αύξηση της πολυμέρειας στην ιδιοκτησία των 
οργανισμών ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης ασκώντας κάθε είδους "πολιτική 
για την ύπαρξη ιδιοκτησιών από μειονότητες", έκρινε ότι "η 
πολυμέρεια των απόψεων και πληροφοριών στα ερτζιανά κύματα εξυπηρετεί 
τις σημαντικές αξίες της πρώτης τροπολογίας". Τέλος, στην απόφαση του 
Post Company National Citizens Committee for Broadcasting της 12ης 
Ιουνίου 1978 σχετικά με έναν κανόνα διασταυρούμενης ιδιοκτησίας στα 
μμε (καθημερινό δελτίο ειδήσεων στο ραδιόφωνο-την τηλεόραση στην ίδια 
συχνότητα) του FCC, το Δικαστήριο έκρινε ότι αυτός ο κανόνας "δεν 
παραβιάζει τα δικαιώματα των ιδιοκτητών εφημερίδων βάσει της πρώτης 
και της πέμτπης τροπολογίας". To FCC, επ·ευκαιρία του κανόνα για την 
διασταυρούμενη ιδιοκτησία διασταυρούμενων μμε, που θέσπισε το 1975 
προσδιόρισε ότι "το σκεπτικό είναι ότι η δημοκρατική κοινωνία δεν 
μπορεί να λειτουργήσει χωρίς διάσταση απόψεων (...). Αν η δημοκρατική 
μας κοινωνία πρέπει να λειτουργήσει, τίποτα δεν μπορεί να είναι 
σημαντικότερο από το να εξασφαλιστεί ότι υπάρχει ελεύθερη ροή των 
πληροφοριών από όσες το δυνατόν περισσότερες αποκλίνουσες πηγές" (50 
FCC 2ο, παραγρ. 111). 
- 17 -
δικαιωμάτων του άλλου (παράγραφος 70). Η ευρωπαϊκή επιτροπή των ανθρωπίνων 
δικαιωμάτων δεν είχε εξετάσει το σημείο αυτό (περιορίστηκε στην εξέταση της 
προϋπόθεσης "να προβλέπεται από το νόμο"). Δεν προσδιορίζονται, ωστόσο, τα 
υποκείμενα αυτών των δικαιωμάτων του άλλου: πρόκειται για τους τηλεθεατές 
που έχουν το δικαίωμα ευρείας επιλογής των απόψεων ή για άλλους δικαιούχους 
της ελευθερίας έκφρασης που έχουν δικαίωμα πρόσβασης στα μέσα έκφρασης; 
2. Ο περιορισμός αυτός έχει στόχο να εξασφαλίσει στο κοινό την 
πολυμέρεια των πληροφοριών 
ο περιορισμός που επέρχεται, εν ονόματι της πολυφωνίας, στην αρχή 
ελευθερίας της έκφρασης δικαιολογείται από το γεγονός ότι έχει στόχο να 
εξασφαλίσει στο κοινό πολυμέρεια πληροφοριών. Προκειμένου να εξασφαλιστεί η 
πρόσβαση σ'αυτή την πολυμέρεια των απόψεων μπορεί, πράγματι, να είναι σε 
ορισμένες περιπτώσεις απαραίτητο να περιοριστεί η εφαρμογή της αρχής 
ελευθερίας της έκφρασης από τη στιγμή που θα έχει σαν αποτέλεσμα να 
εμποδίσει κάποιον άλλο δικαιούχο αυτής της ελευθερίας να κάνει χρήση. Αυτό 
συμβαίνει, για παράδειγμα, σε περιπτώσεις που υπάρχουν περιορισμένα μέσα 
μετάδοσης ή περιορισμένη πρόσβαση σ'αυτά. 
Σύμφωνα με την ερμηνεία που δίνεται στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση των δικαιωμάτων 
του Ανθρώπου^^), "η πληροφορία" η πολυμέρεια της οποίας επιζητείται, 
πρέπει να θ*ωρηθεί ως γενικός όρος με ευρεία έννοια, δηλαδή όχι μόνο οι 
εφημερίδες ή το δελτίο πληροφοριών αλλά κάθε ιδέα, κάθε είδος προγράμματος, 
ανακοίνωσης, περιεχομένου^^). Μόνο ο έλεγχος της νομιμότητας των 
περιορισμών στην ελευθερία έκφρασης θα μπορούσε ενδεχομένως να λάβει υπόψη 
το διαφορετικό χαρακτήρα αυτών των πληροφοριών. 
(12) βλ. κυρίως για τη δημοσιότητα την απόφαση του ΕΔΑΔ της 20ής Νοεμβρίου 
1989 markt intern Verlag GmbH και Klaus Beermann κατά ΟΔΓ, σειρά A 
αρι θ. 16 5, παράγρ. 26. 
(13) Ετσι, για παράδειγμα, προγράμματα για αναψυχή θα μπορούσαν να 
δημιουργήσουν πραγματικά προβλήματα ως προς την ποικιλία των 
πληροφοριών αν ένα κοινό δεν μπορούσε να βλέπει παρά μόνο έργα 
φαντασίας οι κακοί ρόλοι των οποίων ανατίθενται συστηματικά σε 
έγχρωμα πρόσωπα. 
- 18 -
Η πολυμέρεια της πληροφόρησης μπορεί να επιτευχθεί με δύο τρόπους 
προσέγγισης. Είναι δυνατόν να ζητηθεί από ένα μέσο μαζικής ενημέρωσης να 
περιλάβει στο πρόγραμμα του την ανακοίνωση μιας ποικιλίας υφισταμένων 
απόψεων (εσωτερική πολυμέρεια) ή να θέσει στη διάθεση του κοινού 
περισσότερα μέσα μαζικής ενημέρωσης το σύνολο των οποίων εκπροσωπεί αυτή 
την πολυμέρεια και καθένα από τα οποία αντιπροσωπεύει ένα από τα στοιχεία 
ΤΠ? (εξωτερική πολυμέρεια). Στην περίπτωση της εσωτερικής πολυμέρειας, τα 
υιοθετούμενα μέτρα αφορούν είτε την εσωτερική οργάνωση της επιχείρησης του 
μέσου μαζικής ενημέρωσης το σύστημα ελέγχου του οποίου θα πρέπει να 
αντιπροσωπεύει τα διάφορα ιδεολογικά ρεύματα είτε το περιεχόμενο σύνταξης 
εφημερίδων ή ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών. Στην περίπτωση της εξωτερικής 
πολυμέρειας τα μέτρα έχουν στόχο την οργάνωση των σχέσεων μεταξύ των 
διαφόρων επιχειρήσεων μέσων μαζικής ενημέρωσης προκειμένου να εξασφαλιστεί 
ορισμένος βαθμός αυτονομίας των μεν έναντι των δε (μέρος τους αποτελούν τα 
μέτρα κατά των συγκεντρώσεων). Σ'αυτό το είδος μέτρων πρέπει να φέρει 
κανείς πλησιέστερα τα μέτρα που αποβλέπουν σε διευκόλυνση της πρόσβασης 
στις δραστηριότητες των MME, για παράδειγμα με αύξηση του αριθμού των 
αδειών ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης που είναι διαθέσιμα σε κάποια επικράτεια, 
πράγμα που επιτρέπει να αυξηθεί ο αριθμός των MME που είναι διαθέσιμα στο 
κοινό. 
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 
Η έννοια της πολυφωνίας μπορεί να προσδιοριστεί τόσο από το ρόλο της όσο 
και από το στόχο: πρόκειται για νομική έννοια που έχει σκοπό να περιορίσει 
σε ορισμένες περιπτώσεις την ισχύ της αρχής ελευθερίας της έκφρασης με 
σκοπό να εξασφαλίσει στο κοινό την πολυμέρεια των πληροφοριών. Στην παρούσα 
έκθεση ο όρος "πολυφωνία" χρησιμοποιείται με γνώμονα το στόχο, δηλαδή την 
"πολυμέρεια των πληροφοριών" υπό ευρεία έννοια. 
- 19 -
II. ΠΟΛΥΦΩΝΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ 
Οι πράξεις συγκέντρωσης στον τομέα των MME δεν έχουν καθαυτές θετικό ή 
αρνητικό αποτέλεσμα στην πολυφωνία. Το αποτέλεσμα αυτό μπορεί να σταθμιστεί 
μόνο στο πλαίσιο του όλου περιβάλλοντος που περιλαμβάνει το ενδιαφερόμενο 
κοινό και την πολυμέρεια των πληροφοριών που του προσφέρεται σε 
συγκεκριμένο τόπο. Η συγκέντρωση, ανάλογα με τις επιπτώσεις στο περιβάλλον 
αυτό, μπορεί να έχει θετικές ή αρνητικές συνέπειες για την πολυφωνία. Οι 
συνέπειες θα είναι θετικές αν η πολυμέρεια των πληροφοριών που προσφέρονται 
στο κοινό αυξάνεται (για παράδειγμα αν η συγκέντρωση επιτρέπει να επεκταθεί 
η ζώνη μετάδοσης του μέσου μαζικής ενημέρωσης) ή διατηρείται ενώ έπρεπε να 
μειωθεί (αν η συγκέντρωση αποφεύγει τη διάσπαση των μμε). Αντίθετα, η 
συνέπεια θα είναι αρνητική αν η πολυμέρεια των πληροφοριών που προσφέρεται 
στο κοινό μειώνεται (αν μία συγκέντρωση έχει ως αποτέλεσμα να εξαφανίζει 
σειρές ή σταθμούς). Μια ίδια πράξη μπορεί να εμφανίζει δύο πλευρές ανάλογα 
με το ενδιαφερόμενο κοινό: έτσι, το κοινό που βρίσκεται σε νέα ζώνη 
μετάδοσης ενός μέσου μαζικής ενημέρωσης θα αντιμετωπίσει θετικά μια 
συγκέντρωση η οποία περιορίζει, κατά τα λοιπά, την επιλογή του κοινού που 
βρίσκεται στη ζώνη μετάδοσης και καλύπτεται από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης 
που υπήρξαν αντικείμενο της συγκέντρωσης. 
Επομένως, για να σταθμιστεί σε ποιο μέτρο η συγκέντρωση μπορεί να 
δημιουργήσει προβλήματα ως προς την πολυφωνία είναι απαραίτητο να 
προσδιοριστεί τί νοείται με την πολυμέρεια της επιλογής των πληροφοριών που 
προσφέρονται σε ένα κοινό σε συγκεκριμένο τόπο. 
Πολυμέρεια των πληροφοριών. Μπορούμε να δούμε την πολυμέρεια με 
διαφορετικούς τρόπους: από άποψη περιεχομένου των εκπομπών ή του τύπου, από 
άποψη του αριθμού των σταθμών ή των σειρών, από άποψη αριθμού ελεγχόντων 
προσώπων ή ιδιοκτητών των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Αυτά τα τρία επίπεδα 
αξιολόγησης έχουν διαφορετική σημασία. Η πολυμέρεια του περιεχομένου είναι 
το πιο λογικό κριτήριο έχει όμως πολύ μικρή ευελιξία λόγω του πολύπλοκου 
- 20 -
χαρακτήρα της ανάλυσης που απαιτεί(Ι^) Μαι της υποκειμενικότητας του. Το 
κριτήριο του αριθμού των σταθμών ή των τίτλων είναι εύκολο να μετρηθεί αλλά 
έχει πολύ μικρή σημασία από άποψη ποικιλίας του περιεχομένου της σύνταξης 
το οποίο μπορεί να παραμείνει ασθενικό και πιθανότατα να βρίσκεται κάτω από 
τον έλεγχο από ένα μόνο επιχειρηματία. Ούτε το κριτήριο του αριθμού των 
ελεγχουσών επιχειρήσεων δεν λαμβάνει υπόψη το περιεχόμενο σύνταξης αλλά 
αποτελεί κριτήριο λεπτότερο από το προηγούμενο διότι τονίζει την αυτονομία 
και τη διαρθρωτική ανεξαρτησία μεταξύ των προσώπων που ασκούν τον έλεγχο, η 
οποία, χωρίς να μπορεί να εξασφαλιστεί, συνιστά ελαχίστη προϋπόθεση για την 
πολυμέρεια της επιλογής που προσφέρεται στο κοινό. Πράγματι, ο έλεγχος ενός 
συνόλου MME από ένα μόνο πρόσωπο, έστω και αν έχει μόνο οικονομικό στόχο, 
είναι πιθανόν να έχει σαν συνέπεια να εξαρτά τη διάδοση των ιδεών από την 
αποδοχή ενός μόνου προσώπου και να περιορίζει τις εναλλακτικές οδούς, οποίο 
και αν είναι το περιεχόμενο σύνταξης ή ο αριθμός των μέσων πληροφόρησης, η 
συγκέντρωση του ελέγχου της πρόσβασης στα MME υπέρ μερικών θέτει, εκ 
φύσεως, σε κίνδυνο την πολυμέρεια των πληροφοριών. Αντίστροφα, ο 
πολλαπλασιασμός των εναλλακτικών ελέγχων ενισχύει τις πιθανότητες 
πολυμέρειας των πληροφοριών ακόμη και αν αυτό δεν προκαλείται αυτομάτως. 
Εξάλλου, από οικονομική άποψη ο πραγματικός ανταγωνισμός μεταξύ ελεγχόντων 
προσώπων μπορεί να έχει σαν συνέπεια ποιοτική διαφοροποίηση μεταξύ των 
προϊόντων που προσφέρει καθένας από αυτούς και, έτσι, να ευνοεί την 
πολυμέρεια του περιεχομένου. 
Ο έλεγχος. Από τη στιγμή που ο έλεγχος μπορεί να χρησιμεύσει ως κριτήριο 
εκτίμησης της ποικιλίας των πληροφοριών, είναι ουσιώδης διότι είναι 
απαραίτητο να γνωρίζει κανείς ποιος ελέγχει τί. 
Ο ελεγκτής. Δεν μπορεί κανείς να περιοριστεί στην έννοια του ιδιοκτήτη ή 
της πλειοψηφικής συμμετοχής στο κεφάλαιο μιας επιχείρησης MME ενημέρωσης 
(14) Η ανάλυση προϋποθέτει πράγματι ότι θα ληφθούν υπόψη όλα τα 
χαρακτηριστικά της σύνθεσης του περιεχομένου του υπό κρίση μέσου 
μαζικής ενημέρωσης (όπως το είδος του μέσου), το είδος των 
προγραμμάτων ή των εκπομπών επικαιρότητας, τις απόψεις ή θέσεις της 
σύνταξης, η συχνότητα και το χρόνο διανομής, κ.λπ. ...), αλλά και ότι 
θα αναφερθεί κανείς στον καταναλωτή του μέσου μαζικής ενημέρωσης για 
να εκτιμήσει αν, λαμβανομένης υπόψη της πραγματικής πρακτικής της 
κατανάλωσης των μέσων μαζικής ενημέρωσης, ο καταναλωτής ωφελείται 
πραγματικά από αυτή την πολυμέρεια (έχει πρόσβαση σ'αυτή την 
πολυμέρεια; Αντικατοπτρίζεται η πολυμέρεια των απόψεων της κοινωνίας 
και των καταναλωτών ; κ.λπ. ...). 
- 21 -
δεδομένου ότι, υπό την επήρεια των κανόνων κατά των συγκεντρώσεων, είναι 
πιθανόν να υπάρχουν περισσότεροι μέτοχοι με ίδιο επίπεδο ιδιοκτησίαςί15)m 
Αν η έννοια του ελέγχοντος προσώπου είναι πιο προσαρμοσμένη, μπορεί να 
δυσκολέψει και τον σαφή εντοπισμό του ποιο είναι το ελέγχον πρόσωπο με 
αποφασιστική επιρροή. 
Ποικιλία στον έλεγχο. Για να εκτιμηθεί η επιλογή σε συγκεκριμένη ζώνη, 
πρέπει να ληφθεί υπόψη η κατανάλωση του συνόλου των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης, δηλαδή όχι μόνο κάθε είδους μέσου (μονομερές μέσο μαζικής 
ενημέρωσης) αλλά όλων των ειδών μμε. Πράγματι, η κατανάλωση των μέσων 
μαζικής ενημέρωσης δείχνει ότι ένα είδος μέσου μπορεί να εναλλάσσεται και 
να αποτελεί υποκατάστατο ενός άλλου είδους: εφόσον η μεγάλη πλειοψηφία των 
ατόμων καταναλίσκει (εκτός από την Ισπανία, την Πορτογαλία και την Ελλάδα) 
καθημερινά τα τρία είδη μέσων μαζικής ενημέρωσης: ραδιόφωνο, τηλεόραση, 
τύπος (πίνακας Ι), ένα πρόσωπο που ως αναγνώστης και ως τηλεθεατής θα 
ελεγχόταν από το ίδιο πρόσωπο θα μπορούσε παρόλα αυτά να είναι ακροατής του 
ραδιοφώνου που ελέγχεται από κάποιον άλλο. Κατά συνέπεια, ο προβληματισμός 
σχετικά με τα περισσότερα MME καθίσταται εδώ σαφής εφόσον στην περίπτωση 
που ένας μόνον ελέγχει και τα τρία είδη μέσων μαζικής ενημέρωσης δεν 
υπάρχει καμία εναλλακτική λύση, ούτε μέσα στο ίδιο το είδος ούτε μεταξύ των 
διαφόρων ειδών μέσων μαζικής ενημέρωσης. 
Η μνεία του κοινού. Λογικά, θα έπρεπε να ληφθεί σαν αναφορά κάθε πρόσωπο 
για το οποίο προορίζονται τα MME (τηλεθεατής, ακροατής, αναγνώστης) ώστε να 
υπολογιστεί ποιος είναι ο αριθμός των ανεξάρτητων μέσων μαζικής ενημέρωσης 
που του προσφέρονται εκεί όπου βρίσκεται. Εφόσον αυτό είναι αδύνατον, 
πρέπει να ξεκινήσουμε από την έννοια της ζώνης διανομής και να σταθμίσουμε 
στις ζώνες αυτές (που μπορούν να έχουν ασαφή περίγυρο ή να μην είναι 
ομοιογενείς) την προσφερόμενη επιλογή μέσων μαζικής ενημέρωσης. 
(15) Στην Ισπανία, για παράδειγμα, το κεφάλαιο της Telecinco ανήκει κατά 
25% στη Fininvest, κατά 25% στην Javier la Rosa, κατά 25% στην BOCE. 
Στη Γαλλία, το κεφάλαιο της "la 5" ανήκει κατά 25% στον όμιλο Hachete 
και κατά 25% στη Reteitalia (Berlusconi). 
- 22 -
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 
Τα αποτελέσματα μιας πράξης συγκέντρωσης στα μέσα μαζικής ενημέρωσης πρέπει 
να σταθμίζονται ανάλογα με τις συνθήκες πραγματοποίησης της συγκέντρωσης. 
Ορισμένες συγκεντρώσεις μπορούν να έχουν αρνητικές συνέπειες για την 
πολυφωνία διότι μπορούν να περιορίσουν την ποικιλία των επιχειρήσεων που 
ελέγχουν τα MME, πράγμα που συνιστά μία από τις απαραίτητητες προϋποθέσεις 
για την πολυμέρεια των πληροφοριών που προσφέρονται στο κοινό. 
ΠΙΝΑΚΑΣ 1 
ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΠΟΛΥ ΣΑΦΕΙΣ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΟΤΙ Η ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΜΕΣΩΝ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ 
ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥ ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΗ ΣΤΙΣ ΧΩΡΕΣ ΤΟΥ ΒΟΡΡΑ 
ΕΛΑΧΙΣΤΟ ΚΑΤΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΠΟΣΟΣΤΟ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ (ΗΛΙΚΙΑΣ ΑΝΩ ΤΩΝ 13 ΕΤΩΝ) ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΕ ΟΛΑ ΤΑ ΜΕΣΑ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ 
(ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΑ ΜΕΣΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ - 1989/90) 
• —— ! • ' 
Ι 
TV ΚΑΙ ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΑ I TV ΚΑΙ ΚΑΘΗΜ. ΤϊΠΟΣ ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΑ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜ. ΤΥΠΟΣ TV. ΡΑΔΙΟΦ. ΚΑΙ ΚΑΘΗΜ. ΤΥΠΟΣ 
, χ ι 
ΒΕΛΓΙΟ - 6! , 61 , 53 
ΔΑΝΙΑ ; L3 1± • ÈZ 
ΓΑΛΛΙΑ \ ^ 50 £5 ; _J 
ΓΕΡΜΑΝΙΑ ί 
. , ; 35 80 -J ; 73 
ΕΛΛΑΔΑ 
; r 26 . υ ο ' 
ΙΤΑΛΙΑ ; 
: 67 ; 56 ( 55 
KATQ XQPEI 
! ς5 61 76 Si 
ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ ! Ι ' ' ~~ 
ί 65 η ; \_] , 9 
ΙΣΠΑΝΙΑ ' 
_} 25 ι 7 Ç 
ΗΝ»ΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ 
' 83 | 85 Μ 77 » 
Σημείωση: - Ολοι οι αριθμοί αφορούν την εβδομαδιαία πρόσβαση με εξαίρεση τη Γερμανία (ανά δεκαπενθήμερο) και τις Κάτω Χώρες 
και την Ισπανία (καθημερινή). 
- Για την πρόσβαση μεμονωμένων ακροατών σε όλα τα MME θεωρείται ότι η επικάλυψη είναι της τάξεως του 50% (στρογ-
γυλοποιημένοι αριθμοί). 
- 23 -
Δεύτερο μέρος 
ΟΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΙΣ ΣΤΑ ΜΕΣΑ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ 
Είναι πολλαπλά τα κριτήρια ιτου μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να εκτιμηθεί 
η κατάσταση της συγκέντρωσης επιχειρήσεων και για το λόγο αυτό μπορεί να 
υπάρξουν αποκλίσεις στην εκτίμηση ή, αντίθετα, να μην προκύψει καμία 
αριθμητική ένδειξη. Η Επιτροπή, για να έχει μία οικονομική εκτίμηση του 
προβλήματος συγκέντρωση επιχειρήσεων και πολυφωνία, ζήτησε μία οικονομική 
μελέτη (αναφερόμενη κατωτέρω). 
Ι. ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ 
Λαμβανομένου υπόψη του προβλήματος που συνεπάγονται οι πράξεις συγκέντρωσης 
για την πολυφωνία στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, όπως προσδιορίζεται στο 
πρώτο μέρος, είναι απαραίτητο να ξεκινήσει κανείς από τις συνέπειες που 
έχει η συγκέντρωση για την πρακτική της κατανάλωσης των MME (πίνακες Ι και 
II). 
Για τους λόγους που αναφέρθηκαν ήδη, η μελέτη τονίζει την ύπαρξη αποκλίσεων 
στην ιδιοκτησία των MME υπολογίζοντας την ακροαματικότητα που διαθέτουν 
εκείνοι που ελέγχουν τα MME στα κράτη μέλη (πίνακας III). Ακόμη και αν αυτή 
η μέθοδος παραμένει αόριστη είναι προσαρμοσμένη στο στόχο που είναι να 
γίνει εκτίμηση των συνεπειών που έχουν οι συγκεντρώσεις επιχειρήσεων για 
την πολυφωνία γιατί παίρνει ως βάση την κατανάλωση των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης για να προβεί σε μια ενδιαφέρουσα σύγκριση μεταξύ κρατών μελών. 
Παραμερίζει επίσης το κριτήριο του αριθμού των υλικών υποστρωμάτων της 
μαζικής ενημέρωσης (έντυπα, σταθμοί, ραδιόφωνο) τα οποία ελέγχονται από το 
ίδιο πρόσωπο, πράγμα που δεν συνιστά καθαυτό επαρκές κριτήριο για να 
υπολογιστεί η επίπτωση για την πολυφωνία. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, για 
παράδειγμα, οι δύο μεγαλύτεροι εκδότες διαθέτουν μόνο 2% των εντύπων είναι 
όμως τόσο δημοφιλή που καλύπτουν το 58% της διανομής (πίνακας IV). 
- 24 -
Αν λάβει κανείς υπόψη του το κοινό που έχουν οι δύο μεγαλύτερες ελέγχουσες 
επιχειρήσεις σε κάθε χώρα είναι δυνατή μία σύγκριση μεταξύ κρατών μελών 
(βλ. επίσης πίνακα V): 
* τηλεόραση. Ανώτατο επίπεδο: Ρ 
(100%), DK (95%), UK (89%) 
Κατώτατο επίπεδο: Β fr 
(59%), D (62%) 
* τύπος. Ανώτατο επίπεδο: IRL 
(76%), GR (60%), UK (58%) 
Κατώτατο επίπεδο: Ε 
(24%), F και D (33%) 
* ραδιόφωνο. Ανώτατο επίπεδο: UK 
(96%), D (93%), DK (88%) 
Κατώτατο επίπεδο: GR 
(21%), F (43%), NL (51%) 
Οσον αφορά την απόκτηση συμμετοχής (μειοψηφικής ή πλειοψηφικής) στον 
κλάδο των μέσων μαζικής ενημέρωσης, η μελέτη υπογράμμισε (πίνακας VI), 
μεταξύ Απριλίου 90 και Απριλίου 91, 81 πράξεις, 37 από τις οποίες αφορούσαν 
την τηλεόραση, 33 την παραγωγή, 20 αφορούσαν "μονομερώς στην τηλεόραση" ενώ 
υπήρχαν 6 μόνο επιχειρήσεις ελέγχου περισσοτέρων μέσων μαζικής ενημέρωσης 
από τον τομέα του τύπου που στράφηκαν προς τον τομέα της τηλεόρασης. Αυτός 
ο τελευταίος αριθμός είναι ο ίδιος με τον αριθμό των πράξεων χρηματοδοτικών 
επενδυτών στον τομέα της τηλεόρασης. 
Η κατάσταση μπορεί επίσης να χαρακτηριστεί από το γεγονός ότι οι 
αλλοδαποί επιχειρηματίες έχουν αποκτήσει πολύ λίγες ελέγχουσες συμμετοχές 
σε MME (πίνακας VII), δεδομένου ότι συνηθέστερα οι συμμετοχές είναι 
αποκλειστικά μειοψηφικές. Ετσι, υπάρχει μία κατάσταση όπου οι μεγαλύτερες 
επιχειρήσεις ελέγχου (βλ. οικονομική μελέτη, πίνακας 4.14 έως 4.20) 
επικεντρώνουν τις δραστηριότητες τους σε συγκεκριμένη χώρα. Για την 
τηλεόραση, μόνον η Ισπανία εκφεύγει σχετικά από αυτή την κατάσταση λόγω των 
τριών πρόσφατων εκχωρήσεων δύο από τις οποίες κατέληξαν στο να αποκτήσουν 
- 25 -
σημαντικότερο ρόλο το Canal Plus και η Fininvest. Οσον αφορά τις 
επιχειρήσεις, μόνον το Canal Plus (στην Ε, Β, D) και η RTL (στα Β, D, NL) 
επέλεξαν πιο φιλόδοξη στρατηγική στις αλλοδαπές αγορές. Το γεγονός ότι 
υπερισχύουν οι μειοψηφικές συμμετοχές δημιουργεί ένα πολύπλοκο και πυκνό 
πλέγμα ιδιοκτησιών (web of ownership) που έχει ως κύρια συνέπεια τη 
δημιουργία στρατηγικής συμπράξεων και μη επιθέσεως παρά τη δημιουργία 
δυναμικού ανταγωνισμού. Γεννάται το ερώτημα κατά πόσο μια τέτοια κατάσταση 
καθίσταται επισφαλής στην περίπτωση που ένας από τους μεγάλους ομίλους 
προκαλέσει ρήξη στο σημερινό καθεστώς. 
II. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΑΝΑ ΕΙΔΟΣ ΜΕΣΟΥ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ 
1. Τηλεόραση/ραδιόφωνο 
Αντίθετα σε ό,τι συνήθως υποστηρίζεται, το επίπεδο της ποικιλίας των 
ελεγχουσών επιχειρήσεων αυξήθηκε μεταξύ 1980 και 1990 στο χώρο της 
τηλεόρασης (κατά το μεγαλύτερο μέρος λόγω των νεοεισελθουσών ιδιωτικών 
επιχειρήσεων) εκτός από το ΗΒ και τη Δανία (πίνακας VIII). 
Οι "δημόσιες" επιχειρήσεις ελέγχου έχουν τη μεγαλύτερη 
ακροαματικότητα στα περισσότερα κράτη μέλη (βλ. παράρτημα Ι, πίνακας 3.3). 
Για την τηλεόραση: Ρ (100%), DK (93%), NL (76%), IRL (73%), Ε 
(71%), D (71%), Β fl (53), GR (50%), I (50%), UK (49%), Β fr 
(47%), F (38%). 
Για το ραδιόφωνο: D (83%), DK (78%), Β fr (66%), Β fl (64%), UK 
(64%), IRL (62%) / Ρ (47%), NL (42%), I (38%), F (22%), GR 
(19%), Ε (15%). 
Η μελέτη τονίζει ότι οι περιορισμοί της ανωτάτης συμμετοχής στο 
κεφάλαιο που υπάρχουν σε ορισμένα κράτη μέλη δεν παρακωλύουν την ύπαρξη 
αποφασιστικού ελέγχου από ένα μόνο όμιλο. Υπογραμμίζει, σχετικά, τη σημασία 
της έννοιας της ελέγχουσας επιχείρησης και τη δυσκολία που εμφανίζει ο 
ορισμός της. 
- 26 -
Τύπος 
Σε ορισμένες χώρες μερικοί μόνον όμιλοι ελέγχουν μεγάλο μέρος της 
κυκλοφορίας των εφημερίδων, οι δε δύο πρώτοι εκδότες καλύπτουν άνω του 50% 
της κυκλοφορίας. Σε συγκεκριμένες αγορές το μερίδιο αγοράς των δύο 
μεγαλύτερων εκδοτών είναι αξιολογότερο απ'ό,τι το ποσοστό που κατέχουν στο 
σύνολο της κυκλοφορίας (D: 32% της συνολικής κυκλοφορίας, αλλά η Axel 
Springer Verlag έχει 82% των εθνικών καθημερινών εφημερίδων Ε: η Comcosa 
έχει 12% της συνολικής κυκλοφορίας αλλά 77% του ποσοστού κυκλοφορίας των 
περιφερειακών εφημερίδων στη χώρα των Βάσκων). 
III. ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 
Υπό το φως των ανωτέρω στοιχείων μπορεί κανείς να καταλήξει σε τρεις μορφές 
στρατηγικής: 
Η ανάπτυξη του ελέγχου σε περισσότερα MME προέρχεται όλο και 
περισσότερο από τους εκδότες που επενδύουν στον οπτικοακουστικό τομέα παρά 
το αντίστροφο. Το ενδιαφέρον των εκδοτών για τον κλάδο της τηλεοράσεως 
μπορεί να εξηγηθεί από τις προοπτικές άνθησης αυτού του τελευταίου, από την 
πρόσθετη αξία που αποκτά το πολύπλευρο μέσο ενημέρωσης έναντι της 
δημοσίευσης μικρών αγγελιών ή του κλάδου της διαφήμισης και έναντι των 
προμηθευτών προγραμμάτων (για παράδειγμα, η κάλυψη γεγονότων συγχρόνως από 
τον τύπο και την τηλεόραση μπορεί να αποτελεί πλεονέκτημα στην περίπτωση 
απόκτησης αποκλειστικότητας σε αθλητικά θέματα). 
Δύο στρατηγικές διαγράφονται στον τομέα της τηλεόρασης: μια 
στρατηγική κάθετης αφομοίωσης, όπου η ασθενικότητα της ανεξάρτητης 
παραγωγής ωθεί τους οργανισμούς μετάδοσης προς την παραγωγή· μία στρατηγική 
ανάπτυξης με σκοπό να επιτευχθεί κρίσιμο μέγεθος που μπορεί να έχει σαν 
αποτέλεσμα είτε να αναπτυχθεί σε εθνικό επίπεδο, πράγμα που προκαλεί 
συγκέντρωση σε επίπεδο ενός μόνον μέσου ενημέρωσης ή δραστηριότητες σε 
ιιεριυσόιερα μέσα ενημέρωσης· είτε, αν το εθνικό επίπεδο είναι περιορισμένο, 
σε διεθνή ανάπτυξη (άδεια σε άλλο κράτος μέλος ή διασυνοριακή μετάδοση). 
Για παράδειγμα, οι σταθμοί που μεταδίδουν συγκεκριμένα θέματα, είναι φυσικό 
να οδηγούνται σε αλλοδαπές αγορές για να συμπληρώσουν την "κλειστή" αγορά 
σε εθνικό επίπεδο που μοιραία είναι περιορισμένη. 
- 27 -
ο ρόλος των θεσμικών επενδυτών είναι σημαντικός προφανώς λόγω, εν 
μέρει, των περιορισμών στην ιδιοκτησία των MME που περιορίζουν τον έλεγχο 
και τις συμμετοχές και που επιβάλλουν την εξεύρεση ουδέτερων χρηματοδοτικών 
εταίρων (sleeping partner, αφανής εταίρος). Από την πλευρά τους, οι 
χρηματοδοτικοί επενδυτές ενδιαφέρονται πιθανότατα από το μακροπρόθεσμο 
χαρακτήρα. 
Συμπέρασμα 
Ο κλάδος των μέσων μαζικής ενημέρωσης χαρακτηρίζεται από αυξημένο μάλλον 
επίπεδο συγκεντρώσεως επιχειρήσεων σε σύγκριση με άλλους κλάδους και από 
έναν πολύπλοκο πλέγμα δικτύων συμμετοχής και ιδιοκτησίας των MME που 
στρέφεται γύρω από ορισμένες μεγάλες εθνικές επιχειρήσεις. Οι επιχειρήσεις 
αυτές, παρά το ότι συχνά κατέχουν μειοψηφικές συμμετοχές, έχουν τον έλεγχο 
των επιχειρήσεων MME συνετάιριζόμενες με τους αφανείς εταίρους. Αυτές οι 
μεγάλες εθνικές επιχειρήσεις επικεντρώνουν γενικά τις δραστηριότητες τους 
σε μια χώρα και έχουν μειοψηφικές συμμετοχές, με παθητικό ρόλο, σε άλλες 
χώρες. Ωστόσο, το σημερινό καθεστώς εμφανίζεται όλο και πιο εύθραυστο, 
δεδομένου ότι οι επιχειρήσεις, ιδιαίτερα στον κλάδο της τηλεόρασης, είναι 
υποχρεωμένες να αναπτυχθούν και να δραστηριοποιηθούν σε άλλες χώρες για να 
επιτύχουν κάποια συνεργασία. 
ΠΙΝ II 
ΒΛ Η ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΤΟΥ ΡΑΔΙΟΦΩΝΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ! ΕΙΝΑΙ ΗΥΞΗΜΕΝΗ ΣΕ ΟΛΗ ΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ. Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΤΟΥ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΤΥΠΟΥ 
ΕΙΝΑΙ ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΣΘΕΝΙΚΗ ΣΤΙΣ ΧΩΡΕΣ ΤΟΥ ΝΟΤΟΥ 
ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΤΩΝ ΝΜΕ 
1989/90 
BEAriO 
MNIA 
TAAAIA 
TEPMANIA 
EAAAM 
I7AMA 
KATQ-XflPEI 
nOPTOrAAlA 
IZnANIA 
HNGMENO BAIIAEIO THA/IH 
78,0 
96,9 
97,0 
96,8 
64,3 
98,5 (ρητ !ηοί5) 
65,0 
83,8 
85,5 
93,2 PAMOHONO 
85,0 
95,2 
87,3 
87,3 
55,0 
77,2 
80,0 
77,5 
50,0 
86,8 MIA KA0HMEPINH 
E<DHMEPIM 
72..0 
71,6 
52,3 
82,1 
Ί4.3 
63.-1 
93,0 
23,8 
31.5 
89,0 BAIH 
E36ou.a6iaia 
% evnX'tKwv 
Ef36opa6iaia 
% EvriX'iKwv 
E|36o(ja6iaia 
X TOU TrXn6uc3Mo6 
Auo tpopeg ir)v e(36o|ja6a 
X evnXiKwv 
Ef36opa6iaia 
X TOU TrXr)9uOMOu 
Ef36oMa6taia 
X evnX'iKWv 
Hueprpia 
X evnXiKuv 
Ef36opa6iaia 
X evnXtKWv 
Hpepnaia 
X EvnXiKwv 
E[36opa6iaia 
X EvnXiKwv -nHm 
C1M 1989 • I'heure du 
temps, i3P 1989 
Broguer & Nvg:ir, 
CESP 1090 J 
MA' 90/Gruncr A Jnb 
Geo/Young & Rubicn;-, 
!SPI/!Si:GI/Ai:ci:;ci/A'.:c:; 
' n d i o 
Hci Meclm In5i;ui;e/Cc.*i:' 
Tcruv.- Voung & P.'jb-.cr-r; 
i.i M G Matoq-Iouviog 9C 
P-APO. ;C\A'VS. J:CR,\P 
ΠΙΝ III 
ΣΥΝΟΛΙΚΟ ΠΟΣΟΣΤΟ ΤΗΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΠΟΥ ΠΕΤΥΧΑΙΝΟΥΝ ΟΙ ΒΑΣΙΚΟΤΕΡΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥΝ ΣΤΑΘΜΟΥΣ ΡΑΔΙΟΦΩΝΟΥ/ΤΗΛΕΟΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΕΚΛΟΓΕΣ 
ΕΦΗΜΕΡΙΔΩΝ 
Ολλανδόφωνο Βέλγιο 
Γαλλόφωνο Βέλγιο 
Δανία 
Επεξήγηση : 
επιχειρήσεις που ελέγχουν σταθμούς ραδιοφώνου 
επιχειρήσεις που ελέγχουν τηλεοπτικούς σταθμούς 
εκδότες εφημερίδων 
Πηγή l'roicu D.ii.ilnsc Γαλλία 
1 2 3 
Γερμανία (παλαιά L.ïnder) 'IK' 
ΠΙΝ III (ουνέχεια) 
Ιρλανδία 
~ι 1 
Επεξήγηση : 
επιχειρήσεις που ελέγχουν σταθμούς ραδιοφώνου^ 
επιχειρήσεις που ελέγχουν τηλεοπτικούς σταθμούς 
εκδότες εφημερίδων Ιταλία 
Ισπανία Κάτω-Χώρες 
IN 
0 1 2 3 
Ηνωμένο Βασίλειο 
Πηγή !) ·,ι 
ΠΙΝ IV 
Βέλγιο 
Δανία 
Γαλλία 
Γερμανία ΔΙΑΠΙΣΤΏΝΕΤΑΙ Η ΥΠΑΡΞΗ ΚΙΝΗΤΡΩΝ ΠΟΥ ΥΠΟΛΟΓΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗ ΜΟΡΦΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΛΙΜΑΚΟΣ ΣΤΙΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΕΣ 
ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΣΤΟΝ ΗΜΕΡΗΣΙΟ ΤΎΠΟ 
STIS ΧΩΡΕΣ ΊΉΣ ΕΚ ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΕΥΟΥΝ ΩΣ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ 
Αναλογία του συνόλου των 
εντύπων που κατέχουν οι 
δύο κύριοι εκδότες 
^ 
30%§§§Κ17%3 
^^mm^ 53% 
—ssr ^33% 69% 
ΠΓ 
(πρώην 'ândor) 3% t% 96% 
Ιρλανδία 
Ιταλία 
Κάτω-Χώρες 
Ισπανία 
ΗΒ 8%:5% 87% 
9%îiv. 907ο 
83% 
6% 12% 92% 
98% Βέλγιο 
Δανία 
Γαλλία 
Γερμανία 
Ιρλανδία 
Ιταλία 
Κάτω-Χώρες 
Ισπανία 
ΗΒ Ποσοστό επί της συνολικής 
κυκλοφορίας των 2 κύριων 
εκδοτών 
60% ^20%^ 20%^ 
^25%S^8% 67% 
k\\v27%li6% 67% 
65% 
12%. 12% 76% 
^^35%^^23%^ 42% (S> 
ι % ι <y. 
Πηγή ΓΛΡΛΤ Inlrwnallnnol <00Λ 
ΠΙΝ V 
ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ» Η ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΑ MME ΕΜΦΑΝΙΖΕΤΑΙ ΗΥΞΗΜΕΝΗ ΑΝ ΣΥΜΠΕΡΙΛΗΦΘΟΥΝ ΟΣΑ ΑΝΗΚΟΥΝ ΣΤΟ ΚΡΑΤΟΣ 
ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΑΠΟ ΑΠΟ.Η ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΣΤΙΣ ΖΩΝΕΣ ΚΑΛΥΨΗΣ ΤΩΝ MME ΣΤΗΝ ΕΚ 
ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΣΤΙΣ 
ΖΩΝΕΣ ΚΑΛΥΨΗΣ 
Γαλλόφωνο 
Βέλγιο 
Ολλανδόφωνο 
Βέλγιο 
! Γαλλία 
Δανία 
Γερμανία 
(πρώην Lender) 
Ελλάδα 
Ιρλανδία 
Ιταλία 
Κάτω-Χώρες 
Πορτογαλία 
Ισπανία ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ , 
(σε εκατομ.) 
3,4 
0,1 
56,3 
4,2 
61,4 
9,9 
3,5 
57,4 
14,9 
10,0 
37,7 
Ηνωμένο Βασίλειο ^6 
ΜΕΣΟΣ ΟΡΟΣ | ΤΟ ΠΟΣΟΣΤΟ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΠΟΥ ΑΝΑΛΟΓΕΙ ΣΤΙΣ ΔΥΟ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ 
ΕΛΕΓΧΟΥ MME ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 
Τηλ/ση 
59 
86 
73 
95 
•62 
77 
73 
86 
86 
100 
Η7 
89 
81 Ραδι άφωνο 
80 
80 
4 3 
88 
•93 
2] 
77 
54 
51 
57 
58 
9ο 
67 Εφημερίδες 
38 
46 
33 
46 
55 
60 
76 
48 
35 
51 
2Ί J 
Μ ΑΚΌ αποτελείται από 7 
ανεξάρτητους περιφέρεια­
κούς ραδιοφωνικούς σταθ­
μούς 
58 Πιθανόν η ITV να ôjaipe-
Ι3ει σε περιφερειακές υπη-
ι3εσίες 
46 .ταϋμικός « 79, 68. Ί s μ.ο. CM 
ΠΙΝ VI 
ΕΚΤΟΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΓΟΡΕΣ ΠΟΥ ΕΓΙΜΝ ΓΙΑ ΛΟΓΟΥΣ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗΣ. ΟΙ ΤΗΛΕΟΠΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΣΑΝ ΑΓΟΡΕΣ ΓΙΑ ΝΑ ΕΝΤΑΧΘΟΥΝ ΣΤ* ΠΑΡΑΓΩΓΗ 
ΣΥΓΧΩΝΕΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΓΟΡΕΣ ΣΤΗΝ ΕΚ ΑΝΑ ΚΛΑΔΟ 
(με βάση ανάλυση των πράξεων που δημοσιοποιήθηκαν κατά τα έτη 1989-1990) 
'V.<y' û^'··''••'ù.'Vf Γ,·''·';'·Ν·',ί"-·Λ''",·ί'·/'.ν''i'"N<:~·*ί''ίΓ α/Λπνυ »' .•>···" - • *• 
Λ 
Υ 
Τηλεόραση 
•20) 
ΕΠΕΝΔΥΤΕΣ 
Οι αριθμοί μέσα σε παρένθεση δηλώνουν αγορές που πραγματοποιήθηκαν στον υπό κρίση κλάδο από εταιρείες αυτού του κλάδου 
Πηγή . ? ΰοό/,.ΛΐΙοη'ΐ M.idi.i D.n.nb.mk 
ΠΙΝ VI (συνέχεια) 
ΠΑΡΑ ΤΟ ΟΤΙ ΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΤΩΝ ΑΓΟΡΩΝ ΥΠΗΡΞΕ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ. 
ΕΙΝΑΙ ΑΝΥΠΑΡΚΤΟ (ΣΕ ΑΞΙΑ) ΣΕ ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΜΕ ΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΤΩΝ ΗΠΑ ΚΑΙ THL ΙΑΠΩΝΙΑΣ 
ΑΡΙΘΜΟΣ ΚΑΙ ΑΞΙΑ ΤΩΝ ΔΙΚΑ1Τ1ΡΑΞΙΩΝ ΣΤΗΝ ΒΙΟΜΗΑΝΙΑ IWE ΤΟ 1990 
ΗΠΑ 
- 20 (4,1 δις ECU) ΥΠΟΛΟΙΠΟΣ ΚΟΣΜΟΣ (κυρίως Ιαπωνία) 
, 6 (1.4 δις ECU) 
l· 
Je 
Σημείο^ ; Οι αριθμοί είναι ενδεικτικοί 
Πηγή : Booz-Allen MSA Database. 
ΠΙΝ VII 
ΣΗΜΕΡΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΙΚΡΟΣ ΜΟΝΟΝ ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥΝ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΟΥΣ ΤΗΛΕΟΠΤΙΚΟΥΣ ΣΤΑΘΜΟΥΣ 
(ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ ΓΙΑ ΤΙΣ . HAVAS, CLT ET FININVEST) 
Χώρα 
(γαλλόφωνο) Επιχειρήσεις ελέγχου 
τηλ/σης το 1990) 
| (ολλανδόφωνοξ) 
DK Execu'if de In Communauté 
ί r n n ç a I.sc 
CI.T 
Can.i! PU. 5 
Π x ô C 1.1 : t ; ce l.i Communauté 
Π n ni .Tiide 
ν τ ,l. ; Σταθμοί 
RTBF l.TELF. 21 (100%) 
RTL-TVI (100%) 
Cnn.1l l'Uis (33%) 
5RT I, TV 2 (100%) 
OR Κράτος 
Κράτος 
Bouygues 
Ha os 
Hersani 
CLT 
"Κράτος 
Περιφερειακές αρχές 
I. Kirch 
CLT 
Tele Munchen 
C Ac'Kcrm.Hi 
Κράτος 
Τηλέτυπος TV ] 8c 2(100%) 
Anienne 2, FR3 (100%) 
7T] (25%) 
Canal Plus (25%) 
La Cinq (25%) 
Mo (25%) 
ZDF(10C%) 
ARD I, ARD III (100%) 
Sat 1 (40%) 
RTL Plus (46,1%) 
Tele 5(4 5%) 
Pro 7 (51%) 
bPI 1.2&3 
M eg? channel 
Αντεννα Χώρες 
UK Επιχειρήσεις ελέγχου 
τηλ/σης το 1990 
1 Κράτος Σταθμοί 
RTE !. Neiwo'k 
-ν. 3 
Κράτος 
Γ . 1 J1 ν C S '. 
C Ί ο b ο 
Parrcui/Partni 
Italia ίΐΛ ! ), 2 Α 3 
Canalc 5, Î',.iUi 
TMC 
Odeon TV 
Ανεξάρτητοι 
• j— 
Κράτος (με περισσότερους ραδιοτη­
λεοπτικούς οργανισμούς που λειτουρ­
γούν βάσει κατανομής του χρόνου) Nederland Λ 3 
Κράτος RTP ί & 2 
Κράτος 
Περιφερειακές αρχές 
La V.inguardia 
Ha vas 
Fm invest TV? 1, 2 & 3 
TV }, TV Co, Π"3·,\ Λ : 
Canal 9, Canal Sur. Car 
33. TM3, TV Murer: 
Antenna 3 
Canal Plus (25%) 
Tele 5(25%) 
Κράτος Γ 
Ανεξάρτητοι (συμπεριλαμβανομέ^ 
νων πφίσσοτέρων βρετανικών 
ομίλων MME) UiiC Ι Λ 2 
:τν περιφερειακοί 
σταθμοί Ι* 
ΠΙΝ VIII 
Η ΑΦΙζΗ ΝΕΩΝ ΣΤΑΘΜΏΝ - ΣΥΝΗΘΩΣ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ - ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΧΩΡΕΣ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΕΛΕΓΧΟΥΣΑΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ/ΣΤΑΘΜΟΥ 
ΑΡΙΘΜΟΣ ΚΥΡΙΩΝ ΣΤΑΘΜΩΝ 
Β (γαλλόφωνο) 
Β 
(ολλανδόφωνο) 
2^ U'.W-2>m 4 '•2V. ΣΧΕΣΗ ΕΛΕΓΧΟΥΣΑΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ/ΣΤΑΘΜΟΥ 
ΤΈΝ___\9Β0 ΤΕΛ0Σ:1990 ΤΑΣΗ 
Β (γαλλόφωνο) 
Β (ολλανδόφωνο) 
D 
GR 
NL 
S Ρ -Τ 
-τ 
-> 
ggg Τηλεοπτικοί σταθμοί το 1980 
f ; Έναρξη μεταξύ 1981 και 1985 
Γ~~1 Έναρξη μεταξύ 1986 και 1990 
Σημείωση : 1. Οι περιφερειακές ζεύξεις θεωρούνται ως ένας σταθμός 
2. Γνωρίζοντας ότι κάθε περιφερειακός σταθμός ελέγχεται από διαφορετική επιχείρηση (στο Ην. Βασίλειο, τη Γερμανία και την Ισπανία) θεωρείτο 
δεδομένη η ύπαρξη μιας ελέγχουσας επιχείρησης για τα δίκτυα αυτά, διότι οι καταναλωτές κάθε περιφέρειας έχουν πρόσβαση μόνον στον βασικέ 
περιφερειακό σταθμό. 
3. Κάτω-Χώρες - Περισσότεροι ραδιοτηλεοπτικοί οργανισμοί που εκπέμπουν με κατανομή του χρόνου από σταθμό που ανήκει στο κράτος. τα ι 
κό 
- 37 -
Τρίτο Μέρος 
ΤΑ ΛΗΦΘΕΝΤΑ ΣΕ ΕΘΝΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΜΕΤΡΑ 
Οι παρεμβάσεις των κρατών μελών που έχουν στόχο την προαγωγή ή διατήρηση 
της πολυφωνίας παρουσιάζουν ποικιλία ως προς τη φύση και το αντικείμενο. 
Μπορεί κανείς να διακρίνει μέτρα που έχουν ως ειδικότερο αντικείμενο να 
προάγουν την πολυμορφία των MME για ι ην αντιμετώπιση των συγκεντρώσεων και 
τα συναφή μέτρα που έχουν ευρύτερο αντικείμενο, όπως την υποστήριξη του 
κλάδου (σύστημα ενίσχυσης της παραγωγής, μετάδοση) ή την ανεξαρτησία των 
δημοσιογράφων. Αυτό το τελευταίο είδος μέτρων είναι σημαντικό, ιδιαίτερα φι 
τον τύπο, διότι διευκολύνουν τη δραστηριότητα των επιχειρήσεων MME ή 
εξασφαλίζουν κάποια ποιότητα του περιεχομένου, χωρίς όμως να έχουν στόχο να 
εξασφαλίσουν αυτά τα ίδια την πολυμορφία των MME προς αντιμετώπιση των 
συγκεντρώσεων. 
Τα ειδικά μέτρα διατήρησης της πολυφωνίας μπορούν να έχουν ως αντικείμενο 
είτε το περιεχόμενο των εκπομπών είτε τη διάρθρωση της ιδιοκτησίας των 
επιχειρήσεων. Οι κανόνες, που εφαρμόζονται στον τομέα της ραδιοτηλεοπτικής 
μετάδοσης, σχετικά με το περιεχόμενο των εκπομπών δεν αποβλέπουν στον 
περιορισμό των συγκεντρώσεων αλλά στο να διασφαλίσουν ότι η πολυμέρεια της 
πληροφόρησης εκφράζεται από ένα μέσο μαζικής ενημέρωσης, ανεξάρτητα αν 
προέρχεται ή όχι από συγκέντρωση. 
- 38 -
Πρέπει, τέλος, να γίνει διάκριση μεταξύ των σχετικών με την πολυφωνία 
κανόνων αντιμετώπισης των συγκεντρώσεων και των περιορισμών που εισάγουν 
διακρίσεις και παρακωλύουν την πρόσβαση αλλοδαπών που είναι υπήκοοι της 
Κοινότητας στην ιδιοκτησία MME (ακόμη στο Β, την GR και την Ρ). Πράγματι, ο 
σκοπός αυτών των κανόνων που αντίκεινται στο κοινοτικό δίκαιο (άρθρα 59 και 
221 ΕΟΚ) δεν έχει σχέση με τον στόχο διατήρησης της πολυφωνίας. 
Ι. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΑΤΑ ΧΩΡΑ 
Οι πίνακες που ακολουθούν συντάχθηκαν βάσει της μελέτης που προσαρτάται ως 
παράρτημα και έχουν στόχο να παρουσιάσουν συνοπτικά<16) τα βασικά 
χαρακτηριστικά των εθνικών νομοθεσιών που αφορούν την ιδιοκτησία των 
επιχειρήσεων. 
(16) Αυτοί οι πίνακες έχουν στόχο να περιλάβουν τα βασικά στοιχεία των 
νομοθεσιών, διατηρούν όμως ορισμένες αοριστίες χαρακτηριστικές αυτού του 
είδους παρουσίασης αλλά και εξαιτίας του ότι μερικές φορές ήταν δύσκολο να 
υπάρξουν πληροφορίες ή να ερμηνευθούν ορισμένες νομοθεσίες. 
ΒΕΛΓΙΟ (Γαλλική Κοινότητα) 
ICED 
oncoHE 
TTTCC 
PMIO-
«Q4iA 
TV E)MTAn*kTlKEX 
AIATAZEH 
ΗΛρ* Η, 18 
και 98 ίου 
ουνταγμ. της 
7.2. «31, όης 
φοαοαοιηθηκα. 
Αρθρο 14 του 
οαντάγμ. της 
7.2.1831. άης 
φΟΝ0»ΤΟιΠθηρ&· KtPIOTEFEI 
KACBETIKH AIATAZIE 
Αρθρα 299, 
•οράτρο** ». ΜΗ 
300 ταυ Ποινικού 
Κώδικα. 
Νόμος της 19.7.197». 
Νόμος της β.2.1587. 
Διάταγμα της 
17.7.1987 όκς 
τροαοαοιηβηκα αιό το 
διάταγμα της 
19.7.1991. 
| 
ι 
ί 
| 
ί 
ι 
ι 
; 
.. . repicptaoi 
XE EPirtAO ENCC MONO M€ 
• Βη φυσικό ή νομικό αρόοΜιο δον μκοραί να 
κατάχαι, άμαοα ή έμμεσα, αν» του 2491 ταυ 
κβοαλαίου αβρισαοτέρυν «ν 3 ΙΑΙΜΤΙΚΜΜ 
ρα5ιο·Ηνικ»ν οτοβμύν, ούτα να ουμμετέχε* 
ιαφίαοότερο ακό το 1/3 ο* οργανισμούς 
διαχείρισης οφίοσοτέρΗν ΤΗ» 9 ιβι«τ·ΚΗν 
ραβιοΟΗνιΚΗν οταβμΐΜ, ούτι να είναι 
διαχειριστής η διευθυντής «αριοοοτερίΜ τι*> 5 
ιδίΜηκι» ραδιοφωνικών σταθμών. Η τοκική 
κυβέρνηση μαορεί να παρεκκλίνει ακό την αρχή 
αοτη ΟΒ εξαιρετικές «ερικτώσεις. 
• Έυα φυσικό ή νομικό «ρόοΜΟ δον μαορεί να 
κατέχει, στην ίβια γβ»τρα·ική 0*Ή. άμεοα ή 
•μμβοα, αν» του 24% του κεφαλαίου «ριοοοτέρν» 
ακό ένα ιδίΗΤίκάν ραβιοφΗνικύν σταθμών, ούτκ να 
συμμετέχει «αριαοότερο ακό το 1/3 ο» 
οργανισμούς διαχείρισης αερισοοτέρΗ» του ανός 
ιδιικικών ραοιοκΗνίΜΜ σταθμών, η να είναι 
διαχειριστής ή διευθυντής κβριοοοτάρΜν ταυ «νός 
ιδίΗΤίκών ραδιο«Ν»ικώυ σταθμών. 
'ΒΛ φυσικό ή νομικό «ρόοΗΚΟ «ου κατέχει, άμεοα η 
έμμεσα, νλέον του 24)1 του κεφαλαίου «νός 
ιοίΗΤίκού τηλαοατικοά σταθμού της γαλλικής 
κοινότητας δον μαορεί να κατέχει, όμααα η έμμεσα, 
αλέον του 2491 του κεφαλαίου «νός άλλου ιβΐΜτικού 
τηλαοχτικού σταθμού της γαλλικής κοινότητας. 
Κατ "αρχήν, άδεια μαορεί να δοθεί για μία μόνη 
τοαικη και κοινοτική τηλεόραση στην ίβια 
διοικητική καριφέρεια. Όταν δύο όμορος 
«αριφέρειβς έχουν κοινά «ολιτιοτικά 
χαρακτηριστικά, η τοαικη κυβέρνηση μαοραί να τις 
αντιμπΗίίοιι «ς «νιαία «εριφέρεια άστα να μην 
καλύατονται ακό «εριοοόταρες της μιας τονικές και 
κοινοτικές τηλεοράσεις της γαλλικής κοινότητας. 
Οι κρατικοί οργανισμοί ραοιοτηλαοατικης ματάοοοης 
δον μαορούν να ουμμετέχουν στο κεφάλαιο ή τα 
όργανα διαχείρισης τον ιδίΗΤίκών τηλεοετικών 
σταθμών της γαλλικής κοινότητας ακτός «όν η 
συμμέτοχη τους στο κεφάλαιο δεν υ—ρ Ραίνει το 
24». npicPiiMoi 
T£ mirEoO n>v«K MME 
Bn fUOIKO 0 VCUIKO KOOOMIO cou 
KOTCXCI, duEoa n aweoa. cXsov TOU 
24% TOU KstaAaicu evoc, IAMJTIKOU 
ToXeorriKoo oraGMou TTK; YaMiKns 
KotvomrcK; Aev uaopci va KOTCXCI, 
aueoa n epuEoa, 6MM TOU 249C TOU 
KSBoVaieu as acptoaorcpoix; aao 5 
IAIWTIKOU; paBtoauviKou; OTafl^jou?. 
KriuftiGKriTY 
0 Aiovajoa; mi o apYaviapoq 
Ataxcipian; TOU OCV uaooouv va 
KOTCXOUV MOC> aXeov TOU 24% TOU 
Kaaatatau «voq IOIHTIKOU opYOviouou 
pa8iorry\«oiTiKwv uara5oaiw», ourc va 
a44jrrtxovN aXcov TOU 1/3 ora opvava 
oiaxcipiam;, OUT* va ftiaxctpiCovrat n 
va civai AicuBuvrc^ avat IOIHTIKOU 
pa9ioTr)keo*TiKou opYaviouou o TOUKJ^ 
n KoivoTiKnc TnWopaax-nD>ta»iivoi 
IB** lAIOCnCIAT. 
1 
t 
i 
IMia aiTnan xopnynasw; OSCIOK; yta 
; lAiuuKrt paSioawvia apeaci va 
uwspofvrai TouAdxiorov coo auo 
apoawn PeXyixiK iMpoonrRM; aau 
KOToiKouv CVTO; TTK; 0**K 
fliavapn? TOU cv >OYH paSiofuviKou 
oraepou. AAAOI nEPICPIIVOt 
THE IAI0KTHCIAI 
0 IAIUTIKO; pafiiofuviKo; 
OTOKVOI; spenei va civai 
ovE^optrrro? ano TOU? 
QpYOvupoix; aou supoouaouv 
Tax; epYoooro;, TOW; 
apvo(cuevou; n M»a noXiTiKn 
aapara^n. 
Oi orpooie; umpeoie? ocv 
uaopouv va eXeYxouv, d|jeaa n 
sViieoa, evav n TOpioooxepoo*; 
lAiwriKOu; pofiioawviKOu; 
oraSpou;, oure ri; cionoci; 
aou urraSiAouv. 
• Oi Aryooicc apxeq KOI OI 
opyavicpoi KOIVOC H*CA«>CK; 
6cv uaopouv va OUVUETCXOUV, 
apxoa n «W«oa, oro uaoXaio 
n TO opvava Aiaxeipion; TWV 
lAlWlMM TnXaOWTlKHV 
OTOB>WV TTK; YOXAIKJY; 
KoivornTOK;. rivcrai aCaipean 
yia TOU; Arvooiom; opYavi-
ououc paSionvVaooTiKiK H*ra~ 
AoorK n «44Jrroxn v*> onoiuv 
oro KoadXaio TWV IAIWTIKMV 
TnkaoRTiKwv OTOKVHV ACV 
uatppaivct TO 24*. 
• rJat lAlHTIKO^ TrwVcORTtKO^ 
oraBpic. TTK; YOXAIKO; 
Kotvonrnx; npcmti va «x«i 
TTK* OApa TOU KOI TO KSVTpO 
•KuaroAXcuorK; cm) YoMoauun 
aapifspcia n Tn AirXuoon 
aapiftpcia TWV BpuCcXXuv. 
• MlO TOKIW1 n KOIVOTIKn 
TnXcopaan apemci va «x<t Tn 
vqiiKn popin TO? Braipaia? 
ouuawiw us TO P*Ay. AIKOIO. AnMTWZII DCTIKA 
IC TH alA«WCIA 
M , . 1 t»es oi UCTOXB; evo? | 
IAIHTIKOU paAiofuviKou ; 
oraSuou apeaci va civai 
ovopaoTiHe;. J 
tJXcc oi MTOXCC cvog 
IAIMTIKOU TrtXcovriKou 
orafliiou Tn? yaXAiKn? 
Koivomra; apnci va 
civai ovauaoriiak;. 
Τ>ΓιΛ.Γ ΙΟ (Φλαμανδική Κοινότητα) 
MEIO 
EniKOINfiNlAI 
TYnor 
PAAIOWNIA 
TV rYNTArMATIKEr. 
AIATAIEII 
Αρθρα 14, 18 
και 98 του 
συντάγμ. της 
7.2.1831, 
ό«ως τροπο­
ποιήθηκε. 
Αρθρο 14 του 
ουντάγμ. της 
7.2.1831, 
όεως τροπο­
ποιήθηκε. KYPIOTEPEI 
NC3M06ETIKEI 
AIATAIEII 
Νόμος της 
17.7.79 Αρθρο 
299, ηαράγρ. 1 
του Ποινικού 
Κώδικα. 
Διάταγμα της 
6.9.82 
Νόμος της 
β.2.87 
Διάταγμα της 
28.1.87. Νόμος 
της β.2.87. 
ηιάτ. της 
12.8.91. βιάτ. 
της 23.10.91. nepiopiiMoi 
IE EninEAO ENOI MME 
Ένας μόνο οργανισμός 
ραδιοτηλεοπτική; 
μετάδοσης «ου εξυπηρετεί 
όλη τη φλαμανδική κοινό­
τητα μπορεί να μεταδίδει 
διαφημιστικά μηνύματα. 
1. Μία μόνο ιδιωτική 
εταιρεία μπορεί νο 
μεταδίδει σε όλο το 
έδαφος της φλαμανδι­
κής κοινότητας. 
2. Ό«Μς γιο τη 
ραδιοφωνία. 
3. Μία μόνο ιδιωτική 
«αριφερειακή εταιρεία 
μαορεί να μεταδίδει 
σα κάθε ζώνη. nEPIOPIIMOl 
IE EniriEAO nOAA&N MME 
TY-Tunnc 
TouXaxiOTOv TO 51% TUV 
M«TOX«V Tn^ lAlWTIKn; 
cmxetpnonc. TnXeopaon; nou 
cgunnpeTci oXn Tn oXauavAiKn 
KoivornTa npcnei va 
KaT«xcTat and CKAOTC; 
npepnaiou KOI cBAouaAiaiou 
TUROU oc fXapavAtKn yXuooa, 
CYKOTeoTnuevou; OTO cAayo; 
Tn; fXapavAiKn; KoivomTa; n 
OTn AiYXuoon ncpiaepeia TUV 
Bpu£eXXuv. 
TV-KaXd)«iaKoi Biauoueic; 
H oupMCTOxn TUV KOXUAIOKUV 
Aiavo|icuv OTO KSfdXaio Tn; 
lAiuTtKn; «mx«ipnon; 
TnXeopaon; nou c(u«npcTci 
oXn Tn aXauavAiKn KoivoTnTa 
trepiopi^cTai oc VOOOOTO KOTU 
TOU 20%. nEPIOPIIMOl 
IENHI 
IAIOKTHIIAI 
BX. TOU; nepiopiopou; oc 
entncAo nepioooTcpuv MME. 
TV - Tuno;, ncpiopioid; 
OTO 31%. AAAOI DEPIOPIIMOI 
THI IAIOKTHIIAI 
Mdvov oi Ml KpaTiKe; 
GTaipEte; nou civai 
eYKOTeoTOMevE; OTO cAaoo; 
Tn; aXayavAiKn; KOIVOTHTO; n 
OTn AiYXuoon nepioxn TUV 
BpugcXXuv Mnopouv va 
ucraAtAouv. 
Oi Mn KpartKs; nepiocpciaKc; 
mXeoiiTixe; cratpcic; 
npcnci: 
1. Va pnV «XOUV KCpAOOKOWIKO 
OKond, 
2. va exouv w; anoxXeiOTixo 
OTOXO mv nspifcpc IUKO 
peTaAoon THXCOIITIKUV 
npOYpaiipaTuv, 
3. va sKvicTaXXeuovTai cva 
pdvo nepifcpctaKO 
TnXeOIITIKO OTa8p6, 
4. va civai avs^dprnTc; and 
Ka8e woXiTiKn n 
cnaYYcXpaTiKn ouaAa xai 
Kafic cpnopiKn opYavuon. | —• 
AnAITHIEII IXETIKA ME 
TH AIAOANEIA 
* H |1>) KpOTIKn TnXcOIITlKn 
craipcia nou c£unnpcTci oXn Tn 
fXapavAiKn KOIVOTHTO npcnei va 
KOlVOtlOlCt OTnV TOKlKn 
Kupcpvnon Kdsc Tpononoinon Tn; 
AidpSpuon; TOU KcoaXaiou Tn;. 
« Yitoxpcuon unopoXn; STnoia; 
cKBcon; omv ToniKn KuBepvnon 
nou 8a avafepct M« TI Tpdno 
rnpnOnKe n vop.o8eoia. 
* T)Xc; OI MCTOXC; TOU KcoaXatou 
uia; tAiuTiKn; mXeonTiKn; 
craipcia; nou «(u«np«Tci oXn Tn 
fXauavAiKn KoivoTnTa npcnei va 
civai OVOUOOTIKC;. 
* Oi ISIUTIKC; TnXconTiKe; 
craipcic; nou s(unnp«Touv uia 
ncpifepciaKn ToniKn KOIVOTHTO 
npcnei va unoBaXouv CTnota 
CKBeon OTnv ToniKn KuBepvnon 
nou 8a avafepci uc Ti Tpdno 
TnpnBnKc n vouoecoia. 
ΓΑΛΛΙΑ 
MSB 
entKoiNMiAi 
mr 
PMIOKNIA irNTAn*TikH 
AIATAIEII 
**» 11 της 
δήλωσης ταυ 
178» 
"Μ 
«ολυφΜνίβΤ 
αναγνωρί­
ζεται ααό το 
συνταγματικό 
δικαστήριο 
"ςβτόχος 
σανταγματ. 
φύοΟΜς, 
σύγχρονος 
στοντύαο 
και στον 
αατικο-
ακουβτικό 
τομέα. KYPIOTEPEI 
NQMXETIKEX 
AIATAIEII 
Νόμος αριθ. 
β5*%»6 ττ^ς 
1.10.1986 
ΟΜς συμελ. 
ακό το νόμο 
αρ. 85-1210 
της 
27.11.1986. 
Νόμος της 
30.9.1936 
ποιήθηκε ακό 
το νόμο 
αριθ. 89-25 
της 17.1.89 rEPIOPIIMOl IE EPinEAO 
BCCMVE 
Αεν «ιτρέατται αγορά ή ααόκτηοη του «λέγχου 
«νός ημερήσιου «ντύαου γενικού η κολιτικού 
χαρακτήρα όταν η «ράξη αυτή αιιτρέαει σε ένα 
νομικό αρόοΜαο ή όμιλο νομικών κροαώπυν να 
κατασταί κύριος η να ελέγχει τον ημερήσιο 
τύαο το σύνολο διανομής του οαοίου υαερβαίνει 
το 30% της διανομής στη Γαλλία του συνόλου 
ταυ ημερήσιου τόκου της ιδίας φύσεως. 
Μια άδεια αποκλειστικά σε εθνικό, εηίηββο (άνω 
κεριοσοτερας αδαιας όταν ο εξυαηρβτουμενο; 
κληθυομός ποραμένει κάτω τυν 15 εκατ. rcpicpiaci ZE miriAQ rava lie 
H docia via m paAioc-./TV/aiiYCio 
KOXUA. AIKTUO x°PnY«iTai av Aev 
ouvrpcxouv oi 2 oxdX. KUIUWUUEI; 
(avd ornXn) 
EaVutt H^epnoia 
ccnuepioa 
YCVIKOU KOI 
COXlTlKOU 
acpicxaucvou 
cxouca 20%KOI 
dvw TTK; OUVOX. 
Aiavoun; TUV 
aopduoiHv 
CVTUKHVOTO C0V. 
PiaAiocwvia 
efuanpcrauoa > 
TUV 30 CKOT. nmiaBMinid 
1 n cepioodr. 
nuepnoie; 
CSVIKC; ii ox* 
ccnuepiAc;. 
aou Aiavcu. 
OTn AcAcuevn 
0*»i-
i n ncpio-
OOTCpOl 
cOviKoi n un 
C0VIKOI OTO0-
uoi TUV onoiuv 
TO ouvrrriKO 
oxpoarnpio oc 
AcAcuevn &MI 
civai > TOU 
10* TOU 
AuvrfTtKou 
OKpoampiou 
avaXoYn; 
uanpeoia; am 
Quunaurn. rEPIOPIZMX 
IYMCT0MC 
ZTOKBMMIO rEPiopirxcc 
3N>C 
lAIOOhClAI 
Me Tnv caiauAafn TUV Aiefiiuv 
ocv unopouv va ovopdoouv 
MCTOxe; av n cupurroxn TOU; 
dueoa n euueca civai > TOU 
20% TOU cratpiKOu KCcaXaiou 
n exouv AiKaikpaTa enaou 
omv cTaipcia aou cKAiAci 
uia cfnucpiAa oc YOUIM) 
YAuoaa. 
yt, Tnv aicuXofarhtLfligftLiv 
qWofliBiof unnKoo; (sou ocv 
civai UWTKOO; TTK; EK) ACV 
unopci va aparuaronoinoci 
oYope; aou Sa avcpaoouv TO 
CUVOXIKO KscaXaio aou 
KOTCXOUV aXXoAanoi ac EAEQ^ 
TCU 2jg Tai ETBlPIKfiU 
»«f,V.io.. k rr,, ...yAnin.. 
tni mnrxri rtmniw <ocau 
uia; craipcia; nou AiaBcTci 
afieia via cpT^iavn urrdAoon 
paBiornXcoaTiKHV uanpcoiuv 
oc YaXXiKii vXwoca. AAA0I 
njpiopiaoi 
nc lAiacnciAi 
AcoKAcioTiKa Y»a 
TI; craipcic;, 
tApuuara KOI 
optaucuc; avuact; 
aaau; Ka0apicueva. AOU THEE II DCTIKA 
MI TH AIAMNEIA 
1. Anoydpeuon XPOon; CIKOVIKOU 
ovduaro; Y» va CNOXTTIBOUV 
METoxe;. 
2. tAe; oi ucroxc; apcact va civai 
OVOUOOTIKC;. 
3. OXe; oi Anuooicuaei; npcnei va 
•epiexouv: TO dvoua TOU lAiaKTrrm 
KOI TOU CKoorn, Tnv copa TTK; 
craipcia;, TOV vcuiuo acnpocMo 
KOI TOV oxond. 
4. Oi avoYVHOrc; apcaei va 
cvricpuvovrai Yia TI; urraSiBdosi; 
nou oaopouv 1/3 TOU UCTOXIKOU 
KecaXaiou n TOU KccaXaiou aou 
aopcxei AiKaiuua tnfou + vr\ 
ucToBifiaon TUV TITXMV. 
Aiardfei; aou aacoouv dXe; TI; 
cniTpenduevc; unrpeoic;: 
• ansydpeuon XPOOTM; CIKOVIKOU 
ovduaro; Y»" andxTnon aScia;* 
• oi KOTCXCUCVC; ornv craipcia aou 
cxci Tnv docia MCTOXC; apcaei va 
civai ovcuaoriKc;* 
• n craipcia aou cxci Tnv docia 
apcaei va onuooioaoinoci: 
- TO dvaua TOU lAioKTrpn TTK; 
craipcia;. 
- TO dvoua, TOV oxond. Tnv copa, 
TOU; VCUIUOU; CWCXJOMKOU; + 3 
BaoiKOu; craipou;. 
- TO dvoua TOU Aieufluvrn ouvratn; 
KOI TOU CKAdm. 
- Tnv KOTaoraon TUV Anuooieuocwu 
aou c^couae n cntxcipnon + TI; 
Xoiac; uanpeoic; cniKoivwvia; 
aou capcoxc* 
Γ AAA ΙΑ (ουνέχεια) 
ΜΕΣΟ 
ΙΕΓΗΚΟΜΟΙΙΑΕ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΈΣ 
ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ 
ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ 
ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ 
ΕΝΟΣ MME fTPirPiTuni rr miir/m mx* ΜΜΕ 
Η άδεια για τη ραβιοφ./τν/εαίγειο 
καλωδ. δίκτυο χορηγείται αν δεν 
συντρέχουν οι 2 οχόλ. καταστάσεις 
(ανά στήλη) ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΣ 
ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ 
ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΣ 
ΞΕΝΗΣ 
ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ ΑΛΛΟΙ 
ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 
ΤΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ Ann ΙΤΗΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ 
ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΦΑ»€ΙΑ 
TV ΔΙΑ ΤΗΣ 
ΒαΓΈΙΑΣ 
EPTZIAMC 
ΟΔΟΥ 
(ΔΟΡΥΦΟΡΙΚΗ 
TV 
HCMOalANO 
ΙΔΙΚΤΥΟ ' Αδεια αποκλειστικά σε efiyjusa, εαίαεβο (> των 
β εκατ. κατοίκων) ή Οφίοοότερες άδειας σε 
«βρίφερ. επίπεδο «eu to» *iuni δυυατόν va 
<*jP"*r>'1" καθόσο διάστημα η εξυαηρετούμενη 
ζώνη δεν υκερβαίνει τα β εκατ. κατοίκους + 
αποκλειστικά αν πρόκειται για χωριστές 
ζώνες. 
' Οποιοσδήποτε κατέχει μεταξύ 19 και 29* των 
μετοχών ή των δικαιωμάτων φήφου σε μία 
εταιρεία δεν μπορεί να κατέχει > του 19* σε 
μία δεύτερη. 
• Οποιοσδήποτε κατέχει μεταξύ 9 και 19* σε 
δύο εταιρείες που έχουν άδειες δεν μαορεί 
να κατέχει πλέον του 9* σε άλλες. Επίγεια TV 
εξυαηρετούσα > 
των 4 εκατ. 
κατοίκων. Ιή 
«εριοσοτερες 
επίγειες TV 
εθνικές ή μη 
στη δεδομένη 
ζώνη. riKitun ΒοτΓιουή TV 
______________ 
β BcoTT-. Δεν 
μαορεί να κατέχει 
> του 29* του 
εταιρικού κεφαλ. ή 
των δικαιωμάτων 
φήφου σε έναν 
οργανισμό με άδεια 
εθνικής TV. 
__________ 
__Μ______ AUjiftwiç ϋτκοος; 
* ιδιώτης αλλοδαπής 
* εταιρεία την αλειοφηφία 
μετοχών της οαοίας 
κατέχουν αλλοδαποί 
* ενώσεις και αλλοδαποί 
διευθυντές. Αποκλειστικά 
εταιρείες. 
UETufu 2PQ.QQQ και 
fl εκατ. Λ—J μπορεί 
να κατέχει άνω του 
90* των 
<λνφερόντων σε 
άλλη εταιρεία. 
- Μόνον 2 άδειες· 
- αν ο ενδιαφερόμενος κατέχει μεταξύ 33 και 
93* σε 1 εταιρεία, μαορεί να έχει μέχρι 33* 
σε μία δεύτερη» 
- αν κατέχει μεταξύ 9 και 33* σε 2 εταιρείες, 
δεν μαορεί να κατέχει > του 9* σε άλλες. Μέχρι 50* του 
εταιρικού 
κεφαλαίου ή των 
δικαιωμάτων φήφου. Αποκλειστικά 
εταιρείες. • όλα τα νομικά 
κατέχουν 20* του εταιρικού 
κεφαλαίου ή των δικαιωμάτων φήφου 
μιας εταιρείας «ου έχει άδεια 
«ρέπει να ενημερώνουν την CSA μέσα 
στο μήνα κατά τον οποίο υπερέβησαν 
το όριο. 
Είναι δυνατόν να υπάρχουν «φιοσόταρες ααό 1 
άδειες όταν η κάλυφη δεν υπερβαίνει τα 8 
εκατ. Καλωδιακό δίκτυο Καλωδιακό 
εξυαηρετόν > των δίκτυο σε 
β εκ. κατοίκων. δεδομένη ζώνη Μόνον οι εταιρείες 
μαορούν να λάβουν 
άδεια. 
ΓΕΡΜΑΝΙΑ 
ΜΕΣΟ 
ter» ΚΤΗΣΙΑΣ 
ΤΎΠΕ 
ΙΡΑΔΙΟΚΜΑ 
ΡΑΔΙΟΤΗΛΕΟ­
ΠΤΙΚΗ ΜΠΑ-
ΔΟΣΗ 
ΚΑΛΟΔΙΑΚΗ 
ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΈΣ 
ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ 
Αρθρο 9. 
«αράγροφος 1. 
δεύτερο 
φιο του 
συντάγματος 
της 23.9.1949 
και: 
β αποφάσεις 
του συντάγμ. 
δικαστηρίου 
του 1961, 
1971. 1981, 
1986. 1987. 
1991 αντίστ. 
Αρμοδιότητα 
των Landor ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ 
ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ 
ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ 
Γοράγρ. 22· 23* 24 
του νόμου για τα 
μέτρα κατά των 
«εριοριαμών του 
ανταγ. (αρμοδιότη­
τα της ομοοπονβ. 
κυβέρνησης) ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ 
ΕΝΧΜΜΕ 
Οι συγκεντρώσεις μεταξύ εταιρειών «ου 
ασκούν δραστηριότητες στον τομέα της 
δημοσίευσης, της παραγωγής και της 
διανομής εφημερίδων και αεριοβικών. 
μαορούν να απαγορευθούν όταν ο 
συνολικός κύκλος εργασιών τους είναι 
> των 29 εκατ. DM και υπάρχει 
"Rundfunkotaatcvar 
trag" (RuStV) της 
31.8.1991 (Συνθήκη 
μεταξύ των 16 
Landor). 
Αρθρο 21, «αρ. 1 
RuStV. Αρθρο 21. 
«αρ. 3 RuStV. 
Διαδικασία διανο­
μής των διαθέσιμων 
διαύλων δορυφόρου: 
άρθρο 34, «αρ. 3, 
στοιχεία c) και 
d). άρθρο 36 RuStV 
βλ. τη νομοθεσία 
των Landor 0 εκμττσλλευόμευος το δίκτυο μαορεί 
να μεταδίδει σε όλο το ομοσπονδιακό 
έδαφος δύο ραδιοφωνικά «ρογράμματα. 
Ααό τα δύο αυτά «ρογράμματα ένα μόνο 
μαορεί να είναι "πρόγραμμα γενικού 
χαρακτήρα" ή Πρόγραμμα ειδικού 
θάματος" με «ροτεραιοτητα στην 
πληροφόρηση. ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ 
Π3Λ/«ΝΜΜΕ 
ΤιιιΐΜ^ηιτικητκηιητική itfrn: 
δεν υπάρχει κανόνας στην 
RuStV. Αλλά η νομοθεσία των 
Lender σε θέματα 
ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης, 
α.χ. στη Βαυαρία, το 
Schleewig-Holatein και την 
Έσαη. εισήγαγε διατάξεις «ρος 
αποφυγή των "διπλών 
ίμονοπωλίων". 
Η άδεια ραδιοτηλεοπτικής 
μετάδοσης χορηγείται μόνο αν 
[ο αιτών άδεια για "πρόγραμμα 
ειδικού θέματος" στη ζώνη 
μετάδοσης έχει δεσπόζουσα 
θέση στον τομέα του ημερήσιου 
τύπου. 
- 0 εκμεταλλευόμενος το δίκτυο μπορεί 
να μεταδώσει σε όλο το ομοσπονδιακό 
έδαφος δύο τηλεοπτικά πρε>τράμματα. 
Ααό τα δύο αυτά «ρογράμματα ένα μόνο 
μαορεί να είναι "πρόγραμμα γενικού 
χαρακτήρα" ή "αρόγρομμα ειδικού 
θάματος" μα αροταραιότητα στην πλη­
ροφόρηση («αριοσοτερες νομοθεσίες των 
Landor οε θάματα ραδιοφωνικής μετά­
δοσης «αριέχουν ειδικότερους 
«αριβισμούς). 
- Οι μέτοχοι «ου κατέχουν > του 29* 
αλλά< ταυ 90* «νός «λήρους προγράμ­
ματος ή ενός «ρογρόμματος "«ου αφορά 
«ιδικά την αληροφόρηαη" μαορούν να 
συμμετέχουν σε δύο άλλα αντίστοιχα 
προγράμματα υπό τον όρο ότι η 
συμμέτοχη αυτή είναι < του 29* και 
δεν έχει καθοριστική επιρροή. ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 
ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ 
ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 
ΞΕΝΗΣ 
ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ 
Κανένας 
μέτοχος δεν 
έχει δικαίωμα 
να κατέχει 
90* και άνω 
του εταιρ. 
κεφαλαίου 
ενός "αρογρ. 
γενικού χαρα­
κτήρα" ή ενός 
ειδικευμένου 
στην αληροφ." ΑΛΛΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 
ΤΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ 
Αποκλειστικά εταιρεία 
ιδιωτικού δικαίου ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 
Αν η επιχείρηση τύπου είναι εταιρεία 
περιορισμένης ευθύνης διέπεται ααό τις γενικές 
διατάξεις του "νόμου περί μετοχών". 
Υποχρέωση για τις αρχές των Lander «ου είναι 
αρμόδιες για τα MME να υποβάλλουν σε τακτά 
διαστήματα έκθεση για τις τάσεις συγκέντρωσης: 
- μεταξύ οργανισμών ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης 
και τύπου· 
- μεταξύ οργανισμών ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης· 
- μεταξύ διεθνών εταιρειών «ου ασκούν 
δραστηριότητες στον τομέα των MME. 
Η τοπική αυτοδιοίκηση, οι 
δημόσιες ορχές και τα 
πολιτικά κόμματα δεν μπορούν 
να είναι δικαιούχοι άδειας 
ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης. 
Επίσης η νομοθεσία των Landor 
για τη ραδιοτηλεοπτική 
μετάδοση: οι δημόσιοι 
οργανισμοί ραδιοτηλεοπτικής 
μετάδοσης ή οι υπάλληλοι τους 
δεν μαορούν να είναι 
δικαιούχοι άδειας. Η 
ραδιοτηλεοπτική μετάδοση 
«ρέαει να είναι ανεξάρτητη 
ααό κάθε επιρροή του κράτους. Απαιτήσεις προβλεπόμενες ααό την οικονομική 
νομοθεσία (ομοσπονδιακή): όπως για τον τύπο (βλ. 
ανωτέρω). 
Απαιτήσεις «ου «ροβλέαονται ααό τη νομοθεσία 
(των Landor) σχετικά με τη ραδιοτηλεοπτική 
μετάδοση: κάθε μεταβολή στη συμμετοχή οτο 
κεφάλαιο πρέπει να εγκρίνεται ααό τις αρμόδιες 
για τα MME αρχές των Landor. 
Τ\Η»ορυσόρος: 
Οι αρμόδιες για τα MME αρχές των Lander «ρέπει 
να ενημερώνονται για την ύπαρξη διαθέσιμων 
διαύλων δορυφόρου. 41 
ΔΑΝΙΑ 
ΜΕΣΟ 
ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΈΣ 
ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ 
ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ 
ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 
ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΝΟΣ MME ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 
ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΟΛΛΩΝ MME ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 
ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ 
ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 
ΞΕΝΗΣ 
ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ ΑΛΛΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 
ΤΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ 
ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 
ΤΥΠΟΣ Αρθρο 77 του 
συντάγματος 
της 
9.0.1953. 
ΤΟΠΙΚΗ 
ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΑ/ 
ΤΟΠΙΚΗ TV 
ΚΑΛΩΔΙΑΚΗ 
ΜΕΤΑΔΟΣΗ Νόμος αριθ. 533 
του 1986. Ολα τα δανικά έντυπα 
πρέπει να αναφέρουν 
το όνομα του εκδότη. 
Τα περιοδικά πρέπει 
να αναφέρουν το 
όνομα του εκδότη και 
τη διεύθυνση του 
τυπογραφείου. 
Διάταγμα αριθ. 
339 της 
22.5.1990. 
Διάταγμα αριθ. 
339 της 22.9.90 
Διάτ. αριθ. 678 
της 23.10.87 
Διάτ. αριθ. 651 
της 22.09.86 Βλ. λοιπούς 
περιορισμούς στην 
ιδιοκτησία, σημ. 3. Η πλειοφηφία των μελών του 
διοικητικού συμβουλίου μιας 
εταιρείας ή ένωσης που 
διαθέτει άδεια για 
τηλεόραση ή τοπική 
ραδιοφωνία πρέπει να 
κατοικεί στην περιφέρεια. Οι άδειες χορηγούνται μόνο 
στις εταιρείες ή τις ενώσεις 
οι τηλεοπτικές ή ραδιοφωνικές 
δραστηριότητες των οποίων 
αποτελούν το μόνο στόχο τους. 
Οι τοπικές αρχές δεν 
δικαιούνται αδείας εκτός αν ο 
σκοπός τους, κατά την άσκηση 
των δραστηριοτήτων κατάρτισης 
προγραμμάτων, συνίσταται 
αποκλειστικά στο να 
διευκολύνουν τον πολίτη να 
κάνει χρήση των εγκαταστάσεων 
παραγωγής και 
ραδιοτηλεοπτικής διανομής ή 
να παράσχουν πληροφορίες 
σχετικά με τις τοπικές αρχές. 
Οι εμπορικές εταιρείες (με. 
εΤαίηεοη τις EBVIKEC και 
τοπικές Εφημερίδες) δεν έχουν 
δικαίωμα να ασκούν 
"αποφασιστική επιρροή" στους 
τηλεοπτικούς και 
ραδιοφωνικούς οργανισμούς. 
Δεν χορηγούνται άδειες για 
συστήματα SMATV/MATV παρά μόνο: 
* στον περιφερειακό οργανισμό 
τηλεπικοινωνιών· 
» στις εταιρείες τηλεοπτικής 
διανομής χωρίς κερδοσκοπικό 
σκοπό· 
* στην τοπική αυτοδιοίκηση· 
* στους ιδιοκτήτες 
πολυκατοικιών. 
-Ci 
ΕΛΛΑΔΑ 
ΜΕΣΟ 
ΙΕΠΙΚΟΙΝΛΙΑΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΈΣ 
ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ 
ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ 
ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ 
ΕΗΧΜΜΕ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 
ΠΟΛΛΏΝ MME ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 
ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ 
ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 
ΞΕΝΗΣ 
ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ ΑΛΛΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 
ΤΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 
ΤΥΠΟΣ Αρθρο 14 του 
συντάγματος 
του 1979 ρΐάμος: οριβ. 
1806/1988 
1746/1988 
ΡΑΔΙθη«β>-
ΠΓΙΚΗ ΜΕΤΑ­
ΔΟΣΗ Αρθρο 19 του 
συντάγματος 
του 1979 Προεδρικό διάτ. 
αριθ. 29 του 1993· 
Νόμοι αριθ. 1808 
του 1988 
1748 του 1988 
•ΜΙΟΚΝΙΚΗ 
ΙΜΕΤΑΔΟΣΗ Νόμοι αριθ. 
1730/1987 
1746/1988 
1808/1988 
«86/1989 yia μόνη άδεια τοπικού ραδιοφωνικού 
σταθμού για συγκεκριμένο φυσικό ή 
νομικό «ρόοωαο. 
Το φυσικά η νομικά πρόσωπα «ου δεν 
είναι δικαιούχοι άδειας ραδιοφώνου 
μαορούν να κατέχουν μετοχές/να 
ενεργούν ως διευθυντές η μέλη ταυ 
διοικητικού συμβουλίου ενός μόνον 
δικαιούχου ή αιτούντος άδεια. Οι άδειες μαορούν να χορη­
γηθούν μόνον: 
α) σε φυσικά «ρόαωπα 
«λληνικήτ ιθανένΕΐατ. 
β) σε νομικά «ρόαωπα «ου 
ελέγχονται ααό έλληνΒς 
«ολίτΕς. 
Ένα φυσικό ή νομικό __ι 
""""*' "" ""•»*»'—' — —enimntmnn 
τοπικούς τηλεοπτικούς 
σταθμούς είτα ως 
• ιδιοκτήτης, είτε ως 
• μέτοχος ή μόλος του διοικητικού 
συμβουλ ίου/8 ιαυθυντής Κανένας μέτοχος δεν μαορεί 
να κατέχει αλόον του 22 
Toi iTaiotMii Hfajntnifu. To αλλοδαπό κεφάλαιο δεν 
μαορεί να υπερβαίνει 
συνολικά το 29*. 
___\__\, 
Το σύνολο των μετοχών «ου 
κατέχουν οι «Μιάνεις 
τετάρτου βαθμού afujaXBcL 
«t •—.nft.;.^, το 2» *ou 
εταιρικού κεφαλαίου. ΤΥΓΤΕ/ΡΑΔΙΟίΟΐΙΑ/Γν 
1) Οι μετοχές της εταιρείας 
είναι ονομαστικές και να κοινοοοιούνται οι 
μεταβιβάσεις. 
2) Ν τράπεζα της Ελλάδος και ο 
αντιεισαγγελέας του Αρείου Πάγου έχουν το 
δικαίωμα να εξετάζουν τα οικονομικά των 
εταιρειών «συ ασκούν δραστηριότητες στον 
τομέα του ημερήσιου και περιοδικού τύπου, 
του τύπου γενικότερα του ραδιοφώνου και 
της τηλεόρασης. 
3) Δεν μαορούν να επικαλούνται το 
τραπεζικό ααάρρητο ορισμένοι υφηλα 
ιστάμενοι υπάλληλοι της διοίκησης, εκδότες 
και διευθυντές του ημερήσιου και 
«αριοδικού τύπου, ραδιοφωνικοί και 
τηλεοπτικοί σταθμοί αύτχοι 
laiuigf/ETmneigy που έχουν οκοαό την 
_____ ημερήσιων εφημερίδων ή την 
f-jÈ-ntin/Kia^'ioien ραδιοφωνικών και 
τηλεοπτικών σταθμών, ούχχ. οι εταιρείες 
στις οποίες οι προαναφερθεί σας εταιρείες ή 
ιδιώτες κατέχουν τουλάχιστον 20* του 
εταιρικού κεφαλαίου. 
4) Τα αναφερθέντα ανωτέρω στο σημείο 3 
νομικά πρόσωπα πρέπει να δηλώνουν κάθε 
χρόνο την προέλευση των «όρων «ou 
χρησιμοποίησαν για να συμμετάσχουν σε 
δραστηριότητες «ου άχτονται του τύαου/της 
ραδιοφωνίας/της TV. 
Οι τοπικοί 
τηλεοπτικοί σταθμοί 
να ανήκουν 
α) εταιρείες 
«οριαρισμένης ευθύνης 
β) οργανισμούς 
τοπικής αυτοδιοίκησης ΡΑΔΙΟΚΜΙΑ 
1) Ν δημοσίευση των ετήσιων λογαριασμών 
«ρέπει να γίνεται σε δυο ημερήσιες 
εφημερίδες η μία ααό τις οποίες «ρέαει να 
κυκλοφορεί στη ζώνη εμβέλειας του σταθμού 
και να αποστέλλεται αντίγραφο στην «ιδική 
υπηρεσία των MME. 
2) Το εθνικό ραδιοτηλεοπτικό συμβούλιο «ου 
οντίΜηεστησε, με τη νομοθεσία ταυ 1989. 
την επιτροπή τοπικού ραδιοφώνου μαορεί να 
διατάξει μια έρευνα με οκοαό να 
«ροοδιοριστεί αν υπάρχει συγκέντρωση στον 
έλεγχο των τοπικών ραδιοφωνικών σταθμών 
ααό ένα φυσικό ή νομικό πρόσωπο, ή αν 
έλαβε χώρα χωρίς άδεια κάποια συγκέντρωση. 
Τον έλεγχο διεξάγει ορκωτός λογιστής. 
ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ 
MOD 
9Hc7a>C 
rYTTX 
i 
PftttOtOMA 
TV KYPIOTEPa 
NOC8. AIAT. 
οχτηκάμβ τη 
Ρθ£ 10¥Τ)λα·*>* 
«τικη 
ΐεαΤτοβοοπ του 
1990 
Νομοθεσία του 
1973 σχετικά 
μα τη 
νομιμότητα 
ταυ αμηαρικών 
συναλλαγών, 
όαως 
φΟΜΟαΥΟΙΙ^* 
βηκα. rcpiopiaoi 
IE EnirtAO ENX MXC 
Ν μεταβίβαση της ιΑιοκτησίας 
μιας αφημβρίδας ή 
αεριουβιακών της στοίχε ίων 
οι έναν ιδιοκτήτη 
αφημαρίδων, οι οαοίας. 
αφίλαμβανομένων τον κρος 
μεταβίβαση στοιχείων, έχουν 
ημερήσια κυκλοφορία 
τουλάχιστον 900.000 
αντιτύοΗν, ακαιτεί την 
«ροηγούμενη έγκριση ταυ 
Υαουργού Εαυταρικών. Το ΙΑ£ 
υαάγεται στο "δημόσιο 
συμφέρον" της μεταβίβασης. 
• Έα αρόοΜαο μαορεί να 
κατέχει κατ'ονώτατο όριο: 
- 1 άδεια ραδιοφωνικής 
μετάδοσης σε εθνικό καίκ.· 
- 20 άδειας ραδιοφωνικής 
μετάδοσης σε τοαικό εαίη.· 
- β ειδικές άδειας 
ραδιοφωνικής μετάδοσης. 
Βλ. διατάξεις Α και Β 
σχετικά μα τη βορυφ. μετάβ. 
• Έυβ αρόοΜαο μαοραί να 
κατέχει κατ'αυΗτατο όριο: 
- 2 άδειας σα καριφ. ααίααδο 
για το σταθμό ΟιαπηαΙ 3 
- 1 άδεια σε εθνικό ααίααδο 
για το σταθμό Οαν»Ι 3 
- 1 άδεια για το σταθμό 
0«*»Ι 5 
• 0 δικαιούχος μιας άδειας 
για: 
- του σταθμό ΟκτηαΙ 3 σα 
ααριφερειοκό ααίααδο ή 
- τον σταθμό 0Ναηη·Ι 3 σε 
εθνικό ααίααδο ή 
- τον σταθμό Οκη»Ι 5 δον 
μαορεί να κατέχαι > ταυ 20% 
του κεφαλαίου μιας αταιραίας 
αου κατέχαι άδεια για 1 ααό 
τις 2 λοιπές κατηγορίας. rcpicpi&oi XE minEAO nwoi WE 
TYTTX ••- crriiovorniMCC TCMEAI 
Α) 0 ιδιοκτήτης μιας εφημερίδας 
εθνικής ή τοπικής κυκλοφορίας δον 
μαοραί να κατέχει συμμετοχή > του 20% 
οχ αταιραία η οαοία αίναι κάτοχος: 
1. μιας άδειας για το σταθμό ΟιαηπαΙ 
3 ή το σταθμό Οοτ*Ι 5· 
2. μιας άδειας ραδιοφωνικής μχτάβοαης 
εθνικής εμβέλειας. 
Δε» αφορμόζτται στις τοαικές 
αφημαρίδες + αεριφερειακή υαηρασία 
ταυ σταθμού ΟκαναιΙ 3 όαου δον 
υαόρχει σημαντική υαβρχαίλιοη της 
εξυαηρετούμενης ζώνης· Αντίστροφα, η 
διάταξη εφαρμόζεται για να 
ααρβμαοβίοει τους κατόχους αδειών της 
κατηγορίας 1 και 2 να κατέχουν > του 
20% του μετοχικού κεφαλαίου μιας 
αταιραίας αου εκμεταλλεύεται μία 
εφημερίδα σε εθνικό ή τοαικό ααίαββο. 
Ο ιδιοκτήτης μιας τοπικής αφημαρίβας 
αου κατέχαι > ταυ 5% των υιείΜίοχΑιι 
(και μέχρι 20%) σε μία αταιραία η 
οαοία κατέχαι: 
1. μια άδεια τηλεοπτικής μετάδοσης 
για το σταθμό Οαν»! 3 ή 9* 
2. μια άδεια για ραδιοφωνική μετάδοση 
αθνικης εμβέλειας δον μαοραί να 
κατέχαι > του 3% των συμμετοχών σε 
οαοιαδήαστε άλλη αταιραία αυτού του 
είδους και αντιστρόφως. rEPicpisoi no minEAO n?v*M 
WE ETON (imKOAKOrlTIKO TOCA 
A) 0 Koroxo; dficia; Yia: 
1. TO orofiud Channal 3 n 3 ox acpice-
peioxd h cSviKO caiacoo* 
2. TO CSVIKO "danwtic aatollite" n 
3. mv CSVIKJI pafiioauvia ocv uncpci 
va Korexci ouuperoxn > TOU 20% ox uia 
craipcia n oaoia Karexei dficia Yia 
uia aad TI; AUO Xoine; Kamvopic;. 
B) 0 KOTOXO; dficia; "ran daraatic" 
AopuaapiKn; paSiornXconT. uxraSoon; n 
eva; aXXofiand; apYOvtaud; oapuaopiKo; 
paAiornXcooT. uerdAoon; TOU oaoiou oi 
iwajuar; apoopi(ovrai Yia dXn Tnv 
ttaiKparcia TOU HB ACV uncpci va 
Karcxci ouuueroxn > TOU 20% ox uia 
craipcia n oaoia KOTCXCI dficia Yia 
Ilia aad TI; apoavacapScioa; 
Karnvopia; A 1, 2 Mat 3 avriorpdau;. RiPIOPIIMDI 2ENHC 
lAIOXTfCIA! 
AaoKXctovrai TTK; Auvjidinra; 
va Korrexouv dficia ITQ/RA: 
1. auoiKa apdauaa: un 
UKTVOOI EK ue udviun 
KaroiKia omv Koivdrnra n 
oro HB, m vrpo TOU Mov n 
TI; oyrXovopuavAiKc; vnoou;. 
2. NaptKa apdauaa aou Acv 
cxouv auoToflei Auvduci m; 
vouoSeoia; Kpdrou; UCXOU; EK 
ue copa n Kupia cYKarooTaon 
ornv EK* aou Acv cxouv 
ouoratei Auvduci TTK; 
vcuoOaoia; TTK; vnoou TOU MOM 
n TUV AYYXOVWPUOVAIKUV 
vnouv. AVOI nEPIOPIIMOl 
THE IAICKTHEIAI 
AaoxAciovrai TTK; ouvardrnTa; va 
KOTCXOUV dficia ITC/RA: 
apYOviauoi (aXnv copeuv Ton inn; 
auToAioiKnon;) TUV oaoiuv > TOU 50% 
TUV codAuv Kara mv nponYOUucvn 
oiKovcMiKn XPn°n apcepxavrai aad 
Arydoiou; ndpauc* opiopivoi 
ccjouoiouucvoi apo; aurau; opYOviauoi. 
ETaipaic; ori; oaoia; KOTCXOUV > TOU 
5% TOU KcaaXaiou. 
2. aopci; roanuS; aurofiioiKnon; + 
craipcic; ori; oaoic; KOTCXOUV 
ovuucToxn dvu TOU 5%. 
3. CpYOvtouoi, o oxond; TUV oaoBiuv 
civai aXnpu; n Kupiu; noXiTiKn; 
cuoau;* opioucvot cgauoiouuevot apo; 
aurau; opvavicuoU craipcia; ori; 
oaoia; KOTCXOUV ouuueroxn > TOU 5%. AflAITrCEII DCTIKA 
ME TH AIA4WCIA 
H ITC AiascTci cupcic; 
agouoic; Yia mv OOOKT. 
aXnpoaopiuw CK uapou; 
TUV AiKaiouxuv afiCiuv. 
Maopci va aaiBdXXci 
doouc ouuauva ue TOUC 
oaoiou; va uaoxpcouvrai 
oi AiKaiouxot aAciuv va 
KOtVOXOlOUV CK TUV 
aporepwv TI; apoTdoci; 
aou ofapouv TI; OUUUCT. 
n TO AIGUOUVT. OTcXcxn-
H RA AiaBcTCi anion; 
cupcic; e^ouoic; yia mv 
oaoKman aAnpaaopiuv ox 
ucpou; TUV SiKaiouxuv 
aficiuv. 
Maopci anion; va 
caiBdXAct dpou; oupauva 
uc TOU; oaoiou; va 
aaaiTciTai n Koivoaoinon 
ruv nyuidaauv oxcrtKa uc 
TI; oupMcroxc; n TO 
AiauBuvriKa oreXcxn. 
ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙ ΛΕΙΟ (συνέχεια) 
ΜΕΣΟ 
ΙΘΜεΤΟΗΣ ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ 
ΝΟΜΟΘ. ΔΙΑΤ. ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 
ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΝΟΣ MME ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΓΟΛ/Ot MME 
ΤΥΠΟΣ 4- 0Τ7ΙΚ0ΑΚΟΥΣΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΣΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ rtWYM 
MME ΣΤΟΝ ΟπίΝΟΑΚΟΥΣΤΙΚΟ ΤΟΜΕΑ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΞΕΝΗΣ 
ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ ΑΛΛΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 
ΤΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ 
ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 
ΔΟΡΥΦΟΡΙΚΗ 
ΜΕΤΑΔΟΣΗ/ 
ΡΑΔΚΧΜΙΑ 
Εθνική και 
ΜΠ εθνική 
δορυφορική 
τηλεοατική Α) Ο κάτοχος άδειας 
δορυφορικής ραδιοτηλεοπτικής 
μετάδοσης δεν μαορεί να 
κατέχει > του 20* του 
μετοχικού κεφαλαίου μιας 
εταιρείας «ου κατέχει άδεια 
ραδιοφωνικής μετάδοσης 
εθνικής εμβέλειας και 
αντιστρόφως. 
Β) Ο κάτοχος άδειας 
"donoatic" δορυφορικής 
ραδιοφωνικής μετάδοσης δεν 
μαορεί να κατέχει > του 20* 
συμμετοχών σε εταιρεία «ου 
κατέχει άδεια "non daraetic" 
δορυφορικής ραδιοφωνικής 
μετάδοσης και αντιστρόφως. 
Γ) Ο κάτοχος άδειας "non 
daneatic" δορυφορικής 
ραδιοτη-λαοατικής μετάδοσης 
ή ο αλλοδαπός οργανισμός 
δορυφορικής ραδιοτηλεοπτικής 
μετάδοσης, του οποίου οι 
εκπομπές «ροορίζονται για 
όλη την επικράτεια του ΗΒ 
δεν μαορεί να κατέχει > του 
20* των ηίΗΜτηχώιι της 
εταιρείας, κατόχου άδειας 
dometic" δορυφορικής 
ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης 
και αντιστρόφως. m) Περιορισμοί των τοπικών 
ουγκεντρώοεων 
Ο ιδιοκτήτης μιας τοπικής εφημερίδος 
δεν μαορεί να κατέχει συμμετοχή > του 
20* σε μία εταιρεία «ου κατέχει άδεια 
για : 
1. τοαική ραδιοφωνική υπηρεσία· 
2. υαηρεσία τοπικής διανομής εάν οι 
εξυπηρετούμενες ζώνες παρουσιάζουν 
σημαντική υπερχείλιση. 
Αντιστρόφως, η διάταξη απαγορεύει 
στους κατόχους άδειας των κατηγοριών 
1 και 2 να κατέχουν συμμετοχή άνω του 
20* σε μία τοπική εφημερίδα. Γ) Ο κάτοχος άδειας για: 
1. το σταθμό Channel 3 ή 9 σε 
περιφερειακό ή εθνικό επίπεδο, ή 
2. την εθνική ραδιοφωνία 
Δεν μαορεί να κατέχει συμμετοχή > του 
20* σε μία εταιρεία η οαοία κατέχει 
άδεια δορυφορικής ραδιοφωνικής 
μετάδοσης και αντιστρόφως. 
Δ) Ο κάτοχος άδειας για: 
1. υπηρεσίες τοπικής διανομής, ή 
2. τοπική ραδιοφωνία, ή 
3. το σταθμό Channel 3 σε εθνικό 
επίπεδο δεν μπορεί να κατέχει 
συμμετοχή > του 20* σε μία εταιρεία 
«ου κατέχει άδεια για μία ααό τις δύο 
λοιπές κατηγορίες, εάν οι 
εξυπηρετούμενες ζώνες παρουσιάζουν 
σημαντική υπερχείλιση. 3. Οργανισμός που ελέγχεται 
ααο ενα ή περισσότερα φυσικά 
ή νομικά ηρόαωηα τα οαοία 
«ροβλέπονται στα ανωτέρω 
σημεία 1 και 2. 
Η απαγόρευση δεν αναφέρεται 
στις άδειες για: 
- υπηρεσίες τοπικής διανομής 
(καλωδιακή διανομή και MVOS) 
- δορυφορικές τηλεοπτικές 
και ραδιοφωνικές υπηρεσίες 
"non daneatic". 4. Οργανισμοί ο σκοπός των οποίων 
είναι πλήρως ή κυρίως θρησκευτικής 
φύσεως· ορισμένοι εξομοιούμενοι προς 
αυτούς οργανισμοί· εταιρείες στις 
οποίες κατέχουν συμμετοχή > του 9*. 
Ο αποκλεισμός δεν εφαρμόζεται σε 
άδειες για δορυφορικές ραδιοτηλεοπτι­
κές υπηρεσίες "non donoatic". 
Υπηρεσίες εκμετάλλευσης προγραμμάτων 
και υπηρεσίες στον τομέα της μη εθν. 
ανεξάρτητης ραδιοφωνίας εάν η ITC/RA 
θεωρεί ότι πρέπει να αποκλειστούν. 
9. Ατομα «ου υπόκεινται σε "κατάχρηση 
δεσπόζουσας επιρροής" εκ μέρους φορέων 
τοπικής αυτοδιοίκησης ή αολιτικών 
οργανισμών και ορισμένων εξαμοιούμ. 
προς αυτούς οργανισμών, εάν η ITC/lvX 
θεωρεί ότι αυτό αντίκειται στο 
"δημόσιο συμφέρον". 
Για τη ngftinaiiniin· 
0 αποκλεισμός εφαρμόζεται επίσης όταν 
αυτή η "κατάχρηση δεσπόζουσας 
επιρροής" ασκείται ααό τους 
προαναφερθέντες οργανισμούς. 
8. ΘΒ, Ma-loch Autority και ορισμένοι 
εξομοιούμενοι προς αυτούς οργανισμοί. 
7. Διαφημιστικά γραφεία και ορισμένοι 
εξομοιούμενοι προς αυτούς οργανισμοί· 
εταιρείες στις οποίες κατέχουν 
συμμετοχή άνω του 9*. 
8. 0 Υκουργός Εσωτερικών μπορεί να 
αποκλείσει τη χορήγηση αδειών σε 
πρόσωπα «ου έχουν την εκμετάλλευση 
εθνικών δημοσίων υπηρεσιών 
τηλεπικοινωνιών και ορισμένους 
εξομοιούμενους προς αυτά οργανισμούς. 
ΙΡΛΑΝΔΙΑ 
MES) 
ΕΠΗΟΜΜΑΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΈΣ 
ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ 
ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ 
ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 
ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΝΟΣ MME ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΣΕ 
ΕΠΙΠΕΔΟ 
TOVQ4MME ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗ 
ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ 
ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 
ΞΕΝΗΕ 
ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ ΑΛΛΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 
ΤΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ 
ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 
ΤΥΠΟΙ Αρθρο 40.6.1.ί 
του ιρλανδικού 
συντάγματος 
του 1937. 
ΙΡΑΔΚΧΟΙΑ 
ΕΘΝΙΚΗ 
ΤΗΛΕΟΠΤΙΚΗ 
YTrfrXIA 
tmettéOH 
ΜΕΣΒΜΙΚΡΟ-
KVMATOI Νόμος για τις 
συγχωνεύσεις, την 
αοόκτηση ελέγχου και 
τα μονοπώλια 
(έλεγχος) του 1987. 
νόμος για τις 
περιοριστικές 
αρκτικές 
(τροοοποίηαη) του 
1987 S.Ι. αριθ. 17 
του 1979. Όλες οι ουγχωυεύοεις/οπακτήαεις ελέγχου 
στις οποίες εμπλέκονται εταιρείες μία 
τουλάχιστον ααό τις οποίες ασκεί 
δραστηριότητες στον τομέα της 
εκτύπωοης/οημοοίευαης εφημερίδων, «ρέαει 
να κοινοποιούνται στο Υπουργείο 
Βιομηχανίας και Εμπορίου, «ou μαορεί να 
ζητήσει έκθεση ααό τον διευθυντή της 
επιτροπής των θεμιτών εμπορικών αρκτικών. 
Το Υπουργείο μαορεί επίσης να απευθυνθεί 
στον διευθυντή της επιτροαής θεμιτών 
αμπορικών αρκτικών για να εξειάοει 
«αριπτώοεις προφανούς μονοπωλίου και να 
«ροαβιορίαει αν αντίκεινται στο "κοινό 
συμφέρον". 
Νόμος για τη ραδιο­
τηλεοπτική μετάδοση 
και τον ασύρματο 
τηλέγραφο του 
1938/νάμος για το 
ραδιόφωνο και την 
τηλαόρυοη του 1989. Η IRTC "λαμβάνει υπόαη" κατά τη χορήγηση 
αδειών ραδιοφωνικής μετάδοσης τη 
οκοπιμότητα του να εαιτρέφει σε έναν 
ιδιώτη ή ομάδα προσώπων να αποκτηθεί 
σημαντική συμμετοχή ή έλεγχο σε ΤαΛίΓΠίΡλΓΓ-
« «ριΟιιΛ υαηρασιών ραδιοφωνικής 
μετάδοσης. Γιιιηττις ηπτίιηαατιιίητ; 
«ai TV 
Η IRTC κατά την ανάθεση 
ραδιοφωνίας και TV 
OJOU—K. "λαμβάνει 
υαόφη της" τη 
οκοπιμότητα να 
ιδιώτη ή μία ομάδα 
«ροοώπων να ελέγχουν 
αδικαιολόγητο αριθμό 
MME στη ζώνη «ου 
καλύπτεται ααό τη 
σύμβαση ή να έχουν 
σημαντική συμμετοχή. 
Χορηγείται μόνο μία άδεια TV. Ιδιος 
«αριοριομός μα τον ανωτέρω για τη 
ραδιοφωνία. 
S.I. αριθ. 
1989 3» το» Το Υπουργείο κατά τη χορήγηση αδειών 
______j______U τη οκοπιμότητα του να 
επιτρέπει σε ένα ιδιώτη ή ομάδα ιδιωτών να 
ελέγχουν αδικαιολόγητο αριθμό συστημάτων 
αναμετάδοσης «ρογραμμάτων ή να έχουν 
σημαντική συμμετοχή στα συστήματα αυτά· οι 
πολλαπλές συμμετοχές έχουν επιτραπεί. Dt άδειες μαορούν να «αριέχουν 
[όρους «ου ααατορεύουν την 
Ιμεταβίβαοη ή ουσιαστικές 
Ιμεταβολες στην κυριότητα· 
κλλείφει αυτών των «ροϋποθέαβων 
[χρειάζεται «ροηγούμενη άδεια 
κης επιτροπής. • Η άδεια «ου εκδίδεται ααο το 
Υαουργείο «ρέαει να τίθεται στη 
διάθεση του κοινού «ου την 
συμβουλεύεται στα γραφεία της έδρας 
του IRTC. 
• To IRTC έχει δικαίωμα να εξετάζει 
τις οικονομικές η άλλες υποθέσεις 
του οργανισμού «ου εκμεταλλεύεται 
το ραδιόφωνο ή την τηλεόραση. c/-~ 
Πρέπει να «οράσχει τις πληροφορίες 
σχετικά με την υπηρεσία τις οποίες 
ζητά το Υπουργείο και να εαιτρέφει 
τον έλεγχο των φακέλων. 
ΙΣΠΑΝΙΑ 
ΜΕΣΟ 
ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 
ΤΥΠΟΣ 
Ι ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΑ 
TV ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΈΣ 
ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ 
Σύνταγμα του 
1978. άρθρα 20. 
128 και 149 ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ 
ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ 
ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ 
Νόμος αριθ. 21 
της 2ας Αυγούστου 
1984 
Νόμος αριθ. 31 
της 18ης 
Δεκεμβρίου 1987 
Νόμος αριθ. 31 
της 18 Δεκεμβρίου 
1987 
Νόμος αριθ. 10 
της 3ης Μαΐου 
1988 ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 
ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΝΟΣ MME 
Σε μία εταιρεία μαορεί να έχει 
γίνει ααραχώρηοη 
1) μιας μόνον άδειας για 
ραδιοφωνική μετάδοση στα 
μεσαία κύματα· 
2) δύο αδειών για σταθμούς με 
διαμόρφωση συχνότητας. Η 
εταιρεία δεν μαορεί να κατέχει 
αλειοφηφικη συμμετοχή οε 
περισσότερους ααό έναν 
σταθμούς όταν παρατηρείται 
σημαντική υπερχείλιση στην 
εξυπηρετούμενη ζώνη. 
- Μόνον μία άδεια 
- Καμία εταιρεία δεν μπορεί να 
κατέχει μετοχές οε 
αερισσότερες ααό μία εταιρείες 
«ou έχουν λάβει άδεια. ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΣΕ 
ΕΠΙΠΕΔΟ 
ΠΟΛΛΩΝ MME 
Οι εταιρείες «σα 
έχουν άδειες «ρέαει 
να έχουν μοναδικό 
οκοαό τη διαχείριση 
της δημόσιας 
υπηρεσίας της 
τηλεόρασης. ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗ 
ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ 
ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 
Οι εταιρείες δεν 
μαορούν να κατέχουν 
άνω του 29* του 
κεφαλαίου μιας 
εταιρείας «ου έχει 
άδεια. ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 
ΞΕΝΗΣ 
ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ 
1)0 δικαιούχος της άδειας 
«ρέαει να έχει ισπανική 
ιθαγένεια. 
2) Η αλλοδαπή επένδυση 
περιορίζεται στο 29* του 
συνολικού κεφαλαίου (αυτοί οι 
περιορισμοί δεν εφαρμόζονται 
στους υπηκόους ΕΟΚ). 
Οι κάτοχοι αδειών «ρέαει να 
έχουν ισπανική ιθαγένεια και να 
κατοικούν στην Ισπανία. Το 
σύνολο της αλλοδαπής συμμετοχής 
δεν μαορεί να υπερβαίνει το 29* 
του εταιρικού κεφαλαίου. (Αυτοί 
οι περιορισμοί δεν εφαρμόζονται 
στους υπηκόους ΕΟΚ). ΑΛΛΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 
ΤΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ 
ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 
Όλες οι μετοχές «ρέαει να 
είναι ονομαστικές καθώς και 
των εταιρειών «ου είναι 
μέτοχοι στην εταιρεία «ου 
κατέχει την άδεια. 
Κάθε μεταβολή της συμμετοχής ή 
κάθε αύξηση του κεφαλαίου της 
εταιρείας η οεοία μεταβάλει 
την υφιστάμενη ισορροπία από 
άποφη ιδιοκτησίας χρειάζεται 
τη συναίνεση της διοίκησης. 
άδειας γίνεται 
μόνο οε εταιρείες 
των οαοίων 
μοναδικός σκοπός 
είναι η διαχείριση 
της δημόσιας 
υπηρεσίας της 
τηλεόρασης. 
Κατώτατο κεφάλαιο: 
1 δις πεσέτες. Όλες οι μετοχές «ρέαει να 
είναι ονομαστικές. Υπάρχει 
ειδικό μητρώο εταιρειών στις 
οποίες έχει χορηγηθεί άδεια 
που εμπίπτει στην αρμοδιότητα 
του Υπουργείου Μεταφορών, 
Τουρισμού και Επικοινωνιών 
(TTC). Όλες οι τροποποιηθείς 
του καταστατικού και της 
διοίκησης της εταιρείας πρέπει 
να κοινοποιούνται για 
καταχώρηση στο ειδικό μητρώο. 
Όλες οι μεταβιβάσεις μετοχών 
«ρέπει να εγκριθούν 
«ροηγουμένως από τη διοίκηση. < 
ΙΤΑΛΙΑ 
kGD 
ΐΒΗεΤΟΕΗΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΈΣ 
ΑΙΑΤΑΖΙΣ ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ 
ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 
ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΝΟΣ MONO MME ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 
ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΟΛΛΟΙ MME ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 
ΞΕΝΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ ΑΛΛΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 
ΤΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ 
ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 
ΤΥΠΟΙ »ρθρα21. 41, 
42 και 43 του 
συντάγματος 
του 949. 'Νόμος αριθ. 416 της 
9.8.81 όπως τροπο­
ποιήθηκε με το νόμο 
αριθ. 67 της 29.7.87 
και με το νόμο αριθ. 
223 της 6.8.90. Α) Οι μεταβιβάσεις «ου καταλήγουν σε "δεσπόζουσα 
θέση" θείφούνται άκυρες. Υκάρχει δεσπόζουσα θάαη 
εφόσον μία εταιρεία κατέχει ή ελέγχει επιχείρηση 
έκδοσης ημερήσιων εντύπων: 
1) με κυκλοφορία μεγαλύτερη του 20* της συνολικής 
κυκλοφορίας όλων των ιταλικών ημερήσιων εντύπων· 
2) «ου υπερβαίνουν το 90* τον εντύπων «ου 
εκδίδονται σε μία δεδομένη αεριοχή* 
3) με κυκλοφορία > του 90* της συνολικής 
κυκλοφορίας ημερήσια» εντύαων «ου εκδίδονται 
στην ίδια διααεριφαρειοκή ζώνη. 
Β) «ρβλ. σημ. Γ. «οριορ. σε εαίαεδο «ολλών UC. A) Kimnaioc τί-— - TV ΗΚκκής 
tuOL___ 
1) Κομ'ι ' άδεια για TV εθνικής 
εμβέλε' ς εάν ο υαοαήφιος "ελέγχει" 
εταίρε .α εκδόσεως ημερήσιων εντύαων 
τ» ααοίων η ετήσια κυκλοφορία στη 
δ φαεια του αροηγούμενου έτους 
υτφφαίυει το 16* της ουυολ. κυκλοφο­
ρίας των ημερ. εντύαων στην Ιταλία. 
2) Μόνο μία άδεια σε εθνικό εαίκεδο 
αάν ο υαοαήφιος "ελέγχει" εταιρεία «ου 
εκδίδει ημερήσια έντυπα των οποίων η 
κυκλοφορία υπερβαίνει το 8* της 
συνολικής κυκλοφορίας των ιταλικών 
ημερήσιων εντύαων. 
3) Κατ'ανώτατο όριο δυο άδειες TV 
εθνικής εμβέλειας εάν ο υποφηφιος 
"ελέγχει" εταιρεία εκδόσεως ημερήσιων 
εντύπων των οποίων η συνολική 
κυκλοφορία δεν υπερβαίνει το 8* της 
συνολικής κυκλοφορίας των ημερήσιων 
εντύαων στην Ιταλία. Όι ξένες εταιρείες δεν 
μαορούν να διαθέτουν 
«λειοφηφική συμμετοχή να 
"ελέγχουν" εταιρεία «ου 
εκδίδει ηαόαα^αιτυαα, 
0 ίδιος «εριοριομός 
ισχύει για τη συμμετοχή 
σε εταιρείες «ου 
ελέγχουν, άμεσα η έμμεσα, 
την εταιρεία «ου εκδίδει 
τα ημερήσια έντυπα. Απαγορεύεται στις εταιρείες κατααι-
στευματικής διαχείρισης να κατέχουν 
«λειοφηφική συμμετοχή ή να ελέγχουν 
εταιρείες «ου εκδίδουν ημερήσια 
0 εταιρικός οκοαός μπορεί να αφορά 
μόνο την έκδοση, δημοσίευση ή 
δραστηριότητες «ou συνδέονται με την 
ενημάρωαη. Τα ημερήσια και περιο­
δικά έντυπα • οι 
επιθεωρήσεις ( όχι οε 
ξένη γλώσσα, ετήσια ή 
με λιγότερα ααό 12 
τεύχη κατ'έτας) και τα 
εθνικά «ρακτορεία τύπου 
«ρέαει να εγγράφονται 
-. «Ο...»Α .--τ-κ T.W.. 
με τα στοιχεία τα σχε­
τικά με την ιδιοκτησία, 
το νόμιμο οντιαρόοωαο, 
τις άλλες εφημερίδες 
«ου εκδίδει η εταιρεία 
και τον τόπο έκδοσης. 
Κοινοποίηση στην 
«MYJgja oqir«ditorig; 
-ονόματα μετόχων + 
οριθμό μετοχών 
- μεταβιβάσεις μετοχών 
άνω του 10* (2* αάν 
είναι ειοηγμένες στο 
χρηματιστήριο). 
ΙΤΑΛΙΑ(ουνεχεια) 
i€7X> 
«•iCPOEHE ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΈΣ 
ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ 
ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 
ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΝΟΣ MONO MME ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 
ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΟΛΛΟΙ MME ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 
ΞΕΝΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ ΑΛΛΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 
ΤΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ 
ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 
|ΡΑΔΚ> 
4»ΙΑ Νόμος αριθ. 103 της 
14.4.79 
Ι Νόμος αριθ. 223 της 
!8.8.90 1) Οι σε εθνικό επίπεδο χορηγούμενες άδειες οε 
ένα δεδομένο φορέα δεν μπορούν να υπερβαίνουν το 
29* του αριθμού των σταθμών εθνικής εμβέλειας «ου 
•ροβλέπει το γενικό «ρόγρομμα συχνοτήτων και δεν 
uaonqju a» myîa «EOÎCTW™ .«. •—«ftiiumm ne V 
2) Απαγόρευση χορήγησης αδειών οε εθνικό και 
τοπικό επίπεδο συγχρόνως. 
3) Για την το»ι>ή ρη*.^....'^· uôvo μία άδεια ανά 
"ζώνη λήφης". 
δυνατότητα χορήγησης επτά αδειών συνολικά για 
γειτονικές ζώνες· συνολικά οι ζώνες δεν μαορούν 
να αντιστοιχούν οε «άνω ααό 10 «κατ. κατοίκους. 
4) Πρβλ. σημ. Γ, αεριορ. σε επίπεδο πολλών MME. 
Νόμος αριθ. 103 της 
14.4.79 
Νόμος αριθ. 223 της 
6.8.90 1) Όαως για ραδιόφωνο 1) ανωτέρω 
2) Όαας για ραδιόφωνο 2) ανωτέρα 
3) Για την τΜική TV: μία άδεια ανά "ζώνη". Υ»α 
διαφορετικός ζώνες (μαορούν m είναι γειτονικές), 
δυνατότητα τριών αδειών συνολικά, οι ζώνες «ρέαει 
< 10 «κατ. κατ. (4 γειτονικές ζώνες στην 
μεσημβρινή κεριοχη) 
4) Πρβλ. σημ. Γ. «εριορ. σε αχίαεδο «ολλών MME. Β) Τοπική TV - ττ».»Ί (κΛ,,+Μ/,Ι-
Ο κάτοχος άδειας τοπικής TV δεν μπορεί 
να λάβει άδεια τοπικής ραδιοφωνίας 
«ορά μόνο αάν, εντός της ίδιας ζώνης, 
οι αιτήσεις ραδιοφωνικών συχνοτήτων 
δεν υπερβαίνουν τις διαθέσιμες 
συχνότητες. Δεύτερη άδεια μαορεί να 
δοθεί στην ίδια ζώνη υπό τις ίδιες 
συνθήκες. 
ΓΪΌΙια τα MME 
Οι μεταβιβάσεις, οι συμβάσεις μίσθωσης 
ή διαχείρισης, οι μεταβιβάσεις 
μετοχών, κ.λα μεταξύ εταιρειών του 
τομέα των MME είναι άκυρες, εάν 
συνεπάγονται, άμεσα η έμμεσα, τη 
συγκέντρωση σε ένα «ρόοωαο άνω του 20* 
των συνολικών εσόδων του τομέα των 
MME. 
Το όριο αυτό αυξάνεται σε 29*. εφόσον 
το «ράαωπο αυτό πραγματοποιεί τα δύο 
τρίτα τουλάχιστον των αοόδων του στον 
τομέα των MME. Οι κάτοχοι αδειών 
ραδιοφώνου και TV 
εμπορικού χαρακτήρα 
αρέαει να έχουν ιταλική 
ιθαγένεια ή να είναι 
υπήκοοι κράτους μέλους 
της BOX. 
Οι υπήκοοι άλλων χωρών 
εκτός της ΕΟΚ δεν μαορούν 
να διαθέτουν «λειοφηφική 
συμμετοχή ή να ελέγχουν 
εταιρείες «ου κατέχουν 
άδειες ραδιοφώνου και TV 
ή ελέγχουν άλλο κάτοχο 
άδειας. 
Εξαιρούνται οι υπήκοοι 
χωρών «ου έχουν με την 
Ιταλία σύμβαση 
ομοι βαιοτητας · * Αποκλείεται η χορήγηση άδειας 
ιδιωτικής ραδιοφωνίας/Ρ/: 
1) οε εταιρείες «ου δεν έχουν σαν 
εταιρικό σκοπό τη ραδιοφωνική + τηλεο­
πτική μετάδοση, τη δημοσίευση ειδή­
σεων ή δραστηριότητες «ou συνδέονται 
με την ενημέρωση ή τα θεάματα· 
2) σε δημόσιες επιχειρήσεις· 
3) σε εταιρείες με «λειοφηφική 
συμμετοχή του δημοσίου· 
4) οε πιστωτικά ιδρύματα· 
9) οε apoouaa «ου έχουν καταδικαστεί 
βάσει του κοινού δικαίου* 
8) σε apoouaa των οποίων η άδεια έχει 
ανακληθεί. 
* Οι εταιρείες καταπιστευματικής 
διαχείρισης δεν μαορούν να διαθέτουν 
«λειοφηφική συμμετοχή ή να ελέγχουν 
εταιρεία «ου κατέχει άδεια 
ραδιοφωνίας/Τν (ή οε εταιρεία «ou 
ελέγχει την εταιρεία αυτή). 
* Η άδεια λειτουργίας ραδιοφωνικών και 
τηλεοπτ. εμπορικών σταθμών εθνικής 
εμβέλειας δεν μαορεί να χορηγηθεί «ορά 
μόνο σε εταιρείες ή ουνεταιρ. «ou δια­
θέτουν ένα ελάχιστο εταιρικό κεφάλαιο. 
* Ανάλογοι κανόνες ισχύουν για την 
άδεια λειτουργίας ραδιοφ. και τηλεοπτ. 
σταθμών τοπικής εμβέλειας. Οι άδειες 
αυτές μαορούν επίσης να χορηγούνται οε 
φυσικά πρόσωπα. 
* Η άδεια λειτουργίας ραδιοφωνικών 
σταθμών κοινοτικού χαρακτήρα 
χορηγείται μόνο οε ιδρύματα, ενώσεις 
«ροοώαων ή ομίλους πολιτιστικού, 
εθνικού, «ολιτικού ή θρησκευτικού 
χαρακτήρα καθώς και σε συνεταιρισμούς 
sou επιδιώκουν τους ίδιους σκοπούς. Υπάρχει fftymn ιητηύη 
των επιχειρήσεων ραδιο­
τηλεόρασης: 
κοινοποιούνται 
ιδιοκτησία + επέκκυι 
της ατομικής 
συμμετοχής. 
Πρέπει να 
κοινοποιούνται οι 
μεταβιβάσεις μετοχών 
am* του 10* (2* για τις 
εισηγμένες οτο 
χρηματιστήριο). 
Οι νέοι 
ραδιοτηλεοπτικοί φορείς 
«ρέπει να εγγράφονται 
βάσει ταυ νόμου «ερί 
τύπου του 1948 οτο 
Δικαστήριο της 
εξυπηρετούμενης 
«εριοχής. 
ίΛ 
ΚΑΤΩ ΧΩΡΕΣ 
MESD 
BTUKOIKMIAZ 
TYTTI 
PAAKWNIA 
1 lYNTArMATIKEX 
AIATAHII 
Αρθρα 7 και 90 έως 
95 ταυ συντάγματος 
της 19.01.1983, 
ιδίως άρθρο 7, 
«φάγραφος 1 
Αρθρα 7 και 90 έως 
93 ταυ συντάγματος 
ιδίως άρθρο 7, 
χορογράφος 1 
όανς για το 
χπ}ιόφωνο KYPIOTEPEI 
NCMD8ETIKEI 
AIATA3II 
Νόμος για τα 
μέσα μαζικής 
αντμέρωοης 
(21 Ααριλίου 
«987) 
θηκαμα: 
• το διάταγμα 
της 19.11.1987 
• το νόμο της 
13.12.1980 
• το διάταγμα 
τη; 9.7.1991 
• το νόμο της 
18.12.1991 nEPICPITMX 
HEmrEAO 
ENCCMQOMtC 
-nEPIOPIIMOl T£ EHinEAO nDAMN MuE 
1) H dficia XciToupYia; IAIUTIKUV aunopiKuv paAiomXcoaTiKuv 
OYoSpuv ocv xQPOYCiTai cadoov: 
(i) o uaocnaio; KOTCXCI. ducoa n euueoa. uepiAto > TOU 25% 
m; aropd; TOU ryepnoiou TUOOU* 
(ii) eva VCUIKO apdauao KOTCXCI, ducoa q euuecu, uepiAto > 
TOU 25% Tn; oropd; quaprjoiou TUXOU BOX uncpci. ucuowxuiva q 
aad Koivou. ue q X*P«; oupauvia uc dXXa VOUIKO apdauaa aou 
AiaBcrouv AtKaiupara Cnaou. cite va eXcYX«t advu aad eva 
rpiro TUV AIKOIUUBTUV encou om ouviXeuon TUV urrdxuv TOU 
uxoanxiou fin, va Aiopi&i q va avoxaXci advu aad TO eva 
rpiro TUV ucXuv TOU AIOIKOTIKOU auuSouXiou q TUV CACYKTUV 
TOU uaoxnf tou. 
2) H dficia ActTOupyiac. cuxopiKou IAIUTIKOU paAiomXcoaTiKou 
oraSuou avaKaXcirai cadoov: 
(i) q paSiornXcooTiKri caixcipnon AiaBrrci, ducoa q 0141000. 
auvoXiKn ouuprroxn > TOU 25% m; arced; rpcpnoiou TUOOU cai 
Auo ouvcxn nvxpoXoYioxa cm* 
(ii) apBX. avurcpu aapdypoxo; 1(li). 
3) Oi cepei; aou AiaBcrouv XPavo CMouan; Acv unopouv va 
ao>ouv aXXe; Apaornpiomra; CKTO; TTK; ucraoaan; TOU 
apoTpduuard; TOU;. E£aipaaq Y'vxrai Yia TOO; MScpvnrtKOu; 
apvavtouou;. 01 SPOOKCUTIKC; OPYOVUOCI;. ra aoXiTiKa 
Kouuara KOI opafic;, KOBU; KOI TI; avaupariKc; opYavuoxi;. 
Oi aapioptauoi Acv loyuouv Yia TI; euaopiKc; IAIUTIKC; 
poAiornXconTiKc; exixetpqoxi;. 
Ot Arydotot opYOviauoi, 01 fopci; aou AiaBcrouv xpduo 
OKaauan; (CKTO; aad TI; BpnoKcuTiKc; mi nvauuariKc; 
apYOMuoai;). 01 lAtaKTirra; q Biaxcipiora; KOXUBIOKUV 
AIKTUHV KOI n NOB (opYavicud; pafiiornXcdpaon; Kdru Xupuv) 
Acv unopouv va uerafiiAouv xpovpduuara aou apoopiQovrai Yia 
KaXuAioxn avapxrdooan. naptopieucva; afatpcoxi;. 
1 nEPioPiaoi 
EYMCTOMC 
ITOKBMAAIO nEPIOPIIMOl 
2N>C 
lAIOXTrCIAE AVOI nEPIOPIIMOl THE IAIOXTHT.IAI 
Ot aopci; aou AiaBcrouv xPovo cKxapxn; ox 
cwviKO exixcAo Acv unopouv va OKOKTOUV 
lAioKTnoia TUV «r»jUiuuiuiauv auparuyn; 
apovpaupdruv. 
E&iipcoxi;: BpqoxcimKc; KOI xvcuuartKe; 
apravuoci;. noXiTind Muuara KOI audoe; KOI 
pafiiornXcoHTiKoi opYavtouoi aou qoav 
lAioKTrrre; paAioauviKuv OTOUVTIO ori; 
15.2.1985. 
AxaYopcucrai n lAioKTnoia IAIWTIKO; TV: 
1. OTOV opYOviaud pofiiornXcdpaon; Kdru Xupuv* 
2. ori; oojdote; apxc;* 
3. OTou; tAioxTirixc/xopxi; CKUcrdAXcuan; 
KOXufilOXUV AlKTUUV* 
4. OTou; cepei; aou AiaBcrouv XP°v° XKOcun;. 
• 'IA10; xapiopiaud; Yia m pafiioauvia. AOUTHEEII DCTIKA ME TN 
AIAAMCIA 
rporou tnrn&ei dficia 
XciToupYia; IAIUTIKOU 
paStornXconTiKOU OTOBUOU q 
BiKaiuua auuucToxn; oc uarpcoia 
lAiuriKo; cuaopiKn; 
paOiornXconTiKn; Mxrdooon;. 0 
opYOviaud; OTOV oaoto 
XQpnYciTut xpovo; wnarfu 
apcaei va cvrijcpuvct rqv 
cpudAia Yia TO MME opxn-
ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ 
ΜΕΣΟ 
ΕΝΗΜΕΡΒΣΗΣ 
ΤΥΠΟΙ 
ΡΑΔΙΟΦΟΝΙΑ 
TV Σύνταγμα του 
Οκτωβρίου 
1888, όαως 
τροποποιήθηκε 
λρθρα 19 και 
και 24 ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ 
ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ 
ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ 
Νόμος της 30ης 
Ιουλίου 1991 
Νόμος της 30ής 
Ιουλίου 1991 ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΣΕ 
ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΝΟΣ MONO MME 
- τονική ραδιοφωνία: 
1 άδεια 
- περιφερειακή ραδιο­
φωνία: συμμετοχή 
μόνο σε μία εταιρεία ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΣΕ 
ΕΠΙΠΕΔΟ 
ΠΟΛΑΟΝ MME ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΣ 
ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ 
ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 
περιφερειακή ραδιοφωνία: 
κανείς δεν μαορεί να 
κατέχει άνω του 29* ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 
ΞΕΝΗΣ 
ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ ΑΛΛΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 
ΤΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ 
— τοπική ραδιοφωνία: 
μόνο μη κερδοσκοπική 
ένωση 
- περιφερειακή ραδιοφωνία: 
μόνο εταιρεία ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ 
ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 
70Χ των μετοχών της CL Τ πρέπει 
να είναι ονομαστικές και δεν 
μαορούν να ματαβιβαστούν χωρίς 
την έγκριση της κυβέρνησης 
του Λουξεμβούργου 
Δικαίωμα ελέγχου ααό ανεξάρτητη 
επιτροπή 
ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ 
ΜΕΣΟ 
DHfcTCDC ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΈΣ 
ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ 
ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ 
ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ 
ΕΝΟΣ MME ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ 
ΓΟΜΟΙ MME ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 
ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ 
ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 
ΞΕΝΗΣ 
ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ ΑΛΛΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 
ΤΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 
ΙΤΥΠΟΣ Αρθρα 37, 38 
και 39 (όπως 
βηκαν) Νόμος αριθ. 
89-C/79 Camâ ο»ταγόρευοη ααό τη 
νομοθεσία της συγκέντρωσης 
στον τύπο αλλά, μέχρι 
σήμερα. ____ ειδική 
νομοθετική διάταξη επί του 
θέματος. 
ΙΡΑΔΙΟΚΝΙΑ 
TV Νόμος αριθ. 
87/88 
Νομοθετικό 
διάταγμα 
αριθ. 338/98 
Νόμος αριθ. 
98/90 Αρθρα 3 
4: η 
τηλαοατική 
υεταβοοη 
γίνει μέσα 
τον ερτζιανών 
κυμάτων ή με 
καλωδιακό 
δίκτυο. βΕτικός παράγοντας για τη 
χορήγηση άδειας: ο 
υαοφήφιος να μην κατέχει 
ήβη άδεια λειτουργίας 
ραδιοφωνικού σταθμού. 
Τα φυσικά ή νομικά «ρόοκπα 
μαορούν να διαθέτουν 
συμμετοχή οτο κεφάλαιο 
μιας μόνο εταιρείας 
ραδιοφωνικού σταθμού. 
Τα φυσικά ή νομικά «ρόοΜοα 
μαορούν να διαθέτουν 
συμμετοχή οτο κεφάλαιο 
μιας μόνο υαοφήφιας 
εταιρείας. 1) Μόνο «ρόσωπα πορτογαλικής 
ιθαγένειας, «ου έχουν την 
κατοικία ή την έδρα τους στην 
Πορτογαλία μαορούν να είναι 
ιδιοκτήτες περιοδικών εντύπων. 
2) Η συμμετοχή ξένου κεφαλαίου 
σε επιχειρήσεις τύπου 
«εριορίζεται οε 10* χωρίς 
δικαιώματα φήφου. 
3) Οι διευθυντές επιχειρήσεων 
τύπου «ρέπει να είναι 
Πορτογάλοι. Οι ιδιοκτήτες 
να έχουν πλήρη αστικά 
και πολιτικά 
δικαιώματα. 
Τα «ρκτορεία 
τύπου/εκδότες και 
εκδοτικοί οίκοι δεν 
μαορούν να επιδιώκουν 
σκοπούς «ou δεν είναι 
"εγγενείς ή 
συμπληρωματικοί" του 
κυρίου σκοπού τους. 
θχχικρ£ «αραγοντας 
για τη χορήγηση 
άδειας: 
1) κατά «λειοφηφία 
συμμετ. επαγγελματιών 
του τομέα τον 
επικοινωνιών· 
2) εταιρεία ιδιοκτή­
τρια αοημερίβαςμε 
τριετή τουλάχιστον 
κυκλοφορία σε 
Αποκλειστικός 
εταιρικός σκοπός της 
εταιρείας «ou κατέχει 
άδεια «ρέαει να 
είναι: οι "τηλεοπτι­
κός δραστηριότητες". • 0 Υπουργός κοινωνικής επικοινωνίας «ρέπει να 
τηρεί τα ακόλουθα μητρώα: 
1. «αριοβικάν εκδόσεων (τίτλος, έδρα, 
ιδιοκτήτης, διεύθυνση και διαχείριση)· 
2. επιχειρήσεων τύπου* 
3. εθνικών πρακτορείων τύπου· 
4. εκδοτικών οίκων + διάφορα στοιχεία για την 
έδρα, διαχείριση, κ.λα. 
9. ξένων «ροχτορείων τύπου με έδρα, σύσταση + 
υπεύθυνο στην Πορτογαλία* 
β. δημοσιογράφων ξένου τύπου. 
• Το συμβούλιο τύπου υποβάλει ετήσια έκθεση για 
την κατάσταση του «ορτογαλικού τύπου. 
• Οι μετοχές στις επιχειρηθείς τύπου «ρέπει να 
είναι ονομαστικές (το ίδιο ισχύει για τους 
εταίρους). 
• Στα «αριοδικά αναγράφεται μεταξύ άλλων το 
όνομα του διευθυντή, του ιδιοκτήτη και n έδρα 
του ααριοδικού. 
pTBicgia μαορεί να διαθέτει 
συμμετοχή μόνο οε μια 
εταιρεία ραδιοτηλεοπτικού 
σταθμού και η συμμετοχή 
αυτή δεν «ρέαει να 
υπερβαίνει το 30* m Οι άδειες χορηγούνται 
ο σε εταιρείες. 
Φυσικά η νομικά «ροαωαα δεν 
μαραύν να διαθέτουν 
συμμετοχή «συ υπερβαίνει το 
29* του κοφαλαίου υαοφήφιας 
εταιρείας. Οι άδειες χορηγούνται μόνο σε 
«ορτογαλικάς επιχειρηθείς τον 
οποίων η έδρα βρίσκεται στην 
Πορτογαλία. Η συμμετοχή ξένου 
κοφαλαίου οε τηλεοπτικά φορέα 
δεν μαορεί να υπερβαίνει το τ9* 
του συνόλου του εταιρικού 
κεφαλαίου. Οι άδειες χορηγούνται 
μόνο οε εταιρείες «ου 
έχουν ως αποκλειστικό 
οκοαό τις "τηλεοπτικές 
δραστηριότητες". 
Οι δραστηριότητες 
αυτές ασκούνται ή 
χρηματοδοτούνται απο: 
- κόμματα ή πολιτικές 
σεις* 
- τοπικές αρχές, 
-συνδικάτα. 
-5?ο.-
II. ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ 
Η κατάσταση των εθνικών νομοθεσιών σχετικά με την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης μπορεΓ να χαρακτηριστεί ως εξής. 
1. Στόχος των μέτρων; η κανονιστική ρύθμιση της πρόσβασης στο κεφάλαιο των 
επιχειρήσεων του τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης 
Υπάρχουν τέσσερα είδη περιορισμών όσον αφορά στην ιδιοκτησία των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης. 
α) Περιορισμός της σώρευσης όσον αφορά στην ιδιοκτησία σε επίπεδο ενός μόνο 
μέσου μαζικής ενημέρωσης (monomedia)-
Για να αποφευχθεί να ασκεί έλεγχο ή επιρροή ένας μόνον φορέας σε πολλά μέσα 
μαζικής ενημέρωσης του ιδίου είδους (εφημερίδες, ραδιόφωνο, τηλεόραση) 
ορισμένες εθνικές νομοθεσίες απαγορεύουν τη σώρευση αδειών ηχητικής 
ραδιοφωνικής μετάδοσης (D, F, GR, I, L) ή τηλεοπτικής (D, Ε, F, GR, I, UK), τη 
συμμετοχή στο κεφάλαιο άλλων παραγωγών ρταδιοτηλεοπτικής μετάδοσης (D, Ε, F, 
Ι, Ρ, UK), την υπέρβαση ορισμένου μεριδίου της αγοράς της διανομής ημερησίων 
εφημερίδων (F, Ι) ή υποβάλλει την υπέρβαση αυτή σε προηγούμενο έλεγχο (UK). 
β) Περιορισμός της σώρευσης όσον αφορά στην ιδιοκτησία σε επίπεδο πολλών μέσων 
μαζικής ενημέρωσης (multimédia). 
Για να αποφευχθεί να ασκεί έλεγχο ή επιρροή ένας μόνον φορέας σε πολλά μέσα 
μαζικής ενημέρωσης διαφορετικού είδους, ορισμένες εθνικές νομοθεσίες 
απαγορεύουν τη δυνατότητα να χορηγηθεί άδεια ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης ή 
συμμετοχής στο κεφάλαιο ενός οργανισμού ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης εάν ο αιτών 
υπερβαίνει κάποιο ανώτατο όριο κυκλοφορίας στον τομέα του τύπου (D, Ε, F, Ι, 
L, NL, UK). Οι περιορισμοί αυτοί υπάρχουν επίσης μεταξύ της τηλεοράσεως και 
του ραδιοφώνου σε ορισμένες χώρες (DK, Β fr+fl, Ε, F, Ι, Ρ, UK). 
4-
γ) Περιορισμός κατ'ανώτατο όριο της πρώτης συμμετοχής στο κεφάλαιο ενός 
οργανισμού ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης 
Ορισμένες νομοθεσίες περιορίζουν το ανώτατο όριο της συμμετοχής του ίδιου 
μετόχου στο κεφάλαιο μιας επιχείρησης ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης (Ε, F, GR, Ρ, 
D)/ ή ηχητικής (D, GR, Ρ), ή εμποδίζουν έναν ραδιοτηλεοπτικό φορέα να έχει 
αποφασιστική επιρροή (DK). Αυτό το είδος των διατάξεων στοχεύει στο να 
αποτρέψει την επιρροή που θα μπορούσε να ασκήσει ένας μέτοχος που κατέχει την 
πλειοψηφία του μετοχικού κεφαλαίου και να προωθήσει μία διεύρυνση του κύκλου 
των μετόχων που θα μπορούσε να επηρεάσει το επίπεδο των προγραμμάτων με την 
πολυμέρεια του περιεχομένου τους. 
δ) περιορισμός της συμμετοχής στο κεφάλαιο μιας επιχείρησης 
ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης λόγω της φύσης των δραστηριοτήτων ορισμένων 
υποψηφίων για τη χορήγηση άδειας. 
Ορισμένες νομοθεσίες (Β fr, I, NL, Ρ, UK) απαγορεύουν την πρόσβαση στο 
κεφάλαιο ενός οργανισμού ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης σε υποψηφίους των οποίων 
οι δραστηριότητες θα μπορούσαν να προκαλέσουν προβλήματα από απόψεως 
πολυμέρειας της ενημέρωσης ή εκδοτικής αυτονομίας των σταθμών (όπως π.χ. τα 
πολιτικά κόμματα). 
ε) τα μέτρα που στοχεύουν να εξασφαλίσουν διαφάνεια 
Για τη συμπλήρωση των μέτρων αυτών και για να επιτραπεί η εφαρμογή τους, 
προβλέπονται προϋποθέσεις σχετικά με τον προσδιορισμό όλων των ενδιαφερόμενων 
φορέων και τις δραστηριότητες τους, σε βαθμό που ποικίλλει στα περισσότερα 
κράτη μέλη. 
- 54C-
2. Η φύση των μέτρων; κανονιστικές ρυθμίσεις και διακριτική ευχέρεια 
Οι κανονιστικές ρυθμίσεις για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μπορούν είτε να 
καθορίζουν ανώτατα όρια ή συγκεκριμένους όρους, είτε να υιοθετούν πολύ γενικά 
κριτήρια που αφήνουν μεγάλα περιθώρια αξιολόγησης στις επιφορτισμένες για την 
εφαρμογή τους αρχές. Το τελευταίο αυτό είδος διατάξεων προβλέπεται στην 
Ιρλανδία (τύπος: "common good"· ραδιοφωνία: "undue number of radio"· 
συγκέντρωσης σε επίπεδο πολλών Μ.Μ.Ε. "undue amount of communication media"), 
στο Ηνωμένο Βασίλειο (τύπος: "public interest") και στη Δανία 
(ραδιοφωνία/τηλεόραση: "αποφασιστική επιρροή"). Εκτός των χωρών αυτών, οι 
κανονιστικές ρυθμίσεις προβλέπουν διατάξεις με σχετική ακρίβεια, έστω και αν 
αφήνουν σημαντικά περιθώρια ελεύθερης ερμηνείας εκ μέρους των αρμοδίων αρχών. 
Εξάλλου, η λεπτομερέστερη παρέμβαση των αρχών ελέγχου μπορεί σε ορισμένες 
περιπτώσεις να έχει ως αντικείμενο την εξεύρεση λύσης ad hoc σχετικά με τη 
διάρθρωση της ιδιοκτησίας μιας επιχείρησης. Ετσι, στο Ηνωμένο Βασίλειο, η ΙΒΑ 
και η διάδοχος της ITC παρενέβησαν τον Δεκέμβριο του 1990, μετά τη συγχώνευση 
BSkyB (που συνιστούσε διακοπή "Programme Contract" της BSB), για να ζητήσουν 
να εφαρμοστεί μια ειδική διάρθρωση λήψης αποφάσεων όπου θα μετέχουν δύο 
ανεξάρτητοι διευθυντές, εκ των οποίων τον ένα θα διορίζει η BSB, τον άλλον η 
News International, και θα πρέπει να έχουν εγκριθεί εκ μέρους της ITC και να 
έχουν δικαίωμα αρνησηκυρίας στην "Compliance Committee of the Board". Επίσης, 
στην περίπτωση απόκτησης του ελέγχου του γαλλικού σταθμού "La Cinq" από τον 
όμιλο Hachette, το ανώτατο συμβούλιο οπιτικοακουστικών μέσων (CSA), στις 23 
Οκτωβρίου 1990, δίνοντας τη συγκατάθεση του στο σχέδιο αναδιάρθρωσης του 
κεφαλαίου, συνέδεσε αυτό το τελευταίο με ορισμένους όρους, ιδίως τη δέσμευση 
να απαιτείται έγκριση του CSA για οποιαδήποτε συμμετοχή στο κεφάλαιο της 
ραδιοφωνίας και να απαιτείται η προηγούμενη ενημέρωση του για την απόκτηση 
συμμετοχής σε επιχείρηση που εμπίπτει στον τομέα των επικοινωνιών. 
- 55 -
3. Η πολυμορφία των μέτρων; διαφορές στο πεδίο εφαρμογής και στο βαθμό 
περιορισμού 
Οι νομοθεσίες έχουν σημαντικές αποκλίσεις (βλέπε πίνακα), ιδίως σχετικά με το 
είδος των περιορισμών (βλέπε παράγραφο 1) σχετικά με το πεδίο εφαρμογής των 
περιορισμών όσον αφορά στην ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης (ιδίως για 
τις συγκεντρώσεις σε επίπεδο ενός μόνο Μ.Μ.Ε. στον τύπο και για τις 
συγκεντρώσεις σε επίπεδο πολλών Μ.Μ.Ε.), το βαθμό των περιορισμών (συνολικός 
αριθμός αδειών ή συμμετοχών, πιθανά ποσοστά), τους τρόπους εφαρμογής των 
περιορισμών όπως π.χ. τη φορολογική βάση (δορυφορική/επίγεια τηλεόραση (F, 
UK), γενική/μονοθεματική στον τομέα της ενημέρωσης τηλεόραση (D), 
εθνική/περιφερειακή τηλεόραση (F, I, UK)) ή τα λοιπά κριτήρια αξιολόγησης πλην 
των ποσοστών (βλέπε ανωτέρω παράγραφο 2). 
4. Η φύση των μέτρων; πρόσφατες νομοθετικές τάσεις 
Οι νομοθεσίες σχετικά με την ιδιοκτησία στον τομέα των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης αποτελούν αρκετά πρόσφατο φαινόμενο, ενώ η έγκριση τους συνέπεσε με 
τη φιλελευθεροποίηση του οπτικοακουστικού τομέα. Η νέα αυτή κατηγορία 
νομοθεσιών μπορεί να τοποθετηθεί χρονικά με αρκετή σαφήνεια στο δεύτερο ήμισυ 
της δεκαετίας του 1980 (86:F· 88: Ε, GR· 90: I, UK, DK, Ρ· 91: D, Β fr, L) και 
αναπτύσσεται συνεχώς (92: NL) ενώ ορισμένα κράτη μέλη επωφελούνται από τις 
τροποποιήσεις της νομοθεσίας τους σχετικά με τον οπτικοακουστικό τομέα που 
απαιτούνται για τη μεταφορά της οδηγίας του Συμβουλίου 89/552/ΕΟΚ της 3ης 
Οκτωβρίου 19 89, που αποσκοπεί στον συντονισμό ορισμένων νομοθετικών, 
κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την άσκηση 
δραστηριοτήτων στον τομέα των ραδιοτηλεοπτικών μεταδόσεων (στο εξής "οδηγία 
"τηλεόραση χωρίς σύνορα""). 
Οσον αφορά στον τομέα του τύπου, εκτός της περιπτώσεως των κανόνων σχετικά με 
τις συγκεντρώσεις σε επίπεδο πολλών Μ.Μ.Ε που εντάσσονται στην ίδια νομοθετική 
τάση, οι διατάξεις σχετικά με τις συγκεντρώσεις σε επίπεδο ενός μόνο Μ,Μ.Ε. 
που αφορούν ειδικά στον τύπο δεν μπορούν να ενταχθούν σαφώς σε μια 
συγκεκριμένη χρονική περίοδο: UK: 73· IRL:78 (+87)· D: 80 (+85)· 1:81 (+87, 
90), F: 86. Αυτό εξηγείται από την έλλειψη μιας φάσης "φιλελευθεροποίησης" 
στον τομέα αυτό. 
- 56 -
5. Ιδιαιτερότητες; Νομοθεσίες ευαίσθητες από πολιτική άποψη και που υπακούουν 
σε μιά συγκυριακή λογική 
Τα κανονιστικά αυτά μέτρα έχουν συχνά ως κοινό σημείο ότι έχουν εγκριθεί σε 
ένα φορτισμένο πολιτικό κλίμα (όπως προκύπτει από τις συζητήσεις στα εθνικά 
κοινοβούλια) και ότι έχουν συλληφθεί σε συνάρτηση με τις καταστάσεις που 
επικρατούν συγκυριακά σε εθνικό επίπεδο. Αυτό προκύπτει σαφώς, π.χ. από τη 
γαλλική, ιταλική, βρετανική ή γερμανική νομοθεσία, που έχουν προσαρμοστεί στις 
απαιτήσεις των βασικών φορέων στις χώρες αυτές. Απόρροια της πολιτικής αυτής 
διάστασης αποτελεί το να συσταθούν κανονιστικά πλαίσια που μερικές φορές 
απαιτούν ιδιαίτερη διακριτικότητα στη διαχείριση τους, λόγω των προσωρινών και 
ευαίσθητων ισορροπιών που υπάρχουν και δεν έχουν πάντα προσαρμοστεί στις 
εξελίξεις του τομέα, καθώς επίσης διαφέρουν αρκετά μεταξύ τους λόγω της 
συγκεκριμένης συγκυριακής τους λογικής. 
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 
Από τα μέσα της δεκαετίας του 1980 τα κράτη μέλη εξοπλίστηκαν με περιοριστικές 
κανονιστικές ρυθμίσεις όσον αφορά στην ιδιοκτησία στον τομέα των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης με στόχο τη διασφάλιση του πλουραλισμού. Οι περιορισμοί αυτοί, που 
αποτελούν άλλη κατηγορία από εκείνους που προκαλούν διακρίσεις έναντι υπηκόων 
της Κοινότητας, χαρακτηρίζονται ιδίως από την πολυμορφία τους. 
ΑΓΟΡΑΣΤΡΙΑ 
ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ 
HNQMENO 
ΒΑΣΙΛΕΙΟ 
ΙΤΑΛΙΑ 
ΓΑΛΛΙΑ 
KATQ ΧΟΡΕΣ 
ΓΕΡΜΑΝΙΑ ΤΥΠΟΣ 
διανομή εφημερίδαν 
>βχ 
CHANNEL 3 και 9 : ΟΧΙ 
Δορυφορικός σταθμός: 
ΧΟΡΙΣ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΎΣ 
ΧΟΡΙΣ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΎΣ 
ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΚΟ ΚΡΑΤΙΔΙΟ Παραδείγματα πολυμορφίας: 
δυνατότητες ελέγχου ενός ΤΗΛΕΟΠΤΙΚΟΥ ΣΤΑΘΜΟΥ σε συνάρτηση με τη 
μορφή της αγοράστριας επιχείρησης 
ΤΥΠΟΣ 
διανομή εφημερίδων 
>20Χ ΤΥΠΟΣ 
διανομή εφημερίδων 
>29* 
CHANNEL 9 και 9 : ΟΧΙ 
Δορυφορικός σταθμός: 
ΧΟΡΙΣ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΎΣ CHANNEL 3 και 9: ΟΧΙ 
Δορυφορικός σταθμός: 
ΧΟΡΙΣ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΎΣ 
0X1 ΟΧΙ 
ΧΟΡΙΣ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΎΣ ΕΠΙΓΕΙΟΣ : 1 
ΔΟΡΥΦΟΡΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ: 
ΧΟΡΙΣ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΎΣ 
0X1 
ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΚΟ ΚΡΑΤΙΔΙΟ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΚΟ ΚΡΑΤΙΔΙΟ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ 
CHANNEL 3: 2 
Δορυφορικός σταθμός: 
ΧΟΡΙΣ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΎΣ 
ΕΠΙΓΕΙΟΣ: 1 
ΔΟΡΥΦΟΡΙΚΟΣ:2 
ΧΟΡΙΣ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΎΣ 
(ΕΚ ΤΟΝ ΟΠΟΙΟΝ ΜΟΝΟΝ ΕΝΑ 
ΓΕΝΙΚΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ Ή 
ΕΝΗΜΕΡΟΣΗΣ) ίο 
* Απλουστευμένη παρουσίαση που δεν λαμβάνει υπόψη όλους τους δυνατούς συνδυασμούς, ιδίως σε τοπικό επίπεδο και που δεν 
αναφέρεται παρά στους περιορισμούς ελέγχου (άδεια) και όχι στους περιορισμούς των μειοψηφικών συμμετοχών. 
57 -
Τέταρτο μέρος 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑΣ 
ΝΑ ΑΝΑΛΗΦΘΕΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑ 
Η αναγκαιότητα να αναληφθεί ενέργεια της Κοινότητας πρέπει να αξιολογηθεί 
λαμβανομένων υπόψη συγχρόνως των κοινοτικών στόχων, των αναγκών που απορρέουν 
από αυτούς, καθώς και των αρχών της επικουρικότητας και της αναλογικότητας. 
Κεφάλαιο Ι. ΟΙ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 
Ο στόχος της διατήρησης του πλουραλισμού των μέσων μαζικής ενημέρωσης δεν 
αποτελεί καθ'εαυτός ούτε κοινοτικό στόχο ούτε κοινοτική αρμοδιότητα που 
προβλέπονται από τη συνθήκη της Ρώμης ή από τη συνθήκη για την Ευρωπαϊκή 
Ενωση. Πάντως η κατάσταση αυτή δεν επηρεάζει τους υπάρχοντες λοιπούς στόχους 
και αρμοδιότητες. Συνεπώς, πρέπει να υπάρξει προβληματισμός σχετικά με τους 
κοινοτικούς στόχους που θα μπορούσαν να άπτονται θεμάτων πλουραλισμού. 
Ι. Η υλοποίηση και η λειτουργία της εσωτερικής αγοράς 
Ο στόχος της εγκαθίδρυσης της εσωτερικής αγοράς, όπως προβλέπεται στο άρθρο 8Α 
της συνθήκης ΕΟΚ και το άρθρο Ζ §Β 3 εδάφιο της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή 
Ενωση άπτεται των θεμάτων αυτών γιατί, στον τομέα των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης, μπορεί να επηρεαστεί από τα αποτελέσματα των εθνικών κανονιστικών 
ρυθμίσεων που θα θεσπιστούν για τη διατήρηση του πλουραλισμού στα μέσα μαζικής 
- 58 -
ενημέρωσης. Η πλευρά αυτή υπογραμμίστηκε στο ψήφισμα του Κοινοβουλίου της 16ης 
Σεπτεμβρίου 199217. Εξάλλου, η υλοποίηση του στόχου αυτού μπορεί να συμβάλει 
στην ανάπτυξη του πλουραλισμού προσφέροντας νέους στόχους στις επιχειρήσεις 
των μέσων ενημέρωσης. 
II. Η βιομηχανική πολιτική 
Ο στόχος της ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας στη βιομηχανία της Κοινότητας 
απετέλεσε το αντικείμενο μιας ανακοίνωσης της Επιτροπής για την βιομηχανική 
πολιτική της 16ης Νοεμβρίου 1991 και προβλέπεται ρητώς στο άρθρο Ζ § Β τρίτο 
εδάφιο της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ενωση. Για τον οπτικοακουστικό τομέα, ο 
στόχος αυτός αναφαίνεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής για την πολιτική του 
οπτικοακουστικού τομέα της 21ης Φεβρουαρίου 1990. 
Ο στόχος αυτός είναι συναφής διότι η εθνική κανονιστική πλαισίωση των 
συγκεντρώσεων έχει επιπτώσεις στην ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων των 
μέσων μαζικής ενημέρωσης. Εξάλλου, η υλοποίηση του στόχου αυτού μπορεί επίσης 
να συμβάλει στον πλουραλισμό στα μέσα ενημέρωσης, ενθαρρύνοντας την 
ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Ως προς αυτό, 
το Κοινοβούλιο στο ψήφισμα της 16ης Σεπτεμβρίου υπογράμμισε τη σημασία του "να 
υπάρξει ένας από οικονομική άποψη βιώσιμος τομέας των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης, που θα επιτρέπει τη δημιουργία και την ανάπτυξη μεγάλου αριθμού 
επιχειρήσεων μέσων μαζικής ενημέρωσης κάθε μεγέθους"^ και "να ευνοηθεί η 
Τ7 ψήφισμα σχετικά με τη συγκέντρωση των μέσων μαζικής ενημέρωσης και του 
πλουραλισμού απόψεων, Υ: "έχοντας υπόψη ότι η εφαρμογή, σε θέματα 
συγκέντρωσης στον τομέα των μέσων ενημέρωσης, αποκλινουσών εθνικών νομοθεσιών 
μπορεί να βλάψει τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς , δεδομένου ότι μια 
τέτοια κατάσταση συνεπάγεται κινδύνους καταστρατήγησης του νόμου και 
στρεβλώσεων του ανταγωνισμού μεταξύ των επιχειρήσεων στον τομέα των μέσων 
μαζικής ενημέρωσης των διαφόρων κρατών μελών και ότι χαρακτηρίζεται από 
αποκλίσεις των όρων έναρξης δραστηριοτήτων στον τομέα των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης·" 
18 παράγραφος Κ. 
- 59 
δημιουργία και η ανάπτυξη επιχειρήσεων μέσων μαζικής ενημέρωσης σε ευρωπαϊκό 
επίπεδο ώστε να προωθηθεί ο πλουραλισμός μέσω της αύξησης της προσφοράς στον 
οπτικοακουστικό τομέα"^. 
III. Η πολιτική του οπτικοακουστικού τομέα 
Στην ανακοίνωση της για την πολιτική του οπτικοακουστικού τομέα20, η Επιτροπή 
ανέφερε ρητά ότι "η οργάνωση του ευρωπαϊκού οπτικοακουστικού χώρου δεν 
βασίζεται μόνο στη θέληση να προαχθεί η οπτικοακουστική βιομηχανία, αλλά και 
επίσης στο ενδιαφέρον της Κοινότητας σχετικά με τις απαιτήσεις μιας 
δημοκρατικής κοινωνίας, όπως συγκεκριμένα, ο σεβασμός του πλουραλισμού των 
μέσων ενημέρωσης και η ελευθερία έκφρασης. Η οπτικοακουστική πολιτική της 
Κοινότητας έχει λοιπόν επίσης ως στόχο να εξασφαλίσει ότι η ανάπτυξη του 
οπτικοακουστικού τομέα δεν θα πραγματοποιηθεί εις βάρος του πλουραλισμού..." Ο 
στόχος της υλοποίησης της οπτικοακουστικής πολιτικής απαιτεί λοιπόν την 
προστασία του πλουραλισμού. Το Κοινοβούλιο τόνισε κυρίως τον στόχο αυτό της 
διατήρησης του πλουραλισμού επίσης στο ψήφισμα του της 15ης Φεβρουαρίου 
199021 όσο και στο ψήφισμα της 16ης Σεπτεμβρίου 199222. 
19 παράγραφος Μ. 
20 COM(90)78 τελικό 
21 ψήφισμα σχετικά με τη συγκέντρωση επιχειρήσεων στον τομέα των μέσων 
μαζικής ενημέρωσης, ΕΕ C 68 της 19.3.90· βλέπε παράγραφο Β: "υπογραμμίζοντας 
ότι, στον τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης, ο περιορισμός της συγκέντρωσης 
των επιχειρήσεων είναι απαραίτητος όχι μονό για οικονομικούς λόγους αλλά 
κυρίως για την εξασφάλιση του πλουραλισμού της ενημέρωσης και της ελευθερίας 
του τύπου". 
22 Ψήφισμα σχετικά με τη συγκέντρωση επιχειρήσεων στον τομέα των μέσων 
μαζικής ενημέρωσης και του πλουραλισμού απόψεων, παράγραφος Γ. 
- 60 -
IV. Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων 
Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων αποτελεί ουσιαστική προϋπόθεση για τη 
λειτουργία της Κοινότητας. Το άρθρο ΣΤ, παράγραφος 2, της συνθήκης για την 
Ευρωπαϊκή Ενωση επιβεβαίωσε την νομολογιακή αρχή του δικαστηρίου σχετικά με τα 
θεμελιώδη δικαιώματα βάσει της οποίας ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων 
αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα των γενικών αρχών του δικαίου των οποίων την τήρηση 
διασφαλίζει το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Ετσι, το Δικαστήριο αποφάνθηκε ρητά ότι η 
διαφύλαξη των θεμελιωδών δικαιωμάτων πρέπει να διασφαλίζεται στο πλαίσιο της 
δομής και των στόχων της Κοινότητας2·'. Δεδομένου του στενού δεσμού που 
υπάρχει μεταξύ της διατήρησης του πλουραλισμού και της ελευθερίας έκφρασης2-*, 
πρόκειται λοιπόν για μια υποχρέωση που καλύπτει τους τρεις προαναφερθέντες 
στόχους και που ρυθμίζει τον ορισμό τους και την υλοποίηση τους. 
2~3 Δ.Ε.Κ., Γ7ΤΤ2Μ970, Υπόθεση 11/70 Internationale Handelsgesellschaf t, 
Συλλογή 1125 
24 βλέπε ανωτέρω πρώτο μέρος 
Οι ανάγκες για την ανάληψη ενεργειών πρέπει να αξιολογηθούν δυνάμει των 
προαναφερθέντων στόχων, οι στόχοι αυτοί μπορούν να συγκεντρωθούν, από τη μία 
πλευρά, στο πλαίσιο της υλοποίησης της εσωτερικής αγοράς (όπου περιλαμβάνεται 
επίσης η βιομηχανική πολιτική) και από την άλλη πλευρά στο πλαίσιο της 
οπτικοακουστικής πολιτικής που απαιτεί να διασφαλιστεί ότι η ανάπτυξη του 
τομέα δεν πραγματοποιείται σε βάρος της διατήρησης του πλουραλισμού. 
Η φύση των στόχων αυτών διαφέρει: οι στόχοι που συνδέονται με την εσωτερική 
αγορά, όπως ρητά προβλέπονται στη συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ενωση, περιέχουν 
την υποχρέωση να καταργήσουν τους φραγμούς για την εγκαθίδρυση ή τη λειτουργία 
της εσωτερικής αγοράς και να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας 
στην Κοινότητα· ο στόχος που συνδέεται με τη διατήρηση του πλουραλισμού, που 
δεν αναφαίνεται με τη μορφή αυτή στη συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ενωση, απαιτεί 
από την Κοινότητα να καταβάλλει προσπάθειες στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της, 
για τη διαφύλαξη ή την ενίσχυση του. 
Πάντως, η διάκριση μεταξύ των δύο αυτών κατηγοριών στόχων δεν συνεπάγεται ότι 
εμπεριέχουν αντίφαση. Αντίθετα, μπορούν να είναι συμπληρωματικοί, εφόσον η 
εσωτερική αγορά και η βιομηχανική πολιτική μπορούν να συμβάλουν στον 
πλουραλισμό ενισχύοντας την οικονομική ανάπτυξη του τομέα των μέσων μαζική 
ενημέρωσης. 
Η διάκριση αυτή επιτρέπει να εντοπιστούν τα δύο ζητήματα στα οποία πρέπει να 
δοθεί απάντηση για να προσδιοριστούν οι ενδεχόμενες ανάγκες για την ανάληψη 
ενεργειών δράσεων σε κοινοτικό επίπεδο: - 61 -
Κεφάλα ΙΟ II. ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΤΟΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΔΥΝΑΜΕΙ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΣΤΟΧΩΝ 
- 62 -
σε ποιο βαθμό οι συγκεντρώσεις των μέσων μαζικής ενημέρωσης και η 
κανονιστική τους πλαισίωση σε εθνικό επίπεδο έχουν αρνητικές επιπτώσεις στη 
λειτουργία της εσωτερικής αγοράς· 
- σε ποιο βαθμό υπάρχουν κίνδυνοι για τον πλουραλισμό που θα μπορούσαν, στο 
τιλαίσιο των κοινοτικών στόχων και αρμοδιοτήτων, να αντιμετωπιστούν σε 
κοινοτικό επίπεδο. 
Το τελευταίο αυτό ζήτημα θα εξεταστεί κατά προτεραιότητα, λαμβανομένου υπόψη 
τόυ γεγονότος ότι απασχολεί σημαντικά το Κοινοβούλιο. 
Τμήμα 1. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΔΥΝΑΜΕΙ ΤΟΥ ΣΤΟΧΟΥ ΠΟΥ ΑΦΟΡΑ ΣΤΟΝ 
ΠΛΟΥΡΑΛΙΣΜΟ 
Για να προσδιοριστούν οι ενδεχόμενες ανάγκες για την ανάληψη δράσεων, είναι 
απαραίτητο να αξιολογηθεί εάν τα υπάρχοντα μέσα για τον περιορισμό των 
επιπτώσεων των συγκεντρώσεων επί του πλουραλισμού παρουσιάζουν κενά που 
συνδέονται με την Κοινότητα. Πράγματι δεν πρόκειται για την in abstracto 
αξιολόγηση των προσόντων των συστημάτων προστασίας αλλά για να καθοριστεί σε 
ποιο βαθμό το κοινοτικό περιβάλλον έχει επιπτώσεις στην αποτελεσματικότητα 
τους από απόψεως διατηρήσεως του πλουραλισμού και θα μπορούσε να τα επηρεάσει. 
Για το σκοπό αυτό, θα ληφθούν υπόψη τα δύο ήδη υπάρχοντα επίπεδα παρεμβάσεων 
για τον έλεγχο των περιπτώσεων συγκέντρωσης: σε εθνικό επίπεδο, το δίκαιο επί 
του ανταγωνισμού και οι ειδικοί κανόνες για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων στα 
μέσα μαζική ενημέρωσης, σε κοινοτικό επίπεδο, το κοινοτικό δίκαιο επί του 
ανταγωνισμού. 
- 63 -
Επιμέρους τμήμα 1. Η αποτελεσματικότητα της προστασίας για την οποία 
παρέχονται εγγυήσεις σε εθνικό επίπεδο 
Πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ των αναγκών που απορρέουν από ενδεχόμενες 
ανεπάρκειες ενός εθνικού συστήματος διατήρησης του πλουραλισμού και εκείνων 
που απορρέουν από την αδυναμία των εθνικών συστημάτων να καλύπτουν καταστάσεις 
με κοινοτική διάσταση. Στην πρώτη περίπτωση, οι ανεπάρκειες προκύπτουν από 
τις επιλογές που έγιναν εκ μέρους των ίδιων των εθνικών αρχών2^· στη δεύτερη 
περίπτωση, οι ανεπάρκειες μπορούν να προκληθούν από περιστάσεις ανεξάρτητες 
των εθνικών αρχών. Μόνο το τελευταίο αυτό είδος ανεπαρκειών θα ληφθεί υπόψη. 
Επί του παρόντος, η Επιτροπή δεν έλαβε γνώση καμιάς προφανούς περιπτώσεως όπου 
η εφαρμογή αποκλειστικά των εθνικών διατάξεων υπήρξε ανεπαρκής για να 
διασφαλίσει τη διατήρηση του πλουραλισμού λόγω του αποκλειστικά εθνικού πεδίου 
εφαρμογής τους. Πάντως, εν γένει ορισμένες καταστάσεις αναφέρονται για να 
υπογραμμίσουν τα αυτοδύναμα όρια των εθνικών συστημάτων που θεσπίζονται για τη 
διατήρηση του πλουραλισμού έναντι των συγκεντρώσεων: οι κίνδυνοι στρεβλώσεων, 
η αδυναμία ελέγχου σε εθνικό επίπεδο των συγκεντρώσεων και το πρόβλημα της 
διαφάνειας. 
Ι. Οι κίνδυνοι στρεβλώσεων 
Το πρόβλημα. Είναι θεωρητικά δυνατό το να προσπαθήσει μία επιχείρηση μέσων 
μαζικής ενημέρωσης να καταστρατηγήσει τις νομοθετικές διατάξεις για τον έλεγχο 
των συγκεντρώσεων ενός κράτους μέλους, με το να εγκατασταθεί σε άλλο κράτος 
μέλος και να μεταδίδει από αυτό το τελευταίο ραδιοτηλεοπτικές εκπομπές που 
προορίζονται για το κοινό του πρώτου. Για το σκοπό αυτό, θα μπορούσε να 
επικαλεσθεί τις αρχές της ελεύθερης κυκλοφορίας υπηρεσιών, καθώς και σχετικά 
με την τηλεόραση την οδηγία "τηλεόραση χωρίς σύνορα". Ετσι, π.χ. ένας 
23 Ετσι, το παράδειγμα που μερικές φορές αναφέρεται για τη συγχώνευση της 
BskyB εμπίπτει στην πρώτη περίπτωση γιατί η συγχώνευση δεν είναι ασυμβίβαστη 
προς το αγγλικό σύστημα που θεσπίστηκε από τον νόμο "Broadcasting Act" και 
κατά συνέπεια δεν μπορεί να θεωρηθεί ως παράδειγμα περιορισμού της εφαρμογής 
ενός εθνικού νόμου. Επίσης η πρόσφατη σύγκρουση μεταξύ των κ.κ. Berlusconi και 
Benedetti αποτελεί τμήμα της πρώτης περιπτώσεως. 
- 64 -
παραγωγός ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών να εγκατασταθεί σε μία χώρα στην οποία δεν 
υπάρχουν κανόνες για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων για να μεταδίδει μέσω 
δορυφόρου προς μία άλλη χώρα στην οποία δεν είχε λάβει άδεια μετάδοσης, εφόσον 
την είχε ζητήσει, λόγω της υπέρβασης του ορίου σώρευσης των αδειών. Εστω και 
αν η περίπτωση αυτή δεν συνέβη ποτέ, αναφέρεται συχνά για να υπογραμμιστούν οι 
ανεπάρκειες των προσφερόμενων εγγυήσεων εκ μέρους των εθνικών νομοθεσιών. Ο 
τομέας του τύπου επηρεάζεται λιγότερο από την κατάσταση αυτή διότι οι 
περιορισμοί αφορούν ουσιαστικά τη χορήγηση αδειών ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης. 
Νομική ανάλυση. Η εν λόγω κατάσταση πρέπει να αξιολογηθεί δυνάμει της αρχής 
της ελεύθερης κυκλοφορίας των υπηρεσιών που προβλέπεται στο άρθρο 59 της 
συνθήκης και στην οδηγία "τηλεόραση χωρίς σύνορα". Πράγματι, οι τηλεοπτικές 
εκπομπές που προέρχονται από άλλο κράτος μέλος πρέπει να θεωρούνται ως 
υπηρεσίες που παρέχονται συνήθως αντί αμοιβής και που προβλέπονται από τη 
συνθήκη. 2° 
Ενα μέτρο που θα αποσκοπούσε να παρεμποδίσει τη λήψη ή την αναμετάδοση μιας 
εκπομπής που θα προερχόταν από άλλο κράτος μέλος λόγω του γεγονότος ότι δεν θα 
συμφωνούσε προς την νομοθεσία σχετικά με τον πλουραλισμό θα αποτελούσε 
περιορισμό της ελεύθερης κυκλοφορίας των υπηρεσιών. Συνεπώς, είναι απαραίτητο 
να καθοριστεί σε ποιο βαθμό ένα κράτος μέλος μπορεί να περιορίσει την ελεύθερη 
κυκλοφορία υπηρεσιών για λόγους που συνδέονται με τον πλουραλισμό. Γ ι'αυτό, 
είναι απαραίτητο να διακρίνουμε αν πρόκειται για περιορισμό που προκαλεί 
διακρίσεις, ήτοι μία διάκριση έναντι του παρέχοντος υπηρεσίες λόγω της 
εθνικότητας του ή των συνθηκών εγκατάστασης του σε κράτος μέλος άλλο από 
εκείνο όπου παρέχεται η υπηρεσία ή για έναν περιορισμό που εφαρμόζεται 
αδιακρίτως επί των υπηκόων του συγκεκριμένου κράτους και επί των υπηκόων των 
λοιπών κρατών μελών της Κοινότητας. Ενα μέτρο θα προκαλούσε διακρίσεις εάν 
2~6 βλέπε "τηλεόραση χωρίς σύνορα, πράσινο βιβλίο για την εγκατάσταση στην 
κοινή αγορά της ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης, ιδίως μέσω δορυφόρου και μέσω 
καλωδίου"· COM(84) 300 τελικό, πέμπτο μέρος, Α, θ· και Δ.Ε.Κ. Bond van 
Adveteerders και λοιποί , 26 Απριλίου 1988, υπόθεση 352/85, Συλλογή 1988, σ. 
2085. 
- 65 -
π.χ. περιόριζε τη συμμετοχή στο κεφάλαιο των μη υπηκόων του ή των μη κατοίκων 
του. Ο περιορισμός θα εφαρμοζόταν αδιακρίτως εάν π.χ. η περιορισμένη συμμετοχή 
στο κεφάλαιο θα εφαρμοζόταν εξίσου στους υπηκόους του συγκεκριμένου κράτους 
και στους αλλοδαπούς. 
§1. Οι περιορισμοί που προκαλούν διακρίσεις 
Ενα κράτος μέλος δεν θα μπορούσε να προβλέψει περιορισμούς που προκαλούν 
διακρίσεις βάσει της εθνικότητας παρά μόνον για έναν από τους λόγους που 
αναφέρονται στο άρθρο 56 της συνθήκης - δημοσίας τάξεως, δημοσίας ασφαλείας 
και δημοσίας υγείας - (και με την επιφύλαξη του ελέγχου της 
αναλογικότητας)27. 
Ο πλουραλισμός δεν θα μπορούσε να αποτελέσει λόγο για την αιτιολόγηση 
διακρίσεων, γιατί δεν μπορεί να συνδεθεί με κανένα από τους τρεις αυτούς 
λόγους. Πράγματι, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των δικαιωμάτων του ανθρώπου στην 
απόφαση Groppera2^ συνέδεσε τον πλουραλισμό όχι με λόγους δημοσίας τάξεως ή 
δημοσίας ασφαλείας αλλά με το σεβασμό των δικαιωμάτων του άλλου που δεν 
προβλέπεται στο άρθρο 56 της συνθήκης. Ομως, όπως διευκρίνισε το Ευρωπαϊκό 
Δικαστήριο στην απόφαση του της 18ης Ιουνίου 1991, "οι περιορισμοί στην 
εξουσία των κρατών μελών να εφαρμόζουν τις διατάξεις που προβλέπονται στα 
άρθρα 66 και 56 της συνθήκης για λόγους δημοσίας τάξεως, δημοσίας ασφαλείας 
και δημοσίας υγείας, πρέπει να αξιολογούνται βάσει της γενικής αρχής της 
ελευθερίας έκφρασης, όπως προβλέπεται στο άρθρο 10 του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου 
Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (υπόθεση 260/89, σκέψη 45). Αυτό σημαίνει ότι τα κράτη 
μέλη δεν μπορούν να επικαλεστούν λόγους που θα υπερέβαιναν όσα επιτρέπονται με 
την παράγραφο 2 του άρθρου 10 και στη συγκεκριμένη περίπτωση δεν θα μπορούσαν 
να επικαλεστούν τη δημόσια τάξη που δεν χρησιμοποιήθηκε από το Ευρωπαϊκό 
Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. 
77 Πράγματι, το Δικαστήριο είχε την ευκαιρία να διευκρινίσει σχετικά με το 
άρθρο 36 της συνθήκης ότι "ως παρέκκλιση ενός θεμελιώδους κανόνα της συνθήκης, 
το άρθρο 36 πρέπει να ερμηνευτεί βάσει της περιοριστικής ερμηνείας και δεν 
μπορεί να επεκταθεί σε στόχους που δεν απαριθμούνται ρητώς" Ευρωπαϊκό 
Δικαστήριο, 10.1.85, Υπόθεση 229/83, Leclerc, Συλλογή 1985, Σκέψη 30. 
2 8 βλέπε ανωτέρω πρώτο μέρος 
66 -
§2. Οι περιορισμοί που εφαρμόζονται αδιακρίτως 
Ελλείψει εναρμονίσεως των νομοθεσιών, ένα κράτος μέλος δεν θα μπορούσε να 
περιορίσει μια τηλεοπτική εκπομπή που προέρχεται από άλλο κράτος μέλος και που 
δεν θα ήταν σύμφωνη προς τους κανόνες του για τον πλουραλισμό, παρά μόνο στο 
βαθμό που ο περιορισμός εφαρμόζεται αδιακρίτως και εφόσον τηρηθούν οι εξής 
όροι: ο περιορισμός να αιτιολογείται από μείζονες λόγους γενικού συμφέροντος, 
οι απαιτήσεις που απορρέουν από την νομοθεσία αυτή να μην έχουν ήδη 
ικανοποιηθεί με κανόνες οι οποίοι έχουν επιβληθεί στον παρέχοντα υπηρεσίες στο 
κράτος του οποίου είναι υπήκοος και ο περιορισμός να αντιστοιχεί στον 
επιδιωκόμενο στόχο (διότι το μέτρο πρέπει να εγγυάται την υλοποίηση του 
συγκεκριμένου στόχου και διότι δεν πρέπει να υπερβαίνει ό,τι είναι απαραίτητο 
για την επίτευξη του). 
Για να αξιολογηθεί εάν οι περιορισμοί που εφαρμόζονται αδιακρίτως μπορούν να 
πληρούν τους όρους αυτούς, είναι απαραίτητο να διακρίνουμε εάν τα μέτρα που 
συνδέονται με τον περιορισμό αναφέρονται στην παροχ ή υπηρ εσιών ή στον 
παρέχοντα υπηρεσίες. 
Α τα μέτρα σχετικά με τον παρέχοντα υπηρεσίες 
α) Ο περιορισμός 
Ο περιορισμός θα συνίσταται στο να εφαρμοστούν σε ένα οργανισμό 
ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης ενός άλλου κράτους μέλους οι διατάξεις σχετικά με 
την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης που εφαρμόζονται στους εθνικούς 
οργανισμούς μετάδοσης και να παρεμποδιστεί η αναμετάδοση των εκπομπών του 
διότι δεν πληροί τους όρους της εν λόγω νομοθεσίας. Ορισμένα κράτη μέλη 
προβλέπουν στις νομοθεσίες τους, για λόγους υπολογισμού του επιπέδου της 
συγκέντρωσης, μία εξομοίωση των αλλοδαπών οργανισμών ραδιοτηλεοπτικής 
μετάδοσης των οποίων οι εκπομπές λαμβάνονται στο έδαφος τους με τους εθνικούς 
οργανισμούς ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης. 
- 67 -
Στη Γερμανία, το άρθρο 21 του νόμου του κράτους για τη ραδιοτηλεοπτική 
μετάδοση στη Γερμανία μετά την ενοποίηση του Αυγούστου 1991, που περιορίζει σε 
δύο τον αριθμό των προγραμμάτων με κρατική κάλυψη (εκ των οποίων μόνο ένα 
γενικού περιεχομένου ή μονοθεματικής ενημέρωσης) προβλέπει για το σκοπό αυτό 
τον υπολογισμό άλλων προγραμμάτων στη γερμανική γλώσσα του ιδίου οργανισμού 
ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης που μπορούν να μεταδοθούν στο σύνολο του 
ομοσπονδιακού εδάφους. Ετσι, ένας αυστριακός οργανισμός ραδιοτηλεοπτικής 
μετάδοσης που εκπέμπει επίσης στη Γερμανία, χωρίς την πρόθεση να 
καταστρατηγήσει τη γερμανική νομοθεσία (π.χ. τα προγράμματα έχουν "αυστριακό" 
περιεχόμενο), σε κάθε περίπτωση θα υπολογιζόταν για λόγους ελέγχου της τήρησης 
των διατάξεων του άρθρου 21 και π.χ. δεν θα μπορεί να έχει ένα δεύτερο σταθμό 
γενικού περιεχομένου αναμετάδοσης στη Γερμανία ("γερμανικού" περιεχομένου). 
Στην περίπτωση που πρόκειται για ένα σταθμό που εμπίπτει στην αρμοδιότητα ενός 
κράτους μέλους και που δεν πρόκειται για περίπτωση καταστρατήγησης που 
καλύπτεται από τη νομολογία van Binsbergen, η διάταξη αυτή θα μπορούσε να 
καταλήξει σε περιορισμό της ελεύθερης κυκλοφορίας των υπηρεσιών. 
Στη Γαλλία, το άρθρο 41, τρίτο εδάφιο, του νόμου της 30ης Σεπτεμβρίου 1986 
εξομοιώνει τον κάτοχο άδειας με τον έχοντα την εκμετάλλευση ενός τηλεοπτικού 
σταθμού που μεταδίδει μέσω δορυφόρου από το εξωτερικό και η λήψη του γίνεται 
στη γαλλική γλώσσα επί γαλλικού εδάφους. Ενδεχομένως θα μπορούσε να γίνει 
επίκληση μιας τέτοιας εξομοίωσης για τον περιορισμό της αναμετάδοσης των 
σταθμών αυτών όταν η κατάσταση του οργανισμού ραδιοτηλεοπτικών μεταδόσεων θα 
ήταν ασυμβίβαστη προς τις διατάξεις για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων, όπως 
π.χ. εκείνες που περιορίζουν το μέγιστο ποσοστό που μπορεί να κατέχεται από το 
ίδιο πρόσωπο σε 5 0% ή εκείνες που περιορίζουν σε δύο τον αριθμό των αδειών για 
εκμετάλλευση σταθμού μέσω δορυφόρου. Επίσης, το καθεστώς ειδικής συμφωνίας που 
θεσπίστηκε για την αναμετάδοση σταθμών μέσω καλωδίου δίνει στο CSA τη 
δυνατότητα να καθορίσει υποχρεώσεις σχετικά με τη διαφύλαξη του πλουραλισμού. 
- 68 -
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο νόμος "Broadcasting Act" του 19902^ υποβάλλει τα 
πρόσωπα που εκμεταλλεύονται έναν δορυφορικό τηλεοπτικό σταθμό, ο οποίος 
μεταδίδει σε συχνότητα που δεν παρέχεται από το Ηνωμένο Βασίλειο και που 
θεωρεί η ITC ότι προορίζεται για γενική λήψη στο Ηνωμένο Βασίλειο (έστω και αν 
προορίζεται επίσης για λήψη εκτός Ηνωμένου Βασιλείου) στους ίδους περιορισμούς 
όσον αφορά την ιδιοκτησία άλλων σταθμών με εκείνους που εφαρμόζονται στις 
"non domestic satellite services". Συνεπώς, οι σταθμοί άλλων κρατών μελών θα 
μπορούσαν ενδεχομένως να επηρεαστούν από την εφαρμογή μιας τέτοιας διάταξης. 
Πέραν των περιπτώσεων αυτών μπορεί κανείς να φανταστεί ότι και χωρίς να 
υπάρχουν ειδικές διατάξεις προς την κατεύθυνση αυτή, οι αρχές που χορηγούν τις 
άδειες χρησιμοποιούν τα περιθώρια διακριτικής ευχέρειας που διαθέτουν για να 
λαμβάνουν υπόψη την κατάσταση του αιτούντος όσον αφορά σε θέματα 
συγκεντρώσεων. Σε μία ακραία περίπτωση θα μπορούσε ενδεχομένως να ληφθεί υπόψη 
η συμμετοχή και ο έλεγχος των μέσων μαζικής ενημέρωσης στα άλλα κράτη, έστω 
και αν δεν μεταδίδονται στο έδαφος του κράτους που χορηγεί την άδεια^Ο. 
Σχετικά με αυτό, μερικές φορές εκφράζεται το ενδιαφέρον, ιδίως στο πλαίσιο του 
Συμβουλίου της Ευρώπης-*!, γΐα τη βελτίωση της ανταλλαγής πληροφοριών σχετικά 
με τις συγκεντρώσεις σε διασυνοριακό επίπεδο που θα μπορούσε ενδεχομένως να 
συμβάλλει σον έλεγχο αυτό. 
79 scftedule Ζ, Τμήμα III, παράγραφος 6(2) 
30 Η τελευταία αυτή περίπτωση δεν φαίνεται να περιλαμβάνεται, τουλάχιστον όχι 
ρητώς, στις νομοθεσίες για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων, διότι κατά το 
μεγαλύτερο μέρος τους αναφέρονται σε περιπτώσεις είτε που συνδέονται απόλυτα 
με τη χωρά (π.χ. "συνολική κυκλοφορία εφημερίδων στην Ιταλ ία,) ή σε μία ζώνη 
αναφοράς (π.χ. τοπική) ή επίσης συνδέονται με τον "εθνικό" χαρακτήρα του 
σταθμού ή του δικτύου διανομής. 
31 Ψήφισμα που εγκρίθηκε κατά την τρίτη υπουργική διάσκεψη για την πολιτική 
των μέσων μαζικής επικοινωνίας, Λευκωσία στις 9 και 10 Οκτωβρίου 1991. 
- 69 -
β) Η απουσία αντίστοιχων προδιαγραφών στο κράτος προέλευσης 
Ο όρος αυτός θα έπρεπε να τηρείται στις περισσότερες περιπτώσεις, λαμβανομένων 
υπόψη, από τη μία πλευρά, των διαφορών των νομοθεσιών στον τομέα αυτό και από 
την άλλη πλευρά του γεγονότος ότι οι νομοθεσίες συνήθως λαμβάνουν υπόψη 
αποκλειστικά τις εθνικές καταστάσεις. 
γ) Κυρίαρχοι λόγοι γενικού ενδιαφέροντος 
Ο στόχος της διατήρησης του πλουραλισμού μπορεί να αναφαίνεται μεταξύ των 
κυρίαρχων λόγων γενικού ενδιαφέροντος που αιτιολογούν την εφαρμογή περιορισμών 
αδιακρίτως. Αυτό μπορεί να απορρέει από τη νομολογία του Ευρωπαϊκού 
Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων σχετικά με τις διατάξεις του άρθρου 10 
παράγραφος 2 του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων που 
περιλαμβάνει τον πλουραλισμό μεταξύ των νόμιμων στόχων που μπορούν να 
αιτιολογήσουν παρεκκλίσεις της αρχής της ελευθερίας έκφρασης που προβλέπεται 
στο άρθρο 10, παράγραφος 1. Εξάλλου, στις δύο αποφάσεις της 25ης Ιουλίου 
1991^2, το Δικαστήριο ανέφερε ότι "... μία πολιτική στον πολιτιστικό τομέα 
ασφαλώς μπορεί να αποτελέσει κυρίαρχο λόγο γενικού ενδιαφέροντος που να 
αιτιολογεί έναν περιορισμό της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών. Πράγματι, Γ[ 
διατήρηση του πλουραλισμού που προτίθεται να εγγυηθεί αυτή την ολλανδική 
πολιτική συνδέεται με την ελευθερία έκφρασης όπως προστατεύεται από τις 
διατάξεις του άρθρου 10 του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων"-^. 
Στη συγκεκριμένη περίπτωση το Δικαστήριο δεν έκανε δεκτή την αιτιολόγηση που 
επικαλέστηκε η ολλανδική κυβέρνηση, όχι λόγω του επιδιωκόμενου στόχου αλλά 
λόγω του όρου της αναλογικότητας^. Αντίθετα αυτό σημαίνει ότι ο στόχος της 
διατήρησης του πλουραλισμού μπορεί να αιτιολογήσει περιορισμούς που 
Τ2 Δ.Ε.Κ., 2b.7.91, Υποθέσεις 288/89 και 353/89, μη δημοσιευθείσες. 
33 Υπόθεση 353/89, σκέψη 30. Η διατύπωση που χρησιμοποίησε το Δικαστήριο θα 
επέτρεπε να εννοηθεί ότι στο πλαίσιο του γενικού ενδιαφέροντος εντάσσεται 
περισσότερο η πολιτική στον πολιτιστικό τομέα από ό,τι η διατήρηση του 
πλουραλισμού. Η επόμενη σκέψη αίρει την αμφιβολία διευκρινίζοντας ότι το εν 
λόγω μέτρο "υπερβαίνει τον επιδιωκόμενο στόχο, ήτοι την προστασία της 
ελευθερίας έκφρασης" (σκέψη 31). 
34 βλέπε κατωτέρω 
- 70 -
εφαρμόζονται αδιακρίτως στην ελεύθερη κυκλοφορία υπηρεσιών, εφόσον τα μέτρα 
που στοχεύουν στην επίτευξη του στόχου αυτού δεν προκαλούν περιοριστικό 
αποτέλεσμα δυσανάλογο με τον επιδιωκόμενο αυτό στόχο. 
δ) Η αναλογικότητα του περιορισμού 
Για να αιτιολογηθεί, το περιοριστικό μέτρο πρέπει να μπορεί να εγγυηθεί την 
υλοποίηση του στόχου τον οποίο επιδιώκει και να μην υπερβαίνει τα απολύτως 
απαραίτητα για την επίτευξη του. 
Νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου. Οι δύο αποφάσεις της 25ης Ιουλίου 1991 
σχετικά με τον ολλανδικό νόμο για τα μέσα μαζικής ενημέρωσης αποτελούν, μέχρι 
στιγμής, τις μόνες περιπτώσεις που εξετάστηκαν από το Δικαστήριο στις οποίες 
επικλήθηκε ο πλουραλισμός για να αιτιολογήσει έναν περιορισμό. Στις δύο αυτές 
αποφάσεις το Δικαστήριο θεώρησε ότι ο όρος της αναλογικότητας δεν είχε 
εκτελεστεί εφόσον μία από τις επίδικες διατάξεις35 υπερέβαινε τον 
επιδιωκόμενο36 στόχο και ότι ο άλλος37 δεν είχε προσαρμοστεί σε αυτόν τον 
τελευταίο3**. 
Δεν είναι δυνατόν να εξαχθεί το συμπέρασμα από τη συγκεκριμένη αυτή περίπτωση, 
ότι a priori, οποιοσδήποτε περιορισμός στην ελεύθερη κυκλοφορία υπηρεσιών 
Τ5 σχετικά με την υποχρέωση, απόλυτη ή μερική, της προσφυγής στα τεχνικά μέσα 
του Bedrijf για την υλοποίηση προγραμμάτων ραδιοφωνικής ή τηλεοπτικής 
μετάδοσης. 
36 "διότι ο πλουραλισμός στον οπτικοακουστικό τομέα ενός κράτους μέλους σε 
καμία περίπτωση δεν μπορεί να επηρεαστεί από τη δυνατότητα που θα προσφερόταν 
στους διάφορους εθνικούς οργανισμούς να απευθύνονται σε παρέχοντες υπηρεοίες 
που είναι εγκατεστημένοι σε άλλα κράτη μέλη" (σκέν))η 31). 
37 οι όροι σχετικά με τη διάρθρωση των οργανισμών ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης 
που θεσπίστηκαν στα λοιπά κράτη μέλη. 
38 "για την εξασφάλιση του πλουραλισμού στον οπτικοακουστικό τομέα πράγματι 
δεν είναι καθόλου απαραίτητο η εθνική νομοθεσία να επιβάλει στους οργανισμούς 
ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης που είναι εγκατεστημένοι στα λοιπά κράτη μέλη να 
ευθυγραμμίζονται με το ολλανδικό πρότυπο [...] για να εγγυηθεί τον πλουραλισμό 
τον οποίο επιθυμεί να διατηρήσει, η ολλανδική κυβέρνηση μπορεί κάλλιστα να 
περιοριστεί στην εκπόνηση του προσήκοντος καταστατικού των δικών της 
οργανισμών"(σκέψη 42). 
- 71 -
που αποσκοπεί στον πλουραλισμό θα ήταν δυσανάλογος και κατά συνέπεια 
αδικαιολόγητος. Πράγματι, στη συγκεκριμένη περίπτωση, οι εν λόγω διατάξεις δεν 
αφορούσαν ειδικά τη διατήρηση του πλουραλισμού (όπως π.χ. σχετικά με την 
ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης), αλλά ήταν διατάξεις σχετικά με τη 
διαφήμιση που στόχευαν στη διατήρηση του μη εμπορικού χαρακτήρα των οργανισμών 
μεταδόσεων. Κατά συνέπεια ήταν δυσχερές να προβληθεί ο ισχυρισμός ότι η 
εφαρμογή των διατάξεων αυτών ήταν προσαρμοσμένη στον στόχο της διατήρησης του 
πλουραλισμού. 
Μέχρι στιγμής το Δικαστήριο δεν έχει εξετάσει καμία περίπτωση όπου ο 
περιορισμός θα συνίστατο στην εφαρμογή μιας ειδικής διάταξης για τον 
πλουραλισμό, όπως εκείνη που περιορίζει την ιδιοκτησία στα μέσα ενημέρωσης, σε 
έναν οργανισμό ραδιοτηλεοπτική μετάδοσης ενός άλλου κράτους μέλους. 
Λαμβανομένων υπόψη ορισμένων εθνικών διατάξεων3^ πάντως δεν αποκλείεται η 
περίπτωση αυτή να τεθεί κάποτε ενώπιον του Δικαστηρίου. 
Δυνάμει του ελέγχου της αναλογικότητας, το περιοριστικό αποτέλεσμα που 
προκαλείται από την εφαρμογή των εθνικών διατάξεων για τον έλεγχο των 
συγκεντρώσεων σε έναν οργανισμό ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης ενός άλλου κράτους 
μέλους θα μπορούσε δύσκολα να αιτιολογηθεί. 
- Κατά περίπτωση, θα είναι απαραίτητο να αξιολογηθεί εαν το περιοριστικό 
μέτρο έχει προσαρμόστε ί στο στόχο του πλουραλισμού. Ετσι, π. χ. ο όρος αυτός 
δύσκολα θα μπορούσε να πληρωθεί στην περίπτωση που ένα κράτος μέλος λάμβανε 
υπόψη τα επίπεδα της ιδιοκτησίας και άλλων μέσων μαζικής ενημέρωσης πλην 
εκείνων που μεταδίδουν στο έδαφος του. Ετσι, ο αλλοδαπός οργανισμός 
ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης θα έβλεπε να υπολογίζονται στα λοιπά κράτη μέλη οι 
συμμετοχές του ώστε να ελεγχθεί εάν τα κατώφλια του κράτους υποδοχής δεν έχουν 
υπερβληθεί. Η σώρευση των συμμετοχών σύντομα θα εμπόδιζε τη λήψη σε ένα κράτος 
από αλλοδαπούς οργανισμούς μεταδόσεων. Ενα τέτοιο πολυεθνικό κριτήριο θα 
έπρεπε να θεωρηθεί ως αδικαιολόγητο διότι είναι ακατανόητο σε τ ι ο έλεγχος των 
79 βλέπε κατωτέρω 
- 72 -
μέσων μαζικής ενημέρωσης σε ένα κράτος μπορεί να επηρεάσει τον πλουραλισμό σε 
άλλο κράτος, ενώ αυτά τα μέσα μαζικής ενημέρωσης δεν ασκούν εκεί 
δραστηριότητες. 
Επίσης, ο όρος της προσαρμοστικότητας δεν θα μπορούσε να πληρωθεί στην 
περίπτωση που το περιοριστικό μέτρο που θα παρεμπόδιζε τη λήψη μιας εκπομπής 
ενός οργανισμού ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης εγκατεστημένου σε άλλο κράτος μέλος 
θα παρεμπόδιζε επίσης τον οργανισμό αυτό να μεταδίδει εκπομπές στο έδαφος όπου 
είναι εγκατεστημένος ή στο έδαφος άλλων κρατών μελών. Στην περίπτωση αυτή το 
μέτρο θα μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα να παρεμποδίσει τον οργανισμό 
ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης να συμβάλει στον πλουραλισμό στη δική του χώρα ή σε 
άλλες. Συνεπώς, η εφαρμογή του εθνικού νόμου δεν είναι το κατάλληλο μέσο για 
τη διατήρηση του πλουραλισμού εφόσον έχει σαν αποτέλεσμα να τον περιορίζει σε 
ένα άλλο κράτος. 
- θα πρέπει επίσης να αξιολογηθεί κατά περίπτωση εάν το περιοριστικό 
μέτρο δεν υπερβαίνει τα απολύτως απαραίτητα. Αυτός ο όρος θα ήταν δύσκολο να 
εφαρμοστεί στην περίπτωση που ένα κράτος μέλος θα εφάρμοζε τους κανόνες σε 
σταθμούς, προέλευσης άλλων κρατών μελών,που δεν θα προκαλούσαν πραγματική 
απειλή για τον εν λόγω πλουραλισμό όπως π. χ. λόγω μιας πραγματικά 
περιορισμένης ακροαματικότητας, της γλώσσας (ή των γλωσσών) των εκπομπών, του 
περιεχομένου του προγράμματος που δεν απευθύνεται στο μεγάλο κοινό. Πράγματι, 
στην περίπτωση αυτή το μέτρο δεν θα ήταν αντικειμενικά απαραίτητο"^0 για την 
επίτευξη του επιδιωκόμενου στόχου, που περιεχόμενο του δεν είναι η εφαρμογή 
της εθνικής νομοθεσίας αλλά η διασφάλιση της διατήρησης του πλουραλισμού. 
Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις αυτό θα κατέληγε στο να προκληθούν από το κράτος 
μέλος προέλευσης εξωεδαφικές επιπτώσεις λόγω της αντίληψης του περί 
πλουραλισμού. Πάντως, είναι αναμφίβολο ότι ο έλεγχος της αναλογικότητας 
σύντομα καθίσταται εξαιρετικά δυσχερής λόγω της υποκειμενικότητας στην 
4ϋ Δ.Ε.Κ., 26.2.1991, υπόθεση 180/89, Επιτροπή κατά Ιταλίας, δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί στη Συλλογή, σκέψη 17. 
- 73 -
αξιολόγηση που απαιτεί και της δυσκολίας να διαφοροποιηθούν οι περιπτώσεις που 
θα μπορούσαν να καλυφθούν από τη νομολογία σχετικά με την καταστρατήγηση του 
νόμου "stricto sensu". 
ε) Η νομολογία σχετικά με την καταστρατήγηση της νομοθεσίας 
Δυνάμει της λεγόμενης νομολογίας "van Binsbergen"41, η περίπτωση 
καταστραγήγησης μιας νομοθεσίας για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων θα μπορούσε, 
με την επιφύλαξη του να πληρωθούν οι όροι που τέθηκαν από το Δικαστήριο, να 
αιτιολογήσει έναν περιορισμό στην ελεύθερη κυκλοφορία υπηρεσιών. 
Οι απαραίτητοι όροι για να αιτιολογηθεί ο περιορισμός δυνάμει της εν λόγω 
νομολογίας είναι οι εξής: η εν λόγω δραστηριότητα πρέπει να στρέφεται πλήρως ή 
κυρίως προς το έδαφος άλλου κράτους μέλους (αντικειμενικός όρος), ώστε να 
εξαιρεθεί των επαγγελματικών κανόνων που θα εφαρμόζονταν στο κράτος προέλευσης 
(υποκειμενικός όρος) και η κατάσταση να εμπίπτει στο κεφάλαιο σχετικά με το 
δικαίωμα εγκατάστασης και όχι σε εκείνο της παροχής υπηρεσιών. 
Η νομική βάση της εν λόγω νομολογίας δεν είναι σαφής πλην του γεγονότος ότι 
βρίσκεται στο οριακό πλαίσιο μεταξύ του δικαιώματος εγκατάστασης και εκείνου 
που απορρέει από την ελεύθερη κυκλοφορία των υπηρεσιών^2. Η βάση θα μπορούσε 
41 Δ.Ε.Κ., 3.12.1974, Υπόθεση 33/74, Συλλογή 1974, 1299· Σκέψη 13· βλέπε 
επίσης απόφαση "coassurance", Δ.Ε.Κ. 4.12.86, υπόθεση 205/84, Συλλογή 1986, 
3755· Σκέψη 22. 
42 Οπως επιβεβαιώνει, από τη μία πλευρά, το τελευταίο τμήμα της σκέψης 13 της 
απόφασης van Binsbergen και από την άλλη πλευρά το γεγονός ότι στην ίδια 
απόφαση το Δικαστήριο (αντίθετα με τη στάση του στις μεταγενέστερες αποφάσεις 
σχετικά με το άρθρο 59) δεν αφιέρωσε μια ειδική σκέψη στο θέμα του εάν 
πράγματι επρόκειτο για υπηρεσία δυνάμει των διατάξεων του άρθρου 60· στην 
περίπτωση αυτή θα μπορούσε να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι το ζήτημα της 
καταστρατήγησης είναι εντελώς διαφορετικό από εκείνο της φύσης της εν λόγω 
δραστηριότητας (διασυνοριακή ή μη διασυνοριακή υπηρεσία). 
- 74 -
να συνίσταται στην εφαρμογή μιας γενικής αρχής που θα απαγόρευε την κατάχρηση 
ενός δικαιώματος, καθώς επίσης στη νομολογία σχετικά με τον ίδιο τον ορισμό 
της υπηρεσίας. Στην πρώτη περίπτωση η νομική βάση θα ήταν αποκλειστικά 
νομολογιακή, ενώ στη δεύτερη περίπτωση θα στηριζόταν στο ανεφάρμοστο του 
άρθρου 59 της συνθήκης, διότι η κατάσταση δεν θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως 
υπηρεσία, δυνάμει των διατάξεων του άρθρου 6 0 της συνθήκης, λόγω του γεγονότος 
ότι δεν θα είχε πληρωθεί ο όρος σχετικά με τον διασυνοριακό χαρακτήρα. 
Πράγματι, σε ορισμένες περιπτώσεις καταστρατήγησης του νόμου θα ήταν δυνατό 
να θεωρηθεί ότι "όλα τα προσήκοντα στοιχεία εξασφαλίζονται στο εσωτερικό ενός 
μόνον κράτους μέλους"^3, πράγμα το οποίο, όπως διευκρίνισε το Δικαστήριο^, 
θα παρεμπόδιζε την εφαρμογή των διατάξεων σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία 
των υπηρεσιών. Εξάλλου μια τέτοια προσέγγιση θα ήταν συμπληρωματική εκείνης 
σχετικά με την πραγματική και σταθερή εγκατάσταση, όπως αναπτύχθηκε από το 
Δικαστήριο στην υπόθεση "Factortame"*5 σχετικά με το δικαίωμα εγκατάστασης. 
Πάντως, επειδή προς το παρόν το Δικαστήριο δεν έχει εφαρμόσει τη νομολογία 
αυτή σε καμία συγκεκριμένη περίπτωση, το ζήτημα παραμένει ανοιχτό. 
Οι δυσχέρειες στην ερμηνεία και στην εφαρμογή της νομολογίας αυτής είναι 
προφανείς. Πράγματι, ο αντικειμενικός και υποκειμενικός όρος δίνουν στο 
δικαστή σημαντικό περιθώριο αξιολόγησης, ιδίως ο δεύτερος που απαιτεί να 
προσδιοριστεί το στοιχείο της πρόθεσης^6, ήτοι τα πραγματικά κίνητρα του 
παρέχοντος υπηρεσίες. Ειδικότερα, θα ήταν απαραίτητο να αποδειχθεί ότι το 
γεγονός της βούλησης να καταστρατηγηθούν οι νομοθετικές διατάξεις για τον 
Τ3 Λ.Ε.Κ., 18.3.1992, Υπόθεση 52/79, Συλλογή 833, σκέψη 9. 
44 Το αυτό και Δ.Ε.Κ., 26.2.91, υπόθεση 1989/89, Επιτροπή κατά Ιταλίας, δεν 
έχει ακόμη δημοσιευθεί στη Συλλογή, Σκέψη 9. 
45 Δ.Ε.Κ., 25.8.91, υπόθεση 221/89, δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί στη Συλλογή· 
στη σκέψη 20 διευκρινίζεται ότι "η έννοια της εγκατάστασης, δυνάμει των άρθρων 
52 και επόμενα της συνθήκης, περιλαμβάνει την αποτελεσματική άσκηση μιας 
οικονομικής δραστηριότητας μέσω μιας σταθερής εγκατάστασης σε άλλο κράτος 
μέλος για διάρκεια αορίστου χρόνου". 
46 Ακόμη και στην περίπτωση του προσδιορισμού του διασυνοριακού χαρακτήρα της 
υπηρεσίας (και όχι της κατάχρησης του δικαιώματος) γιατί η έρευνα του κράτους 
όπου εξασφαλίζονται τα "προσήκοντα στοιχεία" της δραστηριότητας ή της 
"πραγματικής άσκησης" (προαναφερθείσα απόφαση Factortame) αυτής της 
τελευταίας, μπορεί να καλύψει επίσης τις πραγματικές προθέσεις του παρέχοντος 
υπηρεσίες. 
- 75 -
έλεγχο των συγκεντρώσεων και όχι άλλου είδους διατάξεις^' διαδραμάτισε 
αποφασιστικό ρόλο στην επιλογή του τόπου εγκατάστασης. Εξάλλου, στην 
αξιολόγηση θα πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι ένας επιχειρηματίας μπορεί 
νομίμως να προσπαθήσει να χρησιμοποιήσει τις δυνατότητες που του προσφέρονται 
στην εσωτερική αγορά της Κοινότητας. Η προσφυγή σε μία δέσμη στοιχείων δεν θα 
μπορεί να αποτρέψει τις εκτεταμένες διακρίσεις που συνεπάγεται ο έλεγχος 
αυτός**8. 
Β Τα μέτρα σχετικά με τις υπηρεσίες 
Σε συνάρτηση με τα μέτρα που αφορούν τον παρέχοντα υπηρεσίες (κανόνες σχετικά 
με την ιδιοκτησία των μέσων ενημέρωσης), τα μέτρα σχετικά με τις υπηρεσίες 
(κανόνες που αναφέρονται στο περιεχόμενο των εκπομπών), των οποίων η εφαρμογή 
στις εκπομπές άλλου κράτους μέλους θα αποτελούσε τη βάση του περιορισμού, 
προκαλούν διάφορα ερωτήματα. Πράγματι, η οδηγία "τηλεόραση χωρίς σύνορα" 
συντονίζει τους τομείς που αφορούν στο περιεχόμενο των εκπομπών και θα 
μπορούσαν να αιτιολογήσουν, σύμφωνα με τη νομολογία Debauve, περιορισμούς 
στην ελεύθερη κυκλοφορία των τηλεοπτικών εκπομπών. 
Το γεγονός ότι οι διατάξεις σχετικά με τον πλουραλισμό, όπως π.χ., οι 
υποχρεώσεις ουδετερότητας, αντικειμενικότητας, καταμερισμού του τηλεοπτικού 
χρόνου, η πολιτική διαφήμιση, η απαγόρευση δημοσίευσης ή διάδοσης 
αποτελεσμάτων σφυγμομετρήσεων, κ.λπ. ... δεν αποτελούν μέρος αυτών των 
συντονισμένων τομέων, σημαίνει ότι a priori δεν έχουν προσδιοριστεί ως 
4"7 ιΟίως εαν οεν επιδιώκουν έναν στόχο γενικού ενδιαφέροντος. 
48 Ενδεχομένως εξαιρουμένης της περιπτώσεως ενός ραδιοτηλεοπτικού φορέα, το 
κοινό του οποίου βρίσκεται εξ ολοκλήρου στο κράτος της λήψης, που τα 
προγράμματα του προετοιμάζονται στο κράτος της λήψης, του οποίου τα όργανα 
διεύθυνσης βρίσκονται επίσης στο κράτος αυτό και δεν υπάρχουν άλλοι 
αντίστοιχοι σταθμοί που εκπέμπουν προς άλλες χώρες από την ίδια χώρα 
προέλευσης. Στην περίπτωση αυτή μπορεί να αμφισβητηθεί η ύπαρξη μιας 
διασυνοριακής υπηρεσίας, γιατί όλα τα προσήκοντα στοιχεία στην πραγματικότητα 
συγκεντρώνονται σε έναν μόνον κράτος. 
(5) 
- 76 -
δυνάμενες να προκαλέσουν στην πράξη κινδύνους περιορισμών στην ελεύθερη 
αναμετάδοση εκπομπών προέλευσης άλλου κράτους μέλους που θα είχε αιτιολογήσει 
την εναρμόνιση τους. 
Πάντως, αυτό δεν σημαίνει ότι οι διατάξεις αυτές δεν θα μπορέσουν ποτέ να 
αιτιολογήσουν ορισμένους περιορισμούς δυνάμει του κοινοτικού δικαίου. 
Πράγματι, όπως για τα μέτρα σχετικά με τον παρέχοντα υπηρεσίες, ο όρος που 
αναφέρεται στην επιδίωξη ενός στόχου γενικού ενδιαφέροντος θα είχε πληρωθεί. 
Το ίδιο θα ίσχυε επίσης στις περισσότερες περιπτώσεις και για τον όρο σχετικά 
με την απουσία αντίστοιχων προδιαγραφών στο κράτος. Πάντως, ο όρος της 
αναλογικότητας του μέτρου θα καθιστούσε ελάχιστα δυνατή τη διακοπή 
προγραμμάτων ενός σταθμού^. Ορισμένες υποχρεώσεις δεν θα μπορούσαν ευλόγως 
να επιβληθούν (με την ποινή της απαγόρευσης της αναμετάδοσης) σε ένα 
διασυνοριακό σταθμό, όπως π.χ. εκείνες που θα ζητούσαν να εκφράζουν τα διάφορα 
ιδεολογικά ρεύματα που υπάρχουν στην κοινωνία. Εξάλλου, μόνον το συγκεκριμένο 
επίδικο πρόγραμμα, όπως π.χ. ένα "κλιπ" πολιτικής διαφήμισης που διανέμεται 
τακτικά κατά τη διάρκεια μιας αρκετά μεγάλης περιόδου και προορίζεται για μία 
χώρα στην οποία θα είχε απαγορευθεί, ενδεχομένως θα μπορούσε να αποτελέσει το 
αντικείμενο μιας διακοπής^. Πρέπει να υπογραμμισθεί ότι οι 
"καταστρατηγήσεις" θα ήταν πλέον κατάφορες από ότι στις περιπτώσεις όπου 
Τ9 το apypo ΙΌ της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα δικαιώματα του ανθρώπου θα 
παρείχε ένα ιδιαίτερο σημαντικό πλαίσιο αξιολόγησης όσον αφορά την 
αναγκαιότητα του περιορισμού. 
50 θα έπρεπε επίσης να αποδειχθεί ότι πρόκειται για το λιγότερο δεσμευτικό 
μέτρο έναντι του προς διαφύλαξη συμφέροντος και οτ ι το ίδιο μέτρο θα είχε 
εφαρμοστεί στους εθνικούς οργανισμούς μεταδόσεων εάν διέπρατταν την ίδια 
παράβαση. Εξάλλου, εάν το "κλιπ" δεν προοριζόταν για τη χώρα αυτή, θα φαινόταν 
δυσανάλογη η παρέμβαση να παρεμποδιστεί η αναμετάδοση του, ενώ ίσως θα 
μπορούσε να έχει επιτραπεί στη χώρα για την οποία προοριζόταν. 
- 77 -
πρόκειται για κανόνες όσον αφορά την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης5* και ότι κατά συνέπεια ο έλεγχος της αναλογικότητας θα έπρεπε να 
ήταν λιγότερο δυσχερής και να προκαλούσε μικρότερες συγκρούσεις και έλλειψη 
ασφάλειας δικαίου. 
Εξάλλου, στην πράξη ο κίνδυνος καταστρατήγησης φαίνεται μικρός, κατ'αρχάς 
λαμβανομένων υπόψη των περιορισμένων χρηματοοικονομικών κινήτρων52, στη 
συνέχεια, του γεγονότος ότι η στρατηγική των επιχειρηματιών φαίνεται σε 
γενικές γραμμές να επιδιώκει εμπορικούς και όχι πολιτικούς στόχους53. 
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 
Σύμφωνα με τη νομική ανάλυση, τα κράτη μέλη θα είχαν τη δυνατότητα, εφόσον 
πληρούνται ορισμένοι όροι, να περιορίσουν τις τηλεοπτικές εκπομπές που 
προέρχονται από άλλο κράτος μέλος, οι οποίες θα καταστρατηγούσαν τους 
εθνικούς κανόνες σχετικά με τη διατήρηση του πλουραλισμού και θα απειλούσαν 
τον πλουραλισμό. Πέραν της περιπτώσεως της καταστρατήγησης "stricto sensu" 
ένα κράτος μέλος θα μπορούσε δυσχερέστερα (έλεγχος της αναλογικότητας) χωρίς 
όμως αυτό να αποκλείεται, να περιορίσει την αναμετάδοση ενός σταθμού άλλου 
κράτους μέλους, που χωρίς την πρόθεση της καταστρατήγησης δεν θα είχε 
συμμορφωθεί προς τους εθνικούς κανόνες του πλουραλισμού. 
5~Ι Στο βαθμό που θα ήταν ευκολότερο να αποδειχθεί ότι πρόκειται για ένα 
πρόγραμμα προσαρμοσμένο στη χώρα υποδοχής σε συνάρτηση με τον εθνικό χαρακτήρα 
της πολιτικής ζωής στα κράτη μέλη (π.χ. διαφήμιση για μία πολιτική 
προσωπικότητα σε εθνικό επίπεδο) κατά συνέπεια μόνον ένα περιοριστικό μέτρο 
του εν λόγω προγράμματος είναι κατάλληλο για να τεθεί τέλος στην κατάσταση. 
Στην περίπτωση κανόνων ιδιοκτησίας των μέσων ενημέρωσης θα είναι δυσχερέστερο 
να αποδειχθεί ότι ο περιορισμός είναι απαραίτητος για την εγγύηση του 
πλουραλισμού (βλέπε ανωτέρω) διότι το ασυμβίβαστο βρίσκεται σε επίπεδο 
κεφαλαίου και οχ ι σε επίπεδο οθόνης. 
52 αντίθετα από προγράμματα, όπως η εμπορική διαφήμιση, τα προγράμματα 
πολιτικού χαρακτήρα, που θα καταστρατηγούσαν τις εθνικές διατάξεις, θα 
παρήγαγαν αληθοφανώς ανεπαρκείς πόρους σε συνάρτηση με τους αντίστοιχους 
κ ινδύνους. 
53 βλέπε προαναφερθείσα "Study on pluralism and concentration in media-economic evaluation", σ. 10. 
- 78 
Πάντως, στην πράξη, το θέμα της εφαρμογής αυτής της δυνατότητας περιορισμού 
των εκπομπών θα μπορούσε να είναι ιδιαίτερα λεπτό, εφόσον πρόκειται για 
κανόνες που αφορούν στην ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης και να 
αποτελέσει πηγή συγκρούσεων λόγω των διαφορών εκτίμησης σχετικά με μία 
δεδομένη κατάσταση. Ως προς αυτό, πρέπει να ληφθούν υπόψη ειδικότερα δύο 
παράγοντες: 
- Η αβεβαιότητα σχετικά με τον χαρακτηρισμό της καταστρατήγησης. 
Η εφαρμογή της νομολογίας του Δικαστηρίου στις περιπτώσεις καταστρατήγησης θα 
θέσει σημαντικά προβλήματα ερμηνείας, εφόσον η ίδια κατάσταση μπορεί να 
χαρακτηριστεί διαφορετικά από τα ενδιαφερόμενα κράτη. Ειδικότερα, ο οργανισμός 
ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης θα έχει πάντα την ευχέρεια να επικαλείται το 
γεγονός ότι μεταδίδει σε άλλες χώρες για να αμφισβητήσει τον χαρακτηρισμό της 
καταστρατήγησης. Οι άλλες αυτές χώρες θα μπορούσαν επίσης να εγκρίνουν τη θέση 
του οργανισμού ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης και να αμφισβητήσουν το γεγονός ότι 
το κράτος που προβάλλει την καταστρατήγηση παρεμπιπτόντως αμφισβητεί την 
προσέγγιση του κράτους εγκατάστασης σε θέματα πλουραλισμού. Επίσης, δεδομένου 
ότι η ραδιοτηλεοπτική μετάδοση αποτελεί δραστηριότητα που υπόκειται σε ένα 
σύστημα άδειας εκ μέρους των δημοσίων αρχών, το κράτος που έχει χορηγήσει την 
άδεια σε περίπτωση σύγκρουσης θα μπορούσε να εμπλακεί εμμέσως. Κατά συνέπεια, 
η συζήτηση θα στρεφόταν επί της ουσίας, ήτοι επί της ικανότητας του κάθε 
συστήματος να διατηρήσει πραγματικά τον πλουραλισμό5^.Αυτή η έλλειψη 
ασφαλείς του δικαίου δεν φαίνεται να παραμένει σε θεωρητικό επίπεδο, στο 
βαθμό που ακόμη για τους τομείς που έχουν ήδη συντονιστεί μέσω της οδηγίας 
"τηλεόραση χωρίς σύνορα" μερικές φορές σημειώνονται φόβοι καταστρατήγησης55· 
a fortiori, αυτό θα ισχύει κατά μείζονα λόγο για τους τομείς που συνδέονται με 
τον πλουραλισμό οι οποίοι δεν έχουν συντονιστεί από μία οδηγία. 
- η δυσχέρεια της ανάληψης τεχνικών μέτρων έναντι ενός επιχειρηματία η 
δραστηριότητα του οποίου θα καταστρατηγούσε μία νομοθεσία. Στην περίπτωση της 
ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης μέσω δορυφόρου ο παράγοντας αυτός είναι σημαντικός, 
έστω και αν αφορά κυρίως περιπτώσεις ατομικής λήψης (τα καλωδιακά δίκτυα 
5"4" γιατι ο περιορισμός της σώρευσης σε έναν εθνικό επίγειο σταθμό, όπως στην 
περίπτωση της Γαλλίας, θα ήταν περισσότερο (ή λιγότερο) νόμιμος απ'ό,τι το 
όριο των τριών σταθμών, όπως συμβαίνει στην Ιταλία; 
55 π. χ. στο σχέδιο σύστασης ενός λουξεμβουργιανού γαλλόφωνου σταθμού 
αναμετάδοσης κινηματογραφικών ταινιών μέσω δορυφόρου. 
- 79 -
μπορούν να ελεγχθούν ευκολότερα). Είναι πιθανό ότι στην περίπτωση που μία 
σύγκρουση σχετικά με τον χαρακτηρισμό της καταστρατήγησης θα παρατεινόταν, ο 
οργανισμός ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης θα συνέχιζε τις δραστηριότητες του λόγω 
της υλικής αδυναμίας του κράτους του οποίου η νομοθεσία καταστρατηγείται να 
τις σταματήσει. Το τελευταίο αυτό θα έπρεπε να παρέμβει αμέσως στο κράτος στην 
αρμοδιότητα του οποίου εμπίπει ο οργανισμός ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης και 
κατά τον τρόπο αυτό να προσδώσει στη διαφορά μία πολιτική διάσταση. 
II. Ο έλεγχος των συγκεντρώσεων σε εθνικό επίπεδο 
Το επιχείρημα σύμφωνα με το οποίο τα κράτη μέλη διαθέτουν τα νομικά μέσα να 
προστατευτούν έναντι δραστηριοτήτων κοινοτικής διάστασης που βάσει της 
εφαρμογής των κοινοτικών αρχών της ελεύθερης κυκλοφορίας ισχύει επίσης όσον 
αφορά το δίκαιο επί του ανταγωνισμού: το γεγονός ότι μία συγκέντρωση, λόγω της 
κοινοτικής της διάστασης, δεν εμπίπτει πλέον στο εθνικό δίκαιο επί του 
ανταγωνισμού, αλλά στο κοινοτικό δίκαιο επί του ανταγωνισμού, δεν τα εμποδίζει 
να λαμβάνουν, έναντι της συγκέντρωσης αυτής, εθνικά μέτρα που στοχεύουν στη 
διατήρηση του πλουραλισμού. 
Πράγματι, το άρθρο 21, παράγραφος 3, του κανονισμού σχετικά με τις πράξεις 
συγκέντρωσης προβλέπει ρητά ότι τα κράτη μέλη έχουν το δικαίωμα να συνεχίζουν 
να εφαρμόζουν τις εθνικές νομοθετικές διατάξεις για να εξασφαλίζουν "την 
πολυφωνία των μέσων μαζικής ενημέρωσης" στην περίπτωση που η Επιτροπή δεν 
κινεί τη διαδικασία κατά των πράξεων συγκέντρωσης. Ελλείψει μιας τέτοιας 
διάταξης, δυνάμει των διατάξεων των παραγράφων 1 και 2 του ιδίου άρθρου, τα 
κράτη μέλη χάνουν τη δυνατότητα ελέγχου των πράξεων συγκέντρωσης που εμπίπτουν 
στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού, εις όφελος της αποκλειστικής αρμοδιότητας 
της Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου. 
Πάντως, η εξουσία αξιολόγησης των κρατών μελών, δυνάμει των διατάξεων του 
άρθρου 21, παράγραφος 3, δεν είναι απεριόριστη, διότι τα μέτρα που λαμβάνονται 
προς την κατεύθυνση αυτή οφείλουν να είναι "συμβιβάσιμα προς τις γενικές αρχές 
και τις λοιπές διατάξεις του κοινοτικού δικαίου" (άρθρο 21, παράγραφος 3, 
πρώτο εδάφιο). 
- 80 -
Ετσι, τα μέτρα δεν πρέπει να είναι ασυμβίβαστα ιδίως προς την αρχή της 
ελεύθερης κυκλοφορίας την οποία εγγυώνται οι διατάξεις του άρθρου 59 της 
συνθήκης ΕΟΚ και η οδηγία "τηλεόραση χωρίς σύνορα". Η μνεία των γενικών αρχών 
είναι σημαντική διότι, σύμφωνα με τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου 
σχετικά με τα θεμελιώδη δικαιώματα, σημαίνει ότι οι περιορισμοί που 
προκλήθηκαν από τα μέτρα αυτά που από τη φύση τους είναι μέτρα παρέκκλισης 
(πρώτο μέρος) δεν μπορούν να υπερβούν τις εξαιρέσεις που προβλέπονται στο 
άρθρο 10, παράγραφος 1 της ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα δικαιώματα του 
ανθρώπου5**. 
Εξάλλου, τα μέτρα αυτά πρέπει να είναι κατάλληλα για την προστασία του 
πλουραλισμού των μέσων μαζική ενημέρωσης πράγμα που θα έπρεπε να αποκλείει 
ιδίως τα μέτρα που δεν έχουν μελετηθεί ειδικά για το σκοπό αυτό. Ετσι, 
αντίθετα από τις διατάξεις για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων που αναφέρονται 
ειδικά στον πλουραλισμό σχετικά με τα μέσα μαζικής ενημέρωσης οι μη ειδικοί 
εθνικοί κανόνες επί του ανταγωνισμού δεν θα μπορούσαν να νομιμοποιήσουν μία 
εξέταση εκ μέρους των εθνικών αρχών της συγκέντρωσης που θεωρείται από την 
Επιτροπή ως συμβιβάσιμη προς την κοινή αγορά. 
Τέλος, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι τα κράτη μέλη δεν μπορούν να 
χρησιμοποιούν αυτή τη δυνατότητα εθνικού ελέγχου για να επιτρέπουν μία πράξη 
συγκέντρωσης που θα μπορούσε να είχε κηρυχθεί ασυμβίβαστη προς την κοινή 
αγορά εκ μέρους της Επιτροπής. Το άρθρο 21, παράγραφος 3, αναφέρεται 
αποκλειστικά στην αντίθετη περίπτωση: πράξη συμβιβάσιμη προς την κοινή αγορά 
αλλά ασυμβίβαστη προς το εθνικό δίκαιο στον τομέα του πλουραλισμού. 
III. Η διαφάνεια 
Οι ανάγκες σε θέματα διαφάνειας υπογραμμίστηκαν επανειλημμένα, ιδίως από το 
5Έ Δ.Ε.Κ., 18.6.91, υπόθεση 260/89, δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί στη Συλλογή, αιτιολογία 41 και επόμενες. 
- 81 -
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο57 και το Συμβούλιο της Ευρώπης58. Δεν είναι βέβαιο ότι 
η διαφάνεια καθ'εαυτής εγείρει προβλήματα που πρέπει να επιλυθούν σε κοινοτικό 
επίπεδο. Ως προς αυτό πρέπει να διακρίνουμε δύο διαφορετικά ζητήματα: 
- Τη συλλογή και την ανταλλαγή πληροφοριών 
. Σε επίπεδο κρατών μελών, οι αρχές μπορούν να έχουν πρόσβαση σε ορισμένες 
πληροφορίες είτε μέσω της εξουσίας ελέγχου την οποία διαθέτουν είτε μέσω 
νομοθετικών διατάξεων . ο βαθμός της συλλογής και του ελέγχου ποικίλλει σε 
κάθε κράτος μέλος ιδίως σε συνάρτηση με την ύπαρξη και τις αρμοδιότητες των 
επιφορτισμένων αρχών για τον έλεγχο των μέσων μαζικής ενημέρωσης καθώς και 
εκείνων που έχουν αρμοδιότητα σε θέματα ανταγωνισμού. 
Πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ της ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης και του τύπου. 
Το καθεστώς της προηγούμενης άδειας στην οποία υπόκειται ο οργανισμός 
ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης δίνει στις αρχές ένα σημαντικό μέσο πίεσης για να 
επιτύχουν τις απαραίτητες πληροφορίες (χωρίς πληροφορίες δεν παρέχεται άδεια). 
Αντίθετα, ο παράγοντας αυτός δεν ισχύει για τον τύπο, πέραν των πιθανών 
παρεμβάσεων των αρμοδίων αρχών σε θέματα ανταγωνισμού που μερικές φορές 
μπορούν να παρέμβουν σε ορισμένες περιπτώσεις συγκεντρώσεων. 
Εξάλλου, πρέπει να διακρίνουμε το θέμα της συλλογής πληροφοριών από εκείνο της 
διάδοσης τους. Ορισμένα δεδομένα που συλλέγονται από τις αρμόδιες για θέματα 
ανταγωνισμού αρχές είναι εμπιστευτικά και κατά συνέπεια μη προσβάσιμα στο 
κοινό. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι εθνικές αρχές δεν έχουν τα μέσα να αποσπούν 
τις πληροφορίες. 
57 ψήφισμα σχετικά με τη συγκέντρωση των μέσων ενημέρωσης και την πολυφωνία στην Ευρώπη της 16ης Σεπεμβρίου 1992. 
58 Ψήφισμα που εγκρίθηκε κατά την τρίτη υπουργική διάσκεψη της Κύπρου σχετικά με τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. 
- 82 -
. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το ζήτημα της συγκέντρωσης πληροφοριών σχετικά με έναν 
φορέα εγκατεστημένο σε άλλο κράτος μέλος τίθεται συχνά ιδίως στο Συμβούλιο της 
Ευρώπης. Το ψήφισμα που εγκρίθηκε κατά την τρίτη υπουργική διάσκεψη προτείνει 
για το σκοπό αυτό τη σύσταση ενός μηχανισμού διαβούλευσης μεταξύ των κρατών. 
Ως προς αυτό, πρέπει να σημειωθεί ότι η ανάγκη ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ 
αρχών κατ'αρχάς εξαρτάται από την ικανότητα τους να αποκτούν τις πληροφορίες 
αμέσως μέσω των ενδιαφερομένων επιχειρήσεων. Για τη ραδιοτηλεοπτική μετάδοση, 
το γεγονός ότι μία επιχείρηση είναι εγκατεστημένη στο εξωτερικό δεν αποτελεί 
απαραίτητα εμπόδιο για τους λόγους που αναφέρονται παρακάτω. 
Μία ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ αρχών οριοθετείται στο πλαίσιο της 
αρμοδιότητας τους και του ενδιαφέροντος τους για να αποκτήσουν το είδος των 
δεδομένων που αφορά μία αλλοδαπή αρχή. Πράγματι, ενδέχεται οι εθνικές αρχές 
κατ'αρχάς να ενδιαφέρονται για ειδικώς εθνικού περιεχομένου πληροφορίες που 
δεν συνδέονται αναγκαστικά με τις ανάγκες των αλλοδαπών αρχών. Η ανάγκη αυτή 
δεν μπορεί να επιλυθεί παρά με την άμεση πρόσβαση των αρχών, χωρίς τη 
μεσολάβηση μιας άλλης αρχής, στις πηγές της κατάλληλης πληροφόρησης που 
βρίσκονται σε ένα άλλο κράτος μέλος. Πάντως, η Επιτροπή δεν έλαβε γνώση για 
την ύπαρξη φραγμών στον τομέα αυτό. Εξάλλου, εάν έπρεπε να είναι απαραίτητη η 
ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των ίδιων των αρχών, φαίνεται ότι θα έπρεπε να 
πραγματοποιείται αμέσως μεταξύ των αρχών αυτών χωρίς να παρεμβαίνει ένας 
θεσμικός μηχανισμός. 
- Η χρήση και η επεξεργασία των πληροφοριών 
Ο στόχος των διατάξεων σχετικά με τη διαφάνεια είναι το να γίνεται γνωστό 
"ποιος ελέγχει τι". Κατά συνέπεια, η πραγματική δυσχέρεια συνίσταται στον 
ορισμό της έννοιας του ελέγχου και στον προσδιορισμό των κατάλληλων 
κριτηρίων. Το πρόβλημα αυτό δεν παρουσιάζει ιδιαίτερο χαρακτήρα στον τομέα των 
- 83 -
μέσων ενημέρωσης, αλλά τίθεται επίσης σε όλους τους τομείς που αποτελούν 
αντικείμενο ελέγχου επί των πράξεων συγκεντρώσεων. Ενας τέτοιος ορισμός μπορεί 
να παρουσιάζει δυσχέρειες, δεδομένου ότι πρέπει να ληφθούν υπόψη συγχρόνως η 
εσωτερική διάρθρωση της επιχείρησης και οι εξωτερικοί δεσμοί των μετόχων. 
Η παρατήρηση της εξέλιξης της συγκέντρωσης μπορεί να αποτελέσει έναν άλλο 
στόχο της συλλογής δεδομένων. Μια τέτοια παρατήρηση για λόγους ανάλυσης θέτει 
σε μεγαλύτερο βαθμό ένα ζήτημα επεξεργασίας, κυρίως θέσπισης ενός συστήματος 
ανάλυσης προσαρμοσμένου στις συγκεκριμένες ανάγκες παρά ένα ζήτημα συλλογής 
δεδομένων. Ηδη ιδιωτικές εταιρείες, δημόσιες αρχές ή ισντιτούτα έχουν 
εξειδικευτεί σ'αυτό το είδος δραστηριότητας. Τέλος, η ίδια η παρατήρηση της 
εξέλιξης της συγκέντρωσης δεν αποτελεί επίλυση του ενδεχόμενου προβλήματος του 
πλουραλισμού στα μέσα ενημέρωσης. 
Συμπερασματικά, η διαφάνεια καθ'εαυτής της δεν μπορεί να χαρακτηριστεί επί του 
παρόντος ως μία ανάγκη που αιτιολογεί μια ειδική παρέμβαση της Κοινότητας, 
εφόσον δεν υπάρχουν εμπόδια στην άμεση ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των 
εθνικών αρχών. Πάντως, ενδέχεται το διεθνές πλαίσιο να προσθέσει έναν ακόμα 
παράγοντα που θα μπορούσε να συμβάλλει στην έλλειψη διαφάνειας. 
- 84 
Επιμέρους τμήμα 2. Η αποτελεσματικότητα του κοινοτικού δικαίου επί του 
ανταγωνισμού 
Δεν θα ήταν απαραίτητη η ανάληψη μιας ειδικής ενέργειας με στόχο την εγγύηση 
του πλουραλισμού σε κοινοτικό επίπεδο παρά εάν το κοινοτικό δίκαιο επί του 
ανταγωνισμού (άρθρα 85 και 86 της συνθήκης ΕΟΚ και κανονισμός για τον έλεγχο 
των συγκεντρώσεων της 21.12.89) δεν μπορεί να ανταποκριθεί στις ανάγκες της 
διατήρησης του πλουραλισμού. 
Το Κοινοβούλιο, στο ψήφισμα του της 16ης Σεπτεμβρίου 1992, διευκρινίζει ότι 
"μόνο με τους σημερινούς κανόνες που ισχύουν στον τομέα του ανταγωνισμού δεν 
διασφαλίζεται η πολυφωνία και ο πλουραλισμός στα μέσα μαζικής ενημέρωσης". 
Ως προς αυτό, οι σχέσεις μεταξύ του δικαίου επί του ανταγωνισμού και του 
πλουραλισμού μπορούν να αναλυθούν ως εξής: 
Ι. Η σύμπτωση των συμφερόντων μεταξύ της διατήρησης του ανταγωνισμού και 
της διατήρησης του πλουραλισμού 
Ενα ανταγωνιστικό περιβάλλον και μία αγορά με εύρυθμη λειτουργία δέχονται τον 
πλουραλισμό στον βαθμό που, από τη μία πλευρά, αυτό σημαίνει ότι η αγορά είναι 
ανοικτή και κατά συνέπεια επιτρέπει την είσοδο νέων παραγόντων, στη 
συγκεκριμένη περίπτωση νέων μέσων μαζικής ενημέρωσης, και από την άλλη 
πλευρά, αυτό παρακινεί τους επιχειρηματίες για μια ποιοτική διαφοροποίηση του 
εκδοτικού περιεχομένου των μέσων μαζικής ενημέρωσης τα οποία κατέχουν και 
κατά τον τρόπο αυτό τη διεύρυνση της πολυμέρειας των πληροφοριών. 
Συνεπώς υπάρχει σύμπτωση συμφερόντων μεταξύ του στόχου της διατήρησης του 
πλουραλισμού και εκείνου της διατήρησης του ανταγωνισμού. Πράγματι, η εφαρμογή 
του δικαίου επί του ανταγωνισμού και ιδίως του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 4064/89 
του Συμβουλίου, της 21ης Δεκεμβρίου 1989 για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων 
- 85 -
μεταξύ επιχειρήσεων (στο εξής "ο κανονισμός"), συμβάλλει στο να δημιουργήσει 
του απαραίτητους όρους για τον πλουραλισμό παρεμποδίζοντας "τις συγκεντρώσεις 
που δημιουργούν ή ενισχύουν δεσπόζουσα θέση, με αποτέλεσμα να παρακωλύεται σε 
αξιοσημείωτο βαθμό ο αποτελεσματικός ανταγωνισμός στην κοινή αγορά ή σε 
σημαντικό τμήμα της" (άρθρο 2, παράγραφος 3 του κανονισμού). 
Αυτό το είδος των πράξεων που είναι επιζήμιες για τον ανταγωνισμό θα 
δυσχέραιναν επίσης τη διατήρηση του πλουραλισμού. Πράγματι, είναι δύκολο να 
φανταστεί κανείς περιπτώσεις στις οποίες ό,τι θα ήταν αρνητικό για τον 
ανταγωνισμό θα μπορούσε να είναι θετικό για τον πλουραλισμό. Ετσι, μια πράξη 
συγκέντρωσης που θα ήταν ασυμβίβαστη προς την κοινή αγορά δεν θα μπορούσε να 
γίνει δεκτή κατά παρέκκλιση λόγω ενδεχόμενων θετικών επιπτώσεων στον 
πλουραλισμό (ανωτέρω). 
Μεταξύ των περιπτώσεων συγκέντρωσης που θα μπορούσαν να θέσουν ζητήματα 
πλουραλισμού, ορισμένες θα μπορούσαν να ρυθμιστούν με την εφαρμογή του δικαίου 
επί του ανταγωνισμού. Π.χ. αυτό θα μπορούσε να ισχύει στην περίπτωση αγοράς 
διαφημιστικών χώρων εάν μία πράξη συγκέντρωσης θα προκαλούσε μεγάλη εξάρτηση 
των μέσων ενημέρωσης έναντι ενός κέντρου ομαδικών αγορών. Η πράξη αυτή θα 
μπορούσε να είναι επιζήμια για τον πλουραλισμό στο βαθμό που, χαμηλώνοντας τις 
τιμές πωλήσεως των διαφημιστικών χώρων, μία τέτοια συγκέντρωση θα κατέληγε, 
από τη μία πλευρά, στο να περιορίσει την πρόσβαση στην αγορά νέων μέσων 
μαζικής ενημέρωσης μειώνοντας τους διαθέσιμους πόρους και από την άλλη πλευρά, 
θα μπορούσε να δημιουργήσει, σε αντίδραση, ένα φαινόμενο συγκέντρωσης από 
πλευράς μέσων μαζικής ενημέρωσης. Επίσης, μία κάθετη πράξη συγκέντρωσης μεταξύ 
ενός οργανισμού ραδιοτηλεοπτικών μεταδόσεων και ενός φορέα εκμετάλλευσης 
δορυφορικών εκπομπών ή μ ία πράξη σχετικά με τον έλεγχο μιας τεχνολογίας (π.χ. 
τα συστήματα ελέγχου πρόσβασης) που θα μπορούσαν να έχουν ως αποτέλεσμα να 
περιορίσουν την πρόσβαση στην αγορά δορυφορικών σταθμών θα μπορούσε 
ενδεχομένως να αποφευχθεί μέσω της εφαρμογής του δικαίου επί του ανταγωνισμού. 
Το ίδιο θα ίσχυε και στην περίπτωση που ένας φορέας θα είχε δεσπόζουσα θέση 
και θα ασκούσε καταχρηστική δραστηριότητα σε επίπεδο αγοράς στον τομέα της 
πώλησης ή της κτήσης δικαιωμάτων επί προγραμμάτων. 
- 86 -
II. Τα όρια της σύμπτωσης των συμφερόντων 
Το δίκαιο επί του ανταγωνισμού δεν μπορεί να εξυπηρετήσει τα συμφέροντα του 
πλουραλισμού παρά στο βαθμό που οι εν λόγω καταστάσεις θέτουν προβλήματα 
ανταγωνισμού που εμπίπτουν στις έννοιες του κοινοτικού δικαίου. Όμως αυτό δεν 
ισχύει πάντοτε. 
§1 Η διατήρηση του πλουραλισμού και η διατήρηση του ανταγωνισμού: δύο 
διαφορετικά κριτήρια 
Εστω και αν υπάρχει σύμπτωση συμφερόντων μεταξύ των δύο αυτών κατηγοριών, το 
κριτήριο της παρεμπόδισης του αποτελεσματικού ανταγωνισμού και εκείνο της 
διατήρησης του πλουραλισμού έχουν διαφορετικό νόημα και περιεχόμενο. Το πρώτο 
στοχεύει στη συμπεριφορά του οικονομικού φορέα ενώ το δεύτερο στην πολυμέρεια 
της ενημέρωσης. Ο ανταγωνισμός μεταξύ φορέων θα μπορούσε να ερμηνευτεί με τον 
ανταγωνισμό μεταξύ ιδεών, αλλά πρόκειται για δύο διαφορετικές εκτιμήσεις. 
Η μεθοδολογία του ελέγχου της εφαρμογής του κανονισμού απαιτεί να καθοριστεί η 
σύσταση ή η ενίσχυση μιας δεσπόζουσας θέσης και να αξιολογηθεί εαν 
παρακωλύεται σε αξιοσημείωτο βαθμό ο αποτελεσματικός ανταγωνισμός. 
Αντίθετα, η αξιολόγηση της παρεμπόδισης του πλουραλισμού δεν θα μπορούσε να 
γίνει παρά βάσει αναλύσεως για την πολυμέρεια των διαθέσιμων σε ένα κοινό 
πληροφοριών ανεξάρτητα από την ανταγωνιστική θέση των επιχειρήσεων. 
- 87 
§2. Η αδυναμία της εφαρμογής του δικαίου επί του ανταγωνισμού σε ορισμένες 
καταστάσεις που άπτονται του πλουραλισμού 
Λόγω της διαφορετικής φύσης των δύο κριτηρίων, θα μπορούσαν να προκύψουν 
καταστάσεις στις οποίες ο πλουραλισμός θα είχε απειληθεί χωρίς να 
παρεμποδίζεται κατά αξιοσημείωτο τρόπο ο αποτελεσματικός ανταγωνισμός στην 
κοινή αγορά ή σε σημαντικό τμήμα της. 
- Συγκέντρωση σε επίπεδο πολλών μέσων μαζικής ενημέρωσης 
Οι συγκεντρώσεις σε επίπεδο πολλών μέσων μαζικής ενημέρωσης δεν μπορούν να 
καλυφθούν από τον κανονισμό παρά μόνον εάν θέτουν πρόβλημα ανταγωνισμού στην ή 
στις εν λόγω αγορές. Ο ορισμός των εν λόγω αγορών αποδεικνύεται σύνθετος 
γι'αυτό το είδος συγκεντρώσεων και φαίνεται δυσχερές να αξιολογηθεί μία αγορά 
σε επίπεδο πολλών μέσων μαζικής ενημέρωσης, εξαιρουμένης ενδεχομένως της 
περιπτώσεως της πωλήσεως διαφημιστικών χώρων σε επίπεδο πολλών μέσων μαζικής 
ενημέρωσης. Φαίνεται ότι μάλλον θα πρέπει να ληφθούν υπόψη τα προβλήματα 
ανταγωνισμού που τίθενται σε μία από τις εν λόγω επί μέρους αγορές, ήτοι σε 
ένα από τα είδη μέσων μαζικής ενημέρωσης. Ετσι, μία πράξη συγκέντρωσης μεταξύ 
μιας ομάδας που λειτουργεί σε επίπεδο πολλών μέσων μαζικής ενημέρωσης και μιας 
ομάδας που λειτουργεί σε επίπεδο ενός μόνο μέσου μαζικής ενημέρωσης (π.χ. 
τηλεόραση) θα μπορούσε να έχει ως συνέπεια τη σύσταση μιας δεσπόζουσας θέσης 
στην αγορά της ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης (ή στις επιμέρους αγορές του τομέα 
αυτού). Δεν θα υπήρχε λοιπόν αμφισβήτηση του χαρακτήρα των δραστηριοτήτων των 
εν λόγω ομάδων, σε επίπεδο πολλών μέσων μαζικής ενημέρωσης, αλλά ο αντίκτυπος 
του σε επίπεδο ενός μόνο μέσου μαζικής ενημέρωσης5^. Αντίθετα, από απόψεως 
πλουραλισμού, μία δραστηριότητα σε επίπεδο πολλών μέσων μαζικής ενημέρωσης 
μπορεί να θέσει προβλήματα πλουραλισμού έστω και αν είναι συμβιβάσιμη προς το 
δίκαιο επί του ανταγωνισμού. Πράγματι, από απόψεως καταναλωτή των μέσων 
μαζικής ενημέρωσης, που ακούει το ραδιόφωνο (το πρωΐ), διαβάζει την εφημερίδα 
(το μεσημέρι) και παρακολουθεί την τηλεόραση (το βράδυ) μία συγκέντρωση σε 
59 Αυτό Θα μπορούσε να μειώσει τις δυνατότητες να ληφθεί υπόψη μια 
ενδεχόμενη αγορά διαφημιστικού χώρου σε επίπεδο πολλών μέσων μαζικής 
ενημέρωσης, διότι συνήθως η σύσταση ή ενίσχυση μιας δεσπόζουσας θέσης 
εκδηλώνεται σαφέστερα σε μία αγορά σε επίπεδο ενός μόνο μέσου μαζικής 
ενημέρωσης. Η αντίθετη περίπτωση, όπου μία συγκέντρωση σε επίπεδο πολλών μέσων 
μαζικής ενημέρωσης θα συνιστούσε ή θα ενίσχυε μία δεσπόζουσα θέση στην αγορά 
διαφημιστικού χώρου σε επίπεδο πολλών μέσων μαζικής ενημέρωσης χωρίς αυτό να 
συμβαίνει σε μία αγορά σε επίπεδο ενός μόνο μέσου μαζικής ενημέρωσης θα ήταν 
ελάχιστα πιθανή. 
- 88 -
επίπεδο πολλών μέσων μαζικής ενημέρωσης θα μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα όλα 
τα μέσα μαζικής ερνημέρωσης που καταναλώνει να εξαρτώνται από τον ίδι φορέα 
ελέγχου, έστω και αν τα μερίδια της αγοράς στο κάθε ένα από τα μέσα μαζικής 
ενημέρωσης είναι ανεπαρκή για να προκαλέσουν στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό. 
Επειδή η πολυμέρεια των πληροφοριών και των φορέων ελέγχου των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης πρέπει να αξιολογείται όχι μόνο στο πλαίσιο ενός μόνον είδους μέσου 
μαζικής ενημέρωσης αλλά επίσης μεταξύ των διαφόρων ειδών μέσων μαζικής 
ενημέρωσης και λαμβανομένων υπόψη των πρακτικών κατανάλωσης των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης, η σύμπτωση συμφερόντων μεταξύ της διατήρησης του ανταγωνισμού και 
του πλουραλισμού είναι ασθενέστερη στην περίπτωση συγκεντρώσεων σε επίπεδο 
πολλών μέσων μαζικής ενημέρωσης απ'ό,τι για τις συγκεντρώσεις σε επίπεδο ενός 
μόνο μέσου μαζικής ενημέρωσης. 
- Συγκέντρωση σε επίπεδο ενός μόνον μέσου μαζικής ενημέρωσης 
Στις περιπτώσεις συγκέντρωσης σε επίπεδο ενός μόνο μέσου μαζικής ενημέρωσης η 
σύμπτωση συμφερόντων μεταξύ του ανταγωνισμού και του πλουραλισμού θα μπορούσε 
να περιοριστεί από το γεγονός ότι μια κατάσταση που δεν μπορεί να 
χαρακτηριστεί ως σύσταση/ενίσχυση δεσπόζουσας θέσης ή στρέβλωση του 
αποτελεσματικού ανταγωνισμού θα μπορούσε πάντως να αποτελέσει κίνδυνο για τον 
πλουραλισμό, δεδομένου ότι πρόκειται για κριτήρια αξιολόγησης διαφορετικού 
ε ίδους. 
Οσον αφορά τον απαραίτητο όρο (στο πλαίσιο των στόχων του κανονισμού) της 
σύστασης ή της ενίσχυσης δεσπόζουσας θέσης, είναι πιθανό μία κατάσταση όπου θα 
κινδύνευε ο πλουραλισμός να αποτελεί επίσης δεσπόζουσα θέση. Πάντως, ο ορισμός 
της εν λόγω αγοράς θα μπορούσε να θέσει προβλήματα, εφόσον θα οδηγούσε στο να 
μη χαρακτηρίζει ως δεσπόζουσα θέση μία κατάσταση που εμπλέκεται με θέματα 
πλουραλισμού. Ετσι π.χ. στην περίπτωση μιας συγκέντρωσης μεταξύ ενός ομίλου 
που κατέχει ένα επίγειο σταθμό και ενός άλλου που κατέχει έναν μη μονοθεματικό 
σταθμό με καταβολή συνδρομής, η αγορά στον τομέα της τηλεόρασης με καταβολή 
συνδρομής θα μπορούσε ενδεχομένως να απομονωθεί από την αγορά στον τομέα της 
τηλεόρασης χωρίς καταβολή συνδρομής (λόγω του διαφορετικού είδους των πόρων) 
και θα μπορούσε κατά τον τρόπο αυτό να συναχθεί ότι δεν συντρέχει δεσπόζουσα 
θέση. Πάντως, ο ίδιος φορέας ελέγχου θα είχε ένα σταθμό γενικού περιεχομένου 
στις δύο αυτές αγορές, πράγμα που από απόψεως κατανάλωσης στον τομέα της 
- 89 -
ενημέρωσης θα μπορούσε να περιορίσει τον πλουραλισμό. Κατά συνέπεια, τα 
συμφέροντα που λαμβάνονται υπόψη για λόγους ανταγωνισμού μπορούν να είναι 
διαφορετικά από εκείνα που λαμβάνονται υπόψη για λόγους πλουραλισμού. 
Ειδικότερα, όσο κατακερματισμένες είναι οι αγορές αυτές τόσο δυσχερέστερο θα 
είναι να ληφθούν υπόψη οι πλευρές του πλουραλισμού. 
Όσον αφορά στον όρο της ουσιαστικής παρεμπόδισης ενός αποτελεσματικού 
ανταγωνισμού στην κοινή αγορά ή σε σημαντικό τμήμα της, φαίνεται ότι θα 
μπορούσε να περιορίσει τις δυνατότητες εφαρμογής του κανονισμού στις 
καταστάσεις πλουραλισμού, εφόσον απλώς και μόνον η σύσταση ή ενίσχυση μιας 
δεσπόζουσας θέσης θα μπορούσε να αρκεί για να τεθεί πρόβλημα πλουραλισμού, 
έστω και αν δεν έχει επηρεαστεί ο ανταγωνισμός. Η ένταση του ελέγχου θα ήταν 
λοιπόν μεγαλύτερη για τη διατήρηση ίου πλουραλισμού απ'ό,τι για τη διατήρηση 
του ανταγωνισμού. 
- Το πρόβλημα των ανωτάτων ορίων. 
Τα τρία ανώτατα όρια που κανονίστηκαν από τον κανονισμό (άρθρο 1, §2) 
περιορίζουν τις δυνατότητες εφαρμογής αυτού του τελευταίου στον τομέα των 
μέσων μαζικής ενημέρωσης. Μέχρι στιγμής, έχουν κοινοποιηθεί δύο υποθέσεις που 
αφορούν μέσα μαζικής ενημέρωσης (0&η&1+/ΕδΡΝ και 8ιιηΓΧ3β). Αντίθετα, η 
συγχώνευση 5ΚΥ/Β5Β δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της συγκέντρωσης λόγω του 
ότι δεν συντρέχει το κριτήριο των 2/3 του συνολικού κύκλου εργασιών κάθε μιας 
από τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις το οποίο δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί στο 
εσωτερικό ενός μόνον κράτους μέλους. 
Πάντως, τα υψηλά ανώτατα αυτά όρια δεν αποτελούν επιχείρημα για να 
αιτιολογήσουν την αναγκαιότητα της λήψης ενός ειδικού μέτρου σε κοινοτική 
κλίμακα, διότι εάν επρόκειτο απλώς για ένα θέμα ανωτάτων ορίων, θα ήταν 
δυνατό, δυνάμει των διατάξεων του άρθρου 1, § 3, του κανονισμού, να 
αναθεωρηθούν με μείωση. 
- 90 -
§3. Η δυσχέρεια μιας διασταλτικής ερμηνείας του δικαίου επί του ανταγωνισμού 
Δεν φαίνεται δυνατό να υποκατασταθούν τα όρια που συνδέονται με τη διαφορετική 
φύση των δύο κριτηρίων από έναν ειδικό τρόπο χρήσης του μέσου "δίκαιο επί του 
ανταγωνισμού". Πράγματι, ελλείψει οποιασδήποτε πρόβλεψης νομικής βάσης για το 
σκοπό αυτό, το κριτήριο του πλουραλισμού δεν μπορεί να ληφθεί υπόψη στο 
πλαίσιο του ελέγχου των πράξεων συγκέντρωσης. Τα κριτήρια "των συμφερόντων των 
ενδιάμεσων και τελικών καταναλωτών" ή "της εξέλιξης της τεχνικής και 
οικονομικής προόδου εφόσον αυτή αποβαίνει υπέρ των καταναλωτών" που 
προβλέπονται στο άρθρο 2, § 1, δεύτερο εδάφιο, δεν μπορούν να προσφέρουν μια 
τέτοια βάση. 
Εξάλλου, η ρήτρα του άρθρου 21, § 3, που τοποθετεί ρητώς σε εθνικό πλαίσιο τον 
έλεγχο του πλουραλισμού, αντίκειται, τουλάχιστον ως προς το πνεύμα της, σε μία 
διασταλτική ερμηνεία του κανονισμού σχετικά με τον πλουραλισμό. 
Η σύμπτωση συμφερόντων μεταξύ του ελέγχου επί του ανταγωνισμού και του ελέγχου 
σχετικά με τη διατήρηση του πλουραλισμού σταματά λοιπόν μόνο στα θετικά 
αποτελέσματα που μπορεί να φέρει ο πρώτος επί του δεύτερου αλλά δεν μπορεί να 
προχωρήσει μέχρι του σημείου ο πρώτος να περιλαμβάνει τον δεύτερο. 
§ 4. Δυνητικά όρια 
Μέχρι στιγμής, τα όρια που προσδιορίστηκαν παραπάνω, στην πράξη δεν έχουν ποτέ 
επαληθευθεί. Αυτό οφείλεται συγχρόνως στην πρόσφατη έναρζτ] ισχύος του 
κανονισμού και στην έλλειψη τέτοιου είδους πράξεων συγκέντρωσης. 
Είναι δυσχερές να αξιολογηθεί ο πραγματικός κίνδυνος του να υλοποιηθούν οι 
θεωρητικές αυτές περιπτώσεις στην πραγματικότητα. Ενας από τους παράγοντες που 
- 91 -
θα μπορούσε να περιορίσει τον κίνδυνο αυτό εμπεριέχεται στο γεγονός ότι οι 
νέες νομοθεσίες σχετικά με τον έλεγχο των συγκεντρώσεων που αναφέρονται ειδικά 
στα μέσα μαζικής ενημέρωσης μπορούν να παρεμποδίσουν, σε μία αρχική φάση, τις 
πράξεις συγκέντρωσης που θα μπορούσαν να εμπέσουν στο πεδίο εφαρμογής του 
κανονισμού. Τέτοιου είδους συγκεντρώσεις θα μπορούσαν λοιπόν να υλοποιηθούν 
στα κράτη μέλη που δεν διαθέτουν τέτοιου είδους κανονιστικές ρυθμίσεις ή 
εκείνες που διαθέτουν είναι ελάχιστα περιοριστικές. Δεδομένου ότι κατ'αρχάς 
είναι οι μικρές χώρες που διαθέτουν περιορισμένη κανονιστική ρύθμιση (λόγω του 
μικρού αριθμού των ιδιωτικών ραδιοτηλεοπτικών οργανισμών) είναι πιθανό ότι οι 
πράξεις συγκέντρωσης που εμπεριέχουν κινδύνους και άπτονται της δικαιοδοσίας 
τους να υπάγονται κατ'αρχήν στο εθνικό δίκαιο επί του ανταγωνισμού και όχι στο 
κοινοτικό δίκαιο επί του ανταγωνισμού. 
ΣΥΜΝΠΕΡΑΣΜΑ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ Ι 
Ο στόχος της διατήρησης του πλουραλισμού, όπως ορίζετααι από τις εθνικές 
νομοθεσίες, δεν φαίνεται να απαιτεί μια ειδική κοινοτική παρέμβαση. Από τη μία 
πλευρά, από νομική άποψη, τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα να περιορίζουν την 
αναμετάδοση εκπομπών που προέρχονται από άλλο κράτος μέλος στην περίπτωση 
πραγματικής καταστρατήγησης της νομοθεσίας σχετικά με τον πλουραλισμό. Από την 
άλλη πλευρά, οι συγκέντρωσε ι ς που είναι συμβιβάσιμες προς τον κανονισμό 
σχετικά με τον έλεγχο των πράξεων συγκέντρωσης, αλλά θέτουν προβλήματα από 
απόψεως πλουραλισμού μπορούν να υπόκεινται στα εθνικά μέτρα σχετικά με τον 
πλουραλισμό. 
Ετσι, το γεγονός ότι το εθνικό δίκαιο επί του ανταγωνισμού δεν αποτελεί μέσο 
προσαρμοσμένο στη διατήρηση του πλουραλισμού (έστω και αν μπορεί να συμβάλει 
σ'αυτήν) δεν επαρκεί για να δημιούργησε ι την ανάγκη της ανάληψης μίας 
ενέργειας. 
Πάντως, στην πράξη, η εφαρμογή της εθνικής προστασίας θα μπορεί να προσκρούσει 
στην έλλειψη ασφάλειας δικαίου, που θα οφείλεται στη δυσχέρεια να 
χαρακτηριστούν από νομική άποψη οι καταστάσεις καταστρατήγησης και στις 
ενδεχόμενες εντάσεις μεταξύ των εθνικών αρχών. 
(6 
- 92 -
Τμήμα 2. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟΥΣ ΣΤΟΧΟΥΣ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΗΣ 
ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ 
Οι νομοθεσίες για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων στα μέσα μαζικής ενημέρωσης που 
έχουν θεσπιστεί στα κράτη μέλη δεν είναι χωρίς συνέπειες για την εσωτερική 
αγορά. Εντούτοις οι διαφορές που υπάρχουν μεταξύ τους, δεν αποτελούν από μόνες 
τους λόγο για παρέμβαση σε κοινοτικό επίπεδο. Αυτή θα χρειαστεί μόνο στην 
περίπτωση που η εν λόγω ανομοιογένεια δημιουργεί πραγματικά εμπόδια που 
ενδέχεται να παρακωλύσουν την λειτουργία της εσωτερικής αγοράς όπως ορίζεται 
στο άρθρο 8Α και στο άρθρο Ζ, παράγραφος Β, στοιχείο 3) της Συνθήκης για την 
Ευρωπαϊκή Ενωση. Στα πλαίσια αυτά, εντοπίζονται έξι κατηγορίες εμποδίων. 
Ι. Περιορισμοί στην ελεύθερη κυκλοφορία των υπηρεσιών σε περίπτωση 
καταστρατήγησης της νομοθεσίας 
Η ανομοιογένεια των εθνικών νομοθεσιών μπορεί να έχει σαν συνέπεια ορισμένους 
περιορισμούς της ελεύθερης κυκλοφορίας των υπηρεσιών, οι οποίοι 
δικαιολογούνται ενδεχομένως βάσει του κοινοτικού δικαίου (η νομική ανάλυση των 
περιπτώσεων αυτών έγινε στο τμήμα 1). Αυτό μπορεί να συμβεί, συγκεκριμένα, εάν 
υπάρχει περίπτωση καταστρατήγησης μιας εθνικής νομοθεσίας για την ιδιοκτησία 
των μέσων μαζικής ενημέρωσης, όπως αναφέρεται στην νομολογία της υπόθεσης van 
Binsbergen^60). 
Μέχρι σήμερα δεν υπήρξαν παρόμοιοι περιορισμοί, αλλά δεν μπορεί να αποκλειστεί 
ο κίνδυνος να εμφανιστούν, λαμβάνοντας υπόψη το υπάρχον κανονιστικό πλαίσιο 
στην Κοινότητα. Πράγματι, ο κίνδυνος καταστρατήγησης της νομοθεσίας 
(60) βλ. τμήμα Ι, υποδιαίρεση 1 
- 93 -
καθορίζεται από δύο παράγοντες: τη δυσκολία πρόσβασης στην αγορά που προκύπτει 
από τους κανόνες ελέγχου των συγκεντρώσεων, τις προοπτικές οικονομικής 
ανάπτυξης (οικονομία κλίμακας) και τα οικονομικά πλεονεκτήματα της αγοράς: όσο 
πιο δυσχερής είναι η πρόσβαση σε μία αναπτυσσόμενη αγορά λόγω των υφισταμένων 
κανόνων ελέγχου των συγκεντρώσεων, τόσο σημαντικότεροι είναι και οι κίνδυνοι 
καταστρατήγησης των κανόνων αυτών. 
Στα πλαίσια αυτά, όλα τα εμπόδια κατά την πρόσβαση στην αγορά που 
υπογραμμίζονται παρακάτω αποτελούν και παράγοντες οι οποίοι δημιουργούν 
κίνδυνο καταστρατήγησης της νομοθεσίας. Ετσι, ένα σύστημα που πρσφέρει 
ελάχιστες δυνατότητες για την απόκτηση αδειών λειτουργίας (για τη δημιουργία 
νέων σταθμών ή για την ανανέωση αδειών ή για την απόκτηση ελέγχου επιχειρήσεων 
που διαθέτουν ήδη άδειες λειτουργίας) δημιουργεί αυτόματα κίνδυνο 
καταστρατήγησης της νομοθεσίας. Εντούτοις, ο κίνδυνος αυτός φαίνεται πιο 
πραγματικός για τις ραδιοτηλεοπτικές μεταδόσεις παρά για τον τύπο για δύο 
λόγους. Αφενός, οι περιορισμοί στην ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης 
αφορούν ελάχιστα τον τομέα του τύπου και κυρίως τον τομέα του ραδιοφώνου και 
της τηλεόρασης και των πολλαπλών μέσων ενημέρωσης. Αφετέρου, είναι δυσκολότερο 
να περιοριστούν οι ραδιοτηλεοπτικές εκπομπές απ'ό,τι η κυκλοφορία των 
εφημερ ίδων. 
Στα πλαίσια αυτά, είναι πιθανότερη η καταστρατήγηση της νομοθεσίας στον τομέα 
της ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης μέσω δορυφόρου παρά η χρησιμοποίηση μιας 
επίγειας μετάδοσης στα ερτζιανά κύματα. Συνεπώς, είναι περισσότερο 
εκτεθειμένες οι χώρες που έχουν σημαντικό επίπεδο διείσδυσης του καλωδιακού 
εξοπλισμού ή του εξοπλισμού σε δορυφορικές κεραίες (Βέλγιο, Κάτω Χώρες, 
Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο). 
II. Οι περιορισμοί του δικαιώματος εγκατάστασης 
Οι περιορισμοί στην ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης έχουν συνέπειες 
έναντι των οικονομικών παραγόντων που θέλουν να εγκατασταθούν σε ένα κράτος 
μέλος. Οι περιορισμοί αυτοί μπορεί να θίγουν ιδιαίτερα τις επιχειρήσεις που 
είναι ήδη εγκατεστημένες σε άλλα κράτη μέλη, εφόσον λαμβάνονται υπόψη ορισμένα 
- 94 
επίπεδα συμμετοχής ή ελέγχου που έχουν οι υποψήφιοι σε άλλα κράτη μέλη, όπως 
για παράδειγμα στη Γαλλία ή τη Γερμανία^61). Στην περίπτωση αυτή, οι 
υποψήφιοι που ζητούν άδεια και έχουν ήδη σταθμούς σε άλλα κράτη μέλη, τα 
προγράμματα των οποίων αναμεταδίδονται στο κράτος στο οποίο ζητείται η άδεια, 
θα υπερβούν πιο γρήγορα τα όρια συγκέντρωσης και συνεπώς δεν θα μπορούν να 
αποκτήσουν άδεια. Αντίθετα, ο υποψήφιος που δεν έχει κανένα σταθμό σε άλλα 
κράτη μέλη θα έχει περισσότερες πιθανότητες. 
Οι περιορισμοί οι οποίοι εφαρμόζονται αδιακρίτως έναντι ημεδαπών και υπηκόων 
άλλων κρατών μελών της Κοινότητας, όπως αυτοί που έχουν σαν στόχο τη διατήρηση 
της πολυφωνίας, δεν είναι αυτοί καθεαυτοί ασυμβίβαστοι με το άρθρο 52. Σύμφωνα 
με την νομολογία του Δικαστηρίου, και ιδιαίτερα την απόφαση της 12ης 
Φεβρουαρίου 1987 για τα εργαστήρια κλινικής βιολογίας (υποθ. 221/85), το άρθρο 
52 προβλέπει μόνο την εφαρμογή της εθνικής μεταχείρισης, πράγμα το οποίο 
σημαίνει ότι μόνο οι διακρίσεις λόγω ιθαγένειας και οι συγκεκαλυμμένες 
διακρίσεις είναι ασυμβίβαστες με το άρθρο αυτό, εκτός εάν μπορούν να 
δικαιολογηθούν δυνάμει του άρθρου 56(62). Οι περιορισμοί που ισχύουν 
αδιακρίτως έναντι ημεδαπών και υπηκόων άλλων κρατών μελών δεν υπάγονται στο 
άρθρο 52, όπως ερμηνεύθηκε από το Δικαστήριο^63). 
Το γεγονός ότι αυτοί οι αδιακρίτως ισχύοντες περιορισμοί είναι, αυτοί 
καθεαυτοί, θεμιτοί δυνάμει του άρθρου 52, δεν σημαίνει ότι μπορούν να 
εφαρμόζονται για υπηρεσίες που προέρχονται από άλλο κράτος μέλος προκειμένου 
να περιοριστεί η κυκλοφορία τους. Στην περίπτωση αυτή, όπως είδαμε^64), ο 
TFIT βλ. τμήμα 1 
(62) Μπορεί να γίνει επίκληση του στόχου διατήρησης της πολυφωνίας βάσει του 
άρθρου 56 (τμήμα 1) 
(63) Το Δικαστήριο εντούτοις, αφήνει πολλές φορές μια αμφιβολία, όπως στην 
απόφαση της 7ης Μαίου 1991, υποθ. 340/89, Βλασσοπούλου 1991, Ι, 2357. 
(64) ανωτέρω τμήμα 1 
- 95 -
περιορισμός είναι ασυμβίβαστος με το άρθρο 59, εφόσον δεν πληροί τις 
προϋποθέσεις που θέτει το Δικαστήριο, ιδιαίτερα όσον αφορά την ύπαρξη 
επιτακτικού λόγου δημοσίου συμφέροντος και την αναλογικότητα του περιορισμού. 
III. Οι περιορισμοί του ανταγωνισμού 
Ορισμένες μέθοδοι περιορισμού των συγκεντρώσεων μπορεί να έχουν ως έμμεση 
συνέπεια την αποθάρρυνση των ξένων επενδύσεων σε ένα κράτος μέλος, 
προστατεύοντας έτσι τους επιχειρηματίες που είναι ήδη εγκατεστημένοι στο 
κράτος αυτό έναντι των επιχειρηματιών από άλλα κράτη μέλη που επιθυμούν να 
εγκατασταθούν στο πρώτο για να αποκτήσουν πρόσβαση στην αγορά του. Μπορούν να 
αναφερθούν δύο παραδείγματα. 
Οσον αφορά τις ραδιοτηλεοπτικές μεταδόσεις, στην Ισπανία, τη Γαλλία, 
την Ελλάδα, την Πορτογαλία το μέγιστο ποσοστό συμμετοχής ενός φορέα σε 
τηλεοπτικό σταθμό περιορίζεται βάσει του νόμου σε 25%, ενώ στη Γερμανία το 
ποσοστό αυτό ορίζεται σε 50%. Ετσι, οι αλλοδαποί επιχειρηματίες μπορεί να 
διστάζουν να αναλάβουν τον έλεγχο ενός τηλεοπτικού σταθμού περιοριζόμενοι στο 
25% μόνο του κεφαλαίου^5), εφόσον η διαχείριση του καθίσταται, ως εκ τούτου, 
προβληματική λόγω του κατακερματισμού του κεφαλαίου. Στις χώρες αυτές, οι 
κάτοχοι άδειας λειτουργίας είναι σε κάποιο βαθμό προστατευμένοι έναντι των 
περιπτώσεων απόκτησης ελέγχου. Παρόλο που η προστασία αυτή ισχύει τόσο έναντι 
των ημεδαπών όσο και των αλλοδαπών, μπορεί να θίγει περισσότερο τους 
επιχειρηματίες από άλλα κράτη μέλη των οποίων η νομοθεσία δεν περιέχει τέτοιο 
περιορισμό. Αυτοί θα μπορούσαν πράγματι να υποστούν μία απόκτηση ελέγχου χωρίς 
περιορισμό ως προς το ποσοστό συμμετοχής, ενώ οι ίδιοι είναι δύσκολο να κάνουν 
κάτι τέτοιο στα κράτη μέλη που ισχύει το μέτρο αυτό. Στα πλαίσια των σημερινών 
οικονομικών στρατηγικών που περιλαμβάνουν διασυνοριακές αμοιβαίες συμμετοχές 
στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, αυτή η ανισορροπία ή η απουσία αμοιβαιότητας θα 
(6ϊ?) Στην Πορτογαλ ία υπάρχει περιορισμός συμμετοχής 30% για τη ραδιοφωνία. 
96 -
μπορούσε να δημιουργήσει πραγματικά προβλήματα και να διαταράξει το σημερινό 
status quo(66). Ετσι, πρόσφατα οι βρετανικές εταιρείες της ITV εκδήλωσαν τις 
ανησυχίες τους για τους περιορισμούς ιδιοκτησίας που υπάρχουν σε ορισμένες 
χώρες, ενώ στο Ηνωμένο Βασίλειο ένας επιχειρηματίας από κράτος μέλος της 
Κοινότητας μπορεί να αποκτήσει το 100% μιας εταιρείας της ITV. 
Αλλο παράδειγμα, οι νομοθεσίες στις οποίες λαμβάνονται υπόψη οι 
δραστηριότητες των αλλοδαπών οργανισμών ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης για λόγους 
ελέγχου των συγκεντρώσεων, μπορεί επίσης να έχουν σαν συνέπεια την προστασία 
των ήδη εγκατεστημένων επιχειρήσεων<67). Ετσι, για παράδειγμα στη Γερμανία, η 
ομοσπονδιακή σύμβαση, όπου λαμβάνονται υπόψη οι ξένοι σταθμοί, που μεταδίδουν 
εκπομπές στη γερμανική γλώσσα στο γερμανικό έδαφος, μπορεί να εμποδίσει τους 
σταθμούς αυτούς να δημιουργήσουν άλλο σταθμό που μεταδίδει στη γερμανική 
γλώσσα, ειδικό αυτή τη φορά για το γερμανικό κοινό και κατά συνέπεια άμεσα 
ανταγωνιστικό με τους γερμανικούς σταθμούς, επειδή θα ξεπερνούσαν έτσι το 
επιτρεπόμενο όριο. Το ίδιο πρόβλημα μπορεί να δημιουργηθεί με τη γαλλική 
νομοθεσία η οποία περιέχει μια ανάλογη διάταξη. 
IV. Οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού 
Οι νομοθεσίες σχετικά με τον έλεγχο των συγκεντρώσεων στα μέσα μαζικής 
ενημέρωσης προβλέπουν περιορισμούς στην ιδιοκτησία των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης η έκταση των οποίων μπορεί να ποικίλλει από το ένα κράτος στο άλλο. 
Η ανισότητα στους περιορισμούς αυτούς μπορεί να έχει δύο συνέπειες: 
μπορεί να έχει σαν συνέπεια τη διαρροή επενδύσεων από χώρες με κλειστό 
σύστημα πρόσβασης στην ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης προς εκείνες οι 
οποίες είναι πιο ανοικτές. Οι τελευταίες αυτές χώρες, συνεπώς, θα είναι 
εκτεθειμένες σε μεγαλύτερα επίπεδα συγκέντρωσης από τις πρώτες, και θα 
μπορούσαν με τη σειρά τους να καθιερώσουν ένα κλειστό σύστημα. Η διαρροή αυτή 
(66) ανωτέρω, μέρος δεύτερο 
(67) ανωτέρω 
- 97 -
θα μπορούσε να λειτουργήσει ιδιαίτερα σε μία συγκεκριμένη γλωσσική περιοχή, σε 
περίπτωση που υπάρχει σημαντική ανισότητα μεταξύ των συστημάτων. Αυτό, για 
παράδειγμα, φαίνεται να συμβαίνει με τη συμμετοχή του ομίλου Hersant στο 
βελγικό τύπο<68)· 
αντίστροφα, μπορεί οι επιχειρηματίες που είναι εγκατεστημένοι σε μία 
χώρα με ανοικτό σύστημα να αποκτήσουν μία ισχυρή ανταγωνιστική θέση ώστε να 
διεισδύσουν και στην αγορά των άλλων χωρών. Στον τομέα της ραδιοτηλεοπτικής 
μετάδοσης, μπορούμε να αναφέρουμε το παράδειγμα της Fininvest, η οποία μπόρεσε 
να αναπτυχθεί σε μία ανοικτή εθνική αγορά. 
V. Η έλλειψη ασφάλειας του δικαίου όσον αφορά τις περιπτώσεις 
καταστρατήγησης της νομοθεσίας 
θεωρητικά, οι περιπτώσεις καταστρατήγησης των εθνικών κανόνων όσον αφορά την 
πολυφωνία μπορεί να οδηγήσουν σε περιορισμούς εκ μέρους των κρατών μελών που 
δικαιολογούνται βάσει του κοινοτικού δικαίου. Εντούτοις, όπως έχει ήδη 
υπογραμμίστείί6**), στην πράξη θα είναι πολύ δύσκολο να διαπιστωθεί εάν ο 
περιορισμός της ελεύθερης κυκλοφορίας δικαιολογείται, υπό τις προϋποθέσεις που 
προβλέπει η νομολογία του Δικαστηρίου, ιδίως με βάση την αρχή της 
αναλογικότητας ή τις προϋποθέσεις για το χαρακτηρισμό μιας δεδομένης 
κατάστασης ως καταστρατήγησης της νομοθεσίας. Εκτός από τις συνέπειες που έχει 
για τα κράτη μέλη, για τις επιχειρήσεις, αυτή η έλλειψη νομικής ασφάλειας 
αποτελεί εμπόδιο όσον αφορά τις επενδύσεις σε κοινοτικό επίπεδο. Πράγματι, ο 
κίνδυνος να επικαλεσθεί ένα κράτος μέλος καταστρατήγηση της νομοθεσίας του σε 
περίπτωση μιας απλής θεμιτής χρησιμοποίησης των ευκαιριών που προσφέρει η 
εσωτερική αγορά καθώς και οι κίνδυνοι εντάσεων μεταξύ των κρατών μελών που 
τονίστηκαν ήδη, μπορεί να αποτρέψουν τη δραστηριοποίηση των οικονομικών 
(68) Λόγω της ύπαρξης του οριακού ποσοστού 30% στην αγορά του ημερήσιου τύπου 
που προβλέπει η γαλλική νομοθεσία, ο όμιλος Hersant προτίμησε να 
αποκτήσει συμμετοχή 42% στη βελγική εφημερίδα "Le Soir". 
Στα πλαίσια του ΕΟΧ, μία παρόμοια διαρροή μπορεί να υπάρξει μεταξύ 
Γερμαν ίας και Αυστρ ίας. 
(69) βλ. ανωτέρω 
- 98 -
παραγόντων στον τομέα αυτό, ο οποίος ήδη θεωρείται, ανεξάρτητα από το ζήτημα 
της πολυφωνίας, σαν τομέας δραστηριοτήτων υψηλού κινδύνου. Η κατάσταση αυτή 
δεν ανταποκρίνεται στο στόχο της βιομηχανικής πολιτικής που διατυπώνεται στο 
άρθρο 130 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ενωση, ο οποίος είναι η προαγωγή ενός 
περιβάλλοντος ευνοϊκού για την ανάπτυξη των επιχειρήσεων. 
VI. Τα εμπόδια κατά την άσκηση δραστηριοτήτων στον τομέα των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης στην Κοινότητα 
Οι εθνικές νομοθεσίες σχετικά με την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης 
θέτουν, από τη φύση τους, περιορισμούς στην ιδιοκτησία των επιχειρήσεων του 
κλάδου και συνεπώς στην πρόσβαση στην αγορά της ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης και 
του τύπου. Επίσης, η ανομοιογένεια των σχετικών νομοθεσιών συνεπάγεται 
περιορισμούς στην άσκηση δραστηριοτήτων στον κλάδο αυτό. Στα πλαίσια της 
εσωτερικής αγοράς, τα εμπόδια αυτά μπορεί να αντιβαίνουν στους στόχους της 
βιομηχανικής πολιτικής που διατυπώνονται στο άρθρο 130 της Συνθήκης για την 
Ευρωπαϊκή Ενωση, που αποσκοπεί, σύμφωνα με ένα σύστημα ανοικτών και 
ανταγωνιστικών αγορών, να προάγει ευνοϊκό περιβάλλον για την ανάληψη 
πρωτοβουλιών και για την ανάπτυξη των επιχειρήσεων καθώς και να διατηρηθεί μια 
ανοικτή προσέγγιση όσον αφορά τις αγορές. 
α) Οι περιορισμοί στην ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης σε εθνικό 
επίπεδο 
Οι φραγμοί εισόδου στην αγορά που αποτελούν οι κανόνες ελέγχου των 
συγκεντρώσεων στον τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης είναι ιδιαίτερα υψηλοί, 
επειδή αφορούν την ίδια την αρχή της ιδιοκτησίας, η οποία αποτελεί τη βάση 
όλων των οικονομικών δραστηριοτήτων, και όχι ορισμένες δεσμεύσεις ως προς την 
άσκηση των δραστηριοτήτων αυτών και μόνον. 
Ραδιοτηλεοπτικές μεταδόσεις. Οι εθνικές νομοθεσίες για τον έλεγχο των 
συγκεντρώσεων και την πολυφωνία στα μέσα μαζικής ενημέρωσης περιορίζουν τις 
δύο μοναδικές δυνατότητες πρόσβασης στην αγορά ραδιοτηλεοπτικών μεταδόσεων: 
είτε τη χορήγηση άδειας είτε την απόκτηση συμμετοχής σε ένα ραδιοτηλεοπτικό 
- 99 -
φορέα που διαθέτει ήδη την άδεια αυτή. οι δεσμεύσεις που προβλέπονται αφορούν, 
πράγματι, τόσο τον υποψήφιο για χορήγηση άδειας όσο και τον υποψήφιο για 
απόκτηση συμμετοχής και απορρέουν από τους ακόλουθους παράγοντες: 
από τον περιορισμένο αριθμό των χορηγουμένων αδειών. Σε όλα τα κράτη 
μέλη ο αριθμός αδειών είναι περιορισμένος αλλά δεν καθορίζεται κατ'ανάγκη με 
αντικειμενικά και μόνο κριτήρια (έλλειψη συχνοτήτων) ή με αξιολόγηση της 
αγοράς, αλλά και με βάση τη συγκεκριμένη πολιτική που ασκεί κάθε κράτος μέλος 
στον τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Παραδόξως, ο περιορισμός αυτός 
αποτελεί ένα παράγοντα συγκέντρωσης, δεδομένου ότι για ένα νεοεισερχόμενο, η 
μόνη δυνατότητα, εάν δεν υπάρχουν νέες άδειες, είναι να αποκτήσει έλεγχο σε 
μία ήδη εγκατεστημένη επιχείρηση με άδεια λειτουργίας και αντίστροφα, η 
διεύρυνση του αριθμού των αδειών θα οδηγούσε σε περιορισμό της συγκέντρωσης 
και θα πρόσφερε περισσότερες ευκαιρίες στους νεοεισερχόμενους: 
από τις προϋποθέσεις που απαιτούνται για την απόκτηση άδειας ή για τη 
συμμετοχή στο κεφάλαιο ενός ραδιοτηλεοπτικού φορέα. Στα πλαίσια αυτά, μπορούν 
να αναφερθούν οι προϋποθέσεις βάσει των οποίων αποτρέπεται κάθε είδους 
συμμετοχή, ακόμη και μειοψηφική, όπως και η συμμετοχή ορισμένων προσώπων 
(Ηνωμένο Βασίλειο, Ιταλία), ή περιορίζεται το ανώτατο όριο συμμετοχής ή ακόμη 
απαγορεύεται ή περιορίζεται η συμμετοχή ενός κατόχου άδειας σε ένα ή 
περισσότερα από τα άλλα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Πρέπει να σημειωθεί ότι οι 
όροι πρόσβασης στην αγορά μπορούν να ποικίλλουν ανάλογα με το είδος των 
ραδιοτηλεοπτικών σταθμών (θεματικοί, τοπικοί, καλωδιακοί). Εξάλλου, τα μέτρα 
ελέγχου των συγκεντρώσεων σε περισσότερα μέσα μαζικής ενημέρωσης μπορεί να 
δημιουργήσουν σημαντικότερα εμπόδια για την πρόσβαση στην αγορά, επειδή 
αφορούν δυνητικά ένα εκτεταμένο αριθμό επιχειρήσεων. 
Τύπος. Η πρόσβαση στις δραστηριότητες του τομέα αυτού είναι πιο εύκολη σε 
σχέση με τη ραδιοτηλεοπτική μετάδοση επειδή: 
τα συστήματα για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων σε ένα συγκεκριμένο μέσο 
μαζικής ενημέρωσης, στον τύπο, εμφανίζονται μόνο σε πέντε κράτη μέλη· 
- 100 -
δεν βασίζονται σε μηχανισμούς έγκρισης ή προηγούμενης άδειας· 
συνήθως αφορούν μόνο τα ημερήσια έντυπα και συνεπώς υπάρχουν ευκαιρίες 
για τα άλλα προϊόντα του κλάδου, όπως τα περιοδικά (οικονομικά, αθλητικά, 
γυναικεία). Πρέπει να σημειωθεί ότι οι στατιστικές δείχνουν ότι αυτά ακριβώς 
τα τελευταία αποτελούν κυρίως αντικείμενο διασυνοριακών συναλλαγών(7ϋ)· 
εκτός από τη Γαλλία και την Ιταλία, δεν προβλέπεται αυτόματη εφαρμογή 
ορίων συμμετοχής και συνεπώς υπάρχουν περισσότερες ευκαιρίες για την άσκηση 
δραστηριοτήτων στον τομέα του τύπου· 
τα εμπόδια που εμφανίζονται στον τομέα αυτό οφείλονται κυρίως στους 
κανόνες σχετικά με την ιδιοκτησία περισσότερων μέσων μαζικής ενημέρωσης. 
β) Οι συνέπειες από τις διαφορές των ορίων αυτών σε κοινοτικό επίπεδο 
Εκτός από τους περιορισμούς του ανταγωνισμού που αναφέρθηκαν στην παράγραφο 3, 
μία άλλη συνέπεια είναι η αύξηση των δαπανών στο βιομηχανικό τομέα. 
Η αύξηση των δαπανών έρευνας για την εφαρμογή των στρατηγικών. Οι διαφορές που 
υπάρχουν μεταξύ των νομοθεσιών καθιστούν πιο περίπλοκη και επισφαλή τη χάραξη 
στρατηγικών και κατά συνέπεια απαιτούν σημαντικές επενδύσεις. 
Το κόστος από μία αναγκαστική στρατηγική. Οι διαφορές μεταξύ των εθνικών 
κανόνων ελέγχου των συγκεντρώσεων μπορεί να αναγκάσουν τους επιχειρηματίες να 
υιοθετήσουν μια στρατηγική η οποία δεν θα είναι η πλέον αποτελεσματική με βάση 
τα δεδομένα της αγοράς, επειδή θα εξαρτάται, σε κάποιο βαθμό, από τις 
δυνατότητες πρόσβασης στις εθνικές αγορές που αφήνουν οι περιορισμοί στην 
ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Η δέσμευση αυτή που επιβάλλεται από 
τους υπάρχοντες περιορισμούς μπορεί να επηρεάσει ορισμένες επιλογές, όπως για 
παράδειγμα: 
(/U) European Advertising and Media forecast· Ιούνιος 1991, σ. 23 
- 101 -
στρατηγικές εγκατάστασης/μετάδοσης. Υπάρχουν διάφορες δυνατότητες για τη 
δραστηριοποίηση μιας επιχείρησης στα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Εντούτοις, λόγω 
της ανομοιογένειας των υφισταμένων περιορισμών, μπορεί να αποθαρρυνθεί μια 
στρατηγική εγκατάστασης προς όφελος μιας στρατηγικής παροχής υπηρεσιών σε 
διασυνοριακό επίπεδο, η οποία μπορεί να είναι πιο δαπανηρή και λιγότερο 
επιλεκτική. Πράγματι, εάν δεν υπάρχει δυνατότητα εγκατάστασης σε ορισμένες 
κλειστές εθνικές αγορές, ένας επιχειρηματίας μπορεί να βρεθεί στην ανάγκη να 
υιοθετήσει είτε μία στρατηγική αναδίπλωσης σε μία αγορά, είτε μία στρατηγική 
μεγάλης κλίμακας. Στην πρώτη περίπτωση, αναιρούνται τα θετικά αποτελέσματα από 
την κλίμακα της εσωτερικής αγοράς, ενώ στη δεύτερη θα είναι δύσκολο να 
αξιοποιηθούν τα ειδικά χαρακτηριστικά των διαφόρων εθνικών ή τοπικών αγορών. 
Αντίθετα, εάν υπάρχει ελεύθερη πρόσβαση στην επίγεια ραδιοτηλεοπτική μετάδοση 
σε ένα κράτος μέλος, η επιχείρηση έχει τη δυνατότητα να αναπτύξει μία πιο 
ευέλικτη και επιλεκτική στρατηγική. 
στρατηγικές στα πλαίσια ενός/περισσοτέρων μέσων μαζικής ενημέρωσης. Οι 
περιορισμοί κατά'τη δραστηριοποίηση στις αγορές άλλων κρατών μελών λόγω των 
ορίων που επιβάλλονται στην ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης μπορεί, 
για παράδειγμα, να ωθήσει τους επιχειρηματίες που δραστηριοποιούνται σε ένα 
μόνο μέσο μαζικής ενημέρωσης να αναδιπλώσουν τη στρατηγική τους σε εθνικό 
επίπεδο σε περισσότερα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Αυτό θα μπορούσε να έχει 
ιδιαίτερα επιβλαβείς συνέπειες στην αγορά των μονοθεματικών ραδιοτηλεοπτικών 
σταθμών των οποίων η βιωσιμότητα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό, λόγω του 
περιορισμένου κοινού που υπάρχει σε εθνικό επίπεδο, από τις δυνατότητες 
ανάπτυξης στα άλλα κράτη μέλη. 
γ) Ασυμβίβαστο των εμποδίων αυτών με το κοινοτικό δίκαιο 
Ο απλούστερος τρόπος για την κατάργηση των εμποδίων αυτών κατά την άσκηση των 
σχετικών δραστηριοτήτων θα ήταν η άρση των εθνικών περιορισμών της ιδιοκτησίας 
μέσων μαζικής ενημέρωσης στους οποίους οφείλονται τα εμπόδια αυτά. Εντούτοις, 
όπως αναφέρθηκε παραπάνω, οι περιορισμοί αυτοί δεν είναι αυτοί καθεαυτοί 
ασυμβίβαστοι με το άρθρο 52 και δεν μπορούν ως εκ τούτου να καταργηθούν. 
Δεν είναι επίσης δυνατόν να γίνει επίκληση του άρθρου 57, παράγραφος 2 για να 
αμφισβητηθεί η νομιμότητα των περιορισμών αυτών. Πράγματι, το άρθρο αυτό 
ορίζει απλώς ένα στόχο για να διευκολύνει την ανάληψη και την άσκηση των μη 
- 102 -
μισθωτών δραστηριοτήτων, χωρίς να μπορεί εντούτοις να συναχθεί εξ 
αντιδιαστολής ότι τα μέτρα που τις δυσχεραίνουν μπορούν να θεωρηθούν 
ασυμβίβαστα. 
Εφόσον δεν μπορούν να καταργηθούν οι ίδιες οι διατάξεις με τις οποίες 
επιβάλλονται περιορισμοί στην ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης, μόνο η 
εναρμόνιση τους θα επέτρεπε να αρθεί η υφισταμένη ανομοιογένεια. 
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ II 
Με βάση τους κοινοτικούς στόχους και την ανάλυση που έγινε, οι ανάγκες για 
ενδεχόμενη δράση μπορούν να οριστούν ως εξής: 
1- Ο στόχος της εξασφάλισης πολυφωνίας, όπως την αντιλαμβάνονται και τη 
διασφαλίζουν τα κράτη μέλη, δεν απαιτεί αυτός καθεαυτός καμία παρέμβαση. 
Αφενός, η λειτουργία της Κοινότητας δεν απειλεί από μόνη της την πολυφωνία-
αντίθετα μπορεί να επιδράσει θετικά στους δύο παράγοντες από τους οποίους 
εξαρτάται η πολυφωνία: τον αριθμό των μέσων μαζικής ενημέρωσης και τη 
διαφοροποίηση των φορέων που τα ελέγχουν. Αφετέρου, τα κράτη μέλη, ιδίως σε 
περίπτωση που υπάρχει πραγματική καταστρατήγηση των νομοθεσιών, έχουν τα 
νομικά μέσα να εξασφαλίσουν την πολυφωνία. Μόνο κάποιες διαφωνίες μεταξύ των 
εθνικών αρχών όσον αφορά την εξακρίβωση της καταστρατήγηση της νομοθεσίας 
καθώς και τα ζητήματα τα σχετικά με τη διαφάνεια της ιδιοκτησίας και του 
ελέγχου των μέσων μαζικής ενημέρωσης θα μπορούσαν ενδεχομένως να δημιουργήσουν 
δυσκολίες. 
2- Μεταξύ των συστημάτων που χρησιμοποιούνται για τη διατήρηση της 
πολυφωνίας σε εθνικό επίπεδο, οι ρυθμίσεις για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων 
στα μέσα μαζικής ενημέρωσης λόγω της ανομοιογένειας τους αποτελούν εμπόδιο για 
τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς στον τομέα αυτό: 
μπορεί να οδηγήσει σε περιορισμούς της ελεύθερης κυκλοφορίας των 
υπηρεσιών σε περίπτωση καταστρατήγησης της νομοθεσίας 
μπορεί να δημιουργήσει περιορισμούς στην εγκατάσταση 
μπορεί να δημιουργήσει περιορισμούς στον ανταγωνισμό 
μπορεί να δημιουργήσει στρεβλώσεις του ανταγωνισμού 
μπορεί να προκαλέσει έλλειψη ασφάλειας του δικαίου στις περιπτώσεις 
καταστρατήγησης της νομοθεσίας 
δημιουργεί περιορισμούς στην άσκηση δραστηριοτήτων στον τομέα των μέσων 
μαζικής ενημέρωσης. 
- 103 -
Συνεπώς, οι ανάγκες για ενδεχόμενη κοινοτική δράση προκύπτουν μάλλον από τις 
απαιτήσεις της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς παρά από αυτή καθεαυτή τη 
διατήρηση της πολυφωνίας. 
3- Προς το παρόν, τα εμπόδια παραμένουν μάλλον δυνητικά, λόγω της πρόσφατης 
θέσπισης των νομοθεσιών αυτών και του γεγονότος ότι οι στρατηγικές των 
επιχειρήσεων του κλάδου ασκούνται ακόμη σε εθνικό συνήθως επίπεδο. 
4- Τα δυνητικά εμπόδια υπάρχουν κυρίως στον τομέα της ραδιοτηλεοπτικής 
μετάδοσης, ιδιαίτερα της τηλεοπτικής μετάδοσης όπου υπάρχουν και οι 
περισσότερες ρυθμίσεις. Ο τύπος επηρεάζεται κυρίως μέσω των ρυθμίσεων που 
αφορούν την ιδιοκτησία σε περισσότερα μέσα μαζικής ενημέρωσης μάλλον παρά από 
ρυθμίσεις που αφορούν ειδικά τον τύπο. 
5- Οι περιορισμοί της ιδιοκτησίας των μέσων μαζικής ενημέρωσης από την 
οποία προκύπτουν τα σχετικά εμπόδια δεν είναι ασυμβίβαστοι με το κοινοτικό 
δ ίκαιο. 
ΕΡΩΤΗΣΗ 1 
Η Επιτροπή θα επιθυμούσε να γνωρίζει τη γνώμη των ενδιαφερομένων σχετικά με 
τον προσδιορισμό των αναγκών δράσης και ιδιαίτερα: 
σχετικά με τις ενδεχόμενες περιπτώσεις που, λόγω του κοινοτικού 
χαρακτήρα των δραστηριοτήτων των μέσων μαζικής ενημέρωσης, οι 
περιορισμοί της ιδιοκτησίας στον τομέα αυτό καθίστανται 
αναποτελεσματικοί σε σχέση με τον στόχο της διατήρησης της πολυφωνίας, 
ιδίως λόγω της καταστρατήγησης τους ή λόγω προβλημάτων διαφάνειας· 
σχετικά με την ύπαρξη περιορισμών ή άλλων αντίστοιχων συνεπειών εκτός 
από τους αναφερθέντες· 
- σχετικά με τις συγκεκριμένες περιπτώσεις όπου οι περιορισμοί της 
ιδιοκτησίας δημιούργησαν πραγματικά εμπόδια στη δραστηριότητα των 
οικονομικών παραγόντων του κλάδου· 
σχετικά με τους τομείς και τις δραστηριότητες οι οποίοι θίγονται 
περισσότερο από τους περιορισμούς της ιδιοκτησίας (για παράδειγμα: ο 
τομέας του τύπου θίγεται όχι μόνο από περιορισμούς σε επίπεδο 
περισσοτέρων μέσων μαζικής ενημέρωσης αλλά και σε επίπεδο ενός μόνο 
μέσου μαζικής ενημέρωσης;). 
- 104 -
Κεφάλαιο III. Η ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΑΡΑΣΗ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΙΣ ΑΝΑΓΚΕΣ 
Οι ανάγκες που εντοπίσθηκαν παραπάνω είναι αρκετά σημαντικές για να 
δικαιολογήσουν μία δράση, λαμβάνοντας ιδιαίτερα υπόψη το γεγονός ότι τα 
εμπόδια έχουν μάλλον δυνητικό χαρακτήρα; 
Οσον αφορά την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς, πρέπει να σημειωθεί ότι τα 
ζητήματα που θίγονται εδώ δεν εντάσσονται στα εμπόδια των οποίων η κατάργηση 
προβλεπόταν στη Λευκή Βίβλο του 1985 για την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς. 
Πράγματι, οι νομοθετικές τάσεις από τις οποίες προέκυψαν οι εν λόγω 
περιορισμοί άρχισαν να εμφανίζονται μόλις κατά τα μέσα της δεκαετίας του '80. 
Εντούτοις, όσον αφορά τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, η οποία επίσης 
απασχολεί την Επιτροπή, διαπιστώθηκαν ορισμένοι περιορισμοί που μπορεί να 
επηρεάσουν την υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς στον τομέα των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να αποφασιστεί εάν οι επιχειρήσεις του 
τομέα αυτού πρέπει να επωφεληθούν πλήρως από τις ευκαιρίες που δημιουργεί η 
εσωτερική αγορά ή εάν θα πρέπει να ληφθούν ειδικά μέτρα στον τομέα αυτό όπως 
και σε άλλους. 
Οσον αφορά τις κατά τομείς πολιτικές που έχει χαράξει η Επιτροπή, ο τομέας των 
οπτικοακουστικών μέσων και των μέσων μαζικής ενημέρωσης γενικά έχουν σαφή 
πρότεραιτότητα στις κοινοτικές δράσεις σύμφωνα με την οδηγία "Τηλεόραση χωρίς 
σύνορα", την ανακοίνωση της Επιτροπής για την πολιτική στον οπτικοακουστικό 
τομέα, το πρόγραμμα δράσης MEDIA, την οδηγία του Συμβουλίου 92/38/ΕΟΚ σχετικά 
με τη θέσπιση προτύπων για τη δορυφορική μετάδοση τηλεοπτικών σημάτων και τις 
προτάσεις οδηγιών στον τομέα της πνευματικής ιδιοκτησίας. Ο τομέας του τύπου 
υπάγεται περισσότερο στο γενικό κοινοτικό δίκαιο, και ιδίως στο δίκαιο του 
ανταγωνισμού, παρά στις ειδικές δράσεις. 
Οσον αφορά τις οριζόντιες πολιτικές, η βιομηχανική πολιτική της Επιτροπής, 
όπως ορίζεται στην ανακοίνωση της 16ης Νοεμβρίου 1990, φαίνεται να έχει 
ιδιαίτερη σχέση με το θέμα. Πράγματι, τα προβλήματα που δημιουργούνται με τη 
συγκέντρωση επιχειρήσεων στα μέσα μαζικής ενημέρωσης μπορούν να θεωρηθούν σαν 
105 
τυπικά προβλήματα 61αρθρωτικής προσαρμογής ενός κλάδου. Τα προβλήματα αυτά 
συνδέονται άμεσα με τη διάρθρωση της αγοράς, επειδή, αφενός, αφορούν την ίδια 
την αρχή της πρόσβασης στις οικονομικές δραστηριότητες (ιδιοκτησία των μέσων 
μαζικής ενημέρωσης) και όχι ορισμένες δευτερεύουσες προϋποθέσεις για την 
άσκηση μιας οικονομικής δραστηριότητας και, αφετέρου, εντάσσονται στα πλαίσια 
της ριζικής μεταβολής ενός τομέα που είναι αντικείμενο ελευθέρωσης. Ενόψει 
της ελευθέρωσης αυτής, η ανομοιογένεια των ρυθμίσεων για τον έλεγχο των 
συγκεντρώσεων μπορεί να θεωρηθεί σαν τροχοπέδη στη διαρθρωτική προσαρμογή. Για 
να ασκηθεί μια βιομηχανική πολιτική χρειάζεται να τεθεί σε κίνηση, να 
προωθηθεί και να επιταχυνθεί αυτή η διαρθρωτική προσαρμογή και, για το σκοπό 
αυτό, να δημιουργηθεί ένα ευνοϊκό για τις επιχειρήσεις, ανταγωνιστικό και 
ασφαλές περιβάλλον. Στον τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης, η εφαρμογή της 
βιομηχανικής πολιτικής θα πρέπει να λάβει μια δυναμική μορφή με σκοπό την 
κατάργηση το ταχύτερο δυνατόν όλων των σχετικών εμποδίων, εναρμονίζοντας, 
στην προκειμένη περίπτωση, τις ειδικές νομοθετικές ρυθμίσεις για τον έλεγχο 
των συγκεντρώσεων στον τομέα αυτό. Η προοπτική μιας διαρθρωτικής προσαρμογής 
ως προς τους όρους ιδιοκτησίας των μέσων μαζικής ενημέρωσης δεν είναι νέα αυτή 
καθεαυτή, δεδομένου ότι προβλεπόταν ρητά στην Πράσινη Βίβλο του 1984 για την 
"Τηλεόραση χωρίς σύνορα''^7*). 
Με βάση τόσο τις ανάγκες που διαπιστώθηκαν όσο και τις οριζόντιες και τις κατά 
τομείς πολιτικές που έχει ήδη χαράξει η Επιτροπή, η αναγκαιότητα δράσης 
φαίνεται βάσιμη. Από την άλλη, τίθεται ζήτημα περισσότερο ως προς το χρόνο 
κατά τον οποίο πρέπει να πραγμτοποιηθεί η δράση αυτή. Πράγματι, δεδομένου ότι 
πρόκειται για περιορισμούς δυνητικού χαρακτήρα, μία προληπτική δράση θα 
μπορούσε να αποδειχθεί πρόωρη ή ακατάλληλη λόγω του ότι η κατάσταση δεν είναι 
αρκετά γνωστή ή παγιωμένη. Αντίστροφα, μία στάση αναμονής θα μπορούσε να έχει 
σαν συνέπεια των επιδείνωση των εμποδίων που διαπιστώθηκαν. Η επιδείνωση αυτή 
θα μπορούσε να προκληθεί από τους ακόλουθους παράγοντες: 
(VI) "Μόνο αν διευκολυνθεί το δικαίωμα εγκατάστασης των ραδιοτηλεοπτικών 
επιχειρήσεων, σύμφωνα με τις συστάσεις του άρθρου 57, παράγραφος 2, που 
πρόβλεπε ι επίσης την ελεύθερη κυκλοφορία των υπηρεσιών σε αυτό τον 
τομέα, θα καταστεί αναπόφευκτη η προσέγγιση των όρων ανάληψης της 
ραδιοτηλεοπτικής δραστηριότητας. Η Επιτροπή κρίνει ότι αυτό θα έπρεπε να 
είναι το δεύτερο βασικό μέτρο που θα οδηγήσει στο σύστημα-πλαίσιο που 
ζητά το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Δύσκολα μπορεί να εφαρμοστεί πριν από το 
πρώτο ή ταυτόχρονα με αυτό, διότι κάτι τέτοιο θα δημιουργούσε 
ανυπέρβλητες δυσκολίες για τα κράτη μέλη και την Κοινότητα" (σ. 181). 
- 106 -
οι νομοθετικές ενέργειες σε εθνικό επίπεδο θα συνεχιστούν, ιδίως στα 
κράτη μέλη που δεν έχουν ακόμη θεσπίσει ειδικούς κανόνες για τον έλεγχο των 
συγκεντρώσεων ή που έχουν ελαστικούς κανόνες και τα οποία θα θελήσουν να 
προφυλαχθούν έναντι της διαρροής των επιχειρήσεων από κλειστές προς ανοικτές 
χώρες. 
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο(72) και το Συμβούλιο της Ευρώπης*73) ασκούν 
επίσης πίεση για την εκπόνηση εθνικών ρυθμίσεων ελέγχου των συγκεντρώσεων. 
Οι ευρωπαϊκές δραστηριότητες των επιχειρήσεων στον τομέα των μέσων 
μαζικής ενημέρωσης θα αναπτυχθούν και ενδεχομένως θα διαταράξουν το σημερινό 
3τ.3ΐτ,υ3 αιιο των συμμετοχών, συνήθως μειοψηφικών (και όχι ελέγχου), των ξένων 
επιχειρήσεων. Η ελευθέρωση που προβλέπεται με την οδηγία "Τηλεόραση χωρίς 
σύνορα" θα αυξήσει τις τάσεις για εξευρωπαϊσμό των δραστηριοτήτων αυτών καθώς 
και για εξευρωπαϊσμό της οικονομικής δραστηριότητας και του τομέα της 
διαφήμίσης. 
Τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα από μια στάση αναμονής αναφέρονται 
παρακάτω (κεφάλαιο V). 
(72) ψήφισμα για τη συγκέντρωση επιχειρήσεων στον τομέα των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης της 15ης Φεβρουαρίου 1991, παράγραφος 4 και ψήφισμα για τη 
συγκέντρωση των μέσων ενημέρωσης και την πολυφωνία της 16ης Σεπτεμβρίου 
1992, παράγραφος 7. 
(73) Ψήφισμα αριθ. 1 "Οικονομία των μέσων μαζικής ενημέρωσης και πολιτική και 
πολιτιστική πολυφωνία" που εγκρίθηκε κατά την 3η Διάσκεψη. 
- 107 -
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 
Εχοντας υπόψη τους στόχους της εσωτερικής αγοράς και της βιομηχανικής 
πολιτικής καθώς και την πολιτική στον οπτικοακουστικό τομέα που έχει 
υιοθετήσει η Επιτροπή, η αναγκαιότητα δράσης φαίνεται βάσιμη, δεδομένου ότι 
διαπιστώθηκαν ορισμένες ανάγκες οι οποίες περιγράφηκαν ανωτέρω. Αντίθετα, 
υπάρχουν αμφιβολίες ως προς το χρόνο της δράσης αυτής. 
ΕΡΩΤΗΣΗ 2 
Η Επιτροπή θα επιθυμούσε να γνωρίζει τη γνώμη των ενδιαφερομένων ως προς το αν 
οι ανάγκες που διαπιστώθηκαν είναι αρκετά σημαντικές, με βάση τους κοινοτικούς 
στόχους, ώστε να καθίσταται αναγκαία μία δράση στον τομέα των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης και, στην περίπτωση αυτή, ποιος είναι ο χρόνος κατά τον οποίο 
πρέπει να πραγματοποιηθεί η εν λόγω δράση. 
(7) 
- 108 -
Κεφάλαιο IV. ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΔΡΑΣΗΣ ΣΕ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ 
Λόγω της μη ύπαρξης αποκλειστικής αρμοδιότητας όσον αφορά την πολυφωνία και 
τις συγκεντρώσεις στον τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης, η αρχή της 
επικουρικότητας, όπως διατυπώνεται στη δεύτερη παράγραφο του άρθρου 3Β της 
Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ενωση, απαιτεί να αναζητηθεί το επίπεδο, εθνικό ή 
κοινοτικό, στο οποίο πρέπει να πραγματοποιηθεί η δράση για την υλοποίηση των 
επιδιωκόμενων στόχων, θα πρέπει να προσδιοριστεί αφενός εάν οι στόχοι της 
δράσης μπορούν να επιτευχθούν ικανοποιητικά από τα κράτη μέλη και, αφετέρου, 
ενδεχομένως, εάν μπορούν να επιτευχθούν καλύτερα σε κοινοτικό επίπεδο. 
Εφόσον ο επιδιωκόμενος στόχος είναι η κατάργηση των εμποδίων για τη σωστή 
λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, τα οποία προκύπτουν από τις ανομοιογένει ες 
των εθνικών νομοθεσιών, δεν μπορεί να επιτευχθεί κατά τρόπο ικανοποιητικό με 
δράση αποκλειστικά σε επίπεδο κρατών μελών. Πράγματι, η εναρμόνιση των 
περιορισμών στην ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης με προσαρμογή των 
νομοθεσιών των κρατών μελών αποκλειστικά σε προαιρετική βάση, δεν φαίνεται 
καθόλου ρεαλιστική και αποτελεσματική. Ακόμη και μια συνεννόηση μεταξύ των 
κρατών μελών για τον καθορισμό ενός κοινού κανόνα λειτουργίας του συστήματος 
θα ήταν αναποτελεσματική και δεν θα προσέφερε επαρκή ασφάλεια δικαίου στις 
επιχειρήσεις λόγω της απουσίας θεσμικού και νομικού πλαισίου στην κοινοτική 
έννομη τάξη. Ο στόχος του συντονισμού των εθνικών νομοθεσιών για την κατάργηση 
των περιορισμών δεν μπορεί συνεπώς να επιτευχθεί κατά τρόπο αποτελεσματικό 
παρά μόνο με μία κοινοτική εναρμόνιση. 
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 
Εφόσον κρίνεται αναγκαία μια δράση για να αρθεί η ανομοιογένεια μεταξύ των 
εθνικών περιορισμών στην ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης, μόνο σε 
κοινοτικό επίπεδο μπορεί να επιτευχθεί η μέγιστη αποτελεσματικότητα της δράσης 
αυτής. 
- 109 -
Ερώτηση 3 
Η Επιτροπή θα επιθυμούσε να γνωρίζει τη γνώμη των ενδιαφερομένων σχετικά με 
την αποτελεσματικότητα, με βάση τους κοινοτικούς στόχους, μιας δράσης, εάν 
αυτή πραγματοποιηθεί αποκλειστικά σε επίπεδο κρατών μελών. 
- 110 -
Κεφάλαιο V. ΤΟ ΕΙΔΟΣ ΤΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑΣ 
Το περιεχόμενο της δράσης πρέπει να βασίζεται στην αρχή της αναλογικότητας, 
όπως προβλέπεται στην τελευταία παράγραφο του άρθρου 3Β της Συνθήκης για την 
Ευρωπαϊκή Ενωση, σύμφωνα με το οποίο η δράση της Κοινότητας δεν υπερβαίνει τα 
αναγκαία όρια για την επίτευξη των επιδιωκόμενων στόχων. 
Σύμφωνα με τις ανάγκες που διαπιστώθηκαν και τις προτάσεις που έχουν ήδη γίνει 
σε άλλα πλαίσια, οι σχεδιαζόμενες ενέργειες θα μπορούσαν να έχουν ως 
αντικείμενο, a priori, την επίλυση διαφόρων ειδών προβλημάτων: 
Ι. Εναρμόνιση των περιορισμών στην ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης 
Α. Οι στόχοι της δράσης 
Ο γενικός στόχος είναι να δοθεί η δυνατότητα στις επιχειρήσεις των μέσων 
μαζικής ενημέρωσης να επωφεληθούν πλήρως από τις ευκαιρίες που προσφέρει η 
εσωτερική αγορά. Ο επιμέρους στόχος της εναρμόνισης θα ήταν αφενός να 
διευκολυνθεί η άσκηση των δραστηριοτήτων στον τομέα αυτό και αφετέρου να 
εξασφαλιστεί η πολυμέρεια των φορέων που ελέγχουν τα μέσα μαζικής ενημέρωσης. 
Οι δύο αυτές πτυχές είναι αδιαχώριστες: η πρώτη, μόνη της, θα σήμαινε 
απελευθέρωση χωρίς συγκεκριμένα πλαίσια, η οποία θα επέτρεπε οπωσδήποτε τη 
γέννηση νέων μέσων μαζικής ενημέρωσης, αλλά εξαρτωμένων ενδεχομένως από τον 
ίδιο φορέα, πράγμα που θα ήταν επικίνδυνο από άποψη πολυφωνίας. Η δεύτερη, 
μόνη της, θα επέτρεπε την εξασφάλιση ανεξαρτησίας μεταξύ ορισμένων μέσων 
μαζικής ενημέρωσης, αλλά θα περιόριζε την προσέλευση νέων επιχειρήσεων οι 
οποίες είναι εντούτοις απαραίτητες για να ενισχυθεί η πολυμέρεια των φορέων 
που ελέγχουν τον τομέα αυτό και κατά συνέπεια η πολυφωνία. Το ιδανικό προς το 
οποίο θα έπρεπε να τείνει η εναρμόνιση θα ήταν, επομένως, να υπάρχει ο 
μεγαλύτερος δυνατός αριθμός μέσων μαζικής ενημέρωσης και να είναι ανεξάρτητα 
το ένα από το άλλο. Ετσι, θα ήταν δυνατό να αρθούν τα εμπόδια στην εσωτερική 
αγορά και παράλληλα να προωθηθεί η πολυφωνία. 
- Ill -
Β. Αρμοδιότητα 
Το άρθρο 57, παράγραφος 2 φαίνεται να αποτελεί την κατάλληλη νομική βάση, 
εφόσον το ίδιο το αντικείμενο της εναρμόνισης είναι η διευκόλυνση της άσκησης 
των δραστηριοτήτων ojrov τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Η βάση αυτή δεν 
έρχεται σε αντίθεση με την επιβολή, μέσω της εναρμόνισης, ορίων στην 
ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Οπως αναφέρεται στην Πράσινη Βίβλο 
του 1984 για την "Τηλεόραση χωρίς σύνορα": ••διευκόλυνση" σημαίνει την άρση των 
δυσκολιών που προκύπτουν από διαφορές στη νομοθεσία, σημαίνει "να καταστούν οι 
διατάξεις ισοδύναμες" (άρθρο 54, παράγραφος 3 ζ)) για να καταστεί δυνατή και 
να προωθηθεί η ανάληψη και η άσκηση της εν λόγω αυτοτελούς δραστηριότητας σε 
όλη την Κοινότητα υπό τους ίδιους ισοδύναμους όρους" (σ. 155). Η νομική βάση 
του άρθρου 57, παράγραφος 2 θα οδηγούσε στη χρησιμοποίηση της οδηγίας σαν 
μέσου εναρμόνίσης. 
Μία άλλη νομική βάση θα μπορούσε να είναι το άρθρο 100Α λαμβάνοντας υπόψη το 
στόχο της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς. Αυτή η νομική βάση θα επέτρεπε 
ενδεχομένως να χρησιμοποιηθεί η μορφή του κανονισμού, όπως πρότειναν ορισμένα 
μέλη του Κοινοβουλίου. 
Γ. Πεδίο εφαρμογής 
Καθ'ύλην πεδίο εφαρμογής 
Η εναρμόνιση θα αφορά τους εθνικούς κανόνες για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων 
στον τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης και όχι τους κανόνες πολυφωνίας όσον 
αφορά το περιεχόμενων των εκπομπών. Πράγματι, οι τελευταίοι δεν περιορίζουν τη 
δυνατότητα άσκησης δραστηριοτήτων στον τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης και 
κατά συνέπεια μπορούν να εξακολουθήσουν να εφαρμόζονται σε κάθε κράτος μέλος 
έναντι των ραδιοτηλεοπτικών φορέων που υπάγονται στην αρμοδιότητα τους και 
εφόσον συμβιβάζονται με το κοινοτικό δίκαιο. 
Η εναρμόνιση αυτή θα αφορά τόσο τους δημόσιους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς όσο 
και τους ιδιωτικούς, δεδομένου ότι και οι πρώτοι πρέπει να ενταχθούν στη 
γενικότερη προβληματική της πολυμέρειας στον έλεγχο των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης. Πάντως, δεν θα υπάρξουν επιπτώσεις όσον αφορά την αρχή της ύπαρξης 
ενός δημόσιου ραδιοτηλεοπτικού φορέα που υπόκειται σε ειδικούς κανόνες. 
- 112 -
Η εναρμόνιση θα καλύπτει όλους τους περιορισμούς στην ιδιοκτησία των μέσων 
μαζικής ενημέρωσης. Αυτό δεν σημαίνει κατ'ανάγκη ότι θα προβλέπονται 
περιορισμοί ανάλογοι με τους υπάρχοντες σε εθνικό επίπεδο, αλλά ότι αυτοί οι 
τελευταίοι θα αντικατασταθούν από τους περιορισμούς της εναρμόνισης ακόμη και 
αν είναι διαφορετικής φύσεως. 
Γεωγραφικό πεδίο εφαρμογής 
Η εναρμόνιση θα αφορά επίσης όλες τις δραστηριότητες των επιχειρήσεων των 
μέσων μαζικής ενημέρωσης, σε τοπικό, εθνικό ή διεθνικό επίπεδο, δεδομένου ότι 
καλύπτοναι εξίσου από τους κανόνες ελέγχου των συγκεντρώσεων, οι οποίοι, 
συνεπώς, έχουν επιπτώσεις στην άσκηση των δραστηριοτήτων ραδιοτηλεοπτικής 
μετάδοσης. Πρέπει να σημειωθεί ότι οι τοπικές ή περιφερειακές δραστηριότητες, 
όπως οι άδειες λειτουργίας του Channel 3 στο Ηνωμένο Βασίλειο, μπορούν να 
ενδιαφέρουν και επιχειρήσεις από άλλα κράτη μέλη όπως και ορισμένες ευρύτερες 
αγορές και κατά συνέπεια θα πρέπει να καλυφθούν από την εναρμόνιση. 
Κατά τομέα πεδίο εφαρμογής 
Πρακτικά, τα είδη των μέσων μαζικής ενημέρωσης που καλύπτει η εναρμόνιση 
μπορούν να καθοριστούν σε συνάρτηση με τους προβλεπόμενους στις εθνικές 
νομοθεσίες περιορισμούς: μόνο τα μέσα ενημέρωσης των οποίων η ιδιοκτησία 
υπόκειται σε περιορισμούς σύμφωνα με τις εθνικές νομοθεσίες θα καλύπτονται από 
την εναρμόνιση. Στο σημείο αυτό μπορούν να εξεταστούν δύο εκδοχές: 
ΕΚΔΟΧΗ Α 
Το πεδίο εφαρμογής της εναρμόνισης μπορεί να αφορά τις εξής περιπτώσεις: 
άσκηση μόνο δραστηριοτήτων τηλεοπτικής μετάδοσης, μόνο ραδιοφωνικής μετάδοσης, 
άσκηση δραστηριοτήτων ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης/ημερήσιου τύπου. Ο τομέας του 
τύπου θα αντιμετωπιστεί μόνο μέσω των κανόνων ιδιοκτησίας σε πολλά συγχρόνως 
μέσα ενημέρωσης, αποκλείοντας τις περιπτώσεις άσκησης δραστηριοτήτων μόνο στον 
τομέα του τύπου. Πράγματι, η δυνατότητα άσκησης δραστηριοτητήτων στον τομέα 
- 113 -
του τύπου δεν περιορίζεται όσο η ραδιοτηλεοπτική μετάδοση, δεδομένου ότι δεν 
υπάρχει σύστημα χορήγησης αδειών και ότι οι κανόνες για τον έλεγχο των 
συγκεντρώσεων που ισχύουν στον τομέα αυτό δεν εμφανίζονται τόσο συχνά όσο στον 
τομέα της ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης. Αυτόματοι περιορισμοί στην ιδιοκτησία 
των επιχειρήσεων του τύπου υπάρχουν μόνο σε δύο κράτη μέλη (Γαλλία, Ιταλία). 
Σε άλλα κράτη μέλη (Δανία, ΗΒ) υπάρχουν ειδικά ανώτατα όρια πέρα από τα οποία 
κάθε πράξη συγκέντρωσης υπόκειται στο γενικό δίκαιο περί ανταγωνισμού και 
στους σχετικούς μηχανισμού ελέγχου. 
ΕΚΔΟΧΗ Β 
Σε σχέση με την εκδοχή Α, το πεδίο εφαρμογής θα εκτείνεται και στις 
περιπτώσεις άσκησης δραστηριοτήτων μόνο στον ημερήσιο τύπο προκειμένου να 
καλυφθούν οι περιορισμοί που υπάρχουν σε ορισμένες χώρες. 
Δ. Γεν ική διάρ&ρωστ) 
Με βάση την αρχή της αναλογικότητας, οι διατάξεις ουσιαστικού δικαίου θα 
πρέπει να συνιστούν μία εξισορρόπηση μεταξύ του στόχου της εξασφάλισης μίας 
ελάχιστης πολυμέρειας στον έλεγχο των μέσων μαζικής ενημέρωσης και του στόχου 
της διευκόλυνσης της άσκησης δραστηριοτήτων στον τομέα αυτό. Για να έχει η 
εναρμόνιση μία όσο το δυνατόν μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα, πρέπει κατ'ανάγκη 
να επιτευχθούν οι δύο αυτοί στόχοι. 
Η αρχή της εναρμόνισης θα ήταν να μην μπορούν τα κράτη μέλη να χορηγούν άδειες 
ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης εάν δεν πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις. 
Αντίθετα, τα κράτη μέλη δεν θα μπορούν να επικαλεστούν άλλες προϋποθέσεις που 
αναφέρονται στην πολυφωνία(74) για να απορρίψουν σχετική αίτηση. 
Οι διατάξεις ουσιαστικού δικαίου θα μπορούσαν να έχουν ως αντικείμενο: 
(74) δ! διάταξεις που αναφέρονται στη διατήρηση της πολυφωνίας στο 
περιεχόμενο των εκπομπών ισχύουν πάντοτε όσον αφορά την άσκηση των 
ραδιοτηλεοπτικών δραστηριοτήτων, αλλά δεν θα πρέπει να τίθενται ως 
προϋπόθεση στο αρχικό στάδιο της χορήγησης άδειας. 
- 114 -
α) τον καθορισμό της έννοιας του φορέα ελέγχου· 
β) λαμβάνοντας υπόψη την επιδιωκόμενη εξισορρόπηση που αναφέρεται παραπάνω, 
τον καθορισμό των κανόνων για τον περιορισμό της συγκέντρωσης συμμετοχών ή 
ελέγχου σε περισσότερα μέσα μαζικής ενημέρωσης συγχρόνως· λόγω αυτής της ίδιας 
εξισορρόπησης, δεν φαίνεται αναγκαίο να υπάρχουν κανόνες που περιορίζουν την 
πρώτη συμμετοχή σε ένα μέσο μαζικής ενημέρωσης (ακόμη και αν δεν υπάρχει 
συγκέντρωση συμφερόντων σε περισσότερα μέσα μαζικής ενημέρωσης συγχρόνως). 
γ) τον καθορισμό των επιπέδων πολυμέρειας των φορέων ελέγχου μέσων μαζικής 
ενημέρωσης λαμβάνοντας κυρίως σαν σημείο αναφοράς τις καλυπτόμενες περιοχές 
μετάδοσης, τον αριθμό των φορέων ελέγχου που υπάρχουν, και την ακροαματικότητα 
ή κυκλοφορία των μέσων μαζικής ενημέρωσης που ελέγχουν-
δ) τον καθορισμό των προσώπων τα οποία δεν μπορούν να αποκτήσουν έλεγχο στα 
μέσα μαζικής ενημέρωσης· 
ε) τη θέσπιση κανόνων διαφάνειας· 
στ) την πρόβλεψη των περιπτώσεων μεταβολής της κατάστασης, όπως μεταβίβαση 
συμμετοχών, αλλαγή του φορέα ελέγχου, οι μεταβολές στα επίπεδα πολυμέρειας· 
ζ) την πρόβλεψη ενδεχομένως μιας κοινής στατιστικής μεθόδου σχετικά με τις 
μετρήσεις της ακροαματικότητας ή κυκλοφορίας. 
Στην παράγραφο β), προτείνεται η ακροαματικότητα/κυκλοφορία σαν κύριο κριτήριο 
για τον καθορισμό των σχετικών ορίων. Η μέθοδος αυτή φαίνεται κατάλληλη, 
επειδή παρουσιάζει δύο πλεονεκτήματα: αφενός, λαμβάνει τον καταναλωτή σαν 
στοιχείο αναφοράς και κατά συνέπεια προσφέρει τη μεγαλύτερη δυνατή 
αποτελεσματικότητα σε σχέση με έναν από τους επιδιωκόμενους στόχους, ο οποίος 
είναι, ακριβώς, η εξυπηρέτηση των συμφερόντων του καταναλωτή των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης. Αφετέρου, αποφεύγεται η χρησιμοποίηση αφηρημένων κριτιρίων τα 
οποία εφαρμόζονται αυτόματα και χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η αγορά με συνέπεια 
να θίγονται οι οικονομικοί παράγοντες. Η Επιτροπή, λαμβάνοντας υπόψη τη 
σημασία της μέτρησης της ακροαματικότητας ή της κυκλοφορίας για άλλα συναφή 
θέματα, όπως το δίκαιο της πνευματικής ιδιοκτησίας ή η διαφήμιση, έχει ήδη 
αρχίσει την εφαρμογή ενός προγράμματος μελετών σχετικά με τις μετρήσεις αυτές 
στην Κοινότητα. 
- 115 -
Επίσης θα πρέπει να τονιστεί η συνάρτηση που υπάρχει με το γενικό δίκαιο του 
ανταγωνισμού. Δεδομένου ότι το δίκαιο του ανταγωνισμού και οι περιορισμοί της 
ιδιοκτησίας έχουν διαφορετικές σκοπιμότητες, η εφαρμογή των εν λόγω 
περιορισμών θα πρέπει να μην θίγει τους κανόνες του ανταγωνισμού και 
αντιστρόφως. 
ΕΡΩΤΗΣΗ 4 
Η Επιτροπή θα επιθυμούσε να γνωρίζει τη γνώμη των ενδιαφερομένων σχετικά με το 
περιεχόμενο μιας ενδεχόμενης πράξης εναρμόνισης, όπως αναλύθηκε παραπάνω, 
ιδιαίτερα σχετικά με τις δύο εκδοχές του πεδίου εφαρμογής, σχετικά με τη 
χρησιμοποίηση της πραγματικής ακροαματικότητας-κυκλοφορ ίας σαν βάση για την 
επιβολή περιορισμών, σχετικά με τον καθορισμό των περιοχών μετάδοσης, 
ενδεχομένως για τα άλλα ενδεχόμενα σημεία αναφοράς, και σχετικά με τον τρόπο 
καθορισμού της έννοιας του φορέα ελέγχου. 
11 * Η διαφάνεια 
Η δράση σε κοινοτικό επίπεδο θα μπορούσε επίσης να έχει σαν στόχο να βελτιωθεί 
η διαφάνεια, δηλαδή η ακριβής γνώση της ιδιοκτησίας και του ελέγχου που 
υπάρχει στα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Οι κανόνες περί διαφάνειας αποτελούν 
γενικά το επιστέγασμα των κανόνων με τους οποίους περιορίζεται η ιδιοκτησία 
στα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Ετσι, στην περίπτωση που γίνει εναρμόνιση σε 
κοινοτικό επίπεδο, για την εφαρμογή της θα χρειαστεί η λήψη μέτρων διαφάνειας. 
Αλλά τα μέτρα διαφάνειας μπορούν επίσης να αποτελέσουν, αυτά καθεαυτό, 
ανεξάρτητα από τους περιορισμούς της ιδιοκτησίας, μία ειδική δράση. 
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο ψήφισμα της 16ης Σεπτεμβρίου 1992 σχετικά με τη 
συγκέντρωση των μέσων ενημέρωσης και την πολυφωνία τονίζει τη σημασία του 
στόχου αυτού και ζητά να εξετασθεί σε ένα Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για τα μέσα 
μαζικής ενημέρωσης. 
- 116 -
Στο Συμβούλιο της Ευρώπης, στο ψήφισμα της τρίτης υπουργικής συνδιάσκεψης για 
τα μέσα μαζικής επικοινωνίας προτείνεται επίσης να εξεταστεί η δημιουργία ενός 
μηχανισμού διαβούλευσης με περιοδικές εκθέσεις εκ μέρους των κρατών μελών για 
την εξέλιξη των συγκεντρώσεων στον τομέα αυτό. 
Σε περίπτωση που υπάρχει πραγματικά ανάγκη για διαφάνεια, θα πρέπει να 
διευκολυνθεί η συγκέντρωση και η ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των 
ενδιαφερομένων αρχών επιβάλλοντας νομοθετικά την υποχρέωση στις επιχειρήσεις 
των μέσων μαζικής ενημέρωσης να κοινοποιούν τις πληροφορίες αυτές (που 
επιτρέπουν ενδεχομένως να εξακριβωθούν οι σχέσεις ελέγχου) και στις αρμόδιες 
αρχές να κοινοποιούν τις πληροφορίες σε άλλες αρχές. Για το σκοπό αυτό, θα 
μπορούσε να προταθεί μία σύσταση ή, εν ανάγκη, μία πράξη νομοθετικού 
περιεχομένου. Πράγματι, η καθιέρωση της συγκέντρωσης πληροφοριών σε εθελοντική 
και μόνο βάση μπορεί να μην έχει τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα, θα μπορούσε, 
πράγματι, να αποτελέσει μία συμπληρωματική δράση και να μην επιβαρύνει τις 
εργασίες των ερευνητικών ινστιτούτων ή άλλων οργανισμών, όπως το Ευρωπαϊκό 
Κέντρο Παρατήρησης των Οπτικοακουστικών Μέσων. 
Πάντως, η θέσπιση μιας ειδικής νομοθετικής πράξης για τη διαφάνεια θα έθετε 
προβλήματα ως προς τη νομική της βάση. Πράγματι, δεν θα ήταν δυνατόν να 
χρησιμοποιηθεί το άρθρο 57, παράγραφος 2 ή 100Α της Συνθήκης παρά μόνο εφόσον 
η ενέργεια αυτή έχει σαν αντικείμενο τη διευκόλυνση της ανάληψης ή της άσκησης 
μη μισθωτών δραστηριοτήτων (57, παράγραφος 2), ή την εγκαθίδρυση ή τη 
λειτουργία της εσωτερικής αγοράς (100Α). 
ΕΡΩΤΗΣΗ 5 
Η Επιτροπή θα επιθυμούσε να γνωρίζει τη γνώμη των ενδιαφερομένων σχετικά με τη 
σημασία που έχει η λήψη μέτρων διαφάνειας διακεκριμένων από την πράξη της 
εναρμόνισης. 
- 117 -
III. Δημιουργία οργάνου 
Η δημιουργία ενός οργάνου δεν αποτελεί ακριβώς μέσο για τον περιορισμό της 
συγκέντρωσης επιχειρήσεων, αλλά θεωρείται πολλές φορές, όπως στο Κοινοβούλιο ή 
το Συμβούλιο της Ευρώπης, σαν μέτρο που θα μπορούσε να ληφθεί. 
Το Κοινοβούλιο στο ψήφισμα της 16ης Σεπτεμβρίου 1992 σχετικά με τη συγκέντρωση 
των μέσων ενημέρωσης και την πολυφωνία προτείνει τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού 
συμβουλίου για τα μέσα ενημέρωσης στα καθήκοντα του οποίου θα περιλαμβάνεται, 
εκτός από τη διαφάνεια που αναφέρεται παραπάνω, η υποβολή εκθέσεων και γνωμών 
για τα σχέδια συγκέντρωσης επιχειρήσεων με κοινοτική διάσταση και η υποβολή 
προτάσεων στην Επιτροπή για ενδεχόμενα μέτρα αντιμετώπισης των συγκεντρώσεων. 
Στο Συμβούλιο της Ευρώπης, το ψήφισμα της τρίτης υπουργικής διάσκεψης 
αναφέρεται επίσης στη δημιουργία ενός μηχανισμού διαβούλευσης που θα 
εξυπηρετεί, όπως αναφέρθηκε παραπάνω, τη διαφάνεια γενικά καθώς και τη 
διενέργεια ad hoc διαβουλεύσεων για συγκεκριμένες περιπτώσεις που ανακύπτουν 
σε ένα ή περισσότερα από τα συμμετέχοντα κράτη μέλη(75). 
Μπορούμε γενικά να πούμε ότι ο ρόλος των οργάνων που αναφέρονται στις 
προτάσεις αυτές είναι η ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των μελών, η ρύθμιση των 
διαφορών και η παροχή συμβουλών ή γνωμοδοτήσεων. 
Η σκοπιμότητα της δημιουργίας ενός τέτοιου οργάνου, ανεξάρτητα από την 
εναρμόνιση, είναι συζητήσιμη με βάση την οιρχή της μέγιστης 
αποτελεσματικότητας. Πράγματι, ένα τέτοιο όργανο δεν θα βοηθούσε καθόλου στην 
επίλυση των προβλημάτων που δημιουργεί η ανομοιογένεια των υπαρχόντων 
( Vb) Προς το παρόν, οι εργασίες σχετικά μ'αυτό το μηχανισμό διαβούλευσης δεν 
φαίνεται να κατευθύνονται προς τη δημιουργία ενός επίσημου οργάνου, αλλά 
μάλλον προς την επεξεργασία των ρόλων που θα έχει στα πλαίσια της 
επιτροπής εμπειρογνωμόνων για τις συγκεντρώσεις του Συμβουλίου της 
Ευρώπης. 
118 -
περιορισμών σε εθνικό επίπεδο ως προς την ιδιοκτησία των μέσων ενημέρωσης. 
Αντίθετα, η δημιουργία ενός οργάνου στα πλαίσια της εναρμόνισης φαίνεται ότι 
αποτελεί μία πιο ρεαλιστική επιλογή, επειδή θα μπορούσε να βοηθήσει στην 
εφαρμογή των εναρμονισμένων διατάξεων και συνεπώς θα εξυπηρετούσε άμεσα το 
στόχο της κατάργησης των εμποδίων στη λειτουργία της κοινής αγοράς. Σύμφωνα με 
το ψήφισμα του Κοινοβουλίου, ένα τέτοιο όργανο δεν θα πρέπει να είναι κάτι 
αντίστοιχο με τις επιτροπές που προβλέπονται στην νεπιτροπολογία" του 
κοινοτικού δικαίου, οι οποίες αποτελούν όργανα που απαρτίζονται από 
εκπροσώπους των κυβερνήσεων, αλλά ένα είδος "επιτροπής εμπειρογνωμόνων" που 
χαρακτηρίζεται από την ανεξαρτησία των μελών της. Πάντως, αυτού του είδους τα 
ανεξάρτητα όργανα δεν είναι ξένα προς το κοινοτικό δίκαιο, με παράδειγμα την 
πρόταση οδηγίας σχετικά με την προστασία των προσώπων έναντι της επεξεργασίας 
δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα μιας 
τέτοιας επιτροπής θα αναλυθούν εν συνεχεία στο κεφάλαιο VI. 
ΕΡΩΤΗΣΗ 6 
Η Επιτροπή θα επιθυμούσε να γνωρίζει τη γνώμη των ενδιαφερομένων σχετικά με τη 
σκοπιμότητα της δημιουργίας ενός οργάνου με αρμοδιότητες σε θέματα 
συγκεντρώσεων στον τομέα των μέσων ενημέρωσης. 
- 119 -
Κεφάλαιο VI. ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 
Με βάση την άλλη ανάλυση που έγινε παραπάνω, η Επιτροπή θα μπορούσε να λάβει 
απόφαση, μετά από διαβούλευση με τα ενδιαφερόμενα μέρη, έχοντας τις εξής τρεις 
επιλογές. 
1. Καμία ειδική δράση σε κοινοτικό Επίπεδο (ΕΠΙΛΟΓΗ Ι) 
Παρουσίαση 
Η Επιτροπή θα μπορούσε να μην προτείνει στο στάδιο αυτό καμία ειδική δράση σε 
κοινοτικό επίπεδο. Στόχος της στάσης αυτής θα ήταν να αντιμετωπισθεί από τα 
κράτη μέλη, σύμφωνα με το κοινοτικό δίκαιο, το ζήτημα της πολυφωνίας και της 
συγκέντρωσης των επιχειρήσεων στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, είτε επειδή οι 
ανάγκες που διαπιστώθηκαν δεν αρκούν για να δικαιολογηθεί η σχετική δράση, 
είτε επειδή είναι πολύ νωρίς για παρέμβαση τώρα, είτε τέλος επειδή δεν 
απαιτείται να αναληφθεί δράση σε κοινοτικό επίπεδο, δεδομένου ότι αρπεί το 
εθνικό επίπεδο. 
Επιχειρήματα υπέρ 
* Η επιλογή αυτή θα επέτρεπε να εκτιμηθεί καλύτερα κατά πόσο τα εμπόδια 
είναι πραγματικά και, ενδεχομένως, να δοθεί μία πιο πρόσφορη απάντηση· 
* θα επέτρεπε να εκτιμηθεί εάν τα εμπόδια στην ελεύθερη κυκλοφορία 
δημιουργούνται από την ανομοιογένεια ή μόνο από τις στρεβλώσεις του 
ανταγωνισμού οι οποίες, από μόνες τους, δεν επαρκούν σε όλες τις περιπτώσεις 
για να δικαιολογηθεί η κοινοτική δράση· 
* θα άφηνε τη δυνατότητα σε κάθε κράτος μέλος να θεσπίσει ιδιαίτερους 
περιορισμούς ανάλογα με την κατάσταση που επικρατεί σ'αυτό-
- 120 -
* θα επέτρεπε την αναμονή της εμφάνισης διαφορών που θα αποδείκνυαν την 
ύπαρξη πραγματικής ανάγκης για παρέμβαση. 
Επιχειρήματα κατά 
* δεν θα ανταποκρινόταν στις επιθυμίες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου· 
* δεν θα επέτρεπε την πρόληψη ενδεχόμενων μελλοντικών δυσκολιών 
οφειλομένων στους περιορισμούς αυτούς και στις δυσλειτουργίες της αγοράς· 
* τα εμπόδια μπορεί στο μεταξύ να ασκήσουν ισχυρές πιέσεις στην αγορά και 
να επηρεάσουν τη στρατηγική των επιχειρήσεων οι οποίες θα έχουν ήδη αναγκαστεί 
να λάβουν υπόψη τους τις συνέπειες των σχετικών ρυθμίσεων 
* τα εμπόδια μπορεί να επιδεινωθούν λόγω του ότι τα κράτη μέλη μπορεί να 
συνεχίσουν να δημιουργούν και να αναπτύσσουν την εθνική τους νομοθεσία κατά 
τρόπο ανομοιογενή· 
* οι επιχειρήσεις του τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης θα θίγονται όλο 
και περισσότερο από τα εμπόδια, δεδομένου ότι θα πρέπει να αναπτύξουν τις 
δραστηριότητες τους σε ευρωπαϊκό επίπεδο· 
* η εφαρμογή της οδηγίας "Τηλεόραση χωρίς σύνορα" μπορεί να καταστεί 
δυσχερέστερη. Πράγματι, ακριβώς επειδή η οδηγία έχει τεθεί σε ισχύ, ίσως είναι 
προτιμότερο να υπάρξει ταχεία δράση προκειμένου να διευκολυνθεί η εφαρμογή 
της. Για έναν επιχειρηματία, το κοινοτικό κανονιστικό πλαίσιο φαίνεται να 
παρουσιάζει ανισορροπία, επειδή θα μπορούσε να ευνοήσει την στρατηγική της 
παροχής υπηρεσιών (μετάδοση από ένα κράτος μέρος προς άλλα) και όχι της 
εγκατάστασης (εγκατάσταση σε περισσότερα κράτη μέλη). Η ανισορροπία αυτή 
μπορεί ως εκ τούτου, σε ορισμένες περιπτώσεις, να οδηγήσει την αγορά να 
χρησιμοποιεί τεχνητά και εκτεταμένα την παροχή υπηρεσιών αντί της 
εγκατάστασης, οδηγώντας έτσι σε οριακές καταστάσεις και σε συγκρούσεις λόγω 
καταστρατήγησης των νομοθεσιών ή επιβολής ελέγχου σε εκπομπές από άλλα κράτη 
μέλη. 
- 121 -
2. Ενέργειες προβλεπόμενες σε κοινοτικό επίπεδο (ΕΠΙΛΟΓΗ II και III) 
ΕΠΙΛΟΓΗ II. Σύσταση σχετικά με τη διαφάνεια 
Παρουσ ίαση 
Η Επιτροπή θα μπορούσε να προτείνει μία συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών με 
στόχο την εξασφάλιση μεγαλύτερης διαφάνειας ως προς την ιδιοκτησία και τον 
έλεγχο των μέσων μαζικής ενημέρωσης στην Κοινότητα. Η δράση αυτή θα αφορά 
αποκλειστικά τη διαφάνεια και θα είναι ανεξάρτητη από την ενδεχόμενη 
εναρμόνιση των περιορισμών που υπάρχουν σε εθνικό επίπεδο όσον αφορά την 
ιδιοκτησία των μέσων ενημέρωσης, θα πρόκειται για μία σύσταση που θα 
διευκολύνει την κοινοποίηση και ανταλλαγή ορισμένων πληροφοριών μεταξύ των 
αρχών σχετικά με την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Εάν η σύσταση 
αυτή δεν έχει τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα, θα μπορούσε να εξεταστεί και η 
θέσπιση μιας πράξης νομοθετικού περιεχομένου. 
Επιχειρήματα υπέρ 
* Η επιλογή αυτή μπορεί να διευκολύνει το έργο των εθνικών αρχών που είναι 
αρμόδιες για τον έλεγχο της εφαρμογής των νομοθεσιών για τον έλεγχο των 
συγκεντρώσεων· 
* μπορεί να δημιουργήσει κάποια αλληλεγγύη μεταξύ των εθνικών αυτών αρχών 
* θα συνέβαλε σε μία καλύτερη γνώση της κατάστασης που επικρατεί στην 
Κοινότητα όσον αφορά τις συγκεντρώσεις· 
* θα αποτελούσε ένα πρώτο στάδιο πριν από την ανάληψη άλλων κοινοτικών 
δράσεων. 
Επιχ ε ιρήματα κατά 
* Μία τέτοια ενέργεια δεν θα έλυνε τα προβλήματα που δημιουργούν οι 
περιορισμοί της ιδιοκτησίας των μέσων ενημέρωσης στη λειτουργία της εσωτερικής 
αγοράς· 
- 122 -
* με βάση την αρχή της επικουρικότητας, δεν είναι βέβαιο ότι η εν λόγω 
ενέργεια είναι αναγκαία, επειδή η Επιτροπή δεν γνωρίζει, προς το παρόν, 
περιπτώσεις όπου η ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ εθνικών αρχών ήταν αδύνατη 
λόγω ελλείψεως κατάλληλης κοινοτικής πράξης· 
ΕΠΙΛΟΓΗ III. Εναρμόνιση των νομοθεσιών 
Παρουσίαση 
Η Επιτροπή θα μπορούσε να προτείνει μία δράση με στόχο την κατάργηση της 
ανομοιογένειας των εθνικών περιορισμών στην ιδιοκτησία των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης. Στα πλαίσια αυτά, υπάρχουν τρεις δυνατότητες: 
Δυνατότητα Α Συντονισμός των νομοθεσιών με οδηγία του Συμβουλίου 
Η Επιτροπή μπορεί να υποβάλει μια πρόταση οδηγίας για εναρμόνιση των σχετικών 
εθνικών νομοθεσιών με βάση το άρθρο 57, παράγραφος 2. Το αντικείμενο της 
οδηγίας θα ήταν η θέσπιση κοινών κανόνων σε αντικατάσταση των εθνικών 
περιορισμών που ισχύουν στα δώδεκα κράτη μέλη επιφέροντας έτσι μία 
εξισορρόπηση μεταξύ του στόχου της εξασφάλισης πολυμέρειας στην ιδιοκτησία και 
ίου στόχου της διευκόλυνσης της άσκησης δραστηριοτήτων στον τομέα των μέσων 
ενημέρωσης. 
Επιχειρήματα υπέρ 
* Με την επιλογή αυτή θα εξέλειπαν τα εμπόδια στη λειτουργία της 
εσωτερικής αγοράς που δημιουργούνται λόγω της ανομοιογένειας των εθνικών 
περιορισμών στην ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης-
* τα κράτη μέλη θα είχαν κάποια περιθώρια προσαρμογής στις συνθήκες που 
επικρατούν σ'αυτά-
* θα παρείχε μία νομική βάση για να καλυφθεί ευκολότερα το ζήτημα της 
διάφανε ιας. 
- 123 -
Επιχ ε ιρήματα κατά 
* Η επιλογή αυτή θα μπορούσε να θεωρηθεί πρόωρη· 
* δεν θα ήταν αρκετά αποτελεσματική λόγω της ευχέρειας που αφήνεται στα 
κράτη μέλη· 
* θα ήταν περίπλοκη στην εφαρμογή της, ιδιαίτερα όσον αφορά την 
εξισορρόπηση του περιεχομένου της οδηγίας. 
Δυνατότητα Β Προσέγγιση των νομοθεσιών με κανονισμό του Συμβουλίου 
Η Επιτροπή θα μπορούσε να προτείνει μία ενέργεια με τους ίδιους στόχους σε 
σχέση με την προηγούμενη, αλλά που διαφέρει ως προς το μέσο που 
χρησιμοποιείται, δηλαδή όχι η οδηγία αλλά ο κανονισμός. Η νομική βάση θα ήταν 
το άρθρο 100Α. 
Επιχειρήματα υπέρ (σε σχέση με την οδηγία) 
* Η εναρμόνιση θα ήταν πιο αποτελεσματική, λόγω της άμεσης εφαρμογής της 
στα κράτη μέλη χωρίς ενσωμάτωση σε εθνικό επίπεδο-
* από άποψη προστασίας των καταναλωτών, το επίπεδο της προστασίας θα 
πρέπει να είναι υψηλό σύμφωνα με την παράγραφο 3 του άρθρου 100Α. 
Επιχειρήματα κατά (σε σχέση με την οδηγία) 
* Το ουσιαστικό περιεχόμενο θα πρέπει να είναι πιο ακριβές για να μπορέσει 
να αποτελέσει αντικείμενο άμεσης εφαρμογής· 
* ο κανονισμός θα επιτρέπει λιγότερη ευελιξία στη λήψη μέτρων σε εθνικό 
επίπεδο. 
(8) 
- 124 -
Δυνατότητα Γ Προσέγγιση των νομοθεσιών συνοδευόμενη από τη δημιουργία 
ανεξάρτητης επιτροπής 
Η Επιτροπή θα μπορούσε να προτείνει μία ενέργεια σε κοινοτικό επίπεδο με τον 
ίδιο στόχο όπως και οι προηγούμενες, αλλά που διαφέρει από αυτές κατά το ότι, 
εκτός από την εναρμόνιση (με οδηγία ή κανονισμό), θα δημιουργηθεί και ένα 
όργανο. Το όργανο αυτό θα απαρτίζεται από ανεξάρτητες αρχές κάθε κράτους 
μέλους και θα έχει σαν αποστολή να βοηθά την εφαρμογή της εναρμόνισης και να 
γνωμοδοτεί για ζητήματα σχετικά με τη συγκέντρωση επιχειρήσεων στα μέσα 
ενημέρωσης. 
Επιχ ε ιρήματα υπέρ 
* Οι εθνικές αρχές θα βρίσκονται σε επαφή και θα μπορούν έτσι να 
ανταλλάσσουν πληροφορίες και εμπειρίες· 
* οι γνώσεις και εμπειρίες αυτές θα είναι χρήσιμες στην Επιτροπή για την 
εκτέλεση της αποστολής της σαν θεματοφύλακα του κοινοτικού δικαίου. 
Επιχ ε ιρήματα κατά 
* θα χρειαζόταν να ζητηθεί από τα κράτη μέλη η δημιουργία ανεξάρτητων 
αρχών αρμόδιων για οπτικοακουστικά θέματα, που δεν υπάρχουν πάντοτε. Αυτό θα 
είχε σοβαρές συνέπειες στη διάρθρωση των εθνικών οπτικοακουστικών συστημάτων 
που υπερβαίνουν τον προβληματισμό σχετικά με τους περιορισμούς στην ιδιοκτησία 
των μέσων ενημέρωσης· 
* θα υπήρχε κίνδυνος να συγκεντρωθεί σε κοινοτικό επίπεδο η αντιμετώπιση 
θεμάτων που πρέπει να αντιμετωπίζονται σε εθνικό επίπεδο σύμφωνα με τις 
γενικές αρχές εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου. 
125 
ΕΡΩΤΗΜΑ 7 
Η Επιτροπή θα επιθυμούσε να γνωρίζει τη γνώμη των ενδιαφερομένων σχετικά με 
κάθε μία από τις προηγούμενες επιλογές. 
SIU 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 
ΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΖΟΝΤΑΙ ΣΤΙΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΙΣ ΣΤΑ ΜΕΣΑ 
ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΣΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ<*> 
1. Παρουσ ίαση 
Η συγκέντρωση στον τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης προσλαμβάνει ποικίλες 
μορφές πράγμα που ισχύει και για τα νομικά μέσα που τίθενται σε εφαρμογή για 
την πρόληψη των κινδύνων τους οποίους συνεπάγεται για την πολυφωνία η 
συγκέντρωση. Για τις ανάγκες της παρούσας μελέτης, θα προβούμε σε μία διάκριση 
ανάλογα με τις μορφές συγκέντρωσης και τις εφαρμοζόμενες σ'αυτές ρυθμίσεις. 
1. Ειδικοί κανόνες σχετικά με τη συγκέντρωση σε επίπεδο ενός μέσου 
Ως συγκέντρωση σε επίπεδο ενός μέσου νοείται η σώρευση ή ο έλεγχος των πόρων ή 
μεριδίων αγοράς ενός συγκεκριμένου μέσου μαζικής ενημέρωσης (τηλεόραση, 
ραδιοφωνία ή τύπος, για παράδειγμα) από την ίδια επιχείρηση. Στον τομέα της 
ραδιοτηλεοπτικής εκπομπής παρατηρείται κατά τον τρόπο αυτό συγκέντρωση όταν 
μία επιχείρηση οργανώνει ή ελέγχει την εκπομπή μεγάλου αριθμού προγραμμάτων. 
Προκειμένου να αποτραπεί η συγκέντρωση και να διατηρηθεί η μεγαλύτερη δυνατή 
πολυμέρεια, οι κείμενες διατάξεις περιορίζουν τον αριθμό των προγραμμάτων που 
εκπέμπονται ή ελέγχονται από την ίδια επιχείρηση. Οι περιορισμοί αυτοί 
αποσκοπούν στη διασφάλιση μίας πολυφωνικής προσφοράς προγραμμάτων από πολλούς 
διαφορετικούς ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς. 
( *) Η παρούσα μελέτη εκπονήθηκε βάσει των απαντήσεων που απέστειλαν τα 
περισσότερα κράτη μέλη σε ερώτηση της Επιτροπής της 17ης Απριλίου 1990 
με την οποία ζητήθηκαν πληροφορίες. 
-12}-
2. Ειδικοί κανόνες σχετικά με τη συγκέντρωση σε επίπεδο περισσοτέρων μέσων 
μαζικής ενημέρωσης 
Ως συγκέντρωση σε επίπεδο περισσοτέρων MME νοείται η δραστηριότητα των 
επιχειρήσεων που ασκείται τόσο στον τομέα των τηλεπικοινωνιών (κυρίως 
ραδιοφωνική και τηλεοπτική εκπομπή) όσο και στον τομέα του τύπου και 
ειδικότερα του ημερήσιου τύπου πολιτικής ενημέρωσης. Αυτή η μορφή ιδιοκτησίας, 
η οποία ονομάζεται "διασταυρούμενη ιδιοκτησία" (cross ownership) δεν αυξάνει 
μόνον την επιρροή στη διαμόρφωση της κοινής γνώμης αλλά παίζει και ρόλο από 
άποψη ανταγωνισμού, διότι επιτρέπει σε μία επιχείρηση να προβαίνει σε 
διασταυρούμενες προσφορές στον εμπορικό τομέα και μπορεί να της παράσχει ένα 
πλεονέκτημα έναντι των ανταγωνιστών της, οι οποίοι ασκούν δραστηριότητα 
αποκλειστικά στον έναν από τους δύο εν λόγω τομείς. Σε ορισμένα κράτη μέλη, οι 
κείμενες διατάξεις περιορίζουν τη σώρευση ιδιοκτησίας (ή συμμετοχών) πολλών 
MME ταυτόχρονα. 
3. Γενικοί κανόνες ανταγωνισμού 
Η συγκέντρωση σε επίπεδο περισσοτέρων MME προκαλεί επίσης σώρευση οικονομικών 
πόρων στα χέρια μίας μικρής ομάδας ισχυρών επιχειρήσεων με κίνδυνο οι 
επιχειρήσεις να αποκτήσουν δεσπόζουσα θέση, γεγονός το οποίο περιορίζει τον 
ανταγωνισμό στις διάφορες αγορές. Γενικά, το δίκαιο του ανταγωνισμού και, σε 
κοινοτικό επίπεδο, τα άρθρα 85 και 86 της συνθήκης ΕΟΚ και ο κανονισμός της 
21ης Δεκεμβρίου 1989 σχετικά με τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ 
επιχειρήσεων έχουν ως αντικείμενο την αποτροπή κάθε συγκέντρωσης τέτοιας 
μορφής(Ι). Εξάλλου, σε ορισμένα κράτη μέλη υπάρχουν ειδικοί κανόνες για τον 
έλεγχο των συγχωνεύσεων, οι οποίοι μπορούν να εφαρμοσθούν προκειμένου να 
εξαλείψουν τις συγκεντρώσεις που ενδέχεται να περιορίσουν τον ανταγωνισμό. 
4. Εσωτερικές διαρθρωτικές υποχρεώσεις επιβαλλόμενες στις επιχειρήσεις που 
έχουν άδεια 
Όσον αφορά ορισμένα MME που διαδραματίζουν ιδιαίτερο ρόλο στη διαμόρφωση της 
κοινής γνώμης, όπως τα ραδιοφωνικά προγράμματα που μεταδίδονται από τα 
ερτζιανά κύματα εθνικής εμβέλειας, ορισμένα κράτη μέλη επιβάλλουν την 
"ΓΠ ΕΕ αριθ. L 395 της 30.12.1989, σ. 1. 
-#-
εσωτερική διαρθρωτική διασφάλιση της πολυφωνίας, δηλαδή δεν παρέχουν στην 
επιχείρηση τη δυνατότητα να αποφασίζει αποκλειστικά η ίδια σχετικά με το 
περιεχόμενο των εκπεμπόμενων προγραμμάτων. Για το σκοπό αυτό, ο νόμος απαιτεί 
ενίοτε τη δημιουργία ραδιοτηλεοπτικών ομίλων στους οποίους οι επιχειρήσεις 
μπορούν να αποκτήσουν μερίδια στο κεφάλαιο καθώς και δικαιώματα ψήφου μέχρι 
ορισμένο ανώτατο όριο. Μία άλλη λύση συνίσταται στην πρόβλεψη, στο πλαίσιο των 
επιχειρήσεων, της δημιουργίας πολυφωνικών ως προς τη σύνθεση τους επιτροπών 
προγραμμάτων, οι οποίες θα ασκούν πραγματική επιρροή στο περιεχόμενο των 
προγραμμάτων αυτών. Οι διατάξεις αυτές αποσκοπούν στη διασφάλιση της 
εσωτερικής πολυμέρειας στο επίπεδο του ραδιοτηλεοπτικού οργανισμού. Επειδή δε 
αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα των κανόνων για την πολυφωνία που εφαρμόζονται σε 
ορισμένα κράτη μέλη, η εξέταση τους ενδείκνυται να συμπεριληφθεί στην παρούσα 
μελέτη. 
5. Εγγυήσεις για την πολυφωνία που αναφέρονται στα προγράμματα 
Τέλος, η προάσπιση της πολυφωνίας στον τομέα της ραδιοτηλεοπτικής εκπομπής 
μπορεί να επιτευχθεί επίσης άμεσα με υποχρεώσεις που αναφέρονται στα 
προγράμματα καθαυτά. Πρόκειται φυσικά για την περίπτωση του συστήματος που 
ονομάζεται σύστημα της εσωτερικής πολυμέρειας όπου οι αρχές σχετικά με τον 
προγραμματισμό υποχρεώνουν τους ραδιοτηλεοπτικούς σταθμούς να διατηρούν την 
ισορροπία μεταξύ όλων των απόψεων. 
6. Διαφάνεια των συγκεντρώσεων 
Η καλή γνώση των σχέσεων ιδιοκτησίας και ελέγχου μεταξύ των ενδιαφερόμενων 
επιχειρήσεων αποτελεί την προϋπόθεση για κάθε επιτήρηση της εξέλιξης των 
συγκεντρώσεων στα MME και ειδικότερα στον τομέα της ραδιοτηλεοπτικής 
μετάδοσης. Προκειμένου τα φυσικά εμπόδια και τα ανώτατα όρια συμμετοχής να 
έχουν τα επιζητούμενα αποτελέσματα, πρέπει να συμπληρωθούν με αυστηρές 
διατάξεις οι οποίες θα εξασφαλίζουν ειδικά επαρκή διαφάνεια και, συνεπώς, τη 
δυνατότητα ελέγχου των σχέσεων συμμετοχής, οι οποίες είναι πάρα πολύ 
μειαβληιές και ως επί το πλείστον αμοιβαίες. 
-1*1-
II. Τα συστήματα περιορισμού των συγκεντρώσεων και διασφάλισης της 
πολυφωνίας στα κράτη μέλη 
1. Βέλγιο 
Α) Προκαταρκτικές παρατηρήσεις 
Το βελγικό σύστημα ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης παρουσιάζει τρία χαρακτηριστικά 
που έχουν ίση σημασία από την άποψη της διασφάλισης της πολυφωνίας. Πρώτον, 
λόγω της γλωσσικής και πολιτιστικής διαίρεσης της χώρας, στη Φλάνδρα και τη 
Βαλλωνία ισχύουν διαφορετικές διατάξεις στον τομέα της ραδιοτηλεοπτικής 
μετάδοσης και οι ιδιωτικές ραδιοτηλεοπτικές επιχειρήσεις λαμβάνουν άδεια βάσει 
κριτηρίων από τα αρμόδια όργανα της κάθε κοινότητας. Κάθε ένας από τους δύο 
γλωσσικούς χώρους διαθέτει τους δικούς του ιδιωτικούς σταθμούς (στη Βαλλωνία: 
RTL-TVI, Canal Plus και στη Φλάνδρα: Vlaamse Televisie Maatschappij, VTM, 
Filmnet). Δεύτερον, σε όλο το Βέλγιο υπάρχει δυνατότητα λήψης ελκυστικών ξένων 
προγραμμάτων στη γλώσσα εκπομπής τους (κυρίως από τη Γαλλία και τις Κάτω 
Χώρες), τα οποία ανταγωνίζονται τα εθνικά προγράμματα. Τρίτον, το 93% των 
τηλεοράσεων χρησιμοποιεί το καλωδιακό σύστημα, ποσοστό το οποίο είναι το 
υψηλότερο στην Κοινότητα. Το γεγονός αυτό αυξάνει επιπλέον τον αριθμό των 
προσφερόμενων προγραμμάτων και ως εκ τούτου τον ανταγωνισμό. 
Στο πλαίσιο αυτό, ένας από τους βασικούς στόχους της βελγικής νομοθεσίας 
σχετικά με τη ραδιοτηλεοπτική εκπομπή ήταν η ενίσχυση των εθνικών 
ραδιοτηλεοπτικών σταθμών της κάθε γλωσσικής κοινότητας. Αντίθετα με όσα 
συμβαίνουν στα άλλα κράτη μέλη, η δραστηριότητα τους δεν περιορίζεται από 
διατάξεις σχετικά με τη συγκέντρωση· υποστηρίζεται όμως από νομοθεσία που 
ενισχύει τη θέση τους ειδικότερα όσον αφορά την εξασφάλιση διαφημίσεων. 
Δεδομένου ότι, για λόγους αποδοτικότητας, επί μακρόν προβλεπόταν και 
επιτρεπόταν μόνον ένα τηλεοπτικό εμπορικό πρόγραμμα ανά γλωσσική κοινότητα δεν 
ετίθετο το πρόβλημα της ύπαρξης πολλών ραδιοφωνικών σταθμών. Αυτή η ιδιαίτερη 
κατάσταση μας υποχρεώνει να απομακρυνθούμε από τη δομή που υιοθετήσαμε έως 
τώρα στην έκθεση μας και να διακρίνουμε μόνο μεταξύ των δύο μεγάλων γλωσσικών 
κοινοτήτων. 
Β ) Βάλλων ία 
(ΐ) Γενικές παρατηρήσεις 
Όσον αφορά τη γαλλική κοινότητα, τη νομική βάση της ιδιωτικής 
ραδιοφωνικής εκπομπής αποτελεί το διάταγμα της 17ης Ιουλίου 1987(2), το 
οποίο τροποποιήθηκε από το διάταγμα της 19ης Ιουλίου 1991<3). Το 
διάταγμα αυτό διακρίνει τους τηλεοπτικούς σταθμούς σε τοπικούς και 
κοινοτικούς. Η γαλλόφωνη ιδιωτική τηλεόραση αντιπροσωπεύεται από δύο 
σταθμούς, το RTL-TVI (η λουξεμβουργιανή CLT συμμετέχει κατά 60%) και το 
Canal Plus TVCF (στο οποίο συμμετέχουν κυρίως οι RTBF, Canal Plus France 
και Deficom). 
(ii) Συγκέντρωση σε επίπεδο ενός μέσου μαζικής ενημέρωσης 
Όσον αφορά τους ιδιωτικούς ραδιοφωνικούς σταθμούς που έχουν άδεια 
σύμφωνα με το διάταγμα της 19ης Ιουλίου 1991, προβλέπεται ότι ένα φυσικό 
ή νομικό πρόσωπο δεν μπορεί να κατέχει, ούτε άμεσα ούτε έμμεσα, 
περισσότερο από το 24% του κεφαλαίου σε περισσότερους από 5 ιδιωτικούς 
ραδιοφωνικούς σταθμούς, ούτε να συμμετέχει καιά ποσοστό ανώτερο ιου ενός 
τρίτου στα όργανα διαχείρισης σε περισσότερους από 5 ιδιωτικούς 
ραδιοφωνικούς σταθμούς, ούτε να διαχειρίζεται περισσότερους από 5 
ιδιωτικούς ραδιοφωνικούς σταθμούς^4). Δεδομένης της προώθησης της 
πολιτιστικής ραδιοφωνικής παραγωγής, η Κυβέρνηση μπορεί να προβλέπει 
κατ' εξαίρεση παρεκκλίσεις από την αρχή αυτή, εκτός εάν υπάρχει 
προηγούμενη αρνητική γνώμη του Ανωτάτου Οπτικοακουστικού Συμβουλίου. 
Τ21 Βλέπε Moniteur Belge (Εφημερίδα της Κυβέρνησης) της 22ας Αυγούστου 1987, σ. 12505. 
(3) Βλέπε Moniteur Belge της 2ας Οκτωβρίου 1991, σ. 21671 και μετά. 
(4) Αρθρο 32 του διατάγματος της 17ης Ιουλίου 1987 όπως τροποποιήθηκε. 
-131-
Όσον αφορά τη συμμετοχή στους ιδιωτικούς ραδιοφωνικούς σταθμούς που 
βρίσκονται στην ίδια γεωγραφική ζώνη, ισχύουν παρόμοιοι περιορισμοί, οι 
οποίοι όμως είναι αυστηρότεροι καθώς θέτουν το όριο του ενός (αντί για 
5) ιδιωτικού ραδιοφωνικού σταθμού^5). Στην περίπτωση αυτή δεν παρέχεται 
στην Κυβέρνηση δυνατότητα να εισάγει παρέκκλιση από την αρχή αυτή. Το 
νέο διάταγμα απαγορεύει επίσης σε ένα φυσικό ή νομικό πρόσωπο να 
συμμετέχει στην επεξεργασία των πληροφοριών σε περισσότερους από ένα 
ραδιοσταθμούς που βρίσκονται στην ίδια γεωγραφική ζώνη. 
Όσον αφορά τους ιδιωτικούς τηλεοπτικούς σταθμούς της γαλλικής 
κοινότητας, το διάταγμα της 17ης Ιουλίου 1987 ορίζει ότι κάθε φυσικό ή 
νομικό πρόσωπο που κατέχει, άμεσα ή έμμεσα, περισσότερο από το 24% του 
κεφαλαίου ενός ιδιωτικού τηλεοπτικού σταθμού της γαλλικής κοινότητας δεν 
δύναται να κατέχει, άμεσα ή έμμεσα, πλέον του 24% του κεφαλαίου άλλου 
ιδιωτικού τηλεοπτικού σταθμού της γαλλικής κοινότητας(6). Επίσης, οι 
δημόσιες υπηρεσίες ή οι οργανισμοί κοινής ωφελείας δεν μπορούν να 
συμμετέχουν, ούτε άμεσα ούτε έμμεσα, στο κεφάλαιο ή στα όργανα 
διαχείρισης των ιδιωτικών τηλεοπτικών σταθμών της γαλλικής κοινότητας, 
εκτός εάν πρόκειται για διανομέα^7) ή δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό 
οργανισμό, εφόσον η συμμετοχή δεν υπερβαίνει το 24% του κεφαλαίου του 
ιδιωτικού τηλεοπτικού σταθμού^8). 
(iii) Συγκέντρωση σε επίπεδο περισσοτέρων μέσων μαζικής ενημέρωσης 
Όσον αφορά τις συγκεντρώσεις τηλεόρασης-ραδιοφωνίας, κάθε φυσικό ή 
νομικό πρόσωπο που κατέχει, άμεσα ή έμμεσα, περισσότερο από το 24% του 
κεφαλαίου ενός ιδιωτικού τηλεοπτικού σταθμού της γαλλικής κοινότητας δεν 
μπορεί να κατέχει, άμεσα ή έμμεσα, πλέον του 24% του κεφαλαίου 
περισσότερων από 5 ιδιωτικών ραδιοφωνικών σταθμών. Το νέο διάταγμα 
διευκρινίζει ότι μία εταιρεία καλωδιακής διανομής και ο διαχειριστής της 
Τ5") Αρθρο 32β του διατάγματος της 17ης Ιουλίου 1987 όπως τροποποιήθηκε 
(6) Άρθρο 41. 
(7) όπως ορίζει το άρθρο 21. 
(8) Αρθρο 17 του διατάγματος της 17ης Ιουλίου 1987 όπως τροποποιήθηκε. 
-1.fr 
δεν μπορούν να κατέχουν συνολικά περισσότερο από το 24% του κεφαλαίου 
ενός ιδιωτικού ραδιοτηλεοπτικού οργανισμού, ούτε να συμμετέχουν κατά 
ποσοστό ανώτερο του ενός τρίτου στα όργανα διαχείρισης, ούτε να 
διαχειρίζονται έναν ιδιωτικό ραδιοφωνικό οργανισμό ή τοπικό και 
κοινοτικό τηλεοπτικό σταθμό^ ). 
(iv) Περιορισμοί σχετικά με τη συμμετοχή αλλοδαπών 
"Ενας ραδιοφωνικός σταθμός, για να αποκτήσει άδεια, πρέπει, μεταξύ 
άλλων, "να καταθέσει αίτηση στη γαλλική γλώσσα, υπογεγραμμένη από 
τουλάχιστον δύο άτομα βελγικής υπηκοότητας στην οποία θα αναφέρονται τα 
ονόματα τους και οι διευθύνσεις κατοικίας τους, οι οποίες πρέπει 
υποχρεωτικά να βρίσκονται στη ζώνη εκπομπής του σταθμού για τον οποίο 
ζητείται η άδεια"(^^). 
(ν) Άλλοι περιορισμοί σχετικά με τις συμμετοχές 
Το Διάταγμα της 17ης Ιουλίου 1987 ορίζει ότι ένας ιδιωτικός ραδιοφωνικός 
σταθμός, για να αποκτήσει άδεια, πρέπει να μην εξαρτάται από τις 
οργανώσεις εκπροσώπησης των εργοδοτών, από τις οργανώσεις εκπροσώπησης 
των εργαζομένων ή από κάποιο πολιτικό κόμμα(ϋ). Επίσης, οι δημόσιες 
αρχές δεν μπορούν να ελέγχουν, άμεσα ή έμμεσα, έναν ή περισσότερους 
ιδιωτικούς ραδιοφωνικούς σταθμούς(*2). Ένας τοπικός και κοινοτικός 
τηλεοπτικός σταθμός, για να αποκτήσει άδεια, πρέπει να λάβει μορφή 
ένωσης μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα σύμφωνα με τους βελγικούς νόμους. 
Όσον αφορά τους ιδιωτικούς τηλεοπτικούς σταθμούς, εκτός από τις 
εξαιρέσεις που αναφέρονται στην παράγραφο (iii), οι δημόσιες αρχές και 
οι οργανισμοί κοινής ωφελείας δεν μπορούν να συμμετέχουν ούτε άμεσα ούτε 
έμμεσα στο κεφάλαιο ή στα όργανα διαχείρισης των ιδιωτικών τηλεοπτικών 
JT) Αρθρο 21 του διατάγματος της 17ης Ιουλίου 1987 όπως τροποποιήθηκε 
(10) Αρθρο 31(3) του διατάγματος της 17ης Ιουλίου 1987. 
(11) Αρθρο 31(4). 
(12) Αρθρο 33. 
- IS.3-
σταθμών της γαλλικής κοινότητας^13). Επίσης, ένας ιδιωτικός τηλεοπτικός 
σταθμός πρέπει να έχει την εταιρική του έδρα και την έδρα εκμετάλλευσης 
του στη γαλλόφωνη περιοχή ή στη δίγλωσση περιοχή των Βρυξελλών(14). 
Υφίσταται επίσης ένας παράλληλος κανόνας για τα άτομα που επιθυμούν να 
εγκαταστήσουν ή να εκμεταλλευθούν δίκτυο ραδιοφωνικής ή τηλεοπτικής 
διανομής^15). 
(iv) Εγγυήσεις για την πολυμέρεια του περιεχόμενου των προγραμμάτων 
Όσον αφορά τους ιδιωτικούς ραδιοφωνικούς σταθμούς, πρέπει, για να 
αποκτήσουν άδεια, να αποσκοπούν στην προαγωγή του πολιτισμού, στη συνεχή 
εκπαίδευση, στην πληροφόρηση, στην τοπική υποστήριξη, στην ψυχαγωγία και 
στην εξυπηρέτηση του κοινού μεμονωμένα ή συνολικά(*6). Πρέπει επίσης 
κατά τον προγραμματισμό τους να μεριμνούν για την ανάδειξη της 
πολιτιστικής κληρονομιάς καθώς και των καλλιτεχνών και των δημιουργών 
της γαλλικής κοινότητας και των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής 
Κοινότητας^17). 
Μία από τις προϋποθέσεις για τη λήψη άδειας είναι ότι ένας τοπικός και 
κοινοτικός τηλεοπτικός σταθμός πρέπει με το πρόγραμμα του να αποσκοπεί 
στην τοπική πληροφόρηση και υποστήριξη, στην πολιτιστική ανάπτυξη και 
στη συνεχή εκπαίδευση(*8). 
Οι ιδιωτικοί τηλεοπτικοί σταθμοί της γαλλικής κοινότητας πρέπει να 
αναδεικνύουν μέσα από τα προγράμματα τους την πολιτιστική κληρονομιά 
(13) Αρθρο ιν του διατάγματος της 17ης Ιουλίου 1987 όπως τροποποιήθηκε. 
(14) Αρθρο 16(2) του διατάγματος της 17ης Ιουλίου 1987. 
(15) Αρθρο 20 (3) του διατάγματος της 17ης Ιουλίου 1987. 
(16) Αρθρο 31 (2) του διατάγματος της 17ης Ιουλίου 1987. 
(17) Αρθρο 31 (6) του διατάγματος της 17ης Ιουλίου 1987 όπως τροποποιήθηκε. 
(18) Αρθρο 4(2) του διατάγματος της 17ης Ιουλίου 1987 όπως τροποποιήθηκε. 
-m-
της γαλλικής κοινότητας^19). Πρέπει να προάγουν τις συνεργασίες οι 
οποίες θα αποσκοπούν στη διατήρηση και την ανάπτυξη της πολυφωνίας του 
τύπου στη γαλλική κοινότηταί2^). 
Το νέο διάταγμα ορίζει τις προϋποθέσεις σχετικά με τη διαφήμιση στα 
προγράμματα του RTBF και των άλλων ραδιοτηλεοπτικών οργανισμών που 
ανήκουν στη γαλλική κοινότητα, σύμφωνα με τις οποίες οι εν λόγω 
οργανισμοί πρέπει να συμμετέχουν στην προαγωγή της ραδιοτηλεοπτικής 
παραγωγής της γαλλικής κοινότητας και των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής 
Κοινότητας καθώς και στη διατήρηση και την ανάπτυξη της οπτικοακουστικής 
πολυφωνίας των σταθμών της γαλλικής κοινότητας και του τύπου πολιτικής 
ενημέρωσης ή γενικής πληροφόρησης στη γαλλική κοινότητα^2*). 
(vii) Διαφάνεια των συγκεντρώσεων 
Οι μόνες διατάξεις σχετικά με τη διαφάνεια των συγκεντρώσεων που 
υπάρχουν ορίζουν ότι οι ιδιωτικοί ραδιοφωνικοί και τηλεοπτικοί σταθμοί 
της γαλλικής κοινότητας πρέπει να είναι εμπορικές εταιρείες, των οποίων 
το κεφάλαιο θα αποτελείται αποκλειστικά από ονομαστικές μετοχέςί22). 
(viii) Κανόνες ανταγωνισμού 
Δεν υπάρχουν νομικοί κανόνες ανταγωνισμού ειδικά για τα μέσα ενημέρωσης. 
Ο νόμος της 27ης Μαΐου 1960 περί της προστασίας από την κατάχρηση 
οικονομικής ισχύος εφαρμόζεται γενικά στις επιχειρήσεις. Ο νόμος της 5ης 
Αυγούστου 1991 (που θα τεθεί σε ισχύ την 1η Απριλίου 1993) περιλαμβάνει 
διατάξεις σχετικά με τις περιοριστικές πρακτικές που παρακωλύουν τον 
ανταγωνισμό και σχετικά με τις καταχρήσεις δεσπόζουσας θέσης. 
Περιλαμβάνει επίσης διατάξεις σχετικά με τις συγκεντρώσεις επιχειρήσεων 
και εφαρμόζεται στις επιχειρήσεις μέσων ενημέρωσης ως γενικός κανόνας. 
(19) Αρθρο 16 J~~T του διατάγματος της 17ης Ιουλίου 1987. 
(20) Αρθρο 16 (9) του διατάγματος της 17ης Ιουλίου 1987 όπως τροποποιήθηκε. 
(21) Αρθρο 26 (3) του διατάγματος της 17ης Ιουλίου. 
(22) Αρθρα 31 (1) και 16 (1) του διατάγματος της 17ης Ιουλίου 19 87 όπως 
τροποποιήθηκε. 
Γ) Φλάνδρα 
( i) Γενικές παρατηρήσεις 
Στη Φλάνδρα, η ιδιωτική ραδιοφωνία-τηλεόραση διέπεται από το διάταγμα 
της 28ης Ιανουαρίου 1987 (τηλεόραση) και το διάταγμα της 6ης Μαίου 1982 
(ραδιοφων ία)(23). 
Η νομοθεσία διακρίνει τρεις κατηγορίες μη κρατικών τηλεοπτικών 
εταιρειών: την εταιρεία που απευθύνεται στο σύνολο της φλαμανδικής 
κοινότητας· εταιρείες, τα προγράμματα των οποίων απευθύνονται σε 
συγκεκριμένο κοινό στο εσωτερικό της φλαμανδικής κοινότητας, μίας 
περιφερειακής ή τοπικής κοινότητας· και εταιρείες που παρέχουν 
ραδιοφωνικές/τηλεοπτικές υπηρεσίες με καταβολή τελών(24). Ένα σχέδιο 
διατάγματοςί25) πρόκειται να εισαγάγει μία νέα κατηγορία: τις εταιρείες 
που παρέχουν άλλου είδους υπηρεσίες στο κοινό ή σε τμήμα του κοινού. 
(ϋ) Συγκεντρώσεις σε επίπεδο ενός μέσου μαζικής ενημέρωσης 
Αποκλειστική άδεια μπορεί να χορηγηθεί σε μία μόνο τηλεοπτική εταιρεία, 
για την οποία εξασφαλίζεται το μονοπώλιο της διαφήμισης. 
Τ2Τ) ΒΆΤϊϊε Moniteur Belge της 19ης Μαρτίου 1987, σ. 4196 (τηλεόραση). 
(24) Αρθρο 7 του διατάγματος της 28ης Ιανουαρίου 1987. 
Σχέδιο διατάγματος της 5ης Ιουλίου 1991, σχετικά με την έγκριση και τη 
χορήγηση άδειας σε δίκτυα ραδιοτηλεοπτικής διανομής καθώς και την 
προώθηση της μετάδοσης και παραγωγής τηλεοπτικών προγραμμάτων, άρθρο 12. (25) 
- 15S-
Τέτοια εταιρεία είναι η VTM, κοινοπραξία που αποτελείται από εννέα 
εκδότες φλαμανδικών εντύπων. To VTM άρχισε να εκπέμπει την 1η 
Φεβρουαρίου 1989. Ο περιορισμός σχετικά με την εκπομπή διαφημίσεων από 
μία μόνο εταιρεία που απευθύνεται στο σύνολο του κοινού της φλαμανδικής 
κοινότητας ισχύει επίσης και για τους ραδιοτηλεοπτικούς 
οργανισμούς(26). Η περιφερειακή διαφήμιση μπορεί να μεταδίδεται από 
τους ραδιοφωνικούς και τηλεοπτικούς οργανισμούς που απευθύνονται σε 
τμήμα του κοινού της φλαμανδικής κοινότητας ή σε μία τοπική κοινότητα. 
Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι μπορεί να χορηγηθεί άδεια μόνο σε μία μη 
κρατική περιφερειακή τηλεοπτική εταιρεία εντός μίας ζώνης εκπομπής(27). 
(iii) Συγκέντρωση σε επίπεδο περισσοτέρων μέσων μαζικής ενημέρωσης 
Στο θέμα αυτό, αξίζει να σημειωθεί η διάταξη δυνάμει της οποίας, 
τουλάχιστον το 51% του κεφαλαίου της μη κρατικής τηλεοπτικής εταιρείας 
που απευθύνεται στο σύνολο της φλαμανδικής κοινότητας, πρέπει να ανήκει 
σε εκδότες ημερησίων και εβδομαδιαίων εντύπων ολλανδικής γλώσσας, των 
οποίων η εταιρική έδρα βρίσκεται στην ολλανδόφωνη περιοχή ή στη δίγλωσση 
περιοχή των Βρυξελλών(28). Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι το σχέδιο 
διατάγματος αποσκοπεί στην κατάργηση της διάταξης αυτής μετά τη 
διαδικασία επί παραβάσει που κίνησε η Επιτροπή. 
Με αυτή τη διάταξη, η οποία ευνοεί τους φλαμανδούς εκδότες, οι 
διασταυρούμενες συμμετοχές, που περιορίζονται στις άλλες χώρες, όχι 
μόνον ευνοούνται, αλλά θεσμοθετούνται και από το νομοί29). Η νομοθεσία 
αυτή αποσκοπεί στο να εξασφαλίσει για τους φλαμανδούς εκδότες μέρος των 
εσόδων της ιδιωτικής τηλεόρασης προκειμένου να αντισταθμιστεί η 
ενδεχόμενη απώλεια των εσόδων από τη διαφήμιση. Επιδιώκει επίσης τη 
διατήρηση του φλαμανδικού χαρακτήρα των προγραμμάτων. 
(26) Άρθρο 3 του διατάγματος της 12ης Ιουνίου 1991. Βλέπε Moniteur Belge της 
14ης Αυγούστου 1991, σ. 17735. 
(27) Άρθρο 7(1) του διατάγματος της 23ης Οκτωβρίου 1991 σχετικά με την 
οργάνωση και τη χορήγηση άδειας σε μη κρατικές τηλεοπτικές περιφερειακές 
εταιρε ίες. 
(28) Άρθρο 8(1) του διατάγματος της 18ης Ιανουαρίου 1987. 
(29) Οι διανομείς μπορούν εντούτοις να συμμετέχουν σε αυτήν την εταιρεία 
τηλεόρασης μόνο σε ποσοστό κατώτερο του 20%. 
(ίν) Περιορισμοί σχετικά με τη συμμετοχή αλλοδαπών 
Βλέπε ανωτέρω τη διάταξη σχετικά με τη συμμετοχή της τάξεως του 51% των 
εκδοτών. 
(ν) Άλλοι περιορισμοί σχετικά με τις συμμετοχές 
Η φλαμανδική νομοθεσία ορίζει ότι οι μη κρατικές τηλεοπτικές εταιρείες 
πρέπει να συνιστώνται υπό μορφή νομικών προσώπων ιδιωτικού δικαίου και η 
έδρα τους να βρίσκεται στην ολλανδόφωνη περιοχή ή στη δίγλωσση περιοχή 
των Βρυξελλών*30). Οι μη κρατικές περιφερειακές τηλεοπτικές εταιρείες 
πρέπει να συνιστώνται ως ενώσεις μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα*31). 
Επιπλέον, ο νόμος ορίζει ότι για να αποκτήσει άδεια μία μη κρατική 
περιφερειακή τηλεοπτική εταιρεία πρέπει να έχει ως αποκλειστικό σκοπό 
την εξασφάλιση τηλεοπτικών εκπομπών περιφερειακού χαρακτήρα*32)· την 
εκμετάλλευση ενός μόνο περιφερειακού τηλεοπτικού σταθμού*33)· την 
ανεξαρτησία από κάθε πολιτικό ή επαγγελματικό σχήμα και από κάθε 
εμπορική οργάνωση *34). 
(νί) Εγγυήσεις για την πολυμέρεια του περιεχομένου των προγραμμάτων 
Οι ραδιοφωνικοί σταθμοί δικαιούνται το ευεργέτημα του νόμιμου μονοπωλίου 
στην τοπική ή περιφερειακή ζώνη εκπομπής τους, υπόκεινται όμως 
ταυτόχρονα σε αυστηρότατους κανόνες όσον αφορά την πολυμέρεια. 
(30) 'Αρθρο 5 του διατάγματος της 2 8ης Ιανουαρίου 19 87. 
(31) Άρθρο 4(1) του διατάγματος της 23ης Οκτωβρίου 1991. 
(32) Άρθρο 4(3) του διατάγματος της 23ης Οκτωβρίου 1991. 
(33) Άρθρο 4(4) του διατάγματος της 23ης Οκτωβρίου 1991. 
(34) Άρθρο 4(5) του διατάγματος της 23ης Οκτωβρίου 1991. 
- 13*-
Η φλαμανδική νομοθεσία προβλέπει ότι οι μη κρατικές τηλεοπτικές 
εταιρείες που απευθύνονται στο σύνολο της φλαμανδικής κοινότητας πρέπει 
να μεριμνούν για την ποικιλία των προγραμμάτων τους όσον αφορά την 
πληροφόρηση, την επιμόρφωση και την ψυχαγωγία σύμφωνα με τις ποσοστώσεις 
που έχει ορίσει η φλαμανδική κυβέρνηση*35). Όσον αφορά τις μη κρατικές 
τηλεοπτικές εταιρείες, των οποίων τα προγράμματα απευθύνονται σε 
συγκεκριμένο κοινό στο εσωτερικό της φλαμανδικής κοινότητας, μίας 
περιφερειακής ή τοπικής κοινότητας εφαρμόζονται διάφορες διατάξεις: ο 
νόμος ορίζει ότι οι εταιρείες αυτές πρέπει να είναι νομικά πρόσωπα 
ιδιωτικού δικαίου, των οποίων ο σκοπός περιορίζεται στην οργάνωση 
εκπομπών κοινώνικο-πολιτ ιστικών, εκπαιδευτικών και επιμορφωτικών 
προγραμμάτων*3^). Επίσης, προβλέπεται ότι η μη κρατική περιφερειακή 
τηλεοπτική εταιρεία έχει ως αποστολή να εξασφαλίζει εκπομπές 
πληροφόρησης, υποστήριξης, επιμόρφωσης και ψυχαγωγίας προκειμένου να 
προάγει στη ζώνη εκπομπής της την επικοινωνία μεταξύ των κατοίκων και να 
συμβάλλει στη γενική κοινωνική και πολιτιστική ανάπτυξη της 
περιοχής*37). Οι εκπομπές πληροφόρησης πρέπει να ανταποκρίνονται στους 
εθιμικούς κανόνες δημοσιογραφικής δεοντολογίας παρέχοντας εχέγγυα για 
αμεροληψία και ανεξαρτησία της σύνταξης*3**). 
Αξίζει να σημειωθεί ότι το σχέδιο διατάγματος της 5ης Ιουλίου 1991 
ορίζει ότι οι ραδιοτηλεοπτικοί οργανισμοί πρέπει να μεταδίδουν 
ταυτόχρονα και εξ ολοκλήρου ίσο αριθμό ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών 
προγραμμάτων προερχόμενων από τις ραδιοτηλεοπτικές υπηρεσίες που έχουν 
άδεια από την κυβέρνηση της χώρας όπου είναι εγκατεστημένες και τα 
οποία απευθύνονται σε όλη την ενδιαφερόμενη κοινότητα, με τον αριθμό 
των ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών προγραμμάτων των κρατικών 
ραδιοτηλεοπτικών σταθμών της φλαμανδικής κοινότητας, εφόσον η 
(3ί3) Άρθρα 9 και 10 του διατάγματος της 28ης Ιανουαρίου 1987 
(36) Άρθρο 5(1) του διατάγματος της 11ης Μαίου 1988. 
(37) Άρθρο 2 του διατάγματος της 23ης Οκτωβρίου 1991. 
(38) Άρθρο 4(9) του διατάγματος της 23ης Οκτωβρίου 1991. 
- ijf-
φλαμανδική κοινότητα εξακριβώνει ότι αυτά τα προγράμματα μεταδίδονται 
στην εν λόγω χώρα από το καλωδιακό της δίκτυο και ότι οι εκπομπές 
πραγματοποιούνται στη γλώσσα ή σε μία από τις γλώσσες της συγκεκριμένης 
χώραςί39). 
(vii) Διαφάνεια των συγκεντρώσεων 
Η μη κρατική τηλεοπτική εταιρεία που απευθύνεται στο σύνολο της 
φλαμανδικής κοινότητας υποχρεούται να ανακοινώνει στη φλαμανδική 
κυβέρνηση κάθε τροποποίηση που αφορά το εταιρικό της κεφάλαιο. Επίσης, 
πρέπει να υποβάλλει κάθε έτος στην κυβέρνηση έκθεση στην οποία θα 
διευκρινίζει τον τρόπο με τον οποίο πληροί τις προϋποθέσεις που θέτουν 
οι νόμοι σχετικά με τα ΜΜΕ<40). Ο νόμος ορίζει επίσης ότι το εταιρικό 
κεφάλαιο της μη κρατικής τηλεοπτικής εταιρείας που απευθύνεται στο 
σύνολο της φλαμανδικής κοινότητας πρέπει να αποτελείται αποκλειστικά από 
ονομαστικά μερίδια^4*). 
(viii) Κανόνες ανταγωνισμού 
Στο Βέλγιο, δεν υπάρχει καθαυτός έλεγχος των συγχωνεύσεων βάσει κανόνων 
ανταγωνισμού που θα μπορούσε να έχει επίπτωση στα μέσα ενημέρωσης. 
ΔΑΝΙΑ 
α) Ιστορικό 
Η ραδιοφωνία-τηλεόραση στη Δανία, εμπνευσμένη από παραδοσιακούς στόχους των 
δημοσίων υπηρεσιών και με επίκεντρο ουσιαστικά εθνικό, προβλέπει σχετικά 
περιορισμένη εγχώρια υπηρεσία σε σύγκριση με πολλούς από τους ευρωπαϊκούς 
7391 Άρθρο 9(1)(5) . 
(40) Άρθρο 2 του διατάγματος της ΙΙπς Μαίου 1988. 
(41) Άρθρο 8(1) του διατάγματος της 28ης Ιανουαρίου 1987 
Ο) 
- 1#>-
εταίρους της. Η Δανία έχει ένα από τα χαμηλότερα κατά κεφαλήν ποσοστά 
παρακολούθησης τηλεοπτικών προγραμμάτων στην Ευρώπηί42). Παρόλο που το δανικό 
ραδιόφωνο άρχισε να εκπέμπει το 1922 ως ιδιωτική επιχείρηση, επιτεύχθηκε 
ταχέως πολιτικός συμβιβασμός ώστε το νέο μέσο ενημέρωσης να τεθεί υπό κρατικό 
έλεγχο ως δημόσια υπηρεσία. Ετσι, το 1926, έτος κατά το οποίο η British 
Broadcasting Company έλαβε το βασιλικό προνόμιο - Royal Charter - και έγινε η 
British Broadcasting Corporation, η Δανική Ραδιοφωνία (DR), ένα κρατικό νομικά 
αναγνωρισμένο σωματείο χρηματοδοτούμενο από συνδρομές, απέκτησε το μονοπώλιο 
των ραδιοφωνικών εκπομπών. Το μονοπώλιο αυτό επεκτάθηκε το 1954 στον τομέα της 
τηλεόρασης. Το 1985 η ισχύουσα νομοθεσία τροποποιήθηκε προκειμένου να ανοίξει 
το δρόμο στους ιδιωτικούς σταθμούς, αν και σε προσεκτικά περιορισμένο τοπικό 
επίπεδο^43). Στους ιδιωτικούς σταθμούς απαγορεύθηκε επίμονα η εκπομπή σε 
εθνικό επίπεδο, παρόλο που υπάρχει ορισμένου βαθμού ανταγωνισμός για τη DR από 
το νέο, κρατικό τηλεοπτικό σταθμό TV2 ο οποίος άρχισε τακτικές εκπομπές το 
1988. Ο TV2, αντίθετα από τη DR, χρηματοδοτείται κυρίως από τα διαφημιστικά 
έσοδα και προσπαθεί να αντικατοπτρίζει τα περιφερειακά συμφέροντα μέσω του 
δικτύου των οκτώ περιφερειακών σταθμών που διαθέτει. 
Λόγω των περιορισμών του κρατικού συστήματος, η καλωδιακή εκπομπή άρχισε από 
νωρίς και γνώρισε μεγάλη άνθιση στα μέσα της δεκαετίας του εβδομήντα. 
Δημιουργήθηκαν τοπικά δίκτυα κεντρικών κεραιών και το 1985 καταρτίσθηκε ένα 
φιλόδοξο καλωδιακό σχέδιο με σκοπό να εγκαταστήσει εντός έξι ετών ένα εθνικό 
"υβριδικό δίκτυο" που θα χρησιμοποιεί καλώδια οπτικών ινών υψηλής τεχνολογίας. 
Στις περιφερειακές τηλεφωνικές εταιρείες χορηγήθηκαν αποκλειστικά δικαιώματα 
για την εγκατάσταση των βασικών καλωδιακών γραμμών, που συνδέουν τους 
δορυφορικούς δέκτες στα συστήματα κεντρικών κεραιών. Έτσι μπορούσαν πλέον να 
επενδύσουν στην υψηλή τεχνολογία, αλλά επίσης στα υψηλού κόστους καλώδια 
οπτικών ινών που είχαν ήδη αρχίσει να εγκαθιστούν. Προκειμένου να ενθαρρυνθεί 
περαιτέρω η επένδυση αυτή, χορηγήθηκε στις τηλεφωνικές εταιρείες ακόμη ένα 
(42) κιοικη εκοοση του 1991 των Mediaspouvoirs από τον Truffart, F. με τίτλο 
"Guide des télévisions en Europe"· σ. 21. 
(43) Νόμος αριθ. 589 του 1985, σήμερα μέρος ΙΙα του νόμου αριθ. 421 του 1973. 
- if-
σημαντικό μονοπώλιο: μόνον αυτές είχαν το δικαίωμα να λαμβάνουν δορυφορικά 
σήματα και να τα αναμεταδίδουν στα συστήματα κεντρικών κεραιών μέσω των 
καλωδιακών γραμμών τους δενδρώδους δομής. Η προστασία αυτή διήρκεσε δύο έτη 
και το 1987 η νομοθεσία περί υβριδικών δικτύων τροποποιήθηκε προκειμένου να 
επιτρέπει την ατομική λήψη καθώς και τη λήψη μέσω δορυφορικής κεντρικής 
κεραίας (SMATV). Έκτοτε τα συστήματα SMATV που είχαν τη δυνατότητα να 
αναμεταδίδουν δορυφορικά προγράμματα σε σημαντικά χαμηλότερο κόστος γνώρισαν 
μεγάλη ανάπτυξη, ο δε αριθμός των νοικοκυριών που χρησιμοποιούν τα συστήματα 
SMATV συναγωνίζεται σκληρά τον αριθμό εκείνων που είναι συνδεδεμένα στο 
υβριδικό δίκτυο. Η καλωδιακή αναμετάδοση διαρθρώθηκε σκόπιμα έτσι ώστε να 
διατηρήσει ισχυρούς τους τοπικούς δεσμούς, εξαιτίας όμως των σημείων 
εξάντλησης που δείχνει η ανάπτυξη του υβριδικού δικτύου υπάρχει ανάγκη να 
καταστούν ελαστικοί οι ισχύοντες κανόνες ώστε να ανοίξει ο δρόμος για μία 
εθνική υπηρεσία καλωδιακής εκπομπής. Επί του παρόντος, ένα νομοσχέδιο 
προτείνει την πραγματοποίηση ορισμένων αλλαγών στον ραδιοτηλεοπτικό τομέα. 
Εντούτοις, τούτο δεν θα επηρεάσει την υπάρχουσα κατάσταση όσον αφορά την 
ιδιοκτησία και την πολυφωνία στα μέσα ενημέρωσης. 
β) Αρχές συνταγματικού δικαίου 
Η πολιτική της δανικής νομοθεσίας σχετικά με τα μέσα ενημέρωσης βασίζεται στην 
ελευθερία της έκφρασης και της πληροφόρησης. Το δανικό Σύνταγμα του 1953 
προβλέπει γενική διασφάλιση της ελευθερίας της έκφρασης στο άρθρο 77 το οποίο 
ορίζει ότι "κάθε άτομο έχει δικαίωμα να εκφράζει δημόσια τις σκέψεις του δια 
του τύπου, εγγράφως και προφορικώς, υπό τον όρο ότι θα είναι σε θέση να 
λογοδοτήσει ενώπιον της δικαιοσύνης. Δεν πρόκειται πλέον να εισαχθούν μέτρα 
λογοκρισίας και άλλα προληπτικά μέτρα". 
γ) Η ρύθμιση των συγκεντρώσεων στους τομείς της τοπικής ραδιοφωνίας και της 
τοπικής τηλεόρασης 
Στη δανική νομοθεσία παρέχεται η διακριτική ευχέρεια χορήγησης τοπικών αδειών 
και η πρωτογενής νομοθεσία θέτει ελάχιστες, εάν θέτει, ειδικές απαιτήσεις. 
- 11/2-
Οι κάτοχοι αδειών διακρίνονται σε δύο κατηγορίες(44): πρώτον, στις τοπικές 
αρχές· και δεύτερον, στους ιδιωτικούς ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς. 
Η σχετική νομοθεσία δεν προβλέπει ειδικούς περιορισμούς όσον αφορά την 
ιδιοκτησία σε έναν ή πολλούς τομείς μμε. Πράγματι, η μοναδική διάταξη επί του 
θέματος ευνοεί μία ειδική μορφή ιδιοκτησίας διαφορετικών μμε: οι εκδότες 
εθνικών και τοπικών εφημερίδων απαλλάσσονται από την απαγόρευση που ισχύει για 
τις κερδοσκοπικές επιχειρήσεις που έχουν "αποφασιστική επιρροή" στους τοπικούς 
ραδιοφωνικούς και τηλεοπτικούς σταθμούς (τμήμα 15 a. (2) του Διατάγματος του 
1990). Ωστόσο, η χορήγηση άδειας σε μία επιχείρηση, της οποίας η 
δραστηριότητα είναι κυρίως η έκδοση εφημερίδων, εξαρτάται, από το αν ο σταθμός 
λειτουργεί κατά τρόπον ώστε "να παρέχει ένα πεδίο για ευρύ τοπικό διάλογο". 
Στο επίπεδο του ενός μέσου ενημέρωσης, οι κάτοχοι αδειών υποχρεούνται να 
ασκούν τις δραστηριότητες τους "ανεξάρτητα", χωρίς να συνεργάζονται σε 
μακροπρόθεσμη βάση με άλλους κατόχους αδειών. Ειδικότερα, το τμήμα 15 a. (4) 
ορίζει ότι οι δραστηριότητες τους στον τομέα των προγραμμάτων δεν μπορούν, 
πλην εξαιρετικών περιπτώσεων, να συμπεριλαμβάνουν προγράμματα τα οποία 
μεταδίδονται ταυτόχρονα από άλλους κατόχους αδειών. 
δ) Άλλοι περιορισμοί της ιδιοκτησίας και ειδικότερα για τους αλλοδαπούς 
στις τοπικές άδειες ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών σταθμών 
Οι αιτούντες για τοπικές άδειες αποτελούν μία κατηγορία αυατηρά 
προσδιορισμένη. Παρόλο που δεν υπάρχουν περιορισμοί αυτοί καθ'εαυτοί ως προς 
την ξένη ιδιοκτησία, ορισμένες νομοθετικές διατάξεις αποσκοπούν στην αποτροπή 
της ξένης ή γενικότερα της εμπορικής επένδυσης στον ιδιωτικό οπτικοακουστικό 
τομέα^45). Η πλειοψηφία των μελών διοικητικού συμβουλίου μίας εγκεκριμένης 
(44) Η Βασική νομοθεσία στον οπτικοακουστικό τομέα απορρέει από το νόμο περί 
ραδιοφωνίας και τηλεόρασης αριθ. 421 της 15ης Ιουνίου 19 73. Στο νόμο 
αυτό επήλθαν πολλές τροποποιήσεις με την πάροδο του χρόνου και 
αποκρυσταλλώθηκαν πρόσφατα στο Bekendtgorelse αριθ. 339 του 199 0, το 
οποίο αποκαλείται στο εξής το "Διάταγμα του 1990". Οι διατάξεις σχετικά 
με τη χορήγηση άδειας για τον τομέα της ιδιωτικής εκπομπής αναφέρονται 
στο κεφάλαιο 2a του Διατάγματος του 1990. 
(45) Τμήμα 15 a. (2) του Διατάγματος του 1990. 
- ifj" 
εταιρείας ή ένωσης υποχρεούται να διαμένει στην τοπική περιοχή και οι κάτοχοι 
αδειών πρέπει να ασκούν αποκλειστικά ραδιοφωνικές ή τηλεοπτικές 
δραστηριότητες. Επιπλέον, οι εμπορικές επιχειρήσεις, με εξαίρεση τους εκδότες 
εθνικών και τοπικών εφημερίδων, όπως προαναφέρθηκε, δεν μπορούν να έχουν 
"αποφασιστική επιρροή" στους τοπικούς ραδιοφωνικούς και τηλεοπτικούς 
οργανισμούς. Άδειες είναι επίσης δυνατό να χορηγούνται σε τοπικές αρχές αλλά 
μόνον όταν σκοπός της ενασχόλησης με προγράμματα είναι αποκλειστικά να 
καταστήσουν προσιτές στους πολίτες τις διευκολύνσεις σχετικά με την παραγωγή 
και εκπομπή ή να παρέχουν πληροφορίες σχετικά με τις τοπικές αρχές (τμήμα 15a 
(3)) · 
ε) Καλωδιακή αναμετάδοση 
Οι αυστηρές διατάξεις σχετικά με την ιδιοκτησία που ισχύουν για τις ιδιωτικές 
επιχειρήσεις τροφοδότησαν τη ζήτηση για ξένα προγράμματα και η Δανία διαθέτει 
πλέον ένα τεχνολογικά προηγμένο δίκτυο υβριδικών καλωδιακών και SMATV 
συστημάτων. Συνεπώς οι περιορισμοί στην προσφορά σε εγχώριο επίπεδο 
αντισταθμίζονται από την ευρέως διαδεδομένη πρόσβαση σε ξένους σταθμούς. 
Εντούτοις, η ιδιοκτησία της τεχνικής υποδομής ελέγχεται προσεκτικά προκειμένου 
να παρεμποδίσει την ξένη και εμπορική είσοδο. Κατά τον τρόπο αυτό, η 
ιδιοκτησία συστημάτων κεντρικών κεραιών (MATV) περιορίζεται στις περιφερειακές 
τηλεφωνικές εταιρείες και τις επιχειρήσεις διάθεσης κεραίας με συνεχή έμφαση 
στον έλεγχο και την ευθύνη λογοδοσίας σε τοπικό επίπεδο. 
Τα μικρά, εγχώρια MATV δίκτυα των εικοσιπέντε ή λιγότερων αποδεκτών δεν 
χρειάζονται επίσημη άδεια (τμήμα 3a.(5) του Διατάγματος του 1990), ενώ τα 
μεγαλύτερα δίκτυα πρέπει να λάβουν άδεια από το Υπουργείο Επικοινωνιών (τμήμα 
5). Η χορήγηση αδειών για τα καλωδιακά δίκτυα κεντρικών κεραιών περιορίζεται 
σε τέσσερις διαφορετικές κατηγορίες: στα τοπικά κυβερνητικά όργανα, τις 
περιφερειακές τηλεφωνικές εταιρείες, τους ιδιοκτήτες πολυκατοικιών και τις μη 
κερδοσκοπικές ομάδες χρηστών ή επιχειρήσεις διάθεσης κεραίας. Το 1989, πάνω 
από το 80% των συστημάτων MATV ανήκε σε εταιρείες διάθεσης κεραίας και οι 
ιδιωτικές εταιρείες έπρεπε να περιοριστούν σε "συμβόλαια εκμετάλλευσης" 
προκειμένου να εγκαταστήσουν και να χρησιμοποιήσουν τα δίκτυα. 
Κατά τον τρόπο αυτό μειώνεται σημαντικά η πιθανότητα να συγκεντρωθεί η 
ιδιοκτησία των δικτύων MATV σε λίγα χέρια ή να εισχωρήσουν άμεσα οι ιδιωτικές 
επιχειρήσεις που έχουν συμφέροντα σε άλλες αγορές μμε. Οι ιδιωτικές εταιρείες 
εγκατάστασης, παρά τις επενδύσεις κεφαλαίου τους, πρέπει να διαπραγματευθούν 
ιούς όρους σχετικά με την κάλυψη και τα προγράμματα με τις εταιρείες διάθεσης 
κεραίας και να βρεθούν έτσι σε μειονεκτική θέση απέναντι στις ισχυρές 
τηλεφωνικές εταιρείες. Ωστόσο, ανεξάρτητες εταιρείες εισχώρησαν στη δανική 
καλωδιακή αγορά με τη Finvik, μέρος του σουηδικού ομίλου Kinnevik, αποκτώντας 
μία ισχυρή παρουσία στην αγορά. Είναι φανερό ότι αυτοί οι περιορισμοί στην 
ιδιοκτησία αποσκοπούν στην παρεμπόδιση των ξένων εταιρειών από το να κατέχουν 
καλωδιακή υποδομή, παρόλο που δεν παρεμποδίζονται να επιδιώκουν συμβόλαια 
εκμετάλλευσης με παρόμοιους όρους με τις δανικές εταιρείες. 
στ) Η νομοθεσία σχετικά με τον εγχώριο ανταγωνισμό 
Ο νόμος σχετικά με τον εγχώριο ανταγωνισμό θεσπίσθηκε το 1989(46). ο εν λόγω 
νόμος ορίζει ότι πρέπει να ανακοινώνονται στο Συμβούλιο Ανταγωνισμού "όλες οι 
συμφωνίες και οι αποφάσεις με τις οποίες ασκείται ή μπορεί να ασκηθεί 
δεσπόζουσα επιρροή σε ορισμένη αγορά" (τμήμα 5.(1)). Το Συμβούλιο Ανταγωνισμού 
διαθέτει ευρείες αρμοδιότητες για τη διεξαγωγή ερευνών και μπορεί, με τον όρο 
της διασφάλισης των εμπιστευτικών πληροφοριών, να δημοσιεύει εκθέσεις όταν η 
ενέργεια αυτή προωθεί τη "διαφάνεια" της διάρθρωσης της αγοράς. Οταν θεωρείται 
ότι οι πρακτικές περιορίζουν τονανταγωνισμό το Συμβούλιο είναι εξουσιοδοτημένο 
να αρχίζει διαπραγματεύσεις, να διακόπτει συμβάσεις και να καθορίζει ανώτατες 
τιμές ή όρια κέρδους. Ο νόμος εφαρμόζεται στις εμπορικές επιχειρήσεις και τις 
ενώσεις εμπορικών επιχειρήσεων και, σε πιο περιορισμένο βαθμό, στις 
επιχειρηματικές δραστηριότητες που ασκούνται από τις κεντρικές ή τοπικές 
(46) Νόμος αριθ. 370 της 7ης Ιουνίου 1989. 
(47) Βλέπε τμήμα 6 το οποίο αφορά ειδικά τις υποχρεώσεις των προγραμμάτων τΓ 
ϋΚ. Βλέπε επίσης το άρθρο 3 του διατάγματος αριθ. 148 της 6ης Μαρτίς 
1989 σχετικά με το καταστατικό της ΟΚ. 
(48) Άρθρο 3(2) του διατάγματος αριθ. 7 5 της 5ης Φεβρουαρίου 199 0 σχετικά μ το καταστατικό του Τν~2. δημόσιες διοικήσεις. Οι πλέον ευρείες εξουσίες του Συμβουλίου Ανταγωνισμού να 
διακόπτει συμβάσεις και να καθορίζει ανώτατες τιμές ή όρια κέρδους δεν 
ασκούνται, ωστόσο, στην τελευταία κατηγορία επιχειρηματικών δραστηριοτήτων των 
δημοσίων οργάνων ούτε στις επιχειρηματικές δραστηριότητες οι οποίες, δυνάμει 
ειδικής διάταξης, υπόκεινται σε έλεγχο ή έγκριση από τις δημόσιες αρχές. 
ζ) Η προστασία της πολυφωνίας μέσω της νομικής ρύθμισης του περιεχομένου 
Η Ραδιοφωνία της Δανίας, ως ο καθιερωμένος δημόσιος ραδιοτηλεοπτικός 
οργανισμός, πρέπει να μεταδίδει προγράμματα ειδήσεων, πληροφόρησης, ψυχαγωγίας 
καθώς και πολιτιστικά προγράμματα*47). Επιπλέον, κατά το σχεδιασμό των 
προγραμμάτων, πρέπει να δίνεται η μέγιστη έμφαση στην ελευθερία της 
πληροφόρησης και της έκφρασης. Στα νέα προγράμματα που εκπέμπει προσπαθεί να 
προσφέρει ποιότητα, ποικιλία και πολυφωνία και να δίνει σημασία στην 
αντικειμενικότητα και την αμεροληψία. Πέραν αυτών των γενικών διατάξεων η μόνη 
επιπλέον υποχρέωση είναι να μεταδίδει σε περίοδο κρίσης πληροφορίες για θέματα 
πολιτικής άμυνας. 
Ο άλλος εθνικός τηλεοπτικός σταθμός, ο Τ\72, μία δημόσια κοινοπραξία η οποία 
διαφέρει από τη ΟΚ, διαρθρώνεται γύρω από οκτώ περιφερειακά και ένα κεντρικό 
συμβούλιο. Ο Τν2, υπόκειται σε ακόμη λιγότερες ρητές υποχρεώσεις ως δημόσια 
υπηρεσία από τη ΩΚ: το τμήμα 15 Κ. του Διατάγματος του 1990 απλώς τον 
υποχρεώνει να επιδιώκει την παροχή ποιότητας και πολυφωνίας και να εξασφαλίζει 
ότι το περιφερειακό του πρόγραμμα έχει πραγματική σχέση με την εν λόγω 
περιοχή, ο Τν2 υποχρεούται από το καταστατικό του να μεταδίδει προγράμματα 
ειδήσεων και πληροφόρησης καθώς και ψυχαγωγικά, καλλιτεχνικά και πολιτιστικά 
προγράμματα. Τα προγράμματα ειδήσεων και πληροφόρησης πρέπει να είναι 
αντικειμενικά και αμερόληπτα. Εν πάση περιπτώσει, η μετάδοση προγραμμάτων 
πρέπει να πραγματοποιείται με γνώμονα την ποικιλία και την πολυμέρεια*4**). Ο 
μεγάλος «όγκος των προγραμμάτων του Τν2, με εξαίρεση τα προγράμματα ειδήσεων - 4*Γ-
και επικαίρων, πρέπει να παραγγέλλονται σε ανεξάρτητους παραγωγούς, παρόλο που 
ο σταθμός συμμετέχει σε ορισμένες συμπαραγωγές. Ο TV2 υπόκειται, ωστόσο, σε 
μία διάταξη ειδικού περιεχομένου που αποσκοπεί να ευνοήσει τη σκανδιναβική 
παραγωγή: πρέπει να "καταβάλλονται ιδιαίτερες προσπάθειες" ώστε να 
εξασφαλίζεται ότι τουλάχιστον το 50% των εκπεμπόμενων προγραμμάτων είναι 
δανικής ή νορβηγικής προέλευσης. 
Στον τομέα της ιδιωτικής ραδιοφωνίας και τηλεόρασης, η χορήγηση αδειών 
εναπόκειται ουσιαστικά στη διακριτική ευχέρεια της αρμόδιας επιτροπής και 
υπάρχουν ελάχιστες κατευθυντήριες οδηγίες όσον αφορά τα κριτήρια που πρέπει να 
εφαρμόζονται. Εντούτοις, δίνεται ορισμένη έμφαση στη συνειδητοποίηση, από την 
πλευρά των αιτούντων, των τοπικών ιδιαιτεροτήτων: όσοι ζητούν άδεια 
υποχρεούνται να περιγράψουν το σχεδιαζόμενο πρόγραμμα στην τοπική επιτροπή 
ώστε να μπορεί να εξασφαλισθεί ότι θα είναι κατάλληλα διαμορφωμένο για τη 
συγκεκριμένη περιοχή (τμήμα 15 b. (2)). Κατά την εξέταση των αιτήσεων η 
επιτροπή πρέπει επίσης να καταβάλλει προσπάθειες προκειμένου να εξασφαλίζεται 
ότι η συγκεκριμένη περιοχή καλύπτεται από "ευρύ" φάσμα προγραμμάτων (ibid.). 
Οι εγκεκριμένοι τοπικοί σταθμοί πρέπει επίσης να μεταδίδουν επείγοντα μηνύματα 
στον πληθυσμό. Το Υπουργείο Επικοινωνιών είναι εξουσιοδοτημένο με τη θέσπιση 
κανόνων για την τοπική ραδιοφωνική και τηλεοπτική μετάδοση (τμήμα 15 i.). 
Τα καλωδιακά συστήματα και τα συστήματα κεντρικών κεραιών μπορούν να 
αναμεταδίδουν ξένα ραδιοφωνικά ή τηλεοπτικά προγράμματα από δορυφόρους 
απ'ευθείας λήψης και επικοινωνίας, υπό τον όρο ότι τα προγράμματα αυτά 
μεταδίδονται ταυτόχρονα και χωρίς άλλοιώσεις(49). Εντούτοις, το Υπουργείο 
Επικοινωνιών έχει δικαίωμα να ρυθμίζει όχι μόνο τη χορήγηση αδειών στα 
συστήματα αυτά αλλά και το επίπεδο άσκησης επιρροής των θεατών στα προγράμματα 
που πρόκειται να προσφερθούν(5(^). Οι άδειες χορηγήθηκαν σε περιορισμένο 
αριθμό φορέων έτσι ώστε οι εταιρείες καλωδιακής εγκατάστασης έπρεπε να 
διαπραγματευθούν συμβόλαια εγκατάστασης και εκμετάλλευσης με τις επιχειρήσεις 
αυτές, οι οποίες συχνά ήταν οι μη κερδοσκοπικές εταιρείες κεντρικών κεραιών. 
(49) Τμήμα 3 του Διατάγματος του 1990 
(50) Τμήμα 5 του Διατάγματος του 1990 
- WJ-
Τούτο αποτέλεσε για αυτές ένα αναμφισβήτητο συμβατικό μειονέκτημα κατά τη 
διαπραγμάτευση των όρων. Οι κανονισμοί(5*) επιβάλλουν στην περίπτωση που η 
κατοχή δικτύων δεν είναι στα χέρια μίας ομάδας χρηστών να ζητείται η γνώμη των 
χρηστών για την πολιτική του προγράμματος και να καταβάλλεται προσπάθεια να 
ακολουθούνται οι προτάσεις τους. Η διαβούλευση είναι επίσης απαραίτητη στην 
περίπτωση που πρόκειται να αλλάξει η μορφή ενός υπάρχοντος προγράμματος και 
πρέπει να ακολουθούνται οι αποφάσεις που λαμβάνονται από τις ίδιες τις ομάδες 
χρηστών. Συνεπώς, η πολιτική του προγράμματος για τα δίκτυα κεντρικών κεραιών 
υπαγορεύεται εν μέρει από τους θεατές. 
η) Διάφανεια 
Η δανική νομοθεσία δεν θέτει όρους για τη διαφάνεια σχετικά με την κατοχή 
μεριδίων στα μμε. Εντούτοις, ο νόμος περί του τύπου 1986 προβλέπει ότι όλες οι 
δανικές εκδόσεις πρέπει να φέρουν τυπωμένο το όνομα του εκδότη και ότι τα 
περιοδικά πρέπει επίσης να αναγράφουν το όνομα του εκδότη καθώς και τον τόπο 
έκδοσης(52). 
3. ΓΕΡΜΑΝΙΑ 
Α) Συνταγματικές υποχρεώσεις 
Η ελευθερία της ραδιοτηλεοπτικής εκπομπής που εξασφαλίζεται από το άρθρο 5 
παράγραφος 1 δεύτερο εδάφιο του θεμελιώδους νόμου θεωρείται από την πάγια 
νομολογία ομοσπονδιακό συνταγματικό δικαστήριο πάνω απ* όλα ως "λειτουργική" 
ελευθερία, η άσκηση της οποίας πρέπει να εξασφαλίζει πληροφόρηση μη 
(bl) Διάταγμα αριθ. 651 της 22ας Σεπτεμβρίου 1986 όπως τροποποιήθηκε από το 
διάταγμα αριθ. 755 της 12ης Δεκεμβρίου 1988, Κεφάλαιο 5. 
(52) Νόμος αριθ. 533 του 1986, τμήματα 1 και 2. 
<5-ί) ΒνβΠΰΕ ΐζ, ζυ$ και έξης· :>/, 295 και εξής· 73, 118 και εξής· 74, 297 
και εξής· 83,238 (315). 
(54) ΒνβΓίΟΕ 57, 295 (325). 
(55) ΒνβΓίΟΕ 73, 118 (175 και εξής). Κριτική επί του θέματος αυτού, Κχαΐΐ, Αυ£ 
άβιη νϊβαβ ζιΐΓΠ άαβίβπ ΡβΓηββΙιβγβΐβΓη - Ό&3 νίβΓτ,β ΓβΓηββΓίιΐΓΐβΙΙ άβ3 
ΒυηάββνβΓί&ββυηαβσβΓίσΙιϊβ, Α£Ρ 1987, 365 (369). υποκείμενη στην επιρροή του κράτους ή ιδιαίτερων ομάδων συμφερόντων*53). Στις 
πρώτες του αποφάσεις το δικαστήριο έκρινε ότι τούτο ήταν δυνατό μόνο στη βάση 
μίας εσωτερικής πολυμέρειας των ραδιοτηλεοπτικών εταιρειών, στο πλαίσιο της 
οποίας οι εταιρείες αυτές αποκλειστικά λόγω της διάρθρωσης τους, θα μετέδιδαν 
αναγκαστικά εναλλασσόμενα προγράμματα διαφόρων τάσεων και θα ήταν υποχρεωμένες 
να προτείνουν προγράμματα πολυφωνικού περιεχομένου. Μόλις το 1981 με την 
απόφαση ΓΚΑΟ το δικαστήριο επικαλέσθηκε επίσης τη δυνατότητα της εξωτερικής 
πολυμέρειας των ιδιωτικών ραδιοτηλεοπτικών εταιρειών, στο πλαίσιο των οποίων η 
πολυφωνία των απόψεων θα εξασφαλιζόταν από την πληθώρα των προγραμμάτων*54). 
Οι νόμοι για τη ραδιοφωνική μετάδοση και τα μέσα ενημέρωσης που εγκρίθηκαν από 
τα ΐ,&ηάβΓ κατά τη διάρκεια της περιόδου που ακολούθησε επέτρεψαν την ιδιωτική 
ραδιοτηλεοπτική μετάδοσης σύμφωνα με διαφορετικές ενδιάμεσες λύσεις μεταξύ της 
εσωτερικής και εξωτερικής πολυμέρειας και βάσει διαφορετικών ρυθμίσεων που 
αποσκοπούσαν να αποτρέψουν κάθε συγκέντρωση στον τομέα των ΜΜΕ μετάδοσης. 
Καθώς ο νόμος της Κάτω Σαξονίας περί της ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης δεν 
παρέχει όλες τις εγγυήσεις στο θέμα αυτό, το ομοσπονδιακό συνταγματικό 
δικαστήριο αναγκάσθηκε να διευκρινίσει τις προϋποθέσεις τις οποίες πρέπει να 
πληρούν οι ρυθμίσεις σχετικά με θέματα συγκέντρωσης. Πρέπει ειδικότερα να 
απαγορεύουν στις ραδιοτηλεοπτικές εταιρείες να σωρεύουν τα προγράμματα καθώς 
και να παρεμποδίζουν τα διπλά μονοπώλια στον τομέα της ραδιοτηλεόρασης και του 
τύπου*55). Το δικαστήριο εκτίμησε εντούτοις ότι μία δημοσιογραφική 
επιχείρηση μπορεί να επεκτείνει τη δραστηριότητα του στον τομέα της -Λ*-
-/*4}-
ραδιοτηλεοπτικής εκπομπής (διασταυρούμενες ιδιοκτησίες) εφόσον με την 
ενέργεια αυτή ένας όμιλος εταιρειών δεν αποκτά δεσπόζουσα θέση στον τομέα της 
διαμόρφωσης της κοινής γνώμης*56). Γενικά, η εγγύηση της πολυφωνίας και 
ειδικότερα η απαγόρευση των συγκεντρώσεων κατέχουν σημαντική θέση στη 
νομολογία του συνταγματικού δικαστηρίου. Το δικαστήριο επανέλαβε πολλές φορές 
ότι "οι τάσεις για συγκέντρωση πρέπει να αποτραπούν όσο το δυνατό ταχύτερα και 
αποτελεσματικότερα" διότι "τα λάθη που διαπράττονται στον τομέα αυτό είναι 
εξαιρετικά δύσκολο να διορθωθούν"*57). 
Όσον αφορά την έννοια της πολυφωνίας, στη νομολογία του συνταγματικού 
δικαστηρίου, τα μέτρα υπέρ της πολυφωνίας είναι αναγκαία για την εφαρμογή και 
εξασφάλιση της βασικής αρχής του άρθρου 5 §1 του θεμελιώδους νόμου. Όσον 
αφορά τη ραδιοτηλεοπτική εκπομπή, το άρθρο 5 απαιτεί τη θέσπιση νόμων με τους 
οποίους οι σταθμοί είναι οργανωμένοι κατά τρόπον ώστε να μπορούν να εκφρασθούν 
όλες οι δυνάμεις που συμμετέχουν (απόφαση του 61)· η συνταγματική ελευθερία 
της ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης είναι μία ελευθερία "στην υπηρεσία" της 
συνταγματικής αρχής της ελεύθερης διαμόρφωσης της γνώμης την οποία καταχυρώνει 
το άρθρο 5 (3η απόφαση του 81 και 6η του 91). Όσον αφορά τον τύπο, ο στόχος 
της ελευθερίας του τύπου, ήτοι η διευκόλυνση και διασφάλιση της ελεύθερης 
διαμόρφωσης γνώμης, καθιστά αναγκαία την προστασία του τύπου από τις απόπειρες 
περιορισμού του μεταξύ των απόψεων ανταγωνισμού με οικονομικά κίνητρα (ΒνβΓίΟΕ 
25). 
Β) Συγκέντρωση σε επίπεδο ενός μέσου μαζικής ενημέρωσης 
Η Κιιηά£αηΚ3ΐ:3ό\τ:3νβΓΐ:Γ3ΐ9 άβΓ ΐ,ΜηάβΓ (ΚΒΐν) της 31ης Αυγούστου 1991 περιλαμβάνει 
ενιαία νομοθεσία στο θέμα των συγκεντρώσεων που εφαρμόζεται στα προγράμματα 
που εκπέμπονται σε όλο το έδαφος της ομοσπονδίας, ενώ οι 16 νόμοι των Ι^ΜηάβΓ 
(^&) ΒνβΓΓ<3Ε Ιό, 118 (175 και εξής). Το δικαστήριο δεν απεφάνθη όσον αφορά το 
ζήτημα εάν ο ομοσπονδιακός νομοθέτης υποχρεούται από το Σύνταγμα να 
απαγορεύσει τις διεισδύσεις μεταξύ διαφορετικών μέσων ενημέρωσης 83,238 (328). ^ 
(57) ΒνβΓίΟΕ 57, 295 (323) και Ε 73, 118 (173). 
- 4%>-
στο θέμα των MME που εφαρμόζονται στα προγράμματα τα οποία μεταδίδονται στο 
Land, σε μία περιοχή ή σε τοπικό επίπεδο προβλέπουν ενίοτε διαφορετικές 
διατάξεις. Η βασική διάταξη των νομοθεσιών των Lender για τις συγκεντρώσεις 
αφορά την απαγόρευση της σώρευσης προγραμμάτων. Η απαγόρευση αυτή υπάρχει, με 
κάποιες παραλλαγές, σε όλους σχεδόν τους νόμους των Lender στον τομέα των 
ΜΜΕ(58), καθώς και στο άρθρο 21 παράγραφοι 1 και 2 της 
Rundfunkstaatsvertrag. Το άρθρο 21 § 1 και 2 της Rundfunkstaatsvertrag 
διευκρινίζει ότι ένας σταθμός μπορεί να εκπέμπει στο σύνολο της επικράτειας 
έως δύο ραδιοφωνικά και τηλεοπτικά προγράμματα. Όσον αφορά την τηλεόραση, 
για παράδειγμα, ένας φορέας μπορεί να εκπέμπει δύο προγράμματα και από αυτά 
μόνο το ένα μπορεί να είναι γενικού περιεχομένου ή ειδικού επικεντρωμένο 
κυρίως στην πληροφόρηση. 
Λαμβάνονται επίσης υπόψη τα προγράμματα στα οποία η ραδιοτηλεοπτική εταιρεία 
μπορεί να ασκήσει καθοριστική επιρροή λόγω της συμμετοχής της στο κεφάλαιο ή 
με οποιοδήποτε άλλο τρόπο, κυρίως με την προμήθεια προγραμμάτων(59). 
Η άδεια μετάδοσης στο σύνολο του ομοσπονδιακού εδάφους ενός γενικού ή ειδικού 
προγράμματος επικεντρωμένου στην πληροφόρηση μπορεί να χορηγηθεί μόνο σε 
φορέα ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης στον οποίο κανένα από τα ενδιαφερόμενα 
πρόσωπα δεν κατέχει 50% και άνω των μεριδίων του κεφαλαίου και των 
δικαιωμάτων ψήφου ούτε ασκεί με κανένα άλλο τρόπο ανάλογη δεσπόζουσα 
επιρροή*60). 
Περιορισμοί της ιδιοκτησίας αυτού του είδους απαντώνται και στο δίκαιο των 
MME ορισμένων Lânder (για παράδειγμα στο άρθρο 25 § 5 του νόμου της 
(58) Βλέπε άρθρο 5 παράγραφος 3 Rh.-Pf.· άρθρο 19 παράγραφος 1 LMG Hmb.· 
άρθρο 5 παράγραφος 2LRG Nds.· άρθρο 40 παράγραφος 2LRG Saar.· άρθρο 5 
παράγραφος 4LRG Schl.-H.· άρθρο 19 παράγραφος lu.3LMG Bade-Wurtemberg.· 
άρθρο 6 παράγραφος 3LRG NW· άρθρο 15 παράγραφος 1 un.2HPRG· άρθρο 25 
παράγραφος 5BayMEG. Ο νόμος περί του πειραματικού σχεδίου καλωδιακής 
τηλεόρασης του Land του Βερολίνου περιλαμβάνει μία συγκριτική διάταξη 
στο θέμα της "συμφόρησης" της δυνατότητας μετάδοσης· βλέπε επί του 
θέματος αυτού Kreuziger, Problème bel der Gestaltung von Landesmedien-
und Landesrundfunkgesetzen, DVB1.1986, 1095 (1079) και Ricker, 
Privatrundfunk-Gesetze im Bundesstaat, 1985, σ. 100. 
(59) Άρθρο 21 παράγραφοι 1 και 2. 
(60) Άρθρο 21, παράγραφος 2 RuStV. 
Βαυαρίας) το οποίο προβλέπει ότι ένας φορέας μπορεί να μεταδίδει μόνο ένα 
ραδιοφωνικό ή τηλεοπτικό πρόγραμμα στην τοπική ή περιφερειακή του ζώνη. 
α) Καθεστώς των συμμετοχών της μειοψηφίας 
Η ΚυηάίυηΚβΐ&βΐβνβΓΐΓ&α και η πλειοψηφία των νόμων των Ιί&ηάβΓ επιφορτίζουν 
επίσης μία ραδιοτηλεοπτική εταιρεία με τα προγράμματα στα οποία μπορεί να 
ασκήσει καθοριστική επιρροή, είτε μόνη της, είτε από κοινού με τρίτους, παρόλο 
που δεν συμμετέχει κατά μειοψηφία (υπό μορφή μεριδίων κεφαλαίου ή δικαιωμάτων 
ψήφου) στην εταιρεία που μεταδίδει τα εν λόγω προγράμματα και δεν συνδέεται με 
αυτή με άλλον τρόπο*61). Η επέκταση αυτή της ευθύνης καλύπτει επίσης τις 
πολλές άλλες οικονομικές δυνατότητες άσκησης επιρροής και τις σχέσεις άβ ί»οτ;ο 
εξάρτησης στις οποίες μπορεί να υπόκειται μία ραδιοτηλεοπτική εταιρεία. 
Εντούτοις, η Κυηά£υη1<3τ;&3τ;3νβτ:τ;Γ3α και η ισχύουσα σε ορισμένα ΐ,ΜηάθΓ νομοθεσία 
διαμορφώνουν την αρχή αυτή με μια σειρά τεκμήρια, δυνάμει των οποίων θεωρείται 
ότι η ασκούμενη επιρροή "δεν είναι καθοριστική" κάτω από ορισμένα όρια 
συμμετοχής*62). Η παράγραφος 3 του άρθρου 21 προβλέπει ότι κάθε πρόσωπο ή 
εταιρεία που κατέχει το 25% ή περισσότερο, αλλά κάτω του 50%, των μεριδίων του 
κεφαλαίου και των δικαιωμάτων ψήφου ενός οργανισμού που μεταδίδει σε όλο το 
ομοσπονδιακό έδαφος τηλεοπτικό πρόγραμμα γενικού περιεχομένου ή ειδικό 
πρόγραμμα επικεντρωμένο στην πληροφόρηση ή που μπορεί να ασκήσει δεσπόζουσα 
(61) Για παραοειγμα, μέσω διασταυρούμενων συμμετοχών που αντιπροσωπεύουν το 
25% του κεφαλαίου (άρθρο 19 παράγραφος 1 ΑΚΐΟ) ή μέσω συμβάσεων ελέγχου 
ή μεταβίβασης των κερδών κατά την έννοια των άρθρων 291 και 292 ΑΚτ;<3. 
(62) Σχετικά με το άρθρο 8 παράγραφος 5Κ3τ:ν, βλέπε Η3Γτ;3ΐ:βίη/Κίηα/ΚΓβ11β, 
ΚοπαηβηΐβΓ ζιιπι ΚυηάΓ;υηΚ3τ;&3τ.3νβΓΐ:Γ3α, αριθ. 51 και εξής. 
- 4SI-
επιρροή σε αυτόν με οποιονδήποτε άλλο τρόπο, συμπεριλαμβανομένων των τρόπων 
που περιγράφονται στην παράγραφο 1 τέταρτο εδάφιο, μπορεί να έχει συμφέροντα 
μόνο σε άλλους δύο ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς οι οποίοι προτείνουν 
αντίστοιχα προγράμματα και δεν μπορεί να κατέχει περισσότερο από το 25% των 
μεριδίων του κεφαλαίου και των δικαιωμάτων ψήφου αυτών των οργανισμών ούτε 
μπορεί να ασκήσει με άλλον τρόπο δεσπόζουσα επιρροή επί των οργανισμών αυτών, 
ακόμη και υπό τις μορφές που αναφέρονται στην παράγραφο 1 τέταρτο εδάφιο. 
Στη νομοθεσία ορισμένων Lander τα κατώτατα όρια που ορίσθηκαν ήταν της τάξης: 
του 25% των μεριδίων του κεφαλαίου ή των δικαιωμάτων ψήφου και του 
προγράμματος, για τους τηλεοπτικούς σταθμούς ομοσπονδιακής εμβέλειας και 
για τους σταθμούς που βρίσκονται στο Land της Ρηνανίας-Βεστφαλίας και 
του Μεγκλεμβούργου-Δυτικής Πομερανίας*63)· 
του 10% του συνόλου των δικαιωμάτων ψήφου στα Lender της Βάδης-
Βυρτεμβέργης, της Έσσης και του Βερολίνου*64)· 
(63) Άρθρο 8 παράγραφος 5 4η πρόταση RStV, άρθρο 6 παράγραφος 3 4η πρόταση LRG NRW. 
(64) Άρθρο 19 παράγραφος 2 2HS LMG Bade-Wurtemberg (και του προγράμματος) 
άρθρο 15 παράγραφος 1 σημείο 2 HPRG· άρθρο 37 παράγραφος 2 4η πρόταση 
2.HS KPPG. Σχετικά με τα προβλήματα εφαρμογής στο Land Βάδης-
Βυρτεμβέργης, βλέπε την έκθεση του LFK, σ. 138. 
'4&-
του 5% των μεριδίων του κεφαλαίου ή των δικαιωμάτων ψήφου και του 10% 
του προγράμματος στη Βρέμη*65) και 
του 33% των μεριδίων του κεφαλαίου και του προγράμματος στη Σάρρη*66). 
Οι ενίοτε σημαντικές αυτές διαφοροποιήσεις φανερώνουν τη διαφορετική 
αντιμετώπιση που υιοθετούν οι νομοθέτες των διαφόρων Lander κατά την έγκριση 
των συμμετοχών σε πολλά προγράμματα. Επιπλέον, η νομοθεσία ορισμένων Lânder 
επιτρέπει πολλές παρεκκλίσεις από την απαγόρευση της σώρευσης των 
προγραμμάτων, όταν η ενδιαφερόμενη ραδιοτηλεοπτική επιχείρηση παρουσιάζει μία 
"πολυφωνική" εσωτερική διάρθρωση*67). Η κατάσταση αυτή αφήνει επαρκές 
περιθώριο ελιγμού για την καταστρατήγηση των νομοθετικών διατάξεων οι οποίες 
αποσκοπούν στον περιορισμό των συγκεντρώσεων, καταφεύγοντας σε κατασκευές οι 
οποίες σε ορισμένες περιπτώσεις είναι εντελώς τεχνητές. 
β) Η "ρήτρα επιρροής" 
Η ίδια διαφορά στην ερμηνεία απαντάται εκ νέου όσον αφορά το ζήτημα του ποια 
πρέπει να θεωρηθεί ως "άλλη καθοριστική επιρροή". Η Staatsvertrag θεωρεί -
όπως και η μεγάλη πλειοψηφία των νόμων των Lender στον τομέα των MME - ότι 
(6b) Άρθρο « παράγραφος 2 2. HS BremLMG. 
(66) Άρθρο 40 παράγραφος 3 3η πρόταση 2.HS LRG Sarre. Η νομοθεσία των 
υπόλοιπων Lander δεν προβλέπει κανένα ειδικό κατώτατο όριο συμμετοχής 
για την άσκηση αυτής της καθοριστικής επιρροής. 
(67) Κατά τον τρόπο αυτό, το άρθρο 19 παράγραφος 3 LMG Bad.-Wiirtt. (βλέπε επί 
του θέματος αυτού την έκθεση της LFK [σημείωση 83] σελίδα 136 και εξής)· 
άρθρο 5 παράγραφος 3 LRG Nieders. Σύμφωνα με το άρθρο 5 παράγραφος 3 LRG 
Rn.-PF., μία ραδιοτηλεοπτική επιχείρηση μπορεί θεωρητικά να συμμετέχει 
σε όσους ομίλους ραδιοτηλεοπτικών επιχειρήσεων επιθυμεί, υπό τον όρο ότι 
η συμμετοχή της είναι κατώτερη του 50%. Σχετικά με την αιτιολόγηση των 
διατάξεων που ισχύουν στη Βάδη-Βυρτεμβέργη, βλέπε Bullinger, in 
Bu1linger/Gode1, LMG Bade-Wurtemberg, σημείο 19 αριθ. 16 και εξής, και 
Ricker, (βλέπε σημείωση 78), σ. 101. 
-m-
αρκεί μία επιχείρηση να είναι σε θέση να επηρεάσει με καθοριστικό τρόπο μία 
άλλη επιχείρηση. Στο άρθρο 21 § 1 τέταρτο εδάφιο αριθ. 1 και 2 II 
διευκρινίζεται τι μπορεί να θεωρηθεί ως δεσπόζουσα επιρροή: όταν ένας 
οργανισμός ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης ή ένα πρόσωπο που μπορεί να εξομοιωθεί 
με αυτόν 
1. ιδιοποιείται τακτικά μεγάλο μέρος του χρόνου εκπομπής άλλου οργανισμού 
εκπέμποντας προγράμματα του ή 
2. κατέχει, δυνάμει συμβάσεων, διατάξεων σύμφωνων με το καταστατικό ή 
οιασδήποτε άλλης διάταξης, θέση που του επιτρέπει να εξαρτά από την 
έγκριση του σημαντικές αποφάσεις για έναν άλλο οργανισμό σχετικά με τη 
διάρθρωση του προγράμματος, την αγορά ή την παραγωγή προγραμμάτων. 
Το ζήτημα που ανακύπτει είναι εάν το γεγονός ότι ο κ. Kirch συμμετέχει στο 
SAT1 ("πρόγραμμα γενικού περιεχομένου") κατά 43% και στο Πρώτο (κανάλι κυρίως 
ψυχαγωγίας) κατά 25% δεν συμβιβάζεται με το άρθρο 21 § 1 και 3 της RuStV. 
Εξάλλου, ο υιός του, ο κ. Thomas Kirch κατέχει το 48% των μεριδίων του Pro 7 
(κανάλι ειδικευμένο στην ψυχαγωγίας) το οποίο κατέχει το ίδιο το 45% του 
Kabelkanaal (που είναι επίσης κανάλι ψυχαγωγίας). 
Εξάλλου, το 10% αυτού του τελευταίου καναλιού ανήκει στον κ. Kofler, ο οποίος 
είναι ο διευθυντής του Pro 7. Το πρόγραμμα του Pro 7 προμηθεύει ο κ. Leo Kirch 
ο οποίος κατέχει τα δικαιώματα μεγάλου αριθμού ταινιών και σειρών. 
Εξεταζόμενες από κοινού οι δύο αυτές καταστάσεις ενδέχεται να μην 
συμβιβάζονται με το άρθρο 21 § 1 της Rundfunkstaatsvertrag, το οποίο 
απαγορεύει σε ένα πρόσωπο να έχει πάνω από δύο διαφορετικούς σταθμούς στο 
σύνολο του εδάφους. 
Αντίθετα, το άρθρο 5 παράγραφος 4 του νόμου του Schleswig-Holstein είναι 
περισσότερο εξειδικευμένο διότι απαιτεί "νομική επιρροή", γεγονός που μειώνει 
σημαντικά το φάσμα των δυνατών μορφών επιρροής. 
Αυτή η διαφορά στην ερμηνεία της "ρήτρας επιρροής" έχει σήμερα μεγάλη πρακτική 
σημασία, διότι είναι αποφασιστική κυρίως για την εκτίμηση των σχέσεων 
συμμετοχής στην περίπτωση του ΡΚ07 και του Τόΐό 5. 
Γ) Συγκέντρωση σε επίπεδο περισσοτέρων μέσων μαζικής ενημέρωσης 
Στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, ούτε η νομοθεσία σχετικά με τα 
μέσα ενημέρωσης ούτε η Κιιδτ,ν περιορίζουν τις συγκεντρώσεις σε επίπεδο 
περισσοτέρων μμε. Οι αλληλοδιεισδύσεις μεταξύ των διαφόρων ΜΜΕ ή οι 
"διαγώνιες" διεισδύσεις μεταξύ ραδιοτηλεοπτικών επιχειρήσεων και επιχειρήσεων 
τύπου περιορίζονται από τους νόμους των Ε&ηάβΓ σχετικά με τα ΜΜΕ μόνο στην 
περίπτωση που απειλούν να δημιουργήσουν ένα "διπλό μονοπώλιο" σε τοπική ή 
περιφερειακή κλίμακα. Εάν μία επιχείρηση τύπου κατέχει δεσπόζουσα θέση στον 
τομέα του ημερήσιου τύπου σε δεδομένο έδαφος, δεν μπορεί να ασκήσει επίσης 
καθοριστική επιρροή σε ένα ραδιοτηλεοπτικό πρόγραμμα που μεταδίδεται στο ίδιο 
έδαφος, διότι διαφορετικά θα μπορούσε να αποκτήσει δεσπόζουσα θέση στον τομέα 
της διαμόρφωσης της κοινής γνώμης*68). Αντίθετα, για τα προγράμματα που 
μεταδίδονται στο ομοσπονδιακό έδαφος, η Καηά£ιιηΚ3τ,3&τ,3νβΓτ,Γά\α δεν περιορίζει 
τις συμμετοχές των επιχειρήσεων τύπου. 
α) Διαφορές μεταξύ των νομοθεσιών των ΐ,ΜηάβΓ 
(ί>«) Εξ ου η πρόταση της Επιτροπής για τα μονοπώλια, βλέπε 5οηάβΓαυτ,ό\οΗτ;βη 
11, νϊβΐΐϋβνβΓΟβρΓοοΙβιηβ ϋβΐ ά&Γ ΕΐηϋίΙΗπιηα νοη ρΓΐν&ΐ:6ΐη ΗδΓίαηΚ αηά 
ΓβΓηββΙιβη, 1981, αριθ. 2 και εξής. Βλέπε επίσης επί του θέματος αυτού 
δοίίΓηίάτ:, Κιαηάίνχηίζνίβΐίβΐτ-. Μοσ1ίσ*ιΚβ1τ:βη αηά ΟΓβηζβη βίηβΓ 
"ρΙυΓβιΙίβτ^ΐβσΙιβη ΚαηάίυηΚοΓα&ηχε^ΐίοη", 1984, σ. 84. 
(10) 
Η πλειοψηφία των νόμων των Lender σχετικά με τα μμε*69) έχει σκοπό την 
αποφυγή των διπλών τοπικών μονοπωλίων μέσω ειδικών κανόνων σε θέματα 
συγκέντρωσης. Οι νόμοι αυτοί περιορίζουν τη δυνατότητα μίας επιχείρησης τύπου 
που κατέχει δεσπόζουσα θέση στην αγορά να αποκτήσει συμμετοχές σε 
ραδιοτηλεοπτικές επιχειρήσεις στο ίδιο έδαφος. 
Οι νομοθεσίες του Αμβούργου και της Βρέμης επιτρέπουν στις επιχειρήσεις 
τύπου που κατέχουν δεσπόζουσα θέση στην αγορά να επεκτείνονται στην 
ραδιοτηλεοπτική μετάδοση, μόνο όμως στο πλαίσιο ομίλων επιχειρήσεις 
ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης και υπό τον όρο ότι δεν κατέχουν παραπάνω από 
το 25% των δικαιωμάτων εκπομπής και των δικαιωμάτων ψήφου*70). Η 
Βαυαρία θέσπισε παρόμοιο περιορισμό στο 50% των προγραμμάτων, αλλά μόνο 
στις περιοχές όπου δεν είναι δυνατόν να πραγματοποιηθούν περισσότερα από 
δύο προγράμματα· στις άλλες περιπτώσεις, το μερίδιο που κατέχει μία 
επιχείρηση τύπου στα εκπεμπόμενα προγράμματα δεν πρέπει να υπερβαίνει το 
ένα τρ (το*7*). 
Αντίθετα, ο νόμος σχετικά με τα MME του Land της Βάδης-Βυρτεμβέργης δεν 
προβλέπει κανένα ανώτατο όριο μεριδίων ή προγραμμάτων, αντ'αυτού όμως 
απαιτεί από τις ραδιοτηλεοπτικές επιχειρήσεις να λαμβάνουν τα απαραίτητα 
(69 ) Στο Βερολ ίνο, στη Ρηνανία-Παλατινάτο και στη Σάρρη δεν υπάρχει καμμία 
ανάλογη διάταξη και η κατάσταση αυτή έρχεται σαφώς σε αντίθεση με τις 
σαφέστατες διατάξεις της απόφασης της Κάτω Σαξονίας. 
(70) Άρθρο 19 παράγραφος 3 HmbLMG (εν προκειμένω, το μερίδιο του κεφαλαίου 
μπορεί να ανέλθει στο 35%)· άρθρο 8 παράγραφος 4 BremLMG. Συγκρ. επί του 
θέματος αυτού Mook, Privater Rundfunk im Spiegel der 
Landesrundfunkgesetze, AfP 1986, 10 (14)· Kull, Aktuelle Fragen der 
Rahmenbedingungen fllr privaten Rundfunk, AfP 1985, 265 και εξής· Ricker, 
(βλέπε σημείωση 78), σ. 103 και ss.· Gross Medienlandschaft im Umbruch, 
1985, βλέπε σ. 102 και εξής, Stammler, Informationsvielfalt und 
Wettbewerbsprobleme. 
Uberlegungen zur Wettbewerbsordnung im Bereich privaten 
Rundfunks, mediaperspektiven 1985, 601 (605). 
(71) Άρθρο 25 παράγραφος 6 2η πρόταοη BayMEG. 
μέτρα για τη διασφάλιση της εσωτερικής τους πολυμέρειας (για παράδειγμα, 
σύσταση επιτροπής κατάρτισης προγράμματος) σε όλες τις περιπτώσεις όπου 
μία επιχείρηση τύπου η οποία έχει δεσπόζουσα θέση στην αγορά θα κατείχε 
περισσότερο από το 50% των μεριδίων του κεφαλαίου ή των δικαιωμάτων 
ψήφου* 72) . 
Η κατάσταση είναι εντελώς διαφορετική στα Lander που δεν έχουν τοπική ή 
περιφερειακή εταιρεία ραδιοτηλεοπτικών μεταδόσεων (Έσση, Κάτω Σαξονία 
και Schleswig-Holstein)· πράγματι, όπως δεν υπάρχουν επιχειρήσεις τύπου 
που να δεσπόζουν στην αγορά στο επίπεδο του Land, ο κίνδυνος δημιουργίας 
διπλού μονοπωλίου δεν υπάρχει κατά τον ίδιο τρόπο που απαντάται στα 
Lander της νότιας Γερμανίας τα οποία ευνοούν την τοπική ραδιοτηλεόραση. 
Κατέστη ως εκ τούτου δυνατό να ορισθούν απλώς τα αντίστοιχα όρια για τα 
προγράμματα ή τις εκπομπές τοπικού χαρακτήρα*73). 
β) Προβλήματα πρακτικής εφαρμογής 
Οι νομοθεσίες που αναφέρθηκαν σχεδιάζονται ως επί το πλείστον ως μέσο το οποίο 
καθιστά δυνατό τον περιορισμό των αδειών· για το λόγο αυτό, οι μεταβολές που 
επακολουθούν στις σχέσεις συμμετοχής δύνανται να γίνουν αντιληπτές μόνο έμμεσα 
βάσει των γενικών αιτίων ανάκλησης των αδειών αυτών, γεγονός που επιτρέπει 
μεγάλο περιθώριο ελιγμών. Ετσι, στο Αμβούργο, ναι μεν υπάρχει μία ρητή 
(72) Βλέπε άρθρο 22 παράγραφος 3 σε σύγκριση με την παράγραφο 2 του LMG Bad.-
Wiirtt.: με την οργάνωση της και ειδικότερα με τη σύσταση επιτροπής 
κατάρτισης προγράμματος που απαρτίζεται από αντιπρόσωπους των μεγάλων 
τάσεων των απόψεων στο έδαφος της εκπομπής και με τα προγράμματα της και 
τις μεγάλες κατευθύνσεις του προγράμματος της, κάθε ραδιοτηλεοπτική 
εταιρεία πρέπει να διασφαλίζει νομικά ότι οι εκπομπές της τηρούν την 
αρχή της πολυφωνίας. 
(73) Βλέπε άρθρο 23 LRG Nieders.· άρθρο 16 HPRG· στο Land του Schleswig-
Holstein μέχρι σήμερα δεν έχει θεσπισθεί καμμία αντίστοιχη διάταξη. 
Βλέπε επί του θέματος αυτού Gross (βλέπε σημείωση 89), σ. 102. 
-4SS-
νομοθεσία (κάθε υπέρβαση του ορίου πρέπει να διορθωθεί εντός ενός έτους, άρθρο 
19 παράγραφος 4 HmbLMG), η ίδια όμως η νομοθεσία παρέχει δυνατότητες 
καταστρατήγησης του νόμου και δεν περιλαμβάνει καμμία διάταξη σχετικά με τον 
τρόπο επαναφοράς στο νόμιμο επίπεδο ούτε σχετικά με τις ενδεχόμενες κυρώσεις 
σε περίπτωση μη συμμόρφωσης. 
Γενικά, οι διατάξεις που έχουν θεσπίσει οι νομοθέτες των Lander για την 
καταπολέμηση των διπλών μονοπωλίων καλύπτουν εν μέρει μόνο το φαινόμενο των 
διεισδύσεων μεταξύ των μμε. Οι επιχειρήσεις τύπου που κατέχουν δεσπόζουσα θέση 
στην αγορά (δεν υπάρχει δεσπόζουσα επιχείρηση κατά την έννοια του άρθρου 22 
GWB στο επίπεδο του Land ή της Ομοσπονδίας) μπορούν στον τόπο ή την περιφέρεια 
που μεταδίδουν να συμμετέχουν σε μία ραδιοτηλεοπτική επιχείρηση που εκπέμπει 
στο ίδιο έδαφος μόνο εντός των αναφερθέντων ορίων. Αντίθετα, αποφεύγουν τον 
περιορισμό αυτό συμμετέχοντας σε μία ραδιοτηλεοπτική επιχείρηση που λειτουργεί 
σε άλλο έδαφος ή ακόμη σε μία ραδιοτηλεοπτική επιχείρηση που εκπέμπει στο 
επίπεδο του Land ή της Ομοσπονδίας. Μπορούν επίσης να αποκτήσουν συμμετοχές σε 
περισσότερες ραδιοτηλεοπτικές επιχειρήσεις, εφόσον εκπέμπουν σε διαφορετικά 
εδάφη. 
Δ) Κανόνες ανταγωνισμού σε θέματα συγκεντρώσεων 
Στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, οι ιδιωτικές ραδιοτηλεοπτικές 
επιχειρήσεις υπόκεινται όχι μόνο στη νομοθεσία των Lander στον τομέα των μμε, 
αλλά και στους κανόνες σε θέματα συγκεντρώσεων που εκδίδονται στο πλαίσιο της 
(74)Ηαρμοδιότητα των Ιι&ηάθΓ σε θέματα ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης δεν 
αντιτίθεται ΒνβΓΪΟΕ 73, 118 (174). Βλέπε επίσης ΚϋοΙβΓ, 
ΜθάΙβηνβΓίΙθοΙιτιυηα, και κλπ. Μθ3τ.τηΜοΚβΓ, ϋΐβ ΑηνβηάοβΓΚβίΙ: άβ3 ΟΝΒ Β,ηί 
Ζυ3ευητηθη3θΗ1ϋ3 3θ ζυ Κυηά£υηΚυητ:θΓηβ1ιπιβη, ΟΚυκ Ιηΐ. 1983, 553 και εξής. 
(75) δρϊβΙθΓ, Για3Ϊοη3Κοητ.Γθ11θ ΐιη ΜθάχβηοβΓβϊοΙι, 1988, σ. 203 όσον αφορά τη 
συγχώνευση Ββι-ΐθΐΒΠιβηη-ΚΤΙ^ Ρΐιΐ3, βλέπε ΒΚ^ΓΐΑ ΤΒ 1983/84, σ. 105. γενικής νομοθεσίας περί συμπράξεων και ειδικότερα στις διατάξεις των άρθρων 23 
και 24 του νόμου σχετικά με τους περιορισμούς του ανταγωνισμού (ΟΝΒ)*74). 
Δυνάμει των εν λόγω διατάξεων, λαμβάνει χώρα συγχώνευση όταν μία επιχείρηση 
αποκτά τα περιουσιακά στοιχεία ή περισσότερο από το 25% των μεριδίων μίας 
άλλης επιχείρησης, ή όταν αυξάνει τη συμμετοχή της άνω του 50% (άρθρο 23 
παράγραφος 2 ονϊΒ). Πρέπει επίσης η συγχώνευση να έχει ορισμένη σημασία, δηλαδή 
οι συγκεκριμένες επιχειρήσεις να κατέχουν μαζί μερίδιο αγοράς ίσο με το 20% 
του ομοσπονδιακού εδάφους, να πραγματοποιούν μαζί κύκλο εργασιών τουλάχιστον 
500 εκατ. ϋΜ ή να απασχολούν τουλάχιστον 10 000 μισθωτούς. 
Αυτό το σύνολο διατάξεων είναι ελάχιστα αποτελεσματικό για τον έλεγχο των 
συγκεντρώσεων στην περίπτωση ιδιωτικών ραδιοτηλεοπτικών επιχειρήσεων, 
δεδομένου ότι δεν καλύπτουν την "εσωτερική ανάπτυξη της επιχείρησης" (δηλαδή 
την επέκταση της στις τοπικές αγορές) και εξαιτίας ακριβώς του γεγονότος ότι 
οι συμμετοχές που τοποθετούνται κάτω από το όριο εφαρμογής του νόμου μπορούν 
να είναι σημαντικές από άποψη επιρροής στην κοινή γνώμη, όπως όταν πρόκειται 
για συμμετοχές σε επιχειρήσεις τύπου. Εντούτοις, οι ιδιωτικές ραδιοτηλεοπτικές 
επιχειρήσεις προσεγγίζουν σπανιότατα τα καθορισμένα όρια*75), γεγονός που 
εξηγεί το λόγο για τον οποίο είναι επίσης εξαιρετικά σπάνιο να παραπεμφθούν 
υποθέσεις συγχώνευσης στην ομοσπονδιακή υπηρεσία που είναι αρμόδια για τις 
σύμπραξε ι ς. ΜΊ-
(76) Βλέπε επ ί του θέματος αυτού Μβ3£τη&οΚβΓ, στο Ιπυηθηα3/Μβ3τ;ιη3οΚθΓ, ΟΝΒ 
παράγραφος 23 σημείο 40 Μοβοΐΐθΐ, ΡΓβ33β1ςοηζβη1:Γ3ΐτ,χοη αηά 
Νβτ^ϋβνβΓΟβαβββΙιζ, 1978, σ. 167 και εξής· 
(77) Δυνάμει του άρθρου 23 παράγραφος 1 πρόταση 7 του ΟΗΒ αρμόζει να ληφθεί 
υπόψη το εικοσαπλάσιο του κύκλου εργασιών. Εντούτοις, δυνάμει της 6ης 
πρότασης της εν λόγω διάταξης, μόνο τα 3/4 του κύκλου εργασιών 
λαμβάνονται υπόψη για τις εμπορικές επιχειρήσεις, καθώς το κατώτατο όριο 
που ισχύει για τις επιχειρήσεις διανομής τύπου αυξάνεται στα 33,3 εκατ. 
ΩΜ. 
(78) Η συνταγματικότητα του ελέγχου των συγχωνεύσεων στον τομέα του τύπου, 
που αποτέλεσε το αντικείμενο μίας μεγάλης συζήτησης, δεν αμφισβητήθηκε 
ποτέ από το Βαηάβ3νθΓ£333υηα3αβι-χο1ιτ; (Ομοσπονδιακό Συνταγματικό 
Δικαστήριο), ΒνβΓ£θ (επιτροπή προγενέστερου ελέγχου) Ν*ΤΝ 1986, 1743. 
Βλέπε επίσης ΒΟΗΖ 76, 55 (σελίδα 64 και εξής) ΚϋοΙβΓ, 
ΜβΟ-Χβηνβχ-ρΙχοΙιΐυησ, σ. 55, με σημειώσεις και παραπομπές. Όσον αφορά τις επιχειρήσεις τύπου που εκδίδουν, τυπώνουν ή διανέμουν 
εφημερίδες ή περιοδικά*76), το κατώτατο όριο μειώνεται αντίθετα στα 25 εκατ. 
ΏΜ*77). Για το λόγο αυτό, οι συγχωνεύσεις στον τομέα του τύπου μπορούν να 
απαγορεύονται ήδη από έναν πολύ κατώτερο κύκλο εργασιών*78). Όταν 
επιχειρήσεις τύπου συμμετέχουν σε συγκεντρώσεις με ραδιοτηλεοπτικές 
επιχειρήσεις, η συγχώνευση ελέγχεται βάσει αυστηρότερων κανόνων για τον τύπο 
και ασκείται συνήθως έλεγχος από την ομοσπονδιακή υπηρεσία που είναι αρμόδια 
για τις συμπράξεις. 
Ακόμη όμως και στις περιπτώσεις αυτές μία συγκέντρωση μπορεί να απαγορευθεί 
μόνον όταν έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία ή την ενίσχυση δεσπόζουσας θέσης 
(άρθρο 24 παράγραφος 1 ΟνίΓ). Μέχρι σήμερα, θεωρήθηκε πάντοτε ότι δεν επρόκειτο 
για τέτοια περίπτωση όταν υπήρχε συγκέντρωση μεταξύ μίας επιχείρησης τύπου και 
μίας ραδιοτηλεοπτικής επιχείρησης, δεδομένου ότι θεωρείται συνήθως ότι -Λά-
ΤΎΤ) ΝυΝ/ΕΒ ΒΚΙττΆ, 1921, 1924 και εξής. ΚΟΝυΝ/Ε ΟΙ,Ο 2228, 2232 
Μοηορο1Κοπυτιχ35χοη· Γϋη£τ;β3 Ηειαρτ;9ΐιτ;όΐθΓΐτ;βη Τζ. 57 5. δρχβίβχ- (βλέπε 
σημείωση 94), σ. 177 και εξής, 183 και εξής, και ΚαΡίθΓ, 
Μβσ.χβηνβΓ£1βσ1ιτ:αησ, σ. 61. τρόκειται για διαφορετικές αγορές*™). Επίσης, το γεγονός ότι οι τεχνικές 
δυνατότητες μετάδοσης είναι περιορισμένες και οι ιδιαιτερότητες της 
ραδιοτηλεοπτικής αγοράς, στην οποία υπάρχουν ισχυρές κρατικές επιχειρήσεις, 
δημιουργούν εξ αρχής μία ελάχιστα ικανοποιητική κατάσταση στο επίπεδο του 
χνταγωνισμού. Υπάρχουν ως εκ τούτου ελάχιστες ευκαιρίες εφαρμογής της 
νομοθεσίας σχετικά με τον έλεγχο των συγχωνεύσεων και διαφύλαξης του 
υπάρχοντος ανταγωνισμού. Εν πάση περιπτώσει, τα όργανα ελέγχου των 
συγχωνεύσεων δεν έχουν τη δυνατότητα αποτελεσματικού ελέγχου των επιρροών και 
Γων δεσποζουσών θέσεων σε θέματα διαμόρφωσης της κοινής γνώμης. 
ί) Διατάξεις σχετικά με την εσωτερική διάρθρωση των επιχειρήσεων 
ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης 
Όπως προαναφέρθηκε, το άρθρο 21 § 2 προβλέπει ότι η άδεια μπορεί να χορηγηθεί 
αόνο σε έναν οργανισμό ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης στον οποίο κανένα 
ενδιαφερόμενο πρόσωπο δεν κατέχει το 50% ή περισσότερο του κεφαλαίου ή των 
δικαιωμάτων ψήφου ούτε ασκεί με κανέναν άλλο τρόπο ανάλογη δεσπόζουσα επιρροή. 
ΰτην πράξη, κατά τη χορήγηση των σπάνιων διαθέσιμων διαύλων, υπάρχει εντούτοις 
υάση να δίνεται προτεραιότητα στους "ραδιοτηλεοπτικούς ομίλους" ή στις 
επιχειρήσεις που συγκεντρώνουν εταίρους διαφόρων αποκλίσεων, με την ελπίδα ότι 
χυτή η πολυφωνική εσωτερική δομή θα εξασφαλίσει ένα ευρύτερο φάσμα απόψεων. 
Για το λόγο αυτό, γενικά, οι επίγειες συχνότητες παραχωρούνται σε 
ραδιοτηλεοπτικούς ομίλους που συγκεντρώνουν πολλούς εταίρους. 
-4ÏI-
ΣΤ) Εγγυήσεις για την πολυφωνία που αναφέρονται στα προγράμματα 
Όσον αφορά το περιεχόμενο των προγραμμάτων, μόνο τα Lander του Αμβούργου, της 
Βρέμης και της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας επιβάλλουν να τηρείται η ισορροπία 
και να λαμβάνονται υπόψη όλες οι ιδεολογικές τάσεις προκειμένου να 
εξασφαλισθεί η εσωτερική πολυμέρεια. Τα λοιπά Lander και η 
Rundfunkstaatsvertrag δεν επιβάλλουν ανάλογη απαίτηση όσον αφορά την 
ισορροπία, εκτός από την περίπτωση στην οποία δεν συμπληρώνεται ελάχιστος 
καθορισμένος αριθμός ραδιοτηλεοπτικών επιχειρήσεων (2 ή 3), δηλαδή στην 
περίπτωση όπου δεν υπάρχει "εξωτερική πολυμέρεια". Εντούτοις, μέχρι σήμερα, τα 
όργανα ελέγχου δεν αμφισβήτησαν κανένα πρόγραμμα στη βάση αυτή και στην πράξη 
δεν διαπιστώνουμε διαφορές μεταξύ του ελέγχου που ασκείται από τα Lander που 
απαιτούν εξωτερική πολυμέρεια και εκείνου που ασκείται από τα Lander που 
απαιτούν εσωτερική πολυμέρεια. Από τις νομοθεσίες των Lander δεν προβλέπονται 
ποσοστώσεις ανά κατηγορία προγραμμάτων (πολιτιστικά, επιμορφωτικά κλπ.) ή 
προβλέπονται μόνον ενδεικτικά*80). 
Ζ) Διαφάνεια των συγκεντρώσεων 
Το άρθρο 21 § 4 της Rundfunkstaatsvertrag προβλέπει ότι κάθε σχέδιο 
τροποποίησης των σχέσεων συμμετοχής και των λοιπών επιρροών κατά την έννοια 
των παραγράφων 1 έως 3 πρέπει να κοινοποιείται στην αρμόδια περιφερειακή 
υπηρεσία επικοινωνιών πριν από την πραγματοποίηση του. Η υποχρέωση αυτή αφορά 
τον οργανισμό ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης και τα πρόσωπα που ενδιαφέρονται 
άμεσα ή έμμεσα για αυτόν. Η εγκυρότητα των αλλαγών μπορεί να βεβαιωθεί από την 
περιφερειακή υπηρεσία επικοινωνιών μόνον εφόσον η νέα κατάσταση ανταποκρίνεται 
στα κριτήρια που έχουν ορισθεί για τη χορήγηση έγκρισης. Εάν πραγματοποιηθεί 
ένα σχέδιο τροποποίησης, το κύρος του οποίου δεν μπορεί να βεβαιωθεί δυνάμει 
του τρίτου εδαφίου, η ανάκληση της άδειας πραγματοποιείται σύμφωνα με το 
δίκαιο του Land. 
(80) Για παράδειγμα, στο άρθρο 8 της παραγράφου 2 της Rundfunkstaastvertrag 
για τα προγράμματα που μεταδίδονται στο επίπεδο της Ομοσπονδίας. 
-4&-
Οι νόμοι των ΙιΜηάβχ- σχετικά με τα μέσα ενημέρωσης θέτουν πάντοτε στις 
ραδιοτηλεοπτικές επιχειρήσεις την υποχρέωση να δηλώνουν κάθε τροποποίηση που 
επέρχεται στη σύνθεση του κεφαλαίου τους ή να ζητούν την έγκριση για τις 
τροποποιήσεις αυτές από τα όργανα ελέγχου. Σε ορισμένα Ι^ηάβχ-, η παράλειψη της 
υποχρέωσης δήλωσης μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την επιβολή προστίμων, ακόμη 
και την ανάκληση της άδειας σε σοβαρές περιπτώσεις. Οι διατάξεις αυτές δεν 
εγγυώνται ωστόσο σε όλες τις περιπτώσεις επαρκή διαφάνεια, όσον αφορά τις 
επιρροές που μπορούν να ασκηθούν στις επιχειρήσεις ραδιοτηλεοπτικών 
μεταδόσεων. Ειδικότερα, οι εποπτικές αρχές των ΜΜΕ των £βηάθΐ- δεν διαθέτουν 
μέχρι σήμερα μέσα παρέμβασης ώστε να είναι σε θέση να διαλευκάνουν τις 
πολύπλοκες σχέσεις αλληλοδιείσδυσης που μπορούν να εμφανιστούν, στις οποίες 
μπορούν να παρέμβουν εικονικές εταιρείες. Δεν διαθέτουν τα εκτεταμένα 
δικαιώματα ελέγχου των αρχών εποπτείας των συμπράξεων (άρθρο 46 ΟΝΒ), γεγονός 
το οποίο έχει ως αποτέλεσμα να μην μπορούν να προβούν σε επιτόπιο έλεγχο των 
πληροφοριών που παρέχονται από τις επιχειρήσεις. Αυτό δημιούργησε προβλήματα, 
κυρίως στην περίπτωση του ΡΚθ7 και του 5ΑΤ1. Επιπλέον, για την εξακρίβωση των 
σχέσεων συμμετοχής και των αλληλοδιεισδύσεων μεταξύ των ραδιοτηλεοπτικών 
οργανισμών που εκπέμπουν πέρα από τα σύνορα των Ι^έιηάβΓ, η ομοσπονδιακή 
διάρθρωση του ελέγχου, με 16 αρχές των οποίων οι αρμοδιότητες περιορίζονται 
κάθε φορά στα σύνορα του ϋόΐηά, αποδείχθηκε ακατάλληλη. 
Η) Εμπειρία και προοπτικές όσον αφορά τις συγκεντρώσεις 
Καθώς η οργάνωση των ιδιωτικών ραδιοφωνικών σταθμών είναι ακόμη σχετικά 
πρόσφατη, διατίθενται επί του παρόντος λίγα αξιόπιστα εμπειρικά δεδομένα 
σχετικά με τον έλεγχο των συγκεντρώσεων στα γερμανικά ΙίΜηάβτ;. Η έντονη 
συζήτηση που προκλήθηκε από τη συμμετοχή του Τΐιοιηό\3 ΚΧΓΟΗ στο εθνικό 
-441-
τηλεοπτικό πρόγραμμα PR07 και από τη συμμετοχή της Λουξεμβουργιανής 
Τηλεοπτικής Εταιρείας (CLT) στο Télé 5 αποκάλυψε εντούτοις την ύπαρξη κενών 
στον τομέα του ελέγχου, τα οποία οφείλονται τόσο στην ανεπάρκεια των οργάνων 
ελέγχου όσο και σε προβλήματα συντονισμού μεταξύ των εποπτικών αρχών των MME 
στα διάφορα Lander*8^). Η επίτευξη συμβιβασμού στο πλαίσιο της διάσκεψης των 
διευθυντών των εποπτικών αρχών των MME των διαφόρων Lander ήταν δυσκολότατη 
κυρίως διότι οι αρχές κάθε Land δεν επιθυμούσαν να αναλάβουν οιαδήποτε 
πρωτοβουλία κατά των ραδιοτηλεοπτικών επιχειρήσεων που είναι εγκατεστημένες 
στο έδαφος τους*82). 
Στον τομέα της ραδιοφωνίας επίσης, και κυρίως στα Lender της νότιας Γερμανίας 
που ευνοούν τον τοπικό χαρακτήρα της ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης παρατηρήθηκαν 
( 81) Βλέπε επ ί του θέματος αυτού epd/KuR της 19.8.1989 και τις εξαιρετικά 
διαφωτιστικές αναπτύξεις του Rôper, Formationen deutscher Medienmultis 
1988, Media Perspektiven 1988, σ. 749 και εξής· ορισμένες γενικές 
σκέψεις επί των ζητημάτων αυτών, Jens, Privater Hôrfunk - eine 
Verlegerdomane? Media Perspektiven 1989, σ. 23 και εξής· 
Klingler/schrôter, Privatrechtlicher Hôrfung in Baden-wiirttenberg. 
S'achemine-t-on vers des chaînes provinciales couvrant chacun un Land? 
Media Perspektiven 19 89, σ. 419 και εξής. 
(82) Κατά τον τρόπο αυτό, ο Rôper, στο Stand der Verflechtung von privatem 
Rundfunk und Presse 1989, Media Perspektiven 1989, σ. 533 (535) 
κατηγορεί τις εποπτικές αρχές των μέσων ενημέρωσης των διαφόρων Lander 
ότι έχουν καταστήσει κενούς τους κανόνες δικαίου που αποσκοπούν στην 
αποτροπή των άκαιρων συγκεντρώσεων και ότι έχουν κάνει χρήση και 
κατάχρηση των παρεκκλίσεων επί του θέματος αυτού. Βλέπε επίσης την 
κριτική του Lange, Landesmedienanstalten und "Aussenpluralismus" auf dem 
PrUfstand, Media Perspektiven 1989, σ. 268 και εξής, που αναφέρεται στα 
συμπεράσματα μίας τρίτομης μελέτης υπό τον τίτλο "Rundfunkausicht" που 
εκπόνησαν οι Helistern, Hoffmann-Riem και Reese στο πλαίσιο της έρευνας 
που ζήτησε να διεξαχθεί το Land της Ρηνανίας-Βεστφαλίας με την ευκαιρία 
του πειραματικού σχεδίου εγκατάστασης καλωδίου στην πόλη του Ντόρτμουντ. 
[~8~3~5 Βλέπε βρα/καΚ αριθ. 64 της 16.8.1989, Νόβΐβ, ΝβΐΛ/θΓΚοχ1άυη9 άαχ-οϊι άχβ 
Ηχηΐ:βΓτ:ϋΓ? ΡΓθ9Γ3ΐηπιζα1χβ£βΓβΓ £ΪΪΓ ρΓχνειτ,βη Ηόχ-£υηΚ χη άβΓ ΒαηάββΓβρυοΙχΚ 
- Εχηβ Ββ3τ:οΐηα!33α£η3ΓΐΓηβ, Μβάχει ΡββρβΚτζχνβη 1989, σ. 9 και εξής και 
Κΐχη9βΓ/5οΙΐΓδ1:βΓ βλέπε σημείωση 102, ϋ. 425 και εξής. Επίσης, την έκθεση 
του &3ηάβ33η3ΐ.3ΐ"1; £ϋχ- Κοπυηυηχ]<ό\τ;χοη της Βάδης-Βυρτεμβέργης προς την 
κυβέρνηση του Ιι&ηά, Στουτγάρδη 1989, σ. 79 και εξής και 92 και εξής, που 
αναγνωρίζει την ύπαρξη αυτών των κινήσεων συγκέντρωσης. Α) Ιστορικό 
Ο ελληνικός οπτικοακουστικός τομέας κυριαρχείται ιστορικά από τον κρατικό 
οργανισμό, την "Ελληνική Ραδιοφωνία και Τηλεόραση", που αναφέρεται με το 
ακρώνυμο ΕΡΤ, ο οποίος μετά τις νομικές αλλαγές του 1987 έχει λάβει τη μορφή 4. ΕΛΛΑΔΑ φαινόμενα συγκέντρωσης απέναντι στα οποία οι εποπτικές αρχές παρέμειναν ως επί 
το πλείστον αδρανείς. Υπό την επίδραση ενός κύματος εξαγοράς επιχειρήσεων, 
μεταβολών των συμμετοχών στο κεφάλαιο επιχειρήσεων ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης 
ή αγορών συμμετοχών του τομέα της βιομηχανίας των ΜΜΕ σε διάφορες 
ραδιοτηλεοπτικές επιχειρήσεις, ή ακόμη λόγω της δημιουργίας προγραμμάτων-
πλαισίων ή της σύναψης σημαντικών συμβάσεων προμήθειας εκπομπών - για να 
αναφερθούν μερικές μόνο προβλέψιμες μορφές συγκέντρωσης -, ορισμένος αριθμός 
ραδιοτηλεοπτικών επιχειρήσεων οι οποίες ήταν άλλοτε αυτόνομες έχασε την 
ανεξαρτησία του, εγκαταλείποντας μία ακόμη μεγαλύτερη εξουσία επιρροής στα 
χέρια ενός μικρού αριθμού επιχειρήσεων. Η εξέλιξη αυτή προς μία αλληλεξάρτηση 
με τους μεγάλους ομίλους στον τομέα του τύπου συνοδεύεται από τάσεις για 
περιφερειακή συγκέντρωση, όταν τοπικές ραδιοτηλεοπτικές επιχειρήσεις ενώνονται 
σε ομίλους μετάδοσης διαφημίσεων ή σε σταθμούς και χάνουν με τον τρόπο αυτό 
ακριβώς την ανεξαρτησία τη διατήρηση της οποίας θα επιθυμούσε ο νομοθέτης για 
τις τοπικές ραδιοτηλεοπτικές επιχειρήσεις*83). 
ινώνυμης εταιρείας που ανήκει στο κράτος. Παρόλο που μέχρι το 1935 η 
3αδιοφωνική μετάδοση ανήκε στον ιδιωτικό τομέα, έκτοτε η ελληνική ραδιοφωνία-
τηλεόραση χαρακτηρίσθηκε από αυστηρό κυβερνητικό έλεγχο: μέχρι πρόσφατα η μόνη 
σημαντική παρέκκλιση από το κρατικό μονοπώλιο ήταν η ραδιοτηλεοπτική υπηρεσία 
των ενόπλων δυνάμεων, η ΥΕΝΕΔ, η οποία το 1982 μετατράπηκε στον έκτοτε δεύτερο 
οργανισμό ραδιοτηλεοπτικών μεταδόσεων, την ΕΡΤ-2. 
Η ΕΡΤ εκπέμπει σήμερα από τρία τηλεοπτικά κανάλια. Η ET 1 κα ι η ET 2 είναι 
εθνικά κανάλια, ενώ η μαχητική και εμπορικότατη ET 3, η οποία άρχισε να 
εκπέμπει το 1989, περιορίζεται στην Αθήνα και τη θεσσαλονίκη. Η ΕΡΤ 
χρηματοδοτείται από διαφημιστικά έσοδα και μία εισφορά που επιβάλλεται σε όλα 
τα άτομα που είναι συνδεδεμένα με το κεντρικό ηλεκτρικό δίκτυο, η δε εισφορά 
εισπράττεται ανεξάρτητα από το αν τα άτομα διαθέτουν ή χρησιμοποιούν 
τηλεοπτικό δέκτη. Πέραν των τριών τηλεοπτικών καναλιών, η ΕΡΤ παρέχει και 
ορισμένο αριθμό εθνικών και περιφερειακών ραδιοφωνικών υπηρεσιών. 
Το μονοπώλιο ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης της ΕΡΤ καταργήθηκε τελικά στο τοπικό 
επίπεδο για το ραδιόφωνο το 1987 και για την τηλεόραση το 1989. Η δυσαρέσκεια 
του κοινού και το περιορισμένο φάσμα προγραμμάτων οδήγησε από τα μέσα της 
δεκαετίας του 80 στην εγκαταστάσταση πειρατικών ραδιοφωνικών σταθμών από 
πολιτικές ομάδες και επιχειρηματίες οι οποίοι μετέδιδαν μουσική που άρεσε στο 
κοινό με πολλές διαφημίσεις. Συνεπώς, όταν πραγματοποιήθηκε η απελευθέρωση της 
τοπικής ραδιοφωνίας επρόκειτο μόνο για νομική αναγνώριση της υπάρχουσας 
πραγματικότητας. Η απελευθέρωση όμως της τοπικής ραδιοφωνίας υπήρξε μόνο το 
πρώτο συγκεχυμένο και χωρίς κανόνες βήμα προς ένα μεικτό κρατικό/ιδιωτικό 
σύστημα τηλεόρασης: η λήψη των ξένων δορυφορικών προγραμμάτων από τους αιθέρες 
χωρίς την καταβολή τελών για πνευματικά δικαιώματα αποδείχθηκε ελκυστικότατη 
εμπορική πρακτική ώστε να παραβλεφθεί και άρχισαν να δημιουργούνται νέοι 
τηλεοπτικοί σταθμοί για να καλύψουν την έντονη ζήτηση του κοινού. Παρά τη 
θέσπιση του νόμου αριθ. 1866 το 1989, ο οποίος προβλέπει τη χορήγηση αδειών 
τοπικής τηλεόρασης, μέχρι σήμερα δεν έχουν χορηγηθεί άδειες και ο εξοντωτικός, 
εξαιρετικά ανταγωνιστικός χαρακτήρας των εκπομπών της ελληνικής τηλεόρασης 
θυμίζει την Ιταλία στις αρχές της δεκαετίας του 80. 
-Atf-
Β) Αρχές συνταγματικού δικαίου 
Το ελληνικό Σύνταγμα του 1975, το οποίο συνετάχθη αμέσως μετά την πτώση της 
δικτατορίας, με αυξημένη συνειδητοποίηση των κινδύνων που αντιπροσωπεύε ο 
μονολιθικός κρατικός έλεγχος στις πηγές δημόσιας πληροφόρησης, κάνει 
συγκεκριμένη αναφορά στον τύπο και τα οπτικοακουστικά μέσα ενημέρωσης. Το 
άρθρο 14 παρέχει μία γενική εγγύηση της ελευθερίας έκφρασης: "ο καθένας μπορεί 
να εκφράζει και να διαδίδει, προφορικά, γραπτά και δια του τύπου τους 
στοχασμούς του, τηρώντας τους νόμους του Κράτους". Στη συνέχεια υπάρχουν 
ειδικές διατάξεις για τον τύπο, οι οποίες απαγορεύουν την άσκηση λογοκρισίας 
και προβλέπουν την άσκηση δίωξης για τα αδικήματα του τύπου. 
Αντίθετα, το άρθρο 15 εφαρμόζεται στα ηλεκτρονικά μέσα και ορίζει ότι οι 
προστατευτικές για τον τύπο διατάξεις του άρθρου 14 δεν εφαρμόζονται στον 
"κινηματογράφο, τη φωνογραφία, τη ραδιοφωνία, την τηλεόραση και κάθε άλλο 
παρεμφερές μέσο μετάδοσης λόγου ή παράστασης". Η παράγραφος 2 ορίζει ότι "η 
ραδιοφωνία και η τηλεόραση υπάγονται στον άμεσο έλεγχο του Κράτους και έχουν 
σκοπό την αντικειμενική και με ίσους όρους μετάδοση πληροφοριών και ειδήσεων, 
καθώς και προϊόντων του λόγου και της τέχνης". Η ποιότητα των προγραμμάτων 
εξασφαλίζεται από την κοινωνική αποστολή τους και από τη συνεισφορά τους στην 
πολιτιστική ανάπτυξη της χώρας. 
Το πεδίο εφαρμογής και η έννοια του άρθρου 15 δημιούργησε σημαντικές νομικές 
και πολιτικές αντιθέσεις. Ο "άμεσος έλεγχος του Κράτους" καθιστά αναγκαία την 
κρατική ιδιοκτησία, δηλαδή το κρατικό μονοπώλιο ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης ή 
απλώς απαιτεί το κράτος να καθορίζει και να επιβλέπει το κανονιστικό πλαίσιο 
του οπτικοακουστικού τομέα; Επίσης, μπορεί το κράτος δικαιολογημένα να 
χρησιμοποιήσει την εξουσία "ελέγχου" που διαθέτει προκειμένου να καθορίσει το 
περιεχόμενο των ειδήσεων ή άλλων πολιτικά ευαίσθητων εκπομπών, κάτι που επί 
μακρόν αποτελεί γεγονός για τις ελληνικές κρατικές εκπομπές· ή απαιτείται 
μάλλον η διασφάλιση ορισμένου βαθμού πολυφωνίας - όπως αφήνει να εννοηθεί η 
αναφορά του άρθρου 15.2 σε "ίσους όρους"; Σε αντίθεση, ή πιθανώς εξαιτίας του 
παρελθόντος του κρατικού μονοπωλίου στον τομέα της ελληνικής εκπομπής, οι 
(84) Δύο όικαστές εξέδωσαν διισταμένες αποφάσεις, υποστηρίζοντας ότι το 
Σύνταγμα στην πραγματικότητα απαγορεύει την εγκαθίδρυση κρατικού 
μονοπωλίου. 
(85) Οι διατάξεις αυτές τροποποιήθηκαν περαιτέρω με το νόμο αριθ. 1866 του 
19 89, κυρίως όσον αφορά την κατάργηση της Επιτροπής για την Τοπική 
Ραδιοφωνία (άρθρο 3.7). -4ϋ-
πειρατικοί ραδιοφωνικοί και τηλεοπτικοί σταθμοί έδειξαν ιδιαίτερη γενναιότητα. 
Οι κυβερνητικές προσπάθειες να κλείσουν τους σταθμούς αυτούς έθεσαν τελικά το 
πεδίο εφαρμογής του άρθρου 15 υπό αμφισβήτηση. 
Το Συμβούλιο Επικρατείας, στη σημαντική του απόφαση αριθ. 1144 του 1988 
κατέληξε ότι το Σύνταγμα δεν απαιτεί τη θέσπιση κρατικού μονοπωλίου, έτσι ώστε 
να παρεμποδισθεί νομίμως κάθε ιδιωτική δραστηριότητα ραδιοτηλεοπτικής 
μετάδοσης. Αντίθετα, υποστήριξε ότι αφήνεται στη διακριτική ευχέρεια του 
νομοθέτη, κατά την άσκηση της εξουσίας ελέγχου, να αποφασίζει εάν πρέπει ή όχι 
να θεσπισθεί κρατικό ή μεικτό μονοπώλιο ή εάν το σύστημα μετάδοσης πρέπει να 
υπάγεται πλήρως στον ιδιωτικό τομέα*84). Δέκα χρόνια νωρίτερα, το Συμβούλιο 
Επικρατείας είχε υποστηρίξει με την απόφαση αριθ. 2209 του 1977 ότι η 
ελευθερία έκφρασης που κατοχυρώνεται στην πρώτη παράγραφο του άρθρου 14 
περιλαμβάνει επίσης την ελευθερία άντλησης πληροφοριών ή ιδεών από οποιαδήποτε 
πηγή. Συνεπώς, η ατομική λήψη άμεσα διαθέσιμων σημάτων εκπομπών, είτε απ' 
ευθείας από ξένους δορυφόρους είτε από επιχειρήσεις που λειτουργούν παράνομα 
στο εθνικό έδαφος, δεν μπορεί να απαγορευθεί δυνάμει της ελληνικής νομοθεσίας. 
Γ) Η ρύθμιση της συγκέντρωσης σε επίπεδο ενός μέσου μαζικής ενημέρωσης 
α) Ραδιοφωνία 
Ο νόμος αριθ. 1730 του 1987 και το Προεδρικό διάταγμα αριθ. 25 του 1988 
θεσπίζουν τους νομικούς όρους και τις προϋποθέσεις για τη χορήγηση αδειών σε 
ιδιωτικούς ραδιοφωνικούς σταθμούς*85). Το μονοπώλιο του εθνικού σταθμού, της 
- AU-
ΕΡΤ, διατηρήθηκε σε εθνικό επίπεδο, καθώς οι ιδιωτικές άδειες χορηγούντο σε 
τοπικό μόνο επίπεδο. Επιπλέον, η ΕΡΤ διατήρησε τα μονοπωλιακά της δικαιώματα 
όσον αφορά τη χρήση των μεσαίων και βραχέων ζωνών συχνοτήτων: οι ιδιωτικοί 
σταθμοί περιορίζοντο στις συχνότητες μεταξύ 87,5 και 107,7 μεγακύκλων (MHz). 
Οι άδειες, ανανεώσιμες για δύο έτη, χορηγούνται από το Υπουργείο Προεδρίας της 
Κυβέρνησης, αφού έχει ληφθεί η γνώμη του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης, 
το νέο ρυθμιστικό όργανο που θεσπίστηκε από το νόμο αριθ. 1866 του 1989. Οι 
άδειες είναι αναπαλλοτρίωτες και χορηγούνται σε δύο διαφορετικές κατηγορίες 
χρηστών: σε άτομα, εταιρείες ή δημοτικές αρχές οι οποίες επιθυμούν να παρέχουν 
ποικίλη, ευρέος φάσματος και ως επί το πλείστον επαγγελματική υπηρεσία και σε 
άτομα με ορισμένες γνώσεις της τεχνολογίας του ραδιοφώνου που επιθυμούν να 
εγκαταστήσουν ερασιτεχνική υπηρεσία, η οποία φέρει σε επαφή άτομα εντός 
δεδομένης περιοχής ή εγκαταστάσεων ή που μοιράζονται συγκεκριμένα 
ενδιαφέροντα. 
Το διάταγμα του 1988 θεσπίζει αυστηρά όρια για την ιδιοκτησία στην τοπική 
ραδιοφων ία. Το άρθρο 4 προβλέπει ότι τα φυσικά ή νομικά πρόσωπα μπορούν να 
κατέχουν μόνο μία άδεια τοπικού ραδιοφωνικού σταθμού και όσοι δεν έχουν, είτε 
εν όλω είτε εν μέρει, άδεια ραδιοφωνικού σταθμού έχουν το δικαίωμα να κατέχουν 
μετοχές ή να είναι διαχειριστές, πρόεδροι ή μέλη του διοικητικού συμβουλίου 
μόνο μίας εταιρείας η οποία κατέχει ή ζητάει να αποκτήσει άδεια ραδιοφωνικού 
σταθμού. Τούτο εξασφαλίζει ποικιλία στη διάρθρωση της συμμετοχής των διαφόρων 
κατόχων αδειών και αποτρέπει την καταστρατήγηση του κανόνα της "μίας άδειας σε 
κάθε πρόσωπο" μέσω της χρησιμοποίησης της διάρθρωσης της εταιρείας προκειμένου 
να αποκρυφθούν τα πραγματικά συμφέροντα ιδιοκτησίας. Το άρθρο 6 του 
διατάγματος του 1988 απαγορεύει τη δημιουργία δικτύωσης μεταξύ σταθμών μέσω 
της κοινής διαμόρφωσης προγραμμάτων. 
β) Ερτζιανή Τηλεόραση 
Έπρεπε να περάσουν άλλα δύο χρόνια προτού καταργηθεί το κρατικό μονοπώλιο 
στον τομέα της τηλεόρασης και εδώ, όπως και στη ραδιοφωνία, η ιδιωτική 
μετάδοση επετράπη αποκλειστικά σε τοπικό επίπεδο καθώς η ΕΡΤ διατήρησε το 
μονοπώλιο της ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης σε εθνικό επίπεδο. Το εθνικό 
μονοπώλιο τηλεοπτικής και ραδιοφωνικής μετάδοσης της ΕΡΤ επιβεβαιώνεται από 
-ήψ-
την παράγραφο 2 του άρθρου 18 του νόμου αριθ. 1866 του 19 89. Οι άδειες τοπικών 
τηλεοπτικών σταθμών, διάρκειας επτά ετών με δυνατότητα ανανέωσης, χορηγούνται 
με κοινή απόφαση των Υπουργών Προεδρίας της Κυβέρνησης, Εσωτερικών, 
Οικονομικών, Μεταφορών και Επικοινωνιών. Πριν από τη χορήγηση πρέπει επίσης να 
λαμβάνεται η γνώμη του Εθνικού Ραδιοτηλεοπτικού Συμβουλίου. Οι άδειες που 
χορηγούνται για τοπικούς τηλεοπτικούς σταθμούς μπορούν να καλύπτουν τη 
χρησιμοποίηση εγκαταστάσεων αναμετάδοσης μέσω καλωδίου ή δορυφόρου. 
Όπως και στη ραδιοφωνία, τίθενται αυστηροί περιορισμοί όσον αφορά τη 
συγκέντρωση ιδιοκτησίας στον τομέα της ιδιωτικής τηλεόρασης: το άρθρο 4. ζ του 
νόμου αριθ. 1866 ορίζει ότι ένα φυσικό ή νομικό πρόσωπο δεν επιτρέπεται να 
μετέχει σε δύο τηλεοπτικούς σταθμούς ως ιδιοκτήτης ή με οποιαδήποτε άλλη 
ιδιότητα - όπως μέτοχος, διαχειριστής ή μέλος διοικήσεως ενός δεύτερου 
τηλεοπτικού σταθμού. Απαγορεύεται η εκχώρηση της χρήσης ή εκμετάλλευσης ενός 
τηλεοπτικού σταθμού σε οποιοδήποτε άλλο νομικό ή φυσικό πρόσωπο, εκτός αν 
πρόκειται για δημοτική ή διαδημοτική επιχείρηση Ο.Τ.Α. 
Έως την εκπόνηση της παρούσας έκθεσης δεν είχαν χορηγηθεί επίσημα άδειες, 
εντούτοις υπάρχουν ενδείξεις ότι θα χορηγηθούν επιτέλους κατά τη διάρκεια των 
προσεχών λίγων μηνών. Ελλείψει ενός λειτουργικού νομικού πλαισίου, οι 
ιδιωτικοί τηλεοπτικοί σταθμοί έχουν πολλαπλασιασθεί και όλη την ημέρα 
εκπέμπουν περί τους είκοσι με σαράντα. To Mega Channel και το New Channel 
έχουν αποκτήσει ένα σχεδόν επίσημο καθεστώς, ενώ άλλα όπως ο Antenna TV και το 
Κανάλι 29 λαμβάνουν μέρος στη μάχη που διεξάγεται για την κυριαρχία στην αγορά 
της ιδιωτικής τηλεόρασης. Ο ανταγωνισμός μεταξύ των σταθμών που αναμεταδίδουν 
δορυφορικά προγράμματα στα επίγεια δίκτυα ή που μεταδίδουν "πειρατικές" 
βιντεοταινίες είναι σκληρός: μόνο τέσσερις σταθμοί καταβάλλουν τακτικά τέλη 
για τα πνευματικά δικαιώματα*86). Η δυνατότητα συγκέντρωσης διαφημιστικών 
(86) Ε επίγεια αναμετάδοση δορυφορικών εκπομπών άρχισε το καλοκαίρι του 1988 
όταν ο δήμαρχος της θεσσαλονίκης εγκατέστησε το δικό του σταθμό 
αναμετάδοσης. Η ενέργεια αυτή αντικρούσθηκε στο δικαστήριο με το 
επιχείρημα ότι ήταν αντίθετη με το τότε κρατικό μονοπώλιο των 
τηλεοπτικών εκπομπών και οδήγησε σε μακρόχρονη δικαστική μάχη που 
επικεντρώθηκε στο ζήτημα του εάν η δορυφορική αναμετάδοση δεν έπρεπε να 
θεωρείται ως πρωτότυπη εκπομπή αλλά απλώς ως διευκόλυνση στην άσκηση του 
συνταγματικού δικαιώματος των ατόμων σχετικά με τη λήψη. 
εσόδων μέσω της παρεμβολής διαφημίσεων, που ισοδυναμεί με άβ £&οτ;ο, εάν όχι άβ 
^αΓθ, ελεύθερη διαμόρφωση προγράμματος, αποδείχθηκε πολύ μεγάλος εμπορικός 
πειρασμός ώστε να αγνοηθεί. Η κυβέρνηση ήταν απρόθυμη να παρέμβει για να 
κλείσει αυτούς τους παράνομους σταθμούς λόγω της μεγάλης διείσδυσης ισχυρών 
ομίλων του τύπου, οι οποίοι είχαν τη δυνατότητα και την επιθυμία να 
χρησιμοποιήσουν τις εφημερίδες τους για πολιτικό όφελος. 
γ) Δορυφορική εκπομπή 
Η αναμετάδοση μέσω δορυφόρου από επίγειους σταθμούς καθυστέρησε την ανάπτυξη 
της απ*ευθείας λήψης των νοικοκυριών μέσω δορυφόρου. Οι ιδιωτικοί τηλεοπτικοί 
σταθμοί όμως δεν είναι οι μόνοι που χρησιμοποιούν τα δορυφορικά προγράμματα: ο 
εθνικός σταθμός, η ΕΡΤ, σύναψε συμφωνία με ορισμένο αριθμό σταθμών δορυφορικής 
μετάδοσης, μεταξύ των οποίων ο ΜΤν Ευιτορβ και το ΟΝΝ, για την αναμετάδοση των 
προγραμμάτων τους στην Ελλάδα. Αναμφισβήτητα γλωσσικά και οικονομικά 
προβλήματα περιορίζουν την ανάπτυξη εγχώριων δορυφορικών διαύλων, παρόλο που η 
ΕΤΙ εκπέμπει επί του παρόντος μέσω του δορυφόρου Εαΐβίβ^τ; στην Κύπρο. 
δ) Καλωδιακή μετάδοση 
Στην περίπτωση αυτή επίσης, η ανάπτυξη καθυστέρησε λόγω της αύξησης των 
επίγειων ιδιωτικών τηλεοπτικών σταθμών και το καλωδιακό σύστημα δεν αποτελεί 
ακόμη σημαντική πτυχή της ελληνικής μετάδοσης. Το άρθρο 4 του νόμου αριθ. 1866 
του 1989 προβλέπει ότι οι τοπικοί τηλεοπτικοί σταθμοί που έχουν άδεια εκπομπής 
μπορούν να χρησιμοποιούν την καλωδιακή τεχνολογία. Με την ψήφιση του νόμου 
αριθ. 1866 του 1989, η ΕΡΤ έχασε το μονοπώλιο της εγκατάστασης της τεχνικής 
υποδομής που απαιτείται για τη ραδιοτηλεοπτική μετάδοση, ένα μονοπώλιο το 
οποίο κάλυπτε την εγκατάσταση δορυφορικών πομπών και αναμεταδοτών καθώς και 
καλωδιακών δικτύων (άρθρο 2.2(β) του νόμου αριθ. 17 30) - η δυνατότητα 
εγκατάστασης τέτοιων εξοπλισμών εμπίπτει εφεξής απλά στη "ικανότητα της" να 
χορηγεί εθνικές ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές άδειες. Η καλωδιακή αναμετάδοση 
(11) •ΜΑ-
-4>1-
διέπεται από το προεδρικό διάταγμα του Μαίου του 19 88, το οποίο ορίζει τις 
τεχνικές και οικονομικές προϋποθέσεις για τη λήψη των υποχρεωτικών αδειών για 
την αναμετάδοση δορυφορικών σημάτων από οποιοδήποτε σταθμό εκτός Ελλάδας μέσω 
καλωδιακού δ ικτύου 
Δ) Η ρύθμιση των συγκεντρώσεων σε επίπεδο περισσοτέρων μέσων μαζικής 
ενημέρωσης 
Επί του παρόντος, η ελληνική νομοθεσία δεν περιλαμβάνει περιορισμούς όσον 
αφορά την ιδιοκτησία ενός μόνον ή περισσοτέρων μέσων μαζικής ενημέρωσης. Στον 
τομέα της ραδιοφωνίας και της τηλεόρασης τούτο αμβλύνεται κατά κάποιον τρόπο 
από τη θέσπιση, όπως εξετάσθηκε ανωτέρω, της αυστηρής αρχής της "μίας άδειας": 
η διασταυρούμενη ιδιοκτησία δεν μπορεί κατά τον τρόπο αυτό να επεκταθεί πέραν 
της μίας άδειας σε κάθε κλάδο. Εντούτοις, υπάρχουν σοβαρές ανησυχίες για το 
βαθμό ανάμειξης των καθιερωμένων ελληνικών συγκροτημάτων τύπου στην ιδιωτική 
βιομηχανία τηλεόρασης και ραδιοφώνου. Πολλές ελληνικές εφημερίδες ανήκουν 
σήμερα σε μεγάλες εμπορικές επιχειρήσεις οι οποίες έχουν συμφέροντα που 
εκτείνονται πέραν του τομέα της έκδοσης σε πολιτικά ευαίσθητους τομείς, όπως ο 
τραπεζικός και η πετροχημική βιομηχανία, και, παρόλο που παροτρύνονται 
αναμφισβήτητα από το οικονομικό κέρδος, υφίστανται φόβοι ότι οι εκδότες μπορεί 
να επιχειρήσουν να χρησιμοποιήσουν τα οπτικοακουστικά μέσα για πολιτική 
εκμετάλλευση. Οι περισσότεροι από τους μεγαλύτερους ιδιωτικούς τηλεοπτικούς 
σταθμούς έχουν στενούς δεσμούς με τον τύπο: το Μβ9& 0ΐΐ£ΐηηβ1 για παράδειγμα 
ανήκει σε μία ισχυρή κοινοπραξία εκδοτικών ομίλων, συμπεριλαμβανομένου του 
ομίλου Λαμπράκη, ιδιοκτήτη της μεγάλης κυκλοφορίας ημερήσιας εφημερίδας "Τα 
Νέα"· το Κανάλι 29 υποστηρίζεται από τους Αδελφούς Κουρή οι οποίοι έχουν 
επίσης συμφέροντα στον τύπο, ενώ το Νβν ΟΗ&ηηβΙ ανήκει στον εκδότη Βουδούρη 
και σε δύο άλλες εκδοτικές εταιρείες*87). 
Ε) Όρια συμμετοχών στο κεφάλαιο 
α) Ραδιόφωνο 
Η ελληνική νομοθεσία δεν περιλαμβάνει περιορισμούς για την τοπική ραδιοφωνία 
όσον αφορά τις συμμετοχές στο κεφάλαιο καθαυτές, πρόβλεψη η οποία ενδεχομένως 
(8/) Βλέπε, μεταξύ άλλων, την έκθεση ^αηάοη για την Ευρωπαϊκή Κοινότητα 
σχετικά με την "Επίπτωση των νέων τεχνολογιών στον ανταγωνισμό στη 
βιομηχανία της τηλεόρασης στην Ευρώπη", Υπηρεσία Επίσημων Εκδόσεων των 
Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, Λουξεμβούργο 19 88. 
-ψ-
να φαινόταν ελαφρώς λανθασμένη δεδομένου ότι οι άδειες μπορούν να χορηγούνται 
σε μεμονωμένα άτομα, τα οποία θα είναι αποκλειστικοί κύριοι. Τα όρια 
συμμετοχών στο κεφάλαιο θα περιόριζαν την ιδιοκτησία αποκλειστικά στις 
εταιρείες. Εντούτοις, δεν υπάρχουν διατάξεις οι οποίες επιχειρούν να 
περιορίσουν τη δυνατότητα φυσικών ή νομικών προσώπων να επηρεάσουν τις 
ραδιοφωνικές εταιρείες μέσω της οικονομικής τους ισχύος. Το προεδρικό διάταγμα 
αριθ. 25 του 1988 προβλέπει ότι ένα φυσικό ή νομικό πρόσωπο μπορεί να καλύψει 
περισσότερο από το 5% των δαπανών λειτουργίας ενός μόνο τοπικού ραδιοφωνικού 
σταθμού, παρόλο που προβλέπονται ορισμένες εξαιρέσεις για διάφορες 
αποταμιευτικές τράπεζες και επενδυτικούς οργανισμούς της Ελλάδας καθώς και για 
τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης ή για τις επιχειρήσεις που 
χρηματοδοτούνται από αυτές. Τα έσοδα από δωρεές ή διαφημίσεις που προέρχονται 
από ένα ή περισσότερα άτομα με στενό συγγενικό δεσμό ή που έχουν άμεση 
οικονομική εξάρτηση ή υπαλληλική θέση πρέπει επίσης να μην υπερβαίνουν το 5% 
των δαπανών λειτουργίας των σταθμών. 
β) Τηλεόραση 
Στον τομέα της ιδιωτικής τηλεόρασης το άρθρο 4 του νόμου αριθ. 1866 προβλέπει 
ότι κανένας μέτοχος δεν μπορεί να ελέγχει περισσότερο από το 25% του μετοχικού 
κεφαλαίου ενός τοπικού τηλεοπτικού σταθμού. Προκειμένου να περιοριστούν 
περισσότερο προφανείς μορφές καταστρατήγησης, οι συγγενείς τετάρτου βαθμού δεν 
μπορούν να κατέχουν περισσότερο από το 25% του μετοχικού κεφαλαίου. Στο 
δημόσιο τομέα, ακόμη και μετά από τις διαρθρωτικές αλλαγές που επήλθαν με το 
νόμο αριθ. 1730 του 1987, η ΕΡΤ δέχθηκε αυστηρές κριτικές ως μη 
αντιπροσωπευτική και κυβερνητικά ελεγχόμενη. Ο Υπουργός Προεδρίας της 
Κυβέρνησης έχει το δικαίωμα να επιλέγει τον πρόεδρο, τον αντιπρόεδρο και τα 
μέλη του ισχυρού διοικητικού συμβουλίου της ΕΡΤ μεταξύ των υποψηφίων που 
προτείνονται από το Εθνικό Ραδιοτηλεοπτικό Συμβούλιο (άρθρο 3.4 του νόμου 
αριθ. 1866)· ενώ το δυνάμει αντιπροσωπευτικότερο σώμα επιτήρησης, η 
Αντιπροσωπευτική Συνέλευση Κοινωνικού Ελέγχου Τηλεθεατών - Ακροατών (ΑΣΚΕ 
Τηλεθεατών - Ακροατών), προσεγγίζοντας ευρέως άτομα από τους τομείς της 
επιστήμης, του πολιτισμού και των τεχνών, παρεμποδίζεται διαρθρωτικά από τον 
υπερβολικό αριθμό των 50 μελών της: μπορούν να σταχυολογηθούν ορισμένες 
ενδείξεις για τις δυνατότητες της από το γεγονός ότι επί ένα χρόνο μετά την 
ψήφιση του νόμου του 1987 δεν είχε πραγματοποιηθεί καμία συνεδρίαση. 
-ψ-
ΣΤ) Περιορισμοί ιδιοκτησίας αλλοδαπών και άλλοι 
Η ελληνική νομοθεσία περιορίζει αυστηρά την ξένη ιδιοκτησία και επένδυση στη 
ραδιοφωνία και την τηλεόραση. Το άρθρο 2 του νόμου αριθ. 1730 του 19 87 
προβλέπει ότι οι άδειες τοπικών ραδιοφωνικών σταθμών, πέραν εκείνων που 
χορηγούνται στους οργανισμούς τοπικής αυτοδίοικησης, μπορούν να χορηγούνται 
μόνο σε φυσικά πρόσωπα ελληνικής ιθαγένειας ή νομικά πρόσωπα που ελέγχονται 
από έλληνες πολίτες. Δεν υπάρχουν, εντούτοις, ειδικά όρια όσον αφορά τη 
συμμετοχή ξένου κεφαλαίου. Οι άδειες μπορούν να χορηγούνται σε άτομα, 
εταιρείες ή σε οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης. 
Στον τομέα της τηλεόρασης, το άρθρο 4 του νόμου αριθ. 1866 του 1989 ορίζει, 
όπως προαναφέρθηκε, ότι κανείς μέτοχος δεν μπορεί να κατέχει περισσότερο από 
το 25% του μετοχικού κεφαλαίου εταιρείας τοπικής τηλεόρασης και ότι η 
συμμετοχή του ξένου κεφαλαίου δεν μπορεί να υπερβαίνει το 25% του συνολικού 
μετοχικού κεφαλαίου της. Οι άδειες τηλεοπτικών σταθμών μπορούν να χορηγούνται 
σε εταιρείες ή οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης και το άρθρο 4 δεν κάνει 
καμία μνεία για χορήγηση αδειών σε φυσικά πρόσωπα. Οι μετοχές της τοπικής 
τηλεοπτικής εταιρείας δεν μπορεί να ανήκουν σε άτομα ή εταιρείες που έχουν 
καταδικασθεί για αδικήματα περί τον τύπο. 
Κατά της Ελλάδας έχουν κινηθεί διαδικασίες επί παραβάσει σύμφωνα με το άρθρο 
169 της Συνθήκης. 
Ζ) Ο έλεγχος των συγκεντρώσεων στον τύπο 
Δεν υπάρχουν ειδικές κλαδικές ρυθμίσεις για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων στον 
τύπο, σε επίπεδο είτε ενός είτε πολλών μέσων ενημέρωσης. 
Η) Κανόνες εγχώριου ανταγωνισμού 
Η νομοθεσία σχετικά με τον εγχώριο ανταγωνισμό (νόμος αριθ. 703 του 1977) 
είναι πολύ γενική και δεν απαγορεύει ένα ευρύ φάσμα αντι-ανταγωνιστικών και 
καταχρηστικών πρακτικών της αγοράς: οι όροι της αντικατοπτρίζουν πιστά τη 
διατύπωση των άρθρων 85 και 86 της Συνθήκης της Ρώμης. Η Επιτροπή Προστασίας 
του Ανταγωνισμού είναι επιφορτισμένη με τον έλεγχο της τήρησης της νομοθεσίας, 
η οποία εφαρμόζεται στους κρατικούς και ιδιωτικούς οργανισμούς μέσων μαζικής 
ενημέρωσης. 
θ) Η προστασία της πολυφωνίας μέσω της ρύθμισης του περιεχομένου 
Η ΕΡΤ υποχρεούται, σύμφωνα με το άρθρο 2 του νόμου αριθ. 1730 να εκπληρώνει 
την παραδοσιακή υποχρέωση μίας δημόσιας υπηρεσίας, η οποία συνίσταται στη 
συμβολή στη μόρφωση, ψυχαγωγία και ενημέρωση του ελληνικού λαού. Το άρθρο 3 
του νόμου του 19 87 προβλέπει ότι οι ραδιοτηλεοπτικές εκπομπές πρέπει να 
εμπνέονται από τα ιδανικά της ελευθερίας, της δημοκρατίας, της εθνικής 
ανεξαρτησίας, της ειρήνης και της φιλίας των λαών. Ειδικότερα, η ΕΡΤ πρέπει να 
εξασφαλίζει την αντικειμενικότητα και την πληρότητα της πληροφόρησης, την καλή 
ποιότητα των εκπομπών, την προστασία της ελληνικής γλώσσας καθώς και τη 
διαφύλαξη, προαγωγή και διάδοση του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής 
παράδοσης. Το κρατικό τηλεοπτικό κανάλι ET 1, το οποίο ονομαζότανπρογενέστερα 
ΕΡΤ 1, είναι το κεντρικό κρατικό κανάλι και επιδιώκει από παράδοση να 
μεταδίδει το μέγιστο δυνατό αριθμό ελληνικών παραγωγών. Σημαντικό ποσοστό των 
προγραμμάτων αυτών ανατίθεται σε εξωτερικούς παραγωγούς αντί να παράγεται από 
την ίδια την υπηρεσία. Το δεύτερο κρατικό κανάλι ακολουθεί μία εμπορικότερη 
λογική, ενώ η ET 3, η οποία βασίζεται ως επί το πλείστον σε επαναλήψεις 
προγραμμάτων, αντιμετωπίζει σοβαρές οικονομικές δυσχέρειες. Και τα τρία 
κανάλια αντιμετωπίζουν σκληρό ανταγωνισμό από τους νέους ιδιωτικούς 
τηλεοπτικούς σταθμούς και η ΕΡΤ ανταποκρίθηκε αυξάνοντας το χρόνο των 
προγραμμάτων ψυχαγωγίας και επεκτείνοντας τη διάρκεια λειτουργίας της 
προκειμένου να καλύψει την πρωινή και τη μεταμεσονύκτια ζώνη. Το Εθνικό 
Ραδιοτηλεοπτικό Συμβούλιο το οποίο επιβλέπει όλες τις ραδιοφωνικές και 
τηλεοπτικές υπηρεσίες, κρατικές και ιδιωτικές, έχει ως γενική αποστολή να 
εξασφαλίζει την αντικειμενικότητα, την ισότητα των όρων και την ποιότητα των 
προγραμμάτων σύμφωνα με το άρθρο 15 παράγραφος 2 του ελληνικού Συντάγματος. 
Στην αρμοδιότητα του υπάγεται επίσης η έκδοση κωδίκων δεοντολογίας για 
προγράμματα και διαφημίσεις. 
Το άρθρο 6.2 του νόμου του 1989 θέτει για τους τοπικούς ιδιωτικούς 
τηλεοπτικούς σταθμούς τις ίδιες υποχρεώσεις με τους κρατικούς σταθμούς, που 
εξετάσθηκαν προηγουμένως. Κατά τη χορήγηση αδειών πρέπει να λαμβάνονται υπόψη 
η ποιότητα των προβλεπόμενων προγραμμάτων και οι ενδεχόμενες βελτιώσεις της 
ανταγωνιστικότητας της κρατικής υπηρεσίας. 
Όσον αφορά τον τομέα της ιδιωτικής ραδιοφωνίας, ο νόμος αριθ. 1730 του 19 87 
απαιτεί να διερευνώνται, κατά την εκχώρηση αδειών τοπικών ραδιοφωνικών 
σταθμών, η πολιτική όσον αφορά το πρόγραμμα των αιτούντων, η συμβολή των 
πολιτιστικών και κοινωνικών δυνάμεων στη διαμόρφωση του προγράμματος καθώς και 
η δυνατότητα της πρόσβασης στους ραδιοσταθμούς των πνευματικών, πολιτισμικών 
και κοινωνικών δυνάμεων και ιδιαίτερα της νεολαίας. Ο έλεγχος των ραδιοφωνικών 
προγραμμάτων ασκείται εσωτερικά και εξωτερικά. Εσωτερικά, κάθε ιδιωτικός 
τοπικός ραδιοσταθμός υποχρεούται να έχει τη δική του τριμελή έως πενταμελή 
επιτροπή για τη ρύθμιση των επαγγελματικών προτύπων, τα μέλη της οποίας 
επιλέγονται μεταξύ ατόμων που κατοικούν εντός της ζώνης εκπομπής του σταθμού 
και τα οποία είναι αναγνωρισμένα στους τομείς των επιστημών, της 
δημοσιογραφίας ή των τεχνών. Τα μέλη της επιτροπής ορίζονται από τον ιδιοκτήτη 
του σταθμού ή από το δημοτικό συμβούλιο στην περίπτωση τοπικού ραδιοφωνικού 
σταθμού. Η επιτροπή υποχρεούται να επιβλέπει την τήρηση των διάφορων κανόνων 
και ρυθμίσεων που διέπουν τα ραδιοφωνικά προγράμματα και τις διαφημίσεις. Οι 
αποφάσεις της είναι δεσμευτικές για τη διαχείριση του σταθμού και η παράλειψη 
της τήρησης των συστάσεων της επιτροπής μπορεί να ληφθεί υπόψη κατά τη λήψη 
απόφασης σχετικά με την ανανέωση ή μη της άδειας εκπομπής. Ο εξωτερικός 
έλεγχος ασκείται από το Εθνικό Ραδιοτηλεοπτικό Συμβούλιο, το οποίο θεσπίσθηκε 
με το νόμο του 1989. 
Στον κρατικό και τον ιδιωτικό τομέα της ραδιοφωνίας και της τηλεόρασης 
αναγνωρίζεται το δικαίωμα απάντησης και το Εθνικό Ραδιοτηλεοπτικό Συμβούλιο 
είναι πλέον αρμόδιο στον εν λόγω τομέα (άρθρο 6.8 του νόμου του 1866). Η 
έκρυθμη αύξηση των ιδιωτικών εμπορικών τηλεοπτικών σταθμών έθιξε σοβαρά τα 
έσοδα των ραδιοφωνικών σταθμών και των κινηματογράφων. 
χ) Απαιτήσεις όσον αφορά τη διαφάνεια 
Η ελληνική νομοθεσία για τον τύπο, τη ραδιοφωνία και την τηλεόραση θέτει 
εκτεταμένες απαιτήσεις όσον αφορά τη διαφάνεια, οι οποίες αφορούν πρωτίστως -Λ¥-
-^ 
την αποκάλυψη της προέλευσης των χρηματοδοτικών πόρων. Για το σκοπό αυτό, όλες 
οι μετοχές εταιρειών που έχουν στην ιδιοκτησία τους ημερήσιες εφημερίδες ή 
ιδιωτικούς ραδιοφωνικούς και τηλεοπτικούς σταθμούς πρέπει να είναι 
ονομαστικές*88). Η Τράπεζα της Ελλάδας και ο Αντιεισαγγελέας Εφετών έχουν 
την αρμοδιότητα να εξετάζουν τα οικονομικά των επιχειρήσεων ημερήσιου και 
περιοδικού τύπου καθώς και των ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών εταιρειών. Σε 
ευρεία κατηγορία φυσικών και νομικών προσώπων δεν επιτρέπεται η επίκληση της 
αρχής του τραπεζικού απόρρητου προκειμένου να παρεμποδισθεί μία τέτοια 
εξέταση. Στα άτομα αυτά συμπεριλαμβάνονται οπωσδήποτε βασικά άτομα της 
διοίκησης, εκδότες και διευθυντές του ημερήσιου και περιοδικού τύπου, των 
ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών σταθμών καθώς και νομικά και φυσικά πρόσωπα 
αντικείμενο της δραστηριότητας των οποίων είναι η έκδοση ημερήσιων ή 
περιοδικών εφημερίδων ή η διοίκηση ραδιοφωνικών ή τηλεοπτικών σταθμών. Οι εν 
λόγω διατάξεις εφαρμόζονται επίσης σε εταιρείες στις οποίες τα προαναφερθέντα 
φυσικά ή νομικά πρόσωπα κατέχουν τουλάχιστον το 20% του μετοχικού κεφαλαίου. 
Όλα αυτά τα πρόσωπα υποχρεούνται, από το άρθρο 40.5 του νόμου αριθ. 1806 του 
1988 να δηλώνουν κάθε έτος την προέλευση των πόρων που επένδυσαν στις 
επιχειρήσεις τύπου, ραδιοφώνου και τηλεοράσεως. 
Οι ιδιωτικοί ραδιοφωνικοί σταθμοί υποχρεούνται να δημοσιεύουν τους ετήσιους 
λογαριασμούς τους σε δύο ημερήσιες εφημερίδες, από τις οποίες η μ ία πρέπει να 
εκδίδεται στην περιοχή εμβέλειας του σταθμού. Το Εθνικό Ραδιοτηλεοπτικό 
Συμβούλιο, το οποίο δυνάμει του νόμου του 1989 αντικατέστησε την Επιτροπή για 
την Τοπική Ραδιοφωνία, μπορεί να παραγγέλλει έλεγχο από ορκωτό λογιστή 
προκειμένου να εξακριβωθεί εάν υπάρχει συγκέντρωση ιδιοκτησίας στον τομέα της 
ραδιοφωνίας (άρθρο 13 παράγραφος 5 του προεδρικού διατάγματος αριθ. 25 του 
1988) . 
Το Εθνικό Ραδιοτηλεοπτικό Συμβούλιο διαθέτει ευρείες εξουσίες όσον αφορά τη 
διενέργεια έρευνας σχετικά με παραβάσεις των νόμων που διέπουν τα 
οπτικοακουστικά μέσα και την εξακρίβωση της τήρησης των περιορισμών σχετικά 
με τις συγκεντρώσεις μέσων μαζικής ενημέρωσης και τη δημιουργία δικτύων*89). 
(88) Βλέπε άρθρο 24 του νόμου αριθ. 1746 του 1988 (τύπος), άρθρο 4 παράγραφος 
α) του νόμου αριθ. 1866 του 1989 (τηλεόραση) και άρθρο 2 παράγραφος 8 
του νόμου αριθ. 1730 του 1987 (ραδιοφωνία). 
(89) Άρθρο 3 παράγραφος 5 του νόμου αριθ. 1866 του 1989. 
H?î-
5. ΙΣΠΑΝΙΑ 
A) Συνταγματικές υποχρεώσεις 
Παρόλο που το ισπανικό σύνταγμα είναι το πλέον πρόσφατο της Κοινότητας (1978), 
δεν περιλαμβάνει καμμία συγκεκριμένη διάταξη σχετικά με την οργάνωση και τη 
νομική μορφή της ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης. Διασφαλίζει την ελευθερία της 
έκφρασης και της πληροφόρησης και στον τομέα της ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης 
(άρθρο 20), αλλά αναθέτει στο ίδιο το κράτος την οργάνωση των βασικών 
δημοσίων υπηρεσιών ή τη θέσπιση των σχετικών ρυθμίσεων (άρθρα 128 και 149). Η 
οργάνωση και η κανονιστική ρύθμιση της ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης επαφίενται 
στο νομοθέτη και κυρίως στη νομολογία του συνταγματικού δικαστηρίου. Το 
ισπανικό συνταγματικό δικαστήριο συντάχθηκε με την άποψη του νομοθέτη σύμφωνα 
με την οποία η εκπομπή πρέπει να θεωρείται ως "servicio publico esential" 
(βασική δημόσια υπηρεσία). Επομένως το κρατικό μονοπώλιο ή τουλάχιστον ένα 
σύνολο αυστηρών νομοθετικών διατάξεων δεν αντιβαίνουν προς το Σύνταγμα*90). 
Σύμφωνα με το Σύνταγμα, η ίδρυση ιδιωτικού ραδιοσταθμού δεν είναι υποχρεωτική, 
επαφίεται στην απόφαση του νομοθέτη*9^·). Σε περίπτωση δημιουργίας ενός 
(90) Διάταγμα αριθ. 12/1982 της 31.3.1982, το οποίο δημοσιεύθηκε στην Boletin 
Oficial del Estado (Εφημερίδα της κυβέρνησης) της 21.4.1982, σημείο 4 
των αιτιολογικών σκέψεων. 
(91) Άρθρο 12/1987, σημείο 3 των αιτιολογικών σκέψεων. 
-Αψ-
ιδιωτικού ραδιοφωνικού σταθμού, πρέπει να θεσπισθεί νομοθεσία προκειμένου 
νααποκλεισθούν οι συγκεντρώσεις και η δημιουργία ολιγοπωλίων στον τομέα της 
ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης*92). 
Το νομοθετικό πλαίσιο του ισχύοντος ισπανικού συστήματος ραδιοτηλεοπτικής 
μετάδοσης αποτελείται από το νόμο της 4ης Ιανουαρίου 1980 σχετικά με τη 
ραδιοτηλεοπτική μετάδοση *93), το νόμο της 18ης Δεκεμβρίου 1987 για τις 
τηλεπικοινωνίες*94) και το νόμο της 3ης Μαίου 1988 σχετικά με τη χορήγηση 
αδειών στους ιδιωτικούς τηλεοπτικούς σταθμούς*95). Οι νόμοι αυτοί θέτουν 
αυστηρούς περιορισμούς για την ιδιωτική ραδιοτηλεοπτική μετάδοση και 
ειδικότερα την ιδιωτική τηλεόραση όσον αφορά την οργάνωση και το περιεχόμενο 
των προγραμμάτων. Ο συνολικός αριθμός των αδειών που μπορούν να χορηγηθούν σε 
εθνικούς επίγειους τηλεοπτικούς σταθμούς περιορίζεται στις τρεις. Στις 
καλωδιακές και δορυφορικές τηλεοράσεις καθώς και στις επίγειες τοπικές 
τηλεοράσεις δεν μπορεί να χορηγηθεί καμία άδεια. 
Β) Συγκέντρωση σε επίπεδο ενός μέσου μαζικής ενημέρωσης και πολυφωνία της 
μετάδοσης 
Σύμφωνα με το νόμο σχετικά με τη χορήγηση αδειών σε ιδιωτικούς τηλεοπτικούς 
σταθμούς, μία επιχείρηση δεν μπορεί να αποκτήσει πέραν της μίας εκ των τριών 
αδειών τηλεοπτικών σταθμών (άρθρο 10 e). Μία επιχείρηση δεν μπορεί να 
συμμετέχει σε άλλες επιχειρήσεις που έχουν άδεια (άρθρο 19 παράγραφος 2). 
Όσον αφορά το ραδιόφωνο, μία επιχείρηση δεν μπορεί να έχει παραπάνω από μία 
άδεια για εκμετάλλευση ραδιοφωνικών υπηρεσιών μεσαίων κυμάτων ή πάνω από δύο 
άδειες για εκμετάλλευση ραδιοφωνικών υπηρεσιών, σε υπερυψηλή συχνότητα με 
(92) Διάταγμα αριθ. 12/1982 της 31.3.1982, που δημιοσιεύθηκε στην Boletin 
Oficial del Estado της 21.4.1982, σημείο 3 των αιτιολογικών σκέψεων. 
(93) Νόμος αριθ. 4/80 της 10ης Ιανουαρίου 1980, στην Boletin Oficial del 
Estado αριθ. 11 της 12.1.1980. 
(94) Νόμος αριθ. 31/87 της 18ης Δεκεμβρίου 1987, στην Boletin Oficial del Estado αριθ. 303 της 19.12.1987. 
(95) Νόμος αριθ. 10/1988, Boletin Oficial del Estado αριθ. 10 της 5.5.1988 σ. 13666. ' 
διαμόρφωση συχνότητας (FM) των οποίων οι ζώνες κάλυψης συμπίπτουν σε μεγάλο 
βαθμό. Σε αυτήν την τελευταία περίπτωση μία επιχείρηση μπορεί να έχει δύο 
άδειες για ζώνες που συμπίπτουν μόνο εάν δεν υπάρχει πολυφωνία στις 
ραδιοφωνικές υπηρεσίες της περιοχής αυτής. Προβλέπεται επίσης ότι ένα φυσικό ή 
νομικό πρόσωπο δεν μπορεί να συμμετέχει κατά πλειοψηφία σε περισσότερες από 
μία εταιρείες που έχουν άδεια όταν οι εταιρείες αυτές εκμεταλλεύονται 
ραδιοφωνικές υπηρεσίες των οποίων οι ζώνες κάλυψης συμπίπτουν σε μεγάλο 
βαθμό*96) 
Γ) Συγκέντρωση σε επίπεδο περισσοτέρων μέσων μαζικής ενημέρωσης 
Σύμφωνα με το άρθρο 19 του σχεδίου*97) νόμου που ισχύει σήμερα σχετικά με 
την ιδιωτική τηλεόραση, μία επιχείρηση δεν μπορεί να κατέχει περισσότερο από 
το 15% του κεφαλαίου μίας τηλεοπτικής εταιρείας όταν συμμετέχει ήδη με 
ποσοστό ανώτερο του 15% σε έναν εκδοτικό οίκο εφημερίδας ή εβδομαδιαίου 
εντύπου ή σε ένα πρακτορείο τύπου. Ισχύει το ίδιο όταν μία επιχείρηση 
συμμετέχει με ποσοστό ανώτερο του 15% σε μία ραδιοφωνική εταιρεία. Ο 
περιορισμός αυτών των συμμετοχών των επιχειρήσεων τύπου σε ραδιοτηλεοπτικές 
επιχειρήσεις και ο περιορισμός της σώρευσης αδειών ραδιοφώνου και τηλεόρασης 
δεν ελήφθησαν υπόψη από το νομοθέτη και ως εκ τούτου δεν προβλέπονται από το 
νόμο όπως ισχύει σήμερα. Συνεπώς, σήμερα, δεν υπάρχει ειδικός περιορισμός 
στην Ισπανία όσον αφορά τις συγκεντρώσεις σε επίπεδο περισσοτέρων μμε. 
(96) Νόμος αριθ. 31/87, Κεφάλαιο IV, άρθρο 26 και Συμπληρωματικές διατάξεις, Έκτο: 1. d) και e) . 
(97) Δημοσιεύθηκε στην Boletin Oficial de las Cortes Générales αριθ. 30 της 10ης Απριλίου 1987. 
-4*f 
Δ) Υποχρεώσεις σχετικά με την εσωτερική διάρθρωση των ραδιοτηλεοπτικών 
εταίρε ιών 
Δυνάμει του άρθρου 18 του νόμου σχετικά με την ιδιωτική τηλεόραση, μόνο οι 
ανώνυμες εταιρείες που έχουν αποκλειστικό σκοπό την εκπομπή τηλεοπτικών 
προγραμμάτων μπορούν να αποκτήσουν σχετική άδεια. Το άρθρο 18 προβλέπει επίσης 
ότι με την επιφύλαξη του κοινοτικού δικαίου, οι εταιρείες που έχουν άδεια 
πρέπει να είναι ισπανικές και εγκατεστημένες στην Ισπανία. Οι εταιρείες που 
δεν ανήκουν σε ένα κράτος μέλος δεν μπορούν ως εκ τούτου να εισέλθουν στην 
ισπανική τηλεοπτική αγορά ως αδειούχες. Μόνο οι επιχειρήσεις που έχουν τη 
μορφή ανώνυμης εταιρείας μπορούν να είναι μέτοχοι σε αδειούχες εταιρείες και 
προβλέπεται, όπως και στη Γαλλία, ανώτατο όριο συμμετοχών μέχρι 25% του 
κεφαλαίου ή των δικαιωμάτων ψήφου (άρθρο 19 παράγραφος 3). Σε περίπτωση 
υπέρβασης του ορίου αυτού, η άδεια ακυρώνεται αυτοδικαίως εάν η εταιρεία δεν 
επαναφέρει τη συμμετοχή της στο επιτρεπόμενο επίπεδο εντός ενός μηνός από την 
ημερομηνία προειδοποίησης των εποπτικών αρχών (άρθρο 17 παράγραφος 2). Η 
συμμετοχή των μη κοινοτικών ξένων εταιρειών*98) δεν μπορεί να υπερβαίνει 
συνολικά το 25% των μεριδίων της αδειούχου εταιρείας (άρθρο 19 παράγραφος 4). 
Ε) Εγγυήσεις για την πολυφωνία που συνδέονται με τα προγράμματα 
Καθώς ο νόμος τους χαρακτηρίζει "servicio publico", οι διάφοροι σταθμοί έχουν 
το καθήκον της αντικειμενικότητας και ουδετερότητας και οφείλουν να σέβονται 
την πολυφωνία της έκφρασης στο πολιτικό, θρησκευτικό, κοινωνικό, πολιτιστικό 
και γλωσσικό επίπεδο*99). 
(98) Ο οικονομικός νόμος της 28ης Δεκεμβρίου 1990 (ΒΟΕ 311) προβλέπει ότι οι 
προγενέστεροι περιορισμοί στις ξένες επενδύσεις στους τομείς του 
ραδιοφώνου και της τηλεόρασης δεν εφαρμόζονται πλέον στους υπηκόους της 
Κοινότητας. 
(99) Άρθρο 4 του νόμου της 4ης Ιανουαρίου 1980 σχετικά με τη ραδιοτηλεοπτική μετάδοση. 
(100) Βλέπε επίσης το νόμο αριθ. 31/1987, Συμπληρωματικές διατάξεις, Έκτο 
1.-3). ΣΤ) Διαφάνεια των συγκεντρώσεων 
Προκειμένου να εξασφαλισθεί για το κοινό η διαφάνεια της εσωτερικής διάρθρωσης 
των εταιρειών που έχουν άδεια, ο νόμος σχετικά με την ιδιωτική τηλεόραση 
θέσπισε ειδικό δημόσιο μητρώο στο οποίο πρέπει να αναφέρονται στοιχεία σχετικά 
με τη διάρθρωση των συμμετοχών των εταιρειών που έχουν άδεια, με το 
καταστατικό τους καθώς και τις τροποποιήσεις του (άρθρο 20). Οι ανώνυμες 
εταιρείες μπορούν να εκδίδουν μόνον ονομαστικές μετοχές. Επίσης, όλες οι 
πράξεις που αφορούν μετοχές εταιρειών που έχουν άδεια, όπως η αγορά, η πώληση 
ή η ενεχυρίαση τους, πρέπει προηγουμένως να εγκριθούν από την αρχή ελέγχου 
(άρθρο 21). Η άδεια αυτή καθ · εαυτή είναι ρητά μη μεταβιβάσιμη* 1°°). 
Ζ) Νομοθεσία εφαρμοστέα στον τύπο 
Ο νόμος αριθ. 29 της 2ας Αυγούστου 1984 δεν προβλέπει περιορισμούς στην 
ιδιοκτησία του τύπου συνεπαγόμενους διακρίσεις. Μία επιχείρηση τύπου όμως για 
να δικαιούται τις διάφορες κρατικές βοήθειες πρέπει το σύνολο του κεφαλαίου 
της να ανήκει σε ισπανικά νομικά πρόσωπα ή φυσικά πρόσωπα ισπανικής 
υπηκοότητας. Όσον αφορά τη διαφάνεια, οι επιχειρήσεις τύπου πρέπει να 
δημοσιεύουν σε ετήσια βάση τους ισολογισμούς τους, να παρουσιάζουν τη 
διάρθρωση του κεφαλαίου τους μέχρι το δεύτερο βαθμό, να εμφανίζουν τις 
συμμετοχές που είναι μεγαλύτερες του 10% και να εξασφαλίζουν ότι είναι 
εγγεγραμμένες στο εθνικό μητρώο τύπου έτσι ώστε να μπορούν να λαμβάνουν 
κρατική ενίσχυση. Τέλος, η βοήθεια χορηγείται στις επιχειρήσεις τύπου οι 
οποίες δεν έχουν συμφέροντα στον τομέα της διαφήμισης. 
(101) Αποφάσεις της 27ης Ιουλίου 1982 και αριθ. 84-181 της 10ης και 11ης 
Οκτωβρίου 1984, .ΙοιιτηΒΐ θ££χσχβ1 (εφημερίδα της κυβερνήσεως) της 13ης 
Οκτωβρίου 19 84. 
(102) Απόφαση αριθ.86, 217 ΌΟ • 3Ο\ΙΧΧ\Ά1 θ££χοχβ1 της 19ης Σεπτεμβρίου 1986. 
σελίδα 11294. ^ 
(103) ·Τοιιι-η<ϊ1 θ££χσχβ1 της 28ης Νοεμβρίου 1986, σελίδα 14297. 6. ΓΑΛΛΙΑ 
Α) Αρχές συνταγματικού δικαίου 
Το γαλλικό συνταγματικό δικαστήριο εκτιμά ότι η μέριμνα της διασφάλισης του 
δικαιώματος στην ελευθερία πληροφόρησης και έκφρασης που κατοχυρώνεται από το 
συνταγματικό δίκαιο δικαιολογεί την έγκριση ιδιαίτερων μέτρων για την 
προστασία της πολυφωνίας στον οπτικοακουστικό τομέα - σε αντίθεση με τον 
τύπο*101). Τη γνώμη αυτή επανέλαβε σε μία απόφαση αρχής της 18ης 
Σεπτεμβρίου 1986 με την οποία κρίθηκε ότι οι κανόνες πολυφωνίας, που 
περιλαμβάνονται στο νόμο σχετικά με την ελευθερία επικοινωνίας και ο οποίος 
είχε τεθεί σε ισχύ μικρό χρονικό διάστημα προηγουμένως, ήταν 
ανεπαρκείς*102). Η απόφαση αυτή προσδίδει στην πολυφωνία των ΜΜΕ σημαντική 
θέση, θεωρώντας την αυτή καθ · εαυτή στόχο με συνταγματική αξία και υπάγοντας 
την στην ιδιαίτερη προστασία του Συντάγματος. Στην πράξη, η απόφαση αφορούσε 
το παραδεκτό μέγεθος ανάληψης υποχρεώσεων μίας επιχείρησης στον τομέα της 
ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης, δηλαδή τα ανώτατα όρια συμμετοχής και τον 
περιορισμό των διασταυρούμενων συμμετοχών καθώς και τις αρμοδιότητες της 
εθνικής επιτροπής για την επικοινωνία και τις ελευθερίες (ΟΝΟΕ), τις οποίες 
το συνταγματικό δικαστήριο έκρινε ανεπαρκείς για την κατάλληλη διασφάλιση της 
πολυφωνικής έκφρασης των τάσεων όσον αφορά τη σκέψη και τη γνώμη στα 
προγράμματα. Ο νόμος της 27ης Νοεμβρίου 1986*103) περιόρισε τις 
αμφισβητούμενες διατάξεις και καθόρισε ακριβή όρια για τη διασφάλιση της 
πολυφων ίας. 
Όσον αφορά την έννοια της πολυφωνίας, το συνταγματικό δικαστήριο θεωρεί την 
πολυφωνία ως την ουσιαστική εφαρμογή της αρχής της ελευθερίας έκφρασης. Το 
-m-
συνταγματικό δικαστήριο δεν αποφαίνεται για το αν δικαιολογημένα δεν 
συμβιβάζεται με το Σύνταγμα και εκτιμά ότι η πολυφωνία είναι μία αρχή με 
συνταγματική αξία απαραίτητη για την ουσιαστική εφαρμογή της αρχής της 
ελεύθερης διάδοσης των σκέψεων και των απόψεων που προβλέπεται από το άρθρο 11 
της Διακήρυξης των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των πολιτών. Η ουσιαστική 
εφαρμογή της αρχής αυτής συνεπάγεται επαρκή αριθμό δημοσιεύσεων με τάσεις 
διαφορετικού χαρακτήρα (Απόφαση σχετικά με τον νόμο περί τύπου της 29ης 
Ιουλίου 1986). Η αρχή της ουσιαστικής εφαρμογής του άρθρου 11 της Διακήρυξης 
επαναλαμβάνεται στην απόφαση σχετικά με το νόμο περί των οπτικοακουστικών 
μέσων της 18ης Σεπτεμβρίου 1986, και το δικαστήριο προσθέτει διευκρινίσεις: η 
πολυφωνία αποτελεί προϋπόθεση για τη δημοκρατία, σημαίνει τη θέση στη διάθεση 
του κοινού "προγραμμάτων που εξασφαλίζουν την έκφραση τάσεων διαφορετικού 
χαρακτήρα στο πλαίσιο της επιταγής της τιμιότητας της πληροφόρησης" και πρέπει 
να καθιστά δυνατή την ελεύθερη επιλογή των ακροατών και των τηλεθεατών "χωρίς 
τα ιδιωτικά συμφέροντα ή οι δημόσιες αρχές να μπορούν να υποκαταστήσουν τις 
δικές τους αποφάσεις, ούτε να μπορούν να τη μετατρέψουν σε αντικείμενο 
αγοράς". Το δικαστήριο σε αυτή την απόφαση θεωρεί ότι οι διατάξεις κατά των 
συγκεντρώσεων δεν συμβιβάζονται με το Σύνταγμα διότι δεν πληρούν τη 
"συνταγματική επιταγή της διατήρησης της πολυφωνίας" (στη συνέχεια οι 
διατάξεις ενισχύθηκαν). 
Β) Συγκέντρωση σε επίπεδο ενός μέσου μαζικής ενημέρωσης 
Ο γαλλικός νόμος σχετικά με την ελευθερία της επικοινωνίας της 30ής 
Σεπτεμβρίου 1986, στην αναθεωρημένη του έκδοση της 27ης Νοεμβρίου 1986, 
περιλαμβάνει διατάξεις για τους ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς, οι οποίες 
διατηρούνται μετά τις τροποποιήσεις που επήλθαν έκτοτε στο νόμο. Κατά τον 
τρόπο αυτό, το άρθρο 41 διακρίνει με βάση τις διαδικασίες τηλεπικοινωνίας 
(μέσω ερτζιανών κυμάτων, καλωδίου, δορυφόρου) και με βάση το ακροατήριο κάθε 
ραδιοτηλεοπτικού οργανισμού ειδικότερα: 
α) Τηλεοπτικές υπηρεσίες 
Κανείς δεν μπορεί να έχει δύο άδειες καθεμιά από τις οποίες αφορά 
εθνική τηλεοπτική υπηρεσία που μεταδίδεται μέσω των επίγειων ερτζιανών 
κυμάτων. 
Κανείς δεν μπορεί να έχει ταυτόχρονα άδεια εθνικής τηλεοπτικής υπηρεσίας 
που μεταδίδεται μέσω των επίγειων ερτζιανών κυμάτων και άδεια μη εθνικής 
υπηρεσίας της ίδιας φύσης. 
Ένα πρόσωπο δεν μπορεί να έχει περισσότερες από δύο άδειες καθεμιά από 
τις οποίες αφορά τηλεοπτική υπηρεσία που μεταδίδεται αποκλειστικά στις 
συχνότητες που διατίθενται για τη ραδιοφωνική και τηλεοπτική μετάδοση 
μέσω δορυφόρου. 
Ένα πρόσωπο που έχει μία ή περισσότερες άδειες καθεμιά από τις οποίες 
αφορά μη εθνική τηλεοπτική υπηρεσία που μεταδίδεται μέσω επίγειων 
ερτζιανών κυμάτων δεν μπορεί να αποκτήσει νέα άδεια μη εθνικής παρόμοιας 
υπηρεσίας εάν η άδεια αυτή πρόκειται να έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση 
πέραν των έξι εκατομμυρίων κατοίκων του πληθυσμού των ζωνών που 
καλύπτονται από το σύνολο των ιδίας φύσης υπηρεσιών για τις οποίες θα 
είχε άδεια. 
Ένα πρόσωπο που έχει άδεια εκμετάλλευσης τηλεοπτικής υπηρεσίας μέσω 
επίγειων ερτζιανών κυμάτων εντός καθορισμένης ζώνης δεν μπορεί να 
αποκτήσει νέα άδεια για υπηρεσία της ιδίας φύσης που μεταδίδεται εξ 
ολοκλήρου ή εν μέρει στην ίδια ζώνη. 
Πρόσωπο που έχει μία ή περισσότερες άδειες εκμετάλλευσης ενός καλωδιακού 
δικτύου ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών υπηρεσιών δεν μπορεί να αποκτήσει 
νέα άδεια για υπηρεσία της ιδίας φύσης, εφόσον η άδεια αυτή θα έχει ως 
αποτέλεσμα την αύξηση πέραν των οκτώ εκατομμυρ ίων του πληθυσμού των 
ζωνών που καλύπτονται από το σύνολο των δικτύων τα οποία δικαιούται να 
εκμεταλλεύεται. Πρέπει να σημειωθεί ότι μία ίδια υπηρεσία που 
μεταδίδεται ταυτόχρονα μέσω δορυφόρου απ* ευθείας μετάδοσης και μέσω 
επίγειων ερτζιανών κυμάτων θεωρείται ως μία υπηρεσία μέσω ερτζιανών 
κυμάτων. 
Η διατήρηση της πολυφωνίας των υπηρεσιών οπτικοακουστικής πληροφόρησης 
εξασφαλίζεται επιπλέον από διατάξεις που περιορίζουν τις διασταυρούμενες 
συμμετοχές των επιχειρήσεων σε επιχειρήσεις που έχουν άδεια ραδιοτηλεοπτικής 
μετάδοσης. Πρόσωπο που κατέχει ήδη το 15-25% (ή για τη δορυφορική τηλεόραση το 
33,3-50%) του κεφαλαίου ή των δικαιωμάτων ψήφου ενός ραδιοτηλεοπτικού 
οργανισμού δεν μπορεί να κατέχει περισσότερο από το 15% του κεφαλαίου (33,3% 
για τη δορυφορική μετάδοση) ενός δεύτερου ραδιοτηλεοπτικού οργανισμού. Πρόσωπο 
που κατέχει ήδη δύο συμμετοχές μεταξύ 5 και 15% σε ερτζιανή τηλεόραση (μεταξύ 
5 και 33,3% για τη δορυφορική τηλεόραση) μπορεί να αποκτήσει μία τρίτη μόνον 
εάν είναι κατώτερη ή ίση του 5%. Τέλος, όσον αφορά τις επίγειες ερτζιανές 
τηλεοράσεις με περιφερειακή κάλυψη ο αριθμός των συμμετοχών είναι 
απεριόριστος. 
β) Υπηρεσίες ραδιοφωνικής μετάδοσης 
- Πρόσωπο που διαθέτει δίκτυο μετάδοσης ραδιοφωνικών υπηρεσιών μέσω 
επίγειων ερτζιανών κυμάτων εθνικού χαρακτήρα μπορεί να αποκτήσει μία ή 
περισσότερες άδειες χρήσης συχνοτήτων για τη μετάδοση ραδιοφωνικών 
υπηρεσιών μέσω επίγειων ερτζιανών κυμάτων μόνον εφόσον ο πληθυσμός των 
ζωνών που εξυπηρετεί με τις νέες άδειες είναι κάτω των 15 εκατομμυρίων. 
Στον τομέα της καλωδιακής μετάδοσης, η ίδια επιχείρηση μπορεί να έχει 
πολλές άδειες εφόσον το συνολικό ακροατήριο δεν υπερβαίνει τα οκτώ 
εκατομμύρια. 
M}-
γ) Τύπος 
Ο νόμος της 27ης Νοεμβρίου 19 86 απαγορεύει με ποινή ακυρότητας, την 
αγορά, την απόκτηση ελέγχου ή τη μίσθωση-διαχείριση ημερήσιου τύπου 
πολιτικής και γενικής πληροφόρησης, όταν η πράξη αυτή επιτρέπει σε ένα 
φυσικό ή νομικό πρόσωπο ή σε όμιλο φυσικών ή νομικών προσώπων την 
κατοχή, τον άμεσο ή έμμεσο έλεγχο, ή την βάσει μίσθωσης-διαχείρίσης 
έκδοση ημερήσιων εντύπων πολιτικής και γενικής πληροφόρησης, η συνολική 
διανομή των οποίων υπερβαίνει το 30% της διανομής σε εθνικό έδαφος όλων 
των έντυπων ημερησίων εκδόσεων ιδίας φύσης. 
Γ) Συγκέντρωση σε επίπεδο περισσοτέρων μέσων μαζικής ενημέρωσης 
Δυνάμει των διατάξεων του άρθρου 41 παράγραφοι 1 και 2 του γαλλικού νόμου 
σχετικά με την ελευθερία της επικοινωνίας, η συμμετοχή επιχειρήσεων τύπου στον 
τομέα της ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης εξαρτάται από το ύψος των πόρων και τα 
μερίδια αγοράς που η ίδια επιχείρηση συγκεντρώνει σε κάθε οπτικοακουστικό 
κλάδο. Ένας κανόνας που ονομάζεται κανόνας των "δύο στους τέσσερεις", ο 
οποίος λαμβάνει επίσης υπόψη πτυχές της συγκέντρωσης σε επίπεδο περισσοτέρων 
μμε, πραγματοποιεί διάκριση μεταξύ του ραδιοφώνου και της τηλεόρασης, αφενός, 
και μεταξύ της εθνικής και τοπικής ή περιφερειακής μετάδοσης, αφετέρου. 
α) Εθνική ραδιοτηλεοπτική μετάδοση 
Καμία άδεια ραδιοφώνου, ερτζιανής τηλεόρασης ή άδεια εκμετάλλευσης δικτύου 
καλωδιακής διανομής ραδιοτηλεοπτικών υπηρεσιών δεν μπορεί να χορηγηθεί σε 
πρόσωπο το οποίο βρίσκεται σε περισσότερες από δύο από τις ακόλουθες 
καταστάσεις: 
είναι κάτοχος μίας ή περισσότερων αδειών τηλεόρασης που εξυπηρετεί 4 
εκατομμύρια κατοίκους. 
(12) 
.yi\\. 
είναι κάτοχος ραδιοφωνικού σταθμού που καλύπτει περισσότερα από 30 
εκατομμύρια κατοίκους. 
είναι κάτοχος μίας ή περισσότερων αδειών εκμετάλλευσης δικτύων που 
μεταδίδουν καλωδιακά ραδιοτηλεοπτικές υπηρεσίες καλύπτοντας πληθυσμό άνω 
των 6 εκατομμυρ ίων. 
- εκδίδει ή ελέγχει μ ία ή περισσότες έντυπες ημερήσιες εκδόσεις πολιτικής 
και γενικής πληροφόρησης, που αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το 20% της 
συνολικής διανομής στο εθνικό έδαφος. 
β) Περιφερειακή ή τοπική ραδιοτηλεοπτική εκπομπή 
Πέραν της εθνικής, καμμία άδεια ραδιοφώνου, ερτζιανής τηλεόρασης ούτε άδεια 
εκμετάλλευσης δικτύου καλωδιακής διανομής ραδιοτηλεοπτικών υπηρεσιών δεν 
μπορεί να χορηγηθεί σε πρόσωπο το οποίο βρίσκεται σε περισσότερες από δύο από 
τις ακόλουθες καταστάσεις: 
εκμεταλλεύεται τηλεοπτική υπηρεσία, εθνικού ή μη χαρακτήρα, που 
μεταδίδεται επίγεια στην υπό κρίση ζώνη. 
εκμεταλλεύεται μία ή περισσότερες ραδιοφωνικές υπηρεσίες των οποίων το 
συνολικό δυνητικό ακροατήριο της υπό κρίση ζώνης υπερβαίνει κατά 10% το 
συνολικό δυνητικό ακροατήριο της ίδιας ζώνης. 
- εκμεταλλεύεται καλωδιακό δίκτυο που μεταδίδει στη ζώνη αυτή ραδιοφωνικές 
ή τηλεοπτικές υπηρεσίες. 
- εκμεταλλεύεται μία ή περισσότερες ημερήσιες εκδόσεις πολιτικής και 
γενικής πληφορόρησης εθνικού ή περιφερειακού χαρακτήρα που διανέμονται 
στην υπό κρίση ζώνη. 
.^/SS-
Οι κανόνες αυτοί δεν απαγορεύουν με απόλυτο τρόπο τις διασταυρούμενες 
συμμετοχές στον τομέα των έντυπων ή οπτικοακουστικών μέσων επικοινωνίας. Κατ" 
αρχάς, αφορούν μόνο τις ημερήσιες εκδόσεις πολιτικής και γενικής πληροφόρησης, 
με εξαίρεση συνεπώς τις υπόλοιπες εκδόσεις. Συνεπώς η πρόσβαση στον τομέα της 
ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης των επιχειρήσεων οπτικοακουστικής ενημέρωσης ή των 
εκδοτικών επιχειρήσεων που ασκούν δραστηριότητα κυρίως σε αυτή τη συγκεκριμένη 
αγορά δεν υπόκειται σε κανέναν όρο. Όσον αφορά τις ημερήσιες εκδόσεις, οι 
κείμενες διατάξεις επιτρέπουν την κατοχή σημαντικού μεριδίου αγοράς, μέχρι του 
ανώτατου ορίου του 20%. Στη συνέχεια, η νομοθεσία δεν υποχρεώνει τους εκδότες 
ημερησίων εντύπων που κατέχουν σημαντική, ακόμη και δεσπόζουσα, θέση στην 
αγορά να μην ασχοληθούν με την ραδιοτηλεοπτική μετάδοση, αλλά να επιλέξουν 
μεταξύ της ραδιοφωνικής, της τηλεοπτικής και της καλωδιακής μετάδοσης. Μία 
επιχείρηση τύπου που κατέχει σημαντικό μερίδιο της αγοράς των εθνικών 
ημερησίων εκδόσεων μπορεί κατά τον τρόπο αυτό να συμμετέχει σε μία εταιρεία 
εθνικού προγράμματος (όπως και οποιαδήποτε άλλη επιχείρηση, δηλαδή μέχρι του 
ανώτατου ορίου του 25%). 
Η νομοθεσία είναι, αντίθετα, περισσότερο περιοριστική στο τοπικό και 
περιφερειακό επίπεδο. Το όριο του 20% δεν εφαρμόζεται στην περίπτωση αυτή, 
έτσι ώστε και η απλή εκμετάλλευση μίας ημερήσιας έκδοσης στην εξεταζόμενη ζώνη 
εμπίπτει ήδη στα πλαίσια του νόμου. Η συμμετοχή δεν αποκλείεται πλήρως, αλλά 
περιορίζεται σε ένα μόνο κλάδο οπτικοακουστικής επικοινωνίας. 
Συμπερασματικά, ο κανόνας των "δύο στους τέσσερεις" παρουσιάζει το πλεονέκτημα 
της ελαστικότητας, διότι επιτρέπει στην επιχείρηση να επιλέγει η ίδια τη 
διάρθρωση των συμμετοχών της σε πολλαπλά μέσα ενημέρωσης. 
Δ) Συγκεντρώσεις που δεν συμβιβάζονται με το δίκαιο του ανταγωνισμού 
Η γαλλική νομοθεσία στο νέο άρθρο 41 παράγραφος 4 του νόμου της 17ης 
Ιανουαρίου 1989*104), αναφέρεται στο γενικό δίκαιο του ανταγωνισμού και 
ειδικότερα στο διάταγμα της 1ης Δεκεμβρίου 1986*105). Το νέο άρθρο αποκλείει 
εντούτοις ρητά την εφαρμογή των κανόνων που διέπουν τον έλεγχο των 
συγχωνεύσεων (τίτλος V του διατάγματος), οι οποίοι έχουν ιδιαίτερη σημασία για 
τις συγκεντρώσεις. 
Όσον αφορά την κατάχρηση δεσποζουσών θέσεων και τις πρακτικές που παρακωλύουν 
την ελεύθερη άσκηση του ανταγωνισμού, οι ραδιοτηλεοπτικές επιχειρήσεις 
εμπίπτουν στο δίκαιο του ανταγωνισμού γενικής εφαρμογής και συνεπώς στην 
επιτήρηση του Συμβουλίου Ανταγωνισμού. 
Μετά την τροποποίηση που επήλθε με το νόμο της 17ης Ιανουαρίου 19 89, η 
επίβλεψη της τήρησης των κανόνων δεν επαφίεται πλέον στην CNCL και στην 
Επιτροπή Ανταγωνισμού αλλά αποκλειστικά στο Συμβούλιο Ανταγωνισμού που 
δημιουργήθηκε το 1986. Το Ανώτατο Οπτικοακουστικό Συμβούλιο (CSA) έχει 
εντούτοις τη δυνατότητα να υποβάλλει τις παρατηρήσεις του στο Συμβούλιο 
Ανταγωνισμού και να το συγκαλεί σε περίπτωση παράλειψης τήρησης των κανόνων. 
Ε) Εσωτερικές διαρθρωτικές υποχρεώσεις που επιβάλλονται στους 
ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς 
Πέραν των κανόνων που διέπουν τις συγκεντρώσεις που περιγράφηκαν ανωτέρω, ο 
γαλλικός νόμος σχετικά με την ελευθερία της επικοινωνίας περιλαμβάνει 
(1U4) Journal Officiel της 18ης Ιανουαρίου 1989, σελίδα 728. 
(105) Νόμος αριθ. 77-806 της 19ης Ιουλίου 1977 ο οποίος τροποποιήθηκε από το 
διάταγμα αριθ. 86-1243 της 1ης Δεκεμβρίου 1986, Journal Officiel της 
9ης Δεκεμβρίου 1986, σελίδα 14773. Στην έκδοση του 1989, το άρθρο 41 
παράγραφος 4 εξαιρεί τον τίτλο V του διατάγματος. 
λεπτομερείς διατάξεις σχετικά με τη διάρθρωση του κεφαλαίου των διαφόρων 
ραδιοτηλεοπτικών εταιρειών μετάδοσης: 
Μία άδεια για εθνική τηλεοπτική υπηρεσία που μεταδίδεται μέσω επίγειων 
ερτζιανών κυμάτων μπορεί να χορηγηθεί μόνο σε μία επιχείρηση στην οποία κανένα 
φυσικό ή νομικό πρόσωπο δεν κατέχει περισσότερο από το 25% του κεφαλαίου ή των 
δικαιωμάτων ψήφου (50% για τη δορυφορική εκπομπή). Για τους οργανισμούς 
περιφερειακής κάλυψης, των οποίων το ακροατήριο κυμαίνεται μεταξύ 200 000 και 
έξι εκατομμυρίων κατοίκων, το όριο αυξάνεται στο 50% του κεφαλαίου· κανένα 
όριο δεν προβλέπεται για ακροατήριο κάτω των 200.000 κατοίκων. 
Περιορίζοντας αυστηρά τη διάρθρωση του κεφαλαίου ενός ραδιοτηλεοπτικού 
οργανισμού, ο νόμος επιχειρεί να κατανείμει την εξουσία λήψης απόφασης στον 
ίδιο τηλεοπτικό σταθμό μεταξύ πολλών επιχειρήσεων, προκειμένου να προάγει την 
έκφραση ενός ευρέος φάσματος ιδεολογικών ρευμάτων και απόψεων μέσα στο 
πρόγραμμα. 
Καθώς η αυστηρότητα της διάταξης δημιούργησε προβλήματα στην πράξη, το 05Α 
τάχθηκε υπέρ της ελαστικής εφαρμογής των κανόνων*106). Από την άποψη του 
περιορισμού των συγκεντρώσεων, οι κείμενες διατάξεις μπορούν επίσης να έχουν 
ως αποτέλεσμα να υποχρεώνουν τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις να δημιουργούν 
τεχνητούς ομίλους, οι οποίοι δεν ανταποκρίνονται στις συνθήκες της αγοράς με 
κίνδυνο να ευνοηθεί η δημιουργία συγκεντρώσεων σε άλλους τομείς. Το ερώτημα 
παραμένει εντέλει κατά πόσον η διάταξη επιτρέπει την επίτευξη του 
επιδιωκόμενου στόχου. 
ΣΤ) Εγγυήσεις για την πολυμέρεια στα προγράμματα 
Ο επονομαζόμενος κανόνας των τριών τρίτων αποσκοπεί στην εγγύηση της 
ισορροπίας του τηλεοπτικού προγράμματος. Όλοι οι τηλεοπτικοί οργανισμοί 
υποχρεούνται να χορηγούν τον ίδιο τηλεοπτικό χρόνο στις πολιτικές εκπομπές της 
(106) Επιστολή του ΟδΑ, Απρίλιος 1990, σελίδα 5. 
sert 
κυβέρνησης καθώς και της κοινοβουλευτικής αντιπολίτευσης. To CSA μεριμνά 
επίσης για την τήρηση του εν λόγω κανόνα στα ιδιωτικά προγράμματα και 
δημοσιεύει κάθε τρεις μήνες έναν πίνακα. Σε περίπτωση παράλειψης, προβλέπονται 
κυρώσεις που μπορεί να φθάσουν μέχρι την αναστολή ή την ανάκληση της άδειας. 
To CSA εφαρμόζει τη διάταξη με δισταγμό - τουλάχιστον όσον αφορά τους 
ιδιωτικούς σταθμούς - διότι δεν αναφέρεται ρητά στο νόμο σχετικά με την 
ελευθερία της επικοινωνίας και βασίζεται στην αρχή του εθιμικού δικαίου που 
χρονολογείται από την εποχή που οι εκπομπές ήταν δικαίωμα του κράτους. 
Η αυστηρή κατανομή του χρόνου των προγραμμάτων έδωσε αφορμή σε κριτικές που 
αφορούσαν ειδικότερα αυτόν τον ιδιαίτερο τρόπο "υπολογισμού" της τάσεως ενός 
προγράμματος, ο οποίος δεν λαμβάνει κυρίως υπόψη την ώρα μετάδοσης και συνεπώς 
τον αριθμό των τηλεθεατών. To CSA πιστεύει επίσης ότι η διάταξη είναι 
ακατάλληλη και εξετάζει σήμερα εναλλακτικές λύσεις*107). 
Η) Διαφάνεια των συγκεντρώσεων 
Οι κακές εμπειρίες, που αποκτήθηκαν κατά τη διάρκεια των πρώτων ετών ύπαρξης 
της ιδιωτικής μετάδοσης με τη χρήση εικονικών εταιρειών και τις συγκαλυμμένες 
συμμετοχές σε ιδιωτικούς ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς, παρακίνησαν το γάλλο 
νομοθέτη να εγκρίνει ολόκληρη σειρά μέτρων για τη διασφάλιση της δυνατότητας 
ελέγχου και της διαφάνειας στη διάρθρωση της περιουσίας των εταιρειών που 
έχουν άδεια και για την πρόληψη της καταστρατήγησης των κανόνων*108). Κατά 
τον τρόπο αυτό οι εταιρείες που έχουν άδεια πρέπει να έχουν μόνιμα στη διάθεση 
του κοινού τα ονόματα των φυσικών προσώπων που είναι ιδιοκτήτες ή των τριών 
(107) Την επιστολή του CSA, Απρίλιος 1990, σελίδα 4. 
(108) Η Haute Autorité (Ανώτατη Αρχή) και η CNCL φαίνεται ότι έχουν 
προσκρούσει σε προβλήματα απόδειξης για να αποκαλύψουν τη σκοτεινή 
δομή της περιουσίας ή τη χρήση εικονικού ονόματος. 
7. ΙΡΛΑΝΔΙΑ 
Α) Γενικές παρατηρήσεις 
Η ιρλανδική ραδιοφωνία χρονολογείται από τις αρχές της δεκαετίας του είκοσι 
και, όπως και σε πολλές χώρες την εποχή εκείνη, αποφασίσθηκε τελικά να 
διατηρηθεί στον δημόσιο τομέα, παρά να ανοιχθεί στον ιδιωτικό ανταγωνισμό με 
τουο αυεοικανικούο οοναν ισιαού<;. βασικών εταίρων, τον κατάλογο των δημοσιεύσεων τους και τον κατάλογο των άλλων 
υπηρεσιών επικοινωνίας που παρέχουν. Οι επιχειρήσεις που συνιστώνται υπό μορφή 
ανώνυμης εταιρείας μπορούν να εκδίδουν μόνον ονομαστικές μετοχές. Επιπλέον, 
κάθε επιχείρηση που αποκτά μερίδιο ανώτερο ή ίσο του 20% του κεφαλαίου ή των 
δικαιωμάτων ψήφου μίας εταιρείας που έχει άδεια πρέπει να ενημερώνει σχετικά 
το 03Α εντός ενός μηνός από την υπέρβαση του ορίου (άρθρα 36 έως 38). 
Αυτές οι υποχρεώσεις ενημέρωσης συμπληρώνονται και εξασφαλίζονται από 
αυστηρούς κανόνες απαγόρευσης και κυρώσεων. Οι εικονικές πράξεις και οι 
συγκαλυμμένες συμμετοχές απαγορεύονται ρητά και τιμωρούνται με φυλάκιση μέχρι 
δώδεκα μηνών ή με πρόστιμο μέχρι του ποσού των 200 000 ΓΓ (ή του ενός 
εκατομμυρίου σε περίπτωση παράλειψης τήρησης των κανόνων που διέπουν τις 
διασταυρούμενες συμμετοχές) που εφαρμόζονται σε κάθε άτομο που επωφελείται από 
την πράξη αυτή. Κάθε παράλειψη τήρησης των υποχρεώσεων διαφάνειας που 
επιβάλλονται στους σταθμούς τιμωρείται με πρόστιμο μέχρι 120 000 ΓΡ. 
Απαγορεύεται επίσης η καταστρατήγηση των κανόνων περιορισμού με την εξαγορά 
άδειας από άλλο σταθμό. Η άδεια εκπομπής δεν εκχωρείται, δηλαδή σε περίπτωση 
παύσης της δραστηριότητας πρέπει να κινηθεί νέα διαδικασία χορήγησης άδειας 
από το 08Α. Από την πλευρά του, το 08Α μπορεί, χωρίς προηγούμενη όχληση, να 
ανακαλέσει την άδεια σε περίπτωση ουσιαστικής τροποποίησης της σύνθεσης του 
εταιρικού κεφαλαίου ή των δικαιωμάτων ψήφου ή ακόμη σε περίπτωση αλλαγών στη 
σύνθεση των διευθυντικών οργάνων. >/?3 
Η δυσαρέσκεια με την πολύ περιορισμένη εθνική ραδιοφωνική υπηρεσία, η οποία 
χρηματοδοτείται από τέλη για την άδεια λήψης εκπομπών καθώς και από 
διαφημιστικά έσοδα, οδήγησε στη δημιουργία μίας νέας αρχής το 1960 (η οποία 
κατέστη η "Radio Telefis Eireann, RTE, το 1966) με αποστολή την παροχή 
ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών υπηρεσιών. Η πρώτη εθνική τηλεοπτική υπηρεσία 
άρχισε να λειτουργεί στα τέλη του 1961 και ο κρατικός τομέας περιλαμβάνει τώρα 
δύο εθνικά τηλεοπτικά κανάλια, το RTE 1 και το RTE 2, και τρία εθνικά 
ραδιοφωνικά κανάλια, το Radio 1, το Radio 2 και το Raidio na Gaeltachta που 
εκπέμπει στην ιρλανδική γλώσσα. Αυτή η προσέγγιση με βάση το δημόσιο τομέα 
κυριάρχησε στην κρατική ρυθμιστική πολιτική μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 80 
όταν μία νέα απόφαση να ανοίξει το ραδιόφωνο και η τηλεόραση στους ιδιωτικούς 
φορείς αναγνωρίστηκε επίσημα με το Radio and Television Act (νόμο περί 
ραδιοφωνίας και τηλεόρασης) του 1988. 
Ο νόμος του 1988 προέβλεπε την εισαγωγή ενός νέου ιδιωτικού τομέα: ένα 
πρόσθετο τηλεοπτικό κανάλι και ορισμένο αριθμό ραδιοφωνικών υπηρεσιών 
προκειμένου να συμπεριληφθεί ένα κανάλι εθνικής εμβέλειας. Συνεστήθη μία 
Independent Radio and Television Commission (Ανεξάρτητη Επιτροπή 
Ραδιοτηλεόρασης) προκειμένου να χορηγεί άδειες σε αυτές τις νέες επιχειρήσεις 
βάσει των αδειών που είχαν εκδοθεί προηγουμένως από το Υπουργείο Επικοινωνιών. 
Τα ζητήματα συγκέντρωσης εξετάζονται, ως εκ τούτου, μόλις τώρα από νομική και 
ρυθμιστική άποψη, καθώς η Ιρλανδία απομακρύνεται από την ιστορία του 
μονοπωλίου του δημοσίου, στο οποίο κυριαρχούσε η RTE. 
Από τις αρχές της δεκαετίας του εβδομήντα, οι πειρατικοί ραδιοφωνικοί σταθμοί 
οι οποίοι πρόσφεραν ως εναλλακτική λύση μουσική που άρεσε στο κοινό ρίζωσαν με 
επιτυχία και πολλά νοικοκυριά στις περιοχές που συνορεύουν με τη Βόρειο 
Ιρλανδία καθώς και στην ανατολική ακτή της χώρας συντονίστηκαν στους 
βρετανικούς τηλεοπτικούς σταθμούς οι οποίοι ήταν διαθέσιμοι από τους αιθέρες. 
Όσοι δεν μπορούσαν να λάβουν τα κανάλια αυτά θεωρούσαν τους εαυτούς τους 
"δευτέρας κατηγορίας" τηλεθεατές και πίεσαν για παγκόσμια κάλυψη. Η ζήτηση 
αυτή για ξένους σταθμούς οδήγησε στην εκπόνηση ενός εκτεταμένου καλωδιακού 
προγράμματος, το οποίο έδωσε τη δυνατότητα στην ιρλανδική κυβέρνηση να 
σχεδιάσει την εισαγωγή του νέου τηλεοπτικού καναλιού, του TV3, αποκλειστικά 
στη βάση της καλωδιακής και της μικροκυματικής τεχνολογίας. Ως εκ τούτου, πριν 
από την πρόσφατη απελευθέρωση είχε διαφανεί η ανάγκη "κάθαρσης" των αιθέρων 
από τους παράνομους σταθμούς, θεσπίζοντας με τον τρόπο αυτό ένα καθαρό πεδίο 
για τη χορήγηση συμβάσεων, χωρίς να δεσπόζουν ισχυρές ιδιωτικές ομάδες οι 
οποίες έχουν καθιερωθεί με την πάροδο του χρόνου. Τούτο επιτεύχθηκε μέσω του 
Broadcasting and Wireless Television Act (νόμος περί εκμπομπών και ασύρματης 
τηλεπικοινωνίας) του 19 88, το section 3(1) του οποίου προβλέπει ότι η 
"μετάδοση στο κράτος δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί από εγκαταστάσεις ή οχήματα 
παρά μόνον εάν πραγματοποιείται δυνάμει και σύμφωνα με άδεια που έχει 
χορηγήσει ο Υπουργός", συμπληρώνοντας της απαιτήσεις για τη χορήγηση άδειας 
που τίθενται για τον καλωδιακό τομέα στο SI (νομοθετικό διάταγμα) αριθ. 67 του 
1974 και εξασφαλίζοντας τον κρατικό έλεγχο σε όλο το πεδίο των 
οπτικοακουστικών δράστηριοτήτων. 
Β) Αρχές συνταγματικού δικαίου 
Το άρθρο 40.6.I.Î. του ιρλανδικού συντάγματος του 1937 προβλέπει ότι το κράτος 
εξασφαλίζει το δικαίωμα των πολιτών να εκφράζουν ελεύθερα τις πεποιθήσεις τους 
και τις απόψεις τους. Το πεδίο της διασφάλισης αυτής έχει μέχρι σήμερα 
εξετασθεί ελάχιστα από δικαστική άποψη και ορισμένα ερωτήματα, ειδικότερα 
σχετικά με τα οπτικοακουστικά μέσα παραμένουν αναπάντητα. Δεν έχει ακόμη, για 
παράδειγμα, ξεκαθαριστεί τελείως εάν η έκφραση "πεποιθήσεις και απόψεις" 
καλύπτει επίσης τη μετάδοση αυτού που θα μπορούσε να περιγραφεί ως "άμεση" 
πληροφόρηση. Στην υπόθεση Attorney General κατά Paperlink Ltd.*109) 
υποστηρίχθηκε ότι η ταχυδρόμηση επιστολών, αφ' ης στιγμής μπορεί να 
συνεπάγεται μετάδοση πληροφοριών δεν προστατεύεται από το άρθρο 40.6.1.1. 
Παρόμοια επιχειρηματολογία ακολουθήθηκε στην πιο πρόσφατη υπόθεση Kearney κατά 
Υπουργείου Δικαιοσύνης*110), όπου προτάθηκε ότι η ελευθερία έκφρασης που 
αναφέρει το άρθρο 40.6.1.1 δεν επεκτείνεται στη μετάδοση απλών πληροφοριών. 
Στην υπόθεση Attorney General Αγγλίας και Ουαλλίας κατά Brandon Books 
Publishers Ltd.*111) υποστηρίχθηκε εντούτοις ότι δυνάμει του άρθρου 40.6.1.1 
( 109) Μη δημοσιευθε ίσα, High Court, 15 Ιουλίου 1983. 
(110) 19 IR 116, 1987 ILRM 52. 
(111) 1987 ILRM 135. 
Μ& 
η δημοσίευση πληροφοριών αποτελεί συνταγματικό δικαίωμα, εφόσον δεν αποτελεί 
καταπάτηση του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας ή του απορρήτου ή δεν 
αντίκειται με οποιονδήποτε άλλον τρόπο στο δημόσιο συμφέρον. 
Ανεξάρτητα από την έκταση στην οποία προσφέρεται η προστασία από την πρώτη 
πρόταση του άρθρου 40.6.1.x, μετέπειτα προτάσεις ορίζουν ειδικά όρια στην 
άσκηση της ελευθερίας αυτής από τα "όργανα της κοινής γνώμης". Τα "όργανα" 
αυτά περιλαμβάνουν ρητά τη "ραδιοφωνία", τον "τύπο" και τον "κινηματογράφο"· 
ενώ στην υπόθεση Τηβ 31:&τ;β (1γηοη) κατά Οοοηβγ*112) θεωρήθηκε ότι η 
"ραδιοφωνία" περιλαμβάνει και την τηλεόραση. Τα όργανα αυτά δεν πρέπει, 
σύμφωνα με το άρθρο 40.6.1.x να "χρησιμοποιούνται ώστε να υπονομεύουν τη 
δημόσια τάξη ή την ηθική ή την εξουσία του Κράτους", ενώ η "δημοσίευση ή η 
εκπομπή βλάσφημων, ανατρεπτικών ή άσεμνων θεμάτων" θεωρείται "προσβολή η οποία 
πρέπει να τιμωρείται σύμφωνα με το νόμο". 
Γ) Συγκέντρωση σε επίπεδο ενός και περισσοτέρων μέσων στον οπτικοακουστικό 
τομέα 
α) Η ρύθμιση των νέων εθνικών τηλεοπτικών και ραδιοφωνικών υπηρεσιών 
δυνάμει του Κ&άχο &ηά Τβίβνχβχοη ΑοΊ: του 1988 
Το προσκήνιο του οπτικοακουστικού τομέα της Ιρλανδίας χαρακτηρίζεται από 
την έλλειψη ρητών περιορισμών για τις συγκεντρώσεις ενός και πολλαπλών 
μέσων. Δεν υπάρχουν, για παράδειγμα, καθορισμένα όρια συμμετοχής στο 
κεφάλαιο ή περιορισμοί στην ιδιοκτησία βάσει εθνικότητας. Τέτοια 
ζητήματα, όταν πρόκειται να εξετασθούν, εμπίπτουν στη γενική διακριτική 
ευχέρεια της επιτροπής ή του Υπουργού κατά τη χορήγηση συμβάσεων ή 
αδειών εκπομπής. 
(χ) Συγκέντρωση σε επίπεδο ενός μέσου μαζικής ενημέρωσης 
Στο Κειάχο ειηά Τβίβνχβχοη Αστ: του 1988 προβλέφθηκε η χορήγηση έγκρισης 
από την Ιηάβρβηάβητ; Κδάχο &ηά Τβίβνχβχοη 0οιηπιχ33χοη (Ανεξάρτητη Επιτροπή 
Ραδιοτηλεόρασης) (εφεξής "η επιτροπή") σε μία τηλεοπτική υπηρεσία πέρα 
(112) 1983 ΙΙ,ΚΜ 89. 
^η 
από την ΚΤΕ, για διανομή μέσω καλωδιακών δικτύων και μικροκυμάτων 
(τμήμα 17) και ένας αόριστος αριθμός ραδιοφωνικών υπηρεσιών, προκειμένου 
να συμπεριληφθεί ένα εθνικό κανάλι. Αφ' ης στιγμής πολλές διατάξεις του 
νόμου του 1988 εφαρμόζονται εξίσου στις νέες ραδιοφωνικές και 
τηλεοπτικές υπηρεσίες, τα δύο μέσα εξετάζονται ταυτόχρονα. 
Το τμήμα 6(2) (9) του Κ&άχο &ηά Τβίβνχβχοη Αστ: του 1988 υποχρεώνει την 
επιτροπή να εξετάζει, κατά τη χορήγηση των νέων ραδιοφωνικών συμβάσεων, 
κατά πόσον είναι σκόπιμο να επιτρέψει σε κάποιο πρόσωπο ή όμιλο να 
ελέγχει ή να έχει ουσιαστικά συμφέροντα σε μεγάλο αριθμό ραδιοφωνικών 
υπηρεσιών που έχουν άδεια δυνάμει του εν λόγω νόμου. Το τμήμα 6(2)(9) 
μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εκ τούτου για τη διάσπαση της μεγάλης 
συγκέντρωσης παρόλο που επαφίεται στη διακριτική ευχέρεια της επιτροπής 
ο καθορισμός του αριθμού των ραδιοφωνικών συμβάσεων που θεωρείται 
"μεγάλος". Η διάταξη αυτή επεκτείνεται από το ββσΐχοη 18 στη νέα 
τηλεοπτική υπηρεσία, αλλά είναι δύσκολο να βεβαιωθεί η σημασία της όταν 
πρόκειται να χορηγηθεί μία μόνο σύμβαση. Η τηλεοπτική σύμβαση έχει 
σήμερα ανατεθεί στην κοινοπραξία Υίχηάτηχΐΐ Ι^ηβ. Επιπλέον, έχουν 
αποκτήσει άδεια 25 τοπικές ανεξάρτητες ραδιοφωνικές υπηρεσίες και η 
εθνική ραδιοφωνική σύμβαση ανατέθηκε πρόσφατα στο Οβητ;αχ-γ Κεκϋο, το 
οποίο σήμερα ανταγωνίζεται τους καθιερωμένους σταθμούς της ΚΤΕ. 
(χχ) Συγκέντρωση σε επίπεδο περισσοτέρων πολλαπλών μέσων μαζικής 
ενημέρωσης 
ι 
Το ββσΐχοη 6(2) (η) του νόμου του 1988 υποχρεώνει την επιτροπή να 
εξετάζει κατά την ανάθεση ραδιοφωνικών συμβάσεων και, δυνάμει του 
3βστ;χοη 18, τηλεοπτικών συμβάσεων, κατά πόσον είναι σκόπιμο να επιτρέψει 
σε κάποιο πρόσωπο ή ομάδα προσώπων να ελέγχουν ή να έχουν ουσιαστικά 
συμφέροντα σε μεγάλο αριθμό μέσων επικοινωνίας στην περιοχή που 
καλύπτεται από τη σύμβαση. Και πάλι, η διάταξη αυτή υποχρεώνει απλώς την 
επιτροπή να εξετάζει το ζήτημα της συγκέντρωσης αλλά αφήνει στη 
διακριτική της ευχέρεια τον καθορισμό των συγκεκριμένων επιπτώσεων που 
απορρέουν από τις διαπιστώσεις της. Ως εκ τούτου δεν υπάρχει ειδική 
απαγόρευση που να διέπει τα συμφέροντα των δημοσιογραφικών οργανισμών 
στ ον οπτικοακουστικό τ ομ έ α. 
β) Δορυφορική μετάδοση 
Η ιρλανδική κυβέρνηση, δεδομένου του εξαιρετικά αβέβαιου και ακριβού χαρακτήρα 
της δορυφορικής μετάδοσης επέλεξε να μην εγκρίνει συγκεκριμένους περιορισμούς 
για τις συγκεντρώσεις στον τομέα αυτό. Και οι πέντε ιρλανδικοί σταθμοί απ' 
ευθείας τηλεοπτικής μετάδοσης μέσω δορυφόρου ανήκαν το 1986 σε μία εταιρεία, 
την Αΐΐ&ηϊχσ 5 &τ:β Ιΐχΐββ, της αμερικανικής εταιρείας Ηιΐ9ηβ3 0οπηηαηχοό\τ:χοη3 Ιησ. 
και του ιρλανδού επιχειρηματία .Ι&πιββ 5τ;&££οχ-ά. Σήμερα η Ατ;1ειη1:χο δεν 
εκμεταλλεύεται την άδεια της, παρόλο που το σήμα του ιρλανδικού δορυφόρου 
καλύπτει δυνητικά σημαντικό τμήμα της αγοράς του ΗΒ. Πιο πρόσφατα, εντούτοις, 
εξέτασε την περίπτωση εκτόξευσης είκοσι τεσσάρων κωδαποκριτών δορυφόρου, η 
οποία προβλέπεται για το 1993 το νωρίτερο, αλλά επιθυμεί πριν αρχίσει το 
πρόγραμμα να καταβληθεί ολόκληρη η χρηματοδότηση από τους μισθωτές δορυφόρων. 
γ) Καλωδιακή μετάδοση 
Το καλωδιακό σύστημα αναπτύχθηκε στην Ιρλανδία σχετικά νωρίς, καθώς 
ενθαρρύνθηκε από τη δυνατότητα αναμετάδοσης (χωρίς την πληρωμή δικαιωμάτων 
πνευματικής ιδιοκτησίας στις βρετανικές εταιρείες προγραμμάτων) βρετανικών 
τηλεοπτικών σταθμών σε περιοχές πέραν από τη φυσική τους εμβέλεια. Περίπου το 
35% του πληθυσμού των ιρλανδικών νοικοκυριών είναι τώρα συνδρομητές σε 
καλωδιακά συστήματα, απολαμβάνοντας την πρόσβαση σε οκτώ έως είκοσι έξι 
τηλεοπτικούς σταθμούς. Από τη στιγμή που οι στόχοι των καλωδιακών εταιρειών 
ήταν αρχικά περιορισμένοι, η τεχνική δυνατότητα των πρώτων δικτύων ήταν επίσης 
περιορισμένη, επαρκής ως επί το πλείστον για την απλή αναμετάδοση των τεσσάρων 
βρετανικών σταθμών καθώς και των τηλεοπτικών και ραδιοφωνικών υπηρεσιών της 
ΚΤΕ. 
To 1974 η ανάπτυξη του καλωδίου θεωρείτο αναπόφευκτη εξέλιξη και οι Wireless 
Telegraphy (Wired Broadcast Relay Licence) Regulations (κανονισμοί περί της 
ασύρματης τηλεπικοινωνίας (άδεια ενσύρματης αναμετάδοσης)) του 1974 (SI αριθ. 
67 του 1974) εισήγαγαν νέο καθεστώς για τη ρύθμιση της χορήγησης αδειών 
καλωδιακής εκπομπής. Οι κανονισμοί του 1974 χορήγησαν στον Υπουργό 
Ταχυδρομείων και Τηλεπικοινωνιών (νυν Επικοινωνιών) την απόλυτη διακριτική 
ευχέρεια να αποφασίζει τη χορήγηση, ή όχι, άδειας: στο ίδιο το όργανο δεν 
παρέχονται κατευθυντήριες οδηγίες για την εκτίμηση αυτή και δεν 
πραγματοποιείται αναφορά στο ζήτημα της πολυφωνίας των μμε. 
Στενά περιορισμένα στα προγράμματα τους, τα προ του 1974 καλωδιακά δίκτυα 
απολάμβαναν ορισμένου βαθμού προστασία από τον ανταγωνισμό. Στο επίπεδο του 
ενός μέσου η κυβερνητική πολιτική συνίστατο στη χορήγηση μίας μόνο άδειας σε 
δεδομένη περιοχή, προστατεύοντας με τον τρόπο αυτό τις καλωδιακές εταιρείες 
που παρείχαν την αρχική χρηματοδότηση για την τεχνική υποδομή από τον 
καταστρεπτικό ανταγωνισμό. Επιπλέον, σε περιοχές που ήδη καλύπτονταν από 
καλωδιακή άδεια δεν χορηγούνταν άδειες για τα δίκτυα SMATV. Τέλος, έγινε 
ανεκτή σημαντική συγκέντρωση στην ιδιοκτησία καλωδιακών συστημάτων καθώς οι 
φορείς ήταν σε θέση να σωρεύουν άδειες για περισσότερες από μία περιοχές. 
Ειδικότερα, η εταιρεία Cablelink, το 80% της οποίας ανήκε μέχρι σήμερα στην 
RTE, απέκτησε άδεια στην περιοχή του Δουβλίνου, του Waterford και του Galway. 
Στο επίπεδο των περισσοτέρων μμε, η εισβολή της RTE στο καλωδιακό σύστημα 
έδειξε τη βούληση της κυβέρνησης να ανεχθεί σημαντικό βαθμό διασταυρούμενης 
ιδιοκτησίας σε συμβατικά/καλωδιακά συστήματα μετάδοσης. 
δ) Συστήματα μικροκυματικής διανομής πολλαπλών σημείων 
Η μικροκυματική αναμετάδοση καλύπτεται από τους Wireless Telegraphy 
(Television Programme Retransmission) Regulations (Κανονισμοί περί της 
ασύρματης τηλεπικοινωνίας (αναμετάδοση τηλεοπτικού προγράμματος)) του 1989 και 
πάνω από τριάντα άδειες για μικροκυματικά συστήματα έχουν σήμερα χορηγηθεί από 
το Υπουργείο Επικοινωνιών. Αυτές οι νέες άδειες αποσκοπούν, πρωτίστως, στην 
αναμετάδοση των βρετανικών σταθμών και ορισμένων δορυφορικών σταθμών σε 
αγροτικές περιοχές, οι οποίες για οικονομικούς λόγους δεν καλύπτονται από το 
καλωδιακό σύστημα. Δυνάμει της μοναδικής τους υποχρέωσης "πρέπει να 
αναμεταδίδουν" επίσης το νέο εθνικό σταθμό TV3. 
Σε αντίθεση με την απουσία κάθε αναφοράς στο πρόβλημα των συγκεντρώσεων στα 
μέσα μαζικής ενημέρωσης στους κανονισμούς για την καλωδιακή μετάδοση, οι 
Wireless Telegraphy Regulations του 19 89 απαιτούν από τον Υπουργό κατά τη 
χορήγηση αδειών να εξετάζει "κατά πόσον είναι σκόπιμο να επιτρέψει σε κάποιο 
πρόσωπο, ή ομάδα προσώπων, να ελέγχει ή να έχει σημαντικά συμφέροντα σε 
υπερβολικό αριθμό συστημάτων αναμετάδοσης προγραμμάτων" (τμήμα 4 (l)(c)). 
Εντούτοις, πολλές άδειες έχουν χορηγηθεί σε μεμονωμένες εταιρείες όπως η 
cablelink με την ελπίδα ότι το υψηλότερο κόστος διανομής σε προβληματικές 
περιοχές θα αντισταθμιστεί από τα έσοδα των επικερδέστερων δικτύων. Παρά την 
αναφορά που πραγματοποιούν οι κανονισμοί του 1989 στο ζήτημα της συγκέντρωσης 
σε επίπεδο ενός μέσου, δεν πραγματοποιείται αναφορά στη συγκέντρωση σε επίπεδο 
περισσοτέρων μέσων, όπως στο section 6(2)(h) του Radio and Television Act του 
1988. Συνεπώς στις κοινοπραξίες τύπου και καλωδιακών συστημάτων επιτρέπεται η 
δημιουργία υπολογίσιμων διασταυρούμενων συμφερόντων στον τομέα των 
μικροκυμάτων. Ο Ανεξάρτητος Όμιλος Εφημερίδων για παράδειγμα είχε μέχρι το 
1990 αποκτήσει άμεσα ή έμμεσα συμφέροντα σε δέκα εννέα από τους τριάντα τρεις 
κατόχους αδειών ενώ η εταιρεία Westward Cable είχε αποκτήσει το 19 89 εφτά 
άδειες μετάδοσης μέσω μικροκυμάτων. 
Δ) Περιορισμοί ιδιοκτησίας αλλοδαπών και άλλων 
Η ισχύουσα νομοθεσία δεν θέτει ρητούς περιορισμούς. Τόσο για το ραδιόφωνο και 
την τηλεόραση δυνάμει του νόμου του 1988 όσο και για τον τομέα των 
μικροκυμάτων δυνάμει των κανονισμών του 1989 η επιτροπή και ο Υπουργός 
αντίστοιχα είναι υποχρεωμένοι να εξετάζουν "τον χαρακτήρα του αιτούντα" ή, εάν 
πρόκειται για εταιρεία, "τον χαρακτήρα του σώματος και των διευθυντών, του 
διαχειριστικού προσωπικού ή άλλων παρόμοιων υπηρεσιών και των μελών τους και 
των ατόμων στα οποία ανήκουν οι μετοχές της". Δεν παρέχονται ωστόσο 
κατευθυντήριες οδηγίες όσον αφορά τη βαρύτητα που θα έχουν για την επιτροπή ή 
τον Υπουργό τα διάφορα χαρακτηριστικά της ιδιοκτησίας, όπως η ξένη εθνικότητα. 
Παρά την έλλειψη επίσημων απαιτήσεων, είναι πιθανό ότι προκειμένου να 
τηρούνται οι κατευθυντήριες οδηγίες που ορίζει ο νόμος του 19 8 8 και για να 
πεισθεί η επιτροπή ότι υπάρχει ανεκτή ευαισθησία για τα τοπικά συμφέροντα, θα 
απαιτηθεί μία ισχυρή ιρλανδική διασύνδεση είτε σε επίπεδο διοίκησης είτε σε 
επίπεδο συμμετοχής στο κεφάλαιο. 
οι συμβάσεις ραδιοφώνου και τηλεόρασης δυνάμει του νόμου του 1988 μπορεί να 
περιλαμβάνουν όρο που απαγορεύει την εκχώρηση ή τις ουσιώδεις μεταβολές στην 
ιδιοκτησία όταν μετέχει μία εταιρεία και όταν δεν περιλαμβάνεται παρόμοια 
διάταξη προτού πραγματοποιηθούν οι μεταβολές αυτές πρέπει να ληφθεί η γραπτή 
συγκατάθεση της επιτροπής. Η επιτροπή είναι έτσι σε θέση να διατηρήσει τον 
έλεγχο των μεταγενέστερων αλλαγών στη διάρθρωση της ιδιοκτησίας των 
συμβαλλομένων μερών, προβαίνοντας στον ίδιο έλεγχο όπως και κατά τη χορήγηση 
της πρώτης άδειας. Στον καλωδιακό τομέα απαιτείται η γραπτή συγκατάθεση του 
Υπουργού πριν από κάθε εκχώρηση, στους κανονισμούς όμως του 1989 δεν 
περιλαμβάνεται παρόμοια διάταξη σχετικά με τις άδειες μικροκυματικής διανομής. 
Ε) Κανόνες εγχώριου ανταγωνισμού 
Ο Mergers, Take-overs and Monopolies (Control) Act (νόμος περί (του ελέγχου 
των) συγχωνεύσεων, εξαγορών και μονοπωλίων) του 1978 όπως τροποποιήθηκε από το 
Restrictive Practices (Amendment) Act (νόμο περί περιοριστικών πρακτικών 
(τροποποίηση)) του 1987 απαιτεί ο Υπουργός Βιομηχανίας και Εμπορίου να 
ενημερώνεται για τις συγχωνεύσεις εταιρειών που περιλαμβάνουν εταιρείες των 
οποίων ο κύκλος εργασιών υπερβαίνει δεδομένο όριο*113). Το Υπουργείο μπορεί 
είτε να μην εκδώσει καμμία απόφαση όσον αφορά την προβλεπόμενη συγχώνευση, η 
οποία μπορεί τότε να πραγματοποιηθεί, είτε να παραπέμψει την κοινοποίηση στην 
Fair Trade Commission (Επιτροπή θεμιτού Εμπορίου). Η Fair Trade Commission θα 
εκπονήσει τότε έκθεση σχετικά με την προβλεπόμενη συγχώνευση ή εξαγορά, στην 
οποία θα αναφέρει εάν πιστεύει ότι η πράξη αυτή αντίκειται στο "κοινό καλό". 
Μετά την εξέταση της έκθεσης, το Υπουργείο μπορεί να απαγορεύσει τη συγχώνευση 
ή να την επιτρέψει υπό όρους. 
Το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 17 του 1979 προβλέπει ειδική διάταξη για την 
εφαρμογή των ελέγχων αυτών στον τομέα των εφημερίδων. Όλες οι συγχωνεύσεις 
και οι εξαγορές που περιλαμβάνουν εταιρείες, εκ των οποίων τουλάχιστον μία 
συμμετέχει στην εκτύπωση ή έκδοση μίας ή περισσότερων εφημερίδων, υπόκεινται 
σε διατάξεις κοινοποίησης και λεπτομερούς ελέγχου, ανεξάρτητα από το εάν ο 
κύκλος εργασιών τους υπερβαίνει τα όρια που έχουν τεθεί. 
(113) Βλέπε σήμερα SI αριθ. 230 του 1985. 
Ο νόμος του 1978 παρέχει επίσης τη δυνατότητα στο Υπουργείο να ζητεί από τη 
Director of Consumer Affairs and Fair Trade (Διεύθυνση Υποθέσεων των 
Καταναλωτών και θεμιτού Εμπορίου) να διερευνά τις εμφανείς περιπτώσεις 
μονοπωλιακών καταστάσεων και να υποβάλει έκθεση σχετικά με το εάν τα μονοπώλια 
αυτά περιορίζουν τον ανταγωνισμό, ή παρακωλύουν το εμπόριο, ή λειτουργούν κατά 
του "κοινού καλού". Το Υπουργείο, έχοντας εξετάσει την εν λόγω έκθεση, μπορεί 
στη συνέχεια να αποφασίσει ότι το μονοπώλιο αυτό επιτρέπεται να διατηρηθεί 
σύμφωνα με ορισμένους ειδικούς όρους ή να απαιτήσει την άρση του μέσω πώλησης 
περιουσιακών στοιχείων ή άλλων μηχανισμών. 
Οι εξουσίες αυτές χρησιμοποιήθηκαν το 1986 στον τομέα του καλωδιακού 
συστήματος για να ερευνηθεί το μονοπώλιο που απέκτησε η Dublin Cablesystems 
Ltd στη βιομηχανία καλωδίων του Δουβλίνου. To section 8 του νόμου του 19 87 
παρέχει επίσης στο Υπουργείο πρόσθετες εξουσίες για την απαγόρευση 
περιοριστικών ή αθέμιτων μεθόδων ανταγωνισμού "προς το συμφέρον της ορθής και 
κατάλληλης ρύθμισης του ανταγωνισμού". 
ΣΤ) Η προστασία της πολυφωνίας μέσω της ρύθμισης του περιεχομένου 
Ο κρατικός σταθμός, η RTE, αναμένεται, όπως και πολλοί ευρωπαϊκοί σταθμοί, να 
εκπληροί ορισμένο αριθμό πολιστικών και κοινωνικών υποχρεώσεων σε αντάλλαγμα 
του προστατευόμενου μονοπωλιακού του καθεστώτος. Η RTE υποχρεούται από το νόμο 
να μεριμνά για την προάσπιση της ιρλανδικής γλώσσας και του ιρλανδικού 
πολιτισμού, την προαγωγή των δημοκρατικών αξιών που διαφυλάττονται από το 
Σύνταγμα, την προώθηση της κατανόησης των πολιτισμών και παραδόσεων άλλων 
χωρών (ειδικότερα των κρατών μελών της ΕΚ) και την ανάγκη συμβολής στην ειρήνη 
και κατανόηση. 
Δυνάμει του Broadcasting Authority (Amendment) Act (νόμος περί της αρχής για 
τις εκπομπές (τροποποίηση)) του 1976, η RTE υποχρεούται να εξασφαλίζει την 
αντικειμενικότητα και αμεροληψία των εκπομπών ειδήσεων και επικαίρων. Στο 
παρελθόν υπήρχαν σοβαρές προστριβές μεταξύ της RTE και κυβέρνησης όσον αφορά 
την κάλυψη της διένεξης στη Βόρειο Ιρλανδία, και δυνάμει των νόμων περί 
εκπομπών είχαν χρησιμοποιηθεί υπουργικές εξουσίες για την απαγόρευση της 
μετάδοσης συνεντεύξεων, ή ακόμη ρεπορτάζ συνεντεύξεων, με εκπροσώπους των 
παράνομων ομάδων, μία κατηγορία η οποία περιλαμβάνει μέλη του πολιτικού 
2~3 
κόμματος 3χηη Γέχη. Οι διατάξεις αυτές αντικρούσθηκαν ανεπιτυχώς ενώπιον των 
ιρλανδικών δικαστηρίων ως αντίθετες με τη συνταγματική προστασία της ελεύθερου 
λόγου*114) του άρθρου 40.6.1.x. και η υπόθεση έχει πλέον παραπεμφθεί στην 
Επιτροπή του Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο Στρασβούργο από 
ενδιαφερόμενους δημοσιογράφους και παραγωγούς. 
Όσον αφορά τα προγράμματα, οι τομείς της κρατικής και ιδιωτικής 
ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης υπόκεινται, φυσικά, σε σημαντικούς περιορισμούς που 
θέτει η ιρλανδική νομοθεσία. Οι περιορισμοί αυτοί, οι οποίοι αναγνωρίζονται 
από το Σύνταγμα του 1937, απορρέουν από νόμους σχετικά με το απόρρητο, τη 
δυσφήμιση, την προσωπική ζωή, την προσβολή δικαστηρίου και την προστασία 
κρατικών μυστικών. 
Στον ιδιωτικό τομέα η επιτροπή, κατά την ανάθεση συμβάσεων νέων ραδιοφωνικών 
και τηλεοπτικών σταθμών υποχρεούται να εξετάζει ορισμένο αριθμό ζητημάτων που 
σχετίζονται με το πρόγραμμα, μεταξύ των οποίων την ποιότητα, το φάσμα και τον 
τύπο των προβλεπόμενων προγραμμάτων (ειδικότερα των προγραμμάτων στην 
ιρλανδική γλώσσα), τις ευκαιρίες που θα παρασχεθούν σε ιρλανδικά ταλέντα, την 
κάλυψη των συμφερόντων των μειονοτήτων και το βαθμό κατά τον οποίο οι 
προβλεπόμενες υπηρεσίες θα πληρούν τις ανάγκες των τοπικών κοινοτήτων ή των 
κοινοτήτων συμφερόντων. Τα μέρη της τηλεοπτικής σύμβασης πρέπει να επιδείξουν 
τις ίδιες ευαισθησίες στις πολιτιστικές και δημοκρατικές αξίες όπως εκείνες 
που εκτέθηκαν ανωτέρω και υποστηρίζουν τη δημόσια ραδιοτηλεοπτική υπηρεσία. Η 
απαίτηση αυτή δεν τίθεται ωστόσο στα συμβαλλόμενα μέρη νέων ραδιοφωνικών 
συμβάσεων, τα οποία δυνάμει του τμήματος 9(1)(σ) υποχρεούνται να προσφέρουν 
ένα ελάχιστο ποσοστό κάλυψης ειδήσεων και επικαίρων. 
Τόσο τα ραδιοφωνικά όσο και τα τηλεοπτικά προγράμματα ειδήσεων και επικαίρων 
πρέπει να παρουσιάζονται με αντικειμενικό, δίκαιο και αμερόληπτο τρόπο, χωρίς 
να εκφράζεται η άποψη του σταθμού. Οι σταθμοί πρέπει να εξασφαλίζουν*115) ότι 
δεν μεταδίδουν τίποτε που αντιβαίνει στην καλαισθησία και τα χρηστά ήθη, ότι 
δεν προβάλλουν την εγκληματικότητα ούτε τείνουν να υπονομεύσουν την κρατική 
εξουσία. Οι σημερινές ή μελλοντικές κατευθύνσεις που παρέχει το Υπουργείο 
πρέπει να τηρούνται από τις νέες υπηρεσίες*116). 
(114) Τηβ δΐ&τ,β (Ι,γηση) ν. Οοοηβγ (Το κράτος (Ιιγηση) κατά Οοοηβγ), 1983 ΙΙιΚΜ 
89. 
(115) Τμήματα 9(1)(ά) και 18 του νόμου του 1988. 
(116) Τμήμα 12 του νόμου του 1988. 
(13) 
2~H 
Αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι τα ιρλανδικά καλωδιακά και μικροκυματικά 
δίκτυα, ιδίως όσα μεταδίδουν τα υφιστάμενα πακέτα προγραμμάτων, δεν 
υπόκεινται σε ισοδύναμες απαιτήσεις όσον αφορά τα προγράμματα. Ο έλεγχος 
ασκείται μέσω της εξουσίας που έχει η κυβέρνηση να κατευθύνει την εκπομπή 
ορισμένων ευνοούμενων σταθμών. Στον καλωδιακό τομέα τούτο οδήγησε στις 
απαιτήσεις σχετικά με τις υποχρεώσεις αναμετάδοσης των τηλεοπτικών και 
ραδιοφωνικών υπηρεσιών της RTE παρόλο που τα νέα μικροκυματίκά δίκτυα δεν 
υπόκεινται σε παρόμοιες υποχρεώσεις. 
Ζ) Απαιτήσεις όσον αφορά τη διαφάνεια 
Οι απαιτήσεις όσον αφορά τη διαφάνεια στον τομέα των οπτικοακουστικών μέσων 
διατυπώνονται περιορισμένα στο νόμο. Οι άδειες που εξέδωσε το Υπουργείο 
Επικοινωνιών στην επιτροπή υπόκεινται σε δημόσιο έλεγχο στα γραφεία της έδρας 
της επιτροπής. Η επιτροπή διαθέτει ευρείες εξουσίες να ερευνά "τα οικονομικά 
... ή άλλες υποθέσεις" ενός συμβαλλόμενου ραδιοφωνικού ή τηλεοπτικού σταθμού 
(section 13). Στον καλωδιακό και το μικροκυματικό τομέα, το Υπουργείο και μέσω 
αυτού εξουσιοδοτημένοι υπάλληλοι διαθέτουν ορισμένες εξουσίες έρευνας αλλά 
φαίνεται ότι αφορούν πρωτίστως τη βεβαίωση των τελών που πρέπει να 
καταβάλλονται από όσους κατέχουν άδεια καλωδιακής μετάδοσης ή των τελών που 
πρέπει να εισπράττονται καθώς και των συχνοτήτων που χρησιμοποιούνται από 
αυτούς που εκπέμπουν στη συχνότητα μικροκυμάτων, παρά την ιδιοκτησία αυτή καθ' 
εαυτή των κατόχων αδειών. 
8. ΙΤΑΛΙΑ 
Α) Η συνταγματική βάση 
Το άρθρο 21 του ιταλικού συντάγματος αποτελεί τη συνταγματική βάση των 
ιταλικών ραδιοτηλεοπτικών μεταδόσεων και εξασφαλίζει σε όλα τα άτομα το 
δικαίωμα να εκφράζουν ελεύθερα τις σκέψεις τους προφορικώς, εγγράφως ή με 
οποιοδήποτε άλλο μέσο. Στη βάση αυτή, το συνταγματικό δικαστήριο εξέδωσε σειρά 
αποφάσεων που ορίζουν την έννοια της ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης, οι κεντρικές 
αξίες της οποίας είναι η πολυφωνία των απόψεων και η ελευθερία πληροφόρησης 
των ατόμων*117). Με τον τρόπο αυτό, το δικαστήριο ωθούσε πάντοτε το νομοθέτη 
να θεσπίζει μέτρα που επέτρεπαν την αποτελεσματική καταπολέμηση της 
δημιουργίας μονοπωλίων και ολιγοπωλίων. Η θέση του δικαστηρίου φαίνεται με 
ιδιαίτερη σαφήνεια στην απόφαση του 1988, η οποία χαρακτηρίζει την ακόμη 
υπάρχουσα κατάσταση "έκρυθμη και μη ισορροπημένη" και απαιτεί τη δημιουργία 
οριστικού και αποτελεσματικού συστήματος για την ικανοποιητική προάσπιση της 
πολυφωνίας της πληροφόρησης σε όλα τα επίπεδα έναντι της δημιουργίας 
δεσποζουσών θέσεων*118). 
Β) Η ιστορική απουσία νομοθεσίας σχετικά με τις συγκεντρώσεις 
Παρά την ιδιαίτερα σαφή αυτή θέση του συνταγματικού δικαστηρίου, ενώ οι 
ιδιωτικοί ραδιοφωνικοί σταθμοί έχουν ήδη 15 έτη λειτουργίας, στην Ιταλία μέχρι 
(117) Απόφαση της 13.7.1960 αριθ. 59/1960, Giurisprudenza costituzionale 
(συνταγματική νομολογία) 1960, σ. 759 και εξής- απόφαση της 10.7.1974 
αριθ. 226/1974, Giur. cost. 1974, σ. 1791 και εξής- απόφαση της 
28.7.1976 αριθ. 202/1976, Giur. cost. 1976, σ. 1267 και εξής· απόφαση 
της 21.7.1981, αριθ. 148/1981, Giur. cost. 1981, σ. 1379 και εξής· 
απόφαση της 17.10.1985 αριθ. 23/1985, Foro Italiano 1985, Ιο μέρος, σ. 
2829 και εξής· απόφαση της 14.7.1988 αριθ. 826/1988, Gazzetta 
Ufficiale (εφημερίδα της κυβερνήσεως) αριθ. 29 της 20ης Ιουλίου 1988, 
απόφαση της 21.2.1990, αριθ. 102/1990, Gazzetta Ufficiale αριθ. 10 της 
7.3.1990. 
(118) Απόφαση της 14.7.1988 αριθ. 826/1988, Gazzeta Ufficiale αριθ. 29 της 
20ής Ιουλίου 1988. 
(119) Νόμος αριθ. 223 της 6.8.1990. 
(120) Νόμος αριθ. 287 της 10.10.1990 και για περισσότερες λεπτομέρειες 
σχετικά με το νομικό καθεστώς της ιδιωτικής ραδιοτηλεόρασης, ν7&9ηβΓ/ 
ϋα&ΐβ Κυηά£ιιη1«5Γάηαη9 ιιηά Κιιηά£αηΚνχΓ^1χοηλβχτ: χη Ιΐ:&1χβη 
Οβ9βηνΜΓτ:χ9β3 ΕΓ3οηβ1ηιιη93σχ1ά υηά ΡβΓβρβΚΐχνβη, ΖϋΜ 19 89, σ. 221 
(223) . 
Κβαβη, Ιΐ&ΐχβη: Ιι&χ-1:β11σχ1άιιη9 νοη Μβάχβη αηά ΙηάαβτίΓχβ, Μβάχβ 
ΡβΓβρβΧτ,χνβη 1990, σ. 156 (164). 
Ιιό\ηζχ11ο, Κ Ιιβ σοπιαηχο&ζχοηχ αχ Μ&33ό\, νοί Ι, Α. Οχεαηριηχοηβΐΐχ 
ΕάχΐΟΓβ, ΤοΓχηο, 1990. 
Κεαιβη, Ρΐό\τ;ζ £αχ- ζνβχ Νβτ:νοΓΐς3: ΜβάχβηΚοζβητ;Γβτ:χοη χη Ιΐβΐχβη, 
Μβάχει ΡβΓβρβΚτ,χνβη 1984, σ. 161 (164). 
Καιιβη, Ιτ:ει1χ3ΐη, Κ&Γτ:β11σχ1άυη9 νοη Μβάχβη αηά ΙηοΛίβΐ-χ-χβ, Μβάχει 
ΡβΓΒρβΚτ,χνβη 1990, σ. 156 και εξής, 164 και εξής. 
(121) Νόμος σχετικά με τις συμπράξεις στον τομέα του τύπου, νόμος αριθ. 
416/1981. 1^4 
την ψήφιση του νόμου "Μβπαηχ" τον Αύγουστο του 1990 *119) δεν υπήρχε νόμος 
σχετικά με την ιδιωτική ραδιοφωνία ούτε, μέχρι τον Οκτώβριο του 1990, γενική 
νομοθεσία για τον περιορισμό των συγκεντρώσεων*120). Οι ιταλικές 
ραδιοτηλεοπτικές επιχειρήσεις μπορούσαν να ενεργούν σύμφωνα με τους νόμους της 
αγοράς, χωρίς να υπόκεινται στους πλέον στοιχειώδεις κανόνες όσον αφορά τις 
συγκέντρωσε ις. 
Είναι γεγονός ότι υπάρχει για τον τομέα του τύπου νομοθεσία ελέγχου των 
συγκεντρώσεων η οποία προβλέπει ότι μία επιχείρηση δεν μπορεί να ελέγχει 
εκδοτικούς οίκους τα έντυπα των οποίων πραγματοποιούν κύκλο εργασιών ανώτερο 
του 20% όλων των ημερήσιων εντύπων που εκδίδονται στην Ιταλία*121). 
Εντούτοις, η νομοθεσία αυτή μπορεί να καταστρατηγηθεί, διότι δεν εφαρμόζεται 
στις επιχειρήσεις με "αμοιβαίες συμμετοχές". Επίσης, στην πράξη, εφαρμόζεται 
μόνο στις συγκεντρώσεις που δημιουργούνται μετά την έναρξη ισχύος της, μη 
θίγοντας τις προγενέστερες εξαγορές. Στο πεδίο της νομοθεσίας αυτής δεν 
εμπίπτουν συγκεντρώσεις στο σημαντικό τομέα των περιοδικών και ποτέ δεν 
2*^ 
διευκρινίστηκε ποιες είναι οι εκδόσεις που πρέπει να θεωρηθούν ως πολιτικά 
έντυπα, εάν είναι δυνατό να μη ληφθούν υπόψη οι αθλητικές εκδόσεις, κλπ. Για 
το λόγο αυτό, στην πράξη, δεν απαγορεύθηκε ακόμη μέχρι σήμερα καμμία 
συγκέντρωση επιχειρήσεων βάσει του νόμου περί συμπράξεων στον τομέα του τύπου. 
Η έλλειψη κάθε περιορισμού των συγκεντρώσεων στον τομέα της ιδιωτικής 
ραδιοτηλεόρασης έγινε αντικείμενο μεγάλης εκμετάλλευσης: οι ανεξάρτητοι 
τοπικοί σταθμοί που υπήρχαν αρχικά δημιούργησαν πρώτα απ'όλα μικρά δίκτυα 
πομπών, που μετατράπηκαν γρήγορα σε εθνικούς σταθμούς με σημαντικούς 
χρηματοδοτικούς πόρους στη διάθεση τους. Στις αρχές της δεκαετίας του '80, τα 
κανάλια αυτά επιδόθηκαν σε έναν ανελέητο ανταγωνισμό, ο μεγάλος νικητής του 
οποίου υπήρξε τελικά η εταιρεία Γχηχηνββτ: του δχίνχο ΒβΓίαβσοηχ. 
Γ) Νόμος αριθ. 223 του 1990: ένα νέο πλαίσιο για τα ιταλικά ραδιοτηλεοπτικά 
μμε 
Τον Αύγουστο του 199 0, το σχέδιο που είχε υποβάλει το 19 87 ο Υπουργός 
Τηλεπικοινωνιών κ. Μόοηττιχ, έγινε ο νέος νόμος αριθ. 223, ύστερα από πολλές 
τροποποιήσεις και πολιτικές διαπραγματεύσεις. 
χ) Συγκέντρωση σε επίπεδο ενός μέσου μαζικής ενημέρωσης 
Ο νέος νόμος διευκρινίζει ότι οι άδειες σε εθνικό επίπεδο σχετικά με 
ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές μεταδόσεις που χορηγούνται στο ίδιο άτομο ή 
σε άτομα που ελέγχονται ή συνδέονται με άτομα που με τη σειρά τους 
ελέγχουν άλλους κατόχους αδειών δεν μπορούν να υπερβαίνουν το 25% του 
αριθμού των εθνικών δικτύων που προβλέπονται από το πρόγραμμα κατανομής 
και εν πάσει περιπτώσει δεν μπορούν να είναι περισσότερες από 
τρεις*122). Φαίνεται ότι η Γχηχηνββτ; επέλεξε να διατηρήσει τον έλεγχο 
των τριών τηλεοπτικών σταθμών της με αντάλλαγμα τη μείωση της επιρροής 
της στον ημερήσιο τύπο. 
Τ2~2~5 Άρθρο Γ5(4) του νόμου αριθ. 223 της 6ης Αυγούστου 199 0 
Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι απαγορεύεται η ταυτόχρονη παραχώρηση 
εκμετάλλευσης ή χορήγηση αδειών ραδιοφωνικών ή τηλεοπτικών σταθμών σε 
εθνικό και τοπικό επίπεδο*123). Μία εταιρεία πρέπει ως εκ τούτου να 
πραγματοποιήσει μία στρατηγική επιλογή επενδύσεων όσον αφορά το επίπεδο 
στο οποίο επιθυμεί να εισέλθει στην αγορά. 
Διατάξεις περιορίζουν επίσης τον έλεγχο των ραδιοτηλεοπτικών μέσων που 
μεταδίδονται σε συγκεκριμένη περιοχή. Όσον αφορά τις τηλεοπτικές 
μεταδόσεις σε τοπικό επίπεδο, το ίδιο άτομο δικαιούται μόνο μία άδεια 
ανά ζώνη λήψης και τρεις άδειες κατ' ανώτατο όριο για διαφορετικές ζώνες 
λήψης*124). Στις ζώνες αυτές, που μπορούν να είναι γειτονικές, υπό τον 
όρο ότι, συνολικά, ο πληθυσμός τους δεν υπερβαίνει τα 10 εκατομμύρια 
κατοίκους, επιτρέπεται η μετάδοση ενός μόνο προγράμματος καθ' όλη τη 
διάρκεια της ημέρας. Εντός αυτών των πληθυσμιακών ορίων, οι γειτονικές 
ζώνες στη μεσημβρινή περιοχή μπορεί να φθάσουν τις τέσσερις*125). 
Όσον αφορά τις ραδιοφωνικές μεταδόσεις σε τοπικό επίπεδο, ο νόμος 
διευκρινίζει ότι το ίδιο άτομο δικαιούται μία μόνο άδεια ανά ζώνη λήψης 
και εφτά άδειες συνολικά για γειτονικές ζώνες λήψης, υπό τον όρο ότι, 
συνολικά, ο πληθυσμός τους δεν υπερβαίνει τα 10 εκατομμύρια κατοίκους. 
Επιτρέπεται η μετάδοση ενός μόνο προγράμματος για όλη την ημέρα*126). 
Οι μεταβιβάσεις, οι συμβάσεις μίσθωσης ή διαχείρισης επιχειρήσεων του 
τομέα των μέσων μαζικής επικοινωνίας και η μεταβίβαση εν ζωή μετοχών, 
συμμετοχών ή μεριδίων εταιρειών στον εν λόγω τομέα είναι άκυρες, εφόσον 
συνεπάγονται πραγματοποίηση πάνω από το 20% των συνολικών εσόδων στον 
τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης από το ίδιο άτομο, έστω και διαμέσου 
(123) Άρθρο 19(4) του νόμου αριθ. 223 της 6ης Αυγούστου 199 0. 
(124) Άρθρο 19(1) του νόμου αριθ. 223 της 6ης Αυγούστου 1990. 
(125) Ibidem 
(126) Άρθρο 19(2) του νόμου αριθ. 223 της 6ης Αυγούστου 1990. 
ατόμων που τελούν υπό τον έλεγχο του ή με τα οποία συνδέεται. Το όριο 
αυξάνεται στο 25% στην περίπτωση που το ίδιο άτομο πραγματοποιεί στον 
τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης έσοδα τα οποία αντιπροσωπεύουν 
τουλάχιστον τα δύο τρίτα του συνόλου των εσόδων του*127). 
ii) Συγκεντρώσεις σε επίπεδο περισσοτέρων μέσων μαζικής ενημέρωσης 
Όσον αφορά τις συγκεντρώσεις μεταξύ επιχειρήσεων του τύπου και της 
τηλεόρασης, ο νέος νόμος ορίζει ότι απαγορεύεται να είναι κάποιος 
κάτοχος: 
μίας άδειας τηλεοπτικής μετάδοσης σε εθνικό επίπεδο όταν ελέγχει 
εκδοτικές επιχειρήσεις ημερήσιου τύπου με ετήσια κυκλοφορία η οποία 
κατά τη διάρκεια του προηγούμενου ημερολογιακού έτους υπερέβη το 
16% της συνολικής κυκλοφορίας του ημερήσιου τύπου στην 
Ιταλία*128)· 
πλέον της μίας άδειας τηλεοπτικής μετάδοσης σε εθνικό επίπεδο, όταν 
ελέγχει εκδοτικές επιχειρήσεις ημερήσιων εντύπων των οποίων η 
κυκλοφορία υπερβαίνει το 8% της συνολικής κυκλοφορίας των ημερήσιων 
εντύπων στην Ιταλία*129)· 
πλέον των δύο αδειών τηλεοπτικής μετάδοσης σε εθνικό επίπεδο, όταν 
ελέγχει εκδοτικές επιχειρήσεις ημερήσιων εντύπων των οποίων η 
συνολική κυκλοφορία δεν υπερβαίνει το 8% της συνολικής κυκλοφορίας 
των ημερήσιων εντύπων στην Ιταλία*130). 
(127) Άρθρο 15(2) του νόμου αριθ. 223 της 6ης Αυγούστου 199 0. 
(12 8) Άρθρο 15(1) (a) του νόμου αριθ. 223 της 6ης Αυγούστου 1990. 
(129) Άρθρο 15(1) (b) του νόμου αριθ. 223 της 6ης Αυγούστου 1990. 
(130) Άρθρο 15(1) (c) του νόμου αριθ. 223 της 6ης Αυγούστου 1990. 
ίλΛ 
Οι ίδιοι κανόνες που περιγράφονται ανωτέρω σχετικά με τη μεταβίβαση και 
λοιπές πράξεις με τις οποίες παρέχεται σε μια επιχείρηση ποσοστό ανώτερο 
του 20% των συνολικών εσόδων του τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης 
ισχύουν και για τις συγκεντρώσεις σε επίπεδο περισσότερων μέσων 
ενημέρωσης. 
Στο επίπεδο της τοπικής ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης, ο νόμος ορίζει ότι ο 
κάτοχος άδειας τηλεοπτικής μετάδοσης μπορεί να αποκτήσει άδεια 
ραδιοφωνικής μετάδοσης σε τοπικό επίπεδο υπό τον όρο ότι για την ίδια 
ζώνη λήψης, ο αριθμός των αιτήσεων για τη ραδιοφωνία δεν θα υπερβαίνει 
τον αριθμό των συχνοτήτων που θα παραχωρηθούν. Υπό τους ίδιους όρους, το 
άτομο που ήδη έλαβε άδεια τοπικής ραδιοφωνικής μετάδοσης μπορεί να 
αποκτήσει και δεύτερη εντός των ίδιων εδαφικών ορίων*131). 
Δ) Περιορισμοί που συνεπάγονται διακρίσεις και άλλοι περιορισμοί που 
αφορούν την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης 
Στον τομέα του τύπου οι "ξένες" εταιρείες και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα δεν 
μπορούν να κατέχουν την πλειοψηφία του κεφαλαίου ούτε να ελέγχουν εταιρείες 
που εκδίδουν ημερήσια έντυπα. Μία παρεμφερής απαγόρευση υπάρχει και για τη 
συμμετοχή στο κεφάλαιο εταιρειών που ελέγχουν τέτοιες εκδοτικές 
επιχειρήσεις*132) . 
Ο νέος νόμος ορίζει ότι οι ραδιοφωνικές μεταδόσεις κοινοτικού χαρακτήρα 
πρέπει να πραγματοποιούνται από αναγνωρισμένα ή μη ιδρύματα ή ενώσεις 
προσώπων που εκφράζουν συγκεκριμένα πολιτιστικά, εθνικά, πολιτικά ή 
θρησκευτικά συμφέροντα και, υπό ορισμένες συνθήκες, από συνεταιρισμούς που 
έχουν ως εταιρικό σκοπό την παροχή υπηρεσίων ραδιοφωνικής μετάδοσης 
πολιτιστικού, εθνικού, πολιτικού ή θρησκευτικού χαρακτήρα*133). Πρέπει 
ΤΤ3Τ5 Άρθρο 19(3). 
(132) Νόμος αριθ. 416 της 5ης Αυγούστου, όπως τροποποιήθηκε, άρθρο 1. 
(133) Άρθρο 16(5) του νόμου αριθ. 223 της 6ης Αυγούστου 1990. 
ΛΑΑ 
επίσης να σημειωθεί ότι δεν επιτρέπεται η μετατροπή μίας άδειας ραδιοφωνικής 
μετάδοσης κοινοτικού χαρακτήρα σε άδεια ραδιοφωνικής μετάδοσης εμπορικού 
χαρακτήρα.*134). 
Όσον αφορά τους ραδιοφωνικούς σταθμούς εμπορικού χαρακτήρα σε εθνικό επίπεδο 
και τους τηλεοπτικούς σταθμούς σε εθνικό επίπεδο, ο νόμος διευκρινίζει ότι 
άδεια μπορεί να χορηγηθεί μόνο σε ανώνυμες εταιρείες ή σε συνεταιρισμούς που 
συνιστώνται στην Ιταλία ή σε άλλο κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής 
Κοινότητας και διαθέτουν εταιρικό κεφάλαιο άνω των τριών δισεκατομμυρίων 
λιρετών, εάν έχουν ως σκοπό την τηλεοπτική μετάδοση, ή των 500 εκατομμυρίων 
λιρετών, εάν έχουν ως αντικείμενο τη ραδιοφωνική μετάδοση*135). 
Σε τοπικό επίπεδο η άδεια τηλεοπτικής μετάδοσης χορηγείται μόνο : χ) σε φυσικά 
πρόσωπα που είναι ιταλοί υπήκοοι ή υπήκοοι κράτους μέλους της Ευρωπαϊκής 
Οικονομικής Κοινότητας, τα οποία καταβάλλουν εγγύηση τουλάχιστον 300 εκατ. 
λιρετών ϋ) σε ορισμένους οργανισμούς που αναγνωρίζονται από το ιταλικό 
κράτος ή από άλλα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, και οι 
οποίοι καταβάλλουν εγγύηση τουλάχιστον 300 εκατ. λιρετών χϋ) σε εταιρείες 
που συνιστώνται στην Ιταλία ή σε άλλα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Οικονομικής 
Κοινότητας, εκτός από τις "απλές εταιρείες", που διαθέτουν κεφάλαιο 
τουλάχιστον 300 εκατ. λιρετών*136). Όσον αφορά τους τοπικούς ραδιοφωνικούς 
σταθμούς, εμπορικού χαρακτήρα, άδεια μπορεί να χορηγηθεί στα ίδια πρόσωπα για 
τα οποία όμως οι υποχρεώσεις εγγύησης μειώνονται κατά το ένα τρίτο*137). 
Πρέπει να σημειωθεί ότι υπάρχει μία κατηγορία προσώπων που δεν μπορούν να 
αποκτήσουν άδεια λειτουργίας ιδιωτικών ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών σταθμών. 
(134) Άρΰρο Γ6(6) του νόμου αριθ. 223 της 6ης Αυγούστου 1990. 
(135) Άρθρο 16(7) του νόμου αριθ. 223 της 6ης Αυγούστου 1990. 
(136) Άρθρο 16(8) . 
(137) Άρθρο 16(9) . 
\ιοο) Αρσρο ιθ(ΐΐ). 
(139) Άρθρο 16(12). 
(140) Άρθρο 16(13). 
(141) Άρθρο 17(1) του νόμου αριθ. 223 της 6ης Αυγούστου 1990. Πρόκειται για εταιρείες που δεν έχουν ως εταιρικό σκοπό την άσκηση 
ραδιοτηλεοπτικής δραστηριότητας ειδησεογραφικού περιεχομένου ή σχετικής με 
οποιοδήποτε έντυπο ή με την ενημέρωση ή τα θεάματα*138). Άδεια δεν μπορεί να 
χορηγηθεί σε δημόσιους οργανισμούς, ακόμη και οικονομικούς, σε εταιρείες στις 
οποίες έχει πλειοψηφική συμμετοχή το δημόσιο ούτε σε πιστωτικά ιδρύματα*139). 
Επίσης δεν μπορεί να χορηγηθεί σε πρόσωπα που καταδικάσθηκαν με στερητική της 
ελευθερίας ποινή λόγω αδικήματος ή σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου, ούτε 
στα πρόσωπα οποίων ανακλήθηκε μία άλλη άδεια, ακόμη και όταν πρόκειται για 
διαφορετική περιοχή*140). 
Ο νόμος θέτει επίσης περιορισμούς σχετικά με την κατοχή μετοχών. Η πλειοψηφία 
των μετοχών ή των μεριδίων των ιδιωτικών παραχωρησιούχων εταιρειών και 
ορισμένος αριθμός συμμετοχών ή μεριδίων που επιτρέπουν τον έλεγχο των 
εταιρειών αυτών ή τη δημιουργία δεσμών μεταξύ αυτών δεν πρέπει να ανήκουν σε 
αλλοδαπά φυσικά ή νομικά πρόσωπα, ή εταιρείες, με ή χωρίς νομική 
προσωπικότητα, ούτε σε εταιρείες καταπιστευματικής διαχείρισης. Η απαγόρευση 
αυτή ισχύει επίσης για τις μετοχές ή τα μερίδια εταιρειών που ελέγχουν άμεσα ή 
έμμεσα τις ιδιωτικές παραχωρησιούχους εταιρείες. Εντούτοις, πρέπει να 
σημειωθεί ότι οι απαγορεύσεις σχετικά με τις ξένες εταιρείες δεν εφαρμόζονται 
στις εταιρείες που έχουν συσταθεί στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Οικονομικής 
Κοινότητας ή σε κράτη που έχουν με την Ιταλία συμβάσεις αμοιβαιότητας*141). 
Τέλος, πρέπει να σημειωθεί ότι ο νόμος του 1990 επιχειρεί να αντιμετωπίσει το 
ζήτημα της ισχυρής θέσης που αποκτούν τα διαφημιστικά πρακτορεία στην Ιταλία, 
που συνδέονται με διάφορους τρόπους με το δημόσιο (ΚΑΙ) και τον ιδιωτικό 
(Γχηχηνββτ;) τομέα. Το άρθρο 15(7) του νόμου του 1990 ορίζει ότι όταν ο κάτοχος 
VA 
άδειας κρατικού ή ιδιωτικού σταθμού αποκτά τον έλεγχο ή συνδέεται με 
διαφημιστικό πρακτορείο, το τελευταίο δεν μπορεί να συγκεντρώνει διαφημίσεις 
για περισσότερους από τρεις εθνικούς τηλεοπτικούς σταθμούς, ή δύο εθνικούς και 
τρεις τοπικούς ή έναν εθνικό και έξι τοπικούς σταθμούς. Η ίδια διάταξη 
εφαρμόζεται αντίστροφα στα διαφημιστικά πρακτορεία που έχουν ή ελέγχουν 
παραχωρησιούχους ραδιοφωνικής ή τηλεοπτικής μετάδοσης. Συμβάσεις αντίθετες με 
τις διατάξεις αυτές είναι άκυρες. Το τμήμα 24(3) ορίζει επιπλέον ότι όταν μία 
εταιρεία ελέγχει ένα διαφημιστικό πρακτορείο το οποίο συγκεντρώνει περισσότερο 
από το 50% των διαφημιστικών εσόδων ενός εθνικού ραδιοφωνικού ή τηλεοπτικού 
σταθμού, η εταιρεία θα αντιμετωπίζεται ως κατέχουσα την άδεια λειτουργίας του 
εν λόγω σταθμού. 
Ε) Νομοθεσία για τον εγχώριο ανταγωνισμό 
Η γενική νομοθεσία για τον ανταγωνισμό θεσπίσθηκε τελικά τον Οκτώβριο του 1990 
με το νόμο αριθ. 287. Με το νόμο αυτό επιδιώκεται η απαγόρευση των 
περιοριστικών πρακτικών, των καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης και των 
συγκεντρώσεων στην αγορά που περιορίζουν σημαντικά ή εξαλείφουν τον 
ανταγωνισμό. Δημιουργείται μία νέα αρχή, η Autorité garante délia concorrenza 
e del mercato, με εκτεταμένες αρμοδιότητες έρευνας και με εξουσία να επιβάλλει 
πρόστιμα ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, να διακόπτει συμφωνίες, η οποία θα 
εποπτεύει τις ρυθμίσεις σχετικά με τον ανταγωνισμό. Στον τομέα των 
ραδιοτηλεοπτικών μέσων και του τύπου, εντούτοις, αρμόδια για την εφαρμογή των 
κανόνων ανταγωνισμού, αφού πρώτα λάβει τη γνώμη της Autorità garante délia 
concorrenza e del mercato, είναι η Garante per la radiodiffusione e 
l'editoria, που δημιουργήθηκε δυνάμει του νόμου για τα οπτικοακουστικά μέσα 
του 1990. 
ΣΤ) Εγγυήσεις πολυφωνίας που αναφέρονται στα προγράμματα 
Προκειμένου μία εταιρεία να αποκτήσει άδεια εκμετάλλευσης ιδιωτικών 
ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών σταθμών τοπικής εμβέλειας πρέπει να αφιερώνει 
τουλάχιστον το 20% του εβδομαδιαίου της προγράμματος στην τοπική ενημέρωση 
(ειδήσεις και υπηρεσίες) και σε προγράμματα που σχετίζονται με τοπικά γεγονότα 
μη εμπορικού χαρακτήρα*142). 
Σε εθνικό επίπεδο ο νόμος ορίζει ότι οι κάτοχοι άδειας λειτουργίας 
ραδιοφωνικών ή τηλεοπτικών σταθμών υποχρεούνται να μεταδίδουν καθημερινώς 
τηλεοπτικά ή ραδιοφωνικά δελτία ειδήσεων*143). 
Ζ) Απαιτήσεις σχετικά με τη διαφάνεια 
Οι απαιτήσεις σχετικά με τη διαφάνεια στον τύπο εκτείνοται πέρα από τον 
ημερήσιο τύπο προκειμένου να καλύψουν κάθε είδους περιοδική έκδοση (εκτός από 
εκείνες που εκδίδονται σε ξένη γλώσσα, τις μηνιαίες εκδόσεις και τα έντυπα με 
λιγότερα από 12 τεύχη το χρόνο). Καλύπτονται επίσης και τα εθνικά πρακτορεία 
τύπου. Στοιχεία για τα ονόματα των μετόχων, τον όγκο των μετοχών τους καθώς 
και σχετικά με τις αλλαγές στον έλεγχο ή μεταβιβάσεις που αφορούν πάνω από το 
10% του εταιρικού κεφαλαίου (ποσοστό που μειώνεται στο 2% για εταιρείες 
εισηγμένες στο Χρηματιστήριο) πρέπει να γνωστοποιούνται στο δβΓνχζχο 
άβ11'βάχτ.θΓΧ&. Οι μεταβιβάσεις που εμπίπτουν στην τελευταία κατηγορία πρέπει 
επίσης να δημοσιεύονται σε όλα τα έντυπα που εκδίδονται από την εν λόγω 
εταίρε ία. 
Όλοι οι δημοσιογραφικοί οργανισμοί που καλύπτονται από τη νομοθεσία πρέπει να 
εγγράφονται στο Εθνικό Μητρώο Τύπου στο οποίο αναφέρονται λεπτομερώς ο σκοπός 
της εταιρείας, ο νόμιμος αντιπρόσωπος της, οι τίτλοι που εκδίδει και ο τόπος 
έκδοσης τους*144). 
Επίσης, τηρείται εθνικό μητρώο για τις εταιρείες ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών 
σταθμών, το οποίο καλύπτει τους κρατικούς και ιδιωτικούς παραχωρησιούχους, 
(142) Άρθρο Π><8) του νόμου αριθ. 223 της 6ης Αυγούστου 1990. 
(143) Άρθρο 20(6) του νόμου αριθ. 223 της 6ης Αυγούστου 1990. 
(144) Άρθρα 1, 2, 3, 7, 10 και 11 του νόμου αριθ. 416/1981, όπως 
τροποποιήθηκε. 
τις εταιρείες παραγωγής και διανομής προγραμμάτων και τα πρακτορεία 
οπτικοακουστικής διαφήμισης. Οι συμβάσεις που συνάπτονται μεταξύ των κρατικών 
παραχωρησιούχων, των ιδιωτικών παραχωρησιούχων και των ιταλικών εταιρειών 
παραγωγής ή διανομής προγραμμάτων ή των επιχειρήσεων διαφήμισης είναι άκυρες 
όταν ένα από τα συμβαλλόμενα μέρη δεν είναι εγγεγραμμένο στο εθνικό 
μητρώο*145). Οι εταιρείες που έχουν υποχρέωσηεγγραφής πρέπει να ζητούν την 
εγγραφή των εταίρων τους στο εθνικό μητρώο των ραδιοτηλεοπτικών επιχειρήσεων. 
Σ'αυτούς συμπεριλαμβάνονται οι εταιρείες, οι εταίροι εταιρειών που κατέχουν 
μετοχές ή μερίδια της εταιρείας που εκμεταλλεύεται την επιχείρηση καθώς και 
οι εταίροι εταιρειών που, με οιονδήποτε τρόπο, ελέγχουν άμεσα ή έμμεσα την 
επιχείρηση, και αναφέρεται ο αριθμός των μετοχών ή το ύψος των μεριδίων που 
κατέχουν. Η υποχρέωση εγγραφής ισχύει επίσης για τους εταίρους που είναι 
φυσικά πρόσωπα όταν κατέχουν τουλάχιστον το 25% των μετοχών ή των μεριδίων 
της εταιρείας που εκμεταλλεύεται τη ραδιοτηλεοπτική επιχείρηση, των εταιρειών 
που έχουν τις μετοχές ή τα μερίδια της εταιρείας που εκμεταλλεύεται την 
επιχείρηση ή των εταιρειών που με οιονδήποτε τρόπο ελέγχουν άμεσα ή έμμεσα 
την επιχείρηση*146). 
Πρέπει επίσης να γνωστοποιείται κάθε μεταβίβαση, για οποιοδήποτε λόγο, των 
ατομικών επιχειρήσεων ή των επιχειρήσεων υπό μορφή κεφαλαιουχικών εταιρειών 
με υποχρέωση εγγραφής στο μητρώο, εφόσον η εν λόγω μεταβίβαση αφορά πάνω από 
το 10% του εταιρικού κεφαλαίου καθώς και οι διαδοχικές μεταβιβάσεις μεριδίων 
κάτω του 10% που υπερβαίνουν το όριο αυτό. Το όριο μειώνεται στο 2% για τις 
εταιρείες με μετοχές εισηγμένες στο χρηματιστήριο*147). 
9. ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ 
Στο Λουξεμβούργο επικρατεί μία ιδιαίτερη κατάσταση διότι δεν υπάρχει 
νομοθεσία για τις συγκεντρώσεις ανάλογη με των χωρών που εξετάσθηκαν. Στο 
Λουξεμβούργο, δεδομένου του μικρού αριθμού των κατοίκων (μόλις 400 000), ένας 
(145) Άρθρο Γ2(4) του νόμου αριθ. 223 της 6ης Αυγούστου 1990. 
(146) Άρθρο 12(5) του νόμου 223 της 6ης Αυγούστου 1990. 
(147) Άρθρο 13(1) του νόμου αριθ. 223 της 6ης Αυγούστου 1990. 
tic 
εμπορικός τηλεοπτικός σταθμός δεν μπορεί να είναι αποδοτικός και ο 
ανταγωνισμός μεταξύ διαφόρων σταθμών είναι ακόμη πιο αδιανόητος. Στο 
Λουξεμβούργο μπορεί να υπάρξει εμπορικός ραδιοτηλεοπτικός σταθμός μόνον εάν 
επεκτείνει την ακτίνα δράσης του πέραν των εθνικών συνόρων υπό ευνοϊκές 
συνθήκες ή εάν συνεργασθεί στενά με σταθμούς των γειτονικών χωρών. Μόνο μία 
τέτοια διεθνοποίηση επέτρεψε στη CLT (Compagnie luxembourgeoise de 
Télédiffusion) να καταστεί ένας μεγάλος ευρωπαϊκός εμπορικός σταθμός. Στη βάση 
αυτή λειτουργεί επίσης η SES (société européenne des satellites), 
εγκατεστημένη στο Λουξεμβούργο, η οποία εκμεταλλεύεται τον κυριότερο 
ραδιοτηλεοπτικό δορυφόρο της Ευρώπης (ASTRA), του οποίου 16 προγράμματα 
μπορούν να ληφθούν από όλες περίπου τις χώρες της Δυτικής Ευρώπης. Η επιτυχία 
των δύο αυτών επιχειρήσεων οφείλεται όχι μόνο στην ευνοϊκή κεντρική θέση του 
Λουξεμβούργου αλλά και στην οξυδέρκεια της λουξεμβουργιανής κυβέρνησης η οποία 
υποστήριζε πάντοτε ενεργά το έργο της CLT (που είναι ο μεγαλύτερος 
φορολογούμενος του Μεγάλου Δουκάτου) και της SES*148). Υπό τις συνθήκες 
αυτές, δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι η λουξεμβουργιανή νομοθεσία δεν 
περιλαμβάνει καμμία διάταξη για τον περιορισμό των συγκεντρώσεων. 
α) Η παρούσα κατάσταση - μονοπώλιο της CLT 
Δυνάμει του νόμου της 29ης Δεκεμβρίου 1929 για τη ραδιοτηλεόραση, αφενός, και 
διαφόρων συμβάσεων παραχώρησης, αφετέρου, η CLT διαθέτει το αποκλειστικό 
δικαίωμα της χρησιμοποίησης των λουξεμβουργιανών συχνοτήτων και έκτοτε είναι η 
μόνη ραδιοτηλεοπτική επιχείρηση της χώρας. Είναι οργανωμένη υπό μορφή ανώνυμης 
εταιρείας και χρηματοδοτείται αποκλειστικά από τα διαφημιστικά έσοδα. Για τη 
μετάδοση των ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών προγραμμάτων της, τα οποία έχουν ως 
επί το πλείστον το όνομα RTL, διαθέτει τρεις επίγειες τηλεοπτικές συχνότητες 
και οκτώ επίγειες ραδιοφωνικές συχνότητες. Στις συχνότητες αυτές, εκτός από 
ένα ραδιοφωνικό πρόγραμμα και ορισμένες τηλεοπτικές εκπομπές στη 
(148) et-santer, Stahl -Banken - Medien, Luxemburg im wirtschaftlichen 
Wandel, Λόγος του πρωθυπουργού του Λουξεμβούργου στο Ντύσσελντορφ. 
"> 
λουξεμβουργιανή γλώσσα, μεταδίδει προγράμματα στα γαλλικά, τα γερμανικά και τα 
αγγλικά, τα οποία είναι εν μέρει πανομοιότυπα με τα πρόγραμμα που μεταδίδονται 
στις γειτονικές χώρες με τη συμμετοχή της CLT (RTL Plus και RTL-TVI). 
Επιπλέον, η CLT κατέχει σημαντικές συμμετοχές σε άλλες ραδιοτηλεοπτικές 
εταιρείες, ιδίως στη Γερμανία (RTL Plus, 46,1%· TELE 5, 25%), τη Γαλλία (Μ6, 
25%), το Λουξεμβούργο και τις Κάτω Χώρες (RTL Véronique, 35%) και το Βέλγιο 
(RTL-TVI, 66%), καθώς και στο πρόγραμμα Eurobusiness που μεταδίδεται στην 
αγγλική γλώσσα (EBC, 10%). 
Παρόλο που το λουξεμβουργιανό κράτος δεν συμμετέχει στην εταιρεία, μπορεί να 
ασκήσει επιρροή στις αποφάσεις της CLT με τις συμβάσεις παραχώρησης και τις 
συγγραφές υποχρεώσεων, καθώς και με τη συμμετοχή στα όργανα της CLT. 
Συμφωνήθηκε, έτσι, και συμπεριλήφθηκε στο καταστατικό της CLT ότι τα 
προγράμματα πρέπει να διαμορφώνονται στο πλαίσιο της αυστηρής ουδετερότητας 
του διεθνούς δικαίου και να μη θίγουν τα δικαιώματα των μειονοτήτων και τις 
θρησκευτικές πεποιθήσεις. Το κεφάλαιο της CLT ανήκει σε διαφορετικές εταιρείες 
που συγκεντρώνουν γάλλους, βέλγους, ολλανδούς και γερμανούς μετόχους 
(Audiofina S.A., γαλλο-βελγική, 29,1%· FRATEL S.A.· κυρίως η Bertelsmann, 
27,6%, όμιλος PARIBAS, γαλλο-ολλανδικός, 22,4%· Audiolux S.A., 
λουξεμβουργιανή, 6,1%, κλπ.). Δεν προβλέπεται κανένας περιορισμός για τις 
συμμετοχές επιχειρήσεων τύπου ή ξένων επιχειρήσεων. 
Προκειμένου να εξασφαλιστεί διαφάνεια του συσχετισμού δυνάμεων στο πλαίσιο 
της εταιρείας και να καταστεί δυνατός ο έλεγχος του, προβλέπεται ότι το 70% 
των μετοχών πρέπει να είναι ονομαστικές και δεν μπορούν να μεταβιβασθούν χωρίς 
την έγκριση της λουξεμβουργιανής κυβέρνησης. 
Η SES είναι επίσης οργανωμένη υπό μορφή ιδιωτικής εταιρείας. Εκμεταλλεύεται το 
δορυφόρο ASTRA με άδεια της λουξεμβουργιανής κυβέρνησης· δεν παράγει η ίδια 
προγράμματα αλλά "μισθώνει" τους διαύλους του δορυφόρου σε ως επί το πλείστον 
ξένους σταθμούς. Πέτυχε, έτσι, να αυξήσει την εμβέλεια του δορυφόρου της 
επιλέγοντας τα προγράμματα όχι τόσο με βάση τα έσοδα που ενδέχετο να της 
αποφέρουν, αλλά σε συνάρτηση με την ελκυστικότητα τους. Ενας δεύτερος 
δορυφόρος (Αβτ,ΓΒ 1 ο), ικανός να αναμεταδίδει 16 προγράμματα, εκτοξεύθηκε το 
Φεβρουάριο του 1991. 
Πέρα από το λουξεμβουργιανό κράτος (συμμετοχή της τάξεως του 20%), οι μέτοχοι 
της 8Ε5 είναι εταιρείες που προέρχονται από έξι ευρωπαϊκές χώρες. Και στην 
περίπτωση αυτή δεν υπάρχει κανένας περιορισμός όσον αφορά τις συμμετοχές άλλων 
επιχειρήσεων τύπου ή άλλων μέσων. Η ίδια η ΟΙ/Γ δεν συμμετέχει στην 3Ε3, 
δεδομένου ότι η 3Ε3 ιδρύθηκε παρά τη θέληση της, καθώς η λουξεμβουργιανή 
κυβέρνηση είχε εκτιμήσει ότι η ΟΙ/Γ ήταν πολύ διστακτική στη διαχείριση του 
δορυφόρου. Εντούτοις, έκτοτε, η ΟΙ/Γ χρησιμοποιεί και αυτή το δορυφόρο Α3τ;χ-3 
για ορισμένα προγράμματα της. 
β) Ο νόμος της 30ής Ιουλίου 1991 σχετικά με τα ηλεκτρονικά μέσα μαζικής 
ενημέρωσης 
Ο νόμος της 30ής Ιουλίου 1991 ενσωματώνει την οδηγία σχετικά με την άσκηση 
ραδιοτηλεοπτικών δραστηριοτήτων στο λουξεμβουργιανό δίκαιο και αποσκοπεί 
πρωτίστως στη ρύθμιση της δορυφορικής τηλεόρασης και στην προαγωγή διαφόρων 
εθνικών προγραμμάτων. Ο νόμος δεν προβλέπει κανόνες για τον έλεγχο των 
συγκεντρώσεων παρά μόνο για τον τομέα της ραδιοφωνικής μετάδοσης από πομπό 
χαμηλής ισχύος δηλαδή για τους τοπικούς ραδιοφωνικούς σταθμούς και για τα 
προγράμματα με δίκτυο εκπομπής (περιφερειακοί ραδιοσταθμοί). 
- Τοπικοί ραδιοσταθμοί: πρέπει να είναι ενώσεις μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα 
και επιτρέπεται μία μόνο άδεια ανά ένωση. 
Προγράμματα με δίκτυο εκπομπής: πρέπει να είναι εταιρείες περιορισμένης 
ευθύνης και κανένα πρόσωπο δεν μπορεί να κατέχει μερίδια σε πάνω από μία 
αδειούχο εταιρεία ούτε να κατέχει πάνω από το 25% των μεριδίων ή των 
δικαιωμάτων ψήφου σε μία τέτοια εταιρεία, συμπεριλαμβανομένων των 
έμμεσων συμμετοχών. 
Εξάλλου, πρέπει να σημειωθεί ότι η συγγραφή υποχρεώσεων σχετικά με τα 
ραδιοφωνικά προγράμματα πομπών υψηλής ισχύος καθώς και με τα προγράμματα Μ 
2.1*? 
τοπικών ραδιοσταθμών μπορεί να περιλαμβάνει διατάξεις σχετικά με "το σεβασμό 
της πολυφωνίας στην παρουσίαση της επικαιρότητας και των ιδεών" (για τα πρώτα, 
άρθρο 13(4)bis) και σχετικά με το "σεβασμό της πολυφωνίας κατά την παρουσίαση 
της τοπικής επικαιρότητας και των ιδεών" (για τα δεύτερα, άρθρο 17(6) 9). 
Όσον αφορά την τηλεόραση, ο νόμος δεν προβλέπει περιορισμούς στην ιδιοκτησία 
αλλά μόνον ότι η συγγραφή υποχρεώσεων των προγραμμάτων διεθνούς εμβέλειας 
(ραδιοφωνικών ή τηλεοπτικών) ή των τηλεοπτικών προγραμμάτων που απευθύνονται 
σε συγκεκριμένο κοινό μπορεί να περιέχει διατάξεις σχετικά με την πολυφωνία 
(άρθρο 10(1) c και 12(2) b). 
Τέλος πρέπει να σημειωθεί ότι πρέπει να δοθεί τέλος στο μονοπώλιο της CLT, 
τουλάχιστον στη ραδιοφωνία, προς όφελος νέων σταθμών. Οι άλλες συχνότητες 
τηλεόρασης και ραδιοφώνου που προορίζονται για το εσωτερικό της χώρας μπορούν, 
ωστόσο, να δοθούν στην ίδια επιχείρηση, όπως και οι συχνότητες για το 
εξωτερικό, δεδομένου ότι δεν απαγορεύεται η σώρευση προγραμμάτων. 
10. ΚΑΤΩ ΧΩΡΕΣ 
Α) Γεν ικά 
Στο παραδοσιακό μη εμπορικό ολλανδικό οπτικοακουστικό σύστημα, τα προγράμματα 
παράγονται από οργανισμούς όπου συμμετέχουν οι κυριότερες κοινωνικές ομάδες 
και από τον NOS (Nederlandse Omroepprogramma Stichting) που εξασφαλίζει το 
συντονισμό τους. Η μετάδοση πραγματοποιείται μέσω της Netherlands Broadcasting 
Transmitter Company (NOZEMA), η οποία ανήκει από κοινού στο κράτος και στις 
ραδιοτηλεοπτικές ενώσεις. Η διαχείριση των διαφημιστικών μηνυμάτων υπάγεται 
στην αρμοδιότητα της ημιδημόσιας επιχείρησης Stichting Ether Reclame (STER), 
(14] 
Lia 
τα έσοδα της οποίας κατανέμονται στη συνέχεια μεταξύ όλων των φορέων (ανάλογα 
με τον αριθμό των συνδρομητών τους, ο οποίος υπολογίζεται βάσει του αριθμού 
συνδρομητών του έντυπου προγράμματος που εκδίδει κάθε οργανισμός)*149), οι 
ραδιοτηλεοπτικοί οργανισμοί είναι υποχρεωτικά, εκ του νόμου και του 
καταστατικού τους, μη εμπορικού χαρακτήρα και τους απαγορεύεται ρητώς να 
συνεργάζονται με άλλες εμπορικές επιχειρήσεις που ασκούν δραστηριότητα στον 
τομέα των μέσων ενημέρωσης*150). Οι επιχειρήσεις τύπου δεν μπορούν επίσης να 
συμμετέχουν σ'αυτούς τους ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς. Οι οργανισμοί αυτοί 
ασκούν εντούτοις εκδοτική δραστηριότητα, δεδομένου ότι έχουν το αποκλειστικό 
δικαίωμα έκδοσης περιοδικών με τα τηλεοπτικά προγράμματα*151). Οι εκδότες 
έχουν εντούτοις το δικαίωμα να συμμετέχουν στην εκμετάλλευση εμπορικών 
διαφημίσεων σε κρατικούς, τοπικούς και περιφερειακούς σταθμούς. Ο ηλεκτρονικός 
τύπος μπορεί επίσης να αποκτήσει άδεια εκπομπής στο κρατικό σύστημα, αν και 
δεν επιτρέπεται να μεταδίδει κινούμενες εικόνες. 
Στο πλαίσιο του συστήματος αυτού, δεν είναι δυνατόν να υπάρξουν συγκεντρώσεις 
με οικονομικά κίνητρα οι οποίες μπορούν να απειλήσουν την πολυφωνία. Συνεπώς, 
ούτε ο νόμος του 1967 περί ραδιοτηλεόρασης*152) ούτε ο νόμος της 21ης 
Απριλίου 1987 σχετικά με τα μέσα μαζικής ενημέρωσης*153) περιλαμβάνουν 
διατάξεις κατά των συγκεντρώσεων ειδικά για τη ραδιοτηλεόραση. 
(149) Βλέπε van Reenen, Der Runfunk in den Niederlanden, στο: 
Internationales Handbuch fiir Rundfunk und Fernsehen 1988/1989, Baden-
Baden 1988, σ. 124 και εξής· Reijnders, Die Medienpolitik der 
Niederlande, Media Perspektiven 19 85, σ. 419 και εξής. 
Brants/Jankowski, Kabelfensehen in den Niederlanden und Belgien, Media 
Perspektiven 1985, σ. 412 και εξής. 
(150) Άρθρο 55 παρ. 1 του νόμου της 21ης Απριλίου 19 87. 
(151) Άρθρο 57 του νόμου της 21ης Απριλίου 1987. 
(152) Μεταφρασμένος στα γερμανικά στο UFITA Bd.60 (1971) σ. 202 και εξής. 
(153) Staatsblad van het Koninkrijk der nederlanden 1987, αριθ. 249. 
Δημοσιευμένος στην αγγλική γλώσσα από την NOS, Hilversum 1987. 
2ι\ 
Επίσης, στις Κάτω Χώρες διαπιστώνεται σήμερα ότι ο οπτικοακουστικός τομέας 
αρχίζει να ανοίγει σε εμπορικούς σταθμούς. Η εξέλιξη αυτή είχε ήδη 
δρομολογηθεί με το νόμο για τα μέσα μαζικής ενημέρωσης που τέθηκε σε ισχύ 
στις αρχές του 1988. Με το νόμο αυτό δημιουργήθηκε ένας τρίτος τηλεοπτικός 
σταθμός, επιτρέπεται περισσότερη διαφήμιση και ιδιωτικοποιείται προοδευτικά η 
NOS (η οποία έγινε NOB, Nederlandse Omroepproduktie-Bedrijf). Εν τω μεταξύ, οι 
αυστηρότατες διατάξεις σε θέματα διαφήμισης έγιναν πιο φιλελεύθερες σύμφωνα 
με τις αποφάσεις του Δικαστηρίου*154) και με την οδηγία "Τηλεόραση χωρίς 
σύνορα". Ο νέος νόμος σχετικά με τα μέσα μαζικής ενημέρωσης αριθ. 769 της 
18.12.1991 τροποποιεί το νόμο της 21.4.1987 και προβλέπει τη δημιουργία ενός 
εμπορικού τηλεοπτικού σταθμού και ενός εμπορικού ραδιοφωνικού σταθμού. 
Πρόσφατα εκπονήθηκε έκθεση ("η έκθεση Donner") σχετικά με την παροχή 
συχνοτήτων και τους εμπορικούς ραδιοτηλεοπτικούς σταθμούς. Εξετάζει τις 
συνέπειες του κοινοτικού δικαίου στην πολιτική για τα μέσα μαζικής ενημέρωσης 
στις Κάτω Χώρες. Βάσει της έκθεσης αυτής ο Υπουργός Παιδείας υπέβαλε στο 
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ένα έγγραφο και ενδέχεται να επέλθουν και άλλες αλλαγές 
στο νόμο σχετικά με τα μέσα μαζικής ενημέρωσης του 1987. 
Β) Συγκέντρωση σε επίπεδο ενός μέσου μαζικής ενημέρωσης 
Στον τομέα του τύπου υπήρξε σημαντική συγκέντρωση ιδιοκτησίας και από το 1955 
ο αριθμός των εκδοτών ανεξάρτητων εφημερίδων μειώθηκε κατά το ήμισυ. Πέντε 
όμιλοι τύπου ελέγχουν σήμερα ολόκληρη την αγορά των ημερήσιων εντύπων εθνικής 
(ib4) ΈΤΓ. Υπόθεση C-352/85, Bond van Adverteerders κατά Βασιλείου των Κάτω 
Χωρών, Συλλογή 1988, σ. 2085- Υπόθεση C-288/89, Stichting Collectieve 
Antennevoorziening Gouda κατά Commissariaat voor de Media, της 25ης 
Ιουλίου 1991- και Υπόθεση C-353/89, Επιτροπή των ΕΚ κατά Βασιλείου των 
Κάτω Χωρών, της 25ης Ιουλίου 1991. 
κυκλοφορίας. To 1989, ύστερα από μακρά πολιτική συζήτηση, η κυβερνητική 
Επιτροπή εξέφρασε την άποψη ότι η πολυφωνία απειλείται όχι τόσο από τη 
συγκέντρωση ιδιοκτησίας όσο από τη συγκέντρωση στον έλεγχο εκδοτικών 
επιχειρήσεων. Ετσι, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η μελλοντική νομοθεσία πρέπει 
να επικεντρώνεται στην ανεξαρτησία των συντακτικών επιτροπών απέναντι στους 
εκδότες/ιδιοκτήτες παρά να θεσπίζει μία μορφή ρύθμισης των συγχωνεύσεων για 
τον τύπο. Έκτοτε, εντούτοις, υπήρξε συνεχής πίεση να αναθεωρηθεί η 
προσέγγιση αυτή και να θεσπισθεί νομοθεσία για τον περιορισμό κάθε περαιτέρω 
συγκέντρωσης στην αγορά*155). Η δυνατότητα θέσπισης νομοθεσίας η οποία θα 
απαγορεύει τις συγκεντρώσεις από επιχειρήσεις μεριδίου πάνω από 20 έως 25% 
της αγοράς εφημερίδων, απορρίφθηκε από την κυβερνητική επιτροπή, ύστερα από 
μακρά συζήτηση σχετικά με τη συνταγματική νομιμότητα και τα πρακτικά 
αποτελέσματα των μέτρων αυτών. 
Επί του παρόντος, δεν υπάρχουν άμεσοι περιορισμοί της ιδιοκτησίας στον τομέα 
του τύπου, αλλά ένας εκδότης ο οποίος επιθυμεί να λάβει υποστήριξη για την 
εφημερίδα του από το Ταμείο Τύπου, το οποίο ιδρύθηκε το 1974 για την 
υποστήριξη ημερησίων και μη εφημερίδων και πολιτικών περιοδικών που 
αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσχέρειες καθώς και για τη διευκόλυνση έκδοσης 
νέων εντύπων, θα το επιτύχει μόνον εάν η εν λόγω εφημερίδα απευθύνεται, μεταξύ 
άλλων, στο ολλανδικό αναγνωστικό κοινό και εκδίδεται στις Κάτω Χώρες*156). 
Γ) Συγκέντρωση σε επίπεδο πολλών μέσων μαζικής ενημέρωσης 
Ο νέος νόμος για τη ραδιοτηλεόραση προβλέπει ότι μια άδεια λειτουργίας 
ιδιωτικού εμπορικού σταθμού δεν χορηγείται εάν ο υποψήφιος, ή ένα ή 
περισσότερα νομικά πρόσωπα ή εταιρείες που συνδέονται με αυτόν, διαθέτει 
μερίδιο που υπερβαίνει το 25% της αγοράς ημερήσιου τύπου ή εάν ένα νομικό 
( ibb) Φύλλο οεοομένων σχετικά με τον τύπο στις Κάτω Χώρες από το Υπουργείο 
Πρόνοιας, Υγείας και Πολιτιστικών Υποθέσεων, C-3-E-1990. 
(156) Άρθρο 129(2) του νόμου της 21.4.1987. 
πρόσωπο (ο υποψήφιος), ή ένα ή περισσότερα νομικά πρόσωπα ή εταιρείες που 
συνδέονται με αυτόν, διαθέτει μερίδιο που υπερβαίνει το 25% της αγοράς του 
ημερήσιου τύπου και μεμονωμένα ή από κοινού, με ή χωρίς συμφωνία με άλλους που 
έχουν δικαιώματα ψήφου, μπορούν να ελέγχουν περισσότερο από το 1/3 των 
δικαιωμάτων ψήφου στη συνέλευση των μετόχων του υποψήφιου ή μπορούν να 
διορίζουν ή να ανακαλούν περισσότερο από το 1/3 των μελών του διοικητικού 
συμβουλίου ή των ελεγκτών του υποψηφίου*157). 
Μία άδεια ιδιωτικού εμπορικού σταθμού ανακαλείται από την Υπηρεσία Μέσων 
Μαζικής Ενημέρωσης εάν ο εμπορικός σταθμός, ή ένα ή περισσότερα νομικά 
πρόσωπα με τα οποία συνδέεται, μεμονωμένα ή από κοινού, κατέχουν μερίδιο που 
υπερβαίνει το 25% της αγοράς ημερήσιου τύπου επί 2 συνεχή ημερολογιακά έτη ή 
εάν ένα νομικό πρόσωπο (ο εμπορικός σταθμός) ή ένα ή περισσότερα νομικά 
πρόσωπα ή εταιρείες με τις οποίες συνδέεται κατέχει μερίδιο που υπερβαίνει το 
25% της αγοράς ημερήσιου τύπου και, μεμονωμένα ή από κοινού, με ή χωρίς 
συμφωνία με άλλους που έχουν δικαιώματα ψήφου, μπορούν να ελέγχουν περισσότερο 
από το 1/3 των δικαιωμάτων ψήφου στη συνέλευσητων μετόχων του εμπορικού 
σταθμού, ή μπορούν να διορίζουν ή να ανακαλούν περισσότερο από το 1/3 των 
μελών του διοικητικού συμβουλίου ή των ελεγκτών του εμπορικού σταθμού*158). 
Οι φορείς στους οποίους χορηγήθηκε χρόνος εκπομπής απαγορεύεται να αναλάβουν 
οποιεσδήποτε δραστηριότητες πέραν της παραγωγής των προγραμμάτων τους*159). Η 
απαγόρευση αυτή δεν ισχύει για τους ιδιωτικούς εμπορικούς σταθμούς ούτε για 
τους κυβερνητικούς φορείς, τους θρησκευτικούς οργανισμούς, τα πολιτικά κόμματα 
και τις πολιτικές ομάδες και τους πνευματικούς οργανισμούς. Επίσης, δεν 
υπάρχουν περιορισμοί σχετικά με την εκμετάλλευση των δικαιωμάτων επί εκπομπών 
στο πλαίσιο των εκδόσεων που πραγματοποιούν οι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς*160). 
(157) Άρθρο 7Τδ του νόμου της 21.4.19 87 όπως συμπληρώθηκε από το νόμο της 
18.12.1991. 
(158) Άρθρο 71ε του νόμου της 21.4.1987 όπως συμπληρώθηκε από το νόμο της 
18.12.1991. 
(159) Άρθρο 57(1) του νόμου της 21.4.1987. 
(16 0) Άρθρο 62(3) του νόμου της 21.4.1987 όπως συμπληρώθηκε από το νόμο της 
18.12.1991. 
(161) Άρθρα 57 (2) και 58 (5) του νόμου της 21.4.1987 όπως τροποποιήθηκε 
από το νόμο της 18.12.91. 2ΖΗ 
ι 
Οι γενικοί εκδότες απαγορεύεται να εκδίδουν οδηγούς προγραμμάτων στις Κάτω 
Χώρες ενώ ραδιοτηλεοπτικοί φορείς επιτρέπεται να δημοσιεύουν οδηγούς 
ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών προγραμμάτων, οι οποίοι όμως δεν πρέπει να 
προσφέρονται μαζί με άλλο περιοδικό*161). Αυτό ισχύει για ιδιωτικούς φορείς 
που εκπέμπουν στο δημόσιο σύστημα όχι όμως για ιδιωτικούς εμπορικούς σταθμούς. 
Προβλέπεται εξαίρεση για τους φορείς που μεταδίδουν εκπαιδευτικά προγράμματα, 
για τα οποία επιτρέπεται να παράγουν και να διανέμουν υλικό που συνοδεύει τις 
εκπομπές τους. Τα ξένα περιοδικά επιτρέπεται να δημοσιεύουν, μετά από άδεια, 
λεπτομερή προγράμματα εκπομπών εφόσον τα περιοδικά αυτά δεν πωλούνται και στην 
αγορά στων Κάτω Χωρών. 
Οι ιδιοκτήτες και οι φορείς εκμετάλλευσης των ολλανδικών καλωδιακών δικτύων 
απαγορεύεται να κατέχουν, μόνοι τους ή από κοινού με άλλους, άδειες νέων 
ιδιωτικών τηλεοπτικών σταθμών. Ο μελλοντικός τηλεοπτικός σταθμός πρέπει να 
αναμεταδίδει μόνο στα καθιερωμένα και εκτεταμένα καλωδιακά δίκτυα, εφόσον οι 
επίγειες συχνότητες προορίζονται για τους κατά παράδοση ευνοούμενους κρατικούς 
ραδιοτηλεοπτικούς σταθμούς. Ο περιορισμός αυτός βασίζεται στις ανησυχίες για 
πιθανές καταχρήσεις λόγω της ταυτόχρονης κατοχής δικαιωμάτων επί του 
προγράμματος και επί της διανομής. Επίσης απαγορεύεται να συμμετέχει σε νέες 
επιχειρήσεις η Νβτ;ηβι-1ό\ηά3 Βι-οαάσό\3τ;χη9 ΡΓοάαστ,χοη Οοπιρ&ηγ (ΝΒΡΟ), η οποία 
έχει δεσπόζουσα θέση στην αγορά εγκαταστάσεων παραγωγής, ο ι κρατικοί σταθμοί 
δεν επιτρέπεται να αποκτούν την ιδιοκτησία εγκαταστάσεων παραγωγής (άρθρο 6 0 
του νόμου περί των μέσων μαζικής ενημέρωσης του 19 88) και απευθύνονται στη 
ΝΒΡΟ για την παροχή στούντιο, κινηματογραφικών μηχανών, μηχανημάτων ήχου και 
άλλου βασικού εξοπλισμού. 
Η νέα νομοθεσία απαγορεύει επίσης στους ιδιωτικούς φορείς οι οποίοι ήδη 
κατέχουν άδεια εκπομπής στο πλαίσιο του δημόσιου συστήματος να συμμετέχουν σε 
ιδιωτικές ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές επιχειρήσεις. Σε αντίθεση, με το 
δημόσιο σύστημα, και με ό,τι ίσχυε στο παρελθόν, καταβάλλεται προσπάθεια για 
κάποια πολιτική ουδετερότητα στην ιδιοκτησία των ιδιωτικών ραδιοτηλεοπτικών 
σταθμών. Έτσι, οι δημόσιοι οργανισμοί δεν επιτρέπεται να έχουν ιδιωτικό 
ραδιοτηλεοπτικό σταθμό. 
(162) Άρϋρο 703. του νομού της 21.4.87 όπως συμπληρώθηκε από το νόμο της 
18.12.91. 
(163) Άρθρο 1ρ του νόμου της 21.4.87 όπως συμπληρώθηκε από το νόμο της 
18.12.91. 
(164) Άρθρα 75ει και 75σ του νόμου της 21.4.87 όπως συμπληρώθηκε από το νόμο 
της 18.12.91. 
(165) Άρθρα 60 και 148 (1) του νόμου της 21.4.87. 
(166) Άρθρο 148(2) του νόμου της 21.4.87. Αξίζει να σημειωθεί εν παρενθέσει ότι η απαγόρευση συμμετοχής σε ιδιωτικά 
ραδιοτηλεοπτικά συστήματα εκπομπής*162) αναφέρεται στη νομοθεσία ως 
απαγόρευση παροχής προγραμμάτων που διανέμονται με καλωδιακό δίκτυο (σε 
αντίθεση με την απαγόρευση συμμετοχής αυτή καθ· εαυτή). Ο όρος "παροχή 
προγραμμάτων" ορίζεται ως η "διαδικασία προετοιμασίας, σύνταξης και εκτέλεσης 
ενός προγράμματος για εγχώρια μετάδοση, για την ϋατ,οη νίοιτίά Βχ-θό\άσ33τ.χη9 
δβχ-νχσβ ή ένα σταθμό που λειτουργεί με συνδρομές"*163). Από τη στιγμή που η 
ιδιωτική εμπορική ραδιοτηλεόραση θα περιοριστεί, κατά γενικό κανόνα, στη 
διανομή μέσω καλωδίου, το αποτέλεσμα της νομοθεσίας είναι ότι τα "αποκλειόμενα 
πρόσωπα" που προαναφέρθηκαν δεν θα επιτρέπεται να συμμετέχουν σε ιδιωτικούς 
εμπορικούς σταθμούς. Σε ορισμένες περιπτώσεις και υπό ορισμένες συνθήκες η 
Υπηρεσία Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης μπορεί να χορηγεί άδεια εκπομπής, κατά 
παρέκκλιση του κανόνα αυτού, σε τοπικούς ή περιφερειακούς φορείς για 
περιορισμένη χρονική περίοδο*164). 
Άλλοι περιορισμοί στην ιδιοκτησία απαγορεύουν σε φορείς που έχουν χρόνο 
εκπομπής εθνικής εμβέλειας να αποκτούν εγκαταστάσεις παραγωγής, δηλαδή το 
προσωπικό και τον εξοπλισμό που απαιτείται για την παραγωγή προγραμμάτων. 
Εξαιρέσεις από τον κανόνα αυτό προβλέπονται για τις θρησκευτικές και 
πνευματικές οργανώσεις, τα πολιτικά κόμματα και ομάδες και για τους 
ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς που κατείχαν ραδιοφωνικά στούντιο εκπομπής στις 
15 Φεβρουαρίου 1985ί165). Η ΝΒΡΟ μπορεί να εγκαθιστά ραδιοφωνικά στούντιο 
εκπομπής αλλά μόνον εάν η ανάγκη αυτή δεν καλύπτεται ήδη από τα υπάρχοντα 
στούντιο που ανήκουν στους ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς*166). ητ 
Δ) Διασφαλίσεις της πολυφωνίας στο περιεχόμενο των προγραμμάτων 
Όσον αφορά το περιεχόμενο των προγραμμάτων των κρατικών σταθμών, οι παραγωγοί 
προγραμμάτων για συνδρομητές καθορίζουν και διατηρούν την ευθύνη της μορφής 
και του περιεχομένου τους*167). Στον ιδιωτικό τομέα οι ίδιοι οι 
ραδιοτηλεοπτικοί φορείς είναι υπεύθυνοι για τη μορφή και το περιεχόμενο των 
προγραμμάτων που προσφέρουν*168). 
Οι κρατικοί σταθμοί υποχρεούνται να παρέχουν πλήρη προγράμματα, τα οποία 
περιέχουν στοιχεία πολιτιστικού, ενημερωτικού, μορφωτικού και ψυχαγωγικού 
χαρακτήρα ενώ υπάρχουν περιορισμοί όσον αφορά το περιεχόμενο για τους 
εκπαιδευτικούς φορείς, τις θρησκευτικές και πνευματικές οργανώσεις και τα 
πολιτικά κόμματα και ομάδες. Για παράδειγμα, οι θρησκευτικές οργανώσεις πρέπει 
να αφιερώσουν όλο το χρόνο εκπομπής τους σε θρησκευτικά προγράμματα*169). 
.Επιπλέον τα τηλεοπτικά προγράμματα για συνδρομητές πρέπει να περιλαμβάνουν 
στοιχεία ολλανδικού πολιτισμού*170). 
Ε) Διαφάνεια 
Πέρα από την απαίτηση της κατάθεσης αίτησης για άδεια εκπομπής, δεν υπάρχει 
γενική υποχρέωση αποκάλυψης της έκτασης της συμμετοχής της εταιρείας σε ένα 
φορέα μαζικής ενημέρωσης. Εντούτοις, ο νέος νόμος για τα οπτικοακουστικά μέσα 
προβλέπει ότι πριν από την κατάθεση αίτησης για άδεια ιδιωτικού σταθμού ή πριν 
(16 7) Άρθρο 72 του νόμου της 21.4.1987. 
(16 8) Άρθρο 7If του νόμου της 21.4.87 όπως συμπληρώθηκε από το νόμο της 
18.12.1991. 
(169) Άρθρο 50 του νόμου της 21.4.87 όπως τροποποιήθηκε από το νόμο της 
13.12.1990 και το νόμο της 18.12.1991. 
(170) Άρθρο 72 του νόμου της 21.4.1987. 
22} 
από τη συμμετοχή σε ιδιωτικό εμπορικό σταθμό, ένας φορέας στον οποίο έχει 
χορηγηθεί χρόνος εκπομπής πρέπει να ενημερώνει την Υπηρεσία Μέσων Μαζικής 
Ενημέρωσης *171). 
ΣΤ) Κανόνες ανταγωνισμού 
Τα μέσα ενημέρωσης υπόκεινται στη γενική νομοθεσία περί ανταγωνισμού. Ο 
Υπουργός Οικονομικών μπορεί να κυρήττει συμφωνίες ανταγωνισμού (ειδικότερα 
συμφωνίες οικονομικών συνασπισμών) εξ ολοκλήρου ή μερικώς ανεφάρμοστες εφόσον 
κρίνει ότι είναι αντίθετες με το γενικό συμφέρον. Εντούτοις, μπορεί να 
κηρύττει τέτοιες συμφωνίες ως "γενικά δεσμευτικές" εάν τούτο εξυπηρετεί τα 
συμφέροντα του ενδιαφερόμενου κλάδου της βιομηχανίας ή του εμπορίου, ο 
Υπουργός μπορεί επίσης να επιβάλλει δεσμεύσεις ή να δίνει εντολές στις 
επιχειρήσεις ή ομίλους επιχειρήσεων με δεσπόζουσα θέση η οποία έχει 
αποτελέσματα αντίθετα από το γενικό συμφέρον. 
11. ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ 
Α) Ιστορικό 
Η νομοθεσία που διέπει ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εκπομπές στην 
Πορτογαλία έχει εξελιχθεί πρόσφατα σε σημαντικό βαθμό και καλύπτει τα 
τελευταία τρία έτη τις ιδιωτικές ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές 
πρωτοβουλίες ύστερα από μακρά ιστορία παρεμβατικού κρατικού ελέγχου και 
στην ουσία μονοπωλιακής ιδιοκτησίας. Το Δεκέμβριο του 1975, μετά την 
πολιτική αναταραχή από το στρατιωτικό πραξικόπημα του 1974, όλες οι 
ραδιοτηλεοπτικές υπηρεσίες τέθηκαν υπό κρατικό έλεγχο. Στη 
ραδιοφωνία, ο παλαιός κυβερνητικός σταθμός ΕΓΠΧ330Γ£Ι Νβοχοηδΐ 
συγχωνεύθηκε με εννέα ιδιωτικούς σταθμούς για να δημιουργηθεί η δημόσια 
επιχείρηση Κ&άχοάχ£α33θ Ροχ-τ;α9ΐιβ3&, "ΚϋΡ", ενώ ο προϋπάρχων 
(171) Άρθρο 7ΐπ\ του νόμου της 21.4.19 87 όπως συμπληρώθηκε από το νόμο της 
18.12.1991. 
22& 
παραχωρησιούχος στον τομέα της τηλεόρασης, η Radiotelevisao Portuguesa, 
"RTP", μετατράπηκε επίσης σε δημόσια επιχείρηση υπό άμεση κρατική 
εποπτεία. Η μόνη εξαίρεση που επετράπη από το κρατικό μονοπώλιο ήταν ο 
Radio Renascença, ο ραδιοφωνικός σταθμός της Καθολικής Εκκλησίας. 
Με το Σύνταγμα του 1976 εγκρίθηκε επίσημα η κυριαρχία του κράτους στον 
οπτικοακουστικό τομέα. Το άρθρο 38 θέσπισε την απαίτηση κατοχής άδειας 
για τη λειτουργία ραδιοφωνικών σταθμών και απαγόρευσε κατηγορηματικά 
την ιδιωτική ιδιοκτησία τηλεοπτικών σταθμών. Στη ραδιοφωνία, παρά το 
περιθώριο ελιγμών που παρείχε το άρθρο 38, ο έλεγχος παρέμεινε σταθερά 
στο κράτος και μόνο το 1988 ψηφίστηκε μια νέα νομοθεσία, η οποία 
αναγνωρίζει τους ιδιωτικούς ραδιοσταθμούς. Για την τηλεόραση, εντούτοις, 
το άρθρο 38, το οποίο δεν τροποποιήθηκε με την αναθεώρηση του 
Συντάγματος το 1982, συνέχισε να παρεμποδίζει κάθε προσπάθεια παράλληλης 
απελευθέρωσης. Η αναθεώρηση πραγματοποιήθηκε το Σεπτέμβριο του 1989 και 
τα νέα άρθρα 38 και 39 του Συντάγματος άνοιξαν το δρόμο για το νόμο 
αριθ. 58 του 1990, ο οποίος θεσπίζει το νομικό πλαίσιο για την ιδιωτική 
τηλεόραση. Το άρθρο 3 του νόμου του 1990 ειδικότερα δηλώνει ότι οι 
τηλεοπτικές μεταδόσεις μπορούν να πραγματοποιούνται από δημόσιους και 
ιδιωτικούς φορείς "σύμφωνα με το Σύνταγμα και τον παρόντα νόμο". 
Β) Αρχές Συνταγματικού δικαίου 
Το άρθρο 37 του Συντάγματος του 1976, στην πλέον πρόσφατη αναθεωρημένη 
μορφή του, ορίζει τη βασική αρχή της ελευθερίας πληροφόρησης και 
έκφρασης: "κάθε πρόσωπο έχει το δικαίωμα να εκφράζει και να γνωστοποιεί 
τις σκέψεις του με το λόγο, με εικόνες και οποιοδήποτε άλλο μέσο και το 
δικαίωμα να πληροφορεί, να αντλεί πληροφορίες και να πληροφορείται χωρίς 
παρεμπόδιση ή διακρίσεις". Το άρθρο 37, εν συνεχεία, απαγορεύει τη 
λογοκρισία και κατοχυρώνει το δικαίωμα απάντησης, διόρθωσης και 
αποκατάστασης της ζημίας που υπέστη. Οι παραβιάσεις που διαπράττονται 
κατά την άσκηση των δικαιωμάτων αυτών τιμωρούνται σύμφωνα με τις γενικές 
αρχές του ποινικού δικαίου και υπάγονται στη δικαιοδοσία των 
δικαστηρίων. 
Το νέο άρθρο 38, όπως αναθεωρήθηκε το Μάιο του 1989, αφορά εν μέρει 
ειδικά τον τύπο (τμήματα 1 και 2) αλλά εξετάζονται γενικότερα και τα 
"όργανα κοινωνικής επικοινωνίας" (τμήματα 3 και 4), τα οποία μ'αυτή τη 
διατύπωση περιλαμβάνουν τα οπτικοακουστικά μέσα. Το άρθρο 38 θίγει άμεσα 
το πρόβλημα της πολυφωνίας των μέσων μαζικής ενημέρωσης και με τον 
ειδικό χαρακτήρα του υπερβαίνει πολύ τις γενικευμένες εγγυήσεις 
προστασίας που συνήθως χαρακτηρίζουν τις συνταγματικές διατάξεις στον 
τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Τέσσερις διαφορετικές πτυχές, οι 
οποίες από πολλές απόψεις θεωρούνται ότι προάγουν την πολυφωνία, 
εντοπίζονται στο κείμενο: εσωτερική συμμετοχή από δημοσιογράφους στη 
διεύθυνση σύνταξης, διαφάνεια της ιδιοκτησίας, ανεξαρτησία από πολιτική 
και οικονομική επιρροή και εξειδίκευση. Έτσι, η ελευθερία του τύπου 
θεωρείται ότι περιλαμβάνει όχι απλώς τη συνήθη ελευθερία σε σχέση με την 
προληπτική διοικητική λογοκρισία ή άλλους περιορισμούς, αλλά επίσης το 
δικαίωμα των δημοσιογράφων και των ειδικών συνεργατών να συμμετέχουν 
στον συντακτικό προσανατολισμό της εφημερίδας, εκτός αν αυτή ανήκει στο 
κράτος ή έχει δογματικό ή θρησκευτικό περιεχόμενο, καθώς και την 
ελευθερία εκλογής συντακτικών επιτροπών. Ως εκ τούτου προβλέπεται 
ορισμένος βαθμός θετικής συμμετοχής από δημοσιογράφους στη χάραξη της 
πολιτικής που ακολουθείται σε θέματα σύνταξης. 
Το δεύτερο πρόβλημα, η διαφάνεια, αναγνωρίζεται επίσης στο άρθρο 38. Το 
τμήμα 3 ορίζει ότι ο νόμος πρέπει να εξασφαλίζει τη δέουσα δημοσιότητα 
στην ιδιοκτησία και τους χρηματοδοτικούς πόρους των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης. Το τμήμα 4 απαιτεί από το κράτος να προστατεύει την 
ανεξαρτησία των οργάνων μαζικής ενημέρωσης τόσο από πολιτικές όσο και 
από οικονομικές δυνάμεις, αποτρέποντας τη συγκέντρωση ιδιοκτησίας σε 
λίγα χέρια, ο κίνδυνος που δημιουργεί η συγκέντρωση ιδιοκτησίας για την 
ελευθερία έκφρασης αναγνωρίζεται, ως εκ τούτου, άμεσα από το Σύνταγμα. 
Τέλος, ζητείται η "εξειδίκευση" των επιχειρήσεων που επενδύουν στον 
τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης, όρος ο οποίος δηλώνει ότι οι 
οργανισμοί αυτοί πρέπει να περιορίσουν την ανάμειξη τους σε άλλους 
δυνητικά συγκρουόμενους τομείς. 
Στον οπτικοακουστικό τομέα, το άρθρο 38 απαιτεί από το κράτος να παρέχει 
δημόσια υπηρεσία στον τομέα του ραδιοφώνου και της τηλεόρασης. Οι 
κρατικοί φορείς πρέπει, ωστόσο, να είναι ανεξάρτητοι από την κυβέρνηση 
και τη διοίκηση, αφήνοντας ελεύθερο το πεδίο για την έκφραση και την 
αντιπαράθεση διαφορετικών απόψεων. Τέλος, η απαγόρευση για την ιδιωτική 
τηλεόραση αντικαταστάθηκε από μία γενική διάταξη σύμφωνα με την οποία οι 
ραδιοφωνικοί και τηλεοπτικοί σταθμοί πρέπει να έχουν άδεια, η οποία 
χορηγείται ύστερα από πρόσκληση υποβολής προσφορών, σύμφωνα με το νόμο. 
Η Πορτογαλία διαφέρει από πολλούς ευρωπαίους γείτονες της όσον αφορά την 
απόφαση να αναγνωρίσει συνταγματικά ένα κεντρικό ρυθμιστικό φορέα για τα 
μέσα μαζικής ενημέρωσης, την Ανώτατη Αρχή Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας. 
Το άρθρο 39 ορίζει τη σύνθεση και τις γενικές αρμοδιότητες της Αρχής, η 
οποία πρέπει να διασφαλίζει, μεταξύ άλλων, την άσκηση των δικαιωμάτων 
που ορίζονται συνταγματικά στο άρθρο 38 και εξετάσθηκαν ανωτέρω. Η Αρχή 
πρέπει να γνωμοδοτεί για τη χορήγηση αδειών από την κυβέρνηση σε 
ιδιωτικούς τηλεοπτικούς φορείς, και για το διορισμό και την παύση των 
διευθυντών των οργανισμών μέσων ενημέρωσης που ανήκουν στο κράτος ή σε 
δημόσιους φορείς ή οργανισμούς που τελούν άμεσα ή έμμεσα υπό τον 
οικονομικό τους έλεγχο. 
Γ) Η νομοθετική ρύθμιση της συγκέντρωσης σε επίπεδο ενός μέσου μαζικής 
επικό ινών ίας 
α) Τύπος 
Η Πορτογαλία κατήρτισε ένα ρυθμιστικό σύστημα για τον τύπο που θα 
μπορούσε να είναι πολύ σημαντικό. Το άρθρο 8.2 του νόμου αριθ. 85 - C/75 
της 26ης Φεβρουαρίου 1975 προβλέπει την ψήφιση ειδικής νομοθεσίας που θα 
εξασφαλίζει το δημόσιο ρόλο του τύπου, ανεξάρτητα από πολιτική και 
οικονομική επιρροή. Ο στόχος αυτός θα επιτευχθεί, κυρίως, με την 
αποτροπή της συγκέντρωσης μεταξύ επιχειρήσεων και πρακτορείων τύπου. 
Όμως, παρόλο που ο νόμος αυτός ισχύει από δεκαπενταετίας, δεν έχει 
ψηφισθεί ακόμη ειδική νομοθεσία για τον περιορισμό των συγκεντρώσεων 
στον τομέα του τύπου. 
β) Ραδιοφωνία 
Η απελευθέρωση της ραδιοφωνίας πραγματοποιήθηκε το 1988 και, αντίθετα με 
χώρες όπως η Ελλάδα ή η Δανία που περιορίζουν προσεκτικά κάθε νέα 
zM 
ιδιωτική επιχείρηση σε τοπικό επίπεδο, το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 338 
του 1988 προβλέπει (άρθρο 5) τη χορήγηση αδειών εκπομπής όχι μόνο σε 
περιφερειακό και τοπικό αλλά και σε εθνικό επίπεδο. Το κράτος διατηρεί 
μονοπώλιο στη χρήση μακρών και βραχέων κυμάτων, αφήνοντας στους 
ιδιωτικούς φορείς τις συχνότητες στα μεσαία και υπερβραχέα (FM) κύματα. 
Παρόλο που δεν απαγορεύεται ρητά η κατοχή πολλών αδειών λειτουργίας 
ραδιοσταθμών, το γεγονός ότι ο υποψήφιος δεν έχει, άμεσα ή έμμεσα, άλλη 
άδεια λειτουργίας ραδιοσταθμού θεωρείται θετικός παράγοντας κατά τη 
χορήγηση αδειών (άρθρο 7). Για την αποτροπή της καταστρατήγησης της 
διάταξης αυτής με την υποβολή αιτήσεων για άδειες από εταιρείες οι 
οποίες είναι από νομική άποψη διαφορετικές αλλά έχουν όλες βασικά το 
ίδιο σώμα μετόχων και διοίκησης, τα άρθρα 2.5 και 2.7 προβλέπουν ότι 
μία εταιρεία μπορεί να κατέχει μετοχές (μέχρι 30%) σε μία μόνο άλλη 
ραδιοφωνική εταιρεία και ότι φυσικά πρόσωπα μπορούν να κατέχουν μετοχές 
ή να εκτελούν καθήκοντα στη διοίκηση μόνο μίας τέτοιας εταιρείας. 
γ) Τηλεόραση 
Ο δρόμος για την ιδιωτική τηλεόραση άνοιξε δύο χρόνια αργότερα με το 
νόμο αριθ. 58 του 1990. Και εδώ πάλι οι άδειες μπορεί να παρέχονται σε 
εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο, με προτίμηση την εθνική κάλυψη (άρθρο 
4). Οι κάτοχοι αδειών μπορούν να εκπέμπουν μέσω ερτζιανών κυμάτων ή να 
χρησιμοποιούν δορυφορικές ή καλωδιακές εγκαταστάσεις εκπομπής (άρθρο 
3.4) . 
Δεν υπάρχει ρητή απαγόρευση για την κατοχή πολλών αδειών και, σε 
αντίθεση με τη ραδιοφωνία, η μη κατοχή άδειας λειτουργίας τηλεοπτικού 
σταθμού δεν προσδιορίζεται ως θετικός παράγοντας υπέρ των υποψηφίων. 
Αντίθετα, δίνεται μεγάλη έμφαση στην ποιότητα και την ποικιλία των 
προγραμμάτων που προτείνονται από τον υποψήφιο και οι άδειες χορηγούνται 
στην εταιρεία της οποίας οι προτάσεις φαίνεται ότι εξυπηρετούν καλύτερα 
το "δημόσιο συμφέρον". Ως εκ τούτου, δεν απαγορεύεται ρητά σε έναν 
κάτοχο άδειας να υποβάλει αίτηση για νέα άδεια. Ωστόσο, ο νόμος του 1990 
περιλαμβάνει διατάξεις παρεμφερείς με τις ισχύουσες για τη ραδιοφωνία: 
φυσικά και νομικά πρόσωπα απαγορεύεται να έχουν μετοχές σε περισσότερες 
από μία τηλεοπτικές επιχειρήσεις και οι ιδιώτες δεν μπορούν να 
2.0 2-
συμμετέχουν στη διοίκηση περισσότερων του ενός τέτοιων φορέων. Με βάση 
τις διατάξεις αυτές, μία εταιρεία που έχει ήδη άδεια λειτουργίας 
τηλεοπτικού σταθμού, ακόμη και εάν η ίδια υποβάλει αίτηση για δεύτερη 
άδεια, θα μπορεί να έχει μετοχές μόνο σε άλλη μία υποψήφια εταιρεία και 
η συμμετοχή της στην εταιρεία αυτή δεν πρέπει να υπερβαίνει το όριο του 
25%. Με τον τρόπο αυτό, δύο υποψήφιοι, σε κάθε περίπτωση χορήγησης 
άδειας, δεν μπορούν να έχουν τους ίδιους μετόχους. Με τη διάταξη αυτή, 
επιδιώκεται να εξασφαλισθεί όσο το δυνατό μεγαλύτερη πολυμέρεια στην 
κατοχή αδειών τηλεοπτικών σταθμών. 
Δ) Η ρύθμιση της συγκέντρωσης σε επίπεδο πολλών πολλαπλών μέσων μαζικής 
ενημέρωσης 
Η Πορτογαλία δεν έχει ειδικούς περιορισμούς σχετικά με τη συγκέντρωση 
συμφερόντων σε διαφορετικά μέσα μαζικής ενημέρωσης. Στην πράξη, ωστόσο, 
περιορίζεται η σημαντική αμοιβαία ιδιοκτησία ιδιωτικών ραδιοφωνικών και 
τηλεοπτικών σταθμών από την αρχή της μίας μόνο άδειας λόγω των ορίων 
συμμετοχής στο κεφάλαιο. Επιπλέον, το άρθρο 9 του νόμου του 1990 για την 
τηλεόραση απαιτεί από τις υποψήφιες εταιρείες να έχουν ως μοναδικό 
εταιρικό σκοπό την άσκηση "τηλεοπτικών δραστηριοτήτων", αποτρέποντας 
έτσι τους ίδιους τους κατόχους τηλεοπτικών αδειών, σε αντίθεση με τους 
μετόχους τους, να αναμειγνύονται σε άλλους τομείς των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης. Μία παράλληλη διάταξη υπάρχει στο άρθρο 7.7 του προεδρικού 
διατάγματος αριθ. 85-C/75, το οποίο ορίζει ότι οι δημοσιογραφικοί 
οργανισμοί, οι εκδοτικοί οίκοι και τα πρακτορεία τύπου μπορούν να 
ασκούν, πέραν του βασικού αντικειμένου τους, μόνο δραστηριότητες 
εγγενείς ή συμπληρωματικές της κύριας δραστηριότητας. Αυτό είναι κατά 
κάποιον τρόπο περισσότερο ελεύθερο από τον περιορισμό που επιβάλλεται 
στις τηλεοπτικές επιχειρήσεις αφού είναι δυνατό να ερμηνευθούν οι 
"συμπληρωματικές δραστηριότητες" κατά τρόπον ώστε να καλύψουν τη 
συμμετοχή στα οπτικοακουστικά μέσα. Η άποψη αυτή ενισχύεται από μία από 
τις λίγες άλλες νομοθετικές διατάξεις οι οποίες αναφέρονται ειδικά στο 
θέμα αυτό: το άρθρο 7 του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 338 του 1988 
ορίζει ότι θεωρείται θετικός παράγοντας κατά τη χορήγηση αδειών 
2 33 
λειτουργίας ραδιοσταθμών το γεγονός ότι στην υποψήφια εταιρεία 
συμμετέχουν κατά πλειοψηφία επαγγελματίες του τομέα των επικοινωνιών ή 
ανήκουν περιφερειακές εφημερίδες που κυκλοφορούν επί τουλάχιστον τρία 
έτη. 
Ε) Όρια συμμετοχής κεφαλαίου 
Ραδιοφωνία και Τηλεόραση 
Η πορτογαλική νομοθεσία απαγορεύει σε φυσικά ή νομικά πρόσωπα να 
κατέχουν μετοχές σε περισσότερες από μία ιδιωτικές ραδιοφωνικές ή 
τηλεοπτικές επιχειρήσεις. Για τη ραδιοφωνία, το άρθρο 2.5 του 
νομοθετικού διατάγματος αριθ. 338 του 1988 ορίζει ότι κάθε εταιρεία 
μπορεί να συμμετέχει μέχρι το 30% στο κεφάλαιο της εταιρείας 
ραδιοφωνικού σταθμού. Σημειωτέον ότι το άρθρο 2.7 δεν θέτει τα ίδια όρια 
για τη συμμετοχή φυσικών προσώπων. Δεδομένου, ωστόσο, ότι οι άδειες 
χορηγούνται μόνο σε εταιρείες τούτο παρέχει τη δυνατότητα σε φυσικά 
πρόσωπα να ασκούν αποτελεσματικό έλεγχο σε ένα ραδιοφωνικό σταθμό αν 
και με τη μορφή εταιρείας. 
Αντίθετα στην τηλεόραση, οι εταιρείες ή οι ιδιώτες δεν μπορούν να 
κατέχουν περισσότερο από το 25% του κεφαλαίου της εταιρείας τηλεοπτικού 
σταθμού. 
ΣΤ) Περιορισμοί ιδιοκτησίας αλλοδαπών και άλλων 
α) Ραδιοφωνία και Τηλεόραση 
Οι άδειες λειτουργίας ραδιοφωνικού σταθμού χορηγούνται μόνο σε εταιρείες 
και παρόλο που δεν υπάρχουν όρια για τις ξένες συμμετοχές, όπως για την 
τηλεόραση, το άρθρο 8.3 προβλέπει ότι όταν οι υποψήφιοι φαίνεται ότι 
έχουν ίσο κύρος, θα προτιμώνται εκείνοι που είναι εγκατεστημένοι στη 
γεωγραφική περιοχή που καλύπτει η άδεια. Δεν υπάρχουν ειδικές 
απαγορεύσεις όσον αφορά την ιδιοκτησία ραδιοφωνικών σταθμών από 
πολιτικές και επαγγελματικές οργανώσεις. 
Για την τηλεόραση, οι διατάξεις είναι πιο αυστηρές, με μεγάλη έμφαση 
στην πορτογαλική υπηκοότητα. Οι άδειες χορηγούνται μόνο σε πορτογαλικές 
εταιρείες που έχουν την έδρα τους στην Πορτογαλία και που έχουν μετοχικό 
κεφάλαιο ύψους τουλάχιστον 2,5 δισεκατομμυρίων ΡΤΕ (άρθρο 9 του νόμου 
2. M 
του 1990). Το ίδιο άρθρο περιορίζει την ξένη συμμετοχή στο 15% του 
μετοχικού κεφαλαίου. Οι εταιρείες που ζητούν άδειες λειτουργίας 
τηλεοπτικού σταθμού πρέπει να έχουν ως αποκλειστικό εταιρικό σκοπό τις 
"τηλεοπτικές δραστηριότητες", ενώ το άρθρο 3.6 απαγορεύει την ιδιοκτησία 
και χρηματοδότηση τηλεοπτικών σταθμών από πολιτικά κόμματα ή ενώσεις, 
συνδικάτα, επαγγελματικές ενώσεις και τοπικές αρχές ή φορείς στο 
κεφάλαιο των οποίων έχουν συμμετοχή οι προηγούμενοι. 
β) Τύπος 
Η Πορτογαλία θέσπισε μέτρα τα οποία περιορίζουν την ιδιοκτησία στον 
τύπο. Και εδώ πάλι οι περιορισμοί εντοπίζονται στη διασφάλιση του 
πορτογαλικού ελέγχου. Το άρθρο 7 του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 85-
C/75 προβλέπει ότι μόνον τα περιοδικά έντυπα μπορούν να ανήκουν σε 
πορτογαλικές επιχειρήσεις, που είναι εγκατεστημένες στην Πορτογαλία και 
απολαμβάνουν πλήρη αστικά και πολιτικά δικαιώματα, αν και προβλέπονται 
εξαιρέσεις για τις εκδόσεις των ξένων διπλωματικών, εμπορικών και 
πολιτιστικών αντιπροσωπειών. Οι εμπορικές εταιρείες στον τομέα του τύπου 
πρέπει να έχουν την έδρα τους στην Πορτογαλία και οι ξένοι μέτοχοι δεν 
πρέπει να κατέχουν περισσότερο από το 10% του εταιρικού κεφαλαίου ούτε 
να διαθέτουν δικαιώματα ψήφου (άρθρο 7.8). Τέλος, τα μέλη της διοίκησης 
ή της διεύθυνσης των εταιρειών αυτών πρέπει να έχουν πορτογαλική 
υπηκοότητα (άρθρο 7.11). 
ΣΤ) Κανόνες εγχώριου ανταγωνισμού 
Ο νόμος περί ανταγωνισμού, (νομοθετικό διάταγμα αριθ. 422/83), έχει ως 
αντικείμενο (άρθρο 1) την προστασία του ανταγωνισμού στην εθνική αγορά 
με σκοπό, μεταξύ άλλων, να εξασφαλίσει τη διαφάνεια της αγοράς και να 
ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα των οικονομικών παραγόντων. Ο εν λόγω 
νόμος εφαρμόζεται σε όλες τις δραστηριότητες στο δημόσιο, συνεταιριστικό 
ή ιδιωτικό τομέα. Απαγορεύει ορισμένες ατομικές περιοριστικές 
πρακτικές, για παράδειγμα την επιβολή ελάχιστων τιμών, καθώς και τις 
εναρμονισμένες πρακτικές από διαφορετικές οργανώσεις. Εντούτοις, το 
2.^ 
άρθρο 5 προβλέπει εξαιρέσεις από την απαγόρευση καθορισμού ελάχιστων 
τιμών για ορισμένους τομείς, μεταξύ των οποίων τα βιβλία, οι εφημερίδες 
και τα περιοδικά. Απαγορεύονται επίσης, σύμφωνα με το άρθρο 14, οι 
"καταχρηστικές" δραστηριότητες εταιρείας ή εταιρειών, με δεσπόζουσα θέση 
στην αγορά, οι οποίες έχουν ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα τον 
περιορισμό του ανταγωνισμού. Αρμόδιο για την επιβολή των διατάξεων αυτών 
είναι το Συμβούλιο Ανταγωνισμού. 
Ο νόμος του 1983 δεν εφαρμόζεται στις κεντρικές, περιφερειακές και 
τοπικές αρχές, στις υπηρεσίες ταχυδρομείων και τηλεπικοινωνιών ούτε 
καλύπτει τους περιορισμούς που είναι αποτέλεσμα νομοθετικών ή 
κανονιστικών διατάξεων, ανεξάρτητα από το εάν θεσπίσθηκαν πριν ή μετά 
από τον ίδιο το νόμο περί ανταγωνισμού (άρθρο 36). 
Η) Η προστασία της πολυφωνίας μέσω της νομικής ρύθμισης του περιεχομένου 
Η ΚΤΕ, ως καθιερωμένος κρατικός σταθμός, κατά παράδοση υπόκειται στις 
υποχρεώσεις των δημοσίων υπηρεσιών, για διασφάλιση ενός ευρέος φάσματος 
προγραμμάτων και την προαγωγή του εθνικού πολιτισμού. Προκειμένου να 
προωθηθεί ο εκπαιδευτικός ρόλος των τηλεοπτικών σταθμών θα δοθεί 
προτίμηση στο Ανοικτό Πανεπιστήμιο. Ως κρατικός σταθμός πρέπει επίσης, 
δυνάμει του νόμου για την τηλεόραση του 1990, να παραχωρεί χρόνο 
εκπομπής σε ορισμένες ευνοούμενες κοινωνικές οργανώσεις. Έτσι, 
παρέχονται μέχρι δύο ώρες ημερησίως σε θρησκευτικούς φορείς (άρθρο 25) 
ενώ τα πολιτικά κόμματα, τα συνδικάτα, οι επαγγελματικοί και οικονομικοί 
φορείς μπορούν επίσης να ζητήσουν μερίδιο από το διαθέσιμο χρόνο 
εκπομπής (άρθρο 32). Τα μηνύματα του Προέδρου της Δημοκρατίας, του 
Προέδρου του Κοινοβουλίου και του Πρωθυπουργού πρέπει να μεταδίδονται 
από τον κρατικό σταθμό και σε περιόδους εκτάκτου ανάγκης την ίδια 
υποχρέωση έχουν και οι ιδιωτικοί τηλεοπτικοί σταθμοί (άρθρο 24). Ωστόσο, 
μη κυβερνητικά πολιτικά κόμματα που αντιπροσωπεύονται στη Βουλή μπορούν 
(15) 
2·3£ 
να διαθέτουν από κοινού ίσο χρόνο εκπομπής με εκείνον που χορηγείται 
στην κυβέρνηση (άρθρο 40). Τα φυσικά και νομικά πρόσωπα έχουν δικαίωμα 
απάντησης όταν μεταδίδεται από κρατικούς ή ιδιωτικούς τηλεοπτικούς 
σταθμούς προσβλητική, λανθασμένη ή βλαπτικού περιεχομένου για την 
προσωπικότητα τους εκπομπή (άρθρο 35). 
Στην ιδιωτική ραδιοφωνία έχει δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στις τεχνικές και 
χρηματοδοτικές δυνατότητες των υποψηφίων, στην οικονομική τους 
βιωσιμότητα, την προβλεπόμενη κάλυψη κλπ. Όταν υπάρχουν υποψήφιοι ίσου 
κύρους, ωστόσο, ένας παράγοντας προτίμησης είναι η αφιέρωση περισσότερου 
χρόνου σε πολιτιστικά, εκπαιδευτικά και ενημερωτικά προγράμματα (άρθρο 
7.3.σ του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 338 του 1988). 
Στον τομέα της τηλεόρασης, ο πρόσφατος νόμος αριθ. 58/90 ορίζει στο 
άρθρο 6 μια σειρά στόχων που θεωρείται ότι αποτελούν τη βάση όλων των 
τηλεοπτικών μεταδόσεων, είτε από δημόσιους είτε από ιδιωτικούς φορείς. 
Στους στόχους αυτούς περιλαμβάνονται οι γνωστοί στόχοι της μόρφωσης, 
ενημέρωσης και ψυχαγωγίας των τηλεθεατών, με έμφαση στην προαγωγή των 
πολιτιστικών αξιών προκειμένου να "εκφράζεται η εθνική ταυτότητα", και 
της ανταλλαγής ιδεών μεταξύ των πορτογάλων και ξένων πολιτών. Τα 
προγράμματα πρέπει να είναι ανεξάρτητα, πολυφωνικά, ακριβή, 
αντικειμενικά και ανεξάρτητα από κυβερνητικές παρεμβάσεις (σχετικά με το 
σημείο αυτό, βλ. επίσης άρθρο 15). Το ευρύ φάσμα των δημοσίων 
συμφερόντων πρέπει να λαμβάνεται επίσης υπόψη καθώς και οι ανάγκες των 
παιδιών, των νέων και των πολιτιστικών μειονοτήτων. 
Για τα προγράμματα της ιδιωτικής τηλεόρασης τέθηκαν απαιτήσεις οι οποίες 
είναι κατά τι αυστηρότερες από εκείνες που τίθενται για τα προγράμματα 
της ιδιωτικής ραδιοφωνίας. Εδώ οι άδειες χορηγούνται στον υποψήφιο του 
οποίου η προτεινόμενη υπηρεσία φαίνεται ότι εξυπηρετεί καλύτερα το 
δημόσιο συμφέρον, λαμβάνοντας υπόψη τον προβλεπόμενο χρόνο για τα 
πολιτιστικά ψυχαγωγικά και ενημερωτικά προγράμματα, καθώς και τη 
δυνατότητα του υποψήφιου να ικανοποιεί όλο το φάσμα των προτιμήσεων του 
κοινού. Τέλος, οι τηλεοπτικοί σταθμοί πρέπει να μεταδίδουν τακτικά 
ειδήσεις που συντάσσονται από επαγγελματίες δημοσιογράφους (άρθρο 23). 
2Ϊ\ 
θ) Απαιτήσεις σχετικά με τη διαφάνεια 
Έχει δοθεί μεγάλη σημασία στην ανάγκη για διαφάνεια στα μέσα μαζικής 
ενημέρωσης και στην ισχύουσα νομοθεσία έχουν ορισθεί λεπτομερείς 
απαιτήσεις για τον τύπο και την τηλεόραση. Σύμφωνα με αυτές απαιτείται 
να κοινοποιούνται ορισμένα στοιχεία καθώς και να δημιουργούνται επίσημα 
μητρώα ώστε να καταχωρούνται οι πληροφορίες αυτές, όπως η ιδιοκτησία και 
η κατανομή των μετοχών στα μέσα μαζικής ενημέρωσης. 
Οι μετοχές εταιρειών ιδιωτικών τηλεοπτικών σταθμών πρέπει να είναι 
ονομαστικές (άρθρο 9.4 του νόμου αριθ. 58/90) και οι τηλεοπτικοί φορείς 
υποχρεούνται να δημοσιεύουν κάθε έτος σε εφημερίδα εθνικής κυκλοφορίας 
την έκθεση και τους λογαριασμούς της εταιρείας τους. Πρέπει να 
αναφέρεται ο τρόπος χρηματοδότησης τους, είτε από τις δικές τους πράξεις 
είτε από εξωτερικές πηγές (άρθρο 63 του ιδίου νόμου). Επίσης, ο Γενικός 
Διευθυντής Κοινωνικής Επικοινωνίας υποχρεούται να τηρεί αρχεία για όλους 
τους τηλεοπτικούς φορείς που έχουν άδεια, με στοιχεία σχετικά με τη 
συμμετοχή στο κεφάλαιο άλλων φορέων στα μέσα μαζικής ενημέρωσης (άρθρο 
61 του ιδίου νόμου). Τέλος, όλα τα τηλεοπτικά προγράμματα πρέπει να 
περιλαμβάνουν στοιχεία όσον αφορά το συγγραφέα, τον παραγωγό και το 
σκηνοθέτη (άρθρο 23 του ιδίου νόμου). 
Οι μετοχές των επιχειρήσεων τύπου πρέπει να είναι ονομαστικές και τα 
ονόματα όλων των μετόχων και το ποσοστό που κατέχουν πρέπει να 
δημοσιεύονται επίσης κάθε Απρίλιο σε όλα τα περιοδικά που ανήκουν στην 
εν λόγω εταιρεία (άρθρο 7 του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 85-C/75). 
Επίσης, σε όλα τα περιοδικά πρέπει να αναγράφεται το όνομα του διευθυντή 
και του ιδιοκτήτη καθώς και η έδρα της εταιρείας (άρθρο 11 του ιδίου 
νόμου). Το Συμβούλιο Τύπου πρέπει να εκπονεί μια ετήσια έκθεση σχετικά 
με την κατάσταση του πορτογαλικού τύπου αναφέροντας το βαθμό 
συγκέντρωσης μεταξύ των εκδοτικών επιχειρήσεων και την οικονομική τους 
κατάσταση (άρθρο 17 του ιδίου νόμου). 
Τα μητρώα που περιλαμβάνουν όλα τα στοιχεία σχετικά με τις περιοδικές 
εκδόσεις, τις εκδοτικές επιχειρήσεις, τα εθνικά πρακτορεία τύπου, τους 
εκδοτικούς οίκους, τα ξένα πρακτορεία τύπου και τους δημοσιογράφους του 
ξένου τύπου τηρούνται από τον Υπουργό Κοινωνικής Επικοινωνίας. 
12. ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ 
Α) Αρχές συνταγματικού δικαίου 
Σε αντίθεση με τα άλλα κράτη μέλη των ΕΚ της ηπειρωτικής Ευρώπης, το Ηνωμένο 
Βασίλειο δεν διαθέτει γραπτό σύνταγμα από όπου θα ήταν δυνατό να εξαχθεί η 
υποχρέωση διαφύλαξης της πολυφωνίας στα μέσα ενημέρωσης. Για το λόγο αυτό, δεν 
υπάρχει ούτε συνταγματικό δικαστήριο το οποίο να μπορεί να επηρεάσει την 
οργάνωση του οπτικοακουστικού τομέα. 
Η δικαστική ανάμειξη στα μέσα ενημέρωσης περιορίζεται επίσης από την απροθυμία 
για παρέμβαση στις αποφάσεις ειδικών ρυθμιστικών οργάνων, ή ακόμη περισσότερο 
σε αποφάσεις χάραξης πολιτικής οι οποίες μπορεί να θεωρηθεί ότι υπάγονται στην 
κοινοβουλευτική και όχι στην δικαστική αρμοδιότητα. Πρόσφατα, η Βουλή των 
Λόρδων αρνήθηκε να ανατρέψει την απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών, που έλαβε 
τον Οκτώβριο του 1988, να χρησιμοποιήσει τις εξουσίες του δυνάμει του τμήματος 
29(3) του νόμου "Broadcasting Act" του 19 81 προκειμένου να απαγορεύσει την 
εκπομπή ζωντανών συνεντεύξεων ή δηλώσεων μελών ορισμένων οργανώσεων που 
συνδέονται με την τρομοκρατία στη Βόρειο Ιρλανδία: μία απαγόρευση η οποία 
καλύπτει, εμφανέστατα, εκλεγέντα μέλη του πολιτικού κόμματος Sinn Féin. Κατά 
τον τρόπο αυτό, παρόλο που η έννοια της "ελευθερίας του λόγου" έχει σε κάποιο 
βαθμό αναγνωρισθεί από ta βρετανικά δικαστήρια*172), η έλλειψη γραπτού 
συντάγματος και η υπολειμματική φύση των δημοσίων συμφερόντων την καθιστούν 
μία αρχή περιορισμένης χρήσης έναντι επιδόξων αντιδίκων. 
Η εξέλιξη της ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από την 
πολιτική βούληση της κυβέρνησης, ιδίως όσον αφορά την εγγύηση της πολυφωνίας 
και την καταπολέμηση των συγκεντρώσεων. Εντούτοις, όπως η βρετανική 
ραδιοτηλεοπτική μετάδοση βρίσκεται σήμερα σε φάση θεμελιώδους μεταρρύθμισης 
(1/2) A.G. κατά BBC 1981 A.C.303, Marshall κατά BBC 1979, I.W.L.R. Schering 
Chemicals κατά Falkman 1981, 2 All E.R. 84 8. 
2^ 
και αναδιάρθρωσης μετά την ψήφιση του ΒΓθό\άσ33τ;χη9 Αστ: του 1990, είναι 
απαραίτητες ορισμένες εισαγωγικές επεξηγήσεις. 
Β) Η δυαδικότητα του συστήματος μεταξύ του βίβια3 σαο και της 
αναδιοργάνωσης 
χ) Το ραδιοτηλεοπτικό σύστημα πριν από τη μεταρρύθμιση 
Στο παραδοσιακό σύστημα της βρετανικής ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης, η ιδιωτική 
ραδιοτηλεοπτική μετάδοση υπόκειται σε μεγάλο βαθμό στην υποχρέωση του σεβασμού 
του γενικού συμφέροντος και σε πολλές ρυθμίσεις, που περιορίζουν τις 
δυνατότητες δράσης της, ενεργοποιώντας τον ανταγωνισμό ή αφήνοντας να οδηγηθεί 
από τους νόμους της αγοράς. Οι ραδιοτηλεοπτικές υπηρεσίες που παρέχονται από 
τους συμβαλλόμενους με την ΐτν και το Οη^ηηβΐ 4 πρόκειται να συνεχίσουν υπό 
τους ίδιους όρους μέχρι την 31η Δεκεμβρίου 1992, ενώ η Ιηάβρβηάβητ. Τβίβνχβχοη 
0οπ\πιχ33χοη λαμβάνει τη θέση της ΙΒΑ για μία ενδιάμεση περίοδο. Οι 15 
τηλεοπτικοί παραγωγοί της ΐτν ("Ιηάβρβηάβητ: Τβίβνχβχοη") περιορίζονται σε 
περιφερειακή μετάδοση και υπόκεινται σε σημαντικές υποχρεώσεις όσον αφορά τα 
προγράμματα τα οποία πρέπει να εξασφαλίζουν τη δημιουργία ενός 
διαφοροποιημένου προγράμματος με περιφερειακές ποσοστώσεις. Το Οηόΐηηβΐ 4 που 
παραμένει στο σύστημα, έχει σχεδιασθεί κατά τρόπον ώστε να πρέπει να εκπέμπει 
προγράμματα που ικανοποιούν τις προτιμήσεις και τα ενδιαφέροντα που δεν 
ικανοποιούνται από την ΐτν ώστε να εξασφαλίζει μία ορθή αναλογία εκπαιδευτικών 
προγραμμάτων και να ενθαρρύνει την καινοτομία στη μορφή και στο περιεχόμενο 
των προγραμμάτων του*173). Μέχρι σήμερα, το Οη&ηηβΐ 4 χρηματοδοτείτο, όχι από 
τα δικά του διαφημιστικά μηνύματα αλλά από τα πλεονάσματα των εταιρειών ΐτν, 
που για αντιστάθμισμα έχουν το δικαίωμα πώλησης του διαφημιστικού χρόνου στο 
Οη&ηηβΐ 4. Εφόσον το Οη&ηηβΐ 4 έχει ένα εγγυημένο επίπεδο εσόδων, χωρίς να 
λαμβάνεται υπόψη η εμπορική του επιτυχία, δεν μπορεί συνεπώς να θεωρηθεί απλώς 
(17 3) Τμήμα 2 (1) του ΒζΌ3άθ33τ;χη9 Αστ: του 1981. Οι υποχρεώσεις αυτές 
μεταφέρθηκαν στους όρους του ΒΓθ&άσόΐ3τ;χη9 Αοΐ: του 1990, τμήμα 25. 
1.4° 
ως ιδιωτικός εμπορικός σταθμός. Μέχρι σήμερα, στον οπτικοακουστικό τομέα δεν 
υπάρχουν εθνικοί ιδιωτικοί σταθμοί, αλλά περίπου πενήντα τοπικές εταιρείες 
(Independent Local Radio, ILR) που πρέπει να προσφέρουν προγράμματα υψηλής 
ποιότητας και τα οποία αποτελούν το αντικείμενο εντατικού ελέγχου, ο οποίος 
ενίοτε συνδοδεύεται από οδηγίες. 
Οι κανονισμοί για την καλωδιακή και δορυφορική μετάδοση δυνάμει του νόμου 
"Cable and Broadcasting Act" (νόμου περί καλωδιακών συστημάτων και εκπομπών) 
του 1984 ήταν λιγότερο περιοριστικοί από τους κανονισμούς του Broadcasting Act 
του 1990. Το καλωδιακό σύστημα έπαψε να είναι απλώς ένας φορέας αναμετάδοσης 
για τους υπάρχοντες εθνικούς σταθμούς στις αρχές της δεκαετίας του '80 αλλά η 
ανάπτυξη του ως ξεχωριστό μέσο μετάδοσης υπήρξε αργή. Ο συνολικός αριθμός των 
νοικοκυριών τον Ιούλιο του 1990 έφθασε μόλις τα 1,7 εκατομμύρια ενώ ο αριθμός 
των συνδρομητών ήταν 347.000 *174). Σημαντικό ενδιαφέρον εκδηλώθηκε από τους 
βορειοαμερικανούς επενδυτές που είναι ήδη καθιερωμένοι στον τομέα αυτό, καθώς 
οι αμερικανικές καλωδιακές και τηλεφωνικές εταιρείες ελέγχουν το 9 0% των 
καλωδιακών αδειών στο ΗΒ. Οι φορείς εκμετάλλευσης καλωδιακής μετάδοσης 
απέκτησαν σημαντικό αγοραστικό πλεονέκτημα από τη σύγχυση που επικράτησε γύρω 
από τις ανταγωνιζόμενες δορυφορικές υπηρεσίες Sky και BSB: ήταν σε θέση να 
προσφέρουν τις δύο υπηρεσίες σε ένα σύστημα, παρακάμποντας έτσι την ανάγκη 
αγοράς και εγκατάστασης δύο διαφορετικών κεραιών λήψης. Με τη συγχώνευση των 
δύο εταιρειών δορυφορικής μετάδοσης, ωστόσο, εμφανίστηκαν ορισμένα μαύρα 
σύννεφα για το μέλλον του βρετανικού καλωδίου, λόγω του φόβου ότι οι 
δορυφορικοί σταθμοί μπορούν να ορίσουν τέλη παροχής υπηρεσιών αρκετά υψηλά 
ώστε να εκδιώξουν τους καλωδιακούς φορείς από την αγορά. 
Οι νέες απ' ευθείας λήψης δορυφορικές υπηρεσίες είναι περισσότερο δημοφιλείς 
από τις καλωδιακές στο τηλεοπτικό κοινό και πιστεύεται ότι η συνδυασμένη 
υπηρεσία που προσφέρει η BSkyB θα αποδειχθεί ακόμη περισσότερο ελκυστική. 
Λόγω της γενικά ελάχιστα ανταγωνιστικής δομής του βρετανικού ραδιοτηλεοπτικού 
συστήματος, οι προσπάθειες συγκέντρωσης που είναι χαρακτηριστικές της αγοράς 
αυτής δεν εκδηλώθηκαν μέχρι σήμερα. Η ΙΒΑ (Independent Broadcasting 
Authority), ισχυρό όργανο ελέγχου, μπορούσε να αντιταχθεί μέσω ελαστικών 
μεθόδων. 
(174) Variety, 19 Νοεμβρίου 1990, σελίδα 100. 
ii) Ο Broadcasting Act του 1990 
Ο νέος Broadcasting Act του 1990 άλλαξε βαθιά τη δομή της ιδιωτικής 
ραδιοφωνίας και τηλεόρασης στο Ηνωμένο Βασίλειο. Η κυβέρνηση ανακοίνωσε τη 
γενική φιλοσοφία της μεταρρύθμισης, η οποία συνίσταται στην ενίσχυση του 
ανταγωνισμού και την αύξηση των δυνατοτήτων επιλογής για το κοινό, πρωτίστως 
για τη ραδιοφωνία, στο Πράσινο Βιβλίο του 1987*175) ("Radio: Choice and 
Opportunities" ("Ραδιοφωνία: Δυνατότητες και Επιλογές")) και στη συνέχεια 
γενικότερα στο Λευκό Βιβλίο του Νοεμβρίου του 1988*176) ("Broadcasting in the 
90's: Competition, Choice and Quality" (Η ραδιοτηλεοπτική μετάδοση τη δεκαετία 
του '90: ανταγωνισμός, επιλογές και ποιότητα)). Στο πλαίσιο της 
προγραμματιζόμενης διεύρυνσης της προσφοράς προγραμμάτων, προβλέπεται πέρα από 
τη δημιουργία ενός πέμπτου τηλεοπτικού σταθμού μέσω των ερτζιανών κυμάτων, από 
το 1993, ("Channel 5"), νέα προγράμματα μέσω καλωδίου και δορυφόρου και, για 
πρώτη φορά, τρεις ραδιοφωνικοί σταθμοί εθνικής εμβέλειας. Οι παλαιές 
εταιρείες ITV θα καταστούν ανεξάρτητοι περιφερειακοί σταθμοί που θα εκπέμπουν 
στο εξής με την ονομασία Channel 3. Ο σταθμός αυτός θα έχει επιπλέον την άδεια 
να εκπέμπει τμηματικά προγράμματα περιορισμένης διάρκειας (για παράδειγμα 
επίκαιρα θέματα). To Channel 4, το οποίο θα αποτελείται από εταιρεία 
προγραμμάτων που πρόκειται να συσταθεί από την αρχή ελέγχου, διατήρησε ως επί 
το πλείστον το ιδιαίτερο καθεστώς του. Ωστόσο, το καθεστώς του Channel 4 ως 
καινοτόμου και εναλλακτικού τηλεοπτικού σταθμού μπορεί να απειληθεί από τη νέα 
απαίτηση που θέτει ο Broadcasting Act του 1990 σύμφωνα με την οποία ο σταθμός 
πωλεί το δικό του διαφημιστικό χρόνο. Σε περίοδο ύφεσης και σε ένα νέο 
ανταγωνιστικό κλίμα στον οπτικοακουστικό τομέα οι πιέσεις που θα ασκηθούν στο 
Channel 4 για να έχει επιτυχία από εμπορική άποψη, ακόμη και εις βάρος των 
προγραμμάτων για τις μειονότητες, θα είναι σημαντικές. Οι ανησυχίες αυτές 
καθησυχάζονται κατά κάποιον τρόπο από το τμήμα 26 του νόμου του 1990 το οποίο 
προβλέπει ότι όταν τα αναμενόμενα απαιτούμενα έσοδα του channel 4 για ένα 
δεδομένο έτος πέφτουν κάτω από το καθορισμένο ελάχιστο όριο για το ίδιο έτος, 
( 17 b) Home OTïice 1987, Consultative Document, Λονδίνο 19 87. 
(176) Home Office 1988, The Government's Plan for Broadcasting Legislation 
Λονδίνο 1988. 
2Mz~ 
η ITC μπορεί να επιβάλει στους κατόχους άδειας Channel 3 την καταβολή εισφοράς 
στο Channel 4 προκειμένου να καλυφθεί το έλλειμμα. 
Οι υποχρεώσεις τις οποίες είχαν μέχρι σήμερα οι ιδιωτικοί σταθμοί όσον αφορά 
τα προγράμματα αντικαθίστανται από "διατάξεις για την προστασία των 
καταναλωτών", ελαστικότερες, οι οποίες επιτρέπουν τον προσανατολισμό της δομής 
των προγραμμάτων συναρτήσει κριτηρίων που συνδέονται με τον ανταγωνισμό και το 
συμφέρον του κοινού. Το καθεστώς ελέγχου που εφήρμοζε προγενέστερα η ΙΒΑ θα 
αντικατασταθεί από μία "βαθμιαία ρύθμιση" που πρόκειται να εφαρμοσθεί από την 
Independent Television Commission (ITC) και στη ραδιοφωνία από τη Radio 
Authority (RA). Ένα σημαντικότερο στοιχείο είναι ότι η ITV αντιδρά αναδρομικά 
στα προγράμματα που μεταδίδονται από τους σταθμούς αντί να διαδραματίζει 
ενεργό ρόλο στον προγραμματισμό σύμφωνα με τις κατευθύνσεις της ΙΒΑ. 
Οι συντάκτες του Λευκού Βιβλίου είχαν επίγνωση ότι αυτή η πολιτική 
"απελευθέρωση" και η αποδοχή των νόμων της αγοράς μπορεί να ευνοήσει την 
ανάπτυξη μίας τάσης προς τη συγκέντρωση και να θέσει σε κίνδυνο την πολυφωνία. 
Για το λόγο αυτό θεώρησαν απαραίτητη, παρά ορισμένες ελαστικοποιήσεις, την 
πρόβλεψη κανονιστικών ρυθμίσεων για τον περιορισμό των συγκεντρώσεων*177). 
Συνεπώς, ο Broadcasting Act του 1990 προβλέπει στο παράρτημα του (πίνακας 2) 
τους λεπτομερείς κανόνες σχετικά με τις συγκεντρώσεις. 
(1/7) Λευκό ΒΤρ'λίο 1988, Home Office Νοέμβριος 1988, σ. 31-32: "... θα 
απαιτηθούν σαφείς κανόνες οι οποίοι θα επιβάλουν όρια στις 
συγκεντρώσεις ιδιοκτησίας και στην υπερβολική ανάπτυξη των αμοιβαίων 
συμμετοχών στα μέσα ενημέρωσης, προκειμένου να παραμείνει ανοικτή η 
αγορά για νέους φορείς και προκειμένου να αποφευχθεί κάθε τάση 
ομοιομορφίας της πληροφόρησης ή κυριαρχίας μικρού αριθμού ομίλων". 
in 
Γ) Συγκέντρωση σε επίπεδο ενός μόνον μέσου μαζικής ενημέρωσης 
i) Τηλεόραση 
Ο Broadcasting Act του 1990 περιορίζει τον αριθμό αδειών που μπορεί να κατέχει 
ένας δεδομένος οργανισμός για κάθε δυνατό τύπο μετάδοσης*178). Μία δεδομένη 
εταιρεία περιορίζεται σε δύο περιφερειακές άδειες στο πλαίσιο του νέου δικτύου 
του Channel 3. Ένα πρόσωπο μπορεί να έχει μόνο μία εθνική άδεια Channel 3 και 
μόνο μία Channel 5. Σύμφωνα με τις νέες κατευθύνσεις της κυβέρνησης, όσοι 
συμμετέχουν κατά πλειοψηφία σε μία από τις εννέα "ευρείες" περιφερειακές 
άδειες Channel 3 απαγορεύεται να συμμετέχουν κατά πλειοψηφία σε άλλες 
"ευρείες" άδειες, αλλά επιτρέπεται να ελέγχουν επιπλέον μία από τις μικρότερες 
έξι άδειες, και μέχρι το 20% μίας άλλης άδειας και το 5% άλλων. Παρόλο που με 
αυτές τις κατευθύνσεις γειτονικές άδειες μπορεί να ανήκουν στα ίδια χέρια, 
πιστεύεται ότι ο Υπουργός Εσωτερικών μπορεί να κρίνει ακατάλληλες τις αρχικές 
προσφορές για γειτονικές περιοχές, ενώ να επιτρέψει σε κάτοχο "ευρείας" άδειας 
να αναλάβει ένα μικρότερο γείτονα από τη στιγμή που το "μορατόριουμ" για τις 
αναλήψεις λήγει το 1994*179). Εάν μία επιχείρηση κατέχει μία άδεια σε 
περί έφερειακό ή εθνικό επίπεδο για το Channel 3 ή έχει άδεια για το "Channel 
5", η μέγιστη συμμετοχή της σε εταιρεία που έχει άδεια για μία από τις δύο 
κατηγορίες περιορίζεται στο 20%*180). Τούτο πρέπει όχι μόνο να αποτρέψει τη 
συγκέντρωση προγραμμάτων αλλά πρέπει επίσης να εξασφαλίζει την πραγματική 
ανεξαρτησία των οργανισμών ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης του Channel 3 οι οποίοι 
μπορεί να αντιμετώπιζαν κίνδυνο εάν η προμήθεια και η ανταλλαγή προγραμμάτων 
λάμβανε χώρα μεταξύ των ίδιων οργανισμών ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης σε 
περιφερειακό και εθνικό επίπεδο. 
(17 8) Broadcasting Act του 1990, Schedule 2, Μέρος III, παράγραφος 2(1). 
(179) Screen Digest, Ιανουάριος 1991, σ. 5, Media Guardian, 21 Ιανουαρίου 
1991, σ. 21. 
(180) Broadcasting Act του 1990, Schedule 2, Μέρος III, παράγραφος 5(2). 
(16 
181) Βχ-οαάσό\3ΐ;χη9 Αστ. του 1990, δσηβάαΐβ 2, Μέρος III, παράγραφος 6(2). 
182) ΒΓθόΐάσόΐ3τ.χη9 Αστ: του 1990, δσηβάαΐβ 2, Μέρος III, παράγραφος 6(5). 
183) ΒΓθ£ΐάσ2ΐ3τ:χη9 Αστ. του 1990, δοηβάαΐβ 2, Μέρος III, παράγραφος 6(6). χχ) Δορυφορική μετάδοση 
Ο κάτοχος άδειας μη εγχώριας δορυφορικής υπηρεσίας ή ένα άτομο το οποίο 
παρέχει υπηρεσία δορυφορικής τηλεόρασης (εκτός από μη εγχώρια δορυφορική 
υπηρεσία) που προβλέπεται σε μία συχνότητα που δεν έχει χορηγηθεί στο ΗΒ αλλά 
που χρησιμοποιείται για γενική λήψη στο ΗΒ δεν μπορεί να συμμετέχει με ποσοστό 
μεγαλύτερο του 20% στις εταιρείες που έχουν άδεια εγχώριας δορυφορικής 
υπηρεσίας. Όπως ακριβώς, αντίθετα, όσοι έχουν άδεια εγχώριας δορυφορικής 
υπηρεσίας μπορούν να συμμετέχουν μέχρι 20% σε μία τέτοια δορυφορική 
υπηρεσία*181). Όλα αυτά τα ανώτατα όρια συμμετοχής που προβλέπονται από το 
νόμο μπορούν να αλλάξουν με διάταγμα του Υπουργού Εσωτερικών. 
Όσον αφορά τις δορυφορικές ραδιοφωνικές υπηρεσίες, προβλέπεται ότι ένα 
πρόσωπο το οποίο έχει άδεια για παρόμοια υπηρεσία δεν μπορεί να συμμετέχει με 
ποσοστό μεγαλύτερο του 20% σε εταιρεία η οποία έχει άδεια για εθνική 
ραδιοφωνική μετάδοση σε εθνικό επίπεδο*182), και αντίστροφα. Επιπλέον, ένα 
πρόσωπο το οποίο έχει άδεια παροχής δορυφορικής ραδιοφωνικής υπηρεσίας σε 
συχνότητα που έχει χορηγηθεί στο ΗΒ για δορυφορική μετάδοση ("εγχώρια άδεια") 
δεν μπορεί να συμμετέχει πάνω από 20% σε εταιρεία η οποία έχει άδεια παροχής 
δορυφορικής ραδιοφωνικής υπηρεσίας που δεν παρέχεται σε τέτοια συχνότητα ("μη 
εγχώρια άδεια")*183) και αντιστρόφως. 
ΧΧΧ) Ραδιοφωνία 
Οι υπάρχουσες τοπικές συμβάσεις ραδιοφωνικής εκπομπής εξακολουθούν να ισχύουν 
δυνάμει του νόμου του 1981 για το χρόνο που υπολείπεται μέχρι τη λήξη τους, 
με λίγες μόνο τροποποιήσεις και αντικαθιστώντας, ως ρυθμιστικό φορέα, τη ΚΑ 
με την ΙΒΑ. ι*Μ 
Mi 
Στο μέλλον, οι άδειες θα χορηγούνται από την Radio Authority και ο 
Broadcasting Act του 1990 περιορίζει το μέγιστο αριθμό τοπικών ραδιοφωνικών 
προγραμμάτων της κάθε επιχείρησης στα είκοσι*184). Μία επιχείρηση μπορεί να 
έχει μία μόνο άδεια όσον αφορά τους τρεις υπό ίδρυση νέους εθνικούς 
ραδιοφωνικούς σταθμούς*185). Τέλος, ένα άτομο μπορεί να έχει έως έξι 
περιορισμένες ραδιοφωνικές άδειες*186). Πέραν των όσων προαναφέρθηκαν όσον 
αφορά τις δορυφορικές ραδιοφωνικές υπηρεσίες, πρέπει ακόμη να θεσπισθούν 
κανόνες για τον περιορισμό της συγκέντρωσης σε εθνικό και τοπικό επίπεδο ή για 
τον περιορισμό της κατοχής μετοχών και στη ραδιοφωνία. 
Δ) Συγκέντρωση σε επίπεδο πολλών μέσων μαζικής ενημέρωσης 
i) Αμοιβαίες συμμετοχές μεταξύ του ραδιοτηλεοπτικού τομέα και του τύπου 
Στο ΗΒ, η συζήτηση σχετικά με τις διαγώνιες σχέσεις (που αποκαλούνται 
αμοιβαίες συμμετοχές) μεταξύ του ραδιοτηλεοπτικού τομέα και του τύπου έχει 
αρχίσει από τη δεκαετία του ·60*187). ο νόμος "Television Act" του 1964 
δημιούργησε τη δυνατότητα λύσης της σύμβασης προγράμματος ενός σταθμού όταν οι 
αρχές ελέγχου έκριναν ότι η συμμετοχή του τύπου σε μία ραδιοτηλεοπτική 
εταιρεία ήταν αντίθετη με το δημόσιο συμφέρον. Ο νόμος αυτός, ο οποίος μέχρι 
την ψήφιση του Broadcasting Act του 1990 παρέμεινε ως είχε, ακόμη και κατά τις 
μεταγενέστερες τροποποιήσεις του νόμου, χρησιμοποιήθηκε στην πράξη με πολύ 
μεγάλη επιφύλαξη. Από το 196 8, η ΙΒΑ (ή ο προκάτοχος της) δεν επέτρεψε 
τουλάχιστον παρά μόνο σε μία επιχείρηση τύπου να συμμετέχει κατά πλειοψηφία σε 
μία εταιρεία προγράμματος. Από τεχνικής άποψης, το κατόρθωσε 
(184) Broadcasting Act του 1990, Schedule 2, Μέρος III, παράγραφος 2(1). 
(185) Ibidem 
(186) Ibidem 
(187) Μία έκθεση της "Pilkington Committee on Broadcasting" (1962) 
προειδοποίησε για παράδειγμα σαφέστατα για τους κινδύνους για την 
πολυφωνία και τους κίνδυνους στρέβλωσης του ανταγωνισμού λόγω της 
διασταυρούμενης ιδιοκτησίας. 
συμπεριλαμβάνοντας τις κατάλληλες υποχρεώσεις και προσθήκες στις συμβάσεις 
άδειας που συνάπτοντο με τους σταθμούς. Η πρακτική αυτή υποστηρίχθηκε από την 
"Κογό\1 0οιηιηχ33χοη οη τ,ηβ ΡΓβ33" το 1977 και διατηρήθηκε μέχρι το νέο νόμο του 
1990. 
Πέρα από την περίπτωση των συμμετοχών κατά πλειοψηφία που κατέχει μία 
επιχείρηση, η συμμετοχή του τύπου στη ραδιοτηλεοπτική μετάδοση δεν 
περιορίζεται. Ενίοτε μάλιστα, οι τοπικές επιχειρήσεις τύπου ενθαρρύνθηκαν να 
αποκτήσουν συμμετοχές σε περιφερειακές εταιρείες προγραμμάτων. 
Ο Βχ~θ3άσά\9τ:χη9 Αστ; του 1990 περιλαμβάνει σήμερα μία περισσότερο συγκεκριμένη 
και διαφοροποιημένη ρύθμιση των αμοιβαίων συμμετοχών. Σύμφωνα με τον εν λόγω 
νόμο, ο εκδότης εφημερίδας εθνικής ή τοπικής κυκλοφορίας δεν πρέπει να αποκτά 
συμμετοχή ανώτερη του 20% σε επιχείρηση άδειας για τον σταθμό Οη^ηηβΐ 3 ή 
Οηβηηβΐ 5*188). Ο κανόνας αυτός εφαρμόζεται επίσης αντίστροφα για τον 
περιορισμό της συμμετοχής σε μία τέτοια επιχείρηση-κάτοχο άδειας σε εκδότη 
εφημερίδας εθνικής ή τοπικής κυκλοφορίας σε ποσοστό 2 0% κατ' ανώτατο 
όριο*189). Όσον αφορά τη συμμετοχή ενός εκδότη εφημερίδας εθνικής ή τοπικής 
κυκλοφορίας σε εθνικό ραδιοτηλεοπτικό σταθμό (ΙΝΚ), το όριο τίθεται επίσης 
στο 2 0% των μεριδίων*190). Ο περιορισμός αυτός εφαρμόζεται αντίστροφα 
προκειμένου να αποτρέψει εκείνους που έχουν ραδιοφωνικές άδειες εθνικής 
εμβέλειας από το να κατέχουν περισσότερο από το 20% εφημερίδας εθνικής ή 
τοπικής κυκλοφορίας*191). Αξίζει να σημειωθεί ότι ο προαναφερθείς 
περιορισμός που επιβάλλεται στον ιδιοκτήτη τοπικής εφημερίδας όσον αφορά τη 
συμμετοχή σε επιχείρηση κάτοχο άδειας για την παροχή υπηρεσιών στον 
περιφερειακό σταθμό Οη&ηηβΐ 3 εφαρμόζεται μόνο όταν η εφημερίδα και η παροχή 
υπηρεσιών εξυπηρετούν σε σημαντικό βαθμό παρόμοιες περιοχές*192). 
(188) Βχ~οά\άσό\3τ,χη9 Ασί: του Α990, δσηβάαΐβ 2, Μέρος IV, παράγραφος 2(1) (α). 
(189) ΒΓθ&άσ&3τ;χη9 Αστ: του 1990, δσηβάαΐβ 2, Μέρος IV, παράγραφος 3(1) (3). 
(190) ΒΓθό\άσδΐ8τ:χη9 Αστ: του 1990, 5οηβάα1β 2, Μέρος IV, παράγραφος 2(1) (β). 
(191) ΒΓθ&άσό\3τ:χη9 Αστ, του 1990, δοηβάαΐβ 2, Μέρος IV, παράγραφος 3(1) (ο). 
(192) ΒΓθ&άσ3.3τ:χη9 Αστ: του 1990, δοηβάαΐβ 2, Μέρος IV, παράγραφος 2(2). 
Επιπλέον, προβλέπεται ότι ο ιδιοκτήτης εφημερίδας εθνικής κυκλοφορίας ο οποίος 
έχει συμμετοχή άνω του 5% (αλλά όχι άνω του 20%) σε εταιρεία που έχει άδεια 
για τους σταθμούς Channel 3 ή Channel 5 ή άδεια ραδιοφωνικού σταθμού εθνικής 
εμβέλειας, δεν μπορεί να έχει συμμετοχή άνω του 5% σε οποιαδήποτε άλλη 
παρόμοια εταιρεία*193). Ο κανόνας αυτός εφαρμόζεται επίσης αντίστροφα όσον 
αφορά τη συμμετοχή τέτοιων εταιρειών σε εταιρεία που διευθύνει εφημερίδα 
εθνική κυκλοφορίας*194). 
Σε τοπικό επίπεδο, ο Broadcasting Act του 1990 προβλέπει ότι ο ιδιοκτήτης 
τοπικής εφημερίδας δεν μπορεί να έχει συμμετοχή άνω του 20% σε εταιρεία που 
έχει άδεια παροχής σχετικής τοπικής ραδιοφωνικής υπηρεσίας όταν υπάρχει 
σημαντική επικάλυψη των ζωνών που εξυπηρετούνται*195). Η διάταξη αυτή 
εφαρμόζεται επίσης αντίστροφα όσον αφορά τη συμμετοχή σε τοπικές εφημερίδες 
εταιρειών που έχουν άδειες τοπικών ραδιοφωνικών σταθμών*196). 
Παρόλο που η σκοπιμότητα της συγκέντρωσης τύπου-ραδιοφωνίας σε τοπικό επίπεδο 
συζητήθηκε σε επίπεδο επιτροπής κατά την ψήφιση του Broadcasting Bill, 
διατηρήθηκε το όριο 20% για τις αμοιβαίες επενδύσεις όταν υπάρχει κοινή 
περιοχή παροχής υπηρεσιών. Προκειμένου να εξασφαλισθεί ότι δεν θα προκύψει 
υπερβολική συγκέντρωση μέσω των διασταυρούμενων συμμετοχών καλωδιακού τομέα-
τύπου σε τοπικό επίπεδο, η ίδια διάταξη απαγορεύει επίσης τη μεγαλύτερη του 
20% συμμετοχή τοπικών εφημερίδων σε τοπικές υπηρεσίες διανομής (και 
αντίστροφα), και πάλι όταν υπάρχει σημαντική επικάλυψη των εξυπηρετούμενων 
περιοχών*197). Εντούτοις, τα όρια αυτά μπορούν να τροποποιηθούν από τον 
Υπουργό Εσωτ ερικών. 
( 193) Broadcasting Act του 1990, Schedule 2, Μέρος IV, παράγραφος 2(3). 
(194) Broadcasting Act του 1990, Schedule 2, Μέρος IV , παράγραφος 3(3). 
(195) Broadcasting Act του 1990, Schedule 2, Μέρος IV, παράγραφοι 1(4) και 
2(4). 
(196) Broadcasting Act του 1990, schedule 2, Μέρος IV, παράγραφος 3(4). 
(197) Broadcasting Act του 1990, Schedule 2, Μέρος IV, παράγραφοι 1(4), 2(4) 
και 3(4). 
Ο Broadcasting Act δεν προβλέπει παρόμοιους περιορισμούς για τους κατόχους 
αδειών προγραμμάτων που μεταδίδονται μέσω δορυφόρου και για τους εταίρους 
τους. Εξουσιοδοτεί όμως τον Υπουργό Εσωτερικών να προβλέψει, εάν παραστεί 
ανάγκη, μέσω αποφάσεων, ανώτατα όρια συμμετοχής για τους εκδότες 
εφημερίδων*198). Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι οι προαναφερθέντες κανόνες 
σχετικά με τις αμοιβαίες συμμετοχές δεν εφαρμόζονται στους εκδότες εφημερίδων 
που δεν κυκλοφορούν αποκλειστικά ή ως επί το πλείστον στο ΗΒ ή σε μέρος 
αυτού, παρόλο που η ITC ή η RA επεκτείνει τον κανόνα αυτό στις εφημερίδες με 
ιδιαίτερη επιρροή ή κυκλοφορία στο ΗΒ όταν το κρίνει σκόπιμο*199). 
ii) Περιορισμοί συγκέντρωσης σε επίπεδο πολλών μέσων μαζικής ενημέρωσης 
στον οπτικοακουστικό τομέα 
Ο Broadcasting Act του 1990 θεσπίζει μία λεπτομερή σειρά διατάξεων*200) για 
τον έλεγχο των συγκεντρώσεων στα διάφορα ραδιοτηλεοπτικά μέσα μαζικής 
ενημέρωσης. Οι διατάξεις αυτές εστιάζονται στο εθνικό και το τοπικό επίπεδο 
καθώς και στις αμοιβαίες συμμετοχές που περιλαμβάνουν μη εγχώριες ή αλλοδαπές 
δορυφορικές υπηρεσίες. Σε εθνικό επίπεδο οι κάτοχοι περιφερειακής ή εθνικής 
εμβέλειας τηλεοπτικών αδειών για τους σταθμούς channel 3 ή channel 5, 
εγχώριων δορυφορικών αδειών ή ραδιοφωνικών αδειών εθνικής εμβέλειας δεν 
μπορούν να κατέχουν συμμετοχή άνω του 20% εταιρείας που έχει άδεια για μία 
από τις άλλες δύο κατηγορίες*201). 
(198) Edwards/Butt1er, The Broadcasting Bill· Restrictions on Ownership, 
International Media Law, Απρίλιος 1990, σελ. 29(30) και βλέπε επίσης 
Broadcasting Act του 1990, Πίνακας 2, Μέρος IV, παράγραφος 2(5)(e). 
(199) Broadcasting Act του 1990, Schedule 2, Μέρος IV, παράγραφοι 1(1) και 
1(2). 
(200) Έχει εγκριθεί ένα όριο της τάξεως του 20% για αμοιβαίες επενδύσεις, 
το οποίο σύμφωνα με τις δηλώσεις του τότε Υπουργού Εξωτερικών, κ. 
Mellor, "προλαμβάνει μία συμμετοχή κατά πλειοψηφία αλλά αναγνωρίζει το 
όφελος για ολόκληρη τη βιομηχανία του να επιτραπεί η πρόσβαση στις 
επενδύσεις". Broadcasting Bill, Standing Committee F, 25 Ιανουαρίου 
1990, Hansard σ. 300. 
(201) Broadcasting Act του 1990, Schedule 2, Μέρος III, παράγραφος 6(1). 
Ένα αντίστοιχο όριο της τάξεως του 20% για αμοιβαίες συμμετοχές έχει τεθεί 
σε τοπικό επίπεδο για τους κατόχους αδειών τοπικής διανομής (μέσω καλωδίου και 
Μνϋδ), τοπικών ραδιοφωνικών σταθμών και περιφερειακών τηλεοπτικών αδειών 
Οηαηηβΐ 3 όταν οι εξυπηρετούμενες ζώνες επικαλύπτονται σε σημαντικό 
βαθμό*202). Προβλέπεται επίσης ότι ο κάτοχος μη εγχώριας δορυφορικής άδειας 
ή ο παρέχων υπηρεσίες δορυφορικής τηλεόρασης, που εκπέμπει σε συχνότητες που 
δεν έχουν χορηγηθεί στο ΗΒ αλλά οι υπηρεσίες των οποίων θεωρούνται από την 
ΙΤΟ ότι αποσκοπούν στη γενική λήψη από το ΗΒ δεν μπορεί να κατέχει συμμετοχή 
άνω του 20% σε περιφερειακής ή εθνικής εμβέλειας άδεια για τους σταθμούς 
Οηόΐηηβΐ 3 ή Οηβηηβΐ 5, σε εγχώρια δορυφορική άδεια ή σε ραδιοφωνική άδεια 
εθνικής εμβέλειας*203). Τούτο αποτελεί μία μεμονωμένη προσπάθεια, στο 
πλαίσιο της ευρωπαϊκής νομοθεσίας, να αντιμετωπισθεί το ζήτημα της 
συγκέντρωσης σε εγχώριο και μη (δηλαδή για τις υπηρεσίες που δεν 
χρησιμοποιούν συχνότητες που έχουν χορηγηθεί στο ΗΒ) επίπεδο. Τέλος, οι 
κάτοχοι αδειών δορυφορικής ραδιοφωνικής εκπομπής δεν έχουν δικαίωμα να 
κατέχουν συμμετοχή άνω του 20% σε περιφερειακής ή εθνικής εμβέλειας άδεια για 
τους σταθμούς Οη&ηηβΐ 3 ή Οη^ηηβΐ 5 ή σε άδεια εθνικής εμβέλειας 
ραδιοσταθμού*204). Η διάταξη αυτή εφαρμόζεται επίσης αντίστροφα για τον 
περιορισμό της συμμετοχής στο 20% κατ' ανώτατο όριο των κατόχων μίας από τις 
προαναφερθείσες άδειες σε άδειες δορυφορικού ραδιοσταθμού. 
Ο ΒΓθ3ΐάσ3ΐ3τ:χη9 Αστ. του 1990 προβλέπει επίσης ότι οι απαγορεύσεις αυτές 
εφαρμόζονται για τον περιορισμό της συμμετοχής σε εταιρείες που ελέγχουν 
κατόχους αδειών και συνδεόμενα άτομα, για την αποτροπή προσπαθειών 
καταστρατήγησης των διατάξεων για τις αμοιβαίες συμμετοχές που εξετάσθηκαν 
ανωτέρω*205). 
(202) ΒΓθό\ασ&3τ:χη9 Αοΐ: του 1990, δσηβάαΐβ 2, Μέρος III, παράγραφος 6(7). 
(203) Βχ-ο&άσ&3τ:χη9 Αοτ: του 1990, δοηβάαΐβ 2, Μέρος III, παράγραφος 6(2). Ο 
κανόνας αυτό εφαρμόζεται και αντίστροφα. 
(204) ΒΓθό\άσβΐ3τ:χη9 Αοτ: του 1990, δσηβάαΐβ 2, Μέρος III, παράγραφος 6(5). 
(205) ΒΓθ£ΐάσόΐ3τ:χη9 Αοτ: του 1990, δοηβάαΐβ 2, Μέρος III, παράγραφοι 7 και 8. 
is* 
Ε) Περιορισμοί ιδιοκτησίας αλλοδαπών και άλλοι 
Ο Broadcasting Act του 1990 εγκρίνει μία διττή προσέγγιση για την ιδιοκτησία 
αλλοδαπών στα οπτικοακουστικά μέσα. Για τις δραστηριότητες, το κέντρο των 
οποίων θα μετακινείτο απλά εκτός του ΗΒ εάν εφαρμόζοντο περιορισμοί στην 
ιδιοκτησία αλλοδαπών (π.χ. μη εγχώριες δορυφορικές υπηρεσίες) ή όπου, 
επιζητούνται αλλοδαπές, και ειδικότερα βορειοαμερικανικές, επενδύσεις (π.χ. 
καλωδιακές) δεν έχουν τεθεί παρόμοιοι περιορισμοί. Έτσι, δεν τίθενται οι 
προϋποθέσεις για την ιδιοκτησία αλλοδαπών στις τοπικές υπηρεσίες διανομής, τις 
μη εγχώριες δορυφορικές ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές υπηρεσίες, τα προγράμματα 
που χρειάζονται άδεια και τις υπηρεσίες προγραμμάτων που χρειάζονται άδεια ή 
πρόσθετες υπηρεσίες*206). Για όλες τις λοιπές άδειες που χορηγούνται από την 
ITC ή τη RA οι αιτούντες πρέπει, εάν πρόκειται για φυσικά πρόσωπα, είτε να 
είναι πολίτες της ΕΚ με μόνιμη κατοικία στην ΕΚ, ή να έχουν μόνιμη κατοικία 
στο ΗΒ, τη νήσο του Μαν ή τις αγγλονορμανδικές νήσους*207)· εάν πρόκειται για 
νομικό πρόσωπο, πρέπει να έχει συσταθεί δυνάμει του νόμου ενός κράτους μέλους 
της ΕΚ με την καταστατική έδρα ή την κεντρική υπηρεσία ή το βασικό χώρο 
δραστηριότητας εντός της ΕΚ, ή να έχει συσταθεί δυνάμει της νομοθεσίας της 
νήσου του Μαν ή των αγγλονορμανδικών νήσων*208). Κάθε νομικό πρόσωπο που δεν 
πληροί τα κριτήρια αυτά δεν έχει δικαίωμα άδειας, όπως και όσοι ελέγχονται 
αυτό*209). 
Επιπλέον, ο Broadcasting Act του 1990 ορίζει σειρά κριτηρίων ακαταλληλότητας 
για ιδιοκτησία που αντικατοπτρίζουν την προκατάληψη της άμεσης πολιτικής ή 
θρησκευτικής ανάμειξης στη βρετανική ραδιοτηλεοπτική εκπομπή. Έτσι, οι 
τοπικές αρχές και οι εταιρείες στις οποίες οι πολιτικοί και οι θρησκευτικοί 
φορείς συμμετέχουν με ποσοστό ανώτερο του 5% κρίνονται ακατάλληλες*210), όπως 
(208) Broadcasting «*-*. ..ww ~^**,, ^-^^-.^-^, «., **»-rwv, *._, ,ν^^,^«Υ«ν, ^νχ/ν^7. 
(209) Broadcasting Act του 1990, Schedule 2, Μέρος II, παράγραφος 1(1)(i). 
(210) Broadcasting Act του 1990, Schedule 2, Μέρος II, παράγραφος 1(1)(c) 
και (h). 
2*1 
επίσης οι φορείς των οποίων τα αντικείμενα είναι πλήρως ή εν μέρει πολιτικής 
φύσης, ορισμένοι σχετιζόμενοι φορείς και εταιρείες στις οποίες τέτοιοι φορείς 
συμμετέχουν με πάνω από 5%*211). Το ίδιο ισχύει για τους φορείς των οποίων το 
αντικείμενο είναι πλήρως ή κυρίως θρησκευτικής φύσης και για ορισμένους 
συναφείς φορείς και εταιρείες στις οποίες μπορεί να συμμετέχουν με ποσοστό 
ανώτερο του 5%*212). Όσον αφορά μόνον αυτούς τους θρησκευτικούς φορείς, ο 
Broadcasting Act του 1990 προβλέπει ότι ο γενικός κανόνας για την 
ακαταλληλότητα δεν εφαρμόζεται, όταν η ITC ή η RA θεωρούν σκόπιμο, για άδειες 
σε μη εγχώριες δορυφορικές υπηρεσίες, υπηρεσίες προγραμμάτων που χρειάζονται 
άδεια και μη εγχώριες ανεξάρτητες ραδιοφωνικές υπηρεσίες*213). Όσον αφορά 
τις ραδιοφωνικές υπηρεσίες μόνον ο νόμος του 1990 θεωρεί ακατάλληλους 
ορισμένους φορείς "χρηματοδοτούμενους από το δημόσιο". Οι φορείς αυτοί είναι 
όσοι (εκτός των τοπικών αρχών) λαμβάνουν πάνω από το 50% του εισοδήματος τους 
το τελευταίο οικονομικό έτος από δημόσια κεφάλαια, ορισμένοι συναφείς φορείς 
και εταιρείες στις οποίες συμμετέχουν με ποσοστό ανώτερο του 5%*214). Επίσης, 
κρίνονται ακατάλληλα πρόσωπα που υπόκεινται σε "μεγάλη επιρροή" από τοπική 
αρχή ή πολιτικό φορέα και ορισμένους συναφείς φορείς, αλλά μόνο όταν η ITC ή η 
RA θεωρεί ότι αντίκειται στο "δημόσιο συμφέρον"*215). Όσον αφορά τις 
ραδιοφωνικές υπηρεσίες ο κανόνας της ακαταλληλότητας εφαρμόζεται όταν αυτή η 
"μεγάλη επιρροή" ασκείται από έναν από τους "χρηματοδοτούμενους από τη 
διαφήμιση" φορείς που προαναφέρθηκαν*216). Τέλος, ο γενικός αυτός κανόνας 
εφαρμόζεται επίσης για το BBC, τη Welsh Authority και ορισμένους συναφείς 
φορείς*217)· διαφημιστικά πρακτορεία, ορισμένους συναφείς φορείς και 
εταιρείες στις οποίες συμμετέχουν με ποσοστό ανώτερο του 5%*218). Οι εθνικοί 
δημόσιοι τηλεπικοινωνιακοί φορείς και ορισμένοι σχετιζόμενοι φορείς δεν 
(211) Broadcasting Act του 1990, Schedule 2, Μέρος II, παράγραφος 1(1)(d) 
έως (h). 
(212) Broadcasting Act του 1990, Schedule 2, Μέρος II, παράγραφος 2(1). 
(213) Broadcasting Act του 1990, Schedule 2, Μέρος II, παράγραφος 2(2). 
(214) Broadcasting Act του 1990, Schedule 2, Μέρος II, παράγραφος 3(1). 
(215) Broadcasting Act του 1990, Schedule 2, Μέρος II, παράγραφος 4(1). 
(216) Broadcasting Act του 1990, Schedule 2, Μέρος II, παράγραφος 4(2)(b). 
(217) Broadcasting Act του 1990, Schedule 2, Μέρος II, παράγραφος 5. 
(218) Broadcasting Act του 1990, Schedule 2, Μέρος II, παράγραφος 6. 
κρίνονται ακατάλληλοι από το νόμο του 1990 αλλά ο Υπουργός Εσωτερικών είναι 
εξουσιοδοτημένος να τους θεωρεί ακατάλληλους για την κατοχή ορισμένων 
κατηγοριών αδειών*219). Οι προαναφερθείσες διατάξεις έχουν καταρτισθεί 
προσεκτικά προκειμένου να αποτρέψουν την ιδιοκτησία που αποκτάται από "την 
πίσω πόρτα" από ορισμένους συναφείς ή συνδεδεμένους οργανισμούς. Η βασική 
φιλοσοφία του νόμου του 199 0 συνίσταται στο ότι οι ίδιοι οι κάτοχοι αδειών δεν 
πρέπει να έχουν άμεση θρησκευτική ή πολιτική ανάμειξη ή δεν πρέπει να 
εκφράζουν τις απόψεις τους σχετικά με τέτοια ζητήματα: πρέπει μάλλον να 
διευκολύνουν την έκφραση ενός φάσματος πολιτικών και θρησκευτικών απόψεων από 
τους σταθμούς τους. 
ΣΤ) Οι απαγορεύσεις συγκεντρώσεων που εμπίπτουν στο δίκαιο του ανταγωνισμού 
Στο ΗΒ, πέρα από τις ρυθμίσεις σχετικά με τις ειδικές προαναφερθείσες 
συγκεντρώσεις στα μέσα μαζικής ενημέρωσης υπάρχουν γενικοί κανόνες 
ανταγωνισμού που μπορούν να αποτρέπουν τις συγκεντρώσεις και αποκλείουν κυρίως 
τη δημιουργία μονοπωλίων. Οι διατάξεις αυτές εφαρμόζονται επίσης στις 
επιχειρήσεις του οπτικοακουστικού τομέα, ακόμη και εάν δεν προβλέπουν ειδικές 
διατάξεις για τον τομέα αυτό. 
Σύμφωνα με το νόμο "Fair Trading Act" του 1973, ο Υπουργός Εσωτερικών μπορεί 
να αναθέτει τον έλεγχο των πραγματοποιούμενων ή των προβλεπόμενων συγχωνεύσεων 
από την Monopolies and Mergers Commission (η "επιτροπή") και, εάν ενδέχεται 
να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό, να τις απαγορεύσει ή να τις κηρύξει άκυρες. 
Επιπλέον, η υπηρεσία "Office of Fair Trading" (OFT) μπορεί, δυνάμει του νόμου 
"Competition Act" του 1980, να παρέμβει κατά των θέσεων των επιχειρήσεων του 
οπτικοακουστικού τομέα που μπορούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό. 
Στον τύπο, το τμήμα 58 του Fair Trading Act του 1973 προβλέπει ότι για τη 
μεταβίβαση εφημερίδας, ή των περιουσιακών στοιχείων μίας εφημερίδας, σε 
ιδιοκτήτη εφημερίδας του οποίου τα έντυπα, πέραν της εφημερίδας που πρόκειται 
να μεταβιβασθεί, έχουν ημερήσια κυκλοφορία της τάξεως των 500.000 ή πλέον 
(2iy) Broadcasting Act του 1990, Schedule 2, Μέρος V. 
(220) τηβ&ϋταΐΜ, Παρασκευή 1η Ιουνίου 1990. αντιτύπων, απαιτείται η προηγούμενη έγκριση του Υπουργού Εσωτερικών. Στις 
περισσότερες περιπτώσεις ο Υπουργός Εσωτερικών υποχρεούται να εξετάσει, πριν 
από τη χορήγηση ή την απόρριψη της έγκρισης, έκθεση που εκπονεί η επιτροπή 
σχετικά με το ενδεχόμενο να λειτουργήσει η προβλεπόμενη μεταβίβαση κατά του 
δημοσίου συμφέροντος. Όταν, ωστόσο, ο Υπουργός Εξωτερικών, κρίνει ότι η εν 
λόγω εφημερίδα δεν αποτελεί από οικονομική άποψη πρόβλημα μπορεί να δώσει την 
έγκριση του χωρίς να ενημερώσει την επιτροπή όταν η εφημερίδα πρόκειται να 
συνεχίσει ως ξεχωριστή εφημερίδα καθώς και στην περίπτωση που το ζήτημα 
επείγει και πρέπει να δώσει την έγκριση του χωρίς να απαιτήσει έκθεση από την 
επιτροπή, εάν η εφημερίδα δεν πρόκειται να συνεχίσει ως ξεχωριστή εφημερίδα. 
Επίσης, όταν ο Υπουργός Εσωτερικών κρίνει ότι η εν λόγω εφημερίδα έχει μία 
μέση ημερήσια κυκλοφορία μικρότερη των 25.000 φύλλων μπορεί επίσης να δώσει 
την έγκριση του χωρίς να ενημερώσει την επιτροπή. Όταν υποβάλλεται έκθεση, ο 
Υπουργός Εσωτερικών παραμένει ελεύθερος να αποφασίσει εάν θα δώσει ή όχι την 
έγκριση του για τη μεταβίβαση. Παρόλο που λίγες συγχωνεύσεις εφημερίδων έχουν 
αποτραπεί δυνάμει των διατάξεων του νόμου περί θεμιτού εμπορίου, απαγορεύθηκε 
στον Οδνχά δαίίχν&η, εκδότη της δροιττ: και της 3αηά&γ δροΓΐ. να επεκτείνει την 
επιχείρηση του στην ΒΓΧ3Τ:Ο1 Ενβηχη9 Ροβτ: τον Ιούνιο του 1990. Παρά τις 
πρόσφατες τάσεις για την εφαρμογή των κανονισμών για τις συγχωνεύσεις μόνο υπό 
το πρίσμα του ανταγωνισμού το "δημόσιο συμφέρον" αναβίωσε και έγινε ευρέως 
αισθητή η επιθυμία να αποκλεισθεί ένας φορέας του οποίου τα φανταχτερά και 
"ελαφρώς πορνογραφικά" έντυπα είχαν έρθει σε αντίθεση με το κατεστημένο.*220) 
Ζ) Εγγυήσεις πολυφωνίας στο πλαίσιο της διάρθρωσης του σταθμού και του 
περιεχομένου του προγράμματος 
Στο ΒΓοειάθ38τ:χη9 Αστ, του 1990 δεν υπάρχουν ειδικοί περιορισμοί σχετικά με τη 
διάρθρωση ενός σταθμού. Ο νόμος πραγματοποιεί μία σχετικά ριζική μεταβολή στον 
τομέα της βρετανικής ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης, καθώς αποσκοπεί να εισάγει 
μία "ελαστικότερη" μορφή κανονισμού, που αρμόζει καλύτερα σε ένα ανταγωνιστικό 
περιβάλλον. Έτσι η γνωστή απαίτηση παροχής μίας δημόσιας υπηρεσίας για 
διοχέτευση "πληροφόρησης, μόρφωσης και ψυχαγωγίας" και διασφάλισης "ευρείας 
εκπομπής" "προγραμμάτων ποιότητας" ανήκει πλέον στο παρελθόν*221). Στην θέση 
της, η ΙΤΟ "εξασφαλίζει θεμιτό και αποτελεσματικό ανταγωνισμό" με την παροχή 
εγκεκριμένων υπηρεσιών και υπηρεσιών που συνδέονται με αυτές. Πρέπει επίσης να 
εξασφαλίζει την παροχή υπηρεσιών οι οποίες, ως σύνολο, είναι "υψηλής ποιότητας 
και προσφέρουν ευρύ φάσμα προγραμμάτων το οποίο έχει υπολογισθεί έτσι ώστε να 
ανταποκρίνεται σε πολλές προτιμήσεις και ενδιαφέροντα"*222). 
Η ΚΑ έχει παρόμοιες υποχρεώσεις με την ΙΤΟ. Έτσι, πρέπει να εξασφαλίζει 
ποικιλία ραδιοφωνικών προγραμμάτων τοπικής και εθνικής εμβέλειας,, να 
διευκολύνει την παροχή προγραμμάτων υψηλής ποιότητας και να προσφέρει ευρύ 
φάσμα προγραμμάτων το οποίο έχει υπολογισθεί έτσι ώστε να ανταποκρίνεται σε 
πολλές προτιμήσεις και ενδιαφέροντα καθώς και να εξασφαλίζει θεμιτό και 
αποτελεσματικό ανταγωνισμό κατά την παροχή των υπηρεσιών αυτών*223). 
Το εμφανέστερο στοιχείο δεν είναι, ίσως, η επίτευξη των στόχων που έχουν 
τεθεί, διότι υπάρχει μία σαφής συνέχεια με το παρελθόν, αλλά ο τρόπος με τον 
οποίο θα σφυρηλατηθούν και θα πραγματωθούν οι στόχοι αυτοί. Δυνάμει του 
ΒΓοειάθ2ΐ3τ:χη9 Αστ: του 19 81 η ΙΒΑ εργάσθηκε κάτω από την υποχρέωση να 
εξασφαλίζει ότι τα συμβαλλόμενα μέρη της τηρούσαν τους κώδικες και τις 
υποχρεώσεις εκ του νόμου. Είχε ευρείες εξουσίες να επανεξετάζει τα 
προγράμματα, να προτείνει τροποποιήσεις ακόμη και διαγραφές*224) - καθώς οι 
εξουσίες της είχαν βασικά προληπτικό και όχι κατασταλτικό χαρακτήρα. Αντίθετα, 
παρόλο που η ΙΤΟ υπάρχει για να επιβλέπει την τήρηση των γενικών προϋποθέσεων 
για τις άδειες (καλύπτοντας θέματα όπως η καλαισθησία, τα χρηστά ήθη, η 
πρόληψη αναταραχών και με μεγάλη έμφαση στην ακρίβεια και αμεροληψία), η 
επιτροπή υποχρεούται απλώς να "πράττει ό,τι μπορεί" στον τομέα αυτό και 
(221) Βχ-οό\άσά\3τ:χη9 Αστ^ του 1981, τμήμα 2. 
(222) ΒΓθ3ΐάσ2ΐ3ΐ:χη9 Αστ: του 199 0, τμήμα 2(2). 
(223) Βχ-οαάσ33τ:χη9 Αοτ: του 1990, τμήμα 85(2). 
(224) ΒΓθ&άθ33τ:χη9 Αστ: του 1981, τμήματα 5 και 6. 
1SS 
δεν έχει καμία εξουσία να εξετάζει εκ των προτέρων τα προγράμματα. Η παραβίαση 
των όρων που περιλαμβάνονται σε άδεια που χορηγείται σε φορέα channel 3 ή 
Channel 5 μπορεί, ωστόσο, να οδηγήσει στην επιβολή προστίμου, στη μείωση του 
χρόνου ισχύος της άδειας ή τέλος στην ανάκληση της άδειας, μετά από αρχική 
προειδοπο ίηση *225). 
Υπάρχει επίσης έντονη διαφορά στη διαδικασία με την οποία χορηγούνται οι 
άδειες Channel 3. Από τη στιγμή που ο αιτών πληροί ένα "όριο ποιότητας" η ITC 
χορηγεί την άδεια στον πλειοδότη εκτός εάν εξαιρετικές συνθήκες υποδεικνύουν 
ότι η ποιότητα της υπηρεσίας που προτείνει ένας "μειοδότης" υπερβαίνει 
ουσιαστικά εκείνη του "πλειοδότη". Το αρχικό όριο ποιότητας είναι τώρα 
σημαντικά υψηλότερο από ό,τι θα αναμενόταν γενικά, ωστόσο, από αιτούντες που 
υποχρεούνται να δεχτούν τη διάθεση επαρκούς χρόνου για υψηλής ποιότητας 
ειδήσεις και προγράμματα επικαίρων, για προγράμματα υψηλής ποιότητας γενικά, 
για περιφερειακά, θρησκευτικά και παιδικά προγράμματα καθώς και για μία 
"δίκαιη αναλογία" κοινοτικών προγραμμάτων*226). Το 25% του συνολικού χρόνου 
των προγραμμάτων που χρειάζονται άδεια πρέπει να αφιερώνεται σε ανεξάρτητες 
παραγωγές*227). Οι αιτούντες υποχρεούνται να περιορίζουν τις προτάσεις τους 
στα θέματα που προβλέπονται στους όρους της άδειας και. που έχει θέσει η 
ITC*228) επί ποινή προστίμου, ή σε τελευταίο στάδιο, ανάκλησης της άδειας. 
Όσον αφορά τις εγκεκριμένες ραδιοφωνικές υπηρεσίες η RA εξασφαλίζει, μεταξύ 
άλλων, ότι τα προγράμματα δεν αντιβαίνουν στην καλαισθησία ή στα χρηστά ήθη 
και ότι τα νέα προγράμματα παρουσιάζονται με τη "δέουσα ακρίβεια και 
αμεροληψ ία"*229). 
(22b) Αυτές ÔT εκτελεστικές διατάξεις επεκτείνονται στις εγχώριες 
δορυφορικές υπηρεσίες, στις μη εγχώριες δορυφορικές υπηρεσίες (με 
τροποποίηση του ποσού του προστίμου που μπορεί να επιβληθεί) και στις 
άδειες τοπικής διανομής. Παρόμοιες διατάξεις εφαρμόζονται στη 
ραδιοφων ία. 
(226) Broadcasting Act του 1990, τμήμα 16. 
(227) Broadcasting Act του 1990, τμήμα 16(2)(h). 
(228) Broadcasting Act του 1990, τμήμα 33. 
(229) Broadcasting Act του 1990, τμήμα 90. 
H) H διαφάνεια σε θέματα συγκέντρωσης 
Ο Broadcasting Act του 1990 προβλέπει διατάξεις για τη διασφάλιση της 
διαφάνειας των σχέσεων συμμετοχής και για την παρεμπόδιση συγκαλυμμένων 
καταστρατηγήσεων των περιορισμών. Κατά τον τρόπο αυτό, η ITC μπορεί να 
υποχρεώνει τις εταιρείες που έχουν άδεια, με ειδικές ρήτρες, να υποδεικνύουν 
εκ των προτέρων τις τροποποιήσεις που προβλέπουν στις σχέσεις συμμετοχής ή στη 
σύνθεση των οργάνων της διεύθυνσης*230). Σε περίπτωση ουσιαστικής 
τροποποίησης της διάρθρωσης του ραδιοτηλεοπτικού οργανισμού, μπορεί να 
ανακαλεί την άδεια*231). Παρόμοιες διατάξεις εφαρμόζονται επίσης όσον αφορά 
τη RA*232). Προκειμένου να αποτραπεί η καταστρατήγηση των ορίων που 
επιβάλλονται στις συγκεντρώσεις, προστίθεται πέρα από τον κάτοχο της άδειας 
και ένας μεγάλος αριθμός προσώπων που εξαρτώνται από αυτόν ή που μπορούν τον 
επηρεάζουν, όπως οι συνεταίροι του και τα μέλη της οικογένειας του*233). 
Όμως, αντίθετα με ό,τι συμβαίνει σε άλλες χώρες, η άδεια δεν είναι μη 
μεταβιβάσιμη για λόγους αρχής· μπορεί αντίθετα να μεταβιβασθεί σε άλλη 
επιχείρηση, όταν η τελευταία πληροί επίσης τις ελάχιστες απαιτήσεις που 
ορίζονται από το νόμο για την πολυφωνία. Μόνο στην αντίθετη περίπτωση η ITC ή 
η RA μπορεί να ανακαλεί την άδεια. Τούτο καταδεικνύει την ιδιαίτερη φύση του 
νέου συστήματος, δυνάμει του οποίου οι άδειες πρέπει να εκχωρούνται στον 
πλειοδότη μετά το πέρας ενός ελέγχου της πολυφωνίας. 
(230) Broadcasting Act του 1990, τμήμα 5(2)(δ). 
(231) Broadcasting Act του 1990, τμήμα 5(2) και (5). 
(232) Broadcasting Act του 1990, τμήμα 88(2)(δ) και (5). 
(233) Broadcasting Act του 1990, Schedule 2, Μέρος Ι, παράγραφοι 1(2) έως 




ISSN 0254-1483 
COM(92)480 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 16 
Αριν. καταλόγον : CB-CO-92-610-GR-C 
ISBN 92-77-51068-4 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L·2985 Luxembourg