ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. Εισαγωγή 3

1.1. Στρατηγική για την εξέλιξη της τελωνειακής ένωσης 2008-2013 3

1.2. Ένα εξελισσόμενο πλαίσιο 4

2. Εξελίξεις από το 2008 και μετά 5

2.1. Εξέλιξη της τελωνειακής ένωσης με αριθμητικά μεγέθη 5

2.2. Εξέλιξη της τελωνειακής ένωσης με όρους ΤΠ 6

2.3. Εξέλιξη της τελωνειακής πολιτικής όσον αφορά την πολιτική και την εφαρμογή 7

2.3.1. Προστασία της ΕΕ – εφαρμογή της τροπολογίας περί ασφαλείας 7

2.3.2. Περαιτέρω διευκόλυνση του εμπορίου – ο εκσυγχρονισμένος τελωνειακός κώδικας 8

2.3.3. Ένα νέο πλαίσιο που επηρεάζει την πολιτική από τον Δεκέμβριο του 2009 – η Συνθήκη της Λισαβόνας 8

2.3.4. Τελωνειακή ένωση και συνεργασία 8

3. Πρόοδος σε συγκεκριμένα έργα 9

3.1. Ενιαία ηλεκτρονική θυρίδα 9

3.2. Προσέγγιση βάσει συστημάτων 10

3.3. Καταπολέμηση της παραποίησης και της πειρατείας 10

3.4. Ικανότητα ταχείας ανταπόκρισης σε κρίσεις 11

3.5. Καταπολέμησης της απάτης και συναφών παράνομων δραστηριοτήτων 11

4. Σκέψεις σχετικά με το λειτουργικό μοντέλο της τελωνειακής ένωσης 13

5. Προοπτικές για το μέλλον: Τρόποι ενίσχυσης της απόδοσης (ομοιομορφία, ικανότητα και αποτελεσματικότητα) της τελωνειακής ένωσης 14

5.1. Στρατηγικές συζητήσεις για μελλοντικές κατευθύνσεις 14

5.1.1. Στενότερη συνεργασία στο πλαίσιο της τελωνειακής ένωσης 14

5.1.2. Αναζήτηση συνεργειών με άλλους τομείς πολιτικής 14

5.1.3. Βελτίωση των μεθόδων διακυβέρνησης και εργασίας 14

5.1.4. Αποτίμηση και βελτίωση της ποιότητας των παραγόμενων στοιχείων και αποτελεσμάτων 15

5.2. Μελλοντική πορεία 15

Εισαγωγή

Στις αρχές του 21ου αιώνα, τα τελωνεία σε όλο τον κόσμο αντιμετωπίζουν ένα ταχύρρυθμα μεταβαλλόμενο περιβάλλον: εξέλιξη των προτύπων παραγωγής και κατανάλωσης, αύξηση του διεθνούς εμπορίου, παγκόσμιες απειλές όπως η τρομοκρατία, το οργανωμένο έγκλημα, η υποβάθμιση του περιβάλλοντος και οι αυξανόμενοι κίνδυνοι που συνεπάγεται το εμπόριο επικίνδυνων εμπορευμάτων.

Προκειμένου να μπορέσουν οι αρχές της τελωνειακής ένωσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης[1] να συνεχίσουν να εκπληρώνουν το πλήθος αρμοδιοτήτων τους σε αυτό το προβληματικό περιβάλλον, έχει προωθηθεί μια φιλόδοξη μεταρρύθμιση. Πρώτον, θεσπίστηκε ο εκσυγχρονισμένος τελωνειακός κώδικας[2] Δεύτερον, η «Απόφαση για το ηλεκτρονικό τελωνείο»[3] έθεσε τη βάση για τη δημιουργία ενός περιβάλλοντος χωρίς χαρτί για τα τελωνεία και τις εμπορικές επιχειρήσεις[4].

Προκειμένου να διασφαλιστεί η πλήρης και συνεκτική ανάπτυξη σε πλέον μακροπρόθεσμο χρονικό ορίζοντα, η Επιτροπή, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, ανέλαβε τη σημαντική αναθεώρηση του ρόλου και του έργου του τελωνείου της ΕΕ[5]. Η έκθεση, που εγκρίθηκε από τους 27 Γενικούς Διευθυντές Τελωνείων το 2007[6], παρείχε τη βάση για την ανακοίνωση της Επιτροπής για μια στρατηγική για την εξέλιξη της τελωνειακής ένωσης[7] (εφεξής η «στρατηγική»). Έτσι γεννήθηκε η πρωτοβουλία για το μέλλον των τελωνείων (FCI).

Στρατηγική για την εξέλιξη της τελωνειακής ένωσης 2008-2013

Η στρατηγική περιέχει τους στρατηγικούς στόχους της τελωνειακής ένωσης. Παρέχει ένα πλαίσιο πολιτικής για την καθοδήγηση των εξελίξεων και των νέων πρωτοβουλιών με συνεκτικότητα και συνοχή. Η στρατηγική έχει στόχο να συμπληρώσει την προαναφερθείσα μεταρρύθμιση του νομικού περιβάλλοντος και του περιβάλλοντος ΤΠ, αναφέρεται δε ρητά στη σημασία του ανθρώπινου παράγοντα για τη μελλοντική εξέλιξη της τελωνειακής ένωσης, συμπεριλαμβανομένων πόρων και δεξιοτήτων.

Οι στρατηγικοί στόχοι της τελωνειακής ένωσης είναι (1) η προστασία της ΕΕ και (2) η υποστήριξη της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ . Οι στόχοι αυτοί θα εκπληρώνονται με ομοιόμορφο και αποτελεσματικό τρόπο, μέσω της εφαρμογής ικανών και αποτελεσματικών ελέγχων καθώς και μέσω της στενής συνεργασίας των τελωνειακών αρχών μεταξύ τους, με άλλες αρχές, με επιχειρήσεις, καθώς και με διεθνείς εταίρους.

[pic]

Πηγή: Εικόνα με βάση τους στόχους που εκφράζονται στο COM(169/2008)

Στις 14 Μαΐου 2008, το Συμβούλιο ECOFIN ενέκρινε τη στρατηγική, τους στόχους και την ανάγκη επένδυσης σε δεξιότητες, ικανότητες, πόρους και τεχνολογίες. Στις 19 Ιουνίου 2008, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (ΕΚ) ενέκρινε ένα ψήφισμα[8], που υποστηρίζει με παρόμοιο τρόπο τη στρατηγική και καλεί τα κράτη μέλη και την Επιτροπή να προβούν στην αποτελεσματική εφαρμογή της. Επιπλέον, ζητήθηκε η κατάρτιση ενός διεξοδικού σχεδίου εφαρμογής , το οποίο καταρτίσθηκε σε διαβούλευση με τα κράτη μέλη στην ομάδα τελωνειακής πολιτικής (CPG)[9]. Το Συμβούλιο και το ΕΚ τόνισαν ιδιαίτερα την ανάγκη ανάπτυξης υπηρεσιών ενιαίας ηλεκτρονικής θυρίδας και νέων μεθόδων ελέγχου (προσέγγιση βάσει συστημάτων), με σκοπό την ενίσχυση της καταπολέμησης της παραποίησης και της πειρατείας, της ικανότητας ανταπόκρισης σε κρίσεις, και της καταπολέμησης της απάτης . Και τα δύο όργανα τόνισαν επίσης τη γενικότερη ανάγκη ενίσχυσης της συνεργασίας με τους εμπλεκόμενους παράγοντες και άλλες αρχές. Το Συμβούλιο ζήτησε να του υποβληθεί έκθεση προόδου το έτος 2011, η οποία περιλαμβάνεται στο παρόν έγγραφο.

Ένα εξελισσόμενο πλαίσιο

Σημαντικές εξελίξεις έχουν λάβει χώρα μετά την έγκριση της στρατηγικής, ιδιαίτερα η χρηματοπιστωτική κρίση, η παγκοσμιοποίηση των τρομοκρατικών απειλών και μια σειρά από φυσικές ή ανθρωπογενείς καταστροφές. Τέθηκε σε ισχύ μια νέα Συνθήκη και η ΕΕ θέσπισε ένα νέο πολιτικό θεματολόγιο με σκοπό την υποστήριξη της ανάπτυξης[10] και την ενίσχυση της προστασίας από έκνομες ενέργειες[11]. Οι εν λόγω εξελίξεις επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η τελωνειακή ένωση.

Συνεπώς, η παρούσα έκθεση προόδου συμπληρώνεται από μια γενικότερη επεξήγηση των πρόσφατων εξελίξεων και του περιβάλλοντος, καθώς και των επιπτώσεων που έχουν στην εφαρμογή της στρατηγικής για την τελωνειακή ένωση. Η έκθεση αναφέρεται επίσης στη συνεχιζόμενη μεταρρύθμιση και το έργο της εφαρμογής, στις εξωτερικές πιέσεις και στα αποτελέσματα μιας πρόσφατης «αυτο-αξιολόγησης» των δομών της τελωνειακής ένωσης και των διαφόρων μορφών σύμπραξης, συνεργασίας και ολοκλήρωσης μεταξύ των 28 αρχών που την εφαρμόζουν (27 κράτη μέλη + Επιτροπή). Σε αυτό το πλαίσιο, η έκθεση παρέχει ως εκ τούτου μια σύντομη επισκόπηση των κύριων περιορισμών και προοπτικών για την επιτυχημένη μελλοντική εφαρμογή της στρατηγικής.

Εξελίξεις από το 2008

Οι κύριες εξελίξεις της τελωνειακής ένωσης της ΕΕ από το 2008 μπορούν να συνοψιστούν στα κύρια αριθμητικά μεγέθη (2.1), στην ανάπτυξη των ΤΠ (2.2), καθώς και στην ανάπτυξη και εφαρμογή πολιτικής (2.3).

Εξέλιξη της τελωνειακής ένωσης με αριθμητικά μεγέθη

Η εξέλιξη του συνολικού αριθμού τελωνειακών διασαφήσεων που υποβλήθηκαν παρουσίασε μια μακροπρόθεσμη ανοδική τάση κατά την περίοδο 2007-2011 (παρά την κρίση).

Εικόνα 1: Εξέλιξη των τελωνειακών διασαφήσεων (κανονικών+απλοποιημένων) που υποβλήθηκαν την περίοδο 2007-2010

[pic]

Πηγή: Στοιχεία MoR

Εντούτοις, ο αντίκτυπος των χρηματοπιστωτικών/οικονομικών κρίσεων έγινε αισθητός στον αριθμό των τελωνειακών διασαφήσεων που υποβλήθηκαν σε τελωνεία στο πλαίσιο κανονικών διαδικασιών αλλά, κατά περίεργο τρόπο, όχι σε αυτές που υποβλήθηκαν στο πλαίσιο απλοποιημένων διαδικασιών[12]. Σύμφωνα με άλλα βασικά αριθμητικά στοιχεία, είναι γνωστό ότι, χάρη στην εφαρμογή της νέας βάσης δεδομένων καταχώρισης και αναγνώρισης οικονομικών φορέων (EORI)[13], από το 2010 η τελωνειακή ένωση εξυπηρετεί σχεδόν 3 εκατομμύρια πελάτες. Επιπλέον, έως τις 25 Οκτωβρίου 2011, η τελωνειακή ένωση κατέγραψε 11.867 αιτήσεις για τη χορήγηση του καθεστώτος έμπιστης εμπορικής επιχείρησης του εγκεκριμένου οικονομικού φορέα (AEO), εκ των οποίων 8.072 χορηγήθηκαν έως τις 25 Οκτωβρίου 2011.

Παρά το γεγονός ότι ο φόρτος εργασίας αυξήθηκε και συνεχίζει να αυξάνεται, οι αντίστοιχοι πόροι έχουν μειωθεί σημαντικά. Κατά την περίοδο 2007-2010, ο αριθμός των τελωνειακών υπαλλήλων στην ΕΕ (δηλ. στις αρχές των κρατών μελών) μειώθηκε κατά 13% και συνεχίζει να μειώνεται.

Εξέλιξη της τελωνειακής ένωσης με όρους ΤΠ

Κατά την περίοδο 2008-2011, ο ρυθμός της ηλεκτρονικής εισαγωγής στοιχείων[14] αυξήθηκε, κυρίως όσον αφορά τις εξαγωγές, λόγω της ανάπτυξης του διευρωπαϊκού συστήματος ελέγχου εξαγωγών (ECS) που περιέλαβε τη μηχανοργάνωση των εξαγωγών σε όλα τα κράτη μέλη από τις αρχές του 2008[15].

Εικόνα 2: Εξέλιξη του ρυθμού ηλεκτρονικής εισαγωγής στοιχείων – σύνολο κανονικών και απλοποιημένων διαδικασιών (27 κράτη μέλη)

[pic]

Πηγή: Στοιχεία MoR

Κατά την ίδια περίοδο, χρειάστηκε να καταβληθούν σημαντικές προσπάθειες από τις εθνικές τελωνειακές αρχές για την εφαρμογή της «τροπολογίας περί ασφαλείας» του τελωνειακού κώδικα[16] (CC). Αυτό επέβαλε την ανάπτυξη εξ ολοκλήρου νέων εθνικών συστημάτων ΤΠ, συμπεριλαμβανομένου του συστήματος ελέγχου εισαγωγών (ICS ) με σκοπό την παραλαβή και επεξεργασία των νέων απαιτούμενων συνοπτικών διασαφήσεων εισόδου, καθώς και την αναβάθμιση του νέου μηχανογραφημένου συστήματος διαμετακόμισης (ΝΜΣΔ ) και του ECS [17]. Επιπλέον, η τροποποίηση επέβαλε την ανάπτυξη ή αναβάθμιση των εθνικών συστημάτων ανάλυσης κινδύνων με σκοπό την εφαρμογή του κοινού πλαισίου διαχείρισης τελωνειακών κινδύνων (CRMF), το οποίο υποστηρίζεται από το κεντρικό κοινό σύστημα διαχείρισης τελωνειακών κινδύνων (CRMS). Επιπροσθέτως, η Επιτροπή χρειάστηκε να αναπτύξει τη νέα κεντρική βάση δεδομένων της ΕΕ με σκοπό την κοινή χρήση όλων των αριθμών αναγνώρισης και καταχώρισης οικονομικών φορέων (EORI) προκειμένου να είναι δυνατή η επικύρωση των εν λόγω διασαφήσεων και το νέο σύστημα να είναι σε θέση να επεξεργαστεί τις αιτήσεις εγκεκριμένου οικονομικού φορέα και τη διαδικασία εξουσιοδότησης ( AEO ).

Ανεξάρτητα από τις εξελίξεις που συνδέονται με την εφαρμογή της τροπολογίας περί ασφαλείας, την περίοδο 2008-2011 αναβαθμίστηκαν επίσης διάφορα άλλα συστήματα: το TARIC σε TARIC3, καθώς και τα συστήματα QUOTA και Surveillance 2 [18].

Οι εν λόγω εξελίξεις στα συστήματα ΤΠ αντιστοιχούν σε ένα σημαντικό ποσό, που στοίχισε στα κράτη μέλη της ΕΕ 320 εκατομμύρια ευρώ σε επενδύσεις στις ΤΠ τα έτη 2008, 2009 και 2010.

Εξέλιξη της τελωνειακής πολιτικής όσον αφορά την πολιτική και την εφαρμογή

Οι κύριες εξελίξεις στην πολιτική κατά την περίοδο 2008-2011 σχετίζονται με την εφαρμογή της τροπολογίας περί ασφαλείας ως συμβολή στην καταπολέμηση της τρομοκρατίας, τη θέσπιση και αναθεώρηση του εκσυγχρονισμένου τελωνειακού κώδικα , καθώς και τις νέες μορφές συνεργασίας μεταξύ των τελωνείων και άλλων αρχών, επιχειρήσεων και διεθνών εταίρων .

Προστασία της ΕΕ – εφαρμογή της τροπολογίας περί ασφαλείας

Η τροπολογία περί ασφαλείας ήταν ένα σημαντικό βήμα όσον αφορά την καλύτερη ασφάλεια και προστασία της ΕΕ από κινδύνους που ελλοχεύουν στην παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού. Θεσπίστηκε το πρόγραμμα εγκεκριμένων οικονομικών φορέων, δυνάμει του οποίου οι οικονομικοί φορείς βελτιώνουν εθελοντικά την ασφάλεια των δικών τους αλυσίδων εφοδιασμού με αντάλλαγμα πρόσθετα οφέλη για τη διευκόλυνση των συναλλαγών. Εγκρίθηκαν και εφαρμόζονται κανόνες για τους κινδύνους με σκοπό την ενίσχυση της προστασίας της ΕΕ από κινδύνους για την ασφάλεια. Ωστόσο, από την ίδια τη διαδικασία εφαρμογής αντλήθηκαν ορισμένα σημαντικά διδάγματα για το μέλλον. Η καθυστέρηση στην αρχή και οι δυσκολίες συγχρονισμού, καθώς η τροποποίηση οδήγησε στη διεύρυνση του παραδοσιακού τελωνειακού τομέα και συμπεριέλαβε νέους ενδιαφερόμενους φορείς στις τελωνειακές διαδικασίες, είχαν ως αποτέλεσμα η πλήρης εφαρμογή να επιτευχθεί με κάποια καθυστέρηση, μόλις την 1η Ιανουαρίου 2011. Συγκεκριμένα, η πρακτική εφαρμογή αποκάλυψε ότι στη σημερινή εποχή της « διασυνδεδεμένης ηλεκτρονικής τελωνειακής ένωσης », είναι απόλυτα πρωταρχική η ανάγκη επίτευξης συμφωνίας για κοινούς στόχους, ορισμού διαδικασιών, καθώς και ορισμού της μεθοδολογίας και του σχεδιασμού της εφαρμογής με όλους τους εμπλεκόμενους παράγοντες πριν από την έγκριση της νομοθεσίας. Έκτοτε, θεσπίστηκε η συστηματική μοντελοποίηση επιχειρηματικών διαδικασιών (BPM) με σκοπό να αποφευχθούν στο μέλλον διαφορετικές ερμηνείες και εφαρμογή νομικών κειμένων, διαδικασίες μη συμβατές με τις εξελίξεις στις ΤΠ – καθώς και προθεσμίες που μπορούν να επιτευχθούν μόνο με σημαντικό πρόσθετο κόστος.

Επιπλέον, παρότι τα απαραίτητα συστήματα ΤΠ έχουν πλέον αναπτυχθεί και τεθεί σε λειτουργία, το συμβάν στα τέλη του 2010 που αφορούσε την ασφάλεια του αεροπορικού φορτίου, καθώς και το ατύχημα από διαρροή ραδιενέργειας στη Φουκουσίμα το 2011, επέτρεψαν να υποβληθεί σε έλεγχο το σύστημα διαχείρισης κινδύνων, υπογραμμίζοντας ότι υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης.

Περαιτέρω διευκόλυνση του εμπορίου – ο εκσυγχρονισμένος τελωνειακός κώδικας

Με την έγκριση του εκσυγχρονισμένου τελωνειακού κώδικα το 2008 άνοιξε ένα ακόμα τεράστιο έργο. Λαμβάνοντας υπόψη τα διδάγματα που αποκομίστηκαν από την εφαρμογή της τροπολογίας περί ασφαλείας, καθώς και τις δυσκολίες που προέκυψαν από τις χρηματοοικονομικές κρίσεις, τόσο για τα κράτη μέλη όσο και για τις εμπορικές επιχειρήσεις για την ανάπτυξη ολοένα και μεγαλύτερων επενδύσεων (πολύ μεγαλύτερες από αυτές που σχετίζονται με την τροπολογία περί ασφαλείας), αναγνωρίστηκε η ανάγκη σχολαστικής περιγραφής και ανάλυσης όλων των τελωνειακών επιχειρηματικών διαδικασιών (καθώς και υποβολής προτάσεων για διόρθωση/τροποποίηση όπου κρίνεται απαραίτητο). Επιπλέον, έγινε αντιληπτό ότι η νέα αρχιτεκτονική ΤΠ θα πρέπει να οριστεί έτσι ώστε να επιτρέπει τη χρήση διαθέσιμων νέων τεχνολογιών που μπορούν να επιφέρουν εξοικονόμηση κόστους τόσο για τα κράτη μέλη όσο και για τις εμπορικές επιχειρήσεις (για παράδειγμα, μέσω οικονομικών κλίμακας σε επίπεδο ΕΕ).

Αυτές οι διαπιστώσεις, καθώς και οι συνέπειες της Συνθήκης της Λισαβόνας, οδήγησαν στην απόφαση αναδιατύπωσης του εκσυγχρονισμένου τελωνειακού κώδικα. Η αναδιατύπωση του κανονισμού θα λάβει υπόψη το νέο θεσμικό πλαίσιο της ΕΕ και θα εισαγάγει τις απαραίτητες διορθώσεις, καθώς και ορισμένες τροποποιήσεις που διαπιστώθηκε ότι είναι απαραίτητες μετά την ανάλυση διαδικασίας επιχειρήσεων που αναλήφθηκε στο πλαίσιο της κατάρτισης των διατάξεων εφαρμογής.

Όσο εκκρεμεί η εφαρμογή του εκσυγχρονισμένου τελωνειακού κώδικα, η οποία θα καθυστερήσει λόγω της αναδιατύπωσης, εγκρίθηκαν μέτρα όπως η δημιουργία της ενιαίας άδειας απλουστευμένων διαδικασιών (SASP). Επιπλέον, ιδιαίτερα δε όσον αφορά τον καθοριστικό ρόλο που διαδραματίζουν οι τελωνειακές αρχές για τη διασφάλιση της ορθής και ομοιόμορφης συλλογής παραδοσιακών ίδιων πόρων (ΠΙΠ), οι προβληματισμοί και οι συστάσεις της ειδικής έκθεσης για τις απλοποιημένες διαδικασίες του Ελεγκτικού Συνεδρίου[19] θα χρειαστεί επίσης να ληφθούν υπόψη[20].

Ένα νέο πλαίσιο που επηρεάζει την πολιτική από τον Δεκέμβριο του 2009 – η Συνθήκη της Λισαβόνας

Η Συνθήκη της Λισαβόνας έχει αντίκτυπο στην τελωνειακή ένωση με δύο τρόπους. Πρώτον, η εξαφάνιση των πυλώνων καταργεί την επίσημη διαχωριστική γραμμή μεταξύ των τελωνειακών δραστηριοτήτων σε επίπεδο ΕΕ, βρίσκεται δε σε εξέλιξη μια νομική ανάλυση με σκοπό τη σαφή κατανόηση των σχετικών επιπτώσεων για την τελωνειακή ένωση. Δεύτερον, ορισμένες θεσμικές διατάξεις όσον αφορά την εφαρμογή και την εκχώρηση αρμοδιοτήτων, καθώς και οι νέοι κανόνες επιτροπολογίας που εγκρίθηκαν, διαφέρουν σε σχέση με το καθεστώς του 2008.

Τελωνειακή ένωση και συνεργασία

Κατά την περίοδο 2008-2011, οι εξελίξεις στις ρυθμίσεις και τους μηχανισμούς συνεργασίας της τελωνειακής ένωσης επηρεάστηκαν από την αυξανόμενη έμφαση στα μέτρα ασφάλειας και προστασίας που εφάρμοσαν τα τελωνεία. Επιπλέον, οι πολιτικές πιέσεις για τον εξορθολογισμό και την ολοκλήρωση συνοριακών μέτρων έδωσαν πρόσθετη ώθηση στην ατζέντα συνεργασίας της τελωνειακής ένωσης.

Η εφαρμογή μέτρων στους τομείς της υγείας, της ασφάλειας και του περιβάλλοντος στα σύνορα, παράλληλα με την ενίσχυση της αποτελεσματικότητα τόσο των αρχών όσο και των επιχειρήσεων, απαιτούν στενότερη και καλύτερη συνεργασία, συντονισμό και συνεργασία μεταξύ τελωνείων και άλλων αρμόδιων αρχών (π.χ. κτηνιατρικών ή φυτοϋγειονομικών αρχών ή αρχών εποπτείας της αγοράς, της αστυνομίας, συνοριακών φυλάκων). Αυτοί οι παράγοντες ήταν οι κινητήριες δυνάμεις που κινητοποίησαν τις εργασίες με αντικείμενο μια ενιαία ηλεκτρονική θυρίδα για τον τελωνισμό των εμπορευμάτων, καθώς και μια ομάδα δράσεων στο πλαίσιο της στρατηγικής εσωτερικής ασφάλειας[21], με σκοπό την ενίσχυση της ασφάλειας μέσω του καλύτερου συντονισμού της διαχείρισης των συνόρων, και σε εθνικό επίπεδο.

Επίσης, οι διεθνείς σχέσεις αξιοποιούνται ολοένα και περισσότερο με σκοπό να ενισχυθεί η επίτευξη των στόχων πολιτικής. Από τη μία πλευρά, τίθενται σε ισχύ διεθνείς συμφωνίες, για παράδειγμα με βασικούς εμπορικούς εταίρους όπως γειτονικές ανατολικές χώρες με σκοπό τη βελτίωση των εμπορικών συνθηκών, την αμοιβαία διαχειριστική βοήθεια, την καταπολέμηση της απάτης, των παραβιάσεων των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας (ΔΔΙ) ή του εμπορίου επικίνδυνων εμπορευμάτων όπως οι πρόδρομες ουσίες. Για παράδειγμα, από το 2008, η ΕΕ έχει θέσει σε ισχύ 7 πρόσθετες συμφωνίες ή διατάξεις που καλύπτουν 20 χώρες όσον αφορά μέσα για την αυξημένη και αποτελεσματικότερη αμοιβαία διοικητική συνδρομή με τρίτες χώρες. Από την άλλη πλευρά, επιδιώκονται συμφωνίες αμοιβαίας αναγνώρισης για τη διευκόλυνση του εμπορίου για έμπιστες εμπορικές επιχειρήσεις της ΕΕ. Συμφωνίες αμοιβαίας αναγνώρισης έχουν ήδη συναφθεί με τη Νορβηγία και την Ελβετία[22] καθώς και με την Ιαπωνία.

Πρόοδος σε συγκεκριμενα εργα

Το Συμβούλιο ζήτησε την κατάρτιση μίας έκθεσης προόδου και τόνισε ιδιαίτερα τη σημασία πέντε εξελίξεων που θεωρήθηκαν ιδιαίτερης σημασίας για τους στρατηγικούς στόχους της τελωνειακής ένωσης: την ενιαία ηλεκτρονική θυρίδα, τη προσέγγιση βάσει συστημάτων του τελωνειακού ελέγχου, την καταπολέμηση της παραποίησης και της πειρατείας, την ικανότητα ταχείας ανταπόκρισης σε κρίσεις, και την καταπολέμηση της απάτης.

Ενιαία Ηλεκτρονική Θυρίδα

Μετά τη θέσπιση της στρατηγικής, ξεκίνησαν διεξοδικές συζητήσεις και διάλογος μεταξύ των ειδικών επί των τελωνειακών θεμάτων και με εκπροσώπους του εμπορίου σχετικά με τον ορισμό και το σχεδιασμό της ενιαίας ηλεκτρονικής θυρίδας. Το 2010, η Επιτροπή συνέστησε μια ομάδα έργου με ειδικούς από κράτη μέλη και υποψήφια κράτη, καθώς και εκπροσώπους αρχών από άλλους τομείς πολιτικής (κτηνιατρική και αγροτική) ώστε να καθορίσει μια λειτουργική και κοινά αποδεκτή λύση. Λαμβάνοντας υπόψη ότι ο διεθνής ορισμός της «ενιαίας ηλεκτρονικής θυρίδας» μπορεί να έχει αρκετές ερμηνείες αλλά και πρακτικές εφαρμογές (που μερικές φορές σχετίζονται με τα τελωνεία και μερικές όχι) σε διάφορες χώρες της ΕΕ και εκτός αυτής, η αναγνώριση ενός «Ευρωπαϊκού πρότυπου» και έννοιας για την ενιαία ηλεκτρονική θυρίδα, ήταν μια πρώτη μεγάλη επιτυχία. Η έννοια αυτή αφορά ένα συμφωνημένο πρότυπο για πιθανά μηνύματα που πρόκειται να ανταλλαχθούν μεταξύ των τελωνείων και άλλων αρχών. Το πρότυπο αυτό θα επέτρεπε επίσης τη μηχανογράφηση της επικοινωνίας μεταξύ όλων των αρχών με το χαμηλότερο δυνατόν κόστος. Η ομάδα τελωνειακής πολιτικής υποστήριξε την πρόταση για ένα ρεαλιστικό Οδικό Χάρτη Ενιαίας Θυρίδας [23], που προβλέπει έναν πιθανό τρόπο για να ενσωματωθούν οι απαιτήσεις όλων των υπόλοιπων διαφορετικών πολιτικών, ως το κατάλληλο βήμα μπροστά.

Προσέγγιση Βάσει Συστημάτων

Το 2008 η Επιτροπή ξεκίνησε εργασίες για να αναπτύξει τη προσέγγιση βάσει συστημάτων (ΠΒΣ) στον τελωνειακό έλεγχο. Η ΠΒΣ προβλέπει ότι για ορισμένους, προεγκεκριμένους και ποιοτικά διασφαλισμένους εμπόρους, τα τελωνεία μπορούν να κινηθούν από την παρούσα προσέγγιση που βασίζεται στις συναλλαγές με τον έλεγχο κάθε αποστολής χωριστά προς ένα πρότυπο ελέγχου που βασίζεται στην ποιότητα και την ευρωστία των ελέγχων του ίδιου του εμπόρου στα δικά του προϊόντα και τη δική του αλυσίδα εφοδιασμού. Η έννοια, οι επιπτώσεις και τα πιθανά οφέλη για τις επιχειρήσεις και τα τελωνεία συζητήθηκαν από μια ειδική ομάδα εργασίας από ειδικούς κρατών μελών το 2008, ενώ το επόμενο στάδιο εργασιών το 2009 παρείχε μια βαθύτερη κατανόηση των συνθηκών και των περιορισμών της εφαρμογής της προσέγγισης. Το τρίτο στάδιο εργασιών που καλύπτει το 2010-2011 θα ολοκληρωθεί το Δεκέμβριο το 2011, με αποτέλεσμα μεταξύ άλλων, έναν οδικό χάρτη για την εφαρμογή της προσέγγισης με εναρμονισμένο τρόπο στην ΕΕ. Οι εργασίες ανάπτυξης περιλάμβαναν συχνές επαφές και τη συμβολή ειδικών από τον ιδιωτικό τομέα, ειδικά όσον αφορά τη σκοπιμότητα και τα πιθανά οφέλη για εμπόρους από τον τελωνειακό έλεγχο βάσει συστημάτων της συμμόρφωσής τους. Ενώ είναι πιθανό ότι ο έλεγχος βάσει συστημάτων δεν θα ενδιαφέρει ή δεν θα είναι εφαρμόσιμος για την πλειοψηφία των εμπόρων[24], αναμένεται να παρέχει σημαντικά οφέλη τόσο για τα τελωνεία όσο και για το εμπόριο όταν εφαρμόζεται από τις επιχειρήσεις με τους μεγαλύτερους εμπορικούς όγκους. Εάν εφαρμοστεί σωστά, ο έλεγχος βάσει συστημάτων θα αντιπροσωπεύει ένα απόλυτα σύγχρονο μοντέλο ελέγχου και θα ενισχύει την αποτελεσματικότητα και αποδοτικότητα του τελωνειακού ελέγχου, καθώς και θα διευκολύνει το εμπόριο – τόσο για τις επιχειρήσεις με έλεγχο βάσει συστημάτων, όσο και για εκείνες με παραδοσιακό έλεγχο βάσει συναλλαγών των εμπορικών ροών τους. Τα μελλοντικά βήματα εφαρμογής θα περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, στοχευμένες πιλοτικές δράσεις για να καθιερώσουν και να δοκιμάσουν τις κατάλληλες συγκεκριμένες απαιτήσεις, μηχανισμούς και μεθόδους εργασίας (όπως οι πληροφορίες που μπορούν να αναζητηθούν στους λογαριασμούς, πρότυπα ελέγχων, κ.λπ.).

Καταπολέμηση της παραποίησης και της πειρατείας

Οι τελωνειακές υπηρεσίες είναι σε μοναδική θέση, καθώς έχουν συνολική θεώρηση των εμπορικών ροών στα σύνορα της ΕΕ, και η δράση τους για την επιβολή των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας υπήρξε εντυπωσιακή. Από το 2008 έχουν εκδηλωθεί αυξανόμενες εκκλήσεις για δράση όπως και νέες πρωτοβουλίες για την καταπολέμηση των παραβιάσεων των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας (ΔΔΙ). Το 2009 θεσπίστηκε ένα ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης διάρκειας 4 ετών για την ενίσχυση της ανταπόκρισης των τελωνειακών αρχών στη διακίνηση εμπορευμάτων που παραβιάζουν τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας[25]. Αυτό το σχέδιο δράσης θέτει τα πλαίσια για τις κοινές προσπάθειες της Επιτροπής και των κρατών μελών για την καλύτερη επιβολή των ΔΔΙ στα σύνορα[26]. Κατά τη διάρκεια της περιόδου 2008-2010, ο αριθμός των περιπτώσεων κράτησης αυξήθηκε από περίπου 49.000 σε σχεδόν 80.000. Αυτό αντανακλά το επίπεδο των τελωνειακών δραστηριοτήτων αλλά και το μέγεθος του προβλήματος που πρέπει να αντιμετωπίσουν.

Τον Μάιο του 2011, ως μέρος της Στρατηγικής για μία ενιαία αγορά για τα ΔΔΙ, η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση για μια νέα ρύθμιση για την τελωνειακή επιβολή των ΔΔΙ, ώστε να ενισχύσει περαιτέρω την ικανότητα των τελωνείων σε θέματα επιβολής λαμβάνοντας υπόψη τα συμφέροντα των νόμιμων φορέων[27]. Επιπλέον, η Επιτροπή και οι εθνικές τελωνειακές υπηρεσίες πραγματοποιούν δραστηριότητες για να αναπτύξουν συνεργασίες με επιχειρήσεις, να ευαισθητοποιήσουν τους καταναλωτές και τις εταιρείες, να ανταλλάξουν βέλτιστες πρακτικές, κ.λπ.[28].

Η διεθνής συνεργασία είναι επίσης καίρια για να αποτραπεί η είσοδος προϊόντων που παραβιάζουν τα ΔΔΙ στην ευρωπαϊκή αγορά. Η ΕΕ συνεργάζεται με σημαντικούς εμπορικούς εταίρους, όπως τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία. Αναπτύσσεται και στενότερη συνεργασία με τις κινέζικες τελωνειακές υπηρεσίες, μέσω ενός σχεδίου δράσης για την επιβολή των ΔΔΙ, ώστε να δράσουν στην πηγή του προβλήματος. Τα τελωνεία παίζουν επίσης εξέχοντα ρόλο σε άλλες διεθνείς πρωτοβουλίες, ιδιαίτερα την πρόσφατη συμφωνία για την καταπολέμηση των απομιμήσεων (Anti-Counterfeiting Trade Agreement (ACTA)). Η επιβολή των ΔΔΙ στα σύνορα είναι επίσης ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά στις διμερείς εμπορικές διαπραγματεύσεις και ρυθμίσεις συνεργασίας με ένα ευρύ φάσμα τρίτων χωρών. Είναι πολύ νωρίς για να εκτιμηθούν οι επιπτώσεις αυτών των δραστηριοτήτων στις τάσεις διακίνησης, αλλά έχουν το πλεονέκτημα ότι ωθούν τις χώρες προς κοινές προσπάθειες για την προστασία ενός θεμελιώδους αγαθού των σύγχρονων οικονομιών.

Δυνατότητα ταχείας ανταπόκρισης σε κρίσεις

Η δυνατότητα της τελωνειακής ένωσης να ανταποκρίνεται άμεσα σε κρίσεις έχει σχέση με τη διαχείριση των κινδύνων που προκαλούνται από εξαιρετικά επικίνδυνες/καταστάσεις ασφαλείας, όπως τρομοκρατικές ενέργειες, υγειονομικά, κτηνιατρικά και φυτο-υγειονομικά περιστατικά ή περιβαλλοντικά περιστατικά. Κατά τα τέλη το 2010 είχε δημιουργηθεί ένα ευρωπαϊκό δίκτυο διαχείρισης τελωνειακών κρίσεων. Το δίκτυο αυτό αποτελείται από κεντρικά σημεία επαφής σε όλα τα κράτη μέλη και χρησιμοποιεί το Σύστημα Διαχείρισης Τελωνειακού Κινδύνου (CRMS) ως την κύρια πλατφόρμα επικοινωνίας. Το δίκτυο χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το Μαρτίου του 2011 στο πλαίσιο της κρίσης της Φουκουσίμα. Έχει αποδειχτεί θεμελιώδες στοιχείο του πλαισίου διαχείρισης κινδύνου και βασικό εργαλείο για τη σύνδεση των κρατών μελών σε μια κατάσταση κρίσης. Μετά από αυτή την πρώτη δοκιμή, θα γίνουν κάποιες προσαρμογές στη διαδικασία διαχείρισης τελωνειακών κρίσεων ώστε να ενισχυθεί η «ζωντανή» επικοινωνία κατά τη διάρκεια μιας κρίσης.

Σε επόμενα στάδια, πρέπει να βελτιωθεί η ικανότητα των τελωνειακών υπηρεσιών της ΕΕ να αντιδρούν ταχέως στις κρίσεις με τον ίδιο τρόπο. Αυτό συνεπάγεται τη βελτίωση της πρόσβασης στις πληροφορίες που αφορούν τις κρίσεις που επηρεάζουν το διεθνές εμπόριο και στα μέτρα που θεσπίζονται από τις αρμόδιες αρχές για την αντιμετώπισή τους. Τα μέτρα ελέγχου πρέπει να είναι συμβατά με τις τελωνειακές διαδικασίες και τις μεθόδους εργασίας. Είναι απαραίτητος ένας καλύτερα δομημένος συντονισμός μεταξύ των διαφορετικών αρμόδιων αρχών τόσο στην ΕΕ όσο και σε εθνικό επίπεδο.

Καταπολέμηση της απάτης και συναφών παράνομων δραστηριοτήτων

Η αμοιβαία διοικητική συνδρομή μεταξύ των Τελωνείων είναι καθοριστικής σημασίας για την υπεράσπιση των ευρωπαϊκών οικονομικών και την καταπολέμηση της απάτης και των παραβατών της νομοθεσίας. Με στόχο τη βελτίωση της καταπολέμησης της απάτης, η ΕΕ έχε αναπτύξει σημαντικές νομοθετικές, επιχειρησιακές και στρατηγικές δραστηριότητες μετά τη θέσπιση της Στρατηγικής του 2008. Αυτές περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, την τροποποίηση του Κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 515/97 της 13ης Μαρτίου 1997 του Συμβουλίου[29] για την αμοιβαία συνδρομή[30], ο οποίος διεύρυνε την ανταλλαγή πληροφόρησης που αφορά την υποψία απάτης σε μια συστηματική επικοινωνία προκαθορισμένων εμπορικών πληροφοριών, διεύρυνε το πεδίο εφαρμογής του Τελωνειακού Συστήματος Πληροφοριών (ΤΣΠ) για τη στρατηγική και την επιχειρησιακή ανάλυση, καθώς και για την αναφορά κατασχέσεων και καθιέρωσε το Αρχείο Φακέλων Τελωνειακών Ερευνών (FIDE)[31]. Έχε υπάρξει σημαντική εξέλιξη από το 2008 στα εργαλεία και τις επιχειρησιακές δραστηριότητες, όπως οι κοινές επιχειρήσεις (από τις οποίες οι 9 συντονίζονται από την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) από το 2009). Στο μέλλον θα εξεταστεί περαιτέρω η δυνατότητα ανάπτυξης μιας πιο μόνιμης δομής των στενών σχέσεων με τα μέλη κράτη, την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) και όλων των ενδιαφερόμενων φορέων, συμπεριλαμβανομένων της Europol και της Interpol.

Αναφορικά με την ανταλλαγή πληροφόρησης μεταξύ των αρμόδιων αρχών, που παίζει βασικό ρόλο στη βελτίωση της αποδοτικότητας της καταπολέμησης της απάτης, η Επιτροπή έχει αναπτύξει μια πολιτική που διευκολύνει την πρόσβαση στη πληροφορία για τις αρμόδιες αρχές, τόσο στην ΕΕ όσο και σε εθνικό επίπεδο. Από την 1η Ιανουαρίου 2011, οι ευρωπαϊκές μονάδες χρηματοοικονομικών πληροφοριών (αρχές καταπολέμησης της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες) συνδέονται με την Πύλη AFIS για την ανταλλαγή πληροφόρησης που αφορά καθιερωμένες ή ύποπτες παράνομες διακινήσεις χρήματος[32].

Με στόχο την ανίχνευση ασυνήθιστων διαμετακομίσεων και εκτροπής προορισμού, θεσπίστηκε τον Ιούλιο του 2011 μια διοικητική συμφωνία για το σύστημα ATIS για να επιτρέψει την πλήρη πρόσβαση της Επιτροπής στα δεδομένα των διαμετακομίσεων.

Η OLAF έχει επίσης αναπτύξει σημαντική τεχνογνωσία για να βοηθήσει τις εθνικές αρχές στο συντονισμό των τελωνειακών ερευνών που σχετίζονται με το λαθρεμπόριο με τα αυθεντικά και παραποιημένα τσιγάρα. Η τεχνογνωσία αυτή έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα χρήσιμα όταν υπάρχουν υποψίες για διεθνή δίκτυα απάτης πίσω από το λαθρεμπόριο και την επικέντρωση σε συγκεκριμένα παραποιημένα προϊόντα, και ιδιαίτερα επικίνδυνα εμπορεύματα (π.χ. ιατρικά, λιπάσματα, ανταλλακτικά αυτοκινήτων, ηλεκτρικός εξοπλισμός, κ.λπ.).

Το 2011, η Επιτροπή υιοθέτησε μία Ανακοίνωση σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης με μέσα του ποινικού δικαίου και με διοικητικές έρευνες [33], καθώς και μια νέα Στρατηγική για την καταπολέμηση της απάτης[34] για να ενημερώσει και να εκσυγχρονίσει τις πολιτικές της για την καταπολέμηση της απάτης και των σχετικών εγκλημάτων, συμπεριλαμβανομένων μιας σειράς μέτρων για να διασφαλίσει ότι σε όλα τα επίπεδα και σε όλους τους τομείς θα είναι διαθέσιμα τα καλύτερα δυνατά εργαλεία για την πρόληψη, ανίχνευση και καταπολέμηση της απάτης και άλλων σχετικών δραστηριοτήτων που επηρεάζουν τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Αυτή η νέα Στρατηγική για την καταπολέμηση της απάτης καλύπτει ολόκληρο τον κύκλο καταπολέμησης της απάτης, δηλαδή από την πρόληψη και την ανίχνευση της απάτης σε πρώιμο στάδιο, μέχρι τις έρευνες, τις κυρώσεις και την ανάκτηση των κονδυλίων της κατάχρησης. Σε αυτό το πλαίσιο, η στρατηγική συνοδεύεται από ένα ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης για την καταπολέμηση του λαθρεμπορίου τσιγάρων και αλκοόλ[35] κατά μήπως των ανατολικών συνόρων της ΕΕ, ιδιαίτερα για την εφαρμογή της από τα ευρωπαϊκά τελωνεία. Η πρωτοβουλία αυτή μπορεί να παρέχει σημαντικά βήματα για την καταπολέμηση της απάτης, καθώς εκτιμάται ότι η ΕΕ και τα κράτη μέλη της χάνουν μέχρι €10 δισεκατομμύρια σε φορολογικά και τελωνειακά έσοδα λόγω του λαθρεμπορίου τσιγάρων και αλκοόλ.

Γενικά, οι προσπάθειες της τελωνειακής ένωσης για την καταπολέμηση της απάτης έχουν βελτιωθεί και έχει θεσπιστεί μια πιο στρατηγική προσέγγιση σε επίπεδο ΕΕ. Ωστόσο, μπορεί να υπάρξει σημαντική πρόοδος με την εφαρμογή του νέου σχεδίου δράσης.

Σκέψεις για το λειτουργικο μοντελο τησ τελωνειακησ ενωσησ

Το μεταβαλλόμενο περιβάλλον, οι πρόσφατες εμπειρίες (τόσο οι θετικές όσο και οι αρνητικές) από την εφαρμογή της τροπολογίας περί ασφάλειας και άλλες ενέργειες, η εξέταση και η προετοιμασία για τη μελλοντική εφαρμογή του εκσυγχρονισμένου τελωνειακού κώδικα, καθώς και η ανάγκη για την μεταπαρακολούθηση των πορισμάτων του Ελεγκτικού Συνεδρίου σχετικά με την σωστή συλλογή παραδοσιακών ίδιων πόρων (ΠΙΠ) έχουν συνεισφέρει σε αρκετές στρατηγικές συζητήσεις μεταξύ των επικεφαλής των τελωνειακών υπηρεσιών της ΕΕ σχετικά με το πώς θα βελτιωθούν οι επιδόσεις των τελωνείων της ΕΕ (όσον αφορά την αποτελεσματικότητα και την ομοιομορφία) , ενώ παράλληλα γίνεται προσπάθεια εξοικονόμησης πόρων, περιορισμού των απαραίτητων επενδύσεων και περικοπής λειτουργικών δαπανών ( αποδοτικότητα ).

Μάλιστα, υπό το φως των απειλών, από τα μέσα ενημέρωσης προβάλλονται όλο και εντονότερα στο κοινό οι κίνδυνοι για τα χρηματοοικονομικά συμφέροντα της ΕΕ και των κρατών μελών, για τη λειτουργία της Εσωτερικής Αγοράς καθώς και, ιδίως, για την ασφάλεια και προστασία της ΕΕ από έκνομες ενέργειες ως ενδεχόμενο αποτέλεσμα ανεπαρκών ή κακώς κατανεμημένων πόρων διατιθέμενων στην τελωνειακή ένωση ώστε να επιτελεί τα καθήκοντα της διαχείρισης του εμπορίου προστατεύοντας παράλληλα την ΕΕ. Οι κίνδυνοι αυτοί έχουν επίσης αναγνωριστεί και σε πρόσφατες συζητήσεις στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο[36]. Η σκληρή πραγματικότητα του εκσυγχρονισμού είναι ότι τα απαραίτητα πληροφοριακά συστήματα, καθώς και η ικανότητα και οι νέες δεξιότητες που είναι απαραίτητες για την εφαρμογή νέων διαδικασιών και βελτιωμένης ανάλυσης κινδύνου απαιτούν σημαντική επένδυση τόσο σε ανθρώπινο όσο και σε υλικό κεφάλαιο. Από την πλευρά της ΕΕ, ο κύριος μηχανισμός στήριξης κινητοποιείται μέσω του αναπτυξιακού έργου της Γενικής Διεύθυνσης Φορολογικής και Τελωνειακής Ένωσης (DG TAXUD) και μέσω του προγράμματος «Τελωνεία 2013»[37]. Στο μέλλον, η στήριξη της ΕΕ τόσο για τα εργαλεία και τη χρηματοδότηση να χρειαστεί να ενισχυθεί και να αναπτυχθεί περισσότερο υπό το προτεινόμενο πρόγραμμα FISCUS[38] με στόχο να βελτιώσει τη γενική αποδοτικότητα της τελωνειακής ένωσης.

Θα χρειαστεί επίσης να αντιμετωπιστούν και περισσότερα δομικά θέματα. Με στόχο μια συνολική και συστηματική ανάλυση του υπάρχοντος λειτουργικούς μοντέλου η Γενική Διεύθυνση Φορολογικής και Τελωνειακής Ένωσης (DG TAXUD) ανέθεσε μια μελέτη σχετικά με την επιχειρησιακή αρχιτεκτονική της τελωνειακής ένωσης της ΕΕ[39] . Εκτός από μια ανάλυση τύπου SWOT των λειτουργικών δομών της τελωνειακής ένωσης, που αναγνώρισε κάποια κρίσιμα προβληματικά σημεία που πρέπει να αντιμετωπιστούν, η μελέτη επίσης αξιολόγησε έναν αριθμό επιλογών για τη βελτίωση της λειτουργίας της τελωνειακής ένωσης. Οι επιλογές αυτές και η ενδεχόμενη εφαρμογή και παρακολούθησή τους, βρίσκονται υπό εξέταση και συζήτηση σε πρωτοβάθμιο επίπεδο μεταξύ των εσωτερικών ενδιαφερόμενων μερών, της Επιτροπής και των τελωνειακών διοικήσεων των κρατών μελών.

Συγκεκριμένα, και παράλληλα με εσωτερικές δομικές εξελίξεις, έχει ευρέως αναγνωριστεί σε συζητήσεις μεταξύ διοικήσεων κρατών μελών και της Επιτροπής, ότι χρειάζεται να διοχετευτούν ακόμα περισσότερες προσπάθειες συγκεκριμένα προς την περαιτέρω ανάπτυξη της διαχείρισης κινδύνου της τελωνειακής ένωσης και της διαχείρισης δεδομένων, εννοιών και μηχανισμών, για να βελτιωθεί η ικανότητα και η ευελιξία της τελωνειακής ένωσης να αντιδρά σε κρίσεις , καθώς και στην ανάπτυξη καλύτερης συνεργασίας με άλλες αρχές και διεθνείς εταίρους στο μέλλον.

Προοπτικές για το μελλον: Τρόποι ενισχυσησ τησ αποδοσησ (ομοιομορφια, ικανοτητα και αποτελεσματικοτητα) της τελωνειακησ ενωσησ

Στρατηγικές συζητήσεις για μελλοντικές κατευθύνσεις

Λαμβάνοντας υπόψη την πρόοδο από το 2008, τους μελλοντικούς κινδύνους καθώς και τις συγκυριακές και δομικές δυσκολίες που προκύπτουν κατά την πρακτική εφαρμογή ενός αριθμού μέτρων, έχουν γίνει μια σειρά στρατηγικών συζητήσεων μεταξύ διοικήσεων, με εναλλαγή μεταξύ αρκετών πιθανών κατευθύνσεων για τη διασφάλιση καλύτερης μελλοντικής εφαρμογής. Έχουν συζητηθεί τα παρακάτω θέματα:

Στενότερη συνεργασία στο πλαίσιο της τελωνειακής ένωσης

Όπως επιβεβαιώθηκε από αρκετές εξωτερικές μελέτες και αξιολογήσεις[40] για τις λειτουργικές δομές της τελωνειακής ένωσης, οι παράγοντες στην τελωνειακή ένωση[41] πρέπει να εργαστούν μαζί στενότερα και να καινοτομήσουν σχετικά με μηχανισμούς δράσης, ιδιαίτερα σε επιχειρησιακό επίπεδο και σε τομείς όπου οι πόροι είναι ιδιαίτερα σπάνιοι (ασφάλεια, διαχείριση κινδύνου). Η επίλυση μερικών από των κενών σε πόρους σε αυτούς τους τομείς, με ένα συνδυασμό ενισχυμένης στήριξης της ΕΕ και συγκέντρωσης των ειδικών πόρων μεταξύ των κρατών μελών, θα μπορούσε να επιτρέψει όχι μόνο την πιο αποτελεσματική προστασία, αλλά και την επέκταση των σύγχρονων και εξελιγμένων μεθόδων εργασίας που συνεισφέρουν επίσης στη μείωση του διοικητικού φορτίου και διευκολύνουν το εμπόριο για τις νόμιμες επιχειρήσεις. Η ολοένα και στενότερη συνεργασία επιβάλλεται κυρίως από το ενδεχόμενο της μείωσης των λειτουργικών δαπανών και της βελτίωσης σε επίπεδο ΕΕ (οικονομίες κλίμακας, ειδικά στις ΤΠ). Η στενότερη συνεργασία στον τομέα της εκπαίδευσης θα πρέπει να λάβει προτεραιότητα, ιδιαίτερα σε τομείς προτεραιότητας, όπου η ανθρώπινη συμβολή είναι ιδιαίτερα σημαντική για ομοιόμορφα αποτελέσματα σε όλη την ΕΕ.

Αναζήτηση συνεργειών με άλλους τομείς πολιτικής

Λόγω του αυξανόμενου αριθμού τομέων πολιτικής και αρχών που αλληλεπιδρούν με τις τελωνειακές εργασίες, χρειάζεται να θεσπιστεί μια στρατηγική προσέγγιση για να διασφαλίσει ότι οι νομικές απαιτήσεις, οι μέθοδοι εργασίας και οι επιχειρησιακές διαδικασίες ταιριάζουν μεταξύ τους και παράγουν συνέργειες, και όπου είναι δυνατόν εξοικονομούν δαπάνες για τους δημόσιους και ιδιωτικούς ενδιαφερόμενους φορείς. Επιπλέον, παρόμοια εργαλεία και μηχανισμοί συνεργασίας που εξετάζονται για τη συνεργασία μεταξύ των τελωνείων θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τη βελτίωση της συνεργασίας με άλλες αρχές, συμπεριλαμβανομένων μεταξύ άλλων στατιστικών αρχών (καθώς τα δεδομένα για τις εισαγωγές και τις εξαγωγές από τα τελωνεία είναι η κύρια πηγή δεδομένων για τις ευρωπαϊκές εμπορικές στατιστικές), κτηνιατρικών και αλιευτικών αρχών και αρχών επιτήρησης της αγοράς, καθώς και των διαφόρων αρχών για τις μεταφορές.

Βελτίωση των μεθόδων διακυβέρνησης και εργασίας

Σε μία ολοένα και πιο περίπλοκη και πλήρη τελωνειακή ένωση, η μηχανισμοί διακυβέρνησης πρέπει να ενημερώνονται και να βελτιώνονται γενικά – η αναθεώρηση πρέπει να επικεντρώνεται σε αναγνωρισμένα προβληματικά σημεία στην υπάρχουσα περίπλοκη δομή συντονισμού και διακυβέρνησης, τόσο μέσα όσο και μεταξύ θεσμών σε επίπεδο ΕΕ. Οι βελτιώσεις στη διακυβέρνηση θα πρέπει να περιλαμβάνουν τις επιχειρηματικές δραστηριότητες, όπου ο συντονισμός πάσχει από διασπορά και αναποτελεσματικότητα στο νέο θεσμικό περιβάλλον.

Οι βελτιώσεις στη διακυβέρνηση μπορούν να πάρουν τη μορφή νέων μεθόδων εργασίας επόμενου σταδίου, όπως η μοντελοποίηση επιχειρηματικών διαδικασιών (BPM) και η μεθοδολογία επιχειρησιακής σκοπιμότητας έργου για να βελτιώσουν την εκτίμηση των επιπτώσεων και των στρατηγικών και των επιχειρησιακών αποφάσεων. Στην πορεία, η διαχείριση διεργασιών και η αποτίμηση της απόδοσης των διεργασιών στην τελωνειακή ένωση θα μπορούσε να παρέχει μια πιο σταθερή βάση για τη μελλοντική ανάπτυξη πρωτοβουλιών, μεθόδων εργασίας και κατανομής πόρων.

Αποτίμηση και βελτίωση της ποιότητας των παραγόμενων στοιχείων και αποτελεσμάτων

Η βελτίωση της ποιότητας των παραγόμενων στοιχείων και αποτελεσμάτων στην τελωνειακή ένωση της ΕΕ απαιτεί τη δημιουργία ενός συστήματος για τη μέτρηση, εκτίμηση και αναγνώριση αδυναμιών και καθυστερήσεων, και (σε δεύτερο στάδιο) τη διαχείριση της απόδοσης της τελωνειακής ένωσης. H ΓΔ TAXUD έχει συστήσει μια ομάδα εργασίας από ειδικούς κρατών μελών για την ανάπτυξη ενός συνεκτικού συστήματος για τη διαχείριση της αποτελεσματικότητας μέσα στην τελωνειακή ένωση.

Μελλοντική πορεία

Υπό το πρίσμα των εξελίξεων από το 2008, των πρόσφατων μελετών και των συζητήσεων, τα συμπεράσματα για το μέλλον είναι ότι:

(1) Οι στρατηγικοί στόχοι της τελωνειακής ένωσης όπως ορίστηκαν το 2008 παραμένουν έγκυροι και κατάλληλοι.

(2) Εκτός από τις γραμμές δράσης που έχουν ήδη αναληφθεί για την εφαρμογή της στρατηγικής της τελωνειακής ένωσης, υπάρχει ουσιαστική ανάγκη για την εξέλιξη της τελωνειακής ένωσης πάνω στους παρακάτω άξονες:

- Ευρύτερη στρατηγική προσέγγιση της συνεργασίας με άλλες αρχές και διεθνείς εταίρους στους τομείς της ασφάλειας, της υγείας και του περιβάλλοντος.

- Βελτίωση και εκσυγχρονισμός της διακυβέρνησης , όσον αφορά τις δομές και τις μεθόδους εργασίας, ιδίως με την εξέλιξη προς μια πιο επιχειρησιακή προσέγγιση στις διαδικασίες της τελωνειακής ένωσης. Εκτός από την αντιμετώπιση των δομών της διακυβέρνησης και των θεσμικών ερωτημάτων, και τη βελτίωση της καθημερινής διαχείρισης, αυτό θα περιελάμβανε τη θέσπιση της συστηματικής χρήσης αξιόπιστων, τυποποιημένων μεθόδων εργασίας για τον καλύτερο ορισμό της επιχειρησιακής σκοπιμότητας και της αναλυτικής μοντελοποίησης επιχειρηματικών διαδικασιών για όλες τις πρωτοβουλίες. Αυτό θα επιτρέψει όχι μόνο μια καλύτερη προηγούμενη κατανόηση της πιθανής δυνατότητας εκτέλεσης, των επιδράσεων και των αποτελεσμάτων των πρωτοβουλιών, αλλά θα επιτρέψει και την καλύτερη ιεράρχηση των πρωτοβουλιών και μια πιο αποδοτική αξιοποίηση των ελάχιστων πόρων.

- Το μοίρασμα και η συγκέντρωση των ικανοτήτων και δυνατοτήτων μεταξύ των κρατών μελών και μεταξύ των κρατών μελών και της Επιτροπής, με στόχο τη βελτίωση της απόδοσης, της αποτελεσματικότητας και της ομοιομορφίας και την επίτευξη οικονομιών κλίμακας. Αυτό θα μπορούσε να επιτευχθεί μέσω της ενίσχυσης και πρόσθεσης νέων μηχανισμών στο μελλοντικό πρόγραμμα FISCUS.

- Ο καθορισμός μιας βάσης για την αποτίμηση και εκτίμηση της απόδοσης (αποτελέσματα καθώς και στοιχεία εξόδου) για να διασφαλιστεί η εκπλήρωση των στόχων της τελωνειακής ένωσης, και/ή να αναγνωριστούν οι καθυστερήσεις ή τα κενά. Αυτό θα είναι ένα ιδιαίτερα δύσκολο έργο, καθώς απαιτεί την αναγνώριση ή δημιουργία δεικτών που είναι σχετικοί σε επίπεδο τελωνειακής ένωσης και που μπορούν να βασιστούν σε διαθέσιμα και αξιόπιστα δεδομένα.[pic]

[1] Στην παρούσα έκθεση, ως «τελωνειακή ένωση» νοείται αποκλειστικά η τελωνειακή ένωση και η επικράτεια της ΕΕ, όπως ορίζεται στο Κεφάλαιο 1 της ΣΛΕΕ, με εξαίρεση τις τελωνειακές ενώσεις με την Τουρκία, την Ανδόρα και τον Άγιο. Μαρίνο.

[2] Κανονισμός (ΕΚ) 450/2008 της 23.04.2008, ΕΕ L 145 της 4.6.2008.

[3] Απόφαση 70/2008/ΕΚ της 15.01.2008, ΕΕ L 23 της 26.01.2008, σ. 21.

[4] Αναφέρεται, ανεπίσημα, και ως η «Πρωτοβουλία για το ηλεκτρονικό τελωνείο» και στοχεύει στην υλοποίηση μιας ισχυρής αλυσίδας επικοινωνίας μεταξύ όλων των τελωνείων στην ΕΕ, μεταξύ του τελωνείου και των άλλων δημόσιων αρχών που εμπλέκονται στο εμπόριο εμπορευμάτων και μεταξύ των τελωνειακών αρχών και των εμπορικών επιχειρήσεων.

[5] Έργο για το μελλοντικό ρόλο των τελωνείων

[6] TAXUD/1434/2007.

[7] COM (2008)169 τελικό.

[8] Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 19 ης Ιουνίου 2008 σχετικά με την τεσσαρακοστή επέτειο της Τελωνειακής Ένωσης . ΕΕ C286 της 27.11.2009, σ. 20.

[9] Σχέδιο εφαρμογής της πρωτοβουλίας για το μέλλον των τελωνείων, TAXUD / 379996/2009_rev2

[10] Η στρατηγική 2020 και η πράξη για την ενιαία αγορά.

[11] Το Πρόγραμμα της Στοκχόλμης.

[12] Ο αντίκτυπος έγινε αισθητός ιδιαίτερα στα τέλη του 2008 και στις αρχές του 2009 σε επίπεδο κανονικών διαδικασιών, όχι όμως και σε επίπεδο απλοποιημένων διαδικασιών (και οι δύο μετρήθηκαν σε επίπεδο είδους (αντικειμένου)). Δεν υπάρχει ξεκάθαρη εξήγηση που να σχετίζεται με το τελωνείο για το φαινόμενο αυτό, ενδεχομένων όμως τα εμπορικά πρότυπα μεγάλων επιχειρήσεων με τακτική εμπορική δραστηριότητα (εκείνων που εφαρμόζουν απλοποιημένες διαδικασίες) να επηρεάζονται, στην πραγματικότητα, λιγότερο από την κρίση σε σχέση με το εμπόριο κατά μέσο όρο.

[13] Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το σύστημα βλ. κατωτέρω.

[14] Τόσο για τις κανονικές όσο και τις απλοποιημένες διαδικασίες.

[15] Η μετάβαση των διασαφήσεων εξαγωγής από έντυπη σε ηλεκτρονική μορφή ξεκίνησε το 2008.

[16] Ο κανονισμός (ΕΟΚ) 2913/92 τροποποιήθηκε από τον κανονισμό (ΕΚ) 648/2005 και ο κανονισμός (ΕΟΚ) 2454/93 τροποποιήθηκε από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1875/2006.

[17] Όλα αυτά τα διευρωπαϊκά συστήματα ΤΠ, παρότι βασίστηκαν και αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο των 27 εθνικών συστημάτων, έχουν την ικανότητα να συνεργάζονται μεταξύ τους χάρη στο υψηλό επίπεδο εναρμόνισης, καθώς και στους ενσωματωμένους κανόνες διασύνδεσης των συστημάτων.

[18] Περαιτέρω εξελίξεις στα συστήματα ΤΠ της ΕΕ, συγκεκριμένα για σκοπούς καταπολέμησης της απάτης όπως αναπτύχθηκαν από την ευρωπαϊκή υπηρεσία καταπολέμησης της απάτης (OLAF), αναφέρονται στην ενότητα 3.5 παρακάτω.

[19] Ειδική έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου του 1/2010 σχετικά με την αποτελεσματικότητα των ελέγχων για απλοποιημένες τελωνειακές διαδικασίες εισαγωγών.

[20] Σε γενικές γραμμές, η διατήρηση και η βελτίωση, όπου κρίνεται απαραίτητο, του ελέγχου της συλλογής ιδίων εσόδων από τα τελωνεία παραμένει ένας από τους κύριους στόχους που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη σε κάθε μελλοντική εφαρμογή νομοθεσίας και πρωτοβουλιών, όπως η ανάπτυξη της διαχείρισης κινδύνων και η εφαρμογή της προσέγγιση βάσει συστημάτων στον τελωνειακό έλεγχο.

[21] COM(2010)673, συμπεριλαμβάνοντας στο Στόχο 3 Δράση 4 τη φράση: Βελτίωση της διυπηρεσιακής συνεργασίας σε εθνικό επίπεδο .

[22] Στην περίπτωση της Νορβηγίας και της Κίνας, η αμοιβαία αναγνώριση εγκεκριμένων εμπορικών φορέων αποτελεί τμήμα μιας πιο εκτεταμένης συμφωνίας που αφορά κυρίως μέτρα τελωνειακής ασφάλειας.

[23] TAXUD/359494/2011.

[24] Το αναμενόμενο ενδιαφέρον των εμπόρων δεν βασίζεται στο μέγεθος ή τη γεωγραφία, αλλά περισσότερο σε ποιοτικά (π.χ. ποιότητα εφοδιαστικής αλυσίδας, διαχείρισης και λογιστικών συστημάτων) και σχετικά με ανάγκες υπηρεσίας (π.χ. σχετική σημασία διεθνούς εμπορίου στον κύκλο εργασιών της εταιρείας) χαρακτηριστικά. ΜΜΕ με συγκεκριμένο προφίλ (π.χ. με σχετικά υψηλά επίπεδα τελωνειακών διασαφήσεων) μπορεί να θεωρήσουν την ιδέα εξίσου ενδιαφέρουσα με συγκεκριμένες μεγάλες πολυεθνικές).

[25] Ψήφισμα του Συμβουλίου, της 16ης Μαρτίου 2009, σχετικά με το Σχέδιο Δράσης των τελωνείων της ΕΕ για την καταπολέμηση των παραβιάσεων ΔΔΙ για τα έτη 2009 έως 2012.

[26] Ενώ το σχέδιο δράσης της ΕΕ θα αξιολογηθεί τον επόμενο χρόνο, έχει ήδη αναγνωριστεί ως ιδιαίτερα χρήσιμο για την καθοδήγηση κοινών εξελίξεων και σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο.

[27] COM(2011)285.

[28] Για παράδειγμα, μόλις δημιουργήθηκε μια ομάδα ειδικών για να αντιμετωπίσει την τεράστια πρόκληση που αποτελούν οι μικρές αποστολές εμπορευμάτων που παραβιάζουν τα ΔΔΙ και αποστέλλονται μέσω ταχυδρομείου ως αποτέλεσμα διαδικτυακών πωλήσεων.

[29] ΕΕ L 82 της 22.3.1997, σ. 1.

[30] Κανονισμός (ΕΕ) 766/2008, ΕΕ L 218 της 13.8.2008, σ. 48

[31] Η FIDE δίνει τη δυνατότητα στις εθνικές αρχές που είναι αρμόδιες για τις τελωνειακές έρευνες να αναγνωρίσουν αρμόδιες αρχές σε άλλα κράτη μέλη που ερευνούν ή έχουν ερευνήσει τα ίδια άτομα ή επιχειρήσεις ώστε να συντονίσουν την εργασία τους.

[32] Άρθρο 6 του Κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1889/2005 (ΕΕ L 309 της 25.11.2005, σ. 9-12).

[33] COM(2011)293.

[34] COM(2011)376.

[35] SEC(2011) 791.

[36] Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 1ης Δεκεμβρίου 2011 σχετικά με τον εκσυγχρονισμό των τελωνείων (2011/2083(INI))· P7_TA(2011)0546.

[37] Απόφαση 624/2007/ΕΚ της 23ης Μαΐου 2007 σχετικά με τη θέσπιση προγράμματος δράσης για τα τελωνεία στην Κοινότητα (Τελωνεία 2013).

[38] COM(2011)706.

[39] Μελλοντική επιχειρησιακή αρχιτεκτονική για την τελωνειακή ένωση και μοντέλο συνεργασία στην φορολογική περιοχή της Ευρώπης (Μάιος 2011). TAXUD D(2010) 433216.

[40] Μελέτη για την επιχειρηματική αρχιτεκτονική της τελωνειακής ένωσης (2011), Ενδιάμεση αξιολόγηση του προγράμματος Τελωνεία 2003 (2011).

[41] Σχετικά με τις διοικήσεις των κρατών μελών και την Επιτροπή.