14.10.91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 269/67 
Γνωμοδότηση γιο την ενέργεια και το περιβάλλον 
(91/C 269/20) 
Στις 27 Μαρτίου 1990 και σύμφωνα με το άρθρο 20 παράγραφος 4 του εσωτερικού κανονισμού, η 
Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να εκδώσει γνωμοδότηση για την ενέργεια και το 
περιβάλλον. 
Το τμήμα ενέργειας, πυρηνικών θεμάτων και έρευνας στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των 
σχετικών εργασιών της ΟΚΕ υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 11 Ιουνίου 1991 με βάση εισήγηση 
του κ. von der Decken. 
Κατά τη 288η σύνοδο ολομέλειας της (συνεδρίαση της 4ης Ιουλίου 1991), η Οικονομική και Κοινωνική 
Επιτροπή υιοθέτησε με πλειοψηφία (5 αποχές) την ακόλουθη γνωμοδότηση. 
1. Εισαγωγή 
1.1. Τα τελευταία έτη το κοινό ανησυχεί όλο και περισσό­
τερο λόγω του κινδύνου μεταβολής των κλιματολογικών συν­
θηκών, συνεπεία του φαινομένου του θερμοκηπίου. Σε αυξα­
νόμενο βαθμό το κοινό συνειδητοποιεί ότι ο άνθρωπος με την 
επιβλαβή επίδραση του στη φύση κυρίως με την παραγωγή 
και την κατανάλωση ενέργειας, συμβάλλει στη μόνιμη και 
αμετάτρεπτη μεταβολή των κλιματολογικών συνθηκών· η 
μεταβολή αυτή δύναται να έχει ως συνέπεια την πρόκληση 
καταστροφών ανυπολόγιστου μεγέθους. Το καίριο αυτό θέμα 
κερδίζει συνεχώς σημαντικό έδαφος και παραμένει στην πολι­
τική επικαιρότητα σε όλα τα επίπεδα [Παγκόσμια διάσκεψη 
για τις κλιματολογικές συνθήκες. Intergovernmental Panel on 
Climatic Change (IPCC), Συμβούλιο των Υπουργών ενέργειας 
και περιβάλλοντος των χωρών μελών, συζήτηση στη Βουλή 
της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας για τη σχε­
τική έκθεση της επιτροπής έρευνας κ.ά]. 
1.2. Η γνωμοδότηση «Ενέργεια και περιβάλλον» πρέπει να 
θίξει, κατά κύριο λόγο, το πρόβλημα της μεταβολής των 
κλιματολογικών συνθηκών λόγω του φαινομένου του θερμο­
κηπίου. Επιπλέον, θα εξετασθούν οι δυνατότητες για την 
αντιμετώπιση και την άμβλυνση των συνεπειών του φαινομέ­
νου του θερμοκηπίου καθώς και οι συγκεκριμένες στρατηγι­
κές και προφυλακτικές δράσεις που πρέπει να αναληφθούν 
από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα. 
Τα θέματα αυτά εξετάζονται στο κεφάλαιο 2. 
1.3. Παράλληλα με το πρόβλημα του φαινομένου του θερ­
μοκηπίου δεν επιτρέπεται να παραβλεφθεί η εμφάνιση, σε 
περιφερειακό κυρίως επίπεδο, πολύ σημαντικών επιβαρύν­
σεων του περιβάλλοντος οφειλομένων στην παραγωγή και 
κατανάλωση ενέργειας. 
Σε περιφερειακό, επίσης, επίπεδο η επιβάρυνση του περιβάλ­
λοντος λόγω κυρίως της παραγωγής και κατανάλωσης ενέρ­
γειας συνίσταται στη ρύπανση του ατμοσφαιρικού αέρα. Έτσι 
οι εκπομπές ιδιαιτέρως διοξειδίου του θείου (S02), οξειδίου 
του αζώτου (Ν0Χ), ακαύστου υδρογονάνθρακος (VOC) και 
μονοξειδίου του θείου CO·,, έχουν είτε άμεσα είτε μέσω δευτε­
ρογενών επιβλαβών ουσιών, όπως το θειικό οξύ, το νιτρικό 
οξύ και το όζον. εν μέρει, σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις 
επί του περιβάλλοντος: ζημίες στα δάση, στην υγεία, στα 
κτίσματα, στη γεωργία, ευτροφισμό (υπερβολική χρήση λιπα­
σμάτων) και υπερβολική επιβάρυνση των υδάτων με πάσης 
φύσεως οξέα. Στο κεφάλαιο 3 θα εξετασθούν αναλυτικά οι επιπτώσεις σε 
περιφερειακό επίπεδο. 
1.4. Στο κεφάλαιο 4 θα καταδειχθούν με παραδείγματα τα 
προβλήματα περιφερειών εκτός της ΕΚ, προβλήματα που 
πρόκειται να επηρεάσουν σημαντικά στο μέλλον, την κατά­
σταση στην ΕΚ: 
— επιβάρυνση του περιβάλλοντος από την παραγωγή ενέρ­
γειας στην Κεντρική καιΑνατολική Ευρώπη. 
— πορεία της επιβάρυνσης του περιβάλλοντος από την παρα­
γωγή ενέργειας στις χώρες της Μεσογείου (κυρίως στις 
χώρες που δεν ανήκουν στην Ευρώπη), 
— αναπτυξιακή βοήθεια στα φτωχά κράτη υπό τη μορφή 
τεχνογνωσίας, τεχνολογίας και ροής κεφαλαίων για να 
αποτραπεί η χρήση του ξύλου στην παραγωγή ενέργειας. 
Δεν ήταν δυνατό να αναλυθούν λεπτομερώς τέτοιου είδους 
προβλήματα στην παρούσα γνωμοδότηση. Ωστόσο, το τμήμα 
συνιστά όπως η ΟΚΕ ασχοληθεί το συντομότερο δυνατό με 
τα θέματα αυτά. 
2. Ολική μεταβολή των κλιματολογικών συνθηκών από το 
φαινόμενο του θερμοκηπίου 
2.1. Το φα ι νόμενο τον θερποκηπίου και ο ρόλος του CO ? 
2.1.1. Δεν υφίσταται πλέον καμία αμφιβολία ότι η συγκέ­
ντρωση C02 στον ατμοσφαιρικό αέρα αυξάνει σημαντικά. Η 
εν λόγω αύξηση είναι ανησυχητική για διάφορους λόγους: 
— Λόγω του αποκαλούμενου φαινομένου του θερμοκηπίου η 
αύξηση της συγκέντρωσης του C02 δύναται να οδηγήσει 
στη μεταβολή της εκπεμπόμενης από τον ήλιο και την 
αντανακλωμένη από τη γη στην υδρόγειο, ενέργεια με 
αποτέλεσμα τη σχετική αύξηση της θερμότητας των γειτο­
νικών προς τη γη αερίων στρωμάτων και της γήινης επιφά­
νειας. 
— Η σημερινή αύξηση της ποσότητας του C02 οφείλεται 
στον ανθρώπινο παράγοντα. 
Αριθ. C 269/68 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 14.10.91 
— Ο ρυθμός αύξησης ιδίως του δείκτη του C02 είναι ανώτε­
ρος από όλες τις μέχρι τώρα σημειωθείσες τιμές. 
— Οι εκπομπές C02 οφείλονται κυρίως (ήτοι κατά 90 % και 
άνω) στην ενέργεια και τη χρήση φυσικών καυσίμων. 
— Τις τελευταίες δεκαετίες επίσης η αυξανόμενη από τους 
ανθρώπους χρήση αερίων που αφήνουν ζημιογόνα για το 
περιβάλλον κατάλοιπα επιδεινώνουν τις συνέπειες του 
φαινομένου του θερμοκηπίου. Αυτή η συμβολή είναι η 
εξής: C02: 50%, CH4: 13%. Όζον: 7%, Ν20: 5%. 
— Από τη στιγμή που τα αέρια βρεθούν ελεύθερα στην ατμό­
σφαιρα μπορεί να έχουν μακροπρόθεσμες επιπτώσεις. 
— Οι επιπτώσεις του φαινομένου του θερμοκηπίου δύνανται 
να είναι οι εξής: αύξηση της θερμοκρασίας της γήινης 
επιφάνειας (φλοιού), άνοδος της στάθμης της θάλασσας, 
μετατοπίσεις κλιματολογικών ζωνών, και περιφερειακές 
μεταβολές των κλιματολογικών συνθηκών συνοδευόμενες 
από καιρικές καταστροφές. 
2.1.2. Σήμερα δεν υπάρχουν διαφωνίες ως προς τα αποτελέ­
σματα της εμφάνισης του φαινομένου του θερμοκηπίου. 
Ωστόσο δεν είναι ακόμη γνωστά ούτε το χρονικό σημείο ούτε 
οι επιπτώσεις επί των κλιματολογικών συνθηκών, και της 
φύσης, των συνθηκών διαβίωσης και κυρίως επί της οικονομι­
κής και κοινωνικής ζωής. 
2.2. Ο στόχος της μείωσης των εκπομπών CO •, 
2.2.1. Οι ενδεχόμενες επιπτώσεις από μια τέτοια μεταβολή 
των κλιματολογικών συνθηκών οφειλόμενη στο φαινόμενο 
του θερμοκηπίου είναι τόσο σημαντικές και απρόβλεπτες 
ώστε η κοινή γνώμη πιέζει για να αναληφθούν μεγάλες προ­
σπάθειες για να αντιμετωπισθεί επειγόντως η κατάσταση και 
να αμβλυνθούν οι επιπτώσεις του φαινομένου του θερμοκη­
πίου. 
2.2.2. Αυτό είχε ως συνέπεια τα εν λόγω θέματα να κατα­
λαμβάνουν πρωτεύοντα θέση στην πολιτική επικαιρότητα με 
τη διοργάνωση διεθνών συνεδρίων, την κατάρτιση προγραμ­
μάτων και τη σύναψη συμφωνιών. 
2.2.3. Συμφωνήθηκαν π.χ. οι ακόλουθοι στόχοι: 
— Συνέδριο του Toronto 1988, Conference Statement, παρά­
γραφος 20: μείωση των εκπομπών C02 σε ποσοστό του 
20% του επιπέδου του έτους 1988 μέχρι το έτος 2005, 
ως προκαταρκτικός στόχος για τα πλούσια βιομηχανικά 
κράτη. 
— Συνέδριο Toronto 1988, Conference Statement, παράγρα­
φος 19: μείωση των εκπομπών C02 σε ποσοστό ανώτερο 
του 50 % του υφιστάμενου επιπέδου, ως συνολικός στόχος 
για τη σταθεροποίηση της συγκέντρωσης του C02 στην 
ατμόσφαιρα. 
— Κοινή συνεδρίαση των υπουργών ενέργειας και περιβάλ­
λοντος των χωρών μελών της ΕΚ της 29ης Οκτωβρίου 
1990: σταθεροποίηση των εκπομπών C02 για το έτος 2000 
στα ίδια επίπεδα του έτους 1990. — Η δήλωση των υπουργών της 7ης Νοεμβρίου 1990 με την 
ευκαιρία του 2ου παγκόσμιου συνεδρίου για τις κλιματο­
λογικές συνθήκες χαιρετίζει τις αποφάσεις και την ανά­
ληψη δεσμεύσεως εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Κοινότητας 
και άλλων χωρών για τη σταθεροποίηση των εκπομπών 
C02 και άλλων αερίων που συμβάλλουν ουσιαστικά στην 
εμφάνιση του φαινομένου του θερμοκηπίου (σημείο 12). 
Επιπλέον, θα ασκηθεί πίεση για την κατάρτιση προγραμ­
μάτων, στρατηγικών και/ή τη θέση στόχων για τη μείωση 
των εκπομπών όλων των αερίων που προκαλούν το φαινό­
μενο του θερμοκηπίου (αέρια τα οποία δεν συμπεριλαμβά­
νονται στο πρωτόκολλο του Montreal). 
2.2.4. Όλες οι συζητήσεις στα διεθνή συνέδρια βασίζονται 
σε πολυάριθμες έρευνες και επιστημονικές εκτιμήσεις που 
έγιναν από κοινού σε διεθνή επίπεδα [π.χ. με το 
Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC)] και κατα­
δεικνύουν ότι είναι ανάγκη να μειωθούν με τρόπο δραστικό 
σε παγκόσμια κλίμακα κυρίως οι εκπομπές C02 (αλλά και οι 
εκπομπές άλλων αερίων που αφορούν κατάλοιπα). Για την 
επίτευξη του συνολικού στόχου που αποβλέπει στη σταθερο­
ποίηση στο μέλλον των συγκεντρώσεων C02 ώστε να συγκρα­
τηθούν σε ορισμένα όρια οι επιπτώσεις του φαινομένου του 
θερμοκηπίου επί των κλιματολογικών συνθηκών τέθηκε π.χ.: 
Ως στόχος η μείωση σε παγκόσμια κλίμακα των εκπομπών 
C02 που οφείλονται στην παραγωγή ή κατανάλωση ενέργειας 
με βάση το 1987: 
— μέχρι το έτος 2005 τουλάχιστον κατά 5 %, και 
— μέχρι το έτος 2050 τουλάχιστον κατά 50%. 
2.2.5. Ωστόσο πρέπει να ληφθεί υπόψη η ασυνήθιστα δια­
φορετική συμβολή, παγκοσμίως, σε εκπομπές C02 από διάφο­
ρες χώρες και ομάδες χωρών του κόσμου (βλ. παράρτημα 1). 
Από αυτό φαίνεται ότι οι βιομηχανικές χώρες είναι υπεύθυνες 
για ένα δυσανάλογο υψηλό ποσοστό εκπομπών C02. Οι βιο­
μηχανικές χώρες, συνεπώς, σχετίζονται άμεσα με'μια ανα­
γκαία μείωση των εκπομπών COr 
2.2.6. Τα αποτελέσματα των εργασιών της Ομοσπονδιακής 
Βουλής της ΟΔΓ, τα οποία προέκυψαν από την ανάλυση της 
σχετικής έρευνας της Επιτροπής, θεωρούνται ως παράδειγμα 
για τη θέση περισσότερο λεπτομερών στόχων ως προς τη 
μείωση των εκπομπών C02 που σχετίζονται με την παραγωγή 
και κατανάλωση ενέργειας (βλ. παράρτημα 2)(]). 
2.2.7. Αόγω των έντονα ποικιλόμορφων εκπομπών CO, και 
άλλων αερίων που αφήνουν κατάλοιπα και σχετίζονται με το 
κλίμα καθώς και των διαφορετικών εξελίξεων οι στόχοι για 
τη μείωση πρέπει να διαφέρουν ανάλογα με κάθε ομάδα κρα­
τών. Οι βιομηχανικές χώρες οφείλουν να προβούν σε μεγαλύ­
τερη μείωση ενώ για τις υπό ανάπτυξη χώρες προτείνεται 
ορισμένος περιορισμός στην ανάπτυξη τους. Κατά συνέπεια 
οι βιομηχανικές χώρες με αρκετά υψηλό ποσοστό οικονομι­
κής ανάπτυξης και ιδιαίτερα υψηλό ποσοστό κατά κεφαλήν 
εκπομπών οφείλουν να μειώσουν το ύψος των εκπομπών μέχρι 
το έτος 2005 τουλάχιστον κατά 30% και μέχρι το έτος 2050 
τουλάχιστον μέχρι 80% (βλ. παράρτημα 2, 2η γραμμή). 
(') «Zur Sache», 19/90, Έκθεση της Επιτροπής Έρευνας του Που 
Γερμανικού Κοινοβουλίου, «Μέριμνα για την προστασία της 
Ατμόσφαιρας». Deutscher Bundestag, Bonn 1990. 
14.10.91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 269/69 
2.2.8. Στο παράρτημα 3 απεικονίζονται οι δυσχέρειες για 
την επίτευξη των εν λόγω στόχων. Από το εν λόγω παράρτημα 
απορρέει ότι μέχρι το έτος 2050 πρόκειται να διαπλασιασθούν 
οι εκπομπές C02 που σχετίζονται με την παραγωγή και κατα­
νάλωση ενέργειας, αν δεν θα σημειωθεί καμία αλλαγή στη 
γενική τάση. Αυτό οφείλεται στις αυξανόμενες ανάγκες για 
την παραγωγή ενέργειας οι οποίες ανταποκρίνονται στην 
απαίτηση για οικονομική ανάπτυξη και στην αύξηση του 
παγκόσμιου πληθυσμού. 
2.2.9. Στο παράρτημα 3 διευκρινίζονται οι αναγκαίοι στό­
χοι της μείωσης. Στις υπό ανάπτυξη χώρες πρέπει να συντελε­
σθεί ορισμένος περιορισμός της ανόδου και όχι σχετική 
μείωση. Ο γενικός στόχος για τη μείωση των εκπομπών C02 
κατά 50% τουλάχιστον μέχρι το έτος 2050, σε σύγκριση με 
τις εκπομπές του έτους 1987. σημαίνει μείωση ως προς τον 
παράγοντα 4, σε σχέση με τη γενική τάση που αντιστοιχεί 
ανάλογα σε μείωση κατά 75 %. 
2.3. Η μείωση των εκπομπών CO, ως πολιτική προτεραιό­
τητα 
2.3.1. Από το κεφάλαιο 2.2 συνάγονται καταρχήν τρία 
συμπεράσματα: 
— καμία χώρα του κόσμου, συμπεριλαμβανομένης και της 
ΕΚ, δεν μπορεί να ενεργήσει αποτελεσματικά μόνη της· 
γΓ αυτό επιβάλλεται η ανάληψη κοινής δράσης από όλες 
τις χώρες, 
— για την επίτευξη της προσέγγισης των προαναφερομένων, 
δίκην παραδείγματος, στόχων για τη μείωση πρέπει να 
μεταβληθεί ριζικά, σε παγκόσμια κλίμακα, η συνολική 
παραγωγή ενέργειας και κατανάλωσης και να τεθεί σε νέες 
βάσεις. 
— μια τέτοια ριζική μεταβολή, η οποία είναι ανάγκη να 
συνοδεύεται επίσης με μια ανάλογη 16 αλλαγή της συνεί­
δησης των ατόμων, είναι εφικτή μόνο όταν η πολιτική για 
τη μείωση των εκπομπών C02 γίνει αποδεκτή, παγκο­
σμίως, ως πολιτική προτεραιότητας σε όλα τα πολιτικά 
επίπεδα. 
2.3.2. Η θέση μιας συνεπούς πολιτικής για τη μείωση των 
εκπομπών C02 ως πολιτική προτεραιότητα θα συναντήσει τις 
ακόλουθες δυσχέρειες: σύμφωνα με τα μέχρι τώρα δεδομένα 
οι επιπτώσεις από το ανθρωπογενές φαινόμενο του θερμοκη­
πίου θα γίνουν σοβαρά αισθητές μετά από 50 έτη περίπου. 
Επιβάλλεται να καταβληθεί κάθε αναγκαία προσπάθεια ώστε 
να αποτραπούν οι ενδεχόμενες αρνητικές επιπτώσεις της εν 
λόγω κατάστασης επί των απογόνων μας. Εντούτοις, δεν πρό­
κειται να απολαύσουμε τους καρπούς των προσπαθειών μας. 
2.3.3. Εγκυμονεί όμως ο κίνδυνος, ότι τα επίκαιρα προβλή­
ματα τόσο εθνικού όσο και διεθνούς χαρακτήρα με τα οποία 
ασχολούνται οι πολιτικοί όλων των βαθμίδων και τα άτομα 
αυτά καθ' εαυτά, και των οποίων η επίλυση απαιτεί μεγάλες 
προσπάθειες ενδεχομένως να θέσουν κατά μέρος την ανάγκη 
και τον επείγοντα χαρακτήρα μιας συνεπούς πολιτικής για 
τη μείωση των εκπομπών C02. 2.3.4. Δυστυχώς υπάρχει μεγάλος αριθμός τομέων που 
εμφανίζουν επείγοντα προβλήματα και πρέπει να αναφερθούν, 
η επίλυση των οποίων προσκρούει στα όρια των εθνικών και 
διεθνών δυνατοτήτων. Τέτοια προβλήματα είναι η αύξηση 
του πληθυσμού, η φτώχεια στον κόσμο, η πείνα, η ανάπτυξη 
του Τρίτου Κόσμου, οι πρόσφυγες, η χρέωση πολλών χωρών, 
τα ναρκωτικά, τα προβλήματα εξοπλισμών, οι αλλαγές στην 
Ανατολική Ευρώπη και στη Σοβιετική Ένωση, η κρίση στη 
Μέση Ανατολή. 
2.3.5. Αναφέρονται ενδεικτικά παραδείγματα ορισμένων 
τομέων που εμφανίζουν προβλήματα και τα οποία χρήζουν 
διεθνούς δράσης και επιδέχονται πολλαπλές λύσεις: 
— Η εξέλιξη του πληθυσμού δημιουργεί ζήτημα λόγω της 
συνεχούς ανόδου του. Κατά τους υπολογισμούς του Οργα­
νισμού των Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) ο πληθυσμός του 
κόσμου ανήρχετο περί τα μέσα του 1990 σε 5,3 δισεκατομ­
μύρια ενώ υπολογίζεται ότι για το έτος 2000 αυτός θα 
αυξηθεί σε 6,2 δισεκατομμύρια και μέχρι το έτος 2100 θα 
φτάσει περί τα 14 δισεκατομμύρια. 
— Η διεθνής αναπτυξιακή πολιτική αποσκοπεί κυρίως στην 
προώθηση της οικονομίας της αγοράς και της προστασίας 
του περιβάλλοντος με χρηματοδοτικές ενισχύσεις των 
βιομηχανικών χωρών και στη βελτίωση του μορφωτικού 
επιπέδου του πληθυσμού. Σύμφωνα με στοιχεία του Οργα­
νισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) 
οι δυτικές βιομηχανικές χώρες διέθεσαν το έτος 1989 στις 
χώρες αυτές το ποσό των 56,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων. 
Ο μέσος όρος της αναπτυξιακής βοήθειας που ανέρχεται 
στο 0,33 % του εθνικού προϊόντος δεν ανταποκρίνεται στο 
ζητούμενο από τον ΟΗΕ ποσοστό του 0,7 %. 
— Στα προβλήματα των προσφύγων και των αιτούντων πολι­
τικό άσυλο οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) έδωσαν 
ευρεία δημοσιότητα. Κατά τους υπολογισμούς της Επι­
τροπής προσφύγων (ιδιωτικού δικαίου) των ΗΠΑ το έτος 
1989 κατεχωρήθη, σε παγκόσμια κλίμακα, ο αριθμός των 
15 εκατομμυρίων προσφύγων. Αν στον αριθμό αυτό συνυ­
πολογισθούν εκείνοι οι οποίοι εγκατέλειψαν τις περιοχές 
τους, π.χ. λόγω φυσικών καταστροφών και ζημιών του 
περιβάλλοντος αλλά παρέμειναν εντός των ορίων του κρά­
τους τους τότε ο αριθμός εγγίζει τα 30 εκατομμύρια προ­
σφύγων. 
2.3.6. Οι συζητήσεις σε διεθνές επίπεδο σχετικά με το 
φαινόμενο του θερμοκηπίου και τους στόχους που τείνουν 
στη μείωση των εκπομπών C02 κατέδειξαν ότι οι προτεραιό­
τητες των επιμέρους κρατών και περιφερειών διαφέρουν 
σημαντικά. Είναι αμφίβολο αν θα καταστεί δυνατή η χάραξη 
μιας πολιτικής σε παγκόσμια κλίμακα για τη μείωση των 
εκπομπών C02, υψηλού επιπέδου. Ωστόσο επιβάλλεται να 
καταβληθούν πολλές προσπάθειες προς αυτή την κατεύθυνση. 
2.4. Α νάγκη να αναληφθεί δράση εκ μέρους της Ευρωπαϊκής 
Κοινότητας σε σχέση με τα προβλήματα της υδρογείου 
Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα οφείλει να αναλάβει, το συντομό­
τερο δυνατό, δράση στον τομέα της ενέργειας για να αντιδρά­
σει αποτελεσματικά στις μεταβολές των κλιματολογικών συν­
θηκών λόγω του φαινομένου του θερμοκηπίου ή τουλάχιστον 
να αμβλύνει τις αναφερόμενες επιπτώσεις του. Περαιτέρω 
εκτίθενται ορισμένες σκέψεις οι οποίες ενδέχεται να αποτελέ­
σουν την αφετηρία για τη χάραξη μιας στρατηγικής δράσεως. 
ΑριθΟ^Θ επίσημη Εφημερίδα των ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Ι^.ΙΘ.^Ι 
Ι^.Ρ Ομοφωνία ως προς την προτεραιότητα 
Ι^.ΡΡ Απότοσημείοΐ^προκΰπτειότιμόνοηλή^η 
αποτελεσματικών μέτρωνγιατονπεριορισμότωνεπιπτώσεων 
του φαινομένου του θερμοκηπίου μπορεί να ^ώσει βιώσιμες 
λύσεις με την προϋπόθεση το εν λόγω πρόβλημα καταλάβει 
θέση προτεραιότητας σε όλα τα πολιτικά επίπεδα, ^το θέμα 
αυτόηΚοινότητα οφείλει να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό 
ρόλο.Αν^εν είναι δυνατό να ^οθεί προτεραιότητα εντός της 
ΕΚ, σε μια πολιτική με τέτοια ςωτική σημασία τότε τοϋτο θα 
καταστεί μάλλον αδύνατο σε παγκόσμια κλίμακα. 
Ι^.ΡΙ ϋ αποδοχή της προτεραιότητας στην πολιτική για 
τη μείωση των επιπτώσεων του φαινομένου του θερμοκηπίου 
θα καταστεί εφικτή στην Κοινότητα μόνο όταν παράλληλα 
^εν τεθεί σε κίν^υνοηεπίτευ^η άλλων στόχων όπως 
^ηασφάλεια του εφο^ιασμοϋ^σε ενέργειας 
^ηανταγωνιστικότητα, 
^ηλειτουργία της εσωτερικής αγοράς, 
^ηανοχή κοινωνικών επιπτώσεων. 
1^.11 Ρια την εφαρμογή μιας πολιτικής όσον αφορά την 
αντιμετώπιση του φαινομένου του θερμοκηπίουη^ιεϋρυνση 
και βελτίωση των γνώσεων για τη συμπεριφορά και την 
επίδραση των αερίωνπουεπηρεά^ουντο κλίμα καθώς και για 
τιςκλιματικέςεπιπτώσειςτουθερμοκηπίουαποτελοΰνγενική 
και περιφερειακή προϋπόθεση 11 Κοινότητα οφείλει να 
προωθήσει μέσω αντίστοιχων προγραμμάτων, που θα έχουν 
προτεραιότητα, τις ή^η αναληφθείσες βράσεις. 
141 Ο στόχος της μείωσης των εκπομπών 
14.11. Οστόχος της μείωσης των εκπομπών αερίων που 
^ημιουργούνκατάλοιπα και κατά συνέπεια συμβάλλουν στην 
εμφάνιση τουφαινομένουτουθερμοκηπίου,αποτελείτην 
ουσία της πολιτικής της ΕΚ για τη μείωση των επιπτώσεων 
του φαινομένου του θερμοκηπίου. Οιυπουργοί ενέργειας και 
περιβάλλοντος των χωρών μελών της ΕΚ σε κοινή ^ιάσκει^ή 
τουςστις^Οκτω^ρίου Ι^θ, αποφάσισαν τη διατήρηση, 
μέχρι του έτους ^θθθ, του συνόλου των εκπομπών ^0^ εντός 
της Κοινότητας, στα επίπεδα του έτους Ι^θ. Αυτό θεωρείται 
ωςηελάχιστη απαίτηση.Ωστόσο, παραμένειηανάγκη να 
θεσπισθούν ανάλογοι στόχοι για τα επόμενα έτη και ^εκοιε-
τίες. 
1411 Ηθέση τέτοιων κοινών στόχων για τη μείωση των 
εκπομπών σε κοινοτικό επίπεδο θαγίνειαπο^εκτήουσια 
στικά από τα κράτη μέλη και κατά συνέπεια θα αποτελέσει 
πολιτική κατά προτεραιότητα, μόνον όταν επιτευχθείοορθο 
λογικός και δίκαιος καταμερισμός των Ιλαρών που συνεπάγε­
ται μια τέτοια πολιτική στα επιμέρους κράτη μέλη. 
1411 Ρια να καταστεί δυνατός ένας τέτοιος καταμερι­
σμός ^αρώναπαιτείταιναληφθοΰνυπό^η ορισμένα κριτήρια 
σχετικά με την ιδιαιτερότητα της κατάστασης στα επιμέρους 
κράτη μέλη. Έναςτέτοιοςκατάλογοςκριτηρίωνθα μπορούσε 
να περιέχει π.χ. τα ακόλουθα στοιχεία^ 
^τοϋι^οςκαιηέγκαιρη ανάπτυξη των κατά κεφαλήν εκπο­
μπών. ^ηυφιστάμενη υποδομή των ενεργειακών φορέων, 
^οαπολογισμόςεισαγωγών^αγωγώνπροϊόντωνπουαπαι-
τούν εντατική ενέργεια, 
^ηαύ^ηση του πληθυσμού, 
^ηεπί^ραση του κλίματος στην κατανάλωση ενέργειας, 
^οι ενδεχόμενες κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις, 
^ηοικονομική ανάπτυξη των περιφερειών. 
Είναι ^αια δύσκολο, αλλά είναι πολϋ σημαντικό να επιτευ­
χθεί ομοφωνία ι^ίως μεταξύ της Επιτροπής και του ^υμ^ου 
λίου προς την κατεύθυνση αυτή. 
1414 ϋ αναγκαία μείωση των αερίων που προκαλούν το 
φαινόμενο του θερμοκηπίου για την αποτροπήήτηνάμ^λυν 
ση της μεταβολής των κλιματολογικών συνθηκών αποτελεί 
αφενός τομέτρογιατον καθορισμό στόχων μείωσης των 
εκπομπών^λέπεκεφ.1^. Αφετέρου είναι ανάγκη ναε^ακρι 
^ωθείη^υνατότητα μείωσης για έναν ορθολογικό καθορισμό 
των αντίστοιχων στόχων. Είναι άσκοπο να τίθενται στόχοι 
για μείωση σε τέτοιο ύι^ος που ^εν είναι δυνατόν να επιτευ­
χθούν. 
141^. σήμερα υπάρχει μεγάλος αριθμός μελετών, ερευ-
νών και εκθέσεων τόσο σε εθνικά όσο και σε διεθνή επίπεδα 
οι οποίες συνθέτουν και αναλύουν με σαφήνεια τις δυνατότη­
τες για μείωση των εκπομπών ^0^ στον τομέα της ενέργειας. 
Επιπλέονη έννοιατης^υνατότηταςαυτήςποικίλλειστα 
επιμέρους κράτη. Ρια να καταστεί ^υνατήηχρήσηκαιη 
σύγκριση του υλικού που αφορά πολυάριθμους τομείς ώστε 
να καθορισθούν ορθολογικοί στόχοι μείωσης των εκπομπών 
προτείνεται σχετικός ορισμός της έννοιας της δυνατότητας 
μείωσηςεκπομπών,η οποία ^ασί^εταιστην πρόταση της 
Ομοσπονδιακής Βουλής της ΟΑΡμε την ευκαιρία των συ^η 
τήσεων για την έρευνα της Επιτροπής ^λ.παράρτημα^. 
141^. Κρίνεται σκόπιμο να γίνει διάκριση μεταξύ των 
ε^ής εννοιών για τη δυνατότητα περιορισμού των εκπομπών^ 
^-Ηθεωρητική δυνατότητα περιορίζεται από τους φυσικούς 
νόμους. 
^Ητεχνολογική δυνατότητα καθορίζεται από την υφιστά­
μενη και την εφαρμόσιμη μελλοντικά, μέσω της έρευνας 
και ανάπτυξης, τεχνολογία. 
-^Τοσύνολο των μακροοικονομικών προοπτικών αποτελεί 
το μέρος των τεχνολογικών ^υνατοτήτων,για το οποίο 
υπό την έννοια τωνγενικώνοικονομικώνπτυχών^εθνικού 
χαρακτήρα^προκύπτει οικονομική αποδοτικότητα. Αυτό 
σημαίνει ι^ιαίτερατηνεπί^ραση ε^ωτερικών^απανών 
π.χ.για την προστασία του περι^άλλοντος,ήτην έγκριση 
ιδιαιτέρων οικονομικών βασικών όρων. 
^Οι μικροοικονομικές προοπτικές αποτελούν εκείνο το 
μέρος των γενικών οικονομικών δυνατοτήτων, για το 
οποίο προκύπτει οικονομική αποδοτικότητα μέσω της 
απόφασης μιας επιχείρησης, ^ε παρόμοια επιχειρησιακή 
απόφαση εξέχοντα ρόλο ^ια^ραματί^ουν οικονομικές επι­
χειρησιακές πτυχές. Εξωτερικές δαπάνες ^εν είναι συνε 
πώς γενικά αποφασιστικού χαρακτήρα 
14. 10. 91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 269/71 
— Η προοπτική μιας προσδοκίας είναι εκείνο το επιμέρους 
οικονομικό στοιχείο το οποίο πραγματοποιείται αφού 
ληφθούν υπόψη τα ειδικά εμπόδια που υπάρχουν σε έναν 
τομέα. Εμπόδια κατά την υλοποίηση μιας ενδεχόμενης 
προσδοκίας είναι π.χ. η συμπεριφορά του καταναλωτή, η 
διαχείριση των οικονομικών του πόρων και λοιπά. 
2.4.2.7. Αποφασιστικό στοιχείο για το πρόβλημα των κλι­
ματολογικών συνθηκών είναι τέλος ο περιορισμός των εκπο­
μπών C02 που πραγματοποιούνται στο μέλλον σε ένα ορι­
σμένο χρονικό σημείο. Ακριβώς στη φάση του τεχνικού και 
οικονομικού δυναμικού πραγματοποίησης περιορισμών σε 
σχέση με την προοπτική μιας προσδοκίας δηλ. πόση χρησι­
μοποιείται πράγματι παρά τα εμπόδια σε επαρκώς βραχύ διά­
στημα, βρίσκεται η μεγάλη πολιτική πρόκληση. Είναι σαφές 
ότι ακριβώς τούτο εξαρτάται αποφασιστικά από την προτε­
ραιότητα που δίδεται από την πολιτική σε όλα τα επίπεδα 
αλλά και το κατ'ιδίαν άτομο στο πρόβλημα του περιορισμού 
των εκπομπών C02. 
2.4.3. Υλοποίηση των στόχων σταθεροποίησης 
των εκπομπών C02 
2.4.3.1. Για να επιτευχθούν οι στόχοι για τη σταθεροποί­
ηση των εκπομπών πρέπει τα επιμέρους κράτη μέλη να αναλά­
βουν τις ευθύνες τους. Από τώρα ήδη ορισμένα κράτη μέλη 
σχεδιάζουν τη λήψη διάφορων μέτρων: μεταξύ άλλων την 
επιβολή ενός φόρου για τις εκπομπές C02. Αυτό υποκρύπτει 
αφενός τον κίνδυνο πολιτικών τριβών μεταξύ των κρατών 
μελών και αφετέρου θέτει σε κίνδυνο την υλοποίηση της 
εσωτερικής αγοράς. Η Κοινότητα οφείλει λοιπόν να αναλάβει 
ηγετικό ρόλο και να συμπληρώνει τις δράσεις τόσο σε κοινο­
τικό όσο και σε εθνικό επίπεδο. 
2.4.3.2. Κατά συνέπεια η Επιτροπή πρέπει να αναπτύξει 
το συντομότερο δυνατό κατάλληλη στρατηγική η οποία θα 
συντονίζει τα μέτρα των κρατών μελών προς τον επιδιωκόμενο 
στόχο ώστε να επιτευχθούν σύντομα οι στόχοι για τη μείωση 
των εκπομπών C02. Αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή 
τα μέτρα των κρατών μελών που κατευθύνονται στην επίτευξη 
του εν λόγω στόχου οφείλουν να σχετίζονται, τις περισσότε­
ρες φορές, είτε άμεσα με το δίκαιο των ΕΚ είτε λόγω της 
επιρροής στην εσωτερική αγορά να θεσπίζονται αφού ληφθεί 
υπόψη το κοινοτικό δίκαιο. 
2.4.3.3. Πρόκειται λοιπόν να απαιτηθεί η ενεργοποίηση 
της ΕΚ και συνεπώς της Επιτροπής για την έκδοση οδηγιών 
και κανονισμών, πράξεις οι οποίες πρέπει να συμπληρώνο­
νται με οικονομικά και φορολογικά μέτρα. 
2.4.3.4. Η ενίσχυση της αποδοτικότητας της ενέργειας και 
η εξοικονόμηση ενέργειας αποτελούν τη βάση για τον περιο­
ρισμό των εκπομπών C02. Το πρόγραμμα «για την ενθάρ­
ρυνση της εξοικονόμησης ενέργειας στην Κοινότητα 
(SAVE)»(') τείνει προς την κατεύθυνση αυτή. Ωστόσο αυτό 
δεν ανταποκρίνεται πλήρως προς τους στόχους και γι'αυτό 
επιβάλλεται να ενισχυθεί η άποψη της μείωσης των εκπομπών 
CO,. 
(') ΕΕ αριθ. C 301 της 30. 11.1990. 2.4.3.5. Η εξεύρεση και η χρήση, βραχυπρόθεσμα και 
μεσοπρόθεσμα, υποκατάστατων των καυσίμων που παράγουν 
μεγάλες ποσότητες C02 με καύσιμα που προκαλούν χαμηλό­
τερες ή μηδενικές εκπομπές C02. Σχετικά επιβάλλεται όπως 
κατά τη χρήση στέρεων καυσίμων διασφαλισθεί και ληφθεί 
υπόψη η εφαρμογή και η καθιέρωση τεχνικών που περιορί­
ζουν τις επιβλαβείς ουσίες. 
2.4.3.6. Απαιτείται να δοθεί ιδιαίτερη σημασία στις ανανε­
ώσιμες πηγές ενέργειας. Η χρήση τέτοιων μορφών ενέργειας 
μπορεί να συμβάλει άμεσα στη μείωση των εκπομπών C02. 
Παρά το γεγονός ότι η συνεισφορά των ανανεώσιμων πηγών 
ενέργειας είναι βραχυπρόθεσμα μικρή, η σημασία τους αυξά­
νει μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα και η σημασία τους 
αποβαίνει καθοριστικός παράγοντας. Στις υπό ανάπτυξη 
χώρες επίσης η χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας μπορεί 
να αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία. Συνεπώς επιβάλλεται να 
ενταθούν οι προσπάθειες για την ανάπτυξη των ανανεώσιμων 
πηγών ενέργειας και να προαχθεί η εισαγωγή τους όπου είναι 
δυνατή η χρήση τους. 
2.4.3.7. Ο ρόλος της πυρηνικής ενέργειας εκτιμάται με 
τρόπο ποικίλο. Είναι αυτονόητο ότι το πρόβλημα του φαινο­
μένου του θερμοκηπίου δεν μπορεί να επιλυθεί μόνο με την 
αυξημένη χρήση πυρηνικής ενέργειας. Αντίθετα, δεν είναι 
δυνατόν να παραβλέψουμε τη συνεισφορά της πυρηνικής 
ενέργειας στην άμβλυνση του συνεχώς εντεινόμενου κινδύνου 
της ενδεχόμενης μεταβολής σύμφωνα με τη σημερινή κατά­
σταση των κλιματολογικών συνθηκών. Οπωσδήποτε σήμερα 
το 35 % περίπου της ηλεκτρικής ενέργειας στην Κοινότητα 
προέρχεται από τη χρήση πηρηνικής ενέργειας. 
Η ΕΚ και κυρίως η Επιτροπή οφείλουν ως είδος συμβολής 
να προσδιορίσουν, προς την κατεύθυνση αυτή, το ρόλο της 
πυρηνικής ενέργειας στα πλαίσια μιας στρατηγικής μείωσης 
των εκπομπών C02. Περαιτέρω, κρίνεται σκόπιμο να επιλυ­
θούν επειγόντως τα προβλήματα που σχετίζονται με την πυρη­
νική ασφάλεια, την αποκομιδή των αποβλήτων και την ανά­
πτυξη νέων πυρηνικών όπλων ώστε να είναι δυνατή η 
δημιουργία μιας ευρείας βάσης για την αποδοχή της. 
2.4.3.8. Και η πυρηνική σύντηξη αποτελεί μια ενδεχόμενη 
πηγή ενέργειας ελεύθερης C02 για το μέλλον. Αν και οι εν 
λόγω πηγές ενέργειας δεν θα είναι διαθέσιμες για χρήση πριν 
από τα μέσα του επόμενου αιώνα (το τεχνικό και οικονομικό 
τους δυναμικό υπολείπεται καταρχάς να αποδειχθεί και οι 
δαπάνες για την ανάπτυξη τους είναι πολύ υψηλές). Επιβάλλε­
ται ωστόσο να ενισχυθεί η σχετική ανάπτυξη λόγω του εξαι­
ρετικά μεγάλου μελλοντικού δυναμικού τους. Η ΟΚΕ έχει 
αποφανθεί για το σχετικό πρόγραμμα Ε + ΤΑ της Κοινότητας. 
2.4.3.9. Εκτός της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, ο 
τομέας των μεταφορών αποτελεί σημαντικό παράγοντα για τη 
μελλοντική αύξηση των εκπομπών C02. Ως προς αυτό πρέπει 
να λεχθεί ότι ο τομέας μεταφορών ευθύνεται ιδιαίτερα για 
την επιβάρυνση του περιβάλλοντος σε περιφερειακό επίπεδο 
(βλ. κεφάλ. 3.5). Επιβάλλεται λοιπόν, εκτός από την εξάν­
τληση κάθε τεχνολογικής δυνατότητας για τη βελτίωση της 
αποδοτικότητας της ενέργειας και τη μείωση των χαρακτηρι­
στικών εκπομπών, να συντελεσθούν διαρθρωτικές αλλαγές με 
την εφαρμογή μιας νέας, κατά βάση, πολιτικής μεταφορών 
Αριθ. C 269/72 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 14. 10. 91 
η οποία να αποσκοπεί σε ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα 
μεταφορών. 
2.4.3.10. Ακόμη και αν επιτευχθεί η διατήρηση στην Κοι­
νότητα του επιπέδου των εκπομπών C02 μέχρι το έτος 2000 
στα επίπεδα του 1990 πρέπει να καταστεί σαφές ότι πρόκειται 
για την επίτευξη του ελάχιστου ανά επίπεδο στόχου σε σχέση 
με τις επιπτώσεις του φαινομένου του θερμοκηπίου. Οι εκπο­
μπές CO, πρέπει να μειωθούν δραστικά στα επόμενα έτη και 
δεκαετίες. 
2.4.3.11. Για να καταστεί δυνατή η επίτευξη του στόχου 
αυτού χρειάζεται να αναπτυχθούν όχι μόνο νέες στρατηγικές 
αλλά και να καταβληθούν συνεχείς προσπάθειες στον τομέα 
της έρευνας και ανάπτυξης στην Κοινότητα. Ως προς αυτό 
κρίνεται αναγκαία όχι μόνο η ουσιαστική ενίσχυση των σχε­
τικών και ήδη υπό εφαρμογή προγραμμάτων Ε +Α αλλά και 
η σημαντική διεύρυνση τους. 
2.4.4. Διεθνής πολιτική 
2.4.4.1. Στο κεφάλαιο 2.3.1 διαπιστώθηκε ότι καμία πε­
ριοχή του κόσμου, συμπεριλαμβανομένης και της ΕΚ, δεν 
δύναται μόνη της να αμβλύνει αποφασιστικά τις επιπτώσεις 
του ανθρωπογενούς φαινομένου του θερμοκηπίου. Προς τούτο 
επιβάλλεται η καταβολή κοινών προσπαθειών σε παγκόσμια 
κλίμακα. ΓΓ αυτό λοιπόν οι διεθνείς πολιτικές πρωτοβουλίες 
και δράσεις αποκτούν ιδιαίτερη σημασία. 
2.4.4.2. Από πολλές πλευρές προτείνεται και επιδιώκεται 
η σύναψη διεθνούς συμφωνίας για το κλίμα και την ενέργεια. 
Μόνο με τη σύναψη τέτοιων συμφωνιών στις οποίες θα συμμε­
τέχουν και από τις οποίες θα δεσμεύονται τα σημαντικότερα 
κράτη του κόσμου ήτοι κυρίως τα κράτη με τα μεγαλύτερα 
ποσοστά εκπομπών, θα τεθούν υπό έλεγχο οι επιπτώσεις του 
φαινομένου του θερμοκηπίου. 
2.4.4.3. Σύμφωνα με τα μέχρι τώρα δεδομένα καθίσταται 
επείγουσα η ανάληψη δράσεων διότι όσο καθυστερεί η λήψη 
προληπτικών μέτρων τόσο δυσκολότερη θα είναι η εφαρμογή 
κατάλληλων μέτρων και ακόμη δραστικότερες θα πρέπει να 
είναι οι παρεμβάσεις. 
2.4.4.4. Η ΕΚ οφείλει να είναι ο κινητήριος μοχλός για τη 
σύναψη τέτοιου είδους συμφωνιών. Η ΕΚ πρέπει να καταβά-
λει κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε να γίνει δυνατή η σύναψη 
συμφωνίας κατά τη διάσκεψη του ΟΗΕ για το περιβάλλον 
και την ανάπτυξη που πρόκειται να πραγματοποιηθεί το έτος 
1992 στη Βραζιλία. Προς αυτή την κατεύθυνση η Επιτροπή 
οφείλει να προβεί στις αναγκαίες προπαρασκευαστικές εργα­
σίες. 
2.4.4.5. Όσον αφορά τα υπό ανάπτυξη κράτη η Επιτροπή 
οφείλει να διερευνήσει τα παρακάτω θέματα: 
Τα υπό ανάπτυξη κράτη διακατέχονται από την επιθυμία της 
βελτίωσης των συνθηκών διαβίωσης. Αυτό αφορά κυρίως 
κράτη με μεγάλο πληθυσμό και ανοδικούς δημογραφικούς 
δείκτες. Τα πλούσια βιομηχανικά κράτη της ΕΚ καλούνται να έλθουν προς ενίσχυση όχι μόνο με τη μεταφορά τεχνογνω­
σίας, αλλά και με τη ροή κεφαλαίων προς τις υπό ανάπτυξη 
χώρες για την κάλυψη των ενεργειακών αναγκών τους και με 
τη μεταφορά αποδοτικότερων ενεργειακών τεχνολογιών για 
να παραμείνει σε χαμηλά και αποδεκτά επίπεδα η άνοδος 
των εκπομπών C02. Η Επιτροπή οφείλει να ερευνήσει τους 
τρόπους, σε σχέση με τις παγκόσμιες κλιματολογικές συνθή­
κες, με τους οποίους θα γίνει η καλύτερη δυνατή χρήση των 
μεγάλων αλλά τρόπον τινά περιορισμένων πηγών ενέργειας 
της ΕΚ. 
3. Ρύπανση του περιβάλλοντος σε περιφερειακό επίπεδο λόγω 
της παραγωγής και κατανάλωσης ενέργειας 
3.1. Εκτός από τις ενδεχόμενες συνολικές συνέπειες των 
καυσαερίων στο κλίμα, που οφείλονται στο φαινόμενο του 
θερμοκηπίου, το περιβάλλον επιβαρύνεται επίσης σημαντικά, 
σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, από την παραγωγή και 
κατανάλωση ενέργειας. Τα καυσαέρια, τα ακάθαρτα νερά, οι 
στάχτες και άλλα λύματα καθώς και τα μεταλλεία μολύνουν 
τον αέρα, το έδαφος, το νερό, τη χλωρίδα και πανίδα. Η 
επιβάρυνση του περιβάλλοντος με ρυπογόνες ουσίες και λιπά­
σματα παρουσιάζει όρια, τα οποία σήμερα κατά ένα μέρος 
προσεγγίζουμε ή υπερβαίνουμε. 
3.2. Η ρύπανση του περιβάλλοντος από τη χρήση ενέρ­
γειας που κυριαρχεί στον περιφερειακό τομέα είναι αποτέλε­
σμα της μόλυνσης της ατμόσφαιρας. Στη γωμοδότηση πρέπει 
επομένως να εξετασθούν καλύτερα οι σπουδαιότερες ρυπογό­
νες ουσίες: το διοξείδιο του θείου (C02), τα οξείδια του 
αζώτου (ΝΟΧ), οι άκαυστοι υδρογονάνθρακες (VOC) και το 
μονοξείδιο του άνθρακα (CO). Με τις χημικές αντιδράσεις 
δημιουργούνται δευτερεύουσες ρυπογόνες ουσίες: το θειικό 
οξύ και το νιτρικό οξύ (οξίνη βροχή) και το όζον (Ό3)· σε 
αυτές συμπεριλαμβάνονται ακόμη οι εκπομπές αερίων ρύπων 
από την κυκλοφορία φορτηγών οχημάτων. 
3.3. Η εξαιρετικά υψηλή κατανάλωση ενέργεια κατά τις 
τελευταίες δεκαετίες κατέστησε σαφείς τις αρνητικές συνέ­
πειες των ρυπογόνων ουσιών που εξαρτώνται από την ενέρ­
γεια ενώ πρέπει ήδη να υπολογίζουμε σε περαιτέρω αύξηση. 
Οι βλαβερές συνέπειες αφορούν: τα δάση, τη γεωργία, τον 
ευτροφισμό (υπερβολική χρήση λιπασμάτων), την υπερβο­
λική αύξηση των οξέων των υδάτων, τα κτίρια και την υγεία. 
Πρέπει να γίνει ιδιαίτερος λόγος για τις βλάβες της υγείας 
σε βιομηχανικά κέντρα. 
3.4. Κατωτέρω εξετάζονται οι σημαντικότερες ρυπογόνες 
ουσίες σε σχέση με την ειδική ζημία που προξενούν, την 
προέλευση τους και τη δυνατότητα μείωσης τους στο μέλλον. 
3.4.1. Διοξείδιο του θείου (S02) 
3.4.1.1. Η μόλυνση του αέρα με S02 οφείλεται σχεδόν 
αποκλειστικά στην καύση ορυκτών καυσίμων. Η επιβάρυνση 
της ατμόσφαιρας με S02 διαφέρει σημαντικά κατά περιφέ­
ρειες. Ιδιαίτερα υψηλές μέσες τιμές προκύπτουν στην 
κεντρική Ευρώπη. Υπό ανάλογες μη ευνοϊκές καιρικές συνθή­
κες, το διοξείδιο του θείου μαζί με άλλες ουσίες δημιουργούν 
το νέφος. 
^ηΐ^ Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. ^^7] 
1^.11 Ν δημιουργία θειικού οξέος στην ατμόσφαιρα από 
τιςεκπομπές^προξενεί,μαζίμετονιτρικόοξύ,πουπροέρ-
^εται από τα οξείδια του αζώτου, την όξινη βρο^ή,ηοποία 
με τη σειρά της οδηγεί σε μια σειρά βλαβερών συνεπειώντια 
το περιβάλλον.Σ^αυτές συμπεριλαμβάνεται κυρίωςηαύξηση 
των οξέων των υδάτων και του εδάφους, όπου οι βλαβερές 
συνέπειες που προκύπτουν από την υπερβολική επιβάρυνση 
με^μπορούν να εμφανισθούν και σε άλλες περιπτώσεις 
εκτός από τις εκπομπές ^ναπόθεσηοξέων στα ύδατα της 
Σκανδιναβίας, ζημίες στα δάση από τη συσσώρευση όξινων 
βρομών στις κεντρικές οροσειρές^. 
Σεπεριφερειακόεπίπεδο,ηεναπόθεση οξέων στοέδαφοςέ^ει 
λάβει σοβαρές διαστάσεις^ ζημιές στα δάση, επιδείνωση της 
ποιότητας των υπόγειων υδάτων ^αύξηση της συγκέντρωσης 
νιτρικού άλατος, θειικού άλατος και διαλυμένων βαρέων 
μετάλλων^. Ηέραναυτώνεμφανίζονταιεπίσης βλαβερές συνέ­
πειες ^ια τα κτίρια όπως καΐκια την υ^εία. 
1^.11 Επί του παρόντος ποσοστό ανώτερο του από ^θ^ 
τηςεκπομπής^οφείλεταιστηνπαρα^ω^ήρεΰματος.^ 
οδηγία ^ια περιορισμό των εκπομπών ρύπων από τις μεγάλες 
ε^καταστάσειςκαύσης^ αποσκοπεί σεσαφή μείωση της 
εκπομπής^κατά τα επόμενα έτη. ^ια πρόγνωση της Επι­
τροπής που^ασίζεται στις σημερινές ανώσεις και στους 
ισχύοντες κανονισμούς προστασίας του περιβάλλοντος υπο­
λογίζει σε μείωση κατά το ήμισυ των εκπομπών^μέ^ρι το 
έτος ^ΘΙΘ μόνο με αύξηση της παρα^ω^ής ρεύματος κατά 
Ιθθ^περίπου. 
Ι^.Ρ^. ^ε συνεπή εφαρμογή των διατάξεων που υφίστα­
νται σήμερα σχετικά με τις εκπομπές ^,οι οποίεςθαπρέπει 
νασυμπληρωθούνσεορισμένα σημεία, όπωςκαιμετονπεριο-
ρισμό της ρύπανσης που προκαλείται από τούτων προϊό­
ντων πετρελαίου,οοποίος είναι απολύτως δυνατός από τε^ 
νική και οικονομική άπο^η,ηεκπομπή^που εξαρτάται 
από την ενέργεια μπορεί μεσοπρόθεσμα να επανέλθει σε ανε­
κτό από το περιβάλλον επίπεδο 
141 Οξείδια του αζώτου ΡΝΟ^ 
].41Ρ 11 επιβάρυνση τηςατμόσφαιραςμεΝΟοδη^εί στις 
εξής επιβαρύνσεις τια το περιβάλλον νιτρικά οξέα, δημιουρ­
γία όζοντος στην ατμόσφαιρα και ευτροφισμός του οικοσυ 
στήματος.Αυτόστησυνέ^ειαμπορείναοδη^ήσεισευπερβο 
λική λίπανση του εδάφους και σε συγκέντρωση νατρίου. 
1411 11 προβληματική της δημιουργίας νιτρικών οξέων 
στα κατώτερα στρώματα και οι συνέπειες στα δάση, και στα 
ύδατα όπως και στα κτίρια συζητήθηκε ήδη στο κεφάλαιο 
^ιατο^. 
1411 Εναακόμηπρόβλημα^ιατοπεριβάλλον,ιδιαίτερα 
στα κέντρα πληθυσμιακών συ^κεντρώσεων,αποτελείηπαρο-
υσία όζοντος ^Ο^.Τοόζον δημιουργείται από την επίδραση 
του ηλιακού φωτός, από τα νιτρικά οξέα και από ορισμένους 
υδρογονάνθρακες ^ν^.Αό^ω της οξειδωτικής δράσης του, 
το όζον είναι τοξικότατους ανθρώπους, τα ζώα και τα φυτά. 
Στα κέντρα πληθυσμιακών συγκεντρώσεων οι συγκεντρώσεις 
^^8^^^^7θ^θ^.^θ όζοντοςκοντάστοέδαφοςυπόμηευνοϊκέςκαιρικέςσυνθήκες 
αποκτούν σήμερα ανησυχητικές διαστάσεις. 
1^.14 Αξιοσημείωτη είναι επίσηςησυμβολή του νιτρι­
κού οξέος της ατμόσφαιρας στον ευτροφισμό ^υπερβολική 
λίπανσης των υδάτων,συμπεριλαμβανομένων των θαλασσών. 
^Ετσιπ.^.μόνο^θ^ό περίπου των λιπασμάτων που καταλή­
γουν στην Ανατολική θάλασσα προέρχεται από τα ακάθαρτα 
ύδατα τωνπροσκείμενωνκοινοτήτων^θ^μεταφέρονται από 
την ενδοχώρα μέσω των ποταμών, παρά το ^ονός ότι με 
τη λήι^η μέτρων ^ια το βιολογικό καθαρισμό των λυμάτων 
σημειώθηκε δραστική μείωση, ^θ^ΐτου ευτροφισμού της 
Ανατολικήςθάλασσας δημιουργείται, ωστόσο, μέσωτωνβρο 
^οπτώσεων,ήτοι του νιτρικού οξέος που συνυπάρξει στην 
ατμόσφαιρα.Το^ονός αυτό θα ήταν αρκετό να παρατείνει 
με βραδύτερο ρυθμό τον ευτροφισμό τηςΑνατολικήςθάλασ 
σας. 
141ο. Επί του παρόντος το^^της εκπομπής ΝΟ^ προ 
έρχεται από τις μεταφορές και συγκοινωνίες και το^^από 
την παρα^ω^ή ρεύματος. 
^ιαπρότνωση της Επιτροπής που βασίζεται στις σημερινές 
ανώσεις και λαμβάνει υπό^η τους κανονισμούς ^ια την προ­
στασία του περιβάλλοντος, όπωςηεισα^ω^ή του τριφασικού 
καταλύτη,η οδη^ία^ιατιςεκπομπέςρύπωναπόμε^άλες 
εγκαταστάσεις καύσης, κλπ., υπολογίζει μείωση της εκπο­
μπής ΝΟ^μέ^ρι το έτος ^ΘΙΘκατά^^περίπου. 11 μείωση 
αυτή είναι απολύτως ανεπαρκήςλό^ωτηςμόλυνσης του περί 
βάλλοντος απόΝΟ.Οι αριθμοί δείχνουν ότι απαιτούνται 
δραστικά μέτρα σε ο,τι αφορά τις μεταφορές και συ^κοινω 
νίες, ώστε οι επιβαρύνσεις του περιβάλλοντος να επανέλθουν 
σε ανεκτό επίπεδο. 
141 ^Ακαυστοι υδρογονάνθρακες ^VΟ^^ 
^Οπως και με τα ΝΟ^ έτσι και με αυτούς τους άκαυστους 
υδρο^ονάνθρακεςστηνατμόσφαιρα,υπότηνεπήρειατου 
ηλιακούφωτός, δημιουργείται τοόζον.ΙΙσ^ετική προβλημα­
τική συζητήθηκε ήδη στο σημείο!41111 εκπομπή συνε^ί 
ζειναεξαρτάταιαπότιςσυ^κοινωνίεςενώτο^θ^προέρ^εται 
από τη ^ρήση διαλυτικών μέσων τα οποία δεν έ^ουν καμία 
σ^έση με την ενέρ^εια.ϋεκπομπήν^ ελαττώνεται σήμα 
ντικά με τον τριφασικό καταλύτη, πρέπει όμως να δοθεί προ^ 
σο^ή στις απώλειες που παρατηρούνται στις εξατμίσεις των 
οχημάτων. 
144 μονοξείδιο του άνθρακα ^0^ 
Τομονοξείδιο του άνθρακα ως τοξικό συστατικό που προέρ­
χεται από τις μηχανές των φορτηγών έ^ειτύ^ει δημόσιας 
προσοχής. Στα κέντρα πληθυσμιακών συγκεντρώσεων οι 
τοπικές, αποδεκτές συγκεντρώσεις ΟΟέ^ουνσυ^νά ξεπερα­
στεί.Από το κεφάλαιοΐ^εξά^εται το συμπέρασμα ότιη 
εκπομπή ^0 αποτελεί εκτεταμένο πρόβλημα των συ^κοινω-
νιών.^ε τη συνεπή ^ρήση όμως του καταλύτη, οι εκπομπές 
00 πρέπει να μειωθούν σε ανεκτά επίπεδα. 
14^. Εκπομπές αερίων ρύπων 
Οι εκπομπές αιθαλωδών αερίων ρύπων που προέρχονται από 
τους κινητήρες ^^1 συνεπάγονται σημαντικές βλάβες της 
Αριθ. C 269/74 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 14.10. 91 
υγείας. Υπάρχουν υπόνοιες ότι οι πολυκυκλικοί υδρογονάν­
θρακες, που συμπυκνούνται στους αερίους ρύπους καθώς και 
οι αιθυλικοί πυρήνες, συμβάλλουν αποφασιστικά στην εμφά­
νιση του καρκίνου. Η διαρκώς αυξανόμενη κυκλοφορία φορ­
τηγών οχημάτων είναι η κύρια αιτία. Προς το παρόν δεν 
έχει ακόμη καταστεί σαφές σε ποιο βαθμό είναι δυνατό να 
περιορισθούν οι εκπομπές μέσω των τεχνολογικών βελτιώ­
σεων των κινητήρων ή της ανάπτυξης φίλτρων. 
3.4.6. Ανακεφαλαίωση περί των εκπομπών 
Συνοπτικά μπορούμε να αναφέρουμε ότι: η περιφερειακή επι­
βάρυνση του περιβάλλοντος από εκπομπές που εξαρτώνται 
από την ενέργεια επιτρέπει μεσοπρόθεσμα την επάνοδο σε 
ανεκτά επίπεδα, όσον αφορά το S02 που προέρχεται κυρίως 
από την παραγωγή ρεύματος. Κεντρικό πρόβλημα αποτελεί 
η εκπομπή από τις μεταφορές και συγκοινωνίες ιδιαίτερα 
ΝΟΧ και υδρογονανθράκων (VOC). 
3.5. Συγκοινωνίες 
3.5.1. Τα τελευταία χρόνια αναλήφθηκαν ουσιαστικές προ­
σπάθειες, οι οποίες κατέληξαν σε βελτίωση των κινητήρων 
των οχημάτων δηλ. μείωση της ανάγκης για καύσιμα και της 
σχετικής εκπομπής. Οι προσπάθειες αυτές πρέπει να διερευ­
νηθούν επειγόντως. Επίσης ο καθορισμός χαμηλότερων 
ορίων για τα καυσαέρια και η εισαγωγή των καταλυτών υπήρ­
ξαν, μέτρα απολύτως επιτυχή. Όλα αυτά τα επιτυχή μέτρα 
όμως έχουν ξεπεραστεί στην Ευρώπη από τη δραστική 
αύξηση, ιδιαιτέρως των εκπομπών προσωπικών και φορτηγών 
οχημάτων, με αποτέλεσμα οι συνολικές εκπομπές από τις 
συγκοινωνίες να έχουν αυξηθεί και πάλι. 
3.5.2. Αν και πρέπει επίσης να αναμένεται μεσοπρόθεσμα 
ορισμένη μείωση των εκπομπών από τις μεταφορές, οι προ­
γνώσεις συμφωνούν ότι δεν είναι δυνατή η μείωση σε ανεκτά 
επίπεδα μόνο με τεχνικές βελτιώσεις στις μηχανές και κατα­
λύτες καυσαερίων. Το ίδιο ισχύει και για το C02 που επιδρά 
στο κλίμα. Μόνο με ένα συνδυασμό τεχνικών εξελίξεων και 
μέτρων με ριζική αναδιάρθρωση του συστήματος συγκοινω­
νιών υπό την έννοια μιας ολοκληρωμένης βελτίωσης καθώς 
και με τη ριζική αλλαγή της συμπεριφοράς του καταναλωτή 
όσον αφορά τις μεταφορές και συγκοινωνίες, μπορούν να 
επιτευχθούν ικανοποιητικά αποτελέσματα. 
3.5.3. Η ομάδα εργασίας «Συγκοινωνίες 2000 συν» που 
όρισε η Επιτροπή παρουσίασε μια πρώτη έκθεση εργασίας, 
όπου καταδεικνύονται τα ουσιαστικά γεγονότα που οδήγησαν 
στην κρίση με την οποία επιβαρύνεται το ευρωπαϊκό σύστημα 
συγκοινωνιών. Είναι σαφές ότι απαιτείται επειγόντως η ανά­
πτυξη μιας κοινής ευρωπαϊκής πολιτικής στον τομέα των 
συγκοινωνιών και, όπως προβλέπεται στην ιδρυτική συνθήκη 
των ΕΚ, η εφαρμογή της στην πράξη. Εδώ πρέπει να διαδρα­
ματίσουν αποφασιστικό ρόλο οι πτυχές για την προστασία 
του περιβάλλοντος. 3.6. Αναγκαίες ενέργειες που είναι σκόπιμο να αναληφθούν 
από την Κοινότητα 
3.6.1. Επειδή στο κεφάλαιο 2.4 οι αναγκαίες κοινοτικές 
ενέργειες σχετικά με τα γενικά προβλήματα εξετάσθηκαν 
ρητώς, στο παρόν κεφάλαιο συνοψίζονται οι κοινοτικές ενέρ­
γειες που είναι αναγκαίες για τα περιφερειακά προβλήματα. 
Ο κατάλογος δεν είναι πλήρης σχετικά με τα περιφερειακά 
προβλήματα. 
— συνεπής εφαρμογή της οδηγίας για τον περιορισμό των 
εκπομπών επιβλαβών ουσιών από καυστήρες μεγάλης 
ισχύος, 
— συμπλήρωση της οδηγίας για τον περιορισμό των εκπο­
μπών επιβλαβών ουσιών αναφορικά με τους καυστήρες 
μικρός και μεγάλης ισχύος, 
— μείωση του διοξειδίου του θείου (S02) — συγκέντρωση 
στο πετρέλαιο θέρμανσης και στο πετρέλαιο, 
— δημιουργία ενός συστήματος μέτρησης και προειδοποίη­
σης, ιδίως για το στοιχείο 03 αλλά και για το CO σε 
βιομηχανικές περιοχές, 
— μέτρα για τον περιορισμό των συγκεκριμένων εκπομπών 
καυσαερίων και για τη βελτίωση της αποτελεσματικότη­
τας στις συγκοινωνίες, 
— μέτρα για τον περιορισμό των απωλειών μέσω εξάτμισης 
των καυσίμων, 
— σύλληψη και καθιέρωση μιας ολοκληρωμένης ευρωπαϊ­
κής πολιτικής μεταφορών αφού ληφθεί ειδικά υπόψη η 
περιβαλλοντική πτυχή, 
— δημοσιονομικά και φορολογικά μέτρα. 
4. Περιφερειακοί προβληματικοί τομείς εκτός των ΕΚ 
Οι προϋποθέσεις στις διάφορες περιφέρειες του κόσμου ποι­
κίλλουν εξαιρετικά και έτσι προκύπτουν ποικίλα ειδικά προ­
βλήματα όσον αφορά το θέμα «Ενέργεια και Περιβάλλον». 
Αν και τα ειδικά αυτά προβλήματα πρέπει να επιλυθούν από 
τις ίδιες τις περιοχές, εντούτοις η Ευρωπαϊκή Κοινότητα 
ως περιοχή υψηλής ανάπτυξης και εκβιομηχάνισης και ως 
οικονομικά ισχυρή επικράτεια έχει την υποχρέωση να συμβά­
λει για την επίλυση των προβλημάτων και σε άλλες περιοχές. 
Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για γειτονικές περιοχές. Περαιτέρω 
κατονομάζονται ορισμένες περιφέρειες που στα προσεχή έτη 
θα απασχολήσουν και επηρεάσουν ασφαλώς την ΕΚ. Αυτοί 
οι προβληματικοί τομείς που πρέπει να τύχουν ατομικού 
χειρισμού δεν είναι δυνατό να μείνουν εκτός της γνωμοδότη­
σης. 
4.1. Κεντρική και Α νατολική Ευρώπη 
Οι επιπτώσεις από την παραγωγή και κατανάλωση ενέργειας 
επί του περιβάλλοντος στις πρώην χώρες της Comecon (χώρες 
της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης) έχουν εξελιχθεί σε 
ένα απειλητικό για τη ζωή των κατοίκων των χωρών αυτών 
πρόβλημα. Αυτό ισχύει κυρίως για περιφερειακές επιπτώσεις. 
Επίσης η ρύπανση της ατμόσφαιρας σε C02 είναι σχετικά 
υψηλή. Η εφαρμογή της κεντρικής οικονομίας (προγραμματι­
σμένη οικονομία) δεν ελάμβανε κατά κανένα τρόπο υπόψη 
την ανάπτυξη μιας περιβαλλοντικής συνείδησης. 
14 10 91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ ^ 269/75 
Εν τω μεταξύ άρχισε η δη στις χώρες αυτές η διαδικασία 
μεταλλαγής της κεντρικής οικονομίας σε ενα σύστημα της 
οικονομίας της αγοράς Στην πρώτη διάσκεψη για το περιβάλ­
λον που πραγματοποιήθηκε στη Σόφια της Βουλγαρίας το 
1989 και στην οποία συμμετείχαν 35 χώρες της Διάσκεψης 
για την ασφάλεια και συνεργασία στην Ευρώπη (ΔΑΣΕ) 
συζητήθηκε η λήψη μέτρων νια τη βελτίωση της προστασίας 
του περιβάλλοντος Κατά γενική εκτίμηση οι ζημίες απο τη 
ρύπανση του περιβα) λοντος είναι αρκετά υψηλές π χ στην 
ΕΣΣΔ ανέρχονται στο ποσοστό του 10 % του εθνικού εισοδή­
ματος στην Πολωνία μάλιστα σε ποσοστό 20%, αντίθετα οι 
επενδύσεις στον τομέα της προστασίας του περιβάλλοντος 
φθάνουν μόλις το 1 % του εθνικού εισοδήματος 
Στο σημείο αυτό προκύπτει για την ΕΚ μια μεγάλη πρόκληση 
δηλ με ποιο τρόπο δύναται να δοθεί βοήθεια στα κράτη 
ιδίως ενόψει των σημερινών πολιτικών και οικογενειακών 
αλλαγών Βάσει ενός μελλοντικού ευρωπαϊκού χάρτη ενέρ­
γειας τα προβλήματα αυτά πρέπει να ληφθούν ιδιαιτέρως 
υπόψη 
4 2 Αύξηση της ρύπανσης τον περιβάλλοντος απο την παρά­
γωγη και κατανάλωση ενέργειας στο μεσογειακό χώρο 
Στη μελέτη «Μ^ΟΓ Τΐιειηεδ ιπ ΕηεΓ§γ Κενίδΐίεά» της Επιτρο­
πής ορθώς έγινε αναφορά στα ιδιαίτερα προβλήματα του 
μεσογειακού χώρου αναφορικά με «Ενέργεια και περιβάλ­
λον» 
Σ αυτή την έκθεση εξετάζονται οι μη ευρωπαϊκές περιοχές 
με εξαιρετικά μεγάλη πληθυσμιακή ανάπτυξη μαζί με τις 
σχετικά λιγότερο αναπτυγμένες ως τώρα περιοχές της γης 
Αυτό οδηγεί στο μέλλον σε εξαιρετικά μεγάλη αύξηση των 
Βρυξέλλες 4 Ιουλίου 1991 αναγκών για ενέργεια στο σύνολο του μεσογειακού χώρου 
Αυτό θα οδηγήσει πιθανότατα σε δραματική όξυνση των 
προβλημάτων στη λεκάνη της Μεσογείου, γιατί θα αυξηθούν 
οχι μονό οι επιπτώσεις στο περιβάλλον απο την παράγωγη 
και κατανάλωση ενέργειας, άλλα επίσης και άλλες επιβαρύν­
σεις για το περιβάλλον Είναι πιθανό αυτό να αποτελέσει 
ενα απο τα σπουδαιότερα προβλήματα των επομένων χρονών 
για την ΕΚ 
4 3 Αναπτυξιακή βοήθεια με τη μορφή τον Ιαιο\ν-Ιιο\ν, τε­
χνολογίας και κεφαλαίου προς τις φτωχότερες χώρες 
με σκοπό την παρεμπόδιση της εκμετάλλευσης των 
δασών για την παράγωγη ενέργειας 
4 3 1 Στις μεγάλες περιοχές της Αφρικής και της νοτιοα­
νατολικής Ασίας οι ενεργειακές ανάγκες του πληθυσμού 
καλύπτονται σε μεγάλο βαθμό και χωρίς κανένα έλεγχο απο 
την ξυλεία, σχετικά με αυτή δεν εννοείται η συστηματική 
ενεργειακή χρήση της Αυτό οδηγεί περιφερειακά σε μεγάλο 
περιβαλλοντολογικό πρόβλημα και κυρίως στην ερήμωση 
ολοκλήρων εκτάσεων Αυτό είναι κυρίως περιφερειακό πρό­
βλημα, μπορεί όμως να έχει και συνολικές επιπτώσεις Το 
ερώτημα είναι κατά ποσό τα κράτη των ΕΚ ως υψηλά ανεπτυ­
γμένες βιομηχανικές χώρες, έχουν απο τη μια πλευρά την 
υποχρέωση και απο την άλλη τη δυνατότητα να παράσχουν 
εδω αποτελεσματική βοήθεια η οποία να υπερβαίνει κατά 
πολύ τις άπλες χρηματοδοτικές ενισχύσεις 
4 3 2 Ενα απο τα ενδεχόμενα μέτρα σχετικά θα ήταν 
δυνατό να είναι η παροχή οτι εκ μέρους της Κοινότητας και 
των μελών της τεχνικής και οικονομικής βοήθειας κατά την 
ανάπτυξη βιοενέργειας, ηλιακής ενέργειας και υδατικής ενέρ­
γειας οπού τούτο είναι δυνατό να βοηθήσει 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Ρπιηςοίδ δΤΑΕϋΕοΙΝ 
Αριθ. C 269/76 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 14. 10. 91 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι 
Συμμετοχή της ΕΚ και των άλλων περιοχών του κόσμου στην εκπομπή C02 
23 % ΗΠΑ 
Διάφορες χώρες ΟΟΣΑ Α 
9 % Jlik «itli 
Άλλα 
ανατολικοευρωπαϊκά κράτη /0 
1987 10% 
Κίνα ΕΚ 
13% 
Διάφορες χώρες κόσμου 
20% 
Πηγή: Major Themes in Energy Revisited, σελίόα 81, πίνακας 4.8. 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 
Στόχοι για τη μείωση των εκπομπών C02 που προέρχονται από ενέργεια σε σχέση 
με το 1987 και μέχρι το 2005 και το 2050 
Ομάδες κρατών 
Δυτικές και Ανατολικές βιομηχανικές χώρες 
Βιομηχανικές χώρες με έντονη ανάπτυξη και υψηλό 
δείκτη εκπομπής ανά κεφαλή 
Ευρωπαϊκή Κοινότητα 
Αναπτυσσόμενες χώρες 
Σύνολο Μέχρι το 2005 
-20% 
-30% 
-20 έως -25% 
+ 50% 
-5% Μέχρι το 2050 
-80% 
-80% 
-80% 
+ 70% 
-50% 
Πηγή: Έκθεση της Επιτροπής Έρευνας, τόμος 2, σελίδα 868 
14.10.91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. θ 269/77 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3 
Εκπομπές 002 
Έτος 1987 1990 1995 2000 2005 2050 
1. Παγκόσμια τάση. 
2. Στόχος παγκόσμιας μείωσης. 
3. Στόχος μείωσης των δυτικών και ανατολικών βιομηχανικών χωρών. 
4. Περιορισμός των εκπομπών στις αναπτυσσόμενες χώρες. 
Πηγή: Έκθεση της Επιτροπής Έρευνας, τόμος 2, σελίδα 869. 
Αριθ. θ 269/78 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 14. 10. 91 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 4 
Διάγραμμα εννοιών 
Δυνατότητα περιορισμού της εκπομπής Οθ2 
που οφείλεται στην ενέργεια 
1. Θεωρητικό δυναμικό 
2. Τεχνικό δυναμικό 
3. Μακροοικονομικό δυναμικό — 
4. Μικροοικονομικό δυναμικό 
5. Προσδοκώμενο δυναμικό 
Πηγή: Έκθ€ση της Επιτροπής Έρβυνας, τόμος 1, σ€λίδα 153.