Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με την ίδρυση του Ευρωπαϊκού Ταμείου εγγυήσεων για την ενθάρρυνση της κινηματογραφικής και τηλεοπτικής παραγωγής» ()

(96/C 204/03)

Στις 30 Ιανουαρίου 1996, και σύμφωνα με το άρθρο 130 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα βιομηχανίας, εμπορίου, βιοτεχνίας και υπηρεσιών υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 3 Απριλίου 1996 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Pellarini.

Κατά την 335η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 24ης Απριλίου 1996), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 94 ψήφους υπέρ, 3 ψήφους κατά και 8 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Προοίμιο

1.1. Το πράσινο Βιβλίο της Επιτροπής (1994) σχετικά με τις «Στρατηγικές επιλογές για την ανάπτυξη της βιομηχανίας των οπτικοακουστικών προγραμμάτων» και η συνακόλουθη ευρωπαϊκή διάσκεψη των επαγγελματιών στον οπτικοακουστικό τομέα (Βρυξέλλες, 30 Ιουνίου - 2 Ιουλίου 1994) επιβεβαίωσαν το γεγονός ότι είναι ανάγκη να ενισχυθούν τα μέτρα στήριξης για την «ειδικότατη αυτή βιομηχανία» που αποκτά ιδιαίτερη πολιτιστική σημασία.

1.2. Εξ αυτών προκύπτουν δύο σημαντικές διατάξεις που υιοθετήθηκαν από το Συμβούλιο: Το πρόγραμμα κατάρτισης των επαγγελματιών της ευρωπαϊκής βιομηχανίας οπτικοακουστικών προγραμμάτων [95/0026 (SYN)] και το πρόγραμμα για την παροχή κινήτρων υπέρ της ανάπτυξης και της διανομής των ευρωπαϊκών οπτικοακουστικών έργων [95/0027 (CNS)], που είναι κοινώς γνωστά με την ονομασία Media II.

H σχετική χρηματοδότηση ανέρχεται σε 310 εκατ. Ecu για 5 χρόνια, η οποία θα παρασχεθεί με τη μορφή δανείων που καλύπτουν το 50 % κατ`ανώτατο όριο του συνολικού ποσού (με εξαιρέσεις έως 75 % για την κατάρτιση) και τη μορφή χορηγήσεων άνευ επιστροφής.

1.3. Η ΟΚΕ στη γνωμοδότηση που υιοθετήθηκε στις 5 Ιουλίου 1995 στα πλαίσια της 327ης συνόδου ολομέλειας, μολονότι έκρινε θετικά την πρωτοβουλία της Επιτροπής, επέκρινε εντούτοις τους τρόπους και τα νομοθετικά μέσα του Media II, επισημαίνοντας ελλείψεις και καθυστερήσεις, απουσία μιας συνολικής στρατηγικής, ανεπάρκεια των χρηματοδοτήσεων.

1.3.1. Στα συμπεράσματα της γνωμοδότησης πράγματι «η ΟΚΕ εκφράζει την απογοήτευσή της για τις ελλείψεις των γενικότερων αναλύσεων των προβλημάτων που αντιμετωπίζει η οπτικοακουστική βιομηχανία και εμμένει στην άποψη ότι δεν επαρκούν για να παράγουν διαρθρωτικά αποτελέσματα λόγω του περιορισμένου όγκου των χρηματοδοτήσεων και λόγω της τομεακότητός τους.»

1.4. Σύμφωνα με την ίδια την κρίση της Επιτροπής, το πρόγραμμα Media πρέπει να υποστηριχθεί με «συμπληρωματικά μέσα που θα πρέπει να προέλθουν από την ίδια την αγορά» διότι «τα μέτρα προώθησης εκ μέρους του δημόσιου τομέα δεν επαρκούν για την κινητοποίηση της κριτικής μάζας των επενδύσεων που είναι αναγκαίες για την ανάπτυξη της ανταγωνιστικότητας της οπτικοακουστικής βιομηχανίας».

1.5. Για το σκοπό αυτό ζητήθηκε η συμβουλή διαφόρων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων και πραγματοποίηθηκε μια μελέτη σκοπιμότητας για τον καθορισμό ενός κοινοτικού χρηματοδοτικού μέσου, χάρη στο οποίο προκλήθηκε το ενδιαφέρον του χρηματοπιστωτικού τομέα για ενισχυτικές παρεμβάσεις προς τον οπτικοακουστικό τομέα.

1.6. Το Συμβούλιο οπτικοακουστικών/πολιτισμού της 21ης Ιουνίου 1995 κάλεσε την Επιτροπή να καταρτίσει πρόταση αποφάσεως η οποία και υποβλήθηκε στις 14 Νοεμβρίου 1995.

2. Στόχοι και μέσα του Ταμείου εγγυήσεων

2.1. Το σημείο αφετηρίας του Ταμείου είναι διπλό:

- η δυσκολία που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή οπτικοακουστική βιομηχανία, η οποία αποτελείται εν πολλοίς από μικρομεσαίες επιχειρήσεις, να αντλήσει χρηματοδοτήσεις από το τραπεζικό σύστημα 7

- η ανάγκη για τους χρηματοδοτικούς φορείς να εξασφαλίσουν επαρκείς εγγυήσεις για την κάλυψη των κινδύνων που παρουσιάζει η επένδυση στον οπτικοακουστικό τομέα.

2.2. Το Ταμείο εμφανίζεται συνεπώς ως μέσο εγγυήσεων που θα πρέπει να μειώσει τις δυσκολίες λήψεως χρηματοδοτήσεων και να παράσχει κίνητρα στους τραπεζικούς και χρηματοπιστωτικούς φορείς προκειμένου να προβούν σε επενδύσεις στον τομέα των οπτικοακουστικών. Στις χώρες όπου έχει ήδη τεθεί σε εφαρμογή ανάλογος μηχανισμός όπως η Γαλλία, η Ισπανία και η Ιταλία τα αποτελέσματα είναι πολύ θετικά και ενθαρρύνουν σημαντικές επενδύσεις στον τομέα αυτό. Το ευρωπαϊκό Ταμείο θα πρέπει συνεπώς να ενεργήσει από κοινού με τα εθνικά ταμεία ενισχύσεων καθώς και με τα ασφαλιστικά συστήματα που υφίστανται ήδη σε διάφορες χώρες.

2.3. Το Ταμείο είναι «κατά προτεραιότητα επικεντρωμένο στην ευρωπαϊκή κινηματογραφική και τηλεοπτική παραγωγή» με προτεραιότητα τα σενάρια και τις μεγάλου μήκους κινηματογραφικές και τηλεοπτικές ταινίες. Αυτός είναι ο τομέας στον οποίο η Ευρώπη παρουσιάζει το μεγαλύτερο έλλειμμα.

2.4. Τα σχέδια προς στήριξη θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα ευρωπαϊκής και διεθνούς κυκλοφορίας, αποκλειομένων συνεπώς των παραγωγών που προορίζονται αποκλειστικώς προς τις εθνικές αγορές.

2.5. Αποδέκτες του Ταμείου είναι οι ευρωπαϊκές εταιρείες παραγωγής και διανομής που θα μπορούν να ωφεληθούν διαμέσου ενδιάμεσων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων (τράπεζες, ενώσεις).

2.6. Το ανώτατο όριο κάλυψης έχει ορισθεί σε 50 % των βραχυπρόθεσμων πιστώσεων (για την παραγωγή) και των μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων δανείων (για την παραγωγή, την κατάρτιση καταλόγων και τη χρηματοπιστωτική ενίσχυση των επιχειρήσεων).

2.7. Για την υλοποίηση, διαχείριση και διοίκηση του Ταμείου, η Επιτροπή προτείνει την προσφυγή στο ευρωπαϊκό ταμείο επενδύσεων (ΕΤΕΠ) που έχει ήδη εμπειρία τόσο γενική σε ό,τι αφορά τις δραστηριότητες εγγυήσεως σε κοινοτικό επίπεδο όσο και πιο συγκεκριμένη στον οπτικοακουστικό τομέα, δεδομένου ότι ορισμένα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που είναι μέλη του ΕΤΕΠ πραγματοποιούν ήδη παρεμβάσεις στον τομέα αυτόν.

2.8. Το εγγυητικό κεφάλαιο στην πρόταση της Επιτροπής θα πρέπει να ανέλθει σε 200 εκατ. Ecu, με μια συμβολή της ΕΕ ίση προς 90 εκατ. Ecu. Η χορήγηση αυτή θα πρέπει να εξασφαλίσει υπέρ της οπτικοακουστικής παραγωγής χρηματοπιστωτικούς πόρους της τάξεως τουλάχιστον του 1 δισ. Ecu.

2.9. Τα 90 εκατ. Ecu θα εξαχθούν από το χρηματοπιστωτικό πρόγραμμα του Media II και θα κατανεμηθούν στην τετραετία 1997-2000.

3. Θετικές πτυχές

3.1. Ο τομέας των οπτικοακουστικών είναι στρατηγικής σημασίας, λόγω της πολιτισμικής επιρροής ανά τον κόσμο, κυρίως ενόψει της πρόκλησης που συνεπάγεται η διεθνοποίηση και η παγκοσμιοποίηση των αγορών.

3.2. Η διάδοση σε όλες τις χώρες της ΕΕ των νέων οπτικοακουστικών τεχνολογιών έχει αυξήσει συνολικά κατά τα τελευταία έτη τη ζήτηση τηλεοπτικών έργων «μυθοπλασίας» αλλά και ο κινηματογράφος, ύστερα από τα χρόνια της κρίσεως που διήνυσε, ξαναζεί στα γενέθλια της εκατονταετίας του μια νέα θετική φάση.

3.2.1. Το 1994, η παγκόσμια αγορά του κινηματογράφου και του τομέα των οπτικοακουστικών αυξήθηκε κατά 9,7 % σε παγκόσμια κλίμακα και κατά 15,8 % στην Ευρώπη. Σύμφωνα με την ίδια την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η ζήτηση προγραμμάτων αυξήθηκε από 200 000 ώρες, το 1981, σε 650 000 ώρες, το 1992. Εκτιμάται ότι η ζήτηση οπτικοακουστικής παραγωγής, η οποία επί του παρόντος ανέρχεται σε 23 δισ. Ecu, θα φθάσει τα 45 δισ. Ecu κατά το έτος 2000.

3.3. Η κατάσταση της προσφοράς, αντιθέτως, παρουσιάζει πάντοτε ολοένα και περισσότερα ελλείμματα, από την άποψη ότι ενώ αυξάνεται και ενισχύεται η παραγωγή και η διανομή της αμερικανικής τηλεοπτικής και κινηματογραφικής βιομηχανίας, στην Ευρώπη ο αντίστοιχος τομέα εξακολουθεί να παραπονείται για ισχνή διαθεσιμότητα χρηματοπιστωτικών πόρων, και μια συνεχή μείωση των «χώρων» τόσο φυσικών όσο και χρονικών με τη μείωση του αριθμού των κινηματογραφικών αιθουσών σε πολλές χώρες και την αυξανόμενη εισβολή της αμερικανικής «μυθοπλασίας» στον τηλεοπτικό προγραμματισμό.

3.3.1. Οι Αμερικανοί παραγωγοί πραγματοποίησαν, το 1994, συνολικά κέρδη 20 δισ. δολαρίων και συνεισέφεραν 4 δισ. δολάρια στο πλεόνασμα του αμερικανικού ισοζυγίου πληρωμών.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση εισάγει το 60 % των ταινιών από τις ΗΠΑ και παρουσιάζει εμπορικό έλλειμμα, της τάξεως των 4,2 δισ. δολαρίων, με αποτέλεσμα να κατέχει οριακό μερίδιο στην παγκόσμια αγορά.

3.4. Η δομική αδυναμία της ευρωπαϊκής οπτικοακουστικής βιομηχανίας είναι μεγάλη, κυρίως στον τομέα της διανομής των προϊόντων. Το ποσοστό του προϋπολογισμού που προορίζεται για τη διαφήμιση και τη διάδοση αμερικανικών ταινιών είναι κατά μέσο όρο πολύ υψηλότερο από εκείνο των ευρωπαϊκών και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ανέρχεται σε 50 %.

3.5. Εξ αυτών συνάγεται ότι δεν επαρκεί η δημιουργία έργων ποιότητας, τα οποία να ανταποκρίνονται στις προσδοκίες του κοινού, αλλά πρέπει να γίνονται καταλλήλως γνωστά, να προγραμματίζονται και να διαφημίζονται. Συχνά, οι ταινίες αναγκάζονται να περιμένουν πολλούς μήνες ή χρόνια πριν εξασφαλιστούν για αυτές οι κατάλληλες αίθουσες και ο προγραμματισμός, έστω και αν είναι για λίγες ημέρες.

3.6. Παρατηρείται, στην Ευρώπη, μια διαδικασία σταδιακής συγκέντρωσης σε λίγες μεγάλες εταιρείες, της παραγωγής και διανομής των ταινιών και της ιδιοκτησίας των κυκλωμάτων κινηματογραφικών αιθουσών. Ας προστεθεί σε αυτά και το γεγονός ότι οι εταιρείες μπορούν ταυτοχρόνως να είναι και ιδιοκτήτριες μεγάλων τηλεοπτικών δικτύων: ο μικρός ανεξάρτητος παραγωγός κινδυνεύει, επομένως, ολοένα και περισσότερο να αντιμετωπίσει ανυπέρβλητες δυσκολίες για την αξιοποίηση των δικών του προϊόντων τα οποία, συνεπώς, δεν κατορθώνουν να μην υπερβούν τις δαπάνες. Πράγμα το οποίο δημιουργεί περαιτέρω δυσκολίες στους παραγωγούς και τους δημιουργούς, διότι τα επόμενα σχέδια θα αντιμετωπίσουν ακόμη περισσότερες δυσκολίες χρηματοδότησης. Δημιουργείται, ως εκ τούτου, ένας διαστρεβλωμένος μηχανισμός συγκεντρώσεως, από τη μια πλευρά, ενώ από την άλλη μια μεγάλη αδυναμία.

3.7. Η δημιουργία ενός Ταμείου εγγυήσεων πρέπει συνεπώς να χαιρετισθεί πολύ ευνοϊκά, προπάντων διότι θέτει σε πολιτικά πλαίσια την πολιτιστική βιομηχανία γενικότερα και την οπτικοακουστική ειδικότερα.

3.8. Η επιτυχία της κινηματογραφικής παραγωγής εξαρτάται μεν από τη δημιουργικότητα, αλλά ταυτόχρονα και από τα συνολικά χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού που είναι διατεθειμένη να επενδύσει μια επιχείρηση στον εν λόγω τομέα.

3.9. Δεν χωρά αμφιβολία ότι μια αποτελεσματική ευρωπαϊκή πολιτική στον τομέα των οπτικοακουστικών πρέπει να βασίζεται όχι μόνον στην καλή ποιότητα των προϊόντων από πολιτισμικής απόψεως, αλλά και στην ενδεδειγμένη αποδοτικότητα των επενδύσεων. Τούτο δύναται να επιτευχθεί δια της προαγωγής της δυνατότητας εμπορικής διείσδυσης των ευρωπαϊκών οπτικοακουστικών προϊόντων στα διάφορα κυκλώματα, από τις κινηματογραφικές αίθουσες έως την τηλεόραση και την αγορά βιντεοκασετών για οικιακή χρήση. Διαφορετικά, ο ευρωπαϊκός κινηματογράφος θα καταλήξει να πρέπει να αρκεσθεί σε ολοένα και πιο περιορισμένα τμήματα της αγοράς, ενώ, αντίθετα, η αύξηση της ζήτησης προγραμμάτων διανοίγει ενδιαφέρουσες προοπτικές στο σύνολο της οπτικοακουστικής βιομηχανίας.

3.9.1. Υπό αυτό το πρίσμα, το Ταμείο εγγυήσεων δύναται, βάσει των κριτηρίων επιλογής του, να ωθήσει δημιουργούς και παραγωγούς σε μεγαλύτερη επικέντρωση της προσοχής στις προσδοκίες του κοινού, κατά τρόπο ώστε να διασφαλισθούν εκ νέου θετικά εμπορικά αποτελέσματα.

3.10. Θετική επίσης είναι και η παροχή κινήτρων στον ιδιωτικό τομέα για την πραγματοποίηση νέων επενδύσεων στον τομέα των οπτικοακουστικών και για την παγίωση των εταιρειών του τομέα που μπορεί να προέλθει από το Ταμείο, συμβάλλοντας έτσι στην ανάπτυξη μιας ευρωπαϊκής βιομηχανίας οπτικοακουστικών ικανής να ανταποκρίνεται στην αυξανόμενη εσωτερική ζήτηση και να ανταγωνίζεται στα πλαίσια της διεθνούς αγοράς με τους «μείζονες» Αμερικανούς.

3.11. Σημαντικός είναι επίσης ο «όρος» που θα πρέπει να πληρούν τα σχέδια για να ωφελούνται από το Ταμείο: η δυνατότητα ευρωπαϊκής και διεθνούς κυκλοφορίας. Πρόκειται για έναν όρο που μπορεί να παράσχει κίνητρα για υπέρβαση των πολιτισμικών περιορισμών ευνοώντας έτσι τη δημιουργία έργων ευρύτερης αντιλήψεως.

4. Συμπεράσματα

4.1. Αμηχανία προκαλεί κυρίως η πηγή της χρηματοδότησης, δεδομένου ότι το ποσόν των 90 εκατ. Ecu θα αντλείτο από τη χρηματοδότηση που προβλέπεται για το πρόγραμμα Media II, η οποία έχει ήδη μειωθεί σε 310 εκατ. Ecu. Κατά συνέπεια, η ΟΚΕ προτείνει την εξεύρεση αυτόνομης χρηματοδότησης του Ταμείου στο πλαίσιο του κοινοτικού προϋπολογισμού.

4.2. Υφίσταται επίσης και το πρόβλημα της επάρκειας της χρηματοδότησης, εν σχέσει προς τη φιλοδοξία του Ταμείου. Το θέμα εδώ δεν είναι τόσο να επαληθευθεί εάν και κατά πόσον επαρκούν τα 90 εκατ. Ecu, αλλά να εξετασθεί κατά πόσον η δυνατότητα πρόσβασης στις χρηματοδοτήσεις όχι μόνο της κινηματογραφικής βιομηχανίας αλλά και των παραγωγών τηλεοπτικών σεναρίων δεν προκαλεί κίνδυνο διασποράς των περιορισμένων πόρων.

Υπάρχει ακόμη στην έκθεση της Επιτροπής και μια βεβαίωση (κεφάλαιο Γ, σημείο 1, παράγραφος 3) που μοιάζει αναμφισβήτητα να προτείνει προτεραιότητα υπέρ των τηλεοπτικών προϊόντων, στο σημείο που γίνεται λόγος για τα σενάρια.

4.3. Θα πρέπει επίσης να διευκρινιστεί καλύτερα η τυπολογία των αποδεκτών του Ταμείου, επιλέγοντας κατά πόσο πρέπει να ευνοηθούν οι μεγάλες παραγωγές που είναι ικανές να ανταγωνισθούν τις αμερικανικές στο διεθνές επίπεδο ή, αντιθέτως, εάν πρέπει να αξιοποιηθούν οι 100 ανεξάρτητοι παραγωγοί και δημιουργοί που αποτελούν ό,τι καλύτερο έχουμε στον τομέα του ευρωπαϊκού πολιτισμού και οι οποίοι έχουν αρχίσει να επιβάλλονται κατά τις τελευταίες δεκαετίες και στην παγκόσμια αγορά με αριστουργήματα αναμφισβήτητης αξίας.

4.4. Συνεπώς, θα πρέπει να ευνοηθούν οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις παραγωγής, προωθώντας σχέδια που προτείνουν περισσότερες ταινίες, κατά τρόπο ώστε να υπάρξει εξισορρόπηση μεταξύ δυνητικών επιτυχιών και αποτυχιών και να περιορισθούν οι κίνδυνοι.

4.5. Προς τούτο, πρέπει να εξετασθεί το γεγονός ότι δεν είναι αναγκαστικώς οι μεγάλες και πολυδάπανες παραγωγές που επιβάλλονται στη διεθνή αγορά. Απόδειξη, αφενός, οι μεγάλες σαπουνόπερες που πραγματοποιήθηκαν κατά τα τελευταία χρόνια (κατά γενικό κανόνα αμερικανικής παραγωγής) και οι οποίες κόστισαν δεκάδες εκατομμύρια και, αφετέρου, η επιτυχία που έχουν έργα ευρωπαϊκής ποιότητας και τα οποία παρήχθησαν με πολύ περιορισμένα οικονομικά μέσα.

4.6. Πρέπει επίσης να τονισθεί ο χαρακτήρας της πολιτιστικής αξιολόγησης του εγχειρήματος αυτού, σε συνδυασμό με την οικονομική σκοπιμότητα παραγωγής προγραμμάτων για την αντιμετώπιση της εμπορικής εισβολής. Αλλά, υπό αυτό το πρίσμα, θα πρέπει η παροχή του Ταμείου να περιορισθεί μόνο στον κινηματογράφο αποκλειομένων συνεπώς των οπτικοακουστικών προϊόντων - τηλεοπτικών σειρών και έργων - που προορίζονται αποκλειστικά για την τηλεόραση.

4.7. Δεδομένου ότι η ευρωπαϊκή τηλεοπτική βιομηχανία είναι ακόμη πολύ αδύναμη σε ό,τι αφορά τη διανομή των έργων, σκόπιμη θα ήταν η παροχή μιας σημαντικής ποσοστώσεως των πόρων για τη δημιουργία ευρωπαϊκών ομίλων διανομής.

4.8. Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να επιδειχθεί στο «νεοεμφανιζόμενο» κινηματογράφο, στον οποίο θα μπορούσε να παρασχεθεί μια ορισμένη ποσόστωση για την κάλυψη των χρηματοδοτήσεων.

4.9. Δεδομένου ότι - όπως έχει επισημανθεί ανωτέρω - η χρηματοδότηση είναι περιορισμένη, θα μπορούσε να εξετασθεί το ενδεχόμενο καθιέρωσης ενός φάσματος για την κάλυψη των χρηματοδοτήσεων το οποίο κυμαίνεται από 20 % έως 50 %, προκειμένου να καταστεί δυνατό να χρησιμοποιηθεί το Ταμείο για μεγαλύτερο αριθμό παραγωγών, περιορίζοντας κατ`αυτόν τον τρόπο τους επενδυτικούς κινδύνους και, συνεπώς, ενθαρρύνοντας περαιτέρω τη συμμετοχή των τραπεζών.

4.10. Η δυνητική αντασφάλιση του χρηματοδοτικού κινδύνου δεν πρέπει να βαρύνει τους αποδέκτες του Ταμείου, αλλά το ίδιο το Ταμείο, διότι, σε αντίθετη περίπτωση, η χρηματοδότηση θα χάσει κατά πολύ τη σκοπιμότητα της δαπάνης της.

4.11. Εν κατακλείδι, κρίνεται σημαντικό η εξόφληση του Ταμείου να πραγματοποιείται μετά και όχι πριν καλυφθούν όλες οι άλλες κλάσεις της δαπάνης.

Βρυξέλλες, 24 Απριλίου 1996.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Carlos FERRER

() ΕΕ αριθ. C 41 της 13. 2. 1996, σ. 8.