EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 10/106

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα: Οικονομικές πολιτικές που ευνοούν την ευρωπαϊκή βιομηχανική στρατηγική

(2008/C 10/24)

Στις 17 Ιανουαρίου 2007, και σύμφωνα με το άρθρο 29, εδάφιο 2, του Εσωτερικού Κανονισμού της, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να προβεί στην κατάρτιση γνωμοδότησης για τις «Οικονομικές πολιτικές που ευνοούν την ευρωπαϊκή βιομηχανική στρατηγική».

Το ειδικευμένο τμήμα «Οικονομική και Νομισματική Ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή» στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάστηκε τη γνωμοδότησή του στις 4 Σεπτεμβρίου 2007 με εισηγήτρια την κα FLORIO.

Κατά την 438η σύνοδο ολομέλειάς της, της 26ης και 27ης Σεπτεμβρίου 2007 (συνεδρίαση της 26ης Σεπτεμβρίου 2007), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε 129 ψήφους υπέρ, 2 ψήφους κατά και 5 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση:

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1 Η επίτευξη των στόχων της οικονομικής ανάπτυξης, της καινοτομίας και της απασχόλησης, οι οποίοι προωθήθηκαν εκ νέου με τη στρατηγική της Λισσαβώνας την άνοιξη του 2000, εξαρτάται άμεσα από μία επαναξιολόγηση και αναβάθμιση του ρόλου των βιομηχανικών στρατηγικών στην Ευρώπη. Στο πλαίσιο, ακριβώς, της τήρησης του Συμφώνου για την σταθερότητα και ανάπτυξη και της ενοποίησης της ενιαίας αγοράς, είναι απαραίτητο να θεσπιστούν μορφές συντονισμού που να επιτρέψουν στην ευρωπαϊκή βιομηχανία να διαδραματίσει κεντρικό ρόλο ενώπιον των προκλήσεων που θέτει η παγκοσμιοποίηση. Μεταξύ των στρατηγικών στόχων είναι πράγματι απαραίτητο να καθοριστεί ποιοί τομείς παρουσιάζουν κοινοτικό ή υπερεθνικό ενδιαφέρον και να υποστηριχθούν με τα κατάλληλα οικονομικά μέσα. Οι μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες βιομηχανικές στρατηγικές αφορούν κατά κύριο λόγο το ευρωπαϊκό πλαίσιο, ενώ η εφαρμογή τους στην πράξη επαφίεται στα κράτη μέλη. Το ενιαίο νόμισμα και η εσωτερική αγορά αποτελούν αξιοθαύμαστα μέσα, από μόνα τους ωστόσο δεν μπορούν να αποτελέσουν στόχο· οι στόχοι παραμένουν αυτοί που έχει θέσει η Συνθήκη: η οικονομική και κοινωνική πρόοδος και ένα υψηλό επίπεδο απασχόλησης. Με βάση όσα προαναφέρθηκαν, η ΕΟΚΕ φρονεί ότι οι δράσεις που θα αναληφθούν στο πλαίσιο των οικονομικών πολιτικών για την προώθηση της ευρωπαϊκής βιομηχανικής στρατηγικής θα πρέπει να επικεντρωθούν στους ακόλουθους τομείς:

1.2 ΓΚΟΠ και στρατηγική της Λισσαβώνας. Οι Γενικές Κατευθύνσεις της Οικονομικής Πολιτικής (ΓΚΟΠ), οι οποίες αντιπροσωπεύουν ένα μέσο προσανατολισμού και συντονισμού των οικονομικών πολιτικών, πρέπει να συνδυάζονται καλύτερα με τις πρωτοβουλίες που προβλέπει η στρατηγική της Λισσαβώνας και να προβλέπουν την πραγματοποίηση επενδύσεων στην καινοτομία και στις νέες τεχνολογίες, στον βιομηχανικό τομέα, λαμβάνοντας πάντοτε υπόψη την οικονομική κατάσταση που επικρατεί σε κάθε κράτος μέλος.

1.3 Ρόλος και πολιτικές της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Οι αποφάσεις που λαμβάνει η ΕΚΤ έχουν ως κύριο στόχο τον έλεγχο του πληθωρισμού και τη σταθερότητα των τιμών. Ορισμένες φορές, η επιδίωξη των στόχων αυτών μπορεί να αποβεί τροχοπέδη για τις επενδύσεις. Χωρίς να παραμελεί τους πρωταρχικούς της στόχους, η ΕΚΤ θα μπορούσε, στο μέτρο του δυνατού, να αναπτύσσει μια πιο ευέλικτη νομισματική πολιτική προκειμένου να ενθαρρύνει τις επενδύσεις.

1.4 Ρόλος της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων. Η ΕΤΕπ πρέπει να συμβάλλει κατά τρόπο καθοριστικό στην οικονομική και κοινωνική συνοχή και να υποστηρίζει τη βιομηχανική ανάπτυξη παρέχοντας κίνητρα για την προώθηση της έρευνας και ανάπτυξης. Ταυτόχρονα, η Επιτροπή θα πρέπει να προβλέψει νέα μέσα μακροοικονομικής πολιτικής που να ενθαρρύνουν την περαιτέρω επέκταση και ανάπτυξη της βιομηχανίας.

1.5 Ανάγκη υιοθέτησης καλύτερων φορολογικών πολιτικών. Όσον αφορά τις φορολογικές πολιτικές, είναι σκόπιμο, αφενός, να περιοριστούν οι διοικητικές δαπάνες, ιδιαίτερα αυτές που βαρύνουν τις ΜΜΕ, και, αφετέρου, να διασφαλιστεί ότι τα φορολογικά μέτρα θα μετατρέπονται σε κίνητρα που θα παροτρύνουν τις επιχειρήσεις να πραγματοποιούν επενδύσεις στον τομέα της έρευνας και ανάπτυξης.

1.6 Ο κίνδυνος μιας ανεξέλεγκτης χρηματιστικοποίησης (1) των επιχειρήσεων. Η υπερβολική χρηματιστικοποίηση των επιχειρήσεων και η πραγματοποίηση ολοένα περισσότερων επενδύσεων καθαρά κερδοσκοπικού χαρακτήρα στις διάφορες βιομηχανίες εκθέτει σε κινδύνους τον βιομηχανικό ιστό, πλήττοντας συχνά την παραγωγή, την απασχόληση και την κοινωνική συνοχή: συνεπώς, είναι απαραίτητο να υιοθετηθούν μέσα που να ρυθμίζουν, κατά τρόπο αποτελεσματικό, την διείσδυση του χρηματοπιστωτικού τομέα στη «ζωή» των επιχειρήσεων.

1.7 Επαναπροώθηση του ευρωπαϊκού βιομηχανικού προτύπου. Ένας από τους τρόπους με τους οποίους μπορούν να αντιμετωπιστούν η παρακμή του τομέα της μεταποίησης και το φαινόμενο των μετεγκαταστάσεων είναι να προωθηθεί εκ νέου το ευρωπαϊκό βιομηχανικό πρότυπο το οποίο χαρακτηρίζεται από επιτυχείς τομείς και κλάδους. Ο βιομηχανικός ιστός χρειάζεται άλλωστε τόσο υλικές όσο και άυλες υποδομές: η ΕΕ έχει συμφέρον να χρηματοδοτήσει σχέδια αυτού του είδους. Εξάλλου, καθώς οι υπηρεσίες διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στην ευρωπαϊκή οικονομία, είναι σκόπιμο να αναπτύσσουν σχέσεις αλληλεπίδρασης με τον κόσμο των επιχειρήσεων: οι υπηρεσίες, και ιδιαίτερα εκείνες που αποσκοπούν στη στήριξη της παραγωγής, είναι αυτές που θα παράσχουν στις επιχειρήσεις τη ζωτική ουσία που θα τους επιτρέψει να αναπτυχθούν. Ωστόσο, αυτές οι υπηρεσίες προς τις επιχειρήσεις δεν θα μπορούσαν να συνεχίσουν να υφίστανται εάν ο βιομηχανικός τομέας δεν διέθετε τον δέοντα δυναμισμό και την απαιτούμενη ζωτικότητα.

1.8 Τομέας της έρευνας και ανάπτυξης και πνευματική ιδιοκτησία. Είναι πλέον σαφές ότι πρέπει να βελτιωθούν τα αποτελέσματα και οι επενδύσεις στον τομέα της έρευνας και ανάπτυξης που αυτή την στιγμή απέχουν πολύ από τους στόχους που έχει θέσει η στρατηγική της Λισσαβώνας. Συνεπώς, η οικονομική δέσμευση που έχει αναλάβει η ΕΕ πρέπει να ενισχυθεί και για το λόγο αυτό. Μία νέα βιομηχανική στρατηγική πρέπει να λάβει υπόψη της, στις επενδύσεις που θα προβλέψει στον τομέα της έρευνας, τους νέους στόχους που η ΕΕ έχει θέσει όσον αφορά τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα. Εξάλλου, ο σεβασμός των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας είναι σημαντικός για την ανταγωνιστικότητα και την ικανότητα καινοτομίας των ευρωπαϊκών βιομηχανιών και πρέπει να διασφαλιστεί με τα κατάλληλα μέσα στο κοινοτικό επίπεδο.

1.9 Εκπαίδευση και βιομηχανία. Η αλληλεξάρτηση και οι διασυνδέσεις των επιχειρήσεων και των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων είναι ιδιαίτερα σημαντικές. Τα σχολεία, τα πανεπιστήμια, και τα ανώτατα ιδρύματα μεταπτυχιακών σπουδών οφείλουν να αντιληφθούν την ανάγκη να αποκτήσουν οι σπουδαστές προσόντα τα οποία να είναι χρήσιμα για την οικονομία και, από την πλευρά τους, οι επιχειρήσεις οφείλουν να γνωστοποιούν τις ανάγκες τους στα εν λόγω ιδρύματα. Ένας τρόπος για να βελτιωθούν οι διασυνδέσεις αυτές είναι να δημιουργηθούν βιομηχανικά πάρκα κοντά στις πανεπιστημιουπόλεις και να αξιοποιηθούν τόσο τα ευρωπαϊκά κέντρα αριστείας όσο και το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Τεχνολογίας (ΕΙΤ).

1.10 Κοινωνικός διάλογος. Ο εντοπισμός συνεργιών και η συμμετοχή όλων των ενδιαφερόμενων μερών στην επίτευξη των διαρθρωτικών αλλαγών μπορεί να συντελέσει στη μεγαλύτερη κοινωνική αποδοχή των βιομηχανικών μεταλλαγών, αν υπάρχει συστηματική συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων στην πρόβλεψη και τη διαχείριση αυτών των μεταλλαγών και αν επιδιώκεται σταθερά ο διπλός στόχος της ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων και της μείωσης του αρνητικού κοινωνικού αντικτύπου. Στις παραμεθόριες περιοχές, οι βιομηχανικές μεταλλαγές θα μπορούσαν να διευκολυνθούν με την υλοποίηση του εθελοντικού διεθνικού πλαισίου για τις συλλογικές διαπραγματεύσεις, έτσι όπως αυτό προτάθηκε στην κοινωνική ατζέντα 2005-2010. Οι ευρωπαϊκές επιτροπές επιχειρήσεων μπορούν επίσης να συμβάλουν: πρέπει να ληφθούν μέτρα για την ενίσχυση των ικανοτήτων των ατόμων που συμμετέχουν στις εργασίες τους, έτσι ώστε οι επιτροπές αυτές να μπορούν να διαδραματίσουν τον ρόλο τους ως βασικοί παράγοντες της διαδικασίας διαβούλευσης και διαλόγου (2).

2. Πρόλογος

2.1 Η νομική βάση για την εφαρμογή της κοινοτικής βιομηχανικής πολιτικής αναφέρεται στο άρθρο 157 της Συνθήκης περί Ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (3) και επαναλαμβάνεται, στη συνέχεια, σε αρκετά σημαντικά έγγραφα. Σταθμός στην ιστορία της ευρωπαϊκής βιομηχανικής πολιτικής υπήρξε η παλαιά πλέον ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Η βιομηχανική πολιτική σε ένα ανοικτό και ανταγωνιστικό περιβάλλον — Κατευθύνσεις για μια κοινοτική προσέγγιση (4). Ακολούθησαν άλλα έγγραφα (5), όπως η ανακοίνωση της Επιτροπής Η βιομηχανική πολιτική σε μια διευρυμένη Ευρώπη (6), η οποία εξέθετε τις ευκαιρίες που προσέφερε η διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης καθώς και τις συνέπειές της. Μεταξύ των εγγράφων που δημοσιεύτηκαν μετέπειτα, αξίζει να αναφερθούμε στις ανακοινώσεις της Επιτροπής Ορισμένα κύρια θέματα για την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης (7) και Υποστήριξη των διαρθρωτικών αλλαγών: Μια βιομηχανική πολιτική για τη διευρυμένη Ευρώπη (8). Ακόμη πιο πρόσφατη είναι η ανακοίνωση Εφαρμογή του κοινοτικού προγράμματος της Λισσαβώνας — Πλαίσιο πολιτικής για την ενίσχυση του μεταποιητικού τομέα της ΕΕ — Προς μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση της βιομηχανικής πολιτικής (9), και στη συνέχεια ακολουθεί η ενδιάμεση εξέταση της βιομηχανικής πολιτικής (10).

2.2 Η εισαγωγή του ευρώ ως κοινού νομίσματος οδήγησε στη σύναψη του Συμφώνου για την σταθερότητα και ανάπτυξη μεταξύ των χωρών που εντάχθηκαν στο σύστημα του ευρώ, πράγμα που κατέστησε σαφή την ανάγκη ενός καλύτερου συντονισμού των εθνικών οικονομικών, κοινωνικών και παραγωγικών πολιτικών. Οι κοινοτικές πολιτικές επέτρεψαν την υλοποίηση σημαντικών στόχων, κυρίως στον τομέα της ενοποίησης της ενιαίας αγοράς και, πιο πρόσφατα, στον τομέα της ελεύθερης διακίνησης των υπηρεσιών. Η έμφαση που δόθηκε στο σύνολο των προτεραιοτήτων αυτών (σεβασμός των κριτηρίων του Μάαστριχτ, ρύθμιση της εσωτερικής αγοράς, αναγνώριση των εξαιρετικά διαφορετικών οικονομικοπαραγωγικών πραγματικοτήτων) είχε ως συνέπεια να μην δοθεί η δέουσα προσοχή στις πολιτικές στήριξης του βιομηχανικού δυναμικού της ΕΕ.

2.3 Το «σενάριο» αυτό είχε ως αποτέλεσμα οι βιομηχανικές πολιτικές να καταλήξουν να καταλαμβάνουν περιορισμένη θέση στη στρατηγική για την οικονομική ανάπτυξη και την απασχόληση. Αυτό οφειλόταν σε συγκεκριμένες επιλογές με βάση τις οποίες η αρμοδιότητα της χάραξης των προσανατολισμών στον συγκεκριμένο τομέα να εκχωρηθεί, σχεδόν αποκλειστικά, στα κράτη μέλη, πράγμα που οδήγησε σε πενιχρά αποτελέσματα όσον αφορά τη σύναψη υπερεθνικών συμφωνιών και σε ελάχιστες περιπτώσεις συντονισμού στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πράγματι, μολονότι τα τελευταία 25 χρόνια ανελήφθησαν δεσμεύσεις και καταρτίστηκαν διάφορα έγγραφα προκειμένου να διασφαλιστεί μία βιομηχανική πολιτική για την Ένωση η οποία να της επιτρέπει να συμβαδίζει με τις μεγάλες παγκόσμιες οικονομικές δυνάμεις, η γενική εντύπωση είναι ότι τελικά υπερίσχυσαν τα εθνικά συμφέροντα. Πολλά έγιναν προκειμένου να επιταχυνθούν οι ιδιωτικοποιήσεις και οι ελευθερώσεις, δεδομένου ότι θεωρούνται το καλύτερο μέσο ενίσχυσης της οικονομικής ανάπτυξης, ενώ παράλληλα παραμελήθηκε η ιδέα μιας κοινοτικής πολιτικής η οποία να στηρίζει τους τομείς της βιομηχανίας και της μεταποίησης.

2.4 Σε έναν παγκοσμιοποιημένο κόσμο όπως ο σημερινός, καθίσταται ολοένα πιο αναγκαία η χάραξη ευρωπαϊκών βιομηχανικών πολιτικών οι οποίες να είναι σε θέση να αντιμετωπίσουν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τον παγκόσμιο ανταγωνισμό, που πλέον δεν έχει πρωταγωνιστές μόνον τους «γίγαντες» ΗΠΑ και Ιαπωνία, αλλά και ασιατικές ανερχόμενες δυνάμεις, όπως η Κίνα και η Ινδία. Χρειάζεται συνεπώς να θεσπιστούν κοινοτικά μέσα ώστε να μπορέσει η ΕΕ να ανταποκριθεί με επιτυχία στις προκλήσεις που θέτει η υπόλοιπη υφήλιος και να διαδραματίσει, στους στρατηγικούς τομείς, ηγετικό ρόλο και όχι δευτερεύοντα.

2.5 Στο ευρωπαϊκό πλαίσιο, αντίθετα, διαπιστώθηκε τα τελευταία χρόνια η εμφάνιση μιας τάσης επανεθνικοποίησης των βιομηχανικών πολιτικών, ιδιαίτερα σε ορισμένους στρατηγικούς τομείς, όπως αυτός της ενέργειας. Η προδιάθεση να δίδεται προτίμηση στους εθνικούς «πρωταθλητές» αντί στους Ευρωπαίους — ιδιαίτερα μάλιστα στους τομείς που χρειάζονται ευρύτερες αγορές και μεγαλύτερες επενδύσεις — υπάρχει κίνδυνος να καταλήξει, σε πολλές περιπτώσεις, να υπονομεύσει τα εθνικά συμφέροντα των εν λόγω χωρών.

2.6 Οι μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες βιομηχανικές στρατηγικές και οι οικονομικές πολιτικές που τις υποστηρίζουν αφορούν ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, μολονότι η θέση σε εφαρμογή τους και η μετατροπή τους σε εθνικές επιλογές παραμένει αποκλειστική ευθύνη των κρατών μελών.

2.7 Η εμφάνιση στη διεθνή σκηνή νέων οικονομικών δυνάμεων, πιο ανταγωνιστικών στην περίπτωση των παραγωγών υψηλής έντασης εργατικού δυναμικού, καθιστά απαραίτητο τον προσανατολισμό της ευρωπαϊκής βιομηχανικής πολιτικής προς μία ποιοτική πλέον παραγωγή. Πρέπει, όχι μόνον να είναι δυνατόν να προβλέπεται ποιοι τομείς της παραγωγής υψηλής τεχνολογίας καινοτομίας και ποιότητας παρουσιάζουν ενδιαφέρον, αλλά και να μπορεί να προσδιορίζεται ποια οικονομικά μέσα μπορούν να τεθούν στη διάθεση των τομέων βιομηχανίας και μεταποίησης που εκπροσωπούν κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο τα συμφέροντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο σύνολό της.

3. Απαραίτητη η επαναπροώθηση των οικονομικών πολιτικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης

3.1 Η εσωτερική αγορά της ΕΕ υπήρξε, ήδη από την αρχή, αυτή καθαυτή η κινητήρια δύναμη της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και της οικονομικής ανάπτυξης. Το ευρώ, όντας ενιαίο νόμισμα, ενίσχυσε περαιτέρω τον ρόλο της ενιαίας αγοράς, καθιστώντας ταχύτερες και ασφαλέστερες τις συναλλαγές και βελτιώνοντας τον ανταγωνισμό. Ωστόσο, τόσο η εσωτερική αγορά όσο και το ευρώ αποτελούν μέσα και όχι αυτοτελείς στόχους. Οι στόχοι παραμένουν αυτοί που θέτει η Συνθήκη, επαναλαμβάνονται δε στα συμπεράσματα του Συμβουλίου της 21ης-22ας Ιουνίου 2007: η οικονομική πρόοδος, η κοινωνική συνοχή και ένα υψηλό επίπεδο απασχόλησης.

3.2 Μετά από τις ενθαρρυντικές επιδόσεις του 2ου εξαμήνου του 2003, η ευρωπαϊκή οικονομία γνώρισε, κατά το 2ο εξάμηνο του 2004, μία κάποια επιβράδυνση εξαιτίας εξωτερικών παραγόντων, όπως η τιμή του πετρελαίου, επιβράδυνση η οποία οφειλόταν στην παγκόσμια κρίση και στην εξέλιξη των διεθνών εμπορικών συναλλαγών. Οι επιδόσεις του 2005, η ελαφρά βελτίωση του 2006 και το ενθαρρυντικό πρώτο τετράμηνο του 2007 (11), επιβεβαίωσαν ωστόσο ότι η ενίσχυση της ευρωπαϊκής οικονομίας εξαρτάται ολοένα περισσότερο από την εξέλιξη των εξαγωγών και ολοένα λιγότερο από την εσωτερική ζήτηση (12).

3.3 Στο έγγραφό του για τις Γενικές Κατευθύνσεις της Οικονομικής Πολιτικής (ΓΚΟΠ) κατά την περίοδο 2005-2008 (13), το Συμβούλιο εξετάζει τα μέσα, τις προτεραιότητες και τις μακροοικονομικές πολιτικές που τα κράτη μέλη οφείλουν να επιλέξουν, καθώς επίσης και τις σχετικές μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται προκειμένου, μεταξύ άλλων, να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα της βιομηχανικής στρατηγικής.

3.4 Οι μακροοικονομικές στρατηγικές που προβλέπουν οι ΓΚΟΠ στόχο έχουν την ενίσχυση της οικονομικής ανάπτυξης και της απασχόλησης, ταυτόχρονα, ωστόσο, καταδεικνύουν ότι εξίσου σημαντικές για την σταθερότητα των τιμών είναι κι οι οικονομικές πολιτικές. Τα προτεινόμενα μέτρα αποσκοπούν στη διασφάλιση: — της οικονομικής σταθερότητας, με σεβασμό των μεσοπρόθεσμων στόχων· — της ορθής διαχείρισης της οικονομικής κατάστασης και του προϋπολογισμού, με στόχο τον περιορισμό του δημοσίου χρέους και την ενίσχυση των συστημάτων συνταξιοδότησης και κοινωνικής ασφάλισης· — της αποτελεσματικής κατανομής των πόρων, με ιδιαίτερη έμφαση σε κατηγορίες δαπανών που ενισχύουν την οικονομική ανάπτυξη, και μιας εξέλιξης των μισθών που να συμβάλλει στην οικονομική σταθερότητα· — μιας μεγαλύτερης συνοχής μεταξύ των μακροοικονομικών και διαρθρωτικών πολιτικών και των πολιτικών στον τομέα της απασχόλησης.

3.5 Οι μακροοικονομικές πολιτικές που προβλέπει το «Σύμφωνο σταθερότητας και ανάπτυξης» θα πρέπει να συντονιστούν με τους στόχους της στρατηγικής της Λισσαβώνας ώστε να μπορέσει να διαμορφωθεί μία ενιαία οικονομική πολιτική για την Ευρωπαϊκή Ένωση και το ευρώ. Για να υποστηριχθούν με συνέπεια οι προσδοκώμενες επιλογές της βιομηχανικής στρατηγικής, θα πρέπει ο προϋπολογισμός να αποτελέσει αντικείμενο μεταρρύθμισης· θα πρέπει, εν ολίγοις, να προβλεφθεί ο αναπροσανατολισμός των πόρων προς επενδύσεις που να προωθούν σε μεγαλύτερο βαθμό την οικονομική ανάπτυξη (14).

4. Ας επενδύσουμε στη στρατηγική της Λισσαβώνας!

4.1 Όσον αφορά, εξάλλου, τις μεταρρυθμίσεις που αποσκοπούν στην αύξηση της οικονομικής ανάπτυξης, καθώς και τις μεταρρυθμίσεις που είναι ακόμη σημαντικότερες για τη βιομηχανία, το Συμβούλιο δίδει έμφαση στις ακόλουθες προτεραιότητες: — βελτίωση και αύξηση των επενδύσεων στον τομέα της έρευνας και ανάπτυξης, δίχως να λησμονείται ο στόχος του 3 % του ΑΕγχΠ που έχει θέσει η στρατηγική της Λισσαβώνας· — αξιοποίηση των ανταγωνιστικών πλεονεκτημάτων της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, με τη χάραξη μιας σύγχρονης και ενεργού βιομηχανικής πολιτικής, την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών, τη δημιουργία ελκυστικών συνθηκών για τη βιομηχανία και την αύξηση των παραγόντων που ενισχύουν την ανταγωνιστικότητα, ώστε να μπορέσει να αντιμετωπιστεί η παγκοσμιοποίηση και να βελτιωθεί η ποιότητα των επιχειρηματικών πόλων στο εσωτερικό της ΕΕ· — διεύρυνση και ενίσχυση της εσωτερικής αγοράς και αποτελεσματικότερη εφαρμογή των πολιτικών ανταγωνισμού, ακόμη και με περιορισμό των κρατικών ενισχύσεων· — προώθηση του επιχειρηματικού πνεύματος και στήριξη των ΜΜΕ· — βελτίωση των ευρωπαϊκών υποδομών και πραγματοποίηση επενδύσεων σε αυτές, δεδομένου ότι αποτελούν καθοριστικό παράγοντα για την αποτελεσματική απόδοση του ευρωπαϊκού βιομηχανικού ιστού.

4.2 Η «Έκθεση Sapir» του 2003 (15) ελάμβανε ήδη, εν μέρει, υπόψη τους στόχους αυτούς, δίδοντας έμφαση στην ανάγκη διατήρησης του «Συμφώνου σταθερότητας και ανάπτυξης». Στο πλαίσιο των νομισματικών πολιτικών — υποστήριζε — ο μόνος τρόπος να δημιουργηθεί πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη της βιομηχανικής πολιτικής που εκτίθεται πιο πάνω, είναι η υιοθέτηση μέτρων που να λαμβάνουν υπόψη το κόστος του χρήματος και η διασφάλιση, μακροπρόθεσμα, σταθερότητας από μακροοικονομική άποψη.

4.3 Η ΕΟΚΕ, στη γνωμοδότησή της για τις ΓΚΟΠ, διατύπωσε την ευχή οι ΓΚΟΠ να συνδυαστούν στενότερα με τις πρωτοβουλίες της στρατηγικής της Λισσαβώνας (16).

4.4 Σήμερα, εξακολουθεί να υφίσταται σημαντική ανισορροπία όσον αφορά τις επιλογές που συνδέονται με τις μακροοικονομικές πολιτικές, καθώς δίδεται ιδιαίτερα μεγάλη έμφαση στην καταπολέμηση του πληθωρισμού και στη σταθερότητα των τιμών και η ΕΚΤ έχει σε εξαιρετικά ανεπτυγμένο βαθμό την τάση να εφαρμόζει τα επιτόκια χωρίς ιδιαίτερη ευελιξία, ορισμένες δε φορές, μάλιστα, κατά τρόπο μη κατανοητό. Πράγματι, σε μία περίοδο ισχυρής ανάπτυξης (1999-2000), η ΕΚΤ ουσιαστικά διπλασίασε τα επιτόκια, ενώ κατά την μακρά περίοδο περιορισμένης οικονομικής ανάπτυξης, τα μείωσε με αργούς ρυθμούς. Μία ευέλικτη νομισματική πολιτική σε συνδυασμό με στοχοθετημένες φορολογικές πολιτικές (αυστηρότητα και δημόσιες επενδύσεις) θα μπορούσαν να είναι το μέσο που θα διασφαλίσει μία σταθερή και μακροχρόνια οικονομική ανάπτυξη στο ευρωπαϊκό σύστημα.

4.5 Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει καθήκον να εξασφαλίζει τη νομισματική σταθερότητα και να ελέγχει τις αυξήσεις των τιμών. Οι σχετικές πολιτικές, ωστόσο, μπορεί τελικά να καταλήξουν να αποτελούν εμπόδιο στην οικονομική ανάπτυξη των χωρών της ζώνης του ευρώ και, συνεπώς, να έχουν αρνητικά αποτελέσματα, καθυστερώντας την ανάπτυξη και των άλλων 15 «συγκλινουσών» χωρών. Ιδού γιατί είναι απαραίτητος ένας μεγαλύτερος συντονισμός της δραστηριότητας της ΕΚΤ με τις μακροοικονομικές πολιτικές της ΕΕ. Είναι προφανές ότι η ΕΚΤ πρέπει να λάβει υπόψη της στις αποφάσεις της το γεγονός ότι ένα ισχυρό νόμισμα έχει θετικό αντίκτυπο στις εισαγωγές, καθιστώντας τις πιο εύκολες, ταυτόχρονα όμως ζημιώνει τις εξαγωγές.

4.6 Τους τελευταίους μήνες, παρατηρείται μία ενθαρρυντική, αν και περιορισμένη, οικονομική ανάπτυξη στην ΕΕ. Η ανάπτυξη αυτή υποστηρίζεται ιδιαίτερα από τις εξαγωγές προς τις άλλες αγορές: αυτό αποτελεί αναμφισβήτητα θετικό στοιχείο, ωστόσο, είναι κυρίως η εσωτερική ζήτηση η οποία πρέπει να υποστηριχθεί για να μπορέσει η οικονομική ανάπτυξη στην εσωτερική αγορά να έχει διάρκεια και σταθερότητα. Η εσωτερική ζήτηση μπορεί επίσης να υποστηριχθεί και να ενισχυθεί με τη βοήθεια και των μισθολογικών πολιτικών οι οποίες καθιστούν την οικονομία πιο δυναμική και πιο αποδοτική, αποφεύγοντας ταυτόχρονα τον κίνδυνο ενός υπερβολικά χαμηλού πληθωρισμού ή μιας πτώσης των τιμών.

5. Προς καλύτερες και συντονισμένες φορολογικές πολιτικές

5.1 Μία συντονισμένη στρατηγική, στο πλαίσιο και των φορολογικών πολιτικών, θα επιτρέψει την υλοποίηση των παρεμβάσεων που αποσκοπούν στη στήριξη της βιομηχανικής ανάπτυξης και, γενικότερα, στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής οικονομίας. Εάν, από τη μία πλευρά, χρειάζεται μείωση του διοικητικού κόστους που βαρύνει σε υπερβολικό βαθμό τις επιχειρήσεις, ιδιαίτερα δε τις ΜΜΕ, από την άλλη, ελπίζεται ότι θα βελτιωθεί η νομοθεσία, ότι θα απλοποιηθεί και θα καταστεί πιο διαφανής, αλλά και ότι, παράλληλα, θα τηρείται αυστηρά. Ένα δίκαιο φορολογικό σύστημα με ορθή κατανομή του βάρους ανάλογα με την αναπτυξιακή τάση και που να προάγει τη συνοχή αποτελεί σημαντική κινητήρια δύναμη για την οικονομική ανάπτυξη, την απασχόληση και την παραγωγικότητα.

5.2 Το φαινόμενο της αυξανόμενης χρηματιστικοποίησης (17) των επιχειρήσεων είναι επικίνδυνο δεδομένου ότι ενδέχεται να επισύρει αρνητικές συνέπειες για τους τομείς της βιομηχανίας και της μεταποίησης. Τα αποτελέσματα αυτής της κατάστασης είναι επαχθή, τόσο στο επίπεδο της κατανομής του εισοδήματος και του πλούτου, όσο και στο επίπεδο της οικονομικής ανάπτυξης και της απασχόλησης.

5.3 Είναι απαραίτητο να διασφαλιστεί μεγαλύτερη διαφάνεια και να ενισχυθεί η κοινοτική νομοθεσία, κυρίως για τους εξής λόγους: 1) τα κερδοσκοπικά κεφάλαια αντιπροσωπεύουν, στη χρηματοπιστωτική αγορά, ένα μέσο υψηλού κινδύνου· 2) δεν έχει ακόμη δοθεί η δέουσα προσοχή και δεν προστατεύονται επαρκώς οι μεμονωμένοι επενδυτές· 3) εάν υιοθετηθούν αποτελεσματικοί κανόνες, θα μπορέσουν να προστατευτούν τόσο οι επιχειρήσεις όσο και η χρηματοπιστωτική αγορά, καθώς και οι επενδυτές και οι αποταμιευτές. Για όλους αυτούς τους λόγους, χρειάζεται μια νομοθεσία σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης η οποία να χαρακτηρίζεται από διαφάνεια και αποτελεσματικότητα προκειμένου να εξασφαλιστεί η επαρκής και συνολική ενημέρωση των επενδυτών. Η υιοθέτηση της οδηγίας για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων συνιστά άλλωστε σημαντικό βήμα για την προστασία των επενδυτών, είτε πρόκειται για επιχειρήσεις είτε για φυσικά πρόσωπα.

5.4 Η ΕΕ και τα κράτη μέλη πρέπει, συνεπώς, να έχουν στη διάθεσή τους αποτελεσματικά μέτρα τα οποία να προστατεύουν τις οικονομίες τους από την κερδοσκοπία και από την υπερβολική χρηματιστικοποίηση των βιομηχανικών και οικονομικών ομίλων. Είναι, όντως, γεγονός ότι τα τελευταία αυτά φαινόμενα δεν συμβάλλουν στην αύξηση του πλούτου και της ευημερίας ενός ή περισσοτέρων χωρών παρά αντίθετα αποτελούν πραγματικό κίνδυνο για την κοινωνική συνοχή και την απασχόληση.

6. Πραγματοποίηση επενδύσεων σε καίριους τομείς

6.1 Οι επιχειρήσεις που θα διαδραματίσουν πρωταγωνιστικό ρόλο στο μέλλον είναι σαφώς αυτές που θα αναπτύξουν δραστηριότητα σε τομείς υψηλής τεχνολογίας όπως οι εναλλακτικές πηγές ενέργειας, η νανοτεχνολογία και η βιοτεχνολογία, η αεροδιαστημική και η αεροναυπηγική, τα πολυμέσα και οι τηλεπικοινωνίες. Όλοι αυτοί οι τομείς, ωστόσο, έχουν κυρίως υψηλή ένταση κεφαλαίου και όχι τόσο υψηλή ένταση εργατικού δυναμικού, και, για το λόγο αυτό, έχουν ανάγκη από εργατικό δυναμικό με ανεπτυγμένο επαγγελματισμό.

6.2 Στους κατά παράδοση ισχυρούς τομείς της ευρωπαϊκής βιομηχανίας (αυτοκίνητα, οικιακές ηλεκτρικές συσκευές, κλπ.), πρέπει να αντιπαραταχθούν οι τομείς της παραγωγής υψηλής ποιότητας: συνεπώς, η ευρωπαϊκή οικονομική πολιτική πρέπει να παράσχει κίνητρα, με μέσα τόσο άμεσα όσο και έμμεσα, για την υλοποίηση μεγάλων ευρωπαϊκών σχεδίων στους τομείς αυτούς.

6.3 Όπως υπογράμμισε στην παρέμβασή του στην ΕΟΚΕ ο Πρόεδρος της ΕΤΕπ κ. Philippe Maystadt, «ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων είναι προσανατολισμένος προς τη στήριξη της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής και ακριβώς γι'αυτό θα δοθεί προτεραιότητα στις επενδύσεις στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, της ενεργητικής απόδοσης, των δραστηριοτήτων έρευνας και ανάπτυξης, της ασφάλειας του εφοδιασμού και της διαφοροποίησης των πηγών ενέργειας». Ταυτόχρονα, πρωτοβουλίες όπως το πρόγραμμα JASPERS αποβλέπουν στην προετοιμασία σχεδίων στον τομέα των δικτύων μεταφορών, του περιβάλλοντος και της προστασίας της δημόσιας υγείας.

6.4 Υπάρχουν επιχειρήσεις υψηλής κατανάλωσης ενέργειας με θεμελιώδη σημασία για τον ευρωπαϊκό βιομηχανικό ιστό: αυτές πρέπει να προστατευτούν από την ΕΕ, η οποία και θα πρέπει να επιδιώξει τον συντονισμό των μέτρων που τα κράτη μέλη της Ένωσης θα υιοθετήσουν στο πλαίσιο των βιομηχανικών πολιτικών τους και τα οποία θα καθιστούν δυνατή την ανάληψη δράσεων — τόσο κατά την αρχική, μεταβατική, φάση, όσο κατά την φάση πλήρους εφαρμογής — και τομεακού ακόμη χαρακτήρα, οι οποίες υποστηρίζουν ακριβώς την ευρωπαϊκή πρωτογενή παραγωγή. Η απαίτηση αυτή πρέπει να λάβει υπόψη τους θεμελιώδεις στόχους που έχει υιοθετήσει η ΕΕ για τον περιορισμό των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και, κατ'επέκταση, για την καταπολέμηση της υπερθέρμανσης του πλανήτη: οι στόχοι αυτοί υπενθυμίζουν ότι η αλλαγή του κλίματος που επιτελείται αυτή τη στιγμή θα καταστήσει αναγκαία την ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς. Για να είναι συνεπής προς τους στόχους αυτούς, η ΕΕ πρέπει να αναλάβει πρωταγωνιστικό ρόλο στις διεθνείς διαπραγματεύσεις με στόχο την τήρηση του Πρωτοκόλλου του Κιότο και του πρόσφατου κανονισμού REACH.

6.5 Ορισμένοι τύποι παραγωγής αποτελούν αυτή τη στιγμή, σε μεγάλο βαθμό, αντικείμενο μετεγκαταστάσεων, γεγονός που δικαιολογημένα εμπνέει ανησυχία: είναι συνεπώς απαραίτητο να καταβληθεί κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε το κλείσιμο των εγκαταστάσεων παραγωγής να είναι όσο το δυνατόν λιγότερο τραυματικό για τους εργαζόμενους και να ζημιώσει στο ελάχιστο δυνατό την ευημερία σε συγκεκριμένες περιοχές. Οι προσπάθειες ωστόσο αυτές δεν πρέπει να αποσκοπούν απλώς σε μία συγκράτηση του φαινομένου, παρά ο σταθερός στόχος θα πρέπει να είναι, μεταξύ άλλων, η επανειδίκευση των επιχειρήσεων και του συνόλου των εργαζομένων τους, παρέχοντάς τους δυνατότητες δια βίου κατάρτισης προκειμένου να μπορέσουν, χάρη στον επαγγελματισμό τους, να διατηρήσουν τη θέση τους στην αγορά εργασίας.

7. Περιφερειακές πολιτικές

7.1 Προκειμένου να διασφαλιστεί μία ισόρροπη ανάπτυξη σε ολόκληρη την έκταση της ΕΕ, είναι σκόπιμο να παρέχονται κίνητρα — και σε ευρωπαϊκή κλίμακα — στις επιχειρήσεις, ώστε οι επενδύσεις τους να μην έχουν απλώς αντισταθμιστικό χαρακτήρα, αλλά να είναι σωρευτικές, με σκοπό να διασφαλιστεί η επέκταση του φάσματος των χρηστών των προϊόντων τους και να μπορέσουν οι επιχειρήσεις αυτές να επωφεληθούν, κατά τρόπο σαφή, των πλεονεκτημάτων της εσωτερικής αγοράς, η οποία έχει πλέον διευρυνθεί καθώς περιλαμβάνει και τα νέα κράτη μέλη της ΕΕ. Ο ευρωπαϊκός βιομηχανικός ιστός χαρακτηρίζεται από επιτυχείς τομείς και κλάδους: όντως, το πρότυπο αυτό εξακολουθεί να αποδίδει και μπορεί να αποδειχθεί ανταγωνιστικό και ενώπιον των προκλήσεων του μέλλοντος, ιδιαίτερα σε ορισμένους ειδικούς κλάδους του τομέα μεταποίησης.

7.2 Η ίδια η Επιτροπή είναι αυτή που υπογράμμισε (18) τις τρέχουσες τάσεις «αποβιομηχανοποίησης» και «μετεγκατάστασης», οι οποίες αποτελούν αλληλένδετα φαινόμενα. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι τις τελευταίες δεκαετίες έχει λάβει χώρα στην Ευρώπη μία πασιφανής επανάσταση: το ποσοστό της βιομηχανίας μεταποίησης επί του συνόλου της παραγωγής στην Ένωση πέρασε από 30 % το 1970 σε 18 % το 2001, ενώ παράλληλα σημειώθηκε πραγματική έκρηξη στον τομέα των υπηρεσιών ο οποίος από 52 % πέρασε στο 71 %. Οι μετεγκαταστάσεις αφορούν κυρίως παραγωγές χαμηλής έντασης τεχνολογίας και υψηλής ένταξης ανθρώπινου δυναμικού, εκείνο ωστόσο που θα μπορούσε να αποτελέσει πραγματικό κίνδυνο είναι να αρχίσουν να μετεγκαθίστανται έξω από το έδαφος της Ευρωπαϊκής Ένωσης (πράγμα εξάλλου που ήδη συμβαίνει) και οι δραστηριότητες έρευνας και ανάπτυξης. Εξάλλου, ανησυχία προκαλούν και τα τελευταία δεδομένα που αφορούν βιομηχανικές παραγγελίες, τα οποία δημοσιεύτηκαν στα τέλη Απριλίου 2007 από την Eurostat (19).

7.3 Η βιομηχανία μεταποίησης αποτελούσε ανέκαθεν, και εξακολουθεί να αποτελεί, τη σπονδυλική στήλη της ευρωπαϊκής οικονομίας. Πολλοί τομείς έχουν ανάγκη μιας ισχυρής βιομηχανικής βάσης, σε αυτούς δε περιλαμβάνονται και οι υπηρεσίες: η μη διασφάλισή της θα είχε αρνητικά αποτελέσματα δεδομένου ότι η Ευρώπη διαθέτει τεράστιο δυναμικό στον τομέα αυτό και πολλούς πόλους αριστείας (20). Σήμερα, καθώς σημειώνονται φαινόμενα μετεγκατάστασης ορισμένων βιομηχανιών υψηλής έντασης εργατικού δυναμικού έξω από το έδαφος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έχει ουσιαστική σημασία ο ισχυρός πυρήνας της βιομηχανικής παραγωγής, ο οποίος αντιπροσωπεύει την υψηλή προστιθέμενη αξία της οικονομίας μας, να παραμείνει στην ήπειρό μας.

7.4 Πράγματι, μία εξέταση των διεθνών εταιρειών που παρουσιάζουν τον υψηλότερο κύκλο εργασιών οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η βιομηχανία αποτελεί μία σταθερή δύναμη στη σύγχρονη οικονομία. Εξάλλου, ο πλέον δυναμικός και καινοτόμος κλάδος του τριτογενή τομέα — ενός τομέα που αυτή τη στιγμή αναπτύσσεται και προορίζεται να συνεχίσει την ανοδική πορεία του — είναι ακριβώς οι «υπηρεσίες στην παραγωγή» (21).

7.5 Κατά τα τελευταία χρόνια, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανέλαβε διάφορες δεσμεύσεις με σκοπό τη στήριξη διαφόρων βιομηχανικών κλάδων· αναφέρουμε δύο περιπτώσεις. Η βιομηχανία αυτοκινήτων, ήτοι ένας τομέας που αντιπροσωπεύει το 3 % του ευρωπαϊκού ΑΕγχΠ και το 7 % της απασχόλησης στον τομέα της μεταποίησης και ο οποίος θεωρείται κατά παράδοση ένας ισχυρός τομέας της ευρωπαϊκής οικονομίας, προσήλκυσε πρόσφατα την προσοχή της Επιτροπής. Με την ανακοίνωσή της CARS 21 (22), η Επιτροπή επεδίωξε να δώσει πνοή σε μία σφαιρική στρατηγική για την ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία με σκοπό τη διατήρηση, για μεγάλο χρονικό διάστημα, του κόστους της παραγωγής αυτοκινήτων σε επίπεδα που να επιτρέπουν τη διάθεσή τους στις καλύτερες δυνατές τιμές για τους καταναλωτές. Το έγγραφο καλύπτει διάφορες πτυχές όπως ο περιορισμός του διοικητικού κόστους, η βιωσιμότητα του περιβάλλοντος, η οδική ασφάλεια, το εμπόριο στις διάφορες αγορές — ακόμη και στις υπερπόντιες — και, τέλος, η έρευνα. Η Επιτροπή φαίνεται πλέον να έχει συνειδητοποιήσει ότι η αυτοκινητοβιομηχανία, καθώς και το σύνολο της παραγωγικής της δραστηριότητας, βρίσκεται στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής οικονομίας και, κατά συνέπεια, χρειάζεται μέσα που να κατευθύνουν την ανάπτυξή της, τα οποία να συντονίζονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

7.6 Ένας άλλος κλάδος στον οποίο τα ευρωπαϊκά όργανα ανέλαβαν ειδικές πρωτοβουλίες είναι ο κλωστοϋφαντουργικός, ένας ιδιαίτερα ευαίσθητος τομέας, διότι αυτή τη στιγμή υφίσταται σε σημαντικό βαθμό τις συνέπειες του διεθνούς ανταγωνισμού. Ήδη το Συμβούλιο «Ανταγωνιστικότητα» της 27ης Νοεμβρίου 2003 είχε υπογραμμίσει ότι είναι σημαντικό να διασφαλιστεί η αποτελεσματική διασύνδεση των πολιτικών που υιοθετούνται στο κοινοτικό επίπεδο, ιδιαίτερα μέσω της έρευνας, της καινοτομίας, των μέτρων επαγγελματικής εκπαίδευσης και της προστασίας των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας. Στις αρχές του 2004, η Επιτροπή προέβη στη σύσταση μιας Ομάδας Yψηλού Επιπέδου (ΟΥΕ) για τον τομέα της κλωστοϋφαντουργίας και των ειδών ένδυσης, της οποίας έργο θα είναι η διατύπωση συστάσεων επί μιας σειράς συγκεκριμένων ευρωπαϊκών, εθνικών και περιφερειακών πρωτοβουλιών (23).

7.7 Τον Νοέμβριο του 2003, εξάλλου, η Επιτροπή προώθησε την «Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία για την ανάπτυξη» με στόχο την επιτάχυνση της οικονομικής ανάπτυξης στην ΕΕ. Η «Πρωτοβουλία για την ανάπτυξη» περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, το «Πρόγραμμα Quick Start» για την πραγματοποίηση δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων στον τομέα των υποδομών, των δικτύων και της γνώσης, με σκοπό την ενθάρρυνση της καθιέρωσης εταιρικών σχέσεων δημοσίου-ιδιωτικού τομέα, σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων. Το εν λόγω σχέδιο πρέπει να υποστηριχθεί, κυρίως μάλιστα σε συνάρτηση με τους οικονομικούς, κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς στόχους που η Ευρωπαϊκή Ένωση θέτει τα τελευταία χρόνια.

7.8 Το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο μπορεί να οριστεί ως ένα μέσο που αποσκοπεί στην παροχή στήριξης κατά τη μεταβατική περίοδο που διανύουν κλάδοι και τομείς οι οποίοι πλήττονται από διαρθρωτικές αλλαγές· πιο συγκεκριμένα, μάλιστα, προορίζεται κυρίως για τη διευκόλυνση των πολιτικών που εφαρμόζονται στον τομέα της απασχόλησης, της επαγγελματικής εκπαίδευσης και της πρόσβασης στην αγορά εργασίας. Τα Ευρωπαϊκά Ταμεία Περιφερειακής Ανάπτυξης υποστηρίζουν την ανταγωνιστικότητα, δίδοντας έμφαση στην έρευνα, την καινοτομία, την εκπαίδευση και τις υποδομές. Οι δραστηριότητες των Διαρθρωτικών Ταμείων θα επιτύχουν τους στόχους τους εάν οι κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες συμμετάσχουν στο μέτρο που χρειάζεται στον προγραμματισμό, με βάση την αρχή της εταιρικής σχέσης.

8. Έρευνα και ανάπτυξη

8.1 Είναι αποδεδειγμένο ότι η εξέλιξη του τομέα της έρευνας και ανάπτυξης αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη διασφάλιση οικονομικής μεγέθυνσης και την επιτυχία των βιομηχανικών στρατηγικών. Οι πρωτοβουλίες που αναλαμβάνουν τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα με σκοπό την αξιοποίηση, τον πολλαπλασιασμό και τη βελτίωση των αποτελεσμάτων και των επενδύσεων στην καινοτομία είναι πολυάριθμες και καταδεικνύουν όλες ότι πρέπει πράγματι να δίδεται ιδιαίτερη και ουσιαστική έμφαση στον τομέα αυτό.

8.2 Η στρατηγική της Λισσαβώνας προβλέπει έναν κοινό στόχο για όλα τα κράτη μέλη: να φθάσουν οι επενδύσεις στην έρευνα και ανάπτυξη στο 3 % του ΑΕγχΠ. Ο φιλόδοξος αυτός στόχος εμφανίζεται σήμερα εξαιρετικά μακρινός και τα τελευταία χρόνια έχει παρατηρηθεί ότι τα κράτη μέλη που κατά παράδοση επένδυαν ανέκαθεν στου τομείς αυτούς, εξακολουθούν να το πράττουν, ενώ στα υπόλοιπα δεν σημειώθηκε η επιθυμητή αύξηση (24). Η λήψη ειδικών φορολογικών μέτρων αποτελεί ένα επιπλέον μέτρο που μπορεί να οδηγήσει στην πραγματοποίηση επενδύσεων στον τομέα της έρευνας και ανάπτυξης.

8.3 Όπως υπογράμμιζε με έμφαση η έκθεση Sapir, η Ευρωπαϊκή Ένωση πληρώνει αυτή τη στιγμή τις συνέπειες μιας βασικής διαφοράς της που τη διακρίνει από τις ΗΠΑ όσον αφορά τις επενδύσεις στην έρευνα και ανάπτυξη. Η διαφορά μάλιστα αυτή δεν συνίσταται απλώς στην ποσότητα των πόρων που διοχετεύονται εκ μέρους, τόσο του δημόσιου όσο και του ιδιωτικού τομέα, προς τον τομέα της έρευνας και ανάπτυξης: επιπλέον, σε σχέση με τις ΗΠΑ, η Ευρώπη έχει λιγότερους ερευνητές και λιγότερες επιστημονικές δημοσιεύσεις, τα προϊόντα της υψηλής τεχνολογίας έχουν πιο περιορισμένο βάρος στις διεθνείς συναλλαγές, καταχωρεί λιγότερα διπλώματα ευρεσιτεχνίας και διαθέτει μικρότερο αριθμό νέων επιτυχών επιχειρήσεων (τις λεγόμενες start-up firms) (25).

8.4 Στην Πράσινη Βίβλο της με τίτλο Πράσινη Βίβλος — Ευρωπαϊκός Χώρος Έρευνας: Νέες προοπτικές (26), η Επιτροπή πρότεινε μία στρατηγική για την υπερπήδηση των εμποδίων που υφίστανται στον τομέα των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, ενώ παράλληλα προετοιμάζονται πρωτοβουλίες για τη στήριξη της ανάπτυξης «πρωτοπόρων αγορών» σε καίριους τομείς με υψηλό τεχνολογικό περιεχόμενο.

8.5 Σήμερα, η ανάγκη δημιουργίας, εντός του κοινού προγράμματος για την έρευνα και του προγράμματος-πλαίσιο για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία, μιας ισχυρής υπηρεσίας παρακολούθησης με μεγαλύτερη εστίαση στις βιομηχανικές στρατηγικές καθίσταται περισσότερο αισθητή παρά ποτέ.

8.6 Η στήριξη της έρευνας παραμένει μία πολιτική κατ'ουσία εθνικού χαρακτήρα, υπάρχουν ωστόσο παραδείγματα έγκυρων προσεγγίσεων που ακολουθούν διαφορετική κατεύθυνση: η κοινοπραξία Airbus και η κοινή επιχείρηση STMicroelectronics ορίζονται ως επιτυχείς «Ευρωπαίοι πρωταθλητές» από τους περισσότερες οικονομολόγους, ως σπάνια παραδείγματα υπερεθνικού συντονισμού με αποδεδειγμένη ανταγωνιστική δύναμη σε διεθνή κλίμακα, σε τομείς τεχνολογικά περίπλοκους. Το «Ταμείο για την Καινοτομία» θα μπορούσε να διαδραματίζει λειτουργικό ρόλο στη δημιουργία ευρωπαϊκών βιομηχανικών συμπράξεων, διευκολύνοντας τον πολλαπλασιασμό των θετικών εμπειριών υπερεθνικού χαρακτήρα.

8.7 Ο βιομηχανικός ιστός του οποίου προσδοκάται η ανάπτυξη χρειάζεται ένα δίκτυο προκειμένου να μπορέσει να λειτουργήσει, κυρίως δε ένα δίκτυο ευρωπαϊκό. Συνεπώς, πρέπει, μεταξύ άλλων, να επιδιωχθεί και μία βελτίωση και ενοποίηση, τόσο των υλικών υποδομών — όπως τα δίκτυα μεταφορών και τα ηλεκτρονικά δίκτυα, οι λιμένες, οι διάδρομοι και οι φορείς — όσο και των άυλων υποδομών η σημασία των οποίων σαφώς και δεν είναι δευτερεύουσα, ιδιαίτερα μάλιστα ενώπιον των μακροπρόθεσμων προκλήσεων, και οι οποίες συνδέονται με την επαγγελματική εκπαίδευση και με τον συντονισμό των πανεπιστημίων και των ερευνητικών κέντρων.

8.8 Στο πλαίσιο αυτό, είναι απαραίτητο να αναπτυχθούν ισχυροί δεσμοί μεταξύ του ακαδημαϊκού κόσμου, του τομέα της έρευνας και των επιχειρήσεων. Για το λόγο αυτό πρέπει, αφενός, να υιοθετηθεί μία στρατηγική προσέγγιση η οποία να διασφαλίσει ότι θα παρέχονται στους σπουδαστές τα απαραίτητα εφόδια για την ένταξή τους στον κόσμο της εργασίας, και, αφετέρου, να εξασφαλιστούν οι δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις που απαιτούνται για την περαιτέρω ανάπτυξη των κέντρων αριστείας τα οποία, μαζί με τα πανεπιστημιακά ιδρύματα, παρέχουν εύφορο έδαφος για τη μελλοντική ανάπτυξη επιχειρηματικών δραστηριοτήτων.

8.9 Εξάλλου, υπενθυμίζεται ότι το 7ο Πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα στην Ευρωπαϊκή Ένωση κατά την περίοδο 2007-2013 (27), αυξάνει τα κονδύλια υπέρ των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, καθώς προβλέπει την διάθεση 1,3 δις ευρώ με σκοπό: — την παροχή στήριξης σε μικρές ομάδες καινοτόμων επιχειρήσεων προκειμένου να μπορούν να επιλύουν κοινά προβλήματα τεχνολογικής φύσεως — την εξασφάλιση του 75 % της χρηματοδότησης των δραστηριοτήτων έρευνας και ανάπτυξης των ΜΜΕ (έναντι 50 % με βάση το 6ο Πρόγραμμα-πλαίσιο) — την ανάπτυξη και τον συντονισμό της στήριξης των ΜΜΕ στο εθνικό επίπεδο.

Βρυξέλλες, 26 Σεπτεμβρίου 2007 Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Δημήτρης ΔΗΜΗΤΡΙΆΔΗΣ

(1) Χρηματιστικοποίηση: «Το φαινόμενο της αύξησης, ολοένα περισσότερο, της κυριαρχίας της βιομηχανίας χρηματοπιστωτικών προϊόντων επί του συνόλου της οικονομικής δραστηριότητας, των δημοσιονομικών ελεγκτών επί της διοίκησης των επιχειρήσεων, των χρηματοπιστωτικών στοιχείων επί του συνόλου των στοιχείων του ενεργητικού, των διοχετευόμενων στην αγορά τίτλων αξιών — και πιο συγκεκριμένα των μετοχών — επί του συνόλου των χρηματοπιστωτικών στοιχείων, καθώς και της αύξησης, ολοένα περισσότερο, της σημασίας της χρηματιστηριακής αγοράς — ως αγοράς που επιτρέπει τον έλεγχο των επιχειρήσεων — στις στρατηγικές των επιχειρήσεων, και της σημασίας των διακυμάνσεών της, ως στοιχείων που καθορίζουν τους κύκλους οικονομικής δραστηριότητας», R. Dore, Stock Market Capitalism: Welfare Capitalism: Japan and Germany vs. the Anglo-Saxons, Oxford 2000.

Βλ. Wikipedia: http://en.wikipedia.org/wiki/Financialisation.

(2) Ο κοινωνικός διάλογος και η συμμετοχή των εργαζομένων, βασικά στοιχεία για την πρόβλεψη και τη διαχείριση των βιομηχανικών μεταλλαγών, ΕΕ C 24, 31.1.2006, Εφαρμογή του κοινοτικού προγράμματος της Λισσαβώνας: Πλαίσιο πολιτικής για την ενίσχυση του μεταποιητικού τομέα της ΕΕ — Προς μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση της βιομηχανικής πολιτικής και Πολιτική της συνοχής για την ενίσχυση της ανάπτυξης και της απασχόλησης: Στρατηγικές κατευθυντήριες γραμμές της Κοινότητας, 2007-2013, ΕΕ C 185, 8.8.2006.

(3) Το εδάφιο 2 του άρθρου 157 ορίζει συγκεκριμένα: «Τα κράτη μέλη συνεννοούνται μεταξύ τους και με την Επιτροπή και, εφόσον χρειάζεται, συντονίζουν τις δράσεις τους. Η Επιτροπή μπορεί να αναλαμβάνει κάθε χρήσιμη πρωτοβουλία για την προώθηση του συντονισμού αυτού».

(4) COM(1990) 556.

(5) Υπενθυμίζουμε εδώ άλλες δύο ανακοινώσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής της δεκαετίας του '90: την Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών — Μια πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας (COM[1994] 319) και την ανακοίνωση Η ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων ενόψει της παγκοσμιοποίησης (COM[1998] 718).

(6) COM(2002) 714.

(7) COM(2003) 704.

(8) COM(2004) 274.

(9) COM(2005) 474.

(10) COM(2007) 374.

(11) Βλ. Eurostat News Release 64/2007 (15 Μαΐου 2007).

(12) Βλ. Eurostat News Release 50/2007 (12 Απριλίου 2007).

(13) Σύσταση του Συμβουλίου, της 12ης Ιουλίου 2005, σχετικά με τις ολοκληρωμένες κατευθυντήριες γραμμές για τις οικονομικές πολιτικές των κρατών μελών και της Κοινότητας (2005-2008), ΕΕ L 205 της 6.8.2005, σελ. 28.

(14) Βλ. Lisbon Agenda Group — Workshop on developing the Lisbon Agenda at European Level, Βρυξέλλες, 17 Νοεμβρίου 2006. Συνοπτική έκθεση που συνέταξε η Maria Joao Rodrigues.

(15) André Sapir et alii, An Agenda for a Growing Europe — Making the EU Economic System Deliver, Ιούλιος 2003.

(16) Βλ. Γενικοί προσανατολισμοί των οικονομικών πολιτικών και οικονομική διακυβέρνηση — Προϋποθέσεις για τον καλύτερο συντονισμό των οικονομικών πολιτικών στην Ευρώπη, EE C 324 της 30.12.2006, σελ. 49.

(17) Βλ. σημ. 1.

(18) Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο — Ορισμένα κύρια θέματα για την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης — Προς μια ολοκληρωμένη προσέγγιση (COM[2003] 704).

(19) Βλ. Eurostat News Release 56/2007, 24 Απριλίου 2007.

(20) Η θεμελιώδης σημασία ενός ισχυρού και δυναμικού βιομηχανικού τομέα στην Ευρώπη εκτίθεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής Εφαρμογή του κοινοτικού προγράμματος της Λισσαβώνας — Πλαίσιο πολιτικής για την ενίσχυση του μεταποιητικού τομέα της ΕΕ — προς μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση της βιομηχανικής πολιτικής (COM[2005] 474) και στη σχετική γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ (ΕΕ C 185 της 8.8.2006, σελ. 80).

(21) Σχετικά με τη σημασία των υπηρεσιών για την παραγωγή και για τη σχέση αλληλεπίδρασης που έχουν με τις ευρωπαϊκές βιομηχανίες μεταποίησης, βλ. τη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Υπηρεσίες και ευρωπαϊκή μεταποιητική βιομηχανία: η αλληλεπίδραση των κλάδων αυτών και ο αντίκτυπός της στην απασχόληση, την ανταγωνιστικότητα και την παραγωγικότητα, ΕΕ C 318 της 23.12.2006, σελ. 26.

(22) Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο — Ένα ανταγωνιστικό κανονιστικό πλαίσιο για την αυτοκινητοβιομηχανία για τον 21ο αιώνα — Θέση της Επιτροπής σχετικά με την τελική έκθεση της ομάδας υψηλού επιπέδου CARS 21 — Συνεισφορά στη στρατηγική της ΕΕ για την ανάπτυξη και την απασχόληση (COM[2007] 22 τελικό).

(23) Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Τα κλωστοϋφαντουργικά είδη και τα είδη ένδυσης μετά το 2005 — Συστάσεις της ομάδας υψηλού επιπέδου για τα κλωστοϋφαντουργικά είδη και τα είδη ένδυσης (COM[2004] 668 τελικό).

(24) Βλ. τις εργασίες της «Ομάδας της Λισσαβώνας» της ΕΟΚΕ, ιδιαίτερα δε το ψήφισμα Η εφαρμογή της ανανεωμένης στρατηγικής της Λισσαβώνας, της 15ης Φεβρουαρίου 2007, CESE 298/2007.

(25) COM(2006) 728 τελικό.

(26) COM(2007) 161 τελικό.

(27) Βλ. τη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ σχετικά με την Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση προγράμματος πλαισίου για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία (2007-2013), ΕΕ C 65 της 17.3.2006, σελ. 22.