Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Πράσινο Βιβλίο για την εκπαίδευση, κατάρτιση, έρευνα: τα εμπόδια στη διακρατική κινητικότητα»

(97/C 133/15)

Στις 7 Oκτωβρίου 1996, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για το «Πράσινο Βιβλίο για την εκπαίδευση, κατάρτιση, έρευνα: τα εμπόδια στη διακρατική κινητικότητα».

Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτισμικών θεμάτων, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των εργασιών για το θέμα αυτό, ενέκρινε τη γνωμοδότησή του στις 13 Φεβρουαρίου 1997, με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Rodrνguez Garcνa Caro.

Κατά την 343η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 26ης Φεβρουαρίου 1997), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε, με 83 ψήφους υπέρ, 2 ψήφους κατά και 5 αποχές, την παρούσα γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή στο έγγραφο εργασίας

1.1. Η εμπειρία που συγκεντρώθηκε κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης των διαφόρων φάσεων των κοινοτικών προγραμμάτων για την εκπαίδευση, κατάρτιση και έρευνα, επέτρεψε να επισημανθεί ότι οι αρχές που εκφράζονται στα άρθρα 126, 127 και 130Ζ της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, εξουδετερώνονται από τα εμπόδια διαφόρων προελεύσεων που συναντούν οι πολίτες της Κοινότητας στην προσπάθειά τους να αναπτύξουν επιμορφωτικές δραστηριότητες σε άλλα κράτη μέλη.

1.2. Διαπιστώνουμε ότι για τα εμπορεύματα, τα κεφάλαια και τις υπηρεσίες υπάρχει μια ολόκληρη σειρά διευκολύνσεων και πιο ευνοϊκή μεταχείριση κατά την μετακίνησή τους εντός των κοινοτικών συνόρων απ'όσο για τους ίδους τους πολίτες, για τους οποίους κατ'αρχήν θα έπρεπε να προορίζονται όλα τα πλεονεκτήματα που προκύπτουν από την αποστολή που το άρθρο 2 της Συνθήκης θεσπίζει για την Κοινότητα.

1.3. Ως πολίτες της Ένωσης, όπως αναφέρεται στο άρθρο 8Α της Συνθήκης, οι υπήκοοι των κρατών μελών διαθέτουν δικαιώματα διακίνησης και ελεύθερης παραμονής στην κοινή επικράτεια. Ωστόσο, αυτό το θεμελιώδες δικαίωμα των ατόμων παρεμποδίζεται από μια σειρά εμποδίων και δυσκολιών που δυσχεραίνουν την κινητικότητα των πολιτών εκείνων που επιθυμούν να έχουν πρόσβαση στις επιμορφωτικές δυνατότητες που παρέχονται εκτός των συνόρων του κράτους προέλευσής τους. Τελικά, πρόκειται για έκφραση της βραδύτητας με την οποία προχωρούν τα κοινωνικά οφέλη στα πλαίσια της Κοινότητας.

1.4. Τα κοινοτικά προγράμματα για την εκπαίδευση, κατάρτιση, έρευνα είναι τα προγράμματα εκείνα που κινητοποιούν τους μεγαλύτερους αριθμούς πολιτών στα διάφορα κράτη. Το γεγονός αυτό τους παρέχει ειδική θέση για να μπορούν να προσδιορίσουν τα εμπόδια που συναντούν οι πολίτες της Κοινότητας κατά την άσκηση του δικαιώματος της ελεύθερης διακίνησης και διαμονής εντός της Κοινότητας.

1.5. Η Επιτροπή, με τη θεμιτή πρόθεση να προσφέρει στους πολίτες της Κοινότητας καλύτερες λύσεις στα προβλήματα που τίθενται ως προς την κινητικότητά τους εντός των κοινοτικών συνόρων, υποβάλλει το έγγραφο αυτό ως τη βάση μιας ευρύτερης συζήτησης που θα επιτρέψει να επισημανθούν τόσο τα προβλήματα όσο και οι λύσεις που δίνονται στα εμπόδια που συναντούν τα άτομα κατά τη μετακίνησή τους για εκπαιδευτικούς λόγους.

Είναι αναγκαίο να επισημανθεί πόσο μικρή σημασία έχει η ανίχνευση προβλημάτων και η πρόταση λύσεων, εάν δεν υπάρχει παράλληλα πραγματικό ενδιαφέρον για την αντιμετώπιση με αποφασιστικό τρόπο των κατάλληλων μέσων που θα επιτρέψουν την αλλαγή της υφιστάμενης κατάστασης με την καθιέρωση, όταν είναι ανάγκη, των κατάλληλων κανονιστικών αλλαγών. Αποτελεί ευθύνη του Συμβουλίου και των κρατών μελών, στο πλαίσιο των δικαιοδοσιών τους αντίστοιχα, η υιοθέτηση βιώσιμων λύσεων. Ο ευρωσκεπτικισμός των πολιτών αντιμετωπίζεται μόνο με το να τους καταδειχθεί ότι η καθημερινή τους ζωή και οι μελλοντικές τους προοπτικές θα αναπτυχθούν καλύτερα μέσα σε μια ισχυρή και παγιωμένη Ευρώπη, στην οποία οι ανθρώπινες και κοινωνικές αξίες θα έχουν την προτεραιότητα που τους αποδίδεται με βάση το πνεύμα και το περιεχόμενο της Συνθήκης της Ένωσης.

2. Το Πράσινο Βιβλίο

2.1. Το έγγραφο για το οποίο έχει ζητηθεί η γνωμοδότηση παρουσιάζει συνοπτικά την προηγούμενη κατάσταση, τα εμπόδια και τις ενδεχόμενες λύσεις, από προοπτική που κυριαρχείται από την εμπειρία που η Επιτροπή απέκτησε κατά την εκτέλεση των διαφόρων και πολυάριθμων κοινοτικών προγραμμάτων εκπαίδευσης, κατάρτισης και έρευνας. Το έγγραφο αυτό, όχι μόνο δεν προτίθεται να αποτελέσει εξαντλητική παρουσίαση, αλλά ζητεί από τους κοινωνικούς παράγοντες, στην περίπτωση αυτή, την έκφραση άποψης για τους θεσμούς και τη συμβολή τους για τρόπους εφαρμογής προκειμένου να ξεπεραστούν τα εμπόδια που έχουν προσδιορισθεί ή εκείνα που θα μπορούσαν να προσδιοριστούν από την οπτική του κοινωνικοοικονομικού πλαισίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

2.2. Στο πρώτο τμήμα, το Βιβλίο παραθέτει μια σειρά πλεονεκτημάτων, με τα οποία η ΟΚΕ συμφωνεί, και τα οποία αναφέρονται στην κινητικότητα για λόγους εκπαίδευσης, επαγγελματικής κατάρτισης και έρευνας. Αυτός ο τύπος μετακινήσεων δημιουργεί μια σημαντική ποσότητα γνώσεων και εμπειριών που ενισχύουν τη βελτίωση της ειδίκευσης των επαγγελματιών, των μελλοντικών και των σημερινών, διευκολύνοντας έτσι τη διεύρυνση των προσδοκιών απασχόλησης στην Κοινότητα.

2.3. Στο δεύτερο τμήμα του το Πράσινο Βιβλίο απαριθμεί με συνοπτικό και εύγλωττο τρόπο, τα εμπόδια στα οποία οι συντάκτες του Βιβλίου έδωσαν προτεραιότητα βάσει της εμπειρίας των προγραμμάτων. Με βάση την αναλυτική παρουσίασή τους, τα προβλήματα που εκτίθενται στο Βιβλίο μπορούν να ομαδοποιηθούν σε τρία μεγάλα σύνολα

2.3.1. Εμπόδια διοικητικής και νομικής φύσεως:

- Σχετικά με το δικαίωμα διαμονής 7

- Σχετικά με την αναγνώριση, επικύρωση και πιστοποίηση των σπουδών 7

- Σχετικά με τη δυνατότητα μεταφοράς των υποτροφιών 7

- Σχετικά με τα διοικητικά και οργανωτικά προβλήματα των εκπαιδευτικών κέντρων από τα οποία προέρχονται οι σπουδαστές και οι μαθητές.

2.3.2. Κοινωνικοοικονομικά εμπόδια:

- Σχετικά με τις διαφορετικές φορολογικές πολιτικές στα κράτη μέλη 7

- Σχετικά με την κοινωνική προστασία.

2.3.3. Πρακτικά εμπόδια:

- Σχετικά με τις γλωσσικές και τις πολιτιστικές δυσκολίες 7

- Σχετικά με την έλλειψη πληροφοριών για το κράτος προορισμού 7

- Σχετικά με τον περιορισμένο αριθμό των επιχειρήσεων που είναι διατεθειμένες να δεχτούν νέους υπό καθεστώς κατάρτισης 7

- Σχετικά με την καθημερινή ζωή στο κράτος υποδοχής.

2.4. Τέλος, το Πράσινο Βιβλίο παρουσιάζει μια σειρά εφαρμογών που αποβλέπουν στην αντιμετώπιση καθενός από τα εμπόδια που περιγράφονται στο έγγραφο. Αυτές οι αποκαλούμενες μορφές δράσης προϋποθέτουν μια σειρά μέτρων νομικής τάξεως που κυμαίνονται από την πραγματική εφαρμογή εκ μέρους των κρατών μελών των ισχυουσών οδηγιών οι οποίες όμως δεν έχουν εφαρμοστεί, έως την κατάρτιση νέων νομικών μέσων εναρμόνισης μεταξύ των κρατών μελών, μέσω υποδείξεων οι οποίες, μολονότι σέβονται την εθνική κυριαρχία, επιτρέπουν να επισημανθούν οι κατευθυντήριες γραμμές που θα επιτρέψουν το ξεπέρασμα των εμποδίων που συναντούν οι πολίτες.

3. Παρατηρήσεις

3.1. Γενικές παρατηρήσεις

3.1.1. Η ΟΚΕ αξιολογεί θετικά αυτές τις πρωτοβουλίες που αποτελούν και κριτική στάση στη μορφή με την οποία αναπτύσσεται η διαδικασία ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Το έγγραφο εκφράζει την πλήρη αναγνώριση των ελλείψεων που παρουσιάζει η εν λόγω διαδικασία μακροπρόθεσμα, κυρίως όταν πρόκειται για ελλείψεις που αφορούν κατά άμεσο τρόπο τους πολίτες. Είναι ορθό και θετικό να διαθέτουν αυτοί που κυβερνούν το ευρωπαϊκό σκάφος την απαραίτητη κοινωνική ευαισθησία για να επιτελέσουν το καθήκον της επίτευξης μιας αυθεντικής ελευθερίας στις διακινήσεις των ατόμων, με την εξάλειψη οποιουδήποτε νομικού ή γραφειοκρατικού εμποδίου. Επίσης, τα κράτη μέλη δεν μπορούν, βάσει του επιχειρήματος της επικυριαρχίας, να παρεμποδίζουν τις δυνατότητες των πολιτών τους να αναπτύξουν πιο ικανοποιητικές μορφές επιμόρφωσης εντός των ορίων της Κοινότητας.

Η ΟΚΕ επικροτεί την πρωτοβουλία αυτή με την πεποίθηση ότι μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία των αναγκαίων προϋποθέσεων για τη διασφάλιση καλύτερου συντονισμού μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών, ώστε να διευκολυνθεί η βαθμιαία άρση των εμποδίων που συναντούν οι πολίτες όταν διακινούνται εντός της Ένωσης.

3.1.2. Οι πιο υλικές πτυχές που αντιμετωπίσθηκαν στις Συνθήκες, εξελίχθηκαν με πιο αποτελεσματικό τρόπο από τους αντίστοιχους ανθρώπινους πόρους, πράγμα που οδήγησε σε μια κανονιστική ανάπτυξη που επιτρέπει να διακινούνται εντός των κοινοτικών συνόρων με μεγαλύτερη ευκολία τα αντικείμενα παρά τα άτομα.

Η ΟΚΕ φρονεί ότι είναι αναγκαίο να προχωρήσουμε προς την πολιτική δέσμευση που θα επιτρέψει την εμβάθυνση της διαμόρφωσης μιας πιο αυθεντικής Ευρώπης των πολιτών.

3.1.3. Από στρατηγική σκοπιά επιβάλλεται, από τη στιγμή που τα κοινοτικά προγράμματα για την εκπαίδευση, την επιμόρφωση και την έρευνα καλύπτουν διαδοχικές φάσεις της ανάπτυξης, κινητοποιώντας ένα μεγάλο ποσοστό πολιτών, να τεθεί στην Κοινότητα και το θέμα της αναγκαιότητας του να επιλυθούν τα προβλήματα που προκύπτουν κατά την κινητικότητα μεταξύ των κρατών μελών.

Ελπίζουμε και ευχόμαστε ότι από την εργασία που πραγματοποιείται θα προκύψει ένα έγγραφο που θα αποτελέσει τη βάση της εξάλειψης των υφιστάμενων εμποδίων. Προς τούτο, η ΟΚΕ παραπέμπει στη γνωμοδότηση για το «Λευκό Βιβλίο για την εκπαίδευση και την κατάρτιση - Διδασκαλία και μάθηση - Προς την κοινωνία των γνώσεων» που υιοθέτησε η Ολομέλεια κατά τη συνεδρίαση της 10ης Ιουλίου 1996, στην οποία η κινητικότητα θεωρείται ως θεμελιώδης αρχή της συνεχούς εκπαίδευσης και κατάρτισης.

3.1.4. Η ΟΚΕ επιθυμεί να επισημάνει ειδικά τις πτυχές του εγγράφου που συνδέονται με τους πολίτες τρίτων χωρών που διαμένουν νομίμως σε ορισμένα κράτη μέλη. Οι πολίτες αυτοί αντιμετωπίζουν πρόσθετες δυσκολίες εκτός από εκείνες τις οποίες αντιμετωπίζουν σε μόνιμη και σταθερή βάση τα άτομα που προέρχονται από την Κοινότητα. Κάθε μέτρο ένταξης των πολιτών αυτών πρέπει να προωθείται και να περιφρουρείται ιδιαίτερα με στόχο την ενίσχυση όλων των προσπαθειών κατά του ρατσισμού και της ξενοφοβίας που αναλαμβάνονται στην Ένωση.

Για τούτο θα στηρίξουμε ρητά τα μέτρα που θα υιοθετηθούν για την υλοποίηση του 6ου προγράμματος δράσης με το οποίο επιδιώκεται η βελτίωση της κατάστασης των εν λόγω πολιτών στον τομέα της κατάρτισης.

3.1.5. Με στόχο την μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα στη χρήση των πόρων και των προσπαθειών, η Επιτροπή θα πρέπει να επιχειρήσει, στο μέτρο του δυνατού, να αποφύγει τον διπλασιασμό των τρόπων μελέτης και ανάλυσης των εμποδίων που συναντούν οι πολίτες της Ένωσης κατά την ελεύθερη διακίνησή τους εντός των κοινοτικών συνόρων.

Θεωρούμε ότι βάσει των ανωτέρω θα ήταν επιθυμητή η σύγκλιση της ομάδας εργασίας που δημιουργήθηκε από την Επιτροπή υπό την προεδρία της κ. Veil για να εξετάσει τα εμπόδια που παρεμβάλλονται στην ελεύθερη διακίνηση των εργαζομένων, γενικότερα, με τις ομάδες εμπειρογνωμόνων που η ίδια η Επιτροπή θα δημιουργήσει για να μελετήσουν λύσεις στην υπερεθνική κινητικότητα των επιμορφωτών και των μαθητευόμενων. Και στις δύο περιπτώσεις είναι αναγκαία η παρουσία των εκπροσώπων των κοινωνικοοικονομικών παραγόντων, δεδομένου ότι ο κόσμος της εργασίας, μέσω των επιχειρήσεων, των εργαζομένων και των λοιπών οικονομικών και κοινωνικών δραστηριοτήτων, αποτελεί μια σταθερά που συναντάται σε όλες τις μετακινήσεις που πραγματοποιούνται στα πλαίσια των προγραμμάτων εκπαίδευσης, επιμόρφωσης και έρευνας.

Τελικά, θεωρούμε ότι το Πράσινο Βιβλίο «Εκπαίδευση, επιμόρφωση και έρευνα: τα εμπόδια στη διακρατική κινητικότητα» αποτελεί ένα κεφάλαιο του μεγαλύτερου Πράσινου Βιβλίου που περιλαμβάνει όλα τα εμπόδια στην κινητικότητα που συναντούν οι πολίτες της Ένωσης, ανεξάρτητα από το λόγο μετακίνησής τους.

3.1.6. Συνεχίζοντας τον προβληματισμό που εκτίθεται στην προηγούμενη παράγραφο, θεωρούμε ότι η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, ως συμβουλευτικό όργανο της Κοινότητας, και εκπρόσωπος των κοινωνικοοικονομικών παραγόντων, αποτελεί κατάλληλο συζητητή για να γίνουν γνωστές οι ανάγκες επιμόρφωσης που η αγορά εργασίας απαιτεί από τους νέους και τους ανέργους.

Ο ορισμός της έννοιας «νέος» διαφέρει σημαντικά ανάλογα με το εφαρμοζόμενο κοινοτικό πρόγραμμα. Η ΟΚΕ φρονεί ότι οι διαφορές αυτές μετατρέπονται, στην πράξη, σε εμπόδια στην κινητικότητα, και προτείνει, προς την κατεύθυνση αυτή, να ληφθεί υπόψη ένας πιο ελαστικός ορισμός της έννοιας «νέος».

Η επιμόρφωση στα διάφορα εκπαιδευτικά της επίπεδα επιδιώκει ως πρωταρχικό στόχο την προετοιμασία των νέων μας για την αντιμετώπιση των επιταγών της αγοράς. Με τον τρόπο αυτό, τα κοινοτικά προγράμματα για την εκπαίδευση, κατάρτιση και έρευνα αποτελούν σημαντική προσπάθεια για την επίτευξη αυτού του στόχου.

Για το λόγο αυτό, η ΟΚΕ, ως θεμιτός αντιπρόσωπος των κοινωνικο-οικονομικών παραγόντων, θα πρέπει να συμμετάσχει άμεσα στη διαδικασία διαβουλεύσεων που έχει αρχίσει για την οριστική σύνταξη του εγγράφου που μας απασχολεί, καθώς οι καθορισμένες λύσεις που προτείνονται μπορεί να έχουν άμεσες επιπτώσεις όχι μόνο για τους μελλοντικούς εργαζομένους των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, αλλά και για τους σημερινούς εργαζομένους και επιχειρήσεις της Κοινότητας.

3.1.7. Θεωρούμε ότι έχει ιδιαίτερη σημασία η εξεύρεση λύσεων στα προβλήματα που δυσχεραίνουν τη δυνατότητα διακίνησης εκείνων οι οποίοι προετοιμάζονται να εισέλθουν στην αγορά εργασίας. Στην εποχή μας, που οι θέσεις απασχόλησης είναι λιγοστές και δυσεύρετες, οφείλουμε να αντιταχθούμε ενεργά σε οιαδήποτε προσπάθεια προστατευτισμού της απασχόλησης στο εθνικό επίπεδο από μέρους των κρατών μελών της Ένωσης. Τούτο μπορεί να αποτελέσει πρόβλημα, που δεν προβλέπεται από το Πράσινο Βιβλίο, το οποίο ενδέχεται να αντιμετωπίσουν κατά τη λήξη της κατάρτισής τους όσοι συμμετέχουν σε προγράμματα προώθησης της επιμόρφωσης στο κοινοτικό επίπεδο.

Επίσης, στο πλαίσιο αυτό, η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι πολλά κράτη μέλη κρατούν ορισμένες - αν όχι όλες - από τις θέσεις δημοσίων υπαλλήλων για τους υπηκόους τους. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι ο δημόσιος τομέας, σε ολόκληρη την Κοινότητα, πρέπει να είναι ανοικτός σε όλους τους πολίτες της Ένωσης.

Η ΟΚΕ θεωρεί αναγκαίο να τονίσει η Επιτροπή την πτυχή αυτή ούτως ώστε να συμπεριληφθεί στο τελικό έγγραφο.

3.2. Ειδικές παρατηρήσεις

3.2.1. Το Πράσινο Βιβλίο αναγνωρίζει στα διάφορα κεφάλαιά του την μη πλήρη εφαρμογή, στο εθνικό επίπεδο, ορισμένων οδηγιών που έχουν επιπτώσεις στην άρση των στοιχείων που νοθεύουν την κινητικότητα των πολιτών. Για το λόγο αυτό, είναι αναγκαίο τα κράτη μέλη να συμβάλουν αποφασιστικά στην εξάλειψη των εμποδίων που συναντούν οι πολίτες τους κατά τη μετακίνησή τους εντός των κοινοτικών συνόρων. Οι κυβερνήσεις των κρατών μελών θα πρέπει να εφαρμόσουν χωρίς καθυστερήσεις τις νομικές διατάξεις που προέρχονται από την Κοινότητα και ευνοούν την καθημερινή ζωή των πολιτών.

Επίσης, η ΟΚΕ επιθυμεί να καταστήσει εκ νέου εμφανή την ανάγκη να καθοριστεί το καθεστώς του ευρωπαίου ερευνητή και υποτρόφου το οποίο θα επιτρέψει να παρακάμπτονται οι φορολογικού και κοινωνικού βασικά τύπου δυσχέρειες που παρεμποδίζουν την κινητικότητα μεταξύ των κρατών Η ΟΚΕ έχει ζητήσει επανειλημμένα από την Επιτροπή να υποβάλει σχετική πρόταση που να επιταχύνει θετικά την κινητικότητα για εκπαιδευτικούς λόγους σε όλες τις πτυχές της, στο ακαδημαϊκό και επιχειρηματικό επίπεδο. Επαναλαμβάνουμε εκ νέου ότι χρειάζεται να υποβληθεί πρόταση σχετικά με το καθεστώς.

3.2.2. Πριν από την εφαρμογή οποιουδήποτε κοινοτικού προγράμματος για την εκπαίδευση, κατάρτιση και έρευνα, είναι αναγκαίο να επιχειρηθεί στις προκαταρκτικές μελέτες η ανάλυση των δυσκολιών εκείνων που, μολονότι μπορεί να επηρεάζουν τα άτομα στα οποία αναφέρονται, δεν συγκαταλέγονται ωστόσο στο ίδιο το πρόγραμμα.

Οι δυσκολίες αυτές πρέπει να είναι γνωστές, εκ των προτέρων, στους ίδιους τους πολίτες για τους οποίους τίθεται το θέμα της δυνατότητας συμμετοχής σε ορισμένα από τα εν λόγω προγράμματα. Η σχετική ενημέρωση στις περιπτώσεις που υπάρχουν υπερεθνικές μετακινήσεις, θα πρέπει να έχει ένα ειδικό περιεχόμενο που θα καθιστά γνωστές στους ενδεχόμενους υποψηφίους τις δυσκολίες που θα αντιμετωπισθούν κατά τη διάρκεια ή μετά την ανάπτυξη της επιμορφωτικής δραστηριότητας. Την ενημέρωση αυτή πρέπει να συμπληρώνουν οι ειδικές λύσεις οι οποίες, κατά περίπτωση, μπορούν να εφαρμόζονται από τους διακινούμενους.

Για το λόγο αυτό, προτείνουμε να προβλεφθεί στο πρόγραμμα δράσης αριθ. 9 για τη βελτίωση των διαθέσιμων πληροφοριών ότι όλα αυτά τα κοινοτικά προγράμματα θα πρέπει να περιέχουν ειδικές πληροφορίες σχετικά με τις δυσκολίες οι οποίες εμφανίζονται κατά τη διάρκεια ή μετά την επιμορφωτική δραστηριότητα και τις οποίες μπορούν να συναντήσουν όσοι συμμετέχουν σ'αυτή, καθώς και τις πιθανές λύσεις τους.

Δεν πρέπει, κατ'ουδένα τρόπο, να λησμονούμε τις επιπρόσθετες δυσκολίες που μπορεί να συναντήσουν τα άτομα που μετακινούνται για εκπαιδευτικούς λόγους και τα οποία, στα γενικά εμπόδια που αντιμετωπίζουν όλοι οι πολίτες, πρέπει να προσθέσουν και τα εμπόδια που προκύπτουν από την ανικανότητα ή την αναπηρία. Η ΟΚΕ κρίνει απαραίτητο να γίνει σχετική μνεία κατά την οριστική σύνταξη του Πράσινου Βιβλίου.

3.2.3. Σε γενικές γραμμές, η ενημέρωση στα κράτη μέλη όχι μόνο θα πρέπει να διασφαλιστεί, αλλά και να ελεχθεί όσον αφορά τη ροή και την πρόσβαση των πολιτών. Όλοι έχουν δικαίωμα να ξέρουν τι πράγμα τους προσφέρεται και να γνωρίζουν τις υπάρχουσες δυνατότητες. Η Επιτροπή έχει την υποχρέωση να διασφαλίσει ότι η διάθεση αυτού του τύπου πληροφοριών δεν πραγματοποιείται σε περιορισμένα κυκλώματα ή στα συνήθη κυκλώματα στα οποία κινείται η ενημέρωση που προέρχεται από την Κοινότητα. Με δυσκολία θα δημιουργήσουμε ευρωπαϊκή συνείδηση εάν δεν καταφέρουμε η πληροφόρηση για τους τύπους υπερεθνικών επιμορφωτικών δραστηριοτήτων να φτάνει στο σύνολο της εκπαιδευτικής, κοινωνικής και επιχειρησιακής κοινότητας των κρατών. Είναι αναγκαίο να δημιουργηθούν αυθεντικά δίκτυα ενημέρωσης μέσω όλων των δυνατοτήτων που τα πολυμέσα θέτουν στη διάθεση της κοινωνίας, με την προώθηση των εν λόγω δικτύων σε όλα τα εκπαιδευτικά κέντρα και όλες τις επιχειρήσεις της Ένωσης.

Προτείνουμε τη δημιουργία, εντός των ορίων του προγράμματος της δράσης αριθ. 9, ενός συστηματικού δικτύου ενημέρωσης των πολιτών, κυρίως για τις επιμορφωτικές δραστηριότητες που προσφέρονται στα πλαίσια της Κοινότητας.

3.2.4. Το πρώτο εμπόδιο που θα πρέπει να ξεπεραστεί για να μπορέσει κανείς να έχει πρόσβαση στις δυνατότητες που παρέχει η επιμόρφωση πέρα από τα σύνορα του κράτους διαμονής του, είναι το γλωσσικό. Κανείς δεν μπορεί να μετακινηθεί για να πραγματοποιήσει εκπαιδευτικές, επιμορφωτικές ή ακαδημαϊκές δραστηριότητες, γενικότερα, χωρίς γνώση της γλώσσας του κράτους στο οποίο κατευθύνεται. Η εκμάθηση άλλων κοινοτικών γλωσσών είναι απαραίτητη από τις πιο μικρές ηλικίες σχολικής εκπαίδευσης των παιδιών.

Η ΟΚΕ έχει κατ'επανάληψη αποφανθεί επί του θέματος, υπογραμμίζοντας την ανάγκη προώθησης, ενθάρρυνσης και ενίσχυσης όλων των πρωτοβουλιών με τις οποίες επιδιώκεται η βελτίωση των γλωσσικών γνώσεων στην Ένωση και η χρήση τους από τους πολίτες. Για τούτο οφείλει να αναφερθεί στις γνωμοδοτήσεις που κατήρτισε για το «Πράσινο Βιβλίο για την ευρωπαϊκή διάσταση της εκπαίδευσης», για την «Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου με την οποία δημιουργείται το κοινοτικό πρόγραμμα δράσης Socrates», για το «Πρόγραμμα Leonardo» και, πιο πρόσφατα, στη γνωμοδότηση για το «Λευκό Βιβλίο για την εκπαίδευση και την κατάρτιση - Διδασκαλία και μάθηση - Προς την κοινωνία των γνώσεων».

Συνεπώς, οφείλουμε να επαναλάβουμε τη θέση την οποία υποστηρίζει η ΟΚΕ όσον αφορά τις ξένες γλώσσες σε όλες τις ανωτέρω γνωμοδοτήσεις τις οποίες κατήρτισε όταν ζητήθηκε η γνώμη της για τα διάφορα Προγράμματα Εκπαίδευσης, Κατάρτισης και Έρευνας. Είναι ανάγκη να στηριχθούν όλα τα μέτρα που θα λάβει η Επιτροπή και το Συμβούλιο για την προώθηση και την ενίσχυση της διδασκαλίας και της εκμάθησης των κοινοτικών γλωσσών, γεγονός που μακροπρόθεσμα θα αποφέρει, εκτός από τη βελτίωση των δυνατοτήτων κατάρτισης των πολιτών μας, τη μεγαλύτερη προσέγγιση και γνώση της πολιτισμικής ποικιλομορφίας της Ευρώπης, ενώ παράλληλα θα τονώσει την κινητικότητα.

3.2.5. Τα προγράμματα που ευνοούν την εκμάθηση γλωσσών από τους νέους και τους ενηλίκους δεν έχουν νόημα εάν δεν σκεφτούμε το μέλλον. Είναι αναγκαίο να επικεντρωθούν οι προσπάθειες στις πιο μικρές ηλικίες, με την ενίσχυση της διδασκαλίας κοινοτικών γλωσσών στα σχολικά κέντρα όλης της Κοινότητας και με τον όσο το δυνατό μεγαλύτερο σεβασμό της ελευθερίας επιλογής των γλωσσών που θα πρέπει να μάθουν οι μαθητές. Με την έννοια αυτή και χωρίς καθόλου να περιορίζεται η εθνική ελευθερία στο πλαίσιο της διδασκαλίας, θα πρέπει να ενσωματωθεί στο πρόγραμμα δράσης αριθ. 8 η υιοθέτηση εκ μέρους των κρατών μελών κοινής απόφασης με βάση την οποία θα είναι υποχρεωτικό να συμπεριλάβουν στα εθνικά εκπαιδευτικά συστήματα έναν ελάχιστο αριθμό δύο κοινοτικών γλωσσών στα εκπαιδευτικά προγράμματά τους με επαρκή αριθμό ωρών διδασκαλίας προκειμένου η διδασκαλία αυτή να είναι αποτελεσματική όσον αφορά τη μάθηση και την ποιότητα. Επίσης, θα πρέπει να προωθηθεί η ανάπτυξη ευρύτερου προγράμματος ανταλλαγής νεαρών μαθητών για να συμπληρωθεί η γλωσσική διδασκαλία στα σχολεία.

Κατά τον ίδιο τρόπο, είναι απαραίτητο να προωθηθεί η εκμάθηση γλωσσών από ενήλικες που δεν είχαν ως τώρα τη δυνατότητα πρόσβασης στη γνώση άλλων κοινοτικών γλωσσών. Η συνεχής κατάρτιση μπορεί να αποτελέσει το κατάλληλο πλαίσιο για τη συμμετοχή των πολιτών αυτών σε προγράμματα εκμάθησης και τελειοποίησης γλωσσών.

3.2.6. Θεωρούμε ότι ενδείκνυται, παράλληλα με τη διευκόλυνση της εκμάθησης κοινοτικών γλωσσών στα σχολεία, να προωθηθεί και η δυνατότητα των μαθητών να έχουν πρόσβαση στη γνώση των θεμάτων εκείνων που έχουν σχέση με την ευρωπαϊκή οικοδόμηση ή την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, ως προσπάθεια που μακροπρόθεσμα θα οδηγήσει στην άρση των λιγότερο ορατών και υλικών εμποδίων από αυτά που παρουσιάζονται στο Πράσινο Βιβλίο και τα οποία σχετίζονται με προσωπικές και συλλογικές συμπεριφορές μάλλον παρά με τα εμπόδια που θέτουν οι διαφορετικές κρατικές νομοθεσίες. Η διαφορετική πολιτιστική παράδοση, θρησκευτική πίστη, τρόποι σκέψης, χρώμα δέρματος, εθνότητα, κλπ., και όλα εκείνα τα στοιχεία που μας καθιστούν διαφορετικούς από τους γηγενείς ενός κράτους στο οποίο έχουμε εγκατασταθεί, μπορούν να αποτελέσουν ένα πρόβλημα που δεν φαίνεται να περιγράφεται στο Πράσινο Βιβλίο, το οποίο όμως οι πολιτικές κινήσεις ξενόφοβου χαρακτήρα χρησιμοποιούν για να ενισχύσουν την απόρριψη από μέρους του τοπικού πληθυσμού όλων εκείνων που προέρχονται από το εξωτερικό. Ευτυχώς, αυτός ο τύπος συμπεριφοράς είναι μειονοτικός στον περίγυρό μας, ωστόσο, ο καλύτερος τρόπος για να μην αναπτυχθεί περισσότερο και τελικά να εξαφανισθεί είναι η προώθηση της γνώσης των άλλων, των πολιτιστικών τους στοιχείων, των πεποιθήσεών τους, των σημείων εκείνων που τους πλησιάζουν με εμάς.

Μία κατεύθυνση νέας δράσης που θα πρέπει να ληφθεί υπόψη, είναι η καθιέρωση σε κοινοτικό επίπεδο και σε όλα τα σχολεία ειδικού μαθήματος το οποίο, αφού θα αναζητεί τις κατευθύνσεις που αναφέρθηκαν στην προηγούμενη παράγραφο, θα είναι κοινό και ισοδύναμο για όλους τους μαθητές της Κοινότητας.

3.2.7. Η επικύρωση και αναγνώριση των σπουδών που πραγματοποιούνται εκτός του κράτους προέλευσης θα πρέπει να συνεχίσει να αποτελεί ουσιαστικό στόχο της Κοινότητας για να μπορέσουν οι εργαζόμενοι και οι άνεργοι να έχουν πρόσβαση στις επιχειρήσεις του οποιουδήποτε κράτους μέλους. Αυτή η αρχή θα πρέπει να επεκταθεί στην επαγγελματική κατάρτιση και στις άλλες μορφές μη θεσπισμένης διδασκαλίας. Η εσωτερική αγορά και η ελεύθερη διακίνηση των εργαζομένων δεν μπορούν να παραμείνουν υπό την αίρεση των εμποδίων που θέτει η αμφισβήτηση της επαγγελματικής επιμόρφωση των εργαζομένων λόγω ζητημάτων νομικής και διοικητικής φύσεως που σχετίζονται με τα διπλώματα και τους τίτλους που διαθέτουν. Προς τούτο, επιθυμούμε να υπενθυμίσουμε τη συνεισφορά του CEDEFOP στον τομέα της Επαγγελματικής Κατάρτισης και στην αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων. Θεωρούμε σκόπιμο να λαμβάνεται υπόψη το θετικό αυτό έργο. Επίσης, πρέπει να υπογραμμισθεί ο ρόλος που διαδραματίζει το δίκτυο NARIC.

Είναι αναγκαίο το Συμβούλιο και η Επιτροπή να εξακολουθήσουν να εμβαθύνουν με αποφασιστικό τρόπο το πρόβλημα της άρσης των εμποδίων κατά την αναγνώριση και πιστοποίηση των σπουδών και των τίτλων, αξιοποιώντας, εάν χρειαστεί, όλα τα μέσα που διαθέτει η Συνθήκη προκειμένου να υιοθετήσουν τα κράτη μέλη τους κοινοτικούς κανόνες.

3.2.8. Για λόγους μεγαλύτερης κοινωνικής δικαιοσύνης, είναι απαραίτητο χωρίς καμία άλλη καθυστέρηση και κατά προτεραιότητα να εξεταστούν όλα εκείνα τα μέτρα που είναι αναγκαία για να αποφευχθεί το φαινόμενο τα πλέον μειονεκτούντα άτομα να μην έχουν πρόσβαση στα οφέλη των κοινοτικών προγραμμάτων που περιέχονται στο Πράσινο Βιβλίο. Οι νέοι χωρίς οικονομικούς πόρους και οι άνεργοι με χαμηλή ή μηδενική κοινωνική προστασία μπορεί να είναι, όπως αναγνωρίζεται στο έγγραφο, εκείνοι που με δυσκολία συμμετέχουν σ'αυτόν τον τύπο προγραμμάτων. Εάν θέλουμε να αναπτυχθεί περαιτέρω η Ευρώπη των πολιτών, είναι απαραίτητο να υποστηριχθούν τα μέσα της αλληλεγγύης και της ισοδυναμίας κατά την πρόσβαση στις ευκαιρίες που παρέχει η κοινωνία, στο επίπεδο της Κοινότητας. Η ισοδύναμη κατανομή των ενισχύσεων για την υπερεθνική κινητικότητα αποδεικνύεται απόλυτη αδικία εάν δεν λαμβάνονται υπόψη οι κοινωνικοοικονομικές συνθήκες του παραλήπτη. Προτείνουμε στα πλαίσια του προγράμματος δράσης αριθ. 7 να λαμβάνεται υπόψη στα ποσά που παρέχονται ως οικονομική βοήθεια στα πλαίσια των προγραμμάτων και, για την κατανομή τους, το οικονομικό επίπεδο του παραλήπτη ή η οικογενειακή μονάδα στην οποία ανήκει, με συνεκτίμηση των εθνικών ιδιαιτεροτήτων όσον αφορά τα συστήματα χρηματοδότησης των σπουδών. Βάσει του δεδομένου αυτού, τα προγράμματα θα περιλαμβάνουν κλίμακα κατανομής των εν λόγω ενισχύσεων προς όφελος, κατά μεγάλο βαθμό, εκείνων που διαθέτουν μικρότερες οικονομικές δυνατότητες.

Βρυξέλλες, 26 Φεβρουαρίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS