Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την "Πράσινη Βίβλος σχετικά με την κοινοτική πολιτική επιστροφής των παρανόμως διαμενόντων"

(2003/C 73/04)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την Πράσινη Βίβλο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με την κοινοτική πολιτική επιστροφής των παρανόμως διαμενόντων (COM(2002) 175 τελικό)·

έχοντας υπόψη τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Τάμπερε (Oκτώβριος 1999), του του Λάακεν (Δεκέμβριος 2001) και της Σεβίλλης (Ιούνιος 2002)·

έχοντας υπόψη την απόφαση της Επιτροπής της 11ης Απριλίου 2002 να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για το θέμα αυτό με βάση το άρθρο 265, παράγραφος 1, της Συνθήκης περί ιδρύσεως των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της της 6ης Φεβρουαρίου 2002 να αναθέσει στην επιτροπή "εξωτερικών σχέσεων" την επεξεργασία γνωμοδότησης για το θέμα αυτό·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση(1) της 16ης Μαΐου 2002 σχετικά με την ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για μία κοινή πολιτική κατά της παράνομης μετανάστευσης(2), την πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση ενός προγράμματος δράσης για τη διοικητική συνεργασία στους τομείς των εξωτερικών συνόρων, των θεωρήσεων, του ασύλου και της μετανάστευσης (πρόγραμμα ΑRGO)(3), την ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με μία ανοιχτή μέθοδο συντονισμού για την κοινοτική πολιτική μετανάστευσης(4), την πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για τη θέσπιση ελάχιστων απαιτήσεων για την αναγνώριση του καθεστώτος των υπηκόων τρίτων χωρών και των απάτριδων ως προσφύγων ή ως προσώπων που χρήζουν διεθνούς προστασίας για άλλους λόγους(5), το έγγραφο εργασίας της Επιτροπής "Η σχέση μεταξύ της διαφύλαξης και της εσωτερικής ασφάλειας και της συμμόρφωσης με τις διεθνείς υποχρεώσεις και τα μέσα προστασίας"(6) και την ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με την κοινή πολιτική ασύλου και την καθιέρωση ανοιχτής μεθόδου συντονισμού(7)·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 242/2002 rev.) που υιοθετήθηκε με πλειοψηφία στις 26 Σεπτεμβρίου 2002 από την επιτροπή "εξωτερικών σχέσεων" (εισηγητής: ο κ. Van den Brande (B-ΕΛΚ), (εκπρόσωπος του φλαμανδικού Κοινοβουλίου)·

εκτιμώντας ότι, η Επιτροπή των Περιφερειών αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στην ανάγκη θέσπισης κοινοτικών προδιαγραφών και κανόνων σχετικά με την κοινοτική πολιτική επιστροφής των παρανόμως διαμενόντων στο έδαφος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στα πλαίσια μιας συνεκτικής κοινοτικής πολιτικής ασύλου και μετανάστευσης·

εκτιμώντας ότι, η πολιτική προσφύγων και μετανάστευσης πρέπει να εντάσσεται σε μία μακροοικονομική πολιτική προσανατολισμένη προς τη βιώσιμη ανάπτυξη και την ισόρροπη κατανομή του πλούτου σε παγκόσμιο επίπεδο·

εκτιμώντας ότι, οι τοπικές και περιφερειακές αρχές αποτελούν σημαντικούς παράγοντες παροχής υπηρεσιών σε ζητούντες άσυλο πρόσφυγες και μετανάστες·

υιοθέτησε κατά την 47η σύνοδο ολομέλειας της 20ής και 21ης Νοεμβρίου 2002, (συνεδρίαση της 20ής Νοεμβρίου), την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Οι θέσεις της Επιτροπής των Περιφερειών

Η Επιτροπή των Περιφερειών

1.1. θεωρεί θετικό το γεγονός ότι η Επιτροπή επιθυμεί να ανοίξει συζήτηση, μέσω της Πράσινης Βίβλου, για το ιδιαίτερα πολύπλοκο και λεπτό πρόβλημα της επιστροφής των παρανόμως διαμενόντων στο έδαφος της Ένωσης·

1.2. συμφωνεί ότι η κοινοτική πολιτική παλιννόστησης αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της κοινοτικής πολιτικής στον τομέα του ασύλου και της μετανάστευσης, καθώς και ότι η υιοθέτηση μιάς πολιτικής επιστροφής είναι απαραίτητη προκειμένου να διασφαλιστεί η εφαρμογή μιας πολιτικής για τη νόμιμη μετανάστευση με ανθρωπιστικά κριτήρια. Η θέσπιση κοινώνων κανόνων για την απέλαση, κράτηση και απομάκρυνση αποτελούν προϋπόθεση για την αποδοχή, από τα κράτη μέλη, ενός υποχρεωτικού συστήματος αμοιβαίας αναγνώρισης των αποφάσεων που σχετίζονται με την επιστροφή·

1.3. εκφράζει τη λύπη της διότι δεν υπάρχει επί του παρόντος σαφής προσέγγιση η οποία να συνοδεύεται από μέτρα σχετικά με την νόμιμη μετανάστευση, μολονότι παρόμοια μέτρα θα μπορούσαν να συμβάλουν στην αναχαίτιση και στην αποθάρρυνση της παράνομης μετανάστευσης·

1.4. θεωρεί απαραίτητο να διασφαλίζεται, στα πλαίσια της πολιτικής παλλινόστησης, ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και των θεμελιωδών ελευθεριών. Σ' αυτήν την περίπτωση θα πρέπει να εφαρμόζονται η ευρωπαϊκή συνθήκη για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών (1950), ο χάρτης των θεμελιωδών δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (2000) και η χωρίς κανένα περιορισμό εφαρμογή της Συνθήκης της Γενεύης του 1951. Ενόψει της υλοποίησης της πολιτικής επιστροφής συνιστάται η συνεκτίμηση των συστάσεων της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης(8)·

1.5. συμφωνεί με την Επιτροπή ότι η εκούσια παλιννόστηση πρέπει να έχει απόλυτη προτεραιότητα. Θα πρέπει να εφαρμοστούν κατά προτεραιότητα μέτρα τα οποία στηρίζουν την μόνιμη επιστροφή με ιδιαίτερο βάρος στην επανένταξη στη χώρα καταγωγής. Επιπλέον, η πολιτική επιστροφής πρέπει να περιλαμβάνει μηχανισμούς οι οποίοι να ενθαρρύνουν τους ενδιαφερόμενους να επιστρέφουν στη χώρα καταγωγής τους·

1.6. αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στα προγράμματα εκούσιας επιστροφής αλλά διαπιστώνει ότι τα προγράμματα αυτά δεν είναι επαρκώς γνωστά στους άμεσα ενδιαφερόμενους. Τα εν λόγω προγράμματα θα πρέπει να περιλαμβάνουν συγκεκριμένα κίνητρα τόσο για τους ενδιαφερόμενους όσο και για τις χώρες καταγωγής τους (κατάρτιση, οικονομική ένταξη, ένταξη σε αναπτυξιακά προγράμματα κ.λπ.) Προκειμένου να διασφαλίζεται ο μόνιμος χαρακτήρας της επιστροφής είναι απαραίτητο να παρακολουθείται η συνέχεια που δίδεται στα μέτρα αυτά στις χώρες καταγωγής·

1.7. υπογραμμίζει ότι σε περίπτωση ακούσιας επιστροφής, σύστημα στο οποίο θα πρέπει να προσφεύγουν οι αρμόδιες αρχές μόνον εάν τα συγκεκριμένα άτομα αρνούνται να επιστρέψουν εκουσίως, θα πρέπει να δίδεται ιδιαίτερη σημασία στην προστασία ευάλωτων ατόμων όπως οι ανήλικοι, τα παιδιά, τα άτομα που έχουν που έχουν χωριστεί από τις οικογένειές τους, οι έγκυες γυναίκες, άτομα με σοβαρές ασθένειες κτλ. Η ακούσια επιστροφή θα πρέπει να υλοποιείται εντός ενός διαφανούς πλαισίου το οποίο να επιτρέπει τον έλεγχο εκ μέρους των ενδιαφερόμενων φορέων.

1.8. υποστηρίζει ότι μια κατάλληλη πολιτική επιστροφής εξαρτάται από την ύπαρξη μίας ταχείας, αποτελεσματικής και ποιοτικής διαδικασίας παροχής ασύλου·

1.9. τονίζει ότι η πολιτική επιστροφής μπορεί να εφαρμοστεί με επιτυχία μόνο χάρη στη συνεργασία με τις χώρες καταγωγής και υποστηρίζει γι' αυτό την πρόταση να συμπεριληφθούν στις συμφωνίες σύνδεσης και συνεργασίας ρήτρες επανεισδοχής. Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει, στα πλαίσια των επιμέρους προγραμμάτων στήριξης, να βοηθήσει τις χώρες καταγωγής ώστε να καταστεί δυνατή η επανένταξη των ατόμων που επιστρέφουν·

1.10. διαπιστώνει ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές εμπλέκονται άμεσα στην παροχή υπηρεσιών σε αιτούντες άσυλο και σε πρόσφυγες και καταβάλλουν ιδιαίτερες προσπάθειες ενώ διαθέτουν περιορισμένους πόρους για το σκοπό αυτό. Συνεπώς, δεν είναι μόνο επιθυμητό αλλά και αναγκαίο να συμμετέχουν οι τοπικές και περιφερειακές αρχές πλήρως, ως ισότιμοι συνομιλητές, στην περαιτέρω χάραξη, εφαρμογή και διαχείριση της κοινοτικής πολιτικής επιστροφής·

1.11. διαπιστώνει ότι πολυάριθμες ευρωπαϊκές τοπικές αρχές έχουν ήδη αναπτύξει σχέσεις συνεργασίας με τις τοπικές αρχές των χωρών καταγωγής και έχουν κατ' αυτόν τον τρόπο αποκτήσει γνώσεις σχετικά με τις συνθήκες που επικρατούν στις χώρες αυτές, οι οποίες μπορεί να είναι χρήσιμες κατά την επανένταξη των ατόμων που επιστρέφουν·

1.12. τονίζει ότι το πρώτο βήμα προς την ολοκλήρωση μιας κοινοτικής πολιτικής επιστροφής είναι η ανταλλαγή πληροφοριών. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές θα πρέπει να συμμετέχουν σ' αυτήν την ανταλλαγή πληροφοριών. Αυτό αφορά και τις τοπικές και περιφερειακές αρχές των υποψηφίων κρατών μελών.

2. Οι συστάσεις της Επιτροπής των Περιφερειών

Η Επιτροπή των Περιφερειών

2.1. ζητεί επειγόντως να αναπτυχθεί μια ευρωπαϊκή προσέγγιση και να θεσπισθούν κοινοί κανόνες για την νόμιμη μετανάστευση, δεδομένου ότι η σαφήνεια στον τομέα αυτό θα αποθαρρύνει, βραχυπρόθεσμα, την παράνομη μετανάστευση·

2.2. προτείνει, προκειμένου να υπάρξει σφαιρική προσέγγιση του προβλήματος της μετανάστευσης, να συναφθούν με τις χώρες προέλευσης και διέλευσης συμφωνίες συνεργασίας οι οποίες να περιλαμβάνουν πολιτικές, κοινωνικές, οικονομικές και πολιτιστικές πτυχές και να λαμβάνουν υπόψη τη σχέση μεταξύ της μετανάστευσης και της ανάπτυξης·

2.3. εκφράζει την επιθυμία να αναγνωριστεί ρητά η εκούσια επιστροφή ως βασική αρχή της κοινής πολιτικής επιστροφής, ενώ η ακούσια επιστροφή να θεωρείται μέτρο που αποτελεί εξαίρεση·

2.4. ζητεί η επιστροφή των ατόμων που διαμένουν παράνομα στο έδαφος της Ευρωπαϊκής Ένωσης να πραγματοποιείται με πλήρη σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, ενώ σε περίπτωση ακούσιας επιστροφής θα πρέπει να διασφαλίζεται η δυνατότητα ανθρωπιστικής εποπτείας από τους ενδιαφερόμενους οργανισμούς

2.5. υπογραμμίζει με έμφαση την ανάγκη να λαμβάνεται υπόψη η σύσταση της κοινοβουλευτικής συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης (REC 1547(2002) στα πλαίσια της διαδικασίας απομάκρυνσης ατόμων που διαμένουν παράνομα στο έδαφος της Ευρωπαϊκής Ένωσης·

2.6. υπενθυμίζει ρητά ότι οι συλλογικές απελάσεις απαγορεύονται·

2.7. απορρίπτει κατηγορηματικά τη θεσμοθέτηση της κράτησης ατόμων τα οποία παραμένουν παράνομα στο έδαφος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τονίζει ότι η περίοδος κράτησης πρέπει να περιορίζεται στο χρόνο που απαιτείται για την προετοιμασία της επιστροφής. Επιπλέον, τονίζει με έμφαση ότι τα παιδιά και τα ανήλικα άτομα δεν έχουν καμία θέση σε κέντρα κράτησης·

2.8. εύχεται, κατά τον προσδιορισμό, την εφαρμογή, τη διαχείριση και την αξιολόγηση της κοινοτικής πολιτικής επιστροφής, να συμμετέχουν ως ισότιμοι συνομιλητές οι τοπικές και περιφερειακές αρχές·

2.9. καλεί την Επιτροπή να αξιοποιήσει, στα πλαίσια των προγραμμάτων επιστροφής και επανένταξης, τις γνώσεις που διαθέτουν οι ευρωπαϊκές τοπικές αρχές χάρη στις σχέσεις συνεργασίας που διατηρούν με τις χώρες προέλευσης και να διαδώσει τις σχετικές γνώσεις και εμπειρίες εν είδει οδηγού ορθής πρακτικής.

2.10. εκφράζει την επιθυμία να εκπονηθούν περισσότερες μελέτες και να συγκεντρωθούν στοιχεία σχετικά με τα αποτελέσματα των σημερινών προγραμμάτων εκούσιας επιστροφής, καθώς επίσης να εξαχθούν συμπεράσματα που να αξιοποιηθούν κατά τη χάραξη της μελλοντικής πολιτικής. Έχει αποδειχθεί ότι ο σαφής χαρακτήρας της προσέγγισης και του περιεχομένου των προγραμμάτων αυτών έχει καθοριστική σημασία για την επιτυχία τους. Επιπλέον πρέπει να εξετασθεί το ερώτημα σε ποιό βαθμό οι τοπικές και περιφερειακές αρχές μπορούν να διαδραματίσουν ρόλο στον τομέα αυτό·

2.11. προτείνει να βελτιωθεί η αμοιβαία ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών με τη συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών αρχών, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων των υποψήφιων χωρών.

2.12. τάσσεται υπέρ της στήριξης, εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, των προγραμμάτων επιστροφής των κρατών μελών που αφορούν την εκούσια επιστροφή και τα οποία έχουν πρωταρχικό στόχο την επανένταξη των ατόμων που επιστρέφουν. Επιπλέον, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να επιδιώξει τη βελτίωση του συντονισμού και την εναρμόνιση των προγραμμάτων αυτών·

2.13. τάσσεται υπέρ της οργανωμένης υποδοχής των ατόμων που επιστρέφουν στην χώρα προέλευσης, καθώς και υπέρ της παροχής της κατάλληλης στήριξης, με στόχο να διευκολυνθεί και να διασφαλιστεί η επανένταξή τους, ενώ ταυτόχρονα θα γίνονται σεβαστά τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Βρυξέλλες, 20 Νοεμβρίου 2002.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Albert Bore

(1) CdR 93/2002 fin - EE C 278 της 14.11.2002 σ. 44.

(2) COM(2001) 672 τελικό.

(3) COM(2001) 567 τελικό - 2001/0230 (CNS).

(4) COM(2001) 387 τελικό.

(5) COM(2001) 510 τελικό - 2001/0207 (CNS).

(6) COM(2001) 743 τελικό.

(7) COM(2001) 710 τελικό.

(8) REC 1547 (2002) - Σύνοδος 2002, Μέρος πρώτο: "Διαδικασίες απέλασης με σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της ασφάλειας και της αξιοπρέπειας".