[pic] | ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ |

Βρυξέλλες, 20.7.2010

COM(2010) 392 τελικό

2010/0215 (COD)

Πρόταση

ΟΔΗΓΙΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

σχετικά με το δικαίωμα ενημέρωσης στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών

{SEC(2010) 907}{SEC(2010) 908}

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

1. Εισαγωγή

1. Η παρούσα πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου αποβλέπει στον καθορισμό κοινών ελάχιστων προτύπων σε σχέση με το δικαίωμα ενημέρωσης στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών στο σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η πρόταση αποτελεί το δεύτερο στάδιο σειράς μέτρων που καθορίζονται στον οδικό χάρτη σχετικά με τα δικονομικά δικαιώματα, που υιοθέτησε το Συμβούλιο στις 30 Νοεμβρίου 2009, στον οποίο καλείται η Επιτροπή να υποβάλει προτάσεις σταδιακά. Η παρούσα προσέγγιση θεωρείται επί του παρόντος πρόσφορο μέσο για την οικοδόμηση κλίματος εμπιστοσύνης και τη συμβολή στην προώθηση και περαιτέρω ενίσχυση της αμοιβαίας εμπιστοσύνης. Επομένως, η παρούσα πρόταση είναι σκόπιμο να θεωρηθεί ως αναπόσπαστο στοιχείο μιας εκτενούς δέσμης νομοθετικών πράξεων που θα υποβληθεί τα αμέσως επόμενα έτη και θα προβλέπει τη θεσμοθέτηση ενός ελάχιστου συνόλου δικονομικών δικαιωμάτων στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

2. Η παρούσα πρόταση αποβλέπει στη βελτίωση των δικαιωμάτων των υπόπτων. Ο καθορισμός κοινών ελάχιστων προτύπων για τα εν λόγω δικαιώματα θα πρέπει να διευκολύνει την εφαρμογή της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης, γεγονός που θα βελτιώσει τη δικαστική συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ.

3. Το πρώτο στάδιο, σχετικά με το δικαίωμα σε διερμηνεία και μετάφραση, είναι η οδηγία που εκδόθηκε στις 8 Οκτωβρίου 2010.

4. Σε ό,τι αφορά τη νομική βάση, η πρόταση βασίζεται στο άρθρο 82 παράγραφος 2 της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ). Το εν λόγω άρθρο προβλέπει ότι «κατά τον βαθμό που είναι απαραίτητο για να διευκολυνθεί η αμοιβαία αναγνώριση των δικαστικών αποφάσεων και διαταγών καθώς και η αστυνομική και δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις που έχουν διασυνοριακές διαστάσεις, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, αποφασίζοντας σύμφωνα με τη συνήθη νομοθετική διαδικασία μέσω οδηγιών, μπορούν να θεσπίζουν ελάχιστους κανόνες. Στους ελάχιστους αυτούς κανόνες συνεκτιμώνται οι διαφορές μεταξύ των νομικών συστημάτων και παραδόσεων των κρατών μελών.

Οι ελάχιστοι αυτοί κανόνες αφορούν:

a) το αμοιβαίως παραδεκτό των αποδείξεων μεταξύ των κρατών μελών,

β) τα δικαιώματα των προσώπων στην ποινική διαδικασία,

γ) τα δικαιώματα των θυμάτων της εγκληματικότητας,

δ)[…].»

Για να είναι αποτελεσματική η αμοιβαία αναγνώριση απαιτείται αμοιβαία εμπιστοσύνη. Επομένως, είναι απαραίτητος ορισμένος βαθμός συμβατότητας για τη βελτίωση της αμοιβαίας εμπιστοσύνης και, κατ’ επέκταση, της συνεργασίας.

5. Το άρθρο 47 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ο Χάρτης) διασφαλίζει το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη. Το άρθρο 48 διασφαλίζει τον σεβασμό των δικαιωμάτων υπεράσπισης και έχει την ίδια έννοια και εμβέλεια με τα δικαιώματα που κατοχυρώνονται από το άρθρο 6 παράγραφος 3 της ΕΣΔΑ.[1] Όσον αφορά την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών (ΕΣΔΑ), το δικαίωμα ενημέρωσης σχετικά με τα δικαιώματα μπορεί να συναχθεί από τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) σχετικά με το άρθρο 6 της ΕΣΔΑ, σύμφωνα με την οποία οι αρχές πρέπει να λειτουργούν προορατικά ώστε να διασφαλίζουν ότι οι κατηγορούμενοι σε ποινικές διαδικασίες ενημερώνονται σχετικά με τα δικαιώματά τους. Το δικαίωμα της ενημέρωσης σχετικά με την κατηγορία, το οποίο απορρέει από το άρθρο 6 παράγραφος 3 στοιχείο α) της ΕΣΔΑ, είναι θεμελιώδες για τον κατηγορούμενο σε ποινική διαδικασία, ο οποίος πρέπει να γνωρίζει τις κατηγορίες που τον βαρύνουν ώστε να είναι σε θέσει να προετοιμάσει την υπεράσπισή του. To άρθρο 9 παράγραφος 2 και το άρθρο 14 παράγραφος 3 του διεθνούς συμφώνου για τα ατομικά και πολιτικά δικαιώματα (ICCPR)[2] περιέχουν παρόμοιες, σε μεγάλο βαθμό, διατάξεις.

6. Για να υποστηρίξει την πρόταση, η Επιτροπή προέβη σε εκτίμηση επιπτώσεων. Η έκθεση σχετικά με την εκτίμηση των επιπτώσεων είναι διαθέσιμη στην ακόλουθη διεύθυνση: http://ec.europa.eu/governance/impact/ia_carried_out/cia_2010_en.htm

2. Ιστορικό

7. Το άρθρο 6 παράγραφος 3 της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ) ορίζει ότι τα θεμελιώδη δικαιώματα, όπως κατοχυρώνονται στην ΕΣΔΑ και όπως προκύπτουν από τις κοινές συνταγματικές παραδόσεις των κρατών μελών, αποτελούν γενικές αρχές του δικαίου της Ένωσης. Το άρθρο 6 παράγραφος 1 της ΣΕΕ προβλέπει ότι η Ένωση αναγνωρίζει τα δικαιώματα, τις ελευθερίες και τις αρχές που περιέχονται στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 7ης Δεκεμβρίου 2000, όπως προσαρμόσθηκε στις 12 Δεκεμβρίου 2007, στο Στρασβούργο, ο οποίος έχει το ίδιο νομικό κύρος με τη ΣΛΕΕ και τη ΣΕΕ. Ο Χάρτης ισχύει για όλα τα όργανα της ΕΕ και για όλα τα κράτη μέλη, όταν εφαρμόζουν το δίκαιο της Ένωσης, όπως στον τομέα της δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

8. Σύμφωνα με τα συμπεράσματα της Προεδρίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Τάμπερε[3], η αμοιβαία αναγνώριση θα πρέπει να αποτελέσει τον ακρογωνιαίο λίθο της δικαστικής συνεργασίας, αλλά επισημαίνεται ότι η αμοιβαία αναγνώριση «...και η αναγκαία προσέγγιση των νομοθεσιών θα διευκολύνει [...] τη δικαστική προστασία των ατομικών δικαιωμάτων»[4].

9. Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, της 26ης Ιουλίου 2000, για την αμοιβαία αναγνώριση των οριστικών αποφάσεων σε ποινικές υποθέσεις[5], «πρέπει […] να κατοχυρωθεί ότι η μεταχείριση των υπόπτων και τα δικαιώματα υπεράσπισης δεν θα θιγούν από την εφαρμογή της αρχής [της αμοιβαίας αναγνώρισης], αλλά επιπλέον ότι οι εγγυήσεις θα ενισχυθούν καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας».

10. Η ανωτέρω προσέγγιση επιβεβαιωνόταν στο «Πρόγραμμα μέτρων για την εφαρμογή της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης των ποινικών αποφάσεων»[6], το οποίο θεσπίστηκε από το Συμβούλιο και την Επιτροπή. Στο εν λόγω πρόγραμμα αναφερόταν ότι «η αμοιβαία αναγνώριση τελεί σε στενή συνάρτηση προς την ύπαρξη σειράς παραμέτρων, που καθορίζουν την αποτελεσματικότητά της».

11. Στις παραμέτρους αυτές συγκαταλέγονται οι μηχανισμοί προστασίας των δικαιωμάτων των υπόπτων (παράμετρος 3) και ο καθορισμός κοινών ελαχίστων προτύπων που απαιτούνται προς διευκόλυνση της εφαρμογής της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης (παράμετρος 4). Η παρούσα πρόταση οδηγίας αποβλέπει στην πραγμάτωση του διακηρυγμένου στόχου της ενίσχυσης της προστασίας των ατομικών δικαιωμάτων.

12. Η Επιτροπή υπέβαλε το 2004 συνολική πρόταση νομοθεσίας[7] που καλύπτει τα σημαντικότερα δικαιώματα των κατηγορουμένων σε ποινικές διαδικασίες. Η πρόταση αυτή δεν εγκρίθηκε από το Συμβούλιο.

13. Στις 30 Νοεμβρίου 2009, το Συμβούλιο Δικαιοσύνης υιοθέτησε οδικό χάρτη για την ενίσχυση των δικονομικών δικαιωμάτων των υπόπτων ή κατηγορουμένων σε ποινικές διαδικασίες[8] στον οποίο ζητεί την έγκριση, με βαθμιαία διαδικασία, πέντε μέτρων που καλύπτουν τα βασικότερα δικονομικά δικαιώματα και καλεί την Επιτροπή να υποβάλει τις απαιτούμενες προτάσεις προς το σκοπό αυτό. Το Συμβούλιο αναγνώρισε ότι, μέχρι σήμερα, δεν έχουν γίνει αρκετά βήματα σε ευρωπαϊκό επίπεδο για την κατοχύρωση των θεμελιωδών δικαιωμάτων των ατόμων σε ποινικές διαδικασίες. Τα πλήρη οφέλη της νομοθεσίας της ΕΕ στον συγκεκριμένο τομέα θα γίνουν αισθητά μόνο όταν όλα αυτά τα μέτρα ενσωματωθούν στη νομοθεσία. Το δεύτερο μέτρο του οδικού χάρτη αφορά το δικαίωμα ενημέρωσης.

14. Το πρόγραμμα της Στοκχόλμης, που υιοθέτησε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 10ης και 11ης Δεκεμβρίου 2009[9], επαναβεβαίωσε τη σημασία των δικαιωμάτων του ατόμου στο πλαίσιο των ποινικών διαδικασιών, ως θεμελιώδους αξίας της Ένωσης και ως σημαντικού στοιχείου αμοιβαίας εμπιστοσύνης μεταξύ των κρατών μελών και της εμπιστοσύνης των πολιτών στην ΕΕ. Η προάσπιση των θεμελιωδών δικαιωμάτων του ατόμου θα άρει επίσης τυχόν εμπόδια στην ελεύθερη κυκλοφορία. Το πρόγραμμα της Στοκχόλμης αναφέρει τον οδικό χάρτη ως αναπόσπαστο μέρος του πολυετούς προγράμματος και καλεί την Επιτροπή να υποβάλει κατάλληλες προτάσεις για την ταχεία εφαρμογή του.

3. Το δικαιωμα της ενημερωσης δυναμει του χαρτη και της ΕΣΔΑ

15. Το άρθρο 6 του Χάρτη – Δικαίωμα στην ελευθερία και την ασφάλεια – ορίζει ότι:

«Κάθε πρόσωπο έχει δικαίωμα στην ελευθερία και την ασφάλεια».

Το άρθρο 47 του Χάρτη – Δικαίωμα πραγματικής προσφυγής και αμερόληπτου δικαστηρίου – ορίζει ότι:

«(…) Κάθε πρόσωπο έχει δικαίωμα να δικασθεί η υπόθεσή του δίκαια, δημόσια και εντός εύλογης προθεσμίας, από ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο, που έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως. Κάθε πρόσωπο έχει τη δυνατότητα να συμβουλεύεται δικηγόρο και να του αναθέτει την υπεράσπιση και εκπροσώπησή του.

(…).»

Το άρθρο 48 του Χάρτη – Τεκμήριο αθωότητας και δικαιώματα της υπεράσπισης – ορίζει ότι:

«2. Διασφαλίζεται ο σεβασμός των δικαιωμάτων της υπεράσπισης σε κάθε κατηγορούμενο.»

Στο πλαίσιο του πεδίου εφαρμογής του, ο Χάρτης διασφαλίζει και αντικατοπτρίζει τα αντίστοιχα δικαιώματα, όπως κατοχυρώνονται από την ΕΣΔΑ.

Το άρθρο 5 της ΕΣΔΑ – Δικαίωμα στην ελευθερία και την ασφάλεια – ορίζει ότι:

«(2) Παν συλληφθέν πρόσωπον δέον να πληροφορήται κατά το δυνατόν συντομώτερον και εις γλώσσαν την οποίαν εννοεί, τους λόγους της συλλήψεώς του ως και πάσαν διατυπουμένην εναντίον του κατηγορίαν.»

(…)».

Και το άρθρο 6 – Δικαίωμα σε δίκαιη δίκη – ορίζει ότι:

"3. Ειδικώτερον, πας κατηγορούμενος έχει δικαίωμα:

a) όπως πληροφορηθή, εν τη βραχυτέρα προθεσμία εις γλώσσαν την οποίαν εννοεί και εν λεπτομερεία την φύσιν και τον λόγον της εναντίον του κατηγορίας·

β) όπως διαθέτη τον χρόνο και τας αναγκαίας ευκολίας προς προετοιμασίαν της υπερασπίσεώς του·

[…]»

16. Ορισμένες πρόσφατες έρευνες[10] έχουν δείξει ότι ο τρόπος ενημέρωσης των υπόπτων σχετικά με τα δικαιώματά τους ποικίλει σημαντικά και ότι στην πλειονότητα των περιπτώσεων η ενημέρωση σχετικά με τα δικαιώματα παρέχεται μόνο προφορικά, γεγονός το οποίο μειώνει την αποτελεσματικότητά της και καθιστά δυσκολότερη την παρακολούθησή της. Το δικαίωμα της ενημέρωσης δεν αναφέρεται ρητά από την ΕΣΔΑ. Ωστόσο, υπάρχει νομολογία που ορίζει ότι οι δικαστικές αρχές πρέπει να λαμβάνουν θετικά μέτρα προκειμένου να διασφαλίζουν την αποτελεσματική συμμόρφωση με το άρθρο 6 της ΕΣΔΑ, όπως οι αποφάσεις στις υποθέσεις Padalov[11] και Talat Tunc[12] στις οποίες το ΕΔΔΑ αναφέρει ότι οι αρχές πρέπει να υιοθετήσουν μια ενεργό στάση όσον αφορά την ενημέρωση του υπόπτου σχετικά με το δικαίωμά του στο ευεργέτημα της πενίας. Στην υπόθεση Panovits[13] το ΕΔΔΑ αναφέρει ότι οι αρχές υπέχουν θετική υποχρέωση να παρέχουν στον ύποπτο ενημέρωση σχετικά με το δικαίωμα στη νομική συνδρομή και στο ευεργέτημα της πενίας, εφόσον πληρούνται οι σχετικές προς αυτό προϋποθέσεις. Η ενημέρωση που παρέχεται εγγράφως, π.χ. μέσω εγγράφου δικαιωμάτων, όπως εκείνο που διαβιβάστηκε από τις αρχές στην υπόθεση Panovits , δεν αρκεί. Το ΕΔΔΑ τονίζει ότι οι αρχές πρέπει να λαμβάνουν όλα τα εύλογα μέτρα ώστε να διασφαλίζεται ότι ο ύποπτος έχει πλήρη γνώση των δικαιωμάτων του.

17. Το άρθρο 5 παράγραφος 2 και το άρθρο 6 παράγραφος 3 στοιχείο α) της ΕΣΔΑ επιβάλλουν στις δικαστικές αρχές την υποχρέωση να ενημερώνουν τον ύποπτο σχετικά με τη φύση και τον λόγο της εναντίον του κατηγορίας προκειμένου αυτός να μπορεί να την κατανοεί και να προετοιμάζει την υπεράσπισή του[14] καθώς και να αμφισβητεί τη νομιμότητα της κράτησής του[15]. Παρότι αμφότερα τα άρθρα αναφέρονται με συγκεκριμένο τρόπο στην ενημέρωση που απαιτείται, περιορίζονται σε μια ενημέρωση επί των πραγματικών γεγονότων, δηλαδή σχετικά με τους λόγους της σύλληψης και τη φύση και τον λόγο της κατηγορίας, καθώς και σχετικά με την αντίστοιχη νομική βάση. Η ποσότητα των πληροφοριών που πρέπει να γνωστοποιούνται στον κατηγορούμενο εξαρτάται από τη φύση και την πολυπλοκότητα της υπόθεσης, καθώς το άρθρο 6 παράγραφος 3 στοιχείο β) ορίζει ότι ο κατηγορούμενος πρέπει να διαθέτει « τον χρόνο και τις αναγκαίες ευκολίες » ώστε να προετοιμάζει την υπεράσπισή του, παράμετροι οι οποίες ποικίλουν ανάλογα με την υπόθεση[16]. Από αυτό συνεπάγεται ότι οι αρχές ενδέχεται να πρέπει να λαμβάνουν συμπληρωματικά μέτρα προκειμένου να διασφαλίζουν ότι ο ύποπτος κατανοεί πράγματι τις παρεχόμενες πληροφορίες[17]. Από τη νομολογία του ΕΔΔΑ συνάγεται ότι τα περισσότερα προβλήματα συμμόρφωσης ανακύπτουν σε σχέση με τα θετικά μέτρα που πρέπει να διασφαλίζουν μια δίκαιη δίκη. Δεν αρκεί να καθίστανται απλώς διαθέσιμες οι παρεχόμενες πληροφορίες, υπό την έννοια ότι ο ύποπτος θα μπορούσε να τις έχει ζητήσει. Το καθήκον ενημέρωσης του υπόπτου σχετικά με τη φύση και τον λόγο της εναντίον του κατηγορίας έγκειται στην εισαγγελική αρχή και δεν τηρείται με την παθητική διάθεση των σχετικών πληροφοριών χωρίς αυτές να τίθενται υπόψη της υπεράσπισης[18]. Η ΕΣΔΑ δεν υποδεικνύει τον τρόπο διαβίβασης των πληροφοριών. Παρότι στην υπόθεση Kamasinski[19] το Δικαστήριο αποφάσισε ότι σε έναν ύποπτο πρέπει κατά κανόνα να παρέχεται γραπτή μετάφραση του κατηγορητηρίου, εφόσον δεν κατανοεί τη γλώσσα, αποδέχτηκε ωστόσο ότι οι προφορικές εξηγήσεις ήταν επαρκείς για τη συμμόρφωση προς το άρθρο 6 παράγραφος 3 στοιχείο α).

18. Σύμφωνα με την εντολή που ορίζεται από τον οδικό χάρτη σχετικά με τα δικονομικά δικαιώματα, η παρούσα οδηγία θεσπίζει τις ελάχιστες απαιτήσεις σε επίπεδο ΕΕ με αντικείμενο την ενημέρωση υπόπτων και κατηγορουμένων σχετικά με τα δικονομικά τους δικαιώματα και τις εις βάρος τους κατηγορίες. Κατ’ αυτόν τον τρόπο προωθεί την εφαρμογή του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, και ιδίως των άρθρων 6, 47 και 48, βάσει των άρθρων 5 και 6 της ΕΣΔΑ όπως έχουν ερμηνευθεί από το ΕΔΔΑ.

4. Ειδικές διαταξεισ

Άρθρο 1 – Σκοπός

19. Το παρόν άρθρο καθορίζει ως αντικείμενο της οδηγίας τη θέσπιση κανόνων σχετικά με το δικαίωμα των υπόπτων και κατηγορουμένων να ενημερώνονται σχετικά με τα δικαιώματά τους και τις κατηγορίες στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών εις βάρος τους.

Άρθρο 2 – Πεδίο εφαρμογής

20. Η οδηγία εφαρμόζεται από τη στιγμή που ένα πρόσωπο ενημερώνεται από τις αρμόδιες αρχές ενός κράτους μέλους, μέσω επίσημης ειδοποίησης ή με άλλο τρόπο, ότι θεωρείται ύποπτο ή κατηγορείται για τέλεση αξιόποινης πράξης μέχρι την ολοκλήρωση των δικονομικών διαδικασιών (συμπεριλαμβανομένης τυχόν προσφυγής). Δεν εφαρμόζεται, παρόλα αυτά, σε διαδικασίες που διεξάγονται από διοικητικές αρχές σε σχέση με την παράβαση του δικαίου ανταγωνισμού, εθνικού ή ευρωπαϊκού, εκτός εάν η υπόθεση παραπέμπεται σε δικαστήριο με αρμοδιότητα σε ποινικές υποθέσεις.

21. Οι διαδικασίες του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης[20] εμπίπτουν ρητά στο πεδίο εφαρμογής της πρότασης. Υπό την έννοια αυτή, η οδηγία καθιστά εφαρμοστέες στο πλαίσιο των διαδικασιών παράδοσης βάσει ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης τις δικονομικές εγγυήσεις των άρθρων 47 και 48 του Χάρτη και των άρθρων 5 και 6 της ΕΣΔΑ.

Άρθρο 3 – Δικαίωμα ενημέρωσης σχετικά με τα δικαιώματα

22. Το υπόψη άρθρο ορίζει τη γενική αρχή ότι όλοι οι ύποπτοι και κατηγορούμενοι στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών πρέπει να ενημερώνονται σχετικά με τα συναφή δικονομικά δικαιώματα το νωρίτερο δυνατόν κατά τη διάρκεια της διαδικασίας. Η ενημέρωση αυτή πρέπει να παρέχεται σε απλή και προσιτή γλώσσα, προφορικώς ή γραπτώς.

23. Η παράγραφος 2 του υπόψη άρθρου ορίζει τα ελάχιστα αυτά δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των κρατών μελών όπως αυτές απορρέουν από τον Χάρτη, την ΕΣΔΑ, το ICCPR και την ισχύουσα νομοθεσία της ΕΕ, ως βασικά στοιχεία για τη διασφάλιση του δίκαιου χαρακτήρα των ποινικών διαδικασιών κατά την έναρξή τους.

Άρθρο 4 – Δικαίωμα γραπτής ενημέρωσης σχετικά με τα δικαιώματα κατά τη σύλληψη

24. Το υπόψη άρθρο καθορίζει τη γενική υποχρέωση των κρατών μελών να ενημερώνουν τους υπόπτους ή κατηγορουμένους σχετικά με τα δικονομικά τους δικαιώματα, σε περιπτώσεις που τα άτομα αυτά υφίστανται στέρηση της ελευθερίας τους από τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών με την υποψία τέλεσης αξιόποινης πράξης (π.χ. μέσω σύλληψης από την αστυνομία και προφυλάκισης με εντολή δικαστή). Τα κράτη μέλη πρέπει να ενημερώνουν τα εν λόγω άτομα σχετικά με τα δικαιώματά τους εγγράφως . Η ευρωπαϊκή επιτροπή για την πρόληψη των βασανιστηρίων και της απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης ή τιμωρίας (CPT) έχει επισημάνει κατ’ επανάληψη στις εκθέσεις της ότι, σύμφωνα με την εμπειρία της, ο ύποπτος ή κατηγορούμενος βρίσκεται στην πλέον ευάλωτη θέση απέναντι στους κινδύνους εκφοβισμού και σωματικής κακομεταχείρισης κατά το διάστημα αμέσως μετά τη στέρηση της ελευθερίας του. Σύμφωνα με τη CPT έχει ιδιαίτερη σημασία το να ενημερώνεται ο ύποπτος ή κατηγορούμενος για τα δικαιώματά του εγκαίρως, δηλαδή αμέσως μετά τη σύλληψή του, και με τον πλέον αποτελεσματικό τρόπο, δηλαδή μέσω εντύπου όπου επεξηγούνται τα δικαιώματα με απλό και άμεσο τρόπο[21] (έγγραφο δικαιωμάτων). Βάσει της πρόσφατης νομολογίας[22] του ΕΔΔΑ, οι αρμόδιες αρχές των κρατών μελών πρέπει να διασφαλίζουν ότι ο συλληφθείς κατανοεί μεγάλο εύρος των πληροφοριών που περιέχονται στο έγγραφο των δικαιωμάτων. Πρέπει να επιτρέπεται στον συλληφθέντα να διατηρεί το έγγραφο δικαιωμάτων καθόλη τη διάρκεια της κράτησής του.

25. Το έγγραφο δικαιωμάτων θα πρέπει να είναι διατυπωμένο σε γλώσσα που είναι εύκολα κατανοητή από το ευρύ κοινό, το οποίο δεν είναι εξοικειωμένο με τις δικονομικές διαδικασίες, και περιέχει τις πληροφορίες που αναφέρονται στο άρθρο 3 παράγραφος 2. Ως βοήθημα για το σχεδιασμό του εγγράφου δικαιωμάτων και για τη βελτίωση της συνεκτικότητας των γραπτών πληροφοριών σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, τα κράτη μέλη μπορούν να χρησιμοποιούν το υπόδειγμα του εγγράφου ενημέρωσης που παρατίθεται στο παράρτημα Ι της οδηγίας. Το υπόδειγμα είναι ενδεικτικό, ενδέχεται δε να αποτελέσει αντικείμενο αναθεώρησης στο πλαίσιο της έκθεσης για την εφαρμογή που θα παρουσιαστεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σύμφωνα με το άρθρο 12 της οδηγίας, και μόλις τεθούν σε εφαρμογή όλα τα μέτρα του οδικού χάρτη. Το περιεχόμενο του υποδείγματος δεν θίγει δικαιώματα που ισχύουν επί του παρόντος στα κράτη μέλη.

26. Το έγγραφο δικαιωμάτων πρέπει να παρέχεται στον ύποπτο ή κατηγορούμενο σε γλώσσα που αυτός κατανοεί. Οι αστυνομικές αρχές πρέπει να διατηρούν σχετικά έγγραφα σε όλες τις γλώσσες που ομιλούνται στην περιοχή αρμοδιότητάς τους, διαθέσιμα σε ηλεκτρονική μορφή και που να μπορούν να εκτυπωθούν όταν προκύπτει ανάγκη. Όταν η έκδοση σε συγκεκριμένη γλώσσα δεν είναι διαθέσιμη, ο ύποπτος ή κατηγορούμενος θα πρέπει να ενημερώνεται για τα δικαιώματά του προφορικά, σε γλώσσα που κατανοεί, ενώ το έγγραφο δικαιωμάτων πρέπει να του παρέχεται μόλις καθίσταται διαθέσιμο χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση (δηλαδή μετά τη μετάφρασή του στη σχετική γλώσσα). Για άτομα με μερική ή ολική απώλεια όρασης ή άτομα που δεν μπορούν να διαβάσουν, τα κράτη μέλη πρέπει επίσης να διαθέτουν κάποια μέθοδο για τη διαβίβαση των πληροφοριών.

Άρθρο 5 – Δικαίωμα γραπτής ενημέρωσης σχετικά με τα δικαιώματα στις διαδικασίες του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης

27. Για τα πρόσωπα για τα οποία εκδίδεται ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης ισχύουν διαφορετικά δικαιώματα (π.χ. το δικαίωμα ακρόασης). Τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίζουν την ύπαρξη ειδικής έκδοσης του εγγράφου δικαιωμάτων για όσους υπόκεινται σε τέτοιες διαδικασίες. Στο παράρτημα ΙΙ της παρούσας οδηγίας περιέχεται ένα υπόδειγμα του εγγράφου δικαιωμάτων που μπορούν να χρησιμοποιούν τα κράτη μέλη. Το υπόδειγμα είναι ενδεικτικό, ενδέχεται δε να αποτελέσει αντικείμενο αναθεώρησης στο πλαίσιο της έκθεσης για την εφαρμογή που θα παρουσιαστεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σύμφωνα με το άρθρο 12 της οδηγίας, και μόλις τεθούν σε εφαρμογή όλα τα μέτρα του οδικού χάρτη. Το περιεχόμενο του υποδείγματος δεν θίγει δικαιώματα που ισχύουν επί του παρόντος στα κράτη μέλη.

Άρθρο 6 – Δικαίωμα της ενημέρωσης σχετικά με την κατηγορία

28. Εφόσον έχει απαγγελθεί κατηγορία που αφορά την τέλεση αξιόποινης πράξης, ο κατηγορούμενος πρέπει να ενημερώνεται επαρκώς και άμεσα, λεπτομερώς και σε γλώσσα που κατανοεί, ώστε να μπορεί να προετοιμάσει την υπεράσπισή του ή να προσβάλλει προδικαστικές αποφάσεις, εάν συντρέχει περίπτωση. Αυτό συνιστά υποχρέωση που προβλέπεται από τον Χάρτη και την ΕΣΔΑ. Το υπόψη άρθρο καθορίζει επακριβώς ποιες πληροφορίες πρέπει κατ’ ελάχιστο να παρέχονται στον κατηγορούμενο.

Άρθρο 7 – Δικαίωμα πρόσβασης στη δικογραφία

29. Ο πλέον αποτελεσματικός τρόπος για τη λεπτομερή ενημέρωση του υπόπτου ή κατηγορουμένου σχετικά με την κατηγορία, ώστε να του δοθεί η δυνατότητα να προετοιμάσει επαρκώς την υπεράσπισή του στη δίκη, είναι να διασφαλιστεί η πρόσβαση του ιδίου ή του συνηγόρου του στη δικογραφία. Από πρόσφατες έρευνες[23] έχει προκύψει ότι στη μεγάλη πλειονότητα των κρατών μελών η πρόσβαση στη δικογραφία χορηγείται σε κάποιο σημείο των ποινικών διαδικασιών. Το ΕΔΔΑ έχει αποφανθεί κατ’ επανάληψη ότι, ανάλογα με το στάδιο της ποινικής διαδικασίας, το άρθρο 5 παράγραφος 4 και το άρθρο 6 παράγραφος 3 στοιχείο β) της ΕΣΔΑ, καθώς και η αρχή της ισότητας των όπλων μεταξύ της κατηγορούσας αρχής και της υπεράσπισης, απαιτούν από τα κράτη μέλη να κοινοποιούν στην υπεράσπιση όλα τα κρίσιμα αποδεικτικά στοιχεία υπέρ ή εις βάρος του κατηγορουμένου[24] και να παρέχουν στον συνήγορό του πρόσβαση στα σχετικά έγγραφα της δικογραφίας.[25]

30. Η παράγραφος 1 προβλέπει ότι όταν ένας ύποπτος ή κατηγορούμενος συλλαμβάνεται κατά τη διάρκεια ποινικής διαδικασίας, πρέπει να χορηγείται πρόσβαση στα έγγραφα της δικογραφίας τα οποία παρουσιάζουν ενδιαφέρον για τον καθορισμό της νομιμότητας της κράτησης από την αρμόδια δικαστική αρχή. Η περιορισμένη πρόσβαση στη δικογραφία διασφαλίζει τον δίκαιο χαρακτήρα των προδικαστικών διαδικασιών όσον αφορά τη νομιμότητα της σύλληψης και της κράτησης. Όταν τα κράτη μέλη εξετάζουν σε ποια έγγραφα και πληροφορίες χορηγούν πρόσβαση, θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικά όσον αφορά την προστασία της αποτελεσματικότητας των προγραμμάτων επιείκειας που χρησιμοποιούνται κατά την ποινική διερεύνηση της πρακτικής των συμπράξεων.

31. Η παράγραφος 2 απαιτεί από τα κράτη μέλη να χορηγούν πρόσβαση στη δικογραφία σε όλους τους κατηγορουμένους, είτε βρίσκονται υπό κράτηση είτε όχι, όταν έχει ολοκληρωθεί η έρευνα επί της αξιόποινης πράξης. Μια αρμόδια δικαστική αρχή μπορεί να απαγορεύσει την πρόσβαση σε ορισμένα έγγραφα της δικογραφίας όταν η πρόσβαση σε αυτά τα έγγραφα ενδέχεται να συνεπάγεται σοβαρό κίνδυνο για τη ζωή άλλου προσώπου ή να υπονομεύει σοβαρά την εσωτερική ασφάλεια του κράτους μέλους στο οποίο λαμβάνει χώρα η διαδικασία. Αυτού του είδους ο περιορισμός της πρόσβασης στη δικογραφία πρέπει να εφαρμόζεται μόνο σε εξαιρετικές περιστάσεις.

32. Η πρόσβαση στη δικογραφία δεν πρέπει να περιορίζεται σε μία και μόνη εξέτασή της. Εάν ο κατηγορούμενος ή ο συνήγορός του το κρίνουν απαραίτητο, πρέπει να παρέχεται και περαιτέρω πρόσβαση. Εάν η δικογραφία είναι ιδιαίτερα ογκώδης ή όταν αυτό υπαγορεύεται από το συμφέρον της δικαιοσύνης, παρέχεται στον κατηγορούμενο ευρετήριο των εγγράφων που περιέχονται στη δικογραφία ώστε να μπορεί να αποφασίζει σε ποια έγγραφα θέλει να αποκτήσει πρόσβαση.

Άρθρο 8 - Επαλήθευση και ένδικα μέσα

33. Για να διασφαλίζεται ότι ο ύποπτος ή κατηγορούμενος λαμβάνει όλες τις πληροφορίες που δικαιούται, τα κράτη μέλη πρέπει να θεσπίσουν διαδικασία μέσω της οποίας να ελέγχεται ότι ο εμπλεκόμενος έχει λάβει τις σχετικές πληροφορίες. Αυτό μπορεί να γίνεται π.χ. μέσω εντύπου που υπογράφεται από τον εμπλεκόμενο και επιβεβαιώνει την παροχή των πληροφοριών ή μέσω σημείωσης στο αρχείο που αφορά την κράτησή του.

Άρθρο 9 - Κατάρτιση

34. Σκοπός του υπόψη άρθρου είναι να διασφαλίζεται ότι οι αστυνομικοί, εισαγγελείς και δικαστές στα κράτη μέλη λαμβάνουν την απαραίτητη κατάρτιση ώστε να ανταποκρίνονται επαρκώς στα καθήκοντά τους όπως αυτά απορρέουν από τα άρθρα 3 έως 8 της οδηγίας. Ειδικότερα, είναι απαραίτητο οι αξιωματούχοι αυτοί να διαθέτουν την απαιτούμενη λεπτομερή γνώση των δικονομικών δικαιωμάτων των υπόπτων και κατηγορουμένων προκειμένου να τους παρέχουν συναφή και αποτελεσματική ενημέρωση σχετικά με τα εν λόγω δικαιώματα.

Άρθρο 10 – Ρήτρα μη υποβάθμισης των προτύπων

35. Σκοπός του υπόψη άρθρου είναι να εξασφαλισθεί ότι ο καθορισμός κοινών ελάχιστων προτύπων κατ’ εφαρμογή της παρούσας οδηγίας δεν θα έχει ως συνέπεια την υποβάθμιση των προτύπων σε ορισμένα κράτη μέλη, καθώς και ότι θα διατηρηθούν σε ισχύ τα πρότυπα που καθορίζονται στην ΕΣΔΑ. Τα κράτη μέλη παραμένουν απολύτως ελεύθερα να θεσπίζουν πρότυπα πιο αυστηρά από αυτά που συμφωνούνται στο πλαίσιο της παρούσας οδηγίας.

Άρθρο 11 – Εφαρμογή

36. Το υπόψη άρθρο προβλέπει ότι τα κράτη μέλη οφείλουν να θέσουν σε εφαρμογή την οδηγία έως την x /xx/ 20xx και να αποστείλουν στο Συμβούλιο και στην Επιτροπή, μέχρι την ίδια ημερομηνία, το κείμενο των διατάξεων που θα θεσπίσουν με σκοπό την ενσωμάτωσή της στην εθνική τους νομοθεσία.

Άρθρο 12 – Έκθεση

37. Τριάντα έξι μήνες μετά τη δημοσίευση της οδηγίας στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης , η Επιτροπή πρέπει να υποβάλει έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο, όπου θα εκτιμά τον βαθμό στον οποίο τα κράτη μέλη έχουν λάβει τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να συμμορφωθούν προς την παρούσα οδηγία. Η έκθεση αυτή συνοδεύεται, ενδεχομένως, από νομοθετικές προτάσεις.

Άρθρο 13 – Έναρξη ισχύος

38. Το υπόψη άρθρο προβλέπει ότι η οδηγία θα τεθεί σε ισχύ την εικοστή ημέρα από τη δημοσίευσή της στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης .

Παράρτημα Ι

39. Το υπόψη παράρτημα περιέχει ενδεικτικά ένα υπόδειγμα του εγγράφου δικαιωμάτων που πρέπει να παρέχεται σε υπόπτους ή κατηγορουμένους κατά τη σύλληψή τους σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 1. Στο υπόδειγμα του εγγράφου δικαιωμάτων παρατίθεται σε απλή γλώσσα επεξήγηση των άμεσα συναφών ελάχιστων δικαιωμάτων που απαριθμούνται στο άρθρο 3 παράγραφος 2 της οδηγίας. Αν και δεν επιβάλλεται στα κράτη μέλη η υποχρέωση να χρησιμοποιούν το υπόδειγμα, τα κράτη μέλη που το χρησιμοποιούν θα θεωρούνται ότι έχουν εφαρμόσει το άρθρο 4 της οδηγίας. Το υπόδειγμα ενδέχεται να αποτελέσει αντικείμενο αναθεώρησης στο πλαίσιο της έκθεσης για την εφαρμογή που θα παρουσιαστεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σύμφωνα με το άρθρο 12 της οδηγίας, και μόλις τεθούν σε εφαρμογή όλα τα μέτρα του οδικού χάρτη. Το περιεχόμενο του υποδείγματος δεν θίγει δικαιώματα που ισχύουν επί του παρόντος στα κράτη μέλη.

Παράρτημα ΙΙ

40. Το υπόψη παράρτημα περιέχει ενδεικτικά ένα υπόδειγμα του εγγράφου δικαιωμάτων που πρέπει να παρέχεται σε συλληφθέντες βάσει ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης σύμφωνα με το άρθρο 5. Αν και δεν επιβάλλεται στα κράτη μέλη η υποχρέωση να χρησιμοποιούν το υπόδειγμα, τα κράτη μέλη που το χρησιμοποιούν θα θεωρούνται ότι έχουν εφαρμόσει το άρθρο 5 της οδηγίας. Το υπόδειγμα ενδέχεται να αποτελέσει αντικείμενο αναθεώρησης στο πλαίσιο της έκθεσης για την εφαρμογή που θα παρουσιαστεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σύμφωνα με το άρθρο 12 της οδηγίας, και μόλις τεθούν σε εφαρμογή όλα τα μέτρα του οδικού χάρτη. Το περιεχόμενο του υποδείγματος δεν θίγει δικαιώματα που ισχύουν επί του παρόντος στα κράτη μέλη.

5. Αρχή της επικουρικοτητας

41. Ο σκοπός της πρότασης δεν μπορεί να επιτευχθεί επαρκώς από τα κράτη μέλη και μόνο, διότι υφίσταται ακόμα σημαντικός βαθμός ανομοιογένειας στον ακριβή τρόπο και χρόνο ενημέρωσης γεγονός που οδηγεί σε αποκλίνοντα πρότυπα εντός της ΕΕ. Δεδομένου ότι η πρόταση αποσκοπεί στην προώθηση της αμοιβαίας εμπιστοσύνης μόνο η δράση που αναλαμβάνεται από την ΕΕ θα επιτρέψει τη θέσπιση συνεκτικών κοινών ελάχιστων προτύπων, τα οποία θα ισχύουν στο σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η πρόταση θα οδηγήσει στην προσέγγιση των ουσιωδών δικονομικών κανόνων των κρατών μελών που διέπουν την ενημέρωση σχετικά με τα δικαιώματα και τις κατηγορίες εις βάρος ατόμων που θεωρούνται ύποπτα ή κατηγορούνται ότι διέπραξαν αξιόποινη πράξη, με σκοπό την οικοδόμηση αμοιβαίας εμπιστοσύνης. Κατά συνέπεια, η πρόταση είναι σύμφωνη με την αρχή της επικουρικότητας. Η Επιτροπή προτείνει μια λύση η οποία διαφοροποιείται ελαφρά από την προτιμώμενη επιλογή που περιγράφεται στην εκτίμηση επιπτώσεων, αλλά η οποία έχει συγκρίσιμες επιπτώσεις. Το κόστος της δράσης που επιβάλει η Επιτροπή είναι το ίδιο με αυτό που υπολογίσθηκε για την αρχικά προτιμώμενη επιλογή, δεδομένου ότι τα κράτη μέλη θα επιβαρυνθούν με πρόσθετα έξοδα μόνο εάν επιλέξουν να ασκήσουν τη διακριτική τους ευχέρεια παρά να χρησιμοποιήσουν το ενδεικτικό υπόδειγμα που προτείνεται με το έγγραφο δικαιωμάτων.

6. Αρχή της αναλογικοτητας

42. Η πρόταση συνάδει με την αρχή της αναλογικότητας κατά το ότι περιορίζεται στο ελάχιστο αναγκαίο μέτρο για την επίτευξη του δεδηλωμένου της στόχου σε ευρωπαϊκό επίπεδο και δεν υπερβαίνει το μέτρο που είναι αναγκαίο για τον σκοπό αυτό.

2010/0215 (COD)

Πρόταση

ΟΔΗΓΙΑ …/…/ΕΕ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

σχετικά με το δικαίωμα ενημέρωσης στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών

ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,

Έχοντας υπόψη τη συνθήκη για τη λειτουργία της Ένωση, και ιδίως το άρθρο 82 παράγραφος 2,

Έχοντας υπόψη την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής,

Κατόπιν διαβίβασης του σχεδίου νομοθετικής πράξης στα εθνικά κοινοβούλια,

Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής[26],

Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Επιτροπής των Περιφερειών[27],

Αποφασίζοντας σύμφωνα με τη συνήθη νομοθετική διαδικασία,

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

(1) Το άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ο Χάρτης), το άρθρο 6 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Προστασία των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών (ΕΣΔΑ) και το άρθρο 14 του Διεθνούς Συμφώνου για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα (ICCPR) διασφαλίζουν το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη. Το άρθρο 48 του Χάρτη διασφαλίζει το σεβασμό των δικαιωμάτων υπεράσπισης.

(2) Το άρθρο 6 του Χάρτη και το άρθρο 5 της ΕΣΔΑ κατοχυρώνουν τα δικαιώματα στην ελευθερία και την ασφάλεια, των οποίων οι περιορισμοί δεν πρέπει να υπερβαίνουν εκείνους που επιτρέπονται από την ΕΣΔΑ στη διατύπωση του άρθρου 5 και συνάγονται από τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

(3) Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει ως στόχο τη διατήρηση και ανάπτυξη ενός χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης. Με βάση τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Τάμπερε, της 15ης και 16ης Οκτωβρίου 1999, ιδίως δε με βάση το σημείο 33, η αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης θα πρέπει να αποτελέσει τον ακρογωνιαίο λίθο της δικαστικής συνεργασίας τόσο σε αστικές όσο και σε ποινικές υποθέσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς η ενίσχυση της αμοιβαίας αναγνώρισης των δικαστικών αποφάσεων και διαταγών και η αναγκαία προσέγγιση των νομοθεσιών αναμένεται να διευκολύνει τη συνεργασία μεταξύ των αρχών και τη δικαστική προστασία των ατομικών δικαιωμάτων.

(4) Στις 29 Νοεμβρίου 2000, το Συμβούλιο θέσπισε, σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Τάμπερε, ένα πρόγραμμα μέτρων για να θέσει σε εφαρμογή την αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης σε ποινικές υποθέσεις[28]. Στην εισαγωγή του εν λόγω προγράμματος μέτρων εξηγείται ότι η αμοιβαία αναγνώριση «πρέπει να επιτρέπει την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών, αλλά και της προστασίας των δικαιωμάτων των προσώπων».

(5) Η υλοποίηση της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης των αποφάσεων σε ποινικές υποθέσεις προϋποθέτει ότι τα κράτη μέλη διακατέχονται από αμοιβαία εμπιστοσύνη όσον αφορά τα συστήματά τους ποινικής δικαιοσύνης. Ο βαθμός της αμοιβαίας αναγνώρισης εξαρτάται κατά πολύ από σειρά παραμέτρων που συμπεριλαμβάνουν μηχανισμούς διασφάλισης των δικαιωμάτων των υπόπτων και τον καθορισμό κοινών ελαχίστων προτύπων, αναγκαίων για τη διευκόλυνση της εφαρμογής της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης.

(6) Η αμοιβαία αναγνώριση μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά μόνο σε πνεύμα εμπιστοσύνης, πράγμα το οποίο σημαίνει ότι όχι μόνο οι δικαστικές αρχές αλλά όλοι οι παράγοντες της ποινικής διαδικασίας αντιλαμβάνονται τις αποφάσεις των δικαστικών αρχών άλλων κρατών μελών ως ισοδύναμες με τις δικές τους, γεγονός που προϋποθέτει όχι μόνο εμπιστοσύνη στην επάρκεια των κανόνων των ιδίων των εταίρων, αλλά και τη βεβαιότητα ότι οι κανόνες αυτοί εφαρμόζονται σωστά.

(7) Μολονότι όλα τα κράτη μέλη είναι συμβαλλόμενα μέρη της ΕΣΔΑ και του ICCPR, η εμπειρία έχει δείξει ότι το γεγονός αυτό από μόνο του δεν επιτρέπει πάντοτε επαρκή βαθμό εμπιστοσύνης στα συστήματα ποινικής δικαιοσύνης των άλλων κρατών μελών.

(8) Η ενδυνάμωση της αμοιβαίας εμπιστοσύνης προϋποθέτει την ύπαρξη λεπτομερών κανόνων για την προστασία των δικονομικών δικαιωμάτων και εγγυήσεων που απορρέουν από τον Χάρτη, την ΕΣΔΑ και το ICCPR. Κατά την εφαρμογή της παρούσας οδηγίας, ο βαθμός προστασίας που παρέχεται από τα κράτη μέλη δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να υπολείπεται των προτύπων που καθορίζονται από τη Σύμβαση και τον Χάρτη, όπως αυτά έχουν αναπτυχθεί από τη νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

(9) Το άρθρο 82 παράγραφος 2 της συνθήκης προβλέπει τη θέσπιση ελάχιστων κανόνων που εφαρμόζονται στα κράτη μέλη για να διευκολυνθεί η αμοιβαία αναγνώριση των δικαστικών αποφάσεων και διαταγών καθώς και η αστυνομική και δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις που έχουν διασυνοριακές διαστάσεις. Το άρθρο 82 παράγραφος 2 στοιχείο β) αναφέρεται στα «δικαιώματα των προσώπων στην ποινική διαδικασία» ως έναν από τους τομείς στους οποίους δύναται να θεσπιστούν ελάχιστοι κανόνες.

(10) Η θέσπιση κοινών ελάχιστων κανόνων εκτιμάται ότι θα οδηγήσει στην τόνωση της εμπιστοσύνης στα συστήματα ποινικής δικαιοσύνης όλων των κρατών μελών και, κατ’ επέκταση, στην αύξηση της αποτελεσματικότητας της δικαστικής συνεργασίας, σε κλίμα αμοιβαίας εμπιστοσύνης, καθώς και στην προαγωγή μιας νοοτροπίας υπέρ των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι κανόνες αυτοί θα πρέπει επίσης να οδηγήσουν στην άρση των εμποδίων στην ελεύθερη κυκλοφορία των πολιτών. Οι κοινοί ελάχιστοι κανόνες θα πρέπει να εφαρμόζονται και στην ενημέρωση στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών.

(11) Στις 30 Νοεμβρίου 2009 το Συμβούλιο ενέκρινε τον οδικό χάρτη για την ενίσχυση των δικονομικών δικαιωμάτων των υπόπτων και των κατηγορουμένων σε ποινικές διαδικασίες («οδικός χάρτης») [29] . Υιοθετώντας μια σταδιακή προσέγγιση, ο οδικός χάρτης ζητεί την έγκριση μέτρων όσον αφορά το δικαίωμα σε μετάφραση και διερμηνεία, το δικαίωμα στην ενημέρωση περί δικαιωμάτων και σχετικά με τις κατηγορίες, το δικαίωμα σε νομικές συμβουλές και στο ευεργέτημα πενίας, το δικαίωμα επικοινωνίας με συγγενείς, εργοδότες και προξενικές αρχές και όσον αφορά ειδικές διασφαλίσεις για ευάλωτους υπόπτους ή κατηγορουμένους . Ο οδικός χάρτης επισημαίνει ότι η σειρά των δικαιωμάτων είναι αποκλειστικά και μόνο ενδεικτική, γεγονός που υποδηλώνει ότι μπορεί να μεταβάλλεται ανάλογα με τις προτεραιότητες. Ο οδικός χάρτης έχει σχεδιαστεί ώστε να λειτουργεί ως σύνολο. Τα οφέλη του θα γίνουν αισθητά μόνο όταν θα έχει εφαρμοστεί στο σύνολό του.

(12) Στο πρόγραμμα της Στοκχόλμης, που εγκρίθηκε στις 11 Δεκεμβρίου 2009 [30] , το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο εξέφρασε την ικανοποίησή του για τον οδικό χάρτη και τον έκανε μέρος του εν λόγω προγράμματος (σημείο 2.4). Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υπογράμμισε τον μη εξαντλητικό χαρακτήρα του οδικού χάρτη, καλώντας την Επιτροπή να εξετάσει άλλες πτυχές στοιχειωδών δικονομικών δικαιωμάτων για τους κατηγορουμένους και τους υπόπτους και να αξιολογήσει αν χρειάζεται να εξετασθούν και άλλα ζητήματα, όπως το τεκμήριο αθωότητας, ώστε να προωθηθεί η συνεργασία στο πεδίο αυτό.

(13) Το πρώτο μέτρο που προβλέπεται στον οδικό χάρτη είναι μια οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με το δικαίωμα σε διερμηνεία και μετάφραση στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών. [31]

(14) Η παρούσα οδηγία αφορά το μέτρο B του οδικού χάρτη. Καθορίζει κοινά ελάχιστα πρότυπα σε ό,τι αφορά την ενημέρωση σχετικά με τα δικαιώματα και τις κατηγορίες που πρέπει να παρέχεται σε υπόπτους ή κατηγορουμένους για τέλεση αξιόποινης πράξης, με στόχο την ενίσχυση της αμοιβαίας εμπιστοσύνης μεταξύ των κρατών μελών. Η οδηγία προωθεί την εφαρμογή του Χάρτη, και ιδίως των άρθρων 6, 47 και 48 βάσει των άρθρων 5 και 6 της ΕΣΔΑ όπως έχουν ερμηνευθεί από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Στην ανακοίνωσή της «Για έναν χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης στην υπηρεσία των πολιτών της Ευρώπης», Σχέδιο δράσης για την εφαρμογή του προγράμματος της Στοκχόλμης[32], η Επιτροπή έκανε λόγο για την υποβολή πρότασης σχετικά με το δικαίωμα ενημέρωσης εντός του 2010.

(15) Η παρούσα οδηγία δεν εφαρμόζεται σε διαδικασίες που διεξάγονται από διοικητικές αρχές σχετικά με την παράβαση του δικαίου ανταγωνισμού, εθνικού ή ευρωπαϊκού, εκτός εάν η υπόθεση παραπέμπεται σε δικαστήριο με αρμοδιότητα σε ποινικές υποθέσεις.

(16) Το δικαίωμα της ενημέρωσης σχετικά με τα δικαιώματα (το οποίο συνάγεται από τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου) θα πρέπει να θεσπίζεται ρητά από την οδηγία. Η παρούσα οδηγία διασφαλίζει κατ’ αυτόν τον τρόπο προστασία επιπλέον εκείνης που παρέχεται επί του παρόντος από την ΕΣΔΑ. Το δικαίωμα της ενημέρωσης σχετικά με τις κατηγορίες κατοχυρώνεται από τα άρθρα 5 και 6 της ΕΣΔΑ όπως έχουν ερμηνευτεί από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και από τα άρθρα 9 και 14 του ICCPR. Οι διατάξεις της παρούσας οδηγίας θα πρέπει να διευκολύνουν την έμπρακτη εφαρμογή των εν λόγω δικαιωμάτων ούτως ώστε να διασφαλίζουν το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη.

(17) Ο ύποπτος ή ο κατηγορούμενος θα πρέπει να μπορεί να ενημερώνεται και να κατανοεί τα δικαιώματά του και να είναι σε θέση να κάνει χρήση των δικαιωμάτων αυτών πριν από οποιαδήποτε ανάκριση από την αστυνομία. Πρέπει να ενημερώνεται άμεσα και σε γλώσσα που κατανοεί σχετικά με τη φύση και τον λόγο των τυχόν κατηγοριών που αντιμετωπίζει, καθώς και σχετικά με τα άμεσα συναφή δικαιώματα.

(18) Η ενημέρωση σχετικά με τα δικαιώματα θα πρέπει να παρέχεται σε όλους τους υπόπτους και τους κατηγορουμένους εγκαίρως κατά την έναρξη των ποινικών διαδικασιών, γραπτώς ή προφορικώς. Η ενημέρωση σχετικά με τα δικαιώματα που πρέπει να παρέχεται σύμφωνα με την παρούσα οδηγία θα πρέπει να περιλαμβάνει, ως ελάχιστη απαίτηση βάσει της παρούσας οδηγίας, ενημέρωση σχετικά με το δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο, το δικαίωμα ενημέρωσης σχετικά με την κατηγορία και, ανάλογα με την περίπτωση, ενημέρωση σχετικά με το δικαίωμα πρόσβασης στη δικογραφία, το δικαίωμα σε διερμηνεία και μετάφραση όσων δεν κατανοούν τη γλώσσα των διαδικασιών και το δικαίωμα έγκαιρης παραπομπής σε δικαστήριο σε περίπτωση σύλληψης του υπόπτου ή του κατηγορουμένου. Αυτά ισχύουν με την επιφύλαξη ενημέρωσης που παρέχεται σχετικά με άλλα δικονομικά δικαιώματα τα οποία απορρέουν από τον Χάρτη, την ΕΣΔΑ, το ICCPR και την ισχύουσα νομοθεσία της ΕΕ όπως έχει ερμηνευθεί από τα αρμόδια δικαστήρια.

(19) Σε περίπτωση σύλληψης υπόπτου ή κατηγορουμένου, η ενημέρωση σχετικά με τα άμεσα συναφή δικονομικά δικαιώματα θα πρέπει να παρέχεται με τη μορφή εγγράφου δικαιωμάτων που έχει συνταχθεί με εύληπτο τρόπο ούτως ώστε να διασφαλίζεται ότι ο ύποπτος ή ο κατηγορούμενος κατανοεί όντως τα δικαιώματά του. Ως βοήθημα για το σχεδιασμό του εγγράφου δικαιωμάτων και για τη βελτίωση της συνεκτικότητας μεταξύ των κρατών μελών, τα κράτη μέλη μπορούν να χρησιμοποιούν το υπόδειγμα του εγγράφου δικαιωμάτων που παρατίθεται στο παράρτημα Ι της οδηγίας. Το υπόδειγμα είναι ενδεικτικό και ενδέχεται να αποτελέσει αντικείμενο αναθεώρησης στο πλαίσιο της έκθεσης για την εφαρμογή που θα παρουσιαστεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σύμφωνα με το άρθρο 12 της οδηγίας, και μόλις τεθούν σε εφαρμογή όλα τα μέτρα του οδικού χάρτη. Το πραγματικό έγγραφο που βασίζεται στο υπόδειγμα αυτό θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνει άλλα συναφή δικονομικά δικαιώματα που ισχύουν στα κράτη μέλη.

(20) Οποιοσδήποτε κατηγορούμενος για τέλεση αξιόποινης πράξης θα πρέπει να λαμβάνει όλες τις πληροφορίες σχετικά με την κατηγορία προκειμένου να μπορεί να προετοιμάσει την υπεράσπισή του και να διασφαλίζεται ο δίκαιος χαρακτήρας των διαδικασιών.

(21) Ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για τη διασφάλιση της επαρκούς ενημέρωσης υπόπτων ή κατηγορουμένων σχετικά με την κατηγορία είναι η πρόσβαση των ιδίων ή των συνηγόρων τους στη δικογραφία. Η πρόσβαση αυτή ενδέχεται να είναι περιορισμένη όταν θέτει σε σοβαρό κίνδυνο τη ζωή άλλου προσώπου ή την εσωτερική ασφάλεια του κράτους μέλους.

(22) Τα κράτη μέλη θα πρέπει να έχουν μηχανισμό για την επαλήθευση της πλήρους ενημέρωσης υπόπτων ή κατηγορουμένων σχετικά με τα δικαιώματά τους και την κατηγορία που τους βαρύνει.

(23) Οι αρμόδιοι αξιωματούχοι σε κάθε κράτος μέλος πρέπει να λαμβάνουν κατάλληλη κατάρτιση σχετικά με τα δικονομικά δικαιώματα των υπόπτων και κατηγορουμένων.

(24) Σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού, ως παιδί νοείται κάθε πρόσωπο ηλικίας κάτω των 18 ετών. Σε οποιαδήποτε ενέργεια η οποία αφορά παιδιά, το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού πρέπει να διασφαλίζεται κατά προτεραιότητα.

(25) Τα δικαιώματα που προβλέπονται από την παρούσα οδηγία πρέπει να εφαρμόζονται, τηρουμένων των αναλογιών, και στις διαδικασίες εκτέλεσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης σύμφωνα με την απόφαση-πλαίσιο 2002/584/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 2002 για το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης και τις διαδικασίες παράδοσης μεταξύ των κρατών μελών[33]. Ως βοήθημα για το σχεδιασμό του εγγράφου δικαιωμάτων και για τη βελτίωση της συνεκτικότητας μεταξύ των κρατών μελών, τα κράτη μέλη μπορούν να χρησιμοποιούν το υπόδειγμα του εγγράφου δικαιωμάτων που παρατίθεται στο παράρτημα Ι της οδηγίας. Το υπόδειγμα είναι ενδεικτικό και ενδέχεται να αποτελέσει αντικείμενο αναθεώρησης στο πλαίσιο της έκθεσης για την εφαρμογή που θα παρουσιαστεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σύμφωνα με το άρθρο 12 της οδηγίας, και μόλις τεθούν σε εφαρμογή όλα τα μέτρα του οδικού χάρτη.

(26) Οι διατάξεις της παρούσας οδηγίας καθορίζουν ελάχιστους κανόνες. Τα κράτη μέλη μπορούν να επεκτείνουν τα δικαιώματα που θεσπίζονται με την παρούσα οδηγία ώστε να παρέχεται υψηλότερος βαθμός προστασίας σε καταστάσεις που δεν διέπονται ρητά από την παρούσα οδηγία. Ο βαθμός προστασίας δεν πρέπει ποτέ να υπολείπεται των προτύπων της ΕΣΔΑ, όπως αυτά έχουν ερμηνευθεί στη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

(27) Η παρούσα οδηγία σέβεται τα θεμελιώδη δικαιώματα και τηρεί τις αρχές που αναγνωρίζονται από τον Χάρτη. Ειδικότερα, η παρούσα οδηγία αποσκοπεί στην προαγωγή του δικαιώματος στην ελευθερία, του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη, των δικαιωμάτων υπεράσπισης και των δικαιωμάτων του παιδιού, και πρέπει να εφαρμόζεται ανάλογα.

(28) Τα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι οι διατάξεις της παρούσας οδηγίας, που αντιστοιχούν στα δικαιώματα που εγγυάται η ΕΣΔΑ, εφαρμόζονται με σεβασμό προς τα δικαιώματα αυτά και τη σχετική νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

(29) Επειδή ο στόχος της καθιέρωσης κοινών ελάχιστων προτύπων δεν είναι δυνατό να επιτευχθεί με μονομερείς ενέργειες των κρατών μελών, σε εθνικό ή σε περιφερειακό ή σε τοπικό επίπεδο, αλλά η επίτευξή του είναι δυνατή μόνο σε επίπεδο Ένωσης, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο δύνανται να θεσπίσουν μέτρα κατ’ εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας, όπως αυτή μνημονεύεται στο άρθρο 5 της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας του προηγούμενου άρθρου, η παρούσα οδηγία δεν υπερβαίνει το μέτρο που είναι αναγκαίο για την επίτευξη του εν λόγω στόχου.

(30) [Σύμφωνα με τα άρθρα 1, 2, 3 και 4 του πρωτοκόλλου για τη θέση του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ιρλανδίας όσον αφορά τον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, που προσαρτάται στη συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση και τη συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιρλανδία κοινοποίησαν την πρόθεσή τους να συμμετάσχουν στην έκδοση και την εφαρμογή της παρούσας οδηγίας] Ή [με την επιφύλαξη του άρθρου 4 του πρωτοκόλλου για τη θέση του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ιρλανδίας όσον αφορά τον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, που προσαρτάται στη συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση και τη συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιρλανδία δεν συμμετέχουν στην έκδοση της παρούσας οδηγίας, και ως εκ τούτου δεν δεσμεύονται από αυτή ούτε υπόκεινται στην εφαρμογή της][34].

(31) Σύμφωνα με τα άρθρα 1 και 2 του πρωτοκόλλου για τη θέση της Δανίας, που προσαρτάται στη συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση και τη συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Δανία δεν συμμετέχει στην έκδοση της παρούσας οδηγίας, και ως εκ τούτου δεν δεσμεύεται από αυτή ούτε υπόκειται στην εφαρμογή της,

ΕΞΕΔΩΣΑΝ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΟΔΗΓΙΑ:

Άρθρο 1 Σκοπός

Η παρούσα οδηγία καθορίζει κανόνες σχετικά με το δικαίωμα των υπόπτων και κατηγορουμένων να ενημερώνονται σχετικά με τα δικαιώματά τους και τις κατηγορίες στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών εις βάρος τους.

Άρθρο 2

Πεδίο εφαρμογής

1. Η παρούσα οδηγία εφαρμόζεται από τη στιγμή που ένα πρόσωπο ενημερώνεται από τις αρμόδιες αρχές κράτους μέλους, μέσω επίσημης ειδοποίησης ή με άλλο τρόπο, ότι θεωρείται ύποπτο ή κατηγορείται για τέλεση αξιόποινης πράξης μέχρι την ολοκλήρωση των διαδικασιών, η οποία νοείται ως ο τελικός καθορισμός του εάν ο ύποπτος ή ο κατηγορούμενος τέλεσε την αξιόποινη πράξη, συμπεριλαμβανομένης, κατά περίπτωση, της επιμέτρησης της ποινής και της εκδίκασης τυχόν προσφυγής.

2. Η παρούσα οδηγία εφαρμόζεται και στις διαδικασίες εκτέλεσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης.

Άρθρο 3 Δικαίωμα ενημέρωσης σχετικά με τα δικαιώματα

1. Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι οποιοσδήποτε ύποπτος ή κατηγορούμενος για τέλεση αξιόποινης πράξης ενημερώνεται άμεσα, σε απλή και προσιτή γλώσσα σχετικά με τα δικονομικά του δικαιώματα.

2. Η ενημέρωση που αναφέρεται στην παράγραφο 1 πρέπει να περιλαμβάνει κατ’ ελάχιστο:

- το δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο, δωρεάν όπου κρίνεται απαραίτητο,

- το δικαίωμα ενημέρωσης σχετικά με την κατηγορία και, ανάλογα με την περίπτωση, το δικαίωμα πρόσβασης στη δικογραφία,

- το δικαίωμα σε διερμηνεία και μετάφραση,

- το δικαίωμα έγκαιρης παραπομπής σε δικαστήριο σε περίπτωση σύλληψης του υπόπτου ή του κατηγορουμένου.

Άρθρο 4 Δικαίωμα σε γραπτή ενημέρωση σχετικά με τα δικαιώματα κατά τη σύλληψη

1. Όταν ένα πρόσωπο συλλαμβάνεται από τις αρμόδιες αρχές κράτους μέλους κατά τη διάρκεια ποινικής διαδικασίας, πρέπει να ενημερώνεται άμεσα σχετικά με τα δικονομικά του δικαιώματα γραπτώς (έγγραφο δικαιωμάτων). Ο συλληφθείς πρέπει να μπορεί να διαβάζει το έγγραφο δικαιωμάτων και να το διατηρεί καθόλη τη διάρκεια της στέρησης της ελευθερίας του.

2. Το έγγραφο δικαιωμάτων συντάσσεται σε απλή γλώσσα και περιλαμβάνει τουλάχιστον την ενημέρωση που αναφέρεται στο άρθρο 3 παράγραφος 2. Στο παράρτημα Ι της παρούσας οδηγίας περιλαμβάνεται ενδεικτικό υπόδειγμα του εγγράφου δικαιωμάτων.

3. Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι, σε περίπτωση που ο ύποπτος ή κατηγορούμενος δεν ομιλεί ή δεν κατανοεί τη γλώσσα των διαδικασιών, λαμβάνει το έγγραφο δικαιωμάτων σε γλώσσα που κατανοεί. Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι προβλέπεται μηχανισμός για την ενημέρωση των υπόπτων ή κατηγορουμένων με μερική απώλεια όρασης ή όσων δεν μπορούν να διαβάσουν. Όταν ο ύποπτος ή κατηγορούμενος είναι παιδί, οι πληροφορίες που περιέχονται στο έγγραφο δικαιωμάτων παρέχονται επίσης προφορικά και με τρόπο προσαρμοσμένο στην ηλικία, στον βαθμό ωριμότητας και στις πνευματικές και συναισθηματικές δυνατότητες του παιδιού.

4. Όταν το έγγραφο δικαιωμάτων δεν είναι διαθέσιμο στην αντίστοιχη γλώσσα, ο ύποπτος ή κατηγορούμενος ενημερώνεται για τα δικαιώματά του προφορικά σε γλώσσα που κατανοεί. Το έγγραφο δικαιωμάτων πρέπει στη συνέχεια να παρέχεται στον εμπλεκόμενο σε γλώσσα που αυτός κατανοεί και χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση.

Άρθρο 5 Δικαίωμα γραπτής ενημέρωσης σχετικά με τα δικαιώματα στις διαδικασίες του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης

Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι οι υποκείμενοι στις διαδικασίες εκτέλεσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης, λαμβάνουν κατάλληλο έγγραφο δικαιωμάτων στο οποίο καθορίζονται τα δικαιώματά τους όπως θεσπίζονται στην απόφαση-πλαίσιο 2002/584/ΔΕΥ. Το παράρτημα ΙΙ της παρούσας οδηγίας περιλαμβάνει ενδεικτικό υπόδειγμα του εγγράφου δικαιωμάτων.

Άρθρο 6 Δικαίωμα ενημέρωσης σχετικά με την κατηγορία

1. Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι ο ύποπτος ή κατηγορούμενος ενημερώνεται επαρκώς σχετικά με την κατηγορία ώστε να διασφαλίζεται ο δίκαιος χαρακτήρας των ποινικών διαδικασιών.

2. Η ενημέρωση που απαιτείται σύμφωνα με την παράγραφο 1 παρέχεται άμεσα και λεπτομερώς και σε γλώσσα που κατανοεί ο ύποπτος ή κατηγορούμενος. Σε περίπτωση παιδιού, η ενημέρωση σχετικά με τις κατηγορίες παρέχεται με τρόπο προσαρμοσμένο στην ηλικία, στον βαθμό ωριμότητας και στις πνευματικές και συναισθηματικές δυνατότητες του παιδιού.

3. Η παρεχόμενη ενημέρωση περιλαμβάνει:

α) περιγραφή των περιστάσεων υπό τις οποίες τελέστηκε η αξιόποινη πράξη, περιλαμβανομένου του χρόνου, του τόπου και του βαθμού συμμετοχής του υπόπτου ή κατηγορουμένου στην αξιόποινη πράξη και

β) τη φύση και τον νομικό χαρακτηρισμό της αξιόποινης πράξης.

Άρθρο 7 Δικαίωμα πρόσβασης στη δικογραφία

1. Όταν ένας ύποπτος ή κατηγορούμενος συλλαμβάνεται σε οποιοδήποτε στάδιο της ποινικής διαδικασίας, τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι χορηγείται στον ίδιο ή στον συνήγορό του πρόσβαση στα έγγραφα της δικογραφίας τα οποία παρουσιάζουν ενδιαφέρον για τον προσδιορισμό της νομιμότητας της σύλληψης ή της κράτησης.

2. Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι χορηγείται στον ύποπτο ή στον συνήγορό του πρόσβαση στη δικογραφία, μόλις ολοκληρωθεί η έρευνα επί της αξιόποινης πράξης. Η αρμόδια δικαστική αρχή μπορεί να αρνηθεί την πρόσβαση σε ορισμένα έγγραφα της δικογραφίας όταν η πρόσβαση σε αυτά τα έγγραφα ενδέχεται να συνεπάγεται σοβαρό κίνδυνο για τη ζωή άλλου προσώπου ή να υπονομεύει σοβαρά την εσωτερική ασφάλεια του κράτους μέλους στο οποίο λαμβάνει χώρα η διαδικασία. Όταν αυτό υπαγορεύεται από το συμφέρον της δικαιοσύνης, ο κατηγορούμενος ή ο συνήγορός του μπορεί να ζητά ευρετήριο των εγγράφων που περιέχονται στη δικογραφία.

3. Η πρόσβαση στη δικογραφία πρέπει να παρέχεται εγκαίρως ώστε ο ύποπτος ή κατηγορούμενος να μπορεί να προετοιμάσει την υπεράσπισή του ή να προσβάλλει προδικαστικές αποφάσεις. Η πρόσβαση στη δικογραφία παρέχεται δωρεάν.

Άρθρο 8 Επαλήθευση και ένδικα μέσα

1. Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν την ύπαρξη διαδικασίας μέσω της οποίας ελέγχεται εάν ο ύποπτος ή κατηγορούμενος έχει λάβει όλες τις συναφείς για εκείνον πληροφορίες, σύμφωνα με τα άρθρα 3 έως 7.

2. Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι ο ύποπτος ή κατηγορούμενος διαθέτει κάποιο ένδικο μέσο σε περίπτωση που δεν έχει λάβει την προβλεπόμενη ενημέρωση.

3. Όταν η γνωστοποίηση των δικαιωμάτων γίνεται προφορικά σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 4, καταγράφεται με τρόπο ώστε να μπορεί να ελεγχθεί το περιεχόμενο της γνωστοποίησης.

Άρθρο 9 Κατάρτιση

Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι οι αρμόδιοι αξιωματούχοι των αστυνομικών και δικαστικών αρχών λαμβάνουν την κατάλληλη κατάρτιση σε ό,τι αφορά τις υποχρεώσεις που καθορίζονται στα άρθρα 3 έως 8. Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ειδικότερα ότι οι αρμόδιοι αξιωματούχοι διαθέτουν επαρκή γνώση των δικαιωμάτων των υπόπτων και κατηγορουμένων, όπως αναφέρονται στο άρθρο 3, προκειμένου να τους παρέχουν την κατάλληλη ενημέρωση σχετικά με τα εν λόγω δικαιώματα.

Άρθρο 10 Ρήτρα μη υποβάθμισης των προτύπων

Καμία διάταξη της παρούσας οδηγίας δεν επιτρέπεται να εκληφθεί υπό την έννοια ότι περιστέλλει ή αποκλίνει από τα δικαιώματα και τις δικονομικές εγγυήσεις που ενδεχομένως κατοχυρώνονται από την ΕΣΔΑ, το ICCPR και από άλλες σχετικές διατάξεις διεθνούς δικαίου ή από τη νομοθεσία κρατών μελών που παρέχουν υψηλότερο βαθμό προστασίας.

Άρθρο 11 Εφαρμογή

1. Τα κράτη μέλη θεσπίζουν και δημοσιεύουν τις αναγκαίες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις για να συμμορφωθούν προς την παρούσα οδηγία, το αργότερο έως τις[35].

2. Ανακοινώνουν αμέσως στην Επιτροπή το κείμενο των διατάξεων αυτών και πίνακα αντιστοιχίας μεταξύ των εν λόγω διατάξεων και της παρούσας οδηγίας.

3. Όταν τα κράτη μέλη θεσπίζουν τις ανωτέρω διατάξεις, αυτές περιέχουν παραπομπή στην παρούσα οδηγία ή συνοδεύονται από παρόμοια παραπομπή κατά την επίσημη δημοσίευσή τους. Ο τρόπος της παραπομπής καθορίζεται από τα κράτη μέλη.

Άρθρο 12 Έκθεση

Μέχρι τις ………. [36], η Επιτροπή υποβάλλει έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο, όπου θα εκτιμά τον βαθμό στον οποίο τα κράτη μέλη έχουν λάβει τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να συμμορφωθούν με την παρούσα οδηγία, που συνοδεύεται, ενδεχομένως, από νομοθετικές προτάσεις.

Άρθρο 13 Έναρξη ισχύος

Η παρούσα οδηγία τίθεται σε ισχύ την εικοστή ημέρα από τη δημοσίευσή της στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης .

Άρθρο 14

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στα κράτη μέλη.

Βρυξέλλες,

Για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο Για το Συμβούλιο

Ο Πρόεδρος Ο Πρόεδρος

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι

[pic]

Ενδεικτικό[37] υπόδειγμα εγγράφου δικαιωμάτων για υπόπτους και κατηγορουμένους κατά τη σύλληψη:

Εάν έχετε συλληφθεί από την αστυνομία, έχετε τα ακόλουθα δικαιώματα:

A. να ενημερωθείτε για ποια αξιόποινη πράξη θεωρείστε ύποπτος

B. να λάβετε βοήθεια από δικηγόρο

Γ. να λάβετε υπηρεσίες διερμηνέα και μετάφραση των εγγράφων, εάν δεν κατανοείτε τη γλώσσα

Δ. να γνωρίζετε για πόσο χρονικό διάστημα μπορεί να διαρκέσει η κράτησή σας

Έχετε το δικαίωμα να κρατήσετε το παρόν έγγραφο δικαιωμάτων μαζί σας για όσο διάστημα παραμένετε υπό κράτηση.

A. Ενημέρωση σχετικά με τους λόγους για τους οποίους θεωρείστε ύποπτος

- Έχετε δικαίωμα να γνωρίζετε τους λόγους για τους οποίους θεωρείστε ύποπτος για τέλεση αξιόποινης πράξης αμέσως μόλις στερηθείτε την ελευθερία σας, ακόμη και αν η αστυνομία δεν σας ανακρίνει.

- Εσείς ή ο συνήγορός σας μπορείτε να ζητήσετε να δείτε τμήματα της δικογραφίας σχετικά με τη σύλληψη και την κράτησή σας ή να ενημερωθείτε αναλυτικά σχετικά με το περιεχόμενό της.

Β. Βοήθεια δικηγόρου

- Έχετε το δικαίωμα να μιλήσετε με δικηγόρο προτού να αρχίσουν να σας ανακρίνουν οι αστυνομικοί.

- Εάν ζητήσετε επικοινωνία με δικηγόρο, αυτό δεν σημαίνει ότι έχετε κάνει οπωσδήποτε κάποια αξιόποινη πράξη.

- Η αστυνομία πρέπει να σας βοηθήσει να έρθετε σε επικοινωνία με κάποιον δικηγόρο.

- Ο δικηγόρος είναι ανεξάρτητος από την αστυνομία και δεν θα αποκαλύψει καμία από τις πληροφορίες που του δίνετε χωρίς τη συγκατάθεσή σας.

- Έχετε το δικαίωμα να μιλάτε με τον δικηγόρο σας κατ’ ιδίαν είτε στο αστυνομικό τμήμα είτε και τηλεφωνικώς.

- Εάν δεν έχετε τη δυνατότητα να πληρώσετε τα έξοδα του δικηγόρου, η αστυνομία πρέπει να σας παράσχει πληροφορίες σχετικά με την εν όλω ή εν μέρει δωρεάν νομική συνδρομή.

Γ. Βοήθεια διερμηνέα

- Εάν δεν μιλάτε ή δεν κατανοείτε τη γλώσσα, θα ζητηθεί για λογαριασμό σας διερμηνέας. Ο διερμηνέας είναι ανεξάρτητος από την αστυνομία και δεν θα αποκαλύψει καμία από τις πληροφορίες που του δίνετε χωρίς τη συγκατάθεσή σας.

- Μπορείτε επίσης να ζητήσετε διερμηνέα ώστε να συνεννοηθείτε με τον δικηγόρο σας.

- Η βοήθεια από διερμηνέα παρέχεται δωρεάν.

- Δικαιούστε μετάφραση οποιασδήποτε δικαστικής εντολής για τη σύλληψη ή την κράτησή σας. Μπορείτε επίσης να ζητήσετε τη μετάφραση άλλων σημαντικών εγγράφων της έρευνας.

Δ. Για πόσο διάστημα μπορείτε να στερηθείτε την ελευθερία σας;

- Εάν δεν αφεθείτε ελεύθερος, πρέπει να οδηγηθείτε ενώπιον δικαστή εντός * [38] ωρών αφότου έχετε στερηθεί την ελευθερία σας.

- Ο δικαστής πρέπει να σας ακούσει και να αποφασίσει εάν πρέπει να παραμείνετε υπό κράτηση ή να αφεθείτε ελεύθερος. Έχετε το δικαίωμα να λάβετε μετάφραση της απόφασης του δικαστή για την παραμονή σας υπό κράτηση.

- Έχετε το δικαίωμα να ζητήσετε την απελευθέρωσή σας ανά πάσα στιγμή. Ο δικηγόρος σας μπορεί να σας συμβουλεύσει σχετικά με τις διαδικασίες που πρέπει να ακολουθήσετε.

- ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ

[pic]

Ενδεικτικό[39] υπόδειγμα εγγράφου δικαιωμάτων για συλληφθέντες βάσει ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης:

Εάν συλληφθείτε από την αστυνομία βάσει ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης, έχετε τα ακόλουθα δικαιώματα:

A. να γνωρίζετε τους λόγους για τους οποίους έχετε συλληφθεί

B. να λάβετε βοήθεια από δικηγόρο

Γ. να λάβετε υπηρεσίες διερμηνέα και μετάφραση των εγγράφων, εάν δεν κατανοείτε τη γλώσσα

Δ. να ενημερωθείτε σχετικά με το δικαίωμά σας να δεχτείτε να παραδοθείτε

E. να σας παρασχεθεί ακρόαση, εάν δεν συμφωνείτε να παραδοθείτε

ΣΤ. να αφεθείτε ελεύθερος (μετά την παρέλευση της προβλεπόμενης προθεσμίας)

Έχετε το δικαίωμα να κρατήσετε το παρόν έγγραφο δικαιωμάτων μαζί σας για όσο διάστημα παραμένετε υπό κράτηση.

A. Το δικαίωμά σας να γνωρίζετε τους λόγους της σύλληψής σας

- Έχετε το δικαίωμα να γνωρίζετε για ποιους λόγους καταζητείστε από μια άλλη χώρα.

B. Βοήθεια δικηγόρου

- Έχετε το δικαίωμα να έρθετε σε επαφή με δικηγόρο. Η αστυνομία πρέπει να σας βοηθήσει να έρθετε σε επικοινωνία με κάποιον δικηγόρο.

- Ο δικηγόρος είναι ανεξάρτητος από την αστυνομία και δεν θα αποκαλύψει καμία από τις πληροφορίες που του δίνετε χωρίς τη συγκατάθεσή σας.

- Έχετε το δικαίωμα να μιλάτε με τον δικηγόρο σας κατ’ ιδίαν είτε στο αστυνομικό τμήμα είτε και τηλεφωνικώς.

- Εάν δεν έχετε τη δυνατότητα να πληρώσετε τα έξοδα του δικηγόρου, η αστυνομία πρέπει να σας παράσχει πληροφορίες σχετικά με δωρεάν νομική συνδρομή.

Γ. Βοήθεια διερμηνέα

- Εάν δεν μιλάτε ή δεν κατανοείτε τη γλώσσα, θα ζητηθεί για λογαριασμό σας διερμηνέας. Ο διερμηνέας είναι ανεξάρτητος από την αστυνομία και δεν θα αποκαλύψει καμία από τις πληροφορίες που του δίνετε χωρίς τη συγκατάθεσή σας.

- Μπορείτε επίσης να ζητήσετε διερμηνέα ώστε να συνεννοηθείτε με τον δικηγόρο σας.

- Η βοήθεια από διερμηνέα παρέχεται δωρεάν.

- Δικαιούστε μετάφραση οποιασδήποτε δικαστικής εντολής για τη σύλληψη ή την κράτησή σας. Μπορείτε επίσης να ζητήσετε τη μετάφραση άλλων σημαντικών εγγράφων της έρευνας.

Δ. Το δικαίωμά σας να δεχθείτε να παραδοθείτε

- Έχετε δικαίωμα να δεχθείτε να παραδοθείτε στο πλαίσιο ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης. Αυτό επιταχύνει κατά κανόνα τις διαδικασίες.

- Εάν δεχθείτε να παραδοθείτε, ενδέχεται να είναι δύσκολο στη συνέχεια να αλλάξετε γνώμη. Προτού αποφασίσετε εάν θα δεχθείτε ή όχι να παραδοθείτε, απευθυνθείτε σε δικηγόρο.

E. Το δικαίωμά σας για ακρόαση

- Εάν δεν συναινείτε στην έκδοσή σας στο κράτος μέλος που σας αναζητά, μπορείτε να εμφανιστείτε ενώπιον δικαστή και να εξηγήσετε τους λόγους για τους οποίους δεν συναινείτε στην έκδοσή σας.

ΣΤ. Το δικαίωμά σας να αφεθείτε ελεύθερος μετά την παρέλευση της προβλεπόμενης προθεσμίας

- Κατά κανόνα, η παράδοσή σας πρέπει να λάβει χώρα εντός 10 ημερών από την έκδοση τελεσίδικης απόφασης δικαστηρίου για την παράδοσή σας. Εάν δεν έχει γίνει η παράδοσή σας εντός 10 ημερών, κατά κανόνα οι αρχές πρέπει να σας αφήσουν ελεύθερο. Παρόλα αυτά, συνιστάται να απευθυνθείτε σε δικηγόρο σχετικά με το θέμα, δεδομένου ότι υπάρχουν ορισμένες εξαιρέσεις σε αυτόν τον κανόνα.

[1] Επεξήγηση του άρθρου 48, που περιλαμβάνεται στις επεξηγήσεις σχετικά με τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων.

[2] 999 U.N.T.S. 171. Το ICCPR είναι ένα διεθνές σύμφωνο για τα ατομικά και πολιτικά δικαιώματα το οποίο τέθηκε προς υπογραφή με απόφαση της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών στις 16 Δεκεμβρίου 1966, έχει κυρωθεί από όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ και είναι δεσμευτικό για αυτά δυνάμει του διεθνούς δικαίου.

[3] 15 και 16 Οκτωβρίου 1999.

[4] Συμπέρασμα 33.

[5] COM(2000) 495 της 29.7.2000.

[6] ΕΕ C 12 της 15.1.2001, σ. 10.

[7] COM (2004) 328 της 28.4. 2004.

[8] ΕΕ C 295 της 4.12. 2009, σ.1.

[9] Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, 10-11 Δεκεμβρίου 2009.

[10] T. Spronken, G. Vermeulen et al, EU Procedural Rights in Criminal Proceedings , Antwerp 2009, E. Cape, Z. Namoradze et al, Effective Criminal Defence in Europe , Antwerp 2010.

[11] Padalov κατά Βουλγαρίας, απόφαση της 10ης Αυγούστου 2006, αίτηση αριθ. 54784/00.

[12] Talat Tunc κατά Τουρκίας , απόφαση της 27ης Μαρτίου 2007, αίτηση αριθ. 32432/96.

[13] Panovits κατά Κύπρου , απόφαση της 11ης Δεκεμβρίου 2008, αίτηση αριθ. 4268/04, παρ. 72-73.

[14] Mattoccia κατά Ιταλίας , απόφαση της 25ης Ιουλίου 2000, αίτηση αριθ. 23969/94, παρ. 60.

[15] Fox, Campbell και Hartley, απόφαση της 30ής Αυγούστου 1990, αίτηση αριθ. A 182, παρ. 40.

[16] Pélissier και Sassi κατά Γαλλίας , απόφαση της 25ης Μαρτίου 1999, αίτηση αριθ. 25444/94, παρ. 54, Mattoccia κατά Ιταλίας , απόφαση της 25ης Ιουλίου 2000, αίτηση αριθ. 23969/94, παρ. 60 και 71.

[17] Brozicek κατά Ιταλίας , απόφαση της 19ης Δεκεμβρίου 1989, αίτηση αριθ. 10964/84, παρ. 41, Mattoccia κατά Ιταλίας , απόφαση της 25ης Ιουλίου 2000, αίτηση αριθ. 23969/94, παρ. 65, Vaudelle κατά Γαλλίας , απόφαση της 30ής Ιανουαρίου 2001, αίτηση αριθ. 35683/97, παρ.59.

[18] Mattoccia κατά Ιταλίας , απόφαση της 25ης Ιουλίου 2000, αίτηση αριθ. 23969/94, παρ. 65.

[19] Kamasinsksi κατά Αυστρίας , απόφαση της 19ης Δεκεμβρίου 1989, αίτηση αριθ. 9783/82, παρ. 79

[20] Απόφαση-πλαίσιο του Συμβουλίου της 13ης Ιουνίου 2002 για το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης και τις διαδικασίες παράδοσης μεταξύ των κρατών μελών (2002/584/JHA).

[21] CPT, The CPT standards – "Substantive" sections of the CPT's General Reports , CPT/Inf/E (2002) 1 – Rev. 2009, σσ. 11, 12.

[22] Panovits κατά Κύπρου , απόφαση της 11ης Δεκεμβρίου 2008, αίτηση αριθ. 4268/04, παρ. 67.

[23] T. Spronken, G. Vermeulen et al, EU Procedural Rights in Criminal Proceedings , Antwerp 2009, E. Cape, Z. Namoradze et al, Effective Criminal Defence in Europe , Antwerp 2010.

[24] Edwards κατά Ηνωμένου Βασιλείου , απόφαση της 16ης Δεκεμβρίου 1992, αίτηση αριθ. 13071/87, παρ. 36.

[25] Garcia Alva κατά Γερμανίας , απόφαση της 13ης Φεβρουαρίου 2001, αίτηση αριθ. 23541/94, παρ. 47-55, Schöps κατά Γερμανίας , απόφαση της 13ης Φεβρουαρίου 2001, αίτηση αριθ. 251164/94, παρ. 41-42, Mooren κατά Γερμανίας , απόφαση της 9ης Ιουλίου 2009, αίτηση αριθ. 11364/03, παρ. 121-124.

[26] ΕΕ C , , σ. .

[27] ΕΕ C , , σ. .

[28] ΕΕ C 12 της 15.1.2001, σ. 10.

[29] ΕΕ C 295 της 4.12.2009, σ. 1.

[30] ΕΕ C 115 της 4.5.2010.

[31] Οδηγία 2010/xxx/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με το δικαίωμα σε διερμηνεία και μετάφραση στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών (8 Οκτωβρίου 2010).

[32] COM(2010)171 της 20.4. 2010.

[33] ΕΕ L 190 της 18.7.2002, σ.1.

[34] Η τελική διατύπωση αυτής της αιτιολογικής σκέψης θα εξαρτηθεί από τη θέση που θα υιοθετήσουν το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιρλανδία σύμφωνα με τις διατάξεις του πρωτοκόλλου (αριθ. 21).

[35] 24 μήνες μετά τη δημοσίευση της παρούσας οδηγίας στην Επίσημη Εφημερίδα .

[36] 36 μήνες μετά τη δημοσίευση της παρούσας οδηγίας στην Επίσημη Εφημερίδα .

[37] Συμπληρώνεται με άλλα συναφή δικονομικά δικαιώματα που ισχύουν στα κράτη μέλη.

[38] (…).

[39] Συμπληρώνεται με άλλα συναφή δικονομικά δικαιώματα που ισχύουν στα κράτη μέλη.