Γνωμοδότηση σχετικά με την έκθεση της Επιτροπής «Γενικοί προσανατολισμοί για το διευρωπαϊκό δίκτυο αερολιμένων»

(96/C 100/04)

Στη συνεδρίαση της 1ης Φεβρουαρίου 1995, το Προεδρείο της ΕΤΠ ανέθεσε στην επιτροπή 3 την κατάρτιση γνωμοδότησης πρωτοβουλίας σχετικά με το ανωτέρω έγγραφο.

Η επιτροπή 3 «Μεταφορές και Δίκτυα Επικοινωνιών» επεξεργάστηκε τη γνωμοδότησή της στις 22 Μαρτίου 1995 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Sauwens.

Κατά την 7η σύνοδο ολομέλειας της 20ής και 21ης Απριλίου 1995 (συνεδρίαση της 21ης Απριλίου 1995), η Επιτροπή των Περιφερειών υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση.

ΠΛΑΙΣΙΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ

Το άρθρο 129, παράγραφος Β-Δ του τίτλου XII της Συνθήκης, που τέθηκε σε ισχύ την 1η Νοεμβρίου 1993, επιβεβαιώνει την ανάγκη δημιουργίας διευρωπαϊκών δικτύων μεταφορών στον τομέα των υποδομών μεταφορών προς όφελος της κοινής αγοράς και της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής της Ένωσης.

Επ' αυτού η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων προσδιόρισε, σε στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη, τη μορφή ενός διευρωπαϊκού δικτύου αερολιμένων, λαμβάνοντας ως σημείο αναφοράς την κάλυψη των αυξανόμενων αναγκών στον τομέα των αερομεταφορών και συνεκτιμώντας τις απαιτήσεις που αφορούν το περιβάλλον. Στόχος είναι η αύξηση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής στην Ένωση.

Λαμβάνοντας υπόψη ότι στο άρθρο 129 Δ ορίζεται ρητώς ότι στον τομέα των διευρωπαϊκών δικτύων απαιτείται η γνωμοδότησή της, η ΕΤΠ επωφελήθηκε της ευκαιρίας να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας σχετικά με την έκθεση της Επιτροπής.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η αναμενόμενη αύξηση των αερομεταφορών κατά την ερχόμενη δεκαπενταετία είναι μεγαλύτερη από την αντίστοιχη αύξηση σε όλους τους υπόλοιπους τομείς μεταφορών. Συγκεκριμένα, αναμένεται να διπλασιαστεί ο αριθμός των επιβατών και να αυξηθούν ακόμη περισσότερο οι μεταφορές εμπορευμάτων - ακόμη και αν ληφθεί υπόψη η ανάπτυξη του δικτύου τραίνων μεγάλης ταχύτητας.

Από τα προαναφερθέντα μπορεί να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι για την προαγωγή της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης είναι αναγκαία και τα δύο συστήματα ταχέων μεταφορών για μεσαίες και μεγάλες αποστάσεις. Στο πλαίσιο αυτό, οι διασυνδέσεις που θα προσφέρει το δίκτυο αερολιμένων θα είναι οπωσδήποτε περισσότερες και πιο ποικιλόμορφες.

Λόγω της δυσχερούς οικονομικής κατάστασης στην οποία είχαν περιέλθει τα τελευταία χρόνια οι περισσότεροι αερομεταφορείς καθώς και λόγω της γενικότερης οικονομικής κρίσης, η σταδιακή απελευθέρωση των αερομεταφορών στην Ευρώπη από το 1987 δεν έχει αποδώσει ακόμη τους καρπούς που θα έπρεπε. Ανοίγονται, συνεπώς, σημαντικές προοπτικές για το μέλλον, ιδιαιτέρως αν ληφθεί υπόψη και η περαιτέρω διεύρυνση της ΕΕ. Αυτό σημαίνει ότι η οικονομική και κοινωνική συνοχή της Ένωσης θα εξαρτάται ολοένα και περισσότερο από τις δυνατότητες που προσφέρει ο τομέας των αερομεταφορών για την ανάπτυξη των σχέσεων, τόσο εντός της Ένωσης, όσο και μεταξύ αυτής και των υπόλοιπων χωρών του κόσμου.

Συνεπώς, οι αερομεταφορές συμβάλλουν δυνητικά στην κοινωνική πρόοδο και την οικονομική ανάπτυξη. Οι αερολιμένες αποτελούν εξ ορισμού αναπτυξιακούς πυρήνες και ασκούν σημαντικές οικονομικές και χωροταξικές επιδράσεις με έντονα διεθνή χαρακτήρα. Η γειτνίαση με έναν αερολιμένα αποτελεί καθοριστικό παράγοντα όσον αφορά αποφάσεις για την πραγματοποίηση επενδύσεων στο βιομηχανικό τομέα. Από οικονομική άποψη, οι αερολιμένες μπορούν να θεωρηθούν ως περιφερειακά κέντρα παροχής λειτουργικών υπηρεσιών υποστήριξης προς τις επιχειρήσεις.

Ως μεταφορικοί κόμβοι και ως σημεία διασύνδεσης για τις επιχειρήσεις της περιφέρειας, οι αερολιμένες αποτελούν την αιχμή της προβολής της οικονομίας μιας περιφέρειας σε παγκόσμιο επίπεδο. Ως κόμβοι λειτουργικής υποστήριξης, οι αερολιμένες αποτελούν τμήμα του διεθνούς δικτύου παραγωγής, μεταφοράς και εμπορίου.

Οι περιφέρειες που διαθέτουν ένα μεγάλο διεθνή αερολιμένα επιθυμούν να συμμετέχουν στενά στη λειτουργία και στην μελλοντική εξέλιξή του, δεδομένου ότι είναι υπεύθυνες για τους περίοικους.

Σχετικά, η επιτροπή 3 παραπέμπει στις αποφάσεις της πρώτης διάσκεψης των ενδιαφερόμενων περιφερειών, που πραγματοποιήθηκε στο Gatwick, West Sussex (Ηνωμένο Βασίλειο), στις 3 και 4 Νοεμβρίου 1994.

Από την άλλη πλευρά, με την ανάπτυξη των περιφερειακών αερολιμένων, οι περιφέρειες επιχειρούν να εκμεταλλευτούν τη δυναμική που χαρακτηρίζει τη διεύρυνση των αερομεταφορών και τα συνεπαγόμενα άμεσα ή έμμεσα οφέλη στον τομέα της απασχόλησης. Η ανάπτυξη αυτών των αερολιμένων απαιτεί τη διάθεση σημαντικών οικονομικών πόρων, πράγμα που σχετίζεται σε σημαντικό βαθμό με την τήρηση των διατάξεων για την ασφάλεια των αερομεταφορών, των επιβατών και των εγκαταστάσεων και για την προστασία του περιβάλλοντος, ιδιαιτέρως όσον αφορά την ηχορύπανση από τις αερομεταφορές. Παράλληλα, οι χερσαίες μεταφορές που προηγούνται και έπονται των αερομεταφορών καθώς και οι σχετικές ανάγκες προστασίας του περιβάλλοντος απαιτούν τη διάθεση ολοένα και περισσότερων πόρων.

Η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων προσδιόρισε τη μορφή του διευρωπαϊκού δικτύου αερολιμένων λαμβάνοντας ως γνώμονα την ανάγκη να ληφθεί μέριμνα ώστε:

- η δυναμικότητα των αερολιμένων της Ένωσης να καλύπτει τη σημερινή και τη μελλοντική ζήτηση, λαμβανομένων υπόψη των αναμενόμενων επιπτώσεων του τρίτου πακέτου «πολιτική αεροπλοΐα», που εγκρίθηκε από το Συμβούλιο τον Ιούνιο του 1992 7

- η αύξηση της δυναμικότητας να εναρμονίζεται με τις περιβαλλοντικές ανάγκες, ιδιαιτέρως όσον αφορά τις επιπτώσεις που έχει για την ποιότητα του περιβάλλοντος διαβίωσης των εντόπιων η αύξηση των αερομεταφορών καθώς και των οδικών μεταφορών, η οποία οφείλεται στη διασύνδεση των αερολιμένων με το οδικό δίκτυο 7

- η ανάπτυξη των αερομεταφορών να συμβάλει στην οικονομική και κοινωνική συνοχή της Ένωσης, λαμβανομένων ιδιαιτέρως υπόψη των διασυνδέσεων μεταξύ των περιοχών της περιφέρειας και του κέντρου της Ένωσης.

Ο γενικός στόχος των κατευθυντήριων γραμμών είναι η βελτίωση της χρήσης της διαθέσιμης δυναμικότητας του δικτύου και των επι μέρους αερολιμένων καθώς και - εάν υπάρχει ανάγκη - η αύξηση της δυναμικότητας για να καλυφθεί η αύξηση της ζήτησης. Ιδιαίτερη προσοχή δίδεται σε πρωτοβουλίες που έχουν ως στόχο τη μείωση του συνωστισμού στους μεγάλους αερολιμένες και την καλύτερη γεωγραφική κατανομή των υπηρεσιών που προσφέρουν οι αερομεταφορείς, με βάση τη σημερινή και τη μελλοντική ζήτηση.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ

1. Η ΕΤΠ υποστηρίζει την πρωτοβουλία της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων για τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού δικτύου αερολιμένων που θα αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών και, συγκεκριμένα, την «έκθεση σχετικά με τους γενικούς προσανατολισμούς για το διευρωπαϊκό δίκτυο αερολιμένων» (έγγραφο εργασίας της Επιτροπής SEC(94) 1863). Στην εν λόγω έκθεση καταβάλλεται μια προσπάθεια προσδιορισμού ενός ευρωπαϊκού δικτύου αερολιμένων το οποίο, σε σύγκριση με άλλους κλάδους των μεταφορών, διαθέτει εντελώς ιδιόμορφα χαρακτηριστικά και διέπεται από μια πολύ συγκεκριμένη λογική.

Σε αντίθεση με άλλα μέσα μεταφοράς, όπου η κατανομή βασίζεται στην διαθέσιμη υποδομή και στα φυσικά χαρακτηριστικά αυτής και όχι στη χρήση της, το δίκτυο προσδιορίζεται με βάση την πραγματική χρήση των αερολιμένων.

Κατά την άποψη της ΕΤΠ, θα πρέπει κατ'αρχήν να παραχωρηθούν στην Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας οι αναγκαίες και κατάλληλες αρμοδιότητες για όλους τους τύπους αεροδρομίων. Κατά την έρευνα όσον αφορά τις ανάγκες πρέπει ωστόσο να ληφθεί υπόψη ότι για περιβαλλοντικούς λόγους, πρέπει όπου είναι δυνατόν να επιδιώκεται η μετάθεση των εναέριων μεταφορών προς τις σιδηροδρομικές, για τις μικρές και μεσαίες αποστάσεις και ότι στην Ευρώπη σχεδιάζεται η ευρεία επέκταση και η εκ νέου κατασκευή του σιδηροδρομικού δικτύου και η δημιουργία εύχρηστων σιδηροδρομικών διασυνδέσεων. Για τις μικρές και μεσαίες αποστάσεις είναι προτιμότερες οι χερσαίες μεταφορές, όχι μόνο για περιβαλλοντικούς λόγους αλλά και για λόγους περιφερειακής ανάπτυξης. Ωστόσο, η προαναφερθείσα μετάθεση δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί με σκόπιμες κρατικές και περιφερειακές παρεμβάσεις αλλά με τη βελτίωση των υπηρεσιών των σιδηροδρόμων.

2. Στην έκθεση αναγνωρίζεται η πολύπλευρη προβληματική που διασυνδέεται με την εκμετάλλευση των αερολιμένων. Η προβληματική αυτή λαμβάνεται ως βάση για τον προσδιορισμό των γενικών προσανατολισμών για την ανάπτυξη ενός ευρωπαϊκού δικτύου αερολιμένων. Οι προσανατολισμοί είναι οι ακόλουθοι:

- η καλύτερη δυνατή χρήση της διαθέσιμης δυναμικότητας,

- η αύξηση της δυναμικότητας,

- ο περιορισμός της επιβάρυνσης του περιβάλλοντος,

- η βελτίωση της εδαφικής πρόσβασης.

Η ΕΤΠ συμφωνεί με τον προσανατολισμό της ΕΕ στα τέσσερα αυτά σημεία και υπενθυμίζει τη γνωμοδότησή της σχετικά με τους βασικούς προσανατολισμούς για τη δημιουργία ενός διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών (έγγρ. CdR 176/94). Η ΕΤΠ υπογραμμίζει εκ νέου ότι οι βασικοί προσανατολισμοί ενός διευρωπαϊκού δικτύου αερολιμένων δεν συνιστούν καμία νομική υποχρέωση για τα κράτη μέλη και δεν πρέπει να οδηγήσουν σε κανένα περιορισμό της αρμοδιότητας των κρατών μελών ή των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης στον τομέα της χωροταξίας.

Οι δράσεις που αναλαμβάνονται σε σχέση με τα προαναφερθέντα τέσσερα σημεία πρέπει να λαμβάνουν σοβαρά υπόψη τις εξελίξεις στον τομέα της αεροναυπηγικής.

Η ΕΤΠ υπογραμμίζει ότι η καλύτερη δυνατή χρήση της διαθέσιμης δυναμικότητας πρέπει να προηγείται της αύξησης της δυναμικότητας. Συνεπώς, η βελτίωση της διαχείρισης των εναέριων μεταφορών στην Ευρώπη (δίκτυο διαχείρισης εναέριων μεταφορών) έχει εξέχουσα σημασία.

3. Η ΕΤΠ διαπιστώνει ότι οι διεθνείς αερομεταφορές είναι σήμερα συγκεντρωμένες στα 40 κοινοτικά κέντρα διασύνδεσης, τα οποία διεκπεραιώνουν τη διακίνηση του 75 % των επιβατών.

Εν όψει της αναμενόμενης αύξησης των μεταφορών, οι αερολιμένες αυτοί πρόκειται να βρεθούν αντιμέτωποι με ολοένα και περισσότερα προβλήματα δυναμικότητας, που σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να είναι και ανεπίλυτα, και που θα ανακύψουν είτε σε σχέση με τις υπηρεσίες εδάφους είτε σε σχέση με την προσέγγιση από τον αέρα.

Για το λόγο αυτό, η ΕΤΠ πιστεύει ότι τα περιφερειακά κέντρα διασύνδεσης και πρόσβασης πρέπει να διαδραματίζουν σημαντικότερο ρόλο στο ευρωπαϊκό δίκτυο αερολιμένων.

Στο πλαίσιο αυτό, στο παράρτημα 2 του εγγράφου της Επιτροπής, το μέτρο υπ'αριθμόν 6 πρέπει να εφαρμόζεται και στα τρία είδη κέντρων διασύνδεσης και το μέτρο υπ'αριθμόν 8 πρέπει επιπλέον να εφαρμόζεται και στα περιφερειακά κέντρα διασύνδεσης. Πράγματι, η αναγκαιότητα λήψης μέτρων για την ενίσχυση της προστασίας του περιβάλλοντος και για την βελτίωση της σύνδεσης με το σιδηροδρομικό δίκτυο δεν περιορίζεται αποκλειστικά στα κοινοτικά κέντρα διασύνδεσης.

Σε πολλές περιπτώσεις, υπάρχει πλεόνασμα δυναμικότητας, η πρόσβαση οδικώς δημιουργεί λιγότερο σημαντικά προβλήματα και η διασφάλιση της προστασίας του περιβάλλοντος είναι ευκολότερη. Εντούτοις θα πρέπει να προβλεφθεί, όταν δεν υφίσταται, και να ενισχυθεί, όταν υφίσταται, η πρόσβαση μέσω σιδηροδρόμου. Η ανάπτυξη των περιφερειακών κέντρων διασύνδεσης και πρόσβασης επιτρέπει τον περιορισμό των ιδιαίτερα δαπανηρών επενδύσεων για την αύξηση της δυναμικότητας τόσο εντός όσο και στην περιφέρεια των μεγάλων αερολιμένων. Επίσης, μπορεί να συμβάλει στην περιφερειακή κατανομή των άμεσων και των έμμεσων συνεπειών των αερομεταφορών.

Η εξέλιξη αυτή υποχρεώνει τους αερομεταφορείς να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες και τους ενθαρρύνει να χρησιμοποιούν συχνότερα τα κέντρα διασύνδεσης και πρόσβασης με βάση τα ιδιαίτερα πλεονεκτήματα που προσφέρουν οι αερολιμένες αυτοί.

4. Τα περιφερειακά κέντρα διασύνδεσης και πρόσβασης πρέπει να αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα του δικτύου.

5. Η ΕΤΠ διαπιστώνει ότι η μέχρι τούδε πολιτική στον τομέα των αερομεταφορών χαρακτηρίσθηκε από τις απαιτήσεις των αερομεταφορέων. Αυτό ίσχυε ακόμη περισσότερο για την περίοδο πριν το 1987, κατά την οποία η απελευθέρωση των αερομεταφορών ευρισκόταν ακόμη στο στάδιο της προετοιμασίας. Όσον αφορά την εξέλιξη των αερομεταφορών, η απελευθέρωση, που άρχισε το 1992, θα έχει ως συνέπεια ότι οι αερολιμένες, ως οικονομικές και εμπορικές μονάδες, θα ασκούν σημαντικότερη επιρροή στην πολιτική του τομέα. Σχετικά με το θέμα αυτό, πρέπει να δημιουργηθεί μια διάρθρωση στην οποία να συμμετέχουν και οι περιφερειακοί αερολιμένες που δε λειτουργούν ως κοινοτικά κέντρα διασύνδεσης («mainport»).

6. Η ΕΤΠ πιστεύει ότι στη συζήτηση σχετικά με την περαιτέρω εξέλιξη του διευρωπαϊκού δικτύου αερολιμένων πρέπει να ακουστεί η γνώμη όχι μόνο των αερομεταφορέων, αλλά και των επιβατών και των επιχειρήσεων που επικαλούνται τις υπηρεσίες των αερομεταφορέων. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να εξετασθεί συγκεκριμένα κατά πόσο η φυσιολογική προτίμηση των αερομεταφορέων και των πρακτορείων ταξιδίων να συγκεντρώνουν τις υπηρεσίες που προσφέρουν σε μεγάλους αερολιμένες ανταποκρίνεται στις επιθυμίες των χρηστών όσον αφορά τις αποστάσεις της μεταφοράς προς και από τον αερολιμένα καθώς και τις υπηρεσίες μιας ταχείας και απρόσκοπτης διεκπεραίωσης.

7. Η ΕΤΠ επισημαίνει την αυξανόμενη ανάγκη διασύνδεσης του δικτύου αερομεταφορών με το δίκτυο οδικών και σιδηροδρομικών μεταφορών, που απορρέει από την αύξηση της ζήτησης στις αερομεταφορές και δεν εμπίπτει στην αρμοδιότητα της διοίκησης των αερολιμένων.

Η ΕΤΠ συμφωνεί με την Επιτροπή ότι η σύνδεση των αερολιμένων με το δημόσιο δίκτυο μεταφορών επείγει, διότι σε αυτόν τον τομέα έχει σημειωθεί σαφώς μεγαλύτερη καθυστέρηση απ'ό,τι κατά τη σύνδεση των αερολιμένων με οδικό δίκτυο.

Επειδή οι αερολιμένες αποτελούν μέρος ενός ολοκληρωμένου συστήματος μεταφορών, πρέπει να συμπεριληφθούν στις κατευθυντήριες γραμμές για τις συνδυασμένες μεταφορές. Στις κατευθυντήριες γραμμές χρειάζεται να προβλεφθούν ιδιαίτερα δυνατότητες συνδυασμού αεροπορικών/σιδηροδρομικών μεταφορών.

8. Η ΕΤΠ πιστεύει ότι η αντικειμενική κατάταξη των πολιτικών αερολιμένων με βάση τα αποτελέσματα που αφορούν τις μεταφορές πρέπει να διεξάγεται κατά ενιαίο τρόπο για τους επιβάτες, τα εμπορεύματα και τις μετακινήσεις.

Θα ήταν ορθό να εξετασθεί σε ποιό βαθμό αυτή η ενιαία μέθοδος κατάταξης υφίσταται και χρησιμοποιείται ήδη.

Πράγματι, η ένταξη αερολιμένων στο ευρωπαϊκό δίκτυο δεν στερείται εμπορικής σημασίας. Όσο περισσότερο γνωστή καθίσταται η κατάταξη αυτή τόσο περισσότερο εφικτή θα καθίσταται και η αξιολόγηση του μεγέθους και της σημασίας των σχετικών αερολιμένων.

Σε σχέση με αυτό, η ΕΤΠ τονίζει τη σπουδαιότητα της έγκαιρης, ετήσιας ενημέρωσης των δεδομένων που αφορούν τις μεταφορές και της συνεπαγόμενης κατάταξης.

Η Επιτροπή ανακοίνωσε ότι θα διευρυνθεί το δίκτυο γύρω από τους αερολιμένες των χωρών που προσχώρησαν την 1η Ιανουαρίου 1995 στην Κοινότητα. Αυτό θα μπορούσε να γίνει αφορμή για την προσαρμογή του χαρτογραφικού μέρους του υπό εξέταση εγγράφου στη νέα κατάσταση με βάση τα πρόσφατα στοιχεία των αερολιμένων, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη.

Βρυξέλλες, 21 Απριλίου 1995.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών

Jacques BLANC