[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 14.6.2007

COM(2007) 332 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Η ευγηρία στην κοινωνία της πληροφορίας Μια πρωτοβουλία i2010 Σχέδιο δράσης για τις τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνιών σε συνδυασμό με τη γήρανση {SEC(2007)811}

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Η ευγηρία στην κοινωνία της πληροφορίας Μια πρωτοβουλία i2010 Σχέδιο δράσης για τις τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνιών σε συνδυασμό με τη γήρανση (Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

1. ΤΠΕ για τη γήρανση: Κοινωνική αναγκαιότητα και οικονομική ευκαιρία 3

1.1. Εισαγωγή 3

1.2. Το σχέδιο δράσης για την ευγηρία στην κοινωνία της πληροφορίας 4

2. Υπέρβαση των εμποδίων και εκμετάλλευση των ευκαιριών 5

2.1. Κατανόηση των ηλικιωμένων χρηστών 5

2.2. Ορατότητα της αγοράς και διαφάνεια 6

2.3. Κανονιστικοί φραγμοί 7

2.4. Φραγμοί τεχνικού χαρακτήρα 7

2.5. Φραγμοί στην βασική πρόσβαση και έλλειψη ενδεδειγμένων λύσεων 7

2.6. Λοιποί φραγμοί 8

3. Στόχοι και δράσεις του σχεδίου δράσης για ΤΠΕ και γήρανση 9

3.1. Ευαισθητοποίηση και επίτευξη συναίνεσης 9

3.2. Δημιουργία των απαραίτητων συνθηκών 10

3.3. Προώθηση της αφομοίωσης 11

3.4. Προετοιμασία του μέλλοντος 12

4. Συμπέρασμα 12

1. ΤΠΕ για τη γήρανση: Κοινωνική αναγκαιότητα και οικονομική ευκαιρία

1.1. Εισαγωγή

Ο πληθυσμός τη Ευρώπης γηράσκει: Το μέσο προσδόκιμο ζωής έχει αυξηθεί, από 55 έτη το 1920 σε πάνω από 80 σήμερα. Καθώς συνταξιοδοτείται η γενιά της έκρηξης των γεννήσεων, ο αριθμός των ατόμων ηλικίας από 65 έως 80 ετών πρόκειται να αυξηθεί κατά περίπου 40% μεταξύ του 2010 και του 2030. Η δημογραφική αυτή αλλαγή φέρνει την ευρωπαϊκή κοινωνία και οικονομία αντιμέτωπη με σημαντικές προκλήσεις[1]. Οι τεχνολογίες των πληροφοριών και των επικοινωνιών (ΤΠΕ) μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση των εν λόγω προκλήσεων.

Οι ΤΠΕ μπορούν να συνδράμουν τα γηραιότερα άτομα να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής τους, να διαφυλάξουν την υγεία τους και να ζήσουν αυτοδύναμα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Καινοτόμες λύσεις εμφανίζονται και συμβάλλουν στην αντιμετώπιση προβλημάτων που αναφέρονται στη μνήμη, την όραση, την ακοή και την κινητικότητα, προβλήματα που συμβαδίζουν με τη γήρανση[2]. Οι ΤΠΕ επιτρέπουν επίσης σε ηλικιωμένα άτομα να παραμένουν δραστήρια στην εργασία ή στο κοινωνικό περιβάλλον τους. Η συσσωρευμένη πείρα και οι ικανότητές τους αποτελούν πολύτιμο πόρο, ιδίως στο πλαίσιο της κοινωνίας της πληροφορίας.

Η ζήτηση για υπηρεσίες υγείας και για κοινωνικές υπηρεσίες αυξάνεται ανάλογα με τον πολλαπλασιασμό του αριθμού των πολύ ηλικιωμένων και ευπαθών ατόμων (η ηλικιακή ομάδα άνω των 80 ετών πρόκειται σχεδόν να διπλασιαστεί έως το 2050), ενώ η οικονομική βιωσιμότητα των υπηρεσιών αυτών συνιστά ήδη σοβαρό πρόβλημα[3]. Οι ΤΠΕ επιτρέπουν αποδοτικότερη διαχείριση και διανομή της υγειονομικής πρόνοιας και της κοινωνικής μέριμνας, περισσότερες ευκαιρίες σε κοινοτικό και ατομικό επίπεδο, καθώς και καινοτόμες υπηρεσίες. Μπορούν να επιτευχθούν σημαντικά οφέλη για το σύνολο της οικονομίας και της κοινωνίας .

Μολονότι ο γηραιότερος πληθυσμός έχει μεγάλη αγοραστική δύναμη και η γήρανση καθίσταται φαινόμενο παγκοσμίων διαστάσεων, η αγορά ΤΠΕ για ευγηρία στην κοινωνία της πληροφορίας παραμένει σε εμβρυακή φάση και δεν εξασφαλίζει ακόμα την προσφορά και αφομοίωση των απαραίτητων λύσεων βάσει ΤΠΕ. Μεταξύ των αιτίων συγκαταλέγεται η περιορισμένη ενημέρωση σχετικά με τις ευκαιρίες και τις ανάγκες των χρηστών και η ανεπαρκής κοινοποίηση των εμπειριών, ο αποσπασματικός χαρακτήρας των προγραμμάτων αποζημίωσης και πιστοποίησης, η έλλειψη διαλειτουργικότητας, καθώς και το υψηλό κόστος ανάπτυξης και επικύρωσης.

Η Επιτροπή αποφάσισε κατά συνέπεια να δρομολογήσει το σχέδιο δράσης για την ευγηρία στην κοινωνία της πληροφορίας που παρουσιάζεται στην παρούσα ανακοίνωση, όπως έχει εξαγγελθεί στην στρατηγική πρωτοβουλία i2010[4]. Το σχέδιο δράσης δεν έχει μόνο ως στόχο την επίτευξη καλύτερης ποιότητας ζωής για τους ηλικιωμένους με παράλληλη σημαντική εξοικονόμηση στην υγειονομική πρόνοια και την κοινωνική μέριμνα, αλλά αποβλέπει επίσης να συμβάλει στη δημιουργία ισχυρής βιομηχανικής βάσης στην Ευρώπη για ΤΠΕ και ευγηρία. Το σχέδιο δράσης συνιστά μια πρώτη απάντηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στη δήλωση των υπουργών στη Ρίγα το 2006 σχετικά με την ηλ-ένταξη[5] και υποστηρίζει την κοινοτική πολιτική στα πεδία της ανάπτυξης και της ανταγωνιστικότητας στο αναθεωρημένο θεματολόγιο της Λισαβόνας, τη δημογραφική αλλαγή, την απασχόληση, την υγεία και την ισότητα των ευκαιριών[6].

Η Επιτροπή πρόκειται επίσης να προτείνει τη στήριξη νέου προγράμματος έρευνας ευρωπαϊκών χωρών με θέμα την « ευγηρία στην κοινωνία της πληροφορίας », βάσει του άρθρου 169 της Συνθήκης.

1.2. Το σχέδιο δράσης για την ευγηρία στην κοινωνία της πληροφορίας

Το εν λόγω σχέδιο δράσης αποβλέπει στη δημιουργία δυναμικής στην πολιτική και τη βιομηχανία ώστε να καταβληθεί σημαντική προσπάθεια για την ανάπτυξη και εγκατάσταση εύχρηστων εργαλείων και υπηρεσιών ΤΠΕ, την ένταξη και ολοκλήρωση παλαιότερων αναγκών των χρηστών και την υποστήριξη άλλων πεδίων πολιτικής κατά την αντιμετώπιση των προβλημάτων της γήρανσης. Το συγκεκριμένο σχέδιο δράσης υποστηρίζει ιδίως το σχέδιο δράσης 2003-2010 της Επιτροπής για άτομα με αναπηρίες[7].

Το σχέδιο δράσης αντιμετωπίζει φραγμούς της αγοράς όσον αφορά υπηρεσίες και εργαλεία ΤΠΕ, επιδιώκοντας την υλοποίηση των ευκαιριών, ιδιαιτέρως για τα ηλικιωμένα άτομα σήμερα και στο μέλλον, με αύξηση της ευαισθητοποίησης, οικοδόμηση κοινών στρατηγικών, άρση εμποδίων τεχνικού και ρυθμιστικού χαρακτήρα, καθώς και προαγωγή της αφομοίωσης, της κοινής έρευνας και της καινοτομίας. Συντονίζει υφιστάμενες προσπάθειες, προσθέτοντας σειρά νέων δράσεων για την ολοκλήρωση, συμπλήρωση και ενίσχυση των υφιστάμενων εργασιών. Αντιμετωπίζονται τρία πεδία αναγκών των χρηστών:

Ευγηρία στην εργασία ή ‘παράταση της επαγγελματικής δραστηριότητας’: παράταση της δραστήριας και παραγωγικής περιόδου, με καλύτερη ποιότητα εργασίας και ισορροπία εργασίας – ιδιωτικής ζωής με τη βοήθεια βατών ΤΠΕ, καινοτόμων πρακτικών προσαρμογής, ευέλικτες θέσεις εργασίας, ικανότητες και δεξιότητες ΤΠΕ και μάθηση ενισχυμένη από ΤΠΕ αν τα(ψηφιακές δεξιότητες και ηλε-μάθηση).

Ευγηρία στην κοινότητα : διατήρηση του κοινωνικά δραστήριου και δημιουργικού ρόλου[8], μέσω λύσεων ΤΠΕ για κοινωνική δικτύωση, καθώς και πρόσβαση σε δημόσιες και εμπορικές υπηρεσίες, με αποτέλεσμα τη βελτίωση της ποιότητας ζωής[9] και τον περιορισμό της κοινωνικής απομόνωσης (από τα κύρια προβλήματα των ηλικιωμένων σε αγροτικές, αραιοκατοικημένες περιοχές, καθώς και σε αστικές περιοχές με περιορισμένη οικογενειακή πλαισίωση).

Ευγηρία στο σπίτι : με τη συνδρομή της τεχνολογίας, διατήρηση υγιέστερης και καλύτερης ποιότητας ζωής, παράλληλα με υψηλό βαθμό ανεξαρτησίας, αυτοδυναμίας και αξιοπρέπειας.

Ο ευρωπαϊκός κλάδος των ΤΠΕ (συμπεριλαμβανομένων των ΜΜΕ), οι φορείς παροχής υγειονομικής πρόνοιας και κοινωνικής μέριμνας μπορούν να αποκαταστήσουν πολλές από τις συνιστώσες για την παροχή υπηρεσιών σε ηλικιωμένους πελάτες. Συμπράξεις ιδιωτικού-δημόσιου τομέα μπορούν να αναλάβουν μεγάλης κλίμακας επικύρωση της αποδοχής εκ μέρους των χρηστών και οικονομικά αποδοτική διαμόρφωση καινοτόμων λύσεων.

Εάν η Ευρώπη ανταποκριθεί εγκαίρως στις προκλήσεις και υπερβεί εμπόδια τεχνικού, ρυθμιστικού χαρακτήρα και προβλήματα συμπεριφορών, μπορούν οι ΤΠΕ ευγηρίας να αποτελέσουν καταλύτη για αύξηση της απασχόλησης και για οικονομική μεγέθυνση[10], καθώς και επιτυχή πρωτοπόρο αγορά για την Ευρώπη [11].

ΤΠΕ ευγηρίας: Κοινωνική αναγκαιότητα και οικονομική ευκαιρία

Η κοινωνία της πληροφορίας μπορεί να δώσει σε ηλικιωμένους την δυνατότητα - εάν και εφόσον το επιθυμούν - να συμμετέχουν πλήρως στην κοινωνία και την οικονομία και να είναι δραστήριοι ως αυτοδύναμοι πολίτες· ταυτόχρονα, δημιουργούνται οφέλη για τις επιχειρήσεις, την οικονομία και την κοινωνία ως σύνολο.

2. Υπέρβαση των εμποδίων και εκμετάλλευση των ευκαιριών

2.1. Κατανόηση των ηλικιωμένων χρηστών

Η αγορά προϊόντων και υπηρεσιών ΤΠΕ συνδεδεμένων με τη γήρανση βρίσκεται ακόμα στα αρχικά της στάδια. Φραγμούς στην απογείωσή της συνιστούν η περιορισμένη γνώση και ορατότητα της αγοράς, η έλλειψη προτύπων και διαλειτουργικότητας, η αβεβαιότητα ως προς τη βιωσιμότητα των επιχειρηματικών μοντέλων. Ο κατακερματισμός οδηγεί σε πληθώρα δαπανηρών λύσεων. Θέματα δεοντολογίας και γενική έλλειψη συντονισμού, συνεργασίας χρηστών-κλάδου και κοινών στρατηγικών καθυστερούν την απογείωση αυτής της αγοράς. Κατά την αντιμετώπιση των εν λόγω φραγμών - καθώς και κατά την εκμετάλλευση των ευκαιριών - πρέπει οι χρήστες να βρίσκονται στο επίκεντρο της προσοχής. Στο σημείο αυτό υπογραμμίζονται δύο χαρακτηριστικά των χρηστών.

Όταν βρίσκονται αντιμέτωπα με νέες τεχνολογίες, τα ηλικιωμένα άτομα μπορεί να βρεθούν σε θέση σχετικής αδυναμίας . Τούτο οφείλεται ίσως στην προσωπική τους κατάσταση (εισόδημα, εκπαίδευση, γεωγραφική θέση, υγεία, πιθανές αναπηρίες, καθώς και θέματα που σχετίζονται με το φύλο), το σύνθετο χαρακτήρα των τεχνολογιών ή τη μεσολάβηση επαγγελματιών (γιατρών, ειδικών φυσικής αποκατάστασης, βοηθών αυτοεξυπηρέτησης και προσαρμογές στον τόπο εργασίας), επίσημους και άτυπους φορείς περίθαλψης και μέλη της οικογένειας. Επιπλέον, ορισμένα προϊόντα και υπηρεσίες συχνά δεν είναι κατάλληλα για την αντιμετώπιση των συγκεκριμένων αλλαγών στις ανάγκες ηλικιωμένων χρηστών ή δεν είναι διατίθενται σε επαρκείς ποσότητες, επιτείνοντας έτσι το αίσθημα απογοήτευσης και εξάρτησης. Εάν δεν ληφθούν μέτρα, η κατάσταση αυτή θα ισχύσει και για τους ‘ηλικιωμένους του μέλλοντος’, δεδομένης της ταχείας τεχνολογικής εξέλιξης.

Στην περίπτωση της υγειονομικής μέριμνας και της κοινωνικής περίθαλψης, τα προγράμματα αποζημίωσης και ασφάλισης συχνά βασίζονται σε περίπλοκες διαδικασίες. Εάν αποτύχει σε οποιαδήποτε φάση, μπορεί ο ηλικιωμένος να αισθανθεί απολύτως ανίσχυρος.

Μια αντίρροπη και σημαντική τάση στις ΤΠΕ είναι η ενδυνάμωση-χειραφέτηση των χρηστών . Οι ηλικιωμένοι χρήστες μπορούν να είναι πολύ καλύτερα ενημερωμένοι από ποτέ και επομένως να αναλάβουν σε διαρκώς μεγαλύτερο βαθμό την ευθύνη της υγείας, φυσικής κατάστασης και αυτοδύναμης διαβίωσής τους με τη βοήθεια πληροφοριών από το Ίντερνετ, θεματικά κανάλια της τηλεόρασης και λύσεις για την καθημερινή ζωή, την προσωπική υγεία και τη φυσική κατάσταση, οι οποίες βασίζονται σε ΤΠΕ. Επιπλέον, σε διάφορες χώρες αναθεωρούνται τα συστήματα περίθαλψης και ασφάλισης, με σκοπό τον περιορισμό του κόστους και την αύξηση της αποτελεσματικότητας και της ποιότητας, με μεταβίβαση αρμοδιοτήτων από τις κυβερνήσεις προς τους ίδιους τους πολίτες και τον ιδιωτικό τομέα.

2.2. Ορατότητα της αγοράς και διαφάνεια

Η άγνοια υποβοηθητικών τεχνολογιών εκ μέρους του ευρωπαϊκού κλάδου ΤΠΕ[12], των μεσαζόντων και των τελικών χρηστών είναι καίριος παράγοντας στον οποίο οφείλεται το περιορισμένο ενδιαφέρον της αγοράς ΤΠΕ για ηλικιωμένους.

Συχνά οι ηλικιωμένοι χρήστες δεν έχουν γνώση της ύπαρξης πιθανών λύσεων. Είναι σχεδόν ανύπαρκτη η συστηματική ανασκόπηση και συγκριτική αξιολόγηση των τεχνολογιών προς ενημέρωση των καταναλωτών. Ακόμα και η γνώση εύχρηστων χαρακτηριστικών (προσβασιμότητας) συνήθων τεχνολογιών που χρησιμοποιούνται κατά την εργασία παρουσιάζει σημαντικές διακυμάνσεις. Οι εφαρμογές τηλεϊατρικής και κατ’οίκον περίθαλψης είναι επαρκώς τεκμηριωμένες, αλλά η αφομοίωση τους παραμένει ακόμα περιορισμένη, εξαιτίας της ανεπαρκούς ενημέρωσης των πιθανών φορέων, π.χ. των τοπικών αρχών, για τις δυνατότητές τους.

Ο κλάδος συνεχίζει να έχει περιορισμένη κατανόηση των συγκριτικών απαιτήσεων των χρηστών, όπως οι κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες, οι ανάγκες ανά φύλο και το εισοδηματικό επίπεδο, που μπορούν να παρεμποδίσουν την πρόσβαση σε ΤΠΕ, προσωπικές στάσεις και ευαισθησίες έναντι των ΤΠΕ, καθώς επίσης και τρόποι ζωής. Εταιρείες και τοπικές αρχές συνεχίζουν επομένως να βαδίζουν στα τυφλά. Η έλλειψη συστηματικής προσέγγισης στην ανάπτυξη της αγοράς έχει ως αποτέλεσμα υψηλό κόστος για την έρευνα και την επικύρωση στην αγορά. Η απουσία διαφάνειας ως προς τους εφαρμοστέους κανόνες και κανονισμούς, συμπεριλαμβανομένων των προγραμμάτων στήριξης για καινοτόμες λύσεις, δυσκολεύει τόσο τους χρήστες όσο και τον κλάδο με αποτέλεσμα δαπανηρές λύσεις.

Η ανάπτυξη της αγοράς υποφέρει επίσης εν γένει από έλλειψη ανταλλαγής πρακτικών εμπειριών. Λόγου χάρη, δεν υπάρχει αναφορά στα εκάστοτε καλύτερα παραδείγματα υλοποίησης ‘έξυπνου σπιτιού’ για αυτοδύναμη διαβίωση ή σε προσαρμογές στον τόπο εργασίας. Οι καινοτόμες ορθές πρακτικές συχνά περιορίζονται σε εφαρμογές μικρής κλίμακας, εξαιτίας της αποσπασματικής προσέγγισης στον μερισμό του κινδύνου, και στην έλλειψη μελλοντοστρεφών δράσεων εγκατάστασης (συμπεριλαμβανομένων καινοτόμων πρακτικών σύναψης συμβάσεων εφοδιασμού). Η περιορισμένη κλίμακα της τεχνολογικής διάδοσης, η απουσία ενημέρωσης σε θέματα οικονομικής απόδοσης και αποδοχής των καινοτόμων υπηρεσιών εκ μέρους των χρηστών, καθώς και οι τεχνολογικές προκλήσεις (π.χ. η διαλειτουργικότητα) αποτελούν εμπόδια για την αναβάθμιση των επενδύσεων.

2.3. Κανονιστικοί φραγμοί

Η διαφορετική εφαρμογή, εκ μέρους των κρατών μελών, των διατάξεων που αναφέρονται στις αναπηρίες , στις οδηγίες που αφορούν το πλαίσιο κανονιστικών ρυθμίσεων για τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες, συνιστά εμπόδιο για τα άτομα με αναπηρίες - πολλά από τα οποία είναι ηλικιωμένα - κατά την πρόσβαση και χρήση υπηρεσιών επικοινωνιών εκ μέρους τους, ενώ κατακερματίζουν την αγορά προσβάσιμων τεχνολογιών.

Η έλλειψη κοινών προτύπων και διαδικασιών αξιολόγησης της συμμόρφωσης παρεμποδίζει την ανάπτυξη υφιστάμενων και νέων υπηρεσιών και τεχνολογιών, όπως είναι τα έξυπνα σπίτια, τα ολοκληρωμένα συστήματα ΤΠΕ για υγειονομική πρόνοια και κοινωνική περίθαλψη, καθώς και τις υποβοηθητικές τεχνολογίες να προσεγγίσουν τις μαζικές αγορές, προσφέροντας έτσι ευκαιρίες για ανάδειξη της ανταγωνιστικότητας.

Οι διαφορές μεταξύ των κρατών μελών στα συστήματα αποζημίωσης στο πλαίσιο της κοινωνικής πρόνοιας και υγειονομικής περίθαλψης, καθώς και η αβεβαιότητα ως προς τις νομικές απαιτήσεις ιατρικής πιστοποίησης για υπηρεσίες με δυνατότητες ΤΠΕ (όπως η τηλεϊατρική και η αυτοδύναμη διαβίωση), περιορίζουν τις δυνατότητες των προγραμμάτων συλλογικής ασφάλισης να καλύψουν τις επενδυτικές δαπάνες των εν λόγω υπηρεσιών και διαταράσσουν την ανάπτυξη και εφαρμογή τους.

2.4. Φραγμοί τεχνικού χαρακτήρα

Η πρόσβαση, η προσβασιμότητα και η ευχρηστία διατάξεων και υπηρεσιών αποτελούν προϋπόθεση για την παροχή προηγμένων υπηρεσιών στη γηράσκουσα κοινωνία. Τα συνήθη προϊόντα και οι υπηρεσίες ΤΠΕ σπάνια ανταποκρίνονται στις ανάγκες των ηλικιωμένων, π.χ. σε εκείνες που αναφέρονται στις πολλαπλές σταδιακές αναπηρίες που συνδέονται με την ηλικία. Οι αγορές τείνουν να παραβλέπουν τις ανάγκες των ηλικιωμένων χρηστών: ελάχιστες είναι οι κατευθυντήριες γραμμές, τα εθελοντικά ή υποχρεωτικά πρότυπα και τα συναφή ρυθμιστικά πλαίσια.

Οι τεχνολογικές λύσεις για τελικούς χρήστες συχνά απαιτούν το συνδυασμό και τη διασύνδεση ποικίλων υπηρεσιών και εργαλείων με τρόπο που υπερβαίνει τις ικανότητες των περισσότερων τελικών χρηστών[13]. Οι αγορές από μόνες τους δεν διαθέτουν, ωστόσο, τα απαιτούμενα κίνητρα για να υπάρξει εγγύηση διαλειτουργικότητας και δομοστοιχείωσης μεταξύ διαφόρων συσκευών και υπηρεσιών, με αποτέλεσμα να αυξάνεται το κόστος για τους τελικούς χρήστες, να απουσιάζουν οι οικονομίες κλίμακας και να διαταράσσεται η εσωτερική αγορά για ΤΠΕ και γήρανση.

2.5. Φραγμοί στην βασική πρόσβαση και έλλειψη ενδεδειγμένων λύσεων

Οι ηλικιωμένοι κινδυνεύουν ιδιαίτερα να αποκλειστούν από τα οφέλη της κοινωνίας της πληροφορίας, επειδή πολλοί από αυτούς δεν διαθέτουν βασική πρόσβαση σε δίκτυα επικοινωνιών, π.χ. σε ευρυζωνικό δίκτυο, καθώς και σε τεχνολογία πληροφοριών. Μόνο το 10% ατόμων ηλικίας άνω των 65 ετών χρησιμοποιούν το Ίντερνετ τακτικά, σε σύγκριση με ποσοστό 47% που είναι ο μέσος όρος στην EU των 25[14]. Οι λόγοι για την περιορισμένη αυτή πρόσβαση είναι, τις περισσότερες φορές, η έλλειψη κινήτρων, οικονομικών μέσων, ψηφιακών δεξιοτήτων και κατάλληλης κατάρτισης.

Η αγορά δεν επενδύει επί του παρόντος επαρκώς σε καινοτομίες για εποικοδομητικές και οικονομικά προσιτές λύσεις για ηλικιωμένους χρήστες, όπως για ολοκληρωμένες και εύχρηστες υπηρεσίες αυτοδύναμης και υγιούς διαβίωσης. Είναι ανάγκη να σταματήσει ο φαύλος κύκλος ανεπαρκών και ακατάλληλων λύσεων, ανεπαρκούς ενημέρωσης, ανυπαρξίας οικονομιών κλίμακας και προτύπων, καθώς και βιώσιμων επιχειρηματικών μοντέλων, πού οδηγεί εκ νέου σε ανεπαρκείς επενδύσεις στην έρευνα και σε έλλειψη καινοτόμων λύσεων.

2.6. Λοιποί φραγμοί

Οι λύσεις μπορούν να είναι επωφελείς μόνο εφόσον οι χρήστες διαθέτουν πρόσβαση σε βασικές ευκολίες ΤΠΕ, έχουν κατάλληλη εκπαίδευση και κίνητρα, ενώ έχει γίνει κατάλληλη αντιμετώπιση των δεοντολογικών και ψυχολογικών προβλημάτων . Π.χ., δεν υπάρχει ειδική δεοντολογική αναφορά σε ΤΠΕ για γήρανση που να επιτάσσει τη διαφύλαξη της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και αυτονομίας όταν οι λύσεις επιβάλλουν ένα βαθμό παρακολούθησης και παρέμβασης.

Στις ΤΠΕ για γήρανση παρατηρείται έντονη έλλειψη συντονισμού, αντικατοπτρίζοντας τον κατακερματισμό μεταξύ προσφοράς και ζήτησης . Η κατάσταση βελτιώνεται βαθμιαία στον κυρίως κλάδο (ΤΠΕ, υγεία) με την εμφάνιση νέων βιομηχανικών συμμαχιών, ωστόσο ο κλάδος των υποβοηθητικών τεχνολογιών παραμένει σε μεγάλο βαθμό κατακερματισμένος. Οι οργανώσεις των χρηστών στην Ευρώπη παραμένουν μικρότερες από τις αντίστοιχες, λόγου χάρη στις Ηνωμένες Πολιτείες και τον Καναδά, γεγονός που περιορίζει την επιρροή τους σε συμπράξεις με τον κλάδο και τις αρχές.

Τέλος, η έλλειψη συντονισμού και συνεργασίας των συντελεστών της αγοράς σε ολόκληρη την αλυσίδα διανομής υπηρεσιών είναι ένας από τους σημαντικότερους λόγους για τους φραγμούς αυτούς. Η συνεργασία του κλάδου, των χρηστών και των αρχών έχει ουσιαστική σημασία για την επίτευξη υψηλού βαθμού ορατότητας και ενημέρωσης, την επίτευξη ευρύτερης οικονομικής απόδοσης, τη βελτίωση της διαφάνειας με παράλληλη κατανόηση των αναγκών των χρηστών, την εξεύρεση λύσεων για τη διαλειτουργικότητα, την ευθυγράμμιση των πλαισίων κανονιστικών ρυθμίσεων, τον μερισμό των κινδύνων στην έρευνα και την καινοτομία και, γενικότερα, την παρακολούθηση της προόδου.

Απεικόνιση του δυναμικού

- Οι Ευρωπαίοι άνω των 65 ετών διαθέτουν πλούτο και εισοδήματα άνω των 3000 δις ευρώ.

- Η αγορά για εφαρμογές έξυπνου σπιτιού (συνδρομή, ανάλογα με την ηλικία, στις αγορές, την ένδυση, την αυτοδύναμη κίνηση) θα τριπλασιαστεί μεταξύ 2005 και 2020, από 13 σε έως και 37 εκατ. άτομα.

- 68 εκατ. άτομα το 2005 έπασχαν από διάφορους τύπους ηλικιοεξαρτώμενης αναπηρίας. Έως το 2020 θα έχουν αυξηθεί σε 84 εκατ.

- Με συντόμευση της νοσοκομειακής νοσηλείας, χάρη στην εισαγωγή της κινητής παρακολούθησης της υγείας, μπορεί να εξοικονομηθούν, μόνο στη Γερμανία, 1,5 δις ευρώ ετησίως.

- Σε ερευνητικά έργα της ΕΕ έχουν αναπτυχθεί τεχνολογίες για εξατομικευμένη πλοήγηση· περίθαλψη κατ’οίκον, παρακολούθηση υγείας και συμβουλές εξ αποστάσεως· ευφυείς συναγερμοί· φυσικές διεπαφές για προσβάσιμες ΤΠΕ.

3. Στόχοι και δράσεις του σχεδίου δράσης για ΤΠΕ και γήρανση

Το σχέδιο δράσης για την ευγηρία στην κοινωνία της πληροφορίας αποβλέπει να επιταχύνει την υλοποίηση των οφελών για τους πολίτες, τις εταιρίες και τις αρχές στην Ευρώπη:

- για τους πολίτες - βελτιωμένη ποιότητα ζωής και καλύτερη υγεία μέσω παράτασης της αυτοδύναμης διαβίωσης, παράτασης της επαγγελματικής δραστηριότητας, εξασφαλίζοντας ότι οι πλέον ηλικιακά εργαζόμενοι μπορούν τακτικά να ανανεώνουν τις ικανότητές τους, καθώς και μέσω αυξημένης κοινωνικής συμμετοχής·

- για τις εταιρείες – αυξημένο μέγεθος αγοράς και ευκαιρίες στην εσωτερική αγορά για ΤΠΕ για γήρανση στην Ευρώπη, καλύτερα καταρτισμένο και παραγωγικό εργασιακό δυναμικό και ισχυρότερη θέση στις αναπτυσσόμενες αγορές παγκοσμίως·

- για τις αρχές - μείωση κόστους, βελτιωμένη απόδοση και καλύτερη συνολική ποιότητα στα συστήματα υγειονομικής πρόνοιας και κοινωνικής μέριμνας.

Το σχέδιο δράσης διαρθρώνεται γύρω από τέσσερα πεδία:

1. ευαισθητοποίηση και επίτευξη συναίνεσης και κοινών στρατηγικών,

2. δημιουργία των απαραίτητων συνθηκών,

3. επιτάχυνση της αφομοίωσης και επενδύσεις σε επικυρωμένες λύσεις,

4. συντονισμός προσπαθειών για την προετοιμασία του μέλλοντος μέσω της έρευνας και καινοτομίας.

3.1. Ευαισθητοποίηση και επίτευξη συναίνεσης

Η αναγνώριση των τυχόν ευκαιριών και φραγμών είναι προϋπόθεση για την επιτυχία. Η σχετική συνειδητοποίηση είναι, σε μεγάλο βαθμό, ευθύνη των ηγετικών συντελεστών σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Η προστιθέμενη αξία σε ευρωπαϊκό επίπεδο συνίσταται στην απόδοση, στις ΤΠΕ και τη γήρανση, εξέχουσας θέσης στην κοινοτική πολιτική.

Απαιτούνται κοινά οράματα, στρατηγικές και συμπράξεις με τη συμμετοχή των ενδιαφερόμενων: ηλικιωμένα άτομα και οι εκπρόσωποί τους, υπουργεία και δημόσιες αρχές σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, ο κλάδος και οι προμηθευτές, οι εργοδότες, δημόσιοι και ιδιωτικοί φορείς ασφάλισης υγείας, ερευνητές και πανεπιστήμια, τηλεπικοινωνίες και κατασκευαστικές εταιρείες, καθώς και φορείς τυποποίησης.

Σχετικό παράδειγμα είναι η επίτευξη ολοκληρωμένων λύσεων για αυτοδύναμη διαβίωση: νομικοί, τεχνικοί και οικονομικοί φραγμοί και η κατανόηση των αναγκών των χρηστών πρέπει να αντιμετωπιστούν με συνδυασμένες κανονιστικές ρυθμίσεις, έρευνα, επικύρωση και εγκατάσταση, καθώς και με δράσεις ευαισθητοποίησης, με τη συμμετοχή όλων των συντελεστών.

Προς τούτο η Επιτροπή πρόκειται, κατά τη διάρκεια του 2007, να διευκολύνει τις προσπάθειες των ενδιαφερόμενων από τις επιχειρήσεις και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών για την καθιέρωση, στην κοινωνία της πληροφορίας, πλατφόρμας καινοτομίας σε θέματα ευγηρίας (ως φόρουμ συνεργασίας σε προγράμματα δράσης στρατηγικής καινοτομίας που αφορούν την έρευνα, την εγκατάσταση και την υλοποίηση), ώστε να αναπτυχθούν κοινοί χάρτες πορείας, εγχειρήματα επίδειξης και διαδρομές υλοποίησης σε ολόκληρη την αλυσίδα διανομής.

Στις συζητήσεις σε επίπεδο υπουργών που θα διεξαχθούν στο δεύτερο εξάμηνο του 2007, στο πλαίσιο της πορτογαλικής προεδρίας του Συμβουλίου των Υπουργών, θα προωθηθούν προτάσεις πολιτικών για την προαγωγή της χρήσης ΤΠΕ με στόχο την παράταση της επαγγελματικής δραστηριότητας. Ιδιαίτερη προσοχή θα δοθεί επίσης στα προβλήματα των ηλικιωμένων γυναικών στο πλαίσιο της κοινωνίας της πληροφορίας.

Οι ΤΠΕ για ευγηρία θα αποτελέσουν κεντρική συνεισφορά στην ευρωπαϊκή πρωτοβουλία ηλ-ένταξης το 2008, ενώ πρόκειται να δημιουργηθεί δικτυακή πύλη για ΤΠΕ και ευγηρία.

3.2. Δημιουργία των απαραίτητων συνθηκών

Κατά τη διάρκεια του 2007 και του 2008 η Επιτροπή πρόκειται να δρομολογήσει περαιτέρω αξιολογήσεις φραγμών της αγοράς που εμποδίζουν την αφομοίωση τεχνολογιών αυτοδύναμης διαβίωσης και να διατυπώσει συστάσεις για ανάληψη δράσης. Δεδομένου του δυναμικού της ραδιοσυχνικής αναγνώρισης (RFID) σε συστήματα αυτοδύναμης διαβίωσης, η Επιτροπή θα αξιολογήσει τις συνέπειες και ευκαιρίες των τεχνολογιών αυτών. Κατά το 2007 θα εκπονήσει σύσταση προς τα κράτη μέλη όσον αφορά τις συνέπειες για την ιδιωτική ζωή και θα προωθήσει επενδύσεις για περαιτέρω έρευνα σε RFID και πρωτότυπα μεγάλης κλίμακας[15].

Η Επιτροπή θα διευκολύνει τις προσπάθειες των κρατών μελών για να ανταποκριθούν στους στόχους της υπουργικής δήλωσης της Ρίγας όσον αφορά τον προσδιορισμό επιλογών, καταληκτικών ημερομηνιών και καθοδήγηση για την άρση νομικών φραγμών νομικού και τεχνικού χαρακτήρα στην αφομοίωση τεχνολογιών για αυτοδύναμη διαβίωση (π.χ. διαφορετικά προγράμματα αποζημίωσης και πιστοποίησης· έλλειψη διαλειτουργικότητας συστημάτων ΤΠΕ). Συγκεκριμένα, η Επιτροπή θα εργαστεί μαζί με εκπροσώπους από τα κράτη μέλη στις σχετικές ομάδες της πρωτοβουλίας i2010 για τη διάθεση πληροφοριών σχετικά με υφιστάμενες εθνικές ρυθμιστικές και οργανωτικές μεθόδους , καθώς και για την ανταλλαγή πρακτικής.

Όσον αφορά τον συσχετισμό αναπηρίας και γήρανσης, τα κράτη μέλη πρέπει να ενισχύσουν την υλοποίηση των ισχυουσών νομικών απαιτήσεων για την προσβασιμότητα και να υποστηρίξουν τις εργασίες τυποποίησης στο εν λόγω πεδίο. Η Επιτροπή θα εκμεταλλευτεί επίσης την ευκαιρία αναθεώρησης του πλαισίου κανονιστικών ρυθμίσεων για τις ηλ-επικοινωνίες, εκτιμώντας την ανάγκη θέσπισης συμπληρωματικής νομοθεσίας, όπως έχει δηλώσει στην ανακοίνωση της του 2005 για την ηλε-προσβασιμότητα[16].

Σύμφωνα με το σχέδιο δράσης για την ηλ-υγεία[17], η Επιτροπή πρόκειται κατά το 2007 να εκδώσει σύσταση για τη διαλειτουργικότητα στην ηλ-υγεία , όπου θα αντιμετωπίζονται τα βασικά δεδομένα υποδομής για την ηλ-υγεία (σύνοψη φακέλου ασθενούς, δέσμη δεδομένων προς χρήση σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης).

Τα κράτη μέλη, οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις, οι οργανισμοί χρηστών, καθώς και οι περιφερειακές και τοπικές αρχές καλούνται να προωθήσουν την βασική ευρυζωνική πρόσβαση σε υπηρεσίες ΤΠΕ για γήρανση και να βελτιώσουν τις ψηφιακές ικανότητες των ηλικιωμένων ατόμων, περιορίζοντας, έως το 2010, στο ήμισυ το χάσμα στην διαδικτυακή πρόσβαση, σύμφωνα με την υπουργική δήλωση της Ρίγας. Η Επιτροπή θα διευκολύνει την ανταλλαγή ορθής πρακτικής και την πρόσβαση σε προγράμματα, υπηρεσίες, λύσεις και κοινές πρωτοβουλίες ενδιαφερόμενων, μέσω της δικτυακής πύλης που θα δημιουργηθεί. Το 2007/8, η Επιτροπή θα προβεί επίσης σε ανασκόπηση πολιτικών για την υποστήριξη ψηφιακών ικανοτήτων για ομάδες ηλικιωμένων και θα εκτιμήσει την πρόοδο.

Κατά τη διάρκεια της σλοβενικής Προεδρίας, το πρώτο εξάμηνο του 2008, θα πραγματοποιηθεί συζήτηση σε υπουργικό επίπεδο για την εξέταση δεοντολογικών ζητημάτων στις ΤΠΕ για τη γήρανση. Μέσα από έρευνα, αναλύσεις και πιλοτικά έργα που στοχεύουν στην επικύρωση στην αγορά, η Επιτροπή θα υποστηρίξει τον κλάδο και οργανώσεις των χρηστών για την αντιμετώπιση τεχνολογικών προβληματισμών και την διερεύνηση ευκαιριών για την εμπέδωση δεοντολογικού προσανατολισμού.

3.3. Προώθηση της αφομοίωσης

Η απουσία επικύρωσης του αντίκτυπου δυνητικών λύσεων που βασίζονται σε κοινωνικοοικονομική εκτίμηση και επικύρωση για αναβάθμιση παρεμποδίζει, επί του παρόντος, αφομοίωση μεγάλης κλίμακας. Η Επιτροπή θα δρομολογήσει δέσμη πιλοτικών έργων στο τμήμα του προγράμματος ανταγωνιστικότητα και καινοτομία (CIP) που αφορά τις ΤΠΕ, τα οποία θα κατευθύνονται από τον κλάδο, τους παρόχους υπηρεσιών, περιφερειακές, τοπικές και εθνικές αρχές, με αρχική εστίαση, το 2007, στην αυτοδύναμη διαβίωση, καθώς και στην παρακολούθηση χρόνιων ασθενειών.

Η Επιτροπή θα ενθαρρύνει επίσης συγκριτική αξιολόγηση και διερεύνηση του δυναμικού των ΤΠΕ για παράταση της επαγγελματικής δραστηριότητας (στο πλαίσιο του CIP), καθώς και σύνδεση με τα διαρθρωτικά ταμεία και καινοτόμες δημόσιες συμβάσεις για ΤΠΕ και γήρανση εκ μέρους τοπικών, περιφερειακών και εθνικών αρχών.

Θα καθιερωθεί ευρωπαϊκό σύστημα βράβευσης έξυπνης κατοικίας και εφαρμογών αυτοδύναμης διαβίωσης. Σε κάθε κράτος μέλος θα πρέπει, έως το 2008, να αναγνωριστεί ένας δικτυακός χώρος για έξυπνη κατοικία στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας i2010, και έως το 2010 να έχει αναπτυχθεί σημαντικά, προς την κατεύθυνση δημιουργίας ευρωπαϊκού δικτύου ανταλλαγής εμπειριών και ορθής πρακτικής.

Οι επαγγελματικές ενώσεις, ο κλάδος, οι πανεπιστημιακοί φορείς και οι οργανώσεις των χρηστών ενθαρρύνονται να καθιερώσουν προγράμματα κατάρτισης, συμπεριλαμβανομένης της προσβασιμότητας των δικτυακών τόπων, της προσβασιμότητας κύριων εργαλείων και υπηρεσιών ΤΠΕ και καθολικού σχεδιασμού. Η Επιτροπή θα επιδιώξει την επίτευξη συνέργειας με εν εξελίξει κοινοτικά έργα για να διευκολύνει την καθιέρωση του προγράμματος μεταπτυχιακού επιπέδου (Masters) στον σχεδιασμό για όλους, στηριζόμενη στην ανάληψη δέσμευσης των εταίρων του κλάδου και των οργανισμών των χρηστών.

3.4. Προετοιμασία του μέλλοντος

Οι ΤΠΕ για γήρανση βρίσκονται μόλις στην αρχική τους φάση: η επιστήμη και η τεχνολογία αναπτύσσονται γοργά και υπόσχονται πολλά όσον αφορά εύχρηστες, έξυπνες και οικονομικά αποτελεσματικές λύσεις. Η κατάληψη ηγετικής θέσης στην καινοτομία μπορεί να αποβεί καθοριστικός παράγοντας επιτυχίας για την ευρωπαϊκή βιομηχανία.

Για να επισπευσθεί και να διατηρηθεί η αξιοποίηση των οφελών της καινοτομίας απαιτούνται κοινές ερευνητικές προτεραιότητες και προγράμματα, ομαδοποίηση σπάνιων πόρων και ανάπτυξη κοινών πλατφορμών. Η Επιτροπή έχει ήδη αναβαθμίσει την έρευνα σε ΤΠΕ για γήρανση στην περιοχή των θεμάτων ‘ηλ-υγεία’ και ‘ηλ-ένταξη’ του 7ου προγράμματος πλαισίου για τεχνολογίες της κοινωνίας των πληροφοριών (ΤΚΠ), με ιδιαίτερη έμφαση στη συμμετοχή των χρηστών και τη γενίκευση ΤΠΕ προσαρμοσμένων σε ηλικιωμένα άτομα. Θα συγκεντρώσει κοινοτικά και άλλα έργα Ε&Α, ώστε να συμβάλουν σε κοινό πλαίσιο διαλειτουργικότητας υπηρεσιών και λύσεων ΤΠΕ για το γήρας.

Στο πλαίσιο του άρθρου 169 της Συνθήκης, η Επιτροπή προτείνει στο Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο να υποστηρίξουν νέα ερευνητική πρωτοβουλία με τίτλο «ευγηρία στην κοινωνία της πληροφορίας», που αποβλέπει στον συντονισμό των ερευνητικών προγραμμάτων των κρατών μελών σε θέματα ΤΠΕ και γήρανσης. Με την εν λόγω πρωτοβουλία πρόκειται να τονωθεί η αγοραστρεφής έρευνα σε εφαρμογές για αυτοδύναμη διαβίωση. Θα γεφυρώσει τη μακροπρόθεσμη έρευνα που εκτελείται βάσει του 7ου προγράμματος πλαισίου με έργα καινοτομίας μεγάλης κλίμακας που εκτελούνται στο πλαίσιο του CIP. Η Επιτροπή ενθαρρύνει επίσης ιδίως τις ευρωπαϊκές τεχνολογικές πλατφόρμες να περιλάβουν στο στρατηγικό θεματολόγιο έρευνας και θέματα ΤΠΕ.

4. Συμπέρασμα

Το σχέδιο δράσης για την ευγηρία στην κοινωνία της πληροφορίας προσδιορίζει πεδία και δράσεις προτεραιότητας όπου οι ΤΠΕ μπορούν να έχουν βέλτιστη συμβολή στην αντιμετώπιση των προκλήσεων και των ευκαιριών που συνιστά η γήρανση του ευρωπαϊκού πληθυσμού. Εξετάζονται οι κύριοι φραγμοί υπό το πρίσμα της ετοιμότητας της αγοράς, της καταλληλότητας και οικονομικής προσιτότητας προϊόντων και υπηρεσιών, καθώς και η βιωσιμότητα της διανομής υπηρεσιών και των επιχειρηματικών μοντέλων. Το σχέδιο δράσης στηρίζεται σε βελτιωμένη συνεργασία μεταξύ όλων των ενδιαφερόμενων και αποσκοπεί στην αποδέσμευση του πολλά υποσχόμενου δυναμικού ΤΠΕ και γήρανσης στην Ευρώπη, καθώς και πέραν αυτής.

Η Επιτροπή καλεί όλους τους ενδιαφερόμενους στην κοινωνία των πολιτών, τις αρχές και τις επιχειρήσεις να αναλάβουν δράση υπό μορφή συμπράξεων για την επίτευξη των στόχων ευγηρίας στην κοινωνία της πληροφορίας. Καλούνται τα κράτη μέλη να υποστηρίξουν ενεργά και να υλοποιήσουν τις δράσεις. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο καλείται να υποστηρίξει την ενίσχυση των δικαιωμάτων και των ευκαιριών για τα ηλικιωμένα άτομα στην κοινωνία της πληροφορίας, στο κοινοτικό νομοθετικό πλαίσιο και στα προγράμματα της ΕΕ, καθιστώντας έτσι δυνατή την πλήρη συμμετοχή όλων στην ευρωπαϊκή οικονομία και κοινωνία.

[1] COM(2005) 658· COM(2006) 57 .

[2] Ποσοστό 45% των ατόμων 75 ετών και άνω αντιμετωπίζουν δυσκολίες στις δραστηριότητες της καθημερινής ζωής.

[3] Η δαπάνη για συντάξεις, υγειονομική και μακροχρόνια περίθαλψη θα αυξηθεί στις επόμενες δεκαετίες σε ποσοστό 4-8 % του ΑΕΠ. Η αναλογία των εργαζομένων (που φέρουν το βάρος των δαπανών αυτών) προς συνταξιούχους θα πέσει από 5:1 σε 2:1 έως το 2050.

[4] COM(2005) 229: η εμβληματική πρωτοβουλία i2010 που αφορά τις “ ανάγκες της γηράσκουσας κοινωνίας, ειδικότερα σχετικά με την περίθαλψη για άτομα σε μια γηράσκουσα κοινωνία με εφαρμογή τεχνολογιών για ευημερία, ανεξάρτητη διαβίωση και υγεία ".

[5] Υπουργική διάσκεψη της Ρίγας σχετικά με ΤΠΕ για την κοινωνική ένταξη και δήλωση των υπουργών, Ρίγα, Ιούνιος 2006.

[6] Αντίστοιχα, COM(2005) 658, ό.π., COM(2006)30, COM(2005) 525, έκθεση ομάδας Ahο· οδηγία 2000/78/EΚ του Συμβουλίου· SEC(2006) 1195· COM(2003) 650.

[7] COM(2003) 650

[8] Π.χ. με χρήση Internet 2.0 / Web 2.0· ψηφιακής τηλεόρασης – υπό την προϋπόθεση γενικής πρόσβασης και κινητών επικοινωνιών.

[9] Σύμφωνα με το ‘2007, ευρωπαϊκό έτος ίσων ευκαιριών για όλους’.

[10] Silver Economy Network.

[11] Έκθεση Aho, ό.π.

[12] Ποσοστό 48% των ατόμων άνω των 50 ετών αισθάνονται ότι οι ανάγκες τους δεν αντιμετωπίζονται επαρκώς από τον τρέχοντα εξοπλισμό και τις υπηρεσίες ΤΠΕ - Senior Watch.

[13] Π.χ. με συνδασμό υποβοηθητικών τεχνολογιών και τεχνολογιών γενικής εφαρμογής.

[14] Eurostat, 2006 Κοινοτική έρευνα για τη χρήση ΤΠΕ σε νοικοκυρια και από μεμονωμένα άτομα.

[15] COM(2007) 96.

[16] COM(2005) 425.

[17] COM(2004) 356.