Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα "O φορολογικός ανταγωνισμός και η επίδρασή του στην ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων"

(2002/C 149/16)

Στις 28 Φεβρουαρίου 2001 και σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφος 3, του Εσωτερικού Κανονισμού της, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση για το ανωτέρω θέμα.

Το τμήμα "Οικονομική και Νομισματική Ένωση, Οικονομική και Κοινωνική Συνοχή", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 25 Φεβρουαρίου 2002 με μεγάλη πλειοψηφία και 4 αποχές με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Morgan.

Κατά την 390ή σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 25ης Απριλίου 2002), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 90 ψήφους υπέρ, 3 ψήφους κατά και 2 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η ΟΚΕ επέλεξε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα το φορολογικό ανταγωνισμό και την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων. Οι ανησυχίες που υπαγόρευσαν την έκδοση γνωμοδότησης πρωτοβουλίας ήταν δικαιολογημένες. Υπήρχαν ενδείξεις καταχρήσεων σε ευρεία κλίμακα. Ωστόσο, μετά τις πρόσφατες πρωτοβουλίες σε διεθνές επίπεδο και επίπεδο ΕΕ, εξετάζεται τώρα το όλο φάσμα των σχετικών θεμάτων. Συνεπώς, στη γνωμοδότηση αυτή, ορίζουμε τα θέματα και παρουσιάζουμε μια έκθεση προόδου για τις δράσεις που έχουν αναληφθεί.

1.2. Με τον όρο "ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων" εννοούμε την ικανότητα μιας εταιρείας να επιβιώνει και να αναπτύσσεται αντιμετωπίζοντας τις διαρκώς μεταβαλλόμενες δυνάμεις της αγοράς, αναλαμβάνοντας παράλληλα τις ευθύνες της έναντι των μετόχων υπαλλήλων, πελατών και προμηθευτών.

1.3. Μεταξύ των διαφόρων δυνάμεων της αγοράς που είτε παρέχουν ευκαιρίες είτε αποτελούν απειλή για τις εταιρείες, περιλαμβάνονται παράγοντες όπως:

- οι μεταβαλλόμενες καταναλωτικές προτιμήσεις

- το προβάδισμα των ανταγωνιστών

- οι οικονομικοί κύκλοι

- ο αντίκτυπος της Ενιαίας Αγοράς

- ο αντίκτυπος της παγκοσμιοποίησης.

1.4. Η πλήρης σειρά κυβερνητικών δράσεων, πολιτικών και μέτρων σε πολλούς τομείς συνιστά επίσης παράγοντα που μπορεί να επηρεάσει την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων. Κλασικοί παράγοντες είναι το κοινωνικό κόστος και τα κοινωνικά συστήματα των εργαζομένων, οι περιβαλλοντικοί φόροι και οι ρυθμίσεις, οι ρυθμίσεις για τους καταναλωτές, τα έργα υποδομής στον τομέα των μεταφορών, τα προσόντα του εργατικού δυναμικού, η εκπαίδευση, η υγεία και το πρότυπο των διεθνών συμφωνιών. Αμεσότερη είναι φυσικά ή βάση και η κλίμακα της φορολογίας των επιχειρήσεων.

1.5. Με τον όρο "φορολογικός" εννοούμε την εθνική φορολογία των κρατών μελών της ΕΕ και των τρίτων χωρών. Με άλλα λόγια, εννοούμε το πρότυπο είσπραξης των φόρων και των δημοσίων δαπανών. Ο "φορολογικός ανταγωνισμός" μπορεί να προκύψει με δύο τρόπους. Πρώτον, η συνολική φορολογική στάση μιας χώρας σε σχέση με άλλες μπορεί να καταστήσει την εν λόγω χώρα πιο ελκυστική για τις επιχειρήσεις. Στο πλαίσιο αυτό, η βάση και η κλίμακα της φορολογίας των επιχειρήσεων είναι συχνά καθοριστικός παράγοντας. Δεύτερον, ανεξάρτητα από τις βασικές φορολογικές τους πολιτικές, τα κράτη μπορούν να κάνουν εξαιρέσεις, παρεκκλίσεις, κλπ, έχοντας ως συγκεκριμένο στόχο την προσέλκυση και τη διατήρηση των εταιρειών στη χώρα. Αυτό θεωρείται ως επιζήμιος φορολογικός ανταγωνισμός. Τα φορολογικά αυτά κίνητρα μπορούν επίσης να λάβουν τη μορφή κρατικών ενισχύσεων.

1.6. Οι αποφάσεις της εταιρείας σχετικά με τον τόπο εγκατάστασης με στόχο τη βέλτιστη δυνατή ανταγωνιστικότητα δεν λαμβάνονται απαραιτήτως και αποκλειστικά με βάση τη φορολογία. Διαφορετικοί παράγοντες είναι λιγότερο ή περισσότερο σημαντικοί για διαφορετικές εταιρείες σε διαφορετικές βιομηχανίες.

1.7. Κατά την ανασκόπηση των τρεχουσών πρωτοβουλιών σε επίπεδο ΕΕ και διεθνές επίπεδο εξετάσαμε τα εξής:

- τις φορολογικές προτεραιότητες της ΕΕ

- τη μελέτη της Επιτροπής της ΕΕ για τη φορολογία των επιχειρήσεων

- τον κώδικα συμπεριφοράς της ΕΕ για την εξάλειψη του επιζήμιου φορολογικού ανταγωνισμού

- τις δράσεις της ΕΕ για την εξάλειψη των επιζήμιων κρατικών ενισχύσεων

- τις δράσεις του ΟΟΣΑ.

2. Ανασκόπηση των πρωτοβουλιών

2.1. Φορολογικές προτεραιότητες της ΕΕ

2.1.1. Η Επιτροπή δημοσίευσε στις 23 Μαΐου 2001 ανακοίνωση με θέμα "Φορολογική πολιτική στην Ευρωπαϊκή 'Ένωση - προτεραιότητες για τα προσεχή έτη". Έχει εκδοθεί γνωμοδότηση σχετικά με την εν λόγω ανακοίνωση(1). Η ανακοίνωση αυτή προβαίνει σε επισκόπηση του θέματος του φορολογικού ανταγωνισμού και εξετάζεται επίσης στο σημείο 4.1.

2.1.1.1. Στο τμήμα 3.2.1 της ανακοίνωσης γίνεται λόγος για το διεθνές πλαίσιο: "(...) Σκοπός των σημαντικότερων παγκόσμιων οικονομιών, περιλαμβανομένων και αυτών των κρατών μελών της ΕΕ, ήταν να καταβάλλουν κοινές προσπάθειες για τη δημιουργία ενός δημοσιονομικού κλίματος που θα προωθεί τον ελεύθερο και θεμιτό ανταγωνισμό και θα συμβάλλει στη διασυνοριακή δραστηριότητα των επιχειρήσεων, ενώ συγχρόνως θα εξασφαλίζει ότι δεν θα διαβρωθούν οι εθνικές φορολογικές βάσεις. Τα τελευταία έτη η προσπάθεια να αντιμετωπισθεί ο επιζήμιος φορολογικός ανταγωνισμός, τόσο στον ΟΟΣΑ όσο και στην ΕΕ μέσω της φορολογικής δέσμης, υπήρξε σημαντική."

2.1.1.2. Στο τμήμα 1 γίνεται λόγος για τον επιζήμιο φορολογικό ανταγωνισμό: "Οι προσπάθειες να συγκρατηθεί ο επιζήμιος φορολογικός ανταγωνισμός μέσω του κώδικα δεοντολογίας για τη φορολογία των επιχειρήσεων και των προτάσεων για τη φορολογία των καταθέσεων θα επιτρέψει στα κράτη μέλη να παγιοποιήσουν τις αυξανόμενες ικανότητές τους ως προς τις φορολογικές εισπράξεις, προσφέροντας έτσι πεδίο για τη μείωση του υψηλού μέσου όρου φορολογίας στην εργασία. Ως εκ τούτου είναι σημαντικό να εγγυηθεί η Επιτροπή την υλοποίηση των διαφόρων στοιχείων της φορολογικής δέσμης."

2.1.1.3. Στο τμήμα 2.1 εξετάζονται οι διάφορες επιλογές για τις εθνικές φορολογικές στρατηγικές: "Ο διάλογος πολιτικής της ΕΕ προώθησε μια ολοκληρωμένη προσέγγιση με καλύτερη γνώση των επιλογών πολιτικής και των εμποδίων για τη φορολογία. Οι φορολογικές περικοπές θα πρέπει να συγκεντρωθούν σε τομείς όπου μπορούν να έχουν θετικά αποτελέσματα και θα πρέπει να συνοδεύονται από μεταρρυθμίσεις που θα βελτιώσουν τα φορολογικά συστήματα με σκοπό να αυξήσουν το δυναμικό ανάπτυξης και την απασχόληση. Δόθηκε έμφαση στην ανάγκη να μειωθεί η φορολογική πίεση στην εργασία και στο μη μισθολογικό κόστος της εργασίας, ιδιαίτερα όσον αφορά την ανειδίκευτη και ελάχιστα αμειβόμενη εργασία."

Σχετικά με αυτό γίνεται επίσης λόγος στο τμήμα 2.4: "(...) Το επίπεδο των δημόσιων δαπανών αποτελεί εξίσου ένα θέμα εθνικών προτιμήσεων εφόσον εξοφλείται επαρκώς από εισοδήματα κατά τρόπο ώστε οι θέσεις του προϋπολογισμού να παραμένουν κοντά στο ισοζύγιο ή σε πλεόνασμα (...)."

2.2. Μελέτη για τη φορολογία των επιχειρήσεων στην ΕΕ

2.2.1. Η μελέτη της Επιτροπής με θέμα τη φορολογία των επιχειρήσεων δημοσιεύτηκε στις 23 Οκτωβρίου 2001 υπό τη μορφή ανακοίνωσης(2) και εγγράφου εργασίας της Επιτροπής (SEC(2001) 1681). Η ΟΚΕ θα τα εξετάσει σε ξεχωριστή γνωμοδότηση. Η μελέτη αυτή εξετάζεται επίσης κατωτέρω, στο σημείο 4.2 και εξής.

2.2.2. Η Επιτροπή(3) σημειώνει ότι, σύμφωνα με τα αποτελέσματα της ποσοτικής ανάλυσης για το 1999, "υπάρχει μεγάλη διακύμανση του πραγματικού φορολογικού βάρους που αντιμετωπίζουν οι επενδυτές που είναι εγκατεστημένοι σε διάφορα κράτη μέλη της ΕΕ, καθώς και ως προς τον τρόπο με τον οποίο κάθε χώρα αντιμετωπίζει τις επενδύσεις σε ή από άλλες χώρες (...) Το εύρος των διαφορών ανάμεσα στους εθνικούς πραγματικούς συντελεστές φορολογίας επιχειρήσεων είναι περίπου 37 εκατοστιαίες μονάδες στην περίπτωση της οριακής επένδυσης (μεταξύ -4,1 % και 33,2 %) και περίπου 30 μονάδες στην περίπτωση περισσότερο κερδοφόρων επενδύσεων (μεταξύ 10,5 % και 39,7 %). (...) Σε όλο το φάσμα εγχώριων και διασυνοριακών δεικτών υπάρχει σημαντική συνέπεια όσον αφορά τη σχετική θέση των κρατών μελών, κυρίως στις ανώτερες και τις κατώτερες βαθμίδες της κατάταξης."

2.2.3. "Οι μεγάλες αυτές διαφορές μπορούν να επηρεάσουν τη διεθνή ανταγωνιστικότητα των εταιρειών της ΕΕ που είναι εγκατεστημένες στα διάφορα κράτη μέλη και να αποτελέσουν κίνητρα για τις επιχειρήσεις να επιλέξουν τους ευνοϊκότερους από φορολογική άποψη τόπους για τις επενδύσεις τους, οι οποίοι ενδέχεται να μην είναι οι πλέον αποτελεσματικοί από οικονομικής πλευράς αν εξαιρέσουμε τους φόρους. Σ' αυτή την περίπτωση, οι διαφορές στο πραγματικό επίπεδο φορολόγησης των επιχειρήσεων είναι δυνατό να επιφέρουν μη αποτελεσματική κατανομή των πόρων και, επομένως, απώλεια ευημερίας. Η μελέτη δεν προσπάθησε να προσδιορίσει ποσοτικά το μέγεθος οποιασδήποτε απώλειας αποτελεσματικότητας ή ευημερίας που θα ήταν δυνατόν να συνδέεται με τις υφιστάμενες διαφορές στους πραγματικούς συντελεστές φορολογίας επιχειρήσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ωστόσο, πρέπει να δοθεί η δέουσα προσοχή στο μέγεθος αυτής της διαφοράς του συντελεστή φορολόγησης και στις αποκλίσεις, λαμβανομένου υπόψη ότι ορισμένες εξωγενείς επιδράσεις καθώς και οι διάφοροι θεμιτοί στόχοι της φορολογικής πολιτικής μπορεί να δικαιολογούν κάποια απόκλιση σε σχέση με τον στόχο ουδετερότητας της φορολογίας".

2.2.4. Με στόχο την άρση των φορολογικών εμποδίων εντός της ΕΕ, η Επιτροπή(4) εξετάζει διάφορες εξειδικευμένες λύσεις. Ωστόσο, "μόνο με την παροχή στις πολυεθνικές εταιρείες μιας ενοποιημένης φορολογικής βάσης για τις δραστηριότητές τους σε επίπεδο ΕΕ θα αντιμετωπιστούν πράγματι συστηματικά, με ένα ενιαίο πλαίσιο φορολογίας εταιρειών, τα περισσότερα φορολογικά εμπόδια της διασυνοριακής οικονομικής δραστηριότητας στην ενιαία αγορά. Οι επιχειρήσεις με διασυνοριακές και διεθνείς δραστηριότητες στο πλαίσιο της ΕΕ θα μπορούν μελλοντικά να υπολογίζουν το εισόδημα ολόκληρου του ομίλου με βάση ένα ενιαίο σύνολο κανόνων και να καταρτίζουν ενοποιημένη λογιστική για φορολογικούς σκοπούς (εξαλείφοντας κατ' αυτό τον τρόπο τις ενδεχόμενες φορολογικές επιπτώσεις των καθαρά εσωτερικών συναλλαγών στα πλαίσια του ομίλου)".

2.2.5. "Πρέπει να σημειωθεί ότι η προσέγγιση αυτή δεν προσβάλλει την κυριαρχία των κρατών μελών όσον αφορά τον καθορισμό των συντελεστών φορολογίας επιχειρήσεων (...)."

2.2.6. "(Συνεπώς,) η Επιτροπή πιστεύει ότι είναι απόλυτα λογικό να προσανατολίσει την πολιτική της στον τομέα της φορολογίας των εταιρειών προς την αναζήτηση μιας συνολικής λύσης στα υφιστάμενα διασυνοριακά φορολογικά εμπόδια στην εσωτερική αγορά. (...) Η Επιτροπή πιστεύει ότι είναι απαραίτητο να προβλεφθεί για τις εταιρείες μία ενοποιημένη βάση φορολογίας εταιρειών για τις δραστηριότητές τους σε κλίμακα ΕΕ, να δημιουργηθεί ένας κατάλληλος μηχανισμός επιμερισμού που μπορεί να εγκριθεί από όλους τους μετέχοντες, και τέλος, τα κράτη μέλη να καθορίσουν τους εφαρμοστέους εθνικούς συντελεστές φορολογίας εταιρειών". Η μελέτη των υπηρεσιών της Επιτροπής εξετάζει διάφορες προσεγγίσεις και τεχνικές δυνατότητες.

2.3. Κώδικας δεοντολογίας

2.3.1. Ο κώδικας δεοντολογίας για τη φορολογία των επιχειρήσεων (Ομάδα Primarolo) δημοσιεύθηκε στις 29 Νοεμβρίου 1999. Στη συνεδρίαση που πραγματοποίησε στις 28 Φεβρουαρίου 2000, το Συμβούλιο δεν έλαβε θέση επί του περιεχομένου του κώδικα.

2.3.2. Η παράγραφος 3 της έκθεσης ορίζει τα επιζήμια μέτρα ως εξής:

"A. Με την επιφύλαξη των αντίστοιχων πεδίων αρμοδιότητας των κρατών μελών και της Κοινότητας, ο παρών κώδικας δεοντολογίας, ο οποίος διέπει τη φορολογία επιχειρήσεων, αφορά τα μέτρα που επηρεάζουν, ή ενδέχεται να επηρεάσουν σημαντικά την επιλογή του τόπου ανάληψης επιχειρηματικής δραστηριότητας στην Κοινότητα. Η επιχειρηματική δραστηριότητα, από την άποψη αυτή, περιλαμβάνει επίσης όλες τις δραστηριότητες που εκτελούνται στο πλαίσιο ενός ομίλου εταιρειών.

Τα φορολογικά μέτρα που διέπονται από τον κώδικα περιλαμβάνουν τόσο τους νόμους και τις ρυθμίσεις όσο και τις διοικητικές πρακτικές.

B. Εντός του πεδίου εφαρμογής που διευκρινίζεται στην παράγραφο A, τα φορολογικά μέτρα που προβλέπουν ένα σημαντικά χαμηλότερο ουσιαστικό επίπεδο φορολογίας, περιλαμβανομένης της μηδενικής φορολογίας, από τα επίπεδα που ισχύουν γενικά στα εν λόγω κράτη μέλη πρέπει να θεωρούνται ως δυνητικά επιζήμια και, ως εκ τούτου, πρέπει να διέπονται από τον παρόντα κώδικα.

Ένα τέτοιο επίπεδο φορολογίας μπορεί να εφαρμόζεται δυνάμει του ονομαστικού φορολογικού συντελεστή, της φορολογικής βάσης και οποιουδήποτε άλλου σχετικού παράγοντα.

Κατά την αξιολόγηση του κατά πόσο τα εν λόγω μέτρα είναι επιζήμια ή όχι, πρέπει να ληφθούν υπόψη, μεταξύ των άλλων, τα εξής:

1. εάν παρέχονται πλεονεκτήματα μόνο στους μη κατοίκους ή όσον αφορά τις συναλλαγές που πραγματοποιούνται με μη κατοίκους, ή

2. εάν τα πλεονεκτήματα απομονώνονται από την εγχώρια αγορά, ούτως ώστε να μην επηρεάζουν την εθνική φορολογική βάση, ή

3. εάν τα πλεονεκτήματα παρέχονται ακόμη και χωρίς κάποια πραγματική οικονομική δραστηριότητα και ουσιαστική οικονομική παρουσία στο κράτος μέλος που παρέχει τέτοια φορολογικά πλεονεκτήματα, ή

4. εάν οι κανόνες για τον προσδιορισμό του κέρδους σε σχέση με τις δραστηριότητες στο πλαίσιο ενός πολυεθνικού ομίλου εταιρειών πηγάζουν από διεθνώς αποδεκτές αρχές, και κυρίως από τους συμφωνηθέντες κανόνες στο πλαίσιο του ΟΟΣΑ, ή

5. εάν τα φορολογικά μέτρα δεν χαρακτηρίζονται από διαφάνεια, μεταξύ των άλλων όταν οι νομικές διατάξεις είναι χαλαρές σε διοικητικό επίπεδο κατά τρόπο μη διαφανή."

2.3.3. Η παράγραφος 4 της έκθεσης αναφέρεται στην πάταξη των καταχρήσεων στο μέλλον: "Τα κράτη μέλη δεσμεύονται να μην εισάγουν νέα μέτρα που είναι επιζήμια σύμφωνα με τα όσα ορίζει ο παρών κώδικας. Συνεπώς, τα κράτη μέλη θα τηρούν τις αρχές στις οποίες στηρίζεται ο κώδικας, κατά τη χάραξη της μελλοντικής τους πολιτικής."

2.3.4. Η παράγραφος 5 εξετάζει το εξειδικευμένο θέμα των νήσων και των εξαρτώμενων εδαφών:

"Στο βαθμό που τα φορολογικά μέτρα χρησιμοποιούνται για τη στήριξη της οικονομικής ανάπτυξης συγκεκριμένων περιφερειών, θα διενεργείται αξιολόγηση κατά πόσο τα μέτρα ανταποκρίνονται και επικεντρώνονται στους επιδιωκόμενους στόχους. Στο πλαίσιο της εν λόγω αξιολόγησης, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στα ειδικά χαρακτηριστικά και τους περιορισμούς στην περίπτωση των εξόχως απομακρυσμένων περιφερειών και των μικρών νήσων, χωρίς να υπονομεύεται η ακεραιότητα και η συνάφεια της κοινοτικής έννομης τάξης, περιλαμβανομένης της εσωτερικής αγοράς και των κοινών πολιτικών.

Τα κράτη μέλη με εξαρτημένα ή συνδεδεμένα εδάφη ή τα οποία έχουν ειδικές αρμοδιότητες ή ειδικά φορολογικά δικαιώματα σε σχέση με άλλα εδάφη, δεσμεύονται στο πλαίσιο των συνταγματικών τους ρυθμίσεων να διασφαλίσουν την εφαρμογή των εν λόγω αρχών σε αυτά τα εδάφη."

2.3.5. Η έκθεση ταξινόμησε τα επιζήμια μέτρα στις ακόλουθες ομάδες:

α) Χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, χρηματοδότηση ομίλων και πληρωμές δικαιωμάτων χρήσης

β) Ασφάλιση, αντασφάλιση και ασφάλιση κεφαλαίου

γ) Υπηρεσίες εντός του ομίλου

δ) Εταιρείες επενδύσεων-χαρτοφυλακίου

ε) Εταιρείες απαλλασσόμενες από τους φόρους και υπεράκτιες εταιρείες

στ) Διάφορα.

Συνολικά, αναγνωρίστηκαν και ταξινομήθηκαν περίπου 300 μέτρα είτε ως παραδεκτά είτε ως επιζήμια και απαράδεκτα. Επικράτησε η άποψη ότι υπάρχουν 66 επιζήμια μέτρα που θα πρέπει να αποσυρθούν ως το 2003 και υποβλήθηκε μια έκθεση στο Συμβούλιο ΕCOFIN, στις 4 Δεκεμβρίου, χωρίς όμως να διατυπώνονται σαφή συμπεράσματα. Το Συμβούλιο ζήτησε από την ομάδα εργασίας να συνεχίσει τις εργασίες της σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα που ορίστηκε για τη δέσμη φορολογικών μέτρων.

2.4. Η κοινοτική δράση όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις

2.4.1. Ο κ. Mario Monti, ο αρμόδιος Επίτροπος για τα θέματα ανταγωνισμού της ΕΕ, δήλωσε(5): "Επιτεύχθηκε σημαντική πρόοδος αλλά υπάρχει ακόμη δυνατότητα περαιτέρω μείωσης των ενισχύσεων. Η Επιτροπή υποστηρίζει επομένως ενεργά τα κράτη μέλη που καταβάλλουν προσπάθειες να μειώσουν το συνολικό ποσό των ενισχύσεών τους, σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Συμβουλίου της Στοκχόλμης που πραγματοποιήθηκε την άνοιξη του 2001. Τα κράτη μέλη οφείλουν να συνεχίσουν να καταβάλλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για τον προσεκτικό ανασχεδιασμό των δαπανών που πραγματοποιούν υπό μορφή ενισχύσεων. Κάθε μείωση των ενισχύσεων περιορίζει στρεβλώσεις ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά και αυξάνει τα οφέλη της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης. Από την πλευρά μου, θα συνεχίζω να μεριμνώ ώστε να παραμείνει ο αυστηρός έλεγχος των κρατικών ενισχύσεων μεταξύ των προτεραιοτήτων της Επιτροπής".

2.4.2. Παρότι οι ενισχύσεις στον τομέα της μεταποιητικής βιομηχανίας μειώθηκαν σε σχέση με την περίοδο 1995-1997, υποχωρώντας από 36 σε 28 δισεκατ. EUR, η μείωση αυτή δεν προέρχεται από όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, αλλά εξακολουθεί να αφορά ουσιαστικά δύο χώρες, και συγκεκριμένα την Ιταλία και την Γερμανία, στις οποίες το ποσό των ενισχύσεων σημείωσε ισχυρή υποχώρηση. Στο Βέλγιο, την Ελλάδα, την Ισπανία, το Λουξεμβούργο, τις Κάτω Χώρες και το Ηνωμένο Βασίλειο το επίπεδο των ενισχύσεων στη μεταποιητική βιομηχανία υποχώρησε επίσης, αλλά η μείωση αυτή αντισταθμίστηκε από αύξηση των ενισχύσεων σε άλλα κράτη μέλη.

2.4.3. Εξακολουθούν να υφίστανται σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών. Η Ελλάδα παρουσιάζει το υψηλότερο επίπεδο ενισχύσεων σε σχέση με την προστιθέμενη αξία ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο και η Πορτογαλία το χαμηλότερο. Τα συγκριτικά στοιχεία δείχνουν ότι στην Ελλάδα οι ενισχύσεις, εκφραζόμενες ως ποσοστό της προστιθέμενης αξίας, είναι υπερεπταπλάσιες του αντίστοιχου ποσοστού στο Ηνωμένο Βασίλειο. Κράτη μέλη όπως η Σουηδία, οι Κάτω Χώρες, το Ηνωμένο Βασίλειο ή η Πορτογαλία διατήρησαν τα χαμηλά τους επίπεδα ενισχύσεων, ενώ η Ιταλία, η Γερμανία και η Ισπανία μειώνουν με ταχύ ρυθμό τα επίπεδα των ενισχύσεών τους.

2.4.4. Η Επιτροπή ανακοίνωσε τον Ιούλιο του 2001 ότι αναλαμβάνει περαιτέρω δράση σύμφωνα με τις ακόλουθες γραμμές:

α) Αύξηση της διαφάνειας, μέσω του μητρώου κρατικών ενισχύσεων και του πίνακα αποτελεσμάτων για τις κρατικές ενισχύσεις.

β) Παρακολούθηση των κανόνων ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων.

γ) Αποτελεσματική επιβολή του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων στις υποψήφιες χώρες.

δ) Ταχύτερη ανάκτηση των παράνομων ενισχύσεων. Θα δοθεί ιδιαίτερη σημασία στην πιο άμεση ανάκτηση των ενισχύσεων που η Επιτροπή δήλωσε ότι είναι ασυμβίβαστες με τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις της ΕΚ.

2.4.5. Στις 11 Ιουλίου 2001, ο Επίτροπος κ. Monti ξεκίνησε μια ευρείας κλίμακας έρευνα των φορολογικών μοντέλων των επιχειρήσεων όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις. Η έρευνα αυτή αφορούσε 11 ενοποιημένα φορολογικά συστήματα σε 8 κράτη μέλη καθώς και τα φορολογικά πλεονεκτήματα σε 4 άλλα κράτη μέλη που δεν δικαιολογούνται πλέον μετά τις οικονομικές μεταβολές της ενιαίας αγοράς της ΕΕ (βλέπε ανακοίνωση τύπου ΙP/01/982).

2.5. ΟΟΣΑ

2.5.1. Σε παγκόσμιο επίπεδο, ο ΟΟΣΑ ασχολείται με τον επιζήμιο φορολογικό ανταγωνισμό και, ιδιαίτερα, με την ύπαρξη των αποκαλούμενων φορολογικών παραδείσων και έχει καταλήξει σε έναν κατάλογο 35 φορολογικών παραδείσων. Μέχρι στιγμής 28 εδάφη έχουν αναλάβει δεσμεύσεις και θα διαγραφούν από τη "μαύρη λίστα" του ΟΟΣΑ. Οι ΗΠΑ εξέφρασαν την ανησυχία τους σχετικά με το κατά πόσο είναι δεοντολογική η επιβολή των απόψεων του ΟΟΣΑ σε κυρίαρχα κράτη. Ωστόσο, μετά τα γεγονότα τις 11ης Σεπτεμβρίου 2001, η πολιτική υποστήριξη για την πάταξη της φορολογικής απάτης και της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες αυξήθηκε και οι επονομαζόμενοι φορολογικοί παράδεισοι υπόκεινται πλέον σε μεγαλύτερους ελέγχους.

2.5.2. Η προθεσμία που τέθηκε στους φορολογικούς παραδείσους προκειμένου να συμφωνήσουν και να συνεργασθούν με τον ΟΟΣΑ είναι η 28η Φεβρουαρίου 2002. Στους φορολογικούς παραδείσους που δεν θα συμμορφωθούν θα επιβληθούν πιθανώς κυρώσεις.

3. Χαρακτηριστικά της εθνικής φορολογίας

3.1. Τα χαρακτηριστικά της εθνικής φορολογίας έχουν τη βάση τους σε ιστορικές και πολιτισμικές επιλογές των κυβερνήσεων και των πολιτών τους.

3.2. Το γεγονός αυτό αντικατοπτρίζει το ρόλο που ανατίθεται στις κυβερνήσεις των διαφόρων χωρών. Οι χώρες επιλέγουν τις κοινωνικοοικονομικές τους πολιτικές, γνωρίζοντας ότι οι εν λόγω πολιτικές θα έχουν ιδιαίτερες επιπτώσεις στα φορολογικά καθεστώτα που πρέπει να επιβάλουν.

3.3. Για παράδειγμα, τα φορολογικά μειονεκτήματα που προκύπτουν σε χώρες με υψηλή φορολογία μπορούν να αντισταθμιστούν από ανώτερες δημόσιες υποδομές, ή από μια υψηλότερη κλίμακα δεξιοτήτων. Οι χώρες υποδοχής και οι εταιρείες που εγκαθίστανται έχουν πλήρη συνείδηση των αντισταθμίσεων ανάμεσα στα επίπεδα της φορολογίας και τις συνεπαγόμενες κρατικές δαπάνες.

3.4. Η μελέτη για τη φορολογία επιχειρήσεων καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι συντελεστές φορολογίας των επιχειρήσεων εμπίπτουν στην αρμοδιότητα των κρατών μελών.

4. Ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και φορολογία

4.1. Τα ακόλουθα θέματα που επηρεάζουν την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων εξετάζονται στην παράλληλη γνωμοδότηση της ΟΚΕ με θέμα τη φορολογική πολιτική στην Ευρωπαϊκή Ένωση(6).

4.1.1. Το εργασιακό κόστος ή το μη μισθολογικό εργασιακό κόστος είναι τόσο υψηλό σε ορισμένα κράτη μέλη που μπορεί να αποθαρρύνει τις εξωγενείς επενδύσεις.

4.1.2. Το κόστος των πρώτων υλών μπορεί να αντιπροσωπεύει ένα μεγάλο μέρος των συνολικών δαπανών. Για τις βιομηχανίες υψηλής έντασης ενέργειας, ο πραγματικός φορολογικός συντελεστής ενέργειας μπορεί να αποτελεί έναν σημαντικό παράγοντα.

4.1.3. Στην ΕΕ ισχύει ένα κοινό καθεστώς ΦΠΑ, αλλά οι ισχύοντες συντελεστές διαφέρουν εντός μιας δεδομένης απόκλισης, ενώ υπάρχουν και κάποιες παρεκκλίσεις σε ορισμένα κράτη μέλη. Το καθεστώς του ΦΠΑ σε οποιοδήποτε κράτος μέλος μπορεί να αποτελεί ελκυστικό ή αποτρεπτικό παράγοντα για τις νέες εταιρείες, όπως μπορεί να διαπιστώσει κανείς, για παράδειγμα, στην τρέχουσα συζήτηση σχετικά με το ΦΠΑ και το ηλεκτρονικό εμπόριο, στο πλαίσιο της οποίας εκφράζεται η ανησυχία ότι οι εταιρείες τρίτων χωρών που υποχρεούνται να εγκατασταθούν στο εσωτερικό της ΕΕ θα επιλέξουν μια χώρα με χαμηλό συντελεστή ΦΠΑ.

4.1.4. Οι φόροι και οι εισφορές επί της εργασίας ποικίλλουν μεταξύ των κρατών μελών και μπορεί να επηρεάζουν την ικανότητα μιας εταιρείας να απασχολεί τους εργαζόμενους που χρειάζεται.

4.1.5. Η δυσκολία κατά την μεταφορά των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων από το ένα κράτος μέλος στο άλλο αποτελεί άλλον έναν φραγμό στην κινητικότητα του εργατικού δυναμικού ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τα διευθυντικά στελέχη και τους επαγγελματίες.

4.2. Τα ακόλουθα θέματα εξετάστηκαν στο πλαίσιο της μελέτης για την φορολόγηση των επιχειρήσεων που παρουσιάστηκε από την Επιτροπή τον Οκτώβριο του 2001.

4.2.1. Ως τιμή μεταβίβασης νοείται η τιμή που χρεώνουν τα μεμονωμένα μέρη μιας οικονομικής οντότητας για τις μεταξύ τους συναλλαγές εμπορευμάτων και υπηρεσιών, για παράδειγμα εντός μιας πολυεθνικής εταιρείας. Στο πλαίσιο της ΕΕ, η σύμβαση σχετικά με τη διαδικασία διαιτησίας αποτελεί ένα μέσο επίλυσης των διαφορών σχετικά με την τιμή μεταβίβασης.

4.2.2. Οι πληρωμές τόκων και δικαιωμάτων υπόκεινται σε φόρους που παρακρατούνται στην πηγή από τις φορολογικές αρχές του κράτους μέλους, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε διπλή φορολόγηση. Εάν συμβεί κάτι τέτοιο, οι εταιρείες αντιμετωπίζουν χρονοβόρες διοικητικές διαδικασίες και μπορεί να προκύψουν χρηματοπιστωτικές δαπάνες στο χρονικό διάστημα ανάμεσα στην πληρωμή και την επιστροφή των εν λόγω φόρων.

4.2.3. Η διασυνοριακή αντιστάθμιση των απωλειών παρέχει τη δυνατότητα σε μια εταιρεία να αντισταθμίζει τις απώλειες που κατέγραψε σε μια άλλη χώρα: για παράδειγμα, εάν μια εταιρεία καταγράφει απώλειες σε μια αγορά μπορεί να αντισταθμίσει τις απώλειες αυτές με τα κέρδη που καταγράφει σε κάποια άλλη αγορά. Δεν υπάρχει τέτοιου είδους μηχανισμός στην ενιαία αγορά, γεγονός που συνεπάγεται σοβαρές δαπάνες για τις επιχειρήσεις και μπορεί να αποτρέψει κάποια επιχείρηση από το να κάνει επενδύσεις σε νέες και μη δοκιμασμένες αγορές.

4.2.4. Η διασυνοριακή ολοκλήρωση των επιχειρήσεων μπορεί να είναι δαπανηρή ακόμη και εντός της ενιαίας αγοράς, εμποδίζοντας την αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων κατά τον βέλτιστο τρόπο. Στα προβλήματα που καταγράφονται περιλαμβάνονται οι οφειλόμενοι φόροι μεταβίβασης σε περίπτωση μεταβίβασης των φόρων σε μια δομή υποκαταστήματος, η απώλεια των προ της μετατροπής ζημιών που δεν μπορούν να μεταφερθούν σε νέα δομή υποκαταστήματος, και η υποχρεωτική αποδέσμευση προμηθειών που έχουν μέχρι το σημείο αυτό περιορίσει τα φορολογήσιμα κέρδη. Η οδηγία περί συγχωνεύσεων του 1990 επιχείρησε να βελτιώσει κάπως την κατάσταση, αλλά οι υφιστάμενοι φραγμοί φέρουν τις εταιρείες της ΕΕ σε μειονεκτική θέση σε σχέση με τις εταιρείες τρίτων χωρών που λειτουργούν εκτός βιομηχανικών ζωνών στην ΕΕ.

4.2.5. Η ενοποιημένη φορολόγηση διαφέρει πολύ μεταξύ των κρατών μελών τόσο όσον αφορά τη φορολογική βάση όσο και τον ενοποιημένο φορολογικό συντελεστή. Οι κυβερνήσεις καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο επιθυμούν να φορολογούν τις επιχειρήσεις που εμπίπτουν στην αρμοδιότητά τους και μπορούν να χρησιμοποιήσουν τη δυνατότητα αυτή, για παράδειγμα, ως μέσο για την ενθάρρυνση νέων επιχειρήσεων ή για την προσέλκυση ξένων επενδυτών. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι επιχειρήσεις μπορούν να αντισταθμίσουν τις επενδύσεις έναντι του φορολογικού τους λογαριασμού μέσω εφάπαξ παροχών.

4.2.6. Επιπλέον των δυσκολιών που περιγράφησαν ανωτέρω σχετικά με τη διενέργεια πράξεων σε πολλές χώρες, οι εταιρείες που αναπτύσσουν δραστηριότητα σε άλλα κράτη μέλη όπου δεν έχουν γραφεία αντιμετωπίζουν συχνά διοικητικές δυσκολίες με τις φορολογικές και κοινωνικές ρυθμίσεις που δεν επιβάλλονται στις εθνικές εταιρείες. Τα προβλήματα αυτά προκαλούν στρεβλώσεις του ανταγωνισμού.

4.3. Στο εσωτερικό της ΕΕ, οι επιχειρήσεις θα πρέπει να είναι σε θέση να λειτουργούν αποτελεσματικά στις διάφορες χώρες, επωφελούμενες κατ' αυτόν τον τρόπο από τη δημιουργία της εσωτερικής αγοράς. Η διαφορά ως προς την αποτελεσματικότητα της λειτουργίας ανάμεσα σε μια επιχείρηση που δραστηριοποιείται σε πολλές χώρες και σε μια επιχείρηση που δραστηριοποιείται σε μία μόνο χώρα καταδεικνύει την έκταση των φραγμών που επηρεάζουν την ανταγωνιστικότητα μιας επιχείρησης που λειτουργεί στο πλαίσιο της εσωτερικής αγοράς.

4.4. Η άρση των φορολογικών στρεβλώσεων μεταξύ κρατών μελών μπορεί να γίνει είτε επισήμως είτε ανεπισήμως. Η μελέτη για τη φορολογία των επιχειρήσεων επιδιώκει να επιτευχθεί επισήμως σημαντική σύγκλιση μεταξύ των φορολογικών συστημάτων των εταιρειών. Ωστόσο, η σύγκλιση των φορολογικών συντελεστών μπορεί να επιτευχθεί μόνο ανεπισήμως μέσω της συμμορφούμενης συμπεριφοράς των κρατών μελών.

5. Συμπεράσματα και περαιτέρω δράσεις

5.1. Οι φορολογικοί συντελεστές επιχειρήσεων θα παραμείνουν αντικείμενο της αυτόνομης δράσης των κρατών μελών. Ως εκ τούτου και λόγω των διαφορών μεταξύ των συστημάτων, θα παραμείνουν στο στάδιο του λανθάνοντος ανταγωνισμού. Η εν λόγω κατάσταση θα παραμείνει ως έχει, όμως βάσει της μελέτης της Επιτροπής σχετικά με τη φορολογία επιχειρήσεων, θα πρέπει να εξαλειφθούν πολλοί παράγοντες αστάθειας. Σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισσαβόνας όλα τα κράτη μέλη καλούνται να βελτιώσουν την ανταγωνιστικότητα των φορολογικών τους συστημάτων.

5.2. Εν τω μεταξύ πρέπει να αντιμετωπιστούν τα επιζήμια μέτρα που επηρεάζουν την απόφαση σχετικά τον τόπο εγκατάστασης μιας εταιρείας. Η ΟΚΕ καλεί το Συμβούλιο να αναλάβει τη δέσμευση να δώσει πολιτική συνέχεια στα προβλήματα που θίγονται στην έκθεση Primarolo, δεδομένου ότι τα θέματα που εξετάζονται σε αυτή έχουν κεντρική σημασία για τον φορολογικό ανταγωνισμό, χωρίς ωστόσο να παραβλέπει τη συμφωνία της Βερόνας της 1ης Δεκεμβρίου 1997(7) σχετικά με ένα σύνολο φορολογικών μέτρων ("φορολογική δέσμη") και το γεγονός ότι έχει επιτευχθεί συμφωνία(8) για την εκτέλεση των εργασιών που θα οδηγήσουν στην υλοποίηση των βασικών τμημάτων της δέσμης. Η κατάρτιση της έκθεσης αποτελεί σημαντική πρόοδο. Όμως η μη ανάληψη δράσεως θα σήμαινε μεγαλύτερη οπισθοχώρηση.

5.3. Η ΟΚΕ θεωρεί ενθαρρυντική την πρόσφατη δράση της Επιτροπής στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων. Στην ανακοίνωσή σχετικά με τις φορολογικές προτεραιότητες, η Επιτροπή αναφέρει ότι όσον αφορά τη φορολογία, προτίθεται, σε γενικές γραμμές, να ασκήσει δίωξη στο ΔΕΚ κατά των κρατών μελών που δεν συμμορφώνονται με τις διατάξεις. Η ΟΚΕ παροτρύνει την Επιτροπή να χρησιμοποιήσει την οδό αυτή για να εξαλείψει τις παράνομες κρατικές ενισχύσεις.

5.4. Η ΟΚΕ ενθαρρύνει την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να διασφαλίσουν ότι μετά την προθεσμία της 28ης Φεβρουαρίου 2002 η μελέτη του ΟΟΣΑ θα έχει δίκαιη και αξιοπρεπή έκβαση.

5.5. Σε ό,τι αφορά τις επιχειρήσεις, κύρια προτεραιότητα πρέπει να αποτελεί η ολοκλήρωση του προγράμματος που περιγράφεται στην ανακοίνωση σχετικά με τις φορολογικές προτεραιότητες. Ο ΦΠΑ, οι προσωπικές συντάξεις και οι τιμές μεταβίβασης αποτελούν μόνο μερικά από τα σχετικά θέματα.

5.6. Μεγαλύτερη σημασία για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων που λειτουργούν στην ΕΕ θα έχουν τα αποτελέσματα της μελέτης για τη φορολογία των επιχειρήσεων που δημοσιεύτηκε τον Οκτώβριο του 2001. Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι οι συντελεστές για τη φορολογία των επιχειρήσεων εμπίπτουν στην αρμοδιότητα των κρατών μελών. Η στρατηγική σε δύο επίπεδα της Επιτροπής περιλαμβάνει άμεσες ενέργειες υπό μορφή εξειδικευμένων μέτρων και την έναρξη ευρύτερης συζήτησης για γενικότερα συνολικά μέτρα με στόχο να προβλέπεται για τις επιχειρήσεις της ΕΕ μία ενοποιημένη βάση φορολογίας των εταιρειών που θα καλύπτει τις δραστηριότητές τους στην ΕΕ.

5.7. Υπάρχουν πολλά θέματα, αλλά πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στη φορολογική διάσταση του καταστατικού της Ευρωπαϊκής Εταιρείας. Το σύνολο των οφελών που προκύπτουν από την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Εταιρίας θα επιτευχθεί μόνο στην περίπτωση που οι υπάρχουσες εταιρίες μπορέσουν να δημιουργήσουν μια τέτοια οντότητα χωρίς το κόστος πρόσθετης φορολογικής επιβάρυνσης και να αποφύγουν κάποια από τα υπάρχοντα φορολογικά εμπόδια λειτουργίας σε περισσότερα από ένα κράτη μέλη. Επί του παρόντος δεν παρέχεται τίποτα από τα δύο και η επιτυχία μπορεί να τεθεί σε κίνδυνο. Επίσης, η υιοθέτηση του καταστατικού της Ευρωπαϊκής Εταιρείας δεν θα πρέπει να οδηγήσει σε νέες φορολογικές στρεβλώσεις έναντι των εταιρειών που είναι εγκατεστημένες σε κράτη μέλη.

5.8. Μολονότι οι φορολογικές ρυθμίσεις και ο φορολογικός ανταγωνισμός συμβάλλουν σημαντικά στην ανταγωνιστικότητα μιας επιχείρησης, τα καθορισμένα θέματα αναμένεται να μην έχουν σχέση με τη φορολογία, εκτός και αν οι φορολογικές ρυθμίσεις είναι παράλογες και επιζήμιες. Οι φορολογικές ρυθμίσεις έχουν πολιτικό χαρακτήρα και αντικατοπτρίζουν τις δημόσιες επιλογές. Πολλές δυνάμεις της αγοράς που πλήττουν την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων είναι, πράγματι, ανεξέλεγκτες. Οι επιχειρήσεις αναζητούν πολιτικούς που θα ελέγχουν τις φορολογικές ρυθμίσεις με σύνεση και θα συμβάλλουν στη διαχρονική διατήρηση της σταθερότητας.

Βρυξέλλες, 25 Απριλίου 2002.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) EE C 36 της 6.2.2002.

(2) COM(2001) 582.

(3) COM(2001) 582 τελικό, σ. 7.

(4) COM(2001), 528 τελικό, σ. 15.

(5) Ανακοίνωση τύπου της Επιτροπής "Ο ορθός προσανατολισμός των κρατικών ενισχύσεων", 19.7.2001 (IP/01/1033).

(6) COM(2001) 260.

(7) Συμπεράσματα του Συμβουλίου Οικονομικών και Δημοσιονομικών Θεμάτων, ΕΕ C 2 της 6ης Ιανουαρίου 1998.

(8) Συμπεράσματα της Προεδρίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Santa Maria da Feira. Ανακοίνωση τύπου (19.6.2000) αριθ.: 200/1/00.