Ο προϋπολογισμός της ΕΕ ύψους άνω των 1,2 τρισεκατομμυρίων EUR για την περίοδο 2021-2027 αποτελεί τον επενδυτικό μοχλό που συμβάλλει στην υλοποίηση των προτεραιοτήτων της ΕΕ. Με τη στήριξη πρόσθετου ποσού ύψους περίπου 800 δισ. EUR μέσω του NextGenerationEU και του μεγαλύτερου μέσου του, του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, παρέχει σημαντική ικανότητα παρέμβασης για τη στήριξη της ανάκαμψης και της ανθεκτικότητας.

Κατά την περίοδο 2021-2027, τα κονδύλια της πολιτικής συνοχής της ΕΕ () θα στηρίξουν τους μακροπρόθεσμους αναπτυξιακούς στόχους της Ελλάδας. Θα δώσουν τη δυνατότητα επένδυσης 21,3 δισ. EUR (), συμπεριλαμβανομένων 1,3 δισ. EUR από το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης, για την άμβλυνση των κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων της πράσινης μετάβασης στις πλέον ευάλωτες περιφέρειες. Οι συμφωνίες εταιρικής σχέσης και τα προγράμματα που αφορούν τα κονδύλια πολιτικής συνοχής για την περίοδο 2021-2027 λαμβάνουν υπόψη τις ειδικές ανά χώρα συστάσεις του 2019 και του 2020 και την επενδυτική καθοδήγηση που παρέχεται στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, διασφαλίζοντας ότι τα χρήματα αυτά συμπληρώνουν πλήρως άλλες χρηματοδοτήσεις της ΕΕ. Επιπλέον, η Ελλάδα θα λάβει στήριξη ύψους 13,5 δισ. EUR για την περίοδο 2023-27 στο πλαίσιο της κοινής γεωργικής πολιτικής, η οποία στηρίζει την κοινωνική, περιβαλλοντική και οικονομική βιωσιμότητα και καινοτομία στον τομέα της γεωργίας και στις αγροτικές περιοχές, συμβάλλοντας στην Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, και διασφαλίζοντας μακροπρόθεσμη επισιτιστική ασφάλεια.

Διάγραμμα A3.1: Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία για την περίοδο 2014-2020 — συνολικός προϋπολογισμός ανά ταμείο (1) Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Κατά την περίοδο 2014-2020, τα Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία (ΕΔΕΤ) για την Ελλάδα είχε προβλεφθεί να επενδύσουν 24,8 δισ. EUR () από τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Η συνολική επένδυση, συμπεριλαμβανομένης της εθνικής χρηματοδότησης, ανέρχεται σε 55,32 δισ. EUR (διάγραμμα Α3.1), ποσό που αντιπροσωπεύει περίπου το 2,37 % του ΑΕΠ για την περίοδο 2014-2020 και το 78,31 % των δημόσιων επενδύσεων (). Έως τις 31 Δεκεμβρίου 2021, είχε διατεθεί το 127 % του συνολικού ποσού σε συγκεκριμένα έργα, ενώ αναφέρθηκε ότι είχαν δαπανηθεί 15,2 δισ. EUR, με αποτέλεσμα να απομένουν 9,6 δισ. EUR για να δαπανηθούν έως το τέλος του 2023 (). Και οι 11 θεματικοί στόχοι αφορούν την Ελλάδα. Έως το τέλος του 2020, οι επενδύσεις στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής στήριξαν περίπου 140 241 επιχειρήσεις, βελτίωσαν τις εγκαταστάσεις ερευνητικών υποδομών για 1 516 ερευνητές, εξασφάλισαν για 39 382 νοικοκυριά βελτιωμένη κατάταξη ενεργειακής κατανάλωσης και παρείχαν σε 4 893 928 άτομα βελτιωμένες υπηρεσίες υγείας. Επιπλέον, 250 000 μακροχρόνια άνεργοι συμμετείχαν σε χρηματοδοτούμενα έργα, 240 000 άτομα απέκτησαν προσόντα και συστάθηκαν 241 κέντρα κοινότητας που λειτουργούν ως υπηρεσίες μιας στάσης για κοινωνικές υπηρεσίες σε όλη την Ελλάδα. Ο δυνητικός αντίκτυπος των επενδύσεων των τριών κύριων ταμείων της πολιτικής συνοχής (ΕΤΠΑ, ΤΣ, ΕΚΤ) στο ΑΕΠ της Ελλάδας για την περίοδο 2014-2020 εκτιμάται σε + 2,19 % το 2023 και + 1,37 % το 2033 σε σύγκριση με το ΑΕΠ βάσει σεναρίου χωρίς την πολιτική συνοχής ().

Διάγραμμα A3.2: Συμβολή της πολιτικής συνοχής στην επίτευξη των ΣΒΑ (1) Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Τα ταμεία της πολιτικής συνοχής συμβάλλουν ήδη σημαντικά στην επίτευξη των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ). Στην Ελλάδα, τα ταμεία της πολιτικής συνοχής στηρίζουν 11 από τους 17 ΣΒΑ, με ποσοστό έως και 93 % των δαπανών να συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων.

Τα ταμεία της πολιτικής συνοχής συμβάλλουν ήδη σημαντικά στην επίτευξη των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ). Στην Ελλάδα, τα ταμεία της πολιτικής συνοχής στηρίζουν 11 από τους 17 ΣΒΑ, με ποσοστό έως και 93 % των δαπανών να συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων.

Το μέσο REACT-EU (Συνδρομή στην Ανάκαμψη για τη Συνοχή και τις Περιοχές της Ευρώπης) στο πλαίσιο του NextGenerationEU, παρείχε πρόσθετη χρηματοδότηση ύψους 1 708 δισ. EUR επιπλέον των κονδυλίων της πολιτικής συνοχής για την περίοδο 2014-2020 για την Ελλάδα, ώστε να διασφαλιστεί η ισόρροπη ανάκαμψη, να τονωθεί η σύγκλιση και να παρασχεθεί ζωτικής σημασίας στήριξη στις περιφέρειες μετά την πανδημία του κορονοϊού. Η στήριξη του REACT-EU προς την Ελλάδα επικεντρώνεται στην αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κρίσης της νόσου COVID-19 μέσω της χρηματοδότησης της επιχειρηματικότητας και της ενίσχυσης της πρωτοβάθμιας ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης.

Η πρωτοβουλία επενδύσεων για την αντιμετώπιση του κορωνοϊού () παρείχε στην Ελλάδα την πρώτη στήριξη έκτακτης ανάγκης της ΕΕ για την πανδημία COVID-19. Εισήγαγε εξαιρετική ευελιξία που έδωσε στην Ελλάδα τη δυνατότητα να ανακατανείμει πόρους για άμεσες ανάγκες δημόσιας υγείας (426 εκατ. EUR) και να στηρίξει τις επιχειρήσεις (1 775 εκατ. EUR). Για παράδειγμα, η Ελλάδα ανακατεύθυνε κονδύλια για την αγορά προστατευτικού εξοπλισμού και υλικού ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, για την ενίσχυση του υγειονομικού προσωπικού και του κεφαλαίου κίνησης για τις ΜΜΕ, καθώς και για την ψηφιοποίηση του εκπαιδευτικού συστήματος και της δημόσιας διοίκησης. Η Ελλάδα επωφελήθηκε επίσης από την προσωρινή χρηματοδότηση κατά 100 % των μέτρων της πολιτικής συνοχής από την ΕΕ, καθώς περίπου 590 εκατ. EUR χρηματοδοτήθηκαν κατά 100 % το 2021.

Η Ελλάδα έλαβε στήριξη στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού μέσου προσωρινής στήριξης για τον μετριασμό των κινδύνων ανεργίας σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης (SURE) για τη χρηματοδότηση συστημάτων μειωμένου ωραρίου εργασίας και παρόμοιων μέτρων. Το Συμβούλιο χορήγησε στην Ελλάδα χρηματοδοτική συνδρομή στο πλαίσιο του SURE τον Σεπτέμβριο του 2020 και συμπληρωματική στήριξη τον Απρίλιο του 2021 μέγιστου ύψους 5 265 δισ. EUR, ποσό το οποίο εκταμιεύθηκε έως τις 25 Μαΐου 2021. Το SURE εκτιμάται ότι στήριξε περίπου το 35 % των εργαζομένων και το 45 % των επιχειρήσεων για τουλάχιστον 1 μήνα το 2020 και το 15 % των εργαζομένων και το 30 % των επιχειρήσεων το 2021, κυρίως στους τομείς της παροχής υπηρεσιών καταλύματος και εστίασης, του χονδρικού και λιανικού εμπορίου και της μεταποίησης. Εκτιμάται ότι η Ελλάδα εξοικονόμησε συνολικά 0,51 δισ. EUR σε πληρωμές τόκων λόγω των χαμηλότερων επιτοκίων του SURE.

Η Επιτροπή παρέχει εξατομικευμένη εμπειρογνωσία στην Ελλάδα στο πλαίσιο του Μέσου Τεχνικής Υποστήριξης για να συνδράμει στον σχεδιασμό και την υλοποίηση μεταρρυθμίσεων που ενισχύουν την ανάπτυξη, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που προβλέπονται στο ΣΑΑ. Από το 2015 η Ελλάδα έχει λάβει βοήθεια μέσω περισσότερων από 200 έργων τεχνικής υποστήριξης. Τα έργα που υλοποιήθηκαν το 2021 αποσκοπούσαν, για παράδειγμα, στη στήριξη του ψηφιακού μετασχηματισμού της δημόσιας διοίκησης, συμβάλλοντας στον σχεδιασμό και στις δράσεις επικοινωνίας μιας ολοκληρωμένης πολιτικής ψηφιακής διακυβέρνησης για τον ελληνικό δημόσιο τομέα. Η Επιτροπή παρείχε επίσης στην Ελλάδα στήριξη για την ανάπτυξη ικανοτήτων με σκοπό την παρακολούθηση, τον συντονισμό και την αξιολόγηση των μεταρρυθμίσεών της και την παροχή βοήθειας για την εκπόνηση του οικείου ΣΑΑ. Η Ελλάδα λαμβάνει επίσης συνεχή στήριξη για την υλοποίηση συγκεκριμένων μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων που προβλέπονται στο οικείο σχέδιο ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, όπως ο εκσυγχρονισμός του νομικού πλαισίου του προγράμματος δημόσιων επενδύσεων και η κατάρτιση στρατηγικής για την ποιότητα της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης. Το 2022 θα δρομολογηθεί ένα νέο έργο για τη στήριξη της βιώσιμης αστικής κινητικότητας.

Η Ελλάδα λαμβάνει επίσης στήριξη από άλλα προγράμματα της ΕΕ όπως ο μηχανισμός «Συνδέοντας την Ευρώπη», στο πλαίσιο του οποίου διατέθηκαν 615,7 εκατ. EUR σε συγκεκριμένα έργα για τα στρατηγικά δίκτυα μεταφορών και το πρόγραμμα «Ορίζων 2020», στο πλαίσιο του οποίου διατέθηκε χρηματοδότηση της ΕΕ ύψους 1 700,0 εκατ. EUR.

Παράρτημα 4: Πρόοδος στην εφαρμογή των ειδικών ανά χώρα συστάσεων

Οι ειδικές ανά χώρα συστάσεις παρέχουν καθοδήγηση στα κράτη μέλη σχετικά με τις οικονομικές και δημοσιονομικές πολιτικές, τις πολιτικές απασχόλησης και τις διαρθρωτικές πολιτικές. Αποσκοπούν στην ενίσχυση της βιώσιμης ανάπτυξης και της δημιουργίας θέσεων εργασίας, με παράλληλη επίτευξη ή διατήρηση υγιών δημόσιων οικονομικών, πρόληψη των υπερβολικών μακροοικονομικών ανισορροπιών, και προώθηση της διττής μετάβασης.

Η Επιτροπή αξιολόγησε τις ειδικές ανά χώρα συστάσεις που απευθύνθηκαν στην Ελλάδα για την περίοδο 2019-2021 () στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Στην αξιολόγηση λαμβάνονται υπόψη τα μέτρα πολιτικής που έχει λάβει η Ελλάδα μέχρι σήμερα (), καθώς και οι δεσμεύσεις που έχουν αναληφθεί στο πλαίσιο του σχεδίου ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΣΑΑ) (). Σε αυτό το πρώιμο στάδιο της υλοποίησης του ΣΑΑ, στο 80 % συνολικά των ειδικών ανά χώρα συστάσεων που εστιάζονται σε διαρθρωτικά ζητήματα για το 2019 και το 2020 έχει καταγραφεί τουλάχιστον «κάποια πρόοδος», ενώ στο 20 % έχει καταγραφεί «περιορισμένη» πρόοδος (βλ. διάγραμμα A4.1). Κατά τα προσεχή έτη αναμένεται να σημειωθεί σημαντική πρόσθετη πρόοδος όσον αφορά την αντιμετώπιση των διαρθρωτικών ειδικών ανά χώρα συστάσεων με την περαιτέρω υλοποίηση του σχεδίου ανάκαμψης και ανθεκτικότητας.

Διάγραμμα A4.1: Πρόοδος της Ελλάδας όσον αφορά τις ειδικές ανά χώρα συστάσεις 2019-2020 (κύκλος του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου 2022) Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Πίνακας A4.1: Συνοπτικός πίνακας των ειδικών ανά χώρα συστάσεων για το 2019, το 2020 και το 2021

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Περιβαλλοντική βιωσιμότητα

Παράρτημα 5: Πράσινη Συμφωνία