ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ προς την αρμόδια για τον προϋπολογισμό αρχή σχετικά με τις εγγυήσεις που καλύπτονται από το Γενικό Προϋπολογισμό - κατάσταση στις 31 Δεκεμβρίου 2002 [SEC(2003)767]

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Μέρος Πρώτο: Γεγονότα που συνέβησαν μετά την υποβολή της έκθεσης στις 30 Ιουνίου 2002, κατάσταση των κινδύνων και ενεργοποίηση των εγγυήσεων του προϋπολογισμού

1. Εισαγωγή: Φύση των συγκεκριμένων πράξεων

1.1. Πράξεις με μακροοικονομικούς στόχους

1.2. Πράξεις με μικροοικονομικούς στόχους

2. Γεγονότα που συνέβησαν μετά την υποβολή της έκθεσης στις 30 Ιουνίου 2002

2.1. Ουκρανία

2.2. Δημοκρατία της Σερβίας και του Μαυροβουνίου

2.3. Βοσνία και Ερζεγοβίνη

2.4. Μολδαβία

3. Η κατάσταση των κινδύνων

3.1. Τρέχον υπόλοιπο στις 31 Δεκεμβρίου 2002

3.2 Μέγιστοι ετήσιοι κίνδυνοι για τον κοινοτικό προϋπολογισμό: πράξεις που έχουν εκταμιευθεί στις 31 Δεκεμβρίου 2002

3.3 Μέγιστοι θεωρητικοί ετήσιοι κίνδυνοι για τον κοινοτικό προϋπολογισμό

4. Ενεργοποίηση των εγγυήσεων του προϋπολογισμού

4.1. Πληρωμές από τα ταμειακά διαθέσιμα

4.2. Ενεργοποίηση του Ταμείου Εγγύησης

5. Ανάλυση της θεωρητικής ικανότητας της Κοινότητας για δανειοδοτήσεις και εγγυήσεις υπέρ τρίτων χωρών

6. Κατάσταση του Ταμείου Εγγύησης στις 31 Δεκεμβρίου 2002

7. Σχετική σταθερότητα

Μέρος Δεύτερο: Εκτίμηση των Δυνητικών Κινδύνων: Οικονομική και Χρηματοπιστωτική Συγκυρία στις τρίτες χώρες με τις οποίες έχουν συναφθεί οι πλέον σημαντικές δανειοδοτικές πράξεις

1. Εισαγωγή

2. ΥΠΟΨΗΦΙΕΣ ΧΩΡΕΣ

2.1. Βουλγαρία

2.2 Ρουμανία

2.3 Tουρκία

3. Δυτικά Βαλκάνια

3.1 Βοσνία και Ερζεγοβίνη (BiH)

3.2 Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας (ΠΓΔΜ)

3.3 Δημοκρατία της Σερβίας και του Μαυροβουνίου

4. Νέα Ανεξάρτητα Κράτη

4.1 Αρμενία

4.2 Λευκορωσία

4.3 Γεωργία

4.4 Μολδαβία

4.5 Τατζικιστάν

4.6 Ουκρανία

5. Άλλες τρίτες χώρες

5.1 Αλγερία

5.2 Αργεντινή

5.3 Βραζιλία

5.4 Ιορδανία

Κατάλογος συντομογραφιών

Μέρος Πρώτο: Γεγονότα που συνέβησαν μετά την υποβολή της έκθεσης στις 30 Ιουνίου 2002, κατάσταση των κινδύνων και ενεργοποίηση των εγγυήσεων του προϋπολογισμού [1]

[1] Θα πρέπει να σημειωθεί ότι ένα Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής περιέχει παράρτημα με μια σειρά αναλυτικών πινάκων και επεξηγηματικών σημειώσεων σχετικά με το παρόν κείμενο, [SEC(2003)767].

1. Εισαγωγή: Φύση των συγκεκριμένων πράξεων

Οι κίνδυνοι που καλύπτει ο κοινοτικός προϋπολογισμός προέρχονται από διάφορες δανειοληπτικές πράξεις και πράξεις εγγύησης οι οποίες ανήκουν σε δύο κατηγορίες: τα δάνεια με μακροοικονομικούς στόχους και τα δάνεια με μικροοικονομικούς στόχους.

1.1. Πράξεις με μακροοικονομικούς στόχους

Οι πρώτες είναι τα δάνεια για το ισοζύγιο πληρωμών, που προορίζονται για κράτη μέλη ή τρίτα κράτη, και τα οποία συνήθως συνδυάζονται με την επιβολή αυστηρών οικονομικών όρων και την ανάληψη συγκεκριμένων υποχρεώσεων.

1.2. Πράξεις με μικροοικονομικούς στόχους

Πρόκειται για τη χορήγηση δανείων για τη χρηματοδότηση σχεδίων, με μεγάλη διάρκεια αποπληρωμής, με τα έσοδα που αναμένεται να δημιουργηθούν από αυτά τα σχέδια. κατά κανόνα, χορηγούνται σε επιχειρήσεις, σε χρηματοπιστωτικά ιδρύματα ή σε τρίτα κράτη και, εκτός από την εγγύηση της Κοινότητας, καλύπτονται από τις συνήθεις τραπεζικές εγγυήσεις.

Εδώ περιλαμβάνονται τα δάνεια Ευρατόμ και ΝΚΜ [2] στα κράτη μέλη καθώς και τα δάνεια που χορηγούνται από την Ευρατόμ και την ΕΤΕπ εκτός Κοινότητας (χώρες της Μεσογείου, Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, χώρες της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής, Δημοκρατία της Νότιας Αφρικής).

[2] Ανενεργό από το 1995

2. Γεγονότα που συνέβησαν μετά την υποβολή της έκθεσης στις 30 Ιουνίου 2002

2.1. Ουκρανία

Στις 12 Ιουλίου του 2002, το Συμβούλιο αποφάσισε να χορηγήσει μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή στην Ουκρανία. Το ποσό που θα χορηγηθεί είναι 110 εκατ. ευρώ με τη μορφή δανείου με ανώτατη διάρκεια δεκαπέντε ετών.

2.2. Δημοκρατία της Σερβίας και του Μαυροβουνίου

Στις 5 Δεκεμβρίου του 2002, το Συμβούλιο αποφάσισε να χορηγήσει μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή στη Δημοκρατία της Σερβίας και του Μαυροβουνίου. Το ποσό που θα χορηγηθεί είναι 55 εκατ. ευρώ με τη μορφή δανείου με ανώτατη διάρκεια 15 ετών και 75 εκατ. ευρώ με τη μορφή μη επιστρεφομένων χορηγήσεων.

2.3. Βοσνία και Ερζεγοβίνη

Στις 5 Δεκεμβρίου του 2002, το Συμβούλιο αποφάσισε να χορηγήσει μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη. Το ποσό που θα χορηγηθεί είναι 20 εκατ. ευρώ με τη μορφή δανείου με ανώτατη διάρκεια 15 ετών και 40 εκατ. ευρώ με τη μορφή μη επιστρεφομένων χορηγήσεων.

2.4. Μολδαβία

Στις 19 Δεκεμβρίου του 2002, το Συμβούλιο αποφάσισε να χορηγήσει μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή ύψους 15 εκατ. ευρώ στη Μολδαβία με τη μορφή μη επιστρεφομένων χορηγήσεων. Ταυτόχρονα, ακυρώθηκε η απόφαση του Συμβουλίου της 10ης Ιουλίου 2000 σχετικά με τη χορήγηση μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής στη Μολδαβία με τη μορφή δανείου ύψους 15 εκατ. ευρώ.

3. Η κατάσταση των κινδύνων

Υπάρχουν δύο μέθοδοι για την εκτίμηση των κινδύνων που βαρύνουν τον κοινοτικό προϋπολογισμό:

- Η μέθοδος, που χρησιμοποιείται συχνά από τους τραπεζικούς κύκλους, του συνόλου των τρεχόντων υπολοίπων των κεφαλαίων που αφορούν τις συγκεκριμένες πράξεις σε μία δεδομένη ημερομηνία (η κατάσταση περιγράφεται στο Παράρτημα Πίνακας A1).

- Η περισσότερο δημοσιονομική προσέγγιση του υπολογισμού των μέγιστων ποσών που ενδέχεται να αναγκαστεί να καταβάλει η Κοινότητα σε κάθε οικονομικό έτος.

Η δεύτερη προσέγγιση έχει εφαρμοστεί κατά δύο διαφορετικούς τρόπους:

- με βάση μόνο τις πράξεις οι οποίες είχαν εκταμιευθεί μέχρι την ημερομηνία σύνταξης της έκθεσης, με την προϋπόθεση της απουσίας πρόωρων εξοφλήσεων (βλέπε Παράρτημα Πίνακα A2 κατωτέρω που εκφράζει το κατώτατο όριο των μέγιστων κινδύνων για τον κοινοτικό προϋπολογισμό).

- από την άποψη των προοπτικών, με βάση όλες τις πράξεις οι οποίες έχουν αποτελέσει αντικείμενο απόφασης του Συμβουλίου ή πρότασης της Επιτροπής, προκειμένου να εκτιμηθεί η επίπτωσή τους στους μελλοντικούς προϋπολογισμούς, στην περίπτωση που θα γίνονταν αποδεκτές οι προτάσεις της Επιτροπής (βλέπε Παράρτημα Πίνακα A3 κατωτέρω που εκφράζει το ανώτατο όριο των μέγιστων κινδύνων για τον κοινοτικό προϋπολογισμό).

Ο δεύτερος τρόπος δίνει μια ιδέα του μεγέθους της εξέλιξης των κινδύνων που συνεπάγονται οι διατυπωθείσες προτάσεις. Ωστόσο, πρέπει να γίνουν ορισμένες υποθέσεις όσον αφορά τις ημερομηνίες εκταμίευσης και τους τρόπους αποπληρωμής (οι λεπτομέρειες παρουσιάζονται στο παράρτημα) καθώς και όσον αφορά τα επιτόκια [3] και τις συναλλαγματικές ισοτιμίες [4].

[3] Για τις νέες πράξεις στον Πίνακα Α3 έχει εφαρμοστεί επιτόκιο 5,49%.

[4] Οι συναλλαγματικές ισοτιμίες που χρησιμοποιούνται για άλλα νομίσματα εκτός του ευρώ είναι αυτές που ίσχυαν στις 31 Δεκεμβρίου 2002.

Τα αποτελέσματα περιλαμβάνονται στους πίνακες Α1 έως Α3, όπου γίνονται ξεχωριστές εκτιμήσεις των κινδύνων που αφορούν τις χώρες της Κοινότητας και αυτών που αφορούν τις χώρες εκτός Κοινότητας.

Τα συνολικά μεγέθη που αναφέρονται στους πίνακες καλύπτουν κινδύνους διαφορετικής φύσης. δανειοδότηση μίας χώρας υπό τη μορφή μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής και δανειοδοτήσεις προγραμμάτων για τα οποία έχουν δοθεί εγγυήσεις εκ μέρους των δανειζομένων, όπως στην περίπτωση των πράξεων του ΝΚΜ και της ΕΤΕπ για παράδειγμα.

Η ανάλυση που ακολουθεί κάνει το διαχωρισμό ανάμεσα στο συνολικό κίνδυνο, τον κίνδυνο για τα κράτη μέλη και τον κίνδυνο για τις τρίτες χώρες.

3.1. Τρέχον υπόλοιπο στις 31 Δεκεμβρίου 2002

Ο συνολικός κίνδυνος στις 31 Δεκεμβρίου 2002 ανέρχεται σε 15.216 εκατ. EUR, έναντι 15.118 εκατ. EUR στις 30 Ιουνίου 2002. Λεπτομερείς πληροφορίες εμφανίζονται στο Παράρτημα, Πίνακας A1.

Ο ακόλουθος πίνακας παρουσιάζει τις πράξεις που επηρεάζουν την εξέλιξη του τρέχοντος υπολοίπου από την ημερομηνία της προηγούμενης έκθεσης.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

* όλα μαζί τα εγγυημένα δάνεια (κράτη μέλη, τρίτες χώρες)

Το τρέχον υπόλοιπο σε κεφάλαιο των πράξεων υπέρ των κρατών μελών ανερχόταν σε 39 εκατ. ευρώ στις 31 Δεκεμβρίου 2002, έναντι 45 εκατ. ευρώ στις 30 Ιουνίου 2002.

Το τρέχον υπόλοιπο σε κεφάλαιο των πράξεων υπέρ τρίτων χωρών στις 31 Δεκεμβρίου 2002 ανερχόταν σε 15.177 εκατ. ευρώ, έναντι 15.073 εκατ. ευρώ στις 30 Ιουνίου 2002.

3.2 Μέγιστοι ετήσιοι κίνδυνοι για τον κοινοτικό προϋπολογισμό: πράξεις που έχουν εκταμιευθεί στις 31 Δεκεμβρίου 2002

- Για το 2003 ο συνολικός κίνδυνος ανέρχεται σε 1.818 εκατ. ευρώ.

- Ο κίνδυνος που αντιστοιχεί στα κράτη μέλη ανέρχεται σε 15 εκατ. ευρώ.

- Ο κίνδυνος που αντιστοιχεί στις τρίτες χώρες ανέρχεται σε 1.803 εκατ. ευρώ.

Λεπτομερείς πληροφορίες για το μέγιστο ετήσιο κίνδυνο παρουσιάζονται στο Παράρτημα, Πίνακας A2.

3.3 Μέγιστοι θεωρητικοί ετήσιοι κίνδυνοι για τον κοινοτικό προϋπολογισμό

Για το 2003 ο μέγιστος θεωρητικός κίνδυνος ανέρχεται σε 1.930 εκατ. ευρώ. Από το 2004 ο κίνδυνος θα αυξηθεί, φθάνοντας έως το ποσό των 3.637 εκατ. ευρώ το 2011.

- Η τάση των μέγιστων θεωρητικών κινδύνων για τα κράτη μέλη είναι ίδια με του πίνακα Α2.

- Ο κίνδυνος για τις τρίτες χώρες ανέρχεται σε 1.915 εκατ. ευρώ για το 2003. Από το 2004 ο κίνδυνος θα αυξηθεί φθάνοντας το ποσό των 3.637 εκατ. EUR το 2011.

Λεπτομερείς πληροφορίες για το μέγιστο θεωρητικό ετήσιο κίνδυνο παρουσιάζονται στο Παράρτημα, Πίνακας A3.

4. Ενεργοποίηση των εγγυήσεων του προϋπολογισμού

4.1. Πληρωμές από τα ταμειακά διαθέσιμα

Η Επιτροπή προσφεύγει στα ταμειακά διαθέσιμά της βάσει του άρθρου 12 του κανονισμού (EΚ, Eυρατόμ) αριθ. 1150/2000 του Συμβουλίου της 22ας Μαΐου 2000, για την εφαρμογή της απόφασης 94/728/ΕΚ, Ευρατόμ σχετικά με το σύστημα των ιδίων πόρων των Κοινοτήτων, για να αποφεύγονται οι καθυστερήσεις πληρωμών και τα σχετικά έξοδα για την εξυπηρέτηση των δανειοληπτικών πράξεών της σε περίπτωση καθυστέρησης πληρωμής από έναν οφειλέτη.

4.2. Ενεργοποίηση του Ταμείου Εγγύησης

Ο κανονισμός (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 2728/94 του Συμβουλίου της 31ης Οκτωβρίου 1994 συνέστησε το Ταμείο Εγγύησης, το οποίο αφορά τις εξωτερικές ενέργειες. Σε περίπτωση καθυστέρησης πληρωμής οφειλών εκ μέρους του δικαιούχου του δανείου που χορηγήθηκε από την Κοινότητα, το Ταμείο Εγγύησης παρεμβαίνει εντός τριών μηνών από την ημερομηνία λήξης της προθεσμίας πληρωμής για να αντιμετωπίσει την καθυστέρηση αυτή. Σε περίπτωση αδυναμίας αποπληρωμής δανείου χορηγηθέντος από την ΕΤΕπ και υπό την εγγύηση του Κοινοτικού προϋπολογισμού, η Κοινότητα παρεμβαίνει εντός τριών μηνών από την ημερομηνία παραλαβής της επιστολής που αποστέλλει η ΕΤΕπ ζητώντας την ενεργοποίηση της εγγύησης. Η Επιτροπή εξουσιοδοτεί τότε την ΕΤΕπ να προβεί σε ανάληψη των αντιστοίχων ποσών από το Ταμείο Εγγύησης.

Για τους τόκους υπερημερίας από την ημερομηνία διάθεσης του ποσού από τα ταμειακά διαθέσιμα μέχρι την ημερομηνία ενεργοποίησης του Ταμείου Εγγύησης γίνεται προσφυγή στο Ταμείο Εγγύησης και οι τόκοι αυτοί αποδίδονται στα ταμειακά διαθέσιμα.

Κατά την περίοδο αναφοράς δεν έγινε καμία προσφυγή στο Ταμείο για κάλυψη εγγυήσεων.

5. Ανάλυση της θεωρητικής ικανότητας της Κοινότητας για δανειοδοτήσεις και εγγυήσεις υπέρ τρίτων χωρών

Στην πράξη, το Ταμείο Εγγυήσεων και ο μηχανισμός αποθεμάτων περιορίζουν την δυνατότητα δανειοδοτήσεων και εγγυήσεων προς τρίτες χώρες, δεδομένου ότι οι διαθέσιμες πιστώσεις υποχρεώσεων για τον εφοδιασμό του Ταμείου περιορίζονται από το ποσό που εγγράφεται για το αποθεματικό εγγυήσεων στη Δημοσιονομική Προοπτική [5].

[5] Το ετήσιο μέγεθος που έχει εγγραφεί στη Δημοσιονομική Προοπτική 2000-2006 είναι 200 εκατ. ευρώ σε τιμές 1999.

Σε μια δεδομένη χρονική στιγμή, η ικανότητα δανειοδότησης αντιστοιχεί με το περιθώριο που απομένει στο αποθεματικό εγγύησης. Το περιθώριο αυτό ισούται με τη διαφορά μεταξύ του αποθεματικού και του εκτιμώμενου ύψους της τροφοδότησης του Ταμείου Εγγύησης στο πλαίσιο των πράξεων που έχουν ήδη αποφασισθεί ή που βρίσκονται υπό εκπόνηση.

Ο πίνακας Α4 παρουσιάζει μια εκτίμηση της ικανότητας δανειοδότησης της Κοινότητας προς τρίτες χώρες για την περίοδο 2003-2006, η οποία είναι συμβατή με το μηχανισμό του Ταμείου Εγγύησης. Ο τρόπος υπολογισμού και οι αναφορές σε νομικά κείμενα περιγράφονται λεπτομερέστερα στο παράρτημα.

Με βάση τις αποφάσεις που εξέδωσε το Συμβούλιο ή η Επιτροπή, καθώς και εκείνες που έχουν προταθεί ή που προετοιμάζονται (βλ. Παράρτημα πίνακα Α4), οι προβλέψεις χρησιμοποίησης του αποθεματικού εγγύησης κατά το 2003 ανέρχονται σε 194,58 εκατ. ευρώ, ποσό που θα αφήσει διαθέσιμα 22,42 εκατ. ευρώ στο τέλος του έτους.

Λαμβανομένης υπόψη της επίπτωσης στο αποθεματικό εγγυήσεων της τροφοδότησης του Ταμείου σχετικά με τα δάνεια που έχουν ήδη αποφασισθεί και τα δάνεια που έχουν προταθεί και προετοιμάζονται για το 2003, η ετήσια ικανότητα που παραμένει διαθέσιμη για δάνεια είναι η ακόλουθη:

- 249,11 εκατ. EUR για δάνεια με εγγύηση 100% υπό τον κοινοτικό προϋπολογισμό, ή

- 383,25 εκατ. EUR για δάνεια με εγγύηση 65% (σύμφωνα με την απόφαση 2000/24/ΕΚ του Συμβουλίου της 22ας Δεκεμβρίου 1999).

Στις 31 Δεκεμβρίου 2002, το τρέχον υπόλοιπο των δανειοδοτήσεων και των εγγυήσεων δανείων υπέρ τρίτων χωρών ανερχόταν συνολικά σε 15.320 εκατ. ευρώ.

Πίνακας 2: Τρέχον υπόλοιπο των δανειοδοτήσεων και των εγγυήσεων δανείων υπέρ τρίτων χωρών

σε εκατ. ευρώ

Κατάσταση στις 31 Δεκεμβρίου 2002

1. Τρέχον υπόλοιπο δανειοδοτικών / δανειοληπτικών πράξεων // 1.441

2. Τρέχον υπόλοιπο ΕΤΕ // 13.736

3. Τρέχον υπόλοιπο αδυναμιών πληρωμής // 0

4. Τόκοι υπερημερίας // 0

Ληξιπρόθεσμοι τόκοι* // 143

Σύνολο // 15.320

* ληξιπρόθεσμοι τόκοι, υπό την έννοια που καθορίζεται στον κανονισμό περί ιδρύσεως του Ταμείου Εγγύησης.

Ο λόγος μεταξύ των πόρων του Ταμείου και του τρέχοντος υπολοίπου, κατά τον ορισμό που δίδεται στον Κανονισμό περί ιδρύσεως του Ταμείου , ήταν 10,71%, ποσό που υπερβαίνει το 9% που ορίζεται για το ποσό-στόχο στον κανονισμό αριθ. 1149/1999 για την τροποποίηση του κανονισμού αριθ. 2728/94 σχετικά με την ίδρυση Ταμείου Εγγύησης. Σύμφωνα με τις ισχύουσες κανονιστικές διατάξεις, το υπερβάλλον ποσό στο τέλος του έτους εγγράφεται σε ειδική γραμμή της κατάστασης εσόδων του γενικού προϋπολογισμού των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

Το πλεόνασμα στο τέλος του οικονομικού έτους 2002 ανερχόταν σε 263,33 εκατ. EUR.

6. Κατάσταση του Ταμείου Εγγύησης στις 31 Δεκεμβρίου 2002

Στις 31 Δεκεμβρίου 2002, το Ταμείο Εγγύησης ανερχόταν σε 1.645,55 εκατ. ευρώ. Οι ακόλουθες κινήσεις καταγράφηκαν κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2002:

- καμία προσφυγή στο Ταμείο ως αποτέλεσμα αθετήσεων υποχρεώσεων.

- καμία καθυστερημένη αποπληρωμή (καμία καθυστερημένη οφειλή).

- καθαρά έσοδα ύψους 44,6 εκατ. EUR από επενδύσεις των περιουσιακών στοιχείων του Ταμείου.

- μεταφορά 166,72 εκατ. EUR από το αποθεματικό του 2002.

- επιστροφή 372,46 εκατ. ευρώ στον προϋπολογισμό τον Αύγουστο του 2002, ως πλεόνασμα του Ταμείου στις 31 Δεκεμβρίου 2001.

7. Σχετική σταθερότητα

Ο λόγος μεταξύ του ποσού του Ταμείου στις 31 Δεκεμβρίου 2002 (1.645,55 εκατ. EUR) και του μέγιστου ετήσιου κινδύνου των δανειοδοτήσεων προς τις τρίτες χώρες (που ορίζεται ως το συνολικό ύψος των πληρωτέων ποσών), όπως προβλέπεται για το 2002 στο παράρτημα, πίνακα A3 (1.909 εκατ. EUR) είναι 86 %.

Μέρος Δεύτερο: Εκτίμηση των Δυνητικών Κινδύνων: Οικονομική και Χρηματοπιστωτική Συγκυρία στις τρίτες χώρες με τις οποίες έχουν συναφθεί οι πλέον σημαντικές δανειοδοτικές πράξεις

1. Εισαγωγή

Τα στοιχεία που δίνονται στο πρώτο μέρος παρέχουν πληροφορίες για τις ποσοτικές πτυχές των κινδύνων που βαρύνουν τον γενικό προϋπολογισμό. Ωστόσο, τα στοιχεία αυτά πρέπει να συνοδεύονται από αξιολόγηση της ποιότητας του κινδύνου, που εξαρτάται από το είδος της πράξης και την ποιότητα του δανειζομένου. Τα πρόσφατα γεγονότα που μπορούν να επηρεάσουν τον κίνδυνο χώρας σε σχέση με το χαρτοφυλάκιο εγγυήσεων αναλύονται κατωτέρω.

Όπως και στις προηγούμενες εκθέσεις, η εκτίμηση του κινδύνου χώρας που παρουσιάζεται στο δεύτερο μέρος παρέχει ένα σύνολο δεικτών κινδύνου χώρας (βλ. παραρτήματα) για όλες τις τρίτες χώρες που έχουν λάβει από την Κοινότητα μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή και έχουν ανεξόφλητες οφειλές απέναντι στην ΕΚ. Επιπλέον, στην αξιολόγηση κινδύνων περιλαμβάνονται επίσης άλλες τρίτες χώρες, η κάθε μια από τις οποίες αντιπροσωπεύει περισσότερο από 2% του συνολικού τρέχοντος υπολοίπου του χρέους προς την ΕΚ (ιδίως μέσω εγγυήσεων δανείων σχετικών με σχέδια της ΕΤΕπ και οι οποίες είτε ταξινομούνται στις "σοβαρά χρεωμένες" χώρες σύμφωνα με τα κριτήρια που έχουν οριστεί από την Παγκόσμια Τράπεζα ή αντιμετωπίζουν σημαντικές ανισορροπίες όσον αφορά το εξωτερικό τους ισοζύγιο ή την κατάσταση των χρεών τους.

Αυτό συμπληρώνεται από κείμενα αναλύσεων για όλες τις εξεταζόμενες χώρες έτσι ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι νέες πληροφορίες που επηρεάζουν την αξιολόγηση των κινδύνων.

Γενικά, η ανάλυση των χωρών καλύπτει σήμερα το 40% του συνολικού τρέχοντος υπολοίπου του χρέους που ανήκει στην ΕΚ ή είναι εγγυημένο μέσω του προϋπολογισμού της, παρέχοντας έτσι μια ικανοποιητική αξιολόγηση του κινδύνου.

2. ΥΠΟΨΗΦΙΕΣ ΧΩΡΕΣ

Θα πρέπει να σημειωθεί μια τάση προς την οικονομική σταθεροποίηση, αλλά οι αβεβαιότητες εξακολουθούν να είναι υψηλές στην Τουρκία.

2.1. Βουλγαρία

Παρά τη συνολική οικονομική επιβράδυνση, η Βουλγαρία εξακολουθεί να ωφελείται από την υψηλή μεγέθυνση και τη σταθερότητα. Η πραγματική αύξηση του ΑΕγχΠ ήταν 4,4% κατά τα τρία πρώτα τρίμηνα του 2002 και δεν θα είναι πολύ χαμηλότερη για το σύνολο του έτους, χάρη στη διατηρούμενη εγχώρια ζήτηση που οφείλεται στην ιδιωτική κατανάλωση και τις ισχυρές επενδύσεις καθώς και την εξωτερική θέση που είναι ισχυρότερη από ότι αναμενόταν. Ο πληθωρισμός έχει πτωτική τάση (5,8% ετήσιος μέσος όρος, 3,8% από τον Δεκέμβριο έως τον επόμενο Δεκέμβριο).

Η ρύθμιση νομισματικού συμβουλίου (EUR 1 = BGN 1,95583) διατηρείται και συνεχίζει να καλύπτεται ικανοποιητικά από τα συναλλαγματικά αποθέματα. Δεν οδήγησε σε επιδείνωση της εξωτερικής ανταγωνιστικότητας δεδομένου ότι η πραγματική ανατίμηση των συναλλαγματικών ισοτιμιών αντισταθμίστηκε γενικά από τις διαφορές της αύξησης της παραγωγικότητας. Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών θα είναι περίπου 4% του ΑΕγχΠ το 2002, σημαντικά χαμηλότερο από τα προηγούμενα έτη που ήταν μεταξύ 5% και 6% του ΑΕγχΠ, πράγμα που οφείλεται, μεταξύ άλλων, στην αύξηση των εσόδων από τον τουρισμό, τη μείωση των πληρωμών τόκων και την αύξηση των τρεχουσών μεταβιβάσεων. Εντούτοις, οι καθαρές εισροές άμεσων ξένων επενδύσεων ήταν χαμηλότερες από ότι αναμενόταν το 2002 και ενδέχεται να μην καλύψουν πλήρως το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Πάντως, τα συναλλαγματικά αποθέματα της κεντρικής τράπεζας αυξήθηκαν περαιτέρω το 2002.

Η δημοσιονομική πειθαρχία διατηρήθηκε κατά τα τελευταία έτη και συνέβαλε στην εσωτερική και εξωτερική σταθεροποίηση. Όπως και τα προηγούμενα έτη, ο δημόσιος τομέας είχε (χρηματικό) έλλειμμα 0.7% του ΑΕγχΠ του 2002. Το δημόσιο χρέος μειώνεται με ταχύ ρυθμό, από ύψος αρκετά μεγαλύτερο του 100% του ΑΕγχΠ το 1997 σε λιγότερο από 60% του ΑΕγχΠ στο τέλος του 2002. Το συνολικό εξωτερικό χρέος μειώθηκε σε λιγότερο από 70% του ΑΕγχΠ. Η κυβέρνηση έχει αναλάβει μια ενεργή διαχείριση του χρέους με στόχο τη μείωση των κινδύνων με τη σταδιακή μετατόπιση από ονομαστική αξία εκφρασμένη σε δολάρια ΗΠΑ προς ονομαστική αξία εκφρασμένη σε ευρώ, από βραχυπρόθεσμες σε μακροπρόθεσμες λήξεις, από ομόλογα με κυμαινόμενο επιτόκιο σε ομόλογα με σταθερό επιτόκιο και από την εξωτερική στην εγχώρια χρηματοδότηση. Το Σεπτέμβριο του 2002, πραγματοποιήθηκε μια δεύτερη ανταλλαγή ομολόγων Brady με εξοικονόμηση καθαρής παρούσας αξίας 30 εκατ. USD.

2.2 Ρουμανία

Κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2002, οι μακροοικονομικές τάσεις παρέμειναν θετικές με συνεχιζόμενη μεγέθυνση που συνοδεύτηκε από πιο έντονο αποπληθωρισμό και ανανέωση των εξωτερικών περικοπών.

Η ανάκαμψη της Ρουμανίας που άρχισε πριν από 3 έτη δεν επηρεάστηκε από την οικονομική επιβράδυνση στην ΕΕ δεδομένου ότι η μεγέθυνση συνέχισε να είναι ισχυρή και η σύνθεσή της βελτιώθηκε. Κατά τους 9 πρώτους μήνες του 2002, το ΑΕγχΠ αυξήθηκε κατά 4,5%, εφόσον οι καθαρές εξαγωγές συνέβαλαν θετικά στην μεγέθυνση για πρώτη φορά κατά την τρέχουσα ανάκαμψη. Παρά την επιβράδυνση στις αγορές της ΕΕ που καλύπτουν περίπου 67% του συνόλου των ρουμανικών εξαγωγών αγαθών, κατά τους 9 πρώτους μήνες του 2002, οι εξαγωγές αυξήθηκαν κατά 15,6% σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο το 2001 και οι εισαγωγές κατά 11,9%. Η αύξηση της εγχώριας ζήτησης συνέχισε να υποστηρίζει την ανάκαμψη αλλά η περιστολή της μακροοικονομικής στάσης που εφαρμόστηκε κατά το δεύτερο στάδιο του 2001 επιβράδυνε με επιτυχία την αύξηση της κατανάλωσης των νοικοκυριών που παρουσίαζε εκρηκτική αύξηση. Εξάλλου, οι επενδυτικές δαπάνες συνέχισαν την ταχεία αύξησή τους με ετήσιο ρυθμό 7,8% κατά τα 3 πρώτα τρίμηνα του 2002.

Η θετική οικονομική μεγέθυνση συνοδεύτηκε από εγχώρια και εξωτερική σταθεροποίηση μεγαλύτερη από την αναμενόμενη. Το 2002, το μέσο ποσοστό πληθωρισμού μειώθηκε κατά 12 εκατοστιαίες μονάδες στο 22,5% ενώ το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών σημείωσε απότομη πτώση, διαλύοντας της ανησυχίες που είχε προκαλέσει η αύξησή του το 2001. Ως αποτέλεσμα της πρόωρης ανάκαμψης των εξαγωγών αγαθών, των χαμηλότερων τιμών της εισαγόμενης ενέργειας και της αύξησης των ιδιωτικών μεταβιβάσεων από το εξωτερικό, στην πραγματικότητα, το σωρευτικό έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών σε δολάρια ΗΠΑ κατά τους πρώτους 11 μήνες του έτους μειώθηκε κατά ένα τρίτο σχεδόν, σε σύγκριση με την ίδια περίοδο το 2001. Αν και πρόσφατα οι εισαγωγές αγαθών αυξάνονται ταχύτερα, οι εξαγωγές συνέχισαν να αυξάνονται με ακόμη ταχύτερο ρυθμό. Πάντως, αν και η θετική επίδραση που ασκείται από την άσκηση των ιδιωτικών και των δημόσιων μεταβιβάσεων από το εξωτερικό αναμένεται ότι θα διατηρηθεί μεσοπρόθεσμα, το εμπορικό έλλειμμα είναι πιθανό ότι θα παραμείνει σημαντικό δεδομένου ότι η αύξηση του κατά κεφαλήν εισοδήματος και η αυξανόμενες επενδυτικές ανάγκες θα συνεχίσουν να απορροφούν εισαγωγές με σταθερό ρυθμό.

Αντικατοπτρίζοντας τις θετικές μακροοικονομικές επιδόσεις, οι όροι εξωτερικής χρηματοδότησης βελτιώθηκαν, πράγμα που επέτρεψε στην Ρουμανία να καλύψει εύκολα τις ανάγκες της για εξωτερική χρηματοδότηση, εκδίδοντας, μεταξύ άλλων, την πρώτη της ομολογία σε ευρώ δεκαετούς διάρκειας τον Απρίλιο του 2002. Ενώ ο λόγος χρέους προς ΑΕγχΠ παραμένει σταθερός σε ύψος 33,7% του ΑΕγχΠ, κατ' εκτίμηση, στα τέλη Νοεμβρίου του 2002, η μέση προθεσμία των δανείων μεγάλωσε, οι εκτιμήσεις κινδύνων των κρατικών δανείων αναβαθμίστηκαν επανειλημμένα και οι αποκλίσεις στις κρατικές ομολογίες μειώθηκαν σε περίπου 270 μονάδες βάσης. Τα επίσημα αποθέματα, ανερχόμενα σε 6,1 δισ. δολάρια ΗΠΑ στα τέλη Δεκεμβρίου, αυξήθηκαν κατά περισσότερο από 50% κατά τη διάρκεια του έτους.

Ενώ οι υφιστάμενες θετικές μακροοικονομικές τάσεις είναι πιθανόν ότι θα συνεχιστούν, οι διαρθρωτικές αδυναμίες εξακολουθούν να ρίχνουν τη σκιά τους στις μεσοπρόθεσμες προοπτικές. Ο καθορισμός ενός πιο συνεκτικού συνδυασμού στο πλαίσιο της συμφωνίας stand-by του ΔΝΤ που συμφωνήθηκε τον Οκτώβριο του 2001 είχε καθοριστικό ρόλο για τη σταθεροποίηση των εξωτερικών λογαριασμών και την υποστήριξη του αποπληθωρισμού. Εντούτοις, παρά την πρόοδο που συντελέστηκε προς την κατεύθυνση των αυστηρότερων δημοσιονομικών περιορισμών, η υπερβολική αύξηση των μισθών σε ορισμένες δημόσιες επιχειρήσεις και οι συνεχιζόμενες καθυστερημένες πληρωμές στον προϋπολογισμό στον τομέα της κοινής ωφέλειας είναι πηγές ανησυχίας. Η διαδικασία ιδιωτικοποίησης συνέχισε επίσης να προχωρεί με ασταθή βήματα, αντικατοπτρίζοντας τη χαμηλή ελκυστικότητα των διαφόρων επιχειρήσεων αλλά και τις συνεχώς αδιαφανείς διαδικασίες και τα επαναλαμβανόμενα αιτήματα για δεσμεύσεις ως προς την απασχόληση και την επένδυση, εκ μέρους των δυνητικών αγοραστών.

2.3 Tουρκία

Το 2002, η τουρκική οικονομία ήταν σε φάση ανάκαμψης από μια από τις σοβαρότερες υφέσεις στην ιστορία της τουρκικής δημοκρατίας. Μετά από δραστική μείωση της παραγωγής κατά 7,4% το 2001, το πραγματικό ΑΕγχΠ αυξήθηκε κατά 6,5% κατά τα τρία πρώτα τρίμηνα του 2002. Για το σύνολο της περιόδου, φαίνεται πιθανή μια ελαφρά μεγαλύτερη αύξηση της παραγωγής. Εντούτοις, σε μεγάλο βαθμό, αυτή η ισχυρή ανάκαμψη αντικατοπτρίζει ένα αποτέλεσμα βασικού έτους, όπου η οικονομία φθάνει τα επίπεδα παραγωγής που είχε πριν από την κρίση. Τα δεδομένα των εθνικών λογαριασμών εντοπίζουν ως κύρια πηγή της μεγέθυνσης την αποκατάσταση των αποθεμάτων, ενώ οι συνιστώσες της εγχώριας διοίκησης, όπως η κατανάλωση και οι επενδύσεις, διαδραματίζουν μικρό μόνο ρόλο. Οι πληθωριστικές πιέσεις μειώθηκαν σημαντικά κατά το 2002, από αύξηση του ΔΤΚ κατά τη διάρκεια όλου του έτους από 73,2% τον Ιανουάριο σε 29,7% τον Δεκέμβριο. Ο μέσος ετήσιος πληθωρισμός των τιμών καταναλωτή μειώθηκε από 54,4% το 2001 σε 45,0% το 2002. Σημαντικοί παράγοντες για τη μείωση αυτή ήταν οι αυξήσεις των μισθών στον δημόσιο τομέα, που είχαν συνδεθεί με στόχο πληθωρισμού στο τέλος του έτους ύψους 35%, και η χαμηλή εγχώρια ζήτηση. Ο στόχος πληθωρισμού του ΔΤΚ για 12 μήνες για το τέλος του 2003 είναι 20%.

Λόγω της οικονομικής κρίσης, η ανεργία αυξήθηκε από 8,5% το 2001 σε 9,9% στο τρίτο τρίμηνο του 2002.

Προς το παρόν, ο κύριος κίνδυνος συνδέεται με τη βιωσιμότητα των δημοσίων οικονομικών. Λόγω του κόστους της διάσωσης του τραπεζικού τομέα μετά την οικονομική κρίση το 2000/2001, ο λόγος χρέους προς ΑΕγχΠ δημόσιου τομέα αυξήθηκε από 56,4% το 2000 σε 101,4% το 2001. Το έλλειμμα του δημοσίου αυξήθηκε από 6% του ΑΕγχΠ το 2000 σε περίπου 28,4% το 2001. Το έλλειμμα του 2002 ανερχόταν σε περίπου 15% του ΑΕγχΠ. Το μεγαλύτερο μέρος του επιπλέον χρέους χρηματοδοτήθηκε στην εγχώρια αγορά. Περίπου δύο τρίτα του χρέους αυτού συνδέονται με βραχυπρόθεσμα επιτόκια ή με την συναλλαγματική ισοτιμία, πράγμα που οδηγεί σε πολύ υψηλή ευαισθησία εξυπηρέτησης του χρέους έναντι των διακυμάνσεων των επιτοκίων και των συναλλαγματικών ισοτιμιών. Η τουρκική κυβέρνηση προτίθεται να επιτύχει σημαντικά πρωτογενή πλεονάσματα που θα ανέρχονται σε 6½% του ΑΕγχΠ το 2003 και το 2004, για να μειωθεί η χρέωση του δημόσιου τομέα.

Κατά τα 5 τελευταία έτη, το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών κυμαινόταν μεταξύ -4,9% και +2,3% του ΑΕγχΠ. Το 2002, το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών ήταν πολύ κοντά στην ισοσκέλιση. Στο εμπόριο αγαθών, η Τουρκία καταγράφει συνήθως σημαντικό εμπορικό έλλειμμα που ανέρχεται σε περίπου 3-7% του ΑΕγχΠ. Εντούτοις, τα παραδοσιακά πλεονάσματα στον λογαριασμό του τουρισμού και στα μεταναστευτικά εμβάσματα σηματοδοτούν σε μεγάλο βαθμό αυτό το έλλειμμα. Τα αποθέματα ξένου συναλλάγματος βρίσκονται συνήθως σε ικανοποιητικά επίπεδα και καλύπτουν τις βραχυπρόθεσμες εξωτερικές υποχρεώσεις. Στο τέλος του 2002, η τουρκική κεντρική τράπεζα αύξησε τα αποθέματα σε 28 δισ. USD.

Η πιθανότητα πολέμου στο γειτονικό Ιράκ αυξάνει σημαντικά τις αβεβαιότητες όσον αφορά την Τουρκία. Μια μακροπρόθεσμη αύξηση των τιμών του πετρελαίου και των επιτοκίων μπορεί να παρεμποδίσει σημαντικά τη συνεχιζόμενη ανάκαμψη της τουρκικής οικονομίας, αυξάνοντας το κόστος της εξυπηρέτησης του χρέους και αυξάνοντας επίσης τις πληθωριστικές πιέσεις. Η συνεχιζόμενη αστάθεια στην περιφέρεια αυτή θα μπορούσε να βλάψει επίσης σημαντικά την τουριστική βιομηχανία της Τουρκίας, που συνήθως καλύπτει περίπου 10-15% των εσόδων της Τουρκίας σε ξένο συνάλλαγμα.

3. Δυτικά Βαλκάνια

Η βιωσιμότητα του δημόσιου και του εξωτερικού χρέους εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό ζήτημα στην περιφέρεια αυτή, ιδιαίτερα στις περισσότερες χρεωμένες χώρες (Βοσνία και Ερζεγοβίνη, Σερβία και Μαυροβούνιο). Ένας από τους βασικούς στόχους των προγραμμάτων του ΔΝΤ είναι να διασφαλίσει μια κατάσταση βιωσιμότητας του προϋπολογισμού και του ισοζυγίου πληρωμών. Κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2002, το ΔΝΤ ενέκρινε νέες διευθετήσεις χορήγησης υψηλότερης δόσης στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη καθώς και στη Σερβία και το Μαυροβούνιο. Επίσης, η διοίκηση του Ταμείου συμφώνησε, το Φεβρουάριο του 2003, για μια νέα συμφωνία stand-by με την Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, και την προώθηση για έγκριση από το διοικητικό συμβούλιο. Αυτές οι πρόσφατες ευνοϊκές εξελίξεις μετριάζουν τις οικονομικές τάσεις και τις αβεβαιότητες που αντιμετωπίζουν οι χώρες αυτές.

3.1 Βοσνία και Ερζεγοβίνη (BiH)

Κατά τη διάρκεια της περιόδου αναφοράς η BiH διατήρησε την μακροοικονομική σταθερότητα, το χαμηλό πληθωρισμό, και τις συνεχιζόμενες προσπάθειες για τη βελτίωση των δημοσιονομικών επιδόσεων. Εν τούτοις, ενώ οι ροές επίσημης βοήθειας μειώνονται, και δεν είναι ακόμη εμφανής η διατηρούμενη οικονομική μεγέθυνση που θα δημιουργείται εγχωρίως. Η πραγματική παραγωγή στην Βοσνία και Ερζεγοβίνη εκτιμάται ότι αυξήθηκε κατά περίπου 4% το 2002, δηλαδή είχε το ίδιο επίπεδο με το 2001. Η συνεχιζόμενη αυστηρή τήρηση των κανόνων του νομισματικού συμβουλίου παρέχει ένα σταθερό σημείο ακύρωσης για την καθοδική τάση του μέσου πληθωρισμού, που εκτιμάται ότι είναι μικρότερος από 1% το 2001. Η χρέωση του δημόσιου τομέα είναι πολύ υψηλή, 61% του ΑΕγχΠ το 2002, και μπορεί ακόμη δυνητικά να ανέλθει σε 87% του ΑΕγχΠ περιλαμβανομένων των παγωμένων καταθέσεων σε ξένο συνάλλαγμα. Οι υποχρεώσεις λόγω πολεμικών ζημιών προσθέτουν ένα δυνητικό κίνδυνο χρέωσης. Οι δημοσιονομικές επιδόσεις βελτιώθηκαν, αν και το μέγεθος της δημόσιας διοίκησης παραμένει μεγάλο, και οι δημόσιες δαπάνες είναι περίπου 56% του ΑΕγχΠ. Δεδομένων των καλυτέρων επιδόσεων όσον αφορά τα έσοδα, που καταγράφηκαν το 2002, το κατ' εκτίμηση ενοποιημένο δημοσιονομικό έλλειμμα αναθεωρήθηκε προς τα κάτω σε 9,4% του ΑΕγχΠ (4% μετά τις χορηγήσεις).

Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών εξακολουθεί να είναι πολύ υψηλό και (εξαιρουμένων των επίσημων μεταβιβάσεων) θα ανέρχεται το 2002 σε 21% του ΑΕγχΠ, που αντιπροσωπεύει ελαφρά μείωση από το 23% που είχε καταγραφεί το 2001. Οι καθαρές ΑΞΕ αναμένεται ότι αυξήθηκαν σε 260 εκατ. ευρώ το 2002, έναντι 145 εκατ. ευρώ το 2001. Τα ακαθάριστα επίσημα αποθέματα που αυξήθηκαν σε πάνω από έξι μήνες κάλυψης εισαγωγών το 2001, λόγω της αυξανόμενης τάσης για αύξηση της χρήσης του εθνικού νομίσματος στο πλαίσιο της εισαγωγής του ευρώ, σταθεροποιήθηκαν το 2002 και καλύπτουν περίπου 5 μήνες εισαγωγών. Αν και η BiH εξακολουθεί να συμμορφώνεται με τις υποχρεώσεις της για εξυπηρέτηση του εξωτερικού χρέους, το ισοζύγιο πληρωμών παραμένει ευπαθές λόγω των μεγάλων εξωτερικών ελλειμμάτων, της υψηλής χρέωσης του δημόσιου τομέα, της μειούμενης εξωτερικής βοήθειας και των χαμηλών ιδιωτικών επενδύσεων.

Το εξωτερικό χρέος ανήλθε στο 52% του ΑΕγχΠ στο τέλος του 2002 και αναμένεται ότι θα παραμείνει στο ίδιο επίπεδο μεσοπρόθεσμα. Ο λόγος της εξυπηρέτησης του χρέους προς τις εξαγωγές άρχισε να ανεβαίνει (8,3% το 2002), και θα αυξηθεί ακόμη περισσότερο το 2003 (10%) και μετά, λόγω των υποχρεώσεων έναντι του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας. Το κράτος της BiH, που καλύπτει τις υποχρεώσεις εξυπηρέτησης του εξωτερικού χρέους, δεν έχει προς το παρόν δικούς του δημοσιονομικούς πόρους και βασίζεται σε συνεισφορές από τις δύο Οντότητες για να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του. Η BiH δεν βαθμολογείται από τους οργανισμούς αξιολόγησης κινδύνων. Οι μεταβατικοί δείκτες της ΕΤΑΑ, που αντικατοπτρίζουν την πρόοδο σε σχέση με τις μεταρρυθμίσεις στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, τοποθετούν την BiH προς το κάτω άκρο της κλίμακας, αν και έχει καταγραφεί κάποια πρόοδος..

Η BiH διαπραγματεύθηκε με επιτυχία μια νέα συμφωνία Stand-By (SBA) 15 μηνών με το ΔΝΤ (Αύγουστος 2002-Νοέμβριος 2003) ύψους περίπου 100 εκατ. ευρώ. Η πρώτη δόση (περίπου 29 εκατ. ευρώ) εκταμιεύθηκε σύντομα μετά την έγκριση, και η δεύτερη δόση (περίπου 18 εκατ. ευρώ) εκταμιεύθηκε στις 20 Δεκεμβρίου του 2002.

3.2 Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας (ΠΓΔΜ)

Οι οικονομικές επιδόσεις της ΠΓΔΜ το 2002 δεν ήταν εντυπωσιακές. Η πολιτική αβεβαιότητα όσον αφορά τις γενικές εκλογές του Σεπτεμβρίου και η έλλειψη συμφωνίας με το ΔΝΤ δεν ευνόησαν το οικονομικό και επιχειρηματικό κλίμα. Το 2002, το ΑΕγχΠ αυξήθηκε κατά 0,3% έναντι μιας πιο θετικής αρχικής πρόβλεψης 3-4%. Οι τιμές καταναλωτή αυξήθηκαν κατά 2,4% κατά μέσο όρο. Το έλλειμμα του δημοσίου το 2002 ανήλθε σε σχεδόν 6% του ΑΕγχΠ, δηλαδή μειώθηκε ελαφρά σε σχέση με το έλλειμμα του 2001 που ανερχόταν σε 6,2%.

Τον Φεβρουάριο του 2003, οι εθνικές αρχές κατέληξαν σε μια συμφωνία με το ΔΝΤ σχετικά με μια ήδη πολύ καθυστερημένη συμφωνία stand-by. Το συμφωνηθέν μακροοικονομικό πλαίσιο για το 2003 προβλέπει πραγματική αύξηση του ΑΕγχΠ 3% και πληθωρισμό 3% καθώς και στόχο για το έλλειμμα του δημοσίου 2% του ΑΕγχΠ (1,6% σε κεντρικό επίπεδο). Μεσοπρόθεσμα, η εφαρμογή του νέου προγράμματος που συμφωνήθηκε με το ΔΝΤ αναμένεται ότι θα εξασφαλίσει μακροοικονομική σταθερότητα στη χώρα.

Το 2002, το εμπορικό έλλειμμα αυξήθηκε από 520 εκατ. USD το 2001 σε περίπου 750 εκατ. USD, που αντιστοιχεί με 23% περίπου του ΑΕγχΠ. Η αύξηση των εισαγωγών σε διάρκεια ενός έτους (+10%) δεν αντισταθμίσθηκε από παρόμοια τάση στις εξαγωγές, οι οποίες μειώθηκαν κατά περίπου 4% σε σχέση με το 2001. Εντούτοις, χάρη στην ισχυρή ανάκαμψη των ιδιωτικών και των επίσημων μεταβιβάσεων, το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών το 2002 είναι σημαντικά χαμηλότερο από το εμπορικό έλλειμμα και ανέρχεται, κατ' εκτίμηση, σε 8,7% του ΑΕγχΠ.

Οι πιέσεις στην αγορά ξένου συναλλάγματος οδήγησαν σε μείωση των επίσημων αποθεμάτων προς το τέλος του 2002, αν και παρέμειναν περισσότερο από 700 εκατ. USD που αντιστοιχούν σε περισσότερους από 4 μήνες εισαγωγών. Ο λόγος του εξωτερικού χρέους προς το ΑΕγχΠ εκτιμάται ότι αυξήθηκε από 38% το 2001 σε 39% στο τέλος του 2002, επίπεδο το οποίο θεωρείται διατηρήσιμο.

3.3 Δημοκρατία της Σερβίας και του Μαυροβουνίου

Οι προοπτικές για την ικανότητα εξυπηρέτησης χρέους της Σερβίας και του Μαυροβουνίου (νέα ονομασία της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γιουγκοσλαβίας από την έναρξη ισχύος του νέου συντάγματος στις αρχές Φεβρουαρίου του 2003) παραμένουν γενικά αμετάβλητες. Κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2002, οι οικονομικές πολιτικές στη χώρα συνέχισαν να αποσκοπούν στη διατήρηση της μακροοικονομικής σταθερότητας. Οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις συνεχίστηκαν με βάση νέα νομικά και κανονιστικά πλαίσια που θεσπίστηκαν το 2001, και αυξήθηκε ιδιαίτερα η δυναμική της ιδιωτικοποίησης, πράγμα που αντικατοπτρίζεται επίσης από τις μεγαλύτερες από τις αναμενόμενες εισροές Άμεσων Ξένων Επενδύσεων (περίπου 475 εκατ. USD για το σύνολο του 2002). Η αναμόρφωση του τραπεζικού συστήματος σημείωσε πρόοδο, αν και ο χρηματοπιστωτικός τομέας παραμένει μάλλον ασθενής και παρουσιάζει σχετικά χαμηλό επίπεδο χρηματοπιστωτικής διαμεσολάβησης.

Η εμπιστοσύνη στο εγχώριο νόμισμα ενισχύθηκε περαιτέρω, οι καταθέσεις στο εγχώριο τραπεζικό σύστημα αυξήθηκαν σημαντικά, και η αξία του δηναρίου εκφρασμένη σε ευρώ παρέμεινε γενικά αμετάβλητη κατά τη διάρκεια του έτους. Μια σημαντική πραγματική ανατίμηση οφειλόταν κυρίως σε αυξήσεις τιμών μη εμπορεύσιμων αγαθών. Τα ακαθάριστα αποθέματα της εθνικής τράπεζας της Σερβίας (πρώην εθνικής τράπεζας της Γιουγκοσλαβίας) διπλασιάστηκαν σχεδόν από περίπου 1.200 εκατ USD στο τέλος του 2001 σε 2.280 εκατ. USD στο τέλος του 2002, και αντιστοιχούν με 3,5 μήνες εισαγωγών. Η μεγάλη αύξηση οφειλόταν στη συνεχιζόμενη εισροή εμβασμάτων από το εξωτερικό και στην επίσημη χρηματοδότηση από Διεθνή Χρηματοπιστωτικά Ιδρύματα.

Ακόμη και αν η Σερβία και το Μαυροβούνιο συνεχίσουν τη μακροοικονομική σταθεροποίηση και διατηρήσουν ένα ικανοποιητικό ιστορικό διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων όπως προβλέπεται στο πλαίσιο της τρέχουσας Διευρυνθείσας Συμφωνία με το ΔΝΤ ((2002- 2005), η εξωτερική βιωσιμότητα της οικονομίας εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική πρόκληση για τις αρχές. Οι σημαντικές απαιτήσεις χρηματοδότησης που οφείλονται κυρίως στις υποχρεώσεις εξυπηρέτησης χρέους στην ανάγκη περαιτέρω ενίσχυσης των συναλλαγματικών αποθεμάτων, θα συνεχίσουν να επιβαρύνουν σοβαρά το ισοζύγιο πληρωμών. Η ικανότητα της χώρας να απορροφά νέο χρέος είναι περιορισμένη και συνιστάται η επιφυλακτική στάση έναντι νέων κρατικών δανειακών πράξεων. Σημαντική ελάφρυνση του χρέους (66%) παρέχεται από τους πιστωτές της λέσχης του Παρισιού ενώ οι διαπραγματεύσεις με τη λέσχη του Λονδίνου δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί. Το εξωτερικό χρέος (που ανερχόταν σε 11,5 δισ. USD στα τέλη Σεπτεμβρίου του 2002) θα παραμείνει σχετικά υψηλό το 2003-2004, στο 67% του ΑΕγχΠ, παρά την προγραμματισμένη μείωση του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών από 11,7% το 2002 σε 10,7% του ΑΕγχΠ το 2004. Οι υποχρεώσεις εξυπηρέτησης χρέους θα αυξηθούν σημαντικά από περίπου 343 εκατ. USD το 2002 (10,9% των εξαγωγών αγαθών και υπηρεσιών) σε 467 εκατ. USD (12,9%) το 2003 και 719 εκατ. USD (17,4%) το 2004, αντικατοπτρίζοντας την επανάληψη της εξυπηρέτησης του χρέους μετά τη συμφωνία αναδιάρθρωσης των χρεών με τη Λέσχη του Παρισιού τον Νοέμβριο του 2001.

4. Νέα Ανεξάρτητα Κράτη

Χάρη στους σταθερούς ρυθμούς μεγέθυνσης, το οικονομικό κλίμα βελτιώνεται γενικά. Εντούτοις, η ανεπαρκής πρόοδος των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων σε ορισμένες χώρες της περιφέρειας αυτής παρεμποδίζει κάθε μόνιμη βελτίωση της κατάστασης του χρέους.

4.1 Αρμενία

Η οικονομία της Αρμενίας σημείωσε σημαντική μεγέθυνση και το 2ο εξάμηνο του 2002, έτσι ώστε ο πραγματικός ρυθμός αύξησης του ΑΕγχΠ ανήλθε σε πρωτοφανές υψηλό επίπεδο, που εκτιμάται σε 12,9% για το σύνολο του έτους (9,6% το 2001). Η οικονομική μεγέθυνση συνέχισε να βασίζεται στον βιομηχανικό τομέα (+14,2%), περισσότερο στον τομέα επεξεργασίας διαμαντιών αλλά και άλλοι βιομηχανικοί τομείς όπως η μεταλλουργία και η επεξεργασία τροφίμων είχαν καλές επιδόσεις το 2002. Ο πληθωρισμός των τιμών καταναλωτή παρέμεινε χαμηλός στο 2% στα τέλη του 2002 (3% στα τέλη του 2001). Υποστηριζόμενα από εμβάσματα από το εξωτερικό (κατ' εκτίμηση 4% του ΑΕγχΠ) και τον χαμηλό ρυθμό πληθωρισμού, το dram ήταν χαμηλά σταθερό σε ονομαστικές τιμές το 2002. Σε πραγματικές τιμές, το dram υποτιμήθηκε το 2001-2002, υποστηρίζοντας σημαντικά την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας.

Η κυβέρνηση κατόρθωσε να περιορίσει το δημοσιονομικό έλλειμμα κατά το προηγούμενο έτος. Το έλλειμμα της κεντρικής κυβέρνησης για το 2002 εκτιμάται σε περίπου 3% του ΑΕγχΠ (ακόμη χαμηλότερο από το έλλειμμα του 3,8% το 2001). Ο ΦΠΑ είναι ο κύριος παράγοντας της βελτίωσης των δημοσιονομικών επιδόσεων, αντικατοπτρίζοντας τόσο την αύξηση της εγχώριας ζήτησης όσο και την καλύτερη λειτουργία των φορολογικών αρχών. Τα έσοδα από ΦΠΑ αυξήθηκαν κατά σχεδόν 20% και αντιστοιχούσαν με το 40% των φορολογικών εσόδων.

Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών μειώθηκε περαιτέρω κατά το 2002 σε περίπου 8,5% του ΑΕγχΠ (9,5% το 2001). Οι εξαγωγές ήταν υψηλότερες κατά 48,5% σε σχέση με το 2001 και οι εισαγωγές αυξήθηκαν κατά 10,9%, πράγμα που μείωσε το εμπορικό έλλειμμα σε 20,9% του ΑΕγχΠ (25,2% το 2001). Τα πολύτιμα μέταλλα και οι πολύτιμοι λίθοι κάλυψαν το ήμισυ σχεδόν του συνόλου των εξαγωγών. Οι άμεσες ξένες επενδύσεις ανέκαμψαν το 2002 με περισσότερο διαφοροποιημένη τομεακή κατανομή σε σχέση με το παρελθόν και περισσότερη έμφαση στις ΜΜΕ. Το γενικό συμβούλιο του ΠΟΕ ενέκρινε την προσχώρηση της Αρμενίας στον ΠΟΕ τον Δεκέμβριο του 2002.

Το απόθεμα εξωτερικού δημόσιου χρέους και χρέους εγγυημένου από το δημόσιο της Αρμενίας ήταν 1,02 δισ. δολάρια USD (περίπου 42% του ΑΕγχΠ) στα τέλη Δεκεμβρίου του 2002. Σχεδόν 80% του χρέους έχει συναφθεί με ευνοϊκούς όρους. Η ΚΠΑ του αποθέματος εξωτερικού χρέους εκτιμάται ότι μειώθηκε από 129% των εξαγωγών το 2001 σε περίπου 120% το 2002. Τον Νοέμβριο του 2002, η Αρμενία υπέγραψε με τη Ρωσία μια συμφωνία ανταλλαγής χρέους έναντι μετοχικού κεφαλαίου για το καθαρό υπόλοιπο χρέους περίπου 100 εκατ. USD. Η ανταλλαγή περιλαμβάνει τη μεταβίβαση 5 επιχειρήσεων (όπου περιλαμβάνεται ένας θερμικός σταθμός ηλεκτροπαραγωγής) στη Ρωσία για την εξόφληση του τρέχοντος υπολοίπου του χρέους. Προβλέπεται ότι, ως αποτέλεσμα της ανταλλαγής, η ΚΠΑ του εξωτερικού χρέους θα μειωθεί σε 96% των εξαγωγών του 2003, οπότε θα πραγματοποιηθεί η ανταλλαγή. Η Αρμενία διαπραγματεύεται επίσης με το Τουρκμενιστάν την ανταλλαγή εμπορευμάτων για εξόφληση του τρέχοντος χρέους της. Τα ακαθάριστα αποθέματα ξένου συναλλάγματος της κεντρικής τράπεζας αυξήθηκαν κατά το δεύτερο εξάμηνο του έτους και ήταν σε ικανοποιητικό επίπεδο στο τέλος του έτους, αντίστοιχο με 4 μήνες εισαγωγών.

4.2 Λευκορωσία

Η οικονομία της Λευκορωσίας συνεχίζει να αναπτύσσεται κάθε έτος με ρυθμό περίπου 4-5% ανά έτος. Εντούτοις, η βιομηχανική ανάπτυξη επιβραδύνθηκε, και πολλές επιχειρήσεις παραμένουν μη κερδοφόρες. Τα αποθέματα αυξήθηκαν απότομα, και οι επενδύσεις σημειώνουν καθυστερήσεις. Η υπό κρατικό έλεγχο γεωργία είναι σε κακή χρηματοοικονομική κατάσταση. Η αύξηση των εξαγωγών παρουσίασε στασιμότητα το 2002, και σε συνδυασμό με τη χαμηλή αύξηση των εισαγωγών, αυτό είχε ως αποτέλεσμα αύξηση του εμπορικού ισοζυγίου. Το έλλειμμα του προϋπολογισμού του 2002 ήταν ίσο με 1,2% του ΑΕγχΠ. Ο πληθωρισμός, εν τούτοις, επιβραδύνθηκε σημαντικά, πράγμα που επέτρεψε τη μείωση των επιτοκίων, αλλά η πρόσφατη αύξηση της προσφοράς χρήματος θα μπορούσε να αναστρέψει τη διαδικασία αυτή. Η υποτίμηση του νομίσματος έναντι του ρωσικού ρουβλίου παρέμεινε στα όρια που είχε θέσει η συμφωνία διολίσθησης της κεντρικής τράπεζας. Εντούτοις, η Εθνική Τράπεζα της Λευκορωσίας (NBB) δεν είναι ιδιαίτερα ανεξάρτητη και θα δώσει προτεραιότητα στις απαιτήσεις της κυβέρνησης για πρόσθετο χρήμα παρά στη σταθερότητα των τιμών.

Είναι πιθανό ότι η κυβέρνηση θα προσπαθήσει να εφαρμόσει μια νομισματική πολιτική που θα είναι αρκετά επεκτατική ώστε να καλύψει τις απαιτήσεις του αναποτελεσματικού βιομηχανικού και γεωργικού τομέα, αλλά χωρίς να απειλεί την πολιτική σταθερότητα με τον να επιτρέπει τη μεγάλη αύξηση του πληθωρισμού. Στη συνέχεια θα περιοριζόταν ο πληθωρισμός ασκώντας πίεση στις εμπορικές τράπεζες να αγοράζουν κρατικά ομόλογα και προσπαθώντας να προσελκύσουν χρήματα σε προθεσμιακούς λογαριασμούς ταμιευτηρίου. Εντούτοις, οι πολιτικές αυτές θα έχουν μόνο μικρό και προσωρινό αποτέλεσμα.

Η προθυμία της Ρωσίας να δεχθεί καθυστερήσεις πληρωμών ή να παρατείνει ευνοϊκά δάνεια αναμένεται ότι θα βοηθήσει σημαντικά στη χρηματοδότηση των ανισορροπιών του ισοζυγίου πληρωμών της Λευκορωσίας, ελλείψει εισροών άμεσων ξένων επενδύσεων (ΑΞΕ) ή πιστώσεων από τη δύση. Το 2002, η Ρωσία είχε δανείσει στη Λευκορωσία 4,5 δισ Rb (142 εκατ. USD) για να βοηθήσει στη σταθεροποίηση του νομίσματος της Λευκορωσίας, σε τρεις ίσες δόσεις των 1,5 δισ. Rb. Εκτός από τη Ρωσία, η Λευκορωσία έχει λίγες άλλες πηγές εξωτερικής χρηματοδότησης. Αυτός είναι ο κύριος λόγος για το χαμηλό επίπεδο χρέωσης του κράτους. Το Φεβρουάριο του 2003, το συνολικό απόθεμα εξωτερικού χρέους ανερχόταν σε 813 εκατ. δολάρια USD δηλαδή μόνο 6% του ΑΕγχΠ, σύμφωνα με επίσημες πηγές. Επιπλέον, η Λευκορωσία εξακολουθεί να οφείλει 265 εκατ δολάρια USD σε προμηθευτές φυσικού αερίου από τη Ρωσία, τα περισσότερα από τα οποία συσσωρεύτηκαν πριν από το 2001. Το χρέος αυτό αποτελεί αντικείμενο διαπραγματεύσεων για περισσότερα από τρία έτη.

Οι αρχές εξακολουθούν να αποφεύγουν τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, παρά τα σχέδια ιδιωτικοποίησης που είχαν παρουσιαστεί σε ένα νέο πρόγραμμα. Οι οικονομικές πολιτικές που ακολουθεί η κυβέρνηση από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 επεδίωκαν τη διαφύλαξη του μεγαλύτερου μέρους της βαριάς βιομηχανίας που είχαν κληρονομήσει από τη σοβιετική εποχή και την πρόληψη της εμφάνισης ενός μεγάλου ιδιωτικού τομέα που θα ήταν εκτός κρατικού ελέγχου. Κατά συνέπεια, και σε αντίθεση με τις πιο προηγμένες πρώην κομμουνιστικές χώρες της περιφέρειας, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις εξακολουθούν να αντιστοιχούν με ελάχιστο μέρος του ΑΕγχΠ και βρίσκονται κυρίως στο λιανικό εμπόριο και την τροφοδοσία. Ως αποτέλεσμα των πολιτικών αυτών, σχεδόν 95% της παραγωγής της χώρας εξακολουθεί να προέρχεται από μεγάλες επιχειρήσεις κρατικής ιδιοκτησίας ή ελεγχόμενες από το κράτος. Ιδιαίτερα ο μεταποιητικός τομέας παραμένει υπό τον άμεσο έλεγχο της κυβέρνησης, και η κυβέρνηση ασκεί διαρκώς πιέσεις στις εμπορικές τράπεζες να παρέχουν δάνεια σε βιομηχανικές επιχειρήσεις σε επιτόκια χαμηλότερα από το αγοραίο επιτόκιο.

Δεν υπάρχουν προοπτικές για πρόγραμμα δανειοδότησης του ΔΝΤ το 2003.

4.3 Γεωργία

Τα προκαταρκτικά δεδομένα για το 2002 δείχνουν άνοδο της πραγματικής αύξησης του ΑΕγχΠ από 4,5% το 2001 σε 5,4%. Η γεωργία, οι μεταφορές και η κατασκευαστική δραστηριότητα ήταν οι παράγοντες που ώθησαν την οικονομική μεγέθυνση. Ο πληθωρισμός των τιμών καταναλωτή ανερχόταν σε 5,6% στο τέλος του 2002 (5% στο τέλος του 2001). Το lari παρέμεινε αρκετά σταθερό το 2002 σε ονομαστικές τιμές, υποστηριζόμενο από εμβάσματα από το εξωτερικό.

Η κυβέρνηση έλαβε ορισμένα μέτρα για τη βελτίωση της είσπραξης εσόδων, και κατόρθωσε να μειώσει το απόθεμα των καθυστερημένων δαπανών ενώ διατηρήθηκε ένας γενικός περιορισμός των δαπανών. Ο προϋπολογισμός για το έτος 2002 αποσκοπεί σε αύξηση του λόγου φόρου προς ΑΕγχΠ για το δημόσιο τομέα από 14 Ό % το 2001 σε 14 Ύ %, μειώνοντας έτσι περαιτέρω το έλλειμμα του δημοσίου από 2% του ΑΕγχΠ το 2001 σε περίπου 1,5%.

Το εμπορικό έλλειμμα της Γεωργίας επιδεινώθηκε κατά το 2002. Οι εξαγωγές αυξήθηκαν μόνο κατά 1,5% ενώ οι εισαγωγές αυξήθηκαν κατά 6,1% (οι εισαγωγές αποτελούνται κυρίως από πετρέλαιο και προϊόντα πετρελαίου, καθώς και φυσικό αέριο. Τον Δεκέμβριο του 2001, το Κοινοβούλιο επέβαλε απαγόρευση της εξαγωγής απορριμμάτων μη σιδηρούχων μετάλλων (που ήταν το κύριο εξαγωγικό είδος της χώρας) σε μια προσπάθεια να περιορίσει τις κλοπές. Η απαγόρευση της εξαγωγής καταργήθηκε τον Ιούνιο του 2002 μετά από τους ΔΧΟ. Εντούτοις, τα έσοδα από τις εξαγωγές δεν ανέκαμψαν επαρκώς κατά το δεύτερο εξάμηνο του έτους. Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών της Γεωργίας εκτιμάται ότι παρέμεινε αμετάβλητο από το 6 ½ % που είχε σημειωθεί το 2001 (αν εξαιρεθούν οι μεταβιβάσεις, το έλλειμμα θα ήταν 10 ½ %). Τον Δεκέμβριο του 2002 επετεύχθη συμφωνία σχετικά με την κατασκευή του πετρελαιαγωγού Baku-Tυφλίδας-Ceyhan και ενός παράλληλου αγωγού αερίου από το Αζερμπαϊτζάν ως την Τουρκία μέσω της Γεωργίας. Κατά συνέπεια, οι άμεσες ξένες επενδύσεις θα αυξηθούν το 2003 σε περίπου 12% του ΑΕγχΠ, ενώ το 2002 οι ΑΞΕ αναμένεται ότι θα παραμείνουν στάσιμες στο επίπεδο του 2001, δηλαδή περίπου 3% του ΑΕγχΠ.

Το απόθεμα εξωτερικού δημόσιου χρέους και χρέους εγγυημένου από το δημόσιο της Γεωργίας είναι περίπου 1,8 δισ. δολάρια USD (περίπου 54% του ΑΕγχΠ), και η καθαρή παρούσα αξία του ανέρχεται σήμερα σε πάνω από 300% των εσόδων της κεντρικής κυβέρνησης. Λόγω της προβλεπόμενης αύξησης της εξυπηρέτησης του χρέους από το 2003 και ύστερα, η γεωργία αναμένεται ότι θα αναζητήσει περαιτέρω αναδιάρθρωση των διμερών χρεών της. Τα ακαθάριστα συναλλαγματικά αποθέματα της Εθνικής Τράπεζας αυξήθηκαν κατά το 2002, και ανέρχονται σήμερα στο αντίστοιχο των 1,7 μηνών εισαγωγών.

4.4 Μολδαβία

Το ευνοϊκό περιφερειακό περιβάλλον, που βασίζεται στην σταθερή ανάπτυξη στην Ουκρανία και Ρωσία, συντέλεσε στην ενίσχυση της οικονομίας της Μολδαβίας. Το πραγματικό ΑΕγχΠ αυξήθηκε κατά 5,9% το 2002, μετά από αύξηση 6,1% το 2001. Η ισχυρή βιομηχανική παραγωγή (άνοδος 11% κατά το 2002) συνεχίζει να ωθεί την ανάπτυξη, υποστηριζόμενη από εξαγωγικές πωλήσεις στη Ρωσία και από αύξηση της εγχώριας ζήτησης. Το 2002, η συναλλαγματική ισοτιμία σταθεροποιήθηκε στα 13-13,5 MDL/USD και ο πληθωρισμός μειώθηκε περαιτέρω σε μόλις 4,4% για όλο το έτος τον Δεκέμβριο του 2002.

Η οικονομία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη Ρωσία, ενώ ο μεγάλος γεωργικός τομέας σημαίνει ότι οι κλιματολογικές συνθήκες επηρεάζουν σημαντικά την ανάπτυξη. Τα εξαγωγικά προϊόντα και οι αγορές εξαγωγών εξακολουθούν να έχουν σχετικά χαμηλή ανάπτυξη. Οι επενδύσεις είναι περιορισμένες δεδομένου ότι η εγχώρια εμπιστοσύνη είναι χαμηλή και οι εισροές ΑΞΕ ήταν μέχρι τώρα απογοητευτικές. Οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, που οδηγούν σε ένα περιβάλλον περισσότερο φιλικό προς τις επιχειρήσεις και με μεγαλύτερη διαφάνεια, αναμένεται ότι θα συντελέσει στην αναζωογόνηση των επενδύσεων. Το θεσμικό πλαίσιο και το συνολικό επενδυτικό κλίμα εξακολουθεί να είναι σχετικά δυσμενές, με υψηλά επίπεδα γραφειοκρατίας, διαφθοράς και παρενόχλησης, που έχουν ως αποτέλεσμα τα υψηλά κόστη για την επιχειρηματική δραστηριότητα.

Αν και οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις επιταχύνθηκαν κατά τα τελευταία έτη, ο μετασχηματισμός σε οικονομία της αγοράς απέχει πολύ από το να είναι πλήρης. Αν και η μεταρρύθμιση της γης έχει σχεδόν ολοκληρωθεί, η κυβέρνηση άρχισε πρόσφατα μόνο την ιδιωτικοποίηση των βασικών οικονομικών τομέων της. Παραδοσιακά, τα μειονεκτήματα του νομικού και του διοικητικού πλαισίου που επηρεάζουν άμεσα τη διαδικασία ιδιωτικοποίησης και οι πολιτικές παρεμβάσεις παρεμπόδισαν την ιδιωτικοποίηση των μεγάλων επιχειρήσεων, ιδιαίτερα στους τομείς των τηλεπικοινωνιών, της ενέργειας και των κρασιών.

Λόγω της έλλειψης σοβαρού ενδιαφέροντος για τον εθνικό φορέα τηλεπικοινωνιών της Μολδαβίας, την Moldtelecom, τα έσοδα από ιδιωτικοποιήσεις ήταν και πάλι απογοητευτικά το 2002. Η δημοσιονομική πολιτική παρέμεινε αυστηρή, αλλά επιδεινώθηκε, εφόσον η κυβέρνηση αντιμετώπιζε το βαρύ φορτίο εξυπηρέτησης των χρεών της, που ανέρχονται σήμερα σε περισσότερο από 110% του ΑΕγχΠ. Οι υποχρεώσεις εξυπηρέτησης χρέους απορροφούν περίπου το ήμισυ των εσόδων της κυβέρνησης, περιορίζοντας σοβαρά τους διαθέσιμους πόρους. Επομένως, η εξάρτηση από ροές κεφαλαίου από πολυμερείς και διμερείς πιστωτές εξακολουθεί να είναι πολύ υψηλή. Μέχρι τον Απρίλιο του 2003, το ΔΝΤ δεν είναι κατορθώσει να ολοκληρώσει τη δεύτερη ανασκόπηση στο πλαίσιο μιας τριετούς διευκόλυνσης για τη μείωση της φτώχιας και την ανάπτυξη (PRGF) ύψους 147 εκατ. USD. Η διάσταση με το Ταμείο θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο περίπου 50 εκατ. ευρώ από χρήματα της ΠΤ και του ΔΝΤ και 15 εκατ. ευρώ μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα, ανοίγοντας ένα κενό χρηματοδότησης του ισοζυγίου πληρωμών και του προϋπολογισμού. Θα έθετε επίσης σε κίνδυνο μια συμφωνία με τη Λέσχη του Παρισιού (που καλύπτει περίπου 200 εκατ. USD σε διμερές χρέος), και θα προκαλούσε αμφιβολίες σχετικά με τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και τις μεσοπρόθεσμες προοπτικές της οικονομίας.

Ένας συνδυασμός αυτών των δημοσιονομικών προβλημάτων και των προβλημάτων ισοζυγίου πληρωμών το 2002 παρότρυνε την κυβέρνηση να αναδιαρθρώσει τη μοναδική ευρω-ομολογία, που είχε εκδοθεί το 1997 με λήξη 5 ετών και αξία όψεως 75 εκατ. USD. Μετά από πρόωρη επαναφορά 35,6 εκατ. USD, 39,4 εκατ. USD μεταβιβάστηκαν σε μια ομολογία απόσβεσης 7 ετών.

4.5 Τατζικιστάν

Η πραγματική αύξηση του ΑΕγχΠ του Τατζικιστάν το 2002 εκτιμάται σε 9,1% (10,2% το 2001). Η παραγωγή στη γεωργία αυξήθηκε κατά 15% και η βιομηχανική παραγωγή αυξήθηκε κατά 8,2%, ωθούμενη από τον τομέα του αλουμινίου. Μετά από μια πτωτική τάση των μηνιαίων ποσοστών πληθωρισμού κατά το πρώτο εξάμηνο του έτους, η γρήγορη αύξηση του αποθέματος χρήματος συνέβαλε σε μια απότομη αύξηση του πληθωρισμού κατά το τρίτο τρίμηνο όταν η εθνική τράπεζα του Τατζικιστάν εξέδωσε κατευθυνόμενες πιστώσεις στον τομέα του βάμβακος σε αντίθεση με τις προηγούμενες εξαγγελίες πολιτικής. Επομένως, στο τέλος του έτους ο πληθωρισμός τιμών καταναλωτή ήταν περίπου 14,5% (12,5% στα τέλη του 2001), ενώ οι μεγαλύτερες αυξήσεις σημειώθηκαν στις τιμές των τροφίμων. Η Εθνική Τράπεζα του Τατζικιστάν διατηρεί ένα ελεγχόμενο καθεστώς κυμαινόμενων συναλλαγματικών ισοτιμιών που επιτρέπει στο somoni να υποτιμάται σε ονομαστικές και σε πραγματικές τιμές. Το 2002 το somoni υποτιμήθηκε περίπου 15% έναντι του USD, που οφειλόταν κατά κύριο λόγο στην παρέκκλιση της νομισματικής πολιτικής κατά το τρίτο τρίμηνο.

Η δημοσιονομική κατάσταση επιδεινώθηκε ελαφρά το 2002 με έλλειμμα 1% του ΑΕγχΠ (0,1% το 2001) λόγω της αύξησης των δαπανών σε μισθούς του δημοσίου και των μειώσεων των συντελεστών φορολογίας πωλήσεων βάμβακος και των συντελεστών φορολογίας εισοδήματος που αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης φορολογικής μεταρρύθμισης που είχε συμφωνηθεί με το ΔΝΤ. Το 2002 το πρόγραμμα δημοσίων επενδύσεων (ΠΔΕ) που χρηματοδοτείται με ευνοϊκά δάνεια από το εξωτερικό δεν είχε ακόμη συμπεριληφθεί στα ισοζύγια του δημόσιου τομέα. Αν συμπεριληφθεί ρητώς το ΠΔΕ στα δημοσιονομικά ισοζύγια, το έλλειμμα του δημόσιου τομέα ανέρχεται σε περίπου 3% του ΑΕγχΠ.

Χάρη στην ικανοποιητική συγκομιδή βάμβακος, καθώς και στην αύξηση της παραγωγής αλουμινίου, οι εξαγωγές αυξήθηκαν κατά 13% ενώ οι εισαγωγές αυξήθηκαν κατά μόνο 4,4%, έτσι ώστε το εμπορικό ισοζύγιο είχε πλεόνασμα το 2002. Το αλουμίνιο κάλυψε περίπου 55% του συνόλου των εξαγωγών. Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών εκτιμάται ότι μειώθηκε στο 4,2% περίπου του ΑΕγχΠ το 2002 (έναντι 7,2% το 2001). Εξαιρουμένων των μεταβιβάσεων, το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών εκτιμάται σε περίπου 12% του ΑΕγχΠ (15,3% το 2001).

Το Δεκέμβριο του 2002, το Τατζικιστάν κατέληξε σε συμφωνία με τη Ρωσία σχετικά με αναδιάρθρωση του τρέχοντος υπολοίπου του χρέους, που αφορούσε επίσης μια μερική μείωση της αξίας. Η συμφωνία συνέβαλε στη μείωση του εξωτερικού χρέους του Τατζικιστάν από 1,02 δισ. USD (98% του ΑΕγχΠ) στο τέλος του 2001 σε 985 εκατ. USD (88% του ΑΕγχΠ) στο τέλος του προηγούμενου έτους. Η εξυπηρέτηση του χρέους ήταν μεγάλο βάρος για τη χώρα του 2002, που αντιστοιχούσε σε περισσότερο από 40% των φορολογικών εσόδων. Τα ακαθάριστα συναλλαγματικά θέματα της Εθνικής Τράπεζας αυξήθηκαν κατά το 2002 και αντιστοιχούσαν σε 2,3 μήνες εισαγωγών στο τέλος του έτους (1,9 μήνες στο τέλος του 2001).

4.6 Ουκρανία

Ο ρυθμός οικονομικής μεγέθυνσης της Ουκρανίας επιβραδύνθηκε από 9,1% το 2001 σε 4,1% το 2002. Ο πληθωρισμός συνέχισε να προκαλεί έκπληξη με το μικρό ύψος του, εφόσον ο ΔΤΚ μειώθηκε πραγματικά κατά 0,6% το 2002.

Παρά την μικρότερη από αναμενόμενο οικονομική μεγέθυνση, η ενοποιημένη κυβέρνηση κατόρθωσε να κλείσει το 2002 με πλεόνασμα περίπου 1% του ΑΕγχΠ. Αυτό αντικατοπτρίζει την εφαρμογή περικοπών δαπανών αλλά και τη συσσώρευση πρόσθετων καθυστερημένων πληρωμών επιστροφών ΦΠΑ, παρά τη δέσμευση, στο πλαίσιο του προγράμματος του ΔΝΤ, για εκκαθάριση αυτών των καθυστερήσεων. Ο προϋπολογισμός του 2003 που ψηφίστηκε από το Κοινοβούλιο τον προηγούμενο Δεκέμβριο προβλέπει ενοποιημένο έλλειμμα ταμειακών διαθεσίμων περίπου 1Ύ % του ΑΕγχΠ, που συνεπάγεται σημαντική δημοσιονομική επέκταση.

Το ισοζύγιο πληρωμών βελτιώθηκε σημαντικά κατά τα τελευταία έτη. Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών είναι πλεονασματικό από το 1999. Το πλεόνασμα εκτιμάται ότι ήταν της τάξης του 3½ % του ΑΕγχΠ το 2002, υποστηριζόμενο από σημαντικά έσοδα από τρέχουσες μεταβιβάσεις και υπηρεσίες. Η αναδιάρθρωση του χρέους που συμφωνήθηκε με κατόχους ομολογιών του ιδιωτικού τομέα τον Απρίλιο του 2000 και από τη Λέσχη του Παρισιού τον Ιούλιο του 2001, βελτίωσε σημαντικά τις υποχρεώσεις εξυπηρέτησης χρέους της Ουκρανίας και τα επίσημα συναλλαγματικά αποθέματα συνέχισαν να αυξάνονται, ανερχόμενα σε περίπου 2,8 δισ. USD, δηλαδή 2Ό μήνες εισαγωγών, στα τέλη Σεπτεμβρίου του 2002. Επιπλέον, στις αρχές Δεκεμβρίου του 2002, η Ουκρανία απέκτησε και πάλι πρόσβαση στις διεθνείς κεφαλαιαγορές (την οποία είχε χάσει μετά τη ρωσική κρίση του 1998) με την έκδοση κρατικών ευρω-ομολογιών ύψους 399 εκατ. USD με λήξη το 2007. Η κυβέρνηση σχεδιάζει να εκδώσει νέα ευρω-ομολογία στις αρχές του 2003. Εντούτοις, οι εισροές ΑΞΕ παραμένουν απογοητευτικά χαμηλές. Το hryvnya είναι ιδιαίτερα σταθερό σε ονομαστικές τιμές μετά την μεγάλη υποτίμηση που σημειώθηκε το 1999.

Η πρόοδος όσον αφορά τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις επιβραδύνθηκε το 2001-02. Ιδιαίτερα τα έσοδα από ιδιωτικοποιήσεις ήταν, και τα δύό αυτά έτη, πολύ χαμηλότερα από αυτά που είχαν προϋπολογιστεί, πράγμα που αντικατοπτρίζει τις καθυστερήσεις όσον αφορά την ιδιωτικοποίηση των περιφερειακών εταιρειών διανομής ηλεκτρισμού ("oblenergos") και του κρατικής ιδιοκτησίας μονοπωλίου των τηλεπικοινωνιών.

Η συμφωνία της Ουκρανίας με το ΔΝΤ περί διευρυμένου πιστωτικού μηχανισμού, που είχε ξεφύγει από την πορεία της στις αρχές του 2002, έληξε τον Σεπτέμβριο του 2002. Οι αρχές διαπραγματεύονται σήμερα μια προληπτική συμφωνία stand-by. Τον Ιούλιο του 2002, το Συμβούλιο της ΕΕ ενέκρινε νέα μακροοικονομική συνδρομή για την Ουκρανία με τη μορφή δανείου ύψους μέχρι 110 εκατ. ευρώ. Οι συζητήσεις σχετικά με τις προϋποθέσεις πολιτικής που αφορούν την πρώτη δόση αυτής της συνδρομής καθυστέρησαν λόγω της απουσίας λειτουργικής συμφωνίας με το ΔΝΤ.

5. Άλλες τρίτες χώρες

Εκτός από την Αλγερία, το επίπεδο της αβεβαιότητας παραμένει υψηλό παρά τις πρόσφατες θετικές εξελίξεις.

5.1 Αλγερία

Στην Αλγερία εξακολουθεί να επικρατεί ένα σχετικά σταθερό μακροοικονομικό περιβάλλον, ενώ δεν μπορούν να παρατηρηθούν σημαντικές διαρθρωτικές αλλαγές. Το ΑΕγχΠ εκτιμάται ότι αυξήθηκε κατά περίπου 3,3% το 2002 (από 2,1% το 2001), ωθούμενο τόσο από τη δημοσιονομική όσο και από τη νομισματική πολιτική. Το 2002 το ενοποιημένο δημοσιονομικό έλλειμμα αναμένεται ότι θα αντιστοιχεί με 3% του ΑΕγχΠ (επίσημος στόχος: +0,4% του ΑΕγχΠ) και, παράλληλα με επέκταση της πίστωσης, εκτιμάται ότι ανέβασε το ποσοστό πληθωρισμού σε περίπου 6% στο τέλος του 2002. Παρά τους πλούσιους πόρους που διαθέτει, η Αλγερία εξακολουθεί να πάσχει από διάφορα διαρθρωτικά προβλήματα όπως η εξάρτησή της από τις εξαγωγές του τομέα των υδρογονανθράκων (>95% των εξαγωγών, 30% του ΑΕγχΠ) και το βάρος τον μεγάλο γεωργικό τομέα της. Επιπλέον, το πρόβλημα εσωτερικής ασφάλειας που αντιμετωπίζει υπονομεύει σοβαρά τις επενδυτικές δραστηριότητες.

Η τελευταία περίοδος υψηλών τιμών του πετρελαίου εξακολουθεί να έχει θετικό αντίκτυπο στους εξωτερικούς λογαριασμούς της Αλγερίας. Η Αλγερία εκτιμάται ότι διατήρησε πλεόνασμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών το 2002 (8,1% του ΑΕγχΠ), αν και σε χαμηλότερο επίπεδο από το 2000-2001, δεδομένου ότι οι εισπράξεις από εξαγωγές πετρελαίου και αερίου άρχισαν να μειώνονται. Τα απροσδόκητα έσοδα από το πετρέλαιο κατά τα 2 τελευταία έτη μείωσαν το επίπεδο του εξωτερικού χρέους της Αλγερίας σε περίπου 21 δισ. δολάρια USD (38% του ΑΕγχΠ) το Δεκέμβριο του 2002, ενώ ο λόγος εξυπηρέτησης χρέους εξακολουθεί να διατηρείται σε μέτριο επίπεδο, περίπου 27% των συνολικών τρεχόντων εσόδων. Τα συναλλαγματικά αποθέματα αυξήθηκαν σε περισσότερο από 21 δισ. δολάρια USD το Δεκέμβριο του 2002, καλύπτοντας σχεδόν δύο έτη εισαγωγών, υποστηρίζοντας έτσι την ισχυρή εξωτερική θέση της χώρας..

5.2 Αργεντινή

Κατά τους έξι τελευταίους μήνες, η οικονομία της Αργεντινής παρουσίασε αυξανόμενα σημεία σταθεροποίησης και μια οικονομική ανάκαμψη εν τη γενέσει. Το πραγματικό ΑΕγχΠ εκτιμάται σήμερα ότι μειώθηκε κατά 11% περίπου το 2002, πολύ λιγότερο από τη μείωση 15-20% που ανέμεναν αρχικά οι περισσότερες προβλέψεις. Η συναλλαγματική ισοτιμία ανέκαμψε, ο πληθωρισμός και τα επιτόκια μειώθηκαν και επιστρέφουν χρήματα στο τραπεζικό σύστημα.

Στα μέσα Φεβρουαρίου, η συναλλαγματική ισοτιμία είχε ανατιμηθεί κατά 22% περίπου σχετικά με το κατώτατο σημείο του 3,9 PESO ανά 1 USD που είχε φθάσει στα τέλη του Ιουνίου του 2002. Μετά από μια κορυφή 10,5% τον Απρίλιο του 2002, ο μηνιαίος πληθωρισμός του ΔΤΚ επιβραδύνθηκε σε λιγότερο από 0,5% κατά τους τελικούς μήνες του 2002. Οι καταθέσεις του ιδιωτικού τομέα αυξήθηκαν σημαντικά κατά το τρίτο και τέταρτο τρίμηνο του 2002, πράγμα που οδήγησε τις αρχές να ελαφρύνουν τους περιορισμούς όσον αφορά την ανάληψη από τραπεζικές καταθέσεις που είχαν επιβληθεί στις αρχές του 2002.

Αντικατοπτρίζοντας την αδυναμία της εγχώριας ζήτησης και την έλλειψη εξωτερικής χρηματοδότησης, το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών (βάσει μετρητών και, επομένως, χωρίς να συμπεριλαμβάνονται οι πληρωμές τόκων για το ανεξόφλητο χρέος) εκτιμάται ότι μετακινήθηκε από έλλειμμα 1,7% του ΑΕγχΠ το 2001 σε πλεόνασμα 7-8 % του ΑΕγχΠ. Τα αποθέματα ξένου συναλλάγματος της κεντρικής τράπεζας αυξήθηκαν σε 10,5 δισ USD στα τέλη του 2002, έναντι ενός κατώτατου σημείου περίπου 8,9 δισ. USD στα τέλη Ιουλίου του 2002. Η βελτίωση της θέσης του ισοζυγίου πληρωμών επέτρεψε επίσης στις αρχές να ελαφρύνουν σημαντικά, από τις 2 Ιανουαρίου του 2003, τους περιορισμούς που είχαν επιβάλει σχετικά με το ξένο συνάλλαγμα.

Αναμένεται ότι το ΔΝΤ θα εγκρίνει, τον Ιανουάριο του 2003, μια μεταβατική συμφωνία για την Αργεντινή που στην πραγματικότητα θα αναχρηματοδοτήσει τις υποχρεώσεις χρέους της χώρας προς το ΔΝΤ μέχρι και τον Αύγουστο του 2003. Η συμφωνία περιλαμβάνει μια SBA ύψους 2,2 δισ. ΕΤΔ και την επέκταση ορισμένων επαναγορών συνολικού ύψους 2,8 δισ. ΕΤΔ. Ελπίζεται ότι η συμφωνία με το ΔΝΤ θα συντελέσει στην ενίσχυση των τάσεων σταθεροποίησης και ανάκαμψης. Υποθέτοντας ότι θα συμβεί αυτό, προβλέπεται ότι το ΑΕγχΠ θα σημειώσει μέτρια ανάκαμψη το 2002 και στη συνέχεια θα επιταχυνθεί σε περίπου 5% το 2004. Υπάρχουν, εντούτοις, σοβαροί καθοδικοί κίνδυνοι για το σενάριο αυτό. Το πρόγραμμα που υποστηρίζεται από την νέα SBA του ΔΝΤ δεν είναι επαρκές για να διασφαλίσει την μεσοπρόθεσμη δημοσιονομική και εξωτερική φερεγγυότητα και εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές αβεβαιότητες σχετικά με το εάν η κυβέρνηση που θα σχηματιστεί μετά την εκλογές του Απριλίου του 2003 θα θεσπίσει ένα πιο περιεκτικό πρόγραμμα.

5.3 Βραζιλία

Οι τιμές του νομίσματος και των ομολογιών της Βραζιλίας σημείωσαν απότομη πτώση τον Αύγουστο - Σεπτέμβριο 2002, αντικατοπτρίζοντας φόβους μόλυνσης από την κρίση της Αργεντινής και ανησυχίες σχετικά με τις μελλοντικές πολιτικές του αριστερού υποψηφίου, που παρουσίαζε υψηλά ποσοστά στις δημοσκοπήσεις σχετικά με τις προεδρικές εκλογές του Οκτωβρίου. Εντούτοις, οι συνετές οικονομικές πολιτικές που ανήγγειλε η νέα διοίκηση (ιδίως η δέσμευσή τους για δημοσιονομική πειθαρχία, έλεγχο του πληθωρισμού και συμφωνία με το ΔΝΤ), βελτίωσαν το αίσθημα της αγοράς, οδηγώντας σε σημαντική ανάκαμψη στις πραγματικές τιμές και τις τιμές των ομολογιών. Η απότομη βελτίωση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών (που μετακινήθηκε από έλλειμμα 4,6 % του ΑΕγχΠ το 2001 στο ήμισυ περίπου αυτού του ποσοστού το προηγούμενο έτος) συμβάλει επίσης στον καθησυχασμό των επενδυτών. Για να καθησυχάσει περαιτέρω τις αγορές, η κυβέρνηση της Βραζιλίας ανακοίνωσε πρόσφατα, χωρίς να το ζητήσει το ΔΝΤ, μια αύξηση του στόχου για το πρωτογενές δημοσιονομικό πλεόνασμα του 2003 (από τον στόχο του 3,75 % του ΑΕγχΠ που είχε συμφωνήσει το ΔΝΤ με την προηγούμενη κυβέρνηση σε 4,25% του ΑΕγχΠ).

Ενώ όμως υποχώρησε ο κίνδυνος οικονομικής κρίσης, η κατάσταση εξακολουθεί να είναι εύθραυστη και υπάρχει σημαντικός κίνδυνος αθέτησης του χρέους. Οι χρηματοοικονομικές αγορές εξακολουθούν να είναι επιφυλακτικές και περιμένουν να δουν αν η συντηρητική ρητορική των αρχών θα συνοδευτεί από την ικανότητα εφαρμογής των πολιτικών που έχουν αναγγελθεί. Υποθέτοντας ότι θα συμβεί αυτό, η μεγέθυνση προβλέπεται ότι θα ανακάμψει φέτος (σε περίπου 2,5 %) και θα επιταχυνθεί περαιτέρω το 2004, εφόσον η συναλλαγματική ισοτιμία που παραμένει ανταγωνιστική συνεχίζει να παράγει ισχυρή αύξηση των εξαγωγών. Ο πληθωρισμός προβλέπεται ότι θα σημειώσει μέτρια επιτάχυνση το 2003 (σε περίπου 10-11 %), αντικατοπτρίζοντας τις καθυστερημένες συνέπειες μετάβασης της υποτίμησης του προηγούμενου έτους, αλλά ότι θα επιτρέψει σε μονοψήφια επίπεδα το 2004.

Το ΔΝΤ ενέκρινε, τον Σεπτέμβριο του 2002, μια SBA 15 μηνών για τη Βραζιλία ύψους 30 δισ. ΕΤΔ, που είναι το μεγαλύτερο δάνειο που έχει χορηγήσει μέχρι τώρα το ΔΝΤ. Η συμφωνία αυτή, που εγκρίθηκε ως ανταπόκριση στην αναταραχή που σημειώθηκε στις βραζιλιανές αγορές κατά το προηγούμενο καλοκαίρι, έρχεται μετά από μια SBA ύψους 15,7 δισ. USD που είχε εγκριθεί τον Σεπτέμβριο του 2001. Η πρώτη δόση της νέας SBA (3 δισ. USD) εκταμιεύθηκε ταυτόχρονα με την έγκριση της συμφωνίας και το ίδιο ποσό εκταμιεύθηκε αμέσως μετά την επιτυχή ολοκλήρωση της πρώτης ανασκόπησης του προγράμματος τον Δεκέμβριο του 2002.

5.4 Ιορδανία

Η Ιορδανία κατέβαλε σημαντικές προσπάθειες για σταθεροποίηση και αναπροσαρμογή, με την υποστήριξη της διεθνούς κοινότητας, και πιο πρόσφατα στο πλαίσιο μιας διετούς συμφωνίας Stand-by με το ΔΝΤ που άρχισε τον Ιούλιο του 2002. Η πρόοδος αυτή αντικατοπτρίζεται στις ισχυρές επιδόσεις μεγέθυνσης (4,2 % το 2001, 5 % το 2002) παρά τις επιπτώσεις της αύξησης των περιφερειακών εντάσεων, της παγκόσμιας επιβράδυνσης, και των γεγονότων της 11ης Σεπτεμβρίου του 2001. Ο πληθωρισμός διατηρήθηκε υπό έλεγχο (μέσος ΔΤΚ μεταξύ 3 και 4% το 2001 και το 2002) αλλά τα δημοσιονομικά ελλείμματα παραμένουν υψηλά σε επίπεδο 8,1% του ΑΕγχΠ το 2001 (3,7% μετά τις επιχορηγήσεις) και 10,1% του ΑΕγχΠ το 2002 (4,1 % μετά τις επιχορηγήσεις).

Ο εξωτερικός λογαριασμός της Ιορδανίας χαρακτηριζόταν από υψηλά εμπορικά ελλείμματα (30 % του ΑΕγχΠ) και υψηλά πλεονάσματα στα ισοζύγια των υπηρεσιών (εμβάσματα 20 του ΑΕγχΠ (καθαρά)), καθώς και εισροές επιχορηγήσεων. Οι εξελίξεις στο λογαριασμό κεφαλαίου και το χρηματοπιστωτικό λογαριασμό επέτρεψαν στα ακαθάριστα αποθέματα ξένου συναλλάγματος να αυξηθούν σε περίπου 7 μήνες εισαγωγών, ή 2,8 δισ. USD, στο τέλος του 2002. Το εξωτερικό χρέος μειώθηκε από 95 % του ΑΕγχΠ το 1998 σε περίπου 80 % και οι αρχές στοχεύουν να μειώσουν το απόθεμα χρέους σε περίπου 60 % του ΑΕγχΠ μέχρι το 2007 χρησιμοποιώντας τα έσοδα από ιδιωτικοποιήσεις και αυξάνοντας τα φορολογικά έσοδα για να μειωθούν τα ελλείμματα. Η εξωτερική ευπάθεια της Ιορδανίας μειώθηκε κατά τα τελευταία έτη, αν και το επίπεδο των χρεών της μπορεί ακόμη να θεωρείται υψηλό. Το μεγαλύτερο μέρος της μείωσης του χρόνου επετεύχθη με τη χρήση των εσόδων από ιδιωτικοποιήσεις, ανταλλαγές χρέους και πράξεις επαναγοράς. Ο λόγος εξυπηρέτησης χρέους (περίπου 20% το 2001) αναμένεται ότι θα βελτιωθεί περαιτέρω, χάρη στη συμφωνία με τη λέσχη πιστωτριών χωρών του Παρισιού τον Ιούλιο του 2002.

Παρά τη βελτίωση των επιδόσεων πολιτικής, που αντικατοπτρίζεται στην ενίσχυση των οικονομικών δεικτών, και η οποία θα αυξήσει την αντίσταση της Ιορδανίας στα εξωτερικά πλήγματα, εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαροί κίνδυνοι σχετικά με το ισοζύγιο πληρωμών και την ικανότητα εξυπηρέτησης του εξωτερικού χρέους. Η ενδεχόμενη στρατιωτική παρέμβαση στο Ιράκ ή η αύξηση των περιφερειακών εντάσεων αναμένεται ότι θα έχει σοβαρές συνέπειες για την οικονομία της Ιορδανίας, ιδίως για το δημοσιονομικό και τον εξωτερικό λογαριασμό της. Οι συνέπειες αυτές θα περιλαμβάνουν απώλεια εισαγωγών, χαμηλότερα έσοδα από τον τουρισμό, υψηλότερα κόστη για το πετρέλαιο και μείωση των εμβασμάτων.

Κατάλογος συντομογραφιών

DM // Γερμανικό μάρκο

EC // Eυρωπαϊκή Κοινότητα

ΔΠΜ // Διευρυμένος πιστωτικός μηχανισμός (EFF)

ΕΤΕπ // Eυρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΙΒ)

EΕ // Eυρωπαϊκή Ένωση

EUR // Eυρώ

ΑΞΕ // Άμεσες ξένες επενδύσεις

//

ΑΕγχΠ // Ακαθάριστο εγχώριο προϊόν

ΔΝΤ // Διεθνές Νομισματικό Ταμείο

SBA // Συμφωνία Stand-By

US$ // Δολάριο ΗΠΑ