EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 255/54

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Διεύρυνση των ορίων των ΤΠΕ — στρατηγική έρευνας για τις μελλοντικές και τις αναδυόμενες τεχνολογίες στην Ευρώπη»

COM(2009) 184 τελικό

(2010/C 255/09)

Εισηγήτρια: η κ. DARMANIN

Συνεισηγητής: ο κ. WOLF

Στις 20 Απριλίου 2009, και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την

Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών - Διεύρυνση των ορίων των ΤΠΕ – στρατηγική έρευνας για τις μελλοντικές και τις αναδυόμενες τεχνολογίες στην Ευρώπη

COM(2009) 184 τελικό.

Το ειδικευμένο τμήμα «Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 17 Νοεμβρίου 2009 με βάση την εισηγητική έκθεση της κ. Darmanin και του συνεισηγητή κ. Wolf.

Κατά την 458η σύνοδο ολομέλειας, της 16ης και 17ης Δεκεμβρίου 2009 (συνεδρίαση της 16ης Δεκεμβρίου 2009), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1 Για να επέλθει ανάκαμψη από την παρούσα οικονομική και χρηματοοικονομική κρίση πρέπει να ενισχυθούν σημαντικά η έρευνα και η ανάπτυξη (Ε & Α) καθώς και η καινοτομία.

1.2 Μεταξύ των καίριων θεμάτων της έρευνας και ανάπτυξης, όπως είναι το κλίμα, η ενέργεια και η υγεία, ο τομέας των τεχνολογιών πληροφοριών και επικοινωνιών (ΤΠΕ) διαδραματίζει θεμελιώδη ρόλο ως εγκάρσια τεχνολογία που επηρεάζει όλες σχεδόν τις πτυχές της κοινωνίας, της οικονομίας, των επιστημών και της τεχνολογίας.

1.3 Σε ό,τι αφορά την Ε & Α στον τομέα των ΤΠΕ, το υποπρόγραμμα «Μελλοντικές και αναδυόμενες τεχνολογίες» (FET) ενεργεί ως ανιχνευτής ο οποίος - μακροπρόθεσμα - πιθανόν να οδηγήσει σε τελείως νέες, και μάλιστα επαναστατικές τεχνολογίες της πληροφορίας και της επικοινωνίας.

1.4 Συνεπώς, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει πλήρως τις προτάσεις που περιέχονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής για τις μελλοντικές και αναδυόμενες τεχνολογίες, καθώς και την προτεινόμενη αύξηση του προϋπολογισμού FET στα πλαίσια των ΤΠΕ κατά 20 % ετησίως.

1.5 Ωστόσο, ενώ η προαναφερθείσα αύξηση αντιστοιχεί στην προβλεπόμενη αύξηση του προϋπολογισμού για το σύνολο του προγράμματος ΤΠΕ και δεν μεταβάλει το σχετικό μερίδιο του προγράμματος FET, η ΕΟΚΕ συνιστά να αυξηθεί σταδιακά το μερίδιο του σημερινού προγράμματος FET σε 15 %, στα πλαίσια του 7ου ΠΠ και η τάση αυτή να συνεχισθεί και στο 8ο ΠΠ.

1.6 Όσον αφορά τους κανόνες συμμετοχής στο 7ο πρόγραμμα πλαίσιο, η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη και τους χρηματοδοτικούς οργανισμούς τους να συμβάλουν με το απαιτούμενο μερίδιό τους για να διασφαλίσουν την επιτυχή εφαρμογή του προγράμματος.

1.7 Επιπλέον, η ΕΟΚΕ καλεί επίσης τα κράτη μέλη να αναπτύξουν δυναμικά εθνικά ερευνητικά και αναπτυξιακά προγράμματα στους τομείς ΤΠΕ και FET, προκειμένου να καταστούν ισχυροί εταίροι στην ευρωπαϊκή και την διεθνή συνεργασία. Μεγάλο μέρος των πόρων των διαρθρωτικών ταμείων πρέπει να επενδυθεί για τον σκοπό αυτό. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η πρόοδος στον τομέα αυτό αποτελεί σημαντικό στοιχείο της νέας στρατηγικής της Λισσαβώνας (1) που θα πρέπει να επιτευχθεί με τη χρήση του ανοικτού συντονισμού.

1.8 Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει επίσης την προτεινόμενη διάρθρωση του προγράμματος FET σε δύο διαφορετικούς κλάδους, δηλαδή στον κλάδο για την προώθηση νέων ιδεών σε υποσχόμενους τομείς (προδραστικό FET) – συμπεριλαμβανομένων των πρόσφατα προταθέντων εμβληματικών προγραμμάτων – και στον κλάδο για την «Διερεύνηση νέων ιδεών» (FET Open). Για την τόνωση του επιστημονικού και πνευματικού δυναμικού στα κράτη μέλη είναι ιδιαίτερα σημαντικό να είναι ανοικτό το πρόγραμμα FET σε νέες ιδέες.

1.9 Στο προτεινόμενο πρόγραμμα FET, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει επίσης πρόσθετα χαρακτηριστικά όπως την πολυκλαδική προσέγγιση, τον κοινό προγραμματισμό μεταξύ των κρατών μελών και τη διεθνή συνεργασία. Πάντως, πρέπει να διασφαλισθεί ότι δεν θα καταρρεύσουν οι πολλά υποσχόμενες πρωτοβουλίες λόγω της πολυπλοκότητας των σχετικών διαδικασιών και ότι θα ενθαρρυνθεί η συμμετοχή διακεκριμένων επιστημόνων και ιδρυμάτων

1.10 Η ΕΟΚΕ ζητά την άμεση και συγκεκριμένη ανάληψη δράσης στον τομέα του ευρωπαϊκού διπλώματος ευρεσιτεχνίας.

1.11 Η ΕΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να προσελκύσουν τα κορυφαία ταλέντα του εν λόγω τομέα έρευνας και να αποφύγουν τη διαρροή εγκεφάλων μεταξύ των πιο ταλαντούχων νέων επιστημόνων. Παρατηρεί επίσης με ικανοποίηση ότι ορισμένοι ερευνητικοί οργανισμοί έχουν ήδη εφαρμόσει επιτυχώς προγράμματα για την αντιμετώπιση της εν λόγω πρόκλησης

1.12 Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει την προηγούμενη σύστασή της για την εισαγωγή μιας νέας κατηγορίας «ΤΠΕ στον τομέα της επιστήμης και της έρευνας» στο γενικό πρόγραμμα των ΤΠΕ.,

2. Η ανακοίνωση της Επιτροπής

2.1 Στα πλαίσια του Ειδικού Προγράμματος«Συνεργασία», η Ε & Α στον τομέα των τεχνολογιών πληροφοριών και επικοινωνιών (ΤΠΕ) αποτελεί τον κεντρικό πυλώνα του 7ου προγράμματος πλαισίου για την Ε & Α της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (2007-2013) (2), που αποκαλείται συνοπτικά 7ο ΠΠ. Η έρευνα για τις μελλοντικές και αναδυόμενες τεχνολογίες (FET) δεν αποτελεί παρά μικρό μέρος του προγράμματος Ε & Α σχετικά με τις ΤΠΕ και ανέρχεται στο 10 % περίπου του ειδικού προϋπολογισμού του. Ενώ το μεγαλύτερο τμήμα του προγράμματος ΤΠΕ συνεπάγεται, κυρίως, την αξιοποίηση υφισταμένων επιστημονικών γνώσεων για την ανάπτυξη καινοτόμων ΤΠΕ, η έρευνα για τις FET διαδραματίζει ρόλο ανιχνευτή για το πρόγραμμα που αφορά τις ΤΠΕ εφόσον εξετάζει πιο θεμελιώδη επιστημονικά προβλήματα, των οποίων η λύση θα μπορούσε, μακροπρόθεσμα, να καταλήξει σε τελείως νέες και πιθανόν επαναστατικές ΤΠΕ.

2.2 Η ανακοίνωση της Επιτροπής ορίζει ως στόχο την ενίσχυση της έρευνας για τις μελλοντικές και αναδυόμενες τεχνολογίες (FET) ως τμήμα του προγράμματος ΤΠΕ. Αυτό θα συμπληρώσει και θα ενισχύσει τις δράσεις που περιέχονται στην πρόσφατη ανακοίνωση (3) της Επιτροπής σχετικά με τη στρατηγική για τις ΤΠΕ όσον αφορά την Ε & Α καθώς και την καινοτομία στην Ευρώπη.

2.3 Με την παρούσα χρηματοδότηση που ανέρχεται σε περίπου 100 εκατομμύρια ευρώ κατ' έτος, το πρόγραμμα FET υποστηρίζει εγχειρήματα επιστημόνων και μηχανικών σε αχαρτογράφητα πεδία πέρα από τα όρια των παραδοσιακών ΤΠΕ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει την αύξηση του προϋπολογισμού του 7ου ΠΠ για την έρευνα FET κατά 20 % ετησίως από το 2011 έως το 2013. Καλεί τα κράτη μέλη να ανταποκριθούν στην προσπάθεια αυτή με αντίστοιχες αυξήσεις.

2.4 Το Ευρωπαϊκό ερευνητικό πρόγραμμα FET είναι μοναδικό στον τρόπο με τον οποίο συνδυάζει τα εξής χαρακτηριστικά:

— Θεμελιωτικό. Θέτει νέες βάσεις για το μέλλον των ΤΠΕ διερευνώντας νέες αντισυμβατικές ιδέες και επιστημονικά παραδείγματα που είναι πάρα πολύ μακροχρόνια ή παρακινδυνευμένα για τη βιομηχανική έρευνα.

— Μετασχηματιστικό. Ωθείται από ιδέες που αμφισβητούν και μπορεί να μεταβάλουν ριζικά την κατανόησή μας για τις επιστημονικές έννοιες πίσω από τις υφιστάμενες τεχνολογίες πληροφοριών.

— Υψηλού κινδύνου. Οι κίνδυνοι αυτοί εξισορροπούνται όμως από την υψηλή πιθανότητα κερδών και την ευκαιρία για επαναστατικές ανακαλύψεις.

— Στοχοθετημένο. Αποβλέπει στον επηρεασμό των θεματολογίων της μελλοντικής βιομηχανικής έρευνας σε ΤΠΕ.

— Πολυκλαδικό. Βασίζεται στην ανάπτυξη συνέργειας και στη γόνιμη αλληλεπίδραση μεταξύ διαφόρων επιστημονικών κλάδων, όπως η βιολογία, η χημεία, η νανο-, νευρο- και η γνωστική επιστήμη, η ηθολογία, οι κοινωνικές επιστήμες ή η οικονομία.

— Συνεργατικό. Συγκεντρώνει τις καλύτερες ομάδες στην Ευρώπη και ολοένα περισσότερο από όλο τον κόσμο με στόχο τη συνεργασία για την κατάρτιση κοινών ερευνητικών θεμάτων.

2.5 Το πρόγραμμα FET υλοποιείται αφενός, μέσω θεματικής έρευνας σε αναδυόμενους τομείς (προδραστική FET) και αφετέρου, μέσω ανοικτής, απεριόριστης διερεύνησης νέων ιδεών (FET Open).

2.6 Η Επιτροπή στην ανακοίνωση της προτείνει μια στρατηγική με ορισμένα στοιχεία, όπως:

— ενίσχυση των FET στο πλαίσιο του θεματικού τομέα ΤΠΕ/ICT

— δρομολόγηση εμβληματικών πρωτοβουλιών FET

— κοινός προγραμματισμός και πρωτοβουλίες FET στον Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας

— αύξηση της συμμετοχής νέων ερευνητών στην έρευνα FET

— ταχύτερη κεφαλαιοποίηση των επιστημονικών γνώσεων και επίσπευση των καινοτομιών

— διευκόλυνση της συνεργασίας με ερευνητικά ιδρύματα παγκόσμιας περιωπής και προσέλκυση στην Ευρώπη ταλέντων παγκόσμιου επιπέδου.

2.7 Η Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη να εγκρίνουν τους προτεινόμενους σκοπούς, στόχους και στρατηγική και να ενθαρρύνουν τις εθνικές και περιφερειακές αρχές, τα πανεπιστήμια και τους δημόσιους ερευνητικούς οργανισμούς και τους ιδιωτικούς φορείς να συμμετάσχουν στις προετοιμασίες για μελλοντική δράση.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1 Οι ΤΠΕ ως τμήμα του 7ου ΠΠ. Στη γνωμοδότησή της για το 7ο ΠΠ (2) η ΕΟΚΕ αναφέρει ότι «Η αποτελεσματική και άριστη έρευνα και ανάπτυξη που προωθείται επαρκώς συνιστά την καθοριστική βάση και προϋπόθεση για την καινοτομία, την ανταγωνιστικότητα και την ευημερία, και συνεπώς για την πολιτισμική ανάπτυξη και την παροχή κοινωνικών υπηρεσιών. Οι επενδύσεις στην έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη πολλαπλασιάζουν σημαντικά την ισχύ της οικονομίας.» Αυτό ισχύει περισσότερο παρά ποτέ και ενόψει της τρέχουσας σοβαράς οικονομικής και χρηματοοικονομικής κρίσης, η οποία μαζί με τα προεξάρχοντα προβλήματα στους τομείς της ενέργειας και του κλίματος αποδεικνύει ότι είναι επιτακτική η ανάγκη για περαιτέρω έρευνα και πρωτοποριακές καινοτομίες.

Αντίκτυπος των ΤΠΕ. Στα πλαίσια αυτά, οι ΤΠΕ διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο ως βασικές εγκάρσιες τεχνολογίες που στηρίζουν σχεδόν όλες τις πτυχές και τις διαδικασίες της σύγχρονης ζωής. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων λίγων δεκαετιών, οι ΤΠΕ και οι συναφείς τεχνολογίες επέφεραν επαναστατικές αλλαγές και προόδους στα πρότυπα εργασίας της κοινωνίας τα οποία επηρεάζουν τον ατομικό τρόπο ζωής, τη βιομηχανική παραγωγή, το εμπόριο, τη διοίκηση και την ίδια την επιστήμη.

3.2.1 Οι ΤΠΕ ως εργαλείο έρευνας. Οι ΤΠΕ είναι ένα εργαλείο που επιτρέπει την περαιτέρω έρευνα και ανάπτυξη και σε άλλους τομείς της καινοτομίας, όπως είναι η ενέργεια (4), το κλίμα, η υγεία και η γήρανση της κοινωνίας καθώς και σε πολλά άλλα κοινωνικοοικονομικά θέματα. Γι' αυτό οι ΤΠΕ δεν αποτελούν μόνο ένα καθεαυτού τομέα καινοτομίας αλλά και ένα εργαλείο καινοτομίας για άλλους τομείς της επιστήμης, της κοινωνίας και της τεχνολογίας. Η περαιτέρω ανάπτυξη των ΤΠΕ αναμένεται να επιταχύνει και να βελτιώσει την πρόοδο αυτή.

3.3 Η Ε & Α στις ΤΠΕ. Η Ε & Α στις ΤΠΕ αξιοποιεί κυρίως τις υπάρχουσες επιστημονικές γνώσεις για να αναπτύξει ή να βελτιώσει νέα συστήματα, μεθόδους και εργαλεία υπολογισμού και επικοινωνίας. Τα θέματα αυτά εκτείνονται από το κατανεμημένο σύστημα πληροφορικής έως τα UMTS· τα διάφορα προγράμματα έχουν καταχωρηθεί στον ιστότοπο http://cordis.europa.eu/fp7/ict/projects/home_en.html.

3.4 Το πρόγραμμα FET. Επιπλέον, η Ε & Α στις ΤΠΕ απαιτεί επίσης, τη βαθύτερη κατανόηση των νόμων της φύσης και ιδιαίτερα τον τρόπο με τον οποίο η φύση επεξεργάζεται την πληροφορία προκειμένου να ξεπεράσει τους σημερινούς περιορισμούς μας και να προχωρήσει σε τελείως νέους τομείς γνώσεων που υπόσχονται νέες δυνατότητες για καινοτομία και ΤΠΕ. Αυτός είναι ο προορισμός του προγράμματος FET που ήδη προσήλκυσε τη διεθνή επιστημονική ελίτ.

3.5 Ο ρόλος του ανιχνευτή. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι το πρόγραμμα FET της Επιτροπής είχε μεγάλη επιτυχία και ότι έδρασε πράγματι ως ανιχνευτής. Γι' αυτό η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τη συνέχιση και την επέκταση του προγράμματος όπως προτείνεται από την Επιτροπή, καθώς και την προτεινόμενη αύξηση του προϋπολογισμού του προγράμματος FET κατά 20 % ετησίως, καθώς και την ιδέα να διερευνηθούν αχαρτογράφητα πεδία για την αναζήτηση νέων ουσιαστικών ευκαιριών.

3.6 Αύξηση του σχετικού μεριδίου του FET. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι οι σημερινές επενδύσεις στα FET είναι ο σπόρος των μελλοντικών ΤΠΕ. Επιπλέον, επειδή η αύξηση του προϋπολογισμού του προγράμματος FET κατά 20 % ετησίως αντιστοιχεί απλά με την προβλεπόμενη αύξηση του προϋπολογισμού για το σύνολο των προγραμμάτων ΤΠΕ και δεν θα τροποποιήσει το σχετικό μερίδιο του προγράμματος FET, η ΕΟΚΕ συνιστά να αυξηθεί σταδιακά το σημερινό μερίδιο του FET στο 15 %, στα πλαίσια του 7ου ΠΠ και η τάση αυτή να συνεχισθεί και στο 8ο ΠΠ.

3.7 Δύο κλάδοι. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει επίσης τη διάρθρωση του προγράμματος FET στους εξής δύο διαφορετικούς κλάδους: στον κλάδο της προδραστικής θεματικής έρευνας Προώθηση νέων ιδεών σε αναδυόμενους τομείς (προδραστική FET) - συμπεριλαμβανομένων των προτεινόμενων εμβληματικών προγραμμάτων (5) (π.χ. αποκεντρωμένα συστήματα αυτοοργάνωσης), και στον κλάδο για τη «Διερεύνηση νέων ιδεών» (FET Open), η οποία υιοθετεί την προσέγγιση εκ των κάτω προς τα άνω και είναι ανοιχτή στους αιτούντες που προτείνουν εντελώς νέες ιδέες. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να είναι ανοικτό το πρόγραμμα FET προκειμένου να τονώνει την επιστημονική και πνευματική δυναμικότητα στα κράτη μέλη.

3.8 Κράτη μέλη και κανόνες συμμετοχής. Ενώ το μεγαλύτερο μέρος της ανάπτυξης των ΤΠΕ οφείλεται στη βιομηχανία και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (6), το πρόγραμμα FET που εξετάζεται εδώ απευθύνεται βασικά στα πανεπιστήμια και τους δημόσιους οργανισμούς έρευνας της Ένωσης. Σύμφωνα με τους «κανόνες συμμετοχής (7)» στο 7ο ΠΠ για την Ε & Α, το πρόγραμμα FET στοχεύει στην τόνωση της συνεργασίας των κρατών μελών και στην χρηματοδότησή του από αυτά. Γι' αυτό η ΕΟΚΕ απευθύνει έκκληση προς τους οργανισμούς χρηματοδότησης των κρατών μελών να συμβάλουν με το μερίδιό τους προκειμένου να διευκολύνουν ή να ενθαρρύνουν τη συμμετοχή στο σημαντικό αυτό πρόγραμμα.

3.9 Η εθνική Ε & Α των κρατών μελών για τα FET. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ καλεί επίσης τα κράτη μέλη να αναπτύξουν δικά τους δυναμικά εθνικά προγράμματα για την έρευνα και ανάπτυξη στους τομείς των ΤΠΕ (8) και των FET προκειμένου να καταστούν ισχυροί εταίροι για την ευρωπαϊκή και τη διεθνή συνεργασία. Για το σκοπό αυτό, πρέπει να επενδυθεί μεγαλύτερο μέρος των διαρθρωτικών ταμείων.

Κριτήρια επιλογής. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι ο κύριος στόχος για την εξέταση και την υποστήριξη νέων θεματικών μεθοδικών και τεχνολογικών ιδεών είναι άριστος και άξιος υποστήριξης και ότι οι άλλοι στόχοι που αναφέρονται στα σημεία 2.3 και 2.6 είναι ελκυστικοί και σημαντικοί. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της διότι τα χαρακτηριστικά και τα στοιχεία των σημείων 2.3 και 2.6 - ιδίως όταν συνδυάζονται - ευνοούν την επιστημονική πρωτοτυπία και αριστεία, που αποτελούν τα βασικά κριτήρια επιλογής. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η πρωτοτυπία, η αριστεία και η συνάφεια έχουν πρωταρχική σημασία. Αυτό ίσχυε στο παρελθόν και θα πρέπει να ισχύει και στο μέλλον.

3.10.1 Όχι στην«ενιαία»προσέγγιση. Για το λόγο αυτό, το πρόγραμμα FET πρέπει να αποφύγει την εφαρμογή ενιαίας προσέγγισης στα εργαλεία του. Ενώ το πρόγραμμα περιλαμβάνει και συνδυάζει διάφορα χαρακτηριστικά (9), καθένα από τα οποία ισχύει και είναι σημαντικό, τα προγράμματα που πρέπει να υποστηριχθούν δεν πρέπει να επιλέγονται με βάση το κατά πόσον πληρούν όλα τα διάφορα χαρακτηριστικά: με άλλα λόγια δεν πρέπει να είναι υποχρεωτική η εξέταση όλων των κριτηρίων.

3.11 Δεκτές οι αποτυχίες. Εφόσον η εξερεύνηση νέων πεδίων οδηγεί γενικά σε σημαντική ανταμοιβή, πρέπει να γίνονται επίσης αποδεκτές οι αποτυχίες στα προγράμματα «υψηλού κινδύνου» τα οποία είναι χαρακτηριστικά του προγράμματος FET, και δεν πρέπει να στιγματίζουν τους συμμετέχοντες ερευνητές ή να αμφισβητείται η υποστήριξη που παρείχε το 7ο ΠΠ. Ακόμη και στα εμβληματικά προγράμματα δεν μπορεί να αποκλεισθεί ο κίνδυνος της αποτυχίας. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της που η Επιτροπή στο έγγραφό της περιλαμβάνει και δίνει έμφαση στην αρχή αυτή.

3.12 Πρόγραμμα FET και κατάλογος ESFRI. Πρέπει να ενθαρρυνθεί και να υποστηριχθεί ο οδικός χάρτης για το Ευρωπαϊκό Στρατηγικό Φόρουμ Ερευνητικών Υποδομών (κατάλογος ESFRI (10)) προκειμένου να αξιοποιηθεί πλήρως το δυναμικό των υπαρχουσών και των νέων ερευνητικών υποδομών και να διασφαλισθεί η ανάπτυξη συνδέσμων μεταξύ αυτών και του προγράμματος FET.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

Στο σημείο αυτό εξετάζονται ορισμένα από τα θέματα που περιέχονται στα ως άνω σημεία 2.4 και 2.6.

4.1 Πολυκλαδικές προσεγγίσεις. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει και δίνει έμφαση στις προκλήσεις που περιγράφονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής. Μια από τις προκλήσεις αφορά την προώθηση της συνεργασίας μεταξύ των κλάδων, η οποία είναι καίριας σημασίας για την επιτυχία του FET. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ εκτιμά το ότι οι πολυκλαδικές προσεγγίσεις αποτελούν εγγενή απαίτηση των επιλεγμένων προγραμμάτων και των πρόσφατα προταθέντων «εμβληματικών θεμάτων (11)».

4.2 Συμμετοχή της βιομηχανίας, των ΜΜΕ και της κοινωνίας. Προκειμένου να διασφαλισθεί η κατάλληλη εφαρμογή των μελλοντικών βιομηχανικών ή κοινωνικών εφαρμογών για το πρόγραμμα FET που είναι πιο βασικού χαρακτήρα, πρέπει να συμμετέχουν στα σχετικά συμβουλευτικά συμβούλια εκπρόσωποι της βιομηχανίας, των ΜΜΕ και της κοινωνίας. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι αυτό συμβαίνει (12) και συνιστά τη διατήρηση της πρακτικής αυτής και στο μέλλον. Ζητά επίσης πιο δραστήρια συμμετοχή των ερευνητών στους κοινωνικούς τομείς.

4.3 Προσέλκυση κορυφαίων ταλέντων και αποφυγή διαρροής εγκεφάλων. Η προσέλκυση κορυφαίων ταλέντων στον τομέα της έρευνας και η αποφυγή διαρροής εγκεφάλων μεταξύ των πιο ταλαντούχων νέων επιστημόνων, αποτελεί σοβαρή πρόκληση την οποία η ΕΟΚΕ έχει επανειλημμένα επισημάνει (13). Παρατηρεί επίσης με ικανοποίηση ότι ορισμένοι ερευνητικοί οργανισμοί (14) έχουν ήδη εφαρμόσει επιτυχώς προγράμματα για την αντιμετώπιση της εν λόγω πρόκλησης. Η ΕΟΚΕ συνιστά να δραστηριοποιηθούν προς την ίδια κατεύθυνση περισσότεροι οργανισμοί των κρατών μελών και η Επιτροπή να υποστηρίξει την πολιτική αυτή. Ακόμη, η ΕΟΚΕ προτείνει να ενισχυθούν τα προγράμματα για τους φοιτητές ώστε να προσελκύσουν πτυχιούχους σε συγκεκριμένους ερευνητικούς τομείς, ενώ θα πρέπει να προσελκύεται ήδη από το γυμνάσιο το ενδιαφέρον των μαθητών για την καινοτομία, τις επιστήμες και την έρευνα. Τα προγράμματα αυτά θα πρέπει να εφαρμόζονται με τέτοιο τρόπο ώστε να μπορεί η αριστεία να προσδιορίζεται σε προπτυχιακό στάδιο

4.4 Κοινός προγραμματισμός (8). Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι η Ε & Α χρηματοδοτείται κατά το μεγαλύτερο μέρος της από το δημόσιο και πραγματοποιείται ή χρηματοδοτείται από τα κράτη μέλη και επαναλαμβάνει την έκκλησή της για το συντονισμό της διαδικασία μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ προκειμένου να αξιοποιηθεί πλήρως το δυναμικό της Ε & Α των κρατών μελών, και να υποστηριχθεί από την Κοινότητα το πρόγραμμα πλαίσιο για την Ε & Α.

4.5 Ερευνητική συνεργασία σε πεδία FET. Η ΕΟΚΕ αναφέρεται και πάλι στην πρόσφατη γνωμοδότηση της (8) για το θέμα αυτό και εκφράζει την ικανοποίησή της για τη σύσταση της Επιτροπής να αντιμετωπισθεί ο κατακερματισμός των τρεχουσών ευρωπαϊκών ερευνητικών δράσεων και να ενισχυθεί περαιτέρω η ερευνητική συνεργασία σε επιλεγμένα πεδία. Επειδή οι απαιτήσεις που ορίζονται στους κανόνες συμμετοχής δεν είναι ακόμη ικανοποιητικές, η ΕΟΚΕ συνιστά να καλέσει η Επιτροπή, το ταχύτερο δυνατό, τα κράτη μέλη να ξεκινήσουν κοινές πρωτοβουλίες με βάση τον κοινό προγραμματισμό για ερευνητικές πρωτοβουλίες σε πεδία όπως οι κβαντικές και οι νευρο- τεχνολογίες πληροφοριών όπου υπάρχουν ευρωπαϊκοί χάρτες πορείας για την έρευνα και να επεκτείνουν αργότερα τις πρωτοβουλίες αυτές και σε άλλα πεδία FET, κοινού ενδιαφέροντος. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η πρόοδος στον τομέα αυτό αποτελεί σημαντικό στοιχείο της νέας στρατηγικής της Λισσαβώνας (1), που θα πρέπει να επιτευχθεί με τη χρήση του ανοικτού συντονισμού.

4.6 Διεθνής συνεργασία. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή ότι η έρευνα FET προσιδιάζει ιδιαίτερα στην (παγκόσμια) διεθνή συνεργασία, εφόσον θέτει τα θεμέλια των μελλοντικών ΤΠΕ και εξετάζει τις γενικές επιστημονικές προκλήσεις. Η ΕΟΚΕ αναφέρεται στην πρόσφατη γνωμοδότησή της (15) επί του θέματος. Συμφωνεί, επίσης, με την Επιτροπή ότι οι κυριότεροι ανταγωνιστές της Ευρώπης έχουν αναγνωρίσει την αξία της θεμελιώδους έρευνας για την κατάκτηση και διατήρηση ηγετικής θέσης στις ΤΠΕ.

4.7 Πολύπλοκες διαδικασίες. Όσον αφορά τα θέματα που εξετάζονται στα σημεία 4.4 και 4.5 η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει επίσης ότι οι σχετικές διαδικασίες μπορεί να προσθέσουν τεράστιες δυσκολίες στην τεχνική και επιστημονική προσπάθεια. Πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες ώστε να διασφαλιστεί ότι οι ελπιδοφόρες πρωτοβουλίες δεν θα καταρρεύσουν από τα προβλήματα των εν λόγω διαδικασιών και ότι θα ενθαρρυνθεί η συμμετοχή διακεκριμένων επιστημόνων και ιδρυμάτων.

4.8 Ανάγκη για ευρωπαϊκό κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Η ΕΟΚΕ δίνει έμφαση στο γεγονός ότι ένα ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας θα βοηθήσει στην ταχύτερη και καλύτερη προστασία των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας που προέρχονται από τις ευρωπαϊκές επενδύσεις στην Ε & Α. Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη βαθιά λύπη της που εδώ και δέκα χρόνια δεν έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος.

4.9 ΤΠΕ για την επιστήμη και την έρευνα. Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει την προηγούμενη σύστασή της (15) για την εισαγωγή μιας νέας κατηγορίας «ΤΠΕ στον τομέα της επιστήμης και της έρευνας» στο γενικό πρόγραμμα των ΤΠΕ, που να επικεντρώνεται κυρίως στον τομέα του λογισμικού. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι μια τέτοια ενέργεια θα ωφελήσει το διευρυμένο πρόγραμμα FET.

Βρυξέλλες, 16 Δεκεμβρίου 2009 Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Mario SEPI

(1) ΕΕ C 277 της 17.11.2009, σελ. 1.

(2) ΕΕ C 65 της 17.3.2006, σελ. 9.

(3) COM(2009) 116 τελικό.

(4) Βλ. επίσης C(2009) 7604 τελικό, της 9.10.2009

(5) Βλ. έκθεση της ISTAG, συμβουλευτική επιτροπή του προγράμματος ΤΚΠ (ISTAG), 31 Ιουλίου 2009, τελική έκδοση

(6) Στα πλαίσια αυτά, η ΕΟΚΕ εφιστά επίσης την προσοχή στη χρησιμότητα του EUREKA, που προσφέρει στους εταίρους των σχεδίων ταχεία πρόσβαση σε αφθονία γνώσεων, δεξιοτήτων και εμπειρογνωμοσύνης σε ολόκληρη την Ευρώπη και διευκολύνει την πρόσβαση σε εθνικά προγράμματα δημόσιας και ιδιωτικής χρηματοδότησης. (http://www.eureka.be/about.do).

(7) ΕΕ C 309 της 16.12.2006, σ. 35

(8) ΕΕ C 228 της 22.9.2009, σ. 56

(9) COM(2009) 184 τελικό, σημ. 2.

(10) ΕΕ C 182 της 4.8.2009, σ. 40

(11) Βλ. π.χ. Έκθεση της Επιτροπής με θέμα Διαβουλεύσεις FET 2007-2008, Μελλοντικές και αναδυόμενες τεχνολογίες (Commission Report on the FET-Consultations 2007-2008, Future and Emerging Technologies), ISBN 978-92-79-09565-8, Sept. 2008.

(12) Βλ. έκθεση της ISTAG, Μέλη της συμβουλευτικής επιτροπής του προγράμματος ΤΚΠ (ISTAG), βλ. http://cordis.europa.eu/fp7/ict/projects/home_en.html.

(13) ΕΕ C 110 της 30.4.2004, σ. 3

(14) Π.χ. Ένωση Helmholtz των γερμανικών Ερευνητικών Κέντρων και Max-Planck-Society

(15) INT/461 – CESE 1021/2009 (δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί στην ΕΕ)