Γνωμοδότηση για την ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, συνέχεια που πρέπει να δοθεί στη διαδικασία διαβούλευσης σχετικά με το Πράσινο Βιβλίο «Πολυφωνία και συγκέντρωση στα ΜΜΕ στην εσωτερική αγορά - στάθμιση της αναγκαιότητας για μια κοινοτική ενέργεια»

(96/C 100/13)

Κατά τη συνεδρίαση της 5ης Δεκεμβρίου 1994, το Προεδρείο της ΕΤΠ ανέθεσε στην υποεπιτροπή 3 την επεξεργασία γνωμοδότησης για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Η υποεπιτροπή 3 επεξεργάσθηκε τη γνωμοδότησή της στις 22 Μαρτίου 1995 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Λαζαρίδη. Η επιτροπή 7 κατήρτισε συμπληρωματική γνωμοδότηση στις 10 Μαρτίου 1995, με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Sileoni.

Κατά την 8η σύνοδο ολομέλειας, στις 19 Ιουλίου 1995, η Επιτροπή των Περιφερειών υιοθέτησε τη γνωμοδότηση στην οποία επισυνάπτει και την συμπληρωματική γνωμοδότηση της επιτροπής 7.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης δεν είναι μόνο μία από τις πολλές μεθόδους διακίνησης πληροφοριών, είναι μια χαρακτηριστική όψη της σύγχρονης κοινωνίας.

Η τηλεόραση, το ραδιόφωνο, ο τύπος λειτουργούν όχι μόνο ως κύρια μέσα ενημέρωσης, αλλά και ως τα πιο βασικά προσιτά μέσα ψυχαγωγίας και ως οι πιο διαδεδομένοι μηχανισμοί επιμόρφωσης.

Ο,τιδήποτε έχει συνεπώς σχέση με την πολιτική, τις ιδεολογίες, τις νοοτροπίες, τα στερεότυπα και τις συμπεριφορές περνάει κυρίως μέσα από τα ΜΜΕ.

Έτσι, τα ΜΜΕ αναγνωρίζονται ως θεμελιώδες χαρακτηριστικό της σύγχρονης κοινωνίας και ταυτόχρονα ως πηγή κινδύνων γ'αυτήν.

Και αυτό γιατί τα έντυπα και ηλεκτρονικά μέσα ενημέρωσης είναι κάτι περισσότερο από μία οικονομική δραστηριότητα και μια πολιτισμική δημιουργία. Τα ΜΜΕ ενσταλλάζουν νοοτροπίες, επιτελώντας μια λειτουργία κατ' εξοχήν πολιτική.

Αυτό εντοπίζεται κυρίως στο έντυπο και οπτικοακουστικό προϊόν που δεν δηλώνει τον πολιτικό του εαυτό, αλλά εμφανίζεται ως «αθώο» και «αδιάφορο» για τα πολιτικά πράγματα, αποσπά όμως μια πολύ υψηλή αναγνωσιμότητα και ακροαματικότητα, διαμορφώνει το αισθητικό, το πολιτισμικό, το θεσμικό και το πολιτικό τελικά πλαίσιο μέσα στο οποίο κινούμαστε. Διαμορφώνει την εικόνα της κοινωνίας.

Οφείλουμε, λοιπόν, να αντιμετωπίσουμε όλα αυτά τα φαινόμενα με πολλαπλή «καχυποψία» οικονομική, αισθητική, εθνική. Τελικά «καχυποψία» θεσμική και πολιτική.

Η σύγχρονη κοινωνία έχει ήδη αποκτήσει περισσότερες αποχρώσεις και μεγαλύτερη ποικιλία στη διαστρωμάτωσή της και άρα στα συμφέροντα που τη διαπερνούν και συγκρούονται μεταξύ τους. Μια από τις εξελίξεις που μεσολάβησαν και άλλαξαν το βαθμό συνειδητοποίησης του προβλήματος είναι η κατάργηση του κρατικού μονοπωλίου στη ραδιοφωνία και στην τηλεόραση.

Η οργανωτική και επιχειρηματική πολυφωνία που ακολούθησε, είχε ως αποτέλεσμα την αδυναμία εφαρμογής της κείμενης νομοθεσίας, κυρίως ως προς την απαγόρευση των συγκεντρώσεων περισσότερων ραδιοτηλεοπτικών ΜΜΕ ή μετοχών του ίδιου μέσου στο ίδιο φυσικό πρόσωπο ή συγγενούς του, ως προς τον τρόπο απόκτησης των οικονομικών μέσων που διαθέτουν οι μέτοχοι αυτοί, ως προς την προστασία των πνευματικών δικαιωμάτων, ως προς τον σεβασμό των κανόνων δεοντολογίας που είναι διεθνώς αποδεκτοί κ.λπ.

Εύκολα διαπιστώνουμε ότι υπάρχει ένα συνολικό consensus στις γενικές αρχές, όπως ο πλουραλισμός, η ελεύθερη και ίση πρόσβαση στις πηγές πληροφοριών, η ανάγκη αξιοποίησης και αντιμετώπισης των ραγδαίων τεχνολογικών εξελίξεων. Όμως το οξύτερο πρόβλημα, αυτό που προκαλεί τις αντιδράσεις, το πρόβλημα που βρίσκεται στην καρδιά του συσχετισμού των κοινωνικών δυνάμεων, είναι το πρόβλημα της συγκέντρωσης των ιδιωτικών μέσων ενημέρωσης.

Όταν αναφερόμαστε στη συγκέντρωση, δεν αναφερόμαστε μόνο στην συγκέντρωση των κεφαλαίων και των media, αλλά εξίσου και στην κάθετη συγκέντρωση των νοοτροπιών και αντιλήψεων, εννοώντας με αυτό την ομοιομορφία των παρεχομένων προγραμμάτων.

Μέσα σε αυτό το κοινωνικό, πολιτικό και θεσμικό γίγνεσθαι, οι κοινωνίες, τα δημοκρατικά και πλουραλιστικά πολιτικά συστήματα διαθέτουν το δημόσιο τομέα - τη δημόσια ραδιοφωνία και τηλεόραση, ως πραγματικά στοιχεία πλουραλισμού μέσα στο ισχύον σύστημα επικοινωνίας. Κατά την ανάληψη λοιπόν οποιασδήποτε δράσης ο παραδειγματικός και όχι μόνο ανταγωνιστικός ρόλος της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης πρέπει να ληφθεί υπόψη ως στοιχείο πλουραλισμού.

Το πρόβλημα της συγκέντρωσης δεν είναι βέβαια ούτε εθνικό, ούτε ευρωπαϊκό 7 είναι διεθνές - γεγονός που έχει προκαλέσει εντονότατο προβληματισμό τόσο στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και στο πλαίσιο του Συμβουλίου της Ευρώπης. Ο προβληματισμός αυτός αποτυπώθηκε στο Πράσινο Βιβλίο που προετοίμασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή «Πολυφωνία και συγκέντρωση στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης στην εσωτερική αγορά - στάθμιση της αναγκαιότητας για μια κοινοτική ενέργεια». Αντικείμενο του Πράσινου Βιβλίου είναι μια πρώτη εκτίμηση της ανάγκης να προταθεί μια ενέργεια σε κοινοτικό επίπεδο σχετικά με τη συγκέντρωση και την πολυφωνία στα ΜΜΕ (τηλεόραση, ραδιόφωνο, Τύπος) καθώς και οι διάφορες λύσεις που θα μπορούσε να δώσει η Επιτροπή αφού συγκεντρώσει τις γνώμες των ενδιαφερομένων μερών.

Ύστερα από αίτημα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και ορισμένων ενδιαφερομένων φορέων, η Επιτροπή ζήτησε, τον Ιανουάριο του 1993, από όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη να συμμετάσχουν σε ευρεία διαδικασία διαβούλευσης με βάση το Πράσινο Βιβλίο για την «Πολυφωνία και τη συγκέντρωση στα ΜΜΕ».

Με την ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο «Συνέχεια που πρέπει να δοθεί στη διαδικασία διαβούλευσης σχετικά με το Πράσινο Βιβλίο "Πολυφωνία και συγκέντρωση στα ΜΜΕ στην εσωτερική αγορά - Στάθμιση της αναγκαιότητας για μια κοινοτική ενέργεια" γίνεται ένας αρχικός απολογισμός της διαβούλευσης αυτής».

Η ανακοίνωση αυτή της Επιτροπής αποτελεί ένα πρώτο στοιχείο απάντησης στην έκθεση της («High Level Group», «Ομάδα Bangemann»), η οποία είχε επιφορτισθεί από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να υποβάλει προτάσεις για την Κοινωνία της Πληροφορίας. Η έκθεση αυτή δίνει έμφαση ιδίως στις ιδιαίτερα αρνητικές επιπτώσεις που θα έχει στην εσωτερική αγορά η ανομοιογένεια μεταξύ των εθνικών κανονιστικών ρυθμίσεων σχετικά με την ιδιοκτησία των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης (ΜΜΕ).

Η διαδικασία των διαβουλεύσεων επέτρεψε τη διατύπωση γνώμης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, των κρατών μελών και επιχειρηματικών φορέων και οργανώσεών τους, ενώ δεν ζητήθηκε η γνώμη της Επιτροπής των Περιφερειών πράγμα, που με λύπη μας επισημαίνουμε. Η παρούσα εισήγηση γίνεται με απόφαση του Προεδρείου της ΕΤΠ και έχει τη μορφή γνωμοδότησης πρωτοβουλίας.

ΕΧΟΝΤΑΣ ΥΠΟΨΗ

Ι. Τις θέσεις της Επιτροπής, σύμφωνα με τις οποίες:

1. Ο στόχος της όποιας πρωτοβουλίας της, ήταν να δημιουργηθούν συνθήκες εκμετάλλευσης των ευκαιριών της υλοποίησης της εσωτερικής αγοράς την οποία θεωρεί «αναγκαιότητα και ευκαιρία» και ειδικότερα της ελευθερίας εγκατάστασης των επιχειρήσεων των ΜΜΕ και της ελεύθερης κυκλοφορίας των υπηρεσιών τους.

2. Η Επιτροπή δέχεται ότι «υπάρχουν φραγμοί στη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς που προκλήθηκαν από την διαφορά των εθνικών ρυθμίσεων ως προς την ιδιοκτησία των ΜΜΕ». Η άποψη αυτή της Επιτροπής είναι περισσότερο κατηγορηματική μετά τον πρώτο κύκλο διαβούλευσης στον οποίο οι φραγμοί αυτοί στην λειτουργία της εσωτερικής αγοράς εμφανίζονταν δυνητικοί λόγω του γεγονότος ότι οι στρατηγικές των επιχειρήσεων του κλάδου ασκούνται ακόμα σε εθνικό συνήθως επίπεδο.

3. Ενώ στην αρχική της θέση η Επιτροπή δέχεται ότι οι ανάγκες για ενδεχόμενη κοινοτική δράση προκύπτουν από τις απαιτήσεις της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς, παρά από αυτή καθ'αυτή τη διατήρηση της πολυφωνίας, στα συμπεράσματα από τον πρώτο κύκλο διαβουλεύσεων αποδέχεται την ανάγκη ανασκευής της αρχικής θέσης στον όρο της διατήρησης της πολυφωνίας των ΜΜΕ, λόγω των ζητημάτων που διακυβεύονται εξ αυτής. Εν τούτοις, η προστασία της πολυφωνίας καθ'αυτή, σε πρώτη φάση, είναι καθήκον των κρατών μελών. Η Κοινότητα στα πλαίσια της επίτευξης των στόχων και των αρμοδιοτήτων της πρέπει να μεριμνά ώστε οι δράσεις της όπως και αυτές που εμπίπτουν στις αρμοδιότητές της, δεν θίγουν την πολυφωνία.

- Τελικά, η Επιτροπή δεν φαίνεται να κρίνει αναγκαία την παρέμβαση σε κοινοτικό επίπεδο, επειδή οι εθνικοί μηχανισμοί προστασίας της πολυφωνίας μπορούν να εφαρμοσθούν σε κοινοτική διάσταση. Ωστόσο, μπορούν να προκληθούν επικαλύψεις στον χώρο χωρίς σύνορα εξαιτίας εθνικών κανονιστικών πλαισίων για την προστασία της πολυφωνίας και των διαφορών τους από χώρα σε χώρα.

Οι νομοθεσίες αυτές περιορίζουν την πρόσβαση στις δραστηριότητες των ΜΜΕ και την κυριότητά τους, ενώ κατά την άποψη της Επιτροπής έπρεπε να διευκολύνονται για την ομαλή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και την ανταγωνιστικότητα των ΜΜΕ που είναι αναγκαία για την πολυφωνία.

- Οι περιορισμοί στην κυριότητα δεν είναι ασυμβίβαστοι με το κοινοτικό δίκαιο, επειδή επιδιώκουν στόχο γενικού ενδιαφέροντος και δεν εισάγουν διακρίσεις, με εξαίρεση τις διατάξεις περί ιδιοκτησίας ΜΜΕ εκ μέρους αλλοδαπών που δεν συμβιβάζονται με την συνθήκη επειδή εισάγουν διακρίσεις.

Οι περιορισμοί στην κυριότητα επί των ΜΜΕ δεν μπορούν να αντικατασταθούν από μόνη την εφαρμογή των γενικών διατάξεων περί ανταγωνισμού, ιδίως σε κοινοτικό επίπεδο, του κανονισμού για τις πράξεις συγκεντρώσεων. Ο κανονισμός αυτός μπορεί να εμποδίσει τις συγκεντρώσεις που επηρεάζουν την πολυφωνία μόνο στο μέτρο που επηρεάζουν εξίσου και τον ανταγωνισμό, πράγμα που δεν συμβαίνει πάντοτε.

4. Το εθνικό ρυθμιστικό πλαίσιο ως προς την ιδιοκτησία των ΜΜΕ εξελίσσεται ήδη σε ορισμένα κράτη ή πρόκειται να εξελιχθεί υπό την πίεση της νέας κατάστασης που δημιουργείται, ασυντόνιστα και αποσπασματικά κατακερματίζοντας την εσωτερική αγορά.

Οι ρυθμίσεις αυτές κινδυνεύουν να καταστούν μη αποτελεσματικές και αντιπαραγωγικές εμποδίζοντας την οικονομική ανάπτυξη των φορέων των ΜΜΕ που είναι απαραίτητη για την πολυφωνία και την διακρατική κυκλοφορία των υπηρεσιών τους.

Η νομική ανασφάλεια που δημιουργεί το υφιστάμενο συνονθύλευμα κανονιστικών ρυθμίσεων στα διάφορα κράτη μέλη, έχει αποθαρρύνει την πραγματοποίηση επενδύσεων στα Ευρωπαϊκά ΜΜΕ.

5. Ζητούμενος στόχος παραμένει η διατήρηση της πολυφωνίας, η αποτροπή της συγκέντρωσης των ΜΜΕ, η μέγιστη ασφάλεια δικαίου που είναι απαραίτητη για τις επενδύσεις στον τομέα της μαζικής ενημέρωσης και ένας δείκτης ασφαλείας που θα παρεμπόδιζε τις περιπτώσεις επικίνδυνων συγκεντρώσεων για την πολυφωνία, οι οποίες δεν μπορούν να καταπολεμηθούν με τους παραδοσιακούς κανόνες του δικαίου του ανταγωνισμού.

Κατά συνέπεια, χρειάζεται ένα σταθερό νομικό πλαίσιο το οποίο δεν θα αποδυνάμωνε την προστασία της πολυφωνίας στα κράτη μέλη και θα παρείχε εγγυήσεις για ένα αντίστοιχο επίπεδο προστασίας και πολυφωνίας στην ΕΕ περιορίζοντας τις ρυθμίσεις στο απολύτως αναγκαίο για την επίτευξη των ανωτέρω στόχων (αρχή της επικουρικότητας).

6. Όσον αφορά την συγκέντρωση γίνεται αναφορά στα κριτήρια της πραγματικής ακρόασης, του φορέα ελέγχου των ΜΜΕ καθώς επίσης και στην ανάγκη καθορισμού κατηγοριών προσώπων (φυσικών ή νομικών) που δεν θα μπορούν να αποκτήσουν έλεγχο στα ΜΜΕ (disqualified persons).

7. Τασσόμενη υπέρ της τρίτης επιλογής (έκδοση οδηγίας ή κανονισμού) δεν παίρνει επί του παρόντος σαφή θέση στο θέμα της αναγκαιότητας ή μη δημιουργίας «ανεξάρτητης Ευρωπαϊκής Επιτροπής» για την υλοποίηση των κοινοτικών στόχων, ενώ θεωρεί προτιμότερο να επιλεγεί το μέσο της οδηγίας για την εκδήλωση της πρωτοβουλίας της ΕΕ.

8. Προτείνει εναλλακτικά τις τρεις δυνατότητες επί των οποίων ζητήθηκε η γνώμη ενδιαφερομένων φορέων και οι οποίες είναι:

α) καμμία δράση,

β) σύσταση για τον τομέα της διαφάνειας και

γ) πρόταση εναρμόνισης των εθνικών περιορισμών ως προς το ιδιοκτησιακό καθεστώς των ΜΜΕ με οδηγία ή κανονισμό.

ΙΙ. Τις θέσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για το Πράσινο Βιβλίο που διατυπώθηκαν στα ψηφίσματά του της 20ής Ιανουαρίου 1994 και της 27ης Οκτωβρίου 1994, με τα οποία:

1. Θεωρεί τον πλουραλισμό στην ραδιοτηλεοπτική ενημέρωση και τον Τύπο κεντρικά στοιχεία στις δημοκρατίες μας, και ότι είναι αναγκαίο να διατηρηθεί σε κάθε δημοκρατικό κράτος η ανεξαρτησία των ΜΜΕ.

Η συγκέντρωση στον τομέα των ΜΜΕ πρέπει να λαμβάνει υπόψη, εκτός της οικονομικής διάστασης και την πολιτιστική διάσταση, τον κοινωνικό αντίκτυπο και τις ηθικές και πολιτικές επιπτώσεις για να εγγυάται τον αναγκαίο πλουραλισμό. Η ποιότητα και η πολυμορφία του τομέα των ΜΜΕ αποτελούν τον πυρήνα των δημοκρατιών μας.

2. Εκφράζει την άποψη ότι η ανάληψη κοινοτικής δράσης στον τομέα της συγκέντρωσης στα μέσα μαζικής ενημέρωσης δεν απαιτείται μόνο αποβλέποντας στη δημιουργία μιας εσωτερικής αγοράς και ενός ενιαίου χώρου δραστηριότητας για τη βιομηχανία των μέσων μαζικής ενημέρωσης αλλά επίσης, και κατά κύριο λόγο, προκειμένου να εναρμονισθεί η κοινοτική νομοθεσία που διέπει τα μέσα μαζικής ενημέρωσης επί υψηλού επιπέδου με τον στόχο της δημιουργίας και της διατήρησης ενός πολύμορφου και πλουραλιστικού φόρουμ για την έκφραση απόψεων στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, προς το συμφέρον των ευρωπαίων πολιτών.

3. Τάσσεται υπέρ της επιλογής ΙΙΙ με συνδυασμό έκδοσης οδηγίας και δημιουργία γνωμοδοτικής ανεξάρτητης επιτροπής ή Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για τα ΜΜΕ με στόχο, αφενός, την εναρμόνιση των εθνικών περιορισμών στην συγκέντρωση των ΜΜΕ και, αφετέρου, στην δημιουργία των προϋποθέσεων ώστε να μπορεί η Κοινότητα να παρεμβαίνει σε περίπτωση συγκέντρωσης που πλήττει την πολυφωνία σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

4. Καλεί την Επιτροπή να συμπεριλάβει στις προτάσεις της:

α) πρόταση οδηγίας για το δικαίωμα πρόσβασης σε πληροφορίες κοινοτικών και εθνικών αρχών για την ελεύθερη ενημέρωση 7

β) ένα ευρωπαϊκό κώδικα των μέσων μαζικής ενημέρωσης για την προστασία της επαγγελματικής δεοντολογίας, ο οποίος να εκπονηθεί κατά το δυνατόν από τα ενδιαφερόμενα μέρη 7

γ) μια οδηγία-πλαίσιο για τη διασφάλιση της δημοσιογραφικής ανεξαρτησίας σε όλα τα μέσα μαζικής ενημέρωσης.

Είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι το δεύτερο ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου κυριαρχείται από την πολιτική, πολιτιστική και κοινωνική διάσταση του ζητήματος και αφήνει να διαφανεί σαφέστατα η έντονη ανησυχία για τον κίνδυνο να υποβαθμισθεί το ζήτημα της συγκέντρωσης και της πολυφωνίας σε απλό οικονομικό θέμα εσωτερικής αγοράς.

ΙΙΙ. Τη γνωμοδότηση για το Πράσινο Βιβλίο που υιοθέτησε η ΟΚΕ στις 22 Σεπτεμβρίου 1993

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή δέχεται την ανάγκη δράσης της Κοινότητας για την προστασία της πολυφωνίας και τον έλεγχο της συγκέντωσης με στόχο την αποτροπή μονοπωλιακών καταστάσεων.

Προτείνει να αναλάβει η Κοινότητα πρωτοβουλία για μια διεθνή έξω από τα σύνορά της συνεννόηση ώστε, ενόψει των δορυφορικών προγραμμάτων, να διασφαλιστεί ότι παρόμοιες δράσεις θα αναληφθούν και στις τρίτες χώρες.

Η ΟΚΕ φαίνεται ότι είναι υπέρ της δημιουργίας Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για τα ΜΜΕ, ή ενός διοικητικού οργάνου για τα ΜΜΕ που θα απαρτίζεται από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες και εκπροσώπους κοινωνικών και πολιτιστικών ομάδων. Το όργανο αυτό θα έχει συμβουλευτικό χαρακτήρα.

Η ΟΚΕ είναι επίσης υπέρ του μέτρου της έκδοσης οδηγίας από την Επιτροπή και υπέρ της κατάρτισης ευρωπαϊκού κώδικα για τα ΜΜΕ.

IV. Τις θέσεις των κρατών μελών που προέκυψαν από το ερωτηματολόγιο που έστειλε η Επιτροπή τον Ιούλιο του 1993 από όπου προέκυψε:

α) ότι δεν υπάρχουν λόγοι που να δικαιολογούν την επιλογή ΙΙ (Σύσταση διαφάνειας) επειδή δεν υφίστανται δυσχέρειες στην ανταλλαγή των πληροφοριών σχετικά με την διαφάνεια ως προς την ιδιοκτησία των ΜΜΕ 7

β) ότι όσον αφορά την προτίμηση ανάμεσα στην επιλογή της μη δράσης (Ι) και της έκδοσης κανονισμού ή οδηγίας (ΙΙΙ) τα κράτη μέλη τήρησαν στάση αναμονής περιμένοντας τα αποτελέσματα της διαβούλευσης με τους ενδιαφερομένους.

V. Τις απόψεις των ενδιαφερομένων, ιδιωτικών φορέων όπως ταξινομήθηκαν και αξιολογήθηκαν από την Επιτροπή όπου διαφαίνεται ότι πλειοψηφία των επιχειρηματικών φορέων είναι εναντίον της επιλογής Ι (καμμία δράση) και υπέρ μιας μεταβολής του υφισταμένου κανονιστικού πλαισίου όσον αφορά το καθεστώς ΜΜΕ, ενώ διΐστανται ή είναι ασαφείς σχετικά με το επίπεδο εθνικό ή ευρωπαϊκό στο οποίο πρέπει να γίνει αλλαγή. Οι διαφοροποιήσεις αυτές που έχουν σχέση με την αντιμετώπιση της διεθνοποίησης και τις επιπτώσεις από την χρήση νέων τεχνολογιών μπορούν να καταταχθούν σε πέντε κατηγορίες ανάλογα με τους ενδιαφερόμενους επιχειρηματικούς φορείς και έχουν σχέση:

α) με το αν έχουν ευρωπαϊκή ή εθνική στρατηγική όσον αφορά την εγκατάσταση της δράσης τους 7

β) με την πολλαπλότητα των μέσων ΜΜΕ που ελέγχουν 7

γ) με τη χώρα καταγωγής των επιχειρήσεων ανοιχτή χώρα/κλειστή χώρα 7

δ) με το αν πρόκειται για υφισταμένους ή νέους επιχειρηματικούς φορείς 7

ε) ανάλογα με το αν έχουν επιλέξει βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη στρατηγική.

Σε κάθε περίπτωση η επιχειρηματολογία των φορέων αυτών ουσιαστικά διακατέχεται ή εξαντλείται στα πλαίσια της εκμετάλλευσης των ευκαιριών από την δημιουργία της εσωτερικής αγοράς με αιχμές την ελευθερία εγκατάστασης των επιχειρήσεων των ΜΜΕ, την ελεύθερη κυκλοφορία υπηρεσιών των ΜΜΕ, την ασφάλεια δικαίου που είναι απαραίτητη για τις επενδύσεις στον τομέα των ΜΜΕ και την δημιουργία ενιαίου και σταθερού πλαισίου που θα διευκόλυνε την ανάπτυξη των επιχειρήσεων αυτών και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητάς τους.

VI. Ότι με το θέμα ασχολήθηκε ακροθιγώς η ολομέλεια της Επιτροπής των Περιφερειών στη συνεδρίασή της την 1η και 2α Φεβρουαρίου 1995 και η επιτροπή 3 στα πλαίσια της αρμοδιότητάς της (εισηγητής: ο κ. Leguina Herran) και η επιτροπή 7 (εισηγητής: ο κ. Dammeyer).

Στην επιτροπή 3 διαμορφώθηκαν μεταξύ άλλων και οι εξής απόψεις που επιβεβαιώθηκαν με απόφαση της ολομέλειας της ΕΤΠ, την 1η και 2α Φεβρουαρίου 1995.

«Η ΕΤΠ έχει επίγνωση του γεγονότος ότι η κοινωνία των πληροφοριών προκαλεί, εκτός από ελπίδες, φόβο για το άγνωστο. Για το λόγο αυτό υποστηρίζει αποφασιστικά την ιδέα της Επιτροπής να αξιολογηθούν τα αποτελέσματα των νέων αυτών τεχνολογιών στην κοινωνική, οικονομική και περιφερειακή συνοχή.

Φρονεί ότι η αρχή της καθολικής εξασφάλισης βασικής πληροφόρησης προς το κοινό, ανεξάρτητα από την οικονομική δυνατότητα του πολίτη να είναι συνδρομητής ή όχι, πρέπει να υιοθετηθεί από τους τοπικούς και περιφερειακούς φορείς για την προετοιμασία και εδραίωση της κοινωνίας των πληροφοριών.

Επισημαίνει ότι πρέπει να διατηρηθούν οι σχετικές αρμοδιότητες των κρατών μελών, ιδιαιτέρως όσον αφορά το σύστημα των ΜΜΕ.

Με ειδική προσοχή πρέπει να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα της ιδιοκτησίας των ΜΜΕ, όπου την αρμοδιότητα θέσπισης σχετικού δικαίου έχουν ακόμη τα κράτη μέλη.»

Στην επιτροπή 7 υπήρξε διεξοδικότερος και χρήσιμος, αλλά όχι ειδικά ολοκληρωμένος προβληματισμός για το θέμα, στον πυρήνα του οποίου ήταν ο φόβος μήπως η πολιτική στα ΜΜΕ καταλήξει να είναι απλά «ένα παράρτημα της πολιτικής για τις τηλεπικοινωνίες» και η ανησυχία μήπως τα ΜΜΕ αντιμετωπιστούν απλά σαν επιχειρήσεις που μπορούν να παράγουν προστιθέμενη αξία, να δημιουργούν θέσεις απασχόλησης, σαν κοινές επιχειρήσεις για τις οποίες η Κοινότητα έχει υποχρέωση να εξασφαλίσει ομαλούς όρους εσωτερικής αγοράς που θα διευκόλυναν την εξάπλωση και γιγάντωσή τους στο εσωτερικό, ενισχύοντας την ανταγωνιστικότητά τους στο παγκόσμιο περιβάλλον, με παράλληλη υποβάθμιση της πραγματικής αποστολής που πρέπει να έχουν, και υποτίμηση της καταλυτικής δύναμης εξουσίας που διαχειρίζονται. Η σχετική εισήγηση προς την επιτροπή αυτή εγκρίθηκε επίσης από την 6η Ολομέλεια της ΕΤΠ, την 1η και 2α Φεβρουαρίου 1995.

Επιπλέον, στο πλαίσιο της επιτροπής 7 καταρτίσθηκε πρόσθετη γνωμοδότηση από τον κ. Sileoni, η οποία υιοθετήθηκε ομόφωνα στη συνεδρίαση της 10ης Μαρτίου 1995. Και η γνωμοδότηση αυτή βασίζεται στις ίδιες αρχές όπως και η κύρια. Και οι δύο εισηγητές θεωρούν ότι η πρόσθετη γνωμοδότηση πρέπει να ενσωματωθεί στην παρούσα.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

1. Εκφράζει, την ικανοποίησή της ότι η Επιτροπή έχει σχεδόν ολοκληρώσει την διαδικασία των διαβουλεύσεων προκειμένου να οριοθετηθεί σύντομα το πλαίσιο μιας κοινοτικής δράσης στον τομέα της πολυφωνίας και της συγκέντρωσης των ΜΜΕ στην εσωτερική αγορά.

2. Εκφράζει, ταυτόχρονα την λύπη της γιατί στην διαδικασία αυτή δεν κλήθηκε να πάρει μέρος η ΕΤΠ και επαναλαμβάνει το επίμονο αίτημά της σχετικά με την διαρκή συμμετοχή των περιφερειών σε όλες τις διαβουλεύσεις που αφορούν τις περαιτέρω εξελίξεις στον τομέα της πολυφωνίας και της συγκέντρωσης των ΜΜΕ στην εσωτερική αγορά.

3. Εκφράζει ακόμη τη λύπη της γιατί στην ανακοίνωση της Επιτροπής δεν εκτίθεται επαρκώς η θέση των κρατών μελών, ιδίως σε σύγκριση με την παρουσίαση της άποψης των «ενδιαφερομένων κύκλων».

4. Κρίνει, ότι η κατάσταση και η λειτουργία των ΜΜΕ είναι περισσότερο ένα σύγχρονο πρόβλημα αυτής της ίδιας αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας και λιγότερο πρόβλημα εσωτερικής αγοράς, η οποία από μόνη της με τους μηχανισμούς που διαθέτει δεν μπορεί να εγγυηθεί την πολυφωνία.

5. Θεωρεί, ότι είμαστε υποχρεωμένοι να αποδεχθούμε τον κοινωνικό όσο και καταλυτικό ρόλο των ΜΜΕ στην διαμόρφωση νοοτροπιών και στερεοτύπων, να ανιχνεύσουμε και να αντιμετωπίσουμε τον βαθμό της πολιτικής επιρροής που ασκούν, να προστατεύσουμε και να διατηρήσουμε τις συνθήκες της πολιτικής ζωής που στηρίζονται στον πλουραλισμό και να διαμορφώσουμε μια πραγματική πολυφωνία στην ενημέρωση και όχι μια ψευδαίσθηση πολυφωνίας, που δεν είναι τίποτε άλλο από την διαρκή επανάληψη των ίδιων λόγων και επιλεγμένων πληροφοριών και σκηνών.

Να διασφαλίσουμε τον σεβασμό της ιδιωτικής ζωής και της προσωπικότητας των πολιτών και το δικαίωμα απάντησης εκείνων που θίγονται από τον «μηχανισμό» πραγματικής εξουσίας όπως είναι τα ΜΜΕ.

6. Θεωρεί, ότι η ανάπτυξη της τεχνολογίας συμβάλλει στην συγκέντρωση της οικονομικής δύναμης.

7. Διαπιστώνει, ότι επιχειρήσεις ΜΜΕ, πολιτισμού, διαφήμισης, τηλεπικοινωνιών αλλά και άλλων μορφών διαπλέκονται ήδη μεταξύ τους και εντάσσονται σε συγκροτήματα τερατώδους οικονομικής και πολιτικής ισχύος, επηρεάζοντας σημαντικά την πολιτική εξουσία, η οποία εξαρτάται όλο και περισσότερο από την συνδρομή τους, αφού η θέση της πολιτικής εξουσίας στη σύγχρονη κοινωνία εξαρτάται κυριολεκτικά από την άμεση ή έμμεση δημοσιότητά της. Εξάλλου, η αντίληψη που διαμορφώνει ο καταναλωτής είναι σημαντικά καθοδηγούμενη και ενώ έχει περισσότερες πληροφορίες στη διάθεσή του, η γνώση του σε μεγάλο βαθμό είναι προκατασκευασμένη.

Ιδιαίτερα για τα ηλεκτρονικά ΜΜΕ (ραδιόφωνο, τηλεόραση) μπορεί να υποστηριχθεί ότι δεν είναι απλή προέκταση του τύπου, αλλά η πιο χαρακτηριστική ίσως όψη της σύγχρονης κοινωνίας και φαίνεται να λειτουργούν και ως συνεκτικός ιστός της. Είναι το καθημερινό «παράθυρο» επικοινωνίας του πολίτη με το κοινωνικό σύνολο. Είναι ο σημαντικότερος αγωγός «εμφύτευσης» ιδεολογίας, διαμόρφωσης νοοτροπίας, καθορισμού προτύπων συμπεριφοράς και πολιτικού επηρεασμού.

8. Επισημαίνει, ότι ο κίνδυνος να εξελιχθεί η κοινωνία της πληροφορίας σε κοινωνία χειραγώγησης, και η ελευθερία μας θεωρητική αρχή, είναι υπαρκτός. Ο κίνδυνος αυτός μεγαλώνει όσο αυξάνεται η συγκέντρωση της ιδιοκτησίας στα ΜΜΕ και συγκροτούνται γκρούπ συναφών και διαπλεκομένων δραστηριοτήτων που μερικές φορές επιδιώκονται στο όνομα της καθετοποίησης των επενδύσεων και της βελτίωσης της ανταγωνιστικότητας στην εσωτερική και την παγκόσμια αγορά.

9. Συμφωνεί, με την Επιτροπή ότι για μια παρέμβαση με στόχο τον έλεγχο της συγκέντρωσης είναι χρήσιμη η προσφυγή: α) στο κριτήριο της πραγματικής ακροαματικότητας σε συνάρτηση με το κριτήριο του αριθμού των ελεγχομένων σταθμών από το ίδιο πρόσωπο 7 β) στο κριτήριο του φορέα ελέγχου των ΜΜΕ, για τον ορισμό του οποίου η Επιτροπή ξεκίνησε ήδη την εκπόνηση σχετικής μελέτης.

10. Θεωρεί, επίσης, απαραίτητο να καθοριστούν οι κατηγορίες των προσώπων που δεν θα μπορούν να αποκτήσουν έλεγχο στα ΜΜΕ σε σχέση με τα λειτουργήματα ή τις δραστηριότητες που ασκούν.

11. Από την άλλη πλευρά, η ΕΤΠ συμφωνεί με την Επιτροπή ότι οι πρωτοβουλίες των κρατών μελών για κανονιστικές ρυθμίσεις στον τομέα της εγκατάστασης και της συγκέντρωσης των επιχειρήσεων ΜΜΕ, της διακίνησης προϊόντων τους αλλά και για την προστασία της πολυφωνίας, έτσι όπως ασυντόνιστα εξελίσσονται, έχουν αρνητικές επιπτώσεις στην εσωτερική αγορά, λόγω της ανομοιογένειάς τους. Δημιουργούνται κίνδυνοι περιορισμού στην ελεύθερη κυκλοφορία των υπηρεσιών ΜΜΕ μεταξύ των κρατών μελών και στην ελευθερία εγκατάστασης των επιχειρήσεων ΜΜΕ, ανασφάλεια νομική που αποθαρρύνει τις επενδύσεις στον τομέα, αποδυναμώνοντας την ικανότητα αντίστασης των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων απέναντι στην «επίθεση» εξωευρωπαϊκών πανίσχυρων επιχειρήσεων του τομέα.

12. Θεωρεί, κατά συνέπεια, ότι είμαστε επίσης υποχρεωμένοι να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα της ομαλοποίησης της εσωτερικής αγοράς, εναρμονίζοντας τις εθνικές νομοθεσίες στα πλαίσια ενός ενιαίου σαφούς και σταθερού κανονιστικού πλαισίου, ώστε να διευκολυνθούν οι επενδύσεις, να εξασφαλισθεί η ελεύθερη εγκατάσταση ευρωπαϊκών επιχειρήσεων και διακίνηση προγραμμάτων στο εσωτερικό της Κοινότητας. Είναι ωστόσο της γνώμης ότι οι αρμοδιότητες των κρατών μελών πρέπει να γίνουν σεβαστές και ότι κατά την έννοια της αρχής της επικουρικότητας επιβάλλεται να αποφευχθεί κάθε περιττός συγκεντρωτισμός.

Παράλληλα, πρέπει να παρθούν μέτρα για την αποτροπή της υπέρμετρης συγκέντρωσης των ΜΜΕ, διότι η φιλελευθεροποίηση δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί σε βάρος των γενικών υπηρεσιών που προστατεύονται από τα εθνικά μονοπώλια, ούτε η ομαλοποίηση της εσωτερικής αγοράς σε βάρος της πολυφωνίας.

13. Φρονεί, ότι η δημόσια ραδιοτηλεόραση ως κατ'εξοχήν πολιτισμικό-κοινωνικό και όχι εμπορικό όργανο πρέπει να προστατευθεί με την προϋπόθεση να εξασφαλίζεται η πολυφωνία και ο πλουραλισμός της.

Κρίνει επίσης ότι οι παρεμβάσεις κατά των μονοπωλίων και της συγκέντρωσης των ΜΜΕ δεν πρέπει να θέτουν σε κίνδυνο τον κυβερνητικό έλεγχο που ασκείται μέσω της χορήγησης αδειών ή διαδικασιών δηλώσεων κ.λπ., ώστε να εξασφαλιστεί η ύπαρξη ενός ισχυρού δημόσιου τομέα όσον αφορά τα μέσα μαζικής ενημέρωσης.

14. Είναι της γνώμης ότι η δημοσιογραφική δεοντολογία δεν πρέπει να αποτελεί το αντικείμενο νομοθεσίας. Αντίθετα, τα ενδιαφερόμενα μέρη πρέπει να ενθαρρυνθούν για να ορίσουν παρόμοιους δεοντολογικούς κανόνες σε εθελοντική βάση.

15. Αναφέρει ότι η ελευθερία του νόμου περί τύπου και των νόμων περί πολυφωνίας και συγκέντρωσης στα ΜΜΕ πρέπει κατά κύριο λόγο να εμπίπτει στα πλαίσια των εθνικών συμφερόντων, η δε ΕΕ πρέπει να παρεμβαίνει κατά της συγκέντρωσης των ΜΜΕ σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

16. Συμμερίζεται την άποψη του Κοινοβουλίου ότι η συγκέντρωση των ΜΜΕ και η διασύνδεσή τους αυξάνεται στην Κοινότητα και ότι οι διασυνδέσεις αυτές, αν πλήττουν την πολυγνωμία, άπαξ και πραγματοποιηθούν πολύ δύσκολα μπορεί να ανατραπούν.

17. Για την διασφάλιση όλων των παραπάνω, η ΕΤΠ δεν θεωρεί απαραίτητη τη δημιουργία μιας ευρωπαϊκής αρχής ελέγχου στην οποία θα μεταβιβασθούν «καθήκοντα της Επιτροπής και των κρατών μελών» και κρίνει ότι ένας αποκεντρωμένος έλεγχος αποτελεί καταλληλότερη λύση, με την προϋπόθεση του συντονισμού των κρατικών ή περιφερειακών οργάνων σε περιπτώσεις που είναι απαραίτητος.

18. Θεωρεί όμως αναγκαίο να εξεταστεί η δυνατότητα ίδρυσης και λειτουργίας ενός ευρωπαϊκού διαρκούς συμβουλευτικού οργάνου, που θα ασχολείται με τα θέματα του πλουραλισμού, της πολυφωνίας και της συγκέντρωσης της ιδιοκτησίας των ΜΜΕ, και στο οποίο να διασφαλίζεται, η παρουσία και ο σημαντικός ρόλος των περιφερειών της ΕΕ των αρχών τοπικής αυτοδιοίκησης και των οργανώσεων των καταναλωτών ως οι πιο κοντά στον πολίτη-καταναλωτή μορφές εξουσίας.

19. Συμφωνώντας με το Κοινοβούλιο, θεωρεί ότι η Επιτροπή πρέπει να εκδώσει Οδηγία για την ρύθμιση και διασφάλιση όλων όσων εκτέθηκαν παραπάνω, εκφράζοντας την άποψη ότι η δράση αυτή θα πρέπει σύντομα να συμπληρωθεί με την συγκρότηση Ευρωπαϊκού Κώδικα ΜΜΕ για την προστασία της επαγγελματικής δεοντολογίας, με την εκπόνηση πλαισίου για την δημοσιογραφική ανεξαρτησία σε όλα τα ΜΜΕ καθώς επίσης και με την έκδοση οδηγίας για το δικαίωμα πρόσβασης σε πληροφορίες κοινοτικών και εθνικών αρχών για την ελεύθερη ενημέρωση.

Βρυξέλλες, 19 Ιουλίου 1995.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών

Jacques BLANC

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Συμπληρωματική γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών

Στις 5 Δεκεμβρίου 1994, και σύμφωνα με το άρθρο 198 Γ της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και το άρθρο 9, εδάφιο 1, του Εσωτερικού της Κανονισμού, η Επιτροπή των Περιφερειών αποφάσισε να καταρτίσει συμπληρωματική γνωμοδότηση σχετικά με την ανωτέρω ανακοίνωση.

Η επιτροπή 7 «Ευρώπη των πολιτών, Έρευνα, Πολιτισμός, Νεολαία και Καταναλωτές» της Επιτροπής των Περιφερειών, στην οποία ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΤΠ, υιοθέτησε κατά πλειοψηφία και μια αποχή, τη συμπληρωματική γνωμοδότησή της στις 10 Μαρτίου 1995. Εισηγητής ήταν ο κ. Sileoni (Ι).

Κατά την 8η σύνοδο ολομέλειας της 19ης και 20ής Ιουλίου 1995, (συνεδρίαση της 19ης Ιουλίου 1995) η Επιτροπή των Περιφερειών υιοθέτησε τη συμπληρωματική γνωμοδότηση της επιτροπής 7, η οποία επισυνάπτεται στην κύρια γνωμοδότηση της επιτροπής 3.

1. Εισαγωγή

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ:

- έχοντας υπόψη το Πράσινο Βιβλίο της Επιτροπής «Πολυφωνία και συγκέντρωση των μέσων μαζικής ενημέρωσης στην εσωτερική αγορά» (),

- έχοντας υπόψη την έκθεση με τίτλο «Η Ευρώπη και η παγκόσμια κοινωνία των πληροφοριών» της Ομάδας υψηλού επιπέδου («Ομάδα Bangemann») η οποία είχε επιφορτισθεί από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να υποβάλει προτάσεις για την κοινωνία των πληροφοριών,

- έχοντας υπόψη την Ανακοίνωση της Επιτροπής «Η Ευρώπη και η κοινωνία των πληροφοριών: η συνέχιση της πορείας - πρόγραμμα δράσης» (), καθώς και τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών () που υιοθετήθηκε κατά τη σύνοδο ολομέλειας της 1ης και 2ας Φεβρουαρίου 1995,

- εκτιμώντας ότι όλα τα κράτη μέλη θέσπισαν από τη δεκαετία του'80 κανονιστικές ρυθμίσεις σχετικά με την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης (ΜΜΕ) οι οποίες, παρά τις διαφορές μεταξύ των διατάξεών τους, έχουν ως κοινό στόχο να οριοθετήσουν την ελευθερία των επιχειρηματικών φορέων προκειμένου να διασφαλισθεί η πολυφωνία,

- εκτιμώντας ότι οι υφιστάμενες ρυθμίσεις σχετικά με την ιδιοκτησία των ΜΜΕ πρέπει να τροποποιηθούν, ιδιαίτερα προκειμένου να αντιμετωπισθεί η διεθνοποίηση και οι επιπτώσεις των νέων τεχνολογιών,

- εκτιμώντας ότι υπάρχουν πράγματι εμπόδια στις ελευθερίες της εσωτερικής αγοράς και νέοι κίνδυνοι κατακερματισμού της, εξαιτίας των νέων ρυθμίσεων οι οποίες θεσπίζονται τη στιγμή αυτή μεμονωμένα στα διάφορα κράτη μέλη,

- λαμβάνοντας υπόψη ότι η εσωτερική αγορά δύναται, στον τομέα των ΜΜΕ, να δώσει νέα πνοή στην απασχόληση και να προωθήσει την πολιτιστική πολυφωνία, γεγονός το οποίο θα επιφέρει αύξηση των θέσεων επαγγελματικής κατάρτισης και ευνοεί ταυτόχρονα την έρευνα και την ανάπτυξη,

- εκτιμώντας ότι τα ψηφίσματα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 15ης Φεβρουαρίου 1990 σχετικά με τη συγκέντρωση στον τομέα των ΜΜΕ και της 16ης Σεπτεμβρίου 1992 σχετικά με τη συγκέντρωση στα ΜΜΕ και την πολυγνωμία στην Ευρώπη,

- εκτιμώντας τους κινδύνους που εγκυμονεί η συγκέντρωση των ΜΜΕ σε έναν μόνο επιχειρηματικό φορέα τόσο σε περιφερειακό όσο και σε τοπικό επίπεδο, ιδιαίτερα όσον αφορά τη δημοκρατική πολυφωνία, την πολιτισμική ποικιλομορφία και την ποιότητα των εν λόγω ΜΜΕ,

- εκτιμώντας ότι η πολυφωνία σε θέματα επικοινωνίας αποτελεί το θεμέλιο λίθο για την οικοδόμηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης με γνώμονα τη δημοκρατία και το σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων των πολιτών της Ευρώπης, δυνάμει των αρχών που αναφέρονται στο άρθρο ΣΤ της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση,

- λαμβάνοντας υπόψη τον νόμο περί «ελευθερίας της πρόσβασης στην πληροφόρηση» (Freedom of Information Act) των ΗΠΑ, που θα συμπληρωθεί στο μέλλον με τη «Διακήρυξη του δικαιώματος των πολιτών σε μια αντικειμενική πληροφόρηση», ο οποίος εγγυάται την πολυφωνία με βάση το συνδυασμό της ελεύθερης αγοράς με τις υπηρεσίες κοινής ωφελείας,

- διαπιστώνοντας την ταχεία πορεία προς την «κοινωνία των πληροφοριών», της οποίας οι επιπτώσεις στον τομέα των ΜΜΕ πρέπει να ληφθούν υπόψη από την Κοινότητα με τηρούμενης αυστηρά της αρχής της επικουρικότητας,

- λαμβάνοντας υπόψη τους κινδύνους που εγκυμονεί η συγκέντρωση των ΜΜΕ για την ανάπτυξη των διαφόρων γλωσσών στα κράτη μέλη και ιδιαίτερα για τις γλωσσικές μειονότητες,

προβαίνει στις ακόλουθες παρατηρήσεις:

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών εκφράζει την ικανοποίησή της για τη διαδικασία διαβούλευσης που ακολούθησε η Επιτροπή όσον αφορά τη συνέχεια που πρέπει να δοθεί στο Πράσινο Βιβλίο «Πολυφωνία και Συγκέντρωση των μέσων μαζικής ενημέρωσης στην εσωτερική αγορά - Στάθμιση της αναγκαιότητας για μια κοινοτική ενέργεια».

Εκτιμά ότι λαμβανομένων υπόψη των εξελίξεων των νέων τεχνολογιών και της πρόκλησης που συνιστά το θέμα της πολυφωνίας των ΜΜΕ, η δεύτερη φάση διαβούλευσης της Επιτροπής με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη και σε στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη αποδεικνύεται αναγκαία και σκόπιμη.

2.2. Η Επιτροπή των Περιφερειών εκτιμά ότι, όσον αφορά την ενδεχόμενη ανάγκη έκδοσης κοινοτικής οδηγίας για τη ρύθμιση της «πολυφωνίας και της συγκέντρωσης των ΜΜΕ στην εσωτερική αγορά», πρέπει να υιοθετηθεί η τρίτη επιλογή του Πράσινου Βιβλίου, όπως προτείνουν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, στην προοπτική που αναπτύσσεται στο σημείο 2.3.

Κατά πρώτο λόγο, εκτιμά ότι η πρώτη επιλογή δεν θα συμβάλει στην εξάλειψη της ανομοιογένειας, που χαρακτηρίζει ιδιαίτερα σήμερα τις εθνικές κανονιστικές ρυθμίσεις, και η οποία λόγω της μεγάλης νομικής ανασφάλειας που προκαλεί, θέτει σε κίνδυνο την ομαλή ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς, και την προστασία της πολυφωνίας των μέσων μαζικής ενημέρωσης.

Κατά δεύτερο λόγο, διαπιστώνει ότι ούτε η δεύτερη επιλογή φαίνεται να έχει υιοθετηθεί από τα κράτη μέλη, δεδομένου ότι δεν καθίσταται σαφές κατά ποιόν τρόπο η αύξηση και μόνον της ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών - όπως προβλέπεται από τη δεύτερη επιλογή - θα μπορούσε να συμβάλει στη μείωση της υφιστάμενης ανομοιογένειας.

2.3. Η Επιτροπή των Περιφερειών υποστηρίζει ότι η αρχή της πολυφωνίας αποτελεί κοινοτικό στόχο που δικαιολογεί προσαρμογές, πολιτιστικής φύσεως, των μέτρων που στόχο έχουν τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, ιδιαίτερα στον τομέα των μέσων ενημέρωσης.

Η εναρμόνιση η οποία πραγματοποιείται σε ορισμένους τομείς της τηλεόρασης, ιδίως με την οδηγία «Τηλεόραση χωρίς σύνορα», με στόχο την ελευθερία μετάδοσης των εκπομπών, συνεπάγεται ήδη, όσον αφορά τις μικρές τοπικές κοινότητες, όρους που ενδέχεται να αποσταθεροποιήσουν τους οργανισμούς μετάδοσης, οι οποίοι είναι φορείς της πολιτιστικής μας ταυτότητας, στο σύνολο της Ευρώπης.

Μια επιπλέον εναρμόνιση στον τομέα του ελέγχου της ιδιοκτησίας των μέσων ενημέρωσης, η οποία υποτίθεται ότι προωθεί την προστασία της πολυφωνίας επιδιώκοντας, ταυτόχρονα, τον περιορισμό των μέτρων διασφάλισης που εφαρμόζουν τα κράτη μέλη, ενδέχεται να καταστήσει δυσχερέστερη την προστασία των πολιτιστικών ταυτοτήτων των κρατών, των τοπικών κοινοτήτων και των περιφερειών.

Η υιοθέτηση της τρίτης επιλογής πρέπει, συνεπώς, να συνοδευτεί από εγγυήσεις προστασίας των στόχων γενικού συμφέροντος, όπως αυτοί εκτίθενται στο παρόν έγγραφο.

2.4. Η υιοθέτηση της τρίτης επιλογής αιτιολογείται, επίσης, από:

2.4.1. τον πραγματικό κίνδυνο που οφείλεται στην ύπαρξη τόσο ανομοιογενών εθνικών κανονιστικών ρυθμίσεων οι οποίες δεν επαρκούν για τη διασφάλιση της πολυφωνίας 7

2.4.2. την ανομοιογένεια των κανονιστικών ρυθμίσεων η οποία αποθαρρύνει την πραγματοποίηση νέων επενδύσεων στον τομέα των ΜΜΕ και προκαλεί απόκλιση μεταξύ των ήδη υφιστάμενων και των νεοσυσταθεισών επιχειρήσεων - με αποτέλεσμα να δημιουργούνται «φέουδα» 7

2.4.3. την εμφάνιση και επικράτηση των νέων τεχνολογιών οι οποίες τόσο επιτρέπουν όσο και απαιτούν την κατάργηση των εθνικών συνόρων, καθιστώντας, έτσι, ανεπαρκές το υφιστάμενο διαφοροποιημένο και κατακερματισμένο κανονιστικό πλαίσιο 7

2.4.4. την αμεσότητα της εν λόγω αλλαγής η οποία φαίνεται να ευνοεί επί του παρόντος την εφαρμογή κοινοτικής κανονιστικής ρύθμισης για την πρόβλεψη και διευθέτηση των μελλοντικών επιδράσεων της προαναφερθείσας αλλαγής 7

2.4.5. την ενδεχόμενη έκδοση κοινοτικής οδηγίας η οποία θα προσέδιδε «υπεραξία» στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

Η Επιτροπή των Περιφερειών τάσσεται υπέρ της κατάρτισης κοινοτικής οδηγίας υπό το πνεύμα των ανωτέρω παρατηρήσεων.

Προτείνει την εξάρτηση της επιλογής αυτής από τους όρους που προβλέπονται στο σημείο 2.3.

Λαμβάνοντας υπόψη τη συνεχή εξέλιξη της τεχνολογίας στον τομέα καθώς και τις ενδεχόμενες αλλαγές όσον αφορά τα πρότυπα στις τρίτες χώρες, και αποβλέποντας σε μια ισορροπία και συμμετρία, προτείνει, εξάλλου, να προβλεφθούν κατάλληλοι μηχανισμοί περιοδικής προσαρμογής των κανόνων της παρούσας οδηγίας.

Συνιστά στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προβλέψει στην πρόταση οδηγίας της τα εξής:

3.1. το σεβασμό της αρχής της επικουρικότητας και παράλληλα τη διαφύλαξη και προώθηση του πολιτισμού και της γλώσσας των κατοίκων κάθε χώρας 7

3.2. την παροχή «νομικής ασφάλειας» η οποία να δίδει στους επιχειρηματικούς φορείς των διαφόρων χωρών τη δυνατότητα να απολαμβάνουν ίσες ευκαιρίες για τις επιχειρηματικές επενδύσεις τους 7

3.3. τη σύσταση «Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης», όπου να εκπροσωπούνται καταλλήλως οι χρήστες στους οποίους απευθύνονται στην πραγματικότητα τα ΜΜΕ 7

3.4. την κατάρτιση καταλόγου με τα κριτήρια αξιολόγησης που να συμπληρώνει εκείνο της πραγματικής ακρόασης, ο οποίος προβλέπεται από το Πράσινο Βιβλίο, με ποσοτικές και οικονομικές παραμέτρους 7

3.5. την κάλυψη του συνόλου του τομέα της επικοινωνίας - συμπεριλαμβανομένου και του Τύπου - που αποτελεί το μοναδικό μέσο για την αποτελεσματική αξιολόγηση και τον περιορισμό της πραγματικής συγκέντρωσης των πολλαπλών μέσων 7

3.6. τη θέσπιση δεοντολογικού κώδικα όσον αφορά τους δημοσιογράφους και άλλους συντελεστές του τομέα της πληροφόρησης, λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι διαφύλαξη της πολυφωνίας εξαρτάται, επίσης, από τους διαχειριστές της πληροφόρησης 7

3.7. τη συνεκτίμηση των ιδιαιτεροτήτων των κερδοσκοπικών δημόσιων ή μη επιχειρήσεων ραδιοφωνικών μεταδόσεων (με τη θέσπιση, ενδεχόμενως, περισσότερο ελαστικών παραμέτρων), ώστε να μην αντιμετωπίσουν οποιεσδήποτε αρνητικές επιπτώσεις διότι θεωρούνται ότι ευνοούν την υπερβολική συγκέντρωση εις βάρος της πραγματικής πολυφωνίας και του σεβασμού των κανόνων ανταγωνισμού.

() Έγγρ. COM(92) 480 τελικό.

() Έγγρ. COM(94) 347 τελικό.

() ΕΕ αριθ. C 210 της 14.8.1995, σ.109.