Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα "Προς ένα Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης"

(2000/C 367/08)

Στις 25 Φεβρουαρίου 1999 και σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφος 3, του Εσωτερικού Κανονισμού της, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να εκδώσει γνωμοδότηση με θέμα "Προς έναν Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση".

Το τμήμα "Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις και δικαιώματα του πολίτη", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 25 Ιουλίου 2000 με βάση την εισηγητική έκθεση της κας Sigmund (συνεισηγητής: ο κ. Briesch).

Κατά την 375η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 20ής Σεπτεμβρίου 2000), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 122 ψήφους υπέρ, 19 κατά και 9 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κολωνίας της 3ης και 4ης Ιουνίου 1999 αποφάσισε να προβεί στην εκπόνηση Χάρτη των θεμελιωδών δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στα συμπεράσματά του, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο δικαιολόγησε την υποχρέωση αυτή με βάση την ανάγκη "να καταστεί σαφής η προεξέχουσα σημασία και το εύρος τους των θεμελιωδών δικαιωμάτων στους πολίτες της Ένωσης".

Κατά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κολωνίας, ο Χάρτης αυτός

"πρέπει:

1. να περιλαμβάνει τα δικαιώματα ελευθερίας και ισότητας, καθώς και τα θεμελιώδη δικονομικά δικαιώματα (ΕΣΔΑ και γενικές αρχές του κοινοτικού δικαίου)·

2. να περιέχει τα θεμελιώδη δικαιώματα τα οποία προσήκουν στους πολίτες της Ένωσης· και

3. να λαμβάνει υπόψη οικονομικά και κοινωνικά δικαιώματα που περιέχονται στον Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Χάρτη και στον Κοινοτικό Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων των Εργαζομένων [...], στο μέτρο που δεν αποτελούν βάση μόνο για τους στόχους της δράσης της Ένωσης."

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αποφάσισε επίσης ότι το σχέδιο του Χάρτη αυτού "πρέπει να εκπονηθεί από ένα σώμα αποτελούμενο από Αντιπροσώπους των Αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων και του Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής καθώς και από μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και των εθνικών κοινοβουλίων".

1.2. Τέλος, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Τάμπερε της 15ης και 16ης Οκτωβρίου 1999 αποφάσισε την οριστική σύνθεση του σώματος αυτού, καθώς και τις μεθόδους εργασίας του. Όσον αφορά τις μεθόδους εργασίας, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επιβάλλει την αρχή της συναίνεσης και εξουσιοδοτεί τον Πρόεδρο να διαβιβάσει το σχέδιο στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο μόνον όταν θεωρήσει ότι "το κείμενο του σχεδίου Χάρτη που εκπονήθηκε από το Σώμα μπορεί ενδεχομένως να εγκριθεί από όλα τα μέρη".

1.3. Τόσο η γερμανική, όσο και φινλανδική προεδρία είχαν δηλώσει επανειλημμένα ότι ο Χάρτης αυτός θα έπρεπε να αποτελεί επίσης ένα μέσο που θα επιτρέπει στους πολίτες της Ευρώπης να συμμετέχουν "πιο ουσιαστικά στην Ευρώπη" και θα τους βοηθά να συνειδητοποιούν καλύτερα τα δικαιώματά τους. Η ΟΚΕ εκφράζει βέβαια την ικανοποίησή της για τις διαβουλεύσεις που πραγματοποιεί το σώμα αυτό - που στο μεταξύ μετονομάσθηκε σε Συνέλευση - με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Ωστόσο η ΟΚΕ, όντας το ευρωπαϊκό όργανο του οποίου τα μέλη καλούνται, σύμφωνα με τη Συνθήκη, να εκπροσωπούν τα συμφέροντα των πολιτών της Ευρώπης(1), θεωρεί ότι θα ήταν σκοπιμότερο να συμμετείχε ενεργότερα στις εν λόγω εργασίες.

1.4. Η αποστολή της Συνέλευσης προσδιορίζεται μέσω των εντολών της Κολωνίας και του Τάμπερε. Επισημαίνονται τέσσερις πτυχές:

- η Συνέλευση δεν συνιστά Διακυβερνητική Διάσκεψη, υπό την έννοια της Συνθήκης ΕΕ·

- ως εκ τούτου, δεν έχει αρμοδιότητα να τροποποιεί τις δικαιοδοσίες της Ένωσης·

- η αποστολή της συνίσταται στην εκπόνηση σχεδίου Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, στο πλαίσιο των δράσεων της Ένωσης. Επομένως, η Συνέλευση οφείλει να μεριμνήσει ώστε ο Χάρτης να είναι εφαρμοστέος, τόσο στο πλαίσιο της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, όσο και στο πλαίσιο των κοινοτικών Συνθηκών. Με άλλα λόγια: ο Χάρτης πρέπει να ισχύει επίσης για τους τίτλους V (ΚΕΠΑ) και VI (ΑΔΣ) της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ΟΚΕ φρονεί ότι η διευρυμένη αυτή ισχύς του Χάρτη έχει καθοριστική σημασία, δεδομένου ότι η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Κοινότητα δεν είναι η μόνη που ασχολείται με τα θέματα ελευθερίας και ισότητας των πολιτών·

- κατά συνέπεια, ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων απευθύνεται στα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στο πλαίσιο των ιδίων αρμοδιοτήτων τους, και όχι στα κράτη μέλη. Τα κράτη μέλη οφείλουν, εντούτοις, να τηρούν το Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων κατά την εφαρμογή, εκτέλεση ή μεταφορά του κοινοτικού δικαίου.

1.5. Το ζήτημα του νομικά δεσμευτικού χαρακτήρα του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων (ΧΘΔ) δεν προσδιορίστηκε σαφώς από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κολωνίας. Στα συμπεράσματά του, το Συμβούλιο ανακοινώνει απλώς ότι "θα προτείνει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στην Επιτροπή να διακηρύξουν πανηγυρικά, από κοινού με το Συμβούλιο, ένα Χάρτη των θεμελιωδών δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης με βάση το εν λόγω σχέδιο. Στη συνέχεια πρέπει να εξεταστεί εάν, και ενδεχομένως κατά ποιο τρόπο, θα έδει να ενσωματωθεί ο Χάρτης στις Συνθήκες".

1.5.1. Ο πρόεδρος της Συνέλευσης κ. Roman Herzog, διευκρίνισε πάντως ότι η Συνέλευση θα εκπονήσει τον Χάρτη με βάση την υπόθεση ότι θα αναγνωρισθεί ο νομικά δεσμευτικός χαρακτήρας του. Ήδη από το σχέδιο Spinelli, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει ταχθεί υπέρ του εν λόγω νομικά δεσμευτικού χαρακτήρα και ενίσχυσε ακόμη περισσότερο τη θέση του αυτή στο ψήφισμα της 16ης Μαρτίου, ανακοινώνοντας, μεταξύ άλλων, ότι προτίθεται να εγκρίνει τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων υπό τον όρο ότι θα επιβεβαιωθεί ο νομικά δεσμευτικός χαρακτήρας του.

1.6. Σε ό,τι αφορά το πρόβλημα του περιεχομένου του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κολωνίας θέσπισε μόνον τους ελάχιστους κανόνες, υπερέβη ωστόσο σαφώς το πλαίσιο της ΕΣΔΑ. Στην εναρκτήρια ομιλία του ενώπιον της Συνέλευσης, ο κ. Roman Herzog διευκρίνισε ότι έφθασε πλέον η στιγμή να καταστεί σαφές προς την κοινή γνώμη ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να διατηρεί με τους πολίτες της σχέσεις που να αντιστοιχούν στους κανόνες που ορίζει το συνταγματικό δίκαιο των κρατών μελών.

1.6.1. Η διάρθρωση του καταλόγου των θεμελιωδών δικαιωμάτων που θα καταρτίσει η Συνέλευση στηρίζεται αφενός στη συναίνεση ως προς το ευρωπαϊκό τρίπτυχο των θεμελιωδών δικαιωμάτων του ατόμου (ανθρώπινη αξιοπρέπεια, αυτοδιάθεση και ισότητα) και αφετέρου στην έννοια του αδιαίρετου των δικαιωμάτων του ανθρώπου. Ο κατάλογος διαρθρώνεται ως εξής:

- Αξιοπρέπεια του ανθρώπου

- Ελευθερία

- Ισότητα

- Αλληλεγγύη

- Ιδιότητα του πολίτη

- Δικαιοσύνη

- Γενικές Διατάξεις(2).

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η διαδικασία της ευρωπαϊκής ενοποίησης δρομολογήθηκε από τον Robert Schuman, πενήντα χρόνια πριν, ως πρωτοβουλία για την ειρήνη. Η πρωτοβουλία αυτή επέφερε, εντελώς φυσιολογικά, μέτρα οικονομικού κυρίως χαρακτήρα, που αργότερα συμπληρώθηκαν από την κοινωνική πτυχή. Σήμερα, η Ευρωπαϊκή Ένωση ορίζεται επίσης ως "ένας χώρος ελευθερίας, ασφάλειας και νομιμότητας" στον οποίο ο άνθρωπος, ο πολίτης πρέπει να κατέχει κεντρική θέση. Η επεξεργασία ενός Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ αποτελεί από αυτή την άποψη έναν από τους θεμέλιους λίθους της διαδικασίας ευρωπαϊκής ενοποίησης. Η επεξεργασία ενός Χάρτη μπορεί να εξομοιωθεί με τη σύνταξη της ιδρυτικής συνθήκης μιας πρωτότυπης και νέας πολιτικής οντότητας. Αποτελεί επίσης έκφραση μιας ταυτότητας που έχει εθελοντική βάση και στηρίζεται σε αρχές όπως η συνεργασία, η δημοκρατία και η άρνηση της βίας. Άτομα με τα ίδια δικαιώματα και υποχρεώσεις αναπτύσσουν αισθήματα συμμετοχής στην ίδια ομάδα, μία κοινή ταυτότητα. Εάν, επιπλέον, ο κατάλογος αυτός των θεμελιωδών δικαιωμάτων καταρτιστεί με τη μέγιστη δυνατή συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών, το γεγονός αυτό θα συμβάλει επίσης στο να μην έχει το άτομο την εντύπωση ότι οι εν λόγω νομικοί κανόνες - η μη τήρηση των οποίων συνεπάγεται κυρώσεις - του επιβάλλονται εκ των άνω και στο να αποδεχτεί, επομένως, να τους τηρεί ως προσωπική δέσμευση.

2.2. Σε έναν Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, ο οποίος οικοδομεί επάνω στις έννοιες της δεοντολογίας, της ηθικής και της αλληλεγγύης, δεν διατυπώνονται απλώς δικαιώματα και υποχρεώσεις, αλλά εκτίθεται επιπλέον και ένα κοινό σύνολο αξιών. Με τον τρόπο αυτόν ενισχύεται η εξέλιξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης από κοινότητα δικαιωμάτων που υπήρξε μέχρι σήμερα σε κοινότητα αξιών, στους κόλπους της οποίας μπορεί να αναπτυχθεί μία ευρωπαϊκή ταυτότητα. Με τον εν λόγω Χάρτη καθίσταται δυνατό η ιθαγένεια της Ένωσης να πάψει πλέον να γίνεται αντιληπτή κατά τρόπο αφηρημένο, ως το σύνολο όλων των ιθαγενειών των κρατών μελών, και να εκλαμβάνεται ως συγκεκριμένη "προστιθέμενη αξία". Σημαίνει επίσης ότι κάθε πολίτης ασκεί τα δικαιώματά του σε ένα πνεύμα υπευθυνότητας, στα πλαίσια μιας πολιτισμένης κοινωνίας οργανωμένης και θεμελιωμένης στο διάλογο και τον αμοιβαίο σεβασμό των δικαιωμάτων και των ελευθεριών.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Περιεχόμενο του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων

3.1.1. Καταρχήν, η ΟΚΕ φρονεί ότι τα ατομικά και πολιτικά δικαιώματα, αφενός, και τα θεμελιώδη κοινωνικά, οικονομικά και πολιτιστικά δικαιώματα, αφετέρου, δεν πρέπει να εξετάζονται ανεξάρτητα τα μεν από τα δε. Στην Ευρώπη, υπάρχει γενικώς η άποψη ότι τα θεμελιώδη δικαιώματα είναι αδιαίρετα, αλληλοσυνδεόμενα και αλληλοεξαρτώμενα. Τα δικαιώματα αυτά μπορεί να αφορούν δικαιώματα άμυνας, δικαιώματα ιδιοκτησίας ή δικαιώματα σε παροχές. Πάντως, κατά την ΟΚΕ, δεν νοείται σύγχρονος Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων ο οποίος δεν περιλαμβάνει τα κοινωνικά, οικονομικά και πολιτιστικά δικαιώματα· θα ήταν δε σε αντίθεση με την εντολή του Συμβουλίου της Κολωνίας.

3.1.2. Ωστόσο, από την εντολή που έλαβε η Συνέλευση να προβεί στην κατάρτιση ενός Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων προκύπτει σαφώς ότι η Συνέλευση δεν είναι σε θέση να προβεί σε τροποποίηση της σημερινής κατανομής των αρμοδιοτήτων ανάμεσα στις Κοινότητες ή την Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη.

3.1.3. Άλλωστε, τα θεμελιώδη κοινωνικά δικαιώματα και οι κοινωνικές αρχές που περιλαμβάνει ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν προσδιορίζουν την ταυτότητα του νομοθέτη - όργανο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή κρατική αρχή - από τον οποίο μπορεί να διεκδικηθεί το όφελος του δικαιώματος ή από τον οποίο μπορεί να ζητηθεί η τήρηση της αρχής. Η ένταξη των κοινωνικών δικαιωμάτων και αρχών στον Χάρτη των Θεμελιωδών Αρχών της Ευρωπαϊκής Ένωσης - σύμφωνα με την εντολή του Συμβουλίου της Κολωνίας - ουδόλως συνεπάγεται ότι θα παραχωρηθούν στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα ή Ένωση αρμοδιότητες που δεν διέθεταν προηγουμένως. Σημαίνει μόνον ότι οι πράξεις των οργάνων της Ένωσης ή των κρατών μελών που θα υιοθετηθούν στον τομέα της εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου οφείλουν:

- να σέβονται τα κοινωνικά δικαιώματα που διακηρύσσονται στο Χάρτη·

- να μην αποτελούν μέτρα που θα έχουν ως αποτέλεσμα τη μείωση του επιτευχθέντος βαθμού τήρησης των εν λόγω αρχών· και

- να πληρούν την απαίτηση της μη άσκησης διακρίσεων, ιδιαίτερα κατά την θέση σε εφαρμογή των κοινωνικών δικαιωμάτων.

3.1.4. Η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι οι προσδοκίες των πολιτών θα διαψευσθούν εάν τους προταθεί ένας Χάρτης του οποίου τα δικαιώματα δεν θα μπορούν να διεκδικήσουν και το κείμενο του οποίου θα προσλαμβάνεται, επομένως, ως καθαρά ρητορικό. Η επιβεβαίωση ωστόσο ότι το δικαίωμα μπορεί να διεκδικηθεί στο Δικαστήριο, σύμφωνα με τους τρόπους που υποδείχτηκαν, ουδόλως προδικάζει το επίπεδο - κοινοτικό ή εθνικό - στο οποίο το δικαίωμα διεκδικείται από τα άτομα στα οποία αυτό αναγνωρίζεται. Ιδιαίτερα, στους τομείς όπου η Κοινότητα και τα κράτη μέλη διαθέτουν ανταγωνιστικές αρμοδιότητες, οι αρμοδιότητες αυτές πρέπει να ασκούνται εντός των ορίων που προβλέπονται από την αρχή της επικουρικότητας (άρθρο 5 ΕΕ), δίχως η υιοθέτηση του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης να καταλύει την εν λόγω αρχή.

3.2. Νομική φύση του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων (ΧΘΔ): ένας Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων μπορεί να έχει πρακτικά αποτελέσματα μόνον εφόσον είναι διατυπωμένος με σαφήνεια και εφόσον προβλέπονται διαδικασίες που διασφαλίζουν την επιβολή του. Κατά την ΟΚΕ, ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων πρέπει να ενσωματωθεί, τόσο για νομικούς όσο και για πολιτικούς λόγους, στη Συνθήκη της Ευρωπαϊκής 'Ενωσης, υπό τις ακόλουθες προϋποθέσεις:

- σύμφωνα με την εντολή της Κολωνίας, ο Χάρτης δεν πρέπει να έχει ως αποτέλεσμα την μεταβολή των αρμοδιοτήτων της Κοινότητας·

- επιβάλλεται να διατηρηθεί η διάκριση, μεταξύ των άμεσα εφαρμοστέων δικαιωμάτων και των δικαιωμάτων τα οποία κάθε πολίτης μπορεί να διεκδικήσει ατομικά, αφενός, και των δικαιωμάτων προγραμματικού χαρακτήρα, αφετέρου, προκειμένου να διατηρηθεί ο νομικός χαρακτήρας των υφιστάμενων αρμοδιοτήτων(3)·

- συνεπώς πρέπει να καταστεί σαφές ότι ορισμένες θεμελιώδεις αρχές απαιτούν να υιοθετηθούν μέτρα εφαρμογής.

Η προσάρτηση ολόκληρου ή μέρους του Χάρτη στη Συνθήκη θα εξαρτηθεί ουσιαστικά από το τελικό περιεχόμενό του, το οποίο θα πρέπει να προσανατολίζεται προς την εντολή της Κολωνίας. Ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων πρέπει να υπερβεί το πλαίσιο μιας πανηγυρικής διακήρυξης και να αποτελέσει μία πραγματική πολιτική δέσμευση, τόσο κοινωνική όσο και ατομική.

3.2.1. Με την εξαγγελία ενός ευρωπαϊκού Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων αφυπνίστηκαν οι προσδοκίες και οι ελπίδες των πολιτών, οι οποίες δεν επιτρέπεται να διαψευσθούν. Οι Ευρωπαίοι πολίτες θα μπορέσουν να κατανοήσουν καλύτερα και να αποδεχτούν μία "Ευρώπη των πολιτών" εάν γνωρίζουν ότι στην Ευρώπη αυτή κατέχουν δικαιώματα τα οποία μπορούν να επιβάλουν και οι ίδιοι, αλλά και ότι διαθέτουν και υποχρεώσεις, τις οποίες πρέπει να τηρούν. Ως εκ τούτου, ο εν λόγω Χάρτης δεν είναι σημαντικός μόνον από νομικής πλευράς, αλλά και από πολιτισμικής και πολιτικής.

3.2.2. Η Ευρωπαϊκή Ένωση ως "χώρος ελευθερίας, ασφάλειας και νομιμότητας" προσακτά χάρη στο δεσμευτικό Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων μίαν επιπλέον διάσταση που ανταποκρίνεται στην έννοια της σαφούς "κοινωνίας αξιών" την οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση υποστηρίζει επίσημα. Μία τέτοια αναγνώριση θα αποκτήσει περαιτέρω σημασία τόσο με την επερχόμενη διεύρυνση όσο και με την παγκοσμιοποίηση.

3.3. Εφαρμογή του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων

3.3.1. Σε ό,τι αφορά την εφαρμογή του Χάρτη, η ΟΚΕ πιστεύει ότι είναι επίσης δυνατόν να ενσωματωθούν κατά τρόπο νομικά δεσμευτικό στη Συνθήκη ΕΕ (βλέπε άρθρο 6) τα θεμελιώδη δικαιώματα εκείνα που, λόγω της μορφής τους, είναι δυνατόν να συμπεριληφθούν σε αυτήν και που θα έχουν αποτελέσει αντικείμενο σχετικής συναίνεσης στους κόλπους της Συνέλευσης. Μετά την ενσωμάτωση αυτή, το Συμβούλιο δύναται να λάβει, βάσει του άρθρου 7, μέτρα κατά κράτους μέλους το οποίο παραβιάζει σοβαρά και διαρκώς τις αρχές που μνημονεύονται στην παράγραφο 1 του άρθρου 6. Σε αυτές τις περιπτώσεις δεν χρειάζεται παρέμβαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου. Ως προς τα υπόλοιπα δικαιώματα, θα μπορούσε να θεσπισθεί ένας δεσμευτικός διαδικαστικός κανόνας για την ενσωμάτωσή τους με τη μορφή της συστηματικής παρακολούθησης. Η διαδικασία αυτή δεν έρχεται σε αντίθεση με την αρχή του αδιαίρετου των θεμελιωδών δικαιωμάτων, δεδομένου ότι, κατά την άποψη της ΟΚΕ, η διαδικασία ορισμού και αναθεώρησης των θεμελιωδών δικαιωμάτων οφείλει ούτως ή άλλως να παραμείνει ανοιχτή σε ευρωπαϊκό επίπεδο και να λαμβάνει υπόψη τις σχετικές εξελίξεις. Στο πλαίσιο αυτό, θα μπορούσαν, για παράδειγμα, να αναφερθούν τα "νέα" θεμελιώδη δικαιώματα (γενετική μηχανική, βιοδεοντολογία, προστασία των δεδομένων), ορισμένα εκ των οποίων αποτελούν ήδη συστατικά στοιχεία των Συνθηκών της ΕΕ (δικαίωμα προστασίας των δεδομένων με προσωπικό χαρακτήρα).

3.3.2. Συνεπώς, η ΟΚΕ φρονεί ότι είναι επιτακτικά αναγκαίο, ταυτόχρονα με την διαδικασία ενσωμάτωσης για την οποία γίνεται λόγος στο σημείο 3.3.1 ("συστηματική παρακολούθηση"), να προβλεφθεί μία ανοικτή διαδικασία αναθεώρησης για την μελλοντική επεξεργασία του καταλόγου των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Θα ήταν σκόπιμο η Συνέλευση να διέθετε την εντολή να επεξεργαστεί την ιδέα μίας τέτοιας διαδικασίας ενσωμάτωσης και αναθεώρησης και στη συνέχεια να υποβάλει τα συμπεράσματά της στο Συμβούλιο. Η διαδικασία αναθεώρησης θα μπορούσε επίσης να προβλέπει την εφαρμογή, σε τακτά διαστήματα, προγραμμάτων αξιολόγησης.

3.3.3. Δεδομένου ότι δεν έχει αποσαφηνιστεί οριστικά ο τρόπος εφαρμογής του Χάρτη, η ΟΚΕ δεν μπορεί να αποφανθεί σχετικά με το θέμα της αποτελεσματικής νομικής προστασίας. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η συζήτηση ως προς το κατά πόσον θα ήταν απαραίτητες ορισμένες επιπρόσθετες δυνατότητες δικαστικής προσφυγής (όπως είναι π.χ. η προσφυγή για παραβίαση θεμελιώδους δικαιώματος, η προσφυγή για την προάσπιση του γενικού συμφέροντος, η συλλογική προσφυγή, τα δικαιώματα γνωμοδότησης), εκτός από τις ήδη υπάρχουσες. Σχετικά με το θέμα αυτό, η ΟΚΕ επιφυλάσσεται να εκδώσει, στην πλέον ενδεδειγμένη στιγμή, συμπληρωματική γνωμοδότηση.

3.4. Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων και οργανωμένη κοινωνία των πολιτών

3.4.1. Τα θεμελιώδη δικαιώματα εξελίσσονται ανάλογα με την κοινωνικοοικονομική, αλλά και την επιστημονική, εξέλιξη. Για το λόγο αυτό, η ΟΚΕ εκφράζει επίσης κατηγορηματικά την ικανοποίησή της επειδή η Συνέλευση συμπεριλαμβάνει στην πρότασή της και τα λεγόμενα "νέα" θεμελιώδη δικαιώματα και επειδή η προσέγγισή της υπερβαίνει την προσέγγιση της ΕΣΔΑ, πράγμα το οποίο δεν θα ήταν δυνατό να συμβεί εάν η Ένωση είχε προσυπογράψει την ΕΣΔΑ, όπως είχε επανειλημμένως προταθεί. Άλλωστε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο είχε επισημάνει παλαιότερα ότι για να κυρωθεί η Σύμβαση αυτή, θα χρειαζόταν να προηγηθεί ανάλογη τροποποίηση της Συνθήκης της ΕΕ.

3.4.2. Σε αυτό το πλαίσιο, και αφού παραπέμψει στην εντολή του Συμβουλίου της Κολωνίας, η ΟΚΕ εκφράζει την ιδιαίτερη ικανοποίησή της για το γεγονός ότι η Συνέλευση συμπεριέλαβε στο Χάρτη την έννοια της ανθρώπινης αξιοπρέπειας η οποία δεν συμπεριλαμβάνεται ακόμη στην ΕΣΔΑ. Με τον τρόπο αυτό, όχι μόνο ακολουθεί το πνεύμα της Γενικής Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου των Ηνωμένων Εθνών, αλλά συγχρόνως καταδεικνύει, πράγμα που η ΟΚΕ θεωρεί απολύτως απαραίτητο, ότι ο Χάρτης, παράλληλα με την νομική του διάσταση, αποτελεί και την κλίμακα των κοινών αξιών της Ένωσης.

3.4.3. Έχει ιδιαίτερη σημασία για την ανάπτυξη των διαρθρώσεων της κοινωνίας των πολιτών το γεγονός ότι εκτός από τους στόχους που επιδιώκονται από κοινού, αναγνωρίζονται ως σεβαστές και αξίες που υποστηρίζονται από τη βάση της κοινωνίας, και να ληφθούν υπόψη σε ένα πνεύμα διαλόγου και υπευθυνότητας των παραγόντων της πολιτισμένης κοινωνίας.

3.4.4. Συνεπώς, το προτεινόμενο σχέδιο Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων αποτελεί, σύμφωνα με την ΟΚΕ, ένα ιδιαίτερα κατάλληλο φιλοσοφικό, νομικό, συστηματικό ρυθμιστικό πλαίσιο για την εξέλιξη της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών.

3.4.5. Ήδη το 1996, η "Επιτροπή Σοφών" τόνισε στην έκθεσή της με θέμα "Για μια Ευρώπη των πολιτικών και κοινωνικών δικαιωμάτων"(4) ότι μια Ευρώπη "πλησιέστερη προς τους πολίτες" απαιτεί ένα "ευρύ φάσμα" όχι μόνο "πολιτικών" αλλά και "οικονομικών και κοινωνικών ειδικών γνώσεων" για την κατάρτιση του σχεδίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Σχετικά τονίζεται με θετικό τρόπο ότι στην τρίτη περίπτωση του προοιμίου του εγγράφου εργασίας 4 της Συνέλευσης, μεταξύ άλλων, παράλληλα προς τα ΕΜRK γίνεται συσχετισμός και προς τον κοινωνικό Χάρτη που υιοθέτησε η Κοινότητα και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.

3.4.6. Οι εκπρόσωποι της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών έλαβαν μέρος στη διαδικασία επεξεργασίας του Χάρτη κατά ιδιαίτερα ανεπίσημο και προσωρινό τρόπο. Οι απόψεις τους, ορισμένες από τις οποίες ήταν εξαιρετικά εποικοδομητικές, εστερούντο συντονισμού, πράγμα που περιόρισε την σαφήνεια και τα ενδεχόμενα πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα. Θα ήταν προς όφελος της ανάπτυξης ενός "ευρωπαϊκού δημοκρατικού προτύπου", η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών να συμμετάσχει επίσημα, και σε θεσμικό επίπεδο, στην εν λόγω διαδικασία. Αξίζει να σημειωθεί ότι η κύρια δημοκρατική πρόκληση είναι ο συμβιβασμός της ομοιομορφίας με την πολυμορφία. Η ΟΚΕ εκπροσωπεί, μεταξύ των θεσμικών οργάνων, την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Τα μέλη της βρίσκονται σε άμεση και σταθερή επαφή με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών(5) και ως εκ τούτου είναι σε θέση να συνεισφέρουν με τις ειδικές γνώσεις τους ανάλογη προστιθέμενη αξία στο εν λόγω σχέδιο, κατά τρόπο που να είναι συνεπής προς την ιδέα της συμμετοχικής δημοκρατίας. Η ΟΚΕ αποτελείται από εκπροσώπους των διαφόρων ομάδων οικονομικού και κοινωνικού χαρακτήρα της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών και πρέπει συνεπώς, σε μία διαδικασία ενσωμάτωσης και αναθεώρησης αυτού του είδους, να αναλάβει συμβουλευτικό ρόλο, σύμφωνα με την εντολή που της έχει ανατεθεί.

Βρυξέλλες, 20 Σεπτεμβρίου 2000.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice RANGONI MACHIAVELLI

(1) Βλέπε άρθρο 257 της Συνθήκης: "Η ΟΚΕ αποτελείται από αντιπροσώπους των διαφόρων κλάδων της οικονομικής και κοινωνικής ζωής, κυρίως των παραγωγών, των γεωργών, των μεταφορέων, των εργαζομένων, των εμπόρων, των βιοτεχνών, των ελευθερίων επαγγελμάτων και άλλων κατηγοριών γενικού συμφέροντος".

(2) Συνέλευση 47, charte 4470/00 της 14ης Σεπτεμβρίου 2000.

(3) Η ΟΚΕ παραπέμπει σχετικά στη γνωμοδότηση της 22.2.1989, στην οποία διατύπωσε τα εξής: "Η ΟΚΕ φρονεί ότι τα μέσα και οι διαδικασίες που προβλέπονται στη Συνθήκη θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν προκειμένου να διασφαλισθεί ο σεβασμός των θεμελιωδών κοινωνικών δικαιωμάτων στα πλαίσια της νομοθεσίας των κρατών μελών".

(4) Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ΓΔ V, ISBN 92-827-7697-2.

(5) EE C 329 της 17.11.1999, σ. 30.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Στο έγγραφο που συζητείται στη Συνέλευση διατυπώνονται τα ακόλουθα δικαιώματα(1):

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

(1) Χάριν συντομίας παρατίθενται μόνον οι τίτλοι· το πλήρες κείμενο του σχεδίου του Χάρτη των θεμελιωδών δικαιωμάτων είναι δυνατόν να αναζητηθεί στην σχετική ιστοσελίδα του Συμβουλίου στο διαδίκτυο (fundamental.rights@consilium.eu.int).