ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ σύμφωνα με την απόφαση 93/389/ΕΟΚ του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε από την απόφαση 1999/296/ΕΚ του Συμβουλίου για έναν μηχανισμό παρακολούθησης των εκπομπών αερίων που συμβάλλουν στο φαινόμενο του θερμοκηπίου μέσα στην Κοινότητα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. Σύνοψη

2. Συμμόρφωση των κρατών μελών προσ τις απαιτήσεισ υποβολής εκθέσεων

3. Αξιολόγησή τήσ επιτευχθείσασ προόδου

4. Αξιολόγηση της προβλεπόμενης προοδου

5. Στόχοι και μειωση των εκπομπων στις υπο ενταξη και υποψηφιες προσ ενταξη χωρες

Γλωσσάριο και συντομογραφίες

1. Σύνοψη

Πρόκειται για την τέταρτη έκθεση προόδου σύμφωνα με την απόφαση 93/389/ΕΟΚ του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε από την απόφαση 1999/296/ΕΚ για έναν μηχανισμό παρακολούθησης των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα (CO2) και άλλων αερίων που συμβάλλουν στο φαινόμενο του θερμοκηπίου μέσα στην Κοινότητα. Στην παρούσα έκθεση αξιολογούνται η επιτευχθείσα και η προβλεπόμενη πρόοδος στα κράτη μέλη και στην Κοινότητα προς την εκπλήρωση των υποχρεώσεων που ανέλαβαν όσον αφορά τις εκπομπές αερίων που συντελούν στο φαινόμενο του θερμοκηπίου (ΑΘΚ) βάσει της σύμβασης πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών για τις κλιματικές μεταβολές (UNFCCC, από τα αρχικά του αγγλικού United Nations Framework Convention on Climate Change) και του πρωτοκόλλου του Κιότο.

Η παρούσα έκθεση παραπέμπει στην έκθεση για περιβαλλοντικά ζητήματα του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (ΕΟΠ) με τον τίτλο «Greenhouse gas emission trends and projections in Europe» (Τάσεις και προβλέψεις για τις εκπομπές αερίων του φαινομένου του θερμοκηπίου στην Ευρώπη, ΕΟΠ, 2003). Στη συνολική αξιολόγηση λαμβάνεται υπόψη ο αντίκτυπος των εθνικών πολιτικών και μέτρων μείωσης των εκπομπών. Στην προβλεπόμενη υστέρηση όσον αφορά τη μείωση των εκπομπών δεν συνυπολογίζεται η μελλοντική εμπορία εκπομπών στην ΕΚ και/ή διεθνώς ούτε συμπεριλαμβάνονται οι μειώσεις που είναι δυνατόν να επιτευχθούν με τη χρήση των μηχανισμών με βάση συγκεκριμένα έργα που προβλέπει το Πρωτόκολλο του Κιότο (μηχανισμοί του Κιότο), δηλ. της από κοινού υλοποίησης (JI) και του μηχανισμού καθαρής ανάπτυξης (CDM). Η έκθεση δεν περιλαμβάνει επίσης την απορρόφηση εκπομπών από εγχώριες καταβόθρες άνθρακα, εναλλακτική πολιτική επιλογή που έχει ενσωματωθεί ρητά στις συμφωνίες του Μαρακές.

Ωστόσο, για τα κράτη μέλη που έχουν ήδη υποβάλει στοιχεία σχετικά με την προβλεπόμενη αξιοποίηση των καταβοθρών άνθρακα και των μηχανισμών του Κιότο, στην παρούσα έκθεση παρατίθεται προκαταρκτική εκτίμηση του βαθμού στον οποίο τα εν λόγω μέσα θα μπορούσαν να συμβάλουν στην επίτευξη των στόχων των κρατών μελών που απορρέουν από τη συμφωνία επιμερισμού των βαρών μεταξύ τους. Δυστυχώς, τα ποσοτικά στοιχεία που έχουν υποβάλει τα κράτη μέλη είναι πολύ περιορισμένα. Κατά συνέπεια, η συνολική αξιολόγηση μπορεί να βασιστεί μόνο στη συμβολή των εθνικών μέτρων, εξαιρουμένων των εγχωρίων καταβοθρών άνθρακα.

Επιτευχθείσα πρόοδος στην ΕΚ: Το 2001, οι εκπομπές ΑΘΚ στην ΕΕ (Ευρωπαϊκή Ένωση) σημείωσαν αύξηση για δεύτερο συνεχόμενο έτος. Υπολογίζεται ότι τα επίπεδά τους το 2001 ήσαν κατά 1% υψηλότερα απ' ό,τι το προηγούμενο έτος. Οι εκπομπές ΑΘΚ υπερβαίνουν τώρα κατά 2,1 ποσοστιαίες μονάδες την πορεία προς τον στόχο του Κιότο [1], γεγονός που καταδεικνύει σαφώς ότι πρέπει να καταβληθούν ακόμη μεγάλες προσπάθειες για την εφαρμογή αυστηρότερων πολιτικών και μέτρων. Τα κράτη μέλη οφείλουν να εφαρμόσουν αποτελεσματικά τις πολιτικές και τα μέτρα. Η ΕΚ και τα κράτη μέλη της λαμβάνουν τα απαραίτητα μέτρα, που προσδιορίζονται στο Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα για την Αλλαγή του Κλίματος (ECCP), ώστε να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις που υπέχουν δυνάμει του πρωτοκόλλου του Κιότο (πρβλ. απόφαση 2002/358/EΚ του Συμβουλίου, άρθρο 2 τρίτο εδάφιο).

[1] Η πορεία προς τον στόχο του Κιότο χρησιμεύει ως εργαλείο σύγκρισης των επιτευγμάτων των κρατών μελών και της ΕΕ συνολικά (βλ. κεφάλαιο 3).

Οι επιδόσεις των κρατών μελών παρουσιάζουν μεγάλες διαφορές. Το Λουξεμβούργο και η Σουηδία μείωσαν τις οικείες εκπομπές ΑΘΚ και ανήκουν πλέον στην ομάδα των κρατών μελών που είχαν υπερκαλύψει τους στόχους τους το 2001. Δεν ήσαν ωστόσο εξίσου καλές οι επιδόσεις της πλειονότητας των κρατών μελών. Οι εκπομπές περισσότερων από τα μισά κρατών μελών εξακολουθούν να βρίσκονται υψηλότερα από την πορεία προς τον στόχο. Όλα αυτά τα κράτη μέλη, εκτός της Ισπανίας, αύξησαν μάλιστα την απόσταση από την πορεία προς τον στόχο τους μεταξύ των ετών 2000 και 2001.

Προβλεπόμενη πρόοδος στην ΕΕ: Από τις προβλέψεις για το σύνολο των κρατών μελών προκύπτει ότι τα υφιστάμενα μέτρα και πολιτικές δεν θα επαρκέσουν για την επίτευξη του στόχου της ΕΚ κατά το πρωτόκολλο του Κιότο. Από την πρόβλεψη «με βάση τα υφιστάμενα μέτρα» προκύπτει ότι το 2010 οι εκπομπές στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα (ΕΚ) θα έχουν μειωθεί μόνον κατά 0,5%, απέχοντας από τον στόχο του Κιότο κατά το σημαντικό ποσοστό 7,5%. Το ποσοστό για την προβλεπόμενη πρόοδο στο σύνολο της ΕΚ είναι σημαντικά χειρότερο από την αντίστοιχη εκτίμηση που περιλαμβανόταν στην έκθεση του προηγουμένου έτους (βλ. έγγραφο COM(2002)702). Η Γερμανία υπέβαλε επικαιροποιημένες προβλέψεις τον Ιούνιο του 2003. Σύμφωνα με αυτές η Γερμανία - η χώρα με τις μεγαλύτερες εκπομπές ΑΘΚ στην ΕΚ - παρεκκλίνει μάλιστα ελαφρά από την πορεία προς την επίτευξη του στόχου της, ενώ στις εκθέσεις της των προηγουμένων ετών προέβλεπε μεγάλο βαθμό υπερκάλυψης του στόχου.

Ένδεκα κράτη μέλη γνωστοποίησαν πρόσθετα μέτρα και πολιτικές για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων που υπέχει το καθένα δυνάμει της συμφωνίας επιμερισμού των βαρών. Από τις προβλέψεις στις οποίες λαμβάνονται υπόψη αυτά τα πρόσθετα μέτρα προκύπτει ότι έξι κράτη μέλη θα υπερκαλύψουν τη δέσμευση που έχουν αναλάβει, ορισμένα σε σημαντικό βαθμό. Στο επίπεδο της ΕΚ η υπερκάλυψη από αυτά τα κράτη μέλη θα έχει ως αποτέλεσμα μειώσεις των εκπομπών ΑΘΚ στο σύνολο της ΕΚ κατά 7,2% έναντι των εκπομπών του έτους αναφοράς, δηλαδή θα παραμένει μια μικρή διαφορά 0,8% από τον στόχο του Κιότο για την ΕΚ. Αυτές οι προβλέψεις πρέπει να ερμηνευθούν με μεγάλη επιφύλαξη, λόγω σημαντικών αβεβαιοτήτων και μεθοδολογικών αδυναμιών, λόγου χάριν στις υποθέσεις εργασίας για την οικονομική ανάπτυξη και την αποτελεσματικότητα των πολιτικών και μέτρων που δεν έχουν ακόμη εφαρμοστεί. Δεδομένου ότι απομένουν μόλις πέντε έτη μέχρι την έναρξη της πρώτης περιόδου δεσμεύσεων, θα είναι σημαντικό να βελτιωθούν περαιτέρω οι μέθοδοι προβλέψεων για τα αποτελέσματα των πολιτικών που θα συμπεριληφθούν στην επόμενη έκθεση.

Προκαταρκτική αξιολόγηση των αναφορών για τους «ευέλικτους μηχανισμούς» του Πρωτοκόλλου του Κιότο, καθώς και για τις χρήσεις γης, τις μεταβολές των χρήσεων γης και τη δασοκομία

Επτά κράτη μέλη δήλωσαν την πρόθεσή τους να αξιοποιήσουν τους μηχανισμούς του Κιότο προκειμένου να τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους για μείωση των εκπομπών. Ωστόσο, οι προθέσεις αυτές είναι εμβρυακές και παρέχουν ποιοτικές και όχι ποσοτικές πληροφορίες. Στο πρώιμο αυτό στάδιο τα εν λόγω κράτη μέλη έχουν αναφέρει μέτρα που συμβάλλουν στη δέσμευση μείωσης με 21 εκατ. τόνους ισοδυνάμου CO2 [2], εκ των οποίων 20 εκατ. τόνοι αναλογούν στις Κάτω Χώρες. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι Κάτω Χώρες και η Αυστρία έχουν προβλέψει σημαντικά κονδύλια για τους μηχανισμούς του Κιότο. Ωστόσο, για να αξιολογηθούν αυτές οι εκτιμήσεις απαιτούνται λεπτομερέστερα στοιχεία.

[2] Οι εκπομπές ισοδυνάμου CO2 είναι οι εκπομπές άλλων ΑΘΚ τα οποία υπόκεινται στο Πρωτόκολλο του Κιότο και ασκούν την ίδια πίεση στην κατακράτηση ακτινοβολίας όπως το CO2.

Διάφορα κράτη μέλη έχουν επίσης αναφέρει τις εκτιμήσεις τους σχετικά με τις καθαρές μεταβολές αποθεμάτων άνθρακα για την πρώτη περίοδο δεσμεύσεων σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 3 του πρωτοκόλλου του Κιότο και ορισμένα την πρόθεσή τους να υποβάλουν στοιχεία για τις δραστηριότητες που αφορούν τις χρήσεις γης, τις μεταβολές των χρήσεων γης και τη δασοκομία (ΧΓΜΧΓΔ) σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 4 του Πρωτοκόλλου του Κιότο. Από την άθροιση των εκτιμήσεων που υπέβαλαν τα κράτη μέλη για τις ΧΓΜΧΓΔ προκύπτει καθαρή δέσμευση 13 εκατ. τόνων CO2. Ωστόσο, τα δεδομένα αυτά είναι προκαταρκτικά, κυρίως επειδή δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί η κατάρτιση των κατευθυντήριων γραμμών ορθής πρακτικής για τον τομέα ΧΓΜΧΓΔ από την Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος (IPCC).

Συμμόρφωση προς τις απαιτήσεις υποβολής εκθέσεων: Η έγκαιρη υποβολή των απογραφών των εκπομπών εξακολουθεί να αποτελεί πρόβλημα για τη Γερμανία, την Ελλάδα, την Ιταλία, το Λουξεμβούργο, τη Πορτογαλία και την Ισπανία. Επιπλέον, οι απογραφές από την Ελλάδα και το Λουξεμβούργο έχουν σημαντικά κενά. Ωστόσο σημειώνεται συνεχής πρόοδος όσον αφορά την υποβολή εκθέσεων από τα κράτη μέλη σχετικά με τις απογραφές και τα εθνικά μέτρα και πολιτικές στο πλαίσιο του μηχανισμού παρακολούθησης της ΕΚ.

Χώρες υπό ένταξη: Όλες οι υπό ένταξη χώρες, εξαιρουμένης της Σλοβενίας, βρίσκονται εντός πορείας προς την επίτευξη των οικείων στόχων του Κιότο και προβλέπουν ότι τα επίπεδα των εκπομπών τους το 2010 θα είναι ίσα ή ακόμη και χαμηλότερα από τις υποχρεώσεις που υπέχουν δυνάμει του Πρωτοκόλλου του Κιότο σύμφωνα με το σενάριο «με βάση τα υφιστάμενα μέτρα».

Κοινά και συντονισμένα μέτρα και πολιτικές: Τα κοινά και συντονισμένα μέτρα και πολιτικές στο επίπεδο της ΕΚ αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της προσπάθειας της ΕΚ να επιτύχει τον στόχο του Κιότο. Έχει συντελεστεί πρόοδος στην κατάρτιση και τη θέσπιση μέτρων στους τομείς της ενέργειας, των μεταφορών και της βιομηχανίας, όπως αποφασίστηκε κατά το πρώτο στάδιο του Ευρωπαϊκού Προγράμματος για την Αλλαγή του Κλίματος. Το δυναμικό μείωσης των εκπομπών ΑΘΚ που εμπεριέχουν αυτά τα κοινά και συντονισμένα μέτρα και πολιτικές έχει αξιολογηθεί από εμπειρογνώμονες στο πλαίσιο των διαφόρων ομάδων εργασίας του ECCP χωρίς να χρησιμοποιηθούν μοντέλα. Οι πολιτικές και τα μέτρα που θεσπίζονται τώρα από την ΕΚ ή προτείνονται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα επιφέρουν - εάν εγκριθούν - μειώσεις των εκπομπών κατά 300 εκατ. τόνους ισοδυνάμου CO2 περίπου στα 15 σημερινά κράτη μέλη, οι οποίες θα καλύψουν ενδεχομένως τη διαφορά του 7,5% μεταξύ της πρόβλεψης «με βάση τα υφιστάμενα μέτρα» και του στόχου του Πρωτοκόλλου του Κιότο για την ΕΚ. Ωστόσο, το κατά πόσον αυτό το δυναμικό είναι δυνατόν να υλοποιηθεί κατά την πρώτη περίοδο δεσμεύσεων θα εξαρτηθεί από το πόσο γρήγορα τα κράτη μέλη θα εφαρμόσουν την κοινοτική νομοθεσία. Επιπλέον, υπάρχει κίνδυνος διπλής καταμέτρησης, επειδή τα κράτη μέλη ενδέχεται να έχουν ήδη αναφέρει ορισμένες από τις πιθανές μειώσεις που προκύπτουν από τις ανωτέρω πολιτικές ως μέρος των εθνικών πολιτικών και μέτρων. Χρειάζεται περαιτέρω εναρμόνιση των μεθόδων που χρησιμοποιούνται για τις προβλέψεις σε κοινοτική κλίμακα της αποτελεσματικότητας των πολιτικών για το κλίμα.

2. Συμμόρφωση των κρατών μελών προσ τις απαιτήσεισ υποβολής εκθέσεων

Η συμμόρφωση της ΕΚ προς τις υποχρεώσεις υποβολής εκθέσεων που απορρέουν από την UNFCCC και το Πρωτόκολλο του Κιότο και η αξιολόγηση της επιτευχθείσας προόδου εξαρτώνται από την έγκαιρη διάθεση των σχετικών εθνικών απογραφών, από τις οποίες συντάσσεται πλήρης απογραφή για την ΕΚ που καλύπτει και τα 15 κράτη μέλη. Τα κράτη μέλη οφείλουν να υποβάλλουν τα δεδομένα απογραφής για κάθε ημερολογιακό έτος μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου του επομένου έτους (δηλ. δεδομένα για το 2001 μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2002). Έξι κράτη μέλη (Γερμανία, Ελλάδα, Ιταλία, Λουξεμβούργο, Ισπανία και Πορτογαλία) δεν διαβίβασαν εγκαίρως τις απογραφές τους. Ωστόσο, στις 4 Απριλίου 2003 είχαν παραληφθεί από όλα τα κράτη μέλη τα δεδομένα για το 2001.

Σε σχέση με τα προηγούμενα έτη βελτιώθηκε γενικά η διαθεσιμότητα δεδομένων. Εξακολουθούν να λείπουν δεδομένα από την Ελλάδα (SF6 για το διάστημα 1990-2001) και το Λουξεμβούργο (CO2, CH4 και N2O [3] για το διάστημα 1991-93, HFC, PFC και SF6 για το διάστημα 1990-2000). Εφαρμόστηκε διαδικασία συμπλήρωσης των κενών των δεδομένων σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές του μηχανισμού παρακολούθησης στην περίπτωση του Λουξεμβούργου (CO2, CH4 και N2O για το διάστημα 1991-93 και φθοριούχα αέρια για το διάστημα 1990-2000). Επιπλέον, συμπληρώθηκαν επίσης τα κενά για τις χώρες που δεν είχαν υποβάλει τα προ του 1995 δεδομένα για τα HFC, PFC και SF6, ώστε να δημιουργηθούν συνεκτικές χρονοσειρές. Τα δεδομένα σχετικά με τις εκπομπές CO2, μεθανίου (CH4) και μονοξειδίου του αζώτου (N2O) που χρησιμοποιήθηκαν στην παρούσα έκθεση δεν περιλαμβάνουν τις εκπομπές και απορροφήσεις από ΧΓΜΧΓΔ. Οι εκκρεμούσες αποφάσεις σχετικά με τη μεθοδολογία για τις ΧΓΜΧΓΔ σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφοι 3 και 4 του Πρωτοκόλλου του Κιότο ελήφθησαν κατά την 7η διάσκεψη των συμβαλλομένων μερών της UNFCCC (COP-7) το Νοέμβριο του 2001 στο Μαρακές («Συμφωνίες του Μαρακές»). Ωστόσο, οι γενικές μέθοδοι για τον υπολογισμό των μεταβολών των αποθεμάτων άνθρακα (καταβόθρες) δεν είναι ακόμη διαθέσιμες, τις επεξεργάζεται όμως η IPCC.

[3] CH4 = μεθάνιο, N2O = μονοξείδιο του αζώτου

Για την αξιολόγηση της προβλεπόμενης προόδου όσον αφορά την τήρηση των δεσμεύσεων που έχουν αναληφθεί βάσει του Πρωτοκόλλου του Κιότο χρησιμοποιούνται τα μελλοντικά αποτελέσματα τόσο των εφαρμοζόμενων όσο και των προτεινόμενων πολιτικών και μέτρων. Όλα τα κράτη μέλη υπέβαλαν τις προβλέψεις τους για τις συνολικές εκπομπές ΑΘΚ το 2010. Ωστόσο, η Γερμανία και η Ισπανία δεν διαβίβασαν προβλέψεις ανά αέριο. Για το σύνολο της ΕΕ η ανάλυση των αποτελεσμάτων των πολιτικών και μέτρων είναι δυνατή μόνο σε περιορισμένο βαθμό, δεδομένου ότι η Γερμανία, η Ελλάδα, το Λουξεμβούργο, οι Κάτω Χώρες, η Πορτογαλία και η Ισπανία δεν υπέβαλαν προβλέψεις ανά κλάδο.

3. Αξιολόγησή τήσ επιτευχθείσασ προόδου

Πρόοδος στο σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Η ΕΚ ανέλαβε την υποχρέωση να μειώσει τις δικές της εκπομπές ΑΘΚ κατά 8% σε σύγκριση με τα επίπεδα του έτους αναφοράς (εκπομπές του 1990 για το CO2, το CH4 και το N2O, ενώ για τα φθοριούχα αέρια σημείο αναφοράς είναι οι εκπομπές του 1995) κατά την πρώτη περίοδο δεσμεύσεων 2008-2012 του Πρωτοκόλλου του Κιότο. Με την απόφαση 2002/358/ΕΚ του Συμβουλίου επιτεύχθηκε «συμφωνία επιμερισμού των βαρών» μεταξύ των 15 σημερινών κρατών μελών σύμφωνα με το άρθρο 4 του Πρωτοκόλλου του Κιότο. Η συμφωνία αυτή ορίζει για κάθε κράτος μέλος συγκεκριμένο στόχο μείωσης (βλ. ΕΟΠ 2003, κεφάλαιο 2.1, πίνακας 1). Χρησιμεύει επίσης ως βάση για τη χωριστή εκπλήρωση των υποχρεώσεων που υπέχει κάθε κράτος μέλος σε περίπτωση όπου η ΕΚ ως σύνολο δεν κατορθώσει να τηρήσει τη δέσμευσή της για την περίοδο 2008 - 2012.

Η επιτευχθείσα και η προβλεπόμενη πρόοδος μετριούνται με τον δείκτη απόστασης από το στόχο, που έχει ήδη χρησιμοποιηθεί τα προηγούμενα έτη ως εργαλείο απεικόνισης των επιτευγμάτων της ΕΚ και των κρατών μελών. Ο δείκτης αυτός παριστά τη διαφορά μεταξύ των πραγματικών εκπομπών ΑΘΚ στην ΕΕ και μιας νοητής πορείας προς τον στόχο του Κιότο για την ΕΕ. Η πορεία προς τον στόχο του Κιότο είναι η θεωρητικά γραμμική φθίνουσα καμπύλη των εκπομπών ΑΘΚ από τα επίπεδα του έτους αναφοράς μέχρι το 2010, το έτος όπου θα έχει παρέλθει το ήμισυ της πρώτης περιόδου δεσμεύσεων (βλ. σχήμα 1). Όταν χρησιμοποιείται η πορεία προς τον στόχο, δεν πρέπει να παραβλέπεται το γεγονός ότι το Πρωτόκολλο του Κιότο εγκρίθηκε το 1997 και κυρώθηκε από την ΕΚ και τα κράτη μέλη της το 2002. Επιπλέον, το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα για την Αλλαγή του Κλίματος ξεκίνησε μόλις το 2000 και οι πολιτικές και τα μέτρα που απορρέουν από αυτό μόλις τώρα αρχίζουν να αποδίδουν καρπούς. Παρόλα αυτά, η σύγκριση με την πορεία προς τον στόχο αποτελεί πρακτικό εργαλείο για την εποπτική παρουσίαση της εξέλιξης των εκπομπών αερίων του φαινομένου του θερμοκηπίου στην ΕΚ και στα κράτη μέλη της. Η έκθεση το ΕΟΠ με τον τίτλο Greenhouse gas emission trends and projections (Τάσεις και προβλέψεις για τις εκπομπές αερίων του φαινομένου του θερμοκηπίου, ΕΟΠ, 2003) παρέχει λεπτομερή ανάλυση των τάσεων των εκπομπών για την ΕΕ και κάθε κράτος μέλος. Στις επόμενες παραγράφους παρουσιάζονται περιληπτικά οι τάσεις αυτές.

Το 2001 οι εκπομπές ΑΘΚ στην ΕΚ μειώθηκαν κατά 2,3% έναντι των επιπέδων του έτους αναφοράς (σχήμα 1), φθάνοντας τα 4.108 εκατ. τόνους ισοδυνάμου CO2. Η μείωση αυτή αντιπροσωπεύει λίγο περισσότερο από το ένα τέταρτο του στόχου του Κιότο για την ΕΚ, που συνίσταται σε μείωση κατά 8% έναντι των επιπέδων του έτους αναφοράς μέχρι το 2010. Η απόσταση από τον στόχο του Κιότο για την ΕΚ είναι μεγαλύτερη απ' ό,τι στην περυσινή αξιολόγηση, δεδομένου ότι οι εκπομπές ΑΘΚ αυξήθηκαν για δεύτερο συνεχόμενο έτος [4]. Οι συνολικές εκπομπές ΑΘΚ το 2001 υπερέβαιναν κατά 2,1 μονάδες δείκτη την πορεία προς τον στόχο του Κιότο (σχήμα 1). Τούτο υπογραμμίζει τη σημασία της αυστηρότερης και αποτελεσματικότερης εφαρμογής από τα κράτη μέλη, αφενός των υφιστάμενων και πρόσθετων πολιτικών και μέτρων που προσδιορίζονται στις προβλέψεις (βλ. κεφάλαιο 4) και, αφετέρου, των πολιτικών και μέτρων που προσδιορίζονται από το ECCP (βλ. δεύτερη ανακοίνωση βάσει του ECCP [5]).

[4] Στην έκθεση της Επιτροπής του 2002 σχετικά με την πρόοδο αναφερόταν μείωση των εκπομπών κατά 3,5% μεταξύ του έτους αναφοράς και του 2000, αλλά λόγω των επικαιροποιημένων δεδομένων που διαβίβασαν τα κράτη μέλη, η μείωση ανέρχεται σε 3,3% όπως αναφέρεται στην παρούσα έκθεση.

[5] http://europa.eu.int/comm/environment/ climat/second_eccp_report.pdf

Πρόοδος ανά αέριο του φαινομένου του θερμοκηπίου

Οι τάσεις ανά κλάδο και αέριο του φαινομένου του θερμοκηπίου εμφανίζουν σημαντικές διαφορές. Το CO2 είναι το σημαντικότερο αέριο του φαινομένου του θερμοκηπίου στην ΕΕ, δεδομένου ότι ευθυνόταν για το 82% των συνολικών εκπομπών ΑΘΚ το 2001. Από το 2000 έως το 2001, οι εκπομπές CO2 στην ΕΚ αυξήθηκαν κατά 1,6%, φθάνοντας το υψηλότερο επίπεδο εκπομπών CO2 από το 1990, γεγονός που προκαλεί ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία, αν ληφθεί υπόψη η βαρύτητα του συγκεκριμένου αερίου στο σύνολο των εκπομπών ΑΘΚ. Στον αντίποδα, οι εκπομπές των περισσότερων από τα υπόλοιπα αέρια του φαινομένου του θερμοκηπίου έχουν μειωθεί από το 1996. Το μεγαλύτερο μέρος της αύξησης των εκπομπών CO2 καταλογίζεται στον κλάδο των μεταφορών (20 % πάνω από τα επίπεδα του 1990). Στον επόμενο κατά σειρά σημασίας κλάδο, «Άλλοι κλάδοι» (κατά κύριο λόγο η καύση πηγών ενέργειας στα νοικοκυριά, αλλά και στα εμπορικά και διοικητικά κτίρια, όπως επίσης στη γεωργία), οι εκπομπές ΑΘΚ αυξήθηκαν κατά 3% έναντι των επιπέδων του 1990.

Σχήμα 1 Εκπομπές αερίων του φαινομένου του θερμοκηπίου στην ΕΚ σε σύγκριση με τους στόχους για το 2010 (εξαιρούνται οι εκπομπές και απορροφήσεις από ΧΓΜΧΓΔ)

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Σημείωση: Η γραμμική πορεία προς τον στόχο του Κιότο χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση των εκπομπών ΑΘΚ στην ΕΚ το 2001 ως προς τον στόχο του Πρωτοκόλλου του Κιότο για την ΕΚ και όχι ως προσέγγιση για τις μελλοντικές τάσεις των εκπομπών στην ΕΚ.

Πηγή : ΕΟΠ, 2003

Οι εκπομπές μεθανίου (CH4) κατέχουν μερίδιο 8% των συνολικών εκπομπών ΑΘΚ στην ΕΕ και μειώθηκαν κατά 21% μεταξύ των ετών 1990 και 2001. Οι κύριοι λόγοι για τη συρρίκνωση των εκπομπών CH4 ήσαν η φθίνουσα πορεία της εξόρυξης άνθρακα, ο περιορισμός της διάθεσης στερών αποβλήτων στο έδαφος και τα τεχνικά μέτρα για τον περιορισμό των αντίστοιχων εκπομπών, καθώς και η μείωση της κτηνοτροφίας. Οι εκπομπές από αυτούς τους κλάδους σημειώνουν σταθερή πτώση από το 1990.

Ο εκπομπές μονοξειδίου του αζώτου (N2O), στις οποίες αναλογεί το 8% των συνολικών εκπομπών ΑΘΚ, μειώθηκαν κατά 16% μεταξύ των ετών 1990 και 2001. Οι σημαντικότερες πηγές που συμβάλλουν στη σταθερή μείωση των εκπομπών N2O από το 1990 είναι η χημική βιομηχανία, ιδίως η παραγωγή αδιπικού οξέος, όπου οι εκπομπές σημείωσαν ουσιαστική πτώση χάρη σε τεχνικά μέτρα, και οι γεωργικές καλλιέργειες, όπου οι εκπομπές μειώθηκαν λόγω του περιορισμού της χρήσης λιπασμάτων.

Οι εκπομπές φθοριούχων αερίων εμφανίζουν αντίρροπες τάσεις: ενώ οι εκπομπές HFC αυξήθηκαν κατά 11% μεταξύ των ετών 1995 και 2001, οι εκπομπές PFC μειώθηκαν κατά 28%, τα δε επίπεδα των εκπομπών SF6 ήσαν το 2001 κατά 25 % χαμηλότερα από εκείνα του 1995. Οι εκπομπές φθοριούχων αερίων αντιπροσώπευαν μόνο το 1% των συνολικών εκπομπών ΑΘΚ το 2001. Η πρόσφατη εξέλιξη από το 2000 έως το 2001 δείχνει φθίνουσα πορεία όλων των εκπομπών φθοριούχων αερίων.

Για περισσότερες πληροφορίες, βλ. ΕΟΠ 2003, κεφάλαιο 3.1.

Πρόοδος ανά κλάδο

Διενεργήθηκε ανάλυση κατά κλάδο για να εξεταστούν οι πηγές που κατέχουν το μεγαλύτερο μερίδιο στις εκπομπές ΑΘΚ της ΕΕ και οι τάσεις τους μεταξύ των ετών 1990 και 2001. Οι σημαντικότερες πηγές το 2001 ήσαν οι εξής:

- οι εκπομπές CO2 από τον ενεργειακό κλάδο, με μερίδιο 27% στο σύνολο των εκπομπών ΑΘΚ το 2001. Οι εκπομπές αυτές μειώθηκαν κατά 2% από το 1990.

- οι εκπομπές CO2 από τον κλάδο των μεταφορών, με μερίδιο 20% το 2001 και αύξηση κατά 20% από το 1990.

- οι εκπομπές CO2 από «άλλους κλάδους» (κατά κύριο λόγο οι διεργασίες καύσης στα νοικοκυριά, στα δημόσια κτίρια και στη γεωργία), με μερίδιο 16% το 2001 και αύξηση κατά 3% από το 1990.

- οι εκπομπές CO2 από τη μεταποιητική βιομηχανία και τον κατασκευαστικό κλάδο (κυρίως από την παραγωγή θερμότητας και ηλεκτρικής ενέργειας), με μερίδιο 14% το 2001 και μείωση κατά 9% από το 1990.

Οι πηγές αυτές καλύπτουν περισσότερο από τα τρία τέταρτα των συνολικών εκπομπών ΑΘΚ στην ΕΚ και οφείλονται όλες στην καύση καυσίμων. Λεπτομερής επισκόπηση των σημαντικότερων πηγών αερίων του φαινομένου του θερμοκηπίου και της εξέλιξής τους περιλαμβάνεται στην έκθεση ΕΟΠ 2003, κεφάλαιο 3.3.1.

Η μεγαλύτερη αύξηση των εκπομπών ΑΘΚ στην ΕΚ σημειώθηκε στον κλάδο των μεταφορών. Μεταξύ των ετών 1990 και 2001, οι εκπομπές CO2 από τις μεταφορές αυξήθηκαν κατά 139 εκατ. τόνους (20%). Επιπλέον, αυξάνονται οι εκπομπές N2O από τον κλάδο των μεταφορών. Οι μεταφορές περιλαμβάνουν κυρίως τις εκπομπές από την καύση ορυκτών καυσίμων στις οδικές μεταφορές, την εσωτερική πολιτική αεροπορία, την εσωτερική ναυσιπλοΐα και τις σιδηροδρομικές μεταφορές. Ο κύριος λόγος για τη μεγάλη αύξηση των εκπομπών CO2 από τις μεταφορές είναι η αύξηση του όγκου των οδικών μεταφορών και η συνακόλουθη κατανάλωση καυσίμων (βλ. ΕΟΠ 2003, κεφάλαιο 3.3.3).

Στη μεταποιητική βιομηχανία και στον κατασκευαστικό κλάδο σημειώθηκαν, αντίθετα, οι μεγαλύτερες μειώσεις των εκπομπών. Τόσο οι εκπομπές CO2 από την καύση ορυκτών καυσίμων στη μεταποιητική βιομηχανία, όσο και οι εκπομπές N2O από τη χημική βιομηχανία μειώθηκαν κατά 57 εκατ. τόνους ισοδυνάμου CO2 περίπου, που σημαίνει σχετική μείωση κατά 9% στον μεταποιητικό κλάδο από το 1990 και κατά 54% στη χημική βιομηχανία. Η οικονομική αναδιάρθρωση που ακολούθησε την ενοποίηση της Γερμανίας και οι συνεχιζόμενες βελτιώσεις της αποδοτικότητας, επίσης στη Γερμανία κυρίως, είναι ο λόγος γι' αυτή την επιτυχία του μεταποιητικού κλάδου. Οι μειώσεις στη χημική βιομηχανία οφείλονται σε ειδικά τεχνικά μέτρα που αφορούν την παραγωγή αδιπικού οξέος, κυρίως στο Ηνωμένο Βασίλειο, στη Γερμανία και στη Γαλλία (βλ. ΕΟΠ 2003, κεφάλαιο 3.3.2).

Άλλοι κλάδοι όπου σημειώθηκαν μεγάλες μεταβολές στις εκπομπές από το 1990:

Οι ανεξέλεγκτες εκπομπές CH4 από στερεά καύσιμα έχουν μειωθεί κατά 33 εκατ. τόνους ισοδυνάμου CO2, που αντιστοιχούν σε ποσοστό μείωσης σχεδόν 70%. Ωστόσο, συντελούν μόνο κατά 0,4% στις συνολικές εκπομπές ΑΘΚ της ΕΚ. Ο κύριος λόγος για τη μεγάλη αυτή μείωση είναι η φθίνουσα πορεία της εξόρυξης άνθρακα στο Ηνωμένο Βασίλειο, στη Γερμανία και στη Γαλλία (βλ. ΕΟΠ 2003, κεφάλαιο 3.3.1).

Σημαντικές μειώσείς των εκπομπών μεθανίου (30 εκατ. τόνοι ισοδυνάμου CO2 ή ποσοστό 28%) επιτεύχθηκαν στον τομέα της διάθεσης στερεών αποβλήτων στο έδαφος («υγειονομική ταφή αποβλήτων»), που ευθυνόταν για το 2% των συνολικών εκπομπών το 2001. Αυτό οφείλεται πρωτίστως στα μέτρα εφαρμογής της ευρωπαϊκής οδηγίας για την υγειονομική ταφή των αποβλήτων (βλ. ΕΟΠ 2003, κεφάλαιο 3.3.6).

Οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα στον ενεργειακό κλάδο (παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, θερμότητας και ατμού) μειώθηκαν κατά 25 εκατ. τόνους (2%) μεταξύ των ετών 1990 και 2001. Αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στη στροφή από τον άνθρακα στο φυσικό αέριο ως καύσιμο σε πολλά κράτη μέλη (ιδίως στο Ηνωμένο Βασίλειο), καθώς και στη βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας (ιδίως στη Γερμανία). Το μερίδιο της συνδυασμένης παραγωγής θερμότητας και ηλεκτρικής ενέργειας αυξήθηκε σε 10 % σε όλη την ΕΚ (βλ. ΕΟΠ 2003, κεφάλαιο 5.4.1). Επιπλέον, η αυξανόμενη αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (με μερίδιο σχεδόν 15% στην κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας το 2000), ιδίως της αιολικής ενέργειας στη Γερμανία, τη Δανία και την Ισπανία, συμβάλλει στις ανωτέρω μειώσεις του CO2. Ωστόσο, εξαιτίας της μεγάλης αύξησης των εκπομπών στον ενεργειακό κλάδο το 2001, οι μειώσεις που αναφέρθηκαν εφέτος είναι κατά ένα τρίτο περίπου μικρότερες από εκείνες που αναφέρθηκαν πέρυσι για το διάστημα 1990-2000. Οι κύριοι λόγοι για την αύξηση που αναφέρθηκε εφέτος είναι η στροφή που σημειώθηκε το 2001 προς τη χρήση άνθρακα με υψηλές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα ως καυσίμου για ηλεκτροπαραγωγή, εν μέρει λόγω των υψηλότερων τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, καθώς και η αύξηση της ζήτησης για τηλεθέρμανση, ιδιαίτερα από τα νοικοκυριά (Eurostat, βάση δεδομένων NewCronos, 2003).

Η έκθεση ΕΟΠ, 2003, κεφάλαιο 3.3 παρέχει περισσότερα ποσοτικά στοιχεία σχετικά με τις τάσεις των εκπομπών ΑΘΚ ανά αέριο και κλάδο.

Πρόοδος σε επίπεδο κράτους μέλους: Το 2001 αυξήθηκε η απόσταση των περισσότερων κρατών μελών από την πορεία προς τον στόχο σε σύγκριση με το 2000, με μόνες εξαιρέσεις την Ισπανία, που μείωσε αυτή την απόσταση, και τη Σουηδία, που διεύρυνε την υπερκάλυψη του στόχου της. Η πορεία προς το στόχο χρησιμεύει για την αξιολόγηση της προόδου κάθε κράτους μέλους όσον αφορά τη μείωση ή τον περιορισμό των εκπομπών, σε σύγκριση με τη θεωρητική γραμμική πορεία προς την επίτευξη των στόχων του Κιότο που ορίζει για τα κράτη μέλη η συμφωνία επιμερισμού των βαρών. Το 2001 μόνο πέντε κράτη μέλη (Γαλλία, Γερμανία, Λουξεμβούργο, Σουηδία και Ηνωμένο Βασίλειο) βρίσκονταν «σε τροχιά» επίτευξης των ειδικών στόχων τους, δηλαδή χαμηλότερα ή κοντά (Γαλλία) στην πορεία προς τον στόχο (πίνακας 1). Δέκα κράτη μέλη βρίσκονταν αρκετά υψηλότερα από την πορεία προς το στόχο (με την Αυστρία, την Ιρλανδία, την Ισπανία και την Πορτογαλία να απέχουν σημαντικά περισσότερο από 10 ποσοστιαίες μονάδες).

Οι μειώσεις των εκπομπών που επιτεύχθηκαν από το 1990 οφείλονται σε μεγάλο βαθμό στις μειώσεις των εκπομπών στη Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο, τις χώρες με τις μεγαλύτερες εκπομπές ΑΘΚ εντός της ΕΚ (τους αναλογεί ποσοστό περίπου 40%). Το 2001 τα δύο αυτά κράτη μέλη είχαν μειώσει τις οικείες εκπομπές ΑΘΚ κατά 313 εκατ. τόνους ισοδυνάμου CO2 σε σύγκριση με τα επίπεδα του έτους αναφοράς. Οι εκπομπές CO2 από τους κλάδους της ενέργειας και της μεταποίησης στη Γερμανία μειώθηκαν μάλιστα κατά 16% και 33% αντίστοιχα. Ωστόσο, το 2001 οι εκπομπές ΑΘΚ αυξήθηκαν εκ νέου και στα δύο αυτά κράτη μέλη. Οι σημαντικότεροι λόγοι ήσαν η μεγαλύτερη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας και οι χαμηλότερες εξωτερικές θερμοκρασίας κατά την περίοδο θέρμανσης (το χειμώνα) σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος.

Η Ιταλία και η Γαλλία είναι, αντίστοιχα, η τρίτη και τέταρτη κατά σειρά χώρα με τις μεγαλύτερες εκπομπές, με μερίδιο 13% η καθεμία. Το 2001, οι εκπομπές ΑΘΚ στην Ιταλία σημείωσαν ελάχιστη αύξηση (0,3% έναντι του 2000, που είναι μικρό ποσοστό αν συγκριθεί με την αύξηση κατά 7% έναντι των επιπέδων του έτους αναφοράς το 2001). Οι εκπομπές αυξήθηκαν κατά κύριο λόγο στους κλάδους των μεταφορών και της ηλεκτροπαραγωγής.

Στη Γαλλία, οι εκπομπές ΑΘΚ σημείωσαν εκ νέου αύξηση κατά 0,5% σε σύγκριση με το 2000, γεγονός που υποδηλώνει αντιστροφή της προγενέστερης πτωτικής τάσης. Οι εκπομπές πλησιάζουν πολύ τα επίπεδα του έτους αναφοράς. Ειδικότερα, στη Γαλλία επιτεύχθηκαν μεγάλες μειώσεις των εκπομπών N2O από τη χημική βιομηχανία, αλλά αυξήθηκαν σημαντικά μεταξύ των ετών 1990 και 2001 οι εκπομπές CO2 από τις μεταφορές.

Η πέμπτη κατά σειρά χώρα με τις μεγαλύτερες εκπομπές στην ΕΕ, η Ισπανία, ευθύνεται για το 9% περίπου των συνολικών εκπομπών αερίων του φαινομένου του θερμοκηπίου στην ΕΕ. Το 2001 τα επίπεδα των εκπομπών ήσαν κατά 32% υψηλότερα από εκείνα του έτους αναφοράς. Ωστόσο, το 2001 η Ισπανία ήταν το μόνο κράτος μέλος που μείωσε τις οικείες εκπομπές ΑΘΚ σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος (κατά 1% έναντι του 2000). Οι εκπομπές μειώθηκαν σημαντικά στον ενεργειακό κλάδο της Ισπανίας (μείωση των εκπομπών CO2 κατά 5%), λόγω της μεγάλης αύξησης της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από υδροηλεκτρικούς σταθμούς. Ο συγκεκριμένος κλάδος αναπτύχθηκε κατά πλέον του ενός τρίτου το 2001, αποκτώντας μερίδιο 18% στη συνολική ηλεκτροπαραγωγή της Ισπανίας (Eurostat, βάση δεδομένων NewCronos, 2003).

Η έκθεση ΕΟΠ 2003, κεφάλαιο 3.2 παρέχει περισσότερα ποσοτικά στοιχεία σχετικά με την πρόοδο ανά κράτος μέλος.

Πίνακας 1: Εκπομπές αερίων του φαινομένου του θερμοκηπίου σε ισοδύναμο CO2 (εξαιρούνται οι εκπομπές και απορροφήσεις από ΧΓΜΧΓΔ) και οι στόχοι του Πρωτοκόλλου του Κιότο για την περίοδο 2008-2012

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πηγή : ΕΟΠ, 2003

Σχήμα 2: Δείκτες απόστασης από τον στόχο (σε μονάδες δείκτη = ποσοστιαίες μονάδες) για τους στόχους των κρατών μελών της ΕΕ που απορρέουν από το πρωτόκολλο του Κιότο και τη συμφωνία επιμερισμού των βαρών

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Σημειώσεις:

1. Η απόσταση από το στόχο σε ποσοστό επί τοις εκατό (ζώνες) παριστά την απόκλιση μεταξύ του υποθετικού στόχου (το 2001) και του τι πράγματι επιτεύχθηκε (το 2001) με την παραδοχή ότι οι μειώσεις ως ποσοστό των επιπέδων του 1990 επιτυγχάνονται με γραμμικό τρόπο. Υποτίθεται ότι τα κράτη μέλη επιτυγχάνουν τον στόχο τους εξ ολοκλήρου με εθνικά μέτρα και ως εκ τούτου δεν συμπεριλαμβάνεται η αξιοποίηση των μηχανισμών του Κιότο ή των καταβοθρών που επιτρέπεται σύμφωνα με το Πρωτόκολλο.

2. Ο δείκτης απόστασης από τον στόχο για τη Δανία είναι +2,6% μονάδες δείκτη, εάν οι εκπομπές αερίων του φαινομένο του θερμοκηπίου στη χώρα προσαρμοστούν στις συναλλαγές ηλεκτρικής ενέργειας το 1990.

Πηγή : ΕΟΠ, 2003

4. Αξιολόγηση της προβλεπόμενης προοδου

Στο παρόν κεφάλαιο συγκρίνονται οι πιο πρόσφατες προβλέψεις των εκπομπών ΑΘΚ των κρατών μελών για το έτος 2010 (το έτος του μέσου της πρώτης περιόδου δεσμεύσεων κατά το Πρωτόκολλο του Κιότο) με τους οικείους στόχους. Επιπλέον, συγκρίνονται οι προβλέψεις για τις συνολικές εκπομπές των κρατών μελών με το στόχο του Πρωτοκόλλου του Κιότο για την EΚ. Οι προβλέψεις «με βάση τα υφιστάμενα μέτρα» καλύπτουν μόνο τις πολιτικές και τα μέτρα που εφαρμόζονται σήμερα από τα κράτη μέλη (συμπεριλαμβανομένων των κοινών και των συντονισμένων σε επίπεδο EΕ), ενώ στις προβλέψεις «με βάση πρόσθετα μέτρα» λαμβάνονται υπόψη και οι πολιτικές και τα μέτρα που συζητούνται και έχουν πραγματικές πιθανότητες να υλοποιηθούν. Οι προβλέψεις συμπληρώνονται από προκαταρτική εκτίμηση της συμβολής των μηχανισμών του Πρωτοκόλλου του Κιότο και των καταβοθρών άνθρακα.

Σύγκριση των προβλέψεων «με βάση τα υφιστάμενα μέτρα» των κρατών μελών με τον στόχο του Πρωτοκόλλου του Κιότο για την ΕΚ

Στον πίνακα 2, όπου παρατίθενται οι προβλέψεις «με βάση τα υφιστάμενα μέτρα», εμφαίνονται, αφενός ο βαθμός στον οποίο οι πολιτικές και τα μέτρα που εφαρμόζονται σήμερα από τα κράτη μέλη αναμένεται να συμβάλουν στην επίτευξη των οικείων επιμέρους στόχων και, αφετέρου, το μέγεθος της εναπομένουσας διαφοράς από τους στόχους αυτούς. Η εν λόγω συμβολή διαφέρει σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών, αντικατοπτρίζουντας το διαφορετικό βαθμό ανάπτυξης των αντίστοιχων πολιτικών. Η Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο είναι τα μόνα κράτη μέλη που προβλέπουν ότι με τα υφιστάμενα μέτρα και πολιτικές στην επικράτειά τους τα επίπεδα των οικείων εκπομπών ΑΘΚ το 2010 θα είναι χαμηλότερα από τους αντίστοιχους στόχους. Η πρόβλεψη και για τα δύο αυτά κράτη μέλη βασίστηκε στην αποδοτικότητα των μέτρων που έθεσαν σε εφαρμογή από το 1997, όταν εγκρίθηκε το Πρωτόκολλο του Κιότο. Αυτό όμως δεν θα εμποδίσει άλλα κράτη μέλη να αθετήσουν τις δεσμεύσεις τους. Η απόφαση 2002/358/EΚ επιβάλλει σε κάθε κράτος μέλος την υποχρέωση να λάβει τα αναγκαία μέτρα για να επιτύχει τον επιμέρους στόχο που έχει καθοριστεί γι' αυτό. Για περισσότερες λεπτομέρειες, βλ. EΟΠ 2003, κεφάλαιο 2.1.

Πίνακας 2: Σύγκριση των προβλέψεων «με βάση τα υφιστάμενα μέτρα» για τις συνολικές εκπομπές των κρατών μελών (εξαιρούνται οι εκπομπές και οι απορροφήσεις από ΧΓΜΧΓΔ) με τις δεσμεύσεις βάσει του πρωτοκόλλου του Κιότο

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Από την τρέχουσα πρόβλεψη «με βάση τα υφιστάμενα μέτρα» για το σύνολο των εκπομπών της EΚ προκύπτει μια μικρή μόνο μείωση των εκπομπών ΑΘΚ κατά 0,5 % μέχρι το 2010 έναντι των επιπέδων του έτους αναφοράς. Αυτό συνεπάγεται υστέρηση 7,5 ποσοστιαίων μονάδων σε σχέση με το στόχο της μείωσης κατά 8 % (περίπου 329 εκατ. τόνοι ισοδυνάμου CO2) μέχρι το 2010.

Το ανωτέρω αποτέλεσμα αντιπροσωπεύει σημαντική επιδείνωση ως προς τις περυσινές προβλέψεις, που εμφάνιζαν τις εκπομπές ΑΘΚ της EΚ το 2010 μειωμένες κατά 4,7 %. Μετά την πρόσφατη επικαιροποίηση των προβλέψεων της Δανίας, της Γερμανίας και της Ελλάδας, υπολογίζεται ότι τα προβλεπόμενα επίπεδα των οικείων εκπομπών το 2010 θα είναι υψηλότερα από τις περυσινές εκτιμήσεις. Από την άλλη πλευρά, η Αυστρία και η Ιταλία εκτιμούν ελαφρά χαμηλότερα επίπεδα εκπομπών το 2010. Η αναθεωρημένη πρόβλεψη της Γερμανίας (σύμφωνα με τις προκαταρτικές πληροφορίες που διαβιβάστηκαν τον Ιούνιο του 2003) επηρεάζει σημαντικά τις προβλέψεις για την EΚ. Από τις νέες προβλέψεις της Γερμανίας προκύπτει ότι η χώρα ενδέχεται να αστοχήσει κατά 15 εκατ. τόνους ισοδυνάμου CO2 σε αντίθεση με τις προηγούμενες προβλέψεις της που έδειχναν υπερκάλυψη του στόχου κατά 155 εκατ. τόνους το 2010. Στις αναθεωρημένες προβλέψεις της η Γερμανία αξιολόγησε τα αποτελέσματα του προγράμματος για την αλλαγή του κλίματος, που έθεσε σε εφαρμογή το 2000, καθώς και των πρόσφατων πολιτικών και μέτρων (συμπεριλαμβάνονται εκείνα του 2002).

Οι προβλέψεις για την EΚ ανά αέριο «με βάση τα υφιστάμενα μέτρα» δείχνουν ότι οι εκπομπές CO2 αναμένεται να αυξηθούν κατά 4 % (εξαιτίας κυρίως της προβλεπόμενης μεγάλης αύξησης των εκπομπών που συνδέονται με την οδική κυκλοφορία). Οι πληροφορίες που αφορούν τα άλλα ΑΘΚ είναι λιγότερο πλήρεις, κυρίως επειδή η Γερμανία και η Ισπανία δεν υπέβαλαν τα σχετικά δεδομένα. Ως εκ τούτου είναι δύσκολο να συναχθούν ακλόνητα συμπεράσματα. Προβλέπεται μείωση των εκπομπών CH4 και N2O κατά 32 % και 12 %, αντίστοιχα, μεταξύ των ετών 1990 και 2010 στις χώρες που έχουν υποβάλει στοιχεία σχετικά με τα συγκεκριμένα αέρια. Για τα φθοριούχα αέρια, όμως, προβλέπεται σημαντική αύξηση 39 εκατ. τόνων ισοδυνάμου CO2 (ποσοστό 98%) μέχρι το 2010 σε σύγκριση με το έτος αναφοράς. Για περισσότερες λεπτομέρειες, βλ. EΟΠ 2003, κεφάλαιο 4.1.

Οι προβλέψεις για τις εκπομπές ΑΘΚ από τον κλάδο των μεταφορών προκαλούν σοβαρή ανησυχία. Από το σενάριο «με βάση τα υφιστάμενα μέτρα» προκύπτει αύξηση κατά 34 % μέχρι το 2010 σε σύγκριση με το 1990. Το ποσοστό αυτό, ωστόσο, είναι μικρότερο σε σχέση με τις προηγούμενες προβλέψεις, υποδηλώνοντας ότι τη δράση που έχει αναληφθεί, π.χ. η σύναψη συμφωνίας με τους κατασκευαστές αυτοκινήτων για τον περιορισμό των εκπομπών CO2 ανά χιλιόμετρο από τα καινούργια επιβατηγά αυτοκίνητα, αρχίζουν να αποδίδουν καρπούς.

Σύγκριση των προβλέψεων «με βάση πρόσθετα μέτρα» των κρατών μελών με τον στόχο του πρωτοκόλλου του Κιότο για την ΕΚ

Από τις προβλέψεις «με βάση πρόσθετα μέτρα» προκύπτει ότι έστω και αν ισχύσουν αυτά τα πρόσθετα μέτρα και πολιτικές, η ΕΚ δεν θα επιτύχει το στόχο του Κιότο. Με την εφαρμογή πρόσθετων μέτρων, οι εκπομπές ΑΘΚ της EΚ θα μειωθούν κατά 7,2 % μεταξύ του έτους αναφοράς και του 2010, το οποίο σημαίνει ότι παραμένει μια διαφορά 0,8 ποσοστιαίων μονάδων από το στόχο του Κιότο για μείωση κατά 8 %. Το αποτέλεσμα αυτό επιτυγχάνεται μόνο και μόνο επειδή η Φινλανδία, η Γαλλία, η Ελλάδα, η Ιρλανδία, η Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο προβλέπουν επίτευξη ή και υπερκάλυψη των οικείων στόχων που απορρέουν από τη συμφωνία επιμερισμού των βαρών. Για περισσότερες λεπτομέρειες, βλ. EΟΠ 2003, κεφάλαιο 4.2.

Η ποιότητα των προβλέψεων που διαβιβάστηκαν εξακολουθεί να επιδέχεται μεγάλη βελτίωση. Τέσσερα κράτη μέλη (Γερμανία, Λουξεμβούργο, Πορτογαλία και Σουηδία) δεν προσδιόρισαν ποσοτικά τα πρόσθετα μέτρα και πολιτικές τους. Η Σουηδία προβλέπει ότι τα υφιστάμενα μέτρα και πολιτικές επαρκούν. Στην περίπτωση των χωρών που γνωστοποίησαν πρόσθετη εξοικονόμηση αερίων του φαινομένου του θερμοκηπίου, αυτή αναμένεται να προέλθει ως επί το πλείστον από περαιτέρω μείωση των εκπομπών CO2. Η συνολική ποιότητα των προαναφερόμενων προβλέψεων γενικά επηρεάζεται αρνητικά από τις αβεβαιότητες που συνδέονται με:

- το βαθμό υλοποίησης των πολιτικών και μέτρων και

- τις μεθόδους που χρησιμοποιούνται για τις προβλέψεις και την κοινοποίηση των τελευταίων.

Προκαταρτική αξιολόγηση των αναφορών για τη χρήση των ευέλικτων μηχανισμών και των καταβοθρών άνθρακα σύμφωνα με το Πρωτόκολλο του Κιότο

Για να συμπληρωθεί η αξιολόγηση της προόδου με βάση τα μέτρα που εφαρμόζονται στα κράτη μέλη, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απέστειλε στα τελευταία ένα ερωτηματολόγιο που αφορούσε τις προθέσεις και την προετοιμασία τους για τη χρήση των μηχανισμών του Κιότο (άρθρα 6, 12 και 17 του Πρωτοκόλλου του Κιότο) και των καταβοθρών άνθρακα (άρθρο 3 παράγραφοι 3 και 4 του Πρωτοκόλλου του Κιότο).

Η κατάσταση όσον αφορά τις προετοιμασίες για τη χρήση των μηχανισμών του Κιότο παρουσιάζει μεγάλες διαφορές μεταξύ των κρατών μελών. Έξι κράτη μέλη (Αυστρία, Βέλγιο, Κάτω Χώρες, Πορτογαλία, Ισπανία και Ηνωμένο Βασίλειο) έχουν ήδη αποφασίσει να χρησιμοποιήσουν τους συγκεκριμένους μηχανισμούς επιπλέον των οικείων πολιτικών και μέτρων, προκειμένου να επιτύχουν τους στόχους τους για την πρώτη περίοδο δεσμεύσεων, ενώ δύο μεταξύ αυτών έχουν υποβάλει τις πρώτες ποσοτικές εκτιμήσεις τους. Οι Κάτω Χώρες και η Πορτογαλία προγραμματίζουν να δικαιολογήσουν, αντίστοιχα, 20 εκατ. και περίπου 1 εκατ. τόνους ισοδυνάμου CO2 ετησίως με τη χρήση ευέλικτων μηχανισμών. Η Αυστρία προτίθεται να καταλογίσει σε ευέλικτους μηχανισμούς έως το 50% της προσπάθειάς της να τηρήσει τη δέσμευση της. Η Αυστρία και οι Κάτω Χώρες έχουν σημειώσει τη μεγαλύτερη πρόοδο στην προετοιμασία τους για την εφαρμογή των μηχανισμών έργων και έχουν διαθέσει σημαντικά κονδύλια. Με τη χρήση των μηχανισμών του Κιότο για 20 εκατ. τόνους ισοδυνάμου CO2 που προβλέπουν οι Κάτω Χώρες, θα γεφυρώσουν τη διαφορά μεταξύ των προβλέψεων «με βάση πρόσθετα μέτρα» και του στόχου τους που απορρέει από τον επιμερισμό των βαρών μόνον εάν ληφθεί υπόψη το πιο αισιόδοξο σενάριο των προβλέψεών τους «με βάση πρόσθετα μέτρα» [6]. Η Πορτογαλία, που προτίθεται να αποδώσει έως 1,3 εκατ. τόνους ισοδυνάμου CO2, θα επιτύχει μικρή μόνο κάλυψη της δικής της διαφοράς. Επιπροσθέτως, η Πορτογαλία δεν κοινοποίησε λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με την εφαρμογή νομικού πλαισίου ή την εκτέλεση συγκεκριμένων έργων.

[6] Οι Κάτω Χώρες δεν κοινοποίησαν ακριβή αριθμό μείωσης των εκπομπών αλλά πεδίο τιμών.

Για την EΕ οι ανωτέρω ποσοτικές εκτιμήσεις της χρήσης των μηχανισμών του Κιότο από τα κράτη μέλη θα συνεισφέρουν περίπου το 0,5% των εκπομπών του έτους αναφοράς. Το ποσοστό αυτό, ωστόσο, πρέπει να ερμηνευθεί με επιφύλαξη, δεδομένου ότι είναι πολύ λίγα τα κράτη μέλη που έχουν γνωστοποιήσει μέχρι σήμερα την πρόθεσή τους να καταλογίσουν εκπομπές στους μηχανισμούς από κοινού υλοποίησης και καθαρής ανάπτυξης και έχουν υποβάλει τα σχετικά στοιχεία. Για περισσότερες λεπτομέρειες, βλ. EΟΠ 2003, κεφάλαιο 6.

Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 3 του Πρωτοκόλλου του Κιότο, τα κράτη μέλη υποχρεούνται επίσης να αναφέρουν τις δραστηριότητες δάσωσης, αναδάσωσης και αποδάσωσης. Παρόλα αυτά, μόνο πέντε κράτη μέλη (Αυστρία, Κάτω Χώρες, Πορτογαλία, Ισπανία και Ηνωμένο Βασίλειο) υπέβαλαν ετήσιες προβλέψεις κατ' εκτίμηση για τις καθαρές μεταβολές των αποθεμάτων άνθρακα σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 3 του Πρωτοκόλλου του Κιότο. Η Αυστρία και η Σουηδία προβλέπουν ποσοτικά απροσδιόριστες πρόσθετες εκπομπές από τις εν λόγω δραστηριότητες, ενώ οι Κάτω Χώρες, η Πορτογαλία, η Ισπανία και το Ηνωμένο Βασίλειο προβλέπουν καθαρή δέσμευση. Όσον αφορά το άρθρο 3 παράγραφος 4 του πρωτοκόλλου του Κιότο, μέχρι σήμερα μόνο τρία κράτη μέλη έχουν αποφασίσει να αναφέρουν δραστηριότητες διαχείρισης των δασών.

Οι εκτιμήσεις που έχουν υποβληθεί για το σύνολο των αναφερόμενων στο άρθρο 3 παράγραφοι 3 και 4 δραστηριοτήτων των κρατών μελών αντιπροσωπεύουν καθαρή δέσμευση 13 εκατ. τόνων of CO2 ετησίως. Η ποσότητα αυτή σχηματίζεται από 10 εκατ. τόνους που αναλογούν στη δάσωση, την αναδάσωση και την αποδάσωση συν 3 εκατ. τόνους που αναλογούν στη διαχείριση των δασών, των καλλιεργούμενων εκτάσεων και των βοσκοτόπων και στην αναφύτευση. Στο επίπεδο της EΚ, οι δραστηριότητες αυτές θα αντιστοιχούσαν σε ποσοστό περίπου 0,3% των εκπομπών του έτους αναφοράς.

Σε ορισμένα κράτη μέλη, οι ανωτέρω δραστηριότητες μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στην τήρηση των δεσμεύσεών τους. Η Ισπανία και η Πορτογαλία είναι τα κράτη μέλη που προτίθενται να συνυπολογίσουν περισσότερο τις καταβόθρες άνθρακα ή τις δραστηριότητες «χρήσης γης, μεταβολές των χρήσεων γης και δασοκομία» (ΧΓΜΧΓΔ), προβλέποντας ότι θα περιορίσουν τη διαφορά τους κατά 3 % η καθεμία. Το Ηνωμένο Βασίλειο προβλέπει να επαυξήσει την υπερκάλυψη του στόχου του με τις συγκεκριμένες δραστηριότητες.

Τα ανωτέρω δεδομένα, ωστόσο, εξακολουθούν να είναι προκαταρτικά και, συνεπώς, δεν επιτρέπουν καμία αξιόπιστη πρόβλεψη της συμβολής στο επίπεδο της EΚ. Είναι δύσκολο να διατυπωθούν αναλυτικότερες προβλέψεις για τις επιδράσεις των καταβοθρών, επειδή δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί η κατάρτιση κατευθυντήριων γραμμών ορθής πρακτικής για τον τομέα ΧΓΜΧΓΔ από την IPCC. Επιπλέον, οι πολιτικές για την υποβολή στοιχείων σχετικά με τις δραστηριότητες ΧΓΜΧΓΔ και οι σχετικοί προϋπολογισμοί βρίσκονται στα πρώτα στάδια της κατάρτισής τους. Για περισσότερες λεπτομέρειες, βλ. EΟΠ 2003, κεφάλαιο 7.

Κοινά και συντονισμένα μέτρα και πολιτικές (ΚΣMΠ) της EΚ

Στο παρόν κεφάλαιο εκτίθενται συνοπτικά τα ΚΣΜΠ που εφαρμόζονται σήμερα σε κοινοτικό επίπεδο. Το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα για την Αλλαγή του Κλίματος (ECCP) θεσπίστηκε με σκοπό να διευκολύνει τον προσδιορισμό των αποδοτικότερων, τόσο από περιβαλλοντικής πλευράς, όσο και έναντι του κόστους μέτρων για την επίτευξη του στόχου της EΚ. Η «Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την ενεργοποίηση της πρώτης φάσης του ευρωπαϊκού προγράμματος για την αλλαγή του κλίματος» [7] προβάλλει μια δέσμη μέτρων, τα οποία η Επιτροπή σκόπευε να προτείνει το 2002 και το 2003. Στη δεύτερη έκθεση που συντάχθηκε το 2003 βάσει του ECCP [8] η εν λόγω δέσμη μέτρων αναθεωρήθηκε και συνοδεύθηκε από νέες προτάσεις, ιδίως στους τομείς για τους οποίους δεν είχαν προβλεφθεί μέτρα προηγουμένως.

[7] COM(2001)580 της 23.10.2001

[8] http://europa.eu.int/comm/environment/ climat/second_eccp_report.pdf

Σύμφωνα με προκαταρτικές εκτιμήσεις του δυναμικού μείωσης των εκπομπών, που βασίζονται στην κρίση εμπειρογνωμόνων, το σύνολο των μέτρων που προσδιορίζονται στο ECCP αντιπροσωπεύουν συνολικό δυναμικό μείωσης των εκπομπών σχεδόν διπλάσιο του απαιτούμενου για την επίτευξη του στόχου του Κιότο (578 έως 696 εκατ. τόνοι ισοδυνάμου CO2). Τα νομοθετικά μέτρα που ισχύουν ήδη ή έχουν προταθεί από την Επιτροπή θα απέδιδαν ήδη - σύμφωνα με τις ανωτέρω εκτιμήσεις - μείωση των εκπομπών περίπου κατά 300 εκατ. τόνους ισοδυνάμου CO2. Εάν τα μέτρα αυτά εφαρμοστούν πλήρως και εγκαίρως από τα κράτη μέλη, το δυναμικό μείωσης που εμπεριέχουν θα υλοποιηθεί και μπορεί να καλύψει τη διαφορά μεταξύ των προβλέψεων «με βάση τα υφιστάμενα μέτρα» και του στόχου της EΚ. Ο πίνακας 3 παρέχει μια επισκόπηση της προόδου όσον αφορά τα πολιτικά μέτρα που έχουν προταθεί στο πλαίσιο του ECCP με τα δεδομένα του Σεπτεμβρίου του 2003. Λαμβάνοντας όμως υπόψη την αβεβαιότητα για το κατά πόσον οι προτάσεις που έχουν υποβληθεί θα εγκριθούν και θα εφαρμοστούν αυτούσιες, η αξιολόγηση της πιθανής συμβολής τους θα πρέπει να αντιμετωπίζεται με μεγάλη επιφύλαξη.

Πίνακας 3: Πρόοδος όσον αφορά τα κοινά και συντονιζόμενα μέτρα και πολιτικές

Πρόταση μέτρου // Κατάσταση υλοποίησης

Διακλαδικά ζητήματα //

Οδηγία για τη θέσπιση συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής ΑΘΚ εντός της Κοινότητας // Εκδόθηκε από το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο. [9]

[9] 2003/87/EΚ της 13.10.03, ΕΕ L 275 της 25.10.2003, σ. 32

Αποτελεσματική εφαρμογή της οδηγίας για την ολοκληρωμένη πρόληψη και καταπολέμηση της ρύπανσης (IPPC) // Το 2003 άρχισαν οι εργασίες σύνταξης εγγράφου αναφοράς IPPC για τις γενικές τεχνικές ενεργειακής αποδοτικότητας.

Συνεχίζονται οι εργασίες σύνταξης διαφόρων κλαδικών εγγράφων αναφοράς για τις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές (BAT ).

Το 2003 θα αρχίσει η αναθεώρηση των εγγράφων αναφοράς για τις BAT που έχουν ήδη δημοσιευθεί.

Διασύνδεση των μηχανισμών έργου με το σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής ΑΘΚ // Η πρόταση εγκρίθηκε από την Επιτροπή. [10]

[10] COM(2003)403 της 23.07.03

Επανεξέταση του μηχανισμού παρακολούθησης // Η πρόταση εγκρίθηκε από την Επιτροπή. [11]

[11] COM(2003)51 της 05.02.2003

Ενέργεια //

Oδηγία για τη φορολογία των ενεργειακών προϊόντων // Εκδόθηκε από το Συμβούλιο. [12]

[12] 2003/96/EΚ, ΕΕ L 283 της 31.10.2003

Οδηγία για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων // Εκδόθηκε από το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο. [13]

[13] 2002/91/EΚ, ΕΕ L 001 της 04.01.2003, σ. 65

Οδηγία για την προαγωγή της ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται από ανανεώσιμες πηγές // Εκδόθηκε από το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο. [14]

[14] 2001/77/EΚ, ΕΕ L 283 της 27.10.2001, σ. 33

Πρόταση οδηγίας περί θεσπίσεως ενός πλαισίου για τον καθορισμό απαιτήσεων οικολογικού σχεδιασμού για τα προϊόντα που καταναλώνουν ενέργεια // Η πρόταση εγκρίθηκε από την Επιτροπή. [15]

[15] COM (2003) 453 της 23.07.2003

Πρόταση οδηγίας για την ενεργειακή ζήτηση // Καταρτίζεται.

Πρόταση οδηγίας για τη συνδυασμένη παραγωγή θερμότητας και ηλεκτρισμού // Η πρόταση εγκρίθηκε από την Επιτροπή [16]. εφαρμόζεται η διαδικασία συναπόφασης.

[16] COM(2002)415 και COM(2003)416, ΕΕ C 291 E της 26/11/2002, σ. 182

Πρωτοβουλίες για την αύξηση της ενεργειακής αποδοτικότητας στις δημόσιες προμήθειες // Προετοιμάζονται.

Εκστρατεία ευαισθητοποίησης της κοινής γνώμης και εκστρατεία ώθησης // Περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα δράσης "Ευφυής ενέργεια - Ευρώπη" του 2003.

Μεταφορές //

Συμφωνία αυτοδέσμευσης των κατασκευαστών αυτοκινήτων από την EΕ, την Ιαπωνία και την Κορέα για τη μείωση του μέσου όρου των εκπομπών CO2 από τον στόλο των αυτοκινήτων σε 140g/km μέχρι το 2008/2009 (προ ECCP) // Η πρόοδος παρακολουθείται με ετήσιες εκθέσεις.

Επανεξέταση το 2003/2004

Μετατόπιση της ισορροπίας μεταξύ των τρόπων μεταφοράς // Δέσμη μέτρων σύμφωνα με το Λευκό Βιβλίο για κοινή πολιτική μεταφορών [17]

[17] COM(2001)370, ISBN 92-894-0339-X

Πρόταση για βελτιώσεις στη χρήση έργων υποδομής και στην επιβολή τελών χρήσης // Η πρόταση εγκρίθηκε από την Επιτροπή. [18]

[18] COM(2003)448 της 23.07.2003

Προώθηση της χρήσης βιοκαυσίμων για τις μεταφορές // Εκδόθηκε από το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο. [19]

[19] 2003/30/EΚ, ΕΕ L 123 E της 17.05.2003, σ. 42

Πρόταση για την καθιέρωση ειδικού φορολογικού καθεστώτος για το πετρέλαιο κίνησης που χρησιμοποιείται ως καύσιμο για επαγγελματικούς σκοπούς και για την προσέγγιση των ειδικών φόρων κατανάλωσης επί της βενζίνης και του πετρελαίου κίνησης // Η πρόταση εγκρίθηκε από την Επιτροπή. [20]

[20] COM(2003)410 της 24.07.2002

Πρόταση κανονισμού για τη χορήγηση κοινοτικής χρηματοδοτικής συνδρομής με σκοπό τη βελτίωση των περιβαλλοντικών επιδόσεων του συστήματος εμπορευματικών μεταφορών // Η πρόταση εγκρίθηκε από την Επιτροπή. [21]

[21] Κανονισμός (EΚ) αριθ. 1382/2003, ΕΕ L 196 της 02.08.2003, σ. 1

Γεωργία //

Θέσπιση κοινών κανόνων για τα καθεστώτα άμεσης στήριξης στα πλαίσια της κοινής γεωργικής πολιτικής και θέσπιση ορισμένων καθεστώτων στήριξης για τους γεωργούς // Εκδόθηκε. [22]

[22] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1782/2003, ΕΕ L 270 της 21.10.2003, σ. 1

Στήριξη της αγροτικής ανάπτυξης από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Προσανατολισμού και Εγγυήσεων (ΕΓΤΠΕ) // Εκδόθηκε. [23]

[23] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1783/2003, ΕΕ L 270 της 21.10.2003, σ. 70

Βιομηχανία //

Πρόταση νομοθετικού μέτρου για τα φθοριούχα αέρια // Η πρόταση εγκρίθηκε από την Επιτροπή. [24]

[24] COM (2003) 492 της 11.08.2003

5. Στόχοι και μειωση των εκπομπων στις υπο ενταξη και υποψηφιες προσ ενταξη χωρες

Στον πίνακα 4 παρατίθενται οι εκπομπές ΑΘΚ στις υπό ένταξη και τις υποψήφιες προς ένταξη χώρες το έτος αναφοράς και το 2001, καθώς και οι σχετικές προβλέψεις για το 2010. Οι υπό ένταξη χώρες δεν είναι συμβαλλόμενα μέρη στη συμφωνία επιμερισμού των βαρών της ΕΚ. Αντ' αυτού, οι περισσότερες υπόκεινται σε στόχο Κιότο μείωσης κατά 8 % η καθεμία, με εξαίρεση την Ουγγαρία και την Πολωνία, για τις οποίες καθορίστηκε στόχος Κιότο μείωσης κατά 6 %. Για την Κύπρο και τη Μάλτα δεν έχει καθοριστεί στόχος του Κιότο. Επιπλέον, τα δεδομένα που παρουσιάζονται δείχνουν σημαντικές διαφορές και, συνεπώς, δεν μπορούν να συγκριθούν άμεσα με τα αντίστοιχα δεδομένα για τα σημερινά κράτη μέλη. Παρόλα αυτά, το παρόν κεφάλαιο περιλαμβάνει συγκεντρωτική ανάλυση για λόγους πληροφόρησης, ώστε οι γενικές τάσεις στις 10 υπό ένταξη και υποψήφιες χώρες να μπορούν να συγκριθούν με τις τάσεις στα σημερινά 15 κράτη μέλη.

Εκτός από τη Σλοβενία και την Ουγγαρία, οι υπό ένταξη χώρες θα επιτύχουν μέχρι το 2010 επίπεδα εκπομπών πολύ χαμηλότερα από τους οικείους στόχους του Κιότο (EΟΠ 2003, κεφάλαιο 4). Οι συνολικές εκπομπές αερίων του φαινομένου του θερμοκηπίου στις υπό ένταξη και υποψήφιες προς ένταξη χώρες σημείωσαν πτώση κατά 36 % μεταξύ του έτους αναφοράς και του 2001. Το 2001, ο δείκτης απόστασης από το στόχο για το σύνολο της συγκεκριμένης περιφέρειας ήταν περίπου 32 μονάδες δείκτη κάτω από την υποθετική γραμμική πορεία από το 1990 προς το στόχο για το 2010 (σχήμα 3). Οι επιμέρους επιδόσεις όμως των υπό ένταξη και υποψηφίων χωρών εμφανίζουν σημαντικές διαφορές (πίνακας 4). Εννέα από τις χώρες αυτές βρίσκονταν χαμηλότερα από την πορεία προς το στόχο του Κιότο, με τους δείκτες απόστασης από το στόχο να κυμαίνονται από -14 ποσοστιαίες μονάδες στην περίπτωση της Ουγγαρίας έως -56 μονάδες για τη Λετονία. Μόνον η Σλοβενία βρισκόταν υψηλότερα από την πορεία προς το στόχο κατά +6 εκατοστιαίες μονάδες (βλ. EΟΠ 2003, κεφάλαιο 4).

Οι προβλέψεις για τις εκπομπές ΑΘΚ στις υπό ένταξη και υποψήφιες χώρες, που εμφαίνονται στο σχήμα 4, βασίζονται στην τρίτη εθνική έκθεση που είχε υποβληθεί στη Γραμματεία της UNFCCC από τη Βουλγαρία, την Τσεχική Δημοκρατία, την Εσθονία, την Ουγγαρία, τη Λετονία, την Πολωνία, τη Σλοβακία και τη Σλοβενία μέχρι τον Ιούνιο του 2003. Όλες αυτές οι χώρες, εκτός από δύο, υπέβαλαν προβλέψεις «με βάση πρόσθετα μέτρα». Σύμφωνα με τις προβλέψεις αυτές, η Σλοβενία εκτιμά ότι δεν θα επιτύχει τον οικείο στόχο του Κιότο, ενώ η Λετονία και η Εσθονία αναμένουν να υπερκαλύψουν τους οικείους στόχους του Κιότο κατά 50 % και περισσότερο. Οι νομοθετικές διατάξεις που εφαρμόζονται στις υπό ένταξη χώρες για τη μείωση των εκπομπών ΑΘΚ είναι απόρροια της εναρμόνισης της εθνικής νομοθεσίας τους με τη νομοθεσία της EΚ. Οι βασικοί τομείς είναι η χρήση της ενέργειας και η διαχείριση των αποβλήτων (βλ. EΟΠ 2003, κεφάλαιο 4.3).

Σχήμα 3: Δείκτες απόστασης από το στόχο το 2001 (σε ποσοστιαίες μονάδες) για το πρωτόκολλο του Κιότο στις 10 υπό ένταξη/υποψήφιες προς ένταξη χώρες

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Σημείωση: Η Βουλγαρία για το 1999, η Ουγγαρία για το 2000, η Λιθουανία για το 1998, η Σλοβενία για το 1996 δεν υπέβαλαν πλήρεις χρονοσειρές. Οι τιμές για τα ελλείποντα έτη ελήφθησαν με παρεμβολή (στο μέσο των σειρών) ή με χρήση δεδομένων από το τελευταίο έτος για το οποίο είχε υποβληθεί έκθεση. Η Κύπρος και η Μάλτα δεν συμπεριλαμβάνονται, δεδομένου ότι δεν έχουν καθοριστεί στόχοι του Κιότο για τις χώρες αυτές.

Πηγή: EΟΠ, 2003

Πίνακας 4: Πραγματικές και προβλεπόμενες εκπομπές ΑΘΚ στις υπό ένταξη/υποψήφιες προς ένταξη χώρες

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Σχήμα 4: Σχετική διαφορά (υπερκάλυψη ή υστέρηση) μεταξύ των προβλέψεων και των στόχων για το 2010 στις υπό ένταξη/υποψήφιες προς ένταξη χώρες

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Γλωσσάριο και συντομογραφίες

Επιτευχθείσα πρόοδος // Η επιτευχθείσα πρόοδος αξιολογείται με σύγκριση των απογραφών του έτους αναφοράς προς τα πλέον πρόσφατα απογραφικά στοιχεία, ώστε να διαπιστωθούν οι πραγματικές τάσεις των εκπομπών και με σύγκριση προς τους στόχους που έχουν καθοριστεί για τις εκπομπές σε επίπεδο κράτους μέλους και Κοινότητας. Η αξιολόγηση βασίζεται στις απογραφές των εκπομπών εκ μέρους των κρατών μελών και της Κοινότητας.

BAT // Βέλτιστη διαθέσιμη τεχνολογία

ΚΣMΠ // Κοινά και συντονισμένα μέτρα και πολιτικές σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης

CDM // Μηχανισμός καθαρής ανάπτυξης

CH4 // Μεθάνιο

CO2 // Διοξείδιο του άνθρακα

ECCP // Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα για την Αλλαγή του Κλίματος, του οποίου στόχος είναι να προσδιοριστούν και να αναπτυχθούν όλα τα απαραίτητα στοιχεία μιας στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την εφαρμογή του Πρωτοκόλλου του Κιότο

EΟΠ // Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος

EΟΠ, 2003 // Έκθεση με τον τίτλο Τάσεις και προβλέψεις για τις εκπομπές αερίων του φαινομένου του θερμοκηπίου, που δημοσιεύθηκε από τον ΕΟΠ το 2003 και χρησιμοποιήθηκε ως βάση για την παρούσα έκθεση.

EΚ // Ευρωπαϊκή Κοινότητα

Συμφωνία επιμερισμού των βαρών της ΕΚ // Το Πρωτόκολλο του Κιότο στη σύμβαση UNFCCC ορίζει διαφορετικούς δεσμευτικούς στόχους για ορισμένα από τα συμβαλλόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (ΕΚ). Η ΕΚ συμφώνησε να μειώσει τις δικές της εκπομπές αερίων του φαινομένου του θερμοκηπίου μέχρι την περίοδο 2008-2012 κατά 8% συγκριτικά προς τα επίπεδα του 1990. Ο συνολικός αυτός στόχος κατανεμήθηκε με διαφοροποίηση στα επιμέρους κράτη μέλη σύμφωνα με την απόφαση 2002/358/EΚ του Συμβουλίου.

ΑΘΚ // Αέρια που συντελούν στο φαινόμενο του θερμοκηπίου και καλύπτονται από το Πρωτόκολλο του Κιότο.

HFC // Υδροφθοράνθρακες

IPCC // Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος

JI // Μηχανισμός από κοινού υλοποίησης

ΧΓΜΧΓΔ // Χρήσεις γης, μεταβολές των χρήσεων γης και δασοκομία

Μηχανισμός παρακολούθησης // Ο μηχανισμός παρακολούθησης αποτελεί μέσο ακριβούς και τακτικής αξιολόγησης της επιτυγχανόμενης προόδου προς την εκπλήρωση των υποχρεώσεων που υπέχει η Κοινότητα δυνάμει της σύμβασης πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών για τις κλιματικές μεταβολές (UNFCCC) και του Πρωτοκόλλου του Κιότο

N2O // Μονοξείδιο του αζώτου

PFC // Πλήρως φθοριωμένοι υδρογονάνθρακες

Προβλεπόμενη πρόοδος // Η προβλεπόμενη πρόοδος εκτιμάται με αξιολόγηση των πρόσθετων (προγραμματισμένων ή υπό συζήτηση) πολιτικών και μέτρων τόσο σε εθνικό όσο και σε κοινοτικό επίπεδο και με σύγκριση των προβλεπόμενων εκπομπών για το 2010 με τους στόχους που έχουν καθοριστεί για τις εκπομπές σε επίπεδο κράτους μέλους και Κοινότητας. Η αξιολόγηση αυτή βασίζεται στις σχετικές με τις εκπομπές προβλέψεις των κρατών μελών και της Κοινότητας

SF6 // Εξαφθοριούχο θείο

Καταβόθρα ή απορροφητήρας // Οποιαδήποτε διεργασία, δραστηριότητα ή μηχανισμός έχει ως αποτέλεσμα την απορρόφηση από την ατμόσφαιρα αερίων του φαινομένου του θερμοκηπίου, αερολυμάτων ή προδρόμων ουσιών αερίων του φαινομένου του θερμοκηπίου.

Πηγή // Οποιαδήποτε διεργασία ή δραστηριότητα προκαλεί έκλυση στην ατμόσφαιρα αερίων του φαινομένου του θερμοκηπίου, αερολυμάτων ή προδρόμων ουσιών αερίων του φαινομένου του θερμοκηπίου.

UNFCCC // Σύμβαση πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για τις κλιματικές μεταβολές