ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΜΕΤΑ ΤΟ ΝΑΥΑΓΙΟ ΤΟΥ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΦΟΡΟΥ ERIKA

Το ναυάγιο του πετρελαιοφόρου Erika στα ανοικτά των ακτών της Γαλλίας, τον Δεκέμβριο του 1999, έδρασε καταλυτικά για τις νέες εξελίξεις στην καθιέρωση της ευρωπαϊκής πολιτικής για την ασφάλεια στη θάλασσα. Μόλις τρεις μήνες μετά το εν λόγω ατύχημα, την 21η Μαρτίου του 2000, η Επιτροπή εξέδωσε μια «Ανακοίνωση σχετικά με την ασφάλεια των θαλασσίων μεταφορών πετρελαίου», η οποία περιελάμβανε ορισμένες προτάσεις συγκεκριμένων δράσεων για την αποφυγή της επανάληψης παρόμοιων ατυχημάτων.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Biarritz εξέφρασε την ευχή για ταχεία έγκριση της πρώτης «δέσμης μέτρων Erika» και κάλεσε την Επιτροπή να υποβάλει, το συντομότερο δυνατόν, πρόταση δεύτερης δέσμης μέτρων, για τη συμπλήρωση των τριών νομοθετικών προτάσεων που υποβλήθηκαν την 21η Μαρτίου 2000.

Ι - Υπενθύμιση των προτεινομένων μέτρων, που εξετάζονται από το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

* Ουσιαστική τροποποίηση της υφιστάμενης οδηγίας σχετικά με τον έλεγχο των πλοίων από το κράτος του λιμένα, προκειμένου να ενισχυθούν οι έλεγχοι στους λιμένες, οι οποίοι επί του παρόντος παραμένουν ανεπαρκείς. Τα σημαντικότερα στοιχεία της εν λόγω πρότασης αφορούν στην απαγόρευση πλοίων που δεν πληρούν τα καθιερωμένα πρότυπα (με την κατάρτιση μίας «μαύρης λίστας» πλοίων που δεν θα δύνανται πλέον να εισέλθουν στα ύδατα της Ευρωπαϊκής Ένωσης), καθώς και στην ενίσχυση των επιθεωρήσεων σε επικίνδυνα πλοία, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται τα πετρελαιοφόρα. Το σύνολο των τροποποιήσεων αυτών συνεπάγεται την αύξηση του προσωπικού που είναι επιφορτισμένο με τη διεξαγωγή των ελέγχων στους λιμένες των διαφόρων κρατών μελών.

* Τροποποίηση της υφιστάμενης οδηγίας σχετικά με τους νηογνώμονες, στους οποίους τα κράτη μέλη παραχωρούν μεγάλο μέρος των αρμοδιοτήτων τους για επαλήθευση, με γενικότερο στόχο την ενίσχυση των ελέγχων που αφορούν στις δραστηριότητες των νηογνωμόνων.

* Πρόταση κανονισμού που στοχεύει στη γενίκευση της απαγόρευσης των πετρελαιοφόρων μονού κύτους σε συνάρτηση με χρονοδιάγραμμα ανάλογο εκείνου των Ηνωμένων Πολιτειών, ώστε να καταστεί δυνατή η επιτάχυνση της εισαγωγής πετρελαιοφόρων διπλού κύτους, τα οποία προσφέρουν καλύτερη προστασία έναντι της ρύπανσης σε περίπτωση ατυχήματος. Σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα αυτό, η χρησιμοποίηση πετρελαιοφόρων διπλού κύτους θα καταστεί υποχρεωτική για τις περισσότερες κατηγορίες πετρελαιοφόρων το 2010.

Κατά την τελευταία συνεδρίασή της, στις 2 Οκτωβρίου, η Επιτροπή επεσήμανε στο Συμβούλιο των Υπουργών Μεταφορών την ανάγκη αποφυγής της αποδυνάμωσης της πρότασής της για τη διεξαγωγή ελέγχων από το κράτος του λιμένα, γιατί, εάν υιοθετηθεί η συμβιβαστική πρόταση της Προεδρίας θα μειωθεί κατά το ήμισυ ο αριθμός των «επικίνδυνων» πλοίων που θα πρέπει να υποβάλλονται σε αυξημένο υποχρεωτικό έλεγχο στους λιμένες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Όσον αφορά στην πρόταση κανονισμού σχετικά με τα πετρελαιοφόρα διπλού κύτους, η κοινή πρωτοβουλία που αναλήφθηκε στο πλαίσιο του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (ΙΜΟ), κατέληξε, τον Οκτώβριο του 2000, υπέρ της αναθεώρησης όλων των ισχυόντων διεθνών κανόνων. Ο ΙΜΟ τοποθετεί την υιοθέτηση μέτρων παρόμοιων με αυτά που επιθυμεί η Ευρωπαϊκή Ένωση για τον Απρίλιο του 2001. Στη βάση αυτή, κατά τη συνεδρίασή του της 21ης Δεκεμβρίου, το Συμβούλιο θα πρέπει να υιοθετήσει κοινή θέση, προκειμένου η κοινοτική νομοθεσία να τεθεί σε ισχύ, σε κάθε περίπτωση, πριν από την εφαρμογή των ρυθμίσεων του ΙΜΟ, η οποία μπορεί να καθυστερήσει για αρκετά χρόνια.

Τα κοινοτικά όργανα οφείλουν να επιταχύνουν τις εργασίες τους ώστε να επιτρέψουν στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Νίκαιας να διαπιστώσει στο τέλος του έτους ότι επήλθε συμφωνία επί των τριών αυτών κειμένων. Ο Πρόεδρος του Συμβουλίου και η Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ζήτησαν εκ νέου την επιτάχυνση της υιοθέτησης των μέτρων αυτών μετά το ναυάγιο του δεξαμενόπλοιου χημικών Ievoli Sun, στις 31 Οκτωβρίου 2000.

ΙΙ - Δεύτερη δέσμη μέτρων για τη βελτίωση, κατά βιώσιμο τρόπο, της προστασίας των ευρωπαϊκών υδάτων έναντι των κινδύνων ατυχημάτων και θαλάσσιας ρύπανσης

1) Μέτρα για τη βελτίωση της ασφάλειας της θαλάσσιας κυκλοφορίας και της πρόληψης της ρύπανσης από τα πλοία

Η ασφάλεια της θαλάσσιας κυκλοφορίας στα ευρωπαϊκά ύδατα αποτελεί κεφαλαιώδες ζήτημα, καθώς 90% του εμπορίου μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των τρίτων χωρών διεξάγεται δια θαλάσσης. Ο κίνδυνος ατυχημάτων, που συνδέονται με τη συγκέντρωση της κυκλοφορίας κατά μήκος των κυριοτέρων ευρωπαϊκών θαλασσίων οδών, είναι ιδιαίτερα υψηλός σε ορισμένες ζώνες σύγκλισης, όπως τα στενά του Καλαί ή του Γιβραλτάρ. Εξάλλου, οι περιβαλλοντικές συνέπειες ενός θαλάσσιου ατυχήματος, που ενδέχεται να συμβεί ακόμη και εκτός των ζωνών υψηλής συγκέντρωσης της κυκλοφορίας (όπως στην περίπτωση του ναυαγίου του ERIKA), μπορεί να είναι καταστροφικές για την οικονομία και το περιβάλλον των σχετικών κρατών μελών.

Ακόμη και μετά την έγκριση της πρώτης δέσμης μέτρων, ορισμένα πλοία που δεν πληρούν τα καθιερωμένα πρότυπα θα μπορούν να διαλανθάνουν των ελέγχων στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Εξάλλου, η ισχύουσα οδηγία 93/75/ΕΟΚ, η οποία προβλέπει υποχρεώσεις αναγγελίας εκ μέρους των πλοίων που μεταφέρουν επικίνδυνα ή ρυπογόνα εμπορεύματα, δεν επαρκεί για τον ακριβή εντοπισμό και την παρακολούθηση των πλοίων, ιδίως αυτών που κινούνται πλησίον των ευρωπαϊκών ακτών. Κατά συνέπεια, είναι σημαντικό να αποκτήσει η Ευρωπαϊκή Ένωση τα μέσα που θα της επιτρέψουν καλύτερη επιτήρηση και έλεγχο της θαλάσσιας κυκλοφορίας στα ανοιχτά των ακτών της καθώς και δυνατότητα αποτελεσματικότερης παρέμβασης σε περίπτωση κρίσης στη θάλασσα.

Η πρόταση προβλέπει ειδικότερα:

- Βελτίωση του εντοπισμού των πλοίων που έχουν ως προορισμό ευρωπαϊκούς λιμένες, καθώς και της παρακολούθησης όλων των πλοίων που διέρχονται τις ζώνες μεγάλης κυκλοφορίας ή ζώνες επικίνδυνες για την ναυσιπλοΐα, και υποχρέωση εξοπλισμού των πλοίων αυτών με αναμεταδότες που θα επιτρέπουν τον αυτόματο εντοπισμό και τη συνεχή παρακολούθησή τους από τις αρχές των ακτών.

- Επέκταση των υποχρεώσεων ανακοίνωσης, που προβλέπονται στην οδηγία 93/75/ΕΟΚ, σε άλλα επικίνδυνα ή ρυπογόνα εμπορεύματα και ιδιαίτερα σε καύσιμα αποθηκευμένα στο πλοίο, λαμβανομένου υπόψη του εξαιρετικά ρυπογόνου χαρακτήρα των προϊόντων αυτών.

- Απλοποίηση και εναρμόνιση των διαδικασιών που αφορούν στη διαβίβαση και την εκμετάλλευση δεδομένων που αφορούν στα επικίνδυνα ή ρυπογόνα εμπορεύματα που μεταφέρουν τα πλοία, ιδίως με τη συστηματική προσφυγή στην ηλεκτρονική ανταλλαγή δεδομένων.

- Υποχρεωτικό εξοπλισμό με «μαύρα κουτιά» (ή καταγραφείς δεδομένων ταξιδιού) των πλοίων που κάνουν χρήση των λιμένων της Κοινότητας, προκειμένου να διευκολύνονται οι έρευνες κατόπιν ατυχήματος, και να βελτιωθεί κατά τον τρόπο αυτό η πολιτική πρόληψης των θαλασσίων ατυχημάτων. Η ύπαρξη «μαύρων κουτιών» επί του πλοίου θα καταστεί ευρέως υποχρεωτική (φορτηγά πλοία και πλοία δρομολογίων εσωτερικού) πριν ακόμα τεθούν σε ισχύ τα πρότυπα του ΙΜΟ.

- Αύξηση της ανάπτυξης κοινών βάσεων δεδομένων και δικτύωση των κέντρων που είναι επιφορτισμένα με τη διαχείριση των πληροφοριών που συλλέγονται κατ' εφαρμογή της οδηγίας.

- Διασφάλιση στενότερης παρακολούθησης των πλοίων που αποτελούν υψηλό κίνδυνο για την ασφάλεια στη θάλασσα και το περιβάλλον, και υποχρέωση διάδοσης μεταξύ των κρατών μελών των πληροφοριών που αφορούν στα πλοία αυτά, προκειμένου τα κράτη μέλη να είναι σε θέση να διαπιστώσουν ταχύτερα, εφ' όσον είναι αναγκαίο, τις επικίνδυνες καταστάσεις και να λάβουν προληπτικά μέτρα έναντι των πλοίων αυτών.

- Ενίσχυση των εξουσιών παρέμβασης των κρατών μελών, ως παράκτιων κρατών, σε περίπτωση κινδύνου ατυχήματος ή απειλούμενης ρύπανσης κοντά στις ακτές τους (χωρικά ύδατα και ανοικτή θάλασσα). Κατά συνέπεια, τα κράτη μέλη μπορούν να διατάξουν την αλλαγή της πορείας ενός πλοίου που αποτελεί απειλή για τις ακτές τους, να υποχρεώνουν τον πλοίαρχο να άρει τον κίνδυνο ρύπανσης, να επιβιβάσουν ομάδα αξιολόγησης στο πλοίο ή να επιβάλλουν την πλοήγηση ή τη ρυμούλκηση του πλοίου.

- Υποχρέωση των κρατών μελών να λαμβάνουν μέτρα για την υποδοχή πλοίων σε λιμένες καταφυγίου σε περίπτωση κινδύνου στη θάλασσα, και να απαγορεύουν στα πλοία να εγκαταλείπουν τους λιμένες σε περίπτωση έκτακτων καιρικών συνθηκών, οι οποίες εγκυμονούν σοβαρό κίνδυνο για την ασφάλεια του πλοίου ή το περιβάλλον.2) Βελτίωση των ισχυόντων καθεστώτων ευθύνης και αποζημίωσης για ζημίες οφειλόμενες σε ρύπανση

Ήδη από τη δεκαετία του 1970, η διεθνής κοινότητα κατάρτισε, μέσω του IMO, διεθνείς συμβάσεις, οι οποίες θέσπισαν λεπτομερείς κανόνες σχετικά με την ευθύνη και την αποζημίωση των ζημιών σε περίπτωση ρύπανσης προκαλούμενης από δεξαμενόπλοια.

Η πρόταση της Επιτροπής συμπληρώνει το ισχύον σε διεθνές επίπεδο διττό καθεστώς, σχετικά με την ευθύνη και την αποζημίωση για ζημίες που οφείλονται σε πετρελαϊκή ρύπανση προκληθείσα από δεξαμενόπλοια, με την ίδρυση ενός συμπληρωματικού ευρωπαϊκού ταμείου, του Ταμείου COPE, με στόχο την αποζημίωση των θυμάτων πετρελαιοκηλίδων στα ευρωπαϊκά ύδατα. Το Ταμείο COPE θα αποζημιώνει θύματα, των οποίων οι απαιτήσεις έχουν κριθεί αιτιολογημένες, μόνον εφόσον η αποζημίωση των τελευταίων δεν κατέστη δυνατή στο πλαίσιο του διεθνούς καθεστώτος, λόγω της ανεπάρκειας του ανώτατου ορίου αποζημίωσης. Το εν λόγω όριο ανέρχεται σήμερα στο ποσό των 200 εκατομμυρίων ευρώ.

Οι καταβαλλόμενες από το Ταμείο COPE αποζημιώσεις θα βασίζονται στις αρχές και τους κανόνες που διέπουν τις αποζημιώσεις στο πλαίσιο του ισχύοντος διεθνούς καθεστώτος, με τη διαφορά ότι το ανώτατο όριο θα καθοριστεί σε ύψος κρινόμενο επαρκές για την κάλυψη κάθε ενδεχόμενης καταστροφής, ήτοι στο ποσό του ενός δισεκατομμυρίου ευρώ. Το Ταμείο COPE δύναται επίσης να χρησιμοποιηθεί για την ταχύτερη πλήρη αποζημίωση των θυμάτων της ρύπανσης.

Το Ταμείο COPE θα χρηματοδοτείται από τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις που εισάγουν πετρέλαιο. Κάθε φορέας, ο οποίος σε ένα κράτος μέλος παραλαμβάνει ετησίως περισσότερους από 150.000 τόνους αργού πετρελαίου και/ή βαρέος πετρελαίου καύσης, θα πρέπει να καταβάλλει τη συνεισφορά του στο Ταμείο ανάλογα με το ύψος των εισαγωγών του.

Το Ταμείο COPE θα κινητοποιείται αποκλειστικά όταν συμβεί κάποιο ατύχημα στα ύδατα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και εφόσον υπάρχει υπέρβαση, ή κίνδυνος υπέρβασης, του ανωτάτου ορίου που προβλέπεται από το Διεθνές Ταμείο Αποζημίωσης για ζημίες που οφείλονται σε πετρελαϊκή ρύπανση. Όταν δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις αυτές, το Ταμείο COPE δεν θα απαιτεί την καταβολή συνεισφοράς.

Εκτός από τις προαναφερθείσες διατάξεις περί ευθύνης, ο προτεινόμενος κανονισμός περιλαμβάνει άρθρο, το οποίο προβλέπει την επιβολή οικονομικών κυρώσεων σε περίπτωση σοβαρής αμέλειας εκ μέρους οποιουδήποτε φορέα εμπλεκομένου στη θαλάσσια μεταφορά πετρελαίου. Οι εν λόγω κυρώσεις θα επιβάλλονται από τα κράτη μέλη, εκτός του καθεστώτος ευθύνης και αποζημίωσης, και κατά συνέπεια δεν θα επηρεάζονται από ενδεχόμενο περιορισμό της ευθύνης.

3) Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Ασφάλεια στη Θάλασσα

Σε διάστημα λίγων ετών, θεσπίστηκε μια σειρά νομοθετικών πράξεων που αφορούν στον τομέα της ασφάλειας στη θάλασσα. Τα κράτη μέλη πρέπει να θέσουν σε εφαρμογή τους κανόνες αυτούς με αποτελεσματικότητα και ομοιομορφία, ιδίως με τη σύγκλιση των διαδικασιών και των πρακτικών επιθεώρησης στους λιμένες και του τεχνικού ελέγχου της κατάστασης των πλοίων, καθώς και με την πρόσληψη επαρκούς αριθμού επιθεωρητών, δεδομένου ότι, όταν τεθούν σε ισχύ οι προτάσεις της Επιτροπής, ο αριθμός των επικίνδυνων πλοίων που θα ελέγχονται πραγματικά θα ανέλθει σε 6.000, από 700 το 1999.

Η ίδρυση ενός Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια στη Θάλασσα θα πρέπει να στηρίζει τη δράση της Επιτροπής και των κρατών μελών στην εφαρμογή και τον έλεγχο της κοινοτικής νομοθεσίας, καθώς και στην αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των ισχυόντων μέτρων. Ο εν λόγω Οργανισμός θα στελεχωθεί από πενήντα περίπου άτομα, προερχόμενα κυρίως από τις εθνικές ναυτιλιακές αρχές και τη βιομηχανία.

Στην πρότασή της, η Επιτροπή προτείνει να ανατεθούν στον Οργανισμό, του οποίου η οργάνωση και η αποστολή εμπνέονται σε μεγάλο βαθμό από την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια της Αεροπορίας, τα εξής καθήκοντα:

- Παροχή τεχνικής βοήθειας για την κατάρτιση προτάσεων τροποποίησης των κοινοτικών νομοθετικών κειμένων, ενόψει ιδίως των εξελίξεων στη διεθνή νομοθεσία(

- Αποστολές επιτόπιας επιθεώρησης των συνθηκών κάτω από τις οποίες διεξάγεται ο έλεγχος του κράτους του λιμένα από τα κράτη μέλη(

- Οργάνωση των κατάλληλων δράσεων κατάρτισης(

- Συλλογή πληροφοριών και αξιοποίηση των βάσεων δεδομένων για την ασφάλεια στη θάλασσα, οι οποίες θα επιτρέψουν, ιδίως στην Επιτροπή, να καταρτίσει μία «μαύρη λίστα» των πλοίων που δεν πληρούν τα καθιερωμένα πρότυπα. Όλα τα δεδομένα θα τίθενται στη διάθεση των επιθεωρητών των κρατών μελών, οι οποίοι θα διαθέτουν άμεσα όλα τα δεδομένα που αφορούν σε ένα πλοίο και θα μπορούν να προβούν, εφ' όσον είναι αναγκαίο, στην ακινητοποίησή του(

- Αποστολές που αφορούν στην επιτήρηση της ναυσιπλοΐας και τη διαχείριση των πληροφοριών για τη θαλάσσια κυκλοφορία(

- Αποστολές αξιολόγησης και ελέγχου των νηογνωμόνων(

- Συμμετοχή σε δράσεις, ή συντονισμός δράσεων, σχετικά με έρευνες κατόπιν θαλάσσιου ατυχήματος(

- Αποστολές παροχής βοήθειας προς τα υποψήφια για ένταξη κράτη, προκειμένου να αξιολογηθεί ο τρόπος με τον οποίο οι ναυτιλιακές αρχές των ενδιαφερομένων χωρών εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις τους, ως κράτη της σημαίας και ως κράτη του λιμένα.

***********

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Το σύνολο των μέτρων αυτών, τα οποία συμπληρώνουν την πρώτη δέσμη μέτρων, είναι ομοιογενές και αναμένεται να ενισχύσει σημαντικά την ασφάλεια στη θάλασσα, στα ύδατα και τους λιμένες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Προκειμένου οι εν λόγω προτάσεις να καταλήξουν ταχέως σε συγκεκριμένες δράσεις, η Επιτροπή προτείνει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο την όσο το δυνατόν ταχύτερη έγκριση των τριών νομοθετικών προτάσεων της παρούσας ανακοίνωσης.