1. Εισαγωγή και νομική βάση

Κύριο έργο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας (ΕΣΕ), το οποίο συνεστήθη με την απόφαση 2007/134/ΕΚ[1] της Επιτροπής, συνίσταται στην εφαρμογή του ειδικού προγράμματος «Ιδέες», συνολικού προϋπολογισμού 7,51 δισεκατομμυρίων ευρώ.

Το ΕΣΕ αποτελείται από ένα ανεξάρτητο επιστημονικό συμβούλιο, το οποίο υποστηρίζεται από ειδική εκτελεστική δομή με τη μορφή Εκτελεστικού Οργανισμού του ΕΣΕ (ΕΟΕΣΕ),[2] που έχει συσταθεί σύμφωνα με το γενικό καθεστώς των εκτελεστικών οργανισμών. Η ευθύνη για την υλοποίηση του προγράμματος «Ιδέες» και για την υποστήριξη του επιστημονικού συμβουλίου ανατέθηκε το 2008 στον ΕΟΕΣΕ από την Επιτροπή και τον Ιούλιο του 2009 παραχωρήθηκε στον ΕΟΕΣΕ αυτονομία.

Σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 4 και το παράρτημα Ι της απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με το ειδικό πρόγραμμα «Ιδέες», στην παρούσα ετήσια έκθεση της Επιτροπής, η οποία καταρτίστηκε σε συνεργασία με το επιστημονικό συμβούλιο του ΕΣΕ και με τον Εκτελεστικό Οργανισμό του ΕΣΕ, παρουσιάζεται η αξιολόγηση της Επιτροπής σχετικά με τις δραστηριότητες του ΕΣΕ και την επίτευξη των στόχων του, το 2010. Την παρούσα έκθεση συμπληρώνει έκθεση του Επιστημονικού Συμβουλίου σχετικά με την εφαρμογή και τα επιτεύγματα του προγράμματος κατά τη διάρκεια του έτους 2010.

2. Θέματα Στρατηγικής

Το επιστημονικό συμβούλιο είναι αρμόδιο για τη χάραξη της επιστημονικής στρατηγικής του ΕΣΕ, μεταξύ άλλων για τη θέσπιση του πλέον σημαντικού εγγράφου στρατηγικής του ΕΣΕ, του ετήσιου προγράμματος εργασίας «Ιδέες».

2.1. Μηχανισμοί χρηματοδότησης

Με το πρόγραμμα εργασίας «Ιδέες», στόχος του επιστημονικού συμβουλίου ήταν να προσδιορίσει ένα σαφές και σταθερό όραμα για τις ερευνητικές δραστηριότητες του ΕΣΕ. Υπενθυμίζεται ότι η στρατηγική του επιστημονικού συμβουλίου στον τομέα αυτό περιλαμβάνει δύο προγράμματα επιχορηγήσεων σε όλους τους τομείς της έρευνας:

- Επιχορηγήσεις του ΕΣΕ σε ανεξάρτητους ερευνητές που βρίσκονται στην αρχή της σταδιοδρομίας τους (επιχορηγήσεις/υποτροφίες εκκίνησης ανεξάρτητης έρευνας του ΕΣΕ): αποσκοπούν στο να βοηθήσουν τους ερευνητές που απέκτησαν πρόσφατα το διδακτορικό τους να ανεξαρτητοποιηθούν

- Επιχορηγήσεις του ΕΣΕ σε έμπειρους ερευνητές (επιχορηγήσεις προηγμένης έρευνας του ΕΣΕ): για τη βέλτιστη έρευνα έμπειρων ερευνητών που εργάζονται στην Ευρώπη.

2.2. Πρόγραμμα εργασίας 2010 για το ειδικό πρόγραμμα «Ιδέες»

Το πρόγραμμα εργασίας του 2010 για το ειδικό πρόγραμμα «Ιδέες» (πρόγραμμα εργασίας του 2010)[3] καταρτίστηκε από το επιστημονικό συμβούλιο στις 2 Απριλίου 2009, στη συνέχεια δε εγκρίθηκε από την Επιτροπή στις 29 Ιουλίου 2009.

Ουδεμία σημαντική αλλαγή στρατηγικής επήλθε μέσω του προγράμματος εργασίας (ΠΕ) 2010, απλά βελτιώθηκαν τα προγράμματα επιχορήγησης βάσει της κτηθείσας πείρας. Για να διασφαλιστεί περαιτέρω η καταλληλότερη αξιολόγηση και των δύο υποομάδων που διεκδικούν επιχορηγήσεις/υποτροφίες εκκίνησης ανεξάρτητης έρευνας του ΕΣΕ (π.χ. κύριοι ερευνητές στα πρώιμα στάδια μετάβασης στην ερευνητική ανεξαρτησία και ερευνητές στο στάδιο εδραίωσης της ερευνητικής τους δραστηριότητας ή ομάδας), το επιστημονικό συμβούλιο παρέτεινε την επιλεξιμότητα των υποψηφίων σε 2-10 έτη μετά την απόκτηση του διδακτορικού τους. Αυτό κατέστη εξάλλου δυνατό χάρη στον σημαντικά αυξημένο προϋπολογισμό για το 2010.

Με αυτό το σχήμα επιλεξιμότητας, οι υποψήφιοι κύριοι ερευνητές υποδιαιρούνται, κατά την αξιολόγηση, σε δύο κύριες ομάδες, αφενός σε υποψήφιους που έχουν αποκτήσει το διδακτορικό τους εντός 2 έως 6 ετών (οι οποίοι αναφέρονται γενικότερα ως «αρχάριοι») και σ’αυτούς που το έχουν αποκτήσει εντός 6 έως 10 ετών (οι οποίοι αναφέρονται γενικότερα ως «έμπειροι») πριν από τη δημοσίευση της πρόσκλησης. Για να διασφαλιστεί συγκρίσιμος βαθμός επιτυχίας μεταξύ «αρχάριων» και «έμπειρων», ο ενδεικτικός προϋπολογισμός κάθε κριτικής επιτροπής επιμερίστηκε αναλογικώς προς τις χρηματικές ανάγκες των προτάσεων που κατατέθηκαν από τις δύο κατηγορίες υποψηφίων.

Άλλες προσαρμογές συμπεριλάμβαναν περαιτέρω απλοποίηση των κανόνων σχετικά με την επανυποβολή αιτήσεων και τις πολλαπλές αιτήσεις, καθώς και την καθιέρωση μέτρων για την αύξηση της προσέλκυσης ερευνητών από τρίτες χώρες στην ΕΕ και στις συνδεδεμένες χώρες, καθώς και την περαιτέρω ενθάρρυνση της συμμετοχής γυναικών επιστημόνων. Αναμένεται πρόσθετη χρηματοδότηση σε ερευνητές τρίτων χωρών, σκοπός της οποίας είναι να τους ενθαρρύνει και να τους βοηθήσει να καταξιωθούν στην Ευρώπη, θα ληφθούν δε ιδιαίτερα υπόψη προηγούμενες διακοπές της σταδιοδρομίας και μη συμβατικές σταδιοδρομίες, που αναμένεται ότι θα ενθαρρύνουν μεγαλύτερη συμμετοχή γυναικών επιστημόνων.

2.3. Μεθοδολογία εξέτασης από ομότιμους κριτές

Το ΕΣΕ χρησιμοποιεί μια δομή με επιτροπές εξέτασης από ομότιμους κριτές υψηλού επιπέδου, οι οποίες επιλέγονται από το επιστημονικό συμβούλιο και περιλαμβάνουν επιστήμονες, μηχανικούς και εκπροσώπους του ακαδημαϊκού χώρου, εντός και εκτός ΕΕ. Αυτές οι επιτροπές καλύπτουν όλους τους ερευνητικούς κλάδους και οργανώνονται εντός πλαισίου υποδιαιρούμενου σε τρία μεγάλα πεδία: φυσικές επιστήμες και μηχανική, βιοεπιστήμες και κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες. Όπως και με τις προηγηθείσες προσκλήσεις, και για τα δύο προγράμματα ο αριθμός των ειδικών ομάδων ήταν 25.

3. Υλοποιηση του Προγράμματος

Κατά την υλοποίηση του προγράμματος, οι αναλήψεις υποχρεώσεων άνω του 1,1 δισ. ευρώ και οι πληρωμές ύψους 528 εκατ. ευρώ είχαν πλήρως εκτελεστεί, ήτοι το 100% των επιχειρησιακών πιστώσεων του ειδικού προγράμματος «Ιδέες» για το 2010. Περίπου το 2,58% του επιχειρησιακού προϋπολογισμού δαπανήθηκε για τη διοίκηση.

3.1. Επιχορηγήσεις

Από την κατάρτιση του προγράμματος εργασίας 2008, οι προσκλήσεις του ΕΣΕ πραγματοποιούνται με διαδικασία υποβολής αιτήσεων ενός σταδίου, κατά το οποίο οι υποψήφιοι πρέπει να υποβάλουν την πλήρη πρότασή τους, καθώς και με αξιολόγηση δύο σταδίων.

Οι επιχορηγήσεις χορηγούνται στις καλύτερες προτάσεις ανάλογα με τον διαθέσιμο προϋπολογισμό. Η προσφορά γίνεται βάσει της ίδιας της πρότασης και της χρηματοδότησης που προτείνεται κατόπιν της αξιολόγησης των ομότιμων κριτών.

3.1.1. Επιχορηγήσεις εκκίνησης ανεξάρτητης έρευνας του ΕΣΕ

Η πρόσκληση του 2010 για επιχορηγήσεις εκκίνησης ανεξάρτητης έρευνας του ΕΣΕ δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο 2009, με ενδεικτικό προϋπολογισμό 528 εκατ. ευρώ. Συνολικά κατατέθηκαν 2.873 προτάσεις, οι οποίες κατανέμονται ανά κλάδο ως εξής: 1.205 προτάσεις στις φυσικές επιστήμες και τη μηχανική, 1.230 στις βιοεπιστήμες και 638 στις κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες. Συνολικά χρηματοδοτήθηκαν 436 προτάσεις με προϋπολογισμό άνω των 537 εκατ. ευρώ και διατέθηκαν κατά μέσον όρο 1,2 εκατ. ευρώ.

Η πρόσκληση του 2011 για επιχορηγήσεις εκκίνησης ανεξάρτητης έρευνας του ΕΣΕ δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο 2010 με ενδεικτικό προϋπολογισμό 661 εκατ. ευρώ. Συνολικά υποβλήθηκαν 4.080 προτάσεις: 1.690 στις φυσικές επιστήμες και τη μηχανική, 1.440 στις βιοεπιστήμες και 950 στις κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες, ήτοι 42%, 35% και 23% αντιστοίχως, κατανομή παρόμοια με αυτή στο πλαίσιο της πρόσκλησης του 2010 για επιχορηγήσεις εκκίνησης ανεξάρτητης έρευνας.

3.1.2. Επιχορηγήσεις του ΕΣΕ σε έμπειρους ερευνητές

Η πρόσκληση του 2010 για επιχορηγήσεις προηγμένης έρευνας του ΕΣΕ δημοσιεύθηκε τον Οκτώβριο 2009 με ενδεικτικό προϋπολογισμό 590 εκατ. ευρώ. Συνολικά κατατέθηκαν 2.009 προτάσεις, οι οποίες κατανέμονται ανά κλάδο ως εξής: 902 προτάσεις στις φυσικές επιστήμες και τη μηχανική (45%), 621 στις βιοεπιστήμες (31%) και 486 στις κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες (24%). Κατόπιν της διαδικασίας αξιολόγησης επελέγησαν συνολικά για χρηματοδότηση 266 προτάσεις. Συνολικά διατέθηκε ποσό άνω των 588 εκατ. ευρώ, ενώ ο μέσος όρος ήταν περίπου 2,2 εκατ. ευρώ.

Η πρόσκληση για επιχορηγήσεις/υποτροφίες προηγμένης έρευνας του ΕΣΕ του 2011 δημοσιεύτηκε τον Νοέμβριο του 2010, με προθεσμία από τον Φεβρουάριο έως τον Απρίλιο του 2011 και με ενδεικτικό προϋπολογισμό 661 εκατομμυρίων ευρώ.

Η αύξηση του αριθμού των προτάσεων και στα δύο καθεστώτα επιχορήγησης αποδεικνύει την συνεχή ζήτηση για χρηματοδότηση έρευνας αριστείας σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

3.2. Επιτροπή προγράμματος

Πέρα από τα επίσημα καθήκοντά της, η επιτροπή προγράμματος του ειδικού προγράμματος «Ιδέες» λειτουργεί ως σημαντικό δίκτυο επικοινωνίας μεταξύ των κρατών μελών και των συνδεδεμένων χωρών στο 7ο ΠΠ, του επιστημονικού συμβουλίου, της γενικής γραμματείας του ΕΣΕ και της Επιτροπής. Το 2010 οι συναντήσεις της εν λόγω επιτροπής έλαβαν χώρα στις 23 Μαρτίου και στις 22 Οκτωβρίου.

3.3. Δεοντολογική εξέταση

Η δεοντολογική εξέταση πραγματοποιήθηκε από ανεξάρτητη δεοντολογική ειδική επιτροπή συγκροτούμενη από 40 εμπειρογνώμονες.

Κατά τη διάρκεια του 2010, όλες οι προτάσεις εξετάστηκαν λεπτομερώς από δεοντολογικής άποψης και μόνο 3 εξ αυτών επισημάνθηκαν επειδή αφορούσαν ανθρώπινα εμβρυϊκά βλαστικά κύτταρα. Ωστόσο, δεδομένου ότι οι προτάσεις αυτές είχαν περιληφθεί στον εφεδρικό κατάλογο στο τέλος του 2010, θα διαβιβαστούν στην Επιτροπή για την ολοκλήρωση της διαδικασίας μόνο όταν και αν περιληφθούν στον κύριο κατάλογο. Κατά συνέπεια, δεν επενέβη η επιτροπή του προγράμματος «Ιδέες».

3.4. Προσφυγές

Το 2010 υποβλήθηκαν συνολικά 225 προσφυγές και για τις δύο προσκλήσεις, οι οποίες αντιπροσωπεύουν το 4,6% του συνολικού αριθμού των προτάσεων. Παρά το γεγονός ότι το ποσοστό των προσφυγών παρουσιάζει μικρή αύξηση σε σχέση με το 2009 (+0,7%), ο αριθμός των επαναξιολογήσεων μειώθηκε κατά 71% (από 14 σε 10 επαναξιολογήσεις) βάσει των αποτελεσμάτων της αξιολόγησης της επιτροπής προσφυγών του ΕΟΕΣΕ και ουδεμία προσφυγή του 2010 έγινε αποδεκτή. Παραμένει εκκρεμής μια επαναξιολόγηση.

3.5. Επικοινωνία

Στη διάρκεια του 2010 το ΕΣΕ συνέχισε τις προσπάθειές του για να ευαισθητοποιήσει περισσότερο την κοινότητα των ερευνητών στις χρηματοδοτικές δυνατότητες που προσφέρει και για να προωθήσει την προβολή του ΕΣΕ και των ερευνητικών του προγραμμάτων στο ευρύ κοινό και στα μέσα ενημέρωσης.

Ειδικότερα, το επιστημονικό συμβούλιο του ΕΣΕ αποφάσισε να δώσει περαιτέρω έμφαση στην μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση εκτός Ευρώπης, προκειμένου να παρακινήσει περισσότερους κορυφαίους ερευνητές από μη ευρωπαϊκές χώρες να ασκήσουν ερευνητική δραστηριότητα στην Ευρώπη. Προς τον σκοπό αυτό οργανώθηκαν στοχευμένες επισκέψεις και εκστρατείες προβολής στις ΗΠΑ, την Κίνα, την Ιαπωνία, την Ινδία και τη Βραζιλία. Το ΕΣΕ ήταν παρόν στα μεγάλα διεθνή ερευνητικά συνέδρια, εκθέσεις και εργαστήρια σταδιοδρομίας: ετήσια συνάντηση «AAAS» στο Σαν Ντιέγκο, «MIT- Ευρωπαϊκή έκθεση σταδιοδρομίας » στη Βοστώνη και «Ετήσια συνάντηση της εταιρείας για τις νευροεπιστήμες» στο Σαν Ντιέγκο, «ESOF» στο Τορίνο, «» στο Παρίσι και «EMBO» στη Βαρκελώνη· «World Expo» στη Σαγκάη και «Ινδικό επιστημονικό συνέδριο» στην Κεράλα. Αντιπροσωπείες του ΕΣΕ επισκέφθηκαν επίσης πανεπιστήμια στις ΗΠΑ (Berkeley, Stanford και UC Davis) και στο Σάο Παόλο της Βραζιλίας, καθώς και ινστιτούτα και οργανώσεις στο Πεκίνο, τη Σαγκάη και το Τόκυο.

Στο πλαίσιο αυτής της κατά προτεραιότητα προβολής, εκτυπώθηκαν στοχευμένα φυλλάδια που μεταφράστηκαν στην κινεζική, ιαπωνική, ρωσική και ισπανική γλώσσα και σχεδιάστηκαν διαφημιστικά του ΕΣΕ για τα γραφεία της Αντιπροσωπείας της ΕΕ στις ΗΠΑ, την Κίνα, τη Βραζιλία και την Ινδία. Αυτές οι δραστηριότητες προβολής είχαν ως άμεσο αποτέλεσμα την αύξηση του αριθμού των επισκέψεων στην ιστοσελίδα του ΕΣΕ από τις χώρες τις οποίες επισκέφθηκαν οι αντιπροσωπείες του ΕΣΕ.

Στην Ευρώπη και αλλού οργανώθηκαν δράσεις για τον τύπο. Στη διάρκεια του έτους, το ΕΣΕ προσήλκυσε το ενδιαφέρον των μέσων ενημέρωσης όχι μόνο ως οργάνωση αλλά και λόγω της αυξανόμενης προβολής της έρευνας που χρηματοδοτεί και των υποτρόφων. Για παράδειγμα, αναφέρεται η περίπτωση του υποτρόφου Konstantin Novoselov, ο οποίος έλαβε επιχορήγηση/υποτροφία εκκίνησης ανεξάρτητης έρευνας του ΕΣΕ και στον οποίο απενεμήθη το 2010 το βραβείο Νόμπελ στη Φυσική. Η προσοχή των μέσων ενημέρωσης ανά τον κόσμο εστράφη ιδιαίτερα στον έμπειρο ερευνητή του ΕΣΕ Alberto Broggi, για την ολοκλήρωση του διηπειρωτικού περίπλου 10.000 χιλιομέτρων, με αυτόνομα οχήματα κινούμενα με ηλιακή ενέργεια, από την Ιταλία μέχρι την «Διεθνή έκθεση» στη Σαγκάη.

Φροντίζοντας να μην παραβλέψει κανένα δίαυλο επικοινωνίας, το ΕΣΕ παρήγαγε επίσης διάφορα βίντεο, μεταξύ άλλων, ένα που αφορά το ιστορικό εξέλιξης του ΕΣΕ και το οποίο παρουσιάστηκε στην εορταστική εκδήλωση για τον 1.000ό υπότροφο του ΕΣΕ, καθώς και ένα βίντεο που παρουσιάζει το προφίλ ενός εκ των επιτυχόντων υποτρόφων του.

Το ΕΣΕ εξακολούθησε να ισχυροποιεί τις σχέσεις με τα ιφιστάμενα δίκτυα των κυρίων ενδιαφερομένων και συνεργάστηκε στενά με τις σχετικές υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, καθώς και με τις Αντιπροσωπείες της ΕΕ ανά τον κόσμο. Τα Εθνικά Σημεία Επαφής (ΕΣΕπ), τα οποία υπάρχουν σε όλη την Ευρώπη και λειτουργούν ως συντελεστές πολλαπλασιασμού της πληροφόρησης των πιθανών υποψηφίων, ενημερώνονταν σε συνεχή βάση για τις εξελίξεις του ΕΣΕ και των προσκλήσεών του.

3.6. Παρακολούθηση, εκτίμηση και αξιολόγηση (ΠΕΑ) του ειδικού προγράμματος «Ιδέες»

Το 2010 η Επιτροπή, ο ΕΟΕΣΕ και το επιστημονικό συμβούλιο ανέλαβαν δράση σύμφωνα με τις συστάσεις για επανεξέταση των δομών και των μηχανισμών του ΕΣΕ[4].

Στο πλαίσιο απόφασης για την τροποποίηση της απόφασης σχετικά με την ίδρυση του ΕΣΕ[5], η Επιτροπή επιβεβαίωσε τις ρυθμίσεις για την τοπική υποστήριξη του προέδρου και των αντιπροέδρων του επιστημονικού συμβουλίου στη θέση εργασίας τους και καθιέρωσε προαιρετική αμοιβή για τη συμμετοχή στις συνεδριάσεις ολομέλειας του επιστημονικού συμβουλίου, σε αναγνώριση της προσωπικής δέσμευσης των μελών του επιστημονικού συμβουλίου και του χρόνου που αφιερώνουν στα καθήκοντά τους εντός του ΕΣΕ. Με την ίδια απόφαση καθιερώθηκε η έννοια της μόνιμης επιτροπής επιλογής για τον εντοπισμό μελλοντικών μελών του επιστημονικού συμβουλίου.

Η Επιτροπή τροποποίησε επίσης τους κανόνες του ΕΣΕ που αφορούν την υποβολή προτάσεων και τις σχετικές διαδικασίες αξιολόγησης, επιλογής και κατακύρωσης[6], με σκοπό τη βελτίωση των διοικητικών διαδικασιών του ΕΣΕ και, ειδικότερα, τη συστηματική απλούστευση των διαδικασιών διορισμού και πληρωμών που αφορούν τους ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες οι οποίοι εμπλέκονται στη διαδικασία αξιολόγησης του προγράμματος «Ιδέες». Με την εκτεταμένη χρήση των ηλεκτρονικών εργαλείων και τη καθιέρωση επιστολών ενιαίου διορισμού περιορίστηκε ο φόρτος εργασίας των ομοτίμων αξιολογητών, στους οποίους οφείλεται κατά κύριο λόγο η επιτυχία του ΕΣΕ.

Το επιστημονικό συμβούλιο, από την πλευρά του, έχει δημιουργήσει δύο ειδικές επιτροπές, μία για την αξιολόγηση από ομοτίμους και μία για τις συγκρούσεις συμφερόντων, τα επιστημονικά παραπτώματα και τα δεοντολογικά ζητήματα. Περίληψη των συνεδριάσεων ολομέλειας δημοσιεύεται στον ιστότοπο του ΕΣΕ[7].

Σε ό,τι αφορά τη διακυβέρνηση του ΕΣΕ και συνεργαζόμενη στενά με το επιστημονικό συμβούλιο, η Επιτροπή ανέλαβε περαιτέρω την πρωτοβουλία προβληματισμού σχετικά με μια βιώσιμη και μακρόπνοη λύση ενόψει του επικείμενου Προγράμματος Πλαισίου για την Έρευνα και την Καινοτομία, «Ορίζοντας 2020». Ο προβληματισμός αυτός έχει ανατεθεί σε ειδική ομάδα του ΕΣΕ, η οποία συγκροτήθηκε τον Δεκέμβριο του 2010 και στην οποία συμμετέχουν εκπρόσωποι του επιστημονικού συμβουλίου, η ειδική επιτροπή επανεξέτασης του ΕΣΕ και η Επιτροπή[8]. Η έκθεσή της θα διαβιβαστεί στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Η έκθεση της ομάδας εμπειρογνωμόνων για την ενδιάμεση αξιολόγηση του έβδομου προγράμματος πλαισίου που δημοσιεύτηκε στις 12 Νοεμβρίου 2010[9], συγχαίρει την επιτυχία του ΕΣΕ, « το οποίο κέρδισε γρήγορα την αναγνώριση της ερευνητικής κοινότητας, καθώς και των φορέων χάραξης πολιτικής σε ολόκληρη την Ευρώπη. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας, παρόλο που είναι ένα νέο όργανο το οποίο, ως εκ τούτου, δεν έχει ακόμη αποδείξει τις δυνατότητές του, έχει προφανώς καταφέρει να προσελκύσει και να χρηματοδοτήσει έρευνα σε παγκόσμιο επίπεδο και διαδραματίζει σημαντικό ρόλο για την καταξίωση των ταλαντούχων ερευνητών ».

4. Οργάνωση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ερευνας

4.1. Το Επιστημονικό Συμβούλιο

Τον Φεβρουάριο 2010 ο καθηγητής Φώτης Καφάτος αποχώρησε από την προεδρία του επιστημονικού συμβουλίου και του ΕΣΕ και διάδοχός του εξελέγη η καθηγήτρια Helga Nowotny.

Το επιστημονικό συμβούλιο πραγματοποίησε τις συνεδριάσεις του 2010 σε διάφορα μέρη της Ευρώπης, συνήθως κατόπιν πρόσκλησης των εθνικών αρχών. Μεταξύ 1ης Ιανουαρίου και 31ης Δεκεμβρίου 2010, πραγματοποιήθηκαν πέντε σύνοδοι ολομελείας του επιστημονικού συμβουλίου: τον Μάρτιο στο Βουκουρέστι (Ρουμανία), τον Απρίλιο και τον Δεκέμβριο στις Βρυξέλλες (Βέλγιο), τον Ιούνιο στο Santiago de Compostela (Ισπανία) και τον Οκτώβριο στο Λουξεμβούργο.

Εκτός από τις συνόδους ολομέλειας και τις δύο μόνιμες επιτροπές (για την αξιολόγηση από ομοτίμους και για τις συγκρούσεις συμφερόντων, τα επιστημονικά παραπτώματα και τα δεοντολογικά ζητήματα), τα μέλη του επιστημονικού συμβουλίου συνεδριάζουν στο πλαίσιο ομάδων εργασίας οι οποίες εξετάζουν συγκεκριμένα θέματα. Το 2010, ο εκτελεστικός οργανισμός διοργάνωσε διάφορες συνεδριάσεις των ομάδων εργασίας του ΕΣΕ, «Σχέσεις με τη βιομηχανία», «Ανοιχτή πρόσβαση», «Συμμετοχή τρίτων χωρών» και «Ισορροπία μεταξύ των φύλων». Οι ομάδες εργασίας προβαίνουν σε ανάλυση της επιστημονικής στρατηγικής του ΕΣΕ και συμβάλλουν στη χάραξή της μέσω της υποβολής προτάσεων προς έγκριση από την ολομέλεια του επιστημονικού συμβουλίου, στους τομείς της αρμοδιότητάς τους: εξετάζουν τη σχέση του ΕΣΕ με τον βιομηχανικό/επιχειρηματικό κλάδο και τον αντίκτυπο της έρευνας για την καινοτομία την οποία χρηματοδοτεί το ΕΣΕ· διαμορφώνουν τη θέση του ΕΣΕ σε ό,τι αφορά την ανοικτή πρόσβαση· διερευνούν κατάλληλους μηχανισμούς για μεγαλύτερη συμμετοχή των μη ευρωπαίων ερευνητών, κυρίως από τη Βραζιλία, τη Ρωσία, την Ινδία και την Κίνα (χώρες BRIC) στα πραγράμματα του ΕΣΕ· μεριμνούν ώστε το ΕΣΕ να πρωτοπορεί σχετικά με τις βέλτιστες πρακτικές όσον αφορά την ισορροπία μεταξύ γυναικών και ανδρών υποτρόφων.

Για την καλύτερη διασύνδεση με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τον εκτελεστικό οργανισμό, ο πρόεδρος και οι αντιπρόεδροι του επιστημονικού συμβουλίου, ο γενικός γραμματέας του ΕΣΕ και ο διευθυντής του οργανισμού συνεδριάζουν τακτικά ως Διοικητικό Συμβούλιο του ΕΣΕ. Στις συνεδριάσεις αυτές είναι παρόντα και τα διευθυντικά στελέχη του οργανισμού. Το Διοικητικό Συμβούλιο συνεδρίασε στις Βρυξέλλες 9 φορές το 2010, ιδίως για την προετοιμασία ή τη διασφάλιση της συνέχειας των συνεδριάσεων του επιστημονικού συμβουλίου.

Η προετοιμασία των συνεδριάσεων της ολομέλειας του επιστημονικού συμβουλίου και των συναντήσεων των μελών της ΕΣΕ με τα ενδιαφερόμενα μέρη γίνεται με την οργανωτική και διοικητική υποστήριξη του εκτελεστικού οργανισμού. Ο οργανισμός παρέχει επίσης συμβουλές και αναλύσεις που διευκολύνουν το επιστημονικό συμβούλιο στην εκτέλεση των καθηκόντων του, όπως περιγράφεται στο παράρτημα 1 του ειδικού προγράμματος Ιδέες , καθώς και υποστήριξη στις επιχειρησιακές δραστηριότητες των ομάδων εργασίας και των μόνιμων επιτροπών του.

4.1.1. Διορισμός νέων μελών

Το 2010 η Επιτροπή συνέστησε μια «επιτροπή επιλογής»[10] για την επιλογή νέων μελών ενόψει της προβλεπόμενης ανανέωσης των μελών του επιστημονικού συμβουλίου. Η επιτροπή υπέβαλε τις προτάσεις της στην Επιτροπή τον Δεκέμβριο 2010 και η έκθεσή της διαβιβάστηκε στο Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο.

Βάσει των προτάσεων αυτών, η Επιτροπή διόρισε στην επιστημονική επιτροπή τα ακόλουθα νέα μέλη: Καθ. Nicholas Canny (Εθνικό Πανεπιστήμιο της Ιρλανδίας, Galway), Καθ. Tomasz Dietl (Πολωνική Ακαδημία Επιστημών), Καθ. Daniel Dolev (Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ), Καθ. Sir Timothy Hunt (London Research Institute), Καθ. Mart Saarma (Πανεπιστήμιο του Ελσίνκι), Καθ. Anna Tramontano (Πανεπιστήμιο της Ρώμης La Sapienza) και Καθ. Isabelle Vernos (Centre Regulació Genómica, Βαρκελώνη).

4.2. Γενικός γραμματέας του ΕΣΕ

Ο γενικός γραμματέας του ΕΣΕ ενεργεί υπό τις εντολές του επιστημονικού συμβουλίου, είναι υπεύθυνος για την αποτελεσματική διαμεσολάβηση μεταξύ του επιστημονικού συμβουλίου, της Επιτροπής και του ΕΟΕΣΕ και παρακολουθεί την αποτελεσματική εφαρμογή από τον ΕΟΕΣΕ, της στρατηγικής και των θέσεων που λαμβάνει το επιστημονικό συμβούλιο.

Ο δεύτερος γενικός γραμματέας του ΕΣΕ, Andreu Mas-Colell, καθηγητής οικονομικών στο Universitat Pompeu Fabra στη Βαρκελώνη και πρόεδρος του Graduate School of Economics της Βαρκελώνης, που διορίστηκε στη θέση αυτή στις 30 Ιουνίου 2009, αποχώρησε την 1η Σεπτεμβρίου 2010. Τελεί υπό εξέλιξη η διαδικασία διορισμού του διαδόχου του από την Επιτροπή.

4.3. Ο εκτελεστικός οργανισμός του ΕΣΕ

Από τον Ιούλιο του 2009, ο ΕΟΕΣΕ είναι υπεύθυνος για όλα τα θέματα διοικητικής διεκπεραίωσης και για την εκτέλεση του προγράμματος, όπως προβλέπεται στο πρόγραμμα εργασίας.

Οι δραστηριότητες του οργανισμού τελούν υπό την επίβλεψη διευθύνουσας επιτροπής, η οποία διορίζεται από την Επιτροπή και αποτελείται από τρεις υπαλλήλους της Επιτροπής (τον Γενικό Διευθυντή και τον Διευθυντή στη Διεύθυνση «Ανθρώπινοι πόροι» της ΓΔ Έρευνας και Καινοτομίας και τον αρμόδιο Διευθυντή για την συμβουλευτική επιτροπή διορισμών της ΓΔ Ανθρωπίνων Πόρων και Ασφάλειας), ένα μέλος του επιστημονικού συμβουλίου (Καθ. Mathias Dewatripont) και έναν ανεξάρτητο επιστήμονα (καθ. Catherine Cesarsky)· ο γενικός γραμματέας του ΕΣΕ είναι παρατηρητής. Το 2010, η διευθύνουσα επιτροπή συνεδρίασε τέσσερεις φορές και εξέδωσε αποφάσεις που αφορούν το ετήσιο πρόγραμμα εργασίας, τον προϋπολογισμό και τους λογαριασμούς του οργανισμού. Ο διευθυντής του ΕΟΕΣΕ διαβίβασε στη διευθύνουσα επιτροπή αναλυτική έκθεση προόδου, σε κάθε μία από τις συνεδριάσεις της.

4.3.1. Προσωπικό του οργανισμού

Ο προϋπολογισμός λειτουργίας του 2010 προβλέπει οργανόγραμμα που περιλαμβάνει 100 έκτακτους υπαλλήλους, και προϋπολογισμό για 215 συμβασιούχους υπαλλήλους και για 15 αποσπασμένους εθνικούς εμπειρογνώμονες, ήτοι συνολικά 330 υπαλλήλους.

Στο τέλος Δεκεμβρίου 2010 ο οργανισμός απασχολούσε συνολικά 319 υπαλλήλους: 94 έκτακτους υπαλλήλους, 218 συμβασιούχους υπαλλήλους και 4 αποσπασμένους εθνικούς εμπειρογνώμονες. Έχουν πληρωθεί πλέον όλες οι θέσεις διευθυντικών στελεχών του οργανισμού.

Σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία του Δεκεμβρίου του 2010, το προσωπικό του οργανισμού περιλαμβάνει περίπου κατά 35% άνδρες και κατά 65% γυναίκες. Όσον αφορά την ισορροπία μεταξύ των φύλων σε επίπεδο προσωπικού υψηλής εξειδίκευσης (έκτακτοι και συμβασιούχοι υπάλληλοι, ομάδα καθηκόντων IV), το 59% των θέσεων καλύπτονται από γυναίκες. Στο τέλος του 2010 το προσωπικό του Εκτελεστικού Οργανισμού του ΕΣΕ προήρχετο από 21 κράτη μέλη.

Κατά το 2010, ο ΕΟΕΣΕ ασχολήθηκε, εκτός από τα θέματα επιλογής και πρόσληψης, και με την εδραίωση και ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού του. Η διευθύνουσα επιτροπή υιοθέτησε κανόνες εφαρμογής που αφορούν τη διαχείριση του προσωπικού και, ειδικότερα, την αξιολόγηση του προσωπικού και της επαγγελματικής εξέλιξης.

5. Συμπερασματα και πρόοπτικεσ για το 2011

Οι μηχανισμοί χρηματοδότησης του ΕΣΕ έχουν προσελκύσει το ενδιαφέρον της ευρωπαϊκής ερευνητικής κοινότητας. Πάνω από 20.000 αιτήσεις υποβλήθηκαν στο πλαίσιο των έξι πρώτων προσκλήσεων.

Ενώ το 2009 δημοσιεύτηκαν περίπου 400 άρθρα σε περιοδικά αναφερόμενα στη σημασία του ΕΣΕ, ο αριθμός αυτός τριπλασιάστηκε το 2010. Αυτό οφείλεται στον αυξανόμενο αριθμό των προγραμμάτων καθώς και στο ότι τα προγράμματα στο τελικό τους στάδιο παράγουν περισσότερα αποτελέσματα. Τα άρθρα που δημοσιεύτηκαν το 2009, αφορούν 182 έργα ενώ αυτά που δημοσιεύτηκαν το 2010, 453 έργα, δηλαδή κατά μέσο όρο δύο και τρία άρθρα ανά έργο για το 2009 και το 2010, αντίστοιχα.

Το επιστημονικό συμβούλιο, ανταποκρινόμενο στην έκκληση της Επιτροπής για ενίσχυση του ρόλου του ΕΣΕ στην αλυσίδα καινοτομίας[11], δημιούργησε μια νέα δυνατότητα χρηματοδότησης που θα είναι διαθέσιμη από το 2011, στους δικαιούχους επιχορηγήσεων του ΕΣΕ, για να αποδείξει τις δυνατότητες καινοτομίας που προσφέρουν οι ιδέες που αυτοί αναπτύσσουν στα προγράμματά τους τα οποία χρηματοδοτούνται από το ΕΣΕ. Στόχος του φιλόδοξου αυτού προγράμματος είναι να καλύψει ένα κενό χρηματοδότησης στα πρώτα στάδια μιας καινοτομίας. Οι υπότροφοι του ΕΣΕ θα έχουν την ευκαιρία να παρουσιάσουν «απόδειξη της έννοιας» μιας ιδέας που χρηματοδοτείται από το ΕΣΕ, δηλαδή να καταστήσουν εμφανές στην αγορά το καινοτομικό της δυναμικό, εξασφαλίζοντας προοπτικές για ευκαιρίες εμπορευματοποίησης.

Το επιστημονικό συμβούλιο μελετά επίσης τρόπους διαφοροποίησης και επέκτασης των προγραμμάτων του, βασιζόμενο πάντα στις αρχές στις οποίες οφείλεται η επιτυχία των δύο πρώτων προγραμμάτων του: προτάσεις κατόπιν πρωτοβουλίας των ερευνητών, αυστηρή αξιολόγηση από ομοτίμους με βάση την επιστημονική αριστεία.

Το 2011, η ειδική ομάδα του ΕΣΕ θα παραδώσει την έκθεσή της σχετικά με τη νομική και οργανωτική δομή του ΕΣΕ, πριν υποβληθούν προτάσεις από την Επιτροπή σχετικά με το πρόγραμμα «Ορίζων 2020», οι οποίες αναμένονται πριν από το τέλος του έτους.

[1] ΕΕ L 57 της 24/02/2007, σ. 14.

[2] 2008/37/ΕΕ: Απόφαση της Επιτροπής, της 14ης Δεκεμβρίου 2007, σχετικά με την ίδρυση του Εκτελεστικού Οργανισμού του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας για τη διαχείριση του ειδικού κοινοτικού προγράμματος Ιδέες στον τομέα της έρευνας αιχμής κατ’ εφαρμογήν του κανονισμού (EΚ) αριθ. 58/2003 του Συμβουλίου (ΕΕ L 9 της 12/01/2008, σ. 15).

[3] Ε(2009)5928 της 29/07/09, μη δημοσιευθείσα απόφαση.

[4] Έκθεση της ειδικής ομάδας επανεξέτασης: Η πορεία προς έναν παγκόσμιας κλάσης οργανισμό έρευνας αιχμής: Εξέταση των δομών και μηχανισμών του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας (23 Ιουλίου 2009). http://erc.europa.eu/index.cfm?fuseaction=page.display&topicID=158 Απάντηση της Επιτροπής: Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και στο Κοινοβούλιο C(2009) 552 τελικό της 22/10/2009 http://ec.europa.eu/research/evaluations/pdf/archive/other_reports_studies_and_documents/commission_communication_on_the_erc_review_-_22_october_2009.pdf

[5] Απόφαση αριθ. 2011/12/EΕ της 12/01/2011, ΕΕ L 9 της 13/01/2011, σ. 5

[6] Απόφαση αριθ. 2010/767/EΕ της 9 Δεκεμβρίου 2010, ΕΕ L 327 της 11/12/2010, σ. 51.

[7] http://erc.europa.eu/index.cfm?fuseaction=page.display&topicID=60

[8] Βλ. δελτίο Τύπου IP/10/1759 http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=IP/10/1759&format=HTML&aged=0&language=EN&guiLanguage=fr

[9] http://erc.europa.eu/pdf/ERC_Update_FP7_interim_report.pdf

[10] Τα μέλη της επιτροπής αυτής ήταν οι ακόλουθοι καθηγητές: Eero Vuorio (Διευθυντής του BIOCENTER, Φινλανδία), Ann Dowling (Επικεφαλής του Τμήματος Μηχανικών, Πανεπιστήμιο του Cambridge), Andreu Mas-Colell (Τμήμα Οικονομικών και Εμπορικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Pompeu Fabra), Gretty Mirdal (Τμήμα Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης), Arnold Schmidt (ομότιμος καθηγητής του Ινστιτούτου Photonics του TU Wien) και Maciej Zylicz (Προϊστάμενος του Τμήματος Μοριακής Βιολογίας, Διεθνές Ινστιτούτο Μοριακής και Κυτταρικής Βιολογίας στη Βαρσοβία).

[11] Ανακοίνωση για την Ένωση Καινοτομίας COM(2010) 546 τελικό, 06/10/2010