20. 9. 88 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 246/3 
II 
(Προπαρασκευαστικές πράξεις) 
ΕΠΙΤΡΟΠΗ 
Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με το εκλογικό δικαίωμα των υπηκόων των κρατών μελών 
στις τοπικές εκλογές στο κράτος μέλος διαμονής 
COM(88) 371 τελικό 
(Υποβληθείσα από την Επιτροπή στο Συμβούλιο στις 24 Ιουνίου 1988) 
(88/C 246/04) 
ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ, 
Έχοντας υπόψη: 
τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής 
Κοινότητας και ιδίως το άρθρο 235, 
την πρόταση της Επιτροπής, 
τη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, 
τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, 
Εκτιμώντας: 
ότι το άρθρο 3 στοιχείο γ) της συνθήκης ΕΟΚ ορίζει ότι η 
δράση της Κοινότητας περιλαμβάνει την εξάλειψη των 
εμποδίων στην ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων μεταξύ 
των κρατών μελών 
ότι το άρθρο 8 Α της συνθήκης ΕΟΚ ορίζει ότι η Κοινότητα 
εκδίδει τα μέτρα για την προοδευτική εγκαθίδρυση ενός 
χώρου χωρίς εσωτερικά σύνορα μέσα στον οποίο εξασφαλί­
ζεται η ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων σύμφωνα με 
τις διατάξεις της συνθήκης· 
ότι το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας για να ασκείται με 
αντικειμενικούς όρους ελευθερίας και αξιοπρέπειας προϋπο­
θέτει ότι εξασφαλίζεται, τόσο στην πράξη όσο και νομικά, η 
ενσωμάτωση στο κράτος μέλος υποδοχής των υπηκόων 
άλλων κρατών μελών 
ότι φαίνεται απαραίτητη η χορήγηση του εκλογικού δικαιώ­
ματος, τόσο του δικαιώματος του εκλέγειν όσο και του 
δικαιώματος του εκλέγεσθαι, στις τοπικές εκλογές του κρά­
τους μέλους διαμονής για να εξασφαλισθεί η εν λόγω ενσω­
μάτωση, συντελώντας τοιουτοτρόπως στην τήρηση των 
δημοκρατικών δικαιωμάτων τα οποία επιθυμούν να προω­
θήσουν τα κράτη μέλη όπως εδήλωσαν στην Ενιαία Πράξη· 
ότι η αναγκαιότητα να αναληφθεί δράση για την αναγνώ­
ριση του εκλογικού δικαιώματος στις τοπικές εκλογές του 
κράτους μέλους διαμονής διαπιστώθηκε επανειλημμένα από 
τις ανώτατες αρχές της Κοινότητας ήδη από τη σύσκεψη 
κορυφής των Παρισίων του 1974 μέχρι την έκθεση της ad 
hoc επιτροπής «Ευρώπη των Πολιτών» που εγκρίθηκε από 
το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τον Ιούνιο 1985 στο Μιλάνο· ότι σε πολλά κράτη μέλη το εκλογικό δικαίωμα στις τοπικές 
εκλογές του κράτους μέλους ιθαγένειας δεν χορηγείται 
πλέον στους πολίτες των κρατών μελών που διαμένουν σε 
ένα άλλο κράτος μέλος" ότι, ως εκ τούτου, η άσκηση του 
εκλογικού δικαιώματος στο δήμο διαμονής πρέπει να αποτε­
λέσει έναν από τους στόχους της δράσης της Κοινότητας-
ότι, σύμφωνα με αυτά, είναι απαραίτητη η δράση της Κοι­
νότητας για να εξασφαλισθεί ότι η ελεύθερη κυκλοφορία 
των προσώπων δεν θα πραγματοποιηθεί εις βάρος των πολι­
τικών δικαιωμάτων των πολιτών στις τοπικές εκλογές* 
ότι φαίνεται ενδεδειγμένο να χορηγηθεί στους υπηκόους 
των άλλων κρατών μελών το δικαίωμα του εκλέγειν στις 
τοπικές εκλογές του κράτους μέλους διαμονής, εφόσον είναι 
σε θέση να αποδείξουν ότι διαμένουν χωρίς διακοπή στο 
κράτος μέλος διαμονής για διάστημα ίσο με μια δημοτική 
εντολή* ότι οι άλλοι κανόνες που ισχύουν για τους υπη­
κόους πρέπει να εφαρμόζονται με τους ίδιους όρους και 
στους υπηκόους των άλλων κρατών μελών 
ότι φαίνεται ενδεδειγμένο να χορηγηθεί στους υπηκόους 
των άλλων κρατών μελών το δικαίωμα του εκλέγεσθαι στο 
δήμο του οποίου είναι εκλογείς, στο μέτρο που η διάρκεια 
διαμονής στο κράτος μέλος διαμονής είναι ίση με τη διάρ­
κεια δύο δημοτικών εντολών ότι οι άλλοι κανόνες που 
ισχύουν για τους ιθαγενείς πρέπει να εφαρμόζονται με τους 
ίδιους όρους και για τους υπηκόους των άλλων κρατών 
μελών 
ότι φαίνεται όμως ενδεδειγμένο να παρέχεται η δυνατότητα 
αποκλεισμού των υπηκόων των άλλων κρατών μελών από 
την άσκηση των καθηκόντων του Δημάρχου και του αντιδη­
μάρχου, επειδή τα καθήκοντα αυτά υπερβαίνουν το τοπικό 
πλαίσιο καθώς και από τη συμμετοχή στην εκλογή κοινο­
βουλευτικού σώματος-
ότι πρέπει να ληφθεί υπόψη η περίπτωση των κρατών 
μελών, στα οποία η αναλογία των υπηκόων άλλων κρατών 
μελών υπερβαίνει το 20 °/ο · ότι, στην περίπτωση αυτή, φαί­
νεται ενδεδειγμένο να χορηγηθεί η δυνατότητα να μην 
εφαρμόζεται η οδηγία στις πρώτες εκλογές· ότι η Επιτροπή 
πρέπει να υποβάλει έκθεση σχετικά με το συγκεκριμένο 
πρόβλημα και να προτείνει, ενδεχόμενα άλλα μεταβατικά 
μέτρα για τις επόμενες εκλογές-
Αριθ. C 246/4 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 20. 9. 88 
ότι φαίνεται ενδεδειγμένο να χορηγηθεί η δυνατότητα στα 
κράτη μέλη να περιορίζουν — για τις δύο πρώτες εκλογές — 
τον αριθμό των δημοτικών συμβούλων που είναι υπήκοοι 
άλλων κρατών μελών στο 25 °/ο του συνόλου των δημοτικών 
συμβούλων 
ότι είναι πάντως απαραίτητο να υποβληθεί εκ μέρους της 
Επιτροπής έκθεση στο Συμβούλιο, τρία έτη μετά τη λήξη της 
μεταβατικής περιόδου, σχετικά με την εφαρμογή των διατά­
ξεων της παρούσας οδηγίας" 
ότι η Συνθήκη δεν έχει προβλέψει ειδικές δυνατότητες 
δράσης σχετικά με το θέμα αυτό, 
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΟΔΗΓΙΑ: 
ΤΙΤΛΟΣ Ι 
ΓΕΝΙΚΑ 
Άρθρο Ι 
Κατά την έννοια της παρούσας οδηγίας: 
1. «Υπήκοοι των κρατών μελών» νοούνται τα πρόσωπα 
που έχουν την υπηκοότητα ενός κράτους μέλους της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας και απολαύουν των πολιτικών 
δικαιωμάτων που συνδέονται με τη συγκεκριμένη υπηκο­
ότητα. 
2. «Τοπικές εκλογές» νοούνται οι εκλογές των οργάνων που 
εκλέγονται (δημοτικά συμβούλια ή δήμαρχοι) με άμεσα 
καθολική ψηφοφορία και τα οποία έχουν την αρμοδιό­
τητα, σύμφωνα με τους κανόνες της εθνικής νομοθεσίας, 
να διευθύνουν και να διοικούν στην πρώτη βαθμίδα πολι­
τικής και διοικητικής οργάνωσης. 
3. «Δικαίωμα τον εκλέγειν» νοείται το δικαίωμα που 
ασκείται από τους εκλογείς .όταν συμμετέχουν υπό τη 
συγκεκριμένη ιδιότητα τους σε εκλογή με άμεση καθο­
λική ψηφοφορία. 
4. «Δικαίωμα τον εκλέγεσθαι» νοείται το δικαίωμα ενός 
ατόμου να θέσει υποψηφιότητα και να εκλεγεί με άμεση 
καθολική ψηφοφορία. 
ΤΙΤΛΟΣ II 
ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΤΟΥ ΕΚΛΕΓΕΙΝ 
Άρθρο 2 
Τα κράτη μέλη χορηγούν στους υπηκόους άλλων κρατών 
μελών που διαμένουν συστηματικά στην επικράτεια τους το 
δικαίωμα του εκλέγειν στις τοπικές εκλογές του δήμου στον 
οποίο διαμένουν, με την επιφύλαξη της τήρησης των όρων 
που αναφέρονται στα άρθρα 3 έως 6 της παρούσας οδηγίας. 
Άρθρο 3 
1. Οι υπήκοοι των κρατών μελών που προτίθενται να 
κάνουν χρήση του εκλογικού δικαιώματος που αναφέρεται 
ανωτέρω στο άρθρο 2 οφείλουν, για να μπορούν να ασκή­
σουν το εν λόγω δικαίωμα, να υποβάλουν αίτηση εγγραφής 
στους δημοτικούς εκλογικούς καταλόγους στις αρχές που 
είναι επιφορτισμένες με τη διεξαγωγή των εκλογών στο 
δήμο στον οποίο διαμένουν. Οι αρμόδιες αρχές ενημερώνουν τους υπηκόους των άλλων 
κρατών μελών σχετικά με το συγκεκριμένο δικαίωμα, με 
τους ίδιους όρους και τρόπους που χρησιμοποιούν για να 
ενημερώσουν τους υπηκόους τους σχετικά με το εκλογικό 
τους δικαίωμα. 
2. Για το σκοπό αυτό, οι υπήκοοι άλλων κρατών μελών 
οφείλουν να ζητήσουν από τα προξενεία του κράτους 
μέλους καταγωγής έγγραφο το οποίο να πιστοποιεί: 
— ότι δεν έχουν στερηθεί των πολτικών τους δικαιωμάτων 
στο κράτος μέλος καταγωγής, 
και 
— ότι δεν ασκούν πλέον το εκλογικό τους δικαίωμα στις 
τοπικές εκλογές του κράτους μέλους καταγωγής, είτε 
επειδή διαμένουν σε ένα άλλο κράτος μέλος είτε επειδή 
ζήτησαν τη μεταφορά τους από τους εκλογικούς καταλό­
γους του δήμου, στον οποίο ήταν προηγούμενα εγγε­
γραμμένοι για να ασκούν στο εξής το εκλογικό τους 
δικαίωμα στο δήμο διαμονής. 
Άρθρο 4 
1. Η αίτηση εγγραφής στους εκλογικούς καταλόγους του 
δήμου διαμονής μπορεί να υποβληθεί από οποιοδήποτε 
υπήκοο ενός άλλου κράτους μέλους εφόσον διαμένει χωρίς 
διακοπή στο κράτος μέλος υποδοχής για διάστημα ίσο με 
μια δημοτική εντολή. 
Η διαμονή αποδεικνύεται μέσω εγγράφου που βεβαιώνει τη 
διαμονή, το οποίο εκδίδεται από τις αρχές του κράτους 
μέλους υποδοχής. Η διάρκεια της διαμονής αρχίζει να υπο­
λογίζεται από την ημερομηνία της αίτησης για την έκδοση 
αυτού του εγγράφου. 
2. Επιπλέον, η εγγραφή στους εκλογικούς καταλόγους 
μπορεί να ζητηθεί μόνον για τους εκλογικούς καταλόγους 
του δήμου διαμονής τηρώντας τους κανόνες που έχουν 
θεσπισθεί από την εθνική νομοθεσία ιδιαίτερα όσον αφορά 
την κατώτατη διάρκεια διαμονής στον εν λόγω δήμο και τις 
προθεσμίες εγγραφής στους εκλογικούς καταλόγους. 
Άρθρο 5 
Οι διατάξεις που προβλέπονται από την εθνική νομοθεσία 
του κράτους μέλους διαμονής όσον αφορά: 
— την ελάχιστη ηλικία που απαιτείται για τη συμμετοχή 
στις εκλογές, 
και 
— την ανικανότητα συμμετοχής 
στις τοπικές εκλογές, ισχύουν υπό τους ίδιους όρους και για 
τους υπηκόους των άλλων κρατών μελών. 
Άρθρο 6 
Ο υπήκοος ενός άλλου κράτους μέλους που είναι εγγεγραμ­
μένος στους δημοτικούς εκλογικούς καταλόγους του κρά­
τους μέλους διαμονής υπόκειται στις ίδιες υποχρεώσεις που 
ισχύουν για τους υπηκόους αυτού του κράτους μέλους, ιδι­
αίτερα αν προβλέπονται στο εν λόγω κράτος μέλος διατά­
ξεις σχετικές με την υποχρεωτική ψηφοφορία. 
20. 9. 88 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 246/5 
ΤΙΤΛΟΣ III 
ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΤΟΥ ΕΚΛΕΓΕΣΘΑΙ 
ΆρΦρο 7 
Τα κράτη μέλη χορηγούν στους υπηκόους των άλλων 
κρατών μελών το δικαίωμα να θέσουν υποψηφιότητα και να 
εκλεγούν στις τοπικές εκλογές του δήμου του οποίου είναι 
εκλογείς, με την επιφύλαξη της τήρησης των όρων που ανα­
φέρονται κάτωθι στα άρθρα 8 έως 10. 
Άρ&ρο 8 
1. Ένας υπήκοος ενός κράτους μέλους μπορεί να είναι 
υποψήφιος στις τοπικές εκλογές του δήμου διαμονής, ο 
οποίος ευρίσκεται σε κάποιο άλλο κράτος μέλος από το 
κράτος καταγωγής, εφόσον διαμένει χωρίς διακοπή στο 
κράτος μέλος υποδοχής για διάστημα ίσο με δύο εντολές 
ενός δημοτικού συμβουλίου. 
2. Οι διατάξεις του άρθρου 4 παράγραφος 1 δεύτερο 
εδάφιο εφαρμόζονται εξίσου στη συγκεκριμένη περίπτωση. 
Άρΰρο 9 
Οι διατάξεις που προβλέπονται από την εθνική νομοθεσία 
του κράτους μέλους διαμονής όσον αφορά: 
— την ελάχιστη ηλικία με βάση την οποία παρέχεται το 
δικαίωμα υποψηφιότητας, 
— το ασυμβίβαστο, 
— την ανικανότητα εκλογής, 
στις τοπικές εκλογές, εφαρμόζονται παρόμοια και στους 
υπηκόους των άλλων κρατών μελών. 
Άρΰρο 10 
1. Τα κράτη μέλη μπορούν να αποκλείσουν τους υπη­
κόους άλλων κρατών μελών από το αξίωμα του δημάρχου ή 
του αντιδημάρχου ή από κάθε άλλο παρεμφερές αξίωμα. 
2. Όταν τα μέλη ενός δημοτικού συμβουλίου συμμετέ­
χουν στην εκλογή ενός κοινοβουλευτικού σώματος, τα 
κράτη μέλη μπορούν να προβλέψουν ότι οι υπήκοοι άλλων 
κρατών μελών που είναι μέλη ενός δημοτικού συμβουλίου, 
δεν μπορούν να συμμετέχουν σ' αυτή την εκλογή. Υπάρχει 
πρόβλεψη για την αντικατάσταση τους κατ' εφαρμογή των 
κανόνων εθνικού δικαίου που διέπουν το διορισμό των συ­
μπληρωματικών εκλογέων στη δεύτερη βαθμίδα πολιτικής 
και διοικητικής οργάνωσης. 
Όταν τα μέλη ενός δημοτικού συμβουλίου διορίζουν στα 
πλαίσια των αρμοδιοτήτων τους τους εκλογείς ενός κοινο­βουλευτικού σώματος, τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέ­
ψουν ότι οι υπήκοοι άλλων κρατών μελών που είναι μέλη 
ενός δημοτικού συμβουλίου δεν μπορούν να λάβουν μέρος 
σε αυτή την εκλογή. 
ΤΙΤΛΟΣ IV 
ΜΕΤΑΒΑΉΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ 
Άρ&ρο 11 
1. Όταν το ποσοστό των υπηκόων άλλων κρατών μελών 
που διαμένουν σε κάποιο κράτος μέλος υπερβαίνει το 20 % 
του συνολικού πληθυσμού, το κράτος μέλος μπορεί να μην 
εφαρμόσει την παρούσα οδηγία κατά τις πρώτες γενικές 
εκλογές στις οποίες θα έπρεπε να εφαρμοσθεί σύμφωνα με 
τις διατάξεις του άρθρου 14. 
Μετά από την προθεσμία αυτή, η Επιτροπή υποβάλει 
έκθεση στην Επιτροπή και προτείνει ενδεχόμενα τα απαραί­
τητα μέτρα σταδιακής εφαρμογής. 
Άρ&ρο 12 
Τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέψουν ότι κατά τις δύο 
πρώτες γενικές τοπικές εκλογές, στις οποίες θα εφαρμό­
ζονται οι διατάξεις της παρούσας οδηγίας, οι υπήκοοι 
άλλων κρατών μελών που είναι μέλη ενός δημοτικού συμ­
βουλίου, δεν θα μπορούν να υπερβαίνουν το ένα τέταρτο 
του συνόλου των μελών αυτού του συμβουλίου. 
ΤΙΤΛΟΣ V 
ΤΕΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ 
Άρ&ρο 13 
Τρία έτη μετά τη λήξη της μεταβατικής περιόδου που προ­
βλέπεται στα άρθρα 11 και 12, η Επιτροπή υποβάλλει στο 
Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο έκθεση σχετικά με την 
εφαρμογή των διατάξεων της παρούσας οδηγίας. 
Άρ&ρο 14 
Τα κράτη μέλη θεσπίζουν τα μέτρα που είναι απαραίτητα 
για τη μεταφορά της παρούσας οδηγίας στο εθνικό δίκαιο 
το αργότερο εντός τριών ετών από την κοινοποίηση της 
παρούσας οδηγίας. 
Ενημερώνουν την Επιτροπή σχετικά με τα μέτρα που ελή­
φθησαν για το συγκεκριμένο σκοπό. 
Άρφρο 15 
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στα κράτη μέλη.