Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Εφαρμογή των κατευθυντηρίων γραμμών για την απασχόληση 1999"

(1999/C 209/14)

Στις 28 Ιανουαρίου 1999, και σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφος 3, του Εσωτερικού Κανονισμού της, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας για την "Εφαρμογή των κατευθυντηρίων γραμμών για την απασχόληση 1999".

Το τμήμα απασχόλησης, κοινωνικών υποθέσεων και δικαιωμάτων, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 6 Mαΐου 1999 με βάση εισηγητική έκθεση της κας Engelen-Kefer.

Κατά την 364η σύνοδο ολομέλειας της 27ης Μαϊου 1999 (συνεδρίαση της 27ης Μαϊου 1999), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 105 ψήφους υπέρ, 6 κατά και 11 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Με τη σύνταξη του κεφαλαίου για την απασχόληση στη Συνθήκη του Άμστερνταμ και τη σύγκληση της συνόδου κορυφής του Λουξεμβούργου, το Νοέμβριο του 1997 για το ίδιο θέμα, αναλήφθηκε μία αμετάκλητη διεργασία συντονισμού των σχετικών πολιτικών σε ευρωπαϊκή κλίμακα, με στόχο τη σημαντική μείωση της ανεργίας, η οποία στην Ευρώπη παραμένει σταθερά σε υψηλά επίπεδα. Στο εξής, τα κράτη μέλη συμφωνούν ότι η προώθηση της απασχόλησης αποτελεί "θέμα κοινού ενδιαφέροντος" (άρθρο 126 της Συνθήκης του Άμστερνταμ). Οι κατευθυντήριες γραμμές για το 1998 και η κατάρτιση εθνικών σχεδίων δράσης από τα κράτη μέλη ήταν το πρώτο απτό αποτέλεσμα των στόχων και μηχανισμών, τους οποίους προβλέπει το κεφάλαιο για την απασχόληση, προκειμένου να καθορισθεί στον εν λόγω τομέα μία συντονισμένη ευρωπαϊκή στρατηγική.

1.2. Οι τέσσερις πυλώνες, στους οποίους βασίζονται οι κατευθυντήριες γραμμές που υιοθετήθηκαν στο Λουξεμβούργο (βελτίωση των δυνατοτήτων επαγγελματικής ένταξης, ανάπτυξη του επιχειρηματικού πνεύματος, ενθάρρυνση των προσπαθειών προσαρμογής των επιχειρήσεων και των εργαζομένων, καθώς και ενίσχυση των πολιτικών για την ισότητα των ευκαιριών), είναι όλοι σημαντικοί για την προώθηση της επανένταξης των ανέργων στον ενεργό βίο και για τη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης. Όλα τα κράτη μέλη υπέβαλαν τα εθνικά σχέδια δράσης τους για την εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών για το 1998 με μία ταχύτητα η οποία από μόνη της αποτελεί ήδη πρόοδο. Μία προσέγγιση, η οποία αποδείχθηκε ιδιαίτερα αποτελεσματική ήταν ο συνδυασμός των κατευθυντήριων γραμμών σε ορισμένους τομείς, με συγκεκριμένα και επαληθεύσιμα αποτελέσματα, όπως για παράδειγμα το ποσοστό των ανέργων που όφειλαν να ευνοηθούν από ενεργούς πολιτικές για την ανάπτυξη των δυνατοτήτων απασχόλησης. Επίσης, στα συμπεράσματα του Συμβουλίου για τις κατευθυντήριες γραμμές για το 1999, ζητείται από τα κράτη μέλη: "να θέσουν δικούς τους εθνικούς στόχους, οι οποίοι, όπου αυτό είναι εφικτό και σκόπιμο, να είναι δυνατόν να αποδοθούν ποσοτικά."

1.3. Η ΟΚΕ εκτιμά, εξάλλου, ότι είναι αναγκαίο να αναπτυχθεί μία κοινή αντίληψη σχετικά, η οποία να συνοδεύεται από "ενεργά μέτρα για την αγορά εργασίας". Επίσης, πρέπει να διασφαλισθεί η συγκρισιμότητα των στατιστικών δεδομένων, καθώς και η αντικειμενικότητα των σχετικών δεικτών. Η ΟΚΕ συνιστά, επίσης, να πραγματοποιούνται ποιοτικές αναλύσεις ή να ζητηθεί από τα κράτη μέλη η πραγματοποίησή τους, προκειμένου να καταστεί δυνατή η αξιολόγηση της επιτυχίας των μέτρων για την προώθηση της απασχόλησης.

1.4. Στις κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση για το 1999, οι οποίες υιοθετήθηκαν κατά τη σύνοδο κορυφής της Βιέννης, στις 11 και 12 Δεκεμβρίου 1998, επισημαίνεται ότι "για τη μελλοντική επιτυχία της διαδικασίας του Λουξεμβούργου, είναι πρωταρχικής σημασίας όλοι οι ενδιαφερόμενοι φορείς, δηλαδή το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, η Επιτροπή, οι κοινωνικοί εταίροι, η Κεντρική Ευρωπαϊκή Τράπεζα και Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων να λάβουν μέρος σ' έναν ευρύ και δυναμικό διάλογο". Η γερμανική προεδρία πρότεινε τη συμπερίληψη της παρακάτω νέας αιτιολογικής σκέψης: "Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Βιέννης ανέθεσε στο Συμβούλιο και την Επιτροπή να υποβάλουν έκθεση στο επικείμενο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κολωνίας σχετικά με την κατάρτιση ενός ευρωπαϊκού συμφώνου για την απασχόληση στο πλαίσιο της διαδικασίας του Λουξεμβούργου."

1.5. Στο πλαίσιο αυτής της αποστολής, η οποία καθορίσθηκε στη Σύνοδο Κορυφής της Βιέννης, η ΟΚΕ επιθυμεί, υπό την ιδιότητά της ως βήματος των οργανωμένων κοινωνικών οργανισμών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, να συμβάλει στην εντατικοποίηση των συζητήσεων για την ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση. Η συμβολή της ΟΚΕ πρέπει να λάβει τη μορφή της ανάληψης μίας διαδικασίας εμπεριστατωμένης ανταλλαγής εμπειριών, κατά την οποία θα εξετάζονται παραδείγματα "ορθής πρακτικής", και, κατ' αυτόν τον τρόπο, συμμετοχής στην εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών για την απασχόληση. Η ΟΚΕ αποτελεί τον καταλληλότερο τόπο για την πραγματοποίηση τέτοιου είδους συναντήσεων, στο βαθμό που συγκεντρώνει στους κόλπους της όχι μόνο τα μέρη που είναι παραδοσιακά παρόντα στην αγορά εργασίας, αλλά και άλλες ενδιαφερόμενες οικονομικές και κοινωνικές οργανώσεις. Στο πλαίσιο αυτό πραγματοποιήθηκε μία ακρόαση που επέτρεψε την εξέταση ορισμένων καταστάσεων, οι οποίες επιλέγησαν βάσει του πρότυπου χαρακτήρα τους όσον αφορά τους τέσσερις πυλώνες της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση. Στην κοινή έκθεσή τους για την ευρωπαϊκή πολιτική για την απασχόληση, το Συμβούλιο των Υπουργών Οικονομικών και το Συμβούλιο των Υπουργών Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων επισήμαναν παραδείγματα "ορθής πρακτικής" για καθένα από τα τέσσερα κεφάλαια των κατευθυντήριων γραμμών για την απασχόληση, τα οποία ελήφθησαν υπόψη κατά την ακρόαση.

2. Αξιολόγηση και εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών για την απασχόληση του 1999

2.1. Στην παρούσα γνωμοδότηση πρωτοβουλίας, η ΟΚΕ βασίζεται στο άρθρο 128(2) της Συνθήκης του Άμστερνταμ, το οποίο επιβάλλει στο Συμβούλιο να ζητεί τη γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την ετήσια έκδοση των κατευθυντήριων γραμμών για την πολιτική απασχόλησης.

2.2. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει την επιλογή της Επιτροπής της ΕΕ δηλ. να βασίσει, κατά κύριο λόγο, τις κατευθυντήριες γραμμές της για το 1999 στους τέσσερις πυλώνες και να δώσει, κατ' αυτόν τον τρόπο, βαρύτητα στην εδραίωση και τη συνέχιση της διεργασίας του Λουξεμβούργου. Η ΟΚΕ υποστηρίζει σαφώς και κρίνει σκόπιμα τα συμπληρωματικά μέτρα και τις διατάξεις εφαρμογής στους παρακάτω τομείς:

- μεταρρύθμιση του καθεστώτος φορολογίας και υποχρεωτικών εισφορών·

- αξιοποίηση του δυναμικού απασχόλησης στον τομέα των υπηρεσιών·

- ενίσχυση των μέτρων συνεχούς κατάρτισης, και κυρίως βάσει της προοπτικής της εξέλιξης των τεχνικών των πληροφοριών·

- επαγγελματική ένταξη των ατόμων με ειδικά προβλήματα και των μελών εθνικών μειονοτήτων·

- βελτίωση των δυνατοτήτων συνύπαρξης του επαγγελματικού με τον οικογενειακό βίο.

2.3. Η αναστροφή των τάσεων που παρατηρούνται στην ΕΕ για υψηλότερη φορολογία της εργασίας και των αποδοχών αποτελεί ουσιαστική προϋπόθεση για περισσότερες θέσεις απασχόλησης(1). Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει την περιλαμβανόμενη στις κατευθυντήριες γραμμές για το 1999 συγκεκριμενοποίηση, σύμφωνα με την οποία τα κράτη μέλη εξετάζουν τα φορολογικά και κοινωνικά συστήματά τους, προκειμένου να διαπιστωθεί κατά πόσον αυτά παρέχουν κίνητρα στους ανέργους για να αναζητήσουν πραγματικά εργασία και στους εργοδότες για να δημιουργήσουν νέες θέσεις απασχόλησης(2). Εν προκειμένω, δεν πρέπει να επέλθει, ωστόσο, επιδείνωση της κοινωνικής μέριμνας για τους ανέργους. Στο πλαίσιο αυτό, κατά τη γνώμη της ΟΚΕ είναι ιδιαίτερα σημαντικό να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στην καταπολέμηση της μη δηλωμένης και παράνομης εργασίας.

2.4. Ένα λόγο για τα προβλήματα ανεργίας στην Ευρώπη αποτελεί το κάτω του διεθνούς μέσου όρου ποσοστό που καταλαμβάνει ο τομέας της παροχής υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένων και των κοινωνικών, περιβαλλοντικών και βοηθητικών προς τη βιομηχανία υπηρεσιών. Για το λόγο αυτό, η μόνη κατεύθυνση που πρέπει να ακολουθηθεί από τα κράτη μέλη είναι αυτή που ζητείται στις κατευθυντήριες γραμμές, δηλαδή "να δημιουργηθούν οι βασικές προϋποθέσεις για την πλήρη χρησιμοποίηση του δυναμικού απασχόλησης του τομέα παροχής υπηρεσιών και του τομέα παροχής βοηθητικών προς τη βιομηχανία υπηρεσιών". Η αξιοποίηση του δυναμικού απασχόλησης της κοινωνίας των πληροφοριών, του κοινωνικού τομέα και του τομέα του περιβάλλοντος έχει ιδιαίτερη σημασία για τη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης, όπως επισημαίνεται στις κατευθυντήριες γραμμές. Επίσης, δεν θα πρέπει να παραμεληθεί η ευθύνη του δημόσιου τομέα όσον αφορά τα κοινωνικά θέματα και την πολιτική απασχόλησης.

2.5. Με τα ανωτέρω σχετίζεται η ανάγκη προσφοράς στους νέους, στον κύκλο της γενικής και επαγγελματικής εκπαίδευσης, ειδικοτήτων της τεχνολογίας των πληροφοριών και διευκόλυνσης, κατ' αυτόν τον τρόπο, της επαγγελματικής ένταξής τους. Η ταχεία ανάπτυξη των τεχνολογιών των πληροφοριών απαιτεί, εξάλλου, τη συνεχή προσαρμογή των ειδικοτήτων των εργαζομένων, μέσω της δια βίου μάθησης, για τη βελτίωση των δυνατοτήτων απασχόλησής τους. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει την εν προκειμένω αναπτυσσόμενη συγκεκριμενοποίηση των κατευθυντήριων γραμμών ως ιδιαίτερα σημαντική.

2.6. Σε συμφωνία με την ενίσχυση της αρχής κατά των διακρίσεων στη Συνθήκη του Άμστερνταμ, η Επιτροπή της ΕΕ περιλαμβάνει στις κατευθυντήριες γραμμές για το 1999 την απαίτηση για τη δημιουργία μίας ανοιχτής σε όλους αγοράς εργασίας, αποδίδοντας ιδιαίτερη σημασία στην ένταξη των μειονεκτουσών ομάδων. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει αυτή τη συμπλήρωση, επειδή πράγματι τα άτομα με ειδικές ανάγκες και τα μέλη εθνικών μειονοτήτων και άλλων μειονεκτουσών ομάδων, όπως είναι οι άνεργοι μακράς διάρκειας ή οι ηλικιωμένοι, απειλούνται με κοινωνικό αποκλεισμό, στις περιπτώσεις που δεν τους δίδονται δυνατότητες πρόσβασης στην αγορά εργασίας μέσω προληπτικών μέτρων και ενεργητικής βοήθειας για ένταξη. Για το λόγο αυτό, πρέπει να υιοθετηθεί και στον εν λόγω τομέα μία "mainstreaming" προσέγγιση. Ζητείται από την Επιτροπή της ΕΕ η εφαρμογή των ανακοινωθέντων μέτρων κατά των διακρίσεων μέσω ενός ετήσιου σχεδίου δράσης και των κατάλληλων νομοθετικών μέτρων. Στο εν λόγω σχέδιο δράσης πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι στις μειονεκτούσες αυτές ομάδες υπάρχουν πολλοί άνθρωποι των οποίων οι εμπειρίες και τα προσόντα δεν αξιοποιούνται και συνεπώς να προταθούν μέθοδοι που να καθιστούν την πολυφωνία θετικό στοιχείο, τόσο για τα άτομα όσο και για την κοινωνία, γενικά.

2.7. Από τις κατευθυντήριες γραμμές για το 1999 η Επιτροπή αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στην ενίσχυση της ισότητας των ευκαιριών μεταξύ γυναικών και ανδρών. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει ιδιαίτερα την ακολουθούμενη προσέγγιση του "mainstreaming", η οποία καλύπτει και τους τέσσερις βασικούς πυλώνες των κατευθυντήριων γραμμών της πολιτικής για την απασχόληση, με σκοπό την εξάλειψη των διαφορών που οφείλονται στο φύλο. Ιδιαιτέρως υποστηρίζει το συγκεκριμένο χαρακτήρα ενεργών μέτρων για την απασχόληση, με σκοπό την αντιμετώπιση του υψηλότερου από το μέσο όρο ποσοστού που καταλαμβάνουν οι γυναίκες μεταξύ των ανέργων. Η αύξηση του ποσοστού συμμετοχής των γυναικών στον επαγγελματικό βίο αποτελεί αναγκαίο μέτρο, προκειμένου να αυξηθεί γενικώς το ποσοστό εργαζομένων στην Ευρώπη. Απαραίτητη προϋπόθεση για την επίτευξη αυτού είναι η δημιουργία των κατάλληλων βασικών όρων, μέσω της εξάλειψης των αρνητικών κινήτρων όσον αφορά τα συστήματα φορολογίας και κοινωνικών παροχών. Ιδιαιτέρως, είναι αναγκαία η διάθεση κατάλληλων εγκαταστάσεων υποδοχής των παιδιών και η ύπαρξη περισσότερο ελαστικών ωραρίων και δυνατοτήτων για γυναίκες και άνδρες, με σκοπό τη διευκόλυνση του καλύτερου συνδυασμού επαγγελματικού και οικογενειακού βίου. Η ΟΚΕ θεωρεί ιδιαίτερα σημαντική αυτή τη συμπλήρωση της εν λόγω παραγράφου των κατευθυντήριων γραμμών για το 1999, λαμβανομένου υπόψη ότι, πέραν των άμεσων μέτρων για την ένταξη στην αγορά εργασίας, προβλέπει και την τροποποίηση των κοινωνικών βασικών όρων, οι οποίοι εμποδίζουν επί του παρόντος την αύξηση του ποσοστού απασχόλησης των γυναικών.

2.8. Όπως ήδη υπογραμμίσθηκε στη γνωμοδότησή της για την ανακοίνωση της Επιτροπής "Προτεινόμενες κατευθυντήριες γραμμές για τις πολιτικές απασχόλησης των κρατών μελών κατά το 1998"(3), η ΟΚΕ κρίνει ότι είναι δυνατόν να αναπτυχθεί μία σφαιρική προσέγγιση, η οποία να καλύπτει γενικά την οικονομική πολιτική, αλλά και άλλα πεδία δράσης που έχουν αντίκτυπο στην απασχόληση. Για το σκοπό αυτό πρέπει οι κατευθυντήριες γραμμές για την πολιτική της απασχόλησης και οι κατευθυντήριες γραμμές για την οικονομική πολιτική που θα χαράσσονται κάθε χρόνο, βάσει του άρθρου 99.2 της Συνθήκης του Άμστερνταμ, να συμφωνούν μεταξύ τους. Αυτό απαιτεί αυξημένο συντονισμό της οικονομικής, χρηματοπιστωτικής και νομισματικής πολιτικής, καθώς και συντονισμό με τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις της οικονομίας.

2.9. Η ΟΚΕ διαπιστώνει με ικανοποίηση ότι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Βιέννης επισήμανε την ανάγκη υιοθέτησης μίας ανάλογης σφαιρικής προσέγγισης, υπογραμμίζοντας ότι "εάν επιθυμούμε να διασφαλίσουμε την επιτυχία της ΟΝΕ και να ευνοήσουμε μία αειφόρο και δημιουργό θέσεων απασχόλησης ανάπτυξη, πρέπει να εμβαθύνουμε και παράλληλα να ενισχύσουμε το συντονισμό των οικονομικών πολιτικών". Αυτό σημαίνει ότι "τόσο στο επίπεδο των κρατών μελών όσο και σε εκείνο της ΕΕ, πρέπει να υπάρξουν κατάλληλες και συντονισμένες απαντήσεις ..., με την ανάληψη δράσης στον τομέα των δημοσιονομικών και νομισματικών πολιτικών, καθώς και σ' εκείνο των διαρθρωτικών πολιτικών, λαμβανομένης υπόψη της εξέλιξης των αποδοχών".

2.10. Η ΟΚΕ συμφωνεί, επίσης, πλήρως με τη δήλωση του Συμβουλίου ότι πρέπει να ενισχυθούν τα υφιστάμενα μέσα και "να μετατραπούν σε μία συναφή στρατηγική για την απασχόληση, τη σταθερότητα και την οικονομική μεταρρύθμιση, με σκοπό την εξέλιξή τους σε ένα ευρωπαϊκό σύμφωνο για την απασχόληση στο πλαίσιο της διαδικασίας του Λουξεμβούργου".

2.11. Η ΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι μόνο μία ανάλογη σφαιρική στρατηγική, η οποία θα καλύπτει όλους τους τομείς πολιτικής που έχουν συνέπειες επί της απασχόλησης και θα συμπεριλαμβάνει τους ενδιαφερόμενους παράγοντες στην κοινή ευθύνη στο πλαίσιο ενός ευρωπαϊκού συμφώνου για την απασχόληση, μπορεί να έχει αποτελέσματα.

2.12. Όσον αφορά τη διαδικασία του Λουξεμβούργου, η ΟΚΕ θεωρεί την αντικειμενική συγκριτική αξιολόγηση ("benchmarking") και τον εντοπισμό των "ορθών πρακτικών" μέσα που μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην εγκαθίδρυση μίας χρήσιμης άμιλλας όσον αφορά την αναζήτηση αποτελεσματικών μέτρων υπέρ της απασχόλησης. Εντούτοις για να γίνει κάτι τέτοιο, η ΟΚΕ πιστεύει ότι τα κριτήρια εντοπισμού των ορθών πρακτικών πρέπει να είναι διαφανή και ελέγξιμα και να λαμβάνουν υπόψη τους τις διαφορετικές καταστάσεις που αντιμετωπίζουν τα κράτη μέλη όσον αφορά τις ενεργούς πολιτικές για την απασχόληση. Η ποιοτική αξιολόγηση θα πρέπει να υπερβαίνει τα στενά όρια ενός ελέγχου των βραχυπρόθεσμων πράξεων. Η ΟΚΕ προτίθεται να υπενθυμίσει σχετικά το ρόλο που αναθέτει η διαδικασία του Λουξεμβούργου στη συνεργασία των κοινωνικών εταίρων. Σύμφωνα με τη Σύνοδο Κορυφής του Λουξεμβούργου "οι κοινωνικοί εταίροι θα συμμετέχουν σε όλα τα επίπεδα, σε όλες τις φάσεις της δράσης αυτής και θα συμβάλουν στην εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών". Κατά την άποψη της ΟΚΕ, αυτό προϋποθέτει, κυρίως, ότι οι κοινωνικοί εταίροι θα υποβάλλουν τις αξιολογήσεις τους για τα εθνικά σχέδια δράσης πριν από την κατάρτιση της κοινής έκθεσης για την απασχόληση.

2.13. Γενικά, η ΟΚΕ εγκρίνει την πρόθεση του Συμβουλίου να ενισχύσει την εν λόγω διαδικασία θετικής και εποικοδομητικής σύγκρισης των επιδόσεων. Επίσης, συμφωνεί πλήρως με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο όσον αφορά την ανάγκη "καθορισμού συμπληρωματικών επαληθεύσιμων στόχων και προθεσμιών, σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο, καθώς και εγκαθίδρυσης κοινών δεικτών υλοποίησης και πολιτικής και δημιουργίας μίας συνεκτικής βάσης στατιστικών δεδομένων. Αυτά είναι τα ουσιαστικά στοιχεία που θα οδηγήσουν, στο πλαίσιο της διαδικασίας του Λουξεμβούργου, σε ένα ευρωπαϊκό σύμφωνο για την απασχόληση".

2.14. Για την περαιτέρω ανάπτυξη της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση, κατά τη γνώμη της ΟΚΕ πρέπει να συγκεκριμενοποιηθεί η ισότιμη βαρύτητα που αποδίδεται από τη Συνθήκη του Άμστερνταμ στις πολιτικές για τη σταθερότητα, την ανάπτυξη και την απασχόληση. Πρέπει να διασφαλισθεί, μέσω μίας ισορροπημένης οικονομικής και διαρθρωτικής πολιτικής, η επίτευξη του στόχου για την απόδοση στην απασχόληση μίας υψηλής θέσης, ισότιμης με εκείνες που αποδίδονται στην παγίωση των δημόσιων προϋπολογισμών και στην καταπολέμηση του πληθωρισμού. Χωρίς να αμφισβητείται η ανεξαρτησία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, επ' αυτού η χρηματοπιστωτική πολιτική ενέχει ιδιαίτερη σημασία(4). Επομένως, κατά την άποψη της ΟΚΕ, πρέπει να διασφαλισθεί ο ενισχυμένος συντονισμός της οικονομικής, χρηματοπιστωτικής και νομισματικής πολιτικής στο επίπεδο της Ευρώπης, καθώς και η εισαγωγή οικονομικών μεταρρυθμίσεων, στο πλαίσιο ενός διαρθρωμένου διαλόγου μεταξύ των κυβερνήσεων, της Επιτροπής, της ΕΚΤ και των κοινωνικών εταίρων.

2.15. Η ΟΚΕ ελπίζει ότι στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κολωνίας θα υπάρξει έκκληση υπέρ ενός ευρωπαϊκού συμφώνου για την απασχόληση (υπό την έννοια μίας διαδικασίας) και ότι το εν λόγω σύμφωνο θα ληφθεί υπόψη στη νέα μορφή των κατευθυντήριων γραμμών για την απασχόληση του 2000.

3. Αξιολόγηση των ορθών πρακτικών

3.1. Με την κοινή έκθεση για την απασχόληση του Συμβουλίου Υπουργών Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων και του Συμβουλίου Υπουργών Οικονομικών, η Επιτροπή υπέβαλε, για πρώτη φορά το 1998, την εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών για την απασχόληση στα κράτη μέλη σε συγκριτική αξιολόγηση, βάσει επιλεχθέντων ποσοτικών δεικτών. Η μεθοδολογική προσέγγιση, η οποία επιλέχθηκε προκειμένου να εξευρεθεί, με τη βοήθεια των εν λόγω δεικτών, η σχετική θέση κάθε κράτους μέλους σε σχέση με το μέσο όρο των τριών κρατών μελών με τις καλύτερες επιδόσεις, δίνει καλύτερα αποτελέσματα απ' ό,τι οι προηγούμενες εκθέσεις. Μπορεί να προκαλέσει μεταξύ των κρατών μελών εποικοδομητική άμιλλα για την καταπολέμηση της ανεργίας. Εντούτοις, θα ήταν σκόπιμο η Επιτροπή να εξετάσει, και από ποιοτικής απόψεως, τα μέτρα που έλαβαν τα ίδια τα κράτη μέλη για τη βελτίωση της κατάστασης της απασχόλησης και να τα υποβάλει σε μία συγκριτική ανάλυση. Από την άποψη αυτή, η Επιτροπή πραγματοποίησε σημαντική προεργασία, παρουσιάζοντας τις εκθέσεις ανά χώρα στο κείμενο της κοινής έκθεσης για την απασχόληση. Εντούτοις, εάν επιθυμούμε η εν λόγω εργασία να στηρίζεται σε σταθερή βάση, αποδεκτή απ' όλα τα κράτη μέλη, χρειάζεται να επεκταθεί και σε κοινούς δείκτες επίδοσης και πολιτικής. Εξάλλου, θα ήταν σκόπιμο να εμβαθυνθούν οι ανταλλαγές εμπειριών μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά τα μέτρα, των οποίων η αποτελεσματικότητα δοκιμάσθηκε σε σχέση με την απασχόληση, λαμβανομένης υπόψη της συνολικής στρατηγικής που ακολούθησε κάθε κράτος μέλος.

3.2. Διεθνείς συγκρίσεις καταδεικνύουν ότι οι επιτυχίες που σημειώθηκαν στην αγορά εργασίας εξαρτώνται από πολλαπλούς παράγοντες, και ειδικότερα από μία μακροοικονομική προσέγγιση προσανατολιζόμενη στην αειφόρο ανάπτυξη και την απασχόληση και συνοδευόμενη από χρηματοοικονομικά, νομισματικά και φορολογικά μέτρα.

3.3. Σε μία ανάλυση του Ερευνητικού Ιδρύματος για την Αγορά Εργασίας και τα Επαγγέλματα (ΙΑΒ)(5), την οποία πραγματοποίησαν εμπειρογνώμονες από τρία κράτη μέλη, το Ην. Βασίλειο, τις Κάτω Χώρες και τη Δανία, σε σύγκριση με τις Ην. Πολιτείες, επέτρεψε την εξαγωγή π.χ. των παρακάτω, χρήσιμων για την επιτυχία της πολιτικής για την απασχόληση, στοιχείων, ως αποτέλεσμα της μελέτης των χωρών, τα οποία παραθέτει η ΟΚΕ χωρίς αξιολόγηση:

- σφαιρική μακροοικονομική προσέγγιση, προσανατολιζόμενη προς την αειφόρο ανάπτυξη και την απασχόληση·

- δημιουργία ενός γενικού ευνοϊκού πλαισίου για τις επενδύσεις και την ενίσχυση της εσωτερικής ζήτησης, μέσω της λήψης χρηματοοικονομικών, νομισματικών και φορολογικών μέτρων·

- περιορισμένες αυξήσεις μισθών και διαφοροποιημένα μισθοδοτικά συστήματα με τη διατήρηση του ρυθμιστικού ρόλου των μισθολογικών συμβάσεων για την αγορά εργασίας·

- μείωση του κόστους εργασίας, με τον περιορισμό των έμμεσων μισθοδοτικών επιβαρύνσεων·

- ενεργητικά μέτρα υπέρ της απασχόλησης, συνοδευόμενα από θεσμικά κίνητρα για την αναζήτηση εργασίας, κατά το παράδειγμα της Δανίας και των Κάτω Χωρών·

- διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις της οικονομίας για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας.

3.4. Γενικά, η ανάλυση του ΙΑΒ καταδεικνύει ότι για την αποτελεσματική καταπολέμηση της ανεργίας δεν πρέπει να αναληφθεί μεμονωμένη δράση σε διάφορους τομείς, αλλά να αντιμετωπισθεί το σύνολο των τομέων της οικονομικής, χρηματοπιστωτικής, νομισματικής και εργατικής πολιτικής. Μόνο μία μακρόπνοη και συναφής συνολική πολιτική θα δώσει τη δυνατότητα επίτευξης αποτελεσμάτων. Αυτό επιβεβαιώνει, κατά την άποψη της ΟΚΕ, την παρατιθέμενη ήδη στη Λευκή Βίβλο της Επιτροπής "Ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα, απασχόληση" εμπεριστατωμένη ανάλυση για την πολιτική της απασχόλησης.

3.5. Κατά την ακρόαση που διοργάνωσε η ομάδα μελέτης στις 15.4.1999 στο ομοσπονδιακό κέντρο για την απασχόληση της Νυρεμβέργης, παρουσιάσθηκαν επιλεγμένα παραδείγματα πολιτικής για την απασχόληση και την αγορά εργασίας. Δόθηκε βαρύτητα στις κατευθυντήριες γραμμές: τη βελτίωση της απασχολησιμότητας και του επιχειρηματικού πνεύματος, καθώς και την ισότητα των ευκαιριών, υπό την έννοια του "mainstreaming", με τη συνεκτίμηση κατά την παρουσίαση επιλεγμένων πρακτικών παραδειγμάτων (βλ. Παράρτημα 2).

3.6. Κατά την άποψη της ΟΚΕ, από τα παραδείγματα που προβλήθηκαν εξάγονται τα παρακάτω συμπεράσματα:

- τα μέτρα για την πολιτική της αγοράς εργασίας καθίστανται αποτελεσματικότερα, εφόσον συμμετέχουν στην ανάπτυξη και εφαρμογή τους οι κοινωνικοί εταίροι και οι παράγοντες λήψης των εν λόγω μέτρων σε εθνικό επίπεδο·

- η επί τόπου εκτέλεση σχεδίων, σε συνεργασία με τις δημόσιες αρχές για την απασχόληση υπόσχεται πολλά. Συχνά, οι πρωτοβουλίες για την ανάληψη σχεδίων προέρχονται από το τοπικό και περιφερειακό επίπεδο και, στη συνέχεια, αναλαμβάνονται από τα κρατικά ιδρύματα·

- η συμμετοχή των ενδιαφερόμενων ομάδων ατόμων, π.χ. σε σχέδια "Άνεργοι βοηθούν ανέργους", δημιουργούν νέες ευκαιρίες για τη βελτίωση της συνεργασίας στη λήψη μέτρων επανένταξης στην αγορά εργασίας·

- η ανάληψη ευθυνών από τους ίδιους τους κοινωνικούς εταίρους, μέσω συμφωνιών για τη λήψη μέτρων για την αγορά εργασίας και για τη διευθέτηση του χρόνου εργασίας, τη διάθεση οικονομικών βοηθημάτων σε συνδυασμό και με δημόσια μέσα, φαίνεται ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα·

- τα μέτρα επαγγελματικής κατάρτισης πρέπει να συνδυάζουν μία ευρεία επαγγελματική πρακτική βασική κατάρτιση και στοιχεία κατάρτισης που να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις των επιχειρήσεων. Εν προκειμένω, έχει ιδιαίτερη σημασία η συνεργασία των βασικών παραγόντων της επαγγελματικής κατάρτισης, της οικονομίας, των συνδικάτων και του κράτους·

- η ενίσχυση των ατόμων που αρχίζουν επιχειρηματικές δραστηριότητες είναι δυνατόν να έχει θετικά αποτελέσματα, εφόσον η δημιουργία της επιχείρησης συνοδεύεται από την παροχή συμβουλών και οικονομικής στήριξης. Επίσης, είναι αναγκαία η εξάλειψη των διοικητικών κωλυμάτων που εμποδίζουν τη δημιουργία επιχειρήσεων.

4. Προοπτικές για μία διαρκή συμβολή στην ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση

4.1. Η ΟΚΕ θα επιθυμούσε η διοργάνωση της ακρόασης για τις ορθές πρακτικές όσον αφορά την πολιτική για την απασχόληση να θεωρηθεί ως ένα πρώτο βήμα προς την κατεύθυνση της εντατικοποίησης της συζήτησης για μία ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση, πριν από την ανάληψη άλλων μεταγενέστερων δραστηριοτήτων. Από την άποψη αυτή, είναι απαραίτητο να αποφευχθούν οι αλληλεπικαλύψεις των δραστηριοτήτων της Επιτροπής και των διαφόρων υφιστάμενων επιτροπών σε ευρωπαϊκό επίπεδο από εκείνες της ΟΚΕ και η τελευταία να συγκεντρώσει τις προσπάθειές της στον ειδικό ρόλο της ως φόρουμ των κοινωνικών οργανώσεων. Στόχο της ΟΚΕ αποτελεί η γνωστοποίηση των θέσεών της για την ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση, σύμφωνα με το άρθρο 128 (2) της Συνθήκης του Άμστερνταμ, οι οποίες βασίζονται στο συνδυασμό των συμφερόντων των διαφόρων κοινωνικοοικονομικών κατηγοριών που εκπροσωπούνται στους κόλπους της.

4.2. Ο ιδιαίτερος ρόλος που θα μπορούσε να διαδραματίσει η ΟΚΕ, χάρη στη σύνθεσή της, όσον αφορά την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση, συνίσταται στο γεγονός ότι διαθέτει πρακτική πείρα. Επομένως, δύναται να συμβάλει ιδιαίτερα υποβάλλοντας σε τακτική παρατήρηση και ανάλυση τις επιτυχείς προσεγγίσεις πολιτικής για την απασχόληση και διοργανώνοντας ανταλλαγές εμπειριών όσον αφορά τις υποδειγματικές περιπτώσεις.

4.3. Για την ορθή εκτέλεση από την ΟΚΕ αυτών των καθηκόντων, πρέπει να προβλεφθεί η δημιουργία των κατάλληλων προϋποθέσεων. Ούτως, πρέπει να υπάρξει μέριμνα ώστε οι εργασίες που επιτελούνται στα διάφορα τμήματα σχετικά με την ευρωπαϊκή πολιτική για την απασχόληση να συντονίζονται, προκειμένου η ΟΚΕ να είναι σε θέση να παρακολουθεί συνεχώς την ευρωπαϊκή πολιτική για την απασχόληση και να προσφέρει την ιδιαίτερη συμβολή της.

Βρυξέλλες, 27 Μαΐου 1999.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice RANGONI MACHIAVELLI

(1) Βλ. επίσης, τη γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την ετήσια οικονομική έκθεση "Η οικονομία της ΕΕ κατά την εισαγωγή του ευρώ: Η προώθηση της ανάπτυξης, της απασχόλησης και της σταθερότητας".

(2) Βλ.επίσης, τη γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την "Πρόταση οδηγίας 77/388/ΕΟΚ όσον αφορά τη δυνατότητα εφαρμογής μειωμένου ποσοστού ΦΠΑ για τις υπηρεσίες εντατικής χρησιμοποίησης εργατικού δυναμικού".

(3) EE C 19 της 21.1.1998.

(4) Βλ. επίσης, τη γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την ετήσια οικονομική έκθεση "Η οικονομία της ΕΕ κατά την εισαγωγή του ευρώ: Η προώθηση της ανάπτυξης, της απασχόλησης και της σταθερότητας".

(5) Institut für Arbeitsmartkt- und Berufsforschung (IAB): Πληροφοριακά στοιχεία για την Αγορά Εργασίας και τα Επαγγέλματα, αριθ. 2, 1998.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I

στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Η παρακάτω τροπολογία, η οποία υποστηρίχθηκε από το ένα τέταρτο τουλάχιστον των μελών, απορρίφθηκε κατά τη διάρκεια των συζητήσεων:

Σημείο 4.3

Να διαγραφεί.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 38, ψήφοι κατά:74, αποχές: 5

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ

στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Ακρόαση του τμήματος απασχόλησης, κοινωνικών υποθέσεων και δικαιωμάτων για τις ορθές πρακτικές όσον αφορά την πολιτική της απασχόλησης και της αγοράς εργασίας, η οποία πραγματοποιήθηκε στις 15 Απριλίου 1999, στη Νυρεμβέργη

Κάτω Χώρες: επανένταξη των ανέργων μακράς διάρκειας

Η ολλανδική οργάνωση "Brug-en instroomprojekten" (σχέδια μεσολάβησης και ένταξης), η οποία ιδρύθηκε το 1987 και υποστηρίζεται από τα δύο μεγαλύτερα ολλανδικά συνδικάτα, το FNV (Ομοσπονδία των Ολλανδικών Συνδικάτων) και το CNV (Χριστιανικό Εθνικό Συνδικάτο), ενθαρρύνει τα ενεργητικά μέτρα που αποσκοπούν στην επανένταξη των ανέργων μακράς διάρκειας στον κόσμο της εργασίας. Η δράση της χαρακτηρίζεται από μικρά σχέδια, ατομική ανάληψη των αναζητούντων εργασία και συνεργασία με τις δημόσιες αρχές. Το 1998, συνολικά 903 άνεργοι μακράς διάρκειας που αντιμετώπιζαν δυσχέρειες εξεύρεσης θέσης εργασίας, ορισμένοι εκ των οποίων ήταν άνεργοι για περισσότερα από τρία έτη, ήταν μεγαλύτεροι των 40 ετών ή ήταν ξένοι, κατάφεραν να βρουν εργασία. Τα σχέδια στηρίζονται, κατά μεγάλο μέρος, σε συλλογικές συμβάσεις μεταξύ των κοινωνικών εταίρων στους διαφόρους τομείς και/ή στους κόλπους των επιχειρήσεων.

Εδώ και τέσσερα έτη, η οργάνωση είναι επιφορτισμένη με την υλοποίηση μίας συλλογικής σύμβασης στον τομέα των ξενοδοχείων, των εστιατορίων και των καφενείων, με σκοπό την ένταξη των ανέργων μακράς διάρκειας. Στο πλαίσιο 9 περιφερειακών σχεδίων και σε συνεργασία με τις υπηρεσίες απασχόλησης, η οργάνωση έφερε σε επαφή επιχειρήσεις που επιθυμούν να προσλάβουν προσωπικό και ανέργους μακράς διάρκειας. Οι υπηρεσίες απασχόλησης και ο τομέας ξενοδοχείων, εστιατορίων και καφενείων αναλαμβάνουν εξ ημισείας τις δαπάνες εφαρμογής των σχεδίων. Κατ' αυτόν τον τρόπο, τα επιδόματα των δημοσίων αρχών συνδυάζονται με τις χρηματοδοτικές συνεισφορές των εργοδοτών, σύμφωνα με τη συλλογική σύμβαση, κάτι που αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την επιτυχία των σχεδίων. Μόνο κατά το 1998, 227 άνεργοι μακράς διάρκειας βρήκαν εργασία στον εν λόγω τομέα σε σύνολο 800 κατά τη διάρκεια των τελευταίων τεσσάρων ετών.

Εδώ και ορισμένα έτη, η συλλογική σύμβαση στον τραπεζικό τομέα προβλέπει τη διάθεση ποσοστού 0,2 % επί του συνόλου των μισθών για την ενίσχυση μέτρων που αποσκοπούν στην προώθηση της απασχόλησης εκτός του συγκεκριμένου τομέα. Ένα από τα χρηματοδοτούμενα στο πλαίσιο αυτό σχέδια, το σχέδιο τοποθέτησης ανέργων σε θέσεις εργασίας στην επαρχία Flevoland, επικεντρώνεται στην επανένταξη στον κόσμο της εργασίας ατόμων με φυσικά προβλήματα. Η ατομική συνοδεία των ενδιαφερομένων ατόμων συνίσταται στην ψυχολογική σταθεροποίησή τους και στην υπέρβαση των εμποδίων, τα οποία βρίσκονται στο περιβάλλον τους και οποία τα εμποδίζουν να εργασθούν εκ νέου. Στη συνέχεια, είναι δυνατόν να αρχίσουν πραγματικά οι προσπάθειες για την τοποθέτησή τους σε θέσεις εργασίας. Μέχρι το 1998, 165 δικαιούχοι αυτού του σχεδίου, στην πλειοψηφία τους άνεργοι για περισσότερα από δύο ή τρία έτη, μπόρεσαν να βρουν εργασία και 65 ακολούθησαν κατάρτιση. Από τον Απρίλιο του 1999, το σχέδιο αναλήφθηκε από το Εθνικό Γραφείο Απασχόλησης, προκειμένου να διασφαλισθεί η διάρκειά του. Οι προϋποθέσεις για την επιτυχία αυτού του σχεδίου είναι, πέραν της χρηματοδοτικής ενίσχυσης των δημοσίων υπηρεσιών και των εργοδοτών, η προσέγγιση που βασίζεται στην πείρα και την ατομική συνοδεία των ανέργων μακράς διάρκειας, με τη συμπερίληψη του συνόλου του περιβάλλοντός τους.

Σουηδία: ένταξη των νέων ανέργων

Στη Σουηδία, οι κεντρικές υπηρεσίες για την απασχόληση προορίζονται ειδικά για τους νέους ανέργους και τους προτείνουν είτε εργασία είτε ένα πρόγραμμα ένταξης ή απόκτησης δεξιοτήτων. Για το σκοπό αυτό, δημιουργήθηκαν διάφορα εθνικά προγράμματα. Κέντρα πληροφορικής προτείνουν κύκλους κατάρτισης για την απόκτηση δεξιοτήτων σε θέματα τεχνικών της πληροφορικής και βοήθεια για την αναζήτηση εργασίας. Ποσοστό 20 % των νέων βρήκαν θέση εργασίας εντός τριών μηνών από την ολοκλήρωση του προγράμματος κατάρτισης. Ένα τοπικό πρόγραμμα υποστήριξης των νέων ηλικίας μικρότερης των 20 ετών έχει ως στόχο την ανάπτυξη ειδικά προσαρμοσμένων δυνατοτήτων απασχόλησης ή περιόδων εξάσκησης στο δημόσιο ή ιδιωτικό τομέα ή προγραμμάτων κατάρτισης. Η δημοτική υπηρεσία, η οποία λαμβάνει από το κράτος επιδοτήσεις για το σκοπό αυτό, αναλαμβάνει το νέο για μέγιστο διάστημα 12 μηνών· κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, αυτός οφείλει, ωστόσο, να αποδεχθεί τις ενδεχόμενες προσφορές του γραφείου απασχόλησης. Κατά το 1998, ποσοστό 40 % των συμμετεχόντων σ'αυτό το πρόγραμμα υποστήριξης μπόρεσαν να βρουν εργασία, ενώ ποσοστό 22 % επωφελήθηκαν ενός άλλου μέτρου ενίσχυσης της απασχόλησης. Από τον Ιανουάριο του 1998, οι νέοι ηλικίας 20-24 ετών επωφελούνται ενός προγράμματος "εξασφάλισης της προσωπικής ανάπτυξης", βάσει του οποίου τους προτείνονται από την υπηρεσία απασχόλησης ατομικά μέτρα υποστήριξης. Σε περίπτωση που εντός 100 ημερών, δεν προτάθηκε στο νέο καμία προσφορά της αρεσκείας του, τον αναλαμβάνει το πρόγραμμα δημοτικής υποστήριξης. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, οι νέοι εισπράττουν είτε επίδομα ανεργίας, είτε ένα ειδικό επίδομα διαβίωσης σε περίπτωση που παρακολουθούν κατάρτιση, είτε ένα κοινωνικό επίδομα.

Ισπανία: ένταξη των ατόμων με ειδικές ανάγκες

Μία μικτή επιτροπή που δημιουργήθηκε τον Οκτώβριο 1997 και αποτελείται από εκπροσώπους του Υπουργείου Απασχόλησης και του Συμβουλίου των ατόμων με ειδικές ανάγκες συνήψε μία συμφωνία για την προώθηση της απασχόλησης των ατόμων με ειδικές ανάγκες. Τα μέτρα που λήφθηκαν αφορούν τη βελτίωση της θεσμικής συμμετοχής των ατόμων με ειδικές ανάγκες, τις προσφορές τοποθέτησης και συνοδείας, τη συνεχή κατάρτιση και τη στοχοθετημένη ένταξη. Σκοπός των μέτρων αυτών είναι να βελτιωθούν οι ικανότητες των ατόμων με ειδικές ανάγκες, ειδικότερα των νέων και των γυναικών, και να τους προταθούν νέες δυνατότητες απασχόλησης προσαρμοσμένες σε αυτά. Κατά το 1998 και μόνο, οι προσπάθειες ένταξης απέδωσαν 15000 συμβόλαια εργασίας, το μισθολογικό κόστος των οποίων επιχορηγήθηκε έως 90 % από το κράτος. Στο πλαίσιο της συμφωνίας αυτής και του προγράμματος εθνικής δράσης για την εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών για την απασχόληση 1998, η Εθνική Ένωση Τυφλών (ONCE) ανέλαβε μία ιδιωτική πρωτοβουλία για την προαγωγή της απασχόλησης των ατόμων με ειδικές ανάγκες με την ονομασία "Πρόγραμμα 5000". Η ένωση υποσχέθηκε να δημιουργήσει εντός τεσσάρων ετών (από το 1997 έως το 2000) 5000 θέσεις απασχόλησης και 10000 δράσεις στον τομέα της κατάρτισης για τα άτομα με ειδικές ανάγκες. Μόλις ένα χρόνο μετά, η πρωτοβουλία αυτή έδωσε ήδη τη δυνατότητα να δημιουργηθούν 5089 θέσεις απασχόλησης για τα εν λόγω άτομα. Ακριβώς στο πλαίσιο της προώθησης της απασχολησιμότητας, χρειάζεται να επιδειχθεί ιδιαίτερη προσοχή στις προσφορές που απευθύνονται στα άτομα με ειδικές ανάγκες για να έχουν δυνατότητα ενσωμάτωσης σε μία συνεχώς μεταβαλλόμενη αγορά εργασίας.

Ιταλία: επιχειρήσεις που δημιουργούνται από νέους

Η IG - Società per l'Imprenditorialita Giovanile (ένωση για την προώθηση του επιχειρησιακού πνεύματος των νέων) δημιουργήθηκε το 1994 στα πλαίσια του εθνικού προγράμματος ενίσχυσης προς τους νέους επιχειρηματίες που θεσπίστηκε το 1986 και σκοπός του οποίου ήταν η δημιουργία επιχειρήσεων στις μειονεκτικές περιφέρειες της Ιταλίας. Η ένωση αυτή, με την εξουσιοδότηση των δημοσίων αρχών, υποστηρίζει τις αναδιαρθρωτικές διαδικασίες των επιχειρήσεων και τη δημιουργία νέων επιχειρήσεων προτείνοντας υπηρεσίες παροχής συμβουλών και κατάρτισης καθώς και τεχνικές και δημοσιονομικές ενισχύσεις. Στους κόλπους 40 τοπικών γραφείων, η IG συνεργάζεται με βιομηχανικά και εμπορικά επιμελητήρια καθώς και με τις δημόσιες υπηρεσίες.

Κατά τα τελευταία 12 έτη, οι δραστηριότητες της IG αφορούσαν:

- την προαγωγή του επιχειρησιακού πνεύματος, κυρίως στη Νότια Ιταλία·

- την αξιολόγηση 6000 επιχειρησιακών προγραμμάτων·

- την εφαρμογή 1500 επιχειρησιακών σχεδίων με συνολικό ύψος επενδύσεων 2 δισεκατ. ευρώ, τα οποία επέτρεψαν τη δημιουργία 25000 θέσεων απασχόλησης·

- τη χρηματοδότηση 970 νέων επιχειρήσεων (εκ των οποίων 81 % βρίσκονται σε λειτουργία).

Το κλειδί της επιτυχίας είναι η δημιουργία συμπράξεων μεταξύ επιχειρήσεων και η παροχή βοήθειας στον επιχειρηματία κατά την αρχική φάση μέσω ενός έμπειρου επίκουρου στη διαχείριση μιας επιχείρησης ή στο συναφές συμβούλιο διαχείρισης.

Από το 1986, η IG ενισχύει και βοηθά οικονομικώς τους ανέργους που επιθυμούν να ασκήσουν ανεξάρτητη δραστηριότητα. Προτείνει υπηρεσίες παροχής συμβουλών κατά την εφαρμογή των επιχειρησιακών προγραμμάτων και ειδικά προγράμματα κατάρτισης και επαναπροσανατολισμού ενόψει της ανεξάρτητης δραστηριότητας ή για τη διαχείριση μιας επιχείρησης. Το γεγονός ότι η ιταλική κυβέρνηση επέλεξε το πρόγραμμα δημιουργίας επιχειρήσεων της IG ως υποδειγματικό σχέδιο αποτελεί την απόδειξη της αποτελεσματικότητάς της.

Γαλλία: νέες υπηρεσίες και θέσεις απασχόλησης για τους νέους

Το γαλλικό πρόγραμμα "νέες υπηρεσίες και θέσεις απασχόλησης για τους νέους" απευθύνεται στους νέους ανέργους κάτω των 30 ετών. Προβλέπει τη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης κοινωνικής χρησιμότητας στα πλαίσια των δημοσίων υπηρεσιών καθώς και μία κρατική επιχορήγηση για μία περίοδο 5 ετών που ανέρχεται στο 80 % του νόμιμου ελαχίστου μισθολογικού ορίου για κάθε θέση που καλύπτεται από ένα νέο. Ο στόχος να δημιουργηθούν έως τα τέλη του 1998 150000 θέσεις απασχόλησης, δηλαδή μόλις ένα έτος μετά την εφαρμογή του προγράμματος, έχει ήδη ξεπεραστεί. 85000 θέσεις δημιουργήθηκαν στα πλαίσια των τοπικών αρχών και των ενώσεων, 65000 σε τοπικά εκπαιδευτικά ιδρύματα και 8250 στις τοπικές ή αστυνομικές υπηρεσίες. Νέες υπηρεσίες δημιουργήθηκαν και σε διάφορους άλλους τομείς: οικογενειακή βοήθεια, υγεία, κοινωνικός τομέας, περιβάλλον, πολιτιστικές δραστηριότητες, αθλητισμός και εκπαίδευση. Πρόκειται κυρίως για καθήκοντα συντονισμού και οργάνωσης, για δραστηριότητες στήριξης και πρόνοιας για άτομα που χρειάζονται βοήθεια, όπως οι ηλικιωμένοι και τα άτομα με ειδικές ανάγκες ή για καθήκοντα επιτήρησης στα σχολεία. Δεδομένου ότι το πρόγραμμα αποσκοπεί προ πάντων στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, η συμμετοχή των τοπικών φορέων στην αγορά εργασίας είναι αποφασιστικής σημασίας. Οι συμφωνίες-πλαίσιο που έχουν συναφθεί μεταξύ των κεντρικών οργανώσεων και των δημόσιων αρχών σε εθνικό επίπεδο εφαρμόζονται σε τοπικό επίπεδο. Τέτοιες συμφωνίες ισχύουν π.χ. στον τομέα των ταχυδρομείων, στις ενώσεις για την κατάρτιση των ενηλίκων, στον τομέα των κοινωνικών θεμάτων και της υγείας καθώς και στις υπηρεσίες κατασκευής κοινωνικής στέγης. Το πρόγραμμα έχει ως στόχο να συνεχίσει τις δραστηριότητες που δημιουργούνται και να εξασφαλίσει στους νέους μόνιμη απασχόληση στα αντίστοιχα ιδρύματα και στη συνέχεια στην κανονική αγορά εργασίας.

Σουηδία: υπηρεσίες των κοινωνικών εταίρων για την απασχόληση

Η σουηδική οργάνωση Restart, που υποστηρίζεται από τους κοινωνικούς εταίρους, βοηθά τους εργαζόμενους που απειλούνται από την ανεργία και τους ανέργους στον τομέα των υπηρεσιών να εξεύρουν νέα απασχόληση ή να δημιουργήσουν μία επιχείρηση. Οι δραστηριότητές της επικεντρώνονται στον ιδιωτικό τομέα υπηρεσιών και βασίζονται σε μία συλλογική σύμβαση που υπογράφθηκε το 1974 από τους κοινωνικούς εταίρους. Η οργάνωση Restart προτείνει στις επιχειρήσεις που είναι μέλη της και/ή στους απολυθέντες εργαζομένους, επαγγελματικές συμβουλές και βοήθεια για την εξεύρεση νέας απασχόλησης ή για τη δημιουργία ανεξάρτητης δραστηριότητας. Η ένωση Restart χρηματοδοτείται μέσω συνδρομών από 30000 επιχειρήσεις μέλη, που καταβάλλουν σήμερα το 0,3 % των μισθολογικών πληρωμών τους. Οι υπηρεσίες που παρέχονται περιλαμβάνουν το πρόγραμμα ατομικής σταδιοδρομίας, διάφορα προγράμματα κατάρτισης και επαναπροσανατολισμού, προσαρμοσμένα σε ατομικές ανάγκες, την ενίσχυση για την εξεύρεση απασχόλησης, για τη δημιουργία μιας επιχείρησης και ακόμη την οικονομική υποστήριξη των μεγαλύτερης ηλικίας ανέργων σε ορισμένες περιπτώσεις. Ο συνδυασμός του επιδόματος ανεργίας και του επιδόματος που καταβάλλεται από τη Restart εξασφαλίζει στο ενδιαφερόμενο άτομο, ανάλογα με την ηλικία του, ένα εισόδημα που μπορεί να ανέλθει έως το 75 % του παλαιού μισθού για περίοδο από 1,5 έως 2,5 χρόνια. Ακρογωνιαίος λίθος της Restart είναι ένα δίκτυο 100 συμβούλων, κατανεμημένων σε 30 περίπου τοπικά και περιφερειακά γραφεία. Μεταξύ των 143000 ατόμων που προσέφυγαν στις υπηρεσίες της Restart κατά τη δεκαετία του '90, 80000 βρήκαν νέα θέση εργασίας, 12000 συνέστησαν τις δικές τους επιχειρήσεις ενώ 16000 βρίσκονται ακόμη σε αναζήτηση εργασίας. Η σύσταση επιχειρήσεων που αντιπροσωπεύουν περίπου το 10 % των περιπτώσεων, αφορά κυρίως τον τομέα του εμπορίου και της πώλησης, με αύξηση του ποσοστού των γυναικών κατά το 1998, ενώ 80 % των επιχειρήσεων αυτών εξακολουθούν να λειτουργούν και σήμερα. Η έννοια των προσωποποιημένων συμβουλών της Restart βασίζεται στην αρχή σύμφωνα με την οποία κάθε αλλαγή απασχόλησης μπορεί να αποτελέσει και ευκαιρία για την έναρξη μιας νέας σταδιοδρομίας εφόσον συνοδεύεται από τα κατάλληλα μέτρα ενισχύσεων.

Φινλανδία: περίοδος μαθητείας στα πλαίσια της αρχικής επιμόρφωσης

Το 1995, η φινλανδική κυβέρνηση αποφάσισε ότι από το 2000 η πρώτη επαγγελματική επιμόρφωση θα πρέπει να περιλαμβάνει 6 μήνες μαθητείας σε επιχείρηση προκειμένου να μπορέσει ο νέος να αποκτήσει επαγγελματική εμπειρία. Ταυτόχρονα, η διάρκεια της αρχικής επαγγελματικής επιμόρφωσης καθορίστηκε σε 3 μήνες. Η μεταρρύθμιση αυτή έχει ως στόχο να διευκολύνει τη μετάβαση από το σχολείο στην επαγγελματική ζωή. Η κυβέρνηση και οι κοινωνικοί εταίροι κατέληξαν σε συμφωνία τον Ιανουάριο του 1998, με την οποία ορίζονται οι στόχοι των περιόδων μαθητείας σε επιχειρήσεις. Η συμφωνία αυτή έχει ως προτεραιότητες τα ακόλουθα μέτρα:

- δημιουργία δυνατοτήτων για περιόδους μαθητείας σε επιχειρήσεις χάρη στη συνεργασία μεταξύ των επιμορφωτικών ιδρυμάτων, των κοινωνικών εταίρων και των επιχειρήσεων·

- δημιουργία των κατάλληλων γενικών προϋποθέσεων για την επιμόρφωση στην επιχείρηση ως τόπου εκμάθησης.

Οι κοινωνικοί εταίροι συμφώνησαν ως προς το γεγονός ότι αυτή η επιμόρφωση στην επιχείρηση δεν συγκρίνεται με την κανονική επαγγελματική δραστηριότητα και συνεπώς ζήτησαν από την κυβέρνηση να τροποποιήσει σχετικά την εργατική νομοθεσία. Οι κοινωνικοί εταίροι υπογράμμισαν επίσης ότι η περίοδος μαθητείας σε επιχειρήσεις στα πλαίσια της επαγγελματικής επιμόρφωσης δεν πρέπει να αντικαθιστά κανονικές θέσεις εργασίας. Το νέο σύστημα επιμόρφωσης θα αρχίσει επισήμως των Αύγουστο του 1999 σε τρεις τομείς, συγκεκριμένα στη μεταλλουργία, τις υδραυλικές εργασίες και της ηλεκτρικές εργασίες καθώς και την τοπογραφία. Τα πειραματικά σχέδια εστέφθησαν από επιτυχία, χάρις ιδιαίτερα στην καλή συνεργασία μεταξύ της κυβέρνησης και των κοινωνικών εταίρων.

Γερμανία: συμφωνία για την επιμόρφωση των νέων στη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία

Το κρατίδιο, οι δήμοι και οι κοινότητες, οι οργανώσεις επιχείρησης, τα συνδικάτα και η υπηρεσία απασχόλησης της Γερμανίας είναι τα συμβαλλόμενα μέρη της συμφωνίας για την επιμόρφωση των νέων στη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία. Κοινά σχέδια καταρτίστηκαν σε 16 περιφερειακά συντονιστικά κέντρα στο πλαίσιο των εμπορικο-βιομηχανικών επιμελητηρίων. Προς το σκοπό αυτό χρειάζεται να ενθαρρυνθούν οι επιχειρήσεις να δημιουργήσουν συμπληρωματικές θέσεις μαθητείας και να πεισθούν οι νέες επιχειρήσεις να συμμετάσχουν στην επιμόρφωση των νέων προκειμένου να υπάρξει πλήρης εκμετάλλευση του συνόλου των εν δυνάμει διαθέσιμων θέσεων μαθητείας. Επιπλέον, έχουν τεθεί σε εφαρμογή πειραματικά σχέδια προκειμένου να μεταρρυθμιστεί το διπλό σύστημα επιμόρφωσης. Οι εταίροι των σχεδίων αυτών τονίζουν ιδιαίτερα τα ακόλουθα στοιχεία:

- πειραματική χρήση στοχοθετημένων προτύπων για υπάρχοντα επαγγέλματα. Τέσσερα πειραματικά σχέδια έχουν ήδη αρχίσει·

- δημιουργία νέων επαγγελμάτων, ειδικότερα στους τομείς σε πλήρη ανάπτυξη όπως οι τηλεπικοινωνίες ή τα μέσα ενημέρωσης·

- ανάπτυξη οργανωτικών προτύπων για μία πιο ευέλικτη οργάνωση της διδασκαλίας στις επαγγελματικές σχολές, προκειμένου να βελτιωθούν οι περίοδοι επιμόρφωσης σε επιχειρήσεις·

- εκμετάλλευση όλων των υφιστάμενων δυνατοτήτων σε θέματα των θέσεων εκμάθησης μέσω πλήρους ενημέρωσης των υπηρεσιών απασχόλησης και ευρύτατης διάδοσης από νέα μέσα όπως το Διαδίκτυο, προκειμένου η αγορά θέσεων εκμάθησης να είναι όσο το δυνατό πιο διαφανής.

Οι δράσεις που προωθούνται στα πλαίσια της συμφωνίας για την επιμόρφωση των νέων στη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία αναφέρονται επίσης στην εντατικοποίηση της ενημέρωσης και της παροχής συμβουλών και στις επιχειρήσεις για τη δημιουργία θέσεων εκμάθησης. Σχετικά με αυτό, ομάδες-στόχοι, είναι κυρίως οι ξένες επιχειρήσεις όπως επίσης οι δημιουργοί επιχειρήσεων στη φάση της παγίωσης στην αγορά. Η προσθήκη στα πλαίσια της επιμόρφωσης νέων επαγγελματικών προσόντων, καλύτερα προσαρμοσμένων στις ανάγκες, θα πρέπει επιπλέον να επιτρέψει τη δημιουργία καλύτερης σχέσης μεταξύ της βασικής επιμόρφωσης και της συνεχούς επιμόρφωσης, προκειμένου να βελτιωθούν οι δυνατότητες άσκησης ειδικευμένης επαγγελματικής δραστηριότητας. Εξάλλου, η ενίσχυση και η ενημέρωση των υποψήφιων στους κύκλους μαθητείας, του διδακτικού προσωπικού και των γονέων εντείνονται για να βελτιστοποιηθεί ο επαγγελματικός προσανατολισμός, να γίνει καλύτερη εκμετάλλευση της προσφοράς μαθητείας και να γνωστοποιηθούν νέα επαγγέλματα και αναπτυξιακοί τομείς. Οι δράσεις αυτές επέτρεψαν, μόνο για το έτος 1998, τη δημιουργία πάνω από 2900 συμπληρωματικών θέσεων εκμάθησης. Συνολικά, υπογράφηκαν 122000 συμβάσεις το 1998 έναντι 112000 τα προηγούμενα έτη.