ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Κ0Μ(94) 447 τελικό 
Βρυξέλλες, 27.10.1994 
ΑΝΑΚΟΙΝΩΓΗ ΤΗΓ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
Η κοινοτική στήριξη της διαρθρωτικής προσαρμογής στις χώρες ΑΚΕ: για την εδραίωση 
και την περαιτέρω ανάπτυξη μιας ρεαλιστικής και συντονισμένης προσέγγισης. 
ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗΣ ΣΤΙΣ ΧΩΡΕΣ ΑΚΕ: ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΕΔΡΑΙΩΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΕΡΑΙΤΕΡΩ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΙΑΣ ΡΕΑΑΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΕΝΗΣ 
ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ. 
ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
Δεδομένου ότι η Κοινότητα αποτελεί σημαντικό εταίρο των χωρών ΑΚΕ στον τεχνικό και 
χρηματοδοτικό τομέα, είναι πολύ φυσικό να ζητείται η συνδρομή της από τις χώρες που εφαρμόζουν 
προγράμματα προσαρμογής των οικονομιών τους. 
Οι χώρες αυτές, είτε διότι αντιμετώπιζαν τεράστια οικονομικά προβλήματα, για την επίλυση των 
οποίων απαιτούνται τα κατάλληλα χρηματοδοτικά μέσα, είτε διότι δεν έβλεπαν να επιτυγχάνεται η 
προσδοκώμενη οικονομική ανάπτυξη με τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις που είχαν θέσει σε εφαρμογή, 
και οι οποίες είχαν μεγάλο κοινωνικό κόστος, είτε - τέλος - διότι αντιμετώπιζαν δυσχέρειες όσον 
αφορά τους διαπραγματεύσεις της με τους Οργανισμούς του Bretton Woods - απαραίτητους εταίρους 
των προγραμμάτων προσαρμογής - επιθυμούσαν τη συμμετοχή της Κοινότητας τόσο όσον αφορά την 
αξιολόγηση των προγραμμάτων όσο και στη χρηματοδοτική τους στήριξη. 
Η Κοινότητα ανταποκρίθηκε στις προσδοκίες τους : μετά το πέρας των διαπραγματεύσεων με τα 
κράτη ΑΚΕ, η στήριξη της διαδικασίας διαρθρωτικής προσαρμογής συμπεριελήφθη ρητά στην τέταρτη 
σύμβαση Λομέ. 
Η απόφαση αυτή αποτέλεσε πολιτική πράξη μείζονος σημασίας. Για πρώτη φορά κατέστη δυνατή η 
ελεύθερη διαπραγμάτευση, μεταξύ αναπτυσσομένων χωρών και των εταίρων τους στο εξωτερικό, 
ειδικών διατάξεων που καθορίζουν τους στόχους, τις κατευθύνσεις και τους τρόπους στήριξης της 
προσαρμογής και μάλιστα για ένα τόσο λεπτό ή αμφιλεγόμενο θέμα. 
Η πρώτη ενδιάμεση έκθεση η οποία καθορίζει τις πρακτικές κατευθύνσεις και τρόπους για τη 
συμμετοχή της Κοινότητας στη διαδικασία διαρθρωτικής προσαρμογής των χωρών ΑΚΕ οδήγησε στην 
έκδοση ψηφίσματος του Συμβουλίου, τον Μάιο 1992. Στο ψήφισμα αυτό το Συμβούλιο τόνισε εκ νέου 
την ανάγκη συμβολής της Κοινότητας στην αποκατάσταση των μεγάλων μακροοικονομικών 
ισορροπιών στις ενδιαφερόμενες χώρες με την ευρύτερη προοπτική της δημιουργίας ενός ευνοϊκού 
περιβάλλοντος για την οικονομική ανάκαμψη και τη βελτίωση της κοινωνικής ευημερίας του 
πληθυσμού. 
Οι κοινές εκθέσεις ΑΚΕ-ΕΟΚ της επιτροπής χρηματοδότησης της συνεργασίας για την ανάπτυξη, οι 
οποίες υποβλήθηκαν στο Συμβούλιο Υπουργών ΑΚΕ-ΕΟΚ τον Μάρτιο 1992 και τον Απρίλιο 1993, 
καθώς και τα ψηφίσματα του Συμβουλίου ΑΚΕ-ΕΟΚ που εκδόθηκαν στη συνέχεια επιβεβαίωσαν τα 
μέτρα που είχαν ληφθεί μετά την υπογραφή της Σύμβασης και τους κυριότερους άξονες των 
μελλοντικών ενεργειών για τη στήριξη της διαρθρωτικής προσαρμογής. 
Οπως είναι φυσικό, σε μια δεδομένη χώρα, δεν είναι δυνατόν να υπάρχει μόνον ένα πρόγραμμα 
μεταρρυθμίσεων. Πέρα από τους χρηματοδοτικούς πόρους που είναι δυνατόν να διατεθούν για τη 
στήριξη της προσαρμογής , και για να μην αφεθεί η κατάρτιση αυτού του προγράμματος 
μεταρρυθμίσεων στους Οργανισμούς του Bretton Woods, ενσωματώνοντας απλώς στη συνέχεια την 
κοινοτική ενίσχυση* η Επιτροπή, καθοδηγούμενη από τους όρους της Σύμβασης, επέλεξε μια 
περισσότεροφιλόδοξη προσέγγιση η οποία συνίσταται στη συμβολή της Επιτροπής και στην κατάρτιση 
του προγράμματος. 
Στόχος δεν ήταν η διάνοιξη παράλληλων οδών, αλλά η λήψη επαρκώς υπόψη κατά των κατάρτιση των 
μεταρρυθμιστικών προγραμμάτων των προβλημάτων που απασχολούν την Κοινότητα όπως ακριβώς 
εκφράζονται στο κείμενο της Σύμβασης. 
Αναγνωρισμένη για το σημαντικό ρόλο που διαδραματίζει στη διαδικασία προσαρμογής των 
οικονομιών, η Επιτροπή ανέπτυξε κατά προτεραιότητα τα τεχνικά της μέσα συγκεντρώνοντας τις 
προσπάθειες της στα σημεία που έκρινε ουσιώδη για τη Σύμβαση: συμβιβασμός της προσαρμογής με 
τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη, προσαρμογή του ρυθμού των μεταρρυθμίσεων στις ικανότητες και 
περιορισμούς (συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών και πολιτικών) κάθε χώρας, λήψη επαρκώς 
υπόψη της περιφερειακής διάστασης και προστασίας των κοινωνικών τομέων, εγγύηση 
μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας της διαδικασίας που συνδυάζει με τον τρόπο αυτόν τον στόχο της 
ανάπτυξης και της δικαιοσύνης. 
Για να ενισχύσει την αξιοπιστία της η Επιτροπή ανέλαβε αμέσως δράση σε τομείς που πρόκειται να 
αποτελέσουν βραχυπρόθεσμα του πυρήνα των ενεργειών με προτεραιότητα : 
κατ'αρχάς εξασφαλίζοντας μεγαλύτερη συνεκτικότητα μεταξύ όλων των κοινοτικών μέσων 
(Stadex, επισιτιστική βοήθεια, κλπ.,.) έτσι ώστε να σχηματιστεί μία "κρίσιμη μάζα" τόσο από 
χρηματοδοτική άποψη όσο και απο την άποψη μιας σημαντικής δέσμης αποτελεσματικών 
οικονομικών και τομεακών μεταρρυθμίσεων. 
στη συνέχεια, επιδεικνύοντας όλο και μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τα δημόσια οικονομικά των 
ενδιαφερομένων κρατών, προκειμένου να τα βοηθήσει να βελτιώσουν τη διαδικασία του 
προϋπολογισμού τους από την άποψη της διαφάνειας, της ακεραιότητας, της 
αποτελεσματικότητας και της δικαιοσύνης και να καθορίσουν τα μέσα που θα τους επιτρέψουν 
να επαληθεύσουν την τήρηση των δημοσιονομικώνυποχρεώσεωνπου έχουν αναλάβει τα κράτη 
ΑΚΕ, καθιστώντας με τον τρόπο αυτό ασφαλείς τις χρηματοδοτικές παρεμβάσεις της 
Κοινότητας· 
τέλος, εξασφαλίζοντας καλύτερο συντονισμό με τους υπόλοιπους χρηματοδότες - κράτη μέλη, 
ΔΝΤ, Διεθνή Τράπεζα,... τόσο στο επίπεδο της κατάρτισης των προγραμμάτων όσο και στο 
επίπεδο της εφαρμογής τους, προκειμένου να αποφευχθούν οι υπερβολές και να επικρατήσει, 
στο μέτρο του δυνατού, μια αυστηρή αλλά και ρεαλιστική, ίσως διαφοροποιημένη και σίγουρα 
ανθρώπινη αντίληψη όσον αφορά την προσαρμογή. 
Ταυτόχρονα, η Κοινότητα έθεσε σε εφαρμογή μία σειρά προγραμμάτων στήριξης τα οποία αφορούν 
τριάντα περίπου χώρες ΑΚΕ , για την κάλυψη των χρηματοδοτικών αναγκών τους για το διάστημα 
1991-92 και 1993-94. 
Παράλληλα, σε διεθνές επίπεδο, άρχισε η διεξαγωγή σημαντικών συζητήσεων σχετικά με τη 
διαρθρωτική προσαρμογή, τις επιπτώσεις και την εφαρμογή της ενώ είχε ήδη τεθεί το θέμα της 
ανανέωσης της ειδικής διευκόλυνσης του ΔΝΤ για τη στήριξη της προσαρμογής (ESAF) (1) 
(1) Enhanced Structural Adjustment Facility 
και είχαν εξεταστεί οι προοπτικές για το τρίτο στάδιο του SPA(2), το οποίο καλύπτει την περίοδο 
1994-96. Οι συζητήσεις αυτές στηρίζονται, κατά κανόνα, στα πρώτα συμπεράσματα των αναλύσεων 
στις οποίες προέβησαν οι συμμετέχοντες στη διαδικασία προσαρμογής. 
Η Κοινότητα από την πλευρά της, διεξάγει σοβαρές διαπραγματεύσεις για την ανανέωση του 
χρηματοδοτικού πρωτοκόλλου της τέταρτης Σύμβασης Λομέ, στο οποίο η διαρθρωτική προσαρμογή 
κατέχει σημαντική θέση. 
Η στιγμή είναι λοιπόν ιδιαίτερα κατάλληλη για την παρουσίαση ενός ποσοτικού και ποιοτικού 
απολογισμού της συμμετοχής της Κοινότητας στις ενέργειες για τη στήριξη των οικονομικών 
μεταρρυθμίσεων και τη μελέτη των αποτελεσμάτων των πρώτων παρεμβάσεων της Κοινότητας, τόσο 
από πλευράς κινητοποίησης των πόρων όσο και από πλευράς γενικής προσέγγισης. 
Η σοβαρότητα της κατάστασης των κρατών ΑΚΕ γενικότερα και της Αφρικής ειδικότερα καθώς και 
τα συμπεράσματα που συνάγονται έπειτα από μία δεκαετία προσαρμογής στην περιοχή αυτή 
επιβάλλουν την κινητοποίηση των διεθνών χρηματοδοτών μεταξύ των οποίων η Ευρωπαϊκή Ένωση 
έχει να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο. 
II ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ 
1. Ένα 5ιεθνέ€ πλαίσιο που εξακολουθεί HE ιιενάλο βαθιιό να είναι ÔVOIIEVÉC νια TIC vcooec 
ΑΚΕ 
Διάφοροι εξωτερικοί παράγοντες παρέμειναν δυσμενείς και συνέβαλαν στη δημιουργία ιδιαίτερα 
δύσκολης συγκυρίας για τις χώρες που εφάρμοζαν προγράμματα προσαρμογής, εμποδίζοντας με τον 
τρόπο αυτό την επίτευξη των αναμενόμενωνθετικών αποτελεσμάτωνκαι επιδεινώνοντας τις αρνητικές 
επιπτώσεις των πολιτικών οικονομικής ανάκαμψης. 
Η επιδείνωση των όρων του εμπορίου με την πτώση των τιμών των κυριότερων βασικών προϊόντων 
(καφέ, κακάο, φωσφορούχων αλάτων, ελαιούχων σπόρων κλπ.), οι οποίες δεν είχαν φθάσει ποτέ 
σε τόσο χαμηλά επίπεδα μετά τον δεύτερο'παγκόσμιο πόλεμο και την αστάθεια των τιμών και των 
τιμών συναλλάγματος, είχε σοβαρότερες επιπτώσεις στις χώρες με μεγάλη οικονομική εξάρτηση από 
τα βασικά προϊόντα, ιδίως τα γεωργικά. 
Οι συμφωνίες για τα προϊόντα, οι διαπραγματεύσεις για τις οποίες συναντούν τις μεγαλύτερες 
δυσκολίες, δεν επέτρεψαν να αντισταθμιστούν ορισμένες από τις αρνητικές επιπτώσεις της τάσης των 
αγορών. 
Κατά την πρόσφατη περίοδο, τα υψηλά επιτόκια, η μείωση ή και η εξάλειψη της εισροής ιδιωτικών 
κεφαλαίων από το εξωτερικό επιδείνωσαν αρκετές φορές τις ανισορροπίες των εξωτερικών 
λογαριασμών, οι οποίες ήταν ήδη δυσμενείς για τις εμπορικές συναλλαγές των περισσότερων χωρών. 
Το διεθνές εμπορικό πλαίσιο το οποίο ήταν κατά κανόνα δυσμενές για τα κράτη ΑΚΕ λόγω των 
πιέσεων που ασκούσαν οι νέες χώρες που διείσδυσαν στις αγορές (της Νότιας και Νοτιοανατολικής 
Ασίας, ...) κάτω από συνθήκες έντονου εμπορικού ανταγωνισμού μεταξύ της Ευρώπης, των 
Ηνωμένων Πολιτειών και της Ιαπωνίας, καθώς και η απουσία των κρατών ΑΚΕ από τις μεγάλες 
διεθνείς διαπραγματεύσεις οδήγησαν σε μία συνεχή απώλεια των αγορών, 
(2) Special Programme of Assistance for Africa 
η οποία δεν μπόρεσε να μετριασθεί με τη λήψη μέτρων (τα οποία μερικές ήταν σίγουρα άτολμα) 
σχετικά με την παραγωγικότητα, την ανταγωνιστικότητα ή τις τιμές συναλλάγματος των 
ενδιαφερομένων χωρών. 
Σ'αυτά προστίθεται η επιδείνωση του εξωτερικού χρέους στη διάρκεια της περιόδου προσαρμογής με 
την υψηλή αύξηση του μη αναδιατάξιμου μέρους του χρέους παρά την αισθητή πρόοδο που 
σημειώθηκε όσον αφορά την αντιμετώπιση του χρέους στη διάρκεια των τελευταίων ετών. Το βάρος 
του χρέους αρτού και η ανάγκη λήψης μέτρων προσαρμογής που να ευνοούν την αντιμετώπιση του 
αποτέλεσαν αναπόσπαστο στοιχείο των προγραμμάτων αυτών. 
2. Ένα ιδιαίτεοα aotaeéc κοινωνικό πολιτικό πλαίσιο 
Πόλεμοι και σοβαρές πολιτικές αναταραχές συνέχισαν το αποσταθεροποιητικό τους έργο σε αρκετά 
κράτη, ιδίως αφρικανικά, τα οποία ευρίσκονται στο στάδιο της δημοκρατικής αλλαγής. Η πολιτική 
αστάθεια και οι αβεβαιότητες που αποτελούν ανασταλτικό παράγοντα για τον εκδημοκρατισμό 
διατάραξαν συχνά τη λεπτή ισορροπία μεταξύ των κοινωνικο-πολιτικών δεδομένων και των 
οικονομικών πολιτικών από τις οποίες οι πολίτες, ναρκωμένοι επί σειρά ετών, έχουν σήμερα κάθε 
δικαίωμα να αναμένουν θετικές επιπτώσεις όσον αφορά το βιοτικό επίπεδο και την κοινωνική πρόοδο. 
Οι νέοι ιθύνοντες γνωρίζουν για πρώτη φορά τη δημοκρατία και το σύνολο των συναινέσεων και των 
κοινωνικο-πολιτικών ισορροπιών που πρέπει να επιτευχθούν και, ταυτόχρονα, διαπιστώνουν ότι τα 
θετικά αποτελέσματα των οικονομικών πολιτικών που εφαρμόζουν καθυστερούν, ενώ είναι 
υποχρεωμένοι να επωμισθούν αμέσως τις αρνητικές επιπτώσεις τους. 
3. Η ε£αα)άνιση των παραδοσιακών πόλων oixovomxrjc ανάπτυΕτκ 
Οι χώρες που κατάφεραν (ή που θα μπορούσαν) να διαδραματίσουν στο παρελθόν τον ρόλο 
περιφερειακών πόλων ανάπτυξης, προσπαθώντας να παρασύρουν ως ένα βαθμό και τις οικονομίες 
των γειτονικών τους χωρών, έχασαν την επιρροή τους είτε διότι βρέθηκαν αντιμέτωπες με ιδιαίτερα 
σοβαρά οικονομικά προβλήματα, είτε διότι είχαν να αντιμετωπίσουν κοινωνικές και πολιτικές 
αναταραχές που σε μεγάλο βαθμό εξελίχθηκαν σε εμφύλιους πολέμους, είτε διότι ελλείψει της 
απαιτούμενης συναίνεσης οδηγήθηκαν αναπόφευκτα στην αντιμετώπιση και των δύο κρίσεων 
Η κατάσταση στην Αφρική είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακή από την άποψη αυτή, δεδομένου ότι τα πρώην 
"βαριά πυροβολικά" της οικονομίας αντιμετωπίζουν σήμερα τις μεγαλύτερες δυσχέρειες. Υπάρχουν 
όμως ελπίδες ότι η πρόσφατη υποτίμηση του φράγκου CFA θα επιτρέψει σε ορισμένες από τι,ς χώρες 
αυτές να εξέλθουν από την κρίση και να εισέλθουν και πάλι στο δρόμο της οικονομικής ανάπτυξης. 
4· Έντονος 6ιεθνή<: ανταγωνισμοί νια xove διαθέσιμοι yotmatoootixovc KOOOVC 
Παρόλο που η διεθνής κοινότητα φρόντιζε να καθησυχάζει συχνά τις αναπτυσσόμενες χώρες, 
διάφορες εξελίξεις στη διάρκεια των τελευταίων μηνών δείχνουν ότι η προσοχή που δίδεται στις 
χώρες αυτές μειώνεται συνεχώς, τουλάχιστον όσον αφορά τους χρηματοδοτικούς πόρους πού είναι 
διαθέσιμοι ή μπορούν να κινητοποιηθούν. 
Η ανανέωση του ESAX, του μέσου του ΔΝΤ το οποίο χορηγεί δάνεια με τους πλέον ευνοϊκούς όρους 
για τη στήριξη των πολιτικών διαρθρωτικής προσαρμογής και το οποίο προορίζεται για τις πλέον 
φτωχές χώρες, δημιούργησε προβλήματα λόγω της έλλειψης διαθέσιμων πόρων 
μετά την αποχώρηση ορισμένων διμερών δανειστών. 
Κατά την τελευταία σύνοδο στο πλαίσιο του SPA διαπιστώθηκε η ύπαρξη δυσκολιών - νέων για το 
μέσο αυτό - όσον αφορά την ολοκλήρωση της χρηματοδότησης της τρίτης φάσης, η οποία επρόκειτο 
να καλύψει τις ανάγκες χρηματοδότησης των χωρών αυτών στο διάστημα 1994-95-96. Στην παρούσα 
φάση, λιγότερο, από 70% των αναγκών είναι δυνατόν να καλυφθούν και υπάρχει ο κίνδυνος 
ανεπαρκούς χρηματοδότησης της προσαρμογής στις χώρες αυτές, η οποία κατά συνέπεια δεν θα είναι 
αποτελεσματική αν δεν ληφθούν διορθωτικά μέτρα. Αν δεν εξασφαλιστούν επαρκείς πρόσθετοι πόροι 
από τους χρηματοδότες , τα μέτρα αυτά μπορούν να προέλθουν μόνον από μία ριζοσπαστικότερη 
αντιμετώπιση του εξωτερικού χρέους των χωρών. 
Θα πρέπει φυσικά να τονιστεί ότι παρ'όλες τις αναγγελθείσες δεσμεύσεις, δεν έχει βρεθεί μέχρι στιγμής 
μακροπρόθεσμη λύση για το πρόβλημα του χρέους, το τρέχον ποσό του οποίου εξακολουθεί να 
αυξάνεται σταθερά, ενώ το μεγαλύτερο βάρος του έχει σε γενικές γραμμές μετατεθεί με τις 
αλλεπάλληλες αναδιατάξεις, στα επόμενα χρόνια. 
5. Εντούτοις η οικονομική ποοσαοιιονιί ήταν αναπόφευκτη νια TIC πεοισσότεοε€ από TIC vcooec 
ΑΚΕ 
Η διαρθρωτική προσαρμογή, η οποία αποβλέπει στην αποκατάσταση μιας σειράς ισορροπιών που 
είχαν διαταραχθεί και στην προσαρμογή των οικονομιών στα νέα δεδομένα του διεθνούς οικονομικού 
πλαισίου αποτέλεσε απόλυτη ανάγκη για τις ενδιαφερόμενες χώρες λαμβανομένων υπόψη των 
σοβαρών οικονομικών - και κατά συνέπεια - κοινωνικών δυσχερειών που αντιμετωπίζουν και των 
ελλιπών διαθρώσεων των οικονομιών τους. 
Ορισμένες αναπτυσσόμενες χώρες έχουν καταφέρει να αναβάλουν την προσαρμογή αυτή 
προσφεύγοντας μαζικά στον δανεισμό αλλά σήμερα είναι σαφές ότι η προσαρμογή είναι πλέον 
αναπόφευκτη. Όπως είναι φυσικό, το πρόβλημα αυτό κυριαρχεί στις σχέσεις μεταξύ των 
αναπτυσσόμενων χωρών και των εταίρων τους στο εξωτερικό και αποτελεί υποχρεωτικό σημείο του 
διαλόγου που διεξάγουν οι χώρες αυτές με το σύνολο των χρηματοδοτών. 
Στο πλαίσιο αυτό, όλο και μεγαλύτερο μέρος των χρηματοδοτικών πόρων που προορίζονται για τις 
χώρες αυτές διατίθεται με βάση τα προγράμματα προσαρμογής και καμία ενέργεια σχετικά με την 
αντιμετώπιση του χρέους δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί χωρίς να έχει προηγουμένως συναφθεί 
συμφωνία μεταξύ της χρεώστριας χώρας και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Η 
πραγματικότητα αυτή καταδεικνύει τον βαθμό στον οποίο η προσαρμογή αποτελεί, για τη μεγάλη 
πλειοψηφία των χωρών ΑΚΕ, επιτακτική ανάγκη. 
II. ΤΑ ΠΟΣΟΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 
1. ΑπολονισΜΚ 
Από την ημερομηνία θέσης σε ισχύ της Λομέ IV, και μέχρι το τέλος του Ιουνίου 1994, η Επιτροπή 
έλαβε j It αποφάσεις χρηματοδότησης για 36 χώρες επιλέξιμες για τη χορήγηση πόρων προς ενίσχυση 
της διαρθρωτικής προσαρμογής, συνολικού ποσού ύψους 1098 εκατ. ECU (από τα οποία 856 από 
ειδικούς πόρους για τη διαρθρωτική προσαρμογή και 2hX από πόρους των Εθνικών Ενδεικτικών τους 
Προγραμμάτων). 
Υπολογίζεται ότι μέχρι το τέλος του 1994 το συνολικό ποσό των αποφάσεων χρηματοδότησης θα ανέλθει 
σε l.tfO εκατ. ECU (από τα οποία 920 θα προέρχονται από ειδικούς πόρους για τη διαρθρωτική 
προσαρμογή, από συνολικό ποσό πόρων ύψους 1150 εκατ. ECU που προβλέπει η Σύμβαση). 
Κατά το 1990 και το 1991, ένα πρώτο τμήμα των πόρων είχε κατανεμηθεί σε χώρες που ήταν δυνατόν να 
επιλεγούν (41 συνολικά) από τις οποίες, σύμφωνα με το άρθρο 281 της Σύμβασης, 35 χώρες έλαβαν μία 
πρώτη χορήγηση. 
Σε σχέση με τις τελευταίες αυτές χώρες, στο τέλος του 1992, μόνο 21 ήταν σε θέση να θέσουν πραγματικά 
σε εφαρμογή, με τη χρηματοδοτική ενίσχυση της Κοινότητας, το πρόγραμμα τους για τη διαρθρωτική 
προσαρμογή. 
Αυτό σημαίνει ότι οι μισές από τις χώρες που ήταν δυνατόν να επιλεγούν δεν μπόρεσαν ποτέ να θέσουν 
σε εφαρμογή τα προγράμματα τους και ότι με τον τρόπο αυτό μειώθηκαν τα διαθέσιμα ποσά για τις χώρες 
που ανέπτυξαν πραγματικά δραστηριότητα. Οι λόγοι είναι πολλοί: οι κυριότεροι έχουν σχέση με τον 
δεσμό ανάμεσα στην αυτόματη επιλεξιμότητα που προβλέπεται στη Σύμβαση και στη στάση των 
Οργανισμών του Bretton Woods όσον αφορά τα προγράμματα (ή τις αποκκλίσεις από την κανονική πορεία 
των προγραμμάτων), την πρόοδο των οποίων αποφάσισαν ότι έπρεπε να αξιολογούν, αλλά και με τις 
σχετικά συχνές παραβιάσεις των δημοκρατικών διαδικασιών και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων (ισχυρή 
διάσταση της Σύμβασης) οι οποίες διαπιστώθηκαν κατά τα πρώτα έτη λειτουργίας του κοινοτικού μέσου. 
2. Κατανοαή των πόρων 
Μπροστά σ'αυτή την κατάσταση, τέθηκε σε εφαρμογή μία νέα μέθοδος κατανομής των πόρων για τη 
δεύτερη χορήγηση. Η μέθοδος αυτή βασίζεται στην αμεσότερη σύνδεση επιλεξιμότητας, διάθεσης των 
πόρων και αποτελεσματικής εφαρμογής, και σε στόχους ετήσιων εκταμιεύσεων για τις χώρες που 
αναπτύσσουν πραγματικά δραστηριότητες, οι οποίοι θα μπορούν να αναθεωρηθούν στο τέλος κάθε 
οικονομικού έτους. 
Οι νέες αυτές ρυθμίσεις επέτρεψαν τη χορήγηση μεγαλύτερων ποσών στις χώρες που επιτυγχάνουν θετικά 
αποτελέσματα στο πλαίσιο της εςραρμογής των προγραμμάτων με τη βοήθεια των κυριότερων εταίρων 
τους, και την επίτευξη υψηλότερου επιπέδου εκταμιεύσεων σε σχέση με την ανάληψη υποχρεώσεων. 
Συνολικά, στο τέλος του Ιουνίου 1994, καταβλήθηκαν περίπου ΊΖ5 εκατ. ECU για τα οποία είχαν ληφθεί 
αποφάσεις χρηματοδότησης ύψους 1093 εκατ. ECU, δηλαδή το ποσοστό χρησιμοποίησης των πιστώσεων 
ανήλθε σε £6%. 
3. Χρησιαρποίησπ των μέσων 
Η κοινοτική ενίσχυση λαμβάνει συχνότερα τη μορφή γενικών προγραμμάτων εισαγωγών, δεδομένου ότι 
το μέσο αυτό είναι το καταλληλότερο τόσο κάτω από συνθήκες γενικευμένης ελευθέρωσης της οικονομίας, 
όσο και στις οικονομίες μετατρέψιμου νομίσματος (π.χ. περίπτωση της ζώνης του φράγκου) εφόσον δεν 
είναι δυνατόν στο πλαίσιο των υφιστάμενων διατάξεων, να χορηγηθεί στις χώρες αυτές άμεση 
δημοσιονομική ενίσχυση. 
Η ενίσχυση της Κεντρικής Τράπεζας των ενδιαφερομένων χωρών επέτρεψε να τεθεί στη διάθεση των 
οικονομικών φορέων το συνάλλαγμα που είναι απαραίτητο για τις εισαγωγές τους. 
Τα προγράμματα αυτά οδήγησαν στη δημιουργία κεφαλαίων υποκατάστασης τα οποία ενσωματώθηκαν 
προοδευτικά σε μία 
προσέγγιση μακροοικονομική καθώς και δημοσιονομικών και νομισματικών ισορροπιών των 
ενδιαφερομένωνχωρών, αντίθετα με τις προηγούμενεςπρακτικές που περιορίζονταν σε μικροοικονομικούς 
στόχους. 
Στο πλαίσιο μιας ενιαίας και συνεκτικής δημοσιονομικής πολιτικής, τα προγράμματα αυτά 
χρησιμοποιήθηκανγια την κάλυψη των δημοσίων λειτουργικών και/ή επενδυτικών δαπανών και επέτρεψαν 
στην κοινότητα να δράσει σύμφωνα με τους στόχους της Σύμβασης για την ενίσχυση των κοινωνικών 
υπηρεσιών που είναι απαραίτητες για τον πληθυσμό και τη συντήρηση των οικονομικών και κοινωνικών 
υποδομών. 
Από το σύνολο των αποφάσεων χρηματοδότησης που ελήφθησαν, 70% περίπου των κεφαλαίων 
υποκατάστασης διατέθηκαν στους κοινωνικούς τομείς και κυρίως για την πρωτοβάθμια περίθαλψη και 
εκπαίδευση και περίπου 10% στη συντήρηση των υποδομών και ιδίως του οδικού δικτύου. Τα υπόλοιπα 
κεφάλαια διατέθηκαν σε διάφορους τομείς, όπως της απασχόλησης, περίπου 4%, της χρηματοοικονομικής 
αναδιάρθρωσης των γεωργικών τομέων και της αναδιάρθρωσης του ευρύτερου δημόσιου τομέα. 
Πέρα από τη διάθεση πόρων στους προϋπολογισμούς, η Επιτροπή καταβάλλει κυρίως προσπάθειες για την 
τροποποίηση της δομής των προϋπολογισμών αυτών προς όφελος των δαπανών με προτεραιότητα στους 
τομείς της υγείας και της εκπαίδευσης και προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι πραγματικές ανάγκες 
συντήρησης των υποδομών. Αυτό κατέστη δυνατό μόνο με την όλο και μεγαλύτερη συμμετοχή στον έλεγχο 
των κρατικών δαπανών, ο οποίος συχνά διεξάγεται από κοινού με τη Διεθνή Τράπεζα. 
4. Οι όοοι επίτευ£ικ 
Κατά τη διεξαγωγή των κοινοτικών ενεργειών δεν προέκυψε σοβαρό πρόβλημα όσον αφορά την εφαρμογή 
των όρων. Η οργάνωση των όρων σε τρία επίπεδα επέτρεψε την εξισορρόπηση του υποκειμενικού 
χαρακτήρα που μπορεί να έχει κάθε εκτίμηση ενός γενικού προγράμματος και η σημασία που αποδίδεται 
στους ειδικούς και ανασταλτικούς όρους, συχνά τομεακούς οι οποίοι αποτελούν καθοριστικούς 
παράγοντες για την αποτελεσματικότητα της κοινοτικής στήριξης. 
Το πρώτο επίπεδο, γενικού χαρακτήρα, επιτρέπει στην Κοινότητα να διατηρήσει τη δική της αυτονομία 
κρίσης στο γενικό πλαίσιο της εφαρμοζόμενης διαδικασίας προσαρμογής. Συχνά, στην περίπτωση αυτή, 
οι λεπτομέρειες και ο μεγάλος αριθμός όρων που θέτουν "οι συμβάσεις " που συνάπτονται με τους 
οργανισμούς Bretton Woods οδηγούν σε αναστολή της διαδικασίας και, γενικότερα, στην εφαρμογή 
πολιτικής'^ίορ and go". 
Επικεντρώνοντας την προσέγγιση της στους όρους του δευτέρου επιπέδου, οι οποίοι περιορίζονται σε 
ορισμένους ισχυρούς αλλά αποτελεσματικούς όρους λαμβανομένων υπόψη των ειδικών μακροοικονομικών 
και/ή τομεακών στόχων που έχει θέσει, η Κοινότητα μπορεί να αποφύγει τον κίνδυνο της αναστολής των 
ενεργειών αλλά εξακολουθεί να διατρέχει τον κίνδυνο της προσωρινής απώλειας της απαιτούμενης συνοχής 
μεταξύ των ενεργειών όλων των χρηματοδοτών. Στο θέμα αυτό δεν έχει ακόμη δοθεί οριστική απάντηση. 
Παρόλο που η αποτελεσματικότητα επιβάλλει, πράγματι, μία ακρίβεια που δεν επιδέχεται συζήτηση, η 
λογική συνηγορεί υπέρ μιας σχετικής ελαστικότητας, η οποία αναπόφευκτα συνοδεύεται από 
υποκειμενικότητα, αν θέλουμε να έχουμε μια σωστή εκτίμηση των εθνικών περιορισμών 
'Οσον αφορά το τρίτο επίπεδο που αντιστοιχεί στους διοικητικούς και χρηματοδοτικούς όρους, η 
Επιτροπή εξαφάλισε τα κατάλληλα μέσα παρακολούθησης και ελέγχου που θα επιτρέψουν την καλύτερη 
ενσωμάτωση της κοινοτικής ενίσχυσης στο πλαίσιο των εθνικών διαδικασιών (τόσο όσον αφορά τη διάθεση 
συναλλάγματος όσο και τη χρησιμοποίηση των κεφαλαίων υποκατάστασης στο αυστηρά εθνικό 
δημοσιονομικό πλαίσιο). 
Τέλος, από τη μέχρι στιγμής εμπειρία προκύπτει ότι η προσαρμογή των εσωτερικών διαδικασιών και των 
τρόπων λήψης αποφάσεων και πληρωμής στο μέσο στήριξης της προσαρμογής το οποίο πρέπει να 
διατηρήσει ένα χαρακτήρα ταχείας εκταμίευσης που να μην θίγει ωστόσο την αποτελεσματικότητα της 
διαχείρισης, είναι περιορισμένη. 
III. ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΠΟΙΟΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 
1· Σε εθνικό επίπεδο 
α) Εκτός από την εναρμόνιση των διαδικασιών εσωτερικού ελέγχου, και τη χρησιμοποίηση των 
κατάλληλων μέσων παρακολούθησης και ελέγχου στο επίπεδο των υπηρεσιών της Επιτροπής και 
αποκεντρωμένων σε εθνικό επίπεδο, οι σημαντικές οργανωτικές προσπάθειες που έχουν καταβληθεί 
επέτρεψαν την επίτευξη μεγαλύτερης συνεκτικότητας μεταξν των κοινοτικών μέσων παροχής 
βοήθειας, η οποία βασίζεται για κάθε χώρα στην ένταξη τους στις τομεακές πολιτικές και σ'ένα 
καλύτερα μελετημένο και κατανοηθέν μακροοικονομικό πλαίσιο. 
β) Τα οριζόντια θέματα που αποτελούν αντικείμενο των κυριοτέρων κατευθύνσεων της Σύμβασης στον 
τομέα της στήριξης της διαρθρωτικής προσαρμογής αποτέλεσαν αντικείμενο ανάπτυξης ειδικών 
γνώσεων σε εθνικό επίπεδο. 
\·-
Επίσης, ο προβληματισμός σχετικά με την κοινωνική διάσταση οδήγησε στη χάραξη "κατευθυντηρίων 
γραμμών" στον τομέα της επισιτιστικής ασφάλειας και διατροφής, της υγείας, της εκπαίδευσης, της 
κατάρτισης και της απασχόλησης. 
Οι πρακτικές ρυθμίσεις εφαρμογής της χρηματοδοτικής ενίσχυσης της προσαρμογής περιλαμβάνουν ένα 
σημαντικό στοιχείο: τη χρησιμοποίηση των κεφαλαίων υποκατάστασης, σ'ένα συνεκτικό εθνικό 
όημοσιονομικό πλαίσιο II Επιτροπή ανέπτυξε μία λογική στον τομέα αυτόν, η οποία στηρίζεται στο 
ψήφισμα του Συμβουλίου του Μαΐου 1991 και υιοθετεί ενιαία προσέγγιση για όλα τα κεφάλαια 
υποκατάστασης ανεξαρτήτως των μέσων από τα οποία προέρχονται. 
Μόνο με την αναδιάρθρωση των κρατικών δαπανών θα έχουν οι παρεμβάσεις στους κοινωνικούς τομείς 
με προτεραιότητα βιώσιμα αποτελέσματα : η πραγματικότητα αυτή δικαιολογεί την απαιτούμενη 
προοδευτική συμμετοχή των υπηρεσιών τηίς Επιτροπής στον έλεγχο των δημοσίων δαπανών, για την οποία 
χρειάστηκε να υιοθετηθεί μία συντονισμένη προσέγγιση με τους υπόλοιπους χρηματοδότες. 
Η ανάπτυξη πολιτικών στον τομέα της υγείας, της απασχόλησης, της κατάρτισης και της εκπαίδευσης σε 
επίπεδο κεντρικών υπηρεσιών ( 
·· \ 
διευκολύνει την ένταξη αυτή στους κοινωνικούς τομείς και τη χρηματοδότηση τους από τις δημόσιες 
δαπάνες. 
γ) Σύμφωνα με τους βασικούς προσανατολισμούς της Σύμβασης, καταβλήθηκαν ιδιαίτερες 
προσπάθειες προκειμένου να ληφθεί υπόψη η περιφερειακή διάσταση της προσαρμογής, ιδίως όσον 
αφορά τις συνέπειες σε επίπεδο περιφερειακής ολοκλήρωσης των μέτρων προσαρμογής που έχουν 
ληφθεί σε εθνικό επίπεδο και την απαιτούμενη προσαρμογή των εθνικών πολιτικών στο περιφερεικό 
πλαίσιο. Η Επιτροπή έχει μελετήσει το θέμα της σύγκλισης των εθνικών οικονομικών πολιτικών 
σε περιφερειακό επίπεδο καθώς και τις δυνατότητες στήριξης σε επίπεδο ορισμένων περιφερειών, 
της εφαρμογής σχεδίων πολυμερούς εποπτείας. 
δ) Τέλος, στο μέτρο που ωρίμαζε η εκτίμηση της όσον αφορά τα αποτελέσματα και το περιεχόμενο 
των πολιτικών προσαρμογής καθώς και όσον αφορά τους πρακτικούς τρόπους εφαρμογής της 
κοινοτικής ενίσχυσης, η Επιτροπή άρχισε να εξετάζει τη σειρά των μεταρρυθμίσεων, την 
αποτελεσματικότητα των συστημάτων διάθεσης συναλλάγματος, την καταλληλότητα των 
προγραμμάτων εισαγωγών, τις επιπτώσεις του φορολογικού συστήματος στην κατανομή των 
εισοδημάτων... 
2. Σε κοινοτικό επίπεδο 
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην ενίσχυση του συντονισμού με τα κράτη μέλη. Ο συντονισμός αυτός 
στηρίζεται σε τρεις κυρίως άξονες : 
ο πρώτος άξονας αφορούσε την τελειοποίηση των μέσων και των πρακτικών ρυθμίσεων 
εφαρμογής, μέσω της βελτίωσης της συνεκτικότητας των ρυθμίσεων αυτών με τις απαιτήσεις και 
τις επιθυμίες που εξέφρασαν τα κράτη μέλη αφενός και, αφετέρου, τα χαρακτηριστικά και τους 
όρους του μακροοικονομικού πλαισίου στο οποίο εντάσσονται· 
ο δεύτερος ήταν η ανάπτυξη μιας κοινοτικής προσέγγισηςκαι στοιχείων στρατηγικής σε ορισμένους 
μεγάλους τομείς με προτεραιότητα για τις κοινοτικές παρεμβάσεις (υγεία, τομέας παραγωγής 
γεωργικών προϊόντων εξαγωγής)· 
ο τρίτος άξονας ήταν η διεξαγωγή συστηματικού διαλόγου σε κοινοτικό επίπεδο στο περιθώριο και 
πριν τη διεξαγωγή των μεγάλων διεθνών συναντήσεων για θέματα διαρθρωτικής προσαρμογής· το 
καταλληλότερο πλαίσιο για τη διεξαγωγή του διαλόγου αυτού είναι, μέχρι στιγμής, κυρίως το SPA. 
Ο συντονισμός αυτός είναι εντούτοις ακόμη περιορισμένος και θα πρέπει να αναπτυχθεί περαιτέρω. 
3. Σε διεθνές επίπεδο 
Στο επίπεδο αυτό, οι προσπάθειες της Επιτροπής για την αξιοποίηση της κοινοτικής ιδιαιτερότητας και 
την ενίσχυση της αξιοπιστίας της απέφεραν ίσως τα θετικότερα αποτελέσματα, ιδίως στο πλαίσιο του SPA. 
10 
a) Η Επιτροπή συμμετείχε ενεργά και θα εξακολουθήσει να συμμετέχει στις συζητήσεις που 
διεξάγονται στο πλαίσιο των ομάδων εργασίας ad hoc σχετικά με : 
το πρόβλημα της αναδιάρθρωσης των δημοσίων δαπανών, της αποτελεσματικότητας των εθνικών 
διαδικασιών του προϋπολογισμού, αντικείμενα τακτικών ελέγχων των δημοσίων δαπανών· 
τις γενικές μελέτες που διεξάγονται στο πλαίσιο διαφόρων οργάνων για την αξιολόγηση των 
επιπτώσεων και των αποτελεσμάτων της διαρθρωτικής προσαρμογής· 
τον στόχο της καταπολέμησης της ένδειας και τη λήψη υπόψη του προβλήματος αυτού στα 
προγράμματα διαρθρωτικής προσαρμογής. 
β) Κάθε φορά που είχε τη δυνατότητα, η Επιτροπή παρότρυνε και προσπάθησε να ευαισθητοποιήσει 
τους εταίρους της χρηματοδότες σε ορισμένα ουσιώδη θέματα. 
Έτσι, η σχέση μεταξύ της δημοκρατίας και της προσαρμογής αποτελεί το αντικείμενο εργασιώνπου 
κατευθύνονται από κοινού από την Επιτροπή και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Στόχος τους είναι 
κυρίως να αποφευχθούν, βραχυπρόθεσμα, οι αρνητικές επιπτώσεις μεταξύ της διαδικασίας 
εκδημοκρατισμού και των προγραμμάτων οικονομικών μεταρρυθμίσεων επιδεικνύοντας για 
παράδειγμα μεγαλύτερο ρεαλισμό όσον αφορά τον ρυθμό και την πρόοδο των μεταρρυθμίσεων ή 
όσον αφορά τους όρους που επιβάλλονται. Μεγάλη σημασία έχει επίσης να εξασφαλιστεί η 
συνεργία μεταξύ των δύο διαδικασιών, η αμοιβαία ενίσχυση των οποίων θα αποτελέσει εγγύηση της 
βιωσιμότητας των μεταρρυθμίσεων. Ο διάλογος που διεξάγεται στο πλαίσιο ενός δημοκρατικού 
καθεστώτος αποτελεί, πράγματι, την ίδια την ουσία αυτού που συνηθίζουμε να αποκαλούμε 
εσωτερική εδραίωση των προγραμμάτων μεταρρυθμίσεων. Ο διάλογος όμως αυτός στο πλαίσιο μιας 
διαδικασίας εκδημοκρατισμού συχνά εύθραυστης, οδηγεί αναπόφευκτα σε ορισμένες προσαρμογές 
που ενδέχεται να αναγκάσουν τη χώρα να λοξοδρομήσει από το μεταρρυθμιστικό της πρόγραμμα. 
Είναι δύσκολο να βρεθεί η ισορροπία μεταξύ των κοινωνικο-πολιτικών συνεπειών των μεταβολών 
που επέρχονται στο πλαίσιο της εφαρμογής αυστηρής οικονομικής πολιτικής και των προσδοκιών 
του πληθυσμού που έχει κάθε δικαίωμα να αναμένει τα θετικά αποτελέσματα της πολιτικής αυτής 
σε οικονομικό επίπεδο. 
Το δεύτερο θέμα που προωθείται από τη Σύμβαση και το οποίο αναμένεται ότι θα αποτελέσει ένα από τα 
βασικά στοχεία της προσαρμογής των πολιτικών διαρθρωτικής προσαρμογής, μετά τις ενέργειες 
ευαισθητοποίησης της Επιτροπής, είναι το θέμα του ρυθμού των μέτρων και της προσαρμογής των 
μεταρρυθμίσεωνστις ιδιαιτερότητες των χωρών υπό διαρθρωτική προσαρμογή.Πολλές μελέτες διαξάγονται 
προς το παρόν, στις οποίες συμμετέχει ενεργά και η Επιτροπή. Στόχος των εργασιών αυτών είναι να βρεθεί 
μία ισορροπία μεταξύ των οικονομικών και δημοσιονομικών πολιτικών που θα πρέπει να εφαρμοστούν 
δεδομένης της σοβαρότητας της κατάστασης (έλλειψη συναλλάγματος, δημοσιονομικό έλλειμμα που δεν 
μπορεί να χρηματοδοτηθεί, δυσχέρειες ρευστότητας) αφενός, και. της ανάγκης να μην παρεμποδιστούν 
υπερβολικά, μακροπρόθεσμα, η προσφορά και οι επενδύσεις, αφετέρου και, τέλος, να ληφθούν υπόψη οι 
περιορισμοί που συνδέονται με τη διαδικασία κοινωνικοπολιτικής φιλευθεροποίησης. 
Το τρίτο θέμα το οποίο αποτέλεσε αντικείμενο ενεργειών της Επιτροπής είναι το θέμα της ανάμιξης των 
εθνικών πολιτικών διαρθρωτικής προσαρμογής με τις προοπτικές περιφερειακής ολοκλήρωσης και 
γενικότερα των συνεπειών των εθνικών πολιτικών σε περιφερειακό επίπεδο. 
11 
Οι εργασίες που έχουν διεξαχθεί σχετικά με το θέμα αυτό - από κοινού με τη ΔΤΑΑ, το ΔΝΤ και άλλους 
χορηγούς βοήθειας (ΑΤΛ, Γαλλία,....) - στη Δυτική Αφρική (UEMOA) (3), στην Ανατολική και Μεσημβρινή 
Αφρική καθώς και στον Ινδικό Ωκεανό (CBI) (4) και πρόκειται να ολοκληρωθούν σύντομα και στην 
Κεντρική Αφρική, ακολουθούν την ίδια γραμμή. Οι προοπτικές περιφερειακής ολοκλήρωσης ή προώθησης 
της ολοκλήρωσης αυτής δεν υπήρξαν ίσως ποτέ τόσο καλές όσο σήμερα. 
Τέλος, αν η Κοινότητα παραμένει σημαντικός εταίρος των χωρών ΑΚΕ, είναι κυρίως διότι σημαντικά 
χρηματικά ποσά διατίθενται για μακρόθεσμεςεπενδύσεις, δεδομένου ότι πρώτος στόχος της Σύμβασης είναι 
η μακροπρόθεσμη οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη. Η σοβαρότητα των οικονομικών και 
δημοσιονομικών προβλημάτων που αντιπετωπίζουν οι περισσότερες χώρες έδωσε τέτοια διάσταση στη 
διαρθρωτική προσαρμογή ώστε να θυσιαστεί, πρόσκαιρα, για χάρη των μεγάλων δημοσιονομικών 
ισορροπιών, η μακροπρόθεσμη ανάπτυξη. Η συμφιλίωση των στόχων και των μέσων επίτευξης της ήταν 
λοιπόν επιβεβλημένη: αυτό το νόημα έχουν και οι προσπάθειες ευαισθητοποίησης που καταβάλλει η 
Επιτροπή. 
Τα γενικά συμπεράσματα της συνόδου του SPA του Νοεμβρίου 1993 δείχνουν ότι οι ανησυχίες αυτές, τις 
οποίες η Επιτροπή είχε εκφράσει εδώ και πολλά χρόνια, ελήφθησαν υπόψη, τουλάχιστον όσον αφορά τις 
γενικές αρχές. Έτσι, βασικό άξονα της τρίτης φάσης του SPA πρέπει να αποτελέσουν η απόδοση 
μεγαλύτερης προσοχής στη σειρά των μεταρρυθμίσεων, στην επιβολή ρεαλιστικότερων και καταλληλότερων 
όρων και στην τοπική ικανότητα ανάλυσης και εφαρμογής όσον αφορά το περιεχόμενο των επόμενων 
προγραμμάτων προσαρμογής. Κατά τον ίδιο τρόπο, τα προγράμματα περιφερειακής ολοκλήρωσης και 
διευκόλυνσης των συναλλαγών θα ενσωματωθούν σε μεγάλο βαθμό στα προγράμματα προσαρμογής και 
θα ενισχυθούν με ειδικές μεταρρυθμίσεις. 
II ευαισθητοποίηση των χρηματοδοτών των χωρών υπό διαρθρωτική προσαρμογή καταδεικνύει την 
ικανότητα επιρροής που μπορεί να αναπτυχθεί στα πλαίσια αυτά. Η γενική συναίνεση επιτεύχθηκε μόνο 
με τις προσπάθειες που κατέβαλε η Επιτροπή και γύρω από τα βασικά θέματα της Σύμβασης. Βέβαια, 
χρειάζεται να καταβληθούν ακόμη πολλές προσπάθειεςπροκειμένου να εφαρμοστούνοι κατευθύνσεις αυτές 
στην πράξη. Περίπτωση προς περίπτωση, χώρα προς χώρα, τα καθήκοντα που αναμένουν τους εταίρους 
της συνεργασίας για την ανάπτυξη είναι πολλά αλλά μία ρεαλιστική αντιμετώπιση της προσαρμογής 
κατάλληλα προσαρμοσμένηκαι ανθρώπινη αρχίζει να διαφαίνεται. Η συμμετοχή της Κοινότητας συνέβαλε 
σε μεγάλο βαθμό στην ανάπτυξη της. 
γ) Προκείμενου ληφθούν περισσότερο υπόψη τα θέματα που την απασχολούν, η Επιτροπή ανέλαβε 
η ίδια να κατευθύνει, τις ομάδες εργασίας για τα πλέον λεπτά θέματα: 
τη σχέση δημοκρατίας/προσαρμογής με στόχο τη συμφιλίωση των πολιτικών οικονομικών 
μεταρρυθμίσεων με την πραγματικότητα της διαδικασίας εκδημοκρατισμού· 
(3) Οικονομική και Νομισματική Ένωση Δυτικής Αφρικής. 
(4) Διασυνοριακή Πρωτοβουλία. 
12 
τους ελέγχους των δημοσίων δαπανών με τους ακόλουθους στόχους : βελτίωση της εθνική? 
ικανότητας προγραμματισμού και εκτέλεσης του προϋπολογισμού, αναδιάρθρωση των δαπανών 
προς όφελος των κοινωνικών τομέων που έχουν μεγάλη σημασία για τον πληθυσμό και της 
συντήρησης των βασικών υποδομών, βελτίωση της αποτελεσματικότητας των δαπανών και της 
ασφάλειας των παρεμβάσεων των χρηματοδοτών. 
4. Σε επίπεδο δικαιούνων χωοών ή πεοιογών 
α) Η Επιτροπή συνεργάζεται, κάθε φορά που της παρέχεται η δυνατότητα, για την κατάρτιση των 
μεταρρυθμιστικών προγραμμάτων, ιδίως με την ευρεία συμμετοχή της στη χάραξη των τομεακών 
πολιτικών. 
β) Η .Επιτροπή συμμετέχει όλο και πιο πολύ, από κοινού με τη Διεθνή Τράπεζα, αλλά και με άλλους 
χρηματοδότες, στον έλεγχο των δημοσίων δαπανών. Οι παρεμβάσεις της επικεντρώνονται, όταν 
έχουν τομεακό χαρακτήρα, στους τομείς της υγείας, της εκπαίδευσης και της συντήρησης των 
υποδομών. 
γ) Η Επιτροπή συμμετέχει ενεργά στα τρία περιφερειακά προγράμματα που εφαρμόζονται επί του 
παρόντος στην Αφρική και αφορούν, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, την οικονομική 
ολοκλήρωση, την τελωνειακή εναρμόνιση, ή τη διευκόλυνση των συναλλαγών. Πρόκειται για : 
το πρόγραμμα που αποβλέπει στη διεκόλυνση των ενδοπεριφερειακών πληρωμών, συναλλαγών και 
επενδύσεων της Ανατολικής και Μεσημβρινής Αφρικής και του Ινδικού Ωκεανού· 
το πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων για την εγκαθίδρυση της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης 
Δυτικής Αφρικής (UDEAC)· 
IV ΜΙΑ ΔΙΕΞΟΔΙΚΟΤΕΡΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗΣ 
1. Μία ποοσαομοντί αναπόφευκτη αλλά με αβέβαια αποτελέσματα 
II διαρθρωτική προσαρμογή αποτελεί εδώ και πολλά χρόνια αντικείμενο προβληματισμού, κριτικής και 
έντονων συζητήσεων και πρόσφατα οδήγησε στη διεξαγωγή πληθώρας αξιολογήσεων όπως αυτές της 
Διεθνούς Τράπεζας, του ΔΝΤ ή της CNUCED. Η Επιτροπή συμμετέχει στον προβληματισμό αυτόν. Πιο 
συγκεκριμένα, η Επιτροπή ανέθεσε σε μία ομάδα ευρωπαίων ερευνητών τη διεξαγωγή μελέτης για την 
αξιολόγηση των αποτελεσμάτων των οικονομικών μεταρρυθμίσεων στις οποίες προέβησαν τα κράτη ΑΚΕ 
(5). 
Ένα πρώτο συμπέρασμα των εκτιμήσεων αυτών είναι ότι δεν είναι καθόλου εύκολο να μετρηθεί 
"μηχανικά", όταν πρόκειται για αξιολόγηση των οικονομικών επιδόσεων, το μερίδιο που αναλογεί στις 
μεταρρυθμίσεις των πολιτικών και το μερίδιο που οφείλεται σε εξωτερικούς παράγοντες, όπως είναι επίσης 
δύσκολο να αξιολογηθούν με αντικειμενικό τρόπο οι επιπτώσεις της κρίσης σε σχέση με τις επιπτώσεις της 
προσαρμογής. 
(5) "Προσαρμογή και ανάπτυξη : η εμπειρία των κρατών ΑΚΕ. Μελέτη που διεξήχθη κατόπιν 
αιτήματος της Επιτροπής από την CERDI και ευρωπαίους ερευνητές (βρετανούς, γάλλους ιταλούς) 
υπό την επίβλεψη των Patrick και Sylviane GUILLAUMONT) 
13 
Ένα δεύτερο συμπέρασμα είναι ότι, κατά γενικό κανόνα, οι επιδόσεις των αφρικανικών χωρών είναι 
λιγότερο καλές από τις επιδόσεις των υπολοίπων αναπτυσσομένων χωρών ή ότι οι οικονομίες τους 
δοκιμάστηκαν πολύ περισσότερο από τις οικονομίες των υπολοίπων αναπτυσσομένων χωρών. 
Γενικά διαπιστώνονται τα εξής όσον αφορά το σύνολο των αναπτυσσόμενων χωρών: 
στις χώρες οι οποίες εφήρμοσαν πολιτικές προσαρμογής,ο ρυθμός ανάπτυξης είναι, κατά μέσο όρο, 
υψηλότερος από τον ρυθμό στις υπόλοιπες χώρες: 4,2% για τις πρώτες στο διάστημα 1986-90 και 
2,4% για τις υπόλοιπες· 
οι πολιτικές προσαρμογής επέτρεψαν κατά κανόνα, τη μείωση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων -
αλλά αυτό δεν αποτελούσε το κυριότερο σημείο^της πρώτης γενιάς σταθεροποιητικών 
προγραμμάτων - από 8,5% του ΑΕΠ σε 4,2% του ΑΕΠ στο διάστημα 1980-1990 για τις χώρες υπό 
διαρθρωτική προσαρμογή, ενώ στις υπόλοιπες χώρες ήταν κατά μέσο όρο 6,5% του ΑΕΠ. 
η συγκράτηση του πληθωρισμού ήταν, κατά κανόνα, καλύτερη στις χώρες από διαβρωτική 
προσαρμογή, ιδίως αν ληφθούν υπόψη οι χώρες μέσου εισοδήματος, με την εςραρμογή ιδιαίτερα 
αυστηρής νομισματικής και πιστωτικής πολιτικής - βασικό στοιχείο των σταθεροποιητικών 
προγραμμάτων. 
τέλος, οι πραγματικές τιμές συναλλάγματος επέστρεψαν, στις χώρες υπό διαρθρωτική προσαρμογή, 
σε επίπεδα περισσότερο συμβατά με τις θεμελιώδεις παραμέτρους της οικονομίας. 
Εκτός από τα κατά κανόνα θετικά αποτελέσματα, από τις εργασίες αξιολόγησης συνάγονται και άλλα 
περισσότερο ανησυχητικά συμπεράσματα: 
η έλλειψη ελαστικότητας στις διαρθρώσεις διευκόλυνε την κακή κατανομή των πόρων, κυρίως σε 
βάρος των κοινωνικών τομέων· 
η αισθητή μείωση των δημοσίων δαπανών επιτεύχθηκε εις βάρος των εργασιών συντήρησης των 
οικονομικών και κοινωνικών υποδομών οι οποίες, σε πολλές περιπτώσεις, διεκόπησαν 
οι επενδύσεις παρέμειναν στάσιμες, στις περιπτώσεις που δεν παρουσίασαν πτώση· 
οι ανισορροπίες των εξωτερικών λογαριασμών οι οποίες επηρεάζονται από τις συναλλαγές και τη 
μεταφορά κεφαλαίων δεν αποκαταστάθηκαν πραγματικά ή η αποκατάσταση τους δεν ήταν σταθερή· 
τέλος, η κατάσταση του εξωτερικού χρέους δεν βελτιώθηκε και μάλιστα σε ορισμένες περιπτώσεις 
(όπως για παράδειγμα στην Αφρική) επιδεινώθηκε. 
Με άλλα λόγια, η σταθεροποίηση στον δημοσιονομικό τομέα πέτυχε αρκετές φορές αλλά η διάρκεια της 
ήταν πολύ μικρή. Εξάλλου, οι βασικές τάσεις των οικονομιών δεν ανατράπηκαν και τα θετικά 
αποτελέσματα της προσαρμογής, ιδίως όσον αφορά την οικονομική ανάπτυξη, καθυστέρησαν πολύ να 
εκδηλωθούν. 
Αυτό ισχύει κυρίως για την αφρικανική ήπειρο, η οποία πρόσφατα 
14 
αποτέλεσε αντικείμενο συμπληρωματικής μελέτης από τις υπηρεσίες της Διεθνούς Τράπεζας (6), στο 
πλαίσιο του SPA. 
Τα συμπεράσματα της μελέτης της Διεθνούς Τράπεζας δεν είναι απόλυτα. Βέβαια, ένας (περιορισμένος) 
αριθμός χωρών πέτυχε θετικά αποτελέσματα όσον αφορά την ανάπτυξη (γεωργία, βιομηχανία) με την 
εφαρμογή κατάλληλων πολιτικών σε μακροοικονομικό επίπεδο, στο επίπεδο της γεωργίας και του 
εμπορίου. Τα αποτελέσματα όμως αυτά δεν επαρκούν αν ληφθούν υπόψη η δημογραφική αύξηση ή τα 
αποτελέσματα που επιτυγχάνονται σε άλλες περιοχές του κόσμου. Επιπλέον, πολλές χώρες σχεδόν 
εγκατέλειψαν ή περιόρισαν την εφαρμογή των προγραμμάτων μεταρρυθμίσεωνδεδομένου ότι ήταν όλο και 
πιο δύσκολο να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις που είχαν αναλάβει για την εφαρμογή μεταρρυθμίσεων 
και στους όρους που επέβαλαν οι χορηγοί βοήθειας. 
Η κατάσταση αυτή έρχεται σε αντίθεση με την κατάσταση που επικρατεί στις νέες βιομηχανικές χώρες της 
Νότιας και Νοτιανατολικής Ασίας, οι οποίες πέτυχαν τη μετάβαση στην οικονομική ανάπτυξη με μία 
σύντομη περίοδο ύφεσης. Βέβαια, οι χώρες αυτές αντιμετώπιζαν μικρότερες δυσχέρειεςρνι\\ αρχή όσον 
αφορά τις μακροοικονομικές ανισορροπίες και διέθεταν ιδιαίτερα αναπτυγμένο ιδιωτικό τομέα, ο οποίος 
κατάφερε να προσαρμοστεί στη διαρθρωτική προσαρμογή. Κυρίως όμως οι παράμετροι των οικονομικών 
πολιτικών τους διέθεταν σχετικά μεγάλη ποικιλία και οι χώρες αυτές κατάφεραν να προσαρμόσουν στις 
συνθήκες που επικρατούσαν σ' αυτές και στη στρατηγική που ακολουθούσαν τα θεωρητικά μοντέλα στα 
οποία στηρίζονται κατά γενικό κανόνα οι διαρθρωτικές πολιτικές όσον αφορά την ελευθέρωση των 
συναλλαγών, τις κρατικές παρεμβάσεις στον παραγωγικό τομέα, κλπ Το μόνο κοινό στοιχείο στο 
σύνολο των χωρών αυτών - το οποίο έχει όμως τεράστια σημασία - είναι το υψηλό επίπεδο του 
ανθρώπινου δυναμικού σε σχέση με τη γενική κατάσταση που επικρατεί στις χώρες ΑΚΕ και ειδικότερα 
στην Αφρική. 
Η Διεθνής Τράπεζα προσπάθησε να εξηγήσει τους λόγους που οδήγησαν στη διαμόρφωση της κατάστασης 
αυτής στην Αφρική με την αδυναμία που παρουσίαζε το ανθρώπινο δυναμικό της αλλά και με την 
ακαταλληλότητα της υποδομής, τις ελάχιστα διαφοροποιημένες οικονομικές διαρθρώσεις, τον ιδιαίτερα 
ευαίσθητο οικονομικό ιστό, τις ελάχιστα αποτελεσματικές δημόσιες υπηρεσίες και τις οικονομίες που 
παρουσιάζουν μεγαλύτερες οικονομικές ανισορροπίες απ'ό,τι αλλού. > . · 
Κατέληξε λοιπόν στο συμπέρασμα ότι στις αφρικανικές χώρες με χαμηλό εισόδημα η διαρθρωτική 
προσαρμογή απαιτεί περισσότερο χρόνο απ'αυτόν που προβλέπεται και ότι για την επίτευξη του στόχου 
της μακροπρόθεσμης ανάπτυξης, θα πρέπει να διατεθούν πολλοί πόροι για επενδύσεις, οι οποίες 
δυστυχώς παραμελήθηκαν στη διάρκεια της προηγούμενης δεκαετίας λόγω της εφαρμογής βραχυπρόθεσμων 
χρηματοδοτικών προγραμμάτων. 
Το συμπέρασμα αυτό συμμερίζεται και η Κοινότητα η οποία, εδώ και πολλά χρόνια υποστηρίζει την 
άποψη ότι η προσαρμογή δεν πρέπει να αποβαίνει εις βάρος της μακροπρόθεσμης ανάπτυξης και ότι οι 
βραχυπρόθεσμες ανάγκες δεν πρέπει να επισκιάζουν την ανάγκη χρηματοδότησης των βασικών υποδομών, 
της ανάπτυξης του ανθρώπινου δυναμικού, της επισιτιστικής βοήθειας, κλπ... 
Εκτός όμως από τις αυστηρά οικονομικές διαρθρώσεις, υπάρχουν και άλλες δυσκολίες προσαρμογής, οι 
οποίες συμβάλλουν στη διαμόρφωση της κατάστασης αυτής και επιβάλλουν μεγαλύτερο ρεαλισμό τόσο 
τόσον αφορά τα αναμενόμενα αποτελέσματα της διαρθρωτικής προσαρμογής όσο και τον καθορισμό των 
όρων και των ρυθμίσεων για την επίτευξη της. 
2. Οοισιιένε€ παοατηοήσεκ τικ Επιτοοπικ 
(6) "Adjustment in Africa" - Μάρτιος 1994 
15 
Οι προσπάθειες που καταβάλλει η Επιτροπή για την ρεαλιστικότερη αντιμετώπιση των πραγμάτων, 
προσέγγιση που έχει ήδη υιοθετηθεί στο πλαίσιο του SPA, στηρίζονται στην κριτική ανάλυση στην οποία 
έχει η ίδια προβεί στο σύνολο των κρατών ΑΚΕ (βλ. υποσημείωση 5). 
Τα κυριότερα συμπεράσματα της ανάλυσης αυτής είναι ότι η διαρθρωτική προσαρμογή επιδείνωσε το 
πρόβλημα της παραοικονομίας, ότι δεν έλαβε επαρκώς υπόψη τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη και ότι δεν 
προσαρμόστηκε όσο θα έπρεπε στις συνθήκες που επικρατούν στο εσωτερικό κάθε χώρας. 
α) μία ποοσαομονή που ευνοεί την ανάπτυξη της παραοικονομίας: ο τομέας της παραοικονομίας 
διογκώθηκε αναμφίβολα στη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας. Η διαπίστωση αυτή δεν πρέπει να 
μας εκπλήσσει δεδομένου ότι ο τομέας αυτός υπόκειται ελάχιστα στην ισχύουσα νομοθεσία, ιδίως 
όσον αφορά τους μισθούς και της συνθήκες εργασίας και ότι απαιτεί πολύ μικρή ένταση κεφαλαίου. 
Είναι λοιπόν φυσικό να μπορεί να προσαρμόζεται αυτομάτως στις εξελίξεις της αγοράς. Στις χώρες 
που είναι απαραίτητη η διαρθρωτική προσαρμογή, δηλαδή η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας, ο 
τομέας της παραοικονομίας διαθέτει ένα φυσικό πλεονέκτημα σε σχέση με τον επίσημο τομέα της 
οικονομίας. Οι απολύσεις προσωπικού που συνοδεύουν αναπόφευκτα την αναδιάρθρωση του 
δημόσιου τομέα εξασφαλίζουν εργατικό δυναμικό στον τομέα της παραοικονομίας, ο οποίος είναι 
ήδη διογκωμένος λόγω της δημογραφικής αύξησης. 
Από την άλλη πλευρά η μείωση των ελλειμάτων του προϋπολογισμού επιδιώκεται ως ένα βαθμό 
μέσω της αύξησης της φορολογίας στον επίσημο τομέα. Και στην περίπτωση αυτή οι επιχειρήσεις 
του τομέα της παραοικονομίας εξασφαλίζουν ένα σχετικό πλεονέκτημα, δεδομένου ότι υπόκεινται 
ελάχιστα - αν όχι καθόλου - στην καταβολή φόρων. 
Η τάση αυτή για διόγκωση του τομέα της παραοικονομίας δεν έχει ίσως ληφθεί επαρκώς υπόψη 
στους επίσημους υπολογισμούς του ρυθμού αύξησης του ΑΕΠ. Οι σημερινές εκτιμήσεις στηρίζονται 
υπερβολικά στα δεδομένα του επίσημου τομέα της οικονομίας, και συνεπώς δεν αντικατοπτρίζουν 
τις πραγματικές οικονομικές συνθήκες, ιδίως στην Αφρική. Η διαπίστωση αυτή βοηθάει να 
περιοριστεί η απαισιοδοξία που επικρατεί όσον αφορά την κατάσταση στην Αφρική και η τάση 
υποτίμησης της ικανότητας των αφρικανικών κοινωνιών να προσαρμοστούν στην εξέλιξη της 
αγοράς. Ταυτόχρονα όμως , η διαπίστωση αυτή τονίζει το οξύ πρόβλημα που αντιμετωπίζουν Οι 
αφρικανικές χώρες λόγω της σχετικής συρρίκνωσης του επίσημου τομέα της οικονομίας τους. 
Ωστόσο, ο τομέας αυτός αποτελεί την κυριότερη πηγή εισοδήματος για το κράτος. Η ανάπτυξη του 
επηρεάζει άμεσα την παροχή των θεμελιωδών υπηρεσιών από το κράτος καθώς και την εξασφάλιση 
της απαιτούμενης υποδομής για την ανάπτυξη του συνόλου της οικονομίας. 
Η προσαρμογή του τομέα της παραοικονομίας συμβάλλει ίσως στη μείωση του κοινωνικού κόστους 
των μεταρυθμίσεων αλλά ευθύνεται και για την κρίση που διέρχεται η Πολιτεία. Συνεπώς, δεν 
μπορεί να αποτελέσει παρά μία ατελή και μεταβατική μορφή προσαρμογής, 
β) ιιία κοντόφθαλμη ποοσαομονή. η οποία δεν λαμβάνει επαρκώς υπόψη την απαιτούμενη εξεύρεση 
της χρυσής τομής μεταξύ της αποκατάστασης της ισορροπίας στον χρηματοοικονομικό τομέα και 
των μακροπρόθεσμων στρατηγικών. 
Οι πολιτικές διαρθρωτικής προσαρμογής έχουν τρεις βασικές συνιστώσες, κάθε μία από τις οποίες 
συμπληρώνει τις άλλες. Πρόκειται για τη μακροοικονομική σταθεροποίηση, τη διόρθωση των 
σχετικών τιμών και τη βελτίωση της παραγωγικότητας. Πράγματι, οι επιλογές που έγιναν 
διευκόλυναν τη σταθεροποίηση σε σχέση με τη διόρθωση των στρεβλώσεων των τιμών και ακόμη 
περισσότερο τη διόρθωση αυτή σε σχέση με τις διαρθρωτικές και τομεακές μεταρρυθμίσεις που 
παρέμειναν, σε γενικές γραμμές, δευτερεύουσας σημασίας και χωρίς ουσιαστικές επιπτώσεις ως 
προς τη βελτίωση της παραγωγικότητας και την παροχή κινήτρων. *-
16 
Το παράδειγμα των επιλογών που έγιναν στο πλαίσιο του προϋπολογισμού περιγράφει με τον καλύτερο 
τρόπο την κατάσταση αυτή. 
Η προσαρμογή των δημοσίων οικονομικών πραγματοποιήθηκε περισσότερο με τη μείωση των δαπανών, 
χωρίς πραγματική αναδιάρθρωση, και όχι με την αύξηση των εσόδων, παρά τον μεγάλο αριθμό σημαντικών 
μεταρρυθμίσεων στον φορολογικό τομέα, η εφαρμογή των οποίων υπήρξε ιδιαίτερα δύσκολη και συχνά 
παρακάμφθηκε. 
Πρώτη άμεση συνέπεια της προσαρμογής αυτής ήταν ή δραστική μείωση των δημοσίων επενδύσεων σε 
βαθμό που δεν επαρκεί πλέον για την εξασφάλιση της ελάχιστης υποδομής και συντήρησης της που είναι 
απαραίτητη για την ανάπτυξη. Στη συνέχεια, μειώθηκαν σε μεγάλο βαθμό οι δαπάνες στον τομέα της υγείας 
και της εκπαίδευσης, σε σημείο που να τίθεται υπό αμφισβήτηση η παροχή και των πλέον βασικών 
δημοσίων υπηρεσιών. 
Το μερίδιο των δαπανών αυτών στο σύνολο των δημοσίων δαπανών των χωρών AKÉ μειώθηκε, απόίτην 
αρχή μέχρι το τέλος της δεκαετίας του '80, κατά 6 ποσοστιαίες μονάδες κατά μέσο όρο, ενώ στη διάρκεια 
της ίδιας περιόδου οι δαπάνες αυτές παρουσίαζαν στις υπόλοιπες χώρες αύξηση της τάξης των 6 
ποσοστιαίων μονάδων για την εκπαίδευση και των 4 ποσοστιαίων μονάδων για την υγεία. 
Είναι σαφές ότι η μείωση των δαπανών αυτών έχει αρνητικές επιπτώσεις στην παραγωγικότητα και 
γενικότερα στην μακροπρόθεσμη ανάπτυξη. 
Πολλοί είναι οι λόγοι που εξηγούν τις επιλογές που έγιναν εις βάρος της μακροπρόθεσμης ανάπτυξης. Ο 
πρώτος είναι θεωρητικός: παρόλο που η αβεβαιότητα όσον αφορά τα μέσα ελέγχου της ζήτησης είναι μικρή, 
εξακολουθούν να υπάρχουν αμφιβολίες όσον αφορά τον τρόπο διόρθωσης των σχετικών τιμών, την 
ανταπόκριση των οικονομικών παραγόντων και, ακόμη περισσότερο, τους μοχλούς που καθιστούν δυνατή 
την αύξηση της παραγωγικότητας. 
Ο δεύτερος λόγος συνδέεται με το μέγεθος της κρίσης και τη λύση που θα πρέπει να δοθεί επειγόντως. Η 
έλλειψη συναλλάγματος και οι δυσχέρειες ρευστότητας των χωρών ΑΚΕ δικαιολογούσε τη λήψη μέτρων 
που θα μπορούσαν να εξομαλύνουν γρήγορα την κατάσταση. Από την άποψη αυτή δεν είναι δύσκολο να 
μειωθούν ορισμένες δαπάνες ή να τροποποιηθεί ένα δασμολόγιο, ενώ είναι πολύ πιο δύσκολο και 
χρονοβόρο να αναδιαρθρωθούν οι επιχειρήσεις, να αρθούν οι ρυθμιστικές παρεμβάσεις στην οικονομία, 
κλπ 
Η επιβολή ανελαστικών όρων, με αποτελέσματα που ήταν δυνατόν να μετρηθούν, ενίσχυσε τη διαδικασία 
αυτή και διευκόλυνε τη λήψη μέτρων που μπορούσαν να αποφέρουν άμεσα αποτελέσματα εις βάρος των 
ριζικών μεταρρυθμίσεων, τα αποτελέσματα των οποίων είναι δύσκολο να μετρηθούν. 
γ) μια "δανεική" προσαρμογή: οι αντιδράσεις των κατοίκων κάθε χώρας όσον αφορά την εφαρμογή 
πολιτικών τις οποίες θεωρούσαν ξενόφερτες, στις οποίες προστίθεται μερικές φορές μία εκ 
πεποιθήσεως επιφυλακτικότητα έναντι των οικονομικών πολιτικών που θίγουν τα κεκτημένα, δεν 
κατάφεραν να αντισταθούν στις διάφορες κοινωνικές και πολιτικές πιέσεις που εμπόδιζαν τη 
διαδικασία. Οι διαρθρωτικές πολιτικές έγιναν συχνά αναγκαστικά αποδεκτές λόγω της ανάγκης 
χρηματοδότησης, χωρίς οι κυβερνήσεις να πιστεύουν πραγματικά σ'αυτήν και χωρίς να έχουν τα 
στελέχη της εκάστοτε χώρας, τα οποία ήταν και υπεύθυνα για την εφαρμογή της, εξοικειωθεί με τη 
διαδικασία αυτή. Το ίδιο βέβαια ισχύει, σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό, για τους κατοίκους κάθε χώρας, 
οι οποίοι ανάμεναν από τις νέες διαδικασίες εκδημοκρατισμού θετικές οικονομικές και κοινωνικές 
επιπτώσεις. 
17 
Αυτή η έλλειψη εσωτερικής αποδοχής ίσως να οφείλεται και στους όρους που επιβάλλονται, οι 
οποίοι γίνονται αποδεκτοί χωρίς να έχει κανείς πεισθεί για την αναγκαιότητα τους, λόγω της 
επείγουσας ανάγκης χρηματοδότησης. Οι χρηματοδότες, χάνοντας συνεχώς την εμπιστοσύνη τους, 
επιβάλλουν όλο και πιο πολλούς και αυστηρούς όρους, οι οποίοι με τον τρόπο αυτό γίνονται πιο 
πολύπλοκοι, εξωπραγματικοί και, τελικά, η εφαρμογή τους είναι αδύνατη. 
Η γενική αρχή της επιβολής όρων είναι αναμφισβήτητη. Αντίθετα, αυτό που μπορεί κάλλιστα να 
αμφισβητήσει κανείς είναι η υπερβολική αύξηση του αριθμού τους και η ανεπαρκής προσαρμογή 
τους στις ειδικές ανάγκες και συνθήκες κάθε χώρας. 
V ΠΟΙΕΣ ΘΑ ΜΠΟΡΟΥΣΑΝ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ 
Η προσαρμογή δεν είναι μόδα, αλλά απόλυτη ανάγκη. Πρόκειται για την αποκατάσταση ενός συνόλου 
ισορροπιών που έχουν διαταραχθεί. Σήμερα έχει επιτευχθεί συναίνεση ως προς τον αναπόφευκτο 
χαρακτήρα της διαδικασίας αυτής, η οποία αποτελεί απαραίτητη - όχι όμως και επαρκή - προϋπόθεση για 
την οικονομική ανάπτυξη. Παρόλο που η συναίνεση αυτή έχει επιτευχθεί σχεδόν ομόφωνα όσον αφορά τη 
γενική αρχή της προσαρμογής, δεν ισχύει το ίδιο και όσον αφορά τον τρόπο εφαρμογής της, δεδομένων 
των αντίθετων ή απογοητευτικών αποτελεσμάτων των εφαρμοζόμενων πολιτικών. Η διαδικασία αυτή 
πρέπει να βελτιωθεί και ήδη καταβάλλονται προσπάθειες προς την κατεύθυνση αυτή. Η Ευρωπαϊκή Ένωση 
συνέβαλε στη συνειδητοποίηση της αναγκαιότητας αυτής. Σήμερα έχει να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο 
όσον αφορά τη διευκόλυνση και την ενίσχυση των προσπαθειών αυτών. Τρεις είναι οι άξονες γύρω από 
τους οποίους μπορεί να κινηθεί : 
η εδραίωση της κοινοτικής δράσης, η εμβάθυνση της και η επέκταση της. 
1. Η Εδραίωση 
Οι αναλύσεις που έχουν μέχρι στιγμής διεξαχθεί επιβεβαιώνουν την ορθότητα των βασικών στόχων της 
Ένωσης και της ενσωμάτωσης τους στη Σύμβαση Λομέ : γενική συνοχή σε σχέση με τους στόχους της 
προσαρμογής,μακροπρόθεσμεςεπιπτώσειςτων προγραμμάτων,κοινωνικός αντίκτυπος των προγραμμάτων 
αυτών και ενταξή τους σ'ένα περιφερειακό πλαίσιο. Οι προτεραιότητες που έχουν τεθεί στο πλαίσιο της 
Σύμβασης όσον αφορά την κοινωνική διάσταση, την περιφερειακή διάσταση, τον ρυθμό των 
μεταρρυθμίσεων, την προσαρμογή στις ιδιαιτερότητες κάθε χώρας, την εσωτερική αποδοχή τους από τους 
υπηκόους κάθε χώρας, την επιβολή ρεαλιστικών όρων, πρέπει να παραμείνουν το επίκεντρο των 
προσπαθειών της Ένωσης. 
Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή θα συνεχίσει τις προσπάθειες ευαισθητοποίησης προκειμένου να 
εφαρμοστούν στην πράξη οι πρόσφατες συστάσεις του SPA σχετικά με την προσαρμογή του ρυθμού και 
της σειράς των μεταρρυθμίσεων ή της δομής των όρων στις ιδιαιτερότητες κάθε χώρας. 
Επίσης, η Επιτροπή θα συμβάλει στην ενίσχυση της εσωτερικής αποδοχής της διαδικασίας από τους 
υπηκόους κάθε χώρας, με τη βοήθεια διεξοδικών αναλύσεων των ικανοτήτων κάθε χώρας όσον αφορά την 
κατάρτιση στρατηγικών, τη λήψη αποφάσεων και την εφαρμογή τους. Ο τύπος του διαλόγου που διεξάγεται 
μεταξύ της Ένωσης και των χωρών ΑΚΕ, ο οποίος χαρακτηρίζεται από τον μεσοπρόθεσμο 
προγραμματισμότης ενίσχυσης και την πρόβλεψη των πόρων διευκολύνει την επίτευξη του στόχου αυτού. 
2. Η εαΒάθυνστι 
Η διαρθρωτική προσαρμογή πρέπει να εντάσσεται γενικότερα σε μία μακροπρόθεσμη προοπτική που θα 
στοχεύει την ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού, την ανασυγκρότηση ενός υγιούς οικονομικού και 
18 
κοινωνικού πλαισίου, την αναθέρμανση της προσφοράς. Εκτός από την κατάλληλη ισορροπία που θα 
πρέπει να διατηρηθεί μεταξά των δαπανών για τη στήριξη της δημοσιονομικής εξυγίανσης και των 
οικονομικών μεταρρυθμίσεων, και των δαπανών για τη διεξαγωγή επενδύσεων, ο στόχος της 
μακροπρόθεσμης ανάπτυξης μπορεί να εξασφαλιστεί με τη βελτίωση της δομής των δημοσίων οικονομικών 
και την καλύτερη ένταξη των εθνικών προγραμμάτων σ' ένα περιφερειακό πλαίσιο. 
α) Τα δημόσια οικονοαικά: 
Η Κοινότητα θα πρέπει να συνεχίσει να αποδίδει ιδιαίτερη προσοχή στο θέμα των δημοσίων οικονομικών, 
το οποίο αποτελεί μία από τις σημαντικότερες συνιστώσες των μεταρρυθμιστικών προγραμμάτων και του 
διαλόγου που διεξάγει με κάθε μία χώρα. 
Στο πλαίσιο αυτό, η Κοινότητα θα συνεχίσει να καταβάλλει προσπάθειες για την ενίσχυση των κυριοτέρων 
κοινωνικών τομέων μέσω της συμμετοχής της στην κατάρτιση πραγματικών τομεακών προσεγγίσεων, οι 
οποίες θα ενισχύονται με τη διάθεση κεφαλαίων υποκατάστασης στους εθνικούς προυπολογισμούςπου θα 
χαρακτηρίζονται από συνοχή, διαφάνεια και ορθή εκτέλεση. 
Η αρμονική ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού θα μπορέσει να επιτευχθεί κυρίως με την αναδιάρθρωση 
των δημοσίων δαπανών. Η διατήρηση σε υψηλό επίπεδο των επενδύσεων στον τομέα της οικονομικής και 
κοινωνικής υποδομής θα πρέπει να εξακολουθήσει να αποτελεί στόχο με άμεση προτεραιότητα, 
προκειμένου να εξασφαλιστεί η αποτελεσματική πλαισίωση των διαδικασιών οικονομικής μεταρρύθμισης. 
Στη συνέχεια όμως, οι τομείς διάθεσης των πόρων της Κοινότητας θα πρέπει να διευρυνθούν ώστε να 
τονωθεί η προσφορά και ο παραγωγικός τομέας, κυρίως με τη θέση σε ορθολογικότερες και υγιέστερες 
βάσεις των σχέσεων του κράτους με τους προμηθετευτές του, προκειμένου να αποκατασταθεί η αξιοπιστία 
του και η εμπιστοσύνη των οικονομικών φορέων. Για την επίτευξη των στόχων, αυτών η Επιτροπή θα 
προωθήσει τον έλεγχο και την παρακολούθηση των δημοσίων δαπανών, από κοινού με τις ενδιαφερόμενες 
χώρες και τους υπόλοιπους χρηματοδότες. 
β) Η ένταΕη των ποονοαμμάτων σ'ένα περιφερειακό πλαίσιο 
Ενας από τους κυριότερους ίσως στόχους της Επιτροπής είναι η συνέχιση των προσπαθειών που 
καταβάλλει για την ένταξη των προγραμμάτων σ'ένα περιφερειακό πλαίσιο διευκόλυνσης των συναλλαγών 
ή οικονομικής ολοκλήρωσης, ώστε να επιτευχθεί μία δυναμική που θα υπερβαίνει τις εθνικές οικονομίες 
και η οποία θα επιτρέψει την προοδευτική επανένταξη των χωρών ΑΚΕ σε μία διαρκώς μεταβαλλόμενη 
διεθνή οικονομία. Τό συμφερόντων χωρών ΑΚΕ να συμπεριληφθεί η περιφερειακή ολοκλήρωση στα εθνικά 
τους προγράμματα είναι διπλό. 
Το πρώτο συνδέεται με τη στενότητα των εθνικών αγορών. Το δεύτερο στηρίζεται σ'αυτό που θα πρέπει 
να αποκαλέσουμε νέα θεωρία της περιφερειακής ολοκλήρωσης, η οποία στο εξής θεωρείται θεσμικό μέσο 
για τη διευκόλυνση της εφαρμογής οικονομικών πολιτικών που, ως ένα βαθμό, προστατεύονται από 
διάφορες πιέσεις, εντονότερες σε εθνικό οιπ'ό,τι σε περιφερειακό πλαίσιο. 
19 
Οι παρατηρήσεις αυτές θα πρέπει να οδηγήσουν τους εξωτερικούς εταίρους των κρατών ΑΚΕ στη 
συστηματική υποστήριξη της περιφερειακής αυτής διάστασης των προγραμμάτων προσαρμογής στα εθνικά 
προγράμματα, δηλαδή να προβλέπουν με συστηματικότερο τρόπο, κατά την κατάρτιση των 
προγραμμάτων, κριτήρια περιφερειακής ολοκλήρωσης. Θα πρέπει επίσης να τους οδηγήσουν σε αύξηση 
του όγκου της προβλεπόμενης βοήθειας που χορηγείται για την προσαρμογή των χωρών αυτών, ώστε να 
τους προσφέρουν τα απαιτούμενα κίνητρα αλλά και να αντισταθμίσουν το κόστος των μεταρρυθμίσεων 
κυρίως λόγω της απώλειας φορολογικών εσόδων) που μπορεί να συνεπάγεται η ολοκλήρωση αυτή. 
3. Η διεύρυνση 
Η συμβολή της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη βελτίωση της διαδικασίας προσαρμογής προϋποθέτει ίσως πολύ 
περισσότερα από την απλή εδραίωση και εμβάθυνση της προηγούμενης δράσης της, αν και αυτές είναι 
απαραίτητες. Η συμβολή αυτή προϋποθέτει την προσαρμογή των μέσων, την αναζήτηση νέων οδών 
συνεργασίας και ίσως τον προβληματισμό σχετικά με την αλλαγή της πρακτικής που ακολουθείται όσον 
αφορά την επιβολή των όρων. Οι προσαρμογές αυτές προϋποθέτουν την ενίσχυση του συντονισμού. 
α) n ποοσαομονή των μέσων και των τρόπων δοάσικ: η Ένωση οφείλει να προσαρμοστεί στην εξέλιξη 
και στην ποικιλομορφία των καταστάσεων. Η προσαρμογή αυτή θα επιτρέψει: 
. - την πρόβλεψη άμεσων και πολύ συγκεκριμένων δημοσιονομικών ενισχύσεων για κάθε χώρα 
ξεχωριστά, για όσες βέβαια διαθέτουν ελεύθερα μετατρέψιμο και μεταφερόμενο νόμισμα και 
έχουν ελευθερώσει τις εξωτερικές συναλλαγές τους· 
την προοδευτική μετάβαση από τη διάθεση των κεφαλαίων υποκατάστασης για πολύ 
συγκεκριμένους στόχους στη διάθεση τους για γενικότερους στόχους, παράλληλα με την 
πρόοδο που θα επιτευχθεί από πλευράς αποτελεσματικότητας και εσωτερικής αποδοχής του 
ελέγχου των δημοσίων δαπανών, οι οποίες θα χρησιμοποιηθούν ως μέσο ελέγχου του 
προγραμματισμού και της εκτέλεσης του προϋπολογισμού. Η εξέλιξη αυτή προϋποθέτει τη 
ριζική αλλαγή των σημερινών αντιλήψεων και συμπεριφοράς των κοινοτικών αρχών 
ελέγχου. 
την αποκέντρωση της παρακολούθησης και της εφαρμογής. 
Για τις χώρες που είναι δυνατόν να αντιμετωπίσουν "εξαιρετικές" χρηματοδοτικές ανάγκες, οι 
οποίες προϋποθέτουν άμεση αντίδραση στο πλαίσιο του προγράμματος προσαρμογής, θα ήταν καλό 
να καταστεί δυνατή η οργάνωση, με τον πλέον ελαστικό τρόπο, του αναπροσανατολισμού των 
πόρων προς την κάλυψη των δαπανών αυτών, εφόσον ο αναπροσανατολισμός αυτός δεν θίγει τα 
εφαρμοζόμενα αναπτυξιακά προγράμματα. 
Τέλος, για να εξασφαλιστεί μεγαλύτερη συνοχή μεταξύ των ενεργειών της Ένωσης καθώς και ο 
σχηματισμός επαρκούς "κρίσιμης μάζας" τόσο όσον αφορά τους επιβαλλόμενους όρους όσο και 
τους χρηματοδοτικούςπόρους,θα επιδιωχθεί η καλύτερη ολοκλήρωση κατά την εφαρμογή όλων των 
κοινοτικών μέσων (ενδεικτικών προγραμμάτων, πόρων προσαρμογής, STABEX, επισιτιστικής 
βοήθειας). 
β) Η αναζήτηση άλλων οδών συνεονασίας: υπάρχει ένας τομέας όπου η Ένωση - όπως άλλωστε 
προβλέπει η συνθήκη του Μάαστριχτ - μπορεί να διευκολύνει τη διαδικασία μεταρρυθμίσεων των 
κρατών ΑΚΕ: ο νομισματικός τομέας. Η ανομοιογένεια των νομισματικών συστημάτων και πιο 
συγκεκριμένα η μη μετατρεψιμότητα του μεγαλύτερου μέρους των νομισμάτων των χωρών 
20 
ΑΚΕ, αποτέλεσαν σοβαρό μειονέκτημα για την περιφερειακή ολοκλήρωση, ενώ ταυτόχρονα ι 
έλλειψη συναλλάγματος οδηγούσε.πολύ συχνά σε παράλυση του παραγωγικού μηχανισμού. Ο 
εξωτερικοί εταίροι των, κρατών ΑΚΕ, και ιδίως η Ευρωπαϊκή Ένωση, μπορούν να βοήθήσσιτ 
όσους έχουν κάποια σχέδια ολοκλήρωσης να επιτύχουν μεγαλύτερη σταθερότητα συναλλαγματοι 
και μετατρεψιμότητα. Στόχος δεν είναι η νομισματική ολοκλήρωση, στις διαστάσεις του σύνολοι 
των κρατών ΑΚΕ, της αφρικανικής ηπείρου ή ακόμη και μεγάλων υποπεριφερειών αλλά η θέσι 
στην υπηρεσία των χωρών αυτών των γνώσεων και ικανοτήτων της Ένωσης, διευρύνοντας ττ 
συνεονασία σ'ένα τομέα, σίγουρα πολύ απαιτητικό αλλά και φορέα οικονομικής ανάπτυξης και 
ισορροπίας. 
γ) Νέα πρακτική όσον αφορά την επιβολή όρων : παρατηρείται σήμερα μια "κρίση" όσον αφορά τψ 
επιβολή όρων, η οποία οδηγεί τους κυριότερους παράγοντες της προσαρμογής να αναρωτηθούν αν 
όχι κατά πόσο ευσταθεί η διαδικασία αυτή, τουλάχιστον κατά πόσο η εφαρμογή της γίνεται σωστά 
Έχει ήδη επιτευχθεί συναίνεση (στο πλαίσιο του SPA) σχετικά με την εισαγωγή περισσότερο 
ρεαλισμού στον καθορισμό των όρων. Η Επιτροπή διαδραμάτισε πρωτεύοντα ρόλο στην εξέλιξι 
αυτή. Σήμερα θα μπορούσε να συμβάλει ακόμη περισσότερο στο θέμα αυτό προτείνοντας τψ 
αλλαγή του τρόπου καθορισμούτων όρων ώστε να γίνουν περισσότεροαυστηροί σε μακροπρόθεσμ 
βάση και λιγότερο απαιτητικοί σε βραχυπρόθεσμη βάση. 
Για τον σκοπό αυτό θα πρέπει να συμπεριληφθεί στη διαδικαοία αυτή η σύναψη γενικών 
συμφωνιών οικονομικής πολιτικής οι οποίες θα βασίζονται σ ' ένα μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα, μίο 
από τις συνιστώσες του οποίου θα αποτελούν τα ειδικά μέτρα. Θα πρέπει επίσης να προβλεφθούν 
κάποια "προσαρμόσιμα" στοιχεία τα οποία θα επιτρέπουν την προσαρμογή της Οικονομικήο 
πολιτικής στις τρέχουσες εξελίξεις όσον αφορά την κατάσταση της χώρας ή στον διεθνή χα)ρο 
Τέλος, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η πραγματική προσπάθεια που καταβάλλεται στον τομέο 
των μεταρρυθμίσεων σε σχέση με τα φυσικά ή κοινωνικοπολιτικά στοιχεία του χώρου της 
οικονομικής πολιτικής, τα οποία δύσκολα μπορούν να ελεγχθούν. 
Σεβόμενη περισσότερο τις εσωτερικές επιλογές των κρατών, ιδίως όσον αφορά τη σειρά τω\ 
μεταρρυθμίσεων, η προσέγγιση αυτή μπορεί να συμβάλει στην ενίσχυση της υπευθυνότητας των 
υπηκόοων όσον αφορά τις στρατηγικές και την εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων και να επιτρέψει 
την καλύτερη συνεκτίμηση των πλέον ευνοϊκών στοιχείων για την μακροπρόθεσμη ανάπτυξη. 
Η προσέγγιση αυτή θα έχει μακροπρόθεσμοχαρακτήρα, επιβεβαιώνοντας με ρεαλιστικότερο τρόπο 
τη γενική πρόοδο, σε σχέση με τα επιμέρους αποτελέσματα που εύκολα μπορούν να ανατραπούν. 
Με άλλα λόγια, η πρόταση της Επιτροπής είναι να εξεταστεί, από κοινού με τους εταίρους της στον 
τομέα της χρηματοδότησης, η δυνατότητα υποκατάστασης της πρακτικής που ακολουθείται όσον 
αφορά την επιβολή όρων, η οποία περιορίζεται στα μέσα ή στα επιμέρους αποτελέσματα. 
δ) Η ενίσγυση του συντονισμού: σ'έναν τόσο πολιτικό και πολυσύνθετο τομέα όπως είναι ο τομέας 
των μακροοικονομικών μεταρρυθμίσεων, στον οποίο κανείς δεν κατέχει την απόλυτη αλήθεια, δεν 
είναι σωστό να δημιουργείται στις αναπτυσσόμενες χώρες η εντύπωση ότι δεν έχουν καμία 
δυνατότητα επιλογής και ότι υπάρχει ένα μονοπώλιο τεχνικών γνώσεων στον τομέα της 
μακροοικονομίας. Μπροστά στους οργανισμούς με παράδοση και κύρος όπως είναι το ΔΝΤ και η 
Διεθνής Τράπεζα, η ηγετική θέση των οποίων δεν αμβισβητείται, η Επιτροπή κατάφερε να 
αναπτύξει, στο πλαίσιο της θεώρησης των προβλημάτων κα?, των τρόπων δράσης, αξιόλογες 
τεχνικές γνώσεις και ικανότητα 
21 
επιρροής, οι οποίες συνέβαλαν σε μεγάλο βαθμό στην πρόοδο που έχει ήδη επιτευχεί όσον αφορά 
τη διαδικασία προσαρμογής. Αυτή η ικανότητα επιρροής θα ήταν ακόμη μεγαλύτερη αν μπορούσαν 
να καταβληθούν, σε κοινοτικό επίπεδο, μεγαλύτερες προσπάθειες για την ενίσχυση της συνοχής 
και τη βελτίωση του συντονισμού. 
Οι προσπάθειες αυτές πρέπει να καταβληθούν τόσο σε επίπεδο δικαιούχων χωρών όσο και σε 
κοινοτικό επίπεδο. Πρέπει όμως να καταβληθούν και στο πλαίσιο των οργανισμών του Bretton 
Woods, μεταξύ των ευρωπαϊκών μελών του "Συμβουλίου" των οργανισμών αυτών. Για την 
Ευρωπαϊκή Ένωση είναι θέμα αξιοπιστίας αλλά και αποτελεσματικότητας. 
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 
Η Κοινότητα δεν είχε συμμετάσχει στην πρώτη γενιά προγραμμάτων προσαρμογής. Το θέμα αυτό άρχισε 
να την απασχολεί για πρώτη φορά το 1987 και το 1988 άρχισε να αναπτύσσει τις δραστηριότητες της με 
τη συμμετοχή της στην πρώτη φάση του SPA. Στην πραγματικότητα όμως η άμεση συμμετοχή της 
Κοινότητας στη διαδικασία αυτή άρχισε με την τέταρτη Σύμβαση Λομέ. 
Αμέσως μετά την υπογραφή της σύμβασης αυτής, η Επιτροπή έλαβε μία σειρά μέτρων για την καλύτερη 
αξιοποίηση της συμμετοχής αυτής. Η πείρα που έχει αποκτήσει έκτοτε της επιτρέπει να προβεί σε μια 
συνολική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων των πολιτικών προσαρμογής και να διατυπώσει ορισμένες 
παρατηρήσεις για το μέλλον. 
Η παρούσα ανακοίνωση, εκτός από τις πληροφορίες που παρέχει σχετικά με τον τρόπο που θεσπίστηκαν 
οι διατάξεις της Σύμβασης σχετικά με τη διαρθρωτική προσαρμογή, δεν έχει άλλη φιλοδοξία από το να 
συμβάλει στον εμπλουτισμό των σκέψεων σχετικά μ'ένα σημαντικό αλλά και αμφιλεγόμενο τομέα της 
ανάπτυξης. 
Η Επιτροπή εξακολουθεί να πιστεύει ότι η προσαρμογή αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την 
οικονομική ανάκαμψη και, ακόμη περισσότερο για την πραγματική ανάπτυξη των εταίρων της ΑΚΕ. Οι 
ρυθμίσεις όμως σχετικά με την προσαρμογή αυτή θα πρέπει να είναι ρεαλιστικές και καινοτόμες 
προκειμένου να μην θυσιαστεί, για χάρη των μεγάλων δημοσιονομικών ισορροπιών, η μακροπρόθεσμη 
ανάπτυξη, η οποία που θα πρέπει να είναι περισσότερο ισορροπημένη και δίκαιη και να εξασφαλιστούν 
μεγαλύτερες πιθανότητες επιτυχίας σε μία διαδικασία τα αποτελέσματα της οποίας παραμένουν άνισα. 
Λυτή είναι η προσέγγιση της Επιτροπής και ο ρόλος που προτίθεται να διαδραματίσει. 
22 
ISSN 0254-1483 
COM(94) 447 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 11 
Aptt3. καταλόγου : CB-CO-94-471-GR-C ! 
ISBN 92-77-81236-2 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L·2985 Luxembourg 
?3>