Σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 287, παράγραφοι 1 και 4, της ΣΛΕΕ και των άρθρων 148, παράγραφος 1, και 162, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 966/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2012, σχετικά με τους δημοσιονομικούς κανόνες που εφαρμόζονται στον γενικό προϋπολογισμό της Ένωσης και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 1605/2002 του Συμβουλίου, καθώς και των άρθρων 43, 48 και 60 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 215/2008 του Συμβουλίου, της 18ης Φεβρουαρίου 2008, για τον δημοσιονομικό κανονισμό που εφαρμόζεται στο 10ο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης, όπως τροποποιήθηκε από τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 567/2014

το Ελεγκτικό Συνέδριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κατά τη συνεδρίασή του της 14 Ιουλίου 2016, ενέκρινε τις

ΕΤΗΣΙΕΣ ΕΚΘΕΣΕΙΣ

για το οικονομικό έτος 2015.

Οι εκθέσεις, συνoδευόμενες από τις απαντήσεις των οργάνων στις παρατηρήσεις τoυ Συνεδρίoυ, διαβιβάστηκαν στις αρμόδιες για τη χορήγηση απαλλαγής αρχές και στα λοιπά θεσμικά όργανα.

Τα Μέλη του Ελεγκτικού Συνεδρίου είναι:

Vítor Manuel da SILVA CALDEIRA (Πρόεδρος), Kersti KALJULAID, Karel PINXTEN, Henri GRETHEN, Szabolcs FAZAKAS, Louis GALEA, Ladislav BALKO, Λάζαρος Σ. ΛΑΖΑΡΟΥ, Hans Gustaf WESSBERG, Pietro RUSSO, Ville ITÄLÄ, Kevin CARDIFF, Baudilio TOMÉ MUGURUZA, Iliana IVANOVA, George PUFAN, Neven MATES, Alex BRENNINKMEIJER, Danièle LAMARQUE, Νικόλαος ΜΗΛΙΩΝΗΣ, Phil WYNN OWEN, Klaus-Heiner LEHNE, Oskar HERICS, Bettina JAKOBSEN, Janusz WOJCIECHOWSKI, Samo JEREB, Jan GREGOR, Mihails KOZLOVS, Rimantas ŠADŽIUS.

ΕΤΉΣΙΑ ΈΚΘΕΣΗ ΤΟΥ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟΫ ΣΥΝΕΔΡΊΟΥ ΣΧΕΤΙΚΆ ΜΕ ΤΗΝ ΕΚΤΈΛΕΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΎΠΟΛΟΓΙΣΜΟΫ

(2016/C 375/01)

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

(4) Παράρτημα C της Εγκυκλίου (Circular) αριθ. A-123 «Requirements for Effective Estimation and Remediation of Improper Payments».

Τα κριτήρια που εφαρμόζουμε για τον ποσοτικό προσδιορισμό των σφαλμάτων στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων περιγράφονται στο έγγραφο με τίτλο «Non-compliance with the rules on public procurement — types of irregularities and basis for quantification» (Μη συμμόρφωση με τους κανόνες περί δημόσιων συμβάσεων — Είδη παρατυπιών και βάση για τον ποσοτικό προσδιορισμό τους) (2) .

(37) Τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία ανάγονται στο τέλος του 2014 και περιλαμβάνονται στην έκθεση της Επιτροπής με τίτλο «Summary of data on the progress made in financing and implementing financial instruments reported by the managing authorities in accordance with Article 67(2)(j) of Regulation (EC) No 1083/2006» (Συνοπτική παρουσίαση των στοιχείων σχετικά με την πρόοδο που επιτεύχθηκε στη χρηματοδότηση και την υλοποίηση χρηματοοικονομικών μέσων, τα οποία υπέβαλαν οι διαχειριστικές αρχές σύμφωνα με το άρθρο 67, παράγραφος 2, στοιχείο ι), του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1083/2006)», του Σεπτεμβρίου του 2015.

(31) Πρόγραμμα της ΕΕ για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (Competitiveness of Enterprises and Small and Medium-sized Enterprises — COSME).

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

Επίτευξη αποτελεσμάτων από τον προϋπολογισμό της ΕΕ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝA

Εισαγωγή 3.1-3.5

Μέρος πρώτο — Πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» (2014-2020) 3.6-3.59

Ενότητα 1 — Οι συνδέσεις μεταξύ της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», των νέων προτεραιοτήτων της Επιτροπής και του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» δεν διευκολύνουν πάντοτε την εστίαση στις επιδόσεις και χρειάζεται να αποσαφηνιστούν 3.7-3.21

Ενότητα 2 — Συνέργειες και συμπληρωματικότητα με τα ΕΔΕΤ και τα εθνικά προγράμματα 3.22-3.23

Ενότητα 3 — Η λειτουργία του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» δεν θέτει συστηματικά στο επίκεντρο τις επιδόσεις 3.24-3.59

Μέρος δεύτερο — Ο σχεδιασμός και η κατάρτιση εκθέσεων σχετικά με τις επιδόσεις σε επίπεδο γενικής διεύθυνσης: η οικογένεια των «Φυσικών πόρων» 3.60-3.65

Μέρος τρίτο — Αποτελέσματα των ελέγχων επιδόσεων του Συνεδρίου 3.66-3.85

Ειδικές εκθέσεις του 2015 και άλλα προϊόντα σχετικά με τις επιδόσεις 3.66-3.77

Παρακολούθηση συστάσεων που έχουν διατυπωθεί σε ειδικές εκθέσεις 3.78-3.85

Συμπεράσματα και συστάσεις 3.86-3.95

Συμπεράσματα 3.86-3.93

Συστάσεις 3.94-3.95

Παράρτημα 3.1 — Ειδικές εκθέσεις που εγκρίθηκαν από το Ελεγκτικό Συνέδριο το 2015

Παράρτημα 3.2 — Παρακολούθηση προγενέστερων συστάσεων για ζητήματα επιδόσεων

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 3.1. Το παρόν κεφάλαιο πραγματεύεται το θέμα των επιδόσεων (βλέπε πλαίσιο 3.1 ). Αποτελεί συνέχεια της πρακτικής που καθιέρωσε το Συνέδριο το 2010, σύμφωνα με την οποία ένα κεφάλαιο της ετήσιας έκθεσης αφιερώνεται στην αξιολόγηση διαφόρων πτυχών των συστημάτων που έχει θεσπίσει η Επιτροπή προκειμένου να διασφαλίζει ότι τα κεφάλαια της ΕΕ δαπανώνται ορθά, και όχι απλώς σύμφωνα με τη σχετική νομοθεσία. 3.2. Από το 2010 αναλύουμε την αυτοαξιολόγηση της Επιτροπής όσον αφορά τις επιδόσεις της, όπως αυτή παρουσιάζεται στις ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων επιλεγμένων γενικών διευθυντών της Επιτροπής, και εξετάζουμε ορισμένα από τα θέματα που αποτέλεσαν αντικείμενο ειδικών εκθέσεων σχετικά με τον έλεγχο επιδόσεων κατά τη διάρκεια του έτους. Έχουμε επίσης αναλύσει άλλα στοιχεία σχετικά με τις επιδόσεις, όπως τα σχέδια διαχείρισης επιλεγμένων γενικών διευθύνσεων (ΓΔ) και τις εκθέσεις που υποβάλλει η Επιτροπή στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, συμπεριλαμβανομένων των πρώτων «εκθέσεων αξιολόγησής» της (1). Πλαίσιο 3.1 — Οι επιδόσεις στην ΕΕ Οι επιδόσεις στην ΕΕ αξιολογούνται βάσει των αρχών της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης (οικονομία, αποδοτικότητα και αποτελεσματικότητα) (2) και καλύπτουν τα εξής: α) εισροές — τα οικονομικά, ανθρώπινα, υλικά, οργανωτικά ή ρυθμιστικά μέσα που είναι αναγκαία για την υλοποίηση του προγράμματος· β) εκροές — τα παραδοτέα του προγράμματος· γ) αποτελέσματα — οι άμεσες επιδράσεις του προγράμματος στους άμεσους παραλήπτες ή αποδέκτες· δ) αντίκτυπος — μακροπρόθεσμες αλλαγές στην κοινωνία, οι οποίες μπορούν, εν μέρει τουλάχιστον, να αποδοθούν στη δράση της ΕΕ. 3.3. Στο αντίστοιχο κεφάλαιο της ετήσιας έκθεσης του προηγούμενου έτους, εξετάσαμε όλως ιδιαιτέρως τη μακροπρόθεσμη στρατηγική της ΕΕ, τη στρατηγική «Ευρώπη 2020». Εξετάσαμε την υψηλού επιπέδου παρακολούθηση και κατάρτιση εκθέσεων από την ΕΕ σχετικά με την εν λόγω στρατηγική και, όσον αφορά τα ευρωπαϊκά διαρθρωτικά και επενδυτικά ταμεία (3) (ΕΔΕΤ), την επίδραση της στρατηγικής στις συμφωνίες εταιρικής σχέσης και τα προγράμματα χρηματοδότησης που αποτελούν προϊόν αμοιβαίας συμφωνίας της Επιτροπής και των κρατών μελών. Όσον αφορά το υπό εξέταση έτος, με αντικείμενο το ίδιο θέμα εστιάζουμε στις επιδόσεις της Επιτροπής στο πλαίσιο του «Ορίζοντας 2020», του προγράμματός της για την έρευνα και την καινοτομία και, όπως θα αναλυθεί στη συνέχεια, ενός πολύ σημαντικού στοιχείου του προϋπολογισμού της ΕΕ. 3.4. Το παρόν κεφάλαιο περιλαμβάνει τρία μέρη. Το πρώτο ασχολείται με τις επιδόσεις του προγράμματος «Ορίζοντας 2020». Στα άλλα δύο μέρη εξετάζονται ζητήματα με τα οποία ασχοληθήκαμε και σε εκθέσεις προηγούμενων ετών: ο βαθμός στον οποίο οι γενικοί διευθυντές της Επιτροπής εντάσσουν τις επιδόσεις στα κύρια έγγραφα ετήσιου προγραμματισμού και τις εκθέσεις που καταρτίζουν, καθώς και ορισμένα από τα σημαντικότερα θέματα που προέκυψαν από τις ειδικές εκθέσεις μας του 2015, συμπεριλαμβανομένης της συνέχειας που δόθηκε σε δείγμα συστάσεων που είχαν διατυπωθεί σε παλαιότερες ειδικές εκθέσεις. Επίσης, για πρώτη φορά, εξετάζονται οι απαντήσεις των κρατών μελών σε έρευνα που διενεργήσαμε σχετικά με τη συνέχεια που δόθηκε στις συστάσεις μας. 3.5. Στην ετήσια έκθεση για το οικονομικό έτος 2014, αναφέρουμε ότι, βάσει πληροφοριών που διαβίβασε η Επιτροπή, η ενδιάμεση επανεξέταση της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» που θα έπρεπε να έχει παρουσιαστεί στο Συμβούλιο τον Μάρτιο του 2015 αναβλήθηκε για τις αρχές του 2016 (4). Τον Ιούνιο του 2016 η Επιτροπή μάς ενημέρωσε ότι η ενδιάμεση επανεξέταση είχε ολοκληρωθεί και ότι δεν επρόκειτο να παρουσιαστεί κάποιο επίσημο έγγραφο με τα σχετικά συμπεράσματα της επανεξέτασης. Ως εκ τούτου, δεν είμαστε σε θέση να εξετάσουμε στο παρόν κεφάλαιο τον τρόπο με τον οποίο διεξήχθη η διαδικασία επανεξέτασης. Ενδέχεται, ωστόσο, να επανέλθουμε στο θέμα αυτό σε μελλοντικές εκθέσεις. ΜEΡΟΣ ΠΡΩΤΟ — ΠΡOΓΡΑΜΜΑ «ΟΡIΖΟΝΤΑΣ 2020» (2014-2020) 3.6. Η ανάλυσή μας σχετικά με το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» αποτελείται από τρεις ενότητες. Στην πρώτη παρουσιάζονται τα κύρια χαρακτηριστικά του προγράμματος και εξετάζεται το στρατηγικό πλαίσιο εντός του οποίου υλοποιείται, ιδίως δε η σύνδεσή του με άλλες στρατηγικές της ΕΕ. Στη δεύτερη εξετάζονται τα πλεονεκτήματα και οι δυνητικοί κίνδυνοι από τον συνδυασμό των δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας. Τέλος, αναλύουμε αν στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» δίδεται έμφαση στις επιδόσεις. Ενότητα 1 — Οι συνδέσεις μεταξύ της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», των νέων προτεραιοτήτων της Επιτροπής και του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» δεν διευκολύνουν πάντοτε την εστίαση στις επιδόσεις και χρειάζεται να αποσαφηνιστούν «Ευρώπη 2020» και «Ορίζοντας 2020» 3.7. Η στρατηγική «Ευρώπη 2020» είναι η δεκαετής στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την απασχόληση και την ανάπτυξη. Δρομολογήθηκε το 2010 με σκοπό τη δημιουργία των συνθηκών για έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη. Η ευθύνη για την υλοποίηση της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» επιμερίζεται μεταξύ της ΕΕ και των 28 κρατών μελών της. Επομένως, κάθε κράτος μέλος έχει εθνικούς στόχους που απηχούν τις ιδιαίτερες συνθήκες του και αντιστοιχούν σε καθέναν από τους πέντε πρωταρχικούς στόχους (5) της στρατηγικής. 3.8. Ο προϋπολογισμός του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» για την περίοδο 2014-2020 προσεγγίζει τα 75 δισεκατομμύρια ευρώ. Αποτελεί το πρόγραμμα της ΕΕ για τη στήριξη της έρευνας και της καινοτομίας, γενικός στόχος του οποίου είναι να συμβάλει «στην οικοδόμηση μιας κοινωνίας και μιας οικονομίας που βασίζονται στη γνώση και την καινοτομία σε ολόκληρη την Ένωση» (6). Στηρίζει την υλοποίηση της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» και την επίτευξη του στόχου της ΕΕ για δημιουργία Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας (ΕΧΕ) (7). Συνενώνει προηγουμένως διακριτά προγράμματα δαπανών για τη στήριξη της έρευνας και της καινοτομίας (8). 3.9. Η χρηματοδότηση λαμβάνει ως επί το πλείστον τη μορφή επιχορηγήσεων, μολονότι παρέχεται επίσης πρόσβαση σε άλλες μορφές χρηματοδότησης, όπως τα χρηματοοικονομικά μέσα. Η Επιτροπή διαχειρίζεται την πλειονότητα των δαπανών του προγράμματος «Ορίζοντας 2020», είτε αυτή καθαυτήν είτε μέσω οργανισμών και άλλων οργάνων. Δικαιούχοι του «Ορίζοντας 2020» είναι ιδιώτες, ομάδες, πανεπιστήμια, ερευνητικά ιδρύματα, ΜΜΕ και μεγαλύτερες εταιρείες από την ΕΕ και τρίτες χώρες. Πολλά από τα χρηματοδοτούμενα έργα είναι συνεργατικά. 3.10. Στο πλαίσιο 3.2 παρουσιάζεται η διάρθρωση του προγράμματος «Ορίζοντας 2020». Ο γενικός στόχος μεταφράζεται σε τρεις προτεραιότητες (1. Επιστήμη αριστείας,·2. Βιομηχανική υπεροχή και 3. Κοινωνικές προκλήσεις). Οι εν λόγω προτεραιότητες επιδιώκονται μέσω 14 «ειδικών στόχων», που συμπληρώνονται από τις αδρές γραμμές των δραστηριοτήτων που εξειδικεύουν το επιστημονικό και τεχνολογικό περιεχόμενό τους. Ο γενικός στόχος επιδιώκεται ακόμη μέσω δύο ειδικών στόχων («Εξάπλωση της αριστείας και διεύρυνση της συμμετοχής» και «Η επιστήμη με την κοινωνία και για την κοινωνία»), ενώ δύο άλλοι οργανισμοί, το JRC και το ΕΙΤ συμβάλλουν επίσης στην επίτευξη του γενικού στόχου και των προτεραιοτήτων, επιδιώκοντας τους δικούς τους ειδικούς στόχους. Το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» περιλαμβάνει επίσης πρόσθετα ερευνητικά μέτρα, όπως τη δράση «Eπιτάχυνση της καινοτομίας» για την προαγωγή δραστηριοτήτων καινοτομίας που παρακολουθούν την αγορά. Πλαίσιο 3.2 — Η διάρθρωση του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Οι συνδέσεις υψηλού επιπέδου μεταξύ του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» και της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» πρέπει να ενισχυθούν ώστε να διευκολύνουν τη μεγαλύτερη εστίαση στις επιδόσεις 3.11. Σύμφωνα με τη νομοθεσία, το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» διαθέτει τρεις δείκτες επιδόσεων για την αξιολόγηση της προόδου προς την επίτευξη του γενικού στόχου του: α) τον δείκτη έντασης έρευνας και ανάπτυξης, σύμφωνα με τον οποίο οι επενδύσεις πρέπει να αντιστοιχούν στο 3 % τουλάχιστον του ΑΕγχΠ έως το 2020, αντανακλώντας έναν από τους πέντε πρωταρχικούς στόχους της στρατηγικής «Ευρώπη 2020»· β) τον δείκτη παραγόμενης καινοτομίας· γ) το ποσοστό των ερευνητών σε σχέση με τον ενεργό πληθυσμό (9). Ο δείκτης αυτός δεν συνδέεται άμεσα με τους πρωταρχικούς στόχους της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». 3.12. Ο δείκτης του 3 % μετρά την εισροή κεφαλαίων στην έρευνα και την ανάπτυξη. Δεν σχεδιάστηκε με σκοπό να μετράει εκροές, αποτελέσματα ή τον αντίκτυπο. Με το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» εισάγεται για πρώτη φορά στη νομοθεσία η απαίτηση οι ιδιωτικές επενδύσεις (κατ’ αντιδιαστολή προς τις δημόσιες) για την έρευνα και την ανάπτυξη να αναλογούν στα δύο τρίτα των συνολικών επενδύσεων (10). Σε σχέση με τις εν λόγω τιμές-στόχους, το 2014 οι συνολικές επενδύσεις στην Ευρώπη υπερέβησαν ελαφρώς το 2 % του ΑΕγχΠ, με τον ιδιωτικό τομέα να αντιπροσωπεύει περίπου το 64 % του ποσοστού αυτού. Συγκριτικά, τα αντίστοιχα ποσοστά για τις ΗΠΑ ήταν 2,8 % το 2012, για την Ιαπωνία 3,5 % και για τη Νότια Κορέα 4,2 % το 2013. 3.12. Αν και ο δείκτης έντασης έρευνας και ανάπτυξης του 3 % μετρά την εισροή κεφαλαίων στον τομέα της έρευνας και ανάπτυξης, αντικατοπτρίζει επίσης την αποτελεσματικότητα των μέτρων πολιτικής που λαμβάνονται με στόχο τη δημιουργία των προϋποθέσεων για την ανάπτυξη μιας επιστημονικής βάσης υψηλής ποιότητας στα κράτη μέλη και τη βελτίωση των συνθηκών πλαισίου για την έρευνα και την καινοτομία στον ιδιωτικό τομέα. 3.13. Το μερίδιο συνεισφοράς των δαπανών του «Ορίζοντας 2020» στον στόχο είναι σχετικά μικρό. Εθεωρείτο πάντοτε δεδομένο ότι το μεγαλύτερο μέρος των κεφαλαίων στον τομέα αυτό θα προερχόταν από τα κράτη μέλη. Το 2014, πρώτο έτος υλοποίησης του προγράμματος, οι δαπάνες των θεσμικών οργάνων της ΕΕ στο πλαίσιο του «Ορίζοντας 2020» αντιστοιχούσαν σε κατά τι λιγότερο του 10 % του συνόλου των δημόσιων προϋπολογισμών για Ε&Α. Στην ετήσια έκθεση του προηγούμενου έτους επισημάναμε ότι η επίτευξη του συνόλου των εθνικών στόχων όσον αφορά την έρευνα και ανάπτυξη θα οδηγούσε έως το 2020 σε επενδύσεις οι οποίες θα αντιστοιχούσαν στο 2,6 % του ΑΕγχΠ, ποσοστό που υπολείπεται αρκετά της τιμής-στόχου του 3 % (11). 3.13. Στον τομέα της έρευνας, καθώς και στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζοντας 2020», καταβάλλονται προσπάθειες για τον συντονισμό και την αύξηση των επενδύσεων των κρατών μελών σε έρευνα και καινοτομία, και για την ανάπτυξη συνθηκών πλαισίου που θα επιτρέψουν την άνθηση της καινοτομίας στον ιδιωτικό τομέα (ανοικτή καινοτομία). Αυτό θα συμβάλει καίρια στην εξάλειψη του χάσματος καινοτομίας που υφίσταται μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των βασικών ανταγωνιστών της. Η ενίσχυση του αντικτύπου και της επιστήμης αριστείας μέσω της δημοσιότητας (ανοικτή επιστήμη) και της ψηφιακής ενιαίας αγοράς, η ενσωμάτωση των ψηφιακών τεχνολογιών στις μεγάλες κοινωνικές προκλήσεις, η υλοποίηση των πτυχών της ενεργειακής ένωσης που σχετίζονται με την έρευνα, την καινοτομία και την ανταγωνιστικότητα, σε συνδυασμό με μια μακρόπνοη πολιτική στον τομέα της κλιματικής αλλαγής, καθώς και η ανάδειξη της Ευρώπης, μέσα από την αξιοποίηση των πλεονεκτημάτων της στην επιστήμη και την τεχνολογία, σε πόλο παγκόσμιου κύρους (ανοικτό στον κόσμο) αποτελούν επίσης βασικούς στόχους της πολιτικής στον τομέα της έρευνας. Οι επενδύσεις σε έρευνα και ανάπτυξη από τα προγράμματα της πολιτικής για τη συνοχή κατά την περίοδο 2007-2013 συνέβαλαν επίσης στην πρόοδο ως προς την επίτευξη του στόχου του 3 %. Η συμβολή αυτή συνεχίζεται κατά την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020 χάρη στη θεματική συγκέντρωση του ΕΤΠΑ και αναμένεται να ενισχύσει το αντίκτυπο και τη μόχλευσή του χάρη στην προϋπόθεση της «έξυπνης εξειδίκευσης» για την έρευνα και ανάπτυξη. Η συμβολή του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» στην υλοποίηση της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» ενισχύεται από την αλληλεπίδραση με άλλες δράσεις σε επίπεδο ΕΕ και σε εθνικό επίπεδο. 3.14. Ο δεύτερος δείκτης επιδόσεων του προγράμματος «Ορίζοντας 2020», ο οποίος αφορά την καινοτομία, είναι σύνθετος δείκτης εκροών. Αρχικά αναπτύχθηκε για την εμβληματική πρωτοβουλία της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» με τίτλο «Ένωση Καινοτομίας» (12). Λαμβάνει υπόψη πληροφορίες σχετικά με τέσσερα στοιχεία: διπλώματα ευρεσιτεχνίας, απασχόληση σε δραστηριότητες υψηλής έντασης γνώσεων, ανταγωνιστικότητα αγαθών και υπηρεσιών υψηλής έντασης γνώσεων και απασχόληση στις ταχέως αναπτυσσόμενες επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε καινοτόμους τομείς. Η χρηματοδοτούμενη από την ΕΕ ερευνητική ομάδα σχετικά με τους σύνθετους δείκτες (Composite Indicators Research Group) επεσήμανε ότι οι δείκτες αυτού του είδους, οι οποίοι βασίζονται σε επιμέρους δείκτες χωρίς ουσιαστική κοινή μονάδα μέτρησης και χωρίς προφανή μέθοδο στάθμισης, εμφανίζουν πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα. Ειδικότερα, μολονότι παρουσιάζουν τη γενικότερη εικόνα, υπάρχει κίνδυνος, εάν εξεταστούν μεμονωμένα, να οδηγήσουν στην εξαγωγή υπεραπλουστευμένων συμπερασμάτων πολιτικής. Επομένως, πρέπει να χρησιμοποιούνται σε συνδυασμό με τους επιμέρους δείκτες. Η Επιτροπή παρουσίασε στοιχεία σχετικά με τον συγκεκριμένο δείκτη και τους επιμέρους δείκτες τον Μάρτιο του 2016 (13). 3.15. Ο δείκτης παραγόμενης καινοτομίας έχει το πλεονέκτημα ότι εστιάζει στη δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών για την καινοτομία και παρέχει τη δυνατότητα μέτρησης της προόδου στον τομέα της καινοτομίας στο επίπεδο της οικονομίας της ΕΕ. Ωστόσο, εμφανίζει σειρά αδυναμιών που περιορίζουν τη χρησιμότητά του όσον αφορά την παρακολούθηση της συμβολής του «Ορίζοντας 2020» προς την επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020»: 3.15. — Η Επιτροπή δεν έχει ορίσει ακόμη ποσοτικώς προσδιορισμένη τιμή-στόχο προς επίτευξη εντός συγκεκριμένης προθεσμίας (14). — Για να έχει ένας ποσοτικός στόχος αντίκτυπο στη χάραξη των πολιτικών και να συμβάλει στην επίτευξη προόδου, η καθορισμένη τιμή-στόχος πρέπει να έχει συναινετικό χαρακτήρα, να αιτιολογείται με βάση τα πραγματικά στοιχεία και τη συγκριτική ανάλυση και να είναι εύκολο να κατανοηθεί και να διαδοθεί. Αυτό είναι πιο δύσκολο να επιτευχθεί στην περίπτωση των σύνθετων δεικτών, όπως ο δείκτης παραγόμενης καινοτομίας, καθώς οι συνοπτικές τελικές τιμές τους έχουν εκ φύσεως αφηρημένο χαρακτήρα. Έτσι, οι σύνθετοι δείκτες συνήθως δεν συνοδεύονται από επίπεδα τιμών-στόχων. Ένα άλλο σχετικό παράδειγμα είναι ο συνοπτικός δείκτης καινοτομίας του πίνακα αποτελεσμάτων για την ένωση καινοτομίας, ο οποίος επίσης δεν συνοδεύεται από επίπεδο τιμών-στόχων, αλλά έχει σαφή αντίκτυπο στην πολιτική που χαράσσουν τα κράτη μέλη. Επίσης, τα διαθέσιμα στοιχεία για τη διαχρονική εξέλιξη ορισμένων από τους επιμέρους δείκτες εξακολουθούν να είναι πολύ βραχυχρόνια για τον προσδιορισμό των γραμμών τάσης και τον καθορισμό ουσιαστικών επιπέδων τιμών-στόχων σε επίπεδο ΕΕ (ο δείκτης για τις επιχειρήσεις υψηλής ανάπτυξης βασίστηκε σε μια νέα συλλογή στοιχείων της Eurostat). Επιπλέον, ο καθορισμός ενός επίπεδου τιμών-στόχων σε επίπεδο ΕΕ θα απαιτούσε συγκριτική ανάλυση σε σχέση με τις επιδόσεις χωρών εκτός της ΕΕ και αυτό δεν ήταν εφικτό την εποχή που εφαρμόστηκε ο δείκτης. — Η Επιτροπή δεν τον έχει μεταφράσει σε τιμές-στόχους σε εθνικό επίπεδο, κατά τρόπον ώστε να λαμβάνεται υπόψη η κατάσταση σε κάθε κράτος μέλος, όπως συνιστούν οι ειδικοί στον τομέα για τους δείκτες που μετρούν την καινοτομία (15). — Ο στόχος της έντασης έρευνας ορίζεται από το κράτος μέλος και ο δείκτης παραγόμενης καινοτομίας έρχεται να τον συμπληρώσει δίνοντας την εικόνα της πολιτικής όσον αφορά την παραγόμενη καινοτομία. Τα διαφορετικά αυτά στοιχεία πρέπει να εξετάζονται συνδυαστικά. 3.16. Οι ειδικοί στόχοι που ορίζονται στο πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» αποτελούν το επόμενο επίπεδο στην ιεραρχία των στόχων για τους οποίους δημιουργήθηκαν συνδέσεις με τη στρατηγική «Ευρώπη 2020». Το μεγαλύτερο κονδύλιο (38 %) του προϋπολογισμού του «Ορίζοντας 2020» διατίθεται στην προτεραιότητα «Κοινωνικές προκλήσεις», που σχεδιάστηκε κατά τρόπον ώστε να ανταποκρίνεται στις προτεραιότητες πολιτικής της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». 3.17. Σε πολλές περιπτώσεις, η περιγραφή των ειδικών στόχων παραπέμπει στις εμβληματικές πρωτοβουλίες τις οποίες σχεδιάστηκαν να στηρίξουν. Ωστόσο, μολονότι αποτελούν χρήσιμη ένδειξη της γενικής σχέσης μεταξύ του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» και της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», στα χαμηλότερα επίπεδα δεν μεταφράζονται σε πιο συγκεκριμένες και επιχειρησιακές συνδέσεις που θα μπορούσαν να αποτελέσουν τη βάση για την παρακολούθηση και τη γνωστοποίηση στοιχείων σχετικά με τη συμβολή του «Ορίζοντας 2020» στις επιμέρους εμβληματικές πρωτοβουλίες και, συνεπώς, στην υλοποίηση της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». 3.17. Για την κατάρτιση του προϋπολογισμού, η συμβολή του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» σε κάθε εμβληματική πρωτοβουλία ορίζεται στη δήλωση προγράμματος του «Ορίζοντας 2020» σε ετήσια βάση, σύμφωνα με μεθοδολογία που αναπτύχθηκε κατά την έναρξη του προγράμματος. Οι συνδέσεις μεταξύ, αφενός, των 10 πολιτικών προτεραιοτήτων της Επιτροπής και, αφετέρου, της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» και του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» χρειάζονται περαιτέρω αποσαφήνιση 3.18. Το 2013, στο πλαίσιο του κανονισμού για τη θέσπιση του προγράμματος «Ορίζοντας 2020», ορίστηκαν προτεραιότητες, καθώς και γενικοί και ειδικοί στόχοι για την περίοδο 2014-2020. Οι εν λόγω προτεραιότητες και στόχοι σχεδιάστηκαν κατά τρόπον ώστε να συμβαδίζουν με τη στρατηγική «Ευρώπη 2020» και να συμβάλλουν στην υλοποίησή της (16). Προς το τέλος του 2014 η τρέχουσα Επιτροπή έθεσε 10 προτεραιότητες για τη θητεία της, που καλύπτει την περίοδο 2014-2019 (17). Μολονότι οι προτεραιότητες αυτές αφορούν ορισμένους νέους τομείς (όπως η συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών με τις Ηνωμένες Πολιτείες), υπάρχουν σημαντικές αλληλοεπικαλύψεις, όπως είναι αναμενόμενο, με τη στρατηγική «Ευρώπη 2020», συμπεριλαμβανομένων των πρωταρχικών στόχων και των εμβληματικών πρωτοβουλιών της. Παραδείγματος χάριν, η απασχόληση και η κλιματική αλλαγή είναι ζητήματα που καταλαμβάνουν σημαντική θέση τόσο στις προτεραιότητες της Επιτροπής όσο και στην εν λόγω στρατηγική. Παρά τις μεταξύ τους αλληλοεπικαλύψεις και τη συμπληρωματικότητα, δεν ήταν εύκολο να διαπιστωθεί ο βαθμός στον οποίο οι δέκα πολιτικές προτεραιότητες συνιστούν μια διακριτή νέα προσέγγιση της Επιτροπής ή ένα νέο μέσο υλοποίησης της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» στο πλαίσιο των εργασιών της. 3.18. Η στρατηγική «Ευρώπη 2020» είναι η δεκαετής στρατηγική ανάπτυξης για την ΕΕ και σε επίπεδο ΕΕ. Σε συμφωνία με τη στρατηγική «Ευρώπη 2020», οι δέκα πολιτικές προτεραιότητες της Επιτροπής παρέχουν ένα σαφές και εστιασμένο θεματολόγιο/στρατηγική για τις δραστηριότητες της Επιτροπής εν όψει της υλοποίησης της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» και είναι απολύτως συμβατές με τους συνολικούς στόχους της εν λόγω στρατηγικής. Ταυτόχρονα, ενισχύουν τη σαφήνεια και την εστίαση της συνολικής πολιτικής στρατηγικής της Επιτροπής, λαμβάνοντας υπόψη τις πρόσφατες εξελίξεις. Για παράδειγμα, μετά τη θέσπιση της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», η ΕΕ βίωσε εθνικές κρίσεις χρέους, αυξανόμενα δημόσια ελλείμματα, τον πόλεμο στην Ουκρανία και τη Συρία, τις μαζικές μεταναστευτικές ροές προς την Ευρώπη και τη συμφωνία για την κλιματική αλλαγή στη Διάσκεψη του Παρισιού (COP 21). Οι δέκα πολιτικές προτεραιότητες παρουσιάστηκαν επίσης στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και στο Συμβούλιο κατά τον διορισμό της νέας Επιτροπής. Οι προτεραιότητες παίρνουν τη σκυτάλη, ως στόχοι και δείκτες, από τους στόχους και τους δείκτες της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». 3.19. Είναι φυσιολογικό να μεταβάλλονται οι στρατηγικές προτεραιότητες καθώς αλλάζουν οι συνθήκες. Ωστόσο, όπως επεσήμανε η Υπηρεσία Εσωτερικού Λογιστικού Ελέγχου της Επιτροπής, μολονότι υπάρχει κοινό έδαφος μεταξύ των δύο στρατηγικών, μέχρι στιγμής η Επιτροπή δεν έχει καταγράψει τα σημεία στα οποία υπάρχει αντιστοιχία ανάμεσά τους. Κατά την άποψή μας, εφόσον η σύνδεση μεταξύ των δύο στρατηγικών δεν έχει αποσαφηνιστεί, συνυπάρχουν και χρησιμοποιούνται για διαφορετικούς σκοπούς: 3.19. Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι προτεραιότητές της παρέχουν ένα σαφές και εστιασμένο θεματολόγιο πολιτικής για την Επιτροπή το οποίο είναι συμβατό με τη στρατηγική «Ευρώπη 2020» για την Ευρωπαϊκή Ένωση συνολικά. Ως τέτοιες, χρησιμοποιούνται, όπως είναι φυσικό, για διάφορους σκοπούς. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι χαρακτηρίζονται με οποιονδήποτε τρόπο από έλλειψη συνέπειας ή συνοχής· απεναντίας, είναι απολύτως συμπληρωματικές. Η Επιτροπή παραπέμπει επίσης στην απάντησή της στο σημείο 3.18. — Η κατανομή των κεφαλαίων του προϋπολογισμού της ΕΕ σε προγράμματα δαπανών (όπως το «Ορίζοντας 2020») βασίζεται, μεταξύ άλλων, στη συμβολή τους στην επίτευξη των πρωταρχικών στόχων και την υλοποίηση των εμβληματικών προτεραιοτήτων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Η παρακολούθηση και η αξιολόγηση των προγραμμάτων δαπανών βασίζονται επίσης σε στόχους που σχεδιάστηκαν ώστε να αντικατοπτρίζουν τη στρατηγική «Ευρώπη 2020». — Όσον αφορά το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020», αυτό εφαρμόστηκε στα πρώτα προγράμματα εργασίας, για την περίοδο 2014-2015. Για το υπόλοιπο της διάρκειας του προγράμματος, τα προγράμματα εργασίας και ο προϋπολογισμός για τα επιμέρους στοιχεία του προγράμματος εργασίας θα επηρεάζονται όλο και περισσότερο από τις πολιτικές προτεραιότητες που έχουν καθοριστεί από την τρέχουσα Επιτροπή ως απάντηση στο αναδυόμενο πολιτικό, οικονομικό και τεχνολογικό πλαίσιο. — Το ετήσιο πρόγραμμα εργασίας της Επιτροπής επικεντρώνεται πλέον στις 10 πολιτικές προτεραιότητες. Αρχής γενομένης από το 2016, η Επιτροπή καθιέρωσε νέα μέθοδο στρατηγικού σχεδιασμού, βάσει της οποίας οι γενικές διευθύνσεις οφείλουν να καταρτίζουν πενταετή στρατηγικά σχέδια, βασισμένα επίσης στις 10 πολιτικές προτεραιότητες. Τα πενταετή στρατηγικά σχέδια θα αποτελούν την αφετηρία για την κατάρτιση ετήσιων σχεδίων διαχείρισης για την εκτέλεση των καθηκόντων των γενικών διευθύνσεων (συμπεριλαμβανομένης της εκτέλεσης προγραμμάτων δαπανών όπως το «Ορίζοντας 2020»). Δεδομένου ότι τα στοιχεία που παρουσιάζονται στις ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων συνδέονται στενά με τα σχέδια διαχείρισης, είναι επίσης αναμενόμενο ότι από το 2016 οι ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων θα αναφέρονται κατά κύριο λόγο στις 10 πολιτικές προτεραιότητες. — Το ετήσιο πρόγραμμα εργασίας της Επιτροπής περιλαμβάνει τις ενέργειες στις οποίες θα προβεί η Επιτροπή προκειμένου να συνδράμει στην επίτευξη των πολιτικών προτεραιοτήτων και να συμβάλει στην επιτυχή υλοποίηση της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Τα νέα πολυετή στρατηγικά σχέδια που εκπονήθηκαν για κάθε υπηρεσία της Επιτροπής έχουν ως άξονα τις δέκα πολιτικές προτεραιότητες, οι οποίες εκφράζονται ως γενικοί στόχοι. Στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας, δόθηκαν οδηγίες στις ΓΔ να εξηγήσουν με ποιον τρόπο οι δραστηριότητές τους συμβάλλουν στην υλοποίηση της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Προς διευκόλυνση αυτής της διαδικασίας, οι πρωταρχικοί στόχοι της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» εμφανίζονται ως δείκτες αντικτύπου που συνδέονται με τους αντίστοιχους γενικούς στόχους. Τα συνοδευτικά ετήσια διαχειριστικά σχέδια ορίζουν τις προγραμματιζόμενες εκροές για κάθε υπηρεσία και τον τρόπο με τον οποίο συμβάλλουν στους στόχους. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής θα κάνουν απολογισμό των επιτευγμάτων τους στις ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων τους, οι οποίες πρέπει να υιοθετούν τη δομή των στρατηγικών και διαχειριστικών σχεδίων. Ωστόσο, η Επιτροπή θα συνεχίσει να καταγράφει την πρόοδο που σημειώνεται στην επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» στο πλαίσιο της διαδικασίας του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, και τη συνεισφορά του προϋπολογισμού στη στρατηγική «Ευρώπη 2020» στην ετήσια έκθεση διαχείρισης και επιδόσεων. 3.20. Όσον αφορά το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020», αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα το νομικό πλαίσιο και τα κονδύλια που διατίθενται από τον προϋπολογισμό να αντικατοπτρίζουν τη στρατηγική «Ευρώπη 2020», ενώ οι αρμόδιες για την υλοποίηση του «Ορίζοντας 2020» υπηρεσίες της Επιτροπής να επανεστιάσουν τον στρατηγικό σχεδιασμό τους και τους μηχανισμούς διαχείρισης στις 10 πολιτικές προτεραιότητες. Παραδείγματος χάριν, οι βασικές προτεραιότητες που πρέπει να αναπτυχθούν στο πλαίσιο των προγραμμάτων εργασίας του 2016 και του 2017 βασίζονται σε επτά εκ των 10 τομέων πολιτικής του θεματολογίου της νέας Επιτροπής. Υπό τις συνθήκες αυτές, δεν είναι σαφές ποιους στρατηγικούς στόχους θα επιδιώκει το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020». Η ΓΔ Έρευνας και Καινοτομίας προσδιόρισε τέσσερις πολιτικές προτεραιότητες στις οποίες μπορεί να συμβάλει (18). Ωστόσο, η επιδίωξη των εν λόγω προτεραιοτήτων θα καταστήσει αναγκαία την επανεστίαση των δραστηριοτήτων σε σχέση με τους αρχικούς στόχους που προβλέπονται στη νομοθεσία για το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020». 3.20. Η Επιτροπή θεωρεί ότι δεν υπάρχει ασάφεια ως προς το ποιοι είναι οι στρατηγικοί στόχοι στους οποίους πρέπει να εστιάσει το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020». Οι εν λόγω στόχοι ταυτίζονται με τους στόχους της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», όπως ορίζονται στη νομική βάση. Οι 10 πολιτικές προτεραιότητες χρησιμοποιούνται προκειμένου να εξεταστεί πώς μπορεί η Επιτροπή να συμβάλει κατά τον καλύτερο τρόπο στην επίτευξη των προτεραιοτήτων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Για παράδειγμα, η υλοποίηση της στρατηγικής για την ψηφιακή ενιαία αγορά θα επισύρει την επικαιροποίηση των προτεραιοτήτων του προγράμματος εργασίας 2017-2018 της συνιστώσας ΤΠΕ του προγράμματος «Ορίζοντας 2020», σύμφωνα τόσο με τη στρατηγική «Ευρώπη 2020» όσο και με την ψηφιακή ενιαία αγορά ως προτεραιότητα της Επιτροπής, στο πλαίσιο της ευελιξίας που παρέχει το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020». Η αντίστοιχη δέσμη μέτρων και πρωτοβουλιών της 18ης Απριλίου 2016 (δέσμη μέτρων για την ψηφιακή ενιαία αγορά) δείχνει ήδη αυτή την ευθυγράμμιση του «Ορίζοντας 2020» με την προτεραιότητα της ψηφιακής ενιαίας αγοράς. 3.21. Στην ετήσια έκθεση του προηγούμενου έτους επισημάναμε ότι οι περίοδοι που καλύπτουν, αφενός, η στρατηγική «Ευρώπη 2020» και, αφετέρου, ο επταετής δημοσιονομικός κύκλος της ΕΕ, δεν συμπίπτουν (19). Το ίδιο ζήτημα ενδέχεται να ανακύψει με τις 10 πολιτικές προτεραιότητες, καθώς η θητεία της σημερινής Επιτροπής λήγει το 2019, ένα έτος πριν από τη λήξη της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» και του προγράμματος «Ορίζοντας 2020». 3.21. Η περίοδος του ΠΔΠ 2007-2013 πιθανώς δεν συνέπεσε πλήρως με την περίοδο που καλύπτει η στρατηγική «Ευρώπη 2020». Ωστόσο, η Επιτροπή εμμένει στη θέση της, όπως αυτή διατυπώνεται στην απάντηση στα σημεία 3.7 έως 3.11 και 3.87 της ετήσιας έκθεσης του Συνεδρίου για το 2014, ότι αυτό δεν συνεπάγεται μη ευθυγράμμιση με τη συνολική στρατηγική. Επιπλέον, η περίοδος του ΠΔΠ 2014-2020 συμπίπτει πλήρως και έχει την ίδια ημερομηνία λήξης με την τρέχουσα περίοδο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Το ΠΔΠ 2014-2020 έχει σχεδιαστεί με σκοπό να επικεντρωθεί στην υλοποίηση της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Η Επιτροπή παρακολουθεί τη συμβολή του προϋπολογισμού της ΕΕ στην επίτευξη των συνολικών στόχων της ΕΕ, και ειδικότερα της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», και καταρτίζει σχετικές εκθέσεις. Το τρέχον πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο, το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» και η στρατηγική «Ευρώπη 2020» ευθυγραμμίζονται πλήρως και έχουν κοινή καταληκτική ημερομηνία το 2020. Τα πλαίσια αυτά δεν επηρεάζονται από τη λήξη της θητείας της παρούσας Επιτροπής το 2019. Ενότητα 2 — Συνέργειες και συμπληρωματικότητα με τα ΕΔΕΤ και τα εθνικά προγράμματα Περιορισμένες πληροφορίες σχετικά με τις συνέργειες με τα ΕΔΕΤ 3.22. Ένας από τους κύριους στόχους της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» και της «Ένωσης Καινοτομίας» της είναι η ολοκλήρωση του ΕΧΕ, εντός του οποίου ερευνητές, επιστημονική γνώση και τεχνολογία κυκλοφορούν ελεύθερα. Ο προϋπολογισμός της ΕΕ συμβάλλει στην επίτευξη του στόχου για τον ΕΧΕ μέσω του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» και των ΕΔΕΤ. Στο πλαίσιο αυτό και σύμφωνα με τη νομοθεσία, η Επιτροπή σχεδίασε ένα σύστημα για την ενθάρρυνση και την παρακολούθηση των συνεργειών μεταξύ του «Ορίζοντας 2020» και των ΕΔΕΤ. Η ταξινόμηση των έργων του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» βάσει των θεματικών στόχων των ΕΔΕΤ, σε συνδυασμό με τη συμπερίληψη ειδικών αναφορών στις δυνητικές συνέργειες στα στάδια του σχεδιασμού και της κατάρτισης των σχετικών εκθέσεων, θα αποτελούσαν τη βάση του συστήματος αυτού. Ωστόσο, η πρώτη έκθεση παρακολούθησης για το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» περιέχει περιορισμένες πληροφορίες σχετικά με την αξιοποίηση και τον αντίκτυπο των συνεργειών μεταξύ του «Ορίζοντας 2020» και των ΕΔΕΤ. Η Επιτροπή προγραμματίζει να αναλύσει τον αντίκτυπο και τις συνέργειες μεταξύ του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» και των ΕΔΕΤ στο πλαίσιο της ενδιάμεσης αξιολόγησης του προγράμματος. 3.22. Η Επιτροπή διαμόρφωσε το κανονιστικό πλαίσιο που μπορεί να δημιουργήσει συνέργειες μεταξύ των ταμείων μέσα από την ενίσχυση του συντονισμού και της εναρμόνισης των σχετικών νομικών πλαισίων. Ωστόσο, η υλοποίηση συνεργειών απαιτεί διαρκή προσπάθεια τόσο από την πλευρά των φορέων που είναι αρμόδιοι για το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» όσο και από την πλευρά των αρχών των κρατών μελών και των περιφερειών. Καταβλήθηκαν σημαντικές προσπάθειες στα κράτη μέλη και στις περιφέρειες, ιδίως στο πλαίσιο της ανάπτυξης στρατηγικών έξυπνης εξειδίκευσης, για την ανάπτυξη μέτρων πολιτικής τα οποία επιτρέπουν την εφαρμογή των διαφόρων τύπων συνεργειών που ορίζονται στις κατευθυντήριες οδηγίες της Επιτροπής και για την επικέντρωση των προσπαθειών έρευνας και καινοτομίας σε τομείς στους οποίους το κράτος μέλος ή η περιφέρεια έχουν τις μεγαλύτερες πιθανότητες αριστείας σε επιστημονικό επίπεδο και σε επίπεδο ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων. Οι εν λόγω τομείς προσφέρουν επίσης μεγαλύτερες πιθανότητες επιτυχίας στις προσκλήσεις του προγράμματος «Ορίζοντας 2020». Επίσης, όσον αφορά την πτυχή της διαχείρισης του προγράμματος «Ορίζοντας 2020», βρίσκεται σε εξέλιξη μια ευρεία προσπάθεια για την προώθηση και ανάπτυξη συνεργειών, π.χ. μέσω της εκπόνησης μνημονίων συνεργασίας μεταξύ κοινών επιχειρήσεων ή μέσω της «σφραγίδας αριστείας», η οποία δρομολογήθηκε με πρωτοβουλία των επιτρόπων Moedas και Creţu τον Οκτώβριο 2015. Αρκετές περιφέρειες και κράτη μέλη συμμετέχουν ήδη σε αυτή την πρωτοβουλία. Η Επιτροπή υλοποιεί επίσης την «κλίμακα της αριστείας», η οποία συνδράμει τα νέα κράτη μέλη (ΕΕ-13) προκειμένου να βελτιώσουν την πρόσβασή τους στο πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020». Παραδείγματα συμπληρωματικότητας μεταξύ των εθνικών ερευνητικών προγραμμάτων και των αντίστοιχων προγραμμάτων της ΕΕ 3.23. Η νομοθεσία για το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» αναγνωρίζει τη σημασία της «δημιουργίας κατάλληλων συνεργειών και συμπληρωματικότητας μεταξύ των εθνικών και ευρωπαϊκών προγραμμάτων έρευνας και καινοτομίας» (20). Στο πλαίσιο 3.3 κατωτέρω παρουσιάζονται τα βασικά μηνύματα που προέκυψαν από τη συνεργασία (21) μας με τα ανώτατα όργανα ελέγχου (ΑΟΕ) της Βουλγαρίας και της Πορτογαλίας: μολονότι υπάρχουν τομείς στους οποίους τα εθνικά και τα ευρωπαϊκά ερευνητικά προγράμματα παρουσιάζουν συμπληρωματικότητα, οι εταίροι μας διαπίστωσαν και ορισμένα προβλήματα σε εθνικό επίπεδο. Πλαίσιο 3.3 — Παραδείγματα συμπληρωματικότητας με τα εθνικά προγράμματα, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων αδυναμιών που διαπιστώθηκαν σε εθνικό επίπεδο Πλαίσιο 3.3 – Παραδείγματα συμπληρωματικότητας με τα εθνικά προγράμματα, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων αδυναμιών που διαπιστώθηκαν σε εθνικό επίπεδο Βουλγαρία (σύμφωνα με έλεγχο του ΑΟΕ της Βουλγαρίας που δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο του 2016) Βουλγαρία (σύμφωνα με έλεγχο του ΑΟΕ της Βουλγαρίας που δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο του 2016) Η σχέση μεταξύ των προτεραιοτήτων της ΕΕ στο πλαίσιο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη, συμπεριλαμβανομένου του προγράμματος «Ορίζοντας 2020», και των εθνικών προτεραιοτήτων της Βουλγαρίας διαρθρώνεται γύρω από οκτώ προτεραιότητες που περιέχονται στο εθνικό αναπτυξιακό πρόγραμμα «Βουλγαρία 2020». Τρεις από τις εν λόγω προτεραιότητες σχετίζονται με την επιστήμη και την καινοτομία: — Βελτίωση της πρόσβασης στην εκπαίδευση και την κατάρτιση, καθώς και της ποιότητάς τους, και ενίσχυση των ποιοτικών χαρακτηριστικών του εργατικού δυναμικού. — Στήριξη δραστηριοτήτων καινοτομίας και επενδύσεων για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας. — Ενεργειακή ασφάλεια και αύξηση της αποδοτικότητας των πόρων, ιδίως για τις ΜΜΕ. Επιπλέον του εθνικού αναπτυξιακού προγράμματος, το οποίο είναι ένα ολοκληρωμένο έγγραφο για την κοινωνικο-οικονομική ανάπτυξη της Βουλγαρίας έως το 2020, οι στόχοι του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» συγχρονίζονται και αναλύονται σε επιχειρησιακούς στόχους και σχέδια στο πλαίσιο: — της εθνικής στρατηγικής επιστημονικής έρευνας έως το 2020, η οποία αποσκοπεί στη στήριξη της επιστημονικής ανάπτυξης στη Βουλγαρία, προκειμένου να συντελέσει στην ανάπτυξη μιας οικονομίας βασισμένης στη γνώση και σε δραστηριότητες καινοτομίας, — της στρατηγικής καινοτομίας για έξυπνη εξειδίκευση, η οποία προβλέπει τον στρατηγικό στόχο της μετάβασης της Βουλγαρίας, έως το 2020, από την ομάδα των χωρών «με χαμηλές επιδόσεις καινοτομίας» στην ομάδα των χωρών «με μέτριες επιδόσεις καινοτομίας». Στις εθνικές στρατηγικές ορίστηκε ο εθνικός στόχος της αύξησης του μεριδίου των δαπανών για δραστηριότητες έρευνας και ανάπτυξης στο 1,5 % του ΑΕγχΠ έως το 2020. Για την επίτευξη του εν λόγω εθνικού στόχου, τα σχέδια δράσης για την εφαρμογή των εθνικών στρατηγικών προβλέπουν μέτρα και δραστηριότητες. Ωστόσο, το ΑΟΕ της Βουλγαρίας διαπίστωσε ότι τα σχέδια δράσης για το εθνικό αναπτυξιακό πρόγραμμα δεν περιέχουν ποσοτικώς προσδιορισμένους δείκτες αποτελεσμάτων, ούτε τιμές-στόχους ανά έτος για τις σχετικές με το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» δραστηριότητες. Ακόμη, το σχέδιο δράσης για την εθνική στρατηγική επιστημονικής έρευνας δεν περιείχε ποσοτικώς προσδιορισμένους δείκτες ανά δραστηριότητα. Το ΑΟΕ της Βουλγαρίας διαπίστωσε ακόμη ορισμένα προβλήματα σχετικά με τον συντονισμό και την αλληλεπίδραση μεταξύ των συμμετεχόντων στο πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» σε εθνικό επίπεδο και εκτιμά ότι η βελτίωση της αλληλεπίδρασης μεταξύ των συμμετεχόντων θα ενίσχυε τη συμμετοχή της Βουλγαρίας στο πρόγραμμα. Η Επιτροπή στηρίζει ενεργά τη Βουλγαρία τόσο μέσω της πιλοτικής εφαρμογής της «κλίμακας της αριστείας» (βλ. ανωτέρω) όσο και μέσω της νέας πρωτοβουλίας για τις λεγόμενες «υστερούσες περιφέρειες» (1) με στόχο τη βελτίωση του οικοσυστήματος καινοτομίας της και τη συμμετοχή της στο πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» μέσω της υλοποίησης και της εξέλιξης της βουλγαρικής στρατηγικής για την έξυπνη εξειδίκευση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε τον Οκτώβριο του 2015 βασικές συστάσεις πολιτικής με στόχο να συνδράμει στον εκσυγχρονισμό των τομέων έρευνας και καινοτομίας στη Βουλγαρία. Ήταν η πρώτη φορά που ένα κράτος μέλος της ΕΕ προσέφυγε εκουσίως στον Μηχανισμό Υποστήριξης Πολιτικής (PSF) του προγράμματος «Ορίζοντας 2020», ένα νέο μέσο, το οποίο παρέχει στις κυβερνήσεις πρακτική υποστήριξη ώστε να προσδιορίσουν, να υλοποιήσουν και να αξιολογήσουν τις μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται για τη βελτίωση της ποιότητας των δημόσιων δομών έρευνας και καινοτομίας. Πορτογαλία (σύμφωνα με συγκεκριμένες ελεγκτικές εργασίες του ΑΟΕ της Πορτογαλίας, Tribunal de Contas, κατά τη διάρκεια του πρώτου τριμήνου του 2016) Το κύριο εθνικό στρατηγικό έγγραφο στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας είναι η στρατηγική έρευνας και καινοτομίας για έξυπνη εξειδίκευση, που καλύπτει την περίοδο 2014-2020, η οποία συμπίπτει με την περίοδο του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» και με τη λήξη της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Ένα από τα κεφάλαιά της περιλαμβάνει συνδέσεις μεταξύ της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» και της συμφωνίας εταιρικής σχέσης «Πορτογαλία 2020», που υπεγράφη μεταξύ της Πορτογαλίας και της Επιτροπής στον τομέα της Ε&Α και της καινοτομίας και χρηματοδοτείται τόσο από τις πολιτικές της συνοχής όσο και από το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020». Το Tribunal de Contas επεσήμανε ότι η στρατηγική έρευνας και καινοτομίας για έξυπνη εξειδίκευση περιλάμβανε δύο σενάρια για την εξέλιξη του δείκτη σχετικά με το ποσοστό του ΑΕγχΠ που επενδύεται στην έρευνα και την ανάπτυξη: το πρώτο, «συντηρητικό» σενάριο προβλέπει επίτευξη ποσοστού 2 % έως το 2020 και το δεύτερο σενάριο «αλλαγής» προβλέπει ποσοστό 2,7 % έως το 2020. Διαπίστωσε ακόμη ότι, λαμβανομένων υπόψη της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», των δεικτών του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» και των δεικτών της «Ένωσης Καινοτομίας», οι δείκτες της εθνικής στρατηγικής δεν καλύπτουν ορισμένα ζητήματα όπως το φύλο των ερευνητών, τη συμβολή που σχετίζεται με τη βιώσιμη ανάπτυξη και την κλιματική αλλαγή, καθώς και τη συμμετοχή ΜΜΕ. Το Tribunal de Contas επεσήμανε ακόμη ότι υπάρχουν παρεμφερείς δείκτες σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, όπως οι δείκτες που είναι σχετικοί με τις επιστημονικές δημοσιεύσεις ή τα καινοτόμα προϊόντα και τις καινοτόμες διαδικασίες, οι οποίοι δεν είναι συγκρίσιμοι, παραδείγματος χάριν επειδή χρησιμοποιούνται διαφορετικοί παρονομαστές. Ενότητα 3 — Η λειτουργία του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» δεν θέτει συστηματικά στο επίκεντρο τις επιδόσεις 3.24. Η μέτρηση των επιδόσεων στον τομέα της έρευνας είναι εγγενώς δυσχερής. Τα αποτελέσματα και ο αντίκτυπος της έρευνας είναι εκ φύσεως δύσκολο να προβλεφθούν, κατά κανόνα απαιτείται μεγάλο χρονικό διάστημα για την οριστικοποίησή τους, και συχνά δεν ακολουθούν γραμμική πορεία. Ωστόσο, η ΕΕ χρειάζεται αξιόπιστα πληροφοριακά στοιχεία σχετικά με την επιστημονική πρόοδο, την παραγωγικότητα και την ποιότητα της έρευνας που χρηματοδοτεί, για τους σκοπούς της μέτρησης των επιστημονικών επιδόσεων που είναι αναγκαία για τη λήψη ορθών αποφάσεων. Η ανάγκη αυτή αναγνωρίζεται στον κανονισμό-πλαίσιο για το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» όπου προβλέπεται ότι «[η] αποτελεσματική διαχείριση των επιδόσεων, συμπεριλαμβανομένης της αξιολόγησης και της παρακολούθησης, απαιτεί την ανάπτυξη ειδικών δεικτών επιδόσεων που […] είναι σχετικοί με τη κατάλληλη ιεράρχηση στόχων και δραστηριοτήτων» (22). 3.25. Στο πλαίσιο αυτό, στην παρούσα ενότητα εξετάζεται κατά πόσον: α) η διαδικασία διαχείρισης των επιχορηγήσεων στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» εστιάζει στις επιδόσεις και περιλαμβάνει σαφή και λειτουργική σύνδεση με τη στρατηγική «Ευρώπη 2020»· β) ο σχεδιασμός του συστήματος παρακολούθησης και κατάρτισης εκθέσεων του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» παρέχει στην Επιτροπή τη δυνατότητα να παρακολουθεί τις επιδόσεις και να καταγράφει τα σχετικά στοιχεία· και γ) η Επιτροπή χρησιμοποιεί κατά τρόπο συνεκτικό και κατάλληλο τις βασικές έννοιες της παρακολούθησης και κατάρτισης εκθέσεων σχετικά με τις επιδόσεις. Οι διαδικασίες διαχείρισης των επιχορηγήσεων δεν σχεδιάστηκαν εξ ολοκλήρου κατά τρόπο ώστε να εστιάζουν στις επιδόσεις 3.26. Προκειμένου να αξιολογήσουμε αν οι διαδικασίες διαχείρισης των επιχορηγήσεων στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» εστίαζαν επαρκώς στις επιδόσεις, ιδίως όσον αφορά τις συνδέσεις του με τη στρατηγική «Ευρώπη 2020», εξετάσαμε τον σχεδιασμό του νομικού πλαισίου του «Ορίζοντας 2020», την εστίαση στις επιδόσεις στο επίπεδο του προγράμματος εργασίας και των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων, καθώς και, για καθένα από τα πέντε προγράμματα εργασίας του δείγματός μας (23), μία επιλεγείσα πρόταση δικαιούχου. Το νομικό πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» εισάγει αρκετά σημαντικά στοιχεία για τη διαχείριση των επιδόσεων, αλλά ο σχεδιασμός του εμφανίζει ορισμένες αδυναμίες, ιδίως όσον αφορά τη χρήση των δεικτών επιδόσεων 3.27. Οι στόχοι και οι δείκτες που ενέκρινε ο νομοθέτης για το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» συνιστούν απτή βελτίωση σε σχέση με τα προηγούμενα προγράμματα-πλαίσιο. Όπως επισημάναμε παλαιότερα, σε ορισμένες περιπτώσεις οι στόχοι που ορίζονται στη νομοθεσία είναι υπερβολικά αόριστοι και το επίπεδό τους είναι υπερβολικά υψηλό με αποτέλεσμα να μην μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τη διοίκηση για επιχειρησιακούς σκοπούς (24). Αυτό ισχύει και στην περίπτωση των εν λόγω υψηλού επιπέδου στόχων του προγράμματος «Ορίζοντας 2020», ακόμη και εκείνων που χαρακτηρίζονται «ειδικοί στόχοι» στον κανονισμό, οι περισσότεροι από τους οποίους δεν διατυπώνονται στην πραγματικότητα ως στόχοι αλλά μάλλον ως προκλήσεις ή/και τομείς. Παραδείγματος χάριν, δύο ειδικοί στόχοι για την προτεραιότητα «Κοινωνικές προκλήσεις» είναι οι εξής: «Υγεία, δημογραφική μεταβολή και ευεξία» και «Ασφαλής, καθαρή και αποδοτική ενέργεια». Στην ενότητα που ακολουθεί εξετάζεται σε ποιον βαθμό οι εν λόγω υψηλού επιπέδου στόχοι μεταφράζονται με επιτυχία από τη διοίκηση σε στόχους χαμηλότερου επιπέδου. 3.27-3.28. Για το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020», η συμπερίληψη, για πρώτη φορά, των στόχων στο νομικό κείμενο υπήρξε αναμφίβολα ένα βήμα προόδου. Πράγματι, αποτέλεσε έναυσμα για μια εκτενή συζήτηση με τη νομοθετική αρχή σχετικά με τους στόχους του προγράμματος, καθώς και τους δείκτες που πρέπει να παρακολουθούνται. 3.28. Η νομοθεσία για το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» περιλαμβάνει, πέραν των στόχων του προγράμματος, τρεις δείκτες επιδόσεων για την αξιολόγηση της προόδου προς την κατεύθυνση της επίτευξης του γενικού στόχου, που αναλύεται στο σημείο 3.10. Στο αμέσως χαμηλότερο επίπεδο του νομικού πλαισίου, το ειδικό πρόγραμμα (25) προβλέπει άλλα σημαντικά για τη διαχείριση των επιδόσεων στοιχεία. Απαριθμεί 18 βασικούς δείκτες αξιολόγησης των αποτελεσμάτων και του αντικτύπου των ειδικών στόχων του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» (26). Επιπλέον, η Επιτροπή όρισε πέντε ακόμη βασικούς δείκτες επιδόσεων (ΒΔΕ), ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό τους σε 23 (27). Η συμπερίληψη δεικτών επιδόσεων στα νομοθετικά κείμενα αποτελεί θετική εξέλιξη. Ωστόσο, διαπιστώσαμε σειρά αδυναμιών σε σχέση με τους δείκτες του προγράμματος, οι οποίες αναλύονται κατωτέρω. 3.29. Εξ αυτών των 23 βασικών δεικτών επιδόσεων, περισσότεροι από τους μισούς μετρούν εισροές και εκροές και όχι αποτελέσματα και αντίκτυπο (βλέπε επίσης πλαίσιο 3.4 ). Επιπλέον, η διατύπωση ορισμένων δεικτών είναι αμφίσημη, γεγονός που καθιστά δυσχερή την ερμηνεία τους χωρίς πρόσθετες διευκρινίσεις. Παραδείγματα τέτοιων περιπτώσεων είναι οι δείκτες «Αριθμός δράσεων θεσμικών αλλαγών που προωθούνται στο πλαίσιο του προγράμματος» και «Αριθμός περιπτώσεων απτού ειδικού αντικτύπου στις ευρωπαϊκές πολιτικές που προκύπτουν από την τεχνική και επιστημονική στήριξη των πολιτικών που παρέχει το Κοινό Κέντρο Ερευνών» (28). 3.29. Οι αμφισημίες στη διατύπωση είναι πάντα ένα ενδεχόμενο, ιδίως στη νομοθεσία, γεγονός που συχνά δημιουργεί την ανάγκη για περαιτέρω διευκρινίσεις. Για παράδειγμα, η φράση «Αριθμός περιπτώσεων απτού ειδικού αντικτύπου στις ευρωπαϊκές πολιτικές που προκύπτουν από την τεχνική και επιστημονική στήριξη των πολιτικών που παρέχει το Κοινό Κέντρο Ερευνών» ορίζεται περαιτέρω στο πρότυπο δελτίο ταυτότητας δείκτη (indicator fiche), στο οποίο περιλαμβάνεται επίσης αναφορά στη μεθοδολογία για τη μέτρηση του δείκτη. 3.30. Στην περίπτωση του ενός τρίτου των βασικών δεικτών επιδόσεων του προγράμματος «Ορίζοντας 2020», η Επιτροπή δεν έθεσε τιμές βάσης, στόχους-ορόσημα ή τιμές-στόχους με το επιχείρημα ότι οι εν λόγω δείκτες συνιστούν μια «νέα προσέγγιση» και, επομένως, δεν είναι δυνατός ο καθορισμός τιμών-στόχων έως ότου καταστούν διαθέσιμα τα πρώτα αποτελέσματα, τα οποία αναμένονται στις αρχές του 2018. Για μόλις πέντε από τους 23 βασικούς δείκτες επιδόσεων του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» έχουν οριστεί τόσο τιμές βάσης όσο και τιμές-στόχοι. Κατά την άποψή μας, το 2018 θα είναι ήδη πολύ αργά για να καταστούν οι στόχοι χρήσιμοι για πρόγραμμα με διάρκεια από το 2014 έως το 2020. Σε ορισμένες από τις περιπτώσεις στις οποίες είχαν οριστεί τιμές-στόχοι, αυτές δεν ήταν αρκούντως φιλόδοξες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι τιμές-στόχοι ορίζονται σε επίπεδο χαμηλότερο του επίπεδου των αποτελεσμάτων που επιτεύχθηκαν στο πλαίσιο του 7ου ΠΠ. Επιπλέον, εντοπίσαμε πέντε δείκτες του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» (29) στις δηλώσεις προγράμματος του 2015 στους οποίους η τιμή-στόχος υπολειπόταν της τιμής βάσης. 3.30. Ενώ το νομοθετικό δημοσιονομικό δελτίο που συνόδευε την πρόταση της Επιτροπής για το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» όριζε γενικά τιμές βάσης και τιμές-στόχους για τους δείκτες, στη νομοθετική διαδικασία συμπεριλήφθηκε μια σειρά νέων δεικτών για τους οποίους δεν προβλέφθηκε τιμή βάσης επί της οποίας θα μπορούσε να οριστεί μια εύλογη τιμή-στόχος. Ο καθορισμός τιμής-στόχου χωρίς επαρκή στοιχεία είναι δυνατόν να έχει ως αποτέλεσμα τη μη καταλληλότητα και αξιοπιστία της τιμής-στόχου (δύο από τα κριτήρια RACER). Οι τιμές-στόχοι του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» που υπολείπονται των αποτελεσμάτων του 7ου ΠΠ αιτιολογούνται. Για παράδειγμα, ο αριθμός ερευνητών που έχουν πρόσβαση σε ερευνητικές υποδομές μέσω ενωσιακής στήριξης έχει μειωθεί επειδή «θα δοθεί προτεραιότητα σε νέες αναδυόμενες υποδομές και στη στόχευση νέων κοινοτήτων (κοινοτήτων σε φάση εκκίνησης) οι υποδομές των οποίων συνήθως δεν δύνανται να παράσχουν τόσο ευρεία πρόσβαση όσο οι προηγμένες κοινότητες» (ετήσια έκθεση της ΓΔ Έρευνας και Καινοτομίας, σ. 33). Σε πολλούς τομείς οι τιμές-στόχοι είναι φιλόδοξες και αυξημένες σε σχέση με το 7ο ΠΠ —ενδεικτικά παραδείγματα είναι, μεταξύ άλλων, η συμμετοχή των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, οι δαπάνες που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή, οι δαπάνες για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ο απαιτούμενος χρόνος για την υπογραφή των επιχορηγήσεων. 3.31. Στις περιπτώσεις αρκετών δεικτών, δεν θα είναι διαθέσιμα πριν από το 2018/2019 ουσιαστικά στοιχεία για την κατάρτιση εκθέσεων. Στις περιπτώσεις του ενός τετάρτου των βασικών δεικτών επιδόσεων του προγράμματος «Ορίζοντας 2020», η Επιτροπή θεωρεί ότι είναι άνευ νοήματος η παρουσίαση αποτελεσμάτων πριν από το 2019, επειδή δεν θα έχει επιτευχθεί μια κρίσιμη μάζα ολοκληρωμένων έργων πριν από το έτος αυτό. Μολονότι οι εν λόγω δείκτες θα είναι ενδεχομένως χρήσιμοι για την εκ των υστέρων αξιολόγηση του προγράμματος «Ορίζοντας 2020», δεν είναι κατάλληλοι για τους σκοπούς των ενδιάμεσων αξιολογήσεων ή της ετήσιας παρακολούθησης έως το 2018. Αυτό επιβεβαιώνεται στην έκθεση παρακολούθησης του 2014 για το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020». 3.31. Σε σύγκριση με άλλους τομείς χρηματοδότησης, μπορεί να μεσολαβήσει μεγάλο διάστημα από την ημερομηνία εκταμίευσης των ερευνητικών κονδυλίων έως τη στιγμή που η έρευνα θα παραγάγει εκροές και έως τη στιγμή που οι εν λόγω εκροές θα παραγάγουν αποτελέσματα (κατά τη διάρκεια και μετά τη λήξη του κύκλου ζωής του έργου). Για παράδειγμα, όταν δημοσιεύθηκε η εκ των υστέρων αξιολόγηση του 7ου ΠΠ τον Ιανουάριο του 2016 (δηλαδή δύο έτη μετά την ολοκλήρωση του 7ου ΠΠ), πάνω από το 50 % των έργων του 7ου ΠΠ δεν είχαν ακόμη ολοκληρωθεί. Για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή θα συνεχίσει να προβαίνει σε απολογισμό των αποτελεσμάτων του 7ου ΠΠ σε ειδική ενότητα των εκθέσεων παρακολούθησης για το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020». Επιπλέον, η ενδιάμεση αξιολόγηση του «Ορίζοντας 2020» θα περιλαμβάνει εκτίμηση του πιο μακροπρόθεσμου αντικτύπου των προηγούμενων προγραμμάτων-πλαισίων. Η προσέγγιση αυτή θα συνεχίσει σε βάθος χρόνου να αμβλύνει το συγκεκριμένο πρόβλημα. 3.32. Ένα πρακτικό παράδειγμα των προβλημάτων που δημιουργεί η μη ορθή χρήση των δεικτών περιέχεται στην ειδική έκθεσή μας σχετικά με το ΕΙΤ. Επισημάναμε ότι οι βασικοί δείκτες του εξακολουθούσαν να επικεντρώνονται στις εισροές και τις εκροές και όχι στα αποτελέσματα ή τον αντίκτυπο και καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι οι επιδόσεις του ΕΙΤ από την έναρξη της λειτουργίας του το 2010 ήταν δύσκολο να αξιολογηθούν. Δεν υπήρχαν αξιόπιστες και κατάλληλες διαδικασίες κατάρτισης εκθέσεων και παρακολούθησης και ο ορατός αντίκτυπος ήταν ελάχιστος (30). 3.32. Όπως αναφέρεται στην απάντηση της Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας (ΕΙΤ) στην ειδική έκθεση αριθ. 4/2016, το EIT διενεργεί διεξοδικές αναλύσεις για τη σύγκριση των κοινοτήτων έρευνας και καινοτομίας (ΚΕΚ) λαμβάνοντας υπόψη διάφορους παράγοντες, και όχι απλώς σε συνάρτηση με τον πυρήνα των βασικών δεικτών επιδόσεων (ΒΔΕ). Η υλοποίηση των επιχειρηματικών σχεδίων των ΚΓΚ αξιολογείται τόσο μέσω ποσοτικών δεικτών επιδόσεων όσο και μέσω ποιοτικών επανεξετάσεων που πραγματοποιούνται από εξωτερικούς εμπειρογνώμονες και από το προσωπικό του ΕΙΤ. Σε ευρύτερο πλαίσιο, το ΕΙΤ προβαίνει επίσης σε επιτόπια παρακολούθηση και τοπική επανεξέταση των δραστηριοτήτων των ΚΓΚ. Αυτά τα εργαλεία, από κοινού, παρέχουν μια πολύ ενημερωτική εικόνα των διαφορών μεταξύ των ΚΓΚ. Τα προγράμματα εργασίας και οι προσκλήσεις υποβολής προτάσεων δεν εστιάζουν επαρκώς στις επιδόσεις 3.33. Τα προγράμματα εργασίας και οι σχετικές προσκλήσεις υποβολής προτάσεων αποτελούν καθοριστικό παράγοντα της λειτουργίας του προγράμματος «Ορίζοντας 2020». Παρέχουν στην Επιτροπή την ευκαιρία να μεταφράσει τους υψηλού επιπέδου γενικούς και ειδικούς στόχους του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» σε στόχους χαμηλότερου επιπέδου, οι οποίοι μπορούν να χρησιμεύσουν για τους σκοπούς της διαχείρισης των επιδόσεων. 3.34. Βάσει του ειδικού προγράμματος, η Επιτροπή καταρτίζει διετή προγράμματα εργασίας στα οποία αναλύονται οι ειδικοί στόχοι και ο αναμενόμενος αντίκτυπος, και ορίζονται οι δυνατότητες χρηματοδότησης μέσω προσκλήσεων υποβολής προτάσεων: 15 δισεκατομμύρια ευρώ για την περίοδο 2014-2015 και 14,5 δισεκατομμύρια ευρώ για την περίοδο 2016-2017. Το «κύριο» πρόγραμμα εργασίας του «Ορίζοντας 2020» περιλαμβάνει μία ενότητα γα κάθε ειδικό στόχο του ειδικού προγράμματος. Συμπληρώνεται από χωριστά προγράμματα εργασίας για το ΕΣΕ (ετήσιο πρόγραμμα), το JRC (διετή προγράμματα) και το ΕΙΤ (τριετές πρόγραμμα που αναλύεται σε επιμέρους ετήσια). 3.34. Μετά την παρατήρηση του Συνεδρίου, η Επιτροπή εφάρμοσε διαδικασία στρατηγικού προγραμματισμού, η οποία έλαβε χώρα πριν από την οριστικοποίηση των προγραμμάτων εργασίας 2016-2017. Πρόκειται για μια στρατηγική εξέταση των προτεραιοτήτων και των αναγκών, η οποία πραγματοποιείται σε συνεργασία με τα κράτη μέλη και άλλους ενδιαφερομένους, με στόχο να διασφαλιστεί η σύνδεση ανάμεσα στους ειδικούς στόχους του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» και στα προγράμματα εργασίας που υλοποιούν τους εν λόγω στόχους. 3.35. Η νομοθεσία για το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» εγκρίθηκε λίγο πριν από την έναρξη της υλοποίησής του, γεγονός που περιόρισε τις δυνατότητες στρατηγικού σχεδιασμού. Η στρατηγική «Ευρώπη 2020», η «Ένωση Καινοτομίας» και άλλες εμβληματικές πρωτοβουλίες αναφέρονται στο συνολικό στρατηγικό πλαίσιο του προγράμματος εργασίας της περιόδου 2014-2015, αλλά οι αναφορές είναι αόριστες, μη συστηματικές και δεν αποσαφηνίζουν την ειδική συμβολή των επιμέρους προγραμμάτων εργασιών στην επίτευξη συγκεκριμένων στρατηγικών στόχων. Όσον αφορά την περίοδο 2016-2017, η διαδικασία στρατηγικού προγραμματισμού βελτιώθηκε και τεκμηριώθηκε μέσω ενός συνολικού εγγράφου στρατηγικού σχεδιασμού και εγγράφων καθορισμού της εμβέλειας. 3.35. Η επεξεργασία της νομοθεσίας για το «Ορίζοντας 2020» συνέπεσε χρονικά με την εκπόνηση των προγραμμάτων εργασίας 2014-2015. Υπήρχε σαφής σύνδεση της κάθε ενότητας των προγραμμάτων εργασίας με τους ειδικούς στόχους του «Ορίζοντας 2020». 3.36. Στο σύνολο των προγραμμάτων εργασίας που εξετάσαμε, οι στόχοι είναι συνεπείς προς τους ειδικούς στόχους που καθορίζονται στο ειδικό πρόγραμμα. Ωστόσο, οι στόχοι στα προγράμματα εργασίας του δείγματος δεν μεταφράζουν τους στόχους υψηλού επιπέδου της νομοθεσίας σε επιχειρησιακούς, οι οποίοι μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο παρακολούθησης και εκθέσεων: η διατύπωση τριών από τους πέντε στόχους που ορίζονται στα προγράμματα εργασίας είναι πανομοιότυπη με τη διατύπωση της νομοθεσίας και κανείς εξ αυτών των στόχων δεν πληροί τα κριτήρια SMART (31). Οι στόχοι δεν συνοδεύονται από δείκτες με τιμές-στόχους και στόχους-ορόσημα. Η παρουσία επιχειρησιακών στόχων και των σχετικών δεικτών θα διευκόλυνε την επιβεβλημένη εστίαση στις επιδόσεις ή την παρακολούθηση και γνωστοποίηση στοιχείων για τις επιδόσεις σε επίπεδο προγράμματος εργασίας. 3.36-3.38. Είναι γενικά αποδεκτό ότι ο «αναμενόμενος αντίκτυπος» που προβλέπεται στα προγράμματα εργασίας μπορεί να βελτιωθεί, και αυτό επιχειρήθηκε ήδη στα προγράμματα εργασίας 2016-2017. Ωστόσο, πρωταρχικός σκοπός του προγράμματος εργασίας είναι να παράσχει τις πληροφορίες που χρειάζονται οι αιτούντες προκειμένου να μπορέσουν να καταρτίσουν προτάσεις υψηλής ποιότητας. Τα προγράμματα εργασίας δεν χρειάζεται να περιγράφουν τη συμβολή τους στους στόχους της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Πρέπει μάλλον να συνδέονται με τους ειδικούς στόχους του προγράμματος «Ορίζοντας 2020», οι οποίοι έχουν διατυπωθεί έτσι ώστε να είναι σύμφωνοι με τη στρατηγική «Ευρώπη 2020». Οι επιδόσεις θα αξιολογούνται πρώτα με βάση τους δείκτες που ορίζονται στη νομοθεσία. Αυτό καθίσταται σαφές στο άρθρο 5 της νομοθεσίας για το «Ορίζοντας 2020». «Η πρώτη δέσμη σχετικών δεικτών επιδόσεων για την εκτίμηση της προόδου όσον αφορά τον γενικό στόχο παρατίθεται στο [Παράρτημα του κανονισμού]». Η εκτίμηση αυτή θα αποτελέσει την πρωτογενή πληροφόρηση στην οποία θα βασιστεί η αξιολόγηση των επιδόσεων. 3.37. Κάθε πρόγραμμα εργασίας περιλαμβάνει προσκλήσεις υποβολής προτάσεων που αντιστοιχούν στις αδρές γραμμές των δραστηριοτήτων του ειδικού στόχου (επιστημονικό και τεχνολογικό περιεχόμενο). Στις προσκλήσεις υποβολής προτάσεων του δείγματος προσδιορίζονται στόχοι οι οποίοι είναι σύμφωνοι με εκείνους του προγράμματος εργασίας και συνεπείς προς τις ειδικές αδρές γραμμές των δραστηριοτήτων, κατά περίπτωση (32). Μολονότι κατά κανόνα οι στόχοι των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων είναι πιο συγκεκριμένοι από τους αντίστοιχους στόχους του προγράμματος εργασίας, δεν πληρούν το σύνολο των κριτηρίων SMART. Επιπλέον των στόχων, οι προσκλήσεις περιλαμβάνουν επίσης ενότητα σχετικά με τον αναμενόμενο αντίκτυπο. Ωστόσο, ο αναμενόμενος αντίκτυπος σπανίως προσδιορίζεται ποσοτικώς και κατά κανόνα δεν συνοδεύεται από δείκτες. Επομένως, θα είναι δύσκολο για την Επιτροπή να μετρήσει την επιτυχία των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων, ελλείψει επιχειρησιακών στόχων και δεικτών συνοδευόμενων από τιμές-στόχους. 3.38. Τα προγράμματα εργασίας του δείγματος δεν προσδιορίζουν τη μακροπρόθεσμη συμβολή τους στην επίτευξη των στρατηγικών στόχων, αν και, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες για τα προγράμματα εργασίας, αυτό θα έπρεπε να αποσαφηνίζεται. Κανένα από τα παραδείγματα που αναλύσαμε δεν εξηγεί με ποιον τρόπο το πρόγραμμα εργασίας συμβάλλει στην επίτευξη των ειδικών στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Σε μία περίπτωση μάλιστα, ο στόχος του προγράμματος εργασίας συνδέει τις υποστηριζόμενες δράσεις με μία από τις εμβληματικές πρωτοβουλίες, χωρίς να διευκρινίζει με ποιον ακριβώς τρόπο. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ Παρά το γεγονός ότι προτάσεις, αξιολογήσεις και συμφωνίες επιχορήγησης εστιάζουν στις επιδόσεις, υπάρχουν αδυναμίες που μπορούν να δημιουργήσουν προβλήματα στην αξιολόγηση των επιδόσεων 3.39. Στο πλαίσιο των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων, οι αιτούντες υποβάλλουν προτάσεις χρηματοδότησης. Η Επιτροπή αξιολογεί τις προτάσεις και, για εκείνες που επιλέγει να χρηματοδοτήσει, υπογράφει συμφωνίες επιχορήγησης με τους δικαιούχους. Στην παρούσα ενότητα αξιολογούμε την εστίαση στις επιδόσεις σε αυτά τα στάδια της διαδικασίας διαχείρισης. Αξιολόγηση των προτάσεων 3.40. Οι προτάσεις συνήθως αξιολογούνται από εμπειρογνώμονες για λογαριασμό της Επιτροπής, βάσει της αριστείας, του αντικτύπου, της ποιότητας και της αποδοτικότητας της υλοποίησής τους (33). Με την εξαίρεση του ΕΣΕ, που εφαρμόζει μόνον το κριτήριο της αριστείας, οι προτάσεις των δικαιούχων που εξετάσαμε περιλάμβαναν στο σύνολό τους ενότητες διαρθρωμένες γύρω από τα εν λόγω τρία κριτήρια αξιολόγησης. Η στάθμιση του κριτηρίου του αντικτύπου ήταν τουλάχιστον ίση με αυτή των άλλων δύο κριτηρίων. Ωστόσο, η ποιότητα της εν λόγω αξιολόγησης εξαρτάται από την ποιότητα του αναμενόμενου αντικτύπου που προβλέπεται στις προσκλήσεις υποβολής προτάσεων που δημοσιεύει η Επιτροπή. 3.41. Όσον αφορά το κριτήριο της αριστείας, οι προσκλήσεις περιλαμβάνουν υποδείγματα για τον τρόπο καθορισμού στόχων. Τρία από τα πέντε υποδείγματα προτάσεων του δείγματος ζητούσαν από τους αιτούντες να ορίσουν στόχους SMART και να εξηγήσουν με ποιον τρόπο συνδέονται με το θέμα του σχετικού προγράμματος εργασίας. Οι στόχοι των τριών αυτών προτάσεων είναι κατά κανόνα SMART. Ωστόσο, στις περιπτώσεις των δύο άλλων προτάσεων, που σχετίζονται με το ΕΣΕ και τις δράσεις Marie Curie, οι προτάσεις του δείγματος δεν περιλάμβαναν στόχους SMART, αφ’ ης στιγμής δεν προβλεπόταν τέτοια απαίτηση. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Συμφωνίες επιχορήγησης 3.42. Οι συμφωνίες επιχορήγησης είναι η κύρια μέθοδος χορήγησης των κεφαλαίων του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» για την επίτευξη των στόχων του. Οι συμφωνίες επιχορήγησης του δείγματος χρησιμοποιούσαν τους στόχους που είχαν οριστεί στις προτάσεις. 3.43. Οι συμφωνίες επιχορήγησης περιλαμβάνουν ενότητα σχετικά με το ιστορικό και τα αποτελέσματα. Ως αποτελέσματα νοούνται «κάθε είδους υλικά ή άυλα αποτελέσματα της δράσης», όπως ορίζονται στους κανόνες συμμετοχής (34). Περιέχουν επίσης μια σημαντική διάταξη που απαιτεί από τους δικαιούχους να παρέχουν στην Επιτροπή πληροφορίες για την κατάρτιση συγκεντρωτικών στοιχείων σε σχέση με τους ΒΔΕ του προγράμματος «Ορίζοντας 2020». Τα στοιχεία που γνωστοποιούνται στο επίπεδο αυτό συνιστούν σημαντική πηγή πληροφοριών σχετικά με τις επιδόσεις του προγράμματος. Τα προβλήματα που σχετίζονται με την αξιολόγηση των επιδόσεων στο υψηλότερο επίπεδο (προγράμματα εργασίας και προσκλήσεις υποβολής προτάσεων) επισημάνθηκαν ανωτέρω. 3.43. Βλέπε απαντήσεις της Επιτροπής στα σημεία 3.36 έως 3.38. Είναι δυνατόν, και υπάρχει πρόθεση, να επιδιωχθεί η συλλογή πληροφοριών σχετικά με τους δείκτες που ορίζονται στη νομική βάση με σκοπό την αξιολόγηση των επιδόσεων. Ο σχεδιασμός του συστήματος παρακολούθησης και κατάρτισης εκθέσεων του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» περιορίζει την ικανότητα της Επιτροπής να παρακολουθεί επαρκώς τις επιδόσεις και να καταρτίζει σχετικές εκθέσεις 3.44. Η παρούσα ενότητα επικεντρώνεται στο σύστημα παρακολούθησης και κατάρτισης εκθέσεων για το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020». Εξετάσαμε τα εξής: α) αν με τις τρέχουσες ρυθμίσεις παρέχεται στην Επιτροπή η δυνατότητα να παρακολουθεί και να καταρτίζει εκθέσεις για τις δαπάνες στον τομέα της έρευνας και της ανάπτυξης χωριστά από τον τομέα της καινοτομίας· β) αν καθίσταται δυνατή η υποβολή στοιχείων σχετικά με τη συμβολή του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» στην υλοποίηση της στρατηγικής «Ευρώπη 2020»· γ) αν η Επιτροπή θα είναι σε θέση να αξιολογήσει το πρόγραμμα κατά τη διάρκεια του κύκλου ζωής του. Οι δαπάνες για την έρευνα και οι δαπάνες για την καινοτομία δεν παρακολουθούνται χωριστά 3.45. Το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» συνενώνει σε κοινό στρατηγικό πλαίσιο μέσα χρηματοδότησης της έρευνας και της καινοτομίας που ήταν προηγουμένως χωριστά (35). Βάσει της προσέγγισης αυτής, τα σχετικά με την καινοτομία τμήματα του προγράμματος-πλαισίου για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία (36) και το ΕΙΤ συνενώθηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζοντας 2020». 3.46. Επισημάναμε στο παρελθόν ότι οι προτεινόμενες νομοθετικές πράξεις για το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» δεν παρείχαν σαφή ορισμό της έννοιας της καινοτομίας και ότι η απουσία συγκεκριμένων ορίων στο πεδίο εφαρμογής των επιλέξιμων για χρηματοδότηση δραστηριοτήτων καινοτομίας εγκυμονούσε τον κίνδυνο του κατακερματισμού της χρηματοδότησης σε ένα ευρύ φάσμα έργων καινοτομίας (37). Κατά την άποψή μας, ο κίνδυνος αυτός εξακολουθεί να υπάρχει. Το πρόγραμμα-πλαίσιο και το ειδικό πρόγραμμα για το «Ορίζοντας 2020» δεν παρέχουν σαφή κριτήρια για τη διάκριση μεταξύ «έρευνας και ανάπτυξης» και «καινοτομίας» (38) ή για τη χωριστή παρακολούθηση και κατάρτιση εκθέσεων σχετικά με τις επιδόσεις που αφορούν έκαστο τομέα. 3.46-3.47. Ένας από τους κύριους στόχους του προγράμματος «Ορίζοντας 2020», ο οποίος ορίστηκε από την αρχή των συζητήσεων σχετικά με το πρόγραμμα-πλαίσιο, ήταν η γεφύρωση του χάσματος μεταξύ έρευνας και καινοτομίας. Η νομοθεσία δεν δίνει ξεχωριστούς ορισμούς της έρευνας και της καινοτομίας, ορίζοντας, αντιθέτως, ότι: «Ως “δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας” νοείται όλο το φάσμα των δραστηριοτήτων έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης, επίδειξης και καινοτομίας, συμπεριλαμβανομένης της προώθησης της συνεργασίας με τρίτες χώρες και διεθνείς οργανισμούς, της διάδοσης και βελτιστοποίησης των αποτελεσμάτων και της προώθησης υψηλού επιπέδου κατάρτισης και κινητικότητας των ερευνητών στην Ένωση». Η Επιτροπή θεωρεί ότι η διάκριση ανάμεσα στις δραστηριότητες της έρευνας και της καινοτομίας δεν είναι αναγκαία, δεν ενέχει σαφή προστιθέμενη αξία, υπάρχει δε κίνδυνος να αντιστρατεύεται τις προσπάθειες για γεφύρωση του χάσματος μεταξύ έρευνας και καινοτομίας στην Ευρώπη. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ 3.47. Η ΕΕ έχει εγκρίνει τον πρωταρχικό στόχο του 3 %, ο οποίος αντιστοιχεί στον δείκτη έντασης έρευνας και ανάπτυξης. Στον ορισμό της έρευνας και της ανάπτυξης που χρησιμοποιείται για τους σκοπούς του εν λόγω στόχου δεν εμπίπτουν όλες οι δραστηριότητες καινοτομίας που χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» (39). Για την ακρίβεια, το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» περιλαμβάνει δραστηριότητες που αποσκοπούν ειδικά στην προώθηση της καινοτομίας (40) και όχι στην έρευνα και την ανάπτυξη, οι οποίες δεν καλύπτονται επομένως από τον στόχο του 3 %. Μολονότι η συμβολή του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» στη στρατηγική «Ευρώπη 2020» προβλέπεται στον προϋπολογισμό, δεν θα γνωστοποιούνται ουσιαστικά σχετικά στοιχεία τουλάχιστον έως το 2018 3.48. Οι δηλώσεις προγράμματος, οι οποίες χρησιμοποιούνται στη διαδικασία του προϋπολογισμού για την αιτιολόγηση των επιχειρησιακών δαπανών, παρέχουν πληροφορίες για τη σύνδεση μεταξύ των προγραμμάτων δαπανών και της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Σε αυτές διευκρινίζονται οι πρωταρχικοί προς επίτευξη στόχοι και παρέχεται εκτίμηση της χρηματοδοτικής συνεισφοράς των προγραμμάτων στις εμβληματικές πρωτοβουλίες. Επομένως, η χρηματοδότηση της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» από τον προϋπολογισμό της ΕΕ υπολογίζεται βάσει της εκτιμώμενης χρηματοδοτικής συνεισφοράς των προγραμμάτων δαπανών στις εμβληματικές πρωτοβουλίες, η οποία αναφέρεται στις δηλώσεις προγράμματος. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 3.49. Στο πλαίσιο της κατάρτισης του προϋπολογισμού, μέσω των δηλώσεων προγράμματος του «Ορίζοντας 2020», πλέον του 90 % του προϋπολογισμού του για το 2015 συνδέεται με τις διάφορες εμβληματικές πρωτοβουλίες. Το ήμισυ σχεδόν αυτού του ποσού (4,3 από τα 9,5 δισεκατομμύρια ευρώ) διατέθηκε σε δράσεις που αφορούν την εμβληματική πρωτοβουλία «Ένωση Καινοτομίας». 3.50. Μολονότι οι συνδέσεις μεταξύ του «Ορίζοντας 2020» και της «Ευρώπη 2020» καθορίζονται στο πλαίσιο της διαδικασίας του προϋπολογισμού, δεν αντικατοπτρίζονται στις εκθέσεις επιδόσεων σχετικά με το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020». Η νομοθεσία για το «Ορίζοντας 2020» ορίζει ότι στην παρακολούθηση πρέπει να περιλαμβάνονται πληροφορίες σχετικά με οριζόντια θέματα, ένα εκ των οποίων είναι η συμβολή σε όλες τις σχετικές εμβληματικές πρωτοβουλίες της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» (41). Εντούτοις, στην ετήσια έκθεση παρακολούθησης του 2014 σχετικά με το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» (η οποία δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο του 2016) δεν αναφέρεται η συμβολή του στις σχετικές εμβληματικές πρωτοβουλίες. Οι συνδέσεις μεταξύ του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» και της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» πρόκειται να αξιολογηθούν μόνο στην έκθεση ενδιάμεσης αξιολόγησης του «Ορίζοντας 2020», η οποία αναμένεται το 2017. Πέραν τούτου, καμία από τις εκθέσεις αξιολόγησης που έπρεπε να υποβάλει η Επιτροπή τα τελευταία χρόνια, δυνάμει του άρθρου 318 ΣΛΕΕ, δεν περιέχουν χρήσιμα στοιχεία σχετικά με αυτή τη συμβολή. 3.50. Οι συνδέσεις του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» με τη στρατηγική «Ευρώπη 2020» θα εκτιμηθούν ενδελεχώς στην ενδιάμεση αξιολόγηση του «Ορίζοντας 2020». Η ενδιάμεση αξιολόγηση του «Ορίζοντας 2020» θα εκτιμήσει επίσης το ζήτημα της μόχλευσης. Η Επιτροπή θεωρεί ότι το άρθρο 31 του κανονισμού για τη θέσπιση του προγράμματος «Ορίζοντας 2020», ο οποίος ορίζει το πεδίο της ετήσιας έκθεσης παρακολούθησης, δεν απαιτεί από την Επιτροπή να αναφέρεται στη συμβολή του «Ορίζοντας 2020» στις σχετικές εμβληματικές πρωτοβουλίες της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Η έκθεση παρακολούθησης είναι μια έκθεση που αφορά αποκλειστικά την εφαρμογή του «Ορίζοντας 2020». Σύμφωνα με το άρθρο 32 του κανονισμού για τη θέσπιση του προγράμματος «Ορίζοντας 2020», η συμβολή του «Ορίζοντας 2020» στους στόχους της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» θα ληφθεί υπόψη στην ενδιάμεση αξιολόγηση του «Ορίζοντας 2020». Οι εκθέσεις αξιολόγησης της Επιτροπής δυνάμει του άρθρου 318 της ΣΛΕΕ μπορούν να αναφέρονται στη συμβολή του «Ορίζοντας 2020» στην υλοποίηση της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» μόνον αφού οι εν λόγω πληροφορίες καταστούν διαθέσιμες μετά την ενδιάμεση αξιολόγηση. Ορισμένες εγγενείς δυσκολίες που ανέκυψαν κατά την εκ των υστέρων αξιολόγηση του 7ου ΠΠ ενδέχεται να προκύψουν εκ νέου και στο πλαίσιο του «Ορίζοντας 2020» 3.51. Το χρονοδιάγραμμα των αξιολογήσεων των προγραμμάτων-πλαισίων για την έρευνα ενέχει εγγενείς δυσκολίες. Το πρόγραμμα-πλαίσιο για το «Ορίζοντας 2020» προβλέπει ότι οι αξιολογήσεις «θα πραγματοποιούνται εγκαίρως ώστε να τροφοδοτούν με στοιχεία τη διαδικασία λήψης αποφάσεων». Η απαίτηση αυτή είναι δύσκολο να εκπληρωθεί για τον τομέα της έρευνας, στον οποίο τα αποτελέσματα και ο αντίκτυπος μπορεί να γίνουν ορατά έπειτα από πολλά χρόνια. Παρ’ όλα αυτά, η νομοθεσία ορίζει προθεσμίες για τις διαφορετικές αξιολογήσεις: η ενδιάμεση αξιολόγηση πρέπει, κατά κανόνα, να διενεργείται το τέταρτο έτος του επταετούς προγράμματος-πλαισίου (το 2017 για το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020»), ενώ η εκ των υστέρων αξιολόγηση πρέπει να διενεργηθεί δύο έως τρία έτη μετά την περάτωση του προγράμματος (το 2023). Μολονότι οι προθεσμίες αυτές αποσκοπούν στην υποστήριξη της διαδικασίας λήψης αποφάσεων, ελλοχεύει ο κίνδυνος οι αξιολογήσεις να μην αποτυπώνουν επαρκώς τα αποτελέσματα και τον αντίκτυπο των προγραμμάτων. 3.51-3.53. Η Επιτροπή αναγνωρίζει την εγγενή δυσκολία της παροχής ουσιαστικών αξιολογήσεων μέσα σε ένα αυστηρά καθορισμένο χρονοδιάγραμμα επτά ετών για κάθε πρόγραμμα-πλαίσιο. Για τον λόγο αυτό η ενδιάμεση αξιολόγηση του «Ορίζοντας 2020» θα περιλαμβάνει επικαιροποιημένη αξιολόγηση των επιδόσεων του 7ου ΠΠ. Αυτό θα αμβλύνει τα προβλήματα που έχουν διαπιστωθεί. Η Επιτροπή αναγνωρίζει επίσης ότι πρέπει να επιτευχθεί ισορροπία ανάμεσα στην ανάγκη για παροχή επίκαιρων εισροών στη νέα νομοθεσία και στις ανάγκες αξιολόγησης του πιο μακροπρόθεσμου αντικτύπου της προστιθέμενης αξίας των δαπανών για έρευνα. Αυτό αντικατοπτρίζεται στη νομοθεσία. Η Επιτροπή συμφωνεί ότι μια ενδιάμεση αξιολόγηση ενός ερευνητικού προγράμματος-πλαισίου θα αντιμετωπίσει ορισμένες εγγενείς δυσκολίες σε σχέση τόσο με τις εκροές όσο και με τη διαθεσιμότητα των δεδομένων. Ωστόσο, η μετάθεσή της σε μεταγενέστερο χρόνο μπορεί να καθυστερήσει την άντληση σημαντικών διδαγμάτων που μπορούν με ασφάλεια να εκτιμηθούν στο στάδιο της ενδιάμεσης αξιολόγησης. Αυτό αναγνωρίζεται στη νομοθεσία, καθώς πολλά από τα επιμέρους στοιχεία που, βάσει του άρθρου 32 παράγραφος 3, πρέπει να περιλαμβάνονται στην ενδιάμεση αξιολόγηση μπορούν να εκτιμηθούν σε σχετικά πρώιμο στάδιο του προγράμματος, όπως, για παράδειγμα: — ο αριθμός συμμετεχόντων που διαθέτουν ερευνητικές υποδομές υψηλής απόδοσης ή που έχουν ιστορικό χρήσης πλήρους κοστολόγησης στο πλαίσιο του έβδομου προγράμματος-πλαισίου, — η απλούστευση για συμμετέχοντες που διαθέτουν ερευνητικές υποδομές υψηλής απόδοσης ή που έχουν ιστορικό χρήσης πλήρους κοστολόγησης στο πλαίσιο του έβδομου προγράμματος-πλαισίου, — η έκταση χρήσης της πρόσθετης αμοιβής του προσωπικού κατά το άρθρο 27 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1290/2013. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι η νομοθεσία, και οι πρακτικές αξιολόγησης, αμβλύνουν, στο μέτρο του δυνατού, τις εγγενείς δυσκολίες που διαπιστώνει το Συνέδριο. 3.52. Η εκ των υστέρων αξιολόγηση του 7ου ΠΠ (2007-2013) ολοκληρώθηκε στο τέλος του 2015, όταν πλέον του ημίσεος των έργων του 7ου ΠΠ βρίσκονταν ακόμη εν εξελίξει, και δύο έτη μετά την έγκριση του διάδοχου προγράμματος «Ορίζοντας 2020». Η εν λόγω αξιολόγηση επηρεάστηκε από τις καθυστερήσεις που αντιμετώπισαν πολλά έργα του 7ου ΠΠ, καθώς και από το γεγονός ότι η υποχρέωση των δικαιούχων για υποβολή στοιχείων έπαυε με την περάτωση των έργων. Επιπλέον, η συγκέντρωση στοιχείων για ορισμένους δείκτες επιδόσεων του 7ου ΠΠ έπαψε το 2013, όταν έληξε η περίοδος του εν λόγω προγράμματος-πλαισίου. 3.53. Όσον αφορά το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020», θα υπάρξουν δυσκολίες στη διενέργεια της ενδιάμεσης αξιολόγησης που προβλέπεται για το 2017, δεδομένου ότι δεν θα είναι διαθέσιμα ουσιαστικά αποτελέσματα για αρκετούς δείκτες επιδόσεων (βλέπε σημείο 3.31 ανωτέρω). Γενικώς, η αξιολόγηση του «Ορίζοντας 2020» είναι πιθανόν να επηρεαστεί, αφενός, από τις αδυναμίες που διαπιστώθηκαν όσον αφορά τα αποτελέσματα των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων και των προγραμμάτων εργασίας (όπως προαναφέρθηκε, τα στοιχεία που συλλέγονται σε επίπεδο έργων δεν μπορούν να λάβουν συγκεντρωτική μορφή ώστε να δοθεί ανατροφοδότηση σχετικά με τις προσκλήσεις και τα προγράμματα εργασίας, βλέπε σημεία 3.33 έως 3.38) και, αφετέρου, από τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η Επιτροπή στη συγκέντρωση πληροφοριακών στοιχείων για τις επιδόσεις από τους δικαιούχους μετά το πέρας των έργων. Η Επιτροπή δύναται να διενεργεί αξιολογήσεις του αντικτύπου μετά την περάτωση των έργων, αλλά, στις περιπτώσεις που εξετάσαμε, διαπιστώσαμε ότι δεν προβλεπόταν καμία υποχρέωση των δικαιούχων να διαβιβάζουν πληροφοριακά στοιχεία μετά το κλείσιμο των έργων. 3.53. Η Επιτροπή μπορεί να συγκεντρώνει πληροφορίες για την αξιολόγηση των 23 δεικτών που ορίζονται στη νομική βάση, και αυτό αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο του πλαισίου επιδόσεων, όπως ορίζεται στο άρθρο 5 του κανονισμού για το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020»: «Η πρώτη δέσμη σχετικών δεικτών επιδόσεων για την εκτίμηση της προόδου όσον αφορά τον γενικό στόχο παρατίθεται στο [Παράρτημα στη νομοθεσία]». Η Επιτροπή δεν χρησιμοποιεί πάντοτε με συνέπεια βασικές έννοιες που αφορούν τις επιδόσεις, με κίνδυνο υπονόμευσης του συστήματος διαχείρισης των επιδόσεων 3.54. Στο πλαίσιο 3.1 παρουσιάζονται οι διάφοροι τρόποι με τους οποίους μπορούν να γίνουν αντιληπτά τα οφέλη από τη δράση της ΕΕ: «εκροές», «αποτελέσματα» και «αντίκτυπος». Τα «επακόλουθα» περιλαμβάνουν αμφότερα τα αποτελέσματα και τον αντίκτυπο. Αυτοί οι όροι χρησιμοποιούνται για τον προσδιορισμό στόχων και δεικτών στο πλαίσιο του συστήματος της Επιτροπής για την παρακολούθηση των επιδόσεων και την κατάρτιση σχετικών εκθέσεων. Τυχόν ασυνέπεια ή ανεπάρκεια στη χρήση αυτών των όρων μπορεί να υπονομεύσει το σύστημα διαχείρισης των επιδόσεων. 3.55. Σε γενικές γραμμές, η Επιτροπή χρησιμοποιεί αυτούς τους όρους σύμφωνα με τους συγκεκριμένους ορισμούς (42). Εντούτοις, στους κανόνες του «Ορίζοντας 2020» που διέπουν τη συμμετοχή των δικαιούχων, τα αποτελέσματα ορίζονται ως «κάθε είδους υλικά ή άυλα αποτελέσματα της δράσης, όπως δεδομένα, γνώσεις και πληροφορίες, που παράγονται κατά τη δράση». Εντούτοις, ο ορισμός αυτός θα έπρεπε να αφορά τις «εκροές» και όχι τα «αποτελέσματα». 3.55-3.57. Η έκδοση των κανονισμών για το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» (Δεκέμβριος 2013) προηγήθηκε των κατευθυντήριων οδηγιών για τη βελτίωση της νομοθεσίας (Μάιος 2015). Αυτό προκάλεσε ορισμένες ανακολουθίες, όπως επισημαίνει το Συνέδριο. Μετά την έκδοση των κατευθυντήριων οδηγιών για τη βελτίωση της νομοθεσίας, η ορολογία της βελτίωσης της νομοθεσίας χρησιμοποιείται με συνέπεια στην παρακολούθηση και αξιολόγηση των επιδόσεων του προγράμματος «Ορίζοντας 2020». 3.56. Άλλο παράδειγμα ασυνέπειας στη χρήση των όρων αυτών στο πλαίσιο του «Ορίζοντας 2020» είναι ότι, βάσει της νομοθεσίας, τα επιμέρους προγράμματα εργασίας που αποτελούν την κινητήριο δύναμη του «Ορίζοντας 2020» πρέπει να περιλαμβάνουν τα «αναμενόμενα αποτελέσματα» (43) ενώ οι κανόνες συμμετοχής (44) περιλαμβάνουν ως κριτήριο τον «αντίκτυπο». Εντούτοις, στα προγράμματα εργασίας και στις προσκλήσεις υποβολής προτάσεων η Επιτροπή χρησιμοποιεί τον όρο «αναμενόμενος αντίκτυπος». 3.57. Τα αποτελέσματα μετρούν την άμεση επίδραση που μπορεί να αποδοθεί σε μια δράση και, επομένως, είναι ως κριτήρια καταλληλότερα για την επιλογή έργων σε σύγκριση με τον αντίκτυπο, ο οποίος είναι περισσότερο μακροπρόθεσμος και μπορεί να περιλαμβάνει στοιχεία που δεν μπορούν να μετρηθούν σε επίπεδο έργου. 3.58. Από το δείγμα των πέντε εν εξελίξει έργων του «Ορίζοντας 2020» καταδεικνύεται ότι η έννοια του «αναμενόμενου αντικτύπου» ερμηνεύθηκε διαφορετικά στο πλαίσιο των διαφόρων προσκλήσεων υποβολής προτάσεων. Ένας δικαιούχος έπρεπε, προκειμένου να υπαχθεί στο καθεστώς για τις ΜΜΕ, να υποβάλει ανάλυση της αγοράς και επιχειρηματικό σχέδιο. Τα έγγραφα αυτά αποτελούσαν μέρος της πρότασης και αναλύθηκαν από τους αξιολογητές κατά την εφαρμογή του κριτηρίου του αντικτύπου. Άλλος δικαιούχος παρείχε σύντομη περιγραφή των ποιοτικών χαρακτηριστικών της σύνδεσης του έργου με τις διάφορες μορφές του αναμενόμενου αντικτύπου, όπως τις «αυξημένες ευκαιρίες καινοτομίας για παρόχους υπηρεσιών, περιλαμβανομένων των ΜΜΕ και των δημόσιων διοικήσεων». Ένας τρίτος δικαιούχος περιέγραψε τα οφέλη ενός νέου πρωτοκόλλου θεραπευτικής αγωγής που θα προέκυπτε από το έργο και επιβεβαίωσε ότι τα αποτελέσματα θα συνέβαλαν στον αντίκτυπο που είχε καθοριστεί στη σχετική πρόσκληση υποβολής προτάσεων. Εξαιτίας των πολλών διαφορετικών ερμηνειών του «αναμενόμενου αντικτύπου» στις προσκλήσεις και των διαφορετικών τρόπων με τους οποίους οι δικαιούχοι αιτιολογούσαν τη συμβολή τους, τίθεται ο κίνδυνος ακατάλληλης αξιολόγησης των επιδόσεων του έργου σε σχέση με τους συνολικούς στόχους των προσκλήσεων και των προγραμμάτων εργασίας. 3.58. Η ανάγκη ενίσχυσης των δηλώσεων για τον αναμενόμενο αντίκτυπο προσδιορίστηκε ως ζήτημα για το δεύτερο πρόγραμμα εργασίας και οι υφιστάμενες κατευθυντήριες γραμμές βελτιώθηκαν. Η ποιότητα της διαδικασίας αξιολόγησης θα συνεχίσει να εγγυάται την επιλογή των καλύτερων έργων. Όσον αφορά τον δικαιούχο που έπρεπε να υποβάλει ανάλυση αγοράς και επιχειρηματικό σχέδιο, η περίπτωση εντάσσεται στο πρόγραμμα για τις ΜΜΕ στο οποίο η ανάλυση αγοράς και το επιχειρηματικό σχέδιο αποτελούν προϋπόθεση για την επιχορήγηση. Το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» δίνει έμφαση στην καινοτομία και στα πιο μακροπρόθεσμα αποτελέσματα. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ο «αναμενόμενος αντίκτυπος» έχει χρησιμοποιηθεί στις προσκλήσεις και αποτελεί αντικείμενο εκτίμησης στη διάρκεια των αξιολογήσεων. Η χρήση της λέξης «αποτελέσματα» στη νομοθεσία οφείλεται στο γεγονός ότι η νομοθεσία για το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» προηγήθηκε των κατευθυντήριων οδηγιών για τη βελτίωση της νομοθεσίας. Η συμβολή των έργων στους διάφορους τομείς αξιολογείται μέσω μιας σειράς δεικτών οι οποίοι ορίζονται στις νομοθετικές πράξεις για το «Ορίζοντας 2020» και σε άλλα έγγραφα. Αλλά οι εν λόγω δείκτες δεν είναι παρά μία πηγή πληροφοριών. Για την παρακολούθηση και αξιολόγηση των επιδόσεων, η Επιτροπή χρησιμοποιεί ένα ευρύ φάσμα δεδομένων για την εκτίμησή τους (π.χ. εξωτερικές μελέτες, έρευνες, μελέτες περίπτωσης, ανάλυση με αντιπαράδειγμα κ.λπ.). 3.59. Ένα άλλο πρόβλημα που πηγάζει από την έλλειψη σαφήνειας της Επιτροπής στον εν λόγω τομέα είναι ότι ορισμένοι δείκτες, που περιγράφονται ως δείκτες αποτελεσμάτων ή αντικτύπου, αφορούν στην πραγματικότητα εισροές και εκροές, με συνέπεια να περιορίζονται οι δυνατότητες της Επιτροπής να αξιολογήσουν τις επιδόσεις. Στο πλαίσιο 3.4 παρουσιάζονται ορισμένα παραδείγματα επαλήθευσης αυτών των κινδύνων. 3.59. Οι δείκτες που ορίζονται στον κανονισμό καλύπτουν τις εισροές, τις εκροές, τα αποτελέσματα και τον αντίκτυπο. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η παρακολούθηση αυτών των δεικτών, συνοδευόμενη από αξιολόγηση, θα παράσχει μια ικανοποιητική βάση για την αξιολόγηση των επιδόσεων. Πλαίσιο 3.4 — Ασυνεπής χρήση δεικτών Όπως επισημαίνεται στο σημείο 3.28, υπάρχουν 23 βασικοί δείκτες επιδόσεων του «Ορίζοντας 2020», για την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων και του αντικτύπου των ειδικών στόχων του προγράμματος «Ορίζοντας 2020». Επτά από αυτούς τους δείκτες συνδέονται με δημοσιεύσεις, όπως ο δείκτης «Υπεροχή στις ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες — Αριθμός κοινών δημοσιεύσεων δημόσιου-ιδιωτικού τομέα». Η επίτευξη τέτοιου είδους εκροών αποτελεί μεν έγκυρο στόχο του προγράμματος, ωστόσο τέτοιου είδους δείκτες δημοσιεύσεων δεν μετρούν ούτε τα αποτελέσματα ούτε τον αντίκτυπο. Επιπροσθέτως, υπάρχουν άλλοι τέσσερις δείκτες που συνδέονται περισσότερο με τις εισροές παρά με τα αποτελέσματα ή τον αντίκτυπο. Ως παραδείγματα αναφέρονται οι δείκτες «Πρόσβαση σε χρηματοδότηση υψηλού κινδύνου — Συνολικές επενδύσεις που κινητοποιήθηκαν μέσω χρηματοδότησης δανείων και επενδύσεων κεφαλαίων υψηλού κινδύνου» και «Ποσοστό του συνολικού προϋπολογισμού για την ενέργεια που διατίθεται για τις ακόλουθες ερευνητικές δραστηριότητες: ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές, ενεργειακή απόδοση κατά την τελική χρήση, ευφυή δίκτυα και δραστηριότητες αποθήκευσης ενέργειας». Αναφερθήκαμε επίσης στο εν λόγω ζήτημα στο κεφάλαιο 3 της ετήσιας έκθεσης για το οικονομικό έτος 2014, στο πλαίσιο των ταμείων ΕΔΕΤ (45). Πλαίσιο 3.4 — Ασυνεπής χρήση δεικτών Οι κατευθυντήριες οδηγίες της Επιτροπής για τη βελτίωση της νομοθεσίας καθιέρωσαν πρότυπους ορισμούς αυτών των όρων και οι εν λόγω ορισμοί θα εφαρμόζονται εφεξής με συνέπεια. Αν και οι δημοσιεύσεις αυτές καθαυτές συνιστούν εκροές, η Επιτροπή θεωρεί ότι σε ορισμένες περιπτώσεις είναι δυνατόν να θεωρηθούν δείκτες αποτελεσμάτων, όπως, π.χ., οι δημοσιεύσεις σε περιοδικά αξιολογούμενα από ομοτίμους. Η Επιτροπή θεωρεί ότι το πλαίσιο επιδόσεών της, και ιδίως οι δείκτες που χρησιμοποιούνται για το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020», παρέχουν την κατάλληλη ισορροπία μεταξύ των διαφόρων τύπων δεικτών. Στο πλαίσιο αυτής της ισορροπίας, είναι αποδεκτός ένας ορισμένος αριθμός δεικτών προκειμένου να διασφαλίζεται επαρκής αξιολόγηση των διαφόρων προτεραιοτήτων. ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ — Ο ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΕΚΘΕΣΕΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΕΠΙΔΟΣΕΙΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΓΕΝΙΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗΣ: Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΤΩΝ «ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ» 3.60. Το παρόν μέρος του κεφαλαίου καλύπτει την κατάρτιση εκθέσεων σχετικά με τις επιδόσεις σε επίπεδο γενικών διευθύνσεων της Επιτροπής. Εξετάσαμε τις δηλώσεις προγράμματος (46), τα σχέδια διαχείρισης (47) και τις ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων (48) για το 2015 τεσσάρων γενικών διευθύνσεων (49), βάσει των απαιτήσεων που απορρέουν από τον δημοσιονομικό κανονισμό, των προτύπων εσωτερικού ελέγχου της Επιτροπής και των εσωτερικών οδηγιών της που αφορούν τα σχέδια διαχείρισης και τις ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων. 3.61. Σύμφωνα με τις οδηγίες της Επιτροπής για τα σχέδια διαχείρισης του 2015, οι ΓΔ όφειλαν να καθορίζουν γενικούς στόχους συνοδευόμενους από δείκτες αντικτύπου (μακροπρόθεσμα) και ειδικούς στόχους με δείκτες αποτελεσμάτων (μεσοβραχυπρόθεσμα). Σύμφωνα με τον δημοσιονομικό κανονισμό, οι στόχοι των ΓΔ πρέπει να είναι «SMART» (50). 3.62. Στο πλαίσιο του ελέγχου μας, διαπιστώσαμε, όπως και στις παρατηρήσεις που είχαμε διατυπώσει τα προηγούμενα έτη για άλλες ΓΔ, ότι πολλοί στόχοι (γενικοί όπως και ειδικοί) και των τεσσάρων ΓΔ, οι οποίοι περιλαμβάνονταν στα σχέδια διαχείρισης και τις ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων, είχαν ληφθεί απευθείας από έγγραφα πολιτικής ή νομοθετικά έγγραφα, με συνέπεια το επίπεδό τους να είναι υπερβολικά υψηλό και να μην έχουν χρησιμότητα ως μέσα διαχείρισης (βλέπε πλαίσιο 3.5 ). 3.62. Μετά την παρατήρηση του Συνεδρίου σχετικά με τα σχέδια διαχείρισης για το 2015, η Επιτροπή επέφερε αλλαγές στον κύκλο στρατηγικού σχεδιασμού και προγραμματισμού (ΣΣΠ), κυρίως με στόχο να παράσχει ένα πιο ξεκάθαρο πλαίσιο για τη λογοδοσία της Επιτροπής και για τις υπηρεσίες της. Στο πλαίσιο της νέας προσέγγισης, τα έγγραφα σχεδιασμού από το 2016 και εξής πρόκειται να είναι πιο εξορθολογισμένα και επικεντρωμένα στις προτεραιότητες της Επιτροπής και στις αρμοδιότητες των ΓΔ, βοηθώντας τες να καθορίζουν προτεραιότητες και να παρουσιάζουν με συνεκτικό τρόπο τα στοιχεία που αφορούν τις επιδόσεις, με σαφή διάκριση ανάμεσα στον καταλογισμό (για τα αποτελέσματα και τις εκροές που αποτελούν άμεση απόρροια του έργου των υπηρεσιών της Επιτροπής) και στη συμβολή (όταν το έργο των υπηρεσιών της Επιτροπής έχει συμμετοχή στην επίτευξη ενός δεδομένου αποτελέσματος ή αντικτύπου), για τα αποτελέσματα των πολιτικών υψηλού επιπέδου και των προγραμμάτων δαπανών της ΕΕ. Το στρατηγικό σχέδιο εισάγει μια νέα προσέγγιση, η οποία μεταθέτει την έμφαση από τον βραχυπρόθεσμο σχεδιασμό σε μια μακροπρόθεσμη στρατηγική προοπτική, συνδράμοντας τις ΓΔ στην ευθυγράμμιση των ειδικών στόχων τους με τους μακροπρόθεσμους στόχους που ορίζονται από την Επιτροπή. Οι επιχειρησιακές προγραμματισμένες εκροές για κάθε Γενική Διεύθυνση για το προσεχές έτος παρατίθενται στο σχέδιο διαχείρισης. Πλαίσιο 3.5 — Παραδείγματα στόχων οι οποίοι δεν είναι κατάλληλοι για τους σκοπούς της διαχείρισης ΓΔ Δράσης για το Κλίμα: Ο στόχος «Εξασφάλιση επενδύσεων για ζητήματα που αφορούν το κλίμα» δεν είναι συγκεκριμένος, επειδή δεν αναφέρει τον όγκο των επενδύσεων που πρέπει να εξασφαλιστούν και δεν είναι χρονικά προσδιορισμένος, επειδή δεν προβλέπεται προθεσμία για την επίτευξή του. ΓΔ Περιβάλλοντος: Τέθηκε ως ειδικός στόχος η «μετατροπή της ΕΕ σε μια πράσινη και ανταγωνιστική οικονομία αποδοτικής χρήσης των πόρων». Δεν παρέχονται ορισμοί των χρησιμοποιούμενων όρων, ούτε αναφέρεται ο τρόπος με τον οποίο θα επιτευχθεί ο στόχος. Πλαίσιο 3.5 — Παραδείγματα στόχων οι οποίοι δεν είναι κατάλληλοι για τους σκοπούς της διαχείρισης ΓΔ Δράσης για το Κλίμα — Το ποσό και η προθεσμία ορίζονται έμμεσα, καθώς οι δείκτες στόχων και μέτρησης συνδέονται σαφώς με το υποπρόγραμμα «Δράση για το κλίμα» του προγράμματος LIFE 2014-2020. ΓΔ Περιβάλλοντος — Η Επιτροπή επισημαίνει ότι ο τρόπος με τον οποίο θα επιτευχθεί ο συγκεκριμένος στόχος ορίζεται στις σελίδες 9 και 10 του στρατηγικού σχεδίου 2016-2020 της Γενικής Διεύθυνσης Περιβάλλοντος και οι δείκτες για τη μέτρηση της προόδου ορίζονται στις σελίδες 19 έως 21 του ίδιου εγγράφου. 3.63. Συνολικά, εξετάσαμε 19 στόχους, εκ των οποίων μόνον τέσσερις πληρούσαν το σύνολο των κριτηρίων SMART. Αυτό το αποτέλεσμα είναι ανάλογο εκείνων που διαπιστώσαμε σε προηγούμενα έτη. Αν και οι εξετασθέντες στόχοι ήταν συναφείς με τον τομέα πολιτικής στον οποίο δραστηριοποιούνται οι ΓΔ, σε πολλές περιπτώσεις οι δείκτες που συνοδεύουν τον στόχο δεν μετρούν όλες τις πτυχές ολοκληρωμένα και στο ενδεδειγμένο επίπεδο. 3.64. Η επιλογή δεικτών πρέπει να βασίζεται σε χαρακτηριστικά όπως η συνάφεια, ο μετρήσιμος χαρακτήρας και η διαθεσιμότητα έγκαιρων και αξιόπιστων στοιχείων σχετικά με τις επιδόσεις. Στο μέτρο του δυνατού, οι δείκτες πρέπει να πληρούν τα κριτήρια «RACER» (51). Δείκτες που μετρούν επακόλουθα τα οποία οι ΓΔ ελάχιστα μπορούν να επηρεάσουν πρέπει να συνοδεύονται από άλλους δείκτες οι οποίοι να μετρούν άμεσα τις δραστηριότητες των ΓΔ. 3.65. Και οι τέσσερις ΓΔ διαθέτουν τουλάχιστον έναν δείκτη επιδόσεων ανά στόχο, προκειμένου να διευκολύνονται στην παρακολούθηση, αξιολόγηση και την κατάρτιση εκθέσεων σχετικά με τα επιτεύγματα. Από τους 58 δείκτες των ΓΔ που εξετάστηκαν, 28 πληρούσαν το σύνολο των κριτηρίων RACER. Πρόκειται για βελτίωση σε σύγκριση με τις διαπιστώσεις μας των προηγούμενων ετών. Ωστόσο, όπως και τότε, εντοπίσαμε ορισμένες αδυναμίες στους χρησιμοποιούμενους δείκτες (βλέπε πλαίσιο 3.6 ). Πλαίσιο 3.6 — Παράδειγμα προβλημάτων με τους δείκτες Δείκτες που παρουσιάζονταν ως δείκτες αποτελεσμάτων, αλλά ήταν, αντιθέτως, προσανατολισμένοι στις εισροές. Παραδείγματος χάριν, στη ΓΔ Γεωργίας και Αγροτικής Ανάπτυξης ο δείκτης που αφορά τις συνολικές επενδύσεις για την παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές μετρά τη δραστηριότητα που δημιούργησε άμεσα η παρέμβαση, αντί να επικεντρώνεται στην αύξηση της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές ως απόρροια της επένδυσης. Πλαίσιο 3.6 — Παράδειγμα προβλημάτων με τους δείκτες Ο εν λόγω δείκτης λαμβάνει υπόψη όχι μόνο τις εισροές του ΕΓΤΑΑ αλλά και τις εθνικές και ιδιωτικές συνεισφορές στις πράξεις. Συνεπώς, παρέχει μια ένδειξη για τη συμβολή των ενωσιακών/εθνικών συνεισφορών στην κινητοποίηση ιδιωτικών συνεισφορών σε πράξεις που σχετίζονται απευθείας με τον στόχο της ανανεώσιμης ενέργειας. Ο ποσοτικοποιημένος στόχος για το 2023 ορίζεται εκ των προτέρων από τα κράτη μέλη με βάση ανάλυση αναγκών του τομέα προγραμματισμού και πρόκειται να επιτευχθεί ακολουθώντας μια συνεπή στρατηγική. Επιπροσθέτως, και πρωτίστως, ο εν λόγω δείκτης συμπληρώνεται από τον δείκτη αποτελεσμάτων «ανανεώσιμη ενέργεια παραγόμενη από ενισχυόμενα έργα», ο οποίος θα μετρηθεί από αξιολογητές το 2017, το 2019 και στην εκ των υστέρων αξιολόγηση (2024). Συνδυαζόμενοι, οι δύο δείκτες θα παράσχουν μια ολοκληρωμένη εικόνα των αποτελεσμάτων που επιτυγχάνονται. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ — ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΩΝ ΕΛΕΓΧΩΝ ΕΠΙΔΟΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ Ειδικές εκθέσεις του 2015 και άλλα προϊόντα σχετικά με τις επιδόσεις 3.66. Στις ειδικές εκθέσεις μας εξετάζεται αν οι αρχές της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης εφαρμόζονται σε ό,τι αφορά τις δαπάνες της ΕΕ. Στο πλαίσιο της στρατηγικής μας για την περίοδο 2013-2017 (52), προσδιορίζουμε ετησίως ορισμένες προτεραιότητες στις οποίες εστιάζουμε τις εργασίες μας (53). Επιλέγουμε τα θέματα επί των οποίων θα καταρτίσουμε ειδικές εκθέσεις βάσει ενός συνόλου κριτηρίων, όπως το επίπεδο των σχετικών εσόδων ή δαπανών, οι κίνδυνοι για τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση και ο βαθμός ενδιαφέροντος των εμπλεκομένων. Το 2015 εκδώσαμε (54) 25 ειδικές εκθέσεις, οι οποίες απαριθμούνται στο παράρτημα 3.1 . 3.67. Η προσέγγισή μας ως προς τον έλεγχο επιδόσεων εξελίσσεται ώστε να αντικατοπτρίζει τις μεταβαλλόμενες συνθήκες στις οποίες λειτουργεί η ΕΕ. Στην παρούσα ετήσια έκθεση, εφιστούμε την προσοχή σε ορισμένους τρόπους με τους οποίους ελήφθησαν υπόψη οι μεταβολές αυτές στις ειδικές εκθέσεις μας το 2015: κατάρτιση σειράς εκθέσεων στις οποίες εξετάζονται διαφορετικές πτυχές της χρηματοπιστωτικής κρίσης, σειρά εκθέσεων με θέμα το χρόνιο πρόβλημα της ανεργίας των νέων και η ανταπόκρισή μας στις εξελίξεις στους τομείς της κλιματικής αλλαγής και του περιβάλλοντος. Ανταπόκριση της ΕΕ στη χρηματοπιστωτική κρίση 3.68. Η χρηματοπιστωτική κρίση και αργότερα η κρίση δημόσιου χρέους που έγινε ορατή τα έτη 2007-2008 έπληξε με πολύ σοβαρές συνέπειες την Ευρώπη. Τα κράτη μέλη της ΕΕ και η Ένωση συνολικά έλαβαν μέτρα για την αντιμετώπισή της (55). ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 3.69. Το 2015 δημοσιεύσαμε τρεις ειδικές εκθέσεις σχετικά με τον συγκεκριμένο τομέα. Η έκθεσή μας σχετικά με τη χρηματοδοτική συνδρομή σε χώρες ευρισκόμενες σε δυσχερή θέση παρέχει διεξοδική ανάλυση της διαχείρισης από πλευράς της Επιτροπής της χρηματοδοτικής συνδρομής που παρασχέθηκε σε πέντε κράτη μέλη: Ουγγαρία, Λετονία, Ρουμανία, Ιρλανδία και Πορτογαλία (56). Τα συμπεράσματά μας ήταν ευρείας εμβέλειας και επέστησαν την προσοχή στο γεγονός ότι, πριν από την κρίση, ορισμένες προειδοποιητικές ενδείξεις πέρασαν απαρατήρητες από την Επιτροπή, με αποτέλεσμα να είναι απροετοίμαστη όταν άρχισε να λαμβάνει αιτήσεις χρηματοδοτικής συνδρομής. Οι επιδόσεις της Επιτροπής όσον αφορά τη μετέπειτα κινητοποίηση πόρων για την αντιμετώπιση της κρίσης ήταν μικτές, μολονότι η Επιτροπή προέβη, εν γένει, με επιτυχία στην έκδοση χρεωστικών τίτλων για λογαριασμό της ΕΕ προκειμένου να ικανοποιηθούν οι ανάγκες χρηματοδότησης. Η δράση της Επιτροπής συντέλεσε ούτως ώστε τα κράτη μέλη να επιτύχουν, ως επί το πλείστον, τους στόχους τους για το έλλειμμα και να εξακολουθήσουν, κατά κανόνα, τις μεταρρυθμίσεις που πυροδότησαν οι όροι των προγραμμάτων. Διατυπώσαμε εννέα συστάσεις, οι οποίες καλύπτουν όλες τις πτυχές του συγκεκριμένου ζητήματος. 3.69. Το μέγεθος και η φύση της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2007-2008 ήταν άνευ προηγουμένου. Η κρίση κατέδειξε ότι το πλαίσιο εποπτείας πριν από την κρίση δεν ήταν απολύτως κατάλληλο για τον εντοπισμό των κινδύνων όσον αφορά τις υποκείμενες δημοσιονομικές θέσεις σε μια εποχή πρωτοφανούς οικονομικής κρίσης. Ανέδειξε την ανάγκη για μια πιο διευρυμένη προσέγγιση της εποπτείας του τραπεζικού τομέα και της ευρύτερης μακροοικονομίας. Όταν οι χώρες υπέβαλαν αίτηση συνδρομής, υπήρχε ήδη στο παρασκήνιο παρακολούθηση της επιδεινούμενης κατάστασης και η Επιτροπή ήταν σε στενή επαφή με τις εθνικές αρχές. Η αντίδραση στην κρίση ήταν άμεση και καθολική. Παρά τους μεγάλους περιορισμούς σε επίπεδο ανθρώπινων πόρων και την επίπονη διαδικασία εκμάθησης, η Επιτροπή μπόρεσε πολύ σύντομα να αντεπεξέλθει με επιτυχία σε όλα τα νέα καθήκοντά της όσον αφορά τη διαχείριση των προγραμμάτων, και όχι μόνο σε σχέση με την έκδοση τίτλων χρέους για την αντιμετώπιση των αναγκών χρηματοδότησης σε όλες τις περιπτώσεις. Το γεγονός αυτό αναγνωρίστηκε από το Συνέδριο, που το χαρακτήρισε ως επίτευγμα. Όλα τα προγράμματα πέτυχαν τους βασικούς οικονομικούς στόχους τους. Οι συστάσεις του ελέγχου εστιάστηκαν στις πτυχές της διαχείρισης των προγραμμάτων οι οποίες σχετίζονται με τη διαδικασία, τη λήψη αποφάσεων και την τήρηση αρχείου, και η Επιτροπή αποδέχθηκε συνολικά ή εν μέρει όλες τις συστάσεις. 3.70. Η Ελλάδα ήταν το κράτος μέλος που συνδέθηκε περισσότερο με τη χρηματοπιστωτική κρίση. Επομένως, δημοσιεύσαμε έκθεση η οποία επικεντρώνεται συγκεκριμένα στην στήριξη της Επιτροπής προς την Ελλάδα ώστε να βοηθηθεί στην εφαρμογή της δημοσιονομικής μεταρρύθμισης (57). Καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι το όργανο που συγκρότησε η Επιτροπή για την παροχή της στήριξης, ήτοι η Ομάδα Δράσης για την Ελλάδα, έφερε συνολικά εις πέρας την εντολή της σχετικά με την παροχή βοήθειας, σύμφωνα με τις απαιτήσεις των ελληνικών προγραμμάτων οικονομικής προσαρμογής. Εντούτοις, υπήρχαν αδυναμίες και μικτά αποτελέσματα ως προς την επιρροή που άσκησε στην πρόοδο των μεταρρυθμίσεων. 3.70. Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η συμβολή της τεχνικής βοήθειας στη συνολική πρόοδο των μεταρρυθμίσεων είχε μικτό πρόσημο. Αυτό πρέπει να εξεταστεί εντός του ευρύτερου πολιτικού πλαισίου και με βάση την κατανομή των αρμοδιοτήτων μεταξύ των κρατών μελών και των θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η εφαρμογή των (διαρθρωτικών) μεταρρυθμίσεων ήταν και παραμένει στην αρμοδιότητα των ελληνικών αρχών, ενώ η «Ομάδα δράσης για την Ελλάδα» είχε ως εντολή την παροχή συμβουλών/βοήθειας στις ελληνικές αρχές, κατόπιν σχετικού αιτήματος. 3.71. Ο ρόλος των οργανισμών αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας κατέστη σημαντικότερος συνεπεία της κρίσης και οδήγησε στην ίδρυση της Ευρωπαϊκής Αρχής Κινητών Αξιών και Αγορών (ESMA) το 2011. Επομένως, η έκθεσή μας σχετικά με την εποπτεία των οργανισμών αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας από την ΕΕ (58) συνέβαλε σημαντικά στην αποτελεσματικότερη διαχείριση του εν λόγω τομέα. Καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι, σε σύντομο χρονικό διάστημα, η ESMA έθεσε γερά θεμέλια για την άσκηση του εποπτικού ρόλου της, ωστόσο υπάρχει περιθώριο βελτίωσης, παραδείγματος χάριν, στην αποσαφήνιση των μεθοδολογικών κριτηρίων και την επάρκεια των συγκεφαλαιωτικών στατιστικών που κοινοποιούνται στο διαδικτυακό αρχείο της ESMA, καθώς και των ελέγχων που διενεργεί σε σχέση με τα στοιχεία των εν λόγω στατιστικών. Ανεργία των νέων 3.72. Η χρόνια ανεργία των νέων αποτελεί μείζον πρόβλημα σε αρκετά κράτη μέλη και το προσδιορίσαμε ως προτεραιότητα των εργασιών μας για το 2015. Ανταποκρινόμενο στο πρόβλημα αυτό, το Συμβούλιο συνέστησε το 2013 τη θέσπιση από τα κράτη μέλη «Εγγυήσεων για τη νεολαία», με συνδυασμό χρηματοδότησης από την ΕΕ και τα κράτη μέλη. Στο πλαίσιο των εγγυήσεων αυτών, οι νέοι πρέπει, εντός τεσσάρων μηνών από τη στιγμή που εξέρχονται από την εκπαίδευση ή καθίστανται άνεργοι, να λαμβάνουν «καλής ποιότητας» προσφορά εργασίας ή επιμόρφωση η οποία θα τους βοηθήσει να βρουν απασχόληση στο μέλλον. Στην έκθεσή μας επί του συγκεκριμένου θέματος (59), διαπιστώσαμε ότι η Επιτροπή παρείχε έγκαιρη και κατάλληλη υποστήριξη στα κράτη μέλη για την κατάρτιση των προγραμμάτων «Εγγυήσεις για τη νεολαία», αλλά επισημάναμε τρεις κινδύνους οι οποίοι ενδεχομένως να υπονομεύσουν την επιτυχία των προγραμμάτων: την επάρκεια της συνολικής χρηματοδότησης, τον ορισμό της «προσφοράς καλής ποιότητας» και την παρακολούθηση και κατάρτιση εκθέσεων, από την Επιτροπή, σχετικά με τα αποτελέσματα. 3.72. Όσον αφορά τους τρεις δυνητικούς κινδύνους που θα μπορούσαν να επηρεάσουν δυσμενώς την επιτυχία των προγραμμάτων «Εγγυήσεις για τη νεολαία», τους οποίους προσδιορίζει το Συνέδριο, η Επιτροπή συμφωνεί και επιθυμεί να επισημάνει τα εξής: — Η επένδυση σε «Εγγυήσεις για τη νεολαία» είναι καίριας σημασίας για τη διασφάλιση των μελλοντικών δυνατοτήτων ανάπτυξης της ΕΕ. Η ΕΕ έχει ήδη διαθέσει σημαντική χρηματοδοτική στήριξη, αλλά, για να γίνουν πραγματικότητα οι «Εγγυήσεις για τη νεολαία», πρέπει και τα κράτη μέλη να δώσουν προτεραιότητα σε μέτρα απασχόλησης των νέων στους εθνικούς προϋπολογισμούς τους. — Ο «ποιοτικός» χαρακτήρας αποτελεί κρίσιμο στοιχείο για την υλοποίηση των «Εγγυήσεων για τη νεολαία». Η Επιτροπή θα ενθαρρύνει περαιτέρω τον προβληματισμό γύρω από τις «ποιοτικές» προσφορές και θα παράσχει περαιτέρω καθοδήγηση στα κράτη μέλη. — Ήταν αναγκαίο να υπάρξει εκτενής διαδικασία με στόχο την επίτευξη συναίνεσης για τον καθορισμό ενός κοινού πλαισίου παρακολούθησης. Οι δραστηριότητες παρακολούθησης θα τροφοδοτήσουν, μέσω των κατάλληλων διαύλων, την αξιολόγηση της Επιτροπής όσον αφορά την εφαρμογή των «Εγγυήσεων για τη νεολαία» στο πλαίσιο των μελλοντικών Ευρωπαϊκών Εξαμήνων και την έκθεση της Επιτροπής σχετικά με την υλοποίηση των «Εγγυήσεων για τη νεολαία» για το 2016 προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο. 3.73. Επανήλθαμε στο θέμα αυτό με την έκθεση που καταρτίσαμε αργότερα το 2015 σχετικά με τη στήριξη της Επιτροπής στις Ομάδες Δράσης για τους Νέους (60), πρωτοβουλία στο πλαίσιο της οποίας συγκεντρώθηκαν εμπειρογνώμονες από τα κράτη μέλη και την Επιτροπή στα οκτώ κράτη μέλη με τα υψηλότερα ποσοστά ανεργίας των νέων (61). Καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι η αποτελεσματικότητα της συμβουλευτικής στήριξης που παρέσχε η Επιτροπή στα κράτη μέλη σε σχέση με τις Ομάδες Δράσης για τους Νέους περιορίστηκε από το επίπεδο και την ποιότητα των πληροφοριών που είχε στη διάθεσή της σχετικά με την εφαρμογή στην πράξη των υφιστάμενων μέτρων του ΕΚΤ ή των κρατών μελών για τους άνεργους νέους. Επιπλέον, η αξιολόγηση των προταθεισών από τα κράτη μέλη τροποποιήσεων των προγραμμάτων από την Επιτροπή επικεντρώθηκε κυρίως σε δημοσιονομικές πτυχές και όχι στη βέλτιστη αξιοποίηση αυτών των πόρων του ΕΚΤ. 3.73. Η Επιτροπή χρησιμοποίησε προδραστικά όλα τα μέσα που είχε στη διάθεσή της, δεδομένου του ισχύοντος νομικού πλαισίου, για να επιτύχει τους στόχους της πρωτοβουλίας των Ομάδων Δράσης για τους Νέους και να υποβάλει σχετική έκθεση. Κατά την άποψη της Επιτροπής, η πρωτοβουλία των Ομάδων Δράσης για τους Νέους έχει εκπληρώσει τις πολιτικές προσδοκίες που καθόρισε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στα συμπεράσματά του της 30ής Ιανουαρίου 2012. Ο βασικός στόχος των κοινών Ομάδων Δράσης για τους Νέους —μιας συγκεκριμένης πρωτοβουλίας ad hoc— ήταν η κινητοποίηση ενωσιακών και εθνικών χρηματοδοτικών μέσων, συμπεριλαμβανομένων των διαρθρωτικών ταμείων, και η εξέταση των μεταρρυθμίσεων πολιτικής που θα έπρεπε να συμπεριληφθούν στα σχέδια για την απασχόληση των νέων. Σκοπός των ομάδων ήταν να «ταρακουνήσουν το δέντρο» αυξάνοντας την ευαισθητοποίηση στο υψηλότερο πολιτικό επίπεδο, δημιουργώντας την αίσθηση του επείγοντος και παρέχοντας ισχυρότερη καθοδήγηση, χωρίς ωστόσο να δημιουργούν πρόσθετες διοικητικές ή/και νομικές διαδικασίες. Περιβάλλον, ενέργεια και κλιματική αλλαγή 3.74. Το περιβάλλον και η κλιματική αλλαγή, μαζί με τις επιπτώσεις τους για τις πολιτικές της ΕΕ σε ορισμένο αριθμό άλλων τομέων, όπως η γεωργία και η ενέργεια, αποτελούν μία από τις παγκόσμιες προκλήσεις στις οποίες επικεντρώθηκε η στρατηγική μας την περίοδο 2013-2017. Κατά συνέπεια, στην έκθεσή μας σχετικά με τη χρηματοδότηση από την ΕΕ των σταθμών επεξεργασίας λυμάτων στη λεκάνη του Δούναβη εξετάστηκε αν η στήριξη της ΕΕ βοήθησε τα κράτη μέλη να επιτύχουν τους στόχους που είχαν θέσει στο πλαίσιο της πολιτικής τους για τα λύματα (62) —η οποία αποτελεί βασικό στοιχείο για την επιτυχία της περιβαλλοντικής πολιτικής. Καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι μολονότι η χρηματοδοτική στήριξη της ΕΕ διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη συστημάτων συλλογής και επεξεργασίας λυμάτων, δεν ήταν αρκετή για να τηρηθούν οι σχετικές προθεσμίες. 3.75. Σε μια έκθεση που καταρτίστηκε αργότερα το 2015 εξετάστηκε μια διαφορετική πτυχή της ποιότητας των υδάτων στη λεκάνη απορροής του Δούναβη: η πρόοδος των ίδιων τεσσάρων κρατών μελών προς την κατεύθυνση της εκπλήρωσης των απαιτήσεων της οδηγίας-πλαισίου για τα ύδατα (63), κύριος στόχος της οποίας ήταν από το 2000 η επίτευξη καλής ποιότητας υδάτων έως το 2015 (με τη δυνατότητα ορισμένων εξαιρέσεων). Κατα