ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ - Η διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη - Δεύτερη ετήσια έκθεση { SEC (2003) 339; SEC (2003) 340; SEC (2003) 341; SEC (2003) 342; SEC (2003) 343 }

Σύνοψη των κυριοτέρων σημείων

Η δεύτερη ετήσια έκθεση της Επιτροπής εξετάζει την πρόοδο που σημειώθηκε από την έκδοση της πρώτης έκθεσης, τον Απρίλιο του 2002. Αναγνωρίζει τη σαφή προοπτική μιας ακόμη στενότερης σχέσης με την Ευρωπαϊκή Ένωση που θα οδηγήσει εν τέλει, σε προσχώρηση σ'αυτήν καθώς και τα σημαντικά επιτεύγματα όσον αφορά τη σταθεροποίηση της περιοχής.

Η έκθεση, αποκαλύπτει επίσης τις ελλείψεις και την αργή πρόοδο της μεταρρυθμιστικής διαδικασίας σε πολλούς τομείς και σε αρκετές χώρες. Ένα θέμα που εμφανίζεται τόσο στην παρούσα έκθεση, όσο και στις εκθέσεις των μεμονωμένων χωρών, είναι γενικά οι κακές επιδόσεις όσον αφορά την εφαρμογή. Οι βασικές προκλήσεις που πρέπει να αντιμετωπιστούν έχουν προσδιοριστεί και η Επιτροπή είναι αποφασισμένη να υποστηρίξει τις χώρες στις προσπάθειες να τις αντιμετωπίσουν. Η πραγματική πολιτική βούληση και δέσμευση εκ μέρους των ιδίων χωρών είναι απαραίτητη για να ξεπεραστούν τα εναπομένοντα εμπόδια όσον αφορά τη μετάβαση, την ανάπτυξη και την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.

Στην παρούσα έκθεση, η Επιτροπή υπογραμμίζει ορισμένα μέτρα τα οποία μπορεί να ενισχύσουν περισσότερο τη διαδικασία και να οδηγήσουν τις χώρες πιο κοντά στην Ένωση, ως ένα κοινό χρονοδιάγραμμα για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Αυτό δείχνει τη συνεχή δέσμευση της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς την περιοχή. Ωστόσο, ο χρόνος και ο ρυθμός με τον οποίο η περιοχή μπορεί να ενσωματωθεί πλήρως στην Ευρωπαϊκή Ένωση εξαρτώνται τελικά από τις ίδιες τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων.

Η τραγική δολοφονία του σέρβου πρωθυπουργού, Zoran Djindjic, ο οποίος εργάστηκε με θάρρος για τη θεμελίωση της δημοκρατίας και έπαιξε βασικό ρόλο στην απομάκρυνση της Σερβίας από την απομόνωση, αναστάτωσε την περιοχή και τη διεθνή κοινότητα. Το έγκλημα αυτό υπενθυμίζει τη δύσκολη κληρονομιά του παρελθόντος καθώς επίσης και την ανάγκη να συνεχιστεί με αδιάπτωτο ρυθμό το κυβερνητικό έργο για σταθεροποίηση, εκδημοκρατισμό και μεταρρύθμιση. Ο Zoran Djindjic ήταν αποφασισμένος να οδηγήσει τη Σερβία και το Μαυροβούνιο προς την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η έκθεση αυτή καθώς και η ξεχωριστή έκθεση για τη Σερβία και το Μαυροβούνιο αντικατοπτρίζει τις μεταρρυθμίσεις που είναι αναγκαίες για να υλοποιηθεί το όραμα αυτό. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να παρέχει κάθε δυνατή υποστήριξη στις αρχές της Σερβίας και του Μαυροβουνίου στις προσπάθειές τους να καταπολεμήσουν τις δυνάμεις που προσπάθησαν να βλάψουν τη Σερβική Δημοκρατία.

1. ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

Το Συμβούλιο της Κοπεγχάγης του Δεκεμβρίου του 2002 επιβεβαίωσε την ευρωπαϊκή προοπτική των πέντε χωρών των Δυτικών Βαλκανίων και υπογράμμισε, για μία ακόμη φορά, τη δέσμευση της Ευρωπαϊκής Ένωσης να στηρίξει τις προσπάθειές τους - ως πιθανών υποψήφιων προς ένταξη χωρών - να έλθουν εγγύτερα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης παραμένει το πλαίσιο πολιτικής που θα βοηθήσει τις χώρες καθ' όλη τη διάρκεια της πορείας τους. Αναγνωρίστηκε και υποστηρίχτηκε από το σύνολο της διεθνούς κοινότητας και από τις χώρες της περιοχής. Πρόκειται για μια στρατηγική ένταξης - που εισάγει ευρωπαϊκές αξίες, αρχές και πρότυπα στην περιοχή - η οποία, σε εύθετο χρόνο, θα εξασφαλίσει στις χώρες την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η διαδικασία και οι προοπτικές που προσφέρει λειτουργούν ως σημείο αναφοράς για την υλοποίηση μεταρρυθμίσεων στα Δυτικά Βαλκάνια, όπως ακριβώς συνέβη και με τη διαδικασία προσχώρησης στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.

Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση του παρόντος έτους, παρατηρείται σταθερή πρόοδος σε όλες τις χώρες. Στις περισσότερες από αυτές είναι, ωστόσο αργή και ορισμένες φορές οφείλεται περισσότερο στη διεθνή συμβολή και πίεση παρά στη θέληση ή την ικανότητα των ίδιων των χωρών να αναλάβουν δράση και να προωθήσουν τη μεταρρυθμιστική διαδικασία.

Οι εκθέσεις ανά χώρα επισημαίνουν αρκετούς τομείς στους οποίους απαιτούνται βελτιώσεις και περαιτέρω τροποποιήσεις σε καθεμία από τις χώρες, ώστε να είναι δυνατή η πρόοδός τους στην ανάπτυξη στενότερης σχέσης με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Επιτροπή βοηθά συνεχώς τις χώρες αυτές στις προσπάθειές τους να υπερβούν τα εμπόδια όσον αφορά τη μετάβαση και την ανάπτυξη, όπως είναι οι ευάλωτοι θεσμοί, η ανεπαρκής διοικητική ικανότητα, η ελλιπής εφαρμογή του κράτους δικαίου και οι γενικά χαμηλές επιδόσεις όσον αφορά την εφαρμογή.

Οι εκθέσεις δείχνουν επίσης τις σχέσεις μεταξύ της διαδικασίας σταθεροποίησης και σύνδεσης και της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφαλείας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παράδειγμα αποτελεί η πρόσφατα συσταθείσα Αστυνομική Αποστολή της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη (BiH), η οποία στηρίζει το γενικότερο πρόγραμμα δράσης για το κράτος δικαίου και, συνεπώς, συμπληρώνει άλλα προγράμματα που εντάσσονται στο πλαίσιο της διαδικασίας σταθεροποίησης και σύνδεσης. Άλλα παραδείγματα προσπαθειών σταθεροποίησης, που θα συμβάλουν στη μακροπρόθεσμη διαδικασία μεταρρύθμισης και σύνδεσης, είναι η προβλεπόμενη διαδοχή από την ΕΕ της επιχείρησης του ΝΑΤΟ «Συμμαχική Αρμονία» στην πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας καθώς και της Πολυεθνούς Δύναμης Σταθεροποίησης (SFOR) στη BiH, που επίσης τελεί υπό την ηγεσία του ΝΑΤΟ.

Στόχος της διαδικασίας σταθεροποίησης και σύνδεσης είναι να βοηθήσει τις χώρες της περιοχής στη μετάβασή τους. Η διαδικασία είναι αρκετά ευέλικτη, ώστε να προσαρμόζεται στις ανάγκες και στο επίπεδο ανάπτυξης της κάθε χώρας - δεν μπορεί, ωστόσο, να είναι μόνη της στην προσπάθεια αυτή. Πρέπει να νοείται ως «σύμβαση» μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των χωρών. η Επιτροπή εξετάζει συνεχώς τρόπους για να βελτιώσει και να εντείνει τη διαδικασία και τα μέσα της, προχωρώντας έτσι σταθερά προς μια διαδικασία ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Οι αυξημένες προσπάθειες της Ένωσης πρέπει να συνοδεύονται από εξίσου ισχυρή πολιτική δέσμευση εκ μέρους των χωρών να εφαρμόσουν τις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις. Το πρόγραμμα δράσης για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση πρέπει να είναι κοινό.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι τελικά μια ένωση αξιών. Οι κυβερνήσεις της περιοχής πρέπει, και φαίνονται ολοένα και περισσότερο διαθέσιμες, να ασπαστούν τις αξίες αυτές, αξίες που αφορούν τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου, το σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, την προστασία των μειονοτήτων και μια οικονομία αγοράς. Πρόκειται για το δικό τους συμφέρον και οι λαοί της περιοχής το αξίζουν. Οι αξίες δεν αλλάζουν εν μία νυκτί, ωστόσο, πρέπει να δώσουμε στις χώρες το χρόνο που χρειάζονται - και να κατανοήσουμε ότι η διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης δεν θα είναι μια γρήγορη λύση, αλλά μια μακροπρόθεσμη πολιτική, η οποία θα έχει μακροπρόθεσμα και βιώσιμα αποτελέσματα.

Η μεθοδολογία και η δομή της δεύτερης ετήσιας έκθεσης είναι κατά βάση ίδιες με εκείνες της πρώτης έκθεσης που δημοσιεύτηκε τον Απρίλιο του 2002 [1]. Οι εκθέσεις ανά χώρα εξετάζουν την επιτευχθείσα πρόοδο κατά τη διάρκεια του έτους, αξιολογούν το βαθμό υλοποίησης των συστάσεων της πρώτης ετήσιας έκθεσης και επισημαίνουν τους τομείς προτεραιότητας που χρήζουν προσοχής τους επόμενους δώδεκα μήνες. Η έκθεση αυτή, το «συγκεφαλαιωτικό έγγραφο», συνοψίζει τις κύριες τάσεις και τις εναπομείνασες προκλήσεις στην περιοχή, εξετάζει την περιφερειακή διάσταση ορισμένων ειδικών τομέων και τη συνοχή και εφαρμογή δύο εκ των βασικών μέσων της διαδικασίας σταθεροποίησης και σύνδεσης: του προγράμματος παροχής βοήθειας (CARDS [2]) και των μέτρων για το εμπόριο (παράρτημα Ι). Οι συμφωνίες σταθεροποίησης και σύνδεσης θα αξιολογηθούν, όταν θα έχουν τεθεί σε ισχύ για επαρκές χρονικό διάστημα, ώστε να είναι δυνατή η αξιολόγησή τους. Περιλήψεις των εκθέσεων αυτών σχετικά με κάθε χώρα επισυνάπτονται στο παράρτημα ΙΙ.

[1] COM (2002) 163 και SEC (2002) 339-343

[2] Κοινοτική βοήθεια για την ανασυγκρότηση, την ανάπτυξη και τη σταθεροποίηση

1.1. Η διεύρυνση και τα Δυτικά Βαλκάνια

Η ενοποίηση της Ευρώπης δεν θα είναι πλήρης, εάν δεν συμπεριληφθεί σε αυτή το νοτιοανατολικό τμήμα της. Η διεύρυνση του 2004 θα φέρει την Ευρωπαϊκή Ένωση πιο κοντά, στην πραγματικότητα στο κατώφλι των Δυτικών Βαλκανίων. Η επιτυχής ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων με ορισμένους από τους εγγύτερους γείτονές της - οι οποίοι αναμένεται να προσχωρήσουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση τον Μάιο του 2004 - θα δώσει νέα δυναμική στη διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και, κατά συνέπεια, θα έχει ισχυρό αντίκτυπο στις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων. Πρέπει να συμβάλει, ώστε να καταστεί η προοπτική των χωρών αυτών πραγματική και ορατή, και να τονιστεί το μήνυμα ότι η σκληρή δουλειά, και οι ορισμένες φορές επίπονες μεταρρυθμίσεις και οι ρυθμίσεις που απαιτούνται για την υλοποίησή τους, θα τους αποζημιώσουν. Με επαρκή πολιτική θέληση και ικανότητα μεταρρύθμισης και υποστήριξης των βασικών αξιών και αρχών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων θα είναι τα επόμενα μέλη της Ένωσης, ακολουθώντας το δικό τους ρυθμό.

Υπό τις παρούσες συνθήκες, οι ευρωπαϊκές προσδοκίες για τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων είναι υψίστης σημασίας και αποδεικνύουν την προθυμία της Ευρωπαϊκής Ένωσης να υποστηρίξει τους πληθυσμούς της περιοχής σε ιδιαίτερα δυσχερείς καταστάσεις. Η Διάσκεψη Κορυφής της Θεσσαλονίκης, τον Ιούνιο του 2003, θα υπογραμμίσει τη δέσμευση της Ένωσης για ένα ευρωπαϊκό μέλλον για τις χώρες της περιοχής.

Η διεύρυνση της Ένωσης έχει πρακτικές συνέπειες. Προκειμένου να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το κεκτημένο και τις δεσμεύσεις που ανέλαβαν στις διαπραγματεύσεις προσχώρησης, τα νέα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίσουν υψηλό επίπεδο προστασίας των εξωτερικών συνόρων της Ένωσης που θα προσφέρει εσωτερική ασφάλεια, διασφαλίζοντας παράλληλα την ομαλή και ταχεία διέλευση των συνόρων. Αυτό συνεπάγεται στενότερη συνεργασία με τους μελλοντικούς νότιους γείτονες της Ένωσης. Η αναβάθμιση των μελλοντικών εξωτερικών συνόρων θα μειώσει το χρόνο αναμονής στα σύνορα προς όφελος του συνόλου των ταξιδιωτών.

Αποτέλεσμα της διεύρυνσης θα είναι αναπόφευκτα η κατάργηση της κυκλοφορίας χωρίς θεώρηση μεταξύ των νέων κρατών μελών και των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων, με εξαίρεση την Κροατία, η οποία απολαμβάνει καθεστώς κυκλοφορίας χωρίς θεώρηση σε σχέση με τις χώρες του Σένγκεν. Αυτό αποτελεί φυσική συνέπεια για τις υποψήφιες χώρες που ευθυγραμμίζονται με το κεκτημένο για τις θεωρήσεις.

Το γεγονός ότι τα Δυτικά Βαλκάνια είναι μία από τις εισόδους στην Ευρωπαϊκή Ένωση ατόμων που εμπλέκονται σε εγκληματικές δραστηριότητες, παράνομη μετανάστευση και άλλες απειλές, ενισχύει την ανάγκη για ευρύτερη συνεργασία στην περιοχή με σκοπό την επιβολή του νόμου. Η συνεργασία με τις γειτονικές υποψήφιες χώρες, οι οποίες προσπαθούν να εφαρμόσουν το κεκτημένο της ΕΕ, θα ωφελήσει τις βαλκανικές χώρες στις καθημερινές τους προσπάθειες για ανάπτυξη νέων πρακτικών και δεξιοτήτων.

Με την ένταξή τους, τα νέα κράτη μέλη θα υιοθετήσουν πλήρως την κοινή εμπορική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ενώ οι ισχύουσες εμπορικές συμφωνίες μεταξύ των υποψηφίων και των τρίτων χωρών θα πρέπει να λήξουν, οι διεθνείς συμφωνίες και οι μονομερείς εμπορικές προτιμήσεις της ΕΕ θα εφαρμοστούν αμέσως στα νέα κράτη μέλη. Πάνω από το 70% του εξωτερικού εμπορίου των Δυτικών Βαλκανίων θα διεξάγεται στη διευρυμένη Ένωση. Έχοντας υπόψη ότι οι εμπορικές προτιμήσεις της ΕΕ στην περιοχή παρέχουν καλύτερη πρόσβαση στην αγορά απ'ό,τι τα τρέχοντα εμπορικά καθεστώτα των υποψηφίων χωρών, αυτό θα είναι ιδιαίτερα ωφέλιμο και θα προσφέρει μεγαλύτερες δυνατότητες εξαγωγών. Επιπλέον, η διεύρυνση αναμένεται να επηρεάσει θετικά την οικονομική ανάπτυξη των νέων κρατών μελών, πράγμα που, ενδεχομένως, θα επεκταθεί στις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, π.χ. μέσω της αύξησης των συναλλαγών. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να παρακολουθεί το εμπόριο της ΕΕ με την περιοχή.

Γενικότερα, αποτέλεσμα της διαδικασίας διεύρυνσης θα είναι η αυξημένη επαφή των γειτονικών χωρών με τις δημοκρατικές παραδόσεις, για παράδειγμα, στο διοικητικό, το δικαστικό και τον αστυνομικό τομέα, γεγονός που με τη σειρά του θα συμβάλει στην εδραίωση του κράτους δικαίου και την ενίσχυση της θεσμικής ικανότητας στα Δυτικά Βαλκάνια. Επίσης, οι υποψήφιες χώρες, ανταλλάσσοντας τις εμπειρίες που έχουν αποκτήσει κατά την περίοδο της μετάβασης και της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, μπορούν να προσφέρουν πολύτιμη βοήθεια στις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων. Οι τάσεις αυτές θα βελτιώσουν τις προοπτικές στενότερης προσέγγισης της ΕΕ.

Η Δημοκρατία της Κροατίας υπέβαλε αίτηση προσχώρησης στην ΕΕ βάσει του άρθρου 49 της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 21 Φεβρουαρίου 2003. Η επεξεργασία της αίτησης θα γίνει σύμφωνα με τους κανόνες που ορίζει η Συνθήκη. Το πρώτο βήμα θα είναι να ζητήσει το Συμβούλιο από την Επιτροπή να ετοιμάσει μια προκαταρκτική γνώμη σχετικά με το θέμα για το εάν και το πότε θα πρέπει να αρχίσουν οι διαπραγματεύσεις για την προσχώρηση.

Οι προϋποθέσεις για την ιδιότητα του μέλους αναφέρθηκαν στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κοπεγχάγης το 1993 - τα λεγόμενα κριτήρια της Κοπεγχάγης. Αυτά απαιτούν από τις υποψήφιες χώρες να εξασφαλίσουν:

"τη σταθερότητα των θεσμών που εξασφαλίζουν τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου, τα ανθρώπινα δικαιώματα και το σεβασμό και την προστασία των μειονοτήτων",

"την ύπαρξη μιας λειτουργικής οικονομίας αγοράς καθώς και την ικανότητα να αντιμετωπιστεί επιτυχώς η ανταγωνιστική πίεση και οι δυνάμεις της αγοράς στο πλαίσιο της Ένωσης" και

"την ικανότητα να αναλάβουν τις υποχρεώσεις της ιδιότητας του μέλους, συμπεριλαμβανομένης της προσχώρησης στους στόχους της πολιτικής, οικονομικής και νομισματικής ένωσης".

Η σημασία όχι μόνο της ενσωμάτωσης του κοινοτικού κεκτημένου στην εθνική νομοθεσία αλλά επίσης και της εξασφάλισης της αποτελεσματικής εφαρμογής του μέσω των κατάλληλων διοικητικών και νομοθετικών δομών, έχει υπογραμμιστεί στα μεταγενέστερα Ευρωπαϊκά Συμβούλια.

1.2. Υιοθέτηση των ευρωπαϊκών αξιών και κανόνων

Η διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης καθώς και οι προοπτικές στενότερης συνεργασίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση προσφέρουν ένα χρονοδιάγραμμα για τις χώρες όσον αφορά τη μεταρρύθμιση και την υιοθέτηση των ευρωπαϊκών αξιών και κανόνων. Η περαιτέρω προσέγγιση προς την Ένωση σημαίνει τήρηση των απαιτούμενων προϋποθέσεων.

Το Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων του Μαΐου 2002 ανέφερε ότι: "Η ταχύτητα με την οποία κινείται κάθε χώρα μέσω των διαφορετικών σταδίων της διαδικασίας σταθεροποίησης και σύνδεσης, ενστερνιζόμενη τη διαδικασία, εξαρτάται από την ολοένα και μεγαλύτερη ικανότητα να αναλάβει τις υποχρεώσεις που απορρέουν από μία στενότερη σύνδεση με την Ευρωπαϊκή Ένωση καθώς και από τη συμφωνία προς την πολιτική όσον αφορά τις προϋποθέσεις που καθορίστηκαν από το Συμβούλιο στις 29 Απριλίου 1997." Οι προϋποθέσεις αυτές παραμένουν ένα ουσιαστικό στοιχείο της διαδικασίας σταθεροποίησης και σύνδεσης και ενσωματώνονται στις συμφωνίες σταθεροποίησης και σύνδεσης.

Ζητούνται διαφορετικοί βαθμοί συμμόρφωσης: η σύναψη συμβατικών σχέσεων απαιτεί τον υψηλότερο βαθμό ενώ για τη χρηματοδοτική βοήθεια και την οικονομική συνεργασία θεωρείται ως βάση ένας διαφορετικός τύπος συμμόρφωσης. Επιπλέον, υπάρχουν ειδικές προϋποθέσεις που συνδέονται με ιδιαίτερα προγράμματα βοήθειας - παραδείγματος χάρη, απαιτήσεις για μεταρρυθμίσεις σ'έναν ειδικό τομέα ο οποίος στη συνέχεια μπορεί να επωφεληθεί από χρηματοδοτική βοήθεια.

Ο βαθμός της συμμόρφωσης προς τους όρους που αναφέρονται στα συμπεράσματα του Συμβουλίου του 1997, καθώς και το επίπεδο εφαρμογής εκ μέρους των χωρών των μεταρρυθμίσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η διοικητική ικανότητά τους, αξιολογούνται στις εκθέσεις ανά χώρα που επισυνάπτονται.

Η ετήσια έκθεση του παρόντος έτους δείχνει ότι η πρόοδος ήταν μικρότερη από την αναμενόμενη σε πολλούς τομείς (π.χ. πλήρης συνεργασία με το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία και οικονομική μεταρρύθμιση). Η Επιτροπή μελετά τώρα κατά ποιόν τρόπο είναι δυνατόν να είναι πιο αποτελεσματικές, οι διαφορετικές προσεγγίσεις συγκριτικής αξιολόγησης και καθοδήγησης πώς μπορεί να υποστηριχθεί η εφαρμογή τους ούτως ώστε να ενθαρρυνθεί η μεταρρύθμιση. Οι προσεγγίσεις συγκριτικής αξιολόγησης και καθοδήγησης μπορεί να είναι χρήσιμες αλλά χρειάζεται να συνοδεύονται από σειρά σαφών προβλέψιμων μέτρων, όταν δεν πληρούνται οι όροι ή δεν έχουν επιτευχθεί οι επιδόσεις. Συγχρόνως, οι χώρες οι οποίες πληρούν τους όρους πρέπει να συνεχίσουν να λαμβάνουν υποστήριξη κατά τρόπο απτό, για να προχωρήσουν προς την Ευρώπη. Η αποτελεσματική συμμόρφωση με τους όρους πρέπει να συμπληρώνεται από αποτελεσματική βοήθεια και παροχή συμβουλών για το πώς θα τελεσφορήσουν οι μεταρρυθμίσεις ενώ θα διευκολυνθεί με τον τρόπο αυτό η πρόοδος προς την ενσωμάτωση στις δομές της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η πρόοδος θα εξαρτηθεί από την ικανότητα και την πολιτική βούληση εισαγωγής των απαραίτητων μεταρρυθμίσεων και εφαρμογής τους καθώς και από την τήρηση των γενικά αποδεκτών κανόνων και προτύπων. Πρόκειται για τα ίδια δημοκρατικά πρότυπα με εκείνα που αναφέρθηκαν στο Συμβούλιο της Ευρώπης και στον ΟΑΣΕ και τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις που συστήνουν η Παγκόσμια Τράπεζα και το ΔΝΤ.

1.3. Κοινή γνώμη και Ευρωπαϊκή Ένωση

Μολονότι οι πληροφορίες σχετικά με την κοινή γνώμη διαφέρουν από χώρα σε χώρα, η στήριξη της κοινής γνώμης για στενότερη σχέση με την Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει σε υψηλά επίπεδα, και οι αντιλήψεις για την Ένωση είναι γενικά θετικές. Για να είναι αποτελεσματική η πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα Δυτικά Βαλκάνια, είναι σημαντική η κατανόησή της και η προβολή της στον πληθυσμό της περιοχής. Τόσο η παροχή στήριξης για τη μεταρρυθμιστική διαδικασία, όσο και οι ρεαλιστικές προσδοκίες για τα αποτελέσματά της, εξαρτώνται από την κατανόηση της διαδικασίας σταθεροποίησης και σύνδεσης. Οι ιστορικοί δεσμοί της περιοχής και οι επιδιώξεις των τοπικών πληθυσμών να ενσωματωθούν στην Ευρώπη μπορούν να παίξουν σημαντικό ρόλο στην προώθηση της μεταρρύθμισης.

Το Συμβούλιο κατάρτισε στρατηγική για την ενίσχυση του συντονισμού και της γνωστοποίησης των δραστηριοτήτων, και τη βελτίωση της κατανόησης όσον αφορά την Ένωση και αυτά που μπορεί να προσφέρει στα Δυτικά Βαλκάνια. Ωστόσο, για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο απαιτείται η συμβολή και των δύο πλευρών. Οι χώρες της περιοχής πρέπει να αναλάβουν να εξηγήσουν στους πληθυσμούς τους τις πραγματικότητες και τους μηχανισμούς μιας στενότερης σύνδεσης με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Έτσι θα ενισχυθεί η απαραίτητη αίσθηση κυριότητας της διαδικασίας.

2. ΠΡΟΟΔΟΣ ΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΤΩΝ ΔΥΤΙΚΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΔΕΣΗΣ

2.1. Γενικές πολιτικές εξελίξεις

Οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων έχουν καταβάλει σημαντικές προσπάθειες στο πλαίσιο της διαδικασίας σταθεροποίησης και σύνδεσης. Η σταθερότητα έχει ως επί το πλείστον αποκατασταθεί. η ασφάλεια έχει βελτιωθεί. όλες οι χώρες έχουν δημοκρατικά εκλεγμένες κυβερνήσεις. σε ολόκληρη την περιοχή έχει υλοποιηθεί μεγάλος αριθμός έργων ανασυγκρότησης. σημαντικός αριθμός προσφύγων και εσωτερικά εκτοπισμένων ατόμων έχουν επιστρέψει στις εστίες τους. έχουν δρομολογηθεί μεταρρυθμίσεις σε πολλούς τομείς - το σωρευτικό αποτέλεσμα αυτών των προσπαθειών είναι να θέσει τα θεμέλια για την οικονομική, την κοινωνική και τη θεσμική ανάπτυξη, για την ομαλοποίηση της καθημερινής ζωής και για την προοδευτική προσέγγιση των χωρών με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Στις σημαντικές και θετικές εξελίξεις κατά την περίοδο εκπόνησης της έκθεσης περιλαμβάνονται σαφείς ενδείξεις αυξανόμενης πολιτικής σταθερότητας στην Αλβανία, δίνοντας στη χώρα τη δυνατότητα να προχωρήσει περαιτέρω στην ανάπτυξη στενότερης σχέσης με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τον Οκτώβριο του 2002, το Συμβούλιο ενέκρινε τις οδηγίες για τη διαπραγμάτευση συμφωνίας σταθεροποίησης και σύνδεσης με την Αλβανία και οι διαπραγματεύσεις ξεκίνησαν επισήμως στα τέλη Ιανουαρίου του 2003. Στη Βοσνία - Ερζεγοβίνη προωθούνται μεταρρυθμίσεις, συμπεριλαμβανομένων σημαντικών μέτρων με σκοπό την αύξηση της αποτελεσματικότητας και την προώθηση της ολοκλήρωσης στο εσωτερικό των κυβερνήσεων σε όλα τα επίπεδα. Ο χάρτης πορείας της ΕΕ ουσιαστικά ολοκληρώθηκε το φθινόπωρο και η Επιτροπή θα εκπονήσει εν ευθέτω χρόνω μελέτη για τη δυνατότητα της Βοσνίας - Ερζεγοβίνης να διαπραγματευτεί και να συνάψει μια συμφωνία σταθεροποίησης και σύνδεσης (ΣΣΣ). Η πρόοδος της Κροατίας στη διαδικασία μετάβασης εξακολουθεί να είναι ικανοποιητική. Επίσης, η Κροατία ενέκρινε σχέδιο υλοποίησης της ΣΣΣ με γοργούς ρυθμούς, γεγονός που αντικατοπτρίζει τις φιλοδοξίες της για ένταξη στην ΕΕ. Στην πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας εφαρμόζεται η συμφωνία της Οχρίδας και η απογραφή του πληθυσμού διεξήχθη ομαλά - υπάρχει αυξανόμενη ετοιμότητα για εξεύρεση συμβιβαστικών λύσεων, επιβεβαιώνοντας ότι η διαδικασία σταθεροποίησης και ομαλοποίησης εξελίσσεται σταθερά. Στη Σερβία και το Μαυροβούνιο υλοποιούνται οικονομικές μεταρρυθμίσεις και έχουν ληφθεί μέτρα για την απαραίτητη συνταγματική αναδιάρθρωση και τις περιφερειακές σχέσεις. Η σερβική κυβέρνηση αντέδρασε με σταθερότητα και ηρεμία στην δολοφονία του πρωθυπουργού Zoran Djindjic. Η πρόοδος του Κοσσυφοπεδίου συνεχίζεται, με έμφαση στην ανάπτυξη κανόνων πριν από την ενασχόληση με τη διευθέτηση του καθεστώτος. H συνεχής πρόοδος που σημειώνει η Σερβία και το Μαυροβούνιο θα επιτρέψει στην Επιτροπή να εκπονήσει μία μελέτη για μια συμφωνία σταθεροποίησης και σύνδεσης.

Εξακολουθούν, ωστόσο, να υφίστανται πολλές από τις πιεστικές πολιτικές, οικονομικές και πολιτικές προκλήσεις που προσδιορίστηκαν στην πρώτη ετήσια έκθεση και η Επιτροπή θα συνεχίσει να υποστηρίζει τις χώρες στις προσπάθειές τους να τις αντιμετωπίσουν και στις λοιπές μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται για στενότερη σχέση με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Οι χώρες ακολουθούν την τήρηση των αρχών της δημοκρατίας. Εξακολουθούν ωστόσο, να υπάρχουν αδυναμίες όσον αφορά την κυβερνητική κουλτούρα και τη λειτουργία δημοκρατικών θεσμών, όπως η μη τήρηση των συνταγματικών πλαισίων και η άσκηση πολιτικής επιρροής στο δικαστικό σώμα και τα μέσα ενημέρωσης - μολονότι παρατηρούνται μεγάλες διαφορές μεταξύ των χωρών. Οι κοινοβουλευτικές δομές βελτιώθηκαν, ωστόσο, η λειτουργία των κοινοβουλίων και των κοινοβουλευτικών οργάνων εξακολουθεί να εμποδίζεται από τον αργό ρυθμό των μεταρρυθμίσεων, την απουσία δημοκρατικής παράδοσης και αποτελεσματικών διαδικασιών, την ενδημική έλλειψη πείρας και τεχνικής εμπειρογνωμοσύνης, καθώς και την τάση πολιτικοποίησης των κοινοβουλευτικών διοικήσεων. Οι γενικές και τοπικές εκλογές, που διεξήχθησαν σε αρκετές από τις χώρες το προηγούμενο έτος, θεωρήθηκαν κατά βάση ελεύθερες και δίκαιες, ωστόσο, η προσέλευση των ψηφοφόρων ήταν γενικά χαμηλή, καθιστώντας ακόμη και άκυρες τις εκλογές στην περίπτωση των προεδρικών εκλογών στη Σερβία και το Μαυροβούνιο. Η χαμηλή αυτή προσέλευση είναι από πολλές απόψεις ανησυχητική: αποκαλύπτει μια απογοήτευση ή έλλειψη εμπιστοσύνης στο πολιτικό κατεστημένο και εφιστά την προσοχή σε διαρθρωτικά προβλήματα, όπως η ανάγκη αναθεώρησης της εκλογικής νομοθεσίας στη Σερβία και το Μαυροβούνιο. Επίσης, η συμπεριφορά πολλών πολιτικών αρχηγών γεννά πολλά προβλήματα - αντιπαραθέσεις, προσωπικές φιλοδοξίες, διαφθορά, προβολή εμποδίων και συσκότιση, παρά έμφαση στην ικανοποίηση των μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων αναγκών των πληθυσμών τους, επηρεάζουν δυσμενώς τις εξελίξεις και υπονομεύουν την εμπιστοσύνη στους δημόσιους φορείς.

Εκκρεμείς, πολύπλοκες ή εύθραυστες συνταγματικές ρυθμίσεις εξακολουθούν να αποτελούν τροχοπέδη για τις μεταρρυθμίσεις σε αρκετές χώρες και, κατά συνέπεια, για την υλοποίηση της διαδικασίας σταθεροποίησης και σύνδεσης. Υπάρχει όλο και περισσότερο η αίσθηση της επείγουσας ανάγκης να ξεπεραστούν τα εμπόδια για τη μετάβαση και την ανάπτυξη.

Οι προσπάθειες για μεταρρύθμιση και εκσυγχρονισμό των δημοσίων διοικήσεων συνεχίζονται και οι επιδόσεις τους βελτιώνονται. Μολονότι αναγνωρίζεται η πρόοδος που επιτεύχθηκε μέχρι σήμερα και οι τεράστιες δυσκολίες που προκάλεσε, ωστόσο, οι δημόσιες διοικήσεις σε αρκετές χώρες παραμένουν αδύναμες, χωρίς επαρκείς διοικητικές ικανότητες, καταρτισμένο προσωπικό και κεφάλαια. Η διαδικασία θέσπισης και εφαρμογής της νομοθεσίας είναι αργή για πολλούς λόγους, συμπεριλαμβανομένης της απουσίας μηχανισμών υλοποίησης, των εμποδίων, εσωτερικών διαφωνιών στα πολιτικά κόμματα και ασαφούς κατανομής αρμοδιοτήτων μεταξύ των διαφόρων επιπέδων της κυβέρνησης. Όπως και στην περίπτωση των υποψηφίων χωρών η Επιτροπή προσδίδει μέγιστη σημασία στο να εξασφαλιστεί ότι οι χώρες ενισχύουν τη διοικητική και δικαστική τους ικανότητα και, για το λόγο αυτό, προβλέπει περαιτέρω στήριξη στη δημιουργία θεσμικής υποδομής.

Το 2002, εμπειρογνώμονες από τα κράτη μέλη και από την Επιτροπή αξιολόγησαν τον τομέα της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων. Σε ολόκληρη την περιοχή επιτεύχθηκε πρόοδος στη μεταρρύθμιση των δικαστικών συστημάτων των χωρών - βασικού παράγοντα για τη διασφάλιση του κράτους δικαίου. Ωστόσο, υπάρχουν ακόμη πολλές βασικές ελλείψεις. Η ανεξαρτησία του δικαστικού σώματος δεν είναι γενικά εξασφαλισμένη. Σε όλες τις χώρες εκκρεμούν πολλές υποθέσεις στα δικαστήρια, όχι τόσο λόγω ανεπαρκούς αριθμού δικαστών όσο λόγω παρωχημένων κωδίκων δικονομίας, ανεπαρκούς υποδομής, αναποτελεσματικών δικαστικών οργανώσεων με μεγάλο αριθμό μικρών δικαστηρίων και άνισης κατανομής εργασιών. Οι χώρες πρέπει να υιοθετήσουν κατάρτιση για τους δικαστές, τους εισαγγελείς και τους γραμματείς δικαστηρίων. Συνηθισμένη αδυναμία είναι η αργή εφαρμογή και επιβολή των αποφάσεων στις αστικές υποθέσεις. Πρέπει να απλοποιηθούν οι διαδικασίες επιβολής και να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα των υπηρεσιών δικαστικού επιμελητή.

Το οργανωμένο έγκλημα και η διαφθορά είναι ενδημικά στην περιοχή, επηρεάζοντας αρνητικά τη θεσμική και οικονομική ανάπτυξη. Οι δεσμεύσεις των χωρών για την αντιμετώπιση των προβλημάτων αυτών δεν μεταφράστηκαν σε ικανοποιητικό βαθμό σε συγκεκριμένα μέτρα. Η απόφαση του Συμβουλίου να δώσει τη δυνατότητα στη Europol να ξεκινήσει τη διαπραγμάτευση συμφωνιών μεταξύ της Europol και των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων θα μπορούσε να αποτελέσει, εν ευθέτω χρόνο, χρήσιμο μέσο για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος. Έως ότου καταστούν λειτουργικές οι εν λόγω συμφωνίες, πρέπει να αυξηθεί η συνεργασία μεταξύ αστυνομίας και δικαστικών αρχών μέσω των υπαρχόντων μέσων, ιδίως του δικτύου της Interpol. Το οργανωμένο έγκλημα και η διαφθορά δεν περιορίζονται από σύνορα - έχουν σαφή περιφερειακή διάσταση και, συνεπώς, τα προβλήματα μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά, μόνον εάν οι χώρες συνεργαστούν. Στην υπουργική διάσκεψη για το οργανωμένο έγκλημα που πραγματοποιήθηκε στο Λονδίνο τον Νοέμβριο του 2002, οι χώρες αναγνώρισαν ότι τα προβλήματα αυτά απειλούν σοβαρά τη σταθεροποίηση και τον εκδημοκρατισμό τους, και δεσμεύτηκαν από κοινού να συνεργαστούν στην καταπολέμηση του εγκλήματος στα σημεία προέλευσης, διέλευσης και προορισμού του, και στην υλοποίηση δράσεων προτεραιότητας που αφορούν π.χ. διεθνείς προδιαγραφές, νομοθεσία, ανάπτυξη ικανοτήτων και συντονισμό. Η σύνοδος κορυφής που θα πραγματοποιηθεί στη Θεσσαλονίκη τον Ιούνιο του 2003 θα είναι μια ευκαιρία να αξιολογηθεί η πρόοδος και να αποδείξουν οι χώρες τη δέσμευσή τους, παρέχοντας πληροφορίες σχετικά με τα πρώτα συγκεκριμένα επιτεύγματα στην καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος και της διαφθοράς. Θα ήταν χρήσιμο να παρουσιάσει κάθε χώρα ένα εθνικό σχέδιο που θα αναλύει τα κύρια στοιχεία καταπολέμησης του οργανωμένου εγκλήματος.

Η γενικότερη κατάσταση όσον αφορά το σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την προστασία των μειονοτήτων βελτιώθηκε, ωστόσο, χρειάζονται περαιτέρω βελτιώσεις σε πολλές χώρες όσον αφορά, για παράδειγμα, την εφαρμογή της νομοθεσίας, την ισότητα ενώπιον του νόμου, τους αγνοούμενους και το δικαίωμα της ιδιοκτησίας.

Ο αριθμός των προσφύγων και των εκτοπισμένων ατόμων που επιστρέφουν στις εστίες τους αυξάνεται σταθερά [3]. . Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν 1,1 εκατομμύριο εκτοπισμένοι στα Δυτικά Βαλκάνια [4]. Μολονότι χαιρετίζεται η σημαντική πρόοδος που επιτεύχθηκε τα τελευταία χρόνια, εξακολουθούν να υπάρχουν εμπόδια που πρέπει να αντιμετωπιστούν, ώστε να μπορούν όλοι να ασκήσουν το δικαίωμά τους να επιλέξουν εάν θα επιστρέψουν ή όχι. Η ανάκτηση της περιουσίας στη BiH, η οποία έχει τον μεγαλύτερο αριθμό προσφύγων και εκτοπισμένων ατόμων, συνεχίζεται, ενώ η διαδικασία εξακολουθεί να είναι αργή στην Κροατία και το Κοσσυφοπέδιο. Η Κροατία σημείωσε πρόοδο όσον αφορά τη νομοθεσία για την επανάκτηση ιδιοκτησίας όμως οι δυσκολίες που συναντώνται ως προς αυτήν παραμένουν σημαντικό εμπόδιο για την επιστροφή. Η νομοθεσία για την ανάκτηση της περιουσίας διαφέρει μεταξύ των χωρών - και πρέπει να εναρμονιστεί. Η ασφάλεια παραμένει παράγοντας που εμποδίζει τις επιστροφές στο Κοσσυφοπέδιο. Οι διοικητικές διαδικασίες εξακολουθούν συχνά να δημιουργούν εμπόδια και δεν διευκολύνουν την πρόσβαση σε βασικά δικαιώματα, συμπεριλαμβανομένων της ιθαγενείας και των κοινωνικών παροχών. Οι οικονομικές δραστηριότητες και οι ευκαιρίες για απασχόληση σε πολλές περιοχές που παρατηρούνται επιστροφές είναι πολύ πιο κάτω από τον εθνικό μέσο όρο. Σε περιοχές με μεγάλη εισροή προσφύγων δεν πραγματοποιήθηκαν ανάλογες αυξήσεις στους προϋπολογισμούς για την υγεία και την κοινωνική πρόνοια. Πρέπει να βελτιωθούν οι ανταλλαγές πληροφοριών σε περιφερειακό επίπεδο και να βρεθούν νέες μορφές χρηματοδότησης των δαπανών που σχετίζονται με τις επιστροφές.

[3] Το 2001 καταγράφηκαν στην περιοχή πάνω από 120.000 επιστροφές, συμπεριλαμβανομένων περισσότερων από 100.000 επιστροφών ατόμων που ανήκουν σε μειονότητες. Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία της UNHCR, το 2002 καταγράφηκαν στη BiH περισσότερες από 102.000 επιστροφές μειονοτήτων και, σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία της UNMIK, 2741 συνολικά επιστροφές στο Κοσσυφοπέδιο. Σύμφωνα με το ODPR (Υπουργείο Δημοσίων Έργων, Ανασυγκρότησης και Κατασκευών της Κροατίας, Τμήμα Απελαθέντων Προσφύγων και Επιστρεφόντων), το 2002 πραγματοποιήθηκαν 9.640 επιστροφές μειονοτήτων στην Κροατία.

[4] Στη Σερβία και το Μαυροβούνιο, 615.000 συνολικά άτομα παραμένουν εκτοπισμένα. Σε αυτά συμπεριλαμβάνονται περισσότεροι από 121.000 πρόσφυγες από τη BiH, 228.000 από την Κροατία και 234.000 εσωτερικά εκτοπισμένοι από το Κοσσυφοπέδιο. Στο Κοσσυφοπέδιο υπάρχουν 31.000 εκτοπισμένα άτομα. Στη BiH, υπάρχουν συνολικά 405.000 πρόσφυγες, εκ των οποίων 28.000 είναι πρόσφυγες από την Κροατία και τη Σερβία και το Μαυροβούνιο και 377.000 είναι εσωτερικά εκτοπισμένα άτομα. Υπάρχουν περισσότερα από 9.000 εσωτερικά εκτοπισμένα άτομα στην πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας (ενημερωμένα στατιστικά στοιχεία της UNHCR, ώστε να αντικατοπτρίζουν την κατάσταση στις 18 Δεκεμβρίου 2002). Περιστασιακά, παρατηρούνται ασυνέπειες στους αριθμούς μεταξύ των διαφόρων πηγών, και αυτό πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά την ερμηνεία τους.

Η εκπαίδευση αποτελεί ένα σημαντικό θέμα το οποίο συνδέεται με τη διαδικασία εκδημοκρατισμού και τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Τα εκπαιδευτικά συστήματα πρέπει να εξελιχθούν περισσότερο ώστε να προωθούν τον εκδημοκρατισμό, τον πλουραλισμό και την απασχόληση. Οι μη κυβερνητικές οργανώσεις νέων έχουν επίσης σημαντικό ρόλο να παίξουν στην ανάπτυξη ανοιχτών και δημοκρατικών κοινωνιών με την προώθηση του διεθνικού διαλόγου και της ενεργούς συμμετοχής νέων ατόμων.

Στα Δυτικά Βαλκάνια, εμφανίζεται αργά αλλά σταθερά μια δραστήρια κοινωνία των πολιτών, μολονότι ο βαθμός ανάπτυξης διαφέρει από χώρα σε χώρα. Οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών συμμετέχουν σε αυξανόμενο αριθμό τομέων, συμπεριλαμβανομένων του πολιτισμού, της προστασίας του περιβάλλοντος, της διαφάνειας της εκλογικής διαδικασίας, της στήριξης των δημοκρατικών ιδεών και θεσμών. Ωστόσο, σε πολλούς άλλους τομείς, όπως επαγγελματικές ενώσεις και συνδικαλιστικές οργανώσεις, παραμένουν αδύναμες. Η πλειονότητα των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών βρίσκονται ακόμη σε πρώιμο στάδιο ανάπτυξης και πρέπει να ενισχυθούν, ώστε να είναι σε θέση να ανταποκριθούν πιο αποτελεσματικά στο πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό περιβάλλον.

Οι περισσότερες χώρες κατέβαλαν σημαντικές προσπάθειες για την ανάπτυξη ενός αποτελεσματικού νομοθετικού πλαισίου για τα μέσα ενημέρωσης. Τα μεταρρυθμιστικά προγράμματα πρέπει να συνεχιστούν με τη θέσπιση, την τροποποίηση και την αποτελεσματική εφαρμογή της νομοθεσίας που είναι απαραίτητη για τη δημιουργία μιας κουλτούρας ανεξαρτησίας και βιωσιμότητας. Η σύσταση ρυθμιστικών φορέων στις περισσότερες χώρες αποτελεί ευχάριστη εξέλιξη, εντούτοις, διαφέρει ο βαθμός ανεξαρτησίας με τον οποίο λειτουργούν και σε ορισμένες περιπτώσεις δεν υπάρχει σαφής εντολή. Οι προσπάθειες πρέπει να στοχεύουν στην εξασφάλιση της διάφανης, προβλέψιμης και νομικά ασφαλούς εφαρμογής των νέων ρυθμιστικών πλαισίων. Απαιτούνται επίσης περισσότερες προσπάθειες για την εγκαθίδρυση επαγγελματικών δομών και τη δημιουργία επαγγελματικών και ηθικών προτύπων.

Τα πρόσφατα γεγονότα επιβεβαίωσαν τη σημασία να πολλαπλασιαστούν οι προσπάθειες για τον εκδημοκρατισμό των κρατικών δομών. Κάτω από αυτές τις συνθήκες, η γενικότερη συνεργασία της ΟΔΓ και της Βοσνίας Ερζεγοβίνης (κυρίως της Σερβοβοσνιακής Δημοκρατίας) της Κροατίας, και της Σερβίας-Μαυροβουνίου, με το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία (ΔΠΔΓ) στη Χάγη παραμένει ανεπαρκής. Η συνεργασία με το δικαστήριο της Χάγης είναι νόμιμη υποχρέωση που απορρέει από το ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας 827, της 25ης Μαΐου 1993, είναι υποχρέωση των συμβαλλομένων μερών της συμφωνίας του Ντέιτον και προϋπόθεση για την περαιτέρω ενίσχυση των σχέσεων των χωρών με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

2.2. Οικονομική ανάπτυξη [5]

[5] Πρέπει να υπενθυμιστεί ότι η αξιοπιστία των στατιστικών στοιχείων από την περιοχή είναι γενικά μικρή. Συνεπώς, τα ποσοστά ανάπτυξης, ανεργίας και άλλα οικονομικά στοιχεία πρέπει να ερμηνεύονται με προσοχή.

Ο πληθυσμός της περιοχής των Δυτικών Βαλκανίων ανέρχεται σε περίπου 25 εκατομμύρια κατοίκους με οικονομικό μέγεθος (ΑΕγχΠ) περίπου 50 δισεκατομμύρια ευρώ. Η Κροατία είναι η μεγαλύτερη οικονομία με ΑΕγχΠ περίπου 23 δισεκατομμυρίων ευρώ, αναλογώντας συνεπώς από μόνη της περίπου στο ήμισυ του ΑΕγχΠ της περιοχής και σχεδόν στο 75% μαζί με τη Σερβία και το Μαυροβούνιο. Το μέσο κατά κεφαλήν εισόδημα στην περιοχή είναι 2000 ευρώ της Ρουμανίας. Το κατά κεφαλήν εισόδημα στην Κροατία είναι περίπου 5100 ευρώ, ενώ ο μέσος όρος των υπολοίπων χωρών είναι περίπου 1350 ευρώ.

Το 2002, το ποσοστό ανάπτυξης των οικονομιών των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων ήταν περίπου 4%, δηλαδή ποσοστό ανάπτυξης μεγαλύτερο από αυτό του 2,5% της παγκόσμιας οικονομίας. Αυτό οφειλόταν εν μέρει στην εισροή ξένων μη επιστρεπτέων ενισχύσεων και δανείων που αντιστοιχούσαν σε περίπου 7% του ΑΕγχΠ της περιοχής. Λαμβάνοντας υπόψη τη σημασία της οικονομίας της ΕΕ για την περιοχή και την ύφεσή της, το ποσοστό αυτό μπορεί να θεωρηθεί σε γενικές γραμμές ικανοποιητικό. Εντούτοις, ελάχιστη ήταν η βελτίωση στα επίπεδα διαβίωσης σε σύγκριση με την περίοδο πριν από τον πόλεμο, και το χαμηλό κατά κεφαλήν εισόδημα δεν αφήνει πολλές ελπίδες για σημαντικά υψηλότερα ποσοστά ανάπτυξης. Η ανάπτυξη στην πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας άγγιξε μόλις το 0,3% περίπου και είναι εμφανές ότι εξακολουθεί να πλήττεται από τις επιπτώσεις της κρίσης που σημειώθηκε στα μέσα του 2001. Παρά τα σημαντικά σε γενικές γραμμές ποσοστά ανάπτυξης τα τελευταία δύο χρόνια, τα ποσοστά εγγεγραμμένης ανεργίας παραμένουν υψηλά, ξεκινώντας από περίπου 15% στην Αλβανία φθάνοντας το 40% στην Βοσνία-Ερζεγοβίνη. Ο πληθωρισμός σε περιφερειακό επίπεδο παρουσίασε σταθερή πτώση, φθάνοντας το 6% το 2002. Η Σερβία και το Μαυροβούνιο είναι η μόνη χώρα της περιοχής στην οποία το ποσοστό του πληθωρισμού είναι διψήφιο (μολονότι μειώνεται με ταχείς ρυθμούς).

Η δημοσιονομική κατάσταση των χωρών παρουσιάζει αδυναμίες. Το κρατικό έλλειμμα για την περιοχή στο σύνολό της, εξαιρώντας τις μη επιστρεπτέες ενισχύσεις, ήταν περίπου 6% το 2002. Η κατάσταση βελτιώθηκε κάπως σε όλες τις χώρες εκτός από τη Σερβία και το Μαυροβούνιο το 2002. Γενικά, πρέπει να βελτιωθεί η είσπραξη των εσόδων, προκειμένου να μειωθεί η εξάρτηση από την εξωτερική χρηματοδότηση, και πρέπει να ενισχυθεί ο έλεγχος των δαπανών. Ομοίως, οι δημόσιες δαπάνες πρέπει να δώσουν μεγαλύτερη προτεραιότητα στις απαραίτητες επενδύσεις, και οι διοικητικές δομές πρέπει να εξορθολογιστούν.

Όσον αφορά τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, απαιτείται περαιτέρω πρόοδος, προκειμένου να μετατραπούν οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων σε πλήρως λειτουργούσες οικονομίες της αγοράς. Ο ρυθμός ιδιωτικοποίησης και αναδιάρθρωσης μεγάλων δημοσίων επιχειρήσεων ήταν γενικά αργός, παρά τη μικρή πρόοδο που επιτεύχθηκε στη Σερβία και στο Μαυροβούνιο και στην πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας. Το ζήτημα αυτό θα παραμείνει σημαντικό και τα επόμενα χρόνια. Τα αποτελέσματα είναι καλύτερα όσον αφορά την ιδιωτικοποίηση μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Επίσης, θετικές ήταν και οι εξελίξεις όσον αφορά τη μεταρρύθμιση στον τραπεζικό τομέα. Παρατηρήθηκε πρόοδος στη μεταρρύθμιση του νομικού πλαισίου, και αυξημένη εμπιστοσύνη στο τραπεζικό σύστημα. Ωστόσο, το επίπεδο τραπεζικού δανεισμού εξακολουθεί να είναι σχετικά χαμηλό.

Σε όλες τις χώρες της περιοχής, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) είναι βασικές για την οικονομική ανάπτυξη. Για τον λόγο αυτό, είναι σημαντικό να βελτιωθεί το θεσμικό και χρηματοοικονομικό τους περιβάλλον. Επιπλέον, συνιστάται η υιοθέτηση και εφαρμογή των αρχών που περιέχει ο Ευρωπαϊκός Χάρτης για τις μικρές επιχειρήσεις, δεδομένου ότι αυτό θα βελτιώσει περαιτέρω το επιχειρηματικό περιβάλλον σύμφωνα με την ορθή πρακτική στα κράτη μέλη της ΕΕ.

Το 2001, το εμπόριο της περιοχής συνέχισε να αναπτύσσεται παρά την παγκόσμια οικονομική ύφεση. Οι εισαγωγές αυξήθηκαν κατά 17% και οι εξαγωγές κατά 13%. Η ανάπτυξη του εμπορίου συνεχίστηκε κατά τους πρώτους έξι μήνες του 2002, αν και με χαμηλότερους ρυθμούς. Η ΕΕ παραμένει ο κύριος εμπορικός εταίρος της περιοχής. Το 2001, οι εμπορικές συναλλαγές με την ΕΕ αντιστοιχούσαν σε περίπου 55% του συνολικού εμπορίου των Δυτικών Βαλκανίων (κυμαινόμενες από περίπου 45% για την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας και τη Bοσνία-Ερζεγοβίνη σε περίπου 80% για την Αλβανία). Η Ιταλία και η Γερμανία είναι οι δύο κύριοι εμπορικοί εταίροι - μέλη της ΕΕ των Δυτικών Βαλκανίων, με εμπορικές συναλλαγές που αντιπροσωπεύουν περίπου 35% του εμπορίου της ΕΕ με την περιοχή.

Από μία πρώτη εκτίμηση της καθιέρωσης των εμπορικών μέτρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης προκύπτουν ενθαρρυντικά αποτελέσματα, παρόλο που πρέπει ακόμη να καταβληθούν πολλές προσπάθειες για την αύξηση του εξαγωγικού δυναμικού. Τα τελευταία χρόνια, ο ρυθμός αύξησης των εξαγωγών από τα Δυτικά Βαλκάνια προς την ΕΕ υπερέβη την αύξηση των εξαγωγών από την περιοχή προς τον υπόλοιπο κόσμο. Ωστόσο, το ποσοστό των εξαγωγών παραμένει σχετικά χαμηλό, αντιστοιχώντας σε περίπου 0,5% του συνόλου των εισαγωγών της ΕΕ. Ο όγκος των εισαγωγών της περιοχής είναι υπερδιπλάσιος του όγκου των εξαγωγών της, με αποτέλεσμα μεγάλα εμπορικά ελλείμματα. Τα ελλείμματα αυτά κυμαίνονται από 20% του ΑΕγχΠ στη Σερβία και το Μαυροβούνιο σε περίπου 45% του ΑΕγχΠ στη Bοσνία-Ερζεγοβίνη. Ωστόσο, το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών της περιοχής περιορίζεται σε περίπου 7% του ΑΕγχΠ, λόγω της εισροής ιδιωτικών εμβασμάτων, επίσημων μεταβιβάσεων και θετικού εμπορικού ισοζυγίου στον τομέα των υπηρεσιών. Το εμπόριο με τις υποψήφιες προς ένταξη χώρες είναι σημαντικό (κυρίως με τη Σλοβενία) και αντιπροσωπεύει σχεδόν 20% του συνολικού εμπορίου για την περιοχή. Το ποσοστό του διαπεριφερειακού εμπορίου παραμένει χαμηλό, περίπου 6% του συνολικού εμπορίου. Ωστόσο, είναι σημαντικό για τη Bοσνία-Ερζεγοβίνη, δεδομένου ότι αντιπροσωπεύει περίπου 20% του συνόλου του.

Σημαντικό επίτευγμα αποτελεί η σύναψη πολλαπλών συμφωνιών ελευθέρων συναλλαγών (ΣΕΣ) μεταξύ των χωρών της περιοχής, υπό την αιγίδα της ομάδας εργασίας του Συμφώνου Σταθερότητας για την ελευθέρωση του εμπορίου. Όταν αυτές υλοποιηθούν πλήρως, αναμένεται να στηρίξουν το ενδοπεριφερειακό εμπόριο, να ενισχύσουν την αποδοτικότητα, να αυξήσουν την ανταγωνιστικότητα και να δημιουργήσουν οικονομίες κλίμακας. Λόγω του μικρού μεγέθους των οικονομιών των χωρών, η περιφερειακή εμπορική ολοκλήρωση αναμένεται επίσης να προσελκύσει περαιτέρω ξένες άμεσες επενδύσεις (ΞΑΕ) στην περιοχή. Όταν εκπληρωθούν οι απαραίτητοι όροι, και πραγματοποιηθούν οι διοικητικοί διακανονισμοί η επέκταση του πανευρωπαϊκού συστήματος διαγώνιας σώρευσης της καταγωγής στα Δυτικά Βαλκάνια θα διευκολύνει περαιτέρω την πλήρη αξιοποίηση των οφελών της περιφερειακής εμπορικής ολοκλήρωσης. Eάν εξεταστεί το ενδεχόμενο μιας τέτοιας επέκτασης, θα πρέπει να εφαρμοστεί με τρόπο που να συμβιβάζεται πλήρως με όλες τις σχετικές κοινοτικές πολιτικές.

Σε πολυμερές επίπεδο, η πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας ολοκλήρωσε τις διαπραγματεύσεις ένταξης στον ΠΟΕ το 2002, ενώ η Bοσνία-Ερζεγοβίνη και η Σερβία και το Μαυροβούνιο ξεκίνησαν τις δικές τους. Οι δύο χώρες που είναι ήδη μέλη του ΠΟΕ, η Αλβανία και η Κροατία, συνέχισαν τα μεταρρυθμιστικά τους προγράμματα, προκειμένου να συμμορφωθούν με τους όρους ένταξης στον ΠΟΕ.

Για να αξιοποιήσουν οι χώρες πλήρως τα οφέλη από την ελευθέρωση του εμπορίου στο πλαίσιο του ΠΟΕ ή / και των συμφωνιών σταθεροποίησης και σύνδεσης, πρέπει να γίνουν σημαντικές βελτιώσεις στους τομείς των υποδομών, των τελωνείων και της θεσμικής ικανότητας, με παράλληλη προοδευτική ευθυγράμμιση με τις προδιαγραφές της ΕΕ που θα προστεθεί στην πολιτική βούληση για την εφαρμογή των συμφωνιών.

Το 2002, οι εισροές ξένων άμεσων επενδύσεων στην περιοχή έφθασαν περίπου σε 2,2 δισεκατομμύρια ευρώ, πράγμα που αντιστοιχεί σε περίπου 4,5% του ΑΕγχΠ των Δυτικών Βαλκανίων ή περίπου 90 ευρώ κατά κεφαλήν, σημειώνοντας μικρή πτώση σε σύγκριση με το 2001, οπότε οι εισροές ΞΑΕ ανήλθαν σε 2,5 δισεκατομμύρια ευρώ. Το ήμισυ των εισροών ΞΑΕ στην περιοχή κατευθύνθηκε προς την Κροατία, αντιστοιχώντας σε 230 ευρώ κατά κεφαλή το 2002. Συγκριτικά, οι εισροές ΞΑΕ στις δέκα υποψήφιες προς ένταξη χώρες αντιστοιχούσαν σε περίπου 5% του ΑΕγχΠ τους ή συνολικά σε 250 ευρώ κατά κεφαλή το 2001. Με εξαίρεση την Κροατία, οι ροές ΞΑΕ παραμένουν ανεπαρκείς για να χρηματοδοτήσουν τα ελλείμματα τρεχουσών συναλλαγών των χωρών. Οι χώρες πρέπει να προσελκύσουν περισσότερες ξένες άμεσες επενδύσεις, μη εξαιρουμένων επενδύσεων φιλικών προς το περιβάλλον.

Αρκετοί μακροοικονομικοί δείκτες που σχετίζονται με την ανάπτυξη της οικονομίας της περιοχής κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση. Η ανάπτυξη είναι σταθερή, ο πληθωρισμός είναι υπό έλεγχο και το εμπόριο αυξάνεται. Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένοι λόγοι ανησυχίας. Η ανισότητα στην κατανομή του εισοδήματος στην περιοχή αυξήθηκε και παρατηρείται ακόμη πιο εκτεταμένη φτώχεια. Η ανεργία εκτιμάται ότι παραμένει σε υψηλά επίπεδα, ακόμη και εάν ληφθεί υπόψη ότι σημαντικό μέρος της οικονομικής δραστηριότητας εξακολουθεί να μην έχει καταγραφεί. Οι χώρες εξαρτώνται ακόμη σε μεγάλο βαθμό από την ξένη χρηματοδότηση. Η παροχή βοήθειας στην περιοχή από χορηγούς με τη μορφή μη επιστρεπτέων ενισχύσεων αναμένεται προοδευτικά να μειωθεί, και οι χώρες που εξαρτώνται περισσότερο από αυτή πρέπει να αρχίσουν να στρέφονται προς άλλες πηγές χρηματοδότησης (και ανάπτυξης). Επιπλέον, υπάρχει συνεχής ροή ανθρώπων από την περιοχή που αναζητούν το μέλλον τους αλλού. Σύμφωνα με την UNHCR, [6] οι υπήκοοι τεσσάρων από τις πέντε χώρες των Δυτικών Βαλκανίων περιλαμβάνονται στις πρώτες 40 εθνικότητες αιτούντων άσυλο στις βιομηχανικές χώρες. Επίσης, ο αριθμός των αιτούντων άσυλο από ορισμένες από τις χώρες παρουσίασε σημαντική αύξηση το προηγούμενο έτος. [7] Η διαδικασία αυτή δεν είναι ελπιδοφόρα για το μέλλον και οδηγεί σε απώλεια ανθρώπινου δυναμικού, γεγονός που με τη σειρά του μπορεί να έχει σημαντικές επιπτώσεις στη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη των χωρών. Πρέπει να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη των πολιτών, και οι απλοί άνθρωποι να νιώσουν ότι η κατάστασή τους βελτιώνεται αισθητά.

[6] UNHCR: Τάσεις στις αιτήσεις για χορήγηση ασύλου, Ιανουάριος-Σεπτέμβριος 2002: Ευρώπη, Βόρειος Αμερική, Αυστραλία, Νέα Ζηλανδία και Ιαπωνία (εξαιρείται το Ηνωμένο Βασίλειο).

[7] Η Σερβία και το Μαυροβούνιο είναι το δεύτερο στη σειρά κράτος, η BiH κατατάσσεται στη 15η θέση, και η πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας και η Αλβανία στην 26η και 27η θέση αντίστοιχα. Η Κροατία δεν συγκαταλέγεται στις πρώτες 40 χώρες.

Απαιτούνται συνεχείς θεσμικές και διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Η συνεχιζόμενη ελλιπής εφαρμογή του κράτους δικαίου, σε συνδυασμό με την εκτεταμένη διαφθορά και το μέγεθος της παραοικονομίας, υπονομεύουν την εμπιστοσύνη στην πολιτική ηγεσία, η οποία με τη σειρά της επηρεάζει την οικονομική ανάπτυξη. Η μεγάλη παραοικονομία δημιουργεί αθέμιτο ανταγωνισμό για τους οικονομικούς φορείς και μειώνει την είσπραξη φόρων. Αυτό ενδέχεται να έχει ως αποτέλεσμα να αντιμετωπίζουν τα κράτη δυσκολίες στην εκτέλεση βασικών καθηκόντων και υποχρεώσεων, συμπεριλαμβανομένης της εκπλήρωσης υποχρεώσεων και της υλοποίησης συμφωνιών σταθεροποίησης και σύνδεσης.

3. ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ

Η περιφερειακή συνεργασία παραμένει ο ακρογωνιαίος λίθος της πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την περιοχή. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει οικοδομηθεί πάνω σε βαθιά ριζωμένες βάσεις περιφερειακής συνεργασίας. Βασιζόμενη στη δικιά της εμπειρία σχετικά με τα οφέλη της περιφερειακής συνεργασίας - η πολιτική συνεννόηση όσο και η οικονομική και κοινωνική ευημερία εξαρτώνται από αυτήν - η ΕΕ πιστεύει ότι οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων θα ωφεληθούν σημαντικά από στενότερη συνεργασία. Η περιφερειακή συνεργασία αποτελεί επίσης αναπόσπαστο μέρος της προετοιμασίας για την ενσωμάτωση στις ευρωπαϊκές δομές. Η συνεισφορά κάθε χώρας στην επίτευξη περιφερειακών στόχων θα συμβάλει στον προσδιορισμό του κατά πόσον είναι έτοιμη να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της πλήρους ένταξης στην ΕΕ.

Οι εξελίξεις του προηγούμενου έτους επιτρέπουν να είμαστε αισιόδοξοι. Επιτεύχθηκε μεγάλη πρόοδος, κυρίως στους τομείς της ενέργειας, του εμπορίου και των μεταφορών. Έχει επίσης σημειωθεί πρόοδος όσον αφορά τη συνεργασία στον αστυνομικό και δικαστικό τομέα - με υποστήριξη από το πρόγραμμα CARDS. Οι τακτικές διμερείς και πολυμερείς επαφές αυξήθηκαν, και η περιφερειακή προσέγγιση θεωρείται ολοένα και περισσότερο ως οφθαλμοφανής λύση παρά ως λύση έσχατης ανάγκης. Η πρόκληση του επόμενου έτους είναι να διασφαλιστεί ότι η συνεργασία αυτή θα συνεχίσει να αποδίδει καρπούς.

3.1. Πολιτική και θεσμική συνεργασία

Το τελευταίο έτος παρατηρήθηκε αύξηση στη συχνότητα και στο περιεχόμενο των πολυμερών και διμερών επαφών στην περιοχή και πέρα από αυτή. Η διαχείριση των συνόρων, η καταπολέμηση της διαφθοράς, η διπλή ιθαγένεια, οι επιστροφές των προσφύγων, τα δικαιώματα συνταξιοδότησης και κοινωνικής ασφάλισης, η οικονομική συνεργασία είναι τομείς που αποτέλεσαν αντικείμενο διεξοδικών διμερών συζητήσεων στην περιοχή, και σε πολλές περιπτώσεις επιτεύχθηκε συμφωνία. Πολλά ανεπίλυτα ζητήματα εξακολουθούν δυνητικά να δηλητηριάζουν τις σχέσεις, αλλά η επίλυση διαφορών, όπως η διέλευση των συνόρων Βοσνίας-Ερζεγοβίνης και Κροατίας στη Kostajnica και η πρόοδος στην επίλυση βασικών σημείων στις διαφορές μεταξύ Κροατίας και Σερβίας - Μαυροβουνίου σχετικά με τα σύνορα (ποταμός Δούναβης και το ζήτημα Prevlaka), δείχνουν ότι η επίτευξη συμβιβασμού κατόπιν διαπραγματεύσεων γίνεται η ολοένα και περισσότερο αποδεκτή προσέγγιση.

3.2. Πρόοδος σε συγκεκριμένους τομείς

Υποδομή: Ένας από τους συγκεκριμένους στόχους της ΔΣΣ είναι η ενσωμάτωση των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων σε πανευρωπαϊκά δίκτυα υποδομής - βοηθώντας τις συμμετέχουσες χώρες στην ανάπτυξη στρατηγικών υποδομής με διεθνή διάσταση, τόσο με το άνοιγμα αγορών όσο και με την ανάπτυξη διασυνδεόμενων έργων υποδομής. Τα συγκεκριμένα αποτελέσματα καταγράφονται στον «κατάλογο σχεδίων περιφερειακής υποδομής», ο οποίος επί του παρόντος περιλαμβάνει 46 σχέδια συνολικού κόστους περίπου 3,46 δισεκατομμυρίων ευρώ. Από τα σχέδια αυτά, 52% έχουν ξεκινήσει να υλοποιούνται (διπλάσιο ποσοστό από αυτό του Δεκεμβρίου του 2001).

Η διαδικασία συνεργασίας στην περιοχή του Δούναβη και η συνεργασία για τη λεκάνη του ποταμού Sava: το προηγούμενο έτος εμφανίστηκαν δύο πρωτοβουλίες σχετικές με τη συνεργασία σε θέματα περιφερειακής υποδομής: η διαδικασία συνεργασίας στην περιοχή του Δούναβη και η συνεργασία για τη λεκάνη του ποταμού Sava. Η διαδικασία συνεργασίας στην περιοχή του Δούναβη θεσπίστηκε από 13 χώρες - συμπεριλαμβανομένης της Bοσνίας-Ερζεγοβίνης, της Κροατίας, της Σερβίας και του Μαυροβουνίου, και της πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας (ως παρατηρητή) - τον Μάιο του 2002 στη Βιέννη. Η συμφωνία πλαίσιο για τη λεκάνη του ποταμού Sava - που υπέγραψαν η Bοσνία-Ερζεγοβίνη, η Κροατία, η Σερβία και το Μαυροβούνιο και η Σλοβενία τον Δεκέμβριο του 2002 - αποτελεί καλό παράδειγμα χωρών που αναλαμβάνουν την ευθύνη διεκπεραίωσης ενός ζητήματος σε επίπεδο περιφέρειας και μετατρέπουν τη δυνατότητα σε πραγματικότητα. Επικεντρώνεται κυρίως στη διαχείριση των υδάτων, στη ναυσιπλοΐα και στην προστασία του περιβάλλοντος. Επί του παρόντος, πρόκειται να ολοκληρωθεί ένα σχέδιο δράσης και να ξεκινήσει η υλοποίηση.

Μεταφορές: Λαμβανομένου υπόψη του σχετικά μικρού μεγέθους των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων στο σύνολό τους, η μόνη ρεαλιστική και βιώσιμη προσέγγιση όσον αφορά τις ανάγκες για επενδύσεις στον τομέα των μεταφορών είναι η διεθνική προσέγγιση. Στην περίπτωση αυτή, η Ευρωπαϊκή Ένωση εφαρμόζει μια μεθοδολογία παρόμοια με εκείνη που χρησιμοποίησε στις υποψήφιες χώρες. Έπειτα από την ολοκλήρωση της περιφερειακής μελέτης υποδομής μεταφορών (TIRS) τον Ιούνιο του 2002, η περιφερειακή μελέτη υποδομής μεταφορών για τα Βαλκάνια - (REBIS) θα αναπτύξει, έως τον Ιούνιο του 2003, πολιτικές σε πολλά βασικά θέματα, μεταξύ άλλων: προσδιορισμός / ιεράρχηση προτεραιοτήτων σχεδίων που αφορούν ένα βασικό δίκτυο· μεταρρύθμιση των διαφόρων τομέων μεταφορών, λειτουργικά μέσα για τη στήριξη της διαδικασίας λήψης αποφάσεων από αρχές χωροταξικού σχεδιασμού και επενδυτές. Οι συμφωνίες υπογράφηκαν το 2002 στο πλαίσιο των πανευρωπαϊκών διαδρόμων VI (ποταμός Δούναβης) και VIII (σύνδεση Ιταλίας - Τουρκίας με οδούς μέσω Αλβανίας Βουλγαρίας, πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας και Ελλάδας). Και οι δύο συμφωνίες έχουν εξέχουσα σημασία για την περιοχή.

Ενέργεια: Μόνον η περιφερειακή συνεργασία μπορεί να εξασφαλίσει σταθερό εφοδιασμό σε ηλεκτρική ενέργεια για ολόκληρη τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, εξαλείφοντας τις εποχικές διακυμάνσεις στην παραγωγή, παρέχοντας τη δυνατότητα διατήρησης αποθεμάτων σε καθαρούς εισαγωγείς και ορθά λειτουργούσες αγορές σε καθαρούς εξαγωγείς. Σημαντικό επίτευγμα ήταν η υπογραφή, στην Αθήνα τον Νοέμβριο του 2002, του μνημονίου συμφωνίας για την περιφερειακή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη και την ενσωμάτωσή της στην εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Με το μνημόνιο αυτό δρομολογήθηκε η «διαδικασία της Αθήνας», η οποία δεσμεύει όλες τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, τη Βουλγαρία, την Ελλάδα, τη Ρουμανία και την Τουρκία (με την Αυστρία, την Ιταλία, την Ουγγαρία, τη Μολδαβία και τη Σλοβενία ως παρατηρητές) σε ένα μεσομακροπρόθεσμο σχέδιο δημιουργίας των προϋποθέσεων για μία λειτουργούσα αγορά ηλεκτρικής ενέργειας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη και για ευθυγράμμιση με το δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ. Οι περιοδικές εκθέσεις που εκπονούνται από την Επιτροπή θα παρακολουθούν την πρόοδο, χρησιμοποιώντας μηχανισμούς όπως η συγκριτική αξιολόγηση και η αξιολόγηση από ομοτίμους, παρέχοντας επίσης σημαντικό σημείο αναφοράς για την πρόοδό τους στη διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης. Η νομική εναρμόνιση με το κοινοτικό κεκτημένο και η βελτίωση της διοικητικής ικανότητας είναι βασικά βήματα που πρέπει να γίνουν. Το 2003, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτίθεται να ορίσει τις βασικές αρχές για μια περιφερειακή προσέγγιση στην αγορά φυσικού αερίου στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Περιβάλλον: Οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων συμμετέχουν ενεργά στο Περιφερειακό Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Ανασυγκρότησης (ΠΠΠΑ) και συνεργάζονται ολοένα και περισσότερο με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος, προκειμένου να συνδεθούν τα Βαλκάνια με το ευρωπαϊκό δίκτυο πληροφοριών και παρατηρήσεων σχετικά με το περιβάλλον. Αυτό σημαίνει σημαντική αύξηση της περιφερειακής συνεργασίας μεταξύ των χωρών της περιοχής και μεταξύ αυτών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το 2002, επεκτάθηκε στα Δυτικά Βαλκάνια το πρόγραμμα δράσης της Κοινότητας για την προώθηση περιβαλλοντικών ΜΚΟ.

Επιστήμη και Τεχνολογία: Το πρόγραμμα για τον Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας και η έναρξη εφαρμογής το 2002 του 6ου προγράμματος-πλαισίου Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (2002-2006) [8] συνδέει τις πολιτικές των Δυτικών Βαλκανίων στον εν λόγω τομέα με αυτές των κρατών μελών και των υποψηφίων χωρών. Το έκτο πρόγραμμα-πλαίσιο είναι ανοιχτό στη συμμετοχή χωρών που έχουν συνάψει τις απαραίτητες συμφωνίες, καθώς και, σε επίπεδο έργων, στη συμμετοχή νομικών προσώπων τρίτων χωρών και διεθνών οργανισμών. Θα υποστηριχθεί επίσης η συμμετοχή επιστημόνων και ιδρυμάτων των αναπτυσσομένων χωρών, των μεσογειακών χωρών, των Δυτικών Βαλκανίων, καθώς και της Ρωσίας και των Νέων Ανεξαρτήτων Κρατών. Η έρευνα θα έχει ως προτεραιότητα την αντιμετώπιση των επιπτώσεων του πολέμου στην περιοχή με ιδιαίτερη έμφαση στο περιβάλλον και στην υγεία. Μπορεί να εξεταστεί η λήψη περαιτέρω μέτρων σχετικά με τις γεωργικές και βιομηχανικές εγκαταστάσεις. Η απαίτηση να περιλαμβάνουν τα έργα τουλάχιστον δύο συμμετέχοντες στη διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης (ΔΣΣ) και τρεις συμμετέχοντες κρατών-μελών/υποψηφίων χωρών θα ενισχύσει άμεσα την περιφερειακή συνεργασία στο πλαίσιο της επιστημονικής κοινότητας. Τον Ιούνιο 2003 θα πραγματοποιηθεί στη Θεσσαλονίκη Σχέδιο Δράσεως ΕΕ/Δυτικών Βαλκανίων με σκοπό την υιοθέτηση περιφερειακής πολιτικής συνεργασίας στον τομέα της Επιστήμης και της Τεχνολογίας ("Shared vision"), καθώς και σχέδιο δράσεως και πρόγραμμα εργασίας. Αυτό προβλέπεται ότι θα διευκολύνει την περαιτέρω ενσωμάτωση των εν λόγω χωρών στον Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας.

[8] Απόφαση αριθ. 1513/2002/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 27ης Ιουνίου 2002 για το έκτο πρόγραμμα-πλαίσιο δραστηριοτήτων έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, με σκοπό τη συμβολή στη δημιουργία του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας και στην καινοτομία (2002 έως 2006) ΕΕ L 232/1 της 29.08.02

Η Τεχνολογία της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας είναι εκ φύσεως ένα ζήτημα που μπορεί να ωφεληθεί από μια διεθνή προσέγγιση. Οι χώρες της περιοχής έχουν αναλάβει την υποχρέωση να εφαρμόσουν σχέδια για την ανάπτυξη της κοινωνίας της πληροφορίας με την υπογραφή σχεδίου δράσεως eSEE. Όλες οι χώρες έχουν θεσπίσει νόμους για τις τηλεπικοινωνίες, αλλά πρέπει να σημειωθεί περαιτέρω πρόοδος όσον αφορά τη μεταφορά της κοινοτικής νομοθεσίας, και ιδίως την εφαρμογή της, για να καταστεί ελκυστικό το κανονιστικό περιβάλλον για τους επενδυτές. Σε όλες τις χώρες, η θεσμική ικανότητα πρέπει να ενισχυθεί.

Η στατιστική αποτελεί τομέα που απαιτεί διεθνή συνεργασία. Οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων συμμετέχουν σε διάφορες δράσεις του Ευρωπαϊκού Στατιστικού Συστήματος, όπως οι συνεδριάσεις της ομάδας εργασίας Eurostat με τα κράτη μέλη και τις υποψήφιες χώρες. Μέσω πρότυπων πειραματικών προγραμμάτων, οι χώρες θα εναρμονίσουν προοδευτικά τη νομοθεσία τους στον εν λόγω τομέα με το κεκτημένο.

3.3. Διασφάλιση της συμπληρωματικότητας των περιφερειακών πρωτοβουλιών

Οι προσπάθειες στο πλαίσιο της διαδικασίας σταθεροποίησης και σύνδεσης συμπληρώνονται από πολλές άλλες περιφερειακές και υποπεριφερειακές πρωτοβουλίες. Η σημαντικότερη από αυτές είναι το Σύμφωνο Σταθερότητας για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Μία άλλη σημαντική πρωτοβουλία είναι η Διαδικασία Συνεργασίας της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, η οποία αποτελεί ένα βήμα για τον πολιτικό συντονισμό μεταξύ όλων των χωρών της περιοχής. Σε άλλες πρωτοβουλίες, όπως η πρωτοβουλία Αδριατικής - Ιονίου και η διαδικασία συνεργασίας στην περιοχή του Δούναβη, συμμετέχουν οι χώρες εκείνες που έχουν κοινά ιδιαίτερα γεωγραφικά χαρακτηριστικά. Όλες οι πρωτοβουλίες διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην εξομάλυνση των σχέσεων και, κατά συνέπεια, συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων της διαδικασίας σταθεροποίησης και σύνδεσης.

Το Σύμφωνο Σταθερότητας συνέχισε τις προσπάθειές του να εξορθολογίσει και να περιορίσει τις δραστηριότητές του σύμφωνα με την εντολή που ανατέθηκε στο νέο ειδικό συντονιστή από το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τον Μάρτιο του 2002, ο ειδικός συντονιστής του Συμφώνου Σταθερότητας παρουσίασε τους στόχους προτεραιότητας για το 2002, και τον Δεκέμβριο του 2002, η Περιφερειακή Τράπεζα επιδοκίμασε τον περαιτέρω εξορθολογισμό του Συμφώνου Σταθερότητας καθώς και τις προτεραιότητες για το 2003. Πρωταρχικός στόχος είναι η ενίσχυση της συμπληρωματικότητας των δραστηριοτήτων του Συμφώνου με εκείνες της διαδικασίας σταθεροποίησης και σύνδεσης.

4. ΕΝΙΣΧΥΜΕΝΗ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΣΧΕΣΗ - ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ

4.1. Συνεχής πρόκληση

Η αξιολόγηση των χωρών από την Επιτροπή στις ετήσιες εκθέσεις του τρέχοντος έτους περιλαμβάνει πέντε σημαντικά μηνύματα:

* Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιβεβαιώνει τη δέσμευσή της έναντι της περιοχής και υποστηρίζει τη συνέχιση της προσέγγισής της με την Ένωση. Μια αξιόπιστη προοπτική προσχώρησης στην ΕΕ δημιουργεί ισχυρό κίνητρο για τη ριζική μεταρρύθμιση αυτών των κοινωνιών. Η ΕΕ εκφράζει σαφώς και απερίφραστα αυτήν την προοπτική. Παράλληλα πρέπει να τονιστεί ότι την τελική ευθύνη φέρουν οι ίδιες οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων. Η πρόοδος θα εξαρτηθεί από τη βούλησή τους να εισάγουν τις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις και να υιοθετήσουν τα ευρωπαϊκά πρότυπα και αξίες. Δεν υπάρχει συντομότερος δρόμος για την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

* Η διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης αποδείχθηκε επιτυχής για τη σταθεροποίηση των Δυτικών Βαλκανίων. Ωστόσο η εν λόγω διαδικασία πρέπει να εδραιωθεί. Θα πρέπει συνεπώς να αυξηθούν οι προσπάθειες λήψεως ενεργών μέτρων για την προώθηση της ασφάλειας, της δημοκρατίας και της ευημερίας στην περιοχή.

* Σε αρκετές χώρες, οι εξελίξεις κατά την περίοδο εκπόνησης της έκθεσης δεν ανταποκρίνονται στις προσδοκίες και τις δυνατότητές τους - οι συστάσεις που περιλαμβάνονται στην πρώτη ετήσια έκθεση σε μεγάλο βαθμό δεν έχουν ακόμη υλοποιηθεί. Τις περισσότερες φορές, ο αργός ρυθμός της προόδου οφείλεται στην έλλειψη πολιτικής δέσμευσης, και θα θέλαμε να τονίσουμε ακόμη μια φορά ότι τίποτα δεν μπορεί να αντικαταστήσει αυτή τη δέσμευση.

* Η διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης (ΔΣΣ) αποτελεί ήδη μια στρατηγική για μελλοντική ένταξη, προσαρμοσμένη στο επίπεδο ανάπτυξης των εμπλεκόμενων χωρών. Αυτός ο στόχος επιβεβαιώθηκε πρόσφατα από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κοπεγχάγης τον Δεκέμβριο 2002, και επί του παρόντος είναι σκόπιμο για τις χώρες της περιοχής να επικεντρώσουν τις προσπάθειές τους στα ουσιαστικά βήματα που πρέπει να γίνουν για την επίτευξη αυτού του στόχου. Το σχέδιο δράσεως για τη μεταρρύθμιση πρέπει να ολοκληρωθεί και οι μεταρρυθμίσεις να υλοποιηθούν με ορθό τρόπο. Οι χώρες θα πρέπει να ενθαρρυνθούν να προσδιορίσουν τους τρόπους και τις πιθανές προθεσμίες για την υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων και την εκπλήρωση των όρων που θεωρούνται απαραίτητοι για την ανάπτυξη ακόμη στενότερης σχέσεως με την Ένωση με τελικό σκοπό την πλήρη ένταξη. Ο ρυθμός αυτής της διαδικασίας θα εξαρτηθεί τελικά από την αποφασιστικότητα που θα δείξουν οι εν λόγω χώρες για την εκπλήρωση όλων των υποχρεώσεων και κριτηρίων που απαιτούνται για κάθε χώρα που επιθυμεί να προσχωρήσει στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

* Σε όλα τα στρώματα της κοινωνίας πρέπει να δοθούν σαφέστερες εξηγήσεις σχετικά με την Ευρωπαϊκή Ένωση, τις πολιτικές της και τα όσα διακυβεύονται για την περιοχή. Πολλές από τις προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης - καθώς και τα αναμενόμενα μελλοντικά οφέλη - δεν είναι ορατές στον πληθυσμό, ενώ περισσότερο ορατές είναι οι βραχυπρόθεσμες και επίπονες μεταρρυθμίσεις. Όπως προαναφέρθηκε, τόσο η Ένωση, όσο και οι κυβερνήσεις της περιοχής, πρέπει να εξηγήσουν καλύτερα τι προσπαθούμε να επιτύχουμε στην περιοχή.

Όπως σημειώνεται στην παρούσα έκθεση και στις εκθέσεις ανά χώρα, οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει η περιοχή παραμένουν τεράστιες και δεν έχουν αλλάξει σημαντικά από την αξιολόγηση που περιλαμβάνεται στην πρώτη ετήσια έκθεση. Η επιτυχής σταθεροποίηση της περιοχής, μέσω της διαδικασίας και των μέσων σταθεροποίησης και σύνδεσης, έθεσε τα θεμέλια για περαιτέρω μεταρρύθμιση και ταχύτερη μετάβαση - εάν υπάρχει επαρκής πολιτική θέληση. Οι συνεχείς προκλήσεις μπορούν να ομαδοποιηθούν σε πέντε βασικούς τομείς:

* Οικοδόμηση λειτουργικών δημοκρατικών κρατών. Για να επιτευχθεί αυτό απαιτείται, μεταξύ άλλων, περαιτέρω εκδημοκρατισμός, ενίσχυση των θεσμικών ικανοτήτων και της εφαρμογής του κράτους δικαίου, σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, επίλυση συνταγματικών ζητημάτων, ανάπτυξη μιας ζωντανής κοινωνίας των πολιτών και ανεξάρτητων μέσων ενημέρωσης, τήρηση των διεθνών υποχρεώσεων π.χ. (ΔΠΔΓ) και ισχυρή δέσμευση από μέρους των πολιτικών αρχηγών σε ένα φιλόδοξο μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα.

* Οι χώρες χρειάζονται υπηρεσίες ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης με ισχυρή στήριξη στο υψηλότερο πολιτικό επίπεδο, για την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας στην υλοποίηση της διαδικασίας σταθεροποίησης και σύνδεσης και τον συντονισμό ζητημάτων που αφορούν την ΕΕ.

* Κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη. Σημαντική πρόκληση για τις χώρες αποτελεί η διασφάλιση βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης, ιδίως ενόψει της αναπόφευκτης μείωσης της χορήγησης εξωτερικής βοήθειας. Η δημοσιονομική εξυγίανση ενισχύεται περαιτέρω. Το επιχειρηματικό κλίμα πρέπει να βελτιωθεί, ώστε να διευκολυνθεί η ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα και η δημιουργία θέσεων απασχόλησης, πράγμα που θα παράσχει τη βάση για περαιτέρω οικονομική ανάπτυξη και κοινωνική συνοχή.

* Διασφάλιση του δικαιώματος όλων των υπολοίπων προσφύγων και εκτοπισμένων ατόμων να επιστρέψουν στον τόπο καταγωγής τους και δημιουργία των συνθηκών για μόνιμες επιστροφές, π.χ. ανάκτηση των περιουσιών και οικονομικά θέματα.

* Οι δεσμεύσεις για την αντιμετώπιση του οργανωμένου εγκλήματος και της διαφθοράς πρέπει να μεταφραστούν σε συγκεκριμένα μέτρα και ορατά αποτελέσματα. Οι χώρες που φιλοδοξούν να υιοθετήσουν ευρωπαϊκές αξίες και πρότυπα και να γίνουν τελικά μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει οπωσδήποτε να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα αυτά.

Βέβαια, όλα αυτά είναι αλληλένδετα. Η προσέλκυση ξένων άμεσων επενδύσεων είναι σημαντική προϋπόθεση για την οικονομική ανάπτυξη των χωρών - αλλά επενδυτές θα προσελκύσουν μόνον οι χώρες με πολιτική σταθερότητα, με σαφή δικαιώματα ιδιοκτησίας, με πλήρως λειτουργικό δικαστικό σύστημα καθώς και οι χώρες που τηρούν τις συμβάσεις. Για να επιστρέψουν, οι πρόσφυγες έχουν ανάγκη από ένα ασφαλές κοινωνικό και οικονομικό περιβάλλον, από εμπιστοσύνη στις τοπικές αρχές και από καλές προοπτικές για το μέλλον. Για την επίτευξη προόδου στα ζητήματα αυτά απαιτείται η ανάληψη πρωτοβουλιών από τις ίδιες τις χώρες της περιοχής.

4.2. Ενίσχυση της διαδικασίας σταθεροποίησης και σύνδεσης

Καθώς αυξάνεται ο ρυθμός υλοποίησης των μεταρρυθμίσεων και οι χώρες προχωρούν στο πλαίσιο της διαδικασίας σταθεροποίησης και σύνδεσης, οι εργασίες φυσικά θα εντατικοποιούνται και τα μέσα θα προσαρμόζονται αναλόγως. Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα εφαρμόζει ολοένα και περισσότερο στοιχεία από τη «μέθοδο της διεύρυνσης» - τομέας στον οποίο η Επιτροπή έχει αποκτήσει μεγάλη πείρα και εμπειρογνωμοσύνη με την πάροδο του χρόνου. Στην πραγματικότητα, αυτό συμβαίνει ήδη σε μεγάλο βαθμό. Όλες οι υπηρεσίες της Επιτροπής θα κινητοποιηθούν για την υποστήριξη των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων.

Η οικονομική βοήθεια που παρέχεται στο πλαίσιο του προγράμματος CARDS ισχύει από το 2001 έως το 2006, με ένα πολυετές ενδεικτικό πρόγραμμα που καλύπτει την περίοδο 2002-2004. Πολύ λίγα πράγματα από εκείνα που γίνονται στο πλαίσιο του προγράμματος PHARE στις υποψήφιες χώρες δεν μπορούν να γίνουν στο πλαίσιο του προγράμματος CARDS. Ωστόσο, το είδος της βοήθειας που παρέχεται πρέπει να αντικατοπτρίζει τις συγκεκριμένες ανάγκες και προτεραιότητες στα Δυτικά Βαλκάνια - όπου πολλές χώρες, λόγω των γεγονότων που συνέβησαν στην περιοχή την τελευταία δεκαετία, εξακολουθούν να αγωνίζονται για να αντιμετωπίσουν τις επιπτώσεις των συγκρούσεων και, κατά συνέπεια, έχουν διαφορετικά σημεία εκκίνησης. Δεδομένου ότι οι χώρες αναπτύσσονται και οι ανάγκες μεταβάλλονται, η κοινοτική βοήθεια θα προσαρμοστεί ανάλογα.

Έπειτα από την ολοκλήρωση της αρχικής φάσης, κατά την οποία δόθηκε μεγάλη έμφαση στην υλική ανασυγκρότηση και αποκατάσταση, προκειμένου να δημιουργηθούν οι βάσεις για περαιτέρω ανάπτυξη - η οποία απαιτούσε μεγαλύτερη αρχική οικονομική επιβάρυνση - το επίκεντρο μετατοπίστηκε στη θεσμική ανάπτυξη κυρίως σε κρατικό επίπεδο, με σκοπό τη στήριξη των μεταρρυθμιστικών διαδικασιών και, συνεπώς, την προετοιμασία των χωρών για μία στενότερη σχέση με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Υπάρχουν πολλοί άλλοι τομείς ζωτικής σημασίας για την ανάπτυξη των χωρών, όπως η τοπική διακυβέρνηση και οι κοινωνικοί τομείς, οι οποίοι δεν αποτελούν μέγιστες προτεραιότητες στο πρόγραμμα CARDS. Περισσότερες προσπάθειες σε άλλους τομείς θα απαιτήσουν είτε μετατόπιση των προτεραιοτήτων από τις προσπάθειες που καταβάλλονται για την οικοδόμηση του κράτους, είτε επιπλέον κεφάλαια που χορηγούνται από άλλες πηγές, με διάφορες μορφές χρηματοδότησης, είτε από χορηγούς είτε από τις ίδιες τις κυβερνήσεις που επιμερίζονται τις δαπάνες στους τομείς αυτούς. Συζητείται επί του παρόντος αύξηση της χρηματοδότησης στο πλαίσιο του προγράμματος CARDS, πράγμα που θα επιτρέψει στην Επιτροπή να εντατικοποιήσει τις προσπάθειές της στους τομείς της κοινωνικο-οικονομικής ανάπτυξης και της κοινωνίας των πολιτών, τομείς που επηρεάζονται από τις επιπτώσεις της διαδικασία διεύρυνσης και που απαιτούν περαιτέρω προσοχή, π.χ. ο τομέας της Δικαιοσύνης και των Εσωτερικών Υποθέσεων, και να παράσχει επιπλέον στήριξη στις προσωρινές διοικήσεις της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης και του Κοσσυφοπεδίου.

Η Επιτροπή σκοπεύει να επεκτείνει τα προγράμματα αδελφοποίησης - που εκτελούνται ή καταρτίζονται στην Αλβανία και στην Κροατία στο πλαίσιο του προγράμματος CARDS - σε όλες τις χώρες της περιοχής. Εντούτοις, η επιτυχής καθιέρωσή τους εξαρτάται από την ικανότητα απορρόφησης και των δύο χωρών και τη διαθεσιμότητα εμπειρογνωμόνων στα κράτη μέλη.

Η απόφαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης να ελευθερώσει μονομερώς το εμπόριο με τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων και να συμπεριλάβει στη συνέχεια την εν λόγω ανάληψη υποχρέωσης για μακροπρόθεσμες συμβατικές σχέσεις στις συμφωνίες σταθεροποίησης και σύνδεσης αρχίζει να έχει θετική επίπτωση στην οικονομική ανάπτυξη της περιοχής. Κατά τα επόμενα έτη, οι προσπάθειες ελευθέρωσης του εμπορίου από μέρους των χωρών θα είναι απαραίτητες για την περαιτέρω ενίσχυση των προοπτικών οικονομικής μεγέθυνσης και την προετοιμασία του εδάφους για τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου. Το εμπόριο παραμένει ο ακρογωνιαίος λίθος της πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Θα αναπτυχθεί περαιτέρω σε συγκεκριμένους τομείς η αναθεώρηση και αξιολόγηση της νομοθεσίας των χωρών και της συμμόρφωσής της στα πρότυπα της ΕΕ, πιθανώς με μέσα παρόμοια με αυτά που παρέχονται στις υποψήφιες χώρες στο πλαίσιο του TAIEX (Γραφείο Ανταλλαγής Πληροφοριών για Τεχνική Βοήθεια).

Αυτή την περίοδο, η Επιτροπή εξετάζει το ενδεχόμενο σταδιακής επέκτασης της συμμετοχής σε κοινοτικά προγράμματα στις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων. Αυτό απαιτεί, μεταξύ άλλων, τροποποίηση των υφιστάμενων κανονισμών και συμφωνιών, ώστε να παράσχουν τη νομική βάση για τη συμμετοχή στα προγράμματα αυτά. Η συμμετοχή σε κοινοτικά προγράμματα στο πλαίσιο της προενταξιακής στρατηγικής αποδείχθηκε πολύτιμο μέσο για την εξοικείωση των υποψηφίων χωρών και των πληθυσμών τους με τις πολιτικές και τις μεθόδους εργασίας της Ένωσης.

Οι χώρες εκδήλωσαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την απελευθέρωση του καθεστώτος θεωρήσεων της ΕΕ. Η ανάπτυξη διαλόγου σχετικά με αυτά τα θέματα θα είχε σημαντικές επιπτώσεις στα παραπάνω θέματα καθώς και στην εικόνα που σχηματίζεται για την ΕΕ στην περιοχή. Εάν η διαχείριση γίνει προσεκτικά, ο διάλογος θα μπορούσε να αποτελέσει θετικό παράγοντα τόσο για την Ένωση όσο και για τις εν λόγω χώρες. Θα μπορούσε επίσης να αποτελέσει στοιχείο της διαχείρισης της μετανάστευσης από την ´Ενωση, δεδομένης της συνεχούς παράνομης μετανάστευσης από την εν λόγω περιοχή. Μόνον όταν οι χώρες βελτιώσουν τουλάχιστον σημαντικά τη διοικητική τους ικανότητα και την υλοποίηση του κράτους δικαίου, θα μπορέσουν να εξασφαλίσουν αποτελεσματικό έλεγχο στα σύνορα και κατάλληλα συστήματα για την ασφάλεια των εγγράφων ταυτότητας. Επίσης, μόνον όταν ληφθούν σοβαρά μέτρα για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος και της διαφθοράς, θα μπορέσει η ΕΕ να εξετάσει σοβαρά το ενδεχόμενο αναθεώρησης του καθεστώτος θεωρήσεων. Όσον αφορά αυτό το θέμα θα ληφθεί επίσης υπόψη η ομαλή εφαρμογή των συμφωνιών επανεισδοχής. Η Επιτροπή προτίθεται να διεξάγει ουσιαστικές συζητήσεις με τις χώρες σχετικά με τους όρους προώθησης αυτών των θεμάτων με συγκεκριμένες ενέργειες.

Ακρογωνιαίος λίθος της διαδικασίας είναι και ο πολιτικός διάλογος. Μεταξύ της Ένωσης και των χωρών διοργανώνονται διμερείς συναντήσεις σε τακτική βάση και με διάφορες μορφές. Μόλις τεθούν σε ισχύ οι συμφωνίες σταθεροποίησης και σύνδεσης, ο πολιτικός διάλογος θα διεξάγεται επισήμως στο πλαίσιο των συμβουλίων σταθεροποίησης και σύνδεσης. Λαμβανομένων υπόψη των ομοιοτήτων που παρουσιάζουν πολλά από τα προβλήματα σε αρκετές χώρες, ή της διασυνοριακής τους διάστασης, η Επιτροπή αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στη διαδικασία διεξαγωγής τακτικού κοινού πολιτικού διαλόγου μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των πέντε χωρών της περιοχής, όπως συνέστησε η πρώτη ετήσια έκθεση της Επιτροπής το 2002 και προσυπόγραψε το Συμβούλιο.

Η σύνοδος κορυφής, που θα πραγματοποιηθεί στη Θεσσαλονίκη τον Ιούνιο του 2003 με τη συμμετοχή αρχηγών κρατών ή / και κυβερνήσεων των κρατών μελών, των υποψηφίων και των πιθανών υποψηφίων χωρών των Δυτικών Βαλκανίων, αποσκοπεί στη διαβίβαση ισχυρού πολιτικού μηνύματος στις χώρες και στους πληθυσμούς της περιοχής, ιδίως ότι η ΕΕ έχει δεσμευτεί για το ευρωπαϊκό μέλλον όλων των Βαλκανικών Χωρών, και ότι η Ευρώπη θα ενοποιηθεί εκ νέου μόνον όταν αυτή η περιοχή καταστεί αναπόσπαστο μέρος της. Η εν λόγω συνάντηση θα επιβεβαιώσει επίσης τη δέσμευση των χωρών που συμμετέχουν στη διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης, όσον αφορά την προσέγγιση και την προοδευτική ένταξή τους στην Ένωση, καθώς και την πρόθεσή τους να εκπληρώσουν όλα τα σχετικά κριτήρια και όρους, συμπεριλαμβανομένης της δημοκρατικής και οικονομικής μεταρρύθμισης και της περαιτέρω ανάπτυξης της περιφερειακής συνεργασίας. Η σύνοδος κορυφής θα παράσχει σημαντική ευκαιρία για την ενίσχυση του πολιτικού διαλόγου, για την παρακολούθηση της προόδου που σημειώθηκε στο πλαίσιο της διαδικασίας σταθεροποίησης και σύνδεσης και, τέλος, για την ανταλλαγή απόψεων σχετικά με τις σημαντικές εξελίξεις στην Ένωση, στην εν λόγω περιοχή και πέρα από αυτή.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I

Εκτίμηση των μεσων τησ διαδικασιασ σταθεροποιησησ και συνδεσησ

1. Εμπορικά μέτρα

Με την επέκταση των αυτόνομων εμπορικών μέτρων (ΑΕΜ) της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Φθινόπωρο του 2002, εγκαθιδρύθηκε ενιαίο σύστημα εμπορικών προτιμήσεων για τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων. [9], [10] Το 2001, οι διατάξεις αυτές τέθηκαν στο πλαίσιο σύμβασης με την Κροατία και την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, με την υπογραφή μιας συμφωνίας σταθεροποίησης και σύνδεσης (ΣΣΣ) με την κάθε χώρα. [11] Μέχρι να κυρωθούν οι ΣΣΣ, οι εμπορικές σχέσεις της Ένωσης με τις δύο εν λόγω χώρες διέπονται από τις προσωρινές συμφωνίες.

[9] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2007/2000 του Συμβουλίου (από το Νοέμβριο 2000), όπως τροποποιήθηκε με τους κανονισμούς 2563/2000 και 2487/2001.

[10] Η Αλβανία επωφελήθηκε προηγουμένως του συστήματος γενικευμένων προτιμήσεων της ΕΕ, ενώ η Βοσνία και Ερζεγοβίνη και η Κροατία δικαιούντο εμπορικών προτιμήσεων δυνάμει της πρώτης γενεάς ΑΕΜ, που θεσπίστηκαν το 1997 (κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 70/1997 του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με τους κανονισμούς 2636/97 (για το 1998) και 2863/98 (για το 1999), και κανονισμός (ΕΚ) 6/2000 του Συμβουλίου (Ιανουάριος-Οκτώβριος 2000)), οι οποίες εφαρμόστηκαν επίσης για σύντομο διάστημα στη Σερβία και το Μαυροβούνιο πριν ανακληθούν οι προτιμήσεις. Το εμπόριο με την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας διέπεται από συμφωνία συνεργασίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία συνάφθηκε το 1998.

[11] Εφεξής, οι εμπορικές προτιμήσεις της ΕΕ για τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, όπως προσφέρονται μέσω των ΑΕΜ ή ως έχουν στις συμβατικές σχέσεις με την Κροατία και την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, έχουν την έννοια των εμπορικών μέτρων (ΕΜ).

Οι εμπορικές διατάξεις που προσφέρει η Ευρωπαϊκή Ένωση δυνάμει των εμπορικών μέτρων (ΕΜ) παρέχουν στις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων ατελή πρόσβαση στην αγορά της Ένωσης σχεδόν για όλα τα προϊόντα, συμπεριλαμβανομένων των γεωργικών προϊόντων, χωρίς ποσοτικούς περιορισμούς, εκτός από ατελείς ή προτιμησιακές ποσοστώσεις για ορισμένα προϊόντα της αλιείας, νεαρά μοσχάρια και οίνο [12] Η μεγαλύτερη αλλαγή σε σχέση με το προηγούμενο σύστημα ή συστήματα που επήλθε περίπου το έτος 2000, συνίσταται στην σχεδόν πλήρη ελευθέρωση των εισαγωγών γεωργικών προϊόντων και την κατάργηση ποσοστώσεων για τα ευαίσθητα βιομηχανικά προϊόντα.

[12] Επιπλέον, το εμπόριο προϊόντων κλωστοϋφαντουργίας καλύπτεται από διμερείς συμφωνίες, οι οποίες προβλέπουν την ατελή και άνευ ποσοστώσεων πρόσβαση στην ΕΕ. Η Σερβία και το Μαυροβούνιο δεν έχουν συνάψει τέτοιου είδους συμφωνίες με την ΕΕ και επωφελούνται των ποσοστώσεων που μονομερώς παραχωρεί η Κοινότητα.

Σύντομο χρονικό διάστημα έχει παρέλθει από την επέκταση των εμπορικών μέτρων (ΕΜ). Από τις αρχές του 2003, υπάρχουν διαθέσιμες για ανάλυση εμπορικές στατιστικές που καλύπτουν λιγότερο από δύο πλήρη ημερολογιακά έτη. [13] Ήταν ουσιαστική η αύξηση των εισαγωγών της ΕΕ από τα Δυτικά Βαλκάνια κατά τα τελευταία έτη, παρά το γεγονός ότι η αύξηση αυτή ξεκίνησε από χαμηλά απόλυτα επίπεδα (βλέπε παράσταση 1). Εκφρασμένες σε επί τοις εκατό ποσοστό, οι εισαγωγές της ΕΕ αυξήθηκαν περίπου κατά 40% από το Σεπτέμβριο του 1999, και κατά 21% από την εισαγωγή των ΕΜ, το Σεπτέμβριο του 2000. Ο ρυθμός αύξησης των εισαγωγών της ΕΕ εξομαλύνθηκε πρόσφατα, ωστόσο, οι εξαγωγές της περιφέρειας προς την ΕΕ αυξήθηκαν με ταχύτερο ρυθμό σε σχέση με τις εξαγωγές των Δυτικών Βαλκανίων προς τον υπόλοιπο κόσμο (βάσει των στοιχείων του ΔΝΤ).

[13] Τον Ιανουάριο 2003, οι στατιστικές για τις εισαγωγές των κρατών μελών από τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων ήταν διαθέσιμες μέχρι το Σεπτέμβριο του 2002. Κατά συνέπεια, η παρούσα επισκόπηση βασίζεται στις εισαγωγές της ΕΕ από τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων σε διάστημα 12μηνων περιόδων, ανατρέχοντας στις διαθέσιμες στατιστικές του πλέον πρόσφατου μήνα (Σεπτέμβριος 2002). Επελέγησαν τέσσερις περίοδοι: Οκτώβριος1998 - Σεπτέμβριος 1999, Oκτώβριος 1999 - Σεπτέμβριος 2000, Οκτώβριος 2000 - Σεπτέμβριος 2001, και Οκτώβριος 2001 - Σεπτέμβριος 2002.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Πηγή: COMEXT

Η Κροατία είναι ο μεγαλύτερος εξαγωγές της περιφέρειας. Οι μισές σχεδόν από τις εισαγωγές της ΕΕ από τα Δυτικά Βαλκάνια προέρχονται από την Κροατία. Μαζί με τη Σερβία και το Μαυροβούνιο, στις δύο χώρες αναλογεί ποσοστό περίπου 70% των εξαγωγών της περιφέρειας προς την ΕΕ. Οι εξαγωγικές επιδόσεις των δύο αυτών χωρών αποτελούν επομένως ένα σημαντικό καθοριστικό παράγοντα για την ανάπτυξη των εξαγωγών από την περιφέρεια, στο σύνολό της. Από τότε που επεκτάθηκαν τα ΕΜ, οι χώρες αυτές επέδειξαν καλύτερες εξαγωγικές επιδόσεις σε σχέση με άλλες. Οι εξαγωγές της Κροατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση αυξήθηκαν κατά περίπου 15%. Το αντίστοιχο ποσοστό για τη Σερβία και το Μαυροβούνιο ανέρχεται σε 70%. Οι εξαγωγές της Αλβανίας και της Βοσνίας Ερζεγοβίνης προς την ΕΕ αυξήθηκαν σχεδόν κατά 30%, ενώ οι εισαγωγές της ΕΕ από την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας σημείωσαν σταθερή πτώση μετά τις συγκρούσεις στο Κοσσυφοπέδιο το 1999.

Στην παράσταση 2 εμφαίνονται οι εισαγωγές των σημαντικότερων ομάδων προϊόντων της ΕΕ από τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων. Οι εισαγωγές της ΕΕ σε ό,τι αφορά σχεδόν το σύνολο των κατηγοριών προϊόντων, αυξήθηκαν μετά την επέκταση των ΕΜ, το φθινόπωρο του 2000. Οι μεγαλύτερες κατηγορίες εισαγωγών, διάφορα μεταποιημένα προϊόντα και βασικά βιομηχανικά προϊόντα, που αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 60% των εισαγωγών της ΕΕ από την περιφέρεια αυτή, πρόσφατα σημείωσαν ελαφρά πτώση, πράγμα που ευθυγραμμίζεται με το πρότυπο των συνολικών εμπορικών συναλλαγών, στην παράσταση 1

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Οι εξαγωγές μηχανημάτων και εξοπλισμού μεταφορών, καθώς και τροφίμων και ζώντων ζώων από τα Δυτικά Βαλκάνια αυξήθηκαν σημαντικά μετά την επέκταση των ΕΜ. Οι εισαγωγές της τελευταίας κατηγορίας από την ΕΕ υπερδιπλασιάστηκαν, πράγμα που αποκαλύπτει τη βελτίωση της πρόσβασης στην αγορά, η οποία ήταν αποτέλεσμα των εμπορικών μέτρων.

Η ζάχαρη αντιπροσωπεύει σχεδόν το ήμισυ της αύξησης των εισαγωγών τροφίμων και ζώντων ζώων στην ΕΕ. Λόγω της ουσιαστικής αύξησης των εισαγωγών ζάχαρης στην ΕΕ από την περιφέρεια αυτή και της παράλληλης αύξησης των εξαγωγών ζάχαρης της ΕΕ προς την περιφέρεια, η Επιτροπή έλαβε διάφορα μέτρα για να διασφαλίσει την ορθή εφαρμογή των ρυθμίσεων προτιμησιακού εμπορίου για τη ζάχαρη, για παράδειγμα δημοσίευση ανακοίνωσης προς τους εισαγωγείς τον Ιούνιο του 2002, ενισχυμένοι έλεγχοι και στενότερη συνεργασία με τους τελωνειακούς φορείς της περιφέρειας. Επίσης αποφασίστηκε η κατάργηση επιστροφών για τις εξαγωγές ζάχαρης από την ΕΕ προς τις πέντε χώρες της περιφέρειας, δεδομένου ότι τούτο αποτελεί κίνητρο για ένα αμφίδρομο πρότυπο εμπορικών συναλλαγών.

Βάσει των ανωτέρω, υπάρχουν πολλές ενδείξεις κατά τις οποίες τα ΕΜ δυνατόν να είχαν θετικό αντίκτυπο επί των εισαγωγών της ΕΕ από τα Δυτικά Βαλκάνια. Ωστόσο, οι χώρες θα χρειαστούν περισσότερο χρόνο για να κάνουν την πληρέστερη δυνατή χρήση των ΕΜ. Οι οικονομικοί παράγοντες των χωρών πρέπει να συνειδητοποιήσουν τις δυνατότητες που παρέχουν τα ΕΜ, πρέπει να δημιουργηθούν επαφές με τους ομολόγους στα κράτη μέλη της ΕΕ, πρέπει να δημιουργηθούν κανάλια διανομής και μπορεί να απαιτηθούν επενδύσεις ώστε να υπάρξει πλήρης αξιοποίηση των βελτιωμένων εξαγωγικών δυνατοτήτων. Επιπλέον, πρέπει να βελτιωθεί το σύστημα κτηνιατρικών και υγειονομικών καθώς και φυτοϋγειονομικών ελέγχων, επιπλέον δε χρειάζεται να εναρμονιστούν περαιτέρω τα πρότυπα. Συνεπώς, πρέπει να αναπτυχθούν περαιτέρω οι δραστηριότητες προώθησης και να επιβληθεί η θεσπισθείσα νομοθεσία η συναφής με τις συναλλαγές.

2. Κοινοτική βοήθεια για την ανασυγκρότηση, την ανάπτυξη και τη σταθεροποίηση (CARDS)

Δεδομένου ότι ο προγραμματισμός της κοινοτικής βοήθειας συμφωνήθηκε επίσημα στα τέλη μόνο του 2001, το CARDS [14] παραμένει ένα σχετικά νέο μέσο, η δε υλοποίηση των στρατηγικών προσανατολισμών ουσιαστικά ξεκίνησε το 2002.

[14] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2666/2000 του Συμβουλίου, της 5ης Δεκεμβρίου 2000 (ΕΕ L 306, σ. 1)

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Μεταξύ του 1998 και 2002 [15], η κοινοτική βοήθεια στην περιφέρεια αυτή επικεντρώθηκε, συνολικά, στις υποδομές και την εδραίωση της δημοκρατίας (μεταξύ άλλων βοήθεια στους πρόσφυγες) αντιπροσωπεύοντας αντίστοιχα το 27% και 20% της συνολικά χορηγηθείσας βοήθειας (παράσταση 1).

[15] Για να είναι δυνατόν να προσδιοριστούν οι τάσεις, η εξεταζόμενη περίοδος καλύπτει το διάστημα 1998 - 2002. Μέχρι να καταστεί λειτουργικό το πρόγραμμα CARDS, η κοινοτική βοήθεια προς την Αλβανία, τη Βοσνία - Ερζεγοβίνη και την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας παραδιδόταν μέσω των προγραμμάτων PHARE και OBNOVA, και στην Κροατία, τη Σερβία και το Μαυροβούνιο μέσω του PHARE.

Τα ποσά που διατέθηκαν για τη Δικαιοσύνη και Εσωτερικές Υποθέσεις, τη δημιουργία διοικητικής ικανότητας, και την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη, αντίστοιχα, τοποθετούνται κατά μέσο όρο στο 10% του συνόλου, για τον κάθε τομέα.

Η κατανομή αυτή απεικονίζει το γεγονός ότι δόθηκε προτεραιότητα, κατά τη πρώτη φάση χορήγησης της βοήθειας, στην ανασυγκρότηση και την αντιμετώπιση του προβλήματος των προσφύγων. Από το 2001 και μετά, τα ποσά που διατέθηκαν για τη δικαιοσύνη και τις εσωτερικές υποθέσεις και τη δημιουργία διοικητικής ικανότητας αυξήθηκαν σταθερά (παράσταση 2) - πράγμα που δείχνει την έμφαση που δίδει η διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης στην ενίσχυση της ικανότητας επιβολής των διοικήσεων.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Η κοινοτική βοήθεια αναπτύχθηκε σε τρεις ευρύτερες φάσεις: μια αρχική απάντηση σε καταστάσεις κρίσης, με επίκεντρο τις επιχειρήσεις έκτακτης ανάγκης και την ανασυγκρότηση. στη συνέχεια, μεγαλύτερη στήριξη για την πολιτική, θεσμική και οικονομική μετάβαση. και στη τρίτη φάση, δόθηκε έμφαση στην προετοιμασία και υλοποίηση της διαδικασίας σύνδεσης. Σε γενικές γραμμές, η πρώτη φάση έχει σχεδόν περατωθεί. Η δεύτερη και η τρίτη βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια υλοποίησης ανάλογα με την κάθε χώρα.

Ενώ το πρόγραμμα CARDS επικεντρώνεται στη διατήρηση των στρατηγικών προτεραιοτήτων, η απάντηση στην κρίση του περασμένου έτους, στην πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, δείχνει ότι η βοήθεια CARDS μπορεί να προσαρμόζεται σε μια μεταβαλλόμενη κατάσταση. Στη δεδομένη περίπτωση, το πρόγραμμα CARDS παρείχε στήριξη για δράση της ΕΕ, για την αντιμετώπιση της κρίσης και στη συμφωνία της Οχρίδας, μέσω της χορήγησης βοήθειας για τους πρόσφυγες και τα εκτοπισθέντα άτομα, και βοήθειας για την ανασυγκρότηση, η οποία επιτυχώς εκτελέσθηκε από την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Ανασυγκρότησης (ΕΥΑ).

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Από το τέλος του 2002, έχουν συναφθεί συμβάσεις για το 66% του συνόλου των κονδυλίων που διατέθηκαν το 2001 και έχει εκταμιευθεί το 45% (παράσταση 3). Ωστόσο, η επίδοση ποικίλλει από χώρα σε χώρα, ανάλογα με το επίκεντρο της δραστηριότητας, τους μηχανισμούς εκτέλεσης και - στις χώρες όπου αποκεντρώθηκε η διαχείριση, κυρίως στην Αλβανία - την ικανότητα των εθνικών διοικήσεων να απορροφούν τη βοήθεια.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Τα επίπεδα ανάθεσης συμβάσεων και εκταμιεύσεων είναι υψηλότερα για τα έργα υποδομών και εδραίωσης της δημοκρατίας, και χαμηλότερα για τα έργα στήριξης της δικαιοσύνης και εσωτερικών υποθέσεων και της δημιουργίας διοικητικής ικανότητας (παράσταση 4). Αυτό δείχνει ότι είναι διαφορετικοί οι τύποι της ενέργειας σε καθέναν από τους τομείς αυτούς - ειδικότερα το επιπρόσθετο προπαρασκευαστικό έργο το οποίο συχνά απαιτείται για την βοήθεια στους τομείς της ΔΕΥ και της δημιουργίας διοικητικής ικανότητας.

Η ΕΥΑ, καθώς και η αποκεντρωμένη προσέγγιση εν γένει - όπως απεδείχθη με τις επιδόσεις της αντιπροσωπείας της Επιτροπής στη Βοσνία Ερζεγοβίνη - απέδειξαν την αποτελεσματικότητά τους σε ό,τι αφορά την επιτόπου παράδοση της βοήθειας.

Η αποκέντρωση επεκτάθηκε στην Αλβανία και την Κροατία, με ισχύ από 1/12/02 και 1/1/02, αντίστοιχα. Στόχος ήταν να αυξηθεί ο ρυθμός υλοποίησης καθώς και να αποκομιστούν οφέλη από την τοπική "επιτόπου" τεχνογνωσία και πείρα.

Η σημερινή επικέντρωση της κοινοτικής βοήθειας στη δημιουργία θεσμών και τη δικαιοσύνη και τις εσωτερικές υποθέσεις - αν και εξακολουθεί να υπάρχει σημαντική στήριξη στα έργα υποδομών, ιδίως στη Σερβία και το Μαυροβούνιο - αντανακλά τις προτεραιότητες που προσδιορίστηκαν το 2001. Ιδιαίτερη έμφαση δύναται στην ενίσχυση της ικανότητας των εθνικών διοικήσεων να εφαρμόσουν τις αναγκαίες για τη σύνδεση μεταρρυθμίσεις.

Η κοινοτική βοήθεια για τη δικαιοσύνη και τις εσωτερικές υποθέσεις αποτελεί ένα μακροπρόθεσμο πλαίσιο για την εγκαθίδρυση ή ενίσχυση του κράτους δικαίου - το απαιτούμενο για την επίτευξη του ευρύτερου στόχου που αφορά τη δημοκρατική, θεσμική, οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη. Οι αποστολές μελέτης που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια του 2002, παρείχαν μια λεπτομερή εικόνα της παρούσας κατάστασης και μια εκτίμηση των αναγκών. Βάσει της εκτίμησης αυτής, η Επιτροπή αναπτύσσει περαιτέρω τη σφαιρική της προσέγγιση σε ό,τι αφορά τη δικαιοσύνη και τις εσωτερικές υποθέσεις στην περιφέρεια, βοηθώντας τις υπηρεσίες επιβολής του νόμου των χωρών, να στραφούν περισσότερο προς τα ευρωπαϊκά ή διεθνή πρότυπα και τις βέλτιστες πρακτικές.

Η εξέλιξη της μεταρρύθμισης στις διάφορες χώρες είναι αποτέλεσμα αλληλεπίδραση σειράς παραγόντων: πρωτοβουλίες των εθνικών κυβερνήσεων, προσπάθειες εθνικών ιδρυμάτων και στήριξη της διεθνούς κοινότητας - ιδίως της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στόχος της παρούσας έκθεσης είναι να αξιολογήσει τη συνολική κατάσταση προόδου της μεταρρυθμιστικής διαδικασίας. Το πρόγραμμα CARDS είναι ένα μέσο το οποίο θα αποτελέσει αντικείμενο χωριστής και ειδικής επανεξέτασης, όπως ορίζεται στον κανονισμό CARDS [Άρθρο 13.2 - το αργότερο μέχρι τις 30 Ιουνίου 2004].

3. Έκτακτη κοινοτική (μακρο-)οικονομική συνδρομή

Η Κοινότητα προσέφερε επίσης μακροοικονομική και έκτακτη οικονομική βοήθεια σε πολλά προγράμματα σταθεροποίησης και μεταρρύθμισης στα Δυτικά Βαλκάνια, τα οποία υποστηρίζονται από το ΔΝΤ. Το 2002, το Συμβούλιο ενέκρινε δύο νέες μακροοικονομικές ενισχύσεις προς τη Σερβία και το Μαυροβούνιο (έως 130 εκατ. EUR) και προς την Βοσνία Ερζεγοβίνη (έως 60 εκατ. EUR). Και οι δύο θα χορηγηθούν με τη μορφή μη επιστρεπτέων ενισχύσεων και δανείων. Οι εκταμιεύσεις το 2002 (συμπεριλαμβανομένων των εκταμιεύσεων ενισχύσεων που είχαν αποφασιστεί παλαιότερα για τη Σερβία και το Μαυροβούνιο, το Κοσσυφοπέδιο και την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας) ανήλθαν σε 152 εκατ. EUR. Προϋπόθεση για τη χορήγηση αυτού του είδους ενίσχυσης, είναι η ικανοποιητική υλοποίηση προγραμμάτων που υποστηρίζονται από το ΔΝΤ και η πλήρωση των όρων οικονομικής πολιτικής που έχουν συμφωνηθεί με τις αρχές. (λεπτομερέστερη περιγραφή αυτών των ενισχύσεων παρέχεται στην ετήσια έκθεση για τη ΔΣΣ ανά χώρα καθώς και στην ετήσια έκθεση για την εκτέλεση της μακροοικονομικής βοήθειας το 2002, η οποία πρόκειται να δημοσιευθεί).

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II

ΑΛΒΑΝΙΑ

Έκθεση για τη σταθεροποίηση και τη σύνδεση

ΣΥΝΟΨΗ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΣΗΜΕΙΩΝ

Περιορισμένη είναι η πρόοδος που επιτεύχθηκε από την Αλβανία στην αντιμετώπιση των πολλών προκλήσεων που την απασχολούν. Οι συστάσεις που περιλαμβάνονται στη διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης (ΔΣΣ) του 2002 υλοποιήθηκαν μόνον εν μέρει. Η σχετική (αλλά εύθραυστη) πολιτική σταθερότητα και η ανανέωση του διαλόγου μεταξύ των κομμάτων, που επιτεύχθηκε την άνοιξη του 2002, επέτρεψαν την ομαλή εκλογή νέου προέδρου, αλλά δεν μεταφράστηκαν ακόμη σε σημαντικά επιτεύγματα όσον αφορά τις μεταρρυθμίσεις.

Αποτέλεσμα του νέου αυτού πολιτικού κλίματος ήταν η μικρή πρόοδος που επιτεύχθηκε στην εφαρμογή των συστάσεων της διεθνούς κοινότητας για τη βελτίωση των εκλογικών διαδικασιών της Αλβανίας. Ωστόσο, δεν ήταν επαρκής, ώστε να ανταποκριθεί στις συνταγματικές απαιτήσεις σχετικά με την επιστροφή ή την αποζημίωση για γαίες που απαλλοτριώθηκαν την εποχή του κομμουνισμού. Ενώ επιτεύχθηκε πρόοδος στην ανάπτυξη καλής περιφερειακής συνεργασίας, η εφαρμογή του κράτους δικαίου παραμένει ανεπαρκής, κυρίως λόγω αδύναμων οργάνων επιβολής του νόμου, περιορισμένης διοικητικής ικανότητας και εκτεταμένης διαφθοράς και οργανωμένου εγκλήματος. Οι ατομικές ελευθερίες και τα ανθρώπινα δικαιώματα διασφαλίζονται από την αλβανική νομοθεσία, ωστόσο, υπάρχουν σαφή περιθώρια βελτίωσης ως προς την εφαρμογή τους. Η Αλβανία παραμένει γενικά συνεργάσιμη όσον αφορά τις μειονότητες, ωστόσο, οι φιλοδοξίες για επιδίωξη καλύτερων επιδόσεων στον τομέα αυτό είναι περιορισμένες.

Διατηρήθηκε η αύξηση του ΑΕγχΠ στην Αλβανία και έφθασε το 4,5% μέχρι 5%, σημειώνοντας ωστόσο πτώση από το 6,5% το 2001. Η γενικότερη οικονομική κατάσταση στην Αλβανία επιδεινώθηκε ωστόσο κατά την υπό εξέταση περίοδο. Οι κύριες αιτίες ήταν η συνεχιζόμενη κρίση στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας, η γενικότερη ύφεση της παγκόσμιας οικονομίας, η περιορισμένη ανάπτυξη του αγροτικού τομέα και οι απογοητευτικές επιδόσεις των τελωνειακών και φορολογικών διοικήσεων. Οι αρχές αυτές εν μέρει μόνο κατάφεραν να αντιμετωπίσουν αυτές τις αντίξοες περιστάσεις: τα στοιχεία που αφορούν το φορολογικό έλλειμμα και τον πληθωρισμό παρέμειναν εντός του στόχου. Η πρόοδος στη διαδικασία ιδιωτικοποίησης και την αναδιάρθρωση του οικονομικού τομέα ήταν περιορισμένη. Το γενικότερο επιχειρηματικό κλίμα δεν βελτιώθηκε σημαντικά, παρά την ανάληψη κάποιων πρωτοβουλιών με σκοπό την προώθηση της σύστασης επιχειρήσεων και την ενθάρρυνση τοπικών και ξένων επενδύσεων. Η ασφάλεια δικαίου παραμένει ανεπαρκής και η εμπορική νομοθεσία δεν είναι σε θέση να στηρίξει την ανάπτυξη των επιχειρήσεων. Ελήφθησαν ορισμένα μέτρα για τη βελτίωση της άσχημης γενικά κατάστασης στους διάφορους οικονομικούς τομείς της Αλβανίας, όπως μεταφορές, ενέργεια ή γεωργία, ωστόσο οι προσπάθειες αυτές θα πρέπει να συνεχιστούν μεσοπρόθεσμα προκειμένου να επιτευχθούν σημαντικά αποτελέσματα.

Οι διαπραγματεύσεις για τη σύναψη συμφωνίας σταθεροποίησης και σύνδεσης (ΣΣΣ) ξεκίνησαν επισήμως στα τέλη Ιανουαρίου του 2003, έπειτα από καθυστερήσεις που οφείλονταν σε δυσκολίες της Αλβανίας να διασφαλίσει την πολιτική σταθερότητα και να υλοποιήσει μεταρρυθμίσεις. Ωστόσο, με τους σημερινούς ρυθμούς υλοποίησης των μεταρρυθμίσεων, οι διαπραγματεύσεις κινδυνεύουν να είναι μακροχρόνιες. Πριν από την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων, η Αλβανία θα πρέπει να δείξει την ικανότητά της στην εφαρμογή των διατάξεων της μελλοντικής συμφωνίας και να αντιμετωπίσει τα ζητήματα προτεραιότητας που προσδιορίστηκαν από την Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω των διαφόρων εκθέσεων και εργαλείων παρακολούθησης που διαθέτει. Η Αλβανία πρέπει να δώσει ιδιαίτερη προσοχή στον τομέα της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων, προκειμένου να επιτύχει σημαντική πρόοδο στη διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης. Παρατηρήθηκαν ορισμένες βελτιώσεις όσον αφορά τον έλεγχο της παράνομης μετανάστευσης προς την ΕΕ, ωστόσο, η εμπορία ανθρώπων, το οργανωμένο έγκλημα και η διαφθορά σε σημαντικούς τομείς, όπως το δικαστικό σύστημα, τα τελωνεία και η αστυνομία, εξακολουθούν να προκαλούν έντονο προβληματισμό. Οι βελτιώσεις στο δικαστικό σώμα είναι περιορισμένες και η δίωξη των εγκλημάτων ανεπαρκής, παρά τον αυξημένο αριθμό κρατήσεων. Η Αλβανία θα είναι σε θέση να αντιμετωπίσει τα δύσκολα αυτά ζητήματα, μόνον εάν υπάρξει πραγματική δέσμευση εκ μέρους της κυβέρνησης, των αλβανικών πολιτικών δυνάμεων και των φορέων επιβολής του νόμου (συμπεριλαμβανομένης της υπηρεσίας δίωξης και του δικαστικού σώματος), και πλήρης αφοσίωση στην υλοποίηση των δεσμεύσεων.

ΒΟΣΝΙΑ - ΕΡΖΕΓΟΒΙΝΗ

Έκθεση για τη σταθεροποίηση και τη σύνδεση

ΣΥΝΟΨΗ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΣΗΜΕΙΩΝ

Ανεξάρτητα από οποιαδήποτε φιλοδοξία για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η Βοσνία - Ερζεγοβίνη (BiH) πρέπει κατ' αρχήν να καταστεί αυτόνομο κράτος. Χωρίς αυτονομία, η BiH δεν μπορεί ούτε να ανταποκριθεί στις βασικές ανάγκες των πολιτών της όσον αφορά την ασφάλεια, τη θεσμοθετημένη ελευθερία και την οικονομική ευημερία, ούτε να ενσωματωθεί στις ευρωπαϊκές δομές. Συνεπώς, η αυτονομία αποτελεί προϋπόθεση για να περάσει η BiH από τη φάση της ανασυγκρότησης και της εφαρμογής της ειρήνης, σε ένα πρόγραμμα μετάβασης, στο πλαίσιο του οποίου, όπως και τα γειτονικά κράτη της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, θα μπορέσει να επικεντρωθεί στη μεταρρύθμιση και τις απαραίτητες τεχνικές προσαρμογές για την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το προηγούμενο έτος παρατηρήθηκε σημαντική πρόοδος, χωρίς ωστόσο να διασφαλιστεί η αυτονομία. Οι πρόσφατες κυβερνήσεις, με τετραετή θητεία, θα διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στη λήψη της απόφασης εάν η αυτονομία αυτή μπορεί να επιτευχθεί εντός εύλογου χρονικού διαστήματος.

Οι γενικές εκλογές του Οκτωβρίου του 2002 επιβεβαίωσαν ότι η BiH, όποιες και αν είναι οι πολιτικές και θεσμικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει, τηρεί τις βασικές δημοκρατικές αρχές. Η απόφαση ορόσημο σχετικά με την εφαρμογή της απόφασης του 2000 του συνταγματικού δικαστηρίου της BiH αναφορικά με τους λαούς που απαρτίζουν τη χώρα, άλλαξε τη δυναμική της εθνικής πολιτικής και προώθησε την ένταξη. Άλλα επιτεύγματα, όπως η προοδευτική διάλυση των παράλληλων δομών εντός της Ομοσπονδίας της Βοσνίας - Ερζεγοβίνης (FBiH), η αύξηση της παρουσίας της κρατικής υπηρεσίας συνόρων σε όλα τα σημεία διέλευσης των συνόρων και η επιτυχής υλοποίηση περικοπών στο στρατό, αποδεικνύουν την πρόοδο που έχει επιτευχθεί σε πολλούς τομείς. Εντούτοις, εξακολουθούν να είναι περιορισμένες οι ενδείξεις ότι η BiH κατέχει πραγματικά τη διαδικασία της μεταρρύθμισης και ότι διαθέτει βιώσιμη εγχώρια πολιτική δυναμική: η άσκηση πίεσης από τον Ύπατο Εκπρόσωπο και από τη διεθνή κοινότητα εξακολούθησε να είναι καθοριστική για πολλές από τις μεταρρυθμίσεις που είχαν ξεκινήσει. Η συνεχιζόμενη ατιμωρησία κατηγορουμένων για εγκλήματα πολέμου, όπως του Radovan Karadzic στη Σερβοβοσνιακή Δημοκρατία (RS), αποτελεί παράδειγμα της αποτυχίας της να μεταβεί από ένα πρόγραμμα με στόχο την ανασυγκρότηση μετά τον πόλεμο σε ένα πρόγραμμα μετάβασης. Θα πρέπει να ενταθεί η καταπολέμηση της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος. Η μη αντιμετώπιση των εν λόγω ζητημάτων δεν είναι συμβατή με την ένταξη στις δομές της ΕΕ.

Όσον αφορά την οικονομική κατάσταση, η επίτευξη μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας εξακολουθεί να αποτελεί μακρινό στόχο. Αφού έφθασε, κατά το δεύτερο ήμισυ της δεκαετίας του 90, σε υψηλά ποσοστά, λόγω της ενίσχυσης για την ανασυγκρότηση, ο ρυθμός ανάπτυξης επιβραδύνθηκε. Το ΑΕγχΠ εκτιμάται ότι παραμένει κάτω από το ήμισυ του επιπέδου στο οποίο βρισκόταν πριν από τον πόλεμο (σημείο στο οποίο η BiH αναμένεται να φθάσει μόλις το 2010 ή αργότερα), παρά το γεγονός ότι η ύπαρξη παράλληλης οικονομίας ενδέχεται να αλλοιώσει τα στοιχεία αυτά. Το οικονομικό και κοινωνικό κόστος της ανεπαρκούς εσωτερικής εναρμόνισης εμποδίζει την αποτελεσματικότητα του κράτους και εξαλείφει τα οφέλη της αποκέντρωσης. Οι δημόσιες δαπάνες παραμένουν εξαιρετικά υψηλές, ενώ, όσον αφορά το ισοζύγιο πληρωμών, η BiH εξακολουθεί να παρουσιάζει έλλειμμα τόσο στο εμπόριο όσο και στις τρέχουσες συναλλαγές. Εντούτοις, κατά το 2002, η BiH διατήρησε μακροοικονομική σταθερότητα και χαμηλό πληθωρισμό, ενώ εξακολούθησε να καταβάλλει προσπάθειες για τη μείωση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων. Οι ξένες άμεσες επενδύσεις (ΞΑΕ) βελτιώθηκαν κατά το 2002, αλλά η BiH πρέπει να καταβάλλει περισσότερες προσπάθειες για την προσέλκυση ξένων επενδυτών. Οι αποδείξεις ότι η BiH αντιμετώπισε το πρόβλημα της χρόνιας εξάρτησής της από την παροχή βοήθειας είναι περιορισμένες - μολονότι το ζήτημα αυτό θα εμφανιστεί με αυξανόμενη ανάγκη επείγουσας αντιμετώπισης, καθώς μειώνεται η διεθνής βοήθεια.

Παρατηρήθηκε πρόοδος στο πλαίσιο της διαδικασίας σταθεροποίησης και σύνδεσης (ΔΣΣ). Ο χάρτης πορείας ουσιαστικά ολοκληρώθηκε τον Σεπτέμβριο του 2002. Φυσικά, ο χάρτης πορείας δεν αποτέλεσε ποτέ συνταγή για τέλεια κυβέρνηση ή άμεση ένταξη στην ΕΕ, ωστόσο, επεσήμανε ορισμένα πιεστικά ζητήματα και αξιολογούσε την πολιτική βούληση για την αντιμετώπισή τους. Δυστυχώς, η ουσιαστική του ολοκλήρωση καθυστέρησε υπερβολικά και η πλήρης υλοποίησή του απαιτεί συνεχή προσοχή. Το επόμενο στάδιο της ΔΣΣ θα είναι η εκπόνηση μιας έκθεσης σκοπιμότητας, με την οποία θα αξιολογηθεί εάν η BiH είναι έτοιμη να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις για τη σύναψη συμφωνίας σταθεροποίησης και σύνδεσης (ΣΣΣ). Για να καλύψει τη διαφορά που τη χωρίζει από τους γείτονές της, ορισμένοι από τους οποίους ενδέχεται να έχουν εισέλθει στη φάση της μετάβασης, η BiH πρέπει να επισπεύσει τις μεταρρυθμίσεις, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αναφέρθηκαν στην τελευταία έκθεση της ΔΣΣ, και να αναπτύξει πραγματικά αυτάρκεις δομές.

ΚΡΟΑΤΙΑ

Έκθεση για τη σταθεροποίηση και τη σύνδεση

ΣΥΝΟΨΗ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΣΗΜΕΙΩΝ

Η πολιτική κατάσταση στην Κροατία παρέμεινε γενικότερα σταθερή και η γενική κατάσταση ικανοποιητική, καθώς σταθεροποιούνται οι δημοκρατικές εξελίξεις. Η κυβέρνηση συνέχισε να δείχνει αφοσιωμένη στις προσπάθειές της για την εγκαθίδρυση πλήρους δημοκρατίας, όσον αφορά το κράτος δικαίου. Η περιφερειακή συνεργασία ενισχύθηκε, θεσπίστηκε συνταγματική νομοθεσία για τα δικαιώματα των εθνικών μειονοτήτων και εγκρίθηκαν σημαντικές νομοθετικές τροπολογίες για τη διευκόλυνση της επιστροφής των προσφύγων. Παρά τις θετικές αυτές εξελίξεις, δεν καταβλήθηκαν αρκετές προσπάθειες για την αντιμετώπιση των λοιπών προτεραιοτήτων που εντοπίστηκαν στην έκθεση του προηγούμενου έτους. Τον Φεβρουάριο θεσπίστηκε νέα νομοθεσία για τα ραδιοτηλεοπτικά μέσα (HRT), τα οποία όμως δεν προστατεύονται πλήρως από ενδεχόμενη άμεση ή έμμεση παρέμβαση πολιτικών και κρατικών φορέων. Η κυβέρνηση εξακολουθεί να τηρεί χλιαρή στάση στο θέμα της συνεργασίας με το ΔΠΔΓ. Στην πράξη, επιτεύχθηκε περιορισμένη πρόοδος όσον αφορά τη διαδικασία επιστροφής των προσφύγων και την ουσιαστική ένταξη της σερβικής μειονότητας. Παρά τη χάραξη στρατηγικής, η συνεχιζόμενη αδυναμία του δικαστικού σώματος εξακολουθεί να αποτελεί σοβαρό πρόβλημα και οι προσπάθειες πρέπει να επικεντρωθούν στον τομέα αυτό. Πρέπει να ενισχυθεί η καταπολέμηση της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος.

Η οικονομική κατάσταση συνέχισε να βελτιώνεται. Η ανάπτυξη της Κροατίας για το 2002 εκτιμάται ότι ανήλθε έως 5% και οι προοπτικές παραμένουν θετικές. Παρά τη δημοσιονομική προσαρμογή σε κεντρικό επίπεδο, η δημοσιονομική πολιτική της κυβέρνησης εξακολουθεί να παρουσιάζει αδυναμίες και να καθιστά ευάλωτη την οικονομία. Τα υψηλά ποσοστά ανεργίας παραμένουν βασικό πρόβλημα. Το τελευταίο χρονικό διάστημα, η γενικότερη πρόοδος στον τομέα των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων ήταν αργή, αντικατοπτρίζοντας έναν εύθραυστο κυβερνητικό συνασπισμό και την αντίδραση των πολιτών σε ορισμένα αντιλαϊκά μέτρα. Επιτεύχθηκε πρόοδος ως προς την ορθολογική οργάνωση των κοινωνικών παροχών και την εφαρμογή του δεύτερου πυλώνα του συνταξιοδοτικού συστήματος, καθώς και τη θέσπιση της δημοσιονομικής αποκέντρωσης και τη σύσταση ενιαίου ταμείου. Αντιθέτως, οι μεταρρυθμίσεις σε άλλους τομείς, όπως οι ιδιωτικοποιήσεις, η εκπαίδευση και η υγεία, υστερούν. Η μεταρρύθμιση της αγοράς εργασίας με σκοπό την αύξηση του βαθμού ελαστικότητας, δεν έχει εγκριθεί ακόμα.

Ισχυρή ήταν η δέσμευση της κυβέρνησης για την υλοποίηση της συμφωνίας σταθεροποίησης και σύνδεσης και της ενδιάμεσης συμφωνίας. Ενέκρινε ένα φιλόδοξο πρόγραμμα για την ένταξη της Κροατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το οποίο περιλαμβάνει σχέδιο για την εναρμόνιση της νομοθεσίας με το κεκτημένο. Η Κροατία πράγματι ξεκίνησε να εργάζεται εντατικά, προκειμένου να ευθυγραμμίσει τη νομοθεσία της με το κεκτημένο και να αντιμετωπίσει τις περισσότερες από τις προτεραιότητες που προσδιορίστηκαν στην έκθεση της ΔΣΣ του 2002. Κατά τους τελευταίους δώδεκα μήνες εκπονήθηκαν νέα, σημαντικά νομοθετικά κείμενα σε τομείς όπως ο ανταγωνισμός και οι κρατικές ενισχύσεις, η πνευματική ιδιοκτησία και η προστασία των καταναλωτών, τα οποία πρέπει να εγκριθούν κατά προτεραιότητα. Παράλληλα, πρέπει να αναπτυχθεί η απαιτούμενη διοικητική ικανότητα, συμπεριλαμβανομένης της σύστασης ανεξάρτητης αρχής για τις κρατικές ενισχύσεις, προκειμένου να διασφαλιστεί η ορθή εφαρμογή της νέας νομοθεσίας. Επίσης, η εφαρμογή της υφιστάμενης νομοθεσίας εξακολουθεί συχνά να αποτελεί μια πρόκληση, είτε λόγω καθυστερήσεων στη θέσπιση των απαραίτητων κανονισμών εφαρμογής, είτε εξαιτίας των περιορισμένων διοικητικών ικανοτήτων. Γενικότερα, η Κροατία πρέπει να δώσει ιδιαίτερη προσοχή στην ενίσχυση της δημόσιας διοίκησής της, έτσι ώστε τα αρμόδια υπουργεία και οι λοιπές δημόσιες αρχές να είναι σε θέση να εφαρμόσουν σωστά τις πολυάριθμες νομοθετικές μεταρρυθμίσεις, για τις οποίες δεσμεύτηκε η Κροατία.

ΠΡΩΗΝ ΓΙΟΥΓΚΟΣΛΑΒΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ της ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

Έκθεση για τη σταθεροποίηση και τη σύνδεση

ΣΥΝΟΨΗ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΣΗΜΕΙΩΝ

Έπειτα από μια περίοδο μεγάλης αστάθειας μετά την κρίση του 2001, η πολιτική κατάσταση στην πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας προχωρεί σταθερά προς την εξομάλυνση, με βάση τη συμφωνία πλαίσιο της Οχρίδας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση (από κοινού με τους εταίρους της στον ΟΑΣΕ, καθώς και με το NATO και τις Ηνωμένες Πολιτείες) στηρίζει σταθερά τη διαδικασία αυτή. Η προγραμματισμένη ανάληψη από την ΕΕ της στρατιωτικής αποστολής του ΝΑΤΟ θα είναι μια ακόμη απόδειξη της δέσμευσης της ΕΕ στην ειρήνη και τη σταθερότητα στη χώρα. Οι εκλογές της 15ης Σεπτεμβρίου έχουν καταδείξει την προοδευτική επάνοδο στην συνήθη πολιτική ζωή. Η σύσταση πολυεθνικής κυβέρνησης συνασπισμού αποτελεί μια ιδιαίτερα θετική ένδειξη της βούλησης για συνεργασία και επίτευξη συμβιβαστικών λύσεων. Είναι σημαντικό να συνεχίσουν στο δρόμο αυτό όλα τα συμβαλλόμενα μέρη στη συμφωνία πλαίσιο, συμπεριλαμβανομένων των κομμάτων της αντιπολίτευσης, μέχρι την πλήρη υλοποίησή της, που αποτελεί τη μοναδική βάση για περαιτέρω ανάπτυξη και ενίσχυση των θεσμών της χώρας και των ικανοτήτων της να προσεγγίσει περισσότερο την ΕΕ. Μετά από την επίτευξη μιας αρχικής προόδου, θα πρέπει να επιταχυνθεί ο ρυθμός της μεταρρύθμισης.

Η πολιτική στήριξη της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης εκ μέρους όλων των ση