ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. Νομικό πλαίσιο της γνωμοδότησης 3

2. Περίληψη της τεχνικησ προόδου και των διαβουλεύσεων 4

3. Σύνοψη των αποτελεσμάτων της επανεξέτασησ 4

3.1. Εισαγωγή 4

3.2. Επανεξέταση των υφιστάμενων ουσιών προτεραιότητας 4

3.3. Χαρακτηρισμός νέων ουσιών προτεραιότητας 5

3.4. Επανεξέταση των ουσιών στο παράρτημα ΙΙΙ της οδηγίας 2008/105/ΕΚ 5

3.5. Καθορισμός των μέτρων ελέγχου σε επίπεδο ΕΕ. 6

3.6. Άλλα αποτελέσματα 6

4. Προοπτικές μελλοντικών επανεξετάσεων του παραρτήματος Χ της οδηγίας 2000/60/ΕΚ 7

Νομικό πλαίσιο της γνωμοδότησης

Το άρθρο 16 παράγραφος 4 της οδηγίας πλαίσιο για τα ύδατα (ΟΠΥ, 2000/60/ΕΚ)[1] απαιτεί από την Επιτροπή να επανεξετάζει τακτικά το παράρτημα Χ, το οποίο περιλαμβάνει τον κατάλογο των ουσιών προτεραιότητας στους τομείς της υδατικής πολιτικής, επιλεγόμενων μεταξύ εκείνων που συνιστούν σημαντικό κίνδυνο για το υδάτινο περιβάλλον ή μέσω αυτού. Το άρθρο 16 παράγραφος 2 καθορίζει τα κριτήρια επιλογής των ουσιών προτεραιότητας. Επιπλέον το άρθρο 16 παράγραφος 3 απαιτεί από την Επιτροπή τον προσδιορισμό των επικίνδυνων ουσιών προτεραιότητας, μιας υποομάδας ουσιών προτεραιότητας που χαρακτηρίζονται από την εμμονή (δυσαποδόμηση), βιοσυσσώρευση και τοξικότητά τους ή από ανάλογο επίπεδο ανησυχιών.

Το άρθρο 16 παράγραφος 6 απαιτεί από την Επιτροπή την υποβολή προτάσεων ελέγχων με στόχο τη σταδιακή μείωση των απορρίψεων, εκπομπών και διαρροών ουσιών προτεραιότητας και την παύση ή τη σταδιακή εξάλειψη των απορρίψεων, εκπομπών και διαρροών επικίνδυνων ουσιών προτεραιότητας. Θεσπίζει επίσης χρονοδιάγραμμα 20 ετών προκειμένου να επιτευχθεί η παύση ή η σταδιακή εξάλειψη, από την έγκριση των ελέγχων.

Ο υφιστάμενος κατάλογος των 33 ουσιών προτεραιότητας θεσπίστηκε με την απόφαση αριθ.2455/2001/EΚ[2] και τροποποιήθηκε με την οδηγία 2008/105/ΕΚ[3] (ΟΠΠΠ/EQSD). Ο τελευταίος καθόρισε επίσης πρότυπα ποιότητας περιβάλλοντος (ΠΠΠ/EQS) για το σύνολο των 33 ουσιών προτεραιότητας και για 8 ακόμη ρύπους που αποτελούσαν ήδη το αντικείμενο κανονιστικών ρυθμίσεων σε επίπεδο ΕΕ υπό την υφιστάμενη νομοθεσία.

Το άρθρο 8 της ΟΠΠΠ/EQSD απαιτεί από την Επιτροπή να προσδιορίσει, μεταξύ άλλων, στο πλαίσιο της επανεξέτασης του παραρτήματος Χ της ΟΠΥ, τις ουσίες που περιλαμβάνονται στο παράρτημα ΙΙΙ της εν λόγω οδηγίας για ενδεχόμενο χαρακτηρισμό ως ουσίες προτεραιότητας ή ως επικίνδυνες ουσίες προτεραιότητας. Η Επιτροπή οφείλει να γνωστοποιήσει το αποτέλεσμα της επανεξέτασης στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο μέχρι το 2011 και να συνοδεύσει την έκθεση με κατάλληλες προτάσεις, ιδίως δε προτάσεις για τον προσδιορισμό νέων ουσιών προτεραιότητας ή επικίνδυνων ουσιών προτεραιότητας ή για τον χαρακτηρισμό ορισμένων ουσιών προτεραιότητας ως επικίνδυνων ουσιών προτεραιότητας και να καθορίσει ποιοτικά πρότυπα περιβάλλοντος (ΠΠΠ) για τα επιφανειακά ύδατα, τα ιζήματα ή τους ζώντες οργανισμούς, κατά περίπτωση.

Η έκθεση αυτή είναι η έκθεση της Επιτροπής που απαιτείται από το άρθρο 8 της ΟΠΠΠ. Συνοδεύεται από πρόταση οδηγίας της Επιτροπής για την τροποποίηση των οδηγιών 2000/60/ΕΚ και 2008/105/ΕΚ όσον αφορά τις ουσίες προτεραιότητας στον τομέα της περί υδάτων πολιτικής.

Περίληψη της τεχνικησ προόδου και των διαβουλεύσεων

Οι τεχνικές εργασίες για την ανασκόπηση καθοδηγήθηκαν από τη ΓΔ ENV και από το ΚΚΕρ και υλοποιήθηκαν από ένα φάσμα εμπειρογνωμόνων. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται μέλη της ομάδας εργασίας Ε (ΟΑ.Ε/WG E) στο πλαίσιο της κοινής στρατηγικής για την εφαρμογή της ΟΠΥ[4], και σύμβουλοι με τους οποίους η Επιτροπή συνήψε σύμβαση έργου. Συμμετέχουν στην ΟΑ.Ε Γενικές Διευθύνσεις (ΓΔ) της Επιτροπής, κράτη μέλη και ενδιαφερόμενες οργανώσεις, συμπεριλαμβανομένης σειράς ευρωπαϊκών βιομηχανικών ενώσεων, ΜΚΟ και διακυβερνητικών οργανισμών.

Η ΟΑ.Ε συνέβαλε σημαντικά στην επανεξέταση, υποστηρίζοντας τη συγκέντρωση δεδομένων (συμπεριλαμβανομένων των δεδομένων παρακολούθησης και των δεδομένων για την επικινδυνότητα), τη διαδικασία καθορισμού προτεραιοτήτων για τον εντοπισμό νέων ουσιών, την επικαιροποίηση του Εγγράφου τεχνικών οδηγιών για τον καθορισμό ΠΠΠ, και την γένεση των ΠΠΠ. Συνέβαλε επίσης στην ανασκόπηση των υφιστάμενων ουσιών προτεραιότητας (ΠΠΠ και καθεστώς επικίνδυνων ουσιών προτεραιότητας).

Το σχέδιο ΠΠΠ υποβλήθηκε για γνωμοδότηση στην επιστημονική επιτροπή για την υγεία και τους περιβαλλοντικούς κινδύνους (ΕΕΥΠΚ/SCHER)[5].

Η ανασκόπηση ολοκληρώθηκε με εκτίμηση των επιπτώσεων η οποία στηρίχθηκε από συντονιστική ομάδα εκτίμησης των επιπτώσεων που συνεστήθη από τις υπηρεσίες της Επιτροπής και από εξωτερική ανάθεση παροχής συμβουλευτικών υπηρεσιών. Οι ανάδοχοι συνέταξαν περιπτωσιακές εκθέσεις επιπτώσεων ουσιών, συνεκτιμώντας τα αποτελέσματα των τεχνικών εργασιών, καθώς και περαιτέρω συμβολές από την ΟΑ.Ε και από άλλα ενδιαφερόμενα μέρη, τα οποία δεν αντιπροσωπεύονταν στην εν λόγω ΟΑ.

Το συμβούλιο εκτίμησης των επιπτώσεων εξέτασε την έκθεση εκτίμησης των επιπτώσεων στη συνεδρίασή του της 22ας Ιουνίου 2011. Τα σχόλια του συμβουλίου συνεκτιμήθηκαν στην τελική έκθεση εκτίμησης των επιπτώσεων SEC(2011)1545.

Σύνοψη των αποτελεσμάτων της επανεξέτασησ

Εισαγωγή

Η επανεξέταση του παραρτήματος Χ της οδηγίας 2000/60/ΕΚ πραγματοποιήθηκε σύμφωνα με τις απαιτήσεις της ΟΠΥ. Οι τεχνικές λεπτομέρειες της επανεξέτασης εξηγούνται στο συνημμένο έγγραφο εργασίας του προσωπικού της Επιτροπής SEC(2011)1544.

Επανεξέταση των υφιστάμενων ουσιών προτεραιότητας

Ως αποτέλεσμα της τεχνικής επανεξέτασης και συνεκτιμώντας νέα στοιχεία, προτείνονται οι εξής αλλαγές στα υφιστάμενα ΠΠΠ:

- προτείνονται για επικαιροποίηση τα υδατικά ΠΠΠ των ακόλουθων ουσιών προτεραιότητας: ανθρακένιο, φλουορανθένιο, ναφθαλίνιο, πολυαρωματικοί υδρογονάνθρακες, πολυβρωμοδιφαινυλαιθέρες, μόλυβδος και νικέλιο.

- Έχουν αναπτυχθεί τα ΠΠΠ των ζώντων οργανισμών και προτείνονται για το φλουορανθένιο, τους πολυαρωματικούς υδρογονάνθρακες και τους πολυβρωμοδιφαινυλαιθέρες, επειδή, λόγω των ιδιοτήτων τους, οι εν λόγω ουσίες μετριούνται ευκολότερα και κατά πλέον αξιόπιστο τρόπο στο πλαίσιο αυτό.

- Τα υφιστάμενα ΠΠΠ ζώντων οργανισμών για το εξαχλωροβενζόλιο, το εξαχλωροβουταδιένιο και τον υδράργυρο διατηρούνται, όμως τα υδατικά ΠΠΠ και η παραπομπή 9 του μέρους Α του παραρτήματος Ι της οδηγίας 2008/105/ΕΚ διαγράφονται, επειδή τα εν λόγω ΠΠΠ δεν προσφέρουν περαιτέρω προστασία.

Τα επικαιροποιημένα ΠΠΠ παρέχουν, σύμφωνα με τα πλέον πρόσφατα επιστημονικά στοιχεία, ικανοποιητικά επίπεδα προστασίας στο υδάτινο περιβάλλον και κατ’ επέκταση, στην υγεία του ανθρώπου.

Όσον αφορά το καθεστώς των υφιστάμενων ουσιών, και σύμφωνα με τα πλέον πρόσφατα στοιχεία, οι ουσίες φθαλικό δις(2-αιθυλεξύλιο) (DEHP), και Trifluralin, προτείνεται να ταξινομηθούν ως επικίνδυνες ουσίες προτεραιότητας.

Χαρακτηρισμός νέων ουσιών προτεραιότητας

Βάσει των αποτελεσμάτων της τεχνικής διεργασίας, προτείνεται να χαρακτηριστούν ως ουσίες προτεραιότητας οι ακόλουθες ουσίες: Aclonifen, Bifenox, Cybutryne, Cypermethrin, Dichlorvos, Terbutryn, 17άλφα-αιθυνιλοιστραδιόλη, 17βήτα οιστραδιόλη και Diclofenac, και οι ακόλουθες ως επικίνδυνες ουσίες προτεραιότητας: Dicofol, υπερφθοροκτανοσουλφονικό οξύ και παράγωγά του (PFOS), Quinoxyfen, διοξίνες και παρόμοιες με τις διοξίνες ενώσεις, εξαβρωμοκυκλοδωδεκάνιο (HBCDD) και Heptachlor/επταχλωρεποξείδιο.

Προτείνονται υδατικά ΠΠΠ για όλες τις νέες ουσίες, πλην των διοξινών και των παρόμοιων με τις διοξίνες ενώσεων. Προτείνονται ΠΠΠ ζώντων οργανισμών για το Dicofol, το υπερφθοροκτανοσουλφονικό οξύ και τα παράγωγά του (PFOS), τις διοξίνες και τις παρόμοιες με τις διοξίνες ενώσεις, το εξαβρωμοκυκλοδωδεκάνιο (HBCDD) και Heptachlor/επταχλωρεποξείδιο.

Επανεξέταση των ουσιών στο παράρτημα ΙΙΙ της οδηγίας 2008/105/ΕΚ

Τέσσερις ουσίες/ομάδες ουσιών εγγεγραμμένες στο παράρτημα ΙΙΙ της οδηγίας 2008/105/ΕΚ προτείνονται για εγγραφή στον κατάλογο των ουσιών προτεραιότητας: Dicofol, διοξίνες και παρόμοιες με τις διοξίνες ενώσεις, PFOS και Quinoxyfen. Η εγγραφή μιας πέμπτης, των παρόμοιων με τις διοξίνες πολυχλωριωμένων διφαινυλίων (PCB),καλύπτεται από την εγγραφή των διοξινών και των παρόμοιων με τις διοξίνες ενώσεων. Τα σχετικά με την τοξικότητα δεδομένα για τα μη παρόμοια με τις διοξίνες PCB δεν επαρκούν για τη σύσταση ενός αξιόπιστου ΠΠΠ και, ως εκ τούτου, τα εν λόγω PCB δεν προτείνονται προς εγγραφή.

Όσον αφορά τις άλλες ουσίες του παραρτήματος ΙΙΙ της οδηγίας 2008/105/ΕΚ, από την επανεξέταση συνάγεται ότι δεν υπήρχαν αρκετές ενδείξεις σημαντικού κινδύνου για το υδάτινο περιβάλλον – ή μέσω αυτού – σε επίπεδο ΕΕ ώστε να ενταχθούν, στο παρόν στάδιο, στον κατάλογο των ουσιών προτεραιότητας. Στο πλαίσιο των μελλοντικών επανεξετάσεων του παραρτήματος Χ της οδηγίας 2000/60/ΕΚ, η Επιτροπή θα αξιολογήσει εκ νέου τις διαθέσιμες πληροφορίες και θα υποβάλει προτάσεις εγγραφής στον κατάλογο των ουσιών προτεραιότητας, εφόσον το κρίνει σκόπιμο.

Περισσότερες λεπτομέρειες των αποτελεσμάτων της επανεξέτασης υπάρχουν στο συνημμένο έγγραφο εργασίας του προσωπικού της Επιτροπής SEC(2011)1544.

Καθορισμός των μέτρων ελέγχου σε επίπεδο ΕΕ.

Τον καιρό της υποβολής της πρότασης της Επιτροπής, το 2006, από έρευνα των υφιστάμενων μέτρων ελέγχου συνήχθη το συμπέρασμα ότι από το 2000 και μετά είχαν θεσπιστεί πολυάριθμες πράξεις, οι οποίες συνιστούσαν μέτρα ελέγχου κατά την έννοια του άρθρου 16 της ΟΠΥ. Δεν κρίθηκε αναγκαία η λήψη πρόσθετων μέτρων σε επίπεδο ΕΕ προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι της ΟΠΥ. Θεωρήθηκε ότι, εάν ήταν αναγκαία η λήψη πρόσθετων μέτρων σε τοπικό επίπεδο, τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να τα περιλάβουν στα οικεία σχέδια διαχείρισης λεκάνης απορροής ποταμού (βλ. εδάφια 7 και 8 των ΠΠΠ).

Έκτοτε, η νομοθεσία για τον έλεγχο της αδειοδότησης και πρώτης διάθεσης στην αγορά χημικών προϊόντων έχει επεκταθεί και βελτιωθεί σημαντικά, ιδίως με την έκδοση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1907/2006 για την καταχώριση, την αξιολόγηση, την αδειοδότηση και τους περιορισμούς των χημικών προϊόντων (REACH)[6] και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1107/2009, σχετικά με τη διάθεση φυτοπροστατευτικών προϊόντων στην αγορά[7]. Αυτή καθώς και άλλη ενωσιακή νομοθεσία (π.χ. νομοθεσία για τα βιοκτόνα και τα κτηνιατρικά φάρμακα) περιέχουν μηχανισμούς κατάλληλους για τον έλεγχο των χρήσεων και των εκπομπών των περισσότερων ουσιών προτεραιότητας σε επίπεδο ΕΕ (π.χ. αξιολόγηση, απαγόρευση, αδειοδότηση). Κατά συνέπεια, οι εν λόγω μηχανισμοί πρέπει να εφαρμόζονται προτού αναπτυχθούν άλλοι και, κατ’ αρχήν, πρέπει να επαρκούν για την επίτευξη των στόχων της ΟΠΥ.

Για περισσότερες πληροφορίες ανατρέξετε στην έκθεση για την εκτίμηση των επιπτώσεων SEC(2011)1547.

Άλλα αποτελέσματα

Οι τεχνικές εργασίες και η διαδικασία διαβουλεύσεων στο πλαίσιο της επανεξέτασης των ουσιών προτεραιότητας έδωσαν την ευκαιρία να εξεταστούν και άλλες πτυχές της εφαρμογής της ΟΠΠΠ.

Ένα σημαντικό επίτευγμα υπήρξε η επικαιροποίηση των τεχνικών κατευθυντηρίων γραμμών για την παραγωγή Περιβαλλοντικών Προτύπων Ποιότητας, οι οποίες περιλαμβάνουν διευρυμένα και επικαιροποιημένα τμήματα για τα πρότυπα σχετικά με τα ιζήματα και τους ζώντες οργανισμούς. Αυτό επέτρεψε την παραγωγή προτύπων για τους ζώντες οργανισμούς οι οποίοι, λόγω των εγγενών χαρακτηριστικών τους και της πορείας τους στο υδάτινο περιβάλλον, τυγχάνουν καλύτερης ρύθμισης σε εκείνο το πλαίσιο. Αυτό θα βελτιώσει σημαντικά την προστασία που παρέχει η ΟΠΠΠ.

Μία άλλη σημαντική πτυχή υπήρξε ο εντοπισμός προβληματικών ουσιών, οι οποίες, λόγω της έμμονης (δυσαποδόμηση), βιοσυσσωρευτικής και τοξικής συμπεριφοράς τους, θα εξακολουθήσουν να δημιουργούν πλεονάσματα, σε ό,τι αφορά τα ΠΠΠ, επί μακρόν, μολονότι έχουν ήδη ληφθεί πολύ δραστικά μέτρα περιορισμού των εκπομπών τους. Λόγω των χαρακτηριστικών τους, πρέπει να τύχουν διαφορετικής μεταχείρισης όσον αφορά την παρακολούθησή τους και τις επιπτώσεις τους στη χημική κατάσταση.

Τέλος, η επανεξέταση ανέδειξε την ανάγκη δημιουργίας μηχανισμού βελτίωσης της συγκέντρωσης στοχευμένων και υψηλής ποιότητας δεδομένων παρακολούθησης από ολόκληρη την Ευρώπη, προκειμένου να στηριχθούν τα μελλοντικά εγχειρήματα απόδοσης προτεραιότητας. Η εκτίμηση επιπτώσεων αναδεικνύει τα οφέλη της δημιουργίας ενός τέτοιου μηχανισμού.

Προοπτικές μελλοντικών επανεξετάσεων του παραρτήματος Χ της οδηγίασ 2000/60/ΕΚ

Η επανεξέταση των ουσιών προτεραιότητας ανελήφθη ταυτόχρονα με την έναρξη εφαρμογής του REACH και με τη σύσταση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Χημικών Προϊόντων (ΕΟΧΠ/ECHA). Τα μελλοντικά εγχειρήματα απόδοσης προτεραιότητας θα αξιοποιήσουν τον πλούτο των πληροφοριών που δημιούργησε η διαδικασία καταχώρισης REACH, της οποίας η πρώτη προθεσμία έληξε τον Νοέμβριο 2010. Επίσης, η τεχνογνωσία για την εκτίμηση των κινδύνων σε επίπεδο ΕΕ επικεντρώνεται στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Χημικών Προϊόντων (ΕΟΧΠ/ECHA) και σε άλλους οργανισμούς που δραστηριοποιούνται στην εκτίμηση κινδύνου άλλων χημικών ουσιών, όπως είναι η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (ΕΑΑΤ) για τα φυτοφάρμακα και ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (EMA) για τα φάρμακα. Για τις μελλοντικές επανεξετάσεις του καταλόγου των ουσιών προτεραιότητας, η Επιτροπή θα εξετάσει τις δυνατότητες εξεύρεσης ενός αποδοτικότερου τρόπου αξιολόγησης κινδύνου που υφίσταται σε επίπεδο ΕΕ. Η πρωτοβουλία αυτή θα διασφάλιζε επίσης τη συνέχιση ύπαρξης υψηλού επιπέδου συνοχής και συνέπειας μεταξύ της ΟΠΥ και των σχετιζόμενων πολιτικών όπως στους τομείς των χημικών προϊόντων, των βιοκτόνων, των φυτοφαρμάκων και των φαρμάκων.

[1] Οδηγία 2000/60/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 23ης Οκτωβρίου 2000 για τη θέσπιση πλαισίου κοινοτικής δράσης στον τομέα της πολιτικής των υδάτων [ΕΕ L327 της 22.12.2000]. http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:02000L0060-20090113:EN:NOT

[2] Απόφαση αριθ. 2455/2001/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Νοεμβρίου 2001, για τη θέσπιση του καταλόγου ουσιών προτεραιότητος στον τομέα της πολιτικής των υδάτων. ΕΕ L 331 της 15.12.2001, σελ. 1. http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2001:331:0001:0005:FR:PDF

[3] Οδηγία 2008/105/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2008 , σχετικά με πρότυπα ποιότητας περιβάλλοντος στον τομέα της πολιτικής των υδάτων. ΕΕ L 348 της 24.12.2008, σ. 84.

[4] http://ec.europa.eu/environment/water/water-urbanwaste/implementation/implementationreports_en.htm

[5] Η επιστημονική επιτροπή για την υγεία και τους περιβαλλοντικούς κινδύνους (ΕΕΥΠΚ/SCHER) είναι μία από τις επιστημονικές επιτροπές που συμβουλεύουν την Επιτροπή με ανεξάρτητες γνωμοδοτήσεις. Συνιστάται από 17 επιστήμονες. Περισσότερες πληροφορίες στον ιστότοπο http://ec.europa.eu/health/scientific_committees/environmental_risks/index_en.htm

[6] ΕΕ L 396 της 30.12.2006, σ. 1-849.

[7] ΕΕ L 309 της 24.11.2009, σ. 1-50.