Γνωμοδότηση για την μετεγκατάσταση διεθνών επιχειρήσεων (96/C 100/11)

Στις 26 Ιουλίου 1994, και σύμφωνα με το άρθρο 198Γ της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Προεδρείο της Επιτροπής των Περιφερειών αποφάσισε την κατάρτιση γνωμοδότησης πρωτοβουλίας σχετικά με το ανωτέρω θέμα.

Σύμφωνα με το άρθρο 9, παράγραφος 1 του Εσωτερικού Κανονισμού της Επιτροπής των Περιφερειών, η προετοιμασία των σχετικών εργασιών ανατέθηκε στην επιτροπή 1 «Περιφερειακή Ανάπτυξη, Οικονομική Ανάπτυξη Τοπικά και Περιφερειακά Οικονομικά».

Η επιτροπή 1, κατά τη συνεδρίασή της της 28ης Ιουλίου 1994, όρισε εισηγητή τον κ. Manuel Chaves Gonzαles.

Κατά την 8η σύνοδο ολομέλειας στις 19/20 Ιουλίου 1995 (συνεδρίαση της 19ης Ιουλίου), η Επιτροπή των Περιφερειών υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

Η υποβολή αυτού του σχεδίου γνωμοδότησης πρωτοβουλίας απορρέει από την ανησυχία ορισμένων περιφερειακών κυβερνήσεων για τις μετακινήσεις της βιομηχανικής δραστηριότητας που πραγματοποίησαν ορισμένες διεθνείς επιχειρήσεις κατά τη διάρκεια του 1993 και του 1994, από τη μία χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε άλλη. Παρά τις κοινωνικές συνέπειες αυτού του φαινομένου, δεν πραγματοποιήθηκε έως τώρα μια επαρκής εξέταση της σημασίας και των κινήτρων του φαινομένου. Για το λόγο αυτό η επιτροπή 1 της Επιτροπής των Περιφερειών, έχοντας επίγνωση της σημασίας του φαινομένου και ειδικότερα επειδή κατανοεί την προτεραιότητα που έχει ο βιομηχανικός τομέας ως βασικό στοιχείο της ανάπτυξης, ανέθεσε σε ομάδα εμπειρογνωμόνων τη διενέργεια μελέτης με σκοπό να πραγματοποιηθεί μία πρώτη συμβολή στην ανάλυση αυτή.

2. Σύνοψη της μελέτης «Αλλαγές στη χωροθέτηση της βιομηχανικής δραστηριότητας στην Ευρωπαϊκή Ένωση (Μετεγκατάσταση και νέα χωροθέτηση)»

Η μελέτη έχει ως θεμελιώδη στόχο να γίνει γνωστή η διάσταση που έχει παρουσιάσει αυτό το φαινόμενο βιομηχανικής δραστηριότητας και πάνω από όλα η διάσταση που μπορεί να παρουσιάσει στο μέλλον, πράγμα που μπορεί να γίνει γνωστό μόνο μέσω της ανάλυσης των λόγων εμφάνισής του. Η μελέτη θίγει τόσο την ανάλυση των μετακινήσεων της βιομηχανικής δραστηριότητας, που μπορούν να θεωρηθούν αλλαγές στατικού χαρακτήρα, όπως επίσης τις αλλαγές που πραγματοποιούνται από μια δυναμική προοπτική μέσω των νέων επενδύσεων, οι οποίες αναλύονται από τη σκοπιά των ροών που παρουσιάζουν οι εξωτερικές άμεσες επενδύσεις (ΕΑΕ).

3. Οι ροές των εξωτερικών άμεσων επενδύσεων (ΕΑΕ)

Η μελέτη των ροών των εξωτερικών άμεσων επενδύσεων (ΕΑΕ) μας αποκαλύπτει τις αλλαγές δυναμικού χαρακτήρα δηλαδή τις αλλαγές χωροθέτησης βιομηχανικής δραστηριότητας που πραγματοποιούνται μέσω της λειτουργίας νέων εγκαταστάσεων σε νέες χώρες.

4. Το τελικό καθοριστικό στοιχείο αυτών των διαδικασιών είναι λογικά η ελπίδα επίτευξης, εκ μέρους των επιχειρήσεων, μεγαλύτερης παραγωγικότητας και αποδοτικότητας για το κεφάλαιο σε μακροπρόθεσμη βάση. Με το στόχο αυτό συνδέεται μια σειρά μακροοικονομικών παραγόντων που επεξηγούν αυτόν τον τύπο μετακινήσεων, μεταξύ των οποίων διακρίνονται:

- το μέγεθος της αγοράς, δεδομένου ότι οι κινήσεις κατευθύνονται σε επιτυχημένες οικονομίες μέσης απόδοσης και σε άλλες χαμηλής απόδοσης με υψηλές ωστόσο προοπτικές ανάπτυξης 7

- η ανάπτυξη της αγοράς, δεδομένου ότι η επιτάχυνση της οικονομικής ανάπτυξης που πραγματοποιήθηκε στις αναπτυγμένες χώρες στο δεύτερο ήμισυ της δεκαετίας του 80 ενθάρρυνε την αύξηση των ΕΑΕ. Κατά τον ίδιο τρόπο, η ύφεση των πρώτων ετών της δεκαετίας του 90 έτεινε να μειώσει τον όγκο τους. Η μεγαλύτερη αύξηση των αναπτυγμένων χωρών στην περίοδο του 1990-1993 ευνόησε τη διαδικασία μετεγκατάστασης 7

- το σχετικό επίπεδο εργασιακού κόστους της χώρας υποδοχής σε σχέση με άλλες εναλλακτικές δυνατότητες χωροθέτησης, μολονότι η διαθεσιμότητα άφθονου εργατικού δυναμικού χαμηλού κόστους δεν επαρκεί για να ελκύσει τις ΕΑΕ. Άλλοι παράγοντες που επηρεάζουν την προσφορά είναι οι υποδομές, η διαθεσιμότητα εργατικού δυναμικού υψηλής ειδίκευσης και οι συνθήκες ζωής των εργαζομένων 7

- η σταθεροποίηση της οικονομίας και ο έλεγχος του πληθωρισμού, στο βαθμό που εξασφαλίζουν ότι οι δυνατότητες αύξησης της αγοράς δεν θα περιορισθούν από μακροοικονομικές ανισότητες. Άλλοι σημαντικοί παράγοντες είναι οι συμφωνίες οικονομικής ολοκλήρωρης, η δημιουργία σταθερού κοινωνικού, νομικού και πολιτικού πλαισίου και η κάλυψη των φορολογικών ελλειμμάτων. Αντιθέτως δεν είναι σαφές ότι η άρση των εμπορικών φραγμών διευκολύνει την εισροή ΕΑΕ 7

- η φιλελευθεροποίηση των χρηματοδοτικών αγορών που παρουσιάσθηκε τόσο στις αναπτυγμένες όσο και στις αναπτυσσόμενες χώρες και η οποία διευκόλυνε τη διεθνή κινητικότητα του κεφαλαίου.

Αξίζει να επισημανθεί, όσον αφορά τις συγκεκριμένες ομαδοποιήσεις, ότι οι διαφορές στα θέματα εργασιακής νομοθεσίας, εργασιακών σχέσεων καθώς και στα φορολογικά θέματα, μολονότι διαδραματίζουν ένα ορισμένο ρόλο στις ροές ΕΑΕ, δεν φαίνονται να είναι θεμελιώδεις καθοριστικοί παράγοντες των ροών αυτών.

5. Αυτοί οι μακροπρόθεσμοι οικονομικοί παράγοντες επηρεάζονται από άλλους παράγοντες μικροοικονομικού χαρακτήρα οι οποίοι αναφέρονται κυρίως:

- στα πλεονεκτήματα διεθνοποίησης, τα οποία δικαιολογούν τη μεγαλύτερη παρουσία των ροών ΕΑΕ σε εκείνους τους τομείς που παρουσιάζουν ειδικευμένες και πολυσύνθετες εισροές και επιτρέπουν μεγαλύτερη τεχνική διαφοροποίηση του προϊόντος 7

- στα πλεονεκτήματα χωροθέτησης που είναι διαφορετικού τύπου. Έτσι, μπορεί να προκύψει σε γενικές γραμμές ότι για τους τομείς έντασης τεχνολογίας είναι καθοριστικοί παράγοντες η ποιότητα και η έκταση των υποδομών, η αφθονία ειδικευμένου εργατικού δυναμικού, οι πολιτικές προώθησης και οι παράγοντες ποιότητας της ζωής του διοικητικού και εργατικού προσωπικού 7 για τους πιο παραδοσιακούς τομείς μεγαλύτερη βαρύτητα έχουν οι προοπτικές επέκτασης της αγοράς και το χαμηλό εργατικό κόστος. Επιπλέον, οι αποφάσεις για τη χωροθέτηση επιχειρήσεων επηρεάζονται επίσης από τις διαφορές στο επίπεδο φορολογικών επιβαρύνσεων ή χορήγησης φοροαπαλλαγών, καθώς και τις ανισότητες στην εφαρμογή των περιβαλλοντικών προδιαγραφών 7

- το εργατικό κόστος συνεχίζει να έχει αξιόλογη σημασία. Αυτός είναι ο λόγος που διερευνώνται κάθε φορά τα συστατικά του, στην προσπάθεια να επεξηγηθούν οι υπάρχουσες διαφορές μεταξύ οικονομιών παρόμοιου βαθμού ανάπτυξης. Με την έννοια αυτή, φαίνεται να υφίστανται πολλές διαφορές μεταξύ των αναπτυγμένων χωρών όσον αφορά το έμμεσο κόστος του εργατικού δυναμικού (ασφάλεια και κοινωνικές παροχές, επιμόρφωση, διακοπές) που παραπέμπουν σε τελευταία ανάλυση σε διαφορετικές εργασιακές ρυθμίσεις και φορολογικά συστήματα.

6. Οι διακινήσεις της βιομηχανικής δραστηριότητας

Ως προς τις αλλαγές χωροθέτησης στατικού χαρακτήρα, η ανάλυση προχώρησε στη μελέτη συγκεκριμένων περιπτώσεων επιχειρήσεων και εγκαταστάσεων, στα πλαίσια της ΕΕ, που μετακίνησαν τις εγκαταστάσεις και τις παραγωγικές τους μονάδες. Οι πληροφορίες που αποκτήθηκαν από την έρευνα αυτή σχετικά με την παραγωγή που μετακινήθηκε σε άλλες χώρες, εντός και εκτός της ΕΕ, αντιστοιχούν σε 129 εγκαταστάσεις οι οποίες στο μεγαλύτερο μέρος τους αφορούν μεγάλες επιχειρήσεις πολυεθνικού χαρακτήρα. Θα πρέπει να επισημανθεί ότι η ανάλυση αυτή πρέπει να θεωρηθεί ως πρώτη προσέγγιση μιας πολυσύνθετης και αντιφατικής διαδικασίας.

7. Τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν φανερώνουν, όπως θα μπορούσε να αναμένει κανείς, ότι οι μεγάλες εταιρείες έχουν περισσότερο την τάση να μετακινούν τις εγκαταστάσεις τους. Αυτό δεν αποκλείει παρόμοια συμπεριφορά των ΜΜΕ, των οποίων η σχετική παρουσία είναι αναλογικά μεγαλύτερη μόνο στους τομείς έντασης εργασίας. Στα πλαίσια τους προκύπτει ότι ειδικά οι μικρές επιχειρήσεις μετέχουν ενεργώς στις διακινήσεις μεθοριακού χαρακτήρα.

8. Η τομεακή ανάλυση αυτών των διακινήσεων φανερώνει από τη μια μεριά την υψηλή παρουσία παραγωγικών τομέων (κλωστοϋφαντουργία - ρουχισμός - βιομηχανία παιχνιδιών, δέρματος και υποδημάτων), που παρουσιάζουν παρόμοια χαρακτηριστικά (όλοι αυτοί είναι τομείς έντασης εργασίας), με προβλήματα ανταγωνιστικότητας και σοβαρές δυσκολίες για την αντιμετώπισή τους. Το αποτέλεσμα αυτό συμφωνεί με αυτά που παρατηρούνται στις τομεακές διακινήσεις ΕΑΕ για τις παραδοσιακές δραστηριότητες χαμηλής τεχνολογικής έντασης.

Μία δεύτερη ομάδα τομέων αντιστοιχεί στους πιο προωθημένους τομείς (τόσο από την προοπτική της ζήτησης όσο και από τη σκοπιά του τεχνολογικού περιεχομένου) οι οποίοι παρουσιάζουν πιο πρόσφατα αυτά τα φαινόμενα διακινήσεων και μεταξύ των οποίων διακρίνονται: προϊόντα μεταλλουργίας, και πάνω απ'όλα χημική βιομηχανία και βιομηχανία μηχανικού εξοπλισμού και ηλεκτρικού υλικού (ειδικότερα εξοπλισμοί που μπορούν να παραχθούν εν σειρά). Όπως ακριβώς και στην προηγούμενη ομάδα, και στην περίπτωση αυτή αρχίζει να εκδηλώνεται η αυξανόμενη σημασία των δραστηριοτήτων μέσης και υψηλής τεχνολογικής έντασης που προέρχονται από τις αναπτυγμένες χώρες, πράγμα που προϋποθέτει κατά ορισμένο τρόπο την διεύρυνση των τομέων μετεγκατάστασης προς τις αναπτυσσόμενες χώρες. Από την άλλη μεριά, η κινητικότητα των εγκαταστάσεων ενός τμήματος των τομέων αυτών, μπορεί επίσης να έχει σημαντική παρουσία στις διακινήσεις κοινοτικής ολοκλήρωσης.

Ειδική προσοχή πρέπει να δοθεί στον ηλεκτρονικό τομέα, ο οποίος αναμφίβολα είναι ο πιο δυναμικός από την άποψη της προοπτικής της ζήτησης και των τεχνολογικών μεταβολών, και ο οποίος επίσης, όπως ακριβώς οι προηγούμενες ομάδες, μετέχει ενεργώς στη δυναμική των μετεγκαταστάσεων δραστηριοτήτων. Όλα αυτά εκφράζονται στις ουσιαστικές μεταβολές που εμφανίζονται στην παραγωγική μορφοποίησή του, πράγμα με το οποίο δεν είναι ξένη η ισχυρή ανταγωνιστικότητα που παρατηρείται στις αγορές για τα πιο τυποποιημένα προϊόντα του.

9. Όσον αφορά τις διακοινοτικές ροές διακίνησης των βιομηχανικών επιχειρήσεων, αυτές φαίνονται να κατευθύνονται προς τις πλέον ανεπτυγμένες περιφέρειες, πράγμα το οποίο προφανώς έρχεται σε αντίθεση με τα στοιχεία που εμφανίζονται στη μελέτη ροών ΕΑΕ στην οποία οι λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες της ΕΕ απορρόφησαν αυξανόμενο ποσοστό εσωτερικών ροών.

10. Η κινητικότητα συνεπάγεται διαφοροποιημένες επιδράσεις στις εγκαταστάσεις, είτε πρόκειται για τις μετακινηθείσες ή για τις νέες που αναλαμβάνουν την προηγούμενη παραγωγή. Όσον αφορά τις εγκαταστάσεις που διακινήθηκαν, η πλήρης ή μερική παύση λειτουργίας των εγκατάστασεων είναι η πιο συνηθισμένη κατάσταση.

Όσον αφορά τις διαφορετικές μορφές που υιοθετούνται σε άλλους χώρους για την αντικατάσταση των εγκαταστάσεων που παύουν να λειτουργούν πλήρως ή μερικώς, μπορεί να ειπωθεί ότι υφίσταται μια σχετική ισορροπία μεταξύ της δημιουργίας νέων παραγωγικών μονάδων και της χρήσης ήδη υπαρχουσών εγκατάστασεων. Αντιθέτως, η υπερβολική ανάθεση εργασιών σε τοπικές επιχειρήσεις άλλης χώρας παρουσιάζει καταρχήν μικρότερη σημασία.

Εάν οι τομείς είναι τομείς έντασης εργατικού δυναμικού ή τα προϊόντα είναι πολύ τυποποιημένα, παρατηρείται μεγαλύτερη συχνότητα δημιουργίας νέων εγκαταστάσεων ή υπεργολαβικής ανάθεσης προκειμένου να επιτευχθεί ουσιαστική εξοικονόμηση κόστους. Αντιθέτως, εάν πρόκειται για τομείς μεγαλύτερης έντασης κεφαλαίου που επιπλέον λαμβάνουν υπόψη την ανάγκη γειτνίασης με τις αγορές και των οποίων η στρατηγική έχει καταρτισθεί με βάση την αναδιάρθρωση των δραστηριοτήτων, η γενικότερη επιλογή φαίνεται να κλείνει προς τη χρησιμοποίηση υπαρχουσών εγκαταστάσεων ή δραστηριοτήτων.

11. Δύο τύποι κινήτρων αφορούν το σύνολο σχεδόν των επιχειρήσεων που εξετάσθηκαν: το εργατικό κόστος και η αναδιοργάνωση των επιχειρήσεων που συγκεντρώνουν και εξειδικεύουν τις διαφορετικές εγκαταστάσεις τους. Το πρώτο κίνητρο είναι προφανώς σημαντικό και αφορά πάνω από το ήμισυ των περιπτώσεων που εξετάσθηκαν και εκδηλώθηκαν, ενώ το δεύτερο - που αναμφίβολα είναι πιο πρόσφατο όσον αφορά την παρουσία του - έχει επίσης αναμφίβολη σημασία, δεδομένου ότι επηρεάζει το ένα τρίτο των μετεγκαστάσεων που αναλύθηκαν.

12. Οι τομεακές ιδιαιτερότητες είναι καθοριστικές στο σύνολο των επεξηγηματικών παραγόντων της κινητικότητας. Οι παραδοσιακοί τομείς παρουσιάζουν εδώ, και σχεδόν γενικευμένα, ως απάντηση στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας, τη σαφή προτεραιότητα για την αναζήτηση χαμηλότερου εργατικού κόστους - υπό την προϋπόθεση ότι υφίστανται οι ελάχιστες παραγωγικές προϋποθέσεις - έναντι οποιουδήποτε άλλου τύπου θεωρήσεως (γειτνίαση στην αγορά, π.χ.).

Οι τομείς που δεν είναι τόσο μεγάλης έντασης εργατικού δυναμικού και οι οποίοι για το λόγο αυτό δεν υφίστανται κατά τον ίδιο τρόπο την πίεση του εργατικού κόστους, παρουσιάζουν επίσης άλλο τύπο προβλημάτων, όπως είναι αυτά που προκύπτουν από την ανάγκη προσαρμογής στις μεταβαλλόμενες συνθήκες του περίγυρου στον οποίο λειτουργούν. Συνεπώς, τα κίνητρα που εκφράζονται ανταποκρίνονται κατά μεγάλο μέρος στις αναγκαιότητες αναδιοργάνωσης των διαφορετικών παραγωγικών εγκαταστάσεων, με ειδίκευση σε ορισμένα προϊόντα ή με ξεπέρασμα των καθαρά εθνικών αγορών.

13. Η γειτνίαση στις κυριότερες αγορές αποτελεί άλλο σημαντικό κίνητρο για την εγκατάσταση της παραγωγής, όπως επισημάνθηκε σε σχέση με τις ΕΑΕ. Προς το παρόν, μεταξύ των κινήτρων που δηλώνονται από τις επιχειρήσεις που μετακινούν την παραγωγής τους σε άλλες χώρες δεν φαίνεται συχνά ως επεξηγηματικός και κύριος παράγοντας, μολονότι είναι εύκολο να διαπιστωθεί ότι έστω και με μη ρητό τρόπο αποτελεί παράγοντα κατά την οριστική επιλογή της εγκατάστασης. Ο παράγοντας αυτός έχει καταρχήν μεγάλη σημασία για τις παραγωγικές δραστηριότητες μέσης ή υψηλής τεχνολογικής έντασης.

14. Από την άλλη μεριά, οι συγκεκριμένες περιστάσεις της αγοράς, με τη μείωση που επιφέρουν στη ζήτηση, εμφανίζονται με ορισμένη συχνότητα σε ορισμένους τομείς ως ένας από τους λόγους που οδηγούν τις επιχειρήσεις σε εγκατάλειψη της δραστηριότητας. Άλλα κίνητρα, μικρότερης σημασίας όσον αφορά τον αριθμό των περιπτώσεων που εξετάσθηκαν, είναι οι συνθήκες του γενικού κόστους μια χώρας, του κόστους πρώτων υλών, των οικονομικών αποτελεσμάτων - όχι τόσο ευνοϊκά όσο προβλέπονταν στην αρχική απόφαση για την επένδυση - η αχρηστία των εγκαταστάσεων και οι επιπτώσεις μη οικονομικών πτυχών στον καθορισμό της νέας εγκατάστασης (προσωπικές σχέσεις π.χ.).

15. Εν πάση περιπτώσει, η απάντηση των επιχειρήσεων ενώπιον σχετικά παρόμοιων συγκυριών (π.χ., η αναγκαιότητα αναδιοργάνωσης της παραγωγής στις διαφορετικές εγκαταστάσεις τους) δεν συνεπάγεται την υιοθέτηση παρόμοιων στρατηγικών όσον αφορά τη κίνηση που πρόκειται να ακολουθήσει η παραγωγή που θα μετεγκατασταθεί. Πρέπει να επισημανθεί επιπλέον ότι τα κίνητρα που αναφέρονται από τις επιχειρήσεις όταν αυτές επιλέγουν τη μετεγκατάσταση των δραστηριοτήτων σπάνια είναι ένα μόνο, αλλά αντιθέτως αναφέρονται ταυτοχρόνως διάφοροι λόγοι.

16. Η θέση της Επιτροπής των Περιφερειών

Η Επιτροπή των Περιφερειών, εκτιμώντας:

- το ψήφισμα Β3-0215 και 0283/93 για τις απολύσεις και το κοινωνικό ντάμπιγκ στις πολυεθνικές επιχειρήσεις, στο οποίο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή:

να πράξει ό,τι είναι δυνατόν για να εφαρμοσθεί μια αυθεντική κοινοτική βιομηχανική στρατηγική που να εξασφαλίζει ότι οι μακροπρόθεσμες αναγκαιότητες βιομηχανικής ανάπτυξης δεν υποτάσσονται στις βραχυπρόθεσμες προοπτικές των αγορών κεφαλαίου και των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων 7

να ενημερώσει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για τις αποφάσεις μετεγκεταστάσεως επιχειρήσεων που παρατηρήθηκαν τα τελευταία χρόνια, προκειμένου να καθορισθεί ο ρόλος τον οποίο διαδραματίζουν ως προς αυτό οι νοθεύσεις μεταξύ των καθεστώτων επιδοτήσεων των κρατών μελών όπως επίσης οι άμεσες ή έμμεσες αμφισβητήσεις των θεμελιωδών δικαιωμάτων των εργαζομένων 7

να αναγνωρίσει ότι το κοινωνικό ντάμπιγκ αποτελεί νόθευση του ανταγωνισμού και να εξετάσει τις συνθήκες εφαρμογής διατάξεων οι οποίες, από κοινού με τους κανόνες στα θέματα του αθέμιτου οικονομικού ανταγωνισμού, θα επιτρέψουν να παρεμποδισθεί η χρήση εκ μέρους των επιχειρήσεων του κοινωνικού ανταγωνισμού για την αύξηση των κερδών τους 7

- το ψήφισμα Β4-0173, 0194 και 203/95 για μετεγκαταστάσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση, στο οποίο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο:

ζητεί οι επιχειρήσεις που προβαίνουν σε μετεγκαταστάσεις εντός και εκτός της Κοινότητας και που εφαρμόζουν πρακτικές που εντάσσονται στο «κοινωνικό ντάμπιγκ» να μην μπορούν να λαμβάνουν ενισχύσεις για εγκατάσταση στην Ευρωπαϊκή Ένωση 7

φρονεί ότι, στην περίπτωση που δεν ληφθούν προστατευτικά μέτρα, οι μεταφορές μονάδων παραγωγής χωρίς προηγούμενη διαβούλευση με τους κοινωνικούς εταίρους αποτελούν σοβαρή απειλή για την οικονομική και κοινωνική συνοχή 7

ζητεί από την Επιτροπή να καταρτίσει μελέτη για τον απολογισμό των μετεγκαταστάσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση και να ενημερώσει σχετικά το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 7

- τη γνωμοδότηση της ΕΤΠ για το «Λευκό Βιβλίο για την ευρωπαϊκή κοινωνική πολιτική: ένα βήμα εμπρός προς την ένωση» που εγκρίθηκε στις 16 Νοεμβρίου 1994 και τις συστάσεις που αναφέρονται λεπτομερώς σ`αυτό με στόχο την προώθηση της ισορροπημένης αύξησης η οποία συμπεριλαμβάνει την οικονομική και κοινωνική ενσωμάτωση όλων των πολιτών 7

- το έγγραφο Ευρώπη 2000 + (Συνεργασία για την ευρωπαϊκή χωροταξική οργάνωση) στο οποίο επισημαίνεται ότι οι αναλύσεις της κινητικότητας των επιχειρήσεων και των επενδύσεων, καθώς και των επιπτώσεων των δικτύων μεταφοράς και επικοινωνίας, αποδεικνύουν ότι υπάρχουν σοβαροί κίνδυνοι επιδείνωσης των υφιστάμενων σήμερα ανισοτήτων. Οι κίνδυνοι αυτοί προέρχονται από την ενίσχυση του κέντρου εις βάρος της περιφέρειας, από την αύξηση του ρόλου που διαδραματίζουν τα μεγάλα αστικά κέντρα εις βάρος των μικρών και μεσαίων πόλεων, από τις τάσεις συγκέντρωσης των κέντρων απόφασης, του δυναμικού καινοτομίας και από τη συσσώρευση της «διανόησης» στις ευνοούμενες ζώνες 7

- τη διάγνωση που εκφράζεται στην «Πέμπτη ενημερωτική έκθεση για την κατάσταση και την κοινωνικοοικονομική εξέλιξη των περιφερειών της Κοινότητας» σύμφωνα με την οποία η υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς είναι ιδιαίτερα σημαντική τη στιγμή της λήψης της απόφασης για την εγκατάσταση/μετεγκατάσταση μιας επιχείρησης, προς όφελος των οικονομικών κέντρων της Κοινότητας 7

- το ψήφισμα του Συμβουλίου Βιομηχανίας της 8ης Νοεμβρίου 1994 για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας της Κοινότητας, με το οποίο καλεί την Επιτροπή να εξετάσει το ζήτημα της μετεγκατάστασης και να ενημερώσει τους γενικούς διευθυντές βιομηχανίας 7

- τα συμπεράσματα της μελέτης «Μεταβολές στην εγκατάσταση μιας βιομηχανικής δραστηριότητας στην Ευρωπαϊκή Ένωση (Μετακίνηση και μετεγκατάσταση εγκαταστάσεων)», που επεξεργάσθηκε η επιτροπή 1 της ΕΤΠ «Περιφερειακή ανάπτυξη, Οικονομική ανάπτυξη, Τοπικά και Περιφερειακά Οικονομικά».

17. Ζητεί, στα πλαίσια του άρθρου 130 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση σχετικά με τη βιομηχανική πολιτική, να επεκταθούν και να συγκεντρωθούν οι πληροφορίες σχετικά με τις ροές επενδύσεων μεταξύ των κρατών μελών και των περιφερειών όπως επίσης σχετικά με τον αριθμό και τα χαρακτηριστικά των εγκαταστάσεων που μεταφέρονται. Η απόκτηση των πληροφοριών δεν πρέπει να σημαίνει πρόσθετη επιβάρυνση για τις επιχειρήσεις. Με τον τρόπο αυτό, μπορεί να βελτιωθεί η γνώση των φαινομένων αυτών και να επιχειρηθεί η πιο εμπεριστατωμένη επεξήγησή τους.

18. Ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναλύσει, στα πλαίσια των μελετών που προβλέπονται για την προώθηση του εγγράφου Ευρώπη 2000+, επιπλέον από τις εξωτερικές άμεσες επενδύσεις, τα φαινόμενα μετεγκατάστασης καθώς και τις συνέπειες που έχουν στην ευρωπαϊκή χωροταξική οργάνωση, ειδικότερα σε ό,τι αφορά τη διόρθωση των υφιστάμενων ανισοτήτων μεταξύ των περιφερειών.

19. Διαπιστώνει, βάσει των πληροφοριών που διαθέτει για την τελευταία αυτή περίοδο, ότι οι διακοινοτικές ροές μετεγκατάστασης των βιομηχανικών επιχειρήσεων φαίνονται να κατευθύνονται σαφώς προς τις πλέον ανεπτυγμένες περιοχές και περιφέρειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό οφείλεται σε ένα σύνολο διαφορετικών παραγόντων, όπως είναι το σχετικά μεγαλύτερο τεχνολογικό επίπεδο και το επίπεδο παραγωγικότητας, η παραγωγική ειδίκευση, η ύπαρξη οικονομιών κλίμακας και η γειτνίαση με μεγάλες αγορές. Από την άλλη πλευρά, η μετεγκατάσταση επιχειρήσεων - ιδιαιτέρως στους παραδοσιακούς τομείς έντασης εργατικού δυναμικού - επηρεάζεται αποφασιστικά από το ύψος των μισθολογικών επιβαρύνσεων, με αποτέλεσμα να ευνοούνται οι λιγότερο αναπτυγμένες περιφέρειες της Κοινότητας. Οι χαμηλότερες μισθολογικές επιβαρύνσεις συνιστούν και το ουσιαστικό κίνητρο για τη μεταφορά της παραγωγής σε τρίτες χώρες.

20. Υποστηρίζει από την άλλη μεριά ότι η ανάπτυξη των πιο μειονεκτικών περιοχών αποτελεί καθοριστικό στοιχείο για την εγκατάσταση των επιχειρήσεων σε αυτές, δεδομένου ότι ευνοεί την επέκταση της αγοράς και τη διάρθρωση και δημιουργία ενός συμπαγούς βιομηχανικού ιστού, στοιχεία που είναι σαφές ότι δημιουργούν θετικές εξωτερικές προϋποθέσεις για τις παραγωγικές δραστηριότητες. Επίσης, υποστηρίζει ότι η ανάπτυξη υποδομών επαγγελματικής και συνεχούς κατάρτισης και ένα πλαίσιο που να ευνοεί την καινοτομία θα συμβάλουν στο να εγκατασταθούν οι επιχειρήσεις σε όλες τις περιφέρειες της Ένωσης.

21. Θεωρεί ότι η πολιτική της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής αποτελεί βασικό μέσο για να ξεπεραστούν οι περιφερειακές και τομεακές ανισότητες, που αποτελούν τις κύριες αιτίες των βιομηχανικών μετακινήσεων. Στις περιοχές όπου η απώλεια παραδοσιακών συγκριτικών πλεονεκτημάτων μπορεί να οδηγήσει στην μετεγκατάσταση επιχειρήσεων, η πολιτική οικονομικής και κοινωνικής συνοχής πρέπει να συνοδεύεται από πρωτοβουλίες που στόχο θα έχουν να ενισχύσουν την τοπική και περιφερειακή ανταγωνιστικότητα.

22. Κρίνει ότι θα πρέπει να θεωρηθούν αναπόσπαστο τμήμα αυτής της πολιτικής, οι δράσεις που αναλαμβάνονται στα πλαίσια των υφισταμένων μέσων προώθησης και που αποβλέπουν στην υποστήριξη των υποδομών οικονομικού χαρακτήρα, και ιδίως εκείνων που παρουσιάζουν περισσότερο τοπικό χαρακτήρα και αποτελούν εμπόδιο στην ανάπτυξη των εν λόγω περιοχών και που είναι πιο σημαντικές για τη βιομηχανική δραστηριότητα, όπως είναι αυτές που αφορούν την παροχή χώρου εγκατάστασεων για τις μεταφορές και τις υπηρεσίες, με κεντρικό στόχο πάντοτε να ευνοηθεί η βιώσιμη ανάπτυξη, δηλαδή που σέβονται το περιβάλλον. Άλλη σημαντική πτυχή που θα πρέπει να ενσωματωθεί στην πολιτική αυτή είναι η σχετική με τις ενέργειες που αποβλέπουν στον εκσυγχρονισμό και στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων, στην ανάπτυξη της συνεργασίας τους, και στην προώθηση της τεχνολογικής και παραγωγικής ανάπτυξής τους, ειδικότερα των ΜΜΕ, με στόχο τη διατήρηση και ανύψωση του βιοτικού επιπέδου, πράγμα που αποτελεί έναν από τους κυριότερους παράγοντες προσέλκυσης στις αποφάσεις χωροθέτησης.

23. Το σύνολο των εν λόγω στοιχείων τα οποία συντελούν στην εγκατάσταση και στην ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων, ιδίως των ΜΜΕ, συναντώνται και πάλι σε καινοτόμους και αναπτυσσόμενες περιοχές που ήδη υπάρχουν σε ορισμένα κράτη μέλη της Ένωσης. Η ανάλυση της διαφοροποίησής τους όπως και οι προϋποθέσεις της επιτυχίας τους αποτελούν ευνοϊκούς παράγοντες για επιτόπια αναπτυξιακά έργα ίδιως στις λιγότερο ευνοημένες περιφέρειες, και συμβάλλουν θετικά στην οικονομική και κοινωνική συνοχή της Ένωσης.

24. Θεωρεί επίσης αναγκαίο να δοθεί έμφαση στην κατάλληλη επιμόρφωση των παραγωγικών φορέων καθώς επίσης και στην ανακύκλωσή τους προς νέες δραστηριότητες. Σχετικά με αυτό κρίνει ικανοποιητική τη νέα διατύπωση των στόχων αριθ. 3 και αριθ. 4 που θεσπίστηκε με την αναθεώρηση το 1993 των κανονισμών για τα Διαρθρωτικά Ταμεία.

25. Θεωρεί, κατά γενικό τρόπο, ότι είναι βασικό να προωθηθούν δραστήριες βιομηχανικές πολιτικές που θα διευκολύνουν την ανάπτυξη νέων δραστηριοτήτων και ανταγωνιστικότητας σε παγκόσμιο επίπεδο οι οποίες θα παγιώσουν την παρουσία των επιχειρήσεων στις περιοχές που έχουν εγκατασταθεί, μέσω της βελτίωσης των παραγόντων προσέλκυσης όσον αφορά τη χωροθέτηση. Για την εφαρμογή της πολιτικής αυτής πρέπει να βελτιωθεί η ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ οικομομικών και κοινωνικών φορέων περιφερειακής διοίκησης και κεντρικής κυβέρνησης.

26. Ζητεί από τα κοινοτικά όργανα, στα προγράμματα υποστήριξης της επιχειρησιακής δραστηριότητας να λαμβάνεται υπόψη η ειδική προβληματική των λιγότερο ευνοημένων περιοχών, συμπεριλαμβανομένων και των εξόχως απόκεντρων περιφερειών της Ένωσης. Ωστόσο, τα προγράμματα αυτά δεν πρέπει να απαιτούν πρόσθετους χρηματοδοτικούς πόρους ούτε να υποκαταστήσουν τα εθνικά προγράμματα.

27. Ζητεί από την Επιτροπή να ενισχύσει την εποπτεία σχετικά με τα κίνητρα που παρέχονται στις επιχειρήσεις για την εγκατάστασή τους σε μία ορισμένη περιοχή και να επιβεβαιώσει ότι δεν υπερβαίνουν όσα προβλέπονται στους κανόνες που διέπουν την πολιτική για τον κοινοτικό ανταγωνισμό, αποφεύγοντας κατ'αυτόν τον τρόπο την αντιπαράθεση των περιφερειών, πράγμα για το οποίο απαιτείται το μέγιστο επίπεδο διαφάνειας.

28. Υποστηρίζει τη συνέχιση της διαδικασίας εναρμόνισης που έχει αναληφθεί στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ειδικότερα στο κοινωνικό και εργασιακό πεδίο, σύμφωνα με το Λευκό Βιβλίο για την ευρωπαϊκή κοινωνική πολιτική. Η διαδικασία αυτή αποτελεί έναν από τους απαραίτητους μηχανισμούς για να αποφευχθεί ο αθέμιτος ανταγωνισμός μεταξύ των ζωνών της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη στρατηγική προσέλκυσης νέων επιχειρήσεων.

29. Ζητεί από την Επιτροπή να προωθήσει, εντός των επιχειρήσεων που αναπτύσσουν δραστηριότητα σε κοινοτική κλίμακα, την ίδρυση οργάνων εκπροσώπησης των εργαζομένων στις κεντρικές διευθύνσεις, των οποίων θα πρέπει να ζητεί τη γνώμη σχετικά με τα σχέδια μετεγκατάστασης επιχειρήσεων, σύμφωνα με την Οδηγία 94/45/ΕΚ του Συμβουλίου περί ιδρύσεως μιας Ευρωπαϊκής Επιτροπής Επιχείρησης και προτού τεθεί σε ισχύ αυτή η δεσμευτική νομική πράξη. Ζητεί από την Επιτροπή να ενημερώνει ετησίως την Επιτροπή των Περιφερειών κοινοποιώντας της τον αριθμό των εταιρειών που ανέλαβαν τη δέσμευση αυτή.

Βρυξέλλες, 19 Ιουλίου 1995.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών

Jacques BLANC