Γνωμοδότηση για τις επιπτώσεις των συμφωνιών του Γύρου της Ουρουγουάης (94/C 393/31)

Στις 26 Φεβρουαρίου 1994, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε, σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού, να εκδώσει γνωμοδότηση για τις επιπτώσεις των συμφωνιών του Γύρου της Ουρουγουάης.

Το τμήμα εξωτερικών σχέσεων, εμπορικής και αναπτυξιακής πολιτικής στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε την πρόσθετη γνωμοδότησή του στις 11 Ιουλίου 1994 (εισηγητής : ο κ. Giesecke και συνεισηγητής ο κ. Ch. Pelletier).

Κατά τη 318η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 15ης Σεπτεμβρίου 1994), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εξέδωσε την ακόλουθη γνωμοδότηση ομόφωνα.

ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

Η παρούσα έκθεση αποτελεί συνέχεια των γνωμοδοτήσεων και εκθέσεων της ΟΚΕ για τις διαπραγματεύσεις του Γύρου της Ουρουγουάης στα πλαίσια της ΓΣΔΕ. Σκοπός είναι να εκτιμηθούν τα αποτελέσματα των συνομιλιών του θέρους 1994 και να εξετασθούν λεπτομερέστερα τα δύσκολα θέματα και τα ανοικτά ζητήματα της δέσμης μέτρων της Γενεύης. Η ΟΚΕ στηριζόμενη στο σκεπτικό ότι το πρόγραμμα του Γύρου της Ουρουγουάης καταρτίσθηκε κατά το πρώτο ήμισυ της προηγούμενης δεκαετίας, θα εξετάσει τα νέα προβλήματα που τίθενται από τις δυναμικές εξελίξεις της παγκόσμιας οικονομίας.

1. Εισαγωγή

1.1. Αναμφίβολα, η ολοκλήρωση του Γύρου Συνομιλιών της Ουρουγουάης στα πλαίσια της ΓΣΔΕ αποτελεί το σημαντικότερο βήμα στην ιστορία της εμπορικής πολιτικής. Παρά το γεγονός ότι τα περισσότερα κράτη που συμμετείχαν στις συνομιλίες αντιμετωπίζουν δύσκολη οικονομική κατάσταση, τέθηκαν οι βάσεις για την αρχή μιας ενιαίας διαδικασίας φιλελευθεροποίησης για ένα διαφανές δίκαιο και ένα ολοκληρωμένο σύστημα παγκόσμιου εμπορίου. Έως την τελευταία στιγμή υπήρχαν φόβοι ότι δεν θα επιτευχθεί ευρεία συμφωνία για τα πολυάριθμα θέματα των διαπραγματεύσεων. Η αποτυχία των διαπραγματεύσεων θα σήμαινε όμως την ενίσχυση του προστατευτισμού που άρχισε να εξαπλώνεται ήδη κατά τα τελευταία έτη και έχει λάβει πολυάριθμες μορφές, θα προκαλούσε και άλλους εμπορικούς πολέμους και θα επιτάχυνε την κατάρρευση της παγκόσμιας οικονομίας, όπως διαγράφεται σήμερα, σε ανταγωνιστικούς εμπορικούς συνασπισμούς. Παρά το γεγονός ότι το συνολικό αποτέλεσμα περιλαμβάνει και ορισμένες μη ικανοποιητικές λύσεις λόγω των αντικρουόμενων συμφερόντων των 117 συμβαλλομένων μερών, η σύναψη της συμφωνίας και τα αποτέλεσματα γενικά των διαπραγματεύσεων πρέπει να θεωρηθούν ως επιτυχία. Ωστόσο, το ερώτημα αν το αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων της 15ης Δεκεμβρίου 1993 είναι εφαρμόσιμο στην πράξη, θα μπορεί να απαντηθεί θετικά μόνον εφόσον υλοποιηθούν τα αμοιβαία ανοίγματα των αγορών και επιτευχθεί πράγματι η ενίσχυση των συναλλαγών για όλους τους εμπορικούς εταίρους.

1.2. Αφού υπεγράφησαν στις 15 Απριλίου 1994 στο Μαρακές, οι συμφωνίες πρέπει να κυρωθούν όσο το δυνατόν ταχύτερα από τα συμβαλλόμενα μέρη της ΓΣΔΕ, προκειμένου να περιοριστεί όσο το δυνατόν η περίοδος αβεβαιότητας έως ότου τεθούν σε ισχύ. Η ΟΚΕ αναμένει ότι η ΕΕ και, αν είναι αναγκαίο, όλα τα κράτη μέλη θα έχουν κυρώσει τη συμφωνία έως τα τέλη του 1994. Επίσης, ελπίζει ότι οι ΗΠΑ και η Ιαπωνία θα πράξουν το ίδιο, προκειμένου να γίνει δυνατό η συμφωνία να τεθεί σε ισχύ στις αρχές του 1995.

1.3. Η επίκαιρη σημασία της συμφωνίας έγκειται στο γεγονός ότι μπορεί να αποτελέσει κίνητρο αναζωογόνησης για τη συνεχιζόμενη, μη ευνοϊκή, παγκόσμια συγκυρία και να λειτουργήσει ενθαρρυντικά για τους επενδυτές και τους καταναλωτές παγκοσμίως. Πέρα από αυτά τα αναμενόμενα με ελπίδα αποτελέσματα, πρέπει να αξιολογηθούν κυρίως οι μακροπρόθεσμες πτυχές της έκβασης των διαπραγματεύσεων : παρά την ύπαρξη ορισμένων ασαφειών υπάρχουν προοπτικές για μια μελλοντική παγκόσμια οικονομική οργάνωση.

1.4. Οι συνέπειες της συμφωνίας πρέπει να εκτιμηθούν σε σχέση με :

- τη διάνοιξη νέων οικονομικών δυνατοτήτων 7

- τις διάφορες πιθανές επιρροές σε πολλούς τομείς κατά τη διάρκεια της υλοποίησης της συμφωνηθείσας ελευθέρωσης (πιθανώς από το 1995 έως το 2000) 7

- τις ανταγωνιστικές θέσεις και τις εμπορικές στρατηγικές των μεγάλων εμπορικών εταίρων.

Ειδικές παρατηρήσεις

1.5. Αναγνωρίζεται η υπεροχή του ανταγωνισμού στο διεθνές εμπόριο έναντι κάθε προστατευτικής, αμυντικής πολιτικής. Εντούτοις, είναι σημαντικό ότι η νέα πολυμερής εμπορική συμφωνία δεν αποκλείει τη δυνατότητα να συνάπτονται χωριστές πολυμερείς συμφωνίες, σε συγκεκριμένους τομείς με ιδιαίτερη εσωτερική πολιτική σημασία όπως οι κρατικές προμήθειες, τα πολιτικά αεροσκάφη, το γάλα και το βόειο κρέας.

1.6. Με την προώθηση των γνωστών αρχών της ΓΣΔΕ όσον αφορά την απαγόρευση των διακρίσεων και τις πολυμερείς σχέσεις, θα δημιουργηθεί ένα διευρυμένο οργανωτικό πλαίσιο, το οποίο θα λαμβάνει υπόψη τη νέα μορφή της διεθνούς οικονομικής συνεργασίας. Ταυτόχρονα, η συνθήκη παραμένει ανοικτή σε μελλοντικούς, μη διαφαινόμενους από τώρα, τομείς και μορφές δραστηριοτήτων του εξωτερικού εμπορίου.

1.7. Ο (ελλοχεύων) κίνδυνος της λανθάνουσας διάβρωσης των πολυμερών σχέσεων έχει περιορισθεί. Στην περίπτωση αποτυχίας του Γύρου της Ουρουγουάης η τάση για ευρύτερες περιφερειακές ζώνες θα μπορούσε να είχε οδηγήσει στον κατακερματισμό της οικονομίας σε στεγανούς έναντι αλλήλων συνασπισμούς. Διότι η πραγματικότητα έχει δείξει ότι το διεθνές εμπόριο στο εσωτερικό της υφιστάμενης περιφερειακής ζώνης αναπτύσσεται σημαντικά περισσότερο από το συνολικό εμπόριο. Όπως έχει αποδειχθεί στην πράξη ότι το διεθνές εμπόριο στην επικράτεια των ήδη υφιστάμενων περιφερειών αναπτύσσεται σημαντικά περισσότερο από το συνολικό διεθνές εμπόριο. Έχει εκτιμηθεί ότι το 2000, περισσότερο από το μισό του παγκόσμιου εμπορίου θα αναπτύσσεται στο εσωτερικό περιφερειακών προτιμησιακών ζωνών. Η νέα Παγκόσμια Οργάνωση του Εμπορίου οφείλει επομένως να διευρύνει το άρθρο 24 της ΓΣΔΕ και να ανπτύξει κανόνες συμπεριφοράς ώστε οι περιφερειακές ζώνες να εντάσσονται αρμονικά στο πολυμερές πλαίσιο της οικονομίας.

Το σημαντικότερο είναι να μην βλάπτονται οι εκάστοτε τρίτοι εμπορικοί εταίροι. Τούτο σημαίνει συγκεκριμένα ότι οι ζώνες αυτές πρέπει να παραμένουν ανοιχτές σε νέα μέλη και το εξωτερικό επίπεδο προστασίας να μειώνεται παράλληλα με την εσωτερική ελευθέρωση. Υπό αυτές τις συνθήκες, μπορεί η εντατικοποίηση των περιφερειακών οικονομικών σχέσεων να λειτουργήσει ως καταλύτης για μια παγκόσμια ολοκλήρωση. Το πολυμερές οργανωτικό πλαίσιο εγκαθιδρύεται με την περάτωση του Γύρου της Ουρουγουάης.

1.8. Η μεγαλύτερη αξιοπιστία των πολυμερών ρυθμίσεων θα εξαλείψει τη βάση των διμερών διευθετήσεων για την καθοδήγηση των ροών του εξωτερικού εμπορίου. Οι στρεβλώσεις του εμπορίου, συνεπεία της αύξησης του διμερούς « καθοδηγούμενου εμπορίου » (managed trade), π.χ. με τη μορφή των οικειοθελών αυτοπεριορισμών, μια ασάφεια της παλαιάς ΓΣΔΕ του 1947, έχουν κατά το παρελθόν βλάψει, κυρίως, τους μικρούς εμπορικούς εταίρους. Εκφράζεται η ελπίδα ότι ο ΠΟΕ, ο οποίος θα έχει ισχυρές εξουσίες θα εφαρμόζει στο μέλλον πιο δίκαιους όρους ανταγωνισμού, ώστε οι μικροί εταίροι να προστατεύονται καλύτερα από τις εμπορικές πιέσεις των μεγάλων εταίρων. Η νέα διαδικασία επίλυσης των διαφορών θα διαδραματίσει σημαντικό ρόλο.

1.9. Αν και οι δασμοί δεν αποτελούν πλέον το σημαντικότερο φραγμό για την πρόσβαση των βιομηχανικών προϊόντων στην αγορά - η μείωση των δασμών αποτέλεσε το σύνηθες πρόγραμμα και των οκτώ Γύρων διαπραγματεύσεων της ΓΣΔΕ. Αυτό το τμήμα της συνολικής δέσμης αμφισβητήθηκε έντονα στην τελική φάση. Τούτο δείχνει ότι πολλοί εμπορικοί εταίροι προσδίδουν μεγάλη σημασία στους εναπομείναντες φραγμούς.

Συμφωνήθηκε μείωση των δασμών παγκοσμίως κατά το 1/3 περίπου, που είναι σαφώς μεγαλύτερη από ό,τι είχε διαφανεί από τη δήλωση της Πούντα ντελ Έστε, στην αρχή του Γύρου. Η σημαντικότερη μείωση των δασμών θα πραγματοποιηθεί σε πέντε ίσες ετήσιες δόσεις, γεγονός που θα δώσει το χρόνο στους ενδιαφερόμενους βιομηχανικούς κλάδους να προσαρμοστούν. Η ΕΕ μειώνει τους δασμούς της για όλες τις χώρες κατά το ένα τρίτο και περισσότερο έναντι των ΗΠΑ, κατά 50 % περίπου. Οι ΗΠΑ μειώνουν παρομοίως τους δασμούς τους στις εισαγωγές από την ΕΕ κατά 50 % περίπου και για όλες τις χώρες κατά 40 % περίπου.

Οι αριθμοί αυτοί πρέπει να εξετασθούν με επιφύλαξη λόγω της έλλειψης διαφάνειας στην τελωνειακή ονοματολογία των ΗΠΑ. Εντούτοις, η ΟΚΕ θεωρεί ότι, συνολικά, πρόκειται για αποδεκτό αποτέλεσμα, η σημασία του οποίου, όμως, είναι σχετική λόγω των υψηλών δασμών που υφίστανται σε συγκεκριμένα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα και είδη ένδυσης.

1.10. Η νέα τάξη του παγκόσμιου εμπορίου που προσφέρει βελτιωμένη πρόσβαση στην αγορά των εμπορευμάτων, των υπηρεσιών, των γνώσεων και των άμεσων επενδύσεων, αποτελεί σημαντική βάση για τις πρωτοβουλίες επιχειρήσεων που δημιουργούν απασχόληση. Οι θετικές επιδράσεις της νέας οργάνωσης θα γίνουν αισθητές όταν, τα προσεχή έτη, υλοποιηθεί με συνέπεια το συμφωνηθέν άνοιγμα της αγοράς. Η ολοκλήρωση της παγκόσμιας οικονομίας αποτελεί δύσκολη διεργασία που πρέπει να παρακολουθείται συνεχώς. Λόγω της ύφεσης και της ανεργίας, πρέπει να υπολογίζεται ότι κατά τα προσεχή έτη θα διατηρηθούν οι προστατευτικές τάσεις. Γι`αυτό, ιδιαίτερα κρίσιμη είναι η μεταβατική περίοδος μέχρι την έναρξη της λειτουργίας του νέου ΠΟΕ. Τα συμβαλλόμενα μέρη του Γύρου της Ουρουγουάης θα πρέπει πάντοτε να θυμούνται ότι, μέχρι τη θέση σε ισχύ του νέου συστήματος ΠΟΕ, δεν μπορούν να καθιερώσουν κανένα εμπορικό περιορισμό, ο οποίος ενδέχεται να θέσει σε κίνδυνο τη δέσμη της συμφωνίας ή μέρη της, δηλαδή να επηρεάσει αρνητικά την υλοποίησή της (ρήτρα stand still).

1.11. Ενώ η συμμετοχή στο παγκόσμιο εμπόριο προσφέρει πλεονεκτήματα για όλα τα κράτη που συμμετέχουν σ`αυτό, αντίθετα η διεύρυνση του παγκόσμιου εμπορίου προκαλεί αναπροσαρμογές οι οποίες συνδέονται σχεδόν πάντα με οικονομικά, κοινωνικά και πολιτικά προβλήματα. Το φαινόμενο αυτό προκαλεί έντονες πολιτικές αντιδράσεις εκ μέρους των ομάδων ή κλάδων οι οποίοι εύρισκαν έως σήμερα προστασία στα μέτρα που αποσκοπούσαν στον έλεγχο της ροής των συναλλαγών. Όσο η οικονομική ανάπτυξη παραμένει σε χαμηλά επίπεδα με ταυτόχρονα υψηλό δείκτη ανεργίας, αυξάνονται οι πιέσεις στις οποίες υπόκεινται τόσο οι εθνικές κυβερνήσεις όσο και η Επιτροπή της ΕΕ με σκοπό να καθυστερήσει η αναγκαία αναδιάρθρωση.

1.12. Για τους λόγους αυτούς κρίνεται αναγκαίο να κυρωθούν τα αποτελέσματα του Γύρου της Ουρουγουάης και από τα εθνικά κοινοβούλια, ώστε να επωμιστούν και τα κράτη μέλη την ευθύνη για την υλοποίηση των αποτελεσμάτων αυτών.

1.13. Από πλευράς Ευρωπαϊκής Ένωσης, αυτό απαιτεί την εντατικοποίηση των προσπαθειών με την έννοια της Λευκής Βίβλου όπως αυτή που εξέδωσε η Επιτροπή το Δεκέμβριο του 1993 για την « Ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση ». Εξάλλου, Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να δείξει, ιδιαίτερα στη σημερινή φάση, δηλαδή πριν από την τυπική έναρξη της ισχύος των συμφωνιών της Γενεύης, την πολιτική βούληση για την υποστήριξη των αρχών που διέπουν το νέο οργανισμό ΠΟΕ και να συμβάλει στη διαμόρφωση του οργανισμού αυτού.

1.14. Για να εξασφαλισθεί η αναγκαία πολιτική υποστήριξη είναι αναγκαίο, στο μέλλον, η κοινή γνώμη, σε όλα τα επίπεδα, να πεισθεί ακόμη περισσότερο για τα πλεονεκτήματα που προσφέρει ένα ελεύθερο παγκόσμιο εμπόριο αλλά και για το κόστος που συνεπάγονται οι συχνά οδυνηρές απώλειες που προκαλεί η μερική αναδιάρθρωση. Πρόκειται για δύσκολο έργο 7 η πείρα όμως έδειξε κατά το παρελθόν ότι τα κέρδη μερικές φορές επιδρούν μακροπρόθεσμα και με ευρύ τρόπο στους καταναλωτές και τους φορολογούμενους. Αντίθετα, σε περιπτώσεις αναγκαίων διαρθρωτικών μεταβολών, εκείνοι που υφίστανται απώλειες θίγονται απευθείας. Κατά τα επόμενα χρόνια θα χρειασθεί στον τομέα της εμπορικής πολιτικής ακόμη μια πιο αποφασιστική και ισχυρή πολιτική βούληση ώστε να καρποφορήσουν τα αποτελέσματα του Γύρου της Ουρουγουάης. Η διαρθρωτική πολιτική και η πολιτική με συνοδευτικά μέτρα οφείλουν να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις ώστε η οικονομία της Κοινότητας να μπορέσει να χρησιμοποιήσει πλήρως τα ανοίγματα της αγοράς που συμφωνήθηκαν στο Γύρο της Ουρουγουάης και να περιορίσουν τις μειονεκτικές επιπτώσεις.

1.15. Κατά την εποχή της έναρξης του Γύρου της Ουρουγουάης κατέστη αναγκαίο να προστεθούν και νέα θέματα στο πρόγραμμα των διαπραγματεύσεων λόγω της αυξανόμενης διασύνδεσης και αλληλεξάρτησης των εθνικών οικονομιών. Σήμερα, ο παγκόσμιος οργανισμός εμπορίου αντιμετωπίζει και πάλι την ανάγκη να ασχοληθεί με νέα προβλήματα. Στα προβλήματα αυτά συγκαταλέγονται, εκτός από τα εμπορικά και περιβαλλοντικά προβλήματα και προβλήματα ανταγωνισμού, κοινωνικών προτύπων αλλά και η απουσία ενός γενικότερου ρυθμιστικού πλαισίου για άμεσες επενδύσεις.

Σε αυτά τα προβλήματα προστίθενται και άλλα σημαντικά ζητήματα τα οποία δεν ήταν δυνατό να προβλεφθούν το 1986 στην Punta del Este. Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που δεν είχαν ακόμη παρουσιαστεί τότε, είναι η ένταξη των πρώην σοσιαλιστικών κρατών στην παγκόσμια οικονομία. Επιπλέον, σε όλο τον κόσμο έχουν διευρυνθεί τόσο πολύ οι διεργασίες περιφερειακής ολοκλήρωσης, ώστε οι ρυθμίσεις της συμπεριφοράς για τη σύσταση προτιμησιακών ζωνών να πρέπει να διατυπωθούν με λεπτομερέστερο τρόπο.

1.16. Ανεπίλυτο παραμένει και το πρόβλημα των διαρθρωτικών αιτίων της επίμονης ανισορροπίας στις εμπορικές σχέσεις μεταξύ Ιαπωνίας και ΗΠΑ. Τα μακροοικονομικά αίτια δεν αφορούν μόνο ζητήματα εμπορικής πολιτικής της ΓΣΔΕ και του Γύρου της Ουρουγουάης.

Παρά ορισμένες προόδους στο Γύρο της Ουρουγουάης παραμένει πιεστικό το ζήτημα της εις βάθος εξέτασης της συμπεριφοράς οντοτήτων που αποτελούν μέρος ενός κράτους όπως οι ομόσπονδες πολιτείες στις ΗΠΑ, οι οποίες συχνά λαμβάνουν μέτρα που επενεργούν στην εμπορική πολιτική και δεν δεσμεύονται από τις ρυθμίσεις της ΓΣΔΕ. Κατ`αυτόν τον τρόπο, ο αμερικανικός προστατευτισμός στον τραπεζικό τομέα στηρίζεται τόσο στην ομοσπονδιακή νομοθεσία όσο και στη νομοθεσία των ομόσπονδων αμερικανικών πολιτειών. Φαίνεται αμφίβολο εάν οι επιτευχθείσες συμφωνίες στο Γύρο της Ουρουγουάης θα είναι κατάλληλες προκειμένου να εμποδίσουν να παρακαμφθούν τα αποτελέσματα του Γύρου με μέτρα και νόμους που λαμβάνουν παρόμοιες οντότητες.

2. Η ίδρυση του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ)

2.1. Η Γενική Συμφωνία Δασμών και Εμπορίου του 1947 με τις πολυάριθμες τμηματικές συμφωνίες της, αποτελούσε έως σήμερα απλώς ένα προσωρινό συμβατικό πλαίσιο. Δεν είχε νομική αυθυπαρξία, και δεν διέθετε ένα καταστατικά προσδιορισμένο οργανωτικό πλαίσιο. Οι επιμέρους συμφωνίες είχαν συναφθεί με διάφορα κράτη μέλη με πραγματιστικό τρόπο και διαφορετική νομική μορφή.

2.2. Λόγω των ελάχιστα πειστικών διαδικασιών εκτίμησης και εκδίκασης περιστατικών αλλά και της έλλειψης δυνατοτήτων επιβολής των κανόνων, ιδιαίτερα έναντι των ισχυρότερων εμπορικών κρατών, αλλά και επιπλέον λόγω των προβλημάτων που δημιουργούσε ο χειρισμός της προστατευτικής ρήτρας, η διεθνής εμπορική ρύθμιση έχανε σε αξιοπιστία όσο αυξάνονταν οι προκλήσεις μιας διαρκώς αυξανόμενης διεθνοποίησης του εμπορίου.

2.3. Η ΟΚΕ, από την ίδρυση του ΠΟΕ, αναμένει τη θεσμική ενίσχυση του παγκόσμιου εμπορικού συστήματος, πράγμα που σημαίνει ότι η διοικητική διαχείριση και η πρακτική εφαρμογή των συμφωνιών θα πρέπει να είναι πιο διαφανής και αποτελεσματικότερη. Η συνεχής εποπτεία των συμφωνηθέντων κανόνων θα πρέπει να οδηγήσει σε μεγαλύτερη πειθαρχία αν συνδεθεί με ένα αποτελεσματικό διακανονισμό των διαφορών. Η μετάβαση σε ένα τέτοιο αποτελεσματικό σύστημα δεν θα είναι ιδιαίτερα εύκολη για τους παγκοσμίως ισχυρούς εμπορικούς εταίρους. Ωστόσο, αυτοί πρέπει να προσδώσουν αξιοπιστία στο νέο σύστημα. Η ΟΚΕ αναμένει από την Ευρωπαϊκή Ένωση να τηρήσει την κατάλληλη στάση, σε μια τόσο κρίσιμη μεταβατική περίοδο.

2.4. Το γενικό σύστημα του ΠΟΕ βελτιώνει τη νομική σαφήνεια και εξασφαλίζει ένα παρόμοιο επίπεδο υποχρεώσεων για όλα τα μέλη του Οργανισμού. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει κυρίως ενόψει της εμπορικής νομοθεσίας της ΚΟΑ την υποχρέωση όλων των κρατών μελών του ΠΟΕ να εναρμονίζουν τη νομοθεσία τους με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τη Σύμβαση. Σε περίπτωση διαφορών θα τηρούν τις διατάξεις και τις διαδικασίες που προβλέπονται στην ολοκληρωμένη διαδικασία διευθέτησης διαφορών. Αυτό ισχύει βεβαίως και για τις ΗΠΑ.

2.5. Η υπό δημιουργία διάρθρωση του ΠΟΕ επιτρέπει, κατά την άποψη της ΟΚΕ, να αναμένεται ένας εντονότερος, επιθυμητός πολιτικός ρόλος από εκείνον που ήταν δυνατός υπό τη ΓΣΔΕ. Τούτο φαίνεται να έχει έντονη σημασία σε σχέση ιδίως με το ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα αλλά και με τα κράτη μέλη.

2.6. Ο ΠΟΕ πρέπει να διαμορφωθεί κατά τέτοιο τρόπο ώστε να καταστεί δυνατή στο μέλλον, εκτός της επίλυσης των διαφορών, η εφαρμογή μιας μόνιμης διαδικασίας διαλόγου και συντονισμού σχετικά με θέματα εμπορικής πολιτικής. Πρέπει, επίσης, ο οργανισμός αυτός να είναι ανοικτός για νέα θέματα και καθήκοντα, ώστε το πολυμερές εμπορικό σύστημα στο μέλλον, και ιδιαίτερα μετά από τη θεσμική ενίσχυση που έλαβε κατά το Γύρο της Ουρουγουάης, να αντιδρά με ελαστικότητα, αλλά δυναμικά στις εξελίξεις που σημειώνονται στην παγκόσμια οικονομία.

2.7. Έτσι, ο νέος Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου βρίσκεται αντιμέτωπος με πλήθος νέων καθηκόντων. Οι πολιτικοί παράγοντες στον εμπορικό τομέα, τόσο στην Ευρώπη όσο και στις ΗΠΑ αλλά και στην Ιαπωνία καθώς και στις χώρες του τρίτου κόσμου, θα πρέπει να αποδείξουν, αφενός, ότι είναι ικανοί να καινοτομούν και να χειρίζονται με ευελιξία τα θέματα της τρέχουσας πολιτικής, και, αφετέρου, ότι είναι ικανοί να τηρούν σταθερή στάση σε θέματα αρχής.

2.8. Η ΟΚΕ αναμένει από την ΕΕ να προσφέρει εποικοδομητική συνεργασία κατά την ίδρυση νέων οργάνων όπως :

- η Σύνοδος των Υπουργών, ως ανώτατο όργανο 7

- το Γενικό Συμβούλιο το οποίο είναι αρμόδιο για την εποπτεία των συμφωνιών, τις διαδικασίες διευθέτησης διαφορών και την Trade Policy Review 7

- τα ειδικά συμβούλια για τις συναλλαγές αγαθών και υπηρεσιών καθώς και την προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας 7

- οι υποεπιτροπές που θα συσταθούν από τα όργανα αυτά (όπως π.χ. τη σύσταση της επιτροπής οικονομικών και υπηρεσιών που έχει ήδη αποφασιστεί).

2.9. Η μεγαλύτερη διαφάνεια, και εν μέρει ο περισσότερο νομικός χαρακτήρας των διαδικασιών και των αποφάσεων, δημιουργούν σημαντικές απαιτήσεις όσον αφορά την οργάνωση και το προσωπικό της νέας γραμματείας του ΠΟΕ, η οποία θα στηρίζεται στη γραμματεία την πρώην ΓΣΔΕ. Για το λόγο αυτό, πρέπει να διατεθούν επαρκείς οικονομικοί πόροι. Η ΟΚΕ αναμένει ότι η νέα αρχή θα εργαστεί με την ίδια αποτελεσματικότητα και αποδοτικότητα όπως η παλαιά γραμματεία της ΓΣΔΕ.

2.10. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει το γεγονός ότι τόσο η ΕΕ όσο και τα κράτη μέλη που την απαρτίζουν μπορούν να προσχωρήσουν στον ΠΟΕ ως ανεξάρτητα μέλη, ιδιαίτερα ενόψει της διεύρυνσης των καθηκόντων του ΠΟΕ, καθηκόντων που θίγουν πολιτικά ευαίσθητες εθνικές αρμοδιότητες, όπως τούτο είναι επίσης απαραίτητο και με τη Γενική Συμφωνία Εμπορίου και Υπηρεσιών. Η λεπτομερής κατανομή των αρμοδιοτήτων αναμένεται να διασαφηνισθεί σύντομα με απόφαση του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Προκειμένου να αποφευχθεί διακοπή των διαπραγματεύσεων, πρέπει να συνεχιστεί στην πράξη η πρόοδος, με βάση τις εμπειρίες που αποκτήθηκαν στο Γύρο της Ουρουγουάης. Συνεπώς, στις εξωτερικές σχέσεις πρέπει να διαφυλαχθεί η συνοχή και στις εσωτερικές η αλληλεγγύη.

3. Διευθέτηση διαφορών

3.1. Μία από τις αδυναμίες της σημερινής ΓΣΔΕ ήταν οι χρονοβόρες διαδικασίες διευθέτησης των διαφορών και η ανεπαρκής χρησιμοποίηση των μηχανισμών για την επιβολή κυρώσεων. Σε τελική ανάλυση, οι ισχυρότεροι εμπορικοί εταίροι είχαν την ευχέρεια να απορρίψουν το αποτέλεσμα μιας διευθέτησης. Σε πολλές περιπτώσεις, η παραβίαση των κανόνων της ΓΣΔΕ δεν είχε γι`αυτού σοβαρά επακόλουθα.

3.2. Για το λόγο αυτό οι ισχυρότεροι εταίροι, και πρώτοι απ`όλους οι ΗΠΑ, ανέπτυξαν δικούς τους μονομερείς μηχανισμούς αντιποίνων. Κατ`αυτόν τον τρόπο υπονομεύτηκαν η αξιοπιστία και το κύρος της ΓΣΔΕ ενώ συγχρόνως διευκολύνθηκε η ανάπτυξη διμερών σχέσεων.

3.3. Η νέα διαδικασία διευθέτησης διαφορών, η οποία θα είναι ενιαία για όλα τα μέρη της συμφωνίας του ΠΟΕ, επιταχύνεται με τον καθορισμό προθεσμιών και αποτελεί αντικείμενο αυτόματης εφαρμογής. Οι αποφάσεις πρέπει να γίνονται δεκτές χωρίς όρους. Στο μέλλον θα συσταθεί στους κόλπους του ΠΟΕ μια δευτεροβάθμια αρχή στην οποία κάθε ενδιαφερόμενο μέρος θα μπορεί να υποβάλει αίτηση για την ακύρωση της απόφασης.

3.4. Οι νέοι κανόνες αποσκοπούν στην ουσιαστική βελτίωση της λειτουργίας του παγκόσμιου συστήματος συναλλαγών. Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, η νέα διαδικασία διευθέτησης διαφορών προσφέρει μεγαλύτερη ασφάλεια και διαφάνεια. Επιπλέον, οι αδυνατότεροι εμπορικοί εταίροι θα προστατεύονται καλύτερα από τα μονομερή μέτρα που λαμβάνουν οι πολιτικά και οικονομικά ισχυρότερες χώρες.

3.5. Σύμφωνα με τη γνώμη της ΟΚΕ η επιτυχία της νέας διαδικασίας θα εξαρτηθεί από τον αντίκτυπο των κυρώσεων (αντίποινων) που θα επιβάλει το όργανο διευθέτησης των διαφορών (dispute settlement body).

3.6. Οι κυρώσεις θα επιβάλλονται στο μέτρο του δυνατού στον ίδιο οικονομικό τομέα στον οποίο διαπιστώθηκε η παραβίαση της Συμφωνίας. Προστίθεται όμως ως νέο μέτρο η « cross-retaliation » () το οποίο θα εφαρμόζεται σε εξαιρετικές περιπτώσεις, όταν τα προαναφερθέντα μέτρα δεν επιφέρουν κανένα αποτέλεσμα. Οι νέοι κανόνες σχετικά με τη διαδικασία αυτή θα επανεξετασθούν, όπως προβλέπεται, σε τέσσερα χρόνια.

3.7. Παρά το γεγονός ότι ο ΠΟΕ σε σύγκριση με τη ΓΣΔΕ θα έχει στη διάθεσή του σημαντικές δυνατότητες, κατά την άποψη της ΟΚΕ, παραμένει ακόμη αβέβαιο αν θα αποτρέπονται οι παραβάσεις όταν οι σημαντικότεροι εμπορικοί εταίροι δεν έχουν επιδείξει προθυμία να υποταχθούν στη διαιτησία.

4. Εμπορική πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών

4.1. Η έγκριση του αμερικανικού Κογκρέσσου για τα αποτελέσματα του Γύρου της Ουρουγουάης (σύμφωνα με την επείγουσα διαδικασία) δεν τίθεται, κατά γενική ομολογία, υπό αμφισβήτηση.

4.2. Η ΕΕ πρέπει να προσέξει μήπως το Κογκρέσσο κατά τη σημαντικής σημασίας μεταφορά των συμφωνιών στο εθνικό δίκαιο, υπερβεί το διαθέσιμο περιθώριο ερμηνείας. Εκτός από την κλωστοϋφαντουργική βιομηχανία, η οποία πάντοτε αντιτίθεται σε κάθε προσπάθεια ελευθέρωσης, πρέπει μάλλον να ληφθεί υπόψη και η αμερικανική αντίθεση κατά των νέων κανόνων όσον αφορά τις επιχορηγήσεις, το ντάμπινγκ και τη διαμόρφωση του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου.

4.3. Στην τελική δέσμη του Γύρου της Ουρουγουάης περιλαμβάνεται η συμφωνία σχετικά με την εναρμόνιση των εθνικών νομοθεσιών με τις νέες δεσμεύσεις. Συνεπώς, πρέπει να εξετασθεί προσεκτικά τι θα δημιουργηθεί με τους αμερικανικούς μηχανισμούς εμπορικής πολιτικής. Ιδιαίτερα αβέβαιο είναι εάν θα γίνει δυνατόν να συμβιβασθούν οι διαδικασίες για άνοιγμα των αγορών σύμφωνα με το Τμήμα 301, με το νέο τρόπο διευθέτησης των διαφορών του ΠΟΕ. Η αμερικανική πλευρά, ισχυρίζεται επίμονα ότι τα αποτελέσματα του Γύρου της Ουρουγουάης, δεν θίγουν ούτε την ύπαρξη, ούτε τις δεσμεύσεις του τμήματος 301 γεγονός που θα ήταν δυνατό με την επανεισαγωγή του λεγόμενου Super 301. (Το Super 301, που εισήχθη το 1988 και η ισχύς του έληξε το 1990, προέβλεπε, με βάση διοικητικές ρυθμίσεις σχετικά με τους φραγμούς για τις αμερικανικές εξαγωγές, την αυτόματη κίνηση σε εφαρμογή διαδικασιών για την επιβολή εμπορικών κυρώσεων). Στις 3 Μαρτίου 1994, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ έθεσε εκ νέου σε ισχύ, μέσω « εκτελεστικής εντολής » (executive order) αυτή τη νομική διάταξη, γεγονός που σημαντικά μέλη του Κογκρέσσου είχαν ζητήσει έναντι της Ιαπωνίας.

4.3.1. Οι συμφωνίες που συνάφθηκαν στα πλαίσια του Γύρου της Ουρουγουάης συνεπάγονται για όλα τα συμβαλλόμενα κράτη την υποχρέωση να φροντίζουν για την τήρηση των κανόνων της ΓΣΔΕ 1994 σε ολόκληρη την επικράτειά τους τόσο σε περιφερειακό όσο και σε τοπικό επίπεδο. Η ΟΚΕ καλεί την ΕΕ να απαιτήσει από τις ΗΠΑ την τήρηση της υποχρέωσης αυτής. Αν κριθεί αναγκαίο, θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί ο νέος μηχανισμός διευθέτησης διαφορών για το σκοπό αυτό.

4.3.2. Με πλήρη κατανόηση για την αμερικανική απαίτηση όσον αφορά το άνοιγμα της αγοράς της Ιαπωνίας, η ΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για το μονομερές διάβημα των ΗΠΑ, διότι, έτσι θα εξασθενίσουν τα αποτελέσματα του πολυμερούς Γύρου της Ουρουγουάης. Είναι αναγκαίο να απαιτηθεί επειγόντως από τις ΗΠΑ η τήρηση του καθεστώτος « stand-still ».

4.4. Η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να συμβάλει ώστε να τεθούν το ταχύτερο σε ισχύ οι νέες διαδικασίες διευθέτησης των διαφορών, οι οποίες περισσότερο από όλες τις άλλες διαδικασίες προσφέρουν πολυάριθμα πλεονεκτήματα και μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα. Η εφαρμογή μονομερών μηχανισμών επιβολής κυρώσεων από μεμονωμένα κράτη θα τα καθιστούσε αναγκαστικά προσεκτικότερα και τελικά θα έχαναν εντελώς το λόγο ύπαρξής τους. Για το λόγο αυτό, η ΟΚΕ προειδοποιεί για τον κίνδυνο κλιμάκωσης κατά τη δημιουργία μονομερών μηχανισμών, γεγονός που θα ερχόταν σε πλήρη αντίθεση με τα αποτελέσματα του Γύρου της Ουρουγουάης. Σε μία τέτοια περίπτωση η ΕΕ θα αναγκαζόταν να εγκαθιδρύσει αντίστοιχο μηχανισμό έναντι των ΗΠΑ.

4.4.1. Σε σχέση με τη διαμάχη μεταξύ ΗΠΑ και Ιαπωνίας, κατά την άποψη της ΟΚΕ, η ΕΕ επιδιώκει τον ίδιο στόχο με τις ΗΠΑ, δηλαδή το άνοιγμα της ιαπωνικής αγοράς. Τούτο όμως δεν μπορεί να επιτευχθεί κατά διμερή τρόπο.

5. Οι επιδοτήσεις

5.1. Οι επιδοτήσεις αγαθών και υπηρεσιών που διατίθενται στις διεθνείς αγορές προκάλεσαν κατά το παρελθόν σοβαρές συγκρούσεις. Κατά τις διαπραγματεύσεις του Γύρου της Ουρουγουάης συμφωνήθηκαν γι`αυτό σαφείς κανόνες καθώς και μια αυστηρότερη πειθαρχία, τόσον όσον αφορά την παροχή επιδοτήσεων όσο και την εφαρμογή αντίποινων με τη μορφή αντισταθμιστικών δασμών. Η ΟΚΕ θεωρεί χρήσιμο το διαχωρισμό των επιδοτήσεων σε τρεις κατηγορίες : « επιδοτήσεις που απαγορεύονται, επιδοτήσεις που μπορούν να ακυρωθούν και επιδοτήσεις που ενδέχεται να παρέχονται κάτω από ορισμένους όρους ».

5.2. Απαγορεύονται οι επιδοτήσεις για εξαγωγές και οι επιδοτήσεις που επιδρούν ως επιδοτήσεις εξαγωγών καθώς και οι επιδοτήσεις που αντισταθμίζουν διατάξεις « localcontent ». Αντιθέτως, επιτρέπονται μέχρις έναν ορισμένο βαθμό επιδοτήσεις για βιομηχανική έρευνα και προανταγωνιστική ανάπτυξη καθώς και για μέτρα προστασίας του περιβάλλοντος. Η ΟΚΕ έλαβε με ικανοποίηση γνώση του γεγονότος ότι οι κρατικές επιδοτήσεις για τη στήριξη διαρθρωτικά καθυστερημένων περιοχών επιτρέπονται χωρίς κανένα περιορισμό ως προς το ύψος των επιδοτήσεων. Όλες οι επιδοτήσεις παρέχονται μόνο για μια πενταετή περίοδο ή συμφωνούνται ενδεχομένως εκ νέου.

5.3. Προβλέφθηκαν, επίσης, διευκολύνσεις για τις αναπτυσσόμενες χώρες, τόσο όσον αφορά την παροχή επιδοτήσεων, όσο και όσον αφορά τα αντισταθμιστικά μέτρα των βιομηχανικών χωρών. Η ΟΚΕ θεωρεί αυτονόητο ότι η εκχώρηση αυτών των διευκολύνσεων θα εξαρτηθεί από την τακτική εκτίμηση του επιπέδου ανάπτυξης των χωρών που επωφελούνται από τις διευκολύνσεις αυτές.

6. Γεωργία

6.1. Η συμφωνία που επιτεύχθηκε για τον γεωργικό τομέα στα πλαίσια των διαπραγματεύσεων του Γύρου της Ουρουγουάης αποτελεί μια βάση για την μακροπρόθεσμη αναθεώρηση του εμπορίου γεωργικών προϊόντων και την εσωτερική πολιτική των χωρών μελών της ΓΣΔΕ.

Ιδιαίτερα, η συμφωνία περιέχει νέους κανόνες όσον αφορά τις δεσμεύσεις που πρέπει να αναλάβουν τα κράτη μέλη ως προς την πρόσβαση στις αγορές, την εσωτερική στήριξη τών γεωργικών παραγωγών και τις επιδοτήσεις για τις εξαγωγές.

Μέσα σε αυτά τα όρια, διαπιστώνεται η συμβατότητα της μεταρρύθμισης των μηχανισμών της ΚΓΠ με τις διεθνείς δεσμεύσεις της Ε.Ε.

6.1.1. Στον τομέα της « πρόσβασης στις αγορές » τα μη δασμολογικά μέτρα στα σύνορα (οι λεγόμενες « εισφορές ») αντικαταστάθηκαν από δασμολογικά τέλη (δασμολόγηση) τα οποία θα πρέπει κατόπιν να μειώσει η ΕΕ κατά 36 % σε περίοδο 6 χρόνων, αρχής γενομένης από το 1995.

Κατά την αυτή περίοδο πρέπει να μειωθούν κατά 20 % τα μέτρα « στήριξης της εσωτερικής αγοράς ». Εξαιρούνται από τη μείωση αυτή ορισμένα μέτρα που ασκούν ελάχιστη επίδραση στις συναλλαγές (ενισχύσεις για τον περιορισμό της παραγωγής, ενισχύσεις για την προστασία του περιβάλλοντος, άμεσες εισοδηματικές ενισχύσεις που αποφασίστηκαν στα πλαίσια της μεταρρύθμισης της ΚΓΠ, κ.λ.π.).

Τέλος, ιδιαίτερη σημασία έχει η δέσμευση της Ε.Ε. να μειώσει κατά 36 %, λαμβάνοντας ως βάση την περίοδο 1986/90, τις επιδοτήσεις κατά την εξαγωγή στο διάστημα των 6 ετών.

6.2. Ένας από τους στόχους της Επιτροπής ήταν να ενισχύσει τον προσανατολισμό του εμπορίου γεωργικών προϊόντων προς τις απαιτήσεις της αγοράς. Αναμφίβολα, το αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων διευκολύνει την υλοποίηση του στόχου αυτού. Σε ό,τι αφορά ιδιαίτερα τα μεσογειακά προϊόντα, πρέπει να σημειωθεί ότι οι δεσμεύσεις που ανέλαβε η ΕΕ για προϊόντα όπως τα οπωροκηπευτικά, τα εσπεριδοειδή, ο καπνός, ο οίνος, το ελαιόλαδο κ.λ.π., - για τα οποία καταργήθηκε πλήρως η κοινοτική προτίμηση μέσω μια σειράς συμφωνιών με τρίτες χώρες και για τα οποία η στήριξη της εσωτερικής αγοράς είναι μειωμένη - θα προκαλέσουν μελλοντικά σοβαρές ζημιές για τους κοινοτικούς παραγωγούς, οι οποίες δεν έχουν ληφθεί υπόψη και για τις οποίες συνεπώς δεν προβλέπεται αντιστάθμισμα στα πλαίσια της μεταρρύθμισης της ΚΓΠ.

6.3. Οι διάφορες αναλύσεις που έγιναν σχετικά με το ερώτημα αν ο συμφωνίες που επιτεύχθηκαν στα πλαίσια του Γύρου της Ουρουγουάης συμβιβάζονται με την ΚΓΠ, παροτρύνουν την ΟΚΕ να εκφράσει ορισμένες επιφυλάξεις και να διατυπώσει ορισμένες σκέψεις.

6.3.1. Η Επιτροπή πρέπει να προσέξει ώστε το άνοιγμα των αγορών σε συνδυασμό με τον περιορισμό των επιδοτήσεων για εξαγωγές να μη διαταράξει σοβαρά την ισορροπία των ευρωπαϊκών αγορών γεωργικών προϊόντων. Ωστόσο, η συμφωνία που επιτεύχθηκε στα πλαίσια του Γύρου της Ουρουγουάης για το γεωργικό τομέα προσφέρει στην Ευρωπαϊκή Ένωση ορισμένα περιθώρια σχετικά με την κοινοτική προτίμηση, τη διεύρυνση των εξαγωγών που δεν επιδοτούνται και τον προσανατολισμό των μέτρων στήριξης που ισχύουν στην επικράτεια της Ένωσης.

6.3.2. Η κοινοτική προτίμηση : με τη διαμόρφωση των τιμών και της ειδικής προστατευτικής ρήτρας (άρθρο 5 της συμφωνίας για τα γεωργικά προϊόντα) σε κοινοτικό επίπεδο, διασφαλίζεται μακροπρόθεσμα η διατήρηση μιας ορισμένης κοινοτικής προτίμησης. Έχει γι`αυτό καθοριστική σημασία να προσδιοριστούν λεπτομερώς οι τρόποι εφαρμογής που διασφαλίζουν την αυτόματη εφαρμογή και αποτελεσματικότητα της ρήτρας αυτής, ώστε να ενσωματωθεί η προστατευτική ρήτρα στο κοινοτικό δίκαιο.

6.3.3. Υποχρεώσεις σχετικά με τις εξαγωγές : Ο περιορισμός των επιδοτούμενων εξαγωγών κατά 21 % σε σύγκριση με τη μέση αξία της περιόδου 1986-1990 και των δαπανών του ΕΓΤΠΕ/Εγγυήσεις, κατά 36 % θα έχει αναμφισβήτητα επιπτώσεις στα εισοδήματα των γεωργών. Πρέπει να εξετασθεί η ενδεχόμενη προσαρμογή της ΚΓΠ στη νέα αντικατάσταση.

6.3.4. Εγχώρια μέτρα ενίσχυσης και ειρηνευτική ρήτρα : σύμφωνα με το άρθρο 6 και το παράρτημα της Συμφωνίας για τη γεωργία, τα εγχώρια μέτρα ενίσχυσης κατατάσσονται σε τρεις κατηγορίες (κίτρινη, πράσινη, γαλάζια). Κάθε νέο μέτρο ενίσχυσης που θεσπίζεται και κάθε τροποποίηση των υφιστάμενων μέτρων πρέπει να γνωστοποιείται στην επιτροπή γεωργίας του ΠΟΕ. Η ειρηνευτική ρήτρα συνεπάγεται την τήρηση των υποχρεώσεων που αναλήφθησαν ως προς τα μέτρα που εντάσσονται στην « κίτρινη » και στη « γαλάζια » κατηγορία. Οι όροι αυτοί δεν πρέπει ωστόσο να συντελούν σε περιορισμό της ικανότητας της ΚΓΠ να προσαρμόζεται στις μεταβολές των συνθηκών της ευρωπαϊκής και παγκόσμιας οικονομίας. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τους τομείς της κοινής οργάνωσης της αγοράς που δεν μεταρρυθμίστηκαν, όπως η αγορά οίνου και οπωροκηπευτικών.

6.4. Το άνοιγμα των αγορών, της ΕΕ και των τρίτων χωρών, θα συντελέσει αναμφίβολα σε αύξηση των διεθνών συναλλαγών γεωργικών προϊόντων, η έκταση της οποίας είναι ωστόσο δύσκολο να εκτιμηθεί προς το παρόν. Κατά τη νέα κοινοτική οργάνωση αγοράς πρέπει να ληφθεί πρόνοια ώστε να μην υπάρξει καμία εύνοια προς χώρες που ανταγωνίζονται την ΕΕ.

7. Η παροχή υπηρεσιών στο χρηματοπιστωτικό τομέα

7.1. Στο Γύρο της Ουρουγουάης έγιναν για πρώτη φορά διαπραγματεύσεις για μια παγκόσμια φιλελευθεροποίηση των υπηρεσιών στο χρηματοπιστωτικό τομέα. Παρά το γεγονός ότι οι ΗΠΑ επέμειναν από την αρχή του Γύρου να γίνουν αυτές οι διαπραγματεύσεις, η προθυμία τους για την υλοποίηση παρόμοιων φιλελευθεροποιήσεων περιορίστηκε σε μεγάλο βαθμό όταν ορισμένες χώρες και ειδικά οι χώρες της Ανατολικής Ασίας και της Λατινικής Αμερικής δέχθηκαν να προβούν σε ελάχιστες μόνο παραχωρήσεις. Ωστόσο, κατά το τέλος του Γύρου, οι ΗΠΑ δέχθηκαν χάρη στις προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, έστω και μόνο υπό ορισμένους όρους, να συναφθεί συμφωνία για την ισχύ της αρχής της προνομιακής μεταχείρισης κατά την πρόσβαση στις χρηματαγορές. Η αρχή του μάλλον ευνοούμενου κράτους ισχύει επομένως για όλα τα κράτη που έχουν συνυπογράψει την ΓΣΕΥ έως το τέλος του πρώτου εξαμήνου μετά την αρχή της ισχύος της ΓΣΕΥ. Σε αυτό το διάστημα κάθε κράτος έχει την ευχέρεια να αποφασίσει εάν θα εφαρμόζει οριστικά την αρχή του μάλλον ευνοούμενου κράτους έναντι των εταίρων του στα πλαίσια της ΓΣΕΥ, ή αν επιθυμεί να τηρήσει τις υποχρεώσεις που προτάθηκαν κατά το τέλος του Γύρου σχετικά με τη φιλελευθεροποίηση.

7.2. Η προσωρινή αυτή « δοκιμαστική περίοδος » συνδέεται με την υποχρέωση να μην προσφεύγουν τα συμβαλλόμενα μέρη στη διεθνή δικαιοσύνη και συγχρόνως ασκείται πίεση στα κράτη αυτά ώστε να προβούν σε μεγαλύτερη φιλελευθεροποίηση των αγορών τους. Οι ΗΠΑ και η ΕΕ προσπαθούν να παροτρύνουν προπαντός την Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα και άλλες χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας, οι οποίες δεν υπέβαλαν ακόμη ικανοποιητικές προσφορές, να προβούν σε ουσιαστικές βελτιώσεις. Σε ορισμένες από τις χώρες αυτές άρχισε η σχετική νομοθετική διαδικασία.

7.3. Οι δυνατότητες πρόσβασης στην αγορά των ΗΠΑ και της ΕΕ δεν είναι αμοιβαίες. Πολλά αμερικανικά πιστωτικά ιδρύματα έχουν σχεδόν κατακτήσει την ευρωπαϊκή αγορά ενώ τα ευρωπαϊκά πιστωτικά ιδρύματα δεν διαθέτουν αντίστοιχες δυνατότητες δραστηριότας στις ΗΠΑ. Η ΕΕ θα πρέπει να επιμείνει τόσο έναντι των ΗΠΑ όσο και έναντι άλλων χωρών στην ύπαρξη ίσων ευκαιριών κατά την πρόσβαση στην αγορά.

7.4. Στην προκαταρκτική ασταθή φάση της υπό όρους εφαρμογής της αρχής του μάλλον ευνούμενου κράτους η ΕΕ οφείλει να λάβει πρόνοια ώστε όλοι οι εταίροι στη ΓΣΔΕ να τηρήσουν τις αναληφθείσες υποχρεώσεις. Τούτο μόνο θα διασφαλίσει ευνοϊκό κλίμα για την πραγματοποίηση των χειρισμών σχετικά με το άνευ χρονικών περιορισμών άνοιγμα των αγορών περιλαμβανομένης της εφαρμογής της αρχής του μάλλον ευνοούμενου κράτους.

8. Υπηρεσίες στον οπτικοακουστικό τομέα

8.1. Τον Απρίλιο 1994, η Επιτροπή παρουσίασε το Πράσινο Βιβλίο « Στρατηγικές επιλογές για την ενίσχυση της βιομηχανίας προγραμμάτων στο πλαίσιο της οπτικοακουστικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης » [έγγρ. COM(94) 96]. Εκεί, αναγνωρίζεται ότι ο τομέας αυτός κατέχει σημαντική θέση μεταξύ των τομέων που παρουσιάζουν έντονη ανάπτυξη και δυνατότητες απασχόλησης.

Η ΟΚΕ θα αποφανθεί χωριστά σχετικά με το Πράσινο Βιβλίο. Στην παρούσα γνωμοδότηση θα εξετασθεί μόνο το διεθνές πλαίσιο της ευρωπαϊκής βιομηχανίας προγραμμάτων.

8.2. Ο οπτικοακουστικός τομέας, όπως και όλοι οι άλλοι εμπορικοί τομείς, θα συμπεριληφθούν στη ΓΣΕΥ. Λγω ασυμφωνίας με τις ΗΠΑ όμως, η ΕΕ δεν έχει αναλάβει καμία δέσμευση φιλελευθεροποίησης. Απλώς, έχει δεσμευθεί ως προς τη διαφάνεια ενδεχόμενων νέων μέτρων. Το αργότερο πέντε έτη μετά τη σύσταση του ΠΟΕ πρέπει να αρχίσουν διαπραγματεύσεις, οι οποίες θα πρέπει να επιδιώκουν ορισμένη φιελελευθεροποίηση όσον αφορά την ίση μεταχείριση των αλλοδαπών και των ημεδαπών επενδυτών και την πρόσβαση στην αγορά.

8.3. Σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες θα διπλασιαστεί στην Ευρώπη η ζήτηση για προϊόντα του οπτικοακουστικού τομέα έως το τέλος του αιώνα. Κατά συνέπεια, θα αυξηθεί κατά την περίοδο αυτή και ο κύκλος εργασιών του οικονομικού αυτού κλάδου, που χαρακτηρίζεται από εντατική χρήση της απασχόλησης, από 23 σε 45 δισεκατομμύρια Ecu. Επειδή σήμερα οι εταιρείες του Χόλυγουντ παράγουν περίπου το ήμισυ των ευρωπαϊκών ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών προγραμμάτων και λαμβάνουν περισσότερο από 80 % των κινηματογραφικών εισπράξεων στην Ευρώπη, υπάρχουν ακόμη σημαντικές συγκρούσεις συμφερόντων. Ορισμένα κράτη μέλη της ΕΕ απορρίπτουν το περαιτέρω άνοιγμα της αγοράς, ενώ οι ΗΠΑ απειλούν ότι θα λάβουν μέτρα που θα αναγκάσουν τους Ευρωπαίους να ανοίξουν πλήρως τις αγορές τους.

8.4. Η ΟΚΕ συμμερίζεται την άποψη που εκφράζει η Επιτροπή στο Πράσινο Βιβλίο, ότι δηλαδή πρέπει να χρησιμοποιηθεί αμέσως και αποτελεσματικά το υφιστάμενο περιθώριο για μια μεταβατική περίοδο προκειμένου να προωθηθεί η παραγωγή προγραμμάτων με στόχο την ενίσχυση της διεθνούς ανταγωνιστικότητας της παραγωγής προγραμμάτων, ιδίως με τη χρήση της « ψηφιακής επανάστασης ».

8.5. Με σεβασμό στην αρχή της επικουρικότητας, θα πρέπει, αφενός, οι δυνάμεις της ευρωπαϊκής κινηματογραφικής και τηλεοπτικής παραγωγής να συσπειρωθούν σε μια ουσιαστική συνεργασία και, αφετέρου, να δημιουργηθούν οι συνθήκες πλαίσιο. Με το θέμα αυτό σχετίζονται και οι συνομιλίες για τη συζήτηση των εθνικών προγραμμάτων προώθησης.

8.6. Η ΟΚΕ επικροτεί επίσης την άποψη της Επιτροπής, η οποία σκέφτεται να συμπεριλάβει από τώρα την σε αναδιάρθρωση παραγωγή προγραμμάτων των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Τούτη μπορεί επίσης να συμβάλει στην έκφραση του καλλιτεχνικού δυναμικού που υπάρχει στην Ευρώπη και των χαρακτηριστικών των ευρωπαϊκών λαών.

9. Διασυνοριακή κυκλοφορία προσώπων

9.1. Οι διαπραγματεύσεις στο Γύρο της Ουρουγουάης και οι διατάξεις για τη φιλελευθεροποίηση των όρων πρόσβασης για την προσφορά μισθωτών υπηρεσιών αφορούν αποκλειστικά τον τομέα υπηρεσιών και δεν έχουν ακόμη συναφθεί ή θεσπισθεί με τρόπο οριστικό. Στον κύκλο της ΓΣΕΥ υπάρχει εν τω μεταξύ η εντολή όπως οι διαπραγματεύσεις τερματισθούν το αργότερο 6 μήνες από τη θέση σε ισχύ του ΠΟΕ. Σχετικά ενδιαφέρονται όλα τα ανεπτυγμένα κράτη. Τα κράτη μέλη της ΕΕ ακολουθούν για το ζήτημα αυτό διαφορετικές πολιτικές ανάλογα με τα συμφέροντά τους.

9.2. Μισθωτοί και εργαζόμενοι για ίδιο λογαριασμό από τρίτες χώρες αποτελούν τμήμα της εργασιακής ζωής. Στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος δεν πρέπει όμως να είναι μόνο η εργασιακή απόδοση αλλά και η περαιτέρω επαγγελματική εξειδίκευση η οποία αποβαίνει σε όφελος των χωρών προέλευσης.

9.3. Οι απλοποιημένες δυνατότητες πρόσβασης μπορούν να αποτελέσουν πλεονέκτημα όλων των εμπλεκομένων μερών μόνο όταν αυτές ενσωματωθούν χωρίς εμπόδια στο σύστημα της αγοράς εργασίας. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα στον τομέα των υπηρεσιών στον οποίο διατίθενται οι μεγαλύτερες δυνατότητες ανάπτυξης. Πάντως, η κατάσταση στην αγορά εργασίας της ΕΕ είναι σήμερα ήδη κρίσιμη. Η προσφορά υπερβαίνει τη ζήτηση ακόμη και όταν πρόκειται για ειδικευμένο εργατικό δυναμικό.

9.4. Η ΓΣΕΥ δεν προβλέπει, ωστόσο, το γενικό άνοιγμα της αγοράς εργασίας της ΕΕ για αλλοδαπούς εργαζομένους, αλλά απλώς τη φιλελευθεροποίηση της κυκλοφορίας προσώπων που συνδέεται με τις συναλλαγές στον τομέα των υπηρεσιών. Είναι ωστόσο πολύ δύσκολο να γίνει μια σαφής οριοθέτηση μεταξύ του ανοίγματος της αγοράς υπηρεσιών και της προστασίας της αγοράς εργασίας της ΕΕ. Για τους λόγους αυτούς η τέλεια φιλελευθεροποίηση της αγοράς είναι απορριπτέα. Είναι όμως οπωσδήποτε αναγκαίο να διαθέτουν οι επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών που προέρχονται από τρίτες χώρες το ελάχιστο επίπεδο ειδίκευσης που προβλέπεται στην ΕΕ.

9.5. Από την άλλη πλευρά όμως, η προσωρινή απασχόληση αλλοδαπών που παρέχουν υπηρεσίες σε ορισμένους τομείς, προσφέρει πλεονεκτήματα. Οι εν λόγω εργαζόμενοι μπορούν να απασχοληθούν για μια σύντομη περίοδο για την κάλυψη μιας βραχυπρόθεσμης έλλειψης εργατικού δυναμικού ή για την εκτέλεση συγκεκριμένων περιορισμένων εργασιών. Παρόμοια απασχόληση είναι ιδιαίτερα χρήσιμη, όταν οι εν λόγω εργαζόμενοι βρίσκονται πιο κοντά στον τόπο εργασίας από ό,τι οι αντίστοιχοι εργαζόμενοι της Ένωσης. Κατ`αυτόν τον τρόπο η οικονομική ζωή καθίσταται ελαστικότερη και ορθολογικότερη.

9.6. Άλλωστε, η περιορισμένη απασχόληση ειδικευμένου προσωπικού στην επικράτεια της ΕΕ ευνοεί την οικονομική ανάπτυξη των τρίτων χωρών. Ενδεχομένως, θα ήταν σκόπιμο να ζητηθεί από τις τρίτες χώρες το αμοιβαίο άνοιγμα των αγορών. Πρέπει ωστόσο να αποφευχθεί κάθε περαιτέρω επιβάρυνση της αγοράς εργασίας της ΕΕ.

10. Εμπόριο και ανταγωνισμός

10.1. Η ΓΣΔΕ επικεντρώθηκε έως σήμερα στην εξάλειψη των εμπορικών φραγμών που οφείλονται σε κρατικά μέτρα. Εκτός λίγων εξαιρέσεων (π.χ. Κώδικας της ΓΣΔΕ του Γύρου του Τόκυο σχετικά με τις περιοριστικές πρακτικές των επιχειρήσεων, Κατευθυντήριες γραμμές του ΟΟΣΑ για τις πολυεθνικές επιχειρήσεις) δεν ανελήφθη καμία προσπάθεια κατά της στάσης των ιδιωτικών επιχειρήσεων που στρεβλώνει τον ανταγωνισμό, στο βαθμό που αυτές έχουν διεθνή διάσταση.

Με τον παγκόσμιο χαρακτήρα που λαμβάνουν οι αγορές, οι εθνικές κρατικές αρμοδιότητες δεν μπόρεσαν να συμβαδίσουν με την εξασφάλιση του ανταγωνισμού. Κατ`αυτόν τον τρόπο, οι διαφορετικές σε κάθε κράτος συμπεριφορές των επιχειρήσεων καθώς και τα διαφορετικά δίκαια του ανταγωνισμού, εξελίχθηκαν ολοένα και περισσότερο σε εμπορικούς φραγμούς.

10.2. Η ΟΚΕ θεωρεί σημαντικό να επιταχυνθεί η εναρμόνιση των εθνικών πολιτικών για τον ανταγωνισμό και να επιδιωχθεί η θέσπιση κανόνων ανταγωνισμού που να ισχύουν διεθνώς. Οι περιορισμοί που συμφωνήθηκαν στο Γύρο της Ουρουγουάης και οι οποίοι αφορούν τα κρατικά εμπόδια στο εμπόριο, χρειάζεται να συμπληρωθούν με κανόνες που να απαγορεύουν τον περιορισμό του ανταγωνισμού μεταξύ των επιχειρήσεων. Μέσω διεθνώς εναρμονισμένων κανόνων, πρέπει να επιτευχθούν όσο το δυνατόν παρόμοιες συνθήκες ανταγωνισμού για τις εξαγωγικές επιχειρήσεις. Οι επιχειρήσεις αποκτούν λοιπόν από την πλευρά τους, τη νομική ασφάλεια που απαιτείται για το σχεδιασμό των διεθνών τους δραστηριοτήτων, η οποία, με τη σειρά της, έχει θετικές συνέπειες για τη σταθερότητα των θέσεων απασχόλησης που οι δραστηριότητες αυτές έχουν δημιουργήσει. Αυτό ισχύει τόσο για εθνικά όσο και για διεθνή κρατικά μονοπώλια καθώς και για συμφωνίες συμπράξεων (π.χ. τιμολόγια μεταφορών, τηλεπικοινωνιών, OPEC).

10.3. Προϋπόθεση για την αποτελεσματική εναρμόνιση των κανόνων ανταγωνισμού είναι η δυνατότητα της διεθνούς εφαρμογής του δικαίου.

10.4. Στο μέτρο που δεν έχει ακόμη επιτευχθεί η απαιτούμενη για το σκοπό αυτό ευρεία συναίνεση σχετικά με τους κανόνες της οικονομίας αγοράς και ανταγωνισμού, η ΟΚΕ θεωρεί ότι σημαντικό ενδιάμεσο βήμα αποτελεί η ανύψωση των εθνικών κατώτατων προτύπων και η σταδιακή εναρμόνισή τους. Οι αναπτυσσόμενες χώρες που το επιθυμούν, πρέπει να βοηθηθούν στην θέσπιση και στην ολοκλήρωση του δικαίου και των αρχών τους όσον αφορά τις συμπράξεις.

10.5. Σημαντική συμβολή για την εναρμόνιση ή τουλάχιστον για τη σύγκλιση των κανόνων περί του ανταγωνισμού, αποτελεί η συζήτηση για ένα Διεθνή Κώδικα κατά των Συμπράξεων. Σημαντικές προσπάθειες καταβάλλει από μακρού ο ΟΟΣΑ. Σε αυτό το πλαίσιο αξίζει να αναφερθεί και η διμερής συμφωνία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και της αμερικανικής κυβέρνησης σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού.

10.6. Μια ανεξάρτητη διεθνής ομάδα νομικών υπέβαλε το περασμένο έτος στη ΓΣΔΕ, ένα σχέδιο Διεθνούς Κώδικα κατά των Συμπράξεων, ο οποίος περιλαμβάνει πρακτικές βάσεις για την αντιμετώπιση των διαφόρων τακτικών που ακολουθούνται με σκοπό τον περιορισμό του ανταγωνισμού και για την επιβολή κανόνων ανταγωνισμού. Ο Κώδικας θέτει κατώτατα πρότυπα για τους όρους του ανταγωνισμού, στο βαθμό που επηρεάζονται οι διασυνοριακές σχέσεις. Επιπλέον, προσανατολίζεται προς 2 αρχές, των οποίων την τήρηση θεωρεί απαραίτητη η ΟΚΕ :

α)

Η εθνική κυριαρχία των κρατών όσον αφορά το δίκαιο του ανταγωνισμού παραμένει σε μεγάλο βαθμό άθικτη διότι οι προδιαγραφές του Κώδικα πρέπει να μετατραπούν σε εθνικό δίκαιο και, συνεπώς, να εφαρμοστούν από εθνικές αρχές και δικαστήρια.

β)

Η τήρηση του Κώδικα θα εξασφαλίζεται μέσω μιας διεθνούς αρχής κατά των συμπράξεων, η οποία θα μπορεί να απαιτεί από τις εθνικές αρχές τη λήψη μέτρων κατά των παραβάσεων σε θέματα ανταγωνισμού και, όταν χρειάζεται, να προσφεύγει στα εθνικά δικαστήρια. Σε περιπτώσεις διαφορών θα εφαρμόζεται πολυμερής δεσμευτική διαδικασία επίλυσής τους, η οποία θα είναι σύμφωνη με τη νέα διαδικασία του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου.

10.7. Ένας τέτοιος Κώδικας θα μπορούσε επίσης να αντιταχθεί στους περιορισμούς του ανταγωνισμού που δύσκολα εξακριβώνονται και είναι διαρθρωτικής φύσεως, όπως οι εξαγωγικές συμπράξεις, οι στρατηγικές επιλεγμένων μετεγκαταστάσεων, οι συμφωνίες αυτοπεριορισμού κ.λ.π. και να αντικαταστήσει τις μονομερείς ενέργειες εμπορικής πολιτικής που οδηγούν πάντοτε σε διαφορές.

10.8. Η ΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να εξετάσει προσεκτικά τις προτάσεις αυτές και την ενδεχόμενη σταδιακή υλοποίησή τους. Προτείνει, όπως ο νέος Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου αναθέσει το έργο αυτό σε μια διεθνή αρχή κατά των συμπράξεων. Αυτή θα αναλάβει τις απαραίτητες πρωτοβουλίες για την τήρηση του δικαίου.

11. Άμεσες επενδύσεις

11.1. Η διεθνοποίηση της οικονομικής δραστηριότητας προκάλεσε αισθητή αύξηση των διασυνοριακών άμεσων επενδύσεων. Ακόμη και οι ΜΜΕ επενδύουν σε αυξανόμενο βαθμό στο εξωτερικό.

Η εξέλιξη αυτή αντιμετωπίζει ακόμη σε πολλές χώρες εμπόδια. Οι ξένοι επενδυτές υφίστανται διακρίσεις σε σχέση με τους εγχώριους επενδυτές, π.χ. ως προς το δικαίωμα εγκατάστασης κατά τη μεταφορά κεφαλαίων, την αγορά επιχειρήσεων, τη συμμετοχή στις δημόσιες αγορές προμηθειών, κ.λ.π.

11.2. Κατά τις διαπραγματεύσεις του Γύρου της Ουρουγουάης, απλώς ρυθμίστηκε το ζήτημα των επιπτώσεων που έχουν στο διασυνοριακό εμπόριο τα μέτρα αποθάρρυνσης των επενδύσεων (Trade Related Investment Measures, TRIMs). Σύμφωνα με τη ρύθμιση αυτή, οι αλλοδαποί επενδυτές θα τυγχάνουν εθνικής μεταχείρισης, όσον αφορά την υποχρεωτική χρησιμοποίηση εγχώριων πρώτων υλών ή την προμήθεια υλικών, ή ελάχιστες ποσότητες εξαγωγών. Οι ποσοστώσεις απαγορεύονται. Οι υφιστάμενοι περιορισμοί πρέπει να δηλωθούν στην ΓΣΔΕ και να καταργούνται εντός δύο ετών (στις αναπτυσσόμενες χώρες εντός 5 έως 7 ετών). Άλλωστε, τόσο στα πλαίσια της ΓΣΕΥ όσο και της TRIMs ισχύουν ρυθμίσεις σχετικά με τις επενδύσεις.

11.3. Τα προβλήματα που προκύπτουν σε περίπτωση άμεσων επενδύσεων είναι όμως πολύ πιο ευρέα. Για τους επενδυτές τίθεται το ερώτημα πώς μπορούν να βελτιωθούν οι βασικοί όροι και να διασφαλισθεί μια ευρύτερη νομική προστασία για τους φορείς άμεσων επενδύσεων ιδιαίτερα στις αναπτυσσόμενες χώρες αλλά και στις μεταρρυθμιζόμενες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης αλλά και της Κοινότητας Ανεξαρτήτων Κρατών.

Οι γειτονικές χώρες όμως αποδίδουν ιδιαίτερη σημασία στην ορθή συμπεριφορά ιδιαίτερα των μεγάλων πολυεθνικών συμπεριφορών καθώς και στον έλεγχο ενδεχόμενων « restrictive business practices ».

11.4. Σύμφωνα με τη γνώμη της ΟΚΕ, ένας από τους στόχους της ΕΕ πρέπει να είναι η συμβολή στη βελτίωση του κλίματος επενδύσεων στις χώρες αυτές. Σε αυτό το πλαίσιο έχει ιδιαίτερη σημασία η σύναψη συμφωνιών για την πραγματοποίηση επενδύσεων, με τα κράτη μέλη της ΕΕ. Ωστόσο, η εξασφάλιση της ατομικής ιδιοκτησίας, η ουσιαστική ίση μεταχείριση εγχώριων και αλλοδαπών επενδυτών, η διασφάλιση της μεταφοράς κεφαλαίων και προσόδων που υπόκεινται στη φορολογία της χώρας υπδοχής καθώς και η απρόσκοπτη πρόσβαση στη διεθνή διαιτητική δικαιοδοσία, αποτελούν αναγκαίες προϋποθέσεις για την ανάληψη μακροπρόθεσμων δεσμεύσεων ξένων επενδυτών. Από αυτούς, από την άλλη πλευρά, αναμένεται ότι θα σέβονται τους διεθνείς κώδικες θεμιτής συμπεριφοράς που προτείνονται από τον ΟΟΣΑ και το Διεθνές Εμπορικό Επιμελητήριο.

11.5. Η ΟΚΕ καταδικάζει πρακτικές που παραβιάζουν τα διεθνώς αναγνωρισμένα πρότυπα - σε οποιονδήποτε τομέα - προκειμένου να προσελκύσουν αλλοδαπούς επενδυτές.

11.6. Μακροπρόθεσμα, πρέπει να θεσπισθεί ένα ρυθμιστικό πλαίσιο που να περιλαμβάνει ασφαλείς και βάσιμες διατάξεις σχετικά με τις άμεσες επενδύσεις. Η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να υποστηρίζει όσο το δυνατό περισσότερο κάθε προσπάθεια προς αυτή την κατεύθυνση, στα πλαίσια της Διεθνούς Τράπεζας, του ΟΟΣΑ, καθώς και κατά τις τρέχουσες διαπραγματεύσεις για την κατάρτιση ενός Πανευρωπαϊκού Χάρτη για την ενέργεια. Οι προσπάθειες αυτές θα πρέπει να κορυφωθούν με την ίδρυση μιας « ΓΣΔΕ » για επενδύσεις.

12. Κοινωνικά πρότυπα

12.1. Η ανάπτυξη και ο σεβασμός των βασικών κοινωνικών προτύπων αποτελούν επίτευγμα των σύγχρονων βιομηχανικών κοινωνιών. Στις συμβάσεις της ΔΟΕ θεσπίζονται, ως παγκοσμίως επιδιωκόμενα κατώτερα πρότυπα, ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων του ανθρώπου, η απαγόρευση της εργασίας των ανηλίκων και της καταναγκαστικής εργασίας, οι θεμελιώδεις κανόνες της προστασίας και της υγιεινής του εργαζομένου καθώς και η ελευθερία να συνδικαλίζεται και να συνάπτει συλλογικές συμβάσεις εργασίας. Τα βασικά πρότυπα δεν επεκτείνονται και στο ύψος των μισθών.

Άλλες διεθνείς και, κυρίως, εθνικές ρυθμίσεις επεκτείνονται πολύ περισσότερο.

12.2. Η ΟΚΕ συνιστά εκ νέου όπως το θέμα μιας « κοινωνικής ρήτρας » περιληφθεί στο πρόγραμμα εργασίας του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου με σημείο αναγωγής τις συμβάσεις (που έχουν υιοθετηθεί) της ΔΟΕ, στο οποίο (πλαίσιο) συμμετέχουν στην πράξη όλες οι χώρες του κόσμου και ιδιαίτερα όσον αφορά :

- την απαγόρευση της καταναγκαστικής εργασίας (Συμβάσεις 29 και 105),

- το δικαίωμα οργάνωσης και συλλογικών διαπραγματεύσεων (Συμβάσεις 87 και 98),

- την κατώτερη ηλικία για την είσοδο στην εργασία και κατάργηση της εργασίας των παιδιών (Σύμβαση 138),

- την απαγόρευση διακρίσεων στην απασχόληση και ισότητα αμοιβής για ισοδύναμη εργασία για όλους (Συμβάσεις 100 και 111) ». Απαγόρευση διακρίσεων στην απασχόληση και ισότητα αμοιβής για ισοδύναμη εργασία για όλους.

12.3. Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει, στις πολυάριθμες διαπραγματεύσεις της με τις αναπτυσσόμενες χώρες, να υποστηρίξει την υιοθέτηση των βασικών κοινωνικών προτύπων. Η αξιοπιστία των προσπαθειών αυτών θα μπορούσε να υπογραμμισθεί μέσω κατάλληλης υποστήριξης στο πλαίσιο των αναπτυξιακών πολιτικών της Ευρωπαΐκής Ένωσης και των κρατών μελών.

12.4. Η οικονομική συνεργασία οδηγεί κατά βάση σε διαρκέστερα αποτελέσματα από ό,τι ο πολιτικός εξαναγκασμός. Επίσης, πρέπει να εξετάζεται προσεκτικά εάν ο μηχανισμός εφαρμογής συμβάλλει πράγματι στην εξάλειψη των κοινωνικών ανισοτήτων. Ωστόσο, θα πρέπει πάντοτε η επιβολή κυρώσεων να βασίζεται σε ένα πλαίσιο πολυμερών κανόνων που θα μπορούσαν να θεσπιστούν μελλοντικά και, για το σκοπό αυτό, θα μπορούσε να είναι κατάλληλος ο νέος ΠΟΕ.

12.5. Η ΟΚΕ εκφράζει την ελπίδα ότι η Επιτροπή θα προωθήσει ενεργώς τις απαραίτητες προπαρασκευαστικές εργασίες για τη συζήτηση του θέματος στην ΠΟΕ και να επιδείξει εποικοδομητικό πνεύμα για την περαιτέρω συζήτηση.

12.6. Επιβάλλεται να προωθηθούν οι εργασίες στο πλαίσιο των Συμβάσεων της ΔΟΕ (ILO), σημαντικά μέρη της οποίας δεν έχουν ακόμη κυρωθεί ούτε από τις ΗΠΑ, ούτε από ορισμένα κράτη μέλη της Ευρωπαΐκής Ένωσης. Επίσης, χρήσιμες θα ήταν μελέτες στους κόλπους του ΟΟΣΑ, πριν από τις διαπραγματεύσεις του ΟΟΣΑ.

12.7. Η θέσπιση μιας κοινωνικής ρήτρας στο επίπεδο του ΠΟΕ θα μπορούσε να αποτελέσει παράγοντα σταθερότητας στις διεθνείς οικονομικές σχέσεις επειδή θα μειώσει τις προστατευτικές πιέσεις εκ μέρους των αναπτυσσόμενων χωρών. Η επίλυση των αντιδικιών σε πολυμερή βάση θα συμβάλει στην αποφυγή των απόπειρων για επιβολή κυρώσεων σε διμερείς βάσεις και η αναφορά σε κείμενα που έχουν ήδη γίνει δεκτά από την πλειοψηφία των κρατών του Κόσμου (Συμβάσεις του ΔΟΕ) θα περιορίσουν το ενδεχόμενο λήψης μονομερών μέτρων, όπως συνέβη πολλές φορές στο παρελθόν.

12.8. Τα θεμιτά εμπορικά σήματα προσφέρουν μια ακόμη εναλλακτική λύση για την ανύψωση των δεοντολογικών και κοινωνικών προτύπων στις αναπτυσσόμενες χώρες. Τα σήματα αυτά προσφέρουν στους καταναλωτές εγγύηση ότι οι εργαζόμενοι των αναπτυσσόμενων χωρών που παρήγαγαν τα επισημανθέντα προϊόντα, έχουν λάβει δίκαιες αμοιβές και καλύτερους όρους. Οι εταιρείες που τηρούν τους ηθικούς κανόνες και ζητούν την απαιτούμενη σήμανση ανταμείβονται με την επακόλουθη δημοσιότητα και πωλήσεις στους σχετικούς καταναλωτές. Η ΕΚ πρέπει να χρηματοδοτήσει και να συμβάλει στην επέκταση των πρωτοβουλιών αυτών.

13. Προστασία του περιβάλλοντος και εμπόριο

13.1. Στο Προοίμιο του ΠΟΕ, η προστασία του περιβάλλοντος καθορίζεται σαφώς ως στόχος. Η διάσκεψη υπουργών στο Μαρακές υιοθέτησε ένα πρόγραμμα ανάλυσης της σχέσης που υφίσταται μεταξύ του εμπορίου και του περιβάλλοντος. Βάσει της ανάλυσης αυτής, η ΟΚΕ εκφράζει την ελπίδα ότι στο μέλλον θα διατυπωθούν συστάσεις σχετικά με την αναπροσαρμογή των διεθνών κανόνων.

13.2. Δεδομένου του παγκόσμιου χαρακτήρα των περιβαλλοντικών προβλημάτων, αφενός, και της επιδιωκόμενης ελευθέρωσης του παγκόσμιου εμπορίου, αφετέρου, οι υπάρχουσες πολυάριθμες συγκρούσεις μεταξύ των στόχων καταλαμβάνουν ολοένα και περισσότερο το προσκήνιο. Η ΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της διότι η διεθνής εναρμόνιση των περιβαλλοντικών προτύπων βρίσκεται ακόμη στα πρώτα βήματα.

13.3. Ακόμη στις χώρες του τρίτου κόσμου, η προστασία του περιβάλλοντος δεν αποτελεί προτεραιότητα. Για το λόγο αυτό, υπάρχουν επιφυλάξεις όσον αφορά την πολύ έντονη αλληλοσύνδεση των πολιτικών εμπορίου και περιβάλλοντος. Οι χώρες αυτές φοβούνται ιδιαίτερα ότι οι έντονα βιομηχανικές χώρες θα μπορούσαν να ασκήσουν προστατευτική εμπορική πολιτική προβάλλοντας περιβαλλοντικούς λόγους.

13.4. Αντίθετα, η προστασία του περιβάλλοντος έχει μεγάλη σημασία στην ΕΕ. Και για το σκοπό αυτό έχει επανειλημμένως φροντίσει η ΟΚΕ.

13.5. Δεδομένου ότι τα υψηλά πρότυπα προστασίας του περιβάλλοντος οδηγούν σε διαφορετικές συνθήκες ανταγωνισμού, τόσο στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όσο και σε αντιπαράθεση με τρίτα κράτη, πρέπει να επιδιωχθεί, σε παγκόσμια κλίμακα, η ανύψωση του επιπέδου των προτύπων προστασίας του περιβάλλοντος. Μόνον όταν οι αναπτυσσόμενες χώρες θέσουν σήμερα διαφορετικά τις προτεραιότητές τους, θα είναι αποκλειστικά προς το συμφέρον τους η ανύψωση των προτύπων προστασίας του περιβάλλοντος. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η ΕΕ πρέπει να υποστηρίξει τις σχεδιαζόμενες εργασίες στους διάφορους χώρους, με στόχο τη διεθνή θέσπιση κατευθυντήριων γραμμών στον τομέα της προστασίας του περιβάλλοντος. Οι κατευθυντήριες αυτές γραμμές πρέπει να είναι δεσμευτικές για τις εθνικές νομοθεσίες και να προσανατολίζονται προς την εναρμόνιση σε υψηλό επίπεδο. Είναι απαραίτητη η αντισταθμιστική ενίσχυση βάσει του προτύπου του Πρωτοκόλλου του Μόντρεαλ για να μπορούν οι αναπτυσσόμενες χώρες να υιοθετούν κατάλληλα μέτρα

13.6. Το ερώτημα είναι, μέχρι ποιού βαθμού δικαιολογείται να επιβάλλονται σε άλλα κράτη πρότυπα για την προστασία του περιβάλλοντος, που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε μέτρα περιορισμού του εμπορίου. Η ΟΚΕ αντιτίθεται στην άσκηση εκ μέρους των κατ`ιδίαν κρατών μονομερών πιέσεων για τη θέσπιση χωριστών περιβαλλοντικών προτύπων. Ωστόσο, θα μπορούσε να υπάρξει μια πολυμερής πρωτοβουλία κατά ορισμένων κρατών, τα οποία δεν έχουν αντίστοιχο ύψος εναρμόνισης.

14. Αγορές κρατικών προμηθειών

14.1. Κατά το ίδιο διάστημα κατά το οποίο έληγε ο Γύρος της Ουρουγουάης, μια ομάδα των σημαντικότερων εταίρων του παγκοσμίου εμπορίου, μεταξύ των οποίων ήταν οι ΗΠΑ και η ΕΕ, συμφώνησε να συνάψει, στα πλαίσια μιας πολυμερούς συμφωνίας μια νέα σύμβαση σχετικά με τις κρατικές προμήθειες (Agreement on Governement Procurement). Η νέα σύμβαση, η οποία αντικαθιστά τη συμφωνία του 1979, επεκτάθηκε ακόμα περισσότερο κατά τη σύσκεψη υπουργών στο Μαρακές.

14.2. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει τις συμφωνίες αυτές και εύχεται να συμβάλουν πράγματι στο αμοιβαίο άνοιγμα των αγορών δημόσιων προμηθειών. Καλεί την Επιτροπή να συμμετάσχει ενεργά στις προβλεφθείσες περαιτέρω διαπραγματεύσεις. Η ΟΚΕ έχει ωστόσο επίγνωση του γεγονότος ότι το κρατικό μονοπώλιο ορισμένων κρατών μελών στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, τα οποία αρνούνται τον ανταγωνισμό ακόμη και εντός της ΕΕ, αποτελεί σοβαρό εμπόδιο για το άνοιγμα των αγορών.

14.3. Η ΟΚΕ διαβλέπει επίσης στον τομέα των τηλεπικοινωνιών μεγάλες δυνατότητες για διαπραγματεύσεις σχετικά με το άνοιγμα των τεράστιων αγορών προμηθειών των ΗΠΑ για οχήματα, εξοπλισμούς αεροδρομίων, συστήματα επεξεργασίας αποβλήτων, εξαρτήματα από χάλυβα για την κατασκευή αυτοκινητόδρομων, τομείς στους οποίους οι ΗΠΑ δεν προτίθενται να καταργήσουν τον κανόνα « Buy-American ».

15. Η εναρμόνιση των προτύπων

15.1. Η αυξανόμενη ανταλλαγή, σε παγκόσμιο επίπεδο, προσώπων, αγαθών, υπηρεσιών, κεφαλαίων και δικαιωμάτων καθιστά αναγκαίο το σεβασμό διεθνώς εναρμονισμένων προτύπων, π.χ. στον περιβαλλοντικό τομέα, στον κοινωνικό τομέα (συμπεριλαμβανομένου του ζητήματος της διακίνησης εργαζομένων) καθώς και σχετικά με την ανταγωνιστική συμπεριφορά των επιχειρήσεων στην παγκόσμια αγορά.

15.2. Επομένως, σχεδόν, επιβάλλεται η σκέψη να τεθεί ως όρος για την ελεύθερη πρόσβαση στην αγορά η τήρηση διεθνώς εναρμονισμένων ελάχιστων προτύπων. Κι` αυτό καθίσταται ακόμη περισσότερο αναγκαίο εφόσον ο νέος οργανισμός διεθνούς εμπορίου, ο ΠΟΕ θα πρέπει να έχει τη δυνατότητα ελέγχου και επιβολής της τήρησης των κανόνων.

15.3. Ενώ η ΓΣΔΕ αποσκοπούσε κυρίως στη διευκόλυνση της πρόσβασης στις διεθνείς αγορές, ο ΠΟΕ θα έχει και άλλους στόχους, πέρα από τους στόχους της εμπορικής πολιτικής. Σε αυτό το πλαίσιο υφίσταται όμως ο κίνδυνος της υπερβολικής επιβάρυνσης και της προβολής υπερβολικών απαιτήσεων. Η μέριμνα για την επίτευξη όσο το δυνατό απρόσκοπτων συναλλαγών πρέπει να παραμείνει βασικός στόχος του ΠΟΕ.

15.4. Όσο όμως τα ελάχιστα πρότυπα προσανατολίζονται προς το επίπεδο των βιομηχανικών χωρών, οι αναπτυσσόμενες χώρες φοβούνται ότι πρόκειται, τουλάχιστον εν μέρει, για προστατευτικές τάσεις και μέτρα, και πιστεύουν ότι θα έχουν δύσκολη πρόσβαση στις αγορές των βιομηχανικών χωρών.

Επομένως, όσο οι επιδιωκόμενοι στόχοι δεν γίνονται δεκτοί από όλες τις χώρες που συμμετέχουν στο παγκόσμιο εμπόριο, ή δεν γίνονται στον ίδιο βαθμό δεκτοί, η πρόκληση συγκρούσεων φαίνεται αναπόφευκτη. Ιδιαίτερες προσπάθειες για την επίτευξη πολιτικής ομοφωνίας είναι σχετικά αναγκαίες.

15.5. Η ΟΚΕ επισημαίνει τις συνέπειες που ενδέχεται να έχει παρόμοια εξέλιξη και καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να μην παραμελήσει αυτή την προβληματική πτυχή.

Βρυξέλλες, 15 Σεπτεμβρίου 1994.

Η Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Susanne TIEMANN

() Cross-retaliation : Συμβατική παράβαση και κυρώσεις γίνονται σε διάφορα προϊόντα ή οικονομικούς τομείς.