Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την «Πρώτη έκθεση για την οικονομική και κοινωνική συνοχή - 1996»

(97/C 379/08)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την «Έκθεση σχετικά με την πρόοδο που έχει συντελεσθεί από άποψη οικονομικής και κοινωνικής συνοχής» (άρθρο 130 Β της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας) [COM (96) 542 τελικό] 7

έχοντας υπόψη την απόφαση της Επιτροπής της 9ης Δεκεμβρίου 1996 να ζητήσει σχετική γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών, σύμφωνα με τα άρθρα 130 Β και 198 Γ, παράγραφος 1, της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας 7

έχοντας υπόψη την απόφαση της Επιτροπής των Περιφερειών της 8ης Μαρτίου 1996 να αναθέσει την προετοιμασία αυτής της γνωμοδότησης στην επιτροπή 8 «Οικονομική και Κοινωνική Συνοχή, Κοινωνική Πολιτική, Δημόσια Υγεία» 7

έχοντας υπόψη την απόφαση της Επιτροπής των Περιφερειών της 8ης Μαρτίου 1996 να αναθέσει την προετοιμασία πρόσθετης γνωμοδότησης στην επιτροπή 1 «Περιφερειακή Ανάπτυξη - Οικονομική Ανάπτυξη - Τοπικά και Περιφερειακά Οικονομικά» 7

έχοντας υπόψη την πρόσθετη γνωμοδότηση (CdR 76/97 rev. 2) που υιοθέτησε η επιτροπή 8 στις 23 Ιουνίου 1997» (εισηγητής: ο κ. Jardim) 7

έχοντας υπόψη ότι η πρόσθετη γνωμοδότηση (CdR 105/97 rev. 2) που υιοθέτησε η επιτροπή 1 στις 20 Ιουνίου 1997 (εισηγητής: ο κ. Tindemans), συμπεριλήφθηκε στο σχέδιο γνωμοδότησης 7

υιοθέτησε ομόφωνα κατά τη 19η σύνοδο ολομέλειας της 17ης και 18ης Σεπτεμβρίου 1997 (συνεδρίαση της 18ης Σεπτεμβρίου) την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Eισαγωγή

1.1. Πρώτη έκθεση για την οικονομική και κοινωνική συνοχή - 1996

1.1.1. Η Επιτροπή έχει υποχρέωση να υποβάλλει ανά τριετία στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, και την Επιτροπή των Περιφερειών έκθεση σχετικά με την πρόοδο που έχει σημειωθεί όσον αφορά την υλοποίηση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής και τον τρόπο με τον οποίο έχουν συμβάλει σ' αυτή την πρόοδο τα διάφορα μέσα - οι οικονομικές πολιτικές των κρατών μελών, οι πολιτικές και οι δράσεις της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των διαρθρωτικών πολιτικών και των υπόλοιπων χρηματοδοτικών μέσων. Οφείλει επίσης, εφόσον συντρέχει λόγος, να συνοδεύει την έκθεση με τις ενδεδειγμένες προτάσεις (άρθρο 130 Β της ΣΕΕ). Η παρούσα είναι η πρώτη έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για αυτό το θέμα.

1.1.2. Η Επιτροπή αναπτύσσει την ανάλυσή της σε έξι κεφάλαια. Αρχίζει με τον ορισμό της συνοχής και επεκτείνεται στα θέματα που αφορούν τη διαδικασία της σύγκλισης και της συνοχής από τρεις απόψεις: παραγωγικότητα και απασχόληση, κοινωνική συνοχή και ποιότητα ζωής, και ευρωπαϊκή ιθαγένεια. Στη συνέχεια, αναλύει τη συμβολή των πολιτικών των κρατών μελών στη συνοχή και, έπειτα, τη συμβολή των τομεακών και των διαρθρωτικών πολιτικών της Κοινότητας. Τέλος, παρουσιάζει τις σκέψεις της για τα σημειωθέντα αποτελέσματα.

1.1.3. Η Επιτροπή επικεντρώνει τις πολιτικές συνοχής της ΕΕ στο ευρωπαϊκό κοινωνικό πρότυπο το οποίο αντικατοπτρίζει τις αξίες της κοινωνικής οικονομίας της αγοράς, όπου η αλληλεγγύη και η αλληλοϋποστήριξη εγγυώνται την ελεύθερη πρόσβαση όλων των μελών της κοινωνίας στις υπηρεσίες γενικού συμφέροντος και στην κοινωνική προστασία, και φρονεί ότι αυτή η αλληλεγγύη και η αλληλοϋποστήριξη είναι ανάγκη να αξιολογούνται με συγκεκριμένους οικονομικούς και κοινωνικούς όρους.

1.1.4. Για την αξιολόγηση η Επιτροπή εμπνέεται από το άρθρο 130 Α της ΣΕΕ, όπου η οικονομική και κοινωνική συνοχή ορίζεται ως «αρμονική ανάπτυξη του συνόλου της Κοινότητας».

1.1.5. Η Επιτροπή θεωρεί ότι «η μείωση της διαφοράς μεταξύ των αναπτυξιακών επιπέδων των διάφορων περιφερειών και η καθυστέρηση των λιγότερο ευνοημένων, στις οποίες συγκαταλέγονται οι αγροτικές περιοχές» είναι η συγκεκριμένη γεωγραφική διάσταση αυτού του ορισμού, ο οποίος «αντικατοπτρίζει την αναγνώριση ότι είναι απαράδεκτη η ύπαρξη σημαντικών ανισοτήτων σε μια κοινότητα όπου έχει νόημα αυτή η λέξη».

1.1.6. Η έκθεση πραγματεύεται τη συνοχή τόσο από τη γεωγραφική πτυχή της όσο και από την κοινωνική, εξετάζοντας τις αλλαγές όσον αφορά τις κοινωνικο-οικονομικές διαφορές μεταξύ κρατών μελών, περιφερειών και κοινωνικών ομάδων.

1.1.7. Από γεωγραφική άποψη, μείωση των διαφορών σημαίνει σύγκλιση των επιπέδων παραγωγικότητας, των επιπέδων ανταγωνιστικότητας και των επιπέδων απασχόλησης. Από κοινωνική άποψη, σημαίνει μείωση των ανισοτήτων που προκύπτουν από την άνιση πρόσβαση στις πλουτοπαραγωγικές δραστηριότητες και, κατά συνέπεια, στην αμοιβή (μακροχρόνια άνεργοι, άνεργοι νέοι, άνεργες γυναίκες και φτώχεια).

1.2. Ετήσια έκθεση για το Ταμείο Συνοχής - 1995

1.2.1. Στην έκθεσή της για το 1995, η Επιτροπή προσδιόριζε δύο σημαντικές αρχές για τη διαχείριση του Ταμείου: την αρχή της ισόρροπης χρηματοδότησης μεταξύ των έργων για το περιβάλλον και των έργων υποδομών στον τομέα των μεταφορών, κατά την περίοδο 1995-1999, και την αρχή της υπό όρους χρηματοδότησης.

1.2.2. Όσον αφορά την αρχή της υπό όρους χρηματοδότησης, η Επιτροπή κρίνει σημαντική τη θεώρησή της ως έγκυρης και αξιόπιστης πολιτικής αρχής, η εφαρμογή της οποίας δεν προξενεί διαταραχές στα κράτη μέλη συνοχής.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Για πρώτη φορά είναι δυνατό να σχηματισθεί σφαιρική εικόνα των εξελίξεων που έχουν σημειωθεί στα κράτη μέλη και τις περιφέρειες και να γίνει λεπτομερής ανάλυση των τάσεων της ανάπτυξης, της παραγωγικότητας, της απασχόλησης, και του τρόπου με τον οποίο έχουν συμβάλει στη συνοχή οι ποικίλες πολιτικές της Κοινότητας και των κρατών μελών.

2.2. Εντούτοις, η πολιτική των τοπικών και περιφερειακών αρχών εξετάζεται κατά τρόπο πολύ επιφανειακό, τη στιγμή που ακριβώς οι αρχές αυτές, λόγω της άμεσης σχέσης τους με τους πολίτες και τις επιχειρήσεις που είναι εγκατεστημένες στην επικράτειά τους, είναι εκείνες που έχουν μεγάλη ευθύνη για την περιφερειακή ανάπτυξη.

2.3. Η Επιτροπή επέλεξε να μην συνοδεύσει την έκθεση με προτάσεις της. Προτίμησε να αρχίσει δημόσιο διάλογο με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη για να προετοιμάσει το μέλλον της πολιτικής για τη συνοχή, εντάσσοντας στο διάλογο αυτόν τα άλλα όργανα της Ένωσης.

2.4. Μολονότι η έκθεση διατέθηκε με μεγάλη καθυστέρηση σε όλες τις κοινοτικές γλώσσες η Επιτροπή των Περιφερειών δεν θεώρησε το γεγονός αυτό εμπόδιο στην άμεση προετοιμασία της γνωμοδότησής της, απαντώντας στην πρόκληση της Επιτροπής.

Η Επιτροπή των Περιφερειών:

2.5. Επικροτεί το γεγονός ότι η Επιτροπή ανέλυσε τη συνοχή υπό τις ποικίλες πτυχές της, λαμβάνοντας υπόψη προπάντων το γεγονός ότι η βελτίωση της οικονομικής κατάστασης δεν είναι αυτοσκοπός, αλλά μέσο προς εξυπηρέτηση του Ευρωπαίου πολίτη.

2.6. Λυπάται, ωστόσο, διότι η ανάλυση είναι περισσότερο περιγραφική παρά επεξηγηματική. Φρονεί συγκεκριμένα επ' αυτού ότι η μελέτη ναι μεν απαριθμεί τα αποτελέσματα, δεν παρουσιάζει όμως τις αιτίες που τα προξένησαν. Προς τούτο συνιστά να διενεργηθούν περιπτωσιολογικές μελέτες περιφερειακής αναπτυξιακής στρατηγικής.

2.7. Συνιστά, επίσης, να διενεργηθεί έρευνα σχετικά με τους δείκτες που πρέπει να χρησιμοποιούνται στις μελέτες αυτού του τύπου. Οι δείκτες πρέπει να είναι κατάλληλοι και ικανοί να εκφράζουν τις ποιοτικές πτυχές της παραγωγικής διάρθρωσης, του εργατικού δυναμικού και των υποδομών.

2.8. Επίσης, δεν γίνεται διάκριση μεταξύ της ανταγωνιστικότητας ως ένδειξης της υφιστάμενης επιχειρηματικής δραστηριότητας και ως χαρακτηριστικού γνωρίσματος μιας περιφέρειας. Η ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων είναι σημαντική τόσο για την ίδια την επιβίωσή τους όσο και για την ανταγωνιστικότητα της περιφέρειας, όπως και η ποιότητα του παραγωγικού περιβάλλοντος είναι σημαντικός παράγοντας για τη διατήρηση των επιχειρήσεων στην περιφέρεια. Για το λόγο αυτό, η ΕΤΠ θεωρεί ότι οι κοινοτικές, εθνικές, τοπικές και περιφερειακές, αρχές θα πρέπει να επιδείξουν ιδιαίτερη προσοχή ως προς τον τομέα αυτό.

2.9. Δεν μπορεί να αποκρύψει την ανησυχία της απέναντι στη μεγάλη σταθερότητα της σχέσης κέντρου-περιφέρειας της Ευρώπης - της διατήρησης και επιδείνωσης των διαφορών μεταξύ των πλουσιότερων και των φτωχότερων περιφερειών - κατά την περίοδο που αναλύεται στην έκθεση της Επιτροπής (1989-1993), παρά την ύπαρξη ειδικής κοινοτικής πολιτικής για τη συνοχή, η οποία διαθέτει σημαντικά κονδύλια στη μείωση των διαφορών μεταξύ των αναπτυξιακών επιπέδων. Οι διαφορές μεταξύ των κρατών μελών, αντίθετα, μειώθηκαν, αφού διαπιστώθηκε μια σχετική βελτίωση στις χώρες συνοχής.

2.10. Συμφωνεί ότι η δημιουργία ευημερίας πρέπει να διευρύνει τις δυνατότητες και να βελτιώνει το επίπεδο διαβίωσης και, γενικότερα, την ποιότητα ζωής και ότι προς τούτο απαιτείται η ανάπτυξη να είναι μακρόπνοη και η χρήση των φυσικών πόρων να γίνεται με μακροπρόθεσμη προοπτική, με βάση πάντοτε τους κοινωνικούς στόχους.

2.11. Συμφωνεί με τη δήλωση της Επιτροπής ότι «οι ανισορροπίες δεν έχουν μόνο ως αποτέλεσμα μια μετριότερη ποιότητα ζωής στις πιο μειονεκτικές περιφέρειες, χωρίς προοπτικές αξιοπρεπούς διαβίωσης για τους κατοίκους τους, αλλά συνεπάγονται και υποχρησιμοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού και ανικανότητα αξιοποίησης των οικονομικών δυνατοτήτων του συνόλου της Ένωσης» και ότι η αλληλεγγύη με αυτές τις περιφέρειες είναι σημαντική βάση για την πρόοδο, όχι μόνο για κοινωνικούς λόγους, αλλά προπάντων για την ανάπτυξη του οικονομικού δυναμικού της ΕΕ στο σύνολό της.

2.12. Συμφωνεί με τη δήλωση της Επιτροπής Σοφών στην έκθεσή της «Για μια Ευρώπη των πολιτικών και κοινωνικών δικαιωμάτων» σε σχέση με τον κοινωνικό αποκλεισμό ότι «αν η Ευρώπη απορρίψει, ταυτόχρονα, την επιδείνωση των ανισοτήτων και της κοινωνικής περιθωριοποίησης και τη γενίκευση των πολιτικών παθητικής αρωγής των ατόμων που βρίσκονται σε κατάσταση αποκλεισμού, θα πρέπει να προβεί σε μια σημαντική προσπάθεια καινοτομίας, οργάνωσης και κινητοποίησης, με σκοπό την οικοδόμηση ενός αναπτυξιακού προτύπου όπου θα υπάρχει θέση για τον καθένα. Θα είναι, συνεπώς, απαραίτητη (...) η εκ βάθους αναμόρφωση των δημόσιων πολιτικών, οι οποίες οφείλουν να προλαμβάνουν αντί να θεραπεύουν».

2.13. Υπογραμμίζει ότι η συνοχή συνδέεται με την αύξηση της οικονομικής ανάπτυξης και τη δημιουργία νέων ευκαιριών 7 και ότι αυτό δεν συνεπάγεται μείωση της ανάπτυξης ή της απασχόλησης σε άλλες περιφέρειες, προξενώντας έτσι αρνητική σύγκλιση.

2.14. Θεωρεί σημαντικό να μην συγχέεται η συνοχή με την εναρμόνιση ή την ομοιομορφία 7 και συμφωνεί ότι η συνοχή και η ποικιλομορφία δεν είναι στόχοι αλληλοσυγκρουόμενοι, αλλά αντίθετα αλληλοενισχυόμενοι. Φρονεί επ' αυτού ότι η δράση των διαρθρωτικών ταμείων πρέπει να είναι ευέλικτη ώστε να προσαρμόζεται κάθε φορά στην επίλυση των συγκεκριμένων προβλημάτων κάθε περιφέρειας.

2.15. Προς τούτο, πιστεύει ότι οι αρχές της επικουρικότητας και της εταιρικής σχέσης θα πρέπει να αποτελέσουν τη βάση της εκτέλεσης των διαρθρωτικών πολιτικών. Επίσης, σε ορισμένα κράτη μέλη, οι αρχές αυτές εξακολουθούν να μην εφαρμόζονται κατά τη διάθεση των πόρων των Διαρθρωτικών Ταμείων και του ταμείου συνοχής. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές πρέπει να συμμετέχουν σε όλα τα στάδια, από τον καθορισμό των προτεραιοτήτων μέχρι τον έλεγχο και την αξιολόγηση. Διότι εκεί όπου θα γεννηθούν οι καινοτόμες ιδέες που απαιτούνται για την επίλυση των τοπικών προβλημάτων είναι ακριβώς το τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, που βρίσκεται πλησιέστερα στους πολίτες.

2.16. Επισημαίνει ότι έχει ήδη εκφρασθεί επανειλημμένα επ' αυτών των θεμάτων σε πολλές γνωμοδοτήσεις της, και ιδιαίτερα στη γνωμοδότησή της για τη «Λευκή Βίβλο για την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση» και στην έκθεσή της για «Το μέλλον της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής» καθώς και στη γνωμοδότησή της για το ρόλο των τοπικών και περιφερειακών αρχών στη διαχείριση των Διαρθρωτικών Ταμείων.

2.17. Η ΕΤΠ υπενθυμίζει ότι η οικονομική και κοινωνική συνοχή η οποία αποβλέπει στη μείωση των διαφορών των επιπέδων ανάπτυξης μεταξύ των περιφερειών δεν μπορεί να εφαρμοσθεί χωρίς αναφορά στην αρχή της χωροταξίας και χωρίς συντονισμό των χωροταξικών πτυχών των κοινοτικών πολιτικών διασφαλίζοντας, με τον τρόπο αυτό, τη συνοχή και τη συμπληρωματικότητα με τις εθνικές χωροταξικές στρατηγικές.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα, απασχόληση και φτώχεια

3.1.1. Αναγνωρίζει ότι κατά τα τελευταία χρόνια υπήρξε σημαντική βελτίωση στην οικονομική ανάπτυξη της ΕΕ. Εντούτοις, η ανάπτυξη αυτή δεν ήταν ούτε συνεχής ούτε ομοιόμορφη στον κοινοτικό χώρο.

3.1.2. Αναγνωρίζει, επίσης, ότι οι διαφορές της κατά κεφαλήν παραγωγικότητας μεταξύ των κρατών μελών μειώθηκαν τα τελευταία χρόνια. Αναγνωρίζει, επίσης, ότι εξακολουθούν, ή επιτείνονται σε ορισμένες περιπτώσεις, οι σημαντικές διαφορές μεταξύ των περιφερειών. Η ΕΤΠ τονίζει ότι αν και οι περιφέρειες του στόχου 1, ως σύνολο, έχουν αναπτυχθεί με ρυθμό ταχύτερο από το μέσο όρο, η πολιτική για τη συνοχή δεν ήταν επαρκής για την επίτευξη της περιφερειακής σύγκλισης.

3.1.3. Διαπιστώνει ότι, με την πάροδο των ετών, υπήρξαν αλλαγές στη σχετική κατάσταση μεγάλου αριθμού περιφερειών και, συνεπώς, στην σύνθεση της ομάδας των περιφερειών με υψηλότερο κατά κεφαλή ΑΕγχΠ, καθώς και στην ομάδα των περιφερειών με χαμηλότερο κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ. Από τις τροποποιήσεις που σημειώθηκαν διαπιστώνονται μεγάλες δυσαρμονίες στους διάφορους δείκτες (αποδοτικότητα, απασχόληση, ανεργία).

3.1.4. Παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί στο επίπεδο της οικονομικής ανάπτυξης, παρατηρεί ότι η ευρωπαϊκή οικονομία δεν επέτυχε αντίστοιχο δυναμισμό όσον αφορά τη δημιουργία απασχόλησης, πράγμα που αύξησε το μέσο ποσοστό της ανεργίας (σε 10,7 % το 1995), καθώς και τον αριθμό των μακροχρόνια ανέργων.

3.1.5. Παρατηρεί ότι η κατανομή της απασχόλησης στην επικράτεια της ΕΕ είναι πολύ διαφοροποιημένη, με τα υψηλότερα ποσοστά ανεργίας στην Ισπανία, την Ιρλανδία, και τη Φινλανδία. Ωστόσο, εκεί όπου το πρόβλημα της ανεργίας παρουσιάζεται με τη μεγαλύτερη οξύτητα είναι στο περιφερειακό και το τοπικό επίπεδο.

3.1.6. Διαπιστώνει ότι η οικονομική δραστηριότητα στην ΕΕ είναι έντονα επικεντρωμένη στις πιο αστικές περιφέρειες, όπου το κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ είναι κατά 14 % ανώτερο από το μέσο όρο και όπου παράγονται τα ως Ύ του πλούτου 7 αλλά ότι, παρά την ανάπτυξη αυτή, παρατηρείται αύξηση της αστικής ανεργίας, η οποία σε ορισμένες περιπτώσεις ανέρχεται σε 30 %.

3.1.7. Διαπιστώνει, επίσης, ότι το μέσο ποσοστό των οικογενειών που ζούσαν κάτω από το όριο της φτώχειας ήταν στα τέλη της δεκαετίας 1980 15 %, αλλά θα υπερέβαινε το 40 % αν δεν υπήρχαν οι μεταβιβαστικές πληρωμές κοινωνικού χαρακτήρα μεταξύ των κρατών μελών. Σύμφωνα με τις «στατιστικές εν συντομία», οι οποίες συνοψίζουν τα αποτελέσματα της κοινοτικής ομάδας εμπειρογνωμόνων για τα νοικοκυριά σχετικά με την κατανομή των εισοδημάτων και τη φτώχεια στην ΕΕ των 12 το 1993, το ποσοστό των νοικοκυριών που ήταν κάτω από το κατώφλι της φτώχειας ανερχόταν σε 17 % στο σύνολο της Ευρώπης των 12. Η Πορτογαλία υπερβαίνει αισθητά τον κοινοτικό όρο με 29 % ακολουθεί η Ελλάδα με 24 % και το ΗΒ με 23 %. Στο άλλο άκρο, η Δανία έχει το μικρότερο ποσοστό φτώχειας (9 % των νοικοκυριών). Στις άλλες χώρες, το ποσοστό κυμαίνεται από 13 %, στη Γερμανία και το Βέλγιο, έως 21 % στην Ιρλανδία. Το ποσοστό φτώχειας του Λουξεμβούργου είναι σχετικά ομαλό (14 %) λόγω του ότι ο μέσος όρος εισοδήματος της χώρας και, κατά συνέπεια, το κατώφλι της (σχετικής) φτώχειας είναι υψηλά.

3.1.8. Παρατηρεί ότι τα πιο εμφανή μακροπρόθεσμα χαρακτηριστικά στην Ευρώπη είναι μια αύξηση των θέσεων απασχόλησης στον τομέα των υπηρεσιών, σε συνδυασμό με μια σημαντική μείωσή τους στη γεωργία και τη βιομηχανία, μια αύξηση της εργασίας κατά μερική απασχόληση και μια μεταβολή της διάρθρωσης των επαγγελμάτων, υπέρ εκείνων που απαιτούν σημαντικά τεχνικά προσόντα και υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης.

3.1.9. Σημειώνει ότι ο δυναμισμός για τη δημιουργία απασχόλησης στην Κοινότητα υπήρξε διαφοροποιημένος, αλλά ορισμένες περιφέρειες επέτυχαν να συνδυάσουν αυξημένο βαθμό παραγωγικότητας (μέθοδοι παραγωγής και περιορισμένη χρήση εργασίας) με υψηλό βαθμό απασχόλησης. Παρατηρεί ότι αυτό εξαρτάται, προπάντων, από την ύπαρξη σύγχρονων υποδομών επικοινωνίας, κατηρτισμένου και ειδικευμένου εργατικού δυναμικού με προηγμένες δυνατότητες έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης, οι οποίες καθιστούν την οικονομία ευέλικτη, προσαρμόσιμη και καινοτόμο, ώστε να μπορεί να δημιουργεί νέες δραστηριότητες με δυνατότητες πλούτοπαραγωγής.

3.1.10. Παρατηρεί ότι τα αίτια της ανεργίας διαφέρουν μεταξύ των κρατών μελών και των περιφερειών, αλλά, κατά γενικό κανόνα, συνδέονται στενά με την οικονομική ανάπτυξη, με την έννοια της σταθερής αύξησης της παραγωγικότητας και, συνεπώς, με το πρότυπο κοινωνικής ανάπτυξης της ΕΕ, αφού η αύξηση του ΑΕγχΠ οφείλεται κυρίως στην αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας.

3.1.11. Γι' αυτό πιστεύει ότι η ανεργία δεν μπορεί να θεωρείται μόνο από βραχυπρόθεσμη ή από τομεακή προοπτική, δηλαδή από την οπτική της παραδοσιακής πολιτικής για την απασχόληση ή την οπτική των διαρθρωτικών ταμείων, πράγμα που θα ισοδυναμούσε με ανάλυση των αποτελεσμάτων χωρίς να συνεκτιμώνται τα αίτια, με συνέπεια μη αποτελεσματικές λύσεις.

3.1.12. Συμφωνεί, συνεπώς, με τους σταθερούς προσανατολισμούς της Δήλωσης του Δουβλίνου για την απασχόληση όσον αφορά:

α) την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας της αγοράς εργασίας και των επενδύσεων σε ανθρώπινους πόρους, υποστηρίζοντας τις εύτρωτες ομάδες,

β) την τροποποίηση των συστημάτων φορολογίας και κοινωνικής προστασίας, ώστε να αποκτήσουν χαρακτήρα πιο ευνοϊκό προς την απασχόληση,

γ) την επίταση των προσπαθειών εκσυγχρονισμού των αγορών αγαθών και υπηρεσιών, με την αναζήτηση νέων πηγών απασχόλησης,

δ) την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας και την προαγωγή της τοπικής ανάπτυξης.

3.2. Οι πολιτικές των κρατών μελών

3.2.1. Σημειώνει ότι οι πολιτικές των κρατών μελών είναι πολύ σημαντικές για τη συνοχή. Έχουν συντελέσει στην επίτευξη πρόοδου από την άποψη της ονομαστικής σύγκλισης (πληθωρισμός και επιτόκια), πράγμα που βελτίωσε το γενικό κλίμα για την οικονομική ανάπτυξη, καθώς και στη μείωση των διεθνών διαφορών της παραγωγής ανά κάτοικο. Είναι, όμως, ανεπαρκείς σε σχέση με τη μείωση των διαφορών μεταξύ των περιφερειών στον ευρωπαϊκό χώρο, λόγω του περιορισμού της δράσης τους στο εθνικό επίπεδο και του διαφορετικού οικονομικού δυναμικού των κρατών μελών.

3.2.2. Εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι οι συνέπειες για τις περιφέρειες των πολιτικών των κρατών μελών - και μάλιστα όταν πρόκειται για την περιφερειακή πολιτική τους - περιγράφονται πολύ γενικά και για το ότι δεν γίνεται ουδεμία συσχέτιση με την εξέλιξη των περιφερειακών δυσαρμονιών, και, κυρίως στην περίπτωση της πολιτικής που κατευθύνεται από τα κριτήρια της ΟΝΕ.

3.2.3. Φρονεί ότι είναι σημαντικό να συνεχισθούν οι μακρο-οικονομικές πολιτικές που αποσκοπούν στη σταθερότητα, την ανάπτυξη και την απασχόληση και ότι, για να έχουν αυτές οι πολιτικές καλύτερο αντίκτυπο, είναι απαραίτητες οι κατάλληλες μεταβολές υπέρ ενός καλύτερου συντονισμού των οικονομικών και των διαρθρωτικών πολιτικών.

3.3. Οι τομεακές πολιτικές της Κοινότητας

3.3.1. Οι μη διαρθρωτικές τομεακές πολιτικές της ΕΕ, που έχουν στόχους διαφορετικούς της συνοχής, είναι όλες τους σημαντικές για την ανάπτυξη της Κοινότητας. Μέχρι στιγμής είχαν πολύ αμφιλεγόμενες επιπτώσεις στον ευρωπαϊκό χώρο, υπονομεύοντας έτσι τις προσπάθειες για τη μείωση των διαφορών. Η Επιτροπή των Περιφερειών πιστεύει ότι οι αρνητικές συνέπειες αυτών των πολιτικών στις ευρωπαϊκές περιφέρειες πρέπει να αντισταθμιστούν από την κοινωνικο-διαρθρωτική πολιτική της Κοινότητας.

3.3.2. Φρονεί ότι ο τελικός αντίκτυπος της μη διαρθρωτικής πολιτικής στην ενίσχυση της συνοχής εξαρτάται κατά πολύ από την ειδική κατάσταση κάθε περιοχής.

3.3.3. Πιστεύει, επίσης, ότι δεν χρειάζεται να τροποποιηθούν οι στόχοι των μη διαρθρωτικών τομεακών πολιτικών, αλλά να επεκταθούν τα θετικά τους αποτελέσματα σε όλο τον ευρωπαϊκό χώρο. Προς τούτο, απαιτείται να ενισχυθούν οι μηχανισμοί συντονισμού των διαρθρωτικών πολιτικών με τις υπόλοιπες κοινοτικές πολιτικές, ούτως ώστε να εισαχθεί στις δεύτερες το μέλημα της συνοχής. Συμφωνεί, συνεπώς, με την Επιτροπή ότι «αποτελεί υποχρέωση πρωταρχικής σημασίας να καταβληθούν προσπάθειες για τη βελτίωση των αποτελεσμάτων συνοχής αυτών των πολιτικών, παράλληλα με την επιδίωξη των άλλων τους στόχων».

3.3.4. Επίσης, η Επιτροπή των Περιφερειών υπενθυμίζει τον ρόλο του Σχεδίου Ανάπτυξης του Κοινοτικού Χώρου (ΣΑΚΧ) του οποίου προσχέδιο υποβλήθηκε με την ευκαιρία του Άτυπου Συμβουλίου που πραγματοποιήθηκε στο Noordwijk (Ολλανδία) στις 8 Ιουνίου 1997. Το έγγραφο αυτό, που επιδιώκει τρεις θεμελιώδεις στόχους: την οικονομική και κοινωνική συνοχή, τη βιώσιμη ανάπτυξη καθώς και μια ισορροπημένη ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής επικράτειας, θα διευκολύνει το συντονισμό των χωροταξικών πτυχών κάθε κοινοτικής πολιτικής καθώς και τη συνεργασία στο πεδίο του ευρωπαϊκού χωροταξικού σχεδιασμού.

3.3.5. Η ΕΤΠ αναμένει με μεγάλο ενδιαφέρον να λάβει, σε εύθετο χρόνο, τα αποτελέσματα των μελετών που θα εκπονήσει η Επιτροπή με στόχο την καλύτερη προσαρμογή της μη διαρθρωτικής πολιτικής για την ενίσχυση της συνοχής, καθώς και τις πολιτικές προθέσεις με βάση τα αποτελέσματα αυτά, προκειμένου να καταρτίσει γνωμοδότηση.

3.3.6. Η ΕΤΠ εκφράζει την επιθυμία, σε ένα πλαίσιο διαλόγου με την Επιτροπή να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στις νέες συνέπειες λόγω της χάραξης της μη διαρθρωτικής πολιτικής στο τοπικό και το περιφερειακό επίπεδο.

3.3.7. Η ΚΓΠ πρέπει να συνεχίσει τη μεταρρύθμισή της προς την κατεύθυνση που έλαβε το 1992, μειώνοντας, αφενός, την προστασία προϊόντων με μεγάλο πλεόνασμα και, αφετέρου, θα πρέπει να εξελιχθεί στην κατεύθυνση μιας πιο ισορροπημένης στήριξης, που να διασφαλίζει την μακρόπνοη ανάπτυξη των περιφερειών της Ευρώπης, στην οποία ο γεωργικός τομέας έχει στρατηγικό χαρακτήρα από οικονομική και κοινωνική άποψη, με την προώθηση, κυρίως, της ενίσχυσης της μετατροπής των καλλιεργειών και την αύξηση των επενδύσεων υπέρ των πλέον στερημένων περιοχών και των πλέον πλεονεκτικών καλλιεργειών, υπό το πρίσμα της προστασίας της αποτελεσματικότητας του τομέα και της αποδοτικότητας των γεωργών.

3.3.7.β. Οι λιγότερο ευνοημένες περιοχές και οι άλλες περιφέρειες που πλήγησαν σκληρά από τη μεταρρύθμιση της γεωργικής πολιτικής πρέπει να αποζημιωθούν με ενισχυμένες δράσεις διαρθρωτικής φύσεως στα πλαίσια μιας σφαιρικής πολιτικής για τη βιώσιμη ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών.

3.3.8. Για να ενισχυθούν οι δυνατότητες καινοτομίας των απομακρυσμένων περιφερειών, απαιτείται τροποποίηση της κοινοτικής πολιτικής έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης. Συγκεκριμένα, η ΕΤΑ πρέπει να έχει επίσης ως μέλημα τη συνεργασία πλούσιων και λιγότερο ευνοημένων ή απομακρυσμένων περιφερειών και στο φάσμα των στόχων της να ενταχθούν οι ανάγκες αυτών των περιφερειών για έρευνα και καινοτομία.

3.3.9. Πρέπει να ενταθούν οι προσπάθειες που αναλήφθηκαν κατά τα τελευταία χρόνια στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης, προκειμένου να μειωθούν ταχέως οι υφιστάμενες διαφορές μεταξύ των κεντρικών και ενός μέρους των απόκεντρων περιφερειών. Πρόκειται για μία από τις πιο σημαντικές προϋποθέσεις για τη μείωση του ύψους της διαφοράς μεταξύ των περιφερειών.

3.3.10. Γενικά επικροτείται η πολιτική του ανταγωνισμού, συμπεριλαμβανομένης της επιδίωξης συνάφειας των περιφερειακών πολιτικών των κρατών μελών προς την περιφερειακή πολιτική της Κοινότητας, υπέρ των μειονεκτουσών περιφερειών. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι τα κράτη μέλη θα πρέπει να επενδύουν λιγότερο για την ανάπτυξη των περιφερειών τους, ή να επιτρέπει η ΕΕ στα κράτη μέλη να εφαρμόζουν μία ιδιαίτερη περιφερειακή αναπτυξιακή πολιτική μόνο υπέρ των περιφερειών, οι οποίες επιλέγονται για τη χορήγηση ενίσχυσης από την Κοινότητα.

3.3.11. Επίσης, χωρίς να έχει την πρόθεση να υπονομεύσει την πολιτική ανταγωνισμού (τα όρια της οποίας περιγράφονται στο άρθρο 92, παράγραφος 2 και 3 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση) και σεβόμενη πλήρως την πολιτική οικονομικής και κοινωνικής συνοχής, η ΕΤΠ επισημαίνει τέσσερα ακόλουθα σημεία:

α) Το γεγονός ότι ορισμένα κράτη μέλη δεν μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα χορηγούμενα ποσά, δεν πρέπει να χρησιμοποιηθεί ως επιχείρημα για τον περιορισμό των ορίων αυτών και για τις χώρες οι οποίες μπορούν να αξιοποιήσουν τα ποσά αυτά και αντιμετωπίζουν ανάλογα περιφερειακά προβλήματα.

β) Για το χρονικό διάστημα μέχρι την πλήρη ελευθέρωση του παγκόσμιου εμπορίου, θα πρέπει να είναι δυνατή η χορήγηση ενίσχυσης υψηλού ποσού για την υλοποίηση επενδυτικών σχεδίων, τα οποία έχουν ιδιαίτερη οικονομική και στρατηγική σημασία για την ευρωπαϊκή οικονομία. Η ενίσχυση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας πρέπει να αποτελεί θεμελιώδη προτεραιότητα ειδικώς για τις περιοχές ή ζώνες που έχουν πληγεί περισσότερο από τις τεχνολογικές ή τομεακές μεταλλαγές.

γ) Θα πρέπει να καταστεί δυνατή η χορήγηση υψηλών ενισχύσεων στην περίπτωση αιφνίδιων θεομηνιών, οι οποίες μπορούν να προκαλέσουν τη ρήξη των περιφερειακών διαρθρώσεων.

δ) Θα πρέπει, επίσης, να εξετασθεί η ειδική περίπτωση ρήξης των διαρθρώσεων, ως συνέπεια αιφνίδιας μεταβολής του οικονομικού συστήματος, κατά την οποία η υφιστάμενη οικονομική διάρθρωση εκτίθεται ξαφνικά στις ανταγωνιστικές δυνάμεις της οικονομίας της ελεύθερης αγοράς, εις βάρος πολυάριθμων θέσεων απασχόλησης. Η πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα πρέπει να λάβει υπόψη τις εξαιρετικές αυτές περιπτώσεις.

3.3.12. Η ελευθέρωση των συναλλαγών σε διεθνές επίπεδο, αν και γενικά επωφελής για την κοινοτική οικονομία, έχει εντούτοις αρνητικές επιπτώσεις σε ορισμένες ευρωπαϊκές περιφέρειες. Οι περιφέρειες που θίγονται περισσότερο είναι οι λιγότερο αναπτυγμένες, οι περιφέρειες που πλήττονται από τομεακές ή διαρθρωτικές κρίσεις, οι απομακρυσμένες περιφέρειες, οι περιφέρειες με χαμηλή πυκνότητα πληθυσμού, καθώς και οι περιφέρειες του στόχου 6, στις οποίες είναι απαραίτητο να αυξηθεί η ανταγωνιστικότητα. Η ΕΕ πρέπει, κατά συνέπεια, να τους δώσει ιδιαίτερη προσοχή, λαμβάνοντας τα πλέον ενδεδειγμένα μέτρα για τη μείωση αυτών των επιπτώσεων.

3.3.13. Είναι απαραίτητο επίσης να ληφθούν υπόψη σ' αυτόν τον τομέα οι επιπτώσεις της διεθνούς κινητικότητας των κεφαλαίων οι οποίες, λόγω των ευνοϊκότερων όρων αποδοτικότητας, προσελκύουν την εγκατάσταση των βιομηχανιών σε περιοχές όπου δεν υπάρχουν κατώτερα κοινωνικά πρότυπα, πράγμα που δημιουργεί αθέμιτο ανταγωνισμό των παραγόμενων προϊόντων στον κοινοτικό χώρο και αναγκάζει την ΕΕ να εξετάσει το ενδεχόμενο πειθαρχικών μέτρων για την προστασία των κοινωνικών δικαιωμάτων των Ευρωπαίων πολιτών.

3.4. Οι διαρθρωτικές πολιτικές της Κοινότητας

3.4.1. Οι διαρθρωτικές πολιτικές της ΕΕ έχουν συμβάλλει στην οικονομική και κοινωνική συνοχή. Η συμβολή τους ήταν πολύ σημαντική για την αντιστροφή των οικονομικών τάσεων στις λιγότερο ευνοημένες περιφέρειες και στις περιφέρειες που πλήττονται από βιομηχανική παρακμή.

3.4.2. Η Επιτροπή των Περιφερειών επιβεβαιώνει ότι οι επιπτώσεις τους στην αύξηση του ρυθμού ανάπτυξης, στην επένδυση και στη δημιουργία ή τη διατήρηση της απασχόλησης υπήρξαν θετικές για τις βοηθούμενες περιφέρειες.

3.4.3. Διακρίνονται ήδη πολύ θετικές συνέπειες στη μείωση των διαφορών στον τομέα των υποδομών των οδικών υποδομών και στα συστήματα τηλεπικοινωνιών, καθώς και στη διαφοροποίηση των ενεργειακών πηγών στον τομέα του περιβάλλοντος. Αναμένονται, επίσης, θετικές συνέπειες στη μείωση των διαφορών στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης του πληθυσμού των χωρών συνοχής. Η ΕΤΠ διαπιστώνει επίσης την ουσιαστική βελτίωση της ανταγωνιστικότητας και της οικονομικής διαφοροποίησης που επιτεύχθηκε με την ίδρυση απλών υποδομών, όπως η στήριξη της διοικητικής διαχείρισης και των δομών καινοτομίας των επιχειρήσεων των περιφερειών των στόχων 2 και 5β).

3.4.4. Κατά πόσο αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει μία επαρκή βάση για αειφόρο ανάπτυξη των εν λόγω περιφερειών είναι δύσκολο να λεχθεί. Αυτό, μέχρι στιγμής, δεν φαίνεται από τα γενικά αποτελέσματα όσον αφορά τις περιφέρειες του στόχου 2 και του στόχου 5β. Βάσει της έκθεσης, δεν είναι δυνατόν να εξαχθούν συμπεράσματα κατά πόσον αυτό σχετίζεται με την αναπτυξιακή φάση ή/και την ουσιαστικά περιορισμένη κλίμακα αυτών των περιφερειών ή ακόμη τη συνεκτικότητα των διαφόρων μηχανισμών υποστήριξης των κρατών μελών και της ΕΕ. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι επιβάλλεται να εξεταστεί η δυνατότητα να δοθεί περισσότερο περιφερειακή εστίαση στον προγραμματισμό των στόχων 2 και 5Β ώστε να αποκτήσουν μια ευρύτερη προοπτική με ταυτόχρονο περιορισμό της εδαφικής διάστασης στο ελάχιστο.

3.4.5. Ωστόσο, εξακολουθούν να παρατηρούνται σημαντικές διαφορές μεταξύ των πλούσιων και των πιο μειονεκτικών ή απομακρυσμένων περιφερειών στις υποδομές (οδικές, σιδηροδρομικές, λιμενικές, αερολιμενικές, τηλεπικοινωνιών, και βασικής υγιεινής), στο βαθμό εκπαίδευσης των πληθυσμών και στις δυνατότητες έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης 7 διαφορές οι οποίες συνεχίζουν να εμποδίζουν την επιτάχυνση του ρυθμού ανάπτυξης των πιο καθυστερημένων περιφερειών.

3.4.6. Εκτός αυτού, οι υποδομές είναι ένα πολύ σημαντικό στοιχείο για την ανταγωνιστικότητα των περιφερειών και η βελτίωση των υποδομών μπορεί να θεωρηθεί προϋπόθεση για την αειφόρο οικονομική ανάπτυξη, η οποία μπορεί να είναι εξίσου σημαντική με την καινοτομία. Διαπίστωση η οποία ισχύει και πέραν της μεταρρύθμισης των Διαρθρωτικών Ταμείων.

3.4.7. Η Επιτροπή καταδεικνύει στην έκθεσή της ότι η διαρθρωτική πολιτική έχει ως κύριο προσανατολισμό την αντιμετώπιση των αλλαγών. Για την περιφερειακή οικονομική διάρθρωση τούτο σημαίνει εκσυγχρονισμό ή καινοτομία. Ωστόσο, η Επιτροπή αποκλείει τον εκσυγχρονισμό των υποδομών από ένα μέρος της διαρθρωτικής πολιτικής. Η ΕΤΠ επισημαίνει ότι ο εκσυγχρονισμός της οικονομικής διάρθρωσης δημιουργεί εν γένει νέες απαιτήσεις από τις υποδομές και, ως εκ τούτου, εκτός από την προτεραιότητα που δίδεται στην πρόσβαση στα οικονομικά κέντρα, είναι αναγκαία και η βελτίωση των υποδομών εκτός των κέντρων αυτών για την ανάπτυξη των περιφερειών.

3.4.8. Η ανάπτυξη των πλέον μειονεκτικών περιφερειών αναγκαστικά θα αργήσει, αν και ο μέσος ρυθμός ανάπτυξης είναι ανώτερος από τον κοινοτικό μέσο όρο (3 %).

3.4.9. Η ΕΤΠ συμφωνεί με την Επιτροπή ως προς το ότι «οι διαρθρωτικές πολιτικές πρέπει να καταστούν συνολικά πιό ευέλικτες ώστε να προσαρμοστούν στις αλλαγές και, ειδικά, για να μπορέσουν να ανταποκριθούν στις νέες προκλήσεις και τις νέες δυνατότητες που προκύπτουν».

3.4.10. Όταν η Επιτροπή αναφέρει στην έκθεσή της ότι οι περιφερειακές και κοινωνικές διαφορές δεν δείχνουν μόνο τη χαμηλή ποιότητα ζωής, αλλά και την ανεπαρκή αξιοποίηση του οικονομικού δυναμικού και ότι η βελτίωση αυτής της κατάστασης είναι προς όφελος του συνόλου της Κοινότητας, κάνει μνεία σε δύο σημεία εκκίνησης της διαρθρωτικής πολιτικής της Κοινότητας, και συγκεκριμένα τη δικαιοσύνη και την αποτελεσματικότητα.

Η αρχή της δικαιοσύνης οδηγεί σε μία πολιτική προσανατολισμένη στην εξάλειψη της καθυστέρησης. Η αποτελεσματικότητα παραπέμπει στη συμβολή για την επίτευξη του στόχου της αειφόρου ανάπτυξης της Κοινότητας.

3.4.10.1. Στο βαθμό που η διαρθρωτική πολιτική κατευθύνεται από τους σημερινούς περιφερειακούς στόχους, ασχολείται με ήδη από μακρόν υφιστάμενα προβλήματα και, ως εκ τούτου, είναι επανορθωτικού χαρακτήρα. Αυτό εμπνέεται περισσότερο από την αρχή της δικαιοσύνης παρά από την αρχή της αποτελεσματικότητας και δεν υπάρχει αμφιβολία όσον αφορά τον επείγοντα χαρακτήρα και την υποχρέωση για τη συνέχιση της υποστήριξης προς τις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες.

3.4.10.2. Θα πρέπει να εξετασθεί, από την οπτική γωνία της αποτελεσματικότητας, το ενδεχόμενο υπαγωγής, μέχρι ενός βαθμού και κατά ενεργό-προληπτικό τρόπο, και άλλων περιφερειών στη διαρθρωτική πολιτική. Ωστόσο, αυτό δεν θα πρέπει να γίνει εις βάρος της προτεραιότητας των περιφερειών που παρουσιάζουν μεγάλη αναπτυξιακή καθυστέρηση. Ειδικότερα, πρέπει να δοθεί προσοχή στην ομάδα των περιφερειών, οι οποίες τοποθετούνται μεταξύ εκείνων που βρίσκονται στην κορυφή της κατάταξης και της ομάδας των περιφερειών που βρίσκονται στη βάση και οι οποίες αντιμετωπίζουν απειλητικές αρνητικές εξελίξεις.

Είναι προτιμότερο και συχνά ευκολότερο να προληφθεί η υποβάθμιση των εν λόγω περιφερειών, παρά η ανάκαμψή τους αργότερα. Οι προληπτικές δράσεις δεν αφορούν το γεφύρωμα των διαφορών μεταξύ της ομάδας των περιφερειών της κορυφής και της ομάδας των περιφερειών της βάσης, αλλά κυρίως τη γενικότερη σύγκλιση. «Κατ'αυτόν τον τρόπο, συμβάλλουν και στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας της διαρθρωτικής πολιτικής, η οποία αποτελεί στόχο για την ανάπτυξη της Κοινότητας.»

3.4.11. Οι ευρωπαϊκές περιφέρειες βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια ανάπτυξης και γι' αυτό το λόγο απαιτούνται λύσεις ευέλικτες και προσαρμοσμένες στην εκάστοτε συγκεκριμένη περίπτωση.

Για το λόγο αυτό απαιτείται να καταστεί αποτελεσματικότερο το υφιστάμενο σύστημα σχετικά με τον αυξημένο αριθμό διαφοροποιημένων στόχων (6 στόχοι) και τα κριτήρια που ισχύουν και να υπάρξει κατάλληλη προσαρμογή της σχετικής νομοθεσίας καθώς και των διαδικασιών λήψης των αποφάσεων.

3.4.12. Με τη λήξη της τρέχουσας περιόδου προγραμματισμού (1994-1999), τελειώνει ο κύκλος των κοινοτικών διαρθρωτικών πολιτικών που είναι προσανατολισμένες στη δημιουργία της εσωτερικής αγοράς και, επομένως, έχουν στόχο τη διόρθωση των αρνητικών αποτελεσμάτων της εφαρμογής της. Στο εξής, θα είναι απαραίτητο να αναπροσανατολισθούν στη μείωση των διαφορών μεταξύ των περιφερειών, στην οικονομική και νομισματική ένωση (ΟΝΕ), στην αυξανόμενη ελευθέρωση των διεθνών επιτοκίων και στη διεύρυνση.

3.4.13. Οι αλλαγές πρέπει να είναι προοδευτικές, ώστε να μην θέσουν σε κίνδυνο τα προηγούμενα αποτελέσματα ή την προσπάθεια πραγματικής σύγκλισης.

3.4.14. Κατά συνέπεια, η προσπάθεια οικονομικής και κοινωνικής συνοχής είναι ανάγκη να αποτελέσει το στοιχείο συνοχής μεταξύ του παρόντος και του νέου κύκλου.

3.4.15. Καθώς ο στόχος της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής είναι η προαγωγή της αρμονικής ανάπτυξης του συνόλου της Κοινότητας, μέσω της αύξησης της ανάπτυξης και των νέων οικονομικών δυνατοτήτων των φτωχότερων περιφερειών και υπέρ των πιο μειονεκτικών κοινωνικών ομάδων, η Επιτροπή των Περιφερειών θεωρεί απαραίτητο να αυξηθεί η αποτελεσματικότητα των διαρθρωτικών ενισχύσεων. Προς τούτο, είναι απαραίτητο να επικεντρωθούν οι πόροι στις πλέον μειονεκτικές περιφέρειες και στις περιοχές με προβλήματα.

3.4.16. Τα διαρθρωτικά ταμεία πρέπει επίσης να διατηρήσουν τις ενισχύσεις τους για την επίλυση των προβλημάτων που συνδέονται με τον κοινωνικό αποκλεισμό, δηλαδή των προβλημάτων που προκύπτουν από την άνιση πρόσβαση στις πλουτοπαραγωγικές δραστηριότητες (άνεργοι νέοι, άνεργες γυναίκες και μακροχρόνια άνεργοι). Εκτός αυτού, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη, ως κριτήριο επιλεξιμότητας, η ενδεδειγμένη χρήση άλλων δεικτών του κοινωνικού αποκλεισμού, όπως η υγεία, η θνησιμότητα και η φτώχεια.

3.4.17. Θα πρέπει να διατηρηθούν οι ειδικές ενισχύσεις για τις χώρες της συνοχής. Η ΕΤΠ διαπιστώνει ότι το Ταμείο Συνοχής συμβάλλει αποφασιστικά στη σύγκλιση των κρατών μελών. Η συνέχιση της λειτουργίας του πρέπει να διασφαλισθεί προκειμένου να εδραιωθεί η προσπάθεια για ονομαστική και πραγματική σύγκλιση, ιδίως τη στιγμή που οι χώρες αυτές διέρχονται μια περίοδο λιτότητας για να ανταποκριθούν στα κριτήρια του Μάαστριχτ.

3.4.18. Η ΕΤΠ διαπιστώνει ότι η χρηματοδοτική ενίσχυση της ΕΕ είχε σαν αποτέλεσμα τον πολλαπλασιασμό, σε τοπική βαθμίδα, εταιρικών συμπράξεων με τη συμμετοχή των τοπικών αρχών, των κέντρων κατάρτισης, και των τοπικών επιχειρήσεων και βιομηχανιών. Η συνεργασία αυτή με σκοπό τη λήψη κοινοτικών χρηματοδοτήσεων επέτρεψε στα δίκτυα τοπικών συμπράξεων να προοδεύσουν, πράγμα που έχει θετικές επιπτώσεις επειδή ευνοεί την τοπική ανταγωνιστικότητα. Το Ταμείο Συνοχής και οι κοινοτικές πρωτοβουλίες οφείλουν επίσης να υιοθετήσουν την αρχή της σύμπραξης για τις χρηματοδοτήσεις και την υλοποίησή τους.

3.4.19. Επιβάλλεται να γίνει αναθεώρηση των περιφερειών που αποτελούν μέρος του στόχου 1, σε συνάρτηση με τα αποτελέσματα που επέτυχε κάθε περιφέρεια, σύμφωνα με το καθορισμένο κριτήριο του 75 % της μέσης κοινοτικής αποδοτικότητας. Επίσης, το σημερινό κριτήριο του ΑΕγχΠ καλύπτει σημαντικό αριθμό προβλημάτων τα οποία υποβόσκουν και εξακολουθούν να υφίστανται στις περιφέρειες του στόχου 1.

Πριν από την επανεξέταση των περιφερειών που αποτελούν μέρος του στόχου 1, είναι απαραίτητο να επιδιωχθεί μεγαλύτερη προσαρμοστικότητα των διαρθρωτικών πολιτικών, των κριτηρίων επιλεξιμότητας και των μέσων σύμφωνα με τις ανάγκες κάθε περιφέρειας. Προς τούτο, θα είναι ανάγκη να επανεξετασθεί η χρηματοδότηση ανά κάτοικο των περιφερειών του στόχου 1, ούτως ώστε να γίνει προσαρμογή της σύμφωνα με τις συγκεκριμένες ανάγκες της κάθε περιφέρειας.

Θα είναι απαραίτητη η ορθή αναθεώρηση των κριτηρίων, ή η σύσταση νέων μέσων στήριξης, ή η πρόβλεψη της προοδευτικής μείωσης, εντός του απαιτούμενου χρόνου, της κοινοτικής υποστήριξης για τις περιφέρειες που καθίστανται «στατιστικά ωφελημένες» λόγω της διεύρυνσης προς ανατολάς.

3.4.20. Η ΕΤΠ φρονεί ότι κατά το προπαρασκευαστικό στάδιο της μεταρρύθμισης των Διαρθρωτικών Ταμείων πρέπει να αποδοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην επιλογή των κριτηρίων επιλογής των περιφερειών για τους διάφορους στόχους και ταυτόχρονα να υπάρξει μεγαλύτερη αυστηρότητα ως προς την εφαρμογή της.

Eίναι ανάγκη, ειδικότερα, να εξετασθεί η δυνατότητα να λαμβάνονται υπόψη στα εν λόγω κριτήρια οι καταλληλότεροι δείκτες, μέσω της υιοθέτησης ενός ευρωπαϊκού συστήματος τοπικών και περιφερειακών δεικτών, όπως προβλέπει σχετικά και η Διακήρυξη της Βαρκελώνης.

Επίσης, η ΕΤΠ τονίζει ότι κατά το επόμενο στάδιο προγραμματισμού είναι ανάγκη να δοθεί μεγάλη σημασία όχι μόνον στην ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση αλλά, επίσης, και στην προσπάθεια εξεύρεσης των κατάλληλων δεικτών προσδιορισμού των ανταγωνιστικών προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι περιφέρειες, όπως: η αύξηση του ΑΕΠ, η κατάρτιση και η επιβίωση των ΜΜΕ, η αύξηση της παραγωγικότητας, η έρευνα και η αύξηση των δαπανών για Ε& ΤΑ. Επίσης, θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στις δράσεις με στόχο την ανάπτυξη της κοινωνίας των πληροφοριών, τη διασφάλιση της αειφόρου ανάπτυξης, καθώς και στις δράσεις υπέρ της αλληλεπίδρασης περιφερειών και αυτόνομων κυβερνήσεων στο διεθνές επίπεδο και στη συνεργασία παραμεθόριων περιφερειών.

3.4.21. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι η περιφερειακή πολιτική θα πρέπει να αντικατοπτρίζει την αλληλεξάρτηση των πόλεων και των αγροτικών περιοχών που τις περιβάλλουν προκειμένου να δημιουργηθεί νέα ισορροπία μεταξύ τους. Η ένταξή τους σε ένα σχέδιο περιφερειακής ανάπτυξης, καθώς και η στήριξη από τα διαρθρωτικά ταμεία, παρέχει περισσότερες δυνατότητες για την επίτευξη του στόχου αυτού.

3.4.22. Η ΕΤΠ επισημαίνει ότι, καίτοι τα μέσα είναι σχετικά περιορισμένα, λειτουργούν ως μοχλός λόγω της προσθετικότητας και της συγχρηματοδότησης? και ότι μόνες οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές ποτέ δεν θα επετύγχαναν μια θετική ώθηση παρόμοια με εκείνη που έχουν δώσει στις επενδύσεις οι παρεμβάσεις των διαρθρωτικών ταμείων. Συνεπώς, φρονεί ότι η αιφνίδια κατάργηση των ενισχύσεων των διαρθρωτικών ταμείων θα έχει, αναμφισβήτητα, σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις για πολλές περιφέρειες, ενώ ενδέχεται να σημειωθεί μέχρι και κάμψη στην ανάπτυξη των περιφερειών αυτών. Το αυτό ισχύει, προφανώς, και για το ταμείο συνοχής.

3.4.23. Η αρχή της προσθετικότητας πρέπει να ενισχυθεί και να εφαρμόζεται αυστηρά. Η ευέλικτη χρήση των ποσοστών συμμετοχής θα μπορούσε να αποτελέσει ένα τρόπο συνεκτίμησης των συγκεκριμένων δυσκολιών στη δημοσιονομική απορρόφηση της κοινοτικής βοήθειας από τις πιο μειονεκτικές και άκρως απομακρυσμένες περιφέρειες και των δημοσιονομικών δυσκολιών των κρατών μελών που προκύπτουν από την πλήρωση των κριτηρίων του Μάαστριχτ.

3.4.24. Η συνεκτική κατανομή στις περιφέρειες των πόρων των διαρθρωτικών ταμείων, περιλαμβανομένου και του ΕΚΤ, συμβάλλει στην αναγκαία αύξηση της αποτελεσματικότητας της διαρθρωτικής πολιτικής. Για το σκοπό αυτόν, η ΕΤΠ θα επιθυμούσε να σταματήσει η συχνή εκείνη τακτική σύμφωνα με την οποία τα κράτη μέλη προβαίνουν σε μερικές μόνο διαβιβάσεις προς τις τοπικές και περιφερειακές αρχές.

3.4.25. Θα πρέπει, στο μέτρο του δυνατού, να καθιερωθεί μεγαλύτερη συμμετοχή της ΕΤΕ στη χρηματοδότηση των σχεδίων των διαρθρωτικών ταμείων, με στόχο την ανάπτυξη συμπληρωματικών χρηματοδοτικών μέσων και μια καλύτερη κατανομή μεταξύ των επιδοτήσεων και των δανείων.

3.4.26. Αποφεύγοντας τις επικαλύψεις με τα κοινοτικά πλαίσια στήριξης (ΚΠΣ), οι κοινοτικές πρωτοβουλίες είναι ανάγκη να επικεντρωθούν σε μειωμένο αριθμό στόχων πραγματικού κοινοτικού ενδιαφέροντος, καινοτόμου χαρακτήρα και με πραγματικά καταδείξιμα αποτελέσματα.

Λόγω των πολύπλοκων διοικητικών και διαχειριστικών προβλημάτων που αφορούν τη διάκριση μεταξύ προγραμμάτων που αναλαμβάνονται στο πλαίσιο των διαφόρων στόχων των Διαρθρωτικών Ταμείων και των κοινοτικών πρωτοβουλιών, ιδιαίτερα όταν οι περιφέρειες επωφελούνται από τις διάφορες διαρθρωτικές ενισχύσεις, η ΕΤΠ συνιστά στην Επιτροπή να μελετήσει τη δυνατότητα υιοθέτησης στις περιπτώσεις αυτές ολοκληρωμένων προσεγγίσεων ή να χορηγούνται συνολικές ενισχύσεις.

Στο μέλλον, θα είναι ανάγκη να διασφαλίζεται επαρκής χρηματοδότηση στη διαπεριφερειακή συνεργασία και σε επίπεδο των παραμεθόριων περιφερειών, μέσω κοινοτικών πρωτοβουλιών ή ειδικών χρηματοδοτήσεων. Θα είναι, επίσης, ανάγκη να προβλεφθούν άλλα καινοτόμα πρότυπα σχέδια.

3.4.27. Θα χρειασθεί, επίσης, αποτελεσματικότερη παρακολούθηση και αξιολόγηση, καθώς και ενίσχυση της καταπολέμησης της απάτης και των παρατυπιών.

3.4.28. Συμφωνεί ότι μπορεί να είναι χρήσιμο να διευκρινισθεί στις επιτροπές παρακολούθησης ο ρόλος κάθε εταίρου. Επίσης, μπορεί να είναι απαραίτητη η διάκριση μεταξύ των εταίρων με εξουσία λήψης αποφάσεων (χρηματοδοτών) και των εταίρων με συμβουλευτική αρμοδιότητα. Οι πρώτοι θα αποτελούνται από αρχές με ευθύνη συγχρηματοδότησης. Οι δεύτεροι θα είναι κυρίως κοινωνικοί εταίροι και εκπρόσωποι των διάφορων ομάδων συμφερόντων. Είναι επίσης αναγκαία η αξιολόγηση της εφαρμογής των αρχών της επικουρικότητας και της συμμετοχής, με τη διάκριση μεταξύ των αρμοδιοτήτων ελέγχου, αναθεώρησης και αξιολόγησης των τοπικών και περιφερειακών αρχών στο πλαίσιο των δομών διαχείρισης των Διαρθρωτικών Ταμείων και του Ταμείου Συνοχής. Για την περαιτέρω βελτίωση της εργασίας τους, οι επιτροπές παρακολούθησης πρέπει να έχουν περισσότερες αρμοδιότητες και να μπορούν να λαμβάνουν τελικές αποφάσεις οι ίδιες, ιδίως σε ό,τι αφορά τη διεκπεραίωση χρηματοοικονομικών ζητημάτων. Έτσι, τυχόν τροποποιήσεις στην οικονομική συμμετοχή των ταμείων δεν θα πρέπει πλέον να υποβάλλονται σε προηγούμενη εξέταση εκ μέρους της Επιτροπής, στο μέτρο που θα τις έχει εγκρίνει η επιτροπή παρακολούθησης. Στον τομέα αυτό κρίνεται απαραίτητη μία βελτίωση, δεδομένου ότι οι αποφάσεις της Επιτροπής καταλαμβάνουν μεγάλο χρονικό διάστημα, πράγμα που, σε τελική ανάλυση, παρεμποδίζει την ταχεία και ομαλή εφαρμογή των παρεμβάσεων.

3.4.29. Η πολιτική συνοχής πρέπει να χρησιμοποιήσει όλη την ευελιξία που επιτρέπουν οι αρχές της επικουρικότητας και της εταιρικής σχέσης, για να εξασφαλίσει τη συμμετοχή των περιφερειακών και τοπικών αρχών στην κατάστρωση των μέτρων και των δράσεων που απαιτούνται για τη λύση των προβλημάτων κάθε περιφέρειας, ώστε να πολλαπλασιασθούν τα αποτελέσματα αυτών των μέτρων. Διότι μόνο με την έντονη κινητοποίηση του συνόλου των εταίρων θα γίνει δυνατό να επιτευχθεί, μελλοντικά, η ανάπτυξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο σύνολό της, η οποία αντιστοιχεί σε μια καλύτερη ισορροπία μεταξύ των περιφερειών.

4. Η διεύρυνση

4.1. Καθώς η προς ανατολάς διεύρυνση θεωρείται πολιτική προτεραιότητα, που θα έχει σημαντικές επιπτώσεις σε κοινοτικό επίπεδο, η Επιτροπή των Περιφερειών είναι της γνώμης ότι:

α) Οι προσχωρήσεις πρέπει να είναι σταδιακές και τότε μόνο να γίνονται όταν το σχετικό κράτος πληροί τις προϋπο

θέσεις που συμφωνήθηκαν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κοπεγχάγης τον Ιούνιο 1993,

β) πρέπει να προβλεφθεί η διατήρηση των κοινοτικών ενισχύσεων πριν από την ένταξη (Phare) για τις υποψήφιες χώρες όπου η διεργασία της προετοιμασίας είναι πιο αργή,

γ) η χρηματοδότηση των κοινοτικών διαρθρωτικών πολιτικών στις ανατολικές χώρες θα πρέπει επίσης να είναι σταδιακή, διότι χρειάζεται να ανταποκρίνεται όχι μόνο στις ανάγκες, αλλά και στις πραγματικές δυνατότητες απορρόφησης κάθε χώρας, λαμβάνοντας υπόψη την αρχή της προσθετικότητας,

δ) η ΕΤΠ εκφράζει, τέλος, την απαίτηση η ενδεχόμενη διεύρυνση να μην θέσει υπό αμφισβήτηση την ενεργό αρχή της αλληλεγγύης, όπως αυτή νοείται.

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών

Pasqual MARAGALL i MIRA

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Παρατηρήσεις σχετικά με την Ετήσια Έκθεση για το Ταμείο συνοχής - 1995 [COM(96) 388 τελικό]

Η Επιτροπή των Περιφερειών:

1. Χαίρεται για το γεγονός ότι η Επιτροπή έλαβε υπόψη τις παρατηρήσεις της όσον αφορά τη συμμετοχή δύο εκπροσώπων των τοπικών και περιφερειακών αρχών στις επιτροπές παρακολούθησης σε όλα τα κράτη μέλη συνοχής, καθώς και για τη δημόσια ακρόαση που διοργάνωσε το Ταμείο σε συνεργασία με τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης, για να λάβει τις προτάσεις και τις απόψεις τους.

2. Σημειώνει την πρόθεση της Επιτροπής να χρηματοδοτήσει περισσότερα σχέδια στις εξόχως απομακρυσμένες περιφέρειες και ελπίζει ότι αυτή η πρόθεση θα γίνει σύντομα πραγματικότητα.

3. Λυπάται διότι η Επιτροπή δεν παραθέτει στοιχεία σχετικά με τον οικονομικό και κοινωνικό αντίκτυπο του Ταμείου στα κράτη μέλη και στην οικονομική και κοινωνική συνοχή στην ΕΕ, αλλά ελπίζει ότι αυτό θα γίνει στην επόμενη έκθεση, καθώς η Επιτροπή έχει ήδη αρχίσει μελέτες σχετικά με τη μεθοδολογία που πρέπει να ακολουθείται σ' αυτήν την ανάλυση. Σημειώνει, ωστόσο, ότι η έκθεση παρουσιάζει ήδη στοιχεία σχετικά με τη δημιουργία άμεσης και έμμεσης απασχόλησης κατά την περίοδο 1993-1995.

4. Σημειώνει με ικανοποίηση ότι η Επιτροπή υπήρξε ευέλικτη όσον αφορά την αρχή της υπό όρους χρηματοδότησης από το Ταμείο, παρά τα υπερβολικά ελλείμματα.

5. Σημειώνει, επίσης, με ικανοποίηση ότι το 1995 τα σχέδια στον τομέα του περιβάλλοντος αντιστοιχούσαν στο 48,5 % του συνόλου και στον τομέα των υποδομών των μεταφορών στο 51,5 %, προσεγγίζοντας την επιθυμητή ισορροπία και βελτιώνοντας την κατανομή της περιόδου 1993-1995, που ήταν κατά μέσο όρο 46,1 % για το περιβάλλον και 53,9 % για τις μεταφορές - αν και αυτή η ισορροπία δεν πρέπει να αποτελεί δόγμα, αλλά να λαμβάνει υπόψη, με ευελιξία, τις συγκεκριμένες ανάγκες κάθε περιφέρειας.

6. Σημειώνει ότι το Ταμείο χρηματοδότησε 5 από τα 14 σχέδια προτεραιότητας που είχαν προσδιορισθεί στο Έσσεν (TGV του Νότου, ελληνικοί αυτοκινητόδρομοι, αυτοκινητόδρομος Λισσαβώνας-Βαλλαντολίντ, σιδηροδρομική σύνδεση Κορκ-Δουβλίνου-Μπέλφαστ και οδικός άξονας Ιρλανδίας-Ηνωμένου Βασιλείου-Μπενελούξ).

7. Ζητεί από την Επιτροπή να συμπεριλάβει στην επόμενη έκθεση πίνακες με τη συνολική χρηματοδότηση της περιόδου 1993-1996 για τις τέσσερις χώρες, διακρίνοντας μεταξύ του τομέα του περιβάλλοντος και του τομέα των μεταφορών, ώστε να δοθεί μια γενική εικόνα των χρηματοδοτήσεων που έχουν εγκριθεί από το Ταμείο.

8. Σημειώνει ότι η Επιτροπή έχει υιοθετήσει πολλούς κανόνες και διοικητικές διαδικασίες με σκοπό την αποφυγή της χρηματοδότησης σχεδίων που δεν τηρούν τις οδηγίες για το περιβάλλον ή την κοινοτική νομοθεσία για τις δημόσιες συμβάσεις, καθώς και του κινδύνου διπλής χρηματοδότησης.

9. Σημειώνει επίσης ότι η Επιτροπή εξακριβώνει κάθε φορά αν τα προς χρηματοδότηση σχέδια στον τομέα των μεταφορών αποτελούν μέρος των διευρωπαϊκών δικτύων ή παρέχουν πρόσβαση στα εν λόγω δίκτυα.

10. Λυπάται για το γεγονός ότι το Ταμείο δεν διαθέτει αριθμητικά στοιχεία για τα σχέδια που απορρίφθηκαν. Αναφέρονται, ωστόσο, οι κύριες αιτίες απόρριψης των σχεδίων.

11. Χαίρεται για το γεγονός ότι δεν σημειώθηκαν περιπτώσεις παρατυπιών ή απάτης σε σχέση με τα σχέδια που εγκρίθηκαν.

12. Η ΕΤΠ συμφωνεί με την Επιτροπή όσον αφορά τις εξής δηλώσεις:

«Η διεύρυνση θα επηρεάσει βαθειά τη συνοχή της Ένωσης 7 τυχόν μεταρρύθμιση ή μεταβολή της πολιτικής συνοχής πρέπει να είναι προοδευτική και να της δοθούν επαρκή χρονικά περιθώρια για να ολοκληρωθεί.

Πρέπει να διατηρηθεί η γενική εφαρμογή της πολιτικής συνοχής σε ολόκληρη την Ένωση. Οι χώρες συνοχής πρέπει να έχουν την εγγύηση διαρκούς αλληλεγγύης, η οποία θα λαμβάνει υπόψη τα θετικά επιτεύγματα ως προς την οικονομική και κοινωνική συνοχή. Η μορφή της πολιτικής πρέπει να δίδει ένα σαφές σήμα ότι η αρχή της δημοσιονομικής πειθαρχίας τηρείται συγκεκριμένα, τη στιγμή που τα περισσότερα κράτη μέλη βρίσκονται σε μία πορεία αυστηρής δημοσιονομικής διαχείρισης, προκειμένου να τηρούν τα κριτήρια του Μάαστριχτ.

Το Ταμείο Συνοχής είναι ένα μόνο από τα μέσα για την οικονομική και κοινωνική συνοχή που πρέπει να εξεταστούν στο πλαίσιο αυτό.»