ΕΠΙΤΡΟΠΗ TON EYPffllAÏKON ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Βρι^λλες, 11.10.1995 
COM(95)465 rzKuob 
H ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΓΙΑ 
ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ: 
ΠΡΟΣΦΑΤΗ ΠΡΟΟΑΟΣ ΚΑΙ 
ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ 
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ 
ΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΣΤΗΝ 
ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ 

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 
ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 
II. ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ: 
ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ 10 
(1) Η παρούσα διαδικασία ανάκαμψης 10 
(2) Μακροοικονομικές πολιτικές για την ανάπτυξη και την απασχόληση 11 
(3) Ενδεικτικά μεσοπρόθεσμα σενάρια 12 
(4) Μακροοικονομικοί κίνδυνοι για την ανάπτυξη και την απασχόληση 14 
III. ΑΛΛΗΛΕΞΑΡΤΗΣΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΩΝ 
ΠΟΛΤΙΚΩΝ 15 
(1) Ανταγωνιστικότητα και απασχόληση 17 
(2) Πολιτικές για την αγορά εργασίας 19 
IV. Η ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΝΤΕ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΕΣΣΕΝ 23 
(1) Η προώθηση των επενδύσεων στην επαγγελματική κατάρτιση 24 
(2) Η αύξηση της έντασης της ανάπτυξης στην απασχόληση 28 
(3) Η μείωση του έμμεσου κόστους της εργασίας 33 
(4) Η αύξηση της αποτελεσματικότητας της πολιτικής της αγοράς εργασίας 36 
(5) Η ενίσχυση των μέτρων υπέρ των ομάδων που θίγονται ιδιαίτερα από την 
ανεργία 40 
V. ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ 44 
(1) MME και απασχόληση: οι τάσεις 45 
(2) Τα διαρθρωτικά ταμεία και η απασχόληση 48 
(3) Οικονομική ανάπτυξη, περιβάλλον και απασχόληση 50 
(4) Κοινωνικές παροχές, δημοσιονομική πολιτική και αγορά της 
απασχόλησης 54 
11ΑΡΑΡΤΗΜΑ: Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Έσσεν για 
θέματα απασχόλησης 

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ: 
ΠΡΟΣΦΑΤΗ ΠΡΟΟΔΟΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ 
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΞΕΑΙΞΗ 
ΤΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ 
Κατά τη συνεδρίαση του στις 9 και 10 Δεκεμβρίου 1994 στο Έσσεν, το Ευρωπαϊκό 
Συμβούλιο επιβεβαίωσε για άλλη μια φορά το γεγονός ότι αποδίδει προτεραιότητα στην 
καταπολέμηση της ανεργίας και στον αγώνα για τις ίσες ευκαιρίες. Θεωρώντας ότι, 
προκειμένου να υπάρξει ουσιαστική βελτίωση της κατάστασης της απασχόλησης, η 
απαραίτητη επιστροφή σε μια διαδικασία συνεχούς ανάπτυξης πρέπει να συμπληρωθεί από 
διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις της αγοράς εργασίας, εντόπισε 5 τομείς προτεραιότητας ώστε 
να επιλυθούν τα διαρθρωτικά προβλήματα της απασχόλησης (παράρτημα 1). Κάλεσε τα 
κράτη μέλη να μεταφέρουν τις συστάσεις του για κάθε έναν από αυτούς τους τομείς σε ένα 
πολυετές πρόγραμμα. Κάλεσε επίσης το Συμβούλιο των αρμόδιων για τις κοινωνικές 
υποθέσεις και την απασχόληση υπουργών και το Συμβούλιο Eco/Fin καθώς και την 
Επιτροπή να παρακολουθούν προσεκτικά την εξέλιξη της απασχόλησης, να εξετάζουν τις 
αντίστοιχες πολιτικές των κρατών μελών και να υποβάλλουν κάθε χρόνο έκθεση στο 
Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, ξεκινώντας το Δεκέμβριο του 1995, σχετικά με την πρόοδο που 
σημειώνεται στην αγορά εργασίας. Τέλος, ζήτησε να εξεταστούν τα ιδιαίτερα θέματα των 
επιπτώσεων των φορολογικών συστημάτων και των συστημάτων υποστήριξης της 
προσφοράς και της ζήτησης απασχόλησης αφενός και των σχέσεων μεταξύ οικονομικής 
ανάπτυξης και περιβάλλοντος αφετέρου. 
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο των Καννών, τον Ιούνιο του 1995, υπογράμμισε την ανάγκη να 
ενισχύσουν τα κράτη μέλη τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις των αγορών εργασίας, προς την 
κατεύθυνση των 5 προτεραιοτήτων που ορίστηκαν στο Έσσεν. Εξάλλου, ζήτησε από το 
Συμβούλιο και την Επιτροπή να μεριμνήσουν για την προσεκτική προετοιμασία της έκθεσης 
που προέβλεπε η συνεδρίαση του Έσσεν όσον αφορά τις σχέσεις μεταξύ οικονομικής 
ανάπτυξης και περιβάλλοντος και τις συνέπειες που προκύπτουν για την οικονομική 
πολιτική, καθώς και να μελετήσουν το αμοιβαίως ευεργετικό αποτέλεσμα το οποίο θα είχε 
ένας ενισχυμένος συντονισμός των οικονομικών και διαρθρωτικών πολιτικών. 
Στόχος της παρούσας ανακοίνωσης είναι να αποτελέσει μια πρώτη συμβολή της Επιτροπής 
στη διαδικασία που ξεκίνησε στο Έσσεν. Αποσκοπεί στο να αναλύσει τις βασικές τάσεις και 
τις κύριες πτυχές των πρόσφατων πολιτικών των κρατών μελών στους τομείς 
προτεραιότητας του Έσσεν, προκειμένου να εντοπιστούν τα παραδείγματα ορθής πρακτικής 
και να ενθαρρυνθεί η διάδοση τους. Εξάλλου, περιλαμβάνει κάποια πρώτα στοιχεία 
απάντησης της Επιτροπής στο ζήτημα που ετέθη στις Κάννες όσον αφορά τον συντονισμό 
των οικονομικών και διαρθρωτικών πολιτικών. 
Αναμένεται ότι θα αποτελέσει τη βάση που απαιτείται για την κατάρτιση της πρώτης ετήσιας 
έκθεσης για την απασχόληση, η οποία πρέπει να υποβληθεί στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 
Μαδρίτης. 
Ι. ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 
Η παρούσα έκθεση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η ευρωπαϊκή προσέγγιση που αποσκοπεί 
στην αντιμετώπιση της κρίσης της απασχόλησης δεν μας επιβάλλει το δίλημμα μεταξύ 
υψηλού και επίμονου ποσοστού ανεργίας αφενός και διαρκώς αυξανόμενης ανισότητας και 
φτώχειας αφετέρου. Είναι δυνατόν να καταπολεμηθεί η ανεργία και να βελτιωθεί η 
συνολική κατάσταση της απασχόλησης χωρίς να δημιουργηθεί μια νέα τάξη πτωχών 
εργαζομένων και χωρίς να θυσιάσουμε τις μεγάλες φιλοδοξίες μας για κοινωνική 
προστασία. 
Προκειμένου να επιτευχθεί αυτός ο σκοπός, είναι ανάγκη να επιστρατευθούν όλες οι 
πολιτικές και να κινηθούμε προς δύο κατευθύνσεις ταυτόχρονα: 
- πρέπει να εφαρμοστεί μια μακροοικονομική πολιτική, η οποία αφενός θα ανορθώσει τα 
δημόσια οικονομικά και αφετέρου θα αφήσει περιθώρια στις επιχειρήσεις να αναπτυχθούν 
και να δημιουργήσουν νέες θέσεις εργασίας, ιδίως στις MME. 
- πρέπει να εφαρμοστεί σθεναρή διαρθρωτική πολιτική, προπάντων με την αντικατάσταση 
των παθητικών πολιτικών της αγοράς εργασίας από μια δραστήρια πολιτική στον τομέα 
αυτό. 
Αυτός είναι ο ουσιαστικός σκοπός της στρατηγικής για την απασχόληση που συμφωνήθηκε 
στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Έσσεν το 1994 και η οποία εφαρμόζεται προς το παρόν. 
Τα κράτη μέλη άρχισαν να μεταφέρουν τη στρατηγική αυτή σε πολυετή προγράμματα, τα 
οποία θα πρέπει να είναι έτοιμα πριν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Μαδρίτης. 
Φαίνεται καθαρά από αυτή την έκθεση επισκόπησης το βάθος και το εύρος της 
επιχειρούμενης διαδικασίας αναδιάρθρωσης στις πολιτικές της αγοράς εργασίας, 
προκειμένου να τους δοθεί δυναμικότερος προσανατολισμός. Μια παράλληλη διαδικασία 
αναδιάρθρωσης λαμβάνει χώρα στο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης. Τέλος, οι κοινωνικοί 
εταίροι αναδιοργανώνουν τα συστήματα συλλογικών διαπραγματεύσεων και οι αλλαγές 
αυτές συμβάλλουν σε μια καλύτερη μακροοικονομική ισορροπία και στη δημιουργία θέσεων 
απασχόλησης. 
Το αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας θα βελτιώσει τα επόμενα χρόνια βαθμηδόν τις 
προϋποθέσεις που ευνοούν την ανάπτυξη της οικονομίας και της απασχόλησης. 
Προκειμένου όμως να πραγματοποιηθεί ακόμη δυναμικότερη επίθεση κατά της ανεργίας, 
απαιτούνται νέες και αποφασιστικότερες δεσμεύσεις εκ μέρους των κρατών μελών καθώς 
και εκ μέρους των κοινωνικών εταίρων. 
Αυτό είναι σημαντικό βραχυπρόθεσμα για προφανείς οικονομικούς, κοινωνικούς και 
πολιτικούς λόγους, αλλά ακόμη περισσότερο σε μια ευρύτερη προοπτική, λαμβανομένων 
υπόψη των δημογραφικών τάσεων στο πλαίσιο της Ένωσης. 
Ανάπτυξη και απασχόληση: μακροοικονομικές προοπτικές και πολιτικά απαιτήσεις 
1. Η ανεργία στην Ένωση, αφού έφθασε στην κορύφωση της στα μέσα του 1994 με 
ποσοστό 11,4%, σημείωσε αργή πτώση και έφτασε πρόσφατα στο 10,6%. Είναι 
ανάγκη να εφαρμοστεί πολιτική τόσο μακροοικονομικού όσο και διαρθρωτικού 
χαρακτήρα, προκειμένου να μειωθεί και να διατηρηθεί η ανεργία σε αποδεκτά 
επίπεδα. Επιπλέον, η αλληλεπίδραση μεταξύ των μακροοικονομικών και των 
διαρθρωτικών μέτρων προϋποθέτει τη συντονισμένη εφαρμογή τους τόσο σε εθνικό 
επίπεδο όσο και μεταξύ των διαφόρων χωρών. 
2. Υπάρχει το δυναμικό που θα μπορούσε να επιτρέψει στην οικονομία της Ένωσης 
να επιτύχει ικανοποιητική πορεία ανάπτυξης και να δημιουργήσει έτσι θέσεις 
απασχόλησης. Για το σκοπό αυτό, η εντυπωσιακή πρόοδος που έχει σημειωθεί στη 
δημιουργία ενός πλαισίου προσανατολισμένου προς τη σταθερότητα θα πρέπει να 
συνεχισθεί και να ενισχυθεί, ιδίως όσον αφορά την εξυγίανση των δημόσιων 
οικονομικών. Πράγματι, τα υγιή δημόσια οικονομικά συμβαδίζουν με την 
ικανοποιητική ανάπτυξη. Τα υγιή δημόσια οικονομικά αποτελούν την απαραίτητη 
προϋπόθεση για μια σταθερή μεσοπρόθεσμη ανάπτυξη. Μια τέτοια εξέλιξη της 
ανάπτυξης αποτελεί επίσης με τη σειρά της απαραίτητη προϋπόθεση για τη 
δημιουργία απασχόλησης αλλά δεν μπορεί να αντιμετωπίσει από μόνη της την 
πρόκληση που θέτει η ανεργία. Παρ'όλα αυτά, η ικανοποιητική ανάπτυξη αποτελεί 
τη βάση με αφετηρία την οποία μπορούν να καταβληθούν προσπάθειες για την 
άσκηση αποτελεσματικής πολιτικής στον τομέα της αγοράς εργασίας. 
3. Αν και ο ικανοποιητικός ρυθμός ανάπτυξης του τέλους της δεκαετίας του '80 
διεκόπη από επιβράδυνση σταθεροποίησης στις αρχές της δεκαετίας του '90, οι κατά 
βάση θετικοί παράγοντες που ευνοούν την ανάπτυξη εξακολουθούν να υφίστανται 
και μάλιστα έχουν ενισχυθεί από κάποιες απόψεις. Αν και η πρόσφατη αναταραχή 
στις αγορές συναλλάγματος δημιούργησε έντονες αμφιβολίες, η Ένωση βρίσκεται 
σε φάση ανάκαμψης που οφείλεται στις εξαγωγές και στηρίζεται σε θεμελιώδη 
βελτίωση της ανταγωνιστικής θέσης των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων και σε συνθήκες 
δυναμικής ανάπτυξης εκτός Ευρώπης. Η αποδοτικότητα των κεφαλαίων παραμένει 
υψηλή, με αποτέλεσμα τη δημιουργία της βάσης για επενδύσεις που δημιουργούν 
θέσεις εργασίας. Τα επιτόκια μειώθηκαν μακροπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα 
επιδρώντας, μεταξύ άλλων, θετικά ως προς τις προοπτικές και την εμπιστοσύνη. 
Τέλος, εφαρμόσθηκαν διαρθρωτικά μέτρα σε πολλούς τομείς, μεταξύ των οποίων 
συμπεριλαμβάνεται η αγορά εργασίας, την οποία χαρακτηρίζει διαρκώς αυξανόμενη 
ευελιξία. 
4. Όπως ακριβώς ο στόχος της συγκράτησης του πληθωρισμού επεβλήθη στη δεκαετία 
του '80, τα υγιή δημόσια οικονομικά αποτελούν τη λυδία λίθο για τη δεκαετία του 
'90. Όλα τα κράτη μέλη έχουν προβλέψει ή προβλέπουν να μειώσουν 
μεσοπρόθεσματο έλλειμμα τους κάτω από το 3% του ΑΕΠ. Η πολιτική αυτή πρέπει 
να συνεχισθεί και να ενισχυθεί, αν διαπιστωθεί παρέκκλιση από την πορεία 
εξυγίανσης. Εξάλλου, θα πρέπει να μειωθούν σημαντικά, αν όχι να εξαλειφθούν 
εντελώς, τα διαρθρωτικά ελλείμματα προκειμένου να εξασφαλιστεί το απαραίτητο 
περιθώριο ελιγμών. Αν και δεν αμφισβητείται το γεγονός ότι τα υγιή δημόσια 
οικονομικά και η σταθερή ανάπτυξη ευνοούν τη μεσοπρόθεσμη σταθερή ανάπτυξη, 
η παρούσα έκθεση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η αξιόπιστη πολιτική για τη 
δημοσιονομική εξυγίανση θα μπορούσε να επηρεάσει σημαντικά, έστω και 
βραχυπρόθεσμα, τις επενδύσεις και την απασχόληση, χάρη στη βελτίωση της 
εμπιστοσύνης στον ιδιωτικό τομέα και τη μείωση των προσαυξήσεων κινδύνου που 
επιβαρύνουν τα επιτόκια (λόγω του "crowding-in effect"). 
5. Οι εξελίξεις στους μισθούς εξακολουθούν να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στις 
προοπτικές της αγοράς εργασίας. Απαραίτητη προϋπόθεση για την περαιτέρω 
βελτίωση της αποδοτικότητας των επενδύσεων είναι να συμβαδίζουν οι αυξήσεις των 
ονομαστικών μισθών με χαμηλό πληθωρισμό και οι πραγματικές μισθολογικές 
αυξήσεις να διατηρούνται μικρότερες από τις αυξήσεις της παραγωγικότητας, 
σύμφωνα με τις ευρύτερες κατευθύνσεις για την οικονομική πολιτική. 
6. Η πλήρης εφαρμογή του μακροοικονομικού σκέλους των ευρύτερων κατευθύνσεων 
καθιστά δυνατή ετήσια ανάπτυξη μέσω των επενδύσεων της τάξεως του 3-3,5% για 
την περίοδο 1995-2000. Αυτό σημαίνει ότι το ποσοστό των επενδύσεων θα αυξηθεί 
από 19% σε 23% του ΑΕΠ περίπου, δηλαδή ποσοστό που πλησιάζει το ποσοστό που 
αναφέρει ως στόχο η Λευκή Βίβλος της Επιτροπής. Θα μπορούσαν να 
δημιουργηθούν έτσι πάνω από 11 εκατομμύρια νέες θέσεις εργασίας, με αποτέλεσμα 
μείωση της ανεργίας στο 7,5% περίπου μέχρι το τέλος του 2000. Η ευνοϊκότατη 
πορεία της εξυγίανσης των δημοσιονομικών ανισορροπιών οφείλεται στις δύο αυτές 
αιτίες: στην ικανοποιητική απόδοση από πλευράς ανάπτυξης, η οποία μειώνει την 
κυκλική συνιστώσα του ελλείμματος και στα μέτρα για την ουσιαστική μείωση των 
διαρθρωτικών ελλειμμάτων. Ωστόσο, αυτά τα μέτρα μακροοικονομικής πολιτικής 
πρέπει να συνοδεύονται από διαρθρωτικά μέτρα προκειμένου να αυξηθούν τα "όρια 
ταχύτητας" που επιβάλλονται στην ανάπτυξη και να προωθηθεί η δυνατότητα 
απασχόλησης των ατόμων, ώστε να γίνουν πραγματικότητα οι φιλοδοξίες που 
εκφράζονται στη Λευκή Βίβλο για μείωση της ανεργίας κατά το ήμισυ πριν από το 
2000. 
Αιαπλοκιί της μακροοικονομικής και τικ διαρθρωτικής πολιτικής 
7. Για να επιτευχθεί το θετικό αυτό αποτέλεσμα χωρίς να δημιουργηθούν εντάσεις, η 
στρατηγική της Κοινότητας για την απασχόληση χαρακτηρίζεται από συνδυασμό 
πολιτικών μακροοικονομικούκαι διαρθρωτικού χαρακτήρα που αλληλοενισχύονται 
τόσο σε εθνικό όσο και σε κοινοτικό επίπεδο: οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, 
αυξάνοντας το δυναμικό παραγωγής, δημιουργούν δυναμική τάση και, μειώνοντας 
τη διαρθρωτική ανεργία καθιστούν δυνατή την αύξηση του ποσοστού απασχόλησης 
χωρίς αρνητικές πληθωριστικές πιέσεις, επιτρέποντας έτσι στη νομισματική 
πολιτική που είναι προσανατολισμένη στη σταθερότητα να είναι λιγότερο 
περιοριστική. Η ταυτόχρονη εφαρμογή συναφών διαρθρωτικών πολιτικών στα 
κράτη μέλη θα μπορούσε κατά συνέπεια να αυξήσει το περιθώριο ελιγμών που έχει 
η μακροοικονομική πολιτική τόσο σε εθνικό όσο και σε κοινοτικό επίπεδο. 
8. Η διαρθρωτική πολιτική καλύπτει κυρίως δύο τομείς: α) την ενίσχυση της 
ανταγωνιστικότητας και της εισαγωγής καινοτομιών με την ενθάρρυνση της αύξησης 
της παραγωγικότητας και τη μετατροπή της τελευταίας σε νέες θέσεις εργασίας μέσω 
του μηχανισμού των σχετικών τιμών και των τομεακών αλλαγών· β) την 
ενεργοποίηση των πολιτικών της αγοράς εργασίας με τη λήψη μέτρων που αφορούν 
τόσο την προσφορά όσο και τη ζήτηση. 
Όσον αφορά την προσφορά εργασίας, τα μέτρα αυτά περιλαμβάνουν την 
εκπαίδευση, την επαγγελματική κατάρτιση και την επιμόρφωση, τον επαγγελματικό 
προσανατολισμό και αναπροσαρμογή καθώς και μέτρα υπέρ της κινητικότητας. Εν 
ολίγοις, το ζητούμενο είναι να τοποθετηθεί το κατάλληλο άτομο με τα απαιτούμενα 
προσόντα στην κατάλληλη θέση και, κατ'αυτόν τον τρόπο, να βελτιωθεί η 
δυνατότητα ανάπτυξης της οικονομίας. Όσον αφορά τη ζήτηση, τα μέτρα 
περιλαμβάνουν κίνητρα για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης που θα συμβαδίζουν 
με μια πορεία ανάπτυξης χωρίς πληθωριστικές τάσεις. Αυτό περιλαμβάνει μια πιο 
ευέλικτη οργάνωση του χρόνου εργασίας και την ανάληψη τοπικών πρωτοβουλιών 
που θα αποσκοπούν στη βελτίωση των υπηρεσιών καθώς και αναπροσαρμογή του 
μη μισθολογικού κόστους. Όσο περισσότερο τα μέτρα αυτά θα είναι 
προσανατολισμένα οτην επάνοδο των ανέργων στην αγορά εργασίας, τόσο 
περισσότερο θα είναι δυνατόν να συμβιβαστεί η σταθερότητα των τιμών με την 
ανάπτυξη της απασχόλησης. 
9. Είναι σημαντικό να αναγνωρισθεί η αλληλεπίδραση μεταξύ της μακροοικονομικής 
και της μικροοικονομικής διάστασης της οικονομικής πολιτικής, που αποσκοπούν 
στην αντιμετώπιση της πρόκλησης που θέτει η αγορά εργασίας. Και οι δύο πρέπει 
να εφαρμοσθούν ταυτόχρονα προκειμένου να αποφευχθούν τυχόν καταστροφικές 
επιπτώσεις. Μια ασυντόνιστη προσέγγιση θα μπορούσε να μειώσει σημαντικά τις 
πιθανότητες αξιοποίησης των κατά βάση ευνοϊκών συνθηκών για ανάπτυξη, οι 
οποίες επικρατούν επί του παρόντος. 
Η απασχόληση χ«ι ot πέντε προτεραιότητες του Εσσεν 
10. Όσον αφορά τη λειτουργία της αγοράς εργασίας, η ανακοίνωση φανερώνει την 
έντονη κινητοποίηση των κρατών μελών για την εκπόνηση εναρμονισμένων εθνικών 
μεσοπρόθεσμων προγραμμάτων για την απασχόληση, τα οποία εμπεριέχουν τις 
διάφορες προτεραιότητες που τέθηκαν στο Έσσεν, στο πλαίσιο των πρόσφατων ή 
των εν εξελίξει μεταρρυθμίσεων της αγοράς εργασίας και των συστημάτων 
απασχόλησης. 
11. Η ανάπτυξη των προγραμμάτων αυτών θα πρέπει να συνεχισθεί εντατικά. Η εξέλιξη 
αυτή θα πρέπει να αφορά ειδικότερα : 
τις δεσμεύσεις σε σχέση με την αύξηση και τη βελτίωση των επενδύσεων στον 
τομέα της κατάρτισης, με προτεραιότητα τις ενέργειες υπέρ των ανέργων και 
τους κύκλους κατάρτισης που οργανώνουν οι επιχειρήσεις για τους 
εργαζομένους τους· 
την ανάπτυξη και την καλύτερη διάδοση των πρακτικών για την οργάνωση 
του χρόνου εργασίας, οι οποίες θα συνοδεύονται από αύξηση της 
απασχόλησης και αναβάθμιση των σχετικών επαγγελμάτων και δεν θα είναι 
εις βάρος της κοινωνικής ασφάλισης ή της προώθησης της ισότητας των 
ευκαιριών· 
τη λεπτομερέστερη ανάλυση του αντίκτυπου των μέτρων για τη μείωση του 
μισθολογικού κόστους, σε συνάρτηση ειδικότερα με το κοινό στο οποίο 
απευθύνονται, και τη συστηματικότερη αναζήτηση εναλλακτικών πηγών 
χρηματοδότησης της κοινωνικής ασφάλισης· 
την ενθάρρυνση των τοπικών πρωτοβουλιών για την ανάπτυξη και την 
απασχόληση, με τη βελτίωση ειδικότερα του νομικού, φορολογικού και 
χρηματοπιστωτικού πλαισίου των σχετικών δραστηριοτήτων και με την 
ενθάρρυνση της ευνοϊκής γι'αυτές ισχυρής δυναμικής που διαμορφώνεται σε 
τοπικό επίπεδο· 
την ενίσχυση των προσπαθειών για την ενεργοποίηση των πολιτικών της 
απασχόλησης - ιδίως με την αναπροσαρμογή των υπηρεσιών απασχόλησης -
χωρίς να διακυβεύεται το υψηλό επίπεδο κοινωνικής προστασίας· 
την αύξηση της προσοχής που δίδεται στις κατηγορίες που πλήττονται 
ιδιαίτερα: 
στους νέους : σε όλους θα πρέπει να προσφέρεται επαρκές επίπεδο 
εκπαίδευσης, κατάρτισης ή επαγγελματικής πείρας, το οποίο θα 
εξασφαλίζει τη δυνατότητα τους να βρουν απασχόληση· 
στους μακροχρόνια ανέργους, στους οποίους θα πρέπει να 
προσφέρεται η ευκαιρία επανεκπαίδευσης ή κατάρτισης για την 
ένταξη στην αγορά εργασίας προτού φθάσουν στο κατώφλι της 
μακροχρόνιας ανεργίας· 
στις γυναίκες: πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στις πολιτικές 
για την κατάργηση των στεγανών στην αγορά εργασίας, σύμφωνα με 
τους προσανατολισμούς που εκδόθηκαν στη Διάσκεψη του Πεκίνου 
και σύμφωνα με το τέταρτο πρόγραμμα δράσης για την ισότητα των 
ευκαιριών. 
Οριζόντια Ζητήματα 
Τα Ευρωπαϊκά Συμβούλια του Έσσεν και των Καννών ζήτησαν συγκεκριμένες αναλύσεις 
για τις σχέσεις μεταξύ της απασχόλησης και ορισμένων ειδικών θεμάτων και συγκεκριμένα: 
του περιβάλλοντος, των MME, των συστημάτων φορολογίας και κοινωνικής προστασίας. 
Τα θέματα αυτά θίγονται στην ανακοίνωση, η οποία ασχολείται επίσης με τη συμβολή την 
διαρθρωτικών ταμείων στην απασχόληση, δεδομένης της σημασίας του θέματος αυτού. 
12. Θα πρέπει να αξιοποιηθεί στο έπακρο η συμβολή των MME στη βελτίωση της 
κατάστασης της απασχόλησης με κατάλληλη αναπροσαρμογή του νομικού, 
φορολογικού και χρηματοπιστωτικού τους περιβάλλοντος και με την προώθηση των 
επενδύσεων τους στον τομέα της κατάρτισης. 
13 ν Προϋπόθεση για τη δημιουργία σχετικών με το περιβάλλον θέσεων εργασίας είναι 
η πρόβλεψη κινήτρων, μεταξύ άλλων και φορολογικών, καθώς και η καλύτερη 
συνεκτίμηση του παράγοντα "περιβάλλον" στις κλαδικές πολιτικές, ιδίως στους 
τομείς της ενέργειας και των μεταφορών καθώς και στον αγροτικό τομέα. Η 
ενσωμάτωση αυτή συνιστάται από το πέμπτο πρόγραμμα περιβαλλοντικής δράσης 
και φαίνεται ότι οδηγεί σε καθαρή δημιουργία θέσεων εργασίας. Η ενσωμάτωση του 
περιβαλλοντικού παράγοντα θα πρέπει επομένως να ενταθεί προκειμένου να 
ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα των οικολογικών επιχειρήσεων και να μπορέσει η 
Ένωση να προσεγγίσει την επίτευξη του στόχου της σταθερής ανάπτυξης. 
14. Τα διαρθρωτικά ταμεία, με κονδύλια που ανέρχονται σε 170 δισ. ECU για την 
περίοδο 1994-1999, αποτελούν βασικό μέσο κοινοτικής υποστήριξης στην προώθηση 
της απασχόλησης και των μέτρων που επισημάνθηκαν από τα πρόσφατα Ευρωπαϊκά 
Συμβούλια του Έσσεν και των Καννών. 
Κάτι τέτοιο προϋποθέτει καλύτερη προσαρμογή των κεφαλαιουχικών επενδύσεων 
στο στόχο της προώθησης της απασχόλησης και ανάπτυξη των επενδύσεων στο 
ανθρώπινο δυναμικό. 
Στο πλαίσιο αυτό θα πρέπει, κατά την εφαρμογή του συνόλου των διαρθρωτικών 
μέσων και των πολιτικών των διαρθρωτικών ταμείων, να ενθαρρύνονται τα μέτρα 
που αποσκοπούν στην προώθηση της αρχικής και της συνεχούς κατάρτισης, στην 
επιδίωξη ανάπτυξης η οποία θα δημιουργεί περισσότερες θέσεις εργασίας και στην 
υιοθέτηση μιας πιο ενεργητικής και δραστήριας προσέγγισης της αλληλεγγύης, την 
ένταξης και της προώθησης της ισότητας των ευκαιριών. 
15. Στο πλαίσιο της επανεξέτασης των συστημάτων φορολόγησης και κοινωνικής 
πρόνοιας, η οποία βρίσκεται σε εξέλιξη, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη διάφορες 
απαιτήσεις, προκειμένου να αρθούν τα εμπόδια που ενδεχομένως υπάρχουν για τη 
δημιουργία ή την αναζήτηση απασχόλησης: 
η τάση των προηγούμενων ετών για αύξηση της φορολογίας που επιβάλλεται 
στην εργασία, προπαντός στους χαμηλόμισθους, θα πρέπει να αναστραφεί· 
η ισορροπία μεταξύ των συστημάτων φορολόγησης και κοινωνικής πρόνοιας 
θα πρέπει να ωθεί στη δημιουργία ή στην αναζήτηση απασχόλησης με την 
αποφυγή παρενεργειών όπως π.χ. η παγίδα της ανεργίας ή ο εγκλωβισμός 
ορισμένων εργαζομένων σε χαμηλόμισθες θέσεις εργασίας· 
οι βασικές λειτουργίεςτων ευρωπαϊκών συστημάτων κοινωνικής προστασίας 
και το υψηλό επίπεδο προστασίας το οποίο διασφαλίζουν θα πρέπει να 
διατηρηθούν. 
Συαπεράσματα 
16. Η διαδικασία που συμφωνήθηκε στο Έσσεν έχει ξεκινήσει σε ό,τι αφορά τις 
μακροοικονομικές αλλά και τις διαρθρωτικές πολιτικές. Τα κράτη μέλη θα πρέπει 
να διατηρήσουν την πορεία τους σταθερή σε ό,τι αφορά τις μακροοικονομικές 
πολιτικές, να συνεχίσουν τη διεργασία συνάρθρωσης αυτών των πολιτικών με τις 
διαρθρωτικές πολιτικές για την απασχόληση και την αγορά εργασίας, ιδίως σε 
σχέση με την εκτέλεση και την παρακολούθηση των πολυετών προγραμμάτων, και 
να εντείνουν τα μέτρα για την αναπροσαρμογή των συστημάτων απασχόλησης. 
17. Οι πολυάριθμες ανταλλαγές απόψεων που πραγματοποιήθηκαν μεταξύ των κρατών 
μελών αλλά και με την Επιτροπή για την προώθηση των συστάσεων του Έσσεν 
ανέδειξαν την προστιθέμενη αξία που αποφέρει η συνεννόηση επί των πολιτικών σε 
ευρωπαϊκό επίπεδο, με σκοπό τον εντοπισμό των καλύτερων πρακτικών και, αν 
είναι δυνατόν, τη διάδοση τους. Η συνεννόηση αυτή για τις πολιτικές της 
απασχόλησης και η επιδίωξη των κοινών στόχων στον συγκεκριμένο τομέα θα 
πρέπει να συνεχισθούν με αποφασιστικότητα και να προχωρήσουν σε βάθος. 
Η συνεννόηση αυτή συνεπάγεται ανάπτυξη της ανάλυσης και της αξιολόγησης, ιδίως 
μέσω της σταδιακής ανάπτυξης κοινών δεικτών. 
18. Η αποτελεσματικότητα των μέτρων που λαμβάνουν οι δημόσιες αρχές στον τομέα 
της απασχόλησης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ικανότητα τους να 
κινητοποιούν τους διάφορους παράγοντες της κοινωνικής και οικονομικής ζωής σε 
κάθε επίπεδο. Αυτό ισχύει για τους θεσμικούς φορείς σε κάθε τοπικό επίπεδο, οι 
οποίοι θα πρέπει να συμμετέχουν ενεργά στις στρατηγικές στον τομέα της 
απασχόλησης. 
Από την άλλη πλευρά, μεγάλο μέρος της ευθύνης για την αξιοποίηση των συνεχώς 
αυξανόμενων δυνατοτήτων που υπάρχουν στο πλαίσιο των μεταρρυθμίσεων της 
αγοράς εργασίας βαρύνει τους κοινωνικούς εταίρους. Γι'αυτό η Επιτροπή αποδίδει 
τεράστια σημασία στην ενεργό συμμετοχή τους στην εφαρμογή και την προώθηση 
των συστάσεων του Έσσεν. Η εκπόνηση και η εκτέλεση πολυετών προγραμμάτων σε 
εθνικό επίπεδο θα πρέπει να είναι το κατ'εξοχήν μέσο αυτής της κινητοποίησης. 
II. ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ: 
ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ 
(1) Η ΠΑΡΟΥΣΑ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΑΝΑΚΑΜΨΗΣ 
Μετά από μία περίοδο στασιμοπληθωρισμού που ακολούθησε τη δεύτερη πετρελαϊκή κρίση, 
η οικονομία της Ένωσης εισήλθε σε μία συνεχή, σταθερά επιταχυνόμενη διαδικασία 
ανάκαμψης τη δεκαετία του 1980. Ειδικότερα, το δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1980 η 
οικονομική δραστηριότητα αυξήθηκε απότομα ενώ και η επίδοση της αγοράς εργασίας 
βελτιώθηκε σημαντικά. Κατά την περίοδο 1986 - 1990, το ΑΕγχΠ αυξήθηκε κατά 3,3% το 
χρόνο στην Ένωση. Η πολύ καλή αυτή επίδοση συνοδεύθηκε από τη δημιουργία άνω των 
9 εκατομμυρίων πρόσθετων θέσεων εργασίας και τη μείωση κατά περισσότερο από 2 
ποσοστιαίες μονάδες της ανεργίας σε 7,6% το 1990. 
Με το ρυθμό ανάπτυξης να υπερβαίνει τη δυνατότητα ανάπτυξης για ένα διάστημα, η 
οικονομία της Ένωσης υπερθερμάνθηκε στο τέλος της προηγούμενης δεκαετίας. Στην 
Ευρωπαϊκή Ένωση κατά μέσο όρο, ο δυναμισμός της οικονομίας οδήγησε στην εξάντληση 
της παραγωγικής ικανότητας, τη σημαντική επιδείνωση των εξωτερικών ισοζυγίων, την 
αναθέρμανση των πληθωριστικών πιέσεων και την επιτάχυνση των αυξήσεων των μισθών. 
Λόγω των εξελίξεων αυτών, η νομισματική πολιτική έγινε σταδιακά αυστηρότερη από το 
τέλος της δεκαετίας του 1980. Πάντως, οι δημοσιονομικές πολιτικές παρέμειναν χαλαρές 
ή έγιναν ακόμη και επεκτατικές έτσι ώστε λαμβανομένης υπόψη της υποχρέωσης των αρχών 
να ακολουθήσουν σταθεροποιητική πολιτική, οι νομισματικές συνθήκες χρειάστηκε να 
γίνουν πολύ περιοριστικές παρά τη διαφαινόμενη εξασθένιση της οικονομικής 
δραστηριότητας. Η φορολογική ώθηση που προερχόταν από τη γερμανική ενοποίηση 
συνέβαλε στην περαιτέρω στρέβλωση του συνδυασμού των σχετικών πολιτικών. Η 
αναπόφευκτη κυκλική επιβράδυνση μετετράπη σε ύφεση ως αποτέλεσμα κυρίως των μη 
ισορροπημένων μακροοικονομικωνπολιτικων, που αντιπροσώπευαν αλληλοσυγκρουόμενες 
απόψεις για τη σταθερότητα. Μετά την ανάπτυξη κατά 1% το 1991-92, το πραγματικό 
ΑΕγχΠ μειώθηκε κατά 0.5% το 1993 ενώ κατά την περίοδο 1992-94 χάθηκαν πάνω από 5,5 
εκατομμύρια θέσεις εργασίας στην Ένωση. 
Από το 1993, η Ευρωπαϊκή Ένωση γνωρίζει μια ανάκαμψη ισχυρότερη από ότι αναμενόταν. 
Χάρις στη δυναμική των εξοκοινοτικών εξαγωγικών αγορών και τη βελτιωμένη 
ανταγωνιστική θέση των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, οι εξαγωγές αποτέλεσαν την κινητήρια 
δύναμη για την ανάκαμψη αυτή. Η ώθηση που προερχόταν από τον εξωτερικό τομέα έδωσε 
το έναυσμα για επενδύσεις, που είναι και το κυριότερο στοιχείο για την ανάπτυξη της 
παραγωγής. Η ιδιωτική κατανάλωση παραμένει σχετικά περιορισμένη αλλά αναμένεται να 
αυξηθεί σταδιακά παράλληλα με τη βελτίωση των εισοδημάτων των νοικοκυριών, τα οποία 
θα ευνοηθούν από την αύξηση της απασχόλησης και τις θετικές, αν και περιορισμένες, 
αυξήσεις των πραγματικών μισθών. Μετά την ανώτατη τιμή του 11,4% στα μεσάτου 1994, 
το ποσοστό της ανεργίας μειώθηκε, όπως προβλεπόταν, σε 10,6% του εργατικού δυναμικού. 
Από την αρχή του έτους, και κυρίως μετά τη νομισματική αναταραχή της άνοιξης, η 
οικονομική ανάπτυξη της Κοινότητας φαίνεται να χάνει ένα μέρος από το δυναμισμό της. 
Βέβαια, μια παύση στη διαδικασία ανάκαμψης δεν σημαίνει ότι θα σταματήσει πρόωρα η 
παρούσα τάση. Μια επιβράδυνση μετά από αρκετά τρίμηνα ανάκαμψης ταιριάζει απόλυτα 
με τα ιστορικά προηγούμενα, ειδικότερα δεδομένου ότι η πρώτη φάση του παρόντος κύκλου 
υπήρξε ισχυρή και έτσι η παύση αντικατοπτρίζει σε μεγάλο βαθμό την αναδιάταξη των 
παραγόντων που επηρεάζουν τη διαδικασία ανάκαμψης (από τις εξαγωγές ως τις 
επενδύσεις). Επιπλέον, ο μετριασμός της ανάπτυξης μπορεί να είναι χρήσιμος για την 
ταχύτερη απορρόφηση της έλλειψης παραγωγικής ικανότητας που παρατηρήθηκε το 
τελευταίο έτος. 
10 
Επίσης είναι σημαντικό ότι οι κύριοι παράγοντες που διαμορφώνουν την οικονομική 
δραστηριότητα είναι θετικοί: (i) η εξωτερική ζήτηση παραμένει ισχυρή και η ανταγωνιστική 
θέση της Κοινότητας συνεχίζει να βελτιώνεται, όπως φαίνεται από τη συνέχιση, φέτος, της 
επέκτασης των παγκόσμιων εισαγωγών εξαιρουμένης της Κοινότητας, κατά περίπου 11% 
το χρόνο, και του θετικού εμπορικού ισοζυγίου της Ένωσης, που προβλέπεται να φθάσει 
στο 1,6% του ΑΕγχΠ το 1995, έναντι -0,4% το 1992. (ii) η αποδοτικότητα του κεφαλαίου 
παραμένει υψηλή με δείκτη 96,5 το 1995 για την Ευρώπη των 15, έναντι 85 κατά μέσο όρο 
για την περίοδο 1986-90, σχεδόν στο επίπεδο της δεκαετίας του 1960 (100), και αναμένεται 
περαιτέρω σημαντική βελτίωση (99,3 το 1996 σύμφωνα με τις τρέχουσες προβλέψεις), (iii) 
Ο μέσος όρος του πληθωρισμού είναι σημαντικά χαμηλότερος από τις προηγούμενες 
περιόδους, με σταθερό ετήσιο ποσοστό 3,2% για την Ευρώπη των 15 από το 1994, που 
αποτελεί την καλύτερη επίδοση από τη δεκαετία του 1960, γεγονός το οποίο διευκολύνει 
συγκρατημένες αυξήσεις στις συλλογικές συμβάσεις. Ο πληθωρισμός δεν αναμένεται να 
αυξηθεί λαμβανομένης υπόψη της υποχρέωσης που έχουν αναλάβει οι νομισματικές αρχές 
για σταθερότητα των τιμών και βελτίωση του διεθνούς ανταγωνισμού, (iv) Τα επιτόκια 
έχουν μειωθεί σημαντικά (τα γερμανικά βραχυπρόθεσμαεπιτόκια είναι χαμηλότερα κατά 200 
βασικές μονάδες σε σχέση με το τέλος του 1993 και ο μέσος όρος των μακροπρόθεσμων 
επιτοκίων για την Κοινότητα είναι χαμηλότερος κατά 100 μονάδες σε σχέση με την άνοιξη 
του 1995). (ν) Η επιχειρηματική έκθεση της άνοιξης του 1995 για τις προθέσεις επενδύσεων 
δείχνει ιδιαίτερη ισχυρή επίδοση στον τομέα αυτό (αύξηση κατά 13% σε πραγματικές τιμές 
το 1995). 
(2) ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ 
ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ 
Οι διαδοχικές γενικές κατευθυντήριες γραμμές οικονομικής πολιτικής που ενέκρινε το 
Συμβούλιο από το Δεκέμβριο του 1993 και η στρατηγική του Έσσεν καθόρισαν τις γενικές 
γραμμές των απαιτουμένων μακροοικονομικών πολιτικών για την επίτευξη των δύο 
κυριοτέρων στόχων της Ένωσης. Πράγματι, οι πολιτικές αυτές αποβλέπουν στην υπέρβαση 
της τρέχουσας παύσης ανάπτυξης και στην μετατροπή της ανάκαμψης σε μια ισχυρή, μη 
πληθωριστική μεσοπρόθεσμη ανάπτυξη που να δημιουργεί θέσεις εργασίας. Παράλληλα, 
στοχεύουν στην υλοποίηση του απαραίτητου βαθμού σύγκλισης ώστε να διασφαλισθεί η 
ομαλή μετάβαση στο στάδιο III της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης (ΟΝΕ). Η ΟΝΕ 
όχι μόνο θα διασφαλίσει ότι αξιοποιείται πλήρως όλο το δυναμικό της ενιαίας αγοράς αλλά 
και θα ενισχύσει την ανάπτυξη και τη διαδικασία δημιουργίας απασχόλησης στην Ένωση. 
Το απαιτούμενο μακροοικονομικό πλαίσιο έχει τα ακόλουθα χαρακτηριστικά: 
νομισματική πολιτική προσανατολισμένη στη σταθερότητα που θα διευκολυνθεί από 
την κατάλληλη μισθολογική και δημοσιονομική πολιτική, 
ονομαστικές αυξήσεις των μισθών συμβατές με την υλοποίηση και διασφάλιση ενός 
περιβάλλοντος χαμηλού πληθωρισμού και θετικές, αλλά περιορισμένες,αυξήσεις των 
πραγματικών εισοδημάτων, - που θα παραμείνουν κάτω από τον ετήσιο ρυθμό 
αύξησης της παραγωγικότητας, ώστε να επιτευχθεί περαιτέρω αύξηση της 
αποδοτικότητας του κεφαλαίου. Ο παράγοντας αυτός είναι απαραίτητος για την 
ενίσχυση των επενδύσεων, με βάση ένα δείκτη κεφαλαίου/παραγωγής υψηλότερο από 
ότι στη δεκαετία του 1960. Επιπλέον, η διατήρηση υψηλών πραγματικών επιτοκίων 
διεθνώς, προϋποθέτει υψηλότερο ποσοστό αποδοτικότητας ώστε να προσελκυσθούν 
επενδύσεις αυτής της τάξης. Η αυξημένη αποδοτικότητα, αφετέρου, αποτελεί βασική 
προϋπόθεση για την σημαντική αύξηση της παραγωγικής ικανότητας και επενδύσεις 
που να δημιουργούν απασχόληση, θα πρέπει να δοθεί με την προοπτική αυτή 
προτεραιότητα στη διασφάλιση ότι η αυξημένη αποδοτικότητα οδηγεί πράγματι σε 
υψηλές παραγωγικές επενδύσεις. Τα διαθέσιμα στοιχεία και οι σχετικές προβλέψεις 
επιβεβαιώνουν την τάση αυτή, 
συνέχιση της σημαντικής και αξιόπιστης δημοσιονομικής εξυγίανσης στα 
περισσότερα κράτη μέλη που να ανταποκρίνεται στους στόχους των προγραμμάτων 
τους για τη σύγκλιση. Η αυστηρή τήρηση της προγραμματισμένης δημοσιονομικής 
εξυγίανσης και των προγραμμάτων σύγκλισης θα πρέπει να οδηγήσει στην πτώση 
των μακροπρόθεσμων επιτοκίων και τη μείωση του κινδύνου αναταραχής στις ξένες 
αγορές συναλλάγματος. Οι αξιόπιστες προσπάθειες για φορολογικές περικοπές, που 
θα μειώσουν τις προβλέψεις για τόν πληθωρισμό και τα βραχυπρόθεσμα επιτόκια, 
θα οδηγήσουν επίσης σε λιγότερο περιοριστικές νομισματικές συνθήκες. Συνεπώς, 
η ενισχυμένη και άμεση δράση για το σημαντικό περιορισμό των διαρθρωτικών 
ελλειμμάτων του προϋπολογισμού (προσαρμοσμένη στις κυκλικές επιδράσεις) δεν 
αποτελεί εμπόδιο αλλά απαραίτητη προϋπόθεση για υψηλότερη και συνεχή ανάπτυξη 
και απασχόληση. Ειδικά στις χώρες με υψηλά δημοσιονομικά ελλείμματα και 
τεράστιο δημόσιο χρέος (όπως η Ιταλία), αξιόπιστες και έγκυρες προσπάθειες 
εξυγίανσης μπορούν να οδηγήσουν σε σημαντική μείωση των προσαυξήσεων των 
επιτοκίων έναντι κινδύνων που με τη σειρά τους θα οδηγήσουν στη μείωση των 
δημοσιονομικών ελλειμμάτων και θα αυξήσουν την εμπιστοσύνη των επενδυτών και 
των καταναλωτών. Τα θετικά αυτά αποτελέσματα είναι δυνατόν να υπερκεράσουν 
τις παραδοσιακά αρνητικές επιπτώσεις στη ζήτηση από τη φορολογική εξυγίανση, 
ακόμη και βραχυπρόθεσμα. Η πείρα από χώρες όπως η Ιρλανδία (1987-90) και η 
Δανία (1982-86) δείχνει καθαρά ότι μια αξιόπιστη δημοσιονομική στρατηγική 
εξυγίανσης μπορεί να συνδυασθεί με υψηλότερη, και όχι χαμηλότερη, οικονομική 
ανάπτυξη και απασχόληση. Αντίθετα παραδείγματα μπορούν να αναζητηθούν σε 
χώρες όπου η ταχεία και απότομη επιδείνωση των δημοσιονομικών θέσεων 
υπέθαλψε τη σταθερότητα των τιμών και των συναλλαγματικών ισοτιμιών όσο και 
την αξιοπιστία της νομισματικής πολιτικής με αντίθετα αποτελέσματα για την 
οικονομική ανάπτυξη και τη δημιουργία θέσεων εργασίας. 
Οι προϋποθέσεις αυτές για την επιστροφή σε μια συνεχή διαδικασία ανάπτυξης που να 
δημιουργεί απασχόληση αποτελούν πλέον αντικείμενο ευρύτερης συμφωνίας στην Κοινότητα 
και υποστηρίζονται ενεργά από τους ευρωπαίους κοινωνικούς εταίρους1 Η ύπαρξη μιας 
τέτοιας ευρύτερης συμφωνίας αποτελεί σημαντικό στοιχείο για την αύξηση της 
εμπιστοσύνης. Επιπλέον, συνολικά, οι οικονομικές πολιτικές της Κοινότητας και των 
κρατών μελών της φαίνεται να ακολουθούν τις γενικές κατευθυντήριες γραμμές. Πάντως, 
είναι απαραίτητο να αναληφθούν περισσότερες υποχρεώσεις ώστε να γίνουν πιο πειστικές 
οι βραχυπρόθεσμες και μεσοπρόθεσμες προοπτικές της ανάπτυξης και της απασχόλησης. 
(3) ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΑ ΜΕΣΟΠΡΟΘΕΣΜΑ ΣΕΝΑΡΙΑ 
Οι μεσοπρόθεσμες προβολές ανάπτυξης2 δείχνουν πια θα μπορούσε να είναι η εξέλιξη της 
ευρωπαϊκής οικονομίας σε περίπτωση πλήρους και συντονισμένης εφαρμογής τους 
μακροοικονομικούτμήματος των γενικών κατευθυντηρίων γραμμών οικονομικής πολιτικής 
και των προγραμμάτων σύγκλισης. Τα μοντέλα προσομοίωσης δείχνουν ότι τέτοιες 
πολιτικές θα έδιναν στην Ευρωπαϊκή Ένωση έναν ρυθμό αύξησης μεταξύ 3 και 3,5% το 
χρόνο μέχρι το 2000, με βάση τη σταδιακή επαναχρησιμοποίηση των υπαρχουσών 
παραγ(υγικών δυνατοτήτων χωρίς υπερθέρμανση, και με σταθερή ενίσχυση του δυναμικού 
"κατευθυντήριες γραμμές των κοινωνικών εταίρων για τη μετατροπή της ανάκαμψης σε μια 
συνεχή διαδικασία ανάπτυξης που να δημιουργεί απασχόληση". Κοινή γνώμη που εκδόθηκε 
από την μακροοικονομική ομάδα κοινωνικού διαλόγου, 16 Μαΐου 1995. 
Οι μακροοικονομικές αυτές προβολές συζητήθηκαν από τη μεσοπρόθεσμη ομάδα 
εμπειρογνωμόνων στη συνάντηση της 22ας Ιουνίου 1995. Θεωρήθηκαν συνεπείς με τις 
παραδοχές πολιτικής που έχουν γίνει. Πάντως, όπως και οποιοδήποτε μοντέλο 
προσομοίωσης, τα αποτελέσματα αυτά επηρεάζονται από ορισμένες μεταβλητές δεδομένου 
ότι αποτελούν απλοποίηση της πραγματικότητας. 
12 
ανάπτυξης της Κοινότητας. Στη διαδικασία αυτή η παροχή εργασίας αποτελεί σημαντικό 
παράγοντα για την ανάπτυξη δεδομένου ότι υπάρχει διαθέσιμο εργατικό δυναμικό 18 
εκατομμυρίων ανέργων, 9 εκατομμύρια που, σύμφωνα με μελέτες, επιθυμούν να εργασθούν, 
και ακόμη 4 εκατομμύρια εργαζόμενοι μερικής απασχόλησης που είναι έτοιμοι να εργασθούν 
με πλήρη απασχόληση. Πάντως, μεσοπρόθεσμα, ο περιοριστικός παράγοντας για την 
ανάπτυξη έγκειται στις επενδύσεις για την αύξηση της παραγωγικής ικανότητας και τη 
δημιουργία απασχόλησης. Έτσι, τα χαρακτηριστικά της βέλτιστης μακροοικονομικής 
διαδικασίας ανάπτυξης είναι τα ακόλουθα: 
ανάπτυξη με κινητήρια δύναμη τις επενδύσεις, με αύξηση της δαπάνης κεφαλαίου 
με ρυθμό διπλάσιο από αυτό του ΑΕγχΠ (για παράδειγμα μεταξύ 6 και 7% το 
χρόνο), σε συνδυασμό με ισόρροπη περιορισμένη αύξηση της ιδιωτικής κατανάλωσης 
(για παράδειγμα 2,5 με 3% το χρόνο). Αύξηση των επενδύσεων αυτής της τάξης 
μεγέθους για τη συγκεκριμένη περίοδο θα ήταν εντός των στόχων που θέτει το 
Λευκό Βιβλίο της Επιτροπής για αύξηση του ρυθμού των επενδύσεων κατά 23% του 
ΑΕγχΠ το 2000. Έτσι, ο ρυθμός ανάπτυξης της Κοινότητας θα αύξανε σταδιακά από 
λιγότερο του 2,5% σήμερα σε περίπου 3,5% στο τέλος της περιόδου, 
περαιτέρω πρόοδος προς τη σταθερότητα των τιμών, με μείωση του πληθωρισμού 
σε σημερινό επίπεδο πάνω από το 3% σε 2,5%, και σημαντική βελτίωση της 
σύγκλισης των τιμών μεταξύ κρατών μελών, 
τάσεις στις ονομαστικές και πραγματικές αυξήσεις των εισοδημάτων που να τηρούν 
τις προϋποθέσεις για τη σταθερότητα των τιμών και την αποδοτικότητα όπως 
εξηγήθηκε στις προϋποθέσεις πολιτικής, 
σταδιακή αλλά σημαντική μείωση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων, με πτώση 
μεσοπρόθεσμασημαντικά κάτω από την αναφορά του Μάαστριχτ σε 3% του ΑΕγχΠ, 
συμβάλλοντας έστι στην αύξηση των παραγωγικών επενδύσεων και τη σημαντική 
αύξηση της εθνικής αποταμίευσης που είναι απαραίτητη για τη συνεχή 
χρηματοδότηση της αύξησης του μεριδίου των επενδύσεων στο ΑΕγχΠ. 
Η πραγματοποίηση αυτής της διαδικασίας ανάπτυξης θα μπορούσε να οδηγήσει στη 
δημιουργία άνω των 11 εκατομμυρίων νέων θέσεων εργασίας κατά την περίοδο 1995-2000, 
και στη μείωση του ποσοστού ανεργίας σε 7,5% το χρόνο το έτος 2000. Οι στόχοι αυτοί 
μπορούν να επιτευχθούν με τις κατάλληλες μακροοικονομικές πολιτικές. Μολονότι 
πρόκειται για εντυπωσιακές επιδόσεις, οι στόχοι αυτοί είναι λιγότερο φιλόδοξοι από τους 
στόχους του Λευκού Βιβλίου της Επιτροπής που προέβλεπαν τη μείωση του ποσοστού 
ανεργίας κατά το μισό. Για να επιτύχουμε ακόμη καλύτερα αποτελέσματα χρειάζεται 
μεγαλύτερη συμβολή των διαρθρωτικών πολιτικών (βλέπε κεφάλαιο III). 
Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να υπογραμμισθούν δύο σημεία. Πρώτον, ένας ρυθμός 
ανάπτυξης 3 έως 3,5% είναι πιθανότατα το μέγιστο που μπορεί να πραγματοποιηθεί με 
μακροοικονομικέςπολιτικές μέχρι το έτος 2000 χωρίς υπερθέρμανση. Από την άλλη πλευρά, 
η τάση της ανεργίας είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη στην αύξηση της παραγωγής. Οι 
μεσοπρόθεσμες προβολές δείχνουν ότι ετήσιος ρυθμός αύξησης του ΑΕγχΠ μικρότερος 
μόλις κατά 0,25% από ότι έχει υπολογισθεί για την περίοδο 1996-2000 θα οδηγούσε σε 
ποσοστό ανεργίας το 2000 της τάξης του 9% αντί για 7,5% του ιδανικού σεναρίου. 
Δεύτερον, συντονισμένες ισόρροπες μακροοικονομικές πολιτικές και μείωση της ανεργίας 
συμβάλλουν καθεαυτές στη βελτίωση του δημοσιονομικού ισοζυγίου, καθιστώντας 
ευκολότερη την επίτευξη του. Στο ιδανικό μεσοπρόθεσμο μακροοικονομικό σενάριο που 
περιγράφεται παραπάνω, το δημοσιονομικό έλλειμμα μπορεί να μειωθεί από 5,5% του 
ΑΕγχΠ το 1994 σε 0,5% το 2000 κατά μέσο όρο για την Ένωση με αποτέλεσμα την σχεδόν 
πλήρη εξάλειψη του διαρθρωτικού ελλείμματος. Από τη μείωση αυτή των 5 ποσοστιαίων 
13 
μονάδων, τα αυτόματα δημοσιονομικά αποτελέσματα - και ειδικότερα η υψηλότερη 
απασχόληση και η χαμηλότερη επιβάρυνση από τόκους του δημόσιου χρέους - θα ανέλθουν 
σε 2,5% του ΑΕγχΠ, ενώ η εναπομένουσα φορολογική δράση θα ανερχόταν, κατά μέσο όρο 
για τα κράτη μέλη, σε μόνο 2,5% του ΑΕγχΠ (διαρθρωτική συνιστώσα) από την οποία ένα 
μέρος εφαρμόζεται ήδη ή έχει σχεδιασθεί να εφαρμοστεί το 1996. Πράγματι, η εξάλειψη των 
διαρθρωτικών ελλειμμάτων είναι ουσιώδης για τη δημιουργία της "διαδικασία 
συσσώρευσης" και τη δημιουργία επαρκούς περιθωρίου για την έγκριση σημαντικών 
διαρθρωτικών πολιτικών. 
Οι μεσοπρόθεσμεςπροβολές δείχνουν επίσης ότι εφόσον οι απαιτούμενες μακροοικονομικές 
πολιτικές εφαρμοστούν με διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις (όπως αυτές που συμφωνήθηκαν 
στο Έσσεν) με στόχο τη βελτίωση της λειτουργίας των αγορών προϊόντων, υπηρεσιών και 
εργασίας - οι οποίες όμως να συμβιβάζονται με την αναγκαιότητα βελτίωσης της 
ανταγωνιστικότητας της Ένωσης και την απαιτούμενη φορολογική παγίωση - οι προοπτικές 
ανάπτυξης και δημιουργίας απασχόλησης θα βελτιωθούν σημαντικά. Πράγματι, οι 
προσαρμογές στον διαρθρωτικό τομέα είναι κρίσιμες (i) για να αυξήσουν τα όρια ταχύτητας 
της ανάπτυξης και να βελτιώσουν τη δυνατότητα απασχόλησης του πληθυσμού με μείωση 
του μη πληθωριστικού δείκτη ανεργίας3, (ϋ) για να αυξηθεί το περιεχόμενο της ανάπτυξης 
σε απασχόληση και (iii) για να ενισχυθεί η κοινωνική συνοχή και να βοηθηθούν οι 
εργαζόμενοι να αντιδράσουν θετικά στις μεταβαλλόμενες συνθήκες. Οι οικονομικές 
αναλύσεις δείχνουν ότι η θαρραλέα εφαρμογή τέτοιων διαρθρωτικών πολιτικών, σε 
συνδυασμό με το ιδανικό μακροοικονομικό σενάριο, μπορεί να οδηγήσει στη μείωση του 
ποσοστού ανεργίας σε περίπου 5% το 2000 έναντι 7,5% μόνο του μακροοικονομικού 
σεναρίου. 
Οι μεσοπρόθεσμες αυτές προβολές δεν αποτελούν ένα υπερβολικά αισιόδοξο σενάριο. 
Βασίζονται σε μακροοικονομετρικά μοντέλα των οποίων οι συντελεστές και οι παράμετροι 
αντικατοπτρίζουν παρατηρηθείσες εξελίξεις και συμπεριφορές. Η πείρα του δεύτερου μισού 
της δεκαετίας του 1980 δείχνει σαφώς ότι μπορεί να επιτευχθεί σημαντική βελτίωση της 
κατάστασης στην αγορά εργασίας σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα εφόσον 
εφαρμοσθούν οι σωστές πολιτικές. Επιπλέον, οι προβολές αυτές καταλήγουν στα ίδια 
αποτελέσματα με αυτά των προγραμμάτων σύγκλισης των κρατών μελών. 
Αντίστροφα, σε περίπτωση μεσοπρόθεσμου σεναρίου χωρίς συντονισμένες πολιτικές και 
έλλειψη δημοσιονομικής εξυγίανσης ή προσπαθειών σύγκλισης στα κράτη μέλη, που 
συνεπάγεται συνεχή και υπερβολική επιβάρυνση της νομισματικής πολιτικής, τα 
αποτελέσματα των προσομοιώσεων καταλήγουν σε μια ιδιαίτερα απογοητευτική εικόνα. 
Δείχνουν ότι η πραγματική και δυνατή αύξηση της παραγωγής θα παραμένει στάσιμη στο 
2 με 2,5% για την περίοδο 1997-2000. Η δημιουργία απασχόλησης θα είναι ιδιαίτερα 
ασθενής και το ποσοστό ανεργίας, μετά από μία προσωρινή μείωση στο 9,75% για το 1997, 
θα αυξηθεί και πάλι και θα φθάσει το 11% του εργατικού δυναμικού της Ένωσης το 2000. 
Συνεπώς, ένα τέτοιο σενάριο εμπεριέχει σημαντικούς κινδύνους για κοινωνικές εντάσεις, 
δημοσιονομικά ελλείμματα και συνεχή συναλλαγματική αστάθεια στην Ευρωπαϊκή Ένωση. 
(4) ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ 
ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ 
Μολονότι η παρούσα ανάκαμψη - όπως εξελίσσεται - ταιριάζει με το ιδανικό 
μακροοικονομικό σενάριο ανάπτυξης, ορισμένα από τα χαρακτηριστικά της παρούσας 
κατάστασης συνεπάγονται σοβαρούς κινδύνους βραχυπρόθεσμα. 
Πρώτον, η Ένωση υπέστη ένα ισχυρό εξωτερικό σοκ. Από τις αρχές του 1994, το 
αμερικανικό δολλάριο εξασθένισε σημαντικά έναντι των νομισμάτων της Ευρωπαϊκής 
NAIRU (μη πληθα)ριοτικός δείκτης ανεργίας) 
14 
Ένωσης, γεγονός το οποίο σε συνδυασμό με την έλλειψη αξιόπιστης πολιτικής σε ορισμένα 
κράτη μέλη οδήγησε σε έντονες μεταβολές των ενδοκοινοτικών συναλλαγματικών ισοτιμιών. 
Τέτοιες αλλαγές των συναλλαγματικών ισοτιμιών είναι εις βάρος της βραχυπρόθεσμης 
ανάπτυξης της Ένωσης δεδομένου ότι παράγουν αντίθετα αποτελέσματα στις εξαγωγές, τις 
επενδύσεις και την εμπιστοσύνη. Αντικατοπτρίζοντας εν μέρει την επίδραση αυτής της 
συναλλαγματικής αναταραχής οι περισσότερο "ανατιμημένες" χώρες (Γερμανία, Γαλλία, 
Βέλγιο) αντιμετωπίζουν επιβραδύνσεις, ενώ οι περισσότερο "υποτιμημένες" χώρες (Ιταλία, 
Ισπανία, Σουηδία) αντιμετώπισαν μικρότερες, ή και καθόλου διορθώσεις. 
Σε ορισμένες χώρες υπάρχει κίνδυνος αύξησης των μισθών πέρα από τα όρια που είναι 
συμβατά με τον στόχο της σταθερότητας των τιμών και την απαιτούμενη περαιτέρω αύξηση 
της αποδοτικότητας. Ήδη από τις αρχές του έτους, η αντίληψη αυτού του κινδύνου 
συνέβαλε στην αναβολή μείωσης της επιτοκίων. Πάντως, οι νομισματικές πολιτικές 
χαλάρωσαν στη συνέχεια όταν υποχώρησαν η νομισματική επέκταση και ο πληθωρισμός. 
Επιπλέον, είναι σημαντικό ότι η πρόοδος προς τη βελτίωση των δημοσιονομικών θέσεων 
υπήρξε ανεπαρκής σε αρκετές χώρες. Ενώ τα βραχυπρόθεσμα οφέλη από την μετατόπιση της 
πολιτικής μπορεί να είναι μικρά και προσωρινά και μπορούν να εξαλειφθούν ή να 
υπεραντισταθμιστούν από αναταραχές των νομισματικών ισοτιμιών και να δημιουργήσουν 
επιβαρύνσεις των επιτοκίων έναντι κινδύνων, τα μεσομακροπρόθεσμα κόστη θα είναι 
ουσιώδη και μόνιμα. Όντως, εάν λόγω ανυπομονησίας ή δυσαρέσκειας λόγω της 
περιορισμένης σημερινής ανάπτυξης, οι πολιτικές μεταβάλλονταν προς την κατεύθυνση ενός 
σεναρίου μη σύγκλισης, οι προοπτικές μεσοπρόθεσμηςανάπτυξης και απασχόλησης στην ΕΕ 
θα επιδεινώνονταν σημαντικά. Οι εξελίξεις στις αγορές συναλλάγματος τον περασμένο 
Σεπτέμβριο αποδεικνύουν ότι οι κίνδυνοι αυτοί παραμένουν. Η αυξανόμενη αβεβαιότητα 
σχετικά με τη δυνατότητα και την αποφασιστικότητα πολλών κυβερνήσεων να εφαρμόσουν 
αυστηρά την προγραμματισμένη δημοσιονομική εξυγίανση προκάλεσε αμέσως νέα 
αναταραχή, θέτοντας έτσι απότομα τέρμα στη σταδιακή αναστροφή των κινήσεων των 
ισοτιμιών που παρατηρήθηκε το καλοκαίρι. 
Η αδυναμία εφαρμογής των απαιτουμένων μακροοικονομικώνκαι διαρθρωτικών πολιτικών 
με συντονισμένο τρόπο όχι μόνο θα οδηγούσε σε λιγότερο ικανοποιητικά αποτελέσματα για 
την Ένωση ως σύνολο αλλά θα αύξανε επίσης και τον κίνδυνο αποκλίσεων στην 
πραγματική οικονομική επίδοση που θα είχε ενδεχομένως επιπτώσεις και στις 
χρηματαγορές. Πράγματι, τα μοντέλα προσομοίωσης δείχνουν ότι σε μια τέτοια περίπτωση, 
οι μη συγκλίνουσες χώρες θα βρίσκονταν σε μειονεκτική θέση (κυρίως λόγω της επιβάρυνσης 
των επιτοκίων έναντι κινδύνων με περαιτέρω αρνητικές επιπτώσεις στην εγχώρια ζήτηση 
και τα δημοσιονομικά ελλείμματα) ενώ οι συγκλίνουσες χώρες δεν θα μπορούσαν να 
αξιοποιήσουν τα πλήρη οφέλη από τις προσπάθειες τους. Δεδομένου ότι τέτοιες αποκλίσεις 
θα συνοδεύονται από ισχυρές συναλλαγματικές κινήσεις, τα θετικά αποτελέσματα των 
διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεωνκαι ο βαθμός ολοκλήρωσης της ενιαίας αγοράς θα μειωθούν 
επίσης σημαντικά. 
III. ΑΛΛΗΛΕΞΑΡΤΗΣΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΩΝ 
ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ 
Η μακροοικονομική ανάλυση που παρουσιάστηκε παραπάνω δείχνει ότι οι υπάρχοντες 
κίνδυνοι υπογραμμίζουν την αναγκαιότητα για πλήρη και συντονισμένη εφαρμογή των 
γενικών κατευθυντηρίων γραμμών οικονομικής πολιτικής και των προγραμμάτων σύγκλισης 
από όλα τα κράτη μέλη. Η Επιτροπή σκοπεύει να παρουσιάσει στους επόμενους μήνες τα 
αποτελέσματα μιας οικονομικής ανάλυσης σε βάθος των οφελών από τον στενότερο 
συντονισμό των μακροοικονομικώνκαι διαρθρωτικών πολιτικών μεταξύ των κρατών μελών 
ώστε να ανταποκριθεί στο σχετικό αίτημα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου των Καννών. 
15 
Η στρατηγική απασχόλησης της Κοινότητας χαρακτηρίζεται από συνδυασμό 
μακροοικονομικών και διαρθρωτικών πολιτικών που ενισχύουν η μία την άλλη. Ενώ η 
πλήρης εφαρμογή του μακροοικονομικού πλαισίου των γενικών κατευθυντηρίων γραμμών 
οικονομικής πολιτικής θα διασφαλίσει την επιστροφή σε μία σταθερή ανάπτυξη που θα 
δημιουργεί απασχόληση, οι σχετικές μακροοικονομικέςπολιτικές θα πρέπει να συνοδεύονται 
από διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και δράσεις για την επιτάχυνση της ανάπτυξης, τη 
βελτίωση της δυνατότητας απασχόλησης του πληθυσμού και την ενθάρρυνση της 
δημιουργίας απασχόλησης. Οι ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι συμμερίζονταιτην άποψη αυτή 
τονίζοντας ότι "είναι απαραίτητο τα προβλήματα της ανάπτυξης, της ανταγωνιστικότητας 
και της απασχόλησης να αντιμετωπιστούν μαζί"4. 
Πράγματι υπάρχουν κοινά στοιχεία μεταξύ και των δύο αυτών πολιτικών που καθιστούν 
ευκολότερη την εφαρμογή μεταρρυθμίσεων σε ένα πλαίσιο ανάπτυξης όταν οι 
μεταρρυθμίσεις αυτές ενθαρρύνουν και επεκτείνουν τη διαδικασία ανάπτυξης. Από τη μία 
πλευρά, μια ικανοποιητική επίδοση ανάπτυξης επιτρέπει την ευκολότερη εισαγωγή των 
απαιτουμένων διαρθρωτικών πολιτικών (από πλευράς αποτελεσματικότητας, 
χρηματοδότησης και κοινωνικής υποδοχής), ενώ από την άλλη τόσο σημαντικές 
μεταρρυθμίσεις βελτιώνουν την αποτελεσματικότητα και την ανταγωνιστικότητα, αυξάνουν 
το δυναμικό της παραγωγής και τον δυναμισμό, και μειώνουν τον μη πληθωριστικό δείκτη 
ανεργίας (NAIRU)5. Έτσι, μπορεί να υπάρξει υψηλότερη απασχόληση χωρίς αντίθετες 
πληθωριστικές πιέσεις, παρέχοντας τη δυνατότητα να καταστεί λιγότερο περιοριστική η 
νομισματική πολιτική που είναι προσανατολισμένη στη σταθερότητα. 
Η σημασία τέτοιων αλληλοκαλύψεων μεταξύ μακροοικονομικής και διαρθρωτικών 
πολιτικών για την επιτυχία της στρατηγικής απασχόλησης συνεπάγεται ότι τα κράτη μέλη 
θα πρέπει να λάβουν τα κατάλληλα μέτρα και στο διαρθρωτικό τομέα, το καθένα ανάλογα 
με τα εθνικά χαρακτηριστικά του, ώστε να επιλέξουν τη σωστή ισορροπία. Επιπλέον, η 
αξιοποίηση τέτοιων αλληλοκαλύψεων σε εθνικό επίπεδο έχει και θετικά αποτελέσματα για 
τους άλλους κοινοτικούς εταίρους. Μια ταυτόχρονη προσπάθεια συνεπών διαρθρωτικών 
μεταρρυθμίσεων μεταξύ των κρατών μελών θα βελτίωνε το περιθώριο δράσης των 
μακροοικονομικωνπολιτικων στο επίπεδο της Κοινότητας, βελτιώνοντας έτσι τις επιδόσεις 
της Κοινότητας στην ανάπτυξη και τη σύγκλιση. Συνεπώς, αξίζει τα κράτη μέλη να 
εστιάσουν την προσοχή τους και στα διαρθρωτικά μέτρα όταν συντονίζουν τις οικονομικές 
πολιτικές τους στο επίπεδο της Κοινότητας. 
Σε μια μεσομακροπρόθεσμη προοπτική, η συνεχής προσπάθεια για τη βελτίωση της 
ανταγωνιστικότητας και της καινοτομίας, και η ικανοποιητική λειτουργία των αγορών 
προϊόντων και υπηρεσιών, θα διασφαλίσει την αύξηση της παραγωγικότητας ( είναι η 
κυριότερη πηγή πραγματικού πλούτου) και τη μετατροπή της σε νέες θέσεις εργασίας χάρη 
στην αλλαγή των σχετικών τιμών και τις τομεακές μετακινήσεις. Η επιτυχής ενεργοποίηση 
της εν δυνάμει ισχυρής προσφοράς εργασίας, με τη μείωση της ανεργίας και υψηλότερα 
ποσοστά συμμετοχής, θα αυξήσει την εν δυνάμει (μη πληθωριστική) αύξηση του ΑΕγχΠ. 
Τέτοιες πολιτικές για την αγορά εργασίας συμβάλλουν στην πρόληψη εντάσεων στην 
διαδικασία μακροοικονομικής ανάπτυξης ως εξής: 
περιορίζουν τις πιθανές "συμφορήσεις" στην αγορά εργασίας και άρα τον 
πληθωριστικό κίνδυνο που είναι ένα από τα κυριότερα μακροοικονομικά εμπόδια 
στην ανάπτυξη (το λεγόμενο πρόβλημα NAIRU) 
βελτιώνουν το ανθρώπινο κεφάλαιο, για παράδειγμα ενισχύοντας την ίδια την εν 
δυνάμει ανάπτυξη 
Βλέπε αναφορά στη σημείωση 1 στο κεφάλαιο II 
Βλέπε σημείωση 3 
16 
αυξάνουν την ένταση της ανάπτυξης σε απασχόληση, για παράδειγμα αυξάνοντας 
τον αριθμό των θέσεων εργασίας που δημιουργούνται με οποιοδήποτε ρυθμό 
ανάπτυξης. 
(1) ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ 
1.1. Ο γενικός μηχανισμός 
Σε ότι αφορά τις πολιτικές για την ενθάρρυνση της ανταγωνιστικότητας και της 
καινοτομίας, κύριος στόχος τους είναι να αυξηθούν οι ενδογενείς δυνάμεις ανάπτυξης της 
Ένωσης. Όπως καθορίζεται στο Λευκό Βιβλίο (κεφάλαια 2 έως 7), αυτό μπορεί να 
επιτευχθεί με την πλήρη αξιοποίηση του δυναμικού της εσωτερικής αγοράς και ένα ανοιχτό 
παγκόσμιο σύστημα εμπορίου, επιταχύνοντας την υλοποίηση των διευρωπαϊκών δικτύων, 
επενδύοντας σε νέες τεχνολογίες, ολοκληρώνοντας το σχέδιο δράσης για την κοινωνία των 
πληροφοριών και αξιοποιώντας καλύτερα το δυναμικό ανάπτυξης και απασχόλησης που 
προσφέρουν οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Τον τελευταίο χρόνο, σημειώθηκε σημαντική 
πρόοδος σε πολλούς από αυτούς τους τομείς. 
Όλα τα παραπάνω μπορούν να επιταχύνουν τον ρυθμό ανάπτυξης των οικονομιών της ΕΕ 
μέσω της καινοτομίας των προϊόντων και αυξήσεων της παραγωγικότητας. Στην πράξη, 
η βελτίωση της παραγωγικότητας είναι η κύρια πηγή πραγματικού εισοδήματος και 
πλούτου. Όπως υπογραμμίστηκε στο Λευκό Βιβλίο και από τους κοινωνικού εταίρους δεν 
υπάρχει αντίφαση μεταξύ των πρωτοβουλιών που προάγουν την αύξηση της 
παραγωγικότητας και της καθαρής δημιουργίας απασχόλησης εφόσον ο πλούτος που 
δημιουργείται από τους κλάδους με τις μεγαλύτερες αυξήσεις παραγωγικότητας 
αναδιανέμεται κατάλληλα στην οικονομία, επιτρέποντας σε κλάδους με χαμηλή αύξηση της 
παραγωγικότητας να δημιουργήσουν νέες θέσεις εργασίας. Μια τέτοια διαδικασία επιτρέπει 
την καθιέρωση παρόμοιων αμοιβών για παρόμοια επαγγελματικά προσόντα σε όλους τους 
κλάδους. Ένας σημαντικός δίαυλος αναδιανομής των κερδών παραγωγικότητας είναι η 
μείωση των σχετικών τιμών σε κλάδους με υψηλή αύξηση παραγωγικότητας, γεγονός που 
αυξάνει την αγοραστική δύναμη για όλους τους καταναλωτές, και άρα τη ζήτηση για 
προϊόντα και υπηρεσίες γενικά, και ειδικά στους τομείς έντασης απασχόλησης με χαμηλή 
αύξηση της παραγωγικότητας και αύξηση των σχετικών τιμών. Για να λειτουργήσει 
αποτελεσματικά μια τέτοια διαδικασία, πρέπει να ικανοποιούνται ταυτόχρονα τρείς 
προϋποθέσεις: 
οι σχετικές τιμές των προϊόντων μεταξύ κλάδων θα πρέπει να αλλάζουν προς τη 
σωστή κατεύθυνση χωρίς τεχνητές ακαμψίες. Η ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς 
και της σύγκλισης ταυτόχρονα με τις πιέσεις του διεθνούς ανταγωνισμού σε μια πιό 
ανοιχτή διεθνή οικονομία διασφαλίζουν ότι διατηρείται και ενισχύεται σε ολόκληρη 
την Ένωση η απαιτούμενη ελαστικότητα των αγορών. Υπάρχουν στατιστικά 
στοιχεία που δείχνουν ότι η διαδικασία αυτή έχει ξεκινήσει, 
οι τομεακές αλλαγές θα πρέπει να είναι δικαιολογημένες οικονομικά και αποδεκτές 
κοινωνικά. Επίσης σχετικά με τη διαδικασία των τομεακών αλλαγών υπάρχουν 
σαφή στοιχεία που δείχνουν ότι ήδη έχει ξεκινήσει. Παρατηρείται ήδη πρόοδος 
στους πέντε τομείς κλειδιά που έχει προσδιορίσει το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του 
Έσσεν (βλέπε κεφάλαιο IV), ειδικά στον αναπροσανατολισμό των πολιτικών για 
την αγορά εργασίας από την παθητική στήριξη των εισοδημάτων σε πιο δραστικά 
μέτρα, όπως μεταρρυθμίσεις και ενίσχυση των συστημάτων εκπαίδευσης και 
κατάρτισης, η οποία θα συμβάλλει στην στήριξη τέτοιων διαδικασιών αλλαγής, ενώ 
θα απορροφήσει και το πιθανό αντίθετο κοιωνικό κόστος, 
και, το πιό σημαντικό, ο ρυθμός ανάπτυξης θα πρέπει να είναι αρκετά υψηλός 
ώστε να διατηρήσει τη θετική ισορροπία μεταξύ της δημιουργίας θέσεων εργασίας 
17 
και των απωλειών θέσεων εργασίας στους διάφορους κλάδους. Για να αξιοποιηθεί 
πλήρως το δυναμικό ανάπτυξης που έχει δημιουργηθεί μόλις, η μεσοπρόθεσμη 
διαδικασία ανάπτυξης θα πρέπει να είναι σε θέση να εξελιχθεί χωρίς να 
αντιμετωπίσει μακροοικονομικά εμπόδια (για παράδειγμα πληθωρισμό ή 
περιορισμούς της παραγωγικής ικανότητας). Εφόσον συμβεί αυτό, η σχετική 
διαδικασία θα συμβάλλει στην επίτευξη των στόχων της Ένωσης για την 
απασχόληση. Όπως αναφέρεται στο κεφάλαιο III, σήμερα υπάρχουν ορισμένοι 
κίνδυνοι που συνδέονται με τη σταθερή και έγκαιρη εφαρμογή των πολιτικών που 
έχουν συμφωνηθεί βάσει των γενικών κατευθυντηρίων γραμμών οικονομικής 
πολιτικής. 
Κάτω από αυτές τις προϋποθέσεις, η επίδραση των διαρθρωτικών πολιτικών στην 
προσφορά και την απασχόληση είναι σημαντική αλλά δύσκολο να ποσοτικοποιηθεί. Το ίδιο 
ισχύει και για τα διευρωπαϊκά δίκτυα, τα οποία επιπλέον επηρεάζουν και τη ζήτηση ενώ 
η σωρευτική τους επίδραση στα επίπεδα απασχόλησης και ανεργίας το έτος 2000 θα 
μπορούσε, σύμφωνα με το μοντέλο προσομοίωσης, να είναι της τάξης της μισής 
ποσοστιαίας μονάδας για το σύνολο της Ένωσης. 
1.2. Λειτουργία των αγορών προϊόντων και υπηρεσιών 
θα πρέπει να υπογραμμιστεί ότι η σωστή λειτουργία των αγορών προϊόντων και υπηρεσιών 
μπορεί επίσης να οδηγήσει την ευρωπαϊκή οικονομία σε ρυθμούς υψηλότερης 
απασχόλησης. 
Η έλλειψη ανταγωνισμού, τα εμπόδια στην είσοδο νέων επιχειρήσεων, η περιορισμένη 
αποτελεσματικότητα, τα εμπόδια στη διάδοση της τεχνικής προόδου έχουν σοβαρές 
επιπτώσεις στη λειτουργία της οικονομίας και της απασχόλησης. Περισσότερο 
αποτελεσματικές και ανταγωνιστικές αγορές προϊόντων και υπηρεσιών αναμένεται να 
συμβάλλουν στην επίτευξη υψηλότερων επιπέδων απασχόλησης διευκολύνοντας την 
προσαρμογή των σχετικών τιμών στα εξωτερικά σοκ και την ταχύτερη κατανομή των 
κερδών παραγωγικότητας μεταξύ των οικονομικών κλάδων. Έτσι, θα δημιουργηθεί 
μεγαλύτερο περιθώριο για υψηλότερη ζήτηση και την εμφάνιση νέων οικονομικών 
δραστηριοτήτων, που θα δημιουργήσουν νέες πρόσθετες θέσεις εργασίας. Παράδειγμα της 
επιτυχίας των μηχανισμών αυτών αποτελεί η πρόσφατη ελευθέρωση των τηλεπικοινωνιών 
που κατέληξε σε χαμηλότερες τιμές, βελτιωμένες και νέες υπηρεσίες, και περισσότερη 
καινοτομία σε όλο τον σχετικό βιομηχανικό κλάδο. 
Από τα παραπάνω φαίνεται ότι η διατήρηση της υπάρχουσας μορφής της αγοράς για την 
αποφυγή των άμεσων επιπτώσεων της ελευθέρωσης στις υπάρχουσες θέσεις εργασίας, 
μακροπρόθεσμα αποβαίνει σε βάρος της ίδιας της αγοράς. Για το λόγο αυτό, η ευρωπαϊκή 
στρατηγική για την απασχόληση περιλαμβάνει μέτρα για τη βελτίωση της λειτουργίας των 
αγορών προϊόντων και υπηρεσιών. 
Σε ότι αφορά τις αγορές προϊόντων, τα θετικά αποτελέσματα του ανταγωνισμού στην 
εσωτερική αγορά θα πρέπει να συμπληρωθούν με μια αυστηρή πολιτική ανταγωνσιμού και 
αντιτράστ. Όσο για τις υπηρεσίες - την κύρια πηγή νέων θέσεων εργασίας - έχει ιδιαίτερη 
σημασία να αρθούν οι περιορισμοί που παρεμποδίζουν την ανάπτυξη τους και την αύξηση 
του δυναμικού απασχόλησης, αρχίζοντας με την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς στους 
τομείς των τηλεπικοινωνιών και της ενέργειας. 
1.3. Η κοινωνία των πληροφοριών 
Η παρούσα πορεία προς την κοινωνία των πληροφοριών είναι κρίσιμη για την μελλοντική 
ανταγωνιστικότητα της Ένωσης. Προσφέρει ευκαιρίες για υψηλά κέρδη παραγωγικότητας 
σε όλους σχεδόν τους τομείς της οικονομίας. Μπορεί να έχει βαθειές επιπτώσεις στην 
18 
απασχόληση, τόσο ποσοτικά όσο και ποιοτικά. Πάντως, οι απώλειες θέσεων εργασίας που 
απορρέουν από τα υψηλότερα κέρδη παραγωγικότητας θα πρέπει να ιδωθούν σε συνδυασμό 
με τις ευκαιρίες απασχόλησης σε νέες αγορές που εμφανίζονται ταχύτατα σε νέες υπηρεσίες 
πληροφοριών, τις εφαρμογές πολυμέσων, τις υποδομές πληροφοριών σε μια ευρεία σειρά 
νέων "τηλε" -προϊόντων. Τα υψηλά εισοδήματα που δημιουργούνται στις νέες αυτές αγορές 
και σε όλους τους τομείς που επωφελούνται από την ταχεία ανάπτυξη της παραγωγικότητας 
θα αυξήσουν τη ζήτηση για αγαθά και υπηρεσίες σε όλους τους τομείς της οικονομίας. Η 
διαδικασία πάντως αυτή θα πρέπει να υποστηριχθεί από το κατάλληλο κανονιστικό και 
θεσμικό πλαίσιο καθώς και από ένα ευνοϊκό μακροοικονομικό κλίμα. 
Θα αλλάξουν επίσης και τα πρότυπα εργασίας. Η τηλεργασία είναι ένα ιδιαίτερα 
αντιπροσωπευτικό παράδειγμα. Στις πέντε μεγαλύτερες χώρες της ΕΕ υπάρχουν ήδη 
περίπου 1,1 εκατομμύρια τηλεργαζόμενοι. Η τηλεργασία δίνει στους υπαλλήλους 
μεγαλΐττερη ελαστικότητα στη διαχείριση και τη χρήση του χρόνου τους και προσφέρει νέες 
ευκαιρίες απασχόλησης μέσω καλύτερης ανταπόκρισης στη ζήτηση της αγοράς και ευκαιρίες 
εγκατάστασης για ανεξάρτητη εργασία. Ταυτόχρονα, η τηλεργασία απαιτεί προσαρμογές 
στα συστήματα βιομηχανικών σχέσεων και για την προστασία των δικαιωμάτων των 
εργαζομένων καθώς και για τις συνθήκες εργασίας. 
Η αναδυόμενη κοινωνία των πληροφοριών χρειάζεται σημαντικές κοινωνικές και 
οικονομικές προσαρμογές: προσαρμογή του νομικού πλαισίου (ελευθέρωση των υπηρεσιών 
επικοινωνιών και των υποδομών, πνευματικά δικαιώματα, σεβασμός της ιδιωτικής ζωής, 
εργατική νομοθεσία), ανάπτυξη προηγμένων τηλεματικών δικτύων (πολιτική διευρωπαϊκών 
δικτύων), ολοκληρωμένη αναδιοργάνωση και αλλαγές στα συστήματα εκπαίδευσης και 
κατάρτισης. Οι αλλαγές αυτές, μολονότι έχουν ήδη αρχίσει να υλοποιούνται, χρειάζονται 
μια νέα ισχυρή ώθηση από την πλευρά των κυβερνήσεων και περισσότερο ενεργές 
συνοδευτικές διαρθρωτικές πολιτικές. 
(2) ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΠΑ ΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 
Αναφορικά με τις πολιτικές για την αγορά εργασίας, η εφαρμογή της στρατηγικής για την 
κοινή αγορά εργασίας που καθορίστηκε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Έσσεν περιγράφεται 
λεπτομερώς στο κεφάλαιο IV. Το παρόν κεφάλαιο υπογραμμίζει πως οι πολιτικές αυτές 
μπορούν να συμβάλλουν στην ανάπτυξη και την απασχόληση, χωρίς τη δημιουργία 
εντάσεων, καθώς και σε μια ανάπτυξη με μεγαλύτερη ένταση απασχόλησης. 
2.1. Η αγορά εργασίας δύο ταχυτήτων 
Θα πρέπει να σημειώσουμε αρχικά ορισμένα αρνητικά χαρακτηριστικά της ευρωπαϊκής 
αγοράς εργασίας, που περιορίζουν σήμερα το δυναμικό ανάπτυξης και απασχόλησης της 
Ένωσης. 
Το κυριότερο διαρθρωτικό πρόβλημα της ευρωπαϊκής οικονομίας είναι η "αγορά εργασίας 
δύο ταχυτήτων", δηλαδή η διαφορά μεταξύ της ζήτησης επαγγελματικών προσόντων και της 
επαγγελματικής κατάρτισης. Η μία ταχύτητα αφορά την μετατροπή της εργασιακής ζιυής, 
που ακολουθεί τη νέα τεχνολογία και τον ανταγωνισμό μεταξύ των επιχειρήσεων, στις 
διεθνείς και εθνικές αγορές. Η άλλη ταχύτητα, πολύ πιό αργή αφορά την προσφορά νέων 
ικανοτήτων και επαγγελματικών προσόντων. 
Τα υπάρχοντα διαρθρωτικά προβλήματα χρονολογούνται από τις δεκαετίες του 1970 και/ή 
του 1980 με τις παθητικές πολιτικές για την αγορά εργασίας που είχαν ως αποτέλεσμα την 
υψηλή ανεργία. Οι νέες θέσεις εργασίας δίνονταν κυρίως σε νεοεισερχόμενους στην αγορά 
εργασίας, που συχνά διέθεταν ενημερωμένη εκπαίδευση ή κατάρτιση και ήταν φθηνότεροι 
από εργαζόμενους μεγαλύτερης ηλικίας. Όσοι έμειναν με ξεπερασμένα επαγγελματικά 
19 
προσόντα στην καρδιά της ανεργίας μακράς διαρκείας παρέμειναν μη ελκυστικοί για τους 
εργοδότες που είχαν να προσφέρουν νέες θέσεις εργασίας. 
Η αυξανόμενη διαφορά των επαγγελματικών προσόντων κατέστησε ορισμένες κατηγορίες 
εργαζομένων τεχνολογικά ξεπερασμένους και/ή περισσότερο εύκολο να αντικατασταθούν 
με παραγωγικό κεφάλαιο ή εργατικό δυναμικό με υψηλότερα προσόντα, και άρα έστρεψε 
την ζήτηση εργασίας κατά της χρήσης εργατικού δυναμικού με περιορισμένα επαγγελματικά 
προσόντα. Η παραδοσιακή ακαμψία των μισθών προς τα κάτω στην Ευρώπη και η 
επιβάρυνση που αντιπροσώπευε ο αυξημένος φόρος στην εργασία συνέβαλαν επίσης στο να 
δυσκολέψουν τη δυνατότητα απασχόλησης των εργαζομένων με τα λιγότερα επαγγελματικά 
προσόντα αφού η παραγωγικότητα τους δεν κάλυπτε πλέον το συνολικό κόστος της 
χρησιμοποίησης τους. 
Οι εξελίξεις αυτές δείχνουν ότι ένα ολοένα και μεγαλύτερο ποσοστό του άνεργου 
πληθυσμού δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί αποτελεσματικά ως απόθεμα εργατικού δυναμικού 
για επεκτεινόμενες επιχειρήσεις. Αυτό οφείλεται στην αυξανόμενη ταχύτητα των 
διαρθρωτικών αλλαγών στην αγορά εργασίας, με την παγίωση ενός πυρήνα ανέργων μακράς 
διαρκείας. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι περίπου 10% των διαθέσιμων θέσεων εργασίας 
εξαφανίζεται σε ένα μόνο έτος και δημιουργείται ένα νέο 10%, περισσότερο παραγωγικών 
θέσεων εργασίας. Η διαδικασία αυτή έχει σημαντικές επιπτώσεις στη ζήτηση για 
επαγγελματικά προσόντα και ικανότητες. Σε ορισμένες χώρες της ΕΕ πάνω από το 90% 
όλων των κενών θέσεων εργασίας συνδέεται με απαιτήσεις για πείρα και/ή κατάρτιση. 
Στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες η ροή του εργατικού δυναμικού προς και από την 
ανεργία είναι σχετικά μικρή, ειδικότερα σε σύγκριση με τις ΗΠΑ. Έτσι, υπάρχει τεράστια 
διαφορά στο μέσο όρο της διάρκειας της ανεργίας. Στην πραγματικότητα, το μερίδιο των 
ανέργων μακράς διαρκείας (πάνω από ένα χρόνο) έναντι της συνολικής ανεργίας 
κυμαίνεται μεταξύ 30 και 60% για τα περισσότερα κράτη μέλη, ενώ στις ΗΠΑ και τον 
Καναδά το αντίστοιχο ποσοστό είναι λίγο κάτω από 10%. 
Αυτό δείχνει ότι υπάρχει τεράστιο δυναμικό για οικονομική ανάπτυξη στην Ευρώπη, υπό 
την προϋπόθεση ότι θα αρθούν τα μακροοικονομικά εμπόδια ταυτόχρονα με την εφαρμογή 
πολιτικών για την αγορά εργασίας που θα βελτιώσουν τα επαγγελματικά προσόντα και τις 
ικανότητες, την ποιότητα της προσφοράς, ώστε να ανταποκριθούν στη ζήτηση από τις 
αναπτυσσόμενες επιχειρήσεις, και να δοθούν τα σωστά κίνητρα στις επιχειρήσεις και στους 
ανέργους για να εργαστούν. 
Αυτός είναι και ο στόχος της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση, που 
συμφωνήθηκε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Έσσεν πέρυσι. 
2.2. Οι πολιτικές για την αγορά εργασίας και η διαδικασία της ανάπτυξης 
Οι επιπτώσεις των ενεργών και περισσότερο αποτελεσματικών πολιτικών για την αγορά 
εργασίας, όπως αυτές που προτάθηκαν στο Έσσεν, επηρεάζουν τις διαδικασίες ανάπτυξης 
και απασχόλησης σε τρία επίπεδα: 
Πρώτον, στη λειτουργία της ίδιας της αγοράς εργασίας, αυξάνοντας τη διαφάνεια 
της και τη συνολική της ικανότητα να εξισορροπήσει την προσφορά και τη ζήτηση 
εργασίας και να οδηγήσει τα κατάλληλα άτομα στις κατάλληλες θέσεις εργασίας 
(τέταρτο σημείο των συμπερασμάτων του Έσσεν). Αυτό είναι και το κεντρικό 
σημείο των ενεργών πολιτικών για την αγορά εργασίας. Υπογραμμίζεται ο ιδιαίτερα 
σημαντικός ρόλος των υπηρεσιών απασχόλησης αναφορικά με την τοποθέτηση των 
εργαζομένων και την παροχή συμβουλών. Αποτελεί επίσης τον στόχο 
μεταρρυθμίσεων των συστημάτων φορολόγησης/επιστροφών που αποβλέπουν στην 
ενεργοποίηση της αναζήτησης εργασίας από τους ανέργους. Τον ίδιο σκοπό έχουν 
20 
και τα μέτρα για την αύξηση της επαγγελματικής και γεωγραφικής κινητικότητας 
των εργαζομένων. 
Ενώ τέτοιες δράσεις δεν δημιουργούν οι ίδιες νέες θέσεις εργασίας, συμβάλλουν 
στην αποσυμφόρηση της αγοράς, στη μείωση του κόστους εύρεσης εργασίας και στη 
διευκόλυνση της προσφοράς πρόσθετων κενών θέσεων εργασίας. Έτσι, με τη 
μείωση της ανεργίας αποφεύγεταια η αναζωπύρωση του πληθωρισμού και 
περιορίζεται το όριο NAIRU παρακάμπτοντας έτσι ένα σημαντικό μακροοικονομικό 
εμπόδιο για την ανάπτυξη, δηλαδή την πρώιμη αναθέρμανση του πληθωρισμού. 
Δεύτερον, στο επίπεδο της προσφοράς, βελτιώνοντας την ποιότητα του 
ανθρώπινου κεφαλαίου και τη δυνατότητα απασχόλησης του εργατικού δυναμικού 
(πρώτο σημείο Έσσεν). 
Τα συστήματα εκπαίδευσης, κατάρτισης και επανακατάρτισης αποτελούν μέσα -
κλειδιά στη διαδικασία αυτή και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Έσσεν έδωσε στους 
τομείς αυτούς απόλυτη προτεραιότητα στη νέα στρατηγική για την απασχόληση. Τα 
υψηλότερα επαγγελματικά προσόντα και ικανότητες ενισχύουν τα άτομα και 
βελτιώνουν τη θετική ελαστικότητα της αγοράς εργασίας. Τα μέτρα για την 
αντιμετώπιση του "σκληρού πυρήνα" της ανεργίας μακράς διαρκείας είναι 
θεμελιώδη, για παράδειγμα η αποκατάσταση της εργασίας και η εργασιακή πείρα. 
Η κατάρτιση και επανακατάρτιση των απασχολούμενων εργαζομένων συμβάλλει 
στην αύξηση της παραγωγικότητας και στην πρόληψη της ανεργίας. Σε όλες αυτές 
τις περιπτώσεις θα πρέπει να διασφαλισθεί η στενότερη σχέση μεταξύ της 
κατάρτισης και των αναγκών της αγοράς. 
Η δράση στους τομείς αυτούς θα ενισχύσει το ίδιο το δυναμικό ανάπτυξης με τον 
ίδιο τρόπο όπως και η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας. Πάντως, ενώ αποτελεί 
ένα σημαντικό στοιχείο της διαρθρωτικής προσαρμογής θα παραγάγει τα πλήρη 
οφέλη του μόνο όταν η οικονομία θα δημιουργήσει αρκετές θέσεις εργασίας. 
Τέλος, στο επίπεδο της ζήτησης, δίνοντας στους εργοδότες κίνητρα για να 
δημιουργήσουν θέσεις εργασίας και να προσλάβουν το διαθέσιμο εργατικό δυναμικό 
στην αγορά εργασίας. Αυτό αντιστοιχεί στον στόχο του Έσσεν για την αύξηση της 
έντασης της ανάπτυξης σε απασχόληση (σημεία 2, 3 και 5 του Έσσεν). 
Από μακροοικονομική άποψη, η υλοποίηση μιας διαδικασίας ανάπτυξης μεγαλύτερης 
έντασης εργασίας σημαίνει κυρίως τη δημιουργία περισσότερης απασχόλησης (σε αριθμό 
απασχολουμένων) με οποιοδήποτε ρυθμό ανάπτυξης του πραγματικού ΑΕγχΠ. Σε καθαρά 
στατιστικούς όρους, σημαίνει μείωση του ρυθμού ανάπτυξης της φαινομενικής 
παραγωγικότητας εργασίας (μετρημένης ως πραγματικής αύξησης ΑΕγχΠ ανά 
απασχολημένο άτομο). Είναι φανερό ότι κάτι τέτοιο δεν μπορεί να επιτευχθεί με τη μείωση 
της παραγωγικότητας στο επίπεδο της επιχείρησης ή του κλάδου δεδομένου ότι θα επηρέαζε 
την ανταγωνιστική θέση της οικονομίας και τη συνολική διαδικασία δημιουργίας πλούτου. 
(i) Μακροοικονομικά, το περιεχόμενο της ανάπτυξης σε απασχόληση μπορεί να 
αυξηθεί με την εξέλιξη ενός σχετικού συντελεστή τιμών που να ευνοεί τη χρήση 
εργασίας αντί κεφαλαίου. Η επίδραση όμως αυτή μέσω αλλαγών στο συνολικό 
σχετικό συντελεστή τιμών είναι πιθανό να χρειαστεί πολύ χρόνο και μπορεί να 
συνοδευτεί από αρνητικές παρενέργειες. Πέρα από τη μακροοικονομική αυτή 
διαδικασία υποκατάστασης, υπάρχουν δύο ακόμη προσεγγίσεις για την αύξηση του 
περιεχομένου της ανάπτυξης σε απασχόληση: η μία έχει σχέση με το κόστος της 
εργασίας και η άλλη με τον χρόνο εργασίας. 
(ii) Η διεύρυνση της κατανομής μισθών στο κατώτερο άκρο της καμπύλης των 
εισοδημάτων^ καθιστούσε αποδοτικές δραστηριότητες χαμηλής παραγωγικότητας 
που προηγουμένως ήταν ακριβές για την αγορά ή "είχαν μεταφερθεί" σε ξένους 
παραγωγούς με χαμηλό εργατικό κόστος, και θα αύξαναν έτσι το περιεχόμενο της 
21 
ανάπτυξης σε εργασία. Αυτή η διεύρυνση στο κάτω μέρος της κλίμακας των μισθών 
μπορεί να επιτευχθεί είτε όπως στις ΗΠΑ επιτρέποντας στις πιέσεις της αγοράς να 
χαμηλώσουν σημαντικά τους μισθούς των εργαζομένων χωρίς επαγγελματικά 
προσόντα, αλλά με σοβαρές κοινωνικές συνέπειες (το σύνδρομο των "εργαζόμενων 
φτωχών") ή με μία σειρά πιό ρεαλιστικών δράσεων που μεταβάλλουν το ευρωπαϊκό 
κοινωνικό πρότυπο και που στοχεύουν στο κάτω μέρος της κλίμακας των μισθών. 
Τα μέτρα αυτά περιλαμβάνουν ειδικούς αρχικούς μισθούς για τους νεοεισερχόμενους 
στις αγορές εργασίας, την αναθεώρηση των συστημάτων κοινωνικής προστασίας 
που αποτελούν έμεσα μισθολογικά κατώτατα όρια και μειώσεις του μη μισθολογικού 
κόστους, είτε προσωρινές (για τους ανέργους για παράδειγμα) είτε μόνιμες (για 
παράδειγμα για περιπτώσεις αναπηριών), και ειδικότερα στο κατώτερο τμήμα της 
κλίμακας των μισθών. Τα τελευταία αυτά μέτρα τείνουν να ελαχιστοποιήσουν την 
επίπτωση στο καθαρό εισόδημα από μισθούς αλλά έχουν καθαρές δημοσιονομικές 
συνέπειες που χρειάζονται αντισταθμιστικά μέτρα (βλέπε IV.3.γ στη συνέχεια). 
(iii) Μέτρα που αφορούν την αναδιοργάνωση του χρόνου εργασίας και των σχετικών 
προτύπων. Πρόκειται κυρίως για την αποσύνδεση της εξέλιξης της 
παραγωγικότητας ανά ώρα εργασίας από την παραγωγικότητα ανά απασχολούμενο 
άτομο. Η υποχρεωτική, διακλαδική και μαζική μείωση του χρόνου εργασίας δεν θα 
παρείχε ικανοποιητικά αποτελέσματα ενόψει των συνεπειών της για τις μελλοντικές 
παραγωγικές ικανότητες, τα επίπεδα των μισθών και τη δημογραφική εξέλιξη μετά 
το 2000. Οι αρνητικές αυτές συνέπειες μποροούν πάντως να αποφευχθούν στην 
περίπτωση ειδικών μέτρων μείωσης του χρόνου εργασίας στο μικροοικονομικό 
επίπεδο που διασφαλίζονται από τις τοπικές συνθήκες, είναι αποδεκτά από όλα τα 
ενδιαφερόμενα μέρη και είναι είτε αναστρέψημα είτε θεωρούνται ότι εντάσσονται 
στην τάση μείωσης του χρόνου εργασίας. Θα πρέπει να προωθηθούν τέτοια μέτρα, 
όπως και αυτά που αναφέρθηκαν για την πλήρη αξιοποίηση του δυναμικού της 
εθελοντικής μερικής απασχόλησης, θα πρέπει να προωθηθούν. Δεδομένου ότι οι 
περισσότεροι μερικώς απασχολούμενοι είναι γυναίκες, έχει σημασία να 
υπογραμμιστεί ότι αυτό το είδος εργασιακού προτύπου θα πρέπει να αποτελεί 
δυνατότητα επιλογής για όλους τους απασχολούμενους και να μην ενισχύεται έτσι 
ο υφιστάμενος διαχωρισμός στην αγορά εργασίας. Τέλος, οι αρνητικές συνέπειες 
του μειωμένου ωραρίου για την παραγωγή μπορούν να αντισταθμιστούν ή και να 
αντιστραφούν με ειδικές ρυθμίσεις μεταφοράς εργασίας με στόχο την αποσύνδεση 
της λειτουργίας του εξοπλισμού από το ωράριο εργασίας. Πάντως, το μέτρο αυτό 
δεν μπορεί να εφαρμοστεί γενικά δεδομένου ότι, εκτός από τη σημαντική κοινωνική 
του διάσταση, μόνο επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν περιορισμούς προσφοράς και 
διαθέτουν κατάλληλα "αποθέματα" εργατικού δυναμικού που μπορούν να 
χρησιμοποιήσουν είναι σε θέση να επωφεληθούν από αυτό. 
(ίν) Προαγωγή των τοπικών πρωτοβουλιών, για παράδειγμα στους τομείς των 
κοινωνικών υπηρεσιών και των βελτιώσεων του περιβάλλοντος, μπορούν να 
αυξήσουν το περιεχόμενο της ανάπτυξης σε εργασία. Στην περίπτωση αυτή 
λειτουργούν οι ίδιοι οικονομικοί μηχανισμοί με αυτούς που περιγράφηκαν 
παραπάνω ή μέσω της επιδότησης ορισμένων από τις δραστηριότητες αυτές. 
Έτσι, υπάρχουν ρεαλιστικοί τρόποι για να επιτευχθεί μεγαλύτερη περιεκτικότητα της 
ανάπτυξης σε εργασία μέσω της μείωσης του κόστους εργασίας και της αναδιάρθρωσης του 
χρόνου εργασίας, παράλληλα με την προώθηση νέων τομέων δραστηριοτήτων, χωρίς να 
ανατρέπονται θεμελιώδης κοινωνικές αξίες. Όμως, οι δράσεις αυτές δεν θα πρέπει να 
παρεμποδίζουν την ίδια τη διαδικασία ανάπτυξης και άρα δεν θα πρέπει να έρχονται σε 
αντίθεση με την αναγκαιότητα βελτίωσης της ανταγωνιστικότητας της Ένωσης και την 
απαιτούμενη δημοσιονομική εξυγίανση. Κάτω από τις προϋποθέσεις αυτές, οι οικονομικές 
αναλύσεις στο πλαίσιο των κοινών και συντονισμένων πολιτικών δράσεων προσφέρουν 
22 
σημαντικά περιθώρια για κέρδη σε απασχόληση. Οι πρώτες εκτιμήσεις των υπηρεσιών της 
Επιτροπής6 δείχνουν, για παράδειγμα, ότι η μείωση του μη μσθολογικούκόστους της τάξης του 
1% του ΑΕγχΠ, επικεντρωμένη στις χαμηλότερες μισθολογικές ομάδες και χρηματοδοτημένη 
με την εισαγωγή ενός διακοινοτικού ενεργειακού φόρου/ CO2 όπως πρότεινε η Επιτροπή το 
1992, θα μπορούσε - πέρα από τα περιβαλλοντικά οφέλη - να αυξήσει την απασχόληση κατά ιΑ 
της ποσοστιαίας μονάδας το χρόνο και άρα να δημιουργήσει, μεσοπρόθεσμα, περίπου 2 
εκατομμύρια θέσεις εργασίας στο σύνολο της Κοινότητας. Σε ότι αφορά το χρόνο εργασίας και 
την οργάνωση της εργασίας, η μέγιστη χρήση της εθελοντικής μερικής απασχόλησης, θα 
μπορούσε επίσης να προσθέσει V* ποσοστιαίας μονάδας στην ετήσια αύξηση της απασχόλησης. 
Έτσι, ο συνδυασμός των δύο αυτών μέτρων, μαζί με το ιδανικό μακροοικονομικό σενάριο θα 
οδηγούσε σε μείωση της ανεργίας σε περίπου 5% το 2000 έναντι 7,5% στην περίπτωση μόνο του 
ιδανικού μακροοικονομικού σεναρίου. 
Η ανάλυση αυτή δείχνει ότι τα πιθανά κέρδη από τέτοιες διαρθρωτικές δράσεις είναι 
σημαντικά. Το κεφάλαιο IV περιγράφει πως έχουν αναληφθεί παρόμοιες δράσεις στα κράτη 
μέλη. Πάντως, θα πρέπει να τονισθεί ότι δεν έχουν ακόμη αναληφθεί μέτρα τέτοιας σημασίας 
σαν αυτά που χρησιμοποιούνται στη σχετική προσομοίωση. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι τα 
συγκεκριμένα μέτρα έχουν και το ανάλογο κόστος, κοινωνικό και πολιτικό, ακόμη και όταν 
είναι ουδέτερα από λογιστικής πλευράς. 
Μακροπρόθεσμα, εάν οι μακροοικονομικές και διαρθρωτικές πολιτικές επιτύχουν τα 
αποτελέσματα που περιλαμβάνονται στο σενάριο αυτό, είναι πιθανό ότι μπορεί να επιτευχθεί 
πλήρης απασχόληση (όπως τη δεκαετία του 1960) την επόμενη δεκαετία, και ότι γύρω στο έτος 
2020 το μέσο ποσοστό συμμετοχής στην Ένωση θα φτάσει τα υψηλά επίπεδα των αντίστοιχων 
ποσοστών της Βόρειας Ευρώπης και των ΗΠΑ. Κάτω από τις προϋποθέσεις αυτές, η 
δημογραφική εξέλιξη που χαρακτηρίζεται από αύξηση των ηλικιωμένων σε σχέση με τον 
απασχολούμενο πληθυσμό δεν θα είναι τόσο επιβαρυντική. Ένα σενάριο χαμηλής απασχόλησης 
και χαμηλής δραστηριότητας συνεπάγεται αύξηση μεταξύ του 1995 και του 2020 της σχέσης 
ηλικιωμένων προς απασχολούμενους από 39% σε 50%. Ένα σενάριο υψηλής απασχόλησης και 
υψηλής δραστηριότητας συνεπάγεται αύξηση μόνο κατά μία ή δύο ποσοστιαίες μονάδες. Μια 
τέτοια θετική εξέλιξη θα διευκόλυνε τη διατήρηση των συστημάτων κοινωνικής προστασίας και 
συνταξιοδότησης, και θα καθιστούσε ευκολότερη την εφαρμογή των σχετικών μεταρρυθμίσεων7. 
Οι απαραίτητες βελτιώσεις στην κατάσταση της αγοράς εργασίας εξαρτώνται από την 
ταυτόχρονη εφαρμογή κατάλληλων μακροοικονομικών και διαρθρωτικών πολιτικών σε ένα 
κλίμα βελτιωμένης εμπιστοσύνης και αυξημένης κοινωνικής ειρήνης. 
Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, η παρούσα παύση στην ανάπτυξη μπορεί να οδηγήσει σε μια ισχυρή 
μεσοπρόθεσμη διαδικασία ανάπτυξης που να δημιουργεί απασχόληση. Αυτός είναι και ο 
απώτερος στόχος της κοινοτικής στρατηγικής για την απασχόληση. Όπως θα φανεί στο 
κεφάλαιο IV, τα κράτη μέλη αναλαμβάνουν ορισμένες πρωτοβουλίες για την εφαρμογή αυτού 
του τμήματος της συγκεκριμένης στρατηγικής που αφορά την αγορά εργασίας. Πάντως, η 
διατήρηση και ενίσχυση αυτής της διαδικασίας προϋποθέτει την ανάληψη νέων και σοβαρών 
υποχρεώσεων από την πλευρά των κυβερνήσεων και των κοινωνικών εταίρων. 
"Φορολογία, απασχόληση και περιβάλλον: φορολογική μεταρρύθμιση για τη μείωση της 
ανεργίας", Ευρωπαϊκή Οικονομία, αριθ. 56, 1994. 
"Επιπτώσεις των δημογραφικών τάσεων μέχρι το 2020", Ευρωπαϊκή Οικονομία αριθ.56, 
1994. 
23 
IV. Η ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΝΤΕ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΕΣΣΕΝ 
Τα κράτη μέλη, κατά τα τελευταία δύο έτη επέδειξαν έντονη κινητικότητα με σκοπό τη βελτίωση 
της λειτουργίας της αγοράς εργασίας. Σε πολλές περιπτώσεις, αυτό μεταφράστηκε σε 
παρουσίαση εθνικών σχεδίων για την απασχόληση: Συνολικό Σχέδιο για την Απασχόληση το 
1994 στο Βέλγιο, δανική και ισπανική Μεταρρύθμιση της αγοράς εργασίας το 1994, Πενταετές 
Σχέδιο της Γαλλίας το 1993, που συμπληρώθηκε από μέτρα επείγουσας εφαρμογής του το 
καλοκαίρι 1995, σουηδικό πρόγραμμα δράσης για την απασχόληση στις αρχές 1995... Σε άλλα 
κράτη μέλη, συγκεκριμένες μεταρρυθμίσεις επενέργησαν σε διάφορες πλευρές της αγοράς 
εργασίας. Γενικά, οι μεταρρυθμίσεις αυτές μαρτυρούν μια ευρεία συναίνεση επί των 
προσανατολισμών που επελέγησαν στο Έσσεν, έστω και αν δεν είναι πάντα δυνατό να 
διακρίνεται μέσω των πολυάριθμων μεταρρυθμίσεων η συνολική προσέγγιση των "συστημάτων 
απασχόλησης" που συνιστά το Λευκό Βιβλίο και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. 
(1) Η ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ 
Το πλαίσιο 
Σημαντική πρόοδος έχει επιτευχθεί κατά τα τελευταία έτη για τη βελτίωση της αρχικής 
εκπαίδευσης και κατάρτισης των νεαρών ατόμων. Αυτό αντικατοπτρίζεται στην 
αυξημένη αναλογία νεαρών ατόμων που παραμένουν στην εκπαίδευση και κατάρτιση, 
πράγμα που οδήγησε σε αξιοσημείωτη πτώση της συμμετοχής των ηλικίας κάτω των 25 
ετών στο εργατικό δυναμικό σχεδόν σε όλα τα κράτη μέλη. Αντίθετα, οι επιχειρήσεις 
μείωσαν τις επενδύσεις τους σε κατάρτιση κατά τη διάρκεια της ύφεσης και η 
πραγματοποίηση του στόχου της δια βίου κατάρτισης απαιτεί εντονότερη συμμετοχή των 
επιχειρήσεων και των εργαζομένων σ'αυτές στην κατάρτιση. 
Τα πρόσφατα εθνικά μέτρα 
α) Προαγωγή των επενδύσεων στην κατάρτιση μέσω της βελτίωσης συστημάτων στα κράτη 
μέλη 
Τα κράτη μέλη μεταρρυθμίζουν τα συστήματα τους εκπαίδευσης και κατάρτισης ώστε 
να ανταποκρίνονται περισσότερο στις διάφορες γεωγραφικές, εργασιακές, τομεακές και 
ατομικές ανάγκες. Δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στον ρόλο των κοινωνικών εταίρων στον 
σχεδιασμό, περιεχόμενο και εκτέλεση της κατάρτισης και των εξειδικεύσεων. Η 
εκτέλεση της κατάρτισης έχει αποκεντρωθεί και ο ρόλος του ιδιωτικού τομέα έχει 
σημαντικά αυξηθεί. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, τα Συμβούλια Επιχείρησης και Κατάρτισης 
εκτελούν κυβερνητικά προγράμματα κατάρτισης στις περιοχές τους και διευθύνονται 
από εργοδότες του ιδιωτικού τομέα. Στη Γαλλία, υπάρχουν πάνω από 20.000 
ιδιωτικές επιχειρήσεις παροχής κατάρτισης επί εκτιμώμενου συνόλου 60.000 σε 
ολόκληρη την ΕΕ. Γενικά, τα κράτη μέλη αναλαμβάνουν την ευθύνη παροχής 
κατάρτισης για νέους και ανέργους. Εντούτοις σε ορισμένα από αυτά δίδεται 
αυξανόμενη έμφαση στην πρόληψη της ανεργίας μέσω της κατάρτισης και υπάρχει 
πρόβλεψη του δημόσιου τομέα για εργαζόμενους που απειλούνται από ανεργία λόγω 
των βιομηχανικών αλλαγών. 
Καταβάλλονται προσπάθειες για την βελτίωση της δυνατότητας ανταπόκρισης των 
συστημάτων κατάρτισης στις ανάγκες της αγοράς, οι οποίες μεταβάλλονται με 
αυξανόμενη ταχύτητα. Τα κράτη μέλη προσπαθούν να αναγνωρίσουν και να 
προβλέψουν τις νέες ανάγκες σε ειδικότητες. Παραδείγματος χάρη, στη Γερμανία, τις 
Κάτω Χώρες, την Αυστρία, τη Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο, τα χαρακτηριστικά 
των θέσεων εργασίας και το περιεχόμενο σε εξειδίκευση αναθεωρούνται τακτικά. Οι 
συνηθέστερες μέθοδοι πρόβλεψης είναι: ανάλυση κενών θέσεων (χρησιμοποιείται π.χ. 
στο Βέλγιο)· ανάλυση των τάσεων στην ζήτηση ειδικοτήτων (Δανία, Κάτω Χώρες, 
24 
Πορτογαλία και Φινλανδία)· έρευνες αγοράς και τομεακές και περιφερειακές έρευνες 
(Γερμανία, Ελλάδα, Ισπανία και Αυστρία)· και πρότυπα πρόβλεψης (Ιρλανδία και 
ορισμένες περιφέρειες της Ιταλίας). Εντούτοις, υπάρχει μία κοινή άποψη ότι οι 
τρέχουσες μεθοδολογίες είναι ανεπαρκείς για αποτελεσματικές προβλέψεις των 
αλλαγών. 
Οι αρχές των κρατών μελών θέτουν συχνά πρότυπα για προμηθευτές προγραμμάτων 
κατάρτισης τα οποία αυτοί θα πρέπει να πληρούν πριν τους επιτραπεί να εκτελέσουν 
δημόσια προγράμματα κατάρτισης αλλά οι επιχειρήσεις ή οι ιδιώτες έχουν ελάχιστες 
ενδείξεις ως προς την ποιότητα της κατάρτισης που αφορά μία προσφορά. Υπάρχει μία 
τάση προς τη βελτίωση της διαφάνειας της αγοράς παροχής κατάρτισης με τη θέσπιση 
ποιοτικών προτύπων ή μέτρων. Συστήματα ποιοτικής αναγνώρισης χρησιμοποιούνται 
ή αναπτύσσονται στο Βέλγιο, τη Δανία, τη Γαλλία, την Πορτογαλία και την Ελλάδα. 
Η Γερμανία, η Αυστρία και οι Κάτω Χώρες διαθέτουν υποχρεωτικά πρότυπα για την 
παροχή συνεχούς κατάρτισης. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η ποιότητα αξιολογείται από 
τα αποτελέσματα της διαδικασίας κατάρτισης. 
β) Ποοανωγή των επενδύσεων με τη βελτίωση της δυνατότητας απασγόλησης των ατόμων 
Λιγότερο νεαρά άτομα εισέρχονται στην αγορά εργασίας και η επίπτωση της 
τεχνολογικής αλλαγής έχει δώσει έμφαση στην σπουδαιότητα της συνεχούς κατάρτισης. 
Στη Δανία έχει αναληφθεί μια πρωτοβουλία για τη βελτίωση των δραστηριοτήτων 
κατάρτισης ενηλίκων και για την αύξηση του αριθμού των θέσεων κατάρτισης ενηλίκων 
κατά 50.000 μέχρι το έτος 2000, για την βελτίωση της ποιότητας του εργατικού 
δυναμικού της χώρας. Η Γαλλία, η Αυστρία, η Φινλανδία, η Ισπανία και το Ηνωμένο 
Βασίλειο έχουν αναπτύξει τρόπους αναγνώρισης και επικύρωσης ανεπίσημης 
κατάρτισης και/ή επαγγελματικής εμπειρίας. Η αρχή της πρόσβασης στην κατάρτιση 
μέσω της επαγγελματικής ζωής είναι αποδεκτή σε όλα τα κράτη μέλη. Ορισμένα 
διαθέτουν νομικές προβλέψεις για άδεια προοριζόμενη για κατάρτιση, παραδείγματος 
χάρη το Βέλγιο, τα περισσότερα από τα γερμανικά κρατίδια και η Γαλλία (όπου 
αναπτύσσεται η πίστωση μορίων κατάρτισης μέσω της οποίας παρέχεται δικαίωμα σε 
χρόνο για κατάρτιση εκτός εργασίας). Στην Δανία, μέχρι ένα έτος ειδικής αδείας 
μπορεί να ληφθεί για εγκεκριμένη εκπαίδευση ή επαγγελματική κατάρτιση ενηλίκων και 
ο εργαζόμενος μπορεί προσωρινά να αντικατασταθεί από άνεργο. Υπάρχει επίσης 
σαφής τάση και ενθάρρυνση των ατόμων να αναλαμβάνουν μεγαλύτερη ευθύνη για την 
αναγνώριση και κάλυψη των προσωπικών τους αναγκών σε κατάρτιση και υφίσταται 
ποικιλία οικονομικού χαρακτήρα κινήτρων για παρακολούθηση μαθημάτων κατάρτισης. 
Σε ανέργους καταρτιζόμενους καταβάλλονται επιδόματα. Στο Βέλγιο, την Ελλάδα, τη 
Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο υφίστανται φορολογικές απαλλαγές για τις δαπάνες 
που καταβάλλουν άτομα για κατάρτιση τους σε συγκεκριμένες εργασίες ή που οδηγούν 
σε αναγνωρισμένες εξειδικεύσεις ενώ ειδικότερα στο Ηνωμένο Βασίλειο παρέχονται 
επιδοτούμενα δάνεια για εκπαίδευση και κατάρτιση συνδεόμενη με την ανάπτυξη της 
σταδιοδρομίας. 
Εντούτοις, υπάρχουν ενδείξεις ότι τα άτομα με την χαμηλότερη εξειδίκευση και ως εκ 
τούτου τα πιο ευπρόσβλητα άτομα στην αγορά εργασίας έχουν τις λιγότερες πιθανότητες 
να παρακολουθήσουν μαθήματα κατάρτισης μαζί με γυναίκες και εργαζόμενους σε 
μικρομεσαίες επιχειρήσεις (MME). Τα κράτη μέλη έχουν αναλάβει πρωτοβουλίες για 
την προώθηση της πρόσβασης σε κατάρτιση για γυναίκες και για την πρόβλεψη μέτρων 
προσαρμοσμένων στις ανάγκες τους, όπως ειδικά μαθήματα κατάρτισης για γυναίκες 
σε επαγγέλματα ή τομείς που κατά παράδοση κατέχονται από άνδρες, όπως επίσης και 
προσανατολισμός και υποστήριξη γυναικών που επιστρέφουν στην αγορά εργασίας. 
25 
Ορισμένα κράτη μέλη, συμπεριλαμβανομένων του Βελγίου, της Γαλλίας, της 
Ιρλανδίας, της Ισπανίας και της Πορτογαλίας, συγκαταλέγουν τους εργαζόμενους στις 
MME μεταξύ των ομάδων προτεραιότητας για δημόσιας χρηματοδότησης κατάρτιση. 
γ) Προώθηση των επενδύσεων μέσω νέων σ/έσεων ανάιιεσα στην κατάρτιση και την 
εργασία 
Υπάρχουν διάφορα κίνητρα για την ενθάρρυνση επιχειρήσεων να επενδύουν σε 
κατάρτιση. Ορισμένες χώρες χρησιμοποιούν εισφορές κατάρτισης εκφρασμένες ως 
ποσοστό του μισθολογίου, παραδείγματος χάρη το Βέλγιο, η Ελλάδα, η Γαλλία και η 
Ιρλανδία, όπου υπάρχουν επίσης φορολογικά πλεονεκτήματα για επιχειρήσεις που 
αυξάνουν τις επενδύσεις σε κατάρτιση. Για την εφαρμογή των προγραμμάτων του 
Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου, διάφορα κράτη μέλη χρειάστηκε να θεσπίσουν νέα 
συστήματα ή να ενισχύσουν υφιστάμενα, που υποστηρίζουν τις επενδύσεις επιχειρήσεων 
στην κατάρτιση των εργαζομένων τους, ειδικά σε σχέση με την προσαρμογή αυτών των 
τελευταίων στη βιομηχανική αλλαγή (Στόχος 4 των διαρθρωτικών ταμείων). 
Η οικονομική αναδιάρθρωση και η τεχνολογική αλλαγή οδήγησε επιχειρήσεις να 
κινηθούν π£ος περισσότερο ευέλικτες εργασιακές ρυθμίσεις - παραδείγματος χάρη 
μερική απασχόληση, προσωρινούς εργαζόμενους και ανάθεση υπηρεσιών μέσω 
"εξωτερικών συμβάσεων". Αυτό έχει σημαντική επίδραση στην κατάρτιση από πλευράς 
πρόσβασης - οι μερικώς απασχολούμενοι και οι προσωρινοί εργαζόμενοι 
συγκαταλέγονται μεταξύ εκείνων που έχουν τις λιγότερες πιθανότητες να λάβουν 
κατάρτιση - και ως προς τον τρόπο τον οποίο οι επιχειρήσεις κατανοούν τις ανάγκες 
τους σε κατάρτιση. Η κατάρτιση κερδίζει σε βαθμό προτεραιότητας στον κοινωνικό 
διάλογο, εμφανιζόμενη σε ορισμένες συλλογικές συμβάσεις σε τομεακό επίπεδο και σε 
συζητήσεις σε συμβούλια εργαζομένων σε επίπεδο επιχείρησης. Εντούτοις, η ανάπτυξη 
νέων ρυθμίσεων που συνδυάζουν τον χρόνο εργασίας και τον χρόνο κατάρτισης 
βρίσκεται ακόμη σε εμβρυακό στάδιο. 
δ) Υποστήριξη των επενδύσεων και οφέλη από αυτές 
Τα κράτη μέλη έχουν αναλάβει τη δέσμευση να προβούν σε μεταρρυθμίσεις και 
επενδύσεις στα συστήματα τους εκπαίδευσης και κατάρτισης και έχουν εμφανιστεί ανά 
την ΕΕ σαφείς κατευθύνσεις πολιτικής. Εντούτοις, ο στόχος της προαγωγής των 
επενδύσεων σε κατάρτιση εντάσσεται στο πλαίσιο δυσχερών αποφάσεων σχετικά με 
δημόσιες και ιδιωτικές δαπάνες. Τα κράτη μέλη έχουν επιδιώξει να βελτιώσουν την 
αποτελεσματικότητα των δαπανών κατάρτισης μέσω της εκλογίκευσης και της 
βελτιωμένης στόχευσης αλλά στο δημόσιο τομέα, παραμένουν σαφείς εντάσεις μεταξύ 
πιέσεων για μείωση των δημοσίων δαπανών και της ανάγκης για συνέχιση της 
μεταρρύθμισης ώστε να παγιωθεί και να συμπληρωθεί η μέχρι τούδε πρόοδος. 
Εντούτοις, κατά την περίοδο ύφεσης οι επιχειρήσεις μείωσαν τις επενδύσεις στην 
κατάρτιση και δεν είναι σαφές ότι η οικονομική ανάκαμψη έχει αποκαταστήσει τα 
προηγούμενα επίπεδα. Μέχρις ενός βαθμού τα προβλήματα αυτά συνδέονται με την 
αντίληψη ότι η κατάρτιση συγκαταλέγεται μάλλον στις δαπάνες παρά στις επενδύσεις. 
Οι πολιτικές κατάρτισης χρειάζεται να ιδωθούν όχι ως βάρος για τα δημόσια ή ιδιωτικά 
οικονομικά αλλά ως προτεραιότητα. 
Οι περιορισμοί στις δαπάνες οδήγησαν σε μεγαλύτερη έμφαση στην ποιότητα, πράγμα 
που αντικατοπτρίζεται σε προσπάθειες για βελτίωση της αποτελεσματικότητας και 
επάρκειας των συστημάτων, μέσω της στοχευσης,της εκλογίκευσης και της προσπάθειας 
για παροχή καταλληλότερων καταρτίσεων. Εντούτοις, τα επιθυμητά ή προσδοκώμενα 
αποτελέσματα από τους πόρους που διατίθενται για την κατάρτιση από τα κράτη μέλη 
και άλλες πηγές - τα οφέλη από την επένδυση - είναι λιγότερο σαφή. Ορισμένα κράτη 
μέλη έχουν θεσπίσει ειδικούς δείκτες στο πεδίο κατάρτισης. Το Ηνωμένο Βασίλειο έχει 
26 
εθνικούς στόχους για την εκπαίδευση και την κατάρτιση οι οποίοι προσδιορίζονται από 
το επίπεδο εξειδίκευσης διαφόρων τομέων του εργατικού δυναμικού. Η Γαλλία και η 
Ιταλία έχουν στόχους για το επίπεδο εξειδίκευσης νεαρών ατόμων. Στη Σουηδία και την 
Φινλανδία έχουν τεθεί στόχοι για τον αριθμό θέσεων κατάρτισης στην ανώτερη 
δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Οι δείκτες αυτοί καθιστούν ευχερέστερο για τα κράτη μέλη 
να συναγάγουν συμπεράσματα ως προς την πλήρη επίδραση των πολιτικών τους 
εκπαίδευσης και κατάρτισης στην αγορά εργασίας. 
Προοπτικές 
Παρά τους αυστηρούς δημοσιονομικούς προϋπολογισμούς που υφίστανται τόσο στον 
δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα, έχει σημασία τα κράτη μέλη να τηρούν τις 
υποχρεώσεις που έχουν αναλάβει για την αύξηση και την βελτίωση των επενδύσεων 
στην κατάρτιση, υποχρεώσεις στις οποίες εμπλέκονται τόσο οι δημόσιες αρχές όσο και 
οι κοινωνικοί εταίροι, οι επιχειρήσεις και τα άτομα. Η κατάρτιση θα πρέπει να είναι 
περισσότερο στοχευμένη, πλέον προσαρμοσμένη στις ανάγκες της αγοράς και καλύτερα 
συντονισμένη με τις μεταρρυθμίσεις των φορολογικών συστημάτων και της ασφάλισης 
ανεργίας. Η προώθηση των επενδύσεων σε κατάρτιση χρειάζεται να υποστηρίζεται μέσω 
διαφόρων σαφών στόχων, οι οποίοι θα μπορούσαν επίσης να παρέχουν πληροφορίες 
χρήσιμες για την διαδικασία λήψης αποφάσεων και να στοχεύουν στην βελτίωση της 
χρήσης των διαθεσίμων πόρων. 
Η ποιότητα στην εκπαίδευση και την κατάρτιση εξαρτάται από την επάρκεια, την 
αποτελεσματικότητα και την αξιολόγηση των υφιστάμενων συστημάτων. Τα στοιχεία 
αυτά θα μπορούσαν να προωθηθούν μέσω: 
της ανάπτυξης κινήτρων για τις επιχειρήσεις και τα άτομα για την προώθηση 
των επενδύσεων στην επαγγελματική κατάρτιση. 
Τα κίνητρα θα μπορούσαν να είναι φορολογικά (φορολογικές απαλλαγές, 
εκπτώσεις, μειώσεις κτλ), οικονομικά (επιδοτήσεις, προτιμησιακές 
δανειοδοτήσεις, κτλ), αλλά επίσης και άλλων μορφών, όπως οι αριθμοί των 
διαθεσίμων για νεαρά άτομα θέσεων κατάρτισης, η βελτιωμένη πρόσβαση 
παραδείγματος χάρη μέσω νέων ρυθμίσεων για τον χρόνο εργασίας και την 
κατάρτιση, κτλ). 
η ανάπτυξη μετρήσιμων, ποσοτικών και ποιοτικών δεικτών, π.χ. η εισαγωγή 
στόχων για επίπεδα εξειδίκευσης για άτομα ηλικίας 18-24* 25-50 ετών και 50 
και άνω ετών καθώς και ο αριθμός θέσεων κατάρτισης για νεαρά άτομα και 
μακροχρόνια ανέργους. 
Ο προσδιορισμός τους εναπόκειται στα κράτη μέλη στο πλαίσιο των δικών τους 
συστημάτων. Ο ορισμός στόχων εξειδίκευσης είναι ευθυγραμμισμένος με τα 
συμπεράσματα του Έσσεν, καθώς αυτοί είναι σημαντικοί για την βελτίωση των 
προοπτικών απασχόλησης και ως δείκτες του επιπέδου εξειδίκευσης των ατόμων 
και με τον τρόπο αυτό η αγορά καθίσταται περισσότερο διαφανής. Οι στόχοι 
για θέσεις θα πρέπει να τονίζουν την προσήλωση του δημόσιου τομέα στην 
παροχή κατάρτισης για τα πλέον ευπρόσβλητα μέρη της αγοράς εργασίας. 
η παρακολούθηση και αξιολόγηση των επενδύσεων σε μέτρα κατάρτισης και ο 
αντίκτυπος των μέτρων αυτών. 
Οι ρυθμίσεις αυτές θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν την παρακολούθηση των 
δημόσιων (και όπου είναι δυνατό) των ιδιωτικών δαπανών για την 
επαγγελματική κατάρτιση και την ανάπτυξη κριτηρίων για μέτρηση του 
αντίκτυπου των μέτρων κατάρτισης, παραδείγματος χάρη, ποσοστό 
συμμετοχής, επιπέδων εξειδίκευσης, βελτίωση παραγωγικότητας, υψηλότερα 
ποσοστά απασχόλησης. 
27 
Αυτό θα μπορούσε να παράσχει τη βάση για την παρακολούθηση της προόδου στα 
κράτη μέλη υπό το φως των δικών τους αντικειμενικών σκοπών και πρωτοβουλιών. 
Περαιτέρω, θα βοηθούσε στην διασφάλιση κεντρικού ρόλου για την επαγγελματική 
κατάρτιση και θα καθιστούσε δυνατό στους υπεύθυνους για τη σχετική πολιτική και την 
πρακτική εφαρμογή να αναλάβουν ενεργό ρόλο στην συζήτηση επί όλου του θέματος της 
βελτίωσης των συστημάτων απασχόλησης. 
(2) Η ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΤΑΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ 
Το πλαίσιο 
Αν και η οικονομική ανάκαμψη που γενικεύτηκε από τα μέσα του 1993 έχει ήδη 
μεταφραστεί σε αύξηση του ποσοστού καθαρής δημιουργίας απασχόλησης στην Ένωση, 
ο αριθμός ανέργων παραμένει εντούτοις στο υψηλό επίπεδο των 18 εκατομμυρίων, ήτοι 
περίπου 11% του ενεργού πληθυσμού. Οι πρόσφατες προβολές προβλέπουν την καθαρή 
δημιουργία μόνο 3 εκατομμυρίων θέσεων εργασίας στην Ένωση το 1995 και το 1996, 
πράγμα που δεν θα μείωνε την ανεργία παρά μόνο κατά 1,6 εκατομμύρια, 
λαμβανόμενης υπόψη της αύξησης του ενεργού πληθυσμού. 
Εξάλλου, θα πρέπει να υπογραμμιστεί η έντονη υστέρηση μεταξύ της "ανάκαμψης της 
ανάπτυξης και των αποτελεσμάτων αυτής στο επίπεδο ανεργίας. Ενώ η ανάπτυξη του 
ΑΕΠ στην Ένωση φαίνεται να έχει ανακάμψει από τα μέσα 1993, αυτό δεν έχει ακόμη 
παρά ελάχιστο αντίκτυπο στον αριθμό των ανέργων. Η διαπίστωση αυτή αποδεικνύει 
τον επείγοντα χαρακτήρα των μέτρων που αποσκοπούν στην αύξηση της έντασης της 
ανάπτυξης της απασχόλησης, σύμφωνα με τις συστάσεις του Έσσεν. 
Αυτός ο αντικειμενικός στόχος δεν πρέπει να ερμηνευτεί ως αντίθετος εκείνων για μια 
βελτίωση του γενικού επιπέδου παραγωγικότητας στο επίπεδο της Ένωσης (πρβλ. 
Τμήμα III)· πρόκειται για διάφορες πρωτοβουλίες παρακίνησης της προσφοράς 
εργασίας, ιδίως μέσω της ανάπτυξης των υπηρεσιών. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του 
Έσσεν είχε αναγνωρίσει τρεις προνομιακούς τομείς παρέμβασης για την επίτευξη του 
σκοπού αυτού: μια ελαστικότερη οργάνωση της εργασίας, μια ευνοϊκή για την 
απασχόληση πολιτική αμοιβών και την ενθάρρυνση των πρωτοβουλιών, ιδίως τοπικών, 
επιτρέποντας τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης σε ανταπόκριση νέων απαιτήσεων. 
Πρόσφατα εθνικά μέτρα 
α) Αλλαγές στην οργάνωση της εργασίας και του ωραρίου εργασίας 
Πολλά κράτη μέλη έχουν εισαγάγει κατά τα πρόσφατα έτη μεταρρυθμίσεις προς την 
κατεύθυνση μιας ελαστικότερης οργάνωσης της εργασίας. Φρόντισαν για την 
προσαρμογή του χρόνου εργασίας στις διακυμάνσεις της οικονομικής δραστηριότητας: 
αναγωγή του χρόνου εργασίας στο έτος (θεσπίστηκε το 1994 στη Γαλλία, το Βέλγιο και 
την Ισπανία)· πρόληψη των απολύσεων μέσω παροχής κινήτρων για προσωρινή μείωση 
του χρόνου εργασίας (Β, D, F, Ι). Εξάλλου, πολλά κράτη διευκόλυναν την προσαρμογή 
σε "άτυπες" συμβάσεις εργασίας, ορισμένου χρόνου ή μερικού χρόνου, διευκολύνοντας 
τη χρησιμοποίηση τους από τους εργοδότες και ενισχύοντας τα δικαιώματα των 
εργαζομένων που αφορούν αυτές (δικαιώματα σε επιδόματα ανεργίας, ασφάλειες...). 
Ενθάρρυναν επίσης έντονα τους κοινωνικούς εταίρους να συνάψουν συμφωνίες προς 
την κατεύθυνση αυτή. 
Αυτή η διαδικασία προσαρμογής συνεχίζεται καθόσον τροποποιήσεις της νομοθεσίας 
του χρόνου εργασίας προς την κατεύθυνση μιας μεγαλύτερης ευελιξίας βρίσκονται τη 
στιγμή αυτή υπό μελέτη στην Πορτογαλία, (μεγαλύτερη ευκαμψία των συμβάσεων 
ορισμένης διάρκειας και μερικού χρόνου, γραφεία παροχής προσωρινού προσωπικού, 
28 
όροι απόλυσης...), στην Ιταλία (νομοσχέδιο Ιουνίου 1995), στη Σουηδία και στη 
Φινλανδία καθώς και στις Κάτω Χώρες. 
Κάθε κράτος μέλος αναζητά, με τις κατάλληλες μεταρρυθμίσεις, μια ισορροπία μεταξύ 
της απαραίτητης ευελιξίας της οργάνωσης της εργασίας -που προϋποθέτουν την 
προσφυγή σε διάφορους τύπους σύμβασης εργασίας - και της απαίτησης για προστασία 
των δικαιωμάτων των εργαζομένων.Έτσι η Ισπανία εισήγαγεπεριοριστικότερουςόρους 
για την προσφυγή στις συμβάσεις ορισμένης διάρκειας ενώ συγχρόνως ελάφρυνε τους 
όρους απόλυσης. 
Ιδιαίτερη προσοχή αξίζει να δοθεί στα μέτρα θέσπισης μιας σχέσεις μεταξύ της 
ελάφρυνσης των συνθηκών εργασίας και της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης. 
Ορισμένα κράτη μέλη (F, Β) ενθάρρυναν μέσω οικονομικού χαρακτήρα παρακινήσεων 
(μείωση των κοινωνικών βαρών) τις συμφωνίες που προβλέπουν σημαντική μείωση του 
χρόνου εργασίας αντισταθμιζόμενη από προσλήψεις στην ίδια επιχείρηση, επιτρέποντας 
έτσι μια ανακατανομή της εργασίας στο επίπεδο αυτής. Οι μηχανισμοί που έχουν 
θεσπιστεί από πολλά κράτη μέλη (π.χ. DK) και οι οποίοι επιτρέπουν στους 
εργαζόμενους να διακόπτουν προσωρινά τη σταδιοδρομία τους, παραδείγματος χάρη 
για να παρακολουθήσουν μαθήματα κατάρτισης, με ανταλλαγή την πρόσληψη ενός 
ανέργου για τη διάρκεια αυτή, προχωρούν επίσης προς την ίδια κατεύθυνση της 
ευρύτερης ανακατανομής της εργασίας. 
Στη Γερμανία, οι κοινωνικοί εταίροι έδωσαν νέα σημασία, στο πλαίσιο των 
συλλογικών τους συμφωνιών, στην εγγύηση της απασχόλησης: σε αντάλλαγμα μιας 
δέσμευσης του εργοδότη να μην προβεί σε απολύσεις για οικονομικούς λόγους, οι 
εργαζόμενοι αποδέχονται μείωση του χρόνου εργασίας συνοδευόμενη από μείωση της 
αμοιβής. Οι συμφωνίες του τύπου αυτού έχουν συναχθεί σε πολλούς βιομηχανικούς 
τομείς, στον τομέα διανομής και στις δημόσιες υπηρεσίες της Ανατολικής Γερμανίας. 
Οι συμφωνίες αυτές προβλέπουν επίσης συχνά μια μεγαλύτερη ευελιξία του χρόνου 
εργασίας. 
Η μείωση του χρόνου εργασίας μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα για τις 
επιχειρήσεις που προβαίνουν σε "αποσύνδεση" των ωρών εργασίας των εργαζομένων 
και των ωρών λειτουργίας των εξοπλισμών (παραδείγματος χάρη, η εβδομάδα των 4 
ημερών για τους εργαζόμενους αλλά χρησιμοποίηση των εξοπλισμών επί 6 ημέρες). 
Όντως, έχει αποδειχθεί ότι παρόμοιες ρυθμίσεις μπορούν να οδηγήσουν σε σημαντική 
αύξηση της παραγωγικότητας του κεφαλαίου και να είναι επωφελείς έστω και χωρίς 
σημαντική μείωση των πραγματικών αμοιβών. Ο νόμος περί του χρόνου εργασίας που 
τέθηκε σε ισχύ στη Γερμανία το 1994 διευκολύνει την προσφυγή σε παρόμοιες πρακτικές 
επιτρέποντας ελαστικότερες ρυθμίσεις του χρόνου εργασίας. Στις Κάτω Χώρες, οι 
πρακτικές αυτές θα μπορούσαν να ενθαρρυνθούν από τον νόμο περί του χρόνου 
εργασίας που βρίσκεται τη στιγμή αυτή υπό συζήτηση. 
Η απασχόληση μερικού χρόνου, η οποία ενθαρρύνεται ζωηρά από τα περισσότερα των 
κρατών μελών, αυξήθηκε το 1994, στο 15,4% της συνολικής απασχόλησης κατά μέσο 
όρο στην ΕΕ (14,7% το 1993), όπου η DK ήταν η μόνη χώρα η οποία παρουσίασε 
μείωση ως προς το θέμα αυτό. Η εξέλιξη αυτή μπορεί γενικά να θεωρηθεί ως θετική 
τάση που επιτρέπει μια ελαστικότερη ανταπόκριση στην προσφορά και τη ζήτηση 
εργασίας. Διαπιστώνεται ότι υψηλό ποσοστό γυναικών κατέχει τις θέσεις αυτές. 
Σύμφωνα με την έρευνα εργατικού δυναμικού, τα 2/3 των γυναικών που κατείχαν μια 
τέτοια απασχόληση το 1994 δεν επιθυμούσαν μια θέση εργασίας πλήρους χρόνου. 
Πάντως, οι απαντήσεις αυτές θα πρέπει να αναλυθούν λαμβανόμενου υπόψη του 
γενικού πλαισίου στο οποίο εργάζονται οι γυναίκες (διαθεσιμότητα και κόστος των 
υπηρεσιών). Εξάλλου, η αντίληψη αυτή φαίνεται να διαφέρει σημαντικά μεταξύ 
κρατών μελών. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η κυβέρνηση εκτιμά ότι το 86% των 
29 
απασχολουμένων με καθεστώς μερικού χρόνου ατόμων το επιθυμούσαν αυτό, ενώ στη 
Σουηδία η κυβέρνηση ανησυχεί για τη σημαντική αύξηση του αριθμού γυναικών που 
καταλαμβάνουν θέσεις εργασίας μερικού χρόνου αντίθετα με τη θέληση τους (ο αριθμός 
αυτός τριπλασιάστηκε μεταξύ 1990 και 1994) και έχει ως στόχο να υπάρχει ο 
μεγαλύτερος δυνατός αριθμός ατόμων που επωφελείται θέσεων εργασίας πλήρους 
χρόνου. 
Η συμβατότητα μεταξύ μιας μεγαλύτερης ελαστικότητας του χρόνου εργασίας και του 
συμβιβασμού μεταξύ οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής αξίζει επίσης περαιτέρω 
προβληματισμού. Στις Κάτω Χώρες, ο νόμος που βρίσκεται τη στιγμή αυτή υπό 
συζήτηση αναφορικά με το χρόνο εργασίας, ενώ παρέχει στους κοινωνικούς εταίρους 
περισσότερες αρμοδιότητες στον τομέα αυτό, συγχρόνως υποχρεώνει τους εργοδότες 
να λαμβάνουν υπόψη τους τα οικιακά καθήκοντα των εργαζομένων και να συντάσσουν 
γραπτή δήλωση αναφορικά με την πολιτική της επιχείρησης ως προς το θέμα αυτό. 
β) Μισθολογική πολιτική 
Σύμφωνα με τη σύσταση του Έσσεν, η γενική τάση στα κράτη μέλη είναι για 
μισθολογική μετριοπάθεια. Αυτή οδηγεί κυρίως σε συλλογικές συμφωνίες, οι οποίες 
στα περισσότερα των κρατών μελών παραμένουν εντός των ορίων του πληθωρισμού. 
Οι δημόσιες αρχές ενθαρρύνουν ζωηρά τους κοινωνικούς εταίρους να μετριάζουν τις 
μισθολογικές αυξήσεις και να δίνουν περισσότερο χώρο στην απασχόληση εντός των 
συμφωνιών τους. Εξάλλου, ορισμένες κυβερνήσεις παρεμβαίνουν κατά τρόπο 
περισσότερο άμεσο στις μισθολογικές συμφωνίες. 
Έτσι, το βελγικό Συνολικό Σχέδιο προβλέπει πάγωμα των πραγματικών αμοιβών από 
το 1994 έως το 1996 και το ιρλανδικό πρόγραμμα για την ανταγωνιστικότητα και την 
απασχόληση περιορίζει σε 8% την ονομαστική αύξηση για την περίοδο 1994-96 (αύξηση 
εκτιμούμενη ότι είναι σημαντικά κατώτερη εκείνης της παραγωγικότητας)· η κεντρική 
συμφωνία του Νοεμβρίου 1993 στις Κάτω Χώρες, οι συλλογικές συμφωνίες στη 
Γερμανία ή οι τριμερείς ιταλικές συμφωνίες (1993) καθώς και οι αντίστοιχες 
συμφωνίες του Λουξεμβούργου (1994), προχωρούν προς την ίδια κατεύθυνση. 
Ορισμένα κράτη μέλη χρησιμοποιούν άμεσα την μισθολογική μετριοπάθεια ως μέσον 
ευρύτερης ανακατανομής των ωφελών παραγωγικότητας: αυτό ισχύει για το Βέλγιο 
όπου η "συνεισφορά αλληλεγγύης" επιτρέπει τη χρηματοδότηση ενεργειών για την 
απασχόληση, την επαγγελματική κατάρτιση και τη φύλαξη παιδιών. 
Η συνολική μετριοπάθεια συνοδεύεται από αναζήτηση ελαστικότητας και τα 
πραγματικά ημερομίσθια τείνουν όλο και περισσότερο να προσδιορίζονται στο επίπεδο 
των επιχειρήσεων. Στην Ισπανία, η μεταρρύθμιση του 1994 περιόρισε το νομικό 
πλαίσιο των αμοιβών παρέχοντας καθοριστικό ρόλο στους κοινωνικούς εταίρους. Στην 
Ιρλανδία, ο στόχος της τριμερούς συμφωνίας είναι ο μετριασμός, σε εθνικό πλαίσιο, 
με ελαστικότητα σε επίπεδο μεμονωμένων επιχειρήσεων. Ομοίως στη Δανία και το 
Ηνωμένο Βασίλειο, επιδιώκεται αποκέντρωση της διαδικασίας μισθολογικής 
διαπραγμάτευσης η οποία θα επιτρέπει ένα στενότερο δεσμό μεταξύ απόδοσης και 
αμοιβών. 
Αφετέρου γίνονται προσπάθειες για διαφοροποίηση των αμοιβών συναρτήσει των 
κατηγοριών εργαζομένων, ώστε να διευκολυνθεί η ένταξη ορισμένων κατηγοριών (με 
την ίδια λογική προς εκείνη που διέπει την μείωση του έμμεσου κόστους αμοιβών 
γι'αυτές τις κατηγορίες, βλέπε σημείο 3 παρακάτω). Στη Γερμανία, οι συλλογικές 
συμφωνίες που συνάφθηκαν το 1995 για ορισμένους κλάδους, όπως η χημεία ή η 
χαρτοποιία, προβλέπουν κατώτερες αμοιβές (κατά 10% το πολύ) από τις κανονικές για 
την πρόσληψη μακροχρόνια ανέργων. Στη Δανία, οι κοινωνικοί εταίροι μελετούν τη 
30 
δυνατότητα θέσπισης χαμηλότερων ημερομισθίων για ορισμένες "μικροεργασίες".Στην 
Ισπανία, το ελάχιστο ημερομίσθιο είναι μειωμένο για τους νέους. Στις Κάτω Χώρες, 
οι κοινωνικοί εταίροι ενθαρρύνονται να προβλέπουν εργασίες χαμηλών ημερομισθίων 
για τους μακροχρόνια ανέργους και υπό συζήτηση βρίσκονται εξαιρέσεις από το 
ελάχιστο ημερομίσθιο. 
Για την μείωση του κόστους εργασίας για τους λιγότερο παραγωγικούς εργαζόμενους, 
οι Κάτω Χώρες έχουν παγώσει το ελάχιστο νόμιμο ημερομίσθιο το 1995 και έχουν 
προβλέψει τον περιορισμό της αύξησης του για την περίοδο 1996-98 στο μισό της μέσης 
αύξησης ημερομισθίων. Εξάλλου οι κοινωνικοί εταίροι ενθαρρύνονται να 
εκμεταλλεύονται το σήμερα υφιστάμενο περιθώριο μεταξύ των συμβατικών ελάχιστων 
ημερομισθίων και του νόμιμου ελάχιστου ημερομισθίου για να προσλαμβάνουν 
εργαζόμενους χαμηλής εξειδίκευσης. 
γ) Ε£έλι£η των πολιτικών στον τομέα των νέων αποθεμάτων απασ/όλησης και των 
τοπικών πρωτοβουλιών 
Ως συνάρτηση της φύσης των προς ικανοποίηση αναγκών, η εκμετάλλευση νέων 
αποθεμάτων απασχόλησης οδηγεί σε ανάληψη πρωτοβουλιών σε διάφορα επίπεδα/Ετσι, 
η ικανοποίηση των αναγκών σε ό,τι αφορά ιδίως τις μεταφορές, τις επικοινωνίες ή την 
ανακύκλωση βρίσκει την βέλτιστη λύση της στο διαπεριφερειακό επίπεδο ή εκείνο της 
Ένωσης. Αυτό αντικατοπτρίζεται στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του 
Έσσεν, όπου γίνεται αναφορά στην ανάγκη εξεύρεσης πόρων χρηματοδότησης για 
διευρωπαϊκά σχέδια σε θέματα προστασίας του περιβάλλοντος. Κοινά σχέδια σε θέματα 
περιβάλλοντος βρίσκονται υπό μελέτη στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι 
επενδύσεις σ'αυτές τις υποδομές θα δημιουργήσουν θέσεις απασχόλησης ενώ συγχρόνως 
θα συμβάλουν στην προστασία του περιβάλλοντος. 
Οι τοπικές πρωτοβουλίες ανάπτυξης και απασχόλησης είναι σημαντικές για 4 λόγους: 
προσφέρονται για ενέργειες επανένταξης για τους μακροχρόνια ανέργους, τους 
νέους σε δυσχερή κατάσταση ή τις άνεργες γυναίκες· 
χρησιμοποιούνται για βελτιστοποίηση της ικανοποίησης νέων αναγκών της 
κοινωνίας, με την εμφάνιση νέων επαγγελμάτων 
ανταποκρίνονται στις επιθυμίες των νέων επιχειρηματιών· 
τοποθετούνται συχνά στο πλαίσιο ενός τοπικού σχεδίου, σε αγροτικό ή αστικό 
περιβάλλον, για ανακαίνιση ή οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη. 
Από το Συμβούλιο του Έσσεν, με την ευκαιρία του οποίου τρεις κυβερνήσεις (Δανία, 
Ιρλανδία και Πορτογαλία για δεύτερη φορά) είχαν προσφέρει σημαντική υποστήριξη 
στην έκθεση της Επιτροπής που ήταν αφιερωμένη στην απασχόληση και στις τοπικές 
πρωτοβουλίες, πραγματοποιήθηκαν σημαντικές πρόοδοι στα πλαίσιο των ανταλλαγών 
ιδεών και πρακτικών μεταξύ κρατών μελών. 
Λίγο λίγο, πέρα από τις παραδοσιακές τοπικές διαφορές, το πλήρες πεδίο των 17 
τομέων8 όπου υφίστανται τοπικές ανάγκες αναγνωρισμένες από την. Επιτροπή αρχίζει 
Οι υπηρεσίες κατ'οίκον, η φύλαξη παιδιών, οι νέες τεχνολογίες της πληροφορίας και 
επικοινωνίας, η παροχή βοήθειας σε νέους σε δυσχέρεια και για την ένταξη τους, η βελτίωση ι 
της κατοικίας, η ασφάλεια, οι τοπικές μαζικές μεταφορές, η εκ νέου αξιοποίηση των αστικών 
δημοσίων χώρων, τα τοπικά εμπορικά καταστήματα, ο τουρισμός, τα οπτικοακουστικά μέσα, ', 
η πολιτιστική κληρονομιά, η τοπική πολιτιστική ανάπτυξη, η διαχείριση των αποβλήτων, η j 
διαχείριση του νερού, η προστασία και συντήρηση των φυσικών ζωνών, η κανονιστική 
ρύθμιση, ο έλεγχος της ρύπανσης και οι αντίστοιχες εγκαταστάσεις. 
31 
να καλύπτεται (σχέδια σχετικά με τις υπηρεσίες κατ'οίκον NL και D, υπηρεσίας 
εγγύτητας και ποιότητας ζωής Ρ). 
Για πολλά κράτη μέλη (F, NL, D, Α), οι τοπικές πρωτοβουλίες παραμένουν προνομιακό 
πεδίο για την ένταξη των ανέργων, είτε με τη βοήθεια αμέσων προσωρινών μέτρων 
βοήθειας είτε μέσω μείωσης του μισθολογικού κόστους για τις επιχειρήσεις ή τις 
δραστηριότητες που υπάγονται στους 17 τομείς. 
Η ικανοποίηση των νέων αναγκών παρέχει δυνατότητα για τον πειραματισμό με 
χρηματοδοτικά μέσα, προορισμένα να προωθήσουν την δημιουργία μιας νέας "αγοράς". 
Αυτό ισχύει στην περίπτωση της επιταγής-υπηρεσιών με πολυάριθμες εθνικές 
εναλλακτικές μορφές (εγκρίθηκε το 94 στην F και Β, υπό μελέτη στην D και NL), τις 
διευθέτησης των νομικών, χρηματοπιστωτικών ή φορολογικών μηχανισμών ώστε να 
καταστεί δυνατό στα νοικοκυριά να γίνουν εργοδότες ή καταναλωτές για υπηρεσίες 
κατ'οίκον (F, DK, υπό μελέτη D), ή ακόμη νέων συστημάτων ατομικών ασφαλειών, 
ιδίως για την κάλυψη του κινδύνου της "εξάρτησης" (A, D). Τα αναμενόμενα 
αποτελέσματα αυτών των τριών τύπων μέτρων εκτιμούνται, κάθε φορά, σε πολλές 
δεκάδες χιλιάδων δημιουργούμενες θέσεις εργασίας. Τα μέτρα αυτά συνοδεύονται ενίοτε 
από προγράμματα κατάρτισης για να καταστούν επισήμως επαγγέλματα αυτές οι νέες 
εργασίες (D, F, NL). Αλλά για την ώρα οι κοινωνικοί εταίροι δεν εμφανίζονται ως 
κινητήρια δύναμη αυτής της διαδικασίας. 
Ο μετασχηματισμός των επιχειρηματικών δομών δεν φαίνεται ότι έχει γίνει ακόμη 
πλήρως κατανοητός. Η αυτοαπασχόληση, προνομιακή επιλογή από πολλού χρόνου για 
ορισμένες χώρες (UK), προκαλεί το ενδιαφέρον άλλων κρατών μελών που επιθυμούν 
την προσαρμογή αυτής της επιλογής φροντίζοντας συγχρόνως την παροχή συνδρομής 
σε μικροεπιχειρηματίες (Ρ, SF). Οι εταιρικές δομές, η εταιρική σχέση ιδιωτικού-
δημόσιου τομέα και οι μη κερδοσκοπικές οργανώσεις συγκεντρώνουν επίσης την 
προσοχή των κυβερνήσεων για την άμεση συνεισφορά τους στη δημιουργία θέσεων 
απασχόλησης. Τα πρόσφατα μέτρα αφορούν κυρίως την απλούστευση των κανόνων που 
εφαρμόζονται στον τομέα της κοινωνικής οικονομίας (Ρ, F), ή την έναρξη εργασιών 
προβληματισμού, όταν ο τομέας αυτός είναι ακόμη ελάχιστα αναπτυγμένος (Irl, SF). 
Τέλος, πέραν των χωρών που ήδη είναι γνωστές για την ευαισθησία τους στο θέμα αυτό 
(Ρ, DK, Irl, UK, A, S) η τοπική διάθεση ανάληψης πρωτοβουλιών για την 
απασχόληση δεν είναι καθόλου εμφανής στα πρόσφατα εθνικά μέτρα. Είναι αλήθεια 
ότι η δημιουργία μιας δυναμικής σχέσης μεταξύ της απασχόλησης, της ικανοποίησης 
των αναγκών και της τοπικής ανάπτυξης προϋποθέτει μια δράση ευαισθητοποίησης και 
μια μακρά προπαρασκευή του "τοπικού ιστού" (αποκέντρωση, "κάθετη" εταιρική σχέση 
μεταξύ των 3 ή 4 επιπέδων δημόσιας αρχής, παρέμβασης όλων των τοπικών 
παραγόντων, εκπόνηση κοινής οικονομικής και κοινωνικής στρατηγικής) όπου οι 
δημόσιες αρχές έχουν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο. 
Από αυτή την άποψη, ορισμένες πρωτοβουλίες αξίζουν να επισημανθούν, όπως εκείνες 
που εγκαινιάστηκαν στην Γαλλία (έρευνα επί των ευκαιριών δημιουργίας θέσεων 
απασχόλησης or κάθε νομό) και στην Φινλανδία (ομάδα εργασίας για την τοπική 
προώθηση της δημιουργίας θέσεων εργασίας). 
Προοπτικές 
Παρά το ό,τι τα κράτη μέλη έχουν εισαγάγει πολλά μέτρα που επιτρέπουν μία 
μεγαλύτερη ευελιξία στην οργάνωση του χρόνου εργασίας, οι δυνατότητες αυτές 
πολύ απέχουν από το να χρησιμοποιούνται πλήρως από τους κοινωνικούς 
εταίρους και θα έπρεπε να δοθεί προτεραιότητα στη διάδοση πρακτικών 
διευθέτησης του χρόνου εργασίας που να ευνοούν την απασχόληση και να 
ενισχύουν την παραγωγικότητα της εργασίας. 
32 
Εξάλλου, είναι σημαντικό η ελάφρυνση των όρων εργασίας να μην γίνει εις 
βάρος του επιπέδου κοινωνικής προστασίας των εργαζομένων, καθόσον αυτό 
θα μπορούσε να έχει το ανεπιθύμητο αποτέλεσμα της δημιουργίας αντικινήτρου 
για την απασχόληση. Ομοίως, η υψηλή συγκέντρωση γυναικών σε προσωρινές 
θέσεις εργασίας ή σε θέσεις εργασίας μερικού χρόνου δημιουργεί ένα θεμελιώδες 
ζήτημα ως προς την προοπτική της μη ύπαρξης διακρίσεων στην αγορά εργασίας 
και της ισότητας ευκαιριών, που θα έπρεπε να αποτελέσει το αντικείμενο 
ιδιαίτερης προσοχής. 
Αν ο στόχος της μετριοπαθούς μισθολογικής πολιτικής έχει σε μεγάλο βαθμό 
τηρηθεί στη διάρκεια της πρόσφατης περιόδου, οι πιέσεις που γίνονται αισθητές 
από τώρα - σε ένα πλαίσιο οικονομικής ανάκαμψης - για αυξήσεις των 
πραγματικών ημερομισθίων, θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο την τάση 
αυτή. Θα έχει κατά συνέπεια πολύ μεγαλύτερη σημασία η δυνατότητα απόδειξης 
του θετικού αντίκτυπου μιας πολιτικής μισθολογικής μετριοπάθειας επί της 
απασχόλησης. Ως προς αυτό θα πρέπει ίσως ακόμη περισσότερο από ότι κατά 
το παρελθόν να αναζητηθεί μια ισορροπία στις συλλογικές συμφωνίες μεταξύ 
μισθολογικών διατάξεων και διατάξεων σε θέματα απασχόλησης. 
Εξάλλου, θα ήταν χρήσιμο να μελετηθεί κατά πόσο μία σημαντικότερη θέση θα 
έπρεπε να δοθεί στην εισαγωγή μιας μεγαλύτερης ευελιξίας στους μηχανισμούς 
και τα κριτήρια καθορισμού των ημερομισθίων, συναρτήσει των αντιστοίχων 
εργαζομένων και επιχειρήσεων, σε σχέση με τη γενική πολιτική μισθολογικής 
μετριοπάθειας. 
Σημαντικές πρόοδοι έχουν γίνει προς την κατεύθυνση της εκμετάλλευσης των 
νέων αποθεμάτων απασχόλησης. Εντούτοις, το δυναμικό αυτό παραμένει ακόμη 
σε μεγάλο βαθμό υποχρησιμοποιούμενο. Στην Ανακοίνωση της, του Ιουνίου 
1995 "Μια Ευρωπαϊκή στρατηγική για την ενθάρρυνση των τοπικών 
πρωτοβουλιών ανάπτυξης και απασχόλησης"9, η Επιτροπή είχε επισημάνει τους 
ακόλουθους τύπους μέτρων για την δημιουργία ευνοϊκού πλαισίου: την 
εγκατάσταση ενός άλλου συνόλου χρηματοπιστωτικών μέσων, την προσαρμογή 
των καταρτίσεων και των διπλωμάτων για την παγίωση των νέων 
επαγγελμάτων, την ανανέωση του νομικού πλαισίου, καθώς και μια επαρκή 
αποκέντρωση της διοικητικής δράσης. Επίσης είχε υπογραμμίσει την υποστήριξη 
που θα μπορούσε να δοθεί στις πρωτοβουλίες αυτές στο επίπεδο της Ένωσης. 
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο των Καννών, τον Ιούνιο του 1995, έχοντας υπόψη 
την Ανακοίνωση αυτή, είχε επιμείνει ως προς την αναγκαιότητα διάδοσης των 
πειραματικών ενεργειών που εκτελούνται σε εθνικό επίπεδο και είχε καλέσει το 
Συμβούλιο Κοινωνικών Υποθέσεων να του υποβάλει έκθεση ως προς το θέμα 
αυτό κατά τη συνεδρίαση της Μαδρίτης το Δεκέμβριο 1995. 
(3) Η ΜΕΙΩΣΗ ΤΟΥ ΕΜΜΕΣΟΥ ΚΟΣΤΟΥΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 
Το πλαίσιο 
Κατά την περίοδο 1980-93, το ποσοστό φορολόγησης της εργασίας ως αναλογία του 
ΑΕΠ αυξήθηκε από 19% σε 21% ενώ μειώθηκε τους λοιπούς συντελεστές παραγωγής 
(από 9% σε 8,5%) και έφτασε από 10 σε 11% για την κατανάλωση. 
Ο στόχος που έθεσε η Ένωση είναι η μείωση του κόστους αυτού σε αναλογία επαρκή 
για να επηρεάζει τις αποφάσεις πρόσληψης εργαζομένων, ιδιαίτερα για τους 
COM(95)273 της 13 Ιουνίου 1995 
33 
χαμηλότερης εξειδίκευσης, το επίπεδο παραγωγικότητας των οποίων είναι υπερβολικά 
χαμηλό για να αντισταθμίζει το πραγματικό κόστος της εργασίας. 
Τα πρόσφατα εθνικά μέτρα 
α) Μέτοα των κρατών μελών 
Η οδός της γενικής μείωσης των κοινωνικών εισφορών ακολουθήθηκε από πολλά κράτη 
μέλη (Ε, L, Ρ, NL, SF). Πάντως, ορισμένα κράτη μέλη, κυρίως σκανδιναβικά, 
αποφάσισαν αντιθέτως να αυξήσουν τις κοινωνικές εισφορές που βασίζονται στην 
εργασία για να ενισχυθεί ο χαρακτήρας συνεισφοράς της κοινωνικής προστασίας και 
η παροχή κινήτρου για εργασία σε μια δηλωμένη θέση εργασίας. 
Εντούτοις, τα περισσότερα των κρατών μελών προσέφυγαν σε προσωρινές και/ή υπό 
όρους μειώσεις των κοινωνικών εισφορών που συνδέονται με την απασχόληση, 
ιδιαίτερα υπέρ ομάδων που βρίσκονται σε δυσχέρεια όπως οι νέοι, οι άνεργοι, οι 
μακροχρόνια άνεργοι ή τα άτομα με ειδικές ανάγκες. Πολλά κράτη μέλη, ιδίως το 
Βέλγιο και η Γαλλία, ενίσχυσαν εντελώς πρόσφατα αυτόν τον τύπο μέτρων. 
Η προσέγγιση που ακολουθήθηκε πρόσφατα από 6 κράτη μέλη στηρίζεται σε 
συγκεκριμένες μειώσεις των εισφορών υπέρ των χαμηλότερων ημερομισθίων (Β, DK, 
IRL, F, NL, UK). Στο πλαίσιο αυτό, σημειώνεται με ενδιαφέρον ότι το γαλλικό σχέδιο 
του 1995 που μειώνει τις κοινωνικές εισφορές και τα χαμηλά ημερομίσθια συνοδεύεται 
από ανταλλάγματα με τη μορφή δημιουργίας θέσεων απασχόλησης και ότι μια 
αξιολόγηση των αποτελεσμάτων προβλέπεται μετά από 18 μήνες. 
Ένας άλλος τύπος στόχευσης πραγματοποιήθηκε από την Φινλανδία, που εφαρμόζει 
μειώσεις του εμμέσου κόστους για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, αυξάνοντας τη 
συνεισφορά των μεγαλυτέρων και γενικά των επιχειρήσεων με μεγαλύτερη ένταση 
κεφαλαίου. 
Ορισμένα εθνικά μέτρα λήφθηκαν επίσης προς την κατεύθυνση του "διπλού 
μερίσματος", που συνίσταται στην αντιστάθμιση της μείωσης των επιβαρύνσεων επί της 
εργασίας μέσω μιας αύξησης των τελών για την χρήση φυσικών πόρων, αποσκοπώντας 
στην προστασία του περιβάλλοντος. Έτσι, το Ηνωμένο Βασίλειο επέβαλε πρόσφατα 
ΦΠΑ επί της ενέργειας και τη στιγμή αυτή εισάγει ένα νέο τέλος επί των αποβλήτων 
συνδιασμένο με μείωση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης των εργοδοτών. 
Πολυάριθμες πρωτοβουλίες λήφθηκαν ή βρίσκονται υπό μελέτη αποσκοπούσες στην 
θέσπιση τελών για την ενέργεια, με περισσότερο ή λιγότερο άμεσες επιπτώσεις στο 
κόστος εργασίας. Η Δανία έχει επίσης αποφασίσει μια αύξηση των οικολογικού 
χαρακτήρα τελών και των "πράσινων φόρων" στο επίπεδο του 1,6% του Α. Εγχ. Π. 
Το Λουξεμβούργο έχει εισαγάγει τέλη (και πρόσθετους φόρους) επί της κατανάλωσης 
ενέργειας. Η Ισπανία θέσπισε ένα τέλος επί των απορρίψεων λυμάτων. Τέλος στις 
Κάτω Χώρες βρίσκεται υπό μελέτη ένα τέλος επί της χρησιμοποίησης ενέργειας, τα 
έσοδα του οποίου πρόκειται να χρηματοδοτήσουν διάφορες μειώσεις φόρων για τους 
φορολογούμενους. 
Τέλος, έχει μεγάλη σημασία να μην παραβλεφθεί το έμμεσο κόστος της εργασίας εκτός 
των κοινωνικών εισφορών, ιδίως οι διάφορες μορφές φορολόγησης των επιχειρήσεων 
ή άλλες μορφές έμμεσου κόστους που υπολογίζεται με βάση τα μισθολόγια. Στη 
Γερμανία, η δυνατότητα κατάργησης των συνεισφορών των εργοδοτών στην 
επαγγελματική κατάρτιση, εφόσον επιλέξουν μια χρηματοδότηση μέσω της φορολογίας 
βρίσκεται τη στιγμή αυτή υπό μελέτη. 
34 
β) Επίδραση στην απασνόληση: ανάγκη στόχευσης και σύ£ευ£ης 
Καθώς μία γενική μείωση του εκτός αμοιβών εργατικού κόστους μπορεί να έχει 
σημαντικές δημοσιονομικές επιπτώσεις και καθώς ο βαθμός του αντίκτυπου στην 
απασχόληση δεν είναι γνωστός, είναι αποτελεσματικότερο να γίνει εστίαση σ'εκείνους 
τους τομείς της αγοράς εργασίας οι οποίοι μπορούν να ανταποκριθούν καλύτερα σε μια 
τέτοια μείωση από ό,τι άλλοι. Το Λευκό Βιβλίο, όντως, επέμεινε στην ανάγκη 
στόχευσης της μείωσης (ιδιαίτερα για τους λιγότερο ειδικευμένους εργαζόμενους) ώστε 
να μειωθεί το κόστος του προϋπολογισμού της μέτρησης ανά εργασία που 
διαφυλάσσεται ή δημιουργείται. Στο πλαίσιο μιας στρατηγικής πρόληψης της 
μακροχρόνιας ανεργίας, φαίνεται ιδιαίτερα ενδεδειγμένη η συγκεκριμένη στόχευση των 
ανέργων. 
Εντούτοις, σε ορισμένα κράτη μέλη τα μέτρα που λαμβάνονται για τη μείωση του εκτός 
αμοιβών εργασιακού κόστους έχουν στόχο μια ευρεία ποικιλία ομάδων. Η 
πολλαπλότητα του στοχευόμενουπληθυσμού ενδέχεται να έχει οδηγήσει στην εξαφάνιση 
του αντίκτυπου των μέτρων και οι διοικητικές δυσχέρειες ενδέχεται να έχουν 
αποθαρρύνει τους εργοδότες, ιδιαίτερα εκείνους των MME, από την επιδίωξη να 
επωφεληθούν των μέτρων αυτών. Αυτό σημαίνει ότι τα προγράμματα θα πρέπει να 
εστιαστούν σε ορισμένους, συγκεκριμένους στόχουν και να γίνεται όσο γίνεται 
απλούστερα. 
Επιπλέον, τα φορολογικά κίνητρα που αντιπροσωπεύουν μια τέτοια μείωση θα πρέπει 
να συνδεθούν με, ή να χρησιμοποιηθούν σε συνδιασμό με μέτρα (π.χ. αναδιοργάνωση 
του χρόνου εργασίας) που θα έχουν ως αποτέλεσμα την καθαρή δημιουργία θέσεων 
εργασίας. 
Η ανάγκη αυτή για σύζευξη δεν ισχύει μόνο για τα μέτρα μείωσης του εκτός 
ημερομισθίων εργασιακού κόστους αλλά επίσης σε φορολογικά πλεονεκτήματα 
παρεχόμενα με άλλες μορφές: παραδείγματος χάρη επιδοτήσεις σε επιχειρήσεις οι 
οποίες εφαρμόζουν εγκεκριμένα σχέδια κατάρτισης ή αυξάνουν τις επενδύσεις τους στην 
κατάρτιση. Αυτό θα διασφάλιζε ότι οι επενδύσεις σε ανθρώπινο δυναμικό συνεχίζονται 
και αφού οι εργοδότες προσλάβουν νέους εργαζόμενους. Η ανάγκη διασύνδεσης θα 
πρέπει εντούτοις να ιδωθεί ως βραχυπρόθεσμο μέτρο μάλλον παρά μακροπρόθεσμο.Σε 
μακροπρόθεσμη βάση, η σύζευξη αυτή ενδέχεται να εισαγάγει ακαμψίες στις αγορές 
εργασίας. Εντούτοις, η προτεραιότητα που δίδεται στην απασχόληση δικαιολογεί τη 
χρήση σε βραχυπρόθεσμη βάση. 
Προοπτικές 
Εκ νέου χρειάζεται να δοθεί προσοχή στην ανάγκη στόχευσης των μειώσεων στις 
κοινωνικές εισφορές ώστε αυτές να έχουν βέλτιστη επίδραση. Ιδιαίτερη προσοχή 
χρειάζεται να δοθεί κατά τους προσεχείς μήνες στις αντίστοιχες επιπτώσεις των 
διαφόρων επιλογών των κρατών μελών αναφορικά με αυτή τη στόχευση. 
Λαμβάνοντας υπόψη τους τρέχοντες περιορισμούς στα δημόσια οικονομικά, μια 
σημαντική μείωση του εκτός ημερομισθίων εργασιακού κόστους δεν μπορεί να γίνει 
παρά μόνο εάν εφαρμοστούν ιδιαίτερα αντισταθμιστικά μέτρα. Ορισμένα κράτη μέλη 
ελπίζουν να αντισταθμίσουν μια μείωση του εκτός ημερομισθίων εργασιακού κόστους 
με μια μείωση στις δημόσιες δαπάνες και/ή αύξηση των φορολογικών εσόδων που 
προέρχονται από την οικονομική ανάπτυξη. Οπωσδήποτε, λόγω του μεγέθους της 
αναγκαίας μείωσης των δημοσίων χρεών και των δημοσίων ελλειμμάτων, οιοσδήποτε 
ή αμφότεροι οι τρόποι δεν θα είναι αρκετοί και θα πρέπει να επεκταθεί η λήψη 
περαιτέρω μέτρων σε πολλά κράτη μέλη. 
35 
10 Παρά τη γενική ανάγκη αντιστάθμισης, οι διαφορετικές φορολογικές δομές των κρατών 
μελών και το διαφορετικό τους φορολογικό παρελθόν (όχι μόνο κατά τα τελευταία 15 
έτη) απαιτούν μια ευελιξία σε ότι αφορά την επιλογή των κατάλληλων 
αντισταθμιστικών μέτρων. Για τη διασφάλιση της συμβατότητας των μέτρων αυτών με 
την Εσωτερική Αγορά, είναι απαραίτητη μια εμβάθυνση της τρέχουσας ανταλλαγής 
εμπειριών και πληροφοριών, σε συνδυασμό με αυξημένη συνεργασία μεταξύ κρατών 
μελών. Ένας από τους πιεστικότερους περιορισμούς στα περιθώρια χειρισμών κάθε 
κράτους μέλους είναι, στο πλαίσιο της Εσωτερικής Αγοράς, ο κίνδυνος μετακίνησης 
ορισμένων φορολογικών βάσεων, ειδικά των περισσότερο κινητών απ'αυτές, όταν τα 
πραγματικά ποσοστά φορολόγησης που εφαρμόζονται στις βάσεις αυτές διαφέρουν 
υπερβολικά μεταξύ κρατών μελών. 
Η Επιτροπή έχει ήδη υποβάλει προτάσεις για ορισμένα "δίκτυα ασφάλειας" (ελάχιστο 
σταθερό ποσοστό ΦΠΑ, φορολόγηση καταθέσεων, φορολόγηση ενέργειας), που πέραν 
των συγκεκριμένων στόχων τους, θα παρείχαν δυνατότητες για δημοσιονομική 
αντιστάθμιση πέρα του περιορισμού του κινδύνου φορολογικού ανταγωνισμού μεταξύ 
κρατών μελών. 
Επιπλέον, τα αντισταθμιστικά μέτρα δεν θα πρέπει να θεωρηθούν μόνο ως τρόπος 
σταθεροποίησης των συνολικών φορολογικών εσόδων αλλά επίσης ως δευτερεύον 
εργαλείο διευκόλυνσης της υποκατάστασης άλλων συντελεστών παραγωγής με" την 
εργασία. Για το σκοπό αυτό, τα αντισταθμιστικά μέτρα θα πρέπει να επιβαρύνουν τους 
λοιπούς συντελεστές παραγωγής, εκτός της εργασίας, μάλλον παρά την κατανάλωση. 
Ορισμένοι πόροι, κυρίως οι περιβαλλοντικοί, έχουν σαφώς υπερχρησιμοποιηθεί κατά 
το πρόσφατο παρελθόν και μία αυξημένη φορολόγηση τους (φορολόγηση είτε προϊόντων 
είτε μεθόδων) θα μπορούσε να οδηγήσει σε περισσότερο ισορροπημένη χρήση όλων των 
πόρων. Προσομοιώσεις στις οποίες προέβησαν οι υπηρεσίες της Επιτροπής10 δείχνουν 
ότι η επιβολή φόρων επί της χρήσης φυσικών πόρων, παραδείγματος χάρη ο 
προτεινόμενος φόρος 002/ενέργειας, που θεσπίστηκε για να χρηματοδοτήσει τις 
μειώσεις στις κοινωνικές εισφορές, θα ήταν αποτελεσματικότερος από πλευράς 
δημιουργίας θέσεων απασχόλησης από ό,τι αυξήσεις σε άλλους φόρους, όπως ο ΦΠΑ 
ή ο φόρος εισοδήματος. Έτσι, ένας φόρος 002/ενέργειας, ο οποίος αυξάνει τα έσοδα 
κατά 1% περίπου του ΑΕΠ θα αυξήσει τη συνολική απασχόληση στην Ένωση κατά 
σχεδόν 1%. Αν η μείωση των κοινωνικών εισφορών στοχευθεί προς τις ομάδες 
χαμηλότερης εξειδίκευσης ή χαμηλότερου εισοδήματος, αυτή η αύξηση απασχόλησης θα 
μπορούσε ακόμη και να διπλασιαστεί, αντιπροσωπεύοντας μέχρι 2 εκατομμύρια 
πρόσθετες θέσεις εργασίας στην Κοινότητα συνολικά. 
Η μετακίνηση της φορολογικής επιβάρυνσης από την εργασία προς άλλους συντελεστές 
παραγωγής θα μπορούσε να έχει δύο σαφείς στόχους. Πρώτον, σε βραχυπρόθεσμη βάση, 
να παράσχει στους οικονομικούς παράγοντες μια σαφή ένδειξη ότι το φορολογικό 
σύστημα μεταρρυθμίζεται για να δημιουργήσει (ή τουλάχιστο για να μην εμποδίσει να 
δημιουργηθούν) θέσεις απασχόλησης και να παράσχει κίνητρο για τη χρήση της 
εργασίας. Κατά δεύτερο, σε περισσότερο μακροπρόθεσμη βάση, να μειωθεί σημαντικά 
το εκτός ημερομισθίων εργασιακό κόστος το οποίο είναι ακόμη υπερβολικά υψηλό, 
παρά τα πρόσφατα μέτρα που ελήφθησαν από τα κράτη μέλη. 
Για το σκοπό αυτό, θα πρέπει σαφώς να αποδειχθεί ότι: 
η τάση στην φορολογική δομή, η οποία ήταν δυσμενής για την εργασία κατά τα 
τελευταία 15 έτη, πρόκειται να αντιστραφεί 
"Φορολόγηση, απασχόληση και περιβάλλον: φορολογική μεταρρύθμιση για μείωση της 
ανεργίας", Ευρωπαϊκή οικονομία, αριθ. 56, 1994. 
36 
ο συντονισμός μεταξύ κρατών μελών θα ενισχυθεί ως προς το θέμα αυτό κατά 
τρόπο ώστε οι κίνδυνοι από φορολογικό ανταγωνισμό στο εσωτερικό της 
Εσωτερικής Αγοράς να μην αποτρέπουν τη μετακίνηση μέρους της φορολογικής 
επιβάρυνσης από την εργασία σε άλλους συντελεστές παραγωγής εκτός αυτής ή, 
ενδεχόμενα, στην κατανάλωση. 
(4) Η ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ 
ΕΡΓΑΣΙΑΣ 
Το πλαίσιο 
Οι δαπάνες που αφορούν την πολιτική της αγοράς εργασίας στην Ένωση 
αντιπροσωπεύουν κατά μέσο όρο το 3,5 % του ΑΕΠ, ενώ τα 2/3 των εν λόγω δαπανών 
αφορούν τα μέτρα υποστήριξης του εισοδήματος των ανέργων και την πρόωρη 
συνταξιοδότηση. Υπάρχει επιτακτική ανάγκη για επαναπροσανατολισμό των 
σημαντικών αυτών δημοσιονομικών μέσων, σε συνάρτηση με την προτεραιότητα της 
επανένταξης των ανέργων στην αγορά εργασίας. Αναμένεται ότι μια τέτοια πολιτική 
"δραστηριοποίησης" θα παρέχει σε κάθε ενδιαφερόμενο κίνητρα, ιδίως οικονομικά, να 
αναζητήσει εργασία, καθώς και καλύτερες ευκαιρίες εύρεσης μιας θέσης εργασίας, λόγω 
της αυξημένης αποτελεσματικότητας των υπηρεσιών απασχόλησης και της αυξημένης 
γεωγραφικής και επαγγελματικής κινητικότητας. 
Τα τελευταία χρόνια, όλα τα κράτη μέλη έχουν λάβει ή ενισχύσει ήδη ισχύοντα 
δραστήρια μέτρα, παρόλο που η συνεχής και ταχεία αύξηση της ανεργίας διατήρησε τις 
παθητικές δαπάνες σε υψηλό επίπεδο. Εκτός από τις σημαντικές προσπάθειες που 
καταβλήθηκαν στον τομέα της κατάρτισης, και οι οποίες αποτελούν μείζον 
χαρακτηριστικό της δραστήριας πολιτικής της αγοράς εργασίας ενισχύοντας την 
επαγγελματική κινητικότητα των εργαζομένων και των ατόμων που ζητούν εργασία 
(κεφάλαιο IV. 1 παραπάνω), οι προσπάθειες των κρατών μελών κατευθύνονταν κυρίως 
στις δημόσιες υπηρεσίες απασχόλησης και στην παροχή κινήτρων στους ανέργους για 
να αναζητήσουν απασχόληση. 
Πρόσφατα εθνικά μέτρα 
α) Οι υπηρεσίες απασνόλησης 
Πολλά κράτη μέλη κατέβαλαν σημαντικές προσπάθειες με στόχο να βελτιώσουν την 
αποτελεσματικότητατων υπηρεσιών απασχόλησης (στις περισσότερεςπεριπτώσεις,αυτό 
αντικατοπτρίζεται στην αύξηση των αντίστοιχων δαπανών στο ΑΕΠ κατά την περίοδο 
1985-1993). Οι χαρακτηριστικότερες πρόσφατες μεταρρυθμίσεις είναι χωρίς αμφιβολία 
εκείνες που πραγματοποιήθηκαν στην Αυστρία, στη Δανία και στις Κάτω Χώρες, καθώς 
και ο εκσυγχρονισμός των ελληνικών υπηρεσιών απασχόλησης. 
Για να εξασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα πραγματοποιούνται διαρθρωτικές 
μεταρρυθμίσεις, π.χ. στη Γερμανία, όπου μελετάται η αυξημένη αυτονομία των 
γραφείων απασχόλησης ή στην Αυστρία, όπου οι υπηρεσίες απασχόλησης αποτελούν 
αυτόνομη δημόσια επιχείρηση, ή ακόμα στις Κάτω Χώρες όπου, σε αντίθεση με άλλα 
κράτη μέλη, επιδιώκεται αυξημένη συγκέντρωση. Στην Ιταλία, το νομοσχέδιο του 
Ιουνίου του 1995 έθεσε τέλος στο κρατικό μονοπώλιο της τοποθέτησης σε θέσεις 
εργασίας. 
Οι δημόσιες υπηρεσίες απασχόλησης αποκτούν πολυμορφία, όπως π.χ. στη Γερμανία 
(Start) όπου ιδρύθηκαν υπηρεσίες προσωρινής απασχόλησης με στόχο την επανένταξη 
των μακροχρόνια ανέργων. Παρατηρούνται επίσης αυξανόμενα ανοίγματα προς τις 
ιδιωτικές υπηρεσίες: μη κερδοσκοπικοί οργανισμοί στην Ισπανία, γραφεία τοποθέτησης 
37 
σε θέσεις εργασίας στη Γερμανία ή στην Αυστρία, οργανισμοί προσωρινής απασχόλησης 
στην Ιταλία. 
Επιδιώκεται η σύσφιξη των δεσμών συνεργασίας με τους εργοδότες, π.χ. στη Γαλλία 
με τις μεγάλες επιχειρήσεις, στη Γερμανία με τις MME, τους βιοτέχνες και τα εργατικά 
συνδικάτα, ή στις Κάτω Χώρες με ορισμένους κλάδους, ούτως ώστε να 
προσδιορίζονται καλύτερα οι ανάγκες τους και να υπάρχει ανταπόκριση στη ζήτηση 
τους. 
Οι δραστηριότητες των υπηρεσιών απασχόλησης συσπειρώνονται γύρω από κατά 
προτεραιότητα στόχους, ιδίως χάρη στην ενίσχυση των υπηρεσιών παροχής 
εξατομικευμένων συμβουλών στους ανέργους που αντιμετωπίζουν τις μεγαλύτερες 
δυσχέρειες, ιδίως τους νέους και τους μακροχρόνια ανέργους (Βέλγιο, Γαλλία, 
Ηνωμένο Βασίλειο, Σουηδία, Δανία). Η Δανία εφαρμόζει μία πολιτική 
"δραστηριοποίησης" βάσει της οποίας καταρτίζεται ατομικό πρόγραμμα δράσης για 
κάθε άνεργο, το οποίο καταλήγει σε ένα κύκλο μαθημάτων κατάρτισης ή σε μια θέση 
εργασίας. Τα αποτελέσματα του εν λόγω προγράμματος κρίθηκαν ιδιαίτερα θετικά από 
την κυβέρνηση, ιδίως λόγω της συμμετοχής μεγαλύτερου αριθμού ανέργων σε 
δραστηριότητες κατάρτισης. 
Πολλά κράτη μέλη (ιδίως η Αυστρία, οι Κάτω Χώρες, το Ηνωμένο Βασίλειο) 
προσπαθούν να ορίσουν κριτήρια επίδοσης των υπηρεσιών απασχόλησης. Στο Ηνωμένο 
Βασίλειο, οι στόχοι δημοσιεύονται σε ετήσια "συμφωνία επίδοσης", η οποία 
συνάπτεται μεταξύ της κυβέρνησης και της υπηρεσίας απασχόλησης, ενώ οι πόροι 
κατανέμονται σε συνάρτηση με τους στόχους. 'Υστερα από εξωτερικό έλεγχο της 
δημόσιας υπηρεσίας απασχόλησης στις Κάτω Χώρες, ήδη πραγματοποιείται μια ριζική 
μεταρρύθμιση, με την οποία θα δημιουργηθούν ιδίως σαφείς δεσμοί μεταξύ της 
επίδοσης και της χορήγησης δημόσιων κεφαλαίων. 
β) Η προώθηση της επαγγελματικής και γεωγραφικής ευελιξίας 
Φαίνεται ότι, σήμερα, οι προσπάθειες ανάπτυξης της επαγγελματικής κινητικότητας 
τ ων 
εργαζομένων στην Ένωση επικεντρώνονται στην κατάρτιση, Προς την κατεύθυνση αυτή 
κινούνται οι επενδύσεις που έχουν πραγματοποιηθεί στον τομέα της συνεχούς 
κατάρτισης και της κατάρτισης "μεταβιβάσιμης" μορφής, με στόχο την προσαρμογήτων 
εργαζομένων στις βιομηχανικές μεταβολές. Όπως αναφέραμε παραπάνω (κεφάλαιο 
IV. 1), η ενίσχυση των ενεργειών στον εν λόγω τομέα είναι συχνά δικαιολογημένη. 
Δεν υπάρχουν πολλές διαθέσιμες πληροφορίες για άλλες μορφές μέτρων, τα οποία 
εντούτοις είναι απαραίτητα και θα μπορούσαν ακόμη και να εξαλείψουν τα εμποδιστής 
επαγγελματικής κινητικότητας, μέσω της κατάργησης των φραγμών μεταξύ 
επαγγελμάτων ή επαγγελματικών κατηγοριών. 
Η γεωγραφική κινητικότητα μεταξύ των κρατών μελών της Ένωσης εξακολουθεί να 
είναι περιορισμένη, ίσως και για γλωσσικούς λόγους. Πάντως, η κατάργηση των 
εμποδίων νομικής, διοικητικής και φορολογικής φύσης που περιορίζουν τη γεωγραφική 
κινητικότητα αποτελεί προτεραιότητα στο πλαίσιο της ολοκλήρωσης της εσωτερικής 
αγοράς. Εξάλλου, η θέσπιση υπηρεσιών όπως το δίκτυο EURES, το οποίο συνδέει τις 
εθνικές υπηρεσίες απασχόλησης, αποσκοπεί να ενθαρρύνει και να διευκολύνει την 
κινητικότητα των εργαζομένων μεταξύ των κρατών μελών. 
Σε εθνικό επίπεδο, εκτός από την παροχή βοήθειας στα πλαίσια της στεγαστικής 
πολιτικής, τα κύρια μέτρα συνίστανται στην παροχή βοήθειας για μεταφορές και 
μετακομίσεις. Ιδιαίτερα επίκαιρη είναι η συζήτηση γύρω από τη γεωγραφική 
38 
κινητικότητα στην Ιταλία όπου, ενώ στο βορρά υπάρχει έλλειψη εργατικού δυναμικού, 
στο νότο το ποσοστό ανεργίας είναι ιδιαίτερα υψηλό. Το ζήτημα της γεωγραφικής 
κινητικότητας συνδέεται άμεσα με την περιφερειακή ανάπτυξη. Τα κοινοτικά 
διαρθρωτικά ταμεία διαθέτουν σημαντικά ποσά για υποστήριξη των πολιτικών των 
κρατών μελών που αποσκοπούν να εξασφαλίσουν μια ισόρροπη περιφερειακή 
ανάπτυξη, μέσω της υποστήριξης των οικονομικών δραστηριοτήτων και της κατάρτισης 
των εργαζομένων. 
γ) Η αύΕηση των κινήτρων για αναζήτηση εργασίας και νια πρόσληψη 
Ένας μείζων τομέας για την εφαρμογή πολιτικών στα περισσότερα κράτη μέλη είναι η 
επανεξέταση της τρέχουσας λειτουργίας του φορολογικού συστήματος και του 
συστήματος παροχών, με στόχο την εξάλειψη των ενδεχόμενων εμποδίων για την ίδρυση 
ή την κατάληψη θέσεων εργασίας. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Έσσεν ζήτησε τη 
σύνταξη ειδικής έκθεσης επί του θέματος, ενώ στο παράρτημα της παρούσας έκθεσης 
περιλαμβάνεται περίληψη της κύριας ανάλυσης και των συμπερασμάτων. 
Προκειμένου να αυξηθούν τα κίνητρα των ανέργων για δραστήρια αναζήτηση θέσεων 
εργασίας, η χορήγηση των παροχών ανεργίας υπόκειται σε αυστηρότερες προϋποθέσεις. 
Στη Δανία, τον Απρίλιο του 1995 θεσπίστηκαν αυστηρότεροι κανόνες σχετικά με τη 
διαθεσιμότητα για εργασία· στην Ισπανία, όπου το σύστημα παροχών αναθεωρήθηκε το 
1992 προκειμένου να δοθεί ενθάρρυνση στη δραστήρια αναζήτηση απασχόλησης, το 
δικαίωμα παροχών μπορεί να απωλεσθεί σε περίπτωση απόρριψης μιας κατάλληλης 
προσφοράς ή άρνησης συμμετοχής σε εργασίες κοινής ωφέλειας ή σε μαθήματα 
κατάρτισης· στη Σουηδία, η άρνηση μιας προσφοράς απασχόλησης ή κατάρτισης 
συνεπάγεται απώλεια των παροχών ανεργίας. Στο Ηνωμένο Βασίλειο μελετάται η 
μεταρρύθμιση του συστήματος παροχών, και η νέα "παροχή ατόμου που ζητεί 
απασχόληση" (Jobseeker's allowance) αποσκοπεί στην παροχή περισσότερων 
κινήτρων. 
Στην Ελλάδα, η δραστηριοποίηση της πολιτικής για την απασχόληση χαρακτηρίζεται 
ιδίως από το σύστημα με τα "κουπόνια πολλαπλών χρήσεων" που ξεκίνησε το 1995. 
Τα κουπόνια αυτά μοιράζονται στους ανέργους, έχουν οικονομικό αντίκρυσμα και ο 
κάτοχος τους μπορεί να τα χρησιμοποιήσει με διάφορους τρόπους: μπορεί 
συγκεκριμένα να τα παραδώσει στον εργοδότη κατά την πρόσληψη, να καλύψει με αυτά 
ένα μέρος του κόστους της κατάρτισης ή να τα εξαργυρώσει ως βοήθημα για την ίδρυση 
δικής του επιχείρησης. Το σύστημα αυτό κρίνεται ότι ενισχύει την υπευθυνότητα του 
ανέργου κατά την αναζήτηση απασχόλησης, ενώ ταυτόχρονα παρέχει κίνητρα στους 
εργοδότες και περιορίζει τη γραφειοκρατία. 
Ορισμένα κράτη μέλη έχουν λάβει μέτρα προκειμένου τα ιδιαίτερα αυξημένα "ποσοστά 
αντικατάστασης" (επίπεδο παροχών ανεργίας και άλλων παροχών αναφορικά με το 
μισθό), ιδίως στη βάση της μισθολογικής κλίμακας, να μην αποθαρρύνουν την 
αναζήτηση εργασίας λόγω των πρόσθετων δαπανών που συνεπάγονται (για 
παράδειγμα: μεταφορές, οικογενειακά βοηθήματα...). Στις Κάτω Χώρες π.χ., το 
"πάγωμα" του νόμιμου κατώτατου μισθού έχει επιπτώσεις στο επίπεδο των κοινωνικών 
παροχών και βελτιώνει το ποσοστό αντικατάστασης αναφορικά με τους συμβατικούς 
κατώτατους μισθούς ή με το μέσο μισθό. Παρατηρούνται επίσης ορισμένες μειώσεις 
των επιδομάτων (Σουηδία) ή της διάρκειας χορήγησης συμπληρωματικών παροχών 
(Δανία). Στη Φινλανδία μελετάται η μεταρρύθμιση του συστήματος παροχών ανεργίας. 
Αντιθέτως, στην Ελλάδα οι βασικές παροχές ανεργίας αυξήθηκαν σημαντικά το 1994. 
Η διατήρηση των παροχών ανεργίας, ή μέρους τους, εκτός από το εισόδημα από την 
εργασία, αποτελεί ένα τρόπο μείωσης του ποσοστού αντικατάστασης. Τα περισσότερα 
κράτη μέλη διαθέτουν τέτοιους μηχανισμούς για τους ανέργους που αποφασίζουν να 
39 
ιδρύσουν δική τους επιχείρηση ή να αναλάβουν άλλη επιχείρηση. Ορισμένα κράτη μέλη 
παρέχουν επίσης τη δυνατότητα στους ανέργους που προσλαμβάνονται σε μισθωτή 
εργασία να διατηρήσουν, εκτός από το μισθό τους, και μέρος των παροχών ανεργίας. 
Έτσι, στο Ηνωμένο Βασίλειο, το σύστημα των οικογενειακών πιστώσεων, το οποίο 
συμπληρώνει τα εισοδήματα των ατόμων που έχουν οικογενειακές υποχρεώσεις και 
χαμηλό μισθό, εφαρμόζεται σήμερα σε περίπου 600.000 οικογένειες. 
Τα κίνητρα αυτά για τα άτομα που ζητούν εργασία ή για τους εργαζομένους, 
συμπληρώνονται με μία δέσμη κινήτρων που παρέχονται στους εργοδότες με τη μορφή 
επιδοτήσεων απασχόλησης. Οι επιδοτήσεις αυτές είναι ιδιαίτερα σημαντικές στο 
Βέλγιο, στη Δανία, στη Φινλανδία και στην Ισπανία. Η Ελλάδα και η Πορτογαλία τις 
έχουν επίσης αναγάγει σε ουσιαστικό στοιχείο της πολιτικής τους για την απασχόληση. 
Κερδίζουν επίσης έδαφος στη Γερμανία και στη Σουηδία, καθώς και στη Γαλλία με το 
πρόγραμμα απασχόλησης που τέθηκε σε ισχύ τον Ιούνιο του 1995. Οι επιδοτήσεις αυτές 
συνήθως επικεντρώνονται σε ορισμένες ομάδες, ιδίως τους μακροχρόνια ανέργους και 
τους νέους· πρέπει να εξετάζονται από κοινού με τα μέτρα μείωσης των έμμεσων 
επιβαρύνσεων (πρβλ. (3) παραπάνω). 
Τα κράτη μέλη έχουν ενισχύσει τις προσπάθειες τους για αξιολόγηση της 
αποτελεσματικότητας των πολιτικών της αγοράς εργασίας. Από τις προσπάθειες αυτές 
διαφαίνεται ότι η ενίσχυση της παροχής συμβουλών και της βοήθειας για την αναζήτηση 
απασχόλησης βελτιώνουν τις προοπτικές απασχόλησης των ανέργων. Αντιθέτως, όσον 
αφορά τις επιδοτήσεις απασχόλησης, φαίνεται ότι πολύ μεγάλο μέρος των δαπανών 
είτε στερείται αποτελέσματος, είτε οδηγεί σε φαινόμενα υποκατάστασης (πρόσληψη 
ενός ατόμου αντί για ένα άλλο). Η αξιολόγηση των συνεπειών της κατάρτισης όσον 
αφορά την πρόσβαση στην απασχόληση αποδεικνύεται ιδιαίτερα δυσχερής. 
Προοπτικές 
Παρά τις προόδους που έχουν σημειωθεί, η εξισορρόπηση των "παθητικών" και 
των "ενεργητικών" δαπανών υπέρ της απασχόλησης απέχει πολύ από το 
ιδανικό. Είναι σκόπιμο να ενταθούν οι προσπάθειες "δραστηριοποίησης" των 
πολιτικών για την απασχόληση, χωρίς πάντως να θιγεί το υψηλό επίπεδο της 
κοινωνικής προστασίας. Συνυπολογίζοντας τους δημοσιονομικούςπεριορισμούς 
των κρατών μελών, η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων των διαφόρων 
προσεγγίσεων δραστηριοποίησης θα είναι ιδιαίτερα σημαντική στο πλαίσιο της 
ευρωπαϊκής συνεργασίας. 
Η εμπειρία των τελευταίων ετών κατέδειξε την ανάγκη να δοθεί αυξημένη 
προσοχή στις υπηρεσίες απασχόλησης, στο πλαίσιο της τριπλής τους 
λειτουργίας: συλλογή/διάδοση πληροφοριών για την - αγορά εργασίας· 
διαμεσολάβηση μεταξύ εκείνων που προσφέρουν και εκείνων που ζητούν 
εργασία· και αρμοδιότητα για βελτιωμένη προσαρμογήτου εργατικού δυναμικού 
στις ανάγκες της αγοράς εργασίας. 
Η δραστηριοποίηση της αγοράς εργασίας βασίζεται επίσης στην ανάληψη της 
υποχρέωσης των ίδιων των ατόμων να χρησιμοποιήσουν την περίοδο ανεργίας 
τους ως εντατική περίοδο αναζήτησης απασχόλησης ή προετοιμασίας για μια 
μελλοντική απασχόληση. Οι μεταρρυθμίσεις των συστημάτων κοινωνικής 
προστασίας που έχουν ξεκινήσει αποσκοπούν να προωθήσουν την αναζήτηση 
αυτή. 
Φαίνεται ότι τα κράτη μέλη δεν έχουν εκμεταλλευθεί στο έπακρο το δυναμικό 
δράσης στον τομέα της προώθησης της επαγγελματικής και γεωγραφικής 
40 
κινητικότητας των εργαζομένων. Στο μέλλον, οι ανταλλαγές πληροφοριών και 
εμπειριών στους εν λόγω τομείς πρέπει να εμβαθύνουν περισσότερο. 
(5) Η ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΥΠΕΡ ΤΩΝ ΟΜΑΑΩΝ ΠΟΥ ΘΙΓΟΝΤΑΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ 
ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΕΡΓΙΑ 
Το πλαίσιο 
Η ανεργία στην Ευρώπη δεν χαρακτηρίζεται μόνο από υψηλά ποσοστά, αλλά και από 
την οξύτητα με την οποία πλήττει ορισμένες κατηγορίες του πληθυσμού - νέους, 
γυναίκες και ηλικιωμένους εργαζομένους - καθώς και από τη διάρκεια της. 
Το ποσοστό ανεργίας των νέων εξακολουθεί να παραμένει ιδιαίτερα αυξημένο στην 
Ένωση (20 %), ιδίως στις χώρες του νότου και στην Ιρλανδία. Οι γυναίκες 
εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν πολύ μεγαλύτερα ποσοστά ανεργίας σε σύγκριση με 
τους άνδρες (12,6 % έναντι 9,7 % σε ποσοστά μετά τη διόρθωση εποχικών μεταβολών 
το Μάιο του 1995). Το 1994, το 48 % σχεδόν των ανέργων στην Ένωση δεν εργάζονται 
επί ένα έτος ή περισσότερο (από αυτούς, το 50% είναι άνεργοι τουλάχιστον επί διετία). 
Το ποσοστό αυτό όχι μόνο δεν μειώθηκε την τελευταία δεκαετία, αλλά ο απόλυτος 
αριθμός των ατόμων που αφορά αυξήθηκε. Το ποσοστό της μακροχρόνιας ανεργίας 
αυξάνεται παράλληλα με την ηλικία των ανέργων. Πάντως, το φαινόμενο είναι εξίσου 
σημαντικό όσον αφορά τους νέους (σχεδόν 40 % για τους νέους 20-24 ετών), μολονότι 
η κατηγορία αυτή εκμεταλλεύεται τα προνόμια της οικονομικής ανάκαμψης. Κατά μέσο 
όρο, οι γυναίκες πλήττονται λίγο περισσότερο από τη μακροχρόνια ανεργία απ' ό,τι 
οι άνδρες. Τέλος, η μακροχρόνια ανεργία είναι υψηλότερη στα άτομα με χαμηλό 
επίπεδο ειδίκευσης. 
Η κατάσταση αυτή είναι απαράδεκτη, όχι μόνο από την ανθρωπιστική πλευρά ή από 
την πλευρά της κοινωνικής συνοχής, αλλά και όσον αφορά τη βέλτιστη χρήση του 
ανθρώπινου δυναμικού, λαμβάνοντας υπόψη ιδίως τις δημογραφικές προοπτικές της 
Ένωσης. 
Πρόσφατα εθνικά μέτρα 
α) Μέτρα υπέρ των νέων 
Παρά το ποσοστό ανεργίας που εξακολουθεί να είναι ιδιαίτερα υψηλό, σε πολλά κράτη 
μέλη ο αριθμός των άνεργων νέων μειώθηκε σημαντικά, ιδίως λόγω του αυξανόμενου 
ποσοστού των νέων που παραμένουν στο εκπαιδευτικό σύστημα. Τα κράτη μέλη έχουν 
καταβάλει σημαντικές προσπάθειες προς την κατεύθυνση αυτή, με στόχο να μειώσουν 
τον αριθμό των νέων που εντάσσονται στην αγορά εργασίας χωρίς κατάλληλη βασική 
κατάρτιση, για τους οποίους ο κίνδυνος ανεργίας είναι ιδιαίτερα αυξημένος (για 
παράδειγμα, στις Κάτω Χώρες ο κίνδυνος είναι τρεις φορές μεγαλύτερος από το μέσο 
όρο). Μπορούμε να αναφέρουμε ιδίως το δανικό πρόγραμμα που ξεκίνησε το 1993 με 
τίτλο "Εκπαίδευση για όλους", ή την πρόσφατη πρωτοβουλία των Κάτω Χωρών για 
ίδρυση, σε περιφερειακό επίπεδο, μητρώων μαθητών που εγκαταλείπουν το σχολείο 
χωρίς ειδίκευση, προκειμένου να υπάρχει δυνατότητα εύρεσης των κατάλληλων 
εξατομικευμένων λύσεων (π.χ. κατάρτιση ή επαγγελματική εμπειρία). 
Σε πολλά κράτη μέλη λειτουργούν συστήματα "επαναληπτικών μαθημάτων" με τη μορφή 
της εξασφάλισης κατάρτισης ή απασχόλησης, που απευθύνονται στους νέους οι οποίοι 
έχουν εγκαταλείψει το εκπαιδευτικό σύστημα χωρίς ειδίκευση. Στις Κάτω Χώρες, ο 
νόμος περί εγγύησης της απασχόλησης των νέων εξασφαλίζει μια θέση εργασίας σε 
"ιδρύματα της τοπικής αυτοδιοίκησης" ή, από το 1995 και μετά, στον ιδιωτικό τομέα, 
41 
σε κάθε νέο που έχει συμπληρώσει εξάμηνη περίοδο ανεργίας (ή 12μηνη σε ορισμένες 
περιπτώσεις). Στη Δανία, όλοι οι νέοι κάτω των 25 ετών που δεν δικαιούνται παροχών 
ανεργίας διαθέτουν σήμερα δυνατότητα κατάρτισης ή απασχόλησης μετά από τρεις 
μήνες· το σύστημα αυτό ενισχύθηκε τον Ιούλιο του 1995. Ταυτόχρονα αναθεωρήθηκε και 
το σύστημα παροχής βοήθειας, με στόχο να προσφέρονται ελκυστικότερες περίοδοι 
πρακτικής κατάρτισης. 
Στο Βέλγιο, προβλέπονται εγγυήσεις κατάρτισης ("promotion sociale"), ενώ το ίδιο ισχύει 
και στην Ισπανία και στην Πορτογαλία (συμφωνία του 1991 με τους κοινωνικούς 
εταίρους με στόχο την εξασφάλιση ενός τουλάχιστον έτους αρχικής κατάρτισης για τους 
νέους, ιδίως τους νέους με χαμηλή ή καμία ειδίκευση), και στο Ηνωμένο Βασίλειο με 
το πρόγραμμα "Youth Credits" (το οποίο προσφέρει μια πίστωση που μπορεί να 
ανταλλάσσεται με κατάρτιση καταλήγουσα σε αναγνωρισμένη ειδίκευση). Στην Ιρλανδία, 
το πρόγραμμα Youthstart, που ξεκίνησε ανταποκρινόμενο στο Λευκό Βιβλίο της 
Επιτροπής και στο οποίο περιλαμβάνονται τα διάφορα συστήματα αρχικής κατάρτισης 
για τα άτομα που εντάσσονται στην αγορά εργασίας, επικεντρώνεται στους νέους 
ηλικίας 18-21 ετών περιλαμβάνει προληπτικές ενέργειες, μέτρα για τους νέους που 
έχουν εγκαταλείψει πρόωρα το σχολείο, τη βασική κατάρτιση και την επαγγελματική 
κατάρτιση, καθώς και τη μαθητεία. 
β) Μέτρα υπέρ των μακροχρόνια ανέργων 
Τα κράτη μέλη έχουν καταβάλει σημαντικές προσπάθειες, ήδη από τις αρχές της 
δεκαετίας του '90, για να καταπολεμήσουν τη μακροχρόνια ανεργία. Ορισμένα κράτη 
μέλη θεμελιώνουν τη στρατηγική τους στην προνομιακή εφαρμογή γενικών μέτρων στους 
μακροχρόνια ανέργους (κατάρτιση, παροχή συμβουλών, συνοδεία κατά την αναζήτηση 
απασχόλησης, βοήθεια για την πρόσληψη). Αλλα κράτη μέλη κρίνουν απαραίτητη τη 
λήψη ειδικών μέτρων. Στην κατηγορία αυτή, όλο και μεγαλύτερη σημασία αποδίδεται 
στις ειδικές υπηρεσίες παροχής συμβουλών και τοποθέτησης σε θέσεις εργασίας 
(παραδείγματα: το "Programme 900.000" στη Γαλλία, το "Restart" στο Ηνωμένο Βασίλειο, 
η αποτελεσματικότητα των οποίων έχει αποδειχθεί), καθώς και στη βοήθεια για την 
πρόσληψη (υπό τη μορφή επιδοτήσεων, ολικής ή μερικής κάλυψης των μισθών, 
περιορισμού των κοινωνικών εισφορών). 
Στον τομέα της καταπολέμησης της μακροχρόνιας ανεργίας, καλό είναι να 
αναρωτηθούμε μήπως τα μέτρα που προορίζονται αποκλειστικά για τους μακροχρόνια 
ανέργους ενέχουν κίνδυνο περιθωριοποίησης των εν λόγω ατόμων, ενώ οι αντίστοιχες 
συνέπειες των δύο προαναφερόμενων προσεγγίσεων πρέπει να αξιολογηθούν 
προσεκτικά. 
Πάντως, το 1995 διαφαίνεται μια σαφής ενίσχυση της προτεραιότητας που παρέχεται 
στους μακροχρόνια ανέργους σε πολλά κράτη μέλη. Τον Απρίλιο του 1995, η Σουηδία 
αποφάσισε να επικεντρώσει τα περισσότερα μέτρα υπέρ της απασχόλησης στους 
μακροχρόνια ανέργους. Στις Κάτω Χώρες, μόλις ξεκίνησε ένα πρόγραμμα που 
αποσκοπεί να προσφέρει θέσεις εργασίας στο δημόσιο τομέα σε 40.000 άτομα από 
σήμερα μέχρι το 1998· πρόκειται κατά κύριο λόγο για θέσεις στις υπηρεσίες κάθε 
τοπικής κοινότητας (υγεία, περίθαλψη, ασφάλεια, φύλαξη παιδιών). Στη Γαλλία, το 
πρόγραμμα επείγουσας ανάγκης για την απασχόληση, το οποίο θέσπισε η νέα κυβέρνηση 
το καλοκαίρι του 1995, προβλέπει σημαντική αύξηση των επιδοτήσεων της πρόσληψης 
μακροχρόνια ανέργων. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, έχουν ληφθεί ή ενισχυθεί διάφορα μέτρα 
που, ξεκινώντας από τον Απρίλιο του 1995, αποσκοπούν στη συνοδεία κατά την 
αναζήτηση απασχόλησης, που ορισμένες φορές συνδυάζεται με μια επαγγελματική 
εμπειρία, ή οικονομικά κίνητρα για τους εργοδότες ("Work trials"). Στη Φινλανδία, το 
1995 θεσπίστηκε ειδικό εθνικό πρόγραμμα με στόχο την καταπολέμηση της 
μακροχρόνιας ανεργ ίας. 
42 
Πολλά από τα πρόσφατα αυτά προγράμματα συνοδεύονται με ποσοτικά εκφρασμένους 
στόχους. Για παράδειγμα, στη Φινλανδία, η κατά το ήμισυ μείωση της μακροχρόνιας 
ανεργίας από σήμερα έως το 1999· στη Γαλλία, η αύξηση των ετήσιων προσλήψεων 
μακροχρόνια ανέργων από 180.000 σε 350.000· στις Κάτω Χώρες, η προσφορά 40.000 
θέσεων απασχόλησης από σήμερα έως το 1998. 
Οι κοινωνικοί εταίροι μπορούν και αυτοί να λαμβάνουν πρωτοβουλίες υπέρ των 
μακροχρόνια ανέργων (π.χ.: η συμφωνία περί μειωμένου μισθού στην Ιταλία). 
γ) Μέτρα υπέρ των ηλικιωμένων εργαζομένων 
Το ζήτημα των ηλικιωμένων εργαζομένων γίνεται οξύτερο λόγω του ότι οι 
δημογραφικές τάσεις της Ένωσης επιβάλλουν τη διατήρηση αυτών των εργαζομένων 
στις τάξεις του ενεργού πληθυσμού. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο πολλά κράτη 
μέλη επέλεξαν σαφώς τη διατήρηση αυτών των ατόμων σε θέσεις εργασίας επί το 
μεγαλύτερο δυνατό χρονικό διάστημα. Πρόκειται ιδίως για την περίπτωση της Ιταλίας, 
όπου η σημαντική μεταρρύθμιση των συνταξιοδοτικών συστημάτων που εγκρίθηκε τον 
Αύγουστο του 1995 προβλέπει αυστηρότερους όρους για την έγερση συνταξιοδοτικών 
δικαιωμάτων και δικαιώματος πρόωρης συνταξιοδότησης. 
Στην Αυστρία επίσης, θεσπίστηκαν πρόσφατα περιορισμοί για την πρόωρη 
συνταξιοδότηση. Για τον ίδιο λόγο, οι Κάτω Χώρες δίνουν μεγαλύτερη προσοχή στους 
όρους εργασίας των ηλικιωμένων στην επιχείρηση. 
Ορισμένα κράτη μέλη, προκειμένου να βοηθήσουν την επαγγελματική επανένταξη των 
ηλικιωμένων άνεργων εργαζομένων, προβλέπουν διάφορα ειδικά οικονομικά κίνητρα 
που συμπληρώνουν τα γενικά μέτρα για τους ανέργους και ιδίως για τους μακροχρόνια 
ανέργους. Συχνά πρόκειται για παροχή βοήθειας για την απασχόληση και για μειώσεις 
των κοινωνικών εισφορών. Τα κατώφλια που έχουν επιλεγεί για τα εν λόγω μέτρα 
παρουσιάζουν μεγάλες διακυμάνσεις και καλύπτουν τις ηλικίες 45-60 ετών. Στην 
Αυστρία, οι υπηρεσίες απασχόλησης εφαρμόζουν δραστήρια πολιτική στις επιχειρήσεις 
με στόχο να τις παρακινήσουν να προσλαμβάνουν ηλικιωμένους εργαζομένους. 
Ωστόσο, απέναντι σε ορισμένες καταστάσεις κρίσης, μερικά κράτη μέλη εξακολουθούν 
να ενθαρρύνουν την πρόωρη συνταξιοδότηση, όπως π.χ. η Ελλάδα σε ορισμένες 
περιφέρειες με ιδιαίτερα υψηλή ανεργία ή σε περίπτωση αναδιάρθρωσης μεγάλων 
επιχειρήσεων. 
δ) Μέτοα υπέρ των γυναικών 
Οι γυναίκες αντιμετωπίζουν ειδικά προβλήματα στην αγορά εργασίας, είτε πρόκειται 
για γυναίκες που "επιστρέφουν" στην αγορά εργασίας, είτε για νέες χωρίς απασχόληση, 
είτε για όσες επιθυμούν να εργαστούν με μειωμένο ωράριο, με προσωρινή ή άτυπη 
απασχόληση με πλήρες ωράριο, είτε για γυναίκες που έχουν διακόψει τη σταδιοδρομία 
τους και επιθυμούν να τη συνεχίσουν, ή για γυναίκες που ανήκουν σε λιγότερο 
ευνοημένες ομάδες. 
Η πρόληψη, μέσω της ειδικής προσοχής στα προβλήματα αυτά στα πλαίσια των 
εκπαιδευτικών συστημάτων και των συστημάτων αρχικής κατάρτισης, διαδραματίζει 
θεμελιώδη ρόλο. Στη Φινλανδία, έχουν καταβληθεί ειδικές προσπάθειες για την 
κατάρτιση των νεαρών κοριτσιών σε επαγγέλματα τα οποία παραδοσιακά ασκούν οι 
άνδρες. Πρόσφατα ξεκίνησε ένα πρόγραμμα με τίτλο "οι γυναίκες και η επαγγελματική 
κατάρτιση στη βιομηχανία". 
43 
Στη Δανία, οι υπηρεσίες απασχόλησης διαδραματίζουν δραστήριο ρόλο στην 
καταπολέμηση του διαχωρισμού της αγοράς εργασίας. 
Στη Γερμανία, ο νόμος περί απασχόλησης ("Arbeitsfôrderungsgesetz") περιλαμβάνει 
ειδικές διατάξεις για τις άνεργες γυναίκες, που ενισχύθηκαν το 1994/95. Οι διατάξεις 
αυτές ενισχύουν τα δικαιώματα των άνεργων γυναικών (εξομοίωση με μακροχρόνια 
ανέργους των γυναικών που έχουν διακόψει την επαγγελματική τους σταδιοδρομία για 
να αναλάβουν τη φροντίδα παιδιών) και παρέχουν τη δυνατότητα προνομιακής 
υποστήριξης των σχεδίων ίδρυσηςθέσεων απασχόλησης που απευθύνονται κυρίως στις 
γυναίκες. 
Η Αυστρία εφαρμόζει ένα ειδικό πρόγραμμα για την απασχόληση των γυναικών που 
ενισχύει τα μέτρα υπέρ των γυναικών. 
Προοπτικές 
Παρά τις προσπάθειες των κρατών μελών, ιδιαίτερα αυξημένος αριθμός νέων 
εξακολουθούν να εγκαταλείπουν το εκπαιδευτικό σύστημα με ανεπαρκή 
ειδίκευση. Πρέπει απαραιτήτως να σημειωθεί πρόοδος προκειμένου να 
επιτευχθεί ο στόχος του Λευκού Βιβλίου, δηλ. να εξασφαλίζεται ότι κανείς 
νέος κάτω των 18 ετών δεν είναι άνεργος. Είναι ιδίως σκόπιμο να επανέλθουν 
στο σύστημα κατάρτισης οι νέοι που κινδυνεύουν να αντιμετωπίσουν κοινωνικό 
αποκλεισμό επειδή εγκατέλειψαν μερικά χρόνια νωρίτερα το εκπαιδευτικό 
σύστημα και δεν έλαβαν καμία κατάρτιση. 
Κάθε άτομο που εντάσσεται για πρώτη φορά στην αγορά εργασίας πρέπει να 
μπορεί να διαθέτει επαρκές επίπεδο εκπαίδευσης, κατάρτισης ή επαγγελματικής 
εμπειρίας ώστε να εξασφαλίζεται η ικανότητα απασχόλησης του. 
Επίσης, και ενώ τα κράτη μέλη έχουν σαφώς βελτιώσει τις ενέργειες τους με 
στόχο την επαγγελματική επανένταξη των μακροχρόνια ανέργων, όλοι πρέπει 
να έχουν τη δυνατότητα παρακολούθησης μαθημάτων κατάρτισης, 
αποκατάστασης ή ένταξης πριν περάσουν το κατώφλι της μακροχρόνιας 
ανεργίας. 
Η Επιτροπή παρατηρεί σημαντικές αποκλίσεις ως προς τον τρόπο με τον οποίο 
γίνεται κατανοητή σε κάθε κράτος μέλος η ανάγκη για μέτρα προώθησης της 
ισότητας των ευκαιριών, ιδίως όσον αφορά την αποστεγανοποίησητης αγοράς 
εργασίας και την επαγγελματική ένταξη των γυναικών που αντιμετωπίζουν 
ιδιαίτερες δυσχέρειες. Στον τομέα αυτό, που κρίθηκε ως τομέας 
προτεραιότητας από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Έσσεν, φαίνεται ότι οι 
εθνικές προσεγγίσεις δεν έχουν εξελιχθεί με σαφήνεια τα τελευταία χρόνια. 
Πρέπει να ενθαρρυνθεί η εμβάθυνση των ανταλλαγών απόψεων και εμπειριών 
μεταξύ των κρατών μελών, και να υπάρξει ιδίως εκμετάλλευση της εμπειρίας 
των νέων μελών της Ένωσης. 
Τέλος, η τάση που εκδηλώνεται σε πολλά κράτη μέλη για ποσοτική έκφραση 
των αναμενόμενων αποτελεσμάτων των μέτρων υπέρ συγκεκριμένων ομάδων 
αξίζει να υπογραμμιστεί, επειδή έχει το πλεονέκτημα να καταδεικνύει τις 
προτεραιότητες και συμβάλλει σε μια μέθοδο αξιολόγησης των αποτελεσμάτων 
των μέτρων υπέρ της απασχόλησης. 
44 
V. ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ ΖΙΙΤΙ1ΜΛΤΛ 
II στρατηγική για την απασχόληση που καθορίστηκε (χπό το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στο Έσσεν 
βασίζεται στην δραστηριοποίηση όλων των πολιτικών προς όφελος της απασχόλησης. Εκτός 
από τις μακροοικονομικές πολιτικές και, τις πολιτικές που αφορούν την αγορά εργασίας, το 
Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επιθυμεί να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή και σε ορισμένους άλλους τομείς. 
Στο Έσσεν ζητήθηκε να εξετασθούν οι "επιπτώσεις του φορολογικού συστήματος και του 
συστήματος παροχών στην ετοιμότητα προσφοράς και ζήτησης εργασίας", αφενός, και "οι 
σχέσεις μεταξύ οικονομικής μεγέθυνσης και περιβάλλοντος", αφετέρου. Στις Κάννες, 56 
επισημάνθηκε επίσης ο καθοριστικός ρόλος των μικρομεσαίων επιχειρήσεων στη δημιουργία 
θέσεων εργασίας, και γενικότερα ως παράγοντα κοινωνικής σταθερότητας και οικονομικού 
δυναμισμού. 
Εξάλλου, δεδομένου του σημαντικού ρόλου που διαδραματίζουν τα κοινοτικά διαρθρωτικά 
ταμεία στον τομέα της απασχόλησης γενικότερα αλλά και, ειδικότερα, στην εφαρμογή της 
στρατηγικής του Έσσεν, η Επιτροπή θεωρεί ότι είναι χρήσιμο να αναφερθεί και στο θέμα αυτό 
στην παρούσα ανακοίνωση. 
Σκοπός του παρόντος τμήματος είναι να παρουσιάσει συνοπτικά τα παραπάνω θέματα, με την 
επιφύλαξη της ύπαρξης ή της εκπόνησης λεπτομερέστερων ειδικών εκθέσεων. 
(D MME ΚΑΙ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ : ΟΙ ΤΑΣΕΙΣ 
Οι MME είναι η κύρια πηγή απασχόλησης στον ιδιωτικό τομέα. Επιπλέον, παραμένουν 
δυναμική πηγή για τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, αφού είναι σε θέση να αντιδρούν πιο 
γρήγορα απ'ό,τι οι μεγάλες επιχειρήσεις στις νέες ευκαιρίες και είναι πιο ευέλικτες, οπότε 
προσαρμόζονται στις οικονομικές περιστάσεις. Ωστόσο, το δυναμικό των MME για τη 
δημιουργία απασχόλησης εμποδίζεται από διάφορους παράγοντες, πολλοί από τους οποίους 
ξεφεύγουν από τον έλεγχο τους. 
α) MME - "Φωτογραφία" της κατάστασης TÎIC απασ/όλησης 
Τα πλέον πρόσφατα στοιχεία11 από αρκετές από τις χώρες της Κοινότητας των 
Δεκαπέντε επιβεβαιώνουν τον κυρίαρχο ρόλο που διαδραματίζουν οι MME στη 
δημιουργία απασχόλησης. Τα 15,8 εκατομμύρια MME (<250 εργαζομένους) στην 
Ευρωπαϊκή Ένωση απασχολούν 64,2 εκατομμύρια άτομα, το 41,2% δηλαδή του 
συνολικού ενεργού πληθυσμού. Οι μικρές επιχειρήσεις (<50 εργαζομένους) μόνες τους 
απασχολούν 52 εκατομμύρια άτομα, δηλαδή 32% του συνολικού ενεργού πληθυσμού. 
Στις περισσότερεςχώρες, οι MME (<250 εργαζομένους) απασχολούν περισσότερο από 
το 60% του συνόλου των εργαζομένων σε επιχειρήσεις. Η Ιταλία (77%) έχει το 
υψηλότερο ποσοστό απασχόλησης στις MME μεταξύ των χωρών που καλύπτονται και 
η Γερμανία (56%) έχει το μικρότερο. Σε όλες τις χώρες οι μικρές επιχειρήσεις (<50 
εργαζομένους) απασχολούν το 40% ή περισσότερο του συνόλου των εργαζομένων σε 
επιχειρήσεις. 
Αν το εξετάσουμε κατά κλάδους, η συμβολή των MME επί του συνόλου των 
απασχολουμένων σε επιχειρήσεις είναι μεγαλύτερη στα οικοδομικά και τεχνικά έργα 
και στις υπηρεσίες. Οι MME απασχολούν το 85,7% του συνόλου των εργαζομένων 
στις οικοδομικές και τεχνικές επιχειρήσεις, με το Βέλγιο να έχει το υψηλότερο 
ποσοστό (89,1 %) και τη Γαλλία το μικρότερο (81,4%). Οι MME απασχολούν το 78% 
του συνόλου των εργαζομένων στις επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών, με το Βέλγιο να 
έχει και πάλι το υψηλότερο ποσοστό (82,9%) και τη Γαλλία να έχει και πάλι το 
μικρότερο (69%). Οι MME απασχολούν το 51% του συνόλου των εργαζομένων στις 
11 Πηγή: Eurostat: Οι επιχειρήσεις στην Ευροιπη, Δεύτερη έκθεση, 1994. 
45 
βιομηχανίες, με την Πορτογαλία να έχει το υψηλότερο ποσοστό από όλες τις 
καλυπτόμενες χώρες (68,9%) και τη Γερμανία (37,5%) και το Η.Β. να έχουν το 
μικρότερο (38,9%). 
β) Η συμβολή των MME στην απασχόληση κατά τα τελευταία νοόνια 
Τα πρόσφατα στοιχεία12 επιβεβαιώνουν ότι οι MME εξακολουθούν να συμβάλλουν 
σημαντικά στη δημιουργία θέσεων εργασίας. Στην περίοδο 1988-1995 η απασχόληση 
στις MME (< 250 εργαζομένους) στην Κοινότητα των Δεκαπέντε αυξανόταν κατά 
0,25% κατά μέσο όρο σε ετήσια βάση, σε αντίθεση με τις μεγάλες επιχειρήσεις όπου 
μειωνόταν κατά 0,5%. Σύμφωνα με τα στοιχεία, επίσης, ενώ οι MME έχουν την τάση 
να εμφανίζουν μικρότερη επιτάχυνση της αύξησης της απασχόλησης από ό,τι οι 
μεγάλες επιχειρήσεις όταν εδραιώνεται η οικονομική ανάκαμψη, μπορούμε να 
αναμένουμε ταχύτερη δημιουργία θέσεων εργασίας από τις MME κατά τα προσεχή έτη 
καθώς θα μειώνεται η πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα. 
Οι MME, και ιδίως οι πολύ μικρές επιχειρήσεις, διαδραματίζουν ιδιαίτερα σημαντικό 
και δυναμικό ρόλο σε περιοχές με υστέρηση ανάπτυξης. Στις περισσότερες περιοχές 
των στόχων 1, 2 και 5β, οι MME είναι εκείνες που ευθύνονται είτε για τη συνολική 
αύξηση της απασχόλησης είτε για το ότι η συνολική μείωση είναι λιγότερο απότομη 
απ'ό,τι για τις μεγάλες επιχειρήσεις. 
Πρέπει να αντιληφθούμε τη στενή σχέση που υπάρχει μεταξύ μεγάλων και μικρών 
επιχειρήσεων, με την έννοια ότι οι μικρές εταιρείες είναι συχνά εν μέρει ή εξ 
ολοκλήρου υπεργολάβοι. Η πολιτική των μεγάλων εταιρειών για την ανάθεση 
εργασιών εκτός της επιχείρησης (contracting out), η οποία επικρατεί εδώ και αρκετά 
χρόνια, επηρεάζει θετικά τη δημιουργία θέσεων εργασίας από τις MME. 
γ) Προσκόμματα στις αγορές εργασίας των κρατών μελών που εμποδίζουν τη δημιουργία 
θέσεων εργασίας από τις MME 
Η ικανότητα των MME να διατηρούν ή να δημιουργούν θέσεις εργασίας εξαρτάται 
από πολλούς και ποικίλους παράγοντες, μερικοί από τους οποίους είναι κοινοί για 
όλες τις επιχειρήσεις ανεξάρτητα από το μέγεθος τους. 
Το γενικότερο οικονομικό κλίμα αποτελεί προφανώς ένα βασικό παράγοντα, ιδίως 
αν λάβουμε υπόψη την εξάπλωση του αντίκτυπου του^ρΐΙΙ-ονβΓ) από τις μεγάλες 
επιχειρήσεις προς τις μικρές, μέσω συμβάσεων για προμήθειες και υπεργολαβίες. 
Είναι επομένως πολύ σημαντικό για τις MME να υπάρχει ένα καλύτερο κλίμα, το 
οποίο θα ευνοεί τη ζήτηση και τις επενδύσεις, υπό τους όρους που περιγράφονται στο 
Τμήμα II παραπάνω. Ένα τέτοιο κλίμα θα πρέπει να αξιοποιηθεί επίσης ως ευκαιρία 
να επιλυθούν και άλλα διαρθρωτικά προβλήματα που επηρεάζουν τις δυνατότητες των 
MME για δημιουργία θέσεων εργασίας. 
Ένα από αυτά τα διαρθρωτικά προβλήματα είναι απόρροια του διοικητικού και 
νομικού περιβάλλοντος στο οποίο δραστηριοποιούνται οι επιχειρήσεις. Οι περίπλοκες 
νομικές και διοικητικές διαδικασίες και η σχετική οικονομική επιβάρυνση απομυζούν 
το δυναμικό όλων των επιχειρήσεων για δημιουργία απασχόλησης. Μειώνουν την 
αποδοτικότητα της λειτουργίας τους και αυξάνουν το κόστος. Ο αντίκτυπος τους 
είναι σχετικά μεγαλύτερος για τις MME, οι οποίες συχνά δεν έχουν εκείνον το 
μέγεθος που θα τους επέτρεπε να απορροφήσουν το επιπλέον κόστος που συνεπάγεται 
η ικανοποίηση αυτών των απαιτήσεων. 
12 Πηγή: Ευρωπαϊκό κέντρο παρακολούθησης των MME, τρίτη ετήσια έκθεση, 1995. 
46 
Ορισμένες από τις υποχρεώσεις αυτές συνδέονται ειδικότερα με την πρόσληψη και τη 
διαχείριση του εργατικού δυναμικού. Αν και δεν είναι δυνατό να αποφανθούμε 
σχετικά με την ύπαρξη αδιαμφισβήτητης σύνδεσης μεταξύ του επιπέδου προστασίας 
του εργατικού δικαίου και του επιπέδου απασχόλησης, οι MME θεωρούν ότι η 
εργασιακή νομοθεσία μπορεί να βλάψει το δυναμικό τους για δημιουργία 
απασχόλησης, ειδικά όταν τις επιβαρύνει με περίπλοκες διοικητικές διαδικασίες και 
περιορίζει την ευελιξία τους στη διαχείριση του εργατικού δυναμικού (κανόνες που 
διέπουν τις συμβάσεις άτυπης εργασίας, το χρόνο εργασίας ή τους όρους απόλυσης). 
Ορισμένεςδιατάξεις οι οποίες εφαρμόζονται μόνον εφόσον το μέγεθος της επιχείρησης 
υπερβαίνει κάποιο ελάχιστο όριο, αποθαρρύνουν τις επιχειρήσεις να ξεπεράσουν τα 
όρια αυτά που αφορούν τον αριθμό των μελών του προσωπικού τους. Θα πρέπει να 
επισημανθεί ότι το εργατικό δίκαιο στην Ένωση έχει ουσιαστικά εθνική προέλευση -
βασίζεται, δηλαδή, σε νομοθετικές ή ρυθμιστικές διατάξεις ή σε συλλογικές συμβάσεις 
-ενώ το κοινοτικό δίκαιο καθορίζει ελάχιστους κανόνες σε ορισμένους μόνον τομείς. 
Η δημιουργία και η ανάπτυξη των MME και της απασχόλησης παρεμποδίζονται 
επίσης από τα ειδικά προβλήματα που αφορούν την πρόσβαση σε εξωτερικές πηγές 
χρηματοδότησης. Συχνά τα ίδια τα φορολογικά συστήματα δεν είναι σχεδιασμένα για 
να ευνοούν την αυτοχρηματοδότηση των MME και έτσι οι δαπάνες που έχουν σχέση 
με την κάλυψη των φορολογικών τους υποχρεώσεων τις επιβαρύνουν σημαντικά. 
Οι MME θεωρούν ότι το υψηλό μη μισθολογικό κόστος της εργασίας αποτελεί ένα 
σημαντικό ανασταλτικό παράγοντα που αποτρέπει από την πραγματοποίηση 
επενδύσεων στο εργατικό δυναμικό. 
Τέλος, οι MME αντιμετωπίζουν συχνά μεγάλες δυσκολίες στην ανεύρεση 
εργαζομένων με τα κατάλληλα προσόντα. Αυτό σημαίνει, αφενός, κακή λειτουργία 
της αγοράς εργασίας ως "μεσίτη" (βλ. κεφάλαιο IV.4 παραπάνω) και, αφετέρου, 
ανάγκη για βελτίωση της ικανότητας των συστημάτων κατάρτισης να παρέχουν τα 
εφόδια και τα προσόντα που ζητά η αγορά. Θα πρέπει, ωστόσο, να παρατηρήσουμε 
σχετικά ότι οι MME επενδύουν λιγότερο απ'ό,τι οι μεγάλες επιχειρήσεις στην 
κατάρτιση των μελών του προσωπικού τους. 
δ) Λαμβάνονται σημαντικά μέτρα για τη άιχβλυνση των εμποδίων 
Πολλά από τα μέτρα που περιγράφονται στο κεφάλαιο IV για τη μεταρρύθμιση της 
αγοράς εργασίας συμβάλλουν στην ενίσχυση του δυναμικού των MME για δημιουργία 
θέσεων απασχόλησης. 
Στον τομέα της κατάρτισης, οι MME μπορούν να επωφεληθούν από την υψηλή 
προτεραιότητα που αποδίδουν τα κράτη μέλη στην επαγγελματική εκπαίδευση των 
εργαζομένων. Υπάρχουν πολυάριθμοι μηχανισμοί για την υποστήριξη τα>ν 
επενδύσεων των επιχειρήσεων στον τομέα της κατάρτισης (βλ. κεφάλαιο IV. 1), 
ειδικά με χρηματοδότηση από τα διαρθρωτικά ταμεία. Είναι πολύ σημαντικό να 
φροντίσουμε να επωφελούνται οι MME από αυτές τις δυνατότητες και να 
κατανοήσουν την αναγκαιότητα μιας μακροπρόθεσμης επενδυτικής προσέγγισης στο 
θέμα του ανθρώπινου δυναμικού. 
Όσον αφορά την ευελιξία της αγοράς εργασίας, σημειώθηκε σημαντική πρόοδος σε 
αρκετά από τα κράτη μέλη, όπως αναφέρεται και στο κεφάλαιο IV.2. Είναι 
σημαντικό, ωστόσο, να επισημανθεί ότι πρέπει να αποφευχθεί το ενδεχόμενο να 
αντιβαίνει η ευέλικτη διαχείριση του εργατικού δυναμικού στο στόχο της ενθάρρυνσης 
των επενδύσεων των MME στους ανθρώπινους πόρους τους. Οι επενδύσεις αυτές 
απαιτούν μια κάποια σταθερότητα του εργατικού δυναμικού και αποτελούν την 
47 
καλύτερη λύση για τις δυσκολίες που συναντούν οι MME στην προσέλκυση πολύ 
καλά καταρτισμένων εργαζομένων. 
Οι MME είναι επίσης οι αποδέκτες σημαντικού αριθμού κρατικών επιδοτήσεων, είτε 
άμεσων, είτε με τη μορφή της ελάφρυνσης των κοινωνικών δαπανών (βλ. κεφάλαιο 
TV.3) κατά την πρόσληψη εργαζομένων, παρ'ό,τι οι επιδοτήσεις αυτές συχνά δεν 
είναι συνάρτηση του μεγέθους της επιχείρησης. 
Με στόχο την νομική και διοικητική απλοποίηση, τα κράτη μέλη έχουν προβλέψει 
τροποποιημένες διαδικασίες, εξαιρέσεις από την υποχρέωση υποβολής δήλωσης, 
δημιουργία κέντρων παροχής ολοκληρωμένων υπηρεσιών και αξιολογήσεις του 
αντίκτυπου στις επιχειρήσεις, προκειμένου να διευκολύνουν τη δημιουργία και την 
ανάπτυξη MME. Όσον αφορά τη διοικητική απλοποίηση, στην Ιταλία ένας σταθερός 
φόρος αντικατέστησε έξι παλαιότερους φόρους, στη Φινλανδία καθιερώθηκε μία 
ενιαία διαδικασία προκαταβολών για όλους τους φόρους ενώ στην Ιρλανδία έχει 
καθιερωθεί ένα μοναδικό έντυπο καταχώρισης για όλους τους φορολογικούς σκοπούς. 
Στη Γαλλία, πρόκειται να γίνουν τρεις απλοποιήσεις εντός του 1996: οι ενιαίες 
δηλώσεις κοινωνικής ασφάλισης και πρόσληψης και η ενιαία σύμβαση μαθητείας. Στο 
Η.Β., η εισαγωγή του ενιαίου εντύπου για τις ετήσιες επιστροφές, στο οποίο 
υπάρχουν ήδη τυπωμένες κάποιες λεπτομέρειες αποσκοπεί στη φόρτο που συνεπάγεται 
η συμπλήρωση εγγράφων για τις MME. 
Στην Αυστρία καθιερώθηκαν κανόνες απλοποημένης τήρησης λογιστικών βιβλίων για 
τις επιχειρήσεις με μικρό κύκλο εργασιών. Στο Η.Β. και στην Ιρλανδία τα όρια για 
την επιστροφή του Φ.Π.Α. αυξήθηκαν προκειμένου να μειωθεί ο φόρτος που 
συνεπάγεται η υποχρέωση υποβολή δήλωσης. Στη Γερμανία και στη Σουηδία έχουν 
αρχίσει να λειτουργούν κέντρα παροχής ολοκληρωμένων υπηρεσιών (One-Stop-
Shops) για την προώθηση της ίδρυσης νέων επιχειρήσεων. Στο Βέλγιο και στην 
Ισπανία υπάρχει η πρόθεση να καθιερωθεί ένα μοναδικό σημείο επαφής για όλες τις 
υποθέσεις των MME που αφορούν τις δημόσιες υπηρεσίες. Στις Κάτω Χώρες και 
στο Η.Β. διεξάγονται αξιολογήσεις του αντικτύου της νομοθεσίας στις επιχειρήσεις. 
Διάφορες φορολογικές εξαιρέσεις και εκπτώσεις στα ποσοστά φορολόγησης των 
επιχειρήσεων είναι οι βασικοί τομείς της φορολογικής απλοποίησης που επιχειρούν 
τα κράτη μέλη προς όφελος των MME. Η φορολογική μεταρρύθμιση στη Γερμανία 
επικεντρώνεται στις συγχωνεύσεις και στις αναδιοργανώσεις, για τις οποίες 
παρέχεται πια η δυνατότητα φορολογικά ουδέτερης αλλαγής της εταιρικής μορφής, 
μια εξέλιξη που έχει πολύ μεγάλη σημασία για τις MME. Στη Γαλλία δίνεται 
προτεραιότητα στη μεταρρύθμιση της φορολόγησης των επαγγελματιών. Στο Βέλγιο 
υπάρχει η πρόθεση να ανθεωρηθείτο φορολογικό σύστημα προκειμένου να ενισχυθούν 
οι ίδιοι πόροι των επιχειρήσεων. Στην Ιρλανδία σχεδιάζεται η αναμόρφωση της 
υφιστάμενης νομοθεσίας για τη φορολογία του εισοδήματος, των επιχειρήσεων και 
της υπεραξίας του κεφαλαίου. 
Μεταξύ των φορολογικών εξαιρέσεων που ισχύουν, τόσο στις Κάτω Χώρες όσο και 
στην Ισπανία υπάρχει μείωση των φόρων για τα τρία πρώτα χρόνια λειτουργίας της 
επιχείρησης. Στην Αυστρία έχει αυξηθεί η φοροαπαλλαγή για τις μικρές 
επιχειρήσεις. Τα ποσοστά φορολόγησης των επιχειρήσεων έχουν μειωθεί στη 
Γερμανία, στην Ισπανία και στις Κάτω Χώρες. 
Συμπέρασμα 
Προκειμένου να αξιοποιηθεί πλήρως το δυναμικό των MME για δημιουργία θέσεων 
απασχόλησης, είναι σημαντικό οι καλύτερες πρακτικές να είναι γνωστές και να 
εφαρμόζονται σε όλα τα κράτη μέλη. Αναγνωρίζοντας τη σημασία αυτού του θέματος, 
το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που συνήλθε στις Κάννες τον Ιούνιο του 1995 ζήτησε από 
48 
την Επιτροπή να υποβάλει έκθεση για τις υφιστάμενες πολιτικές υπέρ των MME και 
για τους τρόπους που μπορούν αυτές να βελτιωθούν. Η Επιτροπή καταρτίζει χωριστή 
έκθεση σχετικά με το θέμα αυτό. 
(2) ΤΑ ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΑ ΤΑΜΕΙΑ ΚΑΙ Η ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ 
Με προϋπολογισμό 170 δις ECU (συμπεριλαμβανομένου του Ταμείου Συνοχής) για την 
περίοδο 1994-99, τα Διαρθρωτικά Ταμεία διαδραματίζουν θεμελιώδη ρόλο στην προώθηση 
της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής στην Ένωση. Στο πλαίσιο αυτό, τα Ταμεία 
αποτελούν βασικά όργανα προώθησης της ανάπτυξης και της απασχόλησης, ιδίως στα κράτη 
μέλη και στις περιφέρειες στις οποίες επικεντρώνονται. 
Τα Διαρθρωτικά Ταμεία παρέχουν υποστήριξη σε τρεις βασικούς τομείς: υποδομή, άμεση 
βοήθεια του παραγωγικού τομέα, και ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού. 
Βραχυπρόθεσμα, αυτό βοηθά στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης, μέσω της υποστήριξης 
της ζήτησης για αγαθά και υπηρεσίες. Αποτελεί εξάλλου και διαρκή συμβολή στην 
απασχόληση, κυρίως με την αύξηση και την προσαρμογή του άψυχου και έμψυχου υλικού 
καθώς και με τη βελτίωση της λειτουργίας της αγοράς εργασίας. 
Ο αντίκτυπος στην απασχόληση εξαρτάται από την ένταση της προσπάθειας και από το 
συνδυασμό των παρεμβάσεων, που διαφέρουν ανάλογα με την αφετηρία, τους στόχους των 
Ταμείων και των κρατών μελών. 
Για τις περιοχές του στόχου 1, που περιλαμβάνουν το 70 % των παρεμβάσεων των 
Διαρθρωτικών Ταμείων, η προτεραιότητα στη δημιουργία απασχόλησης επιδιώκεται κυρίως 
μέσω της προώθησης της ανάπτυξης, που αποσκοπεί στη μείωση των διαφορών που 
εκφράζονται σε κατά κεφαλή ΑΕΠ. 
Στις περιοχές του στόχου 2, ο καθορισμός των οποίων βασίζεται σε κριτήρια που συνδέονται 
κυρίως με την απασχόληση, δίνεται προτεραιότητα στη διαφοροποίηση και αναζωογόνηση 
του βιομηχανικού ιστού που βρίσκεται σε παρακμή, επιδιώκοντας τις αμεσότερες δυνατές 
συνέπειες για την απασχόληση. 
Όσον αφορά, τέλος, τους στόχους 5 και 6, φαίνεται ότι το πρόβλημα εστιάζεται ουσιαστικά 
στη διατήρηση δραστηριοτήτων, απασχόλησης και πληθυσμού στις αγροτικές περιοχές, που 
συχνά περιλαμβάνουν και ζώνες με χαμηλή πυκνότητα του πληθυσμού στις οποίες υπάρχει 
ανάγκη οικονομικής διαφοροποίησης. 
Οι ενέργειες που προσανατολίζονται ως επί το πλείστον στην αγορά εργασίας είναι από τη 
φύση τους άμεσα συνδεδεμένες με την απασχόληση, στο μέτρο που αποσκοπούν κατά πρώτο 
λόγο να διευκολύνουν το συνταιριασμότης ζήτησης και της προσφοράς, και στη συνέχεια την 
πλήρωση των διαθέσιμων θέσεων απασχόλησης. Πρόκειται για παρεμβάσεις που 
πραγματοποιούνται στο σύνολο της Ένωσης: 
σχετικά με την ένταξη των νέων, των μακροχρόνια ανέργων και των ατόμων που 
απειλούνται με αποκλεισμό (στόχος 3) 
με στόχο να ευνοήσουν την προσαρμογή των εργαζομένου στις βιομηχανικές 
μεταβολές (στόχος 4), συνεισφέροντας ταυτόχρονα και στη βιώσιμη ανάπτυξη. 
Παρά τις κύριες αυτές συνεισφορές, η δράση των Διαρθρωτικών Ταμείων έως το 1999 πρέπει 
να συνυπολογίζει περισσότεροτις πρόσφατες και τις αναμενόμενες μεταβολές των πολιτικών 
για την απασχόληση. Στα πλαίσια πάντα του ήδη εγκεκριμένου προγραμματισμού, είναι 
σημαντικό να χρησιμοποιούνται τα περιθώρια ευελιξίας τα οποία προκύπτουν κατά την 
εφαρμογή των υφιστάμενων προγραμμάτων. Η συμβολή των επενδύσεων σε άψυχο κεφάλαιο 
49 
έχει θεμελιώδη σημασία. Πρέπει επίσης να δοθεί η δέουσα προσοχή σε άλλες απαιτήσεις για 
ανάπτυξη και απασχόληση, που συμβαδίζουν με τις εξελίξεις της πολιτικής για την 
απασχόληση. 
Μεταξύ των ιδιαίτερα σημαντικών θεμάτων για συζήτηση σχετικά με τη μελλοντική πολιτική 
περιλαμβάνονται: 
η ενθάρρυνση μέτρων τα οποία συμβάλλουν στην ανάπτυξη με μεγαλύτερη ένταση της 
απασχόλησης. 
Αυτό συνεπάγεται ιδίως: 
τη ρητή αναγνώριση της διάστασης της απασχόλησης και του ανθρώπινου 
δυναμικού κατά τη χρηματοδότηση των παραγωγικών επενδύσεων και των 
προγραμμάτων υποδομής, 
μεγαλύτερη έμφαση στην ολοκληρωμένη τοπική και αγροτική ανάπτυξη και 
πρωτοβουλίες απασχόλησης με στόχο την καλύτερη εκμετάλλευση των νέων 
πηγών απασχόλησης, 
την ενθάρρυνση μιας δυναμικότερης οργάνωσης της εργασίας και του ωραρίου 
εργασίας, εφόσον αυτό συνδυάζεται με αύξηση της απασχόλησης. 
η αυξημένη συνεργασία των παραγόντων του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα. 
Πρόκειται συγκεκριμένα για την ένταση της κινητοποίησης των οικονομικών, 
κοινωνικών και συλλογικών εταίρων για τη θέσπιση τοπικών συμφώνων για την 
απασχόληση τα οποία θα αποσκοπούν στη διεύρυνση και στην εμβάθυνση της 
προσπάθειας για συνεργασία. 
η προώθηση μιας περισσότερο δραστήριας και ενεργητικής προσέγγισης στην 
οικονομική και κοινωνική ένταξη, συμπεριλαμβανομένης της ισότητας των ευκαιριών. 
Η σχετική μετατόπιση της χρηματοδότησης από παθητικά σε ενεργητικά μέτρα για την 
αγορά εργασίας - τα οποία, επομένως, δεν συνεπάγονται μεγαλύτερη επιβάρυνση για 
τα δημόσια οικονομικά - δημιουργεί νέες απαιτήσεις για την επείγουσα προσαρμογή 
του φάσματος και της ποιότητας των υπηρεσιών απασχόλησης. Οι βελτιώσεις αυτές 
απαιτούνται προκειμένου να δοθούν αποτελεσματικές λύσεις στα ειδικά προβλήματα 
των ανέργων και των λιγότερο ευνοημένων ατόμων, ιδίως των γυναικών, με τη 
διευκόλυνση των δυνατοτήτων πρόσβασης στην οικονομική και κοινωνική 
δραστηριότητα. 
η εξασφάλιση της έμπρακτης αναγνώρισης της σημασίας των επενδύσεων σε άυλο 
κεφάλαιο 
Οι άυλες επενδύσεις αποτελούν σημαντική κινητήρια δύναμη για την οικονομική 
ανάπτυξη. Πρέπει να δοθεί έμφαση στη χορήγηση χρηματοδότησης εκ μέρους των 
Διαρθρωτικών Ταμείων για την προώθηση της έρευνας, της ανάπτυξης και της 
οργάνωσης των επιχειρήσεων με τρόπο που θα τους επιτρέπει να μην αδρανούν έναντι 
των καινοτομιών, ενώ θα πρέπει να βελτιώνεται παράλληλα συνεχώς το έμψυχο υλικό 
μέσω της εκπαίδευσης και της κατάρτισης προκειμένου να υποστηριχθεί η ανάπτυξη 
και η διάδοση των νέων τεχνολογιών και των νέων προτύπων παραγωγής και, κατά 
συνέπεια, η μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα και ανάπτυξη. 
50 
Κατά την επιδίωξη των προτεραιοτήτων αυτών θα πρέπει αναγκαστικά να λαμβάνονται 
υπόψη οι συγκεκριμένες συνθήκες που επικρατούν στα διάφορα κράτη μέλη και στις διάφορες 
περιφέρειες, καθώς και η εφαρμογή των υφιστάμενων προγραμμάτων. 
(3) ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ 
75% των ευρωπαίων πολιτών κρίνουν ότι η εξασφάλιση της οικονομικής ανάπτυξης με την 
ταυτόχρονη προστασία του περιβάλλοντος αποτελεί σημαντικό στόχο13. Από αυτό 
συμπεραίνεται έντονη υποστήριξη του στόχου που περιέχεται στη συνθήκη του Μάαστριχτ, 
σύμφωνα με την οποία η Ένωση πρέπει να επιτύχει "μια σταθερή και διαρκή, μη 
πληθωριστική και σεβόμενη το περιβάλλον ανάπτυξη" (άρθρο 2). Για την επίτευξη αυτού του 
στόχου, η συνθήκη προβλέπει ότι ο προβληματισμός για το περιβάλλον πρέπει να εντάσσεται 
άμεσα κατά τον καθορισμό των κοινοτικών πολιτικών (άρθρο 130 R). Το πέμπτο πρόγραμμα 
δράσης για το περιβάλλον, που εξέδωσε η Ευρωπαϊκή Ένωση το 1993, διευκρινίζει τις 
λεπτομέρειες εφαρμογής μιας τέτοιας ένταξης σε διάφορους τομείς της οικονομίας: 
βιομηχανία, ενέργεια, μεταφορές, γεωργία, τουρισμός. 
Η ένταξη αυτή αποτελεί πολιτική πρόκληση καθόσον η οικονομική ανάπτυξη συνεπάγεται 
αυξημένη ζήτηση των παροχών ενέργειας και φυσικών πόρων και πιο εκτεταμένη χρήση των 
μεταφορών οι οποίες, έστω και αν οι υπόλοιπες συνθήκες παραμένουν οι ίδιες, οδηγούν σε 
ανώτερα ποσοτικά επίπεδα βιομηχανικών απορρίψεων και αποβλήτων. Είναι δυνατό να 
διαχωριστούν αυτές οι δύο πτυχές, υπό τον όρο να επιτυγχάνεται αποτελεσματικότερη χρήση 
των φυσικών και περιβαλλοντικών πόρων κατά τις διαδικασίες παραγωγής και να 
εφαρμόζονται καθαρότερες τεχνολογίες. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι πιο 
ευημερούσες οικονομίες τείνουν να έχουν χαμηλότερα επίπεδα ρύπανσης κατά μονάδα ΑΕΠ. 
Το πέρασμα από τη μεταποιητική βιομηχανία στις υπηρεσίες συνεπάγεται επίσης θετική 
επίδραση στο περιβάλλον. 
Το μέγεθος της επιτυχίας στην προσπάθεια διαχωρισμού της οικονομικής ανάπτυξης από τις 
ζημίες που προξενούνται στο περιβάλλον εξαρτάται από τη δράση των κυβερνήσεων όσον 
αφορά τη νομοθεσία, τους κανόνες, τη φορολογία ή άλλα μέσα δράσης που στρέφονται γύρω 
από την αγορά και αποβλέπουν στον περιορισμό ορισμένων απορρίψεων ή άλλων μορφών 
ρυπαντικής συμπεριφοράς και στην ενθάρρυνση μιας αποτελεσματικότερης χρήσης των 
φυσικών μη ανανεώσιμων πόρων. Η εξέλιξη των τρόπων παραγωγής στις μεγάλες βιομηχανίες 
οδήγησε στην εμφάνιση νέων τομέων δραστηριότητας που αναπτύσσουν τον εξοπλισμό, τις 
τεχνολογίες ή τις υπηρεσίες που απαιτούνται για μια καλύτερη οικολογική απόδοση των 
υφισταμένων βιομηχανιών. 
Αυτές οι νέες επιχειρήσεις παράγουν αγαθά και υπηρεσίες που επιτρέπουν τη μέτρηση, την 
πρόληψη, τον περιορισμό ή τη διόρθωση των βλαβών που προξενούνται στο νερό, τον αέρα 
και το έδαφος. Ασχολούνται επίσης με τα προβλήματα που έχουν σχέση με τα απόβλητα και 
το θόρυβο. Με αυτό το στενό ορισμό, ο εν λόγω τομέας σημειώνει ετήσια παραγωγή 250 
δισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ στις χώρες του ΟΟΣΑ και ένα ποσοστό ετήσιας ανάπτυξης 
8%14. Αν επεκταθεί ο ορισμός στις δαπάνες για την έρευνα και την ανάπτυξη στις οποίες 
προβαίνουν οι δημόσιες αρχές και οι ώκυτικές επιχειρήσεις, καθώς και στην υπό έντονη 
εξάπλίοση αγορά προϊόντων που σέβονται το περιβάλλον, ο όγκος πωλήσεων και το ποσοστό 
ανάπτυξης που προκύπτει θα είναι πολύ υψηλότερα. 
Όσον αφορά την τήρηση αυτών των νέων υποχρεώσεων σχετικά με το περιβάλλον, ορισμένα 
κράτη μέλη εξέδωσαν μέτρα που αποβλέπουν στην ενθάρρυνση αυτού του τομέα. Αυτή η 
βοήθεια απευθύνεται εν μέρει στις βιομηχανίες που ήδη υπάρχουν έτσι ώστε να τους επιτραπεί 
Ευροβαρόμετρο 1995. 
ΟΟΣΑ. Ιανουάριος 1995. 
51 
να τηρούν τους νέους κανόνες για το περιβάλλον και εν μέρει στις βιομηχανίες που παράγουν 
εξοπλισμούς, τεχνολογίες ή υπηρεσίες για το σεβασμό του περιβάλλοντος. Η Ιταλία προτείνει 
δημοσιονομικά κίνητρα υπέρ των νέων επιχειρήσεων που προωθούν την αποτελεσματικότητα 
της ενέργειας, την ανακύκλωση και παρόμοιες δραστηριότητες. Η Ισπανία προσφέρει 
δημοσιονομικό στήριγμα στην μετατροπή των τεχνολογιών και των μηχανημάτων εφόσον αυτή 
αποβλέπει στη μείωση της ρύπανσης. Οι Κάτω Χώρες έχουν εισάγει φορολογικές ατέλειες στα 
μερίσματα και τους τόκους που προέρχονται από επενδύσεις στην οικολογία. Η Σουηδία 
θέσπισε σύστημα επιδότησης για να ενισχύσει την απασχόληση στις βιομηχανίες του 
περιβάλλοντος και ενθαρρύνει ήδη τις επενδύσεις στην επεξεργασία των χρησιμοποιημένων 
υδάτων, την επέκταση των δικτύων κεντρικής θέρμανσης, τη μείωση του θορύβου, τον 
καθαρισμό μολυσμένων τοποθεσιών και την αξιοποίηση των φυσικών ζωνών. Υποστηρίζει 
επίσης τις επενδύσεις των νοικοκυριών στην ηλιακή θέρμανση και τις επενδύσεις των 
επιχειρήσεων και των συλλογικών οργάνων στις αειφόρους ενέργειες που ικανοποιούν πέρα 
από το ζητούμενο τις νόμιμες υποχρεώσεις. 
Όσον αφορά τον διεθνή ανταγωνισμό, αυτή η πολύ δυναμική αγορά είναι πηγή δυνατοτήτων 
και προκλήσεων για την Ένωση. Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι με μεγάλη διαφορά ο πρώτος 
παραγωγός και ο μεγαλύτερος καταναλωτής τεχνολογιών και υπηρεσιών στον τομέα του 
περιβάλλοντος (134 δισεκατομμύριαδολαρίων ΗΠΑ το 1993), ακολουθούμενες από την Αγορά 
της Δυτικής Ευρώπης (94 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ το 1992) και την Ιαπωνία (24 
δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ το 1990), σύμφωνα με τα μεγέθη του ΟΟΣΑ. Παρόλο που 
ορισμένα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν ήδη έντονη παρουσία σ'αυτές τις 
παγκόσμιες αγορές, οι προσπάθειες θα έπρεπε να αποβλέπουν στην ενίσχυση της 
ανταγωνιστικής θέσης του συνόλου αυτών. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ιαπωνία και ο Καναδάς 
έχουν ήδη θεσπίσει ειδικά προγράμματα που αποβλέπουν στην υποστήριξη των επιχειρήσεων 
του τομέα του περιβάλλοντος, υπό τη μορφή βοήθειας για την έρευνα και την ανάπτυξη καθώς 
και για τις εξαγωγές. Με αυτή την προοπτική, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζήτησε την 
προώθηση μιας "επίθεσης πράσινων τεχνολογιών για την Ευρώπη" και ζήτησε μια πιο 
συντονισμένη προσέγγιση όσον αφορά την έρευνα και την ανάπτυξη καθώς και άλλες 
πολιτικές σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης15. 
Πρέπει να αναμένεται ότι ο κύριος αντίκτυπος των πολιτικών προστασίας του περιβάλλοντος 
στην ανάπτυξη και την απασχόληση προέρχεται από την προοδευτική εισαγωγή καθαρών 
τεχνολογιών σε όλο το φάσμα δραστηριοτήτων της παραγωγής. Μια τέτοια εισαγωγή απαιτεί 
μια στρατηγική μακροπρόθεσμης επένδυσης που αποδεικνύεται ιδιαίτερα σημαντική στους 
κύριους οικονομικούς τομείς όπως η ενέργεια, οι μεταφορές ή η γεωργία. Αυτή απαιτεί 
επίσης, στις μεταφορές, να βαρύνονται οι χρήστες με όλο το κόστος των αποφάσεων τους 
σ'αυτό τον τομέα έτσι ώστε να παρακινούνται να επιλέγουν τις λύσεις που συνεπάγονται το 
λιγότερο κοινωνικό κόστος. 
Βάσει ενός στενού ορισμού των βιομηχανιών του περιβάλλοντος, η έκθεση για την 
απασχόληση το 1995 δείχνει ότι 1,5 εκατομμύρια άτομα απασχολούνται μόνιμα στην 
Ευρωπαϊκή Ένωση σε δραστηριότητες που έχουν σχέση με το περιβάλλον, όπως η 
επεξεργασία χρησιμοποιημένων υδάτων και αποβλήτων, καθώς και η παραγωγή οργάνων 
ακριβείας, οπτικών και παρόμοιων. Όσον αφορά τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης, αυτοί 
οι τομείς γνώρισαν ποσοστό αύξησης σαφώς υψηλότερο από ό,τι η υπόλοιπη οικονομία. 
Μεταξύ των ετών 1985 και 1993, η αύξηση της απασχόλησης σ'αυτόν τον τομέα ανήλθε σε 2% 
κατ'έτος, ποσοστό διπλάσιο από εκείνο που σημειώθηκε σε άλλους τομείς. Μια δραστήρια 
πολιτική που αποβλέπει στην παροχή θετικών οικονομικών κινήτρων τόσο για τους 
Έκθεση και ψήφισμα σχετικά με τις τεχνολογίες του περιβάλλοντος: "πιθανότητες ανάπτυξης 
και απασχόλησης", Απρίλιος 1994, που εγκρίθηκαν κατά τη συνεδρίαση ολομέλειας στις 6 
Μαΐου 1994. 
52 
καταναλωτές όσο και για τις επιχειρήσεις θα μπορούσε να αυξήσει ουσιαστικά αυτό το 
μέγεθος. 
Αναμένεται ότι θα αναληφθούν σημαντικές δαπάνες για παράδειγμα για την κατασκε\)ή 
δικτύων εξυγίανσης καθώς και τον εξοπλισμό και την υποδομή των δημόσιων μεταφορών. 
Αλλες δραστηριότητες που αφορούν το περιβάλλον υπό τη στενή έννοια μπορούν επίσης να 
δημιουργήσουν πολυάριθμες νέες θέσεις απασχόλησης και να συμβάλουν ουσιαστικά σε μια 
καλύτερη ποιότητα ζωής των πολιτών. Τέτοιες δραστηριότητες είναι η διατήρηση της εθνικής 
κληρονομιάς, η ανανέωση των αστικών υποδομών, η συντήρηση των εθνικών πάρκων και 
δασών κτλ. 
Η εμπειρία που αποκτήθηκε σε ορισμένα κράτη μέλη δείχνει ότι μια έντονη οικονομική 
ανάπτυξη, η προστασία του περιβάλλοντος και η δημιουργία θέσεων απασχόλησης μπορούν 
να συμβαδίζουν. Οι προσομοιώσεις που εκπονήθηκαν από τις υπηρεσίες της Επιτροπής 
δείχνουν επίσης ότι η ένταξη των περιβαλλοντικών απαιτήσεων σε όλους τους τομείς της 
οικονομίας, σύμφωνα με την αρχή της αποδοτικότητας και με βάση μηχανισμούς της αγοράς, 
επιτρέπει την επίτευξη μεγαλύτερης οικονομικής ανάπτυξης, καλύτερου περιβάλλοντος και 
περισσότερων θέσεων απασχόλησης16. Η Λευκή Βίβλος για την ανάπτυξη, την 
ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση δείχνει το ενδιαφέρον για μια ουσιώδη διαρθρωτική 
αλλαγή που αποκλίνει από μια οικονομία χαρακτηριζόμενη από την υπερεκμετάλλευση των 
φυσικών πόρων και την υποεκμετάλλευση της εργασίας. Αυτός ο στόχος θα μπορούσε να 
επιτευχθεί τροποποιώντας τις σχετικές τιμές αυτών των συντελεστών της παραγωγής, δηλαδή 
με τη μείωση των φόρων και των συνεισφορών που επιβαρύνουν την εργασία και με την 
αύξηση της φορολογίας για τη χρήση φυσικών πόρων. Μια τέτοια διαρθρωτική αλλαγή 
υποστηρίζεται σε ευρεία κλίμακα. Το Ευρωβαρόμέτρο του 1995 δείχνει ότι 40% των πολιτών 
της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι "απολύτως σύμφωνοι" και 40% "μάλλον σύμφωνοι" με την 
ιδέα της μείωσης του φόρου εισοδήματος και των συνεισφορών κοινωνικής ασφάλισης και 
της αντιστάθμισης αυτής με μια αύξηση των φόρων επί των αγαθών και των διαδικασιών που 
προξενούν βλάβη στο περιβάλλον (όπως τα χημικά προϊόντα που προξενούν τη μείωση της 
στιβάδας του όζοντος, τα απόβλητα, οι μεταφορές, το διοξείδιο του άνθρακος, η ενέργεια και 
τα φυτοφάρμακα). 
Επίσης σε τοπικό επίπεδο, υπάρχουν μεγάλες δυνατότητες για την ενθάρρυνση της 
οικονομικής ανάπτυξης, τη βελτίωση της κατάστασης του περιβάλλοντος και τη δημιουργία 
θέσεων απασχόλησης ταυτόχρονα. Συγκεκριμένες πρωτοβουλίες έχουν ήδη ληφθεί από 
ορισμένα κράτη μέλη τα οποία κατάρτισαν πειραματικά προγράμματα σύμφωνα με τα οποία 
παρέχονται στους ανέργους κατάρτιση και θέσεις απασχόλησης που σέβονται το περιβάλλον. 
Στην Ισπανία, 200.000 νέοι άνεργοι εργάστηκαν (επί 2 έτη) σε προγράμματα αναστήλωσης 
ιστορικών μνημείων. Πάνω από 50 πόλεις των Κάτω Χωρών συνέστησαν υπηρεσίες φυλάκων 
δημοσίων χώρων, βελτιώνοντας κατ'αυτό τον τρόπο το περιβάλλον και τη δημόσια ασφάλεια. 
Στο Βερολίνο, οι άνεργοι που εισπράττουν παροχή κοινωνικής ασφάλισης δικαιούνται να 
εργάζονται έως 32 ώρες την εβδομάδα σε θέσεις απασχόλησης όπως η οικολογική ανακαίνιση 
σχολεί(ΐ)ν. Στη Γαλλία, μεγάλος αριθμός νέων ανέργων εργάστηκε προσωρινά στα δημόσια 
πάρκα. 
Όπως επισημαίνεται παραπάνω, η ανάπτυξη διευρωπαϊκών δικτύων θα έχει θετικό 
αποτέλεσμα στην απασχόληση. Τα δίκτυα αυτά θα οφελήσουν επίσης το περιβάλλον, λόγω της 
αποτελεσματικότερηςχρήσηςτης ενέργειας και των μεταφορών καθώς και μιας πιο ισόρροπης 
διευθέτησης του εδάφους της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πρέπει να σημειωθεί, σχετικά με τα 
Χρησιμοποιώντας το οικονομετρικό πρότυπο DRI: "Potential benefits of integration of 
environmental and economic policies" (Δυνητικά οφέλη από την ενοποίηση των περιβαλλοντικών 
και των οικονομικών πολιτικών), Graham και Trotman (Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας), 1994. 
53 
διευρωπαϊκά δίκτυα στον τομέα των μεταφορών, ότι το κύριο μέρος των δαπανών θα 
αφιερωθεί στις σιδηροδρομικές συγκοινωνίες. Ανταποκρινόμενη στα συμπεράσματα του 
Συμβουλίου του Έσσεν, η Επιτροπή ετοιμάζει προσανατολισμούς για τις υποδομές των 
δικτύων σε ορισμένους επιλεγμένους τομείς (για παραδείγματα απόβλητα, το νερό...). 
Στον ιδιωτικό τομέα, οι οικολογικές επιχειρήσεις είναι έτοιμες να ευνοήσουν τις επενδύσεις 
σε δραστηριότητες που σέβονται περισσότερο το περιβάλλον στις μεγάλες βιομηχανίες. Οι 
οικοεπιχειρήσεις παρέχουν εξοπλισμούς, τεχνολογίες και συμβουλές για τη μείωση της 
ρύπανσης στο τέλος μιας βιομηχανικής διαδικασίας και για την επεξεργασία των αποβλήτων. 
Σύμφωνα με τις προβλέψεις, αυτές οι δραστηριότητες θα έπρεπε να εξελιχθούν και να 
αποβλέπουν όχι πλέον "να εξυγιάνουν" τη βιομηχανική δραστηριότητα αλλά να την 
καταστήσουν πιο "οικολογική", επιφέροντας κατ'αυτό τον τρόπο οι ίδιες μια τροποποίηση των 
διαδικασιών παραγωγής. Με την ανάπτυξη και την εφαρμογή καθαρών και οικολογικών 
τεχνολογιών, επέρχεται ποιοτική αλλαγή που παραμερίζει τα τεχνολογικά σύνορα, πράγμα 
το οποίο είναι ουσιώδες για την ανάπτυξη (και την απασχόληση) μακροπρόθεσμα. 
Αυτές οι διαρθρωτικές αλλαγές θα καταστήσουν απαραίτητη την ενίσχυση των προσπαθειών 
κατάρτισης. Υπολογίζεται ότι 80% των ατόμων που απασχολούνται σήμερα στην βιομηχανία 
του περιβάλλοντος έχουν σχετικά μικρές ικανότητες και λίγα προσόντα. Εντούτοις, 20% του 
εργατικού δυναμικού που συμμετέχει στη διαχείριση και τις τεχνικές δραστηριότητες 
διαθέτουν υψηλά προσόντα και καλή κατάρτιση. Με την τεχνολογική εξέλιξη και με την 
ένταξη του ελέγχου της ρύπανσης και της ενεργειακής αποτελεσματικότητας στις διαδικασίες 
παραγωγής, καθίσταται απαραίτητη η παροχή κατάλληλης κατάρτισης για ειδικευμένους 
τεχνικούς, διαχειριστές, μηχανικούς και άτομα που εργάζονται στον τομέα της πολεοδομίας, 
της χωροταξίας, της διαχείρισης του φυσικού πλούτου, των δασών κτλ. 
Συμπέρασμα 
Με βάση τις παραπάνω παρατηρήσεις, συνάγεται ότι η προστασία του περιβάλλοντος 
αποτελεί σημαντικό μέσο για τη δημιουργία αξιόλογου αριθμού νέων θέσεων απασχόλησης. 
Αντιπροσωπεύει έναν τομέα σε ταχεία εξέλιξη στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όμως 
όχι ακόμη στο διεθνές πεδίο όπου αυξάνεται η πίεση του ανταγωνισμού. Απαιτούνται 
κατάλληλες πολιτικές για τη συγκεκριμενοποίηση αυτών των δυνατοτήτων απασχόλησης, 
κυρίως με την ανταλλαγή πληροφοριών, την ενθάρρυνση ενός θεμιτού ανταγωνισμού στο 
πλαίσιο της εσωτερικής αγοράς, καθώς και με τα οικονομικά κίνητρα που παρέχονται στους 
καταναλωτές και στις επιχειρήσεις. Παράλληλα, τέτοιες πολιτικές θα διευκολύνουν τις 
διαρθρωτικές αλλαγές που πρέπει να υποστεί η ευρωπαϊκή οικονομία στους τομείς της 
ενέργειας, των μεταφορών, της βιομηχανίας και της γεωργίας, όπως αναφέρεται στο πέμπτο 
πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον. 
(4) ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΠΑΡΟΧΕΣ. ΑΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΓΟΡΑ ΤΗΣ 
ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ17 
Στα συμπεράσματα της προεδρίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Έσσεν του Δεκεμβρίου 
1994, το Συμβούλιο των Υπουργών Κοινωνικών Υποθέσεων και Απασχόλησης και το 
Συμβούλιο "Οικονομικές και Χρηματοδοτικές Υποθέσεις", καθώς και η Επιτροπή, κλήθηκαν 
να προβούν σε έλεγχο "του αντίκτυπου των δημοσιονομικών καθεστώτων και πον 
καθεστώτων παροχής βοήθειας στη διαθεσιμότητα για τη ζήτηση και την ανάληψη 
απασχόλησης". Αυτή η εντολή πρέπει να εκτιμηθεί λαμβάνοντας υπόψη τη στρατηγική για την 
απασχόληση που εκτίθεται στη Λευκή Βίβλο της Επιτροπής για την Ανάπτυξη, την 
Σ'αυτό το τμήμα γίνεται παρουσίαση μιας σύντομης σύνθεσης εκτενέστερης και 
λεπτομερέστερης έκθεσης που ετοιμάστηκε για το Συμβούλιο "Οικονομικές και Χρηματοδοτικές 
Υποθέσεις" σε συνέχεια της εντολής εκ μέρους του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Έσσεν τον 
Δεκέμβριο του 1994. 
54 
Ανταγωνιστικότητακαι την Απασχόληση και αναμορφώθηκε μεταγενέστεραγια να διατυπώσει 
τις 5 προτεραιότητες για την πολιτική της απασχόλησης που εγκρίθηκαν στο Συμβούλιο του 
Έσσεν. 
Αυτή η εντολή ανταποκρίνεται στην προτεραιότητα δράσης η οποία παραχωρήθηκε στην 
αξιολόγηση του αντίκτυπου των δημοσιονομικών συστημάτων και των συστημάτων παροχών 
στα μέτρα που παρακινούν τους οικονομικούς παράγοντες να απασχολήσουν ή να 
δημιουργήσουν θέσεις απασχόλησης. Υπάρχει ευρεία συναίνεση όσον αφορά την ανάγκη να 
προσαρμοστεί η λειτουργία του ευρωπαϊκού κοινωνικού προτύπου, έτσι ώστε να 
ανταποκρίνεται στην εξέλιξη των αναγκών των κοινωνιών μας και να αξιολογηθεί ο 
αντίκτυπος του στην αγορά της απασχόλησης. 
Πρέπει να σημειωθεί ότι αυτή η προσέγγιση δεν θίγει παρά ένα μέρος του γενικού 
προβλήματος της ανεργίας. Πράγματι, ένα μεγάλο μέρος των αρνητικών αποτελεσμάτων της 
Κοινότητας στην απασχόληση και των κινδύνων που απειλούν την από άποψη 
προύπολογισμούβιωσιμότητα των συστημάτων κοινωνικής προστασίας πολυάριθμων κρατών 
μελών οφείλεται κυρίως σε μακροοικονομικούς και σε άλλους διαρθρωτικούς παράγοντες. 
Πράγματι, μια πλήρης αξιολόγηση του αντίκτυπου των δημοσιονομικών συστημάτων και των 
συστημάτων κοινωνικής προστασίας στη λειτουργία των αγορών της απασχόλησης καθιστά 
αναγκαίο να αντιμετωπίζονται τα προβλήματα παροχής κινήτρων και αποτελεσματικότητας 
που αναφέρονται παρακάτω και απαντώνται κατά τη λειτουργία της κοινωνικής προστασίας 
η οποία αποτελεί μια από τις συνιστώσες του ευρωπαϊκού κοινωνικού προτύπου. 
Εντούτοις, δεν εξετάζεται το κατά πόσο πρέπει να διαφέρει το επίπεδο διαθέσιμου 
εισοδήματος σε περίπτωση ανεργίας από εκείνο που επιτυγχάνεται από την εργασία έτσι ώστε 
να αποθαρρύνεται η αναζήτηση απασχόλησης. Τα δεδομένα δείχνουν ότι, ακόμη και σε 
περίπτωση ίσων επιπέδων εισοδήματος, η εργασία τείνει να προτιμάται από την ανεργία. 
Η έκθεση που παρατίθεται σε σύνοψη παρακάτω αφορά ιδιαίτερα τη σχέση μεταξύ 
δημοσιονομικής διαχείρισης και συστήματος προστασίας από την ανεργία. 
α) Ο φόρος εισοδτίαατος. το επίδομα ανεργίας και η προώθηση της απασγόλτισης 
Τα συστήματα κοινωνικής προστασίας εκπληρώνουν 3 κύρια λειτουργήματα υπέρ των 
ανέργων: αντισταθμίζουν την απώλεια εισοδήματος που οφείλεται στην ανεργία, επιτρέπουν 
καλύτερη εξίσωση μεταξύ των ικανοτήτων των ανέργων και των απαιτήσεων των κενών 
θέσεων και εγγυώνται στα νοικοκυριά εισόδημα που τους εξασφαλίζει το ελάχιστο επίπεδο 
ζωής σε περίπτωση ανεργίας. 
Σε ορισμένεςπεριπτώσεις ένα υπερβολικά γενναιόδωρο σύστημα κοινωνικών παροχών μπορεί 
να επιφέρει αυξημένα καθαρά ποσοστά αντικατάστασης του εισοδήματος τα οποία, σε 
συνδυασμό με την είσπραξη παροχών για μεγάλο χρονικό διάστημα, ενέχουν τον κίνδυνο να 
αποθαρρύνουν τον όικαιοΐ>χο να ζητά ενεργητικά απασχόληση, με αποτέλεσμα να 
παρατείνεται υπερβολικά η περίοδος είσπραξης παροχών. Αυτή η παρατεταμένη περίοδος 
αδράνειας μετατρέπει τελικά τους δικαιούχους σε μακροχρονίως ανέργους, των οποίων η 
επαγγελματική επανένταξη γίνεται όλο και περισσότεροδύσκολη και δαπανηρή (πρόκειται για 
την "παγίδα της ανεργίας"). 
Περαιτέρω, για να εξασφαλιστεί στα νοικοκυριά εισόδημα που να φθάνει το ελάχιστο επίπεδο 
το θεωρούμενο κοινωνικά αποδεκτό, οι άνεργοι που ασκούν απασχόληση με μικρή αμοιβή 
μπορούν να επωφελούνται από συμπληρωματικές παροχές ασκώντας παράλληλα μια 
δραστηριότητα. Εντούτοις, τα ποσοστά μείωσης των παροχών σε συνδυασμό με την υπαγωγή 
στο φορολογικό καθεστώς καταλήγουν σε μια έντονα προοδευτική κλίμακα φορολογίας η 
οποία επιβάλλει στα επιπλέον εισοδήματα που πραγματοποιούνται με την εργασία έμμεσο 
55 
πραγματικό περιθωριακό φόρο. Κατά συνέπεια, το χαμηλά αμειβόμενο εργατικό δυναμικό 
παρακινείται ελάχιστα ή καθόλου να αυξήσει τις ικανότητες και την παραγωγικότητα του με 
σκοπό να προοδεύσει στην εισοδηματική κλίμακα (πρόκειται για την "παγίδα της φτώχειας"). 
Επιπλέον, οικονομικά, τεχνολογικά και κανονιστικά κωλύματα συσσωρεύονται για να 
"αποκλείσουν" αυτούς τους εργαζομένους σε θέσεις με χαμηλή αμοιβή, χαμηλή 
παραγωγικότητα και περιορισμένες εναλλακτικές ευκαιρίες. 
Τα υπερβολικά γενναιόδωρα συστήματα παροχών είναι εξάλλου δαπανηρά καθόσον 
απορροφούν τους σπάνιους δημόσιους πόρους που θα μπορούσαν να αφιερωθούν σε άλλους 
οικονομικούς και κοινωνικούς στόχους. Επιπλέον, τα προβλήματα που απαντώνται κατά το 
σχεδιασμό, τη διευθέτηση και την εφαρμογή των κανονισμών που μπορούν να επιτρέψουν 
στους ανέργους, σε ορισμένες περιπτώσεις, να υπαχθούν ή να μεταφερθούν σε άλλα 
καθεστώτα κοινωνικής προστασίας (για παράδειγμα τα καθεστώτα ασθένειας, αναπηρίας, 
πρόωρης συνταξιοδότησης) αποτελούν πηγή έντασης σε άλλα σημεία του συστήματος 
κοινωνικής προστασίας. 
Η χρηματοδότηση ενός συστήματος ανεπτυγμένης κοινωνικής προστασίας αποτελεί ένας από 
τους λόγους για τους οποίους αυξάνονται οι χρηματοδοτικές ανάγκες του δημόσιου τομέα. 
II ικανοποίηση αυτών των επιπλέον αναγκών για δημόσια έσοδα κατέληξε σε φορολογική 
σφήνα που πλήττει γενικά και με αυξανόμενο ρυθμό τα εισοδήματα από την εργασία. 
Εξάλλου, οι δημοσιονομικέςαναμορφώσειςπου έλαβαν χώρα από τις αρχές της δεκαετίας του 
70 σε πολυάριθμα κράτη μέλη επέφεραν μείωση της πραγματικής προοδευτικότητας του 
δημοσιονομικού συστήματος, που έχει ως αποτέλεσμα να υποβάλλονται τα χαμηλότερα 
εισοδήματα σε αυξανόμενη πίεση. 
Είναι σε ευρεία κλίμακα παραδεκτό ότι τα προβλήματα αυτά θίγουν ιδιαίτερα το εργατικό 
δυναμικό που διαθέτει λίγα προσόντα και συχνά λαμβάνει χαμηλή αμοιβή για την εργασία 
του. Το εργατικό δυναμικό με λίγα προσόντα διατρέχει επίσης σχετικά υψηλότερο κίνδυνο να 
περιπέσει σε ανεργία λόγω της τρέχουσας ταχείας εξέλιξης της ζήτησης εργασίας για εργατικό 
δυναμικό με περισσότερα προσόντα. 
Λαμβανομένου υπόψη ότι το χαμηλά ειδικευμένο εργατικό δυναμικό είναι πολύ πιο ευαίσθητο 
στο επίπεδο και στην προβλεπόμενη εξέλιξη του συνολικού κόστους του, διαπιστώνεται ότι 
το παραμισθολογικό κόστος που πλήττει την χαμηλά αμειβόμενη εργασία εμποδίζει την 
προσαρμογή του στο κόστος λαμβανομένων υπόψη των εξελίξεων της παραγωγικότητας. 
Επιπλέον, ορισμένες αναλύσεις δείχνουν ότι, σε ορισμένεςπεριστάσεις, οι κοινωνικές παροχές 
μπορούν να συμβάλουν στην καθιέρωση ελάχιστων μισθών που προξενούν καθίζιση του 
κατώτερου μέρους του φάσματος εισοδημάτων, με αποτέλεσμα να αποκλείεται από την 
απασχόληση το λιγότερο ειδικευμένο εργατικό δυναμικό διότι καθίσταται υπερβολικά ακριβό. 
Για να επιτευχθεί καλύτερη προσαρμογή του κόστους εργασίας του χαμηλά ειδικευμένου 
εργατικού δυναμικού, μια λύση θα συνίστατο στο να επιτραπεί η διεύρυνση του φάσματος 
μισθών προς τα κάτω. Η εμπειρία των Ηνωμένων Πολιτειών συγκεκριμένα δείχνει ότι η λύση 
αυτή επιτρέπει τη δημιουργία περισσότερων θέσεων απασχόλησης όμως συνεπάγεται σοβαρά 
προβλήματα δίκαιης μεταχείρισης και αποτελεσματικότητας. Τα προβλήματα αυτά 
προκύπτουν από την πίεση προς τα κάτω που ασκείται στα πραγματικά εισοδήματα του 
κατώτερου ημίσεως της μισθολογικής κλίμακας, από την δημιουργία μιας κατηγορίας 
εργαζομένων με πολύ χαμηλό επίπεδο εισοδήματος ("οι φτωχοί που εργάζονται") και από τη 
μείωση των μέσων επαγγελματικών προσόντων του εργατικού δυναμικού. Πράγματι, 
πρόσφατες αναμορφώσεις είχαν την τάση να επεκτείνουν το αμερικανικό σύστημα κοινωνικής 
προστασίας για την αντιμετώπιση της εμφάνισης αυτών των κοινωνικών ανισορροπιών. 
Για να αποφευχθεί αυτό το πρόβλημα, η Λευκή Βίβλος της Επιτροπής συνιστά μείωση των 
κοινωνικών συνεισφορών των εργοδοτών, συγκεκριμένα για τις χαμηλά αμειβόμενες θέσεις 
έτσι ώστε να μειωθεί το συνολικό μισθολογικό κόστος. Αυτή η προτεραιότητα δράσης, που 
56 
επικυρώθηκε στη διάρκεια του Συμβουλίου του Έσσεν, πρέπει να εφαρμοστεί στο πλαίσιο της 
διατήρησης ενός ικανοποιητικού επιπέδου γενικής κοινωνικής προστασίας που να συμβαδίζει 
με τη βελτίωση της επιχειρησιακής αποτελεσματικότητας των αγορών της απασχόλησης και 
τη μέριμνα να εξασφαλίζεται η βιωσιμότητα από άποψη προϋπολογισμού των συστημάτων 
κοινωνικής προστασίας. 
β) Αξιολόγηση της κατάστασης στα κράτη μέλη 
Από τα δεδομένα τα οποία διαθέτουμε προκύπτει ότι: 
• Σε ορισμένες περιπτώσεις, η απόκλιση μεταξύ του διαθέσιμου εισοδήματος που 
προκύπτει από την εργασία και εκείνου που εισπράττεται υπό μορφή παροχών 
ανεργίας είναι υπερβολικά μικρή. Στην περίπτωση αυτή, είναι δυνατό να αναμένεται 
ότι οι δικαιούχοι παροχών πέφτουν στην "παγίδα της ανεργίας" και έχουν ελάχιστα 
κίνητρα να καταλάβουν μια θέση απασχόλησης. Τέτοιες "παγίδες" απειλούν πιθανόν 
στις περισσότερες περιπτώσεις τα νοικοκυριά που έχουν χαμηλά εισοδήματα διότι τα 
καθαρά ποσοστά αντικατάστασης μπορεί να είναι πολύ υψηλά, κυρίως αν τα 
οικογενειακά επιδόματα λαμβάνονται υπόψη (για παράδειγμα Γερμανία, Γαλλία, 
Δανία, Ιρλανδία, Κάτω Χώρες και Φινλανδία)18· 
• Ο κίνδυνος δημιουργίας "παγίδας ανεργίας" είναι υψηλότερος όταν η διάρκεια της 
παροχής είναι επίσης σχετικά μεγάλη (για παράδειγμα Βέλγιο, Δανία, Φινλανδία, 
Σουηδία, Κάτω Χώρες). Παρόλο που μια παροχή μακράς διαρκείας δεν συνεπάγεται 
απαραίτητα καθευτή αποτρεπτικό αποτέλεσμα απέναντι στην απασχόληση, τα 
εμπειρικά δεδομένα δείχνουν ότι μια υπερβολικά μεγάλη περίοδος ανεργίας ενέχει τον 
κίνδυνο να αποκόψει τα λιγότερο ειδικευμένα άτομα από την αγορά της απασχόλησης 
και να επιφέρει κατ'αυτόν τον τρόπο διάβρωση του ανθρώπινου δυναμικού τους. Μια 
προκαταρκτική δράση είναι κατά συνέπεια απαραίτητη για να διατηρηθεί αυτός ο 
δεσμός με δραστικά μέτρα που να έχουν αντίκτυπο στην αγορά της απασχόλησης. 
• Σε ορισμένες περιπτώσεις που εξαντλείται η προστασία που προσφέρει η κοινωνική 
ασφάλιση ή εφόσον οι προϋποθέσεις για την απόκτηση του δικαιώματος παροχής δεν 
εκπληρώνονται, το εισόδημα εγγυώνται πλέον οι παροχές δημόσιας βοήθειας υπέρ των 
ανέργων, πράγμα το οποίο συνεπάγεται χαμηλότερα ποσοστά παροχών. Εντούτοις, 
στις περιπτώσεις που μπορούν να καταβληθούν επικουρικές κοινωνικές παροχές 
(επιδόματα στέγασης, φύλαξης παιδιών...), ενδέχεται να εφαρμοστούν ποσοστά 
καθαρής αντικατάστασης αρκετά υψηλά, πράγμα το οποίο αυξάνει τον κίνδυνο 
εμφάνισης "παγίδων ανεργίας". 
• Οι αυστηρές προϋποθέσεις παροχής πόρων και ο εξειδικευμένος χαρακτήρας των 
κοινωνικών παροχών παρακινούν συχνά τους ανέργους να ζητούν ή να δέχονται τη 
μεταφορά τους σε άλλα συστήματα κοινωνικής προστασίας που εξασφαλίζουν 
παροχές σχετικά γενναιόδωρες και/ή λιγότερο αυστηρά κριτήρια χορήγησης (για 
παράδειγμα ασθένεια, προσωρινή ή μόνιμη αναπηρία, πρόωρη συνταξιοδότηση). Το 
πρόβλημα αυτό qxxivrî,ai ότι έλαβε σημαντικές διαστάσεις στις ακόλουθες χώρες: 
Δανία. Ιταλία, Κάτω Χώρες και Η.Β. Για να αξιολογηθούν τα μέτρα που έχουν 
ενδεχομένως αποτρεπτικό αποτέλεσμα στην προσφορά εργατικού δυναμικού, καθώς 
και ο συνολικός αντίκτυπος της ανεργίας στον προϋπολογισμό,πρέπει να λαμβάνεται 
υπόψη η δυνατότητα που έχουν οι άνεργοι να επωφελούνται από κοινωνικά 
καθεστώτα παραπλήσια της προστασίας από την ανεργία. 
Σε πολλές χώρες μέλη, το καθαρό ποσοστό αντικατάστασης στο κάτω μέρος της εισοδηματικής 
κλίμακας υπερβαίνει το 80% και, σε ορισμένες περιπτώσεις υπερβαίνει ακόμη και το 100%. 
57 
Ένα πρόβλημα ηθικού κινδύνου εμφανίζεται όταν η πολλαπλότητα των καθεστώτων 
κοινωνικής προστασίας και/ή ελάχιστα αυστηρή διαχείριση αυτών επιτρέπουν στους 
εργοδότες και, σε ορισμένες περιπτώσεις, στους εργαζομένους να συνεννοούνται για 
να προξενούν αδικαιολόγητα επαναλαμβανόμενες περιόδους ανεργίας. Διαπιστώνεται 
ότι το πρόβλημα αυτό πλήττει κυρίως τους τομείς με έντονη εποχιακή ζήτηση (για 
παράδειγμα τον τουρισμό, τις μεταφορές, τις οικοδομικές εργασίες και τις εργασίες 
πολιτικού μηχανικού 9) ή τους υποκείμενους σε πολιτικές αναδιάρθρωσης ελεγχόμενες 
από το κράτος. 
Στις σκανδιναβικές χώρες (Δανία, Σουηδία, Φινλανδία) μπορεί να τεθεί πρόβλημα 
ηθικού κινδύνου κατά τη χρηματοδότηση των εθελοντικών ταμείων προστασίας από 
την ανεργία, υποσκάπτοντας ταυτόχρονα την ίδια τη χρηματοδότηση αυτών των 
ταμείων. Μπορεί να αναμένεται τα αυξημένα ποσοστά αντικατάστασης καθαρού 
εισοδήματος που παρέχονται υπό μορφή παροχών κοινωνικής ασφάλισης να μειώνουν 
τα κίνητρα των ατόμων να καταβάλλουν εισφορές σ'αυτά τα ταμεία, λόγω του ότι 
υπάρχει ένα "γενναιόδωρο" δίκτυο ασφαλείας που εγγυάται το εισόδημα. Η 
συγκεκριμένη σημασία αυτού του αποτελέσματος δεν έχει ακόμη αξιολογηθεί. 
Στη διάρκεια των τελευταίων ετών, πολυάριθμες χώρες αναθεώρησαν τις παροχές 
ανεργίας περιορίζοντας τα κριτήρια χορήγησης, επιβραχύνοντας τη διάρκεια και 
βελτιώνοντας τη διαχείριση των συστημάτων παροχών. Προσπάθησαν επίσης να 
εισάγουνή να ενισχύσουν ορισμένεςπροϋποθέσειςπόρων καθώς και να εξασφαλίσουν 
τη θέληση και την προθυμία του δικαιούχου να ασκήσει δραστηριότητα. Αυτά τα 
τελευταία μέτρα έχουν ως στόχο να συνδέουν πιο αποτελεσματικά την εγγύηση του 
εισοδήματος με μια δραστήρια αναζήτηση απασχόλησης ή με τη συμμετοχή σε 
δραστήρια μέτρα. Αυτές οι αναμορφώσεις συμπίπτουν συχνά με ενέργειες που 
αποβλέπουν στη βελτίωση της τοποθέτησης σε θέση απασχόλησης που χρηματοδοτείται 
από τα δημόσια ταμεία και άλλες δημόσιες υπηρεσίες απασχόλησης. 
Οι δραστήριες πολιτικές της αγοράς της απασχόλησης πρέπει να στοχεύουν σε μια 
επικεντρωμένη βοήθεια επιτρέποντας στους ανέργους να αναλαμβάνουν 
δραστηριότητα, εξασφαλίζοντας επαγγελματική κατάρτιση προσαρμοσμένη 
περισσότερο στην αγορά και παρέχοντας τεχνική και οικονομική βοήθεια για την 
αναζήτηση θέσεων απαασχόλησης. Οι σκανδιναβικές χώρες έχουν μακροχρόνια 
εμπειρία σ'αυτές τις δραστήριες πολιτικές απασχόλησης και όλα τα κράτη μέλη 
ακολουθούν στο εξής παρόμοια οδό δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στον 
αναπροσανατολισμό των δημόσιων δαπανών για την πολιτική της αγοράς της 
απασχόλησης σε βάρος των παθητικών μέτρων εγγύησης εισοδημάτων και ευνοώντας 
πιο δραστήριες πολιτικές. 
Αν ο αντίκτυπος στη γενική προσφορά εργατικού δυναμικού είναι σχετικά ασθενής, 
ορισμένα στοιχεία δείχνουν ότι οι εργαζόμενοι με μερική απασχόληση είναι πιο 
δεκτικοί στις τροποποιήσεις του περιθωριακού ποσοστού της φορολογίας. Πρέπει να 
σημειωθεί ότι οι θέσεις μερικής απασχόλησης αποτέλεσαν πρόσφατα ιδιαίτερα 
σημαντική πηγή δημιουργίας θέσεων, κυρίως για τις γυναίκες, σε πολλά κράτη μέλη. 
Η φορολογία των εισοδημάτων χαμηλού επιπέδου θα έπρεπε να επανεξεταστεί έτσι 
ώστε να καταργηθούν τα υπερβολικά κωλύματα για την απασχόληση που 
δημιουργούνται από τις φθίνουσες κλίμακες φορολογίας επί του εισοδήματος καθώς 
και από τις φθίνουσες κλίμακες εισφορών κοινωνικής ασφάλισης (για παράδειγμα 
οροφές/Οάπεδα εισφορών έναντι εκπτώσεων φόρου). 
Αυτό εξηγεί γιατί οι εν λόγω τομείς διαθέτουν συχνά ειδικά καθεστώτα προστασίας από την 
ανεργία, χρηματοδοτούμενα με προσαρμόσιμες εισφορές βασισμένες στα μητρώα πρόσληψης 
των επιχειρήσεων. 
58 
• Πολλά κράτη μέλη θέσπισαν ή παρέτειναν ευρύ φάσμα συστημάτων που, στις 
περισσότερες περιπτώσεις, προβλέπουν προσωρινή και επικεντρωμένη μείωση των 
κοινωνικών εισφορών των εργοδοτών. Εντούτοις, σ'αυτά τα συστήματα που 
αποβλέπουν στο επίπεδο των εισοδημάτων, πρέπει να αποφεύγεται η θέσπιση 
κλιμάκων φορολογίας με υπερβολικά απότομη προοδευτικότητα κατά την υπαγωγή 
στο κανονικό φορολογικό σύστημα για το εργατικό δυναμικό του οποίου τα 
εισοδήματα προσεγγίζουν ή φθάνουν το κατώφλιο από το οποίο μπορεί αυτό να 
αξιώσει τα πλεονεκτήματα που παρέχουν τα συστήματα αυτά. 
Συμπεράσματα 
Από ιστορική άποψη, τα δημοσιονομικά συστήματα και τα συστήματα κοινωνικής προστασίας 
αναπτύχθηκαν για να ανταποκριθούν σε πολυάριθμους διαφορετικούς παράγοντες και οι 
ενδεχόμενες στρεβλώσεις της λειτουργίας των αγορών της απασχόλησης δεν είναι παρά μια 
πτυχή αυτής της διαδικασίας. Εντούτοις, η δύσκολη κατάσταση της ανεργίας (ιδιαίτερα της 
μακροχρόνιας), καθώς και των δημόσιων οικονομικών αιτιολογεί την ανάγκη να 
επαναξιολογηθεί η συγκεκριμένη λειτουργία των δημοσιονομικών συστημάτων και των 
παροχών, με στόχο να καταργηθούν οι παράγοντες που έχουν ενδεχομένως αποτέλεσμα 
αποτρεπτικό στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης ή στην άσκηση δραστηριότητας. 
Αυτές οι ανεπάρκειες μπορούν να προκύψουν για παράδειγμα από μια μειωμένη απόκλιση 
μεταξύ των διαθέσιμων εισοδημάτων που προέρχονται από την εργασία και εκείνων που 
εισπράττονται σε περίπτωση αδράνειας ("παγίδα της ανεργίας"), καθόσον η δυνατότητα ενός 
αυξημένου επιπέδου περιθωριακού ποσοστού έμμεσης πραγματικής φορολογίας απορρέει από 
τις παροχές της εργασίας ("παγίδα της φτώχειας") και το παραμισθολογικό κόστος σχετικά 
επαχθές βαρύνει τις θέσεις απασχόλησης με χαμηλή αμοιβή ενώ το κόστος που βαρύνει το 
αίσθημα δικαίου απορρέει από μια άνιση κλίμακα ποσοστών φορολογίας. 
Στα πλαίσια της Ένωσης, τα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν αυτά τα προβλήματα κατά 
διάφορους τρόπους. Για να ενθαρρυνθεί η θέληση των ανέργων να αναλάβουν απασχόληση, 
οι περισσότερες χώρες επέλεξαν μια καλύτερη επικέντρωση των παροχών, αυστηρότερη 
εφαρμογή και έλεγχο των κριτηρίων χορήγησης και ενισχυμένη σύνδεση με τις δραστήριες 
πολιτικές της αγοράς της απασχόλησης. Εξάλλου, το Ηνωμένο Βασίλειο και, μέχρι ένα 
ορισμένο βαθμό, η Ιρλανδία προτίμησαν μια διεύρυνση του φάσματος αποδοχών που 
συνδέονται με μια γενικευμένη πρόσβαση σε παροχές από την εργασία, έτσι ώστε να 
ενθαρρύνεται η άσκηση χαμηλά αμειβόμενης απασχόλησης συμπληρώνοντας τα εισοδήματα 
μέχρι σε ένα ελάχιστο κοινωνικό επίπεδο. Για να προωθηθεί η δημιουργία θέσεων 
απασχόλησης, οι γενικευμένες ή επιλεκτικές μειώσεις κοινωνικών εισφορών των εργοδοτών 
έχουν καταστεί το κύριο μέσο δράσης για την ελάφρυνση του παραμισθολογικούκόστους που 
βαρύνει τις μη παραγωγικές θέσεις απασχόλησης και συγκεκριμένα την πρόσληψη εργατικού 
δυναμικού με λίγα προσόντα. 
Η εμπειρία δείχνει ότι οι συμβιβασμοί στους τομείς της δράσης μεταξύ της δημιουργίας 
"παγίδων ανεργίας" και του πολλαπλασιασμού των "παγίδων φτώχειας" ανακύπτουν πάντοτε, 
πράγμα το οποίο υποδεικνύει ότι πρέπει να διενεργούνται επιλογές όσον αφορά την 
ακολουθητέα πολιτική σε κάθε κράτος μέλος. Κανείς δεν διατείνεται ότι μια προσέγγιση, 
οποιαδήποτε και αν είναι, της κοινωνικής πολιτικής και της δημοσιονομικής μεταχείρισης της 
εργασίας είναι, κατά κάποιο τρόπο, η "καλύτερη". Σε κάθε περίπτωση, εντούτοις, υφίσταται 
ένα περιθώριο κίνησης που επιτρέπει να εισάγονται επιπλέον βελτιώσεις αναζητώντας 
αποτελεσματικότητακαι δίκαιη μεταχείρισηταυτόχρονα, συμβάλλοντας παράλληλα σε μια πιο 
εύκαμπτη λειτουργία της αγοράς της απασχόλησης, έτσι ώστε να επιτευχθεί ανώτερο επίπεδο 
απασχόλησης και μείωση της διαρθρωτικής ανεργίας. 
59 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 
Απόσπασμα των συμπερασμάτων της πρόεδρείας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Έσσεν 
9-10 Δεκεμβρίου 1994 
Οικονομικά θέματα 
1. Βελτίωση της απασγόλησης 
Η καταπολέμηση της ανεργίας και η ισότητα ευκαιριών μεταξύ ανδρών και γυναικών 
παραμένουν και στο μέλλον το πρωταρχικό καθήκον της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των 
κρατών μελών της. Η παρούσα ανάκαμψη της οικονομικής συγκυρίας διευκολύνει την 
επίτευξη αυτού του έργου. Ωστόσο μόνον η ανάκαμψη δεν επιλύει τα προβλήματα της 
απασχόλησης και της ανεργίας στην Ευρώπη. Γι'αυτό είναι απαραίτητη η καταβολή περαιτέρω 
προσπαθειών για την επίλυση των διαρθρωτικών προβλημάτων. Προς τούτο, σημαντικό ρόλο 
διαδραματίζει ο διάλογος μεταξύ κοινωνικών εταίρων και πολιτικής, ενώ συγχρόνως κάθε 
πλευρά πρέπει να αναλάβει πλήρως τις ευθύνες της. 
Τα ληπτέα μέτρα πρέπει να αφορούν τα εξής βασικά σημεία: 
1 ) βελτίωση των ευκαιριών απασχόλησης του εργατικού δυναμικού με την προώθηση των 
επενδύσεων στον τομέα της επαγγελματικής εκπαίδευσης. Στο πλαίσιο αυτό 
αποφασιστική σημασία έχει η επαγγελματική ειδίκευση των νέων. Μια βασική 
εκπαίδευση και επιμόρφωση πρέπει να παρέχεται σε όσο το δυνατόν περισσότερους 
ανθρώπους και να τους καθιστά ικανούς να προσαρμόζονται μέσω της διαρκούς 
μάθησης στις μεταβολές λόγω της τεχνολογικής προόδου, ώστε να μειώνονται οι 
κίνδυνοι απώλειας της θέσης εργασίας. 
2) Αύξηση της έντασης της απασχόλησης στα πλαίσια της μεγέθυνσης κυρίως μέσω: 
ελαστικότερης οργάνωσης της εργασίας, η οποία να ικανοποιεί τόσο τις 
επιθυμίες των εργαζομένων όσο και τις απαιτήσεις του ανταγωνισμού· 
μισθολογικής πολιτικής, η οποία ευνοεί θέσεις εργασίας, ενώ συγχρόνως, υπό 
τις σημερινές συνθήκες, είναι αναγκαίες λελογισμένες και κάτω του επιπέδου 
αύξησης της παραγωγικότητας συλλογικές συμβάσεις εργασίας· 
και τέλος της προώθησης πρωτοβουλιών κυρίως σε περιφερειακό επίπεδο, διά 
των οποίων δημιουργούνται θέσεις εργασίας που ικανοποιούν νέες ανάγκες, 
π.χ. στον τομέα του περιβάλλοντος και των κοινωνικών υπηρεσιών. 
3) Μείωση του παραμισθολογικού κόστους σε σημείο ώστε να επηρεάζονται αισθητώς οι 
αποφάσεις πρόσληψης εργαζομένων και ιδίως μη ειδικευμένων εργαζομένων. Το 
πρόβλημα του παραμισθολογικού κόστους μπορεί να επιλυθεί μόνο με κοινή 
προσπάθεια της οικονομίας, των συνδικάτων και της πολιτικής. 
4) Ενίσχυση της αποτελεσματικότητας της πολιτικής στον τομέα της αγοράς εργασίας: 
Η αποτελεσματικότητα της πολιτικής στον τομέα της απασχόλησης πρέπει να αυξηθεί 
με την αποφυγή πρακτικών οι οποίες επηρεάζουν αρνητικά την ετοιμότητα προς 
εργασία και με τη μετάβαση από την παθητική στην ενεργητική πολιτικής της αγοράς 
εργασίας. Πρέπει να διατηρηθούν τα ατομικά κίνητρα που οδηγούν στη διαρκή 
καταβολή προσπαθειών για την εύρεση απασχόλησης στη γενική αγορά εργασίας. 
Ιδιαίτερη προσοχή στο στοιχείο αυτό πρέπει να δοθεί κατά τη διαμόρφωση μέτρατν 
στήριξης του εισοδήματος. 
60 
Κατά τακτά χρονικά διαστήματα πρέπει να επανεξετάζεται κατά πόσον οι μηχανισμοί 
της πολιτικής της αγοράς εργασίας είναι απαραίτητοι και αποτελεσματικοί. 
5) Ενίσχυση των μέτρων υπέρ των ομάδων που θίγονται περισσότερο από την ανεργία: 
Ειδικές προσπάθειες πρέπει να καταβληθούν υπέρ των νέων, ιδίως των αποφοίτων 
των σχολείων, οι οποίοι στην ουσία στερούνται ειδικεύσεως, προσφέροντας τους είτε 
μια απασχόληση είτε μια επαγγελματική εκπαίδευση. 
Η καταπολέμηση της μακροχρόνιας ανεργίας πρέπει να βρίσκεται στο κέντρο της 
πολιτικής της αγοράς της εργασίας. Σε αντιστοιχία με τις πολύ διαφορετικές ομάδες 
και ανάγκες των μακροχρονίως ανέργων είναι αναγκαία διαφορετικά μέτρα συναφούς 
πολιτικής. 
Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στη δύσκολη κατάσταση ανέργων γυναικών και 
ηλικιωμένων εργαζομένων. 
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί τα κράτη μέλη να εφαρμόσουν τις συστάσεις αυτές στις 
κατ'ιδίαν πολιτικές τους, στο πλαίσιο πολυετούς προγράμματος, λαμβάνοντας υπόψη τις 
ιδιαιτερότητες της οικονομικής και κοινωνικής τους κατάστασης. Καλεί το Συμβούλιο 
"Κοινωνικές υποθέσεις και εργασία" και το Συμβούλιο "Οικονομία και δημοσιονομικά 
θέματα" καθώς και την Επιτροπή να παρακολουθήσουν με προσοχή την εξέλιξη της 
απασχόλησης, να επανεξετάσουν τις αντίστοιχες πολιτικές των κρατών μελών και να του 
υποβάλλουν έκθεση σχετικά με περαιτέρω προόδους στην αγορά εργασίας κάθε χρόνο και για 
πρώτη φορά τον Δεκέμβριο του 1995. 
Βάσει των πρώτων εκθέσεων θα εξεταστούν, αφενός, οι επιπτώσεις του φορολογικού 
συστήματος και του συστήματος παροχών στην ετοιμότητα προσφοράς και ζήτησης εργασίας 
και, αφετέρου, οι σχέσεις μεταξύ οικονομικής μεγέθυνσης και περιβάλλοντος καθώς επίσης 
και οι απορρέουσες συνέπειες για την οικονομική πολιτική. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο 
λαμβάνει με ενδιαφέρον γνώση των πληροφοριών τις οποίες έδωσε ο πρόεδρος Delors όσον 
αφορά τη μεταβολή του σημερινού μοντέλου οικονομικής μεγέθυνσης και οικονομικών σκοπών 
με σχέση με το περιβάλλον και τη διαχείριση του χρόνου. 
61 
ISSN 0254-1483 
COM(95) 465 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 04 
Αριθ. καταλόγου : CB-CO-95-524-GR-C 
ISBN 92-77-94427-7 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Λουζεμβούργο