Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την καθολική υπηρεσία και τα δικαιώματα των χρηστών όσον αφορά δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών"

(2001/C 139/05)

Στις 25 Οκτωβρίου 2000, και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα μεταφορών, ενέργειας, υποδομών, κοινωνίας των πληροφοριών, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 30 Ιανουαρίου 2001 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Hernández Bataller.

Κατά την 379η σύνοδο ολομέλειας της 28ης Φεβρουαρίου και της 1ης Μαρτίου 2001 (συνεδρίαση της 1ης Μαρτίου), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 41 ψήφους υπέρ, 1 ψήφο κατά και 1 αποχή την παρούσα γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η δυνατότητα των καταναλωτών και χρηστών για πρόσβαση στις βασικές υπηρεσίες σε προσιτή τιμή και με ικανοποιητικούς όρους ποιότητας, λαμβανομένης υπόψη της κατάστασης της τεχνολογίας που διατίθεται στην αγορά, υπήρξε σαφής προϋπόθεση για να στηρίξει η ΟΚΕ την τρέχουσα διαδικασία απελευθέρωσης του τομέα των τηλεπικοινωνιών.

1.2. Η πρόσβαση, στο πλαίσιο της καθολικής υπηρεσίας τηλεπικοινωνιών, στα δίκτυα και τις υπηρεσίες που αντιστοιχούν στο επίπεδο εξέλιξης των τεχνολογιών που διατίθενται σήμερα στην αγορά, είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την ανάπτυξη μιας κοινωνίας των πληροφοριών που παρέχει ευκαιρίες σε όλους.

1.3. Τα βασικά χαρακτηριστικά της καθολικής υπηρεσίας δεν μπορούν να συνδεθούν μηχανικά με το άνοιγμα στον ανταγωνισμό, δεδομένου ότι αυτός από μόνος του δεν μπορεί να διασφαλίσει την καθολικότητα της υπηρεσίας. Εξάλλου, παρότι αναμένεται ότι από την ελευθερία δράσης των δυνάμεων της αγοράς και του ανταγωνισμού θα επιτευχθεί καλύτερη κατανομή των πόρων, κινητοποίηση σημαντικών επενδυτικών κεφαλαίων και καλύτερες τιμές για τον χρήστη, τα μέσα αυτά έχουν περιορισμούς και παρουσιάζουν τον κίνδυνο να αποκλεισθεί μέρος του πληθυσμού από τα πλεονεκτήματά τους και να εξασθενίσει η κοινωνική και εδαφική συνοχή.

1.4. Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα έχει ασχοληθεί κατά καιρούς με την καθολική υπηρεσία, στις ακόλουθες οδηγίες και ανακοινώσεις:

- Οδηγία 96/19/ΕΚ της Επιτροπής, της 13ης Μαρτίου 1996, που τροποποιεί την οδηγία 90/388/ΕΚ ("Οδηγία πλήρους δικαιοδοσίας")(1), με την οποία ορίζεται, ειδικότερα, ότι τα κράτη μέλη πρέπει να κοινοποιήσουν στην Επιτροπή, το αργότερο μέχρι την 1η Ιανουαρίου 1997, τις δημοσιονομικές υποχρεώσεις σχετικά με την καθολική υπηρεσία, και να τις δημοσιεύσουν το αργότερο μέχρι την 1η Ιουλίου του 1997.

- Οδηγία 97/33/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 30ής Ιουνίου 1997 για την διασύνδεση στο χώρο των τηλεπικοινωνιών προκειμένου να διασφαλισθεί καθολική υπηρεσία και διαλειτουργικότητα, με εφαρμογή των αρχών παροχής ανοικτού δικτύου (ΟΝΡ)(2).

- Οδηγία 97/51/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 6ης Οκτωβρίου 1997 που τροποποιεί τις οδηγίες 90/387/ΕΟΚ και 92/44/ΕΟΚ του Συμβουλίου προκειμένου να τις προσαρμόσει σε ένα ανταγωνιστικό περιβάλλον στον τομέα των τηλεπικοινωνιών(3).

- Η οδηγία 98/10/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 26ης Φεβρουαρίου 1998 για την εφαρμογή της παροχής ανοικτού δικτύου (ΟΝΡ) στη φωνητική τηλεφωνία και για την καθολική υπηρεσία τηλεπικοινωνιών σε ανταγωνιστικό περιβάλλον(4).

- Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών, "Προς ένα νέο πλαίσιο για την υποδομή των Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών και τις σχετιζόμενες υπηρεσίες - Ανασκόπηση των Επικοινωνιών για το 1999"(5).

- Ανακοίνωση της Επιτροπής για τα Αποτελέσματα της δημόσιας διαβούλευσης σχετικά με την ανασκόπηση των επικοινωνιών για το 1999 και κατευθύνσεις για το νέο πλαίσιο κανονιστικών ρυθμίσεων(6).

Επί όλων αυτών των ενεργειών, η ΟΚΕ έχει αποφανθεί με τις αντίστοιχες γνωμοδοτήσεις της, με τις οποίες, κατά κύριο λόγο, εκφράζει την άποψη ότι η καθολική υπηρεσία οφείλει να ενθαρρύνει, πρωταρχικά, τη συμμετοχή των πολιτών στα κοινά και κατ' αυτόν τον τρόπο να ενισχύει την κοινωνική και οικονομική συνοχή(7).

1.5. Η Επιτροπή, ως αποτέλεσμα της δημόσιας διαβούλευσης για το νέο πλαίσιο κανονιστικών ρυθμίσεων με το οποίο επιδιώκεται μεγαλύτερη σταθερότητα στο χρόνο, παρουσίασε μια σειρά προτάσεων που επηρεάζουν το κοινό ρυθμιστικό πλαίσιο, τη διαχείριση των προσωπικών δεδομένων και την προστασία της ιδιωτικής ζωής, τις άδειες, το ραδιοηλεκτρικό φάσμα, τη λογική πρόσβαση στον τοπικό βρόγχο, την καθολική υπηρεσία και τα δικαιώματα των χρηστών, και όλα αυτά σε σχέση με τα δίκτυα και τις υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών.

1.5.1. Το ζητούμενο είναι η προσαρμογή των ρυθμίσεων στην τεχνολογική καινοτομία και στην οικονομική άνθηση που άλλαξαν ριζικά τον κόσμο των τηλεπικοινωνιών, χωρίς να παραμελείται η προστασία και η προώθηση ορισμένων στόχων κοινωνικού χαρακτήρα, όπως η βελτιστοποίηση της ποιότητας γενικά και η σκοπιμότητα των τηλεπικοινωνιών ή η διασφάλιση της εύκολης πρόσβασης σε αυτές των πολιτών, για τους οποίους πρέπει να μεριμνά η κανονιστική παρέμβαση.

1.5.2. Σύμφωνα με το Νόμο για τις τηλεπικοινωνίες των ΗΠΑ (Telecommunications Act) του 1996(8), καθολική υπηρεσία σημαίνει ότι η πρόσβαση στις υπηρεσίες τηλεπικοινωνιών είναι βασικό κοινωνικό δικαίωμα για όλους τους πολίτες και θεμελιώδες για την πλήρη συμμετοχή τους στα κοινά, ενώ αποτελεί θεμελιακό στοιχείο του δικαιώματος της ελευθερίας έκφρασης. Η έννοια της καθολικής υπηρεσίας στα πλαίσια του εν λόγω νόμου μπορεί να αναλυθεί σε μια σειρά δευτερευουσών εννοιών: τη διαθεσιμότητα (παροχή της υπηρεσίας σύμφωνα με την ζήτηση), την προσπελασιμότητα (όλοι οι χρήστες να αντιμετωπίζονται επί ίσοις όροις όσον αφορά την τιμή και την ποιότητα της υπηρεσίας) και την προσαρμογή του κόστους (αναφέρεται στη σχέση μεταξύ κόστους της υπηρεσίας και αγοραστικής δύναμης του χρήστη).

1.5.3. Η ανακοίνωση της Επιτροπής για τις "Υπηρεσίες γενικού συμφέροντος στην Ευρώπη"(9) ορίζει την καθολική υπηρεσία, στο πλαίσιο ορισμένων ανοιχτών και ανταγωνιστικών αγορών τηλεπικοινωνιών, ως ένα κατώτατο σύνολο υπηρεσιών καθορισμένης ποιότητας στις οποίες έχουν πρόσβαση όλοι οι πολίτες και οι καταναλωτές, σε συνάρτηση με τις ειδικές συνθήκες και σε προσιτή τιμή.

1.5.4. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι υφίσταται ο κίνδυνος αποκλεισμού ατόμων, ομάδων καθώς και ολόκληρων περιφερειών, λόγω τόσο του μεγέθους της συνολικής προσπάθειας που απαιτείται όσο και της πολυπλοκότητας που τη χαρακτηρίζει, δεδομένου ότι στην περίπτωση που κάποιος δεν διαθέτει ηλεκτρονικό υπολογιστή θα απολέσει σταδιακά κάθε δυνατότητα πρόσβασης στην καθολική υπηρεσία, λόγω της συνεχώς αυξανόμενης παροχής υπηρεσιών με τη χρησιμοποίηση μέσων της πληροφορικής(10).

2. Πρόταση της Επιτροπής

2.1. Στόχοι της πρότασης

2.1.1. Οι στόχοι της πρότασης οδηγίας βρίσκονται συγκεντρωμένοι στο σημείο ΙΙ της αιτιολογικής έκθεσης και συνοψίζονται στη 2η παράγραφο του άρθρου 1. Συνοπτικά είναι οι ακόλουθοι:

- εξασφάλιση της διαθεσιμότητας, σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση, υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών καλής ποιότητας και σε προσιτή τιμή·

- αντιμετώπιση των περιπτώσεων όπου οι ανάγκες των καταναλωτών και των χρηστών δεν καλύπτονται ικανοποιητικά με εμπορικές μεθόδους·

- εξασφάλιση της διαλειτουργικότητας του ψηφιακού τηλεοπτικού εξοπλισμού ευρείας κατανάλωσης.

2.1.2. Στην κατεύθυνση αυτή, με την πρόταση οδηγίας προτείνεται η επίτευξη των στόχων αυτών ώστε:

- να εξασφαλισθεί ανταγωνισμός και πραγματικές δυνατότητες επιλογής,

- σε περίπτωση που αυτό δεν επαρκεί, να επιβάλλονται υποχρεώσεις καθολικής υπηρεσίας.

2.1.3. Η παρούσα πρόταση εντάσσεται στο πεδίο της πρότασης οδηγίας-πλαίσιο σχετικά με το κοινό κανονιστικό πλαίσιο των δικτύων και των υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών και συνδεδεμένων πόρων, τη διαχείριση προσωπικών δεδομένων και την προστασία της ιδιωτικής ζωής στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών.

2.1.4. Εξάλλου, η πρόταση διατηρεί σε ισχύ και ενσωματώνει στα άρθρα της όλες τις υποχρεώσεις σχετικά με

- τη ρύθμιση των τιμολογίων για το κοινό για παροχή πρόσβασης στο τηλεφωνικό δίκτυο από μια σταθερή θέση, που επιβάλλεται με το άρθρο 17 της οδηγίας 98/10/ΕΚ(11) (άρθρο 16 της πρότασης),

- τη διαθεσιμότητα μισθωμένων γραμμών, που επιβάλλονται με τα άρθρα 3, 4, 5, 6, 7, 8 και 10 της οδηγίας 92/44/ΕΚ (άρθρο 27 της πρότασης).

μέχρις ότου, σύμφωνα με τη διαδικασία μελέτης της αγοράς που προβλέπεται από το άρθρο 14 της πρότασης οδηγίας-πλαίσιο, οι εθνικές κανονιστικές αρχές (ΕΚΑ) αποφασίσουν εάν θα πρέπει να διατηρήσουν, να τροποποιήσουν ή να καταργήσουν τις υποχρεώσεις αυτές.

2.2. Πεδίο της καθολικής υπηρεσίας

2.2.1. Η πρόταση οδηγίας ορίζει τις έννοιες καθολικής υπηρεσίας που εφαρμόζονται στον τομέα των δικτύων και υπηρεσιών των ηλεκτρονικών επικοινωνιών, σύμφωνα με τα γνωστά χαρακτηριστικά που αναφέρονται στην ανακοίνωση για την καθολική υπηρεσία τηλεπικοινωνιών υπό το πρίσμα ενός πλήρως απελευθερωμένου περιβάλλοντος(12).

2.2.2. Πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι, σε ορισμένες γλωσσικές αποδόσεις της πρότασης οδηγίας όπως π.χ. στο πορτογαλικό κείμενο, η υποχρέωση προσφοράς στο δημόσιο δίκτυο προσιτών τιμών σε όλους τους χρήστες που το ζητούν, δεν περιλαμβάνεται ο προβλεπόμενος στο άρθρο 4, παράγραφος 1, περιορισμός καθώς προστίθεται στο επίθετο "εύλογο" στον όρο "αίτημα για σύνδεση".

2.2.3. Οι προσανατολισμοί σχετικά με τη διαθεσιμότητα της καθολικής υπηρεσίας, βασίζονται στις αρχές της διαφάνειας, της αντικειμενικότητας, της αποφυγής των διακρίσεων και της ελάχιστης στρέβλωσης της αγοράς, και στα κριτήρια της διαθεσιμότητας, της εύλογης πρόσβασης και της διασύνδεσης.

2.3. Ορισμός της καθολικής υπηρεσίας

2.3.1. Στην πρόταση οδηγίας ορίζεται ως περιεχόμενο της καθολικής υπηρεσίας μία σειρά υποχρεώσεων, που επιβάλλονται στα κράτη μέλη από τις Εθνικές Κανονιστικές Αρχές.

2.3.2. Αποτελεί ρητή υποχρέωση των κρατών μελών στον τομέα της καθολικής υπηρεσίας να εξασφαλίζουν:

α) ότι η σύνδεση με το δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο από ένα σταθερό τοπικό αριθμό θα επιτρέπει στους χρήστες να πραγματοποιούν και να δέχονται τηλεφωνικές εθνικές και διεθνείς κλήσεις, τηλεομοιοτυπικές επικοινωνίες και επικοινωνίες δεδομένων που επιτρέπουν πρόσβαση στο Διαδίκτυο (άρθρο 4-2),

β) ότι οι χρήστες θα έχουν πρόσβαση στον τηλεφωνικό κατάλογο, σε έντυπη ή ηλεκτρονική μορφή, ή σε αμφότερες, καθώς και στην υπηρεσία πληροφοριών καταλόγου (άρθρα 5 και 21),

γ) ότι θα υπάρχουν κοινόχρηστα τηλέφωνα που θα καλύπτουν τις εύλογες ανάγκες των χρηστών (άρθρο 6),

δ) την πρόσβαση χωρίς χρέωση στον ευρωπαϊκό αριθμό έκτακτης ανάγκης "112" και σε άλλους εθνικούς αριθμούς έκτακτης ανάγκης (άρθρα 6-3 και 22),

ε) την ισοδύναμη πρόσβαση για τους μειονεκτούντες χρήστες ή χρήστες με ειδικές ανάγκες (άρθρο 7),

στ) τη σαφή διαφοροποίηση των τιμολογίων που σχετίζονται με πρόσθετες ευκολίες και υπηρεσίες (άρθρο 10-1),

ζ) ότι η κύρια υπηρεσία δεν θα διακόπτεται αδικαιολόγητα λόγω μη πληρωμής των πρόσθετων υπηρεσιών (άρθρο 10-2),

η) ότι η συνδρομή που ζητείται από τις επιχειρήσεις για τη χρηματοδότηση των υποχρεώσεων της καθολικής υπηρεσίας θα αναγράφεται στους λογαριασμούς των χρηστών (άρθρο 14-3),

θ) ότι οι επιχειρήσεις παροχής τηλεφωνικών υπηρεσιών που συνάπτουν συμβάσεις με τους χρήστες και καταναλωτές για την άμεση παροχή τηλεφωνικών υπηρεσιών υπόκεινται στις οδηγίες 93/13/ΕΚ και 97/7/ΕΚ (άρθρο 17),

ι) ότι το κοινό γενικά και οι χρήστες και καταναλωτές ειδικότερα θα ενημερώνονται για τις τιμές και τα τιμολόγια που εφαρμόζονται καθώς και για τους υπόλοιπους γενικούς όρους και προϋποθέσεις που εφαρμόζονται στην πρόσβαση στην υπηρεσία (άρθρο 18),

κ) τη διαλειτουργικότητα του ψηφιακού τηλεοπτικού εξοπλισμού ευρείας κατανάλωσης (άρθρο 20),

λ) ότι όλοι οι συνδρομητές των τηλεφωνικών υπηρεσιών, περιλαμβανομένων των κινητών, θα μπορούν να διατηρούν τον αριθμό τους, ανεξάρτητα από την επιχείρηση που τους παρέχει την υπηρεσία (άρθρο 25-1),

μ) ότι οι επιχειρήσεις που βρίσκονται στη δικαιοδοσία τους μπορούν να υποχρεώνονται να μεταδίδουν ορισμένα προγράμματα ραδιοφώνου ή τηλεόρασης (άρθρο 26), με την ενδεδειγμένη καταβολή αποζημίωσης.

2.3.3. Στις Εθνικές Κανονιστικές Αρχές έχουν ειδικότερα ανατεθεί ρητές αρμοδιότητες για να:

α) απαιτούν από τις επιχειρήσεις ως υποχρέωση ή ως παροχή καθολικής υπηρεσίας να παρέχουν τιμολογιακές επιλογές ή δέσμες τιμολογίων που διαφέρουν από τις παρεχόμενες σε φυσιολογικές εμπορικές συνθήκες για τους καταναλωτές με χαμηλά εισοδήματα ή με ειδικές κοινωνικές ανάγκες (άρθρο 9-1),

β) ορίζουν στις επιχειρήσεις ότι έχουν την υποχρέωση να παρέχουν την καθολική υπηρεσία και να δημοσιεύουν πληροφορίες σχετικά με τις επιδόσεις τους στην παροχή πρόσβασης και υπηρεσιών (άρθρο 11-1),

γ) διαπιστώνουν εάν η παροχή της καθολικής υπηρεσίας αποτελεί αθέμιτη επιβάρυνση (άρθρο 12-1),

δ) εξασφαλίζουν ότι το κοινό έχει πρόσβαση στα στοιχεία που αποτελούν τον μηχανισμό χρηματοδότησης της καθολικής υπηρεσίας καθώς και τη δημοσίευση ετήσιας έκθεσης που περιέχει το υπολογιζόμενο κόστος των υποχρεώσεων καθολικής υπηρεσίας (άρθρο 14-1 και 2),

ε) απαιτούν από τις επιχειρήσεις που παρέχουν υπηρεσία ηλεκτρονικών επικοινωνιών, τη δημοσίευση συγκρίσιμων, ενδεδειγμένων και προσαρμοσμένων στα σύγχρονα δεδομένα πληροφοριών για την ποιότητα των υπηρεσιών τους (άρθρο 19-1),

στ) απαιτούν από τις επιχειρήσεις με σημαντική ισχύ στην αγορά να επιτρέπουν στους συνδρομητές τους την πρόσβαση στις υπηρεσίες οποιουδήποτε διασυνδεδεμένου φορέα παροχής διαθέσιμων στο κοινό ηλεκτρονικών επικοινωνιών (άρθρο 25-2).

2.4. Μηχανισμός διαβούλευσης και επίλυσης διαφορών

2.4.1. Με την πρόταση οδηγίας προβλέπεται ένα σύστημα διαβούλευσης και συμμετοχής των ενδιαφερομένων μερών για ό,τι αφορά τα δικαιώματα των χρηστών και των καταναλωτών και την ποιότητα της υπηρεσίας που θα πραγματοποιείται από τις Εθνικές Κανονιστικές Αρχές (άρθρο 29).

2.4.2. Εξάλλου, με την πρόταση ορίζεται ότι τα κράτη μέλη θα μεριμνούν για την απόδοση ευθυνών με την ύπαρξη διαφανών, απλών και μη δαπανηρών διαδικασιών προκειμένου να αντιμετωπίζονται τα παράπονα των χρηστών και των καταναλωτών, με την εφαρμογή των αρχών που αναφέρονται στη σύσταση 98/257/ΕΚ (άρθρο 30).

2.4.3. Τέλος, για διαφορές στις οποίες εμπλέκονται διάφορα κράτη μέλη, η πρόταση παραπέμπει στο σύστημα που καθιερώθηκε με το άρθρο 18 της πρότασης οδηγίας-πλαίσιο (άρθρο 30-2).

2.5. Ανασκόπηση

2.5.1. Με την πρόταση προβλέπεται ένας μηχανισμός αξιολόγησης και παρακολούθησης όσον αφορά την εφαρμογή της οδηγίας, υπ' ευθύνη των Εθνικών Κανονιστικών Αρχών στο εθνικό επίπεδο, και της Επιτροπής, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου στο κοινοτικό επίπεδο, ενώ η Επιτροπή επικουρείται, για τον σκοπό αυτόν, από την Επιτροπή Επικοινωνιών που συστάθηκε με το άρθρο 19 της οδηγίας-πλαίσιο.

2.5.2. Με την πρόταση ανατίθεται για πρώτη φορά στην Επιτροπή, δύο χρόνια μετά την έναρξη ισχύος της οδηγίας, να αναθεωρεί περιοδικά το εύρος των υποχρεώσεων της καθολικής υπηρεσίας, σε συνάρτηση με την κοινωνική, εμπορική και τεχνολογική εξέλιξη (άρθρο 15).

2.6. Τελικές διατάξεις

Στα άρθρα 34, 35 και 36 περιλαμβάνονται οι συνήθεις διατάξεις για τη μεταφορά στο εθνικό δίκαιο, την έναρξη ισχύος και τους αποδέκτες.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η ΟΚΕ τάσσεται υπέρ της πρότασης της Επιτροπής και την στηρίζει, θεωρώντας ότι το περιεχόμενο είναι ενδεδειγμένο για τους προτεινόμενους στόχους, παρότι θα μπορούσε να απλοποιηθεί, ειδικότερα, ο ορισμός του άρθρου 4, παράγραφος 2 της πρότασης.

3.1.1. Φρονεί ότι, για να διατηρηθεί η οικονομική ανάπτυξη και η σταθερότητα, καθώς και για να αποφευχθεί ο κοινωνικός αναλφαβητισμός, πρέπει να ενθαρρύνεται η ελευθερία έκφρασης, η πολυφωνία και η πολιτιστική πολυμορφία, με την ενίσχυση του γενικού συμφέροντος και της καθολικής υπηρεσίας.

3.1.2. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την επικρατούσα έννοια της καθολικής υπηρεσίας που συνεπάγεται η σύνδεση με το δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο από ένα σταθερό αριθμό και η πρόσβαση στις τηλεφωνικές υπηρεσίες που διατίθενται στο κοινό από ένα σταθερό αριθμό από έναν τουλάχιστον φορέα. Η παρεχόμενη σύνδεση θα πρέπει, ωστόσο, να επιτρέπει στους χρήστες όχι μόνο να πραγματοποιούν και να δέχονται τηλεφωνικές τοπικές, εθνικές και διεθνείς κλήσεις, και τηλεομοιοτυπικές επικοινωνίες, αλλά και να έχουν ταχεία και δημόσια πρόσβαση στο Διαδίκτυο.

3.1.3. Φρονεί, έτσι ότι η ανάπτυξη της ταχείας και δημόσιας πρόσβασης στο Διαδίκτυο, πρέπει από τώρα και στο εξής να περιλαμβάνεται στην καθολική υπηρεσία, γεγονός που θα συμβάλει στην προώθηση και ενίσχυση των προσπαθειών για την επίτευξη των στόχων της πρωτοβουλίας για τη δημιουργία της ηλεκτρονικής Ευρώπης(13), εφόσον είναι απαραίτητη για την πρόσβαση στις προηγμένες υπηρεσίες των ατόμων χαμηλού εισοδήματος, των τομέων των εθελοντών, των μη κερδοσκοπικών οργανώσεων και των χρηστών από αραιοκατοικημένες περιοχές, για τη δημιουργία μιας κοινωνίας των πληροφοριών σύμφωνα με τους δημοκρατικούς και κοινωνικούς στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

3.1.4. Όλες οι υπηρεσίες που περιλαμβάνονται στο πλαίσιο της καθολικής υπηρεσίας πρέπει να είναι στη διάθεση όλων των χρηστών της αντίστοιχης επικράτειας, ανεξαρτήτως της γεωγραφικής θέσης, σε προσιτή τιμή, και να διασφαλίζεται η πρόσβαση στις υπηρεσίες αυτές των χρηστών που βρίσκονται σε αγροτικές περιοχές ή σε περιοχές υψηλού κόστους.

3.2. Εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι στην πρόταση περιλαμβάνονται όροι και έννοιες υπερβολικά ασαφείς, πράγμα που μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα, κατά την μεταφορά στο εθνικό δίκαιο, να προκληθούν στρεβλώσεις του ανταγωνισμού ή να μην τηρηθεί η κοινοτική έννομη τάξη, όπως επισημαίνεται στα σημεία 3.6, 4.4, 4.5, 4.6, 4.9 της παρούσας γνωμοδότησης.

3.3. Ο ορισμός των επιχειρήσεων για την παροχή των υπηρεσιών που περιλαμβάνουν την καθολική υπηρεσία για όλο ή μέρος της επικράτειας ενός κράτους μέλους, πρέπει να βασίζεται σε διαφανείς και αντικειμενικές διαδικασίες που να μην εισάγουν διακρίσεις.

3.4. Υπάρχουν ορισμένες εννοιολογικές δυσλειτουργίες στο κείμενο της πρότασης όπως τα κριτήρια βάσει των οποίων ορίζεται η καθολική υπηρεσία (για παράδειγμα, η δυνατότητα πρόσβασης). Εξάλλου, στην πρόταση δεν αναφέρονται ορισμένες εναρμονισμένες κοινές αρχές που να διασαφηνίζουν την κατάσταση. Εφόσον υπάρχει το ενδεχόμενο τα κριτήρια που ορίζονται από τα διάφορα κράτη μέλη να δημιουργήσουν νομοθετικές αποκλίσεις που θα επιφέρουν στρεβλώσεις του ανταγωνισμού, η Επιτροπή θα πρέπει να μεριμνήσει και ειδικότερα να υπαγορεύσει συστάσεις στις εθνικές κανονιστικές αρχές, προκειμένου τα μέτρα που θα υιοθετήσουν να τηρούν τις αρχές της αιτιότητας, της δεσμευτικότητας και της αναλογικότητας σύμφωνα με το κοινοτικό δίκαιο.

3.5. Παρότι τόσο η Επιτροπή όσο και οι εθνικές κανονιστικές αρχές πρέπει να λειτουργούν με βάση την εκχώρηση αρμοδιοτήτων που τους αντιστοιχεί, υπάρχουν ορισμένες έννοιες που μπορούν να δημιουργήσουν σύγχυση, όπως η έννοια του "εύλογου", η οποία θα πρέπει να καταργηθεί ή να διευκρινισθεί. Το ίδιο ισχύει και για την έννοια του "κοινόχρηστου τηλεφώνου".

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Η ΟΚΕ συμμερίζεται απόλυτα την άποψη της Επιτροπής ως προς το ότι η έννοια της καθολικής υπηρεσίας είναι μια δυναμική και εξελικτική έννοια, που μπορεί να αναθεωρείται περιοδικά, σύμφωνα με την τεχνολογική εξέλιξη, την ανάπτυξη της αγοράς και τις αλλαγές στη ζήτηση των χρηστών. Εντούτοις, θα πρέπει να θεσπισθούν με την πρόταση, κατά τρόπο σαφή, τα κριτήρια που θα χρησιμοποιούνται στην εν λόγω αναθεώρηση ώστε να υπάρχει η μεγαλύτερη δυνατή νομική ασφάλεια και να αποφεύγεται η πρόκληση κινδύνων κοινωνικού αποκλεισμού λόγω της επιτάχυνσης της κοινωνίας των πληροφοριών και της Νέας Οικονομίας.

4.1.1. Η ΟΚΕ φρονεί ότι, όταν θα διενεργείται η περιοδική αναθεώρηση της έννοιας της καθολικής υπηρεσίας, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη ιδιαίτερα τα ακόλουθα κριτήρια:

α) οι τεχνολογικές εξελίξεις που σημειώθηκαν,

β) η ιδιαίτερη διάρθρωση των υπηρεσιών των τηλεπικοινωνιών και των υπηρεσιών πληροφοριών,

γ) μέχρι ποιου σημείου οι τεχνολογίες και οι υπηρεσίες των πληροφοριών:

- είναι θεμελιώδεις για την εκπαίδευση, την τηλεργασία, την υγεία και τη δημόσια ασφάλεια, και

- προτιμώνται από τη σημαντική πλειονότητα των ιδιωτών πελατών,

- εξαπλώνονται μέσω δημοσίων δικτύων επικοινωνιών,

- συνάδουν προς το δημόσιο συμφέρον, την άνεση και τις ανάγκες του κοινού,

- καθιστούν δυνατή τη μεγαλύτερη συμμετοχή των πολιτών.

4.1.2. Όσον αφορά την πρόσβαση, χωρίς να ασκούνται διακρίσεις, στις υπηρεσίες πληροφοριών που σχετίζονται με αριθμούς συνδρομητών, υπηρεσίες τηλεφωνητή και βοηθητικούς και τηλεφωνικούς καταλόγους, η ΟΚΕ φρονεί ότι η λύση που θα υιοθετηθεί πρέπει να δίνει τη δυνατότητα υλικής πρόσβασης και όχι μόνο τυπικής στο μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού. Εξάλλου, θα ήταν ίσως σκόπιμη η συγκέντρωση των πληροφοριών, διασφαλίζοντας την εμπορική αξία τους για τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις, εφόσον στην αντίθετη περίπτωση, θα μπορούσε να συνεπάγεται υπερβολική επιβάρυνση για τους χρήστες η απόκτηση της πληροφορίας στην περίπτωση που υπάρχουν διάφοροι πάροχοι.

4.1.3. Για τον ορισμό των επιχειρήσεων που θα παρέχουν αυτές τις υπηρεσίες πληροφοριών θα πρέπει να τηρούνται οι αρχές των δημοσίων συμβάσεων, και, κατά την λειτουργία τους, οι επιχειρήσεις θα πρέπει να εφαρμόζουν τους κανόνες της ενιαίας αγοράς, κυρίως τους κανόνες που συνδέονται με την προστασία των προσωπικών δεδομένων.

4.1.4. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την άποψη της Επιτροπής για την επιβολή υποχρεώσεων στους παρόχους, προκειμένου να εξασφαλίζεται ότι η προσφορά κοινόχρηστων τηλεφώνων (με κάρτες ή νομίσματα) θα ικανοποιεί τις ανάγκες των χρηστών τόσο από την άποψη της γεωγραφικής κάλυψης, όσο και από πλευράς αριθμού συσκευών και ποιότητας των υπηρεσιών.

4.1.5. Θεωρεί υπερβολική, κατά κανόνα, τη δυνατότητα μη εφαρμογής των ανωτέρω προϋποθέσεων σε μέρος ή στο σύνολο της επικράτειας ενός κράτους μέλους, δεδομένου ότι είναι ανεπαρκής η διαβούλευση που προβλέπεται από το άρθρο 29 της πρότασης και μπορεί να επιφέρει χειροτέρευση της ποιότητας ζωής των πολιτών, με επιπτώσεις στην οικονομική και κοινωνική συνοχή. Φυσικά, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, η απόφαση αυτή πρέπει να υιοθετηθεί από τις Εθνικές Κανονιστικές Αρχές, στις περιπτώσεις που είναι απολύτως αναγκαία η παροχή της υπηρεσίας με άλλα μέσα και δεν έχει αρνητικές επιπτώσεις στην οικονομική και κοινωνική συνοχή.

4.2. Η ΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή να μην είναι προαιρετικά αλλά δεσμευτικά τα ειδικά μέτρα για τους ανάπηρους χρήστες ή τους χρήστες με ειδικές ανάγκες, προκειμένου να προστατεύονται κατάλληλα οι πλέον ευπαθείς ομάδες χρηστών, λαμβανομένης υπόψη της κοινωνικής τους κατάστασης, με την υιοθέτηση ικανοποιητικών "ειδικών διατάξεων" που θα τους ευνοούν.

4.3. Η ΟΚΕ συμφωνεί με τα κριτήρια της Επιτροπής όσον αφορά τα επίπεδα και τη δομή των τιμολογίων, την προσπελασιμότητα και τον έλεγχο των δαπανών και της ποιότητας της παρεχόμενης υπηρεσίας από τις καθορισμένες επιχειρήσεις. Η διασφάλιση προσιτής τιμής για όλες τις υπηρεσίες επικοινωνιών και για όλους τους πολίτες πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα ώστε αυτοί να μπορούν να συμμετέχουν στην κοινωνία των πληροφοριών.

4.4. Όσον αφορά τη διακοπή σύνδεσης με την υπηρεσία, θα πρέπει να υπάρχει προκαθορισμένη διαδικασία, εκ των προτέρων γνωστή στους καταναλωτές, που θα βασίζεται σε αντικειμενικά κριτήρια.

4.5. Όσον αφορά την ποιότητα, θα πρέπει να ορίζεται με παραμέτρους που να είναι σαφείς και εύληπτοι για τον μέσο καταναλωτή· οι απαιτήσεις αυτές δεν πληρούνται από τις παραμέτρους που παρατίθενται στο Παράρτημα ΙΙΙ της πρότασης, ιδίως διότι δεν είναι παραδεκτή η ευχέρεια προς τα κράτη μέλη που περιλαμβάνει το άρθρο 29.2 της πρότασης οδηγίας, να επιτρέπουν στις ΕRN να μην απαιτούν τη δημοσίευση πληροφοριών για την ποιότητα της υπηρεσίας εκ μέρους των εκμεταλλευτών των χώρων και των παρόχων υπηρεσιών.

4.6. Όσον αφορά τον υπολογισμό του κόστους της καθολικής υπηρεσίας, στην πρόταση δεν ορίζονται τα κριτήρια σχετικά με την "υπερχρέωση" ή την "αδικαιολόγητη επιβάρυνση". Στο παράρτημα IV ορίζεται η έννοια του καθαρού κόστους αλλά όχι και της αδικαιολόγητης επιβάρυνσης. Τα εν λόγω κριτήρια θα πρέπει να εναρμονισθούν και να καταστούν σαφή, για την εφαρμογή τους ή για τον καθορισμό του αρχικού τέλους από τις εθνικές κανονιστικές αρχές.

4.7. Όσον αφορά τη χρηματοδότηση των υποχρεώσεων της καθολικής υπηρεσίας, η ΟΚΕ επαναλαμβάνει τη γνώμη που έχει ήδη εκφράσει σε πολλές γνωμοδοτήσεις και σύμφωνα με την οποία όλοι οι πάροχοι υπηρεσιών τηλεπικοινωνιών οι οποίοι παρέχουν τις υπηρεσίες μέσω του δημοσίου τηλεφωνικού δικτύου, πρέπει να συμβάλλουν κατά τρόπο αναλογικό και δίκαιο σε όλες τις πτυχές της υπηρεσίας αυτής, περιλαμβανομένων και των χρηματοδοτικών. Για τούτο και η ΟΚΕ τάσσεται υπέρ της άποψης ότι η καθολική υπηρεσία πρέπει να χρηματοδοτείται από όλους τους παρόχους, σε συνάρτηση με το μερίδιο της αγοράς που τους αναλογεί και το βαθμό δέσμευσής τους στη σχετική αγορά, στις περιπτώσεις που μια επιχείρηση υποβάλλεται σε υπερβολική επιβάρυνση.

4.8. Η ΟΚΕ έχει την ίδια άποψη με την πρόταση της Επιτροπής η οποία, μεταξύ άλλων, έχει ως στόχο την εξασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών, ειδικά όσον αφορά:

- τη δυνατότητα ρύθμισης των τιμολογίων για το κοινό, στις περιπτώσεις που οι συνθήκες της αγοράς δεν εξασφαλίζουν πλήρως τον ανταγωνισμό, οι ΕΚΑ μπορούν να καθορίζουν μέγιστα τιμολόγια και

- τη ρύθμιση των συμβάσεων που συνάπτονται με τον άμεσο πάροχο τηλεφωνικών υπηρεσιών, εφόσον η μεγαλύτερη διαφάνεια στις συμβάσεις επιτρέπει στους καταναλωτές να πραγματοποιούν την επιλογή τους έχοντας επίγνωση της κατάστασης.

4.9. Η ρύθμιση της διαφάνειας και η δημοσίευση πληροφοριών έχουν βασική σημασία για τους χρήστες και ιδιαίτερα για τις ΜΜΕ. Εντούτοις, κατά την άποψη της ΟΚΕ, η πρόταση, όσον αφορά αυτό το σημείο, παρουσιάζει ορισμένα κενά που επηρεάζουν:

- το μέσον, τον τρόπο και το περιεχόμενο της παροχής των πληροφοριών που θα πρέπει να είναι οι ενδεδειγμένες και επαρκείς,

- την ποιότητα της υπηρεσίας, τα κριτήρια και το επίπεδο της οποίας θα πρέπει να δημοσιεύονται,

- τη συγκεκριμένη και διαφανή πληροφόρηση για τις τιμές των ιδιωτικών κλήσεων που πραγματοποιούνται ή λαμβάνονται.

4.9.1. Η ΟΚΕ στηρίζει κυρίως τη ρύθμιση που προβλέπεται στην πρόταση για τη διατήρηση του αριθμού, την επιλογή και την προεπιλογή του παρόχου. Η ΟΚΕ φρονεί ότι ούτε οι πωλήσεις υπό όρους ούτε τα τεχνικά μέτρα ή άλλες διατάξεις που περιορίζουν την επιλογή των φορέων ή των παρόχων υπηρεσιών, από πλευράς των καταναλωτών, δεν πρέπει να παρακωλύουν τη δυνατότητα μεταφοράς ενός αριθμού.

4.9.2. Η ΟΚΕ φρονεί ότι ο χρήστης θα πρέπει να έχει τη δυνατότητα να αναγνωρίζει την γραμμή όταν δέχεται κλήση από άλλους παρόχους (διασύνδεση).

4.10. Oι καταναλωτές και χρήστες πρέπει να έχουν πρόσβαση σε απλές, χαμηλού κόστους και ανεξάρτητες διαδικασίες στην περίπτωση παραπόνων και διαφορών καθώς και σε μηχανισμούς άσκησης προσφυγής σαφείς και αποτελεσματικούς. Για τούτο η ΟΚΕ επαναλαμβάνει ότι είναι σκόπιμη η προώθηση και χρήση του "ευρωπαϊκού εντύπου παραπόνων" που κατήρτισε η Επιτροπή, για τη διατύπωση των παραπόνων προς τις Εθνικές Κανονιστικές Αρχές.

4.11. Η ΟΚΕ θεωρεί ιδιαίτερα επωφελή για τον καταναλωτή τη ρύθμιση για τη διαλειτουργικότητα του ψηφιακού τηλεοπτικού εξοπλισμού ευρείας κατανάλωσης και τις υποχρεώσεις μετάδοσης ορισμένων προγραμμάτων ραδιοφώνου και τηλεόρασης που περιέχονται στην πρόταση, παρότι ενδέχεται να κριθεί ότι η τοποθέτησή τους δεν είναι η πλέον ενδεδειγμένη.

4.12. Η διαβούλευση με τα ενδιαφερόμενα μέρη που ορίζεται στο άρθρο 29 κρίνεται ανεπαρκής, εφόσον δεν προβλέπεται διαβούλευση στο "ευρωπαϊκό επίπεδο". Για τούτο προτείνεται, σύμφωνα με τη Διακήρυξη του Oulou(14) η σύσταση "Φόρουμ" ή "Παρατηρητηρίου των Τηλεπικοινωνιών", με έδρα την ΟΚΕ, προκειμένου να λαμβάνεται υπόψη η γνώμη των ενδιαφερομένων τομέων και μερών στο κοινοτικό επίπεδο.

5. Συμπεράσματα

5.1. Η ΟΚΕ φρονεί ότι οι αρχές που πρέπει να εφαρμόζονται σε σχέση με την καθολική υπηρεσία είναι οι ακόλουθες:

α) η διαθεσιμότητα υπηρεσιών ποιότητας σε λογικές, ενδεδειγμένες και προσιτές τιμές,

β) η πρόσβαση σε υπηρεσίες προηγμένων πληροφοριών και τηλεπικοινωνιών από όλες τις περιφέρειες,

γ) η πρόσβαση για όλους τους καταναλωτές, ανεξαρτήτως οικονομικής κατάστασης, των αγροτικών και άλλων περιοχών στις οποίες η παροχή της υπηρεσίας σημαίνει υψηλό κόστος, σε υπηρεσίες τηλεπικοινωνιών και πληροφοριών που μπορούν να συγκρίνονται λογικά, όσον αφορά την τιμή, με τις υπηρεσίες που παρέχονται στις αστικές περιοχές,

δ) η δίκαιη και χωρίς διακρίσεις συμβολή όλων των παρόχων υπηρεσιών τηλεπικοινωνιών στη διατήρηση και την πρόοδο της καθολικής υπηρεσίας,

ε) η ύπαρξη ειδικών, προβλέψιμων και επαρκών μηχανισμών για τη διατήρηση και διάδοση της καθολικής υπηρεσίας,

στ) οι πρόσθετες αρχές που ορίζονται ως αναγκαίες για την προστασία του δημοσίου συμφέροντος από τις ΕΚΑ,

ζ) η σύσταση "Φόρουμ" ή "Παρατηρητηρίου των Τηλεπικοινωνιών".

Βρυξέλλες, 1η Μαρτίου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) ΕΕ L 74 της 22.3.1996.

(2) ΕΕ L 199 της 26.7.1997.

(3) ΕΕ L 295 της 29.10.1997.

(4) ΕΕ L 101 της 1.4.1998. Γνωμοδότηση της ΟΚΕ: ΕΕ C 133,της 28.4.1997.

(5) COM(1999) 539 τελικό.

(6) COM(2000) 239 τελικό.

(7) Γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την "Καθολική υπηρεσία τηλεπικοινωνιών στην προοπτική ενός πλήρως απελευθερωμένου περιβάλλοντος". ΕΕ C 30 της 30.1.1997. Γνωμοδότηση της ΟΚΕ για τις "Υπηρεσίες κοινής ωφελείας". ΕΕ C 368 της 20.12.1999.

(8) Βλέπε: http://www.fcc.gov/telecom.html.

(9) COM(2000) 580 τελικό της 20.9.2000.

(10) Βλ. γνωμοδότηση με θέμα "Ηλεκτρονική Ευρώπη 2002 - Κοινωνία πληροφοριών για όλους - Προσχέδιο δράσης", εισηγητής: ο κ. Κορυφίδης, γνωμοδότηση που βρίσκεται στο στάδιο της επεξεργασίας.

(11) ΕΕ L 101της 1.4.1998.

(12) Γνωμοδότηση της ΟΚΕ: ΕΕ C 30 της 30.1.1997.

(13) Βλ. γνωμοδότηση με θέμα "Ηλεκτρονική Ευρώπη 2002 - Κοινωνία πληροφοριών για όλους - Προσχέδιο δράσης", εισηγητής: ο κ. Κορυφίδης, γνωμοδότηση που βρίσκεται στο στάδιο της επεξεργασίας.

(14) Συμπεράσματα της Προεδρίας σχετικά με την Ακρόαση "Δυνατότητες απασχόλησης στην κοινωνία των πληροφοριών" - Πρακτικά της 11ης συνεδρίασης του τμήματος ΤΕΝ της 6ης και 7ης Σεπτεμβρίου 1999.