P9_TA(2020)0367

Γενετικώς τροποποιημένος αραβόσιτος MIR604 (SYN-IR6Ø4-5)

Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 17ης Δεκεμβρίου 2020 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για την ανανέωση της έγκρισης της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένο αραβόσιτο MIR604 (SYN-IR6Ø4-5), σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (D069147/02 — 2020/2893(RSP))

(2021/C 445/07)

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο,

— έχοντας υπόψη το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για την ανανέωση της έγκρισης της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένο αραβόσιτο MIR604 (SYN-IR6Ø4-5), σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (D069147/02,

— έχοντας υπόψη τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Σεπτεμβρίου 2003, για τα γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα και ζωοτροφές (1), και συγκεκριμένα το άρθρο 11 παράγραφος 3 και το άρθρο 23 παράγραφος 3 αυτού,

— έχοντας υπόψη την ψηφοφορία της 26ης Οκτωβρίου 2020 στη μόνιμη επιτροπή για την τροφική αλυσίδα και την υγεία των ζώων, που αναφέρεται στο άρθρο 35 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1829/2003, κατά την οποία δεν εκδόθηκε γνώμη,

— έχοντας υπόψη τα άρθρα 11 και 13 του κανονισμού (ΕE) αριθ. 182/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Φεβρουαρίου 2011, για τη θέσπιση κανόνων και γενικών αρχών σχετικά με τους τρόπους ελέγχου από τα κράτη μέλη της άσκησης των εκτελεστικών αρμοδιοτήτων από την Επιτροπή (2),

— έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση που εκδόθηκε από την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) στις 2 Ιουλίου 2009 και δημοσιεύθηκε στις 21 Ιουλίου 2009 (3),

— έχοντας υπόψη τη γνώμη που εκδόθηκε από την EFSA στις 25 Σεπτεμβρίου 2019 και δημοσιεύθηκε στις 7 Νοεμβρίου 2019 (4),

— έχοντας υπόψη τα προηγούμενα ψηφίσματά του που διατύπωναν αντίρρηση στην έγκριση γενετικώς τροποποιημένων οργανισμών (ΓΤΟ) (5),

— έχοντας υπόψη το άρθρο 112 παράγραφοι 2 και 3 του Κανονισμού του,

— έχοντας υπόψη την πρόταση ψηφίσματος της Επιτροπής Περιβάλλοντος, Δημόσιας Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων,

Α. λαμβάνοντας υπόψη ότι η απόφαση 2009/866/ΕΚ της Επιτροπής (6) ενέκρινε τη διάθεση στην αγορά τροφίμων και ζωοτροφών που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένο (ΓΤ) αραβόσιτο MIR604· λαμβάνοντας υπόψη ότι το πεδίο εφαρμογής της εν λόγω έγκρισης καλύπτει επίσης τη διάθεση στην αγορά προϊόντων που περιέχουν ή αποτελούνται από ΓΤ αραβόσιτο MIR604 για χρήσεις διαφορετικές από τη χρήση σε τρόφιμα και ζωοτροφές, εξαιρουμένης της καλλιέργειας·

Β. λαμβάνοντας υπόψη ότι, στις 26 Ιουλίου 2018, ο κάτοχος της έγκρισης, Syngenta Crop Protection NV/SA, εξ ονόματος της Syngenta Crop Protection AG, υπέβαλε στην Επιτροπή αίτηση, σύμφωνα με τα άρθρα 11 και 23 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1829/2003, για την ανανέωση της εν λόγω έγκρισης·

Γ. λαμβάνοντας υπόψη ότι, στις 2 Ιουλίου 2009, η EFSA εξέδωσε θετική γνώμη, η οποία δημοσιεύθηκε στις 21 Ιουλίου 2009, σχετικά με την αίτηση αρχικής έγκρισης·

Δ. λαμβάνοντας υπόψη ότι, στις 25 Σεπτεμβρίου 2019, η EFSA εξέδωσε θετική γνώμη, η οποία δημοσιεύθηκε στις 7 Νοεμβρίου 2019, σχετικά με την αίτηση ανανέωσης·

Ε. λαμβάνοντας υπόψη ότι οι πιθανές χρήσεις του ΓΤ αραβόσιτου MIR604 περιλαμβάνουν την παραγωγή ζωοτροφών και τροφίμων, όπως αμύλου, σιροπιών και ελαίων (7)·

ΣΤ. λαμβάνοντας υπόψη ότι ο ΓΤ αραβόσιτος MIR604 έχει αναπτυχθεί για να παράγει mCry3A, μια συνθετική εντομοκτόνο πρωτεΐνη (γνωστή και ως «τοξίνη Bt») με αυξημένη τοξικότητα, σε σύγκριση με τα φυσικά βακτήρια από τα οποία προέρχεται, με στόχο τη χρυσομήλη του αραβοσίτου (Western Corn rootworm) και άλλα συναφή κολεόπτερα επιβλαβή για τον αραβόσιτο, όπως το είδος Northern Corn rootworm· λαμβάνοντας υπόψη ότι, επιπλέον, ο ΓΤ αραβόσιτος MIR604 αναπτύχθηκε με το γονίδιο ισομεράση φωσφομανόζης (PMI) από το Escherichia coli (E. coli), το οποίο κωδικοποιεί το ένζυμο PMI ως δείκτη επιλογής·

Ζ. λαμβάνοντας υπόψη ότι ο συνδυασμός των δύο γονιδίων προέκυψε από τη συσσώρευση των συμβάντων, αλλά δεν πραγματοποιήθηκε αξιολόγηση των μεμονωμένων μητρικών φυτών, κατά παράβαση του εκτελεστικού κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 503/2013 της Επιτροπής (8)·

Η. λαμβάνοντας υπόψη ότι ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 ορίζει ότι τα ΓΤ τρόφιμα ή ζωοτροφές δεν πρέπει να έχουν δυσμενείς επιπτώσεις στην υγεία του ανθρώπου, στην υγεία των ζώων ή στο περιβάλλον και ότι η Επιτροπή, κατά τη σύνταξη της απόφασής της, οφείλει να λαμβάνει υπόψη τυχόν συναφείς διατάξεις της ενωσιακής νομοθεσίας και άλλους κατά νόμο παράγοντες που αφορούν το υπό εξέταση ζήτημα·

Ανησυχίες των κρατών μελών σχετικά με τις γνώμες της EFSA

Θ. λαμβάνοντας υπόψη ότι, κατά τη διάρκεια της περιόδου διαβούλευσης σε σχέση με την αρχική αίτηση έγκρισης, τα κράτη μέλη υπέβαλαν πολλές επικριτικές παρατηρήσεις επί του σχεδίου γνωμοδότησης της EFSA (9)· λαμβάνοντας υπόψη ότι στις εν λόγω επικριτικές παρατηρήσεις περιλαμβάνονται ανησυχίες ότι η αύξηση της αλλεργιογόνου δράσης λόγω της πρωτεΐνης mCry3A στα τρόφιμα και τις ζωοτροφές από ΓΤ αραβόσιτο MIR604 δεν μπορεί να αποκλειστεί, ότι τα δεδομένα από επιτόπιες δοκιμές δεν μπορούν να θεωρηθούν επαρκή για διάθεση στην αγορά, ότι οι κατευθυντήριες γραμμές δοκιμών του ΟΟΣΑ δεν ακολουθήθηκαν στις τοξικολογικές μελέτες, όπως συνέστησε η EFSA, και ότι η μελέτη για τη διατροφή αρουραίων και πουλερικών με ολόκληρο το ΓΤ φυτό MIR604, που είχε στόχο να καταδείξει την τοξικολογική ασφάλεια, δεν χρησιμοποίησε τοξικολογικά τελικά σημεία·

Ι. λαμβάνοντας υπόψη ότι, κατά τη διάρκεια της περιόδου διαβούλευσης σχετικά με την αίτηση ανανέωσης, τα κράτη μέλη υπέβαλαν ξανά πολλές επικριτικές παρατηρήσεις επί του σχεδίου γνωμοδότησης της EFSA (10)· λαμβάνοντας υπόψη ότι στις εν λόγω επικριτικές παρατηρήσεις περιλαμβάνονται ανησυχίες ότι η προσέγγιση παρακολούθησης που εφαρμόζει ο αιτών δεν συνάδει πλήρως με τις απαιτήσεις του παραρτήματος VII της οδηγίας 2001/18/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (11) και με τις συστάσεις της EFSA, ότι ο ισχυρισμός ότι ο ΓΤ αραβόσιτος MIR604 είναι εξίσου ασφαλής με τον συμβατικό αραβόσιτο δεν έχει τεκμηριωθεί και ότι η προτεινόμενη γενική επιτήρηση για εντοπισμό των αναμενόμενων δυσμενών επιπτώσεων δεν έχει αναπτυχθεί πλήρως, καθώς και το σχόλιο ότι η Ένωση έχει επικυρώσει τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τη Βιολογική Ποικιλότητα (ΣΒΠ), γεγονός που καθιστά σαφές ότι τόσο οι χώρες εξαγωγής όσο και οι χώρες εισαγωγής έχουν διεθνείς ευθύνες όσον αφορά τη βιολογική ποικιλότητα·

Μη έγκυρες μελέτες τοξικότητας

ΙΑ. λαμβάνοντας υπόψη ότι για τις μελέτες σχετικά με την οξεία τοξικότητα και αποδόμηση σε πεπτικά υγρά χρησιμοποιήθηκαν πρωτεΐνες mCry3A και PMI που παράγονται σε ανασυνδυασμένο στέλεχος E. coli· λαμβάνοντας υπόψη ότι τόσο η mCry3A πρωτεΐνη όσο και η PMI πρωτεΐνη που παράγονται σε βακτήρια E. coli διαφέρουν από τις πρωτεΐνες που παράγονται σε ΓΤ φυτά (12), εγείροντας έτσι αμφιβολίες σχετικά με την εγκυρότητα των εν λόγω μελετών τοξικότητας· λαμβάνοντας υπόψη ότι αρκετά κράτη μέλη ανέφεραν το γεγονός αυτό ως πηγή ανησυχίας (13)·

ΙΒ. λαμβάνοντας υπόψη ότι, γενικά, μικρή σημασία μπορεί να αποδοθεί στις τοξικολογικές δοκιμές που διεξάγονται με πρωτεΐνες μεμονωμένα, λόγω του γεγονότος ότι δεν λαμβάνονται υπόψη οι επιδράσεις της πρωτεΐνης σε συνδυασμό με το ίδιο το φυτό·

ΙΓ. λαμβάνοντας υπόψη ότι, για παράδειγμα, ορισμένα φυτά, συμπεριλαμβανομένου του αραβοσίτου, παράγουν φυσικά αναστολείς πρωτεάσης (PI), οι οποίοι έχει αποδειχθεί ότι επιβραδύνουν την αποδόμηση των τοξινών Bt· λαμβάνοντας υπόψη ότι αυτό έχει ως αποτέλεσμα πολύ υψηλότερη τοξικότητα της τοξίνης Bt, εάν προσλαμβάνεται μαζί με τον φυτικό ιστό, σε σύγκριση με την τοξίνη μεμονωμένα· λαμβάνοντας υπόψη ότι μια μελέτη του 1990, η οποία εκπονήθηκε από επιστήμονες στη Monsanto, έδειξε ότι ακόμη και η παρουσία εξαιρετικά χαμηλών επιπέδων PI ενίσχυσε την εντομοκτόνο δράση των τοξινών Bt έως και 20 φορές (14)· λαμβάνοντας υπόψη ότι η αλληλεπίδραση αυτή δεν έχει ποτέ αξιολογηθεί ή αναφερθεί από την EFSA στις αξιολογήσεις κινδύνου της για τα γενετικώς τροποποιημένα φυτά Bt·

ΙΔ. λαμβάνοντας υπόψη ότι έχει αποδειχθεί ότι παράγοντες που ενισχύουν την τοξικότητα των πρωτεϊνών Bt μπορούν επίσης να επηρεάσουν την επιλεκτικότητά τους (15): εάν αυξηθεί η αποτελεσματικότητα της τοξίνης Bt στους στοχευόμενους οργανισμούς, η επιλεκτικότητά της μπορεί επίσης να μειωθεί και μη στοχευόμενοι οργανισμοί ενός ευρύτερου φάσματος μπορεί να καταστούν ευαίσθητοι· λαμβάνοντας υπόψη ότι, αν και μέχρι σήμερα δεν έχει πραγματοποιηθεί συστηματική έρευνα, αρκετές μελέτες καταδεικνύουν τις επιπτώσεις των PI σε συνδυασμό με τοξίνες Bt σε μη στοχευόμενα έντομα (16)·

ΙΕ. λαμβάνοντας υπόψη ότι ο κίνδυνος υψηλότερης τοξικότητας για τον άνθρωπο και τα θηλαστικά, λόγω της αλληλεπίδρασης μεταξύ PI και τοξινών Bt σε ΓΤ φυτά, δεν είναι γνωστός·

Ερωτήσεις σχετικά με την ανοσοενισχυτικότητα του Bt

ΙΣΤ. λαμβάνοντας υπόψη ότι, σύμφωνα με διάφορες μελέτες, έχουν παρατηρηθεί παρενέργειες που ενδεχομένως επηρεάζουν το ανοσοποιητικό σύστημα έπειτα από έκθεση σε τοξίνες Bt και ότι ορισμένες τοξίνες Bt ενδέχεται να έχουν ανοσοενισχυτικές ιδιότητες (17), δηλαδή να ενισχύουν την αλλεργιογονικότητα άλλων πρωτεϊνών με τις οποίες έρχονται σε επαφή·

ΙΖ. λαμβάνοντας υπόψη ότι, ενώ η EFSA αναγνωρίζει ότι η Cry1Ac (18) έχει αποδειχθεί ότι δρα ως ανοσοενισχυτικό μέσο, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, δεδομένου ότι ο αραβόσιτος δεν είναι κοινή αλλεργιογόνος τροφή, η ανοσοενισχυτική δράση των πρωτεϊνών Cry, η οποία παρατηρείται μετά από ενδογαστρική ή ενδορρινική χορήγηση υψηλής δοσολογίας, είναι απίθανο να εγείρει ανησυχίες όσον αφορά την αλλεργιογονικότητα (19)· λαμβάνοντας υπόψη, ωστόσο, ότι η EFSA δεν λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι ο αραβόσιτος παράγει PI (20) και πρέπει να θεωρηθεί ότι συμβαίνει πολύ βραδύτερη αποδόμηση των πρωτεϊνών Bt εάν προσληφθούν με το φυτικό υλικό, σε σύγκριση με την απομονωμένη μορφή· λαμβάνοντας υπόψη ότι η διαφορά αυτή μπορεί επίσης να αυξήσει την ανοσοενισχυτικότητα και καθιστά μη έγκυρες τις μελέτες που χρησιμοποιούν απομονωμένες πρωτεΐνες· λαμβάνοντας υπόψη ότι δεν πραγματοποιήθηκαν εμπειρικές μελέτες για τη διερεύνηση της πραγματικής ανοσογονικότητας της τοξίνης Bt που παράγεται από το γενετικώς τροποποιημένο φυτό· λαμβάνοντας υπόψη ότι η αποδόμηση σε πεπτικά υγρά δοκιμάστηκε με τη χρήση της πρωτεΐνης Bt μεμονωμένα·

Καλλιέργειες Bt: επιδράσεις σε μη στοχευόμενους οργανισμούς και αυξημένη αντοχή

ΙΗ. λαμβάνοντας υπόψη ότι, σε αντίθεση με τη χρήση εντομοκτόνων, όπου η έκθεση πραγματοποιείται κατά τον χρόνο του ψεκασμού και για περιορισμένο χρονικό διάστημα στη συνέχεια, η χρήση καλλιεργειών Bt οδηγεί σε συνεχή έκθεση των στοχευόμενων και μη στοχευόμενων οργανισμών στις τοξίνες Bt· λαμβάνοντας υπόψη ότι, με εξαίρεση τη γύρη, οι πρωτεΐνες mCry3A απαντούν σε όλα τα μέρη του ΓΤ αραβόσιτου MIR604 (21)·

ΙΘ. λαμβάνοντας υπόψη ότι το γονίδιο mCry3A, όπως εκφράζεται από τον ΓΤ αραβόσιτο MIR604, έχει τροποποιηθεί προκειμένου να ενισχυθεί η τοξικότητα για τα έντομα-στόχους (22), ωστόσο στην αξιολόγηση κινδύνου δεν αξιολογήθηκαν επιδράσεις σε μη στοχευόμενους οργανισμούς· λαμβάνοντας υπόψη ότι ένα κράτος μέλος παρατηρεί ότι, δεδομένου ότι «η φυσικά παρούσα τοξίνη Cry3A είναι δραστική κατά των Chrysomelidae (23), ως ελάχιστη απαίτηση θα πρέπει να συμπεριληφθούν στην αξιολόγηση κινδύνου οι δυσμενείς επιδράσεις σε μη στοχευόμενα είδη της οικογένειας Chrysomelidae» και ότι «δεδομένου ότι η εισαγωγή, μεταφορά και επεξεργασία αραβοσίτου MIR604 ενδέχεται να οδηγήσει σε τυχαία εμφάνιση ή ελευθέρωση αραβοσίτου MIR604 στο περιβάλλον, πρέπει να εξεταστούν οι δυνητικές δυσμενείς επιπτώσεις του ΓΤ αραβοσίτου σε μη στοχευόμενους οργανισμούς» (24)·

Κ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η υπόθεση ότι οι τοξίνες Bt παρουσιάζουν έναν μοναδικό τρόπο δράσης για συγκεκριμένο στόχο δεν μπορεί πλέον να θεωρείται ορθή και δεν μπορούν να αποκλειστούν οι επιπτώσεις σε μη στοχευόμενους οργανισμούς (25)· λαμβάνοντας υπόψη ότι αναφέρονται όλο και περισσότεροι μη στοχευόμενοι οργανισμοί που επηρεάζονται με πολλούς τρόπους· λαμβάνοντας υπόψη ότι σε πρόσφατη επισκόπηση αναφέρονται 39 δημοσιεύσεις αξιολογημένες από ομότιμους, οι οποίες αναφέρουν σημαντικές δυσμενείς επιπτώσεις των τοξινών Bt σε πολλά είδη «εκτός πεδίου» (26)·

ΚΑ. λαμβάνοντας υπόψη ότι συνδυαστικές επιδράσεις, όπως ο συνδυασμός με PI, ενδέχεται να συμβάλλουν σημαντικά στην τοξικότητα των τοξινών Bt· λαμβάνοντας υπόψη ότι το ζήτημα της επιλεκτικότητας έχει ιδιαίτερη σημασία για τις συνθετικές τοξίνες Bt, όπως η mCry3A, οι οποίες ενδέχεται να παρουσιάζουν χαμηλότερη επιλεκτικότητα σε συνδυασμό με υψηλότερη τοξικότητα· λαμβάνοντας υπόψη ότι η EFSA εξακολουθεί να θεωρεί ότι οι τοξίνες Bt επηρεάζουν μόνον ένα περιορισμένο φάσμα μη στοχευόμενων οργανισμών, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη τυχόν συνδυαστικές επιπτώσεις· λαμβάνοντας υπόψη ότι ένα ευρύτερο φάσμα μη στοχευόμενων οργανισμών ενδέχεται να εκτίθεται στις τοξίνες Bt μέσω διαρροών, αποβλήτων και κοπριάς·

ΚΒ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η αξιολόγηση κινδύνου δεν εξέτασε την ανάπτυξη αντοχής των στοχευόμενων επιβλαβών οργανισμών στην πρωτεΐνη mCry3A, με πιθανό αποτέλεσμα τη χρήση λιγότερο ασφαλών για το περιβάλλον φυτοφαρμάκων ή την αύξηση των δόσεων και του αριθμού των εφαρμογών στη ΓΤ καλλιέργεια στη χώρα καλλιέργειας· λαμβάνοντας υπόψη ότι η Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος των ΗΠΑ προτείνει τη σταδιακή κατάργηση πολλών υφιστάμενων υβριδίων αραβοσίτου Bt, καθώς και ορισμένων ποικιλιών βαμβακιού Bt, κατά τα επόμενα τρία έως πέντε έτη, λόγω της αύξησης της αντοχής των εντόμων σε τέτοιες καλλιέργειες (27)·

ΚΓ. λαμβάνοντας υπόψη ότι, ενώ έχει υποστηριχθεί ότι η χρήση καλλιεργειών Bt οδηγεί σε μείωση της χρήσης εντομοκτόνων, πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες (28) καταλήγει στο συμπέρασμα ότι «αρκετές αναλύσεις σχετικά με την επίδραση των καλλιεργειών Bt στα πρότυπα χρήσης φυτοφαρμάκων δεν φαίνεται να έχουν λάβει υπόψη την επεξεργασία σπόρων και, ως εκ τούτου, ενδέχεται να έχουν υπερεκτιμηθεί οι μειώσεις στη χρήση εντομοκτόνων (ιδίως όσον αφορά την “έκταση στην οποία εφαρμόζεται”) που συνδέονται με τις καλλιέργειες Bt»· λαμβάνοντας υπόψη ότι η ίδια μελέτη διαπιστώνει ότι η επεξεργασία σπόρων με νεονικοτινοειδή χρησιμοποιείται συχνά σε συνδυασμό με αραβόσιτο Bt και καλλιέργειες σόγιας, ότι «αυτός ο τρόπος χρήσης μπορεί να έχει ανεπιθύμητες συνέπειες, δηλαδή αντοχή σε στοχευόμενους επιβλαβείς οργανισμούς, εξάρσεις μη στοχευόμενων επιβλαβών οργανισμών και ρύπανση με δυσμενείς επιπτώσεις που καταλήγουν στην άγρια πανίδα» και ότι «ορισμένες από αυτές τις επιπτώσεις έχουν ήδη προκύψει»· λαμβάνοντας υπόψη ότι η Ένωση έχει απαγορεύσει την υπαίθρια χρήση τριών νεονικοτινοειδών, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης τους για την κάλυψη της επιφάνειας των σπόρων, λόγω των επιπτώσεών τους στις μέλισσες και σε άλλους επικονιαστές (29)·

Μη δημοκρατική διαδικασία λήψης αποφάσεων

ΚΔ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η ψηφοφορία της 26ης Οκτωβρίου 2020 στη μόνιμη επιτροπή για την τροφική αλυσίδα και την υγεία των ζώων, που αναφέρεται στο άρθρο 35 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1829/2003, δεν οδήγησε σε έκδοση γνώμης, κάτι που σημαίνει ότι η έγκριση δεν υποστηρίχθηκε από μια ειδική πλειοψηφία των κρατών μελών·

ΚΕ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η Επιτροπή αναγνωρίζει ως προβληματικό το γεγονός ότι εξακολουθεί να εκδίδει αποφάσεις έγκρισης ΓΤΟ χωρίς ειδική πλειοψηφία κρατών μελών υπέρ της έγκρισης, κάτι που αποτελεί εξαίρεση στην περίπτωση της έγκρισης προϊόντων γενικότερα, αλλά έχει γίνει ο κανόνας κατά τη λήψη αποφάσεων όσον αφορά την έγκριση ΓΤ τροφίμων και ζωοτροφών·

ΚΣΤ. λαμβάνοντας υπόψη ότι, κατά την όγδοη κοινοβουλευτική του περίοδο, το Κοινοβούλιο ενέκρινε συνολικά 36 ψηφίσματα που αντιτίθενται στη διάθεση στην αγορά ΓΤΟ για τρόφιμα και ζωοτροφές (33 ψηφίσματα) και στην καλλιέργεια ΓΤΟ στην Ένωση (τρία ψηφίσματα)· λαμβάνοντας υπόψη ότι, μέχρι στιγμής, το Κοινοβούλιο έχει εγκρίνει έντεκα ενστάσεις κατά την ένατη κοινοβουλευτική του περίοδο· λαμβάνοντας υπόψη ότι δεν υπήρξε ειδική πλειοψηφία των κρατών μελών υπέρ της έγκρισης οποιουδήποτε από αυτούς τους ΓΤΟ· λαμβάνοντας υπόψη ότι η Επιτροπή εξακολουθεί να εγκρίνει ΓΤΟ, παρά το γεγονός ότι αναγνωρίζει και η ίδια την ύπαρξη δημοκρατικού ελλείμματος, την έλλειψη στήριξης από την πλευρά των κρατών μελών και τις ενστάσεις του Κοινοβουλίου·

ΚΖ. λαμβάνοντας υπόψη ότι, σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 182/2011, η Επιτροπή μπορεί να αποφασίσει να μην εγκρίνει έναν ΓΤΟ όταν δεν υπάρχει ειδική πλειοψηφία των κρατών μελών υπέρ της έγκρισης στην επιτροπή προσφυγών (30)· λαμβάνοντας υπόψη ότι δεν απαιτείται εν προκειμένω τροποποίηση της νομοθεσίας·

1. κρίνει ότι το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής υπερβαίνει τις εκτελεστικές αρμοδιότητες που προβλέπει ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1829/2003·

2. κρίνει ότι το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής δεν είναι σύμφωνο με το δίκαιο της Ένωσης, υπό την έννοια ότι δεν συνάδει με τον σκοπό του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1829/2003, ο οποίος είναι, σύμφωνα με τις γενικές αρχές που καθορίζονται στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 178/2002 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου ( 31 ) , να προσφέρει τη βάση για την εξασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας της ζωής και της υγείας του ανθρώπου, της υγείας και της καλής διαβίωσης των ζώων, του περιβάλλοντος και των συμφερόντων των καταναλωτών σε σχέση με τα ΓΤ τρόφιμα και ζωοτροφές, εξασφαλίζοντας παράλληλα την αποτελεσματική λειτουργία της εσωτερικής αγοράς·

3. ζητεί από την Επιτροπή να αποσύρει το σχέδιο εκτελεστικής απόφασής της·

4. εκφράζει την ικανοποίησή του για το γεγονός ότι η Επιτροπή αναγνώρισε τελικά, σε επιστολή της με ημερομηνία 11 Σεπτεμβρίου 2020 προς τα μέλη, την ανάγκη να λαμβάνεται υπόψη η βιωσιμότητα κατά τη λήψη αποφάσεων για την έγκριση ΓΤΟ ( 32 ) · εκφράζει, ωστόσο, τη έντονη απογοήτευσή του για το γεγονός ότι, στις 28 Σεπτεμβρίου 2020, η Επιτροπή ενέκρινε την εισαγωγή μιας άλλης ΓΤ σόγιας ( 33 ) , παρά την αντίρρηση του Κοινοβουλίου και της πλειοψηφίας των κρατών μελών που την καταψήφισαν·

5. καλεί την Επιτροπή να προχωρήσει κατεπειγόντως στην ανάπτυξη κριτηρίων βιωσιμότητας, με πλήρη συμμετοχή του Κοινοβουλίου· καλεί την Επιτροπή να παράσχει πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο και το χρονοδιάγραμμα διεξαγωγής αυτής της διαδικασίας·

6. παροτρύνει εκ νέου την Επιτροπή να λάβει υπόψη τις υποχρεώσεις της Ένωσης στο πλαίσιο διεθνών συμφωνιών, όπως η Συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα, η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τη βιολογική ποικιλότητα και οι Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) των Ηνωμένων Εθνών·

7. επαναλαμβάνει την έκκλησή του προς την Επιτροπή να σταματήσει να εγκρίνει ΓΤΟ, είτε για καλλιέργεια είτε για χρήση σε τρόφιμα και ζωοτροφές, όταν δεν διατυπώνεται γνώμη από τα κράτη μέλη στην επιτροπή προσφυγών, σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 182/2011·

8. καλεί την EFSA να αποδεχθεί επιτέλους τις ουσιαστικές διαφορές μεταξύ των πρωτεϊνών Bt που υπάρχουν φυσικά και εκείνων που εκφράζονται από συνθετικά διαγονίδια σε ΓΤ φυτά, και να διευρύνει την αξιολόγηση κινδύνου ώστε να λαμβάνονται πλήρως υπόψη όλες οι αλληλεπιδράσεις και οι συνδυαστικές επιδράσεις μεταξύ τοξινών Bt, ΓΤ φυτών και των συστατικών τους, καταλοίπων ψεκασμού με τα συμπληρωματικά ζιζανιοκτόνα, το περιβάλλον, καθώς και επιπτώσεις στην υγεία και την ασφάλεια των τροφίμων·

9. καλεί την EFSA να μη δέχεται πλέον μελέτες τοξικότητας με βάση απομονωθείσες πρωτεΐνες που είναι πιθανόν να διαφέρουν ως προς τη δομή και τις βιολογικές επιδράσεις σε σύγκριση με εκείνες που παράγονται από το ίδιο το φυτό, και να απαιτεί τη διεξαγωγή όλων των δοκιμών με ιστούς από το ΓΤ φυτό·

10. καλεί την EFSA να διασφαλίσει ότι τα δεδομένα από επιτόπιες δοκιμές ή θερμοκήπια καλύπτουν ένα επαρκώς ευρύ φάσμα γεωπονικών και περιβαλλοντικών συνθηκών για την αξιολόγηση του αντικτύπου όλων των παραγόντων καταπόνησης που πρέπει να αναμένονται κατά την καλλιέργεια στην έκφραση των γονιδίων και στη σύνθεση των φυτών·

11. καλεί την EFSA να διασφαλίσει ότι τα δεδομένα από επιτόπιες δοκιμές ή θερμοκήπια καλύπτουν ένα επαρκώς ευρύ φάσμα διαφορετικών ποικιλιών για την αξιολόγηση του αντικτύπου των διάφορων γενετικών υπόβαθρων στην έκφραση των γονιδίων και στη σύνθεση των φυτών·

12. καλεί την EFSA να ζητήσει στοιχεία σχετικά με τον αντίκτυπο της κατανάλωσης τροφίμων και ζωοτροφών που προέρχονται από γενετικώς τροποποιημένα φυτά στο εντερικό μικροβίωμα·

13. αναθέτει στον Πρόεδρό του να διαβιβάσει το παρόν ψήφισμα στο Συμβούλιο και στην Επιτροπή, καθώς και στις κυβερνήσεις και στα κοινοβούλια των κρατών μελών.

(1) ΕΕ L 268 της 18.10.2003, σ. 1.

(2) ΕΕ L 55 της 28.2.2011, σ. 13.

(3) Επιστημονική γνώμη της ομάδας της EFSA για τους γενετικώς τροποποιημένους οργανισμούς σχετικά με την αίτηση (αριθ. αναφοράς EFSA-GMO-UK-2005-11) για τη διάθεση στην αγορά του εντομοανθεκτικού γενετικώς τροποποιημένου αραβοσίτου MIR604, που προορίζεται για χρήση σε τρόφιμα και ζωοτροφές, την εισαγωγή και την επεξεργασία, βάσει του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1829/2003, από την εταιρεία Syngenta Seeds S.A.S εξ ονόματος της Syngenta Crop Protection AG, EFSA Journal 2009· 7(7):1193, https://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/1193

(4) Επιστημονική γνώμη της ομάδας της EFSA για τους γενετικώς τροποποιημένους οργανισμούς σχετικά με την αξιολόγηση του γενετικώς τροποποιημένου αραβοσίτου MIR604 για ανανέωση της έγκρισης βάσει του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 (αίτηση EFSA-GMO-RX-013), EFSA Journal 2019· 17(11):5846, https://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/5846

(5) Κατά την όγδοη κοινοβουλευτική του περίοδο, το Κοινοβούλιο ενέκρινε 36 ψηφίσματα που διατύπωναν αντίρρηση στην έγκριση ΓΤΟ. Επιπλέον, κατά την ένατη κοινοβουλευτική του περίοδο, το Κοινοβούλιο ενέκρινε τα ακόλουθα ψηφίσματα:

— Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 10ης Οκτωβρίου 2019 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για την έγκριση της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένο αραβόσιτο MZHG0JG (SYN-ØØØJG-2) σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (Κείμενα που εγκρίθηκαν, P9_TA(2019)0028).

— Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 10ης Οκτωβρίου 2019 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για την ανανέωση της έγκρισης της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένη σόγια A2704-12 (ACS-GMØØ5-3), σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (Κείμενα που εγκρίθηκαν, P9_TA(2019)0029).

— Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 10ης Οκτωβρίου 2019 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για την έγκριση της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένο αραβόσιτο MON 89034 × 1507 × MON 88017 × 59122 × DAS-40278-9, και γενετικώς τροποποιημένο αραβόσιτο που συνδυάζει δύο, τρία ή τέσσερα από τα μονά συμβάντα MON 89034, 1507, MON 88017, 59122 και DAS-40278-9, σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (Κείμενα που εγκρίθηκαν, P9_TA(2019)0030).

— Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 14ης Νοεμβρίου 2019 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για την ανανέωση της έγκρισης της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένο βαμβάκι LLCotton25 (ACS-GHØØ1-3), σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (Κείμενα που εγκρίθηκαν, P9_TA(2019)0054).

— Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 14ης Νοεμβρίου 2019 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για την ανανέωση της έγκρισης της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένη σόγια MON 89788 (MON-89788-1), σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (Κείμενα που εγκρίθηκαν, P9_TA(2019)0055).

— Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 14ης Νοεμβρίου 2019 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για την έγκριση της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένο αραβόσιτο MON 89034 × 1507 × NK603 × DAS-40278-9 και τους επιμέρους συνδυασμούς MON 89034 × NK603 × DAS-40278-9, 1507 × NK603 × DAS-40278-9 και NK603 × DAS-40278-9 σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (Κείμενα που εγκρίθηκαν, P9_TA(2019)0056).

— Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 14ης Νοεμβρίου 2019 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για την έγκριση της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένο αραβόσιτο Bt11 × MIR162 × MIR604 × 1507 × 5307 × GA21, και γενετικώς τροποποιημένο αραβόσιτο που συνδυάζει δύο, τρία, τέσσερα ή πέντε από τα επιμέρους συμβάντα Bt11, MIR162, MIR604, 1507, 5307 και GA21, σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (Κείμενα που εγκρίθηκαν, P9_TA(2019)0057).

— Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 14ης Μαΐου 2020 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για την έγκριση της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένη σόγια της σειράς MON 87708 × MON 89788 × A5547-127, σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (Κείμενα που εγκρίθηκαν, P9_TA(2020)0069).

— Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 11ης Νοεμβρίου 2020 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για την έγκριση της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένο αραβόσιτο MON 87427 × MON 89034 × MIR162 × NK603 και γενετικώς τροποποιημένο αραβόσιτο που συνδυάζει δύο ή τρία από τα μονά συμβάντα MON 87427, MON 89034, MIR162 και NK603, και για την κατάργηση της εκτελεστικής απόφασης (ΕΕ) 2018/1111 της Επιτροπής σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (Κείμενα που εγκρίθηκαν, P9_TA(2020)0291).

— Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 11ης Νοεμβρίου 2020 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για την έγκριση της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένη σόγια SYHT0H2 (SYN-ØØØH2-5) σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (Κείμενα που εγκρίθηκαν, P9_TA(2020)0292).

— Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 11ης Νοεμβρίου 2020 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για την έγκριση της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένο αραβόσιτο MON 87427 × MON 87460 × MON 89034 × MIR162 × NK603, και γενετικώς τροποποιημένο αραβόσιτο που συνδυάζει δύο, τρία ή τέσσερα από τα μονά συμβάντα MON 87427, MON 87460, MON 89034, MIR162 και NK603, σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (Κείμενα που εγκρίθηκαν, P9_TA(2020)0293).

(6) Απόφαση 2009/866/ΕΚ της Επιτροπής, της 30ής Νοεμβρίου 2009, για την έγκριση της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένο αραβόσιτο της σειράς MIR604 (SYN-IR6Ø4-5) σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΕ L 314 της 1.12.2009, σ. 102).

(7) Γνώμη της EFSA 2009, σ. 11.

(8) Εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 503/2013 της Επιτροπής, της 3ης Απριλίου 2013, σχετικά με τις αιτήσεις έγκρισης γενετικώς τροποποιημένων τροφίμων και ζωοτροφών, σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, και την τροποποίηση των κανονισμών της Επιτροπής (ΕΚ) αριθ. 641/2004 και (ΕΚ) αριθ. 1981/2006 (ΕΕ L 157 της 8.6.2013, σ. 1).

(9) Παρατηρήσεις των κρατών μελών: http://registerofquestions.efsa.europa.eu/roqFrontend/questionLoader?question=EFSA-Q-2005-046

(10) Παρατηρήσεις των κρατών μελών: http://registerofquestions.efsa.europa.eu/roqFrontend/questionLoader?question=EFSA-Q-2018-00644

(11) Οδηγία 2001/18/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Μαρτίου 2001, για τη σκόπιμη ελευθέρωση γενετικώς τροποποιημένων οργανισμών στο περιβάλλον και την κατάργηση της οδηγίας 90/220/ΕΟΚ του Συμβουλίου (ΕΕ L 106 της 17.4.2001, σ. 1).

(12) Γνώμη της EFSA 2009, σ. 12.

(13) Παρατηρήσεις κράτους μέλους, σ. 8 και 14: http://registerofquestions.efsa.europa.eu/roqFrontend/questionLoader?question=EFSA-Q-2005-046

(14) MacIntosh, S.C., Kishore, G.M., Perlak, F.J., Marrone, P.G., Stone, T.B., Sims, S.R., Fuchs, R.L., «Potentiation of Bacillus thuringiensis insecticidal activity by serine protease inhibitors» (Ενίσχυση της εντομοκτόνου δράσης του Bacillus thuringiensis από αναστολείς της πρωτεάσης σερίνης), Journal of Agricultural and Food Chemistry 1990, 38, σ. 1145-1152.

(15) Βλ., για παράδειγμα, Then, C., «Risk assessment of toxins derived from Bacillus thuringiensis — synergism, efficacy, and selectivity» (Αξιολόγηση κινδύνου από τοξίνες που προέρχονται από τον Bacillus thuringiensis — συνεργιστική δράση, αποτελεσματικότητα και επιλεκτικότητα), Environmental Science and Pollution Research 2010, 17, σ. 791–797, https://doi.org/10.1007/s11356-009-0208-3

(16) Βλ., για παράδειγμα, Han, P., Niu, C.Y., Lei, C.L., Cui, J.J., Desneux, N., «Quantification of toxins in a Cry1Ac + CpTI cotton cultivar and its potential effects on the honey bee Apis mellifera L.» (Ποσοτικοποίηση τοξινών σε καλλιεργητική ποικιλία βαμβακιού Cry1Ac + CpTI και δυνητικές επιδράσεις στη μέλισσα Apis mellifera L.), Ecotoxicology 2010, 19, σ. 1452-1459, https://doi.org/10.1007/s10646-010-0530-z· Babendreier, D., Kalberer, N.M., Romeis, J., Fluri, P., Mulligan, E., Bigler, F., «Influence of Bt-transgenic pollen, Bt-toxin and protease inhibitor (SBTI) ingestion on development of the hypopharyngeal glands in honeybees» (Επίδραση της πρόσληψης Bt-διαγονιδιακής γύρης, Bt-τοξίνης και αναστολέα πρωτεάσης (SBTI) στην ανάπτυξη των υποφαρυγγικών αδένων στις μέλισσες), Apidologie 2005, 36(4), σ. 585-594, https://doi.org/10.1051/apido:2005049· και Liu, X.D., Zhai, B.P., Zhang, X.X., Zong, J.M., «Impact of transgenic cotton plants on a non-target pest, Aphis gossypii Glover» (Επίδραση διαγονιδιακών φυτών βαμβακιού σε έναν μη στοχευόμενο επιβλαβή οργανισμό, Aphis gossypii Glover). Ecological Entomology, 30(3), σ. 307-315, https://doi.org/10.1111/j.0307-6946.2005.00690.x

(17) Για μια ανασκόπηση, βλ. Rubio-Infante, N., Moreno-Fierros, L. (2016), «An overview of the safety and biological effects of Bacillus thuringiensis Cry toxins in mammals» (Μια ανασκόπηση σχετικά με την ασφάλεια και τις βιολογικές επιπτώσεις των τοξινών Cry του Bacillus thuringiensis στα θηλαστικά), Journal of Applied Toxicology, Μάιος 2016, 36(5), σ. 630-648, http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/jat.3252/full

(18) Η Cry1Ac είναι μία από τις λίγες μόνο τοξίνες Bt που έχουν διερευνηθεί λεπτομερώς από την EFSA.

(19) Γνώμη της EFSA 2009, σ. 16.

(20) Βλ. αιτιολογική σκέψη ΙΓ.

(21) Γνώμη της EFSA 2009, σ. 8.

(22) Γνώμη της EFSA 2009, σ. 7.

(23) Οικογένεια κολεόπτερων, κοινώς γνωστά ως “σκαθάρια των φύλλων”.

(24) Βλ. παρατηρήσεις των κρατών μελών, σ. 24: http://registerofquestions.efsa.europa.eu/roqFrontend/questionLoader?question=EFSA-Q-2005-046

(25) Βλ., για παράδειγμα, Hilbeck, A., Otto, M. «Specificity and combinatorial effects of Bacillus thuringiensis Cry toxins in the context of GMO environmental risk assessment» (Ιδιαιτερότητα και συνδυαστικές επιδράσεις τοξινών Cry του Bacillus thuringiensis στο πλαίσιο αξιολόγησης κινδύνου ΓΤΟ), Frontiers in Environmental Science 2015, 3:71, https://doi.org/10.3389/fenvs.2015.00071

(26) Hilbeck, A., Defarge, N., Lebrecht, T., Bøhn, T., «Insecticidal Bt crops. EFSA’s risk assessment approach for GM Bt plants fails by design» (Εντομοκτόνες καλλιέργειες Bt. Η προσέγγιση της αξιολόγησης κινδύνου της EFSA για τα ΓΤ φυτά Bt αποτυγχάνει εκ σχεδιασμού), RAGES 2020, σ. 4, https://www.testbiotech.org/sites/default/files/RAGES_report-Insecticidal%20Bt%20plants.pdf

(27) https://www.dtnpf.com/agriculture/web/ag/crops/article/2020/09/29/epa-proposes-phasing-dozens-bt-corn

(28) Douglas, M.R., Tooker, J.F., «Large-Scale Deployment of Seed Treatments Has Driven Rapid Increase in Use of Neonicotinoid Insecticides and Preemptive Pest Management in U.S. Field Crops» (Η μεγάλης κλίμακας χρήση των προϊόντων επεξεργασίας σπόρων έχει οδηγήσει σε ταχεία αύξηση της χρήσης νεονικοτινοειδών εντομοκτόνων και σε προληπτική φυτοπροστασία στις μεγάλες καλλιέργειες στις ΗΠΑ), Environmental Science and Technology 2015, 49, 8, 5088-5097, https://pubs.acs.org/doi/10.1021/es506141g

(29) Νεονικοτινοειδή, https://ec.europa.eu/food/plant/pesticides/approval_active_substances/approval_renewal/neonicotinoids_en

(30) Σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 182/2011, εάν στην επιτροπή προσφυγών δεν υπάρχει ειδική πλειοψηφία κρατών μελών υπέρ της έγκρισης, η Επιτροπή «μπορεί» να προχωρήσει στην έγκριση, χωρίς όμως να είναι υποχρεωμένη να το πράξει.

(31) Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 178/2002 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 28ης Ιανουαρίου 2002, για τον καθορισμό των γενικών αρχών και απαιτήσεων της νομοθεσίας για τα τρόφιμα, για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων και τον καθορισμό διαδικασιών σε θέματα ασφαλείας των τροφίμων (ΕΕ L 31 της 1.2.2002, σ. 1).

(32) https://tillymetz.lu/wp-content/uploads/2020/09/Co-signed-letter-MEP-Metz.pdf

(33) MON 87708 × MON 89788 × A5547-127, https://webgate.ec.europa.eu/dyna/gm_register/gm_register_auth.cfm?pr_id=100