Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την «Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών για τις Κλιματικές αλλαγές - καθορισμός της κοινοτικής προσέγγισης ενόψει της Διάσκεψης του Κυότο»

(98/C 19/23)

Στις 6 Οκτωβρίου 1997, η Επιτροπή, σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, αποφάσισε να ζητήσει από την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή γνωμοδότηση σχετικά με την ανωτέρω ανακοίνωση.

Κατά την 349η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 29ης Οκτωβρίου 1997) όρισε γενικό εισηγητή τον κ. Pellarini και υιοθέτησε με 79 ψήφους υπέρ, 25 κατά και 19 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Εάν η Διάσκεψη για το Περιβάλλον στο Ρίο το 1992 σημείωσε επιτυχία όσον αφορά την αύξηση της συνειδητοποίησης της κοινής γνώμης σε παγκόσμια κλίμακα και την ανάληψη δεσμεύσεων για τη διαφύλλαξη του μέλλοντος του πλανήτη, η τρίτη διάσκεψη των μερών της σύμβασης για τις κλιματικές αλλαγές που θα πραγματοποιηθεί στο Κυότο το Δεκέμβριο θα πρέπει να αποτελέσει σταθμό για τη νομική και πρακτική σταθερότητα των δεσμεύσεων των μερών.

1.1.1. Η Σύμβαση για τις κλιματικές αλλαγές, που υπογράφτηκε στο Ρίο και άρχισε να ισχύει από την 1η Μαρτίου 1994, σηματοδότησε την αρχή της διεθνούς συνεργασίας με στόχο τη βιώσιμη ανάπτυξη. Ωστόσο, ο στόχος σταθεροποίησης των συγκεντρώσεων αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα προκειμένου να αποφευχθεί μια επικίνδυνη παρεμβολή στο κλίμα (), εκεί όπου έχει επιτευχθεί οφείλεται κυρίως σε άλλους παράγοντες (οικονομική ύφεση με αποτέλεσμα τη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας, χρήση πυρηνικής ενέργειας, μετατροπή των κεντρικών εγκαταστάσεων ενέργειας σε εγκαταστάσεις με φυσικό αέριο, κλείσιμο των ανθρακωρυχείων, κ.λπ.) και όχι στην άσκηση συνεκτικής πολιτικής για την αναδιάρθρωση.

1.1.2. Εάν στον τομέα των χλωροφθορανθράκων παρατηρούνται σημαντικές μειώσεις, χάρη στις πρότυπες δράσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στις δεσμεύσεις που απορρέουν από το πρωτόκολλο του Μόντρεαλ, τούτο δεν ισχύει για τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα (CO2). Αν και έχει σημειωθεί βελτίωση στον τομέα της ενεργειακής απόδοσης, η συνολική κατανάλωση ενέργειας και η εκπομπή του σημαντικότατου αυτού αερίου που προκαλεί το φαινόμενο του θερμοκηπίου αυξάνεται συνεχώς, κυρίως στον τομέα των μεταφορών, και η σταθεροποίηση των εκπομπών στα επίπεδα του 1990 δεν έχει επιτευχθεί.

1.2. Επειδή παγκοσμίως δεν επιτεύχθηκαν ικανοποιητικά αποτελέσματα, κατά τη πρώτη Διάσκεψη των μερών που πραγματοποιήθηκε στο Βερολίνο τον Μάρτιο του 1995, δόθηκε εντολή στις αναπτυσσόμενες χώρες (που περιλαμβάνονται στον κατάλογο του Παραρτήματος Ι της Σύμβασης) να αναλάβουν δεσμεύσεις για τον περιορισμό και την ποσοτική μείωση των εκπομπών αερίων έως το έτος 2000 οι οποίες να καταστούν δεσμευτικές με την έγκριση πρωτοκόλλου ή άλλου νομικού μέσου. Με την εντολή αυτή αποκλείονται νέες δεσμεύσεις για τις χώρες που δεν περιλαμβάνονται στον παράρτημα Ι, και επιβεβαιώνεται το γεγονός ότι το μεγαλύτερο ποσοστό των εκπομπών σημειώνεται στις αναπτυγμένες χώρες (με επικεφαλής τις ΗΠΑ) και ότι οι ανά κεφαλή εκπομπές στις αναπτυσσόμενες χώρες είναι μέχρι στιγμής αρκετά χαμηλές.

1.3. H εντολή του Βερολίνου υλοποιήθηκε με τη δεύτερη έκθεση αξιολόγησης της διακυβερνητικής ομάδας εμπειρογνωμόνων για την αξιολόγηση του κλίματος (IPCC), που δημοσιεύτηκε στις αρχές του 1996 και στην οποία τονίζεται ότι τα υφιστάμενα στοιχεία δείχνουν ότι η ανθρώπινη παρέμβαση επηρεάζει αισθητά το κλίμα του πλανήτη (). Κατά συνέπεια επιβεβαιώνεται η αρχή της πρόληψης που υπήρξε η βάση της πρώτης έκθεσης των εμπειρογνωμόνων, καθώς και της Σύμβασης του Ρίο: τούτο καθιστά ακόμη πιο επείγουσα την από κοινού ανάληψη καθοριστικής σημασίας δράσης για την πρόληψη μελλοντικών καταστροφών.

1.4. Ωστόσο, ενόψει της διάσκεψης του Κυότο, η οποία θα πρέπει να εφαρμόσει στην πράξη την εντολή του Βερολίνου, μόνο η ΕΕ έχει προβεί σε συγκεκριμένες ενέργειες για να αποδείξει την εφικτότητα του στόχου μείωσης κατά 15 % έως το 2010, με ενδιάμεσο σταθμό το 2005 (7,5 %), των εκπομπών τριών αερίων του θερμοκηπίου (CO2 CH4 N2O), και έχει εδραιώσει τη διαπραγματευτική της θέση με ένα λεπτομερές έγγραφο εργασίας σχετικά με τις οικονομικές και τεχνολογικές πτυχές των μέτρων που πρέπει να ληφθούν. Αν και δεν έχουν ακόμη λάβει οριστική θέση, χώρες όπως η Ιαπωνία, οι ΗΠΑ και η Αυστραλία αντιτίθενται κατ'αρχήν στην ευρωπαϊκή θέση και φαίνεται ότι προσανατολίζονται σε στόχους πολύ μικρότερης μείωσης, ή ακόμη και σε μια απλή μη δεσμευτική σταθεροποίηση. Μια ομάδα 77 χωρών με εκπρόσωπο την Τανζανία, στην οποία συμπεριλαμβάνεται η Κίνα, υποστήριξε αντιθέτως τους στόχους της μειώσεως που προτάθηκαν από την Ευρωπαϊκή Ένωση, προσθέτοντας και το στόχο του 35 % για το 2020 και ζητώντας τη σύσταση ενός ταμείου για τη χρηματοδότηση των προσπαθειών μειώσεως των εκπομπών αερίων που καταβάλλουν οι αναπτυσσόμενες χώρες και το οποίο θα τροφοδοτείται με κονδύλια από τις χώρες του παραρτήματος 1 (αναπτυγμένες χώρες) που δεν πληρούν τις προκαθορισμένες προϋποθέσεις.

1.5. Η ΕΕ εξαρτά την υλοποίηση των δεσμεύσεών της από τις αποφάσεις που θα ληφθούν στο Κυότο, αποκλείοντας έτσι την ανάληψη μονομερούς πρωτοβουλίας. Τούτο μπορεί να είναι σημείο αδυναμίας στις διαπραγματεύσεις, και, στην περίπτωση αποτυχίας, να δημιουργήσει κενό δράσης: ο κίνδυνος έγκειται - όπως συνέβη τα τελευταία χρόνια όπου οι πολιτικές αποφάσεις που ελήφθησαν στο εσωτερικό της Ευρώπης δεν ήταν αντάξιες ούτε συνεπείς με τις αρχικές διαβεβαιώσεις για τη «βιώσιμη ανάπτυξη» - στην αναβολή της λήψης μέτρων που να αποσκοπούν στην πρόληψη των κλιματικών αλλαγών στο όνομα της ανταγωνιστικότητας και της παγκοσμιοποίησης.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η υπό εξέταση ανακοίνωση της Επιτροπής (που αποτελεί συνέχεια της εντολής του Συμβουλίου των Υπουργών του Μαρτίου 1997) είναι αξιόλογη για την προσπάθεια υλοποίησης της διαπραγματευτικής θέσης της ΕΕ με την απόδειξη της εφικτότητας μιας οικολογικά συμβατής ανάπτυξης 7 και είναι θετικό το πρώτο αποτέλεσμα, δηλαδή, η πίεση άλλων σημαντικών φορέων, όπως οι ΗΠΑ και η Ιαπωνία, να ανακοινώσουν επισήμως τις θέσεις τους για το πρόβλημα αυτό, ούτως ώστε στη Διάσκεψη του Κυότο να πραγματοποιηθεί συγκεκριμένη και ουσιαστική συζήτηση.

2.1.1. Ταυτόχρονα επισημαίνεται ένα στοιχείο πολιτικής αδυναμίας, λόγω της έλλειψης πρόβλεψης ανάληψης μονομερούς δέσμευσης από την ΕΕ, αδυναμία που μόνο το Συμβούλιο των Υπουργών της 16ης Οκτωβρίου θα μπορούσε να είχε ξεπεράσει. Εξάλλου στα θέματα που αναπτύσσονται υπάρχει ένα διπλό επίπεδο επιχειρηματολογίας όπου προβάλλονται οικολογικές και οικονομικές εκτιμήσεις, που δεν είναι πάντα τεκμηριωμένες. Τούτο οφείλεται στους δισταγμούς κατά την επιλογή της βιώσιμης ανάπτυξης όπως αυτή ορίζεται στη Συνθήκη του Άμστερνταμ, αλλά που παραμένει αρχή αναφοράς.

2.1.2. Πράγματι το Συμβούλιο εξέφρασε την επιθυμία να υιοθετηθεί στο Κυότο «ένα αποτελεσματικό πρωτόκολλο στο οποίο να προβλέπονται νομικά δεσμευτικοί στόχοι» () και εξέφρασε τη λύπη του για την «έλλειψη ή ανεπάρκεια συγκεκριμένων προσφορών διαπραγμάτευσης από τις σημαντικές βιομηχανικές χώρες», αλλά οι δηλώσεις του όσον αφορά τη δυνατότητα χάραξης και εφαρμογής πολιτικών και μέτρων που απαιτούνται για την επίτευξη των προκαθορισμένων στόχων υπήρξαν πολύ αόριστες και ασαφείς.

2.2. Πράγματι, στην ίδια την ανακοίνωση τονίζεται ότι αν ληφθούν σοβαρά υπόψη οι ανησυχίες των επιστημόνων (και ιδιαίτερα η δεύτερη έκθεση αξιολόγησης της IPCC), που συνοδεύονται από μεγάλο αριθμό αδιάσειστων επιστημονικών στοιχείων, η αρχή πρόληψης επιβάλλει καθοριστικές και επείγουσες παρεμβάσεις μιας και το κόστος των μελλοντικών καταστροφών κινδυνεύει να είναι ανυπόλογιστο.

2.2.1. Όταν η Επιτροπή επισημαίνει ότι ο οικονομικός υπολογισμός των δαπανών για την αναδιάρθρωση αποθαρρύνει τη λήψη καθοριστικών μέτρων, επειδή οι επιλογές γίνονται με βάση τη βραχυπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα στην παγκόσμια αγορά, δεν λαβαίνει υπόψη της τη σημασία της ευρείας τεκμηρίωσης για την αποδοτικότητα πολλών μέτρων μείωσης, τα οποία συμβάλλουν στην υποστήριξη των προτάσεων της, καθώς και τα στοιχεία που αποδεικνύουν ότι όσο περισσότερο αναβάλλονται τα μέτρα για την αναδιάρθρωση τόσο υψηλότερο θα είναι το κόστος.

2.3. Η παγκοσμιοποίηση νοείται όχι μόνο με οικονομικούς όρους και στο πλαίσιο της ανταγωνιστικότητας, αλλά και ως παγκοσμιοποίηση των κινδύνων και των ευθυνών για το μέλλον του πλανήτη: η πρόκληση των κλιματικών αλλαγών είναι αναμφισβήτητα παγκόσμια πρόκληση που συνεπάγεται τον επαναπροσδιορισμό της διεθνούς συνεργασίας, η λογική της οποίας δεν μπορεί να κυριαρχείται από τις οικονομικές αγορές και τα λόμπι.

2.3.1. Για το λόγο αυτό θα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη σημασία στα στατιστικά στοιχεία που αφορούν την εκπομπή αερίων του θερμοκηπίου σε τρεις κύριους τομείς: βιομηχανία, ενέργεια και μεταφορές, και τα οποία δείχνουν αναμφισβήτητα την ουσιαστική και σταθερή μείωση που σημειώνεται στους τομείς της βιομηχανίας και της ενέργειας, ενώ αντιθέτως στον τομέα των μεταφορών σημειώνεται σταθερή και σημαντική αύξηση των εκπομπών του CO2.

2.4. Δεδομένων των ανωτέρω και με την υπόθεση ότι στη Διάσκεψη του Κυότο θα αναληφθούν συγκεκριμένες δεσμεύσεις, η κατανομή των δαπανών που απαιτούνται για την αναδιάρθρωση θα γίνει προσεκτικά, και θα επιβαρύνει κυρίως τις βιομηχανικές χώρες, που είναι υπεύθυνες στο μεγαλύτερο ποσοστό για τις εκπομπές των αερίων αυτών και διαθέτουν τον τεχνολογικό εξοπλισμό να αντιμετωπίσουν την πρόκληση και να κοινοποιήσουν τις τεχνολογικές προόδους. Η Ευρώπη μπορεί να διαδραματίσει εξέχοντα ρόλο σε αυτό το πλαίσιο εφόσον έχει την εμπειρία κοινής οικονομικοπολιτικής οικοδόμησης και έχει συμπεριλάβει στις παραμέτρους της τη βιώσιμη ανάπτυξη.

2.5. Όταν η Επιτροπή αναφέρει τα μέτρα που έχει ήδη λάβει, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, καθώς και τις προτάσεις τις οποίες εξετάζει τώρα η ΟΚΕ στην παρούσα σύνοδο ολομέλειας [γνωμοδοτήσεις των κκ Schmitz σχετικά με την επιβολή φόρων στα ενεργειακά προΐόντα () και Boisseree για την ενεργειακή διάσταση των κλιματικών αλλαγών ()], παρουσιάζει μια σειρά επιλογών για το μέλλον, παρέχοντας στις άλλες βιομηχανικές χώρες ένα κοινό πρόγραμμα δράσης.

2.6. Αυτό το πρόγραμμα δράσης μπορεί συμβάλει στην επιτυχία της Διάσκεψης του Κυότο, με την αμφισβήτηση των επιλογών μείωσης που φαίνονται ότι καθορίζονται από τις ΗΠΑ κκαι την Ιαπωνία. Μόνο η ανάληψη εφικτής και συνεκτικής δέσμευσης από τις αναπτυγμένες χώρες μπορεί να ανοίξει το δρόμο για μεγαλύτερη συμμετοχή των αναπτυσσόμενων χωρών, όπου η αύξηση κατανάλωσης ενέργειας αναπόφευκτα αυξάνεται. Οι συμφωνίες που αφορούν τις τάσεις των εκπομπών και η από κοινού εφαρμογή τους (emissions trade και joint implementation) στις αναπτυγμένες και αναπτυσσόμενες χώρες, στις οποίες οι ΗΠΑ θα ήθελαν να εντάξουν τις διαπραγματεύσεις του Κυότο, αποτελούν μια επόμενη φάση η οποία μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνον εάν οι αναπτυγμένες χώρες προβούν στη λήψη μέτρων για τη μείωση των εκπομπών στο πλαίσιο της οικονομικής τους ανάπτυξης.

3. Συμπεράσματα

3.1. Πεπεισμένη ότι η διαπραγματευτική θέση της ΕΕ μπορεί να συμβάλει στην επιτυχία της διάσκεψης του Κυότο, η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την ανακοίνωση της Επιτροπής, με την επιφύλαξη ωστόσο να αποφανθεί και να αξιολογήσει συγκεκριμένες προτάσεις μέτρων και την εφαρμογή τους στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης μετά τα αποτελέσματα της Διάσκεψης του Δεκεμβρίου.

Βρυξέλλες, 29 Οκτωβρίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() Αρθρο 2 της Σύμβσης του Ρίο: «stabilization of greenhouse gas concentrations in the atmosphere at a level that would prevent dangerous anthropogenic interference with the climate system».

() IPCC Second Assessment Report: «the balance of evidence suggests a discernible human influence on global climate».

() Συμπεράσματα του Συμβουλίου Περιβάλλοντος της 16ης Οκτωβρίου.

() CES 1194/97 fin.

() CES 1193/97 fin.