Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής με θέμα 'Οι μεταφορές και οι εκπομπές CO2 - διαμόρφωση κοινοτικής προσέγγισης'"

(1999/C 198/02)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών με θέμα "Μεταφορές και εκπομπές CO2: διαμόρφωση κοινοτικής προσέγγισης" (COM(98) 204 τελικό)·

έχοντας υπόψη την απόφαση της Επιτροπής της 3ης Απριλίου 1998 να ζητήσει τη γνωμοδότησή της, σύμφωνα με το άρθρο 198 Γ, πρώτη παράγραφος της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της, της 15ης Ιουλίου 1998, να αναθέσει στην Επιτροπή 3 "Διευρωπαϊκά Δίκτυα, μεταφορές, κοινωνία των πληροφοριών" την προετοιμασία των σχετικών εργασιών·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 230/98 rev. 1) που υιοθέτησε η επιτροπή 3 στις 27 Νοεμβρίου 1998 (εισηγητές: οι κ. Panettoni και Wαrhurst)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών της 18ης Σεπτεμβρίου 1997 με θέμα "Κλιματικές αλλαγές και ενέργεια" (CdR 104/97 fin)(1)·

έχοντας υπόψη το ψήφισμα της ΕΤΠ της 14ης Μαΐου 1998 σχετικά με τον Ευρωπαϊκό Χάρτη των τοπικών και περιφερειακών αρχών για μία προοδευτική και αειφόρο πολιτική μεταφορών (CdR 347/97 fin)(2)·

έχοντας υπόψη το Λευκό Βιβλίο για "Μια στρατηγική προώθησης των κοινοτικών σιδηροδρόμων" (COM(96) 421 τελικό) και τη σχετική γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών (CdR 143/97 fin)(3)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών "Μια στρατηγική μεταφορών για τις τοπικές και περιφερειακές αρχές και την Ευρωπαϊκή Ένωση" (CdR 255/97 fin)(4)·

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής "Πανευρωπαϊκοί σιδηροδρομικοί κύριοι άξονες για τη μεταφορά εμπορευμάτων" (COM(97) 242 τελικό) και τη σχετική γνωμοδότηση που κατήρτισε η Επιτροπή των Περιφερειών κατόπιν αιτήσεως της Επιτροπής (CdR 346/97 fin)(5)·

έχοντας υπόψη το Πράσινο Βιβλίο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής "Δίκτυο των πολιτών: Αξιοποίηση του δυναμικού των δημόσιων επιβατικών μεταφορών στην Ευρώπη" (COM(95) 601 τελικό)·

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση για τις θαλάσσιες μεταφορές μικρών αποστάσεων "Προοπτικές και προκλήσεις" (COM(95) 317 τελικό)·

έχοντας υπόψη το Πράσινο Βιβλίο για τους θαλάσσιους λιμένες και τις ναυτιλιακές υποδομές (COM(97) 678 τελικό)·

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση με τίτλο "Προς ένα δίκαιο και αποτελεσματικό καθορισμό των τιμών στις μεταφορές: Πολιτικές επιλογές για την εσωτερίκευση των εξωτερικών στοιχείων κόστους των μεταφορών στην ΕΕ" (COM(95) 691 τελικό)·

εκτιμώντας το πέμπτο κοινοτικό πρόγραμμα ανάπτυξης πολιτικής και ανάληψης δράσης υπέρ του περιβάλλοντος και της βιώσιμης ανάπτυξης(6) που επιβεβαιώνει την αναγκαιότητα κατάρτισης μιας στρατηγικής ικανής να μειώσει το γενικό αντίκτυπο των μεταφορών στο περιβάλλον·

εκτιμώντας την κοινοτική πρόταση στη Σύμβαση Πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για τις κλιματικές αλλαγές (UNFCCC) που έχει ως τελικό στόχο την "σταθεροποίηση των συγκεντρώσεων στην ατμόσφαιρα αερίων που προκαλούν φαινόμενα θερμοκηπίου σε επίπεδο ικανό να προβλέπει τις επικίνδυνες επιπτώσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας στο κλιματικό σύστημα"·

εκτιμώντας το Πρωτόκολλο που υιοθετήθηκε στις 10 Δεκεμβρίου 1997 στο Κιότο από την 3η διάσκεψη των συμβαλλόμενων μερών στη σύμβαση για τις κλιματικές αλλαγές, που δεσμεύει τις βιομηχανικές χώρες να μειώσουν μέσα στο χρονικό διάστημα 2008-2012 τις εκπομπές αερίων που προκαλούν φαινόμενα θερμοκηπίου σε συνολικό ποσοστό 5,3 % σε σχέση με τα επίπεδα του 1990·

εκτιμώντας ότι το Πρωτόκολλο του Κιότο καθόρισε ότι θα πρέπει να μειωθούν οι εκπομπές των 6 κυριότερων αερίων που προκαλούν φαινόμενα θερμοκηπίου και δεν ελέγχονται από το Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ για την προστασία του στρώματος του όζοντος, και είναι συγκεκριμένα τα CO2, CH4, Ν2Ο, HFC, PFC και SF6·

υιοθέτησε κατά τη διάρκεια της 28ης συνόδου ολομέλειας της 10ης και 11ης Μαρτίου 1999 (συνεδρίαση της 11ης Μαρτίου), την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Το πρωτόκολλο του Κιότο που υπογράφηκε από τις χώρες που συμμετείχαν στην τρίτη διάσκεψη των συμβαλλόμενων μερών το Δεκέμβριο του 1997, όρισε τους στόχους μείωσης των αερίων που προκαλούν φαινόμενα θερμοκηπίου που παράγονται από τις ανθρώπινες δραστηριότητες και καθιέρωσε τα μέσα με τα οποία θα πρέπει να επιτευχθεί η μείωση. Τα μέσα αυτά, ειδικότερα η αγορά και η πώληση των αδειών εκπομπής μεταξύ των χωρών που έχουν προσχωρήσει στο πρωτόκολλο, θα αποτελέσουν το αντικείμενο της 4ης διάσκεψης των συμβαλλόμενων μερών στο Μπουένος Άϊρες τον Νοέμβριο του 1998.

1.2. Η Επιτροπή των Περιφερειών αναγνωρίζει ότι ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη διαδικασία διαπραγματεύσεων για τον προσδιορισμό του πρωτοκόλλου του Κιότο υπήρξε σημαντικός και συνέβαλλε θετικά στην προώθηση των πολιτικών για τη σταθεροποίηση του κλίματος ανά την υφήλιο προς μια κατεύθυνση βιώσιμης ανάπτυξης.

1.3. Η πρόκληση που αντιμετωπίζεται σήμερα μετατίθεται προς τις στρατηγικές εφαρμογής των στόχων του Κιότο και προς τις διαδικασίες υπολογισμού και ελέγχου των αποτελεσμάτων των πολιτικών αυτών και των μέτρων μείωσης που υιοθετήθηκαν. Η Επιτροπή των Περιφερειών προτίθεται να συμβάλει με ουσιαστικό τρόπο στον προσδιορισμό των στρατηγικών αυτών και οι περιφερειακές και τοπικές αρχές θα πρέπει να υλοποιήσουν τις στρατηγικές αυτές σε ένα πλαίσιο εναρμόνισης των συνθηκών ανταγωνισμού, συνοχής της δράσης σε όλα τα επίπεδα της κυβέρνησης και με την ενεργό σύμπραξη όλων των φορέων που συμμετέχουν στην προώθηση μιας βιώσιμης ανάπτυξης.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Ο τομέας των μεταφορών, λόγω των ειδικών χαρακτηριστικών του και των τάσεων για αύξηση της ζήτησης που έως τώρα ενδιαφέρουν το σύνολο των χωρών που υπέγραψαν το πρωτόκολλο του Κιότο, αποτελεί ένα από τα πεδία πρωταρχικών δράσεων για την αναχαίτιση της περαιτέρω αύξησης των εκπομπών CO2. Η Επιτροπή των Περιφερειών εκτιμά και συμφωνεί με τους γενικούς στόχους και το περιεχόμενο της ανακοίνωσης για τις μεταφορές και το CO2 και θεωρεί τις προτεινόμενες δράσεις μια καλή βάση αφετηρίας για την επίτευξη των στόχων που έχουν καθοριστεί.

2.2. Στην ΕΕ, το τμήμα των συνολικών εκπομπών CO2 που συνδέεται με τις μεταφορές αυξήθηκε από 19 % το 1985 σε 26 % το 1995. Η αύξηση των εκπομπών αυτών ήταν μεγαλύτερη από την οικονομική ανάπτυξη. Για λόγους προφανείς, ο τομέας των οδικών μεταφορών - μέγας καταναλωτής ενέργειας - έτυχε της εύνοιας τόσο των παραγωγών όσο και των καταναλωτών. Ωστόσο, δεν πρέπει να λησμονηθεί το γεγονός ότι τα οχήματα ιδιωτικής χρήσεως και μόνον ευθύνονται για το 50 % των εν λόγω εκπομπών, ενώ η κυκλοφορία σε αστικό περιβάλλον εκλύει σχεδόν το ήμισυ των εκπομπών που προκαλούνται από τις οδικές μεταφορές. Η εναέρια κυκλοφορία ευθύνεται μόλις για το 12 % των εκπομπών CO2 που συνδέονται με τις μεταφορές, αλλά το ποσοστό αυτό αυξάνεται διαρκώς. Η κατανομή των στόχων μείωσης των εκπομπών CO2 μεταξύ των διαφόρων τομέων της οικονομίας δεν προσδιορίστηκε και δεν αποτέλεσε αντικείμενο της ανακοίνωσης. Ωστόσο η Επιτροπή των Περιφερειών δεν μπορεί να μην εκφράσει την ανησυχία της για το γεγονός ότι ενόψει της αύξησης των εκπομπών του τομέα των μεταφορών κατά 40 % λόγω έλλειψης νέων πολιτικών, το σύνολο των προτεινόμενων μέτρων θα οδηγήσει σε μείωση στα επόμενα 15 χρόνια του 20-25 % σε σχέση με τις αναμενόμενες αξίες. Μολονότι αυτή η μείωση αντιπροσωπεύει περιορισμό της ανάπτυξης των εκπομπών και επιφέρει αξιοσημείωτες καινοτομίες στην πολιτική των μεταφορών και στη συμπεριφορά των καταναλωτών, η πιθανή μείωση θα είναι ακόμη πιο χαμηλή από το κατώτατο όριο του 8 % σε σχέση με τα επίπεδα του 1990 που αντιπροσωπεύει σε συνολικούς όρους το στόχο της μείωσης των εκπομπών που έχει προσδιοριστεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

2.3. H Επιτροπή των Περιφερειών συμφωνεί συνεπώς ότι τα προτεινόμενα μέτρα πρέπει να υιοθετηθούν όσο γίνεται πιο γρήγορα και αποφασιστικά, κρίνει όμως ότι στο άμεσο μέλλον θα πρέπει να προσδιοριστούν περαιτέρω μέτρα και ότι τα μέτρα αυτά θα πρέπει να αφορούν ειδικότερα τις μεταφορές τοπικού και μητροπολιτικού χαρακτήρα όπου καταγράφονται τα πιο υψηλά ποσοστά αύξησης, όπου οι λειτουργικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις είναι οι πιο προφανείς και όπου συγκεντρώνεται ο μεγαλύτερος αριθμός ατόμων και δραστηριοτήτων.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών συμφωνεί με το πλαίσιο προοπτικής που προσδιορίστηκε από την ανακοίνωση καθώς και με το γεγονός ότι είναι αδύνατο να επιτευχθούν οι στόχοι του Κιότο χωρίς ριζικές αλλαγές στις πολιτικές, στα μέσα και στην κατανομή των ευθυνών μεταξύ των διαφόρων φορέων. Ειδικότερα κρίνει ότι θα πρέπει να αναστραφεί ή τουλάχιστον να μειωθεί αισθητά η τάση αύξησης του ποσοστού των μεταφορών στο ΑΕΠ (Uχλμ./ΑΕΠ). Η δεκαετής αύξηση (1985-1995) του ΑΕΠ κατά 26 % συνοδεύτηκε πράγματι από αύξηση των εκπομπών CO2 του τομέα των μεταφορών κατά 37 %.

3.2. Με βάση την κατάσταση αυτή, η Επιτροπή των Περιφερειών κρίνει άκρως σημαντικό να συμπληρωθούν οι παραδοσιακές πολιτικές διαχείρισης της προσφοράς των υποδομών και υπηρεσιών με νέες και αποτελεσματικές μεταφορές διαχείρισης της ζήτησης κινητικότητας. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι οι πολιτικές σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο αποτελούν αρμοδιότητα των τοπικών, περιφερειακών και εθνικών αρχών σε συνεργασία με τους φορείς εκμετάλλευσης του τομέα και τους εκπροσώπους των χρηστών. Κατά συνέπεια οι τοπικές και περιφερειακές αρχές μπορούν να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στο πλαίσιο της τροποποίησης των εν λόγω πολιτικών, συμβάλλοντας κατά τον τρόπο αυτό στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ατόμων που ζουν και εργάζονται στις διάφορες περιοχές και περιφέρειες. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές, μέσω της ανάπτυξης της μεταξύ τους συνεργασίας και της σύναψης εταιρικών σχέσεων μπορούν να συμβάλουν στην επίτευξη των επιδιωκόμενων στόχων:

- επηρεάζοντας τη ζήτηση κινητικότητας

- συνεργαζόμενες με άλλες τοπικές αρχές και περιφέρειες προκειμένου να διασφαλισθεί η λήψη πρακτικών, αποτελεσματικών και πολιτικά βιώσιμων μέτρων

- διασφαλίζοντας τις επιχειρήσεις σχετικά με την ύπαρξη αγοράς προϊόντων κατά την μεταφορά των οποίων δεν ρυπαίνεται το περιβάλλον.

3.3. Η σημαντικότερη συμβολή των τοπικών και περιφερειακών αρχών στην προσπάθεια για τη μείωση των εκπομπών CO2 είναι η διαχείριση της ζήτησης κινητικότητας και η παροχή βοήθειας προς τους πολίτες για τον περιορισμό των μετακινήσεων. Η πλειοψηφία των τοπικών και περιφερειακών αρχών της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι υπεύθυνες για τον χωροταξικό προγραμματισμό. Κατά συνέπεια έχουν τη δυνατότητα να προβούν στον προσδιορισμό των οικοδομήσιμων περιοχών και των περιοχών άσκησης οικονομικής δραστηριότητας λαμβάνοντας υπόψη τις υπάρχουσες μεταφορικές υποδομές. Με την υιοθέτηση μίας συντονισμένης προσέγγισης στον τομέα του ολοκληρωμένου χωροταξικού προγραμματισμού και με την επί τόπου παροχή των αναγκαίων υπηρεσιών και άλλων δυνατοτήτων οι τοπικές και περιφερειακές αρχές μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στον περιορισμό των μετακινήσεων των πολιτών και των κύριων φορέων συγκοινωνιών πλησίον του σταθμού των δημόσιων μεταφορών. Προς το σκοπό αυτό όμως θα πρέπει να ενισχυθούν οι εξουσίες των εν λόγω αρχών στον τομέα της λήψης των αποφάσεων σχετικά με την κάλυψη των συγκοινωνιακών αναγκών των περιφερειών που υπάγονται στην αρμοδιότητά τους και τη διασφάλιση της κινητικότητας και της πρόσβασης των πολιτών τους στα μεταφορικά μέσα.

3.4. Η ΕΤΠ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι μέσω των χωροταξικών πολιτικών και της λήψης συμπληρωματικών μέτρων μπορεί να επιτευχθεί η μείωση της ημερήσιας, κατά κεφαλή, εκπομπής ρύπων κατά περίπου το 1/3 μέχρι το 2010. Η Επιτροπή των Περιφερειών κρίνει ότι μεγαλύτερη προσοχή και συνεπώς και μεγαλύτερη δέσμευση έρευνας και πόρων θα πρέπει να αφιερωθεί στις ενέργειες που το έγγραφο καθορίζει ως "συμπληρωματικές", όπως είναι οι πολεοδομικές πολιτικές που συνειδητά προσανατολίζονται στη μείωση της ζήτησης μεταφορών, η προώθηση νέας πολιτιστικού χαρακτήρα κινητικότητας, οι πολιτικές εκπαίδευσης και ενημέρωσης για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις που συνδέονται με τις δραστηριότητες μεταφορών, η προώθηση της κινητικότητας χωρίς οχήματα με κινητήρα (πεζοπορία και ποδήλατα), το πρόγραμμα οδήγησης που σέβεται το περιβάλλον και συμβάλλει στην εξοικονόμηση καυσίμων, οι καινοτόμες μορφές διαχείρισης της αστικής κινητικότητας (μείωση της κυκλοφορίας, συνεχής ροή που υποβοηθείται από τεχνολογίες πληροφορικής, εξορθολογισμός των διαδρομών και των ταχυτήτων). Η γενίκευση παρόμοιων μέτρων θα λάβει αποτελεσματική υποστήριξη από τη ρυθμιστική προσαρμογή μέσω των εθνικών κυβερνήσεων και της ίδιας της Επιτροπής.

3.5. Μολονότι τα μέτρα που αναφέρθηκαν στο προηγούμενο σημείο υπάγονται σχεδόν στο σύνολό τους στην αρμοδιότητα των τοπικών και περιφερειακών αρχών, η Επιτροπή των Περιφερειών κρίνει ότι έχει ιδιαίτερη σημασία η ρητή αναγνώριση σε κοινοτικό και εθνικό επίπεδο του ρόλου που οι εν λόγω αρχές μπορούν να διαδραματίσουν για την επίτευξη των στόχων του Κιότο. Από αυτό απορρέει η σκοπιμότητα της πρόβλεψης, της προώθησης και παρακολούθησης σημαντικών πειραματικών προγραμμάτων, η εφαρμογή των σημερινών δικτύων για τη διάδοση των εμπειριών και η προγραμματική και οργανωτική ενίσχυση και τέλος η αναζήτηση επαρκών πόρων για την προώθηση και την ανάπτυξη των πιο αποτελεσματικών μέτρων από τη σκοπιά της μείωσης των εκπομπών. Η ΕΤΠ καλεί την Επιτροπή να συμβάλει όσο το δυνατόν περισσότερο στην προώθηση των προαναφερθέντων μέτρων. Επίσης, η ΕΤΠ καλεί την Επιτροπή να ενθαρρύνει τις τοπικές και περιφερειακές αρχές να λαμβάνουν υπόψη, κατά την ανάπτυξη των τοπικών και περιφερειακών στρατηγικών τους, το ζήτημα της διαχείρισης της κινητικότητας. Η ΕΤΠ εκφράζει την ικανοποίησή της για το εύρος των προτεινόμενων μέτρων για τις τοπικές και περιφερειακές επιβατικές μεταφορές που περιλαμβάνονται στην Ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο "Ανάπτυξη του Δικτύου των Πολιτών".

3.6. Εκτός από τα μέτρα που αποσκοπούν στην επίτευξη του κύριου μακροπρόθεσμου στόχου της διαχείρισης της ζήτησης κινητικότητας, για την επίτευξη του στόχου της μείωσης των εκπομπών CO2 απαιτείται η λήψη και άλλων συντονισμένων μέτρων. Καταρχήν, η υιοθέτηση του ανανεωμένου συστήματος επιβολής τελών που αναφέρεται στο Πράσινο Βιβλίο του 1996, που θα προσανατολίζεται στη μεγαλύτερη κάλυψη εκ μέρους των χρηστών του γενικού κόστους των δραστηριοτήτων μεταφοράς, όπου περιλαμβάνεται το κοινωνικό και περιβαλλοντικό κόστος. Επίσης, η πλήρης αναθεώρηση του σημερινού συστήματος κινήτρων, που συχνά βρίσκεται στη βάση των παράλογων αποτελεσμάτων προώθησης μιας ζήτησης που δεν είναι αναγκαία για την ανάπτυξη των δραστηριοτήτων και το γενικότερο συμφέρον.

Άλλα πρόσθετα τεχνικά μέτρα που μπορούν να ληφθούν για τη μείωση των εκπομπών CO2 είναι: η ανάπτυξη της ενεργειακής αποτελεσματικότητας των οχημάτων, η χρήση εναλλακτικών καυσίμων, η μείωση της συμφόρησης και συνολικά η μείωση του βάρους των αρνητικών εξωτερικών αιτιών. Οι περιφερειακές και τοπικές αρχές που ήδη έχουν δεσμευτεί ενεργώς στη συγκεκριμένη εφαρμογή των πολιτικών μεταφοράς που προσανατολίζονται στους στόχους αυτούς, προτίθενται να συμβάλλουν περαιτέρω στην επίτευξη των στόχων του Κιότο μέσω ειδικών πολιτικών οριζόντιας ενσωμάτωσης των διαφόρων τύπων μεταφορών και των διαφόρων περιοχών· πολιτικές που στην τοπική και περιφερειακή διάσταση αποκτούν το κατάλληλο επίπεδο προσδιορισμού και συγκεκριμένης υλοποίησης.

3.7. Όσον αφορά τα πεδία παρέμβασης, η Επιτροπή των Περιφερειών συμφωνεί για την αναγκαιότητα πρωταρχικής δράσης στους τύπους μεταφορών που προκαλούν τα μεγαλύτερα ποσοστά εκπομπών σε CO2. Η μεταβολή της διάρθρωσης των τιμών αφορά καταρχήν τις οδικές μεταφορές αλλά επίσης και τις αεροπορικές μεταφορές στις οποίες οφείλονται τα πιο υψηλά επίπεδα εκπομπών CO2 ανά επιβάτη/χλμ. και ανά μεταφερόμενο τόννο/χλμ. Κατά συνέπεια, η ΕΤΠ καλεί την Επιτροπή να ενθαρρύνει τον καθορισμό τιμών στον τομέα των μεταφορών που να αντικατοπτρίζουν το πραγματικό μεταφορικό κόστος. Για το λόγο αυτό απαιτείται η μεταβολή της διάρθρωσης των τιμών(7) ώστε να καταστεί φθηνότερη και ελκυστικότερη η χρησιμοποίηση αειφόρων μεταφορικών μέσων. Τα διόδια θα πρέπει να λειτουργήσουν αποτρεπτικά για τις οδικές μεταφορές εμπορευμάτων όταν ο σιδηρόδρομος προσφέρει εναλλακτική λύση. Η ΕΤΠ αναμένει τη Λευκή Βίβλο σχετικά με τις αεροπορικές μεταφορές και το περιβάλλον πριν προβεί στη διατύπωση παρατηρήσεων σχετικά με το έγγραφο με τίτλο "Δίκαιος καθορισμός των τιμών για τη χρήση των υποδομών". Επίσης, η ΕΤΠ θεωρεί ότι θα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στο ζήτημα της προώθησης της χρήσης εναλλακτικών μορφών μεταφορών, φιλικών προς το περιβάλλον, όπως η πεζοπορία και η χρήση ποδηλάτων.

3.8. Η Επιτροπή των Περιφερειών θεωρεί ότι για τη δημιουργία ενός αποτελεσματικού συστήματος μεταφορών απαιτείται η θέσπιση νέων κανόνων ανταγωνισμού και λειτουργίας της αγοράς. Ιδιαίτερα, η ανάγκη για καινοτομία προκύπτει από διάφορους λόγους στη χώρα όπου αναφύεται. Η ΕΤΠ καλεί την Επιτροπή να ενθαρρύνει την ανταλλαγή εμπειριών σχετικά με το άνοιγμα του τομέα στον ανταγωνισμό. Η ΕΤΠ καλεί την Επιτροπή να λάβει υπόψη ότι, βάσει της απορρυθμιστικής εμπειρίας του Ηνωμένου Βασιλείου, το άνοιγμα της αγοράς στον ανταγωνισμό δεν απέφερε, σε όλες τις περιπτώσεις, τα αναμενόμενα οφέλη. Ο ελεύθερος ανταγωνισμός συμβάλλει στη δημιουργία φθηνών δικτύων αλλά δεν διασφαλίζει αναγκαστικά την κάλυψη των καταναλωτικών αναγκών και την παροχή ικανοποιητικών υπηρεσιών, ενώ δεν λαμβάνει υπόψη τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Για το λόγο αυτό θα πρέπει να προβλεφθεί η ύπαρξη ορισμένων δικλείδων ασφαλείας και να μην θεωρείται ως δεδομένο ότι η λειτουργία της αγοράς θα έχει ως άμεσο αποτέλεσμα την εφαρμογή του καλύτερου και αποτελεσματικότερου συστήματος. Επιπλέον, η εμπειρία πολλών κοινοτικών χωρών που δεν υλοποίησαν προγράμματα απορρύθμισης, δείχνει ότι οι κρατικές εταιρείες μεταφορών δεν επιδιώκουν κατ'ανάγκη δημόσιους στόχους. Συνεπώς, η ΕΤΠ θεωρεί ότι οι προσπάθειες επιβάλλεται να συγκεντρωθούν καταρχάς σε ρυθμιστικά θέματα δημόσιων οργάνων. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό στο πλαίσιο των συμβάσεων που συνάπτονται να προβλέπεται η ύπαρξη ποιοτικών προτύπων που να προβλέπουν τη διασφάλιση οφελών για τους καταναλωτές. Επίσης θα πρέπει να ικανοποιούνται ορισμένες απαιτήσεις κοινωνικού χαρακτήρα όπως τα επίπεδα των μισθών και οι συνθήκες εργασίας. Η ΕΤΠ καλεί την Επιτροπή στο πλαίσιο της εξέτασης του ζητήματος του ανταγωνισμού να λάβει υπόψη όχι μόνο τα συμφέροντα των φορέων εκμετάλλευσης αλλά και τα συμφέροντα των καταναλωτών και των τοπικών και περιφερειακών αρχών, καθώς και τις συνέπειες που υπάρχουν για το περιβάλλον.

3.9. Θα πρέπει να υπάρξει εναρμόνιση των σχετικών διατάξεων σε διεθνές επίπεδο και διασφάλιση υψηλού επιπέδου μέτρων ασφαλείας και προστασίας του περιβάλλοντος. Κάτω από το πρίσμα αυτό, η Επιτροπή των Περιφερειών συμφωνεί με το σύνολο των προτεινόμενων μέτρων, καθώς και με την φορολογική επιβάρυνση των καυσίμων (και τις σχετικές εξαιρέσεις για τις δημόσιες μεταφορές), την επανευθυγράμμιση των φόρων στην κεροζίνη για τις αεροπορικές μεταφορές και κυρίως στην ανάπτυξη αποτελεσματικών τελών, που θα αντικατοπτρίσουν πιο πιστά από τις σημερινές το κόστος που επιβαρύνει τις επιχειρήσεις, με ιδιαίτερη προσοχή στο κοινωνικό και περιβαλλοντικό κόστος. Το περιεχόμενο του Πράσινου Βιβλίου για την επιβολή δίκαιων και αποτελεσματικών τελών αποτελεί μία καλή αφετηρία που θα πρέπει να εξετασθεί διεξοδικότερα και να αναπτυχθεί κατάλληλα.

3.10. Η Επιτροπή των Περιφερειών εκτιμά ειδικότερα τη σημασία που δίδεται στη λογιστική ως σκόπιμο μέσο όχι μόνο για την πραγματική μείωση του κόστους των μεταφορών αλλά επίσης και για την μείωση των διαδρομών των επιμέρους οχημάτων, με την τάση μείωσης των ταξιδιών με κενές θέσεις και της συνολικής κυκλοφορίας. Αν ενταχθεί ορθώς στη δημόσια πολιτική η ανάπτυξη διοικητικής μέριμνας από τρίτους προσφέρει καλές ευκαιρίες για το χειρισμό της ζήτησης στις μεταφορές φορτίων. Επιτρέπει τη μείωση της επίδρασης του εξωτερικού κόστους κατά την επίρριψή του στο εσωτερικό κόστος.

3.11. Το θέμα της αστικής μεταφοράς των εμπορευμάτων πολύ συνοπτικά θίγεται στην ανακοίνωση. Σύμφωνα με την Επιτροπή των Περιφερειών το θέμα αυτό αντιπροσωπεύει αντιθέτως ένα άκρως πλούσιο πεδίο παρέμβασης, στο οποίο οι περιφέρειες και το σύστημα των τοπικών αυτονομιών μπορούν να προσφέρουν σημαντική συμβολή καινοτομίας. Τα ενδεχόμενα αποτελέσματα από την άποψη του εξορθολογισμού της κυκλοφορίας μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στην επίτευξη των στόχων του Κιότο.

3.12. Οι πολιτικές για την τεχνολογική καινοτομία των μέσων μεταφοράς, ειδικότερα των αυτοκινήτων, με τη χρήση φορολογικών μέσων και εκούσιων συμφωνιών με τους παραγωγούς αποτελούν ουσιαστικό τμήμα του προγράμματος μείωσης των εκπομπών. Ωστόσο, οι πειραματικές προσπάθειες που πραγματοποιήθηκαν στο παρελθόν απέδειξαν ότι η ανανέωση του στόλου των οχημάτων, εν απουσία έκτακτων μέτρων παρακίνησης για απόσυρση, είναι βραδύρρυθμη·επίσης ότι οι τεχνολογικές καινοτομίες επιφέρουν αξιοσημείωτα αποτελέσματα μόνο μεσοπρόθεσμα ή μακροπρόθεσμα. Επιπλέον, οι τεχνολογικές πρόοδοι στους περιβαλλοντικούς παράγοντες μπορεί να ουδετεροποιηθούν λόγω του αυξανόμενου κυλινδρισμού και των καλύτερων επιδόσεων των νέων οχημάτων. Συνεπώς, όλα τα μέτρα που υλοποιούνται από τα κράτη μέλη ή την ίδια την Επιτροπή σχετικά με τα εν λόγω θέματα επιβάλλεται να συνοδεύονται από μία πολιτική για τα οχήματα και τη χρήση τους. Οι περιφέρειες και οι τοπικές αυτοδιοικήσεις έχουν δεσμευτεί ισχυρώς για την επιτάχυνση της καθιέρωσης των καινοτομιών παρέχοντας στους παραγωγούς μία κατεξοχήν αγορά που συγκροτείται από τους στόλους των δημόσιων οχημάτων που περιλαμβάνουν τα υπηρεσιακά αυτοκίνητα της δημόσιας διοίκησης. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές μπορούν να συμβάλουν περαιτέρω ενημερώνοντας τις επιχειρήσεις σχετικά με την ύπαρξη ζήτησης στην αγορά προϊόντων για τη μεταφορά των οποίων χρησιμοποιήθηκαν φιλικά προς το περιβάλλον μέσα μεταφοράς.

3.13. Η πραγματική υποστήριξη της διάδοσης ηλεκτρικών μέσων, μέσων χαμηλής κατανάλωσης, μέσων που τροφοδοτούνται από λιγότερο επιζήμια για το περιβάλλον καύσιμα η οποία οφείλεται στις περιφερειακές και τοπικές πολιτικές θα πρέπει να συνεχιστεί και στο μέλλον. Και λόγω της σημαντικής ιδιότητάς της για "άμεση κοινοποίηση" της δυνατότητας και αποτελεσματικότητας των καινοτομιών.

3.14. Οι σιδηροδρομικές μεταφορές βρίσκονται στο κέντρο μιας βαθιάς καινοτομίας, με την καθιέρωση κανόνων ανταγωνισμού και φιλελευθεροποίησης της πρόσβασης των διαφόρων φορέων. Η ανάθεση των τοπικών σιδηροδρομικών οργανισμών σε περιφερειακά όργανα, η βαθιά αλλαγή των εθνικών δικτύων, η συγκεκριμένη επιβεβαίωση των υπερεθνικών δικτύων με την εισαγωγή των εμπορικών Freeways θεσμοθετούν ένα πλαίσιο που εξελίσσεται ταχύτατα. Στις περιφέρειες και τις τοπικές αρχές, που καλούνται να διαδραματίσουν ένα πολύ πιο αποφασιστικό ρόλο από ότι σήμερα θα ανατεθεί η διαχείριση της ζήτησης και ο προγραμματισμός και ο έλεγχος της προσφοράς σε τοπικό επίπεδο. Στα πλαίσια αυτά η Επιτροπή των Περιφερειών κρίνει θεμελιώδη την ολοκλήρωση των διαφόρων λειτουργιών του δικτύου και των διαφόρων εδαφικών αρχών.

3.15. Η Επιτροπή των Περιφερειών συμφωνεί με τη σημασία που αποδίδεται, στα πλαίσια της αστικής κινητικότητας, στις στρατηγικές ανάπτυξης των δικτύων δημόσιων μεταφορών ως μέσο για τη μείωση των εκπομπών CO2. Η πρόκληση που καλούνται να αντιμετωπίσουν στο μέλλον οι τοπικές και περιφερειακές αρχές αφορά τον περιορισμό της εξάρτησης από τα ιδιωτικά οχήματα, για την πραγματοποίηση μετακινήσεων, και τη βελτίωση των μεταφορικών συστημάτων ώστε να αναπτυχθεί μία νέα αντίληψη σχετικά με τις μετακινήσεις. Οι ενδείξεις της ανακοίνωσης σχετικά με τις κύριες παραμέτρους όπως είναι η ενεργειακή αποτελεσματικότητα σε συνάρτηση με τους παράγοντες πληρότητας των οχημάτων ανοίγουν θετικά το δρόμο προς πιο διαρθρωμένες πολιτικές οργάνωσης των δημόσιων μεταφορών. Ορισμένες μορφές συλλογικών μεταφορών, όπως είναι το car pooling, το van pooling, τα συλλογικά ταξί, το car sharing, παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον και θα πρέπει να ληφθούν υπόψη στο πλαίσιο του συστήματος των δημοσίων μεταφορών. Οι εν λόγω σημαντικές καινοτομίες μπορεί να αποτελέσουν αντικείμενο ενός προγράμματος προτύπων μελετών σε ευρωπαϊκή κλίμακα. Η συνεργασία των περιφερειών και των τοπικών αρχών με τους επιχειρηματίες και με τους χρήστες των μεταφορών θα συμβάλει αισθητά στην επιτυχία πολιτικών που θα είναι ικανές να προσανατολίζονται προς την ευρύτερη χρήση των δημόσιων μεταφορών και σε μία πιο αποτελεσματική από κοινωνική άποψη χρήση των ιδιωτικών αυτοκινήτων.

3.16. Η Επιτροπή των Περιφερειών συμφωνεί με την αναφορά στην ανάπτυξη της ναυσιπλοΐας μικρών αποστάσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως μέσο ισορροπίας των τύπων, ικανή να αφαιρέσει κυκλοφορία από τον οδικό τύπο με πραγματική βελτίωση της ενεργειακής κατανάλωσης και μείωση των εκπομπών CO2. Επίσης, προς το σκοπό αυτό η ΕΤΠ καλεί την Επιτροπή να λάβει υπόψη τη σημασία των εσωτερικών πλωτών μεταφορών. Η Επιτροπή των Περιφερειών υπογραμμίζει ωστόσο ότι αυτή η δράση θα είναι δυνατή μόνο εάν ενσωματωθεί στο συνολικό σύστημα μεταφορών και υπάρξει η κατάλληλη οργάνωση του εν λόγω συστήματος που θα βασίζεται σε ανανεωμένα λογιστικά κριτήρια και σε πολιτικές ενθάρρυνσης της διατροπικότητας.

3.17. Η διατροπικότης και η ανάπτυξη συνδυασμένων μεταφορών, η ανάπτυξη ναυσιπλοΐας μικρών αποστάσεων και των εσωτερικών πλωτών μεταφορών, η δικτυωτή επέκταση των διεθνών εμπορευματικών διαδρόμων (FW), η ορθολογική οργάνωση των οδικών μεταφορών στους τερματικούς και οπωσδήποτε σε μεσαίες αποστάσεις, η αποτελεσματικότητα της διασύνδεσης με περιφερειακή και αστική κινητικότητα εμπορευμάτων και επιβατών: μόνο μια ολοκληρωμένη και συνεκτική οργάνωση όλων αυτών των στοιχείων του συστήματος μπορεί πραγματικά να βοηθήσει στην επίτευξη των στόχων που αναφέρονται στην ανακοίνωση.

3.18. Ο κεντρικός ρόλος των μέσων προγραμματισμού και αξιολόγησης των οικονομικών επιπτώσεων (αλλά όχι μόνο των οικονομικών) των μέτρων που έχουν ληφθεί αποτελεί από σήμερα μια αναγκαιότητα που δεν έχει ακόμα βρει την κατάλληλη απάντηση. Η ΕΤΠ υποστηρίζει την καθιέρωση, στο πλαίσιο του προγράμματος μεταφορών, της Αξιολόγησης των Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων. Οι περιφέρειες και οι τοπικές αρχές λόγω της παρουσίας τους σε χαμηλότερο από το εθνικό επίπεδο και λόγω των ειδικών γνώσεων των τοπικών συνθηκών είναι ενδεχομένως ο πιο κατάλληλος χώρος για την ανάπτυξη του ολοκληρωμένου προγραμματισμού μεταξύ συστήματος μεταφοράς και οικονομικού και εδαφικού συστήματος, όπου θα περιλαμβάνεται η παρακολούθηση εκ των υστέρων των αποτελεσμάτων που επιτυγχάνονται με τις δράσεις του προγράμματος από τη σκοπιά της μείωσης των εκπομπών CO2.

4. Συμπεράσματα

4.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών συντάσσεται με το περιεχόμενο της ανακοίνωσης για τις μεταφορές και τις εκπομπές CO2, συμφωνώντας με την ανάλυση και την υπόδειξη των τομεακών μέτρων για τη μείωση των εκπομπών. Κρίνει ωστόσο ότι είναι αναγκαία στο μέλλον νέα εμβάθυνση του θέματος για να εξακριβωθούν τα περαιτέρω μέτρα που θα μπορέσουν να μειώσουν την τάση αύξησης των εκπομπών οι οποίες όσο και να έχουν μειωθεί παραμένουν ωστόσο σε καθαρή αντίθεση με τους στόχους του Κιότο.

4.2. Η ΕΤΠ αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στην ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου περιφερειακού προγράμματος μεταφορών, ειδικά σχεδιασμένου για τη μείωση της ζήτησης μεταφορών. Η ΕΤΠ ενθαρρύνει την Επιτροπή να προβεί στην αναζήτηση νέων τρόπων εφαρμογής του εν λόγω προγράμματος, στο πλαίσιο μίας συντονισμένης προσέγγισης, με σκοπό την ανάπτυξη μίας νέας αντίληψης στον τομέα των μετακινήσεων των πολιτών.

4.3. Η Επιτροπή των Περιφερειών συμφωνεί ειδικότερα με τις τομεακές κατηγορίες των ενεργειών που έχουν προσδιοριστεί με την ιδέα ότι οι ενέργειες για την μείωση του CO2 θα πρέπει να είναι επωφελείς ταυτόχρονα την οικονομία και το περιβάλλον και με την προϋπόθεση ότι χρειάζεται αποφασιστικά να τεθούν σε εφαρμογή:

- η εξοικονόμηση των καυσίμων στα αυτοκίνητα οχήματα, παραδείγματος χάρη με την ανάπτυξη και κατασκευή οχημάτων με χαμηλή κατανάλωση καυσίμων·

- η καθιέρωση δικαιότερων και αποτελεσματικότερων τιμών·

- η ενθάρρυνση με κάθε δυνατό τρόπο των δημόσιων μεταφορών, κυρίως στα αστικά κέντρα, και η ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς των σιδηροδρομικών μεταφορών·

- η βελτίωση των περιβαλλοντικών επιδόσεων των εναέριων μεταφορών·

- η ενθάρρυνση των θαλάσσιων μεταφορών για μικρές αποστάσεις·

- η ολοκλήρωση του κάθε τύπου μεταφοράς και η ανάπτυξη της διασύνδεσης των διαφόρων τύπων μεταφορών.

4.4. Η Επιτροπή των Περιφερειών συμφωνεί με τις κεντρικές κατευθύνσεις δράσης στους επιμέρους τομείς του συστήματος μεταφορών, επισημαίνει όμως τον κατεξοχήν προσανατολισμό προς τις μεγάλες αποστάσεις και τις εθνικές και διεθνείς μεταφορές, από κοινού με την υποτίμηση του δυναμικού μείωσης των εκπομπών (και αύξηση της συλλογικής ωφέλειας) που συνδέονται με τα ενδεχόμενα μέτρα για τις αστικές και τοπικές μεταφορές. Τούτα βελτιώνουν την ποιότητα ζωής και την υγεία των πολιτών τόσο στο παρόν όσο και στο μέλλον. Η ΕΤΠ προτείνει επίσης να αναγνωριστεί στις τοπικές διοικήσεις ο ρόλος τους στη διαχείριση των φιλικών προς το περιβάλλον και το κλίμα μεταφορών για τη μείωση των αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου.

4.5. Η Επιτροπή των Περιφερειών υποστηρίζει με πεποίθηση την αναγκαιότητα να ενεργοποιήσουν τα προγράμματα δράσης στα διάφορα επίπεδα κυβέρνησης (κράτος, περιφέρειες, τοπικές αρχές) με συνεκτικό τρόπο δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς πως επίσης να ολοκληρωθούν από αποτελεσματικά συστήματα παρακολούθησης προκειμένου να ελεγχθεί η δυναμική των εκπομπών CO2 και ο σεβασμός των δεσμεύσεων που έχουν αναληφθεί σε εθνικό και τοπικό επίπεδο.

Βρυξέλλες, 11 Μαρτίου 1999.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Manfred DAMMEYER

(1) ΕΕ C 379 της 15.12.1997, σ. 11.

(2) ΕΕ C 251 της 10.8.1998, σ. 7.

(3) ΕΕ C 379 της 15.12.1997, σ. 4.

(4) ΕΕ C 180 της 11.6.1998, σ. 1.

(5) ΕΕ C 180 της 11.6.1998, σ. 17.

(6) ΕΕ C 138 της 17.5.1993, σ. 1.

(7) Όπως συζητήθηκε προηγουμένως στις γνωμοδοτήσεις της ΕΤΠ π.χ. CdR 406/95 fin (EE C 337 της 11.11.1996, σ. 13) για το Πρόγραμμα Κοινής Δράσης στον τομέα των μεταφορών 1995-2000.