ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ για την εφαρμογή του μηχανισμού συνεργασίας στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας Δεύτερη Έκθεση - Ετήσια προγράμματα δράσης 2010 και 2011 /* COM/2012/0771 final */





ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 1........... Εισαγωγή...................................................................................................................... 4 2........... Εφαρμογή του ΜΣΠΑ ανά δικαιούχο........................................................................... 6 3........... Η εφαρμογή των ετήσιων προγραμμάτων δράσης σε αριθμούς.................................. 8 4........... Συμπεράσματα............................................................................................................ 11 ΣYNOΨΗ Η παρούσα έκθεση και το έγγραφο που την συνοδεύει αφορούν όλα τα ετήσια προγράμματα δράσης (ΕΠΔ) του μηχανισμού συνεργασίας στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας (ΜΣΠΑ) από το 2007, τα οποία ήταν ακόμη σε εξέλιξη το 2010 και το 2011. Περιγράφει επίσης τις εξελίξεις όσον αφορά το ΕΠΔ το 2010 και το 2011. Ο μηχανισμός συνεργασίας στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας (ΜΣΠΑ 2007-2013) ετέθη σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2007. Οι κύριοι στόχοι του είναι να στηρίξει την προώθηση υψηλού επιπέδου πυρηνικής ασφάλειας και την εφαρμογή αποτελεσματικών διασφαλίσεων για τα πυρηνικά υλικά σε τρίτες χώρες, σε παγκόσμιο επίπεδο. Το 2010 και το 2011, συνεχίστηκε μέσω του προγράμματος ΜΣΠΑ η συνεργασία στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας με τις χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης στο πλαίσιο του προγράμματος Tacis (τεχνική βοήθεια στην Κοινοπολιτεία Ανεξαρτήτων Κρατών) (βλ. έκθεση για την περίοδο 2007-2009 βάσει του άρθρου 18 του κανονισμού για τη θέσπιση του ΜΣΠΑ)[1], αλλά η γεωγραφική κάλυψή της επεκτάθηκε σε παγκόσμια κλίμακα. Η Επιτροπή ενέκρινε το ενδεικτικό πρόγραμμα της περιόδου 2010-2011 και τα ετήσια προγράμματα δράσης (ΕΠΔ) για τα αντίστοιχα έτη, αφού έλαβε υπόψη τη γνωμοδότηση της επιτροπής του ΜΣΠΑ. Οι κύριοι στόχοι του προγράμματος ΜΣΠΑ κατά την περίοδο 2010-2011 ήταν η ενίσχυση των ρυθμιστικών αρχών των δικαιούχων χωρών, η προώθηση ενός πραγματικού πνεύματος πυρηνικής ασφάλειας σε όλα τα επίπεδα και η βελτίωση της ασφαλούς και υπεύθυνης διαχείρισης των αναλωμένων καυσίμων και των ραδιενεργών αποβλήτων. Η συνεργασία στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας αναπροσανατολιζόταν σταδιακά προς τη μεγαλύτερη συμμετοχή των ρυθμιστικών αρχών πυρηνικής ενέργειας τρίτων χωρών και τη διαχείριση των ραδιενεργών αποβλήτων και την αποκατάσταση των εγκαταστάσεων. Συναφώς, πρέπει να επισημανθούν οι συνεχείς προσπάθειες για την αποκατάσταση παλαιών εγκαταστάσεων εξόρυξης και επεξεργασίας ουρανίου στην Κεντρική Ασία. Μετά το ατύχημα στη Fukushima-Daiichi, η Επιτροπή κάλεσε τις χώρες που καλύπτονται από την πολιτική γειτονίας της ΕΕ να συμμετάσχουν στις συζητήσεις, με στόχο την επέκταση των συνολικών αξιολογήσεων κινδύνου και ασφάλειας («δοκιμές αντοχής σε ακραίες συνθήκες») των εν λειτουργία πυρηνικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής, που περιλαμβάνουν αξιολόγηση των εθνικών εκθέσεων από ομοτίμους, εφόσον κρίθηκε ότι ορισμένες από τις χώρες αυτές θα μπορούσαν να ωφεληθούν από τη συνεργασία με την Επιτροπή, στο πλαίσιο του ΜΣΠΑ, για την εκτέλεση της εν λόγω δράσης. Η Ουκρανία αποφάσισε να ακολουθήσει το ίδιο χρονοδιάγραμμα με αυτό των δοκιμών αντοχής σε ακραίες συνθήκες στην Ευρωπαϊκή Ένωση, χωρίς να απαιτείται στήριξη του ΜΣΠΑ. Η Αρμενία ζήτησε τεχνική υποστήριξη για την εκτέλεση των δοκιμών, που είχε συμπεριληφθεί στο ΕΠΔ 2011 μέρος ΙΙ του ΜΣΠΑ. Οι σημαντικότερες εξελίξεις όσον αφορά τη συνεργασία στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας και της βοήθειας που χορηγήθηκε στο πλαίσιο του ΜΣΠΑ το 2010 και το 2011 περιγράφονται στην ακόλουθη έκθεση. Περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με τα έργα που καλύπτονται από τα προγράμματα δράσης την περίοδο από το 2007 έως το 2011 παρέχονται στο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής που συνοδεύει την παρούσα έκθεση. 1. Εισαγωγή Η παρούσα έκθεση υποβάλλεται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, και διαβιβάζεται στην Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών, σύμφωνα με την υποχρέωση υποβολής εκθέσεων που ορίζεται στο άρθρο 18 του κανονισμού (Ευρατόμ) αριθ. 300/2007 του Συμβουλίου, της 19ης Φεβρουαρίου 2007, για τη θέσπιση μηχανισμού συνεργασίας στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας[2], ο οποίος αναφέρεται στη συνέχεια ως «κανονισμός ΜΣΠΑ». Για να αντιμετωπίσει τις ανησυχίες των κρατών μελών σε θέματα ασφαλείας μετά το ατύχημα του Τσερνομπίλ, η Επιτροπή θέσπισε, το 1991, το σκέλος του προγράμματος TACIS για την πυρηνική ασφάλεια. Το διάστημα από το 1991 έως το 2006, ανελήφθησαν υποχρεώσεις ύψους άνω των 1,3 δισ. ευρώ για έργα στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας. Από το 2007, οι δραστηριότητες της ΕΕ όσον αφορά τη βοήθεια και τη συνεργασία σε θέματα πυρηνικής ασφάλειας συνεχίστηκαν στο πλαίσιο του μηχανισμού συνεργασίας στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας (ΜΣΠΑ)[3]. Ο ΜΣΠΑ επέφερε ορισμένες αλλαγές σε σχέση με το πρόγραμμα πυρηνικής ασφάλειας του TACIS, οι οποίες αξίζει να αναφερθούν. Πρώτον, η γεωγραφική κάλυψη δεν περιορίζεται πλέον στα κράτη της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. Το πρόγραμμα εφαρμόζεται σε τρίτες χώρες παγκοσμίως. Αυτό επιτρέπει να χρησιμοποιηθεί η πείρα που απέκτησε η Επιτροπή με το πρόγραμμα TACIS[4] για την αντιμετώπιση των αναγκών χωρών με αναδυόμενες οικονομίες, καθώς και χωρών με θεσμοθετημένα προγράμματα πυρηνικής ενέργειας που έχουν ανάγκη από βελτίωση της πυρηνικής ασφάλειας, ιδίως των χωρών με ταχέως επεκτεινόμενα πυρηνικά προγράμματα. Το 2008, η Επιτροπή ανακοίνωσε τη γενική στρατηγική της σε ανακοίνωσή της προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο[5]. Λόγω των αναγκών που μπορεί να προκύψουν κατά την παγκόσμια συνεργασία στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας, το Συμβούλιο της ΕΕ πρότεινε να τηρούνται ορισμένα κριτήρια κατά την εξέταση έργων με νέες χώρες[6]. Η Επιτροπή έλαβε υπόψη τα κριτήρια αυτά στην αναθεωρημένη στρατηγική της για τον ΜΣΠΑ την περίοδο 2010-2013,[7] η οποία όρισε επίσης και γεωγραφικές προτεραιότητες. Δεύτερον, το πρόγραμμα TACIS εστιαζόταν στη βοήθεια στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας η οποία, σε πολλές περιπτώσεις, περιελάμβανε και την προμήθεια εξοπλισμού («συνδρομή μεγάλης κλίμακας»), ενώ ο ΜΣΠΑ έχει στόχο την ενίσχυση της συνεργασίας, με σκοπό τη βελτίωση της πυρηνικής ασφάλειας, και περιλαμβάνει την προμήθεια εξοπλισμού μόνο σε περιορισμένες περιπτώσεις ή δεν περιλαμβάνει καθόλου την προμήθεια εξοπλισμού («συνδρομή μικρής κλίμακας»). Οι εταίροι ενθαρρύνονται επίσης να αναλάβουν πιο εξέχοντα ρόλο στον προσδιορισμό, τη διαχείριση και την υλοποίηση των έργων. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να προωθεί συμφωνίες συγχρηματοδότησης, ενώ οι συνεργαζόμενοι οργανισμοί θα παρέχουν εν γένει συνεισφορά σε είδος (προσωπικό) ή σε προμήθειες ή εργασίες (συμπληρωματικές μελέτες, έργα πολιτικού μηχανικού), βάσει προσυμφωνημένων σχεδίων χρηματοδότησης. Τρίτον, λόγω της διευρυμένης γεωγραφικής εμβέλειας του ΜΣΠΑ, σε σύγκριση με το πρόγραμμα TACIS, έχει αυξηθεί η διεθνής συνεργασία και ο συντονισμός των ενεργειών με τους άλλους χορηγούς και τους ενδιαφερόμενους φορείς, όπως π.χ. ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ). Η παρούσα έκθεση παρέχει πληροφορίες σχετικά με τα ετήσια προγράμματα δράσης (ΕΠΔ) για το 2010 και το 2011 και για τα έργα που εγκρίθηκαν μέχρι το τέλος του 2011 και το στάδιο της εκτέλεσής τους μέχρι τα μέσα του 2012. Δεν αναφέρονται τα έργα που προβλέπονται στο πλαίσιο αυτών των ΕΠΔ για τα οποία δεν είχε ακόμη ξεκινήσει η διαδικασία ανάθεσης συμβάσεων. Οι αρχικές δυσκολίες που παρατηρήθηκαν κατά το στάδιο μετάβασης από το TACIS στον ΜΣΠΑ, που οφείλονταν κυρίως στις καθυστερήσεις από μέρους των χωρών-εταίρων να υπογράψουν τις συμβάσεις χρηματοδότησης στη νέα τους μορφή, έχουν εν τω μεταξύ σε μεγάλο βαθμό ξεπεραστεί, με εξαίρεση τη Ρωσική Ομοσπονδία και τη Βραζιλία. 2. Εφαρμογή του ΜΣΠΑ ανά δικαιούχο Στην Ουκρανία, συνεχίστηκε η παροχή στοχευμένης υποστήριξης του ΜΣΠΑ στον ρυθμιστικό φορέα και στον φορέα εκμετάλλευσης του πυρηνικού σταθμού για τη βελτίωση της πυρηνικής ασφάλειας. Συνεχίστηκε επίσης η παροχή στήριξης για τη διαχείριση των ραδιενεργών αποβλήτων και τις πυρηνικές διασφαλίσεις εν γένει. Η Ουκρανία παρέμεινε ο κύριος δικαιούχος του προγράμματος ΜΣΠΑ. Το 2010 και το 2011 χορηγήθηκαν συμπληρωματικά κεφάλαια στο Ταμείο προστατευτικού καλύμματος του Τσερνομπίλ (CSF), ώστε να ολοκληρωθεί το νέο προστατευτικό κάλυμμα ασφαλείας έως το 2015. Στη Ρωσική Ομοσπονδία, τα έργα που είχαν αρχίσει στο πλαίσιο του προγράμματος TACIS συνεχίστηκαν στο πλαίσιο του ΜΣΠΑ, αλλά δεν ήταν δυνατόν να ξεκινήσει κανένα νέο έργο, εφόσον δεν είχε συμφωνηθεί ακόμα το κατάλληλο πλαίσιο συνεργασίας. Συνεχίστηκαν οι συζητήσεις για να διερευνηθούν οι δυνατότητες επανάληψης των δραστηριοτήτων συνεργασίας μικρότερης εμβέλειας, χωρίς ωστόσο να υπάρξει αποτέλεσμα. Στην Αρμενία, δρομολογήθηκαν σημαντικά έργα για τον πυρηνικό σταθμό ηλεκτρικής ενέργειας του Medzamor, με σκοπό να αντιμετωπιστούν επείγοντα θέματα ασφάλειας που αφορούν τη λειτουργία του σταθμού. Η Επιτροπή συνέχισε, ωστόσο, να εμμένει στην άποψη ότι ο σταθμός αυτός δεν μπορεί να αναβαθμιστεί σε επίπεδο που θα πληρούσε τα σύγχρονα πρότυπα πυρηνικής ασφάλειας και, συνεπώς, θα πρέπει να σταματήσει η λειτουργία του το συντομότερο δυνατό. Τα υλοποιούμενα έργα αφορούν την εκπαίδευση του προσωπικού, τη χορήγηση συνδρομής στην αρμόδια για την πυρηνική ενέργεια ρυθμιστική αρχή, καθώς και την επεξεργασία στρατηγικής για τη διαχείριση των αποβλήτων ενόψει μελλοντικού παροπλισμού του σταθμού. Στη Λευκορωσία και τη Γεωργία, συνεχίστηκε η συνεργασία με σχετικά μικρά έργα για τη στήριξη των πυρηνικών ρυθμιστικών αρχών αυτών των χωρών, καθώς και με έργα για τη διαχείριση των ραδιενεργών αποβλήτων στη Γεωργία. Ωστόσο, όσον αφορά τη Λευκορωσία, πραγματοποιήθηκαν συζητήσεις για την επέκταση της συνεργασίας με τον ρυθμιστικό φορέα, προκειμένου να βελτιωθούν οι ικανότητές του ενόψει της κατασκευής πυρηνικού σταθμού παραγωγής ενέργειας στη χώρα. Συμφωνήθηκε η υλοποίηση περιφερειακού έργου για τη δημιουργία νομοθετικού και κανονιστικού πλαισίου για την εξυγίανση παλαιών εγκαταστάσεων εξόρυξης και επεξεργασίας ουρανίου στην Κεντρική Ασία. Προγράμματα συνεργασίας με την Κιργιζία, το Τατζικιστάν και το Ουζμπεκιστάν αποσκοπούν στην αποκατάσταση διαφόρων παλαιών εγκαταστάσεων παραγωγής ουρανίου και ένα πρόγραμμα συνεργασίας με τη Μογγολία αποσκοπεί στη θέσπιση κανονιστικού πλαισίου για τα ορυχεία ουρανίου και τις εργασίες εξόρυξης ουρανίου και κατάρτισης. Το πρόγραμμα επεκτάθηκε σε νέες χώρες σε τρεις περιοχές: Χώρες που καλύπτονται από την Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτονίας: τα έργα συνεργασίας στο πλαίσιο του ΜΣΠΑ παρείχαν στήριξη στις ρυθμιστικές αρχές πυρηνικής ενέργειας· ετέθησαν σε εφαρμογή προγράμματα ανάπτυξης ικανοτήτων στην Αίγυπτο, την Ιορδανία και το Μαρόκο. Όμως, και οι πολιτικές εξελίξεις (Αραβική Άνοιξη) έχουν καθυστερήσει, μεταξύ άλλων, τη διαδικασία. Στο Ιράκ άρχισε να εφαρμόζεται ένα πρόγραμμα ανάπτυξης ικανοτήτων σε θέματα παροπλισμού και διαχείρισης εγκαταστάσεων και ραδιενεργών αποβλήτων (στο πλαίσιο του μηχανισμού σταθερότητας). Αυτό το πρόγραμμα θα επεκταθεί, όπως προβλέπεται στο ΕΠΔ 2011, μέσω ενός έργου για την ασφαλή διάθεση ραδιενεργών αποβλήτων από διάφορες πυρηνικές εγκαταστάσεις που έχουν κλείσει. Νοτιοανατολική Ασία: Έχουν εγκριθεί έργα για τη στήριξη των ρυθμιστικών αρχών στις Φιλιππίνες (δεν έχει ακόμα ξεκινήσει) και το Βιετνάμ (άρχισε στα μέσα του 2012). Έργο που προτάθηκε για τη Μαλαισία μετατέθηκε για το ετήσιο πρόγραμμα δράσης (ΕΠΔ) του 2012. Λατινική Αμερική: Έχουν τεθεί σε εφαρμογή έργα με τη ρυθμιστική αρχή και τον φορέα εκμετάλλευσης στη Βραζιλία στο πλαίσιο των ΕΠΔ 2009 και 2010 (η συμφωνία χρηματοδότησης του μέρους II του ΕΠΔ του 2010 σχετικά με το έργο του φορέα εκμετάλλευσης δεν είχε υπογραφεί από τις αρχές της Βραζιλίας στα τέλη του 2011, όπως απαιτείτο. Συνεπώς, το έργο έπρεπε να ακυρωθεί). Καθιερώθηκαν επίσης επαφές με το Μεξικό και την Αργεντινή και η πρώτη επίσκεψη πραγματοποιήθηκε το 2010. Όσον αφορά το Μεξικό, εγκρίθηκαν στο πλαίσιο του ΕΠΔ 2010 και άρχισαν να υλοποιούνται το 2012 ένα πρόγραμμα στήριξης της ρυθμιστικής αρχής πυρηνικής ενέργειας και ένα πρόγραμμα για τη διαμόρφωση πολιτικής και στρατηγικής για τη διαχείριση των αναλωμένων καυσίμων και των ραδιενεργών αποβλήτων. Δεν έχει επιτευχθεί, ωστόσο, ακόμη συμφωνία όσον αφορά τις δυνατότητες συνεργασίας με την Αργεντινή στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας. Κίνα: Εγκρίθηκε στο πλαίσιο του ΕΠΔ 2011 πρόγραμμα συνεργασίας με την κινεζική εθνική ρυθμιστική αρχή πυρηνικής ενέργειας και τον TSO. Το πρόγραμμα αποσκοπεί στην αναβάθμιση του καθεστώτος πυρηνικής ασφάλειας στην Κίνα σύμφωνα με τα διεθνώς αναγνωρισμένα πρότυπα και τις βέλτιστες πρακτικές, καθώς και στην ενίσχυση της ετοιμότητας της Κίνας να αντιμετωπίσει σοβαρά ατυχήματα και να συμβάλει στην ανάπτυξη στρατηγικής για τη διαχείριση των ραδιενεργών αποβλήτων και του αναλωμένου πυρηνικού καυσίμου. Η Συνεργασία με τον ΔΟΑΕ έχει επεκταθεί για τη στήριξη θεματικών τεχνικών δραστηριοτήτων σε εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο, με στόχο την περαιτέρω ανάπτυξη της καλλιέργειας πνεύματος ασφάλειας, την ενίσχυση της ικανότητας των ρυθμιστικών φορέων, τη διαχείριση των αποβλήτων, την ασφάλεια των ερευνητικών αντιδραστήρων και την αντισεισμική προστασία. Σημαντική χρηματοδοτική στήριξη χορηγήθηκε στο Ταμείο Προστατευτικού Καλύμματος του Τσερνομπίλ (ΤΠΚΤ) και στον Λογαριασμό πυρηνικής ασφάλειας (ΛΠΑ) υπό τη διαχείριση της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (ΕΤΑΑ) για λογαριασμό των χωρών-χορηγών. Ολοκληρώθηκαν τα έργα σταθεροποίησης του υφιστάμενου καλύμματος της μονάδας 4 του Τσερνομπίλ. Κατά τη διάρκεια της περιόδου αναφοράς πλησίαζε η ολοκλήρωση του σχεδιασμού του νέου προστατευτικού καλύμματος και της προετοιμασίας του εργοταξίου συναρμολόγησής του. Κατά τη διάσκεψη των χορηγών για τη βοήθεια στο Κίεβο τον Απρίλιο του 2011, η οποία συνέπεσε με τις εκδηλώσεις για την 25η επέτειο του ατυχήματος του Τσερνομπίλ, αναλήφθηκαν δεσμεύσεις για ποσό 740 εκατ. ευρώ για την ολοκλήρωση του έργου. Συνεχίστηκε η εκτέλεση των μεγάλων έργων σύμφωνα με το κόστος και το χρονοδιάγραμμα που είχαν συμφωνηθεί το 2010 και προβλέπεται να ολοκληρωθούν τον Οκτώβριο του 2015[8]. 3. Η εφαρμογή των ετήσιων προγραμμάτων δράσης σε αριθμούς Ο κανονισμός ΜΣΠΑ εκδόθηκε στις 19 Φεβρουαρίου 2007. Η στρατηγική 2007-2013 και το πρώτο ενδεικτικό πρόγραμμα για την περίοδο 2007-2009[9] εγκρίθηκαν από την Επιτροπή στις 8 Αυγούστου 2007. Το ενδεικτικό πρόγραμμα για την περίοδο 2010-2011 εγκρίθηκε και εκδόθηκε το 2009[10]. Λόγω του χρόνου που απαιτείται για τη θέσπιση των προγραμμάτων δράσης, σε ετήσια βάση, και λόγω της μακράς περιόδου έγκρισης από τις χώρες-εταίρους, η εφαρμογή των περισσότερων έργων στο πλαίσιο του ΜΣΠΑ ξεκίνησε μόλις το 2009 και η εφαρμογή των περισσότερων έργων του ΕΠΔ του 2010 και 2011 επρόκειτο να αρχίσει το 2012. Ετήσιο πρόγραμμα δράσης 2010 (ΕΠΔ 2010) Χρηματοδοτήσεις Το ΕΠΔ 2010 υποβλήθηκε σε δύο μέρη: – Μέρος I – 7,7 εκατ. ευρώ[11] – Μέρος II – 61,627 εκατ. ευρώ[12] Βασικά στοιχεία της εφαρμογής έως τα μέσα του 2012 Έχουν υπογραφεί όλες οι συμφωνίες χρηματοδότησης έργων του μέρους II του ΕΠΔ 2010, εκτός από τη συμφωνία για τον φορέα εκμετάλλευσης της Βραζιλίας (η Βραζιλία δεν είχε συνάψει τη συμφωνία χρηματοδότησης έως το τέλος του 2011 και το αντίστοιχο έργο ακυρώθηκε). Δεν απαιτούνταν συμφωνίες χρηματοδότησης για τα έργα του μέρους Ι του ΕΠΔ 2010[13]. Στο πλαίσιο του ΕΠΔ 2010 έχουν υπογραφεί μέχρι σήμερα συμβάσεις με την Ιορδανία (ένα έργο 1,2 εκατ. ευρώ για την παροχή συνδρομής που αφορά την ανάπτυξη και την ενίσχυση των δυνατοτήτων της ιορδανικής ρυθμιστικής αρχής στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας) και το Μεξικό (έχουν συναφθεί συμβάσεις για δύο έργα ύψους 3 εκατ. ευρώ που αφορούν συνεργασία με τη ρυθμιστική αρχή του Μεξικού και συνεργασία για τη χάραξη πολιτικής και στρατηγικής για τη διαχείριση των αναλωμένων πυρηνικών καυσίμων και των ραδιενεργών αποβλήτων στο Μεξικό). Επιπλέον, έχουν υπογραφεί συμβάσεις για «διακρατικά» έργα (τρία έργα ύψους 3,475 εκατ. ευρώ για τη δημιουργία δικτύων σύνδεσης για την ενίσχυση της επικοινωνίας και συστημάτων κατάρτισης σε θέματα διαχείρισης ραδιενεργών αποβλήτων, καθώς και για διάφορες δραστηριότητες κατάρτισης και καθοδήγησης εμπειρογνωμόνων της ρυθμιστικής αρχής και του TSO) και για «πολλαπλά έργα του ΔΟΑΕ» (συνεισφορά 4 εκατ. ευρώ για τη χρηματοδότηση έργων του ΔΟΑΕ που τα διαχειρίζονται οι Υπηρεσίες τεχνικής συνεργασίας και ασφάλειας των πυρηνικών εγκαταστάσεων). Τον Δεκέμβριο του 2010 πραγματοποιήθηκε πληρωμή ύψους 17 εκατ. ευρώ στο Ταμείο προστατευτικού καλύμματος του Τσερνομπίλ, ενόψει της επικείμενης 4ης ανάληψης δέσμευσης της ΕΕ από την Επιτροπή, που επρόκειτο να πραγματοποιηθεί το 2011. Ετήσιο πρόγραμμα δράσης 2011 (ΕΠΔ 2011) Χρηματοδοτήσεις Το ΕΠΔ 2011 υποβλήθηκε επίσης σε δύο μέρη: – Μέρος I – 38,7 εκατ. ευρώ[14] – Μέρος II – 35,9 εκατ. ευρώ[15] Βασικά στοιχεία της εφαρμογής έως τα μέσα του 2012 Οι συμφωνίες χρηματοδότησης των έργων του μέρους II των ΕΠΔ 2011 είναι στο στάδιο της προετοιμασίας ή διαβιβάζονται σε χώρες εταίρους. Πρέπει να υπογραφούν πριν το τέλος του 2012. Δεν απαιτούνταν συμφωνίες χρηματοδότησης για έργα του μέρους II του ΕΠΔ 2011. Στο πλαίσιο του ΕΠΔ 2011, υπεγράφη σύμβαση για τη στήριξη του φορέα εκμετάλλευσης κατά την εφαρμογή των «δοκιμών αντοχής σε ακραίες συνθήκες» στον πυρηνικό σταθμό της Αρμενίας. Υπεγράφη δεύτερη σύμβαση για τη στήριξη της αρμενικής ρυθμιστικής αρχής για τα πυρηνικά στην επανεξέταση της έκθεσης αυτοαξιολόγησης του φορέα εκμετάλλευσης. Αυτά τα μέτρα τεχνικής υποστήριξης έργων, ύψους περίπου 1,8 εκατ. ευρώ, είναι στο στάδιο της προετοιμασίας για την εφαρμογή. Αξίζει να σημειωθεί το γεγονός ότι η αρμενική κυβέρνηση είχε δεχθεί να συμμετάσχει στη συνολική διαδικασία αξιολόγησης κινδύνου και ασφάλειας («δοκιμές αντοχής σε ακραίες συνθήκες») που έθεσε σε εφαρμογή η ΕΕ και στην οποία εντάχθηκαν γειτονικές χώρες. Τον Απρίλιο του 2011, κατά τη διάσκεψη των χορηγών βοήθειας στο Κίεβο, η Επιτροπή ανέλαβε δέσμευση για ποσό 122 εκατ. ευρώ για στήριξη της ΕΕ στα δύο ταμεία του Τσερνομπίλ, το «Ταμείο προστατευτικού καλύμματος του Τσερνομπίλ» και τον «λογαριασμό πυρηνικής ασφάλειας». Στη διάσκεψη χορηγών συγκεντρώθηκε συνολικό ποσό ύψους 740 εκατ. ευρώ, το οποίο ήταν αναγκαίο για να ολοκληρωθούν τα έργα σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του κόστους και το χρονοδιάγραμμα που συμφωνήθηκε το 2010. Κατά την περίοδο που καλύπτεται από την παρούσα έκθεση, συνεχίστηκε η εκτέλεση των έργων για το Τσερνομπίλ με βάση το συμφωνηθέν κόστος και το χρονοδιάγραμμα και προβλέπεται να ολοκληρωθούν τον Οκτώβριο του 2015. Καταβλήθηκε στο Ταμείο προστατευτικού καλύμματος του Τσερνομπίλ και τρίτη δόση ύψους 34 εκατ. ευρώ στο πλαίσιο του ΕΠΔ 2011, σύμφωνα με τη δέσμευση που αναλήφθηκε το 2011. Συνοπτικός πίνακας Χρησιμοποίηση των κεφαλαίων του προγράμματος ΜΣΠΑ (σε εκατ. ευρώ – κατάσταση στα μέσα του 2012) Ετος || Αναληφθέντα ποσά[16] || Ποσά συμβάσεων || Πληρωμές 2010 || 69.327 || 35.908 || 22.940 2011 || 74.608 || 37.002 || 34.423 4. Συμπεράσματα Η παρούσα έκθεση είναι περιορισμένη όσον αφορά τα επιτεύγματα και τις επιπτώσεις λόγω του σχετικά πρώιμου σταδίου της εφαρμογής του προγράμματος ΜΣΠΑ. Κατά την περίοδο αναφοράς, λίγα μόνο έργα ολοκληρώθηκαν. Τα περισσότερα έργα βρίσκονται στο στάδιο της προετοιμασίας ή είναι σε εξέλιξη. Στα μέσα του 2012, περίπου 50 έργα στο πλαίσιο των ΕΠΔ 2007-2009 και άλλα 30 έργα στο πλαίσιο των ΕΠΔ 2010 και 2011 βρίσκονταν σε διαφορετικά στάδια εφαρμογής. Αρκετά από αυτά τα έργα χωρίζονται σε διάφορα επιμέρους έργα για χωριστή ανάθεση. Τα έγγραφα των συμβάσεων βρίσκονται στο στάδιο προετοιμασίας για τα περισσότερα έργα στο πλαίσιο των ΕΠΔ 2010 και 2011. Όλα τα ανωτέρω έργα είναι απολύτως σύμφωνα με τους στόχους του κανονισμού ΜΣΠΑ. Η ανάπτυξη πνεύματος πυρηνικής ασφάλειας μέσω του ΜΣΠΑ εμπεριέχει τα συμπεράσματα από την εφαρμογή του προγράμματος πυρηνικής ασφάλειας του TACIS και αντιμετωπίζει παράλληλα τις εμφανιζόμενες ανάγκες στο πλαίσιο μιας εντολής που δεν περιορίζεται πλέον στην περιοχή της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. Συνεχίστηκαν οι δράσεις του προγράμματος ΜΣΠΑ οι οποίες ξεκίνησαν στο πλαίσιο του προγράμματος Tacis κυρίως στην Ανατολική Ευρώπη, αλλά επεκτάθηκε σταδιακά τόσο το γεωγραφικό πεδίο όσο και το περιεχόμενο της συνεργασίας. Συνεχίστηκε η ανάπτυξη της συνεργασίας με τις ρυθμιστικές αρχές πυρηνικής ενέργειας, ενώ η συνεργασία μειώθηκε με τους φορείς εκμετάλλευσης και δόθηκε μεγαλύτερο βάρος στην ανάπτυξη μιας υπεύθυνης διαχείρισης των αναλωμένων πυρηνικών καυσίμων και των ραδιενεργών αποβλήτων, τον παροπλισμό και την αποκατάσταση των εγκαταστάσεων. Σημαντικό μέρος του ετήσιου προϋπολογισμού εξακολούθησε να διατίθεται για συνεισφορές στα ταμεία του Τσερνομπίλ, αλλά αυτές πρέπει να σταματήσουν το 2013. Η γεωγραφική κάλυψη του προγράμματος αυξήθηκε σταθερά από τέσσερις χώρες το 2007 σε περίπου 15 χώρες το 2010 και 2011 και συνεχίστηκε η διερεύνηση των δυνατοτήτων συνεργασίας με άλλες χώρες. Ο αριθμός των δικαιούχων χωρών αναμένεται να ανέλθει σε 17 με το ΕΠΔ 2012. Η εφαρμογή του ΜΣΠΑ το 2010 και το 2011 κρίνεται ικανοποιητικά στοχευμένη, τα εγκριθέντα έργα σωστά σχεδιασμένα και τα έργα εξελίσσονται ικανοποιητικά μετά την ανάθεσή τους (μέχρι στιγμής έχουν συναφθεί συμβάσεις μόνο για περιορισμένο αριθμό έργων). Εάν εφαρμοστούν με επιτυχία, θα συμβάλουν σημαντικά στην ενίσχυση της πυρηνικής ασφάλειας και του πνεύματος πυρηνικής ασφάλειας στις δικαιούχες χώρες. Η διακοπή της συνεργασίας με τη Ρωσική Ομοσπονδία στο πλαίσιο του ΜΣΠΑ στους τομείς της ρύθμισης της πυρηνικής ενέργειας, της βελτίωσης της λειτουργικής ασφάλειας και της θεσμοθέτησης υπεύθυνης διαχείρισης των ραδιενεργών αποβλήτων, του παροπλισμού και της αποκατάστασης ήταν μια δυσάρεστη εξέλιξη. Λαμβάνοντας υπόψη τις επιπτώσεις στις γειτονικές χώρες, το γεγονός ότι η Ρωσική Ομοσπονδία είναι σημαντικός εξαγωγέας πυρηνικής τεχνολογίας, και το αμοιβαίο όφελος που θα απέφερε η περαιτέρω συνεργασία μεταξύ της ΕΕ και της Ρωσικής Ομοσπονδίας, η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να αναζητεί τρόπους για την αποτελεσματική και αμοιβαία ικανοποιητική συνεργασία με τη Ρωσική Ομοσπονδία βάσει εταιρικής σχέσης. [1] Έκθεση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών για την εφαρμογή του μηχανισμού συνεργασίας στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας – Πρώτη έκθεση – Ετήσια προγράμματα δράσης 2007, 2008 και 2009. [2] Το άρθρο 18 του κανονισμού ΜΣΠΑ ορίζει ότι «Η Επιτροπή εξετάζει την επιτευχθείσα πρόοδο κατά την εφαρμογή των μέτρων που λαμβάνονται σύμφωνα με τον παρόντα κανονισμό και υποβάλλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο ετήσια έκθεση για την υλοποίηση της βοήθειας. Η Επιτροπή διαβιβάζει επίσης την έκθεση αυτή στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών. Η έκθεση περιέχει πληροφορίες του προηγούμενου έτους για τα χρηματοδοτούμενα μέτρα, για τα αποτελέσματα των δραστηριοτήτων παρακολούθησης και αξιολόγησης και για την εκτέλεση του προϋπολογισμού ως προς τις αναλήψεις υποχρεώσεων και τις πληρωμές ανά χώρα, ανά περιοχή και ανά τομέα συνεργασίας». [3] Κανονισμός (Ευρατόμ) αριθ. 300/2007 του Συμβουλίου, της 19ης Φεβρουαρίου 2007, για τη θέσπιση μηχανισμού συνεργασίας στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας (ΕΕ L 81 της 22.3.2007, σ. 1). [4] Το TACIS (Τεχνική βοήθεια στην Κοινοπολιτεία Ανεξάρτητων Κρατών) ήταν το πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την παροχή βοήθειας σε 12 χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και της Κεντρικής Ασίας (Αρμενία, Αζερμπαϊτζάν, Λευκορωσία, Γεωργία, Καζακστάν, Κιργιζία, Μολδαβία, Ρωσική Ομοσπονδία, Τατζικιστάν, Τουρκμενιστάν, Ουκρανία και Ουζμπεκιστάν) και στη Μογγολία κατά τη μετάβασή τους σε δημοκρατικές οικονομίες προσανατολισμένες προς την αγορά. [5] Βλ. Ανακοίνωση «Η πυρηνική προστασία και ασφάλεια: μια διεθνής πρόκληση» (COM (2008) 312 τελικό της 22ας Μαΐου 2008. [6] Συμπεράσματα του Συμβουλίου για τη βοήθεια σε τρίτες χώρες στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας, της 9ης Δεκεμβρίου 2008. http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_Data/docs/pressdata/en/trans/104601.pdf [7] Αναθεωρημένη στρατηγική για τα κοινοτικά προγράμματα συνεργασίας στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας για την περίοδο 2010-2013 ( C(2009)0922) [8] Τα έργα του TACIS για την πυρηνική ασφάλεια κατά τη διαχείριση των πυρηνικών αποβλήτων συνεχίζονταν ακόμη στον πυρηνικό σταθμό του Τσερνομπίλ κατά την περίοδο αναφοράς. [9] Απόφαση της Επιτροπής C/2007/3758 της 1.8.2007 [10] Απόφαση της Επιτροπής C/2009/9820 της 8.12.2009 [11] Απόφαση της Επιτροπής C(2010)4283 της 29ης Ιουνίου 2010 [12] Απόφαση της Επιτροπής C(2010)8265 της 29ης Νοεμβρίου 2010 [13] Δεν απαιτούνταν συμφωνίες χρηματοδότησης για τα έργα του μέρους Ι του ΕΠΔ 2010 και 2011, εφόσον αυτά υπόκεινται συνήθως σε άμεσες πληρωμές σε διεθνείς οργανώσεις. Γι’ αυτά τα έργα απαιτούνται συμφωνίες συνεισφοράς. [14] Απόφαση της Επιτροπής C (2011) 5784 της 17ης Αυγούστου 2011. [15] Απόφαση της Επιτροπής C (2011) 9268 της 16ης Δεκεμβρίου 2011. [16] Αρχικές δεσμεύσεις = τελικές δεσμεύσεις στο πλαίσιο του ΕΠΔ 2010 και ΕΠΔ 2011