ΕΝΔΙΑΜΕΣΗ ΕΚΘΕΣΗ - ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΗΣ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ ΠΟΥ ΜΕΤΡΩΝΤΑΙ ΕΜΜΕΣΑ (ΥΧΔΜΕ) - ΕΝΔΙΑΜΕΣΗ ΕΚΘΕΣΗ Με ποιοτική και ποσοτική ανάλυση των πρώτων αποτελεσμάτων των δοκιμαστικών μεθόδων κατανομής και υπολογισμού των ΥΧΔΜΕ, όπως περιγράφονται στον κανονισμό (EΚ) αριθ. 448/98 του Συμβουλίου της 16ης Φεβρουαρίου 1998

(υποβληθείσα από την Επιτροπή)

1. Περίληψη

Στο άρθρο 5 του κανονισμού (EΚ) αριθ. 448/98 του Συμβουλίου για τη συμπλήρωση και την τροποποίηση του κανονισμού (EΚ) αριθ. 2223/96 όσον αφορά την κατανομή των υπηρεσιών χρηματοπιστωτικής διαμεσολάβησης που μετρώνται έμμεσα (ΥΧΔΜΕ) στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού συστήματος εθνικών και περιφερειακών λογαριασμών (EΣΟΛ) μνημονεύεται ότι: "η Επιτροπή, μετά από διαβούλευση με την επιτροπή του στατιστικού προγράμματος, υποβάλλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 2000, ενδιάμεση έκθεση και, πριν από την 1η Ιουλίου 2002, τελική έκθεση με ποιοτική και ποσοτική ανάλυση των συνεπειών των δοκιμαστικών μεθόδων κατανομής και υπολογισμού των ΥΧΔΜΕ, όπως περιγράφονται στο παράρτημα III".

Στο παρόν στάδιο της δοκιμαστικής περιόδου και σύμφωνα με τον κανονισμό, τα κράτη μέλη έπρεπε να υποβάλουν στην επιτροπή τα πορίσματά τους για τα ημερολογιακά έτη 1995 έως 1999.

Ωστόσο, η παρούσα ενδιάμεση έκθεση περιλαμβάνει μόνο τα πορίσματα δεκατριών χωρών, καθώς δύο κράτη μέλη δεν έχουν υποβάλει ακόμη τα αριθμητικά στοιχεία και τα σχόλιά τους στην Επιτροπή.

Δεδομένου ότι πριν από τη διαμόρφωση μιας τελικής γνώμης είναι αναγκαία η αναθεώρηση των ήδη υποβληθέντων αριθμητικών στοιχείων, η συμπλήρωση της άσκησης κατά τα επόμενα έτη καθώς και η υποβολή αποτελεσμάτων από όλα τα κράτη μέλη, στο παρόν στάδιο της δοκιμαστικής περιόδου μπορούν να διατυπωθούν προσωρινές μόνο παρατηρήσεις, που είναι οι ακόλουθες :

Δεδομένου ότι οι ΥΧΔΜΕ υπολογίζονται ως περιθώρια, για την κατανομή τους απαιτείται η χρήση ακριβών στοιχείων. Παρά την έλλειψη άμεσων πηγών όσον αφορά ορισμένα στοιχεία, τα κράτη μέλη μπόρεσαν να εφαρμόσουν τις δοκιμαστικές μεθόδους καθώς και να εξαγάγουν συγκρίσιμα και επαρκώς σταθερά αποτελέσματα. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι η κατανομή των ΥΧΔΜΕ είναι εφικτή, εφόσον συνεχισθεί η βελτίωση των πηγών των στοιχείων.

Η Eurostat συγκρότησε μια επιχειρησιακή ομάδα ΥΧΔΜΕ στην οποία συμμετέχουν άτομα που είναι αρμόδια για τη δοκιμαστική άσκηση. στα πλαίσια της εν λόγω ομάδας προωθείται η αξιολόγηση μιας κοινής πρακτικής με στόχο την καλύτερη συγκρισιμότητα, ενώ συζητούνται επίσης τα διάφορα στοιχεία καθώς και μεθοδολογικά θέματα. Σε συνεργασία με την ομάδα εργασίας για τους εθνικούς λογαριασμούς, στα πλαίσια της οποίας συζητούνται τακτικά οι εργασίες της επιχειρησιακής ομάδας ΥΧΔΜΕ καθώς και τα αποτελέσματα των δοκιμαστικών μεθόδων, η επιχειρησιακή ομάδα θα συνεχίσει τις εργασίες της για την προετοιμασία της τελικής έκθεσης, η οποία θα υποβληθεί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο πριν από την 1η Ιουλίου 2002.

2. Το προς επίλυση θέμα στα πλαίσια των εθνικών λογαριασμών και ο αντίκτυπός του στο Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕγχΠ)

Οι ενδιάμεσοι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί χρεώνουν άμεσα στους πελάτες τους προμήθειες και αμοιβές. Η μέτρηση της παραγωγής και της κατανάλωσης των εν λόγω υπηρεσιών δεν δημιουργεί ιδιαίτερα προβλήματα σε θεωρητικό ή πρακτικό επίπεδο.

Ωστόσο, οι ενδιάμεσοι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί μπορούν επίσης να παράσχουν υπηρεσίες τις οποίες χρεώνουν έμμεσα καταβάλλοντας ή χρεώνοντας διαφορετικά επιτόκια σε δανειολήπτες και δανειοδότες. Πληρώνουν χαμηλότερα επιτόκια από ό,τι θα πλήρωναν κανονικά σε εκείνους από τους οποίους δανείζονται χρήματα και χρεώνουν υψηλότερα επιτόκια σε όσους δανείζονται από αυτούς. Τα καθαρά έσοδα από τους τόκους τα οποία προκύπτουν από την ανωτέρω πρακτική, χρησιμοποιούνται για την κάλυψη των δαπανών τους καθώς και για τη δημιουργία ενός λειτουργικού πλεονάσματος. Το εν λόγω σύστημα επιτοκίων επιτρέπει να μην χρεώνονται οι πελάτες ξεχωριστά για τις παρεχόμενες υπηρεσίες, ενώ έχει ως αποτέλεσμα την παρατηρούμενη πρακτική όσον αφορά τα επιτόκια. Ωστόσο, στην προκειμένη περίπτωση, στα πλαίσια των εθνικών λογαριασμών πρέπει να χρησιμοποιείται ένα έμμεσο μέτρο της αξίας των υπηρεσιών που δεν χρεώνονται άμεσα από τους ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς, το οποίο καλείται "υπηρεσίες χρηματοπιστωτικής διαμεσολάβησης που μετρώνται έμμεσα (ΥΧΔΜΕ)".

Καταρχήν, η παραγωγή ΥΧΔΜΕ πρέπει να κατανέμεται μεταξύ των διαφόρων αποδεκτών ή χρηστών των υπηρεσιών οι οποίες δεν έχουν χρεωθεί άμεσα και, ως εκ τούτου, στα πλαίσια των εθνικών λογαριασμών εκλαμβάνονται ως ενδιάμεση ανάλωση από επιχειρήσεις, ως τελική κατανάλωση από νοικοκυριά ή ως εξαγωγές σε μη κατοίκους.

Στην πράξη ωστόσο ενδέχεται να αποδειχθεί δυσχερής η εξεύρεση μιας μεθόδου κατανομής των ΥΧΔΜΕ μεταξύ των διαφόρων χρηστών κατά τρόπο που να είναι εννοιολογικά ικανοποιητικός από οικονομικής απόψεως και για τον οποίο να διατίθενται τα αναγκαία στοιχεία.

Όσον αφορά τους δοκιμαστικούς υπολογισμούς, η κατανομή των ΥΧΔΜΕ μεταξύ των χρηστών αποτιμάται με βάση τη διαφορά ανάμεσα στα πραγματικά πληρωτέα και εισπρακτέα επιτόκια και σε ένα επιτόκιο "αναφοράς".

Το εν λόγω επιτόκιο αναφοράς αντιπροσωπεύει το καθαρό κόστος του δανεισμού κεφαλαίων. είναι δηλαδή ένα επιτόκιο από το οποίο έχει απαλειφθεί στο μεγαλύτερο δυνατό βαθμό το ασφάλιστρο κινδύνου και το οποίο δεν περιλαμβάνει υπηρεσίες χρηματοπιστωτικής διαμεσολάβησης.

Στα ακόλουθα δύο παραδείγματα καταδεικνύονται σαφέστερα οι υπολογισμοί ΥΧΔΜΕ :

-Δάνειο :

-Απόθεμα 100

-Εισπρακτέο επιτόκιο από τον ενδιάμεσο χρηματοπιστωτικό οργανισμό 5%

-Επιτόκιο αναφοράς 2 %

-ΥΧΔΜΕ = 100 x (5% - 2%) = 3

-Κατάθεση :

-Απόθεμα 100

-Πληρωτέο επιτόκιο από τον ενδιάμεσο χρηματοπιστωτικό οργανισμό 1,5 %

-Επιτόκιο αναφοράς 2 %

-ΥΧΔΜΕ = 100 x (2 % - 1,5 %) = 0,5

Στο ΕΣΟΛ που θεσπίσθηκε το 1995 καθώς και στα στοιχεία που υποβλήθηκαν από τα κράτη μέλη, κατά συνθήκη, η παραγωγή ΥΧΔΜΕ δεν κατανέμεται μεταξύ των χρηστών αλλά θεωρείται ως απορροφηθείσα από την ενδιάμεση ανάλωση ενός ονομαστικού τομέα και, ως εκ τούτου, το μέγεθος της παραγωγής των ΥΧΔΜΕ δεν επηρεάζει το ΑΕγχΠ, ενώ το αντίθετο ισχύει για τις προμήθειες και τις αμοιβές τις οποίες οι ενδιάμεσοι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί χρεώνουν απευθείας στους χρήστες. Ωστόσο, η σχετική σημασία του μέρους που χρεώνεται άμεσα ως προμήθειες και αμοιβές, σε σχέση με το μέρος που χρηματοδοτείται έμμεσα ως ΥΧΔΜΕ, διαφέρει από χώρα σε χώρα.

Η επίλυση του προβλήματος κατανομής των ΥΧΔΜΕ θα επιτρέψει την ουσιαστική βελτίωση της μεθοδολογίας του ευρωπαϊκού συστήματος εθνικών και περιφερειακών λογαριασμών (1995 EΣΟΛ) και, ειδικότερα, την ακριβέστερη σύγκριση των επιπέδων του ΑΕγχΠ, στο οποίο θα περιλαμβάνεται η συνολική προστιθέμενη αξία που προκύπτει από τη δραστηριότητα των ενδιάμεσων χρηματοπιστωτικών οργανισμών.

Στόχος του κανονισμού του Συμβουλίου της 16ης Φεβρουαρίου 1998 όσον αφορά την κατανομή των ΥΧΔΜΕ στο πλαίσιο του ΕΣΟΛ, είναι η θέσπιση μιας παρόμοιας μεθοδολογίας που θα χρησιμοποιείται σε εναρμονισμένη βάση από όλα τα κράτη μέλη.

3. Η μεθοδολογία κατανομής των ΥΧΔΜΕ

Για τον υπολογισμό και την κατανομή των ΥΧΔΜΕ πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο τα δάνεια και οι καταθέσεις που χορηγούνται από ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς (οι οποίοι ανήκουν στους τομείς S.122 - λοιποί νομισματικοί χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί - και S.123 - λοιποί ενδιάμεσοι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί, εκτός από τις ασφαλιστικές εταιρείες και τα συνταξιοδοτικά ταμεία) σε τομείς-χρήστες. Τα ανωτέρω δικαιολογούνται από το γεγονός ότι μόνο τα επιτόκια των εν λόγω δανείων και καταθέσεων ελέγχονται από ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς.

Οι ΥΧΔΜΕ κατανέμονται μόνο σε πιστωτικούς τίτλους πλην μετοχών, δεδομένου ότι όταν οι ενδιάμεσοι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί πωλούν ή αγοράζουν πιστωτικούς τίτλους στην ελεύθερη αγορά, αποδέχονται απλώς τις τιμές χωρίς να μπορούν να επηρεάσουν τις τιμές στις οποίες αγοράζουν ή πωλούν και, συνεπώς, ούτε τα επιτόκια που τους καταβάλλονται ή τα οποία καταβάλλουν.

Ο υπολογισμός των ΥΧΔΜΕ για τα δάνεια και τις καταθέσεις πρέπει να γίνεται με βάση τη διαφορά μεταξύ του πραγματικού πληρωτέου και εισπρακτέου επιτοκίου και ενός επιτοκίου "αναφοράς".

Στο παράρτημα III του κανονισμού 448/98 του Συμβουλίου περιλαμβάνονται τα απαιτούμενα στατιστικά στοιχεία για τον υπολογισμό και την κατανομή των παραγόμενων ΥΧΔΜΕ. Στο κείμενο ορίζεται ότι, "πρέπει να χρησιμοποιείται ο πίνακας των μέσων αποθεμάτων δανείων, καταθέσεων (κατανεμημένων ανά τομείς-χρήστες) και των πιστωτικών τίτλων πλην μετοχών που έχουν εκδοθεί από ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς για τη συγκεκριμένη περίοδο (μέσος όρος τεσσάρων τριμήνων) καθώς και οι δεδουλευμένοι τόκοι από ανακατανομή των επιδοτήσεων επιτοκίων στους πραγματικούς αποδέκτες όπως ορίζεται από το ΕΣΟΛ 1995."

Τα εν λόγω στατιστικά στοιχεία θα επιτρέψουν το δοκιμαστικό υπολογισμό έξι εσωτερικών επιτοκίων αναφοράς καθώς και τον υπολογισμού ενός εξωτερικού επιτοκίου αναφοράς για τις εξαγωγές και εισαγωγές των ΥΧΔΜΕ:

Μέθοδοι υπολογισμού του επιτοκίου αναφοράς

Mέθοδος 1 // Λόγος των εισπρακτέων τόκων από διατραπεζικά δάνεια σε κατοίκους προς το απόθεμα των διατραπεζικών δανείων σε κατοίκους.

Mέθοδος 2 // Λόγος των εισπρακτέων τόκων από διατραπεζικά δάνεια σε κατοίκους και από πιστωτικούς τίτλους, πλην μετοχών, που έχουν εκδοθεί από ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς προς το απόθεμα των διατραπεζικών δανείων σε κατοίκους και των πιστωτικών τίτλων, πλην μετοχών, που έχουν εκδοθεί από ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς.

Mέθοδος 3 // α) Μέθοδος 1 για τις βραχυπρόθεσμες συναλλαγές.

β) Δημοσιοποιημένα επιτόκια πιστωτικών τίτλων, πλην μετοχών, για τις μακροπρόθεσμες συναλλαγές

Mέθοδος 4α // Μέσος όρος των μέσων επιτοκίων δανεισμού και καταθέσεων που εφαρμόζονται σε θεσμικούς τομείς-χρήστες κατοίκους (πλην των κεντρικών τραπεζών).

Mέθοδος 4β // Μέσος όρος των αποτελεσμάτων των μεθόδων 4α και 1.

Mέθοδος 4γ // Μέσος όρος των αποτελεσμάτων των μεθόδων 4α και 2.

Mέθοδος για τις εξαγωγές και τις εισαγωγές // Σταθμισμένο μέσο διατραπεζικό επιτόκιο των δανείων και καταθέσεων μεταξύ ενδιάμεσων χρηματοπιστωτικών οργανισμών κατοίκων και μη κατοίκων.

Τα αποθέματα καθώς και οι τόκοι δανείων και καταθέσεων πρέπει να κατανέμονται ανά τομείς-χρήστες.

Ο τομέας των νοικοκυριών στα πλαίσια των εθνικών λογαριασμών περιλαμβάνει τα νοικοκυριά ως καταναλωτές και ως παραγωγούς εφόσον είναι ιδιοκτήτες μη μετοχικών επιχειρήσεων.

Για την επισήμανση του μέρους των ΥΧΔΜΕ που θα κατανεμηθούν στην τελική κατανάλωση καθώς και για την παρεπόμενη αξιολόγηση του αντίκτυπου στο ΑΕγχΠ, είναι αναγκαία η περαιτέρω ταξινόμηση των αποθεμάτων και των τόκων των δανείων που χορηγούνται στον τομέα των νοικοκυριών σε:

-Στεγαστικά δάνεια (ενδιάμεση ανάλωση, δεδομένου ότι οι ιδιοκτήτες-ιδιοκατοικούντες θεωρούνται στα πλαίσια του συστήματος ως ιδιοκτήτες επιχειρήσεων που παράγουν στεγαστικές υπηρεσίες προς ίδια τελική κατανάλωση και, ως εκ τούτου, οι κατοικίες δεν αποτελούν διαρκή καταναλωτικά αγαθά).

-Δάνεια σε νοικοκυριά ως ιδιοκτήτες μη μετοχικών επιχειρήσεων (ενδιάμεση ανάλωση).

-Λοιπά δάνεια σε νοικοκυριά (τελική κατανάλωση)

-Μια παρόμοια ταξινόμηση είναι αναγκαία για τα αποθέματα καταθέσεων και τους πληρωτέους τόκους όσον αφορά τα νοικοκυριά ως άτομα ή ως ιδιοκτήτες μη μετοχικών επιχειρήσεων.

4. Πηγές στοιχείων

4.1. Κάλυψη των τομέων S122 και S123

Οι προς κατανομή ΥΧΔΜΕ παράγονται από άλλους νομισματικούς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς (τομέας S122, ο οποίος δεν περιλαμβάνει την κεντρική τράπεζα) και από άλλους ενδιάμεσους χρηματοδοτικούς οργανισμούς, εκτός από τις ασφαλιστικές εταιρείες και τα συνταξιοδοτικά ταμεία (τομέας S123).

Τα πληροφοριακά στοιχεία είναι πιο αξιόπιστα για τον τομέα S122 από ό,τι για τον S123, αλλά ο τελευταίος αυτός τομέας είναι κατά πολύ μικρότερος.

4.2. Διαθέσιμα στοιχεία για τα αποθέματα δανείων και καταθέσεων καθώς και για τις ροές των τόκων

-Στις περισσότερες περιπτώσεις οι αιτούμενες πληροφορίες σχετικά με το απόθεμα δανείων και καταθέσεων διατίθενται από άμεσες πηγές, με ταξινόμηση κατά κύριους τομείς-χρήστες κατοίκους. Ωστόσο, η επισήμανση των νοικοκυριών ως καταναλωτών, ή ως ιδιοκτητών κατοικιών, ή ως ιδιοκτητών μη μετοχικών επιχειρήσεων, που έχει θεμελιώδη σημασία για την ανάλυση του αντίκτυπου των ΥΧΔΜΕ στο ΑΕγχΠ, δεν είναι πάντα δυνατή. Πιο συγκεκριμένα, δεν διατίθενται πάντα στοιχεία για τα δάνεια σε νοικοκυριά υπό την ιδιότητά τους ως ιδιοκτητών κατοικιών. το ίδιο ισχύει και για το μέρος των καταθέσεων που πραγματοποιούν τα νοικοκυριά ως καταναλωτές.

-Το απόθεμα δανείων και καταθέσεων με μη κατοίκους απαιτείται για τον υπολογισμό τόσο των εξαγωγών όσο και των εισαγωγών ΥΧΔΜΕ. Τα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν περισσότερες δυσχέρειες για την απόκτηση των στοιχείων που απαιτούνται για τον υπολογισμό των εισαγωγών ΥΧΔΜΕ και όχι τόσο των εξαγόμενων ΥΧΔΜΕ, γεγονός που οδηγεί σε λιγότερο αξιόπιστες εκτιμήσεις για τις εισαγόμενες ΥΧΔΜΕ.

-Όσον αφορά τις ροές των τόκων, τα στοιχεία που διατίθενται είναι λιγότερο αναλυτικά: στις περισσότερες χώρες, τα στοιχεία για τις ροές των τόκων προέρχονται από άμεσες πηγές, αλλά χωρίς να κατανέμονται μεταξύ των θεσμικών τομέων. ως εκ τούτου, απαιτείται η εκτίμηση των επιτοκίων για κάθε θεσμικό τομέα και η εφαρμογή τους στα γνωστά αποθέματα καταθέσεων και δανείων για την εκτίμηση των ροών των τόκων, προκειμένου να πραγματοποιηθεί η εν λόγω ταξινόμηση.

4.3. Μέθοδοι 1 και 2 : Αντιστοιχία μεταξύ των στοιχείων του ενεργητικού και του παθητικού

Θεωρητικά, μεταξύ των ενδιάμεσων χρηματοπιστωτικών οργανισμών κατοίκων που ανήκουν στους τομείς S122 και S123, το ποσό των διατραπεζικών δανείων πρέπει να είναι το ίδιο με το ποσό των διατραπεζικών καταθέσεων. Στην πράξη, το σύνολο των δανείων που κατέχουν οι ενδιάμεσοι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί κάτοικοι σε σχέση με τους άλλους ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς κατοίκους (και ο αντίστοιχος πληρωτέος τόκος) δεν αντιστοιχεί στο σύνολο των καταθέσεων που κατέχουν οι ενδιάμεσοι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί κάτοικοι σε σχέση με τους άλλους ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς κατοίκους (και στον αντίστοιχο εισπρακτέο τόκο). Το σημείο αυτό είναι σημαντικό για τον υπολογισμό των μεθόδων 1 και 2. Συμφωνήθηκε ότι τα κράτη μέλη θα υπολογίζουν το επιτόκιο αναφοράς με βάση την πιο αξιόπιστη πλευρά: την πλευρά των δανείων ή την πλευρά των καταθέσεων. Αν δεν υπάρχει πιο αξιόπιστη πλευρά, θα χρησιμοποιείται ένας σταθμισμένος μέσος όρος των δύο πλευρών.

4.4. Μέθοδος 3 : χωρισμός σε βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες συναλλαγές

Πολλά κράτη μέλη δεν μπορούν να υπολογίσουν το εσωτερικό επιτόκιο αναφοράς για τη μέθοδο 3 λόγω έλλειψης επαρκών στοιχείων σχετικά με τη χρονολογική διάρθρωση της λήξης των δανείων των παραγωγών ΥΧΔΜΕ. Δηλαδή, είναι αδύνατος ή δυσχερής ο αξιόπιστος διαχωρισμός μεταξύ βραχυπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων δανείων και καταθέσεων. Ορισμένα κράτη μέλη που προέβησαν στον εν λόγω υπολογισμό, δήλωσαν σαφώς ότι με τη μέθοδο 3 προκύπτουν λιγότερο αξιόπιστα αποτελέσματα από ό,τι με τις άλλες μεθόδους.

5. Κυριότερα αποτελέσματα

5.1. Σύγκριση μεταξύ μη κατανεμημένων ΥΧΔΜΕ όπως καθορίζονται σήμερα και κατανεμημένων ΥΧΔΜΕ

Στα αποτελέσματα των μεθόδων που χρησιμοποιούνται για τον υπολογισμό των συνολικών (μη κατανεμημένων στους χρήστες) ΥΧΔΜΕ όπως καθορίζονται σήμερα καθώς και στο ποσό της κατανεμημένης παραγωγής ΥΧΔΜΕ παρατηρούνται μικρές διαφορές. Μικρή διαφορά υπάρχει και στα αποτελέσματα - θετική ή αρνητική σε κάθε κράτος μέλος -, η οποία εξαρτάται κυρίως από τους πληρωτέους τόκους μείον τους εισπρακτέους εκ μέρους ενδιάμεσων χρηματοπιστωτικών οργανισμών για πιστωτικούς τίτλους πλην μετοχών, δεδομένου ότι οι πιστωτικοί τίτλοι πλην μετοχών περιλαμβάνονται στον υπολογισμό των συνολικών ΥΧΔΜΕ, ενώ ο υπολογισμός των κατανεμημένων ΥΧΔΜΕ περιορίζεται στα δάνεια και τις καταθέσεις (λόγω του γεγονότος ότι μόνο τα επιτόκια των δανείων και των καταθέσεων ελέγχονται από τους ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς).

5.2. Προϊόν της Κεντρικής Τράπεζας

Σύμφωνα με τον κανονισμό για τις ΥΧΔΜΕ, το προϊόν της Κεντρικής Τράπεζας δεν πρέπει πλέον να υπολογίζεται όπως για άλλους ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς, αλλά ως το άθροισμα του κόστους. Τα κράτη μέλη στις εκθέσεις τους εκφράζονται ευνοϊκά για την εν λόγω μέθοδο.

5.3. Αρνητικές ΥΧΔΜΕ

Είναι δυνατό να προκύψουν αρνητικές ΥΧΔΜΕ, δεδομένου ότι οι κατανεμημένες ΥΧΔΜΕ υπολογίζονται με βάση τη διαφορά μεταξύ του εισπρακτέου τόκου εκ μέρους των ενδιάμεσων χρηματοπιστωτικών οργανισμών και του επιτοκίου αναφοράς (για τα δάνεια) καθώς και τη διαφορά μεταξύ του επιτοκίου αναφοράς και του πληρωτέου επιτοκίου εκ μέρους των ενδιάμεσων χρηματοπιστωτικών οργανισμών (για τις καταθέσεις).

Τα περισσότερα κράτη μέλη δεν επιθυμούν να έχουν αρνητικές ΥΧΔΜΕ, υπογραμμίζοντας τη δυσκολία εμφάνισης μιας υπηρεσίας με αρνητική αξία. Άλλα κράτη μέλη αποδέχονται την ενδεχόμενη ύπαρξη αρνητικών ΥΧΔΜΕ, προβάλλοντας το επιχείρημα ότι τα έσοδα από τους τομείς S122/S123 δεν προέρχονται μόνο από τη διαφορά μεταξύ εισπρακτέων και πληρωτέων τόκων, αλλά επίσης από τις αμοιβές και τις προμήθειες.

Αρνητικές ΥΧΔΜΕ παρατηρούνται ενίοτε κατά την κατανομή των ΥΧΔΜΕ ανά τομείς-χρήστες. ωστόσο, τα αποτελέσματα των ΥΧΔΜΕ είναι κανονικά πάντοτε και με όλες τις μεθόδους θετικά.

Σπάνια και σποραδικά μόνο ήταν τα αρνητικά αποτελέσματα που σημειώθηκαν στο σύνολο των τομέων, ενώ ο τομέας στον οποίο παρατηρούνται συχνότερα αρνητικές ΥΧΔΜΕ είναι αυτός των ασφαλιστικών εταιρειών και των συνταξιοδοτικών ταμείων (από πλευράς καταθέσεων).

5.4. Ανάλυση του αντίκτυπου στο ΑΕγχΠ

5.4.1. Μέσος αντίκτυπος στο ΑΕγχΠ ανά χώρα

Με τη σύγκριση του μέσου αντίκτυπου στο ΑΕγχΠ ανά χώρα των κατανεμημένων ΥΧΔΜΕ παρέχεται μια μερική μόνο εικόνα της σημασίας των ενδιάμεσων χρηματοπιστωτικών οργανισμών για την οικονομία, δεδομένου ότι οι ενδιάμεσοι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί χρεώνουν προμήθειες και αμοιβές οι οποίες έχουν ήδη κατανεμηθεί σε τομείς-χρήστες και, ως εκ τούτου, έχουν ήδη ληφθεί υπόψη κατά τον υπολογισμό του ΑΕγχΠ.

Σε ορισμένες χώρες κατά τη συγκεκριμένη περίοδο παρατηρείται μια καθοδική τάση των ΥΧΔΜΕ, λόγω του ότι οι ενδιάμεσοι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί χρεώνουν προμήθειες και αμοιβές για όλο και μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής τους.

Λαμβανομένου υπόψη του μέσου όρου όλων των ετών καθώς και όλων των μεθόδων, η κατανομή των ΥΧΔΜΕ οδήγησε σε αύξηση του ΑΕγχΠ κατά 1,4% περίπου (μέσος όρος των χωρών).

Στο κατωτέρω πίνακα καταδεικνύεται, ανά χώρα, ο αντίκτυπος στο ΑΕγχΠ : μέσος όρος των διαφόρων μεθόδων κατά το χρονικό διάστημα πέντε ετών (ή τεσσάρων για όσα κράτη μέλη δεν έχουν ακόμη υποβάλει τα αποτελέσματα του 1999). Ο εν λόγω αντίκτυπος αναλύεται στα εξής:

-αύξηση της τελικής κατανάλωσης των νοικοκυριών (περιλαμβανομένων των μη κερδοσκοπικών ιδρυμάτων στις περιπτώσεις που ο εν λόγω τομέας δεν μπορεί να εμφανισθεί χωριστά), η οποία αντιστοιχεί στις υπηρεσίες που παράγονται από ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς κατοίκους

-αύξηση της τελικής κατανάλωσης των μη εμπορεύσιμων υπηρεσιών που παρέχονται από τους τομείς του Δημοσίου και των ΜΚΙΕΝ (στις περιπτώσεις που ο τελευταίος αυτός τομέας εμφανίζεται χωριστά), η οποία αντιστοιχεί στις υπηρεσίες που παράγονται από ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς κατοίκους

-εξαγωγές ΥΧΔΜΕ, μείον εισαγωγές ΥΧΔΜΕ, για ενδιάμεση ανάλωση από παραγωγούς εμπορεύσιμου προϊόντος (δεδομένου ότι οι ΥΧΔΜΕ που εισάγονται για τελική κατανάλωση δεν επηρεάζουν το ΑΕγχΠ). Οι εξαγωγές καθώς και οι εισαγωγές ΥΧΔΜΕ υπολογίζονται τόσο βάσει των δανείων και των καταθέσεων μεταξύ ενδιάμεσων χρηματοπιστωτικών οργανισμών και μη ενδιάμεσων χρηματοπιστωτικών οργανισμών, όσο και βάσει των διατραπεζικών δανείων και καταθέσεων μεταξύ ενδιάμεσων χρηματοπιστωτικών οργανισμών κατοίκων και μη κατοίκων που θεωρούνται ως εξαγωγές ή εισαγωγές ανάλογα με το πρόσημο των αποτελεσμάτων.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

80% περίπου του εν λόγω αντικτύπου δικαιολογείται από την αύξηση της τελικής κατανάλωσης των νοικοκυριών, που αντιστοιχεί στις ΥΧΔΜΕ οι οποίες είναι κατανεμημένες σε δάνεια και καταθέσεις των νοικοκυριών ως τελικών καταναλωτών.

5.4.2. Μέσος αντίκτυπος στο ΑΕγχΠ ανά εσωτερικό επιτόκιο αναφοράς

Αντίκτυπος στο ΑΕγχΠ (μέσος όρος όλων των ετών και όλων των κρατών μελών)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Ο αντίκτυπος στο ΑΕγχΠ είναι παρόμοιος, ανεξάρτητα από το χρησιμοποιούμενο εσωτερικό επιτόκιο αναφοράς.

Η μέθοδος 1 που βασίζεται στο διατραπεζικό επιτόκιο, αντιστοιχεί κατά μέσο όρο σε αύξηση του ΑΕγχΠ κατά 1,26%.

Η μέθοδος 2, η οποία περιλαμβάνει επίσης το επιτόκιο των ομολογιών, εμφανίζει κατά μέσο όρο για τα υπό εξέταση έτη ένα ελαφρώς υψηλότερο αντίκτυπο (1,39% του ΑΕγχΠ).

Η μέθοδος 3 έχει χαμηλότερο αντίκτυπο, αλλά δεν μπορεί να εφαρμοσθεί από διάφορα κράτη μέλη που δεν είναι σε θέση να κατανείμουν τα δάνεια και τις καταθέσεις ανάλογα με το χρόνο λήξης τους. Επιπλέον η εν λόγω μέθοδος, δεδομένου ότι θεσπίζει δύο επιτόκια αναφοράς (ένα για τις μακροπρόθεσμες συναλλαγές και ένα άλλο για τις βραχυπρόθεσμες), έχει το μειονέκτημα ότι απαλείφει συστηματικά τα "αντισταθμιστικά πλεονεκτήματα", που συνίστανται στη χρησιμοποίηση από τους ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς βραχυπρόθεσμων καταθέσεων για τη χρηματοδότηση δανείων με μακρύτερη προθεσμία λήξης.

Με τη μέθοδο 4α υπολογίζεται μόνο η διαφορά μεταξύ των επιτοκίων δανεισμού και κατάθεσης, κανένα από τα οποία δεν έχει μετρήσιμη σχέση με την έννοια του καθαρού τόκου (και τα δύο περιλαμβάνουν ένα στοιχείο επιβάρυνσης για παρασχεθείσα υπηρεσία, αλλά το μέγεθος της εν λόγω επιβάρυνσης για κάθε περίπτωση είναι άγνωστο).

Οι μέθοδοι 4β και 4γ αποτελούν ένα συνδυασμό της μεθόδου 4α και των μεθόδων 1 και 2 αντίστοιχα.

Από μεθοδολογικής απόψεως, το επιτόκιο αναφοράς πρέπει να μετρά το καθαρό κόστος των κεφαλαίων για μια δανειοληπτική ή δανειοδοτική συναλλαγή, χωρίς οποιοδήποτε στοιχείο επιβάρυνσης για παρασχεθείσα υπηρεσία ή κίνδυνο. Ως εκ τούτου, οι μέθοδοι 1 και 2 είναι εννοιολογικά προτιμότερες από τις μεθόδους 4, αλλά οι τελευταίες συμπεριλήφθηκαν στον κανονισμό διότι θεωρήθηκε ότι θα παρείχαν σταθερότερα αποτελέσματα.

5.4.3. Δείκτης "μεταβλητότητας"

Προκειμένου να δοκιμασθεί η σταθερότητα των αποτελεσμάτων, η "μεταβλητότητα" των αποτελεσμάτων κάθε μεθόδου μετρήθηκε ως εξής:

Δείκτης "μεταβλητότητας" της κατανομής των ΥΧΔΜΕ, με βάση τα αποτελέσματα ανά χώρα και ανά μέθοδο

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Μέση "μεταβλητότητα" ανά χώρα (μέσος όρος των μεθόδων 1, 2, 4α, 4β, 4γ)

Από την εφαρμογή των εν λόγω υπολογισμών για κάθε κράτος μέλος προκύπτουν διαφορετικά επίπεδα "μεταβλητότητας". Λαμβανομένου υπόψη του μέσου όρου των πέντε μεθόδων (η μέθοδος 3 δεν περιλαμβάνεται λόγω του ότι δεν μπόρεσε να εφαρμοσθεί από ορισμένες χώρες), ο μέσος δείκτης "μεταβλητότητας" είναι μικρότερος από 10% στη Σουηδία, στην Ιταλία, στην Αυστρία και στις Κάτω Χώρες, ενώ κυμαίνεται μεταξύ 10% και 16% στην Ιταλία, στη Φινλανδία, στο Βέλγιο, στη Γαλλία, στη Δανία, στη Γερμανία, στην Ισπανία και στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Μέση "μεταβλητότητα" των διαφόρων μεθόδων (μέσος όρος κρατών μελών)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Όπως ήταν αναμενόμενο, η μέθοδος 4α εμφανίζει τη μικρότερη μεταβλητότητα. Ωστόσο, η διαφορά της με τη μέθοδο 2 δεν είναι σημαντική : 1%. Στο παρόν στάδιο της δοκιμαστικής περιόδου, φαίνεται ότι η μέθοδος 2 είναι η καλύτερη, δεδομένου ότι από εννοιολογικής απόψεως είναι ικανοποιητικότερη από τη μέθοδο 4α. Επίσης, η μέθοδος 2 εμφανίζει ένα ποιοτικό πλεονέκτημα σε σχέση με τη μέθοδο 1, ως επιτόκιο που εφαρμόζεται στις συναλλαγές σε μια ευρεία ζώνη προθεσμίας λήξης, παρέχοντας έτσι σταθερότερα αποτελέσματα.

Δεδομένου ότι ο αντίκτυπος της κατανομής των ΥΧΔΜΕ στο ΑΕγχΠ είναι κατά μέσο όρο 1,4%, το εν λόγω αποτέλεσμα όσον αφορά τον δείκτη "μεταβλητότητας" (12%) σημαίνει ότι - κατά μέσο όρο - ο αντίκτυπος της κατανομής των ΥΧΔΜΕ στο ΑΕγχΠ διαφέρει κατά 1,4% x 12% = 0,17% του ΑΕγχΠ, που αποτελεί τη μέση διαφορά του αντικτύπου στο ΑΕγχΠ μεταξύ ενός έτους και του επόμενου.

Η μέση "μεταβλητότητα" προκύπτει τόσο από τις διακυμάνσεις των αποθεμάτων (εκφρασμένες σε ποσοστό του ΑΕγχΠ) όσο και από τις διακυμάνσεις των επιτοκίων.

Ο δείκτης "μεταβλητότητας" των αποθεμάτων δανείων και καταθέσεων που έχουν αντίκτυπο στο ΑΕγχΠ (τελική κατανάλωση νοικοκυριών, ΜΚΙΕΝ και δημόσιος τομέας, εξαγωγές) είναι 5%, που σημαίνει ότι - αν τα επιτόκια παρέμεναν αμετάβλητα - η μεταβλητότητα των ΥΧΔΜΕ θα ήταν 5% και όχι 12%. Αντίστροφα, τούτο σημαίνει ότι η "μεταβλητότητα" των ΥΧΔΜΕ (12%) οφείλεται εξίσου στις διακυμάνσεις των επιπέδων των αποθεμάτων και στις διακυμάνσεις των επιτοκίων.

Το γεγονός ότι το επιτόκιο αναφοράς προσεγγίζει ενίοτε είτε τα επιτόκια των δανείων είτε τα επιτόκια των καταθέσεων, φαίνεται να μην έχει ιδιαίτερη σημασία, δεδομένου ότι η "μεταβλητότητα" της μεθόδου 4α, που αποφεύγει παρόμοιες καταστάσεις, δεν είναι σημαντικά χαμηλότερη από τη "μεταβλητότητα" άλλων μεθόδων, και ειδικότερα της μεθόδου 2.

6. Γενικό συμπέρασμα

Η κατανομή των ΥΧΔΜΕ απαιτεί περαιτέρω βελτίωση των στατιστικών πηγών, κυρίως για τον απευθείας υπολογισμό των ροών των τόκων κατανεμημένων ανά θεσμικό τομέα, για την ταξινόμηση των καταθέσεων των νοικοκυριών σύμφωνα με τους σκοπούς τους (ενδιάμεση ανάλωση ή τελική κατανάλωση) καθώς και για τον καλύτερο υπολογισμό των εξαγωγών και των εισαγωγών ΥΧΔΜΕ.

Βάσει των προτιμήσεων που εξέφρασαν τα κράτη μέλη, αναδείχθηκαν δύο κριτήρια για την επισήμανση των συναφών επιτοκίων αναφοράς. Τα κριτήρια αυτά είναι η ανάγκη ύπαρξης ενός επιτοκίου που να προσεγγίζει αρκετά την έννοια του "καθαρού επιτοκίου" και, παράλληλα, να επιτρέπει την εξαγωγή των πλέον αξιόπιστων αποτελεσμάτων σε σχέση με τα διαθέσιμα στοιχεία. Σύμφωνα με την ανάλυση του αντικτύπου στο ΑΕγχΠ, στο παρόν στάδιο της μελέτης, καλύτερα αποτελέσματα παρέχει η μέθοδος 2, ενώ ακολουθούν οι μέθοδοι 1, 4γ, 4β, 4α και 3.

Ορισμένα κράτη μέλη διστάζουν να εφαρμόσουν όλες τις δοκιμαστικές μεθόδους για την κατανομή των ΥΧΔΜΕ, όπως αυτές καθορίζονται στον κανονισμό, για πρακτικούς και ενίοτε θεωρητικούς λόγους, ενώ θεωρούν ότι καμία από τις μεθόδους δεν είναι πραγματικά πιο αξιόπιστη για το σωστό υπολογισμό της οικονομικής δραστηριότητας από την ισχύουσα μηδενική κατανομή.

Όπως σημειώνεται στην περίληψη της παρούσας ενδιάμεσης έκθεσης, η Επιτροπή θεωρεί, στο παρόν στάδιο της δοκιμαστικής περιόδου, ότι η κατανομή των ΥΧΔΜΕ είναι δυνατή εφόσον οι πηγές των στοιχείων εξακολουθήσουν να βελτιώνονται.

Εν πάση περιπτώσει, πριν να καταστεί δυνατή η διατύπωση μιας τεκμηριωμένης γνώμης σχετικά με την αξιοπιστία των μεθόδων κατανομής των ΥΧΔΜΕ όπως καθορίζονται στον κανονισμό, είναι αναγκαία η αναθεώρηση ορισμένων αριθμητικών στοιχείων που έχουν ήδη υποβληθεί, η συμπλήρωση της άσκησης κατά τα επόμενα έτη, η ανάλυση των ΥΧΔΜΕ σε σταθερές τιμές και κατά κλάδο δραστηριοτήτων καθώς και η συνέχιση των εργασιών στα πλαίσια τόσο της επιχειρησιακής ομάδας ΥΧΔΜΕ όσο και της ομάδας εργασίας για τους εθνικούς λογαριασμούς.