Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών σχετικά με την "Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου περί της θέσπισης ενός κοινοτικού προγράμματος δράσης για την ενθάρρυνση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών για την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού"

(2001/C 144/15)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου περί της θέσπισης κοινοτικού προγράμματος δράσης για την ενθάρρυνση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών για την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού [έγγρ. COM(2000) 368 τελικό - 2000/0157 (COD)]·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Συμβουλίου, με ημερομηνία 24.07.2000, να ζητήσει τη γνωμοδότησή της επί του θέματος, σύμφωνα με τα άρθρα 265 1η παράγραφος και 137 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας·

έχοντας υπόψη την απόφαση που έλαβε το Προεδρείο της στις 3 Αυγούστου 2000, σύμφωνα με το άρθρο 39 του Εσωτερικού Κανονισμού της, να αναθέσει στην επιτροπή 5 "Κοινωνική πολιτική, δημόσια υγεία, προστασία των καταναλωτών, έρευνα, τουρισμός" την κατάρτιση της σχετικής γνωμοδότησης·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότησή της, έγγρ. CdR 84/2000 τελικό, παράγραφος 2, της 14ης Ιουνίου 2000 για την ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο "Να οικοδομήσουμε μια Ευρώπη χωρίς αποκλεισμούς" (έγγρ. COM(2000) 79 τελικό)(1)·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (έγγρ. CdR 302/2000) που υιοθέτησε η επιτροπή 5 στις 23 Οκτωβρίου 2000 (Εισηγητές: η κα Ηanham (UK/ΕΛΚ) και ο κ. Sodano (IT/ΜΕ)·

κατά την 36η σύνοδο ολομέλειας της 13ης και 14ης Δεκεμβρίου 2000 (συνεδρίαση της 13ης Δεκεμβρίου) υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση.

Η Επιτροπή των Περιφερειών,

1. επικροτεί το κοινοτικό πρόγραμμα δράσης της Επιτροπής για την ενθάρρυνση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών με στόχο την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού·

2. επιδοκιμάζει τη σημαντική παραδοχή, εκ μέρους της Επιτροπής, του γεγονότος ότι η καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού αποτελεί πρώτη και ύψιστη αρμοδιότητα των κρατών μελών και των εθνικών, περιφερειακών και τοπικών αρχών τους(2)·

3. επικροτεί τον γενικό στόχο του κοινοτικού προγράμματος δράσης για την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού, ο οποίος έγκειται στην προαγωγή της συνεργασίας που θα παρείχε τη δυνατότητα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στα κράτη μέλη να επιτύχουν αποφασιστικό αντίκτυπο για την εξάλειψη της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού, όπως εκφράζεται στους στόχους που συμφωνήθηκαν από το Συμβούλιο·

4. επιδοκιμάζει τη μέθοδο για την επίτευξη του προαναφερθέντος στόχου που προβλέπει τη μετατροπή των ευρωπαϊκών κατευθυντηρίων γραμμών σε εθνικά και περιφερειακά σχέδια δράσης τόσο δια του καθορισμού ειδικών στόχων όσο και δια της λήψεως μέτρων, στο πλαίσιο των οποίων θα λαμβάνονται υπόψη οι εθνικές και περιφερειακές ιδιομορφίες και η διασυνοριακή συνεργασία, για τη βελτίωση της κατανόησης και των πρακτικών·

5. συμμερίζεται την άποψη της Επιτροπής, σύμφωνα με την οποία τα εθνικά σχέδια δράσης απαιτείται, αφενός, να αντικατοπτρίζουν τον πολυδιάστατο χαρακτήρα του κοινωνικού αποκλεισμού και, αφετέρου, να εμπεριέχουν την προάσπιση των θεμελιωδών δικαιωμάτων και την παροχή υπηρεσιών σε τομείς όπως η απασχόληση, η κοινωνική προστασία, η υγεία, η στέγαση, η εκπαίδευση, η κατάρτιση και ο πολιτισμός·

6. επικροτεί τα Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισσαβώνας, του Μαρτίου 2000, στα οποία υποστηρίζεται ότι η στρατηγική για την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού πρέπει να περιλαμβάνει:

- την προώθηση της καλύτερης κατανόησης του κοινωνικού αποκλεισμού μέσω συνεχούς διαλόγου και ανταλλαγής πληροφοριών και ορθών πρακτικών, με βάση δείκτες που έχουν συμφωνηθεί από κοινού·

- την ενσωμάτωση της προαγωγής της κοινωνικής ένταξης στις πολιτικές των κρατών μελών για την απασχόληση, την εκπαίδευση και την κατάρτιση, την υγεία και τη στέγαση, με παράλληλη δράση των διαρθρωτικών ταμείων σε κοινοτικό επίπεδο, εντός του σημερινού δημοσιονομικού πλαισίου·

- και την ανάπτυξη ενεργειών προτεραιότητας για συγκεκριμένες ομάδες στόχους· τα κράτη μέλη θα επιλέγουν από τις ενέργειες αυτές εκείνες που προσιδιάζουν στην ιδιαίτερη κατάστασή τους και, στη συνέχεια, θα υποβάλλουν εκθέσεις για την εφαρμογή τους·

7. υπογραμμίζει τη σημασία της καλύτερης κατανόησης του κοινωνικού αποκλεισμού μέσω συνεχούς διαλόγου και ανταλλαγής πληροφοριών και ορθών πρακτικών σε όλα τα επίπεδα, με βάση δείκτες που έχουν συμφωνηθεί από κοινού και με τη συμμετοχή του συνόλου των κυριοτέρων φορέων, συμπεριλαμβανομένων και των τοπικών και περιφερειακών αρχών· και προτείνει την ανταλλαγή πληροφοριών και ορθών πρακτικών σχετικά με νέες ομάδες ατόμων που πλήττονται από τον κοινωνικό αποκλεισμό, όπως εκείνοι που δεν είναι εξοικειωμένοι με την τεχνολογία των πληροφοριών·

8. επισημαίνει τον καθοριστικό ρόλο που διαδραματίζουν οι τοπικές και περιφερειακές βαθμίδες διακυβέρνησης για την εφαρμογή των πολιτικών που αποσκοπούν στην εξάλειψη της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού, με την ιδιότητά τους ως:

- τοπικοί άρχοντες και βασικοί συντελεστές των εταιρικών σχέσεων για την τοπική αναμόρφωση,

- φορείς παροχής και διανομής υπηρεσιών για όλους τους κατοίκους της τοπικής κοινότητας,

- καταλύτες της οικονομικής δραστηριότητας και της απασχόλησης,

- μείζονες εργοδότες σε τοπική κλίμακα, και

- φορείς παροχής τοπικής πληροφόρησης διεξαγωγής και έρευνας(3)·

9. επιδοκιμάζει την πρόθεση να δοθεί, στο πλαίσιο του προγράμματος δράσης, ιδιαίτερη έμφαση σε ολοκληρωμένες και συμμετοχικές προσεγγίσεις με βάση την εταιρική σχέση. Ως τοπικοί άρχοντες και βασικοί συντελεστές των εταιρικών σχέσεων για την τοπική ανάπλαση, οι τοπικές και περιφερειακές αρχές διαθέτουν πλούσια εμπειρία όσον αφορά τη δημιουργία και την καθοδήγηση εταιρικών σχέσεων, με τη συμμετοχή οργανισμών του δημοσίου τομέα, όλων των αρμοδίων φορέων του εθελοντικού, του τοπικού και του ιδιωτικού τομέα, καθώς και άλλων οικονομικών παραγόντων·

10. επικροτεί τη σημασία που αποδίδεται στη διασφάλιση της συνοχής όλων των δραστηριοτήτων του προγράμματος αυτού με άλλες πολιτικές, μέτρα και ενέργειες της Κοινότητας, ιδίως με τη δημιουργία των κατάλληλων μηχανισμών για το συντονισμό με τις δραστηριότητες άλλων προγραμμάτων όσον αφορά την έρευνα, την απασχόληση, τη μη διακριτική μεταχείριση, την ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών, την κοινωνική προστασία, την εκπαίδευση, την κατάρτιση και την πολιτική για τη νεολαία, την υγεία, καθώς και στον τομέα των εξωτερικών σχέσεων της Κοινότητας·

11. τονίζει τη σημαντική επιδίωξη μέγιστης συνεργίας μεταξύ των εθνικών σχεδίων δράσης (με στόχο την εξάλειψη της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού) και των κοινοτικών προγραμμάτων και χρηματοδοτικών μέσων και επαναλαμβάνει ότι τούτο μπορεί να επιτευχθεί μόνον με τη διενέργεια ουσιαστικού διαλόγου μεταξύ όλων των βασικών παραγόντων, συμπεριλαμβανομένων και των τοπικών και περιφερειακών αρχών·

12. συμφωνεί με τους γενικούς στόχους που τέθηκαν στη Λισσαβώνα όσον αφορά την αύξηση του ποσοστού απασχόλησης από το τρέχον 61 % σε 70 % το 2010, τη μείωση της παιδικής φτώχειας κατά το ήμισυ έως το 2010 και τον περιορισμό του αριθμού των ατόμων που ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας από 18 % που είναι σήμερα σε 15 % το 2005 και σε 10 % το 2010· ειδικότερα, επισημαίνει ότι οι τρεις άξονες που προβλέπονται για τις ενέργειες του προγράμματος δράσης πρέπει να εφαρμοσθούν, μεταξύ άλλων, και στις ακόλουθες ομάδες:

- σε άτομα τα οποία είναι μεν άνεργα, αλλά δύνανται να ενταχθούν στην αγορά εργασίας·

- σε άτομα τα οποία είναι άνεργα και δεν δύνανται να ενταχθούν στην αγορά εργασίας, ελλείψει των δεξιοτήτων και της κατάρτισης που απαιτούνται προς τον σκοπό αυτόν·

- σε άτομα τα οποία απασχολούνται μεν, αλλά αντιμετωπίζουν προβλήματα κοινωνικού αποκλεισμού λόγω σύντομης διάρκειας της απασχόλησης και/ή χαμηλών αμοιβών και/ή ανεπαρκών παροχών κατά την άσκηση της επαγγελματικής τους δραστηριότητας·

- σε άτομα τα οποία αδυνατούν να συμμετάσχουν στην αγορά εργασίας (παραδείγματος χάρη, λόγω ασθενείας ή οικογενειακών υποχρεώσεων)·

- σε ηλικιωμένα άτομα τα οποία αντιμετωπίζουν προβλήματα κοινωνικού αποκλεισμού εξαιτίας ανεπαρκών παροχών/συντάξεων·

- σε άτομα τα οποία αποκλείονται από την κοινωνία της γνώσης·

- σε άτομα τα οποία αποκλείονται από την αγορά εργασίας εξαιτίας της μετά-βιομηχανικής εποχής·

13. υπογραμμίζει ότι για την υλοποίηση του πρώτου άξονα δράσης, ο οποίος αφορά την ανάλυση των χαρακτηριστικών, των αιτίων, των διαδικασιών και των τάσεων του κοινωνικού αποκλεισμού, απαιτείται να ληφθούν υπόψη οι ακόλουθες αρχές:

- η αξία της διαμόρφωσης εθνικών, περιφερειακών και τοπικών δεικτών, συμπεριλαμβανομένων και διασταυρούμενων δεικτών, προκειμένου να καταστεί δυνατή η διενέργεια συγκρίσεων σε ολόκληρη την Ευρώπη, τόσο για τις εθνικές όσο και τις τοπικές πληροφορίες·

- η σημασία της διάθεσης των πληροφοριών σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης - τοπικό, περιφερειακό, εθνικό και ευρωπαϊκό· και

- η ανάγκη να διασφαλισθεί ότι οι δεξιότητες αναπτύσσονται για όλους τους φορείς και τις ομάδες, με στόχο την αξιόπιστη και αποτελεσματική χρήση και ερμηνεία των κοινών δεικτών (με μνεία στο πέμπτο πρόγραμμα-πλαίσιο στο οποίο περιλαμβάνεται μια βασική δράση για την "αύξηση του ανθρώπινου ερευνητικού δυναμικού και των βασικών κοινωνικοοικονομικών γνώσεων")·

14. για τον ευχερέστερο καθορισμό των ενδεδειγμένων ποσοτικών και ποιοτικών δεικτών (1ος άξονας δράσης), καθώς και για την ευκολότερη ανταλλαγή ορθών πρακτικών (2ος άξονας δράσης), συνιστά στην Επιτροπή:

- να δημιουργήσει ευρωπαϊκή βάση δεδομένων με ορθές πρακτικές για την προαγωγή της κοινωνικής ένταξης, συμπεριλαμβανομένης και τράπεζας δεδομένων με εθνικούς και τοπικούς δείκτες·

- να συμβουλευθεί την Επιτροπή των Περιφερειών σχετικά με τη διάρθρωση και το περιεχόμενο της εν λόγω βάσης δεδομένων· και

- να ζητήσει πληροφορίες και στατιστικά στοιχεία από τις ενώσεις των τοπικών και περιφερειακών αρχών των κρατών μελών για τον εμπλουτισμό της προαναφερθείσας βάσης δεδομένων(4)·

15. τονίζει ιδιαίτερα τη σημασία της συμμετοχής των τοπικών και περιφερειακών αρχών κατά τη διαμόρφωση και την εφαρμογή του προγράμματος δράσης, διότι:

- οι τοπικές και περιφερειακές αρχές διαθέτουν αξιόλογες γνώσεις και εμπειρίες τις οποίες μπορούν να προσφέρουν για τη διαμόρφωση κοινών δεικτών στον τομέα του κοινωνικού αποκλεισμού και της κοινωνικής ένταξης, καθώς και για την εναρμόνισή τους με τις τοπικές και περιφερειακές συνθήκες·

- οι τοπικές και περιφερειακές αρχές είναι σε θέση να παρέχουν συμβουλές όσον αφορά τη μετατροπή των ευρωπαϊκών κατευθυντηρίων γραμμών σε εθνικές και περιφερειακές πολιτικές δια του καθορισμού συγκεκριμένων στόχων και δια της υιοθέτησης μέτρων, στο πλαίσιο των οποίων λαμβάνονται υπόψη οι τοπικές και περιφερειακές διαφορές·

- οι τοπικές και περιφερειακές αρχές διαθέτουν πολύτιμη εμπειρία όσον αφορά την υλοποίηση προγραμμάτων των Διαρθρωτικών Ταμείων, γεγονός το οποίο κρίνεται σημαντικό έναντι του στόχου που αφορά την ενσωμάτωση της αντιμετώπισης του κοινωνικού αποκλεισμού στις πολιτικές στον τομέα της απασχόλησης, της εκπαίδευσης και της κατάρτισης, της υγείας και της στέγασης· και, τέλος,

- οι τοπικές και περιφερειακές αρχές έχουν αποκομίσει πλούσια εμπειρία επί σχεδίων υπερεθνικής συνεργασίας στον τομέα του κοινωνικού αποκλεισμού (ενδεικτικά αναφέρεται η προηγούμενη Κοινοτική Πρωτοβουλία για την Απασχόληση)·

16. επικροτεί την πρόθεση να αντιμετωπισθούν τα ζητήματα του αποκλεισμού που συνδέονται με την αναδυόμενη κοινωνίας της γνώσης και τονίζει ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές μπορούν να διαδραματίσουν πρωταγωνιστικό ρόλο όσον αφορά, αφενός, την παροχή πρόσβασης σε όλες τις κατηγορίες του πληθυσμού και, αφετέρου, τη διαμόρφωση συνολικής εικόνας των υπηρεσιών της περιοχής τους με τη βοήθεια της τεχνολογίας των πληροφοριών και των επικοινωνιών, προκειμένου να επικοινωνούν πιο αποτελεσματικά με τους πολίτες, να διευκολύνουν τη συμμετοχή τους σε ψυχαγωγικές εκδηλώσεις και πολιτιστικές δραστηριότητες, να προωθούν τη ενεργό συμμετοχή στα κοινά και να διασφαλίζουν τη δυνατότητα συμμετοχής των πολιτών σε δημοκρατικές διαδικασίες(5)·

17. εφιστά την προσοχή στην ανεπάρκεια του συνολικού προϋπολογισμού που προτείνεται από την Επιτροπή (70 εκατομμύρια ευρώ επί πενταετία), δεδομένου ότι θεωρείται απίθανο να καλυφθούν ικανοποιητικά οι τρεις προτεινόμενοι άξονες δράσης και να επικουρηθούν τα κράτη μέλη στην προσπάθειά τους να επιτύχουν πραγματικά αποφασιστικό αντίκτυπο για την εξάλειψη της φτώχειας και προτείνει, συνεπώς, την αύξηση του εν λόγω προϋπολογισμού·

18. εξαίρει τη σημασία της συμμετοχής όλων των κρατών μελών στην τακτική παρακολούθηση και αξιολόγηση των εθνικών σχεδίων δράσης, με στόχο την εκτίμηση και το σχολιασμό της επιτελεσθείσας προόδου έναντι των συνολικών ευρωπαϊκών και εθνικών στόχων·

19. επαναλαμβάνει ότι οι άξονες δράσης πρέπει να εφαρμοσθούν κατά τον ίδιο τρόπο στις αστικές και στις αγροτικές περιοχές·

20. αιτείται - ως έμπρακτη απόδειξη της πρόθεσης να συμμετέχουν όλες οι ενδιαφερόμενες πλευρές στο πρόγραμμα δράσης - να προβαίνει η Επιτροπή σε τακτική ανταλλαγή απόψεων με εκπροσώπους των τοπικών και περιφερειακών αρχών (καθώς και με αντιπροσώπους των μη κυβερνητικών οργανώσεων και των κοινωνικών εταίρων, όπως αναφέρεται στο άρθρο 5.1)·

21. ζητεί όπως οι κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής, που εκδόθηκαν σύμφωνα με το πρόγραμμα, ζητούν από τα κράτη μέλη να συμβουλεύονται τις τοπικές και περιφερειακές τους αρχές όσον αφορά την ανάπτυξη σχεδίων εθνικής δράσης, σύμφωνα με τον πρώτο άξονα δράσης, και όπως η Επιτροπή των Περιφερειών συμμετάσχει στις διαβουλεύσεις για την ανάπτυξη πανευρωπαϊκών δεικτών (με βάση την παράγραφο 4 της πολιτικής συμφωνίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 17ης Οκτωβρίου 2000), διότι λόγου χάρη:

- ορισμένοι εθνικοί στόχοι και δείκτες ενδέχεται να προσφέρονται για τη διενέργεια συγκρίσεων σε ευρωπαϊκή κλίμακα·

- οι τοπικοί στόχοι και δείκτες μπορούν να κοινοποιούνται προς ενημέρωση μέσω ευρωπαϊκής τράπεζας δεδομένων με στόχους και δείκτες· και, τέλος,

- η εμπειρία και η ικανότητα των τοπικών και περιφερειακών αρχών όσον αφορά τη συλλογή δεδομένων θα αποβεί χρήσιμη προκειμένου να υποδειχθεί ποιά είναι τα δεδομένα που μπορούν να επιλεχθούν σε εθνικό επίπεδο και ποιά σε ευρωπαϊκό(6)·

22. εξαίρει τη σημασία της συμμετοχής της Επιτροπής των Περιφερειών στην ετήσια διάσκεψη στρογγυλής τραπέζης της ΕΕ για τον κοινωνικό αποκλεισμό, η οποία θα διοργανώνεται σε συνεργασία με την Προεδρία της ΕΕ·

23. καλεί το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να αναγνωρίσουν τη συμβολή των τοπικών και περιφερειακών αρχών, κατά τρόπο ώστε να διασφαλισθεί η δέουσα αναγνώριση του ρόλου τους στον εν λόγω τομέα πολιτικής(7).

Βρυξέλλες, 13 Δεκεμβρίου 2000.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Jos Chabert

(1) EE C 318 της 6.11.2000, σ. 47.

(2) βλ. έγγρ. CdR 84/2000 τελικό, παράγραφος 2.

(3) βλ. έγγρ. CdR 84/2000 τελικό, σημείο 3.

(4) βλ. έγγρ. CdR 84/2000 τελικό, παράγραφος 7.

(5) βλ. έγγρ. CdR 84/2000 τελικό, παράγραφος 6.

(6) βλ. έγγρ. CdR 84/2000 τελικό, σημείο 18.

(7) βλ. έγγρ. CdR 84/2000 τελικό, σημείο 18.