Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Πρόταση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τις διασυνοριακές πληρωμές σε ευρώ"

(2002/C 48/29)

Στις 25 Σεπτεμβρίου 2001, και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα "Οικονομική και Νομισματική Ένωση και Οικονομική και Κοινωνική Συνοχή", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάστηκε τη γνωμοδότησή του με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Umberto Burani στις 12 Νοεμβρίου 2001.

Κατά την 386η σύνοδο ολομέλειάς της, της 28ης και 29ης Νοεμβρίου 2001 (συνεδρίαση της 29ης Νοεμβρίου 2001) η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 38 ψήφους υπέρ, 1 κατά και 2 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η πρόταση αποβλέπει στο "να μειώσει τα τραπεζικά έξοδα για τις διασυνοριακές πληρωμές σε ευρώ στο επίπεδο των εξόδων που εφαρμόζονται σε εθνικό επίπεδο ... αυτό θα επιτρέψει στον μεμονωμένο ευρωπαίο καταναλωτή να συμμετάσχει ενεργά στην εσωτερική αγορά, παρέχοντας του την δυνατότητα να επωφεληθεί από μεγαλύτερη διαφάνεια τιμών και περισσότερες επιλογές".

1.2. Η πρωτοβουλία της Επιτροπής αποτελεί την κατάληξη του διαλόγου της Επιτροπής με τις τράπεζες και τους καταναλωτές που είχε αρχίσει εδώ και μία δεκαετία: από τη μια πλευρά η Επιτροπή και οι καταναλωτές που θεωρούσαν - και θεωρούν - δυσβάστακτο το κόστος των διασυνοριακών πληρωμών και, από την άλλη, οι τράπεζες που πρόβαλλαν οικονομικούς, τεχνικούς και οργανωτικούς λόγους για να δικαιολογήσουν τις διαφορές τιμής μεταξύ εγχώριων και διεθνών πληρωμών. Παρόλο που έλαβε διάφορα μέτρα (βλέπε σημεία 2.9 έως 2.14) ο τραπεζικός τομέας δεν θέλησε - ή δεν μπόρεσε - να ανταποκριθεί στις προσδοκίες: εξ ου και η πρόταση κανονισμού που υιοθέτησε η Επιτροπή για λύσει οριστικά το θέμα.

1.3. Η ΟΚΕ συμφωνεί με τον στόχο που προτείνει ο κανονισμός: το κόστος της μεταφοράς πιστώσεων σε ενιαίο νόμισμα στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα πρέπει πράγματι να μειωθεί σε επίπεδα συμβατά και να ανταποκρίνεται στην έννοια της εσωτερικής αγοράς χωρίς σύνορα.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Τα συστήματα πληρωμής αντιπροσωπεύουν ένα σημαντικό σκέλος της οικονομικής ζωής, επιτρέποντας τον διακανονισμό των εμπορικών χρηματικών ή προσωπικών συναλλαγών των επιχειρήσεων και των πολιτών. Οποιαδήποτε μορφή και αν λαμβάνουν, οι θεμελιώδεις απαιτήσεις είναι κοινές: ασφάλεια, ταχύτητα και μειωμένες τιμές για τον καταναλωτή.

2.1.1. Η Επιτροπή επί χρόνια εργάζεται για την επίτευξη των στόχων αυτών, από την μία πλευρά με οδηγίες, συστάσεις και ανακοινώσεις που αποβλέπουν στην επίτευξη του μεγαλύτερου βαθμού ασφάλειας και ελέγχου των συστημάτων, και από την άλλη με μια σειρά ενεργειών που αποβλέπουν στην προώθηση του ανταγωνισμού μεταξύ των φορέων παροχής υπηρεσιών και την προστασία του καταναλωτή και τέλος στη μείωση των τιμών των "ευρωπαϊκών" μεταφορών χρήματος, που θεωρούνται ακόμη ιδιαίτερα υψηλές και ασύμβατες με την ζώνη ευρώ που δεν θα πρέπει να έχει σύνορα.

2.2. Από τις στατιστικές (από διάφορες πηγές και με διαφορετικές προσεγγίσεις, αλλά σύμφωνες με τις αξιολογήσεις) προκύπτει ότι ο αριθμός και ο όγκος των διασυνοριακών πληρωμών αποτελεί ελάχιστο τμήμα σε σχέση με τον ανάλογο αριθμό και όγκο των εγχώριων πληρωμών. Το φαινόμενο οφείλεται σε κατανοητούς λόγους: οι συναλλαγές στο εσωτερικό της κάθε χώρας (ιδιαίτερα οι συναλλαγές των καταναλωτών) είναι πολύ σημαντικότερες από τις συναλλαγές στο εξωτερικό.

2.3. Η παραπάνω διαπίστωση δείχνει τη σημαντική διαφορά που υπάρχει μεταξύ της σημασίας των "εγχώριων" πληρωμών και της σημασίας των διασυνοριακών πληρωμών, και της ύπαρξης των διαφόρων υφιστάμενων οικονομιών κλίμακας. Μία δεύτερη εκτίμηση αφορά την ακόμη μεγαλύτερη σημασία των εθνικών αγορών έναντι των διεθνών: διαφορά που πρέπει να μειωθεί με την προοδευτική συνειδητοποίηση της ενιαίας αγοράς και κυρίως με τη χρησιμοποίηση του ευρώ.

2.4. Mπορεί να ειπωθεί ότι κατά κάποιο τρόπο ο τραπεζικός τομέας επωφελήθηκε έως τώρα μιας δεσπόζουσας θέσης, με την έννοια ότι από την μία πλευρά είναι ο μόνος που γίνεται δεκτός στον "διακανονισμό" (settlement) που διαχειρίζονται ή ελέγχουν οι εθνικές κεντρικές τράπεζες και από την άλλη οι τεράστιες επενδύσεις που απαιτούνται έχουν αποκλείσει την είσοδο στην αγορά λιγότερο ισχυρών ανταγωνιστών.

2.5. Η κατάσταση αυτή εξάλλου αλλάζει ταχύτατα(1) και δύο ομάδες νέων ανταγωνιστών που δρουν στο διαδίκτυο προωθούνται στην αγορά, ειδικότερα στην Αμερική με σημαντικές επίσης διεισδύσεις στην Ευρώπη:

- πρώτον, οι φορείς παροχής γραμμικών (on line) υπηρεσιών, που αρχίζουν να καταλαμβάνουν την αγορά των μικροπληρωμών·

- επιπλέον, οι κατασκευαστές μηχανισμών δικτυακής πρόσβασης και διαχείρισης δικτύων, που αρχίζουν να αξιοποιούν το εκτεταμένο δίκτυο πελατείας που διαθέτουν και να διεισδύουν στην αγορά προκειμένου να προσφέρουν εναλλακτικές λύσεις πληρωμής.

2.6. Συνεπώς οι προοπτικές του τραπεζικού τομέα μειώνονται σταδιακά στον τομέα της αγοράς - μείωση που αντισταθμίζεται από την αύξηση του όγκου των συναλλαγών - αλλά και σε ό,τι αφορά τα λειτουργικά περιθώρια: συνέπεια του ανταγωνισμού που γίνεται δεκτή από την αγορά και η οποία από την άλλη πλευρά ενθαρρύνει την καινοτομία και την αναζήτηση ορθολογικότερων και λιγότερο δαπανηρών λύσεων.

2.7. Η υπό εξέλιξη αλλαγές έχουν σημαντικές επιπτώσεις στις επιχειρήσεις και στους καταναλωτές. Για πρώτη φορά, οι πελάτες διαθέτουν νέες εναλλακτικές λύσεις σε σχέση με τους παραδοσιακούς μηχανισμούς πληρωμής λιανικής που παρείχαν οι τράπεζες: μία σειρά νέων υπηρεσιών και λύσεων, που προσφέρονται συχνά σε ενδιαφέρουσες τιμές· ακόμη πιο σημαντικό είναι το γεγονός ότι στις εμπορικές συναλλαγές στο διαδίκτυο, ο πελάτης είναι αυτός που, ολοένα και συχνότερα, επιλέγει το μέσο πληρωμής που του ταιριάζει καλύτερα (πιστωτική κάρτα, χρεωστική κάρτα, ηλεκτρονικό νόμισμα κ.λπ.).

2.8. Το ηλεκτρονικό εμπόριο παρουσιάζει ωστόσο και ορισμένα μειονεκτήματα. Τα συστήματα πιστωτικής κάρτας αντιμετωπίζουν επιφυλακτικά τις νέες εμπορικές ιστοσελίδες και συχνά οι παραδοσιακοί "αγοραστές" τους αρνούνται την συνδρομή τους· δικαιολογημένα, επισημαίνει η ΟΚΕ, δεδομένου ότι το 1999 οι συναλλαγές της πιστωτικής κάρτας Visa στο Διαδίκτυο, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε το εν λόγω ίδρυμα, το 22 % ήταν απάτη και το 50 % "αντίστροφη χρέωση" (chargebacks), πράγμα που αντιπροσωπεύει το 1 % του συνόλου των συναλλαγών.

2.8.1. Για να αρθεί το εμπόδιο που αποτελεί η άρνηση των "αγοραστών", έχουν προσφερθεί λύσεις εκ μέρους μη τραπεζικών φορέων, που ωστόσο απαιτούν υψηλό κόστος και δεν παρέχουν τις εγγυήσεις ασφάλειας που προσφέρονται από τα "επίσημα" συστήματα καρτών (Secure Electronic Transactions, και SSL Secure Sockety Layer). Οι καταναλωτές, από την πλευρά τους, αντιλαμβάνονται την ανασφάλεια των συστημάτων που δεν βασίζονται στα SET και SSL και διστάζουν να δώσουν τα στοιχεία των καρτών τους στο διαδίκτυο.

2.9. Σχετικά με τα "παραδοσιακά" συστήματα μεταφοράς κεφαλαίων επισημαίνεται ότι οι πιέσεις που ασκούνται από την Επιτροπή επί πολλά έτη ως προς το θέμα αυτό έχουν ως αποτέλεσμα την εκ νέου συγκέντρωση του ενδιαφέροντος του ευρωπαϊκού τραπεζικού συστήματος στην αναγκαιότητα να παρέχει στους χρήστες σίγουρες, αποτελεσματικές και φθηνές λύσεις. Ανεξάρτητα ιδρύματα ή όμιλοι τραπεζών έχουν δημιουργήσει τουλάχιστον 22 διαφορετικά συστήματα, με τεχνικά μέσα που διαφέρουν από τα παραδοσιακά (μεταφορές πιστώσεων, αυτόματες χρεώσεις). Όλα αυτά τα συστήματα θα έπρεπε να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις αυτές, αλλά δεν καταφέρνουν να τηρήσουν κατά γράμμα το στόχο περί ίσου κόστους των διασυνοριακών και των εγχώριων πληρωμών.

2.9.1. Μία συνολική παρουσίαση των υφιστάμενων συστημάτων - είτε χονδρικής είτε λιανικής - υπάρχει στο "Μπλέ Βιβλίο" της ΕΚΤ του Ιουνίου 2001 (σ. 15-54), όπου φαίνεται ότι οι διασυνοριακές πληρωμές λιανικής δεν έχουν φθάσει ακόμη τα επίπεδα της ποιότητας των υπηρεσιών των εγχώριων πληρωμών, και τούτο παρά τη συγκέντρωση των συναλλαγών σε μεγάλες τράπεζες ή σε ομίλους τραπεζών.

2.10. Οι λόγοι που επικαλούνται οι τραπεζικές(2) οργανώσεις δεν αφορούν μόνο τις διάφορες οικονομίες κλίμακας που σχετίζονται με τους όγκους που αναφέρθηκαν στην παράγραφο 1.2, αλλά και τα ακόλουθα κύρια εμπόδια (ο κατάλογος δεν είναι εξαντλητικός):

- έλλειψη ενιαίας και κεντρικής δομής (εκτός της ΕΤΕ (ΕΒΑ - Ευρωπαϊκή Τραπεζική Ένωση)) για την διεκπεραίωση και το συμψηφισμό κάθε συναλλαγής·

- έλλειψη ενιαίων προδιαγραφών για κάθε τύπο συναλλαγών·

- έλλειψη φορολογικής εναρμόνισης ειδικότερα όσον αφορά την παρακράτηση επί της πηγής των μερισμάτων·

- διαφορές διατάξεων όσον αφορά τη γνωστοποίηση στις εθνικές νομισματικές αρχές·

- αξιοσημείωτες διαφορές στις ρυθμίσεις για τους "μαύρους καταλόγους"·

- διαφορές στις εθνικές νομοθεσίες για την ανακύκλωση χρήματος·

- σημασία των επενδύσεων στο νέο σύστημα, που θα πρέπει να ενσωματωθεί στα εθνικά συστήματα, λαμβάνοντας υπόψη την σχετικώς μικρή σημασία των διασυνοριακών όγκων (που οι τράπεζες εκτιμούν από 300 έως 1 σε σχέση με τους εσωτερικούς όγκους για την ζώνη του ευρώ).

2.11. Η Επιτροπή συμφωνεί τουλάχιστον εν μέρει με την ανάλυση αυτή (βλέπε έκθεση, παρατηρήσεις στο άρθρο 5, πρώτη και τελευταία παράγραφος, στο άρθρο 6, πρώτη και δεύτερη παράγραφος): η έλλειψη αυτοματισμού και τυποποίησης όπως επίσης και οι διαφορετικοί εθνικοί κανονισμοί καθιστούν υποχρεωτική την "πολυδάπανη" χειρωνακτική επεξεργασία και την υιοθέτηση διαφορετικών διαδικασιών. Η Επιτροπή και οι τράπεζες φαίνεται συνεπώς να συμφωνούν για τις τεχνικές και ρυθμιστικές αιτίες που αιτιολογούν τις διαφορές αυτές στις οποίες προστίθενται, σύμφωνα με τις τράπεζες, και οι οικονομικές δυσκολίες που οφείλονται στο μέγεθος των επενδύσεων, που δεν αντιστοιχούν ούτε θα αντιστοιχούν στον όγκο συναλλαγών.

2.12. Παρά τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει ο τραπεζικός τομέας, και κατόπιν των πρωτοβουλιών που αναφέρονται στο σημείο 2.9, ένα περαιτέρω θετικό αποτέλεσμα των πιέσεων που ασκούνται από την Επιτροπή έχει ήδη επιτευχθεί: υποβλήθηκε προς εξέταση από την Γενική Διεύθυνση "Ανταγωνισμός" πρόταση ευρωπαϊκής "σύμβασης MIF(3)"σχετικά με ένα νέο αυτοματοποιημένο σύστημα για τις διασυνοριακές πληρωμές λιανικής σε ευρώ. Η σύμβαση αυτή συγκεντρώνει περίπου 9000 τράπεζες και προβλέπει διατραπεζική προμήθεια 3 ευρώ για κάθε πράξη· στα πλαίσια των κανόνων ανταγωνισμού, κάθε τράπεζα θα είναι στη συνέχεια ελεύθερη να εφαρμόσει τους όρους επιλογής της έναντι των πελατών. Προς το παρόν δεν είναι γνωστή η απάντηση που θα δώσει η Επιτροπή στην πρόταση αυτή. Η σύμβαση MIF θα έλυνε το πρόβλημα, π.χ. για την τράπεζα του εντολέα, να είναι εκ των προτέρων γνωστή (ακριβώς επειδή πρόκειται για ενιαία προμήθεια) η αμοιβή της τράπεζας του δικαιούχου.

2.13. Θεμελιώδης για την υλοποίηση της σύμβασης MIF - εάν εγκριθεί - είναι ωστόσο η γενικευμένη υιοθέτηση των προδιαγραφών ΙSO (IBAN, διεθνής αριθμός τραπεζικού λογαριασμού και BIC, κωδικός αναγνώρισης τραπέζης) που θα επιτρέπουν την εξακρίβωση με αναμφισβήτητο τρόπο, σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση, του αριθμού του λογαριασμού κάθε πελάτη σε κάθε τράπεζα. Η υποχρεωτική υιοθέτηση των κωδικών ΙBAN και BIC προβλέπεται εξάλλου, και πολύ ορθά, στο σχέδιο κανονισμού.

2.14. Η πρόταση κανονισμού της Επιτροπής επιδιώκει τώρα να επιβάλλει από την 1.1.2002 για τις πράξεις ηλεκτρονικής πληρωμής και από την 1.2.2003 για τις μεταφορές πιστώσεων, ισότητα τιμών για τις εγχώριες και διασυνοριακές πράξεις σε όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι τράπεζες αντιτίθενται στο μέτρο αυτό· η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) συμφωνεί με τους στόχους της Επιτροπής, επισημαίνοντας ωστόσο ότι στην οικονομία της αγοράς οι τιμές θα πρέπει να καθορίζονται από τον ανταγωνισμό "... Η ΕΚΤ εκφράζει τις επιφυλάξεις της όσον αφορά μια ρύθμιση που, επηρεάζοντας τις τιμές των υπηρεσιών, ενδέχεται να βλάψει τη λειτουργία της οικονομίας της αγοράς"(4). Υπογραμμίζει ταυτόχρονα ότι τα έξοδα για τους πελάτες θα πρέπει να μειωθούν σημαντικά το 2002.

2.14.1. Ένα άλλο σημαντικό στοιχείο προκύπτει από μια παρατήρηση της ΕΚΤ(5): το σημερινό μέσο κόστος της μεταφοράς κεφαλαίων μεταξύ τραπεζών είναι 0,50-0,80 EUR, πολύ ψηλό σε σχέση με το κόστος ανάλογων εγχώριων συναλλαγών, που σε ορισμένες περιπτώσεις είναι λιγότερο από ένα λεπτό. Η ΟΚΕ από την πλευρά της επισημαίνει ότι και η ίδια η ΕΚΤ δεν καταφέρνει να ευθυγραμμίσει το κόστος μιας διασυνοριακής συναλλαγής με το κόστος μιας εγχώριας συναλλαγής: σε σχέση με τις επίσημες τιμές του Target, που κυμαίνονται από 0,80 EUR έως 1,75 EUR (+ ΦΠΑ) ανά πράξη, οι εσωτερικές εθνικές τιμές είναι, για παράδειγμα στο Βέλγιο, γύρω στο 0,17 EUR: από 5 έως 10 φορές υψηλότερες.

2.15. Κατά την έναρξη των εργασιών που οδήγησαν στη σύνταξη της παρούσας γνωμοδότησης, η ΟΚΕ είχε ζητήσει να μάθει, βάσει αριθμητικών στοιχείων, εάν η πρόταση κανονισμού μπορεί, ρεαλιστικά και χωρίς ζημία για τους καταναλωτές, να επιβάλει ότι οι εγχώριες και οι διασυνοριακές προμήθειες θα είναι "ισοδύναμες" όπως θεσπίζει το άρθρο 3 ή εάν οι διασυνοριακές προμήθειες θα μειωθούν σε "επίπεδα συγκρίσιμα με το εθνικό επίπεδο" όπως αναφέρεται στην εισηγητική έκθεση, τρίτη παράγραφος.

2.16. Εν τω μεταξύ, μία έμμεση απάντηση δόθηκε από την ευρωπαϊκή ομοσπονδία τραπεζών: αντί του κανονισμού, ο τραπεζικός τομέας (ή τουλάχιστον σημαντικό τμήμα του) δεσμεύεται να εφαρμόσει ένα σύστημα που να προβλέπει τη σταδιακή μείωση, για τις πληρωμές και την ανάληψη μετρητών, των διαφορών τιμής μεταξύ εγχώριων και διεθνών συναλλαγών σε ευρώ, με επίτευξη της πλήρους ευθυγράμμισης την 31η Δεκεμβρίου 2005.

2.17. Η διευκρίνιση που αναμενόταν ήρθε τελικά έστω και με καθυστέρηση (με την επιφύλαξη της ΟΚΕ να εκφραστεί για την αξιοπιστία της αφού γνωρίσει τις λεπτομέρειες, που προς το παρόν δεν είναι γνωστές): με τις κατάλληλες προφυλάξεις και τις απαραίτητες επενδύσεις είναι δυνατή η επίτευξη της ευθυγράμμισης, αρκεί να πραγματοποιηθεί βαθμιαία και να δοθεί ο απαραίτητος χρόνος για την τροποποίηση των συστημάτων και των δομών. Η Επιτροπή, το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο θα αξιολογήσουν εάν η αυτορρύθμιση που προτείνει ο τραπεζικός τομέας έχει περισσότερα ή λιγότερα πλεονεκτήματα από τον κανονισμό.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Αναφορά στη Συνθήκη-Νομική βάση. Το σχέδιο κανονισμού βασίζεται στην εφαρμογή του άρθρου 95, παράγραφος 1, της Συνθήκης (μέτρα για την υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς). Ορισμένα μέλη του Συμβουλίου εξέφρασαν αμφιβολίες για τη νομική βάση της πρωτοβουλίας της Επιτροπής. Μεταξύ άλλων, επισημάνθηκε ότι η υποχρέωση εφαρμογής της ίδιας τιμής σε προϊόντα με διαφορετικό κόστος (βλέπε ανωτέρω 2.16.2) αντιστοιχεί σε επιβολή τιμών και σε περιορισμό της επιχειρηματικής ελευθερίας, που διασφαλίζονται από τα άρθρα 15, 16 και 17 της Συνθήκης της Νίκαιας.

3.1.1. Αμφιβολίες υπάρχουν επίσης, όσον αφορά τη συμβατότητα με το άρθρο 4 της Συνθήκης που θεσπίζει την αρχή του ελεύθερου ανταγωνισμού, μήπως ο κανονισμός εισάγει στρεβλώσεις στις τιμές της αγοράς που οδηγήσουν σε πριμοδότηση των πλέον αναποτελεσματικών αρχών. Η ΟΚΕ δεν επιθυμεί να εξετάσει το θέμα αυτό αλλά εύχεται να εξεταστεί σε βάθος το πρόβλημα και να επιλυθεί κατά τρόπο αδιαμφισβήτητο πριν την οριστική έγκριση του κανονισμού.

3.2. Άρθρο 1 - Αντικείμενο και πεδίο εφαρμογής. Το άρθρο αυτό διευκρινίζει το σκοπό του κανονισμού που είναι η ευθυγράμμιση των εξόδων των εγχώριων και των διασυνοριακών πληρωμών σε ευρώ, έως το μέγιστο ποσό των 50000 ευρώ. Η ΟΚΕ παρατηρεί ότι το όριο είναι αρκετά υψηλό: για πληρωμές αυτού του ύψους - ακόμα και για χαμηλότερα ποσά - υφίσταται ήδη το σύστημα Target, που αφορά τις μεταφορές σημαντικών ποσών και το οποίο απολαύει ευνοϊκού κανονιστικού και τιμολογικού πλαισίου και θεωρείται ικανοποιητικό από τους χρήστες. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τάχθηκε υπέρ ενός ορίου ύψους 12500 ευρώ, έστω και εάν η ΕΚΤ μειώσει αυτό το όριο, της γνωστοποίησης των στατιστικών από τις τράπεζες. Η ΟΚΕ συμφωνεί με το όριο αυτό.

3.2.1. Όσον αφορά το πεδίο εφαρμογής (ο κανονισμός εφαρμόζεται στις διασυνοριακές πληρωμές σε ευρώ εντός της Κοινότητας) είναι επαρκώς σαφές ότι αναφέρεται και στις πληρωμές σε ευρώ που πραγματοποιούνται από κοινοτικές χώρες που δεν ανήκουν στη ζώνη του ευρώ σε άλλες χώρες που επίσης δεν ανήκουν στη ζώνη ευρώ ή σε χώρες που ανήκουν στη ζώνη ευρώ. Συνεπώς το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού είναι το σύνολο της εσωτερικής αγοράς, υπό την προϋπόθεση ότι η πληρωμή γίνεται σε ευρώ. Για τις χώρες που δεν ανήκουν στη ζώνη ευρώ, η πληρωμή σε ευρώ ισοδυναμεί με πληρωμή ξένου συναλλάγματος (εφόσον πρόκειται για χρέωση λογαριασμού σε ευρώ). Δεν υπάρχουν συνεπώς έξοδα μετατροπής ούτε κίνδυνοι συναλλαγής. Πρόκειται για άτομα ή επιχειρήσεις που επιλέγουν να πληρώσουν με ένα νόμισμα (το ευρώ) που είναι διαφορετικό από το εθνικό τους νόμισμα.

3.3. Άρθρο 2 - Ορισμοί. Η ΟΚΕ συμφωνεί με τους ορισμούς που έχουν υιοθετηθεί, υποδεικνύει ωστόσο την επαλήθευση των όρων στις διάφορες γλώσσες: στην ιταλική γλώσσα για παράδειγμα, στο σημείο γ) γίνεται αναφορά για "κάρτες περιοδικής επιβάρυνσης" και στο σημείο δ) για "επαναφορτιζόμενο μέσο πληρωμής" ενώ στη γαλλική γλώσσα ο όρος είναι "επαναφορτιζόμενο μέσο" και στις δύο περιπτώσεις.

3.4. Άρθρο 3 - Έξοδα διασυνοριακών πληρωμών. Η πρώτη παράγραφος θεσπίζει την 1.1.2002 ως ημερομηνία πέραν της οποίας τα έξοδα για τις διασυνοριακές ηλεκτρονικές συναλλαγές θα είναι ίδια με τα έξοδα των αντίστοιχων εγχώριων συναλλαγών. Οι πράξεις αυτές σύμφωνα με τον ορισμό των άρθρων 2, α2 είναι οι μεταφορές χρηματικών ποσών με κάρτες πληρωμής και οι αναλήψεις από μηχανήματα αυτόματης ανάληψης ή ταμειολογιστικές μηχανές.

3.4.1. Την ίδια ημερομηνία (1.1.2002) η συμφωνία eurocheque - αποδειγμένης αποτελεσματικότητας από το 1968 - παύει να ισχύει· η συμφωνία αυτή επέτρεπε την ανάληψη χρημάτων στο εξωτερικό (όχι όμως στη χώρα έκδοσης) σε αποδεκτούς όρους (περίπου 2 %) για τους πελάτες· παραμένουν τα συστήματα που βασίζονται σε διεθνείς κάρτες (visa, eurocard, mastercard) που κατά κανόνα προβλέπουν μεγαλύτερη προμήθεια (περίπου 4 % και παραπάνω) ανάλογα με την τράπεζα που πραγματοποιεί την καταβολή των ποσών: από τεχνική άποψη η μεγαλύτερη προμήθεια δικαιολογείται από το γεγονός ότι δεν πρόκειται για ανάληψη από λογαριασμό του κατόχου αλλά για προκαταβολή ποσών στον κάτοχο της κάρτας. Ωστόσο για τον καταναλωτή δεν αλλάζει το αποτέλεσμα, εφόσον με την παύση ισχύος της συμφωνίας eurocheque η ανάληψη χρημάτων θα κοστίζει περισσότερο.

3.4.2. Δεδομένου του χρόνου που απαιτείται για την έγκριση του κανονισμού - στην καλύτερη των περιπτώσεων το τελευταίο τμήμα του 2001 - είναι δύσκολο να προβλεφθεί αν θα υπάρξει για το σύστημα ο αναγκαίος χρόνος να επανεξεταστούν οι συμβάσεις με χιλιάδες τράπεζες, συμβάσεις που συχνά διαφέρουν η μία από την άλλη. Θα πρέπει ρεαλιστικά να γίνει επιλογή μεταξύ της παράτασης των προθεσμιών και της κατάστασης αβεβαιότητας που μπορεί να οδηγήσει σε διακοπή της υπηρεσίας.

3.4.3. Οι εκτιμήσεις που αναφέρονται στο προηγούμενο σημείο εφαρμόζονται σε όλα τα συστήματα πληρωμής: έως εδώ οι εγχώριες προμήθειες παρέμεναν αποκλειστικά στα εθνικά δίκτυα· η αναγκαιότητα να ευθυγραμμιστούν οι εγχώριες προμήθειες με τις διεθνείς συνεπάγεται για τις τράπεζες την αναγκαιότητα "μείωσης" των εξόδων που καταβάλλονται από το χρήστη και τα οποία χρησιμεύουν στην αποζημίωση της υπηρεσίας που παρέχουν οι ξένες τράπεζες. Ακόμη και σε αυτή την περίπτωση οι αναγκαίες διαπραγματεύσεις, που θα πρέπει να εγκριθούν από τις αρχές του ανταγωνισμού, ενδεχομένως να διαρκέσουν πολύ και οπωσδήποτε δύσκολα συμβιβάζονται με τις προθεσμίες που επιβάλλονται από τον κανονισμό.

3.4.4. Ένα άλλο πρόβλημα αφορά τον προσδιορισμό του ύψους των εθνικών προμηθειών: πολλές τράπεζες, στις περισσότερες χώρες, εφαρμόζουν πράγματι για τους πελάτες τους συγκεκριμένους όρους για την διατήρηση του λογαριασμού και συχνά παρέχουν τη δυνατότητα πραγματοποίησης αναλήψεων, ηλεκτρονικών πληρωμών εντός του κράτους και πληρωμές με εθνική χρεωστική κάρτα ή κάρτα προπληρωμής χωρίς την επιβάρυνση των ειδικών εξόδων. Μία πιθανή λύση θα μπορούσε να είναι η παροχή της δυνατότητας εφαρμογής διαφορετικών όρων για μόνον εθνικές συναλλαγές και για εθνικές και διεθνείς συναλλαγές.

3.5. Η δεύτερη παράγραφος του άρθρου ορίζει την 1.1.2003 ως τελική προθεσμία για την ευθυγράμμιση των εξόδων που αφορούν τις διασυνοριακές μεταφορές πίστωσης και τις διασυνοριακές επιταγές. Για τις διασυνοριακές μεταφορές πίστωσης ισχύουν οι εκτιμήσεις που αναφέρθηκαν στο προηγούμενο κεφάλαιο, από τις παραγράφους 2.8 έως το τέλος· για τις διασυνοριακές επιταγές οι εκτιμήσεις είναι διαφορετικές και πρέπει να τύχουν περαιτέρω ανάλυσης.

3.5.1. Οι στατιστικές της Επιτροπής και ανεξάρτητων μελετητών επιβεβαιώνουν την ύπαρξη ενός φαινομένου αντιληπτού από τον καθένα: η επιταγή έχει καταστεί άχρηστο μέσο πληρωμής, δαπανηρό και όχι ευθυγραμμισμένο με την υπάρχουσα τάση αντικατάστασης των εγγράφων από συστήματα βασισμένα στην ηλεκτρονική. Μόνη εξαίρεση είναι η Γαλλία όπου με νόμο η επιταγή και οι σχετικές με αυτή πράξεις αποτελούν δωρεάν υπηρεσίες: συνεπώς προκύπτει ότι για τον καταναλωτή αυτό το μέσο πληρωμής είναι πάντοτε ευνοϊκό (πάνω από το 40 % του συνόλου των πληρωμών). Δεν είναι γνωστό εάν τα έξοδα που αφορούν τις επιταγές αντλούνται από την πελατεία με την μορφή υψηλότερων εξόδων σε άλλες υπηρεσίες ("διεπιδότηση")· δεν θα ήταν μάλιστα περίεργο εάν συνέβαινε αυτό.

3.5.2. Σε εθνικό επίπεδο η αυτόματη επεξεργασία της επιταγής δεν θέτει προβλήματα, πέρα από το υψηλό κόστος αλλά σε διεθνές επίπεδο η πλήρης έλλειψη εναρμόνισης (διαφορετικά μεγέθη, χαρτί, συστήματα μαγνητικής εγγραφής (CMC7 ή Ε13Β) ή πεδίων ανάγνωσης των μαγνητικών δεσμών και του σχήματός τους) αποτελεί αξεπέραστο εμπόδιο. Έχοντας αποκλείσει τη δυνατότητα εναρμόνισης λόγω υπερβολικού κόστους, η επεξεργασία μιας ξένης επιταγής δεν μπορεί παρά να γίνει με το χέρι - και είναι άκρως δαπανηρή.

3.5.3. Άλλο στοιχείο που πρέπει να ληφθεί υπόψη είναι ο κίνδυνος: με την λήξη της συμφωνίας eurocheque, όλες οι επιταγές, είτε κυκλοφορούν στο εσωτερικό είτε στο εξωτερικό, θα είναι χωρίς εγγυήσεις, και ακόμη και εάν γίνουν δεκτές, με δυσκολία, στο εξωτερικό ως έγγραφα προς είσπραξη, συνιστούν μια χρονοβόρα, δαπανηρή και πολύπλοκη διαδικασία.

3.5.4. Από την άποψη των τιμών υφίσταται επίσης το πρόβλημα που αναφέρθηκε στο προηγούμενο σημείο 3.3.4: σπάνια τα έξοδα της επεξεργασίας των επιταγών χρεώνονται για κάθε επιμέρους πράξη· συνήθως ενσωματώνονται κατ' αποκοπή στα έξοδα διατήρησης του λογαριασμού. Συνεπώς είναι δύσκολο να καθοριστεί ευθυγράμμιση βασισμένη στα έξοδα που ισχύουν σε εθνική βάση, για να μην αναφερθούμε στο γαλλικό σύστημα που προβλέπει δωρεάν επεξεργασία.

3.5.5. Τέλος, λόγω των περιστάσεων και της εμφανούς αδυναμίας εξίσωσης των εθνικών τιμών με τις διεθνείς, καθώς και λόγω των κινδύνων χρήσης, σε διεθνές επίπεδο, ενός άχρηστου και δαπανηρού συστήματος, η ΟΚΕ προτείνει οι επιταγές να μην αποτελούν αντικείμενο του κανονισμού. Την ίδια άποψη έχει και η ΕΚΤ στην προαναφερθείσα γνωμοδότησή της.

3.6. Άρθρο 4 - Διαφάνεια των εξόδων. Η ΟΚΕ συμφωνεί πλήρως με το άρθρο αυτό, για τον επιπλέον λόγο ότι εμπνέεται από γενικές και ειδικές αρχές που πάντοτε υποστήριξε η Επιτροπή.

3.7. Άρθρο 5 - Μέτρα για την διευκόλυνση των διασυνοριακών πληρωμών. Η υιοθέτηση των κωδικών "τράπεζας" και "πελάτη" είναι απαραίτητη για τον αυτοματισμό των υπηρεσιών· είναι συνεπώς φυσικό το άρθρο αυτό να διευκρινίζει τις υποχρεώσεις της τράπεζας να γνωστοποιεί στους πελάτες τους, τους κωδικούς που τους αφορούν, και στον εντολέα των μεταφορών πιστώσεων να γνωστοποιεί στην τράπεζα τον κωδικό του δικαιούχου.

3.7.1. Δύο περιπτώσεις δεν έχουν προβλεφθεί στον κανονισμό: κατά πρώτο λόγο του εντολέα που δεν είναι σε θέση να γνωστοποιήσει τους κωδικούς του δικαιούχου, και του δικαιούχου που δεν έχει κωδικό (κλασικά παραδείγματα τα εμβάσματα σε άτομα που διαμένουν προσωρινά στο εξωτερικό για μελέτη ή τουρισμό, καθώς και τα εμβάσματα των μεταναστών σε συζύγους που δεν έχουν λογαριασμό). Στις περιπτώσεις αυτές, οι πράξεις της μεταφοράς πιστώσεων πραγματοποιούνται με το χέρι, αλλά ο κανονισμός δεν προβλέπει εάν η ευθυγράμμιση των εξόδων εφαρμόζεται ή όχι.

3.8. Άρθρο 6 - Υποχρεώσεις των κρατών μελών. Προκειμένου να διευκολυνθεί ο αυτοματισμός και ο εξορθολογισμός των υπηρεσιών, το άρθρο αυτό επιβάλλει στα κράτη μέλη να καταργήσουν την υποχρέωση γνωστοποίησης, από 1.1.2002 για τις πληρωμές έως 12500 EUR και από την 1.1.2004 για τις πληρωμές έως 50000 EUR. Επιπλέον καταργούνται όλες οι πληροφορίες για στοιχεία του δικαιούχου που παρεμποδίζουν τον αυτοματισμό της εκτέλεσης των πληρωμών.

3.8.1. Η ΟΚΕ συμφωνεί σε γενικές γραμμές με τα μέτρα αυτά: εξάλλου εναπόκειται στα κράτη μέλη να αξιολογήσουν αν οι υποχρεώσεις αυτές παρεμποδίζουν ή όχι τα μέτρα για την πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της φοροδιαφυγής. Εάν είναι αλήθεια ότι το στατιστικό στοιχείο δεν είναι κατά κανόνα το καλύτερο για την επισήμανση αθέμιτων συμπεριφορών, δεν γίνεται κατανοητό για ποιο λόγο οι γνωστοποιήσεις θα πρέπει να περιλαμβάνουν στοιχεία διαφορετικά από τα αριθμητικά δεδομένα και από τον λόγο μεταφοράς. Προφανώς, οι γνωστοποιήσεις εξυπηρετούν και σκοπούς διαφορετικούς από τους καθαρά στατιστικούς.

4. Συμπεράσματα

4.1. Όπως αναφέρεται και προηγούμενα η ΟΚΕ συμφωνεί με τους στόχους που προτείνει ο κανονισμός. Ταυτόχρονα θέτει το πρόβλημα της αποφυγής της γενικότερης αύξησης των εγχώριων εξόδων που ορισμένοι θα ήθελαν να δικαιολογήσουν λόγω του μεγαλύτερου κόστους των διεθνών συναλλαγών. Σε καθεστώτα ελευθερίας τιμών, δεν πρέπει να αποκλειστεί ή να υποτιμηθεί αυτό το ενδεχόμενο.

4.2. Πρέπει επίσης να αποφευχθεί η ενδεχόμενη υποβάθμιση της ποιότητας των υπηρεσιών ή η κατάργηση εκ μέρους των τραπεζών υπηρεσιών που δεν θεωρούν αποδοτικές· εν προκειμένω είναι απαραίτητος ο έλεγχος εκ μέρους των καταναλωτών και της Επιτροπής όπως επίσης της ΕΚΤ.

4.3. Η ΟΚΕ διερωτάται για το περιεχόμενο της τελευταίας παραγράφου του "δελτίου αξιολόγησης" που επισυνάπτεται στην πρόταση κανονισμού όπου αναφέρεται ότι η GPSF (Ομάδα Πολιτικής για τις Χρηματοπιστωτικές Υπηρεσίες, που συγκροτείται από εμπειρογνώμονες υψηλού επιπέδου που ορίζονται από τα κράτη μέλη) έχει συμφωνήσει πλήρως με την ιδέα δημιουργίας ενιαίου χώρου πληρωμών αλλά και ότι "η πλειοψηφία κρίνει ωστόσο ότι ο κανονισμός είναι πρόωρος". Η διαφάνεια των διαδικασιών απαιτεί τα συμπεράσματα της GPSF να γνωστοποιούνται ή τουλάχιστον να κοινοποιούνται σε όσους έχουν υποχρέωση να συνεργαστούν με πλήρη γνώση των διάφορων πτυχών των υπό εξέταση προβλημάτων.

4.4. Η ΟΚΕ διερωτάται εξάλλου για την ημερομηνία εφαρμογής του κανονισμού. Το διάστημα από την έγκρισή του έως τη θέση του σε ισχύ είναι αντικειμενικά σύντομο, και η τεχνική περίοδος εφαρμογής των διαφόρων μέτρων πρέπει να αξιολογηθεί προσεκτικά για να αποφευχθεί η εισαγωγή στοιχείων που θα αναστατώσουν το σύστημα πληρωμών που συμπίπτει σχεδόν με την εισαγωγή του ευρώ. Εναπόκειται στην Επιτροπή και στο Συμβούλιο - λαμβανομένης υπόψη και της γνωμοδότησης της ΕΚΤ, όπου εκφράζονται οι ίδιες με της ΟΚΕ αμφιβολίες - να επιβεβαιώσουν εάν οι προθεσμίες εφαρμογής συμπίπτουν με τις ανάγκες της αλλαγής και χωρίς να έχουν αρνητικές συνέπειες για τους καταναλωτές.

4.5. Εν προκειμένω - και λαμβανομένης επίσης υπόψη της γνώμης της GPSF, που αναφέρεται στο σημείο 4.3 - η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή στην πρωτοβουλία του τραπεζικού τομέα που αναφέρεται στο σημείο 2.17: δεδομένου ότι το τελικό αποτέλεσμα του κανονισμού ή της προτεινόμενης αυτορρύθμισης είναι το ίδιο, διαφορετικές ημερομηνίες εφαρμογής, η προς λήψη απόφαση είναι καθαρά πολιτική και υπάγεται στην αρμοδιότητα των κέντρων λήψεως αποφάσεων.

4.6. Τέλος, για να αποφευχθεί ένας ήδη εγκεκριμένος κανονισμός να αποτελέσει αργότερα - κατά το μάλλον ή ήττον αιτιολογημένα - αντικείμενο αμφισβήτησης στο Δικαστήριο, η ΟΚΕ συνιστά θερμώς να επαληθευτούν προσεκτικά οι νομικές βάσεις του κανονισμού. Η αξιοπιστία των κοινοτικών πράξεων πρέπει να είναι αδιαμφισβήτητη.

Βρυξέλλες, 29 Νοεμβρίου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) Οι εκτιμήσεις αυτές, αλλά και άλλες που αναφέρονται, προέρχονται από την μελέτη "Global Payments 2000/1" της Boston Consulting Group, 2000.

(2) Ευρωπαϊκή τραπεζική ομοσπονδία, Ευρωπαϊκός Όμιλος ταμιευτηρίων, Ευρωπαϊκή Ένωση συνεταιριστικών τραπεζών.

(3) MIF: multilateral default interbank fee (Πολυμερής διατραπεζική προμήθεια).

(4) Γνωμοδότηση της ΕΚΤ της 26ης Οκτωβρίου 2001 (CON/2001/34).

(5) Στρογγυλή Τράπεζα της Οικονομικής και Νομισματικής Επιτροπής του ΕΚ, 12 Ιουλίου 2001.