Ανακοινωση της Επιτροπης προς το Συμβουλιο και το Ευρωπαϊκο Κοινοβουλιο - Σχεδιο δρασης για τη βιοποικιλοτητα αλιεια

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. Εισαγωγή

2. Η έννοια της βιοποικιλότητας

3. Συνολικοί στόχοι του σχεδίου δράσης

4. Σχέδιο δράσης για τα άγρια αλιεύματα

4.1. Σημασία για τον τομέα της αλιείας

4.2. Το νομικό πλαίσιο που διέπει την αλιευτική πολιτική

4.2.1. Το κοινοτικό νομικό πλαίσιο

4.2.2. Το διεθνές νομικό πλαίσιο

4.3. Μέτρα για την προστασία της βιοποικιλότητας

4.3.1. Διατήρηση και βιώσιμη εκμετάλλευση αλιευτικών πόρων εμπορικής σημασίας με συνολική μείωση της αλιευτικής πίεσης

4.3.2. Τεχνικά μέτρα για ιχθυαποθέματα εμπορικής εκμετάλλευσης

4.3.3. Τεχνικά μέτρα για άλλους οργανισμούς και ενδιαιτήματα

4.4. Έρευνα, δείκτες επιδόσεων, παρακολούθησης και αξιολόγησης

4.4.1. Έρευνα και παροχή ολοκληρωμένων συμβουλευτικών υπηρεσιών

4.4.2. Συλλογή δεδομένων

4.4.3. Δείκτες, παρακολούθηση και αξιολόγηση

5. Υδατοκαλλιέργεια

5.1. Εισαγωγή

5.2. Το νομικό πλαίσιο που διέπει την υδατοκαλλιέργεια

5.2.1. Το κοινοτικό νομικό πλαίσιο

5.2.2. Το διεθνές νομικό πλαίσιο

5.3. Μέτρα για την προστασία της βιοποικιλότητας

5.3.1. Μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων

5.3.2. Εισαγωγή νέων ειδών, υγεία των ζώων και ζώα υδατοκαλλιέργειας γενετικώς τροποποιημένα

5.4. Έρευνα που αφορά τις υδατοκαλλιέργειες

6. Ενημέρωση, εκπαίδευση, κατάρτιση και ευαισθητοποίηση

7. Υλοποίηση και χρονοδιάγραμμα

Παράρτημα Ι: Κατάλογος χρησιμοποιηθέντων ακρωνυμίων

Παράρτημα II: Υλοποίηση μέτρων απαραίτητων για την επίτευξη των προτεραιοτήτων του σχεδίου δράσης. στόχοι και χρονοδιάγραμμα

1. Εισαγωγή

1. Στο παρόν έγγραφο προτείνονται διαχειριστικοί στόχοι και μέτρα που αφορούν τη διατήρηση και βιώσιμη εκμετάλλευση της βιοποικιλότητας στον τομέα της αλιείας και των υδατοκαλλιεργειών. Η στρατηγική της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για τη βιοποικιλότητα απαιτεί τη χάραξη και υλοποίηση στρατηγικών που θα διευκολύνουν τη διατήρηση και βιώσιμη εκμετάλλευση της βιοποικιλότητας σε όλους τους τομείς. Ο τομέας της αλιείας, ο οποίος περιλαμβάνει και τις υδατοκαλλιέργειες, επηρεάζει ποικιλοτρόπως τη βιοποικιλότητα θαλασσών, ακτών και ποταμόκολπων και σε μικρότερο βαθμό τη χερσαία, και συνεπώς η απαίτηση αυτή τον αφορά ιδιαιτέρως. Η στρατηγική της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για τη βιοποικιλότητα [1] υιοθετήθηκε με ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (Φεβρουάριος 1998), η οποία εγκρίθηκε τον ίδιο μήνα από το Συμβούλιο και τον Οκτώβριο 1998 από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

[1] Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο/COM(1998)42 τελικό

2. Το κύριο μέρος του προβληματισμού σχετικά με τον αντίκτυπο της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας πάνω στη βιοποικιλότητα επικεντρώθηκε στην υπεραλίευση, τις επιπτώσεις στα ενδιαιτήματα, τον υπερβολική συγκέντρωση θρεπτικών ουσιών και την εξάπλωση νόσων. Λιγότερες ανησυχίες εκφράστηκαν σχετικά με ενδεχόμενες γενετικές επιπτώσεις εξαιτίας της επί δεκαετίες υψηλής αλιευτικής πίεσης με κριτήριο επιλογής το μέγεθος.

3. Η επί μακρό χρόνο υψηλή αλιευτική πίεση έχει οδηγήσει τα αποθέματα αναπαραγωγής πολλών βενθικών πληθυσμών σε κρίσιμα επίπεδα, ορισμένα μάλιστα όπως τα περισσότερα αποθέματα μουρούνας και μερλούκιου κινδυνεύουν με κατάρρευση. Η αλιευτική πίεση ενδέχεται να οδηγήσει σε μείωση της γενετικής ποικιλομορφίας και σε τροφικά πλέγματα λιγότερο αποτελεσματικά και απλοποιημένα σε περιπτώσεις κατά τις οποίες η ροή ενέργειας μέσα στο οικοσύστημα διαταράσσεται σοβαρά, με πιθανά αποτελέσματα μειωμένη ικανότητα του οικοσυστήματος για ανάκαμψη και μειωμένη σταθερότητα αυτού. Επιπλέον, ένα τέτοιο οικοσύστημα ενδέχεται να έχει και μειωμένη ικανότητα προσαρμογής στις φυσικές μεταβολές του περιβάλλοντος.

4. Το μέγεθος του προβλήματος δεν έχει κατανοηθεί πλήρως αφού πολύ λίγο έχουν κατανοηθεί οι επιπτώσεις της αλιείας και των υδατατοκαλλιεργειών πάνω στη βιοποικιλότητα, ιδίως σε ό,τι αφορά τη γενετική ποικιλομορφία, τη λειτουργική ποικιλομορφία και την ποικιλομορφία των οικοσυστημάτων. Δημιουργείται έτσι ο κίνδυνος να προκληθεί σοβαρή ζημία χωρίς να γίνει άμεσα αντιληπτή. Η βραδύτατη ανάκαμψη κάποιων αποθεμάτων στον Βόρειο Ατλαντικό και περιοχές εναπόθεσης γόνου που έχουν εκλείψει μπορεί να θεωρηθούν ως ένδειξη περί του ότι έχουν σημειωθεί τέτοιες μεταβολές.

5. Εντούτοις, αυτή και άλλες πτυχές της βιοποικιλότητας μελετώνται σε βάθος, ως συμβολή στην κατανόηση και πληρέστερη αντιμετώπιση του προβλήματος. Σε όσα ακολουθούν, εξετάζεται η αμοιβαία σχέση εξάρτησης ανάμεσα στον αλιευτικό τομέα και τη βιοποικιλότητα και προτείνονται δράσεις προς αντιμετώπιση των δυνητικών επιπτώσεων εξαιτίας της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας.

6. Η ανά χείρας ανακοίνωση είναι ένα σημαντικό βήμα στην κατεύθυνση ενσωμάτωσης του περιβαλλοντικού προβληματισμού στην αλιευτική πολιτική. Ένα ακόμη βήμα ήταν η σχετική ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο [2], όπου περιγράφονται τα κύρια προβλήματα σε ό,τι αφορά τις αλληλεπιδράσεις αλιείας και περιβάλλοντος και προτείνεται ένα κοινοτικό πλαίσιο βιώσιμης αξιοποίησης της αλιείας και της βιοποικιλότητας.

[2] Ανακοίνωση «Η διαχείριση της αλιείας και η διατήρηση της φύσης στο θαλάσσιο περιβάλλον»/COM(1999)363

2. Η έννοια της βιοποικιλότητας

7. Στο άρθρο 2 της σύμβασης του ΟΗΕ για τη βιοποικιλότητα [3] δίνεται ένας ευρύς ορισμός της έννοιας: Ως βιοποικιλότητα νοείται η ποικιλομορφία ζώντων οργανισμών από κάθε είδους πηγές προέλευσης, συμπεριλαμβανομένων, μεταξύ άλλων, χερσαίων, θαλάσσιων και άλλων υδατικών οικοσυστημάτων και οικολογικών συμπλεγμάτων στα οποία ανήκουν. περιλαμβάνεται η ποικιλότητα στο εσωτερικό ενός είδους και μεταξύ ειδών καθώς και εκείνη των οικοσυστημάτων.

[3] Η σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τη βιοποικιλότητα εγκρίθηκε στις 5 Ιουνίου 1992 και τέθηκε σε ισχύ στις 29 Δεκεμβρίου 1993.

8. Συνεπώς, μπορεί να υποστηριχθεί ότι το απλούστερο μέτρο της βιοποικιλότητας είναι ο αριθμός των ειδών ενός οικοσυστήματος. Ως "είδος" πρέπει να νοούνται εδώ όλα τα είδη, όχι μόνο όσα αλιεύονται για εμπορικούς σκοπούς. Εντούτοις, η έννοια της βιοποικιλότητας δεν μπορεί να περιοριστεί μόνο στο κριτήριο του είδους, αλλά να συμπεριλάβει και άλλα κριτήρια όπως:

* γενετική ποικιλομορφία εντός του είδους.

* ποικιλομορφία ως προς τo μέγεθος και την ηλικία, και αναπαραγωγική ποιότητα ενός είδους.

* ποικιλότητα είδους.

* ποικιλότητα οικοσυστημάτων (ως προς τις βιοκοινότητες, τα ενδιαιτήματα και τις λειτουργίες).

9. Οι επιστημονικές γνώσεις γύρω από αυτούς τους παράγοντες είναι περιορισμένες, κυρίως μάλιστα σε ό,τι αφορά τις δυνατότητες να κατανοούμε, να μετρούμε και να προβλέπουμε την απόκριση των οικοσυστημάτων στην ανθρώπινη παρέμβαση και τις φυσικές μεταβολές. Ενώ επί σειρά δεκαετιών συγκεντρώθηκε σημαντικός όγκος γνώσεων για τα είδη ψαριών που έχουν εμπορική σημασία, υδρογραφικών δεδομένων, κ.λπ., λίγα μόνο και ατελή είναι τα δεδομένα που γνωρίζουμε για είδη τα οποία δεν ενδιαφέρουν την αλιεία ή γύρω από σημαντικές παραμέτρους οι οποίες περιγράφουν την περίπλοκη λειτουργία και τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ ειδών καθώς και μεταξύ ειδών και του περιβάλλοντος αυτών.

10. Η πρόοδος που σημειώθηκε πρόσφατα σε ό,τι αφορά τη διατύπωση μιας προσέγγισης η οποία να συμμορφώνεται με την αρχή της προφύλαξης -- στο εξής προληπτικής προσέγγισης -- για τις ανάγκες της διαχείρισης αλιευτικών αποθεμάτων εμπορικού ενδιαφέροντος έδειξε ότι σε πλήθος περιπτώσεων όπου υπάρχουν κατάλληλα δεδομένα και αξιόπιστες αναλύσεις κινδύνου, υπάρχει και η δυνατότητα να αναπτυχθεί μια επιχειρησιακή έννοια για τη βιωσιμότητα συγκεκριμένου πληθυσμού, με βάση ένα ποσοτικό πλαίσιο που θα περιλαμβάνει βιολογικά όρια και ορόσημα (επίπεδα αναφοράς) καθώς και διαχειριστικά μοντέλα. Σε ορισμένες περιοχές για τις οποίες υπάρχουν πολυειδικά μοντέλα, μπορούν να αναπτυχθούν στρατηγικές αλίευσης που θα περικλείουν πολυειδικά κριτήρια. Η εφαρμογή της προληπτικής προσέγγισης πρέπει να διασφαλίζει τη βιωσιμότητα, ενδέχεται όμως να μην εγγυάται κατ'ανάγκη τη γενετική βιωσιμότητα.

11. Η επιστημονική γνώση δεν έχει ακόμη προοδεύσει τόσο ώστε η βιωσιμότητα ενός οικοσυστήματος, τουλάχιστον στο θαλάσσιο περιβάλλον, να μπορεί να διασφαλιστεί στον ίδιο βαθμό όπως η βιωσιμότητα συγκεκριμένου πληθυσμού. Εντούτοις, ολοένα και περισσότερη έρευνα συμβάλλει σε πληρέστερη κατανόηση και στον εντοπισμό του τύπου των δεδομένων που πρέπει να συλλέγονται. Σε εξέλιξη βρίσκονται επίσης εργασίες σχετικά με την ανάπτυξη οικολογικών στόχων μεγαλύτερου εύρους (στόχοι οικολογικής ποιότητας) και τον καθορισμό οικολογικών δεικτών.

12. Η πείρα δείχνει ότι τα οικοσυστήματα, ή τμήματα αυτών όπως τα ιχθυαποθέματα, μπορούν και ανακάμπτουν όταν περιορίζονται οι ανθρωπογενείς πιέσεις, υπό τον όρο ότι δεν έχουν υποστεί ανεπανόρθωτη βλάβη τα ενδιαιτήματα, κυρίως μάλιστα οι γενετικοί πόροι. Τις περισσότερες φορές, εάν η μεταβολή των ανθρωπογενών επιπτώσεων επιτρέπει βελτίωση των συνθηκών, τα ιχθυαποθέματα μπορούν να ανακάμψουν και να επανεμπλουτίσουν ενδιαιτήματα των οποίων ο πληθυσμός είχε προηγουμένως αραιώσει, αν και η διαδικασία μπορεί να είναι μακρόχρονη.

13. Κατά συνέπεια, σκοπός της διατήρησης και βιώσιμης αξιοποίησης της βιοποικιλότητας πρέπει να είναι η διατήρηση των φυσικών γενετικών πόρων για σημερινή και μελλοντική χρήση.

3. Συνολικοί στόχοι του σχεδίου δράσης

14. Σύμφωνα με την ανακοίνωση (1998) της Επιτροπής, τα σχέδια δράσης για τη βιοποικιλότητα πρέπει να είναι πρακτικά εργαλεία που θα συμβάλουν στην ενσωμάτωση της βιοποικιλότητας σε τομεακές και διατομεακές πολιτικές. Κάποια σχέδια δράσης ενδέχεται να έχουν μορφή νομοθετημάτων, θα πρέπει όμως επίσης να εντάσσονται στις τομεακές πολιτικές και να συνεκτιμούν τις ισχύουσες συμφωνίες και διεθνείς δεσμεύσεις.

15. Συνεπώς, ο γενικός στόχος είναι να προσδιοριστούν, δυνάμει του ισχύοντος νομοθετικού πλαισίου, συνεκτικά μέτρα που να οδηγούν σε διατήρηση ή αποκατάσταση της βιοποικιλότητας εκεί όπου κρίνεται ότι βρίσκεται υπό απειλή εξαιτίας της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας [4]. Στην ανακοίνωση της Επιτροπής προβλέπονται τέσσερα πεδία δράσης στον τομέα της αλιείας:

[4] Για τις ανάγκες του παρόντος εγγράφου, όπου γίνεται λόγος για αλιεύματα, αλιεία και ιχθυαποθέματα, καλύπτονται όχι μόνο τα ψάρια αλλά επίσης καρκινοειδή, μαλάκια και άλλοι υδρόβιοι οργανισμοί.

(1) Να προωθείται η διατήρηση και η βιώσιμη εκμετάλλευση ιχθυαποθεμάτων και ιχθυοτροφείων με έλεγχο των ρυθμών εκμετάλλευσης και με καθιέρωση τεχνικών μέτρων διατήρησης. Μεταξύ άλλων μέτρων συγκαταλέγονται ο αποκλεισμός ορισμένων περιοχών από τις αλιευτικές δραστηριότητες (για την προστασία κυρίως πυκνών πληθυσμών ιχθυδίων) και το μέγεθος ματιού στα δίχτυα. Η εφαρμογή κάθε μέτρου θα πρέπει να γίνεται με βάση τα πλεονεκτήματά του και το προσδοκώμενο ως προς τη διατήρηση αποτέλεσμα.

(2) Να περιοριστούν οι επιπτώσεις της αλιείας και άλλων ανθρώπινων δραστηριοτήτων πάνω σε είδη που δεν αποτελούν στόχο της αλιευτικής δραστηριότητας καθώς και πάνω στα θαλάσσια και παράκτια οικοσυστήματα, ώστε να επιτευχθεί βιώσιμη εκμετάλλευση της θαλάσσιας και παράκτιας βιοποικιλότητας.

(3) Στις υδατοκαλλιέργειες, να αποφεύγονται πρακτικές που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τη διατήρηση των ενδιαιτημάτων. να αποφεύγεται δηλαδή η κατάληψη ευαίσθητων περιοχών (π.χ. εκτάσεων μάγκλης της ριζοφόρου σε τρίτες χώρες ή περιοχών εντός της παλιρροϊκής ζώνης σε χώρες της ΕΕ), η ρύπανση με εισροές και εκροές από ιχθυοτροφεία και η γενετική μόλυνση ως αποτέλεσμα πιθανής απελευθέρωσης ή διαφυγής εκτρεφόμενων ειδών ή ποικιλιών.

16. Σε πρώτη φάση, θα προκύψει σύμπτωση συμφερόντων ανάμεσα στην αλιευτική δραστηριότητα και τη διατήρηση της βιοποικιλότητας, αφού μια μέτρια μείωση της αλιευτικής πίεσης θα οδηγήσει σε βιωσιμότερη και επικερδέστερη αλιευτική δραστηριότητα και σε βελτιωμένη διατήρηση της βιοποικιλότητας. Εάν επιπλέον τεθούν οριακές τιμές για τα είδη που δεν αποτελούν στόχο της αλιευτικής δραστηριότητας και για την προστασία των ενδιαιτημάτων, οι αλιευτικοί ρυθμοί όχι μόνο θα προσαρμοστούν στην κατάσταση των ειδών που είναι στόχος της αλιευτικής δραστηριότητας, αλλά και θα καθοριστούν από την κατάσταση άλλων ειδών ή ενδιαιτημάτων, πράγμα που θα έχει ως αποτέλεσμα περιορισμό της εκμετάλλευσης και των ευκαιριών αλιείας και πτώση της απασχόλησης στον αλιευτικό τομέα. Σημαντικές συγκρούσεις συμφερόντων θα ανακύψουν ανάμεσα στους αυτονόητους στόχους του αλιευτικού τομέα και σε στόχους που επιβάλλονται από τον προβληματισμό για διατήρηση της βιοποικιλότητας.

17. Οι περιορισμένες επιστημονικές γνώσεις για πτυχές που αφορούν αυστηρά τη βιοποικιλότητα καθεαυτήν, και ειδικότερα ίσως για την επίπτωση της αλιείας στη βιοποικιλότητα, φυσικό είναι να επιδρούν περιοριστικά και στο εύρος των μέτρων που μπορούν σήμερα να εφαρμοστούν. Με το δεδομένο της περιορισμένης επιστημονικής γνώσης, απαιτείται ωστόσο μια θετική και ρεαλιστική προσέγγιση. Στο σχέδιο δράσης προτείνονται μέτρα που θα συμβάλουν στην επίτευξη του ενδεδειγμένου βαθμού προστασίας. Επιπλέον, τα αποτελέσματα των λαμβανόμενων μέτρων θα πρέπει να είναι μετρήσιμα και να παρακολουθούνται, ώστε να είναι δυνατή η αξιολόγησή τους. υπό το φως μάλιστα των νέων επιστημονικών γνώσεων θα πρέπει να επανεξετάζονται και να αναπτύσσονται περαιτέρω. Καθοριστικής λοιπόν σημασίας για περαιτέρω ανάπτυξη του σχεδίου δράσης θα είναι η παροχή υποστήριξης για έρευνα, παρακολούθηση και αξιολόγηση.

18. Ταυτόχρονη επίτευξη όλων των στόχων δεν είναι δυνατή. με βάση όμως τις γνώσεις που διαθέτουμε σήμερα, μπορούν να γίνουν σημαντικές βελτιώσεις. Τέτοιες δράσεις θα ανοίξουν τον δρόμο για τη λήψη περαιτέρω μέτρων όταν γίνουν γνωστά τα αποτελέσματα της υπό εξέλιξη και της προτεινόμενης έρευνας. Για να υλοποιηθούν στο πλαίσιο της αλιείας οι στόχοι που αφορούν τη βιοποικιλότητα, θα χρειαστεί μια στρατηγική μακροπρόθεσμης πνοής.

19. Ανάμεσα σε πτυχές που αφορούν τα άγρια αλιεύματα και σε πτυχές που αφορούν τα εκτρεφόμενα είδη γίνεται κάποια διάκριση, κατά το μάλλον ή ήττον σαφής. Στο κεφάλαιο 4 του παρόντος εγγράφου περιγράφεται το σχέδιο δράσης για τα άγρια αλιεύματα και το φυσικό περιβάλλον (άγρια είδη), ενώ στο κεφάλαιο 5 περιγράφεται το αντίστοιχο σχέδιο δράσης για τις υδατοκαλλιέργειες. Στο παράρτημα 1 εξηγούνται τα χρησιμοποιούμενα ακρωνύμια.

20. Η παρούσα ανακοίνωση εστιάζεται στην αλιεία και τις υδατοκαλλιέργειες στη θάλασσα και σε παράκτιες περιοχές. όμως, οι ίδιες αυτές δραστηριότητες αναπτύσσονται σε σημαντικό βαθμό και σε γλυκά ύδατα. Επιπλέον, υπάρχουν είδη που μεταναστεύουν από και προς γλυκά, παράκτια και θαλάσσια ύδατα. Για τέτοια είδη (σαλμονίδες και χέλια μεταξύ άλλων), συμβατά μέτρα πρέπει επίσης να εφαρμόζονται και στα γλυκά νερά. Αυτό μπορεί αποτελεσματικότερα να επιτευχθεί με τη βοήθεια μέτρων διαχείρισης και διατήρησης για τα εν λόγω είδη στο πλαίσιο της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής (CFP/ΚΑΠ). Ομοίως, τα μέτρα που προτείνονται για τις υδατοκαλλιέργειες πρέπει να εφαρμόζονται εξίσου σε θαλάσσια, παράκτια και γλυκά ύδατα.

21. Εντούτοις, για είδη που διαβιούν και αλιεύονται αποκλειστικά σε περιβάλλον γλυκών υδάτων, η εκπόνηση σχεδίων δράσης για τη βιοποικιλότητα θα πρέπει να εξακολουθήσει να είναι αρμοδιότητας των κρατών μελών. Λόγω της μεγαλύτερης γεωγραφικής απομόνωσης και της ανομοιογένειας των ενδιαιτημάτων γλυκών υδάτων, απαιτούνται περιφερειακά ή τοπικά σχέδια προσαρμοσμένα στην ιδιαιτερότητα κάθε συστήματος. Πρέπει λοιπόν να ζητηθεί από τα κράτη μέλη να επανεξετάσουν τα υπάρχοντα σχέδια ή να εκπονήσουν δικά τους σχέδια δράσης. προς τον σκοπό αυτόν, το ανά χείρας σχέδιο δράσης θα μπορούσε να τους χρησιμεύσει ως βασική κατεύθυνση. Ενδέχεται ίσως να κριθεί σκόπιμη η σε κοινοτικό επίπεδο παρακολούθηση των εθνικών σχεδίων δράσης. Η Επιτροπή θα μπορούσε συνεπώς να εξετάζει τα υπόψη σχέδια δράσης που θα εκπονούν τα κράτη μέλη.

4. Σχέδιο δράσης για τα άγρια αλιεύματα

4.1. Σημασία για τον τομέα της αλιείας

22. Η σημερινή κατάσταση, χαρακτηριζόμενη από υπεραλίευση μεγάλου αριθμού ιχθυαποθεμάτων που όχι μόνο έχει αντίκτυπο στην ανάπτυξη των ειδών αλλά επιδρά περιοριστικά και στην αποκατάσταση των πληθυσμών -- πράγμα ακόμη ανησυχητικότερο, δείχνει σαφώς ότι με τους σημερινούς ρυθμούς σύλληψης πολλά αποθέματα δεν είναι βιώσιμα. Η υπεραλίευση έχει οδηγήσει τα αποθέματα αναπαραγωγής σε πρωτοφανώς χαμηλά επίπεδα, όπου μάλιστα επικρατούν λίγες μόνο ηλικιακές κατηγορίες. Συνεπώς, η παραγωγή μειώνεται και μπορούν μόνο να συλλαμβάνονται αλιεύματα που βρίσκονται πολύ πιο κάτω από τη μέγιστη βιώσιμη παραγωγή μακροπρόθεσμα. Το κύριο πρόβλημα είναι η αναντιστοιχία ανάμεσα στη δυναμικότητα των αλιευτικών στόλων και τους αλιευτικούς πόρους που αυτοί εκμεταλλεύονται.

23. Πέρα από τις άμεσες αρνητικές επιπτώσεις, οικονομικές ή βιολογικές, της υπεραλίευσης στα είδη που αποτελούν στόχο της αλιευτικής δραστηριότητας (στο εξής είδη-στόχο), εκφράζονται ανησυχίες και ως προς τις επιπτώσεις πάνω σε άλλες συνιστώσες του οικοσυστήματος. Με την επιλεκτική εξάλειψη ειδών και με την πρόκληση μεταβολών στην κατά μέγεθος δομή των πληθυσμών, ενδέχεται να μεταβληθούν και οι αλληλεπιδράσεις θηρευτών-θηραμάτων, και συνεπώς να αλλοιωθεί ποικιλοτρόπως η ροή της ενέργειας μέσω του τροφικού πλέγματος. Αλλά ακόμη κι αν δεν επηρεαστεί η ροή της ενέργειας και δεν επέλθουν μείζονες λειτουργικές μεταβολές, δεν αποκλείεται να μεταβληθεί η δομή των ιχθυοπληθυσμών, πράγμα που θα μπορούσε να οδηγήσει σε αντικατάσταση ειδών υψηλής αγοραίας αξίας από είδη χαμηλότερης αξίας.

24. Πρόσφατη μελέτη του Διεθνούς συμβουλίου για την εξερεύνηση της θάλασσας (ICES) αποκάλυψε ότι εκεί όπου έχουν σημειωθεί σημαντικές μεταβολές στα τροφικά πλέγματα, το γεγονός δεν οφείλεται στην αλιεία καθ'εαυτήν, αλλά σε υπεραλίευση συνήθως συνοδευόμενη από σημαντικά περιβαλλοντικά επεισόδια. Με τη διαπίστωση αυτή, είναι δύσκολο να ενοχοποιηθεί η υπεραλίευση μόνη για τις μεταβολές που συμβαίνουν στα τροφικά πλέγματα. Ως εκ τούτου, μολονότι οι περιβαλλοντικοί παράγοντες διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο σε ό,τι αφορά τον επηρεασμό της δομής ενός τροφικού πλέγματος, η ακμαιότητα ενός οικοσυστήματος απέναντι σε πλήγματα που δέχεται το περιβάλλον μπορεί να βελτιωθεί ουσιαστικά εάν ληφθεί μέριμνα για μη υπεραλίευση. Με μια βιώσιμη διαχείριση των αλιευτικών πόρων, θα μειωθεί σημαντικά ο κίνδυνος μεγάλων και μη αντιστρεπτών μεταβολών στα οικοσυστήματα.

25. Η αλιεία επιδρά επίσης και στα ενδιαιτήματα. Το ψάρεμα με δοκότρατα και τράτα με πόρτες προκαλεί διαταραχές στον βυθό, με αποτέλεσμα να μειώνεται η ποικιλομορφία ενδιαιτημάτων, και οι θρεπτικές ουσίες που είναι παγιδευμένες στα ιζήματα να ανακυκλώνονται μέσα στην υγρή στήλη. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερη τοπική παραγωγή και σε αύξηση της ενέργειας που διατίθεται στα χαμηλότερα επίπεδα του τροφικού πλέγματος. Η επιστήμη εκφράζει τη γνώμη ότι τέτοιες διακυμάνσεις των διαθέσιμων πόρων ενδέχεται να επηρεάζουν την ανοδική μεταφορά ενέργειας και τη σχετική αφθονία θηρευτικών ειδών. Οι συνέπειες τέτοιων μεταβολών είναι αβέβαιες και απαιτούν περισσότερη έρευνα. υπάρχει όμως κίνδυνος ανεπιθύμητων μεταβολών της σχετικής αφθονίας ειδών ιχθύων, πράγμα που δεν θα ήταν ίσως προς όφελος του αλιευτικού τομέα.

26. Μολονότι είναι δυνατόν και οι βραχυπρόθεσμες έως μεσοπρόθεσμες επιπτώσεις να καθοριστούν και διαχειριστικά μέτρα αντιμετώπισης των αντίστοιχων μεταβολών να σχεδιαστούν, είναι ίσως δυσκολότερο να εντοπιστούν και να μετριαστούν μεταβολές που αφορούν τη βιοποικιλότητα και οι οποίες εξελίσσονται μέσα σε μεγάλα χρονικά διαστήματα, όπως π.χ. μεταβολές της γενετικής ποικιλομορφίας.

27. Ολοένα και περισσότερο συνειδητοποιούμε ότι δεκαετίες υπεραλίευσης ενδέχεται να έχουν επηρεάσει τη γενετική ποικιλομορφία ορισμένων τουλάχιστον αλιευτικών πόρων εμπορικής σημασίας. Τυχόν τέτοιες μεταβολές μπορούν ίσως να αντιστραφούν με πολύ αργούς ρυθμούς ή ακόμη μπορεί και να μην είναι αντιστρεπτές. Στις περιπτώσεις αυτές, τα αλιευτικά αποθέματα υπάρχει κίνδυνος να μην ανταποκριθούν στα διαχειριστικά μέτρα ή να παρουσιάσουν μειωμένη ικανότητα προσαρμογής στις φυσικές μεταβολές του περιβάλλοντος.

28. Οι υδατοκαλλιέργειες εξαρτώνται επίσης από τη διατήρηση της βιοποικιλότητας ως βάσεως για περαιτέρω ανάπτυξη και εκμετάλλευση νέων ειδών.

29. Τόσο η αλιεία όσο και οι υδατοκαλλιέργειες εξαρτώνται από την ποιότητα των υδατικών οικοσυστημάτων, αφού τόσο τα άγρια όσο και τα εκτρεφόμενα αλιεύματα εκτίθενται σε μολυσματικούς παράγοντες μέσω της τροφής και του νερού. Βιοσυσσωρεύσιμοι μολυσματικοί παράγοντες που επιμένουν μπορεί να αποδειχτούν απειλή για τα ζώα μέσω της τροφικής αλυσίδας, με επιπτώσεις στα ψάρια, τα θαλάσσια πτηνά, τις φώκιες, τα κητοειδή, και σε ακραίες περιπτώσεις ενδέχεται να περιορίσουν και την κατανάλωση από τον άνθρωπο. Από τις ανθρώπινες δραστηριότητες που επηρεάζουν το υδατικό περιβάλλον, οι αλιευτικές δραστηριότητες είναι από τις σημαντικότερες. υπάρχουν όμως και άλλοι σημαντικοί παράγοντες που το επηρεάζουν, όπως η μόλυνση, οι μεταβολές ή απώλειες ενδιαιτημάτων, ο ευτροφισμός και η εισαγωγή ξενικών ειδών.

30. Η βιωσιμότητα και η μελλοντική ανάπτυξη του τομέα της αλιείας εξαρτώνται επομένως σε μεγάλο βαθμό από ένα βιώσιμο υδατικό οικοσύστημα, και συνεπώς από τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και της παραγωγής σ'αυτό.

4.2. Το νομικό πλαίσιο που διέπει την αλιευτική πολιτική

4.2.1. Το κοινοτικό νομικό πλαίσιο

31. Το νομικό πλαίσιο της ευρωπαϊκής αλιευτικής πολιτικής περιλαμβάνει την έννοια της διατήρησης των ζώντων θαλάσσιων πόρων και εξελίσσεται με βάση τα νεότερα επιστημονικά δεδομένα σχετικά με την επίδραση της αλιείας στα εμπορικής σημασίας ιχθυαποθέματα, καθώς και με βάση την πληρέστερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο μπορεί να υλοποιηθεί στην πράξη μια πολιτική που πραγματεύεται ένα τόσο περίπλοκο ζήτημα.

32. Στο άρθρο 2 του βασικού κανονιστικού νομοθετήματος της ΚΑΠ, του κανονισμού (EΟΚ) αριθ. 3760/92 [5], αναφέρεται ότι οι γενικοί στόχοι της ΚΑΠ είναι να προστατεύονται και να διατηρούνται οι διαθέσιμοι και προσιτοί υδρόβιοι πόροι και να εξασφαλιστεί μια ορθολογική, υπεύθυνη και βιώσιμη εκμετάλλευση αυτών με κατάλληλους για τον τομέα της αλιείας οικονομικούς και κοινωνικούς όρους και με συνεκτίμηση των επιπτώσεων για το θαλάσσιο οικοσύστημα, ιδιαιτέρως μάλιστα των αναγκών τόσο των παραγωγών όσο και των καταναλωτών.

[5] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 3790/92 του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση ενός κοινοτικού συστήματος για την αλιεία και την υδατοκαλλιέργεια / ΕΕ L 389, 31.12.1992, σελ. 14

33. Ο ίδιος κανονισμός προβλέπει και διαχειριστικά εργαλεία που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για περαιτέρω κανονιστική προστασία της θαλάσσιας βιοποικιλότητας. Συγκεκριμένα, στο άρθρο 4 προβλέπεται ότι το Συμβούλιο έχει τη δυνατότητα:

(1) να καθορίζει ζώνες όπου η αλιεία θα απαγορεύεται ή θα είναι περιορισμένη (κλειστές περιοχές ή ζώνες απαγόρευσης).

(2) να περιορίζει τα ποσοστά εκμετάλλευσης (περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με την εφαρμογή των περιορισμών προβλέπονται στο άρθρο 8 του κανονισμού 3760/92).

(3) να καθορίζει ποσοτικά όρια αλιευμάτων (σε συνδυασμό με το 2).

(4) να περιορίζει τον χρόνο παραμονής στη θάλασσα (σε συνδυασμό με το 2).

(5) να καθορίζει τον αριθμό των αλιευτικών σκαφών στα οποία επιτρέπεται να αλιεύουν (σε συνδυασμό με το 2).

(6) να θεσπίζει τεχνικά μέτρα για τα αλιευτικά εργαλεία και τη χρησιμοποίησή τους.

(7) να καθορίζει ελάχιστο μέγεθος ή βάρος για κάθε ψάρι που αλιεύεται.

(8) να καθορίζει κίνητρα (μεταξύ άλλων και οικονομικού χαρακτήρα) για την προώθηση μιας επιλεκτικότερης αλιείας.

34. Εντούτοις, το Συμβούλιο μπορεί καταρχήν να θεσπίζει κάθε άλλο μέτρο που θα καθορίζει τους όρους πρόσβασης σε ζώνες και πόρους καθώς και άσκησης της αλιευτικής δραστηριότητας ως εγγύηση για ορθολογική, υπεύθυνη και βιώσιμη εκμετάλλευση των πόρων. Νοείται εδώ και η λήψη μέτρων για την προστασία της βιοποικιλότητας, με συνεκτίμηση της έννοιας της «υπεύθυνης εκμετάλλευσης σε διαρκή βάση» κατά την έννοια του άρθρου 2 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 3760/92.

35. Ενώ πλήθος δευτερευόντων νομοθετημάτων της ΚΑΠ που αφορούν ποσοτικά, τεχνικά και διαρθρωτικά μέτρα συντήρησης αποσκοπούν σε υλοποίηση των εννοιών αυτών, ο βασικός κανονισμός δεν παύει να είναι το ενδεδειγμένο εργαλείο για την ενσωμάτωση των στόχων της βιοποικιλότητας στην κοινοτική πολιτική διατήρησης των πόρων. Επιπλέον, το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων έχει επιβεβαιώσει ότι μέτρα προοριζόμενα για την προστασία αλιευτικών πεδίων, τη διατήρηση και ισόρροπη εκμετάλλευση των πόρων και τον περιορισμό της αλιευτικής προσπάθειας μπορούν σε μεγάλο βαθμό να εμπεριέχουν περιβαλλοντικές συνιστώσες. [6] Το νομικό πλαίσιο της ΚΑΠ μπορεί συνεπώς να υποστηρίξει μια ευρεία ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού προβληματισμού στον τομέα της αλιείας, σύμφωνα με τις απαιτήσεις και των συναφών διατάξεων της συνθήκης ΕΚ όπως τροποποιήθηκε με τη συνθήκη του Άμστερνταμ (άρθρο 6), καθώς και σύμφωνα με τη λεγόμενη διαδικασία του Κάρντιφ.

[6] Βλ. απόφαση της 24ης Νοεμβρίου 1993 (Etablissements Armand Mondiet SA εναντίον Armement Islais SARL), υπόθεση C-405/92, Νομολογία του Δικαστηρίου 1993 σ. I-6133.

36. Η διαδικασία του Κάρντιφ είναι ένας μηχανισμός ενσωμάτωσης του περιβαλλοντικού προβληματισμού και της βιώσιμης ανάπτυξης στις κοινοτικές πολιτικές. Στο πλαίσιο αυτό, το Συμβούλιο αλιείας καλείται να αναπτύξει μια συνολική στρατηγική βιώσιμης ανάπτυξης. Καλείται επίσης και ο τομέας της αλιείας να αναπτύξει μια λεπτομερή τομεακή στρατηγική και να ορίσει στόχους και δείκτες παρακολούθησης της πορείας. Οι διαβουλεύσεις με αντικείμενο το σχέδιο δράσης για τη βιοποικιλότητα των αλιευμάτων αποτελούν μια πρώτη ευκαιρία συμμετοχής στη διαδικασία και ανάπτυξης μιας συστηματικής προσέγγισης για να ενσωματωθεί η διατήρηση της βιοποικιλότητας στην αλιευτική πολιτική.

4.2.2. Το διεθνές νομικό πλαίσιο

37. Πέρα από τη σύμβαση για τη βιοποικιλότητα, την εντολή της Τζακάρτας και άλλες διεθνείς συμφωνίες για την άγρια ζωή, όπως η σύμβαση της Βόννης, η Κοινότητα δεσμεύεται από διεθνείς διατάξεις για την αλιεία που περιέχονται σε κείμενα όπως η σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (1982), έχει υπογράψει τη συμφωνία των Ηνωμένων Εθνών για τα επικαλυπτόμενα αλιευτικά αποθέματα και έχει επίσης δηλώσει ότι θα εφαρμόσει τον κώδικα δεοντολογίας του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας (FAO) σχετικά με την υπεύθυνη εκμετάλλευση των αλιευτικών πόρων. [7] Αναφορές σχετικά με την ενσωμάτωση της προστασίας της βιοποικιλότητας στην έννοια της υπεύθυνης αλιείας υπάρχουν στον ως άνω κώδικα δεοντολογίας του FAO, και συγκεκριμένα στο άρθρο 6. Η Κοινότητα συνεργάζεται με αριθμό περιφερειακών οργανισμών αλιείας (IBSFC, NASCO, NEAFC, NAFO και CCAMLR), οι οποίοι επίσης ασχολούνται με ζητήματα όπως διατήρηση των οικοσυστημάτων, βιοποικιλότητα και εφαρμογή της προληπτικής προσέγγισης στον τομέα της αλιείας. Επίσης, στο πλαίσιο της Agenda 21, η Κοινότητα έχει δραστηριοποιηθεί για την προστασία της Βαλτικής Θάλασσας [8] μέσω της Διεθνούς επιτροπής αλιείας στη Βαλτική Θάλασσα (IBSFC), η οποία και εκπροσωπεί τον τομέα της αλιείας. Η πρωτοβουλία Βαλτική 21 είναι μία από τις πρώτες προσπάθειες ορισμού στόχων και δεικτών για την επίτευξη της βιώσιμης ανάπτυξης και τη διατήρηση της βιοποικιλότητας. Ανάμεσα στις κατευθυντήριες αρχές της περιλαμβάνεται η περαιτέρω ολοκλήρωση του τομέα της αλιείας και η λήψη μέτρων για την προστασία, διατήρηση και διαχείριση του περιβάλλοντος, που να τείνουν προς μια οικοσυστημική προσέγγιση στον βαθμό που το επιτρέπει η επιστημονική γνώση. Η Κοινότητα συμμετέχει επίσης ενεργά στην εκπόνηση διεθνών σχεδίων δράσης στο πλαίσιο του FAO για την προστασία των καρχαριών και των θαλάσσιων πτηνών [9] και εφαρμόζει τις συστάσεις CITES.

[7] Code of Conduct for Responsible Fishing (κώδικας δεοντολογίας σχετικά με την υπεύθυνη εκμετάλλευση των αλιευτικών πόρων), FAO 1995

[8] Έκθεση της έκτακτης συνόδου "Βαλτική 21" για τον τομέα της αλιείας, Βαρσοβία 16-20 February 1998

[9] Διεθνές σχέδιο δράσης για τη μείωση της παρεμπίπτουσας σύλληψης θαλάσσιων πτηνών κατά την αλιεία με παραγάδι και διεθνές σχέδιο δράσης για τη διατήρηση και διαχείριση των καρχαριών (FAO 1999)

38. Υπάρχουν κι άλλες συμβάσεις που αφορούν την προστασία του περιβάλλοντος και των οικοσυστημάτων σε τρεις ευρωπαϊκές θάλασσες, τη Βαλτική, τη Μεσόγειο και τον Βορειοανατολικό Ατλαντικό, όπως είναι π.χ. η σύμβαση για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος του Βορειοανατολικού Ατλαντικού (σύμβαση OSPAR) και της Βαλτικής (HELCOM), βάσει των οποίων τα συμβαλλόμενα μέρη οφείλουν να προστατεύουν, να διατηρούν και να αποκαθιστούν τα οικοσυστήματα και τη βιοποικιλότητα ελέγχοντας και περιορίζοντας άλλες πλην της αλιευτικής δραστηριότητας ανθρώπινες παρεμβάσεις στο θαλάσσιο περιβάλλον.

4.3. Μέτρα για την προστασία της βιοποικιλότητας

39. Στην πράξη, το παρόν σχέδιο δράσης θα πρέπει να οδηγήσει σε εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης, όπως αυτή περιγράφεται σε σχετική ανακοίνωση της Επιτροπής, [10] και των διατάξεων του κώδικα δεοντολογίας του FAO σχετικά με την υπεύθυνη εκμετάλλευση των αλιευτικών πόρων. Το σχέδιο θα μπορούσε επίσης να εφαρμόσει συναφείς διατάξεις που περιέχονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής για την αρχή της προφύλαξης. [11] Κεντρική σημασία στις σχετικές ρυθμίσεις έχει η αποφυγή μη αντιστρεπτών βλαβών, όπως είναι η μείωση της γενετικής ποικιλομορφίας ενός πληθυσμού, καθώς και το γεγονός ότι δεν μπορεί να γίνεται επίκληση της έλλειψης πλήρων επιστημονικών γνώσεων για να αναβάλλεται η ανάληψη δράσης, από τη στιγμή που οι πρώτες αντικειμενικές επιστημονικές εκτιμήσεις κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για επιπτώσεις επί του περιβάλλοντος δυνάμει μη αντιστρεπτές. Η εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης έχει χαρακτηριστεί ως προληπτική προσέγγιση για τις ανάγκες της διαχείρισης στον τομέα της αλιείας. Η εν λόγω προσέγγιση έχει αποκτήσει δυναμική, σημαντική δε πείρα έχει συσσωρευτεί τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε διεθνές επίπεδο μέσω των περιφερειακών οργανισμών του τομέα της αλιείας. Αποδεικνύεται έτσι ότι η προληπτική προσέγγιση αποτελεί κατάλληλο εργαλείο για την επίτευξη των στόχων της ανά χείρας ανακοίνωσης.

[10] Ανακοίνωση της Επιτροπής «Εφαρμογή της αρχής της πρόληψης και πολυετείς μηχανισμοί καθορισμού των TAC» / COM(2000) 803 τελικό, 01.12.2000

[11] Ανακοίνωση της Επιτροπής για την αρχή της προφύλαξης / COM(2000) 1 τελικό, 02.02.2000

40. Στις δράσεις μπορούν να συμπεριληφθούν:

* διαχειριστικοί στόχοι συμφώνως προς την προληπτική προσέγγιση για εμπορικής σημασίας αλιευτικούς πόρους, για είδη που δεν αποτελούν στόχο της αλιευτικής δραστηριότητας και για ενδιαιτήματα.

* μέτρα προς αποφυγή της εξάντλησης τοπικών πόρων γενετικώς διακριτών.

* ενεργοποίηση μέτρων που ήδη υπάρχουν και ανάπτυξη νέων τεχνικών μέτρων διατήρησης ώστε να μειωθούν οι επιπτώσεις της αλιευτικής δραστηριότητας στις συνιστώσες εκείνες των οικοσυστημάτων που παρουσιάζουν μικρό ή και καθόλου εμπορικό ενδιαφέρον.

* βασική έρευνα προς υποστήριξη, διαμόρφωση και προώθηση της ενσωμάτωσης του περί βιοποικιλότητας προβληματισμού στην αλιευτική πολιτική.

41. Σημασία έχει επίσης:

* να αυξηθεί η συνάφεια μεταξύ αφενός των μέσων που έχει στη διάθεσή της η ΚΑΠ και αφετέρου των μέσων περιβαλλοντικής πολιτικής και της υλοποίησης αυτών.

* να υπάρξουν εγγυήσεις ότι η πολιτική και τα μέσα του τομέα της αλιείας δεν βλάπτουν το περιβάλλον τρίτων χωρών ούτε περιοχές εκτός των ορίων εθνικής δικαιοδοσίας, και να παρέχεται βοήθεια προς τρίτες χώρες για τη διατήρηση και βιώσιμη εκμετάλλευση της βιοποικιλότητας.

* να αυξηθεί η συμμετοχή των επαγγελματιών αλιέων στην αποκατάσταση των ενδιαιτημάτων, καθώς και στη μείωση μολυσματικών παραγόντων που επιμένουν και της υπερβολικής συγκέντρωσης θρεπτικών ουσιών στα ποτάμια, τους ποταμόκολπους και τη θάλασσα.

42. Καθεμία από τις δράσεις συζητείται στο κείμενο που ακολουθεί.

4.3.1. Διατήρηση και βιώσιμη εκμετάλλευση αλιευτικών πόρων εμπορικής σημασίας με συνολική μείωση της αλιευτικής πίεσης

Αιτιολογία

Αλιευτικοί πόροι για εμπορική εκμετάλλευση

43. Υπάρχουν διάφοροι παράγοντες που επηρεάζουν τις δυνατότητες διατήρησης και βιώσιμης εκμετάλλευσης ιχθυαποθεμάτων, κυρίως όμως ενδιαφέρουν ο βαθμός της αλιευτικής έντασης και το είδος της αλιευτικής δραστηριότητας που ασκείται. Η μείωση της αλιευτικής πίεσης θα αποφέρει σε μια πρώτη φάση μειωμένα σε σχέση με σήμερα αλιεύματα, ενώ μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα θα οδηγήσει σε ιχθυαποθέματα όπου κατά μέσον όρο θα υπερτερούν αναλογικώς ψάρια μεγαλύτερα σε ηλικία και σε μέγεθος, θα οδηγήσει επομένως σε μεγαλύτερη βιομάζα και κατ'επέκταση σε αύξηση της γενετικής ποικιλομορφίας καθενός από τα ιχθυαποθέματα. Θα προκύψουν έτσι σταθερότερα αλιεύματα, με οικονομικό όφελος για τον τομέα της αλιείας, πράγμα που θα αποβεί με τη σειρά του προς όφελος της βιώσιμης ανάπτυξης.

Άλλοι οργανισμοί και ενδιαιτήματα

44. Μια συνολική μείωση της αλιευτικής πίεσης θα συμβάλει στην προστασία άλλων συνιστωσών των θαλάσσιων οικοσυστημάτων, αφού θα αποβεί προς όφελος όχι μόνο των ειδών που παρουσιάζουν εμπορικό ενδιαφέρον αλλά και ειδών μικρής ή μηδαμινής εμπορικής σημασίας που συλλαμβάνονται παρεμπιπτόντως μαζί με τα πρώτα. Μείωση π.χ. της αλιευτικής πίεσης που προκαλείται από αλιευτικά εργαλεία ρυμουλκούμενα στον βυθό, με άλλα λόγια μείωση της συχνότητας με την οποία χρησιμοποιούνται, θα περιορίσει τις επιπτώσεις επί των βενθικών οργανισμών και των ενδιαιτημάτων τους. Όμως, τέτοια ενδιαιτήματα και είδη είναι εξαιρετικά ευπαθή, σπάνια ή αντιπροσωπευτικά, και ενδέχεται να θιγούν σοβαρά ακόμη κι αν υπάρξει μια γενικότερη μείωση της αλιευτικής προσπάθειας. Είναι συνεπώς ανάγκη να εντοπιστούν κατάλληλες περιοχές για την προστασία ενδιαιτημάτων και ορισμένων ειδών, σύμφωνα με τις απαιτήσεις της οδηγίας για τα ενδιαιτήματα. Έτσι, το σχέδιο δράσης θα αντλήσει στοιχεία από τη διαδικασία του δικτύου NATURA 2000 για να επιτύχει τον στόχο αυτόν.

45. Κλειστές περιοχές ή ζώνες απαγόρευσης έχουν χρησιμοποιηθεί επί πολύ χρόνο για τις ανάγκες της διαχείρισης στον τομέα της αλιείας, στην ΕΕ και αλλού. Ενδιαφέρει να αναγνωριστεί η σκοπιμότητα ύπαρξης τέτοιων ζωνών όπου θα απαγορεύεται η αλιεία, καθώς οι ζώνες αυτές θα διαφέρουν αναλόγως εάν εξυπηρετούν διαχειριστικές ή οικολογικές ανάγκες. Εάν τέτοιες ζώνες προβλέπονται για τις ανάγκες της διαχείρισης, θα εξυπηρετούν τους παρακάτω σκοπούς:

* σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης, για να προλαμβάνονται υψηλά ποσοστά θνησιμότητας εξαιτίας της αλιείας σε περιπτώσεις κατά τις οποίες τα ψάρια συναποτελούν πυκνούς σχηματισμούς και είναι γι'αυτό εξαιρετικά τρωτά.

* για μεγαλύτερη προστασία των ιχθυδίων όταν τα αλιευτικά εργαλεία δεν παρέχουν αρκετή προστασία.

* μόνο για προστασία του γόνου από σοβαρή μείωση ή αφανισμό.

46. Σε τέτοιες περιπτώσεις, πιστεύεται ότι οι ζώνες απαγόρευσης της αλιείας παράγουν αποτέλεσμα, παρά το γεγονός ότι τα επιστημονικά δεδομένα δεν είναι αρκούντως αποδεικτικά. Αυτό ισχύει και για τα είδη που συλλαμβάνονται παρεμπιπτόντως, που δεν αποτελούν δηλαδή στόχο της αλιευτικής δραστηριότητας.

47. Η πείρα έδειξε ότι είναι πολύ δύσκολο να αποτιμηθούν τα αποτελέσματα των ζωνών απαγορευμένης αλιείας και ότι αυτές δεν αποτελούν πανάκεια για κάθε είδους διαχειριστικά και οικολογικά προβλήματα. Οι ζώνες απαγόρευσης της αλιείας είναι λιγότερο αποτελεσματικές προκειμένου για τη μείωση της συνολικής αλιευτικής πίεσης παρά της αλιευτικής προσπάθειας, γιατί η λύση αυτή μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα να ανακατανέμεται η αλιευτική προσπάθεια σε περιοχές ή χρονικές περιόδους που είναι ανοιχτές. Για την υπερπήδηση τέτοιων εμποδίων, οι ζώνες απαγόρευσης της αλιείας πρέπει να καλύπτουν πολύ μεγάλο ποσοστό της κατανομής των αποθεμάτων που προορίζονται να προστατέψουν, πράγμα που θέτει το ερώτημα μήπως άλλα διαχειριστικά εργαλεία (χαμηλότερα TAC/συνολικά επιτρεπόμενα αλιεύματα, βελτιωμένη επιλογή, κ.λπ.) ή συνδυασμοί αυτών θα ήταν αποτελεσματικότερα και θα εισήγαν λιγότερες διακρίσεις σε βάρος των επαγγελματιών αλιέων που δραστηριοποιούνται κοντά στις εν λόγω ζώνες.

48. Λιγότερα είναι τα εμπειρικά δεδομένα σε ό,τι αφορά ζώνες απαγόρευσης της αλιείας προοριζόμενες για την εξυπηρέτηση οικολογικών σκοπών στο θαλάσσιο περιβάλλον, παρά το γεγονός ότι υπάρχουν τέτοιες ζώνες εδώ και πολλά χρόνια. Μερικές απ'αυτές προορίζονται για την προστασία αποθεμάτων ενός είδους, υπάρχουν όμως και εκτεταμένες ζώνες απαγόρευσης της αλιείας γύρω από θαλάσσιες εγκαταστάσεις όπως είναι για παράδειγμα εξέδρες άντλησης πετρελαίου και φυσικού αερίου, όπου η αλιεία έχει απαγορευθεί.

49. Να σημειωθεί ότι οι θαλάσσιοι οργανισμοί, σε σύγκριση με τους χερσαίους, παρουσιάζουν μεγαλύτερη κινητικότητα, οπότε οι ζώνες απαγόρευσης της αλιείας ενδέχεται να προσφέρονται περισσότερο για προστασία ευαίσθητων ή αντιπροσωπευτικών ενδιαιτημάτων όπως είναι οι κοραλλιογενείς ύφαλοι και σημαντικές περιοχές όπου τα θαλάσσια πτηνά ταΐζουν τα μικρά τους κατά την εποχή της αναπαραγωγής.

50. Κατά κοινή όμως ομολογία, ζώνες απαγόρευσης της αλιείας πλήρως προσδιορισμένες μπορεί να αποδειχτούν ένα επιπλέον χρήσιμο εργαλείο για βελτιωμένη προστασία ιχθυαποθεμάτων και ευαίσθητων ενδιαιτημάτων. Το σχέδιο δράσης προτείνει συνεπώς τις ζώνες απαγόρευσης της αλιείας για την προστασία αλιευτικών πόρων και ενδιαιτημάτων, θα χρειαστεί όμως να προσδιοριστούν σαφώς οι στόχοι και να αιτιολογηθεί η βιολογική βάση τυχόν τέτοιων ζωνών απαγορευμένης αλιείας. Εξίσου σημαντικό είναι να δοθεί ώθηση στην έρευνα για αξιολόγηση και αποτίμηση των αποτελεσμάτων, και να δρομολογηθούν συνεπώς πιλοτικές μελέτες ως συστατικό στοιχείο της δράσης.

51. Κοινή επίσης πεποίθηση είναι ότι η μεγάλου βαθμού εκμετάλλευση ιχθυαποθεμάτων εμπορικής σημασίας έχει ευρύτερα αποτελέσματα, που οδηγούν σε συρρίκνωση τροφικών πλεγμάτων μειωμένης πολυπλοκότητας και γενικότερα σε οικοσυστήματα μικρότερης βιοποικιλότητας. Επηρεάζονται επίσης και τα θαλάσσια ενδιαιτήματα. Μολονότι είναι αμφίβολο κατά πόσον τα αποτελέσματα είναι αντιστρεπτά σε περιπτώσεις σημαντικών αλλοιώσεων σε σχέση με την "πρωτόγονη" κατάσταση, πιστεύεται ότι μια μείωση της εκμετάλλευσης ιχθυαποθεμάτων εμπορικής σημασίας θα συμβάλει μεσοπρόθεσμα σε αύξηση της συνολικής βιοποικιλότητας των θαλάσσιων οικοσυστημάτων.

52. Σε κάποιες όμως περιπτώσεις, τα οικολογικά αποτελέσματα της αλιευτικής δραστηριότητας μπορεί να θεωρηθούν θετικά για ορισμένους πληθυσμούς ή για την αύξηση της παραγωγικότητας. Για παράδειγμα, υψηλά ποσοστά απορριπτόμενων αλιευμάτων σε ορισμένες περιοχές οδήγησαν σε αυξημένους πληθυσμούς ειδών θαλάσσιων πτηνών που τρέφονται με θνησιμαία. Η μείωση των επικρατούντων πληθυσμών θηρευτών μέσω της αλιείας ενδέχεται να οδηγήσει σε αύξηση των πληθυσμών θηραμάτων. Επιπλέον, μια ήπια φυσική διατάραξη μπορεί να οδηγήσει σε ενίσχυση της βιοποικιλότητας και της παραγωγικότητας ενός οικοσυστήματος. Όλα αυτά τα αποτελέσματα μπορούν να θεωρούνται θετικά εφόσον η αλιευτική πίεση δεν έχει οδηγήσει σε απώλεια της ικανότητας των πληθυσμών να ανακάμπτουν. Να λαμβάνεται συνεπώς υπόψη ότι τα αποτελέσματα των μεταβολών αλιευτικών πρακτικών και της κατανομής πρέπει να συνυπολογίζονται πλήρως, χωρίς να προδικάζονται θετικές ή αρνητικές συνέπειες.

Μέτρα με σκοπό να επιτευχθεί συνολική μείωση της αλιευτικής πίεσης

53. Μείωση της αλιευτικής πίεσης μπορεί να επιτευχθεί ως εξής:

(1) για τα εμπορικού ενδιαφέροντος είδη, με καθορισμό ανώτατων ορίων αλιευμάτων σε κατάλληλα επίπεδα ή

(2) με μείωση της αλιευτικής πίεσης (στόλος/μέγεθος εργαλείων και αποτελεσματικότητα) ή

(3) με μείωση της δραστηριότητας των αλιευτικών στόλων ή

(4) με συνδυασμούς μεταξύ (1), (2) και (3).

54. Ανώτατα όρια αλιευμάτων υπό μορφή TAC (συνολικά επιτρεπόμενα αλιεύματα) εφαρμόζονται στην ΚΑΠ από το 1983. Στην πράξη όμως, και μέχρι πρόσφατα, η επιλογή των TAC γινόταν συχνά ανάλογα με τις ετήσιες διακυμάνσεις των ιχθυαποθεμάτων, ενώ το κριτήριο της μείωσης της αλιευτικής πίεσης σε βιώσιμα επίπεδα συνυπολογιζόταν σε μικρό μόνο βαθμό. Το 1996, καθιερώθηκαν για πρώτη φορά και βάσει σχεδίων μακροπρόθεσμης διαχείρισης εκπονηθέντων στο πλαίσιο της προληπτικής προσέγγισης, όρια αλιευμάτων που αφορούσαν μικρό αριθμό αποθεμάτων των οποίων την εκμετάλλευση είχε η Ευρωπαϊκή Ένωση. Το μέτρο επεκτάθηκε έκτοτε σε 11 ακόμη αποθέματα και θα εξακολουθήσει να επεκτείνεται στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης. Τα TAC θα εφαρμόζονται ολοένα και περισσότερο στο πλαίσιο μιας πολυετούς προσέγγισης και με στόχο πάντοτε τη βιωσιμότητα βάσει ορίων και επιπέδων αναφοράς.

55. Τέθηκαν επίσης σε εφαρμογή μια σειρά πολυετή προγράμματα προγραμματισμού (ΠΠΠ) για να μειωθεί η αλιευτική δυναμικότητα, και αποφασίστηκε η επιβολή περιορισμών στη δραστηριότητα των αλιευτικών στόλων στα δυτικά κοινοτικά ύδατα (ICES / υποπεριοχές VI έως IX). Παρ'όλες αυτές τις προσπάθειες, η πλεονάζουσα δυναμικότητα εξακολουθεί να είναι ένα θεμελιακό πρόβλημα σε ό,τι αφορά τη βιώσιμη ανάπτυξη του τομέα της αλιείας. [12] Η πλεονάζουσα δυναμικότητα δημιουργεί προβλήματα ελέγχου και εκτέλεσης και πολύ υψηλά ποσοστά εκμετάλλευσης, μείωση συνεπώς τόσο των αποθεμάτων αναπαραγωγής όσο και της κατά μέγεθος δομής των πληθυσμών. Κατά συνέπεια, η πλεονάζουσα δυναμικότητα αποτελεί απειλή για τη βιοποικιλότητα. Η ΚΑΠ αποδείχτηκε ικανή να σταθεροποιήσει τα ποσοστά θνησιμότητας εξαιτίας της αλιείας, σε πολύ υψηλά όμως επίπεδα, με αποτέλεσμα ο βαθμός εκμετάλλευσης περισσοτέρων από τα μισά ιχθυαποθέματα της ΕΕ να υπερβαίνει τις μακροπρόθεσμες δυνατότητες βιωσιμότητας αυτών και η κατάσταση των αποθεμάτων μουρούνας να είναι κρίσιμη. Και ενώ κατορθώθηκε η πρόληψη της πλήρους κατάρρευσης αποθεμάτων και η ανάκαμψη αυτών, δεν κατέστη δυνατό να προληφθεί η επανεμφάνιση κρίσεων. Η κατάσταση αυτή δεν μπορεί να συνεχιστεί, και η αλιευτική πίεση πρέπει συνεχώς να μειώνεται μέσω της επιβολής περιορισμών ως προς τις αλιευόμενες ποσότητες καθώς και μείωσης της αλιευτικής δυναμικότητας με τα διαθέσιμα μέσα. Η επανεξέταση του ΠΠΠ το 2001 δίνει την ευκαιρία να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα της δυναμικότητας βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα και να αποκατασταθεί η προβλεπόμενη ισορροπία μεταξύ δυναμικότητας και αλιευτικών πόρων.

[12] Έκθεση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο / Προετοιμασία μιας μεσοπρόθεσμης επανεξέτασης των πολυετών προγραμμάτων προσανατολισμού,COM(2000) 272 τελικό, 10.5.2000

56. Με βάση την επανεξέταση των νομικών μέσων, προκύπτει ότι μπορούν να εφαρμοστούν οι παρακάτω δράσεις, από την εφαρμογή και υλοποίηση των οποίων αναμένεται η επίτευξη των στόχων. Η συνεχιζόμενη αναθεώρηση της ΚΑΠ το 2002, θα δώσει την ευκαιρία να εξεταστεί κατά πόσον υπάρχει ανάγκη περαιτέρω ενίσχυσης των υπαρχόντων μέσων, των δημοσιονομικών συμπεριλαμβανομένων, ή ανάπτυξης μιας ευρύτερης σειράς διαχειριστικών μέσων μέσα σε ένα διαφορετικό διαρθρωτικό ή θεσμικό πλαίσιο.

Δράση I - Συνολική μείωση της αλιευτικής πίεσης για να προωθηθεί η διατήρηση και βιώσιμη εκμετάλλευση ιχθυαποθεμάτων εμπορικού ενδιαφέροντος

Υλοποίηση μακροπρόθεσμων διαχειριστικών σχεδίων στο πλαίσιο της προληπτικής προσέγγισης, για εμπορικής σημασίας αλιευόμενους πόρους:

* καθορισμός ορίου επιφυλακής και επιπέδων αναφοράς για τα ποσοστά θνησιμότητας εξαιτίας της αλιείας και για τη βιομάζα αναπαραγωγής.

* όταν δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα για τον καθορισμό επιπέδων επιφυλακής για συγκεκριμένο απόθεμα, πρέπει να θεσπίζονται κανόνες εκμετάλλευσης του εκάστοτε αποθέματος με συνεκτίμηση του ιστορικού εκμετάλλευσης, της παραγωγής και των πιθανών βιολογικών επακολούθων της εκμετάλλευσης.

* λήψη διαχειριστικών μέτρων θεραπείας όπου χρειάζεται.

* όταν είναι δυνατόν, ενσωμάτωση πολυειδικών κριτηρίων στα διαχειριστικά σχέδια.

* όταν είναι δυνατόν, να αποφεύγεται σε τοπική κλίμακα η εξαντλητική εκμετάλλευση αποθεμάτων τα οποία, με όρους γενετικούς και όρους συμπεριφοράς, μπορεί και να είναι μονάδες λειτουργικώς διακριτές.

* μείωση της πλεονάζουσας δυναμικότητας και προσπάθειας των αλιευτικών στόλων.

4.3.2. Τεχνικά μέτρα για ιχθυαποθέματα εμπορικής εκμετάλλευσης

Αιτιολογία

57. Τεχνικά μέτρα, όπως είναι το απαιτούμενο μέγεθος ματιού και ο προσδιορισμός ζωνών απαγόρευσης της αλιείας, χρησιμοποιούνται ευρέως ως συμπληρωματικά εργαλεία για τη ρύθμιση της εκμετάλλευσης και τη βελτίωση της διατήρησης ειδών (ιχθύων, καρκινοειδών και μαλακίων) εμπορικού ενδιαφέροντος. Τέτοια μέτρα προβλέπονται σήμερα για τα κοινοτικά ύδατα στον κανονισμό 850/98 [13] του Συμβουλίου, ο οποίος αποτελεί καρπό μείζονος αναθεώρησης παλαιότερων κανονισμών και τέθηκε σε εφαρμογή την 1η Ιανουαρίου 2000. Ανάλογα μέτρα προβλέπονται για τη Βαλτική [14] και για τη Μεσόγειο [15]. Η βελτίωση τέτοιων μέτρων είναι μια διαρκής διαδικασία, και το σχέδιο δράσης θα εξακολουθήσει να πιέζει προς αυτήν την κατεύθυνση.

[13] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 850/98 του Συμβουλίου για τη διατήρηση των αλιευτικών πόρων με τη βοήθεια τεχνικών μέτρων προστασίας των νεαρών θαλάσσιων οργανισμών / ΕΕ L 125, 27.4.1998, σ.1

[14] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 88/98 του Συμβουλίου για τον καθορισμό ορισμένων τεχνικών μέτρων διατήρησης των αλιευτικών πόρων στα ύδατα της Βαλτικής Θάλασσας, των Lille και Store Baelt και του Οresund (Baltic Sea, the Belts and the Sound) / ΕΕ L 9, 15.01.1998, σ.1

[15] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1626/94 του Συμβουλίου για τη θέσπιση ορισμένων τεχνικών μέτρων διατήρησης των αλιευτικών πόρων στη Μεσόγειο / ΕΕ L 171, 06.7.97, σ.1

58. Πρωταρχικός σκοπός αυτών των μέτρων είναι η προστασία των νεαρών ατόμων (ιχθυδίων) και του γόνου αναπαραγωγής, κατά συνέπεια η μείωση των απορριπτόμενων αλιευμάτων με τη βοήθεια μέτρων που θα προβλέπουν περιορισμούς στους τύπους των χρησιμοποιούμενων αλιευτικών εργαλείων, τα χαρακτηριστικά των διχτυών και τις τοποθεσίες όπου θα μπορούν να συλλαμβάνονται τα εκάστοτε είδη, ελάχιστα μεγέθη εκφόρτωσης για τα είδη εμπορικής εκμετάλλευσης, τέλος δε ζώνες απαγόρευσης της αλιείας (σε πραγματικό χρόνο, σε εποχική βάση ή σε μόνιμη βάση) για να εξαλειφθεί η ανεπιθύμητη θνησιμότητα ιχθυδίων και γόνου αναπαραγωγής. Τα μέτρα αυτά αποτελούν λογικό συμπλήρωμα της μακροπρόθεσμης διαχείρισης της αλιείας εμπορικών αποθεμάτων προς όφελος της βιοποικιλότητας και της βιώσιμης εκμετάλλευσης των πόρων.

59. Υπάρχουν αποθέματα των οποίων η διαχείριση γίνεται κυρίως με TAC και ποσοστώσεις που εφαρμόζονται σε επίπεδο ομάδας ειδών ή ομάδας πληθυσμών που είναι γνωστό ότι αποτελούν διακριτούς υποπληθυσμούς. Ένας επιπλέον σκοπός είναι η διατήρηση της γενετικής και λειτουργικής ποικιλομορφίας σε τέτοιες περιπτώσεις με αποτροπή της σε τοπική κλίμακα εξαντλητικής εκμετάλλευσης τέτοιων υποπληθυσμών. Θα εφαρμοστούν προς τούτο μέτρα όπως γεωγραφικοί περιορισμοί σε ό,τι αφορά τη σύλληψη συγκεκριμένων αλιευμάτων καθώς και κλειστές περιοχές και εποχές.

Δράση II - Τεχνικά μέτρα που αποβλέπουν σε βελτιωμένη διατήρηση και βιώσιμη εκμετάλλευση ιχθυαποθεμάτων εμπορικού ενδιαφέροντος

* ορθότερη επιλογή μεγέθους με σκοπό να περιοριστεί η σύλληψη ιχθυδίων τα οποία στη συνέχεια απορρίπτονται στη θάλασσα.

* ορθότερη επιλογή είδους.

* κλειστές περιοχές και εποχές για να βελτιωθεί η επιβίωση ιχθυδίων ή γόνου, υποπληθυσμών συμπεριλαμβανομένων.

* κατά περίπτωση, νέα ή τροποποιημένα ελάχιστα μεγέθη εκφόρτωσης για ψάρια και θαλασσινά (καρκινοειδή και μαλάκια).

* κλειστές περιοχές και εποχές για να βελτιωθεί η επιβίωση τοπικών πληθυσμών προς διατήρηση της γενετικής ποικιλομορφίας.

4.3.3. Τεχνικά μέτρα για άλλους οργανισμούς και ενδιαιτήματα

60. Όλες οι αλιευτικές δραστηριότητες έχουν επιπτώσεις στο οικοσύστημα. Συχνά όμως η βαρύτητα των επιπτώσεων πάνω σε είδη τα οποία δεν αποτελούν στόχο της αλιευτικής δραστηριότητας και ο χρόνος που απαιτείται για την αναστροφή τους δεν ορίζονται σαφώς.

61. Οι επιπτώσεις στο οικοσύστημα εμπίπτουν σε τέσσερεις μεγάλες κατηγορίες:

(1) επίδραση της αλιείας στη δημογραφική εξέλιξη των ιχθυαποθεμάτων εμπορικής εκμετάλλευσης (εξετάζεται στο προηγούμενο κεφάλαιο).

(2) διατάραξη και φυσική βλάβη θαλάσσιων οργανισμών.

(3) φυσική βλάβη βενθικών και συναφών δομών.

(4) διατάραξη θαλάσσιων τροφικών πλεγμάτων.

62. Αν ληφθεί υπόψη ότι το σκοπούμενο αποτέλεσμα αρκετών πτυχών της ΚΑΠ είναι να μειωθεί η αλιευτική προσπάθεια και η θνησιμότητα εξαιτίας της αλιείας, αυτονόητο είναι ότι, ακόμη κι αν δεν ληφθούν άλλα μέτρα, οι επιπτώσεις της αλιείας πάνω στο περιβάλλον θα μειωθούν. Πρέπει όμως να εξεταστεί το ενδεχόμενο λήψης πρόσθετων μέτρων για να μειωθούν ακόμη περισσότερο οι δυνητικές επιπτώσεις της αλιείας πάνω σε είδη που δεν αποτελούν στόχο της αλιευτικής δραστηριότητας καθώς και πάνω στα ενδιαιτήματα. Ειδική προσοχή απαιτείται ώστε να περιοριστούν οι επιπτώσεις πάνω στα είδη που καλύπτονται από τις οδηγίες 79/409 EΚ (πτηνά) και 92/43 EΟΚ (ενδιαιτήματα/"οικότοποι" στην οδηγία).

Δράση III - Τεχνικά μέτρα τα οποία αποβλέπουν σε περιορισμό των επιπτώσεων πάνω σε είδη που δεν αποτελούν στόχο της αλιευτικής δραστηριότητας καθώς και πάνω στα ενδιαιτήματα

* εισαγωγή και προώθηση της χρήσης εργαλείων επιλογής τα οποία περιορίζουν ή καταργούν την παρεμπίπτουσα σύλληψη ειδών που δεν είναι στόχος της αλιευτικής δραστηριότητας.

* εισαγωγή και προώθηση αλιευτικών μεθόδων που έχουν περιορισμένες φυσικές επιπτώσεις στο περιβάλλον.

* κατά περίπτωση, καθιέρωση κλειστών περιοχών και εποχών για να βελτιωθεί η προστασία ειδών και ενδιαιτημάτων, συμπεριλαμβανομένων ζωνών απαγόρευσης της αλιείας.

* κατά περίπτωση, καθιέρωση ανώτατων ορίων παρεμπιπτόντων αλιευμάτων, ειδικότερα μάλιστα σε ό,τι αφορά είδη που καλύπτονται από νομοθετήματα για την προστασία του περιβάλλοντος.

63. Το χρηματοδοτικό μέσο προσανατολισμού της αλιείας (FIFG) προσφέρει ήδη ευκαιρίες χρηματοδότησης έργων πειραματικής αλιείας με σκοπό την προστασία των πόρων και τη χρησιμοποίηση επιλεκτικότερων τεχνικών (άρθρο 17 του κανονισμού 2792/1999 του Συμβουλίου). Τέτοιου τύπου δράσεις πρέπει να ενθαρρύνονται γιατί μπορούν να χρησιμεύσουν και ως μέσα πληρέστερης ενημέρωσης και συνειδητοποίησης, καθώς και περαιτέρω συμμετοχής του κλάδου στην όλη διαδικασία.

4.4. Έρευνα, δείκτες επιδόσεων, παρακολούθησης και αξιολόγησης

4.4.1. Έρευνα και παροχή ολοκληρωμένων συμβουλευτικών υπηρεσιών

64. Η ΚΑΠ είναι πιθανώς μία από τις κοινοτικές πολιτικές που βασίζονται κατά μεγάλο μέρος στις επιστημονικές συμβουλές. Πολύ μεγάλη σημασία έχουν για την Επιτροπή επιστημονικές συμβουλές υψηλής ποιότητας, όταν μάλιστα τις έχει στη διάθεσή της εγκαίρως. Οι κυριότεροι συμβουλευτικοί οργανισμοί με τους οποίους συνεργάζεται η Επιτροπή είναι το ICES, το επιστημονικό συμβούλιο της Οργάνωσης αλιείας του Βορειοδυτικού Aτλαντικού (NAFO) και η Διεθνής επιτροπή για τη διατήρηση των θυννοειδών του Ατλαντικού (ICCAT). Στη Μεσόγειο, το Γενικό συμβούλιο αλιευτικών πόρων της Μεσογείου (GFCM) αναμένεται να δραστηριοποιηθεί ακόμη περισσότερο στον χώρο της παροχής συμβουλευτικών υπηρεσιών. Οι επιστημονικές πληροφορίες που παρέχουν οι οργανισμοί αυτοί αξιολογούνται και συμπληρώνονται από τη γνώμη της STECF. Οι παρεχόμενες συμβουλές εστιάζονται συνήθως σε ένα μόνο είδος, σε ορισμένες όμως περιπτώσεις καλύπτουν και περισσότερα.

65. Η ανάπτυξη της παροχής ολοκληρωμένων συμβουλευτικών υπηρεσιών οι οποίες να καλύπτουν περιβαλλοντικές, οικονομικές και κοινωνικές πτυχές προχωρεί με βραδείς ρυθμούς. Το γεγονός αυτό εξηγείται κυρίως με την πολυπλοκότητα των σχετικών συμβουλών αλλά και με την έλλειψη κατάλληλου πλαισίου καθώς και με την ανεπάρκεια μεθόδων και δεδομένων για την παροχή τους. Άρα εδώ χρειάζονται βελτιώσεις για να υποστηριχθεί η πορεία προς μια οικοσυστημική διαχείριση, πράγμα που μπορεί να γίνει καλύτερα με τη βοήθεια του υπάρχοντος επιστημονικού συμβουλευτικού οργανισμού και με καλύτερο συντονισμό της έρευνας και ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ του τομέα της αλιείας και των επιστημών του περιβάλλοντος.

66. Η έρευνα στον τομέα της αλιείας είναι πολύ δαπανηρή και οι σχετικές δημόσιες δαπάνες πρέπει να αιτιολογούνται. Για να συνεχιστεί η έρευνα προς όφελος της μελλοντικής ΚΑΠ, ολοένα και μεγαλύτερη προβάλλει η ανάγκη να υπάρχει η καλύτερη δυνατή σχέση κόστους-οφέλους και να βελτιωθεί συνεπώς ο καθορισμός προτεραιοτήτων της έρευνας. Μέχρι σήμερα εμφανής είναι η τάση να δίδεται χαμηλού βαθμού προτεραιότητα στην έρευνα του τομέα της αλιείας. Έτσι, και το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας εμφανίζεται μειωμένο, αφού άλλα πεδία της έρευνας χαίρουν μεγαλύτερης εκτίμησης και είναι ελκυστικότερα.

67. Στο πλαίσιο της επιχειρησιακής δραστηριότητας που υπάγεται στην ΚΑΠ απαιτείται διαρκής παρακολούθηση της κατάστασης των ιχθυαποθεμάτων εμπορικής σημασίας, παράλληλα δε συλλογή δεδομένων και αξιολόγηση ρουτίνας. Τα κράτη μέλη έχουν την υποχρέωση να υποστηρίζουν τέτοιες δραστηριότητες, που υποστηρίζονται και από την Επιτροπή. Τα αποτελέσματα των επί σειρά ετών μελετών καταστάσεως και άλλα δεδομένα που συγκεντρώνονταν για να χρησιμοποιηθούν στην έρευνα του τομέα της παραδοσιακής αλιείας, μόνο πρόσφατα άρχισαν να χρησιμοποιούνται για τη μελέτη ζητημάτων σχετικών με τη βιοποικιλότητα, όπως είναι οι μεταβολές που παρατηρούνται στις βιοκοινότητες και τη δομή των ειδών. Ενδιαφέρει συνεπώς και από πλευράς βιοποικιλότητας να παρακολουθείται και να αξιολογείται η παραδοσιακή αλιεία.

Δράση IV - Προτεραιότητες της έρευνας για τις ανάγκες υποστήριξης της ΚΑΠ

* Έρευνα με σκοπό την ανάπτυξη μεθόδων για βελτιωμένα και χαμηλότερου κόστους προγράμματα αξιολόγησης και δειγματοληψίας

* Έρευνα με σκοπό την ανάπτυξη μεθόδων επιλεκτικότερης αλιείας με ηπιότερες περιβαλλοντικές επιπτώσεις

* Έρευνα με σκοπό την ανάπτυξη εναλλακτικών συστημάτων διαχείρισης, συμπεριλαμβανομένων άλλων μέτρων ελέγχου και εκτέλεσης

68. Η ΚΑΠ χρειάζεται να αναπτυχθεί για να ανταποκριθεί σε μελλοντικές προκλήσεις, όπως είναι η συνολική θεώρηση περιβαλλοντικών, οικονομικών και κοινωνικών παραμέτρων. Η ΚΑΠ έχει ήδη ανειλημμένες υποχρεώσεις απέναντι στις ανάγκες της κοινωνίας. μεταξύ των υποχρεώσεων αυτών περιλαμβάνεται η συνολική αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών ζητημάτων (βιοποικιλότητα, βιώσιμη ανάπτυξη, οικοσυστημική διαχείριση), αλλά και η ανταπόκριση στο αίτημα των καταναλωτών να τους παρέχονται προϊόντα εγγυημένης ποιότητας. Οι νέες προκλήσεις αυξάνουν τη ζήτηση για αποτίμηση του κόστους, της περιβαλλοντικής αποτελεσματικότητας, των κοινωνικών και οικονομικών συνεπειών. Θα χρειαστεί προς τούτο να συγκεντρωθούν καινούργια δεδομένα και να αναλυθούν.

69. Για την αποτελεσματική αντιμετώπιση του ζητήματος της βιοποικιλότητας των υδρόβιων οργανισμών, απαιτείται έρευνα και εφαρμογή επί των μοριακών τεχνικών για να μελετηθούν οι φυσικοί γενετικοί πόροι. Η έρευνα αυτή θα συμβάλει στην αξιολόγηση των δυνάμει μη αντιστρεπτών γενετικών επιπτώσεων των διαχειριστικών μέτρων πάνω στους πόρους, συνεπώς και στη βελτιωμένη διαχείριση αυτών. Με τη χρήση τέτοιων μεθόδων καθίσταται δυνατή η παρακολούθηση των χρονικών και γεωγραφικών μεταβολών των αποθεμάτων, οπότε μπορούμε να περιμένουμε σημαντική βελτίωση στη διαχείριση και τη διατήρηση. Υπάρχει τεράστιος αριθμός βιολογικών δειγμάτων που διατηρούνται, και φαίνεται πως μια τέτοια έρευνα μπορεί να αναχθεί αναδρομικά μερικές δεκαετίες πίσω για να συμβάλει στη μελέτη ζητημάτων σχετικών με δυνητικές μεταβολές της γενετικής ποικιλομορφίας.

70. Οι άμεσες επιπτώσεις της αλιείας πάνω σε οργανισμούς που δεν παρουσιάζουν εμπορικό ενδιαφέρον δεν έχουν ακόμη εξακριβωθεί, ούτε έχουν προσδιοριστεί ποσοτικά. Είναι ανάγκη να εκτιμηθούν ποσοτικά τόσο οι άμεσες όσο και οι έμμεσες επιπτώσεις της αλιείας πάνω στις αλληλεπιδράσεις των τροφικών πλεγμάτων. Ούτε όμως έχουν εξακριβωθεί οι επιπτώσεις των ανθρωπογενών πιέσεων (ρύπανση, ευτροφισμός, καταστροφή ενδιαιτημάτων) πάνω στους εμπορικής σημασίας αλιευτικούς πόρους ή άλλους οργανισμούς.

71. Η σχετική έρευνα (με τις προτεραιότητες που απαριθμούνται στη συνέχεια) αποσκοπεί σε πληρέστερη και έγκαιρη γνώση της γενετικής ποικιλομορφίας και σε βελτίωση της παροχής ολοκληρωμένων συμβουλευτικών υπηρεσιών ως συμβολή στη διατήρηση της βιοποικιλότητας.

Δράση V. Έρευνα που αποσκοπεί σε βελτίωση των γνώσεων σχετικά με τη βιοποικιλότητα

* Ανάπτυξη και εφαρμογή μοριακών τεχνικών για την ταυτοποίηση αποθεμάτων, ποσοτικό προσδιορισμό της γενετικής τους ποικιλομορφίας και διαπληθυσμικών ή ενδοπληθυσμικών μεταβολών, παρακολούθηση γενετικών μεταβολών.

* Ανάπτυξη ποσοτικών μοντέλων που θα περιγράφουν τις επιπτώσεις των ανθρωπογενών πιέσεων πάνω σε πληθυσμούς ειδών μικρού ή μηδενικού εμπορικού ενδιαφέροντος, καθώς και πάνω στα ενδιαιτήματα.

* Ανάπτυξη δεικτών βιοποικιλότητας ως κριτηρίου υγείας των θαλάσσιων οικοσυστημάτων, τόσο για ψάρια όσο και για άλλα είδη. Οι δείκτες αυτοί θα χρησιμεύουν ως διαχειριστικά ορόσημα (πρότυπα αναφοράς), βάσει των οποίων θα αποτιμώνται οι επιπτώσεις της αλιείας ή άλλων δραστηριοτήτων του ανθρώπου πάνω στο περιβάλλον.

* Εντοπισμός νέων δεδομένων που θα συλλέγονται σε τακτική βάση.

* Εντοπισμός κεντρικής σημασίας ενδιαιτημάτων και βιοτόπων και μέτρα διαχείρισης και διατήρησης που θα κριθούν αναγκαία για να περιοριστούν στο ελάχιστο οι επ'αυτών επιπτώσεις της αλιευτικής δραστηριότητας.

* Μελέτη των αλληλεπιδράσεων μεταξύ ειδών και των σχέσεων θηρευτή-θηράματος για πληρέστερη κατανόηση των επιπτώσεων της αλιευτικής δραστηριότητας.

72. Μερικές από τις δραστηριότητες αυτές περιλαμβάνονται και στο πέμπτο πρόγραμμα πλαίσιο και πιο συγκεκριμένα στο θεματικό πρόγραμμα 1 «Ποιότητα της ζωής και διαχείριση των έμβιων πόρων» / κεντρική δράση 5 «Αειφόρος γεωργία, αλιεία και δασοκομία και ολοκληρωμένη ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών, συμπεριλαμβανομένων των ορεινών περιοχών». Σημαντικές προτεραιότητες της έρευνας για πληρέστερη κατανόηση της βιοποικιλότητας απαριθμούνται και στο θεματικό πρόγραμμα 4 «Ενέργεια, περιβάλλον και βιώσιμη ανάπτυξη» / κεντρική δράση 3 «Αειφόρα θαλάσσια οικοσυστήματα».

73. Είναι ακόμη πολύ νωρίς για να εκτιμηθούν τα πλήρη αποτελέσματα του πέμπτου προγράμματος πλαισίου, ενδέχεται όμως να χρειαστεί επιπλέον στρατηγική έρευνα προς υποστήριξη του σχεδίου δράσης. Η ανάπτυξη του έκτου προγράμματος πλαισίου που ήδη άρχισε θα προσφέρει κι άλλες ευκαιρίες για επανεξέταση της προόδου που θα σημειώνεται και για ενίσχυση των προτεραιοτήτων της έρευνας προς υποστήριξη του σχεδίου δράσης.

4.4.2. Συλλογή δεδομένων

74. Η Επιτροπή έχει αναγνωρίσει ότι είναι ανάγκη να εξασφαλίσει τη συγκέντρωση των βασικών δεδομένων για τις ανάγκες της ΚΑΠ. [16] Το νέο πλαίσιο συλλογής και ανάλυσης βιολογικών και οικονομικών δεδομένων θα εστιαστεί πρωταρχικά στα εμπορικής σημασίας αποθέματα και στα αλιευτικά σκάφη. Το νέο πρόγραμμα συλλογής δεδομένων θα υλοποιηθεί μέσα στο 2001.

[16] Θέσπιση ενός κοινοτικού πλαισίου συλλογής και διαχείρισης δεδομένων για τις ανάγκες άσκησης της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής / κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1543/2000 / ΕΕ L 176, 15.7.2000. σ.1

75. Τα περιβαλλοντικά δεδομένα δεν καλύπτονται από τον κανονισμό της υποσημείωσης 16. Ουσιαστική σημασία έχει να τυποποιούνται τα συλλεγόμενα δεδομένα και κάθε άλλο υλικό, ώστε τα δεδομένα να είναι συμβατά και συγκρίσιμα. Τέτοιου είδους πληροφορίες έχουν καθοριστική σημασία για την αξιολόγηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων της αλιευτικής πολιτικής, καθώς και της αποτελεσματικότητας των προσπαθειών για μια συνολική αντιμετώπιση της μέριμνας για το περιβάλλον. Το σχέδιο δράσης προτείνει συνεπώς να γίνει επανεξέταση του πλαισίου συλλογής δεδομένων μέσα στο 2003. Στο μεταξύ χρειάζεται να εξεταστεί τι άλλα δεδομένα πρέπει να συλλέγονται.

4.4.3. Δείκτες, παρακολούθηση και αξιολόγηση

Ιχθυαποθέματα εμπορικού ενδιαφέροντος

76. Η επίδραση της αλιευτικής δραστηριότητας στα σημαντικότερα είδη-στόχο μελετήθηκε επί σειρά ετών στις ευρωπαϊκές θάλασσες. Εάν συνεχιστεί η παρακολούθηση και αξιολόγηση της κατάστασης των ιχθυαποθεμάτων εμπορικού ενδιαφέροντος και των τάσεων που παρουσιάζουν η βιομάζα και η εξαιτίας της αλιείας θνησιμότητα, θα καταστεί δυνατή η αποτίμηση της απήχησης των μέτρων που προτείνονται στο σχέδιο δράσης. Σε συνδυασμό λοιπόν με δεδομένα προερχόμενα από σχετικές μελέτες καταστάσεως, τα είδη-στόχος μπορούν να χρησιμοποιούνται ως "αντιπρόσωποι" σε ό,τι αφορά τις ευρύτερες επιπτώσεις, μέχρις ότου βρεθούν πιο συγκεκριμένοι δείκτες. Κρίνεται συνεπώς απολύτως αναγκαίο να συνεχιστούν και να επεκταθούν οι σχετικές μελέτες.

77. Η ένταση της αλιευτικής δραστηριότητας μετρείται ως ποσοστό σύλληψης, το οποίο αναφέρεται ως ποσοστό θνησιμότητας εξαιτίας της αλιείας και είναι ευθέως ανάλογο προς τα ιχθυαποθέματα που συλλαμβάνονται κάθε χρόνο στο πλαίσιο της αλιευτικής δραστηριότητας. Το ποσοστό θνησιμότητας εξαιτίας της αλιείας συνδέεται με τη συνολική αλιευτική προσπάθεια (οριζόμενη στην κοινοτική νομοθεσία ως κιλοβατοημέρες αλιείας) των στόλων, αποτελεί συνεπώς κατάλληλο δείκτη της αλιευτικής πίεσης.

78. Τα ποσοστά θνησιμότητας εξαιτίας της αλιείας εκτιμώνται σε ετήσια βάση για μεγάλο αριθμό ιχθυαποθεμάτων εντός και εκτός των κοινοτικών υδάτων από επιστήμονες του ICES και άλλους επιστημονικούς φορείς. Παράλληλα με την εκτίμηση των ποσοστών θνησιμότητας, γίνονται επίσης εκτιμήσεις της ώριμης βιομάζας (βιομάζας αναπαραγωγής) και της βιομάζας ιχθυδίων. Οι πληροφορίες.αφορούν αποθέματα που συνιστούν τον κύριο όγκο των αλιευμάτων ή που παράγουν το κύριο εισόδημα από αλιευτική δραστηριότητα.

79. Οποιαδήποτε εκτίμηση ποσοστού θνησιμότητας ή βιομάζας αναπαραγωγής μπορεί να συγκρίνεται με επίπεδα αναφοράς επιστημονικώς οριζόμενα ως επίπεδα επιφυλακής. Σύμφωνα με τη διαδικασία αυτή, στην απόφαση 97/413/EΚ του Συμβουλίου της 26ης Ιουνίου 1997 τα ιχθυαποθέματα έχουν ταξινομηθεί ως εξής:

(1) Υποαλιευόμενα, εάν σε μακροπρόθεσμη βάση μπορεί να επιτευχθεί αύξηση της παραγωγής ακόμη και με αυξημένα ποσοστά θνησιμότητας αρκεί η ώριμη βιομάζα να διατηρείται σε επίπεδα υψηλότερα εκείνων στα οποία απειλείται η αναπλήρωση των αποθεμάτων, πράγμα που σημαίνει περιορισμένη επίπτωση πάνω στη βιοποικιλότητα.

(2) Πλήρους εκμετάλλευσης, εάν σε μακροπρόθεσμη βάση δεν σημειωθεί αύξηση (ή μείωση) της παραγωγής με ποσοστά θνησιμότητας μετρίως αυξημένα αρκεί η ώριμη βιομάζα να διατηρείται σε επίπεδα υψηλότερα εκείνων στα οποία απειλείται η αναπλήρωση των αποθεμάτων, πράγμα που σημαίνει μέτρια επίπτωση πάνω στη βιοποικιλότητα.

(3) Υπεραλιευόμενα, εάν σε μακροπρόθεσμη βάση σημειωθεί μέτρια έως σημαντική αύξηση της παραγωγής με μειωμένα ποσοστά θνησιμότητας και εφόσον η μείωση αυτή έχει ως αποτέλεσμα να μειωθεί σημαντικά η πιθανότητα υποχώρησης της ώριμης βιομάζας σε επίπεδα τέτοια ώστε να απειλείται η αναπλήρωση των αποθεμάτων, πράγμα που σημαίνει πιθανή επίπτωση πάνω στη βιοποικιλότητα.

(4) Υπό εξάντληση, εάν το ποσοστό θνησιμότητας είναι τόσο υψηλό ώστε η ώριμη βιομάζα να βρίσκεται ήδη (ή να πλησιάζει) σε επίπεδα τέτοια ώστε να απειλείται η αναπλήρωση των αποθεμάτων, πράγμα που συνεπάγεται και απειλή για τη βιοποικιλότητα.

80. Εντούτοις, κι άλλες ταξινομήσεις, εξίσου εύλογες, μπορούν να γίνουν με βάση επίπεδα αναφοράς. Στη 10η έκθεση της επιστημονικής, τεχνικής και οικονομικής επιτροπής για την αλιεία (STECF) δίδονται ορισμένες κατευθυντήριες σχετικά με την ταξινόμηση των αποθεμάτων. [17]

[17] 10η έκθεση της Επιστημονικής, Τεχνικής και Οικονομικής Επιτροπής για την Aλιεία (SEC(2000), υπό εκπόνηση, 03-07 Απριλίου 2000

Δράση VI - Παρακολούθηση και εκτίμηση της κατάστασης των αποθεμάτων εμπορικής σημασίας

* Παρακολούθηση κεντρικής σημασίας παραμέτρων που περιγράφουν την κατάσταση σημαντικών αποθεμάτων ψαριών και θαλασσινών (καρκινοειδών και μαλακίων), και συνέχιση των μελετών καταστάσεως

* Εκτίμηση των τάσεων των αποθεμάτων συναρτήσει του χρόνου

Άλλοι οργανισμοί και ενδιαιτήματα

81. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος αναπτύσσει ένα πανευρωπαϊκό σύστημα για την παρακολούθηση της κατάστασης και των τάσεων της βιοποικιλότητας. Επιπλέον, σε πρόσφατη έκθεση που εκπονήθηκε με βάση τον κώδικα δεοντολογίας του FAO σχετικά με την υπεύθυνη εκμετάλλευση των αλιευτικών πόρων, περιέχεται εκτεταμένη αξιολόγηση των εργασιών που βρίσκονται σε εξέλιξη σε διεθνές επίπεδο και που αφορούν τους δείκτες της αλιείας, αλλά και κοινωνικούς, περιβαλλοντικούς και οικονομικούς δείκτες. Στην έκθεση τονίζεται η ανάγκη να υπάρξουν δείκτες βιωσιμότητας οι οποίοι να υπερβαίνουν τα συνήθη δεδομένα που αφορούν τα αποθέματα ενός είδους. τονίζεται επίσης ότι οι μέχρι σήμερα εξελίξεις είναι εδώ περιορισμένες. Το σχέδιο δράσης φιλοδοξεί να αντλήσει όφελος από τις σχετικές εξελίξεις. Στο μεταξύ όμως χρειάζονται άλλοι δείκτες βάσει των οποίων να παρακολουθούνται οι πιθανές επιπτώσεις και τα αποτελέσματα των μέτρων που λαμβάνονται στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης.

82. Η παραβολή στατιστικών δεδομένων σχετικά με την κατανομή αυτών των επιπτώσεων στα κοινοτικά ύδατα (αλιευτική δραστηριότητα, ευτροφισμός, ρύπανση, καταστροφή ενδιαιτημάτων, κ.λπ.) θα οδηγήσει σε αντικειμενικότερη και ποσοτικότερη προσέγγιση ως προς τον καθορισμό προτεραιοτήτων για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας.

Δράση VII - Παρακολούθηση άλλων οργανισμών και ενδιαιτημάτων

* Παρακολούθηση δεικτών βιοποικιλότητας (όπως προσδιορίζονται από τον ΕΟΧ) ως κριτηρίου υγείας των θαλάσσιων οικοσυστημάτων, τόσο για ψάρια όσο και για άλλα είδη. Οι δείκτες αυτοί θα χρησιμεύουν ως διαχειριστικά ορόσημα (πρότυπα αναφοράς), βάσει των οποίων θα αποτιμώνται οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις της αλιείας ή άλλων δραστηριοτήτων του ανθρώπου.

* Συνέχιση των παραδοσιακών μελετών καταστάσεως της αλιείας με αυξημένη δειγματοληψία μη εμπορικών ειδών.

* Μακροπρόθεσμη παρακολούθηση περιβαλλοντικών και κλιματικών μεταβολών και επιπτώσεις αυτών στους ιχθυοπληθυσμούς, τα ενδιαιτήματα και τις βιοκοινότητες.

5. Υδατοκαλλιέργεια

5.1. Εισαγωγή

83. Στη δεύτερη έκθεση εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος αναφέρεται ότι οι υδατοκαλλιέργειες είναι ένας διευρυνόμενος κλάδος που αναπτύσσεται σε παράκτιες ζώνες όπου υπάρχει πλούσια βιοποικιλότητα (ποταμόκολποι, παράκτια έλη) και όπου ασκούνται περίπλοκες ανθρωπογενείς πιέσεις ολοένα αυξανόμενες. Μολονότι θεωρήθηκαν αρχικά αμελητέες, οι επί της βιοποικιλότητας επιπτώσεις εξαιτίας της διατροφής (υπερβολική συγκέντρωση θρεπτικών συστατικών), επιβλαβών οργανισμών και ειδών που διαφεύγουν στο περιβάλλον (με επακόλουθο γενετικές μεταβολές των άγριων πληθυσμών) θεωρούνται σοβαρές κατά τόπους.

84. Η παραγωγή προϊόντων υδατοκαλλιέργειας [18] αναπτύσσεται κυρίως σε παράκτιες περιοχές και σε γλυκά νερά. Η παραγωγή τέτοιων προϊόντων ποικίλλει από εντατική παραγωγή σε κλωβούς ή ακόμη σε κλειστό περιβάλλον μέχρι εκτατική υδατοκαλλιέργεια θαλασσινών (καρκινοειδών και μαλακίων) και εκτροφή στη θάλασσα (π.χ. σολομού στη Βαλτική). Οι δυνατές περιβαλλοντικές επιπτώσεις ποικίλλουν βέβαια, οι κυριότερες όμως είναι οι εξής:

[18] Σύμφωνα με τον ορισμό της υδατοκαλλιέργειας που δίνει ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2792/1999 του Συμβουλίου, η εκτροφή στη θάλασσα δεν ορίζεται ως υδατοκαλλιέργεια. η εκτροφή στη θάλασσα θεωρείται όμως εδώ ως υδατοκαλλιέργεια για τις ανάγκες της παρούσας ανακοίνωσης.

* Φυσικές επιπτώσεις στα ενδιαιτήματα, μεταβολές φυσικών η ημιφυσικών ενδιαιτημάτων.

* Χημικές επιπτώσεις στο νερό και τα ιζήματα. στις επιπτώσεις συμπεριλαμβάνονται ο ευτροφισμός, η εξάντληση του οξυγόνου και οι συνέπειες από τη χρήση φαρμακευτικών και αντιρρυπαντικών προϊόντων.

* Εισβολή νοσογόνων οργανισμών, μεταξύ των οποίων ιοί, βακτήρια, μύκητες και παράσιτα.

* Εισβολή ξενικών ή ίσως γενετικώς τροποποιημένων οργανισμών.

85. Οι φυσικές επιπτώσεις εξαιτίας της υδατοκαλλιέργειας περιορίζονται κατά το μεγαλύτερο μέρος σε τοπικές διαταράξεις στα πέριξ. Σε τοπικό επίπεδο επίσης περιορίζεται η επίπτωση της διαφυγής θρεπτικών συστατικών από τα ιχθυοτροφεία στο περιβάλλον, επίπτωση που είναι μάλιστα περιορισμένης βαρύτητας σε σχέση με τις συνολικές ποσότητες φυσικών θρεπτικών συστατικών στα ανοιχτά ύδατα της περιοχής. Συνεπώς, τυχόν επιπτώσεις επί της βιοποικιλότητας εντοπίζονται στο ιχθυοτροφείο και στα πέριξ άμεσης γειτνίασης. Άρα, η ολική επίπτωση εξαρτάται από τον αριθμό των ιχθυοτροφείων, την έκταση που καλύπτουν και τις τοποθεσίες στις οποίες βρίσκονται. Γενικώς, οι επιπτώσεις αυτές μπορούν να μετριάζονται με ένταξη των υδατοκαλλιεργειών σε παράκτιες ζώνες και σε λεκάνες απορροής και με αποτελεσματικότερη χρησιμοποίηση των τροφών. Να αναγνωριστεί στο σημείο αυτό ότι έχουν καταβληθεί σημαντικές προσπάθειες μείωσης των τροφών που χρησιμοποιούνται και συνεπώς των διαρροών θρεπτικών συστατικών στο περιβάλλον.

86. Η ανησυχία για το περιβάλλον εντείνεται εξαιτίας του γεγονότος ότι ψάρια από τα ιχθυοτροφεία επιστρέφουν στο φυσικό περιβάλλον, με αποτέλεσμα την εξάπλωση νόσων και παρασίτων. Πιο συγκεκριμένα, σε ό,τι αφορά την εκτροφή σολομού, απειλείται η βιοποικιλότητα των ποτάμιων πληθυσμών σολομού του Ατλαντικού οι οποίοι εν μέρει αναμειγνύονται με άτομα που διαφεύγουν από τα ιχθυοτροφεία και εν μέρει αντικαθίστανται από τέτοια. Εντούτοις, φαίνεται πως ψάρια που έχουν διαφύγει από ιχθυοτροφεία έχουν μικρότερη αναπαραγωγική επιτυχία από τα άγρια.

87. Μια ακόμη σοβαρή απειλή για την αφθονία σαλμονιδών σε εκτροφεία σολομού είναι οι ψείρες της θάλασσας που προέρχονται από άλλα ιχθυοτροφεία, αφού τα νεαρά άγρια άτομα μεταναστευτικών ειδών (κυρίως της θαλάσσιας πέστροφας) διατρέχουν τον κίνδυνο να μολυνθούν σοβαρά από τα εν λόγω εξωπαράσιτα. Πρέπει όμως να τονιστεί ότι η μείωση της αφθονίας άγριων σαλμονιδών συνδέεται οπωσδήποτε και με άλλους παράγοντες όπως είναι η υπεραλίευση, η ρύπανση και οι μεταβολές του κλίματος, που καμία σχέση δεν έχουν με τις δραστηριότητες της ιχθυοκαλλιέργειας. Η σχετική βαρύτητα καθενός από τους παράγοντες είναι ακόμη ασαφής.

88. Η εισαγωγή ξένων ειδών για καλλιέργεια στην Ευρώπη είχε ως επακόλουθο απειλές για τη βιοποικιλότητα, είτε εξαιτίας νόσων (Bonamia για τα στρείδια, Gaffkemia για τον αστακό) είτε ως αποτέλεσμα ανταγωνισμού (π.χ. ανάμεσα στην αράχνη της θάλασσας και τον βασιλικό κάβουρα στη θάλασσα Μπάρεντς).

89. Η υδατοκαλλιέργεια μπορεί επίσης να αποβεί επωφελής για τη βιοποικιλότητα με την έννοια ότι η εκτροφή ψαριών και θαλασσινών έχει ως αποτέλεσμα τα προϊόντα αυτά να φτάνουν στην αγορά σε τέτοια ποιότητα και τιμές ώστε να προκύπτει ως δευτερογενές αποτέλεσμα μείωση της αλιευτικής πίεσης πάνω στα αντίστοιχα άγρια είδη. Η συμβολή στη μείωση της υπεραλίευσης μπορεί να αναχαιτίσει μία από τις απειλές που δέχεται η θαλάσσια βιοποικιλότητα. Από την άλλη, η αύξηση της παραγωγής προϊόντων υδατοκαλλιέργειας έχει αυξήσει τη ζήτηση για ιχθυοτροφές και συνεπώς για πρώτες ύλες με βάση τα ψάρια (μολονότι οι υδατοκαλλιέργειες παραμένουν ελάσσων καταναλωτής της συνολικής παραγωγής ιχθυαλεύρων). Οι δράσεις που προτείνονται στη συνέχεια απηχούν τόσο τις θετικές όσο και τις αρνητικές όψεις της εκτροφής ψαριών και θαλασσινών (καρκινοειδών και μαλακίων.

5.2. Το νομικό πλαίσιο που διέπει την υδατοκαλλιέργεια

5.2.1. Το κοινοτικό νομικό πλαίσιο

90. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία που διέπει την υδατοκαλλιέργεια και τον περιορισμό των επιπτώσεων αυτής στη βιοποικιλότητα δεν βρίσκεται σε επίπεδα εξίσου ικανοποιητικά με την αντίστοιχη που διέπει την αλιεία καθ'εαυτήν. Η σχετική κοινοτική νομοθεσία καλύπτει την υγεία των προϊόντων και ζώων υδατοκαλλιέργειας [19] και την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων [20]. Ένα χρήσιμο δημοσίευμα αναφοράς με θέμα Υδατοκαλλιέργειες και περιβάλλον στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα εκδόθηκε από την Επιτροπή το 1995 (CU-88-95-993-EN-C).

[19] Οδηγία 91/67/EΟΚ του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε

[20] Οδηγία 85/337/EΟΚ του Συμβουλίου της 27ης Ιουνίου 1985 σχετικά με την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ορισμένων δημόσιων και ιδιωτικών έργων (ΕΕ L 175, 05.7.1985, σ. 40) / οδηγία όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 97/11/EΚ (ΕΕ L 73, 14.3.1997, σ. 5)

91. Τα περισσότερα ζητήματα ρυθμίζονται με εθνικά νομοθετήματα τα οποία συνεκτιμούν οριζόντιες κοινοτικές οδηγίες που διέπουν τους υδάτινους πόρους (π.χ. η νομοθεσία για τις απορρίψεις παγιώνεται και αναπροσαρμόζεται στην οδηγία πλαίσιο για τους υδάτινους πόρους), τα ενδιαιτήματα και την πτερωτή πανίδα. Με βάση αυτές τις οδηγίες, όταν πρόκειται να αναπτυχθούν νέα έργα, μεταξύ των οποίων και ιχθυοτροφεία, θα πρέπει να προηγείται εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Ως συμβολή στην υλοποίηση του παρόντος σχεδίου δράσης, τα χρηματοδοτικά μέσα προσανατολισμού της αλιείας, προκειμένου για τη χρηματοδότηση νέων ιχθυοτροφείων, προβλέπουν αυστηρότερες διατάξεις σε ό,τι αφορά την εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων από τις διατάξεις της οδηγίας 85/337/EΟΚ18 του Συμβουλίου και υψηλότερα ποσοστά χρηματοδότησης έργων υδατοκαλλιέργειας με δημόσιους πόρους (έως και 10% επιπλέον) όταν πρόκειται να χρησιμοποιηθούν τεχνικές που ανακουφίζουν σημαντικά το περιβάλλον. [21]

[21] Κανονισμός (EΚ) αριθ. 2792/1999 του Συμβουλίου

92. Η οδηγία 90/220/EΟΚ σχετικά με τη σκόπιμη απελευθέρωση γενετικώς τροποποιημένων οργανισμών στο περιβάλλον αναφέρεται σε ζώντες γενετικώς τροποποιημένους οργανισμούς τόσο για πειραματικούς όσο και για εμπορικούς σκοπούς, χωρίς να αποκλείονται γενετικώς τροποποιημένα ψάρια και θαλασσινά (η χρήση τους ως ειδών διατροφής υπόκειται σε έγκριση με βάση τον κανονισμό για τα νέα τρόφιμα / κανονισμό 258/97 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου). Η οδηγία 90/219/EΟΚ αφορά την περιορισμένη χρήση γενετικώς τροποποιημένων μικροοργανισμών, αν και τα περισσότερα κράτη μέλη έχουν επεκτείνει το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας ώστε η αντίστοιχη εθνική νομοθεσία να καλύπτει φυτά και ζώα.

5.2.2. Το διεθνές νομικό πλαίσιο

93. Υπάρχουν αρκετές διεθνείς συμβάσεις (σύμβαση Όσλο-Παρισίων/OSPAR, σύμβαση της Βέρνης, σύμβαση του Ελσίνκι/HELCOM) που προβλέπουν διατάξεις για την υδατοκαλλιέργεια. Επιπλέον, η Κοινότητα έχει δεσμευτεί με τις αρχές της προληπτικής προσέγγισης, με τις κατευθυντήριες για την υδατοκαλλιέργεια που προβλέπει ο κώδικας δεοντολογίας του FAO σχετικά με την υπεύθυνη εκμετάλλευση των αλιευτικών πόρων (το άρθρο 9 του οποίου αναφέρεται στις υδατοκαλλιέργειες), καθώς και με άλλες διεθνείς ρυθμίσεις ή κατευθυντήριες, όπως είναι ο κώδικας πρακτικής του ICES σχετικά με την εισαγωγή και μεταφορά θαλάσσιων οργανισμών. Ο Οργανισμός για τη διατήρηση του σολομού του Βορείου Aτλαντικού (NASCO) και ο ίδιος ο κλάδος ασχολούνται με ζητήματα που αφορούν τη βιοποικιλότητα. Τα σχετικά πρωτόκολλα και ψηφίσματα δεν είναι νομικώς δεσμευτικά, χρησιμεύουν όμως ως κατευθυντήριες βέλτιστων περιβαλλοντικών πρακτικών, όπως ο κώδικας δεοντολογίας της Ομοσπονδίας ευρωπαίων παραγωγών προϊόντων υδατοκαλλιέργειας (FEAP) [22], οι πρωτοβουλίες του NASCO και το ψήφισμα του Όσλο. Το τελευταίο ασχολείται επίσης με την εισαγωγή και μεταφορά, καθώς και με τα μεταλλαγμένα ψάρια.

[22] FEAP: Ομοσπονδία ευρωπαίων παραγωγών προϊόντων υδατοκαλλιέργειας

94. Ο κώδικας της FEAP καταδικάζει ρητά τη χρησιμοποίηση γενετικώς τροποποιημένων οργανισμών στις υδατοκαλλιέργειες.

5.3. Μέτρα για την προστασία της βιοποικιλότητας

95. Το σχέδιο δράσης για τη βιοποικιλότητα θα εφαρμόζει κατά περίπτωση μια προληπτική προσέγγιση.

96. Τα κυριότερα μέτρα προφύλαξης αφορούν:

* Κατευθυντήριες για τα προϊόντα υδατοκαλλιέργειας, με κριτήρια φυσικά, χημικά και βιολογικά.

* Κατευθυντήριες σχετικά με τη χρήση, συγκράτηση και μεταφορά εκτρεφόμενων οργανισμών.

* Ένταξη της υδατοκαλλιέργειας στη διαχείριση λεκανών απορροής και παράκτιων περιοχών, ως κλάδου που χρησιμοποιεί φυσικούς πόρους.

* Εφαρμογή των κριτηρίων εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων για την επιλογή τοποθεσίας εγκατάστασης ιχθυοτροφείων.

* Αυξημένη αποτελεσματικότητα της χρησιμοποίησης των πόρων και της παραγωγικότητας γενικότερα σε επίπεδο ιχθυοτροφείου, ώστε να μειώνονται έτσι οι δυνητικές συνέπειες.

* Εκτίμηση επιπτώσεων.

5.3.1. Μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων

97. Απαιτείται η ανάληψη δράσεων για την αντιμετώπιση προβλημάτων τοπικώς περιορισμένων (όπως είναι το ανοξικό στρώμα του θαλάσσιου πυθμένα το οποίο μπορεί να προκαλέσει σοβαρή μείωση της βιοποικιλότητας σε τοπική κλίμακα) και η προώθηση μέτρων ώστε να μειωθεί στο ελάχιστο η χρήση κτηνιατρικών προϊόντων στην υδατοκαλλιέργεια (με συνεκτίμηση κριτηρίων για την ευημερία των ζώων).

98. Μέτρα προφύλαξης μπορεί να είναι επιλέξιμα για ενίσχυση με δημόσιους πόρους ώστε να καλυφθεί το κόστος συλλογής πληροφοριών για το περιβάλλον. Το FIFG π.χ. μπορεί να καλύψει το κόστος της συλλογής δεδομένων και της μοντελοποίησης για την ανάπτυξη σχεδίων ολοκληρωμένης διαχείρισης παράκτιων ζωνών. Μπορεί επίσης να καλύψει το κόστος της εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων όταν αυτή αποτελεί προϋπόθεση για την έκδοση άδειας ιχθυοτροφείου.

99. Η αποκατάσταση φυσικών κοπαδιών καρκινοειδών και μαλακίων εκεί όπου το επιτρέπουν τα επίπεδα της αλιευτικής προσπάθειας θα βελτιώσει την κατάσταση ως προς τον ευτροφισμό των παράκτιων υδάτων ο οποίος είναι αποτέλεσμα της ανθρώπινης δραστηριότητας. Αυτού του τύπου η καλλιέργεια θαλασσινών, σε συνδυασμό με την επέκταση της καλλιέργειας θαλάσσιων φυκών, θα συμβάλει σε μείωση του αζώτου, κι αυτό με τη σειρά του θα περιορίσει τη δημιουργία επιβλαβών αποικιών φυκών.

100. Τα στοιχεία του σχεδίου δράσης που αποσκοπούν σε μεγαλύτερη εναρμόνιση υδατοκαλλιεργειών και περιβάλλοντος ως μέσου για την προστασία της βιοποικιλότητας είναι τα εξής:

Δράση VIII - Μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων

Προώθηση μέτρων για τον περιορισμό της άμεσης επιβάρυνσης του περιβάλλοντος από τα απόβλητα ιχθυοτροφείων

* Προώθηση της βέλτιστης πρακτικής ως προς την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων, και υποχρεωτική μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων των έργων ιχθυοκαλλιέργειας.

* Προώθηση της καλλιέργειας καρκινοειδών και μαλακίων και αποκατάσταση φυσικών κοπαδιών. Η καλλιέργεια καρκινοειδών και μαλακίων δεν απαιτεί ούτε περισσότερες τροφές ούτε άμεση εισροή ενέργειας.

* Προώθηση ήπιων για το περιβάλλον μεθόδων συγκομιδής καρκινοειδών και μαλακίων.

* Προώθηση της ανάπτυξης ασφαλούς τεχνολογίας εγκαταστάσεων ανοιχτής θάλασσας και συστημάτων επανακυκλοφορίας του νερού.

5.3.2. Εισαγωγή νέων ειδών, υγεία των ζώων και ζώα υδατοκαλλιέργειας γενετικώς τροποποιημένα

101. Ο κώδικας δεοντολογίας του FAO προβλέπει την ανάγκη διατήρησης των γενετικών πόρων και ελαχιστοποίησης των επιβλαβών συνεπειών εξαιτίας της εισαγωγής ξενικών ειδών ή γενετικώς τροποποιημένων αποθεμάτων που χρησιμοποιούνται στις υδατοκαλλιέργειες (άρθρο 9.3.1).

102. Προωθώντας την αυστηρή τήρηση του κώδικα πρακτικής του ICES σχετικά με την εισαγωγή και μεταφορά θαλάσσιων οργανισμών (έκδοση 1994 και μεταγενέστερες), οι δράσεις αυτές αποβλέπουν σε πρόληψη τυχαίων μετακινήσεων επιβλαβών οργανισμών, μείωση των οικολογικών και περιβαλλοντικών επιπτώσεων καθώς και των γενετικών επιπτώσεων. Προωθούν επίσης τη βέλτιστη πρακτική ως προς την εφαρμοζόμενη υγειονομική καραντίνα. Ο κώδικας του ICES αφήνει περιθώρια για έλεγχο των μεταφορών αποθεμάτων στο εσωτερικό δεδομένων περιοχών. Εντούτοις, ο κατάλογος των νόσων των οποίων προβλέπεται παρακολούθηση μπορεί να αποδειχτεί πολύ περιορισμένος για να είναι αποτελεσματικός ως προς την πρόληψη και μεταφορά νόσων και επιβλαβών οργανισμών στο εσωτερικό της Ευρώπης. Συνεπώς, ένας τέτοιος κατάλογος ενδέχεται να μην καλύπτει πλήρως τη γεωγραφική ποικιλομορφία του ευρωπαϊκού εδάφους. Η μεταφορά ζώντων ζώων που εκτρέφονται σε ανοιχτά υδατικά συστήματα (θάλασσες, λίμνες, ποτάμια) συντελεί και θα εξακολουθήσει να συντελεί στη διάδοση νόσων και επιβλαβών οργανισμών. Οι ανεπιθύμητοι αυτοί οργανισμοί μπορεί να έχουν αρνητική επίπτωση στη φυσική βιοποικιλότητα σε τοπική και ευρύτερη κλίμακα. Έτσι, μια επανεξέταση της νομοθεσίας που διέπει την υγεία των υδρόβιων ζώων πρέπει να δώσει ιδιαίτερη σημασία στην πρόληψη της μεταφοράς επιβλαβών οργανισμών και παρασίτων μέσω ειδών που εκτρέφονται σε υδατοκαλλιέργειες και που μπορούν να μεταφέρονται με τον ένα ή τον άλλο τρόπο μέσα στην Κοινότητα.

103. Πολύ λίγα πράγματα τελικά ξέρουμε για τον κίνδυνο μετάδοσης νόσων από ψάρια ιχθυοτροφείου σε άγρια ψάρια. Υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις για τη βλαπτική επίδραση ορισμένων παρασίτων (Gyrodactylus, Martelia refringes, ψείρες της θάλασσας), γι'αυτό και είναι ανάγκη να εκσυγχρονιστεί η αντίστοιχη κτηνιατρική νομοθεσία. Μάλλον όμως το αντίστροφο συμβαίνει συχνότερα, δηλαδή τα άγρια ψάρια είναι φορείς νόσων (δεν φαίνεται μάλιστα να επηρεάζονται πολύ σοβαρά απ'αυτές), τις οποίες μεταδίδουν στα "στρεσαρισμένα" εκτρεφόμενα ψάρια όταν τα πρώτα έρχονται να αναζητήσουν τροφή κοντά στα δίχτυα.

104. Η σε πολλαπλά επίπεδα απώλεια γενετικής ποικιλομορφίας άγριων ειδών απεικονίζεται στα είδη των σαλμονιδών, των οποίων οι γονότυποι σε τοπική κλίμακα είναι χαρακτηριστικοί. Υπεραλίευση, ρύπανση, αλλαγές του κλίματος, κατασκευή φραγμάτων και προγράμματα επανεμπλουτισμού εκκολαπτηρίων έχουν όλα συμβάλει στην απώλεια γενετικής ποικιλομορφίας των σαλμονιδών. Για να προληφθεί περαιτέρω μείωση της γενετικής ποικιλομορφίας του σολομού του Ατλαντικού, απαιτείται να εφαρμοστεί μια προληπτική προσέγγιση κατά τη χάραξη κατευθυντηρίων ώστε να περιοριστούν στο ελάχιστο τα ψάρια που διαφεύγουν από τα ιχθυοτροφεία. Αξίζει να υποστηριχτεί ιδιαίτερα η διαδικασία ανάπτυξης τέτοιων κατευθυντηρίων, που δρομολογήθηκε τον Φεβρουάριο του 2000 από τον NASCO και από τον κλάδο εκτροφής σολομού στον Βόρειο Ατλαντικό.

105. Όταν υποβάλλονται αιτήσεις έγκρισης για σκόπιμη απελευθέρωση γενετικώς τροποποιημένων οργανισμών στο περιβάλλον δυνάμει της οδηγίας 90/220/EΟΚ, απαραίτητη προϋπόθεση είναι να κατατίθεται μαζί με κάθε αίτηση και μια συνολική εκτίμηση των κινδύνων για τον άνθρωπο και το περιβάλλον. Όταν πρόκειται για ψάρια, θα συμπεριλαμβάνεται και μια εκτίμηση του τύπου του περιβάλλοντος (ύδατα) στο οποίο θα εισαχθούν. Έγκριση θα δίδεται μόνο υπό τον όρο ότι δεν θα υπάρχουν βάσιμοι φόβοι για το περιβάλλον και για την υγεία του ανθρώπου. Μέχρι σήμερα δεν έχουν υποβληθεί αιτήσεις για απελευθέρωση γενετικώς τροποποιημένων ιχθύων, καρκινοειδών και μαλακίων για τις ανάγκες της αγοράς, ούτε έχει εξεταστεί το ενδεχόμενο να δοθεί ούτε έχει δοθεί σχετική συγκατάθεση.

106. Η οδηγία 90/220/EΟΚ βρίσκεται υπό επανεξέταση. εκείνο που προτείνεται είναι να εισαχθούν νέες διατάξεις που θα καθιστούν το κανονιστικό πλαίσιο για τη σκόπιμη απελευθέρωση γενετικώς τροποποιημένων οργανισμών στο περιβάλλον αποτελεσματικότερο και διαφανέστερο. Οι νέες αυτές διατάξεις, όταν θα εγκριθούν και θα μεταφερθούν στις εθνικές νομοθεσίες, θα καλύπτουν την απελευθέρωση γενετικώς τροποποιημένων οργανισμών, συμπεριλαμβανομένων ιχθύων, καρκινοειδών και μαλακίων, τόσο για πειραματικούς όσο και εμπορικούς σκοπούς.

107. Η οδηγία 90/219/EΟΚ καλύπτει την περιορισμένη χρήση γενετικώς τροποποιημένων μικροοργανισμών, αν και τα περισσότερα κράτη μέλη έχουν επεκτείνει το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας ώστε η αντίστοιχη εθνική νομοθεσία να καλύπτει φυτά και ζώα.

108. Η κοινοτική νομοθεσία είναι αρκετά εκτεταμένη και βασίζεται στην αρχή ότι επιτρεπτό είναι ό,τι είναι κατ'αρχήν ασφαλές. Αφού οι υδρόβιοι οργανισμοί δύσκολα αιχμαλωτίζονται, προπαντός στο θαλάσσιο περιβάλλον, η διαδικασία αξιολόγησης κινδύνων μάλλον θα αποκλείει εκ των προτέρων τη σκόπιμη απελευθέρωση γενετικώς τροποποιημένων προϊόντων της υδατοκαλλιέργειας.

Δράση IX - Να περιοριστεί η εισαγωγή νέων ειδών και να εξασφαλιστεί η υγεία των ζώων

* Να εκτιμηθεί ενδελεχώς η δυνητική επίπτωση νέων ξενικών ειδών στις υδατοκαλλιέργειες και να δοθεί ώθηση στην εφαρμογή του κώδικα ICES/EIFAC.

* Να αναθεωρηθεί η ισχύουσα κοινοτική νομοθεσία που διέπει την υγεία των υδρόβιων ζώων ώστε να εξασφαλιστεί η αναπροσαρμογή της κατά τρόπο που να συμβάλει στη διατήρηση της βιοποικιλότητας μέσα σε υδατικό περιβάλλον.

* Να προωθηθεί η ανάπτυξη κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τη συγκράτηση των ψαριών που εκτρέφονται σε ιχθυοτροφεία.

5.4. Έρευνα που αφορά τις υδατοκαλλιέργειες

109. Το πέμπτο πρόγραμμα πλαίσιο αναφέρεται στις ανάγκες πραγματοποίησης έρευνας με αντικείμενο την υδατοκαλλιέργεια στο θεματικό πρόγραμμα 1 «Ποιότητα της ζωής και διαχείριση των έμβιων πόρων» / κεντρική δράση 5 «Αειφόρος γεωργία, αλιεία και δασοκομία και ολοκληρωμένη ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών, συμπεριλαμβανομένων των ορεινών περιοχών». Σημαντικές προτεραιότητες της έρευνας για πληρέστερη κατανόηση της βιοποικιλότητας απαριθμούνται και στο θεματικό πρόγραμμα 4 «Ενέργεια, περιβάλλον και βιώσιμη ανάπτυξη» / κεντρική δράση 3 «Αειφόρα θαλάσσια οικοσυστήματα».

110. Η έρευνα θα εστιαστεί σε μεθόδους και στρατηγικές εκτίμησης (ή μείωσης εκεί όπου είναι ανεπιθύμητες) των συνεπειών των αλληλεπιδράσεων ανάμεσα στο περιβάλλον, την αλιευτική δραστηριότητα και την υδατοκαλλιέργεια. Γενικός σκοπός της έρευνας είναι η πληρέστερη κατανόηση των επιπτώσεων των κλιματικών αλλαγών (ανεξαρτήτως εάν είναι ανθρωπογενείς ή όχι) πάνω στη δυναμική των εμπορικού ενδιαφέροντος έμβιων πόρων και στην υδατοκαλλιέργεια, με ιδιαίτερη έμφαση στις συνέπειες που έχει η επίδραση των τοξικών φυκών. Όσο για την υδατοκαλλιέργεια ειδικότερα, η έρευνα θα εστιαστεί στις συνέπειες που έχει η απόρριψη αποβλήτων από τα ιχθυοτροφεία και στις αλληλεπιδράσεις ανάμεσα σε άγρια, εκτρεφόμενα και ψάρια ενυδρείου, με ιδιαίτερη έμφαση στη γενετική (συμπεριλαμβάνονται οργανισμοί γενετικώς τροποποιημένοι) και στις νόσοι.

111. Το πρόγραμμα δίνει επίσης προτεραιότητα σε πολυεπιστημονική έρευνα που καλύπτει διάφορα πεδία της γενετικής ειδών υδατοκαλλιέργειας (συμπεριλαμβάνονται οι αντίστοιχες γενετικές βάσεις και η κληρονομικότητα). Με την ανάπτυξη εργαλείων (π.χ. χαρτογράφηση του γονιδιώματος) που θα εξυπηρετούν την ταυτοποίηση κατάλληλων μητρικών χαρακτηριστικών με επωφελή χαρακτηριστικά, είναι δυνατόν να αναμένονται οφέλη ως προς τη διατήρηση και βιώσιμη εκμετάλλευση της βιοποικιλότητας.

112. Επιπλέον των δραστηριοτήτων έρευνας για τις οποίες έγινε λόγος στα προηγούμενα, στο σχέδιο δράσης τονίζεται η ανάγκη να αποκτήσουμε πληρέστερη γνώση για τα παρακάτω αντικείμενα:

Δράση X - Έρευνα για τον εμπλουτισμό των σχετικών με την υδατοκαλλιέργεια γνώσεων

* Τι γενετικές επιπτώσεις έχει πάνω στους άγριους πληθυσμούς η τυχαία διαφυγή εκτρεφόμενων αλιευτικών πόρων ή η σκόπιμη απελευθέρωση αυτών για τις ανάγκες επανεμπλουτισμού των αποθεμάτων.

* Ποσοτική μοντελοποίηση της μεταφοράς νόσων και παρασίτων στο εσωτερικό εκτρεφόμενων πληθυσμών καθώς και μεταξύ εκτρεφόμενων και άγριων πληθυσμών.

* Βελτιωμένες πρακτικές εκτροφής ώστε να μειώνεται το στρες και η ανάγκη προσφυγής σε ιατρική παρακολούθηση.

* Τεχνολογική βελτίωση των ιχθυοτροφείων για να περιοριστεί η διαφυγή από εγκαταστάσεις υδατοκαλλιέργειας που βρίσκονται στη θάλασσα (ακόμη και σε ανοιχτή θάλασσα) ή από χερσαίες υδατοκαλλιέργειες.

* Εναλλακτικές λύσεις των ιχθυαλεύρων και των ιχθυελαίων για τη διατροφή των ψαριών.

* Έρευνα για να μελετηθούν οι επιπτώσεις που μπορεί να έχει πάνω στη βιοποικιλότητα η χρησιμοποίηση ζώων υδατοκαλλιέργειας γενετικώς τροποποιημένων.

113. Επιπλέον των υπό εξέλιξη ερευνητικών δραστηριοτήτων του πέμπτου προγράμματος πλαισίου, το έκτο πρόγραμμα πλαίσιο που ήδη δρομολογήθηκε θα προσφέρει περισσότερες ευκαιρίες για υποστήριξη της έρευνας η οποία ενδιαφέρει το σχέδιο δράσης.

6. Ενημέρωση, εκπαίδευση, κατάρτιση και ευαισθητοποίηση

114. Η εκπαίδευση, η κατάρτιση και η ευαισθητοποίηση έχουν ουσιαστική σημασία για την επιτυχία του σχεδίου δράσης. Στην αλιεία, χρειάζεται ιδιαίτερα να συνειδητοποιήσουμε ότι από τη διατήρηση και βιώσιμη εκμετάλλευση της βιοποικιλότητας θα ωφεληθούν τόσο ο κλάδος όσο και το περιβάλλον. Μεταξύ των αναγκών που προβάλλουν συμπεριλαμβάνονται ενημερωτικές εκστρατείες για το ευρύ κοινό και βελτίωση της τεχνογνωσίας γύρω από την αλιεία και τη βιοποικιλότητα, για επιστήμονες και στελέχη διοίκησης, επιχειρήσεις του κλάδου και περιβαλλοντικές οργανώσεις.

115. Είναι επίσης ανάγκη να καταστεί σαφές τόσο στον κλάδο όσο και στο ευρύ κοινό τι σημαίνει προληπτική προσέγγιση, βιωσιμότητα, βιώσιμη ανάπτυξη, βιοποικιλότητα, διαχείριση οικοσυστήματος, κ.λπ.

116. Ήδη έχει αναληφθεί κάποια δράση για αντικειμενική και σαφή πληροφόρηση. Η ΓΔ αλιείας έχει προχωρήσει σε βελτιώσεις στον τρόπο χάραξης πολιτικής, ενημερώνοντας πληρέστερα το ευρύ κοινό και υποδεχόμενη ως εταίρους των διαβουλεύσεων μη κυβερνητικούς οργανισμούς του περιβάλλοντος και της ανάπτυξης. Εντούτοις, είναι ανάγκη να αυξηθεί η ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ κέντρων λήψης των αποφάσεων και όλων των ενδιαφερόμενων μερών. Απαριθμούνται στη συνέχεια κάποια μέτρα που μπορούν να εφαρμοστούν:

* Χρηματοδότηση εκστρατειών ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης σχετικά με την αλιεία και το περιβάλλον.

* Αξιοποίηση των τεχνολογιών της πληροφορίας για την άντληση πληροφοριών και κινήτρων σχετικά με τη διαχειριστική δράση και την ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής διάστασης στην ΚΑΠ.

* Ανακοίνωση σχετικά με την εφαρμογή της προληπτικής προσέγγισης στη διαχείριση του τομέα της αλιείας.

* Ενθάρρυνση της επαγγελματικής κατάρτισης και εκπαίδευσης για μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση και οικοδόμηση βάσεων ώστε να βελτιωθεί η διαχείριση των οικοσυστημάτων.

* Βελτίωση της ικανότητας για παρακολούθηση και αξιολόγηση (συμπεριλαμβάνονται πόροι, κατάρτιση και ανταλλαγή τεχνογνωσίας μεταξύ τεχνικών ομάδων).

117. Η ΓΔ αλιείας συμμετέχει στις εργασίες της Επιτροπής προς την κατεύθυνση ανάπτυξης μιας συνολικής στρατηγικής για μια κοινοτική βιώσιμη ανάπτυξη. Το σχέδιο δράσης θα είναι μια σημαντική συνιστώσα των εργασιών αυτών.

7. Υλοποίηση και χρονοδιάγραμμα

118. Τα μέτρα που προτείνονται στο σχέδιο δράσης επικεντρώνονται σε μια βραχυμεσοπρόθεσμη στρατηγική που μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική πρόοδο ως προς τη διατήρηση της βιοποικιλότητας με βάση τις γνώσεις που έχουμε σήμερα για την αλιεία και τα θαλάσσια οικοσυστήματα.

119. Στο σχέδιο δράσης εντοπίζεται η ανάγκη ανάπτυξης ολοκληρωμένων συμβουλευτικών υπηρεσιών και βασικών προτεραιοτήτων της έρευνας ώστε να αναπτυχθεί μια στρατηγική που θα καταλήξει σε μια συνολικότερη προσέγγιση. Θα χρειαστεί να οριστούν επίπεδα αναφοράς και όρια για είδη που δεν αποτελούν στόχο και για ενδιαιτήματα ώστε να υπάρξουν αποδεκτές εγγυήσεις για τη διαφύλαξη της δομής και λειτουργίας του οικοσυστήματος. Το σχέδιο δράσης προδιαγράφει συνεπώς μια σταδιακή ανάπτυξη που θα κινείται στην κατεύθυνση ενός συστήματος διαχείρισης οικοσυστημάτων. Η εφαρμογή της προληπτικής προσέγγισης για είδη εμπορικού ενδιαφέροντος σε πρώτη φάση, και σε δεύτερη για είδη που δεν είναι στόχος της αλιευτικής δραστηριότητας θα αποτελέσει εργαλείο κεντρικής σημασίας ώστε να επιτευχθούν οι ευρύτερες βλέψεις του σχεδίου.

120. Ο βασικός κανονισμός και δευτερεύοντα νομοθετήματα της ΚΑΠ παρέχουν ήδη τα κατάλληλα μέσα για την υλοποίηση του μεγαλύτερου μέρους των μέτρων που προτείνονται στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης. Τα κυριότερα λοιπόν εμπόδια για την υλοποίηση των δράσεων δεν είναι η έλλειψη διαχειριστικών εργαλείων αλλά η απουσία ενημέρωσης και η έλλειψη επιστημονικής γνώσης. Και ενώ κατανοούμε ολοένα και περισσότερο τις βασικές διεργασίες που εξηγούν τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ ειδών, τις φυσικές μεταβολές και την επίπτωση της αλιευτικής δραστηριότητας στα είδη που δεν αποτελούν στόχο της, οι ενδιαφερόμενοι συμβουλευτικοί φορείς δεν έχουν ακόμη κατορθώσει να ενσωματώσουν τις γνώσεις αυτές στις επιχειρησιακές συμβουλές που απευθύνουν στα στελέχη διαχείρισης του τομέα της αλιείας. Ελπίζεται ότι η διεύρυνση της επιστημονικής γνώσης θα δώσει τη δυνατότητα στα κέντρα λήψης των αποφάσεων να αξιοποιούν καλύτερα τα ήδη υπάρχοντα εργαλεία και να επινοούν νέα για τη διαχείριση των οικοσυστημάτων.

121. Η πιθανότητα πραγματοποίησης ρεαλιστικών και επωφελών μελετών περιβαλλοντικών επιπτώσεων που θα χρησιμεύσουν ως οδηγός για τα στελέχη διαχείρισης του τομέα της αλιείας δεν ανταποκρίνεται συνεπώς στις ευρύτερες βλέψεις του σχεδίου δράσης. Επιπλέον, λόγω έλλειψης μεθόδων παρακολούθησης και αξιολόγησης των μέτρων που λαμβάνονται για την προστασία της βιοποικιλότητας (π.χ. τι οικολογικό αντίκρισμα έχουν οι θαλάσσιες και παράκτιες ζώνες απαγόρευσης της αλιείας που προτείνονται στο πλαίσιο του δικτύου NATURA 2000) θα απαιτηθεί σταδιακή υλοποίηση με ρεαλιστικές προτεραιότητες και χρονικά πλαίσια. Προέχει λοιπόν να επιλεγούν τέτοιες περιοχές για πιλοτικές σπουδές.

122. Όμως, ένας καλύτερος συντονισμός της υπάρχουσας γνώσης θα προσφέρει επαρκή επιστημονική βάση για μεγαλύτερη αξιοποίηση του μέτρου των ζωνών (προσωρινής ή οριστικής) απαγόρευσης της αλιείας για την προστασία ευπαθών, ευαίσθητων ή αντιπροσωπευτικών ενδιαιτημάτων και ειδών. Το σχέδιο δράσης προτείνει να γίνεται ολοένα και συχνότερα προσφυγή σε τέτοια μέτρα ώστε να βελτιωθεί η προστασία και διατήρηση ενδιαιτημάτων και ειδών που δεν είναι στόχος. Σχετικό παράδειγμα αποτελεί το υπό όρους κλείσιμο ορισμένων αλιευτικών πεδίων στα ανοιχτά των ακτών του ΗΒ ως συμβολή στην επιτυχή αναπαραγωγή θαλάσσιων πτηνών. Επιπλέον, ζητήθηκε από το ICES να προβαίνει σε εκτιμήσεις των εξαιτίας της αλιευτικής δραστηριότητας περιβαλλοντικών επιπτώσεων σε βαθιά νερά και να προτείνει μέτρα που θα μπορούσαν να ληφθούν για τη μείωση ή και την εξάλειψη αυτών των επιπτώσεων.

123. Υπάρχουν ωστόσο αδιαφιλονίκητα στοιχεία (τόσο βιολογικά όσο και οικονομικά) που μαρτυρούν ότι η αλιευτική πίεση που ασκείται σε ικανό αριθμό ιχθυαποθεμάτων είναι πολύ μεγάλη και ότι απαιτείται να μειωθεί σημαντικά και σε μόνιμη βάση. Σύμφωνα με όσα εκτίθενται και υπό 4.3.1, τέτοια μέτρα θα οδηγήσουν σε βελτίωση της βιοποικιλότητας με την ευρεία έννοια καθώς και της βιωσιμότητας του τομέα της αλιείας.

124. Πρώτη λοιπόν προτεραιότητα είναι να εκπονηθούν πιο μακροπρόθεσμα σχέδια διαχείρισης αποθεμάτων που ανήκουν αποκλειστικά στην ΕΕ και να συνεχιστεί η διαδικασία που εγκαινιάστηκε σε διεθνή κλίμακα στο πλαίσιο των επιτροπών NEAFC και IBSFC και με διμερείς συμφωνίες. Υπάρχουν τέτοια διαχειριστικά σχέδια για 11 αποθέματα. Το σχέδιο δράσης φιλοδοξεί να έχει αναπτύξει μέσα στα πέντε προσεχή χρόνια μακροπρόθεσμα διαχειριστικά σχέδια για όλα τα μεγάλα αποθέματα (συμπεριλαμβάνονται σαλμονίδες και χέλια).

125. Επίσης, πιο τολμηρή πρέπει να είναι και η μείωση της δυναμικότητας των στόλων, ως συμβολή στην επιτυχία των διαχειριστικών σχεδίων με οριστική απόσυρση της πλεονάζουσας δυναμικότητας. Η προτεινόμενη για το 2001 επανεξέταση του ΠΠΠ προσφέρει εδώ μια σημαντικότατη ευκαιρία. Η μείωση της δυναμικότητας των στόλων μπορεί να μην επιτευχθεί βραχυπρόθεσμα, θα συμβάλει όμως σημαντικά ώστε στο πλαίσιο της μεσοπρόθεσμης στρατηγικής να μειωθεί η αλιευτική πίεση και συνεπώς η επίπτωση στο περιβάλλον.

126. Δεύτερης τάξεως προτεραιότητα αποτελεί η εφαρμογή της προληπτικής προσέγγισης σε είδη που δεν είναι στόχος και ο καθορισμός ορίων και επιπέδων αναφοράς, όπως και για τα αποθέματα εμπορικής σημασίας. Η εφαρμογή θα περιλαμβάνει υποχρεωτικά ορισμό βέλτιστης αλιευτικής πρακτικής, ίσως δε και επιβολή περιορισμών για αλιευτικές μεθόδους που θεωρούνται απαράδεκτες. Σχετικό παράδειγμα είναι η συμφωνία για σταδιακή κατάργηση της αλιείας με παρασυρόμενο δίχτυ. Το χρονικό πλαίσιο για μια τέτοια δράση είναι δύσκολο να καθοριστεί, όμως μέσα στην επόμενη πενταετία θα υπάρχουν ίσως επαρκή επιστημονικά δεδομένα που θα καθιστούν δυνατή την εφαρμογή περαιτέρω μέτρων τα οποία θα αφορούν αποκλειστικώς είδη και ενδιαιτήματα που καλύπτονται από την οδηγία για τα ενδιαιτήματα ("οικότοποι" στην οδηγία).

127. Η πείρα από την εφαρμογή της ΚΑΠ επιβεβαιώνει ότι θα χρειαστεί να γίνουν διάφοροι συνδυασμοί διαχειριστικών εργαλείων για να επιτευχθεί μείωση της αλιευτικής πίεσης. Οι ζώνες απαγόρευσης της αλιείας δεν είναι πανάκεια για όλα τα προβλήματα, είτε αυτά αφορούν το περιβάλλον είτε την αλιευτική δραστηριότητα καθ'εαυτήν. Η πείρα δείχνει επίσης ότι δραστικές αλλαγές στα διαχειριστικά συστήματα μέσα σε μικρά χρονικά διαστήματα πιθανότατα θα αποτύχουν και θα δημιουργήσουν πρόσθετα προβλήματα σχετικά με τον υποχρεωτικό χαρακτήρα των μέτρων. Τα μέτρα πρέπει να λαμβάνονται κατά περίπτωση και να βασίζονται στις ιδιαιτερότητες των αλιευτικών πεδίων και της βιολογίας του εκάστοτε είδους. Συνεπώς, ο χρόνος που απαιτείται για τον περιορισμό των ποσοστών παραγωγής σε βιώσιμα επίπεδα ποικίλλει κατά περίπτωση.

128. Προς υποστήριξη τέτοιων μέτρων, θα χρειαστούν συμπληρωματικά εργαλεία. Για την υλοποίηση της ακλόνητης δέσμευσης που έχει αναληφθεί με στόχο να βελτιωθεί η επιλογή θα χρειαστεί χρόνος. με τα πρώτα αποτελέσματα που θα προκύψουν από έρευνες που βρίσκονται σε εξέλιξη, μπορούν να αναμένονται βελτιώσεις των δυνατοτήτων επιλογής που διαθέτουν τα αλιευτικά εργαλεία. Προτείνεται επιπλέον να αξιοποιούνται περισσότερο οι προσφερόμενες ευκαιρίες χρηματοδοτικής υποστήριξης της πειραματικής αλιείας, με στόχο την εισαγωγή επιλεκτικότερων μεθόδων και εργαλείων.

129. Οι προτεινόμενες δράσεις θα οδηγήσουν σε σημαντική μείωση της αλιευτικής πίεσης και θα έχουν σημαντικά αποτελέσματα για τον τομέα της αλιείας σε ό,τι αφορά την αλιευτική ένταση και την εκμετάλλευση των αλιευτικών πεδίων με κριτήρια τα οφέλη και την απασχόληση σε βραχυπρόθεσμη βάση. Στην αρχή, η μείωση της αλιευτικής πίεσης θα οδηγήσει σε χαμηλότερα ποσοστά αλιευμάτων μέχρις ότου σημειωθεί ανάκαμψη των αποθεμάτων και σταθεροποίησή τους σε βιώσιμα επίπεδα. Με τον καθορισμό πρόσθετων στόχων για τα οικοσυστήματα, είναι πολύ πιθανό να υπάρξει ανάγκη περαιτέρω μείωσης της αλιευτικής πίεσης. Πρέπει να βρεθεί μια εύλογη ισορροπία ανάμεσα στον προβληματισμό για διατήρηση της βιοποικιλότητας και στα συμφέροντα του κλάδου της αλιείας. Θα χρειαστεί προς τούτο να εκτιμηθεί όχι μόνο η οικολογική αποτελεσματικότητα των δράσεων, αλλά και οι κοινωνικοοικονομικές τους επιπτώσεις.

130. Οι διαρθρωτικές και δημοσιονομικές αλλαγές που απαιτούνται για να γίνουν οι αναγκαίες αναπροσαρμογές για τη μελλοντική ΚΑΠ είναι το αντικείμενο της υπό εξέλιξη διαδικασίας (ΚΑΠ 2002). Τα υπόψη θέματα μπορούν θαυμάσια να ενταχθούν στην ίδια αυτή διαδικασία.

131. Στο παράρτημα ΙΙ εμφαίνονται συνοπτικά οι προτεινόμενες δράσεις.

Παράρτημα Ι: Κατάλογος χρησιμοποιηθέντων ακρωνυμίων

CCAMLR Επιτροπή για τη διατήρηση της θαλάσσιας χλωρίδας και πανίδας της Aνταρκτικής

CFP/ΚΑΠ Κοινή Αλιευτική Πολιτική

EIA Εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων

FAO Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ

FIFG Χρηματοδοτικό μέσο προσανατολισμού της αλιείας

FEAP Ομοσπονδία ευρωπαίων παραγωγών προϊόντων υδατοκαλλιέργειας

GMM Γενετικώς τροποποιημένοι μικροοργανισμοί

GMO Γενετικώς τροποποιημένοι οργανισμοί

HELCOM Επιτροπή του Ελσίνκι για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος της Βαλτικής

ICCAT Διεθνής επιτροπή για τη διατήρηση των θυννοειδών του Aτλαντικού

ICES Διεθνές συμβούλιο για την εξερεύνηση της θάλασσας

IBSFC Διεθνής επιτροπή αλιείας της Βαλτικής Θάλασσας

MAGP/ΠΠΠ Πολυετή προγράμματα προσανατολισμού

NAFO Οργάνωση αλιείας του Βορειοδυτικού Aτλαντικού

NASCO Οργανισμός για τη διατήρηση του σολομού του Βορείου Aτλαντικού

NEAFC Επιτροπή για την αλιεία στον Βορειοανατολικό Aτλαντικό

NGO Μη κυβερνητικοί οργανισμοί

OSPAR Σύμβαση Όσλο-Παρισιού για την πρόληψη της θαλάσσιας ρύπανσης

STECF Επιστημονική, τεχνική και οικονομική επιτροπή για την αλιεία

TAC συνολικά επιτρεπόμενα αλιεύματα

Παράρτημα II: Υλοποίηση μέτρων απαραίτητων για την επίτευξη των προτεραιοτήτων του σχεδίου δράσης. στόχοι και χρονοδιάγραμμα

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>