Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την «Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με το νέο περιφερειακό προγραμματισμό για τους στόχους 1 και 2 της κοινοτικής διαρθρωτικής πολιτικής»

(96/C 182/02)

Κατά την 12η σύνοδο ολομέλειας που πραγματοποιήθηκε στις 20 και 21 Μαρτίου 1996 (συνεδρίαση της 21ης Μαρτίου 1996), η Επιτροπή των Περιφερειών υιοθέτησε γνωμοδότηση σχετικά με την ανώτερη ανακοίνωση.

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ:

- Έχοντας υπόψη την απόφαση που έλαβε η Επιτροπή των Περιφερειών στις 19 Απριλίου 1995 να αναθέσει την επεξεργασία της γνωμοδότησης αυτής στην επιτροπή 1 (περιφερειακή ανάπτυξη, οικονομική ανάπτυξη, τοπικά και περιφερειακά οικονομικά 7

- Έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση που υιοθέτησε η επιτροπή 1, στις 26 Ιανουαρίου 1996 με εισηγητές τους κ. Acito και Behrendt 7

- Έχοντας υπόψη το άρθρο 130 Α της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, σύμφωνα με το οποίο η Κοινότητα ασκεί πολιτική με σκοπό την ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής, τη μείωση των διαφορών μεταξύ των επιπέδων ανάπτυξης των διαφόρων περιοχών, τη μείωση της καθυστέρησης των πλέον μειονεκτικών περιοχών, συμπεριλαμβανομένων των αγροτικών περιοχών 7

- Έχοντας υπόψη τα άρθρα 130 Γ, Δ και Ε, με τα οποία θεσπίζεται το δικαίωμα συμμετοχής της Επιτροπής των Περιφερειών, τόσο κατά τον ορισμό των καθηκόντων, των πρωταρχικών στόχων και της οργάνωσης των Διαρθρωτικών Ταμείων, καθώς και των γενικών κανόνων που εφαρμόζονται σε αυτά, όσο και στα πλαίσια των εκτελεστικών αποφάσεων και της κατάρτισης έκθεσης σχετικά με την πρόοδο που σημειώθηκε στην πορεία προς την υλοποίηση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής,

υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση.

Γενικές παρατηρήσεις

1. Η Επιτροπή συνοψίζει στην ανακοίνωσή της τους προγραμματισμούς που υιοθέτησε κατά το έτος 1994 σχετικά με τις περιοχές που παρουσιάζουν αναπτυξιακή καθυστέρηση (στόχος 1) και σχετικά με τις περιοχές που βρίσκονται σε βιομηχανική παρακμή (στόχος 2). Η σημασία των προγραμματισμών αυτών αντικατοπτρίζεται, αφενός, στο γεγονός ότι θα διατεθούν γι`αυτούς τα 3/4 των συνολικών πόρων των Διαρθρωτικών Ταμείων της Κοινότητας, και, αφετέρου, στο γεγονός ότι οριοθετούν το γενικό πλαίσιο των επενδύσεων των Διαρθρωτικών Ταμείων σε προβληματικές περιοχές της Κοινότητας έως το 1999, όσον αφορά το στόχο 1 και έως το 1996, όσον αφορά το στόχο 2. Τα μέτρα αυτά αφορούν 150 εκατ. πολίτες της Ένωσης, δηλαδή περισσότερο από το 40 % του κοινοτικού πληθυσμού.

Η εξαιρετική εμβέλεια των αποφάσεων αυτών αντικατοπτρίζεται, ωστόσο, μόνο εν μέρει στην ανακοίνωση της Επιτροπής. Η ΕΤΠ κρίνει ότι είναι απολύτως απαραίτητο να διεξαχθεί εμπεριστατωμένη αξιολόγηση των προγραμματισμών που υιοθέτηθηκαν κατά τη διάρκεια του έτους 1994, λόγω της ουσιαστικής σημασίας που έχουν τόσο για τη διαρθρωτική πολιτική της Κοινότητας έως το 1999, όσο και για την επεξεργασία των πρώτων συμπερασμάτων της συζήτησης που άρχισε σχετικά με το περιεχόμενο της διαρθρωτικής πολιτικής μετά το 1999. Συνεπώς, συμφωνεί με την άποψη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ότι ουσιαστικά δεν έχει πραγματοποιηθεί, έως σήμερα, καμία συστηματική ανάλυση των αποτελεσμάτων που είχε η μεταρρύθμιση των Διαρθρωτικών Ταμείων το 1988.

2. Η ΕΤΠ λυπάται ιδιαίτερα επειδή δεν έχουν ληφθεί υπόψη τα αποτελέσματα της εκ των υστέρων αξιολόγησης των επενδύσεων των Διαρθρωτικών Ταμείων κατά την περίοδο 1988-1993, καθώς και των εκ των προτέρων εκτιμήσεων του προγραμματισμού για την περίοδο 1994-1999, στις οποίες στηρίζονται οι αποφάσεις της Επιτροπής, σύμφωνα με το άρθρο 8, παράγραφος 5 και το άρθρο 9, παράγραφος 9 του κανονισμού-πλαίσιο αριθ. 2081/93. Η ΕΤΠ θα προτιμούσε μία ολοκληρωμένη και πιο εμπεριστατωμένη ανάλυση των συμπερασμάτων, αντί των ξεχωριστών ανακοινώσεων που έχει αναγγείλει η Επιτροπή, αλλά δεν έχει ακόμα καταρτίσει, σχετικά με το αποτέλεσμα της αξιολόγησης.

3. Η Επιτροπή των Περιφερειών ευχαριστεί την Επιτροπή για το εκτενές έργο που πραγματοποίησε στα πλαίσια της υιοθέτησης του νέου περιφερειακού προγραμματισμού.

Η ΕΤΠ εκφράζει, ωστόσο, τη λύπη της επειδή σε ορισμένα προγράμματα δεν τηρήθηκαν οι προθεσμίες που προβλέπονται στο άρθρο 10 του συντονιστικού κανονισμού αριθ. 2082/83 και οι οποίες ανέρχονται σε έξι μήνες, όσον αφορά την έγκριση του κοινοτικού σχεδιασμού ενίσχυσης, και σε δύο μήνες όσον αφορά την έγκριση δράσεων για τις οποίες απαιτούνται τουλάχιστον τα 2/3 των πόρων του Ταμείου για τον πρώτο χρόνο του κοινοτικού προγράμματος ενίσχυσης.

4. Σύμφωνα με τη γνώμη της ΕΤΠ, παρόμοιες καθυστερήσεις αποβαίνουν ιδιαίτερα σε βάρος των περιφερειακών και τοπικών αρχών στις οποίες γίνεται έντονα αισθητή η καθυστέρηση της εφαρμογής των προγραμμάτων.

Οι καθυστερήσεις αυτές θα μπορούσαν να αποφευχθούν, ενδεχομένως, εάν η Επιτροπή διευκρίνιζε έγκαιρα και με σαφή τρόπο τις απαιτήσεις που θέτει σχετικά με την ποιότητα των προγραμμάτων και σχεδίων που υποβάλλονται. Η ΕΤΠ επισημαίνει, επίσης, ότι η μονόπλευρη διεύρυνση των σχετικών κριτηρίων τα οποία προσδιορίζονται στους κανονισμούς που εφαρμόζονται στα Διαρθρωτικά Ταμεία, δεν έχει καμία νομική βάση.

Όσον αφορά τους μελλοντικούς προγραμματισμούς, η Επιτροπή των Περιφερειών προτείνει να εφαρμόζεται, κατά τον προσδιορισμό αντικειμενικών και σαφών κριτηρίων αξιολόγησης της ποιότητας των προγραμμάτων, αφενός, η αρχή της εταιρικής σχέσης όπως ορίζει το άρθρο 4, παράγραφος 1 της οδηγίας-πλαίσιο αριθ. 2081/93 και, αφετέρου, να συμμετέχουν οι τοπικές και περιφερειακές αρχές, οι οποίες είναι καλύτερα πληροφορημένες σχετικά με τις προϋποθέσεις που πρέπει να πληρούνται στην κάθε περιφέρεια για την επίτευξη των στόχων παρέμβασης. Κατ`αυτόν τον τρόπο, δεν περιορίζεται η αρμοδιότητα της Επιτροπής, όσον αφορά τη διαδικασία λήψης αποφάσεων με την έννοια του άρθρου 8, παράγραφος 5 και το άρθρο 9, παράγραφος 9 του Κανονισμού-πλαίσιο αριθ. 2081/93, αλλά μειώνεται το κόστος που δημιουργεί η συστηματική πρόσληψη ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων.

Ο νέος προσανατολισμός του κανονισμού των Διαρθρωτικών Ταμείων 1993

5. Η Επιτροπή των Περιφερειών, ανταποκρινόμενη στην βασική της αποστολή που είναι η εκπροσώπηση των κοινών συμφερόντων των περιφερειακών αρχών έναντι των οργάνων της Κοινότητας, επικεντρώνει τη γνωμοδότηση αυτή στην υλοποίηση των νέων προσανατολισμών που προέκυψαν κατά τη μεταρρύθμιση του κανονισμού του Διαρθρωτικού Ταμείου το 1993 (προσαρμογή των στόχων προτεραιότητας, διεύρυνση της εταιρικής σχέσης, ενίσχυση της αξιολόγησης και της παρακολούθησης, εντονότερος σεβασμός του περιβάλλοντος, διεύρυνση των κριτηρίων προώθησης, διασφάλιση της προσθετικότητας, επιτάχυνση και απλούστευση των διαδικασιών για τον προγραμματισμό των σχεδίων). Οι νέοι αυτοί προσανατολισμοί αφορούν τον περιφερειακό προγραμματισμό σχετικά με τους στόχους 1 και 2 της διαρθρωτικής πολιτικής της Κοινότητας. Συγχρόνως, αξιοποιούνται οι εμπειρίες που αποκτήθηκαν με τη μεταρρύθμιση των κανονισμών των Διαρθρωτικών Ταμείων και τα έγγραφα προγραμματισμού, αφενός, κατά την περίοδο εφαρμογής του προγράμματος και, αφετέρου, κατά την έναρξη της εφαρμογής σε τοπικό και περιφειακό επίπεδο.

6. Οι εμπειρίες που αποκτήθηκαν μετά τη μεταρρύθμιση των Διαρθρωτικών Ταμείων το 1988, κατέδειξαν τη σημασία που έχουν οι δράσεις στο διαρθρωτικό τομέα και οι οποίες αποσκοπούν στην ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η στρατηγική αυτή σημασία επιβεβαιώνεται, άλλωστε, και μέσω των στόχων της Λευκής Βίβλου «Ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα και απασχόληση» που χαράχθηκαν για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Συνεπώς, επιδοκιμάζεται η ενίσχυση του ρόλου που διαδραματίζουν οι διαρθρωτικές πολιτικές, τόσο όσον αφορά την αύξηση των πόρων, όσο και τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των προγραμμάτων.

7. Η αναθεώρηση του κανονιστικού πλαισίου των Διαρθρωτικών Ταμείων που πραγματοποιήθηκε το 1993, φαίνεται θετική και ανταποκρίνεται στις μεταβολές και εξελίξεις που σημειώθηκαν στα οικονομικά και κοινωνικά συστήματα εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η προσαρμογή των στόχων προτεραιότητας με τους οποίους αποδίδεται μεγαλύτερη σημασία στα προβλήματα της πραγματικής και δυνητικής ανεργίας, καθώς και στα προβλήματα του περιβάλλοντος και της αλιείας, συνέβαλε στην αύξηση της αποτελεσματικότητας των διαρθρωτικών παρεμβατικών δράσεων της Κοινότητας σε τομείς που διαδραματίζουν θεμελιώδη ρόλο για την ενίσχυση της συνοχής στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

8. Η ΕΤΠ επιδοκιμάζει την προσαρμογή των πρωταρχικών στόχων των Διαρθρωτικών Ταμείων στις συνέπειες των οικονομικών και κοινωνικών μεταβολών που σημειώνονται σήμερα στην Κοινότητα. Ιδιαίτερα οι περιφερειακές και τοπικές αρχές κατόρθωσαν, χάρη στη νέα διατύπωση στου στόχου 4 (διευκόλυνση της προσαρμογής των εργαζομένων στις βιομηχανικές μεταβολές και στις μεταβολές των παραγωγικών συστημάτων), να συμπεριλάβουν στους προγραμματισμούς μία δραστηριότερη πολιτική στον τομέα της αγοράς εργασίας και να ανταποκριθούν καλύτερα στις τοπικές ανάγκες, καθώς και στους προσανατολισμούς που χαράζει η Λευκή Βίβλος «Ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα, απασχόληση».

9. Θεωρείται απαραίτητο να τελειοποιηθεί η προσαρμογή και η ολοκλήρωση των κριτηρίων επιλογής στα πλαίσια του στόχου 2 και του στόχου 5β, και συγχρόνως να συνεκτιμηθούν καλύτερα τα στοιχεία διαφοροποίησης, καθώς και η πολυπλοκότητα της ανάπτυξης των περιφερειακών και τοπικών συστημάτων. Αυτό καθίσταται αναγκαίο επειδή οι οικονομικοί και κοινωνικοί δείκτες που απαιτούνται για την επιλογή των περιφερειών ή για ορισμένα τμήματα των περιφερειών αυτών, σπάνια διατίθενται σε τοπικό επίπεδο, ενώ, αντιθέτως δεν λαμβάνονται υπόψη άλλοι δείκτες που διατίθενται ευκολότερα, μπορούν να προσαρμοστούν καλύτερα στην επικαιρότητα και αφορούν επίσης τον τομέα της οικονομικής και κοινωνικής κατάστασης των αποκεντρωμένων περιοχών. Επίσης, δεν έχει εξαλειφθεί ακόμη η αντίθεση μεταξύ των κριτηρίων της επιλογής των ζωνών που εντάσσονται στο στόχο 2 και στο στόχο 5β. Στην πρώτη περίπτωση, οι περιοχές θα πρέπει να αποκλειστούν με βάση τα κριτήρια του κανονισμού 7 στη δεύτερη περίπτωση, παρατηρείται ότι στις ζώνες που τυγχάνουν ενίσχυσης συμπεριλαμβάνονται τοπικά συστήματα, οι δείκτες των οποίων ανταποκρίνονται μόνο εν μέρει στα κριτήρια που καθορίζει ο κανονισμός. Το αποτέλεσμα είναι μια διαφοροποιημένη μεταχείριση με την οποία διακυβεύεται ο γενικός στόχος που είναι η ενίσχυση της συνοχής στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

10. Επίσης, επιδοκιμάζεται η διεύρυνση των δυνατοτήτων προώθησης που παρέχουν το Ευρωπαϊκό Περιφερειακό Ταμείο και το Περιφερειακό Κοινωνικό Ταμείο. Κατά αυτόν τον τρόπο, οι περιφέρειες και οι τοπικές αρχές έχουν τη δυνατότητα να επιλέξουν πολυπλοκότερα προγράμματα περιφερειακής και τοπικής ανάπτυξης, ιδιαίτερα σε τομείς καθοριστικής σημασίας, όπως η έρευνα και η ανάπτυξη, η προστασία του περιβάλλοντος, η προώθηση μικρομεσαίων επιχειρήσεων, η ανάπτυξη του ανθρώπινου κεφαλαίου, τομείς που δεν είχαν συμπεριληφθεί έως σήμερα, σε αυτή την έκταση, στις παρεμβάσεις των Διαρθρωτικών Ταμείων.

11. Όσον αφορά την υλοποίηση των προγραμμάτων σχετικά με το στόχο 2, διαφαίνεται από τώρα ότι δεν επαρκεί η τριετής προθεσμία που προβλέπεται στο άρθρο 9 του Κανονισμού-πλαίσιο αριθ. 2081/93, λαμβανομένων υπόψη των καθυστερήσεων που σημειώθηκαν κατά την επιλογή των ενισχυόμενων περιοχών και κατά την έναρξη των προγραμμάτων, ώστε να μπορούν να εκτιμηθούν επακριβώς οι επιπτώσεις των παρεμβάσεων του Διαρθρωτικού Ταμείου.

Για το λόγο αυτό, η Επιτροπή των Περιφερειών καλεί το Συμβούλιο και την Επιτροπή να εφαρμόσουν κατά την επανεξέταση του καταλόγου των επιλέξιμων περιοχών, με βάση το άρθρο 9, παράγραφος 6 του Κανονισμού-πλαίσιο αριθ. 2081/93 με σαφή και αντικειμενικό τρόπο τα κριτήρια που περιλαμβάνουν οι κανονισμοί σχετικά με το στόχο 2 και να μη χρησιμοποιήσουν τη δυνατότητα που προβλέπεται στο άρθρο 9, παράγραφος 7 του Κανονισμού-πλαίσιο σχετικά με την προσαρμογή των κριτηρίων.

12. Προκειμένου να ενισχυθεί ο συντονισμός και η συνοχή μεταξύ όλων των κοινοτικών πολιτικών, η Επιτροπή των Περιφερειών υποστηρίζει το μεγαλύτερο σεβασμό της προστασίας του περιβάλλοντος, το αίτημα για την τήρηση των κανόνων ανταγωνισμού και της εφαρμογής οδηγιών που αφορούν τις δημόσιες αγορές, καθώς και την εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών και, συγχρόνως, επιδοκιμάζει την πρόοδο που σημειώθηκε, όπως διαπιστώνεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής.

Η Επιτροπή των Περιφερειών τονίζει ότι η διασύνδεση των επιμέρους κοινοτικών πολιτικών θα πρέπει να επιδιωχθεί στην πράξη δίδοντας προτεραιότητα στη συγκέντρωση των πόρων σε στόχους στρατηγικής σημασίας. Η Επιτροπή των Περιφερειών επιδοκιμάζει ρητά την προσέγγιση αυτή, με την οποία οι παρεμβάσεις της Κοινότητας συνδέονται με τον άμεσο στόχο που είναι η οικονομική ανάπτυξη των δικαιούχων κρατών και περιφερειών. Προκειμένου όμως να ενισχυθεί η οικονομική και κοινωνική συνοχή της Κοινότητας, θα πρέπει να αποφευχθεί κάθε προσπάθεια χρησιμοποίησης των Διαρθρωτικών Ταμείων, σε περίπτωση ελλείψεως άλλων πηγών χρηματοδότησης των δράσεων, γεγονός το οποίο δεν συμβιβάζεται με το γράμμα και το πνεύμα των κανονισμών.

13. Η Επιτροπή των Περιφερειών παρατηρεί ότι, σύμφωνα με τα κείμενα του νέου προγράμματος «ο ρόλος του ιδιωτικού τομέα έχει αυξηθεί σημαντικά, σε σχέση με την προηγούμενη περίοδο, όσον αφορά την άμεση συμβολή του στο εύρος των προγραμμάτων». Η Επιτροπή πρέπει οπωσδήποτε να φροντίσει ώστε να διατεθούν σαφείς οδηγίες στα κράτη μέλη και τις τοπικές και περιφερειακές αρχές σχετικά με τις μεθόδους οι οποίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για προγράμματα του ιδιωτικού τομέα ή για συμπράξεις δημοσίου/ιδιωτικού τομέα για την άντληση πόρων από τα Διαρθρωτικά Ταμεία με στόχο την υλοποίηση της συμβολής τους.

14. Η Επιτροπή των Περιφερειών συμφωνεί με τη διαπίστωση της Επιτροπής σχετικά με την πρόοδο που σημειώθηκε όσον αφορά την ολοκληρωμένη δράση των Διαρθρωτικών Ταμείων και το συντονισμό τους με τα άλλα μέσα χρηματοδότησης, ιδιαίτερα στον τομέα των ανθρώπινων πόρων, καθώς και στον τομέα της τοπικής και αγροτικής ανάπτυξης. Ωστόσο, προειδοποιεί ότι το αίτημα για ολοκλήρωση των ταμείων δεν πρέπει να αποτελέσει αυτοσκοπό. Η πρόσθετη διοικητική και λογιστική επιβάρυνση που δημιουργείται από την ολοκλήρωση των ταμείων δικαιολογείται μόνο όταν η ολοκληρωμένη χρησιμοποίησή τους συντελεί σε ουσιαστικές συνεργίες τόσο σε περιφερειακό όσο και σε τοπικό επίπεδο. Η Επιτροπή των Περιφερειών καλεί ταυτόχρονα την Επιτροπή να διευκολύνει την ολοκληρωμένη χρησιμοποίηση των ταμείων μέσω της βελτίωσης του συντονισμού των γενικών διευθύνσεων που συμμετέχουν, της απλούστευσης των διοικητικών και λογιστικών διαδικασιών, καθώς και με τη δημιουργία κοινού συστήματος επεξεργασίας δεδομένων.

Επιπλέον, η Επιτροπή των Περιφερειών καλεί την Επιτροπή να εξετάσει, όσον αφορά τις περιοχές που υπάγονται στο στόχο 1, τη δυνατότητα ένταξης των κοινοτικών πρωτοβουλιών σε μελλοντικούς προγραμματισμούς. Κατά αυτόν τον τρόπο, θα μπορούσε να περιοριστεί ουσιαστικά το κόστος του προγραμματισμού σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο.

15. Η Επιτροπή των Περιφερειών επιδοκιμάζει ιδιαίτερα την αύξηση των εγγυήσεων που παρέχονται για το σεβασμό της αρχής της συμπληρωματικότητας. Τόσο οι περιφερειακές όσο και οι δημοτικές τοπικές αρχές έχουν γενικά συμφέρον να μην περιορίζει κανένα κράτος μέλος τις προσπάθειες που καταβάλλει στα πλαίσια της διαρθρωτικής πολιτικής στις επιλεγμένες περιοχές. Κατά την εκτίμηση του βαθμού τήρησης της αρχής της προσθετικότητας, με την έννοια του άρθρου 9, παράγραφος 2 του συντονιστικού κανονισμού αριθ. 2082/93, είναι απαραίτητο να λαμβάνονται υπόψη τόσο οι γενικοί οικονομικοί όροι που καθορίζουν την εθνική χρηματόδοση όσο και οι ειδικοί οικονομικοί όροι όπως, π.χ., οι ιδιωτικοποιήσεις, οι εξαιρετικά υψηλές δαπάνες διαρθρωτικού χαρακτήρα, οι συγκυριακές εξελίξεις, καθώς και η κατάσταση της εθνικής οικονομίας κατά την προηγούμενη περίοδο προγραμματισμού.

16. Η απλούστευση των διαδικασιών του προγραμματισμού και η καθιέρωση του ενιαίου εγγράφου προγραμματισμού θα επιτρέψουν την επιτάχυνση της κατάρτισης των προγραμμάτων και, συγχρόνως, θα μπορούν να συγκεντρωθούν σε ένα και μόνο έγγραφο τόσο οι προτεραιότητες της κοινοτικής παρέμβασης όσο και τα συγκεκριμένα μέτρα τα οποία χρηματοδοτεί η Επιτροπή. Κατ`αυτόν τον τρόπο, θα διασφαλίζεται μία στενότερη συνοχή μεταξύ των στόχων και των δράσεων που περιλαμβάνουν τα προγράμματα.

Κατά τη γνώμη των τοπικών και περιφερειακών αρχών ο στόχος αυτός δεν επιτεύχθηκε στο βαθμό που θα ήταν ευκταίο. Παρά το γεγονός ότι το κείμενο των κανονισμών προσφέρει τη δυνατότητα έγκρισης, σε μία μοναδική διαδικασία στα πλαίσια ενός μοναδικού εγγράφου προγραμματισμού (EPPD) τόσο των προτεραιοτήτων της κοινοτικής παρέμβασης, όσο και των συγκεκριμένων μέτρων, το διοικητικό κόστος που επιβαρύνει τις επιλεγμένες περιοχές δεν περιορίστηκε. Το φαινόμενο αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι κατά την κατάρτιση του ενιαίου εγγράφου προγραμματισμού, πρέπει να συγκεντρωθεί σε ένα συνοπτικό έγγραφο η ίδια ποσότητα στοιχείων και να διεξαχθούν οι ίδιες προκαταρκτικές εργασίες σχετικά με το περιεχόμενο, όπως γίνεται και για τον προγραμματισμό της περιφερειακής ανάπτυξης και την κατάρτιση των πρακτικών προγραμμάτων. Προκειμένου να επανορθωθεί η κατάσταση, θα έπρεπε να επανεξεταστεί έως ποιο βαθμό πρέπει να είναι αναλυτικά τα σχέδια και τα προγράμματα που πρόκειται να εγκριθούν.

Οι επιφυλάξεις που εκφράζονται έναντι της διαδικασίας αυτής οδηγούν στο συμπέρασμα ότι τα έξι κράτη μέλη τα οποία έχουν επιλεγεί ή έχει επιλεγεί ένα μέρος της επακράτειάς τους στα πλαίσια του στόχου 1, διατήρησαν την παλαιότερη μορφή της κοινοτικής παρέμβασης και, επομένως, δεν απλουστεύθηκε για τα κράτη αυτά η διαδικασία της υποβολής αιτήσεων.

17. Η απλούστευση και η επιτάχυνση της διαδικασίας προγραμματισμού, εφαρμογής και υπολογισμού θα πρέπει να αποτελέσουν το κύριο θέμα της ανταλλαγής εμπειριών μεταξύ των περιφερειακών και τοπικών ενδιαφερόμενων περιοχών και της Επιτροπής. Τα ζητήματα αυτά έχουν καθοριστική σημασία τόσο για την κανονική και αποτελεσματική εξέλιξη των παρεμβάσεων των Διαρθρωτικών Ταμείων κατά την τρέχουσα περίοδο ενίσχυσης, όσο και για τον προγραμματισμό της χρησιμοποίησης των Διαρθρωτικών Ταμείων το 1999.

Σχετικά με τα θέματα αυτά η Επιτροπή των Περιφερειών προτείνει να αναλάβει το ρόλο του άμεσου συνομιλητή της Επιτροπής. Θα ήταν, επομένως, σκόπιμο να ενημερώνεται στο μέλλον η Επιτροπή των Περιφερειών σε μεγαλύτερο βαθμό, όπως και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, σχετικά με τα Διαρθρωτικά Ταμεία.

18. Θα ήταν, επίσης, ευκταίο να διαβουλεύεται η Επιτροπή την Επιτροπή των Περιφερειών είτε για θέματα στρατηγικής σημασίας, είτε στα πλαίσια της επεξεργασίας διατάξεων εφαρμογής, είτε στα πλαίσια νομικών θεμάτων που εμπίπτουν στην αρμοδιότητά της. Κατ`αυτόν τον τρόπο, η Επιτροπή, αφενός, θα αξιοποιήσει την πείρα των εμπειρογνωμόνων του περιφερειακού και τοπικού επιπέδου και, αφετέρου, θα συμβάλει στην ενίσχυση της αρχής της εταιρικής σχέσης.

Ο ρόλος των περιφερειακών και τοπικών αρχών

19. Κατά την άποψη των περιφερειακών και τοπικών αρχών ο πιο ευρύς αναπροσανατολισμός των Διαρθρωτικών Ταμείων κατά τη νέα περίοδο ενίσχυσης επιτεύχθηκε με τη διεύρυνση της εταιρικής σχέσης. Η προβλεπόμενη διεύρυνση της εταιρικής σχέσης προς τους οικονομικούς και κοινωνικούς εταίρους, καθώς και προς τις τοπικές και περιφερειακές αρχές, με βάση τους θεσμικούς κανόνες, αλλά και την πρακτική που ισχύει στο ενδιαφερόμενο κράτος μέλος, μπορεί να συμβάλει τόσο στην επίτευξη μεγαλύτερης διαφάνειας όσο και στην καλύτερη προσέγγιση του πολίτη, ιδιαίτερα κατά την προετοιμασία των σχεδίων και προγραμμάτων.

20. Οι εμπειρίες που αποκτήθηκαν με την επεξεργασία και τη διαχείριση των προγραμμάτων των Διαρθρωτικών Ταμείων για την περίοδο 1985-1993 και, πιο πρόσφατα, η φάση προγραμματισμού των νέων προγραμμάτων, επιβεβαιώνουν τη σημασία του ρόλου που διαδραματίζουν οι περιφέρειες και οι τοπικές αρχές. Ο ρόλος αυτός διαφέρει έντονα από κράτος μέλος σε κράτος μέλος. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι περιφέρειες συμμετέχουν άμεσα στη διαδικασία προσδιορισμού των ζωνών ενίσχυσης, κυρίως όσον αφορά το στόχο 2 στην κατάρτιση του ενιαίου εγγράφου και των κοινών σχεδίων ανάπτυξης στις διαπραγματεύσεις με την Επιτροπή σχετικά με τον προσδιορισμό των δράσεων, τις οποίες συγχρηματοδοτεί η Επιτροπή. Σε άλλες περιπτώσεις, οι περιφέρειες δεν συμμετέχουν στις φάσεις προγραμματισμού οι οποίες πραγματοποιούνται από την κεντρική διοίκηση.

Η Επιτροπή των Περιφερειών επαναλαμβάνει την άποψή της ότι τα κράτη μέλη θα πρέπει να εξασφαλίσουν την όσο το δυνατόν πληρέστερη συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών αρχών στην προετοιμασία παρομοίων προγραμμάτων καθώς και την πίστη της ότι η Επιτροπή δεν πρέπει να εγκρίνει προγράμματα τα οποία δεν υποστηρίζονται από περιφερειακές συμπράξεις. Καλεί, επίσης, την Επιτροπή να σεβαστεί τις απόψεις των περιφερειακών συμπράξεων όσον αφορά τις προτεραιότητες που αφορούν την αξιοποίηση των πόρων, υπό τον όρο ότι οι απόψεις αυτές εναρμονίζονται με τις διατάξεις του κανονισμού.

Αντίθετα, οι διαφορές μεταξύ κρατών μελών όσον αφορά το ρόλο των περιφερειακών και τοπικών αρχών κατά τη διαχείριση των προγραμμάτων είναι λιγότερο έντονες. Οι αποφάσεις σχετικά με την εκτέλεση των προγραμμάτων λαμβάνονται συχνά σε περιφερειακό επίπεδο με τη συγκατάθεση και τη συμμετοχή των τοπικών αρχών, ακόμη και αν σε ορισμένες περιπτώσεις τα προγράμματα τίθενται σε εφαρμογή από τις κεντρικές διοικητικές αρχές.

21. Από τοπική και περιφερειακή άποψη, πρέπει να τονισθεί επίσης η σημασία που έχουν οι επιτροπές παρακολούθησης, οι οποίες εξελίχθηκαν σε σημαντικά και αποτελεσματικά κέντρα παροχής συμβουλών και λήψης αποφάσεων και, επιπλέον, είναι ικανές να αντιδράσουν με ελαστικό τρόπο σε κάθε επίκαιρο ειδικό και χρηματοδοτικό θέμα. Ιδιαίτερα θετικό θεωρείται το γεγονός ότι τόσο τα κοινοτικά προγράμματα ενίσχυσης, που αφορούν το στόχο 1, όσο και τα επιχειρησιακά προγράμματα των περιφερειών, μπορούν να προσαρμοστούν κατά την εξαετή φάση των προγραμμάτων με ελαστικό τρόπο στις μεταβαλλόμενες προτεραιότητες της ανάπτυξης αλλά και στις χρηματοδοτικές ενέργειες που καθιστούν αναγκαίες οι μεταβολές αυτές. Επιπλέον, υπάρχει δυνατότητα να διευκρινισθούν ακριβέστερα οι τομείς ενίσχυσης, καθώς και να προστεθούν νέοι τομείς.

22. Εν πάση περιπτώσει, η εκτεινόμενη συνεργασία μεταξύ της Κοινότητας και των τοπικών και περιφερειακών αρχών εντάσσεται στις νέες γραμμές κοινοτικής δράσης που αφορούν τις ΜΜΕ, την ανάπτυξη της απασχόλησης, την καταπολέμηση της ανεργίας και την προστασία του περιβάλλοντος. Τα θέματα αυτά έχουν άμεσο ενδιαφέρον για τις περιφερειακές αρχές, διότι συχνά έχουν οι ίδιες αναλάβει καθήκοντα ή διαθέτουν εξουσίες στους τομείς αυτούς. Ωστόσο, οι περιφερειακές αρχές είναι εκείνες που θα διασφαλίσουν την αποτελεσματικότητα των πολιτικών στήριξης, θα εκτιμήσουν με ακρίβεια τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν, θα διευκολύνουν τη σύγκλιση μεταξύ των ιδιωτικών πόρων και των προγραμμάτων και θα συμβάλουν, κατ`αυτόν τον τρόπο, στην αύξηση της ενίσχυσης και στη διεύρυνση της κλίμακας των αποτελεσμάτων που επιτυγχάνονται.

23. Η Επιτροπή των Περιφερειών τάσσεται υπέρ της περαιτέρω ενίσχυσης της αρχής της εταιρικής σχέσης, ιδιαίτερα μέσω της στενότερης συνεργασίας μεταξύ της Επιτροπής, των εθνικών κυβερνήσεων και των τοπικών και περιφερειακών αρχών. Η Επιτροπή των Περιφερειών θεωρεί δεδομένο ότι όλα τα κράτη μέλη θα διασφαλίσουν τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων στο έργο αυτό, όπως ορίζουν οι κανονισμοί. Θεωρεί επίσης σκόπιμο να συμμετέχουν με αποκεντρωμένο τρόπο και άλλοι παράγοντες, ιδιαίτερα στη φάση προγραμματισμού και αξιολόγησης. Η συμμετοχή αυτή δεν θα πρέπει, ωστόσο, να καθιστά πιο περίπλοκη τη διαχείριση των ταμείων και την εφαρμογή των επιμέρους παρεμβάσεων στις περιοχές.

Επίσης, επιθυμεί να υπενθυμίσει τη γνωμοδότηση που εξέδωσε στις 20 Ιουλίου 1995 με θέμα «Ο ρόλος των τοπικών και περιφερειακών αρχών κατά την εφαρμογή της αρχής της εταιρικής σχέσης στα πλαίσια των Διαρθρωτικών Ταμείων».

Η αξιολόγηση του περιεχομένου των προγραμμάτων

24. Η ενίσχυση των διαδικασιών αξιολόγησης, με τις οποίες μπορούν να εκτιμηθούν εκ των προτέρων οι επιπτώσεις των προγραμμάτων, να ελεγχθεί η διαχείρισή τους και να αναλυθούν συγκεκριμένα οι μεταγενέστερες συνέπειες, διευκολύνουν την εκτίμηση του βαθμού στον οποίο οι κοινοτικές παρεμβάσεις συμβάλλουν στην οικονομική ανάπτυξη, στον περιορισμό της ανεργίας, στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας και στην επαγγελματική εξέλιξη των ανθρώπινων πόρων.

25. Η Επιτροπή των Περιφερειών αναγνωρίζει ότι είναι αναγκαίο να ενισχυθεί η αξιολόγηση, αφενός, με σκοπό την εκτίμηση της ποιότητας και της αποτελεσματικότητας των παρεμβάσεων των Διαρθρωτικών Ταμείων και, αφετέρου, με σκοπό τον καλύτερο έλεγχο της χρήσης των πόρων.

Ωστόσο, δεν έχει λυθεί ακόμα οριστικά το θέμα σχετικά με τον περιορισμό της επιβάρυνσης που δημιουργεί η συχνά εκτεταμένη συγκέντρωση στοιχείων για τις περιφερειακές και τοπικές αρχές και ο οποίος θα μπορούσε να επιτευχθεί μέσω της απλούστευσης των μεθόδων αξιολόγησης, των δεικτών αξιολόγησης, καθώς και με την επίτευξη μεγαλύτερης συμβατότητας μεταξύ των εθνικών διαδικασιών.

Για το σκοπό αυτό, η Επιτροπή και οι περιφερειακές και τοπικές αρχές θα πρέπει να καταλήξουν έγκαιρα, σε συμφωνία με την έννοια της εταιρικής σχέσης, σχετικά με τα πλέον κατάλληλα κριτήρια αξιολόγησης. Στο επίκεντρο της προσπάθειας αυτής θα πρέπει να τεθεί η αξιολόγηση της εφαρμογής στην πράξη των περιφερειακών στόχων ανάπτυξης και, συγχρόνως, θα πρέπει να επιδιωχθεί μόνο ένα ελάχιστο μέτρο τυποποίησης, ώστε να διασφαλισθεί η συγκρισιμότητα των αποτελεσμάτων σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

26. Οι επιστημονικές δυνατότητες, οι δυνατότητες τεχνικού και οργανωτικού χαρακτήρα, καθώς και οι δυνατότητες σε ανθρώπινο δυναμικό, οι οποίες είναι απαραίτητες για την εκτίμηση των επιπτώσεων αυτών, διαφέρουν έντονα τόσο μεταξύ των κρατών μελών όσο και μεταξύ των περιφερειών του ίδιου κράτους μέλους. Το αποτέλεσμα είναι μια διαφορά ικανοτήτων, κυρίως σε περιφερειακό επίπεδο, όσον αφορά την κατάρτιση προγραμμάτων που στοχεύουν στην ανάπτυξη και στην απασχόληση. Στις περιοχές στις οποίες αυτές οι δυνατότητες ανάλυσης είναι περιορισμένες υπάρχει αυξημένος κίνδυνος να μη συγκεντρωθούν οι παρεμβάσεις, στα πλαίσια των προγραμμάτων, άμεσα σε θέματα πραγματικά στρατηγικής σημασίας για την ανάπτυξη και, επομένως, να έχουν περιορισμένη αποτελεσματικότητα.

Παρόμοια έλλειψη ισορροπίας μπορεί και πρέπει να εξαλειφθεί μέσω μιας πρωτοβουλίας με σκοπό την ανταλλαγή εμπειριών σε μεγάλη κλίμακα, μέσω της μεταφοράς τεχνογνωσίας αλλά και μέσω μιας πιο εκτεταμένης συνεργασίας. Η Επιτροπή θα πρέπει οπωσδήποτε να υποστηρίξει τις δράσεις αυτές με τις οποίες, αφενός, θα αυξηθεί ο ρόλος που διαδραματίζουν τα Διαρθρωτικά Ταμεία και, αφετέρου, θα επιτευχθεί μεγαλύτερη συνοχή μεταξύ των περιφερειών και των τοπικών συστημάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Προς το σκοπό αυτό, η Επιτροπή των Περιφερειών μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο υποστήριξης της Επιτροπής, διευκολύνοντας τη διακίνηση και τη διάδοση των μεθόδων αξιολόγησης μεταξύ των περιφερειακών και τοπικών αρχών που εκπροσωπεί, καθώς και μέσω της σύστασης μιας ειδικής μόνιμης ομάδας εργασίας.

Συμπεράσματα

27. Συνοψίζοντας τη γνωμοδότηση που εξέδωσε για την ανακοίνωση της Επιτροπής «Η υιοθέτηση νέων περιφερειακών προγραμματισμών για τους Στόχους 1 και 2 της πολιτικής της Κοινότητας», η Επιτροπή των Περιφερειών:

α) ευχαριστεί την Επιτροπή για το εκτεταμένο έργο που πραγματοποίησε για την υιοθέτηση των περιφερειακών προγραμματισμών,

β) διαπιστώνει ότι οι νέοι προσανατολισμοί που προέκυψαν μετά την αναθεώρηση των κανονισμών των Διαρθρωτικών Ταμείων το 1994, έχουν αποδειχθεί ήδη ως αποτελεσματικοί στην πράξη, στα πλαίσια της νέας περιόδου ενίσχυσης που άρχισε να διανύεται,

γ) θεωρεί δεδομένο ότι στο μέλλον θα τηρηθούν αυστηρά οι προθεσμίες που προβλέπονται στους κανονισμούς των Διαρθρωτικών Ταμείων, για τη λήψη αποφάσεων σχετικά με τους προγραμματισμούς,

δ) προτείνει να εφαρμόζεται η αρχή της εταιρικής σχέσης, με τη συμμετοχή των ενδιαφερόμενων περιφερειακών και τοπικών αρχών, τόσο κατά την κατάρτιση των αντικειμενικών και σαφών κριτηρίων αξιολόγησης για την ποιότητα των προγραμμάτων, όσο και κατά τη φάση ανάπτυξης μεθόδων αξιολόγησης που να ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα και συμβιβάζονται με τις εθνικές διαδικασίες,

ε) υποστηρίζει την επιλεκτική προσέγγιση της διαρθρωτικής πολιτικής, σύμφωνα με την οποία η χρησιμοποίηση των πόρων θα πρέπει να επικεντρωθεί στη δημιουργία σταθερών θέσεων απασχόλησης, καθώς και σε στόχους πρωταρχικής σημασίας που είναι η οικονομική ανάπτυξη στα κράτη και στις περιφέρειες που επιχορηγούνται,

στ) καλεί την Επιτροπή να διευκολύνει την ολοκληρωμένη χρήση των ταμείων, βελτιώνοντας το συντονισμό των ενδιαφερόμενων Γενικών Διευθύνσεών της και απλουστεύοντας τις διοικητικές διαδικασίες και τις διαδικασίες λογιστικού ελέγχου,

ζ) προτείνει να αποτελέσουν η απλούστευση και η επιτάχυνση των διαδικασιών προγραμματισμού, εφαρμογής και λογιστικού ελέγχου των παρεμβάσεων των Διαρθρωτικών Ταμείων, καθώς επίσης και οι μέθοδοι αξιολόγησης των προγραμμάτων, κύριο θέμα της ανταλλαγής απόψεων που θα διεξαχθεί μεταξύ των ενδιαφερομένων περιφερειών και δήμων και της Επιτροπής,

η) προτείνει να αποτελέσει για το θέμα αυτό τον άμεσο συνομιλητή της Επιτροπής, μέσω της μόνιμης ομάδας εργασίας της ΕΤΠ.

Βρυξέλλες, 21 Μαρτίου 1996.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Pasqual MARAGALL i MIRA