Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα την «Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την πώληση καταναλωτικών ειδών και τις εγγυήσεις»() (97/C 66/04)

Την 1η Οκτωβρίου 1996, και σύμφωνα με το άρθρο 100 Α της Συνθήκης της ΕΚ, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την παραπάνω πρόταση.

Το τμήμα περιβάλλοντος, δημόσιας υγείας και κατανάλωσης, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 8 Νοεμβρίου 1996 με βάση την εισηγητική έκθεση του εισηγητή, κ. Ettl και του συνεισηγητή, κ. Φώλια.

Κατά την 340ή σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 27 Νοεμβρίου 1996), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 106 ψήφους υπέρ, 1 κατά και 5 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Με την πρόταση οδηγίας της Επιτροπής επιδιώκεται μια ελάχιστη εναρμόνιση των νομοθετικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με τη νόμιμη εγγύηση. Ακόμη, προβλέπονται οι βασικές διατάξεις για την εμπορική εγγύηση. Ωστόσο, η πρόταση δεν περιλαμβάνει καμία εναρμόνιση των νομικών διατάξεων για την εμπορική εγγύηση ή την εξυπηρέτηση μετά την πώληση.

1.2. Οι προσπάθειες αντιμετώπισης των προβλημάτων των καταναλωτών στον τομέα των εγγυήσεων και της εξυπηρέτησης μετά την πώληση, μέσω μιας πρωτοβουλίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο, άρχισαν πριν από δύο δεκαετίες και απετέλεσαν αντικείμενο πολλών ψηφισμάτων του Συμβουλίου και προγραμμάτων δράσης της Επιτροπής (). Με την υποβολή από την Επιτροπή του Πράσινου Βιβλίου για τις εγγυήσεις επί των καταναλωτικών αγαθών και την εξυπηρέτηση μετά την πώληση (), τέθηκε σε κίνηση μια ευρεία διαδικασία διαβούλευσης σχετικά με τις δυνατές και επιθυμητές δράσεις σε κοινοτικό επίπεδο.

1.3. H OKE, στη γνωμοδότησή της για το Πράσινο Βιβλίο (), θεώρησε θετικό βήμα την εναρμόνιση των νομοθετικών διατάξεων για τις εγγυήσεις επί των καταναλωτικών αγαθών και την εξυπηρέτηση μετά την πώληση αλλά, παράλληλα, επισήμανε τις σχετικές δυσχέρειες. Κατ'αρχάς, η ΟΚΕ τάχθηκε υπέρ μιας σταδιακής ελάχιστης εναρμόνισης στον τομέα της νόμιμης εγγύησης, απέρριψε όμως την πλήρη και δεσμευτική εναρμόνιση της εμπορικής εγγύησης.

1.4. Η παρούσα πρόταση οδηγίας είναι σαφώς λιγότερο εκτεταμένη από ό,τι αναμένετο, λαμβανομένης υπόψη της μακράς προετοιμασίας. Συγκεκριμένα, το ζήτημα της άμεσης ευθύνης του κατασκευαστή για αξιώσεις που πηγάζουν εκ της νόμιμης ευθύνης, το ζήτημα της ρητής αποδοχής της ευθύνης ακόμη και σε περίπτωση ελλιπούς συντήρησης και, τέλος, το συνολικό ζήτημα της εξυπηρέτησης μετά την πώληση, τα οποία εξετάσθηκαν στις εσωτερικές προπαρασκευαστικές εργασίες της Επιτροπής δεν συμπεριλήφθηκαν, τελικά, στην πρόταση οδηγίας.

1.5. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το στόχο που θέτει η παρούσα πρόταση οδηγίας, δηλ. να εξασφαλίσει ένα όριο δικαιωμάτων για τον καταναλωτή που θα αγοράσει ένα ελαττωματικό προϊόν στην εσωτερική αγορά. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή () ότι έχει ιδιαίτερη σημασία μια ταχεία πρόοδος στον τομέα της εγγυήσης των καταναλωτικών αγαθών και ότι τούτο αποτελεί σημαντική συμβολή στην ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς από την πλευρά του καταναλωτή.

1.6. Παράλληλα, η ΟΚΕ τονίζει τη σημασία της ποιοτικής πτυχής, η οποία έχει στενή σχέση με όλες τις ρυθμίσεις της νόμιμης και εμπορικής εγγύησης. Σαφείς ρυθμίσεις που ανταποκρίνονται στις επιθυμίες του καταναλωτή και λαμβάνουν υπόψη τα υψηλά ευρωπαϊκά πρότυπα ποιότητας, συμβάλλουν στην ενίσχυση του γενικού ύψους της ποιότητας.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Ο ευρωπαίος καταναλωτής θα θεωρήσει ότι η εσωτερική αγορά πράγματι λειτουργεί μόνον όταν είναι βέβαιος ότι, σε περίπτωση αγοράς ελαττωματικού προϊόντος σε άλλο κράτος μέλος, θα απολαύει παρόμοιας προστασίας με εκείνη στον τόπο κατοικίας του. Από την προαναφερθείσα έκθεση της Επιτροπής προκύπτει ότι, λόγω της παρούσας νομικής κατάστασης, πολλοί καταναλωτές δεν πραγματοποιούν αγορές σε άλλο κράτος μέλος, διότι πιστεύουν ότι θα αντιμετωπίσουν δυσκολίες σε περίπτωση αλλαγής ή επισκευής. Συνεπώς, όχι μόνο οι καταναλωτές δεν επωφελούνται από τα πλεονεκτήματα της ενιαίας αγοράς αλλά και οι προμηθευτές δεν μπορούν να εκμεταλλευθούν όλες τις δυνατότητες που τους παρέχει η ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών.

2.2. Προκειμένου να εξαλειφθεί αυτή η ανωμαλία, η οποία αποτελεί αντικείμενο κριτικής εκ μέρους των καταναλωτών, απαιτείται εναρμόνιση των σχετικών διατάξεων μέσω μιας οδηγίας που θα βασίζεται στο άρθρο 100 Α. Πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στο ότι, αν και οι διατάξεις ιδιωτικού δικαίου των κρατών μελών παρουσιάζουν πολλές ομοιότητες, ωστόσο, οι επιμέρους αντιλήψεις είναι εντελώς διαφορετικές. Συνεπώς, δεν έχει νόημα μια πλήρης εναρμόνιση της νόμιμης και της εμπορικής εγγύησης ούτε, για την επίτευξη του στόχου, είναι απαραίτητο, να εξασφαλισθούν στον καταναλωτή ορισμένα ελάχιστα δικαιώματα. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η εναρμόνιση πρέπει να περιοριστεί στο κεντρικό θέμα της νόμιμης εγγύησης κυρίως διότι αυτή μπορεί να συμπεριληφθεί, είτε στο διεθνές ιδιωτικό δίκαιο, είτε σε μη δεσμευτικά μέσα όπως συστάσεις ή κώδικες δεοντολογίας (εθελούσιοι).

2.3. Η ΟΚΕ ανέμενε ότι η Επιτροπή, με βάση τις πολυάριθμες μεταρρυθμιστικές προσπάθειες των κατ'ιδίαν κρατών μελών, θα συμπεριελάμβανε καινοτόμες ρυθμίσεις στην πρόταση οδηγίας. Στην αιτιολογική έκθεση της πρότασης οδηγίας η Επιτροπή αναφέρει σαφώς τις καινοτομίες των κρατών μελών (π.χ. Ηνωμένο Βασίλειο, Ελλάδα, Φινλανδία) στον τομέα της ανώτατης διάρκειας συντήρησης ή της διάρκειας ζωής, της εξυπηρέτησης μετά την πώληση και της ευθύνης του κατασκευαστή. Η ΟΚΕ τονίζει ότι οι διατάξεις για την ανώτατη διάρκεια συντήρησης, τη διάρκεια ζωής και τη διατήρηση αποθεμάτων ανταλλακτικών μπορούν να αποτελέσουν ένα σαφές δείγμα όσον αφορά την έννοια της διάρκειας και της διαχείρισης των πόρων, γεγονός που μπορεί να είναι σημαντικό για το στόχο της Επιτροπής όσον αφορά τη διάρκεια μιας κατανάλωσης φιλικής προς το περιβάλλον ().

2.4. Οι κανόνες περί της νόμιμης και της εμπορικής εγγύησης πρέπει να εξυπηρετούν και την επενδυτική ασφάλεια του καταναλωτή. Τα καταναλωτικά αγαθά, ιδίως εκείνα που προβλέπονται για πολυετή χρήση, αποτελούν επένδυση, της οποίας η αποδοτικότητα για την ενδιαφερόμενη καταναλωτική μονάδα συχνά μπορεί να εξακριβωθεί ύστερα από ένα έτος. Το ίδιο μπορεί να θεωρήσουν και πολλοί κατασκευαστές και να χρησιμοποιήσουν το επιχείρημα για διαφημιστικούς λόγους ενώ πρόκειται για τη διάρκεια ζωής του προϊόντος ή τη μέση αντοχή. Ωστόσο, μετά τη λήξη της περιόδου εγγύησης, διαφαίνεται ότι η διάρκεια ζωής που παρουσιάζετο στη διαφήμιση δεν ανταποκρίνεται με την πραγματικότητα και, για το θέμα αυτό, η παρούσα πρόταση οδηγίας δεν προβλέπει καμία λύση. Συνεπώς, η ΟΚΕ συστήνει να επανεξετασθεί σύμφωνα με τη νέα αυτή βάση η έννοια της ανώτατης διάρκειας συντήρησης.

2.5. Ακόμη και όταν δεν υφίσταται καμία συμβατική σχέση μεταξύ κατασκευαστή και καταναλωτή, η εμπιστοσύνη του καταναλωτή προς το σήμα του κατασκευαστή αποτελεί συχνά αποφασιστικό κίνητρο αγοράς. Ωστόσο, η πρόταση οδηγίας δεν εξασφαλίζει στον καταναλωτή καμμία αξίωση κατά του κατασκευαστή. Η ΟΚΕ δεν παραγνωρίζει τα προβλήματα που θα προέκυπταν από τη δυνατότητα άμεσης αξίωσης του καταναλωτή κατά του κατασκευαστή, ιδίως στην περίπτωση εκλογής των ένδικων μέσων. Ωστόσο, το παράδειγμα ορισμένων κρατών μελών όπου έχουν δοκιμασθεί οι αντίστοιχες ρυθμίσεις δείχνει ότι το εν λόγω πρόβλημα μπορεί να επιλυθεί στην πράξη. Κατά συνέπεια, προτείνεται να χορηγηθεί στον καταναλωτή το δικαίωμα, σε περίπτωση ελαττώματος το οποίο οφείλεται στον κατασκευαστή, να απευθύνεται άμεσα στον κατασκευαστή ή στον τοπικό αντιπρόεδρό του. Τούτο, είναι ιδιαίτερα σημαντικό όταν ο καταναλωτής δεν μπορεί να έχει εύκολη πρόσβαση στον έμπορο, π.χ. στις περιπτώσεις διασυνοριακών αγορών.

2.6. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει ότι τα ζητήματα της νόμιμης και της εμπορικής εγγύησης και της εξυπηρέτησης μετά την πώληση δεν πρέπει να εκλαμβάνονται ως μεμονωμένα προβλήματα των καταναλωτών αλλά να συμπεριληφθούν στην αλυσίδα της διανομής από τον κατασκευαστή προς το χονδρικό και το λιανικό εμπόριο. Συνεπώς, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στις σχέσεις στο εσωτερικό της αλυσίδας πωλήσεων και, συγκεκριμένα, στη συχνά μη ικανοποιητική συμβατικά ή στην πραγματική κατάσταση των κατ'ιδίαν εμπόρων έναντι των διανομέων. Η δυνατότητα προσφυγής του τελευταίου πωλητή έναντι εκείνου που στο εσωτερικό της αλυσίδας διανομής ευθύνεται για το ελάττωμα, έχει κατά κανόνα αποφασιστικές συνέπειες στην προθυμία του τελευταίου πωλητή να εξεύρει ικανοποιητική λύση για τον καταναλωτή.

2.7. Η πρόταση οδηγίας, αφορά αποκλειστικά την πώληση καταναλωτικών ειδών, αλλά όχι τα ζητήματα της νόμιμης και εμπορικής εγγύησης σε σχέση με την εξυπηρέτηση μετά την πώληση.

3. Νόμιμη εγγύηση

3.1. Η Επιτροπή, με την πρόταση οδηγίας, τάσσεται υπέρ μιας ελάχιστης εναρμόνισης, η οποία αφορά μόνο ορισμένους βασικούς τομείς της νόμιμης εγγύησης και, συγκεκριμένα την έννοια του ελαττώματος, τη διάρκεια της εγγύησης και τα ένδικα μέσα. Η ρύθμιση δεν αφορά περαιτέρω συμβατικές πτυχές, ούτε την πλήρη εναρμόνιση των εξεταζόμενων τομέων.

3.2. Η ΟΚΕ στη γνωμοδότησή της για το Πράσινο Βιβλίο, τάχθηκε υπέρ μιας σταδιακής εναρμόνισης, η οποία βασίζεται σε μια ελάχιστη κοινοτική βάση. Ιδιαίτερα, τάχθηκε κατά της κατάργησης ή της χαλάρωσης ορισμένων μεμονωμένων διατάξεων. Συνεπώς, κρίνεται ικανοποιητική η προσέγγιση της Επιτροπής, η οποία δεν προτείνει την πλήρη εναρμόνιση αλλά ορισμένες ελάχιστες διατάξεις.

3.3. Ωστόσο, η έντονη αυστηρότητα της οδηγίας και ο περιορισμός σε λίγα κύρια ζητήματα, ενέχουν τον κίνδυνο, στην πράξη, σημαντικές πτυχές τόσο για τον καταναλωτή όσο και για τις επιχειρήσεις να παραμείνουν ασαφείς, ή ακόμη, στα ζητήματα αυτά, η έλλειψη ελάχιστης εναρμόνισης να εκληφθεί από τον καταναλωτή εκ νέου ως φραγμός στις διασυνοριακές αγορές. Τούτο αφορά συγκεκριμένα ζητήματα σχετικά με τη φύση της διάρκειας εγγύησης και το χρονικό διάστημα εντός του οποίου μπορεί να ασκηθεί αγωγή, ή το ζήτημα των νομικών επιπτώσεων εάν τα ένδικα μέσα που επιλέγει ο καταναλωτής δεν οδηγήσουν στην εξάλειψη του ελαττώματος. Η απάντηση στο ερώτημα αυτό από την οδηγία αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση προκειμένου να μπορέσει ο καταναλωτής να αποκτήσει καλύτερη πρόσβαση στη δικαιοσύνη.

3.4. ακόμη, πρέπει να σχολιασθούν θετικά οι έντονες προσπάθειες της Επιτροπής για σαφείς εννοιολογικούς προσδιορισμούς και την εξάλειψη ορισμένων ασαφειών, οι οποίες είχαν αποτελέσει αντικείμενο κριτικών στη γνωμοδότηση για το Πράσινο Βιβλίο. Οι ορισμοί των εννοιών απορρέουν από μια ρεαλιστική και πλήρη κατανόηση που συγκλίνει με τις προσδοκίες του καταναλωτή. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή θεωρεί ότι ως καταναλωτές πρέπει να εκλαμβάνονται όχι μόνο τα φυσικά αλλά και τα νομικά πρόσωπα, στο βαθμό που αυτά δεν ενεργούν στο πλαίσιο των οικονομικών ή επαγγελματικών ασχολήσεών τους, προκειμένου να αποφεύγεται η άνιση μεταχείριση έναντι της προστασίας που διασφαλίζεται με την οδηγία.

3.5. Οι θέσεις σχετικά με την έννοια του ελαττώματος αποτέλεσαν αντικείμενο αντιδικίας κατά τη διάρκεια των διαβουλεύσεων για το Πράσινο Βιβλίο. Από την πλευρά των καταναλωτών, έγινε αποδεκτή η μάλλον υποκειμενική άποψη ότι η «συμφωνία με τις νόμιμες προσδοκίες του καταναλωτή» πρέπει να αποτελέσει ουσιαστικό κριτήριο. Ωστόσο, από την πλευρά των πωλητών εκφράστηκαν πολυάριθμες αντιρρήσεις. Η εν λόγω πρόταση οδηγίας λαμβάνει υπόψη σε μεγάλο βαθμό τις αντιρρήσεις των πωλητών. Τα κριτήρια που περιλαμβάνονται στο άρθρο 2, παρ. 2 και αφορούν την εκτίμηση της συμφωνίας ενός καταναλωτικού αγαθού με τη σύμβαση, δεν αντικατοπτρίζουν πλέον σαφώς τις νόμιμες προσδοκίες του καταναλωτή.

3.6. Το άρθρο 2 παρ. 2 περιλαμβάνει ως κριτήρια για την εκτίμηση της συμμόρφωσης με τη σύμβαση παροχής των καταναλωτικών αγαθών μόνο, πρώτον, τη συμφωνία με την περιγραφή του πωλητή (ή με τη δοκιμή ή το δείγμα) και, δεύτερον, την καταλληλότητα για τη συνήθη χρήση ή για τους σκοπούς που έγιναν γνωστοί στον πωλητή. Ακόμη, απαιτείται ένα μόνο περαιτέρω κριτήριο, το οποίο ορίζεται στο εδάφιο 4 του ιδίου άρθρου όπου αναφέρεται ότι η «ποιότητα και απόδοση των καταναλωτικών αγαθών είναι ικανοποιητικές αφού ληφθούν υπόψη η φύση τους και το ποσό που καταβλήθηκε και λαμβανομένων υπόψη των σχετικών δημοσίων δηλώσεων του πωλητή ή του κατασκευαστή ή του εκπροσώπου του».

3.7. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η εκτέλεση της σύμβασης δεν είναι ικανοποιητική εάν ένα καταναλωτικό αγαθό κρίνεται «ικανοποιητικό» με βάση τους ανωτέρω παράγοντες, ιδίως εάν δεν αποκλείεται σαφώς η ύπαρξη τουλάχιστον ενός μη σημαντικού ελαττώματος. Ωστόσο, η εκτέλεση της σύμβασης τότε μόνο θεωρείται γενικά ικανοποιητική όταν ένα καταναλωτικό αγαθό παραδίδεται χωρίς κανένα ελάττωμα και όταν διευκρινίζεται στον καταναλωτή ότι εξασφαλίζεται μείωση της τιμής σε περίπτωση πώλησης ελαττωματικού αγαθού.

3.8. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι, όσον αφορά τη συμμόρφωση ενός καταναλωτικού προϊόντος με τη σύμβαση παροχής, η καταβληθείσα τιμή αποτελεί αποφασιστικό κριτήριο μόνο με τον τρόπο που εννοεί το άρθρο 2, παρ. 2, εδάφιο δ), εάν προκύπτει από τη συνήθη περιγραφή του προϊόντος ότι πρόκειται για χαμηλότερη ποιότητα (όπως επισημαίνεται στα προϊόντα «δεύτερης ποιότητας»). Όταν ένα προϊόν, παρά την κατά τα άλλα ίδια περιγραφή, προσφέρεται σε χαμηλότερη τιμή, τούτο δεν σημαίνει με κανένα τρόπο ότι επειδή το προϊόν είναι φθηνότερο, η ποιότητα θα είναι χαμηλότερη. Με μια συνεπή εφαρμογή της πρότασης οδηγίας, θα επιτευχθεί το εξής αποτέλεσμα: εάν δύο πωλητές διαθέτουν το ίδιο προϊόν, εκείνος που προσφέρει χαμηλότερη τιμή θα δεσμεύεται σε μικρότερο βαθμό βάσει της νόμιμης υποχρέωσης εγγύησης από ό,τι εκείνον που ζητεί υψηλότερη τιμή. Στις διασυνοριακές αγορές συγκεκριμένα, οι οποίες συχνά πραγματοποιούνται λόγω σημαντικής διαφοράς στην τιμή, η πρόταση της Επιτροπής, θα είναι αντίθετη προς τον στόχο του πλήρους ανοίγματος της εσωτερικής αγοράς για τους καταναλωτές.

3.9. Η υποχρέωση όπως για τα καταναλωτικά αγαθά - ελλείψει αποκλίνουσας ρητής συμφωνίας ή διόρθωσης σύμφωνα με το άρθρο 3, παρ. 2, δεύτερη περίπτωση -, τηρείται η συμφωνία και με τις δημόσιες δηλώσεις του κατασκευαστή (για παράδειγμα στη διαφήμιση ή την επισήμανση), αντιστοιχεί στις σαφείς προσδοκίες του καταναλωτή να μην υφίστανται στην πράξη, διαφορές στην πληροφόρηση που παρέχει ο έμπορος και ο κατασκευαστής. Επιπλέον θεωρείται ότι μια τέτοια ρύθμιση θα συμβάλλει και στη διαφάνεια στις εμπορικές συναλλαγές, δεδομένου ότι με τον τρόπο αυτό θα αποφευχθεί η επίρριψη ευθυνών από τη μία στην άλλη πλευρά και, εις βάρος τελικά του καταναλωτή. Ωστόσο, η ΟΚΕ θεωρεί ότι πρέπει να γίνει σαφές ότι σύμφωνα με το Άρθρο 3, παρ. 2, η αναφερθείσα δημόσια δήλωση του κατασκευαστή ή των εκπροσώπων του θα πρέπει να θεωρείται ενημέρωση για τις ιδιότητες του προϊόντος και όχι γενική διαφημιστική δήλωση.

3.10. Η ορισθείσα διετής διάρκεια ισχύος της νόμιμης εγγύησης αντιστοιχεί στην προθεσμία που ορίζεται από τις εμπορικές διατάξεις του ΟΗΕ και αποτελεί προσπάθεια επίτευξης μιας συναινετικής λύσης μεταξύ των διαφορετικών προθεσμιών που ισχύουν στα κράτη μέλη. Δεδομένου ότι πρόκειται για περιορισμένη εναρμόνιση, η προθεσμία αυτή μπορεί να γίνει αποδεκτή και από την πλευρά του καταναλωτή. Ωστόσο, δεν πρέπει να παραγνωρισθεί ότι η προβλεπόμενη διετής προθεσμία επεκτείνει σημαντικά τις ισχύουσες ρυθμίσεις σχετικά με τις προθεσμίες σε ορισμένα κράτη μέλη. Δεδομένου ότι η προθεσμία αυτή εφαρμόζεται σε όλο το φάσμα προϊόντων, η ΟΚΕ θεωρεί ευκταίο να προβλεφθεί ορισμένη ελαστικότητα όσον αφορά τις συμβατικές συμφωνίες (βλ. σχετικά σημείο 5.1).

3.10.1. Η εν λόγω διετής προθεσμία δεν σημαίνει - όπως έχει παρανοηθεί συχνά - ότι το καταναλωτικό αγαθό θα πρέπει καθόλη τη διάρκεια της προθεσμίας να μην παρουσιάσει καμία βλάβη. Ωστόσο, θα πρέπει να δοθεί η δυνατότητα ώστε να μπορεί να εγερθεί προθεσμία και σε περίπτωση μεταβίβασης κυριότητας, για ένα ελάττωμα που υπάρχει κατά την παράδοση αλλά εντοπίζεται αργότερα εντός δύο ετών από την παράδοση. Με την εν λόγω ρύθμιση καταργείται και η - σύμφωνα με την άποψη του καταναλωτή - προβληματική διάκριση από τους πωλητές σε περιπτώσεις διασυνοριακών αγορών. Διότι επί του παρόντος στις διασυνοριακές συναλλαγές μεταξύ δύο πωλητών ισχύει, σύμφωνα με τις ρυθμίσεις του ΟΗΕ για το εμπόριο, διετής προθεσμία για τη νόμιμη εγγύηση, ο καταναλωτής σύμφωνα με το ισχύον εθνικό δίκαιο συχνά δικαιούται προθεσμία μόλις έξι ή δώδεκα μηνών.

3.10.2. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή διαπιστώνει ότι η διετής προθεσμία που ορίζει το άρθρο 3, παρ. 1, εντός της οποίας ακόμη και σε περίπτωση μεταβίβασης κυριότητας, η προβολή αξίωσης για ένα ελάττωμα που υπάρχει κατά την παράδοση αλλά εντοπίζεται αργότερα, δεν αποτελεί πρόκριμα για την προθεσμία της εμπορικής εγγύησης. Σε αντίθεση με τη νόμιμη εγγύηση, οι εμπορικές εγγυήσεις περιλαμβάνουν κατά κανόνα όλα τα ελαττώματα που εμφανίζονται εντός ορισμένου χρονικού διαστήματος μετά την απόκτηση, ανεξάρτητα από το εάν τα ελαττώματα αυτά υφίσταντο από τη στιγμή της παράδοσης. Μια εμπορική εγγύηση με την οποία διασφαλίζεται η απουσία ελαττώματος εντός συγκεκριμένου χρονικού διαστήματος π.χ. ενός έτους, είναι σύμφωνα με το άρθρο 5, παρ. 1 της πρότασης οδηγίας δυνατή στο βαθμό που ο εγγυητής είναι πρόθυμος να εκπληρώσει τις ουσιαστικά λιγότερο σημαντικές υποχρεώσεις που απορρέουν από τη νόμιμη εγγύηση.

3.11. Η εν λόγω προθεσμία αρχίζει να τρέχει από την ημερομηνία παράδοσης του προϊόντος. Σύμφωνα με την πρόταση οδηγίας, δεν είναι δυνατή η αναβολή της έναρξης της προθεσμίας ακόμη και σε περίπτωση ελαττώματος, το οποίο υπάρχει ήδη κατά την παράδοση αλλά μπορεί να γίνει αντιληπτό αργότερα. Όμως, τα καταναλωτικά αγαθά εμφανίζουν πρακτικά προβλήματα, για τα οποία έχουν ορισθεί ορισμένες ελάχιστες απαιτήσεις όσον αφορά τη διάρκεια ζωής, οι οποίες στη συνέχεια, λόγω ελαττωματικής κατασκευής, δεν μπορούν να τηρηθούν.

3.12. Στην ΟΚΕ εκφράζονται διάφορες απόψεις όσον αφορά τον κανόνα του τεκμηρίου που ορίζεται από το άρθρο 3, παρ. 3 και προβλέπει με συγκεκριμένο τρόπο την κατανομή του βάρους της απόδειξης κατ'αναλογία με την εγγύτητα της απόδειξης. Ακόμη και εαν ένας τέτοιος κανόνας δεν υφίσταται στις εθνικές νομοθεσίες, φαίνεται από την πράξη ότι οι επιχειρήσεις που ενδιαφέρονται για μια μακροπρόθεσμη σχέση με τους πελάτες τους, εφαρμόζουν αυτοβούλως την εν λόγω αρχή. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή θεωρεί ότι ο κανόνας του τεκμηρίου δεν εφαρμόζεται εάν αφορά «ελάττωμα», το οποίο δεν προέρχεται από κανονική χρήση του καταναλωτικού αγαθού ή δεν σχετίζεται με τη φύση του αντικειμένου. Δεδομένου ότι η νόμιμη εγγύηση δεν αφορά αποκλειστικά ελάττωμα το οποίο υφίστατο κατά τη στιγμή της παράδοσης, μπορεί να μην ισχύει ο κανόνας του τεκμηρίου, στην περίπτωση που η «ελαττωματική» κατάσταση του προϊόντος δεν προκύπτει από τη συνήθη χρήση. Ωστόσο, δεν μπορεί να παραγνωρισθεί το γεγονός ότι με τον κανόνα αυτό ο πωλητής κατά τη διάρκεια των έξι πρώτων μηνών από την παράδοση, μπορεί να βρεθεί σε αδυναμία αποδείξεως. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι θα μπορούσε να εξετασθεί εάν ο κανόνας του τεκμηρίου μπορεί να εφαρμοσθεί μόνο στις περιπτώσεις όπου μάλλον ο επιχειρηματίας παρά ο καταναλωτής χρειασθεί να αποδείξει την ύπαρξη ή μη του ελαττώματος.

3.13. Το ζήτημα της δυνατότητας επιλογής του καταναλωτή μεταξύ των διαφόρων ένδικων μέσων, αποτέλεσε αντικείμενο διαμάχης κατά τις διαβουλεύσεις για το Πράσινο Βιβλίο. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει, κατ'αρχήν, ότι ο καταναλωτής θα πρέπει να μπορεί να ασκεί όσο το δυνατόν πιο σύντομα και αποτελεσματικά, το δικαίωμά του για την παροχή που προβλέπεται από τη σύμβαση. Για το σκοπό αυτό φαίνεται σκόπιμο - στο βαθμό που από την άποψη του εμπόρου δικαιολογείται οικονομικά - να παρασχεθεί στον καταναλωτή το δικαίωμα επιλογής μεταξύ πολλών ένδικων μέσων. Κατ'εξαίρεση, όταν πρόκειται για ένα ειδικό χαρακτήρα του προς πώληση προϊόντος ή ακόμη και για ειδική μορφή πώλησης, στην οποία έχει προσφύγει ο καταναλωτής, θεωρείται σκόπιμο να επιτραπούν τελικά οι συμβατικές συμφωνίες τόσο προς όφελος του καταναλωτή όσο και για διάφορους οικονομικούς λόγους. Η Επιτροπή θα πρέπει να εξετάσει τη δυνατότητα αυτή.

3.14. Η ΟΚΕ κατανοεί ωστόσο ότι η άμεση λύση της σύμβασης σε περίπτωση ενός απλού ασήμαντου ελαττώματος, σε μεμονωμένη περίπτωση, μπορεί να αποτελέσει αδικαιολόγητη επιβάρυνση για τον έμπορο. Εάν όμως η πρόταση οδηγίας δίνει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να εξαιρούν τη χρήση ορισμένων ένδικων μέσων σε περιπτώσεις ασήμαντου ελαττώματος, τότε θα προκληθεί νέα νομική ανασφάλεια τόσο για τον καταναλωτή όσο και τον πωλητή. Συνεπώς, η ΟΚΕ συνιστά να διασαφηνιστούν στην ίδια την οδηγία τα ζητήματα του παραδεκτού όλων των ένδικων μέσων, ακόμη και για ασήμαντα ελαττώματα. Θα μπορούσε να εξετασθεί το ενδεχόμενο να επιτρέπει η οδηγία πράγματι όλα τα ένδικα μέσα - όπως προβλέπεται στο άρθρο 3, παρ.4, πρώτο εδάφιο -, διότι η συμβατική προβολή αξιώσεως αν και χαρακτηρίζεται παραδεκτή, σε περίπτωση ασήμαντου ελαττώματος, αποκλείει τη λύση της σύμβασης.

3.15. Η πρόταση οδηγίας διακρίνει μεταξύ του δικαιώματος της επισκευής και εκείνου της αντικατάστασης. Όσον αφορά τα καταναλωτικά αγαθά που κατασκευάζονται σε βιομηχανική μαζική παραγωγή, ο καταναλωτής ενδέχεται να προτιμά την αντικατάσταση από την επισκευή (αντικατάσταση του ελαττωματικού προϊόντος από ένα μη ελαττωματικό). Στο βαθμό που είτε παρέχεται στα κράτη μέλη η δυνατότητα αποκλεισμού συγκεκριμένων ένδικων μέσων (όπως προβλέπει το άρθρο 3, παρ. 4, τελευταίο εδάφιο), είτε επικρατεί η ερμηνεία σύμφωνα με την οποία επιτρέπεται η συμβατική μεταβολή, θα πρέπει, σε κάθε περίπτωση, να είναι δυνατό να αποκλείεται η αντικατάσταση υπέρ της επισκευής μόνο όταν τούτη δεν οδηγεί σε μείωση της αξίας του προϊόντος.

3.16. Η πρόταση οδηγίας δεν περιλαμβάνει καμία απάντηση στο ερώτημα τι ακριβώς θα συμβεί εάν δεν ικανοποιηθεί η αξίωση ενός καταναλωτή. Τούτο είναι ιδιαίτερα σημαντικό εάν ο καταναλωτής προβάλλει αξίωση αντικατάστασης αλλά η τελευταία δεν γίνει δεκτή από τον πωλητή. Στην περίπτωση αυτή, ο καταναλωτής θα πρέπει, ύστερα από ανεπιτυχή αίτηση αντικατάστασης, να διαθέτει το δικαίωμα αναστολής της λύσης της σύμβασης αγοραπωλησίας, ακόμη και εάν, εντωμεταξύ, έχει παρέλθει ένα έτος από την παράδοση.

3.17. Ακόμη και εάν αποτύχει η προσπάθεια επισκευής από την επιχείρηση, θα πρέπει ο καταναλωτής να διατηρεί το δικαίωμα παράτασης της σύμβασης, ανεξάρτητα από το εάν, εντωμεταξύ, έχει παρέλθει η προθεσμία που ορίζει το άρθρο 3, παρ. 4, δεύτερο εδάφιο.

3.18. Ακόμη, η πρόταση οδηγίας δεν δίνει απάντηση στο ερώτημα εάν, σε περίπτωση επισκευής ή αντικατάστασης, η διάρκεια της νόμιμης εγγύησης αρχίζει να τρέχει εκ νέου. Βεβαίως, δεν πρόκειται απλώς για την επισκευή από την επιχείρηση του ελαττωματικού εμπορεύματος για όσο διάστημα ισχύει η εγγύηση, αλλά για το γεγονός εάν ο καταναλωτής μετά τη λήξη της εγγύησης θα έχει στη διάθεσή του ένα προϊόν σε κατάσταση λειτουργίας. Εάν χρειαστεί να επισκευαστεί μια βλάβη, τότε θα πρέπει η περίοδος εγγύησης - όσον αφορά την εν λόγω βλάβη -, να αρχίζει εκ νέου. Κατά την άποψη της ΟΚΕ πρέπει επίσης να διασαφηνιστεί ότι ο χρόνος της επισκευής δεν θα συμπεριλαμβάνεται στην περίοδο εγγύησης και ότι η επισκευή αποτελεί τμήμα των συμβατικών υποχρεώσεων, για τις οποίες ισχύουν ειδικές συμβατικές ρυθμίσεις, π.χ. οι διατάξεις των κατ'ιδίαν κρατών μελών σχετικά με την νόμιμη εγγύηση στις παροχές υπηρεσιών.

3.19. Μια προβληματική πτυχή της νόμιμης εγγύησης, που δεν ρυθμίζεται από την πρόταση οδηγίας, αφορά τον τόπο υλοποίησης των υποχρεώσεων περί νόμιμης εγγύησης. Τούτο είναι ιδιαίτερα σημαντικό όταν δεν είναι δυνατή η απρόσκοπτη μεταφορά των εμπορευμάτων διότι π.χ. είναι εντοιχισμένα. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι θα βοηθούσε πολύ στην πράξη εάν η οδηγία διασαφήνιζε το πολύπλοκο αυτό πρόβλημα.

3.20. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τη ρύθμιση του άρθρου 3, παρ. 5, η οποία αφορά την ανάληψη της ευθύνης, - αναγωγή στον τελευταίο πωλητή ή τον προμηθευτή - και η οποία διασφαλίζει κυρίως τη νομική κατάσταση όσον αφορά τις ΜΜΕ. Ωστόσο, η διατύπωση δημιουργεί ασάφειες ως προς δύο σημεία: αφενός, δεν προσδιορίζεται ο «υπεύθυνος» και, αφετέρου, δεν προβλέπεται μέχρι ποιο βαθμό τα κατ'ιδίαν κράτη μέλη θα μπορούν να θεσπίζουν περιοριστικές διατάξεις στο εν λόγω δικαίωμα αναγωγής. Η ΟΚΕ τάσσεται υπέρ της άποψης να μην μπορεί να πραγματοποιηθεί κανένας περιορισμός του δικαιώματος αναγωγής, ούτε μέσω διατάξεων των κατ'ιδίαν κρατών μελών, ούτε μέσω συμβατικών συμφωνιών. Ο δεσμευτικός χαρακτήρας των διατάξεων, όπως ορίζεται στο άρθρο 6, παρ. 1 και 2, προς όφελος του καταναλωτή, πρέπει επίσης να καλύπτει και τον τελευταίο πωλητή κατά την άσκηση του δικαιώματος του σύμφωνα με το άρθρο 3, παρ. 5.

3.21. Από την άποψη των καταναλωτών, ιδιαίτερα προβληματική είναι η υποχρέωση καταγγελίας που ορίζει το άρθρο 4, κυρίως διότι η προθεσμία του ενός μηνός, εντός του οποίου πρέπει να υποβληθεί, δεν αρχίζει όταν ο καταναλωτής διαπιστώσει την έλλειψη συμμόρφωσης αλλά από τη στιγμή που είχε διαπιστώσει τη βλάβη.

3.22. Η υποχρέωση καταγγελίας υπάρχει ήδη στις ρυθμίσεις του ΟΗΕ για το εμπόριο 7 αναγνωρίζει ωστόσο (άρθρο 38 των ρυθμίσεων του ΟΗΕ για το εμπόριο) την υποχρέωση εξέτασης - σύμφωνα με τα συναλλαγματικά έθιμα - του πωλητή (οι ρυθμίσεις του ΟΗΕ για το εμπόριο αναφέρονται πάντοτε στον πωλητή!). Μια τέτοια υποχρέωση εξέτασης δεν υφίσταται ωστόσο στην πώληση καταναλωτικών αγαθών σε ορισμένα κράτη μέλη και, κατά την άποψη της ΟΚΕ, δεν πρέπει να εισαχθεί υποχρεωτικά, ούτε καν εμμέσως. Θα ήταν εξαιρετικά περίεργο να υποχρεώνεται ο καταναλωτής να προβαίνει σε άμεση και πλήρη εξέταση όλων των αποκτηθέντων εμπορευμάτων, διότι σε πολυάριθμες περιπτώσεις τούτο δεν είναι δυνατόν.

3.23. Συνεπώς, η υποχρέωση καταγγελίας για τον καταναλωτή έχει νόημα μόνον για εκείνο το χρονικό διάστημα που υφίσταται προθεσμία τεκμηρίωσης με αναστροφή του βάρους της αποδείξεως, και συνεπώς, στην παρούσα πρόταση οδηγίας, κατά τους έξι πρώτους μήνες μετά την παράδοση. Ωστόσο, μετά τη λήξη της προθεσμίας, η υποχρέωση καταγγελίας δεν ισχύει. Ο καταναλωτής, ο οποίος αμελεί να προβεί στην καταγγελία, εξασθενεί τη δική του νομική θέση και εμπίπτει σε αυτόν να αποδείξει τόσο την ύπαρξη ελαττώματος όσο και ότι, στην περίπτωση αυτή, το ελάττωμα υφίστατο ήδη κατά την παράδοση. Η εν λόγω προσπάθεια απόδειξης καθίσταται ολοένα και πιο δύσκολη όσο μεγαλώνει το χρονικό διάστημα από τη στιγμή της παράδοσης. Όμως, σε κάθε περίπτωση, η παράλειψη της καταγγελίας μπορεί να οδηγήσει σε περιορισμό της έκτασής της με βάση την νόμιμη εγγύηση, μόνον εάν έχει επιπτώσεις στη βλάβη (για παράδειγμα, εάν σημειωθεί περαιτέρω εξέλιξη και επιδείνωση της βλάβης, η οποία θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί εάν η καταγγελία είχε γίνει εγκαίρως).

4. Εμπορική εγγύηση

4.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, στη γνωμοδότησή της για το Λευκό Βιβλίο τάσσεται ρητώς κατά της πλήρους εναρμόνισης της εμπορικής εγγύησης και συνιστά την επεξεργασία ενός κώδικα δεοντολογίας για τον τομέα αυτό.

4.2. Επί του παρόντος, και η Επιτροπή δεν προτίθεται να προβεί σε λεπτομερή εναρμόνιση της εμπορικής εγγύησης και, στην πρόταση οδηγίας, περιορίζεται σε δύο πτυχές: αφενός, στην υποχρέωση να είναι η εμπορική εγγύηση ευνοϊκότερη από τη νόμιμη εγγύηση και, αφετέρου, να περιλαμβάνει βασικούς τεταγμένους τύπους (οι οποίοι παγιώνουν κατ'ουσία την υφιστάμενη καλή εμπορική πρακτική).

4.3. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τον τρόπο προσέγγισης της Επιτροπής. Η αρχή της «ευνοϊκής θέσης» που αναφέρεται στο άρθρο 5, παρ. 1 χρησιμεύει τόσο για την προστασία του καταναλωτή από παραπλάνηση όσο και για την σαφήνεια των εμπορικών συναλλαγών. Η υποχρέωση ενός ορισμένου ελάχιστου περιεχομένου, συγκεκριμένα της νόμιμης εγγύησης, μετατρέπει σε μεγάλο βαθμό την εμπορική εγγύηση σε μέσο ανταγωνισμού και όχι απλώς σε διαφημιστικό πλεονέκτημα. Εξάλλου, η διατύπωση του άρθρου 5, παρ. 1 προκαλεί αμφιβολίες για το εάν ο κατασκευαστής, στην δήλωση εγγύησης, πρέπει να αναφέρει σαφώς ότι αναλαμβάνει όλες τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τη νόμιμη εγγύηση, όπως τούτο αφήνει να εννοηθεί η ανάλυση. Η ΟΚΕ συνιστά να πραγματοποιηθούν οι σχετικές διασαφηνήσεις.

5. Δεσμευτικός χαρακτήρας των διατάξεων

Όσον αφορά το περιεχόμενο του σημείου 3.10, θα πρέπει το άρθρο 6, παρ. 1 της πρότασης οδηγίας να συμπεριλάβει τα κάτωθι:

«Από αυτά εξαιρούνται οι συμφωνίες σχετικά με την προθεσμία για την εγγύηση, εάν ενόψει του ιδιαίτερου χαρακτήρα του προς πώληση αγαθού, θεωρείται σκόπιμος ο περιορισμός της εγγύησης σε ένα έτος.»Βρυξέλλες, 27 Νοεμβρίου 1996.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() ΕΕ αριθ. C 307 της 16. 10. 1996, σ. 8.

() - Ψήφισμα του Συμβουλίου της 14 Απριλίου 1975, ΕΕ αριθ. C 92 της 25. 4. 1975, σ. 1 και ψήφισμα του Συμβουλίου της 19. 5. 1985, ΕΕ αριθ. C 133 της 3. 6. 1981.

- Μελλοντικές προτεραιότητες για την ανάπτυξη της πολιτικής καταναλωτών, ΕΕ αριθ. C 186 της 23. 7. 1992

- Τριετές σχέδιο δράσης στον τομέα της πολιτικής καταναλωτών (1990-1992), έγγρ. CΟΜ(90) 98 τελικό, (1993-1995), έγγρ. CΟΜ(93) 378 τελικό, Προτεραιότητες της πολιτικής προαστασίας των καταναλωτών (1996-1998), έγγρ. CΟΜ(95) 519 τελικό.

() Έγγρ. CΟΜ(93) 509 τελικό.

() Βλ. EE αριθ. C 295 της 22. 10. 1994.

() Προτεραιότητες της πολιτικής προστασίας των καταναλωτών (1996-1998), έγγρ. CΟΜ(95) 519 τελικό.

() Προτεραιότητες της πολιτικής προστασίας των καταναλωτών (1996-1998), σημείο 7 των δράσεων προτεραιότητας.