Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για το Ευρωπαϊκό Έτος των Ατόμων με Ειδικές Ανάγκες 2003"

(2002/C 36/15)

Στις 28 Ιουνίου 2001, και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα "Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις και δικαιώματα του πολίτη", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 3 Οκτωβρίου 2001 με εισηγητή τον κ. Cabra de Luna.

Κατά την 385η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 17ης Οκτωβρίου 2001), η ΟΚΕ υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Σήμερα, 37 εκατομμύρια άτομα με ειδικές ανάγκες στην Ευρωπαϊκή Ένωση(1) συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν περιβαλλοντικούς, κοινωνικούς, οικονομικούς και πολιτιστικούς φραγμούς στην καθημερινή τους ζωή. Επιπλέον, οι πιέσεις για την προώθηση μιας Ευρώπης άνευ φραγμών θα εντατικοποιηθούν με ένα γηράσκοντα πληθυσμό: το 2020, το 1/5 και πλέον του πληθυσμού της ΕΕ θα έχει ηλικία άνω των 60 ετών.

1.2. Το Ευρωπαϊκό Έτος των Ατόμων με Ειδικές Ανάγκες 2003 θα παράσχει σημαντικές ευκαιρίες για την αύξηση της ευαισθητοποίησης σε θέματα ειδικών αναγκών και στην ποικιλομορφία του κινήματος υπέρ των ατόμων με ειδικές ανάγκες. Είναι μια ευκαιρία να γίνουν πιο εμφανή στην κοινωνία τα άτομα με ειδικές ανάγκες και τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν(2). Θα επισύρει την προσοχή του κοινού στα σοβαρά και τα ευρέως διαδεδομένα εμπόδια που αντιμετωπίζουν τα άτομα με ειδικές ανάγκες στην καθημερινή τους ζωή και τα οποία έχουν σχέση με το περιβάλλον, τις διαδικασίες και τους τρόπους συμπεριφοράς. Το Ευρωπαϊκό Έτος μπορεί να οδηγήσει στη βελτίωση της στάσης της κοινωνίας έναντι των ατόμων με ειδικές ανάγκες και να ενισχύσει την πολιτική δέσμευση για συγκεκριμένα μέτρα προώθησης των ίσων ευκαιριών για τα άτομα με ειδικές ανάγκες στην ΕΕ.

1.3. Προκειμένου να υλοποιηθεί η ένταξη των ατόμων με ειδικές ανάγκες στην κοινωνία απαιτείται η συμμετοχή όλων των ευρωπαϊκών φορέων και ειδικότερα των κοινωνικών εταίρων, οι οποίοι μπορούν να διαδραματίσουν ζωτικό ρόλο στη βελτίωση της στάσης της κοινωνίας, ιδίως στην αγορά εργασίας και άλλους σχετικούς τομείς, όπως η εκπαίδευση και η επαγγελματική κατάρτιση.

Η εκπαίδευση αποτελεί το θεμέλιο λίθο για την εξασφάλιση της επιτυχίας της κοινωνικής ένταξης, συμπεριλαμβανομένης της ένταξης και στην αγορά εργασίας. Τα παιδιά με ειδικές ανάγκες και οι νέοι αντιμετωπίζουν διακρίσεις στην πρόσβασή τους στα συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης σε όλα τα επίπεδα με αποτέλεσμα να είναι η μόρφωσή τους υποδεέστερη. Το πρόβλημα αυτό πρέπει να επιλυθεί και χρειάζονται περισσότερες προσπάθειες από τους φορείς χάραξης πολιτικής και τους εκπαιδευτικούς παράγοντες για την προώθηση της ένταξης των παιδιών με ειδικές ανάγκες και των νέων στο βασικό σύστημα εκπαίδευσης. Μία ολοκληρωμένη προσέγγιση ωφελεί εξίσου τα παιδιά με και χωρίς ειδικές ανάγκες, και αποτελεί σημαντικό μέσο για την άρση των φραγμών που έχουν σχέση με τη στάση της κοινωνίας έναντι των ατόμων με ειδικές ανάγκες.

1.4. Το έτος 2003 αποτελεί σημαντικό ορόσημο για τα άτομα με ειδικές ανάγκες διότι είναι η 10η επέτειος των Πρότυπων Κανόνων του ΟΗΕ για την Ισότητα των Ευκαιριών των ατόμων(3) με ειδικές ανάγκες (UN Standard Rules on the Equalisation of Opportunities for Persons with Disabilities), οι οποίοι οδήγησαν στην πολιτική αναγνώριση και υποστήριξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του κοινωνικού προτύπου των ειδικών αναγκών σε αντίθεση με το ιατρικό πρότυπο, το οποίο παρουσιάζει τα άτομα με ειδικές ανάγκες ως παθητικούς αποδέκτες βοήθειας.

1.4.1. Τα ανθρώπινα δικαιώματα και το κοινωνικό πρότυπο των ειδικών αναγκών αφενός μεν επιβεβαιώνονται από το Ψήφισμα(4) του Συμβουλίου και την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του 1996(5) σχετικά με την ισότητα των ευκαιριών για τα άτομα με ειδικές ανάγκες, αφετέρου θα υποστηρίζονται και από την έκθεση της ΟΚΕ του Νοεμβρίου 1996(6).

1.4.2. Οι πρότυποι κανόνες του ΟΗΕ και οι θέσεις της ΕΕ που τους στηρίζουν, καθιστούν σαφή την ουσιαστική ανάγκη προώθησης της πλήρους συμμετοχής των εκπροσώπων των ατόμων με ειδικές ανάγκες και των οικογενειών τους σε όλες τις αποφάσεις που τους αφορούν. Καμία απόφαση ή δράση που αφορά άτομα με ειδικές ανάγκες δεν πρέπει να αναλαμβάνεται χωρίς την πλήρη συμμετοχή και διαβούλευση με αυτούς και τις οικογένειές τους μέσω των οργανώσεων που τους εκπροσωπούν στο πλαίσιο τοπικών, περιφερειακών, εθνικών και ευρωπαϊκών μη κυβερνητικών οργανώσεων, χωρίς να θίγεται ο σχετικός ρόλος άλλων αντιπροσωπευτικών οργάνων.

1.5. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε πρόσφατα έρευνα του Ευρωβαρόμετρου (Απρίλιος 2001)(7), στην οποία αναφέρεται ότι 6 στους 10 Ευρωπαίους γνωρίζουν ένα άτομο με ειδικές ανάγκες και 97 % των ερωτηθέντων θεωρούν ότι πρέπει να καταβληθούν περαιτέρω προσπάθειες για την καλύτερη ενσωμάτωση των ατόμων με ειδικές ανάγκες στην κοινωνία.

1.6. Οι στόχοι και οι σκοποί της πρότασης όσον αφορά το Ευρωπαϊκό Έτος 2003 για τα άτομα με Ειδικές Ανάγκες είναι συνεπείς με εκείνους της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση και την κοινωνική ενσωμάτωση, η οποία επιδιώκει την προώθηση μέτρων που θα επιταχύνουν την πλήρη και ισότιμη ενσωμάτωση των ατόμων με ειδικές ανάγκες στην αγορά εργασίας και στην κοινωνία.

1.7. Το άρθρο 13 της Συνθήκης ΕΚ για την καταπολέμηση των διακρίσεων παρέχει τη σαφή νομική βάση για την πρόταση θέσπισης ενός Ευρωπαϊκού Έτους των Ατόμων με Ειδικές Ανάγκες το 2003. Το άρθρο 13 αναφέρει ότι "Το Συμβούλιο, αποφασίζοντας ομόφωνα, μετά από πρόταση της Επιτροπής και διαβούλευση με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, μπορεί να αναλάβει κατάλληλη δράση για την καταπολέμηση των διακρίσεων λόγω φύλου, φυλετικής ή εθνικής καταγωγής, θρησκείας ή πεποιθήσεων, αναπηρίας, ηλικίας ή γενετήσιου προσανατολισμού".

1.7.1. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει ότι το Ευρωπαϊκό Έτος των Ατόμων με Ειδικές Ανάγκες το 2003(8) θα διευκολύνει την ουσιαστική εφαρμογή του γενικού πλαισίου της οδηγίας 2000/78/ΕΚ του Συμβουλίου για την ίση μεταχείριση στην απασχόληση και την εργασία, και θα συμπληρώσει το κοινοτικό πρόγραμμα για την ενίσχυση και τη συμπλήρωση των νομοθετικών μέτρων σε επίπεδο Κοινότητας και κρατών μελών που θεσπίστηκε με την απόφαση 2000/750/ΕΚ(9) του Συμβουλίου.

1.7.2. Το Ευρωπαϊκό Έτος των Ατόμων με Ειδικές Ανάγκες θα προωθήσει τις αρχές που θεσπίσθηκαν με το Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων(10). Το άρθρο 21 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης απαγορεύει τις διακρίσεις λόγω, μεταξύ άλλων, των ειδικών αναγκών, το δε άρθρο 26 αναγνωρίζει σαφώς τόσο τα δικαιώματα των ατόμων με ειδικές ανάγκες όσο και την ανάγκη διασφάλισης της ανεξαρτησίας τους, της κοινωνικής και επαγγελματικής τους ενσωμάτωσης και τη συμμετοχή τους στην κοινωνική ζωή.

1.7.3. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στην ανακοίνωσή της "Προς μια Ευρώπη χωρίς φραγμούς για τα άτομα με ειδικές ανάγκες"(11) αναλαμβάνει τη δέσμευση να αναπτύξει και να υποστηρίξει μια πλήρη και ολοκληρωμένη στρατηγική για την αντιμετώπιση των κοινωνικών και διαρθρωτικών εμποδίων καθώς και των εμποδίων σχεδιασμού που περιορίζουν αδικαιολόγητα την πρόσβαση των ατόμων με ειδικές ανάγκες στις κοινωνικές και οικονομικές ευκαιρίες. Το Ψήφισμα(12) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την ανωτέρω ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ζητεί την ενίσχυση της δέσμευσής της υπέρ των ατόμων με ειδικές ανάγκες όσον αφορά τη νομοθεσία για την ελεύθερη κυκλοφορία των ατόμων με ειδικές ανάγκες, την πρόσβαση στο δομημένο περιβάλλον, στα αγαθά και τις υπηρεσίες. Το Ευρωπαϊκό Έτος των Ατόμων με Ειδικές Ανάγκες θα παράσχει σημαντικά μέσα για την υλοποίηση των δεσμεύσεων που ανέλαβε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην εν λόγω ανακοίνωση.

2. Σύνοψη της πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

2.1. Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη θέσπιση του Ευρωπαϊκού Έτους 2003 για τα Άτομα με Ειδικές Ανάγκες, αναφέρει ότι αυτό το Ευρωπαϊκό Έτος θα αυξήσει την ευαισθητοποίηση και θα ενισχύσει την πολιτική δέσμευση στα μέτρα προώθησης των ίσων ευκαιριών για τα άτομα με ειδικές ανάγκες σε όλη την Ευρώπη.

2.1.1. Οι στόχοι του Ευρωπαϊκού Έτους 2003 για τα Άτομα με Ειδικές Ανάγκες είναι οι εξής:

- να αυξηθεί η ευαισθητοποίηση για το δικαίωμα των ατόμων με ειδικές ανάγκες να προστατεύονται από τις διακρίσεις και να απολαμβάνουν πλήρως ως ισότιμοι πολίτες τα δικαιώματά τους, όπως αυτά ορίζονται, μεταξύ άλλων, στις διατάξεις του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης·

- να ενθαρρυνθεί ο προβληματισμός και οι πρωτοβουλίες για την προώθηση των ίσων ευκαιριών για τα άτομα με ειδικές ανάγκες στην Ευρώπη·

- να ενισχυθεί η συνεργασία όλων των ενδιαφερομένων μελών ιδίως των κυβερνήσεων, του ιδιωτικού τομέα, των εθελοντών, των ατόμων με ειδικές ανάγκες και των οικογενειών τους·

- να προωθηθεί η ανταλλαγή εμπειριών σχετικά με τις ορθές πρακτικές και τις αποτελεσματικές στρατηγικές σε τοπικό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο·

- να τονισθεί η θετική συμβολή των ατόμων με ειδικές ανάγκες στο σύνολο της κοινωνίας·

- να αυξηθεί η ευαισθητοποίηση του κοινού για το διαφορετικό χαρακτήρα των ειδικών αναγκών και για τα ζητήματα που σχετίζονται με τις πολλαπλές διακρίσεις που αντιμετωπίζουν τα άτομα με ειδικές ανάγκες.

2.2. Τα κράτη μέλη θα είναι αρμόδια για τη συνεργασία και την υλοποίηση σε εθνικό επίπεδο των δραστηριοτήτων του Ευρωπαϊκού Έτους και θα διορίσουν μια εθνική μονάδα συντονισμού που θα αναλάβει την υλοποίηση των δραστηριοτήτων σε εθνικό επίπεδο. Ο φορέας αυτός θα διασφαλίζει την εκπροσώπηση οργανώσεων, οι οποίες με τη σειρά τους εκπροσωπούν τα άτομα με ειδικές ανάγκες καθώς και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη.

2.3. Στη διαχείριση του Ευρωπαϊκού Έτους 2003 για τα Άτομα με Ειδικές Ανάγκες, η Επιτροπή θα επικουρείται από μια συμβουλευτική επιτροπή, αποτελούμενη από εκπροσώπους των κρατών μελών και προεδρευόμενη από την Επιτροπή. Η συμβουλευτική επιτροπή θα ενημερώνεται τακτικά από τις υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την λειτουργία του Ευρωπαϊκού Έτους και θα αξιολογεί την πρόοδό της.

2.4. Στο Ευρωπαϊκό Έτος 2003 για τα Άτομα με Ειδικές Ανάγκες μπορούν να συμμετέχουν οι χώρες ΕΖΕΣ/ΕΟΧ και οι υποψήφιες χώρες σύμφωνα με την αντίστοιχη συμφωνία ΕΟΧ και τις Ευρωπαϊκές Συμφωνίες.

2.5. Το Ευρωπαϊκό Έτος θα υποστεί τελική αξιολόγηση η οποία αναμένεται να υποβληθεί έως τις 31 Δεκεμβρίου 2004. Η αξιολόγηση αυτή θα πραγματοποιηθεί από εξωτερικούς αξιολογητές και θα ξεκινήσει στις αρχές του 2003.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η ΟΚΕ εκφράζει ικανοποίηση για το Ευρωπαϊκό Έτος 2003 για τα Άτομα με Ειδικές Ανάγκες διότι αποτελεί μια σημαντική ιδέα σε μια κατάλληλη χρονική και ιστορική στιγμή και διότι αποτελεί εξέλιξη του έργου που υλοποιείται σε ευρωπαϊκό επίπεδο για τα άτομα με ειδικές ανάγκες.

3.2. Θα πρέπει να διασφαλισθεί ότι στις εκδηλώσεις του Ευρωπαϊκού Έτους 2003, αφενός, θα συμμετάσχουν πλήρως τα άτομα με ειδικές ανάγκες και οι συγγενείς εκείνων που δεν δύνανται να το πράξουν και, αφετέρου, ότι οι αντιπροσωπευτικές ΜΚΟ θα συμμετάσχουν στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων για τις εκδηλώσεις του Ευρωπαϊκού Έτους.

3.3. Η ΟΚΕ θεωρεί σημαντικό να υπογραμμισθεί η ποικιλομορφία και η ετερογενής φύση των ειδικών αναγκών και αναγνωρίζει τα ιδιαίτερα ζητήματα που αφορούν τις πολλαπλές διακρίσεις. Η κοινωνία συχνά αγνοεί το γεγονός ότι οι ειδικές ανάγκες περιλαμβάνουν πολλές διαφορετικές ομάδες αναπηριών και ότι τα άτομα με αναπηρίες των αισθητηρίων οργάνων δεν αντιμετωπίζουν τα ίδια προβλήματα με τα άτομα που πλήττονται από σωματικές ή νοητικές αναπηρίες. Το Ευρωπαϊκό Έτος πρέπει να ευαισθητοποιήσει το κοινό και να αυξήσει την συνειδητοποίηση όσον αφορά τις πολλαπλές διακρίσεις που πλήττουν τα άτομα με ειδικές ανάγκες που ανήκουν σε εθνικές μειονότητες ή ακόμη γυναίκες με ειδικές ανάγκες.

3.4. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η ενσωμάτωση των ατόμων με ειδικές ανάγκες στη γενική απασχόληση ωφελεί το δυναμισμό της αγοράς εργασίας ως σύνολο, μειώνει τη ζήτηση για κοινωνικές ενισχύσεις και διευρύνει τις δυνατότητες πρόσληψης διότι προσανατολίζεται σε μια πηγή προσόντων που έχει αφεθεί ανεκμετάλλευτη. Με την αύξηση των ευκαιριών απασχόλησης, αυξάνεται η αγοραστική δύναμη των ατόμων αυτών και η καταναλωτική τους ικανότητα.

3.5. Στις δραστηριότητες του Ευρωπαϊκού Έτους 2003, είναι απαραίτητο να συμμετάσχουν πλήρως οι υποψήφιες χώρες, οι αντιπροσωπευτικές οργανώσεις τους για τις ειδικές ανάγκες καθώς και άτομα με ειδικές ανάγκες. Δεδομένου ότι θα ενταχθούν στην Ευρωπαϊκή Ένωση προσεχώς, η συμμετοχή τους είναι απολύτως απαραίτητη για την προώθηση της ενσωμάτωσης, της δημιουργίας υποδομής, του κοινωνικού διαλόγου και της πολιτικής εκπροσώπησης των ατόμων με ειδικές ανάγκες στις χώρες αυτές.

3.6. Η ΟΚΕ υποστηρίζει ένθερμα την έμφαση που δίδει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην ανάπτυξη εταιρικών σχέσεων, οι οποίες είναι άκρως απαραίτητες προκειμένου να είναι βιώσιμα τα αποτελέσματα των δραστηριοτήτων του Ευρωπαϊκού Έτους 2003. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει ότι πρέπει να υπάρξει πλήρης δέσμευση και εταιρική σχέση με όλους τους σημαντικούς παράγοντες της κοινωνίας (συγκεκριμένα τα όργανα της ΕΕ, τις κυβερνήσεις των κρατών μελών, την τοπική και περιφερειακή αυτοδιοίκηση, τους κοινωνικούς εταίρους και τις ΜΚΟ), στην υλοποίηση των δραστηριοτήτων του Ευρωπαϊκού Έτους, θα ήθελε δε να τονίσει ιδιαίτερα την ανάγκη συμμετοχής τομέων και παραγόντων, όπως οι δημόσιες αρχές, που δεν ασχολούνται συνήθως με θέματα που αφορούν τα άτομα με ειδικές ανάγκες.

Μια από τις κυριότερες προκλήσεις του Ευρωπαϊκού Έτους είναι να προσελκύσει το ενδιαφέρον όλων των πολιτών, ζήτημα για το οποίο ο ρόλος των τοπικών και περιφερειακών δικτύων έχει ζωτική σημασία.

3.7. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η επιτυχία του Ευρωπαϊκού Έτους και τα μέσα για την εξασφάλιση της βιωσιμότητας των θετικών εξελίξεων που θα προκύψουν από αυτό, θα καταστούν δυνατά μόνο με την πλήρη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων στη διαδικασία. Οι κοινωνικοί εταίροι μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση των νοοτροπιών και τη διευκόλυνση της ενσωμάτωσης των ευάλωτων ομάδων· κατά συνέπεια, είναι απολύτως απαραίτητη η δέσμευση των κοινωνικών εταίρων στις δραστηριότητες προώθησης της ενσωμάτωσης και της θετικής στάσης των ατόμων με ειδικές ανάγκες.

3.8. Η ΟΚΕ επικροτεί την υποστήριξη της ΕΕ για τη διοργάνωση μιας Υπουργικής Διάσκεψης με το Συμβούλιο της Ευρώπης στα πλαίσια των δραστηριοτήτων του Ευρωπαϊκού Έτους. Πρόκειται για σημαντικό μέσο εξασφάλισης της δέσμευσης τρίτων χωρών για την πλήρη ένταξη των ατόμων με ειδικές ανάγκες στην κοινωνία.

3.9. Η ΟΚΕ έχει επίγνωση των εργασιών που έχει αναλάβει η Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των ατόμων με ειδικές ανάγκες. Η ΟΚΕ υποστηρίζει τη συζήτηση και την εξέταση από την ΕΕ μιας σύμβασης του ΟΗΕ για τα δικαιώματα των ατόμων με ειδικές ανάγκες. Μια παρόμοια σύμβαση θα μπορούσε να έχει σημαντική πολιτική και πρακτική θετική επίδραση στα άτομα με ειδικές ανάγκες σε ολόκληρο τον κόσμο, ιδίως στις αναπτυσσόμενες και λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες.

3.10. Η ΟΚΕ υποστηρίζει την ανάγκη προπαρασκευαστικών δράσεων το 2002 ενόψει του Ευρωπαϊκού Έτους 2003 και συμφωνεί επίσης με την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να ολοκληρωθεί το 2004 η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων και της επιτυχίας του Ευρωπαϊκού Έτους.

3.11. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι το Ευρωπαϊκό Έτος θα παράσχει μια εξαιρετική ευκαιρία ανάπτυξης νέων συγκεκριμένων πρωτοβουλιών για την καταπολέμηση των διακρίσεων και την προώθηση των ίσων ευκαιριών για τα άτομα με ειδικές ανάγκες, σύμφωνα με το άρθρο 13 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το Ευρωπαϊκό Έτος θα πρέπει να αποτελέσει ένα σημαντικό βήμα προόδου για την ανάπτυξη μιας πολιτικής, τόσο όσον αφορά τις ειδικές πρωτοβουλίες για τα άτομα αυτά, όσο και την αυξημένη συνθεώρηση των σχετικών θεμάτων σε όλες τις γενικές πολιτικές. Από το Ευρωπαϊκό Έτος πρέπει να προκύψουν συγκεκριμένα οφέλη και αποτελέσματα για τα άτομα με ειδικές ανάγκες τόσο σε επίπεδο ΕΕ όσο και σε εθνικό επίπεδο, ώστε να καταστεί το Ευρωπαϊκό Έτος η αφετηρία μιας δυναμικής διαδικασίας που θα συνεχισθεί επί μακρόν μετά τη λήξη του Έτους αυτού. Στο πλαίσιο αυτό, η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τις προτάσεις που διατυπώνει στο έγγραφό της η Επιτροπή σχετικά με μελέτες για την ελεύθερη κυκλοφορία και τις προοπτικές της πολιτικής για τις ειδικές ανάγκες, και ελπίζει ότι θα υπάρξουν νέες σημαντικές πρωτοβουλίες στο ζήτημα αυτό.

3.12. Η ΟΚΕ επιθυμεί να διασφαλίσει ότι οι δραστηριότητες του Ευρωπαϊκού Έτους θα προωθήσουν τα αιτήματα των ατόμων με ειδικές ανάγκες και των γονέων εκείνων που δεν μπορούν να εκπροσωπήσουν τους εαυτούς τους, όσον αφορά την ενσωμάτωση των ζητημάτων αυτών σε όλο το φάσμα πολιτικών. Η ΟΚΕ σημειώνει ότι ενώ η ενσωμάτωση της διάστασης των ειδικών αναγκών προοδεύει σε ορισμένους τομείς όπως στο κοινοτικό έργο για την κοινωνία των πληροφοριών και τις μεταφορές, σε άλλους τομείς όπως τα ανθρώπινα δικαιώματα και στην πολιτική της αναπτυξιακής συνεργασίας, πολύ λίγα έχουν γίνει για την αναγνώριση των συμφερόντων των ατόμων με ειδικές ανάγκες.

3.13. Η πρόσβαση των ατόμων με ειδικές ανάγκες στην κοινωνία των πληροφοριών δείχνει εύγλωττα το βαθμό σπουδαιότητας της διαμόρφωσης πολιτικής προκειμένου να εξασφαλισθεί η κοινωνική και οικονομική ένταξη των ατόμων με ειδικές ανάγκες. Στη νέα αυτή κοινωνία της γνώσης και της πληροφορίας, όπου η κοινωνική και οικονομική ένταξη εξαρτάται όλο και περισσότερο από τη χρήση νέων τεχνολογιών πληροφόρησης και επικοινωνίας, τα άτομα με ειδικές ανάγκες πρέπει να συμμετέχουν πλήρως στην ανάπτυξη της νέας αυτής εποχής των πληροφοριών και δεν πρέπει να υστερούν.

3.14. Η πρόσβαση στην ποιοτική εκπαίδευση διαδραματίζει θεμελιώδη ρόλο στην επιτυχή ενσωμάτωση στην κοινωνία των ατόμων με ειδικές ανάγκες. Η επιτυχής ενσωμάτωση εξαρτάται από την εξάλειψη των εμποδίων που προέρχονται από ήθη και νοοτροπίες καθώς και από την προώθηση της πρόσβασης στην κοινωνία των πληροφοριών και της πρόσβασης στο δομημένο περιβάλλον και τις μεταφορές. Η ΟΚΕ ζητεί όλες οι κοινοτικές πρωτοβουλίες στον τομέα της εκπαίδευσης να θεσπίσουν μέτρα ώστε τα άτομα με ειδικές ανάγκες να αποτελούν τους κύριους δικαιούχους.

3.15. Δεδομένου του πολύ χαμηλού ποσοστού απασχόλησης των ατόμων με ειδικές ανάγκες, το Ευρωπαϊκό Έτος 2003 πρέπει να προωθήσει θετικά παραδείγματα σχετικά με άτομα με ειδικές ανάγκες που συμβάλλουν στην αγορά εργασίας, στην ευρωπαϊκή οικονομία και στην κοινωνία γενικά. Η οδηγία για τη διαμόρφωση γενικού πλαισίου για την ίση μεταχείριση στην απασχόληση και την εργασία(13) αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προόδου για την καταπολέμηση των διακρίσεων που ασκούνται στην αγορά εργασίας εις βάρος των ατόμων με ειδικές ανάγκες. Η ΟΚΕ ζητεί οι διατάξεις της οδηγίας να έχουν εφαρμοστεί πλήρως έως το 2003 από τα κράτη μέλη. Η οδηγία για τη διαμόρφωση γενικού πλαισίου συμπληρώνεται από κίνητρα για την καταπολέμηση των διακρίσεων εις βάρος των ατόμων με ειδικές ανάγκες. Τα κίνητρα αυτά προωθούνται μέσω της ευρωπαϊκής στρατηγικής απασχόλησης. Η σύνοδος κορυφής του Λουξεμβούργου για την απασχόληση αναγνώρισε τη σημασία τέτοιων μέτρων και υπογράμμισε την ανάγκη καταπολέμησης των διακρίσεων και προώθησης της κοινωνικής ενσωμάτωσης. Η κατευθυντήρια γραμμή αριθ. 7 των κατευθυντήριων γραμμών για την απασχόληση αναφέρεται ρητώς στα άτομα με ειδικές ανάγκες.

3.16. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει ότι οι εταιρικές κοινωνικές ευθύνες των εργοδοτών προωθούνται με τη συναφή αντιμετώπιση των φραγμών στην απασχόληση των ατόμων με ειδικές ανάγκες και στην πρόσβασή τους στα αγαθά και τις υπηρεσίες. Η αξία της προσέγγισης αυτής για την κοινωνία και τις επιχειρήσεις αναγνωρίζεται στην πρόσφατη Πράσινη Βίβλο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την εταιρική κοινωνική ευθύνη(14). Πρέπει να αναπτυχθούν πρότυπα τα οποία να βελτιωθούν, σε στενή συνεργασία με τους εργοδότες και τις εθνικές κυβερνήσεις, ώστε να αυξηθεί το ενδιαφέρον των εργοδοτών για τα άτομα με ειδικές ανάγκες.

3.17. Το Ευρωπαϊκό Έτος παρέχει επίσης το κίνητρο στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης να διασφαλίσουν ότι τα εθνικά σχέδια δράσης για τη στρατηγική κοινωνικής ενσωμάτωσης θα προσδώσουν το 2003 μεγαλύτερη προσοχή στην κατάσταση που αντιμετωπίζουν τα άτομα με ειδικές ανάγκες.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Μεταξύ των συγκεκριμένων πρωτοβουλιών που ενδεχομένως μπορούν να αναληφθούν κατά το Ευρωπαϊκό Έτος, η ΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να υποβάλει πρόταση οδηγίας για την ίση μεταχείριση και την μη εισαγωγή διακρίσεων λόγω ειδικών αναγκών, η οποία να βασίζεται στην πρόσφατη οδηγία για τη φυλετική ή εθνική καταγωγή(15).

4.2. Η ΟΚΕ εννοεί ότι ο πρωταρχικός στόχος του Ευρωπαϊκού Έτους είναι η εξασφάλιση της αναγνώρισης των ατόμων με ειδικές ανάγκες σε όλους του κλάδους και τομείς πολιτικής και ότι το Ευρωπαϊκό Έτος μπορεί να περιέχει τα μέσα για την έναρξη μιας διαδικασίας συλλογής δεδομένων και συνεχούς ελέγχου των μηχανισμών συνθεώρησης των συμφερόντων των ατόμων με ειδικές ανάγκες σε όλους τους τομείς πολιτικής και όλα τα προγράμματα. Στα πλαίσια της διαδικασίας αυτής, το Ευρωπαϊκό Έτος θα μπορούσε να ξεκινήσει μια ανοιχτή μέθοδο συντονισμού των πολιτικών για τα άτομα με ειδικές ανάγκες και ανταλλαγές βέλτιστων πρακτικών σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ· μια διαδικασία που θα μπορούσε να τύχει οικονομικής συνδρομής από την ΕΕ μέσω ενός ειδικού προγράμματος δράσης για τα άτομα με ειδικές ανάγκες για τη συνέχεια των εργασιών του Ευρωπαϊκού Έτους, όπως προτείνεται στο ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με θέμα "Για μία Ευρώπη Χωρίς Φραγμούς για τα άτομα με ειδικές ανάγκες"(16).

4.3. Ο ρόλος της ΟΚΕ ως φορέα εκπροσώπησης των διαφόρων οικονομικών και κοινωνικών παραγόντων της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών(17), την καθιστά σημαντικό παράγοντα για την εκμετάλλευση της επιτυχίας του Ευρωπαϊκού Έτους. Θα είναι πολύ σημαντικό τα εθνικά όργανα που διαδραματίζουν ρόλο ανάλογο με εκείνον της ΟΚΕ, όπου αυτά υπάρχουν, να συμμετέχουν στις εθνικές ΟΚΕ.

4.4. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τις προτάσεις συμμετοχής των κοινωνικής εταίρων σε ευρείς εθνικούς κύκλους ανταλλαγής απόψεων για το Ευρωπαϊκό Έτος, προκειμένου να αυξηθεί η ευαισθητοποίηση και η δραστηριοποίηση για το Ευρωπαϊκό Έτος. Επίσης, πρέπει να χορηγηθεί στήριξη στις εθνικές μελέτες για την κατάσταση των ατόμων με ειδικές ανάγκες και να δημιουργηθούν σχέσεις με αντιπροσωπευτικές οργανώσεις για τις ειδικές ανάγκες, προκειμένου να αναπτυχθούν μακροπρόθεσμες στρατηγικές για την προώθηση της ισότητας για τα εν λόγω άτομα.

4.5. Η ΟΚΕ ζητεί να μπορεί να συμμετάσχει άμεσα στις εργασίες της συμβουλευτικής επιτροπής για το Ευρωπαϊκό Έτος 2003 για τα Άτομα με Ειδικές Ανάγκες.

4.6. Η ΟΚΕ κρίνει ότι, στα πλαίσια της δέσμευσής της για το Ευρωπαϊκό Έτος, θα πρέπει να αναλάβει έναν ανεξάρτητο έλεγχο των κτιρίων της και της πρόσβασης στις πληροφορίες, καθώς και δράσεις και πρακτικές πρόληψης ώστε να διαπιστωθεί η δυνατότητα πρόσβασης των ατόμων με ειδικές ανάγκες με στόχο να επέλθουν οι αναγκαίες προσαρμογές με συγκεκριμένο επίκεντρο την εξάλειψη των αρχιτεκτονικών εμποδίων των νέων κτηρίων στα οποία θα μετακομίσει η ΟΚΕ. Επιπλέον, η ΟΚΕ θα επιθυμούσε να αναλάβουν παρόμοια δέσμευση και τα άλλα όργανα της ΕΕ, δίδοντας το καλό παράδειγμα στα κράτη μέλη.

4.7. Προτείνεται να καταρτίσει η ΟΚΕ μια γνωμοδότηση πρωτοβουλίας για τα άτομα με ειδικές ανάγκες, η οποία θα αξιολογήσει τις εξελίξεις όσον αφορά την κοινωνική ένταξη των ατόμων αυτών καθώς και τον τρόπο με τον οποίο αυτή να ενισχυθεί. Τούτη θα είναι μια σημαντική συμβολή της ΟΚΕ για το Ευρωπαϊκό Έτος. Θα πρέπει να δοθεί ευρεία δημοσιότητα στα αποτελέσματα της εν λόγω έκθεσης, στο πλαίσιο μιας εκδήλωσης που θα διοργανώσει η ΟΚΕ.

Βρυξέλλες, 17 Οκτωβρίου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με θέμα: "Για μια Ευρώπη χωρίς φραγμούς για τα άτομα με ειδικές ανάγκες", COM(2000) 284 τελικό.

(2) Σε μια έκθεση που υπεβλήθη την Ευρωπαϊκή Ημέρα των Ατόμων με Ειδικές Ανάγκες το 1995, η θέση των ατόμων με ειδικές ανάγκες στην ΕΕ οριζόταν ως εκείνη των αφανών πολιτών.

(3) ΟΗΕ Ψήφισμα 48/96, 20 Δεκεμβρίου 1993.

(4) ΕΕ C 12 της 13.1.1997.

(5) COM(96) 406 τελικό.

(6) ΕΕ C 66 της 3.3.1997.

(7) Έκθεση Ευρωβαρομέτρου 54.2 (Απρίλιος 2001).

(8) ΕΕ L 303 της 2.12.2000, σ. 16.

(9) ΕΕ L 303 της 2.12.2000, σ. 23.

(10) ΕΕ C 364 της 18.12.2000, σ. 1-22.

(11) COM(2000) 284 final.

(12) Ψήφισμα για μια Ευρώπη χωρίς φραγμούς για τα άτομα με ειδικές ανάγκες Α5-0084/2001.

(13) ΕΕ L 303 της 2.12.2000, σ. 16.

(14) COM(2001) 366 τελικό.

(15) ΕΕ L 180 της 19.7.2000, σ. 13.

(16) Α5-0084/2001.

(17) Άρθρο 257, της Συνθήκης της Νίκαιας.