Για την αντιμετώπιση της πανδημίας COVID-19, η ΕΕ δρομολόγησε το πρωτοφανές σχέδιο ανάκαμψης Next Generation EU. Ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας αποτελεί το μεγαλύτερο πρόγραμμα του σχεδίου ανάκαμψης με δάνεια και επιχορηγήσεις για τα κράτη μέλη ύψους έως και 672,5 δισ. EUR για τη χρηματοδότηση μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων. Οι επενδύσεις και οι μεταρρυθμίσεις που ενσωματώνονται στα εθνικά σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας θα βοηθήσουν τα κράτη μέλη να αξιοποιήσουν τις ευκαιρίες της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης και να αντιμετωπίσουν τις κύριες οικονομικές και κοινωνικές προκλήσεις που έχουν εντοπιστεί μέσω του πλαισίου της ΕΕ για τη διακυβέρνηση και τον συντονισμό της οικονομικής πολιτικής. Η έκδοση υψηλής ποιότητας ομολόγων σε ευρώ στο πλαίσιο του Next Generation EU θα προσδώσει σημαντικό βάθος και ρευστότητα στις κεφαλαιαγορές της ΕΕ και θα καταστήσει αυτές και το ευρώ ελκυστικότερα για τους επενδυτές. Η έκδοση από την ΕΕ μπορεί επίσης να στηρίξει μεγαλύτερο άνοιγμα των διεθνών επενδυτών στην ΕΕ, παρέχοντας τη συνιστώσα χαμηλού κινδύνου των ισορροπημένων χαρτοφυλακίων και την ιδιότητα του αποθεματικού νομίσματος.

Επίσης, η αντιμετώπιση της κρίσης μετατρέπει την ΕΕ σε σημαντικό παράγοντα στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Έως τον Νοέμβριο 2020, η Επιτροπή προέβη ήδη στην έκδοση κοινωνικών ομολόγων ύψους 39,5 δισ. EUR σε τρεις δόσεις, από τα συνολικά προβλεπόμενα 100 δισ.EUR, στο πλαίσιο του μέσου EU SURE για να συμβάλει στην προστασία των θέσεων απασχόλησης και στη διατήρηση των ατόμων στην εργασία τους. Το ενδιαφέρον των επενδυτών για τα μέσα αυτά υπήρξε εξαιρετικά έντονο, αντανακλώντας επίσης την υψηλή βαθμολόγηση πιστοληπτικής ικανότητας των ομολόγων της Ένωσης. Για τη χρηματοδότηση του Next Generation EU, η Επιτροπή θα δανειστεί στις κεφαλαιαγορές έως 750 δισ. EUR για λογαριασμό της Ένωσης στη διάρκεια της περιόδου 2021-2026. Η έκδοση αυτή παρέχει την ευκαιρία να καθιερωθεί ένα παγκόσμιο σημείο αναφοράς (καμπύλη απόδοσης) για διεθνείς επενδυτές που αναζητούν επενδύσεις σε περιουσιακά στοιχεία σε ευρώ.

Ωστόσο, η πανδημία αποκάλυψε επίσης τα δυνατά σημεία της ΕΕ. Η ΕΕ εφαρμόζει συντονισμένη αντίδραση στην κρίση και στις οικονομικές επιπτώσεις της. Με τον μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό και την πρωτοβουλία Next Generation EU, η ΕΕ παρείχε τη μεγαλύτερη δέσμη κινήτρων που έχει θέσει ποτέ σε εφαρμογή για να ενισχύσει την ανάκαμψη και να θέσει τα θεμέλια για μια σύγχρονη και πιο βιώσιμη ΕΕ. Η αντιμετώπιση της κρίσης ενισχύει την ανθεκτικότητα της ΕΕ, αποδεικνύεται έντονα καθησυχαστική για τις αγορές και τους οικονομικούς παράγοντες και προωθεί την εμπιστοσύνη των επενδυτών στην ΕΕ και στο ευρώ.

Επιπλέον, η Επιτροπή δημοσίευσε επίσης επικαιροποίηση του σχεδίου δράσης για την Ένωση Κεφαλαιαγορών, τη στρατηγική πληρωμών λιανικής για την ΕΕ και τη στρατηγική ψηφιακών χρηματοοικονομικών υπηρεσιών. Στις αρχές του 2021, πρόκειται να εγκρίνει ανανεωμένη στρατηγική για τη βιώσιμη χρηματοδότηση. Η δέσμη μέτρων για την ανάκαμψη των κεφαλαιαγορών τροποποίησε τους κανόνες της ΕΕ για τις κεφαλαιαγορές με σκοπό να βοηθήσει τις εταιρείες της ΕΕ να συγκεντρώσουν κεφάλαια σε δημόσιες αγορές, να στηρίξει τη δανειοδοτική ικανότητα των τραπεζών και να ενισχύσει τις επενδύσεις κατά τη διάρκεια της κρίσης λόγω της νόσου COVID-19. Η δέσμη μέτρων για τις τράπεζες έχει επίσης ως στόχο να διευκολύνει τη χορήγηση δανείων στην οικονομία.

Οι χρηματοπιστωτικές αγορές διαδραματίζουν επίσης καίριο ρόλο στις φιλοδοξίες της ΕΕ για το κλίμα και το περιβάλλον. Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία και οι στόχοι της ΕΕ για την ενέργεια και το κλίμα θα επιφέρουν σημαντικές αλλαγές στο εμπόριο ενεργειακών προϊόντων της ΕΕ, με αποτέλεσμα την ανάπτυξη εκκολαπτόμενων αγορών, όπως του υδρογόνου, και την αύξηση της ανάγκης για ισχυρές στρατηγικές αλυσίδες εφοδιασμού ανανεώσιμης ενέργειας και άλλων τεχνολογιών που έχουν καίρια σημασία για την πράσινη μετάβαση και την ενεργειακή ασφάλεια της ΕΕ. Ο εν λόγω οικονομικός μετασχηματισμός απαιτεί σημαντικές δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις και τον αναπροσανατολισμό των επενδυτικών ροών σε βιώσιμα έργα.

Με βάση αυτές τις πολιτικές, η ΕΕ καλείται να εφαρμόσει πρόσθετες στοχευμένες δράσεις στους ακόλουθους τρεις πυλώνες:

–ενίσχυση του διεθνούς ρόλου του ευρώ, προσεγγίζοντας εταίρους τρίτων χωρών για την προώθηση της χρήσης του ευρώ, των μέσων και των δεικτών αναφοράς σε ευρώ, την υπέρβαση των φραγμών στην παγκόσμια χρήση του και την προαγωγή της θέσης του ως διεθνούς νομίσματος αναφοράς στους τομείς της ενέργειας και των εμπορευμάτων·

–περαιτέρω ανάπτυξη των υποδομών των χρηματοπιστωτικών αγορών της ΕΕ και αύξηση της ανθεκτικότητάς τους, μεταξύ άλλων έναντι κάθε εξωεδαφικής εφαρμογής κυρώσεων και άλλων μέτρων τρίτων χωρών·

–περαιτέρω προώθηση της ομοιόμορφης εφαρμογής και εκτέλεσης των κυρώσεων που επιβάλλει η ΕΕ.

3.Ενίσχυση του διεθνούς ρόλου του ευρώ

Το ευρώ αποτελεί βασικό σύμβολο και μέσο ολοκλήρωσης και αυτονομίας της ΕΕ. Υποστηρίζει τις πληρωμές για αγαθά και υπηρεσίες, την ανταλλαγή συναλλάγματος, τα δάνεια και τις συναλλαγές στην κεφαλαιαγορά. Χρησιμεύει επίσης ως νόμισμα τιμολόγησης, ως μέσο αποθήκευσης αξίας εκτός της ζώνης του ευρώ και ως αποθεματικό νόμισμα. Στην ανακοίνωση του Δεκεμβρίου 2018 με τίτλο «Η πορεία προς την ενίσχυση του διεθνούς ρόλου του ευρώ» καθορίζονται βασικές δράσεις για την προώθηση του διεθνούς ρόλου του ενιαίου νομίσματος. Η ανακοίνωση συνοδεύτηκε από σύσταση για τον διεθνή ρόλο του ευρώ στον τομέα της ενέργειας και ακολούθησαν πέντε τομεακές διαβουλεύσεις σχετικά με τον ρόλο του ευρώ στις αγορές συναλλάγματος, στον τομέα της ενέργειας, στις αγορές πρώτων υλών, στο εμπόριο βασικών γεωργικών προϊόντων και τροφίμων και στον τομέα των μεταφορών .

Από την άποψη της άσκησης νομισματικής πολιτικής, η διεύρυνση της χρήσης του ευρώ μπορεί να αποφέρει οφέλη, όπως έσοδα από την έκδοση νομίσματος, μεγαλύτερη νομισματική αυτονομία, ισχυρότερη παγκόσμια μετάδοση της νομισματικής πολιτικής. Η αυξημένη χρήση θα μειώσει επίσης το κόστος συναλλαγών, διαχείρισης κινδύνων και χρηματοδότησης και θα περιορίσει τον αντίκτυπο κλυδωνισμών στις τιμές συναλλάγματος. Τα οφέλη αυτά φαίνεται να υπερτερούν του κόστους, όπως η πίεση για την ανατίμηση του νομίσματος σε περιόδους ακραίων συνθηκών. Ο ισχυρότερος ρόλος του ευρώ θα συμβάλει επίσης στη μεγαλύτερη συστημική σταθερότητα, δεδομένου ότι διαφοροποιεί το παγκόσμιο νομισματικό καθεστώς και περιορίζει τις επιπτώσεις των ασύμμετρων κλυδωνισμών, ιδίως εκείνων που συνδέονται με τις νομισματικές πολιτικές τρίτων χωρών. Η ομαλή λειτουργία των ρυθμίσεων ρευστότητας, όπως οι διευκολύνσεις ανταλλαγής και επαναγοράς με τρίτες χώρες, προσφέρει στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) τη δυνατότητα να εκπληρώνει τον στόχο της όσον αφορά τη σταθερότητα των τιμών, να αποτρέπει τη μετατροπή της έλλειψης ρευστότητας σε ευρώ σε κινδύνους για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και μπορεί να συμβάλει στην ενίσχυση της παγκόσμιας θέσης του ευρώ. Σε περιόδους κρίσης ρευστότητας, οι ρυθμίσεις αυτές μειώνουν τον κίνδυνο δευτερογενών επιπτώσεων στις χρηματοπιστωτικές αγορές της ζώνης του ευρώ και συνιστούν σημαντικό μηχανισμό προστασίας της ρευστότητας για τρίτες χώρες που χρησιμοποιούν εκτενώς το ευρώ για χρηματοοικονομικές και εμπορικές συναλλαγές. Η μεγαλύτερη διαφοροποίηση του παγκόσμιου νομισματικού τοπίου θα ενισχύσει επίσης τη συνολική ανταπόκριση του διεθνούς εμπορίου στις προσαρμογές των συναλλαγματικών ισοτιμιών, ιδίως όσον αφορά τις αναδυόμενες οικονομίες

Έτσι, ο ισχυρότερος διεθνής ρόλος του ευρώ μπορεί να αποτελέσει μέρος μιας ευρύτερης τάσης, στο πλαίσιο της οποίας η διαφοροποίηση του νομίσματος στην τιμολόγηση και στη χρηματοδότηση συμβάλλει στον σταθεροποιητικό ρόλο των εξωτερικών μηχανισμών αποκατάστασης της ισορροπίας και των προσαρμογών των συναλλαγματικών ισοτιμιών.

Με βάση τις προτάσεις που αναφέρονται στο προηγούμενο τμήμα, η Επιτροπή επεξεργάζεται πρόσθετα μέτρα για την προώθηση της χρήσης του ευρώ σε παγκόσμιο επίπεδο.

Αύξηση των συναλλαγών χρεογράφων, εμπορευμάτων και συναφών χρηματοπιστωτικών μέσων σε ευρώ

Η ΕΕ είναι ο μεγαλύτερος έμπορος στον κόσμο και αντιπροσωπεύει περισσότερο από το ένα τέταρτο του παγκόσμιου εμπορίου. Το 2018, το ευρώ ήταν το πλέον χρησιμοποιούμενο νόμισμα για εξαγωγές της ΕΕ, ενώ το δολάριο ΗΠΑ χρησιμοποιήθηκε περισσότερο για εισαγωγές στην ΕΕ. Παρότι οι έμποροι έχουν την ελευθερία να επιλέγουν το νόμισμα συναλλαγών βάσει παραμέτρων της αγοράς, υπάρχει περιθώριο για την προώθηση της χρήσης του ευρώ στο πλαίσιο των εμπορικών συμφωνιών της ΕΕ. Η ολοκλήρωση της συμφωνίας που θα διαδεχθεί τη συμφωνία του Κοτονού θα επιτρέψει στην ΕΕ και στους εταίρους της στην Αφρική, στην Καραϊβική και στον Ειρηνικό να ενθαρρύνουν την ευρύτερη χρήση των αντίστοιχων νομισμάτων τους, και η Επιτροπή θα διερευνήσει περαιτέρω ευκαιρίες για την προώθηση της χρήσης του ευρώ στην εν λόγω περιοχή. Η Επιτροπή θα εξετάσει επίσης το ενδεχόμενο αντιμετώπισης τυχόν κενών πληροφόρησης που έχει εντοπίσει όσον αφορά τις πληρωμές εμπόρων σε ευρώ. Για τον σκοπό αυτόν, μπορούν να κινητοποιηθούν οι αντιπροσωπείες της ΕΕ και μπορούν να παρασχεθούν πρόσθετες πληροφορίες μέσω της βάσης δεδομένων «Access2Markets» για την πρόσβαση στην αγορά.

Οι αγορές εμπορευμάτων αποτελούν μία από τις κύριες πτυχές του παγκόσμιου εμπορίου. Μετά την έκδοση της σύστασης της Επιτροπής για τον διεθνή ρόλο του ευρώ, σημειώθηκε σημαντική πρόοδος στον τομέα της ενέργειας όσον αφορά τη χρήση του ευρώ στις αγορές φυσικού αερίου της ΕΕ. Το μερίδιο των συμβάσεων φυσικού αερίου που υπογράφηκαν σε ευρώ αυξήθηκε από 38 % το 2018 σε 64 % το 2020. Οι δείκτες αναφοράς σε ευρώ επίσης αναγνωρίζονται και χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο παγκοσμίως. Για την περαιτέρω αύξηση της χρήσης του ευρώ στις συναλλαγές εμπορευμάτων, η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να συζητά με τους κύριους παράγοντες σε βασικούς στρατηγικούς τομείς, συμπεριλαμβανομένων των εμπορευμάτων, των αεροσκαφών, της υγειονομικής περίθαλψης και των πρώτων υλών κρίσιμης σημασίας για ανανεώσιμες μορφές ενέργειας.

Επίσης, υπάρχει ανάγκη διατήρησης της ανταγωνιστικότητας και της ελκυστικότητας των χρηματοπιστωτικών αγορών της ΕΕ για τους συμμετέχοντες στη διεθνή αγορά. Στο πλαίσιο της ευρύτερης δέσμης μέτρων για την ανάκαμψη των κεφαλαιαγορών, η Επιτροπή πρότεινε ορισμένα μέτρα βάσει της οδηγίας για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων (MiFID II), με σκοπό την προώθηση μεγαλύτερων επενδύσεων και συναλλαγών. Σε αυτά περιλαμβάνεται η μείωση ορισμένων απαιτήσεων που είναι υπερβολικά επαχθείς ή παρεμποδίζουν την ανάπτυξη των κεφαλαιαγορών της ΕΕ. Επιπλέον, η Επιτροπή πρότεινε την τροποποίηση των κανόνων της MiFID II που ισχύουν για τις αγορές ενεργειακών παραγώγων. Σκοπός είναι να στηριχθεί η ανάπτυξη των αγορών ενέργειας σε ευρώ και να παρασχεθεί στις εταιρείες της ΕΕ η δυνατότητα να διαχειρίζονται τους κινδύνους τους, διασφαλίζοντας παράλληλα την ακεραιότητα των αγορών εμπορευμάτων.

Με βάση την επιτυχή μεταρρύθμιση των αγορών παραγώγων επί εμπορευμάτων για την ενέργεια, ιδίως την ηλεκτρική ενέργεια και το φυσικό αέριο, που επιτεύχθηκε στο πλαίσιο της δέσμης μέτρων για την ανάκαμψη των κεφαλαιαγορών, η Επιτροπή θα επανεξετάσει τον κανονισμό για τους δείκτες αναφοράς το 2022. Η εν λόγω επανεξέταση θα έχει ως στόχο να διευκολύνει την εμφάνιση δεικτών σε ευρώ που θα καλύπτουν βασικούς τομείς της οικονομίας, συμπεριλαμβανομένων των εκκολαπτόμενων αγορών ενέργειας, όπως η αγορά του υδρογόνου. Η Επιτροπή θα χρησιμοποιήσει επίσης την επανεξέταση αυτή για να αξιολογήσει αν απαιτείται περαιτέρω μεταρρύθμιση με σκοπό να ενισχυθεί η ευρωστία των δεικτών αναφοράς επιτοκίων σε ευρώ. Σύμφωνα με τις διεθνείς μεταρρυθμιστικές προσπάθειες των κρίσιμων επιτοκίων διατραπεζικού δανεισμού (IBOR), η Επιτροπή θα επανεξετάζει τακτικά την αξιοπιστία όλων των κρίσιμων ή συστημικών δεικτών αναφοράς, ιδίως όταν είναι σε ευρώ.

Η Επιτροπή θα προβεί επίσης σε περαιτέρω επανεξέταση της οδηγίας MiFID/του κανονισμού MiFIR το 2021. Στο πλαίσιο αυτής της επανεξέτασης, η Επιτροπή θα προτείνει τη βελτίωση, την απλούστευση και την περαιτέρω εναρμόνιση του πλαισίου διαφάνειας των αγορών κινητών αξιών, με στόχο να αυξήσει τη διαπραγμάτευση χρεογράφων σε ευρώ σε δευτερογενείς αγορές. Η πρόταση θα περιλαμβάνει τον σχεδιασμό και την εφαρμογή ενός ενοποιημένου δελτίου συναλλαγών, ιδίως όσον αφορά εκδόσεις εταιρικών ομολόγων — μια κεντρική βάση δεδομένων, η οποία συγκεντρώνει τις διάφορες πηγές μετασυναλλακτικών στοιχείων σε μία και μόνο προβολή. Το ενοποιημένο δελτίο θα διασφαλίσει ότι θα πραγματοποιούνται περισσότερες συναλλαγές σε διαφανείς ρυθμιζόμενες πλατφόρμες, αυξάνοντας έτσι το βάθος της αγοράς και την ελκυστικότητα των κινητών αξιών σε ευρώ και για τους εκδότες και για τους επενδυτές.

Βασική δράση 2: Η Επιτροπή θα στηρίξει περαιτέρω την ανάπτυξη παραγώγων επί εμπορευμάτων σε ευρώ για την ενέργεια και τις πρώτες ύλες και θα διευκολύνει την εμφάνιση δεικτών αναφοράς και τόπων διαπραγμάτευσης σε ευρώ, που θα καλύπτουν βασικούς τομείς, συμπεριλαμβανομένων των εκκολαπτόμενων αγορών ενέργειας, όπως του υδρογόνου.

Έκδοση από την ΕΕ και προσέγγιση επενδυτών και εκδοτών τρίτων χωρών

Με την εφαρμογή του Next Generation EU και της προσωρινής στήριξης για τον μετριασμό των κινδύνων ανεργίας σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης (SURE), η ΕΕ θα αναδειχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους εκδότες χρεωστικών τίτλων σε παγκόσμιο επίπεδο. Η επιτυχία των πρώτων εκδόσεων του μέσου SURE κατέδειξε τη ζήτηση των διεθνών επενδυτών για τα ομόλογα έκδοσης ΕΕ, κυρίως λόγω της υψηλής πιστωτικής ποιότητάς τους. Η ΕΕ θα εκδώσει νέους χρεωστικούς τίτλους ύψους σχεδόν 1 τρισ. EUR έως το 2026. Μέσω αυτών των προγραμμάτων, η Επιτροπή θα εκδώσει ομόλογα με διαφορετική διάρκεια, συμπεριλαμβανομένων βραχυπρόθεσμων χρεογράφων.