ΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ - ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΛΩΝΕΙΑΚΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ - I. ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΤΕΥΓΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΙΣΧΥΟΣ ΤΗΣ ΣΥΝΘΗΚΗΣ ΤΟΥ ΑΜΣΤΕΡΝΤΑΜ - II. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΒΕΛΤΙΩΣΕΩΝ

1. Εισαγωγή

Ο τομέας της πολιτικής στο χώρο της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων, συμπεριλαμβανομένης της συνεργασίας μεταξύ των αστυνομικών αρχών και των τελωνειακών διοικήσεων των κρατών μελών, ενσωματώθηκε στη συνθήκη της ΕΕ για πρώτη φορά με τη συνθήκη του Μάαστριχτ του 1992 [1]. Όπως αναφέρεται στο άρθρο Κ της συνθήκης αυτής, η τελωνειακή και αστυνομική συνεργασία θεωρούνται "τομείς κοινού ενδιαφέροντος ... για τους σκοπούς της επίτευξης των στόχων της Ένωσης." Με τη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως αυτή τροποποιήθηκε από τη Συνθήκη του Άμστερνταμ (η οποία αναφέρεται στη συνέχεια με τη σύντμηση ΣΕΕ) [2], που τέθηκε σε ισχύ την 1η Μαΐου 1999 άνοιξε ο δρόμος για τη βελτίωση των δυνατοτήτων συνεργασίας στους τομείς της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων. Επιπλέον διευρύνθηκε το θεσμικό πλαίσιο και ενισχύθηκε περαιτέρω η διαδικασία λήψεως αποφάσεων στον τομέα αυτό.

[1] ΕΕ C 191 της 29ης Ιουλίου 1992. Η Συνθήκη αυτή διανοίγει ένα "νέο στάδιο της διαδικασίας προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση" και θέτει ένα νέο στόχο, δηλαδή "να διευκολύνουν την ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων, διαφυλάσσοντας ταυτόχρονα την ασφάλεια και την προστασία των λαών τους, συμπεριλαμβανομένων των διατάξεων περί της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων".

[2] ΕΕ C 340 της 10ης Νοεμβρίου 1997.

Οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων ανέλαβαν ήδη από την πρωτόλεια φάση τη δέσμευση να προωθήσουν την υλοποίηση των ρυθμίσεων της Συνθήκης στα θέματα της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων. Απόρροια αυτού ήταν να απευθύνει το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Κορυφής του Cardiff, στις 15 και 16 Ιουνίου του 1998, την έκκληση προς το Συμβούλιο και την Επιτροπή να υποβάλουν κατά τη Σύνοδο της Βιέννης το Δεκέμβριο του 1998 ένα "πρόγραμμα δράσης όσον αφορά την άριστη δυνατή εφαρμογή των διατάξεων της συνθήκης του Άμστερνταμ για τη δημιουργία ενός χώρου ελευθερίας ασφάλειας και δικαιοσύνης." Στο συνακόλουθο πρόγραμμα δράσης της Βιέννης του Δεκεμβρίου 1998 [3] ενσωματώθηκε μεγάλος αριθμός μέτρων στους τομείς της αστυνομικής και τελωνειακής συνεργασίας. Σύμφωνα με τις προβλέψεις, ορισμένα από τα μέτρα αυτά έπρεπε να υλοποιηθούν μέσα σε μία διετία και ορισμένα άλλα μέσα σε μία πενταετία από τη στιγμή έναρξης ισχύος της Συνθήκης.

[3] "Πρόγραμμα δράσης του Συμβουλίου και της Επιτροπής όσον αφορά την άριστη δυνατή εφαρμογή των διατάξεων της συνθήκης του Άμστερνταμ για τη δημιουργία ενός χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης", ΕΕ C 19/1 της 23ης Ιανουαρίου 1999.

Τον Οκτώβριο του 1999 πραγματοποιήθηκε στο Τάμπερε ένα έκτακτο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Κορυφής για τα θέματα της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων, μόλις ένα πεντάμηνο μετά την έναρξη ισχύος της ΣΕΕ. Όσον αφορά τα θέματα της αστυνομικής και τελωνειακής συνεργασίας, στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Τάμπερε ζητήθηκε να θεσπιστούν ορισμένα μέτρα εκτός από τα αναφερόμενα στο πρόγραμμα δράσης της Βιέννης. Το πρόγραμμα του Τάμπερε απηύθυνε στο Συμβούλιο και την Επιτροπή την έκκληση να προωθήσουν την πλήρη και άμεση εφαρμογή της ΣΕΕ με βάση το πρόγραμμα δράσης της Βιέννης και τα μέτρα που συμφωνήθηκαν στο Τάμπερε. Τόσο με το πρόγραμμα δράσης της Βιέννης, όσο και με την ΣΕΕ επιβλήθηκε η υποχρέωση υλοποίησης ορισμένων μέτρων μέσα σε μία πενταετία από την έναρξη ισχύος της Συνθήκης, δηλαδή έως τον Οκτώβριο του 2004.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Τάμπερε ζήτησε από την Επιτροπή να καταρτίσει έναν πίνακα αποτελεσμάτων, στον οποίο θα καταγραφόταν η πρόοδος προς την κατεύθυνση της επίτευξης των στόχων που καθορίζονταν στο εν λόγω πρόγραμμα. Τόσο κατά την κατάρτιση του πίνακα αποτελεσμάτων, όσο και στο πλαίσιο της τακτικής ενημέρωσής του, η Επιτροπή εστίασε τις ενέργειές της στα μέτρα η εφαρμογή των οποίων είχε ζητηθεί από το Συμβούλιο του Τάμπερε. Ο προαναφερόμενος πίνακας αποτελεσμάτων αποδείχθηκε ότι αποτελεί αποτελεσματικό εργαλείο για την παρακολούθηση της πορείας εξέλιξης του χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης.

Στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Κορυφής του Laeken, που έγινε το Δεκέμβριο του 2001, έγινε ο ενδιάμεσος απολογισμός της υλοποίησης των συμπερασμάτων του Τάμπερε. Η Επιτροπή διανύει σήμερα τη φάση της προετοιμασίας της αξιολόγησης της πλήρους πενταετούς περιόδου που παρήλθε από το Τάμπερε. Προορισμός της παρούσας ανακοίνωσης δεν είναι να προκαταλάβει το τυπικό έργο της αξιολόγησης. Σκοπός της είναι περισσότερο ο εντοπισμός εκείνων των πρωταρχικών μέτρων αστυνομικής και τελωνειακής συνεργασίας που θα πρέπει να εξακολουθήσουν να συγκαταλέγονται ή θα πρέπει να προστεθούν στα τρέχοντα ζητήματα της ΕΕ τα επόμενα χρόνια, προκειμένου να επιτευχθεί η αναγκαία πρόοδος.

Από την εποχή που τέθηκε σε ισχύ η ΣΕΕ, η Ευρωπαϊκή Ένωση υιοθέτησε σημαντικό αριθμό μέτρων με στόχο τη βελτίωση της συνεργασίας μεταξύ των αστυνομικών υπηρεσιών και των τελωνειακών διοικήσεων των κρατών μελών. Προς τα τέλη του 2002, ωστόσο, η Επιτροπή συνειδητοποίησε σε πολύ εντονότερο βαθμό την ανάγκη ανασκόπησης των κύριων εξελίξεων που είχαν υπάρξει στον τομέα αυτό, σε μία ανακοίνωση.

Πρώτα από όλα, ήταν προφανές ότι ορισμένα μέτρα που συμπεριλαμβάνονταν στο πρόγραμμα δράσης της Βιέννης δεν εφαρμόζονταν, ενώ ορισμένα από τα όργανα που είχαν συγκροτηθεί από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Κορυφής του Τάμπερε, όπως η Επιτελική Ομάδα (Task Force) των Αρχηγών Αστυνομίας της ΕΕ (ΕΟΑΑ), αντιμετώπιζαν δυσχέρειες. Υπήρχαν εξάλλου χαρακτηριστικές ενδείξεις ότι χρειαζόταν να βελτιωθεί η συνεργασία των αστυνομικών και τελωνειακών υπηρεσιών των κρατών μελών. Χειροπιαστά ήταν επίσης τα παραδείγματα της απόλυτα επιτυχούς συνεργασίας μεταξύ ορισμένων κρατών μελών στις περιοχές κατά μήκος των κοινών τους συνόρων, η οποία δεν είχε αποτελέσει αντικείμενο συζητήσεων στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η αστυνομική και τελωνειακή συνεργασία αποτελούν παράλληλα ένα ευρύτατο θεματικό πεδίο που καλύπτει ποικιλόμορφα διαφορετικά και εντελώς τεχνικά θέματα για τα οποία οι συζητήσεις διεξάγονται σε ένα μεγάλο φάσμα διακεκριμένων ομάδων εργασίας και οργάνων, πράγμα που καθιστά το καθήκον δυσχερές να παρακολουθούνται όλες οι συναφείς εξελίξεις. Σε μία ανακοίνωση θα δοθεί η δυνατότητα σαφούς και συνολικής επισκόπησης της κατάστασης που επικρατεί σήμερα στα ζητήματα της αστυνομικής και τελωνειακής συνεργασίας στην ΕΕ.

Η διεύρυνση της Ένωσης επιβάλλει επίσης να διευκρινιστούν και να καθοριστούν οι προτεραιότητες της αστυνομικής και τελωνειακής συνεργασίας στο άμεσο μέλλον. Η ένταξη δέκα νέων κρατών μελών σε όλες τις υποδομές αστυνομικής και τελωνειακής συνεργασίας της ΕΕ θα έχει σοβαρότατο αντίκτυπο σε μία ήδη περίπλοκη διαδικασία λήψεως αποφάσεων.

Τέλος, η πρόοδος που σημειώνεται στο χώρο της αστυνομικής και τελωνειακής συνεργασίας φαίνεται να είναι βραδύτερη από την πρόοδο που παρατηρείται στους τομείς της δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις στην ΕΕ. Σε μία ανακοίνωση θα παρέχονται συγκεκριμένα στοιχεία για την καλύτερη αποτίμηση των παραγόντων που επηρεάζουν την έκταση της προόδου στα ζητήματα της αστυνομικής και τελωνειακής συνεργασίας.

Υπό το φως των στοιχείων που αναπτύχθηκαν προηγουμένως, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έκρινε αναγκαίο το βήμα της ανασκόπησης και ανάλυσης της αστυνομικής και τελωνειακής συνεργασίας στο επίπεδο της ΕΕ, με βάση τους ρυθμούς με τους οποίους εξελίχθηκε η συγκεκριμένη συνεργασία από την έναρξη ισχύος της Συνθήκης του Άμστερνταμ το 1999. Στόχος τους είναι η σαφήνεια για εκείνα τα μέτρα που είναι απαραίτητα ώστε να καταστεί η συνεργασία αποτελεσματικότερη στην πορεία για την επίτευξη ενός από τους κυριότερους στόχους της Ένωσης που είναι "... να παρέχει στους πολίτες υψηλό επίπεδο προστασίας εντός ενός χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης ..." (άρθρο 29 ΣΕΕ).

Η παρούσα ανακοίνωση περιορίζεται στη συνεργασία ανάμεσα στις αστυνομικές και τελωνειακές αρχές των κρατών μελών στην πάλη που διεξάγουν κατά του εγκλήματος. Αποκλείονται τα ζητήματα που σχετίζονται αποκλειστικά με τη δικαστική συνεργασία, καθώς και με την παροχή διοικητικής συνδρομής στα τελωνειακά ζητήματα [4] και τα θέματα της τελωνειακής συνεργασίας όπως αυτή ορίζεται στο άρθρο 135 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (ΣΕΚ) [5], παρά το ότι θίγει σύντομα αυτούς τους συναφείς τομείς, όπου αυτό είναι αναγκαίο. Στην ανακοίνωση αυτή δεν εξετάζονται εξάλλου τα προληπτικά μέτρα τα οποία είτε έχουν υιοθετηθεί ή βρίσκονται στη φάση της υιοθέτησής τους, εντός του κοινοτικού πλαισίου. Θα πρέπει ωστόσο να αναγνωρισθεί ότι η Κοινότητα έλαβε βαθμιαία μέτρα για την προληπτική αντιμετώπιση των εκ προθέσεως διαπραττόμενων παράνομων πράξεων και ιδίως των αντίστοιχων πράξεων που σχετίζονται με την τρομοκρατία στους τομείς των αεροπορικών και των θαλάσσιων μεταφορών. Οφείλει επίσης να σημειωθεί ότι στη στρατηγική χιλιετίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος του Μαΐου 2000 περιλαμβάνονται ορισμένες συστάσεις που αφορούν την αστυνομική συνεργασία. Όπου αυτό ενδείκνυται, τα μέτρα αυτά εξετάζονται συνοπτικά στην παρούσα ανακοίνωση. [6]

[4] ΕΕ L 82 της 22ας Μαρτίου 1997, κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 515/97 του Συμβουλίου της 13ης Μαρτίου 1997 περί της αμοιβαίας συνδρομής μεταξύ των διοικητικών αρχών των κρατών μελών και της συνεργασίας των αρχών αυτών με την Επιτροπή με σκοπό τη διασφάλιση της ορθής εφαρμογής των τελωνειακών και γεωργικών ρυθμίσεων.

[5] ΕΕ C 325 της 24ης Δεκεμβρίου 2002.

[6] Πρόγραμμα δράσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την αρχή της νέας χιλιετίας σχετικά με την πρόληψη και τον έλεγχο του οργανωμένου εγκλήματος, ΕΕ C 124 της 3ης Μαΐου 2000.

Η δομή της ανακοίνωσης έχει ως εξής: στο μέρος I υπενθυμίζονται οι συγκεκριμένες νομικές υποχρεώσεις και καθορίζονται οι πολιτικές δεσμεύσεις που ισχύουν στα θέματα αστυνομικής και τελωνειακής συνεργασίας στο πλαίσιο της ΣΕΕ, της Σύμβασης του Σένγκεν, του προγράμματος δράσης της Βιέννης και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Κορυφής του Τάμπερε. Παρουσιάζεται επίσης η σύνοψη και γίνεται σύντομη αξιολόγηση των εξελίξεων στους κύριους τομείς της αστυνομικής και τελωνειακής συνεργασίας, ενώ διατυπώνονται ταυτόχρονα υποδείξεις σχετικά με τον τρόπο βελτίωσης της συνεργασίας στο μέλλον. Στο μέρος II παρατίθεται η ανάλυση των κύριων παραγόντων που επηρεάζουν την αστυνομική και τελωνειακή συνεργασία στην ΕΕ, ενώ απευθύνονται ταυτόχρονα συστάσεις σχετικά με τα μέτρα τα οποία θα έπρεπε να ληφθούν, κατά τη γνώμη της Επιτροπής, για να εξασφαλιστεί η χειροπιαστή πρόοδος στα θέματα της συνεργασίας στο άμεσο μέλλον.

I ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΤΕΥΓΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΙΣΧΥΟΣ ΤΗΣ ΣΥΝΘΗΚΗΣ ΤΟΥ ΑΜΣΤΕΡΝΤΑΜ

1. Νομικές υποχρεώσεισ και πολιτικές δεσμεύσεις στο χώρο της αστυνομικής και τελωνειακής συνεργασίας (ΣΕΕ, Σένγκεν, Πρόγραμμα Δράσης της Βιέννης και Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Κορυφής του Τάμπερε)

Οι νομικές υποχρεώσεις και οι πολιτικές δεσμεύσεις για την αστυνομική και τελωνειακή συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις στην ΕΕ μπορεί να αναζητηθούν στη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ), στη σύμβαση εφαρμογής της συμφωνίας του Σένγκεν (η οποία στο εξής καλείται Σύμβαση του Σένγκεν) [7], στο πρόγραμμα δράσης της Βιέννης του 1998 και στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Κορυφής του Τάμπερε του Οκτωβρίου 1999.

[7] ΕΕ L 239 της 22ας Σεπτεμβρίου 2000.

Όπως αναφέρει η ΣΕΕ στο άρθρο 29 "...στόχος της Ένωσης είναι να παρέχει στους πολίτες υψηλό επίπεδο προστασίας εντός ενός χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, με την ανάπτυξη από κοινού δράσης μεταξύ των κρατών μελών στον τομέα της αστυνομικής και δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις" Ο στόχος αυτός πρέπει να επιτευχθεί με την πρόληψη και την καταπολέμηση της εγκληματικότητας, οργανωμένης ή μη, ιδίως, μεταξύ άλλων, με τη στενότερη συνεργασία μεταξύ των αστυνομικών δυνάμεων, των τελωνειακών και άλλων αρμοδίων αρχών στα κράτη μέλη, τόσο απ'ευθείας όσο και μέσω της Ευρωπαϊκής Αστυνομικής Υπηρεσίας (Ευρωπόλ).

Όπως εξηγείται στο άρθρο 30, η από κοινού δράση στον τομέα της αστυνομικής συνεργασίας περιλαμβάνει:

- την επιχειρησιακή συνεργασία μεταξύ των αρμοδίων αρχών, συμπεριλαμβανομένων των αστυνομικών, τελωνειακών και άλλων ειδικών υπηρεσιών επιβολής του νόμου των κρατών μελών, σε σχέση με την πρόληψη, την εξακρίβωση και τη διερεύνηση αξιόποινων πράξεων.

- τη συλλογή και αποθήκευση, την επεξεργασία και ανταλλαγή των συναφών πληροφοριών, ιδίως μέσω της Ευρωπόλ.

- τις κοινές πρωτοβουλίες στα θέματα κατάρτισης, την ανταλλαγή αξιωματικών-συνδέσμων και την εγκληματολογική έρευνα.

- και την κοινή αξιολόγηση των ιδιαίτερων τεχνικών έρευνας.

Στο άρθρο αυτό διευκρινίζονται επίσης ορισμένες γενικές και ειδικές υποχρεώσεις στα θέματα της συνεργασίας μέσω της Ευρωπόλ.

Εκτός από τα άρθρα 29 και 30 της ΣΕΕ, υπάρχουν επίσης υποχρεώσεις οι οποίες απορρέουν από την ενσωμάτωση στο δίκαιο της ΕΕ της σύμβασης του Σένγκεν του 1990. Η σύμβαση του Σένγκεν προβλέπει την κατάργηση των ελέγχων στα κοινά σύνορα μεταξύ των κρατών μελών, ενισχύοντας ταυτόχρονα τα μέτρα ελέγχου στα κοινά εξωτερικά σύνορα. Οι υποχρεώσεις της αστυνομικής συνεργασίας θεσπίστηκαν κατά τρόπο, ώστε να εξουδετερωθούν τα οποιαδήποτε κενά ασφαλείας που προκλήθηκαν από την κατάργηση των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα. Ζητήματα όπως η μετανάστευση, οι θεωρήσεις και το άσυλο ενσωματώθηκαν στη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Κοινότητα (τίτλος IV, 'πρώτος πυλώνας'), ενώ τα ζητήματα που σχετίζονται με την αστυνομική και τη δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις ενσωματώθηκαν στον τίτλο VI της ΣΕΕ ('τρίτος πυλώνας').

Εκτός από τις προαναφερθείσες νομικές υποχρεώσεις, υπάρχουν άλλα σημαντικά έγγραφα τα οποία περιλαμβάνουν δεσμεύσεις στο ανώτατο πολιτικό επίπεδο για την επίτευξη συγκεκριμένης προόδου στα θέματα της αστυνομικής συνεργασίας: το πρόγραμμα δράσης για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος του 1997 [8], το πρόγραμμα δράσης της Βιέννης του Δεκεμβρίου 1998 και τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Κορυφής του Τάμπερε του Οκτωβρίου 1999. Η Επιτροπή δημοσίευσε πρόσφατα το έγγραφο με τίτλο "Πρόληψη και έλεγχος του οργανωμένου εγκλήματος: στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την αρχή της νέας χιλιετίας". [9]

[8] ΕΕ C 251 της 15ης Αυγούστου 1997.

[9] ΕΕ C 124 της 3ης Μαΐου 2000.

Μετά από την έναρξη ισχύος της Συνθήκης του Άμστερνταμ, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Τάμπερε προσέθεσε ορισμένα σημαντικά μέτρα που πρέπει να τεθούν σε εφαρμογή στο χώρο της αστυνομικής συνεργασίας. Τα κυριότερα μέτρα είναι η σύσταση της επιχειρησιακής Επιτελικής Ομάδας (task force) των Αρχηγών της Ευρωπαϊκής Αστυνομίας, αποστολή της οποίας είναι, μεταξύ άλλων, η συμβολή στον προγραμματισμό των επιχειρησιακών δράσεων. Η έκκληση να παρασχεθεί στην Ευρωπόλ η δυνατότητα συμμετοχής στις ομάδες διεξαγωγής των ερευνών και να ζητηθεί από τα κράτη μέλη η έναρξη των αντίστοιχων ερευνών. Τέλος, η ίδρυση της Ευρωπαϊκής Αστυνομικής Ακαδημίας (ΕΑΑ) για την κατάρτιση των ανώτατων στελεχών της αστυνομίας. Όπως αναφέρεται ρητά στα συμπεράσματα του Τάμπερε, το πρόγραμμα δράσης της Βιέννης παραμένει σε ισχύ.

Το γεγονός ότι δύο Ευρωπαϊκά Συμβούλια Κορυφής συμφώνησαν για τόσο σημαντικά μέτρα, ακριβώς πριν και αμέσως μετά από την έναρξη ισχύος της ΣΕΕ αποδεικνύει περίτρανα τη δέσμευση να επιτευχθεί συγκεκριμένη και ταχύρρυθμη πρόοδος στα θέματα της αστυνομικής και τελωνειακής συνεργασίας σε ανώτατο πολιτικό επίπεδο στην Ένωση.

Εκτός από τα μέτρα που επιβάλλονταν από τη ΣΕΕ, το πρόγραμμα δράσης της Βιέννης και τα συμπεράσματα του Τάμπερε, άλλα γεγονότα αποτέλεσαν την αφορμή να δοθεί πολιτική ώθηση στην πορεία προς τα εμπρός σε ορισμένους τομείς. Συνέπεια αυτών ήταν μετά από τη διατάραξη της δημόσιας τάξης στα Ευρωπαϊκά Συμβούλια Κορυφής της Νίκαιας και του Γκαίτεμποργκ, κατά τη διάρκεια του 2001, να εντατικοποιηθεί η συνεργασία για τη διατήρηση της δημόσιας τάξης. Παρόμοιος ήταν ο αντίκτυπος μετά από τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, που οδήγησαν στη συμφωνία λήψης πολυάριθμων μέτρων με στόχο την κλιμάκωση της συνεργασίας στον αγώνα για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας.

Η αστυνομική συνεργασία στην Ένωση επεκτείνει και συμπληρώνει την ήδη υφιστάμενη και επιτυχή διμερή συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών. Μια πιο πρόσφατη εξέλιξη στο χώρο της διμερούς συνεργασίας υπήρξε και το γεγονός ότι η συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών που έχουν κοινά σύνορα προσέλαβε πιο τυποποιημένη και έντονη μορφή μέσω της δημιουργίας κοινών αστυνομικών σταθμών ή κοινών αστυνομικών και τελωνειακών κέντρων συνεργασίας. Η διασύνδεση μεταξύ των διμερών εξελίξεων και της αστυνομικής συνεργασίας της ΕΕ συντελείται μέσω του προγράμματος δράσης της Βιέννης, στο οποίο αναπτύσσεται το ειδικότερο αίτημα περαιτέρω ανάπτυξης της συνεργασίας αυτής σε όλη την Ένωση.

2. Η συνεργασία από το Μάιο του 1999 - επιτεύγματα και αξιολόγηση.

2.1. Αστυνομική συνεργασία

2.1.1. Αστυνομικές πτυχές της συνεργασίας Σένγκεν

Όπως αναφέρεται στο κεφάλαιο 2, στη Συνθήκη του Άμστερνταμ το 1997 ενσωματώθηκε η σύμβαση εφαρμογής της συμφωνίας του Σένγκεν του 1990 στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Στόχος του Σένγκεν ήταν "η κατάργηση των ελέγχων στα κοινά σύνορα κατά την κυκλοφορία των προσώπων [10]". Η αστυνομική συνεργασία θεωρήθηκε ότι αποτελεί ένα από τα "συμπληρωματικά μέτρα για τη διαφύλαξη της εσωτερικής ασφάλειας [11]."

[10] Βλέπε στο προΐμιο της Σύμβασης του Σένγκεν.

[11] Άρθρο 17 της Συμφωνίας του Σένγκεν του 1985.

Η Σύμβαση του Σένγκεν συνεπάγεται ορισμένες υποχρεώσεις για τα κράτη μέλη [12] όσον αφορά την αστυνομική συνεργασία στα κοινά εσωτερικά τους σύνορα, στα εξωτερικά σύνορα του εδάφους Σένγκεν (χερσαία σύνορα, διεθνή αεροδρόμια, θαλάσσια σύνορα) και εντός των ορίων της περιοχής του Σένγκεν, εν γένει, με στόχο να εξουδετερωθούν οι οποιεσδήποτε ελλείψεις ασφαλείας που προκαλούνται από την κατάργηση των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα. Στο πρόγραμμα δράσης της Βιέννης του 1997 και στα συμπεράσματα του Συμβουλίου Κορυφής του Τάμπερε του 1999 [13] θεσπίζονταν τα κανονιστικά και, σε μικρότερο βαθμό, τα επιχειρησιακά αντιστηρίγματα του χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης. Η σημασία που έχει το 'Σένγκεν' στο πλαίσιο αυτό είναι καίρια, εφόσον αποτελεί το βασικό πυρήνα της περιοχής αυτής, που παρέχει την ελευθερία των ταξιδίων από κοινού με τα ελάχιστα μέτρα που απαιτούνται προς εξουδετέρωση των ελλείψεων ασφαλείας και προς την κατοχύρωση των εγγυήσεων ότι το σύστημα δικαιοσύνης είναι σε θέση να ανταπεξέλθει στις συνέπειες της αυξημένης κινητικότητας. Στη Σύμβαση του Σένγκεν θεσπίζεται το νομοθετικό πλαίσιο για την κατάργηση των εσωτερικών συνοριακών ελέγχων, την καθιέρωση των ελέγχων στα εξωτερικά σύνορα με βάση κοινούς κανόνες και εκδίδονται οι συνακόλουθοι υποχρεωτικοί και εξουσιοδοτικοί κανονισμοί για την επιβολή της συνεργασίας στα θέματα της επιβολής του δικαίου.

[12] Στη Σύμβαση του Σένγκεν γίνεται λόγος για "συμβαλλόμενα μέρη". Η έκφραση "κράτη μέλη" χρησιμοποιείται στην παρούσα ανακοίνωση για λόγους ευκολίας ανάγνωσης.

[13] Βλέπε στο παράρτημα III.

Οι ακόλουθες υποχρεώσεις που δημιουργήθηκαν από τη Σύμβαση του Σένγκεν αποτελούν τις σημαντικότερες στα θέματα της αστυνομικής συνεργασίας:

Όπως ορίζεται στο άρθρο 39, τα κράτη μέλη "αναλαμβάνουν την υποχρέωση" όπως οι αστυνομικές υπηρεσίες τους παρέχουν αμοιβαία συνδρομή, για την πρόληψη και έρευνα σχετικά με αξιόποινες πράξεις. Τα αιτήματα συνδρομής πρέπει να ανταλλάσσονται μέσω "των αρμόδιων κεντρικών οργάνων κάθε συμβαλλόμενου μέρους για τη διεθνή αστυνομική συνεργασία", εκτός εάν ο κατεπείγων χαρακτήρας της υποθέσεως δικαιολογεί την απευθείας ανταλλαγή των αιτημάτων μεταξύ των αρμοδίων αστυνομικών αρχών. Εξακολουθούν ωστόσο να υπάρχουν προβλήματα, ακριβώς επειδή οι αρμοδιότητες της αστυνομίας στα διάφορα κράτη μέλη ποικίλλουν σε πολύ σημαντικό βαθμό αλλά και επειδή επίσης στο άρθρο 39 παράγραφος 2 της Σύμβασης Εφαρμογής της Συμφωνίας του Σένγκεν (ΣΕΣΣ) θεσπίζεται ότι οι έγγραφες πληροφορίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν από το κράτος μέλος που υπέβαλε το αίτημα, ως αποδεικτικά στοιχεία ενοχής, μόνον με τη σύμφωνη γνώμη των αρμοδίων δικαστικών αρχών του κράτους μέλους, προς το οποίο το αίτημα απευθύνεται.

Το άρθρο αυτό, από κοινού με το άρθρο 46 (βλέπε στη συνέχεια) αποτέλεσε το υπόβαθρο για σημαντικό αριθμό διμερών συμφωνιών μεταξύ των κρατών του Σένγκεν. Οι συμφωνίες καθολικότερης μορφής είναι εκείνες με τις οποίες καθιερώνονται μόνιμες υποδομές συνεργασίας και ανταλλαγής στοιχείων υπό τη μορφή των Κοινών Αστυνομικών Σταθμών (ΚΑΣ) και των Κέντρων Αστυνομικής και Τελωνειακής Συνεργασίας (ΚΑΤΣ) στα εσωτερικά σύνορα. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν τα ΚΑΤΣ στο Kehl/Offenburg (Γερμανία/Γαλλία) [14], στο Tournai (Βέλγιο/Γαλλία) [15] Ventimiglia και Modane [16] (Γαλλία/Ιταλία), Canfranc-Somport-Urdos, Le Perthus-La Junquera, Melles Pont du Roy-Les et Biriatou-Irϊn (Γαλλία/Ισπανία) [17], Tuy/Valenηa do Minho, Caya/Elvas, Vilar Formoso/Fuentes de Oρoro, Vila Real de Santo Antonio/Ayamonte (Ισπανία/Πορτογαλία) [18].

[14] Συμφωνία της 7ης Δεκεμβρίου 1995 για την αστυνομική συνεργασία στις παραμεθόριες περιοχές μέσω της ανάπτυξης μόνιμων, κοινών γαλλογερμανικών αστυνομικών σταθμών, αλλά και μέσω της διακυβερνητικής συμφωνίας του Mondorf-les-bains της 9ης Οκτωβρίου 1997 για τη συνεργασία μεταξύ των αστυνομικών και τελωνειακών αρχών στις παραμεθόριες περιοχές (που τέθηκε σε ισχύ την 1η Απριλίου 2000).

[15] Συμφωνία της 5ης Μαρτίου 2001 για την αστυνομική και τελωνειακή συνεργασία στις παραμεθόριες περιοχές (με την οποία δημιουργήθηκε το κέντρο αστονομικής/τελωνειακής συνεργασίας του Tournai).

[16] Συμφωνία του Chambιry της 3ης Οκτωβρίου 1997 περί της συγκροτήσεως των κοινών υπηρεσιών στη Ventimiglia και το Modane.

[17] Συμφωνία του Blois της 7ης Ιουλίου 1998 για τη διασυνοριακή τελωνειακή και αστυνομική συνεργασία.

[18] Συμφωνία της 19ης Νοεμβρίου 1997.

Εκτενείς μορφές τριμερούς αστυνομικής συνεργασίας αναπτύχθηκαν μεταξύ των Κάτω Χωρών, του Βελγίου και της Γερμανίας στην περιοχή με επίκεντρο το Μάαστριχτ, το Aachen και το Eupen. Μεταξύ Γαλλίας και Λουξεμβούργου έχει συναφθεί σχετική συμφωνία [19], η οποία δεν έχει όμως ακόμα τεθεί σε εφαρμογή. Οι τετραμερείς υποδομές συνεργασίας μεταξύ Λουξεμβούργου, Γαλλίας, Βελγίου και Γερμανίας είναι πολύ κοντά στο στάδιο της τυπικής ολοκλήρωσής τους. Τα αντίστοιχα κέντρα συνεργασίας αποδείχθηκε ότι είναι αποτελεσματικά για την αντιμετώπιση των 'κενών ασφαλείας' στις παραμεθόριες περιοχές, τα οποία είναι συνέπεια της κατάργησης των συνοριακών ελέγχων αλλά και του γεγονότος ότι η παρέμβαση των υπηρεσιών επιβολής του νόμου πρέπει να σταματά στα εσωτερικά σύνορα. Η συνεργασία συμπεριλαμβάνει τη διευκόλυνση της ανταλλαγής πληροφοριών, την ανάληψη κοινών επιχειρήσεων και ελέγχων και το σχεδιασμό συντονισμένων δράσεων. Θα πρέπει να επισημανθεί ότι τόσο οι υπηρεσίες των ενδιαφερόμενων κρατών μελών, όσο και ο πληθυσμός στις περιοχές στις οποίες αυτές έχουν δημιουργηθεί θεωρούν ότι αυτές οι μορφές συνεργασίας είναι χρήσιμες.

[19] Συμφωνία της 15ης Οκτωβρίου 2001 με το Λουξεμβούργο.

Στο πρόγραμμα δράσης της Βιέννης απευθύνεται έκκληση για την επέκταση αυτών των μορφών διασυνοριακής συνεργασίας. Η Επιτροπή έχει καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η ευρύτερη εφαρμογή του μοντέλου αυτού σε όλη την Ένωση θα συμβάλει σε σημαντικό βαθμό στην καταπολέμηση του εγκλήματος αλλά και στη βελτίωση της αμοιβαίας εμπιστοσύνης και συνεργασίας μεταξύ των υπηρεσιών επιβολής του νόμου των διαφόρων κρατών μελών. Θα ήταν σκόπιμο, εάν θα μπορούσε να υπάρξει συμφωνία, τα υποδείγματα της συνεργασίας αυτής να αποτελέσουν το πρότυπο που θα εφαρμοστεί από εκείνα τα κράτη μέλη που δεν έχουν ακόμη θεσπίσει τα σχετικά μέτρα. Το σχέδιο σύστασης του Συμβουλίου όσον αφορά τα κοινά αστυνομικά τμήματα και τα κέντρα αστυνομικής και τελωνειακής συνεργασίας [20] που είχε εκπονήσει το Βέλγιο κατά τη διάρκεια της προεδρίας του θα αποτελούσε άριστη βάση. Η Επιτροπή θα χρησιμοποιήσει το πρόγραμμα ΑΓΗΣ (AGIS) για να προωθήσει περαιτέρω την καθιέρωση τέτοιων μοντέλων συνεργασίας.

[20] Έγγραφο ENFOPOL 45 του Συμβουλίου της 5ης Απριλίου 2002.

Στο άρθρο 44 της Σύμβασης του Σένγκεν περιλαμβάνεται η βραχυπρόθεσμη υποχρέωση, καθώς και η μακροπρόθεσμη δέσμευση για τη βελτίωση των επικοινωνιακών διασυνδέσεων ιδίως στις παραμεθόριες περιοχές. Ωστόσο, δεν υπάρχουν ακόμη επαρκή διαθέσιμα στοιχεία για να προσδιοριστεί ο βαθμός στον οποίο αυτό έχει ήδη γίνει. Οι διασυνδέσεις που πρόκειται να καθιερωθούν δεν είναι περιορισμένες στις συνδέσεις τηλεφώνου και τέλεφαξ, αλλά συμπεριλαμβάνουν επίσης συνδέσεις δεδομένων και Η/Υ. Οι εναλλακτικές λύσεις που πρόκειται να διερευνηθούν σε μακροπρόθεσμη βάση εστιάζονται στη βελτίωση των ραδιοεπικοινωνιών.

Οι ραδιοεπικοινωνίες παρεμποδίζονται σε πολύ μεγάλο βαθμό από την τεχνική πολυμορφία των δύο κύριων προτύπων επικοινωνίας, των TETRA και TETRAPOL. Για να υπερκερασθεί το πρόβλημα αυτό, σε πολλές από τις προαναφερθείσες διμερείς συμφωνίες προβλέπεται η ανταλλαγή εξοπλισμού ραδιοεπικοινωνιών μεταξύ των αστυνομικών υπηρεσιών στις παραμεθόριες περιοχές. Για να προωθηθεί η διαλειτουργικότητα, η επιτροπή του άρθρου 36 ενέκρινε στις 15 Δεκεμβρίου του 2002 τα συμπεράσματα του σχετικού σεμιναρίου που πραγματοποιήθηκε στο Ελσίνκι στις 20 και 21 Σεπτεμβρίου του 1999 [21], στο οποίο είχε προταθεί η διαλειτουργικότητα μεταξύ των συστημάτων TETRA και TETRAPOL. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή υποδέχθηκε ευνοϊκά το ερωτηματολόγιο που καταρτίστηκε από την Ελληνική Προεδρία το πρώτο εξάμηνο του 2003, με σκοπό να υπάρξει σαφέστερη εικόνα των εξελίξεων αναφορικά με την προμήθεια, εγκατάσταση, λειτουργία και διαλειτουργικότητα των ασυρματικών ψηφιακών συστημάτων [22].

[21] Βλέπε στο έγγραφο 11626/2/99 ENFOPOL 64 Rev 2 του Συμβουλίου και το έγγραφο 142117/99 CATS 40.

[22] Βλέπε έγγραφο 15788/02 ENFOPOL 159 του Συμβουλίου.

Οι άμεσες ραδιοεπικοινωνίες χρειάζονται ιδίως στην περίπτωση των διασυνοριακών δράσεων. Σε όλες τις άλλες περιπτώσεις, η ανταλλαγή των πληροφοριών με βάση τα άρθρα 39 ή 46 και σε ολοένα και αυξανόμενο βαθμό με άμεσους (ραδιο) αναμεταδότες με JPS ή PCCC αρκεί συνήθως για την κάλυψη των επικοινωνιακών αναγκών. Εφόσον δεν διαθέτουμε ουδόλως στοιχεία για τις διασυνοριακές δράσεις, δεν είναι δυνατόν να αξιολογηθεί κατά πόσο παραμένουν ακόμη ακάλυπτες οι πραγματικές επικοινωνιακές ανάγκες. Εκτός από τα διαλειτουργικά επικοινωνιακά συστήματα, εξίσου αναγκαία για την αποτελεσματική επικοινωνία είναι η ανταλλαγή των αριθμών τηλεφώνου και των πινάκων με τις συχνότητες, αλλά επιπλέον και η γνώση της γλώσσας του άλλου κράτους μέλους. Η Επιτροπή παρέχει ως εκ τούτου την αμέριστη υποστήριξή της στα μαθήματα γλωσσικής κατάρτισης της αστυνομίας, καθώς αποτελούν μια από τις βασικές συνιστώσες που είναι σε θέση να βοηθήσουν να καρποφορήσει η διασυνοριακή αστυνομική συνεργασία.

Η αστυνομία στις παραμεθόριες περιοχές θα μπορούσε επίσης να εξετάσει το ενδεχόμενο χρήσης τηλεφωνικών συσκευών GSM/GPRS για να έρχεται σε επαφή με τις ανάλογες αρχές από την άλλη πλευρά των συνόρων, όταν είναι αναγκαίες οι απευθείας επαφές. Μολονότι αυτό μπορεί να φαίνεται προφανές, εξακολουθεί να προβάλλεται αντίσταση από ορισμένες αστυνομικές υπηρεσίες, λόγω των κινδύνων για τον απόρρητο χαρακτήρα των στοιχείων και της εξάρτησης από τα εμπορικά συστήματα παροχής υπηρεσιών. Όπως όμως έχουν ήδη αποδείξει οι αστυνομικές αρχές ορισμένων κρατών μελών, οι ανησυχίες αυτές μπορούν να αντιμετωπιστούν εάν χρησιμοποιηθούν μηχανισμοί κρυπτογράφησης.

Όπως αναφέρεται στο άρθρο 45, τα κράτη μέλη "αναλαμβάνουν την υποχρέωση να λάβουν τα απαραίτητα μέτρα", προκειμένου να εξασφαλίζεται ότι οι αλλοδαποί θα συμπληρώνουν και θα υπογράφουν τα δελτία δηλώσεως των επιχειρήσεων εμπορικής ενοικίασης καταλυμάτων, ότι θα επιβεβαιώνουν την ταυτότητά τους με την επίδειξη εγκύρων εγγράφων ταυτότητας και ότι τα έντυπα αυτά θα κρατούνται ή θα διαβιβάζονται στις αρμόδιες αρχές. Τα στοιχεία αυτά μπορεί να είναι σημαντικά για την επιβολή του νόμου, όπως απέδειξαν στο παρελθόν οι επιτυχίες που σημειώθηκαν στην πάλη κατά της τρομοκρατίας.

Ωστόσο, τη στιγμή αυτή δεν είναι σαφές εάν τα κράτη μέλη εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις τους αυτές και με ποιο τρόπο χρησιμοποιούνται τα στοιχεία στις πρακτικές επιβολής του νόμου. Κατά συνέπεια, φαίνεται αναγκαία η συζήτηση των ζητημάτων αυτών στο πλαίσιο του Συμβουλίου. Τα δεδομένα που ανταλλάσσονται πρέπει να προστατεύονται βάσει των διατάξεων του άρθρου 129, αλλά και των άρθρων 126 και 127 της Σύμβασης του Σένγκεν, γεγονός που συνεπάγεται, μεταξύ άλλων, ότι θα πρέπει να τηρείται ο υποχρεωτικός χαρακτήρας της σύστασης αριθ. R(87)15 της 17ης Σεπτεμβρίου 1987 της Επιτροπής Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης περί της χρήσεως δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα στον αστυνομικό τομέα. Μία υποχρέωση που αξίζει να μνημονευθεί στο σημείο αυτό εξαιτίας της επιχειρησιακής της χρησιμότητας για τη διασυνοριακή συνεργασία είναι η υποχρέωση επανεξέτασης κάθε εξάμηνο του αποκαλούμενου "εγχειρίδιου για τη διασυνοριακή αστυνομική συνεργασία". Η υποχρέωση αυτή απορρέει από την απόφαση της Εκτελεστικής Επιτροπής του Σένγκεν της 16ης Δεκεμβρίου 1998 [23]. Η σημασία του εγχειριδίου έγκειται στη χορήγηση πρακτικών λεπτομερειών σχετικά με τον τρόπο της υλοποίησης της συνεργασίας μεταξύ των αστυνομικών αρχών πέρα από τα όρια των εθνικών συνόρων. Το εγχειρίδιο περιλαμβάνει στοιχεία όπως οι σχετικές διευθύνσεις επαφής και οι αριθμοί τηλεφώνου ενώ επίσης περιέχει τους περιορισμούς και τις υποχρεώσεις στα θέματα της διασυνοριακής αστυνομικής συνεργασίας. Τα κράτη μέλη δεσμεύθηκαν να εντάξουν το εγχειρίδιο στην εθνική αλυσίδα των διαταγών τους και να το ενημερώνουν. Θα πρέπει συνεπώς να χαιρετιστούν η πρωτοβουλία που ανέλαβε η Ελληνική Προεδρία του Συμβουλίου το 2003 να ενημερώσει το εγχειρίδιο και η υποβολή, από την Ιταλική Προεδρία, του αναθεωρημένου κειμένου του.

[23] Έγγραφο SCH.Com-ex (98) 52 του Συμβουλίου.

Εκτός από τις προαναφερόμενες υποχρεώσεις, με τη Σύμβαση του Σένγκεν συγκροτήθηκαν μηχανισμοί συνεργασίας ή θεσπίστηκαν κανόνες παροχής των αντίστοιχων δυνατοτήτων, για να διευκολύνεται η εκπλήρωση των στόχων της που αναλύονται στη συνέχεια.

Ο πρώτος μηχανισμός αφορά τη διακριτική παρακολούθηση ενός υπόπτου ατόμου (άρθρο 40), ενώ ο δεύτερος μόνο την περίπτωση που ένα άτομο συλλαμβάνεται επ'αυτοφώρω και διαφεύγει τη σύλληψή του διασχίζοντας διεθνή σύνορα (περίπτωση της αποκαλούμενης «καυτής» (επ'αυτοφώρω) καταδίωξης, άρθρα 41 έως 43). Καθώς η άδεια επιχειρησιακής δράσης εκτός των ορίων της εθνικής δικαιοδοσίας αποτελεί εξαίρεση, στη δέσμη των κανόνων συμπεριλαμβάνονται νομικές εγγυήσεις και περιορισμοί, που καθιστούν εξαιρετικά περίπλοκη τη χρήση τους από την αστυνομία. Μολονότι δεν υπάρχουν ακριβή στοιχεία, από τα ενδεικτικά στοιχεία προκύπτει ότι γίνεται ελάχιστη χρήση των μηχανισμών αυτών.

Η χαλάρωση των εν λόγω περιορισμών είναι δυνατή με τη σύναψη διμερών συμφωνιών. Δεν υπάρχουν όμως ουδόλως διαθέσιμα στοιχεία σχετικά με την ενισχυμένη χρήση των διασυνοριακών επιχειρήσεων στο πλαίσιο αυτό. Στο επίπεδο της ΕΕ έχουν αναληφθεί ορισμένες πρωτοβουλίες για να διευκολυνθεί η εφαρμογή των εν λόγω άρθρων. Συνέπεια αυτού, ήταν η έγκριση από το Συμβούλιο της απόφασης για την απλούστευση των διαδικασιών τροποποίησης των αναφορών μεταξύ άλλων στα "όργανα" και τις "αρχές" στα άρθρα 40 και 41 της Σύμβασης του Σένγκεν τον Οκτώβριο του 2000 [24]. Υιοθετήθηκε επίσης, σχετική απόφαση του Συμβουλίου για την επέκταση του πεδίου εφαρμογής του άρθρου 40, που επιτρέπει την παρακολούθηση μεγαλύτερου αριθμού αξιόποινων πράξεων με τη συμμετοχή επίσης προσώπων που ενδέχεται να οδηγήσουν στους υπόπτους [25]. Κατά τη διάρκεια του δεύτερου εξάμηνου του 2001, η Βελγική Προεδρία του Συμβουλίου συγκάλεσε μία ομάδα εμπειρογνωμόνων με αποστολή να υποβάλει συγκεκριμένες συστάσεις για τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσαν να επεκταθούν οι δυνατότητες διασυνοριακής παρακολούθησης με χρήση των αεροπορικών, σιδηροδρομικών (διεθνείς συρμοί) και πλωτών μέσων. Οι συστάσεις αυτές δεν αποτέλεσαν αντικείμενο περαιτέρω συζήτησης στο Συμβούλιο.

[24] Απόφαση του Συμβουλίου της 28ης Σεπτεμβρίου 2000, ΕΕ L 248 της 3ης Οκτωβρίου 2000.

[25] Απόφαση του Συμβουλίου της 2ας Οκτωβρίου 2003, ΕΕ L 260 της 11ης Οκτωβρίου 2003.

Η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι η δημιουργία ενός χώρου ασφαλείας επιβάλλει την εξάλειψη των φραγμών συνεργασίας που ορθώνονται από την κατηγορία ή τα μέσα διασυνοριακής μετακίνησης. Οι αστυνομικές αρχές πρέπει να είναι σε θέση να προσφύγουν στους μηχανισμούς διασυνοριακής παρακολούθησης για περισσότερες αξιόποινες πράξεις και να διαθέτουν τα μέσα, σε εκείνες τις περιπτώσεις που οι αρμόδιες τοπικές αρχές των κρατών μελών, στο έδαφος των οποίων γίνεται η σχετική παρακολούθηση δεν είναι σε θέση να παρέμβουν πάραυτα, να παρέμβουν με αποτελεσματικό τρόπο ενόψει της εξακρίβωσης της ταυτότητας του παρακολουθούμενου ατόμου και της παράδοσής του/της στις προαναφερθείσες αρμόδιες τοπικές αρχές. Για το λόγο αυτό διατυπώνεται η σύσταση να συνεχιστούν οι εργασίες της προαναφερθείσας ομάδας εμπειρογνωμόνων, αλλά και να διερευνηθούν περαιτέρω οι όροι και οι αρμοδιότητες για την ανάληψη διασυνοριακών επιχειρήσεων. Η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι η αποτελεσματικότητα και η βιωσιμότητα του μηχανισμού αυτού θα μπορούσαν να ενισχυθούν, εάν τα κράτη μέλη έθεταν σε εφαρμογή ένα ομοιόμορφο σύνολο κανόνων και όρων.

Με το άρθρο 46 της Σύμβασης του Σένγκεν παρέχεται στις αστυνομικές αρχές το δικαίωμα της ανταλλαγής πληροφοριών "που μπορούν να είναι σημαντικές στη βοήθεια" για την πρόληψη αξιόποινων πράξεων ή την πρόληψη απειλών κατά της δημοσίας τάξεως και ασφαλείας με ένα άλλο κράτος μέλος, με δική τους πρωτοβουλία, "χωρίς να καλείται προς αυτό". Δεν υπάρχουν διαθέσιμα συγκρίσιμα στοιχεία με βάση τα οποία θα μπορούσε να προσδιοριστεί ο βαθμός εφαρμογής του άρθρου αυτού, αλλά ούτε υπάρχουν στοιχεία κατά πόσο αναλήφθηκε δράση από τις αστυνομικές αρχές με βάση τις πληροφορίες που είχαν ανταλλαγεί στο πλαίσιο αυτό. Το ίδιο ισχύει επίσης για την εφαρμογή και χρήση των υπόλοιπων άρθρων που αναφέρονται στο παρόν τμήμα. Ένας αποτελεσματικός τρόπος για την απόκτηση και ανταλλαγή πληροφοριών είναι η απόσπαση υπαλλήλων-συνδέσμων, για την οποία γίνεται λόγος στο άρθρο 47. Οι ειδικές διαδικασίες με τις οποίες παρέχεται η δυνατότητα κοινής αξιοποίησης αυτών των αξιωματικών-συνδέσμων που τοποθετούνται στο εξωτερικό, σε τρίτες χώρες, τροποποιήθηκαν με την απόφαση του Συμβουλίου που εγκρίθηκε στις 27 Φεβρουαρίου του 2003 με βάση την πρωτοβουλία που ανέλαβε η Δανική Προεδρία του Συμβουλίου [26]. Δεν είναι ακόμη σαφής ο βαθμός στον οποίο η απόφαση αυτή χρησιμοποιείται στην πράξη. Η Επιτροπή προτείνει ως εκ τούτου να εξεταστεί το θέμα αυτό από το Συμβούλιο.

[26] Απόφαση 2003/170/ΔΕΥ του Συμβουλίου της 27ης Φεβρουαρίου 2003, ΕΕ L 067 της 12ης Μαρτίου 2003.

Τα άρθρα που καλύπτουν το Σύστημα Πληροφοριών Σένγκεν (ΣΠΣ) (SIS) θεσπίζουν την υποχρέωση "συγκρότησης και συντήρησης ενός κοινού συστήματος πληροφόρησης", περιγράφοντας τη δράση που οφείλει να αναληφθεί στις περιπτώσεις θετικής εξακρίβωσης των στοιχείων βάσει των διατάξεων των άρθρων 95-100 και προδιαγράφοντας το καθεστώς που ισχύει στα θέματα της προστασίας των δεδομένων. Με τα εν λόγω άρθρα διανοίγεται η δυνατότητα καταχώρισης και διερεύνησης ορισμένων στοιχείων, με βάση το καθεστώς που περιγράφεται στα άρθρα 95-100. Οι σύνδεσμοι μεταξύ του κράτους μέλους το οποίο καταχωρεί τα δεδομένα ΣΠΣ και των αξιωματικών επιβολής του νόμου που εντοπίζουν ένα καταζητούμενο άτομο ή αντικείμενο είναι τα γραφεία SIRENE σε κάθε κράτος μέλος. Στα περισσότερα κράτη μέλη, το γραφείο SIRENE αποτελεί επίσης την 'κεντρική υπηρεσία' που αναφέρεται στα άρθρα 39 και 46 (βλέπε προηγουμένως).

Δέκα ήταν τα κράτη μέλη που χρησιμοποιούσαν το ΣΠΣ, το 1999. Έως το Μάρτιο του 2001, ο αριθμός τους είχε αυξηθεί σε 15, μετά από την προσχώρηση των πέντε χωρών του Βορρά στο ΣΠΣ. Στις 29 Μαΐου του 2000, το Συμβούλιο ενέκρινε το αίτημα του Ηνωμένου Βασιλείου να συμμετάσχει σε ορισμένες πτυχές του Σένγκεν, μεταξύ άλλων στην αστυνομική συνεργασία, στον αγώνα κατά των ναρκωτικών ουσιών και στο ΣΠΣ. Στις 28 Φεβρουαρίου 2002 εγκρίθηκε μία παρόμοια απόφαση για την Ιρλανδία. Ήδη γίνονται οι προετοιμασίες για τη διασύνδεση του Ηνωμένου Βασιλείου με το ΣΠΣ, στα τέλη του 2004. Η Ιρλανδία αναμένεται να ακολουθήσει αργότερα. Με τον τρόπο αυτό, ο συνολικός αριθμός των χρηστών του ΣΠΣ θα ανέλθει σε 17.

Το τρέχον ΣΠΣ διαθέτει ωστόσο μόλις δεκαοχτώ θυρίδες χρήσης και στο μέλλον θα πρέπει να συνδεθούν μαζί του τα δέκα νέα κράτη μέλη. Στην Επιτροπή ανατέθηκε ως εκ τούτου το έργο της ανάπτυξης ενός ΣΠΣ της δεύτερης γενεάς. Εξαιτίας των νομοθετικών πρωτοβουλιών που ανέλαβε η Ισπανική Προεδρία μέσα στο πρώτο εξάμηνο του 2002 με στόχο την προσθήκη νέων λειτουργικών αρμοδιοτήτων στο ΣΠΣ [27] και τα συμπεράσματα του Συμβουλίου για το ΣΠΣ II [28], το νέο ΣΠΣ θα έχει πολύ μεγαλύτερο αριθμό χρηστών (σε αυτούς θα ανήκουν όχι μόνο τα κράτη μέλη, αλλά και οι Eurojust και Ευρωπόλ) ενώ θα περιλαμβάνει επίσης και νέα λειτουργικά καθήκοντα (π.χ. έρευνα με αντικείμενο τα ελλιπή δεδομένα, διασύνδεση των καταχωρήσεων συγκεκριμένων προσώπων) ενώ θα περιλαμβάνει επίσης και περισσότερες κατηγορίες στοιχείων (π.χ. βιομετρικά στοιχεία, στοιχεία για τα αεροσκάφη και τα εμπορευματοκιβώτια). Αν ληφθεί υπόψη το βασικό θετικό επιχειρησιακό αντίκτυπο και η σημασία που είχε το ΣΠΣ για την καταπολέμηση του εγκλήματος, τίθεται το καθήκον της ταχύρρυθμης καθιέρωσης νέων λειτουργικών καθηκόντων, εάν μάλιστα γίνεται στο πλαίσιο του τρέχοντος ΣΠΣ.

[27] ΕΕ C 168 της 4ης Ιουλίου 2002.

[28] Τα οποία εγκρίθηκαν από το Συμβούλιο ΔΕΥ στις 5 και 6 Ιουνίου 2003.

Η Επιτροπή υπέβαλε τον Ιούλιο του 2003 την πρόταση να παρέχεται στις αρμόδιες αρχές για την ταξινόμηση οχημάτων των κρατών μελών πρόσβαση στο ΣΠΣ για να αποτρέπεται το ενδεχόμενο ταξινόμησης οχημάτων που έχουν κλαπεί [29]. Οι διαδικασίες για τη διασυνεργασία μεταξύ των ΣΠΣ-SIRENE συνοψίζονται σε ένα εγχειρίδιο που χρειάζεται τακτική ενημέρωση, ούτως ώστε να εξασφαλίζεται η αποτελεσματική εκπλήρωση των νέων οργανωτικών και νομικών υποχρεώσεων. Η πρακτική αυτή έχει εφαρμοστεί μέχρι σήμερα. Το πρώτο εξάμηνο του έτους 2003, η Ελληνική Προεδρία πήρε την πρωτοβουλία για την υιοθέτηση μίας επίσημης διαδικασίας τακτικής ενημέρωσης του εγχειριδίου. Σύμφωνα με την πρότασή της, η διεκπεραίωση του καθήκοντος αυτού πρέπει να ανατεθεί στην Επιτροπή. Εκείνο που προέχει είναι να εγκριθεί η διαδικασία αυτή σύντομα [30].

[29] COM (2003) 510 τελικό.

[30] Πρωτοβουλία της Ελληνικής Δημοκρατίας για την έκδοση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με τις διαδικασίες τροποποίησης του εγχειριδίου Sirene, ΕΕ C 082 της 5ης Απριλίου 2003, καθώς και πρωτοβουλία της Ελληνικής Δημοκρατίας για την έκδοση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με τις διαδικασίες τροποποίησης του εγχειριδίου Sirene, ΕΕ C 082 της 5ης Απριλίου 2003.

Το ΣΠΣ αποτελεί σημαντικό επίτευγμα στον τομέα της αστυνομικής συνεργασίας στην Ένωση. Έως το Μάρτιο του 2003 είχαν καταχωρισθεί περισσότερα από 11 εκατ. στοιχεία για καταζητούμενα άτομα και αντικείμενα. Περισσότερες από 35.000 θετικές εξακριβώσεις προσώπων ή αντικειμένων αναφέρονται ετησίως στο εθνικό γραφείο SIRENE. Η επιτυχία οφείλεται κυρίως στον κεντρικό ρόλο που διαδραμάτισε το ΣΠΣ στη βασική αντίληψη της κατάργησης των ελέγχων στα σύνορα, στις επιδόσεις των ελέγχων στα εξωτερικά σύνορα, την ένταξή τους στις συνήθεις αστυνομικές πρακτικές και τις εφαρμογές διασυνοριακού ελέγχου και στην εντατική λήψη έμπρακτων μέτρων εφαρμογής στο επίπεδο των ομάδων εργασίας του Συμβουλίου οι οποίες εργάζονται στο πλαίσιο κάθε προεδρίας του Συμβουλίου.

Το ΣΠΣ ανταποκρίθηκε στις υψηλές προσδοκίες από το χώρο των δυνάμεων επιβολής του νόμου και προορίζεται τώρα να υποστεί μία φιλόδοξη επέκταση (ΣΠΣ II) εξοπλιζόμενο με περισσότερα λειτουργικά καθήκοντα. Με την πάροδο του χρόνου, τα πιο περίπλοκα λειτουργικά καθήκοντα συνεπάγονται ότι το ΣΠΣ θα μπορούσε βαθμιαία να εξελιχθεί σε ένα λειτουργικό μηχανισμό που θα μπορούσε να χρησιμοποιείται και για άλλους σκοπούς, έτσι ώστε να αντικατοπτρίζει καλύτερα τον πραγματικό χαρακτήρα των επιμεριζόμενων ευθυνών για τη δημιουργία ενός κοινού χώρου ασφαλείας. Σχετικό παράδειγμα αυτής της πιο περίπλοκης λειτουργικής αρμοδιότητας είναι η δυνατότητα αποθήκευσης βιομετρικών στοιχείων. Ένα βασικό όφελος αυτής της εξέλιξης είναι και η δυνατότητα να διεξάγονται ακριβέστερες έρευνες ούτως ώστε να αποφεύγονται τα σημερινά προβλήματα των αλφαριθμικών ερευνών που θα εμφανίζουν αναπόφευκτα ολοένα και μικρότερη ακρίβεια, στο βαθμό που αυξάνονται οι βάσεις δεδομένων. Αυτό δεν σημαίνει ωστόσο, όπως επιβεβαίωσαν οι υπουργοί δικαιοσύνης και εσωτερικών υποθέσεων κατά τη σύνοδό τους της 5ης και 6ης Ιουνίου του 2003, ότι θα πρέπει να τροποποιηθεί η φύση του συστήματος, που αποτελεί ένα απλό και ταχύρρυθμο σύστημα "επιτυχίας-αποτυχίας". Όπως και να έχουν τα πράγματα, η πιθανή αυτή εξέλιξη δεν πρόκειται να επηρεάσει το σημερινό ΣΠΣ, αλλά πολύ περισσότερο μάλλον το μελλοντικό ΣΠΣ II.

2.1.2. Ευρωπόλ

Στα άρθρα 29 και 30 της ΣΕΕ και στα συμπεράσματα του Τάμπερε τονίζεται ο ρόλος της Ευρωπόλ κατά τη συνεργασία των οργάνων επιβολής του νόμου στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και αναλύονται ορισμένα ειδικά μέτρα που πρέπει να θεσπιστούν μέσα σε μία πενταετία από την έναρξη ισχύος της ΣΕΕ. Στο πρόγραμμα δράσης της Βιέννης είχαν παλαιότερα απαριθμηθεί τα μέτρα που θα πρέπει να θεσπιστούν για την Ευρωπόλ.

Τα περισσότερα θεματικά αντικείμενα που έχουν σχέση με την Ευρωπόλ, για τα οποία γίνεται λόγος στην ΣΕΕ και στο πρόγραμμα του Τάμπερε έχουν ήδη τυπικά αντιμετωπιστεί με διάφορες αποφάσεις του Συμβουλίου. Πολλά μέτρα που αναφέρονται το πρόγραμμα δράσης της Βιέννης έχουν επίσης τεθεί σε εφαρμογή.

Το πρώτο βήμα έγινε το 2000, με την έγκριση από το Συμβούλιο του πρωτοκόλλου για την επέκταση των αρμοδιοτήτων της Ευρωπόλ στις δραστηριότητες για τη νομιμοποίηση του παράνομου χρήματος, εν γένει. Τη στιγμή που η παρούσα ανακοίνωση οδεύει προς το τυπογραφείο, εξακολουθούν να υπάρχουν εννέα κράτη μέλη, τα οποία δεν έχουν προβεί σε κύρωση του πρωτοκόλλου. [31]

[31] ΕΕ C 358 της 13ης Δεκεμβρίου 2000. Έως τις 5 Ιουνίου του 2003, το πρωτόκολλο είχε κυρωθεί και κοινοποιηθεί από DE, ES, FR, GR, PT και SW.

Το Δεκέμβριο του 2001, αναγνωρίζοντας ότι το διεθνές οργανωμένο έγκλημα δεν περιορίζει τις δραστηριότητές του στις περιοχές αρμοδιότητας της Ευρωπόλ, το Συμβούλιο αποφάσισε να επεκτείνει την εντολή της Ευρωπόλ σε όλες τις μορφές εγκλημάτων που αναφέρονται στο παράρτημα της σύμβασης Ευρωπόλ. [32] Η επέκταση αυτή που διευκολύνει για την Ευρωπόλ την άσκηση των καθηκόντων αποτελεσματικής οργάνωσης του έργου της τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου του 2002.

[32] ΕΕ C 362 της 18ης Δεκεμβρίου 2001.

Το Νοέμβριο του 2002, το Συμβούλιο υιοθέτησε το πρωτόκολλο περί τροποποίησης της σύμβασης Ευρωπόλ, στο οποίο περιλαμβάνονται ειδικά άρθρα αναφορικά με τη συμμετοχή της Ευρωπόλ στις κοινές ομάδες ερευνών των κρατών μελών ενώ επίσης θεσπίζεται η δυνατότητα για την Ευρωπόλ να απευθύνει σχετικό αίτημα προς τις αρχές των κρατών μελών για να κινήσουν ή να συντονίσουν τις έρευνες για τις αξιόποινες πράξεις σε συγκεκριμένες υποθέσεις. Το πρωτόκολλο είναι τη στιγμή αυτή τη φάση της κύρωσής του από τα κράτη μέλη. [33]

[33] ΕΕ C 312 της 16ης Δεκεμβρίου 2002.

Το νέο πρωτόκολλο εγκρίθηκε από το Συμβούλιο το Νοέμβριο του 2003. Το πρωτόκολλο επιλύει διάφορα προβλήματα που παρεμποδίζουν την επέκταση των επιχειρησιακών δυνατοτήτων της Ευρωπόλ. Επιτρέπει τις απευθείας επαφές μεταξύ της Ευρωπόλ και των αρμόδιων αστυνομικών διευθύνσεων των κρατών μελών και την επερώτηση από τις τελευταίες αυτές διευθύνσεις του Συστήματος Πληροφοριών της Ευρωπόλ.

Τα τελευταία χρόνια οι εξελίξεις σε συνάρτηση με την Ευρωπόλ δεν περιορίστηκαν στα μέτρα που επιβάλλονταν από τη ΣΕΕ, το πρόγραμμα δράσης της Βιέννης και το Τάμπερε. Ήδη κατά τη διάρκεια της πρώτης πενταετίας λειτουργίας της Ευρωπόλ συνειδητοποιήθηκε ότι η οργάνωση αυτή δεν ήταν ακόμη τόσο αποτελεσματική όσο θα έπρεπε.

Βασικό πρόβλημα είναι η απροθυμία των κρατών μελών να διαβιβάσουν πληροφορίες και απόρρητα στοιχεία στην Ευρωπόλ, γεγονός που επηρεάζει την ικανότητά της να προσφέρει την απαιτούμενη πρόσθετη αξία στις εγκληματολογικές αναλύσεις που πραγματοποιούνται στο επίπεδο της ΕΕ. Συνέπεια αυτού είναι τα κράτη μέλη να θεωρούν συχνά ότι η Ευρωπόλ δεν ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις των πελατών της, των υπηρεσιών τους επιβολής του νόμου, με αποτέλεσμα να απουσιάζει για αυτά το κίνητρο χορήγησης περισσότερων πληροφοριών στην Ευρωπόλ. Ένας άλλος λόγος είναι η ανυπαρξία ενός συστήματος πληροφοριών, το οποίο βρίσκεται ήδη στη φάση της ανάπτυξής του, τη στιγμή που η παρούσα ανακοίνωση οδεύει προς το τυπογραφείο (βλέπε στη συνέχεια παρακάτω).

Το 2002 εγκαινιάστηκε για το λόγο αυτό μία διαδικασία αξιολόγησης από το Διοικητικό Συμβούλιο της Ευρωπόλ, με στόχο τον εντοπισμό των βασικών παραγόντων που παρεμποδίζουν την αποτελεσματική συνεργασία με την Ευρωπόλ. Αποτέλεσμά της ήταν να επεξεργαστεί από τους Επικεφαλής των Εθνικών Μονάδων της Ευρωπόλ (ΕΕΜΕ) ένας μακροσκελής κατάλογος δυσχερειών και πιθανών λύσεων. Ένα από τα βασικά τους συμπεράσματα ήταν ότι πρέπει να αναπροσαρμοστεί η σύμβαση της Ευρωπόλ και ότι θα πρέπει να καταστεί ελαστικότερη. Ορισμένα άλλα σημαντικά συμπεράσματα των ΕΕΜΕ αφορούσαν την ανάγκη εξάλειψης των ποικιλόμορφων εμποδίων, συχνά νομικής μορφής, που υφίστανται στα κράτη μέλη τα οποία δεν επιτρέπουν τη διαβίβαση των πληροφοριών. Αυτά τα συμπεράσματα που περιλαμβάνονται σε ένα εσωτερικό «έγγραφο μήτρα» που καταρτίστηκε το καλοκαίρι του 2002 προτείνεται να υλοποιηθούν μέσα σε ένα δωδεκάμηνο.

Το πρώτο εξάμηνο του 2002 επεξεργάστηκε το σχετικό πρωτόκολλο με το οποίο αναμορφώνεται η Σύμβαση, εξέλιξη που ήταν απόρροια της αναλυτικής διερεύνησης των αντίστοιχων προβλημάτων. Το πρωτόκολλο δεν καλύπτει μόνο τους τομείς της ανάλυσης, της πρόσβασης στα στοιχεία και της προστασίας των δεδομένων αλλά και της άσκησης του δημοκρατικού ελέγχου επί της Ευρωπόλ. Στις 19 Δεκεμβρίου του 2002 το Συμβούλιο κατέληξε σε πολιτική συμφωνία επί του πρωτοκόλλου αυτού. [34] Την άνοιξη του 2003, εγκαινιάστηκε επιπλέον ο τρίτος γύρος των εργασιών αμοιβαίας αξιολόγησης, στόχος του οποίου είναι να εξεταστεί η ανταλλαγή των στοιχείων και των απόρρητων πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών και της Ευρωπόλ και μεταξύ των κρατών μελών, αντιστοίχως. Απώτερος σκοπός της αξιολόγησης αυτής είναι να διατυπωθούν βασικές συστάσεις για τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να βελτιωθεί περαιτέρω αυτή η πτυχή της συνεργασίας.

[34] Έγγραφο 13254/02-EUROPOL 76 rev 5 του Συμβουλίου.

Εκτός από τα στοιχεία που χορηγούν τα κράτη μέλη της ΕΕ, η Ευρωπόλ εξαρτάται επίσης από τα στοιχεία που είναι διαθέσιμα εκτός της ΕΕ, για να διαθέτει καλύτερη βάση πληροφόρησης προς εκπλήρωση των καθηκόντων της. Σημαντική ήταν η πρόοδος που σημειώθηκε στη συνεργασία της Ευρωπόλ με τρίτες χώρες και διεθνείς οργανισμούς, με βάση τον κατάλογο που καταρτίστηκε από την απόφαση του Συμβουλίου της 27ης Μαρτίου 2000. [35] Αυτές οι συμφωνίες συνεργασίας έχουν καίρια σημασία για το έργο της Ευρωπόλ, καθώς αποτελούν την τυπική προϋπόθεση που επιτρέπει να παρέχεται στην Ευρωπόλ η δυνατότητα ανταλλαγής προσωπικών δεδομένων με τις αντίστοιχες τρίτες χώρες και οργανισμούς.

[35] ΕΕ C 106 της 13ης Απριλίου 2000.

Η Ευρωπόλ έχει υπογράψει μέχρι σήμερα συμφωνίες συνεργασίας, που περιλαμβάνουν τη δυνατότητα ανταλλαγής προσωπικών δεδομένων, με πολλές υποψήφιες για προσχώρηση χώρες, αλλά και την Ισλανδία, τη Νορβηγία και την Ιντερπόλ. Υπέγραψε επίσης συμφωνίες με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Την εποχή αυτή η Ευρωπόλ διαπραγματεύεται τη σύναψη συμφωνίας με τη Eurojust αλλά και μιας άλλης διοικητικής συμφωνίας με την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF). Η Ευρωπόλ θα έχει συνάψει έως τα τέλη του 2003 συμφωνίες με όλες τις υπό ένταξη και τις υποψήφιες χώρες.

Τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 βοήθησαν να επισπευσθεί η σύναψη συμφωνιών με τις ΗΠΑ. Η Ευρωπόλ υπέγραψε συμφωνία στρατηγικής συνεργασίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες στις 6 Δεκεμβρίου 2001 και το Δεκέμβριο του 2002 υπέγραψε συμφωνία η οποία καλύπτει την ανταλλαγή προσωπικών δεδομένων. Η σύναψη της τελευταίας αυτής συμφωνίας αποτελεί θετική εξέλιξη αν ληφθούν υπόψη οι αποκλίνουσες διατάξεις της νομοθεσίας προστασίας των δεδομένων των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η ύπαρξη του Συστήματος Πληροφοριών της Ευρωπόλ (ΣΠΕ) αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αποτελεσματική λειτουργία της. Τα τελευταία χρόνια, η Ευρωπόλ ασχολήθηκε με την επεξεργασία ενός εξαιρετικά προηγμένου συστήματος, το οποίο θα επιτρέπει την αποκεντρωμένη απομνημόνευση και ανάκτηση των πληροφοριών για το οργανωμένο έγκλημα που έχουν στην κατοχή τους τα κράτη μέλη και η Ευρωπόλ. Ωστόσο, το σύστημα αυτό δεν κατορθώθηκε μέχρι σήμερα να τεθεί σε λειτουργία, λόγω του περίπλοκου χαρακτήρα του (δωρεάν μετάφραση κειμένου σε 11 γλώσσες). Η Επιτροπή θεωρεί ότι έχει ζωτική σημασία να είναι διαθέσιμη μία απλουστευμένη μορφή του ΣΠΕ, το ταχύτερο δυνατό, για την εκπλήρωση του ρόλου της Ευρωπόλ. Η πιο προηγμένη μορφή του συστήματος θα μπορούσε να δημιουργηθεί σε ένα μεταγενέστερο στάδιο.

Αλλά και τα όργανα διαχείρισης της Ευρωπόλ υπόκεινται επίσης σε συνεχή έλεγχο. Όπως φάνηκε σταδιακά, ο κανονισμός υπηρεσιακής κατάστασης της Ευρωπόλ δεν εφαρμόζεται ή από τον κανονισμό αυτό λείπουν οι ειδικές ρυθμίσεις για τα διευθυντικά όργανα της Ευρωπόλ. Οι κανονισμοί αυτοί τροποποιήθηκαν ως εκ τούτου έτσι ώστε να συμπεριληφθούν διατάξεις για την επιλογή και την απόλυσή τους και την άσκηση των πειθαρχικών διαδικασιών από τον διευθυντή της Ευρωπόλ και τους αναπληρωτές διευθυντές. [36]

[36] Πράξη του Συμβουλίου της 19ης Δεκεμβρίου 2002 για την τροποποίηση του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης του προσωπικού της Ευρωπόλ, ΕΕ C 24 της 31ης Ιανουαρίου 2003.

Ένα άλλο σημαντικό ζήτημα είναι και ο δημοκρατικός έλεγχος που ασκείται επί της Ευρωπόλ. Τακτική είναι η κριτική που έχει ασκήσει ιδίως το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επισημαίνοντας ότι ο έλεγχος που ασκείται επί της Ευρωπόλ είναι ατελής. Για να υπάρξει σαφής εικόνα του θέματος αυτού, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέβαλε σχετική ανακοίνωση για το δημοκρατικό έλεγχο της Ευρωπόλ στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, στις 26 Φεβρουαρίου 2002 [37]. Στην ανακοίνωση αυτή περιγράφονται και αξιολογούνται οι πολυάριθμες μορφές ελέγχου της Ευρωπόλ (σύμβαση Ευρωπόλ, κανόνες προστασίας των δεδομένων, εποπτικά καθήκοντα του διοικητικού συμβουλίου). Το συμπέρασμα στο οποίο κατέληγε η ανακοίνωση ήταν, ότι, συνεκτιμώντας το γεγονός ότι η Ευρωπόλ έχει περιορισμένες αρμοδιότητες σε σύγκριση με τις εθνικές αστυνομικές υπηρεσίες των κρατών μελών, δεν είναι δυνατόν να λέγεται ότι υπάρχει έλλειψη δημοκρατικού ελέγχου στην περίπτωσή της.

[37] COM(2002) 95 τελικό.

Η Επιτροπή έκρινε ωστόσο ότι ο έλεγχος που ασκείται από τα δεκαπέντε ξεχωριστά εθνικά κοινοβούλια και ο περιορισμένος ρόλος που παρέχεται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο οδηγεί σε κατακερματισμό του δημοκρατικού ελέγχου ο οποίος ασκείται επί της Ευρωπόλ. Για το λόγο αυτό, η Επιτροπή υπέβαλε ορισμένες συστάσεις για τη βελτίωση της κατάστασης. Η βασικότερη σύσταση αφορούσε τη συγκρότηση μίας κοινής επιτροπής από εκπροσώπους των εθνικών κοινοβουλίων και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η οποία θα έχει το καθήκον να παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς τις διάφορες εξελίξεις που σχετίζονται με την Ευρωπόλ και να προβαίνει σε ανταλλαγή πληροφοριών μαζί της.

Η Ευρωπόλ πέτυχε πολλά πράγματα μέσα στην τελευταία τετραετία. Τα σημεία της Συνθήκης που σχετίζονται με την Ευρωπόλ και τα συμπεράσματα του Τάμπερε τέθηκαν σε εφαρμογή, αλλά υπάρχουν ακόμη πολλά θέματα από το πρόγραμμα δράσης της Βιέννης που απομένει να εφαρμοστούν ή τα οποία δεν έχουν ακόμη εξεταστεί λεπτομερώς. Πάντως, σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί ενδεχομένως να χρειαστεί να εξεταστεί κατά πόσο οι συστάσεις που έγιναν το 1998 εξακολουθούν να έχουν κάποια σημασία.

Από τον κατάλογο των μέτρων που έπρεπε να θεσπιστούν μέσα σε μία διετία από την έναρξη ισχύος της ΣΕΕ, το πρόγραμμα δράσης της Βιέννης ζητούσε να διερευνηθεί η πρόσβαση της Ευρωπόλ στα δεδομένα του ΣΠΣ (SIS). Το ζήτημα αυτό έχει αποτελέσει αντικείμενο συζητήσεων επί μεγάλο χρονικό διάστημα. Το Συμβούλιο συμφώνησε κατά βάση να έχει η Ευρωπόλ μερική πρόσβαση στο ΣΠΣ, ιδίως σε ό,τι αφορά τα δεδομένα που αποθηκεύονται συνεπεία των άρθρων 95, 99 και 100 της Σύμβασης του Σένγκεν. Προς το σκοπό αυτό, το Συμβούλιο θα αποφασίσει σύντομα σχετικά με την τροποποίηση της σύμβασης ΣΠΣ, θεσπίζοντας ένα νέο άρθρο 101A, το οποίο θα αποτελεί τη νομική βάση για την πρόσβαση της Ευρωπόλ στο ΣΠΣ.

Ωστόσο, εξαιτίας των τεχνικών περιορισμών, διαγράφεται ο κίνδυνος να μπορέσει να αποκτήσει πρόσβαση η Ευρωπόλ μόνο μετά από την υλοποίηση του ΣΠΣ II, δηλαδή όχι πριν από το 2006. Η Επιτροπή κρίνει ότι το διάστημα αυτό είναι υπερβολικά μεγάλο και συνιστά να εξεταστεί η υιοθέτηση ρεαλιστικών εναλλακτικών λύσεων, όπως για παράδειγμα η παραχώρηση στην Ευρωπόλ της πρόσβασης «μόνο για σκοπούς ανάγνωσης», μέσω της εθνικής υπηρεσίας ΣΠΣ. Θα πρέπει ωστόσο να αναγνωριστεί ότι για την επίτευξη ενός τέτοιου διακανονισμού θα απαιτηθεί η αντίστοιχη τροποποίηση της Σύμβασης του Σένγκεν.

Το αίτημα της δημιουργίας βάσης δεδομένων για τις εκκρεμείς έρευνες συζητήθηκε στην Ευρωπόλ στο πλαίσιο των εθνικών μονάδων της Ευρωπόλ, χωρίς να ληφθεί ωστόσο κανένα περαιτέρω μέτρο. Αν ληφθεί υπόψη ο τεχνικά και νομικά περίπλοκος χαρακτήρας ενός τέτοιου σχεδίου, η προσδοκία ότι θα δημιουργηθεί στο άμεσο μέλλον φαίνεται εντελώς εξωπραγματική.

Σε ό,τι αφορά τα μέτρα που προβλέπεται να θεσπιστούν εντός της πενταετίας που καθορίζεται στο πρόγραμμα δράσης της Βιέννης, θα πρέπει να γίνουν περαιτέρω έρευνες για τα εξής θεματικά αντικείμενα:

Καμία πρόοδος δεν σημειώθηκε στον τομέα της βελτίωσης των στατιστικών για τη διασυνοριακή εγκληματικότητα. Δεν υπάρχουν ακόμη συμφωνημένα κριτήρια για την κατάρτιση συγκεκριμένων στατιστικών σε επίπεδο ΕΕ. Αυτό οφείλεται στην έλλειψη κοινού ορισμού των αξιόποινων πράξεων, πράγμα που έχει ως αποτέλεσμα να μην είναι συγκρίσιμες οι εθνικές στατιστικές. Όπως απέδειξαν οι συζητήσεις για την επέκταση της εντολής της Ευρωπόλ, είναι πολύ δύσκολο να επιτευχθεί συμφωνία στο θέμα του κοινού ορισμού συγκεκριμένων εγκλημάτων.

Το ζήτημα εάν και με ποιο τρόπο θα μπορούσε να έχει πρόσβαση η Ευρωπόλ στο Σύστημα Τελωνειακών Πληροφοριών (ΣΤΠ) δεν έχει ακόμη συζητηθεί σε βάθος. Το άρθρο 7 III της σύμβασης ΣΤΠ θα επέτρεπε κατά βάση στην Ευρωπόλ να έχει την πρόσβαση αυτή. Για να μπορέσει όμως η Ευρωπόλ να προβεί στο βήμα αυτό, είναι αναγκαία η σύναψη ενός πρόσθετου πρωτοκόλλου. Η Επιτροπή υποστηρίζει την άποψη ότι το σημαντικό αυτό θέμα θα πρέπει να διευθετηθεί το ταχύτερο δυνατόν.

Σε ό,τι αφορά το δίκτυο έρευνας και τεκμηρίωσης για τη διασυνοριακή εγκληματικότητα, συγκεκριμένο βήμα αποτέλεσε η συγκρότηση του Κέντρου Διαχείρισης των Γνώσεων στο πλαίσιο της Ευρωπόλ, το οποίο παρέχει πληροφορίες σχετικά με την ύπαρξη ειδικής τεχνογνωσίας στους τομείς της επιβολής του νόμου στην Ένωση, για παράδειγμα στα πανεπιστήμια, αλλά και για ζητήματα κυρίως επιχειρησιακής μορφής, όπως ο τεχνικός εξοπλισμός. Η Ευρωπόλ συνεργάζεται εξάλλου με τα κράτη μέλη και την Επιτροπή προς την κατεύθυνση της αναβάθμισης της ετήσιας έκθεσης της ΕΕ για το οργανωμένο έγκλημα (ΟΕ), από ένα έγγραφο περιγραφής της κατάστασης σε έκθεση αξιολόγησης των κινδύνων. Ο επιδιωκόμενος στόχος είναι να καταστεί η έκθεση για το ΟΕ βασικό όργανο προγραμματισμού στην πάλη της ΕΕ κατά του οργανωμένου εγκλήματος. Η Επιτροπή προτείνει να συζητηθεί με την Ευρωπόλ το θέμα εάν τα μέτρα που θεσπίστηκαν μέχρι σήμερα είναι τα επιδιωκόμενα από το πρόγραμμα δράσης της Βιέννης και ποια πρόσθετα μέτρα χρειάζεται ενδεχομένως να ληφθούν. Όσον αφορά το αίτημα για την επεξεργασία και υλοποίηση μίας στρατηγικής στα θέματα πληροφόρησης για να καταστούν το έργο και οι εξουσίες της Ευρωπόλ γνωστές στο ευρύτερο κοινό, όπως έγινε προφανές κατά τη διάρκεια της τελευταίας διετίας εκείνο που προέχει περισσότερο είναι να τονωθεί η ευαισθητοποίηση πολύ περισσότερο στο χώρο της κοινότητας των οργάνων επιβολής του δικαίου των κρατών μελών, παρά στο ευρύ κοινό. Αυτός ήταν και ο λόγος για τον οποίο οι στρατηγικές πληροφόρησης της Ευρωπόλ και των κρατών μελών εστιάστηκαν στην ανάπτυξη ενός προγράμματος ευαισθητοποίησης που προορίζεται για τους οργανισμούς επιβολής του δικαίου. Το πρόγραμμα αυτό θα υλοποιηθεί το 2003 και το 2004, συγχρηματοδοτούμενο από το πρόγραμμα AGIS (ΑΓΗΣ) της ΕΕ.

Η Επιτροπή συμμερίζεται την άποψη ότι ένα αποτελεσματικό και μακροπρόθεσμο πρόγραμμα ευαισθητοποίησης έχει καίρια σημασία για τη βελτίωση της αμοιβαίας κατανόησης και συνεργασίας ανάμεσα στην Ευρωπόλ και τις υπηρεσίες επιβολής του δικαίου των κρατών μελών. Ικανοποίηση προκαλεί στην Επιτροπή το γεγονός ότι το πρόγραμμα ΑΓΗΣ είναι σε θέση να υποστηρίξει προσωρινά την εγκαινίαση του προγράμματος. Ωστόσο, οι μακροπρόθεσμοι χρηματοδοτικοί πόροι θα πρέπει να προέλθουν από την Ευρωπόλ και τα κράτη μέλη.

Το Συμβούλιο εξέτασε το πρώτο εξάμηνο του 2002 τη δυνατότητα εφαρμογής απλουστευμένων διαδικασιών για την ένταξη των μελλοντικών τροποποιήσεων στη σύμβαση της Ευρωπόλ. Το μέτρο αυτό κρίθηκε αναγκαίο ακριβώς επειδή με τις σημερινές διαδικασίες απαιτείται η κύρωση καθεμίας και οποιασδήποτε τροποποίησης της σύμβασης από όλα τα κράτη μέλη. Οι συζητήσεις δεν μπόρεσαν να ολοκληρωθούν μέχρι σήμερα. Κατά την άποψη της Επιτροπής, έχει ζωτική σημασία να απλουστευθούν οι διαδικασίες για τις μελλοντικές τροποποιήσεις της Σύμβασης Ευρωπόλ, ιδίως υπό το πρίσμα της διεύρυνσης. Η μόνη εφικτή εναλλακτική λύση είναι η αντικατάσταση της Σύμβασης από μία απόφαση του Συμβουλίου βάσει του άρθρου 34 παράγραφος 2 στοιχείο γ). Η Επιτροπή προτίθεται να προωθήσει την πρόταση έκδοσης του εν λόγω σχεδίου απόφασης του Συμβουλίου για το ζήτημα αυτό.

Η Ευρωπόλ είναι πλήρως λειτουργική εδώ και μία τετραετία. Σε αυτό το χρονικό διάστημα, η δυναμική της πορεία, του λειτουργικού της μηχανισμού καίριας σημασίας στον αγώνα της ΕΕ για την καταπολέμηση των σοβαρών μορφών της διεθνούς εγκληματικότητας, προσέλαβε ολοένα και ευκρινέστερη διάσταση. Όλα τα συγκεκριμένα μέτρα η έκδοση των οποίων είχε ζητηθεί από τη ΣΕΕ και τα συμπεράσματα του Τάμπερε υιοθετήθηκαν από το Συμβούλιο με τη μορφή αποφάσεων ή πράξεων, για ορισμένες των οποίων επιβάλλεται η κύρωση από τα κράτη μέλη. Η καθολική κύρωση και υλοποίηση όλων αυτών των μέτρων θα επιτρέψει στην Ευρωπόλ να λειτουργήσει πιο αποτελεσματικά.

Σε ό,τι αφορά το μέλλον της Ευρωπόλ, απαιτείται βραχυπρόθεσμα να περάσει το χρονικό διάστημα της ενοποίησης, κατά τη διάρκεια του οποίου θα κυρωθούν και θα υλοποιηθούν όλες οι νομικές πράξεις που σχετίζονται με την Ευρωπόλ, θα συνεχιστεί η εφαρμογή του προγράμματος ευαισθητοποίησης, θα εκδοθεί η απλουστευμένη μορφή του ΕΣΠ και θα τεθεί σε εφαρμογή η έκθεση HENUS.

Μετά από την ενοποίηση αυτή θα πρέπει να ανατεθούν στην Ευρωπόλ ορισμένες εξουσίες έρευνας. Η συζήτηση γι'αυτή τη σημαντική εξέλιξη πρέπει να επεκταθεί στις πιθανές επιπτώσεις για τον δικαστικό και κοινοβουλευτικό έλεγχο επί της Ευρωπόλ.

2.1.3. Η επιχειρησιακή αστυνομική συνεργασία, συμπεριλαμβανομένης της Επιτελικής Ομάδας των Αρχηγών της Αστυνομίας της ΕΕ (ΕΟΑΑ)

Στο πρόγραμμα δράσης της Βιέννης είχε διατυπωθεί το αίτημα ανάπτυξης και διεύρυνσης της επιχειρησιακής συνεργασίας μεταξύ των υπηρεσιών επιβολής του νόμου στην Ένωση, μέσα σε μία διετία από την έναρξη ισχύος της ΣΕΕ. Σύμφωνα με την πρόταση έπρεπε να ακολουθηθεί το πρότυπο των κοινών δράσεων που αναλαμβάνονται από τις τελωνειακές διοικήσεις των κρατών μελών.

Το συμπέρασμα 44 του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Κορυφής του Τάμπερε μπορεί να θεωρηθεί ότι αποτέλεσε το πρώτο συγκεκριμένο βήμα για την ανάπτυξη και επέκταση αυτών των μορφών συνεργασίας. Στο συμπέρασμα καταγράφεται το αίτημα "για τη σύσταση επιχειρησιακής ομάδας εργασίας των Ευρωπαίων Αρχηγών Αστυνομίας, με σκοπό αφενός την ανταλλαγή, σε συνεργασία με την Ευρωπόλ, εμπειριών, βέλτιστων πρακτικών και πληροφοριών για τις τρέχουσες τάσεις του διασυνοριακού εγκλήματος και αφετέρου τη συμβολή στην κατάστρωση σχεδίων δράσης."

Από την εποχή της πρώτης συνάντησής της τον Απρίλιο του 2000, η Επιτελική Ομάδα των Αρχηγών Αστυνομίας της ΕΕ (ΕΟΑΑ) συνεδρίασε οκτώ φορές, μία φορά σε κάθε προεδρία του Συμβουλίου. Μεγάλο μέρος των συνεδριάσεων αφιερώθηκε στις προσπάθειες να επιτευχθεί συμφωνία για τα ακριβή καθήκοντα που πρέπει να διεκπεραιωθούν. Κατά τη συνάντησή της που έγινε στην Κοπεγχάγη τον Ιούλιο του 2002, η ΕΟΑΑ συμφώνησε σχετικά με τα ακόλουθα βασικά λειτουργικά καθήκοντα:

* Την προώθηση μίας συντονισμένης προσέγγισης, η οποία θα εστιάζεται στη διασυνοριακή εγκληματικότητα στην ΕΕ, βασιζόμενης, μεταξύ άλλων, στις αναλύσεις που γίνονται από την Ευρωπόλ για το οργανωμένο έγκλημα.

* Την υιοθέτηση πρωτοβουλιών, τον προγραμματισμό και την εγκαινίαση δράσεων με τη συμμετοχή δύο ή περισσότερων κρατών μελών οι οποίες εστιάζονται στους τομείς άμεσης προτεραιότητας στην πάλη κατά του οργανωμένου εγκλήματος.

* Την εκπλήρωση του λειτουργικού ρόλου του βήματος που θα χρησιμεύει για την ανταλλαγή πληροφοριών και για τη διεξαγωγή συζητήσεων με αντικείμενο τις τάσεις του εγκλήματος και τον καθορισμό των στρατηγικών καταπολέμησης του εγκλήματος.

* Τη διατύπωση συστάσεων εφαρμοστέας πολιτικής στα θέματα αστυνομικής αρμοδιότητας (με τη γενική έννοια του όρου) και την κατοχύρωση της υλοποίησης και της έμπρακτης παρακολούθησής τους προς το Συμβούλιο.

* Τη συμβολή στην παγίωση ευρωπαϊκών αστυνομικών συστημάτων υψηλών προδιαγραφών στα θέματα της επιβολής του δικαίου και των βασικών δημοκρατικών αρχών.

Κατά τη συνάντηση της Κοπεγχάγης του 2002 επιτεύχθηκε επίσης συμφωνία για τη μεθοδολογία χάραξης, υλοποίησης και έμπρακτης παρακολούθησης των κοινών δράσεων. Από εκείνη τη στιγμή και μετά, η ανάληψη κοινών δράσεων θα προτείνεται από μία "ηγετική χώρα", με βάση τις στρατηγικές αναλύσεις που προετοιμάζονται από την Ευρωπόλ. Οι υπόλοιπες ενδιαφερόμενες χώρες θα έχουν τη δυνατότητα να προσχωρήσουν στην επιχειρησιακή ομάδα. Η Ευρωπόλ θα έχει τη φροντίδα της αναλυτικής υποστήριξης. Οι εκθέσεις για την πορεία προόδου και οι τελικές εκθέσεις θα υποβάλλονται στην ΕΟΑΑ. Δεν είναι ωστόσο απολύτως σαφές ποιος θα έχει την ευθύνη για την προετοιμασία, το σχεδιασμό, την παρακολούθηση και την αξιολόγηση των κοινών επιχειρησιακών δράσεων.

Η ΕΟΑΑ συμφώνησε κατά τη συνάντησή της τον Απρίλιο του 2002 να δημιουργηθεί μία "διευθύνουσα επιτροπή", έργο της οποίας θα είναι να μεριμνά για τη συνέχιση των εργασιών της με την κατάλληλη προετοιμασία των συνεδριάσεων, την παρακολούθηση των έμπρακτων μέτρων υλοποίησης των συστάσεων και τον εντοπισμό και την υποβολή προτάσεων για τα ζητήματα που πρέπει να συζητηθούν. Στη σύνθεση της διευθύνουσας επιτροπής συμμετέχουν η τρέχουσα, η απερχόμενη και η μελλοντική προεδρία του Συμβουλίου, η Ευρωπόλ, η Επιτροπή και η Γενική Γραμματεία του Συμβουλίου. Σύμφωνα με τη σύνοδο της ΕΟΑΑ που έγινε στη Ρώμη το 2003, οφείλει να ενισχυθεί ο ρόλος της εν λόγω Διευθύνουσας Επιτροπής, για παράδειγμα με τη διεξαγωγή συχνότερων συναντήσεων ή και με το άνοιγμα των συνεδριάσεών της στους αντιπροσώπους των μονάδων Διεθνών Σχέσεων στων αστυνομιών των κρατών μελών. Η επόμενη συνεδρίαση της Διευθύνουσας Επιτροπής θα πραγματοποιηθεί στις 30 Ιουνίου 2004.

Σημαντικός είναι ο αριθμός των πρωτοβουλιών που ανάπτυξε η ΕΟΑΑ σε συνάρτηση με δραστηριότητες οι οποίες αφορούν π.χ. την προστασία του ευρώ, τη λαθρομετανάστευση, την εμπορία ανθρώπων, τα εγκλήματα που διαπράττονται με αντικείμενο τα αυτοκίνητα οχήματα και την κακοποίηση των παιδιών. Ομοφωνία επικρατεί ωστόσο αναφορικά με το θέμα ότι οι προσπάθειες αυτές δεν είχαν μέχρι σήμερα ως αποτέλεσμα να υπάρξει επιχειρησιακή προστιθέμενη αξία στο επίπεδο της ΕΕ (παρά το γεγονός ότι οι αποφάσεις που υιοθετήθηκαν κατά την τελευταία συνάντηση της ΕΟΑΑ, που πραγματοποιήθηκε στις 19 και 20 Μαΐου 2003, με αντικείμενο τις μελλοντικές κοινές δράσεις που στρέφονται κατά της λαθρομετανάστευσης και της εμπορίας ανθρώπων και ναρκωτικών ουσιών είναι ενθαρρυντικές).

Αυτή η έλλειψη αποτελεσματικότητας επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Οι επικεφαλής αξιωματικοί της αστυνομίας των κρατών μελών πρέπει συνήθως να εξετάσουν τεράστιο αριθμό ζητημάτων το φάσμα των οποίων εκτείνεται από τα διοικητικά έως τα άκρως πολιτικά ζητήματα, με αποτέλεσμα τα ευρωπαϊκά προβλήματα να αποτελούν μία από τις πολλές προτεραιότητες.

Σημαντικές είναι εξάλλου οι διαφορές ανάμεσα στις αρμοδιότητες των εκπροσώπων της αστυνομίας των κρατών μελών που συμμετέχουν στο πλαίσιο της ΕΟΑΑ. Σε ορισμένες περιπτώσεις, υπάρχει σαφώς μόνο ένας επικεφαλής της αστυνομίας που λαμβάνει τις αποφάσεις για τη δέσμευση των πόρων, ενώ σε άλλα κράτη μέλη ο κύριος αντιπρόσωπος της αστυνομίας εκπροσωπεί στην ΕΟΑΑ μία αποκεντρωμένη εθνική αστυνομική δύναμη. Η εκπροσώπηση είναι ιδιαίτερα περίπλοκη στις χώρες με ομοσπονδιακά συστήματα διακυβέρνησης. Τέλος, υπάρχει και το πρόβλημα της συνέχειας μεταξύ των συνεδριάσεων της ολομελείας της ΕΟΑΑ, μολονότι η κατάσταση βελτιώθηκε με τη συγκρότηση της διευθύνουσας επιτροπής για την οποία έγινε λόγος προηγουμένως.

Οι οργανωτικές αδυναμίες ήρθαν να ενισχύσουν τα προβλήματα της ΕΟΑΑ. Το γεγονός ότι διεξάγεται συνήθως μόνο μία συνεδρίαση της ΕΟΑΑ ανά προεδρία του Συμβουλίου έχει ως αποτέλεσμα την υπερφόρτωση των ημερησίων διατάξεων, γεγονός το οποίο με τη σειρά του οδηγεί σε λίγες συζητήσεις σε βάθος. Η καθυστερημένη διαβίβαση εγγράφων έχει επίσης ως αποτέλεσμα την ανεπαρκή προετοιμασία των αντιπροσωπειών. Οφείλει να επισημανθεί ότι η άσκηση των καθηκόντων της ΕΟΑΑ δεν διευκολύνεται από τη λειτουργία της εκτός του πλαισίου των υποδομών του Συμβουλίου.

Ωστόσο, δεν πρέπει να υποτιμάται η σημασία που έχουν οι συναντήσεις της ΕΟΑΑ για τη βελτίωση των διμερών και των πολυμερών επαφών μεταξύ των ηγετικών στελεχών της αστυνομίας στα κράτη μέλη, εφόσον πρόκειται για τις μόνες συναντήσεις κατά τις οποίες όλοι τους συναντώντας ταυτόχρονα.

Όντας τα ηγετικά στελέχη της αστυνομίας στην Ένωση, τα μέλη της ΕΟΑΑ διαδραματίζουν ένα σημαντικό διττό ρόλο: λόγω της εγγύτητας που έχουν με τους υπουργούς μπορούν να επηρεάζουν τις πολιτικές αποφάσεις για τα αστυνομικά θέματα, ενώ ταυτόχρονα διαθέτουν τις αρμοδιότητες να λαμβάνουν αποφάσεις για τη χρήση των πόρων της αστυνομίας. Σε ό,τι αφορά το μέλλον της ΕΟ, η Επιτροπή υποστηρίζει την άποψη ότι θα πρέπει να εξεταστεί σοβαρά το ενδεχόμενο της ενσωμάτωσής της στις επίσημες υποδομές του Συμβουλίου. Με τον τρόπο αυτό θα παρασχεθεί στην ΕΟ η δυνατότητα να παίρνει μέρος στις διαδικασίες λήψεως των αποφάσεων για όλα τα συναφή ζητήματα αστυνομικής συνεργασίας στην ΕΕ. Όσο καιρό η ενσωμάτωση αυτή δεν έχει καταστεί πραγματικότητα, η ΕΟ θα πρέπει να εστιάζει τις ενέργειές της στην προετοιμασία, τον προγραμματισμό και τα έμπρακτα μέτρα παρακολούθησης των κοινών επιχειρησιακών αστυνομικών δραστηριοτήτων στους τομείς προτεραιότητας.

Κατά την τελευταία συνεδρίαση της ΕΟΟΑ που έγινε το Μάρτιο του 2004, συζητήθηκε ένα διεξοδικό έγγραφο στο οποίο γίνεται ανασκόπηση του προβληματισμού με επίκεντρο το μέλλον της Επιτελικής Ομάδας, υπό το πρίσμα της πρότασης που διατυπώνεται στο Σχέδιο Συνταγματικής Συνθήκης για την Ευρώπη.

2.1.4. Η Ευρωπαϊκή Αστυνομική Ακαδημία (ΕΑΑ)

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Κορυφής του Τάμπερε είχε ζητήσει τη δημιουργία μιας Ευρωπαϊκής Αστυνομικής Ακαδημίας για την εκπαίδευση των ανώτερων υπαλλήλων που είναι αρμόδιοι για την επιβολή του νόμου, με αφετηρία το δίκτυο των υφιστάμενων εθνικών ιδρυμάτων κατάρτισης. Το Συμβούλιο ενέκρινε στις 22 Δεκεμβρίου του 2000 την απόφαση για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Αστυνομικής Ακαδημίας [38], η οποία έγινε γνωστή ως CEPOL (ΕΑΑ) με το γαλλικό της ακρώνυμο.

[38] Επίσημη Εφημερίδα L 336 της 30ής Δεκεμβρίου 2000.

Όπως ορίζεται στο άρθρο 6, παράγραφος 1, της απόφασης του Συμβουλίου της 22ας Δεκεμβρίου 2000 "η ΕΑΑ έχει ως στόχο να συμβάλλει στην εκπαίδευση των ανώτερων στελεχών των αστυνομικών υπηρεσιών των κρατών μελών" και "στηρίζει και αναπτύσσει μια ευρωπαϊκή προσέγγιση των κυριότερων προβλημάτων που αντιμετωπίζουν τα κράτη μέλη στον τομέα της καταπολέμησης του εγκλήματος, της πρόληψης της εγκληματικότητας και της διατήρησης της δημόσιας τάξης και ασφάλειας, ιδίως διασυνοριακά."

Κύριοι στόχοι και καθήκοντα της ΕΑΑ είναι να εμβαθύνει τη γνώση των εθνικών αστυνομικών συστημάτων και δομών των άλλων κρατών μελών, της Ευρωπόλ και της διασυνοριακής αστυνομικής συνεργασίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. να βελτιώσει τη γνώση των διεθνών νομικών πράξεων, ιδίως αυτών που ήδη υπάρχουν σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, στον τομέα της συνεργασίας για την καταπολέμηση του εγκλήματος. να εξασφαλίσει την κατάλληλη κατάρτιση όσον αφορά το σεβασμό των δημοκρατικών εγγυήσεων, ιδίως των δικαιωμάτων υπεράσπισης και να ενθαρρύνει τη συνεργασία με τα άλλα ιδρύματα αστυνομικής κατάρτισης.

Για την πραγματοποίηση των στόχων αυτών, η ΕΑΑ μπορεί ιδίως να αναλαμβάνει ορισμένες δράσεις, διοργανώνοντας κυρίως σεμινάρια επιμόρφωσης των ανώτερων στελεχών των αστυνομικών υπηρεσιών που θα βασίζονται σε κοινούς κανόνες. συμμετέχοντας στην εκπόνηση εναρμονισμένων προγραμμάτων μαθημάτων και συμβάλλοντας στην εκπόνηση κατάλληλων προγραμμάτων προχωρημένης επιμόρφωσης. μεριμνώντας για την παροχή ειδικής εκπαίδευσης. εκπονώντας και εξασφαλίζοντας την κατάρτιση των εκπαιδευτών. φροντίζοντας για τη διάδοση των βέλτιστων πρακτικών και των αποτελεσμάτων της έρευνας. μεριμνώντας για την ανάπτυξη και την παροχή εκπαίδευσης που θα προετοιμάζει τις αστυνομικές δυνάμεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης για συμμετοχή στη μη στρατιωτική διαχείριση των κρίσεων και θα προορίζεται για τις αστυνομικές αρχές των υποψήφιων προς ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση χωρών, αλλά και διευκολύνοντας τις προσήκουσες ανταλλαγές και αποσπάσεις αστυνομικών στα πλαίσια της εκπαίδευσης. Η ΕΑΑ δύναται να συνεργαστεί με τα εθνικά ιδρύματα αστυνομικής εκπαίδευσης κρατών που δεν είναι μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Θέτει ιδίως τις υποδομές της στη διάθεση των ανώτερων στελεχών των αστυνομικών υπηρεσιών των υποψηφίων χωρών καθώς και της Ισλανδίας και της Νορβηγίας και εξετάζει, όπου αυτό χρειάζεται, τη δυνατότητα να επιτρέπεται στους υπαλλήλους των ευρωπαϊκών οργάνων και των άλλων οργανισμών της Ευρωπαϊκής Ένωσης η πρόσβαση στις εγκαταστάσεις της.

Σύμφωνα με την απόφαση του Συμβουλίου για τη δημιουργία της, η ΕΑΑ υποχρεούται να υποβάλει στο Συμβούλιο έως τα τέλη του 2003 έκθεση σχετικά με τη λειτουργία και τις μελλοντικές προοπτικές της. Εφόσον η απόφαση του Συμβουλίου της 22ας Δεκεμβρίου 2000 δεν την εξόπλιζε ούτε με νομική προσωπικότητα αλλά ούτε και με προϋπολογισμό, η ΕΑΑ αντιμετώπισε δυσκολίες στην αρχή. Το πρώτο έτος λειτουργίας της δεν είχε ούτε προϋπολογισμό αλλά ούτε καν και γραμματεία. Εξάλλου, μόλις υιοθετήθηκε η απόφαση να στεγασθεί προσωρινά η γραμματεία της στην Κοπεγχάγη, εξακολούθησε να αντιμετωπίζει διοικητικές δυσχέρειες, καθώς δεν ήταν δυνατό να τεθεί στη διάθεσή της προσωπικό.

Κάθε τυχόν αξιολόγηση του έργου της ΕΑΑ πρέπει λοιπόν να γίνεται υπό το πρίσμα αυτής της δύσκολης αρχής. Η πρόοδος που επιτεύχθηκε είναι αξιοσημείωτη. Στο χρονικό διάστημα από το 2001, η ΕΑΑ προσέφερε ένα αυξανόμενο αριθμό μαθημάτων: από 10, το 2001, τα μαθήματα αυξήθηκαν σε 38, το 2003, καλύπτοντας ολοένα και ευρύτερο φάσμα θεμάτων, από την αντιτρομοκρατική δράση έως τη δημόσια τάξη και το συνοριακό έλεγχο. Η ΕΑΑ δημιούργησε επίσης την ιστοσελίδα της και πράγμα, πολύ σημαντικότερο, ανέπτυξε το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Αστυνομικής Μάθησης (ΕΔΑΜ) (EPLN), το οποίο αποτελεί ένα καινοτόμο μέσο που προσφέρει τη δυνατότητα της εικονικής αστυνομικής κατάρτισης στο Διαδίκτυο (Internet). Η Επιτροπή υποστήριξε την ανάπτυξη του ΕΔΑΔ μέσω των προγραμμάτων OISIN και AGIS.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Κορυφής συμφώνησε κατά τη σύνοδό του στις Βρυξέλλες στις 13 Δεκεμβρίου 2003 γα την έδρα εγκατάστασης ορισμένων ευρωπαϊκών οργανισμών, ανάμεσά τους και για την ΕΑΑ (Ηνωμένο Βασίλειο). Καθώς η παρούσα ανακοίνωση διέρχεται από τα τελικά στάδια της έγκρισής της, είναι υπό συζήτηση δύο συναφείς με την ΕΑΑ πρωτοβουλίες: μία ιρλανδική για την τροποποίηση της απόφασης του Συμβουλίου της 22ας Δεκεμβρίου 2000, σκοπός της οποίας είναι να προσδοθεί στην ΕΑΑ νομική προσωπικότητα [39] και μία άλλη, του Ηνωμένου Βασιλείου, με την οποία η έδρα της ΕΑΑ εγκαθίσταται στο Bramshill [40].

[39] Επίσημη Εφημερίδα C 1 της 6ης Ιανουαρίου 2004.

[40] Επίσημη Εφημερίδα C 20 της 24ης Ιανουαρίου 2004.

Η έγκριση αυτών των δύο πρωτοβουλιών θα βοηθήσει μάλλον την ΕΑΑ να ξεπεράσει τα δύο πιο πιεστικά προβλήματά της, βραχυπρόθεσμα. Ωστόσο, είναι σαφές ότι οι τροποποιήσεις αυτές που επέρχονται στην αρχική απόφαση του Συμβουλίου για την ίδρυση της ΕΑΑ συνιστούν μερική μόνο επίλυση των προβλημάτων της και ότι θα πρέπει να διεξαχθεί ένας πολύ ευρύτερος διάλογος για τις μελλοντικές υποδομές της ΕΑΑ.

Με εξαίρεση τα ειδικά προβλήματα που απορρέουν από την έλλειψη νομικής προσωπικότητας της ΕΑΑ και το θέμα της μόνιμης έδρας της γραμματείας της, ορισμένα από τα διαρθρωτικά προβλήματα φάνηκαν ξεκάθαρα στις επιχειρησιακές της δράσεις. Τα προβλήματα αυτά σχετίζονται κατά κύριο λόγο με την αδυναμία των μεμονωμένων αστυνομικών σχολών να οργανώσουν με το σωστό τρόπο τα μαθήματα και/ή οφείλονται επίσης στη μειωμένη συμμετοχή που οφείλεται στην ανεπαρκή γνώση ξένων γλωσσών μεταξύ των πιθανών υποψηφίων. Οικονομικά προβλήματα αντιμετώπισαν επίσης ορισμένες υποψήφιες χώρες, οι οποίες περιόρισαν τη συμμετοχή τους στις δραστηριότητες της ΕΑΑ.

Τα διαρθρωτικά προβλήματα που συνοψίστηκαν προηγουμένως αποτέλεσαν αντικείμενο συνεχούς έρευνας και συζήτησης στο πλαίσιο της ΕΑΑ. Η αναγκαιότητα να βελτιωθεί το επίπεδο της γλωσσικής κατάρτισης που προσφέρεται στους αξιωματικούς της αστυνομίας στην ΕΕ έχει αναγνωριστεί και πρόκειται να αντιμετωπιστεί, τουλάχιστον εν μέρει, από το ΕΔΑΜ. Το πρόβλημα αυτό εξακολουθεί πάντως να αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια που αναχαιτίζουν τη βελτιωμένη συνεργασία στο χώρο της αστυνομικής κατάρτισης και πρέπει να του δοθεί απόλυτη προτεραιότητα στον τομέα αυτό.

Το γεγονός ότι οι διαφορετικές αστυνομικές ακαδημίες που υπάρχουν στην ΕΕ εφαρμόζουν διαφορετικές προσεγγίσεις στα θέματα της κατάρτισης δεν αποτελεί καθεαυτό πρόβλημα. H εφαρμογή κοινής μεθοδολογίας και κοινών προτύπων ποιότητας είναι, ωστόσο, αναγκαία, για να διασφαλίζεται η ύπαρξη ενός ελάχιστου επιπέδου αστυνομικής κατάρτισης σε όλη την ΕΕ, τουλάχιστον σε εκείνους τους τομείς κοινού ενδιαφέροντος και για τους αξιωματικούς που συμμετέχουν άμεσα σε αυτούς.

Όσον αφορά τις μελλοντικές εξελίξεις, η ΕΑΑ πρέπει να εστιάσει την προσοχή της στην ανάπτυξη κοινών προγραμμάτων εγκυκλίων σπουδών και μεθόδων διδασκαλίας στους πρωταρχικούς τομείς της αστυνομικής συνεργασίας, που θα εφαρμόζονται στη συνέχεια ομοιόμορφα σε όλες τις εθνικές αστυνομικές ακαδημίες. Για να επιτελέσει σωστά το καθήκον της, η ΕΑΑ πρέπει να έχει νομική προσωπικότητα, να διαθέτει επαρκώς στελεχωμένη γραμματεία και να χρηματοδοτείτάι από τον προϋπολογισμό της ΕΕ.

2.1.5. Άλλα ζητήματα που αναφέρονται στο άρθρο 3 της ΣΕΕ

2.1.5.1. Τεχνικές έρευνας

Κατά την αντιμετώπιση του εγκλήματος, η αστυνομία επιτελεί διττό έργο: αφενός μεν συλλέγει τις πληροφορίες που οδηγούν στην εξακρίβωση του εγκλήματος και των απειλών κατά της δημόσιας ασφάλειας και, αφετέρου, διεξάγει τις έρευνες για τα εγκλήματα, επικουρώντας τις δικαστικές αρχές κατά την εξάσκηση του διωκτικού της έργου. Για να εκπληρώσει τα καθήκοντά της αυτά, η αστυνομία προσφεύγει στη χρήση διαφόρων τεχνικών έρευνας.

Όπως ορίζεται στο άρθρο 30 παράγραφος 1 στοιχείο δ) της ΣΕΕ η από κοινού δράση στον τομέα της αστυνομικής συνεργασίας περιλαμβάνει «την κοινή αξιολόγηση ιδιαίτερων τεχνικών έρευνας σε σχέση με την εξακρίβωση σοβαρών μορφών οργανωμένης εγκληματικότητας». Στο πρόγραμμα δράσης της Βιέννης είχε ζητηθεί να γίνει η αξιολόγηση αυτή μέσα σε μία διετία από την έναρξη ισχύος της ΣΕΕ. Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι στο πλαίσιο της Ευρωπόλ αναπτύχθηκαν κοινές κατευθυντήριες γραμμές, για παράδειγμα σχετικά με τη χρήση πληροφοριοδοτών ή τις ελεγχόμενες παραδόσεις, πρόκειται μόνο για κατευθυντήριες γραμμές, οι οποίες δεν εφαρμόζονται υποχρεωτικά σε όλα τα κράτη μέλη. Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει καμία γενικά αποδεκτή ερμηνεία του άρθρου 30 παράγραφος 1 στοιχείο δ) της ΣΕΕ στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Στο άρθρο 30 παράγραφος 1 στοιχείο α) της ΣΕΕ γίνεται σαφής διάκριση ανάμεσα «στην πρόληψη, την εξακρίβωση και τη διερεύνηση» αξιόποινων πράξεων. Αυτό φαίνεται να επιβεβαιώνει το γεγονός ότι η εξακρίβωση διαφέρει από την έρευνα. Θα μπορούσε κατά συνέπεια να συναχθεί το συμπέρασμα ότι οι «ιδιαίτερες τεχνικές έρευνας» που αναφέρονται στο άρθρο 30 παράγραφος 1 στοιχείο δ) αποτελούν τεχνικές οι οποίες χρησιμοποιούνται από τις υπηρεσίες επιβολής του νόμου για την εξεύρεση των ιχνών που ενδέχεται να οδηγήσουν στο συμπέρασμα της υπόστασης εγκληματικών δραστηριοτήτων, όπως η ανάλυση των κινδύνων, η χάραξη περιγραμμάτων χαρακτηριστικών στοιχείων και η παρακολούθηση των περιστατικών νομιμοποίησης παράνομου χρήματος. Οι τεχνικές αυτές αποδείχθηκε ότι αποτελούν αποτελεσματικά εργαλεία στο έργο της εξακρίβωσης των σοβαρών εγκλημάτων που σχετίζονται με την παράνομη διακίνηση των ναρκωτικών και τη νομιμοποίηση παρανόμου χρήματος [41]. Η Επιτροπή συμμερίζεται ως εκ τούτου την άποψη ότι θα αποδειχθεί πραγματικά χρήσιμο να υπάρχει κοινή αξιολόγηση των τεχνικών αυτών από τους εμπειρογνώμονες, για να γίνεται η διάγνωση ποια από αυτές μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως «καλή» ή «άριστη» πρακτική υπό τις δεδομένες συνθήκες.

[41] Εκθέσεις σχετικά με το δεύτερο γύρο αμοιβαίων αξιολογήσεων: «Το έργο των διωκτικών αρχών και ο ρόλος του στην καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης ναρκωτικών». Έγγραφο 9615/3/03 REV 03 CRIMORG 43 της 2ας Σεπτεμβρίου 2003.

Η Επιτροπή θεωρεί επίσης ότι θα ήταν σκόπιμο να μην περιορίζεται το έργο της αξιολόγησης στις τεχνικές έρευνας οι οποίες χρησιμοποιούνται για την εξακρίβωση των εγκλημάτων, αλλά να επεκτείνεται το έργο αυτό σε εκείνες τις τεχνικές που έχουν ιδιάζουσα βαρύτητα για τη διερεύνηση των σοβαρών μορφών εγκλήματος. Σχετικά παραδείγματα των τεχνικών αυτών αποτελούν οι τεχνικές που χρησιμοποιούνται για τη συλλογή και χειρισμό των πληροφοριών (π.χ. ο χειρισμός των πληροφοριοδοτών, η παρακολούθηση, οι ελεγχόμενες παραδόσεις, οι μυστικές επιχειρήσεις, η έρευνα και η κατάσχεση), όπως αναφέρονται στη Σύμβαση περί αμοιβαίας συνδρομής και συνεργασίας μεταξύ των τελωνειακών υπηρεσιών [42] και στη Σύμβαση για την αμοιβαία δικαστική συνδρομή επί ποινικών υποθέσεων [43]. Άλλα σχετικά παραδείγματα προέρχονται από το πεδίο της ιατροδικαστικής επιστήμης, όπως ο χειρισμός των στοιχείων στον τόπο του εγκλήματος.

[42] COUNCIL ACT της 18ης Δεκεμβρίου 1997, ΕΕ C 024 της 23ης Ιανουαρίου 1998.

[43] ΕΕ C 197 της 12ης Ιουλίου 2000.

Στο σχέδιο Συνθήκης για τη θέσπιση Συντάγματος της Ευρώπης που προτάθηκε από τη Συνέλευση για το μέλλον της Ευρώπης τροποποιείται ανεπαίσθητα το κείμενο του άρθρου 30 παράγραφος 1 στοιχείο δ). Δεν γίνεται λόγος για την κοινή αξιολόγηση» των τεχνικών έρευνας, αλλά για τη δυνατότητα ύπαρξης ενός ευρωπαϊκού νόμου - πλαισίου ο οποίος μπορεί να θεσπίζει «μέτρα που αφορούν .... τις κοινές τεχνικές έρευνας όσον αφορά τη διαπίστωση σοβαρών μορφών οργανωμένου εγκλήματος».

Η γνώμη της Επιτροπής είναι ότι ο στόχος που πρέπει να θέσει πλέον το Συμβούλιο είναι να συμφωνήσει σχετικά με τη χρήση, σε όλη την έκταση της Ένωσης, δοκιμασμένων τεχνικών έρευνας για την εξακρίβωση των σοβαρών μορφών εγκλήματος. Η Επιτροπή είναι της άποψης, ωστόσο, ότι τα μέτρα αυτά δεν επιτρέπεται να περιορίζονται στην εξακρίβωση των εγκληματικών πράξεων, αλλά θα πρέπει επίσης να καλύπτουν τόσο την πρόληψη, όσο και την έρευνά τους.

Τέλος, η Επιτροπή κρίνει ότι είναι σκόπιμο να αναφερθεί σύντομα στη σημασία που έχει η χρήση των περιγραμμάτων χαρακτηριστικών στοιχείων του DNA για την εξιχνίαση των εγκληματικών πράξεων. Τα τελευταία χρόνια, ορισμένα κράτη μέλη σημείωσαν εντυπωσιακή επιτυχία στο έργο της ταχύτερης εξιχνίασης εγκληματικών πράξεων ή στην διαλεύκανσή τους καν, προσφεύγοντας στη βοήθεια των εθνικών βάσεων δεδομένων DNA που έχουν συγκροτήσει με την πάροδο του χρόνου. Η ικανότητα της Ένωσης να εξιχνιάζει με καλύτερο και αποτελεσματικότερο τρόπο τις εγκληματικές πράξεις θα ενισχυθεί σε σημαντικό βαθμό, εάν δημιουργηθούν ανάλογες βάσεις δεδομένων σε όλα τα κράτη μέλη. Ιδιαίτερη φροντίδα πρέπει να δοθεί στο θέμα της απόλυτης τήρησης των διατάξεων της εθνικής νομοθεσίας και της νομοθεσίας της ΕΕ για την προστασία των δεδομένων. Η ικανότητα της Ένωσης για την εξιχνίαση των εγκληματικών πράξεων θα διευρυνθεί ακόμη περισσότερο σε περίπτωση που οι αρμόδιες υπηρεσίες για την επιβολή του νόμου των κρατών μελών θα έχουν τη δυνατότητα να συγκρίνουν τα χαρακτηριστικά στοιχεία των περιγραμμάτων DNA.

2.1.5.2. Η επιστήμη της εγκληματολογίας

Η εγκληματολογική επιστήμη σχετίζεται με την εξέταση του τόπου του εγκλήματος, τη συγκέντρωση των υλικών αποδεικτικών στοιχείων, τις εργαστηριακές εξετάσεις, την ερμηνεία των πορισμάτων και την υποβολή των συμπερασμάτων για τους σκοπούς της συλλογής πληροφοριών και της διεξαγωγής ερευνών ή υπό τη μορφή των αποδεικτικών στοιχείων στο Δικαστήριο. Στα διάφορα επιμέρους πεδία των ειδικών εγκληματολογικών ερευνών εντάσσονται για παράδειγμα η τοξικολογία, οι ορρολογικές διαδικασίες και το ειδικό περίγραμμα DNA, η αναζήτηση των ιχνών (π.χ. τα αποκαΐδια της πυρκαγιάς, τα κατάλοιπα του γυαλιού, του χρώματος και τα ίχνη των πυροβολισμών), τα πυροβόλα όπλα και η βαλλιστική επιστήμη, η γραφολογική εξέταση και η εξέταση εγγράφων, τα δακτυλικά αποτυπώματα, τα σημάδια και αποτυπώματα (π.χ. τα σημάδια που άφησαν τα εργαλεία, τα ίχνη των υποδημάτων), η ανάλυση των ηχητικών, των μαγνητοσκοπημένων και των μηχανογραφημένων στοιχείων, οι έρευνες των ατυχημάτων, η έρευνα στον τόπο του εγκλήματος και οι διεξοδικές εγκληματολογικές έρευνες.

Απώτερος σκοπός των δραστηριοτήτων αυτών είναι να συμβάλουν στη διαδικασία που οδηγεί στην εξιχνίαση της αλήθειας στις περιπτώσεις διάπραξης εγκληματικών πράξεων. Για το λόγο αυτό έχει ζωτική σημασία να είναι άριστο το επίπεδο της ποιότητας των εγκληματολογικών ερευνών και να διενεργούνται αυτές από ανεξάρτητα, αμερόληπτα και ακέραια πρόσωπα.

Τα κυβερνητικά εργαστήρια εγκληματολογικών ερευνών της Ευρώπης διενεργούν σε τακτική βάση χιλιάδες έρευνες αναλύοντας συγκεκριμένα περιστατικά, δηλαδή διενεργούν με άλλα λόγια ανακρίσεις σε συνδυασμό με τη μεμονωμένη έρευνα εγκληματικών πράξεων στους ποικιλόμορφους τομείς της εγκληματολογικής επιστήμης κάθε χρόνο. Εκτός από την εξέταση των μεμονωμένων περιστατικών το έργο των εργαστηρίων καλύπτει και άλλες δραστηριότητες, όπως η έρευνα και η ανάπτυξη ή η εκπαίδευση και η κατάρτιση.

Τα περισσότερα εργαστήρια εγκληματολογικών ερευνών υπάγονται στις αστυνομικές οργανώσεις ή αποτελούν εργαστήρια του κρατικού τομέα τα οποία συνεργάζονται στενά με τις αρμόδιες αρχές επιβολής του νόμου.

Από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 τα κυριότερα εργαστήρια εγκληματολογικών ερευνών της Ευρώπης ανταλλάσσουν τις γνώσεις τους στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Δικτύου Ιδρυμάτων Εγκληματολογικής Επιστήμης (ENFSI) (ΕΔΙΕΕ). Τη στιγμή αυτή το ΕΔΙΕΕ αριθμεί ως μέλη του 49 εργαστήρια από 33 χώρες. Όπως αναφέρει το καταστατικό του ΕΔΙΕΕ, στόχος του είναι «να κατοχυρώσει ότι η ποιότητα του έργου ανάπτυξης και παραγωγής αποτελεσμάτων της εγκληματολογικής επιστήμης σε όλη την Ευρώπη θα διατηρήσει το προβάδισμα σε παγκόσμιο επίπεδο». Το ΕΔΙΕΕ επιτυγχάνει τους στόχους του με την πραγματοποίηση σχετικών συνεδριάσεων και με τις εργασίες των 15 ομάδων εργασίας εμπειρογνωμόνων, στις οποίες εξετάζονται όλες οι πτυχές των διαφόρων ειδικευμένων θεματικών πεδίων της εγκληματολογικής επιστήμης.

Τα εργαστήρια εγκληματολογικών ερευνών των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενίσχυσαν τα τελευταία χρόνια σε σημαντικό βαθμό - στο πλαίσιο των εργασιών του ΕΔΙΕΕ - τόσο τη συνεργασία μεταξύ τους, όσο και με τα εγκληματολογικά εργαστήρια των άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

Στις περισσότερες χώρες, συμπεριλαμβανομένων των κρατών μελών της ΕΕ, ισχύουν ελάχιστες τυπικές απαιτήσεις στα θέματα των ποιοτικών κανόνων που πρέπει να τηρούν τα εγκληματολογικά εργαστήρια. Πρόκειται για μία κατάσταση διαμετρικά αντίθετη από το καθεστώς που διέπει τον κλάδο των ειδών διατροφής και των ποτών, τον έλεγχο της ποιότητας των κρεάτων, την έγκριση των νέων φαρμακευτικών ιδιοσκευασμάτων, το πόσιμο νερό, κλπ. Σε όλους αυτούς τους τομείς, υπάρχουν επίσημοι φορείς οι οποίοι επιφορτίζονται με το έργο του ελέγχου της τήρησης των σχετικών προτύπων ποιότητας, πράγμα που έχει ως συνέπεια τα σχετικά αποτελέσματα των εργαστηριακών δοκιμών να είναι υπεράνω πάσης εύλογης αμφιβολίας και να μπορεί να γίνονται αποδεκτά αποτελώντας τη βάση για αποφάσεις που έχουν συνήθως έχουν πολύ σοβαρές επιπτώσεις.

Ένα πρώτο σημαντικό βήμα για τη βελτίωση του ποιοτικού επιπέδου των εργαστηρίων εγκληματολογικών ερευνών στην ΕΕ είναι και το αίτημα της επιβολής συγκεκριμένων ποιοτικών απαιτήσεων. Από τη δεκαετία του 1980 και μετά ένας γενικά αποδεκτός τρόπος για τη βελτίωση της ποιότητας των συγκεκριμένων εργαστηρίων είναι να απαιτείται η τήρηση ενός γενικά αναγνωρισμένου προτύπου που αποτελεί τη βάση για το σύστημα εξασφάλισης της ποιότητάς του. Τα σχετικά πρότυπα υπάρχουν ήδη εδώ και πολλά χρόνια και συμπεριλαμβάνουν τόσο τις τεχνικές, όσο και τις οργανωτικές πτυχές οι οποίες είναι αναγκαίες για την κατοχύρωση ενός ορισμένου ελάχιστου ποιοτικού επιπέδου. Τα πρότυπα η τήρηση των οποίων συνιστάται για τα επιστημονικά εργαστήρια εγκληματολογικών ερευνών είναι NEN-EN-ISO/IEC 17025. Πρόκειται για ένα πρότυπο που δεν έχει ειδική εφαρμογή μόνο για τα εργαστήρια των εγκληματολογικών ερευνών. Πρόκειται επίσης για το πρότυπο ILAC-G19:2002, το οποίο διευκρινίζει το πρότυπο 17025 σε συνάρτηση με τα εργαστήρια των εγκληματολογικών ερευνών. Η εφαρμογή μίας τέτοιας προσέγγισης είναι πολύ αποδοτικότερη και αποτελεσματικότερη από την άκαμπτη εναρμόνιση των αντίστοιχων μεθόδων.

Η θέσπιση του συστήματος διασφάλισης του ποιοτικού επιπέδου είναι δαπανηρή και χρονοβόρα. Για το λόγο αυτό, εμφανίζεται λογικό να παραχωρηθεί στα εργαστήρια ένα αποδεκτό χρονικό διάστημα, για να συμμορφωθούν με τα εν λόγω πρότυπα. Παράλληλα με αυτή τη διαδικασία υλοποίησης ενός (εγκεκριμένου) συστήματος διασφάλισης της ποιότητας από τα εργαστήρια των εγκληματολογικών ερευνών, θα μπορούσαν να ενθαρρυνθούν οι αστυνομικές και δικαστικές αρχές να συνεργάζονται μόνο με «εγκεκριμένα» εργαστήρια.

Μέχρι τη στιγμή αυτή, υπάρχουν μόλις 6 εργαστήρια μέλη του ΕΔΙΕΕ (όλα τους από τα κράτη μέλη της ΕΕ) που διαθέτουν ένα επίσημο αναγνωρισμένο σύστημα διασφάλισης της ποιότητας με βάση τα δύο προαναφερθέντα πρότυπα ποιότητας. Ένα πρώτο σημαντικό βήμα για βελτίωση της ποιότητας των εργαστηρίων εγκληματολογικών ερευνών όλης της Ένωσης είναι κατά συνέπεια η αποδοχή από όλα τα εγκληματολογικά εργαστήρια της ΕΕ ενός συστήματος διασφάλισης της ποιότητας που θα βασίζεται σε αυτά τα δύο πρότυπα και η αναγνώρισή τους από τους εθνικούς οργανισμούς τους έγκρισης (με βάση την παραδοχή ότι ο προαναφερόμενος εθνικός οργανισμός αποτελεί τμήμα του διεθνούς κυκλώματος έγκρισης και πιστοποίησης).

Το ΕΔΙΕΕ έχει μετατραπεί σε χρήσιμο όργανο συνεργασίας για την εγκληματολογική επιστήμη στην Ένωση. Καθώς στους κόλπους του συμπεριλαμβάνει και μέλη που δεν ανήκουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση, δεν είναι δυνατόν για την ΕΕ να χρησιμοποιεί το ΕΔΙΕΕ ως το επίσημο όργανο που εκπροσωπεί τα συμφέροντά της στο χώρο της εγκληματολογικής επιστήμης. Συνεπώς, θα πρέπει να δοθεί η συμβουλή στα μέλη από την Ευρωπαϊκή Ένωση του ΕΔΙΕΕ να συγκροτήσουν μία επίσημη επιμέρους ομάδα στο πλαίσιο του ΕΔΙΕΕ, με την οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση θα είναι σε θέση να επικοινωνεί επισήμως.

Στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπάρχουν μόνο δύο νομικές πράξεις που σχετίζονται με την εγκληματολογική επιστήμη: πρόκειται για το ψήφισμα του Συμβουλίου της 9ης Ιουνίου 1997 σχετικά με την ανταλλαγή αποτελεσμάτων ανάλυσης του DNA [44] και το ψήφισμα του Συμβουλίου της 25ης Ιουνίου 2001 για το ίδιο θέμα [45]. Αυτές οι δύο πράξεις δεν είναι νομικά δεσμευτικές. Στόχος πολλών σχεδίων τα οποία συγχρηματοδοτούνται στο πλαίσιο του προγράμματος OISIN είναι ο καθορισμός κοινών ποιοτικών προτύπων για τα εγκληματολογικά εργαστήρια. Τα πορίσματα των μελετών αυτών θα μπορούσαν να αποδειχθούν χρήσιμα στο επίπεδο της ΕΕ. Πρόθεση της Επιτροπής είναι να προχωρήσει σε σύνοψη των αποτελεσμάτων αυτών και να τα διαβιβάσει στην ομάδα αστυνομικής συνεργασίας του Συμβουλίου προς συζήτηση και περαιτέρω διερεύνηση.

[44] ΕΕ C 193 της 24ης Ιουνίου 1997.

[45] ΕΕ C 187 της 3ης Ιουλίου 2001.

2.1.6. Άλλα θεματικά αντικείμενα της αστυνομικής συνεργασίας

2.1.6.1. Τρομοκρατία

Η ανάγκη καταπολέμησης της τρομοκρατίας μνημονεύεται, με γενικούς όρους στο άρθρο 29 της ΣΕΕ. Η τρομοκρατία αποτελεί ειδικότερη μορφή των σοβαρών εγκληματικών πράξεων. Προορισμός της παρούσας ανακοίνωσης δεν είναι να εξετάσει τα μεμονωμένα φαινόμενα των εγκληματικών πράξεων. Ωστόσο, μετά από τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 και της 11ης Μαρτίου 2004, δόθηκε απόλυτη πολιτική προτεραιότητα στον αγώνα για την πάταξη της διεθνούς τρομοκρατίας και η Ένωση ενέκρινε πολλές πρωτοβουλίες, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται και ορισμένες στον τομέα της αστυνομικής συνεργασίας, με στόχο την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας των υπηρεσιών επιβολής του νόμου των κρατών μελών στον αγώνα κατά της τρομοκρατίας. Μία ανακοίνωση που είναι αφιερωμένη στα θέματα της αστυνομικής συνεργασίας δεν θα μπορούσε ως εκ τούτου να είναι πλήρης χωρίς να προβαίνει σε σύντομη ανάλυση των μορφών συνεργασίας σε αυτόν τον ιδιαίτερο τομέα.

Οι αντιτρομοκρατικές δραστηριότητες των χωρών βασίζονται κυρίως στη συνεργασία μεταξύ των υπηρεσιών πληροφοριών, των αστυνομικών υπηρεσιών και των δικαστικών αρχών. Τα κράτη μέλη που έχουν παραδοσιακά τεθεί αντιμέτωπα με τρομοκρατικές απειλές στο εσωτερικό της χώρας τους δημιούργησαν υπηρεσίες πληροφοριών εντός του πλαισίου των αστυνομικών τους υπηρεσιών οι οποίες αποτελούν την προφυλακή στον αγώνα για την πάταξη της τρομοκρατίας. Στις χώρες αυτές, οι υπηρεσίες πληροφοριών οι οποίες είναι ενταγμένες στην αστυνομία χειρίζονται συνήθως τα θέματα των τρομοκρατικών απειλών, ενώ οι παραδοσιακές υπηρεσίες πληροφοριών εστιάζουν την προσοχή τους περισσότερο στις απειλές κατά της εθνικής ασφαλείας που προέρχονται από το εξωτερικό. Στα κράτη μέλη χωρίς ιστορικά προηγούμενα εσωτερικής τρομοκρατίας, την ευθύνη για τη συλλογή, την ανάλυση και την κοινοποίησή των στοιχείων που περισυλλέγονται στην πάλη κατά της τρομοκρατίας την αναλαμβάνουν οι υπηρεσίες ασφαλείας και πληροφοριών.

Συνεπώς, μπορεί να διακριθούν δύο διαφορετικές βασικές αντιλήψεις συνεργασίας στο πλαίσιο της Ένωσης, οι οποίες προσδιορίζουν σε σημαντικό βαθμό την ικανότητα των θεσμικών οργανωτικών υποδομών να διαχειριστούν αποτελεσματικά τα θέματα συνεργασίας στον αγώνα κατά της τρομοκρατίας: η μία βασίζεται στη συνεργασία ανάμεσα στις αστυνομικές υπηρεσίες και η άλλη ανάμεσα στις υπηρεσίες ασφαλείας/πληροφοριών. Οι υπηρεσίες πληροφοριών των κρατών μελών συνεργάστηκαν στον αγώνα για την πάταξη της τρομοκρατίας για μεγάλο χρονικό διάστημα στο ανεπίσημο πλαίσιο της αποκαλούμενης «λέσχης της Βέρνης», στο οποίο συμμετέχουν επίσης ορισμένες άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Αυτή η μορφή συνεργασίας βασίζεται στην αμοιβαία εμπιστοσύνη και ελαστικότητα. Έπειτα από τις 11 Σεπτεμβρίου του 2001, οι υπηρεσίες πληροφοριών των κρατών μελών, εναρμονιζόμενες με τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου κορυφής της 21ης Σεπτεμβρίου 2001, ενδυνάμωσαν τον συντονισμό των αντιτρομοκρατικών τους ενεργειών στο πλαίσιο της «ομάδας καταπολέμησης της τρομοκρατίας» (ΟΚΤ) της Λέσχης της Βέρνης, στο πλαίσιο της οποίας συνεργάζονται οι εμπειρογνώμονες στα θέματα της αντιτρομοκρατικής δράσης των υπηρεσιών πληροφοριών. Οι αστυνομικές υπηρεσίες δεν συμμετέχουν στην ομάδα αυτή.

Οι θεσμικές μορφές αντιτρομοκρατικής συνεργασίας στην Ένωση στο πλαίσιο του τρίτου πυλώνα συντονίζονται στην ομάδα εργασίας για την τρομοκρατία του Συμβουλίου (TWG). Ορισμένες αντιπροσωπείες οι οποίες συμμετέχουν στις εργασίες ης TWG αντιπροσωπεύουν τις «αστυνομικές υπηρεσίες πληροφοριών», άλλες εκπροσωπούν τις υπηρεσίες ασφαλείας/πληροφοριών και άλλες πάλι αμφότερες. Αυτή η ετερόκλιτη σύνθεση των αντιπροσωπειών αποτελεί έναν από τους παράγοντες που παρεμποδίζουν τη συνεργασία, λόγω ακριβώς της έλλειψης εμπιστοσύνης μεταξύ των διαφόρων υπηρεσιών. Στην ομάδα συμμετέχει επίσης η Ευρωπόλ.

Όσον αφορά το ρόλο που ασκεί η Ευρωπόλ στο πλαίσιο της αντιτρομοκρατικής πολιτικής της ΕΕ, οι αστυνομικές υπηρεσίες των κρατών μελών και οι υπηρεσίες πληροφοριών τους θεωρούν συχνά ότι από την Ευρωπόλ λείπει η ικανότητα άσκησης ηγετικού ρόλου στον τομέα αυτό και ότι το σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών της είναι εξαιρετικά ανελαστικό. Οι υπηρεσίες πληροφοριών επιδεικνύουν ιδίως μεγάλη απροθυμία να αποδεχθούν την Ευρωπόλ ως εταίρο. Η χορήγηση από τα κράτη μέλη όλων των επιχειρησιακών στοιχείων και πληροφοριών στην Ευρωπόλ αποτελεί ένα από τα μέτρα που κατονόμασε η Επιτροπή στο έγγραφό της που κατέθεσε στη συνεδρίαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου που ήταν αφιερωμένη στη βελτίωση των μέτρων συνεργασίας στο πλαίσιο της ΕΕ [46], η οποία πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες στις 19 Μαρτίου 2004, αποτελώντας την απάντηση στις τρομοκρατικές επιθέσεις που είχαν σημειωθεί στη Μαδρίτη μια εβδομάδα νωρίτερα.

[46] SEC (2004) 348 «Έγγραφο της Επιτροπής στο Συμβούλιο για την τρομοκρατία, για να αποτελέσει αφετηρία των συζητήσεων για το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Κορυφής », 18 Μαρτίου 2004.

Έχοντας επισημάνει εντούτοις όλα αυτά τα σημεία, οφείλει να αναγνωριστεί ότι η συνεργασία στην Ένωση στα θέματα της καταπολέμησης της αντιτρομοκρατίας βελτιώθηκε μετά τις 11 Σεπτεμβρίου. Στις 20 Σεπτεμβρίου του 2001 πραγματοποιήθηκε έκτακτη σύνοδος του Συμβουλίου ΔΕΥ. Η σύνοδος υιοθέτησε μακροσκελή κατάλογο σημαντικών μέτρων σκοπός των οποίων ήταν να ενισχυθεί η αποτελεσματική αντιμετώπιση του προβλήματος από την πλευρά της Ένωσης, με απώτερο στόχο να βελτιωθούν η δικαστική συνεργασία, η αστυνομική συνεργασία, η καταπολέμηση των μορφών χρηματοδότησης της τρομοκρατίας, οι συνοριακοί έλεγχοι, η αεροπορική και θαλάσσια ασφάλεια και η συνεργασία με τις ΗΠΑ (που οδήγησε στη σύναψη συμφωνιών μεταξύ της Ευρωπόλ και των υπηρεσιών της αμερικανικής αστυνομίας για την ανταλλαγή προσωπικών δεδομένων ή υπαλλήλων-συνδέσμων).

Στα θέματα της αστυνομικής συνεργασίας, η πρόοδος που σημειώθηκε στο πλαίσιο της κοινής αποδοχής συγκεκριμένων μέτρων για τη βελτίωση των σχέσεων μεταξύ των αστυνομικών δυνάμεων, της Ευρωπόλ και των υπηρεσιών πληροφοριών των κρατών μελών ήταν μεγάλη. Εκείνο που έχει μεγάλη σημασία σε συνάρτηση με το σημείο αυτό είναι να εξαρθεί η σπουδαιότητα της συγκρότησης της ομάδας εμπειρογνωμόνων για τα θέματα της αντιτρομοκρατίας («Αντιτρομοκρατική Επιτελική Ομάδα») («Counter Terrorism Task Force») στο πλαίσιο της Ευρωπόλ. η δημιουργία πολυεθνικών ομάδων για τη συλλογή και ανταλλαγή πληροφοριών για τους τρομοκράτες. οι συναντήσεις των επικεφαλής των αντιτρομοκρατικών μονάδων και των υπηρεσιών πληροφοριών της Αστυνομίας, η ενίσχυση των ελέγχων στα εξωτερικά σύνορα και των ρυθμίσεων για την ασφάλεια στους αερολιμένες και τα αεροσκάφη και η ανάπτυξη του περιγράμματος χαρακτηριστικών στοιχείων (προφίλ) των τρομοκρατών. Εξάλλου, η Επιτελική Ομάδα των Αρχηγών Αστυνομίας της ΕΕ συμφώνησε να βελτιωθεί η διαδικασία επεξεργασίας των πληροφοριών και η συνεργασία μεταξύ των μονάδων επέμβασης.

Στο χώρο της δικαστικής και αστυνομικής συνεργασίας, το Συμβούλιο ενέκρινε στις 13 Ιουνίου του 2002 την απόφαση - πλαίσιό του για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας [47], στόχος της οποίας είναι η προσέγγιση του ορισμού των τρομοκρατικών αξιόποινων πράξεων σε όλα τα κράτη μέλη και ο καθορισμός ενός κοινού ορίου για τις ποινές και τις κυρώσεις. Ένα άλλο μέσο είναι το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης [48], στόχος του οποίου είναι η διευκόλυνση της έκδοσης μεταξύ των κρατών μελών με την αντικατάσταση των υφιστάμενων μηχανισμών. Η απόφαση καλύπτει, μεταξύ άλλων, τις παραβάσεις και τις εγκληματικές πράξεις που έχουν διαπράξει οι τρομοκράτες. Το Φεβρουάριο του 2002 συστάθηκε εξάλλου η Eurojust [49], στους κόλπους της οποίας συνέρχονται οι εισαγγελείς και οι δικαστές ή οι αξιωματούχοι των υπηρεσιών επιβολής του νόμου στους οποίους έχουν παραχωρηθεί ανάλογες εξουσίες. Το Συμβούλιο ενέκρινε στις 28 Νοεμβρίου του 2002 σχετική απόφαση [50] περί μηχανισμών αξιολόγησης των νομικών συστημάτων των κρατών μελών και της εφαρμογής τους σε εθνικό επίπεδο στην καταπολέμηση της τρομοκρατίας. Στις 19 Δεκεμβρίου 2002 υιοθετήθηκε η απόφαση του Συμβουλίου σχετικά με την εφαρμογή ειδικών μέτρων αστυνομικής και δικαστικής συνεργασίας για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας [51].

[47] Απόφαση-πλαίσιο του Συμβουλίου 2002/475/ΔΕΥ της 13ης Ιουνίου 2002. ΕΕ L 164 της 22ας Ιουνίου 2002.

[48] Απόφαση-πλαίσιο του Συμβουλίου 2002/584/ΔΕΥ της 13ης Ιουνίου 2002. ΕΕ L 190, της 18ης Ιουλίου 2002.

[49] Απόφαση του Συμβουλίου 2002/187/ΔΕΥ της 28ης Φεβρουαρίου 2002. ΕΕ L 063 της 6ης Μαρτίου 2002.

[50] Απόφαση του Συμβουλίου 2002/996/ΔΕΥ της 28ης Νοεμβρίου 2002 ΕΕ L 349 της 24ης Δεκεμβρίου 2002.

[51] Απόφαση του Συμβουλίου 2003/48/ΔΕΥ της 19ης Δεκεμβρίου 2003. ΕΕ L 16 της 22ας Ιανουαρίου 2003.

Όπως ωστόσο, έγινε σαφές από τις επιθέσεις της Μαδρίτης, η τρομοκρατία εξακολουθεί να αποτελεί απειλή για την ασφάλεια της ΕΕ. Όπως επισημάνθηκε στην απάντηση της Επιτροπής στην Ευρωπαϊκή Στρατηγική στα θέματα Ασφαλείας σε ό,τι αφορά τον τομέα της καταπολέμησης της τομοκρατίας [52], "η τρομοκρατία εγείρει το ζέον πρόβλημα του βασικού πυρήνα των στόχων της ΕΕ της προώθησης της ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων, των αγαθών, των υπηρεσιών και των κεφαλαίων και καθιστά πασιφανή τον αναπόσπαστο σύνδεσμο μεταξύ εσωτερικής και εξωτερικής ασφαλείας". Συνεπώς, ο αποτελεσματικός συντονισμός των ενεργειών έχει καίρια σημασία για την αποτελεσματικότερη καταπολέμηση της τρομοκρατίας στο πλαίσιο της ΕΕ.

[52] SEC (2004) 332 της 19ης Μαρτίου 2004.

Εκείνο που προέχει, λαμβάνοντας υπόψη τα στοιχεία που αναπτύχθηκαν προηγουμένως, είναι η βελτίωση του συντονισμού ανάμεσα σε όλες τις υπηρεσίες που συμμετέχουν στην πάλη κατά της τρομοκρατίας στο πλαίσιο των υποδομών του Συμβουλίου. Ένα πρώτο βήμα θα μπορούσε να αποτελέσει η ένταξη σε όλες τις αντιπροσωπείες που συμμετέχουν στις εργασίες της ΑΟΕ (Αντιτρομοκρατικής Ομάδας Εργασιών) των υπηρεσιών πληροφοριών (αστυνομικών και εξωαστυνομικών) αλλά και η ενίσχυση του ρόλου που ασκεί η Ευρωπόλ στο πλαίσιο της αντιτρομοκρατικής πολιτικής της ΕΕ. Σε κάποια μεταγενέστερη φάση θα χρειαστεί να υπάρξει σύσφιγξη των δεσμών συνεργασίας της Αντιτρομοκρατικής Ομάδας (ΑΟ) (CTG) της Λέσχης της Βέρνης με τις ομάδες TWG και COTER. Η Ευρωπόλ θα πρέπει να μετατραπεί σε αυθεντικό κέντρο πληροφοριών στο οποίο θα ενταχθεί η δημιουργία μίας κοινής βάσης δεδομένων για την τρομοκρατία, στην οποία θα καταγράφονται τα πρόσωπα, τα περιστατικά, τα τεκμήρια και οι επιχειρήσεις, σε απόλυτη ευθυγράμμιση με τις ρυθμίσεις για την προστασία των δεδομένων στη Σύμβαση της Ευρωπόλ. Πρόσφατα σημειώθηκε μεγάλη πρόοδος, εφόσον στην Ευρωπόλ επιτρέπεται να συνεπικουρεί τις πολυεθνικές ειδικές (ad hoc) ομάδες κατά τη συλλογή και ανταλλαγή πληροφοριών για την τρομοκρατία με αποτέλεσμα να της παρασχεθεί ως εκ τούτου διασύνδεση με το Δίκτυο BDL, ευθύς μόλις έχει συμμορφωθεί με τους προστατευτικούς μηχανισμούς ασφαλείας και τους όρους της Σύμβασης της Ευρωπόλ. Η σύσταση του Συμβουλίου αναφορικά με τη συγκρότηση πολυεθνικών ομάδων για τη συγκέντρωση πληροφοριών σχετικά με τους τρομοκράτες [53] πρέπει να μετατραπεί σε νομικά δεσμευτική πράξη.

[53] Σύσταση του Συμβουλίου ΔΕΥ της 13ης Ιουνίου 2002.

Όπως τονίζεται στο προαναφερόμενο έγγραφο της Επιτροπής για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, βάσιμα είναι τα επιχειρήματα που συνηγορούν υπέρ της βελτίωσης του συντονισμού των αντιτρομοκρατικών δραστηριοτήτων στο πλαίσιο των οργάνων της ΕΕ (ακολουθώντας τα βήματα του άριστου παραδείγματος του ανακεφαλαιωτικού οδηγού στον οποίο αξιολογούνται οι απειλές, συγγράμματος που καταρτίστηκε από τους TWG και COTER ή μέσα από κοινές συνεδριάσεις αυτών των δύο ομάδων εργασίας) και της ενίσχυσης του ρόλου της ομάδας εργασίας για τα θέματα της τρομοκρατίας κατά τη χάραξη της πολιτικής που ασκεί η ΕΕ. Δεν χρειάζεται καν να λεχθεί βέβαια ότι όλα τα μέτρα η λήψη των οποίων προβλέπεται στο παρόν κεφάλαιο οφείλουν να σέβονται απολύτως τις υφιστάμενες διατάξεις της νομοθεσίας για την προστασία των προσωπικών δεδομένων.

2.1.6.2. Τα υπόλοιπα θεματικά αντικείμενα της αστυνομικής συνεργασίας

Η δημόσια τάξη και η ασφάλεια των συναντήσεων υψηλού επιπέδου

Μετά τις βίαιες διαδηλώσεις που έγιναν στα Ευρωπαϊκά Συμβούλιο Κορυφής στη Νίκαια και στο