Γνωμοδότηση με θέμα οι νέοι γεωργοί και η αντικατάσταση των γενεών στο γεωργικό κόσμο (94/C 195/20)

Στις 25 Ιανουαρίου 1994 και σύμφωνα με το άρθρο 20, εδάφιο 4, του Εσωτερικού Κανονισμού, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα οι νέοι γεωργοί και η αντικατάσταση των γενεών στο γεωργικό κόσμο.

Το τμήμα γεωργίας και αλιείας, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 7 Απριλίου 1994, βάσει εισηγητικής έκθεσης του κ. Morize.

Κατά την 315η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 27ης Απριλίου 1994), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με μεγάλη πλειοψηφία, 18 ψήφους κατά και 8 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Το Συμβούλιο υπουργών Γεωργίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αποφάσισε με πρωτοβουλία της Ελληνικής Προεδρίας, να οργανώσει μια ευρύτατη ανασκόπηση του θέματος της αντικατάστασης των γενεών στο γεωργικό κόσμο.

1.2. Η γήρανση του πληθυσμού, η χαρακτηριστική πτώση του εισοδήματος στη γεωργία και η ολοένα και δυσχερέστερη πρόσβαση στην παραγωγή ένεκα του πλήρους ελέγχου των παραγωγών κατέστησαν εύθραυστο το γεωργικό κόσμο και διακυβεύουν την εγκατάσταση νέων.

1.3. Σ'αυτά προστίθενται, επίσης, και οι κοινωνικοί παράγοντες που δεν πρέπει να αγνοηθούν: η αρνητική εικόνα του γεωργικού επαγγέλματος στην κοινωνία και η ερημοποίηση ορισμένων αγροτικών χώρων που καθιστούν πολύ λίγο θελκτικές τις συνθήκες ζωής στον αγροτικό κόσμο.

1.4. Μία σφαιρική και δυναμική πολιτική πρέπει να τεθεί σε εφαρμογή στην Ένωση, η οποία να μπορέσει να ξαναδώσει εμπιστοσύνη στους νέους γεωργούς και να τους χαράξει πραγματικές προοπτικές.

1.5. Η ΟΚΕ έχει συνείδηση ότι δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί κανενός είδους ανάλυση του κοινοτικού γεωργικού πλαισίου εάν δεν ληφθούν υπόψη οι βαθύτατες διαρθρωτικές διαφορές που υφίστανται μεταξύ των διαφόρων περιφερειών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

1.6. Η ΟΚΕ φρονεί ότι όλη η κοινοτική πολιτική θα πρέπει, στο μέτρο του δυνατού, να αμβλύνει τις εν λόγω διαφορές.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της που το Συμβούλιο υπουργών Γεωργίας ασχολείται επιτέλους με την προβληματική της αντικατάστασης των γενεών. Οι δυσκολίες που χαρακτηρίζουν το γεωργικό κόσμο επιβάλλουν να εξετασθούν τα μέσα που πρέπει να εφαρμοσθούν, ώστε να εξασφαλισθούν εκ νέου προοπτικές για την ευρωπαϊκή γεωργία.

2.1.1. Η ΟΚΕ κρίνει απαραίτητο να συμπεριληφθεί στην ευρύτατη αυτή ανασκόπηση το σύνολο των αγρεργατών. Η βελτίωση της κοινωνικής κατάστασης όλων όσων εργάζονται στη γεωργία παραμένει ένας από τους στόχους που η Συνθήκη της Ρώμης έχει θέσει στον τομέα της γεωργίας.

2.1.2. Η ΟΚΕ, στη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της για τις «επιπτώσεις της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής (ΚΓΠ) στην κοινωνική κατάσταση των εργαζομένων στη γεωργία στην ΕΟΚ», είχε ήδη υπογραμμίσει ότι στον τομέα αυτόν υπάρχουν κανονιστικής φύσεως ελλείψεις. Ειδικότερα, είχε υπενθυμίσει ότι ο «ουσιαστικός στόχος ενός νέου προσανατολισμού της κοινής γεωργικής πολιτικής θα πρέπει να είναι η δημιουργία ανθεκτικών για μακρό χρονικό διάστημα παραγωγικών διαρθρώσεων και επιχειρηματικών μονάδων, ώστε να τηρείται έτσι η προϋπόθεση της εξασφάλισης σταθερών και ανθρώπινων θέσεων εργασίας για τους εργαζόμενους στη γεωργία και στην πρώτη μεταποιητική φάση».

2.1.2.1. Η ΟΚΕ είχε προτείνει να τεθούν σε εφαρμογή, αφενός, ένα ολοκληρωμένο σύστημα κοινωνικής ενημέρωσης, το οποίο να αποσκοπεί στο να κάνει καλύτερα γνωστές, και ει δυνατόν, να καταστήσει ομοιογενείς τις συνθήκες απασχόλησης στο γεωργικό κόσμο καθώς και, αφετέρου, κοινοτικά συνοδευτικά προγράμματα κοινωνικού χαρακτήρα και ανάπτυξης των μη εποχικών θέσεων εργασίας.

2.1.2.2. Οι προτάσεις αυτές έχουν διατηρήσει όλη την επικαιρότητά τους και θα πρέπει να ληφθούν υπόψη κατά την ανασκόπηση που θα πραγματοποιήσουν οι υπουργοί Γεωργίας.

2.2. Η ΟΚΕ, εξάλλου, κρίνει σημαντικό να τονίσει τον ουσιώδη ρόλο της γεωργίας και των συναφών δραστηριοτήτων στη διατήρηση και τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης στον αγροτικό κόσμο σε ένα πλαίσιο αστικοποίησης, αυξανόμενης ανεργίας, διαφοροποίησης των τρόπων ζωής και οργάνωσης του χρόνου αναψυχής.

2.3. Κατά πρώτον και κύριο λόγο, η γεωργία πρέπει να καταστεί ανταγωνιστική και να αποκτήσει πρόσβαση στις αγορές. Η μεταρρύθμιση της ΚΓΠ αναστάτωσε σε βάθος τις συνθήκες παραγωγής και τις ισορροπίες ανάμεσα στους διάφορους τομείς, εισήγαγε διοικητικούς περιορισμούς και κατέστησε εύθραυστες τις γεωργικές εκμεταλλεύσεις. Οι πολιτικές που θα τεθούν σε εφαρμογή θα πρέπει να λάβουν υπόψη τις πτυχές αυτές και να έχουν ως στόχο να ξαναδώσουν εμπιστοσύνη σε έναν ολόκληρο τομέα δραστηριότητας.

2.4. Από τούδε και στο εξής, η αντικατάσταση της γενεάς που θα έχει εγκαταλείψει τη γεωργία έως τα τέλη του αιώνος δεν θα είναι πλέον εξασφαλισμένη.

2.4.1. Στο κοινοτικό επίπεδο, η τελευταία έρευνα της Στατιστικής Υπηρεσίας επί των διαρθρώσεων των γεωργικών εκμεταλλεύσεων (1987) παρέχει τα εξής στοιχεία:

- η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει περίπου 8,6 εκατομμύρια γεωργικές εκμεταλλεύσεις, μεσαίου και πολύ άνισου μεγέθους (από 4 έως 65 εκτάρια), οι οποίες συνολικά καλύπτουν 115 εκατομμύρια εκτάρια περίπου. Τα μέσα εισοδήματα που λαμβάνονται από τις εκμεταλλεύσεις είναι πολύ άνισα,

- το 55 % περίπου των γεωργικών εκμεταλλεύσεων το κατέχουν άτομα ηλικίας 55 ετών και άνω (30,6 % από 55 έως 65 ετών και 23,7 % από 65 ετών και άνω). Πολλοί μεταξύ αυτών δεν ξέρουν αν θα έχουν διάδοχο. Η κατάσταση επιδεινώνεται ακόμη περισσότερο λόγω της σημαντικής πτώσεως του αριθμού γεννήσεων μεταξύ των γεωργικών νοικοκυριών,

- ένας γεωργός στους 3 εργάζεται κατά μερική απασχόληση.

2.4.1.1. Η γήρανση του γεωργικού πληθυσμού και η μεγάλη ετερογένεια των διαρθρώσεων θα προκαλέσουν τα επόμενα χρόνια πολυάριθμες αλλαγές στις υπάρχουσες ισορροπίες.

2.4.1.2. Τα ποσοστά αντικατάστασης (δηλαδή η σχέση μεταξύ εγκατάστασης και παύσης δραστηριότητας) διαφέρουν αισθητά από περιφέρεια σε περιφέρεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ακρόαση, εκ μέρους του τμήματος γεωργίας και αλιείας της ΟΚΕ, νέων γεωργών που κατάγονταν από το σύνολο των κρατών μελών της Ένωσης αποκάλυψε ότι οι γενικές συνθήκες εγκατάστασης είναι κακές σε όλα τα κράτη: οι δυσκολίες αυτές, που διαφέρουν από κράτος μέλος σε κράτος μέλος, έχουν σχέση με το μέγεθος των γεωργικών εκμεταλλεύσεων, το βάρος διαδοχής των φόρων κληρονομιάς, τη χρηματοδότηση, τα υψηλά επιτόκια και με τη δυσκολία απόκτησης δικαιωμάτων πριμοδότησης και ποσοστώσεων.

2.4.1.3. Τα δεδομένα αυτά αποκλείουν κάθε πολιτική μη-επέμβασης η οποία θα είχε ως αποτέλεσμα την επιτάχυνση των αποδημιών και την εγκατάλειψη ορισμένων λιγότερο ευνοημένων ζωνών. Απαιτούν τη λήψη μέτρων και τη δημιουργία συνθηκών που να είναι σε θέση να ενθαρρύνουν τους νέους γεωργούς να εγκατασταθούν.

2.4.2. Ασφαλώς, η πολιτική που βοηθά την εγκατάσταση παραμένει ο άξονας του μηχανισμού που πρέπει να εφαρμοσθεί για να ευνοηθεί η αντικατάσταση των γενεών στην γεωργία. Η δημιουργία βιώσιμων εκμεταλλεύσεων υπήρξε ανέκαθεν το βασικό αντικείμενο των πολιτικών για τις διαρθρώσεις και για την εγκατάσταση που εφαρμόσθηκαν από την Κοινότητα. Ο στόχος αυτός διατηρεί όλη του την επικαιρότητα.

2.4.3. Επιβάλλεται όμως να ακολουθηθεί μια περιφερειακή προσέγγιση των δημογραφικών προβλημάτων διότι υπάρχουν ήδη ζώνες στις οποίες είναι αναγκαία η υποδοχή υποψηφίων που προέρχονται εκτός των εν λόγω ζωνών ενώ αλλού προέχει μια κινητικότητα εντός του νομού ή ενδοπεριφερειακή. Η κινητικότητα αυτή πρέπει να ενθαρρυνθεί είτε πρόκειται για γεωγραφική είτε για κοινωνική κατά τρόπο ώστε ακόμη και νέοι που προέρχονται από άλλα κοινωνικο-οικονομικά στρώματα να μπορέσουν να εισέλθουν στη γεωργία.

2.4.4. Η ΟΚΕ είχε την ευκαιρία να διαπιστώσει τις μεγάλες διαφορές που υφίστανται μεταξύ των διαφόρων κρατών μελών της Κοινότητας σε ό,τι αφορά την εφαρμογή των πολιτικών εγκατάστασης, και τούτο διότι τα σχετικά μέτρα είναι προαιρετικά για τα κράτη. Η ΟΚΕ φρονεί ότι είναι απαραίτητο να εξασφαλισθεί μια μεγαλύτερη ομοιογένεια των συνθηκών εγκατάστασης.

2.4.5. Η επιλογή του επαγγέλματος του γεωργού αποτελεί, ανεξαρτήτως περιοχής, κίνδυνο λόγω κυρίως των οικονομικών δεσμεύσεων που συνεπάγεται. Εκτός από τον οικονομικό κίνδυνο που συνδέεται με το είδος της επιλεχθείσης παραγωγής, τις υφιστάμενες αγορές και την ατομική ικανότητα του νέου γεωργού, ο ανθρώπινος κίνδυνος δεν είναι ταυτόσημος παντού αλλά εξαρτάται από το υπάρχον περιβάλλον (έργα υποδομής, πυκνότης πληθυσμού, οικονομικό πλέγμα).

2.4.5.1. Για το λόγο αυτό, είναι επείγουσα ανάγκη να αναπτυχθεί μία πολιτική που θα λαμβάνει περισσότερο υπόψη την ποικιλία των συνθηκών στις περιφέρειες της Ένωσης.

2.4.6. Επιπλέον, η ΟΚΕ τονίζει ότι είναι υπερβολικές πολλές φορές οι απαιτήσεις που προβλέπονται από τους κοινοτικούς και εθνικούς κανονισμούς, και για το λόγο αυτό μεγάλος αριθμός νέων δεν καρπώνεται τα οφέλη που προβλέπονται από τους μηχανισμούς ενίσχυσης οι οποίοι ισχύουν για την εγκατάστασή τους.

2.5. Η ΟΚΕ επιμένει ιδιαίτερα ότι είναι αναγκαίο να αναγνωρισθεί αυτό καθεαυτό το καθεστώς των κατόχων γεωργικών εκμεταλλεύσεων, των συζύγων τους και των οικογενειακών εταίρων τους, αφού παράλληλα ληφθούν υπόψη οι ιδιάζουσες δυσκολίες του πληθυσμού αυτού (οικογενειακοί περιορισμοί, δυσκολία παρακολουθήσεως μιας κατάρτισης, ηλικία κατά την εγκατάσταση, άνισο επίπεδο κοινωνικής προστασίας....).

2.6. Η ΟΚΕ επιμένει, τέλος, ότι είναι αναγκαίο να εγκατασταθούν, σε έναν δραστήριο αγροτικό χώρο, τα απαιτούμενα μέσα για τη δημιουργία των υποδομών που είναι απαραίτητες για το οικιστικό περιβάλλον του αγροτικού κόσμου (μεταφορές, υπηρεσίες, σχολεία...).

2.7. Το δημογραφικό είναι μια απειλή, αλλά μπορεί επίσης να αποτελέσει και μια ευκαιρία. Οι πολιτικές που πρέπει να εφαρμοσθούν οφείλουν να εκμεταλλευθούν τη δημογραφική ευκαιρία που προσφέρεται για να επισπευσθεί η αναδιάρθρωση των γεωργικών εκμεταλλεύσεων ώστε να δημιουργηθούν βιώσιμες μονάδες, αλλά και για να αντιμετωπισθούν οι μελλοντικές εγκαταστάσεις στο σύνολο της επικράτειας και να προληφθεί το ενδεχόμενο να καταστεί εύθραυστη η ευρωπαϊκή γεωργία.

3. Τα όργανα που πρέπει να αποκτήσουν νέα δυναμική στο πλαίσιο μιας συνεκτικότερης πολιτικής

3.1. Η ΟΚΕ φρονεί ότι η κοινοτική προσπάθεια πρέπει, βασικώς, να στραφεί προς την προσαρμογή των εξής τεσσάρων στόχων: κατάρτιση, εγκατάσταση, μεταβίβαση, αναδιάρθρωση, και προς την συνοχή των στόχων αυτών.

3.1.1. Σε ό,τι αφορά την εγκατάσταση, η ΟΚΕ φρονεί ότι πρέπει να βρεθεί μια λύση προκειμένου να εφαρμόζεται εφ'όλης της επικράτειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης η χορήγηση για τον νέο γεωργό. Για το σκοπό αυτό, θα πρέπει να τεθεί σε εφαρμογή μία διαδικασία αξιολόγησης των πολιτικών εγκατάστασης σε κάθε κράτος μέλος.

3.1.2. Η ΟΚΕ κρίνει ότι θα μπορούσε να ορισθεί μια χορήγηση για τη γεωγραφική και επαγγελματική κινητικότητα των γεωργών που είναι υποψήφιοι για εγκατάσταση ή για αγρεργάτες που εγκαθίστανται ως κάτοχοι γεωργικών εκμεταλλεύσεων εκτός της περιοχής προελεύσεώς τους.

3.1.3. Επιπλέον, οι υφιστάμενες πολιτικές εγκατάστασης θα πρέπει να προσαρμοσθούν στο νέο πλαίσιο που χαράκτηκε για τη γεωργία. Οπωσδήποτε, θα πρέπει να αναθεωρηθούν και να καταστούν πιο εύκαμπτες ορισμένες από τις συνθήκες παροχής των ενισχύσεων αυτών χωρίς, εντούτοις, να τίθεται σε αμφισβήτηση η απαραίτητη βιωσιμότητα των σχεδίων: αναθεώρηση του κατωφλίου ηλικίας, ευρύτερη συνεκτίμηση της πολλαπλής δραστηριότητας.

3.2. Η ΟΚΕ φρονεί, εξάλλου, ότι πρέπει να ενισχυθεί ο δεσμός μεταξύ εγκατάστασης και κατάρτισης.

3.2.1. Το επάγγελμα του γεωργού και η προσαρμογή σε ένα πλαίσιο που εξελίσσεται απαιτούν ένα καλό επίπεδο ενημέρωσης και μεγάλη ικανότητα προσαρμογής. Εξάλλου, η κατάρτιση θα πρέπει να επιμείνει λιγότερο στην αύξηση της παραγωγής και περισσότερο στη μείωση του κόστους και στην ανάπτυξη της αποτελεσματικότητας του παραγωγού. Θα πρέπει, επίσης, να ενθαρρύνει τους νέους να γίνουν επιχειρηματίες και να αναζητούν νέες πηγές εισοδήματος σε νέους τομείς δραστηριότητας (για παράδειγμα, στον αγροτοτουρισμό ή στις υπηρεσίες).

3.2.2. Η κατάρτιση πρέπει λοιπόν να ενθαρρυνθεί στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Ένωσης για να υπάρξουν τα επίπεδα ισοτιμίας μεταξύ των διαφόρων κρατών μελών. Επιπλέον, οι απαιτήσεις κατάρτισης θα πρέπει να προβλέπουν και δυνατότητες χάρη στις οποίες θα γίνονται δεκτοί ως υποψήφιοι για την εγκατάσταση και άτομα τα οποία δεν προέρχονται από τον τομέα της γεωργικής κατάρτισης.

3.2.3. Η ΟΚΕ τονίζει τη σημασία που έχει για το νέο γεωργό, στο πλαίσιο της κατάρτισης, η ύπαρξη επαγγελματικής πρακτικής στον επιλεγόμενο τομέα δραστηριότητας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να ενθαρρύνει την οργάνωση κύκλων επαγγελματικής εξάσκησης που επιτρέπουν στο νέο να προσδιορίσει το σχέδιό του, φέροντάς τον αντιμέτωπο με διάφορες πραγματικότητες και επιτρέποντάς του να περάσει τα σύνορα μιας περιφέρειας ή μιας χώρας. Για το λόγο αυτό, θα πρέπει να χορηγηθεί μία κοινοτική χρηματοδοτική ενίσχυση. Θα πρέπει, επίσης, να ενθαρρυνθεί η επαγγελματική κατάρτιση των αγρεργατών.

3.2.4. Τέλος, θα πρέπει να τεθεί σε εφαρμογή, στο σύνολο της Ένωσης, ένα πρόγραμμα επαγγελματικού προσανατολισμού και παροχής συμβουλών στους νέους, ώστε να ενημερώνονται καλύτερα ως προς τις ιδιαιτερότητες του επιχειρησιακού τομέα, τις δυνατότητες χρηματοδότησης, καθώς και ως προς τα σχέδια ανάπτυξης του αγροτικού χώρου.

3.2.5. Εξάλλου, απομένει να καταβληθεί σημαντική προσπάθεια σε ό,τι αφορά την ενημέρωση των γεωργών. Η ΕΕ θα πρέπει να ενθαρρύνει την προαγωγή των επαγγελμάτων του αγροτικού και γεωργικού τομέα. Θα μπορούσε, για παράδειγμα, με βάση μία κοινοτική συγχρηματοδότηση, να διεξαγάγει μία εκστρατεία ενημέρωσης της κοινής γνώμης με στόχο την αποκατάσταση των επαγγελμάτων των αγροτικών περιοχών.

3.3. Σε άμεση διασύνδεση με την πολιτική για την εγκατάσταση, θα πρέπει να διευκολυνθεί η μεταβίβαση των εκμεταλλεύσεων.

Η ΟΚΕ κρίνει ότι ο στόχος αυτός μπορεί να επιτευχθεί, όταν πρόκειται περί διαδοχής, με τη διευκόλυνση της απόκτησης της γεωργικής εκμετάλλευσης από το νέο γεωργό, αλλά και με την ουσιαστική μείωση των φόρων κληρονομιάς στην περίπτωση που ο νέος είναι κληρονόμος.

3.3.1. Η μεταβίβαση αποτελεί σημαντικότατο σταθμό στη διαδικασία αντικατάστασης διότι καταδεικνύει όλο τον κίνδυνο που συνεπάγεται η εξαφάνιση των υφισταμένων οικονομικών μονάδων ή ο τεμαχισμός τους.

3.3.2. Σήμερα, στις περισσότερες περιπτώσεις, το γεγονός ότι οι νέοι γεωργοί δεν είναι σε θέση να αποκτήσουν ταυτόχρονα το έγγειο κεφάλαιο και το κεφάλαιο εκμετάλλευσης, καθιστά απαραίτητη την αναζήτηση ρεαλιστικών λύσεων οικονομικής, νομικής και φορολογικής φύσεως, ούτως ώστε να λυθεί το πρόβλημα της χρηματοδότησης του έγγειου κεφαλαίου. Ειδικότερα, η νομοθεσία θα πρέπει να προσαρμοσθεί για να ελαφρυνθεί το κόστος της μεταβίβασης.

3.3.3. Επίσης, κατά τη διάρκεια των πρώτων χρόνων της εγκατάστασής τους στην εκμετάλλευση, οι νέοι γεωργοί θα πρέπει, είτε να δικαιούνται φορολογικής απαλλαγής, είτε να εισπράττουν μία επιδότηση στην ανάπτυξη, για να βοηθούνται στην ανάπτυξη της εκμετάλλευσής τους και να αποφεύγεται το ενδεχόμενο επιβάρυνσής τους με πολύ βαρειά έξοδα διαδοχής. Ο νέος πρέπει να υποστηρίζεται στη νέα του θέση του επικεφαλής γεωργικής εκμετάλλευσης δεδομένου ότι πολύ συχνά το φορολογικό κόστος της μεταβίβασης είναι υπερβολικό σε σχέση με τα κεφάλαια που έχουν επενδυθεί.

3.3.4. Εξάλλου, θα πρέπει να παρέχονται κίνητρα για την ενοικίαση των αγροτικών γαιών, πράγμα που απαιτεί την άρση πολλών περιορισμών που σχετίζονται με την ενοικίαση των αγροτικών γαιών στις διαφορετικές χώρες της ΕΕ.

3.4. Η ΟΚΕ συνηγορεί, επίσης, υπέρ της σταδιακής εναρμόνισης των φορολογικών και κοινωνικών πολιτικών των κρατών μελών.

3.4.1. Το φορολογικό καθεστώς θα πρέπει να ενθαρρύνει την πρώιμη μεταβίβαση των γεωργικών γαιών στους νέους γεωργούς. Για παράδειγμα, εάν ο ιδιοκτήτης προβεί σε μεταβίβαση σε ηλικία 60 ετών, δεν θα πρέπει να φορολογείται. Αντίθετα, θα πρέπει να προβλεφθεί μία σταδιακή αύξηση της φορολογικής επιβάρυνσης μετά από την ηλικία αυτή.

3.4.2. Η ΟΚΕ κρίνει ότι η σταδιακή μεταβίβαση μπορεί να αποτελέσει παράγοντα επιτυχίας πράγμα που διευκολύνει π.χ. την εγκατάσταση σε ένα επιχειρησιακό πλαίσιο. Το πλαίσιο αυτό προσφέρει πράγματι τη δυνατότητα να μεταβιβάζεται το κεφάλαιο σε διάστημα πολλών ετών, προσδίδοντας ταυτόχρονα στον μελλοντικό αποδέκτη ένα πραγματικό κοινωνικό και επαγγελματικό καθεστώς. Αποτελεί, εξάλλου, μία εξαιρετική προσφυγή στα κεφάλαια, κυρίως τα οικογενειακά.

3.4.3. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει, επιπλέον, το ενδιαφέρον που παρουσιάζουν η ομαδοποίηση εκμεταλλεύσεων και οι εταιρικοί τύποι, προκειμένου να ενοποιηθούν τα μέσα εξορθολογισμού των επενδύσεων και του κόστους, καθώς και να επιτευχθεί μία καλύτερη οργάνωση της εργασίας. Η σύσταση εταιριών θα μπορούσε να θεωρηθεί μία απάντηση προσαρμοσμένη στις αυξανόμενες δυσκολίες που αντιμετωπίζει ο κάτοχος εκμετάλλευσης.

3.4.4. Σήμερα, ωστόσο, το μεγαλύτερο μέρος των κοινοτικών αποφάσεων στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης της ΚΓΠ, υποτιμούν το επιχειρησιακό αυτό φαινόμενο και, συνεπώς, εμποδίζουν την ανάπτυξή του.

3.5. Η αναδιάρθρωση αποτελεί βασικότατο άξονα κάθε πολιτικής για την αντικατάσταση των γενεών στην γεωργία. Η αναδιάρθρωση οφείλει να εμποδίσει την ερημοποίηση των γεωργικών περιφερειών και ταυτοχρόνως να αγρυπνά ούτως ώστε να μην αυξάνεται η παραγωγή.

3.5.1. Όταν όμως σήμερα γίνεται λόγος για αναδιάρθρωση, πρέπει να έχουμε κατά νου την προοπτική ενός πενταετούς ή δεκαετούς σχεδίου το οποίο, λαμβάνοντας υπόψη τις τάσεις της δημογραφίας, τις πραγματικότητες της οικονομίας και τις νέες προσδοκίες της κοινωνίας, να προτείνει ένα προγραμματισμένο σύνολο ενεργειών με σκοπό την προσαρμογή της γεωργίας στο νέο πλαίσιο.

3.5.2. Γι'αυτό είναι ανάγκη στο πλαίσιο των προσαρτημένων αναπτυξιακών προγραμμάτων να ληφθούν συνοδευτικά μέτρα, όχι μόνο κοινοτικά αλλά εθνικά και τοπικά επίσης.

3.5.3. Η ΟΚΕ κρίνει ότι πρέπει να αναδιαρθρωθεί και αυτό επίσης το σύστημα της προ-συνταξιοδοτήσεως. Έχει λοιπόν βασική σημασία να διασυνδεθεί η πρόσβαση στο προ-συνταξιοδοτικό καθεστώς για τον δικαιούχο και η μεταβίβαση της εκμεταλλεύσεώς του σε άλλον γεωργό.

3.5.4. Προκειμένου να διευκολυνθεί η εγκατάσταση σε δύσκολες ζώνες, θα μπορούσε, επί παραδείγματι, να χορηγείται προ-συνταξιοδότηση στους γεωργούς που παύουν τη δραστηριότητά τους και μεταβιβάζουν την εκμετάλλευσή τους σε ένα γεωργό που δεν έχει ακόμη εγκατασταθεί χωρίς να απαιτείται από τον αποδέκτη η πραγματοποίηση μεγέθυνσης, εκτός και εάν η επιφάνεια της γεωργικής εκμετάλλευσης δεν επαρκεί για τη δημιουργία μίας οικονομικά βιώσιμης γεωργικής εκμετάλλευσης.

3.5.5. Πρέπει, επίσης, να συντονισθεί το σύνολο των πολιτικών για την κατάπαυση της δραστηριότητας και την κατάπαυση της παραγωγής (πριμοδοτήσεις για την εκρίζωση στον αμπελοοινικό τομέα, γαλακτοκομικές πριμοδοτήσεις κλπ.), καθώς και οι υποχρεώσεις που προσδιορίζουν το ωφέλημα της γεωργικής συνταξιοδότησης εις τρόπον ώστε να μην εμποδίζουν αλλά να συνοδεύουν, τις διαρθρωτικές εξελίξεις.

3.6. Η ΟΚΕ είχε την ευκαιρία να ασχοληθεί με το πρόβλημα της χορήγησης ποσοστώσεων και δικαιωμάτων σε πριμοδότηση υπέρ των νέων. Έκρινε ότι το σχέδιο ενός νέου που εγκαθίσταται δεν θα πρέπει να απειλείται από το εμπόδιο της ανεπαρκούς πρόσβασης στην αγορά και από τη χρηματοπιστωτική κερδοσκοπία, πράγμα που θα έθετε τον νέο σε δυσμενή θέση έναντι των άλλων παραγωγών. Εξάλλου, οι κοινοτικές ρυθμίσεις θα πρέπει να προβλέπουν ένα μέρος τουλάχιστον των ποσοστώσεων που ελευθερώνονται μέσω της αγοράς ή των ποσοστώσεων των εθνικών αποθεμάτων να τα δικαιούνται νέοι.

3.7. Το πρόβλημα της αντικατάστασης των γενεών απαιτεί τη χρησιμοποίηση αποτελεσματικών εργαλείων εντός ενός πλαισίου σφαιρικών πολιτικών. Η ΟΚΕ τονίζει ότι πρέπει παντί τρόπω να διασφαλισθεί η συνοχή μεταξύ των εφαρμοζόμενων πολιτικών και των διαφόρων επιπέδων παρέμβασης (κοινοτικών, εθνικών και τοπικών).

4. Να προταθεί μια προσαρμογή των κοινοτικών πολιτικών που θα παρέχει προοπτικές για το μέλλον των γεωργών

4.1. Όλοι σήμερα συμφωνούν ότι η γεωργία πληροί δύο μεγάλες λειτουργίες:

- η πρώτη είναι οικονομική, ήτοι παραγωγή των προϊόντων που προορίζονται για τη διατροφή, καθώς και για μη τροφικές χρήσεις, καθώς και παροχή υπηρεσιών στην υπόλοιπη κοινωνία,

- η δεύτερη είναι μια λειτουργία που αφορά την προστασία του περιβάλλοντος και τη διαφύλαξη του τοπίου.

4.1.1. Διαπιστώνεται ότι οι δύο αυτές λειτουργίες της γεωργίας δεν γίνονται κατανοητές με τον ίδιο τρόπο από το σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά τις περιφέρειες και τους τύπους δραστηριότητας. Όλοι όμως συμφωνούν ότι οι δύο αυτές λειτουργίες είναι συμπληρωματικές.

4.2. Η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής γεωργίας πρέπει να βρίσκεται στην καρδιά κάθε γεωργικής πολιτικής.

Η μεταρρύθμιση των μηχανισμών ενίσχυσης και ελέγχου των παραγωγών καθιστούν την πρόσβαση στην αγορά το κεντρικό σημείο των εξελίξεων της γεωργίας.

4.2.1. Για το λόγο αυτό, οι κανόνες παροχής ενισχύσεων πρέπει να στοχεύουν στην αποφυγή του κινδύνου μετατόπισης των παραγωγών. Οι παραγωγές οφείλουν να είναι συνδεδεμένες με μια περιοχή και η εμφύτευσή τους δεν θα πρέπει να καθορίζεται αποκλειστικώς από την οικονομική λογική των δεδομένων που είναι σήμερα ανταγωνιστικά.

4.2.2. Όμως, η πρόσδεση αυτή των παραγωγών σε μια συγκεκριμένη εδαφική περιοχή δεν θα πρέπει να οδηγήσει σε ακαμψία ή σε στένωση των εξαγωγών.

4.2.3. Τέλος, τα σχέδια εγκατάστασης θα πρέπει να έχουν επαρκή πρόσβαση στην αγορά.

4.2.4. Η λειτουργία της διαφύλαξης του τοπίου αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία λόγω της μειώσεως του ενεργού γεωργικού πληθυσμού και της αυξήσεως των περιβαλλοντικών ανησυχιών στις κοινωνίες μας. Η αυξανόμενη αστικοποίηση και η αύξηση της ανεργίας καθιστούν απαραίτητη μια καλύτερη διαχείριση του χώρου και την αναδυνάμωση του αγροτικού κόσμου.

4.2.5. Το γεωργικό και περιβαλλοντικό πρόγραμμα που συνοδεύει τη μεταρρύθμιση της ΚΓΠ παρέχει βεβαίως τη δυνατότητα χρηματοδότησης δράσεων που συνδέονται με τη διαχείριση του περιβάλλοντος, τη διατήρηση των γεωργικών εκτάσεων και την αναδάσωση. Το γεωργικό και περιβαλλοντικό αυτό πρόγραμμα πρέπει να αναπτυχθεί μέσω νέων δράσεων και η χρηματοδότησή του να ενισχυθεί.

4.2.6. Η ΟΚΕ κρίνει ότι η κοινοτική δράση μπορεί να ενισχυθεί και συγκεκριμένα κατά τους εξής δύο τρόπους:

- να ενθαρρυνθούν και να βοηθηθούν συλλογικές και συναινετικές πρωτοβουλίες διαχείρισης των αγροτικών χώρων, σε αγροτικό και περιβαλλοντικό επίπεδο,

- να ευνοηθεί ιδιαιτέρως μια συμβατική διαδικασία, η μόνη που μπορεί να ανταποκριθεί στις μεγάλες διαφορές που παρουσιάζουν οι τοπικές καταστάσεις.

4.2.7. Οι επαγγελματικές οργανώσεις έχουν ένα ρόλο να διαδραματίσουν, ώστε να ευαισθητοποιηθεί, να παροτρυνθεί και να συντονισθεί η υλοποίηση αυτών των σχεδίων.

4.2.8. Τέλος, η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να αναπτύξει τις παρεμβάσεις της προκειμένου να ενθαρρύνει την ανάπτυξη των δραστηριοτήτων στον τομέα των υπηρεσιών.

4.2.9. Η ΟΚΕ εξερεύνησε πολλές από τις νέες αυτές αποστολές στον τομέα της γεωργίας. Έχει συνείδηση των δυσκολιών που υπάρχουν σήμερα για να γίνει αντιληπτό το σύνολο των αναγκών και των δυνατοτήτων. Αξιοποίηση των φυσικών πόρων και των αγροτικών χώρων, ενθάρρυνση της διαφοροποίησης, ανάπτυξη του «πράσινου» τουρισμού και των επαγγελμάτων του περιβάλλοντος, αυτοί είναι οι στόχοι που θα πρέπει να προσδιορίσουν οι κοινοτικές πολιτικές.

4.3. Η ΟΚΕ εξέτασε, επίσης, το πρόβλημα της πολλαπλής δραστηριότητας: ολοένα και περισσότεροι γεωργοί στην Ευρωπαϊκή Ένωση ασκούν τη δραστηριότητά τους κατά μερική απασχόληση και συμπληρώνουν το εισόδημά τους ασκώντας μια άλλη δραστηριότητα εκτός από τη γεωργική παραγωγή. Η ανάπτυξη της πολλαπλής δραστηριότητας αποτελεί απόδειξη της δημιουργικότητας του γεωργικού τομέα και της προσαρμοστικής του ικανότητας αλλά οδηγεί σε μια πολιτική διαφοροποίησης που απομακρύνει πάντοτε τους γεωργούς από το γεωργικό έργο.

4.3.1. Πρέπει λοιπόν να ορισθεί κατ'αρχάς ένα καταστατικό αγροτικής διαφοροποιημένης επιχείρησης στο οποίο κάθε δραστηριότητα θα ασκείται βάσει μιας επιχειρησιακής λογικής.

4.3.2. Πρέπει επίσης να αρθούν τα εμπόδια που τίθενται στην πολλαπλή δραστηριότητα, είτε αυτά είναι φορολογικής, είτε κοινωνικής, είτε κανονιστικής φύσεως. Τόσο τα κοινοτικά όσο και τα εθνικά νομοθετικά πλαίσια ανταποκρίνονται χωρίς επιτυχία στην πραγματικότητα του αγροτικού κόσμου όπου τα σύνορα μεταξύ των διαφόρων τύπων δραστηριότητας έχουν την τάση να θολώνουν.

5. Συμπέρασμα

5.1. Η ΟΚΕ είναι πεπεισμένη για την επιτακτική ανάγκη μιας σφαιρικής ανασκόπησης όσον αφορά το μέλλον της γεωργίας και ιδιαιτέρως το πρόβλημα της αντικατάστασης των γενεών.

5.1.1. Είναι απόλυτα αναγκαίο σήμερα να αντιμετωπισθεί η δημογραφική πρόκληση, την ώρα που σε πολλές περιφέρειες της ΕΕ διακυβεύονται οι ισορροπίες των αγροτικών περιοχών. Η υιοθέτηση μιας πολιτικής αδιαφορίας θα είχε δραματικές επιπτώσεις σε ό,τι αφορά τη συγκέντρωση της δραστηριότητας και τον εύθραυστο χαρακτήρα των αγροτικών περιοχών.

5.2. Η ΟΚΕ εκτιμά ότι οι κοινοτικές πολιτικές πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις βαθειές μεταβολές που έχει υποστεί η γεωργική δραστηριότητα, τα νέα προσόντα των υποψηφίων για εγκατάσταση, την τακτική αύξηση των καλλιεργούμενων γαιών και των κεφαλαίων που επενδύονται, την ανάπτυξη νέων δραστηριοτήτων που στηρίζονται στη γεωργική εκμετάλλευση και τη νέα προσέγγιση της πολλαπλής δραστηριότητας.

5.3. Επιπλέον, η ΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι η γεωργία αποτελεί σημαντικό στοιχείο για την απασχόληση στις αγροτικές περιοχές, δεδομένου ότι η ανάληψη ή η δημιουργία γεωργικής εκμετάλλευσης έχει επιπτώσεις που γίνονται αισθητές σε όλο το φάσμα του τομέα. Επίσης, η αραιή πυκνότητα του πληθυσμού των αγροτικών χώρων και η εξέλιξη των τρόπων ζωής και των πόθων των κατοίκων των αγροτικών περιοχών επιβάλλουν να μελετηθεί διεξοδικά μία καλύτερη οργάνωση των υπηρεσιών και η δημιουργία των υποδομών που είναι απαραίτητες για την πλαισίωση της ζωής στις αγροτικές περιοχές.

Βρυξέλλες, 27 Απριλίου 1994.

Ο Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Susanne TIEMANN