Γνωμοδότηση για την πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για την πρώτη τροποποίηση της οδηγίας 90/394/ΕΟΚ σχετικά με την προστασία των εργαζομένων από τους κινδύνους που συνδέονται με την έκθεση σε καρκινογόνους παράγοντες κατά την εργασία ()

(96/C 97/07)

Στις 10 Οκτωβρίου 1995, και σύμφωνα με το άρθρο 118 Α της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την παραπάνω πρόταση.

Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτισμικών θεμάτων, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 18 Ιανουαρίου 1996, με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Etty.

Κατά την 332η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 31ης Ιανουαρίου 1996), η ΟΚΕ υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η πρόταση της Επιτροπής έχει τη μορφή οδηγίας «για την τροποποίηση της ειδικής οδηγίας για την προστασία των εργαζομένων από τους κινδύνους που συνδέονται με την έκθεση σε καρκινογόνους παράγοντες κατά την εργασία (90/394)», η οποία εγκρίθηκε βάσει της γενικής οδηγίας της 12ης Ιουνίου 1989. Η οδηγία αυτή παρέχει τη βάση για την προστασία της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων «από τους κινδύνους που παρουσιάζονται συνεπεία εκθέσεώς τους, κατά τη διάρκεια της εργασίας, σε χημικά, φυσικά και βιολογικά μέσα». Η βάση αυτή αντικατοπτρίζεται σε σειρά ειδικών οδηγιών.

1.2. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή συμμετέσχε αδιάκοπα στην ανάπτυξη των μέτρων αυτών. Πρόσφατα, εξέδωσε γνωμοδοτήσεις σχετικά με τις προτάσεις για την τροποποίηση της οδηγίας για τους βιολογικούς παράγοντες, της οδηγίας για τους φυσικούς παράγοντες και την οδηγία για τους χημικούς παράγοντες ().

1.3. Η παρούσα οδηγία για τους καρκινογόνους παράγοντες προβλέπει γενικά μέτρα που πρέπει να λάβουν οι εργοδότες προκειμένου να εξασφαλίσουν ότι η έκθεση των εργαζομένων σε καρκινογόνους παράγοντες είναι τόσο χαμηλή όσο καθιστά δυνατό η παρούσα κατάσταση της τεχνολογίας. (Στο σημείο αυτό, ο όρος «καρκινογόνος» καλύπτει τις χημικές ουσίες που μπορούν να προκαλέσουν καρκίνο 7 οι φυσικοί και οι βιολογικοί παράγοντες που περικλείουν τον ίδιο κίνδυνο δεν καλύπτονται ούτε από την παρούσα οδηγία, ούτε από τις προτεινόμενες τροποποιήσεις.)

1.4. Η παρούσα οδηγία για τους καρκινογόνους παράγοντες (Άρθρο 16) προβλέπει τη θέσπιση από το Συμβούλιο οριακών τιμών και άλλων άμεσων ειδικών διατάξεων, όπου αυτό είναι δυνατό και απαραίτητο, με βάση τις διαθέσιμες πληροφορίες (συμπεριλαμβανομένων των επιστημονικών και τεχνικών δεδομένων) που αφορούν όλους αυτούς τους καρκινογόνους παράγοντες. Οι οριακές τιμές δεν έχουν ακόμη θεσπισθεί. Για το λόγο αυτό, η πρόταση οδηγίας θέτει σε κίνηση τη διεργασία αυτή θεσπίζοντας οριακές τιμές για το βενζόλιο, ένα γνωστό καρκινογόνο παράγοντα για τον ανθρώπινο οργανισμό, όπως έχει αποδειχθεί σαφώς από επιδημιολογικές μελέτες. Επί του παρόντος, ισχύουν διαφορετικές οριακές τιμές για το βενζόλιο στα διάφορα κράτη μέλη και σε τρίτες χώρες.

1.5. Η πρόταση οδηγίας αναγνωρίζει τέσσερεις σημαντικές πτυχές για τη θέσπιση οριακών τιμών για το βενζόλιο:

(i)

την ανάγκη εξεύρεσης μιας συμβιβαστικής λύσης μεταξύ των απαιτήσεων για την προστασία των εργαζομένων και της προσπάθειας για την επίτευξη της επί του παρόντος εφικτής προόδου 7

(ii)

την ανάγκη προσωρινών παρεκκλίσεων ώστε ορισμένες βιομηχανίες ή χώροι εργασίας που απαιτούν τεχνικές προσαρμογές για να συμμορφωθούν με τα πρότυπα να έχουν το χρόνο να το πράξουν, με την προϋπόθεση ότι τηρούνται πλήρως οι διατάξεις της οδηγίας 90/394 7

(iii)

την ανάγκη για ομοιομορφία στην Ευρωπαϊκή Ένωση με την πρόβλεψη ενός κατωτέρου επιπέδου προστασίας όλων των εργαζομένων στην Κοινότητα, με το οποίο αποφεύγονται όλες οι ενδεχόμενες στρεβλώσεις του ανταγωνισμού 7

(iv)

το γεγονός ότι δεν θα απαιτηθούν περαιτέρω ενέργειες για τη μείωση της έκθεσης, δεδομένου ότι υφίστανται ήδη νομοθετικές ρυθμίσεις στα περισσότερα κράτη μέλη για τον περιορισμό ή την απαγόρευση της χρήσης βενζολίου.

1.6. Εκτός από το ζήτημα των οριακών τιμών γενικά και του βενζολίου ειδικότερα, ως παράδειγμα για τον καθορισμό οριακών τιμών για καρκινογόνους παράγοντες, η πρόταση επεκτείνει το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας για τους καρκινογόνους παράγοντες με την εξάλειψη των περιορισμών που υπονοεί η διατύπωση της παρούσας πράξης.

1.7. Η ισχύουσα οδηγία ορίζει ως καρκινογόνες τις ουσίες που αναφέρονται στην οδηγία 67/548 και τα παρασκευάσματα που αναφέρονται στην οδηγία 88/369 και έχουν χαρακτηρισθεί με την ένδειξη κινδύνου R45 «μπορεί να προκαλέσουν καρκίνο», σε συνδυασμό με ορισμένες συγκεκριμένες ουσίες, παρασκευάσματα και διεργασίες που αναφέρονται σε σύντομο κατάλογο στο Παράρτημα Ι. Η νέα πρόταση επιδιώκει την επέκταση της οδηγίας στα φαρμακευτικά και κτηνιατρικά προϊόντα, τα καλλυντικά προϊόντα, τα μείγματα ουσιών υπό μορφή αποβλήτων, τα εντομοκτόνα, τα πυρομαχικά και τα εκρηκτικά. Συνεπώς, η πρόταση προβλέπει διάφορα επίπεδα προστασίας των εργαζομένων που εκτίθενται σε καρκινογόνους παράγοντες, είτε πρόκειται για ουσίες, είτε για παρασκευάσματα.

1.8. Επίσης, η πρόταση επανορθώνει δύο ειδικά λάθη που περιέχονται στην ισχύουσα οδηγία:

(i)

διασαφηνίζει το ζήτημα της προστασίας από τους πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάθρακες (PAH) 7

(ii)

παράλληλα με τους άλλους τρόπους έκθεσης, περιλαμβάνει προβλέψεις και για τον κίνδυνο της απορρόφησης από το δέρμα (και όχι απλώς της επαφής με το δέρμα).

1.9. Συνοπτικά, η προτεινόμενη τροποποίηση αποτελεί λογικό βήμα που τηρεί τις αρχές της γενικής οδηγίας για την προώθηση της προστασίας των εργαζομένων από τους κινδύνους έκθεσης σε καρκινογόνους παράγοντες στο χώρο εργασίας 7

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η ΟΚΕ θωρεί ότι, σε γενικές γραμμές, με την πρόταση της επιτροπής για την τροποποίηση της οδηγίας για τους καρκινογόνους παράγοντες σημειώνεται σημαντική πρόοδος στην προστασία των εργαζομένων και στην ενίσχυση των ρυθμιστικών ελέγχων με την προϋπόθεση ότι

(i)

δεν αντίκειται στις ισχύουσες οδηγίες για την υγεία και την ασφάλεια 7

(ii)

η ΟΚΕ θα ενημερωθεί από την Επιτροπή για τις ρυθμίσεις που προβλέπονται για την επέκταση του καταλόγου ουσιών για τις οποίες θα εφαρμοστούν ειδικές οριακές τιμές και για τη μέθοδο με την οποία θα ληφθεί και θα εφαρμοσθεί η απόφαση στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Σχετικά, η ΟΚΕ υπενθυμίζει τη γνωμοδότησή της με θέμα την οδηγία για τους χημικούς παράγοντες:

«Η ΟΚΕ θεωρεί ... ότι οι οριακές τιμές θα έπρεπε να καθορίζονται κατόπιν διαδικασίας η οποία θα προβλέπει την πλήρη διαβούλευση των κοινωνικών εταίρων της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.»

Η ΟΚΕ λαμβάνει υπόψη την αναφορά στη Συμβουλευτική Επιτροπή για την Ασφάλεια, την Υγιεινή και την Προστασία της Υγείας στο Χώρο της Εργασίας, τη γενική υποστήριξη της επιτροπής αυτής στην πρόταση τροποποίησης της οδηγίας και επίσης τις απόψεις των μελών της επιτροπής αυτής σχετικά με την προτεινόμενη οριακή τιμή για το βενζόλιο. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή κατανοεί ότι, αν και υπάρχουν διαφορές όσον αφορά την οριακή τιμή που θα καθορισθεί για το βενζόλιο, η πρόταση της Επιτροπής για 1 ppm (μέρη ανά εκατομμύριο κατ`όγκο στον αέρα, ml/m ), η οποία συνοδεύεται από προσωρινές παρεκκλίσεις, θα αποτελέσει επί του παρόντος την πιο εφικτή ενέργεια. Υποστηρίζοντας την άποψη αυτή, η ΟΚΕ έχει ενημερωθεί για τα όρια που ισχύουν ή που εξετάζονται τόσο εντός όσο και εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι ρυθμίσεις που περιλαμβάνονται στην πρόταση, καθώς και εκείνες της οδηγίας για τους καρκινογόνους παράγοντες είναι οι κατώτερες δυνατές. Η ΟΚΕ ζητεί με έμφαση από τους εργοδότες να λάβουν, στο μέτρο του δυνατού, βελτιωμένα μέτρα προστασίας.

2.2. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει ότι τα μέτρα προστασίας που περιλαμβάνονται στην οδηγία του 1990 για τους καρκινογόνους παράγοντες, δεν επηρεάζονται καθόλου από την παρούσα πρόταση. Επίσης, τα εν λόγω μέτρα θα πρέπει να τηρηθούν και σε εκείνους τους τομείς και δραστηριότητες όπου είχαν παραχωρηθεί εξαιρέσεις. Ακόμη, η ΟΚΕ υπενθυμίζει στην Επιτροπή την κριτική και τις προτάσεις που περιελάμβανε η γνωμοδότηση του 1988 σχετικά με την οδηγία για τους καρκινογόνους παράγοντες και ζητεί με έμφαση από την Επιτροπή να αναλάβει περαιτέρω δράση σε αυτή τη βάση.

2.3. Η πρόταση δεν πρέπει να οδηγήσει στη λήψη μη απαραίτητων δαπανηρών μέτρων. Σχετικά, η ΟΚΕ σημειώνει ότι η Επιτροπή επιβεβαίωσε ότι αυτό δεν πρόκειται να συμβεί. Η ΟΚΕ τονίζει ότι θα ενισχυθεί η εφαρμογή της αξιολόγησης κινδύνου όπως ορίζει το άρθρο 6 της γενικής οδηγίας 89/391. Η Επιτροπή θα πρέπει να παράσχει μεγαλύτερη πληροφόρηση, πρώτον, όσον αφορά τα πλεονεκτήματα από την προστασία της υγείας και, δεύτερον, τις επιπτώσεις όσον αφορά το κόστος από την συνεπόμενη επέκταση της εμβέλειας.

2.4. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει ότι οι κίνδυνοι από τους καρκινογόνους παράγοντες αποτελούν μία πτυχή των αρνητικών επιπτώσεων των χημικών παραγόντων. Ακόμη, υπογραμμίζει στην Επιτροπή ότι υπάρχουν και άλλες αρνητικές επιπτώσεις, το ίδιο σοβαρές, όπως είναι οι γενετικοί κίνδυνοι για τους οποίους απαιτείται περαιτέρω κοινοτική δράση.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Άρθρο 1

3.1.1. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι λόγω της πολυπλοκότητας του θέματος και της επέκτασης του πεδίου εφαρμογής που προκύπτει από τον αναθεωρημένο ορισμό στην προβλεπόμενη αντικατάσταση του άρθρου 2, η Επιτροπή θα πρέπει να εκδώσει προσανατολιστικό σημείωμα, το οποίο θα βοηθήσει τους εργοδότες και τους εργαζόμενους να κατανοήσουν πώς εφαρμόζεται η αναθεωρημένη οδηγία στις δικές τους συνθήκες εργασίας. Τούτο θα συμβάλει σημαντικά στη βελτίωση των συνθηκών εργασίας στις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις. Η ΟΚΕ κατανοεί ότι βάση της ταξινόμησης είναι ο καθορισμός μιας ουσίας ή ενός παρασκευάσματος ως καρκινογόνου παράγοντα της Κατηγορίας 1 ή 2, στις οποίες οι ρυθμίσεις της οδηγίας (όπως τροποποιείται από την πρόταση) εφαρμόζονται ως εξής:

Κατηγορία 1: Ουσίες για τις οποίες είνα γνωστό ότι προκαλούν καρκίνο στον άνθρωπο και για τις οποίες υπάρχουν αρκετά στοιχεία (π.χ. επιδημιολογικά δεδομένα) για να υπάρξει συσχετισμός αιτίας και αιτιατού μεταξύ της έκθεσης του ανθρώπου σε μία ουσία και την εμφάνιση καρκίνου.

Κατηγορία 2: Ουσίες που θα έπρεπε να θεωρηθεί ότι προκαλούν καρκίνο στον άνθρωπο. Υπάρχουν επαρκείς ενδείξεις για να ενισχυθεί η υπόθεση ότι η έκθεση του ανθρώπου σε μια συγκεκριμένη ουσία μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την εμφάνιση καρκίνου (π.χ. με βάση πειραμάτων σε ζώα ή άλλα σχετικά στοιχεία).

Η Επιτροπή πρέπει να διασφαλίσει τη χρησιμοποίηση των προαναφερθέντων κριτηρίων για την εφαρμογή της οδηγίας και για κάθε μελλοντική πρόταση σχετικά με τις οριακές τιμές των ουσιών.

Η ΟΚΕ συνιστά να υπάρξει στο άρθρο 2(α) σαφής αναφορά στις ουσίες που ταξινομούνται με την ένδειξη R49 και στα παρασκευάσματα που κατατάσσονται με την ένδειξη R45.

3.1.2. Η ΟΚΕ υποστηρίζει την τροποποίηση του άρθρου 3(3) (σημείο 2 της τροποποίησης), το οποίο αναγνωρίζει ότι ο κίνδυνος από την έκθεση μέσω του δέρματος δεν περιορίζεται μόνο στο ίδιο το δέρμα, αλλά μπορεί να επεκταθεί στην απορρόφηση στο σώμα μέσω του δέρματος.

3.1.3. Η ΟΚΕ συμφωνεί με τις εξαιρέσεις που προτείνονται στο Παράρτημα ΙΙΙ. Ακόμη, λαμβάνει γνώση της δήλωσης της Επιτροπής να επεκτείνει την οδηγία, μεταξύ άλλων, σε διάφορες μορφές αποβλήτων.

3.1.4. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι το σημείο 3 της τροποποίησης πρέπει να διασαφηνισθεί. Η ΟΚΕ πληροφορείται ότι οι προσωρινές παρεκκλίσεις δίνουν τη δυνατότητα μη συμμόρφωσης με τις προτεινόμενες οριακές τιμές για το βενζόλιο σε ορισμένους τομείς δραστηριοτήτων, αλλά δεν δίνουν τη δυνατότητα εξαίρεσης από τη συμμόρφωση σε όλα τα υπόλοιπα προστατευτικά μέτρα που ορίζονται στην ισχύουσα οδηγία. Δεν είναι σαφές ποιές ακριβώς εγγυήσεις παρέχονται από την προσθήκη αυτή.

3.1.5. Η ΟΚΕ συμφωνεί με το σημείο 4 της τροποποίησης, με το οποίο επιλύονται προβλήματα ερμηνείας που οδήγησαν ορισμένα κράτη μέλη στη λανθασμένη απόφαση να συμπεριλάβουν και την ανθρακοσκόνη μαζί με την αιθάλη άνθρακα, την ανθρακόπισσα και την πισσάσφαλτο στους ορισμούς του καταλόγου ουσιών, παρασκευασμάτων και διαδικασιών που περιλαμβάνεται στο Παράρτημα Ι και αφορά εργασίες που συνεπάγονται έκθεση σε πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάθρακες. Η σημαντική αυτή ομάδα χημικών ουσιών περιλαμβάνει ορισμένες αναγνωρισμένες καρκινογόνους ουσίες, στις οποίες η ΟΚΕ ελπίζει ότι η Επιτροπή θα δώσει προσοχή στο εγγύς μέλλον.

3.1.6. Όσον αφορά το βενζόλιο ειδικότερα και την προτεινόμενη οριακή τιμή στην τροποποίηση που πραγματοποιείται στο Παράρτημα ΙΙΙ, αναφορά πραγματοποιείται στο σημείο 1.5 ανωτέρω. Η ΟΚΕ επαναλαμβάνει την υποστήριξή της στην πρόταση της Επιτροπής για τον καθορισμό της οριακής τιμής στο χώρο εργασίας σε 1 ppm. Οι σχετικές μετρήσεις και υπολογισμοί πραγματοποιούνται όπως ορίζεται στη Σημείωση 5 του Μέρους Α του Παραρτήματος ΙΙΙ. Δίνεται η δυνατότητα αιτιολογημένων παρεκκλίσεων για ειδικές δραστηριότητες ή τομείς δραστηριοτήτων όπου είναι δύσκολο να εφαρμοστούν οι ρυθμίσεις εντός της προθεσμίας που ορίζεται (31 Δεκεμβρίου 1998). Η ΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να εξετάσει κατά πόσο είναι εφικτή η τροποποίηση (όσο το δυνατόν συντομότερα μετά την 31η Δεκεμβρίου 1998) του Παραρτήματος ΙΙΙ προς την κατεύθυνση της περαιτέρω μειώσεως της οριακής τιμής.

Η ΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή να την πληροφορήσει σχετικά με τη διαθεσιμότητα οργάνων μέτρησης και τεχνικών εμπειρογνωμόνων οι οποίοι θα επικουρήσουν τους εργοδότες ιδιαίτερα σε μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις ούτως ώστε να συμμορφωθούν με τις ρυθμίσεις για τις οριακές τιμές.

3.1.7. Η ΟΚΕ έχει επίγνωση του γεγονότος ότι το βενζόλιο χρησιμοποιείται ως διαλύτης και ως αντιδραστήριο και/ή καταλύτης σε ορισμένες βιομηχανίες, όπως η αρωματοποιία, όπου οι χρήσεις είναι αποδεκτές, αρκεί να γίνονται υπό έλεγχο.

3.1.8. Η ΟΚΕ θεωρεί ουσιαστικής σημασίας την εξεύρεση ομοιόμορφης διαδικασίας μέτρησης, η οποία θα εφαρμοστεί σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση.

3.1.9. Σε παλαιότερες γνωμοδοτήσεις της, και ιδιαίτερα στη γνωμοδότηση για την πρόταση κανονισμού (ΕΟΚ) του Συμβουλίου περί ιδρύσεως ευρωπαϊκής υπηρεσίας για την ασφάλεια και την υγεία κατά την εργασία (), η ΟΚΕ έχει δηλώσει ότι αποδίδει μεγάλη σημασία στη βελτίωση της ανταλλαγής πληροφοριών και πείρας και στη συνεργασία με και μεταξύ εξειδικευμένων ιδρυμάτων και άλλων οργανισμών στον τομέα της επαγγελματικής ασφάλειας και υγείας και ότι είναι καθήκον μείζονος σημασίας να διασφαλισθεί ότι τα εθνικά δεδομένα για την ασφάλεια και την υγεία στο χώρο εργασίας είναι συγκρίσιμα. Η ΟΚΕ επιθυμεί να επαναλάβει την παλαιότερη αυτή άποψή της και στην παρούσα γνωμοδότηση.

Βρυξέλλες, 31 Ιανουαρίου 1996.

Ο Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Carlos FERRER

() ΕΕ αριθ. C 317 της 28. 11. 1995, σ. 16.

() ΕΕ αριθ. C 56 της 6. 3. 1989, σ. 38 7 ΕΕ αριθ. C 249 της 13. 9. 1993, σ. 28 7 ΕΕ αριθ. C 34 της 2. 2. 1994, σ. 42.

() ΕΕ αριθ. C 169 της 6. 7. 1992.