EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 200/1

ΕΙΔΙΚΉ ΈΚΘΕΣΗ αριθ. 5/2006

σχετικά με το πρόγραμμα MEDA, συνοδευόμενη από τις απαντήσεις της Επιτροπής

(υποβαλλόμενη δυνάμει του άρθρου 248 παράγραφος 4 δεύτερο εδάφιο EΚ)

(2006/C 200/01)

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ

I–VII ΣΥΝΟΨΗ

1-11 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1-5 Ιστορικό

6-11 Εμβέλεια και προσέγγιση του ελέγχου

12-49 ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

12-31 Συμβάλλει το πρόγραμμα MEDA στις οικονομικές μεταρρυθμίσεις και στην κοινωνική ανάπτυξη στις συμμετέχουσες μεσογειακές χώρες;

12-16 Σχέδια συναφή με το MEDA και με τους στόχους της χώρας όχι όμως πάντοτε επαρκώς στοχοθετημένα

17-23 Η ιδιοποίηση των σχεδίων βοηθά στην επίτευξη καλύτερων αποτελεσμάτων και ενθαρρύνεται με άμεσες ενισχύσεις του προϋπολογισμού

24-26 Η ανάπτυξη του δυναμικού αποτελεί σημαντικό στοιχείο στο πρόγραμμα MEDA

27-31 Περιορισμένα αποτελέσματα από την ενίσχυση μέχρι σήμερα

32-49 Είναι ενδεδειγμένη η διαχείριση του προγράμματος MEDA από την Επιτροπή;

32-41 Συνολική βελτίωση στον προγραμματισμό, στην εκπόνηση και στην εφαρμογή

42-47 Η παρακολούθηση και η αξιολόγηση έγιναν συστηματικότερες

48-49 Οι χορηγοί βοήθειας εντατικοποίησαν τις συντονιστικές προσπάθειες

50-57 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

50-52 Συμβολή του προγράμματος MEDA

53-57 Διαχείριση της Επιτροπής

58 ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I — MEDA: αναλήψεις υποχρεώσεων/εκταμιεύσεις 1995-2005

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II — Σχέδια/προγράμματα που συμπεριλήφθησαν στον έλεγχο

Απαντήσεις της Επιτροπής

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ ΑΕγχΠ Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν ΕΕΠ Εθνικό Ενδεικτικό Πρόγραμμα ΕΚ Ευρωπαϊκή Κοινότητα ΕΜΓΕΣ Ευρωπαϊκό Μέσο Γειτονίας και Εταιρικής Σχέσης ΕΠΓ Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτονίας Επιτροπή MED Συμβουλευτική επιτροπή των κρατών μελών για τη ζώνη της Μεσογείου ΕΤΕπ Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων EuropeAid Γραφείο Συνεργασίας EuropeAid ΜΔΠ Μηχανισμός Διαρθρωτικής Προσαρμογής MEDA Συνοδευτικά μέτρα για τις μεταρρυθμίσεις των οικονομικών και κοινωνικών διαρθρώσεων στις τρίτες χώρες της λεκάνης της Μεσογείου

ΣΥΝΟΨΗ

I. To 1995 η ΕΕ και 12 χώρες της Μεσογείου αποφάσισαν για μια νέα φάση των σχέσεών τους, ονομαζόμενη «Διαδικασία της Βαρκελώνης» ή «Ευρωμεσογειακή Εταιρική Σχέση». Κύριος σκοπός είναι η ανάπτυξη διαφόρων πτυχών της εταιρικής σχέσης, συμπεριλαμβανομένων των πολιτικών, οικονομικών, δημοσιονομικών, κοινωνικών και πολιτιστικών διαστάσεων (βλ. σημεία 1-2).

II. Το πρόγραμμα MEDA αποτελεί το κύριο χρηματοδοτικό μέσο της ΕΚ για την εφαρμογή της Ευρωμεσογειακής Εταιρικής Σχέσης με περισσότερα από 8 000 εκατ. ευρώ που διατέθηκαν για την περίοδο 1995-2006. Κατά τα τέλη του 2005 είχαν αναληφθεί 7 000 εκατ. ευρώ περίπου για διάφορα σχέδια και προγράμματα και είχαν δαπανηθεί 4 000 εκατ. ευρώ περίπου (βλ. σημεία 3-5).

III. Το Συνέδριο διενέργησε έλεγχο του προγράμματος MEDA για να καθορίσει κατά πόσο αυτό συμβάλλει πραγματικά στην οικονομική μεταρρύθμιση και κοινωνική ανάπτυξη στις χώρες εταίρους και κατά πόσο η διαχείριση του προγράμματος από την Επιτροπή είναι ενδεδειγμένη (βλ. σημεία 6-11).

IV. Σχετικά με τη συμβολή του προγράμματος MEDA, η κοινοτική στήριξη: — υπήρξε συναφής ως προς τις ανάγκες των ενδιαφερομένων χωρών, — επικεντρώθηκε σε περιορισμένο αριθμό τομέων στις δύο από τις τρεις χώρες που εξετάστηκαν, — ενεθάρρυνε την ιδιοποίηση με αυξημένη χρησιμοποίηση της ενίσχυσης του προϋπολογισμού, — συμπεριέλαβε συστηματικά μέτρα ανάπτυξης του δυναμικού (βλ. σημεία 12-26).

V. Ύστερα από δέκα και πλέον έτη λειτουργίας του MEDA, τα συγκεκριμένα αποτελέσματα μέχρι σήμερα είναι μάλλον περιορισμένα, καθώς πολλά σχέδια δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί. Για τις περισσότερες χώρες που υπάγονται στο MEDA το αποτέλεσμα της κοινοτικής στήριξης δεν μπορεί να αποδοθεί τόσο στο οικονομικό μέγεθός της όσο στις προσπάθειες της ΕΕ να αντιμετωπίσει ευαίσθητα θέματα πολιτικής μεταρρύθμισης και να στηρίξει τα φτωχότερα στρώματα των πληθυσμών (βλ. σημεία 27-31).

VI. Η διαχείριση του προγράμματος MEDA από την Επιτροπή βελτιώθηκε σαφώς σε σχέση με τα πρώτα έτη και μπορεί να θεωρείται ικανοποιητική, καθώς οι προσπάθειες προγραμματισμού επί του παρόντος οδηγούν σε μια πιο ομαλή διάθεση πόρων με την πάροδο του χρόνου, οι περίοδοι προετοιμασίας γίνονται συντομότερες και οι εκταμιεύσεις έχουν αυξηθεί σημαντικά. Παράγοντες που συνέβαλαν στις εν λόγω βελτιώσεις είναι η αύξηση του αριθμού των σχεδίων/προγραμμάτων, ένα μεγαλύτερο ποσοστό της ενίσχυσης του προϋπολογισμού που διατέθηκε στο συνολικό πρόγραμμα και το γενικά θετικό αποτέλεσμα της ανάθεσης διαχειριστικών εξουσιών στις αντιπροσωπείες στη διαδικασία προετοιμασίας των σχεδίων και εφαρμογής από τις αντιπροσωπείες. Άλλες βελτιώσεις συνίστανται σε συστηματικότερη παρακολούθηση και αξιολόγηση και σε διεξοδικότερο διάλογο και συντονισμό με τοπικούς ομολόγους και άλλους χορηγούς βοήθειας. Η συνηθέστερη αιτία καθυστερήσεων εκτέλεσης παραμένει να είναι τα προβλήματα σύναψης συμβάσεων (βλ. σημεία 32-49).

VII. Λαμβανομένων υπόψη ότι ο κανονισμός MEDA λήγει το 2006 και ότι το νέο ΕΜΓΕΣ αρχίζει να ισχύει το 2007, το Συνέδριο συνιστά στην Επιτροπή: — να εξασφαλίσει μια ελαστική και ταχεία μετάβαση προς τα νέα προγράμματα χώρας για να μην υπάρξουν αρνητικές συνέπειες στη μελλοντική εφαρμογή· να καθορίσει σαφέστερα στα νέα έγγραφα προγραμματισμού χώρας τους στρατηγικούς στόχους της και να καθορίσει ενδεδειγμένους δείκτες για να είναι δυνατή μια καλύτερη παρακολούθηση και αξιολόγηση των αποτελεσμάτων, — να συνεχίσει να επικεντρώνει τη στήριξή της σε έναν περιορισμένο αριθμό τομέων παρέμβασης με σκοπό να εξασφαλίσει τη συνοχή των δράσεων και να είναι δυνατή η διαχείριση των προγραμμάτων, — να συνεχίσει να επιδιώκει καλύτερες πρακτικές κατά τη διαχείριση των σχεδίων προς αποφυγή καθυστερήσεων.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ιστορικό

1. Ύστερα από 20 έτη περίπου αυξανόμενης συνεργασίας, ιδιαίτερα σε θέματα εμπορίου και ανάπτυξης μεταξύ της ΕΕ, των κρατών μελών της και των 12 αντιστοίχων μεσογειακών χωρών, στη διάσκεψη της ΕΕ και των υπουργών εξωτερικών της ζώνης της Μεσογείου που πραγματοποιήθηκε στη Βαρκελώνη (Νοέμβριος 1995) ελήφθη η απόφαση για μια νέα φάση «εταιρικής σχέσης», ονομαζόμενη επίσης «Διαδικασία της Βαρκελώνης» ή «Ευρωμεσογειακή εταιρική σχέση» (1).

2. Στη διακήρυξη, η οποία εγκρίθηκε στη διάσκεψη της Βαρκελώνης, προβλέφθηκαν τρεις τομείς σχετικά με την εταιρική σχέση, με τους ακόλουθους βασικούς στόχους: — μια πολιτική εταιρική σχέση και μια εταιρική σχέση ασφάλειας για την εδραίωση ενός κοινού χώρου ειρήνης και σταθερότητας με βάση τις θεμελιώδεις αρχές συμπεριλαμβανομένου του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της δημοκρατίας, — μια οικονομική και χρηματοδοτική εταιρική σχέση για τη δημιουργία ζώνης κοινής ευημερίας μέσω της σταδιακής δημιουργίας ζώνης ελευθέρων συναλλαγών συνοδευόμενης από σημαντική οικονομική ενίσχυση της ΕΚ για την οικονομική μετάβαση στις χώρες εταίρους και για τις αρνητικές οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες αυτής της μεταρρυθμιστικής διαδικασίας, — μια κοινωνική, πολιτιστική και ανθρώπινη εταιρική σχέση για την ανάπτυξη των ανθρωπίνων πόρων, την προώθηση κατανόησης μεταξύ πολιτισμών και την ανάπτυξη μιας ελεύθερης και ευημερούσας κοινωνίας των πολιτών.

3. Το πρόγραμμα MEDA αποτελεί το κύριο χρηματοδοτικό μέσο της ΕΚ για την εφαρμογή της ευρωμεσογειακής εταιρικής σχέσης, τη νομική βάση της οποίας αποτέλεσε ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1488/96 του Συμβουλίου της 23ης Ιουλίου 1996 (2). Ο κανονισμός περιγράφει ένα ευρύ φάσμα μέτρων στήριξης που πρέπει να αναληφθούν για την ενίσχυση των προσπαθειών των μεσογειακών εταίρων προκειμένου να μεταρρυθμίσουν τις οικονομικές και κοινωνικές δομές τους και να μετριάσουν τις ενδεχόμενες αρνητικές συνέπειες της οικονομικής ανάπτυξης. Για την περίοδο 1995 έως 1999, ο κανονισμός προέβλεψε συνολικό ποσό αναφοράς ύψους 3 424,5 εκατ. Ecu.

4. Ύστερα από αξιολόγηση του κανονισμού το 1999, πραγματοποιήθηκε τροποποίησή του από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2698/2000 του Συμβουλίου (3), ο οποίος αναφέρεται συνήθως ως κανονισμός MEDA-II. Ο εν λόγω κανονισμός προβλέπει ποσό αναφοράς 5 350 εκατ. ευρώ για την περίοδο 2000-2006. Επίσης, με την τροποποίηση προστέθηκε ένας άλλος τομέας δραστηριοτήτων, ο οποίος έπρεπε να υποστηριχθεί («βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης των μειονεκτούντων») και απλουστεύθηκαν ορισμένες διαδικασίες λήψης αποφάσεων.

5. Οι συνολικές πραγματικές αναλήψεις υποχρεώσεων που πραγματοποιήθηκαν για την περίοδο 1995-2005 ανέρχονταν σε 6 900 εκατ. ευρώ περίπου και οι πραγματικές εκταμιεύσεις για την ίδια περίοδο σε 4 000 εκατ. ευρώ περίπου. Στο παράρτημα Ι περιλαμβάνεται μια αναλυτικότερη επισκόπηση των αναλήψεων υποχρεώσεων και των εκταμιεύσεων κατά χώρα για την περίοδο 1995-2005.

Εμβέλεια και προσέγγιση του ελέγχου

6. Κατά την περιόδο Αυγούστου-Δεκεμβρίου 2005 το Συνέδριο διενέργησε έλεγχο του προγράμματος MEDA, με βάση τα ακόλουθα θέματα: α) Συμβάλλει πραγματικά το πρόγραμμα MEDA στην οικονομική μεταρρύθμιση και κοινωνική ανάπτυξη των μεσογειακών χωρών που συμμετέχουν σ' αυτό. β) Είναι επαρκής η διαχείριση του προγράμματος MEDA από την Επιτροπή;

7. Οι κυριότερες πτυχές που εξετάστηκαν στο πλαίσιο του πρώτου θέματος περιλαμβάνουν συνάφεια και προτεραιότητες του προγράμματος, βαθμό ιδιοποίησης των σχεδίων, ανάπτυξη του δυναμικού και επίτευξη των αποτελεσμάτων.

8. Οι κυριότερες πτυχές που εξετάστηκαν για το δεύτερο θέμα είναι η ταχύτητα και η αποτελεσματικότητα του προγραμματισμού, η προετοιμασία και η εκτέλεση, η παρακολούθηση και η αξιολόγηση, καθώς και ο συντονισμός των χορηγών βοήθειας.

9. Στην οικονομική μεταρρύθμιση και κοινωνική ανάπτυξη περιλαμβάνεται η στήριξη για την οικονομική μετάβαση και τη δημιουργία μιας ευρωμεσογειακής ζώνης ελευθέρων συναλλαγών (π.χ. βελτίωση εμπορικών συναλλαγών, δημιουργία θέσεων εργασίας και ανάπτυξη ιδιωτικού τομέα), πράξεις για τη στήριξη μεταρρυθμιστικών προγραμμάτων (π.χ. σε οικονομικές υπηρεσίες και στη δημόσια διοίκηση), αναβάθμιση οικονομικών έργων υποδομής, ιδιαίτερα στους τομείς των μεταφορών, της ενέργειας, της αγροτικής και αστικής ανάπτυξης, και βελτιώσεις σε κοινωνικές υπηρεσίες, ιδίως στους τομείς της υγείας, του οικογενειακού προγραμματισμού, της υδροδότησης, της εξυγίανσης και της στέγασης.

10. Οι εργασίες ελέγχου περιλάμβαναν επισκέψεις στην Αίγυπτο και στο Μαρόκο, όπου ελέγχθηκε μια επιλογή σχεδίων και προγραμμάτων και πραγματοποιήθηκαν συζητήσεις με το προσωπικό της αντιπροσωπείας, τις τοπικές αρχές, τους διαχειριστές των σχεδίων, τους τεχνικούς βοηθούς και άλλους χορηγούς βοήθειας. Επιπλέον, πραγματοποιήθηκε στην Ιορδανία επιτόπια εξέταση σχεδίων και προγραμμάτων. Ο έλεγχος επικεντρώθηκε σε σχέδια που χρηματοδοτήθηκαν στο πλαίσιο του MEDA I και II. Στον εν λόγω έλεγχο δεν συμπεριλήφθησαν σχέδια που χρηματοδοτήθηκαν μέσω των παλαιών πρωτοκόλλων (4), του περιφερειακού σκέλους του προγράμματος MEDA ή μέσω οριζοντίων και θεματικών κονδυλίων του προϋπολογισμού. Ο πλήρης κατάλογος των σχεδίων και προγραμμάτων που εξετάστηκαν στο πλαίσιο του ελέγχου περιλαμβάνεται στο παράρτημα II.

11. Τέλος, με τον έλεγχο εξετάστηκαν επίσης σχετικές εκθέσεις αξιολόγησης, οι οποίες καταρτίστηκαν για λογαριασμό της Επιτροπής, συμπεριλαμβανομένης της ενδιάμεσης αξιολόγησης του προγράμματος MEDA-II που ολοκληρώθηκε το 2005. Η αξιολόγηση αυτή επικεντρώθηκε σε δύο κύρια θέματα, ήτοι τη συνάφεια του προγράμματος MEDA II και την αποτελεσματικότητα/αποδοτικότητα των ρυθμίσεων διαχείρισης και εκτέλεσης του MEDA ΙΙ. Τα θέματα αυτά χωρίστηκαν σε αρκετά επιμέρους θέματα, για το καθένα από τα οποία σχεδιάστηκε ενδεδειγμένη προσέγγιση αξιολόγησης, η οποία περιλάμβανε εκτενή τεκμηριωμένη εξέταση και πολυάριθμες συνεντεύξεις στα κεντρικά γραφεία της Επιτροπής και στις δύο χώρες όπου πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις (Τυνησία και Αίγυπτος). Το Συνέδριο ανέλυσε την εν λόγω αξιολόγηση σε σχέση με το δικό του έλεγχο και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η αξιολόγηση αυτή παρέχει επαρκή βάση για να χρησιμοποιήσει τα αποτελέσματά της ως επιβεβαιωτικά στοιχεία για τις δικές του διαπιστώσεις ελέγχου (βλ. επίσης σημεία 46-47), όπου για το λόγο αυτό γίνεται σχετική αναφορά σ' αυτή την ενδιάμεση αξιολόγηση.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

Συμβάλλει το πρόγραμμα MEDA στις οικονομικές μεταρρυθμίσεις και στην κοινωνική ανάπτυξη στις συμμετέχουσες μεσογειακές χώρες;

Σχέδια συναφή με το MEDA και με τους στόχους της χώρας όχι όμως πάντοτε επαρκώς στοχοθετημένα

12. Όλα τα σχέδια που εξετάστηκαν στις τρεις χώρες που κάλυψε ο έλεγχος ήταν συναφή με τους στόχους του MEDA (5) και συμβάδιζαν με τους αντίστοιχους στόχους εθνικής ανάπτυξης της χώρας. Η παρατήρηση αυτή μπορεί να επιβεβαιωθεί στην ενδιάμεση αξιολόγηση του προγράμματος MEDA-II που πραγματοποίησε η ίδια η Επιτροπή, στην οποία διατυπώθηκε το συμπέρασμα ότι το πρόγραμμα ήταν ικανοποιητικό από πλευράς συνάφειας.

13. Και στις τρεις χώρες η συνολική κοινοτική στήριξη ήταν ένας συνδυασμός παρεμβάσεων που απέβλεπαν σε οικονομικές μεταρρυθμίσεις και κοινωνική ανάπτυξη με την Αίγυπτο και το Μαρόκο να εμφανίζουν την ίδια ισορροπία μεταξύ των δύο αυτών διαφορετικών τομέων, ενώ στην περίπτωση της Ιορδανίας η έμφαση δόθηκε περισσότερο σε οικονομικές μεταρρυθμίσεις.

14. Εντούτοις, επειδή οι στόχοι του MEDA και τα πιθανά μέτρα στήριξης δεν καθορίζονται με ακρίβεια στους κανονισμούς MEDA, το θέμα είναι κατά πόσο η Επιτροπή στόχευσε στην πράξη τη στήριξή της, πράγμα με το οποίο θα μπορούσε να αυξηθεί η συνάφεια της στήριξης.

15. Στις δύο από τις τρεις χώρες που εξετάστηκαν (Αίγυπτος και Ιορδανία) υπήρξε σαφής τάση να επικεντρωθεί η στήριξη σε περιορισμένο αριθμό τομέων και παρεμβάσεων. Τούτο δεν συνέβη στην τρίτη χώρα, το Μαρόκο, καθώς η κοινοτική στήριξη διασκορπίστηκε σε ένα μεγαλύτερο αριθμό παρεμβάσεων που κάλυπτε πολλούς τομείς, ιδιαίτερα κατά την περίοδο MEDA-I και με κάποια βελτίωση κατά την περίοδο MEDA-II (6).

16. Στο μεταξύ η Επιτροπή διαμόρφωσε μια νέα πολιτική εξωτερικών σχέσεων έναντι των γειτονικών χωρών ονομαζόμενη Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτονίας (ΕΠΓ). Στο πλαίσιο της πολιτικής αυτής ένα νέο χρηματοδοτικό μέσο (το ΕΜΓΕΣ) θα πρέπει να αρχίσει να ισχύει το 2007 αντικαθιστώντας αρκετά άλλα μέσα, συμπεριλαμβανομένου του MEDA. Ως πρώτο βήμα προς την εφαρμογή της ΕΠΓ καταρτίζονται ειδικά σχέδια δράσης για όλες τις χώρες εταίρους. Δεδομένου ότι σ' αυτά τα σχέδια δράσης καθορίζεται μια πλήρης σειρά προτεραιοτήτων, η οποία καλύπτει όλους τους τομείς συνεργασίας (7), η επικείμενη σειρά εγγράφων στρατηγικής ανά χώρα (που καλύπτει την περίοδο 2007-2013) ενδεχομένως να χρειαστεί να επικεντρωθεί σε έναν πιο περιορισμένο αριθμό τομέων παρέμβασης.

Η ιδιοποίηση των σχεδίων βοηθά στην επίτευξη καλύτερων αποτελεσμάτων και ενθαρρύνεται με άμεσες ενισχύσεις του προϋπολογισμού

17. Μία από τις γενικά αποδεκτές αρχές για αποτελεσματική βοήθεια είναι η ενθάρρυνση της ιδιοποίησης των σχεδίων (δηλαδή ότι οι δικαιούχοι θα πρέπει να είναι υπεύθυνοι και να ελέγχουν τα σχέδια και τα προγράμματα σε όλα τα στάδια) (8). Για το λόγο αυτό, για να εξεταστεί εάν το πρόγραμμα MEDA συμβάλλει πράγματι στην οικονομική μεταρρύθμιση και στην κοινωνική ανάπτυξη στις συμμετέχουσες μεσογειακές χώρες, ένα δεύτερο σημείο που έπρεπε να προσεχθεί κατά τον έλεγχο ήταν κατά πόσο η Επιτροπή ενεθάρρυνε την ιδιοποίηση των προγραμμάτων της από τις δικαιούχους κυβερνήσεις.

18. Ένας τρόπος για την επίτευξη του στόχου αυτού είναι να αντικατασταθεί η παραδοσιακή στήριξη του σχεδίου από τη γενική ενίσχυση του προϋπολογισμού, κατά τον οποίο η δικαιούχος κυβέρνηση και ο χορηγός ενίσχυσης συμφωνούν για ορισμένες δραστηριότητες που πρέπει να εκτελεστούν (συνήθως μέτρα πολιτικών μεταρρυθμίσεων)· αντί όμως τα κεφάλαια του χορηγού να χρησιμοποιηθούν για την κάλυψη συγκεκριμένων δαπανών, καταβάλλονται απευθείας στο δημόσιο ταμείο. Βέβαια, η απόφαση να χρησιμοποιηθεί η στήριξη του προϋπολογισμού εξαρτάται επίσης από την τήρηση ορισμένων όρων, όπως την ύπαρξη ενός ορισμένου επιπέδου διαχείρισης των δημόσιων οικονομικών (9). Αυτή η μέθοδος χορήγησης των κεφαλαίων θεωρείται γενικά ότι ενθαρρύνει το αίσθημα ιδιοποίησης εκ μέρους της δικαιούχου κυβέρνησης, αν και αυτό δεν μπορεί να εξασφαλιστεί (βλ. πλαίσιο αριθ. 1: παράδειγμα ενός προγράμματος ενίσχυσης του προϋπολογισμού και του τύπου των αντίστοιχων όρων). Πλαίσιο αριθ. 1Παράδειγμα ενίσχυσης προϋπολογισμούΠρόγραμμα ενίσχυσης του εμπορίου στην Αίγυπτο (40 εκατ. ευρώ)Στόχοι του προγράμματος — Μείωση των προθεσμιών και των εξόδων σχετικά με τις τελωνειακές διατυπώσεις εισαγωγής και εξαγωγής, καθώς και σχετικά με άλλους ελέγχους και πρότυπα· — Ενίσχυση των κινήτρων εξαγωγής. Μηχανισμός εφαρμογήςΣτη χρηματοδοτική σύμβαση οι στόχοι αυτοί έχουν αποδοθεί σε έναν αριθμό δράσεων που έπρεπε να αναλάβουν οι αιγυπτιακές αρχές. Εκτός από τις τομεακές ενέργειες, ένα πρόγραμμα στήριξης του προϋπολογισμού μπορεί να περιλαμβάνει επίσης ορισμένους όρους σχετικά με μακροοικονομικές πολιτικές ή με την ποιότητα της διαχείρισης των δημόσιων οικονομικών. Για κάθε δράση η σύμβαση καθορίζει λεπτομερή πληροφοριακά στοιχεία για τη δράση, καθώς και δείκτες, έγγραφα και άλλες πηγές πληροφοριών που θα χρησιμοποιηθούν για να εξακριβωθεί κατά πόσον όλες οι δράσεις έχουν πράγματι ολοκληρωθεί. Η εκταμίευση των κοινοτικών κεφαλαίων, σε δύο δόσεις, εξαρτάται από τη θετική αξιολόγηση σχετικά με την ολοκλήρωση των δράσεων.Επιτευχθείσες δραστηριότητεςΠριν από τη χορήγηση της πρώτης δόσης των 20 εκατ. ευρώ, τον Αύγουστο του 2005 οι αναληφθείσες και ολοκληρωθείσες δράσεις περιλάμβαναν τα ακόλουθα: — διατήρηση συνετών μακροοικονομικών πολιτικών για τη διασφάλιση των εσωτερικών και εξωτερικών ισοζυγίων σύμφωνα με τους προγραμματισθέντες στόχους της περιόδου 2005-2007, — επίτευξη σημαντικής προόδου στη δημοσιονομική εξυγίανση και στη λογιστική προϋπολογισμού, — καθιέρωση ηλεκτρονικού συστήματος εκτελωνισμού, — δυνατότητα τελωνειακής διεκπεραίωσης σε 24ωρη βάση, — δημοσίευση μιας ενοποιημένης τελωνειακής συλλογής όλων των κανόνων και των διαδικασιών, — άνοιγμα ενιαίας θυρίδας στα τελωνεία για την υποβολή ενστάσεων.

19. Ο έλεγχος έδειξε ότι και στις τρεις χώρες υπήρξε σαφής αύξηση της χρησιμοποίησης του μέσου στήριξης του προϋπολογισμού και τα στατιστικά στοιχεία που περιλαμβάνονται στην ενδιάμεση αξιολόγηση επιβεβαίωσαν επίσης ότι τούτο ίσχυε για το σύνολο των χωρών MEDA (10). Εντούτοις, στο Μαρόκο υπήρχε επίσης ένας μεγάλος αριθμός παραδοσιακών σχεδίων, συμπεριλαμβανομένων πολλών σχεδίων έργων υποδομής και εξοπλισμού, τα οποία λόγω της φύσης τους δεν ενθαρρύνουν πραγματικά την ιδιοποίηση των σχεδίων σε αντίθεση με τα σχέδια που έχουν μεγαλύτερη σχέση με την επιμόρφωση και την ενίσχυση των θεσμών.

20. Όσον αφορά τις πράξεις στήριξης του προϋπολογισμού που ολοκληρώθηκαν μέχρι σήμερα, τα μέτρα εφαρμόστηκαν ικανοποιητικά και οι εκταμιεύσεις πραγματοποιήθηκαν χωρίς σημαντικές καθυστερήσεις ή προβλήματα. Το γεγονός αυτό επιτρέπει να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι στις περιπτώσεις αυτές οι τοπικές αρχές έχουν πράγματι «ιδιοποιηθεί» τα μεταρρυθμιστικά προγράμματα.

21. Εντούτοις, η ενίσχυση του προϋπολογισμού δεν αποτελεί το μόνο μέσο στήριξης. Οι πολιτικές μεταρρυθμίσεις χρειάζονται συχνά συμπληρωματικά μέτρα, όπως εκπαίδευση ή ορισμένους τύπους εξοπλισμού, για τα οποία είναι περισσότερο ενδεδειγμένη η παραδοσιακή προσέγγιση στήριξης των σχεδίων, όπως επίσης συμβαίνει όταν πρόκειται να παρασχεθεί στοχοθετημένη ενίσχυση σε μια ορισμένη ομάδα πληθυσμού ή σε μία περιοχή, π.χ. μέσω ενεργειών αγροτικής ανάπτυξης.

22. Γι' αυτό το είδος σχεδίου, η ιδιοποίηση μπορεί να ενθαρρυνθεί επίσης, όχι μόνο από τις τοπικές αρχές, αλλά και από τους δικαιούχους των δραστηριοτήτων που χρηματοδοτούνται με την ενίσχυση. Ένα θετικό παράδειγμα επισημάνθηκε κατά τον έλεγχο στο Μαρόκο, στην περίπτωση ενός σχεδίου αγροτικής ανάπτυξης στα όρη του Κεντρικού Άτλαντα. Υιοθετήθηκε έναντι του τοπικού πληθυσμού μια συμμετοχική προσέγγιση, πράγμα το οποίο σήμαινε ότι όλοι οι τοπικοί εταίροι συμμετείχαν πλήρως στο σύνολο της διαδικασίας εκπόνησης και εφαρμογής των σχεδίων τοπικής ανάπτυξης. Ήταν προφανές ότι η προσέγγιση αυτή συνέβαλε στην επιτυχία των δραστηριοτήτων που αφορούσαν το σχέδιο (βλ. πλαίσιο αριθ. 2). Πλαίσιο αριθ. 2Παράδειγμα στήριξης του σχεδίουΑγροτική ανάπτυξη στα όρη του Κεντρικού Άτλαντα, Μαρόκο(σχέδιο Khénifra, 15 εκατ. ευρώ)Στόχοι του σχεδίου — Να συμβάλει στη μείωση των περιφερειακών διαφορών σχετικά με την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη στο Μαρόκο — Να συμβάλει στην προώθηση του ρόλου της αγρότισσας — Να συμβάλει στη βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων, στην καταπολέμηση της διάβρωσης και στη μείωση των επιπτώσεων της ξηρασίας Μηχανισμός εφαρμογήςΜετά την υπογραφή του σχεδίου της χρηματοδοτικής σύμβασης, οι αρμόδιοι της διαχείρισης των σχεδίων καταρτίζουν αναλυτικό πρόγραμμα εργασίας. Μετά την έγκρισή του, η αντιπροσωπεία καταβάλλει προκαταβολή υπέρ του σχεδίου και η εκτέλεση μπορεί να αρχίσει. Οι λογαριασμοί των σχεδίων καταρτίζονται, ελέγχονται και υποβάλλονται τακτικά στην αντιπροσωπεία και στη συνέχεια μια νέα προκαταβολή μπορεί να καταβληθεί στο σχέδιο.Παράδειγμα δραστηριοτήτωνΚατά το πρώτο εξάμηνο του 2005 οι κυριότερες δραστηριότητες ήταν οι ακόλουθες: — η μονάδα διαχείρισης του σχεδίου παρέλαβε εξοπλισμό πληροφορικής και γραφείου· — υπογράφηκαν συμβάσεις με τοπικές ενώσεις διαχείρισης, από τις οποίες 33 βρίσκονταν σε επιχειρησιακή λειτουργία· — διανεμήθηκαν περισσότερα από 250 000 οπωροφόρα δέντρα· — εφοδιάστηκαν έξι μελισσοκομικές μονάδες με τον αντίστοιχο εξοπλισμό και εκπαίδευση· — ενθαρρύνθηκαν γυναίκες να ασχοληθούν με την πτηνοτροφία με τη χορήγηση 10 000 νεοσσών· — άρχισαν οι εργασίες για την άρδευση 468 εκταρίων· — ολοκληρώθηκαν οι εργασίες για τη σύνδεση χωριών μέσω οκτώ αγροτικών οδών μήκους 52,6 χλμ. και εκτελούνται εργασίες σε πέντε άλλους αγροτικούς δρόμους· — πραγματοποιήθηκε αναδάσωση 271 εκταρίων· — πραγματοποιήθηκαν εμβολιασμοί ζώων για 200 κτηνοτρόφους· — η μονάδα διαχείρισης του σχεδίου συνεργάστηκε με δύο τοπικές ενώσεις διαχείρισης για τη δημιουργία κέντρων διατροφής ζώων.

23. Τελικά, ο αποφασιστικός παράγοντας σχετικά με την ενίσχυση της ιδιοποίησης των σχεδίων δεν βρίσκεται στον τρόπο χορήγησης της βοήθειας αλλά στην ευρύτητα του πνεύματος των τοπικών αρχών ως προς την έννοια και τη διαδικασία της μεταρρύθμισης. Τούτο αποδείχθηκε επίσης από πολλά σχέδια/προγράμματα που εξετάστηκαν κατά τον έλεγχο, όπου σημειώθηκε σημαντική πρόοδος μετά την πλήρη συμμετοχή ενός δικαιούχου οργανισμού ή την εκδήλωση μεγαλύτερου ενδιαφέροντος ενός νέου υπουργού για ένα ιδιαίτερο πρόγραμμα.

Η ανάπτυξη του δυναμικού αποτελεί σημαντικό στοιχείο στο πρόγραμμα MEDA

24. Ένας άλλος σημαντικός παράγοντας που θα επηρεάσει κατά πόσο το πρόγραμμα MEDA συμβάλλει πραγματικά στην οικονομική μεταρρύθμιση και κοινωνική ανάπτυξη στις συμμετέχουσες μεσογειακές χώρες είναι εκείνος της ενίσχυσης τοπικών θεσμικών φορέων να εκπονούν και να εφαρμόζουν μεταρρυθμιστικά προγράμματα και άλλες αναπτυξιακές δραστηριότητες. Με τον έλεγχο εξετάστηκε κατά πόσο η Επιτροπή συμβάλλει στην ανάπτυξη του δυναμικού αυτού.

25. Σχεδόν όλα τα σχέδια/προγράμματα που ελέγχθηκαν στις τρεις χώρες περιλάμβαναν μέτρα ή στοιχεία μέτρων για την ανάπτυξη του δυναμικού. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η ανάπτυξη του δυναμικού στους συμμετέχοντες οργανισμούς αποτελεί μάλιστα τον κύριο στόχο της παρέμβασης (11).

26. Ένας ειδικός τομέας διοικητικής φύσης, όπου χρειάστηκε να ενισχυθεί η τοπική θεσμική δυναμικότητα είναι η σύναψη συμβάσεων από δημόσιους οργανισμούς με την εφαρμογή όμως κοινοτικών διαδικασιών. Τα προβλήματα σχετικά με τη σύναψη συμβάσεων, καθώς θα εξεταστούν παρακάτω στο σημείο 39, υπήρξαν η κυριότερη αιτία των καθυστερήσεων κατά την εφαρμογή των σχεδίων.

Περιορισμένα αποτελέσματα από την ενίσχυση μέχρι σήμερα

27. Κατά τον έλεγχο εξετάστηκε δείγμα σχεδίων από τις τρεις χώρες (βλ. παράρτημα II) προκειμένου να εκτιμηθεί κατά πόσο επιτεύχθηκαν τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα, όπως καθορίζονται στις μεμονωμένες χρηματοδοτικές συμβάσεις.

28. Ύστερα από δέκα και πλέον έτη λειτουργίας του MEDA, τα αποτελέσματα στο σύνολό τους μέχρι σήμερα είναι μάλλον περιορισμένα, διότι πολλά σχέδια/προγράμματα, συμπεριλαμ βανομένου ενός σημαντικού αριθμού σχεδίων/προγραμμάτων ΜEDA-I, εξακολουθούσαν να είναι υπό εκτέλεση κατά τη διενέργεια του ελέγχου και τα τελικά αποτελέσματά τους δεν μπορούσαν ακόμη να καθοριστούν (12).

29. Για όσα σχέδια και προγράμματα, τα οποία ξεκίνησαν στο πλαίσιο του ΜEDA-I (1995-1999) και είχαν ολοκληρωθεί ή σχεδόν ολοκληρωθεί, τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα έχουν γενικά επιτευχθεί, αν και όχι στο 100 % του συνόλου των περιπτώσεων. Τα περισσότερα σχέδια/προγράμματα που υπάγονται στο MEDA-I ξεκίνησαν με πολύ μεγάλη καθυστέρηση, εν μέρει επειδή το κανονιστικό πλαίσιο για το MEDA-I ήταν έτοιμο μόνο σε προχωρημένο στάδιο, αλλά επίσης επειδή πολλά σχέδια αντιμετώπισαν καθυστερήσεις κατά το στάδιο της εκκίνησής τους ως αποτέλεσμα της βραδύτητας των διαδικασιών διαγωνισμού. Στη συνέχεια, επειδή οι προθεσμίες τους έληξαν, χρειάστηκαν μία ή περισσότερες παρατάσεις ως προς την αρχική διάρκεια των σχεδίων (δέκα από τα έντεκα σχέδια/προγράμματα που εξετάστηκαν) προκειμένου να εκτελεστούν (οι περισσότερες) από τις προγραμματισθείσες δραστηριότητες. Δέκα από τα έντεκα σχέδια/προγράμματα, που υπάγονται στο MEDA-I και εξετάστηκαν, εξακολουθούσαν να εκτελούνται κατά τη διενέργεια του ελέγχου (τέλη του 2005).

30. Για τα περισσότερα σχέδια/προγράμματα που υπάγονται στο MEDA-II ήταν ακόμη πολύ νωρίς για να πραγματοποιηθεί μια σωστή εκτίμηση των αποτελεσμάτων τους κατά τη διενέργεια του ελέγχου. Οι πράξεις ενίσχυσης του προϋπολογισμού διεξάγονταν συνήθως σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα, ορισμένα όμως σχέδια για τα οποία χρειαζόταν σύναψη σύμβασης για υπηρεσίες τεχνικής βοήθειας και μερικές φορές επίσης για εξοπλισμό και εργασίες, μπορούσαν εύκολα να καθυστερήσουν. Για πολλά σχέδια που εξετάστηκαν αναμένονταν ήδη προβλήματα ως προς το χρονοδιάγραμμα λόγω του ονομαζόμενου κανόνα D+3, με τον οποίο περιορίζεται η περίοδος κατά τη διάρκεια της οποίας μπορούν να υπογραφούν οι συμβάσεις (βλ. περαιτέρω πληροφορίες στο σημείο 41).

31. Για τις περισσότερες χώρες MEDA το αποτέλεσμα της κοινοτικής στήριξης δεν μπορεί να αποδοθεί στο οικονομικό μέγεθός της εφόσον η συνολική κοινοτική στήριξη είναι μόνο πολύ περιορισμένη σε σύγκριση με το ΑΕγχΠ των χωρών αυτών και συνήθως αντιπροσωπεύει λιγότερο από το 1 % του προϋπολογισμού του κράτους. Αυτό ισχύει για δύο από τις τρεις χώρες που κάλυψε ο εν λόγω έλεγχος (13). Το αποτέλεσμα της κοινοτικής στήριξης βρίσκεται περισσότερο στις προσπάθειες της ΕΕ να αντιμετωπίσει και να υποστηρίξει θέματα σχετικά με τις μεταρρυθμίσεις (π.χ. σύστημα χρηματοδότησης υγειονομικής περίθαλψης, βιομηχανικός εκσυγχρονισμός, μεταρρύθμιση τραπεζικού συστήματος, βελτίωση τελωνειακού συστήματος), καθώς και να ενθαρρύνει τις κυβερνήσεις να αντιμετωπίσουν τέτοια θέματα· επίσης το εν λόγω αποτέλεσμα βρίσκεται και στη βούληση της ΕΕ να στηρίξει τα φτωχότερα στρώματα και τους μειονεκτούντες του πληθυσμού. Συνεπώς, επειδή η κοινοτική στήριξη έχει συχνά ποιοτικό και καινοτόμο χαρακτήρα, το αποτέλεσμά της είναι δύσκολο να προσδιοριστεί ποσοτικά.

Είναι ενδεδειγμένη η διαχείριση του προγράμματος MEDA από την Επιτροπή;

Συνολική βελτίωση στον προγραμματισμό, στην εκπόνηση και στην εφαρμογή

Προγραμματισμός

32. Για την περίοδο του MEDA-I ο προγραμματισμός και η εκπόνηση των σχεδίων ξεκίνησαν καθυστερημένα. Ο ίδιος ο κανονισμός MEDA εγκρίθηκε μόλις το 1996 και τα πρώτα ενδεικτικά προγράμματα κάλυψαν την περίοδο 1996-1998. Ως αποτέλεσμα, οι αναλήψεις υποχρεώσεων επικεντρώθηκαν σε ολίγα έτη, και μερικές φορές σε ορισμένα μεγάλα σχέδια ή προγράμματα μόνο, π.χ. οι τέσσερις αναλήψεις υποχρεώσεων στο πλαίσιο του MEDA-I για την Αίγυπτο κυμαίνονταν από 100 έως 250 εκατ. ευρώ, οι αναλήψεις υποχρεώσεων για την Ιορδανία περιλάμβαναν δύο μηχανισμούς διαρθρωτικών προσαρμογών (ΜΔΠ) ύψους 100 και 80 εκατ. ευρώ αντίστοιχα και οι αναλήψεις υποχρεώσεων για το Μαρόκο περιλάμβαναν ένα ΜΔΠ ύψους 120 εκατ. ευρώ και ένα οδικό σχέδιο ύψους 80 εκατ. ευρώ.

33. Ο κανονισμός MEDA-II, ο οποίος άρχισε να ισχύει το 2001, προέβλεπε νέους κανόνες προγραμματισμού. Οι κανόνες αυτοί απέβλεπαν να επισπεύσουν τη διαδικασία προγραμματισμού επιτρέποντας τις προτεινόμενες αναλήψεις υποχρεώσεων για ένα δεδομένο έτος να υποβάλλονται στην Επιτροπή MED μία φορά το χρόνο, υπό μορφή ενός ετήσιου σχεδίου χρηματοδότησης συνοδευόμενου από συνοπτική περιγραφή των σχεδίων (αντί να υποβάλλονται μεμονωμένες προτάσεις σχεδίων σε διαφορετικές στιγμές του έτους).

34. Επιπλέον, μια νέα σειρά των εγγράφων στρατηγικής ανά χώρα δημοσιεύθηκε το 2001, που κάλυπτε την περίοδο 2002-2006, καθώς και τα νέα εθνικά ενδεικτικά προγράμματα (ΕΕΠ) για την περίοδο 2002-2004. Πράγματι, από το 2002 οι αναλήψεις υποχρεώσεων ακολούθησαν αυστηρά αυτά τα έγγραφα προγραμματισμού. Ιδιαίτερα από τα ΕΕΠ 2002-2004 και μετά, οι προτάσεις σχεδίων διατυπώθηκαν κατά τρόπο περισσότερο συνεχή, όπως φαίνεται στον πίνακα. Οι συνολικές αναλήψεις υποχρεώσεων για όλες τις χώρες δείχνουν επίσης μια πιο ομαλή κατανομή μετά το 2000.

Πίνακας

Αναλήψεις υποχρεώσεων και εκταμιεύσεις για την Αίγυπτο, την Ιορδανία, το Μαρόκο και για το σύνολο των χωρών (συμπεριλαμβανομένων των περιφερειακών προγραμμάτων), 1995-2005

(σε εκατ. ευρώ) 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Σύνολο Αίγυπτος Αναλήψεις υποχρεώσεων — 75 203 397 11 13 — 78 104 159 110 1 150 Εκταμιεύσεις — — 2 88 67 64 62 26 57 151 133 650 Ιορδανία Αναλήψεις υποχρεώσεων 7 100 10 8 129 15 20 92 42 35 58 516 Εκταμιεύσεις — 60 45 2 2 84 11 50 47 51 43 393 Μαρόκο Αναλήψεις υποχρεώσεων 30 — 236 219 176 141 120 122 143 152 135 1 472 Εκταμιεύσεις — 1 31 42 54 40 41 102 102 158 213 783 Σύνολο χωρών Αναλήψεις υποχρεώσεων 173 370 911 809 797 569 603 612 615 698 735 6 888 Εκταμιεύσεις 50 155 213 217 240 318 318 454 498 801 781 4 043 Πηγή: Στοιχεία της EuropeAid και των αντιπροσωπειών. (Οι μικρές διαφορές οφείλονται στη στρογγυλοποίηση).

Εκπόνηση

35. Η διαδικασία εκπόνησης του σχεδίου στο σύνολό της συνεπάγεται ορισμένα στάδια που ξεκινούν από την πρώτη ταυτοποίηση μέσω λεπτομερούς προετοιμασίας, υποβολής στη συμβουλευτική επιτροπή των κρατών μελών (Επιτροπή MED) μέχρι τη χρηματοδοτική απόφαση που λαμβάνει η Επιτροπή και μέχρι την υπογραφή της χρηματοδοτικής σύμβασης από την Επιτροπή και τις δικαιούχους αρχές. Η εξέταση των σχεδίων/προγραμμάτων που περιλαμβάνονται στον έλεγχο (βλ. παράρτημα ΙΙ) έδειξε ότι για την περίοδο MEDA-II η διαδικασία αυτή γενικά ολοκληρώθηκε ταχύτερα από ό,τι στο παρελθόν (14). Παράγοντες που συντείνουν είναι η μεταβίβαση αρμοδιοτήτων στην οποία προέβη η Επιτροπή από τις κεντρικές υπηρεσίες στις Βρυξέλλες στις αντιπροσωπείες της, πράγμα το οποίο ενίσχυσε προφανώς τη συμμετοχή τους κατά τη διαδικασία εκπόνησης, η όλη απλούστευση της διαδικασίας προγραμματισμού, όπως περιγράφεται στα σημεία 33-34, καθώς επίσης και ορισμένες άλλες αλλαγές διαχείρισης στο πλαίσιο της συνολικής μεταρρύθμισης της εξωτερικής βοήθειας (15).

36. Ο έλεγχος έδειξε ότι κατά την έναρξη ενός σχεδίου η σύναψη συμβάσεων παροχής υπηρεσιών συνήθως για τεχνική βοήθεια χρειάζεται κατ' ανάγκη τουλάχιστον οκτώ μήνες από την προκήρυξη της πρόσκλησης υποβολής προσφορών μέχρι την υπογραφή της σύμβασης, αλλά μερικές φορές μπορεί να χρειαστούν και δύο ή και τρία έτη (16). Τούτο μπορεί να συμβεί όταν η προκήρυξη του διαγωνισμού είναι ανεπιτυχής, π.χ. λόγω ανεπαρκούς αριθμού έγκυρων προσφορών, και πρέπει να επαναληφθεί. Συνεπώς, η δρομολόγηση σχεδίων σχετικά με την τεχνική βοήθεια παραμένει μία χρονοβόρα διαδικασία που μπορεί εύκολα να καθυστερήσει. Από την άποψη αυτή, δεν υπάρχει μεγάλη διαφορά μεταξύ του MEDA-I και του MEDA-II.

Εφαρμογή

37. Οι συνολικές εκταμιεύσεις στο πλαίσιο του προγράμματος MEDA βελτιώθηκαν από το 2000 και μετά και ακόμη σαφέστερα από το 2002 και έπειτα (βλ. πίνακα). Οι ετήσιες μέσες εκταμιεύσεις κατά την περίοδο MEDA-I 1995-1999 ανήλθαν σε 175 εκατ. ευρώ, ένα αριθμητικό στοιχείο το οποίο τριπλασιάστηκε για να φθάσει στα 528 εκατ. ευρώ περίπου κατά μέσο όρο για την εξαετή περίοδο 2004-2005. Για το 2004 και το 2005 οι συνολικές εκταμιεύσεις ήταν υψηλότερες από τις συνολικές νέες αναλήψεις υποχρεώσεων που πραγματοποιήθηκαν κατά τα έτη αυτά, πράγμα το οποίο σημαίνει ότι από το 2004 για πρώτη φορά μετά τη δρομολόγηση του MEDA το αθροιστικό σύνολο των εκκρεμών αναλήψεων υποχρεώσεων (17) μειώθηκε. Για το MEDA-I, ύστερα από έξι χρόνια (1995-2000) οι σωρευτικές εκταμιεύσεις έφθασαν στο 38 % των σωρευτικών αναλήψεων υποχρεώσεων, ενώ για το MEDA-II το ποσοστό αυτό είχε αυξηθεί σε 46 % επίσης ύστερα από έξι χρόνια (2000-2005). Το γεγονός αυτό αποτελεί ένδειξη ότι στο πλαίσιο του MEDA-II βελτιώθηκε η ταχύτητα της εκτέλεσης. Η ενδιάμεση αξιολόγηση του προγράμματος MEDA-II καταλήγει σε παρόμοιο συμπέρασμα όταν αναφέρει ότι το επίπεδο των δραστηριοτήτων του προγράμματος φθάνει σε κάποια ωριμότητα (18).

38. Η βελτίωση της εφαρμογής οφείλεται στους εξής παράγοντες: α) το σύνολο των υπό εκτέλεση σχεδίων/προγραμμάτων του MEDA αυξήθηκε σταθερά· β) πολλά σχέδια/προγράμματα του MEDA-I ξεκίνησαν καθυστερημένα και η εκταμίευση των κεφαλαίων άρχισε στην πραγματικότητα μόνο μετά το 2000. Για τα έτη 2004 και 2005, το 40 % και 30 % αντίστοιχα περίπου των συνολικών εκταμιεύσεων αντιστοιχούσαν ακόμη σε σχέδια/προγράμματα που είχαν αρχίσει με το MEDA-I. Η διαδικασία ανάθεσης των διαχειριστικών εξουσιών στις αντιπροσωπείες συνέβαλε βεβαίως στην επίσπευση της εφαρμογής των σχεδίων αυτών και στη συνέχεια στην αύξηση του συνολικού ποσού των εκταμιεύσεων. Συνεπώς, υπάρχει μια ορισμένη σχετική κάλυψη της καθυστέρησης· γ) στο πλαίσιο του MEDA-II, όπως αναφέρεται στο σημείο 19, ένα μεγαλύτερο ποσοστό νέων σχεδίων/προγραμμάτων προσφεύγει στο μέσο ενίσχυσης του προϋπολογισμού, το οποίο γενικά δίνει τη δυνατότητα να πραγματοποιείται ταχύτερα η πρώτη εκταμίευση καθώς και μεγαλύτερες εκταμιεύσεις από ό,τι στην περίπτωση των παραδοσιακών σχεδίων.

39. Αυτή η γενικώς θετική εκτίμηση δεν σημαίνει ότι η εφαρμογή δεν συναντά ποτέ προβλήματα. Τα προβλήματα σχετικά με τη σύναψη συμβάσεων αποτελούν την κύρια αιτία των καθυστερήσεων κατά την εκτέλεση. Από τα σχέδια/προγράμματα που εξετάστηκαν κατά τη διενέργεια του ελέγχου, σχεδόν κάθε σχέδιο που προέβλεπε σύναψη σύμβασης (σχετικά με εργασίες, προμήθειες ή παροχή υπηρεσιών) αντιμετώπισε από την πλευρά αυτή προβλήματα και συχνά καθυστερήσεις για πολλούς λόγους. Πολλές προσκλήσεις για υποβολή προσφορών χρειάστηκε να ακυρωθούν και να επαναληφθούν λόγω έλλειψης επαρκούς αριθμού έγκυρων τεχνικά προσφορών. Οι διαδικασίες σύναψης συμβάσεων θεωρούνται γενικά ότι είναι πολύπλοκες και οι τοπικές διαχειριστικές μονάδες των σχεδίων καθώς και οι διαγωνιζόμενοι δεν τις γνωρίζουν πάντοτε καλά. Παραδείγματος χάρη, στην Αίγυπτο, μικροί τοπικοί ανάδοχοι αντιμετώπισαν προβλήματα για την τήρηση των διοικητικών απαιτήσεων σχετικά με την υποβολή προσφορών επειδή ολόκληρος ο φάκελος υποβολής προσφορών είχε συνταχθεί στα αγγλικά. Ο κανόνας ότι οι προμήθειες πρέπει να είναι ευρωπαϊκής ή μεσογειακής προέλευσης θέτει τακτικά ένα άλλο πρόβλημα, ιδίως όταν πρόκειται για μηχανογραφικό ή ηλεκτρονικό εξοπλισμό.

40. Ο έλεγχος έδειξε ότι ως αποτέλεσμα της ανάθεσης διαχειριστικών εξουσιών στις αντιπροσωπείες μπορούν οι τελευταίες να διαδραματίσουν και διαδραματίζουν, με το ειδικευμένο προσωπικό που διαθέτουν προς το παρόν επιτόπου στον τομέα των δημόσιων οικονομικών και συμβάσεων, σημαντικό ρόλο βοηθώντας διαχειριστές σχεδίων και τοπικές διοικήσεις να αντιμετωπίζουν διαδικαστικές πτυχές της σύναψης συμβάσεων. Διαπιστώθηκε, παραδείγματος χάρη, ότι η αντιπροσωπεία στο Μαρόκο διοργανώνει επί του παρόντος ενημερωτικές συσκέψεις πριν από την προκήρυξη πρόσκλησης υποβολής προσφορών και παρέσχε στήριξη σε πολλά ενδιαφερόμενα μέρη κατά τα διάφορα στάδια διαδικασίας. Στην Αίγυπτο, η αντιπροσωπεία βοήθησε επίσης κατά την εποπτεία και την καθοδόγηση σχετικά με τη διαδικασία διαγωνισμού για σημαντικά κατασκευαστικά έργα, η οποία διαφορετικά θα είχε ακυρωθεί εφόσον δεν ήταν επαρκής η διάρκεια του σχεδίου που απέμενε. Επιπλέον, η αντιπροσωπεία στην Αίγυπτο εξέταζε τότε τη δυνατότητα να μεταφραστεί ο φάκελος υποβολής προσφορών στα αραβικά.

41. Ο ονομαζόμενος κανόνας D+3 εφαρμόζεται για τα περισσότερα σχέδια που υπάγονται στο MEDA-II. Ο εν λόγω κανόνας προβλέπει να συνάπτονται οι συμβάσεις εργασιών, προμηθειών ή παροχής υπηρεσιών το αργότερο εντός τριών ετών μετά την ημερομηνία της δημοσιονομικής δέσμευσης (19). Ως αποτέλεσμα του κανόνα αυτού, για πολλά νέα σχέδια τα οποία επρόκειτο να ξεκινήσουν κατά τη διενέργεια του ελέγχου και να συμπεριλάβουν σημαντικά στοιχεία όσον αφορά τη σύναψη συμβάσεων ή/και πρόσκληση για υποβολή προσφορών, φαίνεται ο διαθέσιμος χρόνος για την ολοκλήρωση αυτών των δραστηριοτήτων να είναι περιορισμένος.

Η παρακολούθηση και η αξιολόγηση έγιναν συστηματικότερες

42. Σε μακροοικονομικό επίπεδο πραγματοποιούνται συστηματικά αξιολογήσεις από τις αντιπροσωπείες της ΕΚ (π.χ. τριμηνιαίες μακροοικονομικές εκθέσεις, τακτικές εμπορικές εκθέσεις, αξιολογήσεις προγραμμάτων ενίσχυσης του προϋπολογισμού) και από άλλους φορείς (Διεθνή Τράπεζα, ΔΝΤ), με τη χρησιμοποίηση τυποποιημένων μακροοικονομικών δεικτών, αλλά είναι δύσκολο να αξιολογηθεί στο επίπεδο αυτό ο αντίκτυπος της στήριξης της ίδιας της Επιτροπής.

43. Εϊναι επίσης πολύ δύσκολο να αξιολογηθεί το αποτέλεσμα της στήριξης της Επιτροπής στο επίπεδο των στρατηγικών στόχων της ΕΕ, όπως καθορίζεται στα μεμονωμένα έγγραφα στρατηγικής ανά χώρα, ιδιαίτερα όταν αυτοί οι στόχοι περιγράφονται σε σχετικά γενικούς όρους, όπως στήριξη της διαδικασίας οικονομικής μετάβασης και της βιώσιμης και ισόρροπης κοινωνικοοικονομικής ανάπτυξης και όταν δεν έχει καθοριστεί κανένας συγκεκριμένος δείκτης επίτευξης αποτελεσμάτων.

44. Η κύρια παρακολούθηση από την Επιτροπή πραγματοποιείται στο επίπεδο των εξατομικευμένων σχεδίων/προγραμμάτων, όπου καταβάλλονται συστηματικά προσπάθειες στον τομέα της παρακολούθησης και της αξιολόγησης και συχνά χρησιμοποιούνται δείκτες σε λογικά πλαίσια. Το σύστημα των επισκέψεων εξωτερικής παρακολούθησης καλύπτει επί του παρόντος την πλειοψηφία των σχεδίων/προγραμμάτων και δίνει τη δυνατότητα να πραγματοποιείται τακτικά μια εξωτερική αξιολόγηση του σχεδιασμού, των αποτελεσμάτων, της επίπτωσης και της πιθανής βιωσιμότητας των σχεδίων. Για τα περισσότερα σχέδια/προγράμματα πραγματοποιούνται επίσης συστηματικά ενδιάμεσες εξετάσεις και αξιολογήσεις κατά το πέρας των σχεδίων.

45. Η πραγματοποίηση αξιολογήσεων των στρατηγικών των διαφόρων χωρών ήταν μια καλή πρωτοβουλία, όπως αποδείχθηκε με το Μαρόκο το 2003 και με την Αίγυπτο το 2004. Με την αξιολόγηση αυτή παρασχέθηκαν χρήσιμες πληροφορίες που μπορούν να ληφθούν υπόψη κατά την κατάρτιση των επομένων εγγράφων στρατηγικής ανά χώρα και των ενδεικτικών σχεδίων. Ωστόσο, η εν λόγω διαδικασία περιορίστηκε μέχρι σήμερα μόνο στις δύο αυτές χώρες.

46. Σύμφωνα με τον κανονισμό MEDA η Επιτροπή υποχρεούται να αξιολογεί το πρόγραμμα κάθε τρία χρόνια. Για το λόγο αυτό, αρχές του 2004 δόθηκε εντολή να πραγματοποιηθεί ενδιάμεση αξιολόγηση για το πρόγραμμα MEDA II και δημοσιεύθηκε τελική έκθεση τον Ιούλιο του 2005 (20). Για το δεύτερο εξάμηνο του 2007 προβλέπεται τώρα τελική αξιολόγηση του προγράμματος MEDA.

47. Τα κυριότερα πορίσματα της μελέτης, τα οποία συμπίπτουν κατά το μεγαλύτερο μέρος με τις διαπιστώσεις του Συνεδρίου είναι τα ακόλουθα: α) η συνοχή του προγράμματος MEDA, ως μέσο κοινοτικής βοήθειας για τη στήριξη της διαδικασίας της Βαρκελώνης και των διμερών συμφωνιών σύνδεσης, κρίνεται ικανοποιητική. Η εν λόγω συνάφεια βελτιώθηκε από την περίοδο του ΜEDA-I σε εκείνη του MEDA-II· β) η αποτελεσματικότητα και η αποδοτικότητα των διατάξεων σχετικά με τη διαχείριση και την εφαρμογή του MEDA βελτιώνονται αλλά δεν είναι ακόμη πλήρως ικανοποιητικές.

Οι χορηγοί βοήθειας εντατικοποίησαν τις συντονιστικές προσπάθειες

48. Από τον έλεγχο αποδείχθηκε ότι οι αντιπροσωπείες στις τρεις χώρες συμμετέχουν όλες αρκετά ενεργά στη διαδικασία συντονισμού με τους άλλους χορηγούς βοήθειας, καθώς και με τις άλλες δικαούχους αρχές. Τούτο προκύπτει αναμφισβήτητα από την αύξηση του προσωπικού στο πλαίσιο της διαδικασίας ανάθεσης διαχειριστικών εξουσιών στις αντιπροσωπείες. Σε όλες τις εν λόγω χώρες διοργανώνονται τακτικά συσκέψεις μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών της ΕΕ. Επιπλέον, υπάρχουν παρόμοια συστήματα συσκέψεων ομάδων χορηγών βοήθειας με επιμέρους θεματικές ομάδες κατά τις οποίες οι αντιπροσωπείες της Επιτροπής διαδραματίζουν συχνά ενεργό ρόλο προεδρεύοντας σε μία ή σε περισσότερες ομάδες χορηγών βοήθειας ανάλογα με τους ειδικούς τομείς ενδιαφέροντος.

49. Μέχρι σήμερα, πολλές από τις δραστηριότητες συντονισμού συνίστανται κυρίως στην ανταλλαγή και τη συλλογή πληροφοριών σχετικά με τις παρεμβάσεις των διαφόρων χορηγών βοήθειας και όσον αφορά το συντονισμό θα μπορούσαν να καταβληθούν επιπλέον προσπάθειες σε τομείς, όπως ο προγραμματισμός, η εφαρμογή, η παρακολούθηση και η αξιολόγηση. Εντούτοις, οι αντιπροσωπείες ανέλαβαν διάφορες πρωτοβουλίες με σκοπό να αναπτύξουν περισσότερο το συντονισμό των χορηγών βοήθειας και την εναρμόνιση των δραστηριοτήτων.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Συμβολή του προγράμματος MEDA

50. Η κοινοτική στήριξη που παρασχέθηκε μέσω του προγράμματος MEDA στην οικονομική μεταρρύθμιση και στην κοινωνική ανάπτυξη στις μεσογειακές χώρες εταίρους ήταν συναφής ως προς τις ειδικές ανάγκες των αντιστοίχων χωρών και των στόχων που καθορίστηκαν για την ευρωμεσογειακή εταιρική σχέση. Στις δύο χώρες, Αίγυπτο και Ιορδανία, η στήριξη επικεντρώθηκε σαφώς σε περιορισμένο αριθμό τομέων, τούτο όμως δεν συνέβη με το Μαρόκο. Καθώς τα νέα σχέδια δράσης στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Γειτονίας καλύπτουν όλους τους τομείς συνεργασίας, θα είναι αναγκαία μία επιπλέον στοχοθέτηση στο επίπεδο των εγγράφων προγραμματισμού ανά χώρα. Η Επιτροπή ενεθάρρυνε την ιδιοποίηση των σχεδίων μέσω της αυξημένης χρησιμοποίησης της ενίσχυσης του προϋπολογισμού, αλλά η λύση της στήριξης του σχεδίου θα συνεχίσει να είναι αναγκαία όταν απαιτηθεί μια περισσότερο συγκεκριμένη και στοχοθετημένη βοήθεια. Προβλέπονται συστηματικά μέτρα ανάπτυξης του δυναμικού (βλέπε σημεία 12-26).

51. Ύστερα περισσότερο από δέκα έτη εφαρμογής του προγράμματος MEDA τα συνολικά αποτελέσματα μέχρι σήμερα είναι μάλλον περιορισμένα, καθώς πολλά από τα πρώτα σχέδια ξεκίνησαν καθυστερημένα, χρειάστηκαν παρατάσεις και δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί, ενώ για τα περισσότερα από τα σχέδια που υπάγονται στο MEDA-II είναι ακόμη πολύ νωρίς να εκτιμηθούν τα πιθανά αποτελέσματά τους (βλέπε σημεία 27-30).

52. Ακόμη και όταν τα συνολικά διαθέσιμα κεφάλαια στο πλαίσιο του MEDA είναι σημαντικά, για τις περισσότερες χώρες που συμμετέχουν στο πρόγραμμα MEDA, το αποτέλεσμα της κοινοτικής στήριξης προέρχεται λιγότερο από το οικονομικό μέγεθός της και περισσότερο από τις προσπάθειές της να αντιμετωπίσει η ΕΕ ευαίσθητα θέματα πολιτικής μεταρρύθμισης και να στηρίξει τα φτωχότερα στρώματα των πληθυσμών όπου το αποτέλεσμά της είναι δύσκολο να προσδιοριστεί ποσοτικά (βλέπε σημείο 31 και 43).

Διαχείριση της Επιτροπής

53. Η διαχείριση του προγράμματος MEDA από την Επιτροπή βελτιώθηκε σαφώς σε σχέση με τα πρώτα έτη και μπορεί επί του παρόντος να θεωρηθεί ικανοποιητική λαμβανομένων επίσης υπόψη των εξωτερικών και διαδικαστικών δυσχερειών. Οι προσπάθειες προγραμματισμού οδήγησαν σε μια πιο ομαλή διάθεση πόρων με την πάροδο του χρόνου, οι περίοδοι προετοιμασίας απέβησαν συντομότερες και οι συνολικές εκταμιεύσεις αυξήθηκαν σε ένα σημαντικά υψηλότερο επίπεδο σε σύγκριση με την αρχική περίοδο MEDA (βλέπε σημεία 32-37).

54. Παράγοντες που συνέβαλαν στις εν λόγω βελτιώσεις είναι η συνολική αύξηση του αριθμού των υπό εκτέλεση σχεδίων/προγραμμάτων, ένα μεγαλύτερο ποσοστό της ενίσχυσης του προϋπολογισμού που διατέθηκε στο συνολικό πρόγραμμα και το γενικά θετικό αποτέλεσμα της ανάθεσης διαχειριστικών εξουσιών στις αντιπροσωπείες στη διαδικασία προετοιμασίας των σχεδίων και εφαρμογής από τις αντιπροσωπείες (βλέπε σημείο 38).

55. Η συνηθέστερη αιτία καθυστερήσεων εκτέλεσης παραμένει να είναι τα προβλήματα σύναψης συμβάσεων, μολονότι οι αντιπροσωπείες αναζήτησαν ενεργά τρόπους για τον περιορισμό τέτοιων προβλημάτων (βλέπε σημεία 39-40).

56. Επειδή η Επιτροπή διαχειρίστηκε το πρόγραμμα MEDA με υπομονή και ελαστικότητα επιτρέποντας ενδεχομένως παρατάσεις σχεδίων και τροποποιήσεις σχεδιασμού τους, τα σχέδια και προγράμματα του MEDA-I επέτυχαν γενικά ή θα επιτύχουν στο τέλος ικανοποιητικά αποτελέσματα. Ο ονομαζόμενος κανόνας D+3, ο οποίος εφαρμόστηκε σε σχέδια από το 2003 και μετά, μπορεί να παρεμποδίσει μια τέτοια μακροπρόθεσμη δέσμευση και ελαστικότητα μειώνοντας έτσι τις περιπτώσεις να επιτευχθούν βιώσιμα αποτελέσματα με την οικονομική μεταρρύθμιση και την κοινωνική ανάπτυξη (βλέπε σημεία 29, 30 και 41).

57. Άλλες βελτιώσεις κατά τη συνολική διαχείριση των σχεδίων από την Επιτροπή συνίστανται σε συστηματικότερες προσπάθειες παρακολούθησης και αξιολόγησης και σε διεξοδικότερο διάλογο και συντονισμό μεταξύ των αντιπροσωπειών και των τοπικών ομολόγων τους καθώς και άλλων χορηγών βοήθειας (βλέπε σημεία 42-49).

ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

58. Λαμβανομένων υπόψη ότι ο κανονισμός MEDA λήγει το 2006 και ότι το νέο ΕΜΓΕΣ αρχίζει να ισχύει το 2007, η Επιτροπή θα πρέπει: — να εξασφαλίσει μια ελαστική και ταχεία μετάβαση προς τα νέα προγράμματα χώρας για να μην υπάρξουν αρνητικές συνέπειες στη μελλοντική εφαρμογή· να καθορίσει σαφέστερα στα νέα έγγραφα προγραμματισμού χώρας τους στρατηγικούς στόχους της και να καθορίσει ενδεδειγμένους δείκτες για να είναι δυνατή μια καλύτερη παρακολούθηση και αξιολόγηση των αποτελεσμάτων, — να συνεχίσει να επικεντρώνει τη στήριξή της σε έναν περιορισμένο αριθμό τομέων παρέμβασης με σκοπό να εξασφαλίσει τη συνοχή των δράσεων και να είναι δυνατή η διαχείριση των προγραμμάτων, — να συνεχίσει να επιδιώκει καλύτερες πρακτικές κατά τη διαχείριση των σχεδίων προς αποφυγή καθυστερήσεων, καταβάλλοντας π.χ. περισσότερες προσπάθειες ανάπτυξης του δυναμικού στον τομέα της σύναψης συμβάσεων, απλουστεύοντας ενδεχομένως τις διαδικασίες σύναψης συμβάσεων και επιτρέποντας στις εθνικές αρχές να αποκεντρώνουν περισσότερο τη διαχείριση των σχεδίων.

Η παρoύσα έκθεση εγκρίθηκε από τo Ελεγκτικό Συvέδριo στo Λoυξεμβoύργo κατά τη συvεδρίασή τoυ της 31ης Μαΐου 2006. Για τo Ελεγκτικό Συvέδριo Hubert WEBER Πρόεδρoς

(1) Οι χώρες εταίροι το 1995 ήταν: Μαρόκο, Αλγερία, Τυνησία, Αίγυπτος, Ισραήλ, Ιορδανία, Παλαιστινιακή Αρχή, Λίβανος, Συρία, Τουρκία, Κύπρος και Μάλτα. Από τις χώρες αυτές η Κύπρος, η Μάλτα και η Τουρκία δεν λαμβάνουν πλέον διμερή βοήθεια στο πλαίσιο του προγράμματος ΜEDA, καθώς η Κύπρος και η Μάλτα έχουν καταστεί κράτη μέλη της ΕΕ, ενώ η Τουρκία λαμβάνει ειδική προενταξιακή βοήθεια. Το Ισραήλ θεωρείται ότι έχει πολύ υψηλό εθνικό εισόδημα για να δικαιούται διμερή βοήθεια. Και ο τέσσερις χώρες μπορεί να συνεχίσουν να λαμβάνουν βοήθεια από το περιφερειακό πρόγραμμα MEDA.

(2) Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1488/96 του Συμβουλίου, της 23ης Ιουλίου 1996, σχετικά με τα συνοδευτικά χρηματοδοτικά και τεχνικά μέτρα (MEDA) για τη μεταρρύθμιση των οικονομικών και κοινωνικών δομών στα πλαίσια της Ευρωμεσογειακής εταιρικής σχέσης (ΕΕ L 189 της 30.7.1996, σ. 1). Ο όρος «MEDA» προέρχεται στην πραγματικότητα από το γαλλικό όρο «mesures d'accompagnement» (συνοδευτικά μέτρα), στην πράξη όμως, όπως επίσης και στην παρούσα έκθεση, το πρόγραμμα στο σύνολό του ονομάζεται «MEDA». Έκτοτε, ο κανονισμός (EK) αριθ. 1488/96, ο οποίος κάλυψε την περίοδο 1995-1999, τροποποιήθηκε και παρατάθηκε με τον κανονισμό (EK) αριθ. 2698/2000, ο οποίος κάλυπτε την περίοδο 2000-2006, ενώ οι δύο περίοδοι και τα αντίστοιχα προγράμματα αναφέρονται επίσης ως MEDA-I και MEDA-II.

(3) ΕΕ L 311 της 12.12.2000, σ. 1.

(4) Κατά την περίοδο 1979-1995 η οικονομική και τεχνική συνεργασία με τις χώρες της Μεσογείου βασίστηκε σε μια σειρά διμερών χρηματοδοτικών πρωτοκόλλων.

(5) Ο πρώτος κανονισμός MEDA αναφέρει ότι η Κοινότητα θα υποστηρίξει τις προσπάθειες των μεσογειακών εταίρων, προκειμένου να προβούν σε μεταρρυθμίσεις των οικονομικών και κοινωνικών δομών τους, καθώς και να ελαφρύνουν τις αρνητικές συνέπειες που ενδέχεται να έχει η οικονομική ανάπτυξη. Ο κανονισμός MEDA-II προσέθεσε στους τομείς αυτούς έναν τρίτο, ήτοι τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης των μειονεκτούντων. Στο παράρτημα ΙΙ των κανονισμών MEDA παρατίθεται λεπτομερέστερος κατάλογος των πιθανών μέτρων στήριξης.

(6) Ενδεικτικά, ο αριθμός των σχεδίων/προγραμμάτων που εγκρίθηκαν στο πλαίσιο του MEDA-I (εξαιρουμένης της στήριξης στις παρεμβάσεις της ΕΤΕπ) ήταν 4 για την Αίγυπτο, 6 για την Ιορδανία και 26 για το Μαρόκο. Για την περίοδο MEDA-II μέχρι το 2005 οι αριθμοί ήταν 14 για την Αίγυπτο, 8 για την Ιορδανία και 19 για το Μαρόκο.

(7) Τα σχέδια δράσης για το Μαρόκο και την Ιορδανία, τα οποία έχουν ήδη εγκριθεί, περιλαμβάνουν 85 και 68 διαφορετικές δράσεις που πρέπει να αναληφθούν αντίστοιχα.

(8) Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης, Αρχές DAC για μια αποτελεσματική ενίσχυση, 1992.

(9) Βλ. επίσης ειδική έκθεση αριθ. 2/2005 σχετικά με τις δημοσιονομικές ενισχύσεις του ΕΤΑ στις χώρες ΑΚΕ: διαχείριση από την Επιτροπή του σκέλους «Μεταρρύθμιση των δημόσιων οικονομικών» (ΕΕ C 249 της 7.10.2005).

(10) Ο πίνακας 2.3 της έκθεσης της ενδιάμεσης αξιολόγησης δείχνει ότι αν συγκριθούν οι περίοδοι MEDA-I και II, το ποσοστό της ενίσχυσης του προϋπολογισμού αυξήθηκε από 29 σε 40 %, ενώ το ποσοστό ενίσχυσης του σχεδίου μειώθηκε από 53 σε 35 %. Η διαφορά αντιστοιχεί σε περιφερειακά σχέδια και στη στήριξη των δραστηριοτήτων της ΕΤΕπ.

(11) Ως παράδειγμα αναφέρεται το σχέδιο επαγγελματικής κατάρτισης στο Μαρόκο, το πρόγραμμα ανάπτυξης του εμπορίου στην Αίγυπτο, η θεσμική στήριξη της Υπηρεσίας της ειδικής οικονομικής ζώνης της Άκαμπα στην Ιορδανία και η στήριξη για την εφαρμογή της συμφωνίας σύνδεσης και στις τρεις χώρες.

(12) Για παράδειγμα, στην περίπτωση της Αιγύπτου, τρία από τα τέσσερα προγράμματα MEDA-I (στους τομείς της υγείας, της εκπαίδευσης και του βιομηχανικού εξοπλισμού) εξακολουθούσαν να είναι υπό εκτέλεση, ενώ η διάρκεια των σχεδίων τους είχε παραταθεί κατά τη διεξαγωγή του ελέγχου.

(13) Βλ. Evaluation of the European Commission's Country Strategy for Egypt, (Αξιολόγηση της στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Αίγυπτο), Τόμος 1, Τελική έκθεση Φεβρουάριος 2004, σημείο 2.3· και Evaluation de la Stratégie de la Commission européenne pour le Maroc, (Αξιολόγηση της στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το Μαρόκο), τελική έκθεση, Ιούλιος 2003, σημείο 4.1.

(14) Η ενδιάμεση αξιολόγηση ΜΕDA-II παρουσιάζει στοιχεία που έχουν συλλεγεί από τη EuropeAid και που δείχνουν ότι η διάρκεια μιας από τις φάσεις της συνολικής διαδικασίας εκπόνησης, δηλαδή ο χρόνος που έχει παρέλθει μεταξύ της χρηματοδοτικής απόφασης και της υπογραφής της χρηματοδοτικής σύμβασης, μειώθηκε από 10 μήνες περίπου κατά μέσο όρο για την περίοδο 1995-1999 σε έξι μήνες περίπου για την περίοδο 2000-2004.

(15) Οι αλλαγές αυτές περιλαμβάνουν παραδείγματος χάρη την ίδρυση της EuropeAid, την σύσταση ομάδων στήριξης της ποιότητας εντός της EuropeAid, την κατάρτιση κατευθυντηρίων γραμμών και τυποποιημένων μορφότυπων για τα έγγραφα σχεδίων.

(16) Παραδείγματος χάρη το Πρόγραμμα Ενίσχυσης του Εμπορίου-Α στην Αίγυπτο για το οποίο χρειάστηκαν περίπου δύο έτη και το σχέδιο για τη στήριξη της νομοθετικής μεταρρύθμισης και της ιδιωτικοποίησης στην Ιορδανία για το οποίο χρειάστηκαν τρία έτη μετά την υπογραφή της χρηματοδοτικής σύμβασης και προτού υπογραφούν οι συμβάσεις τεχνικής βοήθειας.

(17) Οι ονομαζόμενες RAL = reste à liquider: υποχρεώσεις που απομένουν προς εκκαθάριση.

(18) Βλέπε ενδιάμεση αξιολόγηση, σημείο 6.2.

(19) Βλ. άρθρο 166 του κανονισμού (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 1605/2002 του Συμβουλίου, της 25ης Ιουνίου 2002, σχετικά με το δημοσιονομικό κανονισμό που εφαρμόζεται στο γενικό προϋπολογισμό των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΕΕ L 248 της 16.9.2002, σ. 1).

(20) Ενδιάμεση αξιολόγηση του προγράμματος MEDA II. Τελική έκθεση, Rotterdam, 18 Ιουλίου 2005.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I MEDA: ΑΝΑΛΗΨΕΙΣ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΩΝ/ΕΚΤΑΜΙΕΥΣΕΙΣ 1995-2005 (εκατ. ευρώ) 1995-1999 2000-2005 1995-2005 Αναλήψεις υποχρεώσεων Εκταμιεύσεις Αναλήψεις υποχρεώσεων Εκταμιεύσεις Αναλήψεις υποχρεώσεων Εκταμιεύσεις Διμερής βοήθεια Αλγερία 164 30 273 114 437 144 Δυτική Οχθη/Γάζα 111 59 430 421 541 480 Αίγυπτος 686 157 463 493 1 150 650 Ιορδανία 254 108 262 285 516 393 Λίβανος 182 1 101 131 283 132 Μαρόκο 660 128 812 656 1 472 783 Συρία 101 0 158 64 259 64 Τυνησία 428 168 447 400 875 568 Σύνολο διμερούς βοήθειας 2 586 651 2 946 2 564 5 533 3 214 Περιφερειακή βοήθεια 471 223 884 606 1 355 829 Σύνολο 3 057 874 3 831 3 169 6 888 4 043 Το συνολικό διαθέσιμο ποσό στο πλαίσιο του MEDA I + II = 3 424 + 5 350 = 8 774 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων 852 εκατ. ευρώ περίπου αναλήφθηκαν για την Τουρκία κατά την περίοδο 1996-2002 (oι μικρές διαφορές οφείλονται στη στρογγυλοποίηση). Πηγή: EuropeAid.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II ΣΧΕΔΙΑ/ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΟΥ ΣΥΜΠΕΡΙΛΗΦΘΗΣΑΝ ΣΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΑΙΓΥΠΤΟΣ Ονομασία Tύπος παρέμβασης Κατάσταση κατά τα τέλη του 2005 Έτος χρηματοδοτικής απόφασης Χορηγηθέν ποσό (εκατ. ευρώ) Εκταμιευθέν ποσό (1) (εκατ. ευρώ) MEDA-I (συνολικές αναλήψεις υποχρεώσεων: 686 εκατ. ευρώ) Πρόγραμμα Ενίσχυσης της Εκπαίδευσης (ΕΕΡ) Μεικτή Υπό εκτέλεση 1997 100 85 Πρόγραμμα Βιομηχανικού Εκσυγχρονισμού (ΙΜΡ) Μεικτή Υπό εκτέλεση 1998 250 220 Πρόγραμμα Μεταρρύθμισης του Τομέα της Υγείας (HSRP) Μεικτή Υπό εκτέλεση 1998 110 56 Σύνολο MEDA-I 460 361 MEDA-II (συνολικές αναλήψεις υποχρεώσεων μέχρι το 2005: 463 εκατ. ευρώ) Πρόγραμμα Ενίσχυσης του Εμπορίου — A (TEP-A) Σχέδιο Υπό εκτέλεση 2002 20 7 Πρόγραμμα Ενίσχυσης του Εμπορίου — B (TEP-B) Ενίσχυση του προϋπολογισμού Υπό εκτέλεση 2003 40 20 Πρόγραμμα Ενίσχυσης του Εμπορίου — C (TEP-C) Σχέδιο Υπό εκτέλεση 2003 6 1 Συνεργασία του Χρηματοδοτικού και Επενδυτικού Τομέα — γεωργικό σκέλος (FISC Rural) Σχέδιο Υπό εκτέλεση 2003 18 0 Κοινωνική Ανάπτυξη και Κοινωνία των Πολιτών: Παιδιά σε κίνδυνο Σχέδιο Υπό εκτέλεση 2003 20 1 Πρόγραμμα Περιφερειακής Ανάπτυξης του Νοτίου Σινά Σχέδιο Υπό εκτέλεση 2004 64 0 Πρόγραμμα Στήριξης του Τομέα της Κλωστοϋφαντουργίας Ενίσχυση του προϋπολογισμού Υπό εκτέλεση 2004 80 20 Σύνολο MEDA-II 248 49

ΙΟΡΔΑΝΙΑ Ονομασία Tύπος παρέμβασης Κατάσταση κατά τα τέλη του 2005 Έτος χρηματοδοτικής απόφασης Χορηγηθέν ποσό (εκατ. ευρώ) Εκταμιευθέν ποσό (2) (εκατ. ευρώ) MEDA-I (συνολικές αναλήψεις υποχρεώσεων: 254 εκατ. ευρώ) Πρόγραμμα Βιομηχανικού Εκσυγχρονισμού (ΙΜΡ) (πρόσθετες αναλήψεις υποχρεώσεων που πραγματοποιήθηκαν το 2003: 5 εκατ. ευρώ) Σχέδιο Υπό εκτέλεση 1999 40 34 Μονάδα Διαχείρισης του Σχεδίου για το πρόγραμμα βελτίωσης της υδροδότησης της μείζονος περιοχής του Αμάν (πρόσθετες αναλήψεις υποχρεώσεων που πραγματοποιήθηκαν το 2003: 2 εκατ. ευρώ) Σχέδιο Υπό εκτέλεση 1999 5 5 Προστασία και Προβολή της Πολιτιστικής Κληρονομιάς στο Χασεμιτικό Βασίλειο της Ιορδανίας Σχέδιο Υπό εκτέλεση 1999 4 1 Σύνολο επιλεγέντων σχεδίων MEDA-I 49 40 MEDA-II (συνολικές αναλήψεις υποχρεώσεων μέχρι το 2005: 262 εκατ. ευρώ) Στήριξη Νομοθετικής Μεταρρύθμισης και Ιδιωτικοποίησης (SRRP) Σχέδιο Υπό εκτέλεση 2001 20 5 Στήριξη της εφαρμογής της συμφωνίας σύνδεσης (SAAP I) Σχέδιο Υπό εκτέλεση 2002 20 13 Θεσμική στήριξη της Υπηρεσίας της οικονομικής ζώνης της Άκαμπα (AZESA) Σχέδιο Υπό εκτέλεση 2002 10 3 Μηχανισμός διαρθρωτικής προσαρμογής III — SAF III Ενίσχυση του προϋπολογισμού Υπό εκτέλεση 2002 60 60 Στήριξη για την καταπολέμηση της φτώχειας μέσω της τοπικής ανάπτυξης — Ιορδανία Ενίσχυση του προϋπολογισμού Υπό εκτέλεση 2004 30 6 Σύνολο επιλεγέντων σχεδίων MEDA-II 140 87

ΜΑΡΟΚΟ Ονομασία Tύπος παρέμβασης Κατάσταση κατά τα τέλη του 2005 Έτος χρηματοδοτικής απόφασης Χορηγηθέν ποσό (εκατ. ευρώ) Εκταμιευθέν ποσό (3) (εκατ. ευρώ) MEDA-I (συνολικές αναλήψεις υποχρεώσεων: 660 εκατ. ευρώ) Στήριξη της αναβάθμισης της τεχνικής εκπαίδευσης και της επαγγελματικής κατάρτισης στο Μαρόκο Σχέδιο Υπό εκτέλεση 1998 38 30 Στήριξη της διαχείρισης του τομέα της υγείας (PAGSS) Σχέδιο Υπό εκτέλεση 1998 20 10 Στήριξη των χρηματοπιστωτικών οργανισμών που παρέχουν εγγυήσεις στις ΜΜΕ (PAIGAM) Σχέδιο Υπό εκτέλεση 1998 30 27 Ύδρευση και εξυγίανση αγροτικών περιοχών — PAGER Σχέδιο Υπό εκτέλεση 1997 40 25 Οδοί και αγροτικοί δρόμοι στο βόρειο Μαρόκο Σχέδιο Έκλεισε 1997 30 27 Σύνολο MEDA-I 158 119 MEDA-II (συνολικές αναλήψεις υποχρεώσεων μέχρι το 2005: 812 εκατ. ευρώ) Αγροτική και συμμετοχική ανάπτυξη στο Μέσο Κεντρικό Άτλαντα — KHENIFRA Σχέδιο Υπό εκτέλεση 2000 2005 9 6 5 Πρόγραμμα στήριξης του προϋπολογισμού για τη μεταρρύθμιση του τομέα των μεταφορών στο Μαρόκο (PAB Μεταφορές) Ενίσχυση του προϋπολογισμού Υπό εκτέλεση 2003 96 76 Πρόγραμμα στήριξης για τη μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης στο Μαρόκο Ενίσχυση του προϋπολογισμού Υπό εκτέλεση 2004 79 60 Στήριξη της εφαρμογής της συμφωνίας σύνδεσης Σχέδιο Υπό εκτέλεση 2002 5 3 Σύνολο ΜEDA-II 195 144 (1) Περιλαμβάνει εκταμιεύσεις μέχρι τέλη του 2005. (2) Περιλαμβάνει εκταμιεύσεις μέχρι τέλη του 2005. (3) Περιλαμβάνει εκταμιεύσεις μέχρι τέλη του 2005.