EL 
 
 
 ΓΝΩΜΗ  ΤΗΣ  ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ  ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ  ΤΡΑΠΕΖΑΣ  
της 30ής Απριλίου  2010 
σχετικά  µε σχέδιο  νόµου για την αποκατάσταση  της φορολογικής  δικαιοσύνης  και την 
αντιµετώπιση  της φοροδιαφυγής  
(CON/2010/36) 
 
Εισαγωγή  και νοµική βάση  
Στις 26 Μαρτίου  2010 η Ευρωπαϊκή  Κεντρική  Τράπεζα  (ΕΚΤ ) έλαβε  αίτηµα από το ελληνικό  Υπουργείο  
Οικονο µικών  για τη διατύπωση  γνώµης σχετικά  µε σχέδιο  νόµου για την αποκατάσταση  της φορολογικής  
δικαιοσύνης  και την αντιµετώπιση  της φοροδιαφυγής  (εφεξής  το «σχέδιο  νόµου»). 
Η αρµοδιότητα  της ΕΚΤ  για τη διατύπωση  γνώµης βασίζεται  στα άρθρα  127 παράγραφος  4 και 282 
παράγραφος  5 της συνθήκης  για τη λειτουργία  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  και στο άρθρο  2 παράγραφος  1, 
δεύτερη  και πέµπτη περίπτωση  της απόφασης  98/415/ΕΚ του Συµβουλίου  της 29ης Ιουνίου  1998 σχετικά  
µε τη διαβούλευση  της Ευρωπαϊκής  Κεντρικής  Τράπεζας  µε τις εθνικές  αρχές  για τα σχέδια  νοµοθετικών  
διατάξεων1, καθώς  το σχέδιο  νόµου αφορά  µέσα πληρω µών και συστή µατα πληρω µών και 
διακανονισ µού. Η παρούσα  γνώµη εκδόθηκε  από το διοικητικό  συµβούλιο , σύµφωνα  µε το άρθρο  17.5 
πρώτη  πρόταση  του εσωτερικού  κανονισ µού της Ευρωπαϊκής  Κεντρικής  Τράπεζας . 
 
1.  Σκοπός  του νοµοσχεδίου  
Το σχέδιο  νόµου σκοπεί , µεταξύ  άλλων , στη σταδιακή  εφαρ µογή της ηλεκτρονικής  τιµολόγησης . Το 
άρθρο  20 του σχεδίου  νόµου εισάγει  συγκεκρι µένους  περιορισ µούς ως προς  τις πληρω µές µε χρήση  
µετρητών , προκρίνοντας  άλλα  µέσα πληρω µών προκει µένου να διασφαλίζεται  η γνησιότητα  των 
σχετικών  συναλλαγών  και παραστατικών  και να καθίσταται  δυνατή  η διενέργεια  άµεσων  διασταυρώσεων  
των εν λόγω  συναλλαγών . 
Το άρθρο  20 παράγραφος  2 του σχεδίου  νόµου ορίζει  ότι φορολογικά  στοιχεία  ή λοιπά  έγγραφα  αξίας  
άνω των 3.000 ευρώ , όσον  αφορά  συναλλαγές  µεταξύ  επιτηδευ µατιών , εξοφλούνται  µέσω 
επαγγελ µατικών  τραπεζικών  λογαριασ µών ή επιταγών  που εκδίδονται  και πληρώνονται  µέσω των 
συγκεκρι µένων  λογαριασ µών. Οι κινήσεις  των λογαριασ µών αυτών  διαβιβάζονται  σε ηλεκτρονική  βάση  
δεδοµένων  της Γενικής  Γραµµατείας  Πληροφοριακών  Συστη µάτων  του Υπουργείου  Οικονο µικών . Προς  
                                                      
1 ΕΕ L 189 της 3.7.1998, σ. 42. 
2 το σκοπό  αυτόν  το τραπεζικό  απόρρητο  αίρεται , οι δε τράπεζες  δεν επιτρέπεται  να χρεώνουν  αµοιβές  για 
τη λειτουργία  των ως άνω λογαριασ µών. 
Σύµφωνα  µε το άρθρο  20 παράγραφος  3 του σχεδίου  νόµου, τα φορολογικά  στοιχεία  αξίας  άνω των 
1.500 ευρώ , που εκδίδονται  για πώληση  αγαθών  ή παροχή  υπηρεσιών  σε ιδιώτες , εξοφλούνται  µέσω 
τράπεζας , µε χρεωστικές  ή πιστωτικές  κάρτες  ή µε επιταγές , ενώ δεν επιτρέπεται  η χρήση  µετρητών . 
 2.  Γενικές  παρατηρήσεις  
2.1  ∆ιαβούλευση  µε την 
ΕΚΤ σε κατάλληλο  χρόνο  
 Η κυβέρνηση  κατέθεσε  το σχέδιο  νόµου στη Βουλή  των Ελλήνων  στις 24 Μαρτίου  2010. Στις 
26 Μαρτίου  2010 το Υπουργείο  Οικονο µικών  υπέβαλε  στην  ΕΚΤ  αίτηµα διαβούλευσης , ζητώντας  
την έκδοση  της γνώµης το συντο µότερο  δυνατόν . Το σχέδιο  νόµου ψηφίστηκε  από τη Βουλή  των 
Ελλήνων  στις 20 Απριλίου  2010. Σε ιδιαίτερα  επείγουσες  περιπτώσεις  που δεν επιτρέπουν  την 
τήρηση  της συνήθους  περιόδου  διαβούλευσης  η αιτούσα  αρχή  µπορεί  να επιση µάνει στο σχετικό  
αίτηµα τον επείγοντα  χαρακτήρα  της διαβούλευσης  και να ζητήσει  συντο µότερη  προθεσ µία για 
την έκδοση  της γνώµης της ΕΚΤ . Αυτό  δεν επηρεάζει  το καθήκον  που υπέχουν  οι εθνικές  αρχές  
βάσει  των άρθρων  127 παράγραφος  4 και 282 παράγραφος  5 της συνθήκης  να διαβουλεύονται  µε 
την ΕΚΤ  σε κατάλληλο  στάδιο  της νοµοθετικής  διαδικασίας  όσον  αφορά  σχέδια  νοµοθετικών  
διατάξεων  που εµπίπτουν  στο πεδίο  της αρµοδιότητάς  της. Η δεύτερη  πρόταση  του άρθρου  4 της 
απόφασης  98/415/ΕΚ ορίζει  ότι η γνώµη της ΕΚΤ  πρέπει  να ζητείται  σε «εύλογο  στάδιο » της 
νοµοθετικής  διαδικασίας . Αυτό  σηµαίνει  ότι η διαβούλευση  θα πρέπει  να λαµβάνει  χώρα  σε 
στάδιο  της νοµοθετικής  διαδικασίας , το οποίο  εξασφαλίζει  στην  ΕΚΤ  ικανό  διάστη µα για την 
εξέταση  των σχεδίων  νοµοθετικών  διατάξεων  και την έκδοση  της γνώµης της σε όλες τις 
προβλεπό µενες γλώσσες  και επιτρέπει  στις οικείες  εθνικές  αρχές  να λαµβάνουν  υπόψη  τους τη 
γνώµη της ΕΚΤ  πριν από τη θέσπιση  των εν λόγω  διατάξεων . Το άρθρο  3 παράγραφος  4 της 
απόφασης  98/415/ΕΚ υποχρεώνει  επίσης  τα κράτη  µέλη να αναστέλλουν  τη διαδικασία  θέσπισης  
σχεδίων  νοµοθετικών  διατάξεων  έως ότου  λάβουν  τη γνώµη της ΕΚΤ . Στην  παρούσα  περίπτωση  η 
αιτούσα  αρχή  δεν έταξε  στην  ΕΚΤ  συγκεκρι µένη προθεσ µία για την έκδοση  γνώµης, αναφέρθηκε  
δε µόνο στον  επείγοντα  χαρακτήρα  του αιτήµατός της λόγω  της πιθανής  ψήφισης  του σχεδίου  
νόµου από τη Βουλή  εντός  δύο εβδο µάδων  από την ηµεροµηνία υποβολής  του αιτήµατος 
διαβούλευσης . Καθώς  οι περιστάσεις  που επικαλείται  η αιτούσα  αρχή  δεν συνιστούν  λόγο  ικανό  
να δικαιολογήσει  εξαιρετικά  επείγοντα  χαρακτήρα  της διαβούλευσης , η ΕΚΤ  θεωρεί  ότι εν 
προκει µένω ισχύει  η ελάχιστη  περίοδος  διαβούλευσης  ενός µηνός του άρθρου  3 παράγραφος  1 της 
απόφασης  98/415/ΕΚ.  
2.2 Συνοχή  του σχεδίου  νόµου 
2.2.1 Σύµφωνα  µε την αιτιολογική  έκθεση  του σχεδίου  νόµου, από την 1η Ιανουαρίου  2011: i) τιµολόγια  
για συναλλαγές  αξίας  άνω των 3.000 ευρώ  µεταξύ  επιχειρήσεων  ή µεταξύ  επιχειρήσεων  και 
δηµοσίου  θα γίνονται  δεκτά  µόνο ηλεκτρονικά , και ii) συναλλαγές  αξίας  άνω των 1.500 ευρώ  
3 µεταξύ  ιδιωτών  και επιχειρήσεων  ή µεταξύ  επιχειρήσεων  δεν θα θεωρούνται  νόµιµες, εάν γίνονται  
µε χρήση  µετρητών . Ωστόσο , οι υπό εξέταση  διατάξεις  του σχεδίου  νόµου, ήτοι οι παράγραφοι  2 
και 3 του άρθρου  20, δεν διευκρινίζουν  τις νοµικές συνέπειες  της µη συµµόρφωσης  µε τους ως 
άνω κανόνες . Εξάλλου , σύµφωνα  µε το άρθρο  20 παράγραφος  3, το όριο των 1.500 ευρώ  φαίνεται  
πως ισχύει  µόνο για την πώληση  αγαθών  και υπηρεσιών  σε ιδιώτες , ενώ δεν ορίζεται  ρητά  ότι 
τέτοιου  είδους  συναλλαγές  δεν θα θεωρούνται  νόµιµες. Επίσης , το σχέδιο  νοµοθετικών  διατάξεων  
δεν καθορίζει  ηµεροµηνία έναρξης  της ισχύος  του. 
2.2.2 Για λόγους  ασφάλειας  δικαίου  η ΕΚΤ  προτείνει  το σχέδιο  νόµου να εναρ µονιστεί  µε την 
αιτιολογική  του έκθεση . 
2.3  Περιορισ µοί στις πληρω µές µε χρήση  µετρητών   
2.3.1 Σε ό,τι αφορά  τους περιορισ µούς στις πληρω µές µε χρήση  µετρητών  βάσει  του δικαίου  της 
Ένωσης , η αιτιολογική  σκέψη  19 του κανονισ µού (ΕΚ) αριθ. 974/98 του Συµβουλίου  της 3ης 
Μαΐου  1998 για την εισαγωγή  του ευρώ2 ορίζει  ότι «οι περιορισ µοί που θεσπίζουν  για λόγους  
δηµοσίας  τάξεως  τα κράτη  µέλη ως προς  τις πληρω µές σε κέρµατα και χαρτονο µίσµατα δεν 
αντιβαίνουν  στην  ιδιότητα  νοµίµου χρήµατος των εκφρασ µένων  σε ευρώ  χαρτονο µισµάτων  και 
κερµάτων , εφόσον  υπάρχουν  άλλα  νόµιµα µέσα για το διακανονισ µό των νοµισµατικών  οφειλών ». 
Η τρίτη  πρόταση  του άρθρου  11 του κανονισ µού (ΕΚ) αριθ. 974/98 ορίζει  ότι: «Εκτός  από την 
εκδίδουσα  αρχή  και τα πρόσωπα  που προβλέπει  συγκεκρι µένα η εθνική  νοµοθεσία  των εκδιδόντων  
κρατών  µελών , ουδείς  υποχρεούται  να δεχθεί  άνω των πενήντα  κερµάτων  σε κάθε  πληρω µή». 
2.3.2 Η απαγόρευση  πληρω µών ορισµένης αξίας  µε χρήση  µετρητών  δεν επηρεάζει  την ιδιότητα  
νοµίµου χρήµατος των τραπεζογρα µµατίων3 και συνάδει  µε το δίκαιο  της Ένωσης4. Ωστόσο , λόγω  
της ιδιότητας  νοµίµου χρήµατος των τραπεζογρα µµατίων  ευρώ , η γνώµη της ΕΚΤ  θα πρέπει  να 
ζητείται  για την προτεινό µενη θέσπιση  ανάλογων  µέτρων , καθώς  τέτοιου  είδους  περιορισ µοί θα 
πρέπει  να υπόκεινται  κατά  περίπτωση  σε έλεγχο  των ειδικών  προϋποθέσεων  και σκοπών  της 
εκάστοτε  νοµοθετικής  διάταξης . Εν προκει µένω η ΕΚΤ , αναγνωρίζοντας  ότι το σχέδιο  
νοµοθετικών  διατάξεων  συνάδει  κατ’ αρχήν  µε το δίκαιο  της Ένωσης , διατυπώνει  τις ακόλουθες  
ειδικές  παρατηρήσεις . 
 
3.  Ειδικές  παρατηρήσεις  
3.1 Όπως  αναφέρεται  στην  ως άνω παράγραφο  2.3.1, τυχόν  περιορισ µοί που θεσπίζουν  για λόγους  
δηµοσίας  τάξεως  τα κράτη  µέλη σε ό,τι αφορά  την πραγ µατοποίηση  πληρω µών µε χρήση  
                                                      
2   ΕΕ L 139 της 11.5.1998, σ. 1. 
3  Η ιδιότητα  νοµίµου χρήµατος των τραπεζογρα µµατίων  ευρώ  καθορίζεται  στο άρθρο  128 παράγραφος  1 της συνθήκης  
για τη λειτουργία  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  και στο άρθρο  16 του καταστατικού  του Ευρωπαϊκού  Συστή µατος Κεντρικών  
Τραπεζών  και της Ευρωπαϊκής  Κεντρικής  Τράπεζας . 
4  Βλ. παράγραφο  5 της γνώµης CON/2002/24. Όλες  οι γνώµες της ΕΚΤ  δηµοσιεύονται  στο δικτυακό  της τόπο  
(www.ecb.europa.eu). 
4 κερµάτων  και τραπεζογρα µµατίων  δεν αντιβαίνουν  στην  ιδιότητα  νοµίµου χρήµατος των 
τραπεζογρα µµατίων  και κερµάτων  ευρώ , εφόσον  υπάρχουν  άλλα  νόµιµα µέσα για το διακανονισ µό 
των χρηµατικών  οφειλών . Η ΕΚΤ  αναγνωρίζει  ότι: i) στην  Ελλάδα  υπάρχουν  νόµιµα µέσα για το 
διακανονισ µό χρηµατικών  οφειλών , πλην  των µετρητών · και ότι ii) η διασφάλιση  της γνησιότητας  
των συναλλαγών  και των παραστατικών  και η διενέργεια  άµεσων  διασταυρώσεων  των εν λόγω  
συναλλαγών , όπως  αναφέρεται  στην  αιτιολογική  έκθεση  του σχεδίου  νόµου, θεωρούνται  λόγοι  
δηµοσίας  τάξεως  κατά  την έννοια  του κανονισ µού (ΕΚ) αριθ. 974/985. 
3.2 Ωστόσο , τυχόν  περιορισ µοί στις πληρω µές µε χρήση  τραπεζογρα µµατίων  και κερµάτων  ευρώ  θα 
πρέπει  να είναι  ανάλογοι  των εκάστοτε  επιδιωκό µενων  σκοπών  και να µην υπερβαίνουν  το 
αναγκαίο  µέτρο για την επίτευξη  των εν λόγω  σκοπών . Η ΕΚΤ  θεωρεί  ότι τα προτεινό µενα όρια 
των 3.000 ευρώ  για τις συναλλαγές  µεταξύ  επιχειρήσεων  (ή µεταξύ  επιχειρήσεων  και δηµοσίου ) 
και των 1.500 ευρώ  για τις συναλλαγές  πώλησης  αγαθών  ή υπηρεσιών  από επιχειρήσεις  σε ιδιώτες  
θα συνιστούν  κατ’ ουσίαν  περιορισ µούς στην  πραγ µατοποίηση  πληρω µών µε χρήση  µετρητών . Ο 
αντίκτυπος  των προτεινό µενων  περιορισ µών θα πρέπει  να σταθ µίζεται  προσεκτικά  σε σχέση  µε το 
δηµόσιο όφελος  που αναµένεται  ότι θα προκύψει  βάσει  αυτών . Η ΕΚΤ  υποδεικνύει  ότι οι αρµόδιες  
αρχές  θα πρέπει  να αξιολογούν  κατά  πόσο  οι έννοµες συνέπειες  των εν λόγω  µέτρων  υπερβαίνουν  
το αναγκαίο  µέτρο για την επίτευξη  της επιδιωκό µενης διασφάλισης  της γνησιότητας  των 
συναλλαγών  και των συναφών  παραστατικών , καθώς  και της διασταύρωσης  των εν λόγω  
συναλλαγών , λαµβάνοντας  υπόψη  και την ανάγκη  διασφάλισης  ενός κατάλληλου  επιπέδου  
προστασίας  του καταναλωτή6. 
3.3 Τέλος , το σχέδιο  νόµου ενέχει  τον κίνδυνο  δηµιουργίας  ανασφάλειας  δικαίου  υπό το φως του 
άρθρου  452 του ελληνικού  ποινικού  κώδικα  περί άρνησης  αποδοχής  νοµισµάτων , σύµφωνα  µε το 
οποίο  «όποιος  αρνείται  να δεχτεί  για πληρω µή νοµίσµατα που έχουν  νόµιµη κυκλοφορία  στο 
κράτος  τιµωρείται  µε πρόστι µο». Στο πλαίσιο  αυτό  η ΕΚΤ  υπογρα µµίζει την ανάγκη  τροποποίησης  
του σχεδίου  νόµου, προκει µένου να διασφαλιστεί  η συνοχή  των νοµικών  διατάξεων  που διέπουν  
τους περιορισ µούς στην  πραγ µατοποίηση  πληρω µών µε χρήση  µετρητών . 
                                                      
5  «Κατά  πάγια  νοµολογία , η εκ µέρους  εθνικής  αρχής  επίκληση  της εννοίας  της δηµοσίας  τάξεως  προϋποθέτει  …την 
ύπαρξη  πραγ µατικής  και αρκούντως  σοβαρής  απειλής  κατά  θεµελιώδους  συµφέροντος  της κοινωνίας », Υπόθεση  C-
349/06 Polat, Συλλογή  2007, σ. Ι-8167, σκέψη  34. 
6  Σε ό,τι αφορά  την προστασία  του καταναλωτή , το άρθρο  169 της συνθήκης  απαιτεί  τη διασφάλιση  ενός υψηλού  επιπέδου  
προστασίας . Μπορεί  να υποστηριχθεί  ότι περιορισ µοί στις πληρω µές µε χρήση  µετρητών , όπως  αυτοί  που προβλέπονται  
στο σχέδιο  νόµου, θα πρέπει  να διαφοροποιούνται  ανάλογα  µε το αν έχουν  εφαρ µογή σε συναλλαγές  µεταξύ  
επιχειρήσεων , όπου  οι συναλλασσό µενοι θεωρείται  ότι διαθέτουν  ίση διαπραγ µατευτική  δύνα µη, και σε συναλλαγές  
µεταξύ  επιχειρήσεων  και καταναλωτών , όπου  θα πρέπει  να απαγορεύεται  η άρνηση  της αποδοχής  µετρητών , εκτός  εάν η 
επιχείρηση  µπορεί  να παράσχει  περιοριστικώς  καθοριζό µενους  και αντικει µενικούς  λόγους . Συναφώς  βλ. την έκθεση  της 
οµάδας  εµπειρογνω µόνων  Euro Legal Tender Expert Group (ELTEG) σχετικά  µε τον ορισµό, το πεδίο  εφαρ µογής και τις 
έννοµες συνέπειες  του καθεστώτος  νοµίµου χρήµατος των τραπεζογρα µµατίων  και κερµάτων  ευρώ , τµήµα 2.1.2. 
Acceptance/refusal of cash, η οποία  είναι  διαθέσι µη στην  ιστοσελίδα  
www.ec.europa.eu/economy_fi nance/articles/euro/doc uments/elteg_en.pdf. Βλ επίσης  σύσταση  της Επιτροπής  της 22ας 
Μαρτίου  2010 σχετικά  µε το πεδίο  εφαρ µογής και τις έννοµες συνέπειες  του καθεστώτος  νοµίµου χρήµατος των 
τραπεζογρα µµατίων  και των κερµάτων  σε ευρώ  (ΕΕ L 83 της 30.3.2010, σ. 70), παράγραφος  2, σύµφωνα  µε την οποία : 
«Η αποδοχή  τραπεζογρα µµατίων  και κερµάτων  ευρώ  ως µέσων  πληρω µής στις λιανικές  συναλλαγές  θα πρέπει  να 
αποτελεί  κανόνα . Σχετική  άρνηση  θα πρέπει  να είναι  δυνατή  µόνον  όταν  δικαιολογείται  από λόγους  συναφείς  µε την 
αρχή  της καλής  πίστης  (παραδείγ µατος χάρη , ο πωλητής  δεν έχει ψιλά  να επιστρέψει )». 
5  
Η παρούσα  γνώµη θα δηµοσιευτεί  στο δικτυακό  τόπο  της ΕΚΤ . 
  Φρανκφούρτη , 30 Απριλίου  2010. 
 
[υπογραφή ] 
 
Ο πρόεδρος  της ΕΚΤ 
Jean-Claude TRICHET