ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Κ0Μ(94) 465 τελικό 
Βρυξέλλες, 03.11.1994 
ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ: 
ΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ 
ΓΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ 
Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο 
Πίνακας περιεχομένων 
1» Εισαγωγή και περιληπτική παρουσίαση 3 
2. Τυποποιημένες μορφές οικονομικής ανάπτυξης και 
περιβάλλοντος : διδαχές του παρελθόντος 5 
3. Θέσπιση κατάλληλου πλαισίου για τις περιβαλλοντικές 
πολιτικές : κόστος και ενσωμάτωση 9 
4. Εκπόνηση οικονομικά αποτελεσματικών περιβαλλοντικών 
πολιτικών : θέματα σχετικά με την εφαρμογή 15 
5. Συμπεράσματα για τα μέτρα πολιτικής υπέρ 
μιας περιβαλλοντικής βιώσιμης ανάπτυξης 19 
1. Εισαγωγή και περιληπτική παρουσίαση 
Η σχέση μεταξύ οικονομικής ανάπτυξης και περιβάλλοντος αποτελεί ένα καθοριστικής σημασίας 
στοιχείο στο πλαίσιο της μελέτης για την ευημερία των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής 
Κοινότητας. Η ευημέρεια, ή η ευζωία κατά την ευρεία έννοια, δεν εξαρτάται αποκλειστικά από 
την οικονομική ευμάρεια όπως συμβατικά συνηθίζεται να μετράται, αλλά και από τον καθαρό αέρα 
που αναπνέουμε και την υγεία του φυσικού περιβάλλοντος, στην οποία βασιζόμαστε για την 
παροχή πολυάριθμων υπηρεσιών. Συνηθίσαμε να θεωρούμε τα πλεονεκτήματα αυτά ως αυτονόητα. 
Σήμερα, καθώς ο ρυθμός ανάπτυξης μας καθίσταται εντατικότερος, οι πιέσεις στο περιβάλλον 
γίνονται ολοένα και πιο ισχυρές. Συνεπώς, πρέπει να υιοθετηθούν αναπτυξιακά πρότυπα που 
σέβονται το περιβάλλον και μπορούν να τύχουν διαρκούς εφαρμογής. Το γεγονός ότι η εν λόγω 
αρχή της βιώσιμης ανάπτυξης που σέβεται το περιβάλλον περιλήφθηκε στη συνθήκη για την 
Ευρωπαϊκή Κοινότητα όπως τροποποιήθηκε από την συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση (άρθρο 
2), η οποία τέθηκε σε ισχύ τον Νοέμβριο του 1993, μαρτυρεί την καθοριστική της σημασία για την 
ευημερία των ευρωπαίων πολιτών. Ομοίως, το άρθρο 130Ρ της συνθήκης ορίζει ότι οι ανάγκες 
στον τομέα της προστασίας του περιβάλλοντος πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στον καθορισμό και 
την εφαρμογή των άλλων πολιτικών της Κοινότητας. Αυτό συμβαδίζει επίσης πλήρως με τις 
δεσμεύσεις που ανέλαβαν τα κράτη μέλη και η Κοινότητα στη διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για 
το περιβάλλον και την ανάπτυξη (UNCED, Ριο ντε Ζανέιρο, Ιούνιος 1992).^ 
Συνεπώς, πρέπει να διερευνηθούν οι επιπτώσεις που θα έχει αυτός ο νέος στόχος της Κοινότητας 
στον σχεδιασμό των πολιτικών στην Ευρώπη. 
Η Επιτροπή έκανε μία πρώτη ανάλυση των συνεπειών που θα έχει η εφαρμογή της αρχής της 
περιβαλλοντικώς βιώσιμης ανάπτυξης στον σχεδιασμό της οικονομικής και δημοσιονομικής 
πολιτικής και επιθυμεί, με την ανακοίνωση αυτή, να παρουσιάσει ορισμένα πρώτα συμπεράσματα 
προς σ\>ζήτηση. 'Γα συμπεράσματα αυτά θα πρέπει να μελετηθούν λαμβάνοντας υπόι|>η το Πέμπτο 
Πρόγραμμα Ενεργειών στον τομέα του Περιβάλλοντος (COM (92) 23) καθώς και το Λευκό Βιβλίο 
για την Ανάπτυξη, την Ανταγωνιστικότητα και την Απασχόληση (COM (93) 700) το οποίο περιέχει 
ορισμένα δομικά στοιχεία για την εκπόνηση στρατηγικής που θα αποσκοπεί στην βιώσιμη ανάπτυξη 
στην Ευρώπη. Προφανώς, η βιώσιμη ανάπτυξη περιλαμβάνει μεγάλο αριθμό επιμέρους πτυχών, 
πολύ πέραν των περιβαλλοντικών θεμάτων στα οποία εστιάζεται η παρούσα ανακοίνωση. 
/. Από την σχηματική παρουσίαση των εμπειρικών δεδομένων προκύπτει ότι δεν υπάρχει 
απλή γραμμική σχέση μεταξύ οικονομικής ανάπτυξης και επιβάρυνσης του περιβάλλοντος Αν και 
είναι αληθές ότι οι εκπομπ,ές ορισμένων ρύπων παρουσιάζουν γενικά γραμμική αύξηση σε σχέση 
με την οικονομική δραστηριότητα, ωστόσο, πολυάριθμες μορφές ρύπανσης του περιβάλλοντος 
περιορίζονται στον βαθμό που αναπτύσσονται οι οικονομίες. Συγκεκριμένα, η διαπίστωση αυτή 
οδηγεί στο συμπέρασμαότι οικονομική μεγέθυνση και /Ι^ώσιμ?/ ανάπτυξη από άποψη περιβάλλοντος 
δεν αλληλοαποκλείονται. Αντίθετα, μπορεί να υποστηριχθεί ότι, μακροπρόθεσμα, ή μία είναι 
αδύνατον να επιτευχθεί χωρίς ττγν άλλη 
2. Ωστόσο, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι αυτή η μεταστροφή προς την περιβαλλοντικάκ; 
βιυ'Μίμη ανάπτυξη δεν εμπεριέχει κανένα στοιχείο αιπο/κχτισμού. Παρότι αληθεύει ότι η οικονομική 
ανάπτυξη παράγει από μόν// της πρόσθετοitç πόρους που μπορούν να αφιερωθούν στην 
καταπολέμηση τι\ς ριίπανσης και την προστασία το it περιβάλλοντος, ωστόσο, αυτό μπορεί να 
πραγματοποιηθεί μόνο αν θεσπιστεί το κατάλληλο πλαίσιο δράσης. 
3. Ο σχεδιασμός της περιβαλλοντικής πολιτικής αλλάζει πλέον κατεύθυνση, και στογεύει στην 
(βιωσιμότητα μέσω τηα ενσωμάτωσα περιβαλλοντικών παραμέτρων στην διαδικασία παράγωγα 
και κατανάλακπκ σε διάφορους κλάδους, και αυτό από τα αρχικά στάδια σχεδιασμού των 
προϊόντων. Η αυξημένη προσφυγή σε μέσα βασιζόμενα στους μηχανισμούς τηα αγοράς αποτελεί 
καθοριστικό στοιχείο για την επιτυχία αυτής της πολιτικής, η οποία για να είναι αποτελεσματική 
τόσο από άποψη περιβάλλοντος όσο και κόστους πρέπει να εκπέμψει τα κατάλληλα σήματα προς 
τους οικονομικούς φορείς. 
4. Επιπλέον, σημαντικό πλεονέκτημα αυτής της βασιζόμενης στην αγορά προσέγγισης είναι ότι 
αφήνει στους επιμέρους οικονομικούς φορείς την φροντίδα για την εξεύρεση των καταλληλότεροι 
λύσεων στα περιβαλλοντικά προβλήματα. Μία τέτοια στρατηγική μπορεί επίσης να συμβάλλει στην 
κατάργηση των ρυθμίσεων και τον περιορισμό των διοικητικών παρεμβάσεων που ορισμένες φορές 
παρεμποδίζουν την λειτουργία των μηγανισμχΙ)ν της αγοράς, ενώ παράλληλα η στρατηγική αυτή 
εξασφαλίζει τη διατήρηση, ή ακόμη και τη βελτίωση, της ποιότητας του περιβάλλοντος. 
5. Προφανώς, μπορεί να θεωρηθεί ότι, μεταξύ των βασιζόμενων στην αγορά μέσων αυτής της 
πολιτικής, οι διορθωτικού ναρακτήρα περιβαλλονικοί φόροι και οι επιβαρύνσεις θα αποτελέσουν μία 
από τις πλέον αποτελεσματικές λύσεις σε σχετικά μεγάλο αριθμό περιπτώσεων. Αυτό αντιπροσωπεύει 
μία θαυμάσια πρόκληση προς τις (ρορολογικές αρχές, στις οποίες θα ανατεθεί η επίλυση πολλών 
τεχνικών ζητημάτων που θα ανακύψουν στον τομέα αυτό. 
6. Η ανάγκη ενσωμάτωσης των σχετικών με την προστασία του περιβάλλοντος αναγκών σε άλλες 
πολιτικές, οδηγεί στη σκέψη ότι, στην περίπτωση της οικονομικής και δημοσιονομικής πολιτικής, πρέπει 
να εντοπιστούν, και εφόσον είναι απαραίτητο, να διορθωθούν οι πιθανές ανεπιθύμητες περιβαλλοντικές 
επιπτώσεις των υφιστάμενων φορολογικών καθεστώτων και των καθεστώτων παροχής ενισχύσεων. 
7. Ταυτόχρονα, φαίνεται να είναι απαραίτητη η επανεξέταση των υφιστάμενων καθεστώτων 
φορολογίας και κοινωνικής ασφάλισης, και αυτό για γενικότερους οικονομικούς λόγους όσο και για 
λόγους που αφορούν την απασχόληση (παραδείγματος χάρη, ως προς τον ρόλο που μπορούν να 
διαδραματίσουν τα καθεστώτα αυτά σχετικά με τις ακαμψίες που παρουσιάζονται σης αγορές αγαθών 
και εργασίας). Για την επίτει£η πιθανών συνεργείων πρέπει να χρησιμοποιηθεί επωωελχός το γεγονός 
ότι η εν λόγω κατάσταση συμπίπτει- με την ανάγκη θέσπισης διορθωτικών Φόρων με σκοπό την 
προστασία του περιβάλλοντος. Ιδιαιτέρως χρήσιμη θα: ήταν μία ανάλυση των προϋποθέσεων υπό τις 
οποίες θα μπορούσαν να αναπτυχθούν οι συνεργείες αυτές. 
8. Είναι ιδιαιτέρως σημαντικό να δοθεί στους οικονομικούς φορείς ο χρόνος προκειμένου να 
προσαρμοστούν στις νέες απαιτήσεις της βιώσιμης ανάπτυξης. Πρέπει συνεπώς οι εν λόγω αλλαγές 
πολιτικής να πραγματοποιηθούν κατά τρόπο προοδευτικό και προβλέψιμο ώστε να περιοριστεί το 
κόστος προσαρμογής. 
9. Παρότι ορισμένες ομάδες καταναλωτών και παραγωγών ενδέχεται να αντιμετωπίσουν 
προβλήματα κατά την μετάβαση προς την βιώσιμη ανάπτυξη, θεωρείται ότι τα περισσότερα δυνητικά 
προβλήματα μπορούν να ληφθούν υπόψη κατά τον σχεδιασμάτων κατάλληλων μέσων νια τη βιώσιμη 
ανάπτυξη 
10. Η επίτευΕη ευρείας συναίνεσης μεταξύ κρατικών αρχών, εργοδοτών και μισθωτών σχετικά με 
τις πολιτικές που πρέπει να εφαρμοστούν yta την /iifcukrfc^ οικονομική ανάπτυξη από άποψη 
περιβάλλοντος, θα οδηγήσει σττινμεγιστοποίησητωνοικονομικώνκαιπεριβαλλοντικώνπλεονεκτηΐίΐάτων 
αυτής της στρατηγικής. 
Η παρούσα ανακοίνωση έχει ως αντικείμενο τον σχεδιασμό οικονομικής πολιτικής και τις προκλήσεις 
που θα αντιμετωπίσουν οι οικονομικές και φορολογικές αρχές στο πλαίσιο αυτό. Συγκεκριμένα, η 
ανάγκη ενσωμάτωσης των περιβαλλοντικών παραμέτρων σε άλλους τομείς, επιβάλλει όπως ληφθούν 
μέτρα σε τΟμεακό επίπεδο. Ωστόσο, στην παρούσα ανακοίνωση δεν θίγεται το θέμα των επιμέρους 
τομεακών πολιτικών ούτε οι επιπτώσεις σε περιφερειακό επίπεδο, καθώς αυτό απαιτεί λεπτομερή 
ανάλυση σε μεμονωμένη βάση. 
Η Επιτροπή καλεί το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο καθώς και την Οικονομική και 
Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών να εξετάσουν τις σχέσεις μεταξύ οικονομικής 
ανάπτυξης και περιβάλλοντος και να διερευνήσουν τις κυριότερες επιπτώσεις στον σχεδιασμό της 
οικονομικής πολιτικής. 
2. Τυποποιημένες μορφές οικονομικής ανάπτυξης και περιβάλλοντος : διδαχές του παρελθόντος 
Υποστηρίζεται ενίοτε ότι η οικονομική ανάπτυξη δεν συμβιβάζεται με την καλύτερη ποιότητα 
περιβάλλοντος καθώς η οικονομική επέκταση συνεπάγεται αυξημένη χρησιμοποίηση των φυσικών 
πόρων, η οποία οδηγεί σε περαιτέρω υποβάθμιση του περιβάλλοντος. Πάντως, φαίνεται ότι αυτή η 
"μαλθουσιανή" άποψη είναι εντόνως μεροληπτική καθώς λαμβάνει υπόψη μόνον έναν από τους 
δεσμούς μεταξύ περιβάλλοντος και οικονομικής ανάπτυξης. Στην πράξη όμως υπάρχουν τρεις 
μηχανισμοί οι οποίοι από κοινού προσδιορίζουν τις επιπτώσεις που έχει στο περιβάλλον η οικονομική 
ανάπτυξη: 
• Πρώτον, είναι αλήθεια ότι η οικονομική ανάπτυξη επιβαρύνει το περιβάλλον εφόσον δεν 
μεταβάλλεται ο τρόπος λειτουργίας της οικονομίας. Κάτω από τις συνθήκες αυτές, η επέκταση των 
οικονομικών δραστηριοτήτων θα οδηγήσει σε υποβάθμιση της ποιότητας του περιβάλλοντος μέσω ενός 
φαινομένου κλίμακας. 
• Κατά δεύτερο ωστόσο λόγο, η σύνθεση της οικονομικής δραστηριότητας αλλάζει ανάλογα με 
τα διάφορα στάδια της οικονομικής ανάπτυξης. Κατά την πρώτη φάση της οικονομικής μεγέθυνσης, 
οι οικονομίες στρέφονται από την γεωργία προς την μεταποίηση, αυξάνοντας έτσι την χρησιμοποίηση 
πόρων και την ένταση της ρύπανσης ανά μονάδα παραγόμενου προϊόντος. Καθώς το εισοδηματικό 
επίπεδο ανέρχεται σε ακόμη υψηλότερα επίπεδα, το ποσοστό που κατέχει ο τομέας των υπηρεσιών 
στην οικονομία αυξάνει. Δεδομένου ότι οι υπηρεσίες χαρακτηρίζονται γενικά από χαμηλή ρύπανση 
ανά μονάδα παραγόμενου προϊόντος, το γεγονός αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση της ρύπανσης. 
Είναι σαφές ότι η Ευρωπαϊκή Κοινότητα βρίσκεται στο τρίτο στάδιο. 
• Τρίτον, η τεχνολογία αλλάζει καθώς αναπτύσσονται οι οικονομίες και αυτό θα οδηγήσει σε 
περιορισμό της ρύπανσης ανά μονάδα παραγόμενου προϊόντος. Αυτό οφείλεται εν μέρει στο ότι, στις 
οικονομίες αγοράς, η ανάγκη παραγωγής προϊόντων με χαμηλό κόστος οδηγεί στην αποτελεσματική 
χρησιμοποίηση της ενέργειας και στη μικρότερη ένταση χρησιμοποίησης υλικών. 
Πάντως υπάρχει κάτι σημαντικότερο : στο βαθμό που η οικονομία αναπτύσσεται, η λανθάνουσα 
επιθυμία για καθαρό αέρα και νερό μεταφράζεται σε πολιτική. Αυτό οφείλεται στο ότι η επιθυμία 
καταβολής χρηματικών πόρων για καλύτερη ποιότητα περιβάλλοντος αυξάνει παράλληλα με το 
εισόδημα. Οι πολιτικές αυτές επηρεάζουν την τεχνολογία, καθότι αφενός ευνοούν την επιλογή 
ορισμένων εναλλακτικών λύσεων και, αφετέρου, επιβάλλουν κάποιες άλλες. Επιπλέον, καθώς οι 
πολιτικές αυτές ευνοούν τις καθαρές δραστηριότητες και "τιμωρούν" τους κλάδους υψηλής ρύπανσης 
(απαιτώντας την καταβολή προσπαθειών απορύπανσης οι οποίες αυξάνουν το κόστος παραγωγής), 
επηρεάζουν ταυτόχρονα και την τομεακή σύνθεση της οικονομίας. Οι καταναλωτές μπορούν επίσης 
να επηρεάσουν άμεσα την τάση αυτή αυξάνοντας την ζήτηση τους για φιλικά προς το περιβάλλον 
προϊόντα. 
Οι δύο αυτοί τελευταίοι παράγοντες, δηλαδή η μεταβολή της τομεακής σύνθεσης και η τεχνολογία, 
εξηγούν την ευθέως αντίστροφη σχέση ή την ανεστραμμένη μόρφη της καμπύλης U που παρατηρείται 
στα εμπειρικά δεδομένα για την σχέση μεταξύ των πολυάριθμων κατηγοριών ρύπανσης και της 
οικονομικής ανάπτυξης (βλέπε απεικόνιση στο διάγραμμα 1). Καθώς η οικονομία των πτωχών χωρών 
απογειώνεται, η πίεση στο περιβάλλον αυξάνει με ταχείς ρυθμούς. Πάντως, αμέσως μόλις επιτευχθεί 
ένα ορισμένο εισοδηματικό επίπεδο η ανάπτυξη όχι μόνο τείνει να αυξήσει τις προτιμήσεις των 
πολιτών για καθαρό περιβάλλον, αλλά και δημιουργεί τους απαραίτητους χρηματικούς πόρους για 
την ανάληψη αποτελεσματικών ενεργειών. 
- οι διδαχές του παρελθόντος 
Τυπική ούπανση σε τοπικό επίπεδο (π.χ. πληθυσμός χωρίς πόσιμο νερό) 
100 επί τοις εκατό 
100 1000 10000 100000 
κατά κεφαλή εισόδημα (λογαριθμική κλίμακα) 
Τυπική ρύπανση σε περιφερειακό επίπεδο (π.χ. διοξείδιο του θείου) 
Μικρογραμμάρια ανά χυβικό μέτρο αέρα ' ν- ' 
Ι60 
100 1000 10000 
κατά κε^κχλή εισόδημα (λογαριθμική κλίμακα) 100000 
Τυπική συνολική ρύπανση (π.χ. κατά κεφαλή διοξείδιο του άνθρακα (α)) 
ÏOWOI •"' 
100 1000 10000 100000 
Πηγή : Παγκόσμια Τράπεζα, World Development Report 1992 
Ακριβώς λόγω του ότι λήφθηκαν μέτρα στο Παρίσι και στη Στοκχόλμη προκειμένου να μειωθεί η 
χρησιμοποίηση βενζίνης με μόλυβδο και καθορίστηκαν κανόνες όσον αφορά τις εκπομπές των 
εγκαταστάσεων θέρμανσης και κάυσης, κ.λπ., ο αέρας είναι κατά πολύ καθαρότερος από ότι στο Νέο 
Δελχί ή στο Μεξικό, όπου δεν έχουν αναληφθεί στον ίδιο βαθμό τέτοιου είδους πρωτοβουλίες. Πρέπει 
να σημειωθεί ότι ορισμένες από τις πολιτκές αυτές (π.χ. περιορισμός εκπομπών από επιβατηγά 
οχήματα και μεγάλες μονάδες καύσης) εντοπίσθηκαν σε κοινοτικό επίπεδο. Επιπλέον, όπως 
προαναφέρθηκε, οι περιβαλλοντικές πολιτικές μπορούν επίσης να επηρεάσουν την τομεακή σύνθεση 
της οικονομίας. Παρέχουν συνεπώς την δυνατότητα να εκπληρωθεί η λανθάνουσα επιθυμία για ένα 
καθαρότερο περιβάλλον, καθότι η οικονομική ανάπτυξη παρέχει τα απαραίτητα μέσα για τον σκοπό 
αυτό, μεταβάλοντας τη σύνθεση της παραγωγής και της χρησιμοποιούμενης τεχνολογίας. 
Πάντως, δεν υπάρχει λόγος για ιδιαίτερη αισιοδοξία καθώς υφίστανται ορισμένα περιβαλλοντικά 
προβλήματα που επιδεινώθηκαν κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα 
για τα πλανητικά περιβαλλοντικά προβλήματα όπως η μείωση της βιοποικιλότητας και η πλανητική 
αύξηση της θερμοκρασίας (βλέπε την τελευταία απεικόνιση του διαγράμματος 1). Η επίλυση των 
προβλημάτων αυτών είναι σχετικά πολύπλοκη λόγω της έντονης διεθνούς διάστασης που 
παρουσιάζουν. Οφείλουν λοιπόν οι κοινωνίες μας να αντιμετωπίσουν σημαντικές προκλήσεις ώστε 
να επιτευχθεί, κατά τις προσεχείς δεκαετίες, η μετάβαση σε μία περιβαλλοντικούς βιώσιμη ανάπτυξη. 
Από ττιν ανάλυση προκύπτει το συμπέρασμα ότι οι προσπάθειες περιορισμού της ρύπανσης που 
αναλήφθηκαν προκειμένου να βελτιωθεί η ποιότητα του περιβάλλοντος δεν αποδείχθηκαν τόσο 
δαπανηρές ώστε να βλάΦουν σημαντικά την παραδοσιακή οικονομική ανάπτυξη. Αυτό δεν σημαίνει 
ότι ο περιορισμός της ρύπανσης επιτεύχθηκε χωρίς κανένα κόστος : Πράγματι, εκτιμάται ότι, 
συνολικά, τα διάφορα μέτρα προστασίας του περιβάλλοντος αντιπροσωπεύουν δαπάνες που 
κυμαίνονται μεταξύ 1 και 2% του ΑΕΠ στις πολύ ανεπτυγμένες χώρες όπως τα κράτη μέλη της 
Κοινότητας. Πάντως, το κόστος αυτό αντιπροσωπεύει μόνο ένα μέρος της σωρευμένης ανάπτυξης των 
τελευταίων δεκαετιών, κατά τη διάρκεια των οποίων άρχισαν να τίθενται σε εφαρμογή οι εν λόγω 
πολιτικές. Σε μεγάλο βαθμό το κόστος αυτό θα πρέπει να εκληφθεί ως το αντίτιμο που διατίθεται η 
κοινωνία να καταβάλει για ένα καλύτερο ποιοτικά περιβάλλον, το οποίο συνέβαλε αισθητά στην 
ευημερία των πολιτών της Κοινότητας. 
Μακροπρόθεσμα.η βιωσιμότητα αποτελεί μία απαραίτητη προϋπόθεση νια την αύξηση της ευημερίας. 
Είναι σαφές ότι όταν η ούπανση μειώνει την παραγωγικότητα της γης και του εργατικού δυναμικού 
(π.γ. προκαλώντας κινδύνους για την υγεία) καθώς και άλλων παραγωγικών συντελεστών, η οικονομία 
παρουσιάζει βαθμιαία επιβράδυνση και η ευημερία υποχωρεί. 
Συνεπώς, μακροπρόθεσμα, η οικονομική μεγέθυνση και η περιβαλλοντικώς βιώσιμη ανάπτυξη πρέπει 
να συμβαδίζουν· αντί να αλληλοαποκλείονται, σήμερα αποδεικνύεται ότι τα δύο αυτά στοιχεία είναι 
αδιαχώριστα. 
Κατά την εξέταση των, ελλειπ(όν βεβαίως, διαθέσιμων εμπειρικών στοιχείων, όσον αφορά την σχέση 
μεταξύ οικονομικής ανάπτυξης και ποιότητας του περιβάλλοντος, διαπιστώνει πράγματι κανείς με 
έκπληξη πόσο συχνά επαναλαμβάνεται το σχήμα των δύο πρώτων απεικονήσεων του διαγράμματος 
1. Αυτό συμβαίνει για τις συγκεντρώσεις αιωρούμενων σωματιδίων, το διοξείδιο του θείου, το 
διοξείδιο του αζώτου, το μόλυβδο και τα άλλα βαρέα μέταλλα, καθώς και για πολλές άλλες μορφές 
ρύπανσης. 
Η προαναφερθείσα διαπίστωση ισχύει ιδιαίτερα για τις τοπικές μορφές ρύπανσης (π.χ. τα 
αιωρούμενα σωματίδια) ένώ δεν επαληθεύθηκε (ακόμη) από τα εμπειρικά στοιχεία ορισμένων 
πλανητικών περιβαλλοντικών προβλημάτων; όπως η πλανητική αύξηση της θερμοκρασίας (βλέπε την 
τελευταία απεικόνιση του διαγράμματος 1). Το γεγονός αυτό οδηγεί στο συμπέρασμα ότι, καθώς οι 
χώρες αυξάνουν τον πλούτο τους, ρυθμίζουν πρώτα τα πιο επείγοντα περιβαλλοντικά προβλήματα 
τα οποία δημιουργούν άμεσους κίνδυνους για την υγεία και εμπίπτουν αποκλειστικά στην εθνική τους 
κυριαρχία. Σε μεταγενέστερο μόνο στάδιο αρχίζουν οι χώρες να στρέφονται προς τα περιφερειακά 
και πλανητικά περιβαλλοντικά προβλήματα, η επίλυση των οποίων είναι περισσότερο πολύπλοκη. 
Σε μεγάλο βαθμό, αυτό οφείλεται στον υψηλό αριθμό χωρών που αφορούν τα προβλήματα αυτά και 
στο μεγάλο ύψος των σχετικών δαπανών, που καθιστούν δυσχερή την εκπόνηση αποτελεσματικών 
πολιτικών. Είναι προφανές ότι στον τομέα αυτόν θα πρέπει να αντιμετωπιστούν μεγάλες προκλήσεις 
κατά τη διάρκεια των προσεχών δεκαετιών. 
Πρέπει συνεπώς να υπογραμμιστεί ότι η προαναφερθείσα διαδικασία, δηλαδή η μείωση πολλών 
μορφών ρύπανσης καθώς αναπτύσσεται η οικονομία, δεν περιέχει κανένα στοιχείο αυτοματισμού. Η 
ρύπανση μειώνεται αποκλειστικά και μόνο γιατί λαμβάνονται συγκεκριμένα μέτρα. Συνεπώς, παρότι 
η οικονομική ανάπτυξη παράγει από μόνη της τα μέσα για την καταπολέμηση της ρύπανσης και, έτσι, 
την δυνατότητα βελτίωσης της ποιότητας του περιβάλλοντος, αυτό θα συμβεί μόνο αν πληρωθεί μία 
θεμελιώδης προϋπόθεση : η θέσπιση του κατάλληλου πλαισίου δράσης. 
3. θέσπιση κατάλληλου πλαισίου για τις περιβαλλοντικές πολιτικές : κόστος και ενσωμάτωση 
Οι περιβαλλοντικές πολιτικές αλλάζουν προσανατολισμό : αποσκοπούν στην βιωσιμότητα... 
Είναι απαραίτητο να θεσπιστεί ένα σταθερό πλαίσιο δράσης για τις πολιτικές στον τομέα του 
περιβάλλοντος, αφενός διότι πρέπει να αποθαρρυνθούν οι μη βιώσιμες περιβαλλοντικούς μορφές 
ανάπτυξης και αφετέρου διότι κακώς σχεδιασμένες πολιτικές ενδέχεται να αποδειχθούν ασκόπως 
δαπανηρές. Αυτό θα παρεμπόδιζε την οικονομική ανάπτυξη και, συνεπώς, σε περισσότερο 
μακροπρόθεσμη βάση θα υπονόμευε το υπόβαθρο για την ανάπτυξη και εφαρμογή αποτελεσματικών 
περιβαλλοντικών πολιτικών. Προφανώς, κατά τον σχεδιασμό ενός τέτοιου πλαισίου θα πρέπει επίσης 
να ληφθούν υπόψη τα πιθανά οφέλη και δαπάνες που θα έχει η απουσία συγκεκριμένων μέτρων. 
Στο πλαίσιο αυτό, μία από τις προτεραιότητες είναι η ανάπτυξη αξιόπιστων στατιστικών μέσων, για 
τον καθορισμό αποτελεσματικών και αποδοτικών οικονομικών και περιβαλλοντικών πολιτικών. Ένα 
πρώτο σημαντικό βήμα θα ήταν η θέσπιση συστήματος δεικτών για τη μέτρηση του βαθμού 
επιβάρυνσης του περιβάλλοντος. Πάντως, δεδομένου ότι από τους δείκτες αυτούς δεν μπορεί να 
προκύψει μία πλήρης εκτίμηση για όλες τις δαπάνες και τα οφέλη αυτών των πολιτικών, ο 
μακροπρόθεσμος στόχος θα πρέπει να είναι η δημιουργία συστήματος ολοκληρωμένων 
περιβαλλοντικών/οικονομικών λογαριασμών. Προϋπόθεση όμως για τη δημιουργία αυτών των 
ολοκληρωμένων λογαριασμών είναι η άρση ορισμένων μεθοδολογικών δυσχερειών και ορισμένων 
προβλημάτων εκτίμησης. Για τον λόγο αυτό, μία λειτουργική μεσοπρόθεσμη λύση θα ήταν η ανάπτυξη 
λογαριασμών βοηθητικών προς τους υπάρχοντες εθνικούς λογαριασμούς. 
... και δίνουν μεγαλύτερη προσοχή στη σχέση κόστους-αποτελέσματος. 
Η ανάγκη κατάλληλου πλαισίου δράσης είναι ακόμη περισσότερο επείγουσα καθώς οι διαφορές 
κόστους μεταξύ των διαφόρων πιθανών στρατηγικών ενδέχεται να είναι μεγαλύτερες απ1 ό,τι στο 
παρελθόν. Ενώ κατά την πρώτη περίοδο εφαρμογής της περιβαλλοντικής πολιτικής ήταν δυνατό να 
επιτευχθεί αισθητή βελτίωση της ποιότητας του περιβάλλοντος με σχετικά χαμηλό κόστος, και αυτό 
σχεδόν ανεξάρτητα από το χρησιμοποιούμενο μέσο, σήμερα φαίνεται καθαρά ότι, ειδικά σε τομείς 
όπου σημειώθηκε η σημαντικότερη πρόοδος, το εν λόγω κόστος ενδέχεται να σημειώσει κατακόρυφη 
άνοδο αν δεν επιλεγούν προσεκτικά τα κατάλληλα μέσα. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι, αφού 
αρχικά χρησιμοποιήθηκαν πλέον άμεσοι και λιγότεροι δαπανηροί τρόποι για τη μείωση της ρύπανσης, 
το κόστος για τις περαιτέρω βελτιώσεις είναι πιθανώς υψηλότερο. 
Καθοριστικός παράγοντας αυτής της νέας προσέγγισης είναι η "ενσωμάτωση",... 
Παραδοσιακά, η περιβαλλοντική πολιτική συνίστατο, σε μεγάλο βαθμό, στην επιβολή ορισμένων 
τεχνολογιών και στην απαγόρευση άλλαχν. Συχνά, οι επιβεβλημένες τεχνολογικές μεταβολές έλαβαν 
τη μορφή προσθηκαχν ("στο τέλος") στις υφιστάμενες τεχνολογίες. 1 Ιαρότι η εν λόγ«) πολιτική της 
"επιβολής και ελέγχου" οδήγησε αναμφισβήτητα σε αξιόλογα θετικά αποτελέσματα σε ορισμένους 
τομείς, σήμερα, είναι ολοένα και πιο παραδεκτό ότι απαιτείται μία νέα προσέγγιση η οποία θα 
ενσωματώνει την προστασία του περιβάλλοντος στις παραγωγικές διαδικασίες διαφόρων κλάδων, από 
τα πρώτα ήδη στάδια σχεδιασμού του προϊόντος. Για να γίνει αυτό πρέπει να διευρυνθεί το φάσμα 
των χρησιμοποιούμενων μέσων. Ο εν λόγω στόχος είναι εγγεγραμμένος στο πέμπτο πρόγραμμα 
ενεργειών για το περιβάλλον της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Η χρησιμοποίηση ενός συνδυασμού 
νομοθετικών μέτρων και βασιζόμενων στην αγορά μέσων, συμπεριλαμβανομένων των οικειοθελών 
συμφωνιών, τονίζεται και στην ανακοίνωση της Επιτροπής για τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα 
και την προστασία του περιβάλλοντος (SEC(92) 1986) καθώς και στο ψήφισμα του Συμβουλίου για 
τη σχέση μεταξύ βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας και προστασίας του περιβάλλοντος (Επίσημη 
Εφημερίδα C 331, 16.12.1992). Η ενσωμάτωση αυτή θα πρέπει να αφορά όλα τα προϊόντα και τις 
παραγωγικές διαδικασίες, δημιουργώντας έτσι ένα ολόκληρο φάσμα ανεκμετάλλευτων μέχρι τώρα 
ευκαιριών για τη βελτίωση του περιβάλλοντος, και επιπλέον, για την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών και 
νέων προϊόντα>ν. Είναι προφανές ότι μία τέτοια ολοκληρωμένη προσέγγιση παρέχει τη δυνατότητα 
αξιόλογης μείωσης του κόστους εξάλειψης της ρύπανσης. Παράλληλα, θα προκαλέσει ένα "πρώτο 
κύμα" πλεονεκτημάτων για τους οικονομικούς φορείς που δραστηριοποιούνται στον τομέα των 
τεχνολογιών, των προϊόντων και των υπηρεσιών για την προστασία του περιβάλλοντος. 
Πρέπει να σημειωθεί ότι η ολοκληρωμένη αυτή προσέγγιση εξακολουθεί να πεοιένει κανονιστικού 
χαρακτήρα παρεμβάσεις σε ορισμένες περιπτώσεις. Π.χ., όταν τα περιβαλλοντικά προβλήματα έχουν 
σοβαρούς άμεσους κινδύνους για την υγεία (π.χ. τοξικά απόβλητα) ή/και όταν τα μέσα οικονομικής 
πολιτικής υπάρχει κίνδυνος να αποτύχουν λόγω ατελούς λειτουργίας των αγορών ή για άλλες αιτίες, 
θα εμφανιστεί στο μέλλον η ανάγκη πραγματοποίησης παραδοσιακού τύπου παρεμβάσεων στον τομέα 
του περιβάλλοντος. Στόχος της ολοκληρωμένης αυτής προσέγγισης θα πρέπει να είναι μάλλον η 
ε£εύοεση του κατάλληλου συνδυασμού διαφόρων τύπωνηιιέσων περιβαλλοντικής πολιτικής, σε σ/έση 
πάντα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του συγκεκριμένου περιβαλλοντικού προβλήματος που πρέπει 
να αντιμετωπιστεί. 
Καθίσταται συνεπώς θεμελιώδους σημασίας το ζήτημα του πώς θα επιτευχθεί ο απαιτούμενος βαθμός 
ενσωμάτωσης των περιβαλλοντικών παραμέτρων. Φαίνεται ότι καθοριστικής σημασίας είναι το 
ακόλουθο σημείο: να αποσταλούν στους οικονομικούς Φορείς τα κατάλληλα σήματα. 
... η οποία συνδέεται στενά με την αυξημένη προσφυγή στα βασιζόμενα στην αγορά μέσα ... 
Στο οικονομικό μας σύστημα, οι οικονομικές αποφάσεις λαμβάνονται σε μεγάλο βαθμό βάσει των 
σημάτων που δίνουν οι τιμές. Δεδομένου ότι οι καταναλωτές προσαρμόζουν την αγοραστική τους 
συμπεριφορά στην εξέλιξη των τιμών και ότι οι επιχειρήσεις καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό το 
σχεδιασμό των προϊόντων τους, την τεχνολογική εξέλιξη και την οργάνωση της παραγωγικής τους 
διαδικασίας σε συνάρτηση με τις τιμές της αγοράς, είναι ουσιαστικής σημασίας να αντικατοπτρίζουν 
επακριβώς οι τιμές το πλήρες κόστος και όλα τα οφέλη για τους ιδιώτες και την κοινωνία. 
Εξασφαλίζοντας ότι οι τιμές αντικατοπτρίζουν την υφιστάμενη σπανιότητα, οι κρατικές αρχές 
μπορούν να παρακινήσουν τους καταναλωτές καθώς και τους παραγωγούς στο να περιορίσουν τις 
επιπτώσεις που προκαλεί η συμπεριφορά τους στο περιβάλλον. Το κυριότερο πλεονέκτημα αυτής της 
προσέγγισης είναι ότι τα κατάλληλα σήματα διαβιβάζονται και συλλαμβάνονται από ολόκληρο το 
φάσμα των ιδιωτικών φορέων λήψης αποφάσεων. Έτσι, αντί της επιβολής συγκεκριμένων 
τεχνολογιών, η πολιτική αυτή ενσωματώνει το περιβάλλον στην καθημερινή διαδικασία λήψης 
αποφάσεων και αφήνει στους επιμέρους φορείς τη φροντίδα για την εξεύρεση των καταλληλότερων 
λύσεων στα περιβαλλοντικά προβλήματα και αυτό χωρίς να θίγεται η διεθνής τους 
ανταγωνιστικότητα. Χρησιμοποιώντας όλες τις γνώσεις της κοινωνίας και όχι την τεχνογνωσία ενός 
περιορισμένου αριθμού φορέων εκπόνησης κανόναχν, μία τέτοια στρατηγική παρέχει αυξημένες 
πιθανότητες για την εξεύρευση λύσεων χαμηλού κόστους. Επιπλέον, η ανταμοιβή που δίνεται για τις 
περιβαλλοντικές βελτιώσεις αποτελεί ένα ισχυρό κίνητρο για την ανάπτυξη καθαρών τεχνολογιών και 
παραγωγικών διαδικασιών. Οι εν λόγω διαδικασίες και τεχνολογίες μπορούν με τη σειρά τους να 
οδηγήσουν σε μεταγενέστερες τεχνολογικές προόδους, μέσω ενός φαινομένου διάδοσης, και να 
ενισχύσουν τη θέση στις διεθνείς αγορές. 
... και η οποία συμβάλλει συνεπώς στην κατάργηση των ρυθμίσεων και την αύξηση της ευελιξίας... 
Ένα άλλο σημαντικό χαρακτηριστικό αυτής της στρατηγικής είναι ότι, αν εκπονηθεί με φροντίδα, 
μπορεί να..'συμβάλει στον περιορισμό ή ακόμη και στη μείωση του όγκου των λεπτομερών 
κανονιστικών ρυθμίσεων οι οποίες, σύμφωνα με μία ολοένα και περισσότερο παραδεκτή άποψη στον 
τομέα αυτό, έβλαψε το δυναμισμό των ευρωπαϊκών βιομηχανιών. Συνεπώς, ανταποκρίνεται 
θαυμάσια στην ανάγκη κατάργησης των ρυθμίσεων στις αγορές των οικονομιών μας, στο βαθμό και 
όπου αυτό απαιτείται, ενώ παράλληλα διατηρεί ή και βελτιώνει την ποιότητα του περιβάλλοντος. Αν 
και όλες οι μορφές παρέμβασης στον τομέα του περιβάλλοντος επιβάλλουν πάντα ορισμένους 
ρυθμιστικούς περιορισμούς, τα βασιζόμενα στην αγορά μέσα πολιτικής συνεπάγονται συχνά 
χαμηλότερο κόστος ρυθμίσεων σε σχέση με την παραδοσιακή προσέγγιση. Τα προαναφερόμενα δεν 
συνιστούν άρνηση του γεγονότος ότι προφανώς υπάργουν περιπτώσεις όπου η παρεμβατική ρύθμιση 
θα εξακολουθήσει να αποτελεί το απαραίτητο και κατάλληλο μέσο. Έτσι, η αντικατάσταση ορισμένων 
ίο ';• 
λεπτομερών τεχνικών κανόνων από μία σειρά γενικού χαρακτήρα σημάτων προς τις αγορές τα οποία 
θα υποδεικνύουν την κατεύθυνση προς την περιβαλλοντικούς βιώσιμη ανάπτυξη, μπορεί να συμβάλει 
στη βελτίωση του επιχειρηματικοί) κλίματος στην Κοινότητα. Αυτό απαιτεί προφανώς ότι ορισμένοι 
οργανισμοί ελέγχου θα διαδραματίσουν διαφορετικό ρόλο και ότι θα κληθούν να σχεδιάσουν και να 
ελέγχουν τα μέσα προστασίας του περιβάλλοντος που θα βασίζονται στους μηχανισμούς της αγοράς. 
Προωθώντας την καινοτομία και την εφευρετικότητα, η νέα αυτή πιο αποκεντρωμένη και βασιζόμενη 
στην αγορά προσέγγιση παρουσιάζεται ως η φυσιολογική στρατηγική βάσει της οποίας πρέπει να 
αναπροσανατολίσουμε τις περιβαλλοντικές μας πολιτικές κατά τις προσεχείς δεκαετίες, κατά τη 
διάρκεια των οποίων οι οικονομίες μας θα πρέπει να πραγματοποιήσουν τη μετάβαση προς τη βιώσιμη 
ανάπτυξη. 
Επιπλέον, η στρατηγική αυτή συμβιβάζεται με την αρχή του "ο ρυπαίνων πληρώνει" που υιοθετήθηκε 
τόσο από τον ΟΟΣΑ όσο και από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα (Συνθήκη, άρθρο 130 Ρ (2)). Στην 
ουσία, η αρχή αυτή ορίζει ότι εκείνοι που χρησιμοποιούν το περιβάλλον για παραγωγικούς ή 
καταναλωτικούς σκοπούς οφείλουν να καταβάλουν όλο το κόστος - συμπεριλαμβανομένουδηλαδή του 
περιβαλλοντικού κόστους - που προκαλεί η δραστηριότητα τους. Δεδομένου ότι το περιβάλλον 
αποτελεί ένα κοινό για όλους αγαθό, είναι απαραίτητη η εφαρμογή πολιτικής που να επιβάλει στους 
ρυπαίνοντες την πληρωμή αυτού του κόστους. Με τη σειρά του αυτό σημαίνει ότι οι κυβερνήσεις 
πρέπει να καταβάλουν προσπάθειες ώστε να υποχρεωθούν οι οικονομικοί φορείς να αναλάβουν το 
κόστος αυτό το οποίο δεν καλύπτεται από τις τρέχουσες τιμές αγοράς (πρόκειται για το λεγόμενο 
εξωτερικό περιβαλλοντικό κόστος). Για το σκοπό αυτό είναι απαραίτητο, μεταξύ άλλων, να 
επιταχυνθούν οι εργασίες ποσοτικού προσδιορισμού του εν λόγω εξωτερικού κόστους. 
Στην πράξη, η "εσωτερικοποίηση"του εξωτερικού περιβαλλοντικού κόστους σημείωσε αισθητή πρόοδο 
μέσω του καθορισμού ορίων για τις εκπομπές ρύπων, της λήψης φορολογικών μέτρων, της σύναψης 
οικειοθελών συμφωνιών, του καθορισμού αστικής ευθύνης, κ.λπ. με τα οποία οι ρυπαίνουσες 
δραστηριότητες αναλαμβάνουν μέρος του κόστους που προκαλούν στην κοινωνία. Τα μέτρα αυτά 
συμβιβάζονται με τη βασιζόμενη στην αγορά προσέγγιση, δεδομένου ότι η λήψη των αποφάσεων 
εναπόκειται στους οικονομικούς φορείς, ενώ το σχετικό πλαίσιο καθορίζεται με τρόπο που να 
αντικατοπτρίζει τις περιβαλλοντικές απαιτήσεις. Το ποια μέσα ή συνδυασμοί μέσων θα επιλεγούν 
αποτελεί κατ' αρχάς θέμα οικονομικής αποτελεσματικότητας προκειμένου να επιτευχθεί η 
αποτελεσματική λειτουργία των εμπλεκόμενων τομέων π.χ. ενέργεια και περιβάλλον. 
Μεταξύ των εν λόγω βασιζόμενων στην αγορά μέσων, οι φόροι για το περιβάλλον θα μπορούσαν να 
διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο... 
Είναι πιθανόν ότι ο σχεδιασμός μιας υγιούς οικονομικά πολιτικής θα απαιτήσει την προσφυγή, σε 
μεγαλύτερο απ' ό,τι σήμερα βαθμό, σε μέσα και κίνητρα που θα βασίζονται στην αγορά και τα οποία 
θα είναι προσαρμοσμένα στα προς επίλυση ειδικά περιβαλλοντικά προβλήματα. Πράγματι, υφίσταται 
ένα ευρύ φάσμα βασιΕόιιενων στην ανοοά μέσων όπως: συστήματα επιστροφής/αποζημίωσης, 
συστήματα διαπραγματεύσιμων αδειών, εισφορές, επιβαρύνσεις, φορολογικού χαρακτήρα κίνητρα, 
οικειοθελείς συμφωνίες κλπ. Αν και καθένα από τα ιιέσα αυτά παρουσιάζει τα δικά του 
πλεονεκτήματα, μπορεί ευλόγως να θεωρηθεί ότι, μεταξύ του οπλοστασίου των μέσων αυτών, οι 
περιβαλλοντικοί φόροι και επιβαρύνσεις θα αποδειχθούν ως ένα από τα αποτελεσματικότερα μέσα σε 
μεγάλο αριθμό περιπτώσεατν. Αυτό αποτελεί μία θαυμάσια πρόκληση προς τις φορολογικές αρχές, στις 
οποίες θα ανατεθεί η επίλυση πολυάριθμων τεχνικού χαρακτήρα ζητημάτων που θα ανακύψουν στο 
πλαίσιο αυτό. Ιδίως, θα πρέπει να ληφθεί μέριμνα ώστε το φορολογικό σύστημα να μην καταστεί 
ασκόπως περίπλοκο. Επιπλέον, για την εφαρμογή αυτής της προσέγγισης ενδέχεται να απαιτηθεί και 
μια ορισμένη αλλαγή νοοτροπίας των φορολογικών διοικήσεων. 
... παρότι η φιλοσοφία των φόρων αυτού του είδους ελάχιστα κοινά στοιχεία έχει με εκείνη που <5t^r«. 
τους παραδοσιακούς φόρους. 
11 
Παραδοσιακά, οι φόροι αποσκοπούσαν κυρίως στην άντληση χρηματικών πόρων. Αντίθετα, οι 
περιβαλλοντικοί φόροι αποσκοπούν ιδίως στην αλλαγή συμπεριφοράς, η οποία, αν επιτευχθεί, θα 
οδηγήσει στη μείωση των εσόδων από τους νέους αυτούς φόρους. Αυτό οφείλεται σε μία διαφορά 
αρχής μεταξύ των φόρων-κινήτρων και των συμβατικών φόρων, οι οποίοι προορίζονται για τη 
δημιουργία εσόδων: ενώ οι πρώτοι αποσκοπούν στην αλλαγή συμπεριφοράς προκειμένου να διορθωθεί 
μία στρέβλωση και, συνεπώς, η επιτυχία τους είναι τόσο μεγαλύτερη όσο περισσότερο οδηγούν στη 
μείωση του περιβαλλοντικού εξωτερικού κόστους το οποίο αποτελεί τη φορολογική τους βάση, οι 
δεύτεροι στοχεύουν κυρίως στη δημιουργία εσόδων και όχι, συνεπώς, στη διάβρωση της φορολογικής 
τους βάσης. Πάντως, είναι προφανές ότι στην πράξη, όπως θα αναπτυχθεί παρακάτω, οι 
υφιστάμενοι συμβατικοί φόροι έχουν συχνά δευτερογενή ανεπιθύμητα αποτελέσματα και σπανίως είναι 
ουδέτεροι από οικονομική άποψη. 
Οι φόροι αυτοί μπορούν να αποδώ)σουν σημαντικά φορολογικά έσοδα... 
Υφίστανται ωστόσο ορισμένα εξωτερικά περιβαλλοντικά κόστη, τα οποία, αν δεν ληφθούν τα 
κατάλληλα μέτρα, προβλέπεται να σημειώσουν σημαντική αύξηση, ενώ παράλληλα για τις 
περιπτώσεις αυτές οι δυνατές σήμερα λύσεις αντιμετώπισης τους είναι περιορισμένες. Οι 
περιβαλλοντικοί φόροι μπορούν κάλλιστα να συμπεριληφθούν μεταξύ των αποτελεσματικότερίον 
μέσων πολιτικής για την αντιμετώπιση τέτοιου είδους προβλημάτων και, στις περιπτώσεις αυτές, θα 
αποδώσουν σημαντικά φορολογικά έσοδα καθώς ένα αξιόλογο τμήμα της φορολογικής βάσης 
αναμένεται ότι θα εξακολουθήσει να υφίσταται. Από την άποψη αυτή, οι εν λόγω φόροι 
παρουσιάζουν αρκετές ομοιότητες με κάποιους υφιστάμενους (συμβατικούς) φόρους, π.χ. τους 
επιβαλλόμενους στην εργασία. Ο προτεινόμενος ενεργειακός φόρος/0Ο2 ή όι συνδεόμενοι με τις 
εξωτερικές οικονομίες στον τομέα των μεταφορών (όπως κυκλοφοριακή συμφόρηση) αποτελούν 
αντιπροσωπευτικά παραδείγματα σχετικά με το θέμα αυτό. Δεδομένου ότι οι τελευταίοι αυτοί φόροι 
ενδέχεται, επικουρικά, να αποφέρουν έσοδα τα οποία πιθανώς θα αντιπροσωπεύουν υψηλό σχετικά 
ποσοστό του ΑΕΠ, τίθεται το ζήτημα του τρόπου χρησιμοποίησης των εσόδων αυτών. Είναι προφανές 
ότι η σχετική απόφαση πρέπει να ληφθεί στο επίπεδο των κρατών μελών, λαμβάνοντας υπόψη τις 
ιδιαιτερότητες των εθνικών οικονομιών. 
... τα οποία παρέχουν τη δυνατότητα μείωσης άλλων φόρων, που παράγουν έντονα φαινόμενα 
στρέβλωσης. 
Πάντως, παρά την απαιτούμενη δημοσιονομική εξυγίανση σε πολλά κράτη μέλη, φαίνεται ότι, από 
καθαρά θεωρητική άποψη, η χρησιμοποίηση των φορολογικών αυτών εσόδων για τη μείωση άλλων 
φόρα)ν στο πλαίσιο μιας φορολογικά ουδέτερης, από άποψη εσόδων, φορολογικής μεταρρύθμισης 
μπορεί, σε πολλές περιπτώσεις, να αποτελέσει μια λογική και ελπιδοφόρα εναλλακτική λύση. Λογική 
διότι η βασική φιλοσοφία των περιβαλλοντικών φόρων είναι η αλλαγή συμπεριφοράς και όχι η αύξηση 
της συνολικής φορολογικής επιβάρυνσης στην οικονομία. Ελπιδοφόρα διότι είναι ιδιαιτέρως 
προφανές ότι ορισμένοι υφιστάμενοι (συμβατικοί) φόροι προκαλούν σημαντικά φαινόμενα 
στρέβλωσης σε όρους μειωμένης ανάπτυξης και απασχόλησης. Συνεπώς, περιορισμός των φόρων 
αυτού του είδους θα έχει ευεργετικά οικονομικά αποτελέσματα. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να 
υπογραμμιστεί, όπως και στο Αευκό Βιβλίο για την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την 
απασχόληση, ότι οι ιδιαίτερα υψηλές φορολογικές επιβαρύνσεις που επιβάλλονται στην εργασία - οι 
οποίες σε ορισμένα κράτη μέλη οδηγούν σε καταστάσεις όπου το κόστος εργασίας για τους εργοδότες 
αντιστοιχεί στο διπλάσιο σχεδόν του καθαρού (μετά φόρων) ποσού που αποκομίζει τελικά ο 
εργαζόμενος-δημιουργεί σημαντικά προβλήματα στη λειτουργία της αγοράς εργασίας, ιδιαίτερα στα 
χαμηλότερα κλιμάκια της μισθολογικής κλίμακας. Στο πλαίσιο αυτό, αξίζει να σημειωθεί ότι σήμερα 
οι περιβαλλοντικοί φόροι και οι, συνδεόμενοι με τα περιβαλλοντικά προβλήματα φόροι 
αντιπροσωπεύουν ένα πολύ χαμηλό ποσοστό του συνολικού ΑΕΠ (βλ. πίνακα 1). Πράγματι, ενώ 
το ποσοστό των περιβαλλοντικών φόρων ως προς το ΑΕΠ παρέμεινε ουσιαστικά σταθερό ή ακόμη 
υποχώρησε σε αρκετά κράτη μέλη μεταξύ 1970 και 1992, η φορολογική επιβάρυνση επί της εργασίας 
αυξήθηκε κατά πολλές ποσοστιαίες μονάδες. 
12 
Πίνακας 1 - Υποχρεωτικές εισφορές και επιβαρύνσεις στην Κοινότητα κατά το 1992 
(% του ΑΕΠ) 
1992 
Φόροι επί της κατανάλωσης 
Φόροι επί της εργασίας 
Φόροι επί του κεφαλαίου 10.86 
23.44 
6.98 
Σύνολο 41.28 
εκ των οποίων: 
Έσοδα από φόρους που συνδέονται με 
περιβαλλοντικά προβλήματα: 
- Μεταφορές 
ιδιοκτησία και αγορά οχημάτων 
καύσιμα οχημάτων 
- Ενέονεια 
Πετρέλαιο θέρμανσης 
Φυσικό αέριο 
Ανθρακας 
Ηλεκτρισμός 
Λοιπές πηγές 
- Ρύπανση και άλλα 
(π.χ. έδαφος, αέρας, νερό, θόρυβος) 
Υποσύνολο: περιβαλλοντικοί φόροι 2.37 
0.72 
1.65 
0.21 
0.04 
0.01 
0.00 
0.08 
0.09 
0.07 
2.65 
Πηγή: Eurostat 
Η θέσπιση περιβαλλοντικών (ρόρων συμπίπτει με. την ανάγκη επανεξέτασης των υφιστάμενων ηόριυν 
για άλλους λόγους... 
Κατά συνέπεια, και παρότι αιτιολογείται από μόνη της, η σκοπιμότητα μεγαλύτερης προσφυγής στην 
περιβαλλοντική φορολογία συμπίπτει με την ανάγκη, η οποία επιβάλλεται από εντελώς διαφορετικούς 
λόγους, για προσδιορισμό των τυχών δευτερογενών ανεπιθύμητων φαινομένων των υφιστάμενων 
φορολογικών μας συστημάτων. Συγκεκριμένα, στο πλαίσιο της εξέτασης αυτής .θα πρέπει να 
διερευνηθούν οι επιπτώσεις που έχουν τα φορολογικά καθεστώτα και τα συστήματα παροχής 
επιδοτήσεων τόσο στο περιβάλλον όσο και στην απασχόληση και την ανάπτυξη. Καθώς τα συστήματα 
αυτά αναπτύχθηκαν βαθμιαία κατά το παρελθόν, συχνά ανάλογα με τις ανάγκες της στιγμής και, 
γενικά, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι περιβαλλοντικές παράμετροι, ένα τέτοιο σχέδιο μπορεί να 
αποφέρει οφέλη τόσο σε οικονομικό επίπεδο όσο και σε όρους απασχόλησης και ποιότητας 
περιβάλλοντος. Δεδομένων των αισθητών διαφορών που υφίστανται μεταξύ των εθνικών 
φορολογικών συστημάτων, θα ήταν προφανώς προτιμότερο να γίνει η επανεξέταση αυτή στο επίπεδο 
των κρατών μελών. Ωστόσο, ενδέχεται να υπάρχουν και ομοιότητες, όχι μόνο όσον αφορά τις γενικές 
κατηγορίες τα>ν φόρων που πρέπει να μειωθούν (π.χ. φόροι επί της εργασίας), αλλά και όσον αφορά 
τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες μια τέτοια φορολογική μεταρρύθμιση μπορεί να αποδώσει τα 
καλύτερα αποτελέσματα. Συνεπώς, υπό την προϋπόθεση ότι θα συγκεντρωθούν οι προϋποθέσεις 
αυτές, ο αναπροσανατολισμός της περιβαλλοντικής πολιτικής - απαραίτητος τόσο για 
περιβαλλοντικούς λόγους όσο και για λόγους αποδοτικότητας - μπορεί να αποφέρει ένα πρόσθετο 
όφελος καθώς θα τονώσει τόσο την απασχόληση όσο και την ανάπτυξη. Ιδιαίτερα, αυτό θα απαιτήσει 
την επίτευξη ενός υψηλού βαθμού κοινωνικής συναίνεσης σχετικά με την αποδοχή αυτής της 
πολιτικής, με την οποία θα εξασφαλιστεί ένας συγκρατημένος ρυθμός μισθολογικών αυξήσεων ως 
επακόλουθο της φορολογικής μεταστροφής ενώ παράλληλα θα αποφευχθεί το ενδεχόμενο να 
εξουδετερωθεί το κίνητρο για αύξηση της απασχόλησης εργατικοί') δυναμικού από αντίθετες εξελίξεις 
στο επίπεδο των μη προερχόμενων από τους μισθούς εισοδήματος. Σε μεταγενέστερο στάδιο, η 
13 
διαδικασία αυτή μπορεί να ενισχυθεί περαιτέρω λόγω των θετικών επιπτώσεων που θα προκαλέσει 
ο υψηλός ρυθμός ανάπτυξης των καθαρών τεχνολογιών και της επακόλουθης ισχυρότερης θέσης στις 
διεθνείς αγορές για τα προϊόντα αυτά χάρη στο "πλεονέκτημα του πρώτου κύματος". 
... γεγονός που οδηγεί στη σκέψη ότι ο συνδυασμός των δύο αυτών στόχων θα επέτρεπε την επίτευξη 
συνεργείων, εφόσον βέβαια πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις. 
Σχετικά με το θέμα α\πό, φαίνεται ότι η κοινωνική συναίνεση ως προς τη βασική κατεύθυνση της 
πολιτικής αποτελεί ένα σημαντικό στοιχείο, δεδομένου ότι έτσι μπορεί να αποφευχθεί μια δυσμενής 
εξέλιξη των μισθών, η οποία ενδεχομένως θα διαβρώσει τα οφέλη που θα προκληθούν από τη μείωση 
της φορολογίας επί της εργασίας. Επιπλέον, η διαρθρωτική μεταβολή που απαιτείται για/την 
περιβαλλοντικούς βιώσιμη ανάπτυξη ενισχύει την ανάγκη ισγυροποίησηςτου δυναμικού διαοθροπικής 
προσαρμογής των οικονομιών μας. Η άρση το>ν εμποδίων που τίθενται στην αποτελεσματική 
λειτουργία των αγορών αγαθών και εργασίας επιβάλλεται από μόνη της, αλλά αποκτά ιδιαίτερη 
σημασία όταν επιχειρείται η εφαρμογή μιας πολιτικής διαρθρωτικής μεταρρύθμισης. Υπάρχουν 
συνεπώς προφανείς λόγοι για την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με την τεχνογνωσία και 
συμπερασμάτων από την εμπειρία. 
Υφίστανται τέσσερις λόγοι για τους οποίους οι αρμόδιες για την οικονομική και 
δημοσιιονομική πολιτική αρχές ενδέχεται να εκδηλώσουν την επιθυμία να συμμετάσχουν ενεργά 
οτη συζήτηση για την περιβαλλοντική φορολογία, ή και ακόμη να αναλάβουν την πρωτοβουλία 
να προκαλέσουν τη συζήτηση αυτή. 
Καταρχάς, παρότι είναι σαφές ότι μακροπρόθεσμα η οικονομική μεγέθυνση θα βασιστεί 
απαραίτητα σε μία /3ια)σί,μ^ ανάπτυξη, οι περιβαλλοντικές πολιτικές αντιπροσωπεύουν κάποιο 
κόστος, ιδίως όταν οι στόχοι καθίστανται περισσότερο φιλόδοξοι. Έτσι, στο πλαίσιο αυτό, έχει 
ιδιαίτερη σημασία η επιλογή αποδοτικών μέσων. Δεδομένου ότι η μη αυξημένη χρησιμοποίηση 
οικονομικών μέσων - μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται οι φόροι και οι επιβαρύνσεις -
συνεπάγεται σε πολλές περιπτώσεις χαμηλότερο κόστος σε σχέση με τα υπόλοιπα μη 
οικονομικού χαρακτήρα μέσα, οδηγεί στην αποφυγή των διοικητικών κανόνων και ενδέχεται να 
συμβάλει στην κατάργηση των ρυθμίσεων, οι αρμόδιες για τη χάραξη της οικονομικής πολιτικής 
αρχές έχουν συμφέρον να υποστηρίζουν όπου είναι απαραίτητο την πολιτική αυτή ώστε να 
διαφυλαχθεί η ανάπτυξη και η απασχόληση. 
Δεύτερον, ο στόχος των περιβαλλοντικών φόρων είναι διαφορετικός από εκείνον των 
συμβατικών. Οι στόχοι όμως αυτοί πρέπει να ενσωματωθούν στο φορολογικό σύστημα, για το 
οποίο αρμόδιοι είναι οι υπουργοί οικονομίας και οικονομικών. Συνεπώς, στους υπουργούς 
αυτούς θα ανατεθεί ουσιαστικά ο σχεδιασμός και η εφαρμογή των εν λόγω φόρων. 
Τρίτον, λαμβανομένων υπόψη των σημαντικών εσόδων που πιθανώς θα αποφέρουν ορισμένοι 
περιβαλλοντικοί φόροι, παρουσιάζεται μία μοναδική ευκαιρία όσον αφορά τη διάρθρωση των 
υφιστάμενων φορολογικών συστημάτων, όπως άλλωστε υπογραμμίζεται και στο Αευκό Βιβλίο 
για την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση. Ιδιαίτερα, φαίνεται να 
υφίσταται δυνατότητα μείωσης των φόρων εκείνων επί της εργασίας που δημιουργούν τα 
περισσότερα προβλήματα στρέβλωσης και, υπό τις συνθήκες αυτές, παρέχεται η ευκαιρία 
αποκόμισης ενός "διπλού [αερίσματος". Πρέπει συνεπώς να εξεταστούν προσεκτικά οι 
απαραίτηττες προϋποθέσεις για να νπάρξει το εν λόγω διπλό μέρισμα 
Τέλος θα πρέπει μάλλον να αντιμετο)πισθεί μεγάλος αριθμός προβλημάτων που συνδέονται με 
την εφαρμογή της νέας αυτής πολιτικής τα οποία θα επηρεάσουν τη συνολική επίπτωση της 
στην κοινωνία και τα οποία συνεπώς θα πρέπει να λάβουν υπόψΐ] τους οι αρμόδιες αρχές κατά 
το σχεδιασμό της εν λόγω στρατηγικής Τα προβλήματα αυτά εξετάζονται στο επόμενο τμήμα. 
14 
4. Εκπόνηση οικονομικά αποτελεσματικών περιβαλλοντικών πολιτικών : θέματα σχετικά με την 
εφαρμογή 
Μπορούν να αναφερθούν πέντε στοιχεία ουσιαστικής σημασίας για την επιτυχή εφαρμογή των πολιτικών 
αυτών. 
Κατά την ανάλυση των κυριότερων προβλημάτων εφαρμογής τα οποία πρέπει να εξεταστούν στην 
περίπτωση θέσπισης οικονομικά υγειών πολιτικών για μια βιώσιμη ανάπτυξη, τα θεάματα που ακολουθούν 
φαίνονται να έχουν την μεγαλύτερη σπουδαιότητα, μολονότι ο κατάλογος δεν είναι εξαντλητικός : 
- η προοδευτική θέσπιση πολιτικο'νν 
- ο ρόλος των πολιτικών στους τομείς της τεχνολογίας και της Ε και Α 
- ο συντονισμός και η ανταγο)νιστικότητα σε διεθνή κλίμακα 
- η δίκαιη μεταχείριση σε διεθνές και εθνικό επίπεδο 
- η διαμόρφωση των μισθών και η νομισματική πολιτική 
Τα πρώτα δύο σημεία αναφέρονται στη σχέση μεταξύ του χρονικού προσδιορισμού των πολιτικών αυτό)ν 
και της δημιουργίας των απαραίτητων τεχνολογικών βάσεων για μία διαρκή και βιώσιμη ανάπτυξη. Τα 
επόμενα δύο σημεία αφορούν κυρίο>ς την εξοπερική διάσταση : δηλαδή την θέσπιση πολιτικών σε έναν 
κόσμο ο οποίος πλέον χαρακτηρίζεται από μία συνολική αλληλεξάρτηση. Ένα σημαντικό πρόβλημα, στο 
πλαίσιο αυτό, είναι το ποιος θα αναλάβει το μεταβατικό κόστος που έχει επίσης μεγάλη σημασία σε καθαρά 
εθνικό επίπεδο. Τέλος, το τελευταίο θέμα συνδέεται με την αντίδραση το>ν κυριότερων φορέχον απέναντι 
στην αλλαγή της πολιτικής καθώς και στον σημαντικό ρόλο της κοινονικής συναίνεσης για την επίτευξη των 
καλύτερων δυνατών περιβαλλοντικών και οικονομικών αποτελεσμάτων. 
Σταδιακή και προβλέψιμη εφαρμογή των πολιτικών για τον περιορισμό του κόστους προσαρμογής. 
Οι προσδοκίες όσον αφορά την μελλοντική εξέλιξη της ζήτησης και των απαιτήσεων από πλευράς πολιτικής 
αποτελούν μία σημαντική καθοδηγητική δύναμη για την πραγματοποίηση επενδύσεων και την τεχνολογική 
ανάπτυξη. Οι προσδοκίες που έχουν σήμερα οι επιχειρηματικοί φορείς θα προσδιορίσουν τις αυριανές 
διαθέσιμες τεχνολογίες. Κατά συνέπεια, έχει μεγάλη σημασία να μην υπάρχουν αμφιβολίες σχετικά με την 
μακροπρόθεσμη πολιτική και τα μηνύματα που στέλνει η αγορά, και να καταστεί σαφές σε όλους ότι μόνο 
οι περιβαλλοντικά βιώσιμες μέθοδοι παραγωγής θα έχουν τη δυνατότητα να επιβιώσουν στις μελλοντικές 
αγορές. Το συγκεκριμένο μήνυμα πολιτικής πρέπει να είναι και πειστικό και αξιόπιστο για να μπορέσει 
να επιφέρει τα προσδοκώμενα αποτελέσματα. Αυτό σημαίνει άρα ότι υπάρχει ανάγκη συνεκτικών 
μακοοπρόθεσμοτνστοατηνικών. Οι στρατηγικές αυτές θα πρέπει να βασίζονται στη σύγκριση μεταξύ κόστους 
και οφελειών από τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν και να αναφέρουν με ποιόν τρόπο σχεδιάζεται να 
ενισχυθεί μελλοντικά η πειθαρχία όσον αφορά την εκμετάλλευση των περιβαλλοντικών πόρων. 
Μαρά το γεγονός ότι η έκταση το>ν απαραίτητων μακροχρόνιων μεταρρυθμύτεων δεν μπορεί να τεθεί υπό 
αμφισβήτηση, είναι πολύ σημαντικό να δοθεί ο απαραίτητος χρόνος προσαρμογής στους οικονομικούς 
φορείς. Για τον λόγο αυτό, οι πολιτικές θα πρέπει να εισάγονται προοδευτικά και να είναι προβλέψιμες έτσι 
ώστε να περιοριστεί το κόστος προσαρμογής. Η απότομη επιβολή σημαντικάνν αλλαγών θα επιφέρει υψηλό 
κόστος, για παράδειγμα, εξαιτίας του γεγονότος ότι ο υπάρχων κεφαλαιουχικός εξοπλισμός δεν είναι σε 
θέση να παράγει προϊόντα σύμφωνα με τις απαιτούμενες προδιαγραφές. Κατά συνέπεια, θα πρέπει να 
συνδυαστεί ο μακροπρόθεσμοςχαρακτήρας με την σταδιακή εφαρμογή των πολιτικών μας. θα πρέπει επίσης 
να αποφευχθεί η βιαστική λήψη (χποφάσεθ)ν δεδομένου ότι η καθυστέρηση στην ανάπτυξη θα προκαλέσει 
αντιδράσεις και θα υποθάλψει την αξιοπιστία το>ν σχεδίων μακροπρόθεσμης πολιτικής. 
Η θέσπιση συνεκτικών πολιτικών στους τομείς Ε και Α και της τεχνολογίας 
Από τα ανωτέρω προκύπτει σαφώς ο κρίσιμος ρόλος της Ε και Α και της τεννολογίας. Δεδομένου ότι οι 
δύο αυτοί παράγοντες προσδιορίζουν από κοινού τα χαρακτηριστικά της παραγωγικής ικανότητας της 
οικονομίας, καθορίζουν και σε ποιο βαθμό και έναντι ποίου αντιτίμου είναι επιτεύξιμοι οι μακροπρόθεσμοι 
στόχοι βιοκιιμότητας. Είναι σαιρές ότι οι κυβερνήσεις καλούνται να παίξουν σημαντικό ρόλο στην 
εξασφάλιση της μετάβασης προς ένα τεχνολογικό υπόδειγμα το οποίο κάνει μεγαλύτερη χρήση των πόρων 
15 
που έχουν δημιουργηθεί από τον άνθρωπο και εξοικονομεί τους ανεπαρκείς πλέον φυσικούς πόρους. 
Αφενός, θα πρέπει να χρηματοδοτήσουν την προανταγωνιστική έρευνα στους εν λόγω τομείς, να εξαλείψουν 
τα εμπόδια για την εισαγωγή των τεχνολογιών αυτών στην αγορά και να παράσχουν την συνδρομή τους σε 
προγράμματα επίδειξης. Από την άλλη πλευρά είναι ωστόσο σαφές ότι υπάρχουν όρια στη συνδρομή που 
μπορούν να παράσχουν οι κυβερνήσεις για την άμεση προώθηση των καθαρών τεχνολογιών. Το μεγαλύτερο 
βάρος θα πρέπει να το αναλάβει ο'ιδιωτικός τομέας : είναι προφανής συνεπώς η σημασία των μηνυμάτων 
μακροπρόθεσμης πολιτικής, το κυριότερο από τα οποία θα είναι η μεταβολή των σχετικών τιμών. 
Πρέπει να ληφθεί υπόψη η συνολική αλληλεξάρτηση 
Είναι πλέον παραδεκτό ότι παρατηρείται σήμερα μία όλο και μεγαλύτερη διεθνοποίηση, τόσο από 
οικονομική όσο και από περιβαλλοντική άποψη. Η αλληλεξάρτηση αυτή αποτελεί μία σοβαρή πρόκληση 
για την καθιέρωση περιβαλλοντικά βιώσιμων αναπτυξιακών πολιτικών σε τομείς στους οποίους τα 
προβλήματα του περιβάλλοντος έχουν διεθνή ή και καθολικό χαρακτήρα. Στην τελευταία αυτή κατηγορία 
εμπίπτουν δύο σοβαρά θέματα περιβαλλοντικής πολιτικής - η γενική άνοδος της θερμοκρασίας καθώς και 
η μείωση του στρώματος όζοντος στην ατμόσφαιρα. Αόγο) των δεσμών μεταξύ τθ)ν χωρών και το>ν 
ηπείρων, είναι σαφές ότι τα προβλήματα αυτά δεν μπορούν να επιλυθούν με μέτρα που θα περιορίζονται 
στο επίπεδο μίας μόνο χώρας ή περιφέρειας. Η ίδια η φύση τους απαιτεί τον διεθνή συντονισμό των 
.πολιτικών. Αυτό αποτελεί ιδιαίτερα πραγματικότητα στην περίπτωση-της γενικής αλλαγής του κλίματος, 
όπου βρίσκεται κανείς 'αντιμέτωπος με το γεγονός ότι ο σημερινός ανεπτυγμένος κόσμος θα καταναλώνει 
ένα όλο και μικρότερο τμήμα της συνολικά' χρησιμοποιούμενης ενέργειας. Συγχρόνο>ς, πρέπει να 
αναγνωρίσουμε ότι πολλά από τα προβλήματα αυτά έχουν..προκληθεί: λόγω υπερβολικής χρήσης των 
φυσικών πόρων στις ανεπτυγμένες χώρες κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών, αν όχι αιώνων. 
Αναγνώριση των θεμάτων δικαιοσύνης που διακυβεύονται 
Τίθεται συνεπώς ένα σαφές πρόβλημα δικαιοσύνης : εμείς, στις ανεπτυγμένες νώοες. έχουμε ανάγκη από 
τη βοήθεια του υπόλοιπου κόσμου για την επίλυση των προβλημάτων των οποίων έχουμε την μεγαλύτερη 
ευθύνη. Αυτό σημαίνει ότι ο ανεπτυγμένος κόσμος θα πρέπει να βοηθήσει και να εφοδιάσει τον τρίτο κόσμο 
με φιλικές προς το περιβάλλον τεχνολογίες. Το ίδιο μπορεί να λεχθεί και σχετικά με την ανάγκη μεταφοράς 
τεχνολογίας. Είναι επίσης σαφές ότι οι βιομηχανικές χώρες θα πρέπει να είναι έτοιμες να μοιραστούν το 
βάρος που πρόκειται να επωμισθούν οι χώρες αυτές λόγω των αναγκαίων προσαρμογών, μολονότι 
αναγνωρίζεται ότι ορισμένες από τις μεταβολές αυτές θα αποφέρουν, οι ίδιες, άμεσα οφέλη για τον Τρίτο 
Κόσμο. Φαίνεται λοιπόν ότι όσον αφορά την διεθνή δικαιοσύνη η έννοια εκείνη που πρέπει να ληφθεί 
υπόψη είναι του πρόσθετου κόστους. 
Η διεθνής ανταγωνιστικότητα δεν αποτελεί δικαιολογία για την καθυστέρηση της λήψιις των κατάλληλχον 
μέτρων επειδή... 
Ορισμένες φορές υποστηρίζεται ότι, λόγο) της διεθνούς διαστάσεως του προβλήματος, η Κοινότητα πρέπει 
να περιμένει και τις υπόλοιπες χώρες προτού θεσπίσει πολιτικές βιώσιμης ανάπτυξης. Προβάλλεται το 
επιχείρημα ότι οι απώλειες από την άποψη της διεθνούς ανταγωνιστικότητας θα καταστήσουν απαγορευτικά 
δαπανηρή μία μονομερή πολιτική. Η Επιτροπή έχει ήδη αναλύσει σε βάθος τη σχέση μεταξύ της προστασίας 
του περιβάλλοντος και της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας στην ανακοίνωση της το 1992 και το 
Συμβούλιο έχει καθορίσει τις κατευθυντήριες γραμμές του στο ψήφισμα του 1992. 
Ομολογουμένως, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι απαιτούμενες διαρθρωτικές αλλαγές θα επιφέρουν κόστος 
σε όρους μείωσης - πιθανόν προσωρινής - της διεθνούς ανταγωνιστικότητας σε ορισμένους τομείς και 
κλάδους. Αυτό ισχύει ειδικότερα γιαΤΐους τομείς εκείνους οι οποίοι καλούνται να αντιμετωπίσουν τον 
ανταγωνισμό από όλο και περισσότερες νέες βιομηχανικές χώρες που δεν αντιμετωπίζουν το πρόβλημα του 
κόστους παραγωγής σε σχέση με το περιβάλλον. Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι σε πολλές περιπτώσεις 
η επίπτωση επί της ανταγο)νιστικότητας θα είναι μάλλον μικρή. 
... εν μέρει λόγω του μεγέθους του, το κόστος περιβαλλοντικού ελέγχου δεν είναι πιθανό ότι θα αποτελέσει 
καθοριστικό παράγοντα,... 
16 
Αρχικά, πρέπει να παραδεχθούμε ότι το κόστος αυτό θα είναι μάλλον πολύ μικρό για τους περισσότερους 
κλάδους. Ουσιαστικά, οι περισσότερες από τις εμπειρικές μελέτες δείχνουν ότι τα αυστηρά μέτρα 
προστασίας του περιβάλλοντος έχουν πολύ περιορισμένο αντίκτυπο, εάν όχι κανένα, στις διεθνείς 
εμπορικές ροές. Οι περισσότερες αποφάσεις εγκατάστασης των επιχειρήσεων εξαρτώνται πολύ περισσότερο 
από την ύπαρξη επαρκούς υποδομής, την παρουσία εργατικού δυναμικού με υψηλή ειδίκευση και από το 
εργατικό κόστος. Παρεμπίπτοντος, οι τρείς αυτοί παράγοντες έχουν ήδη επισημανθεί στο Αευκό Βιβλίο 
για την ανάπτυξη, την ανταγθ)νιστικότητα και την απασχόληση και αποτελούν τομείς στους οποίους 
υπάρχει έντονη δραστηριότητα στην Κοινότητα. 
... η αναμονή θα βλάψει την ανταγωνιστικότητα ενός ταχέως αναπτυσσόμενου τομέα, και... 
Δεύτερον, όπως εξετάστηκε στο τμήμα 2, υπάρχει θετική συσχέτιση μεταξύ της ανάπτυξης και των 
περιβαλλοντικών βελτιώσεων, επειδή η προτίμηση των πολιτών για ένα ποιοτικό περιβάλλον μεταφράζεται 
σε ζήτηση για την παροχή της υπηρεσίας αυτής στις αναπτυσσόμενες οικονομίες. Η μη ικανοποίηση της 
ζήτησης αυτής, που θα εμφανισθεί αργότερα και σε άλλες οικονομίες, θα αποτελέσει μία στρατηγική η 
οποία είναι καταδικασμένη να αποτύχει. Το γεγονός αυτό θα σημάνει την απώλεια της τεγνολογικής ηγεσίας 
που μας θέτει σε μία τέτοια ελκυστική θέση για τις διεθνείς αγορές καθαρών τεννολονιών. νέων προϊόντων 
και παραγωγικών διαδικασιών για το μέλλον. Η παγκόσμια αγορά αγαθών και υπηρεσιών που σέβονται το 
περιβάλλον ανήλθε ήδη σε περίπου 200 δισεκατ. δολάρια κατά το 1990 και αναμένεται να αυξηθεί κατά 50% 
μέχρι το έτος 2000. Είναι σαφές ότι μόνο οι βιομηχανίες οι οποίες προσπαθούν να ανταποκριθούν στις 
προκλήσεις αυτές του περιβάλλοντος στις εγχώριες αγορές τους θα έχουν την δυνατότητα να ανταγωνιστούν 
επιτυχώς στις διεθνείς αγορές, στις οποίες θα είναι έντονη η παρουσία των βασικότερων ανταγωνιστών της 
Κοινότητας. 
Στο πλαίσιο αυτό, ένα άλλο στοιχείο είναι ότι η περιβαλλοντική πολιτική της Κοινότητας προχώρησε πέρα 
από το περιορισμένο πεδίο του ελέγχου της ρύπανσης. Ο προσανατολισμός και η δέσμευση προς την 
βιώσιμη χρησιμοποίηση των φυσικών πόρων ασκούν πιέσεις στους τομείς της Ε και Α, της αποδοτικής 
χρησιμοποίησης της ενέργειας, της διαχείρισης των αποβλήτων (συμπεριλαμβανομένης της αποφυγής, της 
ανακύκλωσης, της επαναχρησιμοποίησηςκαι της ανάκτησης) και των οικολογικών προϊόντων με επιπτώσεις 
σε ένα ευρύ φάσμα επιχειρήσεων και υπηρεσιών. Το ευρύτερο αυτό θέμα έρχεται να τονίσει τις δυνατότητες 
μεγαλύτερης ανταγωνιστικότητας, νέων προϊόντων και αγορών και αυξημένων ευκαιριών απασχόλησης. 
... μία έξυπνη περιβαλλοντική πολιτική μπορεί να βοηθήσει την επιτυχή μετάβαση ορισμένων ευαίσθητων 
τομέων 
Τρίτον, η ανωτέρω άποψη δεν λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι, σε περιπτώσεις στις οποίες προκύψει 
πρόβλημα διεθνούς ανταγωνιστικότητας που πρέπει να επιλυθεί, πολλά μέτρα συνοδευτικής πολιτικής θα 
μπορούσαν να επιτρέψουν την αντιμετώπιση της κατάστασης αυτής. Μπορεί, για παράδειγμα, να αναφέρει 
κανείς μία ειδική προσωρινή μεταχείριση σε κλάδους που έχουν θιγεί σοβαρά, φορολογικές προσαρμογές 
στα σύνορα, κ.λπ. Μία σωστά σχεδιασμένη περιβαλλοντική πολιτική δεν θα προκαλέσει απαραίτητα 
σημαντικές μόνιμες απώλειες ανταγοΜστικότητας, ακόμη και σε τομείς δυνητικά ιδιαίτερα ευάλωτους. 
Δεν πρέπει να συγχέουμε το συμφέρονσυγκεκριμένωνκλάδ(νν με το γενικό συμφερόντων οικονομιών μας 
Ωστόσο, θα πρέπει να τονιστεί πάλι η ανάγκη προσεκτικής εξέτασης, σε μία μακροπρόθεσμη προοπτική, 
του ισχυρισμού ότι υφίσταται ένα πρόβλημα διεθνούς ανταγωνιστικότητας και να μην γίνει σύγχυση με την 
κατανοητή μεν αλλά μάταιη αντίσταση στις μακροπρόθεσμα αναπόφευκτα προσαρμογές, με σκοπό την 
επίτευξη μιας βιώσιμης ανάπτυξης. Το γεγονός ότι συχνά εκείνοι που πρέπει να προβούν σε προσαρμογές 
εκδηλώνονται περισσότερο από εκείνους οι οποίοι θα αποκομίσουν κέρδη από τις προσαρμογές αυτές, δεν 
πρέπει να θεωρείται ότι αποτελεί ικανοποιητική δικαιολογία για την μη λήψη το)ν αναγκαίων μέτρων. Είναι 
κατά συνέπεια απαραίτητο να εξασφαλιστεί μία δίκαιη εκπροσώπηση όλων τίον ομάδων συμφερόντων στο 
πλαίσιο των δημόσιων συζητήσεων γύρω από το θέμα αυτό. 
Ενδέχεται να υπάρξουν προβλήματα σχετικά με τη δίκαιη κατανομή των επιπτώσεων των μέτρων σε εθνικό 
επίπεδο... 
17 
Επισημαίνεται ότι, όπως συμβαίνει αντίστοιχα σε διεθνή κλίμακα, ενδέχεται νά προκύψει και σε εθνικό 
επίπεδο το θέμα της δίκαιης κατανομής των επιπτώσεων, το οποίο πρέπει να αντιμετωπιστεί. 
Συγκεκριμένα, εκφράζεται ο φόβος ότι η εφαρμογή αυστηρής πολιτικής στον τομέα του περιβάλλοντος, π.χ 
η επιβολή περιορισμών στην κατανάλθ)ση ενέργειας, ενδέχεται να πλήξει σοβαρά τα νοικοκυριά χαμηλών 
εισοδημάτων. Η ανησυχία αυτή είναι βέβαια εύλογη, αν και πρέπει να σημεκυΟεί ότι τα λίγα στοιχεία που 
υπάρχουν σήμερα δείχνουν ότι μάλλον δεν θα υπάρξουν μεγάλα προβλήματα από την άποψη αυτή σειπολλές 
περιπτώσεις. Ενδέχεται, ωστόσο, η κατάσταση να διαφέρει από το ένα κράτος μέλος στο άλλο, δεδομένου 
ότι υπάρχουν έντονες διαφορές στο επίπεδο και στη διάθρωση της κατανάλθ)σης ενέργειας εντός της 
Ένωσης. Υπογραμμίζεται, όμο>ς, ότι μια πολιτική που έχει σχεδιασθεί σωστά, μπορεί να εξουδετερώσει 
τα ενδεχόμενα προβλήματα στον εν λόγω τομέα. Η σταδιακή και προγραμματισμένη εφαρμογή των μέτρων, 
για παράδειγμα, δίνει τον χρόνο στον κόσμο να προσαρμοστεί και, συνεπώς, επιτρέπει σημαντικό 
περιορισμό των βαρών. Η καθιέρωση φορολογίας για το περιβάλλον θα αποφέρει έσοδα, μέρος των οποίων 
θα χρησιμοποιηθεί για να αντισταθμίσει τα ανεπιθύμητα αποτελέσματα στην κατανομή του εισοδήματος. 
Με το επιχείρημα αυτό δεν αμφισβητείται ότι ενδέχεται να υπάρξουν προβλήματα από την άποψη της 
δίκαιης κατανομής των βαρών μετά την εφαρμογή βιώσιμης αναπτυξιακής πολιτικής, αλλά απλώς 
επισημαίνεται ότι υπάρχουν διάφορες στρατηγικές για την αντιμετώπιση τους, οι οποίες, όπως φαίνεται, 
μπορούν να ελαχιστοποιήσουν τις δυσμενείς συνέπειες. 
...που μπορούν να επιλυθούν χωρίς να τεθεί σε κίνδυνο η βιώσιμη ανάπτυξη 
Επαναλαμβάνεται, για άλλη μια φορά, ότι μακροπρόθεσμα θα ήταν απαράδεκτο να αναβληθούν οι 
απαιτούμενες αλλαγές με το επιχείρημα της δίκαιης κατανομής των επιπτώσεων, όχι μόνο επειδή οι χαμηλές 
εισοδηματικές τάξεις πλήττονται περισσότερο από την υποβάθμιση του περιβάλλοντος (δεδομένου ότι έχουν 
λιγότερα μέσα για να προστατευθούν), αλλά επειδή επίσης οι οικονομικές ζημίες που θα συμβούν στο 
μέλλον θα μειώσουν την ικανότητα των κυβερνήσεων να χρηματοδοτήσουν ένα ευρύ φάσμα προγραμμάτων, 
από τα οποία ωφελούνται σχετικά περισσότερο τα νοικοκυριά χαμηλών εισοδημάτων. 
Η κοινωνική συναίνεση θα επιτρέψει τη μεγιστοποίηση των οικονομικών και περιβαλλοντολογικών 
ωφελειών. 
Υπογραμμίζεται, τέλος, ότι η κοινωνική συναίνεση θα παίξει καθοριστικό ρόλο για την ομαλή μετάβαση 
προς μια βιώσιμη ανάπτυξη. Παρά το ότι αυτό ισχύει κατ'αρχήν για κάθε πολιτική που αφορά το 
περιβάλλον και επηρεάζει το γενικό επίπεδο τιμών, η κοινωνική συναίνεση προσλαμβάνει ακόμα μεγαλύτερη 
σημασία στην περίπτωση της φορολογικής μεταρρύθμισης υπέρ του περιβάλλοντος, δεδομένου ότι η επιβολή 
εμμέσων φόρων (φορολογία με κίνητρα) ενδέχεται να δημιουργήσει πληθωριστικές πιέσεις αν δεν υπάρξει 
συγκράτηση των αμοιβών. Αν, επί παραδείγματι, τα έσοδα από τους νέους φόρους περιβάλλοντος 
χρησιμοποιηθούν για τη μείωση του φόρου εισοδήματος φυσικών προσώπων, πρέπει παράλληλα να 
περιοριστούν και οι διεκδικήσεις για ονομαστική αύξηση των ακαθαρίστων μισθών και ημερομισθίων. 
Βέβαια, όταν η πολιτική αυτή είναι αξιόπιστη και έχει εξηγηθεί σωστά, δεν προκαλεί υπερβολικές πιέσεις 
για αυξήσεις των αμοιβών, δεδομένου ότι η μείωση της φορολογίας των εισοδημάτων από εργασία επιτρέπει 
να καλυφθεί η ενδεχόμενη απώλεια αγοραστικής δύναμης (που προκαλείται π.χ από την άνοδο των τιμών 
της ενέργειας). Κατά συνέπεια οι μισθωτοί δεν θα πρέπει να εκμεταλλευθούν την ευκαιρία της φορολογικής 
μεταρρύθμισης για το περιβάλλον, που είναι ουδέτερη από την άποψη των εσόδων, για να προσπαθήσουν 
να αυξήσουν την αγοραστική τους δύναμη σε βάρος το>ν εταιρειών. Χωρίς την απειλή εμςχχνισης του 
σπειρώματος μισθών-τιμών, οι νομισματικές αρχές δεν θα βρεθούν στον πειρασμό να αυξήσουν τα επιτόκια 
για να προλάβουν μια απότομη άνοδο του πληθωρισμού, αλλά θα εξομαλύνουν την προσωρινή άνοδο του 
γενικού επιπέδου τιμών που θα προκαλέσει η φορολογία. Συνεπώς έχει τεράστια σημασία για τα οικονομικά 
αποτελέσματα να επιτευχθεί μια ευρεία κοινωνική συμφωνία ανάμεσα στην κυβέρνηση, τους εργοδότες, 
τους εργαζομένους και τις νομισματικές αρχές, σχετικά με την χάραξη της στρατηγικής. Αν στα πλαίσια 
της κοινωνικής συναίνεσης καταστεί δυνατό να συνειδητοποιήσουν οι ενδιαφερόμενοι ότι αυτή καθαυτή η 
βελτίωση της ποιότητας του περιβάλλοντος αποτελεί ένα ουσιαστικό πλεονέκτημα, τότε οι κάποιες -
προσωρινές - απώλειες της αγοραστικής δύναμης θα γίνουν πιθανώς αποδεκτές, πράγμα που θα 
συντελέσει, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, στο να δοθεί ώθηση στη βιώσιμη ανάπτυξη. 
18 
5. Συμπεράσματα για τα μέτρα πολιτικής υπέρ μιας περιβαλλοντικός βιώσιμης ανάπτυξης. 
Κατά την μελέτη του θέματος που αφορά την οικονομική ανάπτυξη και το περιβάλλον, είναι καθησυχαστικό 
το δίδαγμα του παρελθόντος ότι αυτά τα βασικά συστατικά στοιχεία της ευημερίας των πολιπόν της 
Κοινότητας είναι μεταξύ τους συμβιβάσιμα, με την προϋπόθεση ότι εφαρμόζεται το κατάλληλο πλαίσιο 
πολιτικής. 
Ωστόσο, σήμερα γίνεται όλο και πιο σαφές ότι τα θέματα που αφορούν το περιβάλλον πρέπει, να 
λαμβάνονται όλο και περισσότερο υπόψη κατά τη διαμόρφωση πολιτικής σε όλους τους τομείς της 
οικονομίας. Με την ενσωμάτωση των θεμάτων αυτών η οικονομική πολιτική θα καταστεί πιο 
αποτελεσματική για το περιβάλλον και θα επιτύχει σταθερότητα και διάρκεια των οικονομικών επιδόσεων 
με χαμηλό κόστος, ανοίγοντας έτσι το δρόμο για μια παρατεταμένη και βιώσιμη ανάπτυξη. Στις οικονομίες 
της αγοράς, όπως είναι η δική μας, οι σχετικές τιμές παίζουν καθοριστικό ρόλο όταν λαμβάνονται 
αποφάσεις που αφορούν τις επενδύσεις, την έρευνα και την κατανάλωση. Η προσαρμογή των τιμών με τη 
χρησιμοποίηση οικονομικών μέσων, όπως είναι π.χ οι φόροι περιβάλλοντος, φαίνεται, συνεπώς, ότι είναι 
ο φυσικός δρόμος προς την εν λόγω ολοκληρωμένη πολιτική. Αυτό θα μπορούσε να αποφέρει και πρόσθετα 
οικονομικά οφέλη, δεδομένου ότι επιτρέπει την αναθεώρηση των υφισταμένων συστημάτων φορολογίας και 
υποχρεωτικών εισφορών. Η μείωση των άλλων φόρων που περιορίζουν τις οικονομικές μας επιδόσεις, θα 
μπορούσε να είναι μια λύση που προμηνύεται καλή. Λόγω της ευθύνης τους για την εξασφάλιση σταθερής 
οικονομικής ανάπτυξης και τη διαχείριση αποτελεσματικών φορολογικών συστημάτων, είναι φανερό ότι 
οι οικονομικές και οι φορολογικές αρχές θα παίξουν καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη αυτής της νέας 
στρατηγικής. Επιπλέον, η αλληλεξάρτηση που υπάρχει μεταξύ της εν λόγω στρατηγικής και της πολιτικής 
μισθολογικής και διαρθρωτικής αναπροσαρμογής αποτελεί τον πυρήνα της οικονομικής και φορολογικής 
πολιτικής εντός της Ένωσης. Στο πλαίσιο της επόμενης σελίδας περιέχονται ορισμένα συγκεκριμένα 
συμπεράσματα σχετικά με την πολιτική που πρέπει να επιδιωχθεί, τα οποία θα μπορούσαν να εξάγουν οι 
υπεύθυνοι για την χάραξη της οικονομικής και φορολογικής πολιτικής από τη συζήτηση για τη βιώσιμη 
ανάπτυξη. 
Με δεδομένη την ανάγκη ενσο)μάτωσης των περιβαλλοντολογικών στόχων σε όλους τους τομείς της 
κοινωνίας, είναι φανερό ότι τα πολιτικά όργανα θα υποχρεωθούν να διαμορφώσουν, σε συνεργασία με 
τους κοινωνικούς εταίρους και τους άλλους κρατικούς φορείς, μια αποτελεσματική από την άποψη του 
κόστους πολιτική περιβάλλοντος για τους τομείς για τους οποίους έχουν πρωταρχική ευθύνη. Βασικό 
στοιχείο αυτής της ευρείας και συνεκτικής διατομεακής προσέγγισης είναι να υπάρξει σαφής διασύνδεση 
μεταξύ των βασιζόμενων στην οικονομία της αγοράς μέσων πολιτικής και των προβλημάτων του 
περιβάλλοντος. Αυτό με τη σειρά του θα ενισχύσει, όπου απαιτείται, την αξιοπιστία και τον βαθμό 
αποδοχής των φορολογικών μέτρων. 
Εν κατακλείδι, για την εφαρμογή αυτών των μεταρρυθμίσεων, η προβλεπτικότητα και κλιμάκωση κατά 
στάδια αποτελούν τα βασικά στοιχεία που θα επιτρέψουν στους οικονομικούς φορείς να προσαρμοστούν 
με το ελάχιστο δυνατό κόστος και θα αφήσουν τα περιθώρια για την ανάπτυξη καθαρών τεχνολογιών. 
Δεδομένου ότι αυτές οι τεχνολογίες αποτελούν προϋπόθεση για τη βιώσιμη ανάπτυξη, η ύπαρξη τους 
αποκτά τεράστια σημασία, ενώ η χάραξη αποτελεσματικής πολιτικής Ε&Α και τεχνολογίας θέτει σημαντικές 
προκλήσεις. II ύπαρξη αυτο>ν των τεχνολογιών έχει επίσης ζοπική σημασία για την επιτυχία το>ν 
παγκοσμίου αγορονν στο μέλλον. Γι'αυτόν ακριβίός το λόγο, αλλά και για λόγους που έχουν σχέση μ.» την 
ανταγο>νιστικότητα σε παγκόσμια κλίμακα, δεν πρέπει να καθυστερήσει η μετάβαση προς την κατεύθυνση 
της βιώσιμης και ευνοϊκής για το περιβάλλον ανάπτυξης. Χο>ρίς διόλου να υποτιμάται η σημασία το>ν 
βραχυπροθέσμου και μεσοπρόθεσμων προσαρμογών για ορισμένους καταναλωτές και παραγωγούς, 
πιστεύεται ότι τα περισσότερα από τα προβλήματα αυτά θα μπορούσαν να ληφθούν υπόψη κατά το 
σχεδιασμό αποτελεσματικών μέσο>ν για την επίτευξη βιώσιμης ανάπτυξης. 
19 
Οικονομική πολιτική για μια περιβαλλοντικώς βιώσιμη ανάπτυξη 
Υπάρχουν κάποια συγκεκριμένα μέτρα που μπορούν να λάβουν οι υπεύθυνες αρχές για να 
προωθήσουν τη διαμόρφωση οικονομικά αποτελεσματικής πολιτικής η οποία θα συμβάλλει σε 
μια περιβαλλοντικούς βιώσιμη. Μεταξύ αυτών, επιστιμαίνονται ιδιαιτέρως τα ακόλουθα: 
1. Η έννοια της βιώσιμης ανάπτυξης πρέπει να γίνει πιο συγκεκριμένη και να μπορεί να 
μετρηθεί. Απαιτούνται, σαφώς, βελτιωμένα στατιστικά στοιχεία στον εν λόγο) τομέα, τα οποία 
θα βοηθήσουν-τα πολιτικά όργανα στη χάραξη ορθής πολιτικής και στην αξιολόγηση της. 
Πρέπει να υποστηριχθεί η ανάπτυξη δεικτών για τις πιέσεις που υφίσταται το περιβάλλον, 
υποκατηγοριών στους υπάρχοντες εθνικούς λογαριασμούς και, μακροπρόθεσμα, ενοποιημένων 
εθνικών λογαριασμών για την οικονομία/το περιβάλλον, όπως προβλέπεται στο Πέμπτο 
Πρόγραμμα Δράσης για το Περιβάλλον. 
2. Οι πολιτικοί φορείς πρέπει να εξασφαλίσουν ότι η ενσωμάτωση των μέτρων για το 
περιβάλλον στους άλλους τομείς της πολιτικής, όπου αυτό είναι σκόπιμο, θα πραγματοποιηθεί 
μέσω του μηχανισμού της αγοράς, δεδομένου ότι με τον τρόπο αυτόν είναι δυνατόν να 
εξευρεθούν οι λιγότερο δαπανηρές λύσεις για την οικονομία. Επιπλέον, η στρατηγική αυτή θα 
συντελέσει στην απελευθέρωση από τους αυστηρούς και λεπτομερείς κανονισμούς και θα 
περιορίσει τις γραφειοκρατικές παρεμβάσεις, οι οποίες ενίοτε θέτουν φραγμούς στη λειτουργία 
του μηχανισμού της αγοράς. Συνεπώς κρίνεται σκόπιμο να υποστηριχθεί ενεργώς αυτή η νέα 
προσέγγιση. 
3 Ο στόχος της "ενσωμάτωσης11 σημαίνει ότι είναι αναγκαία η αναθεώρηση των 
περιβαλλοντολογικών επιπτώσεων των υφισταμένων συστημάτων φορολογίας και κινήτρων. 
Γι'αυτόν το λόγο, και για άλλους γνωστούς οικονομικούς λόγους, θα πρέπει να ελέγχονται 
προσεκτικά και να καταργούνται, αν κρίνεται σκόπιμο, τα κίνητρα που παρέχονται σε 
δραστηριότητες μη ευεργετικές για το περιβάλλον. ,.. 
4. Η επιβολή φορολογίας περιβάλλοντος θα αποτελέσει πιθανότατα σημαντικό στοιχείο της 
νέας προσέγγισης περί "ενσωμάτωσης". Λόγω της διαφορετικής τους φύσης, οι φόροι αυτοί 
θέτουν ορισμένα προβλήματα σχεδιασμού και εφαρμογής. Οι οικονομικές και οι φορολογικές 
αρχές είναι υπεύθυνες για το φορολογικό σύστημα και, συνεπώς, είναι απόλυτα σε θέση να 
αναλύσουν από κοινού τα τιθέμενα προβλήματα, με στόχο την ανάπτυξη αποτελεσματικής 
φορολογίας περιβάλλοντος. 
5. Φαίνεται, αφενός, ότι η προσαρμογή των υφισταμένων συστημάτων φορολογίας και 
κοινωνικής ασφάλισης είναι απαραίτητη για την οικονομία και την απασχόληση ( δεδομένου 
ότι τα συστήματα αυτά θα μπορούσαν να αυξήσουν την ανελαστικότητα της αγοράς αγαθών 
και υπηρεσιών). Αφετέρου, η νέα στρατηγική "ενσωμάτωσης του περιβάλλοντος" θα επιφέρει, 
σε ορισμένες περιπτώσεις την καθιέρωση διορθωτικής φορολογίας για το περιβάλλον, η οποία 
θα μπορούσε να αποδώσει σημαντικά,έσοδα. Πρέπει κανείς να αξιοποιήσει τη σύμπτα)ση αυτή 
για την πραγματοποίηση συνδυασμένα^ ενεργειών. Αν, για παράδειγμα, το έμμεσο κόστος 
εργασίας έχει ιδιαίτερα δυσμενή επίδραση για την απασχόληση στο χαμηλότερο τμήμα της 
αγοράς εργασίας, υπάρχει το ενδεχόμενο μείοκτης της φορολογίας εργασίας στο εν λόγο) τμήμα. 
Η χρηματοδότηση θα μπορούσε να καλυφθεί εν μέρει από τους•"-φόρους περιβάλλοντος, η 
επιβολή τών οποίων είναι απολύτως απαραίτητη για τη βιώσιμη ανάπτυξη Φαίνεται ότι, υπό 
ορισμένες συνθήκες, είναι δυνατόν να πραγματοποιηθούν τόσο οικονομικά όσο και 
περιβαλλοντολογικά οφέλη. Παρά το γεγονός ότι οι συνθήκες αυτές ενδέχεται να διαφέρουν σε 
κάποιο βαθμό από χώρα σε χώρα, θα ήταν πολύ ενδιαφέρον να γίνει ανταλλαγή των εμπειριών 
αυτών και να εξετασθούν από κοινού οι σπουδαιότερες ευκαιρίες που παρουσιάζονται. 
20 
BSN 0254-1483 
COM(94)465 τελικό 
ΕΓΓΡΑΜ 
GR 14 ίο 
Αρι«. καταλόγου : CB-CO-94-494-GR-C 
ISBN 92-77-81523-X 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L·29δ,5 Luxembourg