Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 80/987/ΕΟΚ του Συμβουλίου, περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με την προστασία των μισθωτών σε περίπτωση αφερεγγυότητας του εργοδότη"

(2001/C 221/19)

Στις 14 Φεβρουαρίου 2001, και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα Απασχόληση, Κοινωνικές Υποθέσεις, Δικαιώματα του Πολίτη, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 2 Μαΐου 2001 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Zöhrer.

Κατά την 382η σύνοδο ολομέλειας της 30ής και 31ης Μαΐου 2001 (συνεδρίαση της 30ής Μαΐου) η ΟΚΕ υιοθέτησε με 118 ψήφους υπέρ, 2 κατά και 3 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Κύρια σημεία του εγγράφου της Επιτροπής

Είκοσι έτη μετά την έκδοση της οδηγίας 80/987/ΕΟΚ από το Συμβούλιο, η Επιτροπή εκτιμά ότι είναι πλέον καιρός να συναχθούν τα συμπεράσματα από τις συζητήσεις και τους προβληματισμούς γύρω από τις δυσχέρειες κατά την εφαρμογή ορισμένων διατάξεων και να προτείνει στο Συμβούλιο τροποποίηση της εν λόγω οδηγίας.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι η βασική δομή της οδηγίας πρέπει να διατηρηθεί: ο προστατευτικός στόχος της, ο συσταθείς μηχανισμός καθώς και τα επιτευχθέντα αποτελέσματα δεν μπορούν να αμφισβητηθούν. Ωστόσο, φαίνεται ότι με την πάροδο των ετών οι νέες συνθήκες στην αγορά της εργασίας, οι πραγματοποιηθείσες αναδιαρθρώσεις και αναδιατάξεις στους κόλπους των επιχειρήσεων επιβάλλουν την αναθεώρηση της οδηγίας σε συγκεκριμένα σημεία, όπου υστερεί.

Οι κυριότερες από τις εξελίξεις που κατέδειξαν τα κενά ή τις ανεπάρκειες της οδηγίας έχουν σχέση με την εξέλιξη της νομοθεσίας περί αφερεγγυότητας στα κράτη μέλη, με τον δυναμισμό της εσωτερικής αγοράς, με την επιδίωξη της λογικής συνέπειας με τις άλλες κοινοτικές οδηγίες που εξεδόθησαν εκ των υστέρων σε θέματα εργατικού δικαίου καθώς και με την πρόσφατη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου.

Οι προτεινόμενες τροποποιήσεις έχουν ως εξής:

- αποσαφήνιση του πεδίου εφαρμογής στα άρθρα 1 και 2 και κατάργηση του υφιστάμενου παραρτήματος·

- νέα έννοια της αφερεγγυότητας στο άρθρο 2: ορισμός βασιζόμενος σ' αυτόν που περιλαμβάνεται στον κανονισμό του Συμβουλίου τον αναφερόμενο στις διαδικασίες αφερεγγυότητας·

- απλοποίηση των άρθρων 3 και 4·

- νέα διάταξη, ως άρθρο 8α, προσδιορίζουσα τον αρμόδιο οργανισμό εγγύησης σε διακρατικές περιπτώσεις·

- νέα διάταξη, ως άρθρο 8β, θεσπίζουσα τη διοικητική συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών με σκοπό τη διευκόλυνση της εφαρμογής του άρθρου 8α.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η ΟΚΕ επικροτεί κατά βάση την πρωτοβουλία της Επιτροπής. Οι αλλαγές που συντελούνται στην αγορά εργασίας, η δυναμική της ευρωπαϊκής εσωτερικής αγοράς και οι αναδιαρθρώσεις και ανακατατάξεις των επιχειρήσεων καθιστούν απαραίτητη την προσαρμογή της οδηγίας η οποία εκδόθηκε πριν από είκοσι χρόνια.

Η απλοποίηση και η εξίσωση των νομοθετικών διατάξεων και η εφαρμογή ενιαίων όρων και ορισμών στην κοινοτική νομοθεσία βελτιώνουν εν γένει τη διαφάνεια και τη νομική ασφάλεια.

2.2. Η ΟΚΕ συμμερίζεται την άποψη της Επιτροπής σε σχέση με την σημερινή οδηγία ότι αυτό που προέχει είναι η διασφάλιση της προστατευτικής λειτουργίας που έχει. Άλλωστε, ο ρόλος της οδηγίας είναι να εξασφαλιστεί τουλάχιστον ένα μέρος του εισοδήματος των εργαζομένων σε περίπτωση αφερεγγυότητας του εργοδότη.

Με την εξέλιξη της νομοθεσίας περί αφερεγγυότητας με τη σύναψη νέων εργασιακών συμβάσεων οι οποίες συνεκτιμούν τα ευμετάβλητα δεδομένα της αγοράς εργασίας, είναι προφανές ότι η σημερινή οδηγία δεν επαρκεί για την πλήρη διασφάλιση του προστατευτικού πλέγματος.

Σ' αυτό πρέπει κυρίως να προστεθεί ότι ορισμένες ευέλικτες συμβάσεις εργασίας, η σημασία των οποίων έχει αυξηθεί τον τελευταίο καιρό, δεν εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας.

2.3. Η νομοθεσία περί αφερεγγυότητας στα κράτη μέλη υπέστη σημαντικές τροποποιήσεις από τότε που εγκρίθηκε η οδηγία. Ο στόχο είναι ολοένα και περισσότερο να αποφευχθεί η πλήρης ρευστοποίηση και να επιτραπεί η επιβίωση επιχειρήσεων που αντιμετωπίζουν προβλήματα αφερεγγυότητας.

Ωστόσο, σε περίπτωση αυστηρής ερμηνείας της οδηγίας, όπως έπραξε το ΔΕΚ στις αποφάσεις του, οι περιπτώσεις αυτές δεν καλύπτονται από το ρυθμιστικό πλαίσιο. Για το λόγο αυτό, η ΟΚΕ τάσσεται υπέρ του εκσυγχρονισμού της έννοιας της αφερεγγυότητας. Αυτό, όχι μόνο θα διευκολύνει τη διατήρηση του προστατευτικού χαρακτήρα της οδηγίας, αλλά και θα επιτρέψει κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις στους εργαζόμενους να διατηρήσουν την εργασία τους και να συμμετάσχουν στην ανασυγκρότηση της επιχείρησης στην οποία απασχολούνται.

2.4. Με τη διαρκή εξέλιξη της ευρωπαϊκής εσωτερικής αγοράς οι διαρθρώσεις των επιχειρήσεων αποκτούν ολοένα και περισσότερο ευρωπαϊκό χαρακτήρα. Έτσι, αυξάνονται και οι περιπτώσεις όπου οι εργαζόμενοι αντιμετωπίζουν πρόβλημα αφερεγγυότητας του εργοδότη του και πέραν των εθνικών συνόρων.

Παρόλο που υπάρχουν αποφάσεις του ΔΕΚ για παρόμοιες περιπτώσεις, η ΟΚΕ κρίνει ότι το πρόβλημα αυτό πρέπει να συμπεριληφθεί στην οδηγία, προς όφελος της σαφήνειας και της νομικής ασφάλειας.

2.5. Όσον αφορά στη νομική βάση, η ΟΚΕ συμμερίζεται την άποψη της Επιτροπής ότι, με την έναρξη της ισχύος της συνθήκης του Άμστερνταμ, δημιουργήθηκε μια συγκεκριμένη βάση στη συνθήκη, πράγμα που σημαίνει ότι η ενδεδειγμένη νομική βάση για την οδηγία είναι το άρθρο 137, παράγραφος 2.

2.6. Επιπλέον, προκειμένου να υπάρξει η μεγαλύτερη δυνατή διαφάνεια, η ΟΚΕ προτείνει την κωδικοποιημένη έκδοση της οδηγίας. Για τον ίδιο λόγο, συνιστά να παρουσιαστεί από τα κράτη μέλη μια οριστική έκδοση της νομοθεσίας τους κατά την εφαρμογή της παρούσας οδηγίας.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Πεδίο εφαρμογής και ορισμοί

3.1.1. Ορισμός της αφερεγγυότητας

Όπως προαναφέρθηκε, η πρόταση της Επιτροπής συνεκτιμά την εξέλιξη της νομοθεσίας περί αφερεγγυότητας και την πράξη της εφαρμογής της οδηγίας στα κράτη μέλη. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την πρόταση της Επιτροπής επειδή συμβάλει και στη διασφάλιση της προστατευτικής λειτουργίας της οδηγίας.

Εδώ όμως πρέπει να υπάρξει μέριμνα για να αποφευχθεί το ενδεχόμενο κατάχρησης των επονομαζόμενων "περιπτώσεων ανασυγκρότησης". Η εξυγίανση μιας επιχείρησης σε βάρος των ρυθμιστικών εγγυήσεων θα υπερέβαινε τον προστατευτικό χαρακτήρα της οδηγίας. Στο σημείο αυτό, η ΟΚΕ προτείνει να συμπεριληφθεί στο άρθρο 10 της οδηγίας παραπομπή στο θέμα αυτό και να αφεθεί στα κράτη μέλη να θεσπίσουν ρυθμίσεις για την αντιμετώπιση παρόμοιων περιπτώσεων.

Όσον αφορά την υποχρέωση γνωστοποίησης της εφαρμοζόμενης διαδικασίας στα κράτη μέλη, η ΟΚΕ επισημαίνει ότι υπάρχει ήδη κατάλογος των διαδικασιών που εμπίπτουν στις διατάξεις του άρθρου 1 του κανονισμού (EK) αριθ. 1346/2000 ο οποίος επισυνάπτεται ως παράρτημα στον κανονισμό αυτό. Προκύπτει, συνεπώς, το ερώτημα αν θα αρκούσε μια απλή παραπομπή στο εν λόγω παράρτημα. Η υποχρέωση γνωστοποίησης των κρατών μελών θα μπορούσε κατ' αυτόν τον τρόπο να περιοριστεί σε τροποποιήσεις, συμπληρώσεις ή πρόσθετες διαδικασίες που θα ισχύσουν για την οδηγία.

3.1.2. Οι εργαζόμενοι που καλύπτονται

3.1.2.1. Η ΟΚΕ επικροτεί τη διευκρίνιση του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας και την συνεπακόλουθη κάλυψη της μερικής απασχόλησης, της απασχόλησης για περιορισμένο χρόνο, του δανεισμού προσωπικού και της κατ' οίκον απασχόλησης(1).

Πρέπει να συζητηθεί κατά πόσο θα μπορούσαν να καλυφθούν από την οδηγία και πρόσωπα τα οποία "μοιάζουν με εργαζόμενους". Πρόκειται για πρόσωπα τα οποία απασχολούνται με σύμβαση η οποία δεν τεκμηριώνει σχέση εργασίας, αλλά έχει τα ίδια χαρακτηριστικά με τις συνήθεις συμβάσεις εργασίας, (ελεύθερες συμβάσεις παροχής υπηρεσιών, εικονικά ελεύθεροι επαγγελματίες).

Δεδομένου ότι το θέμα αυτό σχετίζεται άμεσα με τις εκάστοτε ρυθμίσεις του εθνικού εργατικού δικαίου, η ΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να συνεκτιμήσουν στους ορισμούς τους την ύπαρξη των προσώπων αυτών.

3.1.2.2. Κατά την άποψη της ΟΚΕ, σε σύγκριση με την μέχρι τούδε ισχύουσα οδηγία - με σημαντικές διαφορές στα κράτη μέλη - είναι προτιμότερο να συμπεριληφθεί στη νέα οδηγία μια σαφής ρύθμιση σχετικά με το ποιοι εργαζόμενοι και κάτω από ποιες προϋποθέσεις μπορούν να αποκλειστούν από το πεδίο εφαρμογής της.

Εδώ προβλέπονται δύο λόγοι αποκλεισμού. Στο άρθρο 1, παράγραφος 2, γίνεται αναφορά στους εργαζόμενους που χαίρουν της ίδιας προστασίας μέσω άλλων μορφών εγγύησης. Η ΟΚΕ συμφωνεί στην περίπτωση αυτή.

Το άρθρο 1, παράγραφος 3 επιτρέπει στα κράτη μέλη να αποκλείσουν από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας τους οικιακούς βοηθούς που εργάζονται για λογαριασμό φυσικού προσώπου, και τους αλιείς, οι οποίοι αμείβονται με ποσοστά.

Εδώ η ΟΚΕ είναι της άποψης ότι πρόκειται για μια άνιση μεταχείριση η οποία δεν εναρμονίζεται με τους κοινωνικοπολιτικούς στόχους της Κοινότητας. Στο μέχρι τούδε παράρτημα, μόνο δύο κράτη μέλη διατήρησαν εξαιρετική ρύθμιση για τους οικιακούς βοηθούς και άλλα δύο κράτη μέλη διαθέτουν ανάλογη ρύθμιση για τους αλιείς, οι οποίοι συμμετέχουν με ποσοστά στο αλίευμα. Συνεπώς, οι εν λόγω εργαζόμενοι πρέπει να διαγραφούν από τον κατάλογο των εξαιρέσεων.

3.1.2.3. Η Επιτροπή δεν προβλέπει τη δυνατότητα εξαίρεσης για τα πρόσωπα που συμμετέχουν ουσιαστικά στη διοίκηση μιας επιχείρησης αλλά παραπέμπει στο άρθρο 10της οδηγίας το οποίο, σύμφωνα με την άποψη της ΟΚΕ, δεν συνεκτιμά πλήρως την περίπτωση αυτή.

Για το λόγο αυτό, η ΟΚΕ συνιστά να συμπεριληφθούν στο άρθρο 1, παράγραφος 3 τα ακόλουθα κριτήρια αποκλεισμού ως δυνατότητες των κρατών μελών:

- μέλος οργάνου νομικού προσώπου το οποίο εκπροσωπεί ενώπιον του νόμου.

- μέτοχοι οι οποίοι δύνανται να ασκούν καθοριστική επιρροή στην επιχείρηση, ακόμη και στην περίπτωση που αυτή υπόκειται σε λογιστική πραγματογνωμοσύνη.

3.2. Περιορισμός της χρονικής διάρκειας της εγγύησης

Η ΟΚΕ συμφωνεί κατά βάση με την απλοποίηση αυτού του θέματος. Συμμερίζεται δε την άποψη της Επιτροπής σε ότι αφορά την εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας ταυτόχρονα με τον καθορισμό μιας στοιχειώδους προστασίας. Αυτό όμως δεν επιτρέπεται να οδηγήσει σε περιορισμό των εγγυήσεων που παρέχονται σήμερα στους εργαζόμενους.

Επιπλέον, πρέπει να τεθεί το ερώτημα αν θα πρέπει να ληφθούν υπόψη και οι επί μακρόν εκκρεμούσες απαιτήσεις των εργαζομένων σε βάρος των εργοδοτών, οι οποίες έχουν αναγνωριστεί με δικαστική απόφαση αλλά δεν έχουν εκπληρωθεί λόγω αφερεγγυότητας του εργοδότη.

Η ΟΚΕ εκφράζει επιφυλάξεις όσον αφορά στην δυνατότητα των κρατών μελών να μειώνουν το ύψος της εγγύησης (άρθρο 4, παράγραφος 3), επειδή η νέα διατύπωση δεν περιλαμβάνει κανένα περιορισμό. Εδώ θα πρέπει να προστεθεί η φράση ότι "τα κράτη μέλη μεριμνούν για τη διασφάλιση της προστασίας".

3.3. Περιπτώσεις διασυνοριακού χαρακτήρα

Στο σημείο αυτό η Επιτροπή ακολουθεί τη νομολογία του ΔΕΚ. Η ΟΚΕ δεν μπορεί παρά να συμφωνήσει με την αρχή ότι οι απαιτήσεις δημιουργούνται εκεί όπου οι εργαζόμενοι ασκούν το επάγγελμά τους - πράγμα το οποίο συμφωνεί με την ιδέα της προστασίας στην οδηγία. Βασική προϋπόθεση αυτού είναι η αναγνώριση της αφερεγγυότητας στο εκάστοτε άλλο κράτος μέλος.

Βρυξέλλες, 30 Μαΐου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) Οδηγία του Συμβουλίου, της 15ης Δεκεμβρίου 1997, σχετικά με τη συμφωνία-πλαίσιο για την εργασία μερικής απασχόλησης που συνήφθη από την Ένωση Συνομοσπονδιών Βιομηχανίας και Εργοδοτών της Ευρώπης (Unice), το Ευρωπαϊκό Κέντρο Δημοσίων Επιχειρήσεων (CEEP) και την Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Συνδικάτων (CES), EE L 14 της 20.1.1998, σ. 9. Οδηγία του Συμβουλίου, της 28ης Ιουνίου 1999, σχετικά με τη συμφωνία-πλαίσιο για την εργασία ορισμένου χρόνου που συνήφθη από την Unice, το CEEP και την (CES), EE L 175 της 10.7.1999, σ. 43. Οδηγία του Συμβουλίου, της 25ης Ιουνίου 1991, η οποία συμπληρώνει τα μέτρα για την προώθηση της ασφάλειας και της υγείας, EE L 206 της 29.7.1991, σ. 19.