[pic] | ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ |

Βρυξέλλες, 16.12.2010

COM(2010) 763 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Πρώτη ενδιάμεση αξιολόγηση του κοινού προγράμματος «Αυτόνομη διαβίωση υποβοηθούμενη από το περιβάλλον» (AAL JP)

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Πρώτη ενδιάμεση αξιολόγηση του κοινού προγράμματος «Αυτόνομη διαβίωση υποβοηθούμενη από το περιβάλλον» (AAL JP)

Εισαγωγή

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αναγνωρίσει τις ΤΠΕ ως καίριο παράγοντα για την αντιμετώπιση των προβλημάτων που συνεπάγεται η γήρανση του πληθυσμού, όπως αρχικά έχουν περιγραφεί στην ανακοίνωση της Επιτροπής «Η ευγηρία στην κοινωνία της πληροφορίας» (2007)[1]. Η Ένωση έχει διαθέσει στο πεδίο αυτό ιδίως χρηματοδοτική στήριξη για έρευνα, ανάπτυξη και καινοτομία. Η ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με το «Ψηφιακό θεματολόγιο για την Ευρώπη» (2010)[2] ενισχύει τη δέσμευση που έχει αναλάβει η Ένωση να κάνει χρήση ΤΠΕ για την παράταση του επαγγελματικού βίου, την ανεξάρτητη και υγιή γήρανση.

Η συμμετοχή της ΕΕ στο κοινό πρόγραμμα «υποβοηθούμενη από το περιβάλλον αυτόνομη διαβίωση» (AAL JP) αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο αυτής της δέσμευσης. Το AAL JP δημιουργήθηκε το 2008 από 20 κράτη μέλη της ΕΕ και 3 συνδεδεμένες χώρες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποφάσισε να συντρέξει τη στήριξη των χωρών που συμμετέχουν με χρηματοδότηση από το 7ο πρόγραμμα πλαίσιο Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (7ο ΠΠ), με βάση το άρθρο 185 της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), πρώην άρθρο 169 της συνθήκης ΕΚ[3].

Το AAL JP εστιάζεται στην εφαρμοσμένη έρευνα, με διετές ή τριετές χρονικό διάστημα έως τη διάθεση στην αγορά για προϊόντα και υπηρεσίες ΤΠΕ που απευθύνονται στον ηλικιωμένο πληθυσμό. Οι χώρες που συμμετέχουν στο AAL JP είναι οι κύριοι ιδιοκτήτες του κοινού έργου. Εκτελούν το πρόγραμμα μέσω μιας μη κερδοσκοπικής ένωσης AAL, που διευθύνεται από γενική συνέλευση και που επιχειρησιακά υποστηρίζεται από κεντρική μονάδα διαχείρισης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει καθεστώς παρατηρητή στη γενική συνέλευση και δικαίωμα βέτο στο ετήσιο πρόγραμμα εργασίας, ενώ είναι συμβαλλόμενο μέρος σε γενικές και ετήσιες συμφωνίες με την ένωση AAL όσον αφορά τη χρηματοδοτική συνεισφορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η απόφαση του 2008 σχετικά με τη χρηματοδοτική συμμετοχή της Κοινότητας στο AAL JP επιβάλλει τη διενέργεια ενδιάμεσης αξιολόγησης εντός του 2010, η οποία έχει πραγματοποιηθεί από ανεξάρτητη ομάδα εμπειρογνωμόνων υψηλού επιπέδου, υπό την προεδρία της πρώην Επιτρόπου κας Meglena Kuneva. Τα συμπεράσματα της ομάδας βασίστηκαν σε εκτενή τεκμηρίωση του ιστορικού, μελέτες περιπτώσεων, στατιστικές πληροφορίες σχετικά με το AAL JP, περίπου 40 συνεντεύξεις με ενδιαφερόμενους, και μια επιγραμμική διαβούλευση.

Η ομάδα διατύπωσε συμβουλές σχετικά με την καινοτομία και τη δημογραφική γήρανση εν γένει, καθώς και συγκεκριμένες συστάσεις σχετικά με το JP AAL. Οι περισσότερες από αυτές τις συστάσεις απευθύνονται στα συμμετέχοντα κράτη στο AAL JP, ενώ μερικές αφορούν επίσης τα θεσμικά όργανα της ΕΕ και την ευρύτερη κοινότητα των ενδιαφερόμενων μερών (οργανώσεις ηλικιωμένων, τον κλάδο και τους παρόχους υπηρεσιών, περιφερειακές αρχές).

Στην παρούσα ανακοίνωση αναλύονται οι βασικές συστάσεις της ομάδας και, κατά περίπτωση, προτείνεται η ανάληψη δράσεων για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε συνεργασία με άλλα θεσμικά όργανα της ΕΕ και με ενδιαφερόμενους φορείς, καθώς και μέσω του ρόλου της Επιτροπής στο AAL JP.

Το πλαίσιο για τις ΤΠΕ ως απάντηση στο πρόβλημα της δημογραφικής γήρανσης

Τα βασικά δεδομένα σχετικά με τη γήρανση του πληθυσμού της Ευρώπης είναι γνωστά. Υποδουλώνουν άμεσες και σημαντικές αλλαγές στην κοινωνία και την οικονομία, αλλαγές για τις οποίες η ΕΕ παραμένει ανέτοιμη: έως το 2020 αναμένεται να προκύψει έλλειψη πάνω από 2 εκατομμύρια θέσεων εργασίας στον τομέα της περίθαλψης και της υγείας, εάν δεν ληφθούν μέτρα αντιμετώπισης, με αποτέλεσμα να μην καλύπτεται το 15% των απαραίτητων εργασιών στο τομέα της γενικής υγειονομικής περίθαλψης[4]· ο αριθμητικός λόγος των ατόμων ηλικίας άνω των 65 ετών στα άτομα που εργάζονται (ηλικίας 15-64) θα μειωθεί από περίπου 1:4 το 2008 σε 1:3 το 2020 και 1:2 το 2050, επιβαρύνοντας την αλληλεγγύη μεταξύ των γενεών[5]· το αυξανόμενο κόστος εξαιτίας της γήρανσης του πληθυσμού θα έχει σημαντικές επιπτώσεις στα δημόσια οικονομικά[6]· και ενώ τα άτομα άνω των 50 ετών έχουν κατ' εκτίμηση διαθέσιμο εισόδημα και πλούτο περίπου 3 τρις ευρώ και παρά την αύξηση των εισοδημάτων των συνταξιούχων[7], οι ανισότητες είναι τεράστιες, με ποσοστό 19% των ηλικιωμένων να προσεγγίζουν το όριο της φτώχειας, ποσοστό που αυξάνεται ραγδαία, ιδίως στην ΕΕ των 10[8].

Η δημογραφική πρόκληση μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με έναν συνεκτικό συνδυασμό από πολιτικές: κοινωνικές, οικονομικές, υγείας, καινοτομίας και ψηφιακές[9]. Η ανάληψη δράσης σήμερα μπορεί να αποφέρει σημαντικό τριπλό κέρδος ως προς την ποιότητα ζωής, το κόστος περίθαλψης που θα είναι ανεκτό για την κοινωνία στο σύνολό της, καθώς και νέες θέσεις εργασίας και νέες επιχειρήσεις, χάρη στην αναπτυσσόμενη (οικονομία της τρίτης ηλικίας). Η δημογραφική γήρανση έχει εντοπιστεί στην στρατηγική Ευρώπη 2020 [10] ως πρόβλημα αλλά και ως ευκαιρία για έξυπνη και βιώσιμη ανάπτυξη, χωρίς αποκλεισμούς. Οι εμβληματικές της πρωτοβουλίες, με τίτλο «Ψηφιακό θεματολόγιο για την Ευρώπη» και «Ένωση καινοτομίας»[11] αντιμετωπίζουν τη δημογραφική γήρανση ως ζήτημα προτεραιότητας.

Το ψηφιακό θεματολόγιο εστιάζεται σε καινοτομικές υπηρεσίες, προϊόντα και διαδικασίες βάσει ΤΠΕ. Στην εμβληματική δράση Ένωση καινοτομίας ανακοινώνεται μια ευρωπαϊκή σύμπραξη καινοτομίας με θέμα την παράταση του επαγγελματικού βίου και την υγιή γήρανση, στα οποία σημαντικό ρόλο θα διαδραματίσουν οι ψηφιακές λύσεις. Ο μετασχηματιστικός χαρακτήρας των ΤΠΕ ευνοεί την καινοτομία στην οργάνωση της περίθαλψης, για παράδειγμα την αύξηση του χρόνου που οι φροντιστές διαθέτουν με τους ηλικιωμένους πελάτες τους, με αύξηση της αποτελεσματικότητας και μείωση της γραφειοκρατίας στην πρόνοια, λύσεις για τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας και την ευημερία των άτυπων φροντιστών, διαχείριση του προσωπικού τρόπου ζωής και της υγείας, προσαρμογή του χώρου εργασίας στη γήρανση, καθώς και συνεχιζόμενη ενεργό συμμετοχή των ηλικιωμένων στην οικονομία και στην κοινωνία. Διαρκώς περισσότερες μελέτες περιπτώσεων αναφέρουν μείωση και καθυστερημένη έναρξη της ιδρυματικής φροντίδας κατά 10-30%, υψηλά επίπεδα ικανοποίησης των χρηστών και μεγέθυνση εργασιών πάνω από 10% ετησίως[12].

Οι λύσεις AAL κυμαίνονται από γνωστά προϊόντα όπως οι αναρτήρες (παντατίφ) που ενεργοποιούν συναγερμό τηλεβοήθειας ή υπενθυμίζουν τη λήψη ενός φαρμάκου, έως πιο προηγμένες λύσεις, π.χ. χώρους έξυπνης διαβίωσης, που ανιχνεύουν και αντισταθμίζουν προβλήματα που μπορούν να προκύψουν με το γήρας, όπως απώλεια μνήμης, περιπλάνηση, περιστατικά υγείας· έξυπνα προϊόντα, όπως τα δάπεδα με αισθητήρες και τα παπούτσια με ενεργοποιητές για τον εντοπισμό ή την πρόληψη των πτώσεων· ψηφιακές υπηρεσίες πληροφόρησης, όπως παρακολούθηση της ασφάλειας και της υγείας και η τηλεπερίθαλψη, ή οι τηλεοπτικοί δέκτες με διαδικτυακή σύνδεση για ψυχαγωγία, διασκέδαση, μάθηση, εκγύμναση της ισορροπίας ή της μνήμης, οι συμβουλές για τον τρόπο ζωής και η βιντεοσύνδεση με την οικογένεια. Η προηγμένη έρευνα ασχολείται, π.χ., με τη ρομποτική για την υποβοήθηση σε βαριές καθημερινές δουλειές ή τη συμμετοχή ηλικιωμένων στο σχεδιασμό συσκευών κοινωνικής επικοινωνίας.

Παρατηρήσεις και συστάσεις της ομάδας όσον αφορά την καινοτομία και τη δημογραφική γήρανση

Η ομάδα κλήθηκε να εκτιμήσει την απόδοση του AAL JP, εξετάζοντας ταυτόχρονα το AAL JP στο ευρύτερο πλαίσιο της καινοτομίας και της γήρανσης του πληθυσμού. Σε σχέση με την τελευταία, η ομάδα συνιστά την ενεργό προώθηση μιας ενισχυμένης και ανανεωμένης προοπτικής όσον αφορά τη γήρανση του πληθυσμού, που προβάλλει τη συνεχιζόμενη συμμετοχή ηλικιωμένων πολιτών στην κοινωνία και την οικονομία ως μια ευκαιρία για την Ευρωπαϊκή Ένωση[13]. Η προοπτική αυτή αναδεικνύει σε προτεραιότητα την ενδυνάμωση των ηλικιωμένων ώστε να συνεχίσουν να διάγουν δραστήρια και ανεξάρτητη ζωή μέσα στο περιβάλλον της επιλογής τους όσο το δυνατόν περισσότερο, και να φροντίζουν για την ευημερία και την υγεία τους.

Η Επιτροπή υποστηρίζει τη σύσταση αυτή, η οποία απαιτεί βελτιωμένο συντονισμό μεταξύ της τεχνολογικής, της κοινωνικής και της επιχειρηματικής καινοτομίας, για παράδειγμα στο συνδυασμό επαγγελματικής και άτυπης φροντίδας από την οικογένεια και την κοινότητα· τη δημιουργία ευέλικτων θέσεων εργασίας με ΤΠΕ και προσαρμοσμένων εργασιακών ρυθμίσεων για τους φροντιστές που δραστηριοποιούνται επίσης στην εργασία· την κατάρτιση συμβάσεων δημοσίου-ιδιωτικού για βιώσιμες επιχειρήσεις υγείας και κοινωνικής μέριμνας, με επαληθευμένη ποιότητα και καθολική κάλυψη.

Η ομάδα τάσσεται επίσης υπέρ της ταχείας δημιουργίας δυναμικής αγοράς για ΤΠΕ και γήρανση, που θα είναι σε θέση να προσφέρει καινοτόμα προϊόντα και υπηρεσίες, καθώς και να έχει ισχυρό αντίκτυπο, με συνδυασμό της έρευνας, της αγοράς και των δραστηριοτήτων εγκατάστασης .

Η Επιτροπή υποστηρίζει τη σύσταση αυτή, τονίζοντας μαζί με την ομάδα ότι προς τούτο απαιτείται να αντιμετωπιστούν επειγόντως σημαντικά εμπόδια, τα οποία περιλαμβάνουν τα ακόλουθα:

- Κατακερματισμός της αγοράς και έλλειψη οικονομιών κλίμακας : μεγάλο μέρος της φροντίδας των ηλικιωμένων γίνεται επιτόπου και απαιτεί μια τοπικά προσαρμοσμένη καινοτομία. Το ζητούμενο είναι να αποφευχθεί ο κατακερματισμός με πλημμελή ποιότητα υπηρεσιών.

- Έλλειψη χρηματοδότησης για καινοτομίες και επενδύσεων για ανάπτυξη με αφετηρία πιλοτικά έργα : στα θέματα περιλαμβάνεται η διατύπωση πειστικών προτάσεων για εμπορικούς επενδυτές ώστε να ενισχύσουν τη δέσμευσή τους βάσει μακροπρόθεσμων κοινωνικών και εταιρικών στόχων, καθώς και η χρηματοδότηση μικρομεσαίων επιχειρήσεων για επέκταση σε μεγαλύτερες αγορές.

- Αβεβαιότητα σχετικά με την πληρωμή: στην Ευρώπη υπάρχει μεγάλη ποικιλία από τρόπους χρηματοδότησης της υγειονομικής περίθαλψης και της κοινωνικής φροντίδας, που συνδυάζουν παρεμβάσεις του δημόσιου, του ιδιωτικού τομέα και των πολιτών, παρεμβάσεις που συχνά δεν είναι προσαρμοσμένες στην υποστήριξη καινοτομικών λύσεων βασισμένων σε ΤΠΕ για την παράταση του επαγγελματικού βίου και την ανεξάρτητη διαβίωση.

Η ομάδα συνιστά τη δημιουργία συμπράξεων που ενισχύουν τη σύνδεση και αλληλεπίδραση μεταξύ έρευνας και ανάπτυξης, της καινοτομίας, των συντελεστών της αγοράς, των ρυθμιστικών αρχών και των τελικών χρηστών, για την αντιμετώπιση των εμποδίων αυτών. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η ευρωπαϊκή σύμπραξη καινοτομίας για υγιή γήρανση και παράταση του επαγγελματικού βίου αποτελεί σημαντικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση. Η φετινή δημιουργία του επενδυτικού φόρουμ AAL είναι ένα ακόμα ενθαρρυντικό βήμα για την αντιμετώπιση ορισμένων από τα θέματα των επενδύσεων.

Η ομάδα τονίζει επίσης ότι η εξασφάλιση επιχειρησιακής αριστείας μέσω στενότερης συνεργασίας μεταξύ των ενδιαφερόμενων είναι υψίστης σημασίας ζήτημα ώστε να αντιμετωπιστεί ο μεγάλος βαθμός κατακερματισμού, η αποκέντρωση και η ποικιλία των φορέων, καθώς και για να είναι δυνατή η γρήγορη και αποτελεσματική αντίδραση, απαραίτητος όρος λόγω του επείγοντος χαρακτήρα της δημογραφικής γήρανσης. Κατά συνέπεια είναι απαραίτητη η ισχυρή επιχειρησιακή διαχείριση των κοινών δραστηριοτήτων. Η Επιτροπή υποστηρίζει τις συστάσεις αυτές που αναμένεται ότι θα καθοδηγήσουν την περαιτέρω ανάπτυξη της AAL JP και άλλων δραστηριοτήτων στον τομέα της καινοτομίας και της δημογραφικής γήρανσης.

Συστάσεις της ομάδας ειδικά για το AAL JP

Η ομάδα αξιολόγησε το AAL JP σε πέντε πεδία:

- πρόοδος στην επίτευξη των στόχων·

- ύψος των οικονομικών συνεισφορών από τα συμμετέχοντα κράτη·

- εκτέλεση του AAL JP ως ώθηση για ενοποίηση των εθνικών προγραμμάτων·

- επιχειρησιακή απόδοση·

- ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία.

Το μεγαλύτερο μέρος των συστάσεων της ομάδας αφορούν άμεσα τα συμμετέχοντα κράτη. Μερικές συστάσεις αφορούν την εμπλοκή της Επιτροπής στο πρόγραμμα. Οι συστάσεις αυτές εξετάζονται παρακάτω, στο πλαίσιο κάθε πεδίου αξιολόγησης.

Η συνολική εκτίμηση της ομάδας είναι σαφώς θετική όσον αφορά τη σημασία και τα αποτελέσματα του JP AAL, ακόμη και αν το πρόγραμμα έχει τεθεί σε λειτουργία μόλις επί διετία και τα έργα δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί. Η ομάδα θεωρεί ότι το AAL JP μπορεί να προσφέρει πολύ σημαντικές λύσεις στο πρόβλημα της δημογραφικής γήρανσης και ταυτόχρονα να αποβεί επιτυχημένο παράδειγμα χρήσης του άρθρου 185 της ΣΛΕΕ για καινοτομική ερευνητική συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών, με την υποστήριξη της ΕΕ. Η ομάδα αναγνώρισε επίσης την πρόθυμη χρηματοδοτική συνεισφορά των συμμετεχουσών χωρών, η οποία υπερέβη τα νομικώς απαιτούμενα ελάχιστα (για τις δύο πρώτες προσκλήσεις η χρηματοδοτική συνεισφορά από τα συμμετέχοντα κράτη μέλη ήταν, αντίστοιχα, 30% και 50% μεγαλύτερη από το απαιτούμενο ελάχιστο), καθώς και ισχυρή συμμετοχή των ΜΜΕ, αρκετά πάνω από το 40%. Η Επιτροπή σημειώνει ότι το AAL JP ανταποκρίνεται σε ευρύτερο κοινωνικό πρόβλημα, με αμοιβαία και ισόρροπα οφέλη για τη σύγκλιση των προσπαθειών, καθώς και με την απόφαση για το AAL JP, που προβλέπει σαφείς κανόνες και κίνητρα για τη συνεργασία αυτή.

Ωστόσο, η ομάδα συνιστά, , ότι το AAL JP πρέπει να ενισχύσει άμεσα τις δραστηριότητές του. Η Επιτροπή υποστηρίζει ένθερμα τη σύσταση αυτή και καλεί τα συμμετέχοντα κράτη να δώσουν τη δέουσα άμεση προσοχή στην παρούσα σύσταση.

Πρόοδος στην επίτευξη των στόχων του AAL JP

Οι βασικοί στόχοι του AAL JP είναι (i) να καταστεί δυνατή η παραγωγή προϊόντων, υπηρεσιών και συστημάτων ευγηρίας που βασίζονται σε ΤΠΕ, (ii) να προκύψει επαρκές σώμα έρευνας, ανάπτυξης και καινοτομίας, και (iii) να βελτιωθούν οι συνθήκες για βιομηχανική εκμετάλλευση.

Η ομάδα κατέληξε ότι το AAL JP συμβάλλει θετικά στον πρώτο και τον δεύτερο στόχο, ιδίως όσον αφορά τους όρους για τη συμμετοχή του κλάδου (όπως αποδεικνύεται από την υψηλή συμμετοχή των ΜΜΕ, δηλ. 40%). Η ομάδα συνιστά, ωστόσο, να καταβληθούν περαιτέρω προσπάθειες για την ενίσχυση της πραγματικής αξιοποίησης των αποτελεσμάτων. Συνέστησε επίσης να ενισχύσουν τα συμμετέχοντα κράτη τις κατάντη εργασίες σε πεδία όπως η καινοτομία στις υπηρεσίες και να συμβάλλουν με ευρύτερα πρακτικούς προβληματισμούς όσον αφορά την εγκατάσταση.

Η Επιτροπή συμφωνεί με την ομάδα όσον αφορά την ουσιαστική και ορατή πρόοδο του AAL JP στην κατεύθυνση επίτευξης των στόχων. Συμφωνεί επίσης με τη σύσταση της ομάδας ότι πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στην αξιοποίηση των αποτελεσμάτων. Οι δράσεις τις οποίες η Επιτροπή προτίθεται να αναλάβει (μαζί με τους ενδιαφερόμενους) θα προωθήσουν τη σύνδεση μεταξύ του AAL JP και των μέσων εγκατάστασης, ιδίως του προγράμματος ανταγωνιστικότητας και καινοτομίας, παρέχοντας στοιχεία και αναλύσεις για την αγορά και τον αντίκτυπο, καθώς και διερευνώντας νέα χρηματοδοτικά μέσα για την εγκατάσταση και την αφομοίωση[14]. Η Επιτροπή σκοπεύει επίσης να εξασφαλίσει ότι οι δράσεις αυτές θα συμβάλουν και θα αναδείξουν συναφείς εργασίες στην εξαγγελλόμενη ευρωπαϊκή σύμπραξη καινοτομίας για υγιή γήρανση και παράταση του επαγγελματικού βίου.

Η Επιτροπή θα συνεργαστεί με το JP AAL για την ανάπτυξη και ανταλλαγή των μετρήσεων του αντίκτυπου μεταξύ του προγράμματος και του Προγράμματος Ανταγωνιστικότητας και Καινοτομίας (2011).

Η Επιτροπή θα δρομολογήσει την εκπόνηση μελέτης σχετικά με παρατηρητήριο της αγοράς και επιχειρηματικά μοντέλα στις ΤΠΕ για ευγηρία, η οποία θα εξετάσει επίσης τις εργασίες σχετικά με επιχειρηματικά μοντέλα για έργα του AAL JP(2011).

Η Επιτροπή, από κοινού με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και το AAL JP, θα ενεργοποιήσει ή θα δημιουργήσει κατάλληλους τρόπους χρηματοδότησης για να καλυφθεί η απουσία επενδύσεων για εγκατάσταση και αφομοίωση ευρείας κλίμακας, με σημεία αναφοράς το επενδυτικό πρόγραμμα JESSICA και το μέσο τεχνικής αρωγής ELENA[15] (2010-2011).

Η Επιτροπή θα προτείνει στο AAL JP να συνεχίσει να υποστηρίζει το επενδυτικό φόρουμ AAL , και να το καταστήσει προσβάσιμο σε φορείς και επινοήσεις καινοτομίας από το 7οΠΠ και το ICT PSP του CIP (πρόγραμμα υποστήριξης πολιτικής για τις ΤΠΕ του προγράμματος για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία) (2011 και μετέπειτα).

Επίπεδο οικονομικής συνεισφοράς από τις συμμετέχουσες χώρες

Η ομάδα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το επίπεδο των εθνικών οικονομικών συνεισφορών συνιστά σημαντική επιτυχία του AAL JP. Σε γενικές γραμμές, η λειτουργία της από κοινού χρηματοδότησης των έργων από διαφορετικές εθνικές ροές χρηματοδότησης θεωρείται ικανοποιητική. Ωστόσο, η ομάδα διατύπωσε ανησυχίες όσον αφορά την πολυπλοκότητα και την πολυμορφία των εθνικών κανόνων τους οποίους έχουν να αντιμετωπίσουν οι συμμετέχοντες, καθώς και με τα διαφορετικά χρονοδιάγραμμα πληρωμών, που ενίοτε επηρεάζουν τη λειτουργία των έργων. Επιπλέον, η ομάδα συνέστησε τη διασφάλιση επαρκούς στελέχωσης των Εθνικών Σημείων Επαφής, ώστε τα στελέχη να μπορούν να εκτελέσουν ικανοποιητικά τα προβλεπόμενα καθήκοντά τους.

Η Επιτροπή υποστηρίζει τις εν λόγω τις διαπιστώσεις και συστάσεις και ενθαρρύνει τα συμμετέχοντα κράτη να αντιμετωπίσουν το θέμα των έγκαιρων πληρωμών προς τους εταίρους του έργου από τους οικείους προϋπολογισμούς, καθώς πρόκειται για παράγοντα ζωτικής σημασίας για την επιτυχία του.

Στις ετήσιες επισκοπήσεις AAL JP, η Επιτροπή θα συνεχίσει να παρακολουθεί τους βασικούς δείκτες οικονομικής απόδοσης (απαιτούμενος χρόνος έως την πληρωμή, έως τη σύναψη σύμβασης), ενώ θα επιμένει, όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο, ιδίως για να εξασφαλίζεται η έγκαιρη καταβολή των πληρωμών (από το 2010 και εξής).

Επιδόσεις του AAL JP στην ολοκλήρωση εθνικών προγραμμάτων

Η ομάδα διαπίστωσε ότι το AAL JP είναι σημαντικό μέσο για την ολοκλήρωση των εθνικών προσπαθειών και για τη δημιουργία συνέργειας, ιδίως στο επιστημονικό και διαχειριστικό πεδίο. Ωστόσο, οι διαφορετικοί κανόνες οικονομικής και χρηματοδοτικής επιλεξιμότητας στις συμμετέχουσες χώρες περιπλέκουν το σχηματισμό διεθνών κοινοπραξιών και την αποτελεσματική συμμετοχή όλων των ενδιαφερομένων· η ομάδα συνιστά την αντιμετώπιση του σημαντικού αυτού ζητήματος.

Η Επιτροπή συμφωνεί με τη σύσταση αυτή και καλεί τα συμμετέχοντα κράτη να λάβουν υπόψη το στόχο ενσωμάτωσης του AAL JP στο μέγιστο δυνατό βαθμό, με καλύτερη εναρμόνιση και απλούστευση των κανόνων επιλεξιμότητας για τη χρηματοδότηση και με ευθυγράμμιση των πρακτικών χρηματοδότησης και εκταμίευσης.

Η Επιτροπή θα συνεργαστεί με τα συμμετέχοντα κράτη στο AAL JP για την ανάλυση των προσεγγίσεων στη χρηματοδότηση, με σκοπό την ανταλλαγή πρακτικών, καθώς και ως συμβολή στο μακροπρόθεσμο μέλλον του AAL JP (2010).

Επιχειρησιακές επιδόσεις του AAL JP

Η ομάδα διαπίστωσε ότι οι δύο πρώτες προσκλήσεις υποβολής προτάσεων στο πλαίσιο του AAL JP ολοκληρώθηκαν με επιτυχία. Συνιστά, ωστόσο, την κατά προτεραιότητα αντιμετώπιση της ενίσχυσης και βελτίωσης των εργασιών της κεντρικής μονάδας διαχείρισης. Προτρέπει επίσης το AAL JP να διευρύνει τις ευκαιρίες συμβολής των τελικών χρηστών στο πρόγραμμα και τα έργα, με έγκαιρη συμμετοχή τους, με βελτίωση της επιλεξιμότητάς τους για εθνική χρηματοδότηση και με διασφάλιση της εκπροσώπησής τους στο γνωμοδοτικό συμβούλιο του AAL JP.

Η Επιτροπή υποστηρίζει τις συστάσεις αυτές και καλεί τα συμμετέχοντα κράτη να υποστηρίξουν τη λειτουργία του προγράμματος σε μεγαλύτερο βαθμό, με την κατανομή ανθρώπινων και οικονομικών πόρων, περιλαμβανομένης, εάν αυτή ενδείκνυται, της αναβαθμισμένης συγχρηματοδότησης των εργασιών του προγράμματος.

Η Επιτροπή συμφωνεί επίσης με την ομάδα ότι η ανταλλαγή πείρας και η δημιουργία συνέργειας με συναφή προγράμματα του άρθρου 185, όπως τα Eurostars, EMPR και Bonus-169 μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της διαχείρισης και των εργασιών του AAL JP.

Η Επιτροπή θα διευκολύνει την ανταλλαγή πρακτικής σύμφωνα με το άρθρο 185 όσον αφορά την εφαρμογή συναφών προγραμμάτων, μέσω της ανταλλαγής επιχειρησιακής πείρας και ενδεχόμενης περαιτέρω συνεργασίας.

Ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία του AAL JP

Η ομάδα διαπίστωσε ότι το AAL JP ήδη αποφέρει σαφώς ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία με την επίτευξη ισορροπίας μεταξύ ευρωπαϊκών προσπαθειών και εθνικών αναγκών και εισροών, καθώς και στην ανάπτυξη ορθής πρακτικής. Οι τρέχουσες ευρωπαϊκές προσπάθειες για την αντιμετώπιση και την άρση των εμποδίων στην εφαρμογή λύσεων AAL πρέπει, ωστόσο, να ενισχυθούν στο πλαίσιο κοινής προσπάθειας με όλους τους ενδιαφερόμενους. Η ομάδα συνιστά ένθερμα τη συνέχιση του AAL JP και μετά το 7οΠΠ, ως μακροπρόθεσμη επένδυση. Η ομάδα συνιστά επίσης στα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να βελτιώσουν και να ενισχύσουν τους συνδέσμους μεταξύ του AAL JP και άλλων προγραμμάτων και πρωτοβουλιών ενωσιακής κλίμακας, όπως είναι το πρόγραμμα συνεργασίας του 7ου ΠΠ και το Πρόγραμμα Ανταγωνιστικότητας και Καινοτομίας.

Η Επιτροπή συμφωνεί με αυτές τις διαπιστώσεις και συστάσεις. Η ευρωπαϊκή διάσταση του προγράμματος είναι απαραίτητη και απαιτείται μακροπρόθεσμη προοπτική ώστε να αξιοποιηθούν πλήρως τα οφέλη του AAL JP. Η Επιτροπή σκοπεύει προς τούτο να διερευνήσει τη συνέχιση του AAL JP πέρα από το 7ο ΠΠ, λαμβάνοντας υπόψη την αντίδραση του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στα αποτελέσματα της αξιολόγησης και τις συστάσεις του AAL JP.

Μακροπρόθεσμα (μετά το 2013), θα αξιολογηθούν διάφορες επιλογές, σε στενή συνεργασία με τους ιδιοκτήτες του AAL JP. Σε σχέση με την εμφάνιση της ευρωπαϊκής σύμπραξης καινοτομίας για υγιή γήρανση και παράταση του επαγγελματικού βίου, η εν λόγω αξιολόγηση πρέπει να αντιμετωπίσει το ενδεχόμενο ευθυγράμμισης των κρατών που συμμετέχουν στο AAL JP και των ενδιαφερόμενων μερών της ευρωπαϊκής σύμπραξης καινοτομίας για υγιή γήρανση και παράταση του επαγγελματικού βίου, όσον αφορά τους στόχους, τα πεδία εργασίας, τις οικονομικές και άλλες δεσμεύσεις. Η αξιολόγηση θα αφορά επίσης την τυχόν ενισχυμένη κοινή χρηματοδότηση έργων και τη μακροπρόθεσμη από κοινού στήριξη του προγράμματος εργασιών.

Στον βραχυπρόθεσμο ορίζοντα (2011-2012), οι δράσεις του AAL JP μπορούν να προσφέρουν σημαντική συμβολή στην ευρωπαϊκή σύμπραξη καινοτομίας για υγιή γήρανση και παράταση του επαγγελματικού βίου. Σε αυτές περιλαμβάνονται η ενεργός συμμετοχή των ενδιαφερομένων του AAL JP στην ανάπτυξη της σύμπραξης αυτής καθαυτής (χρησιμοποιώντας την πείρα από το μοντέλο ιδιοκτησίας του AAL JP), η διάδοση των αποτελεσμάτων των έργων AAL JP, μηχανισμοί σύνδεσης έρευνας-αγοράς, όπως το προαναφερόμενο επενδυτικό φόρουμ, καθώς και η εναρμόνιση δράσεων για την περαιτέρω ανάπτυξη της συνεργασίας με τις περιφέρειες.

Η Επιτροπή θα λάβει υπόψη τις δυνατές συνεισφορές στην ευρωπαϊκή σύμπραξη καινοτομίας για υγιή γήρανση και παράταση του επαγγελματικού βίου που μπορούν να γίνουν από το AAL JP (2010-2012).

Η Επιτροπή θα προχωρήσει σε αξιολόγηση του αντίκτυπου των επιλογών για τη συνέχιση του AAL JP πέραν του 7ου ΠΠ , με την επιφύλαξη της κατάρτισης του 8ου προγράμματος και των δημοσιονομικών προοπτικών της ΕΕ, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη την εξέλιξη της ευρωπαϊκής σύμπραξης καινοτομίας για υγιή γήρανση και παράταση του επαγγελματικού βίου (2012).

Υπάρχουν αρκετές πρωτοβουλίες έρευνας και καινοτομίας με τις οποίες πρέπει να ενισχυθούν περαιτέρω ή να υλοποιηθούν συνέργειες. Το προηγμένο ερευνητικό πρόγραμμα για τις ΤΠΕ του 7ου προγράμματος πλαισίου και το πρόγραμμα υποστήριξης της πολιτικής για τις ΤΠΕ του προγράμματος για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία (CIP ICT PSP) που αφορά την επικύρωση της καινοτομίας είναι ανάντη και κατάντη εταιρικά προγράμματα του AAL JP. Η Ευρώπη διαθέτει – σε παγκόσμια κλίμακα - μοναδική ισχύ στις ΤΠΕ για ευγηρία με τα αλληλένδετα αυτά προγράμματα που καλύπτουν από κοινού σημαντικό μέρος της αλυσίδας έρευνας και καινοτομίας.

Σειρά κρατών μελών προετοιμάζουν μια Πρωτοβουλία Κοινού Προγραμματισμού (JPI)[16] με θέμα «περισσότερα χρόνια, καλύτερη ζωή», που αφορά την εναρμόνιση ευρύτερου φάσματος ερευνητικών κλάδων (πολύ πιο πέρα από τις ΤΠΕ και την τεχνολογία). Το AAL JP μπορεί να αποτελέσει πλαίσιο εφαρμογής για τη διεπιστημονική έρευνα της JPI σχετικά με τη γήρανση και να τροφοδοτήσει το ερευνητικό θεματολόγιο της JPI με εμπειρίες των χρηστών των ΤΠΕ, με παράλληλη κοινή χρήση ερευνητικών μεθόδων, όπως είναι η προσέγγιση που αφορά τη διάρκεια της ζωής.

Τέλος, η ομάδα συνέστησε να δοθεί σταθερή πολιτική στήριξη στο AAL JP, να συνεχιστεί και να ενισχυθεί στο πλαίσιο μιας συνεκτικής συνολικής προσέγγισης στη δημογραφική γήρανση, καθώς και στην έρευνα και την καινοτομία, καθώς και στις δράσεις του ψηφιακού θεματολογίου στο εν λόγω πεδίο.

Η Επιτροπή θα υποστηρίξει την χαρτογράφηση τεχνολογίας και τη διαβούλευση , ενώ θα εξασφαλίζει καθοδήγηση για στενότερη σύνδεση του 7ου ΠΠ, του AAL JP και της CIP στις ΤΠΕ που αφορούν την ευγηρία (2011).

Σε σύσταση για JPI, η Επιτροπή θα εξετάσει τις δυνατότητες για συνέργειες μεταξύ του AAL JP και της Πρωτοβουλίας Κοινού Προγραμματισμού «Περισσότερα χρόνια, καλύτερη ζωή» (2011).

Η Επιτροπή θα προτείνει στο AAL JP να υποβάλει τη διάσκεψη AAL ως συμβολή στο έτος 2012, αφιερωμένο στην παράταση του επαγγελματικού βίου και την αλληλεγγύη μεταξύ των γενεών , επιδιώκοντας τη βελτιωμένη προβολή και ενίσχυση ανειλημμένων δεσμεύσεων σε ευρύ φάσμα φορέων (2012).

Η Επιτροπή θα αξιολογήσει την καταλληλότητα του «Σχεδίου δράσης για τις τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνιών και τη γήρανση» , ως μέρος του Ψηφιακού Θεματολογίου (2012).

5. Συμπεράσματα

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκφράζει την ικανοποίησή της για την εν λόγω ενδιάμεση αξιολόγηση του AAL JP. Αφενός παρέχεται η ευκαιρία για ενίσχυση των κοινών δράσεων με τα κράτη μέλη και άλλους ενδιαφερόμενους φορείς στην Ευρώπη για την αντιμετώπιση των επικείμενων δημογραφικών αλλαγών με τη βοήθεια της καινοτομίας και των ΤΠΕ, ως σημαντικού στοιχείου για την εφαρμογή του Ψηφιακού Θεματολογίου για την Ευρώπη και των εμβληματικών πρωτοβουλιών της Ένωσης για την καινοτομία. Στο πλαίσιο αυτό, η ενδιάμεση αξιολόγηση του AAL JP συνιστά επίσης έγκαιρη συμβολή στην περαιτέρω ανάπτυξη της πιλοτικής ευρωπαϊκής σύμπραξης καινοτομίας για υγιή γήρανση και παράταση του επαγγελματικού βίου. Αφετέρου, παρέχεται η ευκαιρία για άντληση διδαγμάτων από τη λειτουργία του μέσου αυτού που βασίζεται στο άρθρο 185 της ΣΛΕΕ, ως σημαντικού εργαλείου για την οικοδόμηση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο καλούνται να διατυπώσουν τη γνώμη τους σχετικά με την έκθεση, την ανάλυση και τις συστάσεις της, καθώς και να υποστηρίξουν την υλοποίηση των προτεινόμενων δράσεων.

[1] COM(2007) 332 τελικό, 14 Ιουνίου 2007.

[2] COM(2010)245 τελικό/2, 19 Μαΐου 2010.

[3] Απόφαση αριθ. 742/2008/EΚ, 9 Ιουλίου 2008.

[4] Οι προκαταρκτικές εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής βασίζονται σε στοιχεία της EUROSTAT και του ΟΟΣΑ.

[5] SEC (2008) 2911.

[6] COM(2009) 545, 17 Σεπτ. 2009.

[7] Silver Economy Network (δίκτυο οικονομίας της τρίτης ηλικίας) των ευρωπαϊκών περιφερειών.

[8] Ενδιάμεση κοινή έκθεση EPC-SPC για τις συντάξεις, 28 Μαΐου 2010.

[9] COM(2006) 571, COM(2009) 180, 2009 Έκθεση για τη δημογραφική γήρανση – σειρά Ευρωπαϊκή Οικονομία.

[10] COM(2010)2020, 3 Μαρτίου 2010.

[11] COM(2010)1161, 6 Οκτ. 2010.

[12] Σχέδιο δράσης για τις τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνιών και τη γήρανση (2007), Πρωτοβουλία για πρωτοπόρες αγορές στον τομέα της ηλ-υγείας (2007), Πρόγραμμα ΤΠΕ του 7ου ΠΠ, CIP ICT PSP, Πρόγραμμα εργασιών AAL JP (www.aal-europe.eu)

[13] Η άποψη αυτή για τη γήρανση αντικατοπτρίζεται επίσης στα συμπεράσματα του Συμβουλίου σχετικά με την παράταση του επαγγελματικού βίου, 7 Ιουνίου 2010.

[14] Στο πλαίσιο των δυνατοτήτων των κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων.

[15] Αφορούν αντίστοιχα την αειφορική αστική ανάπτυξη και την ενεργειακή αειφορία σε τοπική κλίμακα, www.eib.org

[16] COM(2008) 468, Προς κοινό προγραμματισμό στην έρευνα.