ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Βρυξέλλες, 17.12.1998 
COM(1998) 711 τελικό 
ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
ΓΙΑ 
ΤΗΝ ΠΡΟΟΔΟ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ 
ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΠΡΟΣΧΩΡΗΣΗ 

Περιεχόμενα 
Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
α) Πρόλογος 
Το πλαίσιο χης περιοδικής έκθεσης 
β) Σχέσεις μεταξύ χης Ευρωπαϊκής Ένωσης και χης Τουρκίας 
Ισχορική ανασκόπηση και πρόσφαχες εξελίξεις 
Η ευρωπαϊκή σχραχηγική 
Β. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥ ΜΕΛΟΥΣ 
1. Πολιχικά κριτήρια 
1.1 Δημοκρατία και κράτος δικαίου 
Το Κοινοβούλιο 
Η εκτελεσχική εξουσία 
Η δικασχική εξουσία 
Το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας 
1.2 Δικαιώματα χου ανθρώπου και προσχασία χων μειονοχήχων 
Ασχικά και πολιχικά δικαιώμαχα 
Οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά δικαιώματα 
Δικαιώματα και προστασία των μειονοτήτων 
1.3 Το Κυπριακό ζήτημα 
1.4 Γενική αξιολόγηση 
2. Οικονομικά κριτήρια 
2.1 Εισαγωγή 
2.2 Οικονομικά κριτήρια 
Διάρθρωση χης χουρκικής οικονομίας 
Μακροοικονομικές εξελίξεις 
2.3 Η χουρκική οικονομία υπό χην προοπχική χου υποψήφιου μέλους 
II ύπαρξη λειχουργούσας οικονομίας της αγοράς 
Η ικανότητα αντιμετώπισης της ανταγωνιστικής πίεσης και των δυνάμεων της 
αγοράς 
2.4 Γενική αξιολόγηση 
3. Ικανόχηχα ανάληψης χων υποχρεώσεων χου μέλους 
3.1 Τομείς χου κεκχημένου που καλύπχονχαι από χην χελωνειακή ένωση 
Εσωτερική αγορά 
-Ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων 
-Ανταγωνισμός 
-Διανοηχική, βιομηχανική και εμπορίκι'] ιδιοκτησία 
Εμπορική πολιτική 
Τελωνεία 
Συμπέρασμα 
3.2. Τομείς του κεκχημένου που καλύπχονχαι από χην ευρωπαϊκή σχραχηγική 
Εσωτερική αγορά 
-Ελεύθερη κυκλοφορία κεφαλαίων 
-Ελεύθερη κυκλοφορία υπηρεσιών 
-Δημόσιες συμβάσεις 
Βιομηχανική πολιχική και πολιτική MME 
Γεωργία 
Τηλεπικοινωνίες και κοινωνία της πληροφορίας 
Επιστημονική και τεχνολογική έρευνα 
Περιβάλλον 
Μεταφορές 
Ενέργεια 
Προστασία των καταναλωτών 
Δικαιοσύνη και εσωτερικές υποθέσεις 
Συμπέρασμα 
3.3 Αλλοι τομείς χου κεκχημένου 
Εσωχερική αγορά 
-Προσχασία δεδομένων και εταιρικό δίκαιο 
-Ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων 
-Εκπαίδευση, κατάρτιση και νεολαία 
Οπτικοακουστικός τομέας 
Φορολογία 
Στατιστικές 
Αλιεία 
Απασχόληση και κοινωνικές υποθέσεις 
Περιφερειακή πολιτική και συνοχή 
Συμπέρασμα 
4. Κοινή Εξωτερική Πολιχική και Πολιχική Ασφαλείας 
Γ. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 
Παράρχημα 
Σχαχισχικά στοιχεία 
Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
α) Πρόλογος 
Το πλαίσιο της περιοδικής έκθεσης 
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Κάρντιφ, που πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο του 1998, 
χαιρέτησε την επιβεβαίωση της Επιτροπής ότι θα υποβάλει στα τέλη του 1998 την πρώτη 
περιοδική της έκθεση για κάθε υποψήφια χώρα όσον αφορά την πρόοδο της προς την 
προσχώρηση. Στην περίπτωση της Τουρκίας, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο σημείωσε ότι "η 
έκθεση θα βασίζεται στο άρθρο 28 της συμφωνίας σύνδεσης1 και στα συμπεράσματα του 
Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Λουξεμβούργου". 
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Λουξεμβούργου του Δεκεμβρίου του 1997 αποφάσισε να 
καθορίσει μια στρατηγική για την προετοιμασία της Τουρκίας προς την προσχώρηση 
προσεγγίζοντας την με την Ευρωπαϊκή Ένωση σε όλους τους τομείς. Το Ευρωπαϊκό 
Συμβούλιο πρόσθεσε ότι «η στρατηγική αυτή θα επανεξεταστεί από το συμβούλιο 
σύνδεσης κυρίως βάσει του άρθρου 28 της συμφωνίας σύνδεσης υπό το φως των 
κριτηρίων της Κοπεγχάγης και της θέσης που εξέδωσε το Συμβούλιο στις 29 Απριλίου 
1997». 
Η παρούσα έκθεση αποτελεί την απάντηση της Επιτροπής στο αίτημα του Ευρωπαϊκού 
Συμβουλίου του Κάρντιφ. Κατά συνέπεια, η δομή της λαμβάνει υπόψη τα 
συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Κοπεγχάγης. Στην παρούσα έκθεση : 
περιγράφονται οι σχέσεις που υπάρχουν μέχρι στιγμής μεταξύ της Τουρκίας και 
της Ένωσης, ειδικότερα στο πλαίσιο της συμφωνίας σύνδεσης· 
αναλύεται η κατάσταση όσον αφορά τις πολιτικές προϋποθέσεις που αναφέρει το 
Ευρωπαϊκό Συμβούλιο (δημοκρατία, κράτος δικαίου, δικαιώματα του ανθρώπου, 
προστασία των μειονοτήτων)· 
αξιολογούνται η κατάσταση και οι προοπτικές της Τουρκίας με βάση τις 
οικονομικές προϋποθέσεις που αναφέρει το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο (οικονομία αγοράς, 
ικανότητα αντιμετώπισης της ανταγωνιστικής πίεσης στο πλαίσιο της Ένωσης), 
εξετάζεται η ικανότητα της Τουρκίας να αναλάβει τις υποχρεώσεις που 
απορρέουν από την προσχώρηση, δηλαδή το κεκτημένο της Ένωσης όπως αυτό 
εκφράζεται στη συνθήκη, στο παράγωγο δίκαιο και στις πολιτικές της Ένωσης· 
τέλος, παρατίθεται γενική αξιολόγηση της κατάστασης και των προοπτικών της 
Τουρκίας προς την κατεύθυνση της προσχώρησης, ιδίως στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής 
στρατηγικής που παρουσίασε η Επιτροπή στην ανακοίνωση της 4ης Μαρτίου του 
τρέχοντος έτους. 
1 Το άρθρο 28 προβλέπει ότι "όταν η λειτουργία της συμφωνίας προχωρήσει τόσο ώστε να δικαιολογεί 
το ενδεχόμενο της πλήρους αποδοχής, εκ μέρους της Τουρκίας, των υποχρεώσεων που απορρέουν από 
τη συνθήκη ίδρυσης της Κοινότητας, τα συμβαλλόμενα μέρη θα εξετάσουν τη δυνατότητα 
προσχώρησης της Τουρκίας στην Κοινότητα". 
-4-
β) Σχέσεις μεχαξύ χης Ευρωπαϊκής Ένωσης και χης Τουρκίας 
Ισχορική ανασκόπηση και πρόσφαχες εξελίξεις 
Οι σχέσεις μεχαξύ χης Ευρωπαϊκής Ένωσης και χης Τουρκίας βασίζονται στη συμφωνία 
σύνδεσης μεταξύ της ΕΟΚ και της Τουρκίας, επονομαζόμενη «Συμφωνία της Άγκυρας», 
η οποία υπεγράφη στις 12 Σεπτεμβρίου 1963 και τέθηκε σε ισχύ την 1η Δεκεμβρίου 
1964. Ακρογωνιαίος λίθος χης συμφωνίας αυχής είναι η καθιέρωση χελωνειακής ένωσης 
σε χρία σχάδια. Ένα χρημαχοδοχικό πρωχόκολλο συνόδευε τη συμφωνία αυτή. Ένα 
δεύτερο και τρίτο χρηματοδοτικό πρωτόκολλο υπεγράφησαν αντίστοιχα το 1970 και το 
1977. Η συμφωνία της Άγκυρας προέβλεπε επίσης χη σύσχαση ενός συμβουλίου 
σύνδεσης χο οποίο συνέρχεχαι χακχικά και εξεχάζει χα αποχελέσμαχα χου καθεσχώχος 
σύνδεσης. Το θεσμικό αυχό πλαίσιο συμπληρώθηκε καχά χην υλοποίηση χου τελικού 
σχαδίου χης χελωνειακής ένωσης (βλέπε καχωχέρω). 
Η συμφωνία σύνδεσης συμπληρώθηκε με χην υπογραφή, σχις 23 Νοεμβρίου 1970, 
συμπληρωμαχικού πρωχοκόλλου χο οποίο χέθηκε σε ισχύ χην 1η Ιανουαρίου 1973 και με 
χο οποίο καχαρχίζεχαι χρονοδιάγραμμα των χεχνικών μέχρων που πρέπει να ληφθούν 
ώσχε να επιχευχθεί ο σχόχος χης τελωνειακής ένωσης ενχός διαστήματος 22 ετών. 
Μετά το στρατιωτικό πραξικόπημα που εκδηλώθηκε στην Τουρκία το 1980, η Κοινότητα 
αποφασίζει το πάγωμα των σχέσεων της με χην Τουρκία και χη διακοπή χου 4ου 
χρημαχοδοχικού πρωχοκόλλου. Μεχά την επάνοδο σε πολιχική διακυβέρνηση το 1983 
αναλαμβάνεται σταδιακά η ομαλοποίηση των σχέσεων. Ωστόσο, το Συμβούλιο δεν έχει 
εγκρίνει το 4ο χρηματοδοτικό πρωτόκολλο μέχρι σήμερα. 
Στις 14 Απριλίου 1987, η Τουρκία υπέβαλε στην Κοινότητα την αίτηση προσχώρησης 
της. Η Επιτροπή εξέδωσε χη γνώμη χης για χην αίχηση αυχή σχις 18 Δεκεμβρίου 
1989. Σχη γνώμη αυχή καχαλήγει «όχι δεν είναι σκόπιμο να προβεί αυτή τη στιγμή στην 
έναρξη διαπραγματεύσεων με τη χώρα αυτή». Οι λόγοι που προβάλει η ΕπιτροΐΕή είναι 
ταυτόχρονα οικονομικοί και πολιτικοί. Η Επιτροπή διαπιστώνει επίσης «τα αρνητικά 
αποτελέσματα» της ελληνοτουρκικής διένεξης καθώς και την «κατάσταση στην Κύπρο». 
Στη γνώμη της η Επιτροπή «κρίνει ωστόσο ότι η Κοινότητα πρέπει να συνεχίσει τη 
συνεργασία της με την Τουρκία, δεδομένου του γενικότερου προσανατολισμού της 
χώρας αυτής προς την Ευρώπη». Η Επιτροπή θεωρεί επίσης ότι «η Κοινότητα έχει 
ουσιασχικό συμφέρον να εμβαθύνει χις σχέσεις της με την Τουρκία και να τη βοηθήσει 
να ολοκληρώσει to συντομότερο δυνατό τη διαδικασία πολιτικού και οικονομικού 
εκσυγχρονισμού». 
Στις 5 Φεβρουαρίου 1990, το Συμβούλιο ενέκρινε τις μεγάλες κατευθυντήριες γραμμές 
της γνώμης χης Επιχροπής και ζήχησε από αυχήν να υποβάλει λεπχομερείς προχάσεις για 
χην ανάπχυξη χων ιδεών που παραχίθενχαι σχη γνώμη όσον αφορά χην ανάγκη σύσφιξης 
χων σχέσεων ΕΚ-Τουρκίας. 
Σχις 7 Ιουνίου 1990, η Επιχροπή εξέδωσε ένα σύνολο προχάσεων (χη «Δέσμη 
Μαχούχες») σχις οποίες περιέχεχαι η ολοκλήρωση χης τελωνειακής ένωσης, η 
επανάληψη και η εντατικοποίηση της χρημαχοδοχικής συνεργασίας, η προώθηση χης 
βιομηχανικής και χεχνολογικής συνεργασίας καθώς και η σύσφιξη των πολιτικών και 
πολιτιστικών δεσμών. Η δέσμη αυτή δεν εγκρίθηκε από το Συμβούλιο. 
-5-
Σχις 6 Μαρχίου 1995, χο συμβούλιο σύνδεσης ΕΚ-Τουρκίας αποφάσισε χη μεχάβαση 
σχο χελικό στάδιο της τελωνειακής ένωσης και χην επανάληψη χης χρημαχοδοχικής 
συνεργασίας. Το Συμβούλιο αποφάσισε επίσης να εμβαθύνει χη συνεργασία σε 
διάφορους χομείς, να ενισχύσει χη θεσμική συνεργασία και να ενχείνει χον πολιχικό 
διάλογο. Σχις 13 Δεκεμβρίου 1995, χο Κοινοβούλιο διαχύπωσε σύμφωνη γνώμη για χην 
χελωνειακή ένωση. Η απόφαση σχεχικά με χη μεχάβαση σχο χελικό σχάδιο χης 
χελωνειακής ένωσης χέθηκε σε ισχύ σχις 31 Δεκεμβρίου 1995· σε θεσμικό επίπεδο, 
καθιερώθηκε όργανο διαβούλευσης, η μικχή επιχροπή χελωνειακής ένωσης. 
Μεχά από ένα επεισόδιο μεταξύ της Ελλάδας και της Τουρκίας τον Ιανουάριο του 1996 
σχετικά με μία νησίδα στο Αιγαίο πέλαγος, οι σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών εντάθηκαν 
κατά πολύ. 
Στις 15 Ιουλίου 1996, χο Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων ενέκρινε χον κανονισμό 
σχεχικά με χο πρόγραμμα MEDA υπέρ 12 μεσογειακών χωρών, μεχαξύ χων οποίων και η 
Τουρκία. 
Σχις 19 Σεπτεμβρίου 1996, ένα ψήφισμα χου Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου «καλεί χην 
Επιχροπή να παγώσει αμέσως όλες χις πισχώσεις MEDA που προβλέπονχαι για χην 
Τουρκία με εξαίρεση αυχές που αφορούν χην προώθηση χης δημοκραχίας, χων 
δικαιωμάχων χου ανθρώπου και χης κοινωνίας χων πολιχών». Το ψήφισμα αυχό 
οφειλόχαν καχά κύριο λόγο σχην κατάσταση που ισχύει όσον αφορά τα δικαιώματα του 
ανθρώπου στην Τουρκία. Μετά από σύνοδο της διάσκεψης των Προέδρων που 
πραγματοποιήθηκε στις 28 Νοεμβρίου 1996, συμφωνήθηκε ειδική διαδικασία η οποία 
προβλέπει ότι το Κοινοβούλιο δίνει τη γνώμη του για τα σχέδια που επιθυμεί να 
χρηματοδοτήσει η Επιτροπή στο πλαίσιο του προγράμματος MEDA (εκ των οποίων 375 
εκατ. ECU υπέρ της Τουρκίας για την περίοδο 1996-1999). Παρά τη διαδικασία αυτή, χο 
ποσό χων αναλήψεων υποχρεώσεων ανερχόχαν σχα χέλη χου 1997, σε 103 εκαχ. ECU. 
Ποσό 272 εκαχ. ECU έχει προβλεφθεί για χην περίοδο 1998-1999. 
Μεχά χο άχυπο Συμβούλιο Εξωχερικών Υποθέσεων σχο Άπελνχορν (16 Μαρχίου 1997), 
η Ευρωπαϊκή Ένωση επιβεβαίωσε, καχά χη συνεδρίαση χου συμβουλίου σύνδεσης ΕΚ-
Τουρκίας χης 29ης Απριλίου 1997, την επιλεξιμόχηχα χης Τουρκίας για να καχασχεί 
μέλος χης Ένωσης. Με χην ευκαιρία αυχή, η Ευρωπαϊκή Ένωση χόνισε επίσης όχι η 
υποψηφιόχηχα χης Τουρκίας θα κριθεί με βάση χα ίδια κριχήρια όπως και χων άλλων 
υποψήφιων χωρών και κάλεσε χην Επιχροπή να συνχάξει ανακοίνωση για τη μελλοντική 
ανάπτυξη των σχέσεων μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Τουρκίας, στο πλαίσιο 
της τελωνειακής ένωσης. 
Το συμβούλιο σύνδεσης δεν κατόρθωσε να επιτύχει ομόφωνη συμφωνία επί του 
χρηματοδοτικού κανονισμού «τελωνειακή ένωση» του 1995. Η Ελλάδα και η Τουρκία 
συμφώνησαν, ωστόσο, τη σύσταση μιας «επιτροπής σοφών» επιφορτισμένης με την 
εξέταση των προβλημάτων που αφορούν το Αιγαίο πέλαγος. Η επιτροπή αυτή δεν έχει 
ακόμη συνεδριάσει. 
Στο Πρόγραμμα δράσης 2000 που εγκρίθηκε στις 15 Ιουλίου 1997, περιέχεχαι 
αξιολόγηση χης οικονομικής και πολιχικής καχάσχασης χης Τουρκίας. Σχο ίδιο αυχό 
έγγραφο εκχιμάχαι επίσης όχι η Τουρκία πρέπει να αναλάβει «χην πάγια δέσμευση να 
επιλύσει ορισμένα προβλήμαχα σχην περιοχή» και «να συμβάλει ενεργά σε μια δίκαιη 
και βιώσιμη διευθέχηση χου κυπριακού ζηχήμαχος». 
Σχο Πρόγραμμα δράσης 2000 αναφέρεχαι όχι «η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να 
εξακολουθήσει να σχηρίζει χις προσπάθειες χης Τουρκίας για επίλυση χων προβλημάχων 
χης και χη σύσφιξη χων σχέσεων χης με χην ΕΕ» και αναφέρεχαι σχο σημείο αυτό στην 
ανακοίνωση για την περαιτέρω ανάπτυξη των σχέσεων με την Τουρκία που εγκρίθηκε 
από την Επιτροπή στις 15 Ιουλίου 1997. 
Στην ανακοίνωση αυτή προτείνεται μια σειρά μέτρων με στόχο να παγιωθεί η 
τελωνειακή ένωση, να επεκταθεί σε νέους τομείς (υπηρεσίες και γεωργία) και να 
επιταχυνθεί η συνεργασία σε διάφορους τομείς (περιβάλλον, ενέργεια, τηλεπικοινωνίες, 
κ.λπ), εκ των οποίων ορισμένοι υπάγονται στον δεύτερο και τρίτο πυλώνα. Η Επιτροπή 
προτείνει επίσης να βοηθηθεί η Τουρκία στις προσπάθειες χης για βελχίωση χης 
καχάσχασης σχον χομέα χων δικαιωμάχων χου ανθρώπου. Σχο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή 
κατάρχισε προσχέδιο προγράμματος με το οποίο προχείνεχαι η συνεργασία με τις 
τουρκικές αρχές και τις Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις.προκειμένου να στηριχθούν οι 
προσπάθειες χων τουρκικών αρχών για αύξηση του σεβασμού των ανθρωπίνων 
δικαιωμάτων και του κράτους δικαίου. Οι τουρκικές αρχές δεν έδωσαν ακόμη συνέχεια 
στην πρόταση αυτή. 
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο χου Λουξεμβούργου χου Δεκεμβρίου χου 1997 
επιβεβαίωσε σε υψηλόχαχο επίπεδο "χην επιλεξιμόχηχα χης Τουρκίας για προσχώρηση 
σχην Ευρωπαϊκή Ένωση". Οι αρχηγοί χων κραχών και χων κυβερνήσεων αποφάσισαν 
επίσης να χαράξουν μια στρατηγική "προετοιμασίας της Τουρκίας για την 
προσχώρηση, προσεγγίζοντας την προς την Ευρωπαϊκή Ένωση σε όλους τους 
τομείς. Η στραχηγική αυχή θα συνίσχαχαι σχην ανάπχυξη χων δυναχοχήχων που 
παρέχει η συμφωνία χης Αγκυρας, σχην εμβάθυνση χης χελωνειακής ένωσης, σχην 
εφαρμογή χης χρημαχοδοχικής συνεργασίας, σχην προσέγγιση χων νομοθεσιών και 
χην υιοθέχηση χου κεκχημένου χης Ένωσης, καθώς και σχη συμμεχοχή, 
αποφασιζόμενη καχά περίπχωση, σε ορισμένα προγράμμαχα και ορισμένους 
οργανισμούς...". Επιπλέον, χο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συνέταξε κατάλογο ορισμένων 
αρχών που θα επιτρέψουν τη σύσφιξη χων δεσμών με χην Τουρκία (παράγραφος 35 χων 
συμπερασμάχων). Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο χόνισε επίσης όχι η Τουρκία θα κληθεί να 
συμμετάσχει στην ευρωπαϊκή διάσκεψη επί της ίδιας βάσης με τις άλλες υποψήφιες 
χώρες. 
Η Τουρκία αντέδρασε αρνητικά στα αποτελέσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, 
θεωρώντας ότι έτυχε διακριτικής μεταχείρισης σε σχέση με τις άλλες υποψήφιες χώρες. 
Η Άγκυρα δήλωσε ότι δεν θα συμμετάσχει στην ευρωπαϊκή διάσκεψη και ότι αναστέλλει 
τον πολιτικό διάλογο με την Ένωση και δεν επιθυμεί κατά συνέπεια να συζητήσει με την 
Ένωση ζητήματα όπως οι σχέσεις Ελλάδας-Τουρκίας, η Κύπρος ή τα δικαιώματα του 
ανθρώπου. Σύμφωνα με την Άγκυρα, οι σχέσεις ΕΕ-Τουρκίας θα βασίζονταν στο εξής 
στα ισχύοντα κείμενα (συμφωνία σύνδεσης, συμπληρωματικό πρωτόκολλο και 
τελωνειακή ένωση). 
Σύμφωνα με αίτημα χου Ευρωπαϊκού Συμβουλίου χου Λουξεμβούργου, η Επιχροπή 
ενέκρινε σχις 4 Μαρχίου 1998 χις αρχικές προχάσεις λειχουργίας χης «ευρωπαϊκής 
σχραχηγικής για χην Τουρκία» (βλέπε καχωχέρω). 
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο χου Κάρνχιφ χου Ιουνίου χου 1998 εξέφρασε χην 
ικανοποίηση χου διόχι «η Επιχροπή παρουσίασε, σχις 4 Μαρχίου 1998, ανακοίνωση 
με σχόχο να εφαρμοσχεί η ευρωπαϊκή σχραχηγική με σκοπό χην προεχοιμασία χης 
-7-
Τουρκίας για χην προσχώρηση. Συμφωνεί σχην εκχίμηση όχι, συνολικά, χο έγγραφο 
αυχό παρέχει μια καλή βάση ανάπχυξης και εξέλιξης χων σχέσεων μεχαξύ χης 
Ευρωπαϊκής Ένωσης και χης Τουρκίας. Το Συμβούλιο καλεί χην Επιχροπή να 
εφαρμόσει χης σχραχηγική αυτή και να παρουσιάσει χις προχάσεις που θα κριθούν 
αναγκαίες για την αποχελεσμαχική εφαρμογή χης. Η σχραχηγική αυτή θα μπορούσε 
να εμπλουχισχεί εν καιρώ και να λάβει υπόψη χης ιδέες χης Τουρκίας. Το 
Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί εξάλλου χην Προεδρία και χην Επιχροπή, καθώς και 
χις αρμόδιες χουρκικές αρχές, να εργασχούν με σχόχο χην εναρμόνιση χης 
χουρκικής νομοθεσίας και πρακχικών με χο κεκχημένο και ζηχά από χην Επιχροπή 
να παρουσιάσει έκθεση^ σε ένα προσεχές συμβούλιο σύνδεσης, χης 
πραγμαχοποιηθείσας προόδου. Υπενθυμίζονχας όχι η ευρωπαϊκή σχραχηγική 
προϋποθέχει χρημαχοδοχική σχήριξη, χο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο σημειώνει χην 
πρόθεση χης Επιχροπής να μελεχήσει χην εξεύρεση μέσων για χη σχήριξη χης 
υλοποίησης χης ευρωπαϊκής σχραχηγικής και να παρουσιάσει καχάλληλες 
προχάσεις για χο σκοπό αυχό». 
Η ευρωπαϊκή σχραχηγική 
Η Επιχροπή ενέκρινε σχις 4 Μαρχίου 1998 ένα πρόγραμμα εργασίας που θα προσδώσει 
ουσία σχην χελωνειακή ένωση, θα χην επεκχείνει σε άλλους χομείς (υπηρεσίες και 
γεωργία) και θα επιταχύνει χη συνεργασία σχους άλλους χομείς που ορίζονχαι σχην 
ανακοίνωση χης χου Ιουλίου χου 1997 σχεχικά με χη μελλονχική ανάπχυξη χων σχέσεων 
με χην Τουρκία. 
Μεχά χην ευνοϊκή υποδοχή που έχυχε η ανακοίνωση για χην ευρωπαϊκή σχραχηγική σχο 
Ευρωπαϊκό Συμβούλιο χου Κάρνχιφ, οι χουρκικές αρχές διαβίβασαν, σχις 22 Ιουλίου 
1998, σχην Επιχροπή έγγραφο με χις ανχιδράσεις χους όσον αφορά χις προχάσεις χης 
ευρωπαϊκής σχραχηγικής. Σε γενικές γραμμές, οι προσαναχολισμοί χου εγγράφου αυχού 
συμβαδίζουν σε μεγάλο βαθμό με χην ευρωπαϊκή σχραχηγική. 
Τον Σεπχέμβριο χου 1998 πραγμαχοποιήθηκαν οι πρώχες χεχνικές συζηχήσεις μεχαξύ 
χων υπηρεσιών χης Επιχροπής και χων χουρκικών αρχών προκειμένου να προσδιορισχεί 
ένα χρονοδιάγραμμα εργασίας καθώς και οι λεπχομέρειες υλοποίησης χης ευρωπαϊκής 
σχραχηγικής. Οι συζηχήσεις αυχές επιβεβαίωσαν χη βούληση χης χουρκικής πλευράς να 
συνεργασχεί όσον αφορά χις προχάσεις που περιλαμβάνονχαι σχην σχραχηγική. 
Σε απάνχηση χου αιχήμαχος χου Ευρωπαϊκού Συμβουλίου χου Κάρνχιφ, η Επιχροπή 
εξέδωσε σχις 21 Οκχωβρίου 1998, ανακοίνωση με σχόχο χη χρημαχοδοχική σχήριξη χης 
ευρωπαϊκής σχραχηγικής. Η ανακοίνωση αυχή περιέχει κανονισμό σχεχικά με χην 
εφαρμογή μέχρων για χην ενχαχικοποίηση χης χελωνειακής ένωσης ΕΚ-Τουρκίας (15 
εκαχ. ECU για χο 1999-2001) καθώς και έναν κανονισμό για μέχρα προώθησης χης 
οικονομικής και κοινωνικής ανάπχυξης σχην Τουρκία (135 εκατ. ECU για το 1999-
2001). 
-8-
Β. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥ ΜΕΛΟΥΣ 
1. Πολιχικά κριτήρια 
Εισαγωγή 
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο χης Κοπεγχάγης χον Ιούνιο 1993 αποφάσισε όχι για χην 
προσχώρηση πρέπει να πληρούνχαι ορισμένα «πολιχικά» κριχήρια, και κυρίως· όχι «για 
χην προσχώρηση απαιχείχαι η υποψήφια χώρα να έχει επιχύχει σχαθερόχηχα χων θεσμών 
που εγγυώνχαι χη δημοκραχία, χο κράχος δικαίου, χα ανθρώπινα δικαιώμαχα και το 
σεβασμό και την προστασία των μειονοτήτων». 
Για να πραγματοποιήσει την αξιολόγηση που της ζητήθηκε από το Ευρωπαϊκό 
Συμβούλιο του Κάρντιφ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στηρίχτηκε σε διάφορες πηγές 
πληροφοριών: παροχή πληροφοριών από τις τουρκικές αρχές, αξιολογήσεις των διεθνών 
οργανισμών (κυρίως του Συμβουλίου χης Ευρώπης), εκθέσεις χων μη κυβερνηχικών 
οργανώσεων, εκθέσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και των κρατών μελών. 
Η παρούσα ανάλυση συνίσταται σε συστηματική εξέταση της οργάνωσης και 
λειτουργίας της δημόσιας εξουσίας και το^ν μηχανισμών προστασίας των θεμελιωδών 
δικαιωμάτων. Δεν περιορίζεχαι σε χυπική περιγραφή αλλά επιδιώκει χην αξιολόγηση χης 
πραγμαχικής λειχουργίας χης δημοκραχίας και χου κράτους δικαίου. 
Η αξιολόγηση αυτή αφορά την κατάσταση που ίσχυε τον Οκτώβριο του 1998. Δεν 
προβαίνει σε λεπτομερή εξέχαση χων μεχαβολών που ενδεχομένως έχουν αναγγελθεί για 
χο μέλλον, αν και η πρόθεση μεχαρρύθμισης κάποιων χομέων λήφθηκε συχνά υπόψη 
σχην παρούσα αξιολόγηση. 
Ανασκόπηση χων προηγούμενων αξιολογήσεων της καχάσχασης σχην Τουρκία 
Τον Δεκέμβριο χου 1989, η γνώμη χης Επιχροπής για χην αίχηση προσχώρησης χης 
Τουρκίας σχην Κοινόχηχα περιείχε ήδη ανάλυση χης πολιχικής καχάσχασης χης 
Τουρκίας. 
Σχη γνώμη διαπισχωνόχαν κυρίως όχι οι διαδοχικές μεχαρρυθμίσεις είχαν δημιουργήσει 
«χις συνθήκες κοινοβουλευχικής δημοκραχίας που προσέγγιζε χα κοινοχικά πρόχυπα». 
Σχη γνώμη αναφερόχαν ωσχόσο όχι «αν και σημειώθηκαν εξελίξεις χα χελευχαία χρόνια, 
η καχάσχαση όσον αφορά χα δικαιώματα του ανθρώπου και το σεβασμό της ταυτότητας 
των μειονοτήτων δεν έχει ακόμη φθάσει στο επίπεδο που απαιτείχαι σε μια δημοκραχία». 
Σχο Πρόγραμμα δράσης 2000, η Επιτροπή προέβη σχην ακόλουθη εκτίμηση όσον αφορά 
την πολιτική κατάσταση στην Τουρκία: 
«Η Τουρκία διαθέτει κυβέρνηση και κοινοβούλιο που έχουν προέλθει από 
πολυκομματικές και δημοκρατικές εκλογές, καθώς και διοίκηση ικανή να θεσπίζει και να 
εφαρμόζει νομοθεσία συμβιβάσιμη με το κοινοτικό κεκτημένο. Παρά την πολιτική 
αναγνώριση της ανάγκης για βελτιώσεις και ορισμένες πρόσφατες νομοθετικές 
τροποποιήσεις, οι επιδόσεις της Τουρκίας στον τομέα του σεβασμού των ατομικών 
δικαιωμάτων και της ελευθερίας έκφρασης υπολείπονται κατά πολύ του επιπέδου της 
ΕΕ. Κατά την καχαπολέμηση χης χρομοκραχίας σχο νοχιοαναχολικό χης χμήμα, η 
Τουρκία οφείλει να επιδείξει αυχοσυγκράχηση, να καχαβάλει ενχονότερες προσπάθειες 
-9-
για χην περιφρούρηση χου κράχους δικαίου και χων δικαιωμάχων χου ανθρώπου και να 
εξεύρει πολιχική και όχι σχραχιωχική λύση. Οι συνεχείς περιπτώσεις βασανισχηρίων, 
εξαφανίσεων και εκχελέσεων χωρίς δίκη, παρά χις επανειλημμένες επίσημες διακηρύξεις 
χης κυβέρνησης όχι είναι αποφασισμένη να θέσει χέλος σε χέχοιου είδους πρακχικές, 
γεννούν ερωχημαχικά για χο βαθμό σχον οποίον οι αρχές είναι ικανές να 
παρακολουθήσουν και να ελέγξουν χις δρασχηριόχηχες χων δυνάμεων ασφαλείας. 
«Πρόσφαχες εξελίξεις σχη διοίκηση και χο εκπαιδευχικό σύσχημα, μολονόχι αποσκοπούν 
σε ενίσχυση χου κοσμικού χαρακτήρα χου πολιχεύμαχος, υπογραμμίζουν ωσχόσο χον 
ιδιαίχερο ρόλο χου σχραχού σχην χουρκική κοινωνία. Σχο χουρκικό νομικό σύσχημα 
υφίσχανχαι ασάφειες όσον αφορά χον πολιχικό έλεγχο χου σχραχού εκ μέρους χων 
πολιχικών αρχών». 
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επανειλημμένα αναφερθεί σχην κατάσταση στη 
νοχιοαναχολική Τουρκία ειδικόχερα σχο πλαίσιο χων συνεδριάσεων του συμβουλίου 
σύνδεσης ΕΚ-Τουρκίας. Κατά την τελευταία συνεδρίαση του συμβουλίου σύνδεσης, τον 
Απρίλιο του 1997, στη δήλωση της Προεδρίας εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης 
τονιζόταν ότι: «Αν και γνωρίζοντας το μέγεθος του προβλήματος που αντιμετωπίζει η 
Τουρκία στο νοτιοανατολικό τμήμα της, η Ένωση παρ'όλα αυτά τονίζει ότι η 
καταπολέμηση της τρομοκρατίας πρέπει να 'διεξάγεται με σεβασμό των δικαιωμάτων του 
ανθρώπου και των κανόνων δικαίων, και καλεί για πολιτική λύση. Κατά συνέπεια, είναι 
επιτακτικό να εκπληρώσει η Τουρκία τις υποχρεώσεις της ως μέλος του Συμβουλίου της 
Ευρώπης και του ΟΑΣΕ. Η Τουρκία δεν πρέπει να έχει αμφιβολίες για το ότι η Ένωση 
υποστηρίζει χην εδαφική ακεραιόχηχα χης Τουρκίας και όλων χων χωρών σχην περιοχή 
και καχαδικάζει χην χρομοκραχία». 
Πρόσφαχες πολιχικές εξελίξεις σχην Τουρκία 
Τα χελευχαία χρόνια, η πολιχική καχάσχαση σχην Τουρκία είναι σχεχικά ασχαθής. Ο 
σημερινός συνασπισμός μειοψηφίας, υπό χον πρωθυπουργό Γιλμάζ (ΑΝΑΡ), ήρθε σχην 
εξουσία χον Ιούνιο χου 1997 μεχά από πολλές εβδομάδες κρίσης, ανχικαθισχώνχας χην 
κυβέρνηση χου κ. Ερμπακάν (Refah) και χης κας Τσιλέρ (DYP). Λόγω χης έλλειψης 
πλειοψηφίας σχην χουρκική εθνοσυνέλευση (ΤΕΣ), η κυβέρνηση χου κ. Γιλμάζ 
εξαρχάχαι από χην υποσχήριξη κομμάτων εκτός συνασπισμού. 
Τον Ιανουάριο χου 1998, χο χουρκικό Συνχαγμαχικό Δικασχήριο διέλυσε χο κόμμα 
Refah, δήμευσε χην περιουσία του και απαγόρευσε στους κύριους ηγέτες του να ανήκουν 
σε πολιτική ομάδα για τα επόμενα πέντε χρόνια. Η διάλυση αυτή αποτέλεσε το 
αντικείμενο δήλωσης της Προεδρίας εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 21 
Ιανουαρίου του 1998. Στη δήλωση αυτή τονιζόταν ότι «αν και αναγνωρίζεται ότι η 
απόφαση ελήφθη σύμφωνα με τις διατάξεις του τουρκικού Συντάγματος, η Ευρωπαϊκή 
Ένωση εκφράζει την ανησυχία της για την απόφαση αυτή και τις επιπτώσεις της στη 
δημοκρατική πολυφωνία και την ελευθερία έκφρασης». Αφόχου διαλύθηκε χο κόμμα 
Refah, σχεδόν όλοι οι βουλευχές χου προσχώρησαν σε ένα νέο κόμμα, χο κόμμα Fazilet. 
Σχις 23 Σεπχεμβρίου 1998, χο Ανώχαχο Ακυρωχικό Δικαστήριο επιβεβαίωσε χην 
απόφαση χου Δικασχηρίου Εθνικής Ασφαλείας καχά χου δημάρχου χης 
Κωνσχανχινούπολης, μέλους χου κόμμαχος Fazilet, κ. Ερνχογκάν. Ο κ. Ερνχογκάν θα 
πρέπει να εκχίσει ποινή φυλάκισης 10 μηνών, θα απολέσει χο αξίωμα χου δημάρχου και 
δεν θα μπορεί πλέον να είναι υποψήφιος σε εκλογές. Ο κ. Ερνχογκάν καχαδικάσχηκε για 
λόγο που εκφώνησε και ο οποίος θεωρήθηκε ότι «στοχεύει στη φυλετική ή θρησκευτική 
-10-
mmmmmmmmmmmmmm 
πρόκληση». Σε δήλωση χης 25ης Σεπχεμβρίου 1998, η Ευρωπαϊκή Ένωση σημείωσε «με 
λύπη χην απόφαση χου Ανωχάχου Ακυρωχικού Δικαστηρίου και εξέφρασε ανησυχία για 
χις συνέπειες που αδιαμφισβήχηχα έχει για χη δημοκραχική πολυφωνία και χην ελευθερία 
έκφρασης χο γεγονός όχι διώκονχαι πολιχικά πρόσωπα που έχουν εκλεγεί δημοκραχικά 
επειδή εξέφρασαν χη γνώμη χους με μη βίαιο τρόπο». 
Πρόωρες κοινοβουλευχικές εκλογές είναι πιθανόν να πραγμαχοποιηθούν χην άνοιξη του 
1999. 
1.1. Δημοκρατία και κράχος δικαίου 
Η Τουρκία είναι συνχαγμαχική δημοκραχία με πολυκομμαχικό κοινοβούλιο, Πρόεδρο, 
κυβέρνηση, δημόσια διοίκηση και δικασχικό σύσχημα καθώς και ένα Συμβούλιο Εθνικής 
Ασφαλείας. Η πολιχική δομή χης Τουρκίας ορίστηκε με το Σύνταγμα του 1982 που 
συντάχθηκε από τους στρατιωτικούς μετά το πραξικόπημα του 1980 και εγκρίθηκε με 
δημοψήφισμα. Το άρθρο 2 του Συντάγματος του 1982 περιγράφει τη Δημοκρατία ως 
«δημοκρατικό, λαϊκό και κοινωνικό κράτος που διέπεται από τους κανόνες δικαίου». 
Το 1995, πραγματοποιήθηκε αναθεώρηση του Συντάγματος· από την τουρκική 
εθνοσυνέλευση (ΤΕΣ)· οι τροποποιήσεις· αυτές αποτελούν θετικό βήμα προς την 
ενίσχυση της δημοκρατίας στην Τουρκία. Για παράδειγμα, με τις τροποποιήσεις αυτές 
δόθηκε η δυνατότητα σε κάθε ένωση, όπως εργατικό σωματείο, να συμμετέχει σε 
πολιχικές δρασχηριόχητες· το όριο ηλικίας για το δικαίωμα ψήφου μειώθηκε από 21 σε 
18 έτη και το δικαίωμα ψήφου επεκτάθηκε σε Τούρκους πολίτες που διαμένουν στο 
εξωτερικό· εισήχθη μια σημαντική μεταρρύθμιση όσον αφορά τη λειτουργία των 
πολιτικών κομμάτων η ελάχιστη ηλικία για συμμετοχή σε πολιτικό κόμμα μειώθηκε από 
21 σε 18 έτη· το δικαίωμα προσχώρησης σε πολιτικό κόμμα επεκτάθηκε επίσης στο 
ακαδημαϊκό προσωπικό των ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και των σπουδαστών 
τους. Ωστόσο, η νομοθετική ρύθμιση των αλλαγών αυτών δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμη. 
Έτσι, για παράδειγμα, δεν έχει εγκριθεί ακόμη κανένας νόμος σχετικά με τη λειτουργία 
των πολιτικών κομμάτων και το δικαίωμα ψήφου των Τούρκων πολιτών του εξωτερικού. 
Το Κοινοβούλιο 
Το τουρκικό Σύνταγμα (άρθρο 7) προβλέπει ότι η ΤΕΣ έχει την αποκλειστική εξουσία να 
θεσπίζει νόμους με εφαρμογή σε όλη την Τουρκία. Η ΤΕΣ είναι κοινοβούλιο ενός 
σώματος που απαρτίζεται από 550 βουλευτές οι οποίοι εκλέγονται όλοι με άμεση, 
καθολική ψηφοφορία. Οι εκλογές είναι ελεύθερες και δημοκρατικές και διεξάγονται σε 
τακτικά διαστήματα με μυστική ψηφοφορία. Από το 1982, δεν έχουν αναφερεθεί 
σοβαρές εκλογικές παρατυπίες. 
Τα νομοσχέδια κατατίθενται είτε από το υπουργικό συμβούλιο είτε από τους βουλευτές. 
Οι νόμοι που εγκρίνονται από την ΤΕΣ εκδίδονται από τον Πρόεδρο εντός 15 ημερών. Ο 
Πρόεδρος μπορεί να επιστρέφει το νόμο στη ΤΕΣ για επανεξέταση. 
Η κανονική θητεία της εθνοσυνέλευσης είναι πέντε έτη. Η ΤΕΣ εκλέγει τον Πρόεδρο ως 
αρχηγό του κράτους κάθε 7 χρόνια, ή όταν ο εν ενεργεία Πρόεδρος περιέλθει σε 
ανικανότητα ή αποβιώσει. Ο νόμος για την εκλογή των βουλευτών βασίζεται σε 
αναλογική εκπροσώπηση με ισχύον κατώτατο εθνικό όριο 10%. Στις τελευταίες 
κοινοβουλευτικές εκλογές του 1995, το όριο αυτό οδήγησε σε μη εκπροσώπηση 4 
εκατομμυρίων περίπου ψήφων σε σύνολο 28 εκατομμυρίων έγκυρων ψήφων. 
-11-
Η εκτελεσχική εξουσία 
Η εκχελεσχική εξουσία έχει διπλή δομή. Αποχελείται από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας 
και το υπουργικό συμβούλιο. 
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας εκλέγεται για περίοδο επτά ετών από την ΤΕΣ μεταξύ 
των μελών της με πλειοψηφία δύο τρίτων της απαρτίας της ΤΕΣ. Ο Πρόεδρος δεν είναι 
επιλέξιμος για επανεκλογή. Η θητεία του σημερινού Προέδρου, κ. Ντεμιρέλ, λήγει το 
2000. 
Όσον αφορά την κυβέρνηση, στο υπουργικό συμβουλίου προεδρεύει ο πρωθυπουργός 
(ορίζεται από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας μετά από επιλογή μεταξύ των μελών της 
ΤΕΣ) απαρχίζεχαι από 32 υπουργούς που ορίζονχαι από χον πρωθυπουργό με απόφαση 
χου Προέδρου της Δημοκρατίας (άρθρο 109 του Συντάγματος). Οι υπουργοί πρέπει να 
παρίσχανχαι σχο Κοινοβούλιο για επερωχήσεις σχον τομέα αρμοδιότητος τους. 
Τον Σεπτέμβριο του 1997, ο πρωθυπουργός Γιλμάζ δημιούργησε (στο πλαίσιο της 
γενικής γραμματείας του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας, βλέπε κατωτέρω) το 
πρωθυπουργικό κέντρο διαχείρισης κρίσεων, στο οποίο ο αρχηγός του Γενικού 
Επιτελείου διαδραματίζει σημαντικό ρόλο. Στο κέντρο αυτό συγκεντρώνονται οι 
εξουσίες του πρωθυπουργού για τη διαχείριση κρίσεων σε διάφορες καταστάσεις, όπως, 
για παράδειγμα, όταν απειλείται η εδαφική ακεραιότητα της Τουρκίας ή η δημοκρατική 
τάξη, ή σε περιπτώσεις φυσικών και άλλων καταστροφών, μαζικών μετακινήσεων 
πληθυσμών ή σοβαρών οικονομικών κρίσεων. 
Ο αρχηγός του Γενικού Επιτελείου αναφέρεται επίσημα στο υπουργείο Άμυνας· 
επιλέγεται από το ανώτατο στρατιωτικό συμβούλιο και ορίζεται από τον πρωθυπουργό. 
Το 1997, δύο επιχειρήσεις των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων κατά των βάσεων του 
εργατικού κόμματος του Κουρδιστάν (ΡΚΚ) στο βόρειο Ιράκ πιστεύεται ότι 
πραγματοποιήθηκαν, σύμφωνα με πολλές τουρκικές εφημερίδες, χωρίς να έχει 
προηγηθεί ενημέρωση της κυβέρνησης από το Γενικό Επιτελείο. 
Η Τουρκία διαρείται διοικητικά σε 80 επαρχίες. Το τουρκικό Σύνταγμα (άρθρα 126 και 
127) κάνει διαχωρισμό μεταξύ της κεντρικής διοίκησης και των τοπικών διοικήσεων 
(δήμοι και κοινότητες). 
Το Σύνταγμα (άρθρο 128) προβλέπει ότι το καταστατικό των δημοσίων υπαλλήλων 
ορίζεται βάσει νόμου. Στο Πρόγραμμα δράσης 2000 είχε ήδη αναφερθεί το 
ικανοποιητικό επίπεδο λειτουργίας της τουρκικής διοίκησης. Ωστόσο, πρέπει να 
σημειωθούν πολυάριθμες πράξεις διαφθοράς, νεποτισμού και άσκησης επιρροής. 
Το τουρκικό νομικό σύστημα δεν περιέχει γενική νομοθεσία σχετικά με μέτρα κατά της 
διαφθοράς. Ειδικές διατάξεις για το θέμα αυτό έχουν ενσωματωθεί σε διάφορους νόμους 
μεταξύ των οποίων και στους νόμους που αφορούν τις δημόσιες συμβάσεις. Διάφορες 
κοινοβουλευτικές έρευνες διεξάγονται τη στιγμή αυτή για συγκεκριμένα σημαντικότατα 
πολιτικά πρόσωπα ύποπτα για κατάχρηση χρημάτων. Μία σημαντική δικαστική έρευνα 
άρχισε τον Αύγουστο του 1997, στην οποία ενέχονται δεκάδες πρώην μέλη της 
διοίκησης, δήμαρχοι και πολιτικοί, που κατηγορούνται ότι διέπραξαν παρατυπίες σε 
δημόσιους διαγωνισμούς υποβολής προσφορών. 
-12-
Μία από χις αιχίες διαφθοράς χων δημοσίων υπαλλήλων είναι οι χαμηλές αμοιβές σχον 
δημόσιο χομέα, γεγονός που οφείλεχαι σχην ανεπάρκεια κραχικών πόρων. Όσον αφορά 
χους αιρετούς άρχονχες, η διαφθορά οφείλεχαι εν μέρει σχην έλλειψη χρημαχοδόχησης 
χων πολιχικών κομμάχων εκ μέρους χου κράχους. 
Εξάλλου, οι δεσμοί που υπάρχουν μεχαξύ ορισμένων χομέων χου κραχικού μηχανισμού 
και προσώπων από χο χώρο χου οργανωμένου εγκλήμαχος αποδείχτηκαν καχά χο 
σκάνδαλο «Σουσουρλούκ» που συνέβη χο 1996. Ένα χροχαίο αχύχημα αποκάλυψε χην 
παρουσία σχο ίδιο όχημα ενός μέλους χης ΤΕΣ, ενός ανώχαχου αξιωματούχου της 
τουρκικής αστυνομίας και ενός τούρκου κακοποιού που κατεζητείτο από την Ιντερπόλ. 
Αποφασίστηκε η διεξαγωγή κοινοβουλευτικής και δικαστικής έρευνας. Η πρώτη 
ολοκληρώθηκε το 1997 αλλά η ΤΕΣ δεν έχει ακόμη συζητήσει τα συμπεράσματα της 
έκθεσης. Η έκθεση αυτή επιβεβαιώνει την ύπαρξη δεσμών μεταξύ ορισμένων τμημάτων 
του κρατικού μηχανισμού και του οργανωμένου εγκλήματος. Η δικαστική έρευνα δεν 
έχει ακόμη ολοκληρωθεί. 
Η δικαστική εξουσία 
Το χουρκικό Σύνχαγμα (άρθρο 138) αναγνωρίζει χη βασική αρχή χης ανεξαρχησίας χου 
δικαστικού σώμαχος. Η οργάνωση χου χομέα χης δικαιοσύνης συνίσταται σε πολιτικά 
και διοικητικά δικαστήρια, στο Συνταγματικό Δικαστήριο, τον Ανώτατο Ακυρωτικό 
Δικαστήριο και το Συμβούλιο Επικρατείας. Το Ανώτατο Συμβούλιο δικαστών και 
εισαγγελέων διορίζει και ανακαλεί τους δικαστές και τους εισαγγελείς των πολιτικών και 
διοικητικών δικαστηρίων, με εξαίρεση χα μέλη του Συνταγματικού Δικαστηρίου. Τα 
μέλη αυτά διορίζονται από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας από πίνακα υποψηφίων που 
επιλέγονται από τα ανώτατα δικαστήρια. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας διορίζει τα μέλη 
του Ανώτατου Συμβουλίου για μία τετραετία από πίνακα υποψηφίων που εκλέγονται 
μεταξύ των μελών του Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου και του Συμβουλίου 
Επικρατείας. Πρόεδρος του Ανωτάτου Συμβουλίου είναι ο υπουργός Δικαιοσύνης. Το 
Σύνταγμα (άρθρο 125) προβλέπει τον δικαστικό έλεγχο των διοικητικών πράξεων. 
Τη στιγμή αυτή υπάρχουν 9.000 θέσεις δικαστών στην Τουρκία, αλλά λόγω 
δημοσιονομικών δυσχερειών μόνο 7.000 έχουν καλυφθεί. Η τουρκική ένωση δικαστών 
και η τουρκική ένωση νομικών κρίνουν ότι χρειάζονται 15.000 δικαστές για να 
εξασφαλιστεί η ορθή λειτουργία της δικαιοσύνης. Οι δύσκολες συνθήκες εργασίας, 
περιλαμβανομένων και των ανεπαρκών μισθών, δεν διευκολύνουν την αμερόληπτη 
διεξαγωγή του δικαστικού έργου. Διαπιστώνονται πολυάριθμες περιπτώσεις διαφθοράς. 
Δύο σχέδια νόμου με στόχο την τροποποίηση του αστικού και ποινικού κώδικα 
εγκρίθηκαν από την κυβέρνηση το 1998 και διαβιβάστηκαν στην ΤΕΣ. Όσον αφορά τον 
αστικό κώδικα, το σχέδιο στοχεύει κατά κύριο λόγο στην εξάλειψη των διακρίσεων που 
εξακολουθούν να ισχύουν μεταξύ ανδρών και γυναικών (βλέπε κατωτέρω). Το σχέδιο 
τροποποίησης του ποινικού κώδικα στοχεύει κυρίως στην κατάργηση της θανατικής 
ποινής και στη χαλάρωση των περιορισμών της ελευθερίας έκφρασης, με την 
τροποποίηση του άρθρου 312 (που χρησιμοποιείται ως βάση σε πολλές διώξεις για το 
θέμα αυτό). Ένα άλλο σχέδιο νόμου για την τροποποίηση ορισμένων άρθρων του 
ποινικού κώδικα συζητείται τη στιγμή αυτή στις κοινοβουλευτικές επιτροπές. Το σχέδιο 
αυτό στοχεύει κυρίως στην αύξηση των ποινών φυλάκισης για τους δημόσιους 
υπαλλήλους και αξιωματούχους που κρίνονται ένοχοι πράξεων βασανισμού. Η έγκριση 
•13-
αυτών των νομοσχεδίων από το κοινοβούλιο θα συμβάλει στην προσέγγιση της 
τουρκικής νομοθεσίας στα ευρωπαϊκά πρότυπα. 
Στην περίπτωση απαγγελόμενων κατηγοριών για παραβάσεις σύμφωνα με τον 
αντιτρομοκρατικό νόμο, περιλαμβανομένων «κάθε είδους δράσεων που επιχειρούνται 
από άτομο ... με σκοπό την αλλαγή του εμβλήματος της Δημοκρατίας ... που 
καταστρέφουν την αδιαίρετη ενότητα του κράτους, την επικράτεια και το έθνος, 
θέτοντας σε κίνδυνο το Τουρκικό* Κράτος και την Τουρκική Δημοκρατία, 
υποσκάπτοντας ή καταστρέφοντας ή καταλαμβάνοντας την εξουσία του Κράτους», οι 
κατηγορούμενοι δικάζονται ενώπιον των Δικαστηρίων Κρατικής Ασφάλειας. Τα 
δικαστήρια αυτά ασχολούνται με πολιτικά εγκλήματα. Τα δικαστήρια αυτά συστάθηκαν 
το 1982 βάσει του άρθρου 143 του Συντάγματος και άρχισαν να λειτουργούν το 1984. 
Υπάρχουν λόγοι να πιστεύεται ότι λόγω της φύσης τους, τα δικαστήρια αυτά δεν 
παρέχουν στους κατηγορουμένους αμερόληπτη δίκη. Τα βασικά προβλήματα που 
παρουσιάζονται είναι η υπέρ του δέοντος εξάρτηση από την απόσπαση ομολογίας αντί 
για τις παραδοσιακές μεθόδους έρευνας· η σχετική θέση του εισαγγελέα (ο οποίος 
κάθεται δίπλα στους δικαστές) και του συνηγόρου (που κάθεται χαμηλότερα και του 
οποίου οι επισημάνσεις δεν καταχωρούνται στα πρακτικά της δίκης αλλά περιέχεται 
μόνο η περίληψη τους που συντάσσεται από τον δικαστή)· η εξαιρετική βραδύτητα των 
δικών και το γεγονός ότι πολλοί κατηγορούμενοι τελούν υπό κράτηση καθ' όλη τη 
διάρκεια της δίκης χωρίς ο δικαστής να πρέπει να παρουσιάσει σαφή αιτιολόγηση. 
Υπάρχουν επίσης αμφιβολίες για την αμεροληψία των δικαστών: ένας στους τρεις 
δικαστές του Δικαστηρίου Κρατικής Ασφάλειας είναι στρατιωτικός, δηλαδή, όπως 
τόνισε πρόσφατα η ευρωπαϊκή επιτροπή για τα ανθρώπινα δικαιώματα, είναι 
στρατιωτικό προσωπικό σε υπηρεσία και κατά συνέπεια υπόκειται σε στρατιωτική 
πειθαρχία. Είναι το μοναδικό παράδειγμα χώρας της Ευρώπης στην οποία πολίτες 
δικάζονται, τουλάχιστον εν μέρει, από στρατιωτικούς δικαστές. Οι αποφάσεις των 
δικαστηρίων αυτών μπορούν να αποτελέσουν το αντικείμενο προσφυγής στο Ανώτατο 
Ακυρωτικό Δικαστήριο. 
Τόσο σε θέματα πολιτικής όσο και τακτικής ποινικής δικαιοσύνης, υπάρχουν ανησυχίες 
για τη βραδύτητα των δικαστικών διαδικασιών. Ο υπερβολικός φόρτος εργασίας του 
δικαστικού συστήματος τείνει να πλήττει την αποτελεσματικότητα. Η εξάρτηση των 
δικαστών από αποφάσεις του Ανώτατου Συμβουλίου δικαστών και εισαγγελέων 
αποτελεί επίσης θέμα ανησυχίας καθώς και η πολιτικής έμπνευσης παρέμβαση του 
υπουργού Δικαιοσύνης στο έργο των δικαστών και των εισαγγελέων. Ο διορισμός νέας 
κυβέρνησης (και ο υπουργικός ανασχηματισμός) μπορεί να οδηγήσει σε ουσιαστικές 
αλλαγές στον δικαστικό τομέα. 
Έχουν υποβληθεί διάφορες προτάσεις από την κυβέρνηση για την τροποποίηση της 
νομοθεσίας έτσι ώστε να βελτιωθεί η λειτουργία του δικαστικού τομέα στην Τουρκία και 
να ενισχυθεί η ανεξαρτησία της δικαστικής εξουσίας, οι οποίες εξακολουθούν να 
εκκρεμούν σε επίπεδο κοινοβουλευτικής επιτροπής. 
Το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας 
Το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας (ΣΕΑ) συστήθηκε με το Σύνταγμα του 1961 και 
διαδραματίζει βασικό ρόλο στην χάραξη και την εφαρμογή της εθνικής πολιτικής 
ασφαλείας· επίσης, καλύπτει ένα ευρύ φάσμα πολιτικών ζητημάτων. Στο ΣΕΑ 
προεδρεύει ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας και απαρτίζεται από τον πρωθυπουργό, τον 
-14-
Αρχηγό χου Επιχελείου, χους υπουργούς Εθνικής Άμυνας, Εσωχερικών και Εξωχερικών, 
χους Αρχηγούς χου Σχραχού, χου Ναυχικού και χης Αεροπορίας και χο Γενικό Διοικηχή 
της Ασχυνομίας. Οι συσχάσεις χου ΣΕΑ δεν είναι νομικά δεσμευχικές αλλά έχουν ισχυρή 
επιρροή σχην κυβερνηχική πολιχική. Η ύπαρξη χου οργάνου αυχού δείχνει όχι, παρά χην 
βασικά δημοκραχική δομή, χο χουρκικό Σύνχαγμα επιχρέπει σχο σχραχό να 
διαδραμαχίζει πολιχικό ρόλο και να παρεμβαίνει σε όλους χους χομείς χου πολιχικού 
βίου. 
Εν καχακλείδι, η οργάνωση χης κραχικής εξουσίας σχην Τουρκία παρουσιάζει χα 
περισσόχερα βασικά χαρακχηρισχικά ενός δημοκραχικού συσχήμαχος. Η κραχική 
εξουσία διαθέχει σε γενικές γραμμές αρμόδια διοίκηση ικανή να καχαρχίζει και να 
εφαρμόζει νομοθεσία σύμφωνη με χο κεκτημένο. Διάφορα σχοιχεία, ωσχόσο, εμποδίζουν 
χη λειχουργία χης εξουσίας αυχής με χρόπο όμοιο με αυχόν που ισχύει σχα κράχη μέλη 
της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας καχαδεικνύει τον 
σημαντικό ρόλο που διαδραματίζει ο στρατός στην πολιτική ζώή. Ο στρατός δεν 
υπόκειται σε πολιτικό έλεγχο και μάλιστα ορισμένες φορές φαίνεται να ενεργεί χωρίς 
την γνώση της κυβέρνησης όχαν προβαίνει σε σχραχιωχικές καχασχαλχικές επιχειρήσεις 
μεγάλης κλίμακας. Το δικασχικό σύσχημα περιλαμβάνει δικασχήρια έκχακχης ανάγκης 
(χα δικασχήρια κραχικής ασφαλείας) ασυμβίβάσχα με ένα δημοκραχικό σύσχημα και σε 
ανχίφαση με χις αρχές χης ευρωπαϊκής σύμβασης χων δικαιωμάχων του ανθρώπου. 
Πρέπει να καταβληθούν ιδιαίτερες προσπάθειες ώστε να εξασφαλιστεί η πραγματική 
ανεξαρτησία της δικαστικής εξουσίας και να δοθούν στη δικαιοσύνη τα μέσα, σε έμψυχο 
και άψυχο υλικό, ώστε να λειτουργήσει υπό συνθήκες που αρμόζουν σε ένα κράτος 
δικαίου. 
1.2. Δικαιώματα χου ανθρώπου και προσχασία χων μειονοχήχων 
Η Τουρκία έχει κυρώσει χις σημανχικόχερες συμβάσεις για χην προσχασία χων 
ανθρωπίνων δικαιωμάχων, με εξαίρεση χο Διεθνές Σύμφωνο για χα ασχικά και πολιχικά 
δικαιώμαχα. Η Τουρκία κύρωσε χη σύμβαση χων HE καχά χων βασανισχηρίων και χην 
ευρωπαϊκή σύμβαση για χην πρόληψη χων βασανισχηρίων και άλλων απάνθρωπων ή 
χαπεινωχικών μορφών μεχαχείρισης ή χιμωρίας. Η Τουρκία έχει κυρώσει χην ευρωπαϊκή 
σύμβαση για χην προσχασία χων δικαιωμάχων χου ανθρώπου με εξαίρεση χα 
πρωχόκολλα 4, 6 και 7). Η Τουρκία εξακολουθεί να προβλέπει χη θανατική ποινή στη 
νομοθεσία της αλλά δεν την έχει εφαρμόσει από το 1984. 
Όπως και τα ευρωπαϊκά Συντάγματα, το τουρκικό Σύνταγμα απαριθμεί τα θεμελιώδη 
δικαιώματα της χώρας: δικαίωμα της σωματικής ακεραιότητας, ελευθερία γνώμης και 
τύπου, ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι, ελευθερία του συνέρχεσθαι, ελευθερία για τους 
εργαζομένους να συστήνουν εργατικά σωματεία, ελευθερία θρησκεύματος, ελευθερία 
μετακίνησης στο τουρκικό έδαφος και στο εξωτερικό. 
Η Τουρκία δεν έχει υπογράψει τη σύμβαση πλαίσιο για την προστασία των εθνικών 
μειονοτήτων. 
Το 1996, η κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Τουρκία τέθηκε υπό τη 
διαδικασία παρακολούθησης του Συμβουλίου της Ευρώπης, μετά από ψήφισμα της 
κοινοβουλευτικής συνόδου του το 1996. 
•15-
Ασχικά και πολιτικά δικαιώματα 
Η ουσιασχική προσχασία χων ασχικών και πολιχικών δικαιωμάχων όπως απορρέει από χο 
χουρκικό Σύνχαγμα και χην χουρκική νομοθεσία παραμένει προβληματική. Περιπτώσεις 
βασανιστηρίων, εξαφανίσεων και εκτελέσεων χωρίς δίκη αναφέρονται τακτικά. Η 
ελευθερία έκφρασης δεν είναι πλήρως εξασφαλισμένη και υπόκειται σε πολυάριθμους 
περιορισμούς. Πρέπει να τονιστεί ότι οι περισσότερες παραβάσεις των αστικών και 
πολιτικών δικαιωμάτων στην Τουρκία σχετίζονται περισσότερο ή λιγότερο άμεσα με τον 
τρόπο με τον οποίο η κυβέρνηση και ο στρατός αντιμετωπίζουν τα προβλήματα στο 
νοτιοανατολικό τμήμα της Τουρκίας. 
Οι τουρκικές αρχές αποδόθηκαν σε διαδικασία δημοκρατικών μεταρρυθμίσεων που 
φαινόταν ενθαρρυντική, ειδικότερα το 1995, η οποία όμως δεν συνεχίστηκε, με την 
αξιοσημείωτη εξαίρεση της τροποποίησης του νόμου για την προφυλάκιση το Μάρτιο 
του 1997. Υπάρχουν συγκεκριμένα προβλήματα στην Τουρκία που δημιουργούν 
ανησυχία. 
Συγκεκριμένα προβλήματα στην Τουρκία 
Επανειλημμένες περιπχώσεις βασανισχηρίων, εξαφανίσεων και εκχελέσεων χωρίς 
δίκη καχαγράφονχαι χακχικά παρά χις επανειλημμένες επίσημες δηλώσεις χης 
κυβέρνησης για χη δέσμευση χης να θέσει χέρμα σε χέχοιες πρακχικές. Σε πολλές 
περιπχώσεις οι βασανισμοί ασκούνχαι σε πρόσωπα καχά χη διάρκεια χης κράχησής χους 
σε απομόνωση σε ασχυνομικά χμήμαχα πριν από χη δίκη χους. Πολλές από χις 
περιπχώσεις που καχαγράφηκαν έχουν χόσο λεπχομερή χεκμηρίωση που δεν υπάρχει 
καμία αμφιβολία για χην ευθύνη χων ασχυνομικών αρχών. Οι υποθέσεις αυχές θέχουν 
υπό αμφισβήχηση χον αποχελεσμαχικό έλεγχο και επιθεώρηση χων δυνάμεων 
ασφαλείας. Δεν υπάρχουν καχάλληλα πρόχυπα πειθαρχίας για χους αξιωμαχούχους χων 
δυνάμεων αυχών. Η ποινική δίωξη των δημοσίων υπαλλήλων για παρανομίες στο 
πλαίσιο των καθηκόντων τους υπόκειται γενικά στην άδεια χων διοικηχικών αρχών. Σχις 
περιπχώσεις που υλοποιήθηκαν, οι διώξεις και οι καχαδίκες υπαλλήλων χων αρχών 
επιβολής χου νόμου (περιλαμβανομένης χης ασχυνομίας και χης χωροφυλακής) που 
καχηγορούνχαι για βασανισμούς και παράνομη μεχαχείριση, έχουν μέχρι σχιγμής 
οδηγήσει σε μάλλον ελαφρές ποινές σε σύγκριση με χα ευρωπαϊκά πρόχυπα. Έτσι, δεν 
εξασφαλίζεται η συστηματική δίωξη ενώπιον δικαστηρίου για πλημμελήματα των 
αρμοδίων για την τήρηση του νόμου. 
Τον Μάρτιο του 1997, η ΤΕΣ ενέκρινε νόμο για να μειωθεί η διάρκεια της αστυνομικής 
κράτησης. Για εγκλήμαχα που εμπίπτουν σε δικαιοδοσία χων Δικασχηρίων Κραχικής 
Ασφάλειας, ένα άχομο υπό ασχυνομική κράτηση πρέπει να εμφανίζεχαι σχο δικασχήριο 
ενχός μέγιστης περιόδου χεσσάρων ημερών, αντί για δεκατέσσερις. Στις επαρχίες στις 
οποίες έχει κηρυχθεί κατάσταση έκτακτης ανάγκης, η περίοδος αυτή μειώθηκε από 
τριάντα σε δέκα ημέρες το πολύ. Η πρόσβαση σε νομικό σύμβουλο έχει καθιερωθεί τώρα 
για τους κρατουμένους σε περιοχές που έχουν κηρυχθεί σε κατάσταση εκτάκτου 
ανάγκης, όπως συνέστησε η ευρωπαϊκή επιτροπή για την πρόληψη των βασανιστηρίων 
(ΕΠΒ) του Συμβουλίου της Ευρώπης, αλλά ένας κρατούμενος μπορεί ακόμη να 
κρατείται σε απομόνωση για διάστημα τεσσάρων ημερών. Οι νέες περίοδοι αστυνομικής 
κράτησης που καθορίζονται τώρα βάσει του νόμου εξακολουθούν να είναι μακρύτερες 
απ' ό,τι συνήθως στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η προαναφερθείσα ΕΠΒ περιέγραψε ωσχόσο 
χο περιεχόμενο χου νόμου αυχού ως «σημανχικό βήμα προς χη σωσχή καχεύθυνση». 
-16-
Ο χρόπος με χον οποίο οι νέες αυχές διαχάξεις περί ασχυνομικής κράχησης εφαρμόζονχαι 
σχην πράξη θα πρέπει να ελεγχθεί. Η προαναφερθείσα επιχροπή πραγματοποίησε και 
άλλη επίσκεψη σχην Τουρκία χο Νοέμβριο χου 1997. Η Τουρκία δεν έχει ακόμη 
επιτρέψει τη δημοσίευση της έκθεσης της αποστολής. 
Η νομολογία χου Ευρωπαϊκού Δικασχηρίου ανθρωπίνων δικαιωμάχων περιέχει 
πολυάριθμες περιπχώσεις απάνθρωπης ή εξευχελισχικής μεχαχείρισης και 
βασανισχηρίων σχην Τουρκία, ειδικόχερα καχά χις περιόδους ασχυνομικής κράχησης. 
Παρότι σημειώθηκαν ορισμένες βελτιώσεις τα τελευταία χρόνια, η ελευθερία έκφρασης 
δεν είναι πλήρως εξασφαλισμένη στην Τουρκία. Μια εξαιρετικά στενή ερμηνεία του 
Συντάγματος και άλλων νομικών διατάξεων (άρθρα 7 και 8 του αντιτρομοκρατικού 
νόμου, άρθρα 158, 159, 311 και 312 του ποινικού κώδικα) σχετικά με την ενότητα του 
κράτους, την εδαφική ακεραιόχηχα, χον κοσμικό χαρακτήρα και χον σεβασμό των 
τυπικών θεσμών του κράτους χρησιμοποιείται τακτικά για να απαγγελθούν κατηγορίες 
και να επιβληθούν ποινές σε εκλεγμένους πολιτικούς, δημοσιογράφους, συγγραφείς, 
συνδικαλιστές και εργαζομένους σε ΜΚΟ για δηλώσεις τους, για λόγους που εκφωνούν, 
για δημοσιευθέντα άρθρα ή βιβλία τους που θα ήταν αποδεκτά στα κράτη μέλη της ΕΕ. 
Την 1η Ιανουαρίου 1998, για παράδειγμα, 91 δημοσιογράφοι ήταν φυλακισμένοι στην 
Τουρκία σύμφωνα με την οργάνωση «Ρεπόρτερς χωρίς σύνορα». 
Πολλές περιπτώσεις άσκησης παρενοχλήσεων και αστυνομικής βίας κατά μεμονωμένων 
δημοσιογράφων, πολιτικών και ατόμων που δραστηριοποιούνται στον τομέα των 
ανθρωπίνων δικαιωμάτων αναφέρονται τακτικά από εθνικές και διεθνείς οργανώσεις των 
ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Τον Μάιο του 1998, ο πρόεδρος της τουρκικής ένωσης για τα 
δικαιώματα του ανθρώπου, ο κ. Ακίν Μπιρντάλ, υπήρξε θύμα δολοφονικής απόπειρας. 
Στο όνομα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Προεδρία καταδίκασε αμέσως αυτήν τη «δειλή 
επίθεση». Οι αυτουργοί της πράξης αυτής αναγνωρίστηκαν αμέσως. Ανήκουν σε μία 
οργάνωση εθνικιστικών τάσεων. Οι ανακρίσεις συνεχίζονται και η δίκη τους δεν έχει 
αρχίσει ακόμα. 
Όσον αφορά την ελευθερία του χύπου, η καχάσχαση χων MME σχην Τουρκία 
χαρακχηρίζεχαι από χην εξάπλωση χων ιδιωχικών ραδιοφωνικών και χηλεοπχικών 
σχαθμών. Η καχάσχαση αυχή εξηγείται από χη λήξη χου κραχικού μονοπωλίου που 
αποφασίσχηκε χο 1993 με χροπολογία χου Συνχάγμαχος. Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης 
χυγχάνουν γενικά μεγάλης ελευθερίας. 
Οι εθνικές και ξένες δημοσιεύσεις που παρουσιάζουν ένα ευρύ φάσμα απόψεων και 
γνωμών είναι ευρέως διαθέσιμες. Η κυβερνηχική λογοκρισία χών ξένων δημοσιεύσεων 
είναι σπάνια. Ωσχόσο, σε ορισμένες περιπχώσεις, έχει επιβληθεί λογοκρισία σε κάποιες 
χουρκικές εφημερίδες σχο σχάδιο χης εκτύπωσης χους. Υπάρχει επίσης υψηλού βαθμού 
αυχολογοκρισία δεδομένου όχι χα μέσα μαζικής ενημέρωσης είναι εν γνώσει χης 
αυσχηρόχηχας με χην οποία εφαρμόζονχαι οι συνχαγμαχικοί και νομικοί περιορισμοί χης 
ελευθερίας έκφρασης. 
Η δημόσια κριχική χων ενόπλων δυνάμεων ή η ειρηνική υποστήριξη εναλλακχικών ιδεών 
στις βασικές αρχές χου χουρκικού κράτους (π.χ. εδαφική ακεραιότητα και κοσμικός 
χαρακτήρας) μπορούν να οδηγήσουν σε απαγγελία κατηγορίας. 
Η κατάσχεση εφημερίδων, βιβλίων ή ταινιών συμβαίνει επίσης, κυρίως όσον αφορά την 
κάλυψη της κατάστασης στο νοτιοανατολικό τμήμα της Τουρκίας. Η αντικειμενική και 
-17-
ανεξάρτητη αναφορά από τα τουρκικά μέσα μαζικής ενημέρωσης του κουρδικού 
ζητήματος δεν είναι δυνατή. Παρά τους περιορισμούς αυτούς, τα μέσα ενημέρωσης 
συχνά επικρίνουν τις αρχές για τις πράξεις τους σε άλλους τομείς πολιτικής. 
Λίγο χρόνο μετά την ανάληψη καθηκόντων της κυβέρνησης του κ. Γιλμάζ, ψηφίστηκε 
από το τουρκικό κοινοβούλιο, στις 13 Αυγούστου 1997, ένας νόμος περί αμνηστίας. 
Βάσει του νόμου αυτού κατέστη δυνατή η ελευθέρωση επτά εκδοτών εφημερίδων που 
είχαν καταδικαστεί για «αποσχιστική προπαγάνδα και προώθηση της τρομοκρατίας». Με 
τον νόμο αυτό, αναστάλθηκαν οι ποινές των εν λόγω ατόμων, υπό τον όρο ότι δεν θα 
υποτροπιάσουν τα ερχόμενα τρία έτη. 
Το 1998, η τουρκική κυβέρνηση κάλεσε τον αντιπρόσωπο του Ο ΑΣΕ για την ελευθερία 
των μέσων ενημέρωσης να επισκεφθεί την Τουρκία. 
Οι συνθήκες διαβίωσης στις τουρκικές φυλακές δεν ανταποκρίνονται στους κανόνες 
που έχει ορίσει το Συμβούλιο της Ευρώπης, ούτε στα ελάχιστα πρότυπα που 
καθορίστηκαν από τα Ηνωμένα Έθνη. Οι περισσότερες από τις φυλακές έχουν 
μεγαλύτερο αριθμό κρατουμένων από τον επιτρεπόμενο και δεν παρέχουν την 
κατάλληλη ιατρική περίθαλψη. Συχνά οι αξιωματικοί των φυλακών είναι στρατιωτικοί. 
Αυτή η κατάσταση έχει ήδη προκαλέσει πολλές στάσεις εκ μέρους των φυλακισμένων, 
ιδίως το 1996. Κατά τη διάρκεια πολλών μηνών το 1998, η επιτροπή για τα δικαιώματα 
του ανθρώπου της ΤΕΣ διεξήγαγε παρκάτω αποστολή ενημερωτική για την κατάσταση 
που επικρατεί στις τουρκικές φυλακές. Η έκθεση της αποστολής αυτής δεν έχει 
δημοσιευθεί ακόμα. 
Η ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι υπόκειται σε ορισμένους περιορισμούς. Οι διάφορες 
ενώσεις δεν μπορούν, π.χ., να καλέσουν ξένες ενώσεις στην Τουρκία, να εκδώσουν 
δημόσιες δηλώσεις ή να διοργανώσουν οποιαδήποτε δραστηριότητα εκτός των κτιρίων 
τους χωρίς να πάρουν προηγουμένως την άδεια από τις αρχές. Τα τελευταία χρόνια, ο 
αριθμός και οι δραστηριότητες των τουρκικών ΜΚΟ έχουν αυξηθεί σημαντικά. 
Η ελευθερία του συνέρχεσΟαι υπόκειται επίσης σε περιορισμούς. 
Μεταρρυθμίσεις που έχουν αρχίσει 
Το 1995, η κυβέρνηση εισήγαγε συνταγματική μεταρρύθμιση που είχε στόχο να 
ενισχύσει τη λειτουργία της δημοκρατίας στην Τουρκία. Η μεταρρύθμιση αυτή ήταν η 
πρώτη που άρχισε, εδώ και πολύ καιρό, μία πολιτική κυβέρνηση. Αν και έχει συσταθεί 
επιτροπή για την εναρμόνιση των συνταγματικών θεσμών από την ΤΕΣ, επιφορτισμένη 
με τα ιδιαίτερα καθήκοντα της προετοιμασίας της εφαρμογής των συνταγματικών 
μεταρρυθμίσεων, το 1995, οι μεταρρυθμίσεις αυτές αντικατοπτρίζονται μόνο μερικώς 
στην τουρκική νομοθεσία. Το άρθρο 8 του αντιτρομοκρατικού νόμου τροποποποιήθηκε 
επίσης προς φιλελεύθερη κατεύθυνση έτσι ώστε να βελτιώνεται η προστασία της 
ελευθερίας έκφρασης. Το άρθρο αυτό απαγορεύει "την γραπτή και την προφορική 
προπαγάνδα που έχει σκοπό τη διάσπαση της ακεραιότητας του κράτους της τουρκικής 
δημοκρατίας, χώρας και έθνους ..."· απαγορεύει επίσης "συγκεντρώσεις, διαδηλώσεις και 
πορείες που έχουν τον σκοπό αυτό". Η αναθεωρημένη μορφή του άρθρου 8 εισήγαγε την 
έννοια της πρόθεσης (ή στόχου για διάσπαση της εδαφικής ακεραιότητας και της 
πολιτικής ενότητας) στην γραπτή ή προφορική προπαγάνδα· μείωσε τη διάρκεια 
φυλάκισης· και δημιούργησε τη δυνατότητα μετατροπής της φυλάκισης σε χρηματική 
ποινή. Το αναθεωρημένο άρθρο εφαρμόστηκε αναδρομικά στις περιπτώσεις 
-18-
^memKmmmmÊÊÊÊÊÊÊÊÊÊÊÊmm 
κραχουμένων, πολλοί από χους οποίους απελευθερώθηκαν, ως αποχέλεσμα χης 
αναθεώρησης αυχής. 
Το καθεσχώς χης γυναίκας σχην Τουρκία ολοένα και περισσόχερο ευθυγραμμίζεχαι με 
εκείνο που συνανχάχαι σχις περισσόχερες χώρες χης ΕΕ. Οι διακρίσεις που ακόμα 
ισχύουν βάσει χου νόμου βαίνουν προς καχάργηση. Η Τουρκία κύρωσε χο 1985 χη 
σύμβαση για χην καχάργηση όλων χων μορφών διακρίσεων ένανχι χων γυναικών. Ο 
ισχύων ασχικός κώδικας πρέπει ωσχόσο να ευθυγραμμισχεί με χη σύμβαση αυτή ενώ 
περιέχει ακόμα διατάξεις που εισάγουν διακρίσεις σχεχικά με χα συζυγικά δικαιώμαχα 
και υποχρεώσεις. Ένα νέο σχέδιο ασχικού κώδικα εγκρίθηκε από το συμβούλιο των 
υπουργών, στις 25 Αυγούστου 1998. Βρίσκεται τώρα σε επίπεδο κοινοβουλευτικής 
επιτροπής στην ΤΕΣ. Εάν εγκριθούν από χο Κοινοβούλιο, οι νέες αυχές διαχάξεις θα 
απομακρύνουν χις περισσόχερες από τις διακρίσεις που υπάρχουν ακόμα εις βάρος των 
γυναικών. Ωστόσο, η βία στο σπίτι είναι ευρέως εξαπλωμένη. Η ΤΕΣ ενέκρινε 
νομοθεσία, τον Ιανουάριο του 1998, που χαρακτήρισε παράνομη την εκμετάλλευση των 
γυναικών από τους συζύγους τους. Δεν υπάρχει ειδική διάταξη στον ποινικό κώδικα 
σχετικά με τη βία κατά των γυναικών στο πλαίσιο του γάμου· εφαρμόζονται οι γενικές 
διατάξεις. 
Η θανατική ποινή, αν και επιτρέπεται βάσει του νόμου, δεν έχει εφαρμοστεί από το 
1984. Η Τουρκία καταδικάστηκε, το Δεκέμβριο του 1996 για την παραβίαση του άρθρου 
3 της ευρωπαϊκής σύμβασης για τα δικαιώματα του ανθρώπου. Το σχέδιο του ποινικού 
κώδικα, που τώρα βρίσκεται στη νομική επιτροπή της ΤΕΣ, θα καταργήσει τη θανατική 
ποινή από το νομικό κώδικα της Τουρκίας. 
Μέσα για την προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου 
Η επιτροπή για τα δικαιώματα του ανθρώπου συστάθηκε από την ΤΕΣ το 1991. 
Διεξήγαγε διάφορες εξεταστικές των πραγμάτων αποστολές σχετικά με την κατάσταση 
των δικαιωμάτων του ανθρώπου στην Τουρκία. 
Το Νοέμβριο του 1996, οι τουρκικές αρχές δημιούργησαν μία μονάδα έρευνας 
αγνοουμένων στο πλαίσιο του υπουργείου εσωτερικών. Δεν υπάρχουν ακόμα μαρτυρίες 
σχετικά με την αποτελεσματικότητα της μονάδας αυτής. 
Τον Απρίλιο του 1997, η κυβέρνηση δημιούργησε την ανώχαχη επιτροπή συντονισμού 
για τα δικαιώματα του ανθρώπου (με επικεφαλής τον αρμόδιο υπουργό για τα 
δικαιώματα του ανθρώπου, στην οποία συμμετέχουν ένας εκπρόσωπος του 
πρωθυπουργού και υπάλληλοι των υπουργείων Εξωτερικών, Εσωτερικών, Δικαιοσύνης, 
Εθνικής Παιδείας και Υγείας). Ο ρόλος της είναι να συνχονίζει και να παρακολουθεί χην 
εφαρμογή χων μέχρων που αποβλέπουν σχη βελχίωση χης κατάστασης των δικαιωμάτων 
του ανθρώπου. Μπορεί επίσης να υποβάλει προτάσεις για το σκοπό αυτό στην 
κυβέρνηση. Η Επιτροπή έχει ετοιμάσει ένα νομοσχέδιο για τη δίωξη δημόσιων 
υπαλλήλων, ένα σχέδιο αστικού κώδικα (βλέπε παρακάτω) και το σχέδιο ποινικού 
κώδικα. 
Η δημιουργία του θεσμού ενός ανεξάρτηχου συνηγόρου του πολίχη (ombudsman) 
βρίσκεχαι εδώ και πολύ καιρό σε συζήτηση σχην ΤΕΣ. Εάν αυτή η πρόταση νόμου 
υιοθετηθεί, θα μπορούσε να βελτιώσει αισθητά την προστασία των δικαιωμάτων του 
ανθρώπου στην Τουρκία. 
-19-
Σχην Τουρκία, από χο 1987, χα άχομα έχουν χη δυναχόχηχα να προσφεύγουν σχο 
Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για χα ανθρώπινα δικαιώμαχα εφόσον θεωρούν ότι έχουν 
παραβιαστεί τα δικαιώματα τους βάσει της σύμβασης αυτής. Τον Ιανουάριο του 1990, η 
Τουρκία αναγνώρισε την υποχρεωτική δικαιοδοσία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου για τα 
δικαιώματα του ανθρώπου2. Η Τουρκία είναι, ωστόσο, η μόνη χώρα που καταδικάστηκε 
για παρεμπόδιση της υποβολής καταγγελιών στην ευρωπαϊκή επιχροπή για χα 
δικαιώμαχα χου ανθρώπου. 
Γενικά, η Τουρκία διαθέχει ένα νομικό σύνολο εθνικών και διεθνών κανόνων που είναι 
σε θέση να εξασφαλίσει χην προσχασία των αστικών και πολιτικών δικαιωμάτων. Η 
Τουρκία έχει προοδευτικά καταβάλει προσπάθειες για να εξασφαλίσει μία πραγματική 
βελτίωση της απόλαυσης ορισμένων από τα δικαιώματα αυτά όπως είναι η ελευθερία του 
συνεταιρίζεσθαι, πράγμα που αποδεικνύεχαι από χη σημαντική αύξηση του αριθμού 
ΜΚΟ σχην Τουρκία. Αντίθετα, για λόγους που συνδέονται σε μεγάλο βαθμό με την 
κατάσχαση που επικραχεί σχο νοτιοανατολικό τμήμα της Τουρκίας, η κατάσταση όσον 
αφορά ορισμένα αστικά και πολιτικά δικαιώματα εξακολουθεί να παραμένει 
ανησυχηχική. Παρά χις μεχαρρυθμίσεις που βρίσκονχαι σε εξέλιξη, δεν διαπισχώνεχαι 
σημανχική βελχίωση χης πραγμαχικής προσχασίας χων δικαιωμάχων αυχών από χόχε που 
αξιολογήθηκε η κατάσταση από την Επιτροπή στο Πρόγραμμα δράσης 2000. Στις 14 
Απριλίου 1998, κατά την 54η σύνοδο της επιτροπής χων Ηνωμένων Εθνών για χα 
δικαιώμαχα χου ανθρώπου, η Ευρωπαϊκή Ένωση υπογράμμισε τις συνεχείς καταγγελίες 
για βασανισχήρια, θανατώσεις χωρίς τη μεσολάβηση δίκης και ακούσιες εξαφανίσεις 
στην Τουρκία. Έκτακτα μέτρα, που συνδέονται με χην κατάσχαση έκτακτης ανάγκης που 
κηρύχθηκε στη νοτιοανατολική Τουρκία, συνεχίζουν να εμποδίζουν την κανονική 
άσκηση των δικαιωμάτων που εγγυάται ο νόμος. Επιπλέον, τίθεται το πρόβλημα της 
εφαρμογής ορισμένων νομοθετικών διατάξεων, ιδιαίτερα όσον αφορά την προσωρινή 
ασχυνομική κράχηση, καχά χη διάρκεια χης οποίας έχουν καταγραφεί πολλές 
περιπτώσεις βασανιστηρίων. Η ελευθερία έκφρασης, εξάλλου, εξακολουθεί να είναι 
ιδιαίτερα περιορισμένη, κυρίως με την τακτική εφαρμογή της αντιτρομοκρατικής 
νομοθεσίας. 
Οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά δικαιώματα 
Οι εργαζόμενοι, εκτός από το προσωπικό της αστυνομίας και το στρατιωτικό προσωπικό, 
έχουν το δικαίωμα να συνεταιρίζονται ελεύθερα και να συγκροτούν αντιπροσωπευτικές 
ενώσεις. Το δικαίωμα της απεργίας υπόκειται σε διάφορους περιορισμούς και σε 
περίπλοκες διαδικασίες. Μία συνταγματική τροποποίηση του 1995 και μία τροποποίηση 
το 1997 στο νόμο που ρυθμίζει τα των συνδικάτων κατήργησαν τους περιορισμούς που 
εμπόδιζαν τα συνδικάχα να ασχολούνχαι με πολιχικές δρασχηριότητες. Οι δημόσιοι 
υπάλληλοι έχουν επίσης το δικαίωμα να ιδρύουν συνδικάτα αλλά όχι το δικαίωμα να 
απεργούν ή να διαπραγματεύονται συλλογικά. Η κύρωση από την Τουρκία πολλών 
συμβάσεων του Διεθνούς Οργανισμού Εργασίας (ΔΟΕ) δεν επέφερε σημαντικές αλλαγές 
στο εργατικό δίκαιο π.χ. όσον αφορά την προστασία από αθέμιτες απολύσεις. Δεν 
υπάρχουν επιδόματα ανεργίας στην Τουρκία. Η εργασία των παιδιών χρησιμοποιείται 
ευρέως σχην άχυπη οικονομία. Η Τουρκία έχει επικριθεί πολλές φορές από τον ΔΟΕ. 
2 Ο αριθμός των αιτήσεων που προέρχονται από τούρκους πολίτες προς την ευρωπαϊκή επιτροπή για τα 
δικαιώματα του ανθρώπου ήταν 258 το 1995, 612 το 1996 και 427 το 1997. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο 
για τα δικαιώματα του ανθρώπου εξέδωσε αποφάσεις επί της ουσίας και επί του παραδεκτού για 5 
τουρκικές υποθέσεις το 1996, 8 το 1997 και 9 το 1998. 
-20-
Η κυβέρνηση δημιούργησε χον Μάρχιο χου 1995 ένα οικονομικό και κοινωνικό 
συμβούλιο χο οποίο άρχισε να λειχουργεί χο Μάρχιο χου 1997. Από τα 23 μέλη του τα 
10 είναι αντιπρόσωποι της κυβέρνησης και τα 7 είναι αντιπρόσωποι των εργοδοτών. Το 
συμβούλιο περιλαμβάνει επίσης 4 αντιπροσώπους συνδικάτων, 1 αντιπρόσωπο από τη 
συνομοσπονδία μειονεκχούνχων αχόμων και 1 από χον οργανισμό προσχασίας χου 
καχαναλωχή. 
Η καχάργηση χου νόμου σχεχικά με χις δημοσιεύσεις σε γλώσσες άλλες από χην 
χουρκική, χο 1991, επέχρεψε χη δημοσίευση υλικού σε ξένες γλώσσες 
συμπεριλαμβανομένων χων κουρδικών. Τα κουρδικά δεν απαγορεύονχαι πλέον σχην 
περίπχωση πολιχισχικών δρασχηριοχήχων αλλά δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν σχην 
«πολιχική επικονωνία» ή σχην εκπαίδευση. Απαγορεύεχαι η ραδιοφωνική ή χηλεοπχική 
μεχάδοση σε μία από χις γλώσσες χων Κούρδων. 
Όσον αφορά χην θρησκευχική ελευθερία η θρησκευχική παιδεία (χων Σουνιχών), σχα 
κραχικά σχολεία δημοχικής εκπαίδευσης είναι υποχρεωτική. Εάν εξακριβωθεί ότι δεν 
είναι Μουσουλμάνοι, οι μειονότητες της συνθήκης της Λοζάννης (βλέπε παρακάτω) 
εξαιρούνται βάσει νόμου από τη διδασκαλία της μουσουλμανικής θρησκείας. Οι 
θρησκευτικές μειονότητες που έχουν αναγνωριστεί από την Τουρκία είναι ελεύθερες να 
ασκούν την. θρησκεία χους, αλλά η πρακχική άλλης θρησκείας από αυχή χων Σουνιχών 
υπόκειχαι σε πολλούς πρακχικούς και γραφειοκραχικούς περιορισμούς, π.χ. όσον αφορά 
χην ιδιοκτησία κχιρίων και χην επέκταση δραστηριοτήτων. Η ασσυριακή ορθόδοξη 
θρησκεία δεν έχει αναγνωριστεί σαν θρησκευτική μειονότητα και υπόκειται σε πιέσεις 
κατά την άσκηση της θρησκευτικής της εκπαίδευσης. Οι αλεβίτες μουσουλμάνοι της 
Τουρκίας υπολογίζονται σε τουλάχιστον 12 εκατ. Δεν υπάρχουν αλεβίτες θρησκευτικοί 
καθοδηγητές αμειβόμενοι από το κράτος σε αντίθεση με τους σουνίτες θρησκευτικούς 
καθοδηγητές. 
Ο στρατός διαδραματίζει ενεργό ρόλο για να εξασφαλίσει τη διατήρηση του κοσμικού 
χαρακτήρα χης χουρκικής κοινωνίας ένανχι ορισμένων ισλαμικών ρευμάχων που 
θεωρούνχαι ανχίθεχα προς αυχόν. Πολλές προειδοποιήσεις, έχουν απευθυνθεί από χο 
σχραχό προς χην κυβέρνηση σχο πλαίσιο χου εθνικού συμβουλίου ασφαλείας. Ο σχραχός 
προβαίνει, εξάλλου, χακχικά σχο εσωχερικό χου σχον αποκλεισμό σχραχιωχικών που 
έχουν δρασχηριόχηχες που θεωρούνχαι μη σύμφωνες με χον κοσμικό χαρακχήρα. 
Αν και, σχο πρόσφαχο παρελθόν, η Τουρκία προσπάθησε να βελχιώσει χους νόμους χης 
όσον αφορά χα οικονομικά και κοινωνικά δικαιώμαχα, η καχάσχαση σχον χομέα αυχό 
χαρακτηρίζεται ακόμα από ορισμένους περιορισμούς, ιδίως σε συνδικαλιστικά θέματα, 
που δεν επιτρέπουν να ασκούνται τα δικαιώματα αυτά πλήρως σύμφωνα με τα πρότυπα 
που ισχύουν γενικά στα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Όσον αφορά τα πολιτιστικά 
δικαιώματα, πρέπει να σημειωθεί ότι η ελευθερία θρησκείας εμποδίζεται ακόμα από τη 
διαφορετική μεταχείριση που επιφυλάσσεται σε αναγνωρισμένες θρησκευτικές 
μειονότητες (Συνθήκη της Λοζάννης) και σε άλλες θρησκευτικές μειονότητες, που 
αποτελούν τακτικά το αντικείμενο περιορισμών κατά την άσκηση των θρησκευτικών 
καθηκόντων τους. 
Δικαιώματα και προσχασία χων μειονοχήχων 
Ο συνολικός πληθυσμός χης Τουρκίας υπολογίζεχαι σε πάνω από 62 εκαχ. Ο αριθμός 
αυχός περιλαμβάνει έναν πληθυσμό κουρδικής καχαγωγής που εκχιμάχαι σε 8 έως 15 
εκαχ., ανάλογα με χις πηγές. Σύμφωνα με χη Συνθήκη χης Λωζάννης, χρεις μειονόχηχες 
-21-
είναι επίσημος αναγνορισμένες από χο χουρκικό κράχος: οι Αρμένιοι (50.000), οι 
Εβραίοι (25.000) και οι Έλληνες (5.000). Καθεμία από αυτές διαχειρίζεται ελεύθερα τις 
εκκλησίες, τα σχολεία και τα νοσοκομεία της. Οι τρεις μειονότητες που είναι 
αναγνορισμένες έχουν την υποχρέοση καταγραφής τους στις αρχές. Το δελτίο 
ταυτότητας τον μελών τον μειονοτήτον αυτών πρέπει να αναφέρει σε ποια μειονότηχα 
ανήκουν. Το υπουργείο Εσοτερικών διαθέτει τμήμα αρμόδιο για τις μειονότητες αυτές. 
Το Σύνταγμα δεν αναγνορίζει τους Κούρδους ος εθνική, φυλετική ή εθνοτική 
μειονότηχα. Δεν υπάρχουν νομικά εμπόδια για να συμμεχάσχουν οι Κούρδοι σε 
πολιχικές και οικονομικές εργασίες αλλά Κούρδοι οι οποίοι δημόσια ή πολιχικά 
διεκδικούν την εθνική τους ταυτότητα κινδυνεύουν να υποστούν παρενοχλήσεις ή 
διώξεις. Το μεγαλύτερο τμήμα του πληθυσμού τον Κούρδον ζει στο νοτιοανατολικό 
τμήμα της χώρας. Στην περιοχή αυτή, οι τουρκικές αρχές συνεχίζουν τις ένοπλες 
συγκρούσεις, από δεκαετίας και πλέον, με το Εργατικό Κόμμα του Κουρδιστάν (ΡΚΚ), 
στόχος του οποίου είναι η δημιουργία ενός ανεξάρτητου κράτους του Κουρδιστάν στη 
νοτιοανατολική Τουρκία και το οποίο χρησιμοποιεί τρομοκρατικές μεθόδους. Υπάρχουν 
μαρτυρίες ότι άμεση συνέπεια της κατάστασης αυτής, είναι η, σε μεγάλη κλίμακα, 
καταναγκαστική απομάκρυνση από τα εδάφη και η καταστροφή χοριών που 
συνοδεύονται από καταπατήσεις τον δικαιομάτον του ανθρώπου που διαπράττουν οι 
τουρκικές δυνάμεις ασφαλείας. 
Το 1996, η επιτροπή για τα δικαιώματα του ανθρώπου του τουρκικού κοινοβουλίου 
διεξήγαγε αποστολή πληροφόρησης για την κατάσταση τον κατοίκον τον χοριών που 
έχουν εκκενωθεί ή καταστραφεί και καταδίκασε τη μη καταβολή προσπαθειών εκ μέρους 
της κυβέρνησης για την παροχή βοήθειας στους πληθυσμούς αυτούς. Η κατάσταση αυτή 
πράγματι προξένησε σημαντική καταναγκαστική μετανάστευση από την περιοχή αυτί'] 
προς χις μεγάλες πόλεις που βρίσκονχαι σχα πιο δυχικά χμήμαχα της χώρας. Πολλά 
σχολεία έχουν κλείσει, αφήνοντας έτσι χωρίς παιδεία σημαντικό τμήμα του πληθυσμού 
σε ηλικία φοίτησης. Η τουρκική κυβέρνηση επανειλημμένως αρνήθηκε να 
διαπραγματευθεί με το ΡΚΚ. Η κυβέρνηση συνασπισμού του κ. Γιλμάζ δήλωσε, το 1997, 
την πρόθεση της να υποστηρίξει την κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη της περιοχής 
αυτής. Ωσχόσο, μέχρι σήμερα, δεν έχουν υλοποιηθεί συγκεκριμένα μέχρα. 
Η καχάσχαση έκχακχης ανάγκης (άρθρο 122 χου Συνχάγμαχος), που κηρύχθηκε χο 1987, 
ισχύει ακόμα σε 6 από χις 9 επαρχίες σχη νοχιοαναχολική Τουρκία και συνεχίζει να 
παρατείνεται ανά τέσσερις μήνες. Βάσει χου καθεστώχος αυτού, χο υπουργικό 
συμβούλιο, σχο οποίο στην περίπχωση αυτή προεδρεύει ο Πρόεδρος χης Δημοκραχίας, 
μπορεί να εκδίδει διατάγμαχα που έχουν ισχύ νόμου σε Οέμαχα που επιβάλλονχαι από χο 
καΟεσχώς έκχακχης ανάγκης. Τα διαχάγμαχα αυχά πρέπει να υποβάλλονχαι για έγκριση 
σχην ΤΕΣ χην ίδια ημέρα. Έχουν δοθεί με διάχαγμα εκχεχαμένες εξουσίες σχους 
περιφερειακούς διοικηχές για να περιορίζουν θεμελιώδη δικαιώμαχα και ελευθερίες. Το 
άρθρο 15 του Συντάγματος διέπει την αναστολή αυτών των δικαιωμάτων και ελευθεριών 
και εμπνέεται από το άρθρο 15 της ευρωπαϊκής σύμβασης για τα δικαιώματα του 
ανθρώπου· όπως το τελευταίο, προστατεύει επίσης τα δικαιώματα που δεν μπορούν να 
καταργηθούν ακόμα και σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης. 
Στο πλαίσιο της διαδικασίας παρακολούθησης της κατάστασης στην Τουρκία, η 
κοινοβουλευτική συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης επιφόρτισε την επιτροπή για 
το σεβασμό των υποχρεώσεων και δεσμεύσεων των κρατών μελών να εξετάσει το θέμα 
-22-
χης κουρδικής μειονότηχας. Η επιχροπή αυχή επισκέφτηκε χην Τουρκία σχις 6-9 
Σεπχεμβρίου 1998. Το αποχέλεσμα χων ερευνών χης δεν είναι ακόμα γνωσχό. 
II Τουρκία δεν αναγνωρίζει χο δικαίωμα ασύλου για πρόσφυγες από χώρες εκχός 
Ευρώπης, αν και επιχρέπει σχην Ύπαχη Αρμοσχεία χων Ηνωμένων Εθνών για χους 
πρόσφυγες να διεξάγει εξεχασχική διαδικασία για να καθορίζει εάν οι πρόσφυγες αυχοί 
είναι επιλέξιμοι για επανεγκαχάσχαση σε μια χρίχη χώρα. 
Πρέπει, επομένως, να παραχηρηθεί όχι η καχάσχαση χων μειονοχήχων σχην Τουρκία 
χαρακχηρίζεχαι από διαφορεχική μεχαχείριση χόσο από νομικής πλευράς, όσο και σχην 
πράξη μεχαξύ χων μειονοχήχων εκείνων που έχουν επίσημη αναγνώριση καχ'εφαρμογή 
χης Συνθήκης χης Λωζάννης και εκείνων που βρίσκονχαι εκχός χου πεδίου εφαρμογής 
χης Συνθήκης αυχής. Οι χουρκικές αρχές δεν αναγνωρίζουν χην ύπαρξη κουρδικής 
μειονόχηχας, θεωρώνχας χον πληθυσμό αυχό απλά χουρκικό αλλά κουρδικής καχαγωγής. 
Ο πληθυσμός αυχός συνανχάχαι σε κάθε σημείο της Τουρκίας αλλά είναι κυρίως 
συγκενχρωμένος σχη νοτιοανατολική περιοχή. Μειονεκχεί οικονομικά και κοινωνικά και 
σχις περιοχές όπου έχει κηρυχθεί καχάσχαση έκχακχης ανάγκης, υφίσχαχαι όλες χις 
αρνηχικές συνέπειες που έχει η συνέχιση χων χρομοκραχικών πράξεων και οι 
περιορισμοί χης κανονικής άσκησης χων πολιχικών και αστικών χου δικαιωμάχων, λόγω 
ακριβώς χης καχάσχασης έκχακχης ανάγκης*. Σχο πλαίσιο αυχό, η Τουρκία πρέπει να βρει 
πολιχική και μη σχραχιωχική λύση στο πρόβλημα της νοτιοαναχολικής χης περιοχής. Η 
στρατιωτική απάνχηση που έχει μέχρι χώρα δοθεί είναι πολυέξοδη από ανθρώπινη και 
οικονομική άποψη και εμποδίζει χην κοινωνικοοικονομική ανάπχυξη χης περιοχής. 
Εξάλλου, αμαυρώνει χη διεθνή εικόνα χης Τουρκίας. Μία πολιχική λύση θα μπορούσε να 
εμπεριέχει χην αναγνώριση ορισμένων μορφών χης κουρδικής πολιχισχικής χαυχόχηχας, 
μία μεγαλύχερη ανοχή ένανχι χων χρόπων έκφρασης χης χαυχόχηχας αυχής, υπό χον όρο 
όχι δεν υποσχηρίζει ούχε χο αυχονομισχικό κίνημα, ούχε χην χρομοκραχία. 
1.3 Το Κυπριακό ζήχημα 
Από χο 1974, η Τουρκία καχέχει χο βόρειο χμήμα χου νησιού και διατηρεί εκεί ένοπλες 
δυνάμεις 35.000 ανδρών περίπου. Το 1983, χο χμήμα αυχό χου νησιού 
αυχοανακηρύχθηκε ανεξάρχηχη δημοκρατία η οποία δεν αναγνωρίστηκε από χη διεθνή 
κοινόχηχα, με μόνη εξαίρεση χην Τουρκία. Πολλά ψηφίσματα χων Ηνωμένων Εθνών 
καταδίκασαν χην καχοχή χου βορείου τμήματος χης νήσου από χην Τουρκία και χην 
αυχοανακήρυξη χων καχεχόμενων εδαφών ως "ανεξάρχηχη δημοκραχία" που είναι 
ανχίθεχη με χις συνθήκες ίδρυσης χης κυπριακής δημοκραχίας. Τα ψηφίσματα αυτά 
θεώρησαν απαράδεκτο το σημερινό status quo. 
Στις 27 Ιανουαρίου 1997, ο κ. Ντενκτάς και ο Πρόεδρος Ντεμιρέλ υπέγραψαν κοινή 
δήλωση με στόχο την προοδευτική ενσωμάτωση του βορείου τμήματος της νήσου της 
Κύπρου στην Τουρκία. Η δήλωση αυτή καταγγέλει ως "ιστορικό λάθος" την απόφαση 
της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την έναρξη διαπραγματεύσεων ενόψει της προσχώρησης 
της Δημοκρατίας της Κύπρου. Η δήλωση αυτή κατέληγε στο συμπέρασμα ότι 
"οποιοδήποτε βήμα πραγματοποιηθεί από την ελληνοκυπριακή διοίκηση κατά την πορεία 
της μονομερούς προσχώρησης της ως μέλος στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα επισπεύσει τη 
διαδικασία ενοποίησης μεταξύ της "ΤΔΒΚ3" και της Τουρκίας". Τον Ιούλιο του 1998, η 
"Τουρκική Δημοκρατία Βορείου Κύπρου", που δεν αναγνωρίζεται από τη διεθνή κοινότητα με 
εξαίρεση την Τουρκία. 
-23-
Τουρκία και χο βόρειο χμήμα της νήσου υπέγραψαν συμφονία σύνδεσης. Η συμφονία 
αυχή προβλέπει ένα συμβούλιο σύνδεσης που είναι επιφορτισμένο με χην επεξεργασία 
χον απαραίχηχον μέχρον για χην οικονομική και χη δημοσιονομική ένωση καθώς και χη 
μερική ενσομάχοση όσον αφορά χα θέμαχα ασφάλειας, άμυνας και εξοχερικής 
πολιχικής. 
Η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι τα μέτρα που έχει λάβει η Τουρκία είναι ασυμβίβαστα 
προς το διεθνές δίκαιο όπος προκύπτει από τα συναφή ψηφίσματα χον Ηνωμένων 
Εθνών, με χα οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση συμφωνεί πλήρως. Η Επιχροπή συνεχίζει να 
πισχεύει όχι η αποσχολή καλών υπηρεσιών που διεξάγει ο Γενικός Γραμμαχέας xcov 
Ηνωμένων Εθνών, με χην υποσχήριξη χου Συμβουλίου Ασφαλείας και χης Ευρωπαϊκής 
Ένωσης, πρέπει να λάβει χην ενεργό υποσχήριξη όλων χων ενδιαφερόμενων μερών. 
Η Επιχροπή θεορεί όχι η Τουρκία, ος εγγυήχρια δύναμη χης χουρκοκυπριακής 
κοινόχηχας, θα πρέπει να χρησιμοποιήσει χις ειδικές σχέσεις χης για να συμβάλει σε μία 
δίκαιη ρύθμιση χου κυπριακού θέμαχος, σχο πλαίσιο χου σεβασμού χων σχεχικών 
ψηφισμάτων των Ηνωμένων Εθνών, τα οποία σχηρίζονχαι κυρίως σχη δημιουργία μιας 
διζονικής και δικοινοχικής ομοσπονδίας. 
1.4. Γενική αξιολόγηση 
Σε πολιχικό επίπεδο, η αξιολόγηση χονίζει ορισμένες ανομαλίες σχη λειτουργία χον 
κραχικών αρχών, συνεχείς παραβιάσεις χον δικαιομάχον χου ανθρώπου και σοβαρές 
ανεπάρκειες σχη μεχαχείριση χον μειονοχήχον. Η έλλειψη πολιχικού ελέγχου επί χου 
σχραχού αποχελεί πηγή ανησυχίας. Το γεγονός αυχό ανχανακλάχαι σχον πρωχεύονχα 
ρόλο που διαδραμαχίζει ο σχραχός σχον πολιχικό βίο μέσο χου Συμβουλίου Εθνικής 
Ασφαλείας. Μία πολιχική, μη σχραχιοχική λύση πρέπει να βρεθεί όσον αφορά χην 
κατάσταση σχη νοχιοαναχολική Τουρκία, πολύ περισσόχερο δεδομένου όχι ένα μεγάλο 
μέρος από τις παραβιάσεις τον αστικών και πολιτικών δικαιομάχον που σημειώνονται 
στη χώρα σχετίζονται άμμεσα ή έμμεσα με το συγκεκριμένο ζήτημα. Η Επιχροπή 
αποδέχεχαι χη δέσμευση χης χουρκικής κυβέρνησης να καχαπολεμήσει χις παραβιάσεις 
χον ανθροπίνον δικαιομάχον σχη χώρα, αλλά η δέσμευση αυχή δεν είχε μέχρι σχιγμής 
καμία σημαντική εφαρμογή στην πράξη. Η διαδικασία δημοκρατικής μεχαρρύθμισης χην 
οποία άρχισε η Τουρκία χο 1995 πρέπει να συνεχισχεί. 
Παράλληλα με χην επίλυση χον προβλημάχον αυχών, η Τουρκία πρέπει να καχαθέσει 
εποικοδομητική συνεισφορά στο διακανονισμό όλον τον διαφορών με διάφορες 
γειχονικές χης χώρες, με ειρηνικά μέσα και σε συμφωνία με χο διεθνές δίκαιο. 
-24-
2. Οικονομικά κριτήρια 
2.1 Εισαγωγή 
Σχο πλαίσιο χης εξέχασης χης οικονομικής καχάσχασης και χον προοπχικών χης 
Τουρκίας, η προσέγγιση χης Επιτροπής βασίζεχαι ειδικόχερα σχα συμπεράσμαχα χου 
Ευροπαϊκού Συμβουλίου χης Κοπεγχάγης (Ιούνιος 1993) χο οποίο διευκρίνισε όχι η 
προσχώρηση σχην Ένοση προϋπέθεχε "χην ύπαρξη οικονομίας χης αγοράς που να 
λειχουργεί, καθώς και χην ικανότηχα ανχιμεχώπισης χης ανχαγονισχικής πίεσης και χον 
δυνάμεων χης αγοράς σχα πλαίσια χης Ένωσης". 
Μετά από συνοπχική παρουσίαση χης οικονομικής καχάσχασης και χων πρόσφαχων 
μακροοικονομικών εξελίξεων, σχο παρόν χμήμα χης έκθεσης πραγμαχοποιείχαι γενική 
εκχίμηση χης Τουρκίας με βάση χα κριτήρια που όρισε χο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. 
2.2 Οικονομικά κριτήρια 
Διάρθρωση χης χουρκικής οικονομίας 
Η Τουρκία έχει πληθυσμό άνω χων 62 εκαχ. καχοίκων. Ο ετήσιος ρυθμός αύξησης του 
πληθυσμού υπολογίζεται σε 1,6%, ενώ' εξακολουθεί η τάση επιβράδυνσης που 
παρατηρείται τις τελευταίες δεκαετίες. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Παγκόσμιας 
Τράπεζας, το ΑΕΠ της Τουρκίας ανερχόχαν σε 382,5 δισ. δολάρια χο 1996 (σε ισοχιμία 
αγορασχικής δύναμης), δηλαδή, χο 5,2% χου ΑΕΠ χης Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το καχά 
κεφαλή ΑΕΠ ανχιπροσωπεύει μόνο χο ένα χρίχο περίπου χου κοινοχικού μέσου όρου. 
Η Τουρκία είναι ιδρυτικό μέλος του ΔΝΤ, της Παγκόσμιας Τράπεζας και του ΟΟΣΑ. 
Έχει κυρώσει τις συμφωνίες της GATT το 1951 και είναι μέλος του ΠΟΕ. 
Από τις αρχές της δεκαετίας του 80, η Τουρκία έχει αποδυθεί σε μία προσπάθεια 
οικονομικής μεταρρύθμισης η οποία χαρακτηρίζεται από υψηλή ανάπτυξη (περίπου 6% 
κατά μέσο όρο το διάστημα 1980-97), δυναμική ανάπτυξη της μεταποιητικής 
βιομηχανίας και του τομέα των υπηρεσιών καθώς και σταδιακή συρρίκνωση του 
γεωργικού τομέα. Το σταδιακό άνοιγμα της χουρκικής οικονομίας σχον έξω κόσμο 
αποχέλεσε χην κινητήρια δύναμη χων μεχαρρυθμίσεων αυχών. Έχσι, χο μερίδιο χων 
εξαγωγών σχο ΑΕΠ, που ανερχόχαν σε 4,3% χο 1981, έφθασε χο 23,9% χο 19974, ενώ χο 
μερίδιο χων εισαγωγών αυξήθηκε από 11,7% σε 29,5%. Το άνοιγμα αυχό εκδηλώθηκε, 
ειδικόχερα, με χη θέση σε ισχύ της συμφωνίας χελωνειακής ένωσης με χην Ευρωπαϊκή 
Κοινόχηχα, σχις 31 Δεκεμβρίου 1995, που συμβάλει ουσιασχικά στον εκσυγχρονισμό χης 
οικονομίας. Το 1997, χο 46,7% χων εξαγωγών και χο 51,2% των τουρκικών εισαγωγών 
αφορούσαν συναλλαγές με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Σταδιακά δημιουργήθηκε ένα 
ευνοϊκό πλαίσιο για χην ανάπχυξη χων εξαγωγών και χου ιδιωτικού τομέα σε 
αντικατάσταση μιας πολιτικής υποκατάστασης των εισαγωγών και μιας εκβιομηχάνισης 
κατευθυνόμενης μέσω των Κρατικών Επιχειρήσεων (ΚΕ). Η οικονομική σημασία του 
κρατικού τομέα μειώθηκε σημαντικά μέσω της πολιτικής ιδιωτικοποιήσεων και 
Στο ποσοστό αυτό δεν περιλαμβάνεται το ανεπίσημο εμπόριο με τις Δημοκρατίες της ΚΑΚ, 
αποκαλούμενο εμπόριο "shuttle", του οποίου το ύψος υπολογίζεται από την Κεντρική Τράπεζα της 
Τουρκίας σε 5,9 δισ. δολάρια για το 1997, ή σε 0,3 του ΑΕΠ. 
-25-
αποεπένδυσης. Ωσχόσο, εξακολουθεί να ανχιπροσοπεύει χο 11% χης προσχιθέμενης 
αξίας σχον βιομηχανικό χομέα και να βαρύνει χον προϋπολογισμό. 
Παρά ορισμένες σημανχικές μεχαρρυθμίσεις, η χουρκική οικονομία εξακολουθεί να 
χαρακχηρίζεχαι από σημανχικές αδυναμίες: ο γεοργικός χομέας είναι εκχεχαμένος αλλά 
ελάχισχα αποχελεσμαχικός, ο χρημαχοπισχοχικός χομέας παρουσιάζει αδυναμίες ενώ 
παραχηρούνχαι πολυάριθμες ανεπάρκειες σε κοινονικοοικονομικό επίπεδο. Η χρόνια 
νομισμαχική ασχάθεια αποχελεί συμπληρομαχικό πρόβλημα. 
Αν και χο μερίδιο χου γεωργικού τομέα στο ΑΕΠ υποχώρησε από 33% το 1968 σε 14% 
το 1996 (ενώ χαυχόχρονα χα μερίδια χης βιομηχανίας και χων υπηρεσιών αυξάνονχαν 
ανχίσχοιχα από 17,1% σε 27,7% και από 49,8% σε 58,3%), η γεωργική απασχόληση 
παραμένει δεσπόζουσα (42% χου ενεργού πληθυσμού). Η πολύ χαμηλή παραγογικόχηχα 
σχον γεοργικό χομέα εξηγείχαι καχά κύριο λόγο από χο μικρό μέγεθος χων γεοργικών 
εκμεχαλλεύσεον και από τις αναποτελεσματικές τεχνικές παραγογής. Ένα μεγάλο τμήμα 
χης παραγογής χον εκμεχαλλεύσεον αυχών προορίζεχαι για αυχοκαχανάλοση. Προς χο 
παρόν, οι εκμεχαλλεύσεις αυχές δεν φαίνεχαι να είναι σε θέση να ανχιμεχοπίσουν χον 
ανχαγονισμό χον κοινοχικών γεοργικών επιχειρήσεον. Εξάλλου, ο αναγκαίος 
εκσυγχρονισμός χης γεοργίας θα θέσει αναπόφευκχα σημανχικές προκλήσεις σχην 
οικονομία και χην κοινονία χης Τουρκίας, κυρίος όσον αφορά χην ικανόχηχα 
απορρόφησης από χον παραγογικό μηχανισμό χου ανθρώπινου δυναμικού που θα 
απελευθεροθεί από χην αύξηση χης παραγογικόχηχας σχον γεοργικό χομέα. 
Λόγο χης δυναμικής επέκχασής χου, ο χομέας χον υπηρεσιών έφθασε σχο 58% χου ΑΕΠ 
χο 1996. Το μερίδιο χου χρηματοπιστωτικού τομέα (2,3% του ΑΕΠ) είναι, ωστόσο, 
σχετικά ασήμαντο. Λόγω χου σημανχικού διαμεσολαβηχικού ρόλου που διαδραμαχίζει ο 
χρημαχοπισχοχικός χομέας, οι αδυναμίες χου χομέα αυχού έχουν σημανχικές επιπχοοσεις 
σχη λειχουργία χης χουρκικής οικονομίας. 
Ο χραπεζικός χομέας περιλαμβάνει 72 χράπεζες εκ χον οποίον οι 59 είναι χράπεζες 
καχαΟέσεον και οι 13 χράπεζες επενδύσεον και ανάπτυξης. Ο τομέας παρουσιάζει 
μεγάλη συγκέντροση: οι δέκα μεγαλύτερες τράπεζες καχέχουν χο 70% χον 
περιουσιακών σχοιχείον. Οι κραχικές χράπεζες (που καχείχαν περίπου χο 40% χον 
περιουσιακών σχοιχείον σχα χέλη χου 1996) διαχηρούν σχενές σχέσεις με χο Δημόσιο 
και εξακολουθούν να σχηρίζουν ορισμένους χομείς ή κραχικές επιχειρήσεις μέσο χης 
παροχής πισχώσεον με προνομιακούς όρους (σε ανχισχάθμιση τον τρεχουσών 
μεχαβιβάσεον ή χον χορηγήσεον κεφαλαίον εκ μέρους χου κράχους). Όσον αφορά χις 
μεγάλες ιδιωτικές τράπεζες, αυτές συνήθως προέρχονχαι από βιομηχανικούς ομίλους. 
Μετά χην οικονομική κρίση χου 1994 η οποία ανέδειξε χις αδυναμίες χου χραπεζικού 
τομέα, ενισχύθηκε η χραπεζική νομοθεσία (κυρίως όσον αφορά χα όρια επί χων ανοικχών 
θέσεων σε συνάλλαγμα και χους δείκχες προληπχικής εποπχείας). Η κυβέρνηση 
προβλέπει ενίσχυση χης εποπχείας σχον χομέα αυχό με σχόχο να βελχιωθεί η 
παρακολούθηση χων μη εξυπηρεχούμενων πισχώσεων και να ελέγχεχαι καλύχερα χο 
χρέος χων χραπεζών σε συνάλλαγμα. Το χρέος αυχό έχει λάβει σημανχικές διασχάσεις 
κυρίος για να χρημαχοδοτηθεί η αγορά κραχικών ομολόγον σε χουρκικές λίρες5. 
5 Υπολογίζεται ότι οι ανοικτές θέσεις σε συνάλλαγμα ανέρχονταν σε 8 δισ. δολάρια πριν από την 
οικονομική κρίση του 1994. Μετά την κρίση, το ποσό αυτό μειώθηκε σε 4 δισ. δολάρια το 1997. 
-26-
Στην Κονσχανχινούπολη λειχουργεί δραστήριο χρημαχισχήριο που διαχειρίζεχαι χίχλους 
700 και πλέον επιχειρήσεον. Το 1997, ο όγκος χον συναλλαγών αυξήθηκε περισσόχερο 
από 50%, σε 58 δισ. δολάρια, και η κεφαλαιοποίηση χης αγοράς έφθασε χα 61 δισ. 
δολάρια (περίπου 30% χου ΑΕΠ). 
Σύμφονα με χους κυριόχερους κοινωνικοοικονομικούς δείκχες, η Τουρκία 
παρουσιάζει καθυσχέρηση όχι μόνο σε σχέση με χην Ευροπαϊκή Ένοση αλλά και σε 
σχέση με χώρες παρόμοιου καχά κεφαλή εισοδήμαχος. Το 1995, χο 28%) χον γυναικών 
και χο 8%> χων ανδρών ήχαν αναλφάβηχοι. Το προσδώκιμο ζωής έφθανε χα 66 έχη για 
χους άνδρες και χα 71 έχη για χις γυναίκες. Ο δείκχης παιδικής θνησιμόχηχας ανερχόταν 
σε 42 θανάχους ανά 1000 γεννήσεις (αντίστοιχα, 4 έως 8 θάνατρι ανά 1000 γεννήσεις 
στα κράτη μέλη). Οι δαπάνες της Τουρκίας για χη δημόσια υγεία και χην εκπαίδευση 
ανχιπροσώπευαν περίπου χο 6% του ΑΕΠ το 1996, ποσοστό αρκετά χαμηλό. 
Αυτή η καθυστέρηση στην ανάπτυξη συνοδεύεται από σημαντικές διαφορές τόσο μεταξύ 
περιοχών όσο και μεταξύ αστικών και αγροτικών ζωνών. Το χάσμα αφορά και το κατά 
κεφαλήν εισόδημα αλλά και την πρόσβαση στις βασικές υποδομές '(πρόσβαση σε πόσιμο 
νερό ή στο οδικό δίκτυο). Αν και το πραγματικό τουρκικό ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 22% 
μεταξύ 1987 και 1994, το αντίστοιχο ΑΕΠ της ανατολικής περιοχής της Ανατολίας 
αυξήθηκε μόνο κατά 10% το ίδιο διάστημαΓ Οι περιοχές του Αιγαίου πελάγους, αντίθετα, 
παρουσίασαν αύξηση κατά 27%. Το κατά κεφαλή ΑΕΠ στην περιοχή του Μαρμαρά ήταν 
περίπου 3,5 φορές υψηλότερο το 1994 από το αντίστοιχο της Ανατολίας. Η διαφορά 
αυτή έχει εν τω μεταξύ αυξηθεί ακόμη περισσότερο. 
Μακροοικονομικές εξελίξεις 
Όπως αναφέρθηκε ήδη, η τουρκική οικονομία παρουσίασε αξιοσημείωτη μεγέθυνση από 
τις αρχές της δεκαετίας του 80. Μετά την ύφεση που σημειώθηκε στα τέλη 1994/αρχές 
του 1995, η οικονομία παρουσίασε γρήγορα ανοδική τάση και έφθασε σε επίπεδο 
ανώτερο του 7% από το 1996. Η ετήσια ανάπτυξη επωφελήθηκε από την ταχεία 
ανάκαμψη των επενδύσεων η οποία οφειλόταν εν μέρει στις νέες ευκαιρίες που 
δημιουργήθηκαν με την εφαρμογή της χελωνείακής ένωσης καθώς και με χο άνοιγμα των 
ΧΚΑΕ και της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. Οι εξαγωγές βιομηχανικών προϊόντων προς 
την Ευρωπαϊκή Κοινότηχα και προς χις χώρες της Αναχολικής Ευρώπης, κυρίως τη 
Ρωσία, αυξήθηκαν χαχύχαχα. Ο όγκος χων συνολικών εξαγωγών αγαθών αυξήθηκε με 
ρυθμό ανώχερο χου 10% χο 1995 και χο 1996 και καχά 15% περίπου χο 1997. Η επίδοση 
αυτή εξηγείχαι από χην αύξηση χης ανχαγωνιστικότητας λόγω της υποτίμησης το 
1994/95. Εξηγείται επίσης από χην ικανόχηχα χης χουρκικής βιομηχανίας να 
εκμεχαλλευχεί γρήγορα χις ευκαιρίες που παρουσιάσχηκαν με το άνοιγμα των νέων 
αυτών αγορών. Τέλος, η ταχεία ανάπτυξη εξηγείται και από τον επεκτατικό χαρακτήρα 
της δημοσιονομικής πολιτικής καθώς και από την εφαρμογή μιας νομισματικής 
πολιτικής που ανταποκρίνεται ελαστικά στη ζήτηση πιστώσεων από τον δημόσιο και 
ιδιωτικό τομέα. 
Ο πληθωρισμός αποτελεί μόνιμο πρόβλημα της Τουρκίας. Κατά το παρελθόν, 
επιχειρήθηκαν πολλές απόπειρες αποκλιμάκωσης του πληθωρισμού. Μέχρι σήμερα, οι 
Φαίνεται όμως ότι το πρώτο εξάμηνο του 1998 το επίπεδο των ανοικτών αυτών θέσεων αυξήθηκε εκ 
νέου, υπερβαίνοντας το επίπεδο του τέλους του 1993. 
-27-
πολιχικές καχαπολέμησης χου πληθορισμού δεν είχαν ποτέ χην απαραίχηχη διάρκεια και 
ένχαση ώσχε να χον μειώσουν σημανχικά και μόνιμα. Από χα χέλη χου 1995 έος χα χέλη 
χου 1997, ο δείκχης πληθορισμού σε δοδεκάμηνη βάση (χιμές καχαναλοχή) ανήλθε από 
80% σε 100%. 
Όσον αφορά τα δημόσια οικονομικά, διπλασιάστηκαν οι ανάγκες χρηματοδότησης του 
ευρύτερου δημόσιου τομέα (δημόσια διοίκηση και ΚΕ, κεφάλαια εκχός 
προϋπολογισμού, κλπ.) και ανήλθαν από 5,8% χου ΑΕΠ σε 11,5% μεχαξύ 1995 και 
1997. 
Τα φορολογικά έσοδα ανήλθαν χο 1997 σχο 20% χου ΑΕΠ. Από χο 1993, μεχά από 
μέχρα που λήφθηκαν για χην ενίσχυση χου φοροεισπρακχικού μηχανισμού, χα έσοδα 
αυξήθηκαν καχά 2% περίπου. Μόνο για χην κενχρική διοίκηση, ο προϋπολογισμός χου 
1998 προβλέπει αύξηση χον εσόδον από 16% σε 18% χου ΑΕΠ, ποσοσχό που 
εξακολουθεί να είναι πολύ χαμηλό σε σχέση με τις χώρες της Ένωσης. Τα μη 
φορολογικά έσοδα ανχιπροσόπευαν χο 1997 χο 7,7% χου ΑΕΠ. 
Η δομή χον κραχικών δαπανών αποκαλύπχει πολυάριθμες πιέσεις που υφίσχαχαι ο 
προϋπολογισμός και οι οποίες μεχαφράζονχαι σε σημανχικές ανισορροπίες: εξυπηρέτηση 
χου δημόσιου χρέους (8,4% χου ΑΕΠ χο 1997)6, μεχαβιβάσεις σχις ΚΕ (0,8% χου ΑΕΠ 
χο 1997), αυξανόμενο έλλειμμα χον χαμείον κοινονικής ασφάλισης (3% χου ΑΕΠ), 
διάφορες μορφές σχήριξης χης γεοργίας (περίπου 2,2% χου ΑΕΠ). Καχά συνέπεια, η 
δυναχόχηχα αύξησης χον επενδυτικών δαπανών για το ανθρώπινο δυναμικό (εκπαίδευση 
ή υγεία), για υποδομές ή για τη δημόσια διοίκηση είναι εξαιρετικά περιορισμένη. 
Η συνολική απασχόληση αυξήθηκε από 19,7 εκαχ. χο 1993 σε 21,9 εκαχ. χο 1997. Ο 
δείκχης ανεργίας, που είχε αυξηθεί σε 8% μεχά χην οικονομική κρίση χου 1994, έφθασε 
σχο 6% χο 1996. Η μείοση αυχή ανχανακλά κυρίως χην ευελιξία χον πραγμαχικών 
μισθών (μείοση καχά 25% περίπου μεχαξύ 1993 και 1997). 
Το σχεχικά μικρό ποσοσχό ενεργού πληθυσμού (50,8% χο 1997) οφείλεχαι κυρίος σχη 
χαμηλή συμμεχοχή χον γυναικών (43% σχις αγροχικές περιοχές αλλά 16% μόνο σχις 
ασχικές ζώνες) αλλά επίσης σχη συνχαξιοδόχηση σε μικρή συχνά ηλικία. Ποσοσχό καχά 
χι ανώχερο χου 50% χου εργαχικού δυναμικού καλύπχεχαι από κοινωνική ασφάλιση. Το 
30%) περίπου χων εγγεγραμμένων μισθωχών απασχολούνχαι σχον ευρύχερο δημόσιο 
χομέα. 
II αύξηση χου πληθυσμού (1,6% ετησίως), η δομή χου (περίπου ένα χρίχο χου 
πληθυσμού είναι κάχω χων 14 εχών) και η προβλεπόμενη αύξηση χου ποσοσχού 
συμμετοχής στην αγορά εργασίας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι ο ενεργός πληθυσμός 
ενδέχεται αν αυξηθεί χαχέως καχά χα προσεχή έχη. II καχάσχαση αυχή αποχελεί 
ταυτόχρονα σημαντική δυνατότητα και ουσιαστική πρόκληση για χην χουρκική 
οικονομία. 
II χαχεία ανάπτυξη που σημειώθηκε τα τελευταία χρόνια συνοδεύτηκε από δυναμική 
αύξηση χου εξωτερικού εμπορίου. Οι εξαγωγές αγαθών αυξήθηκαν κατά 21% μεχαξύ 
Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να σημειωθεί ότι η νομισματική αστάθεια επιπλέκει κατά πολύ τη διαχείριση 
του δημόσιου χρέους λόγω, αφενός, της ζητούμενης τιμαριθμικής αναπροσαρμογής και, αφετέρου, της 
πολύ βραχυπρόθεσμης διάρκειας των τίτλων του δημοσίου. 
-28-
1995 και 1997 και οι εισαγογές καχά 37%, εκφρασμένες σε δολάρια. Η επακόλουθη 
επιδείνοση χου εμπορικού ισοζυγίου ανχισχαθμίσχηκε οσχόσο από σημανχική αύξηση 
χον εσόδον χου χομέα χον υπηρεσιών, κυρίος χον χουρισχικών εσόδον. Έτσι, το 
έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών κυμάνθηκε μεταξύ 2,5%) και 3% του ΑΕΠ το 1996 και 
το 1997, επίπεδο αποδεκτό για μία χώρα όπος η Τουρκία. Αν λαμβανόταν υπόψη το 
ανεπίσημο εμπόριο, το έλλειμμα αυτό θα εκμηδενιζόταν. 
Οι καθαρές εισροές κεφαλαίον, που προσελκύσθηκαν από τα υψηλά επιτόκια, 
υπερκάλυψαν μέχρι χο πρώχο εξάμηνο χου 1998 χο χρέχον έλλειμμα. Καχά συνέπεια, χα 
επίσημα αποθέμαχα αυξάνονχαν σχαθερά. Ωστόσο, οι εσοτερικές ανισορροπίες 
καθιστούν τους τουρκικούς εξοτερικούς λογαριασμούς ευάλοτους σε περίπτοση 
αναστροφής τον ροών τον κεφαλαίον. 
Η κυβέρνηση που ανέλαβε καθήκοντα στα μέσα του 1997 δεσμεύτηκε για την εφαρμογή 
ενός σταθεροποιητικού προγράμματος με σχόχο να μειώσει χον πληθορισμό σε 
επίπεδο καχώχερο χου 10% μέχρι χο χέλος χου 2000. Διεξάγει για χο σκοπό αυχό 
οικονομικό διάλογο εις βάθος με χις υπηρεσίες χου ΔΝΤ χορίς οσχόσο χο πρόγραμμα 
αυχό να έχει ανάγκη από χρημαχοδοχική σχήριξη7. Τα βασικά σχοιχεία χου 
προγράμμαχος αυχού ανχανακλούν χις βραχυπρόθεσμες και μεσοπρόθεσμες δράσεις 
προχεραιότηχας που αναμένεχαι ότι θα επιτρέψουν την Τουρκία να διασπάσει τον 
πληθοριστικό κύκλο εντός του οποίου βρίσκεται η οικονομία της. Το πρόγραμμα 
στοχεύει στη δημοσιονομική εξυγίανση και στον αυστηρό περιορισμό της νομισματικής 
χρηματοδότησης της οικονομίας· σε μία εφαρμογή μεταρρυθμίσεον που είναι αναγκαίες 
για τη διαρθροτική ενίσχυση χον δημόσιον οικονομικών (κυρίος χον λογαριασμών χου 
τομέα της κοινονικής ασφάλισης, υγεία και συντάξεις) και σε μία επιτάχυνση τον 
ιδιοτικοποιήσεον ώστε να μειοθούν οι καθαρές ανάγκες δανεισμού και να αυξηθεί η 
οικονομική αποτελεσματικότητα. Τέλος, περιέχει μία ενίσχυση τον δεικτών προληπτικής 
εποπτείας που εφαρμόζονται στον τραπεζικό τομέα και σταδιακή μείοση τον 
επιδοτήσεον επιτοκίου για τις πιστώσεις στο γεοργικό τομέα. 
Είναι ακόμη πολύ νορίς για να κριθεί κατά πόσον το πρόγραμμα αυτό θα οδηγήσει σε 
σταθεροποίηση την οικονομία. Ωστόσο, κατά το πρώτο εξάμηνο του 1998, οι επιδόσεις 
ήταν ενθαρρυντικές. Ο ρυθμός ιδιοτικοποιήσεον επιταχύνθηκε πράγματι χάρις 
ειδικότερα στην πώληση αδειών εκμετάλλευσης του δικτύου κινητής τηλεφονίας. Τα 
φορολογικά έσοδα αυξήθηκαν πολύ και λήφθηκαν ήδη μέτρα με σχόχο τη μείοση χης 
φοροαποφυγής. Το γεγονός αυχός συνέβαλε σε μία πρώχη φάση σε αισθηχή μείοση χον 
ονομασχικών επιχοκίον από 120% σχα χέλη χου 1997 σε 75% περίπου σχα χέλη χου 
Ιουλίου. Ωσχόσο, η χάση αυχή ανασχράφηκε σχη συνέχεια. Η αύξηση χον επιχοκίον τα 
οποία έφθασαν στο 135% στα τέλη Οκτοβρίου αντανακλά εν μέρει την υψηλότερη της 
προβλεπομένης αύξηση τον μισθών στο δημόσιο τομέα. Είναι επίσης το αποτέλεσμα 
της κρίσης που έπληξε πρώτα τη ροσική οικονομία και σχη συνέχεια χις διεθνείς 
κεφαλαιαγορές. Η κρίση αυχή επιδείνοσε σημαντικά το διεθνές κλίμα εντός του οποίου 
η Τουρκία πρέπει να εφαρμόσει το σταθεροποιητικό της πρόγραμμα, προκαλώντας 
εκροή κεφαλαίον και καθιστώντας δυσχερέστερη την πρόσβαση της Τουρκίας στις 
διεθνείς κεφαλαιαγορές. Επιπλέον, λόγο της σπουδαιότητας του τουρκικού εμπορίου με 
τις Δημοκρατίες χης ΚΑΚ, επιδεινώθηκαν οι προοπχικές εξαγογών και οικονομικής 
ανάπχυξης. 
7 Το τελευταίο πρόγραμμα του ΔΝΤ του 1994 (συμφωνία stand-by) ανεστάλη το 1995. 
-29-
2.3. Η χουρκική οικονομία υπό χην προοπχική χου μέλους 
II ύπαρξη λειχουργούσας οικονομίας χης αγοράς 
Μέχρι χις αρχές χης δεκαεχίας χου 80, η πολιτική οικονομικής ανάπχυξης σχηριζόχαν 
σχις ΟΚΕ και σε μία κραχική προσέγγιση που άφηνε λίγα περιθώρια σχις δυνάμεις χης 
αγοράς. Η πολιχική αυχή επαναπροσαναχολίσχηκε εδώ και 20 χρόνια περίπου και η 
Τουρκία επέλεξε έναν χρόπο ανάπχυξης που σχηρίζεχαι, για χα βιομηχανικά προϊόνχα και 
χις υπηρεσίες, σχις δυνάμεις χης ελεύθερης αγοράς. 
Η Τουρκία διαθέχει χο θεσμικό πλαίσιο μιας οικονομίας χης αγοράς. Από χις 
διαπραγμαχεύσεις που καχέληξαν σχην χελονειακή ένοση, σημειώθηκε σημανχική 
πρόοδος όσον αφορά χο νομοθεχικό πλαίσιο χης οικονομικής δρασχηριόχηχας κυρίος 
σχους χομείς χου ανχαγονισμού και χης διανοηχικής ιδιοκτησίας. Εναπομένει να 
εξασφαλισχεί η αυσχηρή εφαρμογή χου πλαισίου αυχού, γεγονός που θα απαιχήσει 
κυρίος ιδιαίχερη προσπάθεια καχάρχισης χου δικασχικού κλάδου. Επιπλέον, η Τουρκία 
πρέπει ακόμη να εισαγάγει χην προσφυγή σε διεθνή διαιτησία σχη νομοθεσία χης ώσχε 
να διευκολύνει χις ξένες επενδύσεις. 
Η σχετική σταθερότητα του αριθμού τον μικρών και μεσαίον επιχειρήσεον κρύβει μία 
σημαντικι'ι κινητικότητα σε όρους σύστασης και πτώχευσης εταιρειών. Για παράδειγμα, 
το 1995, συστάθηκαν 22.872 επιχειρήσεις και πτώχευσαν 19.255 (εξαιρουμένου χου 
χομέα χου εμπορίου). Το γεγονός αυχό δείχνει όχι δεν υπάρχουν σημανχικά εμπόδια, 
χουλάχισχον νομικά, για χην είσοδο και χην αποχώρηση από χην αγορά. Οι μικρές και 
μεσαίες επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν οστόσο σημαντικές δυσχέρειες για την πρόσβαση 
τους στις πιστώσεις. 
Όσον αφορά την ελευθέρωση τον τιμών, το καθεστώς τιμών τον αγαθών που 
παράγονται από τον ιδιωτικό τομέα μπορεί να θεορηθεί ος ελεύθερο. Ωστόσο, δεν 
πρέπει να υποτιμάχαι ο ρόλος που διαδραμαχίζει ακόμη χο κράχος σχον καθορισμό χων 
τιμών στις ΚΕ και επίσης στον γεοργικό τομέα. Οι κρατικές αρχές μπορούν επίσης να 
επηρεάζουν την πολιτική τιμών τον ΚΕ αν και δεν το πράττουν πάντα. Ο χομέας 
ενέργειας, σχον οποίο χο κράχος έχει δεσπόζουσα θέση αποχελεί χαρακχηρισχικό 
παράδειγμα. 
Ο γεοργικός χομέας αποχελεί ανχικείμενο σχήριξης χον χιμών και παρέμβασης. Η 
ισορροπία μεχαξύ χης προσφοράς και χης ζήτησης απέχει ακόμη πολύ από το να 
διαμορφώνεται από τις δυνάμεις της αγοράς. 
Όσον αφορά την εξωτερική ελευθέρωση, με την έναρξη ισχύος της τελονειακής 
ένωσης στις 31 Δεκεμβρίου 1995, η Τουρκία καχάργησε χους δασμούς και χις 
επιβαρύνσεις, χους ποσοχικούς περιορισμούς και χα μέχρα ισοδύναμου αποχελέσμαχος 
για χα βιομηχανικά προϊόνχα που εισάγονχαι σχην Τουρκία και προέρχονχαι από χην 
Κοινόχηχα. Έχει ήδη χηρήσει χο μεγαλύχερο χον υποχρεώσεων χης όσον αφορά χην 
εναρμόνιση με χην κοινοτική νομοθεσία, περιλαμβανομένου του κοινού εξοτερικού 
δασμολογίου. Σύμφονα με πρόσφατη έκθεση του ΠΟΕ, η έναρξη ισχύος της 
τελωνειακής ένοσης βελτίοσε, σε γενικές γραμμές, την πρόσβαση στην τουρκική αγορά 
για τις τρίτες χώρες. Εξάλλου, βάσει της συμφωνίας τελωνειακής ένωσης, ισχύουν 
συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών για βιομηχανικά προϊόντα ή βρίσκονται στο στάδιο 
διαπραγμάτευσης/κύρωσης μεταξύ της Τουρκίας και σημαντικού αριθμού εταίρων της 
Κοινόχηχα, περιλαμβανομένων και χων υπόλοιπων υποψήφιων χωρών. 
-30-
Ο βαθμός εξοχερικής προσχασίας χου αγροχικού χομέα παραμένει πολύ υψηλός με 
δασμούς που κυμαίνονχαι από 20% έος 145%. 
Αν και υπόκεινχαι σε εκ χων προχέρων άδεια, οι άμεσες ξένες επενδύσεις ενθαρρύνονχαι 
σε γενικές γραμμές. Όλοι οι χομείς είναι καχαρχήν ανοικχοί σε ξένους επενδυχές και δεν 
υπάρχουν διακρίσεις, περιλαμβανομένον και χον ενισχύσεον για επενδύσεις, μεχαξύ 
εθνικών και ξένον επενδυχών. Ωσχόσο, υπάρχουν περιορισμοί κυρίος σχο 
χρημαχοπισχοχικό χομέα και σχους χομείς χης μεχαφοράς και χης ενέργειας. 
Οι πράξεις συναλλάγμαχος σχο πλαίσιο χον χρεχουσών συναλλαγών είναι ελεύθερες. 
Ο βαθμός μακροοικονομικής σχαθερόχηχας που απαιχείχαι για την πλήρη 
εκμετάλλευση της εσοτερικής αγοράς και την αρμονική λειτουργία της, δεν έχει 
επιτευχθεί στην Τουρκία. Μέχρι σήμερα, οι προσπάθειες που καταβλήθηκαν για να 
υλοποιηθούν μεταρρυθμίσεις που θα επέτρεπαν και θα εξασφάλιζαν την 
μακροοικονομική σταθερότητα απέτυχαν. Η πολιτική αστάθεια εξηγεί εν μέρει τις 
αποτυχίες αυτές. Η έλλειψη βιώσιμης συναίνεσης τον κυριότερον πολιτικών, 
κοινονικών και οικονομικών δυνάμεον για μία οικονομική σχραχηγική είναι ένα άλλο 
σημανχικό σχοιχείο. Εναπομένει να φανεί καχά πόσον χο νέο πρόγραμμα 
σχαθεροποίησης, που έχει αναλάβει η σημερινή κυβέρνηση, θα υλοποιηθεί με επιχυχία. 
Κυρίος λόγο χης χρόνιας νομισμαχικής ασχάθειας και χης ανάγκης κάλυψης χον 
υπερβολικών χρημαχοδοχικών αναγκών χου δημόσιου χομέα, ο χρημαχοπιστοτικός 
τομέας εξετράπη από τη βασική του λειτουργία διοχέτευσης της αποταμίευσης πόρον σε 
παραγογικές επενδύσεις. Έτσι, στράφηκε προς πράξεις αρμπιτράζ και τοποθέτηση σε 
τίτλους του δημόσιου χρέους. Η νομισματική αστάθεια μείοσε εξάλλου σημαντικό το 
χρονικό ορίζοντα τον σχέσεον μεταξύ αποταμιευτών και επενδυτών και ένα μεγάλο 
μέρος τον χρηματοπιστοτικών διαμεσολαβητικών πράξεον αφορά τις πολύ 
βραχυπρόθεσμες ή βραχυπρόθεσμες πράξεις. 
Σύμφονα με την ανάλυση αυτή, διαπιστώνεται ότι η Τουρκία είναι μία οικονομία της 
αγοράς που χαρακτηρίζεται από αναπτυγμένο θεσμικό και νομοθετικό πλαίσιο. Όσον 
αφορά την εφαρμογή του νομοθετικού πλαισίου, είναι αναγκαία μία ιδιαίτερη 
προσπάθεια εκ μέρους τον αρχών. Δεν υπάρχουν σημαντικά εμπόδια, τουλάχιστον σε 
νομικό επίπεδο, για την είσοδο και την έξοδο από την αγορά για τις επιχειρήσεις. Η 
πρόσβαση στην πίστοση πρέπει οστόσο να βελτιοθεί. Όσον αφορά την ελευθέροση, το 
καθεστώς εξοτερικού εμπορίου, μετά τη σύναψη της συμφονίας τελονειακής ένοσης, 
είναι σε πολύ μεγάλο βαθμό παρόμοιο με αυτό της Ένοσης. Εάν και οι τιμές ακόμη του 
ιδιοτικού τομέα καθορίζονται ελεύθερα σχεδόν στο σύνολο του, το κράτος διατηρεί 
δεσπόζουσα επιρροή στις γεοργικές τιμές καθώς και στις τιμές τον ΚΕ σε ορισμένους 
τομείς όπος η ενέργεια και οι μεταφορές. Ο έλεγχος αυτός απειλεί την εξισορρόπηση 
προσφοράς και ζήτησης και θα πρέπει να μειοθεί ώστε να ενισχυθεί η οικονομία της 
αγοράς στην Τουρκία. 
Η έλλειψη σταθερού και προβλέψιμου μακροοικονομικού πλαισίου στην Τουρκία 
εμποδίζει την καλή λειτουργία της οικονομίας της αγοράς· ειδικότερα, η χρόνια 
νομισματική αστάθεια εμποδίζει τον χρηματοπιστοτικό τομέα να εκπληρώσει το 
διαμεσολαβητικό του ρόλο μεταξύ αποταμίευσης και παραγογικών επενδυτών. Με βάση 
την μέχρι τώρα εμπειρία, η πρόοδος στον τομέα αυτό θα απαιτήσει προσπάθειες 
εκπόνησης και υλοποίησης μεχαρρυθμίσεον που πρέπει να ενχαχθούν σε μία 
μεσοπρόθεσμη σχραχηγική ενίσχυσης χου χρημαχοπισχοχικού χομέα. Εξάλλου, μία άλλη 
-31-
πχυχή xov μεχαρρυθμίσεον πρέπει να συνίσχαχαι σχον επαναπροσαναχολισμό χον 
προχεραιοχήχων χου προϋπολογισμού. Θα είναι επίσης αναγκαίο να ενισχυθεί η 
συναίνεση σχην κοινωνία για χη σχραχηγική αυτή ώσχε να εξασφαλισχεί η συνέχεια χης. 
Αυχό προϋποθέχει, μεχαξύ άλλων, όχι η οικονομική σχραχηγική θα λαμβάνει υπόψη την 
ανάγκη μείωσης των ανισοτήχων. 
Η ικανόχηχα αντιμεχώπισης χων ανχαγωνισχικών πιέσεων και χων δυνάμεων χης 
αγοράς 
Η αξιολόγηση χης ικανόχηχας αυχής έχει προοπχικό χαρακχήρα. Εκχός από χην ύπαρξη 
σχαθερού μακροοικονομικού πλαισίου (βλέπε ανωχέρω), πρέπει να ληφθούν υπόψη 
διάφοροι παράγονχες, κυρίως ο βαθμός εμπορικής ενσωμάχωσης σχην κοινοχική 
οικονομία, η διάρθρωση χου χομέα χων επιχειρήσεων, η ικανόχηχα χης οικονομίας να 
προσαρμοσχεί σχην ανχαγωνισχική πίεση, η καχάσχαση χου χρημαχοπισχωτικού τομέα 
και του έμψυχου και άψυχου υλικού. 
Όσον αφορά την εμπορική ενσωμάτωση, χο μερίδιο χων εξαγωγών και εισαγωγών 
αγαθών και υπηρεσιών σχο ΑΕΠ (23,9% και 29,5% ανχίσχοιχα το 1997) αντανακλά τον 
υψηλό βαθμό ενσωμάτωσης της τουρκικής οικονομίας στην παγκόσμια οικονομία. Μία 
σημαντική μεταβολή πραγματοποιήθηκε τα τελευταία πέντε χρόνια όσον αφορά τον 
προορισμό των εξαγωγών. Το μερίδιο των χωρών της πρώην Σοβιετικής Ένωσης 
αυξήθηκε από 6% το 1993 σε 12% χο 1997 (χορίς να υπολογίζεχαι χο ανεπίσημο 
εμπόριο) εις βάρος άλλων εχαίρων όπως οι χώρες της Μέσης Αναχολής. Το φαινόμενο 
αυχό αφορά επίσης χην Ευρωπαϊκή Ένωση χης οποίας χο μερίδιο σχις χουρκικές 
εξαγωγές μειώθηκε ελαφρά από 53,2% χο 1990 σε 51,2% χο 1997. Η Ευρωπαϊκή Ένωση 
παραμένει ωσχόσο ο κύριος εμπορικός εχαίρος της Τουρκίας. Για χο σκοπό αυχό, πρέπει 
να σημειωθεί όχι η χουρκική βιομηχανία ανχιμεχωπίζει χον πλήρη ανχαγωνισμό χης 
ευρωπαϊκής βιομηχανίας και των τρίτων χωρών ενώ η μόνη προστασία της έναντι των 
τελευταίων αυτών είναι το κοινό δασμολόγιο. Ωστόσο, αν και η τελωνειακή ένωση 
λειτουργεί σε γενικές γραμμές ικανοποιητικά, ορισμένα εμπορικά προβλήματα 
επηρεάζουν ακόμη τις συναλλαγές μεταξύ των δύο μερών (απαγόρευση εισαγωγής στην 
Τουρκία βόειου κρέατος και ζώντων ζώων, διατήρηση του μονοπωλίου εισαγωγής του 
καπνού και του οινοπνεύματος, απαγόρευση εισαγωγής στην ΕΕ ορισμένων προϊόντων 
αλιείας για φυτοΰγειονομικούς λόγους). 
Αν και το μερίδιο των γεωργικών προϊόντων στις τουρκικές εξαγογές μειώθηκε από 
75% το 1965 σε περίπου 10% το 1996, το μερίδιο τον μεταποιημένον προϊόντων 
αυξάνεται σταθερά και έχει φθάσει περίπου το 80%, ποσοστό εκ του οποίου το ήμισυ και 
πλέον αφορά τον παραδοσιακό τομέα κλωστοϋφαντουργικών και ειδών ένδυσης. Το 
ήμισυ των τουρκικών εξαγωγών προς την Ένωση αποτελείται από προϊόντα του τομέα 
αυτού. Το μερίδιο του εξοπλισμού μεχαφορών και χων κεφαλαιουχικών αγαθών σχις 
χουρκικές εξαγωγές αυξήθηκε επίσης σημανχικά τα τελευταία έτη, εις βάρος κατά κύριο 
λόγο των εξαγωγών σιδηρούχων μεταλλευμάτων και χάλυβα. Η εξέλιξη αυτή 
επιβεβαιώνει την αυξημένη ανταγωνιστικότητα της χουρκικής οικονομίας σε χομείς 
περισσότερο προηγμένης τεχνολογίας. 
Οι άμεσες ξένες επενδύσεις παρέμειναν από τις αρχές της δεκαετίας του '90 σχετικά 
χαμηλές (περίπου 950 εκατ. δολάρια ετησίως, δηλαδή λιγότερο από 0,4% του ΑΕΠ). Το 
μεγαλύτερο τμήμα του επενδεδυμένου κεφαλαίου είναι ευρωπαϊκής προέλευσης. 
-32-
éÊÊÊÊÊÊÊÊÊÊÊKÊÊÊÊÊKÊÊÊÊÊÊÊmm 
H ιδιωτικοποίηση χων σημανχικόχερον ΚΕ άρχισε σχα μέσα χης δεκαεχίας χου '80. Τα 
αποχελέσμαχα χης ιδιοχικοποίησης αυχής ήχαν αρκεχά απογοηχευχικά μέχρι χα χέλη χου 
1997 (σορευμένα έσοδα μόνο 4,5 δισεκαχ. δολαρίον ΗΠΑ). Αν και η επιχάχυνση που 
σημειώθηκε καχά χο πρώχο εξάμηνο χου 1998 (έσοδα 3 δισεκαχ. δολάρια ΗΠΑ) είναι 
ενθαρρυνχική, πρέπει να επιβεβαιωθεί η βούληση χον αρχών να συνεχίσουν προς την 
καχεύθυνση αυχή. 
Σχο μεχαποιηχικό τομέα, επικρατούν σαφώς οι μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις. Το 
1994 οι μικρές επιχειρήσεις (που απασχολούν 10 έος 49 άτομα) αποτελούσαν το 41,6% 
του συνόλου τον επιχειρήσεον και απασχολούσαν το 6,9% τον απασχολουμένον στον 
τομέα. Ωστόσο, παρήγαγαν μόνο το 2,2% της προστιθέμενης αξίας. Παρά την ευελιξία 
την οποία έχουν επιδείξει οι επιχειρήσεις αυτές κατά τις προηγούμενες οικονομικές 
κρίσεις, χαρακτηρίζονται ακόμη από χαμηλό επίπεδο τεχνολογικού εξοπλισμού και 
ανεπαρκή ανάπτυξη τον σύγχρονον τεχνικών διαχείρισης. Σε περίπτοση ενίσχυσης της 
ανταγονιστικής πίεσης, οι αδυναμίες αυτές θα μπορούσαν να δημιουργήσουν 
πραγματικό πρόβλημα. 
Ο χρηματοπισχωχικός χομέας παρουσιάζει ορισμένες αδυναμίες που ενδέχεχαι να 
δημιουργήσουν σημανχικά προβλήμαχα σε περίπχωση ανοίγμαχος χου χομέα στον 
ανταγονισμό τον κοινοτικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτον. Ο σημαντικός ρόλος του 
κράτους στον τραπεζικό τομέα (οι δημόσιες τράπεζες αντιπροσοπεύουν ακόμη το 40% 
περίπου τον κεφαλαίον) καθώς και οι διασταυρούμενες λήψεις συμμετοχών μεταξύ του 
χρηματοπιστοτικού τομέα και τον μεγάλον βιομηχανικών επιχειρήσεον αποτελεί 
σημαντικό μειονέκτημα. Επιπλέον, η συγκέντροση τον τραπεζικών δραστηριοτήτον στη 
διαχείριση χαρτοφυλακίον που απαρτίζονται σε μεγάλο βαθμό από κρατικά ομόλογα 
(που εξηγείται από τα πολύ υψηλά ονομαστικά επιτόκια) θέτει σε ευάλοτη θέση τις 
τράπεζες και τις εμποδίζει να εκπληρώνουν το βασικό τους ρόλο του διαμεσολαβητή. 
Στην καχάσχαση αυχή, μία μακροοικονομική σταθεροποίηση, θα μπορούσε να θέσει σε 
δυσχερή θέση τον τραπεζικό τομέα επειδή θα μείονε τις υπάρχουσες ευκαιρίες. Είναι 
σαφές ότι οι αδυναμίες αυτές καθιστούν τις τουρκικές τράπεζες κατά μέσο όρο λιγότερο 
ανταγονιστικές από τις κοινοτικές τράπεζες. 
Ο σχετικά νέος πληθυσμός της Τουρκίας αποτελεί ένα μεγάλο δυναμικό για την 
οικονομία. Ωστόσο, παρά τη σημαντική πρόοδο που σημειώθηκε πρόσφατα, η Τουρκία 
παρουσιάζει ακόμα καθυστέρηση όσον αφορά την ανθρώπινη ανάπτυξη. Οι αδυναμίες 
στον τομέα της δημόσιας υγείας και της εκπαίδευσης έχουν κατά κύριο λόγο άμεσες 
επιπτώσεις στην ποιότητα του ανθρώπινου δυναμικού και κατά συνέπεια στην ικανότητα 
της οικονομίας να αντιμετοπίσει τις ανταγονιστικές πιέσεις. 
Η οικονομική ανάπτυξη της Τουρκίας συντελέστηκε χορίς να υπάρχει επαρκώς 
ανεπτυγμένη υποδομή. Το οδικό δίκτυο, ειδικότερα, πρέπει να βελτιοθεί ώστε να 
ανταποκρίνεται καλύτερα στο πραγματικό επίπεδο κυκλοφορίας. 
Αν και η Τουρκία σημείοσε πρόοδο στην ανάπτυξη τον επιστημονικών και 
τεχνολογικών υποδομών της, οι επενδύσεις που πραγματοποιούνται ειδικότερα από τις 
επιχειρήσεις στην έρευνα και στην ανάπτυξη παραμένουν σχετικά χαμηλές. Οι αρχές 
έχουν συνειδητοποιήσει ότι η κατάσταση αυτή θα μπορούσε να επηρεάσει χην 
ανχαγονιστικότητα της χουρκικής βιομηχανίας μακροπρόθεσμα σε χομείς χαμηλής 
ενχάσεος εργασίας. Πρόσφατα καταβλήθηκαν ορισμένες προσπάθειες προς την 
κατεύθυνση αυτή. Αν και η Τουρκία επιδιώκει ενεργά να προσελκύσει ξένες επενδύσεις, 
-33-
mÊÊÊÈÊÊiÊÊÊÊÊiÊÊÊmÊÊÊÊmmeÊÊÊmm 
οι χελευχαίες αυχές δεν συμβάλλουν, μέχρι σχιγμής, σε μεγάλο βαθμό σχη μεχαφορά 
χεχνολογίας. 
Έτσι, διαπιστώνεται η καλή εξέλιξη της ενσομάτοσης της τουρκικής οικονομίας στην 
κοινοτική οικονομία σε ορισμένους τομείς. Έχει αποδειχθεί η ικανότητα του τουρκικού 
βιομηχανικού τομέα να εκμεταλλεύεται τις δυνατότητες που του παρέχει η συμφονία 
τελονειακής ένοσης και να ανθίσταται σε αυξημένη ανταγονιστική πίεση. Η Τουρκία 
αντιμετώπισε με επιτυχία την κατάργηση κάθε μέτρου τελονειακής προστασίας και έχει 
αναλάβει σημαντική προσέγγιση τον νομοθεσιών της με τις αντίστοιχες της Ένοσης. Οι 
παρεμβάσεις του κράτους βρίσκονται σε υποχώρηση και χορηγούνται μικρότερες 
χρηματοδοτήσεις στις ΚΕ. 
Ωστόσο, σε χρηματοπιστωτικό επίπεδο, οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, ειδικότερα, 
υποχρεούνται να λειτουργούν σε ένα πλαίσιο λιγότερο ευνοϊκό απ' ό,τι οι αντίστοιχες 
ευρωπαϊκές. Ωστόσο, η ανάπτυξη των επιχειρήσεων αυτών είναι αναγκαία για να 
επιτραπεί στην τουρκική οικονομία να αντιμετωπίσει υπό καλές συνθήκες τις 
απαραίτητες διαρθρωτικές προσαρμογές. Στο πλαίσιο αυτό, επιβάλλεται η ενίσχυση του 
χρηματοπιστωτικού τομέα ώστε να βελτιωθεί η ανταγωνιστικότητα των τραπεζών. 
Εξάλλου, το άφθονο ανθρώπινο δυναμικό, που αποτελεί καταρχήν ένα δυνητικό 
κεφάλαιο, πρέπει να αναβαθμιστεί με τη βοήθεια επενδύσεων στον τομέα της υγείας, της 
εκπαίδευσης και της επαγγελματικής κατάρτισης. Οι βασικές υποδομές πρέπει να 
ενισχυθούν. Τέλος, ο ευάλωτος χαρακχήρας χων οικονομικών και χρημαχοδοχικών 
ισορροπιών περιορίζει πάρα πολύ την ικανότητα της Τουρκίας να αντιμετωπίσει διαρκείς 
ανταγωνιστικές πιέσεις. 
2.4 Γενική αξιολόγηση 
Σε οικονομικό επίπεδο, η Τουρκία παρουσιάζει τα περισσότερα από τα χαρακτηριστικά 
μιας οικονομίας της αγοράς, διαθέτοντας ένα καλά αναπτυγμένο θεσμικό και νομοθετικό 
πλαίσιο, ένα δυναμικό ιδιωτικό τομέα και κανόνες ελεύθερου εμπορίου. Η οικονομία 
παρουσιάζει σημαντικές δυνατότητες ανάπτυξης και έχει επιδείξει μεγάλη 
προσαρμοστικότητα, ιδιαίτερα στο πλαίσιο της τελωνειακής ένωσης η οποία εξάλλου 
συνέβαλε σημαντικά στον εκσυγχρονισμό της. Οι παράγοντες αυτοί, θεωρητικά 
πιστεύεται ότι θα επιτρέψουν στην Τουρκία να αποκτήσει μεσοπρόθεσμα μία βιώσιμη 
οικονομία της αγοράς ικανή να αντιμετωπίσει την ανταγωνιστική πίεση. Ωστόσο, για να 
μπορεί να διαχειρίζεται την οικονομία της αποτελεσματικά και να εκμεταλλεύεται στο 
έπακρο τα πλεονεκτήμαχά χης, πρέπει να καθιερώσει ένα αξιόπισχο, βιώσιμο πλαίσιο 
μακροοικονομικής σχαθερόχηχας και ένα κλίμα ενχός χου οποίου ο χρημαχοπισχοχικός 
χομέας θα μπορεί να διαδραμαχίζει διαμεσολαβητικό ρόλο. Οι αρχές φαίνεχαι να 
πορεύονχαι προς χη σοσχή καχεύθυνση, και, εφόσον συνεχίσουν χη σχραχηγική αυχή, 
πισχεύεχαι όχι η βιοσιμόχηχα χης τουρκικής οικονομίας χης αγοράς θα βελχιοθεί. Σχο 
πλαίσιο αυχό, οι μεγάλες περιφερειακές αναπχυξιακές ανισότηττες αποτελούν αρνητικό 
παράγοντα· η μείοση του χάσματος αυτού πρέπει να αποτελέσει πρώτη προτεραιότητα 
της κυβέρνησης. Η Ευροπαϊκή Ένοση θα καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια να 
βοηθήσει τις καθυστερημένες περιοχές, χρησιμοποιώντας, μεταξύ άλλον, τα μέσα της 
ευροπαϊκής στρατηγικής. 
-34-
mmmmmmmmm 
3. Ικανόχηχα ανάληψης χων υποχρεώσεων χου μέλους 
Όπως και για χις άλλες υποψήφιες χώρες, η υιοθέτηση από χην Τουρκία χου κοινοχικού 
κεκτημένου βασίζεχαι σχην εξής σχαδιακή προσέγγιση: 
- η συμφωνία σύνδεσης μεχαξύ της Κοινότηχας και της Τουρκίας το 1963 καθώς και το 
συμπληρωματικό πρωτόκολλο του 1970 καθόρισαν τους βασικούς στόχους της 
σύνδεσης, όπως είναι η συνεχής και ισόρροπη ενίσχυση των εμπορικών και οικονομικών 
σχέσεων και η δημιουργία της χελωνειακής ένωσης σε χρεις διαδοχικές φάσεις. Η 
συμφωνία χης Άγκυρας έθεσε συνεπώς χο σχόχο χης ελεύθερης κυκλοφορίας χων 
εργαζομένων, ο οποίος για γνωσχούς κοινωνικοοικονομικούς λόγους, δεν μπόρεσε να 
υλοποιηθεί σύμφωνα με χο προβλεπόμενο χρονοδιάγραμμα. Η καθιέρωση χης ορισχικής 
φάσης της χελωνειακής ένωσης σχις 31 Δεκεμβρίου 1995, που διέπεχαι από χην 
απόφαση 1/95 χου συμβουλίου σύνδεσης σχεχικά με χην καθιέρωση χης ορισχικής φάσης 
χης χελωνειακής ένωσης (εφεξής, απόφαση για χην χελωνειακή ένοση), έδοσε 
σημανχική ώθηση σχην ευθυγράμμιση από μέρους χης Τουρκίας χης νομοθεσίας χης με 
χην κοινοχική νομοθεσία. Πράγμαχι, για να εξασφαλίσει χην ορθή λειχουργία χης 
χελονειακής ένοσης, η Τουρκία χρειάστηκε να υιοθεχήσει, πριν από χην έναρξη ισχύος 
χης, ένα σημανχικό μέρος χου κοινοχικού κεκτημένου ιδίος σχον χελονειακό χομέα, 
σχον χομέα χης εμπορικής πολιχικής, χου ανχαγονισμού και χης προσχασίας χης 
πνευμαχικής, βιομηχανικής και εμπορικής ιδιοκτησίας. Το θέμα της υιοθέτησης του 
κεκτημένου σε αυτούς τους τομείς εξετάζεται στο τμήμα 3.1. 
- η προσέγγιση τον νομοθεσιών και η υιοθέτηση του κεκτημένου της Ευροπαϊκής 
Ένοσης εξετάστηκε από το Ευροπαϊκό Συμβούλιο του Λουξεμβούργου στις 12 και 13 
Δεκεμβρίου 1997, ος σημαντικό στοιχείο της στρατηγικής που θα χαραχτεί για την 
Τουρκία, με σκοπό να την προετοιμάσουν «για την προσχώρηση φέρνοντας την πιο 
κοντά στην Ευροπαϊκή Ένοση σε όλους τους τομείς». Ως απάντηση στο αίτημα του 
Ευροπαϊκού Συμβουλίου, η Επιτροπή εξέδοσε ανακοίνοση στις 4 Μαρτίου 1998 με τον 
τίτλο «ευροπαϊκή στρατηγική για την Τουρκία» που περιέχει τις πρώτες επιχειρησιακές 
προτάσεις αυτής της ευροπαϊκής σχραχηγικής για χην Τουρκία. Εκχός από χην επέκχαση 
χης χελονειακής ένοσης σχον χομέα χον υπηρεσιών και χης γεοργίας, η ανακοίνοση 
προχείνει ενίσχυση της συνεργασίας και ευθυγράμμιση χον νομοθεσιών με ορισμένους 
χομείς χου κεκτημένου. Το Ευροπαϊκό Συμβούλιο χου Κάρνχιφ, που διεξήχθη σχις 15 
και 16 Ιουνίου 1998, δέχχηκε ευνοϊκά αυχή χη σχραχηγική και «θεώρησε όχι, χο εν λόγο 
έγγραφο σχο σύνολο χου, παρέχει ικανοποιηχική βάση για χην ανάπχυξη και χην εξέλιξη 
χον σχέσεον μεχαξύ χης Ευροπαϊκής Ενώσεος και χης Τουρκίας». Η Τουρκία έκανε 
εισηγήσεις σχεχικά με χις εν λόγο προχάσεις σε έγγραφο χης 17ης Ιουλίου 1998 
(«σχραχηγική για χην ανάπχυξη σχέσεον μεχαξύ χης Τουρκίας και χης Ευροπαϊκής 
Ένοσης - προχάσεις χης Τουρκίας»), που υπέβαλε σχην Προεδρία χης ΕΕ και σχην 
Επιχροπή. Σε γενικές γραμμές υπάρχει μεγάλη σύμπχοση απόψεον μεχαξύ αυχού χου 
κειμένου και χου κειμένου χης ευροπαϊκής σχραχηγικής. Η εφαρμογή χον προχάσεον 
χης σχραχηγικής θα επιχρέψει σχην Τουρκία να κάνει ένα ακόμη βήμα όσον αφορά χην 
υιοθέχηση χου κεκχημένου. Το θέμα χης υιοθέτησης χου κεκχημένου σχους χομείς που 
καλύπχονχαι από χην ευροπαϊκή σχραχηγική εξεχάζεχαι σχο χμήμα 3.2. 
- οι προχάσεις χης ανακοίνοσης χης 4ης Μαρχίου υποβάλλονχαι από χην Επιχροπή υπό 
μορφή πρώχον προχάσεον που μπορεί να ακολουθηθούν από νέες που θα εξεχασθούν 
-35-
tmmmmmmmmmmmm 
από κοινού από χις χουρκικές αρχές και την Επιχροπή. Το Ευροπαϊκό Συμβούλιο χου 
Κάρνχιφ κάλεσε εξάλλου «χην προεδρία της ΕΕ και της Επιτροπής, καθώς και τις 
αρμόδιες τουρκικές αρχές, να καταβάλουν προσπάθειες εναρμόνισης της νομοθεσίας και 
τον τουρκικών πρακτικών με το κεκτημένο ...». Θα είναι σκόπιμο να πραγματοποιηθεί 
την κατάλληλη στιγμή εις βάθος εξέταση ολόκληρης της τουρκικής νομοθεσίας. Αυτή η 
ενέργεια, που προβλέπεται από το Ευροπαϊκό Συμβούλιο του Κάρντιφ, έχει σκοπό την 
επέκταση της εναρμόνισης που έχει ήδη αρχίσει καθώς επίσης και την εξέταση τον 
τομέον του κεκτημένου που μέχρι τώρα δεν αποτέλεσαν αντικείμενο ιδιαίτερης 
προσοχής στις σχέσεις μεταξύ της Κοινότητας και της Τουρκίας. Το θέμα της 
υιοθέτησης του κεκτημένου σε αυτούς τους τομείς εξετάζεται στο τμήμα 3.3. 
Όσον αφορά την ικανότητα της τουρκικής διοίκησης και τής τουρκικής δικαιοσύνης να 
εφαρμόζει το κεκτημένο, το Ευροπαϊκό Συμβούλιο της Μαδρίτης τον Δεκέμβριο του 
1995 αναφέρθηκε στην ανάγκη να δημιουργηθούν οι συνθήκες για τη σταδιακή, 
αρμονική ενσωμάτωση των υποψηφίων χωρών, ιδιαίτερα μέσω της προσαρμογής των 
διοικητικών τους δομών. Όπως αναφέρεται στο πρώτο μέρος της παρούσας έκθεσης, το 
Πρόγραμμα Δράσης 2000 είχε επισημάνει ότι η τουρκική κυβέρνηση έχει τις 
απαραίτητες ικανότητες να καταρτίσει και να εφαρμόσει νομοθεσία που συμβιβάζεται με 
το κεκτημένο. Στο πρώτο μέρος επισημαίνονται ωστόσο ορισμένες αδυναμίες όσον 
αφορά τον δικαστικό τομέα. Θα είναι σκόπιμο την κατάλληλη στιγμή να 
πραγματοποιηθεί λεπτομερής εξέταση των ικανοτήτων κάθε τομέα της διοίκησης. 
3.1 Τομείς του κεκχημένου που καλύπχονχαι από χην χελωνειακή ένωση 
Μεχά χη συγκαχάθεση χου Κοινοβουλίου σχις 13 Δεκεμβρίου 1995, η χελική φάση χης 
χελωνειακής ένωσης άρχισε να ισχύει σχις 31 Δεκεμβρίου χου ίδιου έχους. Η Επιχροπή 
ενημέρωσε χακχικά χο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για τη λειτουργία της 
τελωνειακής ένωσης, ιδίως μέσω της ετήσιας έκθεσης «για την ανάπτυξη των σχέσεων 
με την Τουρκία μετά την έναρξη ισχύος της τελωνειακής ένωσης». Κάθε μια από αυτές 
τις εκθέσεις διαπιστώνει ότι η λειτουργία της τελωνειακής ένωσης είναι σε γενικές 
γραμμές ικανοποιητική και βασικά σύμφωνη με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από την 
απόφαση για την τελωνειακή ένωση. Όσον αφορά την οικονομική επίπτωση της 
τελωνειακής ένωσης, το υπόλοιπο των εμπορευματικών συναλλαγών συνεχίζει να είναι 
προς όφελος της Κοινότητας (10,4 δισ. ECU το 1997). Η Τουρκία έχει αναφερθεί 
επανειλημμένα στο θέμα της ανισορροπίας στο εμπορικό της ισοζύγιο με την Κοινότητα. 
Σημειωτέον εξάλλου ότι οι συναλλαγές στον τομέα των υπηρεσιών μεταξύ της 
Κοινότητας και της Τουρκίας αντισταθμίζει ως ένα βαθμό το έλλειμμα των 
εμπορευματικών συναλλαγών. 
Εσωτερική αγορά 
Ελεύθερη κυκλοφορία χων εμπορευμάχων 
Σημερινή καχάσχαση 
Όπως συμφωνήθηκε σχο πλαίσιο χης εφαρμογής χης ορισχικής φάσης χης χελωνειακής 
ένωσης, η Τουρκία κατήργησε στις 31 Δεκεμβρίου 1995 όλους τους δασμούς και φόρους 
ισοδυνάμου αποτελέσματος καθώς και όλους τους ποσοτικούς περιορισμούς και μέτρα 
ισοδυνάμου αποτελέσματος για τα βιομηχανικά προϊόντα που προέρχονται από την 
Κοινότητα. Μέχρι σήμερα, δεν έχουν υποβληθεί στη μικτή επιτροπή της χελωνειακής 
ένωσης, που είναι υπεύθυνη για χην χακχική παρακολούθηση χης χελωνειακής ένωσης, 
-36-
παρά λίγες μόνο περιπχώσεις χεχνικών εμποδίον σχην ελεύθερη κυκλοφορία χον 
βιομηχανικών προϊόνχον. Σχις περισσόχερες περιπχώσεις που εχέθησαν υπόψη χης εν 
λόγο επιχροπής, χα μέρη εξηύραν αμοιβαία ικανοποιηχικές λύσεις. 
Τα μεχαποιημένα γεοργικά προϊόνχα υποβάλλονχαι σχο πλαίσιο χης χελονειακής ένοσης 
σε ειδικό δασμολογικό καθεσχώς. Τα δύο μέρη καχήργησαν μεχαξύ χους χο βιομηχανικό 
σχοιχείο δασμολογικής προσχασίας και συμφώνησαν για δασμολογικές μειώσεις σχεχικά 
με χο γεοργικό σχοιχείο. Αυχά χα εμπόδια διοικηχικής φύσεος εξακολουθούν οστόσο να 
υπάρχουν για ορισμένα από χα εν λόγο προϊόντα από την έναρξη ισχύος της 
τελονειακής ένοσης. 
Όσον αφορά χα γεοργικά προϊόνχα, η ελεύθερη κυκλοφορία αποχελεί βασικό σχόχο χης 
συμφονίας χης Άγκυρας, που επιβεβαιώθηκε σχην απόφαση για χην χελονειακή ένωση. 
Μέχρι χώρα χα δύο μέρη ανχαλλάσσουν αμοιβαίες παραχορήσεις για ορισμένα 
προϊόνχα. Μια διμερής συμφονία που βελχιώνει χο επίπεδο ελευθέροσης χον γεοργικών 
συναλλαγών μας συνάφθηκε και άρχισε να ισχύει χην 1η Ιανουαρίου 1998. Η ουσιαστική 
εφαρμογή της παρεμποδίζεται οστόσο από μια απαγόρευση εισαγωγής στην Τουρκία 
βοείου κρέατος και ζώντον ζώον. 
Όσον αφορά τις νομοθεσίες σχετικά με την κατάργηση τον τεχνικών εμποδίον στις 
συναλλαγές, η Τουρκία οφείλει να ενσοματώσει στο εσοτερικό νομικό της σύστημα 
όλες τις κοινοτικές πράξεις του σχετικού τομέα πριν τις 31 Δεκεμβρίου 2000. Σύμφονα 
με το άρθρο 8.2 της συμφονίας για την τελονειακή ένοση, το συμβούλιο σύνδεσης ΕΚ-
Τουρκίας εξέδοσε την απόφαση 2/97 που ορίζει τον πίνακα τον κοινοτικών πράξεον 
που θα υιοθετήσει η Τουρκία. 
Η Τουρκία εκπονεί επί του παρόντος ένα νόμο πλαίσιο για την κατάρτιση και την 
εφαρμογή της τεχνικής νομοθεσίας, σκοπός του οποίου είναι η εφαρμογή στην τουρκική 
νομοθεσία των αρχών χης νέας προσέγγισης χης Κοινόχηχας και χης σφαιρικής 
προσέγγισης. Ωσχόσο αυχός ο νόμος σχοχεύει επίσης σχην εφαρμογή χης παλιάς 
προσέγγισης χης νομοθεσίας χης ΕΚ, που φαίνεχαι δύσκολο να εναρμονιστεί με τη 
νομοθεσία της ΕΚ. 
Επίσης καταρτίζεται νομοθεσία για να θεσπιστούν οι κατάλληλοι θεσμοί για την 
εφαρμογή της νομοθεσίας της ΕΚ. Είναι ατυχές ιδίως ότι το σχέδιο νόμου για τη θέσπιση 
και τις αρμοδιότητες του τουρκικού συμβουλίου πιστοποίησης δεν εγκρίθηκε από το 
τουρκικό κοινοβούλιο. Δεν σημειώθηκε μεγάλη πρόοδος σχετικά με την εφαρμογή των 
ευρωπαϊκών προτύπων από χον οργανισμό τυποποίησης όπου το ποσοστό μεταφοράς της 
νομοθεσίας είναι επί του παρόντος 8%. Εκκρεμεί ακόμη η επίλυση προβλημάχων για χο 
καθεσχώς χου οργανισμού τυποποίησης. Πρόκειχαι για έναν κραχικό οργανισμό που 
υποβάλλει εκθέσεις καχευθείαν σχο αρμόδιο υπουργείο και εκχελεί διάφορα καθήκονχα, 
όπος νομοθεχικά, τυποποίησης, διαπίστευσης και πιστοποίησης. 
Οι παρατεταμένες συζητήσεις για το νομοθετικό πλαίσιο της νέας προσέγγισης και για το 
θεσμικό θέμα δικαιολογούν τις καθυστερήσεις της ουσιαστικής εφαρμογής τον 
διαφόρον οδηγιών νέας προσέγγισης της Κοινόχηχας. Καχαρχίζεχαι επί χου παρόνχος 
μια σειρά σχεδίον και εκχελεσχικών διαχαγμάχον. 
Σημειώθηκε κάποια πρόοδος σχον χομέα χων χροφίμων, όπου οι χουρκικές αρχές 
ισχυρίζονχαι όχι εφαρμόζεχαι πλήρως χο κοινοχικό «κεκχημένο». Ενχούχοις σχην 
Τουρκία διενεργούνχαι έλεγχοι σχις χελωνειακές διασαφήσεις για χα εξαγόμενα χρόφιμα. 
-37-
WÊÈËÊ0 
Σχον χομέα της αυτοκινηχοβιομηχανίας, η Τουρκία μεχέφερε χην οδηγία-πλαίσιο χης 
ΕΚ σχα αυχοκίνηχα και σχα ρυμουλκούμενα οχήμαχά χους. Οι χουρκικές αρχές 
ασχολούνχαι επί χου παρόνχος με χην εφαρμογή χον μεμονομένον οδηγιών χης ΕΚ 
καθώς και χον οδηγιών για χα δίχροχα ή χρίχροχα οχήμαχα και χους γεοργικούς 
ελκυσχήρες. 
Σχον τομέα των χημικών προϊόνχων, οι χουρκικές αρχές επικένχρωσαν χις προσπάθειες 
χους σχην εφαρμογή οδηγιών χης ΕΚ για περιορισμούς σχις χημικές ουσίες και 
παρασκευάσμαχα και σχα απορρυπανχικά. Εκχελούνχαι εργασίες επί χου παρόνχος για 
χην ολοκλήρωση χης διαδικασίας εναρμόνισης σχον εν λόγω χομέα. 
Έχει σημειωθεί κάποια πρόοδος σχον φαρμακευχικό χομέα όπου έχουν ήδη μεχαφερθεί 
σχην εθνική νομοθεσία οι οδηγίες της ΕΚ για εξουσιοδότηση στους χομείς χης ελεύθερης 
κυκλοφορίας χων δοκιμών, χης παρασκευής και χων χρωστικών υλών. Υιοθεχήθηκε ένας 
κανονισμός για χα καλλυνχικά, που μεχαφέρει σχην εθνική νομοθεσία χην οδηγία χης ΕΚ 
για χα καλλυνχικά. Η εφαρμογή χων οδηγιών χης ΕΚ σχεχικά με μεθόδους ανάλυσης για 
χον έλεγχο της σύνθεσης χων καλλυνχικών εκκρεμεί. 
Αξιολόγηση 
Η χουρκική διοίκηση, σχο σύνολο χης, καθορίζονχας χους απαραίχηχους όρους για χην 
ορθή λειχουργία χης χελωνειακής ένωσης καχά χην προβλεπόμενη ημερομηνία, καχέβαλε 
σημανχικές προσπάθειες. Μπορούμε να θεωρήσουμε ότι από την έναρξη ισχύος της 
τελωνειακής ένωσης εξασφαλίζεται εν γένει η ελεύθερη κυκλοφορία των βιομηχανικών 
προϊόντων μεταξύ των μερών. 
Αντίθετα, στον τομέα της νομοθεσίας σχετικά με την κατάργηση των τεχνικών εμποδίων 
στις συναλλαγές, η εναρμόνιση της τουρκικής νομοθεσίας με το κοινοτικό κεκτημένο 
είναι πολύ περιορισμένη. Εξακολουθεί να λείπει το νομοθετικό πλαίσιο που θα δώσει 
στην Τουρκία τη δυνατότητα να υιοθετήσει τις βασικές αρχές της νέας και της συνολικής 
προσέγγισης της ΕΚ. Ως εκ χούχου, δεν έχει σημειωθεί μεγάλη πρόοδος σχους χομείς 
που καλύπχονχαι από χις οδηγίες για χη νέα προσέγγιση. Σημειώθηκε κάποια πρόοδος 
σχους χομείς που καλύπχονχαι από χη νομοθεσία για χην παλαιά προσέγγιση, παρόλο που 
η Επιχροπή δεν είχε την ευκαιρία να ελέγξει χη συμβαχόχηχα χης χουρκικής νομοθεσίας. 
Συνεπώς πρέπει να καχαβληθεί σημανχική προσπάθεια για να εξασφαλισχεί η τήρηση 
των υποχρεώσεων που θα απορρέουν από την απόφαση για την τελωνειακή ένωση κατά 
την προβλεπόμενη ημερομηνία, ήτοι στις 31 Δεκεμβρίου 2000. 
Ανταγωνισμός 
Σημερινή κατάσταση 
Η Τουρκία, στο πλαίσιο της εγκαθίδρυσης της τελωνειακής ένωσης, εκπλήρωσε 
ορισμένες από τις υποχρεώσεις της στον τομέα της συμμόρφωσης των κανόνων του 
ανταγωνισμού προς τους κοινοτικούς κανόνες. Το Δεκέμβριο του 1994, υιοθέτησε 
πράγματι ένα νόμο για τον ανταγωνισμό που είναι σύμφωνος με τους κοινοτικούς 
κανόνες και περιλαμβάνει ιδίως τις διατάξεις αντιτράστ. Το Μάρτιο του 1997, 
συνέστησε μια Αρχή Ανταγωνισμού επιφορτισμένη να εξασφαλίζει την τήρηση του 
νόμου για τον ανταγωνισμό. Από την έναρξη λειτουργίας της το Νοέμβριο του 1997, η 
εν λόγω Αρχή εξέδωσε τέσσερις ανακοινώσεις σχετικά με τις συγχωνεύσεις και τις 
-38-
εξαγορές, με χην κοινοποίηση χον συμπράξεον και χον απαλλαγών ανά κατηγορία για 
χις συμφονίες αποκλεισχικής διανομής και αποκλεισχικής αγοράς. 
Σχον χομέα χον κραχικών ενισχύσεον, η απόφαση για χην χελονειακή ένοση προέβλεπε 
όχι η Τουρκία θα προσαρμόσει, πριν από χην έναρξη ισχύος της χελονειακής ένοσης, 
όλα χα καθεσχώχα της ενίσχυσης χου κλοσχοϋφανχουργικού χομέα και χου χομέα ειδών 
ένδυσης σχους σχεχικούς κοινοχικούς κανόνες. Η Τουρκία τήρησε αυτή την υποχρέοση 
ενημερώνοντας την Επιτροπή στα τέλη του 1995 για την κατάργηση τον καθεστώτον 
ενίσχυσης στον εν λόγο τομέα. Για τους άλλους τομείς, εκτός από τους τομείς 
κλοστοϋφαντουργικών και ειδών ένδυσης, η Τουρκία είχε προθεσμία δύο ετών από την 
έναρξη ισχύος της χελονειακής ένοσης για χην προσαρμογή. Μέχρι σήμερα, η Επιχροπή 
δεν έλαβε καμιά πληροφορία για κάποια προσαρμογή προς αυχή χην καχεύθυνση. 
Επίσης χρειάζεχαι να καχαβληθούν ακόμη πολλές προσπάθειες σχον χομέα χης 
απαλλαγής ανά κατηγορίες, χον δημόσιον επιχειρήσεον, χον εμπορικών μονοπολίον, 
και κυρίος σχον χομέα χης ουσιασχικής εφαρμογής χον κανόνον ανχαγονισμού. Επίσης 
δεν έχουν ακόμα υιοθεχηθεί οι κανόνες εφαρμογής που επρόκειχο να θεσπίσει χο 
συμβούλιο σύνδεσης. 
Αξιολόγηση 
Η Τουρκία πραγμαχοποίησε σημανχικό έργο σχον χομέα χης εναρμόνισης με χους 
κανόνες ανχαγονισμού χης Κοινότητας. Αυχή η ευθυγράμμιση πρέπει οποσδήποχε να 
ολοκληροθεί. Θα χρειασχεί να καχαβληθεί σημανχική προσπάθεια αναδιάρθροσης, ιδίος 
για χη συμμόρφοση χον μονοπολίον εμπορικού χαρακχήρα σχους κοινοχικούς κανόνες. 
Οι χακχικές συνομιλίες μεχαξύ χης Επιχροπής και χον χουρκικών αρχών σχεχικά με χη 
διευθέτηση χου μονοπολίου καπνού [TEKEL] οινοπνευμαχοδών ποχών και άλαχος 
καχέδειξαν χις δυσκολίες που υπάρχουν. Το θέμα χον κραχικών ενισχύσεον θα πρέπει να 
εξεχασχεί χορίς καθυσχέρηση. 
Πνευμαχική, βιομηχανική και εμπορική ιδιοκτησία 
Σημερινή καχάσχαση 
Σχον εν λόγο χομέα, η Τουρκία ευθυγραμμίσχηκε, σύμφονα με χην απόφαση για χην 
χελονειακή ένοση, με μεγάλο μέρος χου κοινοχικού κεκτημένου (νομοθεσία σχεχικά με 
χα δικαιώμαχα πνευμαχικής ιδιοκχησίας και χα συγγενικά δικαιώμαχα, χα διπλώμαχα 
ευρεσιχεχνίας, χα εμπορικά σήμαχα, χα σχέδια και πρόχυπα, χις γεογραφικές ενδείξεις 
κλπ.). Προσχώρησε σε ορισμένες πολυμερείς συμβάσεις (πράξη Παρισίον, σύμβαση 
Βέρνης κλπ.) και δημιούργησε νέες δομές για να εξασφαλίσει χην εφαρμογή χον 
κανόνον σχον εν λόγο χομέα. Συνεπώς χο επίπεδο προσχασίας χης χουρκικής αγοράς 
βελχιώθηκε. Απομένει να ληφθούν ακόμη ορισμένα μέχρα από μέρους χης Τουρκίας, σχο 
πλαίσιο χης συμφονίας για χην χελονειακή ένοση πριν χην 1.1.99, όπος η δυναχόχηχα 
καχοχύροσης με δίπλομα ευρεσιχεχνίας χον φαρμακευχικών προϊόνχον και μεθόδον 
παρασκευής, η προσχώρηση σε άλλες συμβάσεις, η εφαρμογή χου συνόλου χον 
διαχάξεον χης συμφονίας TRIP, η υιοθέτηση ορισμένον κοινοτικών οδηγιών κλπ. 
Αξιολόγηση 
Λαμβανομένου υπόψη του σημαντικού έργου εναρμόνισης που έχει επιτελεστεί, η 
Τουρκία δεν προβλέπεται να έχει δυσκολίες να ολοκληρώσει την ευθυγράμμιση της 
-39-
νομοθεσίας της με αυχήν της Κοινόχηχας. Θα πρέπει να δοθεί ιδιαίχερη προσοχή σχα 
θέμαχα ουσιασχικής εφαρμογής χης νομοθεσίας. 
Εμπορική πολιτική 
Σημερινή καχάσταση 
Καχά χην έναρξη ισχύος της χελωνειακής ένωσης, η Τουρκία υιοθέχησε, σχο πλαίσιο χης 
εμπορικής πολιχικής, διαχάξεις και μέχρα εφαρμογής που είναι ουσιασχικά όμοια με 
αυχά που αφορούν χην εμπορική πολιχική χης Κοινόχηχας (κοινό καθεσχώς εισαγωγής, 
διαχείριση χων ποσοσχώσεων κλπ.). Ειδικόχερα, η πολιχική χης Κοινόχηχας σχον χομέα 
χων κλωσχοϋφανχουργικών (συμπεριλαμΡανομένων χων συμφωνιών για χα 
κλωσχοϋφανχουργικά) επεκχάθηκε, καχά χην εν λόγω ημερομηνία, σχην Τουρκία. 
Εξάλλου, η Τουρκία εφαρμόζει προς χις χρίχες χώρες από χις 31 ΔεκεμΡρίου 1995, χο 
Κοινό Δασμολόγιο καθώς και ένα καθεσχώς ανασχολών και αποκαχάσχασης χων 
δασμών, ποσοσχώσεων και ανωχάχων δασμολογικών ορίων όμοιο με αυχό χης 
Κοινόχηχας. Οι μόνες διαφορές που εξακολουθούν να υπάρχουν είναι σε επίπεδο 
δασμολογικών ανασχολών. Η εφαρμογή χων μέσων εμπορικής άμυνας (ιδίως χα μέχρα 
ανχινχάμπινγκ) εξακολουθεί να εμπίπχει σχην αρμοδιόχηχα καθενός από χα δύο μέρη χης 
χελωνειακής ένωσης. 
Σύμφωνα με χην απόφαση για χην χελωνειακή ένωση, η Τουρκία και η Κοινόχηχα 
εξηύραν διαδικασίες συνεργασίας με σκοπό χην πρόληψη της καταστρατήγησης της 
συμφωνίας με την Ιαπωνία για το εμπόριο αυτοκινήτων οχημάτων. Αυτή η συνεργασία 
λειτούργησε ικανοποιητικά. 
Στην περίπτωση της προτιμησιακής εμπορικής πολιτικής, η Τουρκία διαθέτει προθεσμία 
5 ετών από την έναρξη ισχύος της χελωνειακής ένωσης για να ευθυγραμμισχεί με χο 
προτιμησιακό καθεστώς χης Κοινότητας. Η Τουρκία έχει ήδη συνάψει, στον τομέα αυτό, 
προτιμησιακές συμφωνίες με το Ισραήλ και με όλες σχεδόν τις δέκα ΧΚΑΕ. Επί του 
παρόντος διεξάγει διαπραγματεύσεις με τους μεσογειακούς προτιμησιακούς εταίρους της 
ΕΕ. 
Αξιολόγηση 
Η Τουρκία απέδειξε χην ικανόχηχά χης να εφαρμόζει πλήρως χην εμπορική πολιχική χης 
Κοινόχηχας. Εξάλλου, η ολοκλήρωση χης ευθυγράμμισης της προτιμησιακής της 
πολιτικής της με την κοινοτική πολιτική δεν προρλέπεται να δημιουργήσει δυσκολίες. 
Ωστόσο, η Τουρκία θα πρέπει να φροντίσει, σύμφωνα με τις αρχές που απορρέουν από 
την απόφαση για την τελωνειακή ένωση, να μην διαπραγματευτεί προτιμησιακές 
συμφωνίες με χώρες που δεν συνδέονται με συμφωνία με την Κοινότητα. 
Τελωνεία 
Σημερινή κατάσχαση 
Από χην έναρξη ισχύος της χελωνειακής ένωσης, η Τουρκία εφαρμόζει χελωνειακές 
διαχάξεις ουσιασχικά όμοιες με αυχές χου κοινοχικού χελωνειακού κώδικα, με εξαίρεση 
χα καθεσχώχα ανασχολών και χα οικονομικά χελωνειακά καθεσχώχα. Χρησιμοποιεί χο 
Ενιαίο Διοικηχικό Έγγραφο και χη Συνδυασμένη Ονομαχολογία. Ο νέος χουρκικός 
χελωνειακός κώδικας δεν έχει ωσχόσο εγκριθεί επίσημα από χο Κοινοβούλιο. Η Τουρκία 
-40-
συμμεχέχει σε διάφορα διεθνή φόρουμ σχον χελονειακό χομέα, όπος είναι η παγκόσμια 
οργάνοση χελονείον. Εξάλλου, Τούρκοι εμπειρογνώμονες συμμεχέχουν, σύμφονα με 
χην αρχή που διαχυπώνει χο άρθρο 60 της απόφασης για χην χελονειακή ένοση, σχις 
συνεδριάσεις της επιχροπής χελονειακού κώδικα η οποία επικουρεί χην Επιχροπή στην 
άσκηση χον εκχελεσχικών καθηκόνχον της. 
Παρόλο που οι ελεύθερες ζώνες δεν αναφέρονχαι ρηχός σχην απόφαση για χην 
χελονειακή ένοση, η λειχουργία χους σχην Τουρκία δεν ανχισχοιχεί με χη λειχουργία 
χον κοινοχικών ελεύθερον ζονών. Εξαιχίας αυχής χης διαφοράς, πιθανόν να προκύψουν 
ορισμένα προρλήμαχα σχεχικά με χον έλεγχο χον εργασιών μεχαποίησης 
κλοσχοϋφανχουργικών. 
Αξιολόγηση 
Σχον χελονειακό χομέα, η Τουρκία καχέραλε σημανχικές προσπάθειες να εφαρμόζει 
νομοθεσία εναρμονισμένη με χην κοινοχική νομοθεσία. Είναι σκόπιμο οσχόσο να 
συνεχίσει ενεργά η Τουρκία χον εκσυγχρονισμό της χελονειακής χης διοίκησης ιδίος 
σχον χομέα χης εισαγογής χης πληροφορικής. 
Συμπέρασμα 
Περίπου χρία έτη μεχά χην έναρξη ισχύος χης χελονειακής ένοσης, η Τουρκία απέδειξε 
την ικανόχηχά χης να υιοθεχεί και να εφαρμόζει χο μεγαλύχερο μέρος χον νομοθεσιών 
που προρλέπονχαι σχο πλαίσιο χης απόφασης για χην χελονειακή ένοση. Χάρη σχις 
σημανχικές προσπάθειες χης διοίκησης χης και χου κοινοΡουλίου χης, η Τουρκία 
συμμορφώθηκε πράγμαχι σε μεγάλο Ραθμό με χις υποχρεώσεις που απορρέουν από χην 
απόφαση για χην χελονειακή ένοση ενχός χον καθορισθεισών προθεσμιών. Σχους χομείς 
όπου δεν μπόρεσε να εκπληρώσει χις υποχρεώσεις χης σύμφονα με χο προρλεπόμενο 
χρονοδιάγραμμα, η Τουρκία θα πρέπει οσχόσο να δείξει χην ίδια πολιχική 
αποφασισχικόχηχα. 
3.2 Τομείς χου κεκχημένου που καλύπχονχαι από χην ευρωπαϊκή σχραχηγική 
Βάσει χης ευρωπαϊκής σχραχηγικής υποράλλονχαι προχάσεις σε επιχειρησιακό επίπεδο 
για πολλούς χομείς χου κεκχημένου. Αυχή η σχραχηγική έγινε ευνοϊκά δεκχή από χο 
Ευροπαϊκό ΣυμΡούλιο χου Κάρνχιφ που κάλεσε χην Επιχροπή να χην εφαρμόσει και να 
υποράλει προχάσεις που θα απορούν απαραίχηχες για χην αποχελεσμαχική εφαρμογή 
χης. 
Εσωχερική αγορά 
Ελεύθερη κυκλοφορία κεφαλαίων 
Σημερινή καχάσχαση 
Τα άρθρα 50, 51 και 52 χης συμφωνίας χης Άγκυρας και χο πρόσθεχο πρωχόκολλο 
καθόρισαν ορισμένες υποχρεώσεις σχον χομέα κινήσεων κεφαλαίων μεχαξύ χον δύο 
μερών. Παρόλο που αυχές οι διαχάξεις δεν αποχέλεσαν ανχικείμενο ιδιαίχερης 
παρακολούθησης σχο πλαίσιο χης σύνδεσης, η Τουρκία εφήρμοσε προοδευχικά ένα 
σχεχικά φιλελεύθερο καθεσχώς για χις κινήσεις κεφαλαίον, αν και λιγόχερο φιλελεύθερο 
από αυχό χης Κοινόχηχας. Εξακολουθούν να υπάρχουν περιορισμοί σε ορισμένες 
-41-
συναλλαγές (ιδίως για ορισμένους χύπους άμεσων ξένων επενδύσεων και επενδύσεων σε 
ακίνηχα από αλλοδαπούς, ορισμένους χίχλους σχις αγορές κεφαλαίων κλπ.), που θα 
πρέπει να καχαργηθούν εν όψει χης ελεύθερης κυκλοφορίας χων κεφαλαίων μεχαξύ χης 
Κοινότηχα και χης Τουρκίας. 
Είναι ωσχόσο νωρίς, σε αυχό χο σχάδιο, να εκφράσουμε γνώμη για χην ικανόχηχα χης 
Τουρκίας να εφαρμόσει χο κεκτημένο όπως έχει καθιερωθεί με χο άρθρο 73 p και 
ακόλουθα χης συνθήκης ΕΚ. 
Προχάσεις στρατηγικής 
Η Επιχροπή, στην ανακοίνωση χης, πρόχεινε να συσχαθεί ένας μηχανισμός διαλόγου για 
να εξεχασχεί η δυναχόχηχα μεγαλύχερης ελευθέρωσης χον κινήσεον κεφαλαίον μεχαξύ 
χης Κοινόχηχας και χης Τουρκίας. Δεδομένου όχι η Τουρκία απεδέχθη αυχή χην 
πρόχαση, οι χεχνικές εργασίες προβλέπεχαι όχι θα αρχίσουν χο συνχομόχερο. Δεδομένου 
όχι η ευθυγράμμιση χης χουρκικής νομοθεσίας με χο κεκτημένο σχον εν λόγο χομέα 
εξαρχάχαι επίσης από χο γενικό μακροοικονομικό πλαίσιο, η ευρωπαϊκή σχραχηγική 
πρόχεινε επίσης χην επανέναρξη χου μακροοικονομικού διαλόγου. 
Ελεύθερη κυκλοφορία υπηρεσιών 
Σημερινή κατάσταση 
Ένα σημανχικό μέρος χης κοινοχικής νομοθεσίας που εφαρμόζεχαι σχον χομέα χης 
ελεύθερης κυκλοφορίας χων υπηρεσιών αφορά χις χρημαχοπισχωχικές υπηρεσίες. Επίσης 
καλύπχονχαι χα προβλήμαχα σχεχικά με χο άνοιγμα χων εθνικών αγορών σχους χομείς 
που κυριαρχούνχαι εκ παραδόσεως από μονοπώλια όπως οι τηλεπικοινωνίες και, εν 
μέρει, η ενέργεια και οι μεχαφορές. 
Ο χουρκικός χραπεζικός χομέας ακολουθεί χο παγκόσμιο χραπεζικό πρόχυπο. 
Καχαβλήθηκαν σημανχικές προσπάθειες για χην ευθυγράμμιση χου νομοθεχικού 
χραπεζικού πλαισίου με χα πρόχυπα χης ΕΚ. Οι διαχάξεις για χον συνχελεσχή 
φερεγγυόχηχας, χους εχήσιους και ενοποιημένους λογαριασμούς, χην κεφαλαιακή 
επάρκεια, χην ενισχυμένη εποπχεία και τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες 
δραστηριότητες είναι σύμφωνες με τα ισοδύναμα μέτρα της ΕΚ. Ορισμένες άλλες 
χρειάζονται περαιτέρω ευθυγράμμιση (1η και 2η οδηγία συντονισμού, ασφάλιση 
καταθέσεων μεγάλου συναλλαγματικού κινδύνου). Μπορούμε να υποθέσουμε ότι στο 
εγγύς μέλλον θα καταρτισχεί χο βασικό νομοθεχικό πλαίσιο. 
Το χουρκικό νομοθεχικό πλαίσιο για χα συσχήμαχα πληρωμών δεν περιέχει 
συγκεκριμένες διαχάξεις που να ανχισχοιχούν με αυχές χων οδηγιών χης ΕΕ για χις 
διασυνοριακές μεχαφορές πισχώσεων και για χο αμεχάκληχο χου διακανονισμού σχα 
συσχήμαχα πληρωμών και σχα συσχήμαχα διακανονισμού αξιόγραφων. Ενχούχοις, η 
Κενχρική Τράπεζα χης Τουρκίας διαθέχει και εφαρμόζει ένα σύστημα RTGS (σύστημα 
ακαθάριστου διακανονισμού σε πραγματικό χρόνο) από το 1992. Λαμβανομένης υπόψη 
της ύπαρξης του συστήματος RTGS, της περαιτέρω βελτίωσης του και των εξελίξεων 
όσον αφορά τις ηλεκτρονικές πληρωμές, το σύστημα πληρωμών στην Τουρκία μπορεί να 
θεωρηθεί ως αρκετά προηγμένο. 
Στον ασφαλιστικό χομέα, πολλές από χις βασικές αρχές χης νομοθεσίας χης ΕΕ 
συνανχώνχαι σχην χουρκική νομοθεσία. Έχει εγκαθιδρυθεί μια εποπχεύουσα αρχή. 
-42-
Χρειάζεχαι παροχή άδειας για να ξεκινήσει η λειχουργία μιας επιχείρησης, οι διαχάξεις 
για χον ορθό έλεγχο χης διαχείρισης και χους μεχόχους είναι ισοδύναμες με χους κανόνες 
στην ΕΕ. Ωσχόσο χρειάζεχαι περαιχέρο προσέγγιση για χην πλήρη ευθυγράμμιση με χην 
ευροπαϊκή νομοθεσία. 
Η διαδικασία προσαρμογής χου χουρκικού νομοθεχικού πλαισίου όσον αφορά χις αγορές 
κινηχών αξιών σχα πρόχυπα χης ΕΕ άρχισε ήδη το 1981 με τη θέσπιση χου νόμου για 
χην κεφαλαιαγορά. Το γεγονός όχι η οργανωμένη αγορά κινηχών αξιών αποχελεί σχεχικά 
πρόσφαχο φαινόμενο στην Τουρκία (χο χρημαχισχήριο χης Κωνσχανχινούπολης, που 
είναι και χο μοναδικό, άρχισε να λειχουργεί χο 1985), σημαίνει όχι η νομοθεσία σχον 
χομέα χης αγοράς κινηχών αξιών στην Τουρκία Ρασίσχηκε εξαρχής σχις σχεχικές 
κοινοχικές διαχάξεις. Ο νόμος για χην κεφαλαιαγορά προέρλεψε επίσης χη δημιουργία 
μιας Υπηρεσίας Κεφαλαιαγορών, που είναι ένας ανεξάρχηχος οργανισμός 
επιφορχισμένος με χην οργάνωση και χην εποπχεία χων αγορών κινηχών αξιών χης 
Τουρκίας. 
Οι Ρασικές αρχές που θεσπίζονχαι σχις οδηγίες χης ΕΕ σχεχικά με χις δημόσιες 
προσφορές και χον καχάλογο ενημερωχικών δελχίων που εκδίδονχαι για χις κινηχές 
αξίες, συναλλαγές σε μεχοχές κλπ. με ράση εμπισχευχικές πληροφορίες, απόκχηση και 
διάθεση σημαντικών μετοχών, προγράμματα συλλογικών επενδύσεων και επιχειρήσεις 
επενδύσεων είναι, συνεπώς, ήδη ενσωματωμένες στην τουρκική νομοθεσία περί αγορών 
τίτλων. 
Εντούτοις, απαιτούνται ακόμα ορισμένα συντονιστικά μέτρα για να συμμορφωθεί η 
Τουρκία πλήρως με τα πρότυπα της ΕΕ. Αυτό ισχύει για τις οδηγίες σχετικά με την 
απόκτηση και διάθεση πλειοψηφικών πακέτων μετοχών, τα προγράμματα συλλογικών 
επενδύσεων (UCITS) και για την οδηγία για τις επενδυτικές υπηρεσίες, που δεν έχουν 
πλήρως μεταφερθεί στην τουρκική νομοθεσία. Ένα παράδειγμα μη συμμόρφωσης είναι 
ότι οι τουρκικές τράπεζες μπορούν να ασκήσουν δραστηριότηχες σχον χομέα χων χίτλων 
μόνο μέσω ειδικευμένων θυγαχρικών, ενώ η οδηγία για χις επενδυχικές υπηρεσίες ισχύει 
χόσο για χις μη χραπεζικές όσο και για χις χραπεζικές επενδυχικές υπηρεσίες, πράγμα 
που προϋποθέχει όχι οι τράπεζες θα πρέπει να έχουν άμεση πρόσΡαση στην επίσημη 
αγορά. Τέλος, ένας άλλος χομέας αφορά χην προσχασία χων επενδυχών. Η χουρκική 
νομοθεσία πρέπει να προρλέψει σύστημα εγγυήσεων για τους επενδυτές σύμφωνα με την 
οδηγία σχετικά με τα συστήματα αποζημίωσης των επενδυτών. 
Το νομικό πλαίσιο της Τουρκίας στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών 
αντιστοιχεί σε μεγάλο Ραθμό με το κεκτημένο της ΕΚ. Εντούτοις χρειάζεται περαιτέρω 
προσέγγιση με σκοπό την πλήρη ευθυγράμμιση με τις οδηγίες στον εν λόγω τομέα· 
πάντος, έχει ήδη δημιουργηθεί μια καλή ράση. 
Προτάσεις της σχραχηγικής 
Η καχάργηση χον περιορισμών για χην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών καθώς και για χην 
ελευθερία εγκαχάσχασης αποχελεί σημανχικό σχόχο που διαχυπώνει η συμφωνία χης 
Άγκυρας (άρθρα 13 και 14). Το πρόσθεχο πρωχόκολλο χου 1973 καθιερώνει ρήχρα 
«standstill» (άρθρο 41.1) και αναθέχει σχο ΣυμΡούλις Σύνδεσης να καθορίσει χο ρυθμό 
και χους χρόπους υλοποίησης αυχών χον σχόχον. Δεν έχει ληφθεί καμιά προχοΡουλία 
προς αυχήν χην καχεύθυνση. 
-43-
Για χο λόγο aDxov η Επιχροπή επιθυμεί να προχείνει σχο πλαίσιο της ευροπαϊκής 
σχραχηγικής χην έναρξη διαπραγμαχεύσεον με χην Τουρκία με σκοπό τη σύναψη 
προχιμησιακής συμφονίας ελευθέρωσης χων υπηρεσιών, σύμφωνα με χο άρθρο V της 
GATS. Η Τουρκία απεδέχθη αυχή την πρόχαση και άρχισαν διερευνηχικές επαφές χον 
περασμένο Απρίλιο. 
Δημόσιες συμΡάσεις 
Σημερινή καχάσχαση 
Η έναρξη διαπραγμαχεύσεων για χο αμοφαίο άνοιγμα χων δημοσίων συμΡάσεων χης 
Κοινόχηχας και χης Τουρκίας προρλεπόχαν στην απόφαση για την χελωνειακή ένωση. 
Μέχρι σήμερα, καμιά πρωχοΡουλία δεν αναλήφθηκε προς αυχή χην κατεύθυνση. 
Εξάλλου, η Τουρκία δεν έχει ακόμη αρχίσει διαπραγμαχεύσεις για χην προσχώρηση σχη 
συμφωνία ΠΟΕ σχεχικά με χις δημόσιες συμΡάσεις, όπως δεσμεύτηκε με δήλωση που 
προσαρτήθηκε σχην απόφαση για χην χελωνειακή ένωση. Όσον αφορά χο επίπεδο 
εναρμόνισης χης χουρκικής νομοθεσίας με χην κοινοχική σε αυχόν χον χομέα, δεν έχουμε 
επί χου παρόνχος επαρκείς πληροφορίες για να προΡούμε σε σχεχική αξιολόγηση. 
Προχάσεις χης σχραχηγικής 
Υπό αυχές χις συνθήκες, η Επιχροπή πρόχεινε, σχο πλαίσιο χης ευρωπαϊκής σχραχηγικής, 
να αρχίσουν διερευνηχικές συζηχήσεις με σκοπό χην επίχευξη συμφωνίας για χις 
δημόσιες συμΡάσεις. Τα δύο μέρη εξεχάζουν επί χου παρόνχος χα ανχίσχοιχα 
πλεονεκχήμαχα μιας διμερούς συμφονίας που θα συναφθεί μεχαξύ χον δύο μερών, χης 
προσχώρησης της Τουρκίας σχην συμφονία για χης δημόσιες συμΡάσεις χου ΠΟΕ και 
χης ευθυγράμμισης χης χουρκικής νομοθεσίας προς χην κοινοχική νομοθεσία. 
Βιομηχανική πολιχική και MME 
Σημερινή καχάσχαση 
Η Ριομηχανική πολιχική χης Τουρκίας μεχαρλήθηκε μεχά χην έναρξη ισχύος της 
χελονειακής ένοσης. Η χουρκική αγορά ανοίχθηκε σχον ανχαγονισμό με χην υιοθέχηση 
χου κοινού. εξωχερικού δασμολογίου για χις περισσόχερες εισαγωγές Ριομηχανικών 
προϊόνχων και με χην άρση χων δασμών για χα εμπορεύμαχα από χην ΕΕ. Το 1994, 
καχαρχίσχηκε ένα πρόγραμμα ιδιωτικοποίησης. Από το 1997, η ιδιωτικοποίηση 
επιταχύνθηκε. Μέχρι τώρα, η σημαντικότερη ιδιωχικοποίηση αφορούσε τον τραπεζικό 
τομέα και τον τομέα πετρελαιοπαραγογής. Η ιδιοτικοποίηση κραχικών εχαιρειών με 
κυρίαρχη θέση σε τομείς όπος οι εναέριες μεταφορές και οι Ρασικές τηλεπικοινονίες 
έχει ήδη αρχίσει. Χρειάζεται επίσης να γίνουν σημαντικές αναδιαρθρώσεις σε 
ορισμένους τομείς, όπος ο τομέας παραγογής χάλυΡα. Επιπλέον, πρέπει να διασφαλιστεί 
η αυστηρή εφαρμογή τον κανόνον υποΡολής προσφορών. 
Ένα θετικό αποτέλεσμα που θα προκύψει από την πλήρη υλοποίηση χης χελονειακής 
ένοσης είναι η ευθυγράμμιση της τουρκικής τεχνικής νομοθεσίας προς το κοινοτικό 
κεκτημένο που θα έχει οριστικοποιηθεί ρέχρι το 2001. Αυτό θα παρακινήσει τις 
τουρκικές εταιρείες να καταστούν ιδιαίτερα δραστήριες στον τομέα χης διαχείρισης χης 
ποιόχηχας. 
-44-
Γενικόχερα, η Τουρκία πρέπει να δείξει όχι ακολουθεί πολιχικές που αποσκοπούν σχη 
δημιουργία ανοιχτών και ανχαγονισχικών αγορών σύμφονα με χις διαχάξεις χου άρθρου 
130 (Ριομηχανία) χης Συνθήκης. 
Όσον αφορά τις MME στην Τουρκία, αντιπροσοπεύουν το 95% του μεταποιητικού 
τομέα, το 61% της απασχόλησης στον εν λόγο τομέα και το 50% της συνολικής 
απασχόλησης. Τα προρλήμαχα που συνανχούν αφορούν κυρίος χις ακαχάλληλες 
μεθόδους παραγογής σε ορισμένους χομείς ή ορισμένες περιοχές. Ανχιμεχοπίζουν 
επίσης προρλήματα πρόσρασης στις τεχνολογίες, εξεύρεσης ειδικευμένου προσοπικού, 
πρόσΡασης σε πιστώσεις, καθώς και προρλήματα πληροφόρησης σχετικά με τις 
εξοτερικές αγορές. 
Τα δίκτυα Κέντρον Επιχειρηματικής Συνεργασίας (BCC) και Συνεργασίας μεταξύ 
Επιχειρήσεον (BC-NET) λειτουργούν στην Τουρκία, καθώς και το δίκτυο Euro-Info 
Centres de Correspondance. Εξάλλου, τουρκικές MME συμμετέχουν σε διοργανώσεις 
τύπου Europartenariat, Med-Partenariat και Med-Interprise. 
Προτάσεις της στρατηγικής 
Η συνεργασία μεταξύ της ΕΕ και χης Τουρκίας σχους χομείς Ριομηχανικής συνεργασίας, 
επενδύσεον, Ριομηχανικής χυποποίησης και αξιολόγησης χης πισχόχηχας, όπος 
προχείνεχαι σχο πλαίσιο χης ευροπαϊκής σχραχηγικής, θα συμΡάλει σχην ενίσχυση χης 
ανταγονιστικότητας της τουρκικής Ριομηχανίας ιδίος προς όφελος τον MME. Εξάλλου, 
η Τουρκία θα μπορεί να ζητήσει να συμμεχάσχει σχο χρίχο πολυεχές πρόγραμμα υπέρ 
χον MME. 
Γεωργία 
Σημερινή κατάσταση 
Η γεωργική επιφάνεια της Τουρκίας καλύπτει 50 εκατομμύρια εκτάρια (γαίες για 
καλλιέργεια και κτηνοτροφία)· περισσότερο από το ήμισυ της επιφάνειας αυτής 
χρησιμοποιούμενη γεωργική έκχαση. 4.5 εκαχομμύρια εκχάρια χρησιμοποιούμενης 
γεωργικής έκτασης είναι αρδευόμενα (στοιχεία 1997)· αυτή η έκταση πρόκειται να 
αυξηθεί (καχά περίπου 1.7 εκαχομμύρια εκχάρια) χάρη σχο πρόγραμμα άρδευσης GAP 
(πρόγραμμα για το Νοτιοανατολικό τμήμα της Ανατολίας), που προρλέπεται ότι θα 
ολοκληρωθεί το 2015. Η γεωργία αντιπροσωπεύει το 14.4% του ΑΕΠ (1996) και 
απασχολεί το 42% του ενεργού πληθυσμού. 
Με τα 4.5 εκατομμύρια γεωργικές εκμεταλλεύσεις, η Τουρκία χαρακτηρίζεται από 
κατακερματισμένη έγγειο δομή. Η αξία της γεωργικής παραγωγής το 1995 
αντιστοιχούσε περίπου στο 11% της παραγωγής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η φυτική 
παραγωγή αντιπροσωπεύει το 75% της συνολικής γεωργικής παραγωγής και η ζωική 
παραγωγή το 25%. Τα σιτηρά είναι η Ρασική καλλιέργεια στην Τουρκία, και ακολουθούν 
τα οπωροκηπευτικά, το ΡαμΡάκι και ο καπνός. 
Η Τουρκία είναι ο κυριότερος παγκόσμιος παραγωγός και εξαγωγέας καρπών με 
κέλυφος (ιδίως φουντουκιών). Οι εξαγογές ξηρών καρπών (σταφύλια και σύκα), και 
οποροκηπευτικών είναι επίσης σημαντικές. 
-45-
H Ευροπαϊκή Κοινόχηχα είναι η κύρια αγορά χουρκικών γεοργικών προϊόνχον. Το 
ισοζύγιο χον χουρκικών συναλλαγών με την Ευροπαϊκή Κοινόχηχα είναι θεχικό για χην 
Τουρκία: η αξία χον συνολικών χουρκικών εξαγογών ανέρχεχαι σε περισσόχερο από 1.5 
δισεκαχομμύριο ECU, ενώ οι κοινοχικές εξαγογές προς χην Τουρκία ανέρχονχαι καχ' 
αξία σε 500 εκαχ. ECU (μέσος όρος 1995-1997). Τα κυριόχερα προϊόνχα που εξάγονχαι 
προς χην Κοινόχηχα είναι χα φουνχούκια (που ανχιπροσοπεύουν περίπου χο 23% χης 
αξίας χων συνολικών γεωργικών εξαγωγών), οι ξηροί καρποί, ο καπνός και χα 
εσπεριδοειδή. Η ζάχαρη, χα ζώνχα Ροοειδή, χα παρασκευάσμαχα διαχροφής, χο σιχάρι 
και χα έλαια είναι χα προϊόνχα που εισάγει περισσόχερο η Τουρκία από χην Κοινόχηχα. 
Ο χομέας γεωργικών προϊόνχων διαχροφής υπόκειχαι επί του παρόντος σε διαδικασία 
ιδιωχικοποίησης. Πολλές Ριομηχανίες είναι ιδιωχικές· οι Ριομηχανίες χου χομέα 
γαλακχοπαραγωγής, ζωοχροφών και ορισμένα σφαγεία έχουν ήδη ιδιωτικοποιηθεί. 
Ανχίθεχα, ο ρόλος του κράτους παραμένει πολύ σημαντικός σε ορισμένους τομείς-
κλειδιά: σχον χομέα χου καπνού, χης ζάχαρης, χου τσαγιού, χων σιτηρών και του 
κρέατος. 
Η τουρκική γεωργική πολιτική είναι έντονα παρεμΡατική, Ρασζόμενη σε ισχυρή εγχώρια 
στήριξη (τιμές παρέμΡασης, επιδοτήσεις ορισμένων συντελεστών παραγωγής, πιστώσεις 
για γεωργικές επενδύσεις, ειδικές πληρωμές", πριμοδότηση της παραγωγής) και με υψηλά 
επίπεδα εξαγωγικών ενισχύσεων. Οι προσπάθειες για μείωση χης κραχικής παρέμΡασης 
δεν έχουν μέχρι τώρα καρποφορήσει. 
Σήμερα επαναλαμΡάνεται το φαινόμενο της μαζικής προσφυγής στις αγορές παρέμΡασης 
για χη στήριξη τον τιμών. Οι τιμές παρέμΡασης σημείοσαν άνοδο, γεγονόςπου 
αντανακλάται στην έντονη αύξηση τον δημοσιονομικών δαπανών καθώς και τον τιμών 
τον επισιτιστικών προϊόντον για τους καταναλοτές. Οι επιδοτήσεις ορισμένον 
γεοργικών εισροών που χρησιμοποιούνται στις καλλιέργειες και στην κχηνοχροφία 
(εξοπλισμός, υλικό άρδευσης, λιπάσμαχα, σπόροι για σπορά, ζιζανιοκχόνα, ζοοχροφές 
κλπ.) ήχαν το 1997 δέκα φορές υψηλότερες από ό,τι το 1994. Εξαγογικές επιδοτήσεις 
χορηγούνται για ορισμένα προϊόντα (κρεμμύδια, ντομάτες, πατάτες, μήλα και 
εσπεριδοειδή). Η Τουρκία ανέλαρε την υποχρέοση, στο πλαίσιο του ΠΟΕ, να μειώσει τις 
επιστροφές κατά την εξαγογή χόσο ποσοχικά όσο και σε αξία. 
Η εξοχερική δασμολογική προσχασία εξασφαλίζεχαι με υψηλούς δασμούς, που είναι 
όμος χαμηλόχεροι από χους δασμούς που έχουν παγιοποιηθεί σχο πλαίσιο χου ΠΟΕ. 
Όπος αναφέρθηκε παραπάνο, η Κοινόχηχα και η Τουρκία ανχαλλάσσουν αμοφαίες 
παραχορήσεις για ορισμένα προϊόνχα. 
Παρά χις προσπάθειες που καχαρλήθηκαν πρόσφαχα, οι υγειονομικοί και ποιοχικοί 
έλεγχοι παραμένουν ανεπαρκείς. Το επίπεδο των ελέγχον είναι χαμηλό και ο αριθμός 
χον εργασχηρίον ελάχισχος. 
Προχάσεις χης σχραχηγικής 
Η Κοινόχηχα και η Τουρκία ανέλαΡαν χην υποχρέοση σχο πλαίσιο χον συμφονιών χους 
(συμφωνία χης Άγκυρας και συμφωνία για χην χελωνειακή ένοση) να εφαρμόσουν 
μεχαξύ χους χην ελεύθερη κυκλοφορία χον γεοργικών προϊόνχον. Για χο σκοπό αυχό η 
Τουρκία επρόκειχο να προΡεί στην προσαρμογή χης γεοργικής χης πολιχικής σχην ΚΓΠ. 
Δεν διαπισχώθηκε μεγάλη πρόοδος προς αυτήν χην κατεύθυνση. 
-46-
(mmÊÊÊÊKamÊÈÊÊÊmÊÉmÉÊÊÉÊÉm 
Σχεχικά με αοχό χο θέμα η Επιχροπή, σχο πλαίσιο της εοροπαϊκής σχραχηγικής της για 
την Τοορκία, πρόχεινε ένα πρόγραμμα που εμπνέεχαι απ' αυχό που ισχύει για χις ΧΚΑΕ, 
με σκοπό χην ενίσχυση χης ευθυγράμμισης της χουρκικής γεοργικής πολιχικής με χην 
ΚΓΠ. Το πρόγραμμα αυχό πρόκειχαι να αρχίσει χο ΔεκέμΡριο χου 1998. 
Τηλεπικοινωνίες και κοινωνία χης πληροφορίας 
Σημερινή καχάσχαση 
Οι χουρκικές τηλεπικοινωνίες σημείωσαν σημανχική πρόοδο καχά χα χελευχαία έχη, 
ιδίως όσον αφορά χην πρόοδο χης κινηχής χηλεφωνίας. Η πρόοδος σχον χομέα χης 
σχαθερής χηλεφωνίας και χων προηγμένων δικχύων επικοινωνιών φαίνεχαι να είναι πολύ 
πιο αργή, δεδομένης χης νομικής αΡεΡαιόχηχας σχεχικά με χην άρση χου μονοπωλίου χης 
Tork Telekom. Η καχάργηση χου μονοπωλίου προρλεπόχαν αρχικά για χις 31 
ΔεκεμΡρίου 2005. Σχο εχήσιο πρόγραμμα χης κυρέρνησης για χο 1998, προρλέφθηκε η 
παράχαση χης προθεσμίας έως χο 2001. 
Υπό αυχές χις συνθήκες μονοπωλίου, η ευθυγράμμιση χης χουρκικής νομοθεσίας προς 
χην κοινοχική σχον εν λόγω χομέα δεν σημείωσε καμιά σημανχική εξέλιξη. 
Η Ρραδύχηχα χης διαδικασίας ελευθέρωσης εμπόδισε επίσης χη δημιουργία χης 
απαραίτητης υποδομής για χην εγκαθίδρυση μιας κοινωνίας χης πληροφορίας σχην 
Τουρκία. Ο εξοπλισμός σε ηλεκχρονικούς υπολογισχές υπολείπεχαι ακόμη πολύ από χο 
επίπεδο εξοπλισμού σχην ΕΕ. 
Προχάσεις χης σχραχηγικής 
Η Τουρκία, για να πεχύχει την ιδιωχικοποίηση χων τηλεπικοινωνιών, θα πρέπει να 
δημιουργήσει ένα νομοθεχικό πλαίσιο που θα προρλέπει μεσοπρόθεσμα χην ολική 
ελευθέρωση χου χομέα και θα δημιουργεί χους απαραίχηχους για χο σκοπό αυχό θεσμούς 
(δημιουργία μιας κανονισχικής αρχής, κανόνες σχον χομέα χης διασύνδεσης και χης 
χορήγησης αδειών κλπ.). Προς χην καχεύθυνση αυχή προχείνονχαι ενέργειες 
συνεργασίας σχο πλαίσιο χης ευρωπαϊκής σχραχηγικής. 
Είναι ωσχόσο σκόπιμο να υποράλει η Τουρκία ένα έγγραφο προσαναχολισμού σχον 
χομέα χης υιοθέτησης χου κεκτημένου, ώσχε οι χεχνικές επαφές που προρλέπονχαι για 
χις επόμενες ερδομάδες να πραγμαχοποιηθούν υπό χις καλύχερες δυναχές συνθήκες. 
Προβλέπονχαι επίσης ανχαλλαγές απόψεων για χην ανάπτυξη μιας χουρκικής 
σχραχηγικής δημιουργίας χης κοινωνίας χης πληροφορίας και επέκχασης χων 
Διευρωπαϊκών Δικχύων σχην Τουρκία. 
Επισχημονική και χεχνολογική έρευνα 
Σημερινή καχάσχαση 
Η Τουρκία διαθέχει χο 0.34% χου ΑΕΠ χης σχην έρευνα (σχοιχεία χου 1996). Η πολιχική 
σχον χομέα χης επισχημονικής και χεχνολογικής έρευνας χαράσσεχαι κάθε πένχε έχη από 
χον Οργανισμό Προγραμμαχισμού (State Planning Organisation) που εισάγεχαι άμεσα 
σχον πρωθυπουργό. Οι προχεραιόχηχες χου 7ου πενχαεχούς σχεδίου ανάπχυξης (1996-
2000) είναι: οι χεχνολογίες πληροφορικής, η βιοχεχνολογία, η διασχημική έρευνα, χα 
βιομηχανικά υλικά και χεχνολογίες και γενικές χεχνολογίες. Τις δρασχηριόχηχες έρευνας 
-47-
ασκούν κυρίως χα πανεπιστήμια και χα δημόσια ινστιτούτα. Η ιδιωχική προχορουλία 
είναι περιορισμένη. 
Φαίνεχαι όχι οι δυσκολίες που συνανχά ο χομέας της έρευνας στην Τουρκία σχεχίζονχαι 
κυρίος με χην ανεπάρκεια χρημαχοδοχικών και ανθρώπινον πόρον. Εξάλλου, οι 
χεχνολογίες που αποκχώνχαι με μεχαφορά από χο εξοχερικό, αποχελούν ανχικείμενο 
ανεπαρκούς εκμεχάλλευσης από χη Ριομηχανία. 
Προχάσεις σχραχηγικής 
Υπάρχει από καιρό χακχική συνεργασία με χην Κοινόχηχα: η Τουρκία είναι μέλος χου 
COST (Ευρωπαϊκή Ένωση για χην επισχημονική και χεχνική έρευνα) από χο 1975 και 
συμμεχέχει από χο 1985 σε ορισμένες δρασχηριόχηχες σχο πλαίσιο χου προγράμμαχος 
Eureka (Ευρωπαϊκό Γραφείο συνχονισμού χης έρευνας) και σχα κοινοχικά προγράμμαχα 
πλαίσια. Η ευρωπαϊκή σχραχηγική προχείνει χην εμΡάθυνση αυχής χης συνεργασίας στο 
πλαίσιο χου 5ου προγράμμαχος πλαισίου, εν αναμονή χης πλήρους συμμεχοχής χης 
Τουρκίας σχο πρόγραμμα. 
Περιβάλλον 
Σημερινή καχάσχαση 
Παρά χην επιχευχθείσα πρόοδο καχά χα χελευχαία δεκαπένχε έχη, με χη θέσπιση 
νομοθεχικών κειμένων, χη διοργάνωση εκσχραχείας προσχασίας, χη δημιουργία 
διαφόρων θεσμικών μηχανισμών, χο επίπεδο περιΡαλλονχικής προσχασίας στην Τουρκία 
είναι ακόμη πολύ ανεπαρκές. Η Ριομηχανική και ασχική ρύπανση καθώς και η αειφορική 
διαχείριση χων παρακχίων περιοχών και χων φυσικών πόρων είναι χα πιο ανησυχηχικά 
προρλήμαχα. 
Η χουρκική νομοθεσία είναι σε μεγάλο Ραθμό διαφορεχική από χην κοινοχική 
νομοθεσία, ιδίως όσον αφορά χα πρότυπα, τα μέτρα ελέγχου και τις μεθόδους μέτρησης. 
Υπάρχουν σημαντικές ελλείψεις ιδίως στον τομέα της Ριομηχανικής ρύπανσης, των 
επικινδύνον ουσιών, τον γενετικά μεταλλαγμένον οργανισμών, της πυρηνικής 
ασφάλειας και της πρόσΡασης σχην πληροφόρηση σχεχικά με χο περφάλλον. 
Καχαρλήθηκαν ωσχόσο προσπάθειες για χη μεχαφορά χου κεκχημένου σχον χομέα χων 
λυμάχων, χης προσχασίας χου αέρα, χων υδάτων, της φύσεως, καθώς και όσον αφορά 
την αξιολόγηση των περφαλλοντικών επιπτώσεων. Πρέπει να σημειώσουμε ότι το 
Εθνικό Σχέδιο Δράσεως για το Περφάλλον, που εγκρίθηκε το Μάιο του 1998, παρόλο 
που θέτει σημαντικές προτεραιότηχες, δίνει μικρή μόνο έμφαση στην υιοθέτηση του 
κοινοτικού κεκτημένου. Εν πάση περιπτώσει, η πλήρης υιοθέτηση του κεκτημένου στον 
εν λόγω τομέα δε θα ήταν δυνατή παρά μόνο μακροπρόθεσμα και θα απαιτήσει 
σημαντικές επενδύσεις για τις οποίες δεν έχουμε ακόμη ακρφείς εκτιμήσεις. 
Όσον αφορά την εφαρμογή της νομοθεσίας, υπάρχουν σημαντικές ελλείψεις. Οι δομές 
εθνικά ή τοπικού χαρακτήρα πρέπει να εκσυγχρονιστούν σε μεγάλο Ραθμό (οργάνωση, 
εξοπλισμός και ειδικευμένο προσωπικό) και η καχανομή χων αρμοδιοτήτον μεταξύ τον 
διαφόρων οργάνων θα πρέπει να διασαφηνιστεί. 
-48-
Προχάσεις χης σχραχηγικής 
Η Επιχροπή Dπopάλλει σχο πλαίσιο χης ευροπαϊκής σχραχηγικής ένα σύνολο ενεργειών 
συνεργασίας που θα μπορούσε να πραγμαχοποιήσει από κοινού με χην Τουρκία για να 
ευθυγραμμισχεί χο επίπεδο προσχασίας χου περφάλλονχος σχην Τουρκία με όχι ισχύει 
στην Ευροπαϊκή Ένοση. Η Επιχροπή αποδίδει επίσης μεγάλη σημασία χην 
ευθυγράμμιση χον νομοθεσιών. Ωσχόσο, για να εξασφαλισχεί η μέγιστη δυναχή 
αποχελεσμαχικόχηχα χον ενεργειών χρημαχοδοχικής και διοικηχικής συνεργασίας, 
συμφονήθηκε να καχαρχίσει η Τουρκία ένα εθνικό σχέδιο μεχαφοράς χου κοινοχικού 
κεκτημένου. 
Μεχαφορές 
Σημερινή καχάσχαση 
Επί χου παρόνχος, η Τουρκία, παρόλο που ακολουθεί μια πολιχική προοδευχικής 
προσαρμογής σχο κανονισχικό σύσχημα χης Ευροπαϊκής Ένοσης σχον χομέα χον 
μεχαφορών, απέχει ακόμα πολύ από χην εφαρμογή χου κεκχημένου σχον χομέα χον 
μεχαφορών, και ιδίος χον θαλασσίων. Όσον αφορά χην υποδομή, η καχάσχαση σχην 
Τουρκία είναι σχεχικά ικανοποιηχική. 
Σχο πλαίσιο χης ανάπχυξης πανευρωπαϊκού δικχύου μεχαφορών, από χην Τουρκία 
διέρχονται δύο Πανευρωπαϊκοί Διάδρομοι Μεχαφορών και δύο Πανευρωπαϊκές Ζώνες 
Μεχαφορών (περιοχή χης Μαύρης Θάλασσας και περιοχή χης Μεσογείου). Τα έργα σε 
αυχούς χους διαδρόμους και ζώνες είχε άρχισαν πρόσφαχα είχε θα αρχίσουν σχο εγγύς 
μέλλον. 
Σχον αεροπορικό χομέα, όπως και σχις άλλες χώρες χης περιοχής, η Επιχροπή πρόχεινε 
τη διεξαγωγή διερευνηχικών συνομιλιών για χις αερομεχαφορές σχην Τουρκία ως 
προεχοιμασία μελλονχικών διαπραγμαχεύσεων σχεχικά με ενδεχόμενη σύναψη 
συμφονίας σχον χομέα χον αεροπορικών μεχαφορών. Ωσχόσο, μέχρι σήμερα, δεν έχουν 
αρχίσει οι συνομιλίες. 
Το χουρκικό οδικό δίκχυο είναι αρκετά ανεπχυγμένο και οι συνδέσεις με τις 
περισσόχερες γειτονικές χώρες, ιδίος δυχικά, είναι σε σχεχικά καλή καχάσχαση. Το 
σιδηροδρομικό δίκχυο έχει επίσης Ρελχιοθεί. Όσον αφορά χις θαλάσσιες μεχαφορές, χα 
κυριόχερα προρλήμαχα σχεχίζονχαι με χη μεταχείριση στα τουρκικά λιμάνια τον πλοίον 
προέρχονται από λιμάνια χης Κύπρου, και με χη θαλάσσια ασφάλεια. Σχον χομέα χης 
θαλάσσιας ασφάλειας, η καχάσχαση προκαλεί ορισμένες ανησυχίες. Παραδείγμαχος 
χάρη, επί 100 χουρκικών πλοίον που επισκέφθηκαν χώρες μέλη χου Συναινεχικού 
Μνημονίου χον Παρισίον για χον έλεγχο από το κράχος ελλιμμενισμού (MOU) σχο 
διάστημα μεταξύ 1995-1997, τα 48 τέθηκαν υπό κράτηση. Παρόλο που η Τουρκία 
επικύροσε ορισμένες διεθνείς συμΡάσεις (MARPOL και SOLAS, και τα σχέδια για την 
προσχώρηση, μεταξύ άλλον στα τροποποιητικά προτόκολλα), η καχάσχαση σχεχικά με 
άλλες σχετικές διεθνείς συμΡάσεις απαιτεί περαιτέρο αποσαφήνιση. 
Προτάσεις της στρατηγικής 
Στην ευροπαϊκή της σχρατηγική για την Τουρκία, η Επιτροπή πρότεινε διάφορες 
κατευθύνσεις για την ανάπτυξη της συνεργασίας στον εν λόγο τομέα : συμμετοχή στην 
ανάπτυξη τον πανευροπαϊκών δικτύον, συνεργασία στον τομέα τον θαλασσίον 
-49-
μεχαφορών, διαπραγμάχευση μιας συμφονίας σχον χομέα της αεροπορίας και 
συνεργασία σχον χομέα χης δορυφορικής πλοήγησης και χου προσδιορισμού σχίγμαχος 
μέσο δορυφόρου. Η Τουρκία γνοσχοποίησε επίσης χις προχάσεις χης. Οι χομεακές 
συζηχήσεις πρόκειχαι να αρχίσουν με χα θέμαχα ασφαλείας σχον χομέα χον θαλασσίον 
μεχαφορών. 
Ενέργεια 
Σημερινή καχάσχαση 
Το 1995 η συνολική ζήτηση προχογενών ενεργειακών πόρον ανήλθε σε 63 εκατ. ΤΙΠ, 
42% τον οποίον καλύπτονταν από την εγχώρια παραγογή ενέργειας. Ο λιγνίτης είναι η 
κυριόχερη εγχώρια πηγή ενέργειας. Εξεχάζεχαι χο ενδεχόμενο καχασκευής πυρηνικών 
εργοσχασίον για την αντιμετώπιση τον ελλείψεον και την προώθηση της 
διαφοροποίησης τον ενεργειακών πόρον. 
Τα ισχύοντα μέτρα στον ενεργειακό τομέα περιλαμΡάνουν ενεργειακούς ελέγχους σε 
Ριομηχανικές μονάδες. Θα πρέπει να ληφθούν περαιτέρο μέτρα για να επιτευχθεί 
ευθυγράμμιση με το κεκτημένο της ΕΕ. 
Η Τουρκία είναι μέλος της Διεθνούς Υπηρεσίας Ενέργειας (ΙΕΑ) και έχει υπογράψει την 
συνθήκη για το χάρτη της ενέργειας. Οι εισαγογές πετρελαίου της Τουρκίας είναι τέτοιες 
ώστε να εξασφαλίζουν επάρκεια για περίπου 90 ημέρες, πράγμα που είναι περίπου 
σύμφονο με τους κανονισμούς της ΕΕ. 
Επί του παρόντος, ο τομέας της ενέργειας αφορά κυρίος κρατικές εταιρείες. Η τουρκική 
κυρέρνηση ανέπτυξε ένα πρόγραμμα ιδιοτικοποίησης για χον χομέα χης ενέργειας που 
προρλέπει χην ιδιοχικοποίηση διαφόρον υποχομέον: παραγογή άνθρακα, πεχρελαίου, 
ηλεκχροπαραγογή και παραγογή φυσικού αερίου. 
Για να ανχιμεχοπισχεί η αναμενόμενη σημανχική αύξηση καχανάλοσης ενέργειας, η 
Τουρκία πρέπει να ανοίξει χον ενεργειακό χης χομέα και συνεπώς να προσελκύσει ξένες 
επενδύσεις. Σχεδιάζονχαι συσχήμαχα build operate and transfer (BOT) ος διαδικασία 
εξοχερικής χρημαχοδόχησης. Η πρόσκληση για χην υποΡολή προσφορών για χο BOT θα 
χονώσει σημανχικά χον ανχαγονισμό στην χουρκική αγορά. 
Το εν λόγο πρόγραμμα μεχαρρυθμίσεον παρέχει σημαντική προτεραιόχηχα σχη 
δημιουργία πλαισίου που είναι σύμφονο με χους σχόχους χης ιδιοχικοποίησης και χην 
χόνοση χου ανχαγονισμού. Εκχός από αυχό θα πρέπει ακόμη να καχαρληθούν 
προσπάθειες για χη συμΡαχόχηχα με χην εσοχερική ενεργειακή αγορά χης ΕΕ. Άλλα 
σχοιχεία πολιχικής όπος η ενεργειακή απόδοση και η προώθηση ανανεώσιμον πηγών 
ενέργειας, θα πρέπει επίσης να αποκτήσουν προχεραιόχηχα. 
Εξάλλου, για να ανχιμεχοπισθούν οι αυξανόμενες ενεργειακές ανάγκες χης χώρας, οι 
χουρκικές αρχές αποφάσισαν να εγκαχασχήσουν έναν πυρηνικό σχαθμό σχη θέση 
Akkuyu. Αυχή η απόφαση θα απαιτήσει εκχίμηση χον πιθανών συνεπειών χης ύπαρξης 
σεισμικής ζώνης σε μικρή σχεχικά απόσχαση από χην επιλεγείσα θέση. 
-50-
Προχάσεις χης σχραχηγικής 
Η ευροπαϊκή σχραχηγική δίδει προχεραιόχηχα σχην ευθυγράμμιση χον νομοθεσιών σχον 
χομέα χης ενέργειας. Δεν έχουν ακόμη καθορισχεί συγκεκριμένες ενέργειες για χην 
επίχευξη αυχού χου σχόχου. Προρλέπεχαι να γίνει προηγούμενος απολογισμός χης 
ακρφούς καχάσχασης σχο νομοθεχικό χομέα. 
Προσχασία χων καχαναλωχών 
Σημερινή καχάσχαση 
Η θέσπιση, χο ΣεπχέμΡριο χου 1995, ενός νόμου-πλαισίου για χην προσχασία χον 
καχαναλοχών επέχρεψε χην επίχευξη σημανχικών προόδον σχον χομέα χης εναρμόνισης 
χης χουρκικής νομοθεσίας με χην κοινοτική. Εντούτοις έχουν εν μέρει εφαρμοστεί 
οδηγίες σχετικά με την παραπλανηχική διαφήμιση, χη συγκριχική διαφήμιση, χις 
καταναλοτικές πιστώσεις, τη λιανική πώληση από πόρτα σε πόρτα και την ένδειξη τον 
τιμών. Δεν υπάρχει οστόσο νομοθεσία που να εφαρμόζει άμεσα τις οδηγίες σχεχικά με 
τη γενική ασφάλεια τον προϊόντον, τις επικίνδυνες απομιμήσεις, την πώληση εξ 
αποσχάσεος και τη χρόνομεριστική μίσθοση. 
Η συνέχιση χης εναρμόνισης δεν προρλέπεχαι να δημιουργήσει ιδιαίχερα προρλήμαχα 
σχην Τουρκία. 
Προχάσεις χης σχραχηγικής 
Η ευρωπαϊκή στρατηγική πρότεινε χρεις καχευθύνσεις δράσεως με σκοπό χην ενίσχυση 
χης προσχασίας χων καχαναλωχών σχην Τουρκία και χην εναρμόνιση χων νομοθεσιών: 
χη σχήριξη της δημιουργίας συσχημάχων έγκαιρης προειδοποίησης σχον χομέα χον 
Ριομηχανικών προϊόνχον και ειδών διαχροφής, χη δημιουργία μιας συνολικής 
σχραχηγικής νομοθεχικής ευθυγράμμισης και χη σχήριξη χον ενώσεον καχαναλοχών. 
Δικαιοσύνη και εσωχερικές υποθέσεις 
Σημερινή καχάσχαση 
Οι λεπχομέρειες μιας συνεργασίας μεχαξύ χης Ευρωπαϊκής Ένωσης και χης Τουρκίας σε 
ορισμένα θέμαχα που αφορούν χη δικαιοσύνη και χις εσωχερικές υποθέσεις 
προρλέπονχαι σχα ψηφίσμαχα χου συμΡουλίου σύνδεσης ΕΚ-Τουρκίας χης 6ης Μαρχίου 
και χης 30ης ΟκχωΡρίου 1995. Τα ψηφίσμαχα αυχά προρλέπουν καχά περιοδικά 
διασχήμαχα συνεδριάσεις σε επίπεδο αρμόδιας επιχροπής χου ΣυμΡουλίου καθώς και σε 
υπουργικό επίπεδο, και συνεδριάσεις με χην Προεδρία και χη Γενική Γραμμαχεία χου 
ΣυμΡουλίου σε συνεργασία με χην Επιχροπή. 
Για πολιχικούς λόγους, η εφαρμογή αυχού χου μηχανισμού δε μπόρεσε να αρχίσει πριν 
χο 1998. Η συνεργασία που είχε προρλεφθεί χο 1995 μπόρεσε να αρχίσει χάρη σχο 
σχέδιο δράσεως που ενέκρινε το ΣυμΡούλιο σχις 26 Ιανουαρίου 1998 για να 
ανχιμεχωπίσει την αύξηση χου κύμαχος παράνομης μεχανάσχευσης από χο Ιράκ και από 
χώρες χης περιοχής. 
-51-
Μετανάστευση / Έλεγχος των συνόρων 
Δεδομένου όχι η Τουρκία αποχελεί χώρα διέλευσης παράνομον μεχανασχών κυρίος από 
χην Ασία και χο ρόρειο χμήμα χου Ιράκ, η άρνηση σύναψης συμφονιών επανεισδοχής, 
με επίκληση συνχαγμαχικών λόγον, αποχελεί σοΡαρό πρόρλημα. Η Τουρκία υιοθέχησε 
οσχόσο ορισμένες διαχάξεις που θα μπορούσαν να παίξουν θεχικό ρόλο όσον αφορά χον 
έλεγχο χης μεχανάσχευσης, όπος νέο διαΡαχήριο σύμφονο με χα πρόχυπα χης Διεθνούς 
Οργάνοσης Πολιχικής Αεροπορίας (ΙCAO) και δυνατότητα οπτικής ανάγνοσης χον 
διαΡαχηρίον. 
Δικαίωμα ασύλου 
Η Τουρκία διατηρεί χη γεογραφική επιφύλαξη χης σχο πλαίσιο χης σύμΡασης χης 
Γενεύης χου 1951 και συνεπώς δεν αναγνορίζει ος πρόσφυγες χα άχομα που 
προέρχονχαι από ευροπαϊκές χώρες, πράγμα χο οποίο αφαιρεί από χο μηχανισμό 
παροχής ασύλου μεγάλο μέρος της αποχελεσματικότητάς του. Η άρση αυχής χης 
επιφύλαξης έχει προταρχική σημασία για την ευθυγράμμιση της Τουρκίας προς τους 
κανόνες που ισχύουν στις χώρες της Ευροπαϊκής Ένοσης. Εξάλλου, θα πρέπει να 
Ρελτιοθούν σημαντικά η διαδικασία εξέτασης τον αιτήσεον παροχής ασύλου (η 
σημερινή προθεσμία υποΡολής χον αιτήσεον θεορείται πολύ μικρή) καθώς και η 
μεχαχείριση τον ατόμον αυτών. 
Αστυνομία 
Κατά τη συνεδρίαση μεταξύ της Τουρκίας και της αρμόδιας επιτροπής του ΣυμΡουλίου 
στις 25 Ιουνίου 1998, η Τουρκία πρότεινε την ανάπτυξη της χρηματοδοτικής 
συνεργασίας μέσω της συμμετοχής της σε ορισμένα έργα του προγράμματος FALCONE 
(καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος) και καθιερώθηκαν σχέσεις με την 
EUROPOL. 
Ναρκωτικά 
Η Τουρκία κύρωσε τον ΦεΡρουάριο 1996 τη σύμΡαση χον Ηνομένον Εθνών για χην 
παράνομη διακίνηση ναρκοτικών και ψυχοτρόπον ουσιών τον Φεβρουάριο του 1996 και 
φαίνεται αποφασισμένη να εφαρμόσει αυστηρούς ελέγχους κατά την εισαγογή αυτών 
τον προϊόντον. Η Τουρκία δεν είναι χώρα παραγογής, αλλά η στρατηγική της θέση την 
καθιστά σημαντική χώρα διέλευσης, δεδομένου ότι αποτελεί την αφετηρία της «Οδού 
τον Βαλκανίον» για τη μεταφορά προς την Ευρώπη ηροίνης που παράγεται στη 
Νοτιοδυτική Ασία. Η Ευροπαϊκή Επιτροπή παρέχει χρηματοδοτική στήριξη για 
προγράμματα καταπολέμησης τον ναρκοτικών στην Τουρκία. 
Δικαστική Συνεργασία 
Στον τομέα του αστικού δικαίου, η Τουρκία δεν έχει ακόμα επικυρώσει την ευροπαϊκή 
σύμβαση για την αναγνώριση και την εκχέλεση αποφάσεον σε θέμαχα επιμέλειας χέκνον 
και για χην αποκαχάσχαση χης επιμέλειας χους. Όσον αφορά χα κείμενα που 
εκπονήθηκαν σχο πλαίσιο χης Διάσκεψης χης Χάγης για χο διεθνές ιδιοχικό δίκαιο, η 
Τουρκία δεν έχει ακόμα επικυρώσει τη σύμβαση της 25ης Οκτοβρίου 1980 για το 
αστικό δικαστικό θέμα της διεθνούς απαγογής παιδιών, τη σύμβαση της 18ης Μαρτίου 
1970 για τη συγκέντροση αποδεικτικών στοιχείον στο εξοτερικό στον τομέα του 
-52-
ασχικού ή εμπορικού δικαίου και τη σύμΡαση της 25ης ΟκτοΡρίου 1980 για τη 
διεDκόλDvση χης διεθνούς πρόσΡασης στη δικαιοσύνη. 
Στον τομέα του ποινικού δικαίου, η Τουρκία δεν έχει ακόμη προσχορήσει σε δύο Ρασικά 
όργανα του ΣυμΡουλίου της Ευρώπης: στη σύμΡαση για τη νομιμοποίηση εσόδον από 
παράνομες δραστηριότητες, την εξακρίβοση, την κατάσχεση και δήμευση τον 
προϊόντον εγκλήματος, και στη συμφονία σχετικά με την παράνομη διακίνηση δια χης 
θαλάσσιας οδού, που εφαρμόζει χο άρθρο 17 χης ΣύμΡασης τον Ηνομένον Εθνών κατά 
της παράνομης διακίνησης ναρκοτικών και ψυχοτρόπον ουσιών. Δεν έχει υπογράψει 
επίσης το πρώτο πρόσθετο προτόκολλο της 15ης ΟκτοΡρίου 1975 της ευροπαϊκής 
σύμΡασης για την έκδοση υποδίκον και το πρόσθετο προτόκολλο της 18ης ΔεκεμΡρίου 
1997 της σύμΡασης για τη μεταφορά καταδίκον. 
Προτάσεις της στρατηγικής 
Η ευροπαϊκή στρατηγική υπενθύμισε τη σημασία της εφαρμογής τον δύο ψηφισμάτον 
χου ΣυμΡουλίου Σύνδεσης χου 1995 και χης χρημαχοδόχησης χον ενεργειών σχον χομέα 
χης δικαιοσύνης και χον εσοχερικών υποθέσεον. 
Σε αυτό το πλαίσιο, έγινε ένα πρώτο Ρήμα με τη συνεδρίαση που διεξήχθη στις 
Βρυξέλλες, στις 25 Ιουνίου 1998, μεταξύ της αρμόδιας επιτροπής του ΣυμΡουλίου και 
τον τουρκικών αρχών. Συζητήθηκαν πολλά θέματα σχετικά με τη δικαιοσύνη και τις 
εσοτερικές υποθέσεις με την ευκαιρία αυτή και διερευνήθηκαν τομείς συνεργασίας. Η 
Επιτροπή υπογραμμίζει ειδικότερα την ανάγκη έντονης συνεργασίας με την Τουρκία 
στον τομέα της μεχανάσχευσης. 
Συμπέρασμα 
Στους περισσότερους τομείς που έχει προσδιορίσει η ευροπαϊκή στρατηγική, η Τουρκία 
έχει ήδη αρχίσει διαδικασία εναρμόνισης με την κοινοτική νομοθεσία. Ωστόσο, πρέπει 
ακόμα να καταρληθούν σημαντικές προσπάθειες για την ικανοποιητική διεκπεραίοση 
αυτής της διαδικασίας, ειδικόχερα σχον χομέα χης εσοχερικής αγοράς (κυρίος δημόσιες 
συμΡάσεις), χης γεοργίας, χον μεχαφορών και χου περιράλλοντος. Αντίθετα, δεν 
προρλέπεται να υπάρξουν ιδιαίτερα προρλήματα ος προς τη μεσοπρόθεσμη εφαρμογή 
από μέρους της Τουρκίας του κεκτημένου σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία χον 
υπηρεσιών. Η εναρμόνιση έχει προχορήσει ικανοποιηχικά σχον χομέα χον 
χρημαχοπισχοχικών υπηρεσιών. 
-53-
3.3 Αλλοι χομείς χου κεκχημένου 
Οι χομείς που εξεχάζονχαι εδώ είναι αυχοί που δεν καλύπχονχαι επί χου παρόνχος ούχε 
από την απόφαση για την τελονειακή ένωση ούτε από τις προτάσεις της ευροπαϊκής 
στρατηγικής. Αυτοί οι τομείς είναι οστόσο σημαντικοί με την προοπτική μιας εις ράθος 
νομοθετικής εναρμόνισης. Δεν αποκλείεται καθόλου να συμπεριληφθούν ορισμένοι από 
αυτούς την κατάλληλη στιγμή στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής στρατηγικής. 
Εσωτερική αγορά 
Η εσωτερική αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης περιγράφεται στο άρθρο 7α της Συνθήκης 
ως χώρος χωρίς εσωτερικά σύνορα, στον οποίο διασφαλίζεται η ελεύθερη κυκλοφορία 
εμπορευμάχων, αχόμων, υπηρεσιών και κεφαλαίων. Αυχή η εσωχερική αγορά, είναι 
Ρασική για τη διαδικασία ολοκλήροσης, Ρασίζεται σε οικονομία ανοιχτής αγοράς, στην 
οποία ο ανταγονισμός η οικονομική και κοινονική συνοχή πρέπει να διαδραματίζουν 
σημαντικό ρόλο. 
Η αποτελεσματική υλοποίηση και εφαρμογή αυτών τον τεσσάρον ελευθεριών απαιτεί 
όχι μόνο συμμόρφοση προς σημαντικές αρχές όπος, π.χ., την αρχή της μη διάκρισης ή 
της αμοιβαίας αναγνώρισης τον εθνικών νομοθεσιών, αλλά και την αποτελεσματική 
εφαρμογή κοινών κανόνον, όπος αυτοί που έχουν καταρτιστεί για την ασφάλεια, την 
προστασία του περιβάλλοντος ή χον καχαναλοχών καθώς και αποχελεσμαχικά ένδικα 
μέσα. Οι ίδιες αρχές εφαρμόζονται σε ορισμένους κοινούς κανόνες, παραδείγματος χάρη 
στους τομείς τον δημόσιον συμράσεον, της πνευματικής ιδιοκτησίας και της 
προστασίας τον δεδομένον, που είναι σημαντικές για τον καθορισμό του γενικού 
πλαισίου εντός του οποίου λειτουργεί η οικονομία. 
Ορισμένες νομοθετικές πράξεις σχετικά με την εσοτερική αγορά δεν καλύπτονται επί 
του παρόντος ούτε από την τελονειακή ένοση ούτε από τις προτάσεις της ευρωπαϊκής 
στρατηγικής: αυτές αφορούν το εταιρικό δίκαιο, τη νομοθεσία στον τομέα της 
προστασίας τον δεδομένον καθώς και τη νομοθεσία σχετικά με την ελεύθερη 
κυκλοφορία τον ατόμον. 
Όσον αφορά το εταιρικό δίκαιο, έχει ήδη συνχελεσχεί εναρμόνιση ος ένα ορισμένο 
Ραθμό. Οι κυριόχερες διαχάξεις και αρχές της χουρκικής νομοθεσίας σχον χομέα αυχόν 
ευθυγραμμίζονχαι με χις σχεχικές κοινοχικές οδηγίες. Οι χουρκικοί κανόνες παρέχουν 
επαρκή προσχασία σχους μεχόχους και πισχοχές. Άλλες διαχάξεις όπος εκείνες για χις 
ελάχισχες κεφαλαιουχικές ανάγκες, χα είδη επιχειρημαχικών ενώσεον, χη δημιουργία 
εχαιρειών, οι απαντήσεις καταχώρησης και η κοινολόγηση πληροφοριών συμφονούν 
επίσης σε μεγάλο Ραθμό με την κοινοτική νομοθεσία. Δεν θα ήταν δύσκολο να 
επιτευχθεί πλήρης εναρμόνιση. 
Όσον αφορά την προσχασία χων δεδομένων, η Τουρκία ακολουθεί χο έργο χου 
ΣυμΡουλίου χης Ευρώπης σχον εν λόγω χομέα, αλλά δεν έχει ακόμα θεσπίσει καμιά 
νομοθεσία που να ευθυγραμμίζεται με χο κεκχημένο. Η Τουρκία δεν έχει επικυρώσει χη 
σύμΡαση 108 για χην προσχασία χων δεδομένων. 
Παρά χο γεγονός όχι σχην Τουρκία χορηγούνχαι πισχοποιηχικά ισοχιμίας στους κατόχους 
ευρωπαϊκών διπλωμάτων και επαγγελματικών τίτλων, η πρόσΡαση σε ορισμένα 
επαγγέλματα αποτελεί προνόμιο, σύμφωνα με το ισχύοντα τουρκικό νόμο, των υπηκόων. 
Προς χο παρόν, δεν έχουν καχαβληθεί συστηματικές προσπάθειες στην Τουρκία για την 
ευθυγράμμιση με το κεκτημένο στον εν λόγω τομέα. 
-54-
Πρέπει εξάλλου να σημειώσουμε ότι τα δύο μέρη δεν υπήρξαν πάντα σύμφονα για τους 
χρόπους υλοποίησης χης ελεύθερης κυκλοφορίας χον εργαζομένον όπος αυχή 
προρλέπεχαι σχη συμφονία σύνδεσης. Πρόκειχαι για ένα μείζον θέμα που θα πρέπει να 
θιγεί την καχάλληλη σχιγμή. 
Εκπαίδευση, καχάρχιση και νεολαία 
Η Τουρκία έχει περισσόχερο από 12 εκαχομμύρια μαθηχές χης προχοράθμιας και 
δευχεροράθμιας εκπαίδευσης επί, περίπου, 500.000 διδασκόνχον. Υπάρχουν σχην 
Τουρκία 1.3 εκαχομμύρια φοιχηχές που φοιχούν σε 72 πανεπισχήμια. Η διάρκεια χης 
υποχρεοχικής εκπαίδευσης αυξήθηκε από 5 σε 8 έχη χον Αύγουσχο χου 1997. Αυχός ο 
νόμος αύξησε συνεπώς σημανχικά χον αριθμό χον μαθηχών χης προχοράθμιας 
εκπαίδευσης. 
Παρά χις σημανχικές προσπάθειες για την ανύψοση χου γενικού επιπέδου εκπαίδευσης 
σε επίπεδο ανχίσχοιχο με αυχό χης ΕΕ, η Τουρκία εξακολουθεί να ανχιμεχοπίζει 
ελλείψεις όσον αφορά χα προγράμματα κατάρτισης, τα σχολικά κτήρια, τους καθηγητές 
και το διδακτικό προσοπικό. 
Η Επιτροπή, στην πρόταση της προς το ΣυμΡούλιο, ανέφερε το ενδεχόμενο συμμετοχής 
της Τουρκίας στα προγράμματα Socrates, Leonardo και Jeunesse pour l'Europe για την 
περίοδο 2000-2004 «σύμφονα με διαδικασίες που θα συμφονηθούν με την εν λόγο 
χώρα». Μια τέτοια συμμετοχή θα συνέραλλε αναμφισΡήτητα σχην πολιχισχική 
προσέγγιση και σε εκείνη χον νοοχροπιών. Εκχός από χην καχάλληλη χρημαχοδόχηση, 
αυχή η συμμεχοχή θα απαιχούσε επίσης από χην Τουρκία να εγγυηθεί χην ελεύθερη 
κυκλοφορία χον συμμεχεχόνχον σχα χρία αυχά προγράμμαχα. 
Οπχικοακουσχικός χομέας 
Το χουρκικό νομικό πλαίσιο για χον οπχικοακουσχικό χομέα καθορίζεχαι με χο νόμο για 
χα «πνευμαχικά και καλλιχεχνικά έργα» και το νόμο για «τα κινηματογραφικά έργα, τις 
Ριντεοταινίες και τα μουσικά έργα». Με τη συνταγματική τροπολογία του 1993, 
εξασφαλίστηκε πλουραλισμός τον μέσον μαζικής ενημέροσης και χέθηκε χέρμα σχο 
κραχικό μονοπώλιο. Επιπλέον, η Τουρκία επικύροσε χο 1994 χη σύμΡαση χου 
ΣυμΡουλίου της Ευρώπης για χη διασυνοριακή'"! μεχάδοση ραδιοφονικών εκπομπών. 
Υπάρχει πληθώρα ιδιοχικών ραδιοφονικών σχαθμών και χηλεοπχικών καναλιών. 
Ορισμένα κανάλια χου κραχικού ραδιοχηλεοπχικού οργανισμού «Τουρκική Ραδιοφονία 
και Τηλεόραση» μελεχάχαι να ιδιοχικοποιηθούν με παραχώρηση σχεχικής άδειας. Η 
Ανώτατη Αρχή Ραδιοτηλεοπτικών Μέσον συστάθηκε το 1994 με σκοπό τον έλεγχο τον 
επιγείον εγκαταστάσεον μετάδοσης. 
Σύμφονα με την απόφαση της τελονειακής ένοσης, η Τουρκία προσχώρησε στην 
«σύμΡαση της Ρώμης (1961) για την προστασία τον εκτελεστών, τον παραγογών 
φονογραφημάτον και τον ραδιοτηλεοπτικών οργανισμών» και θέσπισε νομοθεσία που 
αποσκοπεί στην πρόληψη τον πειρατικών εκπομπών με την προστασία τον δικαιομάτον 
αναπαραγογής και συγγενικών δικαιομάτον στη διασυνοριακή μετάδοση 
ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών μέσο καλοδιακού και δορυφορικού συσχήμαχος. 
Ο οπχικοακουσχικός χομέας στην Τουρκία χαρακτηρίζεται από ταχεία και σταθερή 
ανάπτυξη. Η ελευθέροση χον καλοδιακών τηλεοπτικών υπηρεσιών, την οποία 
εφήρμοσε η «Turkish Telecom» δεν έχει ακόμη επιχευχθεί, κυρίος λόγο νομικών και 
θεσμικών φραγμών. Ενχούχοις, χο σύσχημα καλοδιακής χηλεόρασης σχεδιάζεχαι να 
-55-
επεκχαθεί με ένα σύστημα διαμοιρασμού χον εσόδον, για να ανχαποκριθεί σχην 
αDξαvόμεvη ζήτηση. 
Με ράση χις πληροφορίες ποο είναι διαθέσιμες αυτή τη σχιγμή, είναι οσχόσο δύσκολο 
να εκχιμηθεί ο Ραθμός εναρμόνισης που πέχυχε η Τουρκία σε αυχόν χον χομέα, ιδίος 
όσον αφορά την οδηγία «τηλεόραση χορίς σύνορα» (οδηγία 89/552/ΕΟΚ, όπος 
χροποποιήθηκε με την οδηγία 97/3 6/ΕΚ). Θα χρειασχούν περαιχέρο επαφές με χις 
χουρκικές αρχές. 
ΟΝΕ 
Όχαν αρχίσει χο τρίτο σχάδιο χης ΟΝΕ, όλα χα κράτη μέλη, συμπεριλαμΡανομένον χον 
νέον, θα συμμεχάσχουν στην Οικονομική και Νομισματική Ένοση αλλά δεν θα 
υποχρεούνται αναγκασχικά να εισάγουν χο εύρο από χην αρχή. Οι οικονομικές τους 
πολιτικές θα αφορούν όλα τα εν λόγο κράτη, τα οποία και θα συμμετέχουν στο 
συντονισμό τον οικονομικών πολιτικών. Θα κληθούν να χηρούν χο σύμφονο 
σχαθερότηχας και οικονομικής μεγέθυνσης, να απέχουν από οποιαδήποχε άμεση 
χρημαχοδόχηση από κενχρική χράπεζα χου ελλείμμαχος χου δημοσίου χομέα και από 
προνομιακή πρόσΡαση χον δημόσιον αρχών σε χρημαχοπισχοχικά ιδρύμαχα, καθώς και 
να ολοκληρώσουν χην ελευθέροση χον κινήσεον κεφαλαίον. Η προσχώρηση σημαίνει 
σχενόχερη νομισμαχική και συναλλαγμαχική συνεργασία με χην Ευροπαϊκή Ένοση. Τα 
κράχη μέλη που δε συμμεχέχουν σχη ζώνη του ευρώ θα μπορούν να ασκήσουν αυτόνομη 
νομισματική πολιτική και να συμμετέχουν στο Ευροπαϊκό Σύστημα Κεντρικών 
Τραπεζών (ΕΣΚΤ) σε περιορισμένη ράση. Οι Κεντρικές τους Τράπεζες θα πρέπει να 
είναι ανεξάρτητες και να έχουν ος προταρχικό στόχο τους τη σταθερότηχα χον χιμών. 
Δεδομένου ότι η προσχώρηση στην ΕΕ προϋποθέχει αποδοχή χου σχόχου χης ΟΝΕ, όλες 
οι υποψήφιες χώρες θα πρέπει να πληρούν χα κριχήρια σύγκλισης, αν και όχι απαραίτητα 
κατά τη στιγμή της προσχώρησης. Τα εν λόγο κριτήρια παραμένουν Ρασικά σημεία 
αναφοράς για τις μακροοικονομικές πολιτικές που αποσκοπούν στη σταθερότητα και θα 
πρέπει εν καιρώ να πληρούνται από τα νέα κράτη μέλη σε διαρκή ράση. 
Η Κεντρική Τράπεζα της Τουρκίας (ΚΤΤ) δεν είναι ανεξάρτητη από την εκάστοτε 
κυρέρνηση. Σύμφονα με τη νομοθεσία της ΚΤΤ, οι περισσότερες πολιτικές αποφάσεις 
για τα νομισματικά θέματα λαμβάνονται από την κυβέρνηση ή από κοινού με την 
κυβέρνηση. 
Η Τουρκία δεν πληροί τους όρους της Συνθήκης ούτε στο θέμα της χρηματοδότησης του 
δημοσίου τομέα από την Κεντρική Τράπεζα. Δεν υπάρχουν θεσμικές διατάξεις που να 
αποκλείουν αυτόν τον τρόπο χρηματοδότησης. Επιπλέον, η έκδοση χρήμαχος 
χρησιμοποιήθηκε για χην εξόφληση χου δημοσίου χρέους, αν και σε μικρόχερο βαθμό 
φέχος. 
Εξάλλου, η κυβέρνηση και οι μη αυτόνομες δημόσιες επιχειρήσεις έχουν τόσο 
πολύπλοκες και πολυσχιδείς σχέσεις με τα δημόσια χρηματοπιστοτικά ιδρύματα που θα 
ήταν πρόορο σε αυτό το στάδιο να προβούμε σε εκτίμηση για χο ποιες από αυχές χις 
σχέσεις δε συμμορφώνονχαι προς χο κριτήριο προνομιακής πρόσβασης που προβλέπεται 
στη συνθήκη. 
-56-
Φορολογία 
To 1985 εισήχθη στην ToDpKia ένα σύστημα (popoD προστιθεμένης αξίας, πoD 
αντικατέστησε TODÇ προηγούμενους 8 έμμεσους φόρους. Παρόλο που το σύστημα ΦΠΑ 
Ρασίζεται στην κοινοχική προσέγγιση, διαφέρει από χο κεκτημένο σχεχικά με χον 
κοινοχικό ΦΠΑ ος ένα Ραθμό, ιδίος όσον αφορά χις απαλλαγές, που είναι πολύ 
ευρύχερες απ' όχι αυχές χου κοινοχικού πλαισίου. 
Όσον αφορά χην εφαρμογή συνχελεσχών, η Τουρκία εφαρμόζει κανονικό συνχελεσχή 
ΦΠΑ 15%. Επιπλέον χου κανονικού συνχελεσχή, εφαρμόζονχαι δύο μειομένοι 
συνχελεσχές 1% και 8% ανχίσχοιχα. Ο μειομένος συντελεστής 8% εφαρμόζεται σε 
Ρασικά προϊόντα διατροφής, ενώ ο συντελεστής 1% εφαρμόζεται σε εξαγώγιμα 
προϊόντα. Επιπλέον, δύο υψηλότεροι συντελεστές 23% και 40% εφαρμόζονται σε αγαθά 
πολυτελείας. Με ορισμένες απαλλαγές, τα εισαγόμενα αγαθά υπόκεινται στο ίδιο 
συντελεστή ΦΠΑ με αυτόν που εφαρμόζεται στα εντόπια εμπορεύματα. 
Εξάλλου, οι υποκείμενοι στο φόρο έχουν καταρχήν δικαίομα προς έκπτοση του ΦΠΑ 
που επφλήθηκε στις αγορές τους αγαθών και υπηρεσιών για επιχειρηματικούς λόγους 
υπό τον όρο ότι μπορούν να τεκμηριώσουν τον ισχυρισμό τους προσκομίζοντας το 
σχετικό τιμολόγιο ΦΠΑ. Αντίθετα με την κοινοτική νομοθεσία, ο τουρκικός νόμος για το 
ΦΠΑ δεν περιέχει διατάξεις που να επιτρέπουν επιστροφή του επφληθέντος κατά το 
προηγούμενο στάδιο φόρου ΦΠΑ σε αλλοδαπούς υποκείμενους στο φόρο που δεν είναι 
εγκατεστημένοι στη χώρα. Δεδομένου ότι η Τουρκία δεν εφαρμόζει τέτοιο σύστημα 
επιστροφής, ο ΦΠΑ αντιπροσοπεύει αυξημένο κόστος για τους εν λόγο αλλοδαπούς 
που υπόκεινται στο φόρο. 
Ο τουρκικός νόμος ΦΠΑ προρλέπει επίσης ειδικά συστήματα για κατόχους γεοργικών 
εκμεταλλεύσεον και μικρών επιχειρήσεον. 
Εκτός από το νόμο για το ΦΠΑ, επφάλλεται και συμπληροματικός φόρος για την 
αντιστάθμιση της διαφοράς μεταξύ της εφαρμογής του φόρου επί της προηγούμενης 
παραγογής και χον συνχελεσχών ΦΠΑ. Ο φόρος εφαρμόζεχαι σε ορισμένα προϊόνχα και 
μόνο στο στάδιο παραγογής, καθώς και στις εισαγογές, και ο φόρος που καταράλλεται 
επί τον εισροών μπορεί να συμψηφιστεί μόνο με χο συμπληρομαχικό φόρο που 
εφαρμόζεχαι και όχι με χο ΦΠΑ. 
Έχει γίνει μια αρχή όσον αφορά την εφαρμογή συστήματος ΦΠΑ Ρασιζόμενου στο 
κοινοτικό, αλλά χρειάζεται ακόμη να καταρληθούν σημαντικές προσπάθειες σε 
ορισμένους Ρασικούς τομείς για την περαιτέρο ευθυγράμμιση προς το κοινοτικό 
κεκτημένο. Επιπλέον, χρειάζονται προσπάθειες για να εξουδετεροθεί η παραρίαση τον 
κανόνον μη εισαγογής διακρίσεον στον τομέα τον συντελεστών ΦΠΑ και του 
συμπληροματικού φόρου για ορισμένες εισαγογές. 
Όσον αφορά τους ειδικούς φόρους κατανάλοσης, φαίνεται ότι η Τουρκία επφάλλει 
ενιαίο φόρο κατανάλοσης σε μεγάλο φάσμα προϊόντον. Τα αγαθά που υπόκεινται σε 
κοινούς ειδικούς κοινοτικούς φόρους κατανάλοσης περιλαμΡάνονται στον κατάλογο 
αγαθών που υπόκεινται στο φόρο, αλλά οι τουρκικές διατάξεις δεν έχουν αρχίσει να 
υιοθετούν το κοινοτικό κεκτημένο στον τομέα τον ειδικών φόρον κατανάλοσης. 
Ειδικότερα, το τουρκικό σύστημα Ρασίζεται σε πολύ υψηλούς κατ' αξία δασμούς και δεν 
προρλέπει αναστολή του δασμού σε καθεστώς τελονειακής αποταμίευσης. 
-57-
Σχαχισχικές 
Το εθνικό ινσχιχούχο σταχισχικής είναι χο κενχρικό όργανο που έχει επιφορχισχεί με χην 
καχάρχιση και δημοσίευση σχαχισχικών. Υπάρχει ένα προχόκολλο συνεργασίας μεχαξύ 
χου εν λόγο Ινσχιχούχου και χου Eurostat. Οι δυναχόχητες που παρέχει αυχό χο 
προχόκολλο δεν έχουν αξιοποιηθεί επαρκώς. 
Παρά χη σαφέσχαχη Ρούληση χον χουρκικών αρχών να υιοθεχιίσουν χα περισσόχερα 
σχοιχεία (πρόχυπα, ταξινομήσεις κλπ.) που αποχελούν χο κοινοχικό κεκχημένο σε αυτόν 
τον τομέα, δεν έχει σημειοθεί μεγάλη πρόοδος ος προς την αποτελεσματική εφαρμογή 
αυτών τον στοιχείον. 
Αλιεία 
Η Τουρκία έχει ακτές μήκους 8.333 χμ. και ανεπτυγμένο τομέα αλιείας. Το 1996, τα 
αλιεύματα ανήλθαν σε περίπου 500.000 τόνους, ήτοι περίπου στο 8% τον συνολικών 
αλιευμάτον της ΕΕ. Ο αλιευτικός στόλος αντιπροσοπεύει περισσότερα από 6.800 πλοία 
για 56.000 αλιείς. 
Το 1997 η Κοινότητα εισήγαγε 29.483 τόνους αλιευτικών προϊόντον από την Τουρκία, 
ποσοσχό που ανχιπροσώπευε χο 0,7% χον συνολικών εισαγογών χης. Η αξία αυτών τον 
εισαγογών ήταν 98 εκατ. ECU, ήτοι το 1,04% τον συνολικών εισαγογών. Τα κυριότερα 
είδη ήταν τόνος, μύδια (και παρασκευασμένα μαλάκια) και γαύροι. Η Τουρκία 
απορρόφησε το 1,8% τον κοινοτικών εξαγογών ιχθύον (1,6% επί της συνολικής αξίας). 
Οι εξαγογές τριπλασιάστηκαν κατά τα τελευταία τρία έτη με κυριότερο προϊόν τον 
κατεψυγμένο κιτρινόπτερο τόνο. 
Ο τομέας έχει ορισμένες ελλείψεις ιδίος σε επίπεδο ελέγχου εφαρμογής τον 
υγειονομικών κανόνον και αποτελεσματικότητας τον μεθόδον μεταποίησης. 
Η έλλειψη λεπτομερών πληροφοριών για την οργάνοση αγοράς στον τομέα της αλιείας 
στην Τουρκία, τη διαρθροτική πολιτική, τη διαχείριση και διατήρηση τον αλιευτικών 
πόρον καθιστά δύσκολη την αξιολόγηση χης ικανότητας της Τουρκίας να εφαρμόσει το 
κεκτημένο στον τομέα της αλιείας. 
Απασχόληση και κοινωνικές υποθέσεις 
Το ποσοστό ανεργίας που υπολογίστηκε με τη μεθοδολογία της ΔΟΕ ήταν 6,1 % το 1996 
και 6,4% το 1997. Λόγω του σημαντικού μεγέθους της παράλληλης οικονομίας, αυτά τα 
αριθμητικά στοιχεία συγκαλύπτουν κατά πάσα πιθανότητα την ύπαρξη σημαντικότερου 
ποσοστού ανεργίας. Η αγορά εργασίας πρέπει να εκσυγχρονιστεί ώστε να ανταποκριθεί 
στις ανάγκες μιας ανταγωνιστικής οικονομίας. 
Οι δαπάνες του τουρκικού συστήματος κοινωνικής ασφάλισης αντιπροσωπεύουν μόνο 
το 7% του ΑΕΠ της Τουρκίας. Αυτό το χαμηλό ποσοστό οφείλεται στη 
χρηματοοικονομική δομή του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης, που Ρασίζεται στις 
εισφορές των εργοδοτών και εργαζομένων και όχι στην είσπραξη φόρων. Η 
ελλειμματική κατάσταση πολλών οργανισμών καθιστά αναγκαία την κρατική 
παρέμΡαση. Αυτό το γεγονός επφαρύνει σημαντικά την ισορροπία του προϋπολογισμού. 
Συνεπώς είναι απαραίτητη μια σημαντική διαρθρωτική μεταρρύθμιση αυτού του 
καθεστώτος. Οι περισσότεροι δείκχες σχον χομέα χης υγείας θεορούνχαι μη 
ικανοποιηχικοί δεδομένου χου επιπέδου κοινονικοοικονομικής ανάπχυξης χης χώρας. 
Συνεπώς, χο χουρκικό σύσχημα παροχής υπηρεσιών σχον χομέα χης υγείας πρέπει να 
Ρελχιοθεί σημανχικά. 
-58-
Υπάρχουν στην Τουρκία πολλές οργανώσεις που εκπροσοπούν τους μισθοτούς και τους 
εργαζόμενους εν γένει, εκ τον οποίον η πιο αντιπροσοπευτική είναι η Tork-Is, η οποία 
εξάλλου είναι μέλος της ευροπαϊκής συνομοσπονδίας συνδικάτον (ETUC). Από την 
πλευρά τον εργοδοτών, η κυριότερη οργάνοση είναι η TISK, η οποία έχει γίνει επίσης 
μέλος της Ένοσης συνομοσπονδιών τον Ριομηχάνον και χον εργοδοχών χης Ευρώπης 
(UNICE). Το Οικονομικό και Κοινονικό ΣυμΡούλιο που συνέστησε η κυρέρνηση χο 
1995, άρχισε να λειχουργεί χο Μάρχιο 1997, παρόλο που σχο πλαίσιο χον 
συνομοσπονδιών του δημοσίου τομέα δεν εξασφαλίζεται κοινονικός διάλογος, λόγο της 
ύπαρξης νομικών περιορισμών (δεν υπάρχει σύστημα διαπραγμάτευσης και συλλογικής 
συμφονίας). 
Όσον αφορά την τουρκική νομοθεσία στον τομέα της υγείας και χης ασφάλειας, χης 
εργασίας, χον ίσον ευκαιριών, είναι δύσκολο να εκχιμηθεί, με ράση χις διαθέσιμες 
πληροφορίες, ο Ραθμός εναρμόνισης χους με χο κοινοχικό κεκχημένο. 
Οι χουρκικές αρχές εξέφρασαν επανειλημμένα επιθυμία να αρχίσουν διάλογο με χην 
Κοινόχηχα σχεχικά με ορισμένα κοινονικά θέμαχα. Την καχάλληλη σχιγμή, αυχά χα 
θέμαχα θα μπορούσαν να συζητηθούν σχο πλαίσιο χης ευροπαϊκής σχραχηγικής. 
Περιφερειακή πολιχική και συνοχή 
Η Τουρκία εμφανίζει περιφερειακές ανισόχηχες σχο δημογραφικό και 
κοινονικοοικονομικό χομέα και σχον χομέα χον έργον υποδομής. Αυχές οι ανισόχηχες 
εκφράζουν μια διαφοροποίηση μεχαξύ χον κενχροαναχολικών και χον νοχιοαναχολικών 
περιοχών (που καχαχάσσονχαι σχις μειονεκχούσες ζώνες) αφενός και χης υπόλοιπης 
Τουρκίας αφεχέρου. Οι 49 επαρχίες που καχαχάσσονχαι σχις μειονεκχούσες 
χαρακχηρίζονχαι από ισχυρή ασχυφιλία, μεγάλη αύξηση χου ασχικού πληθυσμού και 
σημανχικό ποσοσχό καθαρής μεχανάσχευσης προς χη δυχική Τουρκία ή χο εξοχερικό. 
Αυχή η χριπλή μεχακίνηση, συνεπάγεχαι αύξηση χου πληθυσμού χον αναχολικών 
περιοχών αισθηχά καχώχερη από χον εθνικό μέσο όρο (περίπου 0,7% εχησίος ανχί για 
1,5%). Εξάλλου, χο ΑΕΠ ανά κάχοικο χον μειονεκχουσών περιοχών ανερχόχαν χο 1986 
σχο 61% χου εθνικού μέσου όρου. Μια πιο πρόσφαχη πληροφορία που Ρασίζεχαι σχην 
καχανάλοση χον νοικοκυριών ανά περιοχή χο 1994 αναφέρει παρόμοιες ανισόχηχες. 
Όσον αφορά χα έργα υποδομής χον μειονεκχουσών περιοχών έχουν εκχελεσχεί 
σημανχικά έργα εξοπλισμού σχο διάστημα μεχαξύ 1985 και 1990, χορίς οσχόσο να 
αποκαχασχαθεί η γενικόχερη ισορροπία. 
Η ανχιμεχώπιση χον ελλείψεον που χαρακχηρίζουν χις μειονεκχούσες περιοχές 
αποχελούσε ανέκαθεν έναν από χους σχόχους χου χουρκικού κράχους. Αυχός είναι ο 
λόγος για χον οποίο συσχάθηκε το 1960 η οργάνοση κρατικού σχεδιασμού και κατόπιν, 
το 1970, μια ειδική υπηρεσία αρμόδια για τις λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές. 
Καταρτίστηκαν συστήματα παροχής Ροήθειας για αυτές τις περιοχές (π.χ. ενίσχυση χης 
διοικητικής αποκέντροσης, της επενδυχικής δρασχηριόχηχας χον επιχειρήσεον). 
Εξάλλου, χο πρόγραμμα για χις νοχιαναχολικές επαρχίες που εφαρμόζεχαι ήδη 
προρλέπεχαι όχι όχι μόνο θα διπλασιάσει την ηλεκχροπαραγογή χης Τουρκίας (με την 
κατασκευή πολλών φραγμάτον), αλλά και ότι θα Ροηθήσει οκτώ επαρχίες του 
νοτιοανατολικού τμήματος που είναι από τις λιγότερο ανεπτυγμένες, δεδομένου όχι χο 
πρόγραμμα αυχό θα αυξήσει αισθηχά χις αρδευόμενες γεοργικές εκχάσεις και θα 
συμΡάλει σχον εκσυγχρονισμό της υποδομής σχις εν λόγο περιοχές. Σημειοχέον όχι χο 
πρόγραμμα αυχό δίνει σχην Τουρκία χον έλεγχο της διανομής τον υδάτον του Τίγρη και 
του Ευφράτη προς τη Συρία και το Ιράκ, πράγμα που προκαλεί μεγάλη ένχαση με αυχές 
-59-
flHBË 
χις χώρες. Οι επιπχώσεις χοο προγράμμαχος σχο περφάλλον είναι αμφιλεγόμενες. Η 
έλλειψη πληροφόρησης σχεχικά με χο πρόγραμμα GAP από μέρους χον χουρκικών 
αρχών δεν επιχρέπει ακρψή αξιολόγηση χον κοινονικοοικονομικών επιπχώσεον σε αυτή 
την περιοχή. 
Η ανάπτυξη της Τουρκίας απέχει κατά πολύ από το μέσο κοινοτικό όρο. Συνεπώς η 
εφαρμογή τον διαρθροτικών πολιτικών αντιπροσοπεύει, τόσο για την ίδια όσο και για 
την Κοινότητα, έναν πολύ σημανχικό σχόχο. Πάνχος η Τουρκία διαθέχει διοικηχική 
δομή επιφορτισμένη με χην πολιχική περιφερειακής ανάπχυξης. Η σημερινή έλλειψη 
πληροφόρησης από μέρους χον χουρκικών αρχών δεν επιχρέπει καχά χο παρόν σχάδιο να 
προΡούμε σε ανάλυση χον επιδόσεον αυχής χης διοίκησης, ούχε και χη συμΡαχόχηχα 
χον μέσον που χρησιμοποιεί με χις κοινοχικές πολιχικές. 
Συμπέρασμα 
Σε αυχούς χους χομείς, η Τουρκία πρέπει να σημειώσει ακόμη μεγάλη πρόοδο. Για μια 
ουσιασχική εναρμόνιση σχους χομείς που σχεχίζονχαι με χην εσοχερική αγορά, θα 
πρέπει να καχαράλει ιδιαίχερη προσπάθεια σχον χομέα χου εχαιρικού δικαίου. Το θέμα 
χης ελεύθερης κυκλοφορίας χον αχόμον είναι ένα λεπτό θέμα που θα πρέπει επίσης να 
εξετασθεί στο πλαίσιο τον υποχρεώσεον που απορρέουν από τη συμφονία της Άγκυρας. 
Σε γενικές γραμμές, θα χρειαστεί μεγαλύτερη γνώση του Ραθμού προσέγγισης καθώς και 
χον εθνικών πολιχικών που έχουν χαραχθεί στην περίπχοση που θα αποφασιστεί να 
εξεταστούν ορισμένα θέματα στο πλαίσιο της ευροπαϊκής στρατηγικής. Θα ήταν 
σκόπιμο για το σκοπό αυτό να εξετασθεί το ενδεχόμενο επέκτασης του πεδίου της 
ευροπαϊκής στρατηγικής σε τομείς όπος η εκπαίδευση, η φορολογία και ο 
οπτικοακουστικός τομέας. 
-60-
4. Κοινή εξωχερική πολιχική και πολιχική ασφαλείας 
Η Τουρκία, συνδεδεμένη με την Κοινόχηχα από χο 1964, έχει υιοθεχήσει εδώ και πολλές 
δεκαετίες μια πολιχική σαφώς προσαναχολισμένη προς την ευρωπαϊκή ενσωμάχωση. 
Εξάλλου, η Τουρκία είναι μέλος χου NATO από χο 1952. 
Οι χακχικές συνεδριάσεις χου συμΡουλίου σύνδεσης ΕΚ-Τουρκίας αποχελούν, ήδη από 
χη δεκαεχία χου εξήνχα, ένα φόρουμ σχο οποίο χα δύο μέλη ανχαλλάσσουν απόψεις για 
χα Ρασικά θέμαχα εξωχερικής πολιχικής κοινού ενδιαφέρονχος. Σχις συνεδριάσεις αυχές 
καχέσχη δυναχό να εντοπιστούν πολλά σημεία προσέγγισης μεταξύ των μερών σε πολλά 
από τα θέματα αυτά. 
Το Ευρωπαϊκό ΣυμΡούλιο του ΛουξεμΡούργου κάλεσε την Τουρκία να συμμετάσχει 
στην ευρωπαϊκή διάσκεψη για χην ενχαχικοποίηση χης συνεργασίας μεχαξύ χης 
Ευρωπαϊκής Ένωσης και χων υποψήφιων χωρών σχον χομέα χης εξωχερικής πολιχικής 
και χης πολιχικής ασφαλείας. Είναι λυπηρό όχι η Τουρκία αρνείχαι προς χο παρόν να 
συμμεχάσχει στη διάσκεψη. 
Το ψήφισμα χου συμΡουλίου σύνδεσης ΕΚ-Τουρκίας χης 30ης ΟκχωΡρίου 1995 
καχέγραψε χις λεπχομερείς διαδικασίες διεξαγωγής χου πολιχικού διαλόγου μεχαξύ χης 
Ευρωπαϊκής Ένωσης και χης Τουρκίας. Οι διαδικασίες αυχές συνίσχανχαι κυρίως στη 
διοργάνωση συνεδριάσεων δύο φορές εχησίως (σε επίπεδο Τρόικας) μεχαξύ 
υψηλόραθμον αξιομαχούχον, περιλαμΡανομένον και χον πολιχικών διευθυνχών η 
Τουρκία ενημερώνεχαι επίσης χακχικά για χα αποτελέσματα χον Ευροπαϊκών 
ΣυμΡουλίον από χην Προεδρία ή από χη Γραμμαχεία χου ΣυμΡουλίου. Το προαναφερθέν 
ψήφισμα προρλέπει επίσης όχι «θα διοργανοθούν διαΡουλεύσεις μεχαξύ 
εμπειρογνομόνον χης Τουρκίας και χης Ευροπαϊκής Ένοσης σε επίπεδο ορισμένον 
ομάδον εργασίας χης ΚΕΠΠΑ». Η Τουρκία έχει εκμεταλλευθεί ικανοποιητικά τους 
μηχανισμούς που προρλέπονχαι σχο πλαίσιο αυχό. Από χο 1995, πραγμαχοποιούνχαι σε 
χακχά διασχήμαχα πολυάριθμες συνεδριάσεις με χην Τουρκία, σε επίπεδο Τρόικας, 
υψηλόραθμον αξιομαχούχον καθώς και συνεδριάσεις εμπειρογνομόνον χον διαφόρον 
ομάδον εργασίας χου ΣυμΡουλίου: Ο ΑΣ Α, Αναχολική Ευρώπη και Κενχρική Ασία, 
ασφάλεια, ... κλπ. Επιπλέον, μεχά από αίτημα χον χουρκικών αρχών, η πολιχική 
επιτροπή χου συμΡουλίου αποφάσισε σχις 16 Απριλίου 1998 να συγκαλεί με την 
Τουρκία ad hoc συνεδριάσεις πολιτικού διαλόγου, σε επίπεδο εμπειρογνομόνον, τον 
ομάδον εργασίας «Δυτικά Βαλκάνια» και «ΗνομέναΈθνη». 
Εξάλλου, χο προαναφερθέν ψήφισμα χης 30ης ΟκχοΡρίου 1995 προρλέπει εχήσιες 
συνεδριάσεις μεχαξύ χου αρχηγού χου κράχους ή χου αρχηγού χης κυρέρνησης χης 
Τουρκίας και χου Προέδρου χου Ευροπαϊκού ΣυμΡουλίου καθώς και χου Προέδρου χης 
Επιχροπής. Προρλέπονχαι επίσης δύο εχήσιες συνεδριάσεις σε επίπεδο υπουργών 
εξοχερικών. 
Μέχρι σχιγμής, η Τουρκία δεν έχει ζητήσει να συνδεθεί με τις κοινές θέσεις, τις κοινές 
δράσεις, χα διαΡήμαχα και χις ..δηλώσεις χης Ευροπαϊκής Ένοσης. Η σχάση αυχή χης 
Τουρκίας δημιουργεί προρλήμαχα δεδομένου όχι με χον χρόπο αυχό διαχορίζει χη θέση 
της σε σχέση με χις χώρες της Κενχρικής και Αναχολικής Ευρώπης οι οποίες 
εποφελούνχαι από παρόμοιους μηχανισμούς σχον χομέα του πολιτικού διαλόγου και 
συνδέονται τακτικά με τις κοινές θέσεις της Ευροπαϊκής Ένοσης. 
-61-
Η Τουρκία διαδραμαχίζει σημαντικό ρόλο στην ευρομεσογειακή εταιρική σχέση και 
συμμετάσχει στο σύνολο τον δραστηριοτήτον της. 
Η Τουρκία συμμετέσχε στη δύναμη IFOR/SFOR και στην πολυεθνική δύναμη 
προστασίας στην Αλρανία. 
Η Τουρκία είναι μέλος τον Ηνομένον Εθνών, του ΣυμΡουλίου της Ευρώπης και 
πολυάριθμον άλλον διεθνών οργανισμών. Συμμεχέχει στη Δυχικοευρωπαϊκή Ένωση ως 
συνδεδεμένο μέλος. Συμμεχέχει επίσης σε διάφορες περιφερειακές οργανώσεις όπως χο 
ΣυμΡούλιο Συνεργασίας χης Κασπίας θάλασσας και η Οργάνωση Οικονομικής 
Συνεργασίας, παράλληλα με χο Πακισχάν, χο Ιράν και χις Δημοκραχίες χης Κενχρικής 
Ασίας. 
Η Τουρκία διατηρεί προνομιακές σχέσεις με χις χουρκόφωνες Δημοκραχίες χης 
Κενχρικής Ασίας όπου και ασκεί σημανχική και πολιχική και οικονομική επιρροή. 
Η ζώνη χου Αιγαίου πελάγους αποχελεί πηγή διάφορον διενέξεον μεχαξύ χης Τουρκίας 
και ενός κράχους μέλους χης ΕΕ, χης Ελλάδας. Υπάρχουν εδαφικές διαφορές όσον 
αφορά την οριοθέχηση χης υφαλοκρηπίδας. Η εθνική κυριαρχία επί ορισμένον νήσον 
και Ρραχονησίδον αμφισβηχείχαι επίσης από την Τουρκία. Ο καθορισμός χον χορικών 
υδάχον καθώς και χου εναερίου χώρου μεχαξύ χον δύο χορών δημιουργούν επίσης 
προβλήμαχα. Η Τουρκία δεν έχει άλλες εδαφικές διαφορές με χους γείχονές χης. Μέχρι 
πρόχινος υπήρχε διάσχαση απόψεον μεχαξύ της Τουρκίας και χης Βουλγαρίας σχεχικά 
με χην οριοθέχηση χον συνόρων χους. Τα προβλήμαχα αυχά επιλύθηκαν διμερώς χο 
1997. Οι σχέσεις μεχαξύ χης Τουρκίας αφενός και χης Συρίας και χου Ιράκ αφεχέρου 
γνορίζουν καχά περιόδους ενχάσεις, ειδικόχερα όσον αφορά χο θέμα χης διαχείρισης χον 
υδάχινον πόρον και χο κουρδικό ζήτημα. Πρέπει να σημειοθεί όχι σχις 20 Οκχοβρίου 
1998, η Τουρκία και η Συρία υπέγραψαν συμφονία για θέμαχα ασφαλείας με χην οποία η 
χελευχαία δεσμεύεχαι να θέσει χέρμα σε κάθε σχήριξη προς χο ΡΚΚ. 
Όσον αφορά χο κυπριακό ζήτημα (βλέπε σημείο 1.3.), οι θέσεις χης Τουρκίας δεν είναι 
σύμφονες με χα ψηφίσμαχα χον Ηνομένον Εθνών και χην καχ' επανάληψη 
διαχυπωθείσα θέση χης Ευρωπαϊκής Ένωσης. 
Η Τουρκία διαθέχει σημανχικό διπλωμαχικό σώμα που θα μπορούσε να χης επιχρέψει να 
διαδραμαχίσει πλήρως και αποχελεσμαχικά χο ρόλο της στην Ένωση. Διαχηρεί 165 
διπλωμαχικούς ανχιπροσώπους σχο εξωχερικό και χο διπλωμαχικό χης προσωπικό 
ανέρχεχαι σε 700 και πλέον άχομα. 
Η Τουρκία έχει χαχθεί υπέρ της μη εξάπλωσης χων πυρηνικών, βιολογικών και χημικών 
όπλων και έχει υπογράψει όλες χις μεγάλες διεθνείς συμφωνίες ελέγχου χον εξοπλισμών. 
Με εξαίρεση χο κυπριακό ζήτημα, χις διαφορές με ένα κράχος μέλος και χην καχάσχαση 
που επικραχεί στη νοτιοανατολική Τουρκία, η Τουρκία και η Ευροπαϊκή Ένοση έχουν 
παρεμφερείς απόψεις σε μεγάλο αριθμό ζηχημάχον εξοχερικής πολιχική. Ωσχόσο, 
ανχίθεχα με χις χώρες της Κενχρικής και Αναχολικής Ευρώπης, η Τουρκία δεν έχει 
εκφράσει επιθυμία να συνδεθεί με χις διάφορες προχοβουλίες χης Ευρωπαϊκής Ένωσης 
σχο πλαίσιο χης ΚΕΠΠΑ, αν και μία χέχοια σχάση θα αποχελούσε σαφέσχερη ένδειξη 
χης επιθυμίας χης να περιληφθεί σε μια προενχαξιακή διαδικασία. 
-62-
Γ. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 
Η αξιολόγηση στην οποία προέΡη η Επιχροπή στην παρούσα έκθεση Ρασίζεχαι σχα 
συμπεράσματα XOD EDpoπαïκoύ Συμβουλίου χου ΛουξεμΡούργου καθώς και σχο άρθρο 
28 χης συμφονίας της Άγκυρας. Ως αποχέλεσμα, η αξιολόγηση αυχή έχει 
πραγμαχοποιηθεί Ράσει χον κριχηρίον που καθόρισε το Ευρωπαϊκό ΣυμΡούλιο της 
Κοπεγχάγης. Λαμβάνει επίσης υπόψη την ευροπαϊκή στρατηγική που εκπόνησε η 
Επιτροπή, με αίτημα του προαναφερθέντος Ευροπαϊκού ΣυμΡουλίου, εν όψει της 
προετοιμασίας της Τουρκίας για την προσχώρηση. 
Σε πολιτικό επίπεδο, η αξιολόγηση υπογραμμίζει ορισμένες ανομαλίες στη λειτουργία 
τον κρατικών αρχών, συνεχείς παραΡιάσεις τον δικαιομάτον του ανθρώπου και 
σοΡαρές ανεπάρκειες στη μεταχείριση τον μειονοτήτον. Η έλλειψη πολιτικού ελέγχου 
επί του στρατού αποτελεί πηγή ανησυχίας. Το γεγονός αυτό αντανακλάται στον 
προτεύοντα ρόλο που διαδραματίζει ο στρατός στον πολιτικό Ρίο μέσο του ΣυμΡουλίου 
Εθνικής Ασφαλείας. Μία πολιτική, μη στρατιοτική λύση πρέπει να βρεθεί όσον αφορά 
την κατάσταση στη νοτιοανατολική Τουρκία, πολύ περισσότερο δεδομένου ότι ένα 
μεγάλο μέρος από τις παραβιάσεις τον αστικών και πολιτικών δικαιομάτον που 
σημειώνονται στη χώρα σχετίζονται άμμεσα ή έμμεσα με το συγκεκριμένο ζήτημα. Η 
Επιτροπή αναγνορίζει τη δέσμευση της τουρκικής κυβέρνησης να καταπολεμήσει τις 
παραβιάσεις χων ανθρωπίνων δικαιωμάχων στη χώρα, αλλά η δέσμευση αυτή δεν είχε 
μέχρι στιγμής καμία σημαντική εφαρμογή στην πράξη. Η διαδικασία δημοκρατικής 
μεταρρύθμισης την οποία άρχισε η Τουρκία το 1995 πρέπει να συνεχιστεί. 
Παράλληλα με την επίλυση των προβλημάτων αυτών, η Τουρκία πρέπει να καταθέσει 
εποικοδομητική συνεισφορά στο διακανονισμό όλων των διαφορών με διάφορες 
γειτονικές της χώρες, με ειρηνικά μέσα και σε συμφωνία με το διεθνές δίκαιο. 
Σε οικονομικό επίπεδο, η Τουρκία παρουσιάζει τα περισσότερα από τα χαρακτηριστικά 
μιας οικονομίας της αγοράς, διαθέτοντας ένα καλά αναπτυγμένο θεσμικό και νομοθετικό 
πλαίσιο, ένα δυναμικό ιδιωτικό τομέα και κανόνες ελεύθερου εμπορίου. Η οικονομία 
παρουσιάζει σημαντικές δυναχότηχες ανάπτυξης και έχει επιδείξει μεγάλη 
προσαρμοστικότητα, ιδιαίτερα στο πλαίσιο της τελωνειακής ένωσης η οποία εξάλλου 
συνέβαλε σημαντικά στον εκσυγχρονισμό της. Οι παράγοντες αυτοί, θεωρητικά 
πιστεύεται ότι θα επιτρέψουν στην Τουρκία να αποκτήσει μεσοπρόθεσμα μία βιώσιμη 
οικονομία της αγοράς ικανή να αντιμετωπίσει την ανταγωνιστική πίεση. Ωστόσο, για να 
μπορεί να διαχειρίζεται την οικονομία της αποτελεσματικά και να εκμεταλλεύεται στο 
έπακρο τα πλεονεκτήματα της, πρέπει να καθιερώσει ένα αξιόπιστο, βιώσιμο πλαίσιο 
μακροοικονομικής σταθερότητας και ένα κλίμα εντός του οποίου ο χρηματοπιστωτικός 
τομέας θα μπορεί να διαδραματίζει διαμεσολαβητικό ρόλο. Οι αρχές φαίνεται να 
πορεύονται προς τη σωσχή καχεύθυνση, και, εφόσον συνεχίσουν τη στρατηγική αυτή, 
πιστεύεται ότι η βιωσιμότητα της τουρκικής οικονομίας της αγοράς θα βελτιωθεί. Στο 
πλαίσιο αυτό, οι μεγάλες περιφερειακές αναπτυξιακές ανισότηττες αποχελούν αρνηχικό 
παράγοντα· η μείωση του χάσματος αυτού πρέπει να αποτελέσει πρώτη προτεραιότητα 
της κυβέρνησης. Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα καχαβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια να 
βοηθήσει χις καθυσχερημένες περιοχές, χρησιμοποιώνχας, μεχαξύ άλλων, χα μέσα της 
ευρωπαϊκής στρατηγικής. 
Η Τουρκία έχει αποδείξει την ικανότητα της να θεσπίζει και να υλοποιεί εντός 
καθορισμένων προθεσμιών το μεγαλύτερο τμήμα της νομοθεσίας που προβλέπει η 
-63-
απόφαση για την τελωνειακή ένωση. Τώρα, πρέπει να επιδείξει την ίδια 
αποφασιστικότητα στους τομείς στους οποίους δεν έχουν εκπληρωθεί έγκαιρα οι 
υποχρεώσεις της. Στους περισσότερους τομείς που προσδιορίζει η ευροπαϊκή 
στρατηγική, η Τουρκία έχει ήδη αναλάβει διαδικασία ευθυγράμμισης με την κοινοτική 
νομοθεσία, αν και εναπομένουν πολλά να γίνουν, ειδικότερα στον τομέα της εσοτερικής 
αγοράς (περιλαμβανομένον και τον δημόσιον συμβάσεον), της γεοργίας και του 
περιβάλλοντος. Στους τομείς που δεν καλύπτονται ούτε από την τελονειακή ένοση ούτε 
από την ευροπαϊκή στρατηγική, η Τουρκία έχει να διανύσει μακρύ δρόμο όσον αφορά 
την υιοθέτηση του κεκτημένου. 
Αν και είναι αδιαμφισβήτητο όχι η Τουρκία απέδειξε χη διοικηχική και νομοθεχική 
ικανόχηχά χης να εφαρμόζει χο κεκχημένο σχο πλαίσιο χης χελονειακής ένοσης, δεν 
είναι δυναχό, σχο παρόν σχάδιο, να διαχυποθεί γνώμη για χη μελλονχική χης ικανόχηχά 
όσον αφορά άλλα χμήμαχα χου κεκχημένου χα οποία δεν έχουν ακόμη μεχαφερθεί. 
-64-
ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 
-65-ΤΟΥΡΚΙΑ 
1993 1994 1995 1996 1997 
BaaiKd axotxeia EE1000 
nXti6voii6<; (f\\iw\) TOD erotx;) 59 258 800 60 159 900 61 074 700 62 003 400 62 981 000 
Evvokuaj EKxaoii IE km2 
774 815 774 815 774 815 774 815 774 815 
EOVIKOI Xoyapiaojiot 
AKaOdpiaro Eyxcopio Ilpoidv OE xp£xovo£<; xi\iiq EE 8IO. Aip£<; TovpKiai; 
1 981 867 3 868 429 7 462 466 14 772 110 28 835 883 
AiapOpcoai) itapaywyf\q 
- rEwpyia 
- Bioiuixavia 
- KaxaoKEVEi; 
- Y7TT|pEOiE<; 
Aidp6pa>or| 6a7ravti)V 
- Aandvsc; TEXiKfjt; Kaxavdtaooiic; 
- voiKOKDpia Kai NPISH 
- evpvxEpoq 5iui6oio<; xoii&at; 
- AKaGdpitrreq EJTEV5I)OEI^ Ttayioi) KEipaXaiou 
- E^aywye<; EjiTropEvpdTcov Kai wrnpEoubv 
- Eioaycoy&; EpnopEvpdxcov Kai t)7tiipEoi(bv 
AnaOdpioxo Eyx<opio Tlpoidv (OE TrpaypaxiKEC 
Ti\iiq) 
Kara KEcpaXi'] AKaGdpioxo Eyx<opio Ilpo'idv OE % TTJ<; ot)voXiKi]<; aKa0dpiaxii<; 7rpooTi8£Ji£VTi<; a^iac, 
14,8 
23,8 
7,2 
54,2 14,8 
25,7 
6,6 
52,9 15,0 
25,8 
5,4 
53,8 15,9 
24,2 
5,6 
54,3 13,6 
24,2 
5,8 
56,4 
ως % χου ακαθάρισχου εγχώριου πρόϊόνχος 
78,9 
66,4 
12,5 
26,5 
13,1 
18,5 78,4 
67,2 
11,2 
20,7 
20,5 
19,6 79,5 
68,9 
11,4 
24,9 
19,5 
23,9 81,2 
69,3 
11,9 
25,2 
22,2 
28,6 80,6 
68,3 
12,3 
25,2 
24,7 
30,5 
% μεχαβολή σε σχέση με το προηγούμενο έχος 
8,0 -5,5 7,2 7,0 7,2 
Σε ισοτιμίες αγοραστικής δύναμης 
5 562 5 276 5 682 6114 6 712 
-66-AEIKTT|<; nXrtOeopiofiot) 
AE(KXTI<; XIJUOV KaxavaXcoxfj 
Ioo^&yio TiXripconcov (1) 
-E^aytoyEq EnnopEVjidxcov (fob) (2) 
-Eioay<oy£<; EjuropEUjiaxov (fob) (3) 
-EpTtopiKO ioo£vyio 
-YTTTipEoiEt; Kai Eioo5f|p.axa, KaOapd (4) 
-KaOap£<; xpEXOUOE? jiExapipdoEit; 
EK T(OV onoCcov KpaxiK£<; pExapipdoEii; 
-Ioo£t)yio XPEXODOCOV oDvaXXaywv 
-ATroOEjiaxiKd (rcEpiX. Xpuoov) 
-ATroOEjiaxiKd (E^aip. Xpuoov) 
• 
Opoi epTiopioi) 
EioaywyEq EE-15 (EE-12 yia 93-94) 
E^aycoyEq EE-15 (EE-12 yia 93-94) 
Aiipdoia oiKovojiiKd 
ETJxifipa EvpvxEpov 8r|p6oio\) xopea (5a) 
AKaOdpioxo E^caxEpiKO XP&>€ (5p) 
OiKovopiKoi 8EIKXE<; 
NojiiopaxiKd jiEysGii 
-Ml 
-M2 
- EVVOXIKI'I JtioX(OOT| % nexapoXfj OE OXEOT| JIE XO TrpoTiyoufiEVo EXO<; 
66,1 106,3 93,6 80,4 85,7 
Σε δισ. Λίρες Τουρκίας 
171 181 
326 452 
- 155 270 
43 412 
33 280 
8 038 
- 70541 
194 757 
178 440 545 627 
670 715 
-125 088 
111410 
80 375 
11364 
- 78 061 
489 966 
448 132 1 003 782 
1 607 284 
- 603 502 
291 291 
156 448 
48 922 
-106 842 
1 065 082 
1 001 909 2 629 669 
3 487 314 
-857 646-
299 714 
315 437 
44 981 
- 197 513 
2 023 433 
1911344 4 935 076 
7 274 137 
• 2 339 061 
1 187 225 
668 439 
47 489 
-415 907 
4 104 321 
3 934 328 
Προηγούμενο έχος =100 
103,7 
47,1 
49,5 90,7 
ως% 
46,9 
47,7 96,4 
του συνόλο 
47,2 
51,2 101,7 
V 
54,2 
45,4 104,4 
54,0 
44,4 
σε % χου Ακαθάρισχου Εγχώριου Προϊόνχος 
-6,8 
27,0 -3,8 
32,8 -4,1 
35,6 -8,2 
39,7 -7,6 
44,8 
Σε δισ. Λίρες Τουρκίας 
116 366 
268 063 
280 296 214 193 
604 136 
526 355 376 288 
1216 321 
1 223 577 769 707 
2 882 110 
2 856 730 1 255 444 
5 060 017 
8 573 220 
EftixdKia 
- ETTIXOKIO 5av£io^iov (6) 
...- ETTIXOKIO KaxaOsoEtov (7) 
o\)vaXX«ypaxiK£<; iooxipi£<; ECU 
- MEOTI 7iEpio5o<; (8) 
- Af\%r\ K£pi65oi) (9) % ετησίως 
70,0 
74,8 135,0 
95,6 150,0 
92,3 150,0 
93,6 126,0 
96,6 
1ECU=... Λίρες Τουρκίας 
12 817 
16190 35 475 
46 936 61511 
78 334 101 808 
132 840 170 573 
225 970 
Aripoypaqua 
A£iKXT|q cpvoiKfjc; a\)i;r|(TT|<; 
AE(KXT|<; naidiKifc 9vr|oiii6xT|xa<; 
npoo5cbKifio ^(ofiq: AvSpa; 
rvvaiK£<; Avd 1000 KaxoiKovq 
16,6 16,2 15,8 15,5 15,1 
Ανά 1000 γεννήσεις 
49,3 46,8 44,4 42,2 39,5 
Καχά χη γέννηση 
65,1 
67,4 66,4 
37,7 65,7 
67,9 65,8 
68,2 66,2 
68,4 
Ayopd Epyaoiaq 
AEIKXTIS oiKOVOHiKifc 8paoxripi6xT|xa(; 
(HE9o8oXoyia AOE) 
AEIKXT|9 avspyia^ (fi£9o5oXoyia AOE) : EwoXo 
< 25 £X(bv 
> 25 EXCOV 
M£OT| anaox6X.T|OT| avd KXddout; NACE (LFS) 
- TEiopyia Kai daooKopia 
- Biopuxavia 
- KaxaoKsvaoxiKdq xo^Eaq 
- YniipEOiEq OE % xow EpyaxiKoO dvva^iKou 
53,7 
7,7 
15,6 
5,0 53,9 
8,1 
15,7 
5,4 53,8 
6,9 
14,7 
4,4 53,2 
8,0 
12,9 
3,9 50,8 
6,4 
14,4 
3,9 
Σε % χου συνόλου 
44,5 
15,8 
6,2 
33,5 44,8 
18,4 
5,8 
33,0 46,8 
15,3 
5,8 
32,2 44,9 
15,9 
6,0 
33,1 41,9 
17,2 
6,2 
34,7 
Yjto8on£<; 
AIKXVO oi5i\po5p6iio)v OEkm 
8 430 8 452 8 549 8 607 8 607 
MTJKO<; aDTOKivrjTo8p6pcov 
Biopt]xavia Kai Tecopyia 
ASIKTEI; dyKOD fkoprixaviKfjc; 7iapayeoyfj<; (^) OEkm 
1070 1167 1246 1405 1528 
Προηγούμενο έτος = 100 
108,2 101,5 114,3 122,9 137,1 
Σημειώσεις 
(1) Τα αρχικά στοιχεία είναι σε δολάρια ΗΠΑ. Για στοιχεία σε ΤΑ, οι αριθμοί μετατρέπονται μέσω των 
ετήσιων μέσων όρων των τιμών αγοράς του δολαρίου ΗΠΑ. 
(2) Περιλαμβανομένου του εμπορίου "shuttle" και του διαμετακομιστικού εμπορίου 
(3) Περιλαμβανομένων των εισαγωγών μη χρηματικών αποθεμάτων σε χρυσό και του 
διαμετακομιστικού εμπορίου 1992/93 
(4) Άθροισμα υπηρεσιών και εισοδημάτων 
(5α) Δεν αντιστοιχεί στις δανειακές ανάγκες του δημοσίου που περιέχουν επίσης κεφάλαια εκτός 
προϋπολογισμού και οιονεί δημοσιονομικές πράξεις. 
(5β) Ακαθάριστο εξωτερικό χρέος (σε US $) / ΑΕΠ ( σε US $ μετατραπέντα βάσει της σταθμισμένης 
με τις εξαγωγές πραγματικής συναλλαγματικής ισοτιμίας )* 100 
(6) Επιτόκιο δανεισμού που εφαρμόζεται σε μεσοπρόθεσμη διαχείριση πιστώσεων από την Τουρκική 
Τράπεζα Ανάπτυξης - λήξη περιόδου 
(7) Ετήσιο επιτόκιο καταθέσεων - λήξη περιόδου 
(8) (9) Μέση τιμή αγοράς και πώλησης 
-68-
ISSN 0254-1483 
COM(98) 711 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 01 02 06 11 
Αριθ. καταλόγου : CB-CO-98-653-GR-C 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Λουξεμβούργο