Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα "Για έναν τουρισμό προσιτό σε όλους και κοινωνικά βιώσιμο"

(2004/C 32/01)

Στις 23 Ιανουαρίου 2003, και σύμφωνα με την παράγραφο 2 του άρθρου 29 του Εσωτερικού της Κανονισμού, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση σχετικά με το ανωτέρω θέμα.

Το ειδικευμένο τμήμα "Ενιαία Αγορά, Παραγωγή και Κατανάλωση", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 7 Οκτωβρίου 2003, με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Mendoza.

Κατά την 403η σύνοδο ολομέλειας της 29ης και 30ής Οκτωβρίου 2003 (συνεδρίαση της 29ης Οκτωβρίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 112 ψήφους υπέρ, 2 κατά και 1 αποχή την ακόλουθη γνωμοδότηση.

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΤΥΧΕΣ

1. Εισαγωγή

1.1. Ο τουρισμός αναγνωρίζεται γενικώς στον κόσμο και ειδικότερα από την Ευρωπαϊκή Ένωση και τα θεσμικά της όργανα ως οικονομική δραστηριότητα και φαινόμενο στρατηγικής σημασίας για την επίτευξη πολλαπλών στόχων που βρίσκονται στο επίκεντρο του ίδιου του λόγου ύπαρξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, των πολιτικών της και της βούλησής της για την οικοδόμηση μίας καλύτερης Ευρώπης για το παρόν και για το μέλλον των επερχόμενων γενεών. Η ανάπτυξη του τουρισμού, λόγω της άμεσης επίδρασής της επί των οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών συνθηκών της περιοχής εντός της οποίας συντελείται, μπορεί και οφείλει να αποτελεί το κατεξοχήν μέσον βελτίωσης της ποιότητας ζωής των ευρωπαίων πολιτών. Προκειμένου όμως να εξασφαλίζει τη μακροπρόθεσμη αξιοποίηση του δυναμικού αυτού, ο τουρισμός οφείλει να πληροί ορισμένες προϋποθέσεις βιωσιμότητας τις οποίες καλούνται να τηρούν όλοι οι εμπλεκόμενοι παράγοντες: δημόσιοι και ιδιωτικοί φορείς, επιχειρήσεις και χρήστες. Το σύνολο των προϋποθέσεων αυτών θα συναπαρτίζει τις νέες μορφές βιώσιμου τουρισμού, από οικονομικής, κοινωνικής και περιβαλλοντικής απόψεως, τις οποίες επιθυμούμε και αναζητούμε.

1.2. Κρίνεται απαραίτητο να επισημανθεί η αναγνωρισμένη και ιδιαίτερη συμβολή του βιώσιμου τουρισμού στην επίτευξη του στρατηγικού στόχου της Συνόδου Κορυφής της Λισαβόνας: Η Ευρώπη να καταστεί "η ανταγωνιστικότερη και δυναμικότερη οικονομία της γνώσης ανά την υφήλιο, ικανή για αειφόρο οικονομική ανάπτυξη με περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας και με μεγαλύτερη κοινωνική συνοχή".

1.2.1. Το Συμβούλιο των Βρυξελλών της 20ής και 21ης Μαρτίου 2003, που πραγματοποιήθηκε υπό μια νέα οικονομική συγκυρία, χαρακτηριζόμενη από μικρότερη ζωτικότητα και λιγότερη δημιουργία απασχόλησης, προσπάθησε να προχωρήσει από τα λόγια στα έργα και να επιτύχει την εκπλήρωση των δεσμεύσεών τους εκ μέρους της Ένωσης και των κρατών μελών: "Επιβεβαιώνουμε και πάλι την ισχυρή προσωπική μας δέσμευση να επιτευχθούν έγκαιρες και ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις και στους τρεις πυλώνες της στρατηγικής της Λισαβόνας - οικονομικό, κοινωνικό και περιβαλλοντικό".

Το Συμβούλιο καθόρισε ορισμένες νέες προτεραιότητες που, στην πράξη, προϋποθέτουν το να δοθεί νέα ώθηση στο επιχειρηματικό πνεύμα, στην καινοτομία και στην ενίσχυση της εσωτερικής αγοράς, προκειμένου να βελτιωθεί η ανταγωνιστικότητα και να τοποθετηθεί, όπως της αρμόζει, στο επίκεντρο της οικονομίας, γενικά, και του τουρισμού, ειδικότερα.

1.3. Κατά το τρέχον έτος 2003, Ευρωπαϊκό Έτος για τα άτομα με ειδικές ανάγκες, κρίνεται απαραίτητο να υπάρξει ιδιαίτερη μέριμνα προκειμένου να ασκείται στην πράξη το δικαίωμα των ατόμων με ειδικές ανάγκες να επωφελούνται του ελεύθερου χρόνου τους και να πραγματοποιούν τουρισμό κατά τρόπο ολοκληρωμένο, πράγμα το οποίο προϋποθέτει αλλαγές στη νοοτροπία, την ενημέρωση, την ευαισθητοποίηση και τη διαχείριση. Θα αναλύσουμε, λοιπόν, αυτές τις προϋποθέσεις και θα προτείνουμε πρωτοβουλίες, ως ελάχιστη συμβολή της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής στην επιτυχία αυτού του Ευρωπαϊκού Έτους και στην υλοποίηση ενός τουρισμού βιώσιμου και προσιτού σε όλους.

1.4. Δεν μπορούμε να παραβλέψουμε το γεγονός ότι, ακόμη και σήμερα, ο τουρισμός δεν είναι μια δραστηριότητα προσιτή σε όλους τους πολίτες της Ευρώπης, και τούτο για διάφορους λόγους, κοινωνικής και οικονομικής φύσεως. Τα θεσμικά όργανα θα πρέπει να δώσουν ιδιαίτερη προσοχή στα κάθε είδους οφέλη που συνεπάγεται η τουριστική δραστηριότητα για όλους τους πολίτες, αλλά ιδιαίτερα τους νέους, προκειμένου να προωθηθούν νέες μορφές τουρισμού, προσιτές σε όλους, και ιδιαίτερα σε όσους διαθέτουν μικρότερη αγοραστική δύναμη. Για την οικοδόμηση μιας διευρυμένης Ευρώπης, οικολογικά βιώσιμης, οικονομικά ανταγωνιστικής και με κοινωνική συνοχή, όπου όλοι οι πολίτες θα έχουν καλή ποιότητα ζωής, αξίζει να διατεθούν οι κατάλληλοι πόροι, μέριμνα και πολιτικές ενίσχυσης.

2. Ο τουρισμός και η ευρωπαϊκή πολιτική

2.1. Είναι γενικώς γνωστό και παραδεκτό ότι ο τουρισμός αποτελεί οικονομική δραστηριότητα μεγάλης σημασίας, όχι μόνο από οικονομικής, αλλά και από κοινωνικής και περιβαλλοντικής απόψεως, τόσο για την Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και για όλο τον κόσμο. Στην τουριστική δραστηριότητα αποδίδουν ιδιαίτερη σημασία οι λαοί που διαθέτουν ανεπτυγμένο τουρισμό, προκειμένου να συνεχιστεί μια δραστηριότητα που έχει αποδειχθεί κατά το παρελθόν ότι δημιουργεί πλούτο, υψηλό επίπεδο απασχόλησης και ποιότητας ζωής, αλλά και οι λαοί εκείνοι που είναι λιγότερο ανεπτυγμένοι και ευελπιστούν ότι ο τουρισμός θα μπορούσε ενδεχομένως να αναδειχθεί σε κεντρική δραστηριότητα για την έξοδό τους από τη φτώχια, για την οικονομική τους πρόοδο και την κοινωνική τους ανάπτυξη, καθώς και για την επίτευξη των στόχων της σύγκλισης.

2.2. Αν αυτό αληθεύει, αληθεύει επίσης ότι ο τουρισμός υπήρξε συχνά στο παρελθόν, είναι στο παρόν και, πιθανόν, θα είναι και στο μέλλον μία δραστηριότητα που προκαλεί οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές ανισορροπίες και ενέχει, μακροπρόθεσμα, απειλές που θα μπορούσαν να πλήξουν το δυναμικό του για τη δημιουργία ευημερίας και αειφόρου ανάπτυξης.

2.3. Όσον αφορά την οικονομική σημασία του τουρισμού στην ΕΕ, αρκεί να παρατεθούν, εν προκειμένω, για τη σαφήνεια τους, ορισμένα περισσότερο συναφή σημεία του κειμένου της ανακοίνωσης της Επιτροπής με τίτλο "Προσέγγιση συνεργασίας για το μέλλον του ευρωπαϊκού τουρισμού"(1):

"Στον τομέα του κοινοτικού τουρισμού δραστηριοποιούνται περίπου 2 εκατ. επιχειρήσεις, κυρίως ΜΜΕ, οι οποίες συνεισφέρουν κατά σχεδόν 5 % τόσο στο ΑΕγχΠ όσο και στην απασχόληση. Το ποσοστό αυτό κυμαίνεται μεταξύ 3 % και 8 % ανάλογα με τα κράτη μέλη. Επιπλέον, ο τουρισμός αποτελεί σημαντική πηγή δραστηριότητας για άλλους τομείς, όπως το εμπόριο και οι ειδικοί εξοπλισμοί, υπερβαίνοντας κατά σχεδόν μιάμιση φορά τη δραστηριότητα που προκύπτει από αυτόν καθαυτό τον τουρισμό. [...]

Όσον αφορά τον κύκλο εργασιών, περισσότερο από το 80 % του ευρωπαϊκού τουρισμού συντελείται σε ατομικό ή οικογενειακό επίπεδο. Το υπόλοιπο ποσοστό προκύπτει από τον επιχειρηματικό τουρισμό, με την ευρεία έννοια του όρου. Η συγκεκριμένη μορφή τουρισμού ποικίλλει ανάλογα με τη χώρα: από μόλις 15 % έως άνω του 30 % επί του συνολικού όγκου το μεγαλύτερο ποσοστό προέρχεται από τις χώρες της Βόρειας Ευρώπης. Στην ΕΕ, τα νοικοκυριά διαθέτουν περίπου το 1/8 των ατομικών δαπανών τους στην κατανάλωση τουριστικών υπηρεσιών, στοιχείο που παρουσιάζει σχετικά ελάχιστες διακυμάνσεις μεταξύ των χωρών.

Ο κοινοτικός τουρισμός είναι, κατά κανόνα, εγχώριος. Το 87 % της τουριστικής δραστηριότητας που καταγράφεται αποδίδεται στο γηγενή πληθυσμό, ενώ μόνο το 13 % των επισκεπτών προέρχεται από τρίτες χώρες. Όσον αφορά τον τουρισμό των πολιτών της ΕΕ, τα τρία τέταρτα παραμένουν στο έδαφος ενός από τα 15 κράτη μέλη, ενώ το εναπομένον τελευταίο τέταρτο μεταβαίνει σε άλλα σημεία της Ευρώπης και του κόσμου.

Ο τουρισμός συγκαταλέγεται στους τομείς της ευρωπαϊκής οικονομίας που διαθέτουν τις καλύτερες προοπτικές για το μέλλον. Σύμφωνα με τις προβλέψεις, παρατηρείται συνεχής άνοδος του τουρισμού στην Ευρώπη, εντονότερη από τη μέση οικονομική ανάπτυξη. Τούτο οφείλεται σε παράγοντες όπως η αύξηση του ελεύθερου χρόνου και η κοινωνική σημασία του, καθώς και στην παγκόσμια οικονομική άνοδο. [...]

Στην Ευρώπη, μόνο στους τομείς των ξενοδοχείων και της σίτισης δημιουργήθηκαν περίπου 100000 θέσεις εργασίας ετησίως κατά τα προηγούμενα έτη. Η Ευρώπη, διαθέτοντας τη μεγαλύτερη ποικιλία και πυκνότητα τουριστικών πόλων έλξης, δέχεται τους περισσότερους τουρίστες στον κόσμο. Παρά το γεγονός ότι το ποσοστό της τουριστικής αύξησης υπολείπεται του παγκόσμιου μέσου όρου, ιδίως όσον αφορά ορισμένες ανερχόμενες υπερπόντιες περιοχές, ο όγκος του ευρωπαϊκού τουρισμού αναμένεται να διπλασιαστεί κατά τα προσεχή 20-25 έτη, με καθαρά αποτελέσματα, ως προς τις δαπάνες και το προϊόν, ύψους 3 % ετησίως. Η απασχόληση θα αυξηθεί κατά περίπου 15 % την επόμενη δεκαετία."

2.4. Παρότι είναι γεγονός ότι ο τουρισμός δεν αποτελεί άμεσα στοιχείο της κοινής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είναι γεγονός επίσης ότι διάφορα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα εξετάζουν μέτρα και δράσεις που έχουν επίδραση επί του τουρισμού, λόγω του εγκάρσιου χαρακτήρα τους, ή που τον χρησιμοποιούν ως μέσον για την επίτευξη διαφόρων πρωταρχικών στόχων της ΕΕ: αειφόρο ανάπτυξη, απασχόληση, οικονομική και κοινωνική συνοχή, με λίγα λόγια βελτίωση της ποιότητας ζωής των ευρωπαίων πολιτών.

2.4.1. Είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι η μοναδική αναφορά στον τουρισμό εντός της Συνθήκης της Ένωσης, στην ενοποιημένη απόδοση της Νίκαιας, μετά από την αναθεώρηση και διεύρυνση διαφόρων πρωτοκόλλων, είναι η παράγραφος υ) του άρθρου 3 που αναφέρεται στις Αρχές και όπου αναγράφονται επί λέξει τα εξής:

"Για τους σκοπούς του άρθρου 2, η δράση της Κοινότητας περιλαμβάνει, σύμφωνα µε τους όρους και µε το χρονοδιάγραμμα που προβλέπει η παρούσα Συνθήκη:

[...]

υ) μέτρα στους τομείς της ενέργειας, της πολιτικής άμυνας και του τουρισμού."

2.5. Η τουριστική δραστηριότητα ως μέσον δημιουργίας απασχόλησης έχει εξεταστεί ευρέως σε διάφορα έγγραφα της Επιτροπής και του Συμβουλίου, μπορεί όμως να θεωρηθεί ότι η παρουσία του τουρισμού στο σύνολο των ευρωπαϊκών πολιτικών δεν είναι ακόμη ιδιαίτερα σημαντική και ότι θα πρέπει, πιθανότατα, να ενισχυθεί και να διευρυνθεί ώστε να ανταποκρίνεται στη στρατηγική σημασία που, κατά κοινή αποδοχή, έχει ο τουρισμός σήμερα και προβλέπεται να έχει και στο μέλλον. Υπό την έννοια αυτή, ακούγονται ήδη φωνές που διεκδικούν και προβλέπουν για το μέλλον την αύξηση της παρουσίας του τουρισμού στο σύνολο των δραστηριοτήτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των διαφόρων θεσμικών της οργάνων και, σαφέστερα ακόμη, την ανάγκη να απαιτηθεί ο αναγκαίος συντονισμός του συνόλου των κοινοτικών πολιτικών που έχουν επίδραση επί του τουρισμού. Προκειμένου να καταστεί αυτό δυνατόν, απαιτείται να διατίθενται στο μέλλον περισσότερα και πιο βελτιωμένα στοιχεία σχετικά με τον τουρισμό και όλες τις πτυχές του και με τις σχέσεις του με τους λοιπούς τομείς, ούτως ώστε να είναι δυνατή η ακριβής αξιολόγηση της συμβολής του τουρισμού στην ποιότητα ζωής και στη συνοχή μεταξύ των ευρωπαίων πολιτών, όχι μόνο από οικονομικής, αλλά και από κοινωνικής απόψεως.

2.6. Η επικείμενη πραγματικότητα της ενσωμάτωσης νέων χωρών στην Ευρωπαϊκή Ένωση μας υποχρεώνει να λάβουμε υπόψη τις επιδράσεις που συνεπάγεται η διεύρυνση αυτή για τον τουρισμό, τόσο στις 15 σημερινές χώρες μέλη όσο και στις 10 μελλοντικές. Πιστεύουμε ότι η Επιτροπή θα μπορούσε να μελετήσει το ζήτημα αυτό με προσοχή και εις βάθος και να διαδώσει ευρέως τα αποτελέσματα και τα συμπεράσματα της σχετικής έρευνας.

2.7. Ιδιαίτερη προσοχή αξίζει επίσης ο προσδιορισμός του ρόλου που θα αποκτήσει ο τουρισμός στη διαμόρφωση της Ευρώπης που θα προκύψει από την Ευρωπαϊκή Συνέλευση. Θα πρέπει να προωθηθούν πρωτοβουλίες που θα διασφαλίζουν ότι η τουριστική δραστηριότητα και πολιτική θα αναγνωρίζονται πραγματικά τόσο για την οικονομική τους σημασία όσο και για την ικανότητά τους για τη δημιουργία απασχόλησης, και το δυναμικό τους όσον αφορά την πολιτισμική συμβολή και την κατανόηση μεταξύ των πολιτών ολόκληρου του κόσμου, καθώς και ως μέσον οικοδόμησης της Ευρώπης των Πολιτών.

3. Ο τουρισμός

3.1. Το φαινόμενο του τουρισμού παρουσιάζει μεγάλη πολυπλοκότητα, λόγω της μεγάλης ποικιλίας παραγόντων που παρεμβαίνουν στη διαμόρφωση, τη διευθέτηση και την ανάπτυξή του. Μπορούν να αναφερθούν ορισμένοι από αυτούς τους παράγοντες και οι σχέσεις τους με τον τουρισμό για να επιχειρηθεί η ορθή προσέγγιση τόσο των σύγχρονων μορφών ανάπτυξης του τουρισμού, όσο και του εκ νέου σχεδιασμού των μελλοντικών μορφών, κατά τρόπο ώστε αυτές να είναι, όπως αναφέρει ο τίτλος της παρούσας γνωμοδότησης, κοινωνικά βιώσιμες και προσιτές σε όλους.

3.2. Μεταξύ όλων των παραγόντων που έχουν αλληλεπιδράσεις με τον τουρισμό, ορισμένοι θεωρούνται σημαντικοί για την επίτευξη αυτής της συνέργιας των στόχων και γι' αυτό αξίζουν εμπεριστατωμένης επεξεργασίας. Θεωρούμε ότι οι πτυχές που θα μας επιτρέψουν να εντοπίσουμε τον ιδανικότερο τρόπο επίτευξης αυτού του στόχου είναι δέκα: ο τουρίστας, η απασχόληση, οι επιχειρήσεις, η κοινωνική συνοχή, η σταθερότητα, ο πολιτισμός και η πολιτισμική κληρονομιά, η πρόσβαση των ατόμων με ειδικές ανάγκες, το περιβάλλον, η ειρήνη και η αλληλεγγύη, και ο ρόλος των διαφόρων φορέων.

3.3. Για τις δέκα αυτές πτυχές που αφορούν ή σχετίζονται με τον τουρισμό, θα προτείνουμε διάφορες πρωτοβουλίες, ποικίλλων μορφών, η εφαρμογή των οποίων προϋποθέτει διαφορετικές ευθύνες. Ενσωματώνουμε, έτσι, το πνεύμα της Συνόδου Κορυφής των Βρυξελλών, όπου ζητήθηκε η εφαρμογή των αρχών της αειφόρου ανάπτυξης. Ίσως ο τουρισμός, λόγω της στρατηγικής σημασίας του για την ευρωπαϊκή οικονομία, συνιστά μια δραστηριότητα που μπορεί να αναδειχθεί σε υπόδειγμα για την εν λόγω εφαρμογή. Οι πρωτοβουλίες που λαμβάνουν συγκεκριμένη μορφή στο δεύτερο μέρος της παρούσας γνωμοδότησης, συνιστούν προτάσεις που θα μπορούσαν να καταστήσουν δυνατή την εκπλήρωση του στόχου αυτού, χάρη στο ευρύ φάσμα εννοιών που καλύπτουν.

4. Τουρισμός και βιωσιμότητα

4.1. Η αναφορά σήμερα στη βιωσιμότητα ή αειφορία, σχεδόν 30 χρόνια μετά από την πρώτη φορά που χρησιμοποιήθηκε ο όρος αειφόρος ανάπτυξη για να περιγραφεί το πρότυπο ανάπτυξης που θεωρούμε ιδανικό, εξακολουθεί να απαιτείται για όλες τις ανθρώπινες δραστηριότητες, είτε είναι οικονομικής φύσεως (σχέση πόρων-προϊόντων), είτε κοινωνικής (σχέση ατόμων-ομάδων) ή περιβαλλοντικής (σχέση ανθρώπου-φύσης).

4.1.1. Ο όρος "αειφόρος ανάπτυξη" καθιερώθηκε στη Διάσκεψη Κορυφής του Ρίο, το 1992, και έκτοτε είναι αποδεκτός από ολόκληρη τη διεθνή κοινότητα και διατηρεί κάποια αμφισημία ως προς την εννοιολογική του διατύπωση, η οποία επιτρέπει τη διαφοροποιημένη εφαρμογή του. Παραθέτουμε έναν κλασικό ορισμό, εκείνον που έδωσε η Brundtland: "Η αειφόρος ανάπτυξη είναι εκείνη που θα επιτρέπει την ικανοποίηση των αναγκών του παρόντος, χωρίς να θέτει σε κίνδυνο την ικανότητα των επερχόμενων γενεών να ικανοποιούν τις δικές τους ανάγκες".

4.2. Η αναφορά στη βιωσιμότητα δεν σημαίνει εύκολες λύσεις, αλλά συγκρούσεις μεταξύ των διαφορετικών στόχων που είναι δυνατόν να θέσει η κοινωνία, συγκρούσεις μεταξύ της οικονομίας και της οικολογίας, συγκρούσεις μεταξύ του σήμερα και του αύριο, συγκρούσεις μεταξύ του τοπικού και του παγκόσμιου επιπέδου. Ως εκ τούτου, η αναφορά στη βιωσιμότητα δεν αποτελεί απλά αναφορά σε τεχνικές λύσεις, αλλά σε αξίες, σε προτεραιότητες, σε μορφές προσέγγισης των προβλημάτων, σε έναν νέο τρόπο χάραξης δημόσιων και ιδιωτικών πολιτικών, εν κατακλείδι σε μια αλλαγή προτύπου που θα σταθεί ικανή να εξασφαλίσει σε όλο το φάσμα της ανθρώπινης δραστηριότητας το σεβασμό και την ισορροπία μεταξύ διαφόρων δεσμεύσεων.

4.3. Διάφορα θεσμικά όργανα της ΕΕ έχουν ενσωματώσει τη φιλοσοφία της βιωσιμότητας και έτσι, για παράδειγμα, στη Συνθήκη του Άμστερνταμ, που ετέθη σε ισχύ το 1999, η αειφόρος ανάπτυξη καθίσταται ένα από τα κύρια καθήκοντα της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Στο άρθρο 2 της Συνθήκης θεσπίζεται ότι "Η Ένωση θέτει ως στόχους: να προωθήσει την οικονομική και κοινωνική πρόοδο και ένα υψηλό επίπεδο απασχόλησης και να επιτύχει ισόρροπη και αειφόρο ανάπτυξη, ιδίως [...] με την ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής [...]".

4.3.1. Σήμερα, υφίσταται ευρεία συναίνεση ως προς τις δύο κύριες απόψεις που περιλαμβάνονται, ως ελάχιστο όριο, στην έννοια της αειφόρου ανάπτυξης:

- Ότι η ανάπτυξη έχει οικονομική, κοινωνικοπολιτισμική και περιβαλλοντική πτυχή. Η ανάπτυξη θα είναι αειφόρος μόνον εάν επιτευχθεί ισορροπία μεταξύ των διαφόρων παραγόντων που επηρεάζουν την ποιότητα ζωής.

- Ότι η σημερινή γενεά έχει καθήκον έναντι των επερχόμενων γενεών να τους αφήσει επαρκείς κοινωνικούς, περιβαλλοντικούς και οικονομικούς πόρους, ώστε να μπορούν να απολαμβάνουν τουλάχιστον του ιδίου επιπέδου ευζωίας με εμάς.

4.3.2. Παρατηρείται η σαφής και σταθερή τριπλή αναφορά στις οικονομικές, τις κοινωνικές και τις περιβαλλοντικές πτυχές που πρέπει να συναπαρτίζουν τα όρια και τις σχέσεις της αειφόρου ανάπτυξης.

4.4. Στην περίπτωση του τουρισμού, αυτή η απαραίτητη τριπλή προσέγγιση είναι περισσότερο προφανής. Ο τουρισμός είναι μία δραστηριότητα, πιθανόν η μοναδική, που παρουσιάζει την ιδιαιτερότητα το βασικό προϊόν της να είναι η "τουριστική ελκυστικότητα", η οποία απαρτίζεται από ένα συνδυασμό στοιχείων, μεταξύ των οποίων η αντίληψη της φύσης, της ποικιλομορφίας της σε περιβάλλοντα και τοπία, της βιοποικιλότητάς της και, τέλος, του σεβασμού προς το περιβάλλον, διαδραματίζει ουσιαστικό ρόλο στην ποιότητα και την καταλληλότητα του προϊόντος που αναζητούν οι καταναλωτές, δηλαδή οι τουρίστες.

4.4.1. Το γεγονός ότι ο οικονομικός παράγοντας είναι καθοριστικός για το χώρο του τουρισμού είναι προφανές και γενικά παραδεκτό. Όπως αναφέρεται παραπάνω, η τουριστική δραστηριότητα έχει αποδειχθεί ισχυρή κινητήρια δύναμη για τη δημιουργία απασχόλησης και πλούτου, σε όλον σχεδόν τον κόσμο, αλλά με ιδιαίτερη έμφαση στην Ευρώπη, και ακόμη περισσότερο στις χώρες της Μεσογείου. Η βιωσιμότητα όσον αφορά τον παράγοντα αυτόν προϋποθέτει αναγκαστικά μια στρατηγική θεώρηση μακροπρόθεσμη και όχι βραχυπρόθεσμη ή και μεσοπρόθεσμη. Αυτό σημαίνει ότι τα τουριστικά προϊόντα πρέπει να σχεδιάζονται με γνώμονα τη βιώσιμη ανταγωνιστικότητα, με σεβασμό των περιβαλλοντικών συνθηκών, αλλά επίσης και με ικανότητα δημιουργίας σταθερής και ποιοτικής απασχόλησης, για όλη τη διάρκεια του χρόνου.

4.4.2. Κατά τον ίδιο τρόπο, ο ουσιώδης χαρακτήρας της παρεχόμενης υπηρεσίας επιτρέπει και, παράλληλα, υποχρεώνει να ληφθούν υπόψη οι κοινωνικοί παράγοντες των πρακτόρων και των ατόμων που παρεμβαίνουν στον τουρισμό, με σκοπό να είναι σε θέση όχι μόνο να προσφέρουν ένα τυποποιημένο προϊόν, αλλά και να καταστούν φορείς κοινωνικών και πολιτισμικών αξιών και διαπροσωπικών σχέσεων, αξιοποιώντας την ικανότητα των λαών να μοιράζονται παραδόσεις, πολιτιστικές αξίες και εμπειρίες. Ο τουρισμός μπορεί και πρέπει να είναι ένα πολύτιμο μέσον συμβολής στο έργο ολοκλήρωσης της εσωτερικής αγοράς της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πρέπει να προωθηθεί ενεργά η πλήρης υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών και στον τομέα του τουρισμού. Πρέπει να εξασφαλιστεί η ελεύθερη κυκλοφορία των ατόμων που παρεμβαίνουν στην τουριστική δραστηριότητα το ταχύτερο δυνατόν και στο σύνολό της.

4.4.3. Δεν μπορούμε να λησμονάμε ότι η κοινωνική βιωσιμότητα προϋποθέτει την κατάργηση, τον περιορισμό ή τουλάχιστον την αντιστάθμιση των απειλών εκείνων που ενέχει η ίδια η μορφή της τουριστικής δραστηριότητας έναντι του τοπικού και οικογενειακού περιβάλλοντος των προσώπων που παρέχουν τις υπηρεσίες τους στον κλάδο. Τα ωράρια των εργαζομένων του κλάδου, ως προς την ημερήσια, την εβδομαδιαία και την ετήσια κατανομή τους, προξενούν συχνά διαταράξεις της οικογενειακής και της κοινωνικής ζωής, που είναι δύσκολο να παρακαμφθούν και που έχουν αρνητική επίδραση επί της κατάρτισης των νέων, επί του αναγκαίου συμβιβασμού της οικογενειακής και της επαγγελματικής ζωής και επί της ικανότητας ανάπτυξης κοινωνικών σχέσεων και κοινωνικής συνοχής.

4.4.4. Ο τουρισμός αποτελεί άριστο μέσον γνωριμίας και ανάπτυξης σχέσεων μεταξύ των λαών του κόσμου· μόνον εκείνος που γνωρίζει τον άλλον είναι ικανός να τον κατανοήσει, να τον αξιολογήσει και να ανταλλάξει μαζί του γνώσεις, πολιτισμό και βιώματα. Ο τουρίστας και ταξιδιώτης, σε κάθε ταξίδι, έχει και μια ευκαιρία να ζήσει συγκινήσεις, εμπειρίες που τον φέρνουν κοντά σε άλλους λαούς, άλλους τρόπους ζωής που θα του επιτρέψουν να εμπλουτιστεί ως άνθρωπος, να είναι πιο ανεκτικός και πιο αλληλέγγυος.

4.4.5. Ο στόχος της παρούσας γνωμοδότησης είναι ακριβώς να επιτύχει, ή τουλάχιστον να συμβάλει ώστε ο τωρινός και ο μελλοντικός τουρισμός να επιτελεί τη βασική του λειτουργία της αμοιβαίας γνωριμίας και ανταλλαγής μεταξύ των λαών και να είναι προσιτός, προκειμένου να μπορούν να τον απολαμβάνουν όλοι, ανεξάρτητα από φυσικές ικανότητες, ηλικία, έσοδα, εθνική καταγωγή, θρησκεία ή οποιοδήποτε άλλο χαρακτηριστικό.

4.5. Η εστίαση της γνωμοδότησης στις νέες μορφές τουρισμού κοινωνικά βιώσιμου και προσιτού σε όλους, υπό τη γενικότερη έννοια της βιωσιμότητας ή της αειφόρου ανάπτυξης, ανταποκρίνεται σε μια απαίτηση εσωτερικής συνάφειας, την οποία η ΕΕ και τα θεσμικά της όργανα οφείλουν να πληρούν, ενώ παράλληλα παρέχει κατευθύνσεις για τις συγκεκριμένες πρωτοβουλίες που θα μπορούσαν να προωθηθούν.

ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ: ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

5. Δέκα πτυχές της βιωσιμότητας του τουρισμού, εκατό πρωτοβουλίες για δράση

5.1. Τουρισμός και τουρίστες

Είναι προφανές ότι κέντρο και άξονας οιασδήποτε οικονομικής ή κοινωνικής δραστηριότητας πρέπει να είναι ο άνθρωπος. Ο τουρισμός, ως οικονομική δραστηριότητα και ως δραστηριότητα ανάπτυξης προσωπικών σχέσεων - ατομικών και συλλογικών - μεταξύ των λαών, οφείλει και αυτός να ανταποκρίνεται, κατά πρώτο λόγο, στις ανάγκες των προσώπων ως προσώπων, ως πολιτών ενός έθνους, ως πολιτών της Ευρώπης και, τελικά, ως πολιτών του κόσμου.

Ο τουρίστας, ως καταναλωτής, πρέπει να απολαμβάνει ενός συνόλου παροχών και, παράλληλα, να εκπροσωπεί μια ενεργό ζήτηση που θέτει εξάλλου όρους οι οποίοι θα συμβάλουν στη βιωσιμότητα του τουρισμού και στη δυνατότητα πρόσβασης σ' αυτόν όλων των ατόμων.

Πολλές είναι οι πρωτοβουλίες που μπορούν να συμβάλουν στο στόχο της διαμόρφωσης στο μέλλον ενός τουρισμού που θα είναι ικανός να ενσωματώνει τις πτυχές αυτές.

5.1.1. Άσκηση από τους τουρίστες ενός υπεύθυνου τουρισμού, από περιβαλλοντική και από κοινωνική άποψη, με τα διάφορα στοιχεία που συναπαρτίζουν την αλυσίδα των τουριστικών υπηρεσιών: μεταφορά, υποδοχή στον προορισμό, ψυχαγωγία, διαμονή, επαφή με τη φύση, με τον πολιτισμό του τόπου, με την πολιτισμική κληρονομιά και ειδικότερα με τους επαγγελματίες και με τους πολίτες γενικά των τουριστικών προορισμών.

5.1.2. Ενθάρρυνση, εκ μέρους όλων των οργανισμών και των πρακτόρων που παρεμβαίνουν στον τουρισμό, της κλιμάκωσης των διακοπών, ως μεθόδου για ελαχιστοποίηση της επίδρασης και συμβολή στον περιορισμό του εποχικού χαρακτήρα της τουριστικής δραστηριότητας.

5.1.3. Προώθηση στις χώρες καταγωγής, κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, και στον τόπο προορισμού, μιας ευρείας πολιτικής, που θα απευθύνεται στους τουρίστες, για την εκπαίδευση και την ενημέρωση, την ευαισθητοποίηση και τη διαχείριση βιώσιμων προτύπων κατανάλωσης καθ' όλη τη διάρκεια της τουριστική δραστηριότητας.

5.1.4. Προώθηση όλων των δυνατοτήτων που παρέχουν τα αποδοτικότερα από ενεργειακής απόψεως ταξίδια, ως προς το μεταφορικό μέσον, ως μεθόδου ελαχιστοποίησης της χρήσης πόρων.

5.1.5. Ενίσχυση των διαφόρων περιβαλλοντικών σημάτων που ενημερώνουν και κατευθύνουν τους καταναλωτές προς πιο βιώσιμες μορφές τουρισμού και κατανάλωσης.

5.1.6. Προώθηση της δημιουργίας και ανάπτυξης, εκ μέρους των τουριστικών πρακτόρων, προϊόντων που να εξασφαλίζουν την απόλαυση χωρίς εξάντληση των πόρων και χωρίς δημιουργία υπερβολικών καταλοίπων.

5.1.7. Ο προσανατολισμός των διαφόρων φορέων που δραστηριοποιούνται στον τουρισμό προς την βιώσιμη ποιότητα, ώστε να επιτυγχάνεται η ικανοποίηση των πελατών, πρέπει να αποτελεί στόχο κάθε οικονομικής δραστηριότητας, με την εξασφάλιση, σε ευρωπαϊκό, εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, της διαφάνειας των τιμών και υπηρεσιών, μέσω της εναρμόνισης των αναφορών προσδιορισμού της ποιότητας των προϊόντων και εγκαταστάσεων, πάντοτε με κριτήρια βιωσιμότητας.

5.1.8. Δημιουργία και διάδοση βιώσιμων προτύπων δικαιωμάτων και υποχρεώσεων των τουριστών, των πρακτόρων, των φορέων, με ιδιαίτερη έμφαση στην ασφάλεια των προσώπων, η οποία αποτελεί βασικό μέλημα των τουριστών.

5.1.9. Τήρηση των αρχών του Κώδικα Δεοντολογίας για τον Τουρισμό, που υιοθέτησε ο Παγκόσμιος Οργανισμός Τουρισμού, και που πρέπει να αναδειχθούν σε βασικό κανόνα συμπεριφοράς των καταναλωτών-τουριστών και των τουριστικών πρακτόρων. Όλως ιδιαιτέρως, πρέπει να καταργηθεί ο αποκαλούμενος σεξουαλικός τουρισμός, ο οποίος και δεν πρέπει να θεωρείται ως έγκυρη μορφή τουρισμού.

5.1.10. Ενίσχυση του τουρισμού ως βασικής, θετικής και αναγκαίας δραστηριότητας για όλους και ως μέσου ανταλλαγής τοπικών πολιτισμικών στοιχείων και προώθησης της έννοιας και της πραγματικότητας της ευρωπαϊκής ιθαγένειας χωρίς σύνορα, ούτως ώστε η τουριστική δραστηριότητα να μετατραπεί σε συντελεστή ανθρώπινης και πολιτισμικής ανάπτυξης των τουριστών η οποία και να εξισορροπεί επίσης την υπευθυνότητά τους με τα δικαιώματά τους ως καταναλωτών. Προώθηση της Ευρώπης στο σύνολό της, μεταξύ του λοιπού κόσμου, ως βιώσιμου και προσιτού τουριστικού προορισμού.

5.2. Τουρισμός και απασχόληση

Έχει επανειλημμένως διαπιστωθεί, μέσω διαφόρων και σημαντικών μελετών, η τεράστια σημερινή επίδραση και το εξαιρετικό δυναμικό του τουρισμού για τη δημιουργία απασχόλησης. Για να γίνει όμως αυτό πραγματικότητα, και μάλιστα μια πραγματικότητα κοινωνικά και οικονομικά βιώσιμη, πρέπει να πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις. Χάρη στο γεγονός ότι ο τουρισμός είναι οικονομική δραστηριότητα προσωπικών υπηρεσιών κατά κύριο λόγο, η κάθε νέα τουριστική δραστηριότητα μπορεί να δημιουργεί νέες θέσεις εργασίας· ένας ποιοτικός και βιώσιμος τουρισμός, όμως, μπορεί να επιτευχθεί μόνον υπό συνθήκες ποιοτικής απασχόλησης.

Μπορούν να αναπτυχθούν πολλές πρωτοβουλίες που θα συμβάλλουν στο στόχο της δημιουργίας, στο μέλλον, ενός τουρισμού ικανού να δημιουργεί περισσότερες και καλύτερες θέσεις απασχόλησης στις τουριστικές επιχειρήσεις και περιοχές.

5.2.1. Θέσπιση σχεδίων κατάρτισης καθ' όλη τη διάρκεια του βίου για τα πρόσωπα που εργάζονται στον τουριστικό κλάδο, τα οποία θα διευκολύνουν την καλύτερη προσαρμογή, απασχολησιμότητα και πρόοδο στην επαγγελματική σταδιοδρομία των υπαλλήλων.

5.2.2. Ενθάρρυνση του εκσυγχρονισμού των δεξιοτήτων, των ειδικοτήτων και των ικανοτήτων, με στόχο την προσαρμογή στις σημαντικές αλλαγές της οργάνωσης και διαχείρισης της τουριστικής δραστηριότητας. Δημιουργία νέων επαγγελματικών προφίλ, που θα ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις των νέων - βιώσιμων και προσιτών σε όλους - μορφών τουρισμού. Πρέπει να ενισχυθούν οι θέσεις απασχόλησης σε τομείς που σχετίζονται με το περιβάλλον και τον τουρισμό, ως αναπόσπαστο στοιχείο των νέων θέσεων απασχόλησης του μέλλοντος.

5.2.3. Προώθηση της δημιουργίας διαφοροποιημένων τουριστικών προϊόντων η δραστηριότητα των οποίων θα επεκτείνεται σε ολόκληρο το έτος, ώστε να περιοριστεί ο εξαιρετικά εποχικός χαρακτήρας της τουριστικής δραστηριότητας και, κατά συνέπεια, της απασχόλησης στον κλάδο. Προτεραιότητα στην ανάκτηση για τουριστικούς σκοπούς βιομηχανικών περιοχών ή περιοχών ορυχείων που βρίσκονται σε κάμψη κλπ., καθώς και στην ανάπτυξη αγροτικών τουριστικών προσφορών στις περιοχές που επηρεάζονται από τις αλλαγές στη γεωργία ή από τα αποτελέσματα της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής, για τη δημιουργία εναλλακτικών δραστηριοτήτων και τη διατήρηση της απασχόλησης και της κοινωνικής συνοχής.

5.2.4. Πρέπει να αναγνωριστούν, στα πλαίσια της συλλογικής διαπραγμάτευσης και της νομοθεσίας, τα δικαιώματα των εποχικών εργαζομένων ή των εργαζομένων με μερική απασχόληση, συμπεριλαμβανομένων των συντάξεων. Ζητείται από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τους κοινωνικούς εταίρους να προωθήσουν τα απαραίτητα μέτρα για την εφαρμογή στην πράξη της μορφής της σταθερής ασυνεχούς απασχόλησης με εργασιακά και κοινωνικά δικαιώματα χωρίς διακρίσεις σε σχέση με τους έχοντες μόνιμη απασχόληση.

5.2.5. Προώθηση της ευελιξίας και της δυνατότητας μεταφοράς δεξιοτήτων που θα συμβάλλουν στη σταθερότητα της απασχόλησης καθ' όλη τη διάρκεια του έτους.

5.2.6. Διερεύνηση και πρόταση, στα πλαίσια των συλλογικών διαπραγματεύσεων, μορφών και συστημάτων εργασιακών σχέσεων που θα καθιστούν δυνατό το συνδυασμό των εισφορών υπέρ της κοινωνικής ασφάλισης καθ' όλη τη διάρκεια του έτους με την ανάπτυξη δραστηριότητας μόνο κατά την περίοδο του χρόνου που είναι πλέον δραστήρια από τουριστικής απόψεως.

5.2.7. Προώθηση της ενεργού συμμετοχής των εργαζομένων στις διαδικασίες βελτίωσης και πιστοποίησης της ποιότητας, ώστε να εξασφαλίζεται ότι οι σωστές συνθήκες εργασίας θα αποτελούν κύριο στοιχείο της συνολικής ποιότητας της δραστηριότητας και της επιχείρησης.

5.2.8. Βελτίωση της πρόσβασης στην εργασιακή ενημέρωση, στις ευκαιρίες απασχόλησης, στον επαγγελματικό προσανατολισμό, στις ενεργούς πολιτικές για την απασχόληση, με χρήση, κατά προτίμηση, των τεχνολογιών των πληροφοριών και των επικοινωνιών (ΤΠΕ).

5.2.9. Εφαρμογή μέτρων για το συμβιβασμό της οικογενειακής και της επαγγελματικής ζωής με ιδιαίτερη έμφαση στις τουριστικές περιοχές που παρουσιάζουν μικρή διαφοροποίηση των δραστηριοτήτων και, ειδικότερα, σχετικά με πτυχές όπως οι παιδικοί σταθμοί, η κατοικία, οι υποδομές.

5.2.10. Εξασφάλιση της ισότητας εργασιακών και εισοδηματικών δικαιωμάτων, ανεξάρτητα από φύλο, ηλικία, εθνική καταγωγή ή θρησκεία. Σε ένα περιβάλλον παγκοσμιοποιημένο και λόγω της διεθνούς διάστασης του τουρισμού και του ανταγωνισμού στον τομέα αυτό, κρίνεται απαραίτητο, ως ελάχιστη εγγύηση, να υπογράψουν τα κράτη τη Σύμβαση αριθ. 172 της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας και τη Σύσταση αριθ. 179, σχετικά με διεθνείς κανόνες εργασίας για Ξενοδοχεία και Εστιατόρια, του 1991.

5.3. Τουρισμός και επιχειρήσεις: επιχειρηματικός ανταγωνισμός και κοινωνική ευθύνη των επιχειρήσεων

Ο τουρισμός αποτελεί, κατά κύριο λόγο, μια σύνθετη οικονομική δραστηριότητα, ένα σύνολο οικονομικών υπηρεσιών και κλάδων που διέπονται από κανόνες της αγοράς, το οποίο απαρτίζεται από επιχειρήσεις που επιδιώκουν την ανταγωνιστικότητα, τη δημιουργία πλούτου, και που, τελικά, δημιουργούν απασχόληση και ποιότητα ζωής για τους πολίτες, ως χρήστες και ως υπαλλήλους του κλάδου. Προκειμένου η οικονομική αυτή δραστηριότητα να είναι βιώσιμη και, επομένως, να εξασφαλίζει την ίδια της την επιβίωση και να συμβάλλει στη βιωσιμότητα ολόκληρης της μελλοντικής ανάπτυξης, πρέπει να πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις, που μπορούν να εξασφαλιστούν μέσω διαφόρων πρωτοβουλιών.

5.3.1. Προώθηση της γνώσης των ευκαιριών που προσφέρει η τουριστική ζήτηση επί του παρόντος, καθώς και του μελλοντικού δυναμικού της ως μέσου δημιουργίας πλούτου, μέσω νέων προϊόντων και προορισμών που θα συνάδουν με τις αξίες της βιωσιμότητας.

5.3.2. Προώθηση συνεχούς διαλόγου μεταξύ τουριστικού κλάδου, δημόσιας διοίκησης, ενώσεων εργοδοτών και συνδικαλιστικών οργανώσεων, σε αναζήτηση συναίνεσης σχετικά με τις προϋποθέσεις ποιότητας και βιωσιμότητας της τουριστικής δραστηριότητας.

5.3.3. Ανάθεση ευθυνών στις επιχειρήσεις σε σχέση με τον τοπικό περίγυρο, με τις μορφές πολιτισμού του, με τις κοινωνικές ιδιαιτερότητές του και με το περιβάλλον της περιοχής, προκειμένου να ενισχυθεί η αξιοποίηση και η κοινωνική αποδοχή της τουριστικής δραστηριότητας. Προτροπή προς τις επιχειρήσεις του τουριστικού κλάδου να υιοθετήσουν πολιτικές Κοινωνικής Ευθύνης των Επιχειρήσεων (ΚΕΕ), ως δέσμευση υπέρ του βιώσιμου τουρισμού.

5.3.4. Δημιουργία μηχανισμών στήριξης για τη δημιουργία επιχειρήσεων, και κυρίως ΜΜΕ, οι οποίοι θα διευκολύνουν την κατάρτιση, την έρευνα, τη μεταφορά γνώσεων και τη συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων.

5.3.5. Ενθάρρυνση του πνεύματος και των δράσεων με σκοπό τη συνολική ποιότητα των τουριστικών προϊόντων και υπηρεσιών, με συνεκτίμηση και της περιβαλλοντικής ποιότητας, ως ουσιαστικού στοιχείου για κάθε πιστοποίηση της ποιότητας.

5.3.6. Προώθηση της δημιουργίας και διαφοροποίησης προϊόντων και υπηρεσιών με εποχικότητα αντίστροφη προς την κυρίαρχη δραστηριότητα, ή προϊόντων και υπηρεσιών με δραστηριότητα καθ' όλη τη διάρκεια του έτους.

5.3.7. Αύξηση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων μέσω της εισαγωγής τεχνικών διαχείρισης, του εκσυγχρονισμού και της χρήσης των τεχνολογιών των πληροφοριών και επικοινωνιών (ΤΠΕ) εντός των επιχειρήσεων και στις σχέσεις τους με τον κύκλο των πελατών, προμηθευτών και υπαλλήλων.

5.3.8. Προάσπιση και προώθηση του ρόλου της επιχείρησης στον τουριστικό κλάδο, έναντι παράνομων ή μη θεσμοθετημένων μορφών τουρισμού που δεν συμβάλλουν στον ίδιο βαθμό στη βελτίωση της κοινωνίας, δεν υπόκεινται σε έλεγχο της ποιότητας των τουριστικών υπηρεσιών τους και δεν διασφαλίζουν τα δικαιώματα των καταναλωτών.

5.3.9. Προτίμηση προς τις μορφές τουρισμού που στηρίζονται στην οικονομική δραστηριότητα, λόγω της μεγαλύτερης προστιθέμενης αξίας τους και της μικρότερης περιβαλλοντικής τους επίπτωσης έναντι "στεγαστικών" μορφών τουρισμού που στηρίζονται στην ιδιοκτησία της γης και των κτιρίων και μικρή χρησιμοποίηση, υπολογιζόμενη σε ετήσια βάση, αυτών των στοιχείων του ενεργητικού. Ο τουρισμός είναι βασικά οικονομική δραστηριότητα που πρέπει να είναι αποδοτική και ανταγωνιστική καθ' όλη τη διάρκεια του χρόνου και μακροπρόθεσμα και όχι μόνο κατά τη διάρκεια βραχέων χρονικών διαστημάτων του χρόνου.

5.3.10. Εδραίωση της έρευνας, ενημέρωσης και προώθησης των τουριστικών προϊόντων και υπηρεσιών, μέσω εταιρικών σχέσεων δημόσιου-ιδιωτικού τομέα, και με χρήση μορφών και τεχνολογιών των πληροφοριών και επικοινωνιών (ΤΠΕ), καθώς και του ηλεκτρονικού εμπορίου. Παροχή στις επιχειρήσεις, εκ μέρους των Διοικήσεων, υπηρεσιών κοινής χρήσης (τράπεζες δεδομένων, δίκτυα ενημέρωσης και προώθησης ...).

5.4. Τουρισμός και κοινωνική συνοχή: αντίκτυπος και κοινωνική εξισορρόπηση της τουριστικής δραστηριότητας

Ο τουρισμός έχει αποδειχθεί ισχυρή δραστηριότητα που ευνοεί τις επαφές μεταξύ των διαφόρων λαών και παράλληλα δημιουργεί οικονομική και κοινωνική ευημερία στις τουριστικές περιοχές που υποδέχονται τουρίστες. Συχνά, όμως, επίσης, έχει παρατηρηθεί αλλοίωση των κοινωνικών σχέσεων στους κόλπους του τοπικού πληθυσμού, υπό την έννοια της απώλειας της παραδοσιακής ισορροπίας, λόγω της επίδρασης μιας ροής επισκεπτών που, πολλές φορές, υπερβαίνουν σε αριθμό τους κατοίκους του τόπου και που έχουν μια τάση ομογενοποίησης και παγκοσμιοποίησης των προϊόντων, ακόμη και των τουριστικών, και των κοινωνικών σχέσεων. Ο κοινωνικά βιώσιμος τουρισμός βασίζεται στην ανάπτυξη των δυνατοτήτων του τουρισμού κατά θετικό τρόπο και στον περιορισμό των κινδύνων κοινωνικής ή πολιτισμικής διάσπασης.

Για τη διατήρηση ενός τουρισμού κοινωνικά βιώσιμου από την άποψη της κοινωνικής συνοχής των τοπικών περιοχών και πληθυσμών, απαιτούνται ένα σύνολο προϋποθέσεων που μπορούν να εξασφαλιστούν και να βελτιωθούν μέσω διαφόρων πρωτοβουλιών.

5.4.1. Ορισμός από τις Δημόσιες Διοικήσεις, με τη συμμετοχή των φορέων του τομέα, ορισμένων παραμέτρων μεγέθους και αύξησης του τουρισμού, ώστε να μην υπερβαίνεται η βιώσιμη ικανότητα υποδοχής των τουριστικών προορισμών, όχι μόνο από περιβαλλοντική άποψη, αλλά και υπό το πρίσμα της ισορροπίας των τοπικών πληθυσμών.

5.4.2. Προώθηση των μορφών τουρισμού που συμβάλλουν στη διαφύλαξη των τοπικών εθίμων, τα ενισχύουν και δημιουργούν αξίες πολιτισμικής ταυτότητας που παρουσιάζουν διαφοροποιημένο και τοπικό τουριστικό ενδιαφέρον.

5.4.3. Συμμετοχή του τοπικού πληθυσμού στο σχεδιασμό και το χειρισμό του τουριστικού προορισμού, όχι ως απλού υποδοχέα, αλλά ως ενεργού παράγοντα. Ο τουρισμός μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο για τη βελτίωση των δεδομένων του αγροτικού κόσμου στις χώρες της ΕΕ, και ιδιαίτερα στα νέα κράτη μέλη.

5.4.4. Εξασφάλιση της μέγιστης κοινωνικής συναίνεσης του πληθυσμού υποδοχής, προκειμένου να ελαχιστοποιούνται οι αρνητικές συνέπειες του τουρισμού και να μεγιστοποιούνται οι θετικές.

5.4.5. Εξασφάλιση της διάθεσης στον τοπικό πληθυσμό των κατάλληλων συνθηκών υγείας και εκπαίδευσης, καθώς και των υγειονομικών και λοιπών δημοσίων υπηρεσιών που είναι απαραίτητες για την προσωπική και κοινοτική ανάπτυξη, τόσο των ατόμων που εργάζονται στις τουριστικές δραστηριότητες όσο και του υπόλοιπου τοπικού πληθυσμού. Ειδικότερα, η πρόσβαση σε αξιοπρεπή κατοικία αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα, το οποίο πρέπει να εξασφαλίζουν και οι δημόσιοι οργανισμοί και οι επιχειρήσεις στους εργαζομένους στον τουριστικό κλάδο.

5.4.6. Ανάπτυξη ευρέων δράσεων με αποδέκτες τον τοπικό πληθυσμό και με αντικείμενο την κοινωνική ένταξη, την ισότητα ευκαιριών, κατάρτισης και απασχόλησης, ως μοναδικού τρόπου να αποτραπεί η ρήξη μεταξύ οικονομικής ευημερίας και κοινωνικής συνοχής.

5.4.7. Ενίσχυση της οικογενειακής ζωής των κοινοτήτων που επικεντρώνονται στην τουριστική δραστηριότητα, η οποία συχνά πλήττεται από τους ρυθμούς και τα ημερήσια, εβδομαδιαία και ετήσια ωράρια που ισχύουν για τους εργαζομένους στον τουρισμό, και που δεν συμβαδίζουν με τα ωράρια των παιδιών σχολικής ηλικίας.

5.4.8. Ανάδειξη και πρόκληση άμιλλας μεταξύ των νέων που επιλέγουν μια κατάρτιση που προσφέρει μακροπρόθεσμη προστιθέμενη αξία, έναντι της πρόωρης εγκατάλειψης των σπουδών λόγω της ταχείας και εύκολης προσφοράς ανειδίκευτης εργασίας στην τουριστική δραστηριότητα, με την εξασφάλιση των απαιτούμενων προϋποθέσεων ώστε μια προσφορά εργασίας να συμβιβάζεται με τη διατήρηση της πλήρους και επαγγελματικής κατάρτισης.

5.4.9. Προώθηση μεταξύ του τοπικού πληθυσμού διαφόρων μορφών συνεταιρισμού και κοινοτικής συμμετοχής που να εξασφαλίζουν τη βελτίωση των κοινωνικών δικτύων των τουριστικών περιοχών.

5.4.10. Καταπολέμηση κάθε μορφής εγκληματικότητας στα πλαίσια του τουρισμού, και, ειδικότερα, καταπολέμηση της μίανσης του τουρισμού μέσω της σεξουαλικής εκμετάλλευσης - ιδιαίτερα δε των παιδιών - που καλύπτεται πίσω από υποτιθέμενες τουριστικές δραστηριότητες σε διάφορες χώρες.

5.5. Τουρισμός και σταθερότητα: περιορισμός της εποχικότητας

Η εποχικότητα έχει αποκληθεί "το μεγάλο εκκρεμές πρόβλημα" της τουριστικής δραστηριότητας, στο βαθμό που προξενεί σοβαρές ανισορροπίες στη δραστηριότητα, δεδομένου ότι δεν επεκτείνεται σε όλες τις εν δυνάμει περιόδους δραστηριότητας, με σοβαρές συνέπειες για τις επιχειρήσεις, τα πρόσωπα που απασχολούνται στον τουρισμό, τις τουριστικές περιοχές και, τελικά, την ίδια την ικανότητα του τουρισμού για δημιουργία πλούτου και ευημερίας, που τόσο έχει προβληθεί.

Η εποχικότητα σημαίνει, κατά πρώτο λόγο, υπο-αξιοποίηση και πόρων κεφαλαίου (εγκαταστάσεις, κτίρια, υποδομές ...) και ανθρώπινων πόρων, που για μεγάλα διαστήματα του έτους μένουν ανενεργοί. Ο αντίκτυπος είναι σαφής: όταν δεν υπάρχει δραστηριότητα, δεν υπάρχει και απόδοση των πόρων αυτών και οι εργαζόμενοι του κλάδου πρέπει να αναζητήσουν άλλη δραστηριότητα, ή να συγκαταλέγονται στους ανέργους για τους μήνες αυτούς.

Σε άλλες περιπτώσεις η περίοδος αυτή της έλλειψης δραστηριότητας είναι μεγάλη, σε άλλες μικρή, σε άλλες περιπτώσεις είναι το χειμώνα και σε άλλες το καλοκαίρι, οι επιπτώσεις όμως στη διάρκεια του έτους είναι επιβλαβείς στο σύνολο σχεδόν των περιπτώσεων. Σε όλες τις περιπτώσεις, η βασική σταθερότητα της απασχόλησης, αναγκαία προϋπόθεση για την ποιότητά της, απειλείται· σε μερικές περιπτώσεις, οι ίδιες οι επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν μείωση της αποδοτικότητας και της ανταγωνιστικότητάς τους λόγω της εποχικότητας και της μείωσης εσόδων που συνεπάγεται. Επομένως, πρόκειται για σοβαρή απειλή για τη βιωσιμότητα τόσο της απασχόλησης όσο και του συνόλου της τουριστικής δραστηριότητας.

Δεδομένου ότι η εποχικότητα οφείλεται σε κλιματικούς λόγους, δεν φαίνεται εύκολο να βρεθούν ολοκληρωτικές λύσεις για το πρόβλημα αυτό· διάφορες πρωτοβουλίες όμως μπορούν να συμβάλουν στην αντιστάθμιση της εποχικότητας και των αρνητικών της επιπτώσεων.

5.5.1. Διευκόλυνση της αποσυμφόρησης των περιόδων διακοπών των τουριστών, ώστε να καταστεί δυνατή η διαφοροποίηση των τουριστικών δραστηριοτήτων και η κλιμάκωσή τους καθ' όλη τη διάρκεια του έτους.

5.5.2. Υποστήριξη, μέσω ειδικών προσφορών που να μπορούν να λαμβάνουν δημόσιες ενισχύσεις ή/και χρηματοδοτήσεις, του τουρισμού για τις ομάδες που δεν έχουν εργασιακές δραστηριότητες, κατά προτίμηση κατά τις περιόδους μειωμένης τουριστικής δραστηριότητας, και διεύρυνση και ενίσχυση των υφιστάμενων μορφών Κοινωνικού Τουρισμού που αναπτύσσονται σε διάφορες χώρες της Ένωσης, με παράλληλη ενθάρρυνση της διεύρυνσης των στόχων, των δραστηριοτήτων και των χρηστών σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.

5.5.3. Ενθάρρυνση της δημιουργίας τουριστικών προϊόντων σαφώς "αντι-εποχικών" (που αναπτύσσονται στην αντίθετη εποχή από την κύρια δραστηριότητα της περιοχής), στις τουριστικές περιοχές όπου είναι αυτό δυνατόν, ώστε να αντισταθμίζονται οι δραστηριότητες που δεν παρουσιάζουν μεγάλη διαφοροποίηση.

5.5.4. Διαφοροποίηση των οικονομιών των τουριστικών περιοχών, μέσω του συνδυασμού της εποχικής τουριστικής δραστηριότητας με άλλες δραστηριότητες, μη τουριστικές, ώστε να μετριάζονται οι αρνητικές επιπτώσεις και να μεγιστοποιείται η θετική επίδραση του καταμερισμού του κινδύνου.

5.5.5. Προώθηση των διεθνών ανταλλαγών φοιτητών καθ' όλη τη διάρκεια του έτους, ως πολιτισμικού και εκπαιδευτικού τουρισμού, πράγμα που θα συμβάλει, συγχρόνως, στη σύσφιξη και βελτίωση των σχέσεων μεταξύ των χωρών. Παράλληλα, παρέχεται στους φοιτητές η ευκαιρία να μάθουν να ομιλούν με ευχέρεια την αντίστοιχη ξένη γλώσσα και να εξοικειωθούν με τον πολιτισμό της εκάστοτε χώρας.

5.5.6. Εισαγωγή σε όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης προγραμμάτων κοινωνικού τουρισμού βάσει προϋποθέσεων που θα εξασφαλίζουν την οικονομική πρόσβαση σε όλους τους πολίτες και θα επιφέρουν ευημερία στους χρήστες, απασχόληση καθ' όλη τη διάρκεια του έτους στους εργαζομένους και αποδοτικότητα στις επιχειρήσεις.

5.5.7. Ενίσχυση των ερευνών που διεξάγονται εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με μορφές διεθνικής συνεργασίας και συντονισμού, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, Προγραμμάτων Κοινωνικού Τουρισμού που να εξασφαλίζουν τη θετική επίδραση των πολιτισμικών και κοινωνικών ανταλλαγών και να προωθούν την ιδέα και την πραγματικότητα της ευρωπαϊκής ιθαγένειας.

5.5.8. Ανάπτυξη δράσεων που θα εξασφαλίζουν ότι η πίεση που ασκούν στο περιβάλλον οι νέες τουριστικές δραστηριότητες θα υπόκειται σε έλεγχο και διαχείριση με γνώμονα τη βιωσιμότητα σε συνάρτηση με τα κοινωνικά οφέλη που αποφέρουν.

5.5.9. Καθιέρωση, μέσω μορφών εταιρικής σχέσης δημόσιου-ιδιωτικού τομέα, της συμμετοχής στη διαχείριση των νέων προϊόντων τα οποία αποσκοπούν στην κατάργηση του εποχικού χαρακτήρα, ώστε να διασφαλίζεται η βελτίωση της οικονομικής, κοινωνικής και περιβαλλοντικής ισορροπίας των τουριστικών περιοχών.

5.5.10. Προώθηση διεθνικών δράσεων ανταλλαγής εμπειριών στον τομέα αυτόν, με ανταλλαγή δοκιμασμένων ορθών πρακτικών και μελέτη των προϋποθέσεων εφαρμογής τους σε άλλες χώρες.

5.6. Τουρισμός, πολιτισμός και πολιτισμική κληρονομιά

Ο πολιτισμικός πλούτος των λαών και των πόλεων της Ευρώπης αποτελεί αναμφισβήτητα ένα από τα σημαντικότερα ελκυστικά στοιχεία που προτείνει η τουριστική δραστηριότητα στους ενδεχόμενους τουρίστες και ταξιδιώτες. Το ευρύ φάσμα εθίμων και παραδόσεων των διαφόρων λαών της Ευρώπης αποτελεί επίσης στοιχείο άυλου, αλλά πραγματικού πλούτου, στη διατήρηση και αξιοποίηση του οποίου μπορεί να συμβάλει ο τουρισμός. Ορισμένες από αυτές τις άυλες πολιτισμικές αξίες, όπως η χειροτεχνία, η μουσική, οι προφορικές παραδόσεις, τα έθιμα, οι γλώσσες, οι χοροί, οι τελετουργίες, οι γιορτές, η παραδοσιακή ιατρική και φαρμακοποιία, οι μαγειρικές τέχνες ..., μπορούν να αποτελέσουν αναπόσπαστα στοιχεία ορισμένων νέων μορφών κοινωνικά βιώσιμου τουρισμού. Κατά τον ίδιο τρόπο, τα αθλητικά γεγονότα αποτελούν ιδανική ευκαιρία για τον τουρισμό και την ανταλλαγή διαφόρων αξιών των λαών. Η σχέση του τουρισμού με τον πολιτισμό και την κληρονομιά μπορεί να λάβει δύο μορφές: την αξιοποίηση των διαφόρων στοιχείων που συναπαρτίζουν τον πλούτο αυτόν, οπότε ο τουρισμός αναδεικνύεται σε μέσον διατήρησης, διαφύλαξης και βελτίωσής του, ή την λεηλασία των στοιχείων αυτών μέσω της αλόγιστης ανάλωσής τους. Η πρώτη, είναι η βιώσιμη επιλογή, η δεύτερη, είναι η μη βιώσιμη κοινωνικά. Μπορούμε να προτείνουμε διάφορες πρωτοβουλίες που να συμβάλλουν στην πολιτισμική βιωσιμότητα μέσω του τουρισμού.

5.6.1. Συνεκτίμηση του δυναμικού πληρότητας ως ουσιώδους μεταβλητής στη σχέση τουρισμού-πολιτισμού-πολιτισμικής κληρονομιάς, με στόχο τη διασφάλιση της βιωσιμότητάς του και τη ρύθμιση της πρόσβασης και των τουριστικών συνεπειών σε συνάρτηση με τα όρια που είναι κοινωνικώς αποδεκτά.

5.6.2. Σεβασμός της πολιτισμικής παράδοσης και του τρόπου ζωής του τόπου, ως ουσιαστικών στοιχείων της ζωής των τουριστικών προορισμών, και αποφυγή της "καταπάτησης" του τόπου ή της κοινωνικής επιβολής ξενόφερτων και αλλότροπων ηθών.

5.6.3. Ενθάρρυνση της ανάδειξης των στοιχείων της πολιτισμικής και καλλιτεχνικής κληρονομιάς των τουριστικών περιοχών μέσω της αποκατάστασης και, ακολούθως, της συντήρησής τους.

5.6.4. Προώθηση της ενεργοποίησης των πόρων πολιτισμικής κληρονομιάς κάθε περιοχής, με στόχο τη διαφοροποίηση των τουριστικών προϊόντων.

5.6.5. Διασφάλιση της επάρκειας των οικονομικών πόρων που αποφέρει η τουριστική βιομηχανία στις αρμόδιες τοπικές διοικητικές αρχές, ώστε να είναι δυνατή η διατήρηση των στοιχείων της πολιτισμικής κληρονομιάς.

5.6.6. Υποστήριξη της αυθεντικής τοπικής χειροτεχνίας σε όλη την αλυσίδα αξιών της τουριστικής προσφοράς, για τη διαφύλαξη της πολιτισμικής κληρονομιάς και την ώθηση της οικονομίας.

5.6.7. Ενίσχυση της ιστορικής έρευνας της πολιτιστικής και πολιτισμικής κληρονομιάς της κάθε τουριστικής περιοχής, με στόχο την ενίσχυση της ιστορικής μνήμης και τη συμβολή στην ανάδειξή της.

5.6.8. Προώθηση των διεθνικών πολιτισμικών ανταλλαγών με τη μορφή δικτύων, ως μορφής διαπολιτισμικών σχέσεων που θα συμβάλλει στη γνώση της πολλαπλής και αξιόλογης πραγματικότητας της Ευρώπης εκ μέρους των ευρωπαίων πολιτών. Ειδικότερα, προώθηση των ανταλλαγών μεταξύ νέων υπό την αιγίδα ευρωπαϊκών προγραμμάτων (Erasmus, Σωκράτης ...). Προώθηση της διδασκαλίας ξένων γλωσσών στα κράτη μέλη μέσω διεθνών ανταλλαγών καθηγητών, προκειμένου οι μαθητές να έχουν καθηγητές που διδάσκουν τη μητρική τους γλώσσα. Με τον τρόπο αυτό, οι μαθητές θα μπορούν να βελτιώσουν την προφορική γνώση της γλώσσας. Εξάλλου, οι καθηγητές που διδάσκουν τη μητρική τους γλώσσα μπορούν να μεταδώσουν με τρόπο πιο αυθεντικό τον πολιτισμό και την πολιτισμική τους κληρονομιά.

5.6.9. Μεγαλύτερη παρουσία της παραδοσιακής κουζίνας του τόπου στην τουριστική προσφορά των ξενοδοχείων, ως σημαντικής πτυχής του πολιτισμού των λαών, και αποφυγή της τυποποίησης της παγκοσμιοποιημένης και αδιαφοροποίητης γαστρονομικής προσφοράς.

5.6.10. Προώθηση της διαχείρισης της πολιτισμικής κληρονομιάς, μέσω μορφών κοινωνικής συμμετοχής, εταιρικής σχέσης και χορηγίας που θα λειτουργούν με συντονισμό πολιτών, ενώσεων εργοδοτών και συνδικαλιστικών οργανώσεων.

5.7. Τουρισμός και πρόσβαση των ατόμων με ειδικές ανάγκες

Ο τουρισμός έχει αναδειχθεί σε κοινωνικό φαινόμενο εξαιρετικής σημασίας, που κινητοποιεί εκατομμύρια προσώπων ανά τον κόσμο, και ιδιαίτερα στην Ευρώπη, και συνιστά όχι μόνον έναν άνευ προηγουμένου συντελεστή πλούτου και οικονομικής προόδου, αλλά και καθοριστικό στοιχείο για τη βελτίωση της γνώσης, της επικοινωνίας, του επιπέδου σχέσεων και του σεβασμού μεταξύ πολιτών διαφορετικών χωρών.

Ο τουρισμός αποτελεί πρώτης τάξεως κοινωνικό αγαθό και πρέπει να είναι προσιτός σε όλους τους πολίτες, χωρίς να αποκλείεται καμία ομάδα πληθυσμού, ανεξάρτητα από τα προσωπικά, κοινωνικά, οικονομικά ή οιουδήποτε είδους χαρακτηριστικά των μελών της. Τα άτομα με ειδικές ανάγκες, που στην Ευρωπαϊκή Ένωση αντιπροσωπεύουν το 10 % του συνολικού πληθυσμού, χάρη στον αυξανόμενο βαθμό οικονομικής και κοινωνικής τους ένταξης, συμμετέχουν όλο και πιο συχνά σε τουριστικές δραστηριότητες, παρά τα κωλύματα, εμπόδια και κάθε λογής δυσκολίες που εξακολουθούν να υφίστανται και που παρακωλύουν την τακτική και κανονική τους πρόσβαση σε τουριστικά αγαθά και υπηρεσίες.

Η κατάργηση ή ο μετριασμός των εμποδίων αυτών που περιορίζουν την άσκηση τουριστικών δραστηριοτήτων εκ μέρους των ατόμων με ειδικές ανάγκες δεν αποτελεί απλά απαίτηση, βάσει των αρχών της ισότητας δικαιωμάτων και ευκαιριών και της κατάργησης των διακρίσεων που ισχύουν στο χώρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών μελών της, αλλά αντιπροσωπεύει επίσης ένα αποτελεσματικό μέτρο για την ένταξη νέων ομάδων πολιτών στις δραστηριότητες που σχετίζονται ή απορρέουν από τον τουρισμό, πράγμα που θα συμβάλει στην ανάπτυξη ενός οικονομικού κλάδου ο οποίος, στις χώρες της Νότιας Ευρώπης κυρίως, έχει άμεση επίδραση στη δημιουργία πλούτου και απασχόλησης για ολόκληρη την κοινωνία.

Η αναμφισβήτητη αυτή πραγματικότητα οδήγησε το ευρωπαϊκό συλλογικό κίνημα των ατόμων με ειδικές ανάγκες στη διακήρυξη ορισμένων κατευθυντήριων κριτηρίων για θέματα τουρισμού και ειδικών αναγκών, τα οποία συγκεντρώνονται σε ένα είδος δεκάλογου, όπου συνοψίζονται οι φιλοδοξίες του κοινωνικού κλάδου των ατόμων με ειδικές ανάγκες όσον αφορά τον τουρισμό. Οι πρωτοβουλίες που μπορούν να αναληφθούν για την υλοποίηση των αρχών αυτών είναι:

5.7.1. Να εξασφαλιστεί ότι τα άτομα με αναπηρίες, και ειδικότερα εκείνα που αντιμετωπίζουν προβλήματα κινητικότητας ή επικοινωνίας, έχουν πραγματικό και εφαρμόσιμο δικαίωμα τακτικής και κανονικής πρόσβασης στα τουριστικά αγαθά και υπηρεσίες κάθε είδους.

5.7.2. Να εξασφαλιστεί ότι τα προβλήματα κινητικότητας ή επικοινωνίας που ενδέχεται να παρουσιάζουν τα άτομα με αναπηρίες δεν αποτελούν, σε καμία περίπτωση, λόγο για την απαγόρευση, άρνηση, περιορισμό ή απαίτηση προϋποθέσεων για την πρόσβασή τους στα τουριστικά αγαθά και υπηρεσίες κατά τρόπο ισότιμο με τους υπόλοιπους πολίτες.

5.7.3. Οι δημόσιες αρχές, και τα διάφορα επίπεδά τους (τοπικό, περιφερειακό, κρατικό και κοινοτικό) να θεσπίζουν και μεριμνούν για την εφαρμογή ενιαίων νομικών και τεχνικών κανόνων οι οποίοι θα εξασφαλίζουν την ελεύθερη πρόσβαση των ατόμων με ειδικές ανάγκες στα τουριστικά αγαθά και υπηρεσίες.

5.7.4. Οι δημόσιες αρχές να προωθούν, η καθεμιά στο οικείο πεδίο αρμοδιοτήτων, προγράμματα και δράσεις με σκοπό την ενίσχυση της δυνατότητας πρόσβασης και τη σταδιακή εξάλειψη των κάθε είδους εμποδίων και κωλυμάτων που εμποδίζουν ή δυσχεραίνουν την ασφαλή και άνετη πρόσβαση των ατόμων με ειδικές ανάγκες σε ικανοποιητικές τουριστικές υπηρεσίες.

5.7.5. Να ληφθούν τα απαραίτητα μέτρα ώστε ο προσιτός τουρισμός ή ο τουρισμός στον οποίο έχουν πρόσβαση όλοι, να μην αποτελεί θέμα αποκλειστικής αρμοδιότητας των δημόσιων αρχών, αλλά για την προώθηση και την ανάπτυξή του να έχουν ευθύνη και όλοι οι ιδιωτικοί φορείς (τουριστικοί πράκτορες, γραφεία ταξιδιών, φορείς μεταφορικών ή στεγαστικών υπηρεσιών, υπεύθυνοι τουριστικών αξιοθέατων, κ.λπ.) που δραστηριοποιούνται στον κοινωνικο-οικονομικό αυτόν χώρο.

5.7.6. Η δυνατότητα πρόσβασης στα τουριστικά αγαθά και υπηρεσίες δεν πρέπει να προκύπτει αποκλειστικά από την επιβολή των δημόσιων αρχών, οι οποίες πάντως οφείλουν οπωσδήποτε να εξασφαλίζουν την πλήρη και πραγματική χρήση και αξιοποίηση της υφιστάμενης τουριστικής προσφοράς εκ μέρους των ατόμων με ειδικές ανάγκες. Πρέπει επίσης να προκύπτει από την ελεύθερη απόφαση των τουριστικών πρακτόρων, οι οποίοι πρέπει να πεισθούν ότι ο τουρισμός για όλους, εκτός από κοινωνική ευθύνη, αποτελεί και ευκαιρία επιχειρηματικής δραστηριότητας, καθώς και ανταγωνιστικό πλεονέκτημα για τα τουριστικά και ψυχαγωγικά προϊόντα και υπηρεσίες που προτείνουν και παρέχουν.

5.7.7. Οι δημόσιες αρχές και οι ιδιωτικοί πράκτορες που δραστηριοποιούνται στον τουριστικό τομέα θα πρέπει να λαμβάνουν σοβαρά υπόψη την αντικειμενικά μειονεκτική αρχική κατάσταση στην οποία βρίσκονται τα άτομα με ειδικές ανάγκες, ιδιαίτερα δε εκείνα που χρειάζονται τη βοήθεια ή συνδρομή τρίτων προσώπων για την άσκηση δραστηριοτήτων ψυχαγωγίας ή τουρισμού και, για το λόγο αυτόν, να τους προσφέρουν προτιμησιακές τιμές ή όρους κατά την παροχή τουριστικών προϊόντων και υπηρεσιών.

5.7.8. Η δυνατότητα πρόσβασης και ελεύθερης χρήσης των τουριστικών αγαθών και υπηρεσιών εκ μέρους των ατόμων με ειδικές ανάγκες να αποτελέσει ένα από τα στοιχεία που θα λαμβάνονται υπόψη κατά την πιστοποίηση, απονομή και αναγνώριση διακρίσεων ποιότητας στις τουριστικές επιχειρήσεις και εγκαταστάσεις (π.χ. αστέρια για τα ξενοδοχεία και τα εστιατόρια κ.λπ.).

5.7.9. Κάθε είδους ενημερωτικό υλικό και κάθε υπηρεσία παροχής τουριστικών πληροφοριών θα πρέπει να περιλαμβάνουν υποχρεωτικά ενδείξεις για τις συνθήκες πρόσβασης των παρεχόμενων τουριστικών αγαθών και υπηρεσιών, ούτως ώστε τα άτομα με ειδικές ανάγκες να γνωρίζουν επακριβώς και εκ των προτέρων τις δυνατότητες της κάθε τουριστικής προσφοράς ως προς την ελεύθερη πρόσβαση.

5.7.10. Να προωθηθεί και να διαδοθεί η έκκληση του κοινωνικού κινήματος των ατόμων με ειδικές ανάγκες προς τις ευρωπαϊκές αρχές, τις εθνικές κυβερνήσεις, τις περιφερειακές και τοπικές αρχές, καθώς και τους ιδιωτικούς φορείς που δραστηριοποιούνται στο χώρο του τουρισμού των ευρωπαϊκών χωρών, να καταβάλουν προσπάθειες προκειμένου να καταστεί η Ευρώπη πραγματικό κέντρο του παγκόσμιου τουρισμού και ένας χώρος ελεύθερος από εμπόδια και κωλύματα, ανοιχτός σε όλα τα άτομα.

Εάν εφαρμόσουμε τις αρχές και πρωτοβουλίες αυτές, θα προσφέρουμε πρόσβαση στα τουριστικά αγαθά, προϊόντα και υπηρεσίες σε μια ομάδα πληθυσμού - τα άτομα με ειδικές ανάγκες, καθώς και, σε μεγάλο βαθμό, τα ηλικιωμένα άτομα - η οποία μέχρι στιγμής περιοριζόταν ως προς την πλήρη συμμετοχή της στον τομέα αυτόν. Με βάση τις κατευθυντήριες αυτές γραμμές, θα σημειωθεί πρόοδος στην κατάργηση των διακρίσεων και στην πρόσβαση όλων των ατόμων στον τουρισμό· θα αποκτήσει προστιθέμενη αξία η τουριστική προσφορά· θα αρχίσουν να ικανοποιούνται τα αιτήματα κάποιων πολιτών οι οποίοι δεν αποτέλεσαν πάντοτε αντικείμενο προσοχής όσον αφορά τη διάστασή τους ως καταναλωτών τουριστικών αγαθών και θα διευρυνθεί η αγορά σε περισσότερους εν δυνάμει πελάτες, πράγμα που θα δημιουργήσει πλούτο και πρόοδο.

Συχνά, εκτός από τα αρχιτεκτονικά εμπόδια, υπάρχουν και ψυχολογικά εμπόδια σε μεγάλο τμήμα του πληθυσμού, λόγω άγνοιας των πραγματικών αναγκών των ατόμων με ειδικές ανάγκες, με αποτέλεσμα να προκύπτουν συμπεριφορές που δείχνουν επιπολαιότητα και έλλειψη αισθήματος αλληλεγγύης προς τους άλλους πολίτες. Προκειμένου να ευαισθητοποιηθούν ευρέως όλοι οι πολίτες και φορείς που παρεμβαίνουν στον τομέα του τουρισμού σχετικά με την αναγκαιότητα των δράσεων και πρωτοβουλιών αυτών και το ρόλο που αντιστοιχεί στον καθένα, προτείνεται να αναληφθεί ευρεία εκστρατεία ευαισθητοποίησης σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ως συμβολή στο έτος 2003, Ευρωπαϊκό Έτος των Ατόμων με Ειδικές Ανάγκες.

5.8. Τουρισμός και περιβάλλον

Στο πρόσφατο παρελθόν, ο τουρισμός και το περιβάλλον προβάλλονταν ως στοιχεία ανταγωνιστικά: εάν επιθυμούσαμε τον πλούτο που προέρχεται από τον τουρισμό, αυτό έπρεπε να αποβαίνει εις βάρος του περιβάλλοντος, της χρήσης των καλύτερων τμημάτων γης, κατά προτίμηση των παράκτιων ή των ορεινών ζωνών μεγάλου υψόμετρου, εις βάρος των φυσικών τοπίων, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι παράγοντες της βιοποικιλότητας, των προϋπαρχόντων πόρων, της έκτασής τους, της δυναμικότητάς τους. Ήταν μια δύσκολη επιλογή, απέναντι σε ένα δίλημμα που είχε τοποθετηθεί εσφαλμένα, στο οποίο αντιπαρατάσσονταν στοιχεία που δεν είναι αναγκαστικά αντιφατικά, η γενική απάντηση όμως που δόθηκε και υπό το πρίσμα της σημερινής πραγματικότητας, ήταν σαφής: ας αναπτυχθούμε, ας δημιουργήσουμε πλούτο και ας αποβεί αυτό επιβλαβές για το περιβάλλον. Και τούτο, παραδόξως, σε μια δραστηριότητα όπως ο τουρισμός, η βάση του οποίου έγκειται ακριβώς στη διατήρηση της φυσικής ομορφιάς. Πρόκειται σίγουρα για μια διαφοροποιημένη χρονική αντίληψη: από τη μία, η βραχυπρόθεσμη θεώρηση της άμεσης αποκόμισης οφέλους από κτιριακές εγκαταστάσεις, από την άλλη, η βιώσιμη θεώρηση του οφέλους από μια δραστηριότητα ανταγωνιστική και βιώσιμη. Για μία ακόμη φορά, διαπιστώνεται η ανάγκη προσδιορισμού προϋποθέσεων και πρωτοβουλιών που θα συμβάλλουν σε νέες μορφές τουρισμού, περιβαλλοντικά βιώσιμου.

5.8.1. Επανεξέταση της κατάλληλης αναλογίας μεταξύ όγκου τουριστών και μεταφορικών μέσων ώστε να ελαχιστοποιηθεί η κατανάλωση ενέργειας που απαιτεί η τουριστική δραστηριότητα και ειδικότερα οι μεταφορές.

5.8.2. Σχεδιασμός της νέας τουριστικής ανάπτυξης κάτω από αυστηρές προϋποθέσεις βιωσιμότητας: κατάλληλη τοποθεσία, αξιοποίηση των πόρων, και ειδικά των υδάτων και της ενέργειας, στον ελάχιστο δυνατό βαθμό και κατά τρόπο ανανεώσιμο. Οι διάφορες μορφές χωροταξικών σχεδίων πρέπει να αποτελούν τον κύριο μηχανισμό για την κατάλληλη προσαρμογή και την ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων.

5.8.3. Σταθερή διατήρηση του ελέγχου επί του πολεοδομικού πληθυσμιακού ορίου και επί του ρυθμού βιώσιμης ανάπτυξης και εξασφάλιση της τήρησης της νομοθεσίας μέσω επιθεωρήσεων.

5.8.4. Διαφύλαξη του τοπίου, της βιοποικιλότητας, της επίγειας και θαλάσσιας φυσικής κληρονομιάς και ειδικότερα των οικοσυστημάτων των παράκτιων περιοχών και των περιοχών υψηλού υψομέτρου ως ιδιαίτερα ευαίσθητων και ευάλωτων οικοσυστημάτων που ενδέχεται να αποτελούν αντικείμενο πολεοδομικών βλέψεων. Οι νέες μορφές αγροτουρισμού και οικολογικού τουρισμού πρέπει να συνιστούν κατάλληλη συμβολή προς την ισορροπία αυτήν.

5.8.5. Εισαγωγή στις επιχειρήσεις και τα ιδρύματα εξελιγμένων συστημάτων περιβαλλοντικής διαχείρισης για τη διαχείριση των πόρων (υδάτων, ενέργειας) και των αποβλήτων· συντονισμένη δράση και εταιρικές σχέσεις ιδιωτικού-δημοσίου τομέα.

5.8.6. Προώθηση της βιώσιμης κινητικότητας στο εσωτερικό των τουριστικών περιοχών, με διευκόλυνση της μετακίνησης των πεζών και των συλλογικών δημόσιων μέσων μεταφοράς.

5.8.7. Προώθηση της περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης των κατοίκων και των τουριστών και καθιέρωση συστημάτων βιώσιμων κανόνων συμπεριφοράς. Η Τοπική Ατζέντα 21, που προέκυψε από τη Σύνοδο Κορυφής για τη Γη, που πραγματοποιήθηκε το 1992 στο Ρίο ντε Τζανέιρο, ως εντολή προς όλους τους λαούς και τις πόλεις προκειμένου να αντιμετωπίσουν με εγγυήσεις τον 21ο αιώνα, συνιστά έναν καλοσχεδιασμένο και ολοκληρωμένο μηχανισμό για έναν μακροπρόθεσμο προγραμματισμό, για μια μεθοδολογία, που αποβλέπει στο να υπερκερασθούν ενδεχόμενες συγκρούσεις μεταξύ διαφόρων οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών αξιών, καθώς και για τη συμμετοχή των πολιτών σε σχέδια δράσης που αποσκοπούν στη βιωσιμότητα.

5.8.8. Προώθηση της χρήσης ρυθμιστικών μηχανισμών, κινήτρων και δημοσιονομικών μηχανισμών υπό τη μορφή περιβαλλοντικών φόρων, οι οποίοι θα συμβάλλουν κατά τρόπο ενεργό και ισχυρό στις πολιτικές και δράσεις βιωσιμότητας των τουριστικών περιοχών.

5.8.9. Ενθάρρυνση των συνηθειών αγοράς οικολογικών προϊόντων μεταξύ κατοίκων και επισκεπτών.

5.8.10. Καθιέρωση συστημάτων οικολογικού ελέγχου και οικολογικών σημάτων γενικής αποδοχής για την αξιολόγηση των ορθών περιβαλλοντικών δράσεων. Υποστήριξη της ανάπτυξης ενός ενιαίου οικολογικού σήματος σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Αξιολόγηση και προώθηση της καθιέρωσης των οικολογικών κριτηρίων για τις τουριστικές υπηρεσίες διαμονής, τα οποία υιοθετήθηκαν στις 14 Απριλίου 2003.

5.9. Τουρισμός, ειρήνη και αλληλεγγύη

Ο τουρισμός είναι το αντίθετο ακριβώς από τον πόλεμο. Ο πόλεμος σημαίνει εισβολή μιας χώρας σε άλλη, επίθεση, καταστροφή της φύσης και της πολιτισμικής κληρονομιάς, ταπείνωση των ανθρώπων, ακόμη και θανάτωσή τους. Ο τουρισμός, αντίθετα, σημαίνει υποδοχή, ανταλλαγή, ανάδειξη των τοπικών χαρακτηριστικών, διαφύλαξη του περιβάλλοντος, πλούτο, και τελικά φιλία και αγάπη μεταξύ των ανθρώπων. Αν αληθεύει ότι μπορεί κανείς να αγαπήσει μόνο αυτό που γνωρίζει, ο τουρισμός, ως μέσον προσέγγισης και με το τεράστιο δυναμικό γνωριμίας όλων των λαών που ενέχει, αποτελεί μηχανισμό ομόνοιας και ειρήνης μεταξύ εθνών, πολιτισμών, θρησκειών και ανθρώπων. Σε όλα αυτά πρέπει αναμφισβήτητα να συμβάλει η δημοκρατία και η πολιτική σταθερότητα τόσο των χωρών προέλευσης όσο και των χωρών υποδοχής των τουριστών.

Η κατανόηση μεταξύ των λαών και η προαγωγή των ηθικών αξιών αποτελούν βάση του βιώσιμου και υπεύθυνου τουρισμού και, ως εκ τούτου, η αλληλεγγύη μεταξύ των λαών μπορεί να αποτελέσει καρπό της γνωριμίας μέσω του τουρισμού.

Προκειμένου να καταστεί πραγματικά ο τουρισμός έκφραση και μέσον ειρήνης και αλληλεγγύης, και άρα βιώσιμος και προσιτός, είναι αναγκαία η ανάπτυξη διαφόρων πρωτοβουλιών:

5.9.1. Ανάπτυξη των τουριστικών δραστηριοτήτων με πλήρη τήρηση των νόμων, των ηθών και των πολιτισμικών χαρακτηριστικών των χωρών προορισμού, και με αναγνώριση του πλούτου τους.

5.9.2. Μέριμνα εκ μέρους των αρχών για την ασφάλεια των τουριστών και των αγαθών τους και ιδιαίτερη προσοχή για την πληροφόρηση και την πρόληψη συμβάντων που θα μπορούσαν να συνιστούν επιθετική ενέργεια.

5.9.3. Ενθάρρυνση προς τους τουρίστες προκειμένου να επωφελούνται από τους φυσικούς και πολιτισμικούς πόρους, βάσει κριτηρίων σεβασμού τους και ως μέσον για τον ατομικό και συλλογικό εμπλουτισμό των εμπειριών τους.

5.9.4. Καταπολέμηση κάθε μορφής βίας και σεξουαλικής εκμετάλλευσης, και κάθε μορφής προσβολής της αξιοπρέπειας των λαών, και κυρίως όταν αφορά παιδιά, επειδή θίγει τους βασικούς στόχους του τουρισμού.

5.9.5. Διευκόλυνση εκ μέρους των τουριστικών πρακτόρων της αντικειμενικής και ειλικρινούς ενημέρωσης των τουριστών σχετικά με τους τόπους προορισμού.

5.9.6. Προώθηση της δυνατότητας πραγματικής άσκησης του δικαιώματος όλων να πραγματοποιούν τουρισμό, ως έκφραση του δικαιώματος ανάπαυσης, ψυχαγωγίας και δια βίου κατάρτισης.

5.9.7. Η ανταλλαγή εμπειριών τουριστικής ανάπτυξης μεταξύ των λαών με τουριστικές δυνατότητες, ώστε να αποφεύγεται η επανάληψη των σφαλμάτων του παρελθόντος, θα πρέπει να αποτελέσει δράση αλληλεγγύης για την αποτροπή προτύπων ανάπτυξης που έχουν αποδειχθεί μη βιώσιμα.

5.9.8. Η γενική προώθηση του τουρισμού μεταξύ όλων των λαών του κόσμου θα αποτελέσει ιδανική οδό για την καταπολέμηση της φτώχιας, την ανάπτυξη και την ευημερία πολυάριθμων χωρών.

5.9.9. Η ειρήνη αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση της βιώσιμης ανάπτυξης και γι' αυτό οι τουριστικοί πράκτορες θα πρέπει να αναπτύσσουν δράσεις υπέρ της οικοδόμησης, σε ολόκληρο τον κόσμο, συνθηκών ισότητας, δικαιοσύνης, δημοκρατίας και ευημερίας, που θα καθιστούν την ειρήνη εφικτή και πραγματική.

5.9.10. Εδραίωση και ενίσχυση των διαφόρων μορφών τουρισμού ως μέσου για την ανάπτυξη της γνωριμίας μεταξύ των λαών και της ειρήνης μεταξύ των εθνών. Προώθηση προτύπων συμβολικής αναγνώρισης του ρόλου του τουρισμού για την επίτευξη της ειρήνης σε ολόκληρο τον κόσμο: Τουρίστες για την Ειρήνη.

5.10. Τουρισμός και φορείς του κλάδου

Λόγω της μεγάλης ποικιλίας φορέων που δραστηριοποιούνται στον κλάδο του τουρισμού, θα ήταν σκόπιμο να διαφοροποιηθεί ο ρόλος του καθενός στο σύνθετο αυτό έργο της διαμόρφωσης νέων μορφών βιώσιμου τουρισμού.

5.10.1. Εναπόκειται στους πολιτικούς και θεσμικούς αρμόδιους ο καθορισμός του κατάλληλου πλαισίου εντός του οποίου οι νέες μορφές βιώσιμου τουρισμού θα καθίστανται εφικτές και θα προωθούνται μέσω του συνόλου μηχανισμών που διαθέτουν οι δημόσιες αρχές. Οι πολιτικές προτεραιότητες σχετικά με τη στρατηγική επιλογή ενός τουρισμού βιώσιμου και προσιτού σε όλους, αναμένεται να επιτρέψουν στο μέλλον μία δυναμική παρουσία του τουρισμού, ως εγκάρσιου στοιχείου, σε όλες τις ευρωπαϊκές πολιτικές, καθώς και μια μεγαλύτερη έμφαση στις κοινές πολιτικές που τον επηρεάζουν. Η συγκέντρωση αξιόλογων και αξιόπιστων στοιχείων, π.χ. με τη μορφή Δορυφορικών Λογαριασμών του Τουρισμού θα μπορούσε να αποτελέσει μέσον για τη χάραξη κατάλληλων πολιτικών για την επίτευξη των στόχων της βιωσιμότητας και του προσιτού του τουρισμού.

5.10.2. Οι διοικητικές αρχές, και ειδικότερα οι πλησιέστερες προς τον πολίτη, δηλαδή οι περιφερειακές και οι τοπικές, καλούνται να διαδραματίσουν ειδικό ρόλο, δεδομένου ότι αυτές διαμορφώνουν το χώρο των τουριστικών προορισμών μέσω της χωροταξίας, αυτές συμβάλλουν στη διαμόρφωση των κοινωνικών ομάδων και του τοπικού πληθυσμού και αυτές κατευθύνουν την οικονομική δραστηριότητα, επί του προκειμένου την τουριστική. Ο ρόλος τους σχετικά με το βιώσιμο τουρισμό είναι πολύ σημαντικός και κανονικά διαθέτουν άμεσες ή έμμεσες αρμοδιότητες επί της τουριστικής διαδικασίας.

5.10.3. Για να ασκηθεί αυτός ο σημαντικός για τη βιωσιμότητα ρόλος πρέπει να διαρθρωθούν, σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, χρηματοδοτικά μέσα που θα επιτρέπουν την εφαρμογή και τη συγκεκριμένη έκφραση των πολιτικών και στρατηγικών που υιοθετούνται.

5.10.4. Οι κοινωνικοί εταίροι: οι ενώσεις εργοδοτών και οι συνδικαλιστικές οργανώσεις, οφείλουν να υπερασπίζονται τα αντίστοιχα συμφέροντα που εκπροσωπούν, λαμβάνοντας όμως υπόψη τη δυνατότητά τους να αποφασίζουν πολιτικές, στρατηγικές και πρακτικές με στόχο τη βιωσιμότητα του τουρισμού. Ως εκ τούτου, πρέπει να διευκολυνθεί η συμμετοχή τους και η συνυπευθυνότητά τους στη χάραξη, παρακολούθηση και αξιολόγηση των πρωτοβουλιών που άπτονται του τουρισμού.

5.10.5. Οι φορείς παροχής τουριστικών υπηρεσιών είναι εκείνοι που παραδίδουν το τελικό προϊόν, έρχονται σε επαφή με τους καταναλωτές και ορίζουν τις βασικές συμβάσεις μεταξύ αυτού που πληρώνουν οι καταναλωτές και αυτού που λαμβάνουν και, τελικά, αποτελούν τους παράγοντες ποιότητας του συνολικού προϊόντος.

5.10.6. Οι εμπορικοί μεσάζοντες φέρνουν το προϊόν κοντά στους ενδεχόμενους καταναλωτές και φέρνουν σε επαφή χρήστες και φορείς παροχής υπηρεσιών. Η ειδική σημασία τους για τη βιωσιμότητα του προϊόντος έγκειται στο γεγονός ότι αυτοί υποδεικνύουν προορισμούς και μπορούν να προσανατολίζουν και να κατευθύνουν υπεύθυνα τους χρήστες.

5.10.7. Τα πανεπιστήμια και άλλα ερευνητικά κέντρα παράγουν γνώση, μηχανισμούς διαχείρισης, ενημέρωση, με λίγα λόγια παρέχουν στοιχεία ζωτικής σημασίας για τη βιωσιμότητα του τομέα.

5.10.8. Οι χρήστες είναι το καθοριστικό στοιχείο του βιώσιμου τουρισμού. Όσο περισσότερο θα εντάσσουν στη συμπεριφορά τους βιώσιμους κανόνες κατανάλωσης, τόσο περισσότερο θα προτιμούν τους προορισμούς ή τα προϊόντα που διέπονται από τέτοιους κανόνες.

5.10.9. Οι "οικοδεσπότες", ως τοπικός πληθυσμός, είναι το απαραίτητο ανθρώπινο δυναμικό για την παροχή τουριστικών υπηρεσιών και οι σχέσεις τους με τους τουρίστες καθορίζουν την ικανοποίηση και, επομένως, την κατάκτηση της εμπιστοσύνης των τουριστών στο συγκεκριμένο προορισμό.

5.10.10. Όλοι αυτοί οι φορείς πρέπει να έχουν επίγνωση της αναγκαιότητας να εργάζονται από κοινού, με διάλογο και συναινετικές διαδικασίες, τηρώντας τις κοινές αρχές του προσιτού και βιώσιμου τουρισμού. Για το λόγο αυτό, σε όλα τα επίπεδα, από το ευρωπαϊκό έως το τοπικό, πρέπει να θεσπιστούν διάφοροι μηχανισμοί συμμετοχής και διαλόγου: φόρουμ, συμβούλια, φορείς υποστήριξης ...

Ειδικότερα, κρίνεται θετικό το Φόρουμ Ευρωπαϊκού Τουρισμού που προωθεί η Επιτροπή, και η συνεργασία της ΕΟΚΕ με άλλους διεθνείς φορείς, όπως ο Παγκόσμιος Οργανισμός Τουρισμού και το Διεθνές Γραφείο Κοινωνικού Τουρισμού, ως μορφές προαγωγής της γνώσης και της συναίνεσης για έναν Τουρισμό Βιώσιμο και Προσιτό.

ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ: ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΟ

Ο ρόλος της Ένωσης στον τομέα του τουρισμού. Πράσινη Βίβλος της Επιτροπής(2).

Συμπεράσματα του Συμβουλίου για την Απασχόληση και τον Τουρισμό της 26ης Νοεμβρίου 1997.

Ο τουρισμός στην Ευρώπη: Νέες εταιρικές σχέσεις για τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Συμπεράσματα και συστάσεις της Ομάδας Υψηλού Επιπέδου για τον Τουρισμό και την Απασχόληση της 15ης Οκτωβρίου 1998.

Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών: Αύξηση του δυναμικού του τουρισμού για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης(3).

Συνέχεια που δίνεται στα συμπεράσματα και τις συστάσεις της Ομάδας Υψηλού Επιπέδου για τον τουρισμό και την απασχόληση, της 23ης Ιουνίου 1999 (1999/C 178/03).

Συμπεράσματα του Συμβουλίου για τον Τουρισμό και την Απασχόληση της 21ης Ιουνίου 1999.

Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισαβόνας της 23ης και 24ης Μαρτίου 2000.

Έκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών: Κοινοτικά μέτρα που επηρεάζουν τον τουρισμό, της 28ης Μαρτίου 2001(4).

Συμπεράσματα και Σχέδιο δράσης του Έκτακτου Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 21ης Σεπτεμβρίου 2001.

Έκθεση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών: Σε συνέχεια του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 21ης Σεπτεμβρίου: η κατάσταση στον Ευρωπαϊκό τομέα Τουρισμού(5).

Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών: Προσέγγιση συνεργασίας για το μέλλον του ευρωπαϊκού τουρισμού(6).

Συμπεράσματα του Συμβουλίου Εσωτερικής Αγοράς, Καταναλωτών και Τουρισμού της 26ης Νοεμβρίου 2001.

Ψήφισμα του Συμβουλίου για το μέλλον του Ευρωπαϊκού Τουρισμού (2002/C 135/01).

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Ενσωμάτωση των ατόμων με ειδικές ανάγκες στην κοινωνία" (2002/C 241/17).

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα "Ο Τουρισμός και η Απασχόληση"(7).

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών - Προσέγγιση συνεργασίας για το μέλλον του ευρωπαϊκού τουρισμού", της 18ης Σεπτεμβρίου 2002(8)

Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών - Προσέγγιση συνεργασίας για το μέλλον του ευρωπαϊκού τουρισμού", της 10ης Οκτωβρίου 2002.

Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών - Προσέγγιση συνεργασίας για το μέλλον του ευρωπαϊκού τουρισμού, της 14ης Μαΐου 2002.

Ατζέντα 21. Βιωσιμότητα του τουριστικού κλάδου στην Ευρώπη. Έγγραφο αναφοράς. Ευρωπαϊκό Φόρουμ για τον Τουρισμό 2002 της 10ης Δεκεμβρίου 2002.

Απόφαση της Επιτροπής για καθορισμό των οικολογικών κριτηρίων σχετικά με την απονομή του οικολογικού σήματος της Κοινότητας για υπηρεσίες τουριστικών καταλυμάτων, της 14ης Απριλίου 2003 (2003/287/ΕΚ).

Σύμφωνο συνεργασίας μεταξύ του Υπουργείου Οικονομίας και της Ισπανικής Επιτροπής αντιπροσώπων των ατόμων με ειδικές ανάγκες για θέματα Τουρισμού για όλους.

Κώδικας δεοντολογίας για τον Τουρισμό του Παγκόσμιου Οργανισμού Τουρισμού.

Ψηφίσματα σχετικά με την Αειφόρο Τουριστική Πολιτική της Διεθνούς Ένωσης Εργαζομένων στους τομείς των Τροφίμων, της Γεωργίας, των Ξενοδοχείων, των Εστιατορίων, των Προϊόντων Καπνού και σε συναφείς τομείς (UITA-IUF) και της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Συνδικαλιστικών Οργανώσεων στους τομείς των Τροφίμων, της Γεωργίας και των Ξενοδοχείων - Τουρισμού (EFFAT).

UNESCO: Σχέδιο δράσης για τις Πολιτικές για την Ανάπτυξη, Διακυβερνητική Διάσκεψη για τις Πολιτισμικές Πολιτικές για την Ανάπτυξη (Στοκχόλμη 1998).

Βρυξέλλες, 29 Οκτωβρίου 2003.

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Roger Briesch

(1) COM(2001) 665 τελικό της 13.11.2001.

(2) COM(95) 97 τελικό.

(3) COM(1999) 205 τελικό.

(4) COM(2001) 171 τελικό.

(5) COM(2001) 668 τελικό.

(6) COM(2001) 665 τελικό.

(7) ΕΕ C 75 της 15.3.2000, σ. 37

(8) ΕΕ C 61 της 14.3.2003.