ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡ ΩΠΑΪΚ ΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ
Βρυξέλλες , 4.9.2001
COM(2001) 454 τελικό
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ
ΓΙΑ ΜΙΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΩΝ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ
ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ : ΕΓΓΡΑΦΟ ∆ΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ
2ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ
ΓΙΑ ΜΙΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΩΝ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ
ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ : ΕΓΓΡΑΦΟ ∆ΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ
ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ
1. Για µια πλήρη και στρατηγι κή θεώρηση ...................................................................3
2. ∆υναµικό και αντίκτυπο ς τω ν βιοεπιστηµών και της βιοτεχνο λ ογίας ........................6
3. Κα ινοτ οµία και ανταγώνιστικοτητα ..........................................................................9
4. Έρευνα...................................................................................................................13
5. ∆εοντ ολ ογικές συ νέπειες ........................................................................................16
6. Οι απόψεις και η συµµετ οχή τ ου κ οιν ού .................................................................17
7. Ρύθµιση και διακυβέρνηση .....................................................................................20
7.1. Ρυθµιστικά ζητήµατα για τους ΓΤΟ , π ου περιλαµβάνουν τ ους σπόρ ο υς , τα Γ Τ
τρόφιµα και τις ζω οτρ ο φές .....................................................................................20
7.2. Ρύθµιση άλλων εφαρµ ογώ ν ....................................................................................25
8. Η διεθνής διάσταση ................................................................................................27
8.1. Εµπόρι ο και διεθνής σ υνεργασία ............................................................................27
8.2. Αναπτυξ ιακή πολιτικ ή ............................................................................................29
9. Συµπεράσµατα ........................................................................................................32
3Για µια στρατηγι κή θε ώ ρηση τ ων βιοεπιστηµ ώ ν και τη ςβιοτεχ ν ο λ ογί ας:
Έγγρ α φ ο δι αβ ού λευσης
1. Γ ΙΑ Μ ΙΑ Π ΛΗ ΡΗ ΚΑ Ι ΣΤ Ρ ΑΤΗΓ ΙΚΗ ΘΕΩ Ρ ΗΣΗ
Η επιστηµονική και τεχν ολογική πρ ό οδ ο ς στις βιοεπιστήµες και τη σ ύγχρο νη βιοτεχν ολ ογία
συνεχίζεται µε εκπληκτικό ρυθµ ό . Ταυτ όχρο να , τα εν δεχ όµενα ο φέλη και οι επιπτώσεις τους
στα άτοµα , την κοιν ωνία και το περιβάλλον απ οτέλεσαν αφ ορµή για έντ ονες δηµ όσιες
συζητήσεις .
Στο Ευρωπαϊκό Συµβ ούλιο της Λισσαβώνας τ ο Μάρτιο τ ου 2000, η Ευρ ωπαϊκή Ένωση
έθεσε στ ον εα υτό της ένα νέο στρατηγικό στόχο για την επ όµε νη δ εκαετία : να γίνει η
ανταγωνιστικότερη και δυναµικ ότερη κ οινωνία της γνώσης ανά την υφήλιο , ικανή για
βιώσιµη οικον οµική ανάπτυξη µε περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας και µε
µεγαλύτερη κοινω νική συν οχή .
Στην επακόλ ουθη έκθεσή της τ ο Φεβρ ουάριο τ ου 2001 πρ ος το Ε υρωπαϊκό Συ µβούλι ο της
Στοκχόλµης στ ο πλαίσιο της αποκαλ ούµε νης στρατηγικής της Λισσαβώνας , η Ευ ρωπαϊκή
Επιτροπή υπενθ ύµισε τ ο οικ ον οµικ ό , κοινω νικό και περιβαλλοντικό δ υναµικό των
βιοεπιστηµών και της βιοτεχν ολ ογίας και εποµέ νως , τη στρατηγική και µακροπρ όθεσµη
σηµασία που έχει για την Ευρ ώπη να κατέχει αυτές τις επιστήµες και τεχνολ ογίες και τις
εφαρµογές τ ους . Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνω σε επίσης την πρόθ εσή της να
παρουσιάσει , ως τ ο τέλ ος τ ο υ 2001, µια στρατηγική θεώρηση των βιοεπιστηµών και της
βιοτεχνολ ογίας ως τ ο 2010 και αργότερα . Η πρωτ οβ ουλία αυτή αναµέ νεται να έχει µια
ολ οκληρωµένη και µακρ όπν οη πρ ο οπτική και να πρ οτείνει συγκεκριµένες βραχυπρ όθεσµες
ενέργειες για την αντιµετώπιση των προκλήσεων το υ µέλλο ντ ος , για την υλ οπ οίηση των
στόχων της Λισσαβώνας και για να συ νεισφέρει στ ο συ νεχιζ όµεν ο δηµ όσι ο διάλογ ο και την
επίτευξη οµ οφωνίας .
Οι βιοεπιστήµες και η βιοτεχνολ ογία θέτ ου ν διάφ ορα είδη πρ οβληµάτων πο υ πρέπει νααντιµετωπιστούν στ ο κατάλληλο επίπεδο
, σ ύµφωνα µε τη ν αρχή της επικουρικότητας . Σε
ορισµέν ο υς τ οµείς η Κοιν ότητα έχει σαφή αρµ ο διότητα ( για παράδειγµα όσ ον αφ ορά τ ο
εµπόρι ο και την εσ ωτερική αγορά καθώς και τη διαχείριση του αντικτύπου των βιοεπιστηµών
και της βιοτεχνολ ογίας στις υπάρχουσε ς κ οιν οτικές π ολιτικές ) ενώ σε άλλου ς , η αρµ οδι ότητα
ανήκει κυρίως στα κράτη µέλη ( π.χ. όσ ο ν αφ ορά το ν καθ ορισµ ό τω ν αρχώ ν δε ο ντ ολ ογίας ). Η
πολύπλευρη φύση και η σηµασία των βιοεπιστηµών και της βιοτεχν ολ ογίας καθώς και τα
όσα αυτέ ς οι επιστήµες συ νεπάγο νται , απαιτούν τ ον πρ οσεκτικό πρ οβληµατισµό σχετικά µε
τη συν ολική συνεκτικότητα και τη συ µµετ οχή της κ οινω νίας των πολιτών και των
ενδιαφερό µενω ν παραγό ντων στα σχετικά ζητήµατα .
Οι βιοεπιστήµες και η βιοτεχνολ ογία έχ ουν εισέλθει σε ένα στάδιο εκθετικής αύξησης , πο υ
προσφέρει τεράστιες δυνατότητες για να στραφ ούν οι οικ ον οµίες της Ε υρώπης , αλλά και
παγκοσµίως , σε πιο βιώσιµη ανάπτυξη και καλύτερη ποιότητα ζωή ς . Έχ ουν επ οµένως
στρατηγική σηµασία γ ια την προσπάθεια της Ευρώπης να γίνει µία απ ό τις κ ορ υφαίες
οικο ν οµίες της γνώσης . Η Ευρώπη δεν έχει περιθώριο να χάσει την ευκαιρία που
προσφέρ ου ν αυτές οι νέε ς επιστήµες και τεχν ολ ογίες .
4Εποµέ νως είναι ανάγκη να ρ υθµίσο υµε όλα τα σχετικά ζητήµατα , συµπεριλαµβανοµέ νων
όπ ου χρειάζεται και ευρύτερων , γενικών ζητηµάτω ν π ου δεν άπτο νται αποκλειστικά των
βιοεπιστηµών και της βιοτεχν ολ ογίας .
Χρειάζεται να ενισχύσου µε την ανταγωνιστικότητα για να επιτραπεί η ανάπτυξη και η
δηµιουργία εξαιρετικά ειδικευµένων θέσεω ν εργασίας . Οκινητήριος παράγοντας είναι
κυρίως η έρευνα πο υ επεκτείνει τη βάση των νέω ν γνώσε ων στις βιοεπιστήµες και τη
βιοτεχνολ ογία . Μια σηµαντική πρόκληση είναι να εξασφαλίσουµε ότι η κα ινοτοµία θα
µετατρέψει µε επιτυχία την έρευνα και τις εφευρ έσεις σε βιώσιµα νέα πρ οϊ όντα και
υπηρεσίες .
Ακόµα πιο σηµαντικ ό είναι τ ο γε γονό ς ό τ ι το δ υ ναµικό αυτ ό θα εκφραστεί µόνο ν ε ά ν
υπάρξει ευρεία δηµόσια υπ οστήριξη . Συ νεπώς, υπάρχει διαρκώς µεγαλύτερη α νάγκη για
ευαισθητοποίηση και πεφωτισµένες πολιτικές αποφάσεις σχετικά µε τις πρ οτεραιότητες της
κοινωνίας , και ιδίως σχετικά µε τ ο κοινωνικό πλαί σιο και την ηθική βάση για την α νάπτυξη
και τις εφαρµογές των νέων επιστηµών και τεχν ολο γιών . Η ανάπτυξη και εφαρµ ογή τω ν
βιοεπιστηµών και της βιοτεχν ολ ογίας θίγου ν θεµελιώδη ηθικά ζητήµατα όπως είναι ο
ορισµ ός και η φύση τ ο υ ανθρώπ ου και η χρήση και ο έλεγχ ος των γε νετικών πληρο φ οριών .
Ορισµένες εφαρµ ογές µπ ορεί να έχ ο υν επίσης κ οινω νικές και οικ ον οµικές επιπτώσεις , π.χ. σε
σχέση µε την πρό σβαση στην υγει ον οµική ασφάλιση και την ασφάλεια ζωής ή µε τις
επιδράσεις τους στις γεωργικές πρακτικές . Είναι πο λύ σηµαντικό τα ζητήµατα αυτά , πο υ
έχουν µεγάλη σηµασία για τ ο κο ινό α ίσθηµα , να ρ υθµιστο ύν δε όντω ς .
Η ρυθµιστική επιτήρηση της βιοτεχν ολ ογίας και η εντ οπισµένη δηµόσια έρευνα πρέπει
προπαντ ός να εξασφαλίσου ν την ασφαλή ανάπτυξη και εφαρµ ογή των βιοεπιστηµών και της
βιοτεχνολ ογίας για τ ους ανθρώπ ους , τα ζώα και τ ο περιβάλλον ( συµπεριλαµβανοµέ νης της
βιοποικιλότητας ), λαµβάνο ντας υπ όψη όλες τις άλλες ανησυχίες για να εξασφαλιστεί η
ασφαλής και κοινωνικά απο δεκτή ανάπτυξη και εφαρµ ογή των βιοεπιστηµών και της
βιοτεχνολ ογίας .
Η επιστηµονική και τεχν ολογική επανάσταση είναι µια παγκόσµια πραγµατικότητα π ου
δηµιουργεί νέες ε υκαιρίες και προκλήσεις για όλες τις χώρες τ ο υ κ όσµ ου , πλ ούσιες και
φτωχές. Η Ευρώπη πρέπει να αναπτύξει τις π ολιτικές της µε σαφή διεθνή πρ ο οπτική ,
συνεισφέρ οντας επ οικο δ οµητικά στη διεθνή συνεργασία και πρ οασπίζοντας ταυτ όχρ ονα τα
συµφέρ οντά της .
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει δεσµευθεί να αναπτύξει ορθές και συνεπείς π ολιτικές που
εξυπηρετούν τα συµ φέρ οντα της Ευρ ώπης γενικά , αλλά τ ο κλειδί της επιτυχίας είναι όλοι ο ι
ενδιαφερόµενοι στην Ευρώπη - οι δηµ όσιες αρχές , η επιστήµη , οι οικον οµικ οί φ ορείς και οι
καταναλωτές καθώς και το ευρύ κοιν ό .
Αυτή η προσέγγιση συµβαδίζει πλήρως µε τις πρ οτάσεις πο υ περιλαµβάνονται στην
πρόσφατη Λευκή Βίβλο για την ευρωπαϊκή διακυβέρνηση1. Σε α υτήν , η Επιτροπή
υπογράµµισε την ανάγκη διεύρ υνσης της διαδικασίας χάραξης πολιτικής έτσι ώστε να
µπορ ού ν να συµ µετάσχου ν σε αυτήν περισσότερ οι φ ορείς και να υπάρχει η δ υνατ ότητα οι
αρµό διοι να λ ογο δ οτ ού ν ικαν οποιητικά . Ειδικ ότερα η Λευκή Βίβλος αποβλέπει στο να
βελτιωθε ί η συµµετ οχή τω ν ευρωπαίων πολιτών στη χάραξη της π ολιτικής της ΕΕ . Η
δηµ οκρατία εξαρτάται από την ικανότητα τω ν ατ όµω ν να συµ µετέχο υν στις δηµ όσιες
1COM(2001)428 τ ελικό, τη ς25.7.2001
5συζητήσεις . Πρ οκειµέν ου να επιτευχθεί αυτ ό , πρέπει τα άτο µα να έχο υν πρόσβαση σε
αξιόπιστη πληροφόρηση σχετικά µε τα ευρωπαϊκά θέµατα και να είναι σε θέση να εξετάζ ουν
τη διαδικασία χάραξης και εφαρµογής κατά τα διάφ ορα στάδιά της . Συ νεπώς είναι αναγκαίο
τα θεσµικά όργανα να επικ οινων ού ν πιο ενεργά µε τ ο γενικό κ οιν ό σχετικά µε τα ευρωπαϊκά
θέµατα, και ειδικότερα εάν αυτά είναι τ όσ ο ε υαίσθητης φύσης όπως οι βιοεπιστήµες και η
βιοτεχνολ ογία . Επιπλέον , οι διαβο υλεύσεις β οηθού ν την Επιτροπή και τα άλλα θεσµικά
όργανα να κρίν ου ν τ ου ς αντικρ ου όµεν ο υς ισχυρισµ ούς και τις προτεραι ότητες και να
συνδράµ ου ν στη ν ανάπτυξη µακρ οπρ όθεσµης προο πτικής για τις π ολιτικές . Όπως
αναφέρεται στη Λευκή Βίβλο , αυτ ό τ ο γεγ ον ός θα επιτρέψει στην Έ νωση να απο φύγει τη
λήψη αποφάσεων επί µακρ οπρ όθεσµω ν πρ οκλήσεων ε µπνε όµενη από βραχυπρόθεσµ ο
προβληµατισµό .
Κατ ά την εκπό νηση τ ου εγγράφο υ πρ οσανατ ολισµο ύ , η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στηρίχθηκε
στην25 ετή εµπειρία της στην ανάπτυξη πολιτικών και εργαλείων πο υ σ υνδέ ο νται µε τις
βιοεπιστήµες και τη βιοτεχνολ ογία . Επίσης άντλησε στ οιχεία από την ήδη υπάρχο υσα γ όνιµη
δηµ όσια συζήτηση , συµπεριλαµβανοµέ ν ου τ ου διαλ όγο υ στα άλλα κ οιν οτικά θεσµικά
όργανα και τ ου ς οργανισµ ούς καθώς και στα κράτη µέλη · τέλ ος στοιχεία αντλήθηκαν και
από τη σ υνεισφ ορά τω ν π ολυάριθµων ε µπλεκόµε νων παραγόντω ν τ ου επαγγελµατικού
κλάδου. Σύµ φωνα µε την πρ όσφατη Λευκή Βίβλο για την ε υρωπαϊκή διακυβέρνηση , η
Επιτροπή θα δώσει ιδιαίτερη προσ οχή στην π οιότητα της διαδικασίας των διαβουλεύσεων
και στην ικανότητα για ικανοπ οιητική λογ οδ οσία της επιστηµονικής εµπειρ ογνωµ οσ ύνης .
Για αυτό η Ευ ρωπαϊκή Επιτροπή επιζητά σχόλια απ ό τ ους π ολίτες , τ ους καταναλωτές , καθώς
και την οργα νωµένη κοινω νία των πολιτών , τ ους επιστήµο νες , τις δη µ όσιες αρχές και τ ους
επιχειρηµατ ίες µε οικ ον οµικά συ µφέρ οντα στη βιοµηχανία , τη γεωργία ή τις υπηρεσίες να
συνεισφέρ ουν στις σκέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής πριν ολ οκληρωθεί το έγγραφ ο
προσανατ ολισµο ύ ως τ ο τέλ ος τ ου 2001. Αλλά ο διάλογ ος και οι διαβουλεύσεις θα
συνεχιστού ν · τ ο έγγραφ ο π ολιτικής της Επιτρ οπής θα απ οτελέσει καθεαυτό τη βάση για
περαιτέρω διάλογο , ε νώ παράλληλα η Επιτροπή σκ οπεύει να συµπεριλάβει στο σχέδιο
δράσης συγκεκριµένες προτάσεις για την υπ οστήριξη και την ανάπτυξη τ ου διαλόγ ου .
T ο παρ όν έγγραφ ο διαβούλευ σης εκθέτει ορισµένες από τις τρέχ ουσες σκέψεις της
Ευρωπαϊκής Επιτροπής και υπ ο δεικνύει συγκεκριµένα ερωτήµατα και ζητήµατα σχετικά µε
τα οπ οία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα επιθυµο ύσε ιδιαίτερα τα σχόλιά σας . Η διαβούλευση δεν
περιορίζεται µό ν ο στα θέ µατα αυτά και επο µένως ό λες οι σ υνεισφ ορές είναι ευπρό σδεκτες .
Τα σχ όλια και οι συ νεισφορέ ς σε αυτ ό τ ο πρώτο στάδι ο διαβουλεύσεων πρέπει ναυποβληθού ν τ ο αργ ότερ ο ως τις
23 N οεµβρίου 2001. Μπορ ού ν να απ οσταλού ν στην
Ευρωπαϊκή Επιτροπή ταχυδρ οµικά στη διεύθυνση "Biotechnology, BREY 7/329, European
Commission, Rue de la Loi 200, B-1049 Brussels, Belgium" ή µέσω του ∆ιαδικτύου στην
ηλεκτρονική διεύθυν ση ec-biotechnology@cec.eu.int. Για την τ όνωση τ ου διαλόγ ου , εάν τ ο
ζητήσετε τα σχόλιά σας µπ ορ ούν να δηµ οσιευθ ού ν στη διεύθυνση
http://europa.eu.int/comm/biotechnology, ένα νέ ο ειδικ ό ιστ οχώρ ο της Ευρ ωπαϊκής
Επιτροπής .
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διοργα νώνει επίσης ένα συνέ δρι ο τ ο Σεπτέµβριο τ ου 2001 για
διαβουλεύσεις µε τ ους προσκεκληµέν ου ς ε νδιαφερό µεν ου ς .
62. ∆ ΥΝΑ ΜΙΚ Ο ΚΑ Ι Α ΝΤ ΙΚ ΤΥ ΠΟΣ ΤΩΝ Β ΙΟΕ ΠΙΣ ΤΗ ΜΩΝ ΚΑ Ι ΤΗΣ ΒΙΟ Τ ΕΧΝ ΟΛ ΟΓΙΑ Σ
Η π ρ όοδο ς στις βιοεπιστήµες και τη βιοτεχν ολ ογία2βελτίωνε διαρκώς την π οι ότητα ζωής
των Ε υρωπαίων π ολιτών τ ον τελευταίο αιώνα . Οι Ε υρωπαίοι πρ οσδ οκ ού ν να ζήσ ου ν
περισσότερο και να είναι πιο υγιείς από τις πρ οηγ ούµε νες γε νιές . Η πρ οσφ ορά , η ασφάλεια , η
ποικιλία κα ι η ποι ότητα των τρο φίµων π ου είναι διαθέσιµα στ ους Ευρωπαί ους καταναλωτές
είναι καλύτερη παρά ποτέ . Η ικανότητά µας να προλάβ ουµε τη ρύπανση και άλλες
ανθρώπινες επιδράσεις στ ο περιβάλλον έχει βελτιωθεί πάρα πολύ . Ωστ όσ ο, οι πρ οκλήσεις
και οι ανάγκες στ ου ς τ οµείς α υτο ύς παραµέν ο υν πολύ µεγάλες και η θέση της Ευρώπης
πρέπει να καθοριστεί στ ο πλαίσιο της παγκόσµιας κατάστασης και της διεθν ο ύς
ανταγωνιστικότητας . Οι πρ οκλήσεις που αφ ορ ού ν την υγεία , τη γήρανση , τα τρ όφιµα και το
περιβάλ λον και τ ον αναπτυσσ όµεν ο κ όσµ ο έχ ου ν ό λες µια σηµαντική βιολ ογική συνιστώσα
και η βάση των νέω ν γν ώσεων στις βιοεπιστήµες και τη βιοτεχν ολ ογία έχει τη δυ νατ ότητα να
καλύψει τις ανάγκες και να εκπληρώσει τις προσδο κίες της κ οινωνίας στ ου ς τ οµείς α υτο ύς .
Το δυναµικό της β άσης των νέων γνώσεων στις βιο επιστήµες και τη βιοτεχνολογία
Τις τελευταίες δεκαετίες πραγµατοπ οιήθηκε αλµατώδης π ρόοδο ς στην καταν όηση της
βιολογίας , τω ν µ ο ριακών δ οµώ ν και των µηχανισµών , της γενετικής βάσης και της
οικολ ογίας όλων των έµβιων όντω ν . Η βάση των νέω ν γ νώσεων επέτρεψε τεχνικές
καινοτο µίες όπως είναι η γενετική µηχανική , η κλων οπ οίηση ( ωστ όσ ο, ή αναπαραγωγική
κλωνοπ οίηση ανθρώπων απαγορεύεται απ ό τ ο χάρτη των θεµελιωδών δικαιωµάτων της
Ευρωπαϊκής Ένωσης ), η βιοκατάλυση , ο γ ονιδιακό ς έλεγχ ος , η γ ονιδιακή θεραπεία και τα
µο ν οκλωνικά αντισώµατα , π ου είναι γν ωστές σ υλλογικά ως βι οτεχν ολογία . Π ολλοί
σχολιαστές πιστεύου ν ότι οι βιοεπιστήµες και η βιοτεχν ολ ογία ακολ ουθώ ντας την τεχν ολογία
της πληροφ ορίας , θα απ οτελέσο υν τη βάση το υ επό µε ν ου κύ µατο ς οικο ν οµιών πο υ
βασίζονται στη γνώση µε τεράστι ο δυναµικ ό για βελτίωση της ποι ότητας ζωή ς µε τη
δηµιουργία π ολύ εξειδικευµένω ν θέσε ων εργασίας , καλύτερη ανταγωνιστικότητα και
οικο ν οµική ανάπτυξη στην Ευρώπη , καλύτερη υγει ον οµική περίθαλψη και νέα εργαλεία για
την αντιµετώπιση διαφόρω ν πρ οκλήσεων όπως είναι η πρ οστασία τ ου περιβάλλοντ ος .
Όσον αφ ορά την υγει ον οµική περίθαλψη , η" µεταγεν οµική " εποχή θα επιτρέψει την
εφεύρεση και παραγωγή νέων διαγνωστικών εργαλείων και θεραπειών π ου θα είναι ικανές να
καταπολεµήσου ν ανθρ ώπινες ν όσ ο υς π ου πρ ος τ ο παρό ν είναι ανεξέλεγκτες . Πρ οβλέπεται
επανάσταση στην υγειο ν οµική περίθαλψη µε τη στρ οφή πρ ος την πρ όληψη αντί για τη
θεραπεία και εξατοµικευµένες ιατρικές θεραπείες µέσω γενετικών φαρµάκων , γενετικο ύ
ελέγχου κτλ . Αυτό µπ ορεί να επηρεάσει τ ον επιπ ολασµό των χρ όνιων ν όσω ν και την
ικανότητα των α νθρώπων να α ντιµετωπίσουν καλύτερα τις χρ όνιες ν όσ ους και έτσι να έχει
αντίκτυπο στη µελλ οντική κατάσταση της υγείας και την ποι ότητα ζωής των γηραιότερων
Ευρωπαίων και στις οικο ν οµικές συ νέπειες της γήρανσης τ ου πληθυσµ ο ύ .T α κράτη της Ε Ε
µέλη δαπαν ούν περίπου το 1,2% τ ο υ ετήσιο υ ΑΕΠ τ ους σε φαρ µακευτικά προϊό ντα ή
περίπου100 δισεκατοµµ ύρια € . Καθώς η προληπτική θεραπεία εξακολουθεί να αντικαθιστά
την ν οσ οκ οµειακή περίθαλψη τα ποσά αυτά α ναµένεται να αυξηθ ού ν τα επ όµε να έτη . Οι
δυνατ ότητες ορισµέν ων νέων τεχν ολ ογιών όπως είναι οι εφαρµ ογές τω ν αρχέγ ονω ν / µητρικών
κυττάρων και η ξεν οµεταµ όσχευση απαιτούν περαιτέρω διερεύνηση .
2Βλέπε το γλ ωσ σάριο στο παρ άρτη µα
7Όπως αναφέρει ο O ΟΣΑ3, φαίνεται πως είναι π ολύ ν ωρίς για να εξαγάγ ουµε συµπεράσµατα
σχετικά µε τα οικ ον οµικά και περιβαλλοντικά οφέλη της τρέχο υσας γε νιάς των γενετικά
τροπ οποιηµέ νων καλλιεργειών . Στις ανεπτυγ µένες χ ώρες , οι καταναλωτές απαιτούν διαρκώς
υψηλότερα πρ ότυπα ασφάλειας των τρ ο φίµων σε ο λ όκληρη την αλυσίδα τω ν τρ οφίµω νκαθώς και βελτιωµένη διατροφή
. Η πρ όκληση εδώ είναι να ικαν οπ οιηθού ν οι εξελισσ όµενες
απαιτήσε ις των καταναλωτών , εξασφαλίζοντας ταυτ όχρο να ότι η πρωτ ογε νής παραγωγή και
ο ι µ έ θοδο ι επεξεργασίας είναι ανταγωνιστικές και ωστόσ ο ασφαλείς και συµβατές µε
βιώσιµες γεωργικές πρακτι κές που έχ ουν περιορισµέν ο αντίκτυπο στ ο περιβάλλον .
Για την καλύτερη προστασία τ ου περιβάλλοντο ς απαιτού νται επειγόντως νέες πρ οσεγγίσεις
της βιοµηχανικής βιωσιµότητας . Η βιοτεχν ολ ογία προσφέ ρει την πρ ο οπτική µειωµένης
κατανάλωσης πρώτων υλών και ενέργειας , καθώς και λιγότερης µ όλυνσης και
ανακυκλώσιµων και βιοαποικο δ οµήσιµων αποβλήτων για τ ο ίδι ο επίπεδ ο βι οµηχανικής
παραγωγής . Η βιοτεχν ολ ογία θεωρείται πανίσχυρη τεχνολ ογία ευρείας διάδοση ς για την
ανάπτυξη καθαρών βιοµηχανικών πρ οϊό ντων και διαδικασιών όπως η βιοκατάλυση .
Προσφέρει επίσης πλε ονεκτήµατα σε παραδ οσιακές βιο µηχανίες όπως η υφαντ ουργία , η
βυρσοδεψία και η χαρτ οβιοµηχανία . Η βι οθεραπεία έχει επίσης τη δυνατ ότητα να καθαρίσει
το µ ολυσµέν ο αέρα , τ ο έδαφ ος και τ ο νε ρ ό : τα βακτήρια έχου ν χρησιµ οποιηθεί επί αρκετά
έτη για τον καθαρισµό πετρελαιοκηλίδων και τ ο βιολ ογικό καθαρισµό λυµάτων . Στ ον
ενεργειακό τ οµέα , διαδικασίες πο υ αναπτύσσ ο νται τώρα όπως η βιοαποθείωση και η χρήση
του βιοντίζελ και της βιοαιθαν όλης επιχειρού ν να υπ οκαταστήσου ν τις ρυπ ογ όνες
τεχνολ ογίες υψηλής έ ντασης ενέργειας . Φαίνεται πως αυτ ό τ ο θετικ ό δυναµικ ό παραµένει
ανεκµετάλλευτο - µελέτες το υ ΟΟΣΑ υπο δεικνύ ουν ότι π ολλές βιοµηχανίες θα µπ ορ ούσαν
να µειώσ ουν τ ον αντίκτυπό τ ο υς στ ο περιβάλλον βελτιώνο ντας ταυτ όχρ ονα την
αποδ οτικότητά τ ου ς µε την υιοθέτηση διαδικασιών πο υ στηρίζ ονται στη βιοτεχ ν ολογία . Από
την άλλη πλευρά πρέπει να ληφθ ούν υπ όψη οι εν δεχ όµεν οι µακρ οπρ όθεσµ οι κίν δυν οι
ορισµένω ν εφαρµ ογώ ν της βιοτεχν ολ ογίας για τ ο περιβάλλον , ιδίως για τη βιοπ οικιλότητα .
Οοργα νισµό ς επισιτισµού και γεωργίας τω ν Ηνω µένω ν Εθνών εκτιµά ότι τ ο 80% της
αύξησης στην παγκόσµια παραγωγή τρ οφίµων π ου απαιτείται από την αύξηση τ ο υ
πληθυσµού στ ον αναπτυσσ όµεν ο κό σµ ο θα προκύψει απ ό την εντατικοπ οίηση της γεω ργίας
ενώ τ ο20% θα προέλθει απ ό τη ν επέκταση των καλλιεργούµενω ν εκτάσεων . Γεωπ ο νικά
βελτιωµένες καλλιέργε ιες που παράγονται µε τη βιοτεχν ολ ογία εν δέχεται να απ οτελέσο υν
σηµαντικά εργαλεία , αν και δεν είναι πανάκεια για την επίλυση αυτών των πρ οβληµάτων . Η
συνεισφο ρά της βιοτεχ ν ολογίας στην υγεία στ ον τρίτο κ όσµ ο θα είναι εντυπωσιακή καθώς οι
νέες θεραπείες για τις ασθένειες πο υ συ νδέ ο νται µε τη φτ ώχια βρίσκονται προκλητικά κοντά ,
αλλά θα εξαρτηθούν από την ύπαρξη βελτιωµένων υγειο ν οµικών σ υστηµάτων για τηνπαροχή τ ους
.
Κοινωνικές προκλ ήσεις
Οι αναδυ όµενες εφαρµ ογές των βιοεπιστηµών και της βιοτεχ ν ολογίας σ υµπίπτουν επίσης µε
τις συνεχιζ όµενες κ οινωνικές εξελίξεις και τις ενισχύου ν , και µάλιστα δηµιουργ ού ν και νέε ς ,
συγκεκριµένες οικο ν οµικές , κ οινω νικές και ν οµικές πρ οκλήσεις . Ορισµένες από αυτές
εµπνέο υν ενθ ουσιασµ ό , ενώ άλλες πρ οκαλού ν ανησ υχίες στ ο κ οιν ό ή σε σ υγκεκριµένες
οµάδε ς συ µφερ όντω ν . Εκτ ός από τις ανησυχίες σχετικά µε τη ν ασφάλεια , η σ ύγχρο νη
βιοτεχνολ ογία π ολεµήθηκε λόγω τ ου φ όβου ότι ίσως να αναστατώσει τα υπάρχ οντα
3Modern biotechnologyandagriculturalmarkets:Selected issues, OECD2000( Σύγ χρονη βιοτεχ νολογία
και γ εωρ γικέ ς αγορέ ς : επιλε γµ ένα θέ µατ α , ΟΟΣΑ2000)
8κοινωνικ ο οικον ο µικά πρότυπα . Και ενώ η Ε υρώπη µπ ορεί να αντιµετωπίζει µια σειρά από
προκλήσεις , οι εφαρµ ογές των βιοεπιστηµών και της βι οτεχν ολογίας δηµιο υργ ούν
διαφορετικές πρ οκλήσεις σε άλλα κ οινωνικο οικ ονο µικά πλαίσια , σε άλλες περιοχές τ ου
κόσµ ου, ιδίως στις αναπτυσσ όµε νες χώρες .
Ερωτήµατα δια βούλευσης
• Πώς µπ ορ ούµε να εκµεταλλευτ ούµε µε τ ο ν καλύτερ ο τρ όπ ο τ ο δ υναµικό των
βιοεπιστηµών και της βιοτεχν ολ ογίας , εξασφαλίζον τας ταυτ όχρ ονα ότι α υτό γίνεται µε
τρόπ ο ασφαλή για τ ους καταναλωτές και το περιβάλλον και σύµφω ν ο µε τις θε µελιώδεις
αξίες της κοινω νίας ; Πώς µπορεί να αξιολ ογηθεί µε το ν καλύτερ ο τρ όπ ο ο
κοινωνικ ο οικον ο µικός αντίκτυπος ; Μήπως θα έπρεπε να χρησιµ οποιηθεί µια πιο
δο µηµένη πρ οσέγγιση για να συγκριθο ύν τα οφέλη και οι ζηµίες για την κοιν ωνία ; Σε ποι ο
βαθµό παρ όµ οιες σκέψεις θα έπρεπε να λαµβάν ονται υπ όψη κατά τη ρυθ µιστική
προσέγγιση των βιοεπιστηµών και της βιοτεχν ολ ογίας ;
• Η βιοτεχν ολογία έχει ήδη αποφέρ ει σαφή οφέλη για καλύτερα φ άρµακα και ι ατρι κή
περίθαλψη . Η υπ όσχεση της " µεταγεν οµικής επ οχής " είναι σηµαντική αλλά ακόµα
εξαρτάται πάρ α πολύ απ ό τη ν έρευνα. Τι πρ ο οπτικές υπάρχου ν µε σ ο - και
µακροπρ όθεσµα ; Πώς µπ ορ ού µε να ρυθµίσ ουµε µε τ ον καλύτερ ο τρόπ ο τις ηθικές και
κοινωνικ ο οικον ο µικές συνέπειες , όπως τη χρήση το υ γενετικού ελέγχο υ στ ον καθ ορισµό
της πρόσβασης τω ν ατ όµω ν στην απασχόληση , την ασφάλιση και την ιατρική περίθαλψη ;
• Ο πληθυσµός της Ευρώπης γερνά. Πώς µπ ορεί η π ρόοδο ς στις βιοεπιστήµες και τη
βιοτεχνολ ογία να συνεισφέρει στη βελτίωση της κατάστασης της υγείας και της ποι ότητας
ζωής των ηλικιωµένων Ευρωπαίων ;
• Πώς µπ ορ ούν να συµβιβαστούν η ανταγωνιστικότητα της γεωργίας της Ε Ε µε την τάση
για βιώσιµες πρακτ ικές ; Ποιες ενδέχεται να είναι οι συ νέπειες για τη βιοπ οικιλότητα ;
Ποιο ς είναι ο πιθαν ός αντίκτυπος των εφαρµ ογών της βιοτεχ ν ολογίας στ ο ν αγρο τικό
πληθυσµό και την αγρ οτική ανάπτυξη , καθώς και στην αγροβιο µηχανική παραγωγή ; Πώς
µπορεί η γεωργική π ολιτική να λάβει υπόψη µε τον καλύτερ ο τρ όπ ο τις εφαρµ ογές της
βιοτεχνολ ογίας ( σε επίπεδο συ ντελεστών παραγωγής όπως οι σπ όρ οι και τα
παρασιτοκτόνα , ο ι µ έ θοδο ι παραγωγής και η ποι ότητα και η ασφάλεια της παραγωγής
τροφίµων ); Σε ποι ο βαθµό θα µπ ορ ούσα ν οι καιν οτ οµίες στη γεωργική βιοτεχν ολ ογία να
βλάψουν τη βιωσιµότητα τω ν συ µβατικών και βιολογικών καλλιεργειών και να αυξήσο υν
την εξάρτηση των καλλιεργητών από λιγότερ ους πρ οµηθευτές για ολοκληρωµένα
συστήµατα διαχείρισης των καλλιεργειών και προστασίας ; Τι προ οπτικές υπάρχου ν για τη
συνύπαρξη γενετικά τρ οποπ οιηµένω ν , συµβατικών και βιολογικών καλλιεργειών , ή για
την αφ οµ οίωση των τεχνικών της σύγχρ ονης βιοτεχν ολ ογίας από τις συµβατικές και στις
βιολογικές καλλιέργειες ;
• Οι εφαρµογές της βιοτεχ ν ολογίας στ ο ν τοµέα των τρο φίµων δηµιο υργ ούν ιδιαίτερες
προκλήσεις , ιδίως επειδή οι καταναλωτές αναγνωρίζ ου ν λίγα µ όν ο ν οφέλη απ ό τις ΓΤ
καλλιέργε ιες . Τι είδ ους οφέλη µπ ορ ού µε να περιµέν ουµε από τις καλλιέργειες της
δεύτερης γε νιάς ; Πώς µπορ ο ύν οι καταναλωτές να ε νηµερών ο νται και να επιλέγου ν µε τ ον
καλύτερο τρ όπ ο ; Άραγε οι µηχανισµ οί της αγ οράς λειτ ουργ ούν απ οτελεσµατικά για να
υπάρχει ισορροπία ανάµεσα στην πρ οσφ ορά και τη ζήτηση ;
9• Η Λευκή Βίβλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ανα νεώσιµη ενέργεια4ανέφερε ότι
" το12% της πρωτ ογεν ο ύς ε νέργειας θα έπρεπε να πρ οέρχεται από ανανεώσιµες π ηγές
ενέργ ειες έως τ ο έτ ος 2010". Π οια θα είναι η συνεισφ ορά των βι οδιεργασιών στην
ανανεώσιµη ενέργεια την επό µενη δεκαετία και πώς θα µπ ορ ούσε να τ ο νωθεί ο τ οµέας
αυτός;
• Μία έκθεση του ΟΟΣΑ5υπο δεικνύει ότι π ολλές βιοµηχανίες δεν γνωρίζ ου ν τ ο δυ ναµικό
της βιοτεχν ολογίας για πιο καθαρή παραγωγή και µεγαλύτερη αποτελεσµατικότητα
και αποδοτ ικότητα . Σε τι οφείλεται αυτό και πώς µπ ορεί να αυξηθεί η ευαισθητοπ οίηση
του ιδιωτικού τ οµέα σχετικά µε τ ο δυναµικ ό της βιοτεχν ολ ογίας ;
• Τι επιπτώσεις έχει η πρό οδ ο ς τω ν βιοεπιστηµών και της βιοτεχν ολ ογίας στη δηµιουργία
θέσε ων εργασίας ; Ποια είναι τα χαρακτηριστ ικά αυτών των θέσεω ν εργασίας ( επίπεδ ο
δεξιοτήτων , διάρκεια, κινητικότητα ) και π οιες είναι οι σχετικές επιπτώσεις στην ανάπτυξη
ανθρώπινου δ υναµικο ύ και ιδίως την εκπαίδευση και την κατάρτιση ;
• Οι ευρωπαϊκές πολιτικές που συν δέ ονται µε τις βιοεπιστήµες και τη βιοτεχν ολ ογία θα
αντικατοπτρίζουν τις ευρωπαϊκές αξίες και επιλογές . Σε παγκό σµιο πλαίσιο , ορισµέ νες
πτυχές των π ολιτικών εν δέχεται να διαφέρ ουν . Π οιες είναι οι πιθανές συν έπειες τέτοιων
αποκλίσεων , όσ ο ν αφ ορά τις πρ ο οπτικές της Ε Ε να επιτύχει το ν στρατηγικό στ όχ ο πο υ
τέθηκε στη Λισσαβώνα το Μάρτιο τ ου 2000 να γίνει η ανταγωνιστικότερη και
δυναµικότερη κ οινωνία της γ νώσης α νά την υφήλιο ;
3. Κ ΑΙ ΝΟΤ ΟΜ ΙΑ ΚΑ Ι Α ΝΤ ΑΓΩΝ ΙΣΤ ΙΚΟ ΤΗ ΤΑ
Η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να αξιοπ οιήσει τις νέες τεχν ολ ογίες στ ον πυρήνα της οικο ν οµίας
που βασίζεται στη γνώση πρ οκειµένο υ να επιτύχει το στ όχο π ου καθ ορίστηκε στη
Λισσαβώνα . Τ ο πρ όγραµµα e- Εurope έδωσε στρατηγική διάσταση στην τεχν ολ ογία της
πληροφ ορίας και της επικοινωνίας , αλλά τ ον 21 ο αιώνα η βιοτεχν ολ ογία ίσως να αποκτήσει
ακόµα µεγαλύτερη οικ ον οµική σηµασία .
Εµπορικές εφαρµογ ές
Οι εµπορικές εφαρµ ογές της βιοτεχ ν ολογίας ε µφανίζ ονται σε δραστηριότητες πο υ
συνδέ ο νται µε τη ζωή των ανθρώπω ν , των ζώων και των φυτών : κυρίως τη ν υγει ον οµική
περίθαλψη , τη γεωργία και την προστασία το υ περιβάλλοντ ος . Γενικά, οι εµπ ορική
βιοτεχνολ ογία διαφέρει από τις συ µβατικές τεχνολο γίες στ ο ότι χρησιµ οπ οιεί τη βιολογική
δράση αντί για χηµικές αντιδράσεις · έτσι µπορεί να χρησιµ οποιηθεί και σε ορισµένε ς
βιοµηχανικές διεργασίες . Στην ΕΕ ο κύρι ος τ οµέας της εµπ ορικής βιοτεχν ολ ογικής έρευνας
είναι η υγειον οµική περίθαλψη ( κυρίως φαρµακευτικά πρ οϊόντα και έρευνα σχετικά µε το
γονιδίωµα )· σε αρκετές άλλες τεχν ολ ογικά προηγµέ νες χώρες , η εµπ ορική βιοτεχν ολ ογική
έρευνα αφ ορά σε µεγάλ ο βαθµ ό τη γεω ργία . Οι εµπο ρικές εφαρµ ογές της βιοτεχν ολ ογίας
είναι ποικίλες : ο κοιν ό ς παράγο ντας είναι η τεχν ολο γική εµπειρογ νωµ οσύ νη στις
βιοεπιστήµες που είναι απαραίτητη για την καινοτοµία αν ωτέρ ου στα δίου .
4COM (97)599 τ ελικό
5Biotechnology for clean industrial products and processes: Towards industrial sustainability,
OECD 1998 ( Βιοτεχνολογία για καθα ρά βιοµη χανικά π ροϊόντα και διερ γα σίες : π ρος τη ν κα τεύθ υν ση
της βιοµηχανικής βιω σιµότητα ς , ΟΟΣΑ1998)
10Βιοµηχανική δοµή
Αναφέρεται συχνά ότι η εµπ ορική βιοτεχν ολ ογία χαρακτηρίζεται από µια διάκριση ανάµεσα
στις αφ οσιωµένες εταιρείες βιοτεχν ολογίας αν ωτέρ ου στα δίου ( π ου θεωρείται ότι
αντιπροσωπεύ ουν τ ο σκληρ ό πυρή να της βιοτεχ ν ολογικής καιν οτ οµίας ) και τις εταιρείες
κατωτέρου στα δίου . Οι περισσ ότερες αφ οσιωµέ νες εταιρείες βιοτεχν ολ ογίας δε ν έχ ου ν τ ο υς
απαραίτη τους π όρ ου ς για να φέρ ου ν τα πρ οϊ όντα το υ ς έως την τελική τους αγ ορά . Κατά
συνέπεια, οι πελάτες τ ους είναι συνήθως µεγάλες , οικ ο ν οµικά ισχυρές εταιρείες που
γνωρίζο υν σε βάθο ς τα ρ υθµιστικά και νοµικά θέµατα . Καθώς η πνευµατική ιδιοκτησία
µπορεί να διασχίσει εύκολα τα σύν ορα µέσω τω ν ηλεκτρ ονικών υπολ ογιστών , η κατάντης
“ αγορά” των ανακαλύψεων έχει παγκόσµι ο χαρακτήρα : εταιρείες στις ΗΠΑ και στην
Ευρώπη είναι ικανές να δηµι ουργ ού ν διατλαντικές συµπράξεις µε αφ οσιωµένες εταιρείες
βιοτεχνολ ογίας .
Όσο περισσ ότερ ο α ναπτύξει τα προϊ όντα της µια αφ οσιωµένη εταιρεία βιοτεχν ολ ογίας , τό σο
µεγαλύτερο τ ο κ όστ ος αλλά και τ ο δ υναµικό για κέρδ ος . Συγκεκριµένα , ένα µεγάλο µέρ ος
του κό στο υς τω ν βιο φαρµακευτικών πρ οϊό ντων προ κύπτει ως τ ο τέλ ος των προκλινικών
δοκιµών, αλλά ως και τ ο 75% της αξίας τ ους πρ οστίθεται µετά από τ ο σηµεί ο αυτ ό . Κατά
συνέπεια οι βι οφαρµακευτικές εταιρείες κατωτέρου σταδίο υ συ νήθως είναι π ολύ πιο
επικερδείς από τ ον τ οµέα τ ου ανωτέρ ου σταδί ου . Η ίδια δ οµή υπάρχει και στις άλλες αγ ορές
( αν και λιγότερ ο έ ντ ονη ).
Λίγες αφοσιωµένες εταιρείες βιοτεχν ολογίας µπορεί να γίν ου ν µεγάλες κάθετα
ολ οκληρωµένες επιχειρήσεις , που χρησιµοπ οιο ύν την ειδικευµένη γνώση τ ους για να
αναπτύξουν και να τ οπ οθετήσ ουν στην αγορά νέα πρ οϊ όντα . Αλλά οι περισσότερες µάλλο ν
θα παραµείνου ν µικρές , παρέχο ντας υπηρεσίες ή εργαλεία για έρευνα η διεξάγοντας έρευνα
για πελάτες µε συµβάσεις · µερικές µπορεί ακόµα και να συσταθ ού ν για να αναπτύξο υν µια
µό ν ον ιδ έα για ένα ορισµέ ν ο διάστηµα και στη συνέχεια να διαλυθού ν εκ ούσια . Οι
ευρωπαϊκοί κανο νισµ οί σχετικά µε τις εταιρείες και τα φ ορ ολογικά πλαίσια πρέπει να γίνου ν
πιο ευέλικτα προκειµέν ου να ληφθο ύν υπ όψη αυτές οι δ οµικές αλλαγές και να µη ν
περιοριστεί άσκοπα η ανάπτυξη της εµπ ορικής βιοτεχν ολ ογίας .
Ανθρώπινοι πόροι
Σε ακόµα µεγαλύτερο βαθµ ό απ ό την τεχν ολ ογία της πληρο φ ορίας και της επικοινωνίας , η
βιοτεχνολ ογική καινοτ οµία έχει επίκεντρ ο τ ον άνθρωπ ο . Οι αφ οσιωµένες εταιρείες
βιοτεχνολ ογίας χρειάζ ονται διευθυ ντές ικαν ούς να διαχειρίζονται επιχειρήσεις µε µεγάλο
ρίσκο και µεγάλο κ όστ ος , ν οµικ ούς εξειδικευµέν ους στα διπλώµατα ευρεσιτεχνίας και
προσωπικό τεχνικής υπ οστήριξης όπως παρασκευαστές , ειδικευµέ ν ους µηχανικούς και
ειδικούς στη ν πληρο φ ορική . Ωστ όσ ο, η µεγαλύτερη α νάγκη αφορά ειδικού ς στις
βιοεπιστήµες και για αυτό συ νήθως βρίσκ ονται σε “ οµάδ ες” γύρω από τεχν ολ ογικά κέντρα
αριστείας όπως τα σπ ου δαιότερα πανεπιστήµια . Επιπλέο ν η παρου σία της ακαδηµαϊκής
βιοτεχνολ ογίας είναι π ολύτιµη αυτή καθαυτή στις αφ οσιωµένε ς εταιρείες βιοτεχν ολ ογίας ,
τόσ ο για τη βασική έρευνα όσ ο και για την παραγωγή νέ ων κλάσεων απο φ οίτωνβιοτεχνολ ογίας
. Χρειάζ ο νται επίσης δυνατ ότητες για περαιτέρω κατάρτιση και αναβάθµιση
των δεξι οτήτων για να διατηρηθεί η πρ οσφ ορά και τα πρ οσ όντα τω ν επιστηµ όνω ν και τ ουβοηθητικού πρ οσωπικο ύ
.
Οι οµάδε ς εταιρειών βιοτεχν ολ ογίας είναι βιώσιµες µ όν ο σε περι οχές π ου καταφέρν ουν ναπαράγουν
, να επανεκπαιδεύο υν και να πρ οσελκύ ουν επιστήµονε ς τω ν βιολ ογικών επιστηµών .
Η παραγωγή επιστηµόνων από τις βιολ ογικές επιστήµες είναι βασικά θέµα εκπαίδευσης και
11επιλογής σταδιο δρ οµίας : πρ οαπαιτείται η σωστή διδασκαλία των βιοεπιστηµών σε
προπανεπιστηµιακό επίπεδο · ύστερα οι υπ οψήφιοι φ οιτητές τω ν βιοεπιστηµών πρέπει να
ενθαρρύν ονται απ ό την πρ ο οπτική ελκυστικής ακαδηµαϊκής ή επαγγελµατ ικής καριέρας στη
βιοτεχνολ ογία . Η συγκράτηση και η πρ οσέλκυση επιστηµό νων στις βιολ ογικές επιστήµες
εξαρτάται από αρκετούς παράγοντε ς όπως η επαγγελµατική ικανοποίηση , η αµ οιβή και οι
κοινωνικές πρ οτιµήσεις .
Η Ευρώπη έχει τ ο πλεο νέκτηµα ότι διαθέτει ισχυρή ακαδηµαϊκή επιστηµονική βάση , µε
λαµπρή παρουσία σε π ολλ ούς επιστηµονικ ούς το µείς . Οι Ευρωπαίοι επιστήµ ονες
δηµ οσιεύο υν περίπου τα ¾ τ ου αριθµ ού των άρθρων και επιστηµονικών παραπ οµπών π ου
δηµ οσιεύο υν οι αντίστοιχ οι Αµερικανοί επιστήµονες . Αυτό είναι ενθαρρυ ντικό α ν σκεφτ ού µε
ότι οι δη µ όσιες δαπάνες των ΗΠΑ για τη βιοτεχνολ ογική έρευνα είναι περίπου τετραπλάσιες
φορές µεγαλύτερες από τ ο σύ ν ολο των αντίστ οιχων πρ ογραµµάτων των κρατώ ν µελών και
της Κοινότητας . Ωστ όσ ο, η ισχυρή ε µπορική βιοτεχν ολ ογία των ΗΠΑ , υποκιν ού µενη απ ό τις
υψηλές δηµ όσιες δαπάνες για την βι οτεχν ολογική έρευ να , έχει οδηγήσει σε ισχυρή ζήτηση
για επιστήµονες τω ν βιολ ογικών επιστηµών στις ΗΠΑ . Αυτό έχει υπ οκινήσει µια σηµαντική
“ διαρροή εγκεφάλων ” από τη ν Ευρώπη , η οπ οία έχει ακόµα ανεπαρκή εµπ ορική
βιοτεχνολ ογική δραστηριότητα σε σύγκριση µε την ακαδηµαϊκή δραστηριότητα .
Ανταγωνιστικότ ητα
Η ανταγωνιστικότητα της ΕΕ στη βιοτεχν ολ ογία µπ ορεί να εκτιµηθεί π οιοτικά : από τη
δύναµη τω ν αφ οσιωµέ νων εταιριών βιοτεχν ολογίας της Ε Ε και τ ους κατάντεις χρήστες της
βιοτεχνολ ογίας , καθώς και από τ ο βαθµ ό στ ο ν οπ οίο η εµπ ορική βιοτεχν ολ ογική
δραστηριότητα πρ οσθέτει αξία στην οικον ο µία .
Η ΕΕ έχει τώρα περισσ ότερες αφ οσιωµένε ς εταιρείες βιοτεχν ολ ογίας ( ΑΕΒ) απ ό τις ΗΠΑ ,
αλλά έχουν την τάση να είναι π ολύ µικρ ότερες µε λιγότερ ο πρ οσωπικό και δαπάνες για την
έρευνα ανά επιχείρηση . Η Γερµανία έχει τις περισσότερε ς στην Ε Ε , ενώ ακολ ουθ ο ύν το
Ηνωµέν ο Βασίλειο , η Γαλλία και η Σο υηδία .
Ηνωµέ νες Πολι τε ίες Ευρωπαϊκ ή Ένωσ η
Αριθµ ός ΑΕΒ 1.273 1.570
Απασχόληση σε ΑΕΒ 162.000 61.000
∆απάνες για Ε & Α στη
βιοτεχνολ ογία11,4 δισεκ ατοµµύρια € 5,0 δισεκ ατοµµύρια €
Κύριες περιφ ερει ακές
“ οµάδες”( σε κατ ά
προσέγγιση σειρ άµεγέθους
, µε τις π εριοχές
πουέχου ν τις πε ρισσότερες
AEB πρώτα)Καλ ι φόρνια ( Σαν Φ ρανσίσκο , Λος
Άντζελες, Σ αν Ντιέ γκο )
Βορειοανατολικές πολιτε ίες
( Μ ασαχουσέτη , Ν έα Υόρκη , ΝιουΤζ έρσι ,
Μέριλαντ )
Άλλες( Βόρεια Κα ρολίνα , Τ έξας,
Ουάσινγκτον )Γερµαν ία ( Βερολίνο, Έση/ Βάδ η-
Βιρτεµβέργ η , Μόνα χο),
Ηνωµέ νο Βασ ίλε ιο ( Λονδίνο, Οξφόρδ η κ αι
Κέµπριτζ, κεντ ρική Σκοτία )
Γαλλ ία( Πα ρίσι και κεντρικ ή Γαλλία )
Βα λτ ικ ή ( Νότια Φινλ ανδία , ∆ ανία/ Σουηδία)
Άλλες( Ιρλανδία, Μιλάνο, Κάτω
Χώρες/ Φλάν δρα),
Πηγές:Ernst&Young· ενώσεις βιοµηχανιών βιοτεχνολογίας
Το πρ όβληµα είναι ότι σε σύγκριση µε τις ΗΠΑ , η Ε Ε δεν αποτελεί πρ όσφ ορ ο επιχειρησιακό
περιβάλ λον για την ανάπτυξη επιχειρήσεων µε υψηλ ό ρίσκο και υψηλά κέρδη όπως οι
αφοσιωµένες εταιρείες βιοτεχν ολ ογίας . Ενώ η Ε υρώπη διαθέτει τώρα τ ους επιχειρηµατίες , το
κοινωνικ ό και ν οµ οθετικ ό πλαίσιο τείνει ακ όµα να απ οθαρρύνει τη διακινδύνευση και την
ίδρυση επιχειρήσεων . Τα εµπ όδια περιλαµβάνουν τ ους καν όνες περί χρε οκ οπίας που
ενδεχ οµένω ς να αποκλείο υν περαιτέρω επιχειρήσεις , την κανο νιστική ασάφεια , την έλλειψη
ρευστότητας στις αγορέ ς επιχειρηµατικού κεφαλαίου καθώς και πιο κ οιν ότ οπα πρ οβλήµατα
12όπως το στιγµατισµό των αποτυχηµέ νων επιχειρηµατιών και εµπόδια για την επανένταξη τω ν
επιχειρηµατ ιών επιστηµόνων σε ακαδηµαϊκές καριέρες .
Τα άτο µα π ου χαράσσου ν π ολιτική θα έπρεπε όχι µόνο ν α π ρο ω θο ύν τ η ν ανταγωνιστικότητα
των επιχειρήσεων πο υ ασχ ολ ούνται αποκλειστικά µε τη βιοτεχν ολο γία στην Ευρ ώπη αλλά
και να ενθαρρύν ο υν άλλες επιχειρήσεις της Ευρώπης να χρησιµοπ οιήσ ουν τη βιοτεχν ολ ογία
για τη δηµιουργία αξίας σε ολ όκληρη την οικον ο µία .
Πνευµατική ιδιοκτησία
Η οικ ον οµική αξία στη βιοτεχν ολ ογική βιοµηχανία βασίζεται κυρίως στη γνώση . Το
µεγαλύτερο κ όστ ος στη βιο µηχανία που συν δέεται µε τη βιοτεχν ολ ογία ο φείλεται στην
πρωτότυπη έρευ να και ανάπτυξη , έ να σηµαντικ ό µέρ ο ς της οποίας είναι οι κλινικές δ οκιµές ή
οι δ οκιµές ασφαλείας που απαιτούνται απ ό τ ου ς καν ο νισµο ύς πριν το πρ οϊό ν διατεθεί στην
αγορά. Καθώς το κόστ ο ς παραγωγής και διαν οµής είναι σχετικά χαµηλό , οι καιν οτ όµ οι
χρειάζονται πρ οστασία από τ ου ς µιµητές ανταγωνιστές για να το νωθεί η έ ρευνα και η
ανακαλύψεις . Η µέθ οδ ος π ου χρησιµ οπ οιείται είναι το ίδιο σύστηµα προστασίας της
πνευµατικής ιδιοκτησίας µε τα διπλώµατα ευρεσιτεχνίας που εξυπηρέτησε καλά το ν
ανεπτυγµέν ο κ όσµ ο τ ους δύ ο τελευταίους αιώνες . Αυτό προβλέπει ένα πρ οσωριν ό δικαίωµα
αποκλεισµού των άλλων από την ανάπτυξη εν ός πρ οϊό ντο ς , αλλά απαιτεί οι πληροφ ορίες να
δηµ οσιεύο νται . Η πρ οστασία της γ νώσης είναι επ οµέ νως ζωτική για κάθε καινοτ οµική
επιχείρηση β ιοτεχνολ ογίας .
Η ο δηγία 98/44/ ΕΚ6για την έν ν οµη πρ οστασία των βι οτεχν ολ ογικών εφευρ έσεων θεσπίζει
ένα έγκυρ ο ν οµ οθετικό πλαίσιο πο υ αφ ορά ιδίως τα κριτήρια που πρέπει να πληρο ύνται για
την απόκτηση διπλώµατος ε υρεσιτεχνίας στ ον τ ο µέα αυτ ό . Επιπλέο ν, όταν εκδ οθεί ο
προταθείς καν ονισµ ός για το κ οιν οτικό δίπλωµα ευρεσιτεχνίας7θα αυξήσει την
ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων παρέχο ντας τ ου ς απ οτελεσµατική , ν οµικά
έγκυρη και οικο ν οµικά πρ οσιτή προστασία και θα ανακ όψει τη σηµερινή τάση τω ν
επιχειρήσεων βιοτεχνολ ογίας να πρ οτιµ ούν να κατοχυρώ ν ουν τα πρ οϊ όντα τ ου ς µε δίπλωµα
ευρεσιτεχνίας στις ΗΠΑ .
Ερωτήµατα δια βούλευσης
• Πόσ ο θα αλλάξει µε τη θέσπιση εν ός ευρωπαϊκού συστήµατος χορήγησης διπλωµάτ ων
ευρεσιτεχνίας ο τρ όπο ς µε τ ον οποί ο οι καιν οτ όµες ( ανωτέρ ο υ σταδί ου ) βιοτεχν ολ ογικές
επιχειρήσε ις δραστηριοποι ού νται στην Ευρώπη ; Σε ποι ο βαθµ ό θα ενθαρρ ύνει / θα
διευκολύνει τη χρήση των εφευρέσεώ ν τ ο υς απ ό άλλες επιχειρήσεις στην Ε υρώπη ;
• Η σχέση ανάµεσα στην ακαδηµαϊ κή έρευνα και τα σηµερινά προ ϊόντα βρίσκεται στον
πυρήνα της ανάπτυξης της βιοτεχν ολ ογίας . ∆ε δ οµέν ου ότι τα δηµ όσια κο νδύλια µπ ορ ού ν
να καλύψου ν µόνο ν έ ν α µικρό µέρ ος τω ν α ναγκών της έρευνας και ανάπτυξης , πο ύ θ α
πρέπει να κατευθυνθ ού ν τα κ ον δύλια αυτά ; Ποι ο θα πρέπει να είναι τ ο µερίδι ο τω ν
δηµ όσιων ερευ νητικών ιδρυµάτω ν στα κέρ δη απ ό τις εφε υρέσεις τ ους ;
• Πώς εξηγείται το άν οιγµα της ψαλίδας ανάµεσα στην Ευρ ώπη και τις ΗΠΑ σε σχέση µε
τις µικρές νέες εταιρείες ; Άραγε έχει σχέση µε τα διαφ ορετικά πρότυπα ιδιωτικών
6ΕΕL213 τη ς30.7.1998, σελ.1 3
7ΕΕC337E τη ς28.11.2000, σελ.2 7 8
13επενδύσεων στην εµπ ορική βιοτεχν ολογία και τις διαφ ορετικές πρ οσεγγίσεις όσ ον αφ ο ρά
τη µεταφορά τεχν ολ ογίας ; Ποιες είναι οι επιπτώσεις της πολιτικής ;
• Επαρκού ν οι διαθέσιµοι ανθρώπινοι πόροι για τη στελέχωση των επιχειρήσεων που
ιδρύο νται στην Ευρώπη ; Εάν όχι, σε π οι ους τ οµείς υπάρχει έλλειψη και κυρίως , τι
συνέπειες έχει η αυξαν όµε νη εκρ οή τω ν Ευρωπαίων επιστηµό νων από τις βιολ ογικές
επιστήµες σε άλλες σταδιο δρ οµίες και άλλες περιοχές τ ου κό σµ ου ; Πώς µπ ορεί η
κατάρτιση κα ι η αναβάθµιση και ο εκσυγχρ ονισµ ός των δεξιοτήτω ν να βοηθήσ ου ν στη ν
εξασφάλιση επαρκούς προ σφ οράς και πώς µπορ ο ύµε να ανακυκλώσ ουµε την εµπειρία ;
Ποιοι είναι οι απ οφασιστικοί παράγο ντες για την επιλογή ακα δηµαϊκής ή
επιχειρηµατικής σταδιοδροµίας για του ς επιστήµ ονες των βιολογικών επιστηµών ; Ποι οι
παράγοντες καθ ορίζ ου ν τη γεωγραφική τ ους πρ οτίµηση ;
• Τα κανονιστικ ά κα ι φορο λογικά συστήµατα της Ε υρώπης πρ οωθ ού ν επαρκώς τη ν
καινοτο µία και την ανταγωνιστικότητα ; Τι καθορίζει τις βι οµηχανικές αποφάσεις σχετ ικά
µε τις επενδύσεις και την τοποθεσία ; Συγκεκριµένα , ποι ος είναι ο ρ όλ ος τω ν
ειδικευµένων ανθ ρώπινων π όρω ν , της γεωγραφικής γειτνίασης της βάσης γν ώσεων , της
διαθεσιµότητας κεφαλαίων ή τ ου ρυθµιστικού πλαισίου ;
• Εν όψει τ ου στ όχ ου για την πρ οώθηση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας , τι θα
µπορ ούσε να γίνει για να αναπτυχθεί µια ευρύτερη κατάντης βιοµηχανία ;
• Η ανάπτυξη προϊ όντω ν βιοτεχν ολ ογίας είναι µακρό χρ ονη και ακριβή διαδικασία σε
σύγκριση µε άλλες νέες τεχν ολ ογίες . Αυτ ό δικαιολο γεί µια στ οχ οθετηµένη προσέγγιση της
δηµόσιας καινοτοµίας , της χρηµατοδότησης και των µέτρων υποστήριξης ;
• Ορισµένοι ισχυρίζ ονται ότι η συσσώρευση εταιρειών γύρω από ένα ερε υνητικό ίδρυµα ή
πανεπιστήµιο ενισχύει την ανταλλαγή ιδεών . Π οια είναι τα υπέρ και τα κατά της
οµαδ οπ οίησης αυτής και ποιες ο ρθές πρακτικές θα µπ ορ ούσα ν να καθιερωθού ν ;
• Τα εκκολαπτήρια επιχειρήσεων ( δηµ ό σιοι ή ιδιωτικοί διευκ ολυντές πο υ φιλ οξεν ούν και
βοηθο ύν τις νέες επιχειρήσεις στο ξεκίνηµά τ ους ) επιδεικνύ ο νται ως πρ ότυπ ο για την
αποτελεσµατική µεταφορά τεχ ν ολογίας απ ό την ακαδηµαϊκή κοιν ότητα στην εµπ ορική
χρήση. Π οια είναι τα χαρακτηριστι κά ενός καλού εκκ ολαπτηρίου βιοτεχν ολ ογικών
επιχειρήσεων ;
4. Ε ΡΕ ΥΝΑ
Η επανάσταση των βιοεπιστηµών γεννήθηκε , τρέφεται και γαλουχείται από την έρευ να . Η
έρευνα γεν νά ερωτήµατα π ου παρακινού ν την ανάπτυξη νέω ν τεχν ολ ογιών , οι οπ οίες µε τη
σειρά τους παρέχο υν τα µέσα π ου οδηγ ού ν σε νέες ανακαλύψεις - στ ο ν κύκλ ο της έρευνας
και της καινοτ οµίας . Υπάρχει ένας αδιαµφισβήτητος δ εσµ ός α νάµεσα στην έρευνα , την
καινοτο µία , την ανταγωνιστικότητα της βιο µηχανίας και την παραγωγή πλούτ ο υ και
κοινωνικής ευ µάρειας . Η υπο στήριξη του δηµ όσι ου τ ο µέα πρ ος τη ν έρευ να τ ον ώνει τα
ακαδηµαϊκά κέντρα εµπειρογνωµ οσύ νης π ου παρέχο υν τις ιδέες και τ ους δηµι ουργικο ύς
πόρ ους π ου πρ οσελκύ ου ν εξίσο υ τις νέες και τις καθιερωµένε ς εταιρείες , αντλώντας
επενδύσεις απ ό τ ο ν ιδιωτικό τ ο µέα . Η ισχυρή ευρωπαϊκή έρευνα είναι απαραίτητο συστατικό
µιας στρατηγικής θεώρησης των βιοεπιστηµών και της βιοτεχν ολ ογίας .
14Τα ζητήµατα π ου θέτει η σύγχρ ονη βιοτεχν ολ ογία και η διαµάχη σχετικά µε ορισµένες
εφαρµογές της αύξησαν επίσης την πρ οσ οχή π ου δίνεται στην επιστηµονική βάση της
δηµ όσιας λήψης αποφάσεω ν και ιδίως την αµερ οληψία , τη σηµασία και την αξιοπιστία της .
Αυτό υπ ογράµµισε την παραδοχή ότι , απ ό τη φύση της , η επιστήµη διαρκώς εξελίσσεται ,
αλλά όχι πάντα εντελώς αντικειµενικά και ότι η διαφανής , αµερ όληπτη και αξιόπιστη
δηµ όσια έρευνα και οι επιστηµο νικές συµβ ουλές υπέρ τω ν δηµ όσιων π ολιτικών είναι πολύ
σηµαντικές για την εµπιστοσ ύνη τ ου κ οιν ού .
Ανάπτυ ξη µιας ευρωπαϊκής ηµερήσιας δι άταξης για την έ ρευνα
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σκ οπεύει να απ οκαταστήσει την ευρωπαϊκή αρχηγία στην έρευνα
στις βιοεπιστήµες και τη βιοτεχν ολογία µέσω ενεργειών π ου απ οσκ οπ ούν στη δη µιουργία
ενό ς ευρ ωπαϊκού χώρ ου έρευ νας και στην αύξηση της βιοµηχανικής ανταγωνιστικότητας . Η
προσπάθεια αυτή πρέπει να ξεπεράσει συγκεκριµένες πρ οκλήσεις όπως είναι η διαχείριση
του διαρκώς αυξαν όµε ν ου όγκ ου δε δ οµέν ων και πληρ οφ οριών και η εξασφάλιση πλήρους
ευρωπαϊκής συµµετ οχής σε παγκ όσµιες επιστηµ ονικές πρωτ οβο υλίες ( π.χ. τα πρ ογράµµατα
για το γ ονιδίωµα τ ου α νθρώπο υ ή το υ ρ υζιο ύ , την έρε υνα σχετικά µε τ ο ν εγκέφαλ ο και την
έρευνα για τη βιοπ οικιλότητα ), καθώς και να καλύψει πλήρως τις ανάγκες και τις ανησυχίες
της κοινω νίας επιδιώκοντας την κ οινή συναίνεση της Ε υρώπης , ιδίως όσ ον αφ ορά τα
δεο ντ ολ ογικά ζητήµατα . Είναι εξαιρετικά σηµαντικό οι επιστήµο νες και οι ερευ νητές να
συµµετάσχο υν όσ ο τ ο δυνατ ό ν στεν ότερα σε αυτή την επίτευξη συ ναίνεσης . Η πρ οσπάθεια
αυτή θα αποκτήσει παγκόσµια πρ ο οπτική , συγκρίνο ντας την ευρωπαϊκή έρευνα µε εκείνη
των κύριων εµπ ορικών µας εταίρων και θα δ ώσει ιδιαίτερη προσ οχή στην πολυπλ οκ ότητα
των έµβιων σ υστηµάτων µέσ ω της διεπιστηµονικής έρε υνας . Η ε υρωπαϊκή ηµερήσια διάταξη
για την έρευνα θα πρέπει να καλύψει τις αναδυ ό µενες ανάγκες και να ενδ υναµώσει τ ου ς
δεσµ ούς µε τις άλλες κοιν οτικές π ολιτικές ( υγεία, τρ όφιµα, περιβάλλον , ανταγωνιστικότητα ).
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σκ οπεύει να επικεντρώσει στις εξής ε νέργειες :
1. Να εγκρίνει το επ όµε ν ο πρ όγραµµα πλαίσιο · να αυξήσει την υπ οστήριξη της
έρευνας στις βι οεπιστήµες και τη βιοτεχν ολ ογία · να δηµι ουργήσει µια κρίσιµη µάζα
οικο ν οµικών και ανθρώπινω ν π όρων · να δικτυώσει τα κέντρα αριστείας · να
υποστηρίξει την υπ οδ ο µή · να δηµιουργήσει σ υµπράξεις µεταξύ τ ου δηµ οσί ου και
ιδιωτών· ολ οκληρωµένα πρ ογράµµατα κατάρτισης · υποστήριξη της καιν οτ οµίας και
των µικρ οµεσαίων επιχειρήσεων · χρηµατ οδ ότηση και έρευνα · επιστηµονικά πάρκα .
Οι τοµείς δραστηριότητας είναι οι θεµατικοί το µείς των πρ οτάσεων τ ο υ
προγράµµατ ος πλαισίου πο υ έχ ου ν λάβει προτεραιότητα δηλαδή λειτο υργική
γονιδιωµατική και βιοτεχνολ ογία για την υγεία · ναν ο τεχν ολογίες , ευ φυή υλικά και
νέες διαδικασίες παραγωγής · ασφάλεια των τρ οφίµων και κίνδ υν οι για την υγεία ·
βιώσιµη ανάπτυξη και περ ιβαλ λοντικές µεταβολές · π ολίτες και διακυβέρνηση στην
ευρωπαϊκή κοινωνία π ου στηρίζεται στη γν ώση · πρ όβλεψη των επιστηµονικών και
τεχνολ ογικών αναγκών της ΕΕ και ενίσχυση των δεσ µών µε τις άλλες π ολιτικές της
ΕΕ.
2. Συµµετοχή στ ο δηµ όσιο διάλογ ο · συ νταίριασµα των αναγκών της κ οινωνίας µε την
έρευνα· ρύθµιση των ηθικών πτυχών και ενθάρρυ νση της ηθικής στη ν έρευ να ,
ρύθµιση των κ οινω νικο οικο ν οµικών πτυχώ ν · αύξηση της καταν όησης τ ου κ οιν ού .
Το µείς δραστηρι ότητας : Γενετική ανθρώπ ο υ , κλων οποίηση , γενετικός έλεγχο ς ,
γονιδιακή θεραπεία , έρευ να σε έ µβρυα , στελεχιαία κύτταρα , διαγο νιδιακά ζώα ,
γενετική τροπ οποίηση στη γεωργία και στην παραγωγή τρο φίµων .
153. Προώθηση της διεθν ο ύς σ υνεργασίας · πρ οσπάθεια επίλυσης παγκόσµιων
προβληµάτων · ε ναρµ όνιση τω ν πρ οτύπων και της επικύρωσης τω ν δε δ οµέ νων .
Το µείς δραστηρι ότητας : Βιοπληρ οφ ορική , ασθένειες πο υ συ νδέ ο νται µε τη φτώχια ,
συνεργασία των αναπτυσσ ό µενων χωρών , ε µβόλια, ΜΣΕ, κλινικές δ οκιµές , έρευ να
σχετικά µε τη βιοασφάλεια που περιλαµβάνει βελτιωµένη µεθ οδ ολ ογία για την
αξιολόγηση τ ου κινδύ ν ου , βιοπ οικιλότητα , νευ ρ οπληροφ ορική .
4. Ενθάρρυν ση της διεπιστηµονικότητας · µ όρια- οργανισµ οί - πληθυσµ οί -
οικοσ υστήµατα · π ολυλειτου ργικότητα . Τ οµείς δραστηριότητας : Λειτο υργική
γονιδιωµατική · πρωτεϊνωµατική · µεταβ ολιτική για την ανθρώπινη υγεία , βελτίωση
της ασφάλειας των τρ οφίµων και των ζω οτρ οφών , λειτ ουργικά τρ όφιµα · καλύτερ ος
έλεγχος τω ν παθ ογ όνω ν ( τ ο υ ανθρώπ ου , τω ν ζώων και των καλλιεργειών )· µηχανική
ιστών και ανάπτυξη · υπ οβολή τω ν µ ο ντέλων σε ανάλυση συστηµάτων .
5. Οργάνωση της πρ όγνωσης · παρατηρήσεις · παρακ ολο ύθηση . Τ ο µείς
δραστηριότητας : Όλ οι οι τ οµείς · προκα ν ονιστική έρευνα για τη βιοασφάλεια ·
εναλλακτικές λύσεις αντί για τις δοκιµές σε ζώα · γε νετικός έλεγχος · άλλα
κοινωνικ ο οικον ο µικά ζητήµατα .
Ερωτήµατα δια βούλευσης
• Η ευρωπαϊκή έρευνα περιγράφεται συχνά ως 15+1 υπ ο δεικνύ οντας ότι είναι
αποσπασµατική και ασυντόνιστη . Πρωτ οβο υλίες πο υ απ οσκοπ ού ν στη δηµι ουργία εν ός
ευρωπαϊκού χώρου έρευνας επιχειρούν να ξεπεράσο υν α υτό τ ο µειο νέκτηµα . Πό σο
ουσιαστικά είναι τα προβλήµατα αυτά για την έρευ να στις βι οεπιστήµες και τη
βιοτεχνολ ογία και τι χρειάζεται για να εξασφαλίσουµε ότι θα πρ οχωρήσ ου µε αρκετά
γρήγορα στ ο συντ ο νισµό της ε υρωπαϊκής έρευνας ; Ποι οι πρέπει να είναι οι
προτεραιότητες για τη δηµόσια έρευνα στην Ευρώπη στ ο ν τ οµέα των βιοεπιστηµών και
της βιοτεχν ολογίας ;
• Η τεχν ολογία είναι ευρέως διαδε δ οµένη και ο µ οίως µε την τεχν ολ ογία της πληρ οφ ορίας
προσφέρει δυνατ ότητες σε π ολλού ς τ οµείς και εφαρµογέ ς π ου εκτείνο νται από τη γενετική
ιατρική ως τις ανανεώσιµες µ ορφέ ς ε νέργειας και τα ασφαλέστερα και βελτιωµένα από
θρεπτική άποψη τρόφιµα . Πώς µπο ρεί η προανταγωνιστική βάση γνώσ εω ν να διατεθεί
ελεύθερα σε διάφ ορ ους τ οµείς σε ολόκληρ ο τ ο ν κό σµ ο σεβό µενη ταυτ όχρ ονα τα
δικαιώµατα των εταιρειών και των ερευ νητών να απ οκο µίσου ν τ ο κέρδ ος π ου δικαιούνται
από τις επεν δύσεις τ ο υς στην έρευ να ;
• Η έρευνα του ιδ ιωτικού τοµέα στην Ευρώπη θεωρείται συχνά ότι είναι µικρ ότερη απ ό
ό,τι στις ΗΠΑ . Εάν αυτ ό ισχύει , πώς µπ ορεί να ενθαρρυ νθεί η έρευ να στ ον ιδιωτικό
τοµέα;
• Προκειµέν ου να αξιοπ οιηθεί πλήρως τ ο δυναµικ ό της τεχν ολ ογίας είναι απαραίτητο ένα
ικανό δυναµικό δεξιοτήτων , αλλά η εκροή Ευρωπαίων επιστηµόνω ν απ ό τις βιολογικές
επιστήµες σε άλλες σταδιο δρ οµίες και σε άλλες περιοχές το υ κ όσµ ο υ διαρκώς α υξάνεται .
Πώς µπ ορεί να ε νισχυθεί καλύτερα η πρ οσφ ορά και η σ υγκράτηση των ειδικευµέν ων
εµπειρογνωµ ό νων πο υ διαθέτου ν κινητικότητα ;
• Η αλληλεπίδραση ανάµεσα στην επιστήµη και την κοινωνία δηµιο υργεί ένα ε υρύ φάσµα
προκλήσεων . Άραγε επαρκούν τα εκπαιδευτικά µας συστήµατα για να προετ οιµάσ ου ν
κατάλλη λα τις µελλοντικές γενιές ; Πώς µπορεί να ε νθαρρυνθεί η δηµ όσια συ ζήτηση
σχετικά µε πολύπλοκα µελλο ντ ολογικά ζητήµατα , πο υ περιλαµβάνου ν τις α ναδυ όµε νες
παγκόσµιες επιστηµο νικές πρωτοβ ουλίες ;
16• Οι επιστήµονες και οι εταιρείες είναι αρκετά ανοικτοί σχετικά µε την έρευνά τους και
µήπως πρέπει να ενθαρρ ύν ουµε τ ους επιστήµο νες να απ οκαλύπτουν τις πηγές
χρηµατοδ ότησής τ ο υς όταν δηµ ο σιεύο υν επιστηµ ονικές εργασίες ;
• Πώς µπ ορεί η έρευ να να συ νεισφέρει στη βελτίωση των επιστηµονικών συµβουλών που
υποστηρίζουν τις δηµόσιες πολιτ ικές ε ν όψει µιας σειράς νέω ν πρ οκλήσεων ; Πώς µπορεί
να ενθαρρυ νθεί η σύγκλιση των επιστηµο νικών παραποµπώ ν και των τεχνικών πρ οτύπων ,
και πώς µπορ ού ν να εξασφαλιστού ν µε τ ον καλύτερο τρ όπο η ε υθύτητα και η επικοινωνία
σχετικά µε τον κίνδυ ν ο και τις π ολιτικές επιλογές ;
• Το δ υναµικό της τεχ ν ολογίας εξαρτάται επίσης από έ να περιβάλλον π ου συµβάλλει στην
αξιοποίησή τ ου . Πώς µπο ρεί η έρευ να να συνεισφέρει στην αντιµετώπιση το υ κο ινωνικού
αντίκτυπου και των δεοντολογικών ζητηµάτων ;
• Ποιες συγκεκριµένες ενέργειες θα µπ ορ ούσαν να δρ οµ ολ ογηθ ού ν πρ οκειµέν ου να αυξηθεί
η ευαισθητοποίηση της βιοµηχανίας σχετικά µε το δυναµικό τω ν βιοεπιστηµών και της
βιοτεχνολ ογίας ;
• Τα πρ ογράµµατα πλαίσια και οι άλλες κοιν οτικές π ολιτικές υποστηρίζ ου ν ορισµένες
οριζόντιες δ ραστηριότητες υπέρ των µικροµεσαίων επιχειρήσεω ν . Πώς µπ ορ ού ν να
σχεδιαστούν αυτές πρ οκειµέν ου να εν δείκνυνται για το ν τ οµέα των βιοεπιστηµών ;
5. ∆ ΕΟΝΤ ΟΛ ΟΓΙΚ ΕΣ Σ ΥΝ ΕΠΕ Ι ΕΣ
Οι βιοεπιστήµες και η βιοτεχνολ ογία ασχ ολο ύνται µε θέµατα π ου εµπλέκ ουν τη ζωή και τ ο
θάνατο ζωντανώ ν οργα νισµών . Θίγου ν θε µελιώδη ζητήµατα σχετικά µε την ανθρώπινη
ύπαρξη και επίγε ια ζωή , π ου είναι ακριβώς οι παράγο ντες π ου διαµ όρφωσαν τη βαθύτερη
θρησκευτική , ηθική και πολιτιστι κή κληρον οµιά της ανθρ ωπότητας .
Η ΕΕ είναι µια κ οινότητα δικαίου µε κ οινές θεµελιώδεις αξίες και ανθρώπινα δικαιώµατα ,
που σέβεται τις διαφορές στις π ολιτιστικές και ηθικές αξ ίες και τα χρηστά ήθη . Αυτό
αντικατοπτρίζεται επίσης στο Χάρτη των Θεµελιωδών ∆ικαιωµάτων της Ε Ε , ο ο πο ίο ς
περιέχει διάφορες διατάξεις σχετικές µε τ ο κε ντρικό θέµα της παρούσας ανακ οίνωσης8. Η
εξέταση των δε ο ντ ολογικών θεµάτων και ο σεβασµό ς των π ολιτιστικών και ηθικών αξιών θα
έπρεπε εποµέν ως να απ οτελεί αναπόσπαστ ο τµήµα της κ οιν οτικής δράσης .
Η ταχεία πρό οδ ος της επιστηµ ονικής γνώσης και το τεχν ολ ογικό δυ ναµικό των βιοεπιστηµώνκαι της βιοτεχνολ ογίας µας υπ οχρεών ου ν να θέτ ουµε διαρκώς πρ οτεραι ότητες και να
ενθαρρύν ουµε κάποιες εξελίξεις
, ενώ ταυτ όχρ ονα θέτ ουµε περιορισµ ούς σε άλλες . Για να
γίνει αυτό πρέπει να εντ οπίσο υµε και εν δεχ οµένω ς να πρ οβλέψουµε τα ηθικά ζητήµατα , να
παρέχουµε σ υγκεκριµένες συ µβουλές σχετικά µε συχ νά π ολύπλοκα τεχνικά θέµατα , και να
καταστήσουµε διαθέσιµα τα σχετικά δεδ οµένα ώστε να διευκ ολύν ο υµε την εν δελεχή εξέταση
της κοινω νίας και τη συζήτηση . Απαντώντας στις δε ο ντ ολογικές σ υνέπειες της
επιστηµονικής και τεχνολ ογικής πρ ο όδ ο υ , τα άτ οµα π ου χαράσσου ν π ολιτική πρέπει να
βρουν τη σωστή ισορρ οπία ανάµεσα στα θέµατα πο υ υπάγο νται στην ατ οµική συνείδηση και
λήψη αποφάσεων και τα θέµατα π ου απαιτούν την απάντηση της κ οινωνίας . Μέσα στα
πλαίσ ια των αρµ οδι οτήτων της , η Κοιν ότητα πρέπει να λάβει υπόψη της τις ηθικές βάσεις
8Π. χ. το ά ρθρο 3 για την προστα σία τ ης ακε ραιότητας του α τόµου · το άρ θρο 13 για την ελ ευθε ρία των
τεχν ών και των επι στη µώ ν · το άρθρο 17 για τ α δικαιώ µατα πνε υµ ατικής ιδιοκτησία ς και το άρθρο 22
για τ ην πολιτισµική , τη θρη σκευ τικήκ αι τη γλωσ σική πολυµορφία .
17των κρατών µελών ( π ου σ υχνά έχ ου ν εν σωµατωθεί στα συ νταγµατικά και νοµικά τ ους
συστήµατα ) πρ οωθώντας παράλληλα τις κοινές αξίες . Η διαδικασία αυτή θα εξακολ ουθήσει
να εξελίσσεται παράλλ ηλα µε την επιστηµο νική και τεχνολ ογική πρ όοδο, και εποµέ νως η
πρόκληση για όλ ου ς τ ου ς συ ντελεστές είναι να συντηρήσ ου ν τ ου ς µηχανισµ ούς και τις
διαδικασίες για την αντιµετώπιση των αναδυ ο µένων δε ο ντ ολογικών ζητηµάτων .
Οι κύριες συνεισφ ορές της Ε υρωπαϊκής Επιτροπής ήταν η σ ύσταση της ευ ρωπαϊκής οµά δαςγια τη δεο ντ ολ ογία της επιστήµης και των νέων τεχν ολ ογιών
9, η υπ οστήριξη της έρευ νας στη
βιοηθική και η εισαγωγή δεοντ ολ ογικών αρχών και αξιολόγησης στην κοιν οτική υπ οστήριξη
προς την έρε υνα . Η ευρ ωπαϊκή οµάδα για τη δε οντο λ ογία συ νεισέφερε ενεργά στη διαφώτιση
της δηµ όσιας συ ζήτησης , στ ο διάλογ ο µε τα κράτη µέλη και µε άλλα εν διαφερό µενα µέρη
και στην παροχή συγκεκριµένω ν σ υµβο υλών π ου καθο δήγησαν την κ οιν οτική ν οµ οθετική
διαδικασία . Η διασυν οριακή συνεργασία στην έρευ να σχετικά µε τη δε ο ντ ολογία εισήγαγε
ένα βαθύ στ οχασµ ό σχετικά µε τις θεµελιώδεις αξίες και το υς λ όγ ους για την απ όκλιση των
απόψεων στην Ε υρώπη οδηγώ ντας σε καλύτερη αµ οιβαία κατανόηση .
Ερωτήµατα δια βούλευσης
• Οι κυβερνήσεις και τα εκλεγµένα σώµατα των κρατών µελών , οι τ οπικές αρχές καθώς και
οι επαγγελµατικές και επιχειρ ηµατικές ενώσεις συνιστο ύν όλο και περισσότερα σώµατα
εµπειρογν ωµό νω ν ή συµβουλευτικά σώµατα , π ου µερικές φ ορές έχο υν και ορισµέ νες
εκτελεστικές αρµοδι ότητες . Π οιες είναι οι καλύτερες πρακτικές για τη διευκόλυ νση τ ου
έργου των σωµάτων αυτών , για την παροχή χρήσιµων διευκρινίσεων και συνεισφ ορών ,
και για τη διάδοση και ενσ ωµάτωση τ ου έργ ου τ ο υς σε π ολιτικές και δράση ; Τι
δυνατ ότητες υπάρχ ου ν για καλύτερη δικτύωση των σωµάτω ν αυτώ ν και π οια θα µπ ορ ούσε
να είναι η ειδική συνεισφ ορά της Κοιν ότητας ;
• Θα έπρεπε να ενισχυθεί ο ρ όλ ος της ευρωπαϊκής οµάδας για τη δεοντολογία και
υπάρχουν ειδικά θέµατα ή τ οµείς πο υ χρειάζ ονται τις συµβ ουλές της οµά δας ;
• Τι προ οπτικές υπάρχ ουν για την α νάπτυξη σύµφωνων δεοντολογικών αρχών κα ι
κανόν ων σε ευρωπαϊκό επίπεδο σεβό µεν οι ταυτ όχρ ονα τις εθνικές , π ολιτιστικές και
ιδεολ ογικές διαφ ορές π ου συ νιστού ν τ ο ν πλ ούτ ο της Ε υρώπης ;
• Ποιο ρ όλ ο θα µπ ορ ούσαν να παίξου ν τα δηµοκρατικά εκλεγµένα σώµατα στον ορισµ ό
αυτών των ευρωπαϊκών δε οντ ολ ογικών αρχών και κανό νων ;
6. Ο Ι Α ΠΟΨ ΕΙ Σ ΚΑ Ι Η Σ ΥΜΜ ΕΤ ΟΧ Η ΤΟ Υ ΚΟ ΙΝ Ο Υ
Την τελευταία δεκαετία διεξάγεται στην Ευρώπη µια ζωηρή δηµ όσια συζήτηση για ένα ευρύ
φάσµα θεµάτων π ου συ νδέ ο νται µε τις βιοεπιστήµες και τη βιοτεχ ν ολογία , όπο υ συ µµετέχ ουν
όλα τα επίπεδα ( απλ οί π ολίτες και καταναλωτές , ΜΚΟ, µέσα µαζικής ενηµέρ ωσης ,
εµπορικοί , επαγγελµατικοί και ακαδηµαϊκοί κύκλοι καθώς και οι δηµ όσιες αρχές , καθώς και
η Ευρωπαϊκή Κοινότητα ).
9Βλέπε τον ιστοχ ώρο τη ς ευρ ωπαϊκής οµάδ ας για τη δ εοντολογία της επιστή µη ς κ αι τ ων νέ ων
τεχνολογιών ,http://europa.eu.int/comm/european_group_ethics/gee1_en.htm
18Ανάµεσα στα κύρια χαρακτηριστ ικά της συζήτησης αυτής είναι η ισχυρή τ οπ οθέτηση και
πόλωση των απ όψεων , αλλά και η εµπλοκή , τ ο ε νδιαφέρ ον και η συµµετ οχή µεγάλου µέρ ους
της ο ργανωµένης κ οινωνίας τω ν π ολιτών καθώς και απλών πολιτών και καταναλωτών .
Οι αποκλίνουσε ς απ όψεις και η δηµ όσια συ ζήτηση απο δεικνύ ουν την πολυπλ οκ ότητα τωνθεµάτων π ου α ντιµετωπίζει η σύγχρο νη κ οινωνία καθώς και την κ οινωνική
, θρησκευτική και
πολιτιστική ορθότητα τω ν διαφόρω ν απ όψεων . Είναι ε υχάριστο τ ο γεγο ν ός ότι δίνεται όλο
και µεγαλύτερη προσ οχή στις απ όψεις τ ου κ οιν ού παράλληλα µε τις απόψεις και τις θέσεις
των επαγγελµατικών φο ρέων και των ε νδιαφερ οµένω ν .
Αυτό αντανακλά το γεγ ον ός ότι οι βιοεπιστήµες και η βιοτεχν ολ ογία θίγο υν θεµελιώδηθρησκευτικά
, δε οντ ολ ογικά και πολιτιστικά ζητήµατα , καθώς και θέµατα που συν δέ ονται µε
την ασφάλεια των ανθρώπω ν και τ ου περιβάλλοντος . Επιπλέον , η σ υζήτηση σχετικά µε τις
βιοεπιστήµες και τη βιοτεχνολ ογία συ νέπεσε µε - και µάλιστα τ όνωσε - τη ν αυξαν όµε νη
ευαισθησία του κ οιν ού σχετικά µε ευρύτερα γενικά κοινω νικά ζητήµατα όπως είναι η
βιοµηχανική παραγωγή τροφίµων και η ασφάλεια των τρ οφίµων , η διακυβέρνηση , η
παγκοσµιοπ οίηση , η αναπτυξιακή πολιτική κτλ . Για αυτό τ ο λόγ ο στη Λευκή Βίβλο για την
ευρωπαϊκή διακυβέρνηση , η Επιτροπή υπ ογραµµίζει τα άνευ πρ οηγο υµέν ο υ ηθικά και
δεο ντ ολ ογικά θέµατα που τίθενται από την τεχν ολο γία , τα οποία ε ντείν ουν την α νάγκη για το
συνυπ ολογισµ ό ευρέ ος φάσµατ ος τ οµέ ων και εµπειριών πέρα απ ό τ ο ν καθαρά επιστηµο νικό
τοµέα.
Εκτός από τα υπ οκείµενα ζητήµατα πο υ διακυβεύονται , η δηµόσια αντί ληψη µε την έ νν οια
του εν διαφέροντ ο ς , της γνώ σης και της στάσης των απλών π ολιτών ως προ ς τις βιοεπιστήµες
και τη βιοτεχνολ ογία αποτελεί πρ όκληση για όλες τις δηµ όσιες αρχές και τ ους
ενδιαφερο µέν ους . Η Λευκή Βίβλος για την ευρωπαϊκή διακυβέρνηση έχει ήδη τ ονίσει τη
σηµασία της ενηµέρωσης το υ κ οιν ού σχετικά µε τα δεδ οµέ να π ου είναι γ νωστά και µε τ ου ς
τοµείς όπ ου εξακολ ουθεί να υπάρχει αβεβαιότητα , καθώς και την α νάγκη να αυξηθεί η
εµπιστοσύνη το υ κ οιν ού στη χάραξη πολιτικής που βασίζεται στη γνώµη τω ν ειδικών . ∆εν
είναι πάντα σαφές για το κ οιν ό π οιο ς λαµβάνει αποφάσεις στην πράξη – οι εµπειρογν ώµ ονες
ή τα πρόσ ωπα µε π ολιτικές αρµο διότητες . Συ νεπώς η Λευκή Βίβλος ανακ οινώνει
κατευθυντήριες γραµµές για τη συλλογή και τη χρήση της γν ώµης τω ν ειδικών , έτσι ώστε να
εξασφαλιστε ί η ικανότητα λ ογο δ οσίας , η π ολυφωνία και η ακεραιότητα της
χρησιµοποι ούµε νης εµπειρ ογνωµ οσ ύνης .
• Πληροφόρηση / γνώση: Η συνειδητοπ οιηµένη τ οπο θέτηση και η σ υζήτηση είναι
απαραίτη τες . Οι βιοεπιστήµες και η βιοτεχν ολ ογία , οι εφαρµ ογές τ ους και οι ευρύτερες
επιπτώσεις τους , αποτελ ού ν π ολύπλοκα και εξελισσόµενα ζητήµατα και υπάρχει σαφής
επιθυµία από την πλευρά το υ κ οιν ού για καλύτερη ενηµέρωση . Τ ο θέµα αυτό δε ν
περιορίζεται στην βελτίωση της επιστηµονικής βάσης γν ώσεων , αλλά πρέπει απαραίτητα
να εξασφαλιστεί η διαθεσιµότητα των σχετικών πληροφ οριών και να πρ οωθηθεί η
κατανόηση των ευρύτερ ων θε µάτων π ου διακυβεύο νται . Την πρ όκληση αυτή πρέπει να
δεχθο ύν όλα τα εν διαφερόµε να µέρη , σ υµπεριλαµβανοµένης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής .
• ∆ηµόσιος διάλογος : Στην Ευρώπη έχει α ναπτυχθεί εκτεταµένος δηµ όσι ος διάλογ ος για
θέµατα που συν δέ ονται ειδικά µε τις βιοεπιστήµες και τη βιοτεχν ολ ογία και αυτό έχει
συνεισφέρει επίσης στην ευαισθητ οποίηση και τ ο διάλ ογ ο σχετικά µε ευρύτερα κ οινω νικά
ζητήµατα . Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλωσ όρισε συστηµατικά το δηµ όσι ο διάλογ ο και
συνεισέφερε όσ ο µπ ορ ούσε µε τη διάδ οση πληρο φο ριών , τη δηµι ουργία πλατφ όρµων
διαλόγο υ, συνεισφ ορές σε εκδηλώσεις των εν διαφεροµέ νων και , περιστασιακά ,
εκθέτοντας τις απόψεις της . Η Ευρ ωπαϊκή Επιτροπή πιστεύει ότι ο δηµ όσι ος διάλογ ος
19µπορεί να ωφεληθεί περαιτέρω µε την ανταλλαγή των καλύτερων πρακτικών ανάµεσα
στους εν διαφερο µέν ους και όλο υς τ ου ς εµπλεκ όµεν ο υς φ ορείς .
• Οι ανησυχίες του κοινού λαµβάνονται υπόψη : Όλες οι πλευρές αντιµετωπίζ ουν την
πρόκληση τ ου πώς να λάβουν υπ όψη τις διισταµένες απόψεις τ ου κ οιν ού στις
συνεχιζό µενες ενέργειές τ ου ς . Οι δηµ όσιες αρχές , ιδίως, είναι υπ οχρεωµέ νες να
συµβουλεύ ο νται και να ακο ύν τις απόψεις τω ν ε νδιαφερ οµένω ν µε ρών καθώς και να
εξηγούν και να δικαιολ ογ ούν τις ε νέργειές τ ους στο υς ψηφο φόρο υ ς.
Ερωτήµατα δια βούλευσης
• Ποιες είναι οι καλύτερες πρακτικές για την κάλυψη των αναγκών για πληρο φόρηση ,
ιδίως των σ υγκεκριµένων αναγκών για πληροφ όρηση πο υ διατυπώνει το κ οιν ό ; Πώς
µπορ ούµε να προ ωθήσ ουµε µια κοινή βάση πληροφ οριών και γνώσεων ;
• Πώς µπ ορεί να εξασφαλιστεί καλύτερα η δίκαιη εκπροσώπηση των διαφ όρων
ενδιαφερό µενω ν παραγό ντων κατά τη διαδ ικασ ία δ ιαβουλεύσεων καθώς και η διαφάνεια
της συµβ ολής τ ους ;
• Ποιο ς είναι και ποι ος θα έπρεπε να είναι ο ρό λος των δια φό ρων συντελεστώ ν όπως η
βιοµηχανία , οι ΜΚΟ, οι επιστήµο νες και οι δηµ όσιες αρχές για την παροχή πληροφ οριών
και τη συνεισφορά στ ο δηµ όσιο διάλογ ο , και τι µπο ρεί να επιτευχθεί στα διάφορα επίπεδα
διαλόγο υ ( τοπικ ό, επίπεδο κρατών µελώ ν , κ οινοτικ ό και διεθνέ ς επίπεδ ο );
• Ποιες είναι οι πιο χρήσιµες πλατφό ρµες δ ια λόγου ( µέσα µαζικής ενηµέρω σης , συνέ δρια
που περιλαµβάνουν καινοτ όµες πρ οσπάθειες , όπως τα συ νέδρια συ ναίνεσης ), και τι
δυνατ ότητες υπάρχ ου ν για τη συγκρ ότηση διαλόγ ου προκειµέν ο υ να επιτευχθεί
εποικο δ οµητική αλληλεπίδραση ανάµεσα στις διάφορες πλευρές , οµ οφω νία και
εξασφάλιση συνέχειας ; Πώς µπ ορεί ο διάλογ ος να ρυθ µίσει τόσ ο τα ειδικά ζητήµατα π ου
αφορ ού ν τις βιοεπιστήµες και τη βι οτεχν ολογία όσο και το ευρύτερ ο πλαίσιό τ ους ; Πώς
µπορεί να οργανωθεί ο διάλογ ος πρ οκειµέν ου να λάβει υπόψη τω ν πλ ουραλισµό των
απόψεων και να εξασφαλίσει ότι όλα τα έν ν οµα συ µφέρ οντα µπο ρ ούν να σ υµµετάσχ ουν ή
να εκπροσωπηθ ού ν δε όντως ; Ι δίως, τι µπ ορεί να γίνει για να εξασφαλιστεί η δέο υσα
συµµετ οχή των εν διαφεροµέ νων µερών π ου µάλλον απο φεύγ ουν τη δηµ οσιότητα ;
• Ποιες είναι οι καλύτερες πρακτικές διαβού λευσης και συµµετοχής του κοινού , απ ό την
πλευρά των κυρίων συντελεστώ ν όπως είναι οι δηµ όσιες αρχές , και για την ε νσωµάτωση
των διισταµένων απόψεω ν τ ου κ οιν ού στη διατύπωση και την εφαρµ ογή της π ολιτικής ;
• Αν και η επίτευξη οµ οφωνίας είναι εν δεχ οµένω ς ένα ς απ ό τ ου ς στ όχ ους , οι δηµ όσιες
αρχές κανο νικά πρέπει να δράσ ου ν παρά τη δια φωνία των ενδια φεροµένων µ ερών . Πώς
µπορ ού ν οι δηµ όσιες αρχές να βρ ουν τη σωστή ισορρ οπία ανάµεσα στις κ οινωνικές λύσεις
( που µπ ορεί να επιβάλλουν ανεπιθύµητ ους περιορισµ ούς σε σηµαντικές µει ον ότητες ) και
πλαίσ ια ή µηχανισµούς π ου επιτρέπ ουν την ελεύθερη επιλογή τω ν ατ όµω ν και των
οµάδ ων ε νδιαφερ οµέν ων ( π.χ. επισήµανση );
207. Ρ ΥΘΜΙΣ Η ΚΑ Ι ∆ ΙΑ ΚΥ ΒΕ ΡΝ ΗΣΗ
7.1. Ρυθµιστικά ζητήµατα για τους ΓΤΟ , που περιλαµβάνουν τους σπόρους , τα ΓΤ
τρόφ ιµα κα ι τ ις ζωοτρο φές
Τις δεκαετίες π ου ακ ολ ούθησαν τ ο δεύτερ ο παγκ όσµιο π όλεµ ο η πολιτική για τα τρόφιµα
καθορίστηκε από τη ν ανάγκη να αυξηθεί η παραγωγή και η απο δ οτικότητα πρ οκειµέν ου να
εξασφαλιστε ί η επάρκεια τροφίµων . Αν και το σενάρι ο αυτ ό ισχύει ακόµα σε π ολλές
περιοχές τ ου κόσ µ ου , η γε νική αφθο νία και η υπερπροσ φ ορά τρ οφίµων στην Ευρώπη
οδήγησε σε µια σταδιακή αλλαγή στο επίκεντρο της δηµ όσιας π ολιτικής , από τη ν
αποδ οτικότητα και την παραγωγικότητα προς την π οι ότητα και την π οικιλία στην παραγωγή
γεωργικών προϊ όντων και τη βιώσιµη , φιλική προς τ ο περιβάλλον γεωργία . Οι σ ύγχρο νες
µέθο δ οι παραγωγής τρ οφίµων αυτές καθαυτές , πέρα απ ό την ανθρώπινη υγεία και την
ασφάλεια , προκαλού ν ανησ υχίες στ ο κ οιν ό π ου αφο ρ ού ν τις περιβαλλοντικές και
δεο ντ ολ ογικές πλευρές της παραγωγής γεωργικών πρ οϊό ντων , συµπεριλαµβανο µένης της
βιώσιµης ανάπτυξης , της υγείας και της καλής µεταχείρισης των ζώων .
Οπρόσφατ ος πανικός για τα τρ όφιµα µε τη ΣΕΒ και τις κρίσεις της δι οξίνης ενίσχυσαν τηαλλαγή της δηµόσιας π ολιτικής και ο δήγησαν επίσης σε περαιτέρω ε νίσχυση των
κανονισµώ ν και των κριτηρίων ασφαλείας στου ς το µείς τω ν τρ ο φίµων και των ζω οτρ οφώ ν
.
Στο Λευκ ό Βιβλίο για την ασφάλεια των τρ οφίµων10, η Ευρ ωπαϊκή Επιτροπή αναγνώρισε
την ανάγκη να ρυθµιστεί το θέµα της εξασφάλισης της εµπιστοσ ύνης των καταναλωτών και
των εµπ ορικών εταίρων στην ε υρωπαϊκή προµήθεια τρ οφίµων . Αυτό επιβεβαιώθη κε στην
πρόταση για τη γενική ν ο µ οθεσία για τα τρ όφιµα και την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Αρχής
Τρ οφίµων11που καθ ορίζει το υς γε νικού ς στ όχ ους της ε υρωπαϊκής ν οµ οθεσίας για τα τρ όφιµα
και ορισµένες αρχές , πο υ περιλαµβάνου ν την πρ οφύλαξη , την ανιχνευσιµ ότητα , την ευθ ύνη
και την προστασία των συµφερ ό ντων των καταναλωτών .
∆ιαρκώς µεγαλύτερες ανησυχίες εκφράζ ονται επίσης σχετικά µε τ ου ς πιθαν ούς κινδύ ν ουςαπό τη σκ όπιµη απελευθέρωση Γ ΤΟστ ο περιβάλλον και από την εφαρµ ογή της σ ύγχρο νης
βιοτεχνολ ογίας στ ους σπ όρ ους
, τα τρ ό φιµα και τις ζω οτρ οφές , παρ όλ ο π ου από την
αξιολόγηση απ ό οµ ότιµ ους δε ν έχ ου ν πρ οκύψει επιστηµο νικές εν δείξεις για οπ οιεσδήποτε
δυσµενείς επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία ή το περιβάλλον για τ ους ΓΤΟπ ου µέχρι
στιγµής έχου ν λάβει άδεια κυκλοφ ορίας στη ν αγ ορά . Ε νώ οι ιατρικές εφαρµ ογές της
βιοτεχνολ ογίας µ όλις πρ όσφατα έγιναν θέµα δηµ όσιας συ ζήτησης , η έντ ονη δηµ όσια και
πολιτική συζήτηση έχει επικεντρωθεί στα ΓΤ φ υτά και τις πιθανές µακρ οπρ όθεσµες και
ακούσιες επιπτώσεις στην αν θρώπινη υγεία και το περιβάλλον , συµπεριλαµβανοµέ νης της
βιοποικιλότητας . Η κοιν οτική ν ο µ οθεσία πο υ διέπει την γενετική µηχανική ( ως ειδικό σ ύν ολ ο
τεχνικών της σύγχρ ονης βιοτεχν ολ ογίας ) έχει στ όχο να εξασφαλίσει υψηλό επίπεδ ο
προστασίας της ανθρ ώπινης υγείας και τ ου περιβάλλοντ ος ( συ µπεριλαµβανοµένης της
βιοποικιλότητας ) καθώς και να εµπνε ύσει εµπιστοσύ νη στ ο κοιν ό και να πρ οσφέρει ν οµική
βεβα ιότητα στο υς ερε υνητές και στη βιοµηχανία .
Βραχυπρόθεσµα ρυθµιστικά ζητήµατα
Τα βραχυπρόθεσµα ρυθµιστικά ζητήµατα αφ ορ ούν την καθιέρωση ε ν ός απ οδ οτικ ού ,
αποτελεσµατικού , διαφαν ούς , ε ναρµ ονισµέ ν ου , σταθερ ού και πρ οβλέψιµου ρ υθµιστικού
10COM (1999) 719 τελικό
11COM (2000) 716 τελικό- 2000/0286(COD)
21πλαισ ίου π ου διέπει τη βιοτεχν ολ ογία στην ΕΕ . Αυτό απαιτεί µια συνεπή και συνεκτική
προσέγγιση τ όσ ο της ‘ οριζ όντιας ’ ν οµ οθεσίας όσ ο και της τ οµεακής .
Το αρχικό ρυθµιστικό πλαίσιο για τη βι οτεχν ολογία βασίστηκε σε µια ‘ οριζ ό ντια ’
προσέγγιση , π ου λάµβανε υπ όψη την πρ οστασία της α νθρώπινης υγείας και τ ου
περιβάλ λοντ ος σε όλ ους το υς σ υναφείς τ οµείς . Η ο δηγία 90/220/ ΕΟΚ12διέπει τη σκ όπιµη
απελευθέρωση γενετικώς τρ οποπ οιηµένω ν οργανισµώ ν ( ΓΤΟ) στ ο περιβάλλον και τη
διάθεση στην αγ ορά πρ οϊό ντων π ου περιέχο υν ή απ οτελού νται από ΓΤΟγια χρήση σε
τρόφιµα, ζω οτρ οφές και σπόρ ο υς καθώς και φαρµακευτικά προϊ όντα . Η ο δηγία
90/219/ ΕΟΚ13διέπει τις επαγγελµατικές δραστηριότη τες π ου εµπλέκο υν τη ν περιο ρισµένη
χρήση γενετικά τροπ οπ οιηµένων µικρο οργανισµών ( ΓΤ Μ)( επεκτάθηκε από τα περισσότερα
κράτη µέλη προκειµέν ου να περιλαµβάνονται όλες τις χρήσεις Γ ΤΟκάτω απ ό περι ορισµένες
συνθήκες στις εθ νικές ν οµ ο θεσίες ).
Καθώς οι µεµ ον ωµέν οι τ οµείς εξακολ ουθ ού ν να εξαπλώνο νται , σταδιακά παρατηρήθηκε µια
στροφή προ ς µια πιο τ οµεακή πρ οσέγγιση , ιδίως όσ ον αφ ορά τη διάθεση των πρ οϊ όντων στ ο
εµπόρι ο. Για παράδειγµα , οι φαρµακευτικές και ιατρικές εφαρµογές διέπ ονται τώρα σε
µεγάλο βαθµ ό απ ό τ ο ν καν ο νισµό ( ΕΟΚ) 2309/93 για τη θέσπιση κ οιν οτικών διαδικασιών
έγκρισης και εποπτείας των φαρµακευτικών πρ οϊ όντω ν για ανθρώπινη και κτηνιατρική
χρήση και για τη σύσταση ευρωπαϊκού οργα νισµού για την αξιολόγηση των φαρµακευτικών
προϊό ντων14, τα Γ Τ τρ ό φιµα από τ ον καν ονισµ ό ( ΕΚ) 258/9715και οι Γ Τ σπ όρ οι απ ό
διάφορες οδηγίες για τ ους σπ όρ ους16. Στ ο πλαίσιο αυ τ ό , η τ οµεακή ν οµ ο θεσία εισήγαγε
διατάξεις που ρυθ µίζο υν συγκεκριµένα τ ον κίνδυ νο και άλλα ζητήµατα σχετικά µε τ ον ε ν
λόγω τ οµέα αν και τα περιβαλλοντικά στ οιχεία εξακολουθ ού ν να συ νδέ ο νται µε την οδηγία
90/220/ ΕΟΚ.
Η αλληλεπίδραση ανάµεσα στην ‘ οριζ όντια ’ και την τ οµεακή ν οµ ο θεσία εξακολ ουθεί να έχει
θεµελιώδη σηµασία προκειµέν ου να εξασφαλιστεί µια συνεκτική και λογική ρυθµιστική
προσέγγιση , ιδίως για να εξασφαλιστεί η αρχή ‘ µία πόρτα - ένα κλειδί ’, όπο υ η άδεια για
όλες τις χρήσεις εν ός ΓΤΟµπ ορεί να χορηγηθεί µέσω µίας και µόνο σ υ ναίνεσης.
Το σηµεριν ό ρυθµιστικό πλαίσιο βελτιώθηκε µε την πρ όσφατη έκδ οση της ο δηγίας
2001/18/ ΕΚ17, πο υ θα α ντικαταστήσει την ο δηγία 90/220/ ΕΟΚ τον Οκτώβριο τ ο υ 2002. Η
Ευρωπαϊκή Επιτροπή σκ οπεύει να ολοκληρώσει το ρυθµιστικό πλαίσιο για τ ου ς Γ ΤΟκαι τα
παράγοντα πρ οϊό ντα :
/bdown Εισάγοντας τα κατάλληλα µέτρα και τις κατάλλη λες κατευθυντήριες γραµµές εφαρµ ογής
που απαιτούνται σύµφ ωνα µε τις διατάξεις της ο δηγίας 2001/18/ ΕΚ,
/bdown Εισάγοντας ένα ολ οκληρωµέν ο καθεστώς ανιχνευσιµ ότητας βάσει της ο δηγίας
2001/18/ ΕΚ,
12ΕΕL117 τη ς8.5.1990, σε λ.1 5
13ΕΕL117 τη ς8.5.1990, σε λ.1
14ΕΕL214 τη ς24.8.1993, σελ.1
15ΕΕL43 τη ς14.2.1997, σε λ.1
16Οδηγίε ς 66/400/ ΕΟΚ, 66/401/ ΕΟΚ, 66/402/ ΕΟΚ, 66/403/ ΕΟΚ, 69/208/ ΕΟΚ, 70/457/ ΕΟΚ κ αι
70/458/ ΕΟΚ περί τη ς εµπορίας τ ων σπόρων · κ ωδικοποιηµένε ς εκδόσει ς διατίθεν ται στα COM(2001)
177, 193, 196, 192, 195, 191 και194.
17ΕΕL106 τη ς17.4.2001, σελ.1
22/bdown Εξασφαλίζοντας έ να ε ναρµ ονισµέν ο πλαίσιο για τη χ ορήγηση αδειών και την επισήµανση
των ζω οτρ οφ ών π ου αποτελ ού νται από , περιέχο υν ή παράγο νται από ΓΤΟ ,
/bdown Θεσπίζοντας έ να ολ οκληρωµέν ο καθεστώς επισήµανσης π ου θα επιτρέπει στου ς
καταναλωτές / τους χρήστες να εξασκο ύν πλήρως το δικαίωµά τους να επιλέγουν ,
/bdown Εξασφαλίζοντας ότι ισχύ ου ν διατάξεις ισοδύναµε ς µε εκείνες της οδηγίας 2001/18/ ΕΚ για
όλ ους τ ους τ οµείς ( τρ όφιµα, ζω οτρ ο φές , σπ όρ οι κτλ .),
/bdown Ρυθµίζ οντας τ ο θέµα της τυχαίας παρο υσίας ιχνών ΓΤΟκαι Γ Τ υλικο ύ ,
συµπεριλαµβανοµένης της τυπ οπ οιηµένης µε θ οδ ολ ογίας δειγµατ οληψίας και ανίχνευσης ,
/bdown Ρυθµίζ οντας τ ο θέµα της ευθύ νης όσ ο ν αφ ορά σηµαντικές περιβαλλοντικές ζηµίες π ου
προκύπτ ουν από την περι ορισµένη χρήση γενετικά τροπ οπ οιηµένων µικρ ο οργανισµών στο
πλαίσ ιο της ο δηγίας 90/219/ ΕΚ και της σκ όπιµης απελευθέρωσης στ ο περιβάλλον Γ ΤΟ
στο πλαίσιο της οδηγίας 2001/18/ ΕΚ,
/bdown Εξασφαλίζοντας ότι οι διατάξεις του πρωτοκ όλλ ου για τη βιοασφάλεια18εφαρµό ζ ονται
δεό ντως στην κ οιν οτική ν οµ οθεσία .
/bdown Όταν αυτό είναι σκ όπιµο σύµφω να µε τ ους πρ οσανατολισµ ού ς για την απ ό κοιν ο ύ
ρύθµιση πο υ περιλαµβάνονται στ ο Λευκό Βιβλίο για τη διακυβέρνηση , οι εκτελεστικές
διατάξεις της νο µ οθεσίας πρέπει να λαµβάν ουν δεό ν τως υπόψη τη γνώση και την
αυτορρυθ µιστική ικανότητα των ε νδιαφερ όµενω ν παραγ όντων , ότα ν αυτές
ανταποκρίνο νται στα κριτήρια του συµφέρ ο ντ ος το υ ευρ ύτερ ου κ οιν ού .
Για το σκ οπ ό αυτό , η Ε υρωπαϊκή Επιτροπή παρο υσίασε τ ον Ι ο ύλιο :
• πρόταση καν ονισµ ού για την α νιχνευσιµότητα και την επισήµανση των ΓΤΟκαι την
ανιχνευσιµότητα των πρ οϊό ντων τρ οφίµων και ζωο τρ ο φών πο υ πρ οέρχ ονται απ ό Γ ΤΟ ,
• πρόταση καν ονισµ ού π ου εισάγει ένα κοιν οτικ ό σύστηµα χο ρήγησης αδειών για ΓΤ
τρόφιµα και ζω οτρ οφέ ς , σύµφω να µε τ ο οπ οίο η αξιολ όγηση κιν δύν ου πραγµατοπ οιείται
από την Ευ ρωπαϊκή Αρχ ή Τρ οφίµων , και ένα σ ύστηµα επισήµανσης π ου θα καλύψει όλα
τα ΓΤ τρ όφιµα και τις ζω οτρ οφές , συ µπεριλαµβανοµένω ν των παράγωγων πρ οϊ όντων π ου
δεν περιέχ ουν τρ οποπ οιηµέν ο DNA ή πρωτεΐνες ,
Επιπλέον , η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σκ οπεύει να παρο υσιάσει στο προσεχές µέλλ ον :
• πρόταση τρ οπ οποίησης της ν ο µ οθεσίας για το υς σπ όρ ου ς π ου εισάγει κριτήρια
καθαρότητας για την τυχαία παρο υσία ΓΤΟσε παρτίδες σ υµβατικών σπόρω ν και τις
απαιτήσε ις για την επισήµανση σπόρω ν Γ Τ π οικιλιών ,
• πρόταση καν ονισµ ού σχετικά µε την αξιολ όγηση το υ περιβαλλοντικο ύ κινδ ύν ου όσ ον
αφορά τις γε νετικά τροπ οπ οιηµένες ποικιλίες φυτών ,
• πρόταση οδηγίας για την πρόληψη και αποκατάσταση σηµαντικών ζηµιών στ ο περιβάλλον
έτσι ώστε να περιλαµβάνει και ζηµιές από ΓΤΟκαι ΓΤΜ ,
18COM (2000) 182 τελικό
23• πρόταση για ένα ν οµικό εργαλείο για την εφαρµ ογή τω ν διατάξεων το υ πρωτ οκ όλλο υ για
τη βιοασφάλεια .
Αρχές για τη µελλοντική ρύθµιση και εφα ρµογή
Η θέσπιση µελλοντικής κ οιν οτικής ν οµ οθεσίας πρέπει να παραµείνει συνεπής στ ον κύ ριο
στόχ ο της πρ οστασίας της ανθρώπινης υγείας και το υ περιβάλλοντ ος και να αναθεωρείται
ανάλογα µε την τεχνική πρ ό οδ ο και τα νέα επιστηµονικά ευρήµατα . Επιπλέο ν, άλλοι θεµιτ οί
παράγοντες µπορεί να ληφθ ού ν υπ όψη όπως δε ο ντολ ογικ οί , κ οινωνικ οί και οικ ον οµικ οί
παράγοντες π ου περιλαµβάνουν την καινοτ οµία και την α νταγωνιστικότητα .
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρ οτείνει η µελλο ντική ρύθµιση των ΓΤΟνα βασίζεται στις εξήςαρχές
:
/bdown Οι ΓΤΟ, σ υµπεριλαµβανοµέν ων τω ν σπ όρω ν , και τα παράγωγά του ς τρ όφιµα και οι
ζωοτρ ο φές πρέπει να λαµβάνου ν ά δεια κυκλοφ ορίας µόνο ν α φο ύ υποβληθ ούν σε πλήρη
επιστηµονική αξιολόγηση κιν δύν ο υ και εξαχθεί το συµπέρασµα ότι είναι ασφαλή για την
ανθρώπινη υγεία , την υγεία των ζώων και τ ο περιβάλλον ,
/bdown Η αξιολόγηση κιν δύν ο υ πρέπει να εξακ ολο υθήσει να στηρίζεται στην επιστήµη και στις
περιπτώσεις που οι επιστηµο νικές εν δείξεις είναι ανεπαρκείς , δεν οδηγ ού ν σε οριστικά
συµπεράσµατα ή είναι αβέβαιες , και όπ ου οι ε νδεχό µε ν οι κίνδυν οι για την ανθρώπινη
υγεία, την υγεία τω ν ζ ώων ή τ ο περιβάλλον κρίν ο νται απαράδεκτοι , τα µέτρα πρέπει να
βασίζονται στην αρχή της προ φύλαξης ,
/bdown Οι αποφάσεις για την άδεια κυκλ οφ ορίας Γ ΤΟ , συµπεριλαµβανοµέ νων των σπόρ ων , και
των τρ οφίµων π ου παράγ ονται από γενετικώς τρ οπο π οιηµένα τρ όφιµα και ζω οτρ οφέ ς
πρέπει να βασίζονται στα απ οτελέσµατα της αξιολό γησης κινδ ύν ου . Όπως συµβαίνει µε
όλα τα µέτρα διαχείρισης κινδύν ου , άλλ οι θεµιτοί παράγ οντες , όπως κ οινωνικοί ,
οικο ν οµικοί παραδ οσιακοί , δε ο ντ ολ ογικοί και περιβαλλοντικοί και η δυ νατότητα
διεξαγωγής ελέγχων , µπ ορεί να είναι πρόσ φ ορ οι και να ληφθ ού ν υπ όψη κατά τη λήψη
παρόµ οιων απ οφάσεων ,
/bdownH κοιν οτική ν οµ οθε σία πρέπει να πρ οβλέπει ότι οι καταναλωτές ή οι χρήστες πρέπει να
ενηµερών ονται στις περιπτώσεις π ου τα τρ όφιµα , ο ι ζω οτρ οφές ή οι σπ όρ οι είναι
γενετικώς τροπ οπ οιηµένα ή προέρχ ο νται από ΓΤΟπρ οκειµέν ου να διευκ ολύνεται η
επιλογή το υς ,
/bdown Οι αξιολογήσεις τ ου κινδύν ο υ πρέπει να δηµ οσιεύο νται και να είναι διαθέσιµες για
δηµ όσιο σχολιασµ ό στ ο πλαίσιο της διαδικασίας χορήγησης άδειας κυκλ οφ ορίας ,
/bdown Οι διαδικασίες για τη χορήγηση άδειας κυκλ οφ ορίας πρέπει να είναι διαφανείς και να
περιλαµβάνουν µηχανισµ ούς για τη ρύθµιση τω ν θε µάτων π ου πρ οκαλού ν ανησ υχίες όπως
τα ηθικά και τα κοινωνικο οικ ον οµικά ζητήµατα ,
/bdown Οι κοιν οτικές ρυθµιστικές απαιτήσεις πρέπει να είναι ανάλογες και σύ µµετρες µε τ ο
βαθµό τ ου πρ οσδι ορισθέντ ος κιν δύν ου και να σ υµµ ορφώ ν ονται µε τις διεθνείς
υποχρεώσεις της Κοιν ότητας ,
/bdown Η κοιν οτική ν οµ οθε σία πρέπει να είναι εφικτή και εφαρµόσιµη .
24Η πολυπλ οκ ότητα των γε νετικών τρ οπ οποιήσεων των φυτώ ν αυξάνει ταχέως . Στην
περαιτέρω ανάπτυξη και εφαρµογή τ ου ν οµ οθετικο ύ πλαισίου , είναι σηµαντικό να
προβλεφθο ύν οι µελλο ντικοί Γ ΤΟκαι τα πρ οϊό ντα π ου παράγ ονται από αυτ ούς και να
αναπτυχθούν οι κατάλληλες µεθο δ ολ ογίες για την αξιολ όγηση τ ου κινδύ ν ου , τη διαχείριση
του κινδύ ν ου και την κοιν οπ οίηση τ ου κινδύν ο υ .
Ερωτήµατα δια βούλευσης
• Λόγω της ταχύτητας και το υ εύρ ο υς της τεχν ολ ογικής καινοτ οµίας , συµπεριλαµβανοµέ νης
της γενετικής µηχανικής , απαιτείται συνεχής εκσυγχρο νισµό ς τω ν µεθόδων αξιολόγησης .
Πώς µπ ορεί να α ναπτυχθεί το ρυθµιστικό πλαίσιο προκειµέν ο υ να πρ οβλέπει την
εισαγωγή νέων Γ ΤΟ , συµπεριλαµβανοµέ νης της αυστηρής επιστηµο νικής αξιολ όγησης
της ασφάλειάς τους πριν τ οπ οθετηθ ούν στην αγορά , και ταυτ όχρ ονα απ οφεύγεται η
ανάσχεση της καινοτ οµίας , της έ ρευνας και της ανάπτυξης π ου θα στερ ούσε από τ ους
καταναλωτές τα πιθανά οφέλη τω ν µελλ οντικών ΓΤ πρ οϊό ντων ;
• Η κοινοποίηση των κινδύνων και των πολιτ ικών επιλογών έχει πρωταρχική σηµασία
και ιδίως, πρέπει να συ νεισφέρει σηµαντικά στην απ οκατάσταση της εµπιστοσύ νης τ ου
κοιν ού στο ρυθ µιστικό πλαίσιο και τη σχετική χρήση της τεχν ολ ογίας . Π οια είναι τα κύρια
χαρακτηριστ ικά της κατάλλ ηλης κοιν οποίησης τ ο υ κινδύ ν ου / τ ου οφέλ ους σχετικά µε τ ους
ΓΤΟκαι τα ΓΤ πρ οϊό ντα ; Πώς διεξάγεται πιο αποτελεσµατικά η κ οιν οπ οίηση των
κινδύνων και το υ οφέλ ου ς και σε π οι ο επίπεδ ο - επίπεδ ο κρατών µελών ή κ οιν οτικό
επίπεδο( Ευρωπαϊκή Αρχή Τροφίµω ν ) ή συν δυασµό των δύ ο ;
• Θα µπορ ού σε να θεωρηθεί ότι τα στ οιχεία από τη ν έρευ να τ ου Ευρ ωβαροµέτρ ου τ ο 1999
υπαινίσσονται πως οι εκτιµήσεις κινδύ ν ου πρέπει να επαυξηθού ν µε επιπλέον κρ ιτήρια
που αντανακλούν την ανησυχία του κο ινού . Ένα απ ό τα κύρια εµπ όδια για τη δηµ όσια
αποδ οχή τω ν Γ ΤΟείναι η έλλειψη σαφο ύς α ντίληψης οφέλ ους για το υς καταναλωτές .
Μήπως θα έπρεπε να αξιολ ογηθ ούν τα πιθανά οφέλη τω ν Γ ΤΟ19και εάν ναι , πώς θα
µπορ ούσα ν τα πιθανά αυτά ο φέλη να σταθµιστ ού ν σε σχέση µε τ ους τ υχό ν κιν δύν ου ς ;
• Είναι απαραίτητα κοινά επιστηµονικά και τεχνικά πρότυπα για αξιόπιστες και έγκυρες
επιστηµο νικές αποφάσεις σε κ οιν οτικό επίπεδ ο . Πώς µπ ορεί να βελτιωθεί η παροχή
επιστηµονικών συ µβουλώ ν ; Ποια µέτρα θα µπ ορ ούσαν να ληφθο ύν για να εξασφαλιστεί
ευρεία επιστηµονική οµ οφωνία , χωρίς να αγν ο ού νται οι γ νώµες των µειο ν οτήτων ;
• Με βάση της πληροφ ορίες σχετικά µε τις βραχυπρόθεσµες ρυθµιστικές πρ οθέσεις της
Ευρωπαϊκής Επιτροπής , τι άλ λες ενέργειες µπορεί να χρειάζο νται σε κοινοτικό επίπεδο ;
• Χρειάζονται ρυθµιστικά µέτρα για να εξασφαλιστεί η πολυλειτ ουργικότητα τω ν
αγροτικών περιοχώ ν και η συνύπαρξη γενετικώς τροποποιηµέ νης , συµβατικής και
βιολογικής γεωργίας και ποια µέτρα θα µπ ορ ούσαν να πρ οβλεφθ ούν ;
• Ποια είναι τα πλεο νεκτήµατα και τα µειο νεκτήµατα της κ οιν οτικής ρυθµιστικής
αρχιτεκτονικής για την έγκριση τω ν Γ ΤΟκαι των παράγωγων πρ οϊό ντων , και ιδίως της
αλληλεπ ίδρασης ανάµεσα στην ‘ οριζ όντια ’ και την τ οµεακή ν οµ οθεσία ;
19Προτάσεις για το σκοπό αυτό έ γιναν µ ετα ξύ άλλων το ∆ εκέ µβριο του 2000 από το σ υµβουλε υτικό
φόρουµE Ε/ ΗΠΑ για τ η βιοτεχνολογία
(http://europa.eu.int/comm/external_relations/us/biotech/biotech.htm)
25• Συµφωνείτε µε τις πρ οταθείσες αρχές της µελλοντι κής κοινοτι κής νοµοθεσίας για την
εφαρµογή της βιοτεχν ολ ογίας στ ον τ οµέα τω ν γεωργικών πρ οϊ όντω ν ; Μήπως πρέπει να
προστεθ ούν κάποιες σηµαντικές αρχές ;
7.2. Ρύθµιση άλλων εφαρµογών
Βιοµηχανική βιοτεχνολογία και βιο θερ άπευσηΗ Ευρώπη πρ οηγείται παγκοσµίως στην αξιοπ οίση γενετικώς τρ οπ οπ οιηµένων
µικρο οργανισµών
( ΓΤM) για την παραγωγή φαρµακευτικών ε νώσεων και βιοµηχανικών
ενζύµω ν. Οι κύριες φαρµακευτικές χρήσεις είναι η παραγωγή θεραπευτικών πρωτεϊνικών
προϊό ντων όπως είναι η ινσ ο υλίνη και οι αυξητικές ορµ ό νες , ενώ οι βιοµηχανικές χρήσεις
αφορ ού ν κυρίως στις βιοµηχανίες τρ οφίµω ν και απορρ υπαντικών και τη βιοθεραπεία . Αυτό
γίνεται σε σφραγισµένα συστήµατα και τ ο τελικό προϊ όν δε ν είναι ούτε ΓΤΜ ο ύτε άµεσ ο
παράγωγό τ ους . Η διαδικασία χορήγησης άδειας για τέτ οι ου είδ ο υς διαδικασίες καλύπτεται
από την οδηγία 90/219/ ΕΟΚ για την περιορισµένη χρήση γε νετικά τροπ οπ οιηµένων
µικρο οργανισµών .
Στο βαθµ ό π ου γενετικά τρ οπ οποιηµέν οι οργα νισµοί απελευθερώ ν ονται περιβάλλον , π.χ. για
το σκ οπ ό της βιοθεράπευσης , θα πρέπει να περάσ ουν από τη διαδικασία χορήγησης άδειας
σύµφωνα µε την οδηγία 2001/18/ ΕΚ.
Γεωργική και δα σοκαλλιεργητική βιοτεχνολογία για µη ε δώδιµ α προϊόντα
Οι ΓΤΟ για την παραγωγή γεωργικών µη εδώ διµων προϊ όντω ν χρειάζ ονται έγκριση σύµφω να
µε την οριζ ό ντια ο δηγία 2001/18/ ΕΚ. ∆ηµι ουργήθηκαν δένδρα µε σκ οπ ό την πι ο απ οδ οτική
παραγωγή χαρτιού , αλλά δε ν έχ ου ν φυτε υτεί ακόµα για εµπορική εκµετάλλευση . Τα δέν δρα
αυτά θα υπ όκεινται σε πρ οηγο ύµενη έγκριση σύµφωνα µε τη ν ο δηγία 1999/105/ ΕΚ20σχετικά
µε την ε µπορία τ ου δασικ ού π ολλαπλασιαστι κού υλικ ού . Εκτ ός της ΕΕ τ ο βαµβάκι αποτελεί
ήδη σηµαντική ΓΤ καλλιέργεια . Το βαµβάκι δεν έχει καµία χρήση ως τρ όφιµ ο στην Ευρώπη
εκτός απ ό τις µικρές ( και ασήµαντες οικο ν οµικά ) π οσ ότητες π ου καταναλών ο νται ως
βαµβακέλ αιο . Οι ίνες και τ ο ξύλο / χαρτί φαίνεται ότι θα παραµείν ουν οι κύρι οι υπ οψήφιοι
στην κατηγορία αυτή για αρκετ ό καιρό .
Υπάρχουν και άλλα φυτά π ου έχ ουν διπλή χρήση . Η συµβατική ελαιοκράµβη
χρησιµοποιείται ήδη για την παραγωγή ντίζελ , εκτό ς απ ό τη ν παραγωγή ζω οτρ οφώ ν και
πετρελαίου . Εάν έ να φυτ ό π ου χρησιµ οπ οιείται ως τρόφιµ ο /ζω οτρ οφή τρ οπ οπ οιηθεί γενετικά
για να υποκαταστήσει τα πετρελαιοειδή µε την παραγωγή ευγενών χηµικών ουσιών , αλλά όχι
για να χρησιµοπ οιηθεί ως τρ όφιµ ο / ζω οτρ ο φή , πρέπει να εγκριθεί σύµφωνα µε τη ν οδηγία
2001/18/ ΕΚ. Εάν πρ όκειται να χρησιµοπ οιηθεί και ως τρ όφιµ ο ή ζω οτρ οφή , απαιτείτα ι
επίσης µια επιπλέον έγκριση σύµφω να µε τ ον πρ οτειν όµε ν ο καν ο νισµό για τα ΓΤ τρ όφιµα
και τις ζωοτρ οφέ ς .
Ένα άλλο παράδειγµα είναι ένα φ υτ ό π ου τρ οποπ οιείται προκειµέν ου να περιέχει µιαφαρµακευτική ένωση και να καταναλώνεται ως φάρµακο
, π.χ. έ να φυτικ ό εµβ όλιο . Η
τροπ οποίηση αυτή θα πρέπει να εγκριθεί από τ ον ευρωπαϊκό οργανισµό για την αξιολ όγηση
20ΕΕL011 τη ς15.1.2000, σελ.1 7
26των φαρµακευτικών πρ οϊ όντων (EMEA) σύµφω να µε τ ον καν ο νισµ ό 2309/9321για τη
θέσπιση κοιν οτικών διαδικασιών έγκρισης και εποπτείας των φαρµακευτικών πρ οϊ όντων για
ανθρώπινη και κτηνιατρική χρήση . ΟEMEA θα πρέπει επίσης να διεξάγει περιβαλ λοντική
αξιολόγηση κινδύ ν ου ισο δύναµη µε αυτή πο υ αναφέρεται στην οδηγία 2001/18/ ΕΚ.
Φαρµακευτικά
Η βιοτεχν ολογία είναι ένας από τ ους κύρι ους παράγ οντες πρ ο όδ ου στ ον τ οµέα τω ν
φαρµακευτικών προϊ όντω ν , των οπ οίων τα οφέλη για τ ον τελικό καταναλωτή είναι εύκ ολ ο να
προσδι οριστο ύν . Η βι οτεχν ολογία καθιστά δυ νατή την ανάπτυξη νέων θεραπειών · επιτρέπει
επίσης τη βελτίωση της απόδ οσης και της π οιότητας και παρέχει τη δυ νατότητα στα
υπάρχοντα φαρ µακευτικά προϊό ντα να παράγονται µε µικρότερ ο αντίκτυπο στ ο περιβάλλον .
Οτο µέας των φαρµακευτικών πρ οϊ όντων είναι άκρως ελεγχ όµεν ο ς και καλύπτεται ήδη απόάφθονη κ οιν οτική ν οµ οθεσία
· τα νέα φαρµακευτικά πρ οϊό ντα υπ όκεινται σε ρύθµιση
σύµφωνα µε την οδηγία 65/6522και τη συν ο δευτική ν ο µ οθεσία , ιδίως τ ον καν ονισµ ό
2309/93. Οπ οιο δήποτε πρ οϊό ν ( είτε είναι πρ οϊ όν της βιοτεχν ολ ογίας είτε όχι ) ισχυρίζεται ότι
έχει φαρµακευτικές ιδιότητες πρέπει να σ υµµ ορφών εται µε αυστηρά πρ ότυπα π οι ότητας ,
ασφάλειας και αποτελεσµατικότητας · σύµφω να µε τ ον καν ονισµ ό 2309/93 όλα τα νέα
προϊό ντα των οπ οίων τα κύ ρια συστατικά είναι προϊό ν βιοτεχν ολ ογίας υπ όκεινται σε
κεντρική αξιολόγηση από τ ον EMEA.
Λόγω τω ν σηµαντικών περιορισµών για την τ οπ οθέτηση στη ν αγ ορά τω ν πρ οϊό ντων αυτών ,
το καν ο νιστικό σ ύστηµα θα έπρεπε να πρ οσπαθήσει να απ οφύγει τις άσκ οπες δυσκ ολίες π ου
θα εµπό διζαν τις πρ οσπάθειες τω ν βιοτεχν ολ ογικών εταιρειών να ανταγωνιστ ούν και να
τοπ οθετήσ ουν στην αγ ορά φαρµακευτικά προϊ όντα . Για παράδειγµα , ίσως να υπάρχ ουν
περιθώρια για τον εκσυγχρ ονισµ ό τ ου σ υστήµατο ς εγκρίσεων πρ οκειµέν ου να πάψει να
υπάρχει επικά λυψη ανάµεσα στη νέα ο δηγία για τις κλινικές δοκιµές23, την κ οιν οτική
νο µ οθεσία για το υς Γ ΤΟκαι τις συ νεχιζό µενες εγκρίσεις σε τ οπικό επίπεδ ο απ ό τις επιτροπές
δεο ντ ολ ογίας και τις περιφερειακές εγκρίσεις .
Η ανάπτυξη εν ός καινούργι ου φαρµάκο υ στ οιχίζει κατά προσέγγιση 250 εκατ οµµ ύρια € .
Κατ ά συνέπεια οι φαρ µακευτικές εταιρείες τείνουν να επικεντρών ονται σε πιθανά « µπεστ-
σέλερ» που µπ ορ ού ν να πωληθο ύν σ ε εκατ οµµύρια ανθρ ώπο υς : πραγµατ οπ οιείται σχετικ ά
λίγη έρευνα για τα “ ορφανά φάρµακα ”( θε ραπείες για σπάνιες ασθένειες ) και για φάρµακα
για τη θεραπεία ασθενειών που είναι κ οινές µόνο σ ε χώρες µε χαµηλά εισ οδήµατα . Όµως οι
αλλαγές στους ν οµικ ούς περιορισµ ούς µπ ορεί να παρέχου ν κίνητρα στις φαρµακευτικά
εταιρείες για να αναπτύξουν “ ορφανά φάρµακα ”: το2000 η Ευ ρωπαϊκή Επιτροπή εισήγαγε
τη σχετική νοµ οθεσία24, η οπ οία αν και βρίσκεται ακόµα σε π ρώιµο στάδι ο χρήσης , ήδη έχει
θετικό αντίκτυπο στη χρήση της βιοτεχν ολ ογίας .
Ερωτήµατα δια βούλευσης
• Η αξιοποίηση τ ου δυ ναµικού της τεχ ν ολογίας εξαρτάται από αρκετ ούς παράγο ντες . Θα
έπρεπε οι κανονιστ ικοί περιορ ισµοί στη βι οτεχν ολογική έρευ να και τις εφαρµ ογές της να
περιορίζο νται κυρίως σε επιστηµ ονικές αξιολ ογήσεις της ασφάλειας για τους ανθρώπ ου ς
21ΕΕL214 τη ς24.8.1993, σελ.1
22ΕΕB022 τη ς9.2.1965, σε λ. 369
23ΕΕL121 τη ς1.5.2001, σε λ.3 4
24ΕΕL018 τη ς22.1.2000, σελ.1
27και το περιβάλλον ; Τι ρ όλ ο θα έπρεπε να παίζ ουν στις καν ο νιστικές αποφάσεις άλλα
ζητήµατα όπως ο κ οινωνικ ός αντίκτυπος , δε οντ ολο γικά ζητήµατα και η κοινή γνώµη ;
• Μήπως η ευρωπαϊκή νο µ οθεσία για τα βιοφαρµακευτικά προϊ όντα ε µπο δίζει άσκοπα τον
ανταγωνισµό και την εµπορία νέων φαρµάκων , και αν ναι , σε π οι ο βαθµ ό ;
• Μήπως θα έπρεπε η ευρωπαϊκή ν οµ οθεσία για τα φαρµακευτικά πρ οϊόντα να βελτιωθεί
περαιτέρω για να εξασφαλιστεί η αποτελεσµατική ανάπτυξη ορφανών φαρµάκων ; Εάν
ναι, πώς;
• Μήπως θα έπρεπε οι φορο λογικές απα λλαγές κα ι ο ι επιχορηγήσεις για έρευνα για
φάρµακα των κρατών µελών και της Κοιν ότητας να συν δέ ονται στεν ότερα µε την κάλυψη
του κό στο υς τω ν κλινικών δ οκιµών , όπως γίνεται στις Ηνω µένες Π ολιτείες ;
8. Η ∆Ι ΕΘ ΝΗΣ ∆ ΙΑΣ ΤΑ ΣΗ
8.1. Εµπόριο και διεθνής συνεργασία
Οι βιοεπιστήµες και η βιοτεχνολ ογία είναι πιθανό ν να έχ ουν ως αποτέλεσµα τη ν ανάπτυξη
διαρκώς περισσότερων και πιο π οικίλων εφαρµ ογών παγκοσµίως , π ολλές απ ό τις οποίες
καταλήγουν επίσης σε προϊ όντα π ου διατίθενται στις διεθνείς αγ ορές .
Η εξέλιξη αυτή έχει ήδη αποκαλύψει αποκλίνο υσες πρ οσεγγίσεις ανάµεσα σε περιφέρειες καιέθνη και έχει αντίκτυπο στ ο εµπ όριο
. Αυτό, σε συν δυασµ ό µε άλλα ζητήµατα που
προκύπτ ουν από αυτές τις τεχν ολ ογίες , είχε ως αποτέλεσµα να δ οθεί µεγαλύτερη πρ οσ οχή
στο ρ όλο και το ν αντίκτυπ ο τω ν βιοεπιστηµών και της βιοτεχν ολ ογίας µε διµερείς εταίρου ς
της ΕΕ και στ ο πλαίσιο π ολλών εργαλείων και φ όρ ο υµ π ου διέπο υν τις διεθνείς σχέσεις .
ΗΕ Ε, στ ο ν τ οµέα αυτ ό όπως και στο υς περισσ ότερ ους άλλους , πρ οτίµησε τις διε θνείς λύσεις
µέσω διαπραγµατεύσεων . Στ ο σ υγκεκριµένο τ οµέα , η ΕΕ υπο στήριξε πολύ ε νεργά διεθ νείς
λύσεις και την επίτευξη οµ ο φωνίας και πρ οήγαγε απο δεκτές και βιώσιµες διεθνείς λύσεις .
Οι σχετικές σηµαντικές διεθνείς συζητήσεις π ου έχ ουν διεξαχθεί µέχρι στιγµής στ ο πλαίσιοτου
Codex Alimentarius, του ΟΟΣΑ και του πρωτοκ όλλ ου για τη βιοασφάλεια , όπο υ η
αναγνώριση ότι π ολλά ζητήµατα π ου αφ ορ ούν την ασφάλεια και την ε νηµέρωση τ ου
καταναλωτή σε σχέση µε τις ε φαρµ ογές της βιοτεχν ολ ογίας είναι παρόµ οια παντ ού ,
οδήγησαν σε πρ οσπάθειες για την ανάπτυξη κοινών πρ οσεγγίσεων όσ ον αφ ορά σηµαντικάστοιχεία της αξιολ όγησης της υγείας το υ περιβάλλοντ ος και του ανθρώπ ου και στην απ ό
κοιν ού εξέταση άλλων σχετικών ζητηµάτων όπως είναι η ε νηµέρωση τω ν καταναλωτών
.
∆ιεθνής διακυβέρνηση
Οαριθµός των διακυβερνητικών οργανισµών πο υ ασχ ολ ούνται µε διάφ ορα ερωτήµατα π ου
συνδέ ο νται µε τη βιοτεχ ν ολογία αυξάνει γρήγ ορα και περιλαµβάνει , εκτός από τ ους
παραπάνω , π.χ. το νFAO, την ΠΟΥ , το ν Π ΟΕ, τοUNEP, τηCBD, το νUNIDO, τοICGEB,
και τοOIE25.
25Οργανισ µός Επισιτι σµού κ αι Γε ωρ γίας τ ων Ηνω µέν ων Εθν ών , Πα γκόσµια Ορ γάν ωση Υγ είας ,
Παγκόσµιος Ορ γανισ µός Ε µπορίου , Πρόγραµ µα τ ων Ηνω µέν ων Εθ νών για το Πε ριβάλλον , σύ µβα ση
28Αν και είναι δικα ιολογηµέ ν ο διάφορ οι διεθνείς οργανισµ οί να ρυθµίζ ου ν πτυχές της
βιοτεχνολ ογίας π ου εµπίπτουν αντίστοιχα στις αρµο δι ότητές τ ους , τ ο γεγο ν ός ότι η
βιοτεχνολ ογία συζητείται από αρκετού ς διεθνείς φο ρείς µπ ορεί να πρ οκαλέσει :
• Πιθανή αλληλοεπικάλυψη κα ι κάποια έλλειψη εστί ασης στη διεθνή διαδικασία ,
• Την έλλειψη διαφάνειας και την πραγµατοπ οίηση διακρίσεων στη διεθνή διαδικασία για
τις ΜΚΟ, τις αναπτυσσόµενε ς χώρες και ακόµα και µερικές χώρε ς τ ου ΟΟΣΑ , εν µέρει
εξαιτί ας των περιορισµέ νων πόρω ν . Ο ΟΟΣΑ το υς τελευταίο υς 18 µήνε ς διοργάνωσε δ ύ ο
διεθνή συ νέδρια για θέµατα π ου σ υν δέ ονται µε τα ΓΤ τρ όφιµα και τις καλλιέργειες µε τη
συµµετ οχή όλων των ε νδιαφερ οµέν ων µερών και των αναπτυσσό µ ενων χωρών . Οι
συζητήσεις των σ υνε δρίων δείχνο υν ότι η λειτουργία τ ου διεθν ο ύς σ υστήµατος πρέπει να
βασιστε ί στην απο υσία διακρίσεων , τ ο ν αν οιχτ ό και ισορρ οπηµέ ν ο διάλογ ο , τη διαφάνεια
και την πρόσβαση σε πληροφ ορίες .
Η συνεισφορά και ο ρόλος της ΕΕ
Οι προσπάθειες της ΕΕ κατά τις πρόσ φατες διεθ νείς συζητήσεις κατευθύ νθηκαν κυρίως από
τις εσωτερικές προτεραι ότητες και πολιτικές της ΕΕ , π ου αντανακλού ν τις πρόσ φατες
ευρωπαϊκές ανάγκες , αξίες και εµπειρίες . Η ΕΕ αγωνίστηκε να ε νσωµατώσει τ ο θέ µα της
προφύλαξης και της πι ο ενηµε ρωµένης επιλογής τω ν καταναλωτών , και η ΕΕ πέτυχε µια
καλύτερη παγκόσµια αναγνώριση της καν ο νιστικής της προσέγγισης π ου χρησίµευσε επίσης
ως πρ ότυπ ο σε άλλες χώρες , ιδίως αναπτυσσ όµε νες .
Ωστόσ ο, η ισχυρή θέση π ου πέτυχε η Ε Ε στη διεθνή σκη νή συ νεπάγεται επίσης αυξηµένες
υποχρεώσεις . Για να εξακ ολ ουθήσει η ΕΕ να παίζει ηγετικό ρ όλ ο στα ζητήµατα αυτά , θα
πρέπει να έχει ευρεία άποψη και να λάβει υπ όψη τις ανάγκες και τις αναπτυξιακές επιλογές
άλλων περιοχών τ ο υ κ όσµ ου , συµπεριλαµβανοµένω ν εκείνω ν άλλων ανεπτυγµένω ν χωρώ ν .
Εν όψει τω ν διαφ ορώ ν π ου υπάρχου ν στις καν ονιστικές προσεγγίσεις ανάµεσα στην ΕΕ καιορισµέν ο υς απ ό τ ου ς κύρι ους εµπ ορικού ς της εταίρους
, χρειάζεται διεθνής σύγκλιση σε
κοινές πρ οσεγγίσεις . Πρέπει να βρεθ ούν ισορ ρ οπηµένες , βιώσιµες και παγκόσµιες λύσεις µε
την επίτευξη οµ ο φωνίας ανάµεσα σε διαφορετικές πρ οσεγγίσεις και εµπειρίες .
Ερωτήµατα δια βούλευσης
• Ποιοι είναι οι πλέ ον εν δεδειγµέν οι τ οµείς και ζητήµατα για προσπάθειες διεθνούς
σύγκλισης και εναρµόνισης των προσεγ γίσεω ν και µε ποι ο τρ όπ ο ;
• Ρυθµίζ ονται όλα τα συ ναφή ζητήµατα απ ό τα αρ µό δια διεθνή σώµατα ; Οτρόπ ος
λειτουργίας των διεθνών /διακυβερνητικών σωµάτων είναι ικανοπ οιητικός και από την
άποψη της διαφάνειας και της συµµετ οχής τω ν διαφόρω ν έ νν οµω ν σ υµφερ όντω ν ; Μήπως
χρειάζεται καλύτερος συντ ο νισµό ς τω ν διαφ όρω ν διεθν ών συζητήσεων ; Πώς θα µπ ορ ούσε
να επιτευχθεί αυτό µε τ ο ν καλύτερ ο τρ όπ ο ;
• Ποια είναι τα µεσο- κα ι µακροπρόθεσµα συµφέροντα της ΕΕ στ ο διεθνές πλαίσιο ;
για τ η βιοποικι λότητα , Οργ ανισ µός Βιοµηχανικής A νάπ τυξ ης τω ν Ηνω µέν ων Εθν ών , ∆ι εθνέ ς Κέντ ρο
Γενετικής Μ ηχανικής και Βιοτεχνολογίας , ∆ι εθνέ ς Γ ραφείο Επιζω ωτι ών
29• Ποιες είναι οι ανταγωνιστικές και εµπορικές πρ οο πτικές της Ε υρώπης στ ο διεθνές
πλαίσ ιο; Ποιες ε νδέχεται να είναι οι οικ ον οµικές συ νέπειες της εξάρτησης της Ε υρώπης
από εισαγωγές τέτ οιων πρ οϊ όντω ν και υπηρεσιών ;
8.2. Αναπτυξιακή πολιτική
Χρήση της βιοτεχνολογίας για την κάλυψη των συγκεκριµένων αναγκών των
αναπτυσσόµενων χωρών
Οι αναπτυσσόµε νες χώρες θα απ οφασίσ ουν οι ίδιες εάν και πώς οι βιοεπιστήµες και η
βιοτεχνολ ογία µπ ορ ούν να εξυπηρετήσου ν τα συµφέρ ο ντά τ ους . Στ ο πλαίσιο τω ν
αναπτυξιακών πολιτικών , ωστ όσ ο, πρέπει να εξεταστεί το δ υναµικό των βιοεπιστηµών για
την ελάφρυνση ο ρισµένων από τα πρ οβλήµατα που αντιµετωπίζο υν οι α ναπτυσσ όµενες
χώρες.
Οι αναπτυσσόµε νες χώρες µπ ορ ού ν να επωφεληθ ούν από τα βιοτεχν ολ ογικά προϊ όντα πο υσχεδιάστηκαν για τις ανεπτυγµένες χώρες
( ιατρική περίθαλψη , γεωργία, βιοµηχανικές
διεργασίες και περιβ αλλοντική βιοθεραπεία ) αλλά έχουν επιπλέον και ειδικές ανάγκες στην
κάλυψη των οποίων µπ ορεί να συνεισφέρει η βιοτεχν ολ ογία .
Οι εφαρµογές της βιοτεχν ολ ογίας στην ιατρι κή περίθαλψη π ου έχ ου ν ιδιαίτερη συνάφεια
για τις αναπτυσσόµε νες χώρες είναι τα βιοφαρµακευτικά πρ οϊό ντα και τα εµβόλια για την
καταπολέµηση τροπικών ασθε νειών . Οσυ νήθης τρ όπ ος µε τ ο ν οπ οί ο τ οπ οθετ ούνται στην
αγορά τα φαρ µακευτικά προϊό ντα βασίζεται στην ικανότητα της φαρµακ οβιοµηχανίας να
αποσβήσει τα έξο δα της για Ε & Α στις ανεπτυγµένες χώρες . Όµως, καθώς η αγ οραστική
δύναµη τω ν α ναπτυσσό µενων χωρών είναι µικρή , και η ζήτηση στις ανεπτυγµένε ς χώρες για
θεραπείες για τροπικές ασθένειες είναι µικρή έως µηδε νική , δε ν υπάρχει αποτελεσµατικό
κίνητρο για την ανάπτυξη φαρµάκων για τη θεραπεία τ ους . Τ ο πρ όβληµα αυτ ό αφ ορά τό σ ο
τα βιοφαρµακευτικά προϊό ντα όσ ο και τα συµβατικά φάρµακα , και µια λύση θα µπ ορ ούσε να
είναι η δηµ όσια χρηµατο δ ότηση των ερευνητικών προσπαθειών , σε συν δυασµ ό µε άλλες
δυνατ ότητες π ου θα µπ ορ ούσα ν να κινητοπ οιηθ ούν π ρ ος όφελ ος των αναπτυσσ όµενω ν
χωρών.
Οάλλος κύ ριος τ οµέας όπ ου οι εφαρµ ογές της βιοτεχ ν ολογίας α ναµένεται να έχ ου ν µεγάλησυνεισφο ρά στην κάλυψη των συγκεκριµένω ν αναγκών των αναπτυσσ όµεν ων χωρώ ν είναι η
προώθηση της βιώσιµης γεωργίας
, που περιλαµβάνει τα αγροτικά ζώα , την αλιεία και τη
δασοπ ονία . Οι δηµ ογραφικές πρ οβλέψεις υπο δεικνύ ουν ότι η ζήτηση τρ οφίµων στις
αναπτυσσόµε νες χώρε ς θα εξακ ολο υθήσει να α υξάνεται , και κατά συνέπεια η παραγωγή τ ους
θα χρειαστεί να εξακολο υθήσει να αυξάνεται ανάλο γα πρ οκειµέν ου να υπάρχει επάρκεια
τροφίµων . Έχο υµε διδαχθεί πολλά , ιδίως σε σχέση µε την οικ ον οµική και περιβαλλοντική
βιωσιµότητα , από τη χρήση υβριδικών π οικιλιών στις καλλιέργειες . Αυτό ο δήγησε ήδη σε
σηµαντική αύξηση της παραγωγικότητας των καλλιεργειών στις αναπτυσσ όµενε ς χώρες ( η
“ πρ άσινη επανάσταση ”). Υπό το φως των παραπάνω , η χρήση ΓΤ καλλιεργειών στις χώρες
αυτές δε ν θα πρέπει να θεωρείται ως πανάκεια , αλλά ως έ νας τρ όπ ος βιώσιµης βελτίωσης της
γεωργικής παραγωγής , αρκεί να λαµβάνο νται οι απαραίτητες προ φυλάξεις .
Οι εφαρµογές της βιοτεχ ν ολογίας στις β ιοµηχανικές διεργασίες ( όπως είναι η βιοεξ όρυξη )
και η περιβαλλοντική βιοθεραπεία µπ ορεί επίσης να απ οβο ύν ωφέλιµες για π ολλές
αναπτυσσόµε νες χώρε ς , αρκεί να είναι πρ οσιτές από την άποψη τ ου κ όστ ους .
30Ερευνητικές προσπάθειες γι α την κάλυψη των ειδικών αναγκών των αναπτυσσόµενων
χωρών
Όσον αφ ορά τη θ εραπεία των τρ οπικών ασθενειών , η βιοτεχν ολ ογία παίζει τώρα κύριο ρ όλο
στα φαρµακευτικά προϊό ντα . Τα κύρια ζητήµατα πο λιτικής εξετάζονται ήδη στ ο πλαίσιο τ ου
ευρύτερ ου ζητήµατος της υγειον ο µικής περίθαλψης στις αναπτυσσόµε νες χώρε ς , την
“ πρόσβαση σε φάρµακα ”. Μια πρόταση είναι η δ υνατ ότητα δηµι ουργίας ε ν ός διεθν ούς
ταµείου για τη χρηµατ οδ ότηση της έρευ νας για τη θεραπεία τρ οπικών ασθενειών π ου είναι
κοινές στις αναπτυσσ όµενε ς χώρες . Αυτή η ιατρική έρευνα , το υλάχιστον ένα µέρ ο ς της
οπ οίας θα αφ ορά σχεδ όν σίγου ρα τα βιοφαρµακευτικά πρ οϊό ντα , κατ’ ανάγκη θα
χρηµατοδ οτείται κυρίως από τ ους δηµ όσι ους π όρ ους των α νεπτυγµένω ν χωρώ ν και θα
περιλαµβάνε ι κατά ένα µεγάλο µέρ ος έρευνα στις ανεπτυγµέ νες χώρες .
Έρευνα σχετικά µε ΓΤ ποικιλίες καλλιεργε ιών διεξάγεται ήδη σε αρκετές αναπτυσσ όµε νεςχώρες
: πράγµατι πιστεύεται ότι η ΓΤ γεωργία εφαρµ όστηκε για πρώτη φ ορά σε εµπ ορική
κλίµακα στην Κ ίνα . Η ισχυρ ότερη εµπ ορική ζήτηση αναµέ νεται να είναι ακ όµα για π οικιλίες
που έχο υν σχεδιαστεί για µο ν οκαλλιέργεια . Οι βιοτεχνολ ογικές ερευνητικές πρ οσπάθειες θα
µπορ ούσα ν και θα έπρεπε να χρησιµοπ οιηθ ούν επίσης για την ανάπτυξη νέων ΓΤ ποικιλιών
για τη βελτίωση της απόδ οσης π ου θα επιτρέψο υν τη ν καλλιέργεια σε µικρή κλίµακα και από
φτωχούς αγρ ότες χωρίς µεγάλο κ οινωνικό και περιβαλλοντικό αντίκτυπο . Για παράδειγµα ,
βελτιώνοντας τα χαρακτηριστικά που πρ οσδίδ ο υν αντ οχή στην ξηρασία και τις ασθένειες , η
εφαρµογή της βιοτεχν ολ ογίας στην επιστήµη των καλλιεργειών θα µπ ορ ούσε να επεκτείνει
τ η ν π ρ όοδο πο υ πραγµατοπ οιήθηκε στην αύξηση της απ όδ οσης των καλλιεργειών στις
αναπτυσσόµε νες χώρε ς . Θα µπ ορ ούσε επίσης να µειώσει την υπερβολική εξάρτηση των
αγροτών από την ακριβή και επιβλα βή για το περιβάλλον τεχν ολ ογία , όπως είναι η εντατική
άρδευση, και να µειώσει τη χρήση τω ν παρασιτοκτ όνω ν . Ωστό σ ο, η ίδια τεχν ολ ογία θα
µπορ ούσε επίσης να ο δηγήσει στην εξάντληση των σαθρώ ν και σχεδ όν άγ ονω ν ε δαφών µε
δυσµενή αντίκτυπο στ ο περιβάλλον . Οι πιθανές εφαρµ ογές πρέπει εποµέ νως να διερευνηθ ού ν
και να αξιολογηθ ού ν δε όντως , λαµβάν οντας πλήρως υπ όψη τ όσ ο ζητήµατα πο υ αφ ορ ού ν την
ασφάλεια του περιβάλλοντ ος όσ ο και τις ανάγκες π ου εκφράζ ου ν οι εν διαφερό µεν οι
πληθυσµοί για τη µείωση της φτώχιας και την εξασφάλιση επάρκειας τροφίµων . Η έρευνα
αυτή θα µπ ορ ούσε να υπ οστηριχθεί από τα κ οιν οτικά προγράµµατα σ υνεργασίας , ιδίως σε
διεθνές και σε περιφερειακό επίπεδο .
Αν και οι τρόπ οι και οι στρατηγικές εφαρµ ογής πιθαν όν να διαφέρο υν από τη µία χώρα στηνάλλη
, οι αναπτυσσ όµε νες χώρες θα χρειαστεί να προσαρ µ όσ ουν την οργά νωση και τη
νο µ οθεσία το υς για να µεγιστ οποιήσ ουν τα οφέλη και να ελαχιστοποιήσ ου ν τ ους κινδύ ν ους
της γεωργικής βιοτεχν ολογίας . Πρέπει να α ναπτυχθού ν νέα πρ ότυπα εταιρικών σχέσεων
µέσω τ ου κοινω νικού διαλόγ ο υ π ου να περιλαµβάνου ν τ ο ν ιδιωτικό τ οµέα , πο υ πρ οηγείται σε
κάθε άποψη της γεωργικής βιοτεχν ολ ογίας . Αυτές οι εταιρικές σχέσεις θα πρέπει να
βασίζονται σε αµ οιβαία εµπιστοσύνη και κ οιν ούς στ όχο υς πρ οκειµέν ου να αναπτυχθο ύν
προϊό ντα πρ οσαρµ οσµέ να όχι µ όν ο στην αγρο οικ ολογία τω ν πιο φτωχών περιοχώ ν αλλά και
στα κοινω νικά και οικο ν οµικά το υς σ υστήµατα . Στο πλαίσιο αυτό , η αποκάλυψη και η
παραχώρηση των αποτελεσµάτων των δ οκιµών είναι ένα σηµα ντικό µέτρ ο για τηνδηµιουργία εµπιστ οσύνης
.
31Μεταφορά τεχνολογίας και β ελτίωση ικανοτήτων
Οι αναπτυσσόµε νες χώρες έχ ουν συ νήθως π ολύ µικρότερες επιστηµο νικές βάσεις από τις
ανεπτυγµένες χώρε ς και τις χώρες πο υ βρίσκονται σε µεταβατικό στάδι ο και λίγες µ όν ο
έχουν σηµαντικά κέντρα τεχν ολ ογικής αριστείας . Παρ όλα αυτά , µε καταφανή εξαίρεση την
Ε& Α βιοφαρµακευτικών προϊ όντω ν , τ ο κ όστ ος ενό ς µεγάλο υ µέρ ο υς της βιοτεχν ολ ογικής
έρευνας είναι αρκετά χαµηλό , ώ στε κάποια Ε & Α να γίνεται στις αναπτυσσόµενε ς χώρες .
Ορισµένες πρωτ οεµφανιζ όµε νες οικ ον οµίες , ιδίως η Ι νδία , η Κίνα και η Μαλα ισία ,
αναγνώρισαν ότι η βιοτεχν ολ ογία είναι ένας τ οµέας π ου έχει σηµαντικό δυ ναµικό για την
οικο ν οµία και ήδη αναλαµβάν ουν τις δικές το υς πρωτ οβ ουλίες για να ενθαρρύ ν ουν την
ανάπτυξη οµάδ ων εταιρειών βιοτεχ ν ολογίας . Η αναπτυξιακή βοήθεια αναµένεται να παίξει
σηµαντικό ρ όλ ο στη χρηµατο δ ότηση της δηµι ουργίας ικανοτήτω ν σε εθνικό ή / και
περιφερειακό επίπεδο , µε στόχ ο µια ολ οκληρωµένη π ολιτική που θα περιλαµβάνει τόσ ο την
εφαρµογή της βιοτεχν ολ ογίας όσ ο και τις απαραίτητες ικανότητες αξι ολόγησης κινδύ ν ου και
διαχείρισης κινδύνου καθώς και τα εργαλεία π ου θα εξασφαλίσουν τη βιοασφάλεια ,
συµπεριλαµβανοµένης της πρ οστασίας της βιοπ οικιλότητας .
Ένας άλλ ος τ οµέας στ ον οπ οίο η αναπτυξιακή πολιτική αναµένεται να συ νεισφέρει στη
βελτίωση θεσµικών ικανοτήτων αφ ορά τα δικαιώµατα πνευµατικής ιδιοκτησίας ( ∆ΠΙ). Η
ύπαρξη ουσιαστικών ∆ΠΙ αποτελεί πρ οϋπ όθεση για την ανάπτυξη της εµπ ορικής
βιοτεχνολ ογίας , π ου συ νεπάγεται ευρύτερα οφέλη για την κοινω νική και οικ ον οµική
ανάπτυξη . Η τεχνική βοήθεια αναµέ νεται να είναι απ οτελεσµατική στη θέσπιση και
ενδυνάµ ωση των δικαστικών θεσµικών ο ργάνων για την επιβολή των ∆ΠΙ ( π ου είναι σχετικά
αδύναµα στις περισσ ότερες αναπτυσσ όµενες χώρες ) β οηθώντας ταυτ όχρ ονα στην επινόηση
εφαρµόσιµω ν ρυθ µίσεων όπως είναι η χ ορήγηση αδειών πο υ θα επιτρέπει στ ους καιν οτ όµ ου ς
την ευρύτερη εµπ ορική χρήση των ∆ΠΙ τ ους .
Για την πιο δίκαιη κατανοµή τ ου οφέλ ους π ου πρ οκύπτει από τη βιοτεχν ολ ογική έρευ να καιανάπτυξη
, πρέπει να εν δυναµωθ ο ύν επίσης τα ∆ΠΙ τω ν τ οπικών κ οιν οτήτων και των
αυτοχθ όνω ν πληθυσµώ ν στις α ναπτυσσό µενες χώρες . Για τ ο λ όγ ο αυτ ό είναι σηµαντικό τα
θέµατα που σχετίζο νται µε τα ∆ΠΙ να ρυθµίζ ο νται στην αναπτυξιακή συνεργασία και σε
διεθνείς διαπραγµατεύσεις .
Ερωτήµατα δια βούλευσης
• Πώς, και σε π οι ο βαθµ ό , µπ ορεί να αξιοποιηθεί τ ο δ υ ναµικό της βιοτεχν ολ ογίας για να
καλύψει τις ειδικές ανάγκες τω ν αναπτυσσόµ ενων χ ωρώ ν :( α) θεραπεία των τρ οπικών
ασθενειών ( π ου συν δέ ονται µε τη φτώχια ), ( β) πιέσεις π ου ασκο ύνται στις αγρ οτικές
κοιν ότητες και αυξαν όµενη ζήτηση τρ οφίµων ,( γ) περιβαλλοντικά προβλήµατα , δ) άλλες
αναπτυξιακές ανάγκες ;
• Από ποια άποψη ο αντίκτυπο ς της βιοτεχν ολ ογίας στη γεωργία και την αγροτική
ανάπτυξη στις αναπτυσσόµενες χώρες διαφέρει από την ε φαρµ ογή άλλων σύγχρ ο νων
µεθό δων παραγωγής , π.χ. τη χρήση συµβατικών ποικιλιών υψηλής από δ οσης ; Άραγε οι
διαφορές αυτές έχ ου ν ιδιαίτερο αντίκτυπο στην α ναπτυξιακή πολιτική ;
• Τι προ οπτικές υπάρχ ουν για βιοτεχνολογική έρευνα στις αναπτυσσόµεν ες χώρες ; Ποια
είναι τα κύρια εµπόδια για την εφαρµ ογή της βιοτεχν ολ ογίας στις αναπτυσσ όµε νες χώρες ;
• Τι αντίκτυπο θα έχει τ ο πρωτόκολλο για τη βιοασ φάλεια στην εφαρµ ογή της
βιοτεχνολ ογίας στις αναπτυσσ όµε νες χώρες ;
32• Πώς θα µπ ορ ούσε να βελτιωθεί η διεθνής δ ιάδοση των αποτελεσµάτω ν της έρευνας και
των δοκιµών ; Θα έπρεπε οι αναπτυσσ όµε νες χώρε ς να έχ ουν δικαίωµα πρόσβασης στα
αποτελέσµατα των δ οκιµών µε Γ ΤΟ ;
• Ποιες είναι οι πιο αποτελεσµατικές και εν δεδειγµένες ρυθµίσεις π ου θα µπ ορ ούσα ν να
προωθηθ ού ν για να εξασφαλιστεί µια πιο δίκα ιη διαµο ίραση του ο φέλους π ο υ πρ οκύπτει
από τη χρήση της παραδ οσιακής γνώσης στη βιοτεχν ολ ογία ;
9. Σ ΥΜ ΠΕ ΡΑ ΣΜ ΑΤ Α
Οι βιοεπιστήµες και η βιοτεχνολ ογία έχ ουν στρατηγική σηµασία για την προσπάθεια της
Ευρώπης να γίνει µια από τις κ ορυφαίες οικ ον οµίες πο υ βασίζο νται στη γνώση . Η Ευρώπη
δεν έχει περιθώριο να χάσει την ευκαιρία που πρ οσφέρ ου ν αυτές οι νέες επιστήµες και
τεχνολ ογίες .
Την τελευταία δεκαετία , διεξάγεται στην Ευρώπη εκτεταµένη δηµ όσια συζήτηση για έ να
ευρύ φάσµα ζητηµάτων π ου συ νδέ ονται µε τις βιοεπιστήµες και τη βιοτεχν ολ ογία , που
αποδεικνύει την π ολυπλοκ ότητα των ζητηµάτων πο υ αντιµετωπίζει η σύγχρ ονη κ οινωνία και
την πρόκληση της εξεύρεσης κ οινω νικά αποδεκτών λύσεω ν στις πλ ουραλιστικές κοινω νίες
µας.
Το κλειδί για την επίλυση των προ φανών διληµµάτων το κρατ ούν οι π ολίτες της Ε υρώπης .
Για το λ όγ ο αυτ ό η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλεί τώρα τ ου ς π ολίτες , τ ου ς καταναλωτές , καθώς
και την οργα νωµένη κοινω νία των πολιτών , τ ους επιστήµο νες , τις δη µ όσιες αρχές και τ ους
οικο ν οµικο ύς φ ορείς να τις στείλου ν σχ όλια τα οποία θα συνεισφέρ ο υν στ ο υς σ υλλογισµ ούς
της Ευρωπαϊκής Επιτρ οπής πριν την ολ οκλήρωση το υ εγγράφ ου πρ οσανατ ολισµού της ω ς τ ο
τέλος τ ο υ 2001.
**
33ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ
Οι παρακάτω όρ οι χρησιµοπ οιο ύνται συχνά κατά τη συζήτηση τω ν βιοεπιστηµών και της
βιοτεχνολ ογίας . Οι ερ µηνείες π ου δίν ο νται δεν είναι ( απαραίτητα ) νο µικοί ή πλήρεις
επιστηµονικοί ορισµ οί , αλλά αποσκ οπο ύν στ ο να διευκ ολύν ου ν τ ου ς µη ειδικού ς στην
κατανόηση της α νακοίνωσης .
Ανιχνευσιµότητα Η ικανότητα πρ οσδι ορισµ ού της πρ οέλευσης ορισµέ νων
προϊό ντων µέσα απ ό τις αλυσίδε ς παραγωγής και διαν οµής ,
γεγον ός π ου διευκ ολύνει τ ον έλεγχο της π οι ότητας καθώς και
τη δυνατ ότητα απ όσυρσης προϊ όντω ν
Αξ ιολόγηση τ ου
κινδύν ουΕπιστηµονική αξιολ όγηση της πιθανής ζηµίας π ου ε νδέχεται
να πρ οκληθεί στο περιβάλλον ή στην υγεία τ ου α νθρώπ ου ήτων ζώω ν
Αφοσιωµένες
εταιρείες
βιοτεχνολ ογίας
( ΑΕΒ)Εταιρείες που ασχολ ού νται αποκλειστικά ή κυρίως µε την
βιοτεχνολ ογική καινοτ οµία
Βάση γνώσεων ∆εξαµενή διαν οητικής εµπειρογνωµ οσ ύνης
Βασική έρευνα Έρευνα π ου µπ ορεί να έχει πολλές έµµεσες εµπ ορικές
εφαρµογές , αλλά π ου α υτή καθαυτή δε ν είναι απαραίτητα
εµπορικά εφαρµ όσιµη
Βιοαιθανόλη Α ιθανόλη ( αλκ ο όλη) π ου παράγεται από βιολ ογικό υλικό
Βιοαποθείωση Αφα ίρεση του θείου ( σ υνήθως από τ ον άνθρακα ) µε
βιολογικές διαδικασίες
Βιοδιεργασίες ∆ιεργασίες που χρησιµ οποι ούν συστατικά ή πρώτες ύλες µε
βιολογική βάση
Βιοεξόρυξη Χρήση βιολογικών διεργασιών για την εξαγωγή ορυκτών
από µεταλλεύµατα
Βιοθεράπευση Η χρήση οργανισµών ή εν ζύµων για την κατανάλωση ρ ύπων
από µ ολυσ µέν ους χώρ ους ή για άλλο υ είδ ους συ νεισφοράστον καθαρισµό τ ους
Βιοκατάλυση Η χρήση µιας βιολ ογικής διαδικασίας για την έναρξη ή
επιτάχυνση µιας βιοχηµικής µεταβολής
Βιοµηχανική
βιοτεχνολ ογίαΕφαρµ ογές της βιοτεχν ολ ογίας π ου χρησιµ οπ οιού νται στη
βιοµηχανία ( παρά στα τρ όφιµα , τις ζω οτρ οφές ή τα
φάρµακα)
Βιοντίζελ Ποικιλία οξυγο νωµένω ν καυσίµω ν π ου βασίζονται σε
εστέρες, π ου συνήθω ς παρασκευάζ ονται απ ό σ ογιέλαιο ή
34άλλα φυτικά έλαια ή ζωικά λίπ η
Βιοπληροφ ορική Η χρήση ανάλυσης π ου βασίζεται σε ηλεκτρονικό
υπολ ογιστή για την καταν όηση π ολύπλοκω ν βιολ ογικώνσυστηµάτων
: σε σχέση µε τ ο ανθρ ώπινο γ ονιδίωµα σηµαίνει
τη χρήση ηλεκτρονικών υπ ολογιστών για την παραγωγή ,
αποθήκευση , διαχείριση και τροποπ οίηση αλληλουχιών τ ου
DNA
Βιοτεχνολ ογία Η εφαρµ ογή οργανισµών , βιολ ογικών συστηµάτων ή
βιολογικών διαδικασιών σε βιοµηχανίες µεταπ οίησης ή
παροχής υπηρεσιών · η σ ύγχρο νη βιοτεχν ολ ογία χρησιµ οποιεί
την τεχν ολ ογία του ανασυ νδυασµέ ν ου DNA για να δώσει
επιθυµητά χαρακτηριστ ικά στους Γ ΤΟ
Γενετική ιατρική Η εφαρµ ογή της βιοτεχ ν ολογίας για τη θεραπεία γενετικώς
κληρον οµήσιµων ν όσω ν
Γενετική µηχανική ( ή
“ γονιδιακή
τεχνολ ογία ”)Η διαδικασία µε την οπ οία µεταβάλλεται η γενετικήσύσταση εν ός ζωνταν ο ύ οργανισµ ού µε την αφαίρεση
,
τροπ οποίηση ή προ σθήκη αντιγράφων συγκεκριµένω ν
γονιδίων από άλλο υς οργανισµ ού ς µε σύγχρ ονε ς τεχνικές της
µοριακής βιολ ογίας
ΓΤ( γε νετικά
τροπ οποιηµέ ν ο )Προϊ όν της γενετικής µηχανικής
ΓΤΜ( ΓΤ
µικρο οργανισµ οί )ΓΤΟπ ου απ οτελ ούνται απ ό έ να µικρ όβιο ( µικροσκ οπικό
οργανισµ ό )
ΓΤ τρ όφιµα και
ζωοτρ ο φέςΠροϊ όντα τρ οφίµων και ζω οτρ οφώ ν π ου περιέχου ν ή
παράγονται από ΓΤΟ
ΓΤΟ( γε νετικά
τροπ οποιηµέ ν οι
οργανισµ οί )Ζωντανοί οργανισµ οί τω ν οπ οίων τ ο γενετικό υλικό έχει
τροπ οποιηθεί µε γενετική µηχανική
Γονιδιακή θεραπεία Η εισαγωγή γονιδίων σε επιλεγµένα κύτταρα τ ο υ σώµατ ος
για ιατρι κούς λ όγ ου ς · η πρ όσθεση ε ν ός λειτ ουργικού
γονιδί ου ή οµάδας γ ονιδίων σε έ να κύτταρ ο για τη θεραπεία
µιας κληρον οµικής ασθέ νειας
Γονιδιακ ός έλεγχ ος Έλεγχος το υ γενετικ ού υλικού εν ός ατό µ ου για ανω µαλίες ,
ελαττώµατα και ελλε ίψεις , που συµπεριλαµβάνου ν τ ο
καθεστώς το υ φ ορέα ( την πιθανότητα έ να υγιές άτο µ ο να
φέρει γο νίδια που εν δέχεται να βλάψου ν τ ους απ ογό ν ους
του)
Γονίδι ο Βασική µονάδα γε νετικών πληρο φ οριών ( αποτελ ούµε νη απ ό
DNA µερικές φορές απ ό RNA)· η βάση για τη µεταβίβαση
των χαρακτηριστικών των ζω ντανών οργανισµών από τη µία
γενιά στην άλλη
∆ασοκαλλιεργητι κός Αυτός π ου ασχ ολείται µε τη φρ ο ντίδα και την καλλιέργεια
δασικών δέ νδρων
35∆ιακινδύνευση Η λήψη οικο ν οµικών απ οφάσεων γνωρίζ ο ντας ότι υπάρχει
σηµαντική πιθανότητα εµπο ρικής αποτυχίας
Έλλειψη ρευστότηταςστις αγορέςεπιχειρηµατ ικού
κεφαλαίουΑνεπαρκής προσφορά αποταµιεύσεω ν σε
χρηµατο οικον ο µικούς εν διάµεσο υς π ου είναι διατεθειµέν οινα επενδ ύσ ουν σε σχέ δια υψηλού κινδύ ν ου
/ µε υψηλά κέρδη
Επιστηµονικέςενδείξεις µετά απόαξιολόγηση απ ό
οµ ότιµ ουςΠληροφ ορίες π ου βασίζονται στην επιστήµη οι οπο ίες έχ ο υν
εξεταστεί από αναγνωρισµέν ου ς εµπειρ ογνώµ ο νες στο ντοµέα
Κάθετ αολ οκληρωµένεςεπιχειρήσε ιςΕταιρείες που εκτελού ν τ όσ ο ανώτερα όσ ο και
“ κατώτερα
στάδια µίας διαδικασίας
Κα λλιέργε ιες 2ης
γενιάςΝέες γενετικώς τρ οπ οποιηµέ νες ( ΓΤ) π οικιλίες φυτών π ου
µπορεί να έχ ουν χαρακτηριστικά ( όπως αυξηµένες
διατροφικές ιδι ότητες ) π ου απευθύν ο νται άµεσα στ ους
καταναλωτές , αντίθετα µε τις καλλιέργειες της 1ηςγενιάς Γ Τ
που συνήθως ωφελ ού ν τ ους παραγωγο ύς
Κλ ινικές δοκιµές ή
δοκιµές ασφαλείαςπρο αγ οράς∆οκιµές ασφαλείας ελεγχόµε νων ιατρικών προϊ όντω ν ή
τροφίµων πριν αυτά να διατεθού ν στην αγο ρά
Κλωνοποίηση Η παραγωγή γενετικά πανοµ οι ότυπων οργανισµών ,
κυττάρων ή βιοµ ορίω ν απ ό ένα µεµ ο νωµέν ο κύτταρ ο µεαγενείς
/ µονο γ ονικές διαδικασίες πο υ δεν περιλαµβάνουν
την ανταλλαγή ή το συ νδυασµ ό γενετικο ύ υλικ ού
Κοινοτικό σύστηµα
χορήγησης αδειώνΣύστηµα για τη χορήγηση σ υγκατάθεσης , π ου ισχύει σε όλα
τα κράτη µέλη της Ε Ε , για την τ οπ οθέτηση ε ν ός πρ οϊ όντ ος
στην αγορά
ΛειτουργικήγονιδιωµατικήΗ µελέτη της λειτο υργίας των µεµ ονω µένω ν γ ονιδίων σε έ να
γονιδίωµα
Μεταβολιτι κή Η µελέτη τ ου µεταβολισµο ύ τω ν κυττάρων , δηλαδή των
προϊό ντων της λειτο υργίας των κυττάρων , δε δ οµένο υ τ ου
γενετικού πρ ογράµµατ ός τ ους
Μεταγενοµική εποχή Η σηµερινή επ οχή , κατά την οπ οία οι πληρ οφ ορίες σχετικά
µε την αλληλο υχία των γ ονιδιωµάτων επιτρέπου ν τη
σύνδεση των γ ο νιδίων µε τη λειτ ουργία το υς
Μιµητές
ανταγωνιστέςΤρίτοι π ου ανταγωνίζ ονται έναν καιν οτό µ ο παραγωγ ό
χρησιµοποιώντας παράν οµα την καινοτ οµία τ ου
Μον οκλωνικάαντισώµατα∆οµικά παν οµ οιότ υπα αντισώµατα πο υ αναγ νωρίζο υν µ όν ο
ένα είδ ος α ντιγόν ο υ
( ένα µεγάλ ο µ όριο ή ένα µικρό
οργανισµ ό , τ ου οποί ου η είσ οδ ος στ ο σώ µα πρ οκαλεί την
αντίδραση το υ αν οσ οπ οιητικού συστήµατ ος )
36Νευροπληρ οφ ορική Η µελέτη της λειτο υργίας τ ου εγκεφάλ ου µε τη χρήση
προηγµένης πληροφ ορικής τεχν ολ ογίας
Ξενοµεταµ όσχε υση Η µεταµ όσχευση οργάν ου ή µέλο υς απ ό έ να είδ ος σε άλλ ο
Οικον οµίες π ουβασίζονται στη γνώσηΟικον οµίες τω ν οπ οίων η ικανότητα να παράγο υν αξία
βασίζεται κυρίως στη διανοητική εµπειρογνω µ οσύνη
Οµάδες Ξεχωριστές / σαφείς γεωγραφικές συγκεντρώσεις
επιχειρήσεων ( που θα µπ ορ ούσαν να περιλαµβάνουν
αφοσιωµένες εταιρείες βιοτεχν ολ ογίας , εξειδικευµέν ους
προµηθευτές , ειδικευµέ νες ν οµικές εταιρείες , ακαδηµαϊκές
επιχειρήσε ις , κτλ.) σε περιοχές όπο υ υπάρχει καλή πρ όσβαση
σε κορ υφαία πανεπιστήµια και άλλ α ερευνητικά ιδρύµατα
Οριζόντια καιτοµεακή ν ο µ οθεσίαΝοµ οθεσία π ου ισχύει
( αντίστοιχα ) γε νικά και σε
συγκεκριµένους τ οµείς
Ορφανά φάρµακα Φαρµακευτικές θεραπείες για σπάνιες ασθένειες
Παράγωγα προϊό ντα Προϊ όντα π ου παράγονται απ ό Γ ΤΟαλλά δε ν περιέχο υν
πλέον ή δε ν απ οτελο ύνται από ζω νταν ούς ΓΤΟ
Περιορισµένη χρήσηγενετικά
τροπ οποιηµέ νων
µικρο οργανισµώνΧρήση ΓΤΜ σε σ φραγισµέν ο σύστηµα
Πρόγραµµα e-Europe Ένα κ οιν οτικό πρόγραµ µα δράσης π ου πρ οσ διορίζει τα κύρια
µέτρα σχετικά µε τ ο ηλεκτρο νικό εµπ όριο , τα οποία θα
εφαρµοστ ού ν ω ς τ ο τέλος τ ου 2002
Προκλινικές δ οκιµές Προκαταρκτικές δ οκιµασίες ασφάλειας των ιατρικών
προϊό ντων ( πριν απ ό τη δ οκιµή σε ασθενείς )
Πρότυπ ο α νωτέρ ου /
κατωτέρου στα δίουΟικον οµικό πρ ότυπο όπ ου η δραστηριότητα ανωτέρ ο υ
σταδίου παρέχει σηµαντική τρο φ ο δ ότηση για την
κατωτέρου στα δίου δραστηρι ότητα , έτσι ώστε να φ θάσει έως
τα ολ οκληρωµένα αγαθά
Πρωτεϊνωµατική Μελέτη των πρωτεϊνών π ου κωδικοπ οι ούνται και
εκφράζο νται από έ να συγκεκριµέν ο γ ονιδίωµα καθώς και
των αλληλεπιδράσεών το υς
Ρυθµιστική
αρχιτεκτονικήΣυν ολική προσέγγιση , οργάνωση και εφαρµ ογή τ ου
συστήµατος των τυπικών ρυθµίσεω ν
ΣΕΒ Σπογγώδης εγκεφαλοπάθεια των β ο οειδών ( νό σο ς τ ω ν
" τρελών αγελάδων ”), ν όσ ος π ου πρ οσβάλλει το κεντρικό
νευρικό σύστηµα τω ν β ο οειδών
Στελεχια ία κύτταρα Κύτταρα που µπ ορ ούν να αναπτυχθο ύν ή να
διαφορ οπ οιηθού ν στα διάφ ορα κύτταρα / ιστ ούς τ ου σώ µατο ς
Συνύπαρξη Η καλλιέργει α στο ίδι ο περιβάλλον ΓΤΟ , συ µβατικών µη ΓΤ
37καλλιεργε ιών , και βιολογικών µη Γ Τ καλλιεργειών
Τρ οποπ οιηµέν ο DNA
ή πρωτεΐνηΟρισµένα βιολογικά υλικά (DNA ή πρωτεΐνη ) των ο π οίων τα
χαρακτηριστ ικά έχουν τρ οπ οπ οιηθεί µε γενετική µηχανική
Τυχαία παρουσία Χαµηλή , τεχνικώς αναπό φευκτη και ακού σια παρουσία ( για
παράδειγµα ίχνη ΓΤ πρ οϊό ντων πο υ ευ ρίσκονται σε φ ορτία
παρόµ οιων σ υµβατικών προϊ όντω ν ως απ οτέλεσµα
ανάµειξης )
Υβριδική ποικιλ ία Οαπόγ ον ος της διασταύρωσης φυτώ ν διαφορετικών
γον οτύπω ν , ποικιλιών και ειδών . Όταν αυτ ό γίνεται σκόπιµα ,
η ελεγχόµενη διασταύρωση απ οσκ οπεί στο να παραγάγειφυτά µε σ υγκεκριµένα επιθυµητά χαρακτηριστικ ά
. Τα πρώτα
χρησιµοποι ούµε να εργαλεία αναπτύχθηκαν στη δεκαετία τ ου
1920
Υψηλός κίνδυ ν ος /
υψηλά κέρδηΕνδεχ οµέ νως πολύ επικερδές αλλά µε µεγάλη πιθανότητα
εµπορικής απ οτυχίας
Υψηλός κίνδυ ν ος /
υψηλό κ όστ οςΑκρ ιβό και µε µεγάλη πιθανότητα ε µπορικής απ οτυχίας