Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για μέτρα χρηματοδοτικής στήριξης υπέρ των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) καινοτομίας που δημιουργούν θέσεις απασχόλησης - Πρωτοβουλία για την ανάπτυξη και την απασχόληση»

(98/C 157/17)

Στις 24 Φεβρουαρίου 1998, και σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 130, παρ. 3 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Η ΟΚΕ ανέθεσε στο τμήμα βιομηχανίας, εμπορίου, βιοτεχνίας και υπηρεσιών, την προετοιμασία των σχετικών εργασιών. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να ορίσει τον κ. Pezzini γενικό εισηγητή.

Κατά την 353η σύνοδο ολομέλειας της 25ης και 26ης Μαρτίου 1998 (συνεδρίαση της 26ης Μαρτίου 1998), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Ενώ στις περισσότερες περιπτώσεις τα μέτρα που αποσκοπούν στην προώθηση της απασχολήσεως πρέπει να λαμβάνονται από τα κράτη μέλη, μετά τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για την απασχόληση που πραγματοποιήθηκε στο Λουξεμβούργο τον Νοέμβριο 1997, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κλήθηκε να υποβάλει προτάσεις για νέα μέτρα χρηματοδοτικής στήριξης υπέρ των καινοτόμων μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) που δημιουργούν θέσεις απασχόλησης 7 η χρησιμοποίηση του άρθρου 130 (βιομηχανική πολιτική) ως νομική βάση αποτελεί σημαντική εξέλιξη για έναν τομέα στον οποίο η Κοινότητα δεν υπήρξε ιδιαίτερα δραστήρια.

1.2. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει τις πρωτοβουλίες αυτές που συμφωνούν με τη θέση που έχει λάβει σχετικά και έχει εκθέσει σε διάφορες γνωμοδοτήσεις ().

2. Κύρια σημεία της πρότασης της Επιτροπής

2.1. Στα πλαίσια της πρωτοβουλίας του για την ανάπτυξη και την απασχόληση, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει προβλέψει να διαθέσει πόρους του κοινοτικού προϋπολογισμού για τη στήριξη των ΜΜΕ.

2.2. Κάνοντας χρήση του δικαιώματος πρωτοβουλίας της, η Επιτροπή υποβάλει πρόταση απόφασης του Συμβουλίου που περιλαμβάνει πρόγραμμα για τη χρησιμοποίηση των ανωτέρω πόρων προς συμπλήρωση των δράσεων που έχει αναλάβει η ΕΤΕΠ (Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων), το ΕΤΕ (Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων), καθώς και άλλα κοινοτικά μέσα. Στην υπό εξέταση πρόταση τονίζονται κυρίως οι χρηματοπιστωτικές ανάγκες των καινοτόμων () ΜΜΕ που δημιουργούν απασχόληση, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται και οι επιχειρήσεις που η δραστηριότητά τους βασίζεται στις προηγμένες τεχνολογίες και οι οποίες μπορεί να μην είναι σε θέση να ανεύρουν χρηματοδοτήσεις από τις παραδοσιακές πηγές λόγω των κινδύνων που συνεπάγονται οι δραστηριότητές τους.

2.3. Η πρόταση της Επιτροπής επικεντρώνεται σε τρεις διακεκριμένες δράσεις:

- βελτίωση της πρόσβασης εκ μέρους των καινοτόμων επιχειρήσεων στα κεφάλαια που προορίζονται για τη στήριξη των επιχειρήσεων στο αρχικό τους στάδιο και στα κεφάλαια εκκίνησης, που προέρχονται από πόρους ιδιωτικών επιχειρηματικών κεφαλαίων μέσω επενδύσεων, που διαχειρίζεται το ΕΤΕ, σε ειδικευμένες εταιρείες κεφαλαίων επιχειρηματικών συμμετοχών 7

- προώθηση της σύστασης κοινών διακρατικών επιχειρήσεων μεταξύ ΜΜΕ στα πλαίσια της ΕΕ, με την παροχή χρηματοδοτικής στήριξης κατά το στάδιο του σχεδιασμού και της εκκίνησης, και συμβάλλοντας στην κάλυψη του ποσού των πάγιων επενδύσεων, για τις οποίες οι διαθέσιμες πηγές χρηματοδότησης είναι προς το παρόν ανεπαρκείς. Τη διαχείριση αυτού του προγράμματος θα αναλάβει η Επιτροπή και εθνικοί ενδιάμεσοι οργανισμοί 7 και

- καθιέρωση ενός μηχανισμού εγγυήσεων επί των πιστώσεων, που διαχειρίζεται και πάλι το ΕΤΕ, για τις ΜΜΕ που έχουν δυνατότητα αναπτύξεως. Με τον τρόπο αυτό θα γίνει κατανομή του κινδύνου μεταξύ της Επιτροπής, των εθνικών συστημάτων εγγυήσεων, των συστημάτων αμοιβαίων εγγυήσεων και άλλων εξειδικευμένων οργανισμών στους οποίους συμπεριλαμβάνεται και η ΕΤΕΠ στις περιπτώσεις κατά τις οποίες το καταστατικό της της απαγορεύει τη συμμετοχή λόγω του υψηλού επιπέδου κινδύνου.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Tο σημαντικό κριτήριο σύμφωνα με τους στόχους της πρότασης της Επιτροπής είναι η δημιουργία θέσεων εργασίας μέσω της προώθησης και της ενίσχυσης των ΜΜΕ.

Πρόκειται κυρίως για τη δημιουργία εξειδικευμένων και μακράς διαρκείας θέσεων εργασίας.

Αυτό είναι το βασικό κριτήριο βάσει του οποίου θα αποφασίζεται η χορήγηση της ενίσχυσης. Ο στόχος αυτός θα έχει προτεραιότητα καθόλη τη διάρκεια του προγράμματος.

Επίσης, η επακόλουθη αξιολόγηση των σχεδίων θα πρέπει να είναι επαρκώς λεπτομερής προκειμένου να αντληθούν διδάγματα για μελλοντικές εφαρμογές.

3.2. Η Επιτροπή σημειώνει ότι στην Ευρώπη η ποσότητα των κεφαλαίων που προορίζονται για στήριξη των επιχειρήσεων κατά το αρχικό τους στάδιο και των κεφαλαίων εκκίνησης είναι κατά πολύ χαμηλότερη σε σχέση με τις ΗΠΑ. Ωστόσο, και στις ΗΠΑ στην πραγματικότητα μόνο το 2 % περίπου των επιχειρήσεων δέχεται χρηματοδοτήσεις μέσω αυτής της πηγής. Στην Ευρώπη, εκτός από το ότι υπάρχουν μεγάλες διαφορές μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά την ποσότητα των διαθέσιμων επιχειρηματικών κεφαλαίων, υπάρχει η τάση μεγαλύτερης απροθυμίας για την ανάληψη κινδύνων, και ένα σημαντικό μέρος των διαθέσιμων πόρων χρησιμοποιείται για την ενίσχυση πράξεων «management buy-out» (αγορά της επιχείρησης εκ μέρους των ιθυνόντων της ιδίας επιχείρησης) και «management buy-in» (αγορά της επιχείρησης εκ μέρους άλλων ιθυνόντων) σε ενοποιημένες εταιρείες σημαντικών διαστάσεων. Αναμφίβολα υπάρχει ένα πολύ μεγάλο χρηματοδοτικό κενό και είναι αξιέπαινες οι προσπάθειες που κατέβαλε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και η Επιτροπή για την αντιμετώπιση του προβλήματος, όχι τόσο για τον αριθμό των δυνητικών δικαιούχων, όσο για το οικονομικό δυναμικό τους.

3.3. Το πρόγραμμα πρέπει να βασίζεται σε εμπορικές αρχές, ιδιαίτερα όσον αφορά το υψηλό επίπεδο κινδύνου που συνδέεται με τις επενδύσεις αυτού του είδους. Ιδιαίτερα ο βαθμός καινοτομίας που αποδίδεται σε κάθε σχέδιο πρέπει να εκτιμάται κατάλληλα από άτομα που γνωρίζουν αυτόν τον τομέα δραστηριότητας, και τουλάχιστον εν μέρει, τις έρευνες αγοράς που έχουν πραγματοποιηθεί. Παρόλα αυτά αναγνωρίζεται ότι οποιαδήποτε απόφαση όσον αφορά τη σκοπιμότητα στηρίξεως ενός σχεδίου, βασίζεται σχεδόν πάντοτε στις διοικητικές ικανότητες όσων συμμετέχουν στην πρωτοβουλία.

3.4. Ένας από τους πρωταρχικούς στόχους του ΕΤΕ ήταν να παράσχει στις ΜΜΕ εγγυήσεις επί των πιστώσεων. Μέχρι τώρα ο αριθμός των ΜΜΕ που κατέφυγε σε παρόμοιες εγγυήσεις ήταν απογοητευτικός, ίσως λόγω μιας υπερβολικά επιφυλακτικής στάσης εκ μέρους του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων. Εκφράζεται η ελπίδα ότι με τη νέα πρωτοβουλία θα διορθωθεί η κατάσταση.

3.5. Έχει σημασία να τύχουν ευρείας δημοσιότητας και οι τρεις πρωτοβουλίες ώστε να γίνουν γνωστές όσο το δυνατό περισσότερο στους κύκλους των μικρών επιχειρήσεων καθώς και στους δυνητικούς επιχειρηματίες. Για το σκοπό αυτό δεν θα απαιτηθούν μόνοι οι υπάρχοντες δίαυλοι πληροφοριών που στηρίζει η Επιτροπή (BC-Net, Euro-Info Centres, κ.λπ.) αλλά και η ευρεία κινητοποίηση επαγγελματιών ενδιάμεσων και οργανισμών. Η ΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να αναθέσει στους μεσάζοντες και τις επαγγελματικές οργανώσεις μία ειδική αποστολή αναγνώρισης και συνοδείας των προγραμμάτων.

3.6. Τα σχέδια πρέπει να εκτιμώνται λαμβάνοντας πλήρως υπόψη την αρχή των ίσων ευκαιριών.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

Άρθρο 3 - Ενισχύσεις εκκίνησης του ευρωπαϊκού μηχανισμού για τις τεχνολογίες

4.1. Ένα μεγάλο πρόβλημα που θα πρέπει να αντιμετωπίσουν τα ταμεία επιχειρηματικών κεφαλαίων όταν εξετάζουν την πραγματοποίηση μιας σχετικά μετρίου μεγέθους επένδυσης είναι το κόστος για την πραγματοποίηση μιας ακριβούς εξέτασης της επιχείρησης, καθώς και η παροχή συμβουλών και βοηθείας μακροπρόθεσμα. Συχνά το επίπεδο του κόστους αυτού καθιστά αντιοικονομική μια επένδυση, με εξαίρεση ορισμένα προγράμματα που θεωρούνται ιδιαίτερα ελκυστικά. Για να ασκήσει το πρόγραμμα αυτό ισχυρή επίδραση, η Επιτροπή θα πρέπει να λάβει υπόψη της την υπόθεση να συμβάλει εκ των προτέρων στο αρχικό κόστος αξιολόγησης ενός ταμείου το οποίο θα επιστρέφεται με βάση τα συνολικά αποτελέσματα ενός συγκεκριμένου χαρτοφυλακίου επενδύσεων που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο αυτού του προγράμματος. Αυτό όμως δεν είναι δυνατό στο άμεσο μέλλον λόγω ελλείψεως πόρων των προϋπολογισμών. Η ΟΚΕ όμως ελπίζει ότι η Επιτροπή θα αναζητήσει μελλοντικές δυνατότητες.

Επιπλέον, θα πρέπει να εξεταστεί κατά πόσο θα μπορούσαν να συμβάλουν στην αξιολόγηση των σχεδίων επαγγελματίες ενδιάμεσοι.

Άρθρο 4 - Κοινή ευρωπαϊκή επιχείρηση

4.2. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει αυτή την πρωτοβουλία την οποία άλλωστε είχε ήδη προτείνει. Πράγματι, η απουσία ειδικών χρηματοδοτικών μέσων, είναι ένας από τους λόγους που επισήμανε η ΟΚΕ για τον ιδιαίτερα χαμηλό αριθμό κοινών ευρωπαϊκών επιχειρήσεων. Ωστόσο, η ΟΚΕ προτείνει στην Επιτροπή να εξετάσει διεξοδικά και τα άλλα εμπόδια (νομικά, δημοσιονομικά ...) προκειμένου να εξασφαλισθεί η επιτυχία αυτής της εξαίρετης πρωτοβουλίας.

Άρθρο 5 - Μηχανισμός εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ

4.3. Η ΟΚΕ είχε υποστηρίξει ένα παρόμοιο μηχανισμό σε προηγούμενες ευκαιρίες () και εγκρίνει συνεπώς απολύτως αυτό το νέο αξιόλογο χρηματοδοτικό μέσο.

Άρθρο 6 - Εκθέσεις και αξιολόγηση

4.4. Η πάροδος τεσσάρων χρόνων μέχρι να ετοιμάσει η Επιτροπή λεπτομερή αξιολόγηση ενός τέτοιου προγράμματος, παρά το ότι θα προηγούνται οι ετήσιες εκθέσεις, μπορεί να φανεί ιδιαίτερα μεγάλο χρονικό διάστημα. Στην περίπτωση επενδύσεων με επιχειρηματικά κεφάλαια θα μπορούσε να αποδειχθεί ιδιαίτερα βραχύ, ιδίως αν ληφθεί υπόψη ότι θα χρειαστεί πολύς χρόνος μέχρι να πραγματοποιηθούν πραγματικές επενδύσεις, οι οποίες θα μπορούσαν να έχουν μέγιστη διάρκεια έως και 16 ετών, με μέσο όρο τα 7-10 χρόνια. Θα πρέπει να εξεταστεί πιο εμπεριστατωμένα ποια είναι η ενδεδειγμένη περιοδικότητα για την υποβολή εκθέσεων.

Παράρτημα Ι - Σημείο 5

4.5. Προκειμένου η πρωτοβουλία για την απασχόληση και την ανάπτυξη να στεφθεί από μακρόχρονο επιτυχία, οι επενδυτές επιχειρηματικών κεφαλαίων θα πρέπει να έχουν την δυνατότητα εξόδου από τις επενδύσεις τους 7 διαφορετικά το ποσό των διαθέσιμων πόρων θα έχει την τάση να παγιωθεί. Έτσι εξηγείται η σημασία της σημερινής μελέτης της Επιτροπής για τα εμπόδια που παρεμβάλλονται στην αύξηση των κεφαλαιαγορών που ανταποκρίνονται στις ανάγκες των ΜΜΕ, και με ποιο τρόπο θα μπορούσαν να υπερπηδηθούν τα εμπόδια αυτά. Έτσι όμως παρέχεται μερική μόνο απάντηση, δεδομένου ότι μόνο μια μειονότητα επιχειρήσεων θα προβεί στη διακύμανση του μεριδίου της στο χρηματιστήριο.

Παράρτημα ΙΙ - Σημείο 2

4.6. Η ποιότητα των χρηματοπιστωτικών ενδιάμεσων θα αποτελέσει στοιχείο καθοριστικής σημασίας για την επιτυχία των τριών προτεινόμενων χρηματοδοτικών μηχανισμών. Για να προσελκυστεί όσο το δυνατόν περισσότερο το ενδιαφέρον των χρηματοπιστωτικών κύκλων, οι κυριότερες χρηματοπιστωτικές και εμπορικές εφημερίδες της ΕΕ θα πρέπει να δημοσιεύουν τουλάχιστον σύντομες ειδήσεις που θα αναγγέλλουν τη δημοσίευση προσκλήσεων για την εκδήλωση ενδιαφέροντος σε ό,τι αφορά το σύστημα της κοινής ευρωπαϊκής επιχείρησης.

5. Συμπεράσματα

5.1. Σύμφωνα με τις ανωτέρω παρατηρήσεις, επιδοκιμάζονται οι τρεις αυτές πρωτοβουλίες, επειδή προβλέπεται ότι θα συμβάλουν αποτελεσματικά στη χρηματοδότηση των ΜΜΕ στους τομείς όπου υπάρχουν εμφανείς ελλείψεις. Ελπίζεται ότι τα προγράμματα αυτά θα έχουν μεγάλη απήχηση στο κοινό, θα στεφθούν από εξαιρετική επιτυχία και θα καθιερωθούν τελικά σε μόνιμη βάση. Κατ' αυτό τον τρόπο θα πρέπει να συμβάλουν τα μέγιστα στη δημιουργία νέας απασχόλησης υψηλής ποιότητας.

Βρυξέλλες, 26 Μαρτίου 1998.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() Γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ για τα εξής θέματα: Ο ρόλος των αμοιβαίων συστημάτων εγγυήσεων (ΕΕ C 169 της 6.7.1992) 7 Χρηματοδοτικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ΜΜΕ (ΕΕ C 388 της 31.12.1994) 7 Βελτίωση του φορολογικού περιβάλλοντος των ΜΜΕ (ΕΕ C 397 της 31.12.1994) 7 Τρίτο πολυετές πρόγραμμα για τις ΜΜΕ της ΕΕ (ΕΕ C 295 της 7.10.1996) 7 Δεύτερο ολοκληρωμένο πρόγραμμα για τις ΜΜΕ και τον τομέα της βιοτεχνίας (ΕΕ C 56 της 24.2.1997).

() Ο ορισμός της καινοτομίας δίδεται από το Πράσινο Βιβλίο της Επιτροπής για την Καινοτομία (COM(95) 688 τελ., εισαγωγή). Εν συντομία, ως καινοτομία νοείται: «η ανανέωση και διεύρυνση του φάσματος των προϊόντων και υπηρεσιών και των συναφών αγορών 7 η καθιέρωση νέων μεθόδων παραγωγής, προσφοράς και διανομής 7 η εισαγωγή αλλαγών στη διαχείριση, την οργάνωση της εργασίας, στις συνθήκες εργασίας και στις δεξιότητες του εργατικού δυναμικού».

() Ο ρόλος των αμοιβαίων συστημάτων εγγυήσεων (ΕΕ C 169 της 6.7.1992), ΜΜΕ σε μεθοριακές περιφέρειες (ΕΕ C 206 της 7.7.1997).