ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

1.ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ

•Αιτιολόγηση και στόχοι της πρότασης

Το ψήφισμα 5/14 με τίτλο «End Plastic Pollution: towards an international legally binding instrument» (Τερματισμός της ρύπανσης από πλαστικά: προς ένα διεθνές νομικά δεσμευτικό μέσο), που εγκρίθηκε από τη Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον (UNEA) τον Μάρτιο του 2022, ορίζει εντολή για διαπραγματεύσεις από τη Διακυβερνητική Επιτροπή Διαπραγμάτευσης (ΔΕΔ) για μια διεθνή νομικά δεσμευτική πράξη για τη ρύπανση από πλαστικά, μεταξύ άλλων και στο θαλάσσιο περιβάλλον. Η ΔΕΔ αναμένεται να ολοκληρώσει τις εργασίες της έως το τέλος του 2024, με την πρώτη συνεδρίαση να πραγματοποιείται το 2022. Η UNEA μπορεί να παρατείνει την εντολή αυτήν εγκαίρως, εάν χρειαστεί.

Το ψήφισμα 5/14 εκδόθηκε έπειτα από σειρά ψηφισμάτων της UNEA από το 2014, με την τρίτη σύνοδο της UNEA (UNEA3) να αποτελεί βασικό ορόσημο, και τα κράτη μέλη των Ηνωμένων Εθνών να στηρίζουν ορισμένες δράσεις για την εξάλειψη της απόρριψης πλαστικών απορριμμάτων και μικροπλαστικών στους ωκεανούς και τη σύσταση ad-hoc ομάδας εμπειρογνωμόνων ανοικτής σύνθεσης για τα θαλάσσια απορρίμματα και τα μικροπλαστικά (AHEG) με σκοπό τη διερεύνηση των φραγμών στην καταπολέμηση των θαλάσσιων απορριμμάτων και των μικροπλαστικών. Η AHEG ολοκλήρωσε τις εργασίες της το 2020. Προσδιόρισε ορισμένες επιλογές αντιμετώπισης της παγκόσμιας κρίσης της ρύπανσης από πλαστικά, συμπεριλαμβανομένης μιας παγκόσμιας συμφωνίας για τα πλαστικά, με την υποστήριξη της πλειονότητας των συμμετεχόντων στην ομάδα εμπειρογνωμόνων, οι οποίοι εκπροσωπούν σχεδόν όλες τις περιφέρειες. Τον Οκτώβριο του 2021 η έκθεση των Ηνωμένων Εθνών με τίτλο «From Pollution to Solution: Global Assessment of Marine Litter and Plastic Pollution» (Από τη ρύπανση στη λύση: Παγκόσμια αξιολόγηση της ρύπανσης από θαλάσσια απορρίμματα και πλαστικά) δημοσιεύτηκε με σκοπό την ενημέρωση της πέμπτης συνόδου της UNEA (UNEA 5.2) σχετικά με την έκταση και τις πτυχές της παγκόσμιας ρύπανσης από θαλάσσια απορρίμματα και πλαστικά.

Ύστερα από τη συνεδρίαση που διοργάνωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2020, το Περού και η Ρουάντα προετοίμασαν ψήφισμα με στόχο την έναρξη διαπραγματεύσεων για μια νέα διεθνή συμφωνία σχετικά με τη ρύπανση από πλαστικά στην UNEA5. Διάφορες διεθνείς εκδηλώσεις, συμπεριλαμβανομένης υπουργικής διάσκεψης για τη ρύπανση από θαλάσσια απορρίμματα και πλαστικά που διοργανώθηκε από τη Γερμανία, τον Ισημερινό, το Βιετνάμ και την Γκάνα το 2021, συνέβαλαν στη δημιουργία δυναμικής για το ψήφισμα και τελικά κατέληξαν στην τελική έγκριση του ψηφίσματος με συναίνεση.

Στόχος της παρούσας σύστασης είναι να εξασφαλιστεί συνεπής και αποτελεσματική διαπραγματευτική θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) στις συνεδριάσεις της ΔΕΔ, με σκοπό τη διαπραγμάτευση και τη σύναψη διεθνούς νομικά δεσμευτικής πράξης για τη ρύπανση από πλαστικά.

•Συνέπεια με τις ισχύουσες διατάξεις στον τομέα πολιτικής

Η έναρξη διαπραγματεύσεων για τη σύναψη διεθνούς συμφωνίας για τα πλαστικά αποτελεί βασικό επίτευγμα της Πράσινης Συμφωνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του σχεδίου δράσης για την κυκλική οικονομία, και συνδέεται με σημαντικό αριθμό πολιτικών και νομοθετικών πράξεων της ΕΕ, μεταξύ άλλων για την προστασία του θαλάσσιου και παράκτιου περιβάλλοντος, ιδίως με την οδηγία-πλαίσιο για τη θαλάσσια στρατηγική (στο εξής: ΟΠΘΣ). Ως εκ τούτου, η εξασφάλιση μιας διεθνούς συμφωνίας για τα πλαστικά που θα αντιμετωπίζει τη ρύπανση από πλαστικά στην πηγή της αντί να ασχολείται με δαπανηρές και μη πλήρως αποτελεσματικές λύσεις αντιμετώπισης αποτελεί μία από τις βασικές περιβαλλοντικές προτεραιότητες της Ένωσης για παγκόσμια δράση τα τελευταία έτη. Αυτό απορρέει από ειδικές και προοδευτικές πρωτοβουλίες πολιτικής και νομοθετικές πράξεις της Ένωσης για τα πλαστικά τα τελευταία έτη. Το 2018 μια στρατηγική για τα πλαστικά, η οποία αποτελεί μέρος του σχεδίου δράσης για την κυκλική οικονομία, καθόρισε ένα σχέδιο στρατηγικής για την προστασία του περιβάλλοντός μας και τη μείωση των θαλάσσιων απορριμμάτων, των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και της εξάρτησής μας από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Η συγκεκριμένη δράση για τα πλαστικά περιλαμβάνει τις επιπτώσεις ορισμένων πλαστικών προϊόντων στο περιβάλλον, τα πλαστικά μιας χρήσης, τον ρόλο των πλαστικών στην κυκλική οικονομία, τις απαιτήσεις οικολογικού σχεδιασμού και την επισήμανση, τα πλαστικά και τα απόβλητα συσκευασιών, καθώς και τις επερχόμενες πρωτοβουλίες για τη σκόπιμη προσθήκη και την ακούσια απελευθέρωση μικροπλαστικών. Η στρατηγική ανέλυσε επίσης τις δυνατότητες αξιοποίησης της παγκόσμιας δράσης, προσδιορίζοντας την ανάγκη (μεταξύ άλλων) για ανάπτυξη διεθνών προτύπων για την ενίσχυση της εμπιστοσύνης της βιομηχανίας στην ποιότητα των ανακυκλώσιμων ή ανακυκλωμένων πλαστικών. Όσον αφορά τις μεταφορές αποβλήτων, επισήμανε τη σημασία της διασφάλισης ότι τα πλαστικά που μεταφέρονται στο εξωτερικό για ανακύκλωση τυγχάνουν μεταχείρισης και επεξεργασίας υπό συνθήκες ανάλογες προς αυτές που ισχύουν στην ΕΕ, υποστηρίζοντας τη δράση για τη διαχείριση των αποβλήτων σύμφωνα με τη σύμβαση της Βασιλείας, και πρότεινε τη θέσπιση ενωσιακού συστήματος πιστοποίησης των εγκαταστάσεων ανακύκλωσης. Ζήτησε παγκόσμια προσπάθεια από μέρους της βιομηχανίας για την προώθηση της ευρείας χρήσης ανακυκλώσιμων και ανακυκλωμένων πλαστικών. Στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης για την κυκλική οικονομία, η Επιτροπή θα προτείνει επίσης υποχρεωτικές απαιτήσεις σχετικά με το ανακυκλωμένο περιεχόμενο, και μέτρα μείωσης των αποβλήτων για βασικά προϊόντα, όπως οι συσκευασίες, τα δομικά υλικά και τα οχήματα. Στο πλαίσιο της προαναφερθείσας ΟΠΘΣ, τον Σεπτέμβριο του 2020 η ΕΕ και τα κράτη μέλη της συμφώνησαν ότι δεν θα πρέπει να υπάρχουν περισσότερα από 20 απορρίμματα ανά 100 μέτρα ακτογραμμής, θέτοντας την ΕΕ σε πρωτοποριακή θέση για την εκπλήρωση του ΣΒΑ 14.1, ο οποίος απαιτεί «έως το 2025, πρόληψη και σημαντική μείωση όλων των μορφών θαλάσσιας ρύπανσης [...] συμπεριλαμβανομένων των θαλάσσιων απορριμμάτων [...]». Οι υποστηρικτικές δραστηριότητες που στηρίζουν την εφαρμογή της οδηγίας-πλαισίου της ΕΕ για τη θαλάσσια στρατηγική, οι οποίες εκτελούνται σε στενή συνεργασία με τις συμβάσεις περιφερειακών θαλασσών, έχουν καταδείξει ότι η εναρμόνιση της παρακολούθησης, της απόκτησης και του χειρισμού δεδομένων σε διάφορα περιβαλλοντικά υποστρώματα είναι ζωτικής σημασίας για την ιεράρχηση των προσπαθειών και την επαλήθευση της αποτελεσματικότητας των μέτρων κατά των πλαστικών απορριμμάτων. Στο πλαίσιο της κοινής στρατηγικής εφαρμογής της ΟΠΘΣ, η τεχνική ομάδα για τα θαλάσσια απορρίμματα, σε στενή συνεργασία με τις συμβάσεις περιφερειακών θαλασσών, παρέχει τεχνική εναρμόνιση και συνεργάζεται με το EMODnet, παρέχοντας μια πλατφόρμα δεδομένων για τα θαλάσσια απορρίμματα. Η νέα διεθνής συμφωνία θα αντιμετωπίσει τη ρύπανση από πλαστικά, μεταξύ άλλων και στο θαλάσσιο περιβάλλον. Η ρύπανση και η αντιμετώπιση των πηγών της αποτελούν επίσης βασική προτεραιότητα της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, πιο πρόσφατα στη στρατηγική της Επιτροπής για μηδενική ρύπανση των υδάτων, του αέρα και του εδάφους και στη στρατηγική για τη βιωσιμότητα των χημικών προϊόντων. Στο πρόσφατα εγκριθέν σχέδιο δράσης για μηδενική ρύπανση τέθηκαν στόχοι μείωσης για το 2030 (δηλαδή μείωση πλαστικών απορριμμάτων στη θάλασσα κατά 50 % και μικροπλαστικών που απελευθερώνονται στο περιβάλλον κατά 30 %), ενισχύοντας περαιτέρω την αποτελεσματικότητα των πολιτικών της ΕΕ κατά των θαλάσσιων απορριμμάτων και των επιπτώσεών τους. Συνεπώς, η αντιμετώπιση της ρύπανσης από πλαστικά σε παγκόσμιο επίπεδο συμβαδίζει σε μεγάλο βαθμό με πολλαπλές υφιστάμενες πολιτικές και τη νομοθεσία της Ένωσης σχετικά με την προστασία του περιβάλλοντος από τη ρύπανση. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει απόβλητα, μεταφορές αποβλήτων, χημικά προϊόντα, ύδατα κολύμβησης και άλλα (όπως η οδηγία για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων και η οδηγία-πλαίσιο για τα ύδατα). Η ΕΕ συμβάλλει σημαντικά σε διεθνείς πρωτοβουλίες που συνδέονται άμεσα με τον περιορισμό της ρύπανσης από πλαστικά, όπως η εφαρμογή της σύμβασης της Βασιλείας για τις διασυνοριακές μεταφορές αποβλήτων, όπως τροποποιήθηκε πρόσφατα με ενισχυμένους ελέγχους σε πλαστικά απόβλητα, και το σχέδιο δράσης του ΔΝΟ (Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός) κατά των πλαστικών απορριμμάτων και των μικροπλαστικών. Επιπλέον, η ΕΕ συμμετέχει ενεργά σε όλες τις δράσεις κατά της ρύπανσης από πλαστικά στις θαλάσσιες περιοχές σε όλη την Ευρώπη (μέσω τεχνικής και χρηματοδοτικής στήριξης των περιφερειακών σχεδίων δράσης στη Μεσόγειο Θάλασσα, τη Μαύρη Θάλασσα, τη Βαλτική και στον Βορειοανατολικό Ατλαντικό Ωκεανό) και με τους εταίρους της στο πλαίσιο της G7 και της G20. Η ΕΕ έχει επίσης συγχρηματοδοτήσει μια πρωτοβουλία στο πλαίσιο του ΠΟΕ που αφορά τη ρύπανση από πλαστικά και το βιώσιμο εμπόριο πλαστικών. Τα πλαστικά και η ρύπανσή τους υπερβαίνουν κατά πολύ τις εκτιμήσεις της περιβαλλοντικής πολιτικής. Στο τμήμα που ακολουθεί παρουσιάζεται η εγκάρσια συνάφειά τους με διάφορες πολιτικές σε όλο το φάσμα των αρμοδιοτήτων της Ένωσης.

•Συνέπεια με άλλες πολιτικές της Ένωσης

Η προτεινόμενη σύσταση συνάδει επίσης με άλλες πολιτικές και νομοθετικές πράξεις της Ένωσης, όπως σχετικά με:

·την υγεία, ιδίως τις πολιτικές και τις δράσεις που αφορούν υλικά και αντικείμενα που προορίζονται να έρθουν σε επαφή με τρόφιμα, τις πολιτικές της Ένωσης για την προστασία του θαλάσσιου και παράκτιου περιβάλλοντος,

·τις λιμενικές εγκαταστάσεις παραλαβής,