ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Βρυξέλλες, 04.04.1995 
COM(95)97 τελικό 
Ο ρόλος της Ένωσης στον τομέα του τουρισμού 
Πράσινη Βίβλος της Επιτροπής 
ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 
ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
Α. ΟΙ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΑΝΑΛΑΜΒΑΝΕΙ Η ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ 
ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
Ι. Ο ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΤΟΥ 
1. Η ανάπτυξη του τουρισμού 
2. Οι μεταβολές στις οποίες πρέπει να προσαρμοστούν στις επιχειρήσεις 
3. Η απασχόληση στον τομέα του τουρισμού 
II. ΟΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ 
1. Τα διαθέσιμα μέσα 
2. Η χρησιμοποίηση των μέσων αυτών προς όφελος του τουρισμού 
Β. Η ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΙΘΕΜΕΝΗ ΑΞΙΑ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
Ι. Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΟΥΣ ΣΤΟΧΟΥΣ ΤΗΣ ΣΥΝΘΗΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ 
ΕΝΩΣΗ 
Π. Ο ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΣΥΜΒΑΛΛΕΙ ΣΤΗΝ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ 
ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΣΥΝΟΧΗΣ ΣΤΗΝ ΕΝΩΣΗ 
III Ο ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΤΟΜΕΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ 
ΤΗΣ ΑΕΙΦΟΡΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ 
IV Ο ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΣΥΜΒΑΛΛΕΙ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ 
ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ 
V ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ 
ΜΕΤΑΒΟΛΩΝ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ MME ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
VI ΔΗΜΙΟΥΡΠΑΠΡΟΣΤΙΘΕΜΕΝΗΣΑΞΙΑΣ ΜΕ ΜΙΑ ΣΥΝΕΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ 
ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΜΕΣΩΝ 
VII Ο ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΤΗΡΗΣΗ ΤΗΣ ΑΡΧΗΣ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟΤΗΤΑΣ 
Γ. ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ ΤΟΥ ΡΟΛΟΥ ΤΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΩΝ 
ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
Ι. ΜΕΙΩΣΗ Η ΕΞΑΛΕΙΨΗ ΤΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ; 
II. ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΟΥ ΥΠΑΡΧΟΝΤΟΣ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΕΔΟΥ 
ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ; 
III. ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΒΑΣΕΙ ΤΗΣ ΣΗΜΕΡΙΝΗΣ 
ΣΥΝΘΗΚΗΣ; 
IV. ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ; 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ 
ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
Η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση που υπογράφηκε στις 7 Φεβρουαρίου 1992 στο 
Μάαστριχτ αναγνωρίζει, για πρώτη φορά, ότι για την εκπλήρωση της αποστολής που της 
έχει ανατεθεί, η όραση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας περιλαμβάνει, σύμφωνα με τους όρους 
και το χρονοδιάγραμμα που προβλέπει η συνθήκη, μέτρα στον τομέα του τουρισμού (άρθρο 
3τ). Επιπλέον, στη δήλοκιη αριθ. 1 ' προβλέπει ότι το.θέμα της εισαγωγής στη συνθήκη για 
την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας ενός τίτλου σχετικά με τον τουρισμό, ως τομέα που 
αναφέρεται στο άρθρο 3τ), θα εξεταστεί από τη διάσκεψη των αντιπροσώπων των 
κυβερνήσεων των κρατών μελών η οποία θα συγκληθεί το 1996, με βάση έκθεση που η 
Επιτροπή θα υποβάλει στο Συμβούλιο. 
Η σημαντική αυτή καινοτομία ήταν απόδειξη της συνειδητοποίησης τριών παραγόντων: 
αφενός, της οικονομικής σημασίας των τουριστικών δραστηριοτήτων για την ανάπτυξη και 
την απασχόληση της Ένοκτης, αφετέρου, της συμβατότητας μεταξύ της τήρησης της αρχής 
της επικουρικότητας και της χρησιμότητας μιας δράσης σε κοινοτικό επίπεδο στον τομέα 
αυτό που δεν υπάγεται στην αποκλειστική αρμοδιότητα της Κοινότητας και τέλος της 
αναγκαίας επίτευξης συνοχής και συνάφειας των ενεργειών σε τρεις τομείς που συνδέονται 
μεταξύ τους, όπως είναι αυτοί του τουρισμού, του καταναλωτή και της φυσικής και 
πολιτισμικής κληρονομιάς. 
Αυτή ήταν η κατάληξη των συζητήσεων που προηγήθηκαν της αναθεώρησης των συνθηκών, 
οι οποίες ξεκίνησαν κατά τη διάρκεια μιας ανεπίσημης συνάντησης των υπουργών 
Τουρισμού, στις 29 Σεπτεμβρίου 1990 στο Μιλάνο και συνεχίστηκαν με την ευκαιρία της 
εξέτασης των εισηγήσεων που υπέβαλαν τα διάφορα κράτη μέλη κατά τη διάρκεια των 
προπαρασκευαστικών εργασιών για τη διακυβερνητική διάσκεψη (Ιταλία και Ελλάδα το 
Φεβρουάριο του 1991, Λουξεμβούργο τον Ιούνιο του 1991, Κάτω Χώρες το Νοέμβριο του 
1991), καθώς και στο πλαίσιο του Ευροχπαϊκού Κοινοβουλίου, κυρίως με την έκδοση του 
ψηφίσματος της 15ης Ιουλίου 19912 σχετικά με την κοινοτική πολιτική τουρισμού. Ωστόσο, 
λόγω της πολυπλοκότητας του πεδίου δραστηριότητας που καλύπτεται από την έννοια του 
τουρισμού, της ποικιλομορφίας TÎDV εθνικών προσεγγίσεων στον εν λόγω τομέα και της 
αλληλεπίδρασης του τουρισμού και αρκετών άλλο>ν κοινοτικίόν πολιτικών, η συνθήκη δεν 
προσδιορίζει επακριβώς ούτε τους ειδικούς στόχους ούτε τους τρόπους εφαρμογής μέτρων 
στον τομέα του τουρισμού που \>πάγονται στην κοινοτική δράση, όπο>ς έκανε για άλλους 
τομείς που εισήχθηκαν κατά την ίδια αυτή αναθεώρηση,, για παράδειγμα, τον πολιτισμό 
(άρθρο 128) ή την προστασία των καταναλωτών (άρθρο 129Α). 
Ο στόχος της παρούσας Πράσινης Βίβλου για το ρόλο της Ένωσης στον τομέα του 
τουρισμού, που εντάσσεται στο πλαίσιο των συζητήσεων της ανεπίσημης συνεδρίασης των 
υπουργών τουρισμού της 15ης Απριλίου 1994 στην Αθήνα είναι λοιπόν να διευκολυνθεί και 
να προωθηθεί ένας γενικός προβληματισμός για το ρόλο της Ένωσης υπέρ του τουρισμού, 
με προοπτική την έκθεση την οποία θα υποβάλει η Επιτροπή στο Συμβούλιο το αργότερο 
το 1996. Με την επιφύλαξη των συμπερασμάτων των διεξαγόμενων εργασιών για την 
προετοιμασία της διακυβερνητικής διάσκεψης το 1996 και χωρίς να προεξοφληθεί αν η 
Επιτροπή σκοπεύει να υποβάλει νέες προτάσεις για τον τουρισμό στο πλαίσιο αυτό, σκοπός 
liXfJir Λήλωση (αριθ. 1) για την πολιτική άμυνα, τΐ|ν ινι'ργιια και τον τουρισμό, καθώς και το άρθρο Ν, 
παράγρα<|>ος 2 της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση. 
ΚΕ C 183/91, και κυρίως το άρθρο 6 το οποίο "καλιά ικ νι'ου τη οιακυ[αρνητικήοιάσκημη για την πολιτική ένωση 
να ιξιτάσιι το ταχύτιρο το ινόιχόμι-νο expressis verbis ινσωμάτωσηςτου τομέα τον τουρισμού στις συνθήκεςτης 
Ρώμης, ως ουσιαστικής ουνοοι υτικής πολιτικής για τη δημιουργία της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης, 
ακόμα και αν η ΓλΓΰΟιρηκυκλοψορία των προσώπων, των ρμπορι-υμάτων, των υπηρεσιών και τ<ον κεφαλαίο ννιντός 
της Κοινής Αγοράς συμπιριλαμ|5άνιι ι:πίσης τον τουρισμό". 
του παρόντος εγγράφου είναι να ξεκινήσουν διαβουλεύσεις ευρείας κλίμακας σχετικά με το 
ρόλο της Ένωσης στον τομέα του τουρισμού μεταξύ όλων των ενδιαφερόμενων 
παραγόντων, τόσο δημόσιων όσο και ιδιωτικών, που δρουν σε περιφερειακό, εθνικό, 
ευρωπαϊκό ή διεθνές επίπεδο. Αυτό δικαιολογείται λόγω του πολυτομεακούκαι εγκάρσιου 
χαρακτήρα του τουρισμού και της συμπληρ<υματΐκότητάς του με διάφορους τομείς 
δραστηριότητας, που εξηγεί το γεγονός ότι αρκετές πολιτικές έχουν κάποια επίπτωση στον 
τουρισμό3. 
Πράγματι, σύμιρωνα με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο4 και την Οικονομική και Κοινωνική 
Επιτροπή5, μια πολιτική του τουρισμού για την Ένωση θα συνέβαλλε στο να καταστεί πιο 
λειτουργική και πιο ορατή η πραγματική συμπληρωματικότητατων μέσων που τίθενται στη 
διάθεση των τουριστών και των επιχειρήσεων σε κοινοτική, εθνική, περιφερειακή και τοπική 
κλίμακα, ευνοώντας στην πράξη την διάρθροχίη των διαφόρων επιπέδων δημόσιας στήριξης 
στον τομέα αυτό. 
Το ψήφισμα της 18.01.94 σχετικά με τον τουρισμό ενόψει του 2000 στη συνέχεια της έκθεσης 
του κου Cornelissen, στο σημείο 4, "υπογραμμίζει ότι ο τουρισμός πρέπει να θεωρηθεί ως 
στρατηγικός τομέας για την οικονομική ανάπτυξη και να του αναγνωριστεί ειδικό καθεστώς 
ως κλάδου της οικονομίας ..." και στο σημείο 5, ότι ο τουρισμός "παραμένει μεν ένας 
ουσιαστικός τομέας για την οικονομική ανάπτυξη της κοινότητας μας, άλλα αντιπροσωπεύει 
ταυτοχρόνως μια αναμφισβήτητη κοινωνική συνιστώσα δεδομένου ότι διευκολύνει την 
αναγνώριση της πολυμορφίας -(των πολιτιστικών στοιχείων, των τόπων και των τρόπων 
ζωής) και τη μείωση των περκρερειακών αποκλίσεων ...". 
Επιπλέον, στο ψήφισμα του που εκδόθηκε σε συνέχεια της έκθεσης της κας Diez de Rivera 
το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εκφράζει την έκπληξη του, στη δεύτερη αιτιολογική σκέψη ότι 
"ο τουρισμός, ο οποίος αφορά κάθε ευρωπαίο πολίτη, έχει μελετηθεί μέχρι τώρα, με 
ελάχιστες εξαιρέσεις μόνο από οικονομική πλευρά" και δηλώνει πεπεισμένο ότι "ο 
τουρισμός μπορεί να διαδραματίσει αυξανόμενο ρόλο όσον αφορά τη βασική ιδέα της 
ευρωπαϊκής ταυτότητας". Το ψήφισμα αυτό, στο σημείο "επιβεβαιώνει ότι ο τουρισμός όχι 
μόνο αποτελεί έναν από τους κυριότερους τομείς δραστηριότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 
αλλά επίσης και κυρίως αφορά.όλους τους ευρωπαίους πολίτες στα μάτια των οποίων 
αντιπροσωπεύει μια αναπαλλοτρίωτη κοινωνική κατάκτηση, για την οποία είναι όλο και πιο 
απαιτητικοί όσον αφορά την ποιότητα" και θεωρεί "λογικό να τοποθετηθεί ο τουρίστας στο 
κέντρο μιας κοινοτικής τουριστικής πολιτικής". 
Στο πλαίσιο αυτό, η Πράσινη αυτή Βίβλος πρέπει να επιτρέψει: 
την περιγραφή των δράσεων που αναλαμβάνει σήμερα η Κοινότητα στον 
τομέα του τουρισμού και των συναφών μέσων που διαθέτει ήδη, 
την εις βάθος εξέταση της προστιθέμενης αξίας που θα συνεπαγόταν μία 
πολιτική εφαρμοζόμενη σε κοινοτικό επίπεδο, 
την παρουσίαση παν προοπτικών εξέλιξης στον εν λόγω τομέα, λαμβάνοντας 
υπόψη τις πιθανές επιλογές για τον καθορισμό του μελλοντικού ρόλου της 
Ένωσης στον τομέα του τουρισμού. 
Το ζήτημα του ορισμού του τουρισμού, το οποίο Γ/ΓΙ συζητηθεί μι- διά<|χ>ρες Ευκαιρίες δεν θα εξεταστεί εδώ· 
ωστόσο παρουσιάζεται η εικόνα της συζήτησης για. το θέμα αυτό, καθώς και ο προσδιορισμός των δεδομένων ποτ 
είναι κοινώς αποδεκτά για τον ορισμό του τουρισμού (Ι Ιαράρτημα Ι ). 
ΕΚ 178.920/οριστ. της 18.1.94 και F.K 185.379/οριστ. της 15.12.94. 
ΟΚ Ε/1021/94. 
Α. ΟΙ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΑΝΑΛΑΜΒΑΝΕΙ Η ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΟΥ 
ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
Ι. Ο ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΙΙΡΟΚΛΗΣΕΙΣΊΌΥ 
/. Η ανάπτυ&ι του τουρισμού 
Το σύνολο ι ων οικονομικών αναλύσεων δι ι./νι ι.οιι. ο ιουριομ.ός, που ανιιπροσουπ'ύΓίκαιά 
μέσο όρο το 5,5% του ΑΕγχΙΙ της Ένωσης και το διπλάσιο σχεδόν σε ορισμένα κράτη μέλη, 
είναι ένας από τους τομείς δραστηριότητας που έχει γνωρίσει, για μεγάλο διάστημα, μια 
συνεχή ανάπτυξη6. 
Οι αναλύσεις αυτές επιβεβαιώνουν επιπλέον ότι η Ευρώπη παραμένει κύρια ωστική δύναμη 
του διεθνούς τουρισμού όσον αφορά τις αφίξεις, τα έσοδα και τη ροή προς τις τρίτες χώρες. 
Ωστόσο, η απώλεια μέρους της αγοράς (περίπου 10% από το 1970 έως το 1994 όσον αφορά 
τις αφίξεις και 14% όσον αφορά τα έσοδα7) προς όφελος των νεοεμφανιζόμενων 
προορισμών της Ανατολικής Ασίας και του Ειρηνικού δείχνει την ικανότητα των χωρών 
αυτών να ανταποκρίνονται στις προσδοκίες μιας αυξανόμενης τουριστικής ζήτησης σε μια 
παγκόσμια αγορά ανοικτή σε πολλούς ανταγωνιστές. Όμως, η συζήτηση όσον αφορά τα μέρη 
των αγορών δεν αντικατοπτρίζει παρά ελάχιστα την πραγματικότητα της οικονομικής 
εξέλιξης του τουρισμού. Πράγματι, αφενός, είναι- αναγκαίο να εξεταστεί η ανάπτυξη σε 
(χπόλυτη τιμή του τουρισμού και η κατανομή τ<ον σημαντικών κερδονν της τουριστικής 
δραστηριότητας μεταξύ των διαφόρων διεθνών προορισμονν: στο πλαίσιο αυτό, ο όγκος 
εισόδων τουριστών στην Ευρώπη ιραίνεται να "εξακολουθεί να έχει αυξητική τάση 
μεσοπρόθεσμα και εν πάση περιπτώσει πρέπει να εξεταστεί σε σχέση με μια αξιολόγηση του 
επιπέδου πραγματικού ή δυνητικού κορεσμού της·, προσφοράς. Και, αφετέρου, η ποσοτική 
εξέλιξη σε απόλυτη τιμή ή σε μέρη αγοράς και ζήτησης δεν είναι παρά ένας από τους δείκτες 
της ανάπτυξης της δραστηριότητας, ενδεχομένωςπεριθωριακύς σε σχέση με την εξέλιξη της 
αποδοτικότητας της τουριστικής ζήτησης ή της ανταγωνιστικότητας της προσφοράς: η 
επιλογή μεταξύ ποσότητας (κυρίως μαζικός τουρισμός) και αποδοτικότητας (κυρίως 
αναμενόμενο κέρδος ανά τουρίστα) είναι ένα θεμελιώδες ζήτημα για το μέλλον του 
ευρωπαϊκού τουρισμού. 
Έτσι, υπάρχουν ευνοϊκές συνθήκες για μια μεταγενέστερη αύξηση του όγκου των 
τουριστών, ιδιαίτερα σε διεθνές επίπεδο και κυρίως η γήρανση του πληθυσμού στις 
εκβιομηχανισμένες χώρες, η βελτίωση του μορφωτικού επιπέδου, η αύξηση των αδειών μετ' 
αποδοχών, η μείωση του χρόνοι) εργασίας που επιτρέπουν την πρόβλεψη μιας 
μεταγενέστερης εξάπλωσης των σύντομων διαμονών, οι πολλαπλές αναχωρήσεις και η 
μεγαλύτερη πρόσβαση στον τουρισμό το>ν νέων και τ<ον συνταξιούχοηΛ Και, αφενός, η 
πιθανότητα σημαντικής ανάπτυξης του τουρισμού του Σαββατοκύριακου μπορεί να 
αποτελέσει τη βάση μιας ανάπτυξης του τουρισμού σε τοπικό επίπεδο, που είναι 
παράγοντας δημιουργίας θέσεων απασχόλησης σε τμήματα αγορών σχετικά προστατευμένων 
Για την εις βάθος ανάλυση των πρόσ<|ΐατων εξελίξεων του τουρισμού στην Ευρώπη, βλέπε ΕΚ "τουρισμός στην 
Ευρώπη" ΓΑ XXIII - Hurostat, που βρίσκεται στο στάδιο της έκδοσης. Ορισμένα βασικά στοιχεία σχετικά με τις 
τάσεις 94 παρέχονται στο παράρτημα 2. 
πρβλ. WORLD TOURISM ORGANISATION. TOURISM 1994 - HIGHLIGHTS, JANUARY 1995, MADRID 
Εκτός από τις εκτιμήσεις αυτές που συνδέονται με την εξέλιξη της δημογραφίας και των κοινωνικοοικονομικών 
συνθηκών σε διεθνή κλίμακα, ορισμένοι παρατηρητές Οειορούν τον τουρισμό ως την τυπική εκδήλωση του 
"καθολικού παράδοξοι'" το οποίο θα χαρακτηρίζει την κοινο>νία του 2.000 και μετά: η διάδοση των συστημάτων 
πληροφοριών και των προτάσεα)ν από τα μέσα μαζικής επικοινωνίας στα "πλασματικά ταξίδια" δεν κάνει τίποτε 
άλλο παρά να αυξάνει τις ανάγκες για πραγματικά ταξίδια, βλέπε κυρίως John Naisbitt, The Global Paradox, W. 
Marrow, 1994. Για την αυξανόμενη σημασία της οικονομίας των άυλων αγαΟο'νν βλ. CHARLES GOLDFINGER, 
"L'UTILE ET LE FUTILE", EDITION ODILE JACOB, PARIS, 1994. 
από τον διεθνή ανταγωνισμό. Αφετέρου, η καλύτερη συνειδητοποίηση των προσφερόμενων 
δυνατοτήτων για ταξίδια, σε συνδυασμό με τη βελτίωση των δικτύων μεταφοράς, τη μείωση 
των τιμών για την αεροπορική μεταφορά και τις ευκολίες κράτησης που οφείλονται στην 
τεχνολογική πρόοδο μπορεί να έχουν για την ευρωπαϊκή τουριστική προσφορά είτε θετικό 
αποτέλεσμα αυξάνοντας την εσωτερική και διεθνή ζήτηση, είτε αντιθέτως να στρέψουν μια 
μέχρι τώρα σχετικά σταθερή ζήτηση προς προορισμούς εκτός της Κοινότητας. 
2. Οι μεταβολές στις οποίες πρέπει να προσαρμοστούν οι επιγειρϊισεις 
Η ευρωπαϊκή τουριστική προσφορά πρέπει να προσαρμοστεί στην παγκοσμιοποίηση της 
αγοράς και στην αυξανόμενη ανταγωνιστικότητα νέων προορισμών,καθώςκαι στην εξέλιξη 
της τουριστικής ζήτησης, κυρίως της ευρωπαϊκής. Ορισμένοι προσανατολισμοί 
χαρακτηρίζουν τις στρατηγικές που εφαρμόζονται ήδη από τις κυριότερες ομάδες του τομέα 
σύμφωνα με δύο άξονες: είτε την ειδίκευση σε καθορισμένα τμήματα αγοράς συνοδευόμενη 
από συγκεντρωτικές ενέργειες για να φθάσει μία διεθνή κλίμακα, είτε τη διαφοροποίηση 
των παρεχόμενων δραστηριοτήτων σε τοπικό ή διεθνές επίπεδο με την ανάπτυξη τμημάτων 
συχνά συμπληρωματικών. 
Ωστόσο, πολλά στοιχεία καθορίζουν την ικανότητα των τουριστικών επιχειρήσεων να 
εφαρμόζουν στρατηγικές προσαρμογής: 
η ανάγκη προσαρμογής στο νομοθετικό και διοικητικό περιβάλλον που επιβάλλεται 
για όλες τις επιχειρήσεις και μπορεί ενδεχομένως να συνοδεύεται από διατάξεις που 
αφορούν ειδικά τις τουριστικές βιομηχανίες, κυρίως από την οπτική γωνία της 
προστασίας του τουρισμού ή του σεβασμού του περιβάλλοντος· 
η ανάγκη βραχυπρόθεσμης αντίδρασης στο άμεσο αποτέλεσμα εξωτερικών 
παραγόντων (όπως το κλίμα, διεθνή γεγονότα, φυσικές καταστροφές) στη ζήτηση, 
που απαιτούν ταχείες προσαρμογές της προσφοράς οι οποίες είναι συχνά δύσκολο 
να πραγματοποιηθούν, λόγω του ότι τα γεγονότα ή το μέγεθος τους είναι 
απρόβλεπτα-
η κατανόηση της σαφώς τοπικής φύσης της αγοράς για ορισμένους κλάδους 
δραστηριότητας που μπορεί να οδηγήσει σε μια εσφαλμένη αντίληψη της εξέλιξης 
της διεθνούς τουριστικής ζήτησης. Η ζήτηση αυτή, κυρίως, προχωρά προοδευτικά 
από ένα βασικά ποσοτικό προσδιορισμό (διαθεσιμότητα της προσφοράς, τιμή) στην 
αυξανόμενη εισαγωγή ποιοτικών στοιχείων (περιβάλλον, υπηρεσίες, υποδοχή) στην 
έκφραση της τουριστικής ζήτησης. Η αυξημένη απαίτηση ποιότητας μεταφράζεται 
με την ενίσχυση της προσωποποίησης της τουριστικής υπηρεσίας, που δεν 
συνεπάγεται οποιαδήποτε ότι η ορθολογική πορεία της τουριστικής προσφοράς προς 
μια μαζική παραγα)γή, που υπαγορεύεται από τον στόχο οικονομίας κλίμακας 
δυνάμενης να συμβάλλει στην εξοικονόμηση εργατικού δυναμικού, παρουσιάζει 
κάποιο πλεονέκτημα σημαντικής ανταγοηαστικότητας· αντιθέτως, μια στρατηγική 
προσαρμογής μπορεί να τείνει προς την κατάτμηση κάθε τμήματος της τουριστικής 
αγοράς σε υποαγορές ή χώρους δραστηριότητας στο πλαίσιο των οποίων 
εδραιώνεται η ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεο)ν, ενδεχομένως ελλείψει 
πραγματικού ανταγοηασμού· 
το πλεονέκτημα ή το εμπόδιο που αντιπροσωπεύει το μέγεθος, συχνά μικρό, των 
επιχειρήσεο>ν του τομέα9. Οι μικρές επιχειρήσεις πρέπει να αντιμετωπίσουν όχι 
11.χ. στον οικονομικό τομέα των ξενοδοχείων και το>ν εστιατορίων, το ήμισυ του συνόλου που εκτιμάται σε 1,3 
εκατ. επιχειρήσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 1990 στηρίζεται μόνο στον επιχειρηματία, το 80% το>ν διαθέσιμων 
δωματίων σε ξενοδοχεία προσφέρονται από ανεξάρτητα ξενοδοχεία και η κατηγορία των μικροεπιχειρήσεων (0-9 
μόνο τον αντίκτυπο των συγκεντρώσείον εντός του τομέα ή τη γενική εξέλιξη των 
συνθηκών του διεθνούς ανταγοηασμού όπως το κόστος των υπηρεσιών, αλλά επίσης, 
τα προβλήματα που συνδέονται με τη διαχείριση της επιχείρησης, την εμπορία, την 
εισαγο)γή νέ<υν τεχνολογιών ιδίως σε σχέση με την ανάπτυξη της κοινωνίας της 
πληροφόρησης, την πρόσβαση στο κεφάλαιο ειδικά για την διεύρυνση του μετοχικού 
κεφαλαίου ή ακόμη τις δυσκολίες συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεο>νή κοινοπραξίας 
στο πλαίσιο ενώσεο)ν ή εθελοντικών αλυσίδατν, καθώς και, σε ορισμένες 
περιπτοκτεις, η αλλαγή του τοπικού ανταγοηασμού όταν η εξέλιξη της ζήτησης 
προκαλεί αύξηση κα^ διαφοροποίηση παν τουριστικών πρακτόρων (για παράδειγμα 
του αγροτοτουρισμού), 
Οι δυσκολίες που μπορούν να εμποδίσουν την προσαρμογή του τουρισμού στην εξέλιξη της 
ζήτησης εξηγούν επομένως την εφαρμογή ενός συγκεκριμένου αριθμού μέτρων που 
αποσκοπούν στη δημιουργία ενός ευνοϊκού πλαισίου για τις τουριστικές επιχειρήσεις και 
κυρίως της βελτίωση της γνώσης, συμπεριλαμβανομένης της στατιστικής γνώσης του 
τουρισμούκαι την εξέλιξη του νομικού περιβάλλοντος των επιχειρήσεων, επιπλέον και λόγω 
της δημιουργίας της εσωτερικής αγοράς. 
3. Η απασχόληση στον τομέα του τουρισμού 
3.1. Μια καθοριστική συμβολή 
Περίπου 9 εκατομμύρια άτομα φέρεται να εργάζονται στον τομέα του τουρισμού στα 
πλαίσια της Κοινότητας, αριθμός ο οποίος αντιπροσα>πεύει από άποψη θέσεο)ν εργασίας 
άμεσα συνδεόμενοννμε τα τουριστικά προϊόντα και τις τουριστικές δραστηριότητες περίπου 
το 6% της συνολικής απασχόλησης. Επιπλέον, οι πρόσφατες εργασίες του Οργανισμού 
Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ)10 φαίνεται να επιβεβαιώνουν την 
ικανότητα του τουρισμού να συμβάλλει άμεσα στη μείωση της ανεργίας και στη δημιουργία 
νέων θέσεων εργασίας, λόγο) της ανάπτυξης το)ν τουριστικών ροών και εσόδων. 
Έτσι, ο τουρισμός συνιστά μια από τις προκλήσεις που πρέπει να αντιμετωπιστούν για τη 
μετάβαση στον 21ο αιώνα, στο πνεύμα του προβληματισμού που διατύπωσε η Επιτροπή στη 
Αευκή της Βίβλο για την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση το 
Δεκέμβριο του 1993 και σε σχέση με τις οποίες τα τελευταία Ευρωπαϊκά Συμβούλια ζήτησαν 
την ταχεία εφαρμογή ενός προγράμματος δράσης. Ο τουρισμός συγκαταλέγεται επίσης 
μεταξύ των 17 σημαντικών τομέίον για τους οποίους οι προοπτικές μεσοπρόθεσμης 
ανάπτυξης της απασχόλησης αξιολογήθηκαν θετικά υπό το ψος της εξέλιξης των 
συμπεριφορών,το)ν επιπέδοιν ζο)ής και το>ν τεχνολογκόνπου μπορούν να εφαρμοστούν". 
Στο Ευρο)παϊκό Συμβούλιο του Έσσεν, η Επιτροπή παρουσίασε τα αποτελέσματα μιας 
έρευνας για τις διάφορες καινοτόμες τοπικές πρωτοβουλίες όσον αφορά τη δημιουργία 
θέσεων απασχόλησης, καθώς και τα παρεμβληθέντα εμπόδια και τις προϋποθέσεις της 
σημειωθείσας επιτυχίας. Οι κοινοί προσανατολισμοί για την ανάπτυξη των τοπικών 
ιο εργαζόμενοι) αντιπροσωπεύει το 96% των επιχειρήσεων στον τομέα τοιν ξενοδοχείων και των. εστιατορίων· οι 
επιχειρήσεις αυτές συγκεντρώνουν το 57% του κύκλου εργασκόν του τομέα, ενώ το 63% του εργατικού'δυναμικού 
εκτιμάται στο σύνολο του σε 4,6 εκατ. θέσεων απασχόλησης, ΕΚ ΓΑ XXII I-Eurostat, Επιχειρήσεις στην Ευρώπη, 3η 
έκθεση 1994. 
Σύμφωνα με τις αναλύσεις που παρουσιάστηκαν στη διάρκεια του σεμιναρίου που διοργάνίοσε η Επιτροπή 
Τουρισμού του ΟΟΣΑ με θέμα "Ο τουρισμός και η Απασχόληση" (Αττάλεια, 24-26 Απριλίου 1994), ο αντίκτυπος 
που έχει στην απασχόληση η αύξηση της τουριστικής κατανάλο>σης είναι πολύ ταχύτερος από ό,τι στους άλλους 
τομείς της οικονομίας· βλέπε επίσης τις εκτιμήσεις που πραγματοποίησε η WTTC και δημοσίευσε στο "Travel and 
Tourism -Special report on employment" Μρυξέλλις, 1993 
Έγγρα<|>ο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής σχετικά με τα "νέα αποθέματα απασχόλησης" που βρίσκεται στο 
στάδιο της έκδοσης. 
7 
πρωτοβουλιών θέλουν τον τουρισμό και τους παράγοντες του πρωταγωνιστές των 
επιθυμητών αλλαγών προς μια "κοινωνία πρωτοβουλιών"12 στηριγμένη στη συνοχή του 
κοινωνικού ιστού και στην πυκνότητα των συναφών συνεργασιών. Η θέσπιση, στο πλαίσιο 
των προσανατολισμών των Ευρωπαϊκών Συμβουλίων της Κέρκυρας και του Έσσεν, ενός 
πλαισίου συνεκτικότερων δράσεων που ευνοούν την τοπική απασχόληση και τις 
πρωτοβουλίες ανάπτυξης μπορεί επίσης να συμβάλει στην εκμετάλλευση του δυναμικού 
δημιουργίας νέων θέσεων απασχόλησης στον τουρισμό. 
3.2. Η απασχόλ ηση στον τουρισμό συνδέεται με την ιδιομορφία των καθηκόντων και της 
οργάνωσης της τουριστικής δραστηριότητας 
Η φύση της τουριστικής δραστηριότητας, η οποία έχει ως κύριο άξονα την προσφορά 
υπηρεσιών σε ασυνεχείς χρονικές περιόδους, όταν φθίνει η δραστηριότητα των άλλων 
οικονομικών τομέων, συνεπάγεται ιδιάζοντες όρους εργασίας και απασχόλησης: εποχική 
εργασία, εργασία το Σαββατοκύριακο, μεγάλο ωράριο εργασίας, παράγοντες οι οποίοι 
υφίστανται αλληλεπίδραση. Η εποχικότητα της τουριστικής δραστηριότητας, κυρίως, η 
οποία συνεπάγεται αβεβαιότητα της απασχόλησης, παράγοντα αστάθειας του εισοδήματος, 
τείνει να οδηγήσει σε διαφορετική κατανομή της εργασίας στη διάρκεια του έτους από την 
παραδοσιακή κατανομή της εργασίας στην οικονομία. 
Οι ιδιομορφίες αυτές, σε συνδυασμό με την κυριαρχία των MME στον τομέα, εξηγούν και 
ίσως είναι και η αιτία του γεγονότος ότι στον τουρισμό απασχολούνται σε μεγαλύτερο 
ποσοστό ιδιαίτερες κατηγορίες εργατικού δυναμικού: μεταξύ 45 και 65% γυναίκες, 
σημαντικό ποσοστό νέων και ανειδίκευτου ή ημιειδικευμένου προσωπικού. 
Τα χαρακτηριστικά αυτά έχουν ορισμένες συνέπειες: ο γρήγορος κύκλος εργασιών ή -από 
την άποψη του μισθωτού - η αβεβαιότητα της απασχόλησης μπορούν να εμποδίσουν την 
ανάπτυξη ειδικοτήτων σε ορισμένους κλάδους του τουρισμού, τη στιγμή μάλιστα που ο 
περισσότερο ποιοτικός προσανατολισμός της ζήτησης απαιτεί να γίνει περισσότερο 
επαγγελματική η τουριστική βιομηχανία· μπορούν ακόμη να οδηγήσουν και σε ελλείψεις 
εργατικού δυναμικού, βλαβερές για την ανάπτυξη της τουριστικής απασχόλησης και της 
τουριστικής δραστηριότητας. 
Έτσι, σύμφωνα με τους εμπειρογνώμονες του τομέα, το κοινό σημείο που καθορίζει τα 
κυριότερα χαρακτηριστικά της απασχόλησης στον τομέα είναι ρτι η τουριστική 
δραστηριότητα είναι εποχική. Αυτό συνεπάγεται ότι οι εργαζόμενοι που απασχολούνται 
στον τουρισμό, όπως στις περισσότερες εποχικές δραστηριότητες, δεν έχουν αρκετή 
ειδίκευση και δέχονται πολύ μικρή κατάρτιση για να αποκτήσουν μεγαλύτερη ειδίκευση, 
λόγω έλλειψης χρόνου και κινήτρων. Είναι προφανές ότι οι πτυχές αυτές αποτελούν ένα 
βασικό παράγοντα για τη διαχείριση των επιχειρήσεων και για την εικόνα του τομέα αυτού 
δραστηριότητας αλλά και για να ενισχύσει τη θέση του απέναντι στην ανταγωνιστικότητα 
των άλλων περιοχών του κόσμου. 
Από την άλλη πλευρά, η σημασία της χαρακτηριστικής για τον τουρισμό εποχικότητας 
ανοίγει το δρόμο για έναν έντονο προβληματισμό σχετικά με την απασχόληση, και 
γενικότερα σχετικά με τις κοινωνικές πτυχές, γιατί ο τομέας αυτός μπορεί να χρησιμεύσει 
ως πεδίο δοκιμών και πειραματικής εφαρμογής σχεδίων που βασίζονται στην κατανομή σε 
όλο το έτος του χρόνου εργασίας των εποχικών ή των έκτακτων εργαζομένων, οδηγώντας 
έτσι σε θεμελιώδη επανεξέταση του διαχωρισμού των περιόδων απασχόλησης, αργίας (ή 
Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εφαρμογή της Λευκής Βίβλοτι για την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα, την απασχόληση -
έκθεση V "οι καινοτομίες στον τομέα της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης, ισολογισμός και προοπτικές των 
τοπικών ενεργειών" 
ανεργίας) και κατάρτισης για σημαντικές μερίδες του οικονομικώς ενεργού πληθυσμού της 
Ευρώπης. Ένας τέτοιος προβληματισμός απαιτεί οπωσδήποτε τη συμμετοχή των 
εκπροσώπων των κοινωνικών εταίρων, κυρίως σε κοινοτικό επίπεδο. 
II. ΟΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ 
1. Τα διαθέσιμα μέσα 
Η Κοινότητα διαθέτει, σε γενικές γραμμές, για την πραγματοποίηση των στόχων της, 
διάφορα είδη μέσων νομοθετικής φύσης τα οποία είναι υποχρεωτικά (κανονισμός, οδηγία, 
απόφαση) ή μη δεσμευτικά (συστάσεις, ανακοινώσεις, γνώμες). Οι πράξεις αυτές μπορεί 
να έχουν χαρακτήρα περισσότερο επιχειρησιακό (πχ. σχέδια δράσης, προγράμματα 
εργασίας που καθορίζουν τις προτεραιότητες δράσης) ή σαφώς κανονιστικό (που 
καθορίζουν δικαιώματα και υποχρεώσεις των ενδιαφερόμενων μερών). Οι πράξεις αυτές 
μπορεί επίσης να είναι προτρεπτικές (να προτείνουν προσανατολισμούς που η Κοινότητα 
θα επιθυμούσε να εφαρμοστούν με κάθε ελευθερία) ή να συνδυάζουν το σύνολο των 
στοιχείων αυτών. Σ' ένα πλαίσιο διευρυμένης διεθνούς συνεργασίας, η Κοινότητα μπορεί 
επίσης να συνάπτει, να διαπραγματεύεται ή να προωθεί συμβάσεις και συμφωνίες σε 
ειδικούς τομείς που συνεπάγονται τη συμμετοχή και άλλων διεθνών οργανώσεων ή τρίτων 
χωρών. Τέλος, για την υλοποίηση ορισμένων καθηκόντων, για τα οποία ούτε η εταιρική 
σχέση ούτε η συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα ή τους οικονομικούς και κοινωνικούς 
παράγοντες ούτε ακόμη η διοικητική αποκέντρωση έχουν προσφέρει ικανοποιητικές λύσεις, 
η Κοινότητα αποφάσισε να θεσπίσει αποκεντρωμένους κοινοτικούς οργανισμούς με σαφώς 
καθορισμένο πεδίο δραστηριότητας χωρίς να παραβιάζονται οι εξουσίες των οργάνων για 
την εν λόγω κοινοτική πολιτική. 
2. Η χρησιμοποίηση των μέσων αυτών ποος όφελος του τουρισμού 
Αυτή η δέσμη μέσων έχει ήδη τεθεί στην υπηρεσία της ανάπτυξης κοινοτικών δράσεων στον 
τομέα του τουρισμού, όπως έχει ήδη καταδείξει η ετήσια προαναφερθείσα έκθεση για τις 
κοινοτικές δράσεις υπέρ του τουρισμού13. 
Άμεσα μέτρα 
Ένα πρώτο σγέδιο κοινοτικών δράσεων υπέο του τουρισμού τέθηκε σε εφαρμογή (απόφαση 
92/421/ΕΟΚ της 13.07.92 που ελήφθη βάσει του άρθρου 235 της Συνθήκης14), για τρία έτη, 
από την 1.1.1993. Οι προτεραιότητες που αναφέρονται στο παράρτημα του σχεδίου δράσεων 
επέτρεψαν την υλοποίηση μιας σειράς πρότυπων σχεδίων κυρίως όσον αφορά τον αγροτικό, 
τον πολιτιστικό και τον κοινωνικό τουρισμό, καθώς και την επαγγελματική κατάρτιση και 
το περιβάλλον. Τα σχέδια αυτά αποτέλεσαν επίσης ευκαιρίες εταιρικής σχέσης μεταξύ των 
παραγόντων του τουρισμού διαφόρων χωρών και περιοχών της Ευρώπης. Η υλοποίηση 
αυτού του σχεδίου δράσης θα αποτελέσει αντικείμενο ανεξάρτητης αξιολόγησης. 
Επιπλέον, από το 1990 έχουν αναληφθεί δράσεις στο πλαίσιο του διετούς προγράμματος 
για την ανάπτυξη των κοινοτικών στατιστικών του τουρισμού ,5 δυνάμει του άρθρου 213 
της Συνθήκης. 
COM 94(74) τελικό της 6ης Απριλίου 94. 
EEL 231 της 13.08.92 
Απόφαση 90/665/ΕΚ του Συμβουλίου της 17ης Δεκεμβρίου 1990, ΕΕ L 358 της 21.12.90. 
Δράσεις που αποτελούν αντικείμενο του σχεδίου δράσεων που έχει τεθεί σε εφαρμογή 
δυνάμει της απόφασης 92/421/ΕΟΚ της 13.07.92 
Ι. Βελτίωση των γνώσεων στον τομέα του τουρισμού και ενίσχυση της συνοχής 
των δράσεων 
2. Χρονικός καταμερισμός των διακοπών 
3. Διεθνικές δράσεις 
4. Οι τουρίστες ως καταναλωτές 
5. Πολιτιστικός τουρισμός 
6. Τουρισμός και περιβάλλον 
7. Αγροτικός τουρισμός 
8. Κοινωνικός τουρισμός 
9. Τουρισμός των νέων 
10. Κατάρτιση 
11. Προβολή σε τρίτες χώρες 
Έμμεσα μέτρα 
Στην πρα'ντη θέση, μεταξύ το>ν μέτροχν αυτών, το πέμπτο κοινοτικό πρόγραμμα δράσης στον 
τομέα του περιβάλλοντος16 και οι οδηγίες στον τομέα του περιβάλλοντος, που αψ)ορούν 
κυρίως την εκτίμηση το)ν περιβαλλοντικών επιπτώσεο>ν των σχεδίων, την ποιότητα του 
φυσικού περιβάλλοντος και την προστασία της φύσης, ανταποκρίνονται στους στόχους της 
πολιτικής για το περιβάλλον, που αναφέρονται στο άρθρο 130Ρ. Στο πλαίσιο αυτό, επίσης, 
η Κοινότητα είναι συμβαλλόμενο μέρος στις διεθνείς συμβάσεις πον αφορούν τις ιδιαίτερα 
ανεπτυγμένες τουριστικές περιοχές, όπως η σύμβαση της Βαρκελόνης για την προστασία 
της Μεσογείου και η σύμβαση για την προστασία των Αλπεων. 
Οι ενέργειες που έχουν αναληφθεί υπέρ του πολιτισμού, όπως προβλέπονται στο άρθρο 128 
της συνθήκης, αφορούν κυρίως την προστασία της πολιτισμικής κληρονομιάς στην Ευρώπη, 
ειδικότερα στο πλαίσιο του προγράμματος κοινοτικών δράσεων "RAPHAEL"17. 
Οι επιχειρήσεις του τουρισμού εποκρελήθηκαν, επίσης, από το σύνολο το)ν μέτρων που 
προβλέπει η απόφαση 93/379/ΕΟΚ της 14ης Ιουνίου 1993 "V βάσει του άρθρου 235, σχετικά 
με τη θέσπιση πολυετούς προγράμματος κοινοτικών δράσεων για την περαιτέρω ενίσχυση 
το)ν τομέων προτεραιότητας και για την εξασφάλιση της συνέχισης και της εδραίωσης της 
πολιτικής επιγειρήαεο)ν και ιδύος τονν μικρομεσαίοι επιχειρήσεο>ν στην Κοινότητα. 
Στον τομέα της έρευνας και της ανάπτυξης, βάσει το)ν αρχών που καθορίζονται στα άρθρα 
130ΣΤ και 130Ζ, ένα σχέδιο "tourism information marketing" τέθηκε σε εφαρμογή στο πλαίσιο 
του τρίτου προγράμματος - πλαισίου έρευνας και ανάπτυξης και διάφορα δοκιμαστικά 
σχέδια και σχέδια επίδειξης ηλεκτρονικών υπηρεσιών τουριστικής πληροφόρησης 
πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος IMPACT· στο πλαίσιο του ίδιου 
προγράμματος, υπάρχει ένας τομέας ειδικής έρευνας σχετικά με τις "τεχνολογίες για την 
προστασία και την αποκατάσταση της πολιτισμικής κληρονομιάς στην Ευρώπη". Το τέταρτο 
πρόγραμμα πλαίσιο έρευνας και ανάπτυξης19, κυρίως το πρόγραμμα "περιβάλλον και 
κλίμα" και ειδικότερα το θέμα 4 σχετικά με την ανθρώπινη διάσταση της περιβαλλοντικής 
μεταβολής που έχει ως στόχο τη βελτίο)ση των πολιτικών βάσεων και των ενεργειών για την 
Βλέπε πρώτη ενδιάμεση έκθεση, C ΌΜ(94) 453 της 30.12.94. 
COM(95) 110 της 29.03.1995. 
EEL 161 της 02.07.93. 
COM(94) 68. 
10 
υποστήριξη της αειφόρου ανάπτυξης στην Ευρώπη, μπορεί να επιτρέψει την υλοποίηση 
σχεδίων που ενδιας)έρουν τον τουρισμό. 
Τα μέτρα που αφορούν την πραγματοποίηση της εσωτεριχτκ avooac επιτρέπουν, κατά την 
εφαρμογή τους, τη δημιουργία ενός ευνοϊκού πλαισίου για την αύξηση το>ν συναλλαγών που 
ενδέχεται να τονώσει τον ενδοκοινοτικό τουρισμό, καθώς και να διευκολύνει την ανάδειξη 
ενός ενιαίου τουριστικού προορισμούγια τους τουρίστες που προέρχονται από χο>ρες εκτός 
Κοινότητας. Πρόκειται, για παράδειγμα, για την εξάλειψη το>ν ελέγχων και τα)ν 
φορολογικών όιατυπώσεο)ν στα εσωτερικά σύνορα. Ορισμένα μέτρα σχετικά με την 
κατάργηση των ελέγχο>ν στα εσωτερικά σύνορα που προβλέπεται από το άρθρο 7Α της 
Συνθήκης εφαρμόζονται ήδη από ορισμένα κράτη μέλη, χάρη στη θέση σε ισχύ της Σύμβασης 
εφαρμογής των συμφωνιών του Schengen20. 
Αλλα μέτρα πρόκειται να εγκριθούν από τα κράτη μέλη, όπως η σύμβαση σχετικά με τη 
διέλευση των εξωτερικών συνόρων των κρατών μελών για τους υπηκόους των τρίτων 
χωρών. Παράλληλα, η πρόοδος που σημειώθηκε όσον αφορά την ολοκλήρωση της 
εσωτερικής αγοράς στους τομείς της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων, του 
δικαιώματος εγκατάστασης και ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, καθώς και στον τομέα της 
κατάργησης των φορολογικών συνόρων, διευκολύνει τις ενδοκοινοτικές μετακινήσεις και 
την κυκλοφορία των επαγγελματιών του κλάδου του τουρισμού και επιτρέπει την εμφάνιση 
μιας διεθνούς τουριστικής βιομηχανίας, ικανής, χάρη στην πολλαπλασιαστική επίδραση του 
μεγέθους το>ν αγορονν, να εδραιοΉτει το δυναμισμό του ευρο>παϊκού τουρισμού. Έτσι, 
εκδόθηκαν όιά(|>οροι κανονισμοί για τη διευκόλυνση της διέλευσης των συνόρο>ν και, 
ειδικότερα, οι κανονισμοί 3925/91 και 1832/92 όσον αφορά τους ελέγχους και τις 
διατυπώσεις που ε(|>αρμόζονται στις μεταχρερόμενες αποσκευές· επίσης, οδηγίες, κυρύυς 
στον τομέα της φορολογίας (91/680/ΕΟΚ ή 92/12/ΕΟΚ) που έχουν ως στόχο να 
διευκολύνουν τις αγορές των τουριστών εκτός του τόπου διαμονής τους, 
περιλαμβανομένου των πωλήσεων αφορολόγητων ειδών. 
Ένα άλλο παράδειγμα για το προτρεπτικό αποτέλεσμα των κοινοτικών διατάξεων σχετικά 
με την ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα του τουρισμού είναι η πραγματοποίηση της 
εσωτερικής αγοράς στις υπηρεσίες μεταφορών21. Εξάλλου, η Αευκή Βίβλος για τη 
μελλοντική ανάπτυξη της κοινής πολιτικής των μεταφορών22 η οποία τόνισε τη δημιουργία 
ενός κοινοτικού πλαισίου το οποίο θα εγγυάται τη διαρκή κινητικότητα, αναπτύσσει τη 
σφαιρική προσέγγιση που εμπερικλείει ταυτόχρονα τη βελτίωση και την ορθολογικότερη 
χρησιμοποίηση των υποδομών, την αυξημένη ασφάλεια για τους χρήστες καθώς και την 
καλύτερη προστασία του περιβάλλοντος. 
Ο τουρισμός μπορεί επίσης να βρει ιδιαίτερο ενδιαφέρον στις ενέργειες που θέτει σε 
εφαρμογή η Κοινότητα οι οποίες συμβάλλουν στην καθιέροκιη και την ανάπτυξη 
διευρωπαϊκών δικτύχον στους τομείς το>ν υποδομών των μεταχρορών, τχυν τηλεπικοινχονκόν 
κχχι της ενέργειας, χ')πο>ς προβλέπετχχι στο άρθρο Ι29Β της συνθήκης. 
Αφετέρου, η Επιτροπή επαγρυπνεί, στην εφαρμογή τχυν κανόνων αντχχνωνισμού. ώστε να 
επιβάλλονται κυρχύσεις σε ορισμένες χχντίθετες με τον ανταγωνισμό πρακτικές των 
επιχειρήσεωνή των κρατών μελχόνπου τείνουν να στρεβλώνουν τους όρους της αγοράς του 
20 
21 
22 Στις 22 Δεκέμβριοι' 1994, η εκτελεστική επιτροπή Schengen αποφάσισε την «μετακλητή εφαρμογή την 26η Μαρτίου 
1995 της σύμβασης για 7 από τις 9 συμβαλλόμενες χώρες (Β, D, ES, FR, LUX, NL και ΡΤ). Για την Ιταλία και την 
Ελλάδα δεν πληρούνται ακόμη όλες οι απαραίτητες προϋποθέσεις. 
Για την εις βάθος εξέταση των σχετικών με την εσοιτερική αγορά διατάξεων που επηρεάζουν την ανάπτυξη του 
τουρισμού, βλέπε έκθεση της Επιτροπής για "τις κοινοτικές δράσεις που επηρεάζουν τον τουρισμό" [COM(94) 74 
τελικό της 6ης Απριλίου 1994]. 
Η μελλοντική ανάπτυξη της κοινής πολιτικής των μεταιροροϊν [COM(92) 494 της 2.12.92]. 
11 
τουρισμού και χος εκ τούτου να επιβρχχδύνουν ή νχχ εμποδίζουν την ανάπτυξη της. Ωστόσο 
μπορούν να γίνουν δεκτές ορισμένες συμχρχονίες ή ενισχύσεις εφόσον επιτρέπχ>υν, γιχχ 
παράδειγμα, την επιτχ'χχυνχτη τχον όιχχρθρο)τικο)νπρχ)σχχρμχ)γχόντης τουριχιτικής βιομηχχχνίας 
ή συμβάλλουν στην χχνάπτυξη το>ν καθυστερημένοι περιοχχόν. Επίσης, στον τομέα του 
τουρισμού, η πολιτική γιχχ τον ανταγχονισμύ συμβάλλει ως εκ τούτου στην πραγματοποίηση 
ενός πραγματικού χχόρου χχορίς σύνορα και στην κοινχυνική και οικονομική συνοχή, χάρη 
στο άνοιγμα τχον αγορών πχ)υ προστατεύονται από τα κχχρτέλ, την κατάχρηχτη εξουχιίχχς ή 
τις κρατικές ενιχτχύχτεις. 
Εξάλλου, το δεύτερο τριετές σχέδιο δράσεων για την προστασία των καταναλωτών23, που 
καταρτίστηκε με βάση τχ> άρθρο 129 Α, άνοιξε το δρόμο για την ανάληψη εργασιών στους 
τομείς της πώληχτης εξ χχποστάσεχος και της πρύσβχχσης τχον καταναλχ*>τών στη δικαιοσύνη 
και για την έκδοση οδηγιών στον τομέχχ της διαμονής με χρονομεριστική μίσθωση (time 
sharing-94/47/EOK) και τχι)ν καταχρηχπικών ρητρών (93/13/ΕΟΚ). Αφετέρου, στον 
τομέα της προστασίας τχον τχ>υριστχόν χος καταναλχοτχύν, εκδόθηκαν επίσης οι συστάσειςτον 
Συμβουλίχ)υ χχριθ. 86/665/ΕΟΚ και 86/666/ΕΟΚ σχετικά με την τυποποίηση των 
πληροφοριχονκχχι την πυραχτφάλεια στχχ ξενχ>δχ)χείχχ,αντιστοίχχοςκαι μια οδηγία στον τομέα 
των οργανωμένων ταξιδιών (90/314/ΕΟΚ). 
Τα διαοθρχοτικά ταμείχχ συμβάλλχ>υν σημχχντικχ'χ χττην χχνχχπτυξη του τουρισμού στην 
Κχ)ΐνότητχχ κχχι χχπχχτκοπούν στην πρ(χγμχχτχ)πχ)ίηση το>ν χιτόχο)ν της οικχ>νχ>μικής κχχι 
κοινωνικής συνοχής που καθορίζονται χττχ) άρθρο 130 Α. Οι ενισχύσεις συγκεντρώνονταιστις 
πλέον καθυστερημένες περιφέρειες (χττόχχ)ς 1 ), χττις περιφέρειες σε βιομηχχχνική παρακμή 
(στόχος 2) και χττις περιφέρειες τις οποίες αφορά η χχγροτική χχνάπτυξη (στόχος 5β). Οι 
περιφέρειες αυτές έχουν οριστεί;ως περιφέρειες προτεραιότητας για την παρέμβαση των 
όιαρθρωτικχόν τχχμείχον (ΕΓΤΠΕ - Τμήμα προχκχνατολισμού, ΕΤΠΑ κχχι ΕΚΤ). Ο τουρισμός 
έχει ενσωματωθεί στα μέτρχχ που εμπίπτχ>υν στους άξονες προτεραιότητας των κοινοτικών 
πλαισίχον στήριξης, τα λειτουργικά προγράμματα και τα ενιαία έγγραφα προγραμματισμού. 
Επίσης έχουν αναληφθεί δράσεις στο πλαίσιο ορισμένων κοινοτικών πρωτοβουλιών (όπως 
LEADER, INTERREG, REGIS, κτλ) υπέρ της ανάπτυξης των περιφερειών της Ένωσης. Τα 
κοινοτικά προγράμματα ENVI REG, RECITE, PACTE και OUVERTURE προβλέπουν επίσης 
ευκαιρίες υπέρ του τουρισμού για την εφαρμογή κοινχόν δράσεων, τη δημιουργία δικτύων 
και την πειραματική εφαρμογή νέων ενεργειχόν που ευνοούν την ανταλλαγή εμπειριών, 
κυρίως όσον αφορά την υποστήριξη τοπικών πρωτοβουλιών. Για την περίοδο 1989-93, 
ανάλογα με τις περιφέρειες και τους επιδιωκόμενους στόχους, ο τουρισμός έλαβε από 2 έως 
20% της κοινοτικής ενίσχυσης η οποίχχ δόθηκε μέσω τχον διαρθρωτικών ταμείων24, δηλαδή 
χτυνολικά περισσότερα χχπό 3 δισ. ECU γιχχ συγχρημχχτχ>όότηση επενδυτικών τουριστικών 
σχεδίων και σχεδίων τουριστικής υποδομής, κχχθχός κχχι δρχ'χχτεχον αξιοποίησης πολιτιστικών 
και ιστορικών πόρων στις καθυστερημένες περιφέρειες, για τη βελτίοχτη της προχκροράς 
τουριστικών εγκαταστάσεων κχχι την χχνάπτυξη νέων δραχπηριοτήτων στις περιχρέρειες 
βιομηχανικής παρακμής, κχχθχός κχχι γιχχ την χχνάπτυξη υποδομάχν υποδοχής, την προστασία 
του περιβάλλοντος, τη διχχφοροποιηση τχον δρχχστηριοτήτων και προαγωγή του τουρισμού 
σε αγροτικό περιβάλλον, κυρίως για νχχ εξασφαλιστεί στους αγρότες ένα συμπλήρωμα 
εισοδήματος. 
Επίσης αναλήφθηκαν χιημαντικές δράσεις υπέρ της εκπαίδευσης και της επαγγελματικής 
κατάρτισης, είτε από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (άρθρα 123 έως 125), είτε δυνάμει 
διαφόρων προγρχχμμάτχονπου εκπονήθηκαν βάσει τχον στόχων που καθορίζονται στα άρθρα 
126 και 127. Οι αποφάσεις πχ>υ θεσπίζουν το πρόγραμμα FORCE για τη συνεχή κατάρτιση 
και το πρόγραμμα PETRA γιχχ την αρχική κατάρτιση, επέτρεψαν την ανάπτυξη μιας πτυχής 
COM(93) 378 της 28.07.1993 
Για αναλυτικότερη παρουσίαση, βλέπε έκθεση της Επιτροπής για "τις κοινοτικές δράσεις που επηρεάζουν τον 
τουρισμό" [COM(94) 74 τελικό της 6ης Απριλίου 1994] και συνοπτικό πίνακα στο παράρτημα 4. 
12 
για τον τουρισμό όοον αφοοά το χχνθρώπινχ) δυναμικό κχχι το πρόγραμμα LEONARDO που 
εγκρίθηκε προσφάτχυς αναμένεται να συμβάλει, με τα διακρατικά προγράμματα ανταλλαγής 
και τα δοκιμαστικά σχέδια του, στην παράταση της δράσης που έχει ήδη αναληφθεί σε 
κοινοτικό επίπεδο όσον αφορά την κατάρτιση. 
Β. Η ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΙΘΕΜΕΝΗ ASIA ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
Όπχος υπχ>γραμμίστηκε παραπάνω, μια ευρείχχ δέσμη κοινχ>τικών δράσεων μπορεί να τεθεί 
σε εφαρμχ>γή υπέρ του τουρισμού. Ααμβχ'χνοντας τις πρχυτχ)βουλίες χχυτές σε κοινοτικό 
επίπεδο, η Κοινότητχχ μπορεί νχχ προσδώσει προστιθέμενη αξία χττις δράσεις των εθνικχυν 
και τοπικών αρχχον, τ<ον επχχγγελμχχτικχόν φορέατν ή τχον φχ>ρέχον που εκπρχ>σχοπούν τα 
διάφορα συμφέροντα στον τομέχχ τχ>υ τουρισμού, επιτρέποντας στις τουριστικές 
δρχχστηριότητες νχχ συμβάλλουν στην πρχχγμχχτχ>πχ)ίηση πχ)λλχόν χιτόχχον της Ένωσης. 
Ι. Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΟΥΣ ΣΤΟΧΟΥΣ ΤΗΣ ΣΥΝΘΗΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ 
ΕΝΩΣΗ 
Ίσως είναι σκόπιμο vex υπενθυμίσχ>υμε ότι στο άρθρο Β, πρχότο εδάφιο, των κοινών 
διατάξεων η Ένωση θέτει χος στόχο 
να προχυθήσει την ισόρροπη και σταθερή οικονομική και κοινωνική πρόοδο, 
ιδίως με τη δημιουργία ενός χώρου χωρίς εσωτερικά σύνορα, με την 
ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής και με την ίχ^ρυση μιας 
οικονομικής κχχι νομισματικής ένωσης η οποία θα περιλάβει εν καιρώ ένα 
ενιαίο νόμιχιμχχ, χιύμφχονα με τις διατάξεις της παρούσας συνθήκης. 
Με τον στόχο αυτό ως βάχτη η χτυνθήκη για την ίδρυση της Ευρχοπαϊκής Κοινότητας ορίζει 
την χχποστχ)λή της Κχ)ΐνότητχχς: η δημιουργία κχ>ινής χχγορχ'χς, χ>ικχ)νχ)μικής κχχι νχ>μισμχχτικής 
ένχοσης κχχι η εχρχχρμχ>γή τχον κχπνχόν πολιτικχόν ή δράχιεων πχ>υ χχναφέρονται στα άρθρα 3 
και 3Α, έχουν χος στόχο σύμχρχονα με το άρθρο 2 της προαναφερθείσας συνθήκης "την 
προαγχογή της χχρμχ>νικής κχχι ισόρροπης χχνάπτυξης τχον οικονομικών δραστηριοτήτχον στο 
χιύνχ)λχ> της Κοινότητας, μιας σταθερής, μη πληθωριστικής κχχι σεβόμενης το περιβάλλον 
χχνάπτυξης, ενός υψηλού βαθμού χτύγκλισης τχον οικονομικών επιδόσεων, ενός υψηλού 
επιπέδου απασχόλησης και κοινχονικής προστασίας, της χχνύδου του βιοτικού επιπέδου και 
της ποιότητας ζωής, της οικονομικής και κοινχονικής συνοχής, της αλληλεγγύης μεταξύ των 
κρατών μελών". 
Έτσι, η διεύρυνση της δράσης της Κοινότητας στον τομέα του τουρισμού που εισάγεται με 
το άρθρο 3τ καθιστά σαφείς τις πρωτοβουλίες που αναλαμβάνονται ήδη υπέρ του 
τουρισμού, δυνάμει τχον διαφόρων κοινοτικών πολιτικών που εφαρμόζονται για την 
επίτευξη των στόχχον της Συνθήκης. 
Η προσοχή που αποδίδουν οι κοινοτικές πολιτικές στον τουρισμό χχποκτά χ>λοένα και 
μεγαλύτερη σημασία λόγω της εξέλιξης της διεθνούς κατάστασης, εξαιτίας της διπλής 
επίδρασης της διεθνούς χτυγκυρίχχς κχχι της χχλλχχγής της ζήτησης, όπως υπχ>δεικνύουν πολλοί 
εμπειρογνχόμχ>νες. Κχχι, οι προσπάθειες πχ>υ έχει ήδη κχχτχχβάλει η Κοινότητα, ιδίως μέσω 
ορισμένων πολιτικχόν πχ>υ εq>xxρμύζει βάσει της Συνθήκης, συνεχίστηκαν σε πλήρη συνάφεια 
με τις υφιστάμενες εθνικές δράσεις. Πράγμχχτι, τχχ κράτη μέλη εφχχρμόζχ>υν, είτε άμεσα είτε 
σε συντονιχιμό με άλλες διχ)ΐκητικές κχχι πχ>λιτικές χχρχές, όπως x)i περιφέρειες ή η τοπική 
αυτοδιοίκηση, δράσεις τόνωσης του τουρισμού, συνδυάζοντας ένα μεγάλο αριθμό μέτρων 
που λαμβάνονται χτε συνάρτηση με τη χώρα κχχι τχ> βαθμό ανάπτυξης της και με τη φύση της 
τουριστικά εκμεταλλεύσιμης κληρονομιάς. Τα μέτρα αυτά έχουν, άλλωστε, εξελιχθεί 
13 
διαχρονικά, πράγμα που καταδεικνύει την ευμετάβλητη φύση του τουρισμού και τη μεγάλη 
ελαστικότητα της προσφοράς σε σχέση με τη ζήτηση25. 
II. Ο ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΣΥΜΒΑΑΑΕΙ ΣΤΗΝ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ 
ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΣΥΝΟΧΗΣ ΣΤΗΝ ΕΝΩΣΗ 
Τα άρθρα 130Α και 130Β προσδιορίζουν το νόημχχ τχον δράσεχον της Κοινότητας οι χ>πχ)ίες 
επιδκόκούν νχχ ενισχύχκνυν την χ)ΐκχ)νχ>μικήκχχι κχ>ινο)νική συνοχή με κ όνο ντχχς την (χπόσταση 
μεταξύ τχυν επιπέδχον χχνχ'χπτυξης τχον διχχχρόρχον περιχρερεκόν κχχι την καθυστέρηση τχυν 
λιγότερο ευνοημένχχ)ν περιφερειών, περιλαμβχχνομένχοντχον χχγροτικχόν περιοχχόν, μέσω της 
εφαρμογής κοινοτικών πολιτικχόν και δράσεχον, της πραγματοποίησης της εσωτερικής 
αγοράς και, κυρίως, μέσχι) της δράσης τχυν ταμείχον διαρθρωτικού χαρακτήρα (ΕΤΠ Α, ΕΚΤ, 
ΕΓΤΠΕ), καθώς και της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεχον και των άλλων υφιστάμενων 
χρηματοδοτικών μέσων26. 
Και ακριβώς ο τουρισμός μπορεί να βοηθήσει στην καλύτερη κατανομή των δραστηριοτήτων 
και των θέσεων απασχόλησης στην επικράτεια της Ένωσης, συμβάλλοντας έτσι στην 
αποκατάσταση της ισορρχ>πίας μεταξύ τχυν περιφερειών της Κοινότητας. Σημειώθηκε λοιπόν 
κατά τα πρόσφατα έτη σύγκλιση στόχων μεταξύ της τάσης για διαφοροποίηση της 
τουριστικής πρχχκρχ)ρχχςκχχι της χριλχ)δχ>ξίχχς συνοχής της Κοινότητας, η οποία μεταπλάστηκε 
σε χρηματοδχ>τική κυρίχος υποστήριξη της εξάπλακτης του τουρισμού σε καθυστερημένες 
περιφέρειες κχχι περιοχές ή στις περιφέρειες εκείνες που είναι επιλέξιμες για τους στόχους 
2 και 5β τχον διχχρθρχοτικχόν ταμείχον. 
Πρχχγμχχτι, η διχχφορχ)πχ>ίησητης τχνυριστικής πρχ)χτχρχ)ρχ'χς, είτε προκειμένου νχχ αντχχποκριθεί 
στην εξέλιξη της ζήτηχτης είτε γιχχ νχχ πρχκιελκύσει νέχχ χττρώματχχ πελχχτείας, διευρύνει το 
πεδίο των παρεχόμενχον υπηρεσιχον περιλαμβάνοντας υπηρεσίες όπως ο πολιτιστικός 
τουρισμός ή ο χχγροτικύς τουρισμός ή εξειδικεύει τις παρεχόμενες υπηρεσίες με πρόσθετες 
υπηρεσίες πέρα από την πχχροχή καταλύματος, όπως η συνεργασία μεταξύ τουριστικών 
χώρων γύρω από ένα κοινό θέμα (προχτκύνημα στην Κομποστέλα, ενέργεια την οποία 
επινόησε το Συμβούλιο της Ευρώπης και στην οποία η Ένωση παρέχει οικονομική 
υποστήριξη, δρόμος τχον κρασιών κτλ.). Επομένως, κατέστησε τελικά τον τουρισμό 
εναλλακτική, ακόμη και πρχοταρχική, πηγή δραστηριοτήτχον σε εγκαταλελειμμένεςπεριοχές, 
οι οποίες συχνά ταυτίζονται με τις γεωγραφικές περιοχές που αφορά η δράση των 
διαρθρωτικών ταμείχον. 
Ωστόσο, λόγχο της ίδιας της οργάνωσης της κχπνοτικής ενίσχυσης σε διαρθρωτικά ταμεία, 
ανέκυψαν ερωτήματα σχετικά με τχ> πόχκ> μόνιμη μπορεί να είνχχι η προσφυγή στον τουρισμό 
ως φορέα ανάπτυξης ορισμένχον τοπικών περιοχχόν και, κυρίως, σχετικά με τη συμβατότητα 
της ανάπτυξης αυτής με τη διατήρηση της πχ)λιτισμικής και περιβαλλοντικής 
ποικιλομορχρίαςτου κχ>ινχ>τικχ)ύ χχόρου27. Έτσι, γιχχ την ιδιαίτερη περίπτχοαη του αγροτικού 
τουρισμού, η Επιτροπή τχον Περιφερειών, θεωρώντας τον χχγροτικύ τουρισμό ως βασικό 
άξονα για μια πραγματική αγροτική πολιτική, υποστηρίζει ότι πρέπει να ενθαρρυνθεί μια 
25 
26 
27 Ηλέπε παράρτημα 3, Συνθετικά δελτία ανά χώρα του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου σχετικά με τους 
κυριότερους οργανισμούς που εξασφαλίζουν τη διαχείριση πον πολιτικών του τουρισμού σε εθνικό επίπεδο. 
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, The role of the EC in regard to Tourism and Regional Development, Γενική 
Διεύθυνση Έρευνας, Έγγρα(|χ> εργασίας, Λουξεμβούργο, Οκτώβριος 1993. 
Ηλέπε ιδίως ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 13ης Ιουλίου 1990 [ΕΕ C 231] και συγκεκριμένα το 
σημείο Ι "εκ(|)ράζοντας τη λύπη του διότι, σε. πολλές περιπτοΉιεις, η τουριστική ανάπτυξη επετεύχθη σε βάρος του 
περιβάλλοντος, χωρίς κανένα σχεδιασμό, <ος να επρόκειτο για ανανεώσιμο αγαθό" και το σημείο 6 το οποίο "καλεί 
την Επιτροπή των ΕΚ να εγκρίνει κονδύλια από το ΕΤΙ ΙΑ και άλλα ταμεία για τουριστικά προγράμματα μόνον 
ειμόσον είναι αποδεδειγμένο ότι τα προγράμματα αυτά δεν βλάπτουν, σύμ<(>ωνα με αυτά που ορίζει η σχετική οδηγία, 
το περιβάλλον, ..." 
14 
νέα σφαιρική προσέγγιση προκειμένου να εξασφαλιστεί "μια πραγματική λογική, 
συνεταιριστική και κληρονομική εκμετάλλευση του τουριστικού αποθέματος που αποτελεί 
μια ευκαιρία η οποία δεν πρέπει να χαθεί για πολλά από τα αγροτικά μας μέρη"28. 
Η τουριστική δρχχχττηριότητχχ επηρεχ'χζει την εξέλιξη τχνυ ευρωπαϊκού χώρου και ταυτόχρονα 
εξαρτάται από χχυτήν. Μιχχ αειφυρος τουριστική πολιτική θα πρέπει επομένχοςνα εντάσσεται 
και σε ένα χτχήμχχ χχνάπτυξης του ευρχοπχχϊκχνύ χχόρου τχ> οποίο χ>ι ευρχοπχχίχ>ι υπουργοί 
Χωροταξίας χτυμχρώνησχχν να εκπονηθεί χττο πλαίσιο της συνεργασίας μεταξύ κρατχόν μελχόν 
και μαζί με την Επιτροπή, συγκεκριμένα με βάση τα έγγραφα που υποβλήθηκαν στην σύνοδο 
της Λειψίας στις 21 και 22 Σεπτεμβρίου 199429. Ένα τέτοιο σχήμα θα διαρθρωθεί γύρω από 
τρία στοιχεία: ένχχ πολυκεντρικό χχστικύ σύστημα, ένα δίκτυο αποτελεσματικών και 
αποδεκτών για το περιβάλλον υποδομχόν και ένα ευρωπαϊκό δίκτυο ανοιχτών χώρων 
οικολογικής και τοπιακής σημασίας. 
III. Ο ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΤΟΜΕΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ 
ΤΗΣ ΑΕΙΦΟΡΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ 
Το μέλλον της ευρχοπαϊκής τουριστικής δραστηριότητας εντάσσεται στην επιδίωξη του 
στόχου που αναφέρεται στο άρθρο 2 της χιυνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, δηλαδή στην 
προαγχυγή της "αρμονικής και ισόρροπης ανάπτυξης τχον οικχννομικχόνόραστηριοτήτχονχϊτο 
σύνολο της Κοινύτητχχς κχχι μιχχς χιτχχθερής κχχι διχχρκούς, μη πληθχοριχττικής και σεβόμενης 
στο περιβάλλον χχνάπτυξης". Επίσης, βρίσκεται στο επίκεντρο του προβληματισμού που 
διατυπώθηκε στα πλαίσια της Λευκής Βίβλου της Επιτροπής30 σχετικά με νέο αναπτυξιακό 
πρότυπο της Κχ>ινότητχχς, ένα χχπό τα κύρια στοιχεία τχ>υ οποίου θχχ είναι "η μετατροπή της 
σχέσης οικονχ)μίας-οικολογίχχς χχπό χχρνητική σε θετική", ιδίως μέσω του 
αναπροσανατολισμού τχον "σύγχρονχον μέσων πολιτικής στο βαθμό που ενθαρρύνουν την 
αναποτελεσματική χρησιμοποίηση των πύρχον στην Κοινότητα. (...) Αυτού του είδους η 
αναθεώρηση της πολιτικής θχχ πρέπει να κχχταλήξει στην εκπόνηση μιας σειράς σαφών 
εξαγγελιών και κινήτρχον τα οποία θα χχπευθύνονται προς όλους τους οικονομικούς φορείς 
και τους υπεύθυνους γιχχ τη λήψη αποφάσεων". 
Ο τουρισμός μπορεί από σήμερα κιόλχχς να υιοθετήσει αυτή την προσέγγιση της αειφόρου 
ανάπτυξης διότι χτπάνιες είναι πράγματι οι δραστηριότητες η επιτυχία των οποίων 
εξαρτάται τόσο ξεκάθαρχχ χχπό την αναγκχχιύτητα σύγκλισης των διαφόρων πολιτικών. Για 
να ξεπεραστεί η πολυπλχ>κότητα της τουριστικής δρχχστηριότητας η οποία συνιστά μεν 
οικονομική δραστηριότητα πχ>υ ασκείται συνήθως σε ιδκοτική βάση χχλλχχ στηρίζεται στη 
διάθεση δημόσιας περιχ>υχτίχχς (φυσικοί χχόροι, πολιτιστική παράδοση, ψυχαγωγικές 
εγκαταστάσεις, υπχχ^ομέςμετχχχρορχόνκτλ.), πρέπει να κχχτχχστούν αδιχχχχόριστεςη οικονομική 
δυναμική τχ>υ τομέα, η ικχχνχ)πχ)ίηχιη τχ>υ τουρίχττα κχχι η διατήρηση τχ>υ φυσικού πλούτου κχχι 
της πολιτιχττικής παράδοσης. Υπάρχχ>υν άχρθονχχ παραδείγματα τχχ οποία δείχνουν ότι όταν 
το περιβάλλον υποβχχθμίζεται - είτε πρόκειται π.χ. για την ποιότητα του νερού είτε για το 
28 
29 
30 Γνώμη της επιτροπής των περιφερειών σχετικά με "Μια πολιτική ανάπτυξης του αγροτικού τουρισμού στις 
περιφέρειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης" (DR 19/95 της 2.2.1995). 
Ευρώπη 2000+: Έκθεση σχετικά με τη συνεργασία για την ανάπτυξη του ευρωπαϊκού χ«>ρου [COM(94) 354 της 27ης 
Ιουλίου 1994]· Principles for a European Spatial Development Policy, Committee on Spatial Development (CSD), 4.10.94: 
το έγγρα(|κ) αυτό διευκρινίζει ότι ένα αναπτυξιακό σχήμα του κοινοτικού χώρου έχει ως αποστολή να συμβάλλει 
κυρίως στην εηκιρμογή κοινοτικών πολιτικών που έχουν εδαιμικό αντίκτυπο, προκείμενοι'να επιτύχει τον κεντρικό 
στόχο: να επιτύχει ισόρροπη και αειιρόρο ανάπτυξη, η οποία προσδιορίζεται ως διαδικασία οικονομικής και 
κοινωνικής αλλαγής που χρησιμοποιεί τους πόρους προς άμεσο και μελλοντικό όφελος των πληθυσμών. Αυτό 
σημαίνει ότι η αειφόρος ανάπτυξη συνεπάγεται μεταβολές στα σχήματα παραγ<ογής και κατανάλωσης, καθώς και 
στην τεχνολογία για τη βελτίωση της παραγοιγικότητας και την περισσότερο αποτελεσματική χρησιμοποίηση των 
πρώτων υλών, ενώ η ποιότητα του περιβάλλοντος είναι μακροπρόθεσμα προϋπόθεση της οικονομικής ανάπτυξης. 
Ανάπτυξη, Ανταγωνιστικότητα, Απασχόληση - Χ)ι προκλήσεις και η αντιμετώπιση τους για τη μετάβαση στον 21ο 
αιώνα. Λευκή Βίβλος της Επιτροπής, κειμιλαιο 10. 
15 
τχ>πίχ) - λειτουργεί λιγότερο ελκυστικά για τους τουρίστες. Λπό την άλλη πλευρά, ένχχς 
χρυσικός πλούτχ>ς κχχι μια πολιτιστική παράδοση χχορίς χρθορές και (Κοστχ'χ αξιοπχ)ΐημένα 
είναι σημαντικό πλεχ)νέκτημχχ τχ) χ>ποίχ) δεν πχχραλείπουν νχχ τονίζουν οι τουριστικές δράσεις 
προώθησης. 
Η χχνχχγκχχιότητα χτύγκλισης διχχχρορετικίόν πχ>λιτικών προς τχ>ν ίδιο στχ)χχ) κχχθιχττά επίχιης 
τχ>ν τχ>υρισμόπεδίχ) δρχ'χσηςπου πρχ)(Κ()έρετ(χιπολύ γκχ την πρχχκτική εχρχχρμχ>γήτης χχειφόρχ>υ 
ανάπτυξης. Επιπλέον, το χττοιχείοτης προβλέψιμηςαύξησης του αριθμού τουριστών και των 
πιέσεων που αυτή ασκεί, μχχζί με το στοιχείο των μεγαλύτερων απαιτήσεων ποιότητας από 
μέρους των τουριστών, δεν επιτρέπουν πλέον άλλες αναβολές για την υιοθέτηση αυτής της 
προσέγγισης. Το θέμα αυτό καταδεικνύεται στις συζητήσεις σχετικά με τη διάδοση των 
επενδύσεων σε ακίνητα που επιτρέπουν την αύξηση της ικανότητας στέγασης κυρίως με τη 
μορφή δεύτερης κατοικίας ή μερικής χρησιμοποίησης των καταλυμάτων αυτών. Το άρθρο 
130Ρ.2 της συνθήκης ορίζει τον έναν από τους βασικούς τρόπους δράσης για να επιτευχθεί 
ο στόχος αυτός: συχττηματική ένταξη τχον χχνχχγκαιοτήτχον της πρχ>στασίαςτου περιβάλλοντος 
στον καθορισμό κχχι στην εχρχχρμχ)γή τχον πχ)λιτικχόν της Ένχοχιης. Η έντχχξη είναι η κινητήρια 
ιδέχχ τχ)υ 5χ>υ Κχ>ινχ)τικχ)ύ Πρχ>γράμματχ)ς Δράσης στχ>ν τομέχχ τχ>υ περιβχχλλχ>ντος. 
Συγκεκριμένχχ, είνχχι η ιδέχχ με τηνΌπχΗχχ είνχχι εμποτισμένη η δρχχχττηρκ')τητχχ της Επιτροπής, 
η χ>πχ)ίχχ υιχ)θέτησε σειρά εχιωτερικχόν κχχνόνο>ν γιχχ νχχ όιχχχιχρχχλίσει ότι η περιβαλλχ>ντική 
πτυχή ΘΧΧ λχχμβχ'χνετχχι υπόψη όχκ) το δυνχχτόν νχορίτερχχ κχχτχχ την εκπόνηση νυμοθετικχόν ή 
άλλων μέτρων. Οι υπουργχ)ί Περιβάλλοντος της Ένχοσης, κχχτά τη συνεδρίαση τους στη 
Σαντορίνη (13-14 Μχχΐου 1994), αναγνχόρισαν ότι επείγει να εφαρμοστεί στον τουρισμό μια 
τέτοια ολοκληρχομένη προσέγγιση. Υπογράμμισαν επίσης ότι θα πρέπει να καταβληθούν 
περαιτέρω προσπάθειες γιχχ να εφχχρμοστεί πλήρως η κοινοτική νομοθεσία και να μειωθεί 
ο αντίκτυπος των δραστηριοτήτων που συνδέονται με τον τουρισμό στο περιβάλλον· 
συμφώνησαν επίσης να αναπτύξουν τις αναγκαίες προσπάθειες προς αυτή την 
κατευθυνση.Το Συμβούλιο της Ευρχύπης συμμερίζεται την ανησυχία αυτή και οργάνωσε 
διάφορες εκχνηλώσεις με θέμα την προστασία του περιβάλλοντος, κυρίως σε σχέση με τον 
τουρισμό. 
Ο τουρισμός στην Ένχοση θα μπορούσε επομένχος από σήμερχχ να σχεδιάζεται και να 
εχραρμόζεται βχχσει τχον αρχχόν της αειφόρου χχνάπτυξης. Αυτό θα μπορούσε να διασχραλίσει 
τη μακροβιότητχχ της δρχχστηριχ')τητχχς,νχχ εξχχχκρχχλίχτειτην ικχχνχ>πχ)ίηχτη τχνυ τχνυρίστχχ κχχι νχχ 
συμβάλει χιτη όιχχτήρηση του χρυσικού πλούτου κχχι της ευρο)πχχϊκής πχ>λιτισμικής παράδοσης. 
Επιπλέχ>ν, η πρχχτέγγιση αυτή, η οποία είνχχι απχχραίτητη κχχι χρεκ'χζετχχι νχχ υιοθετηθεί 
επειγόντχος χχπό τχ>ν τομέχχ του τχ>υρισμού, θχχ μπορχ)ύχτε νχχ χρησιμεύσει χος υπόδειγμα για 
χχλλεςδρχχχττηριότητεςτχ) μέλλχ)ντχον χ)πούον εξχχρτάτχχι εξίχκνυ, χχν κχχι χχυτό δεν είναι άμεχτχχ 
ο'ρχχτό, από τη συγκεκριμενχ)πχ)ίηχιητης χχειχρόρου χχνχ'χπτυξης. 
Η Κοινότητα θα μπορούχτενα διχχδραμχχτίχιειτο ρόλο της μέχκοτης εφαρμογής πειραματικών 
δράσεων για την τόνχοχτη της αειφόρου χχνάπτυξης του τουρισμού επιδιώκοντας τον τριπλό 
στόχο της χχύξησης της ευχαρίστησης του τουρίστα, της πρχ>στασίας και της αξιοποίησης της 
κληρονομιάςκαι της τόνχοσηςτης ανάπτυξης και της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων. 
Βέβαια, η Κοινότητα συνειδητοποιεί πλήρως το γεγονός ότι, όταν πρόκειται για την 
εφαρμογή στρατηγικών προσαρμογής κατάλληλων για την αντιμετώπιση των προκλήσεων 
της εξέλιξης της ζήτησης που τείνουν να αποδίδουν μεγαλύτερη προσοχή στις ποσοτικές 
πλευρές του τουρισμού (ικανοποίηση του τουρίχττα και κληρονομιά), κατ' εξοχήν αρμόδιοι 
είναι οι ιδιχυτικοί φορείς, εφόσον διευκολυνθούν στο να αντιληχρθούν τις προκλήσεις αυτές. 
Ωστόσο, η Κοινότητχχ μπορεί νχχ διχχδραμχχτίσει σημχχντικό ρόλο στην εφαρμογή μιας 
προσέγγισης που να συνδυάζει τις απαντήσεις που πρέπει να δοθούν στις συμπληρωματικές 
πτυχές της χχνάπτυξης του τχ>υρισμχ)ύ. Ειδικότερχχ,θχχ μπορούσε να χχναλαβει συγκεκριμένες 
πρχυτοβουλίες χόχττε νχχ δοθεί απάντηση χττην χχνάγκη εσχοτερικχχύ κχχτχχλχ>γισμού, σε επίπεδο 
τχ>υριστικού προϊόντος, τχον εξχοτερικχόν δχχπχχνχόν που οχρείλονται χπη χρήση (νημύσιχον 
αγαθών ως συντελεστή τουριστικής πχχρχχγωγής. Πράγματι, συχνά, η χρήση από τις 
16 
επιχειρήσεις των δημόσιων αγαθών που είναι απαραίτητα για τη δραστηριότητα τους (π.χ. 
φυσικός χώρος, πολιτιστική κληρονομιά) δεν εξομοιώνεται με επένδυση που θα πρέπει να 
διατηρηθεί και να αξιοποιηθεί, αλλά με αδρανές δωρεάν αγαθό (σύμφωνα με τον κλασικό 
οικονομολογικό ορισμό). Η διαφορά αυτή οδηγεί, σε πολλές περιπτώσεις, σε διαφορετικές 
εκτιμήσεις της χρήσης αυτών των δημόσιων αγαθών που βλάπτουν τη μακροπρόθεσμη 
ανάπτυξη του τουρισμού, ανάλογα με το αν αποδίδεται προτεραιότητα στο συμφέρον της 
επιχείρησης, στο συμφέρον του τουρίστα ή στο συμφέρον του προσηλωμένου στο 
περιβάλλον του πολίτη. 
Είναι γεγονός ότι η ιδιαίτερα μεγάλη ανομοιογένεια του τουρισμού και το μικρό μέγεθος 
των περισσότερωνφορέων προκαλούν, σε ορισμένους τομείς, την έλλειψη ενιαίας αντίληψης 
του κοινού συμφέροντος. Συνεπώς, η απάντηση που δίνεται στις συνολικές προκλήσεις της 
ανάπτυξης είναι υποχρεωμένη να συνυπολογίσει τις μεμονωμένες απαντήσεις των φορέων. 
Έτσι, η Κοινότητα, συμπληρώνοντας, ενδεχομένως, τις πολιτικές των κρατών μελών που 
έχουν εφαρμόσει δράσεις τόνωσης του τουρισμού για να αντιμετωπίσουν τις αδυναμίες της 
αγοράς, μπορεί, και αυτή, να συνεισφέρει προστιθέμενη αξία προσφέροντας ορισμένους 
συντελεστές χρήσιμους για την ανάπτυξη του τουρισμού όπως η δημιουργία ή η διευθέτηση 
υποδομών31, η αξιοποίηση του χρησιμοποιούμενου ανθρώπινου δυναμικού32, η προστασία 
και η αξιοποίηση του περιβάλλοντος33, καθώς και ο πειραματισμός και η διάδοση νέων ή 
διαφοροποιημένων τουριστικών προϊόντων34. 
Η υποστήριξη του πειραματισμού για νέα τουριστικά προϊόντα, όπως τα σχετικά με τον 
αγροτικό ή τον πολιτιστικό τουρισμό, ανταποκρίνεται στην ανάγκη συμβολής για τη 
βελτίωση της συνολικής ανταγωνιστικότητας της τουριστικής οικονομίας, καθώς και της 
απασχόλησης στον τομέα. Βασίζεται, επίσης, στο γεγονός ότι η διαφοροποίηση της 
προσφοράς μπορεί να αποτελεί παράγοντα μετριασμού των υφιστάμενων εντάσεων στον 
τομέα: διευρύνοντας το πεδίο άσκησης της τουριστικής δραστηριότητας πέρα από τις 
συνηθισμένες ζώνες και περιόδους άσκησης της (π.χ. παραλία, βουνό, καλοκαίρι/χειμώνας), 
οι δημόσιες αρχές επιδιώκουν τη μείωση των πιέσεων που ασκούνται στο περιβάλλον, 
καθώς και την ενίσχυση των μέσων παροχής μεγαλύτερης ικανοποίησης στον τουρίστα, 
σύμφωνα με την εξέλιξη της ζήτησης για υπηρεσίες ποιότητας και για περισσότερες 
εξατομικευμένεςυπηρεσίες. Η υποστήριξη του πειραματισμού νέων τουριστικών προϊόντων 
ανταποκρίνεται, έτσι, σε μια τριπλή προσδοκία, εκείνη των φορέων για μια διαφοροποίηση 
της προσφοράς, ικανή να αυξήσει την ανταγωνιστικότητα του τομέα στο σύνολο του, εκείνη 
των τουριστών και εκείνη των δημόσιων αρχών που καταβάλλουν προσπάθειες ποσοτικής 
31 
32 
33 
34 Θεμελιώδης άξονας των εθνικών πολιτικών υπέρ του τουρισμού είναι η ύπαρξη βασικής υποδομής, ως προϋπόθεση 
για τη διενέργεια ιδιωτικών επενδύσεων στον τομέα: υποδομή επικοινωνιών, εξοπλισμού και ενέργειας (οδοί, 
αεροδρόμια, σταθμοί βιολογικού καθαρισμού, διευθέτηση υδάτινων χώρων, χιονοδρομικών περιοχών κτλ). Αυτή 
η φάση του "κράτους-οικοδόμου" έχει ολοκληρωθεί, στην αρχική μορφή της, στις περισσότερες χώρες μέλη και 
επικεντρώνεται, στο εξής, στη χωροταξία (κυρίως: εκστιγχρονισμός των υφιστάμενων υποδομών που έχουν 
καταστεί ακατάλληλες, ανασυγκρότηση της υποβαθμισμένης χωρικής ή πολιτιστικής κληρονομιάς ή δημιουργία της 
υποδομής που είναι αναγκαία για την προστασία της υφιστάμενης περιβαλλοντικής και πολιτιστικής κληρονομιάς) 
και στην παροχή της τεχνικής που είναι απαραίτητη γία την ανάπτυξη των δραστηριοτήτων (π.χ. υποδομή 
τηλεπικοινωνιών). 
ΙΙαρόλο που έχουν αναληφθεί, τόσο σε εθνικό όσο και σε κοινοτικό επίπεδο, σημαντικές δράσεις κατάρτισης, η 
ισορροπία ανάμεσα στην προσφορά και τη ζήτηση απασχόλησης στον τουρισμό παραμένει ανεπαρκής· βλ., ιδίως, 
το σχέδιο με τίτλο "συνεχής κατάρτιση στις επιχειρήσεις του τουρισμού" που πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια του 
προγράμματος FORCE, Οκτώβριος 1994, ronéo (προσωρινό). 
Ιδίως στο πλαίσιο των εργασιών που διεξάγονται σχετικά με τις σχέσεις μεταξύ τουρισμού και περιβάλλοντος, μετά 
τη συνεδρίαση της Σαντορίνης. 
Ιδίως βάσει της αξιολόγησης της εηχχρμογής της οδηγίας 92/421/ΕΟΚ. 
17 
βελτίωσης της προσφοράς μέσο) της καλύτερης κατανχ>μής του τουρισμού από χρονική και 
χωρική άποψη. 
Συνεπώς, η Κχ>ινύτητα, όπίος έχει ήδη πράξει σε άλλους τομείς, θα μπορούσε να προσχρέρει 
χττους τουριστικχ)ύς φορείς κχχι στα κράτη μέλη ένχχ δυναμικό χχντχχλλχχγής εμπειριών και 
σύγκρισης το)ν χχπχ>τελεχίματικχόν πρχχκτικχόν, κχχθο')ς και συγκεκριμένη κχχι 
αλληλοσυμπληρούμενη υποστήριξη στο πλαίσιο τχον υφιστάμενων ή προς δημιουργία 
κοινοτικχόν μέσχον. 
IV. Ο ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΣΥΜΒΑΛΛΕΙ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ 
ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ 
Μια μεγάλη καινοτομία της συνθήκης της 7ης Φεβρουαρίου 1992 ήταν η θέσπιση, στο 
δεύτερο μέρος της συνθήκης, της ιθαγένειας της Ένωσης (άρθρο 8), για κάθε άτομο που έχει 
την ιθαγένεια ενός από τα κράτη μέλη. Η άσκηση της ιθαγένειας αυτής ορίζεται από 
ορισμένο αριθμό δικχχιχομάτων'5, στην πρχότη σειρά τχον οποίων συγκατχχλέγεταιτο δικαίωμα 
της ελεύθερης κυκλοφορίας στην επικράτεια των κρατχόν μελχόν της Ένωσης (άρθρο 8Α). 
Για την πλειονότητα τχον ευρωπαίων πολιτχύν το δικαίωμα της ελεύθερης κυκλοφορίας και 
διαμονής θα ασκείται στο πλαίσιο του τουρισμού, ακόμη και αν οι επαγγελματικές 
ανταλλαγές διευρυνθούν με την υλοποίηχιη της εσχοτερικής αγοράς και την εγκαθίδρυση της 
Ένωσης χωρίς σύνορα. 
Όμχος η σχέση ανάμεσα στη βελτίωση της ελευθερίας κυκλοχρορίας και διαμονής σε όλη την 
επικράτειχχ της Ένχοσης κχχι τη θέχιπιχτη της ιθχχγένειχχς της Ένχοσης δεν έχει γίνει κχχτ'χχνάγκη 
αισθητή χχκύμη ούτε έχει βκοθεί από τους πολίτες κχχτά τις τουριστικές τους μετακινήσεις. 
Η μεγαλύτερη ευκολία μετχχκίνησης δεν σημαίνει συστηματική ενίσχυση των χχνταλλαγών 
μεταξύ πολιτών που ανήκουν στον ίδιο πολιτικό χώρο ο οποίος οικοδομείται, χ^ηλ. στο 
χχόρο της Ένωσης. Πράγματι, διαβάζει κχχνείς χτυχνά τόσχ) στις οικονομικές όσο και στις 
πολιτικές αναλύσεις ότι η τχχχύτητα του κινήματχ>ς δημιουργίας της Ένωσης οδήγησε στην 
πτώση των φυσικών συνόρων πολύ πιο γρήγορα απ'ό,τι στην πτώση των "νοητών" συνόρων 
και ότι αυτή η ανακολουθία μεταξύ της στενά οικονομικής πραγματικότητας και της 
πραγματικότητας της συμπεριφοράς περικλείει μακροπρόθεσμα κινδύνους για την ίδια τη 
συνέχιση της δημιουργίχχς της Ένωσης. Η αναγκαιότητα κινητοποίησης του πολίτη για να 
διασφαλιστεί η προσήλωση του στις αξίες που θεμελιο')νουν την Ένωση, πέρα από τις 
επιμέρους θεσμικές λύσεις, είναι αισθητή χχπό πολλές πλευρές36, αλλά τα μέσα για την 
πραγματοποίηση αυτής της κινητοποίησης, εκτός του πεδίου της οικονομίας, είναι δύσκολο 
να τα φανταστεί κχχνείς. 
Στο πλαίσιο μιας τέτοιας προσπάθειας αναζήτησης μέσχον για τη θεμελίωση του 
περιεχομένου της θεσπισμένης από τη χτυνθήκη ιθαγένειας, χ) τουρισμός είναι ένας τχ>μέας 
προς διερεύνηχτη. Πρχ'χγμχχτι, ότχχν ο πολίτης είνχχι τχνυρίχττχχς, έξχο χχπό την χιυνήθη περιχ>χή 
κχχτοικίας του, έχει οπχοχιόήπχπε χιυνείδηχτη τχον πχ)λιτιχιμικχόν διχχχρχ>ρχόν μετχχξύ τχον κρατα'χν 
μελχόν, της απουσίας ή της ανεπάρκειας κοινχόν χχνχχχρορχόν, είτε οικονομικών είτε 
περιβαλλοντικχόν είτε πολιτισμικχόν, χωρίς χοστόσο τις διαφορές αυτές να τις 
αντιλαμβάνεται αρνητικά, ούτε βέβαια να τις απορρίπτει, όπως θα μπορούσε να γίνει σε 
άλλα πλαίσια (π.χ. επαγγελματικά ή οικονομικά): η αίσθηση του ξένου την οποία μπορεί να 
προκαλεί η παρέμβαση άλλων γλωσσχόν, άλλων τρόπων σκέψης, άλλων εθίμων ή ακόμη και 
35 
36 Πρόκειται για το δικαίωμα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι (άρθρο 8Μ), το δικαίωμα της διπλωματικής 
προστασίας (άρθρο 8Γ), το δικαίωμα ανα<|χ>ράς προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και προσφυγής στο 
διαμεσολαβητή (άρθρο 8Δ). 
Αναφέρουμε κυρίως το έργο του D. Wolton, La dernière Utopie, naissance de l'Europe démocratique, 
Flammarion, Παρίσι, 1993. 
18 
άλλων ενδιαφερόντων δεν είναι, σε τουριστικά πλαίσια, οπωσδήποτε εμπόδιο στην 
ανταλλαγή· αντίθετα μπορεί να αποτελεί τη βάση επιθυμίας ή βούλησης γνωριμίας και 
κατανόησης των ξένων αυτών στοιχείων. 
Με την προσέγγιση αυτή ο τουρισμός μπορεί να γίνει φορέας μείωσης της απόστασης 
μεταξύ των πολυάριθμων και ετερογενών πραγματικοτήτων που συνιστούν την Ένωση και, 
ως φαινόμενο διαρκούς γνωριμίας με κάτι διαφορετικό σε ένα περιβάλλον όπου δεν 
υπάρχουν συγκρούσεις, μπορεί να διευκολύνει την επικοινωνία μεταξύ των πολιτών και 
επομένως να βελτιώσει το πεδίο των ανταλλαγών, τόσο των πολιτιστικών όσο και των 
οικονομικών, μεταξύ των κρατών μελών. 
Αυτός ο άξονας προβληματισμού, ο οποίος θίγεται κυρίως σε αρκετά ψηφίσματα του 
Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου37, αξίζει προσοχής διότι φέρνει στο προσκήνιο τον τρίτο 
παράγοντα του τομέα, τον τουρίστα, ο οποίος όχι μόνο είναι ο αποδέκτης των υπηρεσιών 
που παρέχει η τουριστική βιομηχανία και ο χρήστης των τουριστικών χώρων και της 
τουριστικής κληρονομιάς, αλλά επίσης παράγοντας της πολιτικής και οικονομικής 
οικοδόμησης της Ένωσης. 
V. ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ 
ΜΕΤΑΒΟΛΩΝ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ MME ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
Στους περισσότερους υποτομείς του τουρισμού, όπως και σε ορισμένους άλλους τομείς 
δραστηριότητας, παρατηρείται κατακερματισμός των φορέων, πράγμα που δυσχεραίνει τη 
δυνατότητα τους να αντιλαμβάνονται το εύρος των επερχομένωνδιαρθρωτικών μεταβολών, 
είτε πρόκειται για την εξέλιξη της ζήτησης και, ειδικότερα, τη μεγαλύτερη προσοχή που θα 
πρέπει να δοθεί για την ικανοποίηση και την προστασία του τουρίστα, είτε για την αλλαγή 
των όρων της προσφοράς, εξαιτίας της τεχνολογίας, του διεθνούς ανταγωνισμού ή της 
αύξησης της σημασίας της περιβαλλοντικής και πολιτισμικής πτυχής για το μέλλον του 
τουρισμού. Η αντίληψη αυτή είναι, ωστόσο, απαραίτητη προϋπόθεση για την εκτίμηση των 
δυνατοτήτων και των κινδύνων που ενέχουν αυτές οι διαρθρωτικές μεταβολές, έτσι ώστε 
να καταρτιστούν κατάλληλες στρατηγικές προσαρμογής για το σύνολο των φορέων. 
Επιπλέον, η χρησιμοποίηση των πολλαπλών δυνατοτήτων που παρέχονται από τα 
προηγμένα συστήματα τηλεπικοινωνιών και οι τεχνολογίες της πληροφορικής μπορούν να 
συμβάλουν καθοριστικά στην ανάπτυξη των τουριστικών δραστηριοτήτων, στην πληρέστερη 
ικανοποίηση των αναγκών του τουρίστα και επίσης στη διαφύλαξη της κληρονομιάς. Οι 
εργασίες που εκτελούνται ήδη από την Κοινότητα σχετικά με το θέμα αυτό και οι ενέργειες 
που πρόκειται να ξεκινήσουν ή να ενθαρρυνθούν για την ανάπτυξη της "κοινωνίας της 
πληροφορίας" στην Ευρώπη μπορούν να επιτρέψουν, προς όφελος του τουρισμού, να 
ανοίξουν περισσότεροοι αγορές, να βελτιωθεί η διαχείριση των επιχειρήσεων του τουρισμού 
και η ποιότητα των υπηρεσιών τους, να καταστούν ανταγωνιστικοτερα και περισσότερο 
γνωστά τα ευρωπαϊκά τουριστικά προϊόντα . 
Προκειμένου να ευνοηθεί η πρόβλεψη των μεταβολών, η Κοινότητα μπορεί να παράσχει στο 
σύνολο των φορέων του τομέα και, ιδίως, στις επιχειρήσεις, στοιχεία παρατήρησης των 
τουριστικών ροών υπό μορφή στατιστικών ή μελετών, καθώς και στοιχεία για τον 
προσδιορισμό των αναγκών των τουριστών και των επιχειρήσεων, επιτρέποντας, με τον 
τρόπο αυτό, την κινητοποίηση των φορέων σε ευρωπαϊκή κλίμακα έναντι της πρόκλησης 
37 
38 Ηλέπε κυρίως το σχέδιο ψηφίσματος που αναφέρθηκε (ΡΕ 209.897 της 23.11.94) καθώς και η έμφαση που δίνουν 
στην ενθάρρυνση του τουρισμού τιον νέων οι τροπολογίες που προτάθηκαν από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για 
τον προϋπολογισμό του τουρισμού (ΡΕ 184.353 της 27.10.94). 
"ΙΙρος την κοινωνία της πληροφορίας στην Ευρώπη: ένα πρόγραμμα δράσης", COM(94) 347 τελικό της 19.7.1994· 
συμπεράσματα της συνόδου κορτ^)ής της ομάδας των επτά σχετικά με την κοιναΜα της πληροφορίας, που συνήλθε 
στις Βρυξέλλες στις 25 και 26.2.1995. 
19 
του διεθνούς αντχχγχονισμού. Έτσι, οι προσπάθειες που καταβάλλουν τα κράτη μέλη στον 
τομέα των στατιστικχόν κχχι τχον μελετχόν μπορούν να αποκτήσουν προστιθέμενη αξία με την 
ένταξη τους σε μιχχ κοινοτική προσέγγιση που παρέχει ένα πλαίσιο σύγκρισης των εθνικχυν 
δεδομένων και, συνεπχός, επιτρέπει τον εντοπισμό, στην κλίμακα της Ένχοσης, τχον 
αλληλοσυμπληρούμενχον στοιχείχον κχχι τχον δυσλειτουργιών στον τομέα του τουρισμού. 
Εξάλλου, αυτή η κοινοτική προσέγγιση ευνοεί τη βελτίωση των αποτελεσμάτων των 
στατιστικών και των μελετχόν που καταρτίζονται σε εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο, χάρη 
στο συντονισμό των προσπαθειών που καταβάλλονται, σε όλα τα επίπεδα, στον εν λόγω 
τομέα39. 
Η Κοινότητα θα μπορούσε, επίσης, να χτυμβάλλει στην εφαρμογή τχον μέσχον προσαρμογής 
των επιχειρήσεχονστις διαρθρχοτικέςκαι τεχνολχ)γικέςμετχχβολές,ευνοχόνταςτη δημιουργία 
νομχ)θετικχ)ύ κχχι διοικητικού περιβάλλοντος ευνοϊκού γιχχ τχ>υς τουριστικούς χρορείς, 
δηλχχδή ικχχνχνύ νχχ παρχχκολουθήσει την εξέλιξη της τουριστικής ζήτησης ή να ενισχύχτει την 
πρχχτχχρμογή της προσφοράς χττις εξελίξεις. Η δημιουργίχχ αυτού του ευνχ>ϊκχ)ύ 
περιβάλλοντχ>ςπρέπει να αχρχ>ρά χ')χι μχ>νχ)τον πχχρχχδοχιιχχκύπροχτχχνχχτολισμύπου εχττιάζεται 
στη διευκόλυνχτη τχον όρχον άχτκησης της επιχειρηματικής δραστηριότητας (π.χ. με βάση μια 
λογική κατάργηχτης τχον ρυθμίσεων ή τχον διχχτχχξεχον παρέκκλισης), αλλά και να διευρυνθεί, 
ώστε να συμπεριλάβει την εχραρμογή ενός χτυνδυασμού ειδικών διατάξεων για την τουριστική 
δραστηριότητα, την προστασία του περιβάλλοντος, την υποδοχή και την προστασία του 
τουρίστα. 
Η Κοινότητα θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα ευνοϊκό περιβάλλον μέσω πρωτοβουλιών 
που απορρέουν από τις αποκλειστικές της αρμοδιότητες, όπως έπραξε θεσπίζοντας τις 
προαναφερθείσες διατάξεις σχετικά με την πραγματοποίηση της εσωτερικής αγοράς, με τη 
θέσπιση μέτρχον οικονομικής πολιτικής (π.χ. στον νομισματικό τομέα) καθώς και διατάξεων 
για την προστασία τχον καταναλχοτχον, για την ανταπόκριση στις ανάγκες εξασφάλισης 
επαγγελματικών προσόντχον και για τον συνυπολογισμό τχον απαιτήσεων σεβασμού και 
αξιοποίησης του περιβάλλχνντος40. Έτσι, η Κοινότητα θα μπορούσε νχχ δράσει, επίσης, στο 
πλαίσιο προσεγγίχιεχον που θα κχχθχ)ριχιτχ)ύν σε συνεργασία με τχχ κράτη μέλη ή βάσει το)ν 
διεθνχόν χτυμβάσεονν που εχρχχρμχ)ζχ>ντ(χι χ'χμεσχχ ή έμμεσχχ στον τχ)υρισμό. 
Σύμφχονχχ με την Οικονχ>μική κχχι Κχηνχονική Επιτροπή, η πλήρχοση τχον βασικχόν 
πρχ)ϋπχ)θέχτεχον στχ) πλχχίσιο της εσοντερικής (χγχ)ράς κχχι της διχχδικχχχιίχχς δημιουργίας 
οικχ>νομικής κχχι νχ>μισματικής ένχοσης δεν θχχ χχρκχ)ύσε γιχχ νχχ χχξιοποιηθούν ύλχχ τα 
πλεονεκτήματα του τομέα και να διασφαλιστεί η ισόρροπη ανάπτυξη χωρίς την θέσπιση 
ευρύτερης ευρωπχχϊκής πολιτικής του τουρισμού4'. 
VI. ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΠΡΟΣΤΙΘΕΜΕΝΗΣ ΑΞΙΑΣ ΜΕ ΜΙΑ ΣΥΝΕΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ 
ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΜΕΣΩΝ 
39 
40 
41 Για το σκοπό αυτό, έγινε ένα πρώτο βήμα με την'απόσχιση του Συμβουλίου (ΕΕ L 358 της 21.12.1990), σχετικά 
με ένα διετές πρόγραμμα εργασίας. Το πρόγραμμα αυτό α<|χ>ρούσε μια σειρά ενεργεκόν μεταξύ τονν οποίων, ανάλυση 
των αναγκών των χρηστών, ανάπτυξη των ορισμών και των μεθόδων και συλλογή και διάδοση των υ(|>ιστάμενων 
πληροφοριών. Μετά τα συμπεράσματα της εφαρμογής της απόφασης αυτής, η Επιτροπή σε. συνεργασία με τα κράτη 
μέλη, προετοίμασε, και υπέβαλε στο Συμβούλιο ίνα σχέδιο οδηγίας (C()M(94) 582 τελικό της 4.1.95), σχετικά με την 
προσαρμογή και την ανάπτυξη των στατιστικών του τουρισμού σε ευρωπαϊκό επίπεδο γύρο) από ένα σύστημα που 
κρίνεται αναγκαίο από τους χρήστες. Το σύστημα αυτό α<|κ>ρά κυρίως την ανάλυση της προσφοράς και τη χρήση 
της και την ανάλυση της ζήτησης. Παράλληλα, ένα σχέδιο σύστασης για τους στατιστικούς κανόνες, τους ορισμούς 
και τις μεθόδους συλλογής βρίσκεται στο στάδιο της προετοιμασίας. 
ΙΙβ. την προαναφερθείσα έκθεση για τις κοινοτικές δράσεις υπέρ του τουρισμού. 
OKE, γνωμοδότηση πρωτοβουλίας σχετικά με τον τουρισμό που εκδόθηκε, στις 15.9.94 (ΟΚΕ/1021/94). 
20 
Όπως υπογραμμίστηκεπαραπάνω, η επιτυχής αντιμετώπιση των προκλήσεων του τουρισμού 
εξαρτάται από την ικανότητα του να ενταχθεί στην οικονομία του 21ου αιώνα και, 
επομένως, από την ικανότητα του να ικανοποιήσει τους συνδυασμένους στόχους που είναι 
σε θέση να οδηγήσουν σε μια ισόρροπη και αειφόρο ανάπτυξη των δραστηριοτήτων. 
Οι εργασίες που διεξάγονται ήδη από την Κοινότητα και οι προσανατολισμοί τους οποίους 
χάραξε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και η 
Επιτροπή των Περιχρερειών, καθώς και οι πολιτικές που εφαρμόζονται σε εθνικό επίπεδο, 
επιτρέπουν τον προσδιορισμό τριών βασικών αξόνων προτεραιότητας. 
υποστήριξη της ποιοτικής βελτίωσης του τουρισμού, με στόχο την καλύτερη 
συνεκτίμηση των εξελικτικών τάσεων της τουριστικής ζήτησης 
παρότρυνση των σχετικών φορέων για διαφοροποίηση των τουριστικών 
δραστηριοτήτων και προϊόντων, με στόχο να υποστηριχθεί η βελτίωση της 
ανταγωνιστικότητας και της αποδοτικότητας της τουριστικής βιομηχανίας 
προώθηση της ένταξης της έννοιας της ισόρροπης και αειφόρου ανάπτυξης στον 
τουρισμό, με στόχο τον καλύτερο συνυπολογισμό των πολιτιστικών και 
περιβαλλοντικών διαστάσεων στον τουρισμό. 
Η πραγματική συνειδητοποίηση της ισοτιμίας των τριών διαστάσεων του τουρισμού και της 
ανάγκης για εφαρμογή συνδυασμένων λύσεων συνεπάγεται και προϋποθέτει την 
κινητοποίηση όλων των εμπλεκομένων φορέων, ήτοι των τουριστικών επιχειρήσεων, του 
πολίτη, όταν ταξιδεύει ως τουρίστας, και των διοικητικών υπηρεσιών ή άλλων οργανισμών 
που είναι επιφορτισμένοι με τη διαχείριση των δημόσιων αγαθών. Η κινητοποίηση αυτή 
είναι χϊύσκολο να προκληθεί ή να προωθηθεί χωρίς την κατάλληλη προβολή και κατανόηση 
της κοινοτικής δράσης. 
Η Κοινότητα διαθέτει, εν μέρει, όπως φάνηκε παραπάνω, τα μέσα εφαρμογής προγραμμάτων 
και δράσεων που ανταποκρίνονται σε καθεμιά από τις προτεραιότητες χωρίς ωστόσο να 
εξαλείφονται οι εναπομένουσες - τουλάχιστον λανθάνουσες - αντιθέσεις μεταξύ των 
διαστάσεων "ανάπτυξη", "ικανοποίηση του τουρίστα" και "προστασία της κληρονομιάς". 
Καθένας από τους εν λόγω τρεις πόλους (ανάπτυξη της επιχείρησης, ικανοποίηση και 
προστασία του τουρίστα, προστασία και ανανέωση της κληρονομιάς)κατέχει σήμερα ισότιμη 
θέση σε μια σχραιρική πολιτική προοπτική, έστω και αν, σε διαχρορετικά στάδια οικονομικής 
ανάπτυξης, δόθηκε στον ένα ή τον άλλο από τους πόλους αυτούς ιδιαίτερη προτεραιότητα. 
Έτσι, η ιδιάζουσα αλληλεπικάλυψη συμφερόντων μεταξύ του ιδιωτικού (τουριστική 
προσφορά) και του δημόσιου τομέα (σεβασμός της κληρονομιάς και του τουρίστα) 
συνεπάγεται, σε ορισμένες περιπτώσεις, την άσκηση μιας λειτουργίας πρόληψης των 
συγκρούσεων και, όταν χρειάζεται, μια διαιτητική λειτουργία, προς όφελος των 
χραινομενικά αποκλινόντων συμφερόντων των ομάδων που εμπλέκονται στην τουριστική 
δραστηριότητα (παραδείγματοςχάριν, μεταξύ προστασίας των καταναλωτών και ανάπτυξης 
της προσχροράς ή μεταξύ σεβασμού του φυσικού και πολιτισμικού περιβάλλοντος και 
δημιουργίας δραστηριοτήτων και θέσεων απασχόλησης κ.λπ.). 
Είναι σαφές ότι ορισμένες πολιτικές και μέτρα που εφαρμόζονται από τα κράτη μέλη ή την 
Κοινότητα συμβάλλουν ήδη, στο επίπεδο τους, στην ικανοποίηση κάποιων από τα 
συμφέροντα που υπάρχουν στον τομέα του τουρισμού. Συνήθως όμως αυτό γίνεται κατά 
τρόπο αποσπασματικό, πράγμα που είναι δυνατόν να τροχοπεδήσειτην επίτευξη του στόχου 
της ισόρροπης και αειφόρου ανάπτυξης του τουρισμού. Η ανάγκη "συμφιλίωσης" και 
συγκερασμού αλληλοσυγκρουόμενων ενίοτε συμφερόντων και, πιο πρόσφατα, η 
συνειδητοποίηση της ανάγκης για την ταυτόχρονη επίτευξη των προαναφερθέντων τριών 
στόχων (ανάπτυξη της προσφοράς, ικανοποίηση του τουρίστα, σεβασμός της κληρονομιάς) 
γίνονται επίσης αντιληπτές στο σύνολο των κρατών μελών. Ωστόσο, ο τρόπος με τον οποίο 
αντιμετωπίζουν τα κράτη μέλη τις πολύπλοκες προκλήσεις που παρουσιάζονται στον τομέα 
του τουρισμού ποικίλλει ανάλογα με το αν η χώρα είναι κατά κύριο λόγο "παραγωγός" ή 
21 
αποδέκτης τουριστικών ροών, πράγμα το οποίο, σε κοινοτική κλίμακα, οδηγεί συχνά σε μια 
"διχοτόμηση" του τουρισμού μεταξύ Βορρά και Νότου. 
Οι αναλύσεις που πραγματοποιούνται σε κάθε κράτος μέλος, καθώς και οι προτεραιότητες 
που καθορίζονται στα πλαίσια των αντίστοιχων πολιτικών τους, φαίνεται να 
αποκαλύπτουν, στη σημερινή φάση, μια διαφορά μεταξύ της προσέγγισης που ακολουθούν 
οι χώρες παραγωγής τουριστικών ροών (κυρίως του Βορρά), οι οποίες δίνουν ιδιαίτερη 
προσοχή στα περιβαλλοντικά προβλήματα που συνδέονται με τον τουρισμό, την προστασία 
της κληρονομιάς και των πολιτιστικών ιδιαιτεροτήτων και την ποιότητα της τουριστικής 
προσφοράς, με βάση μια λογική που συνίσταται στην κατά προτεραιότητα ικανοποίηση των 
αναγκών της ζήτησης, ενώ, αντίθετα, οι χώρες αποδοχής των τουριστικών ροών (κυρίως του 
Νότου) αποδίδουν ιδιαίτερη έμφαση στην ποσοτική ανάπτυξη της ιδιωτικής τουριστικής 
προσφοράς, με σκοπό την ικανοποίηση μιας εν μέρει μη συμπιέσιμης ζήτησης, ενδεχομένως 
εις βάρος των δημόσιου χαρακτήρα συνιστωσών της προσφοράς (κληρονομιά, πολιτισμός, 
προστασία του τουρίστα). Συγκρούσειςπροτεραιοτήτωνυπάρχουν συχνά σε κάθε τουριστική 
ζώνη και η Κοινότητα μπορεί, έτσι να αποτελέσει χώρο συγκερασμού αυτών των 
αλληλοσυγκρουόμενων προσεγγίσεων.Λόγω της διασυνοριακής φύσης του τουρισμού, τόσο 
από την άποψη του χώρου όσο και από την άποψη των τουριστικών ροών, η διευκόλυνση 
της συντονιστικής λειτουργίας μπορεί να είναι επιθυμητή για την ανάπτυξη του τουρισμού 
σε κάθε κράτος μέλος και μπορεί να ασκηθεί αποτελεσματικότερα σε κοινοτικό επίπεδο, 
βάσει των αρχών που εξαγγέλλονται στο άρθρο 3Β της Συνθήκης. 
Έτσι, στον τομέα του τουρισμού, περισσότερο από ό,τι σε ορισμένους άλλους τομείς, η 
Κοινότητα μπορεί να δοκιμάσει σε συγκεκριμένη βάση τα μέσα ενός οριζόντιου 
συντονισμού, δεδομένου ότι καθένας από τους τρεις πόλους από τους οποίους εξαρτάται 
η τουριστική ανάπτυξη έχει αποτελέσει συχνά, εδώ και πολύ καιρό, αντικείμενο ειδικών 
κοινοτικχόν πολιτικών, αλλά και ενός κάθετου συντονισμού διότι υπάρχουν πολλά επίπεδα 
(τοπικό, περιφερειακό, εθνικό, επαγγελματικό κ.λπ.) που παρεμβαίνουν υπέρ ή κατά του 
τουρισμού. Ως εκ τούτου, αυτός ο διπλός συντονισμός είναι η μόνη εγγύηση για την 
αποτελεσματική κινητοποίηση των εταίρων. 
Η προστιθέμενη αξία της τουριστικής πολιτικής της Ένωσης θα μπορούσε επομένως να έχει 
ως αφετηρία ό,τι υπάρχει ήδη και να προσανατολιστεί προς μια διπλή κατεύθυνση: αφενός 
μεν, προς την αποτελεσματική εκτίμηση της τουριστικής διάστασης στις κοινοτικές 
πολιτικές που επηρεάζουν την ανάπτυξη του τουρισμού, (υποδομές, μεταφορές, πολιτισμός, 
κατάρτιση, περιβάλλον κλπ) και κυρίως, αφετέρου, στην προσπάθεια να δοθεί συγκεκριμένο 
περιεχόμενο στο συνδυασμό των τριών πόλων της έννοιας του τουρισμού, κατά τρόπον 
ώστε να υπάρξει σύγκλιση μεταξύ των συμφερόντων που έχουν αναπτυχθεί σε κοινοτικό 
επίπεδο και τα οποία, στην καλύτερη περίπτωση, δεν είναι διαρθρωμένα μεταξύ τους, ενώ, 
στη χειρότερη περίπτωση, αλληλοσυγκρούονται. Μια αποτελεσματική απάντηση στην 
επείγουσα ανάγκη συντονισμού, ανάπτυξης και ολοκληρωμένης διαχείρισης του τομέα 
μπορεί να είναι η χάραξη προσανατολισμών που να λαμβάνουν υπόψη τους τις τρεις 
συμπληρχοματικές διαστάσεις του τουρισμού, σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσηςσε 
συνεργασία με τα κράτη μέλη και τους σχετικούς επαγγελματικούς χρορείς. 
VII. Ο ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΤΗΡΗΣΗ ΤΗΣ ΑΡΧΗΣ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟΤΗΤΑΣ 
Οι πολυάριθμες δράσεις που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα των κρατών μελών δεν 
αποκλείουν να έχει η Κοινότητα κάποιο ρόλο να παίξει στον τομέα αυτό, όπως κατέδειξαν 
οι εξελίξεις. Οι κοινοτικές αυτές δράσεις καθορίζονται και εχραρμόζονται στο πλαίσιο της 
τήρησης του άρθρου 3 Β, "η Κοινότητα δρα σύμχρωνα με την αρχή της επικουρικότητας, μόνο 
εάν και στο βαθμό που οι στόχοι της προβλεπόμενης δράσης είναι αδύνατον να επιτευχθούν 
επαρκώς από τα κράτη μέλη και δύνανται συνεπώς, λόγω των διαστάσεων ή των 
αποτελεσμάτων της προβλεπόμενηςδράσης, να επιτευχθούν καλύτερα σε κοινοτικό επίπεδο". 
Ωστόσο στο πλαίσιο αυτό τίθεται εδώ το ζήτημα της μη άσκησης ή της άσκησης μιας 
22 
συγκεκριμένης αρμοδιότητας της Κοινότητας στον τομέα του τουρισμού, μέσα στο πνεύμα 
των αναγνωρισμένων αρμοδιοτήτων για τις βασικές πολιτικές που μπορούν να τον 
επηρεάσουν και που αποτελούν αντικείμενο λεπτομερών διατάξεων στη σημερινή Συνθήκη, 
ιδίως, στον τομέα των μεταφορών, του περιβάλλοντος, της προστασίας των καταναλωτών, 
του πολιτισμού, της κατάρτισης και, ανάλογα με την εξέλιξη της συζήτησης, στον τομέα της 
χωροταξικής ανάπτυξης. 
Γ. ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ ΤΟΥ ΡΟΛΟΥ ΤΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΟΥ 
ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
Οι επιλογές που ακολουθούν λαμβάνουν υπόψη τη δράση που έχει αναπτύξει έως τώρα η 
Ένωση για την επίτευξη των βασικών στόχων που ορίζονται από τη Συνθήκη, μέσα στα 
όρια των αρμοδιοτήτων που της αναθέτονται. 
Ι. ΜΕΙΩΣΗ Η ΕΞΑΛΕΙΨΗ ΤΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ; 
Δεδομένου ότι οι τρεις πόλοι γύρω από τους οποίους μπορούν να χαραχθούν τα 
συμφέροντα του τουρισμού εξυπηρετούνται από τις υφιστάμενες κοινοτικές πολιτικές, μία 
από τις προβλεπόμενες επιλογές θα μπορούσε να είναι η εξάλειψη κάθε ειδικής δράσης στον 
τομέα του τουρισμού. Πράγματι, θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι ο τομέας του τουρισμού 
θα καλυπτόταν επαρκώς, ή και πλήρως, από μεμονωμένα μέτρα, διασκορπισμένα βέβαια, 
τα οποία όμως έχουν αποδειχθεί κάπως αποτελεσματικά. 
Αφενός, η ικανοποίηση του τουρίστα θα μπορούσε να εξασφαλιστεί με δράσεις στον τομέα 
της πολιτικής για την προστασία του καταναλωτή, με την υποστήριξη δράσεων που 
αποσκοπούν στη διαφοροποίηση του τουριστικού προϊόντος κυρίως στο πλαίσιο των 
διαρθρωτικών ταμείων (πολιτιστικός, αγροτικός τουρισμός) ή ακόμη με μέτρα που έχουν 
ως στόχο την αύξηση της ασφάλειας κατά τη χρήση των μεταφορικών μέσων στην 
Κοινότητα. 
Αφετέρου, τα συμφέροντα της βιομηχανίας του τουρισμού θα μπορούσαν να διασφαλιστούν 
μέσω μιας συνεκτικής και σταθερής πολιτικής στους τομείς της φορολογίας,της δημιουργίας 
υποδομών, του ανταγωνισμού και γενικότερα με μια σειρά διατάξεων για την εσωτερική 
αγορά. 
Στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων, η Ένωση φροντίζει για την τήρηση των κοινοτικών 
πολιτικών που καλύπτουν εκτός από τους κανόνες του ανταγωνισμού, της ανάθεσης έργων 
και της ισότητας των ευκαιριών, κανόνες που αφορούν την προστασία του περιβάλλοντος. 
Εφαρμόζει ενεργό πολιτική σχετικά με την φυσική και πολιτισμική κληρονομιά που 
αποσκοπεί στην προστασία της τόσο με την πολιτική για το περιβάλλον και την πολιτική 
για τον πολιτισμό όσο και με την υπεροχή της επίτευξης του στόχου της αειφόρου 
ανάπτυξης κατά τη λήψη μέτρων στο πλαίσιο άλλων κοινοτικών πολιτικών. 
Έτσι θα ήταν δυνατόν να προβλεφθεί ανάπτυξη του τουρισμού στην Κοινότητα ανεξάρτητα 
από οποιαδήποτε κίνηση συντονισμού, μόνο μέσω της ορθής εφαρμογής των υφιστάμενων 
πολιτικών, που έχουν σχεδιαστεί για να ανταποκριθούν σε ευρύτερους ή διαφορετικούς 
στόχους από αυτούς του τουρισμού. 
Ελλείψει κατάλληλου πλαισίου, η σύγκριση των πρακτικών σε διάφορα επίπεδα 
(ευρωπαϊκό, εθνικό, περιφερειακό και τοπικό) και η ανταλλαγή των καλύτερων 
αποτελεσμάτων, προφανώς δεν θα ήταν εφικτή, με μια τέτοια επιλογή. 
23 
Ν. ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΟΥ ΥΠΑΡΧΟΝΤΟΣ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΕΛΟΥ 
ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ; 
Από τις σκέψεις πχ>υ χχνχχπτύχθηκχχν προηγουμένως προκύπτει ότι η Κχ)ΐνότητχχ βρήκε τχχ 
μύχια δράχτης υπέρ του τχ>υρισμχ)ύ τηρούμενης της χχρχής της επικχ>υρικότητχχς δυνάμει 
χ>ρισμένα)ν πολιτικχόν στο πλαίσιο της συνθήκης, επιτρέποντας έτσι τη χρησιμχ>ποίηση 
όιχχχρόρχον μέσχον υπέρ τχ>υ ενός ή του άλλου πόλχ>υ της τουριχττικής χχνάπτυξης είτε 
πρόκειται για τη δημιουργία ενός πλαισίου ευνοϊκού για την κινητικότητα των τουριστών, 
είτε για τη βελτίωση της κατάρτισης σε θέματα τουρισμού, είτε για την προστασία του 
περιβάλλοντος, είτε για την υποστήριξη της δοκιμής νέων τουριστικών προϊόντων. 
Ωστόσο, η Κοινότητα δεν διαθέτει ειδική νομική βάση. Πράγματι, το άρθρο 3τ, το οποίο για 
πρώτη φορά αναφέρει τον τουρισμό στη Συνθήκη αποτελεί τη διακήρυξη της θέλησης του 
νομοθέτη να αναγνωρίσει την ενέργεια, την πολιτική άμυνα και τον τουρισμό ως τομείς 
ενδιαφέροντος για την επίτευξη των στόχων του άρθρου 2. Η Κοινότητα δεν μπορεί να 
δράσει ουσιαστικά στους τομείς αυτούς παρά μόνο βασιζόμενη στο άρθρο 235. 
Η έλλειψη ειδικής βάσης για τον τουρισμό στην ιδρυτική συνθήκη της Ευρωπαϊκής 
Κοινότητας, δεν εμπόδισε την Επιτροπή να παρουσιάσει και στο Συμβούλιο να εγκρίνει, 
δυνάμει του άρθρου 235, ένα σχέδιο δράσεων υπέρ του τουρισμού42, μετά τον προσδιορισμό 
ενός συγκεκριμένου αριθμού μέτρων βάσει των οποίων μπορεί να ξεκινήσει μια κοινή 
δράση μεταξύ των εταίρων της Ένωσης. 
Το σχέδιχ) κοινοτικχόν δράσεχον του Ιουλίου του 1992 έχει το πλεονέκτημα ότι παρέχει μιχχ 
βάση για την οργάνωση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών και για την τόνωση των 
διαβουλεύσεων με τη βιομηχανία και τους ενδιαφερόμενους φορείς. Εξάλλου, 
αντιπροσωπεύει ήδη το πεδίο δοκιμής στο οποίο αντιπαραβάλλονται οι ιδέες και η πείρα 
του καθενός, οικοδομούνται κοινά σχέδια και αναπτύσσονται κοινές στρατηγικές. Αλλά το 
σχέδιο αυτό δράσης είναι περιορισμένης διάρκειας και εμβέλειας. 
Η ενεργός συμμετοχή όλων των κρατών μελών στις δράσεις που εφαρμόζονται πειραματικά 
στα πλαίσια του σχεδίου κατέδειξε κατά τρόπο σαφή και συγκεκριμένο το ενδιαφέρον που 
παρουσιάζει η διεθνική συνεργασία ως στοιχείο ανάπτυξης του τουρισμού και ως στοιχείο 
ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Δεδομένου ότι η πραγματοποίηση ουσιαστικών διαβουλεύσεων 
μεταξύ όλων των εμπλεκομένων μερών στα χ^ιάφορα διοικητικά επίπεδα (περιφερειακό, 
εθνικό και διεθνές) θεωρείται ως ο "ακρογωνιαίος λίθος" της αποτελεσματικότητας του 
κοινοτικού σχεδίου, οι προβλεπόμενες δράσεις στηρίζονται στη συνεργασία μετχχξύ 
διαφόρχον επιχειρησιακοόνδιοικητικχόν επιπέδχον, χχορίς να θίγχχνται οι ιδιαίτερες εξουσίες 
πρχοτοβουλίας πχ>υ αυτά διαθέτουν, με χττόχο την εξασφάλιση ευρείας δυνατότητας 
συμμετοχής στις δράσεις που αναπτύσσονται υπέρ του τουρισμού στην Κοινότητχχ. 
Αντικειμενικός σκοπός είναι, ειδικότερα, η διευκόλυνση της σύγκρισης μεταξύ των εθνικών 
και περιφερειακών πρωτοβουλιών που αναλαμβάνονται στον τομέα του τουρισμού, κατά 
τρόπον ώστε να προωθηθεί η πραγματοποίηση ανταλλαγών και η εφαρμογή κοινών 
δράσεων, επιπλέον δε, να αυξηθεί η διαφάνεια των δράσεων που αναλαμβάνονται σε 
διάφορα επίπεδα στα πλαίσια ενός νέου πνεύματος συνεργασίας. Αυτό θα μπορούσε να 
επιτρέψει όχι μόνο την ευρύτερη διάδοση υποδειγματικών πρακτικών αλλά και την 
ορθολογικότερη εκμετάλλευση των υφισταμένων ευκαιριών. 
Απόφαση 92/421/EOK της 13.7.92. 
24 
III. ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΒΑΣΕΙ ΤΗΣ ΣΗΜΕΡΙΝΗΣ 
ΣΥΝΘΗΚΗΣ; 
Η εφαρμογή του πρώτου σχεδίου δράσης κατέδειξε το ενδιαφέρον που παρουσιάζει η 
διεθνική συνεργασία στον τομέα του τουρισμού, αλλά το σχέδιο αυτό δεν ήταν επαρκές για 
να κινητοποιηθούν όλες οι δυνατότητες του τουρισμού και των δράσεων του προς όφελος 
πυν μέτρων της Ένωσης. 
Μία από τις απάντησης θα μπορούσε άραγε να είναι η ενίσχυση τοιν υφιστάμενο>ν μέτρων 
που έχουν αντίκτυπο στον τουρισμό, όπως παρουσιάστηκαν παραπάνω και η διάθεση 
περισσότερων οικονομικών μέσων, τηρουμένων πάντοτε των ειδικών διαδικασιών που 
προβλέπονται για την εφαρμογή κάθε συγκεκριμένου μέσου; 
Η Κοινότητα θα μπορούσε, στο πλαίσιο της Συνθήκης, αφενός μεν να υποστηρίξει 
περισσότερο την έρευνα της ανάπτυξης και της ανταγωνιστικότητας της τουριστικής 
βιομηχανίας, αφετέρου δε να συμβάλει στη βελτίωση της ευχαρίστησης του τουρίστα και 
τέλος να προωθήσει κατά προτεραιότητα την προστασία και την αξιοποίηση της φυσικής 
και πολιτισμικής κληρονομιάς43: 
για παράδειγμα με την υποστήριξη της ανάπτυξης των διευρωπαϊκών δικτύων, την 
ανάπτυξη της κοινωνίας της πληροφορίας (της οποίας οι συνέπειες θα αξιολογηθούν 
επιμελώς), την πολιτική των καταναλωτών, ενέργειες υπέρ της κατάρτισης και της 
ποιότητας, τις περιφερειακές πολιτικές, ενέργειες στον τομέα του πολιτισμού, την πολιτική 
του περιβάλλοντος, τα προγράμματα έρευνας και ανάπτυξης, την ολοκλήρωση της 
εσωτερικής αγοράς, ενέργειες υπέρ της ανάπτυξης των μεταφορών, την πολιτική 
επιχειρήσεων, ειδικότερα υπέρ των MME και της βιοτεχνίας, καθώς και ειδικές ενέργειες 
υπέρ του τουρισμού. 
Η Κοινότητα θα μπορούσε επίσης να προωθήσει τον καλύτερο συνυπολογισμό των ειδικών 
συμφερόντων του τουρισμού, για παράδειγμα, στις ενέργειες σχετικά με την υποδομή, τα 
μεγάλα δίκτυα, συμπεριλαμβανομένηςτης πληροφόρησης,κυρίως με τον προσδιορισμό μιας 
πτυχής ειδικά επικεντρωμένης στον τουρισμό, εντός των διαδικασιών που προσιδιάζουν σε 
κάθε πολιτική, πρόγραμμα ή μέτρο, σε σχέση με τις αποστολές που αναφέρονται στο άρθρο 
3τ ως έχει. Η ενίσχυση των διαφόρων δράσεων της Κοινότητας υπέρ του τουρισμού θα 
μπορούσε λοιπόν να ανταποκριθεί στις τομεακέςή ειδικές ανάγκες του τουρισμού. Ωστόσο, 
η μεγαλύτερη προβολή της κοινοτικής δράσης θα μπορούσε άραγε να δημιουργήσει 
πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα της προστιθέμενης αξίας από καθεμιά πολιτική στο μέτρο 
που θα μπορούσε να υπάρχει καλύτερη διάρθρωση μεταξύ των διαφόρων πολιτικών 
(πολιτική επιχειρήσεων, πολιτική καταναλωτών, περιφερειακή πολιτική, περιβαλλοντική 
πολιτική44) και μεταξύ των διαφόρων επιπέδων δράσης (κοινοτικό, εθνικό, περιφερειακό, 
τοπικό) κυρίως σε μια λογική εταιρικής σχέσης μεταξύ δημοσίου και ιδιωτικού τομέα; 
IV. ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ; 
Το ζήτημα της μεγαλύτερης παρέμβασης της Κοινότητας υπέρ του τουρισμού εθίγη με 
διάφορες ευκαιρίες κατά τα τελευταία έτη. Το αίτημα αυτό δημιουργεί τα ακόλουθα 
ερωτήματα: 
43 
44 Η διατήρηση του υφιστάμενου πλαισίου δεν αποκλείει εξάλλου η Κοινότητα να μπορεί να λάβει πρωτοβουλίες για 
την ενίσχυση του εσωτερικού συντονισμού των δραστηριοτήτων της προκειμένου να βελτιωθεί η συνοχή ως προς 
τον τουρισμό. 
Π.χ., για την αντιμετώπιση των προβλημάτων κατάρτισης στον τομέα τοτι τουρισμού, η Κοινότητα θέτει στη 
διάθεση των επιχειρήσεων του τομέα μέσα όπως η συμμετοχή σε ειδικά προγράμματα ή η οικονομική υποστήριξη 
από το κοινωνικό ταμείο. Όμως, οι συνήθεις πρακτικές κατάρτισης της βιομηχανίας μπορούν να μεταφερθούν 
ετιχερώς σε μια δραστηριότητα που έχει βασικά εποχιακό χαρακτήρα. 
25 
Η Κοινότητα θα μπορούσε να παίξει ρόλο πληροφόρησης και διασυνδέσμου της Ένωσης 
μεταξύ των διαφόρων εμπλεκομένων μερών (κράτη μέλη, επαγγελματίες, κύριες οργανώσεις 
που δραστηριοποιούνται στον τομέα αυτό, καταναλωτές, τρίτες χώρες και διεθνείς 
οργανισμοί), που θα μπορούσε να επιτρέψει στα κράτη μέλη την αμοιβαία συνενόησή τους 
σε σύνδεση με την Επιτροπή και, εφόσον παρίσταται ανάγκη, τον συντονισμό των δράσεων 
τους με στόχο την επίτευξη ισορροπίας μεταξύ των διαφόρων συμφερόντων που υπάρχουν 
στον τομέα του τουρισμού; Στην περίπτωση αυτή, η Επιτροπή θα μπορούσε εξάλλου να 
αναλάβει κάθε χρήσμη πρωτοβουλία για την προώθηση του συντονισμού αυτού. 
Πρέπει άραγε να ανατεθεί στην Κοινότητα ρόλος που να προωθεί τον συντονισμό των 
εθνικών πρωτοβουλιών, ώστε να ενθαρρυνθεί η προσέγγιση τών πολιτικών μέσω δράσεων 
επίδειξης, καθώς καί μέσω της ορθολογικής οργάνωσης της ανταλλαγής πληροφοριών και 
της μεταφοράς αποτελεσματικών πρακτικών ανάμεσα στα κράτη μέλη; Ο ρόλος αυτός θα 
μπορούσε να εξελιχθεί μέχρι τον προσδιορισμό και την εφαρμογή δράσεων 
συμπληρωματικών προς αυτές τών κρατών μελών, κατά τρόπον ώστε να καλυφθούν τα 
ενδεχόμενα κενά των εθνικών πολιτικών, τα οποία, εξάλλου, δημιουργούν χάσματα και 
προβλήματα που βλάπτουν το σύνολο του Ευρωπαϊκού τουρισμού. 
Από την άλλη πλευρά θα μπορούσε άραγε να θεσπιστεί με κοινοτική πολιτική, 
συμπληρωματική προς την πολιτική των κρατών μελών η οποία θα λαμβανόταν επίσης 
υπόψη κατά τον καθορισμό των άλλων κοινοτικών δράσεων που είναι δυνατόν να 
επηρεάσουν τον τουρισμό; Μία κοινοτική πολιτική, που θα είχε εκπονηθεί μέσα στο πνεύμα 
αυτό, θα επέτρεπε ίσως να δοθεί κοινοτική απάντηση στο πρόβλημα, η οποία θα έχει 
ενδεχομένως αξία επίδειξης και θα ανταποκρίνεται στην ανάγκη για ισόρροπη συνεκτίμηση 
του τριπτύχου των συμφερόντων στα οποία θεμελιώνεται ο τουρισμός, με σκοπό την ένταξη 
του σε μια λογική αειφόρου ανάπτυξης; 
Καλούνται 
τα κράτη μέλη 
το Συμβούλιο 
το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 
η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή 
η Επιτροπή των Περιφερειών 
οι αντιπροσωπευτικές οργανώσεις, οι κοινωνικοί εταίροι και άλλες οργανώσεις που 
δραστηριοποιούνται στον τομέα του τουρισμού σε ευρωπαϊκό επίπεδο ή σε επίπεδο 
κρατών μελών και περιφερειών 
να διατυπώσουν τη γνώμη τους για τις επιλογές που παρουσιάζονται στην παρούσα 
Πράσινη Βίβλο για το ρόλο της Ένωσης στον τομέα του τουρισμού 
πριν από τις 30 Ιουνίου 1995 
Ευρωπαϊκή Επιτροπή 
Γενική Διεύθυνση XXIII 
"Πράσινη Βίβλος για τον Τουρισμό 
200, rue de la Loi 
Β - 1049 Bruxelles 
Για κάθε συμπληρωματική πληροφορία οι τηλέφωνο (+32 2) 2952517 
ενδιαφερόμενοι μπορούν να απευθύνονται φαξ (+32 2)2961377 
26 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ 
1. Ορισμός του Τουρισμού 
2. Ο Τουρισμός χττην Ευρα>πχχϊκή Ένωση : Τάσεις 1994 
3. Συνθετικχ'ι δελτίχχ ανχ'χ χο>ρα τχνυ Κορο)παϊκχ)ύ Οικχ>νομικχ)ύ Χ χ όρου χιχετικχ'χ με τχνυς 
κυριότερους οργανισμούς πχ>υ εξχχχκραλίζχ)υν τη διαχείριση τχον πολιτικχόν του 
Τχ>υριχιμχ)ύ σε εθνικό επίπεδο. 
(έχχ)υν συντχχχθει με βάχτη τις πληροφορίες πχ>υ διχχβίβχχχιε κάθε κρχ'χτχ>ς μέλχ>ς χιτις 
30.09.94) 
4. Ανακεφαλχχιχοτικός πίνακχχς τχον ποχτχόν που προλεπονται για τον τουρισμό στο 
κοινοτικό πλαίσιο στήριξης για την περίοδο 1989-93 
5. Γλχοσσάριο 
27 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I 
ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
Ο ορισμός του πεόίχη* χχναχροράς, όχκ>ν χχφορά τον τουρισμό, είνχχι ένα χχμχριχιβητχ)ύμενχ) 
εγχείρημα που επηρεάζει χχμεσα την αναγνχόριση του ρόλου της δραστηριότητας αυτής και 
του βάρους της σε εθνικό επίπεδο. 
Πέραν των τεχνικών ορισμών που χρησιμοποιούνται για τον προσδιορισμό τχον διαφόρων 
συνιστωσών του τχ>υρισμού και για να γίνει κατανοητό το οικονομικό τους βάρος, σε 
εννοιολογικό επίπεδο υπάρχουν δύο στοιχεία που χαρακτηρίζουν την ιδιαιτερότητα του: 
• ο κεντρικός ρόλος του καταναλωτή/τουρίστα, ο οποίος με τις ενέργειες του, όταν 
αγοράζει ή χρησιμοποιεί αγαθά και υπηρεσίες τόσο εμπορεύσιμες όσο και μη 
εμπορεύσιμες, χαρακτηρίζει τις δραστηριότητες αυτές ως "τουριστικές"45· 
• η σημασία των δημόσιων αγαθών τόσο στη διαδικασία παραγωγής όσο και στην 
τουριστική κατανάλωση, κυρίως χάρη στη δύναμη έλξης που συχνά, από μόνα τους, 
τα δημόσια αυτά αγαθά ασκούν στην τουριστική ζήτηση. 
Ελάχιστες ανθρώπινες δραστηριότητες εμπλέκονται τόσο άμεσα στη διαδικασία μετατροπής 
και ανάπτυξης των σύγχρονων κοινωνιών όσο ο τουρισμός. Περισσότερο από ένα 
ςχχινόμενο συνήθειας ή ένα ετερογενές σύνολο οικονομικοί δραστηριοτήτων, ο τουρισμός 
επιβάλλεται, σε διάστημα μικρότερο από έναν αιώνα, α>ς καθοριστικό στοιχείο της ζωής 
εκατομμυρίων πολιτών. Ό τουρισμός εξελίσσεται με τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης 
και εργασίας ταυτόχρονα ως ουσιώδες στοιχείο αυτής και ως αποτέλεσμα της. Οι άδειες με 
αποδοχές αποτέλεσαν τη βάση μιας από τις πρώτες συμβατικές διεκδικήσεις από την 
εμφάνιση των εργασιακών σχέσεων και η μη αναχώρηση για διακοπές ιδιαίτερα για 
οικονομικούς λόγους ή για λόγους υγείας, θεωρείται ως παράγοντας κοινωνικού 
αποκλεισμού. 
Ωστόσο, ο τουρισμός δεν γίνεται αντιληπτός μόνο ως δείκτης κοινωνικής προαγωγής. Στη 
φαντασία του κόσμου και στην πράξη, ακόμη και σε μία κοινωνία όπου ο ρόλος των μέσων 
μαζικής ενημέρωσης είναι τεράστιος και διευκολύνει τις διάφορες ανταλλαγές μεταξύ 
πολιτισμών και τρόπων ζωής, ο τουρισμός είναι το κατ' εξοχήν "μέσον" της άμεσης 
συνάντησης και ανακάλυψης και καθίσταται το ιδανικό έδαφος προσέγγισης μεταξύ 
πολιτών. 
Ανάλογα με το ρυθμό με τον οποίο ο τουρισμός καθίσταται γενικευμένη ανάγκη, σε 
πνευματικό, σωματικό, πολιτισμικό, κοινωνικό και επαγγελματικό επίπεδο, νέες ή 
υφιστάμενες οικονομικές δραστηριότητες διαρθρώνονται για να αντιμετωπίσουν το 
φαινόμενο αυτό διακρίνοντας μια νέα αγορά. Από οικονομική άποψη, λόγω των 
διαρθρωτικών του χαρακτηριστικών, ο τουρισμός θεωρείται συχνά περισσότερο ως αγορά 
παρά ως τομέας. 
45 Πράγμχιτι, σε αντίθεση με άλλες οικονομικές δραστηριότητες, ο τουρισμός δύσκολα μπορεί να γίνει 
κατανοητός σε σχέση με τα παραγόμενα προϊόντα και υπηρεσίες ή τη διαδικασία παραγωγής, ή ακόμα 
σε σχέση με το αντικείμενο του. Α. Bull "The economics of travel and tourism", Pitman-Wiley, London, 
1991. 
Ο ορισμός της Παγκόσμιας Οργάνωσης Τουρισμού (Π.Ο.Τ.) που έχει εγκριθεί από την Στατιστική 
Επιτροπή τχον Ηνωμένων Εθνών τον'Μάρτιο 1993, αντανακλά αυτήν την προσέγγιση που στοχεύει στον 
ορισμό του τουρισμού (χπό την πλευρά της ζήτησης. Σύμφωνα με τον Π.Ο.Τ., ο τουρισμός 
περιλαμβάνει "τις δραστηριότητες των ατόμων κατά τη διάρκεια του ταξιδιού και της παραμονής τους 
σε χώρο που διαφέρει από το σύνηθες περιβάλλον τους, για περίοδο συνεχή μη υπερβαίνουσα το έτος, 
για σκοπούς επαγγελματικούς, αναψυχής ή άλλους λόγους". 
(LfN=WTO, Recommendations on tourism statistics, "Statistical Papers", ST/ESA/STAT/SER, M/83; 1993) 
28 
Οι πολλές και ετερογενείς πλευρές της κατανάλωσης αυτής περιλαμβάνουν, χχφενός, τα 
αγαθά και τις υπηρεσίες που μπορούμε να χαρακτηρίσουμε χος "τυπικά τουριχττικά" (όπχος, 
για παράδειγμα, τα καταλύματα, ο σχεδιασμός, η οργάνωση και η πώληση ταξιδιών και 
διαμονής) και, αφετέρου, εκείνα τα οποία δεν χρησιμοποιούνται αποκλειστικά από 
τουρίστες αλλά τον οποίων επωφελούνται, σε διαφορετικά ποσοστά, οι τουρίστες και οι 
κάτοικοι (όπως οι μεταχρορές επιβατών, τα εστιατόρια, η ενοικίαση μέσχον μεταφοράς, 
κ.τ.λ.). Σ1 αυτά προστίθεται μια "επαγχόγιμη" παραγωγή η οποία, όπχος και σε άλλχ>υς τομείς, 
αποτελεί το στήριγμα για την παραγωγή των προηγούμενων κατηγοριών (πρόκειται, γιχχ να 
παραθέσουμε μόνο ορισμένα παραδείγματα, για τη βιομηχανία τροφίμων ή την οικοδομική 
βιομηχανία για τα ξενοχ^οχεία και τα εστιατόρια). 
Ταυτόχρονα, η τουριστική προσφορά προχωρά πέρα από την τουριστική παραγωγή διότι 
περιλαμβάνει τη χρησιμοποίηση πόρων - φυσικών, πολιτιστικών, καλλιτεχνικών - χιυχνά 
μοναδικών που συνδέονται με έναν συγκεκριμένο χώρο και έχχ)υν τα χαρακτηριστικά 
δημόσιων αγαθών. Έτσι επιτρέπεται να αναγνωριστεί ο ρόλος του κράτους ως εγγυητή της 
βέλτιστης ισορροπίας μεταξύ ανάπτυξης και διαφύλαξης τα>ν πόρων για τις μελλοντικές 
γενεές, μεταξύ αποτελεσματικότητας και δικαιοσύνης46. 
Η ετερογένεια των δραστηριοτήτων που συντελούν στην ικανοποίηση των τουριστών, οι 
συγκρούσεις συμφερόντων που μπορούν να ανακύψουν μεταξύ επαγγελμάτων του ίδιου 
τομέα καθώς και ο σημαντικός ρόλος των περιουσιακών στοιχείων του δημοσίου στην 
επιτυχία ενός τουριστικού προορισμού αποτελούν πλευρές του ίδιου χραινομένου. 
Οι διασυνδέσεις μεταξύ τουριστικής κατανάλωσης και τουριστικής παραγωγής περιβάλλουν 
λοιπόν την κοινωνία στο σύνολο της και εξελίσσονται μαζί της μέσα στο χρόνο, εξ ου και 
η δυσκολία κατανόησης των ορίων τους και εύκολης εκτίμησης του βάρους το οποίο μπορεί 
να έχει ο τουρισμός σε θεσμικό επίπεδο. Οι δυσκολίες αυτές, οι οποίες είναι ήδη παρούσες 
σε εθνικό επίπεδο, μεγεθύνονται όταν μεταφερθούν σε μια ευρωπαϊκή προοπτική και 
επιτρέπουν την καλύτερη κατανόηση του εμχρανούς παράδοξου μεταξύ της γενικευμένης 
αντίληψης του πρωταρχικού ρόλου που ο τουρισμός παίζει σε παγκόσμια κλίμακα και της 
ασαφούς εικόνας της ταυτότητας του. Πράγμα το οποίο δεν συνέβαλε στο να νομιμοποιηθεί 
ο τουρισμός ως πλήρης βιομηχανικός κλάδος47. 
Οι εργασίες οι οποίες διεξήχθησαν τα τελευταία έτη από την Κοινότητα, αν και δεν έχχ)υν 
χχκόμη ολοκληρωθεί, επέτρεψαν την επίτευξη αξιοσημείωτης προόδου προς καλύτερη γνχοση 
του τομέα ενισχύοντας τη συνεννόηση μεταξύ κρατών μελών και με άλλους διεθνείς 
οργανισμούς όπως ο ΟΟΣΑ και ο Διεθνής Οργανισμός Τουρισμού48. 
46 
47 
48 Πρβλ. για τη γενικότερη προβληματική: Κ. Arrow "The Trade off between grow and equity", Theory 
for economic and efficiency, MIT press, Cambridge, 1979. 
Παρά την πολυπλοκότητα της τουριστικής ζήτησης και των εργχχσιών παραγωγής τχον σχετικών 
κλάδχον, στην τρέχουσα οικονομική ανάλυση αναφερόμαστε περισσότερο στον τουρισμό θεωρχοντας 
τον ως πλήρη βιομηχανικό κλάδο. 
Βλέπε κυρίως την ανάλυση τχον J. van der Borg, M. Mancute, M. Tamma στο "Dimensionc dell'industria 
italianadei viaggi c del Turismo" Costa-Rispoli.CONFINDUSTRIA, SIPI, Rome, 1992. R.W. Me Intoshxai 
C.R. Gocldner, "Tourism principles, Practises, Philosophy", John Willy & Sons, New York, 1986. 
Η εφαρμογή της έννοιας αυτής προϋποθέτει, κυρίως, ότι μπορούμε να κατανοήσουμε το κοινωνικό 
βάρος των δραστηριοτήτων που έχουν σχέση με τον τουρισμό συγκεντρχόνοντάς τες σε ένα ενιαίο 
μέγεθος ακόμη και αν η δυνατότητα αυτή δεν υπάρχει στις παρούσες δομές της εθνικής λογιστικής 
(βλέπε κυρίως τα αποτελέσματα των εργασιών του ΟΟΣΑ που περιέχονται στο "Εγχειρίδιο σχετικά 
με τους οικονομικούς λογαριασμούς του τουρισμού", ΟΟΣΑ, Παρίσι, 1991). 
Στην υπόθεση αυτή στηρίζεται το ενδιαφέρον των Ηνωμένων Εθνών που, αε συνεργασία με την 
Παγκόσμια Οργάνωση Τουρισμού, προτείνει την ανάπτυξη "λογαριασμών δορυφόρων" σχετικά με τα 
ταξίδια και τον τουρισμό, για την ενιαία αντιμετώπιση του συνόλου της τουριστικής παραγχυγής (Μια 
εις βάθος ανάλυση της έννοιας αυτής, στο έργο του J. Lappiere "A proposal for a satellite account and 
information system for Tourism" - Διεθνής διάσκεψη για τις στατιστικές των ταξιδιωτών και του 
τουρισμού, Οττάβα, 1991). 
Πρβλ. ΕΟΚ COM(93)345 τελικό της 1.9.93. 
29 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II 
Ο ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ: ΤΑΣΕΙΣ 1994 
Εισαγωγή 
Επί του πχχρόντχ>ς, τχχ διχχθεχτιμχχ στοιχεία δεν επιτρέπχνυν πχχρχ'χ μιχχ κχχτά πρχτσέγγιχτη 
εκτίμηση των τχνυριστικών τάσεων για το 1994. 1'ια τις περισσ(')τερεςχο')ρες, τχχ (διαθέσιμα 
στοιχεία αντιπροσωπεύουν τις μετακινήσεις τχον τριών πρχότχον τριμήνων του 1994. Όσον 
αφορά τις διανυκτερεύσεις, τα διαθέσιμα στοιχεία καλύπτουν το 80 % έως το 95 % των 
συνολικών διανυκτερεύσεων του έτους. Είναι λοιπόν προφανές ότι οι εκτιμήσεις που 
εκπονούνται τώρα δεν θα παρουσιάζουν σημχχντικές χχποκλίσεις από τα τελικά στοιχεία. 
Για ορισμένες χώρες, τα στοιχεία του 1994 δεν είναι διαθέσιμα στην Eurostat. Οι χώρες 
αυτές αποκλείονται από την ανάλυση που ακολουθεί. 
Σημαντικά συμπεράσματα 
Ύστερα από μία στασιμότητα 3 ετών περίπου, όπου οι αποκλίσεις των τουριστικών 
μετακινήσεων δεν ήταν σημαντικές για τις περισσότερες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 
το 1994 είναι τχ> έτος όπου διχχπιχττχόνοντχχι χτημχχντικές μετχχβολές. Μεταβολές χ>ι οποίες για 
τα περισσότερχχ κράτη είνχχι εξαιρετικά θετικές όσον χχφορά τις διχχνυκτερεύσεις κχχι τχχ 
έσοδα. 
Συν( )λ ικά διιυζιστώνεται: 
Αύξηση του διεθνχ)ύς τχ>υρισμχ)ύ, ενώ χ) εχτχοτερικύς τουρισμός χιημειώνει μικρή πτχόση. 
Όσον αφορά τις διχχνυκτερεύσεις,διχχπιστχόνετχχι αύξηση κατά 11 % για τις διανυκτερεύσεις 
των αλλοδαπών, μείχοση κατά 2,3 % για τις διανυκτερεύσεις των ημεδαπών και αύξηση 
κατά 4,4 % για το σύνολο τχον διανυκτερεύσεων εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. 
Τα συμπληρωματικά καταλύματα είναι οι μεγάλοι κερδισμένοι με αυξήσεις όσον αφορά τις 
διανυκτερεύσεις που φθάνουν το 13 % περίπου για το σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενώ 
η αντίστοιχη διακύμανση για τα ξενοδοχεία είναι 3 % περίπου. 
30 
Διακυμάνσεις των διανυκτερεύσεων 1994/1993 στην ΕΕ 
Διακυμάνσεις των διανυκτερεύσεων 1994-1993 στην ΕΕ 
25 
20 
15 1 
% 10 
5 
0 
-5 • Ξενοδοχεία rai χαρόμοια 
καταλύματα Σι>μχληρωματι κά 
καταλύματα Σύνολο 
Αιαντικτερεύσεις ημεδαχών Ι ι Αιανοκτερεύσεις 
1—' αλλοδαπών Σύνολο 
διάνο κτερεύσεων 
Στις χώρες τχ>υ Νότου της Ευρώπης, διαπιστώνοντχχι απρόβλεπτες αυξήσεις όσον αφορά 
τις διανυκτερεύχτεις: 20% για την Ισπανία, 14,2% για την Ιταλία και 9,4% για την 
Ελλάχ^α. Εξετχχζχνντχχς τις διανυκτερεύσεις τχον χχλλχ)Οχχπχόν, διχχπιστχόνχνυμε σημχχντικότερες 
αυξήσεις χ>ι χ>πχ>ίες, γιχχ τις ίδιες χώρες χχνέρχοντχχι σε 23,8%, 24,7% και 11,7% 
αντίστοιχχχ. 
ΕΕ: Διακυμάνσεις 
1994/1993 
Διανυκτερεύσεις ημεόαπχόν 
Διανυκτερεύσεις 
αλλοδαπχόν 
Σύνολο διανυκτερεύσεων Ξενχ)δχ>χεία και 
παρόμοια καταλύματα 
-1,8 
10,5 
3,1 Συμπληρωματικά 
καταλύματα 
11,1 
23,4 
13,4 Σύνολο 
-2,3 
Π,Ι 
4,4 
Πηγή: Εχτιμήσας Enrostal 
Περισσότερα έσοδα (4,1 %) και περισσότερα έξοδα (2,4 %) στη θέση "ταξίδια" στο 
ισοζύγιο πληρωμών το 1994. 
Οι διακυμχχνχτεις πχ>υ όιχχπιχττχόθηκχχν τχ) 1994 μπορχ)ύν να εξηγηθούν εν μέρει από την 
οικονομική ανάκχχμψη στο επίπεδο της Ευρχοπαϊκής Ένχοσης και χχπό τις νομισματικές 
διακυμάνσεις, πράγμα που εξηγεί μια αύξηση της ανταγωνιστικότητας εντός των ίδιων 
χώρων. 
31 
Εξέλιξη των διανυκτερεύσεων 
Οι διακυμάνσεις τχον διανυκτερευσεχον τχον ημεδαπίον χττο σύνολο τχον καταλυμάτων είναι 
σχετικά ασήμαντες το 1994 σε σχέση με το έτος 1993. Μόνο στην Ιταλία διαπιστώνεται 
σημαντική αύξηση κατά 8 %, ενχό για πολλές χχόρες το ίδιο χχυτό χττοιχείο γίνεται ελαφρχός 
αρνητικό. 
Όχτον χχχρχ>ρχ'χ τους αλλχ)όχχπχ)ύς, χ>ι διακυμάνσεις είνχχι σημχχντικότερες γιχχ τις χχόρες του 
Νότου της Ευρώπης, ενχό γιχχ τχχ υπόλχππχχ κράτη της Ευρχοπχχϊκής Ένωσης οι διακυμάνσεις 
είναι γύρχο στο 0 % εκτός της Φινλανδίχχς όπου υπολογίζεται αύξηση ίση με 12,6 %. 
Η μελέτη των διχχνυκτερεύσεχον χχνχ'χ είδος κχχτχχλύμχχτχ>ς δείχνει ότι υπάρχχ>υν σημαντικές 
αυξήσεις όσον χχχρχ)ρά τις διχχνυκτερεύσεις τχον χχλλχ)όαπχόν χπχχ ξενοδοχεία κχχι αυξήσεις 
ακόμη πιο αξιοσημείχοτες για τα συμπληρχοματικά κχχταλύμχχτα όχι μόνο όσον αφορά τις 
διανυκτερεύσεις των αλλοδαπχόν χχλλά κχχι τις διανυκτερεύσεις τχον ημεδαπών. 
ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑ 
Ημεδαποί 
Σύνολο διχχνυκτερεύσεων 
το 1993 (1000) 
Διακύμχχνση 1994/92 
Διαθέσιμχχ στοιχείχχ το 
1994 (μήνες) 
Αλλοδαποί 
Σύνολο διχχνυκτερεύσεχον 
το 1993 (1000) 
ΔΜ χκύμχ χν< ιη 1994/92 
Διχχϋέσιμχχ στοιχείχχ το 
1994 ((χήνες) 
Σύνολο 
Σύνολο διανυκτερεύσεωντο 
1993 (1000) 
Διακύμανση 1994/92 
Διαθέσιμα στοιχεία το 1994 
(μήνες) Β 
2557 
4,6% 
10 
6751 
1,8% 
9 
9309 
2,6% 
9 DK 
5639 
6,8% 
11 
5880 
-6,5% 
11 
11519 
-4,6% 
11 D 
14213 
0 
-1,5% 
10 
26030 
0,3% 
10 
168160 
-1,2% 
10 GR 
12059 
1,4% 
9 
36475 
11,6% 
9 
48534 
9,2% 
9 Ε 
54879 
3,4% 
Ϊ2 
82872 
17,9% 
12 
437751 
12,1% 
12 F 
90160 
10,7% 
9 
55455 
-1,7% 
9 
145614 
-7,2% 
9 1 
12227 
0 
0,3% 
9 
64495 
16,0% 
9 
186765 
5,7% 
9 NL 
7640 
4,8% 
6 
7973 
-7,1% 
6 
15613 
-1,6% 
6 Ρ 
7201 
-3,8% 
8 
15965 
14,5% 
8 
23166 
8,7% 
8 FIN 
7985 
0.0% 
9 
2588 
15% 
9 
10572 
4,0% 
9 Σύνολο 
452519 
-1,8% 
304484 
10.5% 
757003 
3,1% 
ΣΥΜΙΙΛΗΡς^ΜΑΤΙΚΑ 
ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ 
Ημεδαποί 
Σύνολο διανυκτερεύσεων το 
1993 (1000) 
Διακύμανση 1994/92 
Διαθέσιμα στοιχεία το 1994 
(μήνες) 
Αλλοδαποί 
Σύνολο διανυκτερεύσειον το 
1993 (1000) 
Διακύμανση 1994/92 
Διαθέσιμα στοιχεία το 1994 
(μήνες) 
Σύνολο Β 
9695 
-1,5% 
9 
4930 
-2,6% 
9 DK 
8191 
-1,0% 
10 
4573 
8,6% 
10 D 
134252 
1,9% 
Κ) 
8664 
-3,3% 
10 GR 
478 
14,9% 
9 
633 
21,4% 
9 Π 
13634 
53,2% 
8 
5260 
55,3% 
8 1 
43912 
35,9% 
9 
20849 
42,9% 
9 NL 
31351 
0,5% 
6 
9205 
7,5% 
6 Ρ 
6257 
-4,3% 
8 
1866 
-20,7% 
8 FIN 
1753 
-0.7% 
9 
341 
-8,4% 
9 Σύνολο 
231521 
-11,1% 
56320 
23,4% 
32 
Σύνολο διανυκτερεύσεων το 
1993 (1000) 
Διακύμανση 1994/92 
Διαθέσιμα στοιχεία το 1994 
(μήνες) 14625 
-1,9% 
9 12764 
2,4% 
10 142915 
1,5% 
10 1110 
18,6% 
9 18894 
53,8% 
8 66761 
38,1% 
9 40555 
2,2% 
6 8123 
-8,2% 
8 2094 
-2,0% 
9 307841 
13,4% 
ΣΥΝΧ)ΛΧ) 
Κ ΛΊΛΑ Υ Μ ΛΊ UN 
Ιίμιδαποί 
Σύνολο διανυκτερεύσεων το 
1993 (1000) 
Διακύμανση 1994/92 
Διαθέσιμα στοιχεία το 1994 
(μήνες) 
Αλλοδαποί 
Σύνολο διανυκτερεύσεων το 
1993 (1000) 
Διακύμανση 1994/92 
Διαθέσιμα στοιχεία το 1994 
(μήνες) 
Σί'ινολο 
Σύνολο διανυκτερεύσεων το 
1993 (1000) 
Διακύμανση 1994/92 
Διαθεσιμότητα στοιχείων 
του 1994 (μήνες) Μ 
12253 
-0,3% 
9 
11681 
-0,2% 
9 
23934 
-0,2% 
9 Ι)Κ 
13830 
-1,8% 
11 
10453 
0,1% 
11 
24283 
2,2% 
10 Ι) 
276381 
0,1% 
10 
34694 
-0,7% 
10 
311075 
0,1% 
10 (Ik 
11863 
2,1% 
9 
37108 
11,7% 
9 
49617 
9,4% 
9 ι·: 
68513 
0,0% 
11 
88132 
23,8% 
8 
156644 
19,9% 
8 ,."· 
90160 
-10,7% 
9 
55455 
-1,7% 
9 
145614 
-7,2% 
9 Ι 
168182 
8,0% 
6 
85344 
24,7% 
6 
253526 
14,2% 
6 NI. 
38991 
1,5% 
6 
17178 
-0,4% 
6 
56169 
0,9% 
6 ι· 
13457 
-1% 
8 
17831 
10,0% 
8 
31289 
3,7% 
8 Ι·ΊΝ 
9737 
-0,2% 
9 
2929 
12,6% 
9 
12666 
2,8% 
9 Σύνολο 
703367 
-2,3% 
360804 
11,1% 
1064816 
4,4% 
(I) Mow ξτνιιΛοχτυι 
Έσοδα και έξοδα του τουρισμού στο ισοζύγιο των πληρωμών - Διακυμάνσεις της 
συναλλαγματικής ισοτιμίας 
Γενικά, όιαπιστχυνχνντχχι αυξήσεις τχον εχιύδχον σε όλα τα κράτη για τα οποία υπάρχουν 
διαθέσιμα στοιχεία εκτός της Πορτογχχλίχχς (-15%) και της Γερμανίας (-4,4%). Οι δαπάνες 
ακολουθούν τον ίδιο κανόνα εκτός από τις αξιοσημείωτες μειώσεις που παρατηρούνται 
στην Ισπανία (-17%), στην Ιταλία (-17%) και στην Πορτογαλία (-13%). Η ΟΕΒΛ κατέχει 
την πρώτη θέση, γενικά, με αύξηση τχον εσόδχον και εξόδων κατά 29,3% και 20,6%» 
αντίστοιχα. 
ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ: 
ΤΑΞΙΔΙΑ (εκατ. I-CIJ) 
ΕΣΟΔΑ 
Διχχκύμανση 1994/92 
Αι,χχΟέσιμιχ στοιχεί» το 
1994 (μήνες) 
ΔΑΠΑΝΕΣ 
Δκχκύμιινση 1994/92 
Διαθέσιμχχ στοιχείχχ το 
1994 (μήνες) ΟΚΚΛ 
3479 
29,3% 
10 
5439 
20,6% 
10 DK 
2599 
2,8% 
9 
2738 
11,7% 
9 Ι) 
8974 
-4,4% 
10 
32041 
9,2% 
10 XÎR 
2861 
10,1% 
10 
857 
11,5% 
10 ι·: 
16516 
8,3% 
10 
4021 
-17,0% 
10 Ι· 
19922 
2,1% 
10 
10919 
6,8% 
10 Ι 
18840 
5,3% 
9 
12006 
-17,6% 
9 NL 
4015 
0,3% 
9 
7672 
-0,4% 
9 Ρ 
3568 
-15,0% 
8 
1574 
-13,1% 
8 ΣΥΝΟΛΟ 
80775 
4,1% 
93130 
2,4% 
Η μελέτη των διακυμάνσεχον της συναλλαγματικής ισοτιμίας το 1994 σε σχέση με το έτος 
1993 δείχνει σημαντικές διακυμάνσεις που εξηγούν εν μέρει την αύξηση της 
ανταγωνιστικότητας τχον χχυρχόν του Νότου (GR, Ι, Ε, Ρ) και στη συνέχεια τις 
διαπιστωθείσες αυξήσεις. 
33 
8.0% 
6.0% -• 
4.0% -• 
2.0% -• Διακυμάνσεις της σ-οναλλαΌματικής ισοτιμίας σε σχέση 
με το ECU (1994/1993) 
% 0.0% 
-2.0% 
-4.0% -• 
-6.0% -· 
-8.0% -Β DK D m JZH π,Γνι 
IRL NL FIN sw UK m& 
Συναλλχχγ-
μχχτική 
ισοτιμία σε 
σχέση με το 
ECU 
Μέση τιμή 
1993 
Μέση τιμή 
1994 
Διακύμχχνχτη 
1994/1993 Β 
40,47 
39,66 
2,0% DK 
7,59 
7,54 
0,7% D 
1,94 
1,93 
0,6% GR 
268,57 
288,03 
-7,2% Ε 
149,12 
158,92 
-6,6% F 
6,63 
6,58 
0,8% I 
1841,23 
1915,06 
-4,0% IRL 
0,80 
0,79 
0,8% NL 
2,18 
2,16 
0,8% Ρ 
188,37 
196,90 
-4,5% FIN 
6,70 
6,19 
7,5% SW 
9,12 
9,16 
-0,5% UK 
0,78 
0,78 
0,5% USD 
1,17 
1,19 
-1,6% 
34 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3 
ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ 
ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΟΥ ΤΟΥΙΙΙΣΜΟΥ 
ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ 
35 
ΑΥΣΤΡΙΑ 
ΔΗΜΟΣΙΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 
ΣΕ ΕΘΝΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ BUNDESMINISTER FUR WIRTSCIIAI-TLICIIE ANGELEGENHETTEN (Υπουργείο Οικονομικών) 
BUNDESM1NISTERIUM FUR WIRTSC1IAITLICIIE ANGELEGENHETTEN 
(Ομοσπονδιακό Υπουργείο Οικονομικ(όν) 
ABFEILUNG FUR NATIONALE TOURISMUS * ANGELEGENHEITEN (Διεύθυνση εθνικής τουριστικής 
πολιτικής) 
Είναι αρμόδια γκι: 
το γενικό προσανατολισμό της τουριστικής πολιτικής, (πολιτική μετα<μορών, περιφερειακή 
πολιτική, εκπαιδευτική πολιτική, στατιστικές, μελέτες και προβολή)· 
τον Εθνικό Οργανισμό Τουρισμού της Αυστρίας και τον τουρισμό. 
ABTEILUNG FUR TOURISMUSFÛRDERUNG (Διεύθυνση εθνικών επιχορηγήσεων). 
Είναι αρμόδια για: 
την παρακολούθηση και την οικονομική ενίσχυση των εθνικών τουριστικών προγραμμάτων με 
ιδιαίτερη έμ(|χιση στη βελτίωση της ποιότητας. 
ABTEILUNG FUR INTERNATIONALE TOURISMUSANGELEGENHE1TEN (Διεύθυνση διεθνών 
τουριστικών σχέσε(ον) 
Είναι αρμόδια για: 
την εκπροσώπηση της τουριστικής πολιτικής της Αυστρίας στο εξωτερικό και την 
εκπροσ<ί>πηση της Αυστρίας στα Ηνωμένα Εθνη και οε άλλους διεθνείς οργανισμούς· 
τη διαπραγμάτευση διμερών συμπονιών όσον α<|χ>ρά τον τουρισμό και την παρακολούθηση της 
ε(|χιρμογής τους. 
WIRTSCHAFTSKAMMER ÔSTERREICH, SEKTION TOURISMUS UND 
FREIZEITWIRTSCAFT (Αυστριακό Ομοσπονδιακό Οικονομικό Επιμελητήριο, Τμήμα τουρισμού και 
δραστηριοτήτων αναψυχής) - διέπεται από το δημόσιο δίκαιο και είναι υποχρεοπική η συμμετοχή 
όλων τ(ον αυτοαπασχολούμενων στον τουριστικό τομέα και το εμπόριο. 
Είναι αρμόδιο για: 
την εκπροσοΜίηση πον συμφερόνπον των αυτοαπασχολουμένων στον τουριστικό τομέα· 
την κατάρτιση και την αξιολόγηση νομοθετικών προτάσεων 
τη συνεργασία με το Κοινοβούλιο, την κυβέρνηση και τις διοικητικές αρχές· 
τις υπηρεσίες παροχής συμβουλών 
τη συμμετοχή στις εργασίες που πραγματοποιεί ο Εθνικός Οργανισμός Τουρισμού της 
Αυστρίας· 
την επαγγελματική κατάρτιση· 
την παροχή συμβουλίάν σε θέματα διοίκησης στις τουριστικές επιχειρήσεις. 
BUNDESARBEITSKAMMER (Ομοσπονδιακά Επιμελητήριο Εργασίας) 
Είναι αρμόδιο για: 
την εκπροσώπηση τιον συμφερόντων τ(ον απασχολουμένων στον τουριστικό τομέα· 
την κατάρτιση και την αξιολόγηση νομοθετικών προτάσεων. 
ΣΕ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ 
ΕΠΙΠΕΔΟ LANDESREGIERUNGEN (Κυβερνήσεις των ομόσπονδων κρατιδίων) 
TOURISMUSABTEILUNG (Διεύθυνση τουρισμού) 
Είναι αρμόδια για: 
ένα κυβερνητικό στέλεχος είναι υπεύθυνο ειδικά για τον τουρισμό· 
τη νομοθεσία· 
τις εκτελεστικές αρμοδιότητες για την προαγωγή και την υποστήριξη συναφών σχεδίων 
και αναπτυξιακών μέτρων 
τον έλεγχο της εφαρμογής τ(ον μέτρων από τις τοπικές τουριστικές υπηρεσίες. 
36 
ΑΗΜΟΣΙΟΙ/ΙΑΚΜΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 
ΣΕ ΕΘΝΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ÔSTERREICU WERBUNG (Εθνικός Χ)ργανιομός Τουρισμού της Αυστρίας) 
Πρόκειται για την ένωση του Ομοσπονδιακού Υπουργείου Οικονομικοί, των εννέα ομόσπονδονν 
κυ[1ερνήσιεων και του αυ<ττριακού τουριστικού τομέα (που εκπροσωπείται από το Οικονομικό 
Επιμελητήριο) για την προαγωγή του τουρισμού στην Αυστρία τόσο στην εσωτερική αγορά όσο και 
στο εξωτερικό. 
KURATORIUM DES ÔSTERREICHISCHEN FREMDENVERKEHRS (Διοικητικό Συμβούλιο του 
Ατ'στριακού Οργανισμού Τουρισμού) 
Είναι αρμόδιο για: 
την επιτροπή συντονισμού του ομοσπονδιακού κράτους, των ομόσπονδων κυβερνήσεων και του 
ομοσπονδιακού οικονομικού επιμελητηρίου. 
BURGES. Τράπεζα του ομοσπονδιακού Υπουργείου Οικονομικίόν για τη διαχείριση προγραμμάτων 
στήριξης των MME στον τομέα του τουρισμού 
ΣΕ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ LANDESFREMDENVERKEIIRSVERBÀNDE (περιφερειακές ενώσεις) - ενώσεις των γραφεύον 
ΕΠΙΠΕΔΟ τουρισμού δια<|*'>ρων περιοχών 
Είναι αρμόδιες για: 
τη διεξαγοφ'ι κοινών δραστηριοτήτων προώθησης του τουρισμού και μάρκετινγκ. 
ΣΕ ΤΟΠΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ LOKALE I REMDENVERKE1IRSBUROS (γραφεία τουριστικών πληροφορκόν) 
Είναι αρμόδια για: 
την παροχή πληρο<|χ)ρκόν σχετικά με τα καταλύματα και τις τοπικές εκδηλώσεις-
την ανάληψη δραστηριοτήτων προβολής και μάρκετινγκ σε τοπικό επίπεδο. 
ΙΔΙΩΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ 
ΣΕ ΕΘΝΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ OSTERREICHISCHER KURORTE - UND HEILBÂDERVEBAND (Αυστριακή Ένωση Κέντρων 
Θεραπείας και Ιαματικών Λουτρών) 
HOTELTREUHAND GmbH (Υπηρεσίες Τουριστικών Επενδύσεων) 
OSTERREICHISCHER REISEBUROVERBAND (Αυστριακή Ένωση Ι Ιρακτορείων Ταξιδιών) 
ÔSTERREICHISCHE HOTELIER VEREINIGUNG (Αυστριακή Ένωση Ξενοδοχεί(ον) 
BUND OSTERREICHISCHER GASTLICHKEIT - RESTAURANTS (Ένωση Αυστριακής Φιλοξενίας) 
37 
ΒΕΛΓΙΟ 
ΔΗΜΟΣΙΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 
ΣΕ ΕΘΝΙΚΟ 
ΕΠΙΠΕΔΟ ΛΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΛΡΜΟΛΙΧ) ΥΙΙΧ)ΥΙΜΊ·ΙΧ) 
ΣΕ ΙΙΕΡΙΦΕΡΕΙΛΚΟ 
III III ΙΛΟ 
ΦΛΑΝΔΡΑ VLAAMS MINSTER VAN KUULTUR EN BRUSSELS!· AANGELEGENHEDEN (Υπουργείο 
Πολιτισμού και Υποθέσεων που αφορούν τις Βρυξέλλες) 
VLAAMS COMMISSARIAT GENERAL VOOR TOERISME - VCGT (Φλαμανδικός Οργανισμός 
Τουρισμού) 
Είναι αρμόδιος για: 
την προετοιμασία και την ε(|χιρμογή της τουριστικής νομοθεσίας όσον αφορά τα 
ξενοδοχεία, τους οργανιομένους χοίρους κατασκήνοισης, τον κοινο)νικό τουρισμό και 
τα πρακτορεία ταξιδΰον 
την παροχή οικονομικής ενίσχυσης στον τουριστικό τομέα προκειμένου να αναπτυχθεί 
η τουριστική ηποδομή και οι τουριστικές δραστηριότητες στη Φλάνδρα· 
την ανάπτυξη και το>ν έλεγχο ιδύυν επενδυτικοί σχεδίο)ν στον τουριστικό τομέα· 
την έρευνα, το σχεδιασμό, την ανάπτυξη και την προο>θηση, τόσο στο εσο)τερικό όσο 
και στο εξοηερικό, του τουρισμού στη Φλάνδρα και στην -ευρύτερη περιοχή το>ν 
Βρυξελλο'ιν 
τη συνεργασία με τον οργανισμό "Office De Promotion Du Tourisme" όσον α<|χ>ρά το 
μάρκετινγκ, την προο')θηοη και τη διατήρηση των οκτο') εθνικο')ν γραφείο>ν τουρισμού 
στο εξοετερικό και της υπηρε<ιίας τουρισ[ΐού στις Βρυξέλλες. 
VLAAMSE ADVIESRAAD VOOR TOERISME (Φλαμανδικός Συμβουλευτικός Οργανισμός 
σε θέματα τουρισμού) 
Είναι αρμόδιος για: 
την παροχή συμβουλών για όλα τα ζητήματα που αφορούν θέματα 
τουριστικής πολιτικής και εμπίπτουν στο πεδίο αρμοδιότητας του Φλαμανδικού 
Οργανισμού Τουρισμού-
τη σύσταση έξι τεχνικιόν επιτροποϊν. 
ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ MINISTRE POUR TRAVAUX PUBLICS, COMMUNICATIONS, RENOVATION DES SITES 
D'ACTIVITES ECONOMIQUES DES AFFECTS, SANTE ET TOURISME / MINISTER VOOR 
OPENBARE WERKEN, COMMUNICATIE, ECONOMISCHE HEROPLEVING, GEZONDHEID EN 
TOERISME (Υπουργείο Λημοοίοιν Έργο>ν, Επικοίvorvio'iv. Οικονομικής Ανάκαμψης, Υγείας 
και Τουρισμού). 
38 
(Βρυξέλλες) COMMISSARIAT GENERAL AU TOURISME - CG'T (Οργανισμός Τουρισμού Βρυξελλοιν). 
Από την 1η Ιανουαρίου 1994, η διαχείριση το>ν τουριστικοΥν υποθέσεων το>ν Βρρξελλιόν 
γίνετχιι ξεχιοριιιτχΊ από τη Βαλλχηάα. Γιχχ το λι>γχ) χχυτό, χ) Οργανισμός Τουρισμχη» 
Βρυξελλών εγκαθιστά προς το παρόν υπηρεσίες στις γαλλό(|χ»νες και στις ολλανδό(|χονες 
κοινότητες το>ν Βρυξελλίόν. 
ΒΑΑΑΟΝΙΑ MINISTRE POUR ECONOMIE, PME, TOURISME, REALATIONS EXTERIEURS, COMMERCE 
EXTERIEUR ET PATRIMOINE (Υπουργείο Οικονομικίόν, MME, Τουρισμού, Εξοιτερικο'ιν 
Σχέσεων, Εξωτερικού Εμπορίου και Εθνικής Κληρονομιάς) 
COMMISSARIAT GENERAL DU TOURISME - CG'T (Οργανισμός Τουρισμού της Βαλλονίας). 
Είναι αρμόδιος για: 
-την προετοιμασία και την εηχιρμογή της τουριστικής νομοθεσίας (ξενοδοχεία, ταξιδκοτικοί 
πράκτορες, πάρκα αναψυχής και αγροτικός και κοινοννικός τουρισμός)· 
-την τουριστική ανάπτυξη, τη χορήγηση τουριστικών επιδοτήσεων για τον κοινωνικό 
τουρισμό, το μάρκετινγκ, την ανακαίνιση και ανάπτυξη της ξενοδοχειακής υποδομής και τα 
τουριστικά κτίρια (μόνο ξενοδοχεία, υπαίθρια καταλύματα και καταλύματα με κουζίνα) 
OFFICE DE PROMOTION DU TOURISME - OPT (Υπηρεσία προώθησης 
του τουρισμού) 
Είναι αρμόδια για: 
την εμπορική προβολή το>ν περιοχο>ν της Βαλλονίας και των Βρυξελλίόν: στρατηγική 
και δράσεις με εμπορικό χαρακτήρχι που απευθύνονται στο ευρύ κοινό του Βελγίου 
και στις οκτο') ξένες αγορές. 
Είναι επίσης αρμόδια σε συνεργασία με τον Φλαμανδικό Οργανισμό Τουρισμού, για: 
τη διαχείριση το>ν οκτο') εΟνικο'ιν γραφεύον τουρισμού στο εξωτερικό· 
το "Maison du Tourisme" στις Βρυξέλλες· 
την προβολή το>ν τουριστικών επιχειρήσεων στο Βέλγιο. 
CONSEIL SUPERIEUR DU TOURISME (Ανώτατο Συμβούλιο Τουρισμού) 
Είναι αρμόδιο για: 
την παροχή συμβουλο>ν για όλες τις νομοθετικές προτάσεις που α(|χ>ρούν τον 
τουρισμό-
τη σύσταση έξι "COMITES TECHNIQUES" που είναι αρμόδιες για: τις επαρχιακές 
ομοσπονδίες σε θέματα τουρισμού- τις τουριστικές υπηρεσίες στις πόλεις, κωμοπόλεις 
και χο>ριά- τον αγροτικό τουρισμό· τον τουρισμό χαμηλού κόστους· τις επιχειρήσεις 
που παρέχουν τουριστικά καταλύματα- τα πρακτορεία ταξιδύον, τα υπαίθρια 
καταλύματα και τον κοινωνικό τουρισμό. 
OST -
ΚΑΝΤΟΝΕ MINISTER - "MINSTERPRASIDENT" (Πρόεδρος της γερμανό(|χονης κοινότητας) 
VERKEHRSAMT DER OSTKANTONE - VAK (Υπηρεσία μεταφορών) 
Είναι αρμόδια για: 
το μάρκετινγκ, τη διαφήμιση, την ενημέρωση. 
ΣΕ ΤΟΠΙΚΟ 
ΕΠΙΠΕΔΟ IX) FEDERATIONS PROVINCIALES/PROVINCIALE FEDERATIES (επαρχιακές ομοσπονδίες) 
Είναι αρμόδιες για: 
την προιόθηση του τουρισμού στην επαρχία και την παροχή τουριστικοΥν 
πληρο(|χ>ρκόν. 
PLAATSELI.IK BUREAUS VOOR TOERISME/SUNDICATS D'INITIATIVES (γραφεία τουριστικών 
πληρο(|χ>ριο')ν) 
Είναι αρμόδια για: 
την παροχή πληρο<|χ>ρκόν για τα χωριά. 
Μέλγιο 39 
AANIA 
ΔΗΜΟΣΙΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 
ΣΕ ΕΘΝΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ERHVERVSMINISTER (Υπουργός Εμπορίου και Βιομηχανίας) 
ERIIVERVSMINISTERIET (Υπουργείο Εμπορίου και Βιομηχανίας) 
Κύριες αρμοδιότητες: 
στρατηγικός σχεδιασμός και ανάπτυξη'του τουρισμού-
νομικές πτυχές-
δημιουργία ικανοποιητικών συνθηκο'νν για την τουριστική βιομηχανία, 
συμπεριλαμβανομένου τιον διαπραγματεύσεων με άλλα υπουργεία και οργανισμούς-
διαφύλαξη και ανάπτυξη της πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς σε συνεργασία 
με άλλες αρμόδιες (ΐρχές-
διαχείριση ενός "προγράμματος τουριστικού δικτύου". 
DANMARKS I'URSTRADS ( Εθνικό Το οριστικό Συμβούλιο της Λανίας) - (Οργανισμός 
τουριστικής ανάπτυξης) 
Είναι αρμόδιο για: 
το συντονισμό της προβολής της Λανίας ως τουριστικού προορισμού τόσο στο 
εξο>τερικό όσο και στο εσωτερικό (περιλαμβάνεται ο τουρισμός για λόγους 
αναψυχής ή επαγγελματικούς λόγους)· 
την ανάλυση και την παρακολούθηση των αγορών καθιός και την ανάπτυξη νέων 
αγορών. 
TURIST POLITISK KONTAKTUVALG (Επιτροπή αρμόδια για την τουριστική πολιτική) 
Η επιτροπή παρέχει συμβουλευτικές υπηρεσίες στον αρμόδιο υπουργό. Μέλη της είναι 
οι κυριότερες τουριστικές οργανώσεις. 
Πρόκειται για ένα πολιτικό <|χ')ρουμ στο οποίο συζητείται ένα ευρύ φάσμα θεμάπον 
τουριστικού χαρακτήρα. 
ΣΕ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ 
ΕΠΙΠΕΔΟ AMTSKOMMUNER '(συμβούλια δήμο>ν και κοινοτήπον) 
Είναι αρμόδια για: 
Την ανάπτυξη των περιφερειακιόν στρατηγικιόν και το συντονισμό τους με άλλους 
τομείς πολιτικής. 
ΣΕ ΤΟΠΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ KOMMUNER (Δήμοι και κοινότητες) 
Οι κυριότερες δραστηριότητες τους περιλαμβάνουν: 
την παροχή πληρο<|χ>ριο>ν και υπηρεσκόν στους τουρίστες μέσω των TURIST 
BUREAUTER (γραφεία τουριστικοΥν πληρο(|χ)ρκόν)· 
τις τοπικές στρατηγικές και ανάπτυξη'. 
TURIST BUREAUER (Γραφεία τουριστικών πληροηχίριοϊν) 
Βασικές αρμοδιότητες: 
πληρο(|χ)ρίες, οδηγίες κλπ.· 
κρατήσεις δωματίων σε ξενοδοχεία. 
ΑΗΜΟΣΙΟΙ/ΙΑΙΩΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 
ΣΕ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ 
ΕΠΙΠΕΔΟ TURIST EKSPORTGRUPPER (Ομάδες τουριστικής προβολής) 
Τα μέλη των εν λόγοι ομάδοιν προέρχονται από τον ιδιωτικό και από το δημόσιο 
τομέα. 
Κύριες αρμοδιότητες τους είναι: 
η προβολή στο εξοντερικό και στο εσοιτερικό της γεοιγραφικής ζώνης που καλύπτει 
κάθε ομάδα-
η ανάπτυξη του τουρισμού στην εν λόγο) περιοχή. 
40 
(σε περιφερειακό ΠΡΑΚΤΟΡΕΙΑ ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ! ΣΥΝΕΔΡΙΩΝ 
επίπεδο) 
Στις τέσσερις μεγαλύτερες πόλεις της Δανίας έχουν δημιουργηθεί πρακτορεία 
διοργχ'ινιοσης χτυνεδρίχον και διχχσκέψεχον. 
Κύριες αρμοδιότητες τους είναι: 
η προιόθηση του τουρισμού-
η πρακτική βοήθεια σε οργανυνιικά θέματα. 
1ΑΚΠΊΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ 
ΣΕ ΕΘΝΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ TURISMENS I-TF.LLESRAD (Συμβούλιο Τουρισμού) 
Οργανισμός υποστήριξης της ιδιωτικής τουριστικής βιομηχανίας (π.χ. σπουδαιότερες 
ξενοδοχειακές αλυσίδες κλπ.) 
Το Συμβούλιο ενεργεί ως εταίρος του αρμόδιου για τον τουρισμό υπουργείου και 
παρέχει συμβουλές. 
Συντονίζει τις δραστηριότητες της τουριστικής βιομηχανίας 
ΣΕ ΤΟΠΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ TURISTFORENINGER (Τοπικές τουριστικές ενώσεις) 
Είναι αρμόδιες για: 
τη συνεργασία με τις τοπικές αρχές και τα γραφεία· 
Τη δημιουργία ενός (|χ>ρουμ για τη συζήτηση Οεμάπον που αφορούν την 
τουριστική ανάπτυξη σε τοπικό επίπεδο. 
Auviu 41 
ΦΙΝΛΑΝΔΙΑ 
ΔΗΜΟΣΙΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 
ΣΕ ΕΘΝΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ULKOASIANMINISTERIO (Υπουργείο Εξχοτερικού Εμπορίου) 
KAUPPA - JA TEOLLISUUSMINISTERIO (Υπουργείο Εμπορίου και Βιομηχανίας 
KAUPPAOSASTO (Διεύθυνση Εμπορίου) 
Είναι αρμόδια για: 
το συντονισμό και την εοραρμογή των • τουριστικχόν πολιτικών-
τη διοίκηση του Φινλανδικού Τουριστικού Συμβουλίου· 
τη διεθνή συνεργασία. 
YRITYSKEHITYSOSASTO (Τμήμα Επιχειρηματικής Ανάπτυξης) 
Είναι αρμόδιο για: 
την ανάπτυξη και τη χρηματοδότηση μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων. 
YMPÂRISTOMINISTERIO (Υπουργείο περιβάλλοντος) 
Είναι αρμόδιο για: 
την ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής πολιτικής· 
το σχεδιασμό της χρήσης της γης· 
την προστασία της φύσης· 
την υπχιίθρια ψυχχχγο)γία· 
τη διαφύλαξη της πολιτιστικής κληρονομιάς και του περιβάλλοντος. 
LIIKENNEMINISTER1Ô (Υπουργείο Μεταιρορών και Επικοινωνιών) 
Είναι αρμόδιο για: 
τις μεταφορές-
τις τηλεπικοινωνίες. 
OPETUSMINISTERIÔ (Υπουργείο Παιδείας) 
Είναι αρμόδιο για: 
την επαγγελματική κατάρτιση στον τομέα του τουρισμού-
τον τουρισμό των νέιον. 
42 
(σε εθνικό επίπεδο) ΜΑΑ - JA METSÂTALOUSMINISTERIÔ (Υπουργείο Γεωργίας κί^Δασοκομίας) 
Είναι αρμόδιο για: 
τη διαχείριση το)ν κρατικ(όν εκτάσεο)ν: ψυχαγωγία, αλιεία και κχννήγι. 
S1SÀAS1AINM1NISTERIÔ (Υπουργείο Εσωτερικών) 
Είναι αρμόδιο για: 
την ανάπτυξη τοτι περκρερειακού τουρισμού) 
SOSIAALI - JA TERVEYSMINISTERIO (Υπουργείο Κοινοτικών Υποθέσεων και Υγείας) 
Είναι αρμόδιο για: 
τον κοινωνικό τουρισμό. 
KULUTTAJAVIRASTO (Εθνική Υπηρεσία Καταναλωτών) 
Είναι αρμόδια για: 
τις υποθέσεις των καταναλωτών που αφορούν τον τουρισμό· 
τον έλεγχο του συστήματος εγγυήσεων όσον αφορά τα οργανωμένα ταξίδια. 
MATKAILUN EDSTÂMISKESKUS (Φινλανδικό Συμβούλιο Τουρισμού) 
ΙΙρόκειται για μία κρατική υπηρεσία τα μέλη το\' διοικητικού συμβουλίου της οποίας 
προέρχονται κυρίχος από τον τουριστικό τομέα. IIρόεδρος του είναι ο Υπουργός 
Εμπορίου και Βιομηχανίας. 
Είναι αρμόδιο για: 
την τουριστική εμπορική προβολή της Φινλανδίας στην εσχοτερική αγορά και στο 
εξωτερικό· 
για 14 τουριστικές υπηρεσίες στο εξχοτερικό. 
EU - ASIAIN KOMITEAN ALAINEN MATKAILUPALVELUT JAOSTO (Υποεπιτροπή Τουρ στικών 
Υπηρεσιών ΕΟΧ/ΕΕ) 
Η υπηρεσία αυτή αποτελείται από εκιπροσώπους του Υπουργείου Ε|ΐπορίου και 
Βιομηχανίας, Εξωτερικών Υποθέσεων, Μεταφορών και Επικοινωνιών, και 
ΙΙεριβάλλοντος, του Φινλανδικού Συμβουλίου Τουρισμού, της Εθνικής Υπηρεσίας 
Καταναλχοτχον, της Ένωσης των Φινλανδικών Αρχών Τοπικής Αυτοδιοίκησης, της 
Ένωσης Ξενοδοχείων και Εστιατορίχον, της Ένιοσης Ξενοδοχοϋπαλλήλων και Υπαλληλιον 
Εστιατορίχον, της Ένωσης των Οργανισμών Περιηιερειακού Τουρισμού, της Ένχοσης των 
<1>ινλανδικχόν ΙΙρακτορείχον Ταξιδιών, της Ένωσης Φινλανδών Εφοπλιστών και της 
Φινλανδικής Αεροπορικής Εταιρείας. 
Είναι αρμόδια για: 
τις προτάσεις και το συντονισμό. 
Φιλανδία 43 
ΣΕ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ LÀANINHALLITUKSET (Επαρχιακές Δημόσιες Υπηρεσίες) 
ΕΠΙΠΕΔΟ 
Είναι αρμόδιες για: 
το χειρισμό τ(ον θεμάτων που αφορούν τον τουρισμό. 
MAAKUNNAN LIITOT (Περιφερειακά Συμβούλια) 
Συγκροτούνται από τους δήμους προκείμενοι' να ασχοληθούν με τα τουριστικά θέματα. 
Είναι αρμόδια για: 
την ανάπτυξη πραποβουλιοϊν παρόμοιων με τις πρωτοβουλίες που λαμβάνονται στο 
πλαίσιο τχον διαρθρωτικών ταμείων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. 
ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΑΙΙΜΩΝ Όλοι οι δήμοι ανήκοΐ'ν στην Ένωση Φινλανδικών Αρχών Τοπικής Αυτοδιοίκησης. 
Οι μεγαλύτεροι δήμοι διαθέτουν γραχρεία τουρισμού· στους υπόλοιπους, τα θέματα 
τουρισμού τα διαχειρίζουνται οι επαγγελματίες του τουριστικού τομέα. 
. • ΙΑΙΩΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ 
ΣΕ ΕΘΝΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ MATKAILUN KOULUTUS - JA TUTKIMUSKESKUS (Κέντρο Τουριστικών Μελετών -
CTS) 
Είναι αρμόδιο για: 
την προώθηση του τουρισμού σε περ^ερειακό, τοπικό και διεθνές επίπεδο· 
τη συλλογή και τη διάδοση πληροφοριών 
την έρευνα σχετικά με τον τουρισμό· 
τις διαβουλεύσεις με τις ταξιδιωτικές εταιρείες· 
την κατάρτιση σχετικά με την παροχή τουριστικών υπηρεσιχον και τα τουριστικά 
επαγγέλματα. 
HOTELLI - JA RAVINTOLANEUVOSTO (Ένωοη Ξενοδοχείου και Εστιατορί(ον) 
ΙΙρόκειται για μια κεντρική οργάνωση που καλύπτει τις αλυσίδες ξενοδοχείου και τις 
επιχειρήσεις. 
KESKUSKAUPPAKAMARI (Κεντρικό Εμπορικό Επιμελητήριο) 
Διαδραματίζει ελάσσονα ρόλο στην ανάπτυξη του τουρισμού. 
SUOMEN MATKATOIMISTOALANLIITTO (Ένωση Φινλανδιόν Ταξιδιχοτικών Πρακτόρων). 
Κεντρική οργάνωση πον καλύπτει τις επιχειρήσεις οργανωμένων περιηγήσεων και τα 
ταξιδιωτικά γραη)εία. 
SUOMEN VARUSTAMOYHDISTYS (Ενωση Φινλανδών Εφοπλιστούν) 
Κεντρική οργάνωση στην οποία συμμετέχουν όλοι οι φινλανδοί εφοπλιστές. 
Φιλανδία 44 
(σε εθνικό επίπεδο) LINJA - AUTOLIITTO (Ένωση Φινλανδικοί Τουριστικών Λεα^ιορείων) 
Κεντρική οργάνωση που καλύπτει όλες τις φινλανδικές εταιρείες τουριστικών 
λεωιρορείων. 
SUOMEN RETKEIL YMA.IAJÀRJESTÔ (Ένωση Φινλανδικών Ξενώνων Νεότητας) 
Κεντρική οργάνωση που καλύπτει τους ξενώνες νεότητας. 
SUOMEN MATKAILULIITTO (Φινλανδική Ένωση Ταξιδίιον) 
Είναι αρμόδια για: 
τη διαχείριση των χχόρων κατασκήνωσης που υπάγονται στο εθνικό δίκτυο της 
ένωσης. 
LOMARENGAS (αλυσίδα κέντρων διακοπών) 
ΙΙρόκειται για την κυριότερη ένωση ενοικίασης εξοχικών σπιτιιόν στη Φινλανδία. 
HELSINKI - FINLAND CONGRESS BUREAU 
Κεντρική οργάνωση που καλύπτει τις πόλεις στις οποίες διεξάγονται συνέδρια και 
διασκέψεις καΟ(ός και τις επιχειρήσεις παροχής τυιηρεσιών. 
FINLAND FESTIBALS 
Κεντρική οργάνωση που καλύπτει τα σπουδαιότερα πολιτιστικά γεγονότα. 
AUTOLIITTO (Φινλανδική Λέσχη Αυτοκινήτου) 
SUOMEN LATU (Φινλανδική Ένιοση Χιονοδρομικών Κέντρων) 
SF-CARAVAN 
Οργανώσεις καταναλωτών που παρέχοτ'ν στα μέλη τους τουριστικές πληροφορίες και 
υπηρεσίες. 
MATKAILUASIAMIEHET SUUUOMEN OPASLIITTO (Ομοσπονδία Φινλανδών Ξεναγών) 
Επαγγελματικές οργανώσεις. 
ΣΕ ΙΙΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ 
ΕΠΙΙΙΕΔΟ SOUMA - SUOMEN MATKAILUN ALUEORGANISAATIOIDEN YHDISTYS (Ένωση 
Περιφερειακοί Οργανώσεων Τουρισμού) 
Κεντρική οργάνωση που καλύπτει τους περιφερειακούς τουριστικούς φορείς. 
Φιλανδία 45 
ΓΑΛΛΙΑ 
ΔΗΜΟΣΙΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 
ΣΕ ΕΘΝΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ MINISTRE DE L'EQUIPMENT, DES TRANSPORTS ET DU TOURISME (Υπουργός 
Εξοπλισμού, Mεταq)oρώv και Τουρισμού) 
MINISTERE DE L'EQUIPEMENT, DES TRANSPORTS ET DU TOURISME - DIRECTION 
DU TOURISME (Υπουργείο Εξοπλισμού, Μεταφορίον και Τουρισμού, Διεύθυνση Τουρισμού) 
Είναι (Αρμόδιο για: 
τη νομοθετική εξουσία· 
τις διεθνείς σχέσεις· 
την οικονομική πολιτική και την παρακολούθηση και έλεγχο των περιφερειακών 
πολιτικχόν 
τις δραστηριότητες προώθησης του τουρισμού· 
τη χρηματοοικονομική κχχι δημοσιονομική εξουσία. 
COMITE INTERMINISTERIEL POUR LE TOURISME SOCIAL (Διυπουργική επιτροπή για τον 
κοινχονικό τουρισμό) 
AGENCE NATIONALE DU CHEQUE VOYAGE (Εθνική Υπηρεσία Ταξιδιωτικών Επιταγών) 
Ο εν λόγο) φορέας ελέγχεται από το Υπουργείο Οικονομίας και Τουρισμού. 
Κύριες δραστηριότητες: 
Προώθηση του κοινωνικού τουρισμού· 
Διαβουλεύσεις. 
CONSEIL NATIONAL DU TOURISME (Εθνικό Συμβούλιο Τουρισμού) - συμμετέχουν εκπρόσα)φι 
του τουριστικού τομέα και των αρχιόν τοπικής αυτοδιοίκησης και υπάγεται στο υπουργείο 
που είναι αρμόδιο για τον τουρισμό. 
Κύριες δραστηριότητες του είναι: 
συμβουλευτικός ρόλος σε θέματα που aqx^oiVv τόν τουρισμό και συναφή με αυτόν 
θέματα· 
πειθαρχική εξουσία για τους εργαζόμενους στον τουριστικό τομέα, έλεγχος της 
ποιότητας· 
συμμετοχή των επαγγελμχχτιών του τουριστικού τομέα στη χάραξη εθνικών πολιτικών. 
46 
ΣΕ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ 
ΕΠΙΠΕΔΟ DELEGATIONS REGIONALES AU TOURISME (Κρατικές Υπηρεσίες - Περιφερειακές 
υπηρεσίες της εθνικής κεντρικής διοίκησης) 
Οι κυριότερες αρμοδιότητες τους είναι: 
συμμετοχή στην εφαρμογή τχον τουριστικών διατάξεων 
προγραμματισμός τιον δημόσιων κονδυλίιον, δημοσιονομική και χρηματοοικονομική 
διαχείριση τα)ν αυμβάσεχον προγραμματισμού-
παροχή συμβουλευτικοί υπηρεσιχον στα μέλη του συμβουλίου και στους οικονομικούς 
παράγοντες· 
οικονομικός έλεγχος. 
COMITES REGIONAUX DU TOURISME (Περιφερειακές επιτροπές τουρισμού) 
Είναι αρμόδιες για: 
την ανάπτυξη και την παρακολούθηση του περιφερειακού προγράμματος για την 
ανάπτυξη του τουρισμού και των δραστηριοτήτοχν αναψυχής· 
την προβολή' της περιοχής στο εσωτερικό και στο εξωτερικό· 
το δημοσιονομικό προγραμματισμό και τον έλεγχο του προγρχιμματισμού-
τον οικονομικό έλεγχο. 
COMMISSION REGIONALES D'ACTIVITES TOURISTIQUES (συμβουλευτικές επιτροπές) - έχου 
συσταθεί με νομοθετική πράξη (13.07.92) και αποτελούνται από εκπροσώπους του δημόσιου 
και του επαγγελματικού τομέα. 
Συμβουλευτικό σώμα για όλα τα θέματα που αφορούν τον τουρισμό. 
PREFECTURES DE DEPARTEMENT (διοικήσεις διαμερισμάτων) 
Είναι αρμόδιες για: 
την εφαρμογή της εθνικής νομοθεσίας. 
COMITES DEPARTEMENTALES DU TOURISME 
(επιτροπές των διαμερισμχϊτχον σε θέματα τουρισμού) 
Είναι αρμόδιες για: 
την ανάπτυξη, την προβολή και το μάρκετινγκ των τουριατικχόν προϊόντονν σε 
συνεργασία με τους οικονομικούς παράγοντες και τους άλλους ενδιαφερόμενους φορείς. 
COMMISSIONS DEPARTEMENTALES D'ACTIONS TOURISTIQUES (συμβουλευτικές επιτροπές το)ν 
διαμερισμάτων σε θέματα τουρισμού) 
Οι αρμοδιότητες τους περιλαμβάνουν: 
συμβουλευτικό ρόλο σε θέματα της πειθαρχικής ιρύσης και σε θέματα ταξινόμησης· 
διοικητικές εξουσίες όσον αφορά την εφαρμογή εμπορικών τουριστικών δραστηριοτήτων. 
Γαλλία 47 
ΑΗΜΟΣΙΟΙ/ΙΑΙΩΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 
ΣΕ ΕΘΝΙΚΟ ΕΙΙΙΙΙΕΛΟ MAISON DE LA FRANCE - (Εταιρική σχέση μεταξύ της εθνικής διοίκησης, των αρχών 
τοπικιόν αυτοδιοίκησης και του τουριστικού τομέα υπό τον έλεγχο της 
διεύθυνσης που είναι αρμόδια γιχχ τον τουρισμό_ 
Αρμόδια για: 
Την προβολή της Γαλλίας στο εξαπερικό. 
AGENCE FRANÇAISE D'INGENIERIE TOURISTIQUE (AFIT) - (Φορέας του δημόσιου 
τομέα υπό κρατικό έλεγχο) 
Είναι αρμόδιος για: 
την ανάπτυξη τουριστικιόν προϊόντων για την εσωτερική αγορά και το εξαπερικό. 
OBSERVATOIRE NATIONAL DU TOURISME (Εθνικό Παρατηρητήριο Τουρισμού) 
Κύριες δραστηριότητες: 
κοινωνική και οικονομική ανάλυση του τουρισμού· 
στατιστικές. 
Γαλλία 48 
ΓΕΡΜΑΝΙΑ 
ΔΗΜΟΣΙΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 
ΣΕ ΕΘΝΙΚΟ ΕΠΙΙΙΕΔΟ DEUTSCHER BUNDESTAG (Ομοσπονδιακό Κοινοβούλιο) 
Κοινοβουλευτική Επιτροπή για τον Τουρισμό. 
Βασική δραστηριότητα της: 
π ροετοιμασία το)ν κοινοβουλευτικιόν αποηχ'χσεχον. από το 1971 υπάρχει 
WIRTSCHAFTSMINISTER (Υπουργείο Οικονομικίόν) 
PARLAMENTARISCHER STAATSSEKRETAR IM BMWI (Κοινοβοτ)λευτικός Υπουργός Οικονομικών) 
BUNDESMINISTERIUM FUR WIRTSCHAFT BMWI (Υπουργείο Οικονομικών) 
Τουριστική υπηρεσία που υπάγεται στη Γενική Διεύθυνση επιχειρηματικής πολιτικής, 
υπηρεσιών, έρευνχις και τεχνολογίας σε επίπεδο ομοσπονδιακού υπουργείου. 
Είναι αρμόδια για: 
το συντονισμό τιον συμςιερόντιον σε ομοσπονδιακό επίπεδο (εξοπερικές υποθέσεις, 
δικαιοσύνη, μεταφορές, περιβάλλον)· 
την ανάπτυξη στρατηγικής πολιτικής και βελτίωση του επιχειρημχχτικού 
περιβάλλοντος, δημιουργία και διατήρηση συνθηκών πλαισίου· 
την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας και της ανταγιονιστικότητας της γερμανικής 
τουριστικής βιομηχανίας (ειδικά πον MME)· 
τη διαμόρηχοση δρχχστηριοτήτχον στο πλαίσιο τιον ομόσπονδων κρατιδίων. Συνεργασία 
με τη συμβουλευτική επιτροπή σε θέματα τοί'ρισμού-
την εκπροσχόπηοη της Γερμανίας στα Ηνωμένα Έθνη και στους διεθνείς οργανισμούς. 
ΔΙ1ΜΟΣΙΟΙ/ΙΔΙΩΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 
ΣΕ ΕΘΝΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ DT. ZENTALE FUR TOURISMOUS - DZT (Γερμανικός Οργανισμός Τουρισμού) - Στον 
Οργχχνισμό αυτό εκπροσχοπείται ο δημόσιος και ο ιδιχοτικός τομέ(χς (ενχόσεις ιδιχοτικού 
τομέα) και η χρηματοδότηση γίνεται τόσο από τον δημόσιο όσο και από τον ιδιωτικό 
τομέα- το διοικητικό συμβούλιο του αποτελείται χχπό εκπροσώπους του τουριστικού 
τομέα, των ομοσπονδιακοί υπουργείχον και τιον κρατιδίχον. Πρόκειται για τον επίσημο 
οργανισμό τουρισμού που είναι (Αρμόδιος για την τουριστική προβολή της χώρας στο 
εξωτερικό. 
Οι δραστηριότητες του περιλαμβάνουν: 
στρατηγικό σχεδιασμό σε θέματα εμπορικής προβολής της Γερμανίας ως τουριστικού 
προορισμού ιδιαίτερα αλλοδχχπών επισκεπτών 
την εκπροσώπηση πον (Π^αρερόντο)ν του γερμανικού τουρισμού σε εθνικούς και 
διεθνείς φορείς. 
49 
(σε εθνικό επίπεδο) DEUTSCHER FREMDENVERKEHRSVERBAND e.V. - DFV (Γερμανική Ένωση Περιφερειακό 
Τουριστικών Οργανώσεο)ν) - ΙΙρόκειται για μία ένωση που ασχολείται με την ανάπτυξη 
και την προβολή του ' εσχοτερικού τουρισμού σε εθνικό επίπεδο. Η εν λόγιο ένωση είναι 
μέλος του Εθνικού Οργανισμού Τουρισμού της Γερμανίας. 
Οι δραστηριότητες της περιλαμβάνουν: ν 
την εκπροσώπηση τιον στιμφερόντων των μελχόν σε εθνικό επίπεδο· ";.'•' •·*•• 
την εκπροσώπηση των μελών της στο πλαίσιο του Εθνικού Οργανισμού Τουρισμού 
της Γερμανίας· 
την. παροχή στα μέλη της υπηρεσιών προβολής και μάρκετινγκ. 
ΙΔΙΩΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ 
ΣΕ ΕΘΝΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ DEUTSCHER REISEBUROVERBAND - DRV (Γερμχινική Ένωση Πρακτορείων Ταξιδιών και 
Επιχειρήσεων Οργανωμένων Περιηγήσεων) 
Οι δραστηριότητες της περιλαμβανόταν: 
την εκπροσώπηση των στ^ερόντων των μελών της σε εθνικό και διεθνές επίπεδο· 
την παροχή -ειδικών υπηρεσιών στα μέλη της (παροχή συμβουλχόν σε θέματα 
διοίκησης, χρηματοδότησης, επιμόρφωσης και μάρκετινγκ). 
DEUTSCHER HOTEL- UND GASTSTÂTTENVERBAND - DEHOGA 
(Γερμανική Ένωση Ξενοδοχείων και Εστιατορύον) * 
Οι δραστηριότητες της περιλαμβάνουν: 
την εκπροσώπηση τχον συμφερόντιον τιον μελο'νν της (οικονομικά συμφέροντα, 
εργασιακές σχέσεις, επαγγελματικά συμφέροντα κλπ.) σε εθνικό επίπεδο· 
την παροχή υποστήριξης στα μέλη της όσον αφορά τη διαχείριση σε θέματα 
προβολής/μάρκετινγκ και κατάρτισης. 
DEUTSHER BÀDERVERBAND e.V. - DBV (Γερμανική Ένιοση Κέντριον Θεραπείας και 
Ιαματικών Λουτρών) 
Οι δραστηριότητες της περιλαμβάνουν: 
την εκπροσώπηση τιον συμφερόντιον τιον μελών της σε εθνικό επίπεδο· 
την υποστήριξη και τουριστική ανάπτυξη σε κέντρα θεραπείας και ιαματικών 
λουτριόν 
τη διαςηίλαξη της ηη'ισης-
την υποστήριξη της επιστημονικής έρευνας· 
την ανάπτυξη προτύπων ποιότητας. 
VERBAND MITTELSTANDISCHER REISEUNTERNEHMEN asr (Ένωση Ανεξάρτητων Ταξιδιο 
ΙΙρακτορείων και Επιχειρήσεων Οργανωμένων Περιηγήσεων). 
BUNDESVERBAND DEUTSCHER OMNIBUSUNTERNEHMEN (Ένωση 
Γερμανικών Επιχειρήσεων Τουριστικών Αειοφορείχον) 
INTERNATIONALER BUSTOURISTIK VERBAND, RDA (Διεθνής Ένωση Τουρισμού με 
Τουριστικά Λεωφορεία). 
ΙΥομανία 50 
(σε εθνικό επίπεδο) DEUTSCHER FREMDENVERKEHRSVERBAND e.V. - DFV (Γερμανική Ένωση Τουριστικού κ 
Τχχξιδιωτικού Τομέα) 
Οι δραστηριότητες της περιλαμβάνουν: 
την εκπροσώπηση των κοινών συμφερόντων του γερμανικού τουρισμού στο 
Κοινοβούλιο και την Κυβέρνηση-
τη διεξαγωγή μελετιόν όσον αφορά την ανάπτυξη μελλοντικιόν τουριστικών 
πολιτικών. 
ΔΗΜΟΣΙΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 
ΣΕ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ 
ΕΠΙΠΕΔΟ LANDER PARLIAMENTS AND GOVERNMENTS (Κοινοβουλευτικές επιτροπές και 
Υπουργεία Οικονομικίόν) 
Κύριες δραστηριότητες: 
προώθηση του τουρισμού σε κρατικό επίπεδο· 
υποστήριξη της ανάπτυξης υποδομής· 
προγράμματα υποστήριξης τιον MME που ασχολούνται με τον τουρισμό και των 
τουριστικών προορισμών (κέντρα ιαματικών λουτρών, κοινωνικές υποθέσεις, 
μάρκετινγκ και έρεχινα). 
LANDES- UND REGIONALFREMDENVERKEHRSVERBÀNDE (Τουριστική ένωση για τα γερφνικά 
κρατίδια και τις περιφέρειες) 
Γερμανία 51 
EAAAAA 
ΔΗΜΟΣΙΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 
ΣΕ ΕΘΝΙΚΟ 
ΕΠΙΠΕΔΟ ΥΙΙΟΥΡΓΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΣΕ ΤΟΠΙΚΟ 
ΕΠΙΠΕΔΟ Είναι αρμόδιο για: 
τον έλεγχο και το συντονισμό τιον δράσειον του Ελληνικού Οργχχνισμού Τουρισμού 
και τιον γραφείοιν του· 
την (χνάπτυξη και την εφαρμογή της τουριστικής πολιτικής· 
το Ελληνικό Ξενοδοχειακό Επιμελητήριο· 
την κρατική σχολή τουριστικοί επαγγελμάτων. 
ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ (EOT) 
Πρόκειται για τον κύριο ΐ(Χ)ρέα εφαρμογής και ανάπτυξης προγραμμάτων που αφορούν την 
(χνάπτυξη και το συντονισμό τιον τουριστικών δράσειον. 
Είναι αρμόδιος για: 
την προβολή της Ελλάδας στο εσωτερικό και το εξχοτερικό· 
τη διοργάνχοση πολιτιστικών εκδηλιόσειον· 
τη δημιοτιργία τουριστικής υποδομής· 
την ενημέρχοση τιον επαγγελματιών του τουριστικού τομέα (π.χ. οργανωτές 
περιηγήσεων) και τιον τουριοπόν 
τη χορήγηση αδειών λειτουργίας και τον έλεγχο όλων τιον ξενοδοχείχον, τουριστικών 
εγκαταστάσειον και ταξιδιχοτικών πρακτορείου και την έκδοση αδειών για την άσκηση 
τουριστικών επαγγελμάτα>ν. 
ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ EOT 
Το Διοικητικό Συμβούλιο του EOT αποτελείται από τον πρόεδρο και το γενικό γραμματέα 
του EOT, έναν εκπρόσωπο τοι> Υπουργείου Πολιτισμού και τέσσερις εκπροσα')πους του 
τουριστικού τομέα τους οποίους επιλέγει ο υπουργός. 
ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΟΣ 
Το Ξενοδοχεκχκό Επιμελητήριο εκπροσωπεί όλους τους έλληνες ξενοδόχους και παρέχει 
συμβιτυλές στον EOT. 
11 ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΕΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ EOT 
Είναι αρμόδιες για: 
τη λειτουργία των γραφείων τουρισμού του EOT· 
την παροχή τουριστικών πληροφοριών στους επαγγελματίες (π.χ οργανωτές 
περιηγήσεων) και τους ταξιδιώτες στο εσωτερικό της χιόρας και στο εξωτερικό. 
52 
ΙΣΛΑΝΑΙΑ 
ΔΗΜΟΣΙΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 
ΣΕ ΕΘΝΙΚΟ RÂDHERRA FERDAMÂLA (Υπουργός Τουρισμού). 
ΕΙΙΙΠΕΔΟ SAMGONGURADUNEYTIO (Υπουργείο Επικοινα)νιών, Mεταqx)ρ(όv και Τουρισμού) 
Είναι αρμόδιο για: 
το συντονισμό· 
την εκπροσώπηση σε διεθνές επίπεδο. 
ΔΗΜΟΣΙΟΙ/ΙΔΙΩΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 
ΣΕ ΕΘΝΙΚΟ FERDAMÂLARÂD ISLANDS (Ισλανδικό Τουριστικό Συμβούλιο) 
ΕΠΙΠΕΔΟ 23 μέλη (5 μέλη διορίζονται από τον αρμόδιο υπουργό και 18 από τον τουριστικό τομέα) 
Είναι αρμόδιο για: 
την οργάνχοση και το σχεδιχχσμό του τουρισμού στην Ισλανδία-
το μάρκετινγκ και την προιόθηαη του τοτ^ρισμού στο εξιοτερικό-
τις διεθνείς σχέσεις· 
την παροχή συμβουλχόν και την υποστήριξη όσχον παρέχουν τουριστικές τιπηρεσίες και 
το συντονισμό τχον δραστηριοτήτων τους· 
περιβαλλοντικές πρχοτοβουλίες-
τη λειτοτιργία το)ν γραφείχον τοτιρισμού στο εξιοτερικό-
ΣΕ ΤΟΠΙΚΟ ΤΟΠΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ 
ΕΠΙΠΕΔΟ 
προώθηση του τοί'ρισμού στην ενλόγιο περιοχή· 
υπηρεσίες παροχής πληροφοριών. 
53 
ΙΡΑΑΝΑΙΑ 
ΔΗΜΟΣΙΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 
ΣΕ ΕΘΝΙΚΟ 
ΕΠΙΠΕΔΟ ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΟΥ: ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΑΙ 
ΕΜΠΟΡΙΟΥ - ΤΜΗΜΑ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
Είναι αρμόδιο για: 
τη διαμόρφοκιη πολιτικής· 
τη χρηματοδότηση και τον έλεγχο τιον εκτελεστικοί υπηρεσιών 
το συνολικό συντονισμό του " προγράμματος τουριστικής δράσης", που συνδτκχζει τη 
χρηματοδότηση ορισμένο>ν κρατικών διευθύνσεων και υπηρεσιχον με πριοτοβουλίες του 
ιδιωτικού τομέα. 
BOARD FAILTE EIREANN (BFE) 
(ΙΡΛΑΝΔΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ) 
Ο εν λόγο) οργανισμός είναι αρμόδιος για την προιόθηση και ανάπτυξη του εσωτερικού και 
εξιοτερικού τουρισμού στην Ιρλανδία μέσο) της εφαρμογής της κυβερνητικής πολιτικής. 
Κύριες δραστηριότητες του είναι: 
η διαχείριση μεγάλιον αναπτυξιακοί σχεδίιον για τη δημιουργία καταλτιμάτα)ν και 
τουριστικής υποδομής με τη χρησιμοποίηση εθνικών και κοινοτικών κονδτιλίχον 
το μάρκετινγκ στο εξχοτερικό και η έρευνα της αγοράς· 
ο συντονισμός τιον τουριστικών δραστηριοτήτιον 
ο έλεγχος της ποιότητας και των προτύπχον 
COUNCIL FOR EDUCATION, RECRUTEMENT AND TRAINING FOR THE HOTEL, CATERIN 
TOURIST INDUSTRY(CERT) (ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ, ΤΗΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ 
ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΣΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟ ΤΟΜΕΑ) 
Είναι χχρμόδιο για: 
την κατάρτιση των νεοπροσλαμβανόμενων στον ξενοδοχειακό τομέα, στον τομέα 
τροφοδοσίας και στον τουριστικό τομέα-
την επαγγελματική κατάρτιση. AND 
54 
ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΔΗΜΟΣΙΟΥ/ΙΔΙΩΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ 
ΣΕ ΕΘΝΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ TOURISM COUNCIL (ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ) - Συμβουλευτικός φορέας με 
πρόεδρο τον Υποΐ)ργό Τουρισμού και 24 μέλη που εκπροσωπούν τις αρμόδιες 
διευθύνσεις τιον υπουργείιον, τους δημόσιους οργανισμούς του τουριστικού τομέα 
κχχθχός κχχι μεγάλες τουριστικές επιχειρήσεις όπχος είνχχι ο εθνικός αερομεταχρορέας Aer 
Lingus. 
Αρμόδιο γιχχ: 
την αντχχλλχχγή απόψεχον χτε εθνικό επίπεδο μετχχξύ του τοτιριχπικού τομέχχ, τχον 
χίρμόδιχον διευθύνσεχον και τχον δημόσιχον οργανισμχόν του τουριστικού τομέα· 
τη συμβουλευτική υποστήριξη του Υπουργού Τουρισμού μέσχο τριχόν ειδικχόν 
ομάδχον εργχχσίας που εξετάζουν τχχ βασικά προβλήμχχτχχ της τουριστικής 
χχνάπτυξης (πρόσβαση, μάρκετινγκ κχχι ποιότητιχ/ανάπτυξη τουριστικχόν 
προϊόντων). 
ΣΕ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ 6 REGIONAL TOURISM ORGANISATIONS (RTOs) (6 ΙΙΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΕΣ 
ΕΠΙΠΕΔΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΕΙΣ) 
(Συστάθηκαν και ελέγχονται χχπό τον Ιρλανδικό Οργανισμό Τουρισμού). 
Είνχχι χχρμόδιες για: 
την παροχή πληροχροριχόν κχχι τυιηρεσιχόν στους τουρίστες μέσχο της λειτοτιργίας 
ενός εθνικού δικτύου Γρχχχρείχον Τουριστικχόν Πληροχροριχόν 
το περιφερειακό μάρκετινγκ· 
την κατάρτιχτη σχεδίχον περιφερειακής κχχι τοπικής χχνχχπττ'ξης-
τη μεγαλύτερη ευαισΟητοποίηχτη σε Οέμιχτα περιβάλλοντος· 
την χχρχική αξιολόγηση τχον επενδυτικχόν προγραμμάτχον που τ»ποβάλλονται για 
οικονομική ενίσχυση· 
την επιθεχόρηση τχον κχχτχχλυμχ'χτχον και τον έλεγχο τχον προτύπχον 
τη διοίκηση τχον κομητειακχόν επιτροπχόν τουρισμού· 
τη διοργάνχοση ενός ετήσιου περιφερειακού φόρουμ όλιον τχον επιτροπών. 
ΣΕ ΤΟΠΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ COUNTY TOURISM COMMITTEES (κομητειχχκες επιτροπές τουρισμού). (Πρόκειται 
για νέες θεσμικές δομές που βρίχικοντχχι νπό σύσταιτη κχχι βασίζονται στη διαίρεση 
της χχόρας σε κομητείες) 
Είναι αρμόδιες γιχχ: 
την ενίσχυση και το συντονισμό τχον τουριστικχόν σχεδίχον σε τοπικό επίπεδο-
τη διχιμόρχιχοση προγραμμι'ιτχον τουριστικής δρι'χσης σε επίπεδο κομητειχόν που 
εντι'χσσονται στχχ περιφερειακχ'χ τουριστικι'χ προγρχχμμχχτα που καταρτίζουν οι 
περιιρερειακές τουριστικές οργανχόσεις. 
Ιρλανδία 55 
(σε τοπικό επίπεδο) SHANNON FREE AIRPORT DEVELOPMENT COMPANY LIMITED (SFADCO) Ενεργεί 
χος περιχρερειχχκός οργανισμός τουρισμού για την περιοχή Shannon. 
Είνχχι αρμόδιος γιχχ: 
την προχοθηση κχχι την ανάπτυξη δραστηριοτητχον που χχχρορουν τις αεροπορικές 
πτήσεις, τη διχχκίνηση τχον επιβατχόν και τη μεταχιωρχχ εμπορευμάτχον μέσω του 
χιερολιμένχχ Shannon· 
την ανάπτυξη κχχι το μχ'χρκετινγκ στο εξχοτερικο τχον τουριστικχόν προϊόντων της 
ετχχιρείας Shannon Free Airport Development Company Limited. 
Ιρλανδία 56 
ΙΤΑΛΙΑ 
ΔΗΜΟΣΙΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 
ΣΕ ΕΘΝΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ SOTTO-SEGRETARIO DEI ST ΑΤΟ ALLA PRESIDENZA DEL SONSIGLIO (Υφυπουργός 
Προεδρίχχς) 
PRESIDENZA DEL CONSIGLIO DEI MINISTRI-DIPARTIMENTO DEL TURISMO (Προεδρία 
της Κυβερνήσεχος - Υπουργείο Τουρισμού) 
Είναι χχρμόδιο γιχχ: 
τη χχχρχχξη γενικής πολιτικής, κυρίιος όσον χχφορά τις διεθνείς διαπραγματεύσεις και 
συμχρχονίες-
τη συμμετοχή χττον κχχθορισμό κχχι την εφχχρμογή της κοινοτικής δραστηριότητας-
τον προσανατολισμό κχχι το συντονισμό τχον δρχχστηριοτήτων τχον περιφερειών και 
τχον διιχτάξεχον που διέπουν τις τουριστικές επιχειρήσεις· 
τη συλλογή και προετοιμχχχτίχχ στχχτιστικχόν πληροφοριχόν 
τον έλεγχο τχον χχρμόδιχον εΟνικχόν φορέων: ACI (λέσχη χχυτοκινήτου), CAI (λέσχη 
χχλπινιστχόν), ΕΝΙΤ (Ιταλικός Οργανισμός Τουρισμού). 
ENTE NAZIONALE ITALIANO PER IL TURISMO - ΕΝΙΤ 
(Ιτχχλικός Οργανισμός Τουρισμού) 
Αρμχίδιος γιχχ: 
τη διοργάνχοση κχχι εχραρμογή τχον δράσεχον προβολής στο εξωτερικό. 
ΣΕ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ASSESSORATO (Περιφερειακό "Υπουργείο") τχον περιφερειχόν 
ΕΠΙΠΕΔΟ 
Είναι χχρμόδιο για: 
τον προγρχχμματισμό κχχι την εqxxρμoγή της προχόΟηχιης του τουρισμού και όλχον των 
διοικητικχόν διχχδικασιχόν που διέπουν τον τομέα. 
ΣΕ ΤΟΠΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ AZIENDA DI PROMOZIONE TURISTICA (Υπηρεσία προαγχογής του τουρισμού) σε ορισμένεχ 
περιφέρειες μπορεί νχχ κχχλύπτει ολόκληρη την επικράτειχχ τους 
PRO-LOCO (τοπική υπηρεσίχχ) 
PROVINCIA (επαρχία) 
COMUNE (κοινότητχχ) 
Είνχχι αρμόδιχχ γιχχ: 
την ανχ'χπτυξη και διαχείριση τχον τοπικχόν πόρχον. 
57 
. _ 
ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ 
ΔΗΜΟΣΙΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 
ΣΕ ΕΘΝΙΚΟ MINISTRE DU TOURISME (Υπουργός Τουρισμού) 
ΕΠΙΠΕΔΟ MINISTERE DU TOURISME (Υπουργείο Τουρισμού) 
Είνχχι χχρμόδιο γιχχ: 
την εχ(χ/.ρμογή του 5ετούς προγράμμχχτος ανάπτυξης τουριστικής υποδομής· 
την εκτέλεση τχον πρχ)γρχιμμχ'/.τχον τχον δήμχον, τχον γρ^xq>είxov τουριχτμού, τχον 
προγρχιμμχ'χτχον εκχιυχρονιχτμού της ξενοδοχειχχκής βιομηχανίχχς κχχι τχον 
περιβαλλοντικχόν προγρχχμμχχτο)ν· 
τις διεθνείς σχέσεις κχχι τη διχιχίυνοριχχκή συνεργχχσίχχ-
το πρόγρχχμμα διοργάνχοσης διχχκοπχόν σε αγροκτήμχχτιχ· 
τη διχχφύλχχξη της πολιτιστικής κληρονομιχχς· 
τη βελτίχοση της υποδομής πληροφοριχον όπως είναι οι βάσεις δεδομενχον 
τις μελέτες για την τουριστική υποδομή· 
τις διακοπές χτε κχχτχχχτκηνχόσεις-
τους ποδηλατοδρόμους· 
τη διοργχϊνχοση χττο εξχοτερικο τουριστικχόν εκθέσεχον· 
τον τουρισμό συνδιασκέψεων 
τους ξενχόνες νεότητχχς· 
τη διαχείριση γραφείιον τουριιττικχόν πληροφοριχον σε τοπικό επίπεδο. 
OFFICE NATIONAL DU TOURISME (Εθνικός Οργανισμός Τουρισμού) 
Ανχχλυση αγοράς· 
Δραστηριότητες προβολής (διχχφημιστικές εκστρατείες, εκθέσεις κλπ.)· 
Τουριστική επιμόρχρχοση κχχι εκπαίδευση τχυν εργαζομένων. 
58 
ΚΑΤΩ ΧΩΡΕΣ 
ΑΗΜΟΣΙΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ! 
ΣΕ ΕΘΝΙΚΟ STAATSECRETARIS VOOR ECONOMISCHE ΖΑΚΕΝ 
ΕΠΙΠΕΔΟ (Υπουργός Οικονομικίόν) 
MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ΖΑΚΕΝ - Afdeling Tourisme 
(Υπουργείο Οικονομικχόν -Διεύθυνση Τουριχτμού) 
Είναι χιρμόδιο γιχι: 
τχ) συντονισμό, τη διχχμόρηχοχιη κχχι την εκτέλεση της τουριστικής πολιτικής· 
τη ουνεργαχϊία με τους Υπουργούς Υγείας κχχι Πολιτισμού, Μεταχροριόν και Δημοσίων 
Έργχον, Γεχοργίχχς, Διαχείρισης του Περιβάλλοντος κχχι Αλιείχχς· 
τη χρηματοδότηχιη του Ολλχχνδικού Οργχχνισμου Τουρισμού, που είναι αρμόδιος για την 
τουριστική προβολή της χχόρχχς στο εσχοτερικό και στο εξχοτερικο· 
τις διεθνείς σχέσεις και την εκπροχκόπηαη σε διεθνείς οργανισμούς. 
MINISTERIE VAN LANDBOUW NATUURBEHEER EN VISVANGST (Υπουργείο Γεχοργίας, 
Διχχχείρισης του Περιβάλλοντος κχχι Αλιείας) 
Είνχχι αρμόδιο για: 
την προχοθηση δραστηριοτητχον αναψυχής στην ύπαιθρο. 
ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΑΗΜΟΣΙΟΥ/ΙΑΙΩΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ 
ΣΕ ΕΘΝΙΚΟ NEDERLANDSBUREAU VOOR TOERISME - ΝΒΤ (Ολλανδικός Οργανισμός Τουρισμού) 
ΕΠΙΠΕΔΟ 
Είνχχι αρμόδιος γιχχ: 
τη συγχρημχχτοδότηση 50:50 από τον τχηιριστικό τομέχχ κχχι την κυβέρνηση· 
την προχχγχογή και ενίσχυση του εχκοτερικού κχχι εξχοτερικού τουρισμού. 
KONINKLI.IKE NEDERLANDSE TOERISTENBOND - ANWB 
(Βχισιλική Τοχ'ριστική Ένχοχιη Κάτχο Χχορχόν) - Οργάνχοση κχχταναλχοτχον που προωθεί τον 
τοτ'ριχτμό κχχι τις δραστηριότητες αναψυχής. 
Είνχχι χχρμόδιχχ γιχχ: 
την προετοιμχχσίχχ και εισαγωγή προγρχχμμάτχον τχχξινόμησης-
την πχχροχή υπηρεσιχον ενημέρχοσης τχον κχχτανχχλχοτχόν κχχι έρευνας· 
τις διεθνείς συγκρίσεις τιμχόν. 
59 
(χτε εθνικό επίπεδο) STICHTING TOERISME & RECREATIE (Ίδρυμα τουρισμού και αναψυχής) - AVN (ANWB, 
VVV, NBT) 
ΣυοτχϊΟηκε χχπό τις τρεις προχχνχχχρερόμενες οργχχνχόσεις προκείμενοι) να συντονίζει τις 
δρχχχπηριότητες ενίχιχυσης τοτ) εσχοτερικού τουρισμού. 
ΣΕ ΤΟΠΙΚΟ VEREN1GINGEN VOOR VREEMDELINGEN VERKEER 
ΕΠΙΠΕΔΟ (γραχρείχχ τουρισμού) 
400 γρχχχρείχχ τουρισμού, 15 περιφερειχχκχ'ι γρxxq)εί^x τουριστικής προβολής· 
Ποικίλης κλίμχχκας ενέργειες, διαθέχιιμοι προϋπολογιχιμοί και επαγγελματικό προσωπικό 
(οι ενέργειες μικρής κλίμακας διεξχ'χγονται από εθελοντές). 
Κάτω Χώρες 60 
ΝΟΡΒΗΓΙΑ 
ΑΗΜΟΣΙΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 
ΣΕ ΕΘΝΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ NÀRINGS - OGENERGIDEPARTEMENT (Υπουργείο Βιομηχανίας και Ενέργειας, 
Διεύθυνση Τουριστικής Πολιτικής) 
Είνχχι χχρμόδιχχ για: 
την επίσημη τουριστική πολιτική· 
τη διυπουργική συνεργχχσίχχ· 
την αύξηχιη της χχποδοτικότητχχς του τουριστικού τομέχχ · 
τον Εθνικό Οργχχνισμο Τουρισμού, που είνχχι η κεντρική υπηρεσία προχόθησης του 
νορβηγικού τουρισμού. 
INTERDEPARTMENTAL GRUPPE FOR TURIST SP0RSMÂL I E0S (Διυπουργική 
επιτροπή για θέματα τουρισμού στον ΕΟΧ) 
Αρμόδια για: 
Το συντονισμό τχον τουριστικχόν πολιτικχόν 
ΣΕ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ KOMMUNER KONTORER (Υπηρεσίες δήμχον και κοινοτήτχον) 
ΕΠΙΠΕΔΟ 
61 
ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ 
ΑΗΜΟΣΙΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 
ΣΕ ΕΘΝΙΚΟ M1NISTERIO DO COMERCIO Ε TURISMO (Υπουργείο Εμπορίου και Τουρισμού) 
ΕΠΙΠΕΔΟ 
SECRETERA DE ESTADO DO TURISMO (Υπουργός Τοτ>ριομού) 
Είνχχι χχρμόδιος γιχχ: 
τη Γενική Διεύθυνση τουρισμού (βλέπε πχχρχχκχχτχο)· 
το Εθνικό Ίδρυμα Επιμόρχρχοσης στον τομέα του τουρισμού (βλέπε παρχχκάτχο)· 
- το Σχόμα επιθεχορητχόν για τχχ τυχερά παιχνίδια (έλεγχος και χχξιοποίηση τχον σχετικχον 
με τχχ τυχερά πχχιχνίδιχχ δρχχστηριοτήτων)· 
την Εθνική Επιχείρηση Τουρισμού (ENATUR, SA) (διχχχείριση και αξιοποίηση της 
οροσειράς "Pousadas", αξιοποίηση της εθνικής κληρονομιιίς για τουριστικούς 
σκοπούς)· 
το Τχχμείο τουριχιμού (eÇctoqKxXtÇei τις τουριστικές επενδύσεις με δανειοδότηση)· 
τις επενδύσεις, το εμπόριο κχχι τον τουρισμό - ICEP (τουριστικές πληροχρορίες και 
προβολή, δημόσιες σχέσεις, τεχνική βοήθεια)· 
το συντονισμό με τις εθνικές και περιχρερειακές αρχές. 
DIRECÇÂO GERAL DO TURISMO (Γενική Διεύθυνση Τουρισμού) 
Είνχι χχρμόδια για: 
την έκδοχτη κχχι διανομή ενημερχοτικχόν εντύπχον για τον πορτογχιλικό τχνυρισμό-
τη διαχείριση και προστχχχήα τχον τουριστικχόν πόρχον κχχι της πολιτιστικής 
κληρονομιάς· 
την ανάπτυξη κχχι διχχχείριση τχον τουριχιτικχόν υπηρεσιχον-
τη χχ'χρχχξη τουριστικής πολιτικής-
την προβολή. 
INSTITUTO NACIONAL DE FORMAÇÂO TURÎSTICA 
(Εθνικό Ίδρυμα Επιμόρφχοσης στον τομέα του Τουρισμού) 
Είνχχι χχρμόδιο γιχχ: 
την προβολή κχχι το συντονισμό της εκπαίδευσης κχχι επιμόρφχοσης των εργοδοτών του 
τουριστικού τομέα-
την προβολή του τουριστικού επαγγέλματος στο εξχοτερικο. 
62 
(σε εθνικό επίπεδο) COMITÉ CONSULTIVO DE TURISMO (Συμβουλευτική επιτροπή για θέματα τουρισμού) 
Είναι χχρμόδιχχ γιχχ: 
τις διαβουλεύσεις κχχι το συντονισμό μετχχξύ τοτι Υπουργείου, τχον τουριστικχόν 
περιφερειχον κχχι του κοινού καθχός και τχον εκπροσχοπχον του ιδιχοτικου τομέα της 
τουριχιτικής βιομηχανίας. 
ΣΕ ΤΟΠΙΚΟ DEPARTAMENTOS REGIONAIS Ε LOCALS DE TURISMO 
ΕΠΙΠΕΔΟ (ΓΙερ^ερειχχκές κχχι Τοπικές Υπηρεσίες Τουρισμού) 
Είνχχ αρμόδιες γιχχ: 
την αξιοποίηση τχον περιψερειακχόν τουριστικχόν πόρχον κχχι της τοπικής κληρονομιάς-
την προβολή του τουρισμού χιτην εσχοτερική αγχ)ρά και χιτο εξωτερικό. Ι 
Πορτογαλία 63 
ΙΣΠΑΝΙΑ 
ΑΗΜΟΣΙΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 
ΣΕ ΕΘΝΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ COMISION 1NTERMINISTERIAL DE TURISMO 
(Διακυβερνητικός qx^éaç που συστχ'ιθηκε με το Βασιλικό Διχχταγμχχ της 14ης Ιανουαρίου 
1994). 
Είνχχι χχρμόδιος γιχχ: 
την χχνάπττιξη μεγχχλύτερου συντονισμού μετχχξύ τχον διχχχρόρχον κρατικών υπηρεσιών 
γιχχ Οέμχχτχχ ποτ) αφορούν τχ)ν τουριχιμό-
τη σύσταση ομάδων εργχχσίχχς γιχχ την εξέτχχχιη θεμάτων που αχρορούν τον τουρισμό· 
την χχξιολόγηση όλχον τχον προτεινόμενχον ενεργειχόν κχχι μέτρχον που έχουν 
επίπτχοση στον τουρισμό. 
MON1STRO DE COMERCIO Y TURISMO (Υπουργός Εμπορίου και Τουρισμού) 
MINISTERIO DE COMERCIO Y TURISMO (Υπουργείο Εμπορίου και Τουρισμού) 
Είναι αρμόδιο για: 
το συντονισμό όλχον τχον συναφχόν με τον τουρισμό πολιτικχόν τα)ν διαφόρων 
υπουργείχον κχχι της δημόσιας διοίκησης-
την χχξιολόγηση και διχχμόρχρωση τχον βχχσικχόν προγρχχμμάτχον δράσης της 
κυβέρνηχιης-
την 'κανονιστική ρύθμιση τχον χχκχχδημα'ικχόν τουριχιτικχόν προσι>ντχον. 
τις διεθνείς κχχι διπλχομχχτικές χιχέσεις-
τις τουριστικές χιτατιστικές. 
64 
(οε εθνικό επίπεδχ)) SECRETARIA GENERAL DE TURISMO (Γενική Γραμματεία Τουρισμού). 
Είνχχι χχρμόδια γιχχ: 
την άσκηση της κυβερνητικής τουριστικής πολιτικής-
τον έλεγχο τχον κυβερνητικχόν τουριστικχόν υπηρεσιχον-
το συντονισμό της εξχοτερικής τουριστικής πολιτικής μεταξύ του κράτους και των 
χχυτόνομχον περ^ερειχόν 
το στιντονιχιμό κχχι την ενθάρρυνση τχον πρχοτοβουλιχόν και δραστηριοτήτων του 
δημόσιου κχχι ιδιχοτικου τομέα σε Οέματχχ εξχοτερικής προβολής-
τον καθορισμό τχον γενικχόν κατευθυντήριχον γραμμχόν για την προώθηση του 
τουρισμού στο εξχοτερικο· 
την ετήσια προετοιμχχσίχχ του "Γενικού προγρχϊμμχχτος για την προχοθηση του 
τουρισμού στο εξχοτερικο" υπέρ τχον χχυτόνομχον περιφερειχον 
την εχρχχρμογή χχρχιτεκτονικχόν προγραμμχ'χτχον που χχχρορουν την κρατική αλυσίδα 
ξενοδοχείχον Paradores de Turismo· 
την πχχροχή οικονομικής υποστήριξης στις ετχχιρείες γιχχ την εqxxρμoγή 
προγρχχμμάτχον τουριχιτικής προβολής στο εξχοτερικο και το άνοιγμα τχον 
τουριστικχόν αγορχόν-
τ7| χορήγηση κρχχτικής ενίσχυσης αε εταιρείες προκειμένου να ξεκινήσουν ή να 
διευρύνουν τις υπάρχουσες οικονομικές δραστηριότητες τους στο εξωτερικό-
την τουριστική επιμόρχρχοση κχχι εκπαίδευση σε συνεργχχσίχχ με τις αυτόνομες 
περιχρέρειες-
τις στατιστικές, τις μελέτες, την χχξιολόγηση τχον τάσεΧον της αγοράς. 
DIRECCION GENERAL DE ESTRATEGA TURISTICA 
(Γενική Διεύθυνση Τουριστικής Στρχχτηγικής) 
Είνχχι αρμόδιχχ γιχχ: 
το συντονισμό τχον θεμάτχον κχχι χχρμοδιοτήτχον που χιυνδέχ)ντχχι με τον τουρισμό 
μετχχξύ τχον χχυτόνομχον κοινοτήτχον κχχι το)ν κρατικχόν φορέχον· 
τις διεθνείς σχέσεις· 
την προετοιμχχσίχχ κχχι την υποβολή προτχ'χσεχον για τη σύναψη διεΟνχόν συμβάσεων· 
τη διχχχείριση κεφαλαίχον γιχχ τουριστικά προγράμμχχτα-
τη μελέτη τχον διxxq)όρxov πτυχχόν κχχι επιπτχόσεων του τουρισμού, ειδικά όσον 
χχχρορχ'χ την υποδομή του εν λόγχο τομέα· 
την ανχ'χπτυξη τουριχιτικχόν σχεδίχον (κχχινοτομιχχ του τομέχχ, νέα σχέδιχχ προβολής)· 
τις κρατικές ενιχίχύχτεις σε ετχχιρείες κχιι δημόσιοιις ή ιδιχοτικούς ισπανικούς 
οργανισμούς: χχνχ'χλυση της συνεισχρορχχς, προϊόντα κχχι προορισμός της εταιρείας. 
Ιαπονία 65 
((τε εθνικό επίπεδο) DIRECCION GENERAL DE PROMOCION TURISTICA 
(Γενική Διεύθυνση Τουριχιτικής Ανχχπττιξης) 
Είναι χχρμόδιχχ γιχχ: 
την προχοθηση του τουριχιμού κχχι τχον δρχχστηριοτήτχον μάρκετινγκ στο εξχοτερικο 
σύμχρχονχχ με τις οδηγίες της Γενικής Γρχχμματείχχς Τουριχϊμού που αποτελεί 
σημχχντικό τομέχχ της εθνικής οικονομίας-
την ολοκληρχομένη πχχρχηισίχχχιη του ισπχχνικχ)ύ τχτυριχηικού δυνχχμικού, με ιδιαίτερη 
έμχραση χπχχ ιδιαίτερχχ χαρακτηριστικά τχον διχχχρόρχον περιχρερειχόν 
τη διεξχχγχογή ενημερχοτικχόν εκστρατειχόν, την προβχ)λή, τη διαχρήμιση και τη 
συνεργχχσίχχ με τον τύπο-
τη δημοσίευση έντυποι) υλικού, πχχρχχγχογή οπτικουακουστικού ενημερχοτικού υλικού-
τη δχχδοση τουριστικχόν πληροφοριχον στην Ισπανία κχχι στο εξωτερικό-
τη δημιουργίχχ τρχχπεζχόν δεδομενχον που αχρορούν τον τουρισμό-
τη συμμετοχή σε τουριχττικές εκθέσεις-
τη συνεργασία με τις χχρχές τοπικής χχυτοδιοίκησης και την τουριστική βιομηχανία. 
OFICINAS ESPANOLAS DE TURISMO EN EL EXTRAJERO (Ιχτπανικά γραφεία 
τουρισμού στο εξχοτερικο) 
Είναι χ/,ρμχίδιχχ γιχχ: 
τις δραστηριότητες προβολής κχχι μάρκετινγκ στο εξχοτερικο υπό τη διεύθυνση της 
TURESPANA 
τη συνεργχχσίχχ με τις χχυτχίνομες περιη)έρειες με χικοπό την προβολή τους στο 
εξχοτερικο βάχιει του γενικού προγράμματος τουριστικής προβολής στο εξωτερικό. 
INSTITUTO DE ESTUDIOS TURISTICOS (Ίδρυμα Τουριστικχόν Μελετχόν) 
Είνχχι αρμχ')διο γιχχ: 
τη συλλογή τεκμηρίχοχιης, την ενημέρχοση κχχι την έρευνχχ at Οέματσ τουρισμού· 
την πχιρχ)χή εξειδικευμένχον υπηρεσιχον στην έρετ)να της αγορχχς κχχι στην εκπαίδευση 
του χχνθρχόπινου δυναμικού· 
τν χχνχ'χπτυξη χττ'στημχ'χτχον διχ'χδοσης τχον πληροχροριχόν. 
ESCUELA OFICAL DE TURISMO (Επίσημη Σχολή Τουριστικών Επαγγελμάτχον) 
Πρόκειτχχι για την κρατική χιχολή τουριστικχόν επχχγγελμχχτχον. 
PARADORES DE TURISMO (κρατική χχλυσίδα ξενοδοχείχον) 
Έλεγχος της ποιότητχχς τχον τχ)Τ'ριστικχόν κχχτχχλυμάτχον-
Προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς κχχι περιβχχλλοντος. 
66 
ΣΕ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ "CONSEJERIAS" (Διοικητικά περ^ερειχχκά συμβούλιχχ στις αυτόνομες επχχρχίες) 
ΕΠΙΠΕΔΟ 
Είναι αρμόδιχχ για: 
τις δρχχστηριότητες τουριστικής προβολής και προγρχχμμχχτισμού σε περιφερειακό 
επίπεδο· 
τον έλεγχο τχον τουριστικχόν δραστηριοτητχον τχον εταιρειιόν. 
ΣΕ ΤΟΠΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ MUNICIPAL1DAD (Δήμος ή Κχηνότητα) 
Είνχχ χχρμόδιχχ γιχχ: 
την προχοθηση τουριχιτικχόν δραστηριοτητχον σε τοπικό επίπεδο. 
ΙΔΙΩΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ 
ΣΕ ΕΘΝΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ CONFEDERACION ESPANOLA DE ORGANIZACIONES EMPRESARIALES - CEOE 
(Συνομοσπονδίχχ της Ισπανικής Βιομηχανίας) 
Είνχχι αρμόδιχχ γιχχ: 
την εκπροσχόπηση της τουριστικής βιομηχχχνίχχς χος κοινχονικού εταίρου-
την ενεργό συμμετοχή στη διαδικασία χχχραξης πολιτικής. 
Ιοπανία 67 
— 
ΣΟΥΗΑΙΑ __ 
ΔΗΜΟΣΙΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 
ΣΕ ΕΘΝΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ NARINGSMINISTER (Υπουργός Βιομηχανίχχς και Εμπορίου) 
NÂR1NGSDEPARTEMENTET (Υπουργείο Βιομηχχχνίας και Εμπορίου) 
Είνχχι χχρμόδιο για: Ι 
την εκπροχκόπηση τχον σουηδικχόν τοτιριστικχόν συμφερόντχον στους διεθνείς 
οργανιχιμούς-
την ανχχπτυξη της συνεργαχιίας μετχχξύ κρχχτους και τουριστικού τομέα. 
ΔΗΜΟΣΙΟΙ/ΙΔΙΩΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 
ΣΕ ΕΘΝΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ STYRELSEN FOR SVER1GEBILDEN 
(Στιμβούλιο για την Εικόνα της Σουηδίχχς) 
Το διοικητικό συμβούλιο του χχποτελειται κυρίχος από επχχγγελματίες στο χχόρο των 
επιχειρήσεχον και του μάρκετινγκ. 
Είναι χχρμόδιο για: 
το στρχχτηγικό σχεδιχχσμό τχον δρχχχπηριοτήτχον προβολής· 
την αξιολόγηση τχον δραστηριοτητχον προβολής που έχουν ήδη αναληχρΟεί-
- τις διεθνείς τουριστικές επαφές-
τη διάδοχη] πληρoqx>ριxόv στο εξωτερικό που σχρορούν τη Σουηδίχχ. 
TRAVEL AND TOURISM COUNCIL Inc. ("Ο επόμενος στχχΟμός η ΣΟΥΗΔΙΑ") - που 
δημιουργήθηκε σύμqxovxx με χχπόχρχχση του Κοινοβουλίου. Πρόκειτχχι για μία ένωση 
επιχειρήσεχον στην οποίχχ συμμετέχει μεγάλο μέρος του τουριστικού τομέα. 
Είναι αρμόδιο γιχχ: 
την εχρχχρμογή κοίνχόν δρχχστηριοτήτχον προβολής της Σουηδίας-
τη διχχχείριχιη τχον Yçtxqjeicov που βρίσκονται XJTO εξχοτερικο και προχοθούν τον 
τουρισμό στη Σουηδία. 
SVERIGES EXPORTÂD (Σουηδικό Εμπορικό Συμβούλιο) 
Πχχρέχει υπηρεσίες στο Συμβούλιο για την Εικόνιχ της Σουηδίας. 
SVENSKA INSTITUTET (Σουηδικό Ίδρυμα) 
Παρέχει υπηρεσίες στο Συμβούλιο για την Εικόνα της Σουηδίας. 
ΣΕ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ/ Κχηνές ενέργειες χχπό τις κοινότητες κχχι τον τουριχιτικό τομέχχ για τη λειτουργία 
ΤΟΠΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ τχ)πικχόν γρχχχρείχον που θχχ πχχρέχουν πληροχρορίες και θχχ εχρχχρμοζουν τις δρχχστηριότητες 
προβολής. Συντονισμένες ενέργειες σε εθνικό και περιχρερειχχκό επίπεδο. 
68 
ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ 
ΔΗΜΟΣΙΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 
ΣΕ ΕΘΝΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ MINSTER - SECRETARY OF STATE FOR NATIONAL HERITAGE (Υπουργός 
Εθνικής Κληρονομιάς) 
MINISTRY - DEPARTMENT OF NATIONAL HERTAGE (Υπουργείο - Διεύθυνση 
Εθνικής Κληρονομιάς) 
Είνχχι αρμόδια γιχχ: 
την το\)ριστική πολιτική της Αγγλίας-
το συντονισμό της τουριστικής πολιτικής του Ηνχομένοτ) Βασιλείου. 
MINISTER FOR TOURISM (Υπουργείο Τουρισμού) 
Είνχχι αρμόδιο γιχχ: 
Τον κχχθημερινό συντονισμό. 
DEPARTMENT OF NATIONAL HERITAGE (Διεύθυνση Εθνικής Κληρονομιάς) -
Το τουριχπικό τμήμα υποδιχχιρείται σε δύο διοικητικές μονάδες. 
Διοικητική μονάδα 1 
Είνχχι χχρμόδιχι για: 
τη χορηγία του τουριστικού τομέα στην Αγγλία-
το διυπουργικό χτυντονισμό σε θέματα που αχρορούν την κατάργηση τχον 
περιοριστικχόν ρυθμίσεχον 
την τουριστική εκπροσχόπηση σε διεθνές επίπεδο. 
Διοικητική μονάδιχ 2 
Είνχχι αρμόδια για: 
όλχχ τχχ Οέματχχ που αχρορούν τον Βρετανικό Οργχχνιχιμό Τουριχίμού και τον 
Αγγλικό Οργχχνισμο Τουρισμού-
τις χηχχτιστικές γιχχ τον τουρισμό που καταρτίζονται από την αρμόδια υπηρεσία 
της Κεντρικής Στατιστικής Υπηρεσίας-
τον τουρισμό στην Αγγλία-
την ενίσχυση του εσχοτερικού και εξχοτερικού τουρισμού-
το συντονισμό τχον διυπουργικχόν σχέσεχον· 
την εκπροχκόπηση της βρετχχνικής τουριστικής βιομηχχχνίχχς στο εξχοτερικο και 
στους διεθνείς οργανισμούς-
τη χρηματοδότηση του Βρετανικού Οργχχνισμου Τουρισμού που προβάλλει τη 
Βρετανία στο εξχοτερικο κχχι είνχχι αρμόδια για τη βελτίχοση της τουριστικής 
υποδομής σε ολόκληρο το Ηνχομένο Βχχσίλειο-
τη χρημχχτοδότηση τοτ* Αγγλικού Οργανισμού Τουρισμού που είνχχι αρμόδιος 
γιχχ την χχνχ'χπτυξη κχχι την προχοθηση του τουρισμού στην Αγγλία. 
69 
(σε εΟνικχ') επίπι^χ)) REGIONAL UNIT της Διεύθυνσης Εθνικής Κληρονομιάς 
Είνχχι αρμχ)διχι γιχχ: 
το συντχ)νισμότ(ον περιφερειχχκχόν χρορέιον π.χ. τουριστικά χιυμβούλια, 
καλλιτεχνικχ'ι ή αΟλητικχχ χτυμβούλια με σκχ>πό την παγίχοση στενότερχον 
σχέσεχον και τη μείχοση τχον επικχχλυπτόμενχον ενεργειχόν· 
την πχχρχ)χή συμβουλών στη Διεύθυνση ΙΙεριβάλλοντος σχετικχ'ι με τη 
χρηματοδότηση προγραμμχ'αων μέσχο του Ηυρχοπχχϊκου Περκμερειχχκού Τχιμείχη' 
Ανιχπτυξης. 
BRITISH TOURIST AUTHORITY - ΒΤΛ 
(Βρετχινικχ)ς Οργχινισμός Τουρισμού) (Συστχχθηκε από τη Λιευθυνση Εθνικής 
Κληρονομιάς και διαθέτει 32 γραχρεία κχχι. εκπροχηόπχ>υς στχ) εξωτερικό) 
Είναι χ/,ρμόδιος για: 
την προ|!ολή της Βρετχινίχις στο εξωτερικό-
την ανάπτυξη της τουριστικής υποδομής στη Μεγχ'ιλη Βρετανία. 
ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΠΑΡΧΙΩΝ MINISTER - SECRETARY OF STATE FOR WALES 
WELSH OFFICE 
(Υπουργός χχρμόδιος για την Ουχχλίχχ - Γρχχχρείο Ουχχλίχχς) 
Είνχχι αρμόδιχ) γιχχ: 
τον τοί'ριχτμό στην Ουχχλίχχ-
τΐ| χρημχιτχ)δχ')τηση τχ>υ Οργανισμού Τουρισμού της Ουχχλίχχς. 
MINISTER - SECRETARY OF STATE FOR SCOTLAND 
SCOTTISH OFFICE 
(Υπχνυργχ)ς χχρμόδιος γιχι τη Σκωτίχχ - Γρχχχμείχ) Σκωτίχχς) 
Είναι αρμόδιο γιχχ: 
τχ)ν τουριχηιό στη Σκωτίχχ-
τη χρηματχ>δχ')τηση του Οργανιχιμού Τχ)υρισμχ)ύ της Σκχοτίχχς. 
MINISTER - SECRETARY OF STATE FOR NORTHERN IRELAND 
(Υπουργός αρμχ')διος- για τη Βόρειχι Ιρλανδία) 
Τμήμα Οικχ>νομικής Ανάπτυξης (Βόρεια Ιρλανδία) 
Είνχχι αρμι>διο για: 
τον τουρισμό οτη Βόριιχχ Ιρλανδίχι-
τΐ| χρημχιτοδοτηση τοι* Οργανισμού Ίουρκιμού της Βχ>ρειας Ιρλανδίας. 
ENGLISH TOURIST BOARD - ΗΤΒ (Αγγλικός Οργχχνισμός Τουρισμού) 
(Χρηματχ)δοτείτχιι από τη διεύθυνση Εθνικής Κληρονομιάς) 
Είνχχι αρμχ')διος γιχχ:. 
την χχνχ'χπτυξη κχχι προαγχυγή του τουρισμού στην Αγγλίχχ-
την πχχροχή πληροχ|κ>ριχόν σχετικχ'ι με τχ)ν τουρισμό στην Αγγλίχχ. 
ΙΙν<ομενο HUOÎXFIO 70 
Ι : 1 
(σε επίπεδο επχχρχιχόν) WALES TOURIST BOARD - WTB (Οργχχνισμός Τουρισμού της Ουαλίας) 
(Χρημιχτοδοτείται χχπό το Γραφείο της Ουαλίας) 
Είνχχι χχρμόδιος γιχχ: 
την χχνχχπτυξη κχχι προβολή του τουριχιμού στην Οτκχλίχχ-
την παροχή πληροφοριχον σχετικά με τον τουρισμό στην Ουαλία. 
SCOTTISH TOURIST BOARD - STB (Οργχχνισμός Τουρισμού της Σκχοτίας) 
(Χρηματοδοτείται χχπό το Γρχχφείο της Σκχοτίχχς) 
Ανχχπτυξη κχχι προβολή του τουρισμού στη Σκχοτίχχ-
Πχχροχή πληρoq)oριxόv γιχχ τον τουρισμό στη Σκχοτία-
Προβολή και μχχρκετινγκ της Σκχοτίας στο εξχοτερικο, σε συνεργασία με τον 
Βρετανικό Οργχχνισμο Τουρισμού. 
NORTHERN IRELAND TOURIST BOARD - NITB (Οργανισμός Τουρισμού της Βόρειας 
Ιρλχχνδίχχς) (Χρηματοδοτείται από τη Διεύθυνση Οικονομικής Ανάπτυξης - Βόρεια 
Ιρλχχνδία) 
Είναι αρμόδιος γιχχ: 
την ανχχπτυξη της τουριστικής υποδομής στη Βόρεια Ιρλανδία-
την παροχή πληρoqx)ριιόv για τον τουρισμό στη Βόρεια Ιρλανδία-
την προβολή και το μάρκετινγκ της Βόρειας Ιρλχχνδίας στο εξωτερικό. 
ΣΕ ΤΟΠΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ LOCAL AUTHORITIES (Αρχές Τοπικής Αυτοδιοίκησης) 
Είναι χχρμόδιες γιχχ: 
τη δημιουργία τουριστικής υποδομής· 
την προβολή, χχνάπτυξη κχχι μχχρκετινγκ του τουρισμού στην περιοχή τους· 
τη χρηματοδότηχιη και λειτουργία κέντρχον παροχής τουριστικχόν πληροφοριών 
την χχνχ'χπτυξη του τουρισμού μέσχο του κχχτάλληλου σχεδιασμού-
την υποστήριξη τχον περιφερειχχκχόν τουριστικχόν ουμβουλίχον. 
TOURIST INFORMATION CENTRES (Κέντρα Τουριστικχόν ΙΙληροχροριχόν) 
(Χρημχχτοδοτούνται και διευθύνονται κατά κύριο λόγο από τις αρχές τοπικής 
αυτοδιοίκησης) 
Είναι αρμόδια για: 
χρηματοδοτούνται και διευΟύνοντχχι κχχτά κύριο λόγο από τις αρχές της τοπικής 
αυτοδιοίκησης-
την παρι>χιν τουριστικών πληροιρορίίόν-
τις υπηρεσίες κράτηχιης θέσεχον κχχι δχοματίχον-
τη συλλογή στοιχείχον στο πλαίσιο τχον κέντρχον τουριστικχόν πληροχροριχόν 
πχ)υ είνχχι χρήσιμα γιχχ τχχ περ^ερειακχ'χ τουριχιτικά συμβούλια και άλλους 
φορείς. 
Πνωμένο BHOUKIO 71 
* 
ΛΗΜΟΣΙΟΙ/ΙΑΙΩΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 
ΣΕ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ 11 REGIONAL TOURIST BOARDS (RTBs) FOR ENGLAND (II περιχρερειχχκά 
ΕΠΙΠΕΔΟ τουριχπικιχ συμβούλιχι για την Αγγλίχχ) 
Είναι αρμι>δια για: 
τ)|ν εκτέλεση προγραμμάτων εξ ονόματχ>ς του Αγγλικού Χ)ργανιομοή Τουριομοή 
την εκπροσώπηση'του ιδιωτικού τομέα και των οημητρόντων τιον άρχων 
ιππικής αηιοδιοίκηοης-
ι η διατήρησιι τοη δικτήοη ποη αποτελείται από 570 κέντρχι τχνηριστικχόν 
πληροχ|χ)ριιόν σε ολη τΐ) χχόρχι. 
32 AREA TOURIST BOARD FOR SCOTLAND (32 Τουριχπικά συμβχ)ύλια γιχχ τη 
Σκχοτία) (Εκπρχχκοπούν τα συμφέροντχι τχνη ιδιχοτικου τχ>μέχί κχχι τχον τχ)πικχόν 
αρχών) 
Είναι αρμχ')δια γιχχ: 
τη λειτουργία πρχ>γραμμχ'χτχον εξ ονόματος τοη Χ)ργανισμού Ίουρισμοή της 
Σκωτίχις-
την παροχή οημ|>οηλι ητικών υπηρεσιχον τουριστικού χαρχικτήρχι XJTOV τουριστικό 
τομέα κχχι την παρχ>χή πληρχ)Χ|χ>ριχί>ν στχ)υς τχ>υρίστες. 
ΣΕ ΤΟΠΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ TRAINING AND ENTERPRISE COUNCILS - TECs (Συμβούλια κατχ'χρτιχιης κχχι 
επιχειρήσεχον) 
(Στην Ουαλία και την Αγγλία) 
Χρηματχ)δοτχ)ύντχχι χχπό την κυβέρνηση. Στχχ διοικητικά συμβούλια τους 
εκπροχτωπείται ο τουριστικός τχ>μέας. 
Είναι αρμι')δια για: 
την πχχροχή πληροφοριών, συμβουλιόν και ηπηρεσκόν κχιτχ'ιρτισης χιτις MME· 
την επχχγγελματική τουριστική επιμόριρωοη που ολοκληρώνετχχι με τη χχ)ρήγηχιη 
τχ)ΐ' διπλχίιματχ)ς National Vocational Qualification (NVQS)· 
τις επχιχρές με τχχ περκρερειχχκιϊ τχ>ηριστικχ'χ συμβούλια. 
LOCAL ENTERPRISE COUNCILS - LECs (Τοπικά χιυμβούλια επιχειρήσεχον) 
Εχουν παρόμοιες χιρμχ)διχ')τητες με τχον προαναχρερόμενχον συμβχη'λίχον μχ'ννο χιτη 
Σκωτίχι. 
_ ΙΛΙΩΤ1ΚΟΣ ΤΟΜΚΛΣ 
ΣΕ ΕΘΝΙΚΟ ιΠΙΙΙΙΛΧ) BRITISH HOSPITALITY ASSOCIATION (Ένωση Βρετχινικής Ψιλχ)ξενίας) 
Εκπρχ)χ)ωπχ>ύντχχ» κυρίιος ξενοδοχεία, ε«ΠΊχιτχ'>ρια και εταιρείες τρο(|)οδχ)σίχ/.ς. 
ΙΙρχ')κειται για ένα καλχ'χ οργανωμένχ) όμιλο πχνυ ασκεί σημαντική επιρροή στη λήψη 
κυβερνητικών απο^/χοεων. Πρωτοοτχχτιί σε Οέμχχτχχ που αιρορχ)ύν την κατχ'χρτιστη 
και Τ)| βελτίωση τιον προτύπων. 
Πνωμίνο UuiriXiu 72 
(σε εθνικό επίπεδο) TOURISM SOCIETY (Τχ)υριστικός όμιλος) 
Συμμετέχχνυν οι κυριχ'ηερχη πχχρχ'χγχ)ντες της βρετχχνικχ>ύ τουριστικχ)ύ τομέχχ. 
Είνχχι αρμι')διος γιχχ: 
την χ'χσκηση πίεσης στην κυβέρνηση προκείμενοι' να πρχχοθήσει τις απόψεις του 
τουριστικού τομέα· 
τις διαβουλεύσεις με την κυβέρνηση ΤΧ'Μ)Ο σε επίσημο όσο και σε ανεπίσημο 
επίπεδο. 
την πρωτο|Ιουλία JICTOURS - που στοχεήει στη βελτίχοση τιον στχιτιοτικών που 
αχ|κ>ρούν Τ)| βιομηχανίχ/.. 
ASSOCIAI ΙΟΝ ()Ι· LARGE VISITOR ATTRACTIONS - ALVA (Ένωση των 
οπουδχχκ')τερων τουριστικχόν προχ>ρισ|ΐών) 
Εκπρχ)σωπεϊ τα. συμιρέροντχχ τχον σποηδαιότερχον τχ)υριστικχόν πρχ)χ)ρισμχόν τοί' 
Ηνωμένχη' Βχισιλείχ>υ στ)|ν κΐ'βέρν)|ση. 
ΣΕ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ 3 REGIONAL TOURIST COMPANIES FOR WALES (3 Περκρερειακές τχ)υριστικές 
ΕΠΙΠΕΔΟ εταιρείες γιχχ την Ουαλία) 
(Δημιουργήθηκε πρόσηκιτχχ απι'> χρχ>ρείς του ιδιωτικού τχηιέχι) 
Είνχχι αρμχ')διες για: 
τχ) συντχννισμό της τουριστικής δραστηριχ')τητχχς σε τχ)πικό επίπεδο· 
την εκπρχχκόπηση τχον σημιρερόντχον της τουριστικής βιομηχανίας. 
ΙΙνωμίνο Βαοίλιιο 73 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 4 
ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΩΝ ΠΟΣΩΝ ΠΟΥ ΠΡΟΒΛΕΠΟΝΤΑΙ ΓΙΑ ΤΟΝ 
ΤΟΥΡΙΣΜΟ ΣΤΟ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΠΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 1989-93 
ΧΩΡΑ 
ΕΛΛΑΛΛ 
ΙΣΠΑΝΙΑ 
ΓΑΛΛΙΑ 
ΙΡΛΑΝΔΙΑ 
ΙΤΑΛΙΑ 
ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ 
ΗΝΩΜΕΝΟ 
ΒΑΣΙΛΕΙΟ 
ΔΑΝΙΑ 
ΓΕΡΜΑΝΙΑ 
ΚΑΤΩ ΧΩΡΕΣ 
ΒΕΛΓΙΟ 
ΛΟΥΞΕΜ/ΡΓΟ 
ΣΥΝΟΛΟ Στόχος 1 (1989-
93) 
243,6 
182,0 
34,3 
188,6 
786,0 
203,0 
46,2 
-
-
-
-
-
1.683,7 Στόχος 2 (1989-
93)* 
-
-
44,1 
-
24,7 
-
173,9 
0,5 
5,7 
10,1 
12,9 
-
271,9 Στόχος 5 (1989-
93) 
-
17,68 
105,60 
-
51,20 
-
5,80 
-
-
9,00 
4,40 
0,40 
194,08 ΣΥΝΟΛΟ 
243,60 
199,68 
184,00 
188,60 
861,9 
203,00 
225,9 
0,50 
5,70 
19,10 
17,30 
0,40 
2.149,68 
Στόχος 2 (1992-1993) 156,2 εκατ. ECU 
74 
Συμφωνίες του 
Schengen και Σύμβαση 
εφαρμογής 
ΕΠ 
ΕΚ 
ΟΚΕ 
ENVIREG 
EUROSTAT 
ΕΤΠΑ 
ΕΓΤΠΕ 
FORCE 
ΕΚΤ 
IMPACT 
INTERREG 
ΕΕΕΚ 
LEADER 
LEONARDO 
ΟΟΣΑ 
ΠΟΤ 
OUVERTURE 
PACTE 
ΕΚ 
PETRA 
ΑΕγχΠ 
MME 
Πρύγραμμα-
Ε&Α 
RAPHAEL 
RECITE 
REGIS πλαίσιο ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ S 
ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ 
Συμφωνίες που υπεγράφησαν στις 14 Ιουνίου 1985 από τη 
Γερμανία, το Βέλγιο, τη Γαλλία, το Λουξεμβούργο και τις 
Κάτω Χώρες, σχετικά με τη βαθμιαία κατάργηση των ελέγχων 
στα κοινά σύνορα. Σύμβαση εφαρμογής της συμφωνίας του 
Schengen που υπεγράφη στις 12 Ιουνίου 1990 από τα ίδια 
κράτη μέλη. Η Ιταλία (27 Νοεμβρίου 1990) η Ισπανία και η 
Πορτογαλία (25 Ιουνίου 1991) και η Ελλάχνχ(6 Μαΐου 1992) 
προσχχόρηχταν διαδοχικά στις Συμχρχονίες και στη Σύμβαση 
εχραρμογής. 
Επιτροπή τχον Περκρερεκόν 
Ευρ< οπ<ίϊκές Κοινότητες 
Οικονομική και Κοινχονική Επιτροπή 
Νρόγραμμα περιχρερειχ*κ<ί)ν δράσεχχ>ν κοινοτικής 
πρχοτοβουλίας όσον αιρορά το περιβάλλον 
Στατιστική Υπηρεχτία τχον Ευρωπαϊκχόν Κοινοτήτων 
Ευρωπαϊκό Ταμείο Περ^ερειακής Ανάπτυξης 
Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Προσανατολισμού και 
Εγγυήσεων 
Κοινοτικό πρόγραμμαχ^ράσης για την ανάπτυξη της συνεχούς 
επαγγελματικής κατάρτισης 
Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο 
Σχέδιο δράσης για τη χ^ημιουργία αγοράς υπηρεσιών στον 
τομέα των πληροφοριχον 
Κοινοτική πρχοτοβουλία για τις παραμεθόριες περιοχές 
Επίσημη Εφημερίχ^α των Ευρχοπχχϊκχόν Κχ)ΐνοτήτχι)ν 
Κοινοτική πρωτοβουλία γιοι τη σύνδεση μεταξύ δράσεων 
ανάπτυξης της αγροτικής οικονομίας 
Πρόγραμμα δράσης γιχί την εχραρμογή της πολιτικής 
επαγγελματικής κχχτάρτισης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας 
Οργάνωση Οικονομικής Συνεργχχχιίχχς κχχι Ανάπτυξης 
Παγκόσμια Οργάνωση Τουρισμού 
Δίκτυο συνεργασίας με τις περιφέρειες της Ανατολικής 
Ευρώπης 
Πρόγραμμα ευρχοπαϊκής διασυνοριακής δράσης 
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 
Πρόγραμμα δράσης για την επαγγελματική κατάρτιση των 
νέων και την προετοιμασία τους για τη ζωή του ενηλίκου και 
την επαγγελματική ζωή 
Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν 
Μικρομεσαίες επιχειρήσεις 
Κοινοτικό πρόγραμμα δράσης για την έρευνα και την 
τεχνολογική ανάπτυξη 
Πρόγραμμα κοινοτικών ενεργειών στον τομέα της 
πολιτισμικής κληρονομιάς 
Κοινοτικό πρόγραμμα "περιφέρειες και πόλεις για την 
Ευρχόπη" 
Κοινοτική πρωτοβουλία όσον χχφορά τις ιδιαίτερα 
απομακρυσμένες περιφέρειες· (απομονωμένες περιφέρειες) 
75 
ISSN 0254-1483 
COM(95) 97 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 16 
Αριθ. καταλόγου : CB-CO-95-143-GR-C 
ISBN 92-77-87680-8 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Λουξεμβούργο 
%