ΕΓΠΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Βρυξέλλες, 20.01.1998 
ΟΟΜ(1998) 15 τελικό 
ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΓΠΤΡΟΠΗΣ 
ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, 
ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΚΗ ΚΑΓ ΚΟΙΝΩΝ1ΚΗ ΕΓΠΤΡΟΠΗ 
ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ 
ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΑΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΤΡΓΓΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ 
ΑΡΑΣΗΣ ΥΠΕΡ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ (ΗΕΙ,ΙΟδ Π) 
1993 -1996 

Περιεχόμενα 
ΣΥΝΟΨΗ ΜΙ 
1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 4 
2. ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΗΕΕΙ08 II 4 
2.1 Σχόχοι 4 
2.2 Μέχρα 4 
2.3 Χρημαχοδόχηση 5 
2.4 Διάρθρωση χης διαχείρισης χου προγράμμαχος 5 
2.5 Οι συμμεχέχονχες σχο πρόγραμμα 6 
3. ΑΞΙΟΑΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ 7 
3.1 Το ΗΕΕΙΟδ II ως εργασχήριο 7 
3.2 Αξιολόγηση των διαδιχασιών του προγράμματος 8 
3.2.1 Συμμεχοχή αχόμων με ειδιχές ανάγχες (ττο ΗΕΕΙ08 II 8 
3.2.2 Αποτελεσματιχότητα των διαρθρώσεων διαχείρισης 9 
3.2.3 Διαρθρωτιχοί δεσμοί μεταξύ διάφορων ευρωπαϊχών 10 
πρωτοβουλιών 
3. 3 Αξιολόγηση του αντίχτυπου του προγράμματος 10 
3.3.1 Μεχαφορά χης μάθησης 10 
3.3.2 Συμβολή σχην ανάπχυξη χαι την υποστήριξη διχτικον 13 
3.3.3 Συμβολή στην ανάπτυξη συνεργιών μεταξύ ευρωπαϊχών χ(ΐι 
εθνιχών πολιτιχών 14 
4. ΠΟΡΙΣΜΑΤΛ 16 
4. 1 Προστιθέμενη (χξίίχ 16 
4. 2 Περιορισμοί του προγράμματος 17 
4. 3. Συνέπειες για μελλοντιχή δράση 17 
4.3.1 Μέτρα για ττ)ν προώθηση μιας προσέγγισης με βάστι τα 
διχαιώματίχ των ατόμων με ειδιχές ανάγχες 18 
4.3.2 Μέτρα για τη βελτίωση του διαλόγου [Αε τα χράτη μέλη 18 
4.3.3 Μέχρα για χην εξασφάλιση χης πλήρους εκπροσώπησης χων 
αχόμων με ειδικές ανάγκες και χων οργανώσεων σε 
ενέργειες ένχαξης χων ζηχημάχων αυχών σε όλες χις 
συναφείς κοινοχικές πολιχικές (Γη&ίη8ΐΓϋ3πιΐη§) 19 
4.3.4 Μέχρα γκχ χην εξασφάλιση ενός πραγμ,αχικου πολιχικού 
όιαλόγου με χις μη κυβερνηχικές οργανώσεις 20 
5. Το μέλλον 20 
1. ΕΕΑΓΩΓΗ 
Το χρίχο κοινοχικό πρόγραμμα δ9άσης υπέ9 χων αχόμων με ειδικές ανάγκες , 
γνωσχό ως "πρόγραμμα ΗΕΙΙ08 Π", θεσπίσχττκε με χην απόφαση 93/136/ΕΟΚ 
χου Συμβουλίου χης 25ης Φεβρουαρίου 1993 . Κάλυψε χην περίοδο απ6 1η 
Ιανουαρίου 1993 έως 31 Αεκεμβρίου 1996. 
Το άρθρο 11 πα9άγ9αφος 3 χης προαναφερόμενης απόφασης προβλέπει όχι η 
Ιίπιχροπή πρέπει να υποβάλει, πριν από χην 1η Ιουλίου 1997, πλήρη έκθεση σχο 
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, σχο Συμβούλιο και χην Οικονομική και Κοινωνική 
Επιχροπή σχεχικά με χην εφαρμογή και χα αποχελέσμαχα χου ΗΕΕΙΟδ II. 
Σύμφωνα με χο άρθρο 11 παράγραφος 4 χης απόφασης χης 25ης Φεβρουαρίου 
1993 και με χο χμήμα 1. 2 χου παραρχήμαχος σχην απόφαση, η έκθεση βασίζεχαι 
κυρίως σχο αποχέλεσμα μιας ανεξάρχηχης και ανχικειμενικής αξιολόγησης όλων 
Χ(ον μέχρων που θεσπίσχηκαν σχο πλ(χί(τιο χου ΗΕΕΙ08 II \ Επιόιώκει ν(χ 
παράσχει μια συνολική επισκόπηση χων πορισμάχων χης ανεξάρχηχης 
αξιολόγησης και χων επιπχώσεων χους σε μελλονχικές ενέργειες υπέρ χ<ον 
αχόμων με ειδικές ανάγκες. 
2. ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΛΜΜΛΤ02 ΗΕΙ,ΙΟΚ II 
2.1 Σχόχυι 
Το π90γ9αμμα ΗΕΕΙ08 II εκπονήθηκε με σκοπό χην προώθηση χης ισόχηχας 
ευκαιριών και χης ένχαξης χων αχόμων με. ειδικές ανάγκες. Σχη βάση αι»τών των 
σκοπών β9ίσκονχαι χέσσε.9ΐς Ρασικοί σχόχοι: 
1. Ανάπχυξη και βελτίωση δ9ασχη9ΐοχήχων ανχαλλαγής και πληροςιόρησης με 
κ9άχη μέλη και μη κυβερνηχικές οργανώσεις· 
2. προώθηση αποχελεσμαχικών προσεγγίσεων και μέχρων προκειμένου ν(ΐ 
επιχευχθεί αυξημένη αποχελεσμαχικόχηχα και καλύχερος συνχονισμός Χ(ον 
ενεργειών· 
3. προώθηση χης ανάπχυξης μιας πολιχικής συνεργασίας σε κοινοχικό επίπεοο 
με χα κράχη μέλη και χις οργανώσεις και εναχτεις που ασχυλούνχαι με χην 
ένχ(χξη, με βάση χην καλύχερη όυναχή καινοχόμο και (χποχελεσματι,κή 
εμπειρία και πρακχική σχα κράχη μέλη· 
4. συνέχιση χης συνεργασίας με ευρωπαϊχές ΜΚΟ και ΜΚΟ που θεωροόνται 
(χνχιπροσωπευχιχές χων ανχίσχοιχων κραχών μελών, μ,έσω χων εθνιχών 
συμ,βουλίων χων αχόμων με ειδιχές ανάγκες· 
2.2 Μέχρα 
Κύρια μέχρα γκχ χην προ(ί)()η(τη αυχ<όν χων σχόχων είναι Χ(χ εξής: 
1. Λρασχηριόχηχες ανχαλλαγής κ(ΐι πλη9οφ09ησης μεχαξύ χων κραχών μελών: 
όπως συνέδρια, σεμινάρια, (χντίΐλλαγή πληροφοριών, εχπαιόευχικές 
επισκέψεις και επιμορφωχικά μαθήμαχα που όιοργανώνονχαι για χους χομείς 
λειχουργικής (χποκαχάσχασης, εκπαιδευχικής εναωμάτωαης, οικονομικής και 
1 Ιί.Η. 1.56/30 της 9.3.93 
" Για το λιΊγο «ιπό, η αζιυλόγηοη ανατι Οηκτ. ουιο την ΙίππρΐΜΐ,ή. κατόηιν πρόοκληοης 3ΐ.ρος ιυιο|5ολη προυψυρών. οτο 
!νοτιτο\>το ΤιινίχΐοοΙ; (Ιϊνωμένο Βαοίλιιο) ΟΓ. οννεργαοία μΐ' τρί,ιι άλλ« ερπ»νητική ινοτιτοΐιτα: Νοχιιχ (Ιρλανόί,α), ΚίΛνχ 
ΐΚάτιυ Χ(όρΓς) και Ρπκπιη (Ηλλάοα). 11 έκθι.οη διατίθααι ως Γ.γγρ«ψο εργαοίας το>ν υπηρι οκόν της Εππροίΐής (μόνο οτην 
αγγλική γλώοαα) 
κοινωνικής ενσωμάχωσης χων αχόμων με ειδικές ανάγκες. Οι συμμεχέχονχες 
σχις δ9ασχη9ΐόχηχες αυχές θ9ίζονχαι από χα κ9άχη μέλη· 
συλλογή, ανχαλλαγή και διάδοση πλη9οφο9ΐών που έχουν συγκενχ9ωθεί σχα 
κ9άχη μέλη με χην ανάπχυξη χου μηχανογραφημένου συσχήμαχος 
πληροφόρησης και χεκμηρίωσης ΗΑΝϋΥΝΕΤ · 
συνε9γασία με χις ΜΚΟ μέσω χ9ημαχοδόχησης συνεδρίων, εκπαιδευχικο')ν 
επισκέψεων, επιμορφωχικών μαθημάχων και άλλων δρασχηριοχήχα)ν 
συνεργασίας σε ευρωπαϊκή κλίμακα, παροχή πληροφοριών σχις ΜΚΟ 
σχεχικά με δράσεις που διεξήχθηκαν σε κοινοχικό επίπεδο και παροχή 
συ[4κ)υλών (χπό χις ΜΚΟ προς χην Επιχροπή σχεχικά με ειδικά Οέμαχα· 
πλτιροφόρηση και αύξηση χης συνειδηχοποίησης χης κοινής γνώμης με. χην 
απονομή εχησίων βραβείων για πρόχυπα προγράμμαχα σε διάψορους χομ,είς 
που έχουν οχέστι με. χην ενσωμάχωση χων αχόμων με ειδικές ανάγκες και 
μέσω δρασχηριοχήχες σχα μέσα ενημέρωσης · 
2.3 Χρηματοδότηση 
Τα κονδύλια που εκχιμήθηκε όχι είναι αναγκαία για χτ)ν εφαρμογή χου 
προγράμμαχος ανέρχονχαι σε ένα ποσό 37 εκαχομμυρίων Ε€Ό. Ο 
προϋπολογισμός που εγκρίθηκε ανήλθε σε. 40,16 εκαχομμύρια Ε^υ και οι 
πραγμαχικές δαπάνες ανήλθαν σε ένα ποσό 39,74 εκαχομμυρίων ΡΧΌ. 
Η καχανομή χων κονδυλίων ανά έχος είχε (ος εξής (ΧΤΒ εκαχομμύρια ΕΠΛ): 
Έχος Προϋπολογισμός Εκχέλεση 
1993 5,60 5,40 
1994 1^06 10,04 
1995 Π£1 [^78 
1996 1 12,69 [ 12,52 
2.4. Αιάρθρωση της διαχείρισης του προγράμματος 
Την κενχρική διαχείριση χου προγρά[χμαχος έχει αναλάβει η Επιχροπή με. χη 
σχήριξη εξωχερικού γραψείου χεχνιχής βοήθειας (ο[Αά6χχ εμπεψογνωμ,όνων 
ΗΕΕΙΟΝ) κχχι ορισμε.ν<ι>ν (τυμβουλευχιχών επιχροπών που περιλαμβάνουν: 
• Σνμβονλενηχή επιτροπή: (χποχελούμενη (χπό ανχιπροσώπους χων 
χυβερνήσεων χ<ον κρ(χχ(όν μελα)ν· 
• Ευρωπαϊκό ψόρουμ των ατόμων με ειδικές ανάγκες : (χποχελοΰμενο (χπό τα 
εθνικά συμ,βούλια Χ(ον αχόμων με ειόιχές ανάγκες κ<χι ευρωπαϊκές ΜΚΟ· 
• Ομάδα σννδέσμον: αποχελούμενη (χπό ανχιπροσώπους χ(ον άλλων δΰο 
επιχροπών, που όημιουργήθηκε με σκοπό την αλληλεπίόρασή χους. 
Σε εθνικό επίπεδο, οι συμβουλευχικοί [Αί|χ(χνισμοί χου προγράμμαχος αιπαίχησαν 
έναν εθνικό συνχονισχικό οργανισμό εκπροσωπούμενο σχτ| συμβουλευχική 
επιχροπή, και ένα εθνικό συμβούλιο χων αχόμων με. ειδικές ανάγκες 
εκπροσωπούμενο σχο ευρωπαϊκό ψόρουμ, χων αχόμ,ων με. ειδικές (χνάγκες. () 
εθνικός συνχονισχικός 09γανισμός ήχαν υπεύθυνος για χην επιλογή χων 
συμμεχεχόνχων σε δρασχηριόχηχες πλη9οφ09ησης και ανχαλλαγής, και για χην 
πα9οχή σχή9ΐξης σχις δ9ασχη9ΐόχηχες ΗΕΕΙΟδ II, καθώς και χην αξιολόγησή 
χους, σε εθνικό και χοπικό επίπεδο. Σημανχικό μέ9ος αυχού χου έργου ήχαν η 
οργάνωση εθνικών ημερίδων πληροφόρΐ)σης, συνήθως σε εχήσια βάση. Οι 
παραλλαγές χων συνχονισχικών διαρθρώσεων μεχαξύ χων χωρών είχχχν χτ|ν 
έννοια όχι παρείχαν [χάλλον ποικίλες δυναχόχηχες όσον χχφορχχ χο συνχονισμό 
και χΐ]ν ανχαλλαγή πληροψοριών. 
Σε τοπιχό επίπεδο, οι δρασχηριόχηχες πληροφόρτ)σης και ανχαλλαγής 
συνχονίζονχαν από μέλη που είχαν διακριθεί μεχαξύ χων συμμεχεχόνχων. II 
ομάδα εμπειρογνωμόνων ΗΕΕΙ08 II διαδραμάχισε σημανχικό ρόλο σχτ)ν 
παροχή οχήριξης σχους συνχονισχές χων δρασχηριοχήχων σε χοπικό επίπεδο. 
2. 5 Οι συμμετέχοντες στο πρόγραμμα 
Οι δρασχηριόχηχες χου ΗΕΕΙΟδ II παρείχαν χη δυναχόχηχα σε σημανχικό (χριθμό 
οργανώσεων που συμμεχείχαν σχον χο[Αέα χων αχόμων με ειδικές ανάγκες σε 
χοπικό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, να λάβουν [ΐέρος σε συζηχήσεις και 
ανχαλλαγές με παρεμ.ψερείς οργανώσεις ^xπ.ό άλλα κράχη μέλη. Αυτό 
περιλάμβανε περίπου 1150 βασικούς συμμετέχοντες, που λάμβαναν συνεχώς 
μέρος σχις δρασχηριόχηχες χου προγρ('χμ.μχιχος καθόλη χην τριετία, και περίποιι 
30.000 περιφερειακούς συμμετέχοντες χ<ον οποίιον η συμμεχοχή ήχαν πι,ο 
περιορισμέντ). 
βασικοί συμμεχέχονχε.ζ (τχο ΗΕΕΙΟΝ 11 
συι Α^^ι^ϊώ**» 
Σνμβουλενχίκή επιχροπή 34^ Εθνικό ί δημόσιοι 
υπάλληλοι 
Ευρωπαϊκό φόρουμ χων 
αχόμων με ειδικές 
ανάγκες 173 
13 
ο Εθνικά στ>[ψούλια των 
αχόμων μ.ε ειδικές 
ανάγκες 
Ευρωπαϊ'κές ΜΚΟ 
Κοιν(ονιχοί εταίροι 
Ομάόες εργασίας 84' Κρ(χχιχοί υπάλληλοι, 
ΜΚΟ και επαγγελμαχίες 
••Ρ.Ι.^·?'ι.^)Υ.Υ(').1.|·(.1.Υ.!!5 
ΙΙΙβ^^Βίίί 
Συμμεχέχονχες σε 
δρασχηριόχηχες 
πληροφόρησης και 
ανχαλλαγών Η323 Κυρίως οργανώσεις που 
πίχρέχουν υπηρεσίες σε 
άχομα [χε ειδιχές ανάγκες 
κ(χι ινστιχούχα 
εκπαίόευσης 
Συμμεχέχονχες σε κένχρα 
ΗΛΝΟΥΝΕΤ * 142 Ε|Απειρογν(ί)μονες κ(χι 
π(χρέχονχες υπηρεχτίες 
Πί\>ιλά(ΐ{5(ίναναντι,Λ(_)θ«)(ί«ΐ()υς από τη Νορβηγία και την Ιολπνήίιι 
6 
Οι περιφερειακοί συμμεχέχονχες περιλάμβαναν 09γανώσεις και άχομα που 
συμμεχείχαν σε δρασχηριόχηχες ανχαλλαγής χων ΜΚΟ 4 , χα μέλη χων ΜΚΟ 
που εκπ9οσωπούνχαν σχις συμβουλευχικές επιχ9οπές χου π9ογ90μμαχος (856 
εθνικές και ευ9ωπαϊκές ΜΚΟ) και υποψήφιους χων εχήσιων διαγωνισμών 
ΗΕΕΙ08 II (περίπου 200 ετησίως). Πέραν αυχού, υπήρχαν επίστις οι 
συμμεχέχονχες (τχις ΕΟνικές Ημερίόες Πλι^κκρόρησης που οργόνωσαν 
μ,εμονωμένα κράχη μέλη (όεν όιαχίθενχαι εξαχριβωμένα σχοιχεία γκχ τους 
αριθμούς χων συμμεχεχόνχων), άλλα [χέλη Χ(ον οργανώσεων που συμμεχείχαν σε 
όρχχχττχιριόττιτες ΗΕΕΚΧ8 II, και οι αναγνώσχες χων διάψορων (χπ.οτελεομάτων 
χου. ΙΙιθχχνώς, οι χελευχαίες χχπό αυτές περιλάμβαναν ένα ιδιαίχερα ευρύ ψάσμα 
οργανώσεων αχόμων με ειδικές ανάγκες σε ολόκληρη την Ευρώπη· ο κατάλογος 
χαχυδρομικών διευθύνσεων για χο ΗΕΕΙΟδΟΟΡΕ και χο ΕΙαδΗ υπερέβη χις 
30.ωθ. 
3. ΑΞΙΟΑΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ 
Τα κυριόχερα πορίσμαχα χης εξωχερικής αξιολόγησης αναπχύσσονχαι 
παρακάχω. 
3. 1. Το ΗΕΜ08 II ως εργαστήριο 
Το ΗΕΕΙΟΝ II ενσωμάχωσε ορισμένες καινοχόμες πχυχές που προίόθησαν τις 
κοινοτικές προσεγγίσεις όσον αφορά την πολιτική για τα άτομα μ.ε ειδικές 
ανάγκες [χε τρεις σημαντικούς χρόπους: 
1. 'Οπου προγενέστερα προγράμματα όράσης έχειναν ν(χ όίνουν έμψαση σε έναν 
προσαναχολισμό "πρόνοιας" όσον αφορά χα άτομα με ειδικές ανάγκες. το 
ΗΕΕΙΟδ II εστιάστηκε περισσόχερο σε ζηχήμαχα σχεχικά με χην ισότητα 
ευκαιριών και χην ένχαξη. 
2. Ανχί να προωθήσει χην αλλαγή [χέσω σχήριξης προχύπων ενεργειών ή 
σχεδίων επίδειξης, χο ΗΕΕΙ08 II λειχούργΐ]σε (τχο πλαίσιο ενός προτύπου 
αλλαγής χης κοινωνικής μ,άθησης, βασισμένου σχις επιχόπιες (χντ(χλλ(χγές, σε 
συνόυασμό με ένα περισσόχερο καθοόηγούμενο από χην πολιτική πρόττυτο 
όράσης, δεδομένου όχι χο χελευχαίο επιδιώχθηχε μέσω χης διάδυσης της 
μάθησης που προκύπτει από επιτόπιες ανταλλαγές και χης παροχής μιας 
διάρθρωσης συνεργασίας μεταξύ οργανώσεων σε εθνικό και ευρωπαϊκό 
επίπεδο. 
3. Το ΗΕΕΙ08 II ήτ(χν το πρώχο πρόγρίχμμα δράίτης γκχ χο οποίο όημιουργήθηχε 
μκχ τυπιχή 6ιάρ0ρ(θ(τη γκχ όιαβουλεύσεις μ,ε άχομχχ [χε ειδικές ίχνάγκες κ(χι χις 
οργανοκτεις τους. 
Οί καινοχόμες πχυχέ.ς του ΗΕΕΙΟΝ II π(χρείχ(χν ένα ισχυρό στοιχείο 
πειραματισμού (ΤΡ ολόκληρο το πρόγραμμ,α που, χτι- συνδιχχσμό [χε χην έμχραση 
που έόωσε (τττ)ν ανχαλλαγή κ(χι χη μ,άθηση, υποόήλωνε όχι χο πρόγραμμα 
μπορούσε να Οείορηθεί υπό ορισμένες ειόιχές (χπόψεις ως "εργαστήριο" οτο 
οποίο [χπορούσαν να εξεχαστούν ζηχήματα σχεχικά με χ(χ ('χχομχχ με. ειδικές 
(χνάγκες, χην ισότητα ευκαιριών και την έ.νχαξη, να (κρυρηλαχηθούν νέες 
ανχιλήψεις χαι να όοχιμ,αστούν νέες λύσεις πριν (χπό χη διάδοίΐή τους σε. ένα 
ευρύχερο κοινό. Εν προκειμένω, ήταν σημαντικό γκχ χην (χξιολόγηση ν(χ δοθεί 
Σι^άγΓχαι από δαγμα Γχήοιων ικθάϊηυν για χο οιιγκη^ημΓνχ) χο[ΐαι ι:κχιμοιΐ|α:νο περιπου οι: 24, 000 ι.χηοιως 
ιδιαίχε9η π9οσοχή όχι μόνο σχα αποχελέσμαχα χου π9ογ9άμμαχος, αλλά και 
σχις διαδικασίες με χις οποίες επιχεύχθηκαν χα συγκεκ9ΐμένα αποχελέσμαχα. 
3.2 Αξιολόγηση των διαδικασιών του προγράμματος 
Τρεις όιαδικασίες εξεχάζονχαι κάτω οατό αυχόν χον χίχλο: η συμμεχοχή σχο 
πρόγραμμα χων αχόμων με ειδικές ανάγκες, η διαχείριση χου προγράμμαχος κχχι 
η συνέργια χου προγράμμαχος με. άλλες ενέργειες που διεξάγονχαι για άχομα με 
ειδικές ανάγκες. 
3. 2.1 Συμμετοχή «τόμων με ειϋικές «νάγκες στο ΗΕΜΟ$ ΙΓ 
Καίχοι έχουν λτ|χρΟεί χττ|[ΐ.χχντικχ'χ μέχρα για χην ενθάρρυνση ενός υψηλοι'ι 
επιπέόου εκπροσώπηστις χων αχόμων με. ειόικές ανάγκες κχχι χων οργανώσεων 
χους σε ορισμένες από χις συμβουλευχικές διαρθρώσεις χου προγρά[Χ[χχχχος, 
υπήρξαν χομείς χου προγράμμαχος σχους οποίους χα άχομχχ με ειδικές ανάγκες 
εξακολουθούσαν να υποεκπροσωπούνχαι. 
Αυτό αληθεύει ιόιχχίτερχχ για χις δρχχχττιιριχΗχιτες σχεχικά μ.ε χην πληροφόρηση 
και χις ανχαλλαγές. Η επιλογή χων συμμεχεχόνχων χττις δραστηριότητες αυχές 
ήχαν κυρίως αποχέλεσμα χων σχραχηγικών ορισ[χέν(ον κραχών μελών ό(ΐον 
αφορά χην υπόδειξη χων συμμεχεχόνχων και χης σχραχηγικής χους γκχ χη 
όιάδοση πληροφοριών σχεχικά [χε χο επικεί[Αενο πρόγραμμα. Κξακολουθοΰσαν, 
όμως, να υπάρχουν ορισμένα όιαρθρωχικά προβλήμχχχα Χ(χ οποία επίσης 
παρεμπόδιζαν τχχ άτομ(ΐ [χε ειδικές χχνχ'χγκες, κχχι χις οργανώσεις αχόμων με 
ειόικέ.ς ανάγκες, να συμμεχάσχουν σχο πρόγραμμα σε ίση βάση με χοος 
επαγγελμαχίες και χις επαγγελμαχικές οργανώσεις υπηρεσιών. Τα εν λόγιο 
προβλήματα οΐ)μπε:ριλά|ΐβαναν: 
• Αιαθεσιμόχηχα πόρ(υν και καχάλληλων εγκαχαιπάοείον : οι οργανωτές των 
όραστηριοχήχων ανχαλλαγών παρέλειπαν (τυχνά ν(χ λαμβάνουν υπόψη την 
ανάγκη πλήρως προσιχών εγκαταστάσεων κχχι χρονοδιαγραμμάχων 
καχάλληλων για χις ανάγκες χων αχόμων με. ειδΤκές ανάγκες που 
συμμεχείχαν. II χ[χημαχική χρημαχοόόχηση Χ(ον όραστηριοχήχων και η 
καθυσχερημένη επισχροφή Χ(ον όαπανών παρουσίασε χρημαχοόοχικες 
δυσχέρειες. 
• Αυναχόχηχα πρόσβασης σχην πληροφόρηση: η ιτλχ|Οχόρχχ πληροφοριών και η 
καθυσχερημένη άφιξη χων πληροφοριών πριν από χις συνεόριάσεις 
παρουσίασε προβλήματα, ειδικότερχχ γιχχ χους συμμεχέχονχες ατις 
διαρθρακιεις συμ,βοολευτικού χαρακτήρα που χρεκ'χζοντ(χν να προβαίνουν σε 
δκχβουλεύσεις μ.ε τχχ μέλη χους. 
• Το επίπεδο ονμμεχοχι)ς (χποτέλεσε έ.να ειδικό πρόβλημα όσον αφορά τις 
όρασχηριόχητες πληροφόρησης κχχι ανχαλλαγής, όπου οι χοπικές οργανώσεις 
κλήθηκαν νίχ ενθαρρύνουν μκι υψηλόχερη αναλογία συμ.μ.εχεχόνχων μ.ε 
ειδικές (χνάγκες, αλλά καχέσχη όυσχερής η όιαχήρηση χης συνεχούς 
συμμεχοχής. 
• Η ποιόχηχα χης σνζήχησης που διεξήχθη: όσον (χφορά κάποιες 
6ρ(Χ(Τχηριόχητες, παρέμεινε η τάση γκχ ορισμένους επαγγελμαχίες να Οεωροόν 
Αν και η 3ΐρ(«τογι-.νης υιιχέντρωοη των οραυτηριοτήτων αϋ,ιολόγηοης βαοιζόταν οτη οι>μ.|Μντοχή ατι>μοιν ;ιτ. Γ.ιοικί.ς 
«νάγκες οτις Ορ«οτηρι<πητις τονπρογράμματος, 3ΐρή3ΐιι να οημ.ειω()Γ.(, ιίτι εχφράοτηκε πιί,οης ινοιαφερον για την 
\υιιηχ)ΐροο(ί)3ΐηοη άλλων ομάοων. Για ]ΐαράοι ιγμα, οι· οραοτηριότητΓ.ς οτο 3ΐ.λ«ί.οιο τοιιτομία οι,κονομιχής ίνταζτις,ΐ| 
ιλλΐ'!Λ)ιη ηις οιιμμποχης ιργυουτων ητ<ιν ι μΐ|κινης και οι: οριομίνις οραοτηρι,ότητΐ'.ς «νταλλαγής ΜΚ(). ιυιήρξαν 
ΐ'λάχιοτοι αντυιροοωίΐοι ο» ιθνικό και πιροΜΐαϊκό αιύιΐ'.οο μΐ' πολιττκίς αρμοΛιότητις 
8 
χα άχομα με ειδικές ανάγκε5 ως μη διαθέχονχα χην αναγκαία 
εμπειρογνωμοσύνη για να λάβουν μέρο5 σε συζηχήσεΐ5 σε ίση βάση, και οι 
συμμεχέχονχες με ειδικές ανάγκες είχαν ορισμένες φορές χην αίσθηση όχι οι 
επαγγελμαχίες και οι πχχρέχονχες υπηρεσίες ενδιαφέρονχαν περισσόχερο για 
χη διαχήρτιση χου χΐαΐα$ <^ιιο παρά για κάποιες αλλαγές. 
Ω5 απάνχηση σχο γενικό ενδιαφέρον, που εκφράσχηκε σχεχικά με χην 
υποεκπροσώπηση των αχόμων με ειδικέ5 ανάγκες σχΐ5 δρασχηριόχηχες χοχ? 
προγράμμαχο5 σχα αρχικά χου σχάδια, η Επιχροπή καχέβαλε προσπάθειες για 
χχύξτιστι χης συμμεχοχή5 χους. Οι προσπάθειες είχαν θεχικό ανχίκχτ>πο, 
ειδικόχερα σε αυχού5 χου5 χομεί5 όπου η συμμεχοχή χων αχόμων με ειδικέ.5 
ανάγκε5 δεν αποχελεί μέρο5 χη5 παραδοσιακή5 προσέγγισης. Η συμμεχοχή σχον 
χομέα για χην κοινωνική ένχαξη ήχαν από χην αρχή λογικά υψηλή (γύρω σχο 
50%)· σχου5 χομεί5 χη5 λειχουργικής αποκαχάσχαση5 και εκπαίδευσης η 
αναλογία χων αχόμων με ειδικές ανάγκες που συμμεχείχαν αχ)ξήθηκε σε 20% 
και, όσον αφορά χην οικονομική ένχαξη, η αναλογία διπλασιάσχηκε χχπό 
περίπου 20% σε 40% μέχρι το χέλθ5 χου προγράμμαχο5. 
Εν μ,έ.ρει ως χχποχέλεσμ,α αυχών χ<ον προσπαθειών, πολλέ5 χχπό τις 
όραστηριότητες ανχαλλαγ<ί>ν ανχιπροσώπευαν ένα σημανχιχό βήμα προς την 
ενθάρρυνση χου όιαλόγου μεχχχξύ παρεχόνχων υπηρεσίες και ατόμων με ειόικες 
(χνάγκες. Το γεγονός ανχό φαίνεχαι ν<χ έχει ανχίκχυπο όσον αφορά την χχλλ(χγΥ| 
σχάσεων σχις οργανώσεις σχις οποίες επέστρεφαν οι συμμεχέχοντες κχχι τις 
ευρύτερες εθνικές πολιτικές. 
3. 2. 2 Αποτελεσμ«τικότητ« των διαρθρώσεων οΜΐχείριαης 
Κατά την έναρξη χου ΗΕΕΙΟδ II όιαχυπώθηκαν ορισμένες χχνΐ|χητχίες όσον 
αφορά χον περίπλοκο χαρακχήρα χων διαρθρώσεων χου προγράμμαχος, πράγμα 
που οδήγησε σχην επικένχρωση χων δρασχηριοχήχων αξιολόγησης σε αυτό το 
στοιχείο χου προγράμμαχος. 
Συνολικά, υπήρξε ευρεία συμψωνία όχι η σχήριξη που παρείχε η Επιτροπή κχχι η 
ο[χάδ(χ εμπειρογνωμόνων ΗΕΕΙΟΧ II ήχίχν οιποχ8.λεσμ.αχική κ(χι ευνοϊκά 
οιποόεκχή, ειδικόχερα <χπό χους συμμεχέχονχες χττις δρασχηριόχηχες χου 
προγράμμαχος σε χοπικό επίπεδο. II χχξιολόγχιχχιι, όμως, χονίζει όχι ^xπxxιxοΰνxαι 
σημανχικοί πόροι, ειδικόχερα γιχχ χην ενθάρρυνση ενός υψηλοΰ επιπέδου 
συμμεχοχής αχόμων με. ειδικές ανάγκες σχο πρόγραμμχχ. Χρειάζονχαι πόροι 
προκειμένου να ληφθούν υπόψη χόσο οι χτυνχ^λικές χχπχχιτήσεις σε χχνθρώπινο 
δυναμικό όσο και το είόθ5 χΐ)5 απαιχοΥ)μενη5 εμπειρογν(ομοσύνΐ|ς, πράγμα που 
περιλα|ΐβάνει γενική εμπειρία σχον τομέα χων αχόμων μ.ε ε.ιόικές ανάγκες χ<χι σε 
ζχ|τχ'ιμχχτχχ σχεχικά με χην (χπχ)χελεσμ(χχική ένχαξη κχχι ιτυμμεχοχή των ιχτόμιον με 
ε.ιδικές ανάγκες. 
Λλλοι χομείς δυ(τχερεκί)ν που προσδιορίσχηκαν σχεχίζονχαν μ,ε τις 
συμ,βουλευτικές διχχρθρώσεις χου προγράμμχιτος, κχχι χο επίπεδο επικοινωνίας 
που δημιουργήθηκε μ,εχαξό χων υπηρεσκυν της Επιχροπής κχχι των υπηρεσιών 
Τ(ον εθνικών κυβερνήσεων κχχι, χτε ορκτ[Αένες περιπχώσεις, μεχχχξύ διά(ρορχον 
υπουργείων σε εθνιχό επίπεδο. Μία ^xπό χις κύριες όυσκολίες των 
συμβουλευτικών όιαρθρώσεων ήταν οι διαφορεχικές γραμμές ανάπχυξης που 
σημειώθηκαν μεχαξύ χχον όύο βασικών συμ,βουλευχικών οργανισμών 
(συμβχτυλευχική επιχροπή κχχι ευρωπαϊκό φόρουμ, τ<ον αχόμων με ειδικές 
χχνάγκες) και χο γεγονός όχι η ομάδα σύνδεσμος δεν ήτ(χν επαρκχυς ισχυρή για νχχ 
αντιμετωπίσει χις διχχφορές μετχχξύ χχον 6ύο επιχροπχόν. 
3. 2. 3 Αιαρθρωτικοί δεσμοί μεταξύ διάφορων ευρωπαϊκχάν πρωτοβουλιών 
Οι διαρθρωχικοί δεσμοί μεχαξύ χον ΗΕΕΙΟδ II και άλλων προγραμμάχων και 
πρα>τοβουλιών σε ευρωπχιΐκό επίπεδο διαχηρήθηκαν από χην Επιχροπή [χέσίο 
μιας διρπηρεσιακής ομάδας και διαμέσορ χχον σρμβορλε.ρχικ(όν διχχρθροχτεων 
ΤΟΡ ποονοάμμαχος. Σε ορισ[χένα άλλα προγρά[χμαχχχ και πρωχοβουλίε.ς που 
αφορούν χα άχομα με ειδικές ανάγκες πραγμαχοποιήθηκαν σημανχικές αλλαγές, 
πράγμα πο^ μπορεί να θεωρηθεί ω5 άμεσα σχεχιζόμενο με xο^ς 6εσ[Αθύ5 που 
έχει δημιουργήσει η Επιχροπή σε αυχό χο επίπεδο (βλ. χμήμα 3.3.3). 
Σε εθνικό επίπεδο, διαρθρωχικοί δεσμοί μεχαξύ διάφορων ευρωπαϊκχόν 
προγραμμάχων και πρωχοβουλιών σχεχικά με χα άχομα με ειδικές ανάγκε5 
δημιουργήθηκαν σχα μισά περίπου κράχτι μέλη. Πρέπει, 6μω5, να σημειωθεί όχι 
σχα μεγαλύχερα κράχη μέλη, χην ευθύνη για διάφορα κοινοχικά προγράμμαχα 
και πρωχοβουλίε.5 συχνά αναλαμβ^χνουν διάφορα υπουργεία, πράγμα που 
περιορίζει χο βαθμό σχ)νεργασίας και χχυνχονισμού μεχαξύ υπαλλήλων σε αυχό 
χο επίπεδο. Ελάχιχτχες χώρες υιοθέχησαν μ,κχ χτυνειδηχή πολιχική ενθχ'χρρυνσης 
Τίον συ[Αμ8.τεχόντ(ον στο ΗΕΕΙΟδ II νχχ λαμβχ'χνουν μέρχτς χτε χχλλχχ πρχ>γράμμ.χχχα 
κχχι πρχλ)Χθβουλίες, ενχί) ορισμ.ένες υποσχήριξχχν χτυμμ,εχέχονχες χτε χ'χλλες 
ευρωπαϊκες όρχχχτχηριόχηχες κχχχά χην επιλογή χ<ον χτυμμεχεχόνχων χτχο ΗΕΕΙΟδ 
II. Αυχό οδήγησε. σε σημανχική επικχχλυψη χτε χοπικό επίπεδο μεχαξύ των 
χτυμμετεχόνχων χου προγράμμχχχος, με περίπου 60% των επιχόπιων 
συμμεχεχόνχων σχο πρόγραμμα ΗΕΕΙΟδ II είχε να έχουν λάβει [ΐέρος, είτε να 
έχουν ζηχήσει χρημαχοδόχηση σχο πλαίσιο άλλων ευρωπαϊκών προγραμμάτων ή 
πρωχοβουλιών. Το ΗΟΚΙΖΟΝ ήταν η συχνόχερα αναφερόμενη πρωτοβοχιλία. 
Πολλοί συμμεχέχονχες καχέδειξαν όχι έχονχας λάβει μέρος χτχο ΗΕΕΙΟδ 11 
συνέβαλαν σημανχικά σχην ικανόχηχά χους να επιχύχουν πρόχτβχχχτχι σε άλλες 
ευρωπαϊκές δρασχηριόχηχες μέσω παροχής πρόσβασης, δυναxοxήx^ον εξεύρεσης 
εχαίρων και μέσω απόκχησης εμπειρίας από χη δράση σε ευρωπαϊκό επίπεδο. 
Αυχό χονίζει χον ευόιάκριχο χαρακχήρα χου προγράμμαχος ΗΕΕΙΟδ II, που 6εν 
παρείχε καθα^xό πόρο^ς για σχέδια επίδειξης ή πρακχικά σχέόιχχ. Η χχποστολή 
χον, όμως, ήχαν ιδιαίχερα σ^μπληρωμαxική σε α^xούς ποχ), μέχτω χης παροχής 
ε.χ)κχχιριχόν για χχνχχχλλχχγή πληροφοριών και απόκχηση ε|υχεΐ(}ίχχς, ανέπχυξαν 
ιδέε.ς γιχχ νέε,ς δρχχσχηριόχηχες. 
3.3 ΛΞΙΟΑΟΙ ΗΣΗ ΤΟΥ ΛΝΤΙΚΤΥΙΙΟΥ ΤΟΥ ΙΙΡΟΓΡΛΜΜΛΤΟΣ 
Ο χχνχίκχχτπος χοχ) ΗΕΕΙΟδ II εξεχάσχηκε σε σχέση με. χρίχχ σχοιχείχχ: 
• χο βαθμό σχον οποίο χο πρόγραμμα προχυθηχτε χη μεχχχφορά μχ'χθηχτης σχεχικά 
με "αποχελεσμχχχικές προσεγγίχτεις και μέχρχχ" μεχχχξύ συμμεχεχόνχων χτε 
χοπικό επίπεδο 
• τη (τυνεισφορά τον χττη όημιουργία όικχύων κχχι χη συνεργασία μεταξΰ 
οργανώσεων αχόμων με ειδικές ανάγκες· 
• και χη συνεισφορά χχτυ σχην ανχίπτυξη συνεργιών και πολιχικής σε εθνικό και 
ευρωπαϊκό επίπεδο 
3.3.1. Μεχχχφορά της μάθησης 
Η μεχαφορά χρόπχον μάθησης σχο πλαίσιο ενός προγρά[Α[Χ(χχος όπως το 
ΗΕΕΙΟδ II [χπορεί να πραγμαχοποιηθεί σε ορισμένα επίπεδα. Είναι χρήσιμη η 
διάκριση μεχαξύ χη5 μεταφοράς ως διαδιχασίας (ήχοι η ανχαλλαγή 
πληροφοριών) και χη5 μεχαφοράς ως αποχεΧέσμαχος (ήχοι η υιοθέχηση νέα5 
πρακχική5), καθώ5 και χη5 εσωχεριχής μεχαφοράς (μεχαξύ μελών χον 
προγράμμαχο5) και χη5 εξωτερικής μεχαφοράς (διάδοση χη5 μάθησΐ)5 σε 
ευρύχερο κοινό). 
Α. Α νχαΧΧαγες μεχαξύ συμμεχεχόνχων ιπο π,Χαίσιο χου προγράμμαχί >ς 
Το επίπεδο χχντχχλλχχγίόν που πρχχγ[Αχχχχ)πχ)ΐήΟηκχχν μεχχχξύ (τυμμεχεχόνχων χτχο 
πλχχίσιο χου προγράμμχιχος καθαυχού ανχχφέρεχαι ευρέως (ος ένχχ (χπό τχχ 
οιποχελεσμαχικόχερχχ σχοιχείχχ χου προγράμμαχος. Σχεδόν χτττι συντριπχική χους 
πλειοψηφία, οι συμμεχέχονχες ανέφεραν όχι αποκόμισαν αξία από χις εμπειρίες 
ανχαλλαγών χους. Για χα 3/4 εκείνων που οιπάνχησαν σχην έρευνα, αυχό 
οδήγησε σε μια καλύχερη έννοια χης ορθής πρακχικής και σε ιδέες σχεχικά με χον 
χρόπο Ρελχίωσης χχον υπηρεσιών χους. Αποχιμήθηκχχν επίσης η βελχκομένη 
χχνχίληψη περί χχλληλεγγύης (90%) και η σχήριξη που έχυχαν ^xπό χχλλους 
συμμεχέχονχες (75%). 
Η μάθηση καχέσχη ως επί χο πλείσχον χχνχιληπχή σε όρους πολιτιστικής 
[ΐετχχχττροφχίς, παρά ως ε.ιόική πληροχρόρηση: ενχχς νέος προσαναχολισμ.ός όχτχ)ν 
αψορά ζηχήμαχα σχεχικά με χα άχομα με ειδικές ανάγκες ή μια χχυξημένη 
ευρΥπηχα σε νέες ιδέες. Η ε[ΐπειρίχχ σχο επίπεδο χχυτό χονίζει οριομενες 
προϋποθέσεΐ5 που προωθούν κχχλΥ)χερα αποχελεχτμαχικές χτυνδυχχσμένες 
πολιχισχικές, σχεχικές με χχχ άχομα με ειδιχές ανάγκες κχχι επαγγελμχχχικές 
χχνχχχλλαγές. 
II Αιάδοση χης μάθησης σε άΧΧα άχ(ψ,α, εκχ<>ς Χ(η»πρ(>γράμμαχικ 
II πληροφόρησΐ) και η μάθηση που χχπορρέουν από δρασχηριόχηχες του 
προγράμματος Οιχχμοιρχ'χζονται σε ένχχ ευρύχερο κοινό είχε: 
• μέσω χων προσπαθειών χων ίδιων χων συμμετεχόντων, όχαν επιχχχρέφουν 
σχον χόπο χους (οριζόνχια μεχαφιορά) είχε 
• μέσω χων γραπχών εκθέσεχον και δη[Αοσιεύσεχον χου προγρχ'χμμχχχος (χάθετη 
μεχαφορά) 
ΟοιχΖόνχια μεχαφορά 
Οι περισσόχεροι συμμεχέχονχες χου προγράμμαχος φαίνεχαι να έχουν 
καχχχβάλει σημανχικές προσπάθειες για να μοιρασχούν χη γνχόστ) που 
χχποκόμ,ισχχν χχπό τχ) πρόγραμμα μ,ε άλλους. Τυπικά, ανχό γίνεχίχι μέσιυ 
συζηχήσεων με χτυναόέλχρχνυς (97%), εκθέχτεχον που (χποχτχέλλχ)νχ(χι ΧΤΓ μέλη χων 
οργχχνώσεών χους (73%), ή μέσω άρθρων που χχποχτχέλλονχχχι χτί- ειδησεογρ<χψικχχ 
δελχία (57%) ή εφημ,ερίόες που κχχλύπχουν Οέμ,χχτχχ χτχεχικά με χχχ άχομχχ με 
ειδικές χχνάγκες (39%). ΙΙολλές οργχχνώσε.ις (75%) χττιμ,χ-χχλχτχχν επίσης επιχυχίχχ 
όχτον χχψθί3χ'χ ένα είδος κχ'χλυψης χχπό χχχ μέσχχ ενημέρ<οσης„ κχχίχοι συνήθως η 
επιχυχία ήχχχν μεγχχλΥπερη χτε επίπεδο κάλυψης χχπό τοπική ε.χρημερίόχχ ή 
ρχχδιοφωνικό σχαθμό πχχρά σε. εθνικό επίπεδο ή επίπεδο τηλε.οπχιχής κχχλυψης, 
κχχι χχκόμ,η [χεγχχλυτερτι χτχα [χέσα ενημέρχυσης που ασχολοΥ)νχαι χχπχτκλειχτχικά [χε 
τα άτομα με ειδιχές χχνάγκες παρά χτχα δημόσια μρ.χτχχ ενημέρωσης. 
II έλλειψη πόρων ήταν το βασικό εμπόόιο για τη γνχυχττχχττοίηση τ<ον εμπειριών 
τους ιτ' έναν ευρύχερο πληθυσμό. Το ΗΕΕΙΟδ II δεν χρηματοδότησε ευρύτερες 
δρχχχτχηριόχηχες όιάόοσης (εχχός <χπό εθνιχές ημερίόες πληροφόρησης) κ<χι για 
11 
οργανώσεΐ5 με περιορισμένου5 πόρου5 και προσωπικό, αυχό μπορεί να 
δημιουργήσει προρλήμαχα. 
Ο ρόλθ5 χων εθνικών συντονιστικχόν οργανισμχόν ήχαν ιδιαίχερα σημανχικχ)ς για 
χην εξασφάλιση της ευρΥπερης 6ιάδοση5 χη5 μάθηση5 που προέκυψε χχπό 
όρχχχτχηριόχηχες χου πρχ)γράμ.μχχχχ>ς. Το 80% Χ(ον χτυμμεχεχόνχχυν σε 
Ορχχχτχηριόχηχες πληροφόρηχτη5 κχχι χχνχχχλλχχγχόν χχνέφερχχν όχι μ,χ)ΐράχϊχηκχχν χην 
εμπειρία χου5 όσον αφορά δρχχσττιριότητες ανχαλλαγών με άλλοχις χττις 
όιχχσκέψεις ΗΕΙΛ08 II και σχΐ5 εθνιχές ημερίδες πληροφόρησης. 
Κάθεχτι διάδοση 
Εκχ05 οιπό χη διάδοση πληροφοριών μέσω αυχών χων οριζόνχιων ανχαλλαγών, 
χο πρόγραμμα παρήγαγε σημανχική ποσόχηχα έγγραφου υλικού. 
Η διάδοση χου υλικού πραγμαχοποιήθηκε ω5 επί χο πλείσχον με χαχυδρομική 
αποσχολή σε συμμεχέχονχες σχο πρόγρα[χμχχ, ή με διανομή χχπό χους ίδιους χους 
συμμεχέχονχες. Οι εθνικοί ανχιπρόσωποι πχχρουσίασαν ποικιλία σχεδίχον όχτον 
χχφορά χην περαιχέρω διάδοση- οριχτμένοι προγραμμάχισαν χην χιποσχολή 
χχνχιχύπων χχπό χο υλικό σε όλες χις χοπικές και περιφερειχχκές χχρχές, ενχό άλλοι 
όεν είχαν σαφή προγράμμχχτχχ σχεχικά με χη διάδοση. Ως εκ χούχου προκΥιπχει χο 
ευρύχερο ζήχημχχ χης χχνάγκης [χιχχς σχχχρούς χτχρχχχηγικής διάδοσης χου υλικού 
πχ)Χ) παράγει ένχχ πρόγρχχμμχχ αχ)χχ)ύ χου είδους. II ευρείχχ διάδοση χης μχ'χθησης 
που προκύπχει από δρχχχτχηριόχηχες χου προγράμμαχος αποχελεί σημανχική 
προϋπόθεση για μια ευρείας κλίμακας συζήχηση ανχών χων ζηχημχ'χχχον. 
Το ΗΑΝΟΥΝΕΤ έχει επίσης επικριθεί διόχι ήχαν περισσόχερο ευθυγρχχμμισμενο 
με χις ανάγκες χων επαγγελμαχιών πχχρά με χις ανάγκες χχον ίδιχον χων χχτόμων 
με ειδικές ανάγκες, καίχοι ελήφθησαν μέχρα μέσω χου προγράμμ,αχος, <ος 
ανχαπόκριση σχην προσωρινή έκθεσΐ) αξιολόγησης, προκειμένου χα άχομχχ με 
ειδικές ανάγκες και οι οργανώσεις χους να συμμεχάσχουν πιο ενεργά χτχην 
ανάπχυξη χης βάσης δεδομένων. 
Γ. Εφαρμογή χης μ,άθησης για χους συμμεχέχονχες ιπο πρόγραμμα 
Καίχοι πολλοί συμμεχέχονχες (53% πληροφόρηση και ανχαλλαγές και 56% 
απανχήσανχες σε έρευνα χων ΜΚΟ) απέδειξαν όχι ήσαν σε θέση να 
προσαρμόσουν καινοχόμες πρακχικές σχις οργανώσεις χους ως αποχέλεσμα χχον 
δρασχηριοχήχων χου προγράμμχχχος, σχο επίπεδο ή κχχι υπεράνχο χχον 
προσδοκιών χους, για χχρκεχούς συ[Αμεχέχονχες, η μεχαχροπή χχ*)ν ιόεχόν σε 
πρχχκχική ήχαν ένα μακροπρόθεσμο χτχέδιχ). Ορκτμένοι καχέόειξαν όχι είχε 
ξεκινήχτει μιχχ όιχχόικχχχτία χχλλχχγι'ις; κ<χι όχι ήχαν αλλάξει οι σχάχτεις ιττι,ς 
οργανώσεις εντός χχον οποίχον λειχουργοΥχταν - ένα βχχσικό προοί[Αΐο γιχχ χην 
αλλαγή. II μεχαχροπή όμχος χων ιδεχόν σε δράση χιπαιχχϊύσε συχνά πόρους. Εν 
προκειμένχο, καχέόειξαν όχι χο πρόγραμμα χους είχε παράσχει χτχήριξη μ.ε όύο 
χρΐϊπους: 
• ενίσχυσε χην πεποίθηση όχι οι συμμεχέχονχες είχχχν ήδη αχτχοληθεί με χις νέες 
προσεγγίσεις, πχχρέχονχας ορισμένες φορές επιπλέον υλικό γιχχ να πείσουν 
χους συναδέλχρους χους και να τύχουν ε,νχόπιας χρημ<χχοδόχη<της· 
Θ το πρόγραμμα βοήθησε επίσης πολλούς να επιχύχουν πρόχτβχχση χΐε χ'χλλο 
κοινοχικό πρόγρχχμμχχ που πχχρείχε πόρους για νεχχ σχέδιχχ. 
12 
Α. ΣυμβοΧή χον προγράμμαχος σε ευρνχερες εξεΧίξεις όσον αφορά χην 
πολιτική καιτην πρακτική 
Οι έρευνες για χονς συμμεχέχονχες σχο πρόγραμμα καχέδειξαν όχι χο ήμισυ 
χτχεδόν πίσχευχχν όχι χχχτκούχτχχν κχ'χποιχχ επιρροή σχην χχνχχπχυξη χτ)5 πολιχικι')5 χτε 
χχτπικό (48%) ή εθνικό (43%) επίπεόο, καίχοι σπάνιχχ χτυνέβτι 6πχο5 Οα 
επιθυμούσαν νχχ έχει επιχευχθεί. Πολλέ.ς οργανώσεις, 6μχο5, Οεχόρησχχν όχι χχ> 
πρόγραμ[Αα βελχίωσε χη δημόσια εικόνα τους, πρχ'χγ[Αα ποΐ) ευελπιχτχούν όχι Οχχ 
χττ)μβάλει σχην ικανόχηχά χους να επηρεάξοττν χην πολιχική χτχο μέλλον. Το 
χτχοιχείο αυχό συνδέθηκε, επίση5 σχενά με χη συμβολή χοΐ) προγράμμχχχος σχη 
δημιουργία δικχύων και σχη βελχίωση χη5 ικανόχηχας επηρεασμού εκ μέρους 
χων οργανώσεων χων αχόμων με ειδικές ανάγκες - ένα θέμα που αναπχύσσεχαι 
σχο επόμενο χμήμα. 
3.3.2 Συμβολή σχην ανάπχυξη και χην υποστήριξη δικχύων 
Τα δίκχυα χων αχόμχον με ειόικέ.5 ανάγκες είχαν χτημχχνχικό ρχ'τλο ν<χ 
διαδραμαχίσουν γιχχ χην επίχευξη χων βασικών σχόχων χου προγράμμαχος. II 
έκχαση, για παράδειγμα, σχην οποία χο ΗΕΕΙΟδ II ήχαν σε Οέχτη να χτυ|Αβάλει σχη 
μεχαφορά χη5 μχχθηστις ΧΤΡ ολόκληρη χην Ευρώπτ) εξχχρτιχ^χχχν σε μεγάλο βχχθμχ') 
χχπό τις δυναχχ'τχηχες χων οργανοχτεων που χτο[χ,[Αεχείχχχν χτε δρασχηριότητες 
ανχαλλχχγχόν νχχ όιχχόχίχτουν χην πληροφόρηση σε Υ-νχχ ευρύχερο χοινό, πράγμα 
που με χη σειρά χου εξαρχιόχχχν χχπό τις όυναχόχηχές χους γκχ δημιουργία 
διχχΥχον. Ορισμένοι σι^μμεχέχονχες ΐ)ποχτχήριξαν επίχτης χην Υχπ.οψη όχι η 
χχποτελεσμαχικόχερη μακροπρόθεχτ[Αΐ| σ^[4κτλή χχνυ προγράμμαχος, όσον αφορά 
χην προώθηση της ισότητας χων ευκαιριών και χης ένχαξης χων χχχόμχον με 
ειδικές ανάγκες, θα μπορούσε να πραγμαχοποιηθεί [Α.έχτχο χης παροχής ευκαιριχόν 
σχις οργανώσεις αχόμων με. ειδικές ανάγκες ώσχε να ανχχπχύξχνυν μια 
^xπx)X8.λ8.σμ^xxική πλαχφόρμα, ή ομάδα επηρεασμού, χχπ' όπου Οχχ ασκούνχχχι 
πιέσεις για χχλλχχγε.ς ΧΤΡ εθνικό κχχι ευρωπαϊκό επίπεδο. 
Υπήρξαν σημανχικά σχοιχεία που υποδηλώνουν όχι οι στίμβοτιλευχικες 
διαρθρώσεις χου προγράμμαχος ΗΕΕΙΟδ II, από κοινού με τις 
χρημαχοδοχηθείσες δρασχηριόχηχές χου, έχουν συμβάλει ουσιασχικά σχο 
επίπεδο χης δημιουργίας δικχύων μεχαξύ χων οργανώσεων που ασχολούνχαι με 
ζηχήμαχα χων αχόμων με ειδικές ανάγκες, μέσω υποκίνησης νέχον δικχΥχον, 
ενίσχυσης χων υπαρχόνχων δικχύων και ενθάρρυνστ)ς χης δημιουργίας δικχχ'χον 
μεχαξύ νέχον ομάδων συμμεχεχόνχων. 
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, χο ΗΕΕΙΟδ II έχει ενιχτχύσε.ι κχχι βελτιώσει <.ΤΓ μεγχ'χλο 
βαΟ[χό χο επίπεδο συνεργασίας μ,εχχχξΥ» ευρωπαϊκ<υν ΜΚΟ και μεταξύ αυτών κιχι 
εθνικχόν ΜΚΟ, αυξάνονχας οριχτμένες χρορές χην επαφή κχχι το επίπεδο 
δκχβουλεύσεχυν μεχαξύ χχυχχόν κχχι εθνικχόν κυβερνήχτεων και χοπικών 
οργανώσεων. Εν πρχ)χειμένω φχχίνεχχχι νχχ υπχ'χρχει σήμερχχ ένχχ χη|)ηλόχερο 
επίπεδο συνεργασίας γύρω χχπό γενικχ'χ ζηχήμαχχχ (όπχος η προώθηση χων 
πολιχικών για χην ιχτχΗχιχχχ ευκχχιριχόν), πχχρά γύρω χχπό μεμονωμένα ζηχήματα 
χτχεχικχχ με χχχ άχομα με ειδικές χχνάγκες ή ειδικχ'χ χομεχχκά ζηχήμαχα. Αυχό με χη 
χτειρά τοιι επιχρέπει χη όιεξαγωγή διχιλόγου χτχεχικχχ με όλχχ χχχ ζηχήμχχχα που 
αφορούν χχχ άχο[ΐ(χ με. ειδικές χχνχχγκες/όιχχχομεχχκού διαλόγου. 
Ορκτ[ΐέν(ΐ χττχ^ιχείχχ οιποόεικνύουν όχι η χηχνρ.ργχχχτίχχ επαγγελμαχικών 
^^)γχχνιχτ[Αχόν κχχι οργανώσεων που εκπροσωπούν τχχ άχομα [χε ειόικές ανάγκες 
έχει επίσης βελχιωθεί, κχχι όχι οι συμμεχοχικές διαρθρώσε.ις έχοχ)ν επίσης 
η 
ενισχυθεί, χόσο σχο πλαίσιο μεμονωμένχυν οργανώσεων όσο και σε εθνικό και 
ε^ρωπαϊκό επίπεδο. 
3.3.3 Συμβολή στην ανάπτυξη συνεργιών μεταξύ ευρωπαϊκών και εθνικχον 
πολιτικών 
Εν προκειμένω φαίνεχαι να έχει υπάρξει χα χελέυχαίχχ χρόνια σημχχνχική 
μεχαχόπιση προ5 αυξημένη συνεργία, χόσο μετχχξύ χων διάφορων κοινοχικών 
προγραμμάχων πο^ εφαρμόζονχαι σχον χομέα χχυν αχόμων με ειδικές ανάγκες, 
ειδικόχερα μέσω χων διαρθρωχικών χαμείων, όσο και μεχαξύ πολιχικών για τχχ 
άχομα με ειδικές ανάγκες σε εθνικό επίπεδο. Η ακριβής συνεισχρορά χον ΗΕΕΙΟδ 
II σε αυχή χην αλλαγή δεν είναι εύκολο νχχ εκχιμηθεί σε μία χρονική περίοδο 
όπον πολλές διαφορεχικές δυνάμεις επενεργούν για να διχχμορφαχτουν χις 
κοινωνικέ5 πολιχικές σε όλα χα επίπεδχχ. Καχέσχη, όμχος, εμψχχνές όχι το 
πρόγραμμα παρείχε σημανχικές ευκαιρίες για διάλογο μεχαξύ διάφορχον μερχυν, 
χαι οι δρασχηριόχηχες και οι διαρθρχόσεις χχτυ προγράμμαχο5 υπογράμμισαν χχχι 
σχήριξαν χις εξελίξεις που χχημεκυνονχαν κάπου αλλού. Εν προκεΐ[ΐένιο, πχιρείχε 
σημχχνχικό χτυμπληρχομχχχικό έργο σε κοινχτχικχ'χ προγρά[ΐ[ΐχχτ(χ δράσης και 
πρωχοβουλίες που υλοποιούνχαι χτχον χομέχχ χχον χχχό[χχον με ειδικές χχνχχγκες. 
Α. Συμβολή σχην ανάπχυξη χης πολιχιχής σε ει ψαχπα ϊκϊ) επίπεδί> 
Η ανακοίνωση χης 30ης Ιουλίου 1996 για χην ιχτόχηχα χχον ευκχχιριών γκχ τχχ 
άχομα με ειδικές χχνάγκες 6 , χο \})Υ)φισμα χης 20ης Αεκεμβρίου 1996 χου 
ΣυμΡουλίου και χων ανχιπροσώπων χων κυβερνήσεων που συνέρχονται σχο 
πλαίσιο χου ΣυμΡουλίου για χην ισόχηχα χων ευκαιριών για τχχ άχομα με ειδικές 
ανάγχες7 , χαθώς κχχι χο ψήφισμα χου Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου χης 13ης 
ΔεχεμΡρίου 1996 για χα διχαιώμαχα χων αχόμων με ειδικές ανάγχες 
χχνχιπροσωπεύουν σημανχικά βήμαχα προς την καχεύθυνση χης ανάπχυξης της 
ιχτότητας ευκαιριών των χχτόμων με ειοιχές ανάγκες σε επίπεδο ΕΕ. Οι 
χτυζηχτ'ισεις που διεξήχθησαν σχο πλαίσιο χου ΗΕΕΙΟδ II παρείχαν σημανχική 
εισροή χτχην ανάπχυξη χχυχής της πολιτιχής. 
Μιχχ χ'χλλη σημανχική πηγή επιρροής ήχχχν χχ) ευρχοπχχϊκό ψόρου[ΐ τχον ατόμχον με 
ειδικές χχνάγκες που, ως μέρος χης χτυμ,βουλευτικής διάρθρωσης του 
προγράμ,[λ(χχος ΗΕΕΙΟδ II, διαδραμάτισε σημανχικό ρόλο χτχην αΥιξηση τη; 
ενημέρωσης για ζητήματα που άπχονχαι χης αρμ,οδιόχηχχχς της Ένωσης κχχι που 
έχουν άμεση σχέση με την ποιόχτ)Χ(χ ζωής χ<ον χχχόμχον με ειδιχές ανάγκες. Αυτό 
ενθάρρυνε ένα ευρύχερο διάλογο σχεχικά [χε ανχά χα ζχ|τχ')[χχχτχχ, χόσο μεχχχξΰ χχον 
διχχχρορεχιχών μερχυν χΐ)ς Επιτροπής όσο χαι μεχχχξύ χης Επιχροπής χχχι χχον 
οργχχνχόσεχον χ<ον <χχό[Α(ον μ,ε ειδιχές ανάγκες. 
Την χελευταία διεχία, όχαν εισήχθη η "δεύχερη γενεά" χοινοχικ(ί)ν 
πρωτοβουλιχυν, έγινχχν χχποχελε.σμαχικές πχχρεμβάχτεις κχχι ελήφθησαν ε[ΐφ(χνή 
μέτρα γιχχ χην εξέχαση χχον αναγκών χων αχόμων με ειδικές (χνχ'χγκες σχο πλχχίσιο 
χ'χλλχον ευρωπαϊκών προγρχχμμάχχον. Αχιχό μπορεί νχχ ληφθεί χος ένδειξη της 
συμβολής του ΗΕΕΙΟδ II για χην επίχευξη χτυνέργιας όσον χχφορά χις πολιχικές 
χτχεχικχ'χ [ΐε τχχ άχομ(χ με. ειδικές ανάγκες χτε ευρχοπχχϊκό επίπεδο. Αλλαγές χττις 
κοινοχικές πρωχοβουλίες και σια προγράμμαχα χης ΕΕ προκειμένου νχχ 
ικ(χνοποιΐ|θοΥ)ν οι χχνάγκες χων χχχόμων [χε ε.ιδιχές ανάγκες έχοτίν προσδιοριχτχεί 
6 Χ:θΜ (406) τελικό 
7 ΕΕΧ' 12 της 13. 01. 97 
Χ Ι·ΕΓ 20της 20. 01.97 
14 
για παράδειγμα σχο ΣΩΚΡΑΤΗΣ, ΥθυΤΗ ΡΟΚ ΕΙΙΚΟΡΕ, ΕΕΟΝΑΚΟΟ χαι 
ΤΙΟΕ, ενώ σε εθνικό επίπεδο δημιουργήθηκαν ισχυροί δεσμοί με χο ΗΟΚΙΖΟΝ, 
με σημανχική επικάλυψη μεχαξύ συμμεχεχόνχων σε αμφόχερα χα προγράμμαχα. 
Μεχά χη λήξη χου ΗΕΕΙΟδ II ξεκίνησαν επίση5 ορισμένε5 νέε5 ενέργειες, από 
άλλε5 γενικέ5 διευθύνσεις χη5 Επιχροπή5, που ανχιπροσωπεύουν ένα σημανχικό 
βήμα προ5 ΧΟ ιχι&ίηδΐΓθίϋτιίηβ, ήχοι χην ένχαξη χων ζηχημάχων σχεχικά με. χα 
άχομα με ειδικές ανάγκες σε όλες χΐ5 συναφεί5 κοινοχικές πολιχικές, όπως οι 
ομάδες εργασίας για χην εκπαίδευση, χον αθληχισμό και χθν χουρισμό, κχχι η 
διανομή χου υλικού πχτυ δτιμιουργείχαι από δρασχηριόχηχες χχνχαλλαγχυν χχχο 
πλαίσιο χου χομέα χης εκπχχίδευσης. 
Β. Επίδρααΐ) ατι\ν ανάπτυξη της πολιτιχής σε εθνικό και σε τοπικό επίπεδο 
Καχά χη διάρκεια χου προγράμμαχο5 ΗΕΕΙΟδ II, πολλά κράχη μέλη συμμεχείχαν 
σε μία διαδικασία εφαρμογή5, ή εξέχασης, σημανχικών αλλαγών πολιχικΥ)5 που 
θα έχουν επίπχωση σχην ποιόχηχα ζωή5 χων αχόμων με ειδικές ανάγκες. Ο 
βαθμ05 σχον οποίον χο πρόγραμμα ΗΕΕΙΟδ II άσκησε εν πρχ^κειμένχο επιρρχ)ή 
ήχαν δύσκολο να εκχιμηθεί. Οι χχλλχχγές σχΐ5 κοινωνικοοικονομικές ουνθήκες 
και σχα συσχήμαχα πρόνοιας ήσαν συχνά περιχτσόχερο αποφασισχικές· για 
παράδειγμα, σε ζηχήμαχα σχεχικά με χΐ5 οικονομικές παροχές κχχι τυτηρεσίες 
προς χα άχομα με ειδικές ανάγκες. 
Οι εθνικοί ανχιπρόχτχοποι σε ορισμένχχ κρχ'χχη μέλη κχχχέχνιξχχν, ό[ΐχο5, όχι χχ> 
ΗΕΕΙΟδ II επηρέασε Χΐ)ν χχνάπχυξτι εθνική5 πολιχική5 [ΐε χοχ)5 χχκι\λου0χνυ5 
χρχ^που5: 
• παρέχονχα5 βχχσική πλτ|ροψόρηχττ| κχχι πρχτχυπχχ πρχχκχικΥ)5· 
• υποδεικνύονχα5 τομείς σχου5 οποίοχχς χχπχχιχείχχχι η χχνχχπχυξη ε()νική5 
πολιχική5· 
• παρέχονχα5 ένα φόρουμ σχο οποίο μπορούν να συνχχνχιούνχαι διάψοροι 
συνχελεσχέ5 και να συζηχούν θέμαχα πολιχική5· 
• δημιουργώνχα5 χου5 αναγκαίου5 όρου5 για μια αλλαγή πολιχικΥ)5 (εν 
προκειμένω οι σαφεί5 πολιχικές σε ευρωπαϊκό επίπεδο έχοχχν καχαδειχχεί χος 
ουσιασχική5 σημασίχχ5)· 
• ενισχύονχα5 Χ15 κατευθύνσεις πολιχική5 που βρίσκονχαι ήδη υπό χτχζήχηση-
• βελχιώνονχα5 χη στήριξη και χην αλληλεγγύη μεχαξύ οργανώσεων αχόμχον [χε 
ειδικέ5 ανάγκε5 και ενιοχύονχα5 χην ικανόχηχά χου5 να ασκούν πιέσε.15 για 
αλλαγές. 
Οι χομείς πολιτιχής επιρροής περιλά[φχχνχχν πολιχικές γιχχ χην κχχχχχργηχτη χχον 
διχχκρίχτεχον, χτ|ν ιχτχ')χΐ|χχχ ευκχχιριχί)ν, τις νέες τεχνολογίες, χην κχιχάρχιση, την 
πχχροχή συ[Αβχ)υλών γιχχ μελλονχικές ενέργειες κχχι χΐ)ν π,ρογύ[Αν^x^τη γκχ χην 
εργασία, καθώς και χΐ| δημιουργία νέων διυπηρεσιχχκών συ[Αβουλίων κχχι 
επιτροπχόν. Οι προτερχχιόχητρς χχον χχλλχχγχόν ήχχχν δΐίχφορετικές χτε κάθε χχόρχι-
σε πολλές χώρες οι νο}ΑθΟεχικές χχλλχχγές είναι είχε εν εξελίξει, είχε εξεχχχζχ)νχχχι 
σύμχρχονα με.^χη φιλοσοφίχχ χης ισόχηχχχς χων ευκαιριχόν, χχλλχ'χ οι πολιχικές γιχχ 
χην απαχτχόληση αποχέλεσχχν επίσης υι|)Τ)λή προχερχχιόχηχχχ σε ορ^τμέ^χ κράχη 
μέλη, ειδικόχερα η εξεύρεση χης ορθής ισορροπίας μεχαξύ προσχαχεχχηΑενχον 
εργαχτχηρίων, προσχαχευόμενων κχχι χ)ποσχηριζό[Α8.νχλ)ν πρα)χοβουλιών γιχχ χην 
χχπασχόληση. Αλλα ζηχήμχχχα που εξεχάσχηκαν ήσ^xν η δυναxόxηx^x πρόσβασης 
(μ,εταφορά, κτίρια), ΐ) ρχπαίδευση κχχι κατάρτιση, Τ} παροχή στήριξης σε γονείς 
κχχι οιχογένειες πχχι εγκχχχχχσχάσεις φρονχίδχχς γιχχ άχομχχ με σοβαρόχερες ειδικές 
χχνχχγκες. 
15 
4. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 
Το ΗΕΕΙΟδ II χχνχιπροσχοπεύει μιχχ καινοχόμο προσέγγιση σχην χοινοχική 
παρέμΡαση σε ένα σημανχικό χομέα κοινωνική5 πολιχικής. Η αξιολόγηση δείχνει 
όχι, παρά χονς περιορισμού5 χου, χο πρόγραμμα έχει συμβάλει σημανχικά σε 
ορισμένες εξελίξεις σχον χομέα χων αχόμων με ειδικές ανάγκες, καίχοι πολλέ.ς 
από χις εξελίξεις αυτές [Απορεί να απαιχήσουν κάποιο χρόνο για να 
καρποφορήσουν. Τα Ρασικά συμπεράσμαχα από χην αξιολόγηση χου 
προγράμμαχο5 συνάγονχαι σχο πλαίσιο χριών γενικών καχηγοριών: 
• χΐ|5 προσχιθέμενη5 χχξίχχ5 του ΗΕΕΙΟδ II· 
• χχον περιορισ[Αχόν του πρχτγράμμχχχχτς-
• χων συνεπειών για χΐ| [χελλονχική δράχτη 
4. 1 Προστιθέμενη αξία 
Σε ευρωπαϊκχ') επίπεδο χο πρόγραμμα πχχρείχε προχττιθέμενη χχξίχχ μέχτχυ: 
• χη5 δημιουργίας εν05 κοινού αποθέματος γνώσης όχτον χχχρχτρά πλχχίχτιχχ 
πολιχική5 και καινοτόμες πρακχικές· 
• αυξημένης επικοινωνία5, κυρίως μεχαξύ επαγγελμαχιών από διάφορες χχόρες, 
που χους επέχρεψε να εκχιμήσουν χην απόδοσή χονς, να προωθήσουν χΐ)ν 
αυχοαξιολόγηση και να συσχεχίσουν χις πρακχικές χους· 
• οικοδόμηση5 χη5 στήριξης κχχι χης χχλληλεγγχ'ίης [χεχχχξύ οργχχνώσεχον χχον 
αχόμων με ειδικές ανάγκες, καθχυς κχχι πχχροχή5 όυναχόχήχχον σε πολλές χχπό 
αυχές προκειμένου νχχ χχποκχήχτοχ)ν ε[ΐπειρία, πράγμα που χοχ)ς επέχρεψε να 
συμμεχάσχουν χχπ,οχελεχτμχχχικόχερχχ χτε όιαρθρχίκτεις κχχι προγράμμχχτα σε 
ευρωπχχϊκό επίπεδο-
Σε εθνικό επίπεδχ>, η βχιοική προχττιθέμενη χχξίχχ χου προγρ('χ[ΐ[ΐχχχος ήτχχν : 
• η χ)ποκίνηση χου ενδιαφέρονχος κχχι χης όημιουργικότηχχχς χτχον χο[ΐέχχ χιον 
αχόμων με ειδικές χχνάγκες, μέσω χτυμμεχεχόνχχον που έχουν (χνχιμεχχοπίχτει 
εναλλακχικές λύσεις και νέες προσεγγίσεις σε γνχοσχά προβλήμ,αχα· 
• τ) ενίσχυση χης αλληλεγγύης, χης χτχήριξης και χης επικοινχονίας μεχαξύ χχον 
ίδιων χων συμμεχεχόνχων, χόσο σχο εσωχερικό όχτο κχχι μεχαξύ διαψόρχον 
κραχών μελών. Αυχό συνέραλε σχην εξάλειψη χης απομόνωσης χων ατόμχον 
[1.8 ειδικές ανάγκες, χχον χχχόμχον που πχχρέχοχ)ν ψρονχίδα σε χ'χχ\)πη ράση κχχι 
Χίον ρττ.χχγγελ[χχχχιχόν χχη> χτυγκεκρΐ[ΐένου χομέχχ· 
• η προώθηση χΐ|ς χχλλτ)λργγυτ|ς σε περισσόχερο ή λιγόχερο πολιχικοποιημένες 
μορφές δράσης. Αυχό προσέδωσε μια αίσθηση ισχύος. και βοήθησε χις 
οργανώσεις χχον αχόμων με ειόικές χχνχ'χγκες να ασκούν κάποια επιρροή 
πχχρέχονχχχς επιχειρημχχτολογία, χχυξημένη πειστικόττιτα κχχι βελχίχοση χχον 
χαρχχκχηριχτχικχυν χ<ον ενώσεων που λειχουργούν ως ομάδες πίεχτης· 
© η γνχίχτη κχχι η αυχοενημέρωση χόχτο χχον χρηστών όχτο χ<χι τ<υν επχχγγελμαχιχυν 
βελιιώθηκαν εχρόσον σε ορκτ[ΐένες περιπχώχτεις, χτυνεργάστηχχχν γιιχ πρώτ,η 
χρορά· 
© η χχνχ'χπχυξη μιχχς καλΰχερης έννοιας ορθής πρακχικής, ειόικχ'περα σε οχεοη \ι\ 
την ενεργή συμμεχοχή χχχόμχον με. ειόικές ανάγκες χττΐ|ν παροχή υπηρεσιών χ(χι 
χην ανάπχυξη πολιχικής. 
16 
Η πραγμαχική εφαρμογή αχιχών χων διαδικασιών, 6μω5, πρέπει να θεωρηθεί σχο 
πλαίσιο μιας μακροπρόθεσμης προοπχική5-
4. 2 Περιορισμοί του προγράμμχχτος 
Οι πλέον προφανεί5 περιορισμοί χον ΗΕΕΙ08 II έγκεινχαι σχο σχεδιχχσμό χχ)Χ) 
προγράμμαχο5 κχχθαυχού: εσχιχχσμένο καχ'χχρχήν σχην ανταλλαγή, με 
περιορισμένους πόρους, παρέμεινε ιδιαίτερα εξαρτώμενο από τους 
συμμετέχοντες σε εθνικό και τοπικό επίπεδο όσον αφορά χην ικχχνόχηχά χου να 
επιφέρει "πραγμαχική" αλλαγή (σχΐ5 υπηρεσίες και χην πολιχική για χα άχομα με 
ειδικέ5 ανάγκε5), παρά να υποκινεί απλά συζητήσεις και να βελχιώνει χην 
ενημέρωση για χα συγκεκριμένα ζηχήμαχα. 
ΙΙχχρέμεινε επίχτης ιδιχχίχερχχ εξχχρχχυμενχ) χχπό χτυμμεχέχονχες χτε χοπικχ') κχχι 
εθνικό επίπεδο όχτον χχχρχτρά την ικχινότητχ'χ του ν« προκαλεί πραγμαχική 
συμμετοχή και διαβουλεύσεις γιχχ χχχ χχχχψχχ με ριΛικες χχνχχγκες. Συνέπειχχ αυτοϋ 
ήχχχν όχι χο πρόγρχχ[Α[Αχχ έχεινε νχχ χχνχχπχχρχχγχχγει χτχχ) εχτχοχερικό χχτυ δυχτκχτλίες 
πχτυ χχφορούν ?χμεχτα χχχ χ'χχομχχ με ειδικέ5 χχνχ'χγκες κχχι οι χ)πχ)ίες χτυνχχνχώνχχχι σε 
ολόκληρο χον χομέχχ χΐ|5 πχ)λιχικΥ|5 κχχι πρχχκχικι')5 γιχχ χχχ χ'χχομχχ μ.ε ειδικές 
ανάγκες. Παρά χις μέγισχες προχτπάθειες πον κχιχέβχχλε, οι περιορισμοί αυχοί 
ουδέποχε υπερκεράσχηκαν πλήρως. Ανχό ανχικχχχοπχρίζει χην χ'χνιχτη (χποδοχή 
μιας φιλοσοφίας δράσης που θεωρεί χα ίδια χα άχομα με ειδικές χχνάγκες χος 
βασικούς φορείς χης διαδικασίας χχλλχχγής και ανάπχυξης, κχχι μιχχ υποχίμηση 
χου επιπέδου χων συμπληρωμαχικών πόρων που χχπαιχούνχχχι γιχχ χη χτχήριξη 
χης άμεσης συμμεχοχής χων αχόμων με ειδικές ανχ'χγκες. 
Επίσης, θα μπορούσαν να είχαν πραγμαχοποιηθεί περιχτχτόχερχχ πράγ[ΐχχχχχ χχπό 
χις ευκαιρίες που παρείχε χο πρόγραμμα για χη διάδοση χης μάθησης σε ένχχ 
ε/υρύχερο κοινό μέσω μιας σαφέσχερης στρατηγικής διάδοσης, ειδικχντερχχ άσον 
χχχρορά χο υλικό πον ανχχπχΥΓχΟΐ|κε γιχχ χχνυς χτκχτπχνυς χχη) πρχτγρχ'χμμχχχος. 
Βχχ [Απορχ)Υχτε νχχ έχει ληχρθεί υπόψη [χιχι περΐχτχτόχερχτ σχρχχχηγική πρχχτεγγιση 
κχχι νχχ έχοχ)ν διχχχεθεί περισσόχερχτι πόρχ)ΐ χτχχτν χχ)[χέχι χης χνημέρωσης τον 
κοινού. II συμμεχοχή χων μέθίον ενημέρωσης χτε δρχχσχηριόχηχες χτχεχικές με 
άχο[χχχ [χε ειδικές χχνχχγκες είνχχι δύχτκολο νχχ επιχευχθεί, και παρά χις κάποιες 
επιχχΓχίες χτχο χτυγκεκριμένο χομέχχ, χο πρχν/ρχχμμχχ χχπευθύνεχχχι κυρίχος σε 
χχυχχ)ύς που χτυμμεχέχχνυν ήδη χτχχτν τχ>μ,ρχχ χ<ον χχχόμχυν με ειδικές χχνχχγκες. 
Η ανχίπχυξη χης αλληλεγγύης και της συνεργασίας σε ευρωπαϊκό επίπεχΫ) 
σχεχικά με ζηχήμαχχχ πον αφορούν άχομα με ειδικές ανάγκες φαίνεχαι να υπήρξε 
λιγότερο χχποχελεχτμχχχική χτε επίπεδο εθνικών κυβερνήσεων, εν μέρει διότι οι 
διαδικχχχτίες διχχβχνυλεύχτεων τχνι» πρχ)γράμμχχχχ)ς ενθχ'χρρυνχχν χη διμερή 
επιχοινωνία με χτ|ν Ινυρωπχχϊχή · Επιτροπή, πχχρχ'χ την χχποχελεσμχχχική 
συνεργασία μεχαξύ εθνικχόν ανχιπροχτώπων. 
4.3 Συνέπειες για μελλοντική δράση 
Οι χτυνέπειες αυχές Οχχ πρέπει νχχ Οεχυρηθχνύν χτε χτυνχ'χρχηχτη με χη νέχχ κχτινχτχική 
χτχρχχχηγική γιχχ χχχ χ'χχχηια με. ειδικές χχνχχγκες που παροτκτιχ'χχτχηκε χτχην 
χχνχχκοίνχοχτη χης Ευρχυπχχϊκύ,ς Επιτροπής χης 30ης Ιουλίου 1996, χτχο ψήφισμχχ 
χου Συμβουλίου χης 20ης Αεκε[φρίου 1996 κχχι χτχο ψτ'ιφιχτμχχ ΧΧΤΧΪ Ε/υρωπαϊκού 
Κοινοβουλίου χης I Ιης Απριλίου 1997. 
17 
Η αξιολόγηση χον ΗΕΕΙΟδ II παρέχει μερικέ5 χρήσιμε5 πληροφορίε5 σχεχικά με 
χα μέχρα που πρέπει να ληφθούν για χην εφαρμογή χης νέας σχραχηγικής. 
4.3.1 Μέχρα για χην προώθηση μιας προσέγγισης με βάση χα δικαιώμαχα χχον 
αχόμων με. ειδικές ανάγκες 
Το νέο πλαίσιο χης πολιχικής για χα άχομα με ειδικές ανάγκες που βασίζεχαι 
στις αρχές χων δικαιωμάχων χον πολίχη και χης ισόχηχας απαιχεί χην 
περαιτέρχο έρευνα και χχνάλυσΐ) χης διχχρθρωχικής φύσης χχον μειονεκχημάχχον 
και διχχκρίσεων ποχ) χχνχιμεχωπίζουν χα άχομα με ειδικές χχνάγκες. Η χχνάγκτι 
αυχή διαπισχώνεχαι χχπό χην αξιολόγηστ|. Χρειάζονχαι λοιπόν στραχηγικές για 
χην εξασφάλιση χης ευρείας διάδοσης χων πληροφοριών που συλλέγονχαι 
κενχρικά. 
Επιπλέον απχχιχείχαι η ενεργός συνεργασία χων κραχχυν [χελών για χην 
χχποχελεσμαχική εχρχχρμογή χέχοιχον χτχρχχχΐΓγικχυν. Αυχός είνχχι ο λόγχτς γιχχ χον 
οποίο η Ευρχοπχχϊκή ίίπιχροπή χχρχιχτε μ,κχ χτυζήτηχτη ιττχ> πλχχίσιο της ομχ'ιδχχς 
υψηλού επιπέδου γιχχ τχχ άχομα με ειδικές χχνχ'χγκες χτχεχικχ'χ [χε χους κχχχχχλληλχ)υς 
χρόπους χτυγκένχρωσης χων ερευνηχικών πορισμάχων κχχι ε[χπειριχί)ν χτχχ>ν χο[χέχχ 
χχυχό. 
Είνχχι λοιπόν σχχχρές όχι η χτχήριξη κ<χι η όιχχδοχτη κχχινχτχόμων πρακχικών Οα 
[Απορούσχχν νχχ πχχίξχτυν σημχχνχικό ρόλχ) χτχην χχνχχπχυξη χης νέχχς προσέγγισης. 
Η χχξιολόγηση προχε.ίνε.ι εστιχχσμένες κχχι πειρχχμχχτικές ενέργειι·ς γιχχ μιχχ 
προσέγγιση ισόχηχας όικαιωμάχχον, φιλικής προς χον καχαναλωχή, με χτχόχο χην 
παροχή, υποσχήριξΐ)ς και λαμβάνονχας υπόψη χα προσωπικά χτχρ^ιχχ. Αυχές οι 
ενέργειες δεν θα πρέπει να επικαλΥτπχονχαι χχπό κανένα άλλο κοινοτικχ) 
πρόγραμμα ή χ'χλλη πρωχοβουλίχχ που υπάρχει ήδη κχχι Οχχ πρέπει νχχ χχποτελούν 
κατάλληλα μέσα για την επίτευξη χων σχόχχον χης Ευρωπχχϊκής Ένωχτης. 
Βασιζόμενη σχις γνώσεις που προέκυψαν από χο ΗΕΕΙ08 II σχετικά [ΐε τις 
ανταλλαγές καθοός και σχεχικά με χις αρχές που καθορίχττηκαν σχη νέχχ 
ευρωπα'ίκή σχρχχχηγική για χα άχομα με. ειοικές ανάγκες, η Εχιρχοπαϊκή Ιίπιχροπή 
προxήρ^ξ8. σχις 8 Απριλίοχ) 1997 μιχχ πρόσκληση υποβολής προχάσεχον γιχχ 
πρόχυπχχ χτχέδιχχ μτ) κυβερνητικχυν οργχχνχίχτεων κχχι οργανισμών που 
συγκροχούνχαι χχπό χ'χχομ,χχ μ,ε ε.ιδιχές ανάγκες.0 
Σύμχρχονχχ με. χην πρόσκλΐ|χτη χχυχή η Ευρωπαϊκή Ιίπιχροπή επέλεξε πάνχο χχπό 
100 πρόχυπα σχέδια και δρασχηριόχηχες χχνχαλλαγής που παρουσίχιζιχν 
καινοχόμους χρόπους χχπασχόλησης αχόμων με. ειόικές χχνάγκες κχχι 
εχρχχρμόζχτνχχχι χτήμ,ερχχ χτε όλη χην Ευρωπαϊκή Ένωση. 
4.3.2 Μέχρχχ γιχχ χη βελχίχυση χου όιχχλόγου με. χα κράχη μέλη 
Πρωχαρχικός σχχ>χος χης Επιχροπής είνχχι να επιδιχόξε.ι [χιχχ ολοκληρω[Αένη κχχι 
ενιχχία προσέγγιχτη γιχχ χχχ χ'χχομχχ με. ειόικές χχνάγκες, όπχος εκχρράσχηκε χτχο 
ψήφισμα χου Συμβουλίου σχεχικά με. χην ιχτόχηχα χχον ευκαιριών για χα άχο[χχχ με 
ειόικές χχνχ'χγκες. Μιχχ χέχοια προσέγγιση απαιχεί επίσης ολοκληρχυμένες 
διαρθρχόσεις. 
II αξιολόγηση υπογρχχμμίζει χτχι οι διχχρθρώσεις που Οεσπίσχηκαν χττο πλχχίχτιχ) 
χης υλοποίησης χης χχνακοίνωσης χης 30ης Ιουλίου 1996 κχχι χου ψηχρίχιμ,αχος 
Κ.ΙιΛ: 109/18 της 8.4.97 
18 
χης 20ης Δεκεμβρ^ 1996, όπως η ομάδα ^ψηλού επιπέδου, χο ε^ρωπαϊκό 
φορο^μ για χα άχομα με ειδικές ανάγκες, ανxιπροσωπεύο^ν σημανχικές 
προσπάθειες για χη διαμόρφωση διαύλων επικοινωνίας. Δόθηκε, όμως, έμφαση 
σχο γεγονός όχι οι διαρθρωσεις αυχές πρέπει να καχασχούν πρχχγμχχχικά 
συμμεχοχικές προκειμένου να αποφευχθεί η αποσχασιοποίησή χους από χους 
χρήσχες ή η μεχαχροπή χους σε ένα "κλεισχό" δίκχυο διαχύπαχτης πολιχικής σε 
ευρωπαϊκό επίπεδο, χο οποίο θα είναι δυσδιάκριχο από χα άχομα με ειδικές 
χινάγκες, χους επαγγελμχχχίες και χους υπεύθυνους διοίκΐ|σης σε χοπικό επίπεδο. 
Είναι επίσης σημανχικό όχι παρεμφερείς συμμεχοχικές διαρθρχοσεις έχουν 
θεσπισχεί σε επίπεδο κραχών μελών, προκειμένου να λειχουργούν χος 
"παραρχήμαχα" χων ευρωπαϊκών διαρθρώσεων. 
Ο συνχονισμός συνεπάγεχαι επίσης χη δημιουργία αποχελεσμαχικών διαύλων 
επικοινωνίας μεχαξύ χων δημόσιων αρχών (ευρχυπαϊκών, εθνικών) και χων 
άλλων ενδιαχρερόμενων ομάχ^ων, καθώς και χην προχόθτρη χης συνέργιχχς 
κοινοχικών προγραμμάχων και πρωχοβουλιχχ)ν. 
Η περαιχέρω ανάπχυξη σχραχηγικού και εκχελεσχικού δχτναμικού χ7χο εχτχοχερικό 
χηςΈύρωπαϊκής Επιχροπής αποχελεί επίσης προτχπόθεση γιχχ χην προχόθτιχτη χχ)υ 
χτχραχηγικού σχεδιασμού και χου διυπηρεσιακού συνχονισμού σε πολιχικό κχιι 
εκχελεσχικό επίπεδο. Η χχξιολόγτκτη χχτνίζει χΐ|ν ανάγκη [χιας δομ,ής η οπχτίχι νχχ 
μπορεί να προάγει χη συλλογισχική χτχεχικά με ζτμήμχχχχχ που αφορούν χχχ άχομχχ 
με ειδικές ανάγκες, να προχείνει σχραχηγικές καχευθύνσεις χτχην Επιχροπή γιχχ 
χη διευθέχηση αυχών χων ζηχημάχων, να συνεργάζεχαι 6ραχ7χΥ)ρια με διάχρορες 
Διευθύνσεις με σκοπό χην προώθηση πολιχικών για χα άχομα [ΐε ει&ικές ανάγκες 
και να εξασφαλίζει χη συνέργια χων χο[χεχχκών προγρχιμμχχχχον που 
περιλα[ΐβάνουν διχχχάξεις γιχχ χχχ χ'χχομχχ με ειδικές χινχ'χγκες. 
Η νεοσυσχαθείσχχ ομάδχχ ιη|η|λού επιπέδου κχχι χο ευρχοπχχϊκό ψόρουμ γιχχ τχι 
άχομα με ειδικές ανάγκες χχνχιπροσχοπεύουν σημανχικές εξελίξεις που 
εξασχτχχλίζουν χη συνέχιση χης ανχιπαράθεχττις από'ψεων και χων χττζΐΓτήσεων ΙΤΓ 
ευρχοπαϊκό επίπεδο, πράγμα όμχΌς που χχπχχιχεί χττμΑίχνχικές προχτπχχθειες εκ 
μέρους χης Ευρχοπχχϊκής Επιχροπής προκειμένου νχχ υπάρξει χχνχχχπόκριχτη σε 
πρωχοβουλίες που προέρχχ)νχαι χχπό χχχπά, να χχνχχπχττχΟοΥτν χχποχελεχτμχιχικχ)ί 
δεσμοί μεχχχξύ χων διάχρορων χομέων εργασίχχς που σχεχίζονχαι άμεσχχ [χε χχχ 
χτυμφέρονχα χων αχόμων με ειδικές ανάγκες και να συνχόνίζεχαι η πολιχική. 
4. 3. 3 Μέχρα για χην εξασχράλιση χης πλήρους εκπροχχχοπιρης τχον χχχόμχυν με 
ειδικές ανάγκες και χων οργανώσεων σε ενέργειες ένχχχξης χχον ζηχημχχχων 
χχχΓτχόν σε όλες χις χτυνχχχρείς κοινοχικές πολιχικές (τηαίηκ(Γθϋηιϊπμ) 
Ένχχ χιημανχικά βχιχτικό θέμχχ (χνχχπχΥιχθτριε χτχο πλαίσιο χτ)ς νέας χτχραχιιγικής γιχχ 
χα άχομα με ειδικές ανάγκες είνχχι η χχρχή ιχΐ3ίη8ΐ03ΐτιίη§ πχτυ χχκολουθεί χην 
διχχχύπχοχτη της γενικής κοινοχικής πχ)λιχικής, λχχ[Αβάνονχχχς υπινψη χις χινχ'χγκες, 
χχχ χτυ[χφέρονχχχ κχχι χη χτυμμεχοχήτχον χχχόμχον με ειδικές χχνάγκες. II χτημαχτίχχ 
χχυχής χης χχρχής ενιχτχύΟΐΓκε χχπό χχχ χχπχτχελέχτμχχχχχ χης Διχχκυβερνηχικής 
Αιάσκεψης. Το άρθρο 6α χης στινϋηκης χου Αμχτχερνχάμ προβλέπει όχι " χχτ 
Συ[φούλιο χχποχρχχχτίζονχας ομοφχόνχυς προχάσει της Επιχροπής και μετά χχπό 
γνώμ,η χχτυ Ευρχοπχχϊκχ)ύ Κοινχχβουλίου δΥτνχχχαι νχχ λχχβει [ΐέχρχχ γιχχ χην 
κχχχχχπολέμηχτη χχον διχχκρίχτεχον βάχτει χχ>υ φύλχτυ, χης ψυλής ή χης εθνικής 
κ(χχ(χγ<ογής, Ορησκείχχς ή δόγμχχχχτς, χχνχχπιιρίχχς, ηλικίχχς ή σεξχνυαλικής 
πρχ)χί[ΐηχτης". Π διακήρυξη αυχή χτε χτυνδυχχχτμό με. χο χ'χρθρχ) ΙΟΟχχ προβλέπει όχι 
" χτχο χτχεδΐίχχτ[.ιό [ΐέτρχον σύμφωνχχ με χο άρθρο 100α, χχχ Οεσμικά όργχχνα χης 
19 
Κοινότηχας θα λάβουν υπόψη χΐ5 ανάγκε5 χων αχόμων με ειδικές ανάγκε5". Τα 
συμπεράμαχα, 6μω5, που προκύπχουν από χο ΗΕΕΙΟδ II δείχνουν όχι χα 
χχυμφέρονχα χων αχόμων με ειδικέ5 ανάγκε5 δεν μπορούν να εξασφαλισχούν σχο 
πλαίσιο δρασχηριοχήχων ένχαξης όλων χων θεμάχων σε όλε5 χις κοινοχικές 
πολιχικές (μιύη&ίτοαπύη^) χωρίς χην ύπαρξη καχάλληλων μέχρων για χην 
προώθηση χης πλήρους συμμεχοχής χονς. Τα εν λόγω μέχρα περιλαμΡάνοΐ)ν: 
• κατάλληλους πόρους: που χρειάζονχαι ιδιαίχερα διόχι οι οργανώσεις που 
ανχιπροσωπεύουν χα άχομα με ειδικές ανάγκες λειχουργούν ονχνά με πολύ 
περιορισμένους προϋπολογισμούς, και Ρασίζονχαι σε μεγάλο Ραθμό σχην 
εθελονχική εισροή· 
• βελτιωμένη δυνατχίτητα πρόσβασης: η εμπειρία χον ΗΕΕΙ08 II υποόηλχΛνει 
όχι εξακολοχ)θεί να υπάρχει ευρεία έλλειψη κχχχανόησης χων απαιχήσεων 
πρόσρασης χων χχχόμων με σχομχχχικές, αισθηχηριακές και διανοητικες 
μειονεξίες. Τχχ ζΐ)χή[Ααχχχ πρόσβχισης περιλχχμβάνουν χη όιχχθεσιμόχηχχχ κχχι 
πχχρουσίχχση πληρχχροριακχόν χτχοιχείχον χτχεχικχ'χ μ.ε δρχχχτχηριόχηχες, χη 
όυναχόχτμχχ πρόχτβχχχτης χτε κχίριχχ, χη μεχχχχρορά, κχχθχός κχχι χην επιλογή χου 
κατάλληλου χρόνοΐ) κχχι χην κχχχάρχισΐ) χρονο6ιχχγρά[ΐ[Αχχχχ)ς γκχ χις 
6ρ(χσχηριόχηχες. Ατίχό επεκχείνεχχχι επίχτης χτχη χτχάχτη χχλλχον χτυμμεχεχόνχων 
σε δρχχσχηριόχηχες-
• πχχραχολούθηση: η δυναχόχηχα πρόσβχχχτΐ)5 χτε ενέργειες γκχ χην ενχχχξη χου 
Οέμαχχ)5 σε όλες τις κοινοχικες πολιχικές (ηΐίΐίηδΐΓϋΗΓηίη^) [ΐπορεί νχχ εκχιμτ|()εί 
μόνον εάν παρακολουθείχαι επαρκώ5 η συμμεχοχή χων αχόμων με ειοικές 
ανάγκες. Αυχό περιλαμΡάνει χη σχ)νεκχίμηση χου βαθμού σχον οποίον χ'χχομχχ 
με ειδικες ανάγκες είναι ενεργοί συμμετέχοντες χττις οργχχνώσεις ποτ> 
χρημαχοδοχούνχαι σχο πλαίσιο κοινοχικών πρχοχοβουλιχόν κχχι 
προγραμμάχων· 
® διαθεσιμότητα εμπειρογνχομοσύνης και κατάρτισης: ο ρόλος χης παροχής 
χτυμβουλχόν χχπό εμπειρογνώμονες γιχχ χην ενίσχυση χχον ικανοχήχχον κχχι χη 
βελχίωση χου δυνχχμικχ)ύ χων χχχόμων με. ειδικές χχνχ'χγκες προκειμενου νχχ 
πχχρεμβχχίνουν κχχι νχχ επηρεχ'χζουν χις αλλχχγές πολιχικχόν που χχχ αχρορουν, 
έχει αποδειχτεί όχι ε.ίνχχι χχποψχχσισχιχής χτχ^μχχχτίχχς. Γιχχ όσους 6εν ριν<.χι 
εξοιχειωμενοι με. χον χομε.α χων χχχόμων με ειόικες χχνχ'χγκες πρεπει νχχ 
εξεχχχχτχε.ί η πχχροχή κατάλληλης κατχ'κρτισης προκειμενου νχχ ενημερωθουν 
για χις επιπχχοσε.ις των δρασχηριοχήχων για χις οποίες ε.ίνχχι τιπευΟυνχΗ ατ(χ 
άτομχχ με ειδικες χχνχχγκες.. 
4. 3.4 Μέχρα για χην εξασφάλιση ενός πρχχγμαχικού πολιχιχού διχχλόγου με χις 
μη κυβερνηχικε.ς οργχχνώσεις 
II εξασψάλκτη επαρκούς πχχρουσίχχσης χων ζηχημάχων χτχεχικά [χε χ<χ άτομα μγ 
ειδικές ανάγκες σε όλες χις δρχχσχηριόχηχες ένχαξης χου Οε.μαχος σε όλες χις 
κοινοτικές πολιτικές (ΐΉ&ΐηδΐΓο&ηηίη^) απαιχεί επίσης καχάλληλους μηχανισμούς 
για χις οργανώσεις χων αχόμων με ε.ιδικές ανάγχε.ς προκειμένου να συνηγορούν 
υπέρ κχχχάλληλχον ενεργεκόν. Το ΗΕΕΙΟδ II συνέβαλε ουσιχχσχιχά για χο χτχοπό 
χχυχό δημιουργχυντχχς χ'χμεχτους διχχύλους επιχοινωνίας μεχχχξύ Επιχρχ>πής κχχι 
ΜΚΟ, χχχι μεχχχξύ χχον ΜΚΟ, πχχρεχονχχχς πληροφόρηχτη, χεχνική χττήριξη χχχι 
πόρους. Πολλές χχπό χις χτυνχχχρείς οργχχνώχτεις, όμ,ως, εξακολουθοΰν νχχ 
εξχχρχχυνχχχι ιήιχιίχερχχ χχπό χην χοινχ)Χΐκή χρηματοόότηση προκειμενου να 
όκχχηρούν χχυχό χο επίπεδο όρχχχπηριότηχας, κχχι η ικχχνόχητά χους όχτον αχρορά 
χη (τυνέχιση χης λειτουργίχχς χους εξαρχάχαι χτε. μεγάλο βαθμ.6 χχπό περχχιχέρχο 
δράση χτχο συγκεκριμένο τομεχχ. Γιχχ χχ) Μγο χχυχό, σύμχρωνα |Αε χις διαχάξεις χου 
προϋπολογιχτμού που χχχθορίχτχηχχχν χο 1997, η Ευρωπχχι'κή Επιχροπή έλχχβε τα 
20 
αναγκαία μέχρα για χην παροχή καχάλληλη5 οικονομική5 βοήθεια5 σχο 
πρόγραμμα εργασία5 χου ευρωπαϊκού φόρουμ χων αχόμων με ειδικέ5 ανάγκες 
και για χο συνχονισμό χων ευρωπαϊκών μη κυβερνηχικών οργανώσεων (ΜΚΟ). 
5 Το μέλλον 
Το ΗΕΕΙΟδ II πχχρείχε νέου5 χρόπου5 προσέγγιστ)5, ενχόπισε πολλές επιλογές 
και ξεκίνησε σημανχικες διαδικασίες προώθηση5 ενό5 ευρωπαϊκού διαλόγου για 
χχχ άχομχχ με ειδικές χχνάγκες. 'Οπω5 δείχνουν χα αποχελέσμαχα χη5 αξιολχ^γηστ^, 
είναι σήμερα χχνχχγκαία η χχυνέχιση χη5 διχχδικασίχχ5 χου διαλόγου, η 
χχυγκεκριμενοποίηχτη χχον επιχευγμάχχον και η προχόθηση χχον πλέον 
ελπιδοφόρων κχχχευΟΥίνχτεχον πχνυ προσδιορίχχχηκχχν χτχχτ πλχχίσιχ) του 
προγράμμαχο5· 
Τα βασικά μέχρα για χην προχόθηση χχχιτής χτ)5 πολιχικής έχουν ήδη 
προσδιορισχεί χχπό χην Επιχροπή και ενσωμαχωθεί σχη νέχχ σχραχιιγική για τχχ 
άχομα με ειδικέ5 ανάγκες. Η χελική αξιολόγηση, 6μω5, παρέχει επίχτης 
ανεκχίμηχα πληροφοριακά σχοιχεία σχεχικά με ορισμένες προϋποθέσεις 
επιχνχίχχς χγ\ς σχραχηγική5, χον χρόπο περαιχέρω εφαρμογή5 ΧΤ)5, καθώ5 και 
ορισμένε5 προειδοποιήσεΐ5 για χονς πιθανού5 περιορισμού5 ή χΐ5 χχνεπάρκειές 
τη5-
Η Επιχροπή θα βασισχεί σχην εμπειρία που αποκχήθηκε από χην εφαρμογή του 
ΗΕΕΙΟδ II εσχιάζονχα5 χο ενδιαφέρον χχ)5 σχα χχκόλουθα: 
α) εξασφάλιση χη5 πλήρου5 εφαρμογή5 χη5 νέα5 σχραχηγικτις χΐ)5 γιχχ χχχ 
άχομα με ειδικέ5 ανάγκε5, όπω5 σκιαγραφήθηκε σχην χχνχχκοίνχοση χΐ)5 
30η5 Ιουλίου 1996 για χην ισόχηχα χων ευκχχιριχόν για χα άχομα με ειδικες 
χχνάγκες κχχι χτχο ψήφισμχχ του Συ|λβουλίου χΐ)5 20χις Αεκεμβρίου 1996, 
ειδικόχερα όσον αφορά χην χχρχή χου ηΐ£ΐίηδΐΓϋίΐηιΐη£ δηλ. χην ενχχχξη όλχον 
χων ζηχημχ'χχχον σχεχικά με. χα άχομα με ειδικές ανάγκες σε όλε5 τις 
συναφεί5 κοινοχικές ενέργειες και προγράμμχχτχχ κχχι χη χτυνεργχισίχχ με χ<χ 
κράχη μέλη και Χ15 ΜΚΟ· 
β) ενσωμάχωση σχη νέα ευρωπαϊκή κοινοχική σχραχηγική για χα άχομα με 
ειδικές ανάγκες ορισμένων σχοιχείων που δεν ε.ίχαν προσδιοριστει 
προγενέσχερα, ειδικόχερα όσον αφορά χην ανάγκη διεξαγωγής 
6ιαρθρωχική5 έρευνα5 σχεχικά με χον αποκλεισμό που ανχιμεχωπίζοτνν 
χα άχομα με. ειδικες ανάγκες· 
γ) εξέχχχχτη της χτκχ)πιμόχηχχχ5 νχχ υπχχτχτιριχχεί η νέ<χ χτχρχχχηγική γιχχ χχχ 
χχχομα με ειδικές ανάγκες κχχι νχχ συνεκχιμηθεί η ε[Απειρίχχ που χχποκχήθηκε 
σχο πλαίσιο χου ΗΕΕΙΟδ II· μελέτη τη5 δυνχχτόχηχχχ5 νχχ υποβληθεί νέχχ 
νομοθεχική πρόταχτη χτχο ΣυμβοΥχλιο, λχχμβάνονχχχ5 υπόψη χχχ πρ<ί)χχχ 
χχποχελέσ[Αχχχχχ χχον προχύπχον χτχεδίχον κχχι χχον πρχ)κχχχχχρκχικχόν 
ενεργειχόν πχνυ διεξήχθτ)κχχν χχ) 1997 και χη Συνθήκη χου Λμχτχερνχχχμ, 
όχαν κχ)ρχο()8ί. 
21 

Ι88Ν 0254-1483 
<:0Μ(98) 15 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
ΟΚ 04 05 
Αριθ. καταλόγου : €Β-<:θ-98-013-ΓχΚ-€ 
Ι8ΒΝ 92-78-30124-8 
Υπηρεσία Ηπιχτήμχυν Ιίκδόχτεχονχχον Γ;υρ<οπχχϊκών Κοινχ)χήχχον 
1,-2985 Αουξεμβούργο 
ϋ