Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την "Πρόταση σύστασης του Συμβουλίου σχετικά με την πρόληψη και τη μείωση των κινδύνων που συνδέονται με την τοξικομανία"

(COM(2002) 201 τελικό - 2002/0098 (CNS))

(2003/C 61/31)

Στις 10 Ιουνίου 2002, και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την ανωτέρω πρόταση.

Το ειδικευμένο τμήμα "Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη", το οποίο επιφορτίστηκε με την προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, όρισε ως γενική εισηγήτρια την κα Le Nouail-Marlière.

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, κατά την 394η σύνοδο ολομελείας της 24ης Οκτωβρίου 2002 όρισε ως γενική εισηγήτρια την κα Le Nouail-Marlière και υιοθέτησε με 93 ψήφους υπέρ, 1 ψήφο κατά και 3 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Κύρια σημεία του σχέδιου συστάσης του Συμβουλίου, κατόπιν προτάσεως τησ Επιτροπής

1.1. Τα κράτη μέλη της ΕΕ προέβησαν στην υιοθέτηση κοινών μέτρων για την καταπολέμηση της τοξικομανίας από τα μέσα της δεκαετίας του '80. Το 1990, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ενέκρινε το πρώτο Ευρωπαϊκό Σχέδιο για την καταπολέμηση των ναρκωτικών, το οποίο εν συνεχεία αναθεωρήθηκε και αναπροσαρμόστηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Εδιμβούργου το 1992. Στο Σχέδιο Δράσης της ΕΕ για την περίοδο 1995-1999 επισημαίνετο η ανάγκη πολυδιάστατης και ολοκληρωμένης αντιμετώπισης, επικεντρωμένης στον περιορισμό τόσο της ζήτησης όσο και της προσφοράς, στην καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης, καθώς και στην προαγωγή της συνεργασίας και του συντονισμού σε διεθνή κλίμακα.

1.2. Στη Συνθήκη του Άμστερνταμ αναφέρεται ιδιαίτερα ότι τα ναρκωτικά αποτελούν μεγάλη πληγή και κίνδυνο για τη δημόσια υγεία. Είναι σαφές ότι τα ναρκωτικά παραμένουν ζήτημα προτεραιότητας για την Κοινοτική Δράση στον τομέα της Δημόσιας Υγείας. Στην τρίτη παράγραφο του σημείου 1 του άρθρου 152 αναφέρεται ότι "Η Κοινότητα συμπληρώνει τη δράση των κρατών μελών για τη μείωση της βλάβης που προκαλούν στην υγεία τα ναρκωτικά, συμπεριλαμβανομένης της ενημέρωσης και της πρόληψης." Η μείωση της βλάβης που προκαλούν στην υγεία τα ναρκωτικά τίθεται εν προκειμένω ως νέος στόχος της συνεργασίας μεταξύ κρατών μελών, εκ παραλλήλου με τη συνήθη συνεργασία στον τομέα της πρόληψης.

1.3. Με τη στρατηγική της ΕΕ για τα ναρκωτικά (2000-2004)(1), που επικυρώθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο το Δεκέμβριο του 1999, επιδιώκονται τρεις κύριοι στόχοι για τη δημόσια υγεία:

- η σημαντική μείωση στη διάρκεια των επόμενων πέντε ετών της κατανάλωσης παράνομων ναρκωτικών, καθώς και του νέου εθισμού στα ναρκωτικά, ιδίως των νέων ηλικίας μικρότερης των 18 ετών·

- η σημαντική μείωση στη διάρκεια των επόμενων πέντε ετών των συνδεόμενων με τα ναρκωτικά λοιμωδών νοσημάτων (HIV, ηπατίτιδα B και C, φυματίωση, κ.λπ.) καθώς και των συνδεόμενων με τα ναρκωτικά θανάτων·

- η ουσιαστική αύξηση του αριθμού των αποθεραπευμένων τοξικομανών.

1.4. Ο κύριος στόχος αυτής της σύστασης του Συμβουλίου, που βασίζεται στο άρθρο 152 της Συνθήκης, είναι να διευκολυνθεί η επίτευξη του δεύτερου στόχου για τη δημόσια υγεία από τα κράτη μέλη.

1.5. Η πρόταση αυτή περιλαμβάνει μέτρα που αποσκοπούν στην ενοποίηση των κοινωνικών και υγειονομικών υπηρεσιών. Τα μέτρα αυτά θα ενισχύσουν επίσης την ανάπτυξη μεθόδων κατάρτισης και αναγνώρισης ειδικών δεξιοτήτων των εργαζομένων σε ιατρικά επαγγέλματα στο συγκεκριμένο τομέα, καθώς και την πρόληψη των κινδύνων λοιμώξεων που συνδέονται με τη χρήση ναρκωτικών.

1.6. Τα κράτη μέλη καλούνται να αυξήσουν την αποτελεσματικότητα των προσπαθειών που καταβάλλουν για την πρόληψη της τοξικομανίας και των κινδύνων που συνεπάγεται για την υγεία η χρήση ψυχοτρόπων ουσιών, να διαμορφώσουν σφαιρικές πολιτικές στον τομέα την πρόληψης και της θεραπείας και να προβούν σε ορθή αξιολόγηση με στόχο να καταστεί αποτελεσματικότερη η πρόληψη, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης ενδεδειγμένων στοιχείων και επιστημονικών ενδείξεων, και να προσδιοριστούν επακριβέστερα οι ανάγκες.

1.7. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην ανταλλαγή πληροφοριών που πρέπει να αναπτυχθεί εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Γιατί σύσταση και όχι μια πιο δεσμευτική νομική πράξη;

Η αρχή της επικουρικότητας δεν επιτρέπει την ανάληψη σθεναρότερων δικαστικών δράσεων στον τομέα της δημόσιας υγείας. Στο άρθρο 152 της Συνθήκης ορίζεται ότι: "Το Συμβούλιο, αποφασίζοντας με ειδική πλειοψηφία μετά από πρόταση της Επιτροπής, διατυπώνει επίσης συστάσεις για τους σκοπούς του παρόντος άρθρου". Πρόκειται για τη μοναδική σύσταση στον τομέα της δημόσιας υγείας, αλλά υπάρχουν και συστάσεις οι οποίες σχετίζονται περισσότερο με την επιβολή του νόμου, κ.λπ. (δηλ. όσον αφορά την προσφορά).

2.2. Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι και άλλες πράξεις βρίσκονται στο στάδιο της προετοιμασίας:

- Πρόταση για απόφαση-πλαίσιο του Συμβουλίου όσον αφορά τη θέσπιση ελάχιστων διατάξεων σχετικά με τα στοιχεία της αντικειμενικής υπόστασης των εγκλημάτων και τις ποινές που ισχύουν στον τομέα της παράνομης διακίνησης ναρκωτικών.

- Πρωτοβουλία του Βασιλείου της Ισπανίας με στόχο τη σύναψη Σύμβασης για την καταστολή από τις τελωνειακές υπηρεσίες της παράνομης διακίνησης ναρκωτικών στην ανοικτή θάλασσα.

- Σχέδιο ψηφίσματος του Συμβουλίου σχετικά με τη θεραπεία των εγκληματιών ναρκομανών στα πλαίσια της έκτισης της ποινής τους.

- Σχέδιο ψηφίσματος του Συμβουλίου για τη γενική ταξινόμηση νέων συνθετικών ναρκωτικών.

- Σχέδιο σύστασης του Συμβουλίου σχετικά με την εκπόνηση πρωτοκόλλου εφαρμογής για τη δειγματοληψία κατασχεμένων ναρκωτικών.

3. Η παρούσα σύσταση αποσκοπεί στην εφαρμογή ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΠΡΟΛΗΨΗΣ με βάση σχέδια τα οποία έχουν ήδη δοκιμασθεί πειραματικά σε ορισμένα κράτη μέλη, καθώς και στην επέκταση του φάσματος των δυνητικών δράσεων με τη συμμετοχή των παραγόντων που συντελούν στην πρόληψη αυτή.

3.1. Οι στόχοι του προγράμματος για τα ναρκωτικά συνίστανται στην ενθάρρυνση της συνεργασίας μεταξύ κρατών μελών, στην υποστήριξη της δράσης τους και στην προαγωγή του συντονισμού των πολιτικών τους για την πρόληψη του εθισμού σε παράνομες ναρκωτικές ουσίες. Το πρόγραμμα είχε αρχικά προβλεφθεί για το διάστημα 1996-2000, αλλά στη συνέχεια παρατάθηκε έως τα τέλη του 2002.

3.2. Οι δράσεις επικεντρώθηκαν στους ακόλουθους τρεις τομείς:

- στη βελτίωση των γνώσεων όσον αφορά την εξάρτηση από τα ναρκωτικά και τις συνέπειές της

- στις μεθόδους πρόληψης της εξάρτησης από τα ναρκωτικά

- στη βελτίωση της ενημέρωσης, της εκπαίδευσης και της κατάρτισης στον εν λόγω τομέα, κυρίως μεταξύ των νέων και των ευπαθών ομάδων.

3.3. Με το πρόγραμμα επιζητήθηκε, επίσης, να προαχθεί η συνεργασία με άλλες χώρες και με διεθνείς οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στον τομέα της πρόληψης των ναρκωτικών. Οι δράσεις τέθηκαν σε εφαρμογή σε στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη.

3.4. Προκειμένου να διασφαλισθεί η σχέση κόστους/αποτελεσματικότητας και η προστιθέμενη αξία από την ανάμειξη της Κοινότητας, δόθηκε προτεραιότητα σε σχέδια ευρείας κλίμακας, τα οποία κρίνονται σημαντικά από πλευράς μεθοδολογίας, καινοτόμα ως προς την εφαρμογή τους και πολλά υποσχόμενα από την άποψη του αναμενόμενου αντικτύπου για την επίτευξη των στόχων του προγράμματος. Το ζητούμενο είναι η επίτευξη προσέγγισης μεταξύ δημοσίου τομέα και μη κυβερνητικών οργανώσεων που παρέχουν επαρκή εχέγγυα για την ανάληψη ικανοποιητικής δράσης στον εν λόγω τομέα και πιστεύεται ότι θα συμβάλουν σε πολυδιάστατη συνεργασία.

3.5. Τα περισσότερα από τα χρηματοδοτούμενα σχέδια ασχολούνται μάλλον με το ζήτημα της παρέμβασης στο πλαίσιο της δημόσιας υγείας παρά με την αμιγώς επιστημονική παράμετρο του θέματος. Τα χρηματοδοτούμενα σχέδια καθ' όλη τη διάρκεια του προγράμματος υπολογίζονται σε 180 και το συνολικό διατιθέμενο ποσό ανέρχεται σε 38 εκατ. ευρώ. Οι υποψήφιες προς ένταξη χώρες συμμετείχαν σε ορισμένα από τα σχέδια αυτά.

3.6. Στα τέλη του τρέχοντος έτους το Πρόγραμμα Δράσης, καθώς και τα υπόλοιπα 8 ειδικά ή κάθετα προγράμματα στον τομέα της δημόσιας υγείας, θα λήξουν και θα αντικατασταθούν από Νέο Πρόγραμμα Δράσης στον τομέα της Δημόσιας Υγείας για την περίοδο 2003-2008. Ο συνολικός προϋπολογισμός για το διάστημα αυτό είναι 312 εκατ. ευρώ, ενώ η αποσπασματική προσέγγιση του παλαιού προγράμματος θα αντικατασταθεί από οριζόντιο ολοκληρωμένο πρόγραμμα που βασίζεται σε τρεις άξονες:

1. Βελτίωση της πληροφόρησης για την υγεία

2. Μηχανισμός ταχείας αντίδρασης στις απειλές για την υγεία

3. Αντιμετώπιση των καθοριστικών παραγόντων της υγείας μέσω της πρόληψης και της προαγωγής της υγείας.

3.7. Τα προβλήματα που σχετίζονται με τα ναρκωτικά θα αποτελέσουν αναπόσπαστο τμήμα του τρίτου άξονα, ενώ τίποτε δεν υπονοεί ότι θα μειωθεί η έμφαση που δίδεται επί του παρόντος στον εν λόγω σημαντικό τομέα, ιδίως σύμφωνα με το άρθρο 152 της Συνθήκης το οποίο ορίζει ότι "η Κοινότητα συμπληρώνει τη δράση των κρατών μελών για τη μείωση της βλάβης που προκαλούν στην υγεία τα ναρκωτικά, συμπεριλαμβανομένης της ενημέρωσης και της πρόληψης".

4. Η πολιτική για τα ναρκωτικά στα κράτη μέλη

4.1. Οι πολιτικές για τα ναρκωτικά ποικίλλουν στα διάφορα κράτη μέλη της ΕΕ. Από τη μία πλευρά παρατηρείται η πλέον κατασταλτική στρατηγική. Ο πρωταρχικός στόχος σε ορισμένα κράτη μέλη είναι μία "κοινωνία χωρίς ναρκωτικά". Η παράνομη χρήση ναρκωτικών θεωρείται απαράδεκτη και δεν πρέπει να αποτελέσει ποτέ αυτονόητο γνώρισμα της κοινωνίας. Το πρόβλημα των παράνομων χρηστών ναρκωτικών αντιμετωπίζεται ως ζήτημα που εμπίπτει στο ποινικό δίκαιο και χρήζει αντιμετώπισης στο πλαίσιο του δικαστικού συστήματος και όχι των κοινωνικών υπηρεσιών. Η χρήση μεθόδων για τον περιορισμό του κινδύνου είναι αποδεκτή μέχρι ενός ορισμένου σημείου, αλλά υπόκειται σε αυστηρό έλεγχο. Η θεραπεία συντήρησης με μεθαδόνη, παραδείγματος χάρη, ελέγχεται βάσει κανόνων που καθορίζονται από το Εθνικό Συμβούλιο Υγείας και Κοινωνικής Πρόνοιας και ο αριθμός των ασθενών δεν μπορεί να υπερβαίνει ένα συγκεκριμένο όριο.

4.2. Από την άλλη πλευρά, ο βασικός στόχος έγκειται στον περιορισμό των κινδύνων που αντιμετωπίζουν οι χρήστες ναρκωτικών, τα άτομα του άμεσου περιβάλλοντός τους και το κοινωνικό σύνολο, γενικότερα. Ορισμένα κράτη μέλη προβαίνουν σε σαφή διάκριση μεταξύ "μαλακών ναρκωτικών", όπως η κάνναβις, και "σκληρών ναρκωτικών", όπως οι οπιούχες ουσίες και η αμφεταμίνη. Καταβάλλεται, δε, σημαντική προσπάθεια για να μην καταλήξουν οι χρήστες ναρκωτικών σε παράνομο περιβάλλον όπου θα ήταν δύσκολο να τους παρασχεθεί βοήθεια.

5. Μείωση του κινδύνου/περιορισμός της βλάβης

5.1. Η μείωση του κινδύνου αποτελεί γενική έννοια η οποία καλύπτει τον περιορισμό οποιασδήποτε βλάβης προκαλείται από τη συμπεριφορά ατόμων ή από κοινωνικές/ιατρικές παρεμβάσεις. Στον τομέα των ναρκωτικών, η έννοια αυτή είθισται να υποδηλώνει τη μείωση των κινδύνων εμφάνισης λοιμώξεων ή άλλου είδους παθήσεων σε χρήστες οι οποίοι εξακολουθούν να κάνουν χρήση ναρκωτικών.

5.2. Διάφορα επιχειρήματα έχουν διατυπωθεί σχετικά με τη μείωση του κινδύνου από ηθικής πλευράς. Ορισμένοι διατείνονται ότι κατ' αυτόν τον τρόπο συγχωρείται ή ενθαρρύνεται η χρήση ναρκωτικών, ενώ οι υποστηρικτές της μεθόδου αυτής πιστεύουν ότι είναι ρεαλιστική, ότι βοηθά τους χρήστες ναρκωτικών να παραμείνουν σώοι και να κρατηθούν στη ζωή και ότι, ταυτόχρονα, σέβεται την προσωπική επιλογή και την ατομική ελευθερία. Οι πολιτικές τείνουν προς την κατεύθυνση της αντικειμενικότητας, με έμφαση στην αξιολόγηση. Η κατάσταση της έρευνας δεν αιτιολογεί ακραίες θέσεις.

5.3. Η επιλογή του όρου "μείωση του κινδύνου" αντί του όρου "περιορισμός της βλάβης" στη σύσταση είναι πιο ουδέτερη και η μείωση του κινδύνου τυγχάνει σχεδόν καθολικής αποδοχής.

5.4. Τυπολογίες των πρακτικών. Υφίσταται πληθώρα μεθόδων για τη μείωση του κινδύνου. Πολλές από τις μεθόδους για τη μείωση του κινδύνου που αναφέρονται στο υπό εξέταση έγγραφο χρησιμοποιούνται ήδη σε πολλά ή σε όλα τα κράτη μέλη, αλλά σε διαφορετικό βαθμό. Αξίζει πάντως να σημειωθεί ότι μόνον ορισμένες από τις μεθόδους αυτές περιλαμβάνονται στην παρούσα σύσταση.

A. Μέθοδοι που περιλαμβάνονται στη σύσταση

Θεραπεία συντήρησης με μεθαδόνη

Εμβολιασμοί

Πληροφόρηση

Αποστειρωμένες βελόνες και σύριγγες

Προσέγγιση και υποβοήθηση των ναρκομανών, υπηρεσίες εύκολης πρόσβασης.

B. Μέθοδοι για τη μείωση του κινδύνου που δεν περιλαμβάνονται στη σύσταση

Χορήγηση ηρωίνης με ιατρική συνταγή

Χώροι για την ενδοφλέβια χρήση ναρκωτικών

Επιτόπιοι έλεγχοι

Ελεγχόμενη χρήση ναρκωτικών σε ανοικτούς χώρους.

6. Η ανάγκη αξιολογήσης

Η αξιολόγηση προϋποθέτει αποσαφήνιση και προσδιορισμό των εννοιών και των μεθόδων, καθώς και υπολογισμό του αντικτύπου των παρεμβάσεων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προώθησε την αξιολόγηση στον τομέα των ναρκωτικών συνδιοργανώνοντας δύο ευρωπαϊκές διαλέξεις επί του θέματος. Το Κοινοτικό Πρόγραμμα Δράσης για την Πρόληψη της Τοξικομανίας εστιάζει κατά κύριο λόγο τη δράση του στη συλλογή στοιχείων, στην έρευνα και στην αξιολόγηση. Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Παρακολούθησης Ναρκωτικών και Τοξικομανίας (EKPNT) διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο προς το σκοπό αυτό και έχει ως κύρια αποστολή την παροχή αντικειμενικών, αξιόπιστων και συγκρίσιμων πληροφοριών σε ευρωπαϊκή κλίμακα σχετικά με τα ναρκωτικά, την τοξικομανία και τις επιπτώσεις τους.

7. Συμπεράσματα

7.1. Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι η παρούσα σύσταση αποσκοπεί στον περιορισμό των βλαβερών συνεπειών των ναρκωτικών στην υγεία, σύμφωνα με το άρθρο 152 της Συνθήκης, και ασχολείται κυρίως με την ενημέρωση και με την πρόληψη των κινδύνων, καθώς και με την εξεύρεση συγκεκριμένων λύσεων για την αναγκαία μείωση της ζήτησης, χωρίς να εξετάζει το ζήτημα του περιορισμού της προσφοράς. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι στους στόχους της παρούσας σύστασης δεν περιλαμβάνεται μία εγκάρσια προσέγγιση η οποία θα ευνοούσε τη συνεργεία μεταξύ των δράσεων που αναλαμβάνονται σε διάφορους τομείς: υγεία, αστυνομία, εκπαίδευση, κοινωνικές υποθέσεις και απασχόληση.

7.2. Η ΕΟΚΕ επικροτεί το γεγονός ότι, στο πλαίσιο της πρόληψης και της μείωσης των κινδύνων που συνδέονται με την τοξικομανία, συνιστάται και ενισχύεται η εφαρμογή ειδικών προγραμμάτων για την πρόληψη του ΑΙDS και ορισμένων άλλων μεταδοτικών νοσημάτων.

7.3. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι είναι σκόπιμο - όπως είχε ήδη εν μέρει υποδείξει στη γνωμοδότησή της(2) - να αναληφθούν δράσεις για τον εν λόγω τομέα της δημόσιας υγείας σε συγκεκριμένα επίπεδα (σχολεία, υγειονομικά δίκτυα, επιχειρήσεις), προκειμένου να καταστεί δυνατή η εκ του σύνεγγυς παρακολούθηση του πληθυσμού τόσο από τοπική γεωγραφική άποψη όσο και από την άποψη της εξέλιξης σε μία κοινωνική πορεία. Οι παράγοντες κινδύνου εξελίσσονται διαρκώς και, συνεπώς, απαιτείται η προσαρμογή των μέτρων προστασίας.

7.4. Η πρόληψη και οι μορφές καταπολέμησης των διαφόρων μορφών εξάρτησης μπορούν να ενσωματωθούν στα προγράμματα για την υγεία και την υγιεινή κατά την εργασία. Η επιχείρηση δεν είναι κατ'ανάγκη χώρος ο οποίος εγκυμονεί κινδύνους εξάρτησης από τα ναρκωτικά, αλλά ενδέχεται να αποτελέσει τόπο διαιώνισης καταστάσεων εξάρτησης. Θα ήταν σκόπιμο να προαχθεί η συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων - επιπροσθέτως των φορέων που δραστηριοποιούνται εκ παραδόσεως στον υγειονομικό και στον κοινωνικό τομέα - στη διαμόρφωση συνδεδεμένων προγραμμάτων πρόληψης ή επανένταξης των εργαζομένων που αντιμετωπίζουν πρόβλημα εξάρτησης, όποτε τούτο κρίνεται αναγκαίο.

7.5. Ως εκ τούτου, στο κεφάλαιο 2 ή στο κεφάλαιο 3 της σύστασης, θα μπορούσε να συμπεριληφθεί - στο πλαίσιο των σφαιρικών προγραμμάτων για την υγεία κατά την εργασία - η κατάρτιση προγραμμάτων πρόληψης (πληροφόρηση, ευαισθητοποίηση, προσανατολισμός προς υπηρεσίες περίθαλψης, δράσεις που αποσκοπούν στη διευκόλυνση της πρόσβασης σε θεραπείες) δίδοντας προτεραιότητα στους τομείς υψηλού κινδύνου, με τη συμμετοχή και των κοινωνικών εταίρων.

7.6. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την παρούσα σύσταση με το αιτιολογικό ότι η πρόληψη και η μείωση των κινδύνων που συνδέονται με την τοξικομανία πρέπει να ενταχθούν στο κοινοτικό πλαίσιο, το οποίο ευνοεί την ανταλλαγή των βέλτιστων πρακτικών και την προστασία των ατόμων που πλήττονται από μία παλαιά κοινωνική μάστιγα που χτυπά στα τυφλά και αλλάζει ασταμάτητα σχήμα και μορφή.

Βρυξέλλες, 24 Οκτωβρίου 2002.

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Roger Briesch

(1) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ σχετικά με το "Σχέδιο δράσης για την καταπολέμηση των ναρκωτικών (2000-2004)" - ΕΕ C 51 της 23.2.2000.

(2) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ σχετικά με το "Σχέδιο δράσης για την καταπολέμηση των ναρκωτικών (2000-2004)" - ΕΕ C 51 της 23.2.2000.