Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών 'Κοινή πολιτική μεταφορών - Βιώσιμη κινητικότητα: προοπτικές για το μέλλον'"

(1999/C 258/02)

Στις 7 Δεκεμβρίου 1998, και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την προαναφερθήσα ανακοίνωση.

Το τμήμα "Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 8 Ιουνίου 1999 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Morgan.

Κατά την 365η σύνοδο ολομέλειας της 7ης και 8ης Ιουλίου 1999 (συνεδρίαση της 7ης Ιουλίου 1999) η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 107 ψήφους υπέρ, 1 κατά και 2 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Το 1992 η Επιτροπή δημοσίευσε τη Λευκή της Βίβλο για τη μελλοντική ανάπτυξη της κοινής πολιτικής μεταφορών(1) και το 1995 υιοθέτησε ένα πενταετές πρόγραμμα δράσης για τις μεταφορές(2). Την 1η Δεκεμβρίου 1998 δημοσίευσε την υπό εξέταση ανακοίνωση, με την οποία επισκοπεί την πρόοδο που επιτεύχθηκε, εκτιμά τις ενέργειες που θα πρέπει να αναληφθούν κατά τα δύο τελευταία έτη του τρέχοντος προγράμματος δράσης και εξετάζει τις ανάγκες για την περίοδο 2000-2004.

1.2. Οι πολυάριθμες πτυχές της πολιτικής μεταφορών αλληλεπιδρούν έντονα μεταξύ τους και, επομένως, πρέπει να εξετασθούν από κοινού. Η ταχύτητα με την οποία αναπτύσσονται τα μέσα μεταφορών σημαίνει ότι ο σχεδιασμός χρειάζεται να είναι μακροπρόθεσμος. Γι' αυτό, η ΟΚΕ επικροτεί την απόφαση της Επιτροπής να επανεξετάσει το μελλοντικό πρόγραμμα δράσης της για την κοινή πολιτική μεταφορών (ΚΠΜ).

1.3. Η Επιτροπή θέτει για την ΚΠΜ τρεις κύριους στόχους και ορισμένους δευτερεύοντες:

α) Βελτίωση της απόδοσης και της ανταγωνιστικότητας

i) Πρόσβαση στην αγορά και λειτουργία της αγοράς

ii) Ολοκληρωμένα συστήματα μεταφορών

iii) Ορθή και αποτελεσματική επιβολή τελών στις μεταφορές(3)

iv) Οικονομική και κοινωνική συνοχή

v) Εξασφάλιση της εφαρμογής των κανόνων

β) Βελτίωση της ποιότητας

i) Ασφάλεια

ii) Περιβάλλον

iii) Προστασία των καταναλωτών και βελτίωση της ποιότητας των μεταφορών

iv) Προετοιμασία για το μέλλον

γ) Βελτίωση της εξωτερικής απόδοσης.

2. Στόχοι και παρακολούθηση

2.1. Η ΟΚΕ θεωρεί σημαντικό να έχει η ΚΠΜ σαφείς στόχους και οι στόχοι αυτοί να αντικατοπτρίζονται αποτελεσματικά στο νομοθετικό πρόγραμμα. Από την άποψη αυτή, η ΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν έχει αναπτύξει ακόμη τις προοπτικές για το 2010 και πέραν αυτού. Το εν λόγω θέμα θα έχει μεγαλύτερη προτεραιότητα για τη νέα Επιτροπή, αλλά έως ότου προσδιορισθούν οι προοπτικές αυτές δεν είναι εύκολο να εκτιμηθεί η καταλληλότητα του βραχυπρόθεσμου προγράμματος μέχρι το 2004. Επίσης, η Επιτροπή διαθέτει τώρα πολλά στατιστικά στοιχεία. Ελπίζεται να είναι σημαντικά και πολύτιμα. Η ΟΚΕ θα επιθυμούσε να αναπτυχθούν τα στοιχεία αυτά περαιτέρω ως ένδειξη της αποτελεσματικότητας των προηγούμενων πρωτοβουλιών και προς υποστήριξη των μελλοντικών προτεραιοτήτων.

2.2. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι η "βιώσιμη κινητικότητα" απαιτεί μια πολιτική μεταφορών που να ανταποκρίνεται στους σημερινούς και τους μελλοντικούς οικονομικούς, κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς στόχους, αντλώντας τη μέγιστη απόδοση από τις υφιστάμενες τεχνολογίες και αναπτύσσοντας νέες βιώσιμες τεχνολογίες, ελαχιστοποιώντας ταυτόχρονα τις παρενοχλήσεις του ανθρώπινου και του φυσικού περιβάλλοντος. Επομένως, οι απώτεροι στόχοι πρέπει να είναι οικονομικοί, κοινωνικοί και περιβαλλοντικοί.

2.2.1. Οι οικονομικοί στόχοι για τις μεταφορές είναι:

α) κεντρικός ρόλος στη στήριξη της ενιαίας αγοράς,

β) διευκόλυνση της ανάπτυξης δεσμών με τις υποψήφιες και άλλες χώρες,

γ) ενίσχυση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας στην παγκόσμια οικονομία,

δ) άμεση και έμμεση ανάπτυξη της απασχόλησης.

2.2.2. Οι οικονομικοί στόχοι συμβάλλουν στην επίτευξη των κοινωνικών στόχων μέσω της φορολογίας και της απασχόλησης. Στους κοινωνικούς στόχους συγκαταλέγονται επίσης:

α) η κοινωνική και περιφερειακή συνοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης,

β) η δυνατότητα πρόσβασης των αποκλεισμένων πολιτών στις μεταφορές,

γ) η παροχή των φιλοπεριβαλλοντικών μεταφορικών επιλογών,

δ) η παροχή κατάλληλων συστημάτων αστικών μεταφορών,

ε) η ασφάλεια.

Η ΟΚΕ απεφάνθη επ' αυτού του θέματος στη γνωμοδότησή της για την ανακοίνωση για τις μεταφορές και τη συνοχή.

2.2.3. Οι περιβαλλοντικοί στόχοι διασφαλίζουν ότι η οικονομική ανάπτυξη είναι βιώσιμη και συμβατή με την προστασία του ανθρώπινου και του φυσικού περιβάλλοντος. Η ΟΚΕ επικροτεί την έμφαση που δίδει η Επιτροπή σ' αυτό το θέμα. Τα κυριότερα περιβαλλοντικά ζητήματα είναι:

α) η επίτευξη αποτελεσματικότητας σε όλους τους τρόπους μεταφορών,

β) η αναζωογόνηση των σιδηροδρόμων και οι μαζικές δημόσιες μεταφορές,

γ) η ελαχιστοποίηση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και του θορύβου,

δ) η αντιμετώπιση του προβλήματος της θέρμανσης του πλανήτη,

ε) ο χωροταξικός σχεδιασμός,

στ) η ανάπτυξη συστημάτων αστικών μεταφορών.

2.3. Άλλοι στόχοι που υπογραμμίζονται από την Επιτροπή, όπως η βελτίωση της ποιότητας, αποτελούν σημαντικά μέσα επίτευξης των στόχων της βελτίωσης των οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών συνθηκών και πρέπει να αναγνωρισθούν ως τέτοια και όχι ως αυτοσκοπός.

2.4. Η Επιτροπή στην ανακοίνωσή της πρέπει να δώσει μεγαλύτερη έμφαση στο ρόλο των μεταφορών στο εσωτερικό της ΕΕ. Η Επιτροπή δεν συσχετίζει επαρκώς τους ενδιάμεσους στόχους και το σχέδιο δράσης με τη βασική επιδίωξη που είναι η χρήση των μεταφορών για τη βελτίωση των κοινωνικών, περιβαλλοντικών και οικονομικών συνθηκών στην Ευρώπη. Εάν το έπραττε, οι οδηγίες της θα ήταν πιο επείγουσες και αποτελεσματικές.

2.5. Παράλληλα με τον προσδιορισμό στόχων, σημαντική είναι και η παρακολούθηση της προόδου. Κατά συνέπεια, η ΟΚΕ επικροτεί την πρόθεση της Επιτροπής να αναπτύξει ένα ευρωπαϊκό σύστημα δεδομένων για τις μεταφορές. Μια καλύτερη κατανόηση των μεταφορών μέσω της έρευνας και της συλλογής δεδομένων θα αυξήσει τις δυνατότητες βελτιώσεων της Κοινότητας. Η ΟΚΕ επικροτεί την έρευνα που έχει ήδη αναληφθεί βάσει του 4ου προγράμματος-πλαίσιο ΕΤΑ (1994-1998)(4). Ωστόσο, η ΟΚΕ θα επιθυμούσε να αναπτυχθούν περισσότερα δεδομένα για την υποστήριξη των προτεραιοτήτων, ελπίζει δε ότι αυτό θα συμβεί κατά την αναθεώρησή της κατά το 2000.

3. Μέσα μεταφορών

Οδικές μεταφορές

3.1. Οι οδικές μεταφορές και οι αεροπορικές μεταφορές έχουν το κοινό χαρακτηριστικό ότι είναι πολύ απαραίτητες στη σημερινή εποχή. Επίσης, επειδή οι μηχανές εσωτερικής καύσης παρουσιάζουν σοβαρό πρόβλημα για το περιβάλλον, η μεγάλη αυτή σημασία τους από άποψη τόσο χρησιμότητας όσο και οικονομικής συμβολής, τείνει να αντισταθμιστεί από τις συνεχείς πολιτικές και κοινωνικές πιέσεις. Κατά τη γνώμη της η ΟΚΕ, η σωστή προσέγγιση είναι η υιοθέτηση μέτρων που μπορούν να επιβραδύνουν και μάλιστα να περιορίσουν την ανάπτυξη των μέσων αυτών μεταφοράς μέσω της παροχής ελκυστικών και πρακτικών εναλλακτικών τρόπων μεταφοράς συμπεριλαμβανομένων και των δημόσιων μεταφορών, αξιοποιώντας ταυτόχρονα τις νέες τεχνολογίες για τη μείωση της ζημίας στο περιβάλλον ανά επιβάτη ή χιλιομετρικό τόνο φορτίου. Η λύση αυτή δεν βρίσκεται σε μια τυχαία αύξηση των τιμών των τρόπων αυτών μεταφοράς, επειδή τίθεται σε κίνδυνο η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας.

3.2. Το οδικό δίκτυο διαδραματίζει κύριο ρόλο στην ενοποίηση της Κοινότητας. Στόχος πρέπει να είναι η εξασφάλιση των απαραίτητων επενδύσεων, η αποδοτική χρήση τους και η βιώσιμη χρήση του δικτύου.

3.3. Τα Διευρωπαϊκά Δίκτυα Μεταφορών (ΤΕΝ-Τ) της ΕΕ αποτελούν τον σκελετό του ευρωπαϊκού συστήματος μεταφορών και περιλαμβάνουν και οδικές συνδέσεις. Ωστόσο, η πρόοδος των κρατών μελών σε πολλές από τις εν λόγω οδούς είναι αργή πράγμα που δεν είναι στην ουσία αποδεκτό. Η ΟΚΕ αναμένει το Λευκό Βιβλίο που θα αναθεωρήσει τις κατευθυντήριες γραμμές για τα ΤΕΝ-Τ. Επιπλέον, αν και ορθώς δίδεται σημασία στα σημαντικότερα σχέδια προτεραιότητας, έχει σημειωθεί καθυστέρηση στην εξεύρεση τρόπων προκειμένου να διασφαλισθεί ότι τα υπόλοιπα δίκτυα ΤΕΝ είναι επίσης σε θέση να εκπληρώσουν αποτελεσματικά το ρόλο τους. Η Επιτροπή έχει προβεί σε αξιολόγηση της προόδου των κρατών μελών.

3.4. Το οδικό δίκτυο είναι σημαντικό τόσο για τις επιβατικές όσο και τις εμπορευματικές και τις εμπορικές μεταφορές. Ωστόσο, η πολιτική μεταφορών της Επιτροπής (συμπεριλαμβανομένων των προτάσεων για τα τέλη) εστιάζεται κυρίως στις εμπορευματικές μεταφορές. Αυτό είναι σφάλμα, όχι μόνο διότι η ενιαία αγορά χρειάζεται αποτελεσματικές επιβατικές μεταφορές, αλλά και διότι το μεγαλύτερο τμήμα των μεταφορών είναι ιδιωτικές οδικές μεταφορές και όποια απόπειρα για την αντιμετώπιση της συμφόρησης αγνοεί το γεγονός αυτό είναι καταδικασμένη να αποτύχει. Προφανώς ο αριθμός των ιδιωτικών αυτοκινήτων έχει ένα ορισμένο όριο. Οι δημόσιες μαζικές μεταφορές αποτελούν φυσικά βασικό στοιχείο ενός αποτελεσματικού συστήματος μεταφορών και εναλλακτική λύση στις μεμονωμένες ιδιωτικές μεταφορές.

3.5. Ουσιαστική σημασία για την επίτευξη του ρόλου του ευρωπαϊκού οδικού δικτύου έχει η ισορροπία προσφοράς και ζήτησης. Υπάρχουν περιβαλλοντικά όρια στον αριθμό των δρόμων που μπορούν να κατασκευασθούν, αλλά παρόλα αυτά εξακολουθούν να χρειάζονται ορισμένοι βασικοί δρόμοι. Επί του παρόντος, η ζήτηση είναι συχνά πολύ υψηλή σε πολλά μέρη και τις ώρες αιχμής και η προσφορά ανεπαρκής, εν μέρει λόγω της λανθασμένης εντύπωσης που δίδουν τα κόμιστρα. Συνεπώς, η ΟΚΕ επικροτεί την πρόθεση της Επιτροπής να ενθαρρύνει την ορθή και αποτελεσματική επιβολή τελών στις μεταφορές, συμπεριλαμβανομένων των οδικών(5), όπου θα χρειαστεί διαφοροποίηση των τελών. Ωστόσο, πρέπει να αναγνωρισθεί ότι υπάρχει εγγενής αβεβαιότητα στην εκτίμηση του οριακού εξωτερικού κόστους, καθώς και ότι η επιβολή τελών δεν πρέπει να ζημιώσει την ανταγωνιστικότητα.

3.6. Η μεταπολεμική χωροταξική ανάπτυξη στην Ευρώπη (όσον αφορά την κατοικία, τη βιομηχανία και το εμπόριο) ενθάρρυνε τη μεγαλύτερη εξάρτηση από τις οδικές μεταφορές εις βάρος άλλων μεταφορικών μέσων. Αυτό ισχύει τόσο για το προαστιακό όσο και για το ευρύτερο περιβάλλον. Οι μελλοντικές πολιτικές χωροταξικής ανάπτυξης που υιοθετούνται από τα κράτη μέλη και σε πολιτικό και σε περιφερειακό επίπεδο, θα έχουν σημαντικές επιπτώσεις στις μεταφορές και ιδιαίτερα στην εξάρτηση από τις οδικές μεταφορές. Είναι απογοητευτικό το ότι η σχετική δράση δεν προχώρησε ταχύτερα. Αυτό αποτελεί ένα βασικό θέμα για τον επόμενο αιώνα. Η ΟΚΕ προτρέπει την Επιτροπή να λάβει περισσότερο υπόψη τα θέματα χωροταξίας κατά την κατανομή των πόρων των Διαρθρωτικών Ταμείων.

3.7. Σημαντική είναι, επίσης, η εξασφάλιση της τήρησης των κανόνων για τα οχήματα και τους οδηγούς στις εμπορικές μεταφορές, τόσο για να επιτευχθεί μια ομοιόμορφη κατάσταση όσο και για να βελτιωθεί η ασφάλεια.

Σιδηροδρομικές μεταφορές

3.8. Η Επιτροπή ορθά αφιερώνει σημαντική προσοχή στην αναζωογόνηση των σιδηροδρόμων, αλλά πρέπει παράλληλα να αναγνωρίσει ότι οι σιδηρόδρομοι αποτελούν μία μόνο από τις πολλές λύσεις στα οικονομικά και περιβαλλοντικά προβλήματα των μεταφορών.

3.9. Η Επιτροπή ορθά δηλώνει ότι το κύριο ζήτημα είναι η αντιμετώπιση της συρρίκνωσης του μεριδίου των σιδηροδρόμων στις μεταφορές. Εάν συνεχισθούν να εφαρμόζονται οι υφιστάμενες πολιτικές, η πτώση αυτή θα συνεχισθεί, με αποτέλεσμα περαιτέρω περιβαλλοντικό κόστος και μείωση των θέσεων απασχόλησης στους σιδηροδρόμους.

3.10. Πρέπει να αξιοποιηθεί κάθε ευκαιρία για να βελτιωθεί το μερίδιο των σιδηροδρόμων στις εμπορευματικές μεταφορές, η δε ΟΚΕ καλεί το Συμβούλιο και την Επιτροπή να συνεχίσουν εντατικότερα και ταχύτερα τις προσπάθειές της. Σχέδια όπως οι σιδηροδρομικές αρτηρίες εμπορευματικών μεταφορών και ο ανταγωνισμός μεταξύ των επιχειρηματιών έχουν προοπτικές, αλλά απαιτείται η αποδοχή τους από ολόκληρη την Ευρώπη για να προκύψουν οφέλη. Στο πλαίσιο αυτό η Επιτροπή πρέπει να καταβάλλει προσπάθειες για την προώθηση της διασυνοριακής συνεργασίας.

3.11. Αλλαγές χρειάζονται επίσης στις επιβατικές σιδηροδρομικές μεταφορές, όπου απαιτείται παρόμοια μετάβαση σε ευέλικτες και ανταγωνιστικές υπηρεσίες που να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των χρηστών. Το υπό δημιουργία σιδηροδρομικό δίκτυο υψηλής ταχύτητας είναι σημαντικό για την ολοκλήρωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, για την προσέγγιση των αγορών και για τον περιορισμό της ανάγκης αεροπορικών υπηρεσιών μικρών αποστάσεων.

3.12. Για να περιορισθεί η κυκλοφοριακή συμφόρηση στους αστικούς και προαστιακούς δρόμους, σε πολλές μεγάλες πόλεις απαιτείται αναβάθμιση και επέκταση των σιδηροδρομικών δικτύων του 19ου αιώνα που χρησιμοποιούνται για τις καθημερινές μετακινήσεις από και προς τον τόπο εργασίας, εφαρμόζοντας τεχνολογία του 21ου αιώνα, ούτως ώστε να εξασφαλισθεί ότι ανταποκρίνονται στις σύγχρονες ταξιδιωτικές συνήθειες. Οι δημόσιες οδικές μαζικές μεταφορές πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη στα σχέδια αυτά. Η ΟΚΕ επικροτεί την πρόθεση της Επιτροπής να συνεχίσει το πρόγραμμα δράσης της με βάση την πρωτοβουλία της "Δίκτυο των Πολιτών"(6).

3.13. Είναι σαφές ότι δεν υπάρχει μία μόνο λύση όσον αφορά τις διευθετήσεις σχετικά με την ιδιοκτησία και τη λειτουργία των σιδηροδρομικών υπηρεσιών. Ωστόσο, για να γίνει η απαιτούμενη ριζική αλλαγή, είναι απαραίτητο να παρασχεθεί στις επιχειρήσεις εμπορευματικών και επιβατικών σιδηροδρομικών μεταφορών το κατάλληλο πεδίο δράσης και η εντολή που θα τους επιτρέψει να ανταποκριθούν στις προσδοκίες των πελατών στην αστική, εθνική και διεθνή αγορά, τόσο στις επιβατικές όσο και στις εμπορευματικές μεταφορές(7).

3.14. Η επίτευξη ενοποιημένων διασυνοριακών σιδηροδρομικών μεταφορών επιβατών και εμπορευμάτων χωρίς μετεπιβίβαση ή μεταφόρτωση προϋποθέτει την αντιμετώπιση του προβλήματος της διαλειτουργικότητας των συστημάτων και την απαραίτητη αναβάθμιση των τεχνικών δεξιοτήτων του προσωπικού. Η ΟΚΕ επικροτεί την πρόθεση της Επιτροπής να εξετάσει αυτό το ζήτημα στο εγγύς μέλλον.

Εναέριες μεταφορές

3.15. Πρέπει να επιταχυνθεί η πρόοδος προς την πλήρη ολοκλήρωση και τον εκσυγχρονισμό των δικτύων ελέγχου της εναέριας κυκλοφορίας στην Ευρώπη. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά επείγον ζήτημα, καθώς οι ουρανοί γίνονται όλο και πιο πολυσύχναστοι. Η αποτελεσματική οργάνωση των διαδρομών των πτήσεων θα αυξήσει την ικανοποίηση των πελατών και θα περιορίσει τις ζημιές στο περιβάλλον.

3.16. Εκτός από τη βελτίωση του ελέγχου της εναέριας κυκλοφορίας, ουσιώδες είναι να προλαμβάνει η προσφορά τη ζήτηση όσον αφορά τη χωρητικότητα των αεροδρομίων. Η χρηματοδότηση των αεροδρομίων θα πρέπει να είναι διαφανής και να αποφεύγεται ο αθέμιτος ανταγωνισμός.

3.17. Η έλλειψη διαθέσιμου χρόνου χρήσης (slot) για την απογείωση και την προσγείωση στα πιο πολυσύχναστα αεροδρόμια αποτελεί ενδεχόμενο εμπόδιο για την είσοδο νέων επιχειρήσεων στην αγορά των αερομεταφορών. Η Επιτροπή πρέπει να διασφαλίσει τη δυνατότητα των νεοεισερχόμενων να αποκτούν διαθέσιμο χρόνο πτήσης.

3.18. Ο καταναλωτής και η οικονομία θα ωφεληθούν από τη μείωση των ναύλων που επιφέρει ο ανταγωνισμός μεταξύ των αεροπορικών εταιρειών. Ωστόσο, υπολείπονται να γίνουν ορισμένα πράγματα ακόμη για να δημιουργηθούν στην πράξη οι προϋποθέσεις για μια θεμιτή και ανοιχτή αγορά. Γι' αυτό, είναι σημαντικό να διαδραματίσει η Επιτροπή ορισμένο ρόλο στην παρακολούθηση της προόδου του ανταγωνισμού μεταξύ των αεροπορικών υπηρεσιών και στη λήψη μέτρων ώστε τα οφέλη του ανταγωνισμού να είναι αισθητά σε ολόκληρη την ΕΕ. Επίσης, είναι σημαντικό να γίνουν αντιληπτές οι επιδράσεις της ελευθέρωσης στον κοινωνικό τομέα με τις επιπτώσεις τους στην ποιότητα και την ασφάλεια των υπηρεσιών. Η ανακοίνωση της Επιτροπής για τις ευρωπαϊκές αεροπορικές μεταφορές(8), στην οποία διερευνώνται όλες οι πτυχές της αγοράς των αεροπορικών μεταφορών.

3.19. Επίσης σημαντικό είναι να διασφαλισθεί ότι τα οφέλη του αυξημένου ανταγωνισμού δεν γίνονται αισθητά μόνο στις εσωτερικές συνδέσεις, αλλά και στις εξωτερικές συνδέσεις της Ευρώπης με τον υπόλοιπο κόσμο. Είναι απαραίτητο να συναφθούν συμφωνίες για ανοιχτούς ουρανούς, οπότε είναι επιτακτικά αναγκαίο να ευθυγραμμιστούν οι απόψεις της Επιτροπής και των κρατών μελών.

Υδάτινες μεταφορές

3.20. Οι λιμένες, οι εσωτερικές πλωτές οδοί και η ναυτιλία είναι σημαντικοί κρίκοι του δικτύου μεταφορών της ΕΕ. Η Επιτροπή οφείλει να διασφαλίσει την ύπαρξη βιώσιμου, θεμιτού και ασφαλούς ανταγωνισμού στα δρομολόγια που εξυπηρετούν οι υδάτινες μεταφορές και στις λιμενικές εγκαταστάσεις που τις υποστηρίζουν. Η ΟΚΕ προσβλέπει στις προτάσεις περί ελευθέρωσης των λιμενικών υπηρεσιών(9). Το δίκτυο των ευρωπαϊκών μεταφορών χρειάζεται, επίσης, διασύνδεση των λιμένων με αποτελεσματικούς οδικούς και σιδηροδρομικούς συνδέσμους.

3.21. Οι εσωτερικές πλωτές μεταφορές αποτελούν μέρος των διευρωπαϊκών δικτύων. Η σύνδεση Ρήνου, Δούναβη και Ροδανού έχει βασική σημασία για το δίκτυο αυτό, η δε θέση του Δούναβη χρήζει ιδιαίτερης προσοχής. Για να βελτιωθεί η διαλειτουργικότητα σε εθνικό επίπεδο χρειάζονται προσπάθειες για την εναρμόνιση των λειτουργικών όρων των πλωτών οδών.

3.22. Η φορολογία και η ρύθμιση της ναυτιλίας πρέπει να συντελούν στη διατήρηση της ελκυστικότητας της Ευρώπης ως τόπου νηολόγησης στόλων (με υψηλά πρότυπα για τα πλοία και τα πληρώματα) χωρίς να εισάγουν ταυτόχρονα επιζήμιο φορολογικό ανταγωνισμό στο εσωτερικό της Ευρώπης.

3.23. Στα σχέδια διεύρυνσης και τις διαπραγματεύσεις για την προσχώρηση πρέπει να εξετασθεί το θέμα των προτύπων ασφάλειας στα νηολόγια ορισμένων υποψήφιων χωρών (π.χ. της Μάλτας και της Κύπρου). Η συμμόρφωση στα υφιστάμενα πρότυπα της ΕΕ πρέπει να αποτελεί προϋπόθεση για την ένταξή τους στην ΕΕ.

4. Γενικά ζητήματα

4.1. Προηγούμενες γνωμοδοτήσεις(10) της ΟΚΕ επέστησαν την προσοχή στα εξής σημεία, σε ορισμένα από τα οποία δεν δόθηκε λύση:

4.1.1. Ανάγκη να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στις διαρθρωτικές μεταβολές στις οικονομίες των κρατών μελών και στις επιπτώσεις τους στη χρήση των μεταφορικών μέσων και στην ανάπτυξή τους.

4.1.2. Δυσκολία συμβιβασμού των φιλελεύθερων οικονομικών πολιτικών για τη διασφάλιση των επιλογών και του ανταγωνισμού στις μεταφορές με τις ενισχύσεις για την προώθηση συγκεκριμένων τύπων μεταφορών.

4.1.3. Παράλειψη της Επιτροπής να δημοσιεύσει δεδομένα σχετικά με την παρούσα κατανάλωση και τον αντίκτυπο των διαφόρων μέσων μεταφοράς στην ΕΕ και προβλέψεις για τη μελλοντική προσφορά και ζήτηση μεταφορών εντός και εκτός της ΕΕ.

4.1.4. Ανάγκη να παράσχει η Επιτροπή λεπτομερείς κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τα ζητήματα του εξωτερικού κόστους και της περιβαλλοντικής φορολογίας των μεταφορών.

4.2. Έκτοτε, η Επιτροπή έχει πραγματοποιήσει σημαντική πρόοδο με τις πρωτοβουλίες της για τον καθορισμό των τιμών. Οι εργασίες για τη βελτίωση των στατιστικών στοιχείων σχετικά με τις μεταφορές έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο· ελπίζουμε τώρα να τύχουν ευρύτατης χρήσεως. Η ΟΚΕ αναμένει με ενδιαφέρον τη δημοσίευση του Λευκού Βιβλίου για την ορθή και αποτελεσματική επιβολή τελών στις μεταφορές(11), αν και από το χρονοδιάγραμμά του διαφαίνεται πολύ αργή πρόοδος.

4.3. Η αποτελεσματικότητα της κοινής πολιτικής μεταφορών εξαρτάται από την εξασφάλιση της ορθής τήρησης των κανόνων και της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού. Η ΟΚΕ επικροτεί την πρόθεση της Επιτροπής να προσανατολισθεί προς αυτή την κατεύθυνση. Είναι ταυτόχρονα σημαντικό να ληφθούν μέτρα ώστε να διατηρηθεί ελεύθερος και θεμιτός ανταγωνισμός μεταξύ των τρόπων μεταφοράς.

Ολοκληρωμένα συστήματα μεταφορών

4.4. Η ολοκλήρωση μεταξύ των διάφορων μέσων μεταφοράς έχει ουσιαστική σημασία για την αποτελεσματικότητα του συστήματος. Η ΟΚΕ επικροτεί την έρευνα για τη διατροπικότητα που εξαγγέλλεται στο Πέμπτο Πρόγραμμα-Πλαίσιο της Επιτροπής(12). Είναι επίσης σημαντικό να υπάρξει καλύτερη ολοκλήρωση των τεχνικών συστημάτων υποστήριξης μεταφορών σε όλη την Ευρώπη.

4.5. Σε σχέση με το Πέμπτο Πρόγραμμα-Πλαίσιο, η ΟΚΕ επικροτεί, επίσης, τις σημαντικότατες δράσεις διερεύνησης δυνατών τρόπων βελτίωσης της αποδοτικότητας και της περιβαλλοντικής απόδοσης των διάφορων μέσων μεταφοράς, συγκεκριμένα των εναέριων, θαλάσσιων, σιδηροδρομικών και οδικών μεταφορών. Θα πρέπει, επίσης, να υπάρξει μέριμνα για την ηχορύπανση (13).

4.6. Η εφαρμογή ευφυών μεταφορικών συστημάτων και ηλεκτρονικών συστημάτων διοδίων τείνει να επεκταθεί στην Ευρώπη. Η ανακοίνωση της Επιτροπής αναφέρει την ανάγκη να διασφαλισθεί τεχνική συμβατότητα, αλλά την παρουσιάζει ως πιο μακροπρόθεσμο στόχο, ενώ πρόκειται για ζήτημα που πρέπει να εξετασθεί επειγόντως.

4.7. Στο σημείο 3.1 συζητούνται τα υπέρ και τα κατά των οδικών και των εναέριων μεταφορών. Αν και οι οδικές μεταφορές είναι συχνά η πιο εύχρηστη και οικονομική λύση για τους επιβάτες και τα εμπορεύματα που μεταφέρονται χερσαίως, είναι εντούτοις σημαντική η μακροπρόθεσμη απειλή που ενέχουν για το περιβάλλον. Κάθε αύξηση του κόστους των οδικών μεταφορών πρέπει να γίνει λαμβάνοντας υπόψη τις επιπτώσεις στην ανταγωνιστικότητα και τη συναίνεση του ευρέος κοινού. Η ΟΚΕ τάσσεται υπέρ των επιβολών της τεχνολογικής βελτίωσης και της ανάπτυξης εναλλακτικών τρόπων μεταφοράς.

4.7.1. Η τεχνολογική βελτίωση αφορά τον κινητήρα εσωτερικής καύσης, συμπεριλαμβανόμενης τόσο της βελτίωσης της απόδοσης όσο και της καθιέρωσης υποκατάστατων καυσίμων. Η ΚΠΜ έχει επιτύχει μέχρι στιγμής μεγαλύτερη μείωση των εκπομπών με τεχνικές ρυθμίσεις παρά με την επιβολή τελών, η δε πρόοδος στον τομέα της τεχνολογίας των κυττάρων των καυσίμων δείχνει ότι πρέπει να συνεχιστούν οι πιέσεις για τεχνολογικές βελτιώσεις.

4.7.2. Η ανάπτυξη συνδυασμένων τρόπων μεταφοράς αφορά την ολοκλήρωση μεταξύ των διάφορων τρόπων μεταφοράς και την προσαρμογή τους στις σύγχρονες χερσαίες επιβατικές και εμπορευματικές μεταφορικές συνήθειες, ούτως ώστε ειδικότερα οι οδικές μεταφορές, από κύρια επιλογή, να καθίστανται όλο και λιγότερο σημαντικές. Η ΟΚΕ επικροτεί την έμφαση που δίδει η Επιτροπή στις διατροπικές (intermodal) μεταφορές, αλλά την ανησυχεί η έλλειψη στοιχείων σχετικά με τα επιτευχθέντα αποτελέσματα. Η χωροταξία και τα συστήματα μαζικών αστικών μεταφορών έχουν εν προκειμένω ζωτική σημασία.

4.8. Η ορθή και αποτελεσματική τιμολόγηση είναι απαραίτητη για τη βελτιστοποίηση όλων των τρόπων μεταφοράς και την επίτευξη καλύτερης ισορροπίας. Από καθαρά οικονομική άποψη, η εμφανής διαφορά αφορά τα κόμιστρα των οδικών μεταφορών. Ωστόσο, η Ευρώπη θα ωφεληθεί από αυτό μόνον εάν αποτρέψει συνολικά την αδικαιολόγητη αύξηση όλων των κομίστρων και ασχοληθεί με το θέμα της συμμόρφωσης των επιβατικών αυτοκινήτων και όχι μόνο με τις εμπορικές μεταφορές.

4.9. Έχοντας υπόψη όλα τα ανωτέρω θέματα, ένα σημαντικό θέμα είναι οι "αρτηρίες μεταφορών". Θα μπορούσαν να εξετασθούν οι δυνατότητες ενιαίων, διεθνών, σιδηροδρομικών (και αεροπορικών) αρτηριών μεταφορών, κάνοντας χρήση των μηχανισμών της αγοράς για την κατανομή των όγκων μεταξύ κάθε τρόπου μεταφοράς και των τεχνολογικών καινοτομιών για τη βελτίωση της δυναμικότητας κάθε συστήματος.

Οικονομική και κοινωνική συνοχή

4.10. Οι μεταφορές διαδραματίζουν ζωτικό ρόλο στην ευρωπαϊκή προσέγγιση. Η ανακοίνωση συνδέει αυτόν τον ρόλο με τις οικονομικά ασθενέστερες περιφέρειες, αλλά θα πρέπει να δοθεί προσοχή και στη σημασία των μεταφορών για τις περιφερειακές και άκρως απομακρυσμένες περιοχές.

4.11. Η βελτίωση των μεταφορών συμβάλλει στην κοινωνική συνοχή και από την άποψη ότι παρέχει στους εργαζόμενους καλύτερη πρόσβαση στις θέσεις εργασίας και στους εργοδότες πρόσβαση σε μια ευρύτερη και μεγαλύτερη εφεδρεία εργαζόμενων.

4.12. Όπου οι δημόσιες υπηρεσίες έχουν ελευθερωθεί, εξακολουθούν να απαιτούνται ορισμένες ρυθμίσεις, για να διασφαλισθεί ότι δεν υπάρχει κοινωνικός αποκλεισμός. Δεν πρέπει να χαθεί το ήθος της δημόσιας υπηρεσίας για τις πιο περιθωριοποιημένες ομάδες της κοινωνίας.

4.13. Έχοντας ιδίως υπόψη την ελευθέρωση που πραγματοποιείται στους περισσότερους τομείς μεταφορών, είναι σημαντικό να αναπτυχθεί πλήρως οι κοινωνικός διάλογος.

4.14. Η επέκταση της νομοθεσίας για τον χρόνο εργασίας στους προηγουμένως εξαιρούμενους κλάδους των μεταφορών πρέπει να πραγματοποιηθεί με τρόπο που να εγγυάται την ασφάλεια, χωρίς όμως να βλάπτει την απασχόληση λόγω υπερβολικών ρυθμίσεων και ανελαστικότητας(14).

4.15. Η κατάργηση των πωλήσεων αφορολόγητων ειδών στην ΕΕ είναι οικονομικό και εργασιακό θέμα που εντάσσεται στο πλαίσιο των διακρατικών συνδέσεων στον τομέα των μεταφορών.

Εξωτερική απόδοση

4.16. Η ανακοίνωση δίνει ελάχιστη έμφαση στα ευρύτερα θέματα των διεθνών συνδέσεων με τον υπόλοιπο κόσμο και στην οικονομική σημασία των αποδοτικών εμπορικών διαδρομών.

4.17. Η Επιτροπή ορθώς δίδει έμφαση στις επιπτώσεις της διεύρυνσης στις μεταφορές. Οι προκλήσεις είναι τεράστιες στον τομέα αυτό και θα χρειασθούν μεγάλες προσπάθειες για νομοθετική και τεχνική συμβατότητα. Η στήριξη των επενδύσεων στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη δεν πρέπει να περιορισθεί μόνο στις μείζονες υπεραστικές αρτηρίες, αλλά να επεκταθεί και στη βοήθεια προς τις υποψήφιες χώρες ώστε να αποφύγουν τα προβλήματα χωροταξικού σχεδιασμού που έχουν επιδεινώσει τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των μεταφορών στις χώρες της ΕΕ. Προσοχή πρέπει να δοθεί στην ανακοπή της φθίνουσας χρήσης των σιδηροδρόμων και στη βελτίωση των αστικών δημόσιων συγκοινωνιών.

4.18. Οι πολιτικές για τις υποψήφιες χώρες μπορούν να εφαρμοστούν και για τις μεσογειακές χώρες και τις χώρες της Μαύρης Θάλασσας.

Ασφάλεια

4.19. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την έμφαση που δίδεται στην αξιολόγηση του κόστους και της αποδοτικότητας των μέτρων ασφαλείας, διότι θα μπορέσει έτσι να επιτευχθεί το μέγιστο όφελος από τους διαθέσιμους πόρους. Η ΟΚΕ επικροτεί τη συνεχιζόμενη εστίαση σε θέματα ασφάλειας στους τομείς της πολιτικής αεροπορίας και των θαλάσσιων και οδικών μεταφορών. Η ανάπτυξη του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Αξιολόγησης Νέων Αυτοκινήτων (EURO-NCAP) θα πρέπει να συνεχισθεί και θα πρέπει να δοθεί περισσότερη προσοχή στην ασφάλεια των οχημάτων για τους ποδηλάτες και τους πεζούς. Η ΟΚΕ θα επιθυμούσε, επίσης, να ανανεωθεί η έμφαση στα μέτρα πρόληψης των τροχαίων ατυχημάτων.

4.20. Ενώ δεκάδες χιλιάδες άτομα χάνουν σήμερα τη ζωή τους κάθε ημέρα στους δρόμους της ΕΕ, η ασφάλεια πρέπει να αποτελεί έναν από τους βασικούς στόχους της πολιτικής στον τομέα των μεταφορών γενικότερα. Οι προηγούμενες πολιτικές σημείωσαν μεγάλη επιτυχία αλλά χρειάζεται ευρύτερη αξιολόγηση για να προσδιορισθεί τι λειτούργησε καλύτερα. Η επικέντρωση του ενδιαφέροντος στην ασφάλεια πρέπει εν συνεχεία να διατηρηθεί στη μελλοντική πολιτική που πρέπει να καταλάβει εξέχουσα θέση στο έγγραφο της Επιτροπής.

5. Συμπέρασμα

5.1. Η ΟΚΕ δέχεται με ικανοποίηση την ευκαιρία αυτή να ανασκοπήσει την κατάσταση της Κοινής Πολιτικής Μεταφορών. Ωστόσο, έχουμε ορισμένες προτάσεις:

5.1.1. Η ΟΚΕ θα επιθυμούσε να επικεντρώσει εκ νέου η Επιτροπή το ενδιαφέρον της ΚΠΜ στους οικονομικούς, κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς στόχους, όπως διευκρινίζεται στο κεφάλαιο 2.

5.1.2. Έχοντας υπόψη την εν λόγω αλλαγή, η ΟΚΕ πιστεύει ότι τα σχέδια δράσης θα απαιτήσουν τον επείγοντα χαρακτήρα και τη δυναμικότητα που επιβάλλει η σημασία της πολιτικής μεταφορών. Εάν αυτό γίνει, οι μεταφορές θα μπορέσουν να αξιοποιήσουν τις σημαντικές δυνατότητές τους για τη δημιουργία θέσεων εργασίας.

5.1.3. Μας ενθαρρύνει η πρόοδος όσον αφορά τις στατιστικές στις μεταφορές και ελπίζουμε να χρησιμοποιηθούν περισσότερο για την υποστήριξη της πολιτικής μεταφορών. Είναι πιθανό να καταρτισθεί μια τεκμηριωμένη έκθεση προόδου για να τονισθεί ο επείγων χαρακτήρας του θέματος. Στο ίδιο πλαίσιο μπορεί να βελτιωθεί η εκτίμηση και ο έλεγχος των προγραμμάτων που χρηματοδοτεί η ΕΕ.

5.1.4. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει ότι ορισμένα θέματα, ιδίως οι αστικές και προαστικές μεταφορές, διέπονται από την αρχή της επικουρικότητας. Ωστόσο, έχουν τόσο μεγάλη σημασία για τη γενική εξέλιξη της πολιτικής μεταφορών και για την επίτευξη των οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών στόχων που έχουν οριστεί στα σημεία 2.2.1 και 2.2.3, ώστε να πρέπει να τους δοθεί κορυφαία προτεραιότητα από το Συμβούλιο και την Επιτροπή.

5.1.5. Η ανάπτυξη και ο όγκος των μεμονωμένων ιδιωτικών μεταφορών (αυτοκίνητων οχημάτων), ανεξάρτητα από το εάν λειτουργούν με κινητήρες εσωτερικής καύσης, αποτελεί σημαντικό θέμα που πρέπει να ληφθεί υπόψη στη μελλοντική κοινή πολιτική μεταφορών.

5.1.6. Ένα από τα σπουδαιότερα ίσως θέματα, που εμπίπτει και πάλι στη διακριτική ευχέρεια των κρατών μελών, είναι η πολιτική χωροταξίας. Οι στόχοι της ΚΠΜ είναι αδύνατο να επιτευχθούν εάν η χρήση της γης δεν προγραμματισθεί σύμφωνα με τις αρχές της διαρκούς κινητικότητας.

Βρυξέλλες, 7 Ιουλίου 1999.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Kοινωνικής Επιτροπής

Beatrice RANGONI MACHIAVELLI

(1) COM(92) 494 τελικό "Ανακοίνωση της Επιτροπής - Η μελλοντική ανάπτυξη της κοινής πολιτικής μεταφορών (Λευκή Βίβλος)" - γνωμοδότηση της ΟΚΕ, ΕΕ C 352 της 30.12.1993.

(2) COM(95) 302 τελικό "Ανακοίνωση της Επιτροπής για την Κοινή πολιτική μεταφορών - Πρόγραμμα δράσης 1995-2000" - Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της ΟΚΕ, ΕΕ C 39 της 12.2.1996.

(3) COM (1998) 466 τελικό "Δίκαιη πληρωμή για τη χρήση της υποδομής: μια σταδιακή θέσπιση ενός κοινού πλαισίου για την χρέωση του κόστους της υποδομής των μεταφορών στην ΕΕ - Λευκή Βίβλος", γνωμοδότηση της ΟΚΕ 196/99 της 24.2.1999.

(4) Βλ. γνωμοδότηση της ΟΚΕ για το "4ο πρόγραμμα-πλαίσιο ΕΤΑ (1994-1998)", ΕΕ C 34 της 2.2.1994.

(5) Βλ. υποσημείωση 3.

(6) ΕΕ C 138 της 18.5.1999, σ. 7.

(7) EE C 209 της 22.7.1999, σ. 22.

(8) COM(1999) 182 τελικό, COM(1999) 182 τελικό, Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών "Η Ευρωπαϊκή βιομηχανία αερομεταφορών: από την ενιαία αγορά στις προσκλήσεις της παγκόσμιας αγοράς". H OKE καταρτίζει σχετική γνωμοδότηση.

(9) ΕΕ C 407 της 28.12.1998, σ. 92.

(10) ΕΕ C 39 της 12.2.1996, σ. 43 - ΕΕ C 352 της 30.12.1993, σ. 11.

(11) Βλέπε υποσημείωση 3.

(12) ΕΕ C 407 της 28.12.1998, σ. 123.

(13) Βλέπε γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την "Πράσινη Βίβλο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής: Μελλοντική πολιτική για το θόρυβο", ΕΕ C 208 της 7.7.1999.

(14) COM(1998) 662 τελικό "Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 93/104/ΕOΚ της 23ης Νοεμβρίου 1993 αναφορικά με ορισμένες πλευρές της οργάνωσης του χρόνου εργασίας για την κάλυψη κλάδων και δραστηριοτήτων που εξαιρούνται από την εν λόγω οδηγία", "Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για την οργάνωση του χρόνου εργασίας για ταξιδεύον προσωπικό που εκτελεί δραστηριότητες οδικών μεταφορών και αυτοαπασχολούμενους οδηγούς" και "Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για την επιβολή των κανόνων περί ωρών εργασίας των ναυτικών επί των σκαφών που χρησιμοποιούν τα λιμάνια της Κοινότητας" . ΕΕ C 138 της 18.5.1999.