EΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ - Έκθεση προόδου των δράσεων για τη βελτίωση της κοινοτικής συνεργασίας για την ανάπτυξη, μετά τα συμπεράσματα του Συμβουλίου Ανάπτυξης

EΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ - Έκθεση προόδου των δράσεων για τη βελτίωση της κοινοτικής συνεργασίας για την ανάπτυξη, μετά τα συμπεράσματα του Συμβουλίου Ανάπτυξης

1. Εισαγωγη

1.1. Ιστορικό

Με απόφαση που έλαβε τον Ιούνιο του 1995, το Συμβούλιο αποφάσισε να προβεί σε αξιολόγηση του συνόλου της αναπτυξιακής βοήθειας που χορηγηθεί η ΕΚ. Αυτή η διαδικασία επρόκειτο να διεξαχθεί σε τρία στάδια :

* κατάρτιση καταλόγου κοινοτικών ενισχύσεων, ο οποίος συμπληρώθηκε και διενεμήθη ευρέως το 1997 και ενημερώθηκε το 1999.

* μεμονωμένες αξιολογήσεις με βάση εργασία επιτόπου και σε γραφείο για τους τέσσερις κύριους τομείς της κοινοτικής αναπτυξιακής συνεργασίας: Αφρική, Καραϊβική και Ειρηνικός (ΑΚΕ), Μεσόγειος, Ασία και Λατινική Αμερική (ALA) και ανθρωπιστική βοήθεια.

* συνολική σύνθεση, λαμβανομένων υπόψη όλων των ανωτέρω, και κατάρτιση γενικών συμπερασμάτων.

Οι δύο πρώτες αξιολογήσεις, δηλαδή αυτές που αφορούν τη συνεργασία με τις χώρες ΑΚΕ και τις μεσογειακές χώρες, ολοκληρώθηκαν τον Οκτώβριο του 1998 και συζητήθηκαν σύντομα κατά το Συμβούλιο Ανάπτυξης του Νοεμβρίου 1998, το οποίο αποφάσισε να εξετάσει το σύνολο των αξιολογήσεων λεπτομερέστερα το Μάιο του 1999. Η έκθεση για τις χώρες ALA ολοκληρώθηκε στις αρχές του 1999. Η έκθεση για την ανθρωπιστική βοήθεια και η τελική, συνολική σύνθεση ολοκληρώθηκαν το Μάιο του 1999.

Κατά τη συνεδρίασή του το Μάιο του 1999, το Συμβούλιο Ανάπτυξης συζήτησε τις διαπιστώσεις αυτών των αξιολογήσεων και συμφώνησε σε μια σειρά συμπερασμάτων. Ζητήθηκε από την Επιτροπή να παράσχει στα προσεχή Συμβούλια Ανάπτυξης πληροφορίες σχετικά με τις δράσεις που επρόκειτο να αναλάβει, προκειμένου να εκπληρώσει τις διάφορες συστάσεις των αξιολογήσεων. Κατόπιν αυτού, η Επιτροπή υποβάλλει στο Συμβούλιο ενημερωτικά τη συνημμένη έκθεση προόδου.

Αυτό το έγγραφο υποβάλλεται σε μια περίοδο αλλαγών εντός της Επιτροπής και των υπηρεσιών της. Την 1η Μαρτίου 2000, η Επιτροπή δημοσίευσε Λευκό Βιβλίο [1], στο οποίο αναφέρονται λεπτομερώς οι προτάσεις της για διοικητικές μεταρρυθμίσεις. Αυτές οι προτάσεις καλύπτουν αρκετούς τομείς, οι οποίοι θίγονται στις αξιολογήσεις, όπως είναι η πρόσληψη, η κατάρτιση και η παροχή κινήτρων. Επιπλέον, η Επιτροπή εξέτασε επίσης τις υπηρεσίες εξωτερικών σχέσεών της, με σκοπό τη ριζική αναδιάρθρωση για την αντιμετώπιση των σημερινών ανωμαλιών, όπως είναι ο τεχνητός διαχωρισμός του κύκλου της αναπτυξιακής συνεργασίας. Επιπλέον, τα τελικά κείμενα των κανονισμών του Συμβουλίου στον τομέα της συνεργασίας με τις μεσογειακές χώρες και τη Νότιο Αφρική δεν έχουν ακόμη εκδοθεί. Με βάση τα ανωτέρω στοιχεία, αποφασίστηκε η υποβολή ενός εγγράφου εργασίας της Επιτροπής με στόχο την ενημέρωση του Συμβουλίου για το τρέχον στάδιο των εξελίξεων. Ένα λεπτομερέστερο σχέδιο δράσης, που θα καλύπτει ευρύτερο φάσμα αναπτυξιακών δράσεων, θα υποβληθεί σε συνδυασμό με την ανακοίνωση σχετικά με τη συνολική διαμόρφωση της αναπτυξιακής πολιτικής, που πρόκειται να υποβληθεί στο Συμβούλιο.

[1] COM(2000) 200 τελικό

1.2. Δομή της έκθεσης προόδου

Η δομή της έκθεσης προόδου βασίζεται στην αντίστοιχη δομή των συμπερασμάτων που εξέδωσε το Συμβούλιο στις 21 Μαΐου 1999. Στο εν λόγω έγγραφο συγκεντρώνονταν οι συστάσεις όλων των εκθέσεων αξιολόγησης στο πλαίσιο ορισμένων κεφαλαίων, με τα οποία καθορίζονταν τα θέματα κοινά σε όλα τα προγράμματα και τις γεωγραφικές περιοχές.

Στον συνημμένο πίνακα παρουσιάζονται συνοπτικά οι δράσεις που περιγράφονται στην παρούσα έκθεση προόδου και ο οποίος θα αποτελέσει τη βάση των μελλοντικών προσαρμογών στα νέα δεδομένα. Στον πίνακα αναφέρεται το όργανο που συμμετέχει σε κάθε πρωτοβουλία και το συνημμένο σε αυτή χρονοδιάγραμμα.

Στην παρούσα έκθεση προόδου αναφέρονται λεπτομερώς δράσεις οι οποίες επί του παρόντος είτε σχεδιάζονται είτε εκτελούνται από την Επιτροπή σε μεσοπρόθεσμη βάση. Ορισμένοι τομείς οι οποίοι θεωρούνται σημαντικοί τόσο στο πλαίσιο των αξιολογήσεων όσο και των συμπερασμάτων του Συμβουλίου δεν καλύπτονται στην παρούσα έκθεση. τέτοιοι τομείς είναι η αναπτυξιακή απόδοση και τα κριτήρια αναγκών των εκτός ΑΚΕ χωρών, καθώς και η μεγαλύτερη ευελιξία κατά την κατάρτιση των προϋπολογισμών. Εντούτοις, αυτό δεν πρέπει να θεωρηθεί ένδειξη ότι η Επιτροπή δεν προτίθεται να αναλάβει δράση σε αυτόν τον τομέα στο μέλλον.

2. Λεπτομερης παρουσιαση της εκθεσης προοδου

2.1. Καθορισμός μιας δήλωσης συνολικής πολιτικής στον τομέα της αναπτυξιακής βοήθειας

Σε αρκετές από τις επιμέρους αξιολογήσεις, καθώς και στη συνολική έκθεση, αναγνωρίζεται η απουσία μιας σαφούς δήλωσης σχετικά με την κοινοτική αναπτυξιακή πολιτική ως παράγων μειωμένης απήχησης και αποτελεσματικότητας. Η κοινοτική αναπτυξιακή πολιτική μερικές φορές φαίνεται ασυνεπής και αντιφατική, λόγω των διαφορετικών μέσων που χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο της αναπτυξιακής συνεργασίας σε διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές και λόγω του γεγονότος ότι τα ψηφίσματα του Συμβουλίου καλύπτουν ευρύ φάσμα τομέων. Αυτό το φάσμα προτεραιοτήτων καθιστά επίσης δύσκολη την επικέντρωση των πόρων, τόσο σε χρηματοδοτικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο ανθρώπινου δυναμικού.

Οι υπηρεσίες της Επιτροπής κατάρτισαν ένα σχέδιο δήλωσης συνολικής αναπτυξιακής πολιτικής, στο οποίο εξετάζονται οι στόχοι της κοινοτικής συνεργασίας για την ανάπτυξη σε διάφορες γεωγραφικές περιοχές και στο οποίο περιλαμβάνονται προτάσεις για τη βέλτιστη οργάνωση της αναπτυξιακής βοήθειας προκειμένου να επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι. Αυτή η δήλωση συνολικής πολιτικής μπορεί επίσης να αποτελέσει μια χρήσιμη βάση για τον συντονισμό και τη συμπληρωματικότητα της βοήθειας που παρέχουν τα κράτη μέλη με αυτή της Ευρωπαϊκής Κοινότητας.

Μόλις εγκριθεί η δήλωση συνολικής πολιτικής θα καταστεί δυνατόν να εξεταστεί με ποιόν τρόπο θα συγκροτηθεί το καλύτερο δυνατό σύστημα υποβολής ετήσιων εκθέσεων. Χωρίς αυτό το συνολικό πλαίσιο θα απουσίαζε η συνοχή μεταξύ των εκθέσεων και δεν θα επιτυγχανόταν ο στόχος τους με την παροχή σαφούς, στοχοθετημένης πληροφόρησης για την αναπτυξιακή πολιτική της Κοινότητας.

Προτείνεται να υποβληθεί ανακοίνωση προς το Συμβούλιο, που θα περιλαμβάνει τη δήλωση συνολικής πολιτικής, τον Απρίλιο του 2000, προκειμένου να συζητηθεί κατά τη σύνοδο του Συμβουλίου Ανάπτυξης τον Μάιο του 2000.

2.2. Υλοποίηση της δήλωσης συνολικής πολιτικής

Μόλις εγκριθεί η δήλωση συνολικής πολιτικής, θα είναι απαραίτητο να εξεταστούν τρόποι για την αποτελεσματικότερη δυνατή εφαρμογή της. Ακόμα και πριν την έγκριση της δήλωσης συνολικής πολιτικής, η Επιτροπή έχει ήδη εντοπίσει αρκετούς σημαντικούς τομείς, στους οποίους είναι δυνατό να επέλθουν βελτιώσεις στον τρόπο χορήγησης της κοινοτικής βοήθειας.

2.2.1. Βελτίωση της διαφάνειας των υφιστάμενων μηχανισμών χορήγησης της βοήθειας

Όσον αφορά τη βοήθεια προς τις χώρες ΑΚΕ, η έκθεση αξιολόγησης υποβλήθηκε την κατάλληλη στιγμή, καθώς δημοσιεύτηκε κατά την προετοιμασία της Συμφωνίας που θα διαδεχθεί τις Συμβάσεις Λομέ, οι οποίες διέπουν τη βοήθεια προς τις χώρες ΑΚΕ από το 1975. Κεντρικό πυρήνα της νέας συμφωνίας εταιρικής σχέσης με τις χώρες ΑΚΕ αποτελεί ένα νέο σύστημα προγραμματισμού και αναθεώρησης των χρηματοδοτικών χορηγήσεων. Σύμφωνα με αυτό το νέο σύστημα τα κεφάλαια χορηγούνται σύμφωνα με διάφορα κριτήρια, μεταξύ των οποίων σημαντικό είναι οι ανάγκες της ενδιαφερόμενης χώρας, αλλά επίσης και οι επιδόσεις της, όπως για παράδειγμα, τα αποτελέσματα που επιτυγχάνονται όσον αφορά την παράδοση της βοήθειας και η απήχησή της στους πληθυσμούς τους οποίους στοχεύει. Οι επανεξετάσεις, που θα διενεργούνται κατά το μέσο της περιόδου ισχύος του χρηματοδοτικού πρωτοκόλλου και στη λήξη του, θα παρέχουν τη δυνατότητα αναπροσαρμογής των συνολικών χρηματοδοτικών κονδυλίων, ώστε να λαμβάνεται υπόψη η πρόοδος που επιτυγχάνει μία συγκεκριμένη χώρα ή που σημειώνεται σε κάποιον τομέα.

Οι μέθοδοι που χρησιμοποιούνται για τον καθορισμό των συνολικών κονδυλίων γι'αυτές τις χώρες στο πλαίσιο του προγράμματος συνδρομής για τις χώρες της Μεσογείου παρουσιάστηκαν στην COREPER το 1997 και η γενική προσέγγιση παραμένει η ίδια. Όσον αφορά τη συνεργασία με τις χώρες ALA, σε αντίθεση με τη συνεργασία με τις χώρες ΑΚΕ και τις μεσογειακές χώρες, οι χορηγήσεις κεφαλαίων πραγματοποιούνται από τον προϋπολογισμό που εγκρίνεται σε ετήσια βάση από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Εντούτοις, μεσοπρόθεσμες χρηματοδοτικές προτεραιότητες έχουν καθοριστεί με βάση τα έγγραφα εθνικής στρατηγικής (τα οποία υποβάλλει περιοδικά η Επιτροπή στα κράτη μέλη) και αποφάσεις που εξέδωσαν από κοινού η Κοινότητα και οι δικαιούχοι χώρες στο πλαίσιο κοινών επιτροπών και συνεδριάσεων ανωτέρων υπαλλήλων (στις οποίες επίσης συμμετέχουν τα κράτη μέλη).

2.2.2. Ενίσχυση και απλούστευση των υφιστάμενων μηχανισμών συνεργασίας

Η συμφωνία που διαδέχεται τη Σύμβαση της Λομέ προβλέπει την εγκαθίδρυση μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και των κρατών αποδεκτών μιας σχέσης η οποία παρουσιάζει ιδιαίτερες ομοιότητες με εταιρική σχέση. Στη νέα συμφωνία περιλαμβάνονται νέοι μηχανισμοί συνεργασίας.

Αυτή η προσέγγιση θα διατηρηθεί επίσης στο νέο κανονισμό ο οποίος θα διέπει την αναπτυξιακή συνεργασία με τη Νότιο Αφρική, ο οποίος πρόκειται να εκδοθεί εντός του 2000. Επίσης εφαρμόζεται σε αναθεωρήσεις άλλων μέσων που συνδέονται με την ανάπτυξη, όπως είναι τα προγράμματα TACIS και MEDA.

Στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης των υπηρεσιών εξωτερικών σχέσεων της Επιτροπής, ο ρόλος της δικαιούχου χώρας κατά τον σχεδιασμό και την υλοποίηση της αναπτυξιακής βοήθειας θα επανεξεταστεί και θα ενισχυθεί.

2.2.3. Αναζήτηση νέων τρόπων συνεργασίας με την κοινωνία πολιτών

Αυτή η αρχή της εταιρικής σχέσης επεκτείνεται σε μη κυβερνητικές οργανώσεις και σε άλλα όργανα της κοινωνίας πολιτών στις δικαιούχους χώρες. Η νέα συμφωνία εταιρικής σχέσης ΑΚΕ-ΕΚ θα επισημοποιεί τη συμμετοχή τέτοιων οργανώσεων κατά το σχεδιασμό και την υλοποίηση αναπτυξιακών προγραμμάτων. Η αναπτυξιακή συνεργασία με τη Νότιο Αφρική βασίστηκε ήδη από την έναρξή της το 1995 στη στενή συνεργασία με μη κυβερνητικές οργανώσεις και αυτή η εμπειρία μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη βελτίωση της συνεργασίας σε άλλες περιοχές.

Η επικέντρωση που παρατηρείται στο πλαίσιο της οικονομικής συνεργασίας κατά τα τελευταία έτη τόσο στις χώρες ALA όσο και στο πλαίσιο του προγράμματος MEDA εξακολουθεί να διευκολύνει τη συμμετοχή της κοινωνίας πολιτών, τόσο από την Ευρώπη όσο και από τους αναπτυσσόμενους εταίρους της, στην κοινοτική συνεργασία. Επιπλέον, ο πολιτικός, οικονομικός και κοινωνικός διάλογος με τους εταίρους μας συχνά είναι ανοικτός στην κοινωνία πολιτών. Πρόσφατα παραδείγματα αποτελούν το επιχειρηματικό Φόρουμ Ευρώπης-Mercosur και η επικείμενη σύνοδος κορυφής της κοινωνίας πολιτών ASEM στη Λισσαβώνα.

2.2.4. Τυποποιημένο πλαίσιο για τα έγγραφα εθνικής στρατηγικής

Πρόοδος έχει σημειωθεί κατά την κατάρτιση κοινών στοιχείων για τα έγγραφα εθνικής στρατηγικής (ΕΕΣ), με στόχο την κοινοτική αναπτυξιακή συνεργασία, αλλά τα οποία επίσης θα ενημερώνουν την αντίστοιχη συνεργασία των κρατών μελών. Το Δεκέμβριο του 1999 πραγματοποιήθηκε στο Βερολίνο συνάντηση με τα κράτη μέλη κατά την οποία επιδιώχθηκε να αξιοποιηθεί η κοινή εμπειρία κατά την προετοιμασία των ΕΕΣ. Η Επιτροπή παρουσίασε τις ιδέες της όσον αφορά την κατάρτιση ενός "τυποποιημένου πλαισίου" και τα κράτη μέλη αντέδρασαν θετικά. Μετά από εσωτερικές συζητήσεις και διαβουλεύσεις, βρίσκεται υπό κατάρτιση μία πιο επίσημη πρόταση της Επιτροπής, η οποία θα συζητηθεί στο πλαίσιο δεύτερης συνάντησης εμπειρογνωμόνων που θα οργανωθεί το Μάρτιο ή Απρίλιο του 2000.

Η εργασία που έχει ήδη πραγματοποιηθεί σε αυτό το πλαίσιο έχει συμβάλλει στις τρέχουσες πρακτικές κατάρτισης των ΕΕΣ στην Επιτροπή.

2.2.5. Έγκριση τομεακών στρατηγικών

Στη δήλωση συνολικής πολιτικής θα εξετάζεται η ανάγκη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας να επικεντρώνει τη βοήθειά της σε μικρότερο βαθμό τομέων, προκειμένου να επιτυγχάνει καλύτερη χρήση των πόρων της στον τομέα της αναπτυξιακής συνεργασίας.

Η Επιτροπή πραγματοποιεί τακτικές συναντήσεις με εμπειρογνώμονες από κράτη μέλη σε ευρύ φάσμα τομέων, όπως είναι η πολιτική στον τομέα της καταπολέμησης του ιού HIV/AIDS, η αγροτική και αστική ανάπτυξη, η ενέργεια, οι μεταφορές, η υγεία και η εκπαίδευση, προκειμένου να συντονίσει και να εναρμονίσει τις τομεακές στρατηγικές ή/και τα έγγραφα τομεακής πολιτικής.

Ήδη υπάρχουν ορισμένες γενικές κατευθύνσεις που αφορούν τομεακά έργα και προγράμματα, οι οποίες έχουν αναπτυχθεί με στόχο να επικουρούν τους υπεύθυνους των έργων κατά το σχεδιασμό προγραμμάτων, διασφαλίζοντας μία συνεκτική προσέγγιση των έργων σε κάποιον συγκεκριμένο τομέα όποια και αν είναι η δικαιούχος χώρα. Αυτές οι γενικές κατευθύνσεις έχουν μέχρι τώρα αναπτυχθεί όσον αφορά τα τροπικά δάση, τη μικροοικονομία, τις μεταφορές και τον τομέα των υδάτων, ενώ ήδη καταρτίζονται παρόμοιες γενικές κατευθύνσεις για τους τομείς της αγροτικής ανάπτυξης, της γεωργίας και των αγροτικών επιχειρήσεων, του ζωικού κεφαλαίου και της υγείας των ζώων, καθώς και για τους υδατικούς πόρους. Ο τομέας της ανανεώσιμης ενέργειας βρίσκεται υπό συζήτηση, με βάση έγγραφο συζήτησης της Επιτροπής. Ενδεχόμενοι άλλοι τομείς θα αποφασιστούν μετά την έγκριση της δήλωσης συνολικής πολιτικής.

Επιπλέον, προκειμένου να βελτιωθούν ο συντονισμός των χορηγών, η απήχηση και η συνολική συνοχή της αναπτυξιακής βοήθειας, η Επιτροπή ολοκληρώνει την επεξεργασία γενικών κατευθύνσεων με στόχο τη στήριξη προσεγγίσεων και προγραμμάτων σε τομεακό επίπεδο, προκειμένου να επιτύχει σταδιακά την επέκταση αυτής της προσέγγισης.

Η Επιτροπή έχει επίσης καταρτίζει σχέδια δράσης που αφορούν διατομεακές κατευθυντήριες αρχές, όπως για παράδειγμα την ανακούφιση από τη φτώχεια και θέματα ισότητας των φύλων, με τις οποίες επιζητείται η αντιμετώπιση αυτών των καίριων θεμάτων κατά ομοιόμορφο τρόπο σε όλες τις αναπτυσσόμενες χώρες. Έχει αναπτυχθεί στρατηγική για τη διασύνδεση των στόχων στους τομείς της επισιτιστικής ασφάλειας και της μείωσης της φτώχειας, ενώ παρόμοια έγγραφα πολιτικής καταρτίζονται για τους τομείς της υγείας και της εκπαίδευσης.

2.2.6. Περιορισμός του αριθμού των μέσων και των κονδυλίων του προϋπολογισμού

Η επιτυχημένη υλοποίηση της δήλωσης συνολικής πολιτικής θα απαιτήσει την απλούστευση των μέσων που διαθέτει η Επιτροπή σε ορισμένους τομείς αναπτυξιακής συνεργασίας. Στον κανονισμό για τις χώρες ALA προβλέπονται δύο γενικά μέσα: χρηματοδοτική ενίσχυση και τεχνική βοήθεια αφενός και οικονομική συνεργασία αφετέρου. Το πρόγραμμα MEDA πάντοτε αποτελούσε ενιαίο δημοσιονομικό μέσο. Επομένως, αυτά τα μέσα είναι διαχειρίσιμα υπό την τρέχουσα μορφή της και η Επιτροπή δεν σχεδιάζει να προτείνει οποιαδήποτε μεταβολή.

Αντιθέτως, με τις διαδοχικές Συμβάσεις Λομέ δημιουργήθηκε μεγάλος αριθμός χρηματοδοτικών μέσων που αποσκοπούν να συνδράμουν τις χώρες ΑΚΕ στην αναπτυξιακή προσπάθειά τους. Η νέα συμφωνία εταιρικής σχέσης θα επικεντρώνεται σε τρεις τύπους χρηματοδότησης: α) μία μακροπρόθεσμη μη επιστρεπτέα αναπτυξιακή χρηματοδοτική διευκόλυνση, η οποία θα περιλαμβάνει τη στήριξη της διαρθρωτικής προσαρμογής, β) την περιφερειακή συνεργασία και ολοκλήρωση, και γ) μία επενδυτική διευκόλυνση.

Ο περιορισμός του αριθμού των σχετικά μικρών κονδυλίων του προϋπολογισμού που διαχειρίζεται η Επιτροπή σε σχέση με όλες τις αναπτυσσόμενες χώρες αποτελεί προτεραιότητα για την Επιτροπή. Για να επιτευχθεί ορθολογική και αποτελεσματική διαχείριση είναι σημαντικό ο αριθμός των κονδυλίων του προϋπολογισμού να μειωθεί ριζικά σε σχέση με το σημερινό αριθμό τους που ανέρχεται στα 70. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής είχαν συναντήσεις με μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για να συζητήσουν το μελλοντικό εξορθολογισμό και συμφωνήθηκε, καταρχήν, αυτά τα μέτρα να τεθούν σε εφαρμογή στο πλαίσιο του προσχεδίου του προϋπολογισμού του έτους 2001.

2.3. Συντονισμός και συμπληρωματικότητα

Ο συντονισμός και η συμπληρωματικότητα της κοινοτικής συνεργασίας για την ανάπτυξη με την αντίστοιχη των κρατών μελών αποτελεί προτεραιότητα για την Επιτροπή. Σύμφωνα με τις "Γενικές κατευθύνσεις για την ενίσχυση του επιχειρησιακού συντονισμού μεταξύ της Κοινότητας και των κρατών μελών στον τομέα της αναπτυξιακής συνεργασίας", που εγκρίθηκαν από το Συμβούλιο το Μάρτιο του 1998, η Επιτροπή υπέβαλε στο Συμβούλιο την 1η Μαρτίου 2000 έκθεση σχετικά με τα μέτρα που ελήφθησαν και με την πρόοδο που έχει επιτευχθεί σε αυτόν τον τομέα, η οποία καλύπτει όλες τις γεωγραφικές περιοχές. Μετά την έκδοση από το Συμβούλιο του ψηφίσματος σχετικά με τη συμπληρωματικότητα, το Μάιο του 1999, η Επιτροπή σημείωσε πρόοδο όσον αφορά την εργασία της στον τομέα των εγγράφων εθνικής στρατηγικής, όπως περιγράφεται στο σημείο 2.2.4.

2.4. Εναρμόνιση και απλούστευση του οργανωτικού πλαισίου

Μεγάλος αριθμός συστάσεων σε κάθε έκθεση επικεντρωνόταν σε τρόπους, με τους οποίους μπορεί να βελτιωθεί το οργανωτικό πλαίσιο εντός του οποίου χορηγείται η αναπτυξιακή βοήθεια.

2.4.1. Οργάνωση των υπηρεσιών της Επιτροπής

Τον Οκτώβριο του 1999, ήτοι πέντε μήνες μετά τη συνεδρίαση του Συμβουλίου Ανάπτυξης κατά το οποίο εκδόθηκαν τα συμπεράσματα σχετικά με την αξιολόγηση της αναπτυξιακής βοήθειας, ανέλαβε τα καθήκοντά της η νέα Επιτροπή. Αυτή η Επιτροπή, υπό την Προεδρία του Romano Prodi, έδωσε δείγματα της προσήλωσής της στην διοικητική μεταρρύθμιση της Επιτροπής. Αμέσως μετά την ανάληψη των καθηκόντων της, πραγματοποιήθηκε αναδιοργάνωση των υπηρεσιών της Επιτροπής, στο πλαίσιο της οποίας η Γενική Διεύθυνση Ανάπτυξης ανέλαβε ηγετικό ρόλο σε αναπτυξιακά θέματα, αν και γεωγραφικά οι αρμοδιότητες εξακολουθούν να κατανέμονται σε αρκετές γενικές διευθύνσεις.

Η νέα Επιτροπή αποδείχθηκε σε μία διαδικασία εσωτερικής μεταρρύθμισης όλων των υπηρεσιών της, με τη δημοσίευση του σχετικού Λευκού Βιβλίου την 1η Μαρτίου 2000. Στο πλαίσιο αυτής της συνολικής μεταρρύθμισης, ο ρόλος των υπηρεσιών εξωτερικών σχέσεων αποτέλεσε το αντικείμενο χωριστής εξέτασης. Σε γενικές γραμμές, ο στόχος της προτεινόμενης μεταρρύθμισης των υπηρεσιών εξωτερικών σχέσεων είναι να αποκατασταθεί η ενότητα του κύκλου της αναπτυξιακής συνεργασίας και να δημιουργηθεί ένα λειτουργικό πλαίσιο ευρύτερης αποκέντρωσης και αποσυγκέντρωσης της πολιτικής προς τις δικαιούχους χώρες και τις αντιπροσωπείες της Επιτροπής. Ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη πειραματική προσπάθεια εντονότερης αποκέντρωσης (προς τις δικαιούχους χώρες) και αποσυγκέντρωσης (προς τις αντιπροσωπείες, σε ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα τρίτων χωρών και σε συνάρτηση με όλα τα κοινοτικά προγράμματα).

2.4.2. Προσανατολισμός στην επίτευξη αποτελεσμάτων

Η Επιτροπή κατέβαλε μετά το 1992 σημαντικές προσπάθειες να συνδυάσει τα αναπτυξιακά προγράμματά της με την επίτευξη των αποτελεσμάτων. Καθιέρωσε κύκλο διαχείρισης έργων (ΚΔΕ) για τα περισσότερα από τα αναπτυξιακά προγράμματά της, ο οποίος απαιτεί τον καθορισμό στόχων και αποτελεσμάτων και τη θέσπιση αντικειμενικά επαληθεύσιμων δεικτών, σε συνάρτηση με τους οποίους θα μπορεί να μετρηθεί η επίτευξη αυτών των στόχων και αποτελεσμάτων. Το πρόγραμμα κατάρτισης υπαλλήλων της Επιτροπής στον κύκλο διαχείρισης έργων, σε συνδυασμό με τη σύσταση γραφείου υποστήριξης που παρέχει τη συνδρομή του κατά την προετοιμασία των έργων, αναμένεται ότι θα διασφαλίσει ότι αυτά τα μέσα διαχείρισης έργων θα χρησιμοποιούνται σωστά και αποτελεσματικά σε σχέση με όλα τα προγράμματα αναπτυξιακής συνεργασίας της Επιτροπής.

Εντούτοις, παρά τις προσπάθειες που καταβλήθηκαν, η κοινοτική βοήθεια γι την ανάπτυξη παρουσίασε την τάση να επικεντρώνεται περισσότερο σε αναλήψεις υποχρεώσεων (εισροές) παρά στην επίτευξη αποτελεσμάτων (εκροές). Ο ΚΔΕ δεν χρησιμοποιήθηκε σε όλα τα αναπτυξιακά προγράμματα. Η ανάγκη να ενισχυθεί η εφαρμογή του ΚΔΕ έχει αναγνωριστεί ήδη στην ανακοίνωση σχετικά με τη μεταρρύθμιση των υπηρεσιών εξωτερικών σχέσεων και θα αντιμετωπιστεί στο πλαίσιο αυτής της μεταρρύθμισης.

Όσον αφορά τις χώρες ΑΚΕ, στο πλαίσιο του νέου συστήματος προγραμματισμού θα καταβληθεί κάποια προσπάθεια για την αποκατάσταση της ισορροπίας: οι χρηματοδοτικές χορηγήσεις δεν θα αποτελούν δικαίωμα, το οποίο θα αναλώνεται ανεξαρτήτως αποτελεσμάτων. Αντιθέτως, μετά την αρχική διετή χορηγία, κάθε περαιτέρω χορήγηση κεφαλαίων θα πραγματοποιείται με βάση κριτήρια, στα οποία θα περιλαμβάνονται τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν με την προηγούμενη χρηματοδότηση.

Η ανακοίνωση για τη διαρθρωτική προσαρμογή, που εξέδωσε η Επιτροπή στις 4 Φεβρουαρίου 2000, προβλέπει σταδιακή μετάβαση προς εκταμιεύσεις που θα βασίζονται σε κριτήρια αποδοτικότητας, συνοδευόμενα από περιορισμό της εξάρτησης από όρους όσον αφορά την ακολουθητέα πολιτική. Αυτή η νέα προσέγγιση ήδη εφαρμόζεται πειραματικά έναντι ορισμένων χωρών ΑΚΕ.

Η Επιτροπή θα εξετάσει το ενδεχόμενο, στο πλαίσιο της ευρύτερης θεσμικής μεταρρύθμισης, της ανάληψης περαιτέρω δράσεων για την αύξηση της επικέντρωσης στα αποτελέσματα.

2.4.3. Βελτίωση των συστημάτων διαχείρισης πληροφοριών

Η αποτελεσματική διαχείριση των πληροφοριών αποτελεί κόμβο στο σημείο μιας συγκροτημένης και αποτελεσματικής αναπτυξιακής συνεργασίας. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής αναπτύσσουν ένα νέο ολοκληρωμένο σύστημα πληροφοριών και διαχείρισης (CRIS - Common Relex Information System), το οποίο παρέχει πληροφορίες σχετικά με τα ΕΤΑ και τη χρηματοδότηση από τον προϋπολογισμό. Από τον Ιούνιο του 1999 οι γενικές διευθύνσεις εξωτερικών σχέσεων και οι αντιπροσωπείες της Επιτροπής διαθέτουν πλέον πρόσβαση μέσω του συστήματος CRIS σε πληροφορίες σχετικά με τη χρηματοδότηση και τη διαχείριση έργων αναπτυξιακής συνεργασίας.

Κατά τη διάρκεια του έτους 2000, το σύστημα θα αναπτυχθεί περαιτέρω, προκειμένου να παράσχει τη δυνατότητα στις αντιπροσωπείες να ενημερώνουν άμεσα τις πληροφορίες. Αυτό θα πραγματοποιηθεί αρχικά σε μία πειραματική ομάδα αντιπροσωπειών και θα επεκταθεί κατά τη διάρκεια του έτους 2001. Όλες αυτές οι εξελίξεις θα εξαρτώνται βεβαίως από την ύπαρξη ασφαλών τηλεπικοινωνιακών συνδέσεων μεταξύ των αντιπροσωπειών και των κεντρικών υπηρεσιών.

Κατά τη διάρκεια του έτους 2001, σχεδιάζεται η καθιέρωση ολοκληρωμένου συστήματος διαχείρισης πόρων (IRMS) στις υπηρεσίες ολόκληρης της Επιτροπής. Μέχρις ότου εγκατασταθεί και τεθεί σε λειτουργία το νέο σύστημα, η Γενική Διεύθυνση Ανάπτυξης εγκατέστησε το δικό της σύστημα, που επικεντρώνεται σε επίπεδο γενικής διεύθυνσης, το οποίο διευκολύνει τον καθορισμό των επιχειρησιακών προτεραιοτήτων και την εποπτεία των καθηκόντων. Αυτή η βάση δεδομένων θα παρέχει στα ανώτερα στελέχη της Γενικής Διεύθυνσης Ανάπτυξης ένα μέσο, με το οποίο θα έχουν τη δυνατότητα να αξιολογούν και να τροποποιούν τη διάθεση πόρων σε έργα προτεραιότητας.

Η δημοσίευση όλων των αξιολογήσεων αναπτυξιακής βοήθειας που διενεργεί η Επιτροπή αποτελεί δυνητικά πηγή διαχειριστικής πληροφόρησης. Οι μονάδες αξιολόγησης της κοινής υπηρεσίας Relex διαθέτει κόμβο στο Διαδίκτυο, ο οποίος περιλαμβάνει το πλήρες κείμενο και περιλήψεις όλων των σημαντικών αξιολογήσεων, καθώς και το πρόγραμμα των μελλοντικών αξιολογήσεων.

Η Γενική Διεύθυνση Ανάπτυξης εκσυγχρονίζει επί του παρόντος το σύστημά της με στόχο τη δημοσίευση πληροφοριών σχετικά με προσεχή και εν εξελίξει έργα στο Διαδίκτυο, προκειμένου να διασφαλίσει ότι οι παρεχόμενες πληροφορίες είναι όσο το δυνατόν ακριβείς και ενημερωμένες. Ένα βελτιωμένο σύστημα θα τεθεί σε λειτουργία το Σεπτέμβριο του 2000.

2.4.4. Κίνητρα στο προσωπικό και εξειδίκευση

Οι επιμέρους Γενικές Διευθύνσεις που ασχολούνται με τις εξωτερικές σχέσεις δεν είναι σε θέση να αντιμετωπίσουν μεμονωμένα θέματα που αφορούν την εξέλιξη του προσωπικού. Το Λευκό Βιβλίο της Επιτροπής για τη διοικητική μεταρρύθμιση, που εγκρίθηκε την 1η Μαρτίου 2000, περιλαμβάνει προτάσεις για τη μελλοντική καθιέρωση ενός συστήματος επιμόρφωσης, εξειδικευμένης πρόσληψης και παροχής κινήτρων στο προσωπικό.

Η Επιτροπή ολοκλήρωσε πρόσφατα τη διεξαγωγή διαγωνισμού για την πρόσληψη υπαλλήλων κατηγορίας Α στον τομέα των εξωτερικών σχέσεων, ο οποίος περιλαμβάνει κάποια εξειδίκευση στον τομέα της ανάπτυξης. Αυτός ο τύπος διαγωνισμού αποσκοπεί στην αύξηση του αριθμού του εξειδικευμένου προσωπικού που εργάζεται στον τομέα της κοινοτικής αναπτυξιακής πολιτικής.

Στην ομάδα Γενικών Διευθύνσεων που ασχολούνται με τις εξωτερικές σχέσεις, έχει καθιερωθεί η υποχρέωση των υπαλλήλων κατηγορίας Α να υπηρετούν εκτός έδρας, πράγμα που συμβάλλει στην ανάπτυξη μιας περισσότερο επαγγελματικής υπηρεσίας σε αυτόν τον τομέα. Οι Γενικές Διευθύνσεις εξωτερικών σχέσεων αποδίδουν όλο και μεγαλύτερη σημασία στην επιμόρφωση του προσωπικού. Τα σχέδια επιμόρφωσης εγκρίνονται σε ετήσια βάση (τα σχέδια για το έτος 2000 αναμένεται ότι θα είναι διαθέσιμα μετά την 31η Μαΐου) και περιλαμβάνουν ευρύ φάσμα εξειδικευμένων σεμιναρίων για θέματα όπως η αειφόρος ανάπτυξη, τα ζητήματα ισότητας των φύλων και η φτώχεια. Πραγματοποιούνται επίσης σεμινάρια για τις χρηματοδοτικές διαδικασίες, για τον κύκλο διαχείρισης έργων και για τη χρηματοοικονομική και οικονομική ανάλυση. Η ECHO θα αναπτύξει μέχρι το τέλος του έτους 2000 σειρά επιμορφωτικών σεμιναρίων που θα επικεντρώνονται ειδικότερα στη διαχείριση της ανθρωπιστικής βοήθειας.

2.4.5. Επανακαθορισμός του τρόπου εργασίας των επιτροπών διαχείρισης

Ο ρόλος των επιτροπών διαχείρισης στο πλαίσιο της αναπτυξιακής συνεργασίας της ΕΚ χρειάζεται να επανεξεταστεί σε βάθος. Κατά πρώτον είναι σημαντικό να αποφεύγεται η ύπαρξη τόσων πολλών επιτροπών, η οποία έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία πρόσθετων διοικητικών διαδικασιών, καθώς και τη μείωση της δυνατότητας συνεκτικής προσέγγισης όσον αφορά την εφαρμογή της αναπτυξιακής πολιτικής.

Η επιτροπή του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανάπτυξης (ΕΤΑ) εξέτασε τις μεθόδους εργασίας και τα καθήκοντά της και προέβη σε ορισμένες προτάσεις ως προς τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να επανακαθοριστεί ο τρόπος εργασίας της, ούτως ώστε να της ανατεθεί ένας περισσότερο στρατηγικός ρόλος. Αυτό θα συμπεριλαμβάνει την αρμοδιότητα της Επιτροπής να εποπτεύει συνολικά προγράμματα καθώς και την εφαρμογή τομεακών πολιτικών και όχι να επικεντρώνεται σε τεχνικές λεπτομέρειες μεμονωμένων έργων. Αυτές οι σκέψεις όχι μόνο συνέβαλαν στην κατάρτιση της εσωτερικής συμφωνίας για το 9ο ΕΤΑ, αλλά θα μπορούσαν επίσης να χρησιμεύσουν ως πρότυπο ανάλογου προβληματισμού σε άλλες επιτροπές διαχείρισης.

Όσον αφορά την επιτροπή του προγράμματος MED, μια παρόμοια προσέγγιση βρίσκεται στο επίκεντρο της ανακοίνωσης της Επιτροπής, του Οκτωβρίου 1999, για την τροποποίηση του κανονισμού MEDA, η οποία επί του παρόντος συζητείται στο Συμβούλιο. Η Επιτροπή πρότεινε να ανατεθεί σημαντικότερος ρόλος στην επιτροπή MED όσον αφορά τη χάραξη αναπτυξιακών στρατηγικών, με την εναρμόνιση των διαδικασιών λήψης χρηματοδοτικών αποφάσεων με τις καθιερωμένες πρακτικές σε άλλα μεταβατικά προγράμματα όπως είναι το πρόγραμμα TACIS.

2.5. Βελτίωση της αποτελεσματικότητας της διαχείρισης της βοήθειας και των διαδικασιών

Η αυξημένη αποτελεσματικότητα της διαχείρισης της βοήθειας θα εξαρτηθεί σε κάποιον βαθμό από τις βελτιώσεις που θα επέλθουν στο οργανωτικό πλαίσιο, καθώς και από μέτρα όπως ο περιορισμός του αριθμού των μέσων και των κονδυλίων του προϋπολογισμού.

Η Επιτροπή αναλαμβάνει να εκδώσει εγχειρίδιο που θα περιλαμβάνει εναρμονισμένους κανόνες για τη σύναψη των συμβάσεων παροχής υπηρεσιών, προμηθειών και έργων που χρηματοδοτεί η Επιτροπή στο πλαίσιο όλων των αναπτυξιακών προγραμμάτων της. Ο αριθμός των διαδικασιών που απαιτούνται για τη σύναψη συμβάσεων και τη διενέργεια διαγωνισμών θα μειωθεί με αυτόν τον τρόπο από τις 40 στις 8.

Η διαχείριση της βοήθειας στο πλαίσιο της Σύμβασης Λομέ περιπλεκόταν εξαιτίας της ύπαρξης παράλληλων Ευρωπαϊκών Ταμείων Ανάπτυξης, με διαφορετικές διαδικασίες και προτεραιότητες το καθένα. Η νέα συμφωνία εταιρικής σχέσης ΑΚΕ-ΕΚ θα συμπεριλαμβάνει μέτρα για την παγίωση του 6ου, 7ου και 8ου ΕΤΑ στο πλαίσιο ενός κεφαλαίου. Με την έναρξη ισχύος της νέας συμφωνίας, όλα τα εναπομένοντα ταμεία θα ενταχθούν στο 9ο ΕΤΑ.

2.6. Ενίσχυση της παρακολούθησης, της αξιολόγησης και της διαφάνειας

Η σημαντική πρωτοβουλία στον τομέα των συστημάτων παρακολούθησης θα είναι η εγκαθίδρυση συστήματος παρακολούθησης με βάση τον κύκλο διαχείρισης έργων / εννοιολογικό πλαίσιο, με ποιοτικούς και ποσοτικούς δείκτες. Ο σχεδιασμός και η αρχική εφαρμογή θα πραγματοποιηθούν εντός της προσεχούς διετίας. Αναμένεται ότι το σύστημα θα λειτουργεί κατά το μεγαλύτερο μέρος του περί τα τέλη του 2001.

Η Ομάδα Υποστήριξης της Ποιότητας (QSG) που συγκρότησε η Γενική Διεύθυνση Ανάπτυξης το 1997 έχει ήδη συμβάλλει σημαντικά στην ενίσχυση της ποιότητας των έργων στις χώρες ΑΚΕ. Η Επιτροπή παραμένει προσηλωμένη στη διαρκή προσφυγή στην ομάδα αυτή για τη διασφάλιση της συνεκτικότητας σε όλα τα αναπτυξιακά έργα. Η κοινή υπηρεσία Relex έχει επίσης συγκροτήσει εσωτερικούς μηχανισμούς επισκόπησης της ποιότητας. Η Ομάδα Υποστήριξης της Ποιότητας προβαίνει σε να παρέχει εκ των προτέρων αναλυτική διερεύνηση όλων των αναπτυξιακών έργων που προετοιμάζονται από τη Γενική Διεύθυνση Ανάπτυξης. Με την εξέταση των έργων στο στάδιο καθορισμού και με την παρουσία εκπροσώπου της μονάδας αξιολόγησης σε όλες τις συνεδριάσεις μέχρι ορισμένου βαθμού διασφαλίζει ότι τα συμπεράσματα της εκ των υστέρων αξιολόγησης θα χρησιμεύσουν ως ανατροφοδότηση σε μελλοντικές διαδικασίες καθορισμού και αξιολόγησης.

Ο μελλοντικός ρόλος της Ομάδας Υποστήριξης της Ποιότητας που έχει συγκροτήσει η Γενική Διεύθυνση Ανάπτυξης θα εξαρτηθεί κατ'ανάγκην από τη μελλοντική διάρθρωση των υπηρεσιών εξωτερικών σχέσεων. Η θέση της μονάδας αξιολόγησης επίσης θα εξεταστεί στο πλαίσιο αυτής της αναθεώρησης.

Το 1999 η Επιτροπή χρηματοδότησε ανεξάρτητη αξιολόγηση στις ίδιες τις υπηρεσίες αξιολόγησής της στον τομέα των εξωτερικών σχέσεων. Η τελική έκθεση θα είναι διαθέσιμη στο Διαδίκτυο. Τα συμπεράσματα αυτής της αξιολόγησης συζητήθηκαν εντός της υπηρεσίας στο πλαίσιο της εσωτερικής μεταρρύθμισης της Επιτροπής και νέες προτάσεις για την ενίσχυση της λειτουργίας της αξιολόγησης αναμφισβήτητα θα ανακύψουν από αυτές τις συζητήσεις. Στο πλαίσιο του Λευκού Βιβλίου για τη μεταρρύθμιση η Επιτροπή δεσμεύεται να προβαίνει σε συστηματική εκ των προτέρων αξιολόγηση και οι πρακτικές συνέπειες αυτής της υποχρέωσης ήδη εξετάζονται από τις υπηρεσίες της Επιτροπής.

Μετά τις δύο πρόσφατες αξιολογήσεις του τομέα της ανθρωπιστικής βοήθειας, η ECHO ανέφερε ότι προτίθεται να καθιερώσει ορισμένα σημεία αναφοράς στον τομέα των βέλτιστων πρακτικών και να θέσει στόχους συνολικής απόδοσης, με τακτική υποβολή εκθέσεων σχετικά με την επίτευξή τους στο Κοινοβούλιο και στα κράτη μέλη.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>