Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα "Ο ρόλος των μικροεπιχειρήσεων και των μικρών επιχειρήσεων στην οικονομική ζωή και στον ευρωπαϊκό παραγωγικό ιστό"

(2003/C 220/12)

Στις 23 Ιανουαρίου 2003, και σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 29 του Εσωτερικού Κανονισμού της, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση σχετικά με το ανωτέρω θέμα.

Το ειδικευμένο τμήμα "Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση" στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ κατήρτισε τη γνωμοδότησή του βάσει της εισηγητικής έκθεσης του κ. Pezzini, στις 4 Ιουνίου 2003.

Κατά την 400ή σύνοδο ολομέλειας της 18ης και 19ης Ιουνίου 2003 (συνεδρίαση της 18ης Ιουνίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 89 ψήφους υπέρ, 12 κατά και 11 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Ο ρόλος που διαδραματίζουν οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις στην ανάπτυξη της Ευρωπαϊκής Οικονομίας έχει πλέον επισήμως αναγνωρισθεί, τόσο στην οικονομική βιβλιογραφία όσο και στα επίσημα έγγραφα των κοινοτικών οργάνων.

1.2. H διαδικασία είχε κυρίως πολιτισμικό χαρακτήρα: από μια ανάγνωση των οικονομικών φαινομένων που επικεντρώνονταν κυρίως στις δυναμικές της μεγάλης επιχείρησης στη χρήση κατηγοριών που είναι πιο προσιτές στις επιχειρήσεις μικρότερων διαστάσεων. Η διαδικασία αυτή δεν υπήρξε ούτε απλή ούτε σύντομη και πρέπει ακόμη να ολοκληρωθεί.

1.3. Η πορεία που έχει διανυθεί έως σήμερα υπήρξε χρήσιμη και σημαντική. Ωστόσο δεν είναι ακόμη ικανοποιητική εάν ληφθεί υπόψη ότι με την έκφραση ΜΜΕ εννοούνται παραγωγικοί φορείς που συχνά παρουσιάζουν πολύ ετερογενή χαρακτηριστικά, δυναμικές και ανάγκες (περιλαμβάνονται σ' αυτή επιχειρήσεις με 1 έως 249 μισθωτούς που ανήκουν σε διαφορετικούς τομείς). Αποτέλεσμα είναι να αναλαμβάνονται πρωτοβουλίες για τις επιχειρήσεις, συχνά γενικού χαρακτήρα, τα οφέλη των οποίων σε πολλές περιπτώσεις μπορούν να εκμεταλλευθούν αποκλειστικά οι επιχειρήσεις μεγαλύτερων διαστάσεων.

1.4. Ως επακόλουθο έπρεπε να θεσπιστούν νέες κατηγορίες, κατά πρώτον πολιτισμικές και κατόπιν οικονομικές και στατιστικές, που να προσεγγίζουν τις απαιτήσεις των επιχειρήσεων μικρότερων διαστάσεων. Το σημείο αναφοράς της διαδικασίας αυτής υπήρξε αναμφίβολα ο "Χάρτης των μικρών επιχειρήσεων" με παρεμβάσεις που αποβλέπουν στην ενθάρρυνση και υποστήριξη των μικρών επιχειρήσεων.

1.5. Στην Φέιρα, στην Πορτογαλία, κατά τη διάρκεια της πορτογαλικής προεδρίας το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ενέκρινε τον "Χάρτη"(1), με τον οποίον καθίσταται προφανής ο ρόλος που επιτελούν οι επιχειρήσεις που απασχολούν λιγότερα από 50 άτομα, τόσο από την άποψη των θέσεων εργασίας όσο και από την άποψη της προώθησης της καινοτομίας και της κοινωνικοοικονομικής ενσωμάτωσης. Ο Χάρτης που έχει καταστεί πυλώνας της πολιτικής της Επιτροπής υπέρ των επιχειρήσεων καθώς και σημείο αναφοράς για τα κράτη μέλη, και τα κράτη που πρόκειται να ενταχθούν στην ΕΕ.

1.6. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη υποβάλει την πρώτη (2001), τη δεύτερη (2002) και την τρίτη (2003) "Έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του ευρωπαϊκού χάρτη για τις μικρές επιχειρήσεις"(2) στις οποίες παρά τις δυσκολίες που υπάρχουν προκειμένου να καταστεί σαφής η δραστηριότητα των κρατών μελών στα θέματα αυτά επισημαίνονται ορισμένες ενδιαφέρουσες τάσεις.

1.7. Ορισμένες μπορούμε να τις συνοψίσουμε σε δράσεις τα αποτελέσματα των οποίων γίνονται αισθητά κατά κύριο λόγο μακροπρόθεσμα, όπως είναι η εκπαίδευση στο επιχειρηματικό πνεύμα και η κανονιστική απλοποίηση, ενώ άλλες, αφορούν μέτρα των οποίων ο θετικός αντίκτυπος μπορεί να επαληθευθεί ήδη βραχυπρόθεσμα. Μεταξύ των τελευταίων συγκαταλέγονται πολιτικές που απλοποιούν τις διαδικασίες για τη δημιουργία νέων επιχειρήσεων (σε 8 κράτη μέλη μπορεί να συγκροτηθεί επιχείρηση περίπου σε μία εβδομάδα και με ελάχιστο κόστος) ή που καθιστούν πιο εύκολη την πρόσβαση στις πιστώσεις, συνδέοντας την εκχώρηση εμπιστοσύνης περισσότερο προς τα σχέδια της επιχείρησης παρά προς τις πραγματικές εγγυήσεις, πρόσβαση που παραμένει ωστόσο ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα για τους μικρούς επιχειρηματίες (ειδικότερα σε δυσχερείς συγκυριακές συνθήκες όπως είναι οι σημερινές).

1.8. Τόσο τα αποτελέσματα των δράσεων, όσο και οι προτεραιότητες που έχουν καθοριστεί, σύμφωνα με τις εκθέσεις της Επιτροπής ποικίλλουν από κράτος σε κράτος και υπόκεινται προφανώς σε περαιτέρω εξελίξεις.

1.9. Επιπλέον, η συλλογή και η επεξεργασία των πληροφοριών που αφορούν τις μικρές επιχειρήσεις, προκειμένου να καταστούν ομοιογενείς, σε σχέση με τις αντίστοιχες επιχειρήσεις μεγάλων διαστάσεων (υποχρεωτική εκ του νόμου δημοσίευση ισολογισμών, ρόλων και εσωτερικών λειτουργιών κ.λπ.) δεν είναι ούτε απλή ούτε εύκολη. Συνεπώς, η Επιτροπή πρέπει να διευκολύνει τη δημιουργία και την πρόσβαση σε στατιστικά στοιχεία για τις μικροεπιχειρήσεις και τις μικρές επιχειρήσεις, τα οποία είναι ακόμη ελλιπή στην Ευρώπη(3).

1.10. Για να επιτευχθούν τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα, ο Χάρτης θα πρέπει να αποκτήσει νομική αξία και να προβλεφθούν χρηματοδοτήσεις που θα συμβάλουν στην πραγματοποίηση των στόχων που αναφέρθηκαν, δίνοντας ιδιαίτερη προσοχή στην προώθηση της επιχειρηματικότητας. Επιπλέον, θα ήταν σκόπιμο να προστεθεί στην ευρωπαϊκή συνέλευση μια αναφορά στο κεφάλαιο 16 του κοινοτικού κεκτημένου (προστασία των μικρών μεσαίων επιχειρήσεων).

1.11. Όπως αναφέρεται στο Πράσινο Βιβλίο(4) η Ευρώπη πρέπει να προωθήσει κατά πιο αποτελεσματικό τρόπο την επιχειρηματικότητα, ενώ χρειάζονται περισσότερες νέες και δυναμικές επιχειρήσεις. Απαιτούνται επίσης δράσεις που θα ενδυναμώσουν τον υφιστάμενο παραγωγικό ιστό, ο οποίος χαρακτηρίζεται ακόμη και σήμερα από υψηλά επίπεδα θνησιμότητας, κυρίως κατά τα πρώτα στάδια ζωής των μικρών επιχειρήσεων, οι οποίες στην Ευρώπη, αντίθετα με ότι συμβαίνει στις ΗΠΑ, δυσκολεύονται να αναπτυχθούν.

1.12. Εξάλλου, στα πλαίσια της πολιτικής που προβλέπεται κατά τη διαδικασία της διευρύνσεως, είναι απαραίτητο να αναληφθεί ισχυρή δέσμευση, όσον αφορά τις μικρές επιχειρήσεις των υποψηφίων χωρών, που να απευθύνεται κυρίως στην εκπαίδευση διοικητικών στελεχών και στην κατάρτιση.

1.13. Προς το σκοπό αυτό, με στόχο να καλυφθούν ορισμένα κενά πληροφόρησης, και επειδή κρίνεται αναγκαίο να αναπτυχθούν λογικές και πολιτικές που θα αποβλέπουν περισσότερο στην ικανοποίηση των απαιτήσεων των μικρών επιχειρήσεων και των μικροεπιχειρήσεων, προσδιορίστηκαν ορισμένοι ειδικοί κλάδοι παρέμβασης, τους οποίους μπορούμε να συνοψίσουμε ως εξής:

- η συμβολή των επιχειρήσεων πολύ μικρών διαστάσεων στην ανάπτυξη της οικονομίας της ΕΕ(5),

- προσοχή σε ορισμένα θέματα ειδικού ενδιαφέροντος ή που αφορούν μικρά τμήματα της αγοράς όπως είναι:

- η αυτόνομη εργασία,

- η λαθραία απασχόληση,

- η πρόσβαση στις πιστώσεις και οι επενδύσεις κεφαλαίων κινδύνου (venture capital, ή εισαγωγή σε συγκεκριμένα τμήματα του χρηματιστηρίου),

- η αγορά υπηρεσιών στις επιχειρήσεις,

- το διοικητικό κόστος των επιχειρήσεων,

- η τυποποίηση,

- το κόστος συγκρότησης νέας επιχείρησης,

- γυναικεία επιχειρηματικότητα,

- καινοτομία και έρευνα,

- τα προβλήματα που συνδέονται με την εκπροσώπηση σε διεθνές πλαίσιο,

- ο ρόλος των μικροεπιχειρήσεων και των μικρών επιχειρήσεων στην ανάπτυξη της οικονομικής δημοκρατίας.

1.14. Στόχος είναι συνεπώς η προσπάθεια παρουσίασης της συμβολής των επιχειρήσεων μικρών διαστάσεων στην ανάπτυξη της οικονομίας της ΕΕ (συμβολή στην εμφάνιση νέων επιχειρήσεων, στο σχηματισμό του ΑΕΠ, στην απασχόληση κ.λπ.) καθιστώντας προφανή το ρόλο για την ανάπτυξη της οικονομικής δημοκρατίας, με ειδική προσοχή σε ορισμένα στρατηγικά θέματα που μπορούν να αποβούν πολύ χρήσιμα προκειμένου να προσδιοριστούν κλάδοι ειδικών παρεμβάσεων που μπορούν να ενσωματωθούν ενδεχομένως, εάν δεν έχει ήδη προβλεφθεί αυτό, στα ευρωπαϊκά αναπτυξιακά προγράμματα που προορίζονται για την ανάπτυξη των μικρών επιχειρήσεων.

2. Το στατιστικό οικονομικό σενάριο

2.1. Στη σύσταση σχετικά με τον ορισμό της μικρής και μεσαίας επιχείρησης(6), η Επιτροπή ορίζει ως ΜΜΕ τις επιχειρήσεις που απασχολούν έως 250 άτομα τις οποίες διακρίνει σε μεσαίες επιχειρήσεις (50-249 υπάλληλοι), μικρές (10-49 υπάλληλοι) και μικροεπιχειρήσεις (έως και 9 υπάλληλοι).

2.1.1. Εν συνεχεία η Επιτροπή εστράφη προς τον εννοιολογικό προσδιορισμό των μικροεπιχειρήσεων, των μικρών επιχειρήσεων και των μεσαίων, με τη σύσταση 2003/361/ΕΚ της 6ης Μαΐου 2003(7), όπου παραμένουν πάντως αμετάβλητα τα κατώτερα αριθμητικά όρια, αλλά διαφέρει το συνολικό ποσό του ετήσιου κύκλου εργασιών.

2.2. Από την πλευρά της η ΕΟΚΕ θεωρεί τις μικρές επιχειρήσεις και τις μικροεπιχειρήσεις, όπως ορίζονται από την Επιτροπή, και υπογραμμίζει τον οικονομικό και κοινωνικό ρόλο που διαδραματίζουν στα αντίστοιχα κράτη μέλη, και αναφέρεται σε όσα ρητώς υποστηρίζονται σε πολλές γνωμοδοτήσεις της, μεταξύ των οποίων οι γνωμοδοτήσεις του1992(8), του 1997(9) και του 2001(10) για τις "μικρές επιχειρήσεις και βιοτεχνίες".

2.3. Σύμφωνα με το ισχύον κανονιστικό πλαίσιο στην Ευρωπαϊκή Ένωση υφίσταται ένας παραγωγικός ιστός περίπου 20 εκατομμυρίων επιχειρήσεων (το 2000), χωρίς το γεωργικό τομέα. Το 93,2 % του συνόλου των επιχειρήσεων έχει λιγότερους από 9 υπαλλήλους, το 5,8 % έχει 10-49, και μόνο το 0,8 % περιλαμβάνεται στο φάσμα 50-249 υπάλληλοι, ενώ το 0,2 % προσδιορίζεται ως μεγάλες επιχειρήσεις. Αυτό σημαίνει ότι το 98,8 % των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων εκτός γεωργικού τομέα υπεισέρχεται σύμφωνα με το Εurostat στον ορισμό μικρή επιχείρηση. Από τομεακή άποψη το εμπόριο (λιανικό και χονδρικό) περιλαμβάνει 5,56 εκατομμύρια επιχειρήσεις, έναντι 2,21 εκατομμυρίων επιχειρήσεων που ανήκουν στον τομέα της μεταποίησης.

Πίνακας 1: Κύρια στοιχεία των ΜΜΕ και των μεγάλων επιχειρήσεων στην Ευρώπη-19, 2000

ΕΕ 15 + Ισλανδία, Λιχτενστάιν, Νορβηγία και Ελβετία

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Πηγή:

Εκτιμήσεις του ΕΙM Business & Policy Research· οι εκτιμήσεις βασίζονται σε στοιχεία της Τράπεζας Δεδομένων ΜΜΕ του Εurostat. Βασίζονται επίσης στην Ευρωπαϊκή Οικονομία, Συμπληρώματα Α, Ιούνιος 2001 και στον ΟΟΣΑ: Οικονομικές Προοπτικές, αριθ. 65, Ιούνιος 2001.

2.4. Το φαινόμενο της μικροεπιχείρησης και της μικρής επιχείρησης, συναντάται σε όλα τα κράτη μέλη αλλά σε διαφορετική έκταση. Η χώρα της ΕΕ με το πιο υψηλό ποσοστό μικροεπιχειρήσεων συνολικά είναι η Ιταλία με 94,9 % και ακολουθεί η Σουηδία με 93,3 %. Η Πορτογαλία και η Ισπανία εμφανίζουν ποσοστό που ισοδυναμεί με το 93 %. Το ποσοστό των μικροεπιχειρήσεων δεν ξεπερνά το 80 % επί του συνόλου στη Δανία (79,7 %) ενώ στη Γερμανία φθάνει το 81,4 %. Στις δύο αυτές χώρες κυριαρχεί η παρουσία μεσαίων επιχειρήσεων όπως επίσης συμβαίνει στην Αυστρία και στη Μεγάλη Βρετανία (βλέπε πίνακα 2). Πρέπει επίσης να υπογραμμισθεί ότι στο εσωτερικό των κρατών μελών έχει υιοθετηθεί πληθώρα νομικών μορφών για τις μικρές επιχειρήσεις και τις μικροεπιχειρήσεις.

Πίνακας 2

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Πίνακας 2β: Αριθμός βιοτεχνικών επιχειρήσεων (σε χιλιάδες - σύμφωνα με τους εθνικούς ορισμούς)((Οι ακόλουθοι πίνακες αποτελούν καρπό των μεθοδολογικών υποδείξεων που προέκυψαν από τα συνέδρια του 1994 και 1996 που οργάνωσε το Ινστιτούτο G. Tagliacarne σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τις ενώσεις του τομέα.))

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

n.d. = δεν είναι διαθέσιμο.

Πηγή:

Επεξεργασία εθνικών στοιχείων από το Ινστιτούτο G. Tagliacarne.

2.5. Οι μικροεπιχειρήσεις και οι μικρές επιχειρήσεις αντιπροσωπεύουν ένα διαδεδομένο και δικτυωμένο ιστό της ευρωπαϊκής οικονομίας, και αποτελούν σημαντική δεξαμενή απασχόλησης. Πράγματι, τα δύο τρίτα των θέσεων εργασίας(11) ανήκουν σε ΜΜΕ και μόνο το ένα τρίτο όλων των θέσεων εργασίας προσφέρεται από τις μεγάλες επιχειρήσεις. Λαμβάνοντας υπόψη το σύνολο των ΜΜΕ η συνολική απασχόληση χωρίζεται, περίπου ισότιμα μεταξύ των μικροεπιχειρήσεων (εκείνων που απασχολούν λιγότερο από 10 άτομα) και των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων. Η κατανομή σε κατηγορίες, ανάλογα με τη διάσταση και την απασχόληση διαφοροποιείται ωστόσο μεταξύ των χωρών μελών. Για παράδειγμα, το ποσοστό των μικροεπιχειρήσεων στη συνολική απασχόληση είναι 48 % στην Ιταλία και όχι λιγότερο από 57 % στην Ελλάδα. Από την άλλη πλευρά, το ποσοστό των μεγάλων επιχειρήσεων στο σύνολο της απασχόλησης ξεπερνά το 45 % στο Ηνωμένο Βασίλειο. Είναι προφανές ότι οι αποδόσεις από την σκοπιά της απασχόλησης εξαρτώνται αισθητά από την εργοδοτική διάρθρωση των επιμέρους χωρών.

2.6. Σε ό,τι αφορά τη δυναμική των επιχειρήσεων κατά το διάστημα 1988-2001, απωλέσθηκαν θέσεις εργασίας στις μεγάλες επιχειρήσεις, ενώ αντιθέτως η απασχόληση στον τομέα των ΜΜΕ αυξήθηκε. Πράγματι, (διάγραμμα 1) η αύξηση της απασχόλησης άρχισε το 1997 και επικεντρώθηκε κυρίως στις μικροεπιχειρήσεις και στις μικρές επιχειρήσεις. Το 2001, η δυναμική της απασχόλησης σημείωσε επιβράδυνση. Συνεπώς, μεσοπρόθεσμα, το μεγαλύτερο τμήμα της απασχόλησης στην Ευρώπη δημιουργήθηκε από τις μικροεπιχειρήσεις, ενώ οι μεγάλες επιχειρήσεις έχασαν θέσεις εργασίας.

Διάγραμμα 1: Αύξηση της απασχόλησης ανά τάξη μεγέθους των επιχειρήσεων στην Ευρώπη-19, 1988-2001

>PIC FILE= "C_2003220EL.005401.TIF">

2.7. Ειδική περίπτωση αποτελεί η Ιταλία, η Ισπανία και η Πορτογαλία όπου ο ρόλος των μικροεπιχειρήσεων είναι πιο σημαντικός σε σχέση με το σύνολο του ευρωπαϊκού χώρου, όσον αφορά τον κύκλο εργασιών και την προστιθέμενη αξία που αντιπροσωπεύει τον πλούτο που έχει παραχθεί από τις μικρές επιχειρήσεις.

2.8. Προς το σκοπό αυτό και προκειμένου να αναλυθεί καλύτερα η κατανομή των ποσοστών προστιθέμενης αξίας ανάλογα με τη διάσταση των επιχειρήσεων, παρουσιάζονται στο παράρτημα ορισμένα διαγράμματα που παρουσιάζουν σε φθίνουσα σειρά τις χώρες μέλη, σε σχέση με το μέσο ευρωπαϊκό όρο. Είναι προφανές ότι στις μεσογειακές χώρες οι μικροεπιχειρήσεις έχουν μεγαλύτερο βάρος. Αντιθέτως, όσο περισσότερο αυξάνεται η διάσταση τόσο το κέντρο βάρους μεταφέρεται από το Νότο στην Κεντρική και Βόρεια Ευρώπη. Υπάρχουν βέβαια και ορισμένες ενδιαφέρουσες εξαιρέσεις όπως η Αυστρία, η Δανία και η Μεγάλη Βρετανία(12)

2.9. Τα στοιχεία που υποβάλλονται υπογραμμίζουν την ελλιπή διαθεσιμότητα οικονομικών στατιστικών και αναλύσεων όσον αφορά την πραγματικότητα των μικρών επιχειρήσεων και των μικροεπιχειρήσεων. Είθισται σε κοινοτικό επίπεδο να μελετάται η ΜΜΕ με την γενική της έννοια, χωρίς να διακρίνονται τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των επιχειρήσεων πολύ μικρού μεγέθους, γεγονός που θέτει τρία προβλήματα:

- η κατάσταση και ο πραγματικός ρόλος των ΜΕ/μικροεπιχειρήσεων των κρατών μελών, δηλαδή του 92 % των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, αγνοούνται και παραγνωρίζονται,

- φαίνεται ότι δεν υπάρχουν αξιόπιστα στοιχεία και οικονομικές αναλύσεις για τις ΜΕ/μικροεπιχειρήσεις των υπό προσχώρηση χωρών,

- η κατάσταση των διαφορετικών τομέων, κατηγοριών και μορφών δραστηριότητας που συνθέτουν τις μικρές επιχειρήσεις είναι άγνωστη σε κοινοτικό επίπεδο.

2.10. Στη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ του Νοεμβρίου 2001 για τον ευρωπαϊκό χάρτη των μικρών επιχειρήσεων(13) υπογραμμιζόταν ότι οι επιστημονικοί και πανεπιστημιακοί κύκλοι της Ευρώπης δεν είχαν εξετάσει τις μικρές επιχειρήσεις και τις διάφορες συνιστώσες τους. Ως απάντηση στην έκτη σύσταση του ευρωπαϊκού χάρτη των μικρών επιχειρήσεων, η γνωμοδότηση ζητούσε από την Επιτροπή να αρχίσει πέντε δράσεις με σκοπό την κάλυψη αυτών των κενών. Στο ψήφισμά του του Ιουνίου 2002 για την ανακοίνωση της Επιτροπής "Διατήρηση των δεσμεύσεων, αύξηση του ρυθμού προόδου"(14), το Κοινοβούλιο εκφράζει τη λύπη του για το γεγονός ότι οι επιχειρήσεις και οι ανάγκες τους δεν είναι επαρκώς γνωστές και θεωρεί "ότι η επιχειρηματική Ευρώπη και οι ευρωπαϊκές και εθνικές πολιτικές εξακολουθούν να βασίζονται υπερβολικά σε μιαν επιχειρηματική αντίληψη που δεν κάνει διάκριση μεταξύ επιχειρήσεων· ότι είναι σκόπιμο, προκειμένου η επιχειρηματική Ευρώπη και οι πολιτικές να καταστούν δυναμικές και αποτελεσματικές, να ληφθούν υπόψη οι διαφορές μεταξύ μεγάλων, μεσαίων, μικρών και πολύ μικρών επιχειρήσεων καθώς και τα διαφορετικά τους οικονομικά και κοινωνικά πρότυπα και προσεγγίσεις".

2.11. Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει με λύπη της ότι μέχρι σήμερα, παρά την αυξανόμενη σημασία των μικρών επιχειρήσεων, η Επιτροπή δεν ανέλαβε πραγματικά καμία πρωτοβουλία για να ανταποκριθεί στα αιτήματα του Κοινοβουλίου και της ΕΟΚΕ. Η ΕΟΚΕ κρίνει απαράδεκτο το ότι δεν εκπονήθηκαν οι μελέτες αυτές, ενώ οι οργανώσεις των μικρών επιχειρήσεων είχαν ήδη προβάλει το αίτημα από το 1989 κατά τη Διάσκεψη για την ευρωπαϊκή βιοτεχνία της Αβινιόν, αιτήματα τα οποία ανανέωσαν κατά τις Διασκέψεις του 1994 στο Βερολίνο και το 1998 στο Μιλάνο. Εκφράζει επίσης τη λύπη της διότι σταμάτησε η εκπόνηση των μελετών που είχε αναλάβει η Γενική Διεύθυνση Επιχειρήσεις με θέμα την "Επιχείρηση βιοτεχνικού χαρακτήρα".

2.12. Η ΕΟΚΕ ζητά ρητά από την Επιτροπή να αρχίσει τις εργασίες που είχε ήδη ζητήσει η ΕΟΚΕ:

- να αξιολογήσει την υφιστάμενη πληροφορική και μεθοδολογική κληρονομιά όσον αφορά τη βιοτεχνία και την μικρή επιχείρηση(15)·

- να ξεκινήσει τις στατιστικές και οικονομικές μελέτες για το σύνολο των διαφόρων συνιστωσών των μικρών επιχειρήσεων και των μικροεπιχειρήσεων, κυρίως όσον αφορά τις "ελεύθερες" επιχειρήσεις, τις εμπορικές επιχειρήσεις, τις παραγωγικές επιχειρήσεις, τις επιχειρήσεις υπηρεσιών, τις επιχειρήσεις εταιρειών και τις ατομικές επιχειρήσεις ... δεσμεύοντας την στατιστική υπηρεσία και το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο των ΜΜΕ σε ένα πλαίσιο συνεργασίας με τους ενδιαφερόμενους ευρωπαϊκούς οργανισμούς, ιδιαίτερα την Ευρωπαϊκή Ένωση Βιοτεχνίας και ΜΜΕ, Eurocommerce και τα Ευρωεπιμελητήρια, την Ceplis και την Ακαδημία της Αβινιόν·

- να αρχίσει εκ νέου τις μελέτες για την επιχείρηση βιοτεχνικού χαρακτήρα·

- να καταστρώσει πρόγραμμα επιστημονικών και οικονομικών αναλύσεων για θέματα που θα καθορίσει με τις αντιπροσωπευτικές ευρωπαϊκές οργανώσεις·

- να περιληφθεί σε κάθε κοινοτική μελέτη που αναφέρεται στις μικρές επιχειρήσεις ή που μπορεί να έχει αντίκτυπο σε αυτές, μια συγκεκριμένη πτυχή για τις μικρές επιχειρήσεις, με ιδιαίτερη αναφορά στον αντίκτυπο της ενιαίας αγοράς και των εφαρμοζόμενων διαδικασιών ελευθέρωσης (π.χ. οι ιδιωτικοποιήσεις στον τομέα της ενέργειας).

3. Οι προϋποθέσεις για την δημιουργία των μικροεπιχειρήσεων και των μικρών επιχειρήσεων

Στο τμήμα αυτό της γνωμοδότησης θα αναφερθούν ορισμένες σημαντικές προϋποθέσεις για την δημιουργία και την ανάπτυξη των ευρωπαϊκών μικροεπιχειρήσεων και των μικρών επιχειρήσεων που έχουν κρίσιμη σημασία και πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο προβληματισμού και παρέμβασης εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

3.1. Η διευκόλυνση της συγκρότησης νέων επιχειρήσεων αποτελεί πρωταρχική προτεραιότητα για πολλούς λόγους και στόχους διαρθρωτικής τάξεως:

- προκειμένου να επεκταθεί η παραγωγική βάση και να μειωθεί κατά τον τρόπο αυτό η ανεργία, ειδικότερα εκείνη των νέων,

- για τον εκβιομηχανισμό των πιο καθυστερημένων περιοχών,

- για την αναβίωση ενός κλάδου ή περιοχής από την άποψη των ανθρώπων, της μεθόδου παραγωγής και οργάνωσης, των καινοτομιών, κ.λπ.

- για τη διακλάδωση ή διαφοροποίηση της οικονομικής και παραγωγικής διάρθρωσης μιας χώρας/περιφέρειας.

3.1.1. Τα μεγαλύτερα προβλήματα που επισημαίνονται τη στιγμή της συγκρότησης μιας νέας επιχείρησης αφορούν κυρίως στις δυσκολίες (ή φραγμούς) που συναντούν οι επιχειρήσεις. Μεταξύ των παραγόντων που επηρεάζουν την απόφαση για τη δημιουργία μιας τελείως νέας επιχείρησης μπορούν να αναφερθούν οι ακόλουθοι:

i. χρηματοπιστωτικές πτυχές (επιπτώσεις εξορθολογισμού της πίστωσης),

ii. φορολογικές πτυχές (φορολογία που δεν διευκολύνει τη δημιουργία νέων δραστηριοτήτων)

iii. πτυχές της αγοράς εργασίας (υψηλό κόστος εργατικού δυναμικού, σπανιότης των κατάλληλων επαγγελματικών προσόντων),

iv. πτυχές που αφορούν τις υφιστάμενες πληροφορίες για την αγορά (περιορισμένη γνώση της αγοράς αναφοράς),

v. αθέμιτος ανταγωνισμός (βλ. λαθραίος),

vi. αργή και δαπανηρή γραφειοκρατία,

vii. υπερβολικά δαπανηρή τυποποίηση που συχνά είναι ακατάλληλη για τις μικρές επιχειρήσεις,

viii. δυσχερής πρόσβαση στο επάγγελμα,

ix. παρεμβάσεις που διευκολύνουν την άνευ κόστους ένταξη για περιορισμένες χρονικές περιόδους των οικογενειακών συνεργατών για λόγους ανωτέρας βίας(16).

3.1.2. Στις διαρθρωτικές αυτές πτυχές (ο οικονομικός περίγυρος αναφοράς σε σχέση με τον οποίο αποφασίζεται η χωροθέτηση μιας επιχείρησης) μπορούμε να προσθέσουμε ορισμένα στοιχεία συγκυριακού χαρακτήρα καθώς και στοιχεία που συνδέονται με την προσωπικότητα του νέου επιχειρηματία. Μεταξύ των πρώτων μπορούμε να αναφέρουμε την ανάπτυξη και τις συνθήκες αγοράς, τις ευκαιρίες επένδυσης, τις συνθήκες κόστους, την κατεχόμενη τεχνολογία κ.λπ., και μεταξύ των δεύτερων που επηρεάζουν την ατομική επιλογή για τη δημιουργία επιχείρησης μπορούμε να εξετάσουμε την αποφυγή του κινδύνου, την ικανότητα εκμάθησης, τη σχέση μεταξύ εισοδήματος από αυτόνομη εργασία και εισοδήματος από μισθωτή εργασία κ.λπ.

3.1.3. Οι δράσεις που αποσκοπούν στη διευκόλυνση της δημιουργίας νέων επιχειρήσεων, και ιδίως μικροεπιχειρήσεων και επιχειρήσεων περιορισμένων διαστάσεων, θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τα ως άνω προβλήματα.

3.2. Προαγωγή της εργασίας για ίδιο λογαριασμό και των μικρών επιχειρήσεων

Ορισμένες ευρωπαϊκές επιχειρήσεις παρουσιάζουν ένα διαρθρωτικό χαρακτηριστικό το οποίο αν και έχει διαφορετική μορφή στις επιμέρους χώρες τις διαφοροποιεί σε σχέση με άλλες δυτικές χώρες: το 2000 το ποσοστό των εργαζομένων για ίδιο λογαριασμό στο σύνολο της απασχόλησης είναι αρκετά σημαντικό στην ΕΕ και ανέρχεται σε 13,6 %. Το στοιχείο αυτό διαφέρει από χώρα σε χώρα. Η Ελλάδα με 31,3 % κατατάσσεται πριν από την Ιταλία (23,6 %) ενώ αρκετά διαφορετικές εμφανίζονται οι καταστάσεις στη Γερμανία (9,7 %), στη Γαλλία (10 %) και στο Ηνωμένο Βασίλειο (10,9 %). Σχετικά πλησιέστερες προς την Ιταλία είναι οι θέσεις της Ισπανίας (18 %) και της Πορτογαλίας (20,2 %).

3.2.1. Επιπλέον, διαφέρει και η κλαδική κατανομή των απασχολούμενων στις επιμέρους ευρωπαϊκές χώρες, ως ποσοστό επί του συνόλου των ανεξάρτητων εργαζομένων. Ενώ σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες ο αριθμός των εργαζομένων για ίδιο λογαριασμό στον τομέα του εμπορίου και των υπηρεσιών είναι σχετικά χαμηλός, στην Ιταλία παρατηρείται αυξημένος αριθμός στον τομέα του εμπορίου (23,6 % έναντι ευρωπαϊκού μέσου όρου 9,6 %) και της βιοτεχνίας (21,6 % έναντι 18,6 % στις χώρες ΕΕ 15).

3.2.2. Πίσω από τις αριθμητικές αυτές τιμές κρύβονται ωστόσο βαθιές αλλαγές που χαρακτήρισαν την αυτόνομη εργασία τα τελευταία χρόνια, τεχνολογικού επίσης χαρακτήρα, που οφείλονται κυρίως στην επανάσταση στον τομέα της πληροφορικής. Πράγματι παρατηρείται μια ριζική μεταβολή των "τρόπων ζωής" και "παραγωγής": μια μεγάλη μάζα πληροφοριών πλημμυρίζει τη ζωή μας, οι επιχειρήσεις μπορούν να αποκτήσουν με απευθείας σύνδεση ένα τμήμα των αναγκαίων πρώτων υλών, για την κατασκευή των προϊόντων και την παροχή των υπηρεσιών τους, και αναπτύσσουν δραστηριότητα στις αγορές επίσης με απευθείας σύνδεση αποκτώντας έτσι νέους πελάτες.

Πίνακας 3: Η αυτόνομη απασχόληση ανά επάγγελμα σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες - 2000

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Πηγή:

Υπολογισμοί Confartigianato - Ist. Tagliacarne Στοιχεία Εurostat.

3.2.3. Την ίδια περίοδο, δημιουργήθηκαν πολυάριθμες νέες εργασίες υψηλού επαγγελματικού περιεχομένου όπου κυριαρχούν τα χαρακτηριστικά της ατομικότητας και η αύξηση της σημασίας των άτυπων εργαζομένων ή επαγγελματικών συνεργατών και του καθεστώτος τους ως νέων οικονομικών μονάδων. Οι μονάδες αυτές επιθυμούν να αναγνωρισθούν σε κοινωνικο-οικονομικό επίπεδο και να θεωρούνται ότι λαμβάνουν ενεργό μέρος στην παραγωγή αγαθών και στην παροχή υπηρεσιών.

3.2.4. Μια πρόσφατη έρευνα, που πραγματοποιήθηκε στην Ιταλία σε δείγμα άνω των 500 ατόμων, προσπάθησε να εκφράσει ποσοτικά τον κόσμο των μεμονωμένων αυτών εργαζομένων που διακρίνεται σε μεμονωμένους αυτόνομους εργαζόμενους και εξαρτημένους μεμονωμένους εργαζόμενους(17). Η ομάδα αυτή περιλαμβάνει πάνω από 12 εκατομμύρια άτομα εκ των οποίων 7,4 εκατομμύρια είναι αυτόνομοι εργαζόμενοι και 4,9 μισθωτοί, δηλαδή το 50,6 % επί του συνόλου.

3.2.5. Πρόκειται μια ομάδα εξαιρετικά διαρθρωμένη και ετερογενή, που περιλαμβάνει διαφορετικές επαγγελματικές μορφές: στον τίτλο αυτόνομοι εργαζόμενοι για παράδειγμα, περιλαμβάνονται επιχειρηματίες και διαφορετικές κατηγορίες επαγγελματιών (νομοθετικά κατοχυρωμένες, μη κατοχυρωμένες νομοθετικά, "συνδεδεμένες", εγγεγραμμένες στο ΦΠΑ). Στο εσωτερικό της κατηγορίας των μεμονωμένων μισθωτών η ετερογένεια είναι ακόμη μεγαλύτερη: πέρα από τα διευθυντικά στελέχη, πράγματι, περιλαμβάνονται οι διαφόρων μορφών συνεργάτες όπως "συντονισμένοι" ή εξωτερικοί (που συχνά καλύπτουν μορφές προσωρινής ή αναμενόμενης εργασίας κυρίως στη Νότιο Ιταλία), οι προσωρινοί εργαζόμενοι, οι εργαζόμενοι για λογαριασμό τρίτου κ.λπ.

3.2.5.1. Στο εσωτερικό αυτού του κόσμου, η έννοια της μικροεπιχείρησης θα πρέπει συνεχώς να συνδέεται με το άτομο το οποίο εκ των πραγμάτων τείνει να θεωρείται "εργοδότης του εαυτού του" ωθώντας το έτσι σε μια δυναμική οπτική της ίδιας της ζωής του, που συνεχώς διακυβεύεται, και το οδηγεί στην κατάρτιση ενός μεσο-μακροπρόθεσμου σχεδίου για την ίδια τη ζωή του. Μερικές φορές όμως αυτός ο ρόλος που γίνεται δεκτός μόνο για οικονομικούς λόγους, προκαλεί ένταση στο άτομο που θα εγκατέλειπε ευχαρίστως αυτό τον τύπο δραστηριότητας υπέρ μιας εξαρτημένης εργασίας.

3.2.6. Πέρα από τον υψηλό κατακερματισμό που χαρακτηρίζει, όπως είδαμε, το πεδίο των ατομικών εργασιών, από την έρευνα προκύπτει και μια σειρά κοινών αξιών: η αυτονομία, η κινητικότητα, η υπευθυνότητα, οι ικανότητες, οι σχέσεις, που σίγουρα μπορούν να επεκταθούν σε όλες τις ευρωπαϊκές κοινωνίες και να αποτελέσουν σημείο αναφοράς για τον προβληματισμό.

3.2.7. Η αυτονομία εμφανίζεται ως η κεντρική αξία: το 69,5 % των ερωτηθέντων δηλώνει πράγματι ότι η αυτονομία χαρακτηρίζει την εργασία τους και αποτελεί οριστική επιλογή, ενώ το 75,3 % θεωρεί την επιλογή αυτή σταθερή. Επιπλέον, το 66 % δηλώνει ότι αισθάνεται "πιστό" στον εαυτό του ενώ το 34 % εκφράζει πίστη στον οργανισμό στα πλαίσια του οποίου εργάζεται(18). Μόνο το 24,7 % των οπαδών αυτής της ιδέας θεωρεί την οικονομία ως μια ασταθή επιλογή.

3.2.8. Η πολιτιστική και επαγγελματική κινητικότητα αντιπροσωπεύει μια άλλη σημαντική αξία: το 76,4 % των μεμονωμένων εργαζομένων θεωρεί σχετικά ότι η δυνατότητα διεύρυνσης των προσόντων είναι πιο σημαντικό από την απλή συντήρηση ή την απλή ενημέρωση των ήδη αποκτηθέντων προσόντων, ενώ περίπου το ήμισυ των ερωτηθέντων (48,1 %) θεωρεί πιο σημαντική την δυνατότητα αλλαγής εργασίας από τη σχετική βεβαιότητα και σταθερότητα.

3.2.9. Η υπευθυνότητα του μεμονωμένου εργαζομένου προκύπτει σαφώς τουλάχιστον από δύο σκοπιές:

- στην παραίτηση από την απαίτηση άμεσης ωφελείας από τα οικονομικά πλεονεκτήματα που συνδέονται με την εργασία υπέρ της επένδυσης για μια μελλοντική ασφαλιστική κάλυψη (72,8 %),

- στην επισήμανση ότι η εργασία μολονότι σημαντική δεν θα πρέπει να "πνίγει" την ιδιωτική ζωή.

3.2.10. Η σημασία που αποδίδεται στα προσόντα προκύπτει επίσης και από την ανάλυση της συμπεριφοράς, που οι μεμονωμένοι εργαζόμενοι είναι διατεθειμένοι να επιδείξουν για τη βελτίωση της επαγγελματικής τους κατάρτισης, δεδομένου ότι η επαγγελματική κατάρτιση αποτελεί στοιχείο επιβίωσης και ανάπτυξης. Πρέπει συνεπώς να αξιολογηθούν εκ νέου τα μέσα που διαθέτουν οι μικροεπιχειρηματίες και οι επαγγελματικοί συνεργάτες για κατάρτιση που να ανταποκρίνεται στις επαγγελματικές τους ανάγκες. Το 38,2 % δηλώνει πράγματι ότι θα ξανάρχιζε να σπουδάζει, το 22,1 % είναι πρόθυμο να αλλάξει τις συνθήκες εργασίας και από μισθωτός να γίνει ανεξάρτητος εργαζόμενος ενώ το 19,9 % είναι διατεθειμένο να αλλάξει πόλη και το 18,5 % θα δεχόταν να εργάζεται περισσότερο χρόνο.

3.2.11. Μεγάλη σημασία έχει τέλος το θέμα των σχέσεων: για το 72,1 % των μεμονωμένων εργαζομένων η δυνατότητα ανταλλαγής ιδεών με άλλους είναι πιο σημαντική από το να στηρίζονται μόνο στις δικές τους δυνάμεις για την επίλυση των προβλημάτων.

3.2.12. Με λίγα λόγια, τα στοιχεία που παρέχονται από την έρευνα εκφράζουν τις βαθιές αλλαγές που η Ιταλία και ορισμένα τμήματα της ευρωπαϊκής κοινωνίας υπέστησαν τα τελευταία χρόνια και ένα διαφορετικό τρόπο αντιμετώπισης της εργασιακής πορείας, έξω από τα κλασικά σχήματα της εξαρτημένης εργασίας. Μπορεί να θεωρηθεί επιπλέον ότι ο αντίκτυπος αυτής της αυξανόμενης μάζας μεμονωμένων εργαζομένων στο κοινωνικοοικονομικό σύστημα θα είναι σημαντικός. Ειδικότερα, ένα μεγάλο μέρος τους - υψηλού εισοδήματος και με περιορισμένη βάση κοινωνικής ασφάλισης - θα απευθύνεται ολοένα και περισσότερο σε ιδιωτικές υπηρεσίες στο επίπεδο της ασφάλισης, της πρόνοιας και της κατάρτισης. Αυτό δεν εκτοπίζει την ανάγκη για τη διατήρηση δημοσίων υπηρεσιών υψηλής ποιότητας.

3.2.13. Η προσφορά θέσεων εργασίας και ένα στέρεο δίκτυο κοινωνικής ασφάλισης αποτελούν παράγοντες αποφασιστικής σημασίας για την ευημερία και τη εύρυθμη λειτουργία της κοινωνίας στην Ευρώπη.

3.3. Προαγωγή της "ανάδυσης" της παραοικονομίας

3.3.1. Το ζήτημα της "παραοικονομίας" που επί μακρό χρονικό διάστημα είχε παραγνωρισθεί έχει καταστεί συνεπώς τα τελευταία χρόνια αντικείμενο μελετών και ειδικών θεωρήσεων τόσο λόγω της αυξανόμενης συνείδησης των επιπτώσεών της στο οικονομικό σύστημα (συνεπώς της παθολογικής διάστασής της) όσο και λόγω της διαπίστωσης της εμμονής της, και συχνά της αύξησής της, στο εσωτερικό των προηγμένων οικονομικών συστημάτων. Βλέπε σχετικά τις μελέτες του καθηγητού Φρήντριχ Σνάϊντερ του Πανεπιστημίου του Λιντς "Η παραοικονομία το 2003 στη Γερμανία, Αυστρία και Ελβετία: νέες εξελίξεις του φαινομένου". Σε μια ευνοϊκή σύγκριση με τις χώρες του ΟΟΣΑ.

3.3.2. Η Ακαδημία της Αβινιόν σε πρόσφατη έκθεσή της(19) υπογράμμισε ότι "οι μικρές επιχειρήσεις και οι βιοτεχνίες επηρεάζονται βαθύτατα από την παραοικονομία των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης ...".

3.3.3. Το ζήτημα αυτό προκαλεί αυξανόμενο ενδιαφέρον στην Ευρώπη σε πολιτικό, νομοθετικό και πολιτιστικό επίπεδο έτσι ώστε να υποχρεωθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση να ζητήσει από τα κράτη μέλη να επιδείξουν ιδιαίτερη προσοχή στο θέμα αυτό στα εθνικά προγράμματα για την απασχόληση ήδη από το 1999.

3.3.4. Η πιο ανησυχητική πλευρά, πέρα από τις διαστάσεις, εκφράζεται από το διαρθρωτικό χαρακτήρα του φαινομένου και από την επακόλουθη επικίνδυνη διαπίστωση ότι η παραοικονομία θεωρείται ολοένα και περισσότερο ως "φυσιολογική διάσταση" πραγματοποίησης της παραγωγικής δραστηριότητας.

3.3.4.1. Οι θεωρήσεις αυτές φανερώνουν το πόσο θεμελιώδης είναι η επιδίωξη μιας πολιτικής η οποία, αντί απλώς να καταδιώκει τη δραστηριότητα αυτή θεωρώντας την αθέμιτη, θα τείνει αντιθέτως να τη θεσμοποιήσει και να τη ρυθμίσει, καθιστώντας τη "φανερή".

3.3.5. Η άλλη πιο ανησυχητική πλευρά του φαινομένου έγκειται στην συνεχή αύξησή του: η παραοικονομία συνεχίζει να αυξάνεται σε όλη την Ευρώπη παρουσιάζοντας μια δυναμική που δεν είναι αναγκαστικώς παρόμοια με την αντίστοιχη της επίσημης οικονομίας. Αυτό πιθανότατα λόγω του γεγονότος ότι η αθέμιτη οικονομία αποτελεί κοινωνικό φαινόμενο, που αφορά την ανθρώπινη συμπεριφορά: η απόφαση απόκρυψης των δραστηριοτήτων συχνά γεννιέται ως επακόλουθο ορισμένων καταστάσεων (για παράδειγμα αύξηση της φορολογικής πίεσης - ως προ αυτό η περίπτωση της Ιταλίας είναι παραδειγματική - ή γραφειοκρατικών διατυπώσεων) και συνεπώς επηρεάζεται όσον αφορά την αναπτυξιακή της πορεία από διάφορους "εσωγενείς" παράγοντες.

3.3.6. Στη βάση του υπό εξέταση φαινομένου καθώς και του ισχυρού ριζώματός του βρίσκεται ένα αχανές και ετερογενές σύνολο παραγόντων. Σχετικά μ' αυτό η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε έγγραφο που ασχολείται αποκλειστικά με την παραοικονομία (1998) είχε υπογραμμίσει ότι "ο κυριότερος λόγος που οδηγεί τους εργοδότες, τους μισθωτούς εργαζομένους και τους αυτόνομους εργαζομένους να συμμετάσχουν στην παραοικονομία είναι οικονομικής φύσεως. Η εργασία στην άτυπη οικονομία προσφέρει ευκαιρίες αύξησης του προσωπικού κέρδους και φοροδιαφυγής όσον αφορά το εισόδημα και τις κοινωνικές εισφορές. Για τους επιχειρηματίες το κίνητρο έγκειται στη μείωση του κόστους". Ειδικότερα, μεταξύ των κυριότερων παραγόντων που επηρεάζουν την ανάπτυξη των παράνομων δραστηριοτήτων στην Ευρώπη μπορούν να προσδιοριστούν:

- καταρχάς ο ελλιπής σεβασμός εκ μέρους ορισμένων επιχειρηματιών, των φορολογικών και δημοσιονομικών κανόνων, με μια συμπεριφορά που βλάπτει οικονομικώς τους έντιμους επιχειρηματίες·

- το ύψος φορολογίας και κοινωνικών εισφορών. Η παρουσία υψηλών φορολογικών βαρών και εισφορών αποτελεί κίνητρο για τις επιχειρήσεις (και συνεπώς και για τους εργαζομένους) να ενταχθούν στην παραοικονομία. Η μείωση της σφήνας φόρων και εισφορών (η διαφορά μεταξύ του κόστους εργασίας και των καθαρών εσόδων μετά την καταβολή φόρων και εισφορών) αυξάνει πράγματι το διαθέσιμο εισόδημα λόγω του κόστους εργασίας ή μειώνει το κόστος εργασίας για ένα ορισμένο διαθέσιμο εισόδημα·

- οι κανονιστικές και διοικητικές επιβαρύνσεις. Ένας από τους λόγους που μπορούν να οδηγήσουν στη μη επισημοποίηση της δραστηριότητας, είναι η ύπαρξη υπερβολικού κόστους και ιδιαίτερα δαπανηρών διοικητικών διαδικασιών (για παράδειγμα η επισημοποίηση μιας εργασιακής σχέσης, η χορήγηση αδειών, ορισμένα εμπόδια στο εμπόριο ή η απλή καταγραφή κάποιου ως παρόχου υπηρεσιών). Ο υπερβολικός αριθμός κανονισμών επιβαρύνει πολύ την αγορά εργασίας: η καθιέρωση ορισμένων κανόνων, όπως η μείωση της ημερήσιας διάρκειας της εργασίας, η πρόωρη συνταξιοδότηση και η εργασία μερικού χρόνου, ευνόησαν την ανάπτυξη της παραοικονομίας·

- η αποτελεσματικότητα της δημόσιας διοίκησης. Το επίπεδο αποτελεσματικότητας του κράτους έχει άμεση επίπτωση στη διάσταση της παραοικονομίας. Όσο πιο αποτελεσματική είναι η γραφειοκρατία, τόσο περισσότερο ανέρχεται η δυνατότητα εντοπισμού και συνεπώς αυξάνεται ο κίνδυνος επιβολής των προβλεπόμενων κυρώσεων. Η διαφθορά στα πλαίσια του δημόσιου τομέα υπήρξε αντικείμενο ιδιαίτερης προσοχής λόγω της διάδοσής του σε όλες τις χώρες έστω και σε διαφορετικό βαθμό. Ορισμένες μελέτες που πραγματοποιήθηκαν στις χώρες με υψηλό ποσοστό διαφθοράς (Schneider, Ernste, 2000), οδηγούν στο συμπέρασμα ότι υφίσταται πολύ στενή σχέση μεταξύ του επιπέδου διαφθοράς και του εύρους της παραοικονομίας·

- η ανεπαρκής νομοθεσία στα θέματα της αγοράς εργασίας. Η περιορισμένη αναγνώριση στα πλαίσια της ισχύουσας νομοθεσίας των νέων τύπων εργασίας (για παράδειγμα άτυπες μορφές συμβάσεων, προσωρινή εργασία) συμβάλλουν στο να ωθούνται οι εργαζόμενοι προς την παραοικονομία και αυτό οδηγεί στη διεύρυνση των διαστάσεών της.

3.3.7. Βεβαίως η συζήτηση για την παραοικονομία έχει σαφή πολιτική, οικονομική και κοινωνική σημασία εκτός των συνεπειών που έχει στο επίπεδο της οικονομικής πολιτικής. Η ύπαρξη σημαντικής παραοικονομίας οδηγεί πράγματι σε πολύ σημαντικές συνέπειες, όπως είναι κυρίως:

- η καταμέτρηση των μακροοικονομικών μεταβλητών,

- η επιδίωξη των στόχων της οικονομικής πολιτικής,

- η αλλοίωση των συνθηκών ανταγωνισμού στο επίπεδο του κόστους (σε διοικητικό, φορολογικό, ασφαλιστικό και εργασιακό επίπεδο).

3.3.8. Στην περίπτωση αυτή το ποσοστό ανεργίας υπερεκτιμάται, τουλάχιστον στο μέτρο κατά το οποίο ορισμένα άτομα περιλαμβάνονται στο εργατικό δυναμικό αλλά στο βαθμό που απασχολούνται σε δραστηριότητες παραοικονομίας, δεν καταμετρούνται ως απασχολούμενοι. Ο βαθμός υπερεκτίμησης εξαρτάται προφανώς από την ευρύτητα της παραοικονομίας. Δεδομένου επίσης ότι η οικονομική πολιτική των διαφόρων χωρών βασίζεται κυρίως στις ενδείξεις που παρέχονται από αυτού του τύπου τις μακροοικονομικές μεταβλητές, οι κατευθύνσεις παρέμβασης που επιλέγονται μπορούν να μεταβληθούν, με επιπτώσεις προφανώς επιζήμιες.

3.3.9. Η παραοικονομία επιπλέον μειώνει τη χρηματοδότηση και τη διανομή των δημόσιων υπηρεσιών και των υπηρεσιών κοινωνικής πρόνοιας. Η μείωση των εσόδων πράγματι επιφέρει μείωση του επιπέδου υπηρεσιών που τα κράτη μέλη είναι σε θέση να παρέχουν και αυτό δημιουργεί ένα φαύλο κύκλο, στο βαθμό που η μείωση των φορολογικών εσόδων που προκύπτει από την αύξηση της παραοικονομίας αυξάνει το δημόσιο έλλειμμα, ενώ από την άλλη πλευρά το κράτος για να συνεχίσει να παρέχει υπηρεσίες αυξάνει το επίπεδο της φορολογίας προκαλώντας έτσι περαιτέρω αύξηση των δραστηριοτήτων της παραοικονομίας(20).

3.4. Βελτίωση της πρόσβασης της μικρής επιχείρησης στις πιστώσεις

3.4.1. Η πρόσβαση στις πιστώσεις αποτελεί αναγκαία και ικανή συνθήκη για την αύξηση μιας επιχείρησης, ένα είδος προϋπόθεσης για την ανάπτυξη των επιχειρήσεων μικρών διαστάσεων, όπου η πρόσβαση στην πίστη κωλύεται συχνά από υπερεκτίμηση του κινδύνου. Ο υψηλός δείκτης εναλλαγής μεταξύ επιχειρήσεων που δημιουργούνται και εκείνων που εξαφανίζονται δεν επιτρέπεται να προκαλεί γενικές εκτιμήσεις, αντίθετα επιβάλλει να ανακόπτει η ανάγκη εντονότερων αναλύσεων της επιχειρηματικής ποιότητας και των προοπτικών της αγοράς που είναι χαρακτηριστικές κάθε επιχείρησης.

3.4.2. Συνεπώς, η παρουσία ικανοποιητικών χρηματοπιστωτικών μέσων που να επαρκούν για το πρόγραμμα ανάπτυξης που προτίθεται να εφαρμόσει η επιχείρηση(21) καθώς και ένα αποτελεσματικό σύστημα χρηματοπιστωτικής διαμεσολάβησης αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την ανάπτυξη μιας μικρής επιχείρησης.

3.4.3. Στην οπτική αυτή είναι απαραίτητο στις διεργασίες συγχώνευσης και ενσωμάτωσης μεταξύ των ευρωπαϊκών τραπεζών, που μεταλλάσσουν ριζοσπαστικά το κοινοτικό πιστωτικό πανόραμα, δημιουργούνται σχετικές διαρθρώσεις υποστήριξης των μικρών επιχειρήσεων. Σχετικά τονίζεται ακόμη η σημασία της παρουσίας τραπεζών περιφερειακού χαρακτήρα οι οποίες, έστω και αν έχουν συνδεθεί με μεγάλο όμιλο, είναι σε θέση να αναπτύσσουν με τους πελάτες τους σχέσεις εμπιστοσύνης.

3.4.4. Μόνο η άμεση επαφή με την επιχείρηση και η γνώση των ειδικών πιστωτικών προβλημάτων του συγκεκριμένου χώρου μπορούν να μεγιστοποιήσουν τις θετικές επιπτώσεις της χρηματοπιστωτικής στήριξης ώστε να αποφευχθεί η υπερβολική σκλήρυνση της διάρθρωσης των πηγών χρηματοδότησης με επακόλουθη αύξηση του βαθμού κινδύνου, σε σχέση κυρίως με τις εξελίξεις των συμφωνιών της Βασιλείας II.

3.4.5. Για να επιτευχθεί ο εν λόγω στόχος, η επιχείρηση θα πρέπει να προσδιορίσει ένα σημείο χρηματοπιστωτικής ισορροπίας και ένα ορθό μίγμα των χρησιμοποιούμενων μέσων.

3.4.6. Πρωταρχικό ρόλο στο εγχείρημα αυτό αποκτά η αυτοχρηματοδότηση, που είναι δυνατή σε γενικές γραμμές στις επιχειρήσεις που δημιουργούν εισόδημα, και ειδικότερα ταμειακή ροή, που οφείλεται όμως και στις επιλογές σχετικά με τη διανομή των μερισμάτων, τις χρηματοπιστωτικές πολιτικές και το κανονιστικό πλαίσιο στα φορολογικά θέματα.

3.4.7. Ωστόσο, η επιχείρηση μικρών διαστάσεων δεν μπορεί πάντοτε να προβλέψει με "βέλτιστο" τρόπο την επίτευξη του προγράμματος επενδύσεων με αυτοχρηματοδότηση, δηλαδή με πόρους που δημιουργούνται στο εσωτερικό της. Στην περίπτωση αυτή, που σίγουρα δεν αποτελεί εξαίρεση, ή επαναθεωρούνται τα επιχειρησιακά προγράμματα ανάπτυξης ή συγκροτείται πρόγραμμα για την εξεύρεση πρόσθετων ή υποκατάστατων χρηματοπιστωτικών πόρων.

3.4.8. Στη φάση αυτή, προκειμένου να υποστηριχθεί η επιχείρηση, τα βήματα που θα πρέπει να γίνουν είναι ουσιαστικά δύο: να διευκολυνθεί η επιλογή της τυπολογίας των κεφαλαίων που είναι αναγκαία για το επενδυτικό πρόγραμμα με δράση ενημέρωσης/διαβουλεύσεων, να προσδιοριστούν τα μέσα και οι χρηματοπιστωτικοί αγωγοί που θα πρέπει να ενεργοποιηθούν.

3.4.9. Όσον αφορά το πρώτο σημείο, δύο είναι οι δυνατές επιλογές: ανίχνευση των πόρων μέσω της αγοράς κεφαλαίων κινδύνου ή εναλλακτικώς μέσω της αγοράς κεφαλαίων χρέωσης, με διαφορετικές προθεσμίες. Σε σχέση με τη δεύτερη επιλογή, είναι αναγκαίο να προσδιορισθεί το πιο κατάλληλο μέσο και να επιλεγούν οι κατάλληλοι δίαυλοι.

3.4.10. Η τυπολογία του μέσου που θα επιλεγεί θα πρέπει να ανταποκρίνεται στα χαρακτηριστικά της προγραμματιζόμενης επένδυσης: για παράδειγμα, μια βραχυπρόθεσμη επένδυση θα πρέπει να χρηματοδοτηθεί με βραχυπρόθεσμους χρηματοπιστωτικούς πόρους και συνεπώς με βραχυπρόθεσμο κεφάλαιο χρέωσης(22), μια πάγια επένδυση θα πρέπει να χρηματοδοτηθεί με κεφάλαιο μεσοπρόθεσμης/μακροπρόθεσμης χρέωσης(23) ή με κεφάλαια κινδύνου (για παράδειγμα κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου) που συχνά αντιμετωπίζονται καχύποπτα από την μικρή επιχείρηση.

3.4.11. Οι προτεραιότητες που προσδιορίστηκαν προκειμένου να καλυφθεί το χάσμα μεταξύ του πιστωτικού κόσμου και του κόσμου της μικρής επιχείρησης μπορούν να συνοψιστούν σε πέντε σημεία:

- Παροχή υπηρεσιών καλύτερης ποιότητας από το πιστωτικό σύστημα: επί του σημείου αυτού θα πρέπει να παρατηρηθεί ότι σε ένα επιχειρηματικό πανόραμα σε συνεχή εξέλιξη το τραπεζικό σύστημα θα πρέπει αναγκαστικά να προσανατολίσει την προσφορά των χρηματοπιστωτικών/συμβουλευτικών υπηρεσιών ανάλογα με τον ειδικό χαρακτήρα και τα χαρακτηριστικά των πελατών του, ακολουθώντας έτσι μια πολιτική ικανοποίησης του πελάτη.

- Μεγαλύτερη συμμετοχή, από την άποψη της παροχής συμβουλών, των πιστωτικών επιχειρήσεων στη ζωή της επιχείρησης: πράγματι, αυτό που ζητείται από τις τράπεζες είναι μια μεγαλύτερη συμμετοχή στη ζωή της επιχείρησης, όχι μόνο από χρηματοπιστωτική άποψη αλλά επίσης και από την άποψη της παροχής συμβουλών, ώστε να διευκολυνθεί η διαδικασία ανάπτυξης και η μεγαλύτερη διαφάνεια και δημοσιοποίηση των ισολογισμών. Οι μικρές επιχειρήσεις είναι αυτές που χρειάζονται κυρίως αυτή την ενίσχυση, τόσο για την ενδεχόμενη μετατροπή τους σε εταιρείες κεφαλαίων όσο και για την προετοιμασία μιας προπαιδευτικής διαδικασίας για τη χρήση κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου καθώς και για την είσοδό τους σε συγκεκριμένους "τομείς" του χρηματιστηρίου (στην Ιταλία στο τμήμα που προορίζεται για τις ΜΜΕ αποκαλείται STAR) για όσες από αυτές είναι πιο διαρθρωμένες.

- Διευκόλυνση της πρόσβασης των μικροεπιχειρήσεων στις πιστώσεις με τη μείωση των εγγυήσεων ως προς την περιουσιακή κατάσταση για τη χορήγηση δανείων: στην περίπτωση αυτή, το πιστωτικό σύστημα θα πρέπει να επανεξετάσει τις συνθήκες των απαιτούμενων εγγυήσεων που εμφανίζονται αρκετά υπερβολικές σε σχέση με τον πραγματικό κίνδυνο αφερεγγυότητας των πελατών, και μεγαλύτερη υποστήριξη των χρηματοδοτικών αναγκών με τα κατάλληλα χρηματοπιστωτικά μέσα. Μεταξύ των μέσων αυτών αναφέρεται ως βέλτιστη πρακτική το υπόδειγμα των "κοινοπραξιών πιστώσεων" στην Ιταλία, οι οποίες με την παροχή εγγυήσεων, επέτρεψαν το 2001 τη χρηματοδότηση βιοτεχνικών επιχειρήσεων με άνω των 5 δισεκατομμυρίων ευρώ. Το υπόδειγμα αυτό θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την ενδοκοινοτική συνεργασία ώστε να ευθυγραμμισθούν προς τα άνω τα λιγότερο προηγμένα συστήματα και ιδιαίτερα εκείνα των χωρών νέας εντάξεως. Στη λογική αυτή ανταποκρίνεται το γαλλικό δάνειο για τη δημιουργία επιχειρήσεως (PCE), που δημιουργήθηκε το Φθινόπωρο του 2001, αλλά το οποίο δεν είναι ακόμα ευρέως γνωστό και χρησιμοποιείται σε περιορισμένο βαθμό. Αν και εξαρτάται από τη χορήγηση τραπεζικής πιστώσεως, αυτό το είδος μηχανισμού θα πρέπει να ενθαρρυνθεί και να αναπτυχθεί.

- Κόστος του χρήματος που ευθυγραμμίζεται περισσότερο με τις προδιαγραφές που εφαρμόζονται για τις μεγάλες ευρωπαϊκές επιχειρήσεις.

- Να ευνοηθούν οι χρηματικοί μηχανισμοί μεταξύ κρατικών (ευρωπαϊκών) ενισχύσεων και του τραπεζικού συστήματος για να υποβοηθηθεί η αύξηση της απασχόλησης.

3.5. Μείωση του κόστους της γραφειοκρατίας

3.5.1. Εδώ και ορισμένα χρόνια οι υπεύθυνοι για την χάραξη πολιτικής και οι επιχειρηματίες επιδεικνύουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τις επιπτώσεις που έχουν οι κανονιστικές ρυθμίσεις καθώς και για το κόστος που προκύπτει από τη συμμόρφωση προς τις διοικητικές επιταγές.

3.5.2. Πολλές χώρες της ΕΕ έχουν προτείνει πολιτικές προκειμένου να μειωθεί το κόστος αυτό που σε ορισμένες περιπτώσεις φτάνει σε σημαντικές τιμές κυρίως για τις μικρές επιχειρήσεις. Η απλούστευση των γραφειοκρατικών διαδικασιών και η μείωση των γραφειοκρατικών επιβαρύνσεων είναι δύο βασικά σημεία μιας στρατηγικής που θα διευκολύνει την εμφάνιση νέων επιχειρήσεων και κυρίως την ανάπτυξη του υφιστάμενου παραγωγικού ιστού.

3.5.3. Μεταξύ των πιο σημαντικών πτυχών για μια αποτελεσματική προσπάθεια διοικητικής βελτίωσης με σκοπό την απλοποίηση και την επίσπευση των απαραίτητων γραφειοκρατικών διαδικασιών για τη δημιουργία και τη διαχείριση των δραστηριοτήτων των μικροεπιχειρήσεων και των μικρών επιχειρήσεων, υποδεικνύουμε:

- την κατάργηση των άχρηστων και περιττών εγγράφων,

- την ελάφρυνση της γραφειοκρατικής διαδικασίας με αυτοβεβαιώσεις, διασκέψεις υπηρεσιών, ηλεκτρονικές υπογραφές,

- τη βελτίωση της σχέσης με τη δημόσια διοίκηση (ΔΔ) μέσω δράσεων διοικητικής διαφάνειας, προσδιορισμού των προσώπων που είναι υπεύθυνα για τη διαδικασία, επιμόρφωση του προσωπικού κ.λπ.

3.5.4. Ένα από τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν σήμερα οι δημόσιες διοικήσεις είναι η συνεχής παρακολούθηση του κόστους της δημόσιας διοίκησης για τις επιχειρήσεις. Ορισμένες χώρες, όπως η Ολλανδία, η Δανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιταλία έχουν σημειώσει αξιόλογη πρόοδο προς την κατεύθυνση αυτή. Ειδικότερα, η Ιταλία άρχισε να εφαρμόζει σύστημα διετούς παρακολούθησης. Αντιθέτως με την πρώτη επισήμανση που έγινε το 1996, η Ιstat και η Unioncamere πραγματοποίησαν μελέτη προκειμένου να υπάρξει δυνατότητα σύγκρισης των δεδομένων με τα αντίστοιχα των άλλων ευρωπαϊκών χωρών, έρευνα που αφορούσε 14000 ιταλικές επιχειρήσεις.

3.5.5. Εξάλλου, καλό θα ήταν να θεωρήσουμε εκ νέου τις παρατηρήσεις και τις θετικές εμπειρίες που είχαν οι οργανώσεις κατηγοριών (όπως οι εμπειρίες της ενιαίας θυρίδας για τις επιχειρήσεις) και ήδη αναφέρθηκαν στην πρώτη έκθεση για την πρόοδο του ευρωπαϊκού χάρτη για τις μικρές επιχειρήσεις. Επιπροσθέτως, οι οργανώσεις μπορούν να βοηθήσουν την δημόσια διοίκηση σε συμβατικό καθεστώς όπως ήδη συμβαίνει, π.χ. στην Ιταλία, για τα κέντρα φορολογικής συνδρομής και τα ιδρύματα παροχής βοηθείας.

3.6. Βελτίωση της ποιότητας και της πρόσβασης στις πραγματικές υπηρεσίες

3.6.1. Η ύπαρξη ποιοτικώς έγκυρων πραγματικών υπηρεσιών(24), κυρίως για τις μικροεπιχειρήσεις και τις μικρές επιχειρήσεις, έχει στρατηγική σημασία για την ανάπτυξη ορισμένων λειτουργιών της επιχείρησης που διαφορετικά δεν θα μπορούσαν να πραγματοποιηθούν στο εσωτερικό της παραγωγικής μονάδας και συνεπώς να επηρεάσουν τη δραστηριότητα και την ικανότητά της για καινοτομίες. Αναφερόμαστε σε ορισμένες πτυχές σχεδιασμού του προϊόντος, προώθησης και εμπορίας του, στις υπηρεσίες παροχής συμβουλών χρηματοπιστωτικού χαρακτήρα καθώς και στην έρευνα της αγοράς, κ.λπ. Δηλαδή σε όλες εκείνες τις λειτουργίες που εξέρχονται του πλαισίου των καθαρά παραγωγικών δραστηριοτήτων που στην περίπτωση της μικρής επιχείρησης γνωρίζει και κατευθύνει κατευθείαν ο ίδιος ο μικρός επιχειρηματίας ή ο βιοτέχνης.

3.6.2. Οι κυριότερες προβληματικές σχετικά με την παροχή πραγματικών υπηρεσιών στις επιχειρήσεις θεωρούμενες ως υποστήριξη στην εξωπαραγωγική δραστηριότητα των μικρών επιχειρήσεων και ως μέσο αποκέντρωσης των πραγματικών επιχειρηματικών λειτουργιών μπορούν να συνοψιστούν ως εξής:

1. δημιουργία υπηρεσιών που ανταποκρίνεται στις ανάγκες των μικροεπιχειρήσεων και των μικρών επιχειρήσεων,

2. διασφάλιση ενός συνεκτικού συστήματος υπηρεσιών που προορίζονται για τις μικροεπιχειρήσεις και τις μικρές επιχειρήσεις,

3. διασφάλιση της ποιότητας των παροχών,

4. διασφάλιση της επιμόρφωσης των διαχειριστών της επιχείρησης και των εξαρτόμενων εργαζομένων

5. προσδιορισμός μέσων για την αξιολόγηση των παρεχόμενων υπηρεσιών.

3.7. Η επιχείρηση και οι γυναίκες

3.7.1. Ο ρόλος των γυναικών στη σύγχρονη ευρωπαϊκή κοινωνία εξελίσσεται συνεχώς τόσο στο εσωτερικό των κοινωνικών σχέσεων όσο και των αντίστοιχων οικονομικών. Η γυναικεία παρουσία στην αγορά εργασίας σημείωσε συνεχή αύξηση και ως επακόλουθο των πολιτιστικών, τεχνολογικών και κανονιστικών αλλαγών που χαρακτήρισαν το κοινωνικοοικονομικό σύστημα στην Ευρώπη. Ιδιαίτερη πτυχή σε ένα συνεχώς μεταβαλλόμενο πλαίσιο συνιστά ο ρόλος των γυναικών στη συγκρότηση και διαχείριση επιχειρήσεων, κυρίως μικρών διαστάσεων.

3.7.2. Προς το σκοπό αυτό είναι σημαντικό να καταρτιστούν δράσεις που θα διευκολύνουν την ανάπτυξη της γυναικείας επιχειρηματικότητας μέσω διαφόρων αξόνων παρέμβασης:

- σε βάθος γνώση του ρόλου των γυναικών στην οικονομία (μέσω της επεξεργασίας αξιόπιστων στατιστικών),

- δημιουργία κοινωνικών μηχανισμών που επιτρέπουν τη συμφιλίωση της εργασίας με την οικογενειακή ζωή,

- εφαρμογή και ενίσχυση των πολιτικών και προγραμμάτων σε νομικό, χρηματοπιστωτικό και κοινωνικό πεδίο,

- επιμόρφωση, που δεν θα πρέπει να αφορά μόνο τις δεξιότητες για την διοίκηση επιχειρήσεων αλλά και την αξιοποίηση και ενθάρρυνση της εμπιστοσύνης τους στις ικανότητες για τη διεύθυνση μιας επιχειρήσεως.

Οι γυναίκες διαδραματίζουν συχνά σημαντικό ρόλο στις οικογενειακές επιχειρήσεις. Πρέπει να υπάρξει επίσημη αναγνώριση της εργασίας αυτής μέσω αντισταθμίσεων και ασφαλιστικών και συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων.

3.8. Διαδοχή και ανάληψη της επιχείρησης από τους μισθωτούς

3.8.1. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει κάθε πρωτοβουλία που αποβλέπει στη διευκόλυνση της μεταβίβασης μιας επιχείρησης λόγω διαδοχής ή την ανάληψή της από τους μισθωτούς της.

3.9. Κοινωνικές επιχειρήσεις

3.9.1. Οι κοινωνικές επιχειρήσεις ενσωμάτωσης μέσω της οικονομικής δραστηριότητας είναι αυτόνομες οικονομικές οντότητες με κύριο σκοπό την κοινωνική και επαγγελματική ένταξη των μειονεκτούντων ατόμων ή των κοινωνικά περιθωριοποιημένων. Πολύ συχνά πρόκειται για μικροεπιχειρήσεις ή μικρές επιχειρήσεις μέσω της δράσεως των οποίων επιτυγχάνεται αμοιβαία ενίσχυση μεταξύ της οικονομικής ανάπτυξης και της κοινωνικής συνοχής. Πρέπει να υποστηριχθεί κάθε πρωτοβουλία που επιτρέπει την αναγνώριση του ιδιαίτερου ρόλου που διαδραματίζουν στον τομέα αυτό σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

4. Εφαρμογή του ευρωπαϊκού Χάρτη για τις μικρές επιχειρήσεις

4.1. Η Επιτροπή απέστειλε στο Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο τον Ιανουάριο του 2003 την τρίτη ετήσια έκθεσή της για την εφαρμογή του Χάρτη. Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει με ικανοποίηση ότι η Επιτροπή έλαβε ιδιαιτέρως υπόψη τα αιτήματά της σχετικά με την σημασία και την παρουσίαση της εκθέσεως.

4.1.1. Η ΕΟΚΕ σημειώνει πολλά θετικά σημεία και ιδιαιτέρως:

- την υιοθέτηση του ευρωπαϊκού Χάρτη από τις χώρες που προσχωρούν στο Maribor· εξάλλου, η ΕΟΚΕ πληροφορήθηκε ότι η περιφέρεια Σαρδηνίας υιοθέτησε το Χάρτη και ότι προέβησαν σε παρόμοια διαβήματα και άλλες περιφέρειες, ιδίως από τις υπό ένταξη χώρες·

- την παράθεση παραδειγμάτων για δράσεις στις οποίες προέβησαν τα κράτη μέλη σύμφωνα με τις δέκα συστάσεις του Χάρτη. Ωστόσο οι ορθές αυτές πρακτικές, έτσι όπως παρουσιάζονται, δεν έχουν μεγάλη χρησιμότητα: η ΕΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να συντάξει έναν οδηγό ορθών πρακτικών, που να παρουσιάζει και να εξηγεί τις δράσεις αυτές λεπτομερώς, προκειμένου τα κράτη μέλη και οι οργανώσεις των επιχειρήσεων να εμπνευσθούν απ' αυτές·

- το γεγονός ότι η Επιτροπή τονίζει συνεχώς τη σημασία της αρχής "σκέφτομαι πρώτα σε μικρή κλίμακα".

4.1.2. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι υπάρχουν πολλά κενά και ότι ο Χάρτης παραμένει μια πολιτική δήλωση χωρίς πραγματική λειτουργική συνέχεια σε κοινοτικό επίπεδο. Η γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ του Νοεμβρίου 2001 παραμένει πάντοτε εξαιρετικά επίκαιρη και οι επικρίσεις της, παρατηρήσεις και προτάσεις είναι πάντοτε βάσιμες. Η ΕΟΚΕ επισύρει την προσοχή των κοινοτικών οργάνων σε τέσσερα σημαντικά κενά:

- οι κοινοτικές δράσεις που παρουσιάζονται στην έκθεση αναφέρονται πάντοτε στις ΜΜΕ γενικώς, χωρίς να εξετάζεται ο πραγματικός τους αντίκτυπος στις μικρές επιχειρήσεις,

- η έκθεση δεν προβαίνει σε συστάσεις προς τα κράτη μέλη, ενώ ο Χάρτης εντάσσεται στην στρατηγική της Λισσαβώνας και η άσκηση αποτελεσματικής εθνικής και ευρωπαϊκής πολιτικής έναντι των μικρών επιχειρήσεων είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την επιτυχία της στρατηγικής της Λισαβόνας,

- δεν εξετάζεται ο αντίκτυπος των μείζονων κοινοτικών πολιτικών επί των μικρών επιχειρήσεων και ιδιαίτερα της Συνελεύσεως και της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής,

- η διαβούλευση με τις αντιπροσωπευτικές οργανώσεις των μικρών επιχειρήσεων παραμένει ιδιαίτερα περιορισμένη. Η ΕΟΚΕ παρατηρεί με λύπη ότι οι μικρές επιχειρήσεις μέσω των αντιπροσωπευτικών τους οργανώσεων συμμετέχουν ελάχιστα στις κοινοτικές εργασίες· πιστεύει ότι οι μορφές διαβούλευσης που προωθούνται προς το παρόν από την πολιτική ομάδα επιχειρήσεις και η διαβούλευση σε απευθείας σύνδεση έχουν περιορισμένη αποτελεσματικότητα: μόνον οι αντιπροσωπευτικές ευρωπαϊκές και εθνικές οργανώσεις γνωρίζουν τις πραγματικές ανάγκες των επιχειρήσεων και είναι σε θέση να συμβουλεύσουν αποτελεσματικά τις υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

4.1.3. Όσον αφορά την εφαρμογή του Χάρτη, η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να μην υποεκτιμά τον ρόλο της. Σύμφωνα με το έκτο πρόγραμμα έρευνας και ανάπτυξης, είναι αρμόδια να μεριμνά για τη συμπερίληψη των προτεραιοτήτων του Χάρτη για τις μικρές επιχειρήσεις στο σύνολο των κοινοτικών προγραμμάτων και δράσεων. Επίσης, είναι αρμόδια για τη μέτρηση του αντικτύπου όλων των αποφάσεών της και των νομοθετικών μέτρων επί των μικρών επιχειρήσεων και όχι μόνο επί των ΜΜΕ γενικώς. Πρόκειται για ουσιαστικά μέτρα, για την εφαρμογή των οποίων η ΕΟΚΕ θα επιδείξει ιδιαίτερη προσοχή.

4.1.4. Η θέση της Επιτροπής σχετικά με το πολυετές πρόγραμμα δράσεως για τις μικρές επιχειρήσεις είναι απογοητευτική και δείχνει ελλιπή γνώση των αναγκών των μικρών επιχειρήσεων. Αφενός, είναι γνωστό ότι το παρόν πολυετές πρόγραμμα για τις επιχειρήσεις δεν ανταποκρίνεται παρά μερικώς και ανεπαρκώς στις ανάγκες των μικρών επιχειρήσεων· δεν επαρκεί να υποδεικνύεται στον ετήσιο προγραμματισμό ότι μία δράση εντάσσεται στους προσανατολισμούς του Χάρτη για να απευθύνεται πραγματικά στις μικρές επιχειρήσεις. Αφετέρου, το πολυετές πρόγραμμα, σχετικά με το οποίο το Κοινοβούλιο ζήτησε από την Επιτροπή να του υποβάλει σχέδιο, έχει ως αντικείμενο να ομοδαποιήσει και να συντονίσει το σύνολο των κοινοτικών δράσεων που αφορούν τις μικρές επιχειρήσεις προκειμένου να διευκολυνθεί η συμμετοχή τους και όχι να δημιουργήσει ένα νέο ιδιαίτερο πρόγραμμα.

Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει το αίτημά της στην Επιτροπή και την καλεί ρητώς να ανταποκριθεί στο αίτημα του Κοινοβουλίου.

4.1.5. Στα πλαίσια αυτά, η ΕΟΚΕ ζητά όπως η συνέχεια που θα δοθεί στο Πράσινο Βιβλίο για την επιχειρηματικότητα και συγκεκριμένα το σχέδιο δράσεως που ζήτησε το Συμβούλιο ανταγωνιστικότητας και η εαρινή Διάσκεψη Κορυφής, συμπεριλάβουν τις μικρές επιχειρήσεις και ανταποκριθούν σαφώς στις συστάσεις του Χάρτη. Καλεί εξάλλου την Επιτροπή να μεριμνήσει ώστε το μελλοντικό πολυετές πρόγραμμα για τις επιχειρήσεις, οι διαπραγματεύσεις για το οποίο επίκεινται, συμπεριλάβει σαφώς τις συστάσεις του Χάρτη και τα αιτήματα των αντιπροσωπευτικών οργανώσεων των μικρών επιχειρήσεων.

4.2. Η νομική και πολιτική αναγνώριση του Χάρτη

4.2.1. Η ΕΟΚΕ και το Κοινοβούλιο ζήτησαν από την Επιτροπή να προτείνει στο Συμβούλιο την υιοθέτηση μέτρων προκειμένου να αποκτήσει ο Χάρτης νομική αξία. Τα επιχειρήματα υπέρ του αιτήματος αυτού έχουν εκτεθεί επανειλημμένα. Η ΕΟΚΕ παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανικανοποίητη και απηυδησμένη έναντι αυτών που θεωρεί ως αδικαιολόγητες αναβολές της Επιτροπής. Αντιθέτως, εκφράζει την ικανοποίησή της για τις αποφάσεις του Συμβουλίου ανταγωνιστικότητας της 3ης Μαρτίου 2003 και της εαρινής Διάσκεψης Κορυφής του ιδίου μηνός που αποβλέπουν στην ενίσχυση των δράσεων των κρατών μελών για την εφαρμογή του Χάρτη. Επειδή το περιεχόμενο του Χάρτη αναφέρεται στη διαδικασία της Λισαβόνας, της οποίας αποτελεί ένα εκ των πυλώνων και της οποίας η αποτελεσματική εφαρμογή σε όλα τα επίπεδα αποτελεί ουσιαστική προϋπόθεση για την επιτυχία του, η ΕΟΚΕ ζητά:

- από την Συνέλευση: να εγγράψει σαφώς στο κεφάλαιο του συντάγματος για την βιομηχανία την εφαρμογή των συστάσεων του ευρωπαϊκού Χάρτη για τις μικρές επιχειρήσεις,

- από το Συμβούλιο, να συμπληρώσει τις αποφάσεις του Συμβουλίου ανταγωνιστικότητας της 3ης Μαρτίου με μία απόφαση που θα περιλαμβάνει τρία σημεία και θα ζητά από την Επιτροπή:

- να αναφέρεται στον Χάρτη και να περιλαμβάνει τις μικρές επιχειρήσεις και τις μικροεπιχειρήσεις σε όλα τα κοινοτικά προγράμματα και να υιοθετήσει ειδικά μέτρα υπέρ αυτών στα προγράμματα αυτά,

- να προβαίνει πριν από την υιοθέτηση κάθε κοινοτικής απόφασης, σε ανάλυση της συγκεκριμένης επίδρασής της επί των μικροεπιχειρήσεων και των μικρών επιχειρήσεων,

- να καθιστά δυνατή τη συμμετοχή των ευρωπαϊκών οργανώσεων, που εκπροσωπούν τις μικροεπιχειρήσεις για τις κοινοτικές αποφάσεις που τις αφορούν.

4.3. Πρόοδος της εφαρμογής των προτάσεων της ΕΟΚΕ και του Κοινοβουλίου

4.3.1. Η ΕΟΚΕ, στο πλαίσιο των γνωμοδοτήσεών της(25) και το Κοινοβούλιο(26) συνέταξαν καταλόγους δράσεων που πρέπει να αναληφθούν σε κοινοτικό επίπεδο στο πλαίσιο των δέκα προσανατολισμών του Χάρτη. Εξάλλου, οι εκπρόσωποι των οργανώσεων των μικρών επιχειρήσεων υπέβαλαν πολύ συγκεκριμένες προτάσεις κατά τα σεμινάρια που οργάνωσε η Επιτροπή, και ένας κατάλογος με 55 δράσεις προτάθηκε τον Ιούνιο του 2002 από την UEAPME (Ευρωπαϊκή Ένωση Βιοτεχνίας και ΜΜΕ) μετά από πρόταση δύο γαλλικών βιοτεχνικών οργανώσεων. Η ΕΟΚΕ παρατηρεί με λύπη ότι δεν γίνεται αναφορά στην έκθεση για την εφαρμογή του Χάρτη. Παρατηρεί όμως με ικανοποίηση ότι, σύμφωνα με πληροφορίες που παρείχαν οι οργανώσεις των επιχειρήσεων, πολλές από τις ζητούμενες δράσεις αναλήφθηκαν με σημαντική επιτυχία, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την τυποποίηση, τις υπηρεσίες στήριξης και τις συνοδευτικές υπηρεσίες προς τις επιχειρήσεις, την πρόσβαση στις χρηματοδοτήσεις με εγγύηση ΜΜΕ, το περιβάλλον κ.λπ.

4.3.1.1. Η ΕΟΚΕ καλεί τις ενδιαφερόμενες γενικές διευθύνσεις της Επιτροπής να διπλασιάσουν τις προσπάθειές τους και να προσεγγίσουν τις αντιπροσωπευτικές οργανώσεις των μικρών επιχειρήσεων για την καλύτερη υλοποίηση των ζητούμενων δράσεων.

4.3.2. Στα πλαίσια του προϋπολογισμού 2003 της ΕΕ, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υιοθέτησε στις 19 Δεκεμβρίου 2002, μετά από πρωτοβουλία βουλευτών της επιτροπής προϋπολογισμού, πέντε τροποποιήσεις με τις οποίες εζητείτο η προτεραιότητα πολλών κονδυλίων του προϋπολογισμού να παρασχεθεί το 2003 στην εφαρμογή του Χάρτη και σε δράσεις που προορίζονται ειδικώς για τις μικρές επιχειρήσεις και τις μικροεπιχειρήσεις και τις βιοτεχνικές επιχειρήσεις.

4.3.2.1. Η ΕΟΚΕ συγχαίρει το Κοινοβούλιο για την απόφαση αυτή της οποίας η πολιτική εμβέλεια έχει μεγάλη σημασία. Σχέδια πρακτικών δράσεων για την εφαρμογή τους μεταβιβάστηκαν από τις γαλλικές οργανώσεις βιοτεχνίας και την UEAPME στην Επιτροπή. Οι δράσεις αυτές παρουσιάζονται στο παράρτημα και αναφέρονται στις 10 συστάσεις του Χάρτη. Η ΕΟΚΕ εγκρίνει τα σχέδια που ανταποκρίνονται άμεσα στις γραμμές δράσεως τις οποίες η ίδια υιοθέτησε στη γνωμοδότησή της του Νοεμβρίου 2001 για την εφαρμογή του Χάρτη και τις επαναλαμβάνει. Ζητά από την Επιτροπή να τις ενσωματώσει στο σύνολο του προγράμματος εργασίας για το 2003 και καλεί το Κοινοβούλιο να μετέλθει όλων των μέσων που διαθέτει για να εξασφαλίσει την εκτέλεσή τους.

4.3.3. Σε ό,τι αφορά τις προτεραιότητες για τις δράσεις του 2004, η ΕΟΚΕ καλεί το Κοινοβούλιο να ενισχύσει στο προσχέδιο προϋπολογισμού για το 2004 τα μέτρα που αποβλέπουν στην εφαρμογή των προτεραιοτήτων του Χάρτη. Επίσης, καλεί και πάλι την Επιτροπή να ενισχύσει προς το σκοπό αυτό τις διαβουλεύσεις με τις οργανώσεις των επιχειρήσεων.

5. Επαναπροσανατολισμός των κοινοτικών προγραμμάτων και πολιτικών προς τις απαιτήσεις των μικροεπιχειρήσεων και των μικρών επιχειρήσεων, σύμφωνα με τον ευρωπαϊκό Χάρτη για τις μικρές επιχειρήσεις

5.1. Τα προβλήματα που αναφέρθηκαν προηγουμένως θα μπορούσαν εν μέρει να επιλυθούν μέσω των κοινοτικών προγραμμάτων τα οποία, σε περίπτωση που δεν τα εξετάζουν, θα πρέπει οπωσδήποτε να τα περιλάβουν, και σε περίπτωση που τα εξετάζουν, να τους δώσουν μεγαλύτερη σημασία με την κατάστρωση προγραμμάτων "νέας γεννιάς" για τις μικρές επιχειρήσεις και τις βιοτεχνικές επιχειρήσεις που να στηρίζονται στο πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα του συνεταιρίζεσθαι των επιχειρήσεων. Προς τούτο, θα υποδειχθούν κατωτέρω ορισμένες γραμμές παρέμβασης επί των οποίων θα πρέπει να συγκεντρωθεί η προσοχή των κοινοτικών πρωτοβουλιών και προγραμμάτων. Αυτές οι γραμμές παρέμβασης θα μπορούσαν να συμβάλουν, σε διαφορετικό βαθμό, στη βελτίωση του οικονομικού περιβάλλοντος, εντός του οποίου τόσο οι νέες μικρές επιχειρήσεις όσο και οι ήδη υφιστάμενες επιχειρήσεις θα πρέπει να αναπτύξουν δραστηριότητα και, κυρίως, με βάση την αρχή της επικουρικότητας, θα πρέπει να χρησιμεύσουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση για τη διαχείριση και χρηματοδότηση σχεδίων, βάσει κοινών δράσεων που θα μπορέσουν να θέσουν σε ενέργεια διαδικασίες για τη βελτίωση ολόκληρων τομέων.

5.2. Στα πλαίσια αυτά, οι γραμμές παρέμβασης θα διαρθρωθούν στο κείμενο σύμφωνα με τις γραμμές δράσεως του "Χάρτη" στον οποίο έχουμε επανειλημμένα αναφερθεί.

5.3. Σημείο 1 και σημείο 4 του Χάρτη - εκπαίδευση και επιμόρφωση για το επιχειρηματικό πνεύμα - παροχή προσόντων

5.3.1. Θα πρέπει να καταρτιστούν και να ενισχυθούν προγράμματα εκπαίδευσης και επιμόρφωσης στην μικρή επιχείρηση με τη συμμετοχή των αντιπροσωπευτικών οργανώσεων της βιοτεχνίας και των ΜΜΕ μέσω του "Erasmus" για τους μαθητευόμενους, του "Leonardo" που προβλέπει επιχειρηματικές εμπειρίες και του "Socrates", που παρέχει εκπαιδευτικά προγράμματα για τη διάδοση του επιχειρηματικού πνεύματος στα σχολεία. Θα πρέπει να διευκολυνθεί η θέσπιση πανεπιστημιακών εδρών παιδαγωγικής και οικονομικών, που να προσανατολίζονται προς τις αξίες της "ανάληψης δράσεως" και της ανάπτυξης αυτόνομων πρωτοβουλιών.

5.3.2. Θα πρέπει επίσης να προετοιμαστούν και να καταρτιστούν οι δημόσιες διοικήσεις ώστε να εννοήσουν την αξία της δημιουργίας μιας επιχείρησης, στο πλευρό οργανισμών υποστήριξης για τις μικροεπιχειρήσεις και τις μικρές επιχειρήσεις.

5.4. Σημείο 2 και σημείο 5 του Χάρτη - φθηνότερη και ταχύτερη εκκίνηση - βελτίωση της πρόσβασης σε απευθείας σύνδεση

5.4.1. Θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν τα μέσα διακυβέρνησης για να διευκολυνθεί, εξ αρχής, η ανάπτυξη των μικρών επιχειρήσεων με την καταχώρησή τους με απευθείας σύνδεση και την πρόβλεψη ενιαίας θυρίδας που θα δίνει τη δυνατότητα σύνδεσης με δίκτυο ευρωπαϊκού επιπέδου. Προς τούτο πρέπει να υποστηριχθεί η ανταλλαγή επαγγελματικών εμπειριών μεταξύ δημόσιων υπαλλήλων και μικρών επιχειρηματιών (ή εκπροσώπων τους). Προτείνεται λοιπόν στην Γενική Διεύθυνση Επιχειρήσεις να εκπονήσει μελέτη μέσω των κατάλληλων οργανισμών των χωρών της ΕΕ για να εξεύρει λύσεις και κοινά μέσα.

5.5. Σημείο 3 και σημείο 7 του Χάρτη - καλύτερη νομοθεσία και ρυθμίσεις και φορολογικά και χρηματοοικονομικά ζητήματα

5.5.1. Θα πρέπει να προβλεφθεί τροποποίηση του δικαίου που ρυθμίζει τις πτωχεύσεις στην Ευρώπη και να ασκηθούν πιέσεις στα κράτη που δεν έχουν ακόμη υιοθετήσει την οδηγία για το αμετάκλητο των πληρωμών(27), πράγμα που προκαλεί υψηλό κόστος στις μικροεπιχειρήσεις και στις μικρές επιχειρήσεις. Επίσης, θα πρέπει να επιταχυνθεί η νομική διαδικασία για την κατάρτιση του φόρου κληρονομιάς της επιχείρησης, δεδομένου ότι σήμερα πολλές επιχειρήσεις παύουν να λειτουργούν όταν αποθάνει ο επιχειρηματίας ή όταν συνταξιοδοτηθεί.

5.5.2. Συνεπώς, θα πρέπει να απλουστευθούν οι διοικητικές και φορολογικές διατυπώσεις (π.χ. να καταρτισθεί ένα ενιαίο έντυπο και να υπάρχει ενιαία διαδικασία για την εκκίνηση των μικροεπιχειρήσεων και των μικρών επιχειρήσεων) κάτω από ένα ορισμένο όριο όγκου εργασιών - που θα πρέπει να καθορισθεί.

5.5.3. Για τις νέες παραγωγικές και εμπορικές μικροεπιχειρήσεις ή για τις μικροεπιχειρήσεις που παρέχουν υπηρεσίες θα πρέπει να προβλεφθούν εξαιρετικά απλές μορφές χορήγησης εγκρίσεων και από φορολογικής πλευράς, να προβλεφθούν ενιαίες και τεκμαρτές διαδικασίες, κατά το στάδιο της συστάσεως και εκκίνησης των δραστηριοτήτων.

5.5.4. Συνεπώς, θα πρέπει να αναθεωρηθεί η επιβολή έμμεσων φόρων λόγω της ανάπτυξης της κοινωνίας των πληροφοριών με τη χρησιμοποίηση π.χ. των ηλεκτρονικών πληρωμών.

5.5.5. Όταν γίνεται λόγος για κεφάλαια κινδύνου στις μικροεπιχειρήσεις (19 εκατομμύρια επιχειρήσεων στην Ευρώπη) και στις μικρές επιχειρήσεις (1,1 εκατομμύριο επιχειρήσεων στην Ευρώπη) εκ των οποίων το 90 % είναι ατομικές επιχειρήσεις ή επιχειρήσεις ατόμων, σύμφωνα με την παραδοσιακή έννοια του όρου αναφερόμαστε μόνο στο 5-6 % του κόσμου αυτού. Συνεπώς, πρέπει απαραιτήτως να εξευρεθούν μορφές κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου που να αφορούν και τις επιχειρήσεις ατόμων, διαφορετικά η εφαρμογή τους παραμένει περιθωριακή εμποδίζοντας κατά τον τρόπο αυτό τις μικροεπιχειρήσεις και τις μικρές επιχειρήσεις να αναπτυχθούν από χρηματοοικονομική άποψη.

5.6. Σημείο 6 του Χάρτη - περισσότερα οφέλη από την ενιαία αγορά

5.6.1. Έχουν παρέλθει 10 έτη από την υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς και τα αποτελέσματα είναι κατώτερα από τις προσδοκίες. Μάλιστα δεν υπάρχουν διαρθρωμένες και αναλυτικές πληροφορίες για τα ενδεχόμενα οφέλη που προέκυψαν για τις ΜΜΕ και την βιοτεχνία από τη σύστασή της. Ιδιαίτερα ελλιπή είναι τα στοιχεία για τον τομέα των υπηρεσιών, όσον αφορά την αναγνώριση των τίτλων και των προσόντων, τις διαμεθοριακές πληρωμές, τις χρηματοπιστωτικές αγορές και τις αγορές ασφαλίσεων, καθώς και για τα προϊόντα από τρίτες χώρες που διαταράσσουν την καλή πορεία της αγοράς και τροφοδοτούν μη νόμιμες μορφές επιχείρησης. Αυτό είναι ιδιαίτερα επιζήμιο για τις οικονομικές και παραγωγικές δραστηριότητες των μικροεπιχειρήσεων και των μικρών επιχειρήσεων.

5.6.2. Μία άλλη πτυχή είναι η ανάπτυξη της διαμεθοριακής συμφιλίωσης μεταξύ επιχειρήσεων που αναπτύσσουν δραστηριότητα σε διαφορετικά κράτη. Ιδιαίτερα, η παροχή βοήθειας στις λεγόμενες "νέες περιφέρειες της διευρυμένης Ευρώπης" με στοχοθετημένα προγράμματα και την καθιέρωση πιο στενού δεσμού με τις ΜΜΕ των νησιών και των διαμεθοριακών ζωνών. Εξάλλου, πρέπει να αναπτυχθούν δράσεις που αποβλέπουν στη δημιουργία δικτύων επιχειρήσεων μεταξύ ΜΜΕ και περιοχών, προκειμένου να διευκολυνθεί ο ανταγωνισμός στην παγκόσμια αγορά.

5.6.3. Το καταστατικό του Ευρωπαϊκού Συνεταιρισμού είναι ένα μέσο που προσιδιάζει ιδιαίτερα στη δημιουργία αυτού του δικτύου. Με αυτό οι ΜΜΕ θα μπορέσουν να δημιουργήσουν ομαδοποιήσεις διαμεθοριακές ή σε ευρωπαϊκό επίπεδο με σκοπό την ανάπτυξη των κοινών δραστηριοτήτων τους. Συνεπώς, έχει μεγάλη σημασία να διασφαλισθεί ότι τα κράτη μέλη θα λάβουν το ταχύτερο δυνατό τα απαραίτητα μέτρα για την εφαρμογή του καταστατικού.

5.6.4. Εξάλλου, σύμφωνα με τη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της(28), η ΕΟΚΕ έχει την πρόθεση να καλέσει την Επιτροπή να υποβάλει πρόταση για την ευρωπαϊκή εταιρεία για τις ΜΜΕ. Επιπλέον, πρέπει να διευκολυνθούν και να επισπευσθούν οι υφιστάμενες διαδικασίες, όπως η υιοθέτηση απλοποιημένων προϋπολογισμών και λογαριασμών και η αναθεώρηση και απλούστευση των διαδικασιών που προβλέπονται από τους κανόνες "περί ελαχίστων".

5.6.5. Πρέπει να ενισχυθούν οι πρωτοβουλίες με την αύξηση των χρηματοδοτικών πόρων που προορίζονται για τις μικρές επιχειρήσεις που βρίσκονται στις "νέες περιφέρειες" και στις μειονεκτικές περιοχές.

5.7. Σημείο 8 και σημείο 9 του Χάρτη - ενίσχυση των τεχνολογικών δυνατοτήτων των μικρών επιχειρήσεων και επιτυχημένα πρότυπα ηλεκτρονικών επιχειρήσεων και υποστήριξη κορυφαίων μικρών επιχειρήσεων

5.7.1. Πρέπει να επιτευχθεί όσο γίνεται περισσότερο η οικειοθελής τυποποίηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο προκειμένου να μειωθούν τα "εμπόδια κατά την είσοδο" που συναντούν οι μικρές επιχειρήσεις ώστε να μειωθεί το κόστος, που σήμερα επιβαρύνει τις μεγάλες επιχειρήσεις και συνεπώς:

α) να ενισχυθεί η πιστοποίηση μέσω των προνομιούχων οργανισμών (Ευρωπαϊκή Επιτροπή Τυποποίησης, Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ηλεκτροτεχνικής Τυποποίησης, Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Τυποποίησης στον τομέα των Τηλεπικοινωνιών) και μέσω εθελοντικών οργανισμών των οργανώσεων κατηγορίας (π.χ. Normapme - Τυποποίηση ΜΜΕ)·

β) να ενθαρρυνθεί η παρουσία μικροεπιχειρήσεων και μικρών επιχειρήσεων μέσω των αντίστοιχων οργανώσεων κατηγορίας.

5.7.2. Πρέπει να παρασχεθεί συνδρομή στις μικρές επιχειρήσεις προκειμένου να καινοτομήσουν, δίνοντας ιδιαίτερη προσοχή στους πιο ευαίσθητους τομείς ως προς τον ανταγωνισμό εκ μέρους των νέων βιομηχανικών χωρών όπως ο τομέας της κλωστοϋφαντουργίας, προσφεύγοντας σε μέσα όπως η ανιχνευσιμότητα του προϊόντος, η δημιουργία μιας "βιομηχανικής ονομασίας ελεγχόμενης προέλευσης" και η μεγαλύτερη σαφήνεια και απλοποίηση της προσβασιμότητας της μικρής επιχείρησης στο έκτο πρόγραμμα πλαίσιο για την έρευνα, καθώς και η διευκόλυνση των μικρών επιχειρήσεων ώστε να γνωρίσουν και να έχουν πρόσβαση στα περιβαλλοντικά προγράμματα ΕMAS, ISO, LIFE κ.λπ.

5.7.3. Πρέπει να αναπτυχθεί και να επεκταθεί η πρόσβαση των μικρών επιχειρήσεων που είναι εγκατεστημένες στις πιο μειονεκτικές περιοχές (περιφερειακές, αγροτικές, διαμεθοριακές κ.λπ.) στις υπηρεσίες που θέτουν στη διάθεσή τους οι νέες τεχνολογίες της πληροφορίας μέσω της υιοθέτησης ειδικών προγραμμάτων υποστήριξης που ευνοούν και μορφές συνεργασίας δημοσίου-ιδιωτικού τομέα.

5.8. Σημείο 10 του Χάρτη - ανάπτυξη ισχυρότερης και αποτελεσματικότερης εκπροσώπησης των συμφερόντων των μικρών επιχειρήσεων στο επίπεδο της Ένωσης και σε εθνικό επίπεδο

5.8.1. Για την ανάπτυξη και την ενίσχυση της μικροεπιχείρησης και της μικρής επιχείρησης είναι αναγκαία η καλύτερη συμμετοχή στον κοινωνικό διάλογο των οργανώσεών τους σε όλα τα επίπεδα. Η επέκταση των τομέων παρέμβασης που καλύπτει σήμερα ο κοινωνικός διάλογος σε ευρωπαϊκό επίπεδο (οικονομικό, κοινωνικό και της απασχόλησης, σημαίνει ότι οι οργανισμοί εκπροσώπησης των μικρών επιχειρήσεων και των μικροεπιχειρήσεων που είναι κοινωνικοί εταίροι, συμμετέχουν πλήρως σε όλες τις δραστηριότητες τριμερούς διαβούλευσης με τις κοινοτικές δημόσιες αρχές, και αναγνωρίζονται ως ομότιμοι εταίροι που συμμετέχουν απευθείας στο σύνολο των δραστηριοτήτων του ευρωπαϊκού και εθνικού διμερούς κοινωνικού διαλόγου, λαμβάνοντας υπόψη τα θετικά αποτελέσματα που η προσέγγιση αυτή προκαλεί σε επίπεδο μακροοικονομικών δυναμικών.

5.8.2. Άλλο σημαντικό στοιχείο είναι η παρουσία της μικρής επιχείρησης στους εθνικούς και ευρωπαϊκούς οργανισμούς που είναι αρμόδιοι να δίδουν συμβουλές και να χαράσσουν τις πολιτικές για την ανάπτυξη των επιχειρήσεων. Ο στόχος "σκέψου πρώτα σε μικρή κλίμακα" μπορεί να υλοποιηθεί κυρίως μέσω της χρησιμοποίησης των εμπειριών των τελικών αποδεκτών των παρεμβάσεων, δηλαδή όλων εκείνων που αναπτύσσουν δραστηριότητα, με διαφορετικά καθήκοντα, στις μικροεπιχειρήσεις και στις μικρές επιχειρήσεις.

Βρυξέλλες, 18 Ιουνίου 2003.

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Roger Briesch

(1) Ο χάρτης των μικρών επιχειρήσεων εγκρίθηκε στις 19 και 20 Ιουνίου 2002.

(2) COM(2001) 122 τελικό της 7.3.2001, COM(2002) 68 τελικό της 6.2.2002, COM(2003) 21 τελικό της 21.3.2003.

(3) Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή - ΓΔ ΧΧΙΙΙ ανέθεσε το 2001 στο Ινστιτούτο Guglielmo Tagliacarne της Ρώμης την εκπόνηση μεθοδολογικής μελέτης για την κατάσταση των βιοτεχνικών επιχειρήσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

(4) COM(2003) 27 τελικό της 21.1.2003.

(5) Βλέπε σχετικά τα έγγραφα του Πρώτου (1994) και Δεύτερου (1996) Σεμιναρίου για τα στατιστικά στοιχεία της βιοτεχνίας στην Ευρώπη που οργάνωσε στη Ρώμη το Ινστιτούτο Guglielmo Tagliacarne υπό την αιγίδα της Επιτροπής της ΕΕ, ΓΔ "Επιχειρήσεις" και ήδη ΓΔ ΧΧΙΙΙ.

(6) ΕΕ L 107 της 30.4.1996.

(7) ΕΕ L 124 της 20.5.2003.

(8) Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της ΕΟΚΕ σχετικά με την "Βιοτεχνία και ΜΜΕ στην Ευρώπη" - ΕΕ C 322 της 16.12.1992.

Οι αρχές που υποδεικνύονται στη γνωμοδότηση Schleyer του 1992, είναι οι ακόλουθες:

- στενή σχέση μεταξύ ιδιοκτησίας και διεύθυνσης της επιχειρήσεως,

- σημαντική χρήση ανθρώπινων πόρων που μπορούν να συνδεθούν με τη χρήση πιο σύγχρονων τεχνικών παραγωγής και διαχείρισης,

- ικανότητες και δυνατότητες του επιχειρηματία που συνδέονται με τη δραστηριότητά του στα πλαίσια της επιχείρησης και της διαδικασίας παραγωγής,

- άμεση και πρωτεύουσα συμμετοχή του επιχειρηματία στην οργάνωση της παραγωγικής διαδικασίας.

(9) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα "Βιοτεχνία και ΜΜΕ στην Ευρώπη" - ΕΕ C 158 της 26.5.1997.

(10) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα "Βιοτεχνία και ΜΜΕ στην Ευρώπη" - ΕΕ C 221 της 7.8.2001.

(11) Στον ιδιωτικό μη γεωργικό τομέα.

(12) Προκειμένου να συμπληρωθούν τα στατιστικά στοιχεία που παρατίθενται στο έγγραφο, κρίνεται σκόπιμο να αναφερθεί μια πρόσφατη μελέτη Ιpsos (Μάρτιος 2003), που πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της ΓΔΜΜΕ, με θέμα "Οι Γάλλοι και η επιχείρηση" από όπου προκύπτει ότι:

- το 55 % των Γάλλων έχει γενικά μια καλή αντίληψη για την επιχείρηση και οι ΜΜΕ με λιγότερο από 250 μισθωτούς προκρίνονται κατά 73 %,

- η διαφορά εικόνας που συνδέεται με το μέγεθος των επιχειρήσεων επαναλαμβάνεται και σε ό,τι αφορά το επίπεδο των ιθυνόντων· οι ιδιοκτήτες των ΜΜΕ έχουν την υποστήριξη του 88 % των ερωτηθέντων,

- το 66 % των Γάλλων πιστεύει ότι η δημιουργία απασχόλησης οφείλεται κυρίως στις ΜΜΕ,

- εξάλλου, το 62 % πιστεύει ότι οι ΜΜΕ ευνοούν την ανάπτυξη των μισθωτών και παρέχουν πρόσβαση σε καλύτερο επίπεδο κατάρτισης.

(13) ΕΕ C 48 της 21.2.2002.

(14) Βλέπε έκθεση Vlasto.

(15) Να ληφθούν υπόψη, για παράδειγμα, η μεθοδολογία βάσει της οποίας η ΓΔ "Επιχείρηση" ανέθεσε στο Ινστιτούτο Tagliacarne της Ρώμης να εκτιμήσει τον αριθμό των βιοτεχνικών επιχειρήσεων στην Ευρώπη με βάση τις στατιστικές πληροφορίες για τις επιχειρήσεις που ήδη διαθέτουν τα κράτη μέλη και η στατιστική υπηρεσία.

(16) Βλέπε σχετικά το άρθρο 45 του Νόμου για τον προϋπολογισμό 2003 της Ιταλίας.

(17) Censis, οι ιταλοί στην εργασία: μια ατομική επιχείρηση, τα τετράδια της βιοτεχνικής επιχείρησης, αριθ. 51, Μάιος 2002.

(18) Τα στοιχεία της παραγράφου αυτής προέρχονται από διάφορες πηγές, μεταξύ των οποίων αναφέρουμε την Confartigianato και το Ινστιτούτο Guglielmo Tagliacarne.

(19) Ακαδημία της Αβινιόν, η λαθραία εργασία: εμπειρικές αποκαλύψεις και επιχειρήματα για μια νέα πολιτική σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Βρυξέλλες, 2002.

(20) Σχετικά με την παραοικονομία Βλέπε: Επιτροπή ΕΕ (2001). "Μη δηλωμένο εργατικό δυναμικό στην Ευρώπη: προς μια ολοκληρωμένη προσέγγιση".

(21) Οι χρηματοπιστωτικές ανάγκες προκύπτουν ως επακόλουθο ορισμένων γεγονότων, όπως η αύξηση των δραστηριοτήτων (χρηματοδότηση του κυκλοφορούντος κεφαλαίου, κάλυψη των πάγιων επενδύσεων) ή η μείωση των παθητικών στοιχείων.

(22) Μεταξύ των κυριοτέρων τραπεζικών προϊόντων που μπορούν να ικανοποιήσουν τις ανάγκες αυτές αναφέρουμε: τις τραπεζικές συμβάσεις (άνοιγμα πιστώσεων, έκπτωση επί των χρεογράφων, προκαταβολή επί των χρεογράφων, χρηματοδοτήσεις stand by, χρηματοδοτήσεις evergreen, κ.λπ.)· οι παρατραπεζικές συμβάσεις όπως το factoring· οι εκδόσεις όπως τα εμπορικά χρεόγραφα και τα χρηματοοικονομικά χρεόγραφα.

(23) Σχετικά αναφέρουμε τα τραπεζικά συμβόλαια (π.χ. τα δάνεια), τα παρατραπεζικά συμβόλαια (leasing) και τις εκδόσεις (ομολογίες).

(24) Βλέπε σχετικά: Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ΓΔ Επιχειρήσεις, Υπηρεσίες Στήριξης για τις μικροεπιχειρήσεις και τις μικρές επιχειρήσεις και τις ατομικές επιχειρήσεις, Βιέννη, 2002.

(25) ΕΕ C 158 της 26.5.1997 και ΕΕ C 48 της 21.2.2002.

(26) (κυρίως έκθεση Vlasto).

(27) Οδηγία 98/26/ΕΚ, EE L 166 της 11.6.1998, γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ, ΕΕ C 56 της 21.2.1997.

(28) "Καταστατικό ευρωπαϊκής εταιρείας για τις ΜΜΕ", ΕΕ C 125 της 27.5.2002.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

στη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Οι ακόλουθες τροπολογίες απορρίφθηκαν από την Ολομέλεια αλλά συγκέντρωσαν τουλάχιστον το ένα τέταρτο των ψήφων.

Σημείο 3.3.6, τρίτη παύλα

Να προστεθούν στο τέλος τα εξής:

"... παραοικονομίας, στο μέτρο που άλλοι επιχειρηματίες συμμορφώνονται με αυτούς τους νομικούς κανόνες, ενώ άλλοι όχι,"

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 39, ψήφοι κατά:52, αποχές: 11.

Σημείο 3.3.6, τρίτη παύλα

Να διαγραφεί η τελευταία πρόταση.

Αιτιολογία

Δεν πρόκειται για "υπερβολικό αριθμό κανονισμών". Όποιος το ισχυρίζεται θα πρέπει να αναφέρει και το ποίοι είναι περιττοί. Η μείωση της ημερήσιας διάρκειας της εργασίας, και η εργασία μερικού χρόνου μπορεί και οι δύο να αποτελούν επιθυμίες τόσο των εργαζομένων όσο και των εργοδοτών. Π.χ. στη Γαλλία το εβδομαδιαίο ωράριο είναι 35 ώρες. Εάν αυτό σε ορισμένες περιπτώσεις οδηγήσει σε παράνομη εργασία, αυτό θα πρέπει να λυθεί με άλλο τρόπο και όχι με την τροποποίηση π.χ. των κανόνων για την εργασία μερικού χρόνου.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 45, ψήφοι κατά: 54, αποχές: 7.

Σημείο 3.3.6, πέμπτη παύλα

Να προστεθούν στο τέλος τα εξής:

"... των διαστάσεών της, με αποτέλεσμα να θίγονται τα σημερινά (εργασιακά) δικαιώματα των εργαζομένων και να διακυβεύονται οι μελλοντικές (συνταξιοδοτικές) παροχές τους, ενώ αυξάνεται το κέρδος του επιχειρηματία και ο αθέμιτος ανταγωνισμός."

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 45, ψήφοι κατά: 55, αποχές: 13.

Το ακόλουθο κείμενο της γνωμοδότησης του τμήματος αντικαταστάθηκε από τροπολογία αλλά έλαβε τουλάχιστον το ένα τέταρτο των ψήφων:

Σημείο 3.3.6, πέμπτη παύλα

"η ανεπαρκής νομοθεσία στα θέματα της αγοράς εργασίας. Η περιορισμένη αναγνώριση στα πλαίσια της ισχύουσας νομοθεσίας των νέων τύπων εργασίας (για παράδειγμα άτυπες μορφές συμβάσεων, εργασία μερικού χρόνου, ή προσωρινή εργασία ή προσωρινές συμβάσεις) συμβάλλουν στο να ωθούνται οι εργαζόμενοι προς την παραοικονομία και αυτό οδηγεί στη διεύρυνση των διαστάσεών της."

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 45, ψήφοι κατά: 51, αποχές: 15.