ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡ ΩΠΑΪΚ ΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ
Βρυξέλλες , 20.9.2000
COM(2000) 580 τελικό
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ
Οι υπηρεσίες κοινής ωφέλε ιας στην Ευρώπη
2ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ
Οι υπηρεσίες κοινής ωφέλε ιας στην Ευρώπη
ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ
ΠΕΡΙΛΗΨΗ ...........................................................................................................................3
1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ..............................................................................................................5
2. Η ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΟΙΝΗΣ ΩΦΕΛΕ ΙΑΣ ....................................7
3. ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΟΙΝΗΣ ΩΦ ΕΛΕΙΑΣ Κ ΑΙ ΚΟΙΝΗ ΑΓΟΡΑ .....................................9
4. ΚΤΗΘΕΙΣΑ ΠΕΙΡΑ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗΣ ΟΡΙΣΜΕΝΩΝ
ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΟΙΝΗΣ ΩΦΕΛΕ ΙΑΣ .....................................................................18
4.1. Τηλεπικοινωνίες .....................................................................................................19
4.2. Μεταφορές .............................................................................................................20
4.3. Ενέργεια .................................................................................................................21
4.4. Η γνώµητω ν καταναλωτών για τις υπη ρεσίες κ οινής ωφέλειας ..............................21
5. ΜΙΑ ΕΥΡΩΠ ΑΪΚΗ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ .........................................................................23
5.1. Κα λύτερηδυνατή αξιοπ οίη σητ ου αν οίγµατος των αγορ ών ....................................24
5.2. Να ενισχυθο ύν ο συ ντ ονισµ ός και η αλληλεγγύη στην Ευρώπη ..............................26
5.3. Άλ λες κοιν οτικές δράσεις υπέρ των υπηρεσιών κ οινής ωφέλειας ............................27
ΠΑΡ ΑΡΤΗΜ Α I: Η ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΚΑΤΑ ΣΤΑΣΗ ΣΤΟΥΣ ∆ΙΑΦΟΡΟΥΣ ΤΟΜΕΙΣ .............29
ΠΑΡ ΑΡΤΗΜ Α II: ΟΡΙΣΜΟΙ ...............................................................................................42
3ΠΕΡΙΛΗ ΨΗ
Οι υπηρεσίες κοινής ωφέλειας αποτελ ούν θεµελιώδες στ οιχείο τ ου ευρωπαϊκού κ οινωνικ ού
προτύπ ου . Τ ο νέ ο άρθρ ο 16 της σ υνθήκης ΕΚ επιβεβ αιώνει τη θέση του ς µεταξύ των κ οινώ ν
αξιών της Ένωσης και τ ον ρ όλ ο τ ους στην πρ οώθηση της κ οινωνικής και εδαφικής σ υν οχής .
Οι υπηρεσίες αυτές συµβάλλο υν επίσης στη συν ολική ανταγωνιστικότητα της ε υρωπαϊκήςοικο ν οµίας και παρέχο νται στο πλαίσιο συνεχώ ς εξελισσόµε νων αγ ορών και τεχνολ ογιών
. Η
παγκοσµιοπ οίηση τ ου ε µπορί ου , ηολοκλήρωση τη ς εσωτερικής αγ οράς και οι ταχείες
τεχνολ ογικές αλλαγές πιέζου ν ολ οέ να και περισσότερ ο για τ ο άν οιγµα νέω ν τ οµέω ν στ ο ν
ανταγωνισµό . Στ ο πλαίσιο αυτ ό τ ο Ευρωπαϊκό Συµβ ούλιο της Λισσαβόνας ζήτησε απ ό την
Επιτροπή να ενηµερώσει την ανακ οίνωσή της για τις υπηρεσίες κ οινής ωφέλειας στην
Ευρώπη.
Ο καθορισµ ός τ ου σκ οπ ού των υπηρεσιών κ οινής ω φέλειας και ο τρ όπο ς πραγµατ οποίησήςτους αποτελεί αρµ ο διότητα τω ν δηµ οσίων αρχών στ ο κατάλληλο τ οπικό
, περιφερειακό ή
εθνικό επίπεδ ο . Η Κοιν ότητα θα διασφαλίσει µε την εφαρµ ογή των καν ό νων της σ υνθήκης
και τα µέσα που διαθέτει ότι ηπαρ οχή αυτών των υπη ρεσιών , σε ό, τι αφ ορά την π οιότητα και
τις τιµές, ανταπ οκρίνεται κατά τον καλύτερ ο δυνατ ό τρ όπ ο στις ανάγκες τω ν χρηστών τ ους
και των πολιτών γενικότερα .
Σε ορισµέ ν ους τ οµείς στ ους οπ οίου ς τ ο µέγεθ ος και δικτυακή υπο δ οµή δίν ουν µια φυσικήευρωπαϊκή διάσταση
, έχει ήδηαναλη φθεί κοιν οτική δράση . Η ανακοίνω σηπεριέχει τις
διαθέσιµες πληροφ ορίες για τα θετικά αποτελέσµατα αυτής της δράσης στη διαθεσιµότητα ,
την ποι ότητα και την πρ όσβαση των υπηρεσιών κ οινής ωφέλειας στ ους εν λόγω τ οµείς .
Η σχετική πείρα µέχρι σήµερα επιβεβ αιώνει την πλήρη συµβιβασιµότητα των καν όνω ν της
συνθήκης για τ ον ανταγωνισµ ό και την εσωτερική αγορά µε υψηλές πρ ο διαγραφές στην
παροχή υπηρεσιών κ οινής ωφέλειας . Σε ορισµένες περιπτώσεις , ιδιαίτερα όπο υ µ ό νες οι
δυνάµεις της αγ οράς δεν αρκ ού ν για την ικανοπ οιητική παροχή των υπηρεσιών , οι δηµ όσιες
αρχές µπορ ο ύν να αναθέσ ο υν σε ορισµέν ο υς φ ο ρείς υπ οχρεώσεις παρ οχής υπηρεσιών κοινής
ωφέλειας και , όπ ου είναι απαραίτητο , να τ ους χορηγήσ ου ν ειδικά ή απ οκλειστικά δικαιώµατα
και/ ή να προβλέψου ν χρηµατ οδ οτικ ό µηχανισµ ό για την παρ οχή τ ους .
Τα κράτηµέληκαι οι ενεχ όµε ν οι φ ορείς χρειάζ ονται ν οµική βεβαιότη τα . Η ανακοίνωση
διευκρινίζει τόσ ο τη ν εµβέλεια όσ ο και τα κριτήρια για την εφαρµ ογή των καν όνω ν της
εσωτερικής αγοράς και τ ου ανταγωνισµ ού . Καταρχάς , οι ε ν λ όγω καν όνες εφαρµ όζ ο νται
µό ν ο εφ όσ ο ν πρ όκειται για οικο ν οµικές δραστηρι ότητες π ου επηρεάζο υν το εµπ όρι ο µεταξύ
των κρατών µελών . Όπ ου ε φαρµ όζ ονται αυτ οί οι καν ό νες , ησυ µβιβασιµότη τα µε το υς
κανόνε ς βασίζεται σε τρεις αρχές :
– Ουδετερ ότητα έναντι της δηµ όσιας ή ιδιωτικής ιδιοκτησίας των επιχειρήσεων π ου
παρέχουν τις υπηρεσίες ·
– Ελευθερία των κρατών µελών να ορίσο υν τις υπηρεσίες κ οινής ωφέλειας , µε έλεγχ ο
για τυχόν προ φανή λάθη ·
– Αναλογικότητα ώστε οι περιορισµ οί στ ον ανταγωνισµ ό και τις ελευθερίες της
ενιαίας αγοράς να µην υπερβαίνου ν τ ο επίπεδο π ου είναι απαραίτητο για την
αποτελεσµατική παροχή αυτών των υπηρεσιών .
4∆εδο µέν ου ότι τ ο σχετικό πλαίσιο συνεχίζει να εξελίσσεται και ηΕπιτροπή αποκτά
περισσότερη πείρα από την εφαρµ ογή των καν όνων για την ε σωτερική αγορά και τ ον
ανταγωνισµό , θα πρ οβεί σε περαιτέρω διευκρινίσεις .
Η ανακοίνωσηπεριγράφει επίση ς πως , µε βάσητο άρθρ ο 16, µπορεί ηΚοιν ότη τα σε
συνεργασία µε τις τ οπικές , περιφερειακές και εθνικές αρχές να αναπτύξει µια ενεργή π ολιτική
σε ευρωπαϊκό επίπεδ ο πρ οκειµέν ου να διασφαλίσει ότι όλ οι οι π ολίτες της Ε υρώπης έχ ου ν
πρόσβασηστις καλύτερες υπη ρεσίες .
51. ΕΙΣΑΓΩΓΗ
1. Το1996, ηΕπιτροπή παρ ουσίασε ανακ οίνωση για τις υπη ρεσίες κοινής
ωφέλειας στην Ε υρώπη1, στην οπ οία υπ ογράµµιζε τη ση µασία των απ οστ ολών
κοινής ω φέλειας για την υλ οπ οίηση των θε µελιωδών στ όχω ν της Ευρ ωπαϊκής
Ένωσης. Πρ ότεινε τη ν ένταξηστησ υνθήκη ΕΚ αναφοράς στις εν λ όγω
υπηρεσίες . Οι ορισµ οί2και οι στ όχ οι π ου εκτίθενται στην ανακ οίνωση τ ου 1996
σχετικά µε το µελλο ντικό ρ όλο των υπηρεσιών αυτώ ν στην ενιαία αγορά ,
ισχύουν πάντ οτε . Η παρ ούσα ανακ οίνωσηενη µερώ νει αυτή τ ου 1996.
2. Από την έγκριση της πρώτης α νακοίνωσης , σηµειώθη καν διάφ ορες εξελίξεις .
Όπως είχε προτείνει ηΕπιτροπή , ησυ νθήκητ ου Άµστερνταµ περιλαµβάνει
αναφορά στο ρ όλ ο τω ν υπηρεσιών κ οινής ωφέλειας . Τ ο νέ ο άρθρο 16 της
συνθήκης ΕΚ αναγνωρίζει τ ο θεµελιώδη χαρακτήρα των αξιών π ου περιέχου ν
οι υπηρεσίες αυτές και την α ναγκαιότητα , για την Κοιν ότητα , να τις λάβει
πλήρως υπόψη κατά την εκπό νηση και την ε φαρµο γή τ ου συν όλ ου των
πολιτικών της , αφ ο ύ τις περιλαµβάνει στις αρχές της σ υνθήκης :
“ Υπό την επιφύ λαξη των άρθρων 73, 86 και87, και ενόψει τ ης θ έσης που
κατέχουν οι υπηρ εσίες γενικού οικονοµικού ενδιαφέροντος στα πλαίσια των
κοινών αξιών της Ένωσης καθώς και της συµβολής τους σ την προώ θηση της
κοινωνικής και εδαφικής συνοχής , η Κοινότητα και τα κράτη µ έλη , εντός των
πλαισίων των αντιστοίχων αρµοδιοτήτων τους , και εν τός του π εδίου ε φαρµογής
της παρούσας συνθήκ ης , µ εριµνούν ούτως ώστ ε οι υπηρε σίες αυτ ές να
λειτουργούν βάσει αρχών και προϋπο θέσ εων οι οποί ες να επιτρ έπουν την
εκπλήρωση του σκοπού τους .”
3. Η ανακοίνωσητ ου 1996 διευκρίνιζε ότι , κατά τηγνώµη τη ς Επιτροπής , αντί να
είναι ασυµβίβαστες , οι υπηρεσίες γενικ ού οικ ον οµικ ού συµφέρ ο ντ ος , η
εσωτερική αγορά και η π ολιτική ανταγωνισµού της Κοιν ότητας ήταν αντίθετα
συµπληρωµατικές για την εκπλήρωση των θεµελιωδώ ν στ όχων της σ υνθήκης .
Η αλληλεπίδρασή τους πρέπει να είναι επωφελής για κάθε πολίτη και τηνκοινωνία στ ο σύν ολ ό της
.
4. Από το1996, οι αγορέ ς , ητεχν ολ ογία και οι α νάγκες των χρη στών σ υνέχισαν να
εξελίσσονται ταχύτατα . Αποκτήθηκε εµπειρία στους τ οµείς αυτ ούς , π ου ήταν
τότε σε διαδικασία ελευθέρωσης στ ο πλαίσιο το υ πρ ογράµµατ ος της
εσωτερικής αγοράς . Η ελευθέρω σησυ νεχίστη κε σε κοιν οτική κλίµακα ,
διασφαλίζοντας ή και βελτιώνοντας σε ορισµένες περιπτώσεις το επίπεδοποιότητας και προστασίας των χρηστών
. Όσ ο πρ οό δ ευε ηεσωτερική αγορά ,
παρουσιάζ ονταν νέα ερωτήµατα σχετικά µε τα όρια ορισµένων υπηρεσιών πο υπαρέχονταν απ οκλειστικά σε µηανταγωνιστική βάση
, τα οπ οία όµως πλέο ν
µπορ ούσα ν να πρ οσελκύσο υν τ ον α νταγωνισµ ό . Εξάλλου, µε την τεχνική
πρό οδ ο και , ειδικότερα , την ανέλιξη της κ οινωνίας τω ν πληρο φ οριών είµαστε
υποχρεωµέ ν οι να σ υµπεράν ουµε ότι ηε δαφική προσέγγιση ορισµένω ν απ ό τις
1ΕΕC281/3 τη ς26.09.1996.
2Βλ. Παράρτη µα ΙΙ .
6υπηρεσίες αυτές έχει πλέο ν ξεπεραστεί και ότι θα πρέπει να εξεταστο ύν σε µια
διασυν οριακή προ οπτική .
5. Παρά τα θετικά αποτελέσµατα από την ελευθέρωση , οι υπηρεσίες κοινής
ωφέλειας και ηκοιν οτική δράσησ υνεχίζ ουν να δη µιο υργ ούν ερωτήµατα .
Απέναντι στην τεχνολ ογική εξέλιξη , το γε νικό κανο νιστικό πλαίσιο , καθώς και
την εξέλιξη των αναγκών τω ν καταναλωτών , έ νας απ ό τ ους φ όβ ους πο υ
εκφράζο νται από τ ο υς π ολίτες αφ ορά τ ο ν κίνδ υν ο υπ οβάθµισης της ποι ότητας
των υπηρεσιών κ οινής ωφέλειας . Στηβάσηαυτή , ό σ οι παρέχ ουν τις
παραδοσιακές υπηρεσίες κ οινής ω φέλειας και οι δηµ όσιες αρχές π ου τις
υποστηρίζ ουν βεβαιώνου ν ότι η εφαρ µ ογή τ ου κ οιν οτικ ού δικαίου θα µπ ορ ούσε
να θέσει σε κίν δυν ο τις δ ο µές παρ οχής αυτ ο ύ τ ου είδ ους των υπηρεσιών , πο υ
απέδειξαν τη χρησιµότητά τ ους εδώ και καιρό , και µαζί τ ους και την π οιότητα
των υπηρεσιών πρ ος τ ο κ οιν ό . Οι ανταγωνιστές παροχής υπηρεσιών τ ου
ιδιωτικού τ οµέα υπ οστηρίζ ουν απ ό την πλευρά τ ους ότι οι υπάρχο υσες
συµφωνίες ε υν ο ού ν κατά τρ όπ ο αθέµιτ ο τ ο ν οργανισµ ό στ ον οπ οί ο έχει
ανατεθεί από τ ο ∆ηµόσι ο η παρ οχή αυτών των υπηρεσιών και συνεπώ ς υπάρχει
παράβασητου κ οιν οτικού δικαίου .
6. Στο πλαίσιο αυτ ό και κατόπιν αιτήµατος τ ου Ευρωπαϊκο ύ Συµβ ουλί ου της
Λισσαβόνας , π ου επαναλήφθηκε από το Ε υρωπαϊκό Συ µβούλι ο τ ου Feira, η
Επιτροπή ανέλαβε να ε νηµερώσει την ανακ οίνωσή της το υ 1996. Ο στ όχο ς είναι
διπλός:
– να διευκρινιστο ύν περισσ ότερ ο οι α ντίστοιχοι ρ όλοι των διαφόρω ν
επιπέδων των εθ νικών αρχών σχετικά µε τ ον ανταγωνισµό και την
εσωτερική αγορά π ου ισχύ ου ν για τις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας ώστε να
ικανοποιηθεί τ ο αίτηµα των φ ορέω ν για µεγαλύτερη νο µική ασφάλεια · το
πεδίο εφαρµ ογής των καν όνω ν σχετικά µε τις κρατικές ενισχύσεις
αποτελεί ένα σηµαντικ ό αντικείµεν ο ανησ υχίας ·
– να ενθαρρυ νθεί ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο σχετικά µε την καλή λειτουργία
των υπηρεσιών κ οινής ωφέλειας , στ ο οπ οίο οι εθνικές , περιφερειακές και
τοπικές αρχές , θα διαδραµατίζ ου ν ηκαθεµιά τ ον ρόλ ο τ ου ς , σύµφω να µε
το άρθρ ο 16 της συ νθήκης .
7. Η ανακοίνωσηπεριλαµβάνει διάφορα κεφάλαια . Στο κεφάλαιο 2, ηΕπιτροπή
εκθέτει το όραµά της σχετικά µε την απο στολή των υπηρεσιών κ οινής
ωφέλειας. Τ ο κεφάλαιο 3 περιέχει διευκρινίσεις σχετικά µε την ε φαρµ ογή των
κανόν ων α νταγωνισµ ού και των καν όνω ν σχετικά µε την ενιαία αγορά των
υπηρεσιών κοινής ωφέλειας . Τ ο κεφάλαιο 4 παρ ουσιάζει ορισµένα
προκαταρκτικά αποτελέσµατα που αντλ ούνται απ ό την κτηθείσα πείρα κατά την
εφαρµογή της αρχής της γενικής παρ οχής υπηρεσιών στ ο υς ελευθερ ωθέντες
τοµείς, στ ο πλαίσιο τ ου πρ ογράµµατ ος για την ενιαία αγορά . Τ ο παράρτηµα Ι
περιλαµβάνε ι συµπληρωµατικές πληροφ ορίες για την κατάσταση των διαφ όρων
τοµέω ν. Τ ο κεφάλαιο 5 πρ οτείνει πρ οσανατ ολισµ ούς για συµπληρωµατικές
δράσεις πο υ θα µπο ρ ούσαν να αναληφθ ού ν ώστε να βελτιωθεί η π οιότητα και η
αποτελεσµατικότητα της παρ οχής υπηρεσιών κοινής ωφέλειας , ως θε µελιώδο υς
στοιχείου τ ου πρ οτύπ ου της ε υρωπαϊκής κοινωνίας .
72. Η ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΟΙΝΗΣ ΩΦΕΛΕΙΑΣ
8. Το συµ φέρ ον των π ολιτών βρίσκεται στο επίκεντρο της κ οιν οτικής π ολιτικής
για τις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας . Οι υπηρεσίες αυτές συµβάλλο υν σε µεγάλ ο
βαθµό στη συν ολική ανταγωνιστικότητα της ε υρωπαϊκής βιοµηχανίας και στην
οικο ν οµική , κ οινωνική και εδαφική συ ν οχή . Ως χρήστες τω ν ε ν λ όγω
υπηρεσιών , οι ευρωπαί οι πολίτες α ναµέν ου ν πλέ ον υπηρεσίες π οιότητας σε
προσιτές τιµές . Συνεπώ ς στ ο επίκεντρο της δηµ ό σιας δράσης στο ν τ οµέα αυτ ό
βρίσκονται οι χρήστες και οι α νάγκες τ ους . Η Κοινότητα πρ οστατεύει τ ου ς
στόχ ους κ οινής ωφέλειας και την απ οστ ολή δηµ όσιας υπηρεσίας .
9. Για να µπ ορ ούν να εκπληρώσου ν τ ους στ όχ ους τ ους οι δηµ όσιες υπηρεσίες ,
είναι απαραίτ ητο να δραστηριοπ οι ούνται στ ο πλαίσιο πλήρ ους διαφάνειας ,
καθορίζ οντας µε κάποια ακρίβεια τις ανάγκες των χρηστών για τ ους οπ οίου ς
έχουν δηµι ουργηθεί οι υπηρεσίες κοινής ωφέλειας , τ ο ν οργανισµ ό στ ον οποί ο
έχει ανατεθεί να καθορίσει τις υπ οχρεώσεις π ου απ ορρέ ουν και να µεριµ νά για
την τήρησή τ ους , καθώς και το ν τρ όπ ο µε τ ον οπ οίο θα πρέπει να πληρ ούνται οι
υποχρεώσεις αυτές . Πρέπει να ληφθ ούν µέτρα στ ο κατάλληλο επίπεδο είτε είναι
κοιν οτικό είτε εθνικό είτε περιφερειακό είτε τ οπικό , ώστε να καθ οριστ ούν
κριτήρια που να εφαρ µ όζ ονται για τις υπηρεσίες κο ινής ωφέλειας . Πρέπει να
διασφαλιστεί ησυνέργια και ησυν οχή των ενεργειών αυτών .
10. Οι ανάγκες των χρηστών πρέπει να καθ οριστ ούν κατά το ν ε υρύτερ ο δυνατ ό
τρόπ ο. Οι ανάγκες τω ν καταναλωτών διαδραµατίζου ν φ υσικά σηµαντικό ρ όλο .
Στηβάσητων αναγκών το υς περιλαµβάνο νται η διασφάλιση γενικευµένη ςπρόσβασης
, η υψηλή ποι ότητα και οι προ σιτές τιµές . Οι επιχειρήσεις , και
ιδιαίτερα οι ΜΜΕ , περιλαµβάνονται επίσης µεταξύ τω ν κυρι οτέρων χρηστών
των υπηρεσιών κ οινής ωφέλειας των οποίω ν θα πρέπει να ικανοπ οιηθ ούν οι
ανάγκες. Τ ο πεδί ο ανησ υχίας των π ολιτών είναι επίσης ευρ ύτερ ο . Οι πολίτες
επιθυµούν ειδικότερα :
– υψηλό επίπεδ ο πρ οστασίας τ ου περιβάλλοντ ος ·
– να ληφθ ούν υπ όψη οι ιδιαίτερες ανάγκες ορισµένων κατηγοριών τ ου
πληθυσµού , όπως τα µει ονεκτ ούντα άτο µα και τα άτοµα µε χαµηλό
εισόδηµα ·
– την πλήρη εδαφική κάλυψη , περιλαµβανοµένω ν και των
αποµακρυσµένω ν ζωνώ ν ή τω ν περι οχών µε δύσκοληπρ όσβαση , για τις
κυριότερες υπηρεσίες .
11. Ορισµένες αρχές µπ ορ ο ύν να συ µβάλουν στ ον καθορισµ ό των αναγκών τω ν
χρηστών σε ό , τι αφ ορά τις υπηρεσίες κ οινής ωφέλειας , µεταξύ των οποίων :
– ο σαφής καθ ορισµ ός τω ν θεµελιωδώ ν υποχρεώσεων µε στ όχ ο τη
διασφάλιση της παροχής υπηρεσίας ικαν οποιητικής ποιότητας , υψηλά
επίπεδα σε θέµατα δηµ όσιας υγείας και ασφάλειας των υπηρεσιών ·
– ηπλήρη ς διαφάνεια για τις τιµές , τ ου ς όρ ου ς και τις προϋπ οθέσεις των
συµβάσεων και την επιλογή και χρηµατοδ ότηση των φ ορέων ·
8– η επιλογή της υπηρεσίας και , ε νδεχ οµέ νως , τ ου φ ορέα , και ο
αποτελεσµατικός ανταγω νισµό ς µεταξύ φ ορέων ·
– ηύπαρξη , όπ ου είναι απαραίτητο , ανεξάρτητων ρυθµιστικών ο ργάνων
των φ ορέω ν και µέσω ν πρ οσφυγής µε τηµ ορφή µη χανισµών
επεξεργασίας των καταγγελιών και διακανονισµών των διαφορώ ν .
Μπορο ύν επίσης να πρ οβλέπου ν την εκπρ οσώπηση και ενεργή συ µµετ οχή τωνχρηστών στ ον ορισµό των υπηρεσιών και την επιλογή των µ ορφώ ν πληρωµώ ν
.
12. Οι παροχείς των υπηρεσιών κ οινής ω φέλειας διαδραµατίζο υν επίσης ση µαντικό
ρόλ ο, χάρηστηµακρά πείρα τ ους σε ό , τι αφ ορά την ικανοπ οίηση των αναγκών
των χρηστών , και µπ ορ ούν να συµβάλου ν σηµαντικά στη ν ανάπτυξη των
υπηρεσιών αυτών . Πρέπει να ξεκινήσ ουν κατάλληλες διαπραγµατεύσεις µαζί
τους, παράλληλα µε αυτές πο υ θα πραγµατοπ οιηθού ν µε τ ους χρήστες3.
Ωστόσ ο, κατά τηδιάρκεια αυτών τω ν διαπραγµατεύσεων , οι δηµ όσιες αρχές ,
πρέπει να διακρίνου ν σαφώς τις ανάγκες των χρηστώ ν και τις ανάγκες τω ν
προµηθευτώ ν .
13. Οι δηµό σιες αρχές αντιµετωπίζ ουν τ ο θέµα πως θα εκτελού νται οι στ όχοι π ο υ
ορίζ ου ν για τις υπηρεσίες κ οινής ωφέλειας ώστε να διασφαλίζεται υψηλό
επίπεδο π οιότητας και µέγιστος βαθµός αποτελεσµατικότητας . Οι στ όχ οι αυτ οί
µπορ ού ν να εκπληρωθο ύν µε διάφορ ου ς τρ όπ ους . Η επιλογή µπ ορεί να γίνει
λαµβάνοντας υπόψηειδικ ότερα :
– τα τεχνικά και οικον ο µικά χαρακτηριστ ικά της εν λόγω υπηρεσίας ·
– τις ιδιαίτερες ανάγκες των χρηστών ·
– πολιτισµικές και ιστορικές ιδιαιτερότητες το υ εν διαφερόµεν ου κράτο υς
µέλους.
Η επιλογή διαφ ορετικών µέσω ν για διαφ ορετικές υπηρεσίες - ή και για την ίδια
υπηρεσία όταν π οικίλου ν οι περιστάσεις από τ ο ένα κράτο ς µέλ ος στ ο άλλ ο ή
στο ε σωτερικό ε ν ός ίδιου κράτο υς µέλο υς - δεν θα πρέπει συνεπώς να θεωρείται
ως αντιφατική , αλλά αντίθετα ως ουσιώδε ς εχέγγυο απ οτελεσµατικότητας .
3ΟιETUC καιCEEP π ρότειναν ένα Χάρτ η υπηρε σιώ ν κοινής ωφ ελείας που αν τιπροσωπε ύει µια
σηµ αντική σ υνδροµή σ τον υπό ε ξέλιξη διάλογο για το µ έλλον των υπ ηρε σιών κοινής ωφελ είας .
93. ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΟΙΝΗΣ Ω ΦΕΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΗ ΑΓΟΡΑ
14. Οι υπηρεσίες κοινής ωφέλειας διαφέρ ουν από τις συ νήθεις υπηρεσίες στ ο µέτρ ο
που οι δηµ όσιες αρχές θεωρ ού ν ότι η παρ οχή τ ου ς απ οτελεί αναγκαιότητα ,
ακόµηκαι αν η αγ ορά δε ν είναι αρκ ούντω ς ευ ν οϊκή για τη ν παρ οχή αυτών τωνυπηρεσιών
. Αυτό δεν σηµαίνει ότι , σε π ολλές περιπτώσεις , ηαγ ορά δεν
αποτελεί το ν καλύτερ ο µηχανισµ ό για την παρ οχή αυτών των υπηρεσιών .
Πολλές απ ό τις θε µελιώδεις ανάγκες , όπως ηδιατρο φή , η έν δυσηή ηκατ οικία ,
ικανοποι ού νται αποκλειστικά ή στην πλειον ότητά τ ου ς από την αγο ρά . Ωστ όσ ο,
αν οι δηµ όσιες αρχές θεωρ ού ν ότι ορισµέ νες υπηρεσίες είναι κοινής ωφέλειαςκαι οι µηχανισµ οί της αγ οράς θα µπ ορ ούσαν να µη διασφαλίζο υν την επαρκή
παροχή αυτών των υπηρεσιών
, µπ ορ ούν να καθορίσ ου ν ένα ν αριθµ ό ειδικών
υπηρεσιών µε στ όχ ο την ικαν οπ οίηση των αναγκών αυτών µε τη µ ορφή
υποχρέωσης παροχής υπηρεσίας κοινής ωφέλειας . Η εκπλήρωσηαυτών των
υποχρεώσεω ν µπ ορεί να συ νεπάγεται , όχι όµω ς απαραίτητα , την παρ οχή
ειδικών ή αποκλειστικών δικαιωµάτων , ή ακό µηιδιαίτερων µη χανισµών
χρηµατοδ ότησης . Ο ορισµ ός εν ό ς συγκεκριµέν ου στ όχ ου κ οινής ωφέλειας και
της απαραίτητης υπηρεσίας για την εκπλήρωση αυτού τ ο υ στ όχ ου δεν πρέπει να
συνεπάγεται απαραίτη τα ιδιαίτερο τρόπ ο παρ οχής της εν λόγω υπηρεσίας . Η πιο
κλασσική περί πτωση είναι ηυποχρέωσηγε νικής πρόσβαση ς4, δηλαδή η
υποχρέωση παρ οχής µιας συγκεκριµένης υπηρεσίας στ ο σύν ολ ο της επικράτειας
µιας χώρας σε τιµές προ σιτές και µε την ίδια ποι ότητα , α νεξάρτητα από την
αποδ οτικότητα κάθε µεµ ονω µένης πράξης .
15. Οι δηµό σιες αρχές µπ ορ ού ν να απ οφασίσου ν να επιβάλουν την υποχρέωση
κοινής ω φέλειας στο σύ ν ολο των συναλλασσ οµένω ν µιας συγκεκριµένης
αγοράς ή , σε ορισµένες περιπτώσεις , να ορίσ ου ν ένα µ όν ο φ ορέα , ή έ ναν
περιορισµέν ο αριθµ ό φ ο ρέων , στ ους οπ οίου ς επιβάλουν συγκεκριµένες
υποχρεώσεις , χωρίς να τ ους παρέχου ν ειδικά ή απο κλειστικά δικαιώµατα . Με
τον τρ όπ ο αυτ ό , ενθαρρ ύνεται στ ο µέτρ ο τ ου δυ νατο ύ ο ανταγωνισµ ός , και οι
χρήστες διατηρού ν µεγάλη ελευθερία ω ς πρ ος την επιλογή το υ παρ οχέα . Όταν
ένας φ ορέας ή ένας περιορισµέ ν ος αριθµ ός ανταγωνιστών φ ορέων σε µια
συγκεκριµένηαγορά υπόκεινται σε υπ οχρέωσηπαρ οχής υπη ρεσίας κ οινής
ωφέλειας ενώ άλλοι δεν υπ όκεινται στην υπ οχρέωση α υτή , δικαιολογείται να
συµµετάσχο υν όλ οι οι φ ο ρείς π ου είναι παρ όντες στην αγ ορά αυτή στη
χρηµατοδ ότηση τ ου συµπληρωµατικού καθαρ ού κό στ ους π ου συνεπάγεται η εν
λόγω υπηρεσία κοινής ωφέλειας , µέσω εν ός συστήµατ ος συµπληρωµατικών
εισφορών ή ε ν ός ταµεί ου για την υπηρεσία κ οινής ωφέλειας . Σε µια τέτ οια
κατάσταση , έχει σηµασία το π οσ οστ ό π ου επιβαρύνει µια επιχείρηση να είναι
αναλογικό µε τη δραστηριότητά της στην αγ ορά και να διακρίνεται σαφώς απ ό
τις άλλες επιβαρύνσεις που αφ ορ ο ύν τη συ νήθη άσκηση της δραστηριότητάς
της.
4Η έννοια της καθολικής υπη ρε σίας και της υποχρ έω σης τ ης υπηρ εσία ς κοινής ωφ έλεια ς
αναγν ωρίσ τηκαν σ την οµολογία του δικαστη ρίου ( Υπόθεση C-320/91 Corbeau, Συλλογή 1993
Υπόθεση C-393/92 Almelo, Συλλογή1994) και κατέλ ηξαν σε κοινοτική νοµοθεσία που ισχ ύει για
τις υπηρε σίε ς αυτ ές , αφού δη µιουργήθηκ ε κοινό ρυθµιστικό πλαίσιο µ ε την προοπτική της
ολ οκλήρωσης µια ς ενιαία ς ευρ ωπαϊκή ς α γοράς ( βλ. π αρακάτω , Κ εφάλαιο 4).
1016. Έτσι, η δηµ όσια φωνητική τηλεφωνία παρέχεται σήµερα στο σύ ν ολο της
Κοινότητας , στ ο πλαίσιο υπ οχρέωσης καθολικής υπηρεσίας π ου καθ ορίζεται
στην κ οινοτική ν οµ οθεσία , ε νώ ο τ οµέας τω ν τηλεπικοινωνιών έχει πλήρως
ελευθερωθεί από τ ο 1998. Εξάλλο υ, οι αποφάσεις πο υ ελήφθησαν στις αρχές
της δεκαετίας το υ 1990 εν όψει της στα διακής ελευθέρωσης τ ου τ οµέα
αντικατόπτριζαν την εξέλιξη της αγορά ς και των τεχν ολογιών , αµ φισβητώντας
τηδιατήρη σητων ειδικών ή αποκλειστικών δικαιωµάτων στ ον τ οµέα αυτ ό ως
αποτελεσµατικού και αναλ ογικού µέσ ου πρ οκειµέν ου να διασφαλιστού ν για
τους φ ορείς οι απαραίτητες εισπράξεις µε στόχ ο την παρ οχή γε νικευµένης
υπηρεσίας . Σε µια ανταγωνιστική αγορά , τ ο κοιν οτικ ό πλαίσιο επέτρεπε στα
κράτηµέληνα δη µι ουργήσ ου ν µη χανισµ ού ς για το ν καταµερισµό τ ου κ όστ ους
παροχής της υπηρεσίας κοινής ωφέλειας σε κ οιν οτικ ό επίπεδ ο . Τα περισσ ότερα
κράτηµέληδεν έκριναν ωστ όσ ο απαραίτη το να ε νεργ οπ οιήσου ν τ ου ς
µηχανισµούς αυτ ούς , λ όγω το υ χαµηλ ού σχετικ ού κ όστ ους .
17. Ωστόσ ο, ορισµένες υπηρεσίες κ οινής ω φέλειας δεν µπ ορ ούν να παρέχο νται από
περισσότερο υς παρ οχείς , για παράδειγµα όταν µ όνο ένας παροχέας είναι
οικο ν οµικά βιώσιµος . Στην περίπτωση αυτή , οι δηµ όσιες αρχές χ ορηγ ούν
συνήθως ειδικά ή απ οκλειστικά δικαιώµατα , µε τηµ ορφή συµβάσεων
παραχώρησης , για την παροχή της συγκεκριµένης υπηρεσίας κ οινής ωφέλειας ,
για καθορισµένηπερίο δ ο , µέσω πρ όσκλησης υπ οβολής προσ φ ορών . Ο
ανταγωνισµός π ου ασκείται κατά την ανάθεση της αγ οράς υπ οτίθεται ότι
διασφαλίζει ότι οι στόχ οι π ου καθ ορίζο νται για µια υπηρεσία κοινής ωφέλειας
εκπληρώνονται µε τ ο µικρ ότερ ο δυνατ ό κ όστ ος για τ ο κ οινωνικ ό σ ύν ολ ο .
18. Όταν καµία από τις δυ ο αυτές λύσεις δεν επιτρέπει να εκπληρωθού ν κατά τρ όπ ο
ικανοποιητικό οι στ όχοι της υπηρεσίας κ οινής ωφέλειας , µπ ορεί να απο δειχθεί
απαραίτητο να ανατεθεί η υπη ρεσία αυτή σε ένα µό ν ο φ ορέα , ή σε ένα
περιορισµέν ο αριθµ ό φ ο ρέων , και να τ ο υς χ ορηγηθ ούν ειδικά ή απ οκλειστικά
δικαιώµατα . Στις περιπτώσεις αυτές , καθώς και στην περίπτωση που
περιγράφεται παρ απάνω όπ ου τα αποκλειστικά δικαιώµατα χορηγού νται στ ο
πλαίσ ιο µιας διαδικασίας πρόσκλησης υπ οβολής προσ φ ορών , οι δηµ όσιες αρχές
µπορ ού ν να διασφαλίσου ν την κατάλληλη χρηµατοδ ότηση π ου να επιτρέπει
στους φ ορείς στ ο υς οπ οί ους έχει ανατεθεί η παροχή της υπηρεσίας κ οινής
ωφέλειας να εκπληρώσου ν αυτ ο ύς τ ου ς στ όχ ους .
19. Η τήρηση των διατάξεων της συ νθήκης ΕΚ και ιδιαί τερα όσων αφ ορ ούν τ ον
ανταγωνισµό και την εσωτερική αγ ορά είναι απόλυτα συµβιβάσιµη µε την
παροχή των υπηρεσιών κ οινής ωφέλειας . Τ ο άρθρο 86 της συνθήκης , και
ιδιαίτερα ηπαράγραφος 2, αποτελ ούν την κεντρική διάταξη σε ό , τι αφ ορά το υς
κοιν οτικούς στ όχ ους , περιλαµβανοµέ ν ου και τ ου ελεύθερ ου ανταγωνισµ ού και
της εσωτερικής αγοράς , α φ ενό ς, και της απ οτελεσµατικής εκπλήρωσης των
στόχων κ οινής ωφέλειας π ου ανατίθενται από τις δηµ όσιες αρχές , αφετέρ ο υ . Το
κείµενο τ ο υ άρθρ ου αυτ ού είναι το ακόλ ουθ ο :
1. “ Τα κράτη µέ λη δ εν θ εσπίζουν ούτ ε διατηρούν µ έτρα αντίθετα προς τους
κανόνες της παρούσας συνθήκ ης , ιδίως προς εκείνους των άρθρων 12 και
81 µέχρι89, ως προς τις δηµόσι ες επιχε ιρήσεις και τις επιχειρή σεις στις
οποίες χορηγούν ειδικά ή αποκλει στικά δικαιώµατα .
112. Οι επιχειρή σεις που είναι επιφορτ ισµένες µ ε τη διαχείριση υπηρ εσιών
γενικού οικονοµικού συµφ έροντος ή που έχουν χαρακτήρα δηµοσιονοµικού
µονοπωλίου υπόκεινται σ τους κανόνες της παρούσας συνθήκης , ιδίως σ τους
κανόνες ανταγωνισµού , κατά το µ έτρο που η εφαρµογή των κανόνων αυτών
δεν εµποδίζει νοµικά ή πραγµατικά την εκπλήρω ση της ιδιαίτερης
αποστολής που τους έχε ι ανατεθ εί . Η ανάπτυξη των συναλλαγών δεν πρ έπει
να επηρεάζεται σ ε βα θµό ο οποίο θα αντέκειτο προς το συµφ έρον της
Κοινότητας .
3. Η Επιτροπή µεριµνά για την εφαρµογή των διατάξεων του παρόντος
άρθρου και απευ θύνει , ε φόσον είναι ανάγκη , κατάλληλες οδηγί ες ή
αποφάσεις προς τα κράτη µέλ η .”
20. Για να γίνει κατανοητ ό πως επηρεάζ ου ν οι διατάξεις αυτές τα µέτρα π ου
λαµβάνουν οι δηµ όσιες αρχές ώστε να διασφαλιστεί η παροχή στο κ οιν ό
ορισµένω ν υπηρεσιών , είναι χρήσιµ ο να υπενθ υµιστού ν ο ι τρεις αρχές π ου
βρίσκονται στηβάσηεφαρµ ογής τ ου άρθρ ου 86: ηο υδετερ ότη τα , ηελευθερία
ορισµ ού και ηαναλογικ ότη τα .
21. Η ο υδετερ ότητα σε ό , τι αφ ορά την ιδι οκτη σία , δηµό σια ή ιδιωτική , τω ν
εταιρειών διασφαλίζεται από το άρθρ ο 295 της συν θήκης ΕΚ . Αφενό ς, η
Επιτροπή δε ν ασχ ολείται για το αν οι υπεύθυ νες υπηρεσίες για την παρ οχή
υπηρεσιών κοινής ωφέλειας πρέπει να είναι δηµ όσιες ή ιδιωτικές , Σ υνεπώς δεν
είναι απαραίτ ητο να ιδιωτικοπ οιηθ ούν οι δηµ όσιες επιχειρήσεις . Αφετέρου , οι
κανόνε ς της συνθήκης , και ιδιαίτερα όσ οι αφ ορ ούν τ ο ν ανταγωνισµ ό και την
εσωτερική αγορά , ισχύ ου ν ανεξάρτητα απ ό τ ο καθεστώς ιδιοκτησίας µιας
επιχείρησης ( δηµόσια ή ιδιωτική ).
22. Η ελευθερία ορισµ ο ύ των κρατών µελών σηµαίνει ότι είναι υπεύθ υνα για τ ον
ορισµ ό τω ν υπηρεσιών π ου θεω ρ ούν ότι είναι κοινής ωφέλειας βάση των
ιδιαίτερων χαρακτηρισ τικών των δραστηριοτήτω ν . Ο ορισµ ός αυτ ός υπόκειται
σε έλεγχο µ όν ο για προφα νή λάθη . Μπ ορ ούν να εκχωρήσο υν τα απαραίτητα
ειδικά ή αποκλειστικά δικαιώµατ α στις επιχειρήσει ς στις οπ οίες ανατίθεται η
παροχή αυτών των υπηρεσιών , να ρ υθµίσ ουν τις δραστηρι ότητές τ ους και ,
ενδεχ οµένω ς , να τις επιδ οτήσ ου ν . Στο υς τ ο µείς π ου δεν καλύπτονται ρητά απ ό
το κ οιν οτικό δίκαιο , τα κράτη µέλη διαθέτο υν σηµαντικά περιθώρια κίνησης
ώστε να σχε διάσου ν τις π ολιτικές το υς , µε µ όν ο όριο να είναι ο έλεγχος π ου
πραγµατοποιείται για ενδεχ όµενες καταχρήσεις . Η απ όφασηγια τ ο π οια
υπηρεσία πρέπει να θεωρείται κοινής ωφέλειας και πως θα λειτουργεί
λαµβάνεται καταρχ άς σε τοπικ ό επίπεδ ο . Ο ρ όλ ος της Επιτροπής είναι να
διασφαλιστεί ότι τα µέσα π ου χρησιµ οπ οιού νται είναι συµβιβάσιµα µε την
κοιν οτική ν οµ οθεσία . Ωστ όσ ο, σε κάθε περίπτωση , πρ οκειµέν ου να ισχύει η
εξαίρεσηπου πρ οβλέπεται στο άρθρ ο 86, παράγραφος 2, ηαπ οστ ολή κ οινής
ωφέλειας πρέπει να ορίζεται σαφώς και να ανατίθεται ρητά από πράξη της
δηµ όσιας αρχής ( περιλαµβανοµέ νων και συµβάσεων )5. Η υπ οχρέωσηαυτή είναι
απαραίτη τηώστε να διασφαλίζεται ηνοµική ασφάλεια καθώς και η διαφάνεια
έναντι των π ολιτών , και είναι επίσης απαραίτητη ώστε να µπορεί να ελέγχει η
Επιτροπή αν τηρείται το κριτήριο της αναλ ογικότητας .
5Υπόθεση C-159/94 EDF, Συλλογή1997.
1223. Η αναλογικότητα , π ου απ ορρέει απ ό τ ο άρθρ ο 86, παράγραφ ος 2, σ υνεπάγεται
ότι τα µέσα π ου χρησιµ οπ οιού νται για την εκπλήρωση τ ου σκ οπ ού κ οινής
ωφέλειας δεν δηµιο υργ ούν µη απαραίτητες ν οθεύσεις εµπ ορίου . Ειδικότερα ,
πρέπει να διασφαλιστεί ότι όλ οι οι περι ορισµ οί που επιβάλλονται σε σχέσηµετους καν όνες της συνθήκης ΕΚ
, και ιδιαίτερα οι περιορισµ οί τ ου ανταγωνισµ ού
και των ελευθεριών π ου συν δέ ονται µε την ε σωτερική αγορά , δε ν υπερβαίν ουν
το επίπεδ ο π ου είναι αυστηρά απαραίτητο για τη διασφάλιση της
ικανοποιητικής εκπλήρωσης το υ σκ οπ ού . Η παρ οχή υπηρεσιών κ οινής ωφέλειας
πρέπει να διασφαλίζεται και οι επιχειρήσε ις στις οπ οίες α νατίθεται ηαποστ ολή
αυτή πρέπει να είναι σε θέσηνα φέρ ο υν το ειδικό βάρος και τ ο
συµπληρωµατικό καθαρό κ όστ ος π ου συ νεπάγεται η αποστ ολή αυτή . Η
Επιτροπή ασκεί το ν ε ν λ όγω έλεγχο αναλογικ ότητας , υπό τ ον δικαστικό έλεγχ ο
του δικαστηρίου , κατά τρ όπ ο λ ογικό και ρεαλιστικό , όπως φαίνεται απ ό την
προσφυγή της στις δυνατ ότητες λήψης απ όφασης π ου πρ οβλέπει το άρθρ ο 86,
παράγραφος 36.
24. Οι αρχές που αναφέρ ονται στ ο άρθρ ο 86 διασφαλίζου ν µια ε υελιξία και µια
προσαρµ οστικότητα ώστε να λαµβάνονται υπ όψη ο ι διαφορέ ς των
καταστάσεων και των σκ οπών µεταξύ κρατών µ ελών καθώς και οι τεχ νικοί
περιορισµοί , π ου µπ ορ ο ύν να π οικίλουν από τ ον ένα τ οµέα στ ον άλλο .
25. Η πείρα που έχει κτηθεί σχετικά παρέχει µια επαρκ ή τυπολ ογία σε ότι αφ ορά τα
διάφορα µέσα συµβιβασµού τ ου γενικού συµ φέρ οντ ος και το υ σεβασµ ού τ ο υ
ανταγωνισµού και της εσωτερικής αγ οράς7. Όπως πρ οαναφέρθηκε , τα κράτη
µέλη διαθέτου ν π ολλές δυνατ ότητες για να διασφαλίσου ν την παρ οχή
υπηρεσιών κοινής ωφέλειας , απ ό τ ο άν οιγµα µιας αγ οράς στ ον α νταγωνισµ ό ,
περιλαµβανοµένης και της επιβολής υποχρεώσε ων παρ οχής υπηρεσιών κ οινήςωφέλειας
, έως τηχο ρήγη ση ειδικών ή απ οκλειστικών δικαιωµάτων σε ένα µ όν ο
φορέα, ή σε ένα περιορισµέν ο αριθµό φ ορέω ν , µε ή χωρίς χρηµατ οδ οτικο ύς
µηχανισµούς .
26. Σε ό, τι αφ ορά ειδικ ότερα τη χρηµατ οδ ότηση , τ ο πρωτ οβάθµιο δικαστήριο
συµπέρανε πρ όσφατα ότι ηαµ οιβή π ου παρέχεται από τ ο κράτ ος σε µια
επιχείρηση γ ια την εκπλήρωση σκοπ ού κοινής ωφέλειας απ οτελεί κρατική
ενίσχυσηµε τη ν έν ν οια το υ άρθρ ου 87, παράγραφος 1, της σ υνθήκης ΕΚ8.
Ωστόσ ο, αν δεν υπάγεται στις εξαιρέσεις των άρθρων 73 ή87 ηενίσχυση αυτή
µπορεί να είναι συµβιβάσιµηµε τη συνθήκηΕΚ βάσει του άρθρ ο υ 86,
παράγραφος 2. Αυτό συµβαίνει όταν συγκε ντρών ονται οι πρ οϋπ οθέσεις π ου
προβλέπει ηεν λ όγω διάταξηκαι , ειδικότερα , ηαµοιβή δεν είναι µεγαλύτερη
από τ ο καθαρ ό συµπληρωµατικό κ όστ ος π ου σ υνεπάγεται η αποστ ολή η οποία
έχει ανατεθεί στην επιχείρηση αυτή . Η Επιτρ οπή εκτιµά ότι ότα ν ηαµ οιβή
καθορίζεται για κατάλληλ η χρονική περίο δ ο µετά από αν οικτή και διαφανή
6Βλ. ετή σιε ς εκθέ σεις τ ης Επιτροπής για τη ν πολιτική αντ αγ ωνισ µού .
7Παράδει γµ α χρη µατοδότηση ς δηµόσια ς υπηρε σία ς βά σει του άρθ ρου 86 παρ.2 . βλ. απόφαση τη ς
Επιτροπής στην υπόθε ση ΝΝ 70/98Kinderkanal and Phoenix, ΕΕ1999 C 238/3, και απόφαση
της Επιτροπής τη ς 29.9.99 σ την υπόθεσ η ΝΝ 88/98BBC News24 ΕΕ2000C 78/6.
8Υπόθεση T-106/95 FFSA, Σ υλλογή 1997· υπόθεση T-46/97SIC, Συλλογή 2000· υπόθεση C-
174/97PFFSA, Συλλογή1998.
13διαδικασία που να µην συνιστά διακρίσεις , ηε νίσχυσηαυτή µπ ορεί να θεωρη θεί
συµβιβάσιµη µε τους καν όνες της σ υνθήκης για τις κρατικές ενισχύσεις9.
27. Πριν ορ ο θετηθεί η έκταση της εξαίρεσης σε σχέση µε τ ο υς καν ό νες
ανταγωνισµού και της εσωτερικής αγ οράς π ου πρ οβλέπεται στο άρθρ ο 86,
πρέπει να εκτιµηθεί αν είναι εφαρµ όσιµοι οι κ οιν οτικοί αυτοί καν όνες . Για τ ο
σκοπ ό αυτ ό , πρέπει να ληφθ ο ύν υπόψη τρεις παράγοντε ς : ηδιάκριση µεταξύ
οικο ν οµικών και µηοικον ο µικών δραστη ρι οτήτων , οι επιπτώσεις στις
ανταλλαγές µεταξύ κρατών µελών και η π ολιτική της Κοινότητας ένα ντι των
περιπτώσεων ελάσσον ος σηµασίας .
28. Οι προϋπ οθέσεις π ου περιέχονται στ ο άρθρ ο 86 αφ ορ ο ύν τις υπηρεσίες γενικ ού
οικο ν οµικο ύ συ µφέρ οντ ος . Οι καν ό νες σχετικά µε την εσωτερική αγ ορά και τ ον
ανταγωνισµό δεν εφαρµ όζ ο νται συνήθω ς στις µη οικο ν οµικές δραστηρι ότητεςκαι συνεπώς δε ν εφαρ µ ό ζ ονται και στις υπηρεσίες γενικ ού οικονο µικ ού
συµφέρ οντ ος πο υ σ υνδέ ο νται µε αυτ ό τ ο είδ ος δραστηρι ότητας
. Αυτό σηµαίνει ,
καταρχάς , ότι τα θέ µατα πο υ εµπίπτο υν στις δικαιοδ οσίες τ ου κράτ ους ( όπως η
εσωτερική και εξωτερική ασφάλε ια , η απον οµή της δικαιοσύνης , οι εξωτερικές
σχέσεις και άλλοι τοµείς άσκησης της δηµ όσιας εξο υσίας ) απ οκλείονται απ ό
την εφαρµ ογή τω ν καν όν ων σχετικά µε τ ον α νταγωνισµ ό και την εσ ωτερική
αγορά. Στην περίπτωση αυτή , δεν εφαρµ όζεται τ ο άρθρ ο 86. Έτσι τ ο
∆ικαστήρ ιο των Ε υρωπαϊκών Κοινοτήτω ν έκρινε ό τι έ νας οργα νισµό ς π ου
ελέγχει και εποπτεύει τον εναέρι ο χώρ ο και εισπράττει τέληγια τηχρήση του
εθνικού συστήµατ ος αερ οπλ οΐας τ ου10, ή ακ όµηέ νας οργα νισµό ς ιδιωτικού
δικαίου π ου ασκεί έλεγχ ο κατά της ρύπανσης σε ένα θαλάσσιο λιµένα11, ασκ ούν
εξουσίες π ου είναι χαρακτηριστικές της δηµόσιας εξ ουσίας και δεν είναι
οικο ν οµικής φύσης .
29. Εξάλλου, οι υπη ρεσίες όπως ηεθνική εκπαίδευσηκαι τα υπ οχρεωτικά βασικά
συστήµατα κοινω νικής ασφάλισης αποκλείονται επίσης απ ό την εφαρµ ογή τω ν
κανόν ων για τ ον ανταγωνισµ ό και την εσωτερική αγ ορά . Για την πρώτη
περίπτωση , το δικαστήριο έκρινε ότι τ ο κράτος , καθ ορίζ οντας και διατηρώντας
ένα τέτ οιο σύστηµα , δε ν σκ οπεύει να εισέλθει σε αµειβόµε νες δραστηριότητες ,
αλλά εκτελεί αποστολή στ ους κ οινωνικο ύς , π ολιτιστικούς και εκπαιδευτικούς
τοµείς έ ναντι τ ου πληθυσµ ού τ ου .12Όσο για τηδε ύτερηπερίπτωση , το
δικαστήριο έκρινε ότι οι αρµ όδι οι οργανισµ οί για τηδιαχείρισητων
συστηµάτων κ οινωνικής ασφάλισης π ου επιβάλλει το κράτ ος , όπως η
υποχρεωτική ιατροφαρµακευτική ασφάλιση , πο υ βασίζο νται στην αρχή της
αλληλεγγύης , δεν έχ ο υν κερ δ οσκ οπικό χαρακτήρα και οι παρ οχές τ ο υς δεν είναι
ανάλογες µε τ ο ύψο ς τω ν υπ οχρεωτικών εισφ ορώ ν , ασκο ύν απ οκλειστικά
κοινωνικ ό έργ ο και όχι οικο ν οµική δραστηρι ότητα13.
9Βλ. σχ έδιο κανονισµού για οδικές µ εταφορές COM (7)2000/9 τη ς26.7.2000 και τ ην οδη γία τ ης
Επιτροπής για τη διαφάν εια 2000/52/ ΕΚ τη ς 26 Ιουλίου2000 που τροποπ οιεί την οδηγία
80/723/ ΕΟΚ, ΕΕL19 3 τη ς29.7.2000.
10Υπόθεση C-364/92 SAT/EUROCONTROL , Συλλογή1994.
11Υπόθεση C-343/95 DiegoCalí , Συλλογή1997.
12Υπόθεση 263/86Humbel, Συλλογή1988.
13Υποθέσεις C-159/91 καιC-160/91 Poucet, Συλλογή1993.
1430. Γενικότερα και σύµφ ωνα µε την οµ ολ ογία το υ δικαστη ρίου14, π ολλές
δραστηριότητες π ου ασκο ύνται από οργανισµ ούς των οποίων τ ο έργ ο είναι
αποκλειστικά κοινωνικό , π ου δεν πραγµατοπ οι ούν κέρδηκαι δεν έχ ου ν ω ς
στόχ ο βιο µηχανική ή εµπ ορική δραστηριότητα , αποκλείο νται συνήθως από την
εφαρµογή τω ν κ οιν οτικών καν ό νων για το ν α νταγωνισµ ό και την εσ ωτερική
αγορά. Αυτό καλύπτει διάφο ρες µη οικο ν οµικές δραστηρι ότητες οργανισµών
όπως τα συν δικάτα , τα π ολιτικά κόµµατα , οι εκκλησίες και οι θρησκευτικές
ενώσεις, ηένωσηκαταναλωτών , οι επιστηµ ονικές ε νώσεις , οι φιλανθρωπικές
και ανθρωπιστικές ενώσεις . Ωστ όσ ο, όταν τέτ οι οι ο ργανισµ οί , κατά την
εκτέλεσητη ς αποστ ολής τ ου ς κ οινής ωφέλειας , αναµειγνύ ο νται σε οικο ν οµικές
δραστηριότητες , ηεφαρµ ογή τω ν κ οιν οτικών καν όν ων για τις οικον ο µικές
αυτές δραστηριότητες θα γίνεται βάσει των αρχών της παρο ύσας ανακ οίνωσης ,
λαµβάνοντας ειδικ ότερα υπ όψητ ο κ οινω νικό και πολιτιστικό περιβάλλον στ οοπ οίο ασκο ύνται οι εν λ όγω δραστηριότητες
. Εξάλλο υ, όταν θα εφαρµ όζεται τ ο
κοιν οτικό δίκαιο στις δραστηριότητες αυτές , ηΕπιτροπή θα εξετάζει στ ο
πλαίσ ιο γενικ ότερ ου πρ οβλη µατισµού για τηχρήσητων διακριτικών τη ς
εξουσιών αν τ ο συµφέρ ο ν της Κοιν ότητας δικαιολο γεί να παρέµβει στις
περιπτώσεις αυτές , στ ο πλαίσιο των υπ οχρεώσεω ν της π ου απ ορρέ ουν από τη
συνθήκηΕΚ .
31. Πρέπει επίσης να υπογραµ µιστεί ότι τ ο κοιν οτικ ό δίκαιο τ ου α νταγωνισµ ού δεν
εφαρµό ζεται παρά µό ν ο όταν οι δραστηρι ότητες αυτές είναι πιθανό να
επηρεάζουν τις ανταλλαγές µεταξύ κρατών µελών . Εξάλλου, οι καν ό νες της
συνθήκης π ου καθ ορίζ ου ν την ελεύθερη παρ οχή υπηρεσιών εφαρµ όζ ο νται µ όν ο
όταν τ ο σύ ν ολ ο των πτυχών αυτών των δραστηριοτήτων περιορίζ ο νται σε ένα
µό ν ο κράτ ος µέλο ς .
32. Σε ό, τι αφ ορά τ ου ς καν όνε ς για την καταστολή των συ νενν οήσεω ν και των
καταχρήσεων δεσπό ζ ουσας θέσης ( άρθρα81 και82 της συ νθήκης ΕΚ ), µια
δραστηριότητα πο υ επηρεάζει την αγο ρά µ όν ο οριακά - και αυτ ό µπορεί να
ισχύει για αρκετές υπηρεσίες κοινής ω φέλειας που έχ ουν τ οπικό χαρακτήρα -
δεν θα επηρεάζει συνήθως τις ανταλλαγές µεταξύ κρατών µελών και συνεπώςδεν θα υπ όκειται στους κ οιν οτικούς καν όνες
15. Πρέπει επίσης να ληφθεί υπ όψη
ηπολιτική τη ς Επιτροπής να µη ν εφαρµ ό ζει τ ους καν όνες ανταγωνισµ ού στις
περιπτώσεις ελάσσον ος σηµασίας , π ολιτική που εξέθεσε λεπτ οµερώς16. Και
στην περίπτωση αυτή , π ολλές τ οπικές υπηρεσίες είναι πιθανό ν να θεωρηθ ού ν
ως ελάσσο ν ος σηµασίας , και ηΕπιτροπή δε ν θα δώσει σ υνέχεια στις κατη γορίες
παράβασης των κανό νων για την καταστολή των συνε νν οήσεων στ ο πλαίσιο
αυτό.
14Υπόθεση C-109/92 Wirth, Σ υλλογή1993.
15Σύµφων α µε το Ευρ ωπαϊκό ∆ικαστ ήριο ( Υποθέσεις C-215/96 καιC-216/96 Bagnasco , Συλλογή
1999), το ε µπόριο µετ αξύ κρα τών µελ ών επηρ εάζετ αι στις περιπτ ώσ εις όπου είναι δυ νατό , βάσ ει
ενός σ υνόλου αντικειµ ενικ ών νοµικ ών ή πρ αγ µατικ ών γε γονότων , να εκτι µηθ εί µε επα ρκή βαθ µό
βεβαιότητας ότι η σ υµπ εριφορά α υτή µπορεί να ασκή σει επίδ ρασ η στις ροές αντ αλλαγ ών µε ταξύ
κρατών µελ ών έτ σι ώστ ε να ε µποδιστεί η πρ αγ µατοποίηση τω ν στόχ ων της ε νιαίας αγοράς σε όλατα κρά τη µ έλη
. Κατά τον ορισµό α υτ ών των κριτη ρίων , θ α πρ έπει να ληφθεί υπόψη η κατά στα ση
και η ση µασία τ ων µ ερ ών στη ν εν λόγω α γορά .
16Ανακοίνωση σχ ετικά µ ε τις συ µφ ωνίε ς ελάσ σονος ση µα σίας που δ εν αφορούν οι διατά ξει ς τουάρθρου
81, πα ράγ ραφος 1, ΕΕC372 τη ς9.12.1997, σ.1 3 .
1533. Σε ό, τι αφ ορά την εκτίµηση έναντι τω ν καν όν ων της συ νθήκης ΕΚ για τις
κρατικές ενισχύσεις , είναι αλήθεια ότι οι ενισχύσεις σχετικά χαµηλού ύψ ους ή
το µικρό µέγεθ ος της επιχείρησης στην οπ οία χορηγ ού νται δεν αποκλεί ουν ,
καθαυτές, τη δυνατ ότητα να επηρεάζο νται οι ενδ οκ οιν οτικές ανταλλαγές ,
Ωστόσ ο, βάσει της ν οµ ολ ογίας τ ο εµπ όριο επηρεάζεται µό ν ο α ν οι
εµπλεκόµενες επιχειρήσεις ασκούν οικον ο µική δραστηριότητα . Σ υνεπώς, η
Επιτροπή καθ όρισε ανώτατα όρια , κάτω απ ό τα οποία θε ωρεί ότι δεν ισχύ ουν οι
κανόνε ς σχετικά µε τις κρατικές ενισχύσεις17. Έτσι, π ολλές τ οπικές υπηρεσίες
µπορ ού ν να αποκλειστ ούν από τ ο πεδί ο ε φαρµ ογής τω ν καν όν ων για τις
κρατικές ενισχύσεις .
34. Εξάλλου, η δηµ όσια χρηµατο δ ότηση των υπηρεσιών κ οινής ωφέλειας πο υ είναι
πιθανόν να επηρεάζει τις ανταλλαγές πρέπει να εξεταστεί βάσει των ειδικών
διατάξεων της συνθήκης για τις κρατικές ενισχύσεις , ώστε να εκτιµηθεί αν
µπορεί παρ όλα αυτά να επιτραπεί . Πέρα από την εξαίρεση πο υ πρ οβλέπεται στο
άρθρο86, παράγραφ ος 2 και παρο υσιάστηκε παραπάνω , υπάρχο υν και
ορισµένες άλλες εξαιρέσεις σχετικά µε την απαγ όρευση χ ορήγησης κρατικών
ενισχύσεων . Ιδιαίτερο εν διαφέρο ν παρ ουσιάζ ουν οι εξαιρέσεις το υ άρθρ ου 73
για τις ενισχύσεις τις µεταφ ορές και τ ου άρθρ ου 87, παράγραφ ος 3, σηµείο δ)
για τις ενισχύσεις µε στ όχ ο την πρ οώθηση τ ου π ολιτισµού και τη διατήρηση της
πολιτιστικής κληρονοµιάς18. Οι πρ οϋπ οθέσεις ώστε µια ενίσχυσηνα είναι
συµβιβάσιµηµε το άρθρ ο 87, παράγραφος 3, καθορίστηκαν στα πλαίσια των
κατευθυντήριων γραµµών για τις κρατικές ενισχύσεις όπως οι ενισχύσεις στις
µικροµεσαίες επιχειρήσεις ( ΜΜΕ)19,o ι ε νισχύσεις για τις επιχειρήσεις στις
µειονεκτικές αστικές περιοχές20,o ι ε νισχύσεις για την απασχόληση21και την
17Ανακοίνωση σχ ετικά µ ε τις ενι σχύ σ εις de minimis, ΕΕC 68, τη ς6.3.1996, σ.9 , που θα
αντικατα σταθ εί από κανονισµό για τις κρατικέ ς ενι σχύ σει ς de minimis, σ χέ διο του οποί ου
δηµοσιε ύθηκε στην Ε Ε C8 9 , τη ς28.3.2000, σ.6 .
18Για να ε µπίπτει στη ν εξαίρ εσ η γενική ς απαγόρε υση ς τω ν κρα τικών ε νισχ ύσ εω ν που προβλέπετ αιστο άρθρο
87, π αρά γραφος 3, ση µείο δ), η ενίσ χυ ση πρέπ ει να χρη σιµοποιείται για πολιτιστικούς
σκοπούς, για παρ άδει γµ α για την παρα γω γή κινη µατογραφικώ ν τ αινιών . Βλέπε σ χε τικά απόφαση
της Επιτροπής τη ς 29 Ιουλίου1998 να µην ε γείρ ει αν τιρρή σεις σ το γαλλικό καθε στώ ς στ ήριξη ς
της κινηµ ατογραφικής παρ αγ ωγ ής (N 3/98, ΕΕ1998 C 279) κ αι τις µετ αγ ενέ στ ερε ς αποφάσεις να
µην ε γείρ ει αν τιρρή σεις για τ α συ στή µατα στήριξης τη ς κινηµ α τογραφικής παρα γω γή ς στηΓερµα νία
(Bund) (N 4/1998, απόφαση τη ς 21.4.1999, ΕΕ1999 C 272/4), την Ιρλα νδία (N
237/2000, απόφαση τη ς 28.6.2000, δ εν έχ ει ακόµα δ ηµοσιε υτεί σ την Ε Ε ), τις Κάτ ω Χώρ ες ( Ν
486/1997, απόφαση τη ς 25.11.1998, ΕΕ1999 120/2) και τ η Σουηδία (N 748/1999, απόφαση τη ς
2.2.2000, ΕΕ2000 C 134/3). Όπως φαίν εται από τις αποφάσεις αυ τέ ς , το άρθρο 87, παρά γραφος
3, ση µείο δ) επιτ ρέπ ει τη χορήγησ η ενισ χύ σε ων για την παραγ ω γή ταινι ών ανάλογα µ ε τ ην
κατάστ αση σ ε κάθε κρά τος µ έλος , και επιτρέπ ει ειδικότερα κάποια ευ ελιξία στη ν εκτίµ ηση τ ων
ενισ χύσ ε ων που χορηγούνται σ ε δύσκολες ταινί ες και ταινίε ς µε µικρό προϋπολ ογισµό . Εν
αναµονή της επ ανε ξέτ αση ς των συσ τη µάτ ων στή ριξης που ισ χύουν στ α άλλα κράτ η µέλη , η
Επιτροπή θα αξιολογήσει την ανά γκη να κ αθορίσει ένα πιο συ γκεκρι µένο πλαίσιο . Η εκτίµ ηση
αυτή θα π ραγ µατοποιηθεί σ ε στ ενή σ υνερ γα σία µε τα κρά τη µ έλ η ( βλέπ ε ανακοίνωσ η τ ης
Επιτροπής τ ης 14 η ς ∆εκ εµβρίου 1999, ‘ Αρ χέ ς κ αι κατ ευθ υντή ριες γρα µµ ές τη ς οπτικοακουστικής
πολιτικής της Κοινότητας κατά τ ην ψηφιακ ή εποχή ’, COM(1999)657 τ ελικό).
19Κατευθ υντήρι ες γ ρα µµ ές για τις κρα τικέ ς ενισ χύ σεις σ τις ΜΜΕ , ΕΕC 213, της23.7.1996,
σ.4 που θ α α ντικατα σταθ εί από κανονισ µό εξαίρε σης ανά κατη γορία . Κανονισµός για τις
κρατικές ενισ χύσ εις σ τις ΜΜΕ , σχ έδιο που δη µοσιεύθ ηκε σ την Ε Ε C89 , της28.3.2000, σ.1 5 .
20Κατευθ υντήρι ες γ ρα µµ ές για τις κρα τικέ ς ενισ χύ σεις σ τις επιχ ειρή σεις σε µ ειονεκτικέ ς α στικέ ςπεριοχές
, ΕΕC146, της14.5.1997, σ.6 .
21Κατευθ υντήρι ες γ ρα µµ ές για τις ενισ χύσ εις απα σχόληση ς ΕΕ C334, της12.12.1995, σ.4 .
16εκπαίδευση22,o ι περιφερειακές ενισχύσεις23, καθώς κα ι ενισχύσεις για την
προστασία το υ περιβάλλοντ ος24και την έρευνα και ανάπτυξη25.
35. Οι αρχές που αναφέρ ονται στην παρ ούσα ανακ οίνωση ε φαρµ όζ ονται σε όλο υς
τους οικο ν οµικού ς τ οµείς . Κατόπιν αιτήµατος τ ου Ε υρωπαϊκού Συµβ ουλίο υ , η
Επιτροπή ενέκρινε το 1998 µια έκθεσηπρ ος τ ο συµβ ούλιο των υπ ουργώ ν για τις
υπηρεσίες κοινής ωφέλειας στ ον τραπεζικό τ οµέα26, π ου καταρτίστηκε βάσει
απαντήσεων σε ερωτηµατ ολ όγιο πο υ είχε σταλεί σε όλα τα κράτη µέλη . Τα
αποτελέσµατα αυτής της έρευνας έδειξαν ότι , σε αρκετά κράτηµέλη , ορισµένα
πιστωτικ ά ιδρύµατα εκτελού ν ιδιαίτερες αποστ ολές πο υ απ οτελο ύν υπηρεσίες
κοινής ω φέλειας . Οι αποστ ολές αυτές αφο ρ ούν κυρίως την ανάπτυξη των
µικρών και µεσαίων επιχειρήσεων , τη χ ορήγηση ή την εγγύηση εξαγωγικών
πιστώσεων , τηχ ορήγη ση στεγαστικών δανείων για κ οινωνικές κατ οικίες ,
δάνεια προ ς την τ οπική αυτο διοίκηση , τη χρηµατ οδ ότηση έργων υπ οδ οµής και
την περιφερειακή ανάπτυξη . ∆ύο κράτη µέληθεωρ ο ύν ότι ηχ ορήγη ση , απ ό µια
ορισµένηκατη γορία πιστωτικών ιδρυµάτων , χρηµατ οδ οτικής υ π ο δ οµής µ ε
εδαφική κάλυψηόπως ορίζεται στη ν παράγραφο 10 απ οτελεί υπηρεσία κοινής
ωφέλειας. Η έκθεσηκαταλήγει συµπεραίνο ντας ότι ησ υµβιβασιµότη τα µε τ ο
άρθρο86, παράγραφ ος 2 της συνθήκης ΕΚ κάθε συστήµατ ος και κάθε µιας απ ό
τις αποστ ολές αυτές πρέπει να απ οτελεί αντικείµενο εξέτασης κατά περίπτωση .
36. Τέλος, όσ ο εξελίσσο νται οι τεχν ολ ογίες και οι αγ ορές , οι δηµ όσιες αρχές και οι
φορείς α ντιµετωπίζου ν ν έες αβεβαιότητες σε ό , τι αφ ορά την εφαρµ ογή τ ο υ
κοιν οτικού δικαίου στις δραστηρι ότητές τ ους . Η Επιτρ οπή θα συ νεχίσει
συνεπώς να εξετάζει τ ον τρ όπο µε το ν οπ οί ο θα µπο ρ ούσε να χρησιµ οποιήσει
µε τ ον καλύτερο τρ όπο τα όργανα πο υ διαθέτει για να ενισχύσει την οµική
ασφάλεια . Με την πείρα της από την αντιµετώπιση των καταστάσεων στ ο ν
τοµέα τω ν υπηρεσιών κ οινής ωφέλειας , ηΕπιτροπή θα διευκρινίσει περαιτέρω
το πε δίο εφαρµ ογής και τα κριτήρια για τησυµβιβασιµότη τα µε τ ους καν όνες
της Κοινότητας . Αυτό θα γίνει , σ ύµφωνα µε την καθιερωµένη πρακτική , σε
στενή συνεργασία µε τα κράτηµέλη . Για τ ο σκ οπ ό αυτ ό θα χρησιµ οποιήσει
22Πλαίσιο για τις ενισ χύσ εις για τη ν εκπαίδ ευσ η ΕΕ C 343, 11.11.98, σ. 10, που θα αντικα τασ ταθεί
από κανονισµό εξαίρ εσ ης ανά κατ ηγορία για τι ς κ ρατικέ ς ενισ χύ σει ς για την εκπαίδ ευ ση , σχ έδιο
που δηµοσιε ύθηκε στην Ε Ε C89, τη ς28.3.2000.
23Κατευθ υντήρι ες γ ρα µµ ές για τις π εριφερ ειακέ ς κρ ατικέ ς ενισχ ύ σει ς , ΕΕC7 4 , τη ς10.3.1998, σ.9 .
24Κοιν οτικές κατ ευθ υντήρι ες γ ραµ µ ές για τις κρα τικές ενισ χύσε ις για τη ν προστ ασία τουπεριβάλλοντος
, ΕΕC72 , της10.3.1994, σ.3 .
25Κοιν οτικ ό πλαίσιο των κ ρατικώ ν ενισ χύ σε ων για την έ ρευ να κ αι ανάπ τυξη ΕΕ C4 5 , τη ς
17.2.1996, σ.5 .
26Έκθεση τη ς Επιτροπής προς το Συ µβούλιο των Υπουρ γών ,‘ Υπηρε σίε ς κοινής ωφ έλεια ς στον
τραπεζικό τοµέα ’, που ε γκρίθηκε από τη ν Επιτροπή σ τις 17 Ιουνίου1998 και υποβλήθηκε σ το
Συµβούλιο ECOFIN στι ς23 Νοεµβρίου 1998.
17ανακοινώσεις , κατευθυντήριες γραµµέ ς και καν ονισµ ούς απαλλαγής κατά
κατηγορία .
184. ΚΤΗΘΕΙΣΑ ΠΕΙΡΑ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗΣ ΟΡΙΣΜΕΝΩΝ
ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΟΙΝΗΣ Ω ΦΕΛΕΙΑΣ
37. Την επ οχή π ου εγκρίθηκε η ανακοίνω ση τ ου 1996, είχε ήδηαπ οφασιστεί η
ελευθέρωσηαρκετών µεγάλων υπη ρεσιών κ οινής ωφέλειας στ ο πλαίσιο τ ου
προγράµµατ ος για την ενιαία αγορά , αλλά ήταν ακό µα π ολύ νωρίς για να
καθοριστού ν τα αποτελέσµατα σε ό , τι αφ ορά την π οιότη τα , την τιµή και τη
διαθεσιµότητα . Σε ορισµέν ους τ οµείς , ιδιαίτερα αυτών των τηλεπικοινωνιών ,
δεν σ υµβαίνει πλέον κάτι τέτοι ο . Γενικά, πάντως, δ εν υπάρχ ουν ακόµα
αξιόπιστα στοιχεία και αρκετά πρόσφατα για τις βασικές παραµέτρους π ου θα
επέτρεπαν να αξιολ ογηθεί η σχετική πείρα από τις υπηρεσίες αυτές . Οι
πληρέστερες πληροφ ορίες π ου είναι σήµερα διαθέσιµες αφ ορ ο ύν τ ο ν τ οµέα των
τηλεπικοινωνιών , και στησυ νέχεια των ε ναέριων µεταφ ορώ ν . Στ ον το µέα της
ενέργειας , υπάρχ ουν άφθ ονα στοιχεία για το επίπεδο των τιµών , και ηΕπιτρ οπή
ξεκίνησε µια µελέτη , βάσει των εργασιών π ου έχ ουν ήδη αναληφθεί από την
Eurostat πρ οκειµέν ου να διασφαλίσει τησυνεχή παρακολ ούθη ση των « δεικτών
ανταγωνισµού », δηλαδή ορισµένω ν παραγ όντων για τ ο πραγµατικό επίπεδ ο
του ανταγωνισµ ού στην αγ ορά . Εξάλλο υ, ηΕπιτρ οπή έλαβε ήδηαπαντήσεις
από τα κράτηµέλη σχετικά µε τα επίπεδα και το υς στ όχ ου ς κ οινής ω φέλειας
στους τ οµείς τ ου φυσικ ού αερίου και το υ ηλεκτρισµού . Στηβάση αυτή
προετ οιµάζει ανακοίν ωσηπ ου θα αποτελέσει µέσ ο αναφ οράς για τη διατήρη ση
και τηβελτίωσητου επιπέδο υ τω ν υπη ρεσιών κοινής ωφέλειας .
38. Λαµβανοµένω ν υπ όψητω ν πλη ρ οφ οριών π ου είναι διαθέσιµες , ηελευθέρωση
των υπηρεσιών π ου έχει αναληφθεί στ ο πλαίσιο τ ου πρ ογράµµατ ος για την
ενιαία αγορά φαίνεται να είχε θετικά αποτελέσµατα για τηδιαθεσιµότη τα , την
ποιότητα και την τιµή των υπηρεσιών κ οινής ω φέλειας . Ωστ όσ ο, αυτ ό δε
σηµαίνει ότι οι υπηρεσίες λειτο υργ ούν απαραίτητα κατά τρόπο ικανοπ οιητικό .
Πράγµατι , πρέπει να ληφθο ύν υπόψη και άλλοι παράγοντες , όπω ς ητιµή τω ν
απαραίτητων εξοπλισµών για τη διασύνδε ση , οι« συµφ ορήσεις » ή διάφ ορες
αντιανταγωνιστικές πρακτ ικές που δεν έχ ουν ακό µηαντιµετωπιστεί µε τ ον
κατάλληλο τρ όπ ο , ή ακ όµηη έλλειψηµη χανισµών αποτελεσµατικής πρ οσφυγής
για τους χρήστες σε περίπτωσηδυσλειτουργίας των υπη ρεσιών . Έτσι, τα
διάφορα κ οινω νικά στρώµατα και τα διάφορα µέρη της Κοιν ότητας δε ν έχ ου ν
ακόµη επωφεληθεί πλήρως απ ό τ ου ς καρπ ούς της ελευθέρωσης .
39. Η παροχή καθ ολικής υπηρεσίας , και ιδιαίτερα ο ορισµ ό ς των υπ οχρεώσεων
παροχής καθ ολικής υπηρεσίας , πρέπει να σ υν οδε ύει την ελευθέρ ωση των
τοµέω ν υπηρεσιών στην Ευρωπαϊκή Ένωση , όπως τ ου τ ο µέα των
τηλεπικοινωνιών . Ο ορισµό ς και ηεξασφάλισηµιας καθολικής υπη ρεσίας
επιτρέπουν τηδιατήρη ση για όλ ους τ ους χρήστες και όλ ους τ ο υς καταναλωτές
της προσβασιµ ότητας και της π οιότητας τω ν υπηρεσιών κατά τη διαδικασία
µετάβασης από µια κατάσταση παροχής υπηρεσιών µε µ ον οπώλι ο σε αυτή των
ανοιχτών αγ ορώ ν στ ο ν ανταγωνισµ ό . Η καθολική υπηρεσία , σε ένα περιβάλλον
ανοιχτών και ανταγωνιστικών τηλεπικοινωνιακών αγορώ ν , ορίζεται ως τ ο
ελάχιστο σύν ολ ο υπηρεσιών συγκεκριµένης π οι ότητας στ ο οπ οί ο έχ ου ν
πρόσβασηόλοι οι χρήστες και οι καταναλωτές , λαµβαν οµένω ν υπόψητω ν
ειδικών εθνικών περιστάσεων , σε πρ οσιτή τιµή . Οι διατάξεις αυτές θα
19αποτελέσο υν τηβάση για βελτιώσεις σε ό , τι αφο ρά την π οι ότητα και τις τιµές
της υπηρεσίας πο υ απ ορρέει από τ ον ανταγωνισµ ό .
4.1. Τηλεπικοινωνίες
40. Η καθολική υπηρεσία όπως ορίζεται σήµερα στην κ οιν οτική ν οµ οθεσία
περιλαµβάνε ι την παροχή φωνητικής τηλεφωνίας , τηλε οµ οι οτυπίας και
µεταβίβ ασης δεδ οµέ νων στο φω νητικό φάσµα µέσω διαµ ορφωτών (modem)
( δηλαδή πρ όσβαση Internet). Οι χρήστες πρέπει να έχ ου ν πρ όσβασηαπό
σταθερό σηµ είο στις διεθνείς και εσωτερικές κλήσεις , καθώς και στις υπηρεσίες
επειγόντων περιστατικών . Ο ορισµ ός καλύπτει επίσης την υποστήριξη
τηλεφωνητή , τις υπηρεσίες τηλεφωνικ ού καταλ όγο υ , τα δηµ ό σια τηλέφωνα επί
πληρωµή και ειδικές εγκαταστάσε ις για µειονεκτ ούντε ς πελάτες ή π ου έχ ουν
ειδικές κοινωνικές α νάγκες . ∆ε ν καλύπτει την κινητή τηλεφωνία ούτε την
πρόσβασηευρέως φάσµατ ος στ ο Internet.
41. Σε ό, τι αφ ορά τη φωνητική τηλεφωνία , φαίνεται από πρ όσφατηµελέτη27ότι τ ο
96% των ευρωπαϊκών ν οικ οκυριών έχει πρόσβασηστη ν κατοικία το υ . Λίγο
πάνω από τ ο µισ ό τω ν υπόλ οιπων ν οικοκυριών δεν ε νδιαφέρ ονται ή διαθέτ ουν
άλλα µέσα πρόσβασης . Λιγότερ ο απ ό τ ο 2% δεν έχει πρ όσβασηστηφωνη τική
τηλεφωνία για οικο ν οµικού ς λ όγ ους . Από την αρχή τ ου 1998, όλ οι οι
καταναλωτές επωφελήθηκαν από σηµαντικές µειώσεις τιµών : µ όν ο τ ο πρώτ ο
έτος, οι τιµές µειώθηκαν πράγµατι κατά 40% για τις διεθνείς κλήσεις , και30%
για τις υπεραστικές . Στα αστικά τηλεφωνήµατα δεν σηµειώθηκαν σηµαντικές
µειώσεις. Κατά µέσο όρ ο , την περίο δ ο 1997-1999, οι τιµές µειώθηκαν κατά
περισσότερο απ ό 40% για τ ους ιδιώτες πελάτες .
42. Ο ανταγωνισµ ός ε νθάρρυνε την α νάπτυξη της κινητής τηλεφωνίας . Τα π οσ οστά
διείσδυσης αυξάν ου ν συ νεχώς µετά την ελευ θέρωση ( πέρασαν από 11 σε48%
του πληθυσµ ού ). Να ση µειωθεί ότι τα ν οικοκυριά µε χαµηλό εισό δηµα τείν ου ν
να χρησιµοπ οι ούν µ όν ο κινητά τηλέφωνα σε σχέση µε τα ν οικ οκυριά µε
υψηλότερ ο εισ όδηµα (6 έ ναντι2%) µ ολ ον ότι τ ο συ ν ολικό π οσ οστ ό χρήσης
αυξάνει µε τα εισ οδήµατα . Τ ο γεγο ν ός αυτό δείχνει ότι για ένα σηµαντικό
αριθµό ν οικοκυριών µε χαµηλ ό εισ όδηµα , τα κινητά τηλέφωνα αποτελ ού ν
αποδεκτή λύση υπ οκατάστασης της σταθερής τηλεφωνίας , ακ όµηκαι χωρίς τη ν
ύπαρξη υποχρέωσης καθολικής υπηρεσίας .
43. ∆εδο µέν ου ότι ηπρ όσβασηστ ο Internet µέσ ω κινητών τηλεφώνων τρίτης γενιάς
και µέσω της τηλε όρασης θα απ οσυ νδέσει την πρ όσβαση αυτή από τ ους
υπολ ογιστές (33% τω ν ν οικ οκυριών στην Ευρωπαϊκή Ένωση ), τα ποσ οστά
διείσδυσης αναµέ νεται να αυξηθ ούν µε ιδιαίτερη ταχύτητα τα πέντε επόµε να
έτη.
44. Σε ό, τι αφ ορά τηγεωγραφική καταν οµή τω ν κυρι οτέρων υπη ρεσιών , δε
φαίνεται να µειο νεκτο ύν οι συν δρ οµητές τω ν αγρ οτικών περι οχών . Συ ν ολικά , τα
νοικ οκυριά των αγροτικών περιοχών διαθέτ ουν πραγµατικά περισσότερο
τηλεφωνικό εξ οπλισµό από αυτά των αστικών περιοχώ ν , σε ό, τι αφ ορά
υπηρεσίες για τις οπ οίες υπάρχει διαχωρισµ ός σε αστικές και αγροτικές .
27Γκάλοπ Ευρώπ η , Έκθε ση:‘ Η κατά στα ση τω ν τηλεπικοινωνιακών υπ ηρε σιών σ τις περιφ έρει ες τη ς
Ευρ ωπαϊκής Έν ωσ ης ’, Απρίλιος 2000.
204.2. Μεταφο ρές
45. Η διαδικασία σταδιακού αν οίγµατο ς της αγοράς εναέριων µεταφ ορών
ολ οκληρώθηκε την 1 ηΙ ουλί ου 1998. Στην ανακ οίνωση π ου ενέκρινε πέρυσι , η
Επιτροπή αξιολ όγησε τα απ οτελέσµατα µιας δεκαετίας ελευθέρωσης .28Η
ελευθέρωση των εναέριων µεταφορ ών είχε ω ς απ οτέλεσµα την αύξηση τ ου
αριθµού τω ν αερ οµεταφ ορέω ν , από132 το1993 σε164 το1998. Τ ο µερίδι ο
αγοράς τω ν παραδ οσιακών εθ νικών µεταφ ορέω ν µειώνεται σ υνεχώς , και ο
αριθµός τω ν διαδρ οµών π ου εξυπηρετείται από περισσ ότερ ους από δυ ο
µεταφορείς τριπλασιάστηκε µετά το 1992. Ο π ολλαπλασιασµός των πρ οσφ ορών
διεύρυνε τ ο φάσµα τω ν τιµών π ου έχ ο υν ε νδιαφέρο ν για το υς χρήστες .
Αντίθετα, οι ευέλικτες τιµές συ νέχισαν να α υξάνον ται . Είναι δυ ο φ ορές
υψηλότερες απ ό τις πρ οσ φ ορές .
46. Ο βαθµός ανταγωνισµ ού σε µια σ υγκεκριµένηδιαδρ οµή έχει αισθη τές
επιπτώσεις στις τιµές των εναέριων µεταφ ορών . Το επίπεδ ο τω ν τιµών
µειώνεται όταν µια αγορά περνά απ ό κατάστασηµο ν οπωλί ου σε κατάσταση
δυ οπωλείου , ή και κατάστασηόπο υ είναι παρ όντες περισσ ότερ οι απ ό δυ ο
µεταφορείς . Η µείωσητων τιµώ ν στη θέ ση «b u s i n e s s» όταν οι µεταφ ορείς
αυξάνονται απ ό έ ναν σε τρεις ή περισσ ότερ ους , φθάνει τ ο 10% ε νώ είναι 17%
για τις τιµές στην οικο ν οµική θέση και 24% για τις προ σφ ορές .
47. Ορισµένοι παράγ οντες καθυστερ ούν ή περιορίζ ο υν τα αποτελέσµατα της
ελευθέρωσης . Η πρ όσβασηστο υς διαθέσιµους χρ όν ου ς χρήση ς (slots) και οι
περιορισµοί χωρητικότητας των αερ ο δρ οµίων αποτελ ούν ένα πραγµατικό
πρόβληµα για του ς νε οεισερχόµε ν ους . Τα πρ ογράµµατα πιστότητας ε υν ο ού ν τις
αεροπ ορικές εταιρείες που διαθέτ ουν ευρύτερα δίκτυα , π ου δίν ο υν στο υς
επιβάτες περισσότερες πιθανότητες σ υσσώρευσης και χρήσης των « πόντων
πιστότητας ». Κάτ ι τέτοιο αποβαίνει εις βάρος ειδικότερα των απ οδ οτικών
µικρών αεροπ ορικών εταιρειών . Τ ο υψηλ ό κ όστ ος και η χαµηλή ποι ότητα των
υπηρεσιών επίγειας εξυπηρέτησης προσθέτ ουν ένα στ οιχείο σταθερ ού κόστ ο υς
που περιορίζει τις δ υνατ ότητες , για το υς νε οεισερχόµε ν ους , να ασκήσ ουν
ανταγωνισµό στις τιµές . Τέλ ος, οι« συµφ ορήσεις » και ηκακή χρήσητου
διαθέσιµου ε ναέριου χώρ ου συνεπάγ ονται µείωση της π οιότητας τω ν υπηρεσιών
και ολοέ να και πιο συχνές καθυστερήσεις .
48. Το γεγ ον ός ότι επιβάλλονται ορισµέ νες υπ οχρεώσεις κοινής ωφέλειας
συµβάλλει στην αντιµετώπιση ορισµένω ν απ ό τις δ υσκ ολίες αυτές . Η επιλογή
των διαδρ οµώ ν και οι πρ οδιαγραφές π ου επιβάλλονται υπόκεινται στ ον έλεγχο
της Επιτροπής . Μετά τ ο 1993, επιβλήθηκαν υποχρεώσεις κ οινής ωφέλειας σε
περισσότερες απ ό 100 συν δέσεις στ ο εσωτερικό της Κοιν ότητας , κυρίως στη
Γαλλία, την Ιρλανδία και την Π ορτ ογαλία , αλλά και τηΣ ουη δία , τηΓερµανία ,
την Ιταλία και το Η νωµέν ο Βασίλειο . Είναι αλήθεια πάντως ότι αυτ ό δ εν
αντιπροσωπεύει παρά ένα χαµηλ ό π οσ οστ ό το υ σ υν όλ ου της εναέριας
κυκλοφ ορίας στην Κοινότητα .
49. Υπό την πίεση της αγ οράς , ηπαρ οχή υπη ρεσιών µεταφ οράς επιβατών στ ο
σιδηροδρ ο µικό και τον οδικ ό τ οµέα διέρχεται σήµερα µια περίο δ ο σηµα ντικών
28COM(1999)182 τελικό τη ς 20 ής Ιουλίου 1999.
21αλλαγών. Πολλ οί φ ορείς έχ ο υν αρχίσει να διαδραµατίζο υν ενεργ ό ρ όλ ο σε άλλα
κράτηµέλη . Παράλληλα , τα κράτηµέληάρχισαν να α ν οίγου ν τις εθ νικές τ ους
αγορές στο ν α νταγωνισµό . Η εναρµ ό νισηεν ός βασικού επιπέδ ου ανταγωνισµ ού
και η επιβολή ελάχιστων υποχρεώσεων διαφάνειας κατά την ανάθεση της
αγοράς τω ν υπηρεσιών θεωρήθηκαν απαραίτητες για να διασφαλιστού ν υψηλά
ποιοτικά επίπεδα . Η Επιτροπή πρ ότεινε ένα νέ ο πλαίσιο29, π ου θα διασφαλίσει
ότι οι επιχειρήσεις δηµοσίω ν µεταφ ορώ ν θα αναγκαστού ν απ ό τ ο ν ανταγωνισµ ό
να πρ οσφέρ ουν στ ους επιβάτες καλύτερηυπη ρεσία , να ελέγξ ουν τ ο κ όστ ος τ ους
και να διασφαλίσουν ένα µέγιστο επίπεδο ασφάλειας .
4.3. Ενέργ εια
50. Σε σχέσηµε τις τη λεπικοινωνίες και τις εναέριες µεταφ ορέ ς , διαθέτο υµε π ολύ
λιγότερες πληροφ ο ρίες για τα αποτελέσµατα απ ό τη ν ελευθέρωση τ ου τ οµέα
της ενέργειας στις υπηρεσίες κ οινής ωφέλειας . Τ ο άν οιγµα τω ν τ οµέ ων τ ο υ
φυσικού αερίου και το υ ηλεκτρισµο ύ στ ον ανταγωνισµ ό είναι ακόµα π ολύ
πρόσφατ ο ώστε να µπο ρ ούν να εξαχθ ούν συµπεράσµατα . Στις περισσότερε ς
χώρες, µε εξαίρεσητο Βέλγιο , τη∆ανία και τη ν Ιρλανδία , τα ν οικοκυ ριά της
Ευρωπαϊκής Ένωσης επωφελήθηκαν , απ ό τ ο ν Ι ούλιο τ ου 1996 ως τ ον
Ιαν ουάριο τ ου 2000, απ ό µείωσητων τιµών κατά 5,2% κατά µέσ ο όρ ο . Οι
µικρές επιχειρήσεις επωφελήθηκ αν από σηµα ντικότερες µειώσεις ,7 , 9 % κατά
µέσο όρ ο , µ ολ ον ότι καταγράφο νται σηµαντικές αυξήσεις στη ∆ανία και την
Ελλάδα.
4.4. Η γνώµη τω ν καταναλωτών για τις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας
51. Στο πλαίσιο τω ν δηµ οσκ οπήσεων τ ου ευρωβαρ οµέτρ ου30, τέθηκαν ορισµένες
ερωτήσεις στα ν οικοκυριά ώστε να εκφράσο υν τηγνώµη τ ους για ορισµέ νες
υπηρεσίες κοινής ωφέλειας . Η έρευνα αυτή συµπληρώνει τα λεπτοµερέστερα
στοιχεία που συλλέχθηκαν κατά την έρε υνα π ου πραγµατοπ οιήθηκε στην
ιδιωτική πελατε ία των τηλεπικοινωνιών και αναφέρθηκε παραπάνω . Τα
αποτελέσµατα έχο υν ενδιαφέρ ον , γιατί επιτρέπουν να γίνει σ ύγκρισηµεταξύ
διαφόρων τύπων υπηρεσιών . Ωστ όσ ο, δε ν είναι δ υνατ ό να φανεί πως
εξελίχθηκ αν οι υπηρεσίες στ ο χρ όν ο . Σηµαντικές διαφορέ ς µεταξύ των κρατώ ν
µελών ως πρ ος τηφύση τω ν απαντήσεων φαίνεται να δείχνει ότι οι προσ δ οκίες
για τις υπηρεσίες αποτελο ύν ένα καθ οριστικό παράγ οντα για τ ο επίπεδο της
ικανοποίησης . Για τ ο λ όγ ο αυτ ό , οι σ υγκρίσεις µεταξύ των διαφ όρων ειδών
υπηρεσιών είναι ίσως σηµαντικότερες απ ό την απόλυτη αξία των απαντήσεων .
52. Η ικανοπ οίηση των καταναλωτών για ορισµένες παραµέτρ ου ς ( πρ όσβαση ,
τιµές, π οιότητα, διαθέσιµες πληρο φ ορίες , όρο ι, καταγγελίες ) µετρήθηκε
ατοµικά µε έ να συγκεκριµέν ο καλάθι υπηρεσιών , π ου περιλαµβάνει την
τηλεφωνία , το ν ηλεκτρισµ ό , το φυσικ ό αέρι ο , τ ο νερ ό, τις ταχυδρ οµικές
υπηρεσίες , τις αστικές µεταφ ορές και τις υπεραστικές σιδηρο δρ οµικές
συνδέσεις . Τ όσ ο ηπρ όσβασηστις διάφορες υπη ρεσίες όσ ο και ηχρήσητ ους
ποικίλουν σηµαντικά . Για παράδειγµα , το13% περίπου τω ν ερ ωτηθέντων δεν
έχει πρόσβασηστο φυσικ ό αέρι ο , σχεδ όν7% δηλών ο υν ότι δεν έχ ουν
29COM 2000/9 τη ς26 η ς Ιουλίου 2000.
30Ευρ ωβαρόµε τρο 53 του Ιουλίου 2000, µε θέ µα‘ Οι Ευρ ωπαίοι και οι υπηρ εσί ες κοινής ωφέλεια ς ’.
22πρόσβαση στις υπεραστικές σιδηρ οδρ οµικές υπηρεσίες και περίπου 5%, στις
υπηρεσίες τοπικών µεταφ ορώ ν . Ο ηλεκτρισµό ς , οι ταχυδρ οµικές υπηρεσίες και
το νερ ό απ οτελ ούν τις υπηρεσίες π ου είναι κο ντύτερα σε ότι θα µπ ορ ούσε να
ον ο µαστεί « πραγµατ ικά καθολική διαθεσιµότητα ». Αν βασιστούµε στην
απάντηση " άνευ αντικειµένου " σε συγκεκριµένες ερωτήσεις , φαίνεται ότι η
πραγµατική χρήσητων υπη ρεσιών είναι στενά σ υνδε δεµένηµε τη
διαθεσιµότητα τ ους .
53. Σε ό, τι αφ ορά τις τιµές , θετικ ότερα αντιµετωπίστηκαν οι ταχυ δρ οµικές
υπηρεσίες , και στησυνέχεια η διαν οµή νερ ού , φυσικ ού αερί ου και ηλεκτρισµού .
Ωστόσ ο, δε δ οµέν ο υ ότι άνω τ ου 30% τω ν ερωτηθέν των θεώρησαν ότι οι τιµές
ήταν παράλογες ή υπερβολικές σε κάθε περίπτωση , µπ ορεί να εξαχθεί το
συµπέρασµα ότι οι καταναλωτές δε ν είναι ιδιαίτερα ικανοποιηµέν οι απ ό το
σηµερινό επίπεδο των τιµών . Οι περισσότερες αρνητικές απαντήσεις
αφορ ούσα ν την τηλεφωνία και τις υπεραστικές σιδηρο δρ οµικές συ νδέσεις . Οι
γνώµες για την π οιότητα των υπηρεσιών είναι σ υνήθως θετικές , µε εξαίρεσητις
µεταφορές , και σε µικρότερ ο βαθµό , τις ταχυ δρ οµικές υπηρεσίες . Αν
συνδυαστ ού ν οι γ νώµες των ερωτηθέντων για τις τιµές και την π οι ότητα , οι
σιδηροδρ ο µικές υπηρεσίες για µεγάλες απ οστάσεις δε ν φαίν ονται να είναι
ικανοποιητικές . Οι καταναλωτές εκτιµ ούν ότι ο ηλεκτρισµό ς , τ ο φυ σικό αέρι ο
και το νε ρ ό ανταπ οκρίν ονται καλύτερα στις πρ οσδο κίες τ ου ς , ενώ οι απαντήσεις
για τις επικοινωνίες και τις τ οπικές µεταφορέ ς διέφεραν µεταξύ τ ο υς σηµα ντικά .
Το επίπεδ ο ικαν οποίησης σε ό , τι αφ ορά την α ντιµετώπιση των καταγγελιών
είναι επίσης πολύ χαµηλό · τ ο συµπέρασµα αυτ ό εξάγεται από τ ο γεγ ον ός ότι για
κάθε µετρηθείσα υπηρεσία , περισσότερ οι απ ό τ ο 45% τω ν ερωτηθέ ντων
έδωσαν στην αντιµετώπιση αυτή χαµη λή ή και π ολύ κακή βαθµολ ογία .
235. ΜΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ
54. Οι στόχ οι της Κοιν ότητας παραµέν ο υν σταθεροί : να στηρίξει την
ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικον ο µίας σε ολ οένα και πι ο αν οικτές
παγκόσµιες αγ ορές , να συµβάλλει σε ένα υψηλ ό επίπεδ ο πρ οστασίας και
εµπιστοσύνης των καταναλωτών πρ οσφέρ οντάς τ ους , µεταξύ άλλων ,
µεγαλύτερηεπιλογή , καλύτερη π οιότητα και χαµηλότερε ς τιµές , και να
ενισχύσει την οικο ν οµική , κ οινωνική και εδαφική συν οχή . Οι υπηρεσίες κ οινής
ωφέλειας διαδραµατίζου ν µείζ ο να ρ όλ ο στην πραγµατοπ οίηση των στ όχων
αυτών. Η διαθεσιµ ότητα αποτελεσµατικών υπηρεσιών αποτελεί καθ οριστικό
παράγοντα για την πρ οσέλκυση τω ν παραγωγικών δ ραστηριοτήτων ,
λαµβανοµένω ν υπ όψητω ν πλε ονεκτη µάτων πο υ αντλ ού ν τ όσ ο οι εταιρείες πουτις χρησιµοποι ού ν όσ ο και οι εργα ζ όµεν οι π ου ζ ουν στην κάθε περιοχή
. Η
ύπαρξηενό ς δικτύ ου υπη ρεσιών κ οινής ωφέλειας αποτελεί θεµελιώδες στ οιχείο
της κοινω νικής συν οχής · αντίθετα, ηεξαφάνισητων υπη ρεσιών αυτώ ν απ οτελεί
ένδειξη" απερήµωσης " µιας αγροτικής περιοχή ή υπ οβάθµισης µιας π όλης . Η
Κοινότητα ανέλαβε να διατηρήσει ανέπαφη τη λειτουργία των υπηρεσιών
αυτών, βελτιών οντας παράλληλα την αποτελεσµατικότητά τ ους .
55. Επιδιώκοντας τ ο υς στ όχ ου ς αυτ ού ς , η Κοιν ότητα λαµβάνει υπόψη δε όντως την
αρχή της επικουρικότητας . Η τήρηση α υτής της αρχής , ιδιαίτερα ηελευθερία
των κρατών µελών να ορίσ ουν τι αποτελεί υπηρεσία κ οινής ω φέλειας ,
προϋπ οθέτει την προσεκτική εξέταση των κατάλληλων ρόλων των διαφ όρωνεπιπέδων δι οίκησης για τη διαχείριση αυτών των υπηρεσιών
. Η Επιτρ οπή θα
επεξεργαστεί περα ιτέρω τηθέσητη ς για τ ο θέ µα αυτ ό στο πλαίσιο τ ου Λευκο ύ
Βιβλ ίου για τηδιακυβέρνη σηπ ου εκπο νείται .
56. Το νέ ο άρθρ ο 16 της Συ νθήκης αναγν ωρίζει ρητά τ ο ρ όλ ο π ου διαδραµατίζ ουν
οι υπηρεσίες κ οινής ωφέλειας στην πρ οώθηση της ο ικο ν οµικής , κ οινω νικής και
εδαφικής συν οχής και αναθέτει στην Κοιν ότητα να διευκολύ νει την
πραγµατοποίηση της αποστ ολής τ ο υς . Η σηµασία των διατάξεων αυτώ ν
υπογραµµίστηκε από τ ους αρχηγού ς κρατών και κυβερνήσεων κατά τ ο
Ευρωπαϊκό Συ µβούλι ο της Λισσαβόνας , τ ο Μάρτιο τ ου 200031:
“ Το Ευρωπαϊκό Συµβούλιο θ εωρεί άκρως σηµαντικό , σ το πλαί σιο τ ης
εσωτερικής αγοράς και της βασ ισµένης στη γνώση οικονοµίας , να ληφ θούν
πλήρως υπόψη οι διατάξεις της συν θήκης οι σχε τικές µε τις υπ ηρεσί ες γενικού
οικονοµικού ενδιαφέροντος , καθώς και µ ε τις επιχειρ ήσεις που παρέχουν αυτ ές
τις υπηρεσί ες .”
57. Τό σ ο ηπ ολιτική αυτή δήλωση όσ ο και οι αλλαγές π ου βρίσκονται σε εξέλιξη
δείχνου ν ότι είναι απαραίτητο να υι οθετηθεί µια ενεργή στάση έναντι των
υπηρεσιών κοινής ωφέλειας , π ου να ενσωµατώ νει και να υπερβαίνει τη
προσέγγισηπο υ βασίζεται στη ν ενιαία αγορά . Έτσι, ηΕπιτροπή , σε σ υνεργασία
µε τις εθνικές , περιφερειακές και τοπικές δι οικήσεις θα συνεχίσει να ενθαρρύ νει
ένα ευρωπαϊκό όραµα των υπηρεσιών κ οινής ωφέλειας , πρ ος όφελ ος τω ν
31Ευρ ωπαϊκό Συµβούλιο της Λι σσαβόνας , 23-24 Μαρτίου 2000, συ µπερά σ µατα τη ς Π ροεδρίας ,S N
100/00, ση µείο19.
24πολιτών, α ναλαµβάνοντας δράσησε τρία µέτωπα , δηλαδή αξιοπ οιώντας µε τ ο ν
καλύτερο δυνατ ό τρ όπ ο τ ο άν οιγµα τω ν αγ ορών , ενισχύ ο ντας τ ο ν ευρ ωπαϊκό
συντ ονισµ ό και αλληλεγγύη και αναπτύσσοντας και άλλες κοιν οτικές
συνεισφο ρές για τηστήριξητων υπη ρεσιών κ οινής ωφέλειας .
5.1. Κα λύτερη δυνατή αξιοποίηση του ανοίγµατος των αγορών
58. Το άν οιγµα της αγοράς των οικο ν οµικών υπηρεσιών , ιδιαίτερα των δικτυακών
υπηρεσιών , και η σχετική εισαγωγή υποχρέωσης παροχής υπηρεσιών και
καθολικών υπηρεσιών πρέπει να γίν ουν ανάλογα µε τα χαρακτηριστικ ά κάθε
τοµέα, ιδιαίτερα του βαθµο ύ ολ οκλήρωσης π ου έχει ήδη επιτευχθεί σε κάθε
αγορά. Ο κ οιν ός στόχ ος είναι να πρ οστατευθεί τ ο συµφέρ ο ν τω ν ε υρωπαίων
πολιτών δηµι ουργώ ντας µια ανταγω νιστική ενιαία αγορά . Ο στ όχ ος αυτ ός
επιβε βαιώθηκε µε αποφασιστικότητα από τ ο Ευ ρωπαϊκό Συµβ ούλι ο της
Λισσαβόνας , π ου ζήτησε την επιτάχυνση της ελευθέρω σης στ ους τ οµείς τ ο υ
φυσικού αερίου , τ ου ηλεκτρισµού , τω ν µεταφ ορών και των ταχυδρ οµικών
υπηρεσιών , και κάλεσε τη ν Επιτροπή να εκπο νήσει µια εν διάµεσηέκθεσηκαι
να παρο υσιάσει προτάσεις πρ ος τη ν κατεύθυ νσηαυτή για τη ν συνε δρίασητ ου
της άν οιξης το υ 2001.
59. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να στηρίζεται στις ακόλο υθες αρχές για την π ολιτική
της που αφ ορά τ ο άν οιγµα των αγ ορών :
– χρήση οργάνω ν αξιολ όγησης ώστε να εκτιµηθού ν η λειτουργία , οι
επιδόσεις και η ανταγωνιστικότητα τω ν υπηρεσιών κ οινής ωφέλειας , έτσι
ώστε να µπ ορέσει να πρ οσαρµ οστεί ην οµ οθεσία ανάλογα µε τη ν
τεχνολ ογική εξέλιξη ( που α υξάνει τις δυ νατ ότητες διασυνοριακής
προµήθειας υπηρεσιών στο εσωτερικό της ε νιαίας αγοράς ), τις νέες
ανάγκες των καταναλωτών και τις νέες απαιτήσεις σε θέµατα υπηρεσιών
κοινής ω φέλειας . Οι κυρι ότεροι προσα νατολισµ οί των οικο ν οµικών
πολιτικών καθώς και ηέκθεσηγια τη ν υλ οποίη σή του ς και η ετήσια
ανακοίνωσητη ς Επιτροπής " οικ ον οµική µεταρρύθµιση : έκθεσηγια τη
λειτουργία των αγ ορών πρ οϊό ντων και κεφαλαίων της Κοινότητας "
( έκθεσηΚάρντιφ )32αποτελ ούν τ ο πλαίσιο , µεταξύ άλλων , µιας τακτικής
αξιολόγησης της λειτουργίας τω ν υπηρεσιών κοινής ωφέλειας στην ενιαία
αγορά. Για συγκεκριµέν ους το µείς , ειδικ ότερα των τηλεπικοινωνιών ,
υπάρχουν τακτικές επανεξετάσεις της ν οµ οθετικής µεταρρύθµισης καιτων αποτελεσµάτω ν της
·33είναι σκόπιµο να επεκταθεί ηπρακτική αυτή
στο σύν ολ ο τω ν τ οµέ ων για τ ου ς οπ οίο υς έχει καθοριστεί κοιν ό πλαίσιο
σε κοιν οτικ ό επίπεδ ο34·
– διατήρηση µιας σταδιακής προσέγγισης π ου να βασίζεται στην
αξιολόγηση της µεταρρύθµισης και των διαβουλεύσεων µε τα διάφορα
ενδιαφερό µενα µέρη , περιλαµβανο µένων και των καταναλωτών . Η
Επιτροπή θα σ υνεχίσει , όπως έχει πράξει ήδη , να προετοιµάζει την
32COM(1999)10 τη ς20 ής Ιανουαρίου 1999, COM(2000)26 της26 ης Ιανουαρίου 2000.
33‘ Πέµπτ η Έκθ εσ η για την εφαρ µογή του πλέ γ µατος κα νονιστικών ρυθ µίσ εω ν στις
τηλεπικοινωνίες ’, COM(99)537 τη ς11 ης Νοεµβρίου 1999.
34Η Επιτροπή προετοιµάζει έκθ εσ η για τη µ εταρρ ύθµι ση τη ς νοµοθεσία ς κ αι τα επίπεδα τ ωνυπηρε σιών σ τους τοµείς του φ υσικού α ερίου και του ηλεκ τρισ µού
.
25τροπ οποίηση τω ν ν οµ οθετικών πλαισίων µέσω της δηµ οσίευσης
Πράσινων Βιβλίων35π ου σ υν οδε ύ ονται ή σ υµπληρών ονται από άλλες
πολιτικές διαβουλεύσεις36·
– ενίσχυση της διαφάνειας τω ν δραστηριοτήτων για του ς παρ οχείς
υπηρεσιών κοινής ωφέλειας , είτε είναι τ ο δηµ όσι ο είτε ιδιώτες , ιδιαίτερα
σε ό, τι αφ ορά ε νδεχ όµε νην όθε υσητ ου ανταγωνισµού . Η οδηγία της
Επιτροπής π ου τρ οποπ οιεί την ο δηγία για τη διαφάνεια37έχει ω ς στ όχ ο να
καταστήσει τηδιαφάνεια αυτή πραγµατική επεκτε ίνοντας του ς καν ό νες
για το διαχωρισµό τω ν λ ογαριασµών , π ου ισχύ ου ν σήµερα µ όν ο σε
ορισµέν ο υς τ οµείς , στ ο σύν ολ ο των επιχειρήσεων που επωφελο ύνται από
ειδικά ή αποκλειστικά δικαιώµατ α τα οπ οία χο ρηγεί ένα κράτος µέλο ς
βάσει του άρθρ ου 86, παράγραφος 1, της σ υνθήκης , ή σε επιχειρήσεις στις
οπ οίες έχει ανατεθεί ηδιαχείριση υπη ρεσίας κοινής ωφέλειας , σύµφω να
µε τ ο άρθρ ο 86, παράγραφος 2 της συνθήκης και δέχονται κρατική
ενίσχυση, µε οποιαδήπ οτε µ ο ρφή ( επιδ ότηση , στήριξηή αµοιβή ), πο υ
συνδέεται µε την υπηρεσία που παρέχου ν πέρα από τις άλλες
δραστηριότητές τ ους .
60. Για να µπ ορέσει ηευρ ωπαϊκή οικο ν οµία να αξιοπ οιήσει κατά το καλύτερ ο
δυνατ ό τρ όπ ο τις δυ νατ ότητες π ου πρ οσφέρ ει το άν οιγµα τω ν αγ ορών , έχει
σηµασία οι απο φάσεις για τις προτάσεις πο υ υπ οβάλλει η Επιτροπή να ληφθ ούν
το ταχύτερ ο δυ νατό ν . Η Επιτροπή ελπίζει ότι το νέο ρυθµιστικό πλαίσιο για τις
τηλεπικοινωνίες , και πο υ βασίζεται στις προτάσεις για οδηγία πλαίσιο και
τέσσερις ειδικές ο δηγίες38, θα εγκριθεί κατά τηδιάρκεια του 2001 σύ µφωνα µε
το χρ ο ν οδιάγραµµα π ου καθ ορίστηκε κατά τ ο Ευρωπαϊκό Σ υµβο ύλιο της
Λισσαβόνας39για την ολ οκλήρωση της εσωτερικής αγ οράς . Η Επιτροπή ελπίζει
επίσης ότι τ ο Συ µβούλι ο και τ ο Ευρωπαϊκό Κοιν οβούλι ο θα εγκρίνου ν
προτάσεις για τις ταχυδρ οµικές υπηρεσίες και τις µεταφο ρές40.
35Αναφέρουµ ε ορισ µένα παρ αδεί γµ ατα Πρά σινων Βιβλίων :‘ Ένα δίκ τυο για τους πολίτες -
αξιοπο ίηση του δυν αµικού τ ων δη µοσίων επιβατικ ών µ εταφορών στ ην Ευ ρώπη ’, COM(1995)
601· ‘ Προς ένα δίκαιο και αποτελε σ µατικό καθορισµό τ ων τιµ ών στι ς µε ταφορές - πολιτικές
επιλογές για την ε σω τερίκ ευ ση των ε ξωτερικ ών στοιχεί ων κόστους τ ων µ εταφορών στηνΕυρ ωπαϊκή Ένω ση
’, COM(1995) 691· ‘ Πρά σινη Βίβλος σχ ετικά µ ε την πολιτική αριθµοδότησης
για τ ηλεπικοινωνιακέ ς υπ ηρε σίε ς στην Ευρ ώπη ’ COM(1996) 590· ‘ Πρά σινη Βίβλ ος σ χετικά µε
τη σύ γκλιση στους κλάδους τ ων τηλεπικοινωνιών , τω ν µέ σων επικοινωνίας κ αι τ ων τε χνολογιών
των πληροφοριών , καθ ώς και σχ ετικά µ ε τις σ υνέπ ειε ς για τις κ ανονιστικέ ς ρ υθµί σει ς -
προσέγ γιση υπό το πρίσ µα τη ς κοινωνία ς τ ων πληροφοριών ’, COM(1997)623.
36Βλέπε, για πα ράδ ειγ µα , τ ην α νακοίνωση σ χε τικά µε ‘ Τη δη µόσια διαβούλευ ση για το σ χέ διο
ανακοίνωσης τ ης Επιτροπής σ χε τικά µε τη ν εφαρ µογή των κανόνων αντ αγ ωνισ µού στονταχυ δροµικό τοµέα και ειδικότερα σ χετικά µε την εκ τίµη ση ορισµ ένων κρα τικών µέτρ ων σ τοντοµέα των τα χυ δροµικών υπη ρε σιών
’, COM(1996) 480 που αποτελ εί τη συν έχ εια του ‘ Πρά σινου
Βιβλ ίου σχετικά µε την ανάπ τυξη τ ης ενιαία ς αγοράς τ ων υπηρ εσι ών ταχ υδροµ είου ’, COM(1991)
476· βλέπ ε επίση ς την ανακοίνωσ η για τα ‘ αποτελέσ µατ α τ ης δη µόσιας διαβούλευ σης σχ ετικά µ ε
την α νασκόπηση τ ων επικοινωνιών για το 1999 και κατ ευθ ύνσ εις για το νέο πλαίσιο
κανονιστικών ρυθ µίσ εων ’, COM(2000) 239.
37Οδηγία2000/52/E Κ τη ς Επιτροπής της 26 η ς Ιουλίου 2000 που τροποπ οιεί την οδηγία
80/723/E ΟΚ, ΕΕL19 3 τη ς29.7.2000, σ.7 5 .
38Βλέπε Παράρ τηµ α I.
39Ευρ ωπαϊκό Συµβούλιο της Λι σσαβόνας , 23-24 Μαρτίου 2000, Συ µπε ράσ µατα τ ης Προεδρίας ,S N
100/00, ση µείο17.
40COM(2000)319 τη ς30 ής Μαΐου 2000 και Παράρ τη µα I για τι ς µ εταφορές .
2661. Με το ίδι ο σκεπτικό , και ειδικότερα πρ οκειµέν ου ο ι δηµ όσιοι και ιδιωτικοί
φορείς να έχ ου ν ίσηαντιµετώπιση , ηΕπιτροπή παρ ουσίασε πρ όταση41που θα
επέτρεπε µεταξύ άλλων , να απ οκλειστούν από τ ο πεδί ο εφαρµ ογής της οδηγίας
93/38/E ΟΚ οι τ οµείς ή οι υπηρεσίες στις οπ οίες εφαρ µ όζεται ( νερ ό, ε νέργεια,
µεταφορές και τηλεπικοινωνίες ) και π ου δραστηριοπ οιο ύνται , σε συγκεκριµέν ο
κράτος µέλ ος , υπό συ νθήκες πραγµατικού ανταγωνισµ ού , αφ ού ηε ν λ όγω
δραστηριότητα ελευθερώθηκε σύ µφωνα µε την ισχύ ουσα κ οιν οτική ν οµ οθεσία .
Η ελευθέρωσητων τη λεπικοινωνιών έχει ήδηπαράγει αποτελέσµατα στη νεφαρµογή τω ν καν ό νων για τις δηµ όσιες συµβάσεις
. Βάσει των ιδιαίτερων
διατάξεων που περιέχει ηο δη γία 93/38/E ΟΚ, ηΕπιτροπή δήλωσε σε
ανακοίνωσή της42ότι οι περισσ ότερες υπηρεσίες τ ου τ οµέα στ ο εσωτερικ ό της
Ευρωπαϊκής Ένωσης εξαιρού νται ( µε ελάχιστες εξαιρέσεις ) από τ ο πεδί ο
εφαρµογής της ε ν λ όγω ο δηγίας .
5.2. Να ενισχυθούν ο συντονισµός και η αλ ληλεγγύη στην Ευρώπη
62. Η ενίσχυση της ολ οκλήρωσης σε ορισµέν ου ς τ οµείς συνεπάγεται παράλληλη
ενίσχυσητο υ ευρ ωπαϊκού σ υντ ονισµ ού για το ν έλεγχ ο τω ν δραστη ριοτήτων
των ρυθµιστικών αρχών και των φ ορέων . Οι καταλληλότερες θεσ µικές
διατάξεις θα είναι συνάρτηση το υ βαθµ ού ολ οκλήρωσης της εν λ όγω αγ οράς
και των δυσλειτ ουργιών π ου θα πρέπει να δι ορθωθού ν , περιλαµβανο µένων και
των δράσεω ν τω ν εθ νικών ρυθ µιστικών αρχών .
63. Προκειµέν ου να διευκολυ νθεί ηαξιολ όγη σητω ν υπη ρεσιών κ οινής ωφέλειας , η
Επιτροπή µπ ορεί να προβεί σε εξέτασητων σ υν ολικών απ οτελεσµάτων τω ν
κρατών µελών για τη λειτουργία αυτών των υπηρεσιών και της
αποτελεσµατικότητας των ρυθµιστικών πλαισίων . Μια τέτοια εξέτασηθα
πρέπει να λάβει ειδικότερα υπόψη την αλληλεπίδραση µεταξύ των διαφόρω ν
δικτύων υπ οδ ο µής , και το υς στ όχ ους της οικ ον οµικής απ οτελεσµατικότητας ,
της προστασίας τ ου καταναλωτή και της οικον ο µικής , κ οινωνικής και εδαφικής
συν οχής.
64. Η ιδιαίτερηθέσηπου κατέχου ν οι υπη ρεσίες κ οινής ωφέλειας στις κ οινές αξίες
της Ένωσης , π ου αναγνωρίζεται στ ο άρθρ ο 16 της συ νθήκης , ο δηγεί στη
σχετική αναγνώριση του δεσµ ο ύ π ου υπάρχει µεταξύ της πρ όσβασης στις
υπηρεσίες κοινής ωφέλειας και της ευρωπαϊκής ιθαγένειας . Μ ολο ν ότι τα κράτη
µέλη διατηρού ν σηµαντικ ό βαθµ ό ελευθερίας ως πρ ος τα µέσα πο υ θα
χρησιµοποιήσ ουν για να επιτύχ ουν τ ους στ όχο υς της αλληλεγγύης στο υς
οπ οίο υς ανταπ οκρίν ονται οι υπηρεσίες κ οινής ωφέλειας , µπ ορεί να χρειαστεί
ένας κ οιν ός κε ντρικός σχεδιασµ ός τ ου τι αποτελεί την κ οινή ωφέλεια ώστε να
διασφαλιστεί η τήρηση των καν όνων της Ένωσης . Στ ο σχέδιο της για την
Χάρτα των θεµελιωδών δικαιωµάτων , ηΕπιτρ οπή εκτιµά ότι οι διατάξεις για
την πρό σβαση στις υπηρεσίες κ οινής ωφέλειας απο τελο ύν ένα σηµα ντικό βήµα
προς την κατεύθυ νση αυτή .
41Πρόταση οδηγία ς του Ε υρ ωπαϊκού Κοινοβ ουλί ου και του Συµβουλίου για τον συντονισ µό των
διαδικασι ών ανάθε ση ς των α γορών στους τοµεί ς του νερού , τ ης εν έρ γεια ς και τ ων µ εταφορών ,
COM(2000)276, 10 Μαΐου2000.
42ΕΕC156 τη ς03.06.99, σ.3 - 4 .
275.3. Άλλες κο ινοτικές δράσεις υπέρ των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας
65. Η δράση της Κοινότητας στ ον τ ο µέα των υπηρεσιών κ οινής ωφέλειας
υπερβαίνει την ανάπτυξη της ενιαίας αγοράς , περιλαµβανοµέ νων και των µέ σων
για τηδιασφάλισητων προ διαγραφών π οιότη τας , τ ο σ υντ ονισµ ό των
ρυθµιστικών αρχών και την αξιολ όγηση τω ν ε νεργειών . Υπάρχου ν άλλα µέσα
και άλλες κοινοτικές π ολιτικές δράσεις π ου έχο υν τ ους ίδι ους στό χ ους
προστασίας των καταναλωτών , οικ ον οµικής , κ οινωνικής και εδαφικής συ ν οχής
µε τις υπηρεσίες κ οινής ωφέλειας και που µπ ορ ούν να συν δράµ ουν στην
εκπλήρωσητη ς αποστ ολής τ ους . Οι δράσεις αυτές χρησιµεύο υν για την
ενίσχυση, αλλά σε καµία περίπτωσηγια τη ν αντικατάσταση , των εθ νικών ,
περιφερειακών και τοπικών προσπαθειών στο υς αν τίστοιχο υς τ οµείςαρµο διότητάς τ ου ς
. Μετά την ανακ οίνωση τ ου 1996 για τις υπηρεσίες κ οινής
ωφέλειας έχου ν ληφθεί διάφ ορα µέτρα µεταξύ τω ν οπ οίων :
– ηέγκρισηαπό τη ν Επιτρ οπή και τα κράτηµέλη , ε νός σχεδίο υ ανάπτυξης
του κοιν οτικ ού χώρ ο υ π ου καθορίζει τ ο πλαίσιο και τις κυριότερες
πολιτικές εναλλακτικές λύσεις για τηδιευθέτη σητη ς ευρωπαϊκής
επικράτε ιας ·
– υλοπ οίηση προγραµ µάτων διευρωπαϊκών δικτύων σύµφωνα µε τις
δεσµεύσεις τω ν αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων και τις τ οµεακές
κατευθυντήριες γραµµές π ου εγκρίθηκαν από τ ο Συµβούλι ο και τ ο
Ευρωπαϊκό Κοιν οβ ούλιο · η αναθεώρηση τω ν κατευθυντηρίων γραµµώ ν
για τα δίκτυα µεταφορώ ν α ναµένεται να επιτρέψει να σηµειωθεί πρό οδ ο ς
στην επίτευξη των στ όχων π ου έχ ο υν καθ οριστεί για τον τ οµέα ·
– πρωτοβο υλία δηµιο υργίας εν ός ευρωπαϊκού χώρ ου έρευνας ώστε να
βελτιωθε ί ο συντ ο νισµό ς µεταξύ εθ νικών και κ οινοτικών π ολιτικών43, πο υ
περιλαµβάνε ι πτυχές σχετικά µε την “ εδαφοπ οίηση ” των δικτύων έρευνας
και των ηλεκτρονικών δικτύων ·
– έγκριση από την Επιτροπή τ ου σχεδί ου δράσης για την πολιτική των
καταναλωτών 1999 -2001, π ου θεωρεί τις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας ως
τοµέα πρ οτεραι ότητας ·
– σχέδιο δράσης e-Europe µε τ ο ν τίτλο " µια κοινω νία της πληροφ ορίας για
όλ ους", µε στόχ ο την επιτάχυνση της εφαρµ ογής των ψηφιακών
τεχνολ ογιών σε ολ όκληρη την Ευρώπη . Για τ ο σκοπ ό αυτ ό , τ ο σχέδιο
δράσης επικεντρώνεται στην πρ όσβαση µε πρ οσιτές τιµές , την α νάπτυξη
των απαραίτητων ικανοτήτων και τα µέτρα ενθάρρυνσης της χρήσης τ ο υ
Internet ( όπως πρωτ οβο υλίες υπέρ της εκπαίδευσης on line, υπηρεσιών
υγείαςon line ή της διαχείρισης on line).
66. Η οριζ ό ντια ν οµ οθεσία σε θέµατα πρ οστασίας των καταναλωτών ισχύει επίσης
για όλες τις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας . Η οριζ όντια αυτή ν οµ οθεσία αφ ορά
θέµατα που συν δέ ονται µε µια βασική προστασία των καταναλωτών , όπως οι
καταχρηστι κές συµβατικές ρήτρες , οι πωλήσεις εξ απ οστάσεως , κλπ. Ωστ όσ ο,
43‘ Για ένα ν ευρ ωπαϊκό χ ώρο στον τοµέα τη ς έρε υνα ς ’, COM(2000)6 της18 η ς Ιανουαρίου 2000.
28είναι απαραίτ ητο να α ναπτυχθεί η αποτελεσµατική εφαρµ ογή π ου να µην
συνιστά διακρίσεις της οριζό ντιας και το µεακής ν οµ οθεσίας σε θέµατα
προστασίας των καταναλωτών σε ολ όκληρη την Ευρ ωπαϊκή Ένωση . Για το
σκοπ ό αυτ ό θα χρειαστεί όλ οι οι εµπλεκ όµεν οι φ ορ είς να καταβάλου ν
συστηµατικές προσπάθειες , ιδιαίτερα µέσω στε ν ότερης σ υνεργασίας µεταξύ
των κρατών µελών , των εθνικών ρυθµιστικών αρχών , τω ν παρ οχέων υπηρεσιών
και των εκπροσώπω ν τω ν καταναλωτών .
67. Στο πλαίσιο τ ου παγκόσ µιου οργανισµ ού εµπ ορίου , και ειδικότερα της γενικής
συµφωνίας για τ ο ε µπόρι ο τω ν υπηρεσιών , η Κοινό τητα ανέλαβε επίσης να
διατηρήσει τις υπηρεσίες της κοινής ωφέλειας . Πρέπει να σηµειωθεί ότι η
συµφωνία αυτή πρ οστατεύει τ ο κυρίαρχο δικαίωµα των µελώ ν τ ου ΟΠΕ να
ρυθµίζο υν τις οικον ο µικές ή µη οικον ο µικές δραστηριότητες στ ο εσωτερικ ό της
επικράτε ιάς τους και να διασφαλίζουν την πραγµατ οπ οίηση λογικών δηµ όσιων
σκοπών. Έτσι, ακ όµηκαι στ ους τ οµείς όπ ου έχο υν ή δη αναλη φθεί υπ οχρεώσεις ,
οι χώρες έχ ουν τη δ υνατ ότητα να διατηρήσου ν τ ο επίπεδο ποι ότητας και τ ουςκοινωνικ ούς στ όχο υς π ου αποτελ ού ν τηβάσητ ου συστήµατ ός τ ους
. Πάντως, τα
µέλητου ΟΠΕ δε ν πρέπει να ασκ ού ν τ ο ν όµιµ ο δικαίωµά του ς για τη
δηµιουργία τ ου κατάλληλου ρυθ µιστικού πλαισίου ώστε να διασφαλίζεται η
καλή λειτουργία του τ οµέα τω ν υπηρεσιών κατά τρόπ ο πο υ να αποτελεί
αδικαιολόγητο εµπ όδι ο για τ ο εµπ όριο .
68. Οι υπηρεσίες κοινής ωφέλειας πο υ συ νδέ ο νται µε τ ο κράτος πρ όν οιας και την
κοινωνική πρ οστασία εµπίπτουν στην αρµ οδι ότητα των ε θνικών ή
περιφερειακών αρχών . Ωστ όσ ο, γίνεται δεκτ ό ότι ηΕπιτροπή µπ ορεί να
παρέµβει στον τ οµέα αυτ ό για να ενθαρρύ νει τησυ νεργασία και τον
συντ ονισµ ό . Έχει ως κύριο στ όχ ο την πρ οώθηση της συνεργασίας τω ν κρατών
µελών για θέµατα π ου συν δέ ονται µε τηµεταρρύθµισητη ς κ οινωνικής
προστασίας . Μετά την έγκριση από τ ο Συµβ ούλιο της α νακοίνωσης για το ν
εκσυγχρονισµ ό της κ οινωνικής πρ οστασίας44και της εντ ολής από τ ο
Ευρωπαϊκό Συ µβούλι ο της Λισσαβόνας στη ν οµά δα υψηλο ύ επιπέδ ου για την
κοινωνική πρ οστασία , ηΕπιτροπή θα παρέµβει προκειµέν ου να
παρακολουθήσει τηµεταρρύθµιση και να διευκολύ νει τις συ ζη τήσεις για τα
µέτρα που θα επιτρέψο υν να επιτευχθεί ευρωπαϊκή συµφωνία στ ο ν τ οµέα αυτ ό .
44‘ Συντονισµ ένη στρ ατη γική για τον εκ συ γχρονισ µό της κοινωνικής προστα σίας ’, COM(1999) 347
της14 η ς Ιουλίου 1999.
29ΠΑΡΑΡ ΤΗΜΑ I: Η ΣΗ ΜΕΡΙΝΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΤΟΥΣ ∆ΙΑΦΟΡΟΥΣ ΤΟ ΜΕΙΣ
Σε ορισµέ νες υπηρεσίες κοινής ωφέλειας ξεκίνησε µια διαδικασία αν οίγµατος της
αγοράς λ όγω της εφαρµ ογής της ν οµ οθεσίας για την ε νιαία αγορά και της π ολιτικής
ανταγωνισµού της Ένωσης . Στ ο παρό ν κεφάλαιο γίνεται επισκόπηση της κατάστασης
στους τ οµείς π ου υπ όκεινται στο υς κ οιν οτικο ύς καν ό νες . ∆εν καλύπτει το πλήρες φάσµα
των υπηρεσιών κ οινής ωφέλειας , α φού, εξαιρούνται ειδικότερα όλες οι οικ ον οµικές
υπηρεσίες .45.
Ηλεκτρονικές επικο ινωνίες
Από το1990, ηΕ υρωπαϊκή Επιτροπή εκπ όνη σε στα διακά ένα συν ολικ ό ρυθ µιστικό
πλαίσ ιο για την ελευθ έρωση της αγοράς τηλεπικοινωνιών . Ε νθαρρύν ο ντας τ ο ν
ανταγωνισµό , η π ολιτική αυτή είχε µείζο νες επιπτώσεις στην εξέλιξη της αγοράς , πο υ
συνέβαλε στην ανά δυση ε ν ός ισχυρ ού τ οµέα επικοινω νιών στη ν Ε υρώπη και επέτρεψε
στους καταναλωτές και τ ους ε µπορικ ούς χρήστες να επωφεληθ ούν από µεγαλύτερη
επιλογή, χαµηλότερες τιµές καθώς και καινοτ όµες υπηρεσίες και εφαρµ ογές .
Οι διατάξεις του σηµεριν ού πλαισίου ελευθέρωσαν τ ο σύν ολ ο των υπηρεσιών καιδικτύων τηλεπικοινωνιών
, απ ό τ ον Ια ν ουάριο τ ου 1998. Ένας τ οµέας π ου
χαρακτηριζόταν παραδο σιακά από κρατικά µ ον οπώλια µετατράπηκε έτσι σε µια
δυναµική βιοµηχανία , έτ οιµηνα αξιοπ οιήσει πλήρως τα πλεο νεκτήµατα τη ς παγκόσ µιας
αγοράς.
Το ρυθ µιστικό αυτ ό πλαίσιο βασιζ όταν σε διάφ ορο υς στ όχ ους : την πρ οώθηση της
ανάπτυξης , τη δηµι ουργία απασχόλησης και ανταγωνιστικότητας , την πρ οστασία των
συµφερ όντω ν των καταναλωτών , τηδιασφάλισηµιας µεγαλύτερη ς επιλογής παροχέω ν
και υπηρεσιών για όλ ους τ ους χρήστες και την ε νθάρρυνση της καιν οτ οµίας , τω ν
ανταγωνιστικών τιµών και των π οι οτικών υπηρεσιών .
Το ρυθ µιστικό πλαίσιο π ου εκπ ονήθηκε για την ελευθέρωση το υ 1998 επανεξετάστηκε
βάσει των εξελίξεων της αγοράς και των τεχ ν ολογιών καθώς και της κτηθείσας πείρας
κατά την υλ οποίηση της ελευθέρωσης . Σε π ολλ ούς τ ο µείς της κ οιν οτικής αγ οράς
τηλεπικοινωνιών εξακολ ουθ ού ν να δεσπ όζ ο υν οι ιστορικ οί φ ορείς στα κράτη µέλη , παρά
τον αυξαν όµεν ο αριθµ ό των φ ορέω ν και των παροχέω ν υπηρεσιών . Η επανεξέτασηαυτή
θα επιτρέψει να επανεξεταστεί ηση µερινή ν οµ οθεσία , έτσι ώστε να ενισχυθεί ο
ανταγωνισµός και ηεπιλογή τω ν καταναλωτών και να συνεχιστεί ηδιαφύλαξη των
στόχων κ οινής ωφέλειας . Για τ ο σκ οπ ό αυτ ό , τ ο νέο πλαίσιο π ου αναµέ νεται να αρχίσει
να ισχύει την 1 ηΙαν ουαρί ου 2002, πρ οτείνει πέντε νέες οδηγίες46µια από τις οποίες
αφιερώνεται ειδικά στις υπηρεσίες κοινής ω φέλειας , ειδικότερα “ την καθολική υπηρεσία
και τα δικαιώµατα των χρηστών σε θέµατα δικτύων και υπηρεσιών ηλεκτρο νικών
επικοινωνιών ”.
Οι υποχρεώσεις καθ ολικής υπηρεσίας , π ου ζήτησε η Κοιν ότητα να επιβάλουν τα κράτη
µέληστο υς φ ορείς , διασφαλίζουν την παρ οχή ε ν ός ε υρέως φάσµατο ς βασικών
υπηρεσιών . Τ ο σηµεριν ό ρυθµιστικό πλαίσιο για την καθ ολική υπηρεσία επιβά λει ένας
45Βλέπε παρα γράφους 28-30.
46Βλέπε<http://www.ispo.cec.be/infosoc/telecompolicy/review99/Welcome.html>.
30ελάχιστος καθορισµέ ν ος αριθµ ός υπηρεσιών συγκεκριµένης ποι ότητας να είναι
προσβάσιµος για όλο υς τ ου ς χρήστες , ανεξάρτητα από τη γεωγραφική τ ους θέση , σε
προσιτές τιµές . Η ν οµ οθεσία καθ ορίζει κατά λεπτοµερή τρ όπ ο τις συγκεκριµένες
υπηρεσίες , τηδιαδικασία ορισµ ού των φ ορέω ν π ου έχο υν συγκεκριµένες υποχρεώσεις ,
εφόσ ο ν είναι απαραίτητο , και τ ο πλαίσιο χρηµατ οδ ότησης τ ου καθαρού κ όστ ους πο υ
συνδέεται µε τις υπ οχρεώσεις υπηρεσίας οι οπ οίες επιβάλλονται στ ους φ ορείς . Η
προσέγγιση αυτή για τ ο θέµα της καθ ολικής υπηρεσίας διατηρήθηκε στην πρ όταση για
τη νέα οδηγία .
Σύµφωνα µ ε τα κράτηµέλη , αυτή ηισορρ οπία µεταξύ υποχρεώσε ων καθ ολικής
υπηρεσίας και µόνιµ ου αν οίγµατο ς της αγοράς ενθάρρυ νε τ ο υς φ ορείς να υιοθετήσ ου ν
µια δυναµική πρ οσέγγιση της έν ν οιας της καθ ολικής υπηρεσίας . Μ ολ ον ότι τ ο επίσηµ ο
νο µ οθετικό πλαίσιο πρ οβλέπει πράγµατι τη διασφάλιση µιας ελάχιστης υπηρεσίας , ο
ανταγωνισµός π ου ασκείται ενθάρρυνε τις επιχειρήσεις να προτείν ο υν νέες τιµολ ογιακές
προσφ ορές και συµβατικούς όρ ους πο υ βελτιώνο υν τις βασικές υπηρεσίες οι οπ οίες
παρέχονται στ ους καταναλωτές σε ολ όκληρη την Κοιν ότητα . Αυτό φαίνεται ήδηστη ν
παροχή υπηρεσιών κινητών τηλεπικοινωνιών , π ου δ εν υπ όκεινται σε υπ οχρεώσεις
καθολικής υπηρεσίας , και όπο υ ο εντατικός ανταγωνισµ ός δηµι ούργησε ταχύτατα
καινοτο µίες , ειδικ ότερα τηδυνατ ότη τα , για το υς χρήστες , να αγ οράζ ουν πρ οπληρωµένες
υπηρεσίες . Η πιο πρ όσφατη έρευ να π ου πραγµατοπ οιήθηκε στην Κοιν ότητα47δείχνει ότι
ένας σηµαντικό ς αριθµ ός ιδιωτών χρηστών επιλέγουν πλέο ν τη ν κινητή τηλεφωνία
αποκλειστικά ( αντί σταθερής γραµµής ) και ότι τα ν οικ οκυριά µε χαµηλό εισό δηµα είναι
το ίδι ο ή και περισσότερ ο πιθαν ό να έχ ου ν απ οκλειστικά συνδρ οµή σε κινητό τηλέφων ο
όπως και τα ν οικοκυριά µε υψηλότερα εισο δήµατα .
Ταχυδροµικές υπηρεσίες
Το σηµεριν ό ρυθµιστικό πλαίσιο48άν οιξε το 3% περίπ ου της ευρ ωπαϊκής αγοράς
ταχυδροµικών υπηρεσιών ( δηλαδή τα δέµατα άν ω των 350 γρ, ή π ου κ οστίζ ου ν
περισσότερο απ ό 5 φ ορές τηβασική τιµή ). Επτά κράτηµέλη ( η∆ανία, ηΓερµανία , η
Φινλανδία , ηΙταλία, οι Κάτω Χώρες , ηΣ ουη δία και η Ισπανία ) προχώρησαν
περισσότερο , σε ορισµένα σηµεία , στ ο άν οιγµα της αγ οράς απ ό ό , τι πρ οέβλεπε η
ταχυδροµική ο δηγία .
Στις30 Μαΐου2000, ηΕυρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε µια νέα πρ ότασηο δη γίας µε στ όχ ο
το ά ν οιγµα εν ός συµπληρωµατικού 20% περίπου της αγ οράς ταχυδ ρ οµικών υπηρεσιών
το2003 ( δηλαδή πλήρες άν οιγµα της αγο ράς για το επείγο ν ταχυ δρ οµείο και το
εξερχόµεν ο διασυν οριακό ταχυδρ οµεί ο , µε περιορισµ ό τ ο υ ορί ου βάρ ους και τιµών στα
50 γρ. και δυ ο φ ο ρές τηβασική τιµή για τις υπόλοιπες απ οστ ολές ). Η πρότασηαυτή έχει
επίσης ως στ όχ ο την επέκταση το υ πεδί ου εφαρµ ογής της πρ οστασίας των καταναλωτών
µε τηµ ορφή πρ οσφυγών και µη χανισµών επεξεργασίας των καταγγελιών ώστε να
περιλαµβάνονται όλ οι οι παρ οχείς ταχυδρ οµικών υπηρεσιών και όχι µ όν ο αυτ οί τ ου
δηµ όσιου τ οµέα .
Η σηµερινή οδηγία καθ ορίζει την “ καθολική υπηρεσία ” ως“ υπηρεσία στην οπ οία έχο υν
πρόσβασηόλοι οι χρήστες , π ου αντιστ οιχεί σε παροχή ταχυ δρ οµικών υπηρεσιών
καθορισµένης π οι ότητας κατά τρ όπ ο µ ό νιµο σε όλα τα σηµεία της επικράτειας σε τιµές
47Μελέτ ες τη ς Επιτροπής ,‘ Έρ ευν α για την κατά στα ση τω ν τ ηλεπικοινωνιακών υπη ρε σιών σ τις
περιοχές τη ς ΕΕ ’, Απρίλιος 2000, από τ ηνEOSGallup.
48ΟδηγίαE Κ97/67, ΕΕL15, τη ς21.1.1998, σ. 14.
31προσιτές για όλ ους το υς χρήστες ”. Εξάλλου, ηταχυδρ ο µική ο δη γία καθορίζει επακριβώς
την ελάχιστη καθολική υπηρεσία που περιλαµβάνει την καθηµερινή συλλ ογή και
διανοµή( τ ουλάχιστο ν 5 ηµέρες τη ν εβδ οµά δα ) των απ οστ ολών µέχρι 2 χλγρ. Και των
δεµάτων έω ς 10 χλγρ., καθώς και των συστηµέν ων και ασφαλισµένων απο στολώ ν . Τα
κράτηµέληπρέπει να διασφαλίσουν ότι διανέµ ο νται τα διασυν οριακά δέµατα ω ς 20
χλγρ. και είναι ελεύθερα να επεκτείν ουν την εσ ωτερική ελάχιστη καθολική υπηρεσία
ώστε να περιλάβουν και δέµατα ω ς 20 χλγρ. Τέλο ς, η ταχυδρ οµική ο δηγία ορίζει επίσης
τις ευρωπαϊκές προδιαγραφές για την π οιότητα της υπηρεσίας σε ό , τι αφ ορά τ ο
διασυν οριακό ταχυδ ρ οµείο της “ ταχύτερης διαθέσιµης τυπ οποιηµένης κατηγορίας ”. Μια
εθνική ρυθµιστική αρχή για τον ταχυδρ οµικό τ οµέα , ανεξάρτητη από τ ους
ταχυδροµικ ούς φ ορείς , είναι υπεύθυ νηγια τηδιασφάλισητη ς τήρη ση ς τω ν
υποχρεώσεω ν π ου επιβάλλονται από την οδηγία .
Σε ό, τι αφ ορά τις υπηρεσίες πο υ δεν περιλαµβάνο νται στ ο πλαίσιο της καθ ολικής
υπηρεσίας , τα κράτηµέληµπ ορ ού ν να εισαγάγου ν γενικές διαδικασίες αδειοδ ότη ση ς στ ο
µέτρο πο υ είναι απαραίτητο για να διασφαλιστεί η τήρηση των θεµελιωδώ ν απαιτήσεων .
Για τις ελεύθερες υπηρεσίες π ου περιλαµβάνονται στ ο πλαίσιο της καθολικής υπηρεσίας ,
τα κράτηµέληµπορ ο ύν να εισαγάγο υν µια άδεια κατά περίπτωση , στ ο µέτρ ο π ου είναι
απαραίτη το για να διασφαλιστεί ητήρη σητων θεµελιωδώ ν απαιτήσεων και ηπρ οστασία
της καθολικής υπηρεσίας . Τα κράτη µέλη µπορ ο ύν επίσης να χ ορηγήσ ουν άδειες σε
ανταγωνιστές φ ορείς για την παρ οχή της καθολικής υπηρεσίας σε ορισµένες
γεωγραφικές περιοχές . Τέλ ος, µπ ορεί να δηµι ουργηθεί ένα ταµείο αντιστάθµισης ώστε
να διασφαλιστεί η διατήρηση της καθολικής υπηρεσίας σε περίπτωση που οι σχετικές
υποχρεώσεις θα επέβαλαν υπερβολική χρηµατοδ οτική επιβάρυνση στ ους παροχείς της
καθολικής υπηρεσίας .
Η πείρα µέχρι σήµερα δείχνει ότι η καθ ολική υπηρεσία διατηρήθηκε στο σ ύν ολ ο τηςΈνωσης
, περιλαµβανοµέν ων και των επτά κρατών µελών πο υ , σε ορισµένα σηµεία ,
προχώρησαν περισσ ότερ ο πρ ος τ ο άν οιγµα της αγο ράς απ ό ότι απαιτούσε η ταχυδ ρ οµικήοδηγία
. Συν ολικά , οι ταχυδρ ο µικοί φ ορείς , περιλαµβανοµέν ων και τω ν παρ οχέων
καθολικής υπηρεσίας , είναι αποτελεσµατικότερ οι και οι υπηρεσίες έχ ου ν βελτιωθεί σε
σχέσηµε τη ν κατάστασηπου υπήρχε πριν απ ό µε ρικά χρόνια ( φάσµα υπηρεσιών ,
ποιότητα της υπηρεσίας τ όσ ο για τ ο ε θνικό όσ ο και για τ ο διασυν οριακό ταχυ δρ οµείοκλπ
). Ένα καλό παράδειγµα αυτής της βελτίωσης είναι η π οιότητα της υπηρεσίας για τ ο
διασυν οριακό ταχυδ ρ οµείο µε πρ οτεραι ότητα , αφ ού τ ο π οσ οστ ό το υ ταχυδρ ο µείου π ου
διανέµεται εντό ς πρ οθεσµίας τριών ηµερώ ν απ ό την ηµέρα απ οστ ολής αυξήθηκε από 84
σε91% µεταξύ τ ου 1997 και τ ου1999.
Ο ταχυδρ οµικός τ οµέας θα εξελιχθεί πιθανότατα µε π ολύ γρήγ ορ ου ς ρυθ µ ούς τα
επόµενα έτη , δεδ ο µέν ου ότι θα αναπτυχθεί τ ο ηλεκτρ ονικό ταχυδρ οµεί ο και θα µπ ορέσει
να υπ οκαταστήσει σε κάποιο βαθµ ό τ ο παραδοσιακ ό , ότι ηαυτ οµατ οπ οίη σητη ς
επεξεργασίας του ταχυδρ ο µείου θα ο δηγήσει σε κέρδη παραγωγικότητας και ότι θα είναι
απαραίτητο να αναπτυχθο ύν νέες ή βελτιωµένες υπη ρεσίες ( τ ο ηλεκτρ ονικό ταχυδρ οµεί ο
θα απαιτήσει αποτελεσµατικά δίκτυα υποστήριξης για τη διανοµή των αγαθών καιυπηρεσιών στο σύ ν ολο της Ένωσης
). Ο εξελικτικός χαρακτήρας της καθ ολικής
υπηρεσίας θα επιτρέψει την πρόσβαση στις υπηρεσίες αυτές για όλο υς τ ο υς χρήστες .
Μεταφο ρές
1. Ελευθέρωσ η
32Η συνθήκηλαµβάνει υπ όψητις ιδιαίτερες προκλήσεις π ου αντιπροσωπεύει τ ο άν οιγµα
της αγοράς των µεταφ ορών σε έ ναν α νταγωνισµ ό σε κοιν οτική κλίµακα δηµιο υργώντας ,
στο άρθρ ο 70, την κοινή πολιτική των µεταφορ ών . Τ ο γεγ ον ός αυτ ό δείχνει ότι τα κράτη
µέληαναγνωρίζ ουν ότι µε τη δη µι ουργία των εσωτερικών αγ ορών των µεταφ ορώ ν , η
ελευθέρωσηκαι ηπραγµατοπ οίη σητων στ όχων υπη ρεσίας κοινής ωφέλειας αποτελ ού ν
θεµελιώδη στοιχεία µιας ολ οκληρωµένης π ολιτικής προσέγγισης . Έτσι, ηΚοιν ότη τα
ενέκρινε µια σταδιακή πορεία για την ελευθέρωση τω ν αγ ορών των µεταφ ορών , ώστε να
διασφαλιστεί η τήρη σητων προ διαγραφών ασφάλειας και ηπραγµατοπ οίη σητων
θεµελιωδών στ όχων παρ οχής υπηρεσιών κ οινής ωφέλειας . Έχο υν σηµειωθεί σηµαντικές
πρό οδ οι στ ο άν οιγµα των αγ ορών στ ον α νταγωνισµ ό σε ευρωπαϊκή κλίµακα :
Εναέριες µεταφ ορές :
Η διαδικασία σταδιακού αν οίγµατο ς τω ν αγ ορών ξεκίνησε τ ο 1987 και έλαβε την τελική
της µ ορφή µε τ ο ‘ Τρίτ ο πακέτο ’49, π ου άρχισε να ισχ ύει τ ο 1993. Τ ο πακέτ ο αυτ ό
ελευθέρωσε πλήρως την εν δ οκοιν οτική κίνηση από την 1 ηΑπριλίου 1997, επιτρέπο ντας
στους αερ οµεταφ ορείς να λάβου ν δικαιώµατα ενδο µεταφ ορών σε κράτηµέλη όπ ου δεν
είναι εγκατεστηµένοι .
Η κοιν οτική ν οµ οθε σία που άρχισε να ισχύει τ ο 199650ο δήγησε στην ελευθέρωση των
υπηρεσιών εδάφ ους σε ό , τι αφ ορά την αυτ οεξυπηρέτηση στα αερ οδρ ό µια η ετήσια
κίνηση των οπ οίων υπερβαίνει τ ο 1 εκατ. κινήσεις επιβατών από την 1 ηΙαν ο υαρίου
1998. Η υποστήριξη τρίτων ελευθερ ώθηκε από την 1 ηΙαν ο υαρίου 1999 για τα
αεροδρ ό µια ηκίνη σητων οποίω ν φθάνει τα 3 εκατ. κινήσεις επιβατών και θα
ελευθερωθεί από την 1 ηΙαν ουαρί ου 2001 για τα αερ οδρ όµια ηκίνη ση των οποίων
φθάνει τα 2 εκατ. κινήσεις επιβατών .
Θαλάσσιες µεταφορές :
Η ελευθέρωσηείναι πλήρη ς στις διεθνείς µεταφ ορές µεταξύ κρατών µελών . Η κ οιν οτική
νο µ οθεσία51ελευθέρωσε τις υπηρεσίες θαλασσίων ε ν δ ο µεταφ ορών από την 1 η
Ιαν ουαρίου 1993. Χ ορηγήθηκαν πρ οσωρινές εξαιρέσεις στη Γαλλία , την Ιταλία , την
Ισπανία, την Π ορτ ογαλία και την Ελλάδα . Ο τελευταί ος τ οµέας π ου ελευ θερώθηκε σε
αυτά τα κράτηµέληείναι οι υπη ρεσίες εν δ οµεταφο ρών µε τα νη σιά , π ου άν οιξαν στ ον
ανταγωνισµό την 1 ηΙαν ουαρί ου 1999, µε την εξαίρεση δυ ο τ οµέων εν δ οµεταφ ορών
στην Ελλάδα , π ου επωφελ ού νται από συµπληρωµατική προσωρινή εξαίρεση ως την 1 η
Ιαν ουαρίου 2004. Στ ον λιµενικό τ ο µέα , ηκ οιν οτική ν οµ οθεσία θα εξετάσει τα
προβλήµατα της πρ όσβασης στην αγ ορά και της χρηµα τ ο δ ότησης .
Οδικές µεταφο ρές :
49Κανονισµός (E ΟΚ) 2407/92 του Σ υµβουλίου της 23 η ς Ιουλίου 1992 π ερί της εκ δόσεω ς αδ ειών
των αεροµ εταφορέ ων , κανονισ µός ( ΕΟΚ) αρ ι θ. 2409/92 του Συ µβουλίου της 23 ης Ιουλίου 1992
για τ ην π ρόσβαση τω ν κοινοτικών α εροµετ αφορέων σ ε δροµολόγια ενδοκοινοτικών αεροπορικώνγρα µµ ών και κα νονισµός
(E ΟΚ) 2409/92 του Συ µβουλίου της 23 ης Ιουλίου 1992 για τους
ναύλους και τα κόµιστρ α τ ων αε ροπορικών γρα µ µών .
50Οδηγία96/67/E Κ του Συµβουλίου της 15 ης Οκτωβρίου 1996 σ χετικά µε την πρόσβασ η στην
αγορά υπη ρε σιών ε δάφους στους α ερολιµένε ς της Κοινότητας ( ΕΕL2 72 της25.10.1996, σ.3 6 ) .
51Κανονισµός (E ΟΚ) 3577/92 του Σ υµβουλίου της 7 η ς ∆εκ εµβρίου 1992 για την εφα ρµογή τη ς
ελεύθ ερη ς κ υκλοφορίας των υπηρ εσι ών στι ς θαλά σσι ες µεταφορέ ς στο ε σ ωτε ρικό των κρατ ώνµελ ών
( θ αλάσ σιε ς ενδοµε ταφορές - cabotage).
33Ο ανταγωνισµ ός σε κ οιν οτική κλίµακα εισήχθηγια πρώτηφορά το 1969, µέσω εν ός
συστήµατος κ οιν οτικών π οσ οστώσεων για τις διεθνείς µεταφορέ ς . Το1992, τ ο σύστηµα
αυτό α ντικαταστάθηκε από κοιν οτική άδεια52που επιτρέπει την πρ όσβαση στις αγ ορές
της Ένωσης µε την επιφύλαξη αντικειµενικών κριτηρίων ποι ότητας . Η κ οιν οτική
νο µ οθεσία οδήγησε στην πλήρη κατάργηση των πο σ οτικών περι ορισµών για την παρ οχή
υπηρεσιών ενδ ο µεταφορ ών απ ό την 1 ηΙ ουλί ου 199853.
Η πρόσβαση στη διεθνή αγ ορά µεταφ ορώ ν επιβατών ελευθερώθηκε απ ό την 1 ηΙ ου νίου
199254. Ο καν ο νισµ ός καθ ορίζει τ ους όρ ους πρ όσβασης στην αγ ορά για κάθε είδο ς
υπηρεσίας µεταφοράς επιβατών ( περιστασιακές υπηρεσίες , τακτικές υπηρεσίες ,
υπηρεσίες συγκεκριµένο υ δ ρ οµ ολογί ου και ειδικές τακτικές υπηρεσίες ). Τα δικαιώµατα
ενδ οµεταφ ορών π ου εισήχθησαν µε δυ ο καν ο νισµο ύς55, εκτ ός απ ό τις εθνικές τακτικές
υπηρεσίες χορηγ ού ν ελεύθερη πρόσβαση στ ο πλαίσιο εν ός συστήµατ ος α δειο δ ότησης
από την1 ηΙα ν ουαρίο υ 1996.
Η αγορά παρ οχής υπηρεσιών συ νδυασµέ νων µεταφ ορών ( άκαµπτ ος ορισµ ός , µε στ όχ ο
να µην καταστού ν οι ο δικές µεταφ ορές το µείζ ον στ οιχείο µιας πράξης συν δυασµένω ν
µεταφορώ ν ) ελευ θερώθηκε πλήρως απ ό την 1 ηΙ ουλίου 199356.
Εσωτερικές πλωτές οδ οί :
Παραδοσιακά , ο το µέας της εσωτερικής ναυσιπλοίας πρ οέβλεπε εθνικά συστήµατα “ εκ
περιτροπής ναύλωσης ”. Η κ οιν οτική ν οµ οθεσία57απαιτεί πλέον τα κράτηµέληνα
καταργήσουν τα συστήµατα αυτά απ ό την 1 ηΙαν ουαρί ου 2000, ηµερ ο µηνία κατά την
οπ οία οι συµβάσεις για τις εθνικές και διεθνείς µεταφ ορές µέσω πλωτών οδώ ν πρέπει να
συνάπτο νται ελεύθερα , όπως και να γίνεται ελεύθερα ηδιαπραγµάτευση των τιµώ ν .
Σιδηροδρ ο µικές µεταφ ορές :
Φάνηκε ότι η ισχύ ουσα κ οιν οτική ν οµ οθε σία για την πρ όσβαση στην αγ ορά και την
οργανωτική και χρηµατο δ οτική διάρθρωση των σιδηρ οδρ οµικών επιχειρήσεων καθώς
και ηχορήγη σηαδειών και ηκατανο µή των γραµµώ ν ήταν υπερβολικά αό ριστηώστε να
είναι αποτελεσµατική . Η Επιτροπή αντέδρασε παρο υσιάζ οντας µια σειρά πρ οτάσεων58
52Κανονισµός του Συ µβουλίου που καταρ γεί τους ποσοτικούς πε ριορισµούς για την πρόσβαση σ την
αγορά τ ων οδικώ ν εµπορε υµα τικών µ εταφορών (E ΟΚ) 881/92 ( ΕΕL95/1 τη ς9.4.1992).
53Κανονισµός (E ΟΚ) 4059/89 του Σ υµβουλίου ( ΕΕL390/3 της30.12.1989), Κανονισµός (E ΟΚ)
3118/93 του Σ υµβουλίου ( ΕΕL2 79 της12.11.1993, σ.1.).
54Κανονισµός (E ΟΚ)6 8 4 / 9 2 του Συ µβουλίου της 16 η ς Μα ρτίου 1992 για τη θ έσπι ση κοινών
κανόνων στις διεθ νείς µετ αφορές επιβατ ών µε πούλµαν και λεωφορεία ( ΕΕL7 4 / 1 της
20.3.1992).
55Κανονισµός (E ΟΚ) 2454/92 του Σ υµβουλίου της 23 η ς Ιουλίου 1992 για τον καθορισµό τ ων όρω ν
υπό τους οποί ους γίνονται δεκ τοί στις εθνικ ές οδικές µ εταφορέ ς επιβατώ ν σε έν α κρ άτος µέλοςµετ αφορείς µη ε γκατ εσ τη µένοι σ ε αυτό
( ΕΕL 251/1 τη ς29.8.1992) που α ντικατα στάθ ηκε από
τον κανονισµό (E ΟΚ)1 2 / 9 8 του Συ µβουλίου της 11 ης ∆ εκεµ βρίου 1997 για τον κ αθορισµό τ ων
όρων υπό τους οποί ους γίνονται δ εκτοί σ τις εθνικέ ς οδικές µε ταφορές επιβατών σ ε ένα κρά τοςµέλος µε ταφορείς µη εγκα τε στη µένοι σ ε αυτό
( ΕΕL4 /10 της8.1.1998).
56Οδηγία92/106/E ΟΚ του Συµβουλίου σ χετικά µε τη θέ σπιση κοινών κ ανόνων για ορισµέ νε ς
συνδ υα σµ ένε ς ε µπορευ µατικέ ς µ εταφορές µετα ξύ τ ων κ ρατώ ν µ ελών ( ΕΕL 368/38 τη ς
17.12.1992).
57Οδηγία96/75/E ΟΚ του Συµβουλίου της 19 η ς Νοεµβρίου 1996( ΕΕL304/12 τη ς27.11.1996).
58COM (1998) 480 τελικό, που εγκρίθηκ ε από την Επιτροπή στις 22 Ιουλίου1998, ΕΕC321/6 τη ς
20.10.98, κ αι τροποποιηµένη πρότασ η COM(1999) 616 τ ελικό, που ε γκρίθηκε από τη ν Επιτροπή
στις25 Νοεµβρίου 1999· πρόταση για οδηγία του Συ µβουλίου που τροποπ οιεί την οδηγία
34µε στ όχο να ενισχύσει αυτές τις πτυχές της ν οµ οθεσίας . Οι πρ οτάσεις αυτές έχ ου ν ω ς
σκοπ ό την επέκταση το υ πεδί ου εφαρµ ογής τω ν καν ό νων πο υ διέπου ν τη χ ορήγηση
αδειών σε όλες τις σιδηρ οδρ ο µικές επιχειρήσεις της Κοινότητας και την εκπ όνηση
σαφών και πλήρων καν ό νων και διαδικασιών για την τιµολ όγηση και την κατανοµή της
µεταφορικής ικαν ότητας . Κυρίως, στ οχεύ ο υν στ ο άν οιγµα της πρό σβασης στο βασικό
κοιν οτικό σιδηρο δρ οµικ ό δίκτυο για τη µεταφ ορά εµπ ορευµάτω ν . Το" πακέτο"
εγκρίθηκε από την Επιτροπή τ ον Ι ο ύλιο τ ο υ 1998 και θα υπ οβληθεί στο Συµβ ούλιο για
έγκρισηστις αρχές του 2001.
2. Γενικές αρχές για τα µέσα κοινής ωφέλε ιας
Σε όλες τις περιπτώσεις ελευθέρωσης π ου απορ ρέο υν από την κ οιν οτική ν οµ οθε σία ,
διατηρήθηκε στην πράξη ένα υψηλό επίπεδο µεταφ ορικών υπηρεσιών κ οινής ωφ έλειας .
Η ν οµ οθεσία πρ οέβλεπε , εφ όσ ο ν χρειαζ όταν , την εφαρ µ ογή µέσω ν π ου να διασφαλίζουν
ελάχιστες προδιαγραφές π οιότητας . Η ε ντατικοποίηση τ ου ανταγωνισµ ού στις εναέριες
και στις θαλάσσιες µεταφορές δεν επηρέασε την παροχή υπηρεσιών π ου να
ανταποκρίνο νται στις ανάγκες τ ου κ οιν ού δεδ ο µένο υ ότι τα κράτηµέληε νέκριναν τα
κατάλληλα µέτρα διαφύλαξη ς .
Ένα στ οιχείο - κλειδί αυτής τη ς διαδικασίας ήταν πρ οφανώς ηέγκρισηµιας σειράς
µέτρων και π ολιτικών προκειµέν ου να διασφαλιστεί ηδιατήρη σηκαι ηβελτίωση των
ουσιαστικότερων πρ οδιαγραφών κ οινής ωφέλειας στ ο πλαίσιο αυτ ο ύ τ ου σταδιακού
ανοίγµατ ος τω ν αγ ορών , ιδιαίτερα σε ό , τι αφ ορά τα ακ όλ ουθα σηµεία :
– ∆ιασφάλισ η της υπηρεσίας σε µη απο δ οτικέ διαδρο µές : στ ο πλαίσιο της
ελευθέρωσης , είναι συχ νά απαραίτητο να λαµβάνονται µέτρα πρ οκειµέν ου να
διασφαλιστεί η διατήρηση της υπηρεσίας για µη αποδ οτικές διαδρ οµές . Τα
µέτρα αυτά µπ ορ ούν να συνίστανται στηχ ορήγη σηάµεσω ν επιδ οτήσεων σε
όλ ους τ ους µεταφ ορείς π ου εκ µεταλλεύονται τησύ ν δεσηχωρίς διάκριση , είτε
στη χορήγηση απ οκλειστικών δικαιωµάτων για την εκµετάλλευση µιας
υπηρεσίας , µε ή χωρίς αντιστάθµιση .
Τα µέτρα αυτά µπο ρ ούν να λαµβάν ονται για παράδειγµα , για υπηρεσίες π ου
εξυπηρετούν αερ οδρ όµια ή λιµένε ς σε νησιά ή απ οµακρυσµέ νες περι οχές .
∆ιασφαλίζουν την κινητικότητα των κατ οίκων και των επιχειρήσεων πο υ είναιεγκατεστηµένοι στις περι οχές αυτές καθώς και τ ον α νεφ οδιασµ ό τ ους
.
Συχνά, τα µέτρα αυτά πρέπει να εγκρίν ο νται κατ ΄ εφαρµογή τω ν καν ό νων πο υ
ισχύουν για τις κρατικές ενισχύσεις . Η Επιτροπή , σε παρόµ οιες περιπτώσεις ,
ενέκρινε πάντα αυτά τα καθεστώτα , εφ όσ ον είναι σχεδιασµένα έτσι ώστε να
νοθε ύ ουν τ ο λιγότερ ο δ υνατ ό τις α νταλλαγές και τον ανταγωνισµ ό και να
δικαιολογ ούνται στην κάθε περίπτωση . Για παράδειγµα , αν τα απ οκλειστικά
δικαιώµατα αποτελούν αντικείµεν ο πρ όσκλησης υπ οβ ολής πρ οσφ ορών π ου να
µην πραγµατοπ οιεί διακρίσεις , θεωρείται , καταρχάς , ότι είναι συµβιβάσιµα µε
τησυνθήκη .
91/440/E ΟΚ για την αν άπτυ ξη των κοινοτικών σιδ ηροδρόµων · πρότα ση για οδηγία του
Συµβουλίου που τροποπ οιεί την οδηγία 95/18/E Κ σχ ετικά µ ε τις άδ ειες σ ε σιδη ροδροµικές
επιχειρή σ εις · πρότασ η για οδη γία του Συµβουλίου σχ ετικά µε την εκ χώ ρησ η σιδηροδροµικής
υποδοµής και την επιβολή τελ ών για τη χρ ήση σιδηροδροµικής υποδοµής και την πιστοποίησηασφάλεια ς
.
35– ∆ιασφάλισ η της διατήρησης των πρ ο διαγραφών ελάχιστης υπηρεσίας σε όλες
τις συνδέσεις : αν οίγο ντας τις αγ ορές στ ον ανταγωνισµ ό , είναι συχνά
απαραίτητο , στο ν τ οµέα των µεταφ ορών , να µην υπ οβαθµίζεται το επίπεδο των
υπηρεσιών , αφ ού οι επιχειρήσεις θα µπορ ούσα ν να " θ υσιάσου ν " την ποι ότητα
και τα τακτικ ά δρο µ ολόγια πρ οκειµέν ου να περι ορίσ ουν τ ο κ όστ ος . Έτσι, θα
µπορ ούσε να τεθεί σε κίνδ υν ο ο στ όχ ος τω ν υπηρεσιών κ οινής ωφέλειας . Για να
αποφευχθεί ο παραπάνω κίν δυν ος , τα κράτηµέληεξαρτο ύν συνήθως τη
χορήγηση αδειών εκµετάλλευσης από ελάχιστους ό ρ ους πρ όσβασης πο υ
εφαρµό ζ ονται κατά τρόπ ο π ου να µην συ νιστά διάκριση σε όλο υς τ ο υς
δυνητικού ς εισερχ όµεν ο υς . Οι θαλάσσιες συν δέσεις µεταξύ τω ν νησιών και της
ευρωπαϊκής ηπείρου διασφαλίζο νται συχνά χάρη σε ελάχιστες απαιτήσεις σε
ό, τι αφορά τα τακτικά δρ οµ ολ όγια , την µεταφ ορική ικανότητα και την
τιµολόγηση για τις υπηρεσίες µεταφ οράς επιβατών και εµπ ορευµάτων . Η
χορήγηση άµεσων επιδ οτήσεων µπ ορεί να απ οδειχθεί απαραίτητη για την
κάλυψητου οριακ ού κ όστ ου ς π ου αντιπροσωπεύ ου ν αυτέ ς οι απαιτήσεις . Οι
επιδοτήσεις αυτές µπο ρ ούν , για παράδειγµα , να µειώσ ου ν την τιµή τ ου
εισιτηρίου ανά επιβάτη ή φορτί ο . Θεωρητικά χορηγ ού νται σε όλ ους τ ους φ ορείς
που εκµεταλλεύονται την ίδια διαδρ οµή χωρίς διάκριση .
Η εφαρµ ογή των αρχών α υτών στην πράξη επιβεβαιώνετα ι , για παράδειγµα , στο υς
τοµείς τω ν ε ναέριων και οδικών µεταφ ορών
3. Παραδείγµατα του τοµέα των µεταφορών
Εναέριες µεταφορ ές
Ο το µέας των εναέριων µεταφ ορών αποτελεί έ να εξαιρετικό παράδειγµα
συµβιβασιµότητας µιας διαδικασίας πλήρους ελευθέρωσης µε τη διατήρηση
υποχρεώσεω ν παρ οχής υπηρεσιών κοινής ωφέλειας . Η ελευθέρωσηα υτή συ ν οδευ όταν
από τ ο δικαίωµα για τα κράτηµέλη να επιβάλουν µια υπ οχρέωσηυπη ρεσίας κοινής
ωφέλειας όταν θεωρ ού ν ότι µια σύ νδεση είναι ζωτική για την οικο ν οµική ανάπτυξη της
περιοχής στην οπ οία είναι εγκατεστηµέν ο τ ο αερ οδρ όµι ο . Κάτι τέτοιο µπορεί να ισχύει
για συνδέσεις π ου εξυπηρετο ύν έ να αερ οδ ρ όµιο σε µια περιφερειακή ή αναπτυσσόµε νη
ζώνηστη ν επικράτεια του ε ν λ όγω κράτ ου ς µέλ ους , ή ακό µηγια συν δέσεις µε χαµη λή
κίνηση προς περιφερειακά αεροδρ όµια . Οι προ διαγραφές πο υ επιβάλλονται βάσει της
υποχρέωσης παροχής υπηρεσίας κοινής ωφέλειας µπ ορεί να αφ ορ ούν τις τιµές , το ν
αριθµό πρ οσφερ οµέ νων θέσεων , τησυχν ότη τα κλπ . στις περιπτώσεις όπ ου δε ν θα
προσφερ όταν ένα παρ όµ οι ο επίπεδ ο υπηρεσίας αν οι µεταφ ορείς λάµβαναν αποκλειστικά
υπόψητ ο ε µπο ρικό τ ο υς σ υµφέρ ον . Η επιλογή τω ν συ νδέσεω ν και ο καθ ορισµ ός των
προδιαγραφών υπ όκεινται στον έλεγχο της Επιτροπής .
Όταν µια σύν δεση απ οτελεί αντικείµενο υπ οχρέωσης παρ οχής υπηρεσίας κ οινήςωφέλειας
, η πρ όσβασηστησύ νδεσηα υτή είναι ανοικτή για οπ οι οδήπ οτε εναέρι ο
µεταφορέα , εφ όσ ο ν τηρεί την εν λόγω υπ οχρέωση . Ωστό σ ο, αν κανείς δεν επιθυµεί να
εκµεταλλευθεί την εν λ όγω σύν δεση γιατί δεν τ ον ε νδιαφέρει από εµπ ορική άποψη , τα
κράτηµέληµπορ ο ύν να περι ορίσου ν τη ν πρ όσβασηστησύ νδεση σε ένα µ όν ο εναέρι οµεταφορέα για µέγιστηπερί οδ ο τριών ετών
. Στησυγκεκριµένη περίπτωση , τ ο δικαίωµα
εκµετάλλευσης των υπηρεσιών προτείνεται µέσω πρ όσκληση υπ οβολής πρ οσφ ο ρών σε
κοιν οτικό επίπεδο .
36Πέρα από τη δυ νατότητα επιβολής υπ οχρέωση παρ οχής υπηρεσίας κ οινής ω φέλειας , τα
κράτη µέλη µπορ ο ύν επίσης να χ ορηγήσ ουν και ενισχύσεις κ οινωνικο ύ χαρακτήρα . Η
Ισπανία, η Π ορτ ογαλία και η Γαλλία χρησιµοποίησαν τη δυνατ ότητα αυτή για να
επιδοτήσ ουν µηβιώσιµες συ νδέσεις . Η µέθ οδ ος αυτή µπ ορεί να συ νδυαστεί µε την
επιβολή υποχρέωσης παροχής υπηρεσίας κοινής ωφέλειας π ου να διασφαλίζει ένα
συγκεκριµένο επίπεδο εξυπηρέτησης της σύ νδεσης . Η ενίσχυσηέχει κ οινωνικ ό
χαρακτήρα όταν καλύπτει ορισµέ νες σ υγκεκριµένες µόνο κατηγ ορίες επιβατών που
ταξιδεύουν στησύ νδεση , όπως παιδιά ή µειο νεκτού ντα άτ οµα . Στην περίπτωση των
µειονεκτικών περι οχών , όπως τα νησιά , ηενίσχυση µπ ορεί να καλύπτει ολ όκλη ρ ο τ ον
πληθυσµό της περιοχής .
Αυτά τα δυο είδη συστηµάτω ν µε στ όχ ο τη διατήρηση των πρ οδιαγραφών ελάχιστηςυπηρεσίας σε συν δέσεις χωρίς εµπ ορικ ό ε νδιαφέρο ν απ οδείχθηκαν µέχρι σή µερα
ικανοποιητικά στο ν τ οµέα των εναέριων µεταφορώ ν
.
Οδικές µεταφορ ές
Η εναρµ όνιση ε ν ός βασικού επιπέδο υ ανταγωνισµο ύ και ηαπαίτη σηµιας ελάχιστη ς
διαφάνειας κατά την ανάθεση τω ν συ µβάσεων υπηρεσιών θεωρ ούνται απαραίτητες για
τηδιασφάλισηυψη λών ποι οτικών επιπέδων . Η Επιτροπή ε νέκρινε ένα σχέδι ο
κανονισµ ού για τις δηµ όσιες υπηρεσίες στις µεταφο ρέ ς επιβατών59, µε στ όχ ο να
διασφαλιστεί ότι οι φ ορείς δηµ οσίων µεταφ ορών θα πρ οσφέρ ο υν λ όγω τ ου
ανταγωνισµού στ ους επιβάτες καλύτερες υπηρεσίες , θα ελέγξου ν τ ο κ όστ ος τ ους και θα
διασφαλίσουν τ ο µέγιστο δ υνατ ό επίπεδ ο ασφάλειας . Τ ο κείµεν ο αυτ ό επιβάλλει επίσης
στις αρµό διες αρχές για τις µεταφορέ ς τηρη τή υπ οχρέωσηνα αναλάβουν π ολιτικές που
να διατηρήσου ν τη ν π οιότητα , την ολοκλήρωση τω ν υπηρεσιών και τα συµφέρ ο ντα των
εργαζοµέ νων . Οι απ οτελεσµατικές δηµ όσιες µεταφ ορέ ς θεωρ ο ύνται ουσιαστικός
παράγοντας ελάφρυ νσης της κυκλοφ ορίας και εξυγίανσης το υ περιβάλλοντ ος .
Ενέργ εια
Η ο δηγία " ηλεκτρισµός "60επιβάλλε ι στα κράτηµέλητη ν υπ οχρέωση να αν οίξ ουν κατά
30% τ ουλάχιστον την ε σωτερική του ς ζήτηση στον ε υρωπαϊκό ανταγω νισµό τ ο 2000· η
οδηγία" φυσικό αέριο "61επιβάλλε ι το άν οιγµα κατά τ ο υλάχιστο ν 20% της αγ οράς .
∆ηµιουργώντας µια εσωτερική αγορά φυσικο ύ αερίο υ και ηλεκτρισµού αν οιχτή καιανταγωνιστική
, η Κοινότητα ακ ολ ούθησε µια σταδιακή προσέγγιση . Οι πρώτες οδηγίες
ελευθέρωσης αυτών των τ οµέων έπρεπε να εφαρµο στ ούν απ ό τα κράτη µέλη το
αργότερ ο αντίστ οιχα το Φεβρ ουάρι ο τ ου 19996263και τ ον Αύγουστ ο τ ου 200064
αντίστοιχα . Η πρ οσέγγισηαυτή υι οθετήθη κε ώστε να επιτραπεί στο ν τ οµέα να
προσαρµ οστεί στις αλλαγές και να ληφθ ού ν τα απαραίτητα µέτρα πρ οκειµέν ου να
διασφαλιστεί ηδιατήρη σηκαι ηανάπτυξητων υπη ρεσιών κ οινής ωφέλειας στ ου ς τ οµείς
αυτούς.
59COM (7)2000/9 τη ς26 η ς Ιουλίου 2000.
60Οδηγία96/92/E Κ σχ ετικά µ ε τους κοινούς κανόνε ς για την εσ ω τερική α γορά ηλεκ τρικής
ενέρ γεια ς .
61Οδηγία98/30/E Κ σχ ετικά µ ε τους κοινούς κανόνε ς για την εσ ω τερική α γορά φυ σικού αερίου .
62Το Βέλγιο και η Ι ρλανδία διαθ έτουν ένα έτος επιπλέον , η Ελλάδα δ ύο .
63Οδηγία96/92/E Κ σχ ετικά µ ε τους κοινούς κανόνε ς για την εσ ω τερική α γορά ηλεκ τρικής
ενέρ γεια ς .
64Οδηγία98/30/E Κ σχ ετικά µ ε τους κοινούς κανόνε ς για την εσ ω τερική α γορά φυ σικού αερίου .
37Λαµβάνοντας υπόψητις αντίστοιχες ιδιαιτερότη τες των τ ο µέων , οι δυ ο ο δηγίες
ακολο υθ ούν την ίδια προσέγγιση : εισαγωγή ελάχιστων επιπέδων σταδιακ ού α ν οίγµατος
της ζήτησης65· υπ οχρέωσηπρ οσφ οράς στ ους τρίτο υς πρ όσβαση ς χωρίς διακρίσεις στα
βασικά δίκτυα και τ ις υπο δ οµές , ειδικότερα τις εγκαταστάσεις αποθήκευσης φυσικού
αερίου· υπ οχρέωσηαπ οσύν δεση ς σε ό , τι αφ ορά τις εγκαταστάσεις µεταφοράς και
διανοµής· υποχρέωση εισαγωγής αποτελεσµατικής ν οµ ο θεσίας για την πρ όληψη
οπ οιασδήποτε διάκρισης .
Στην πράξη , η ελευθέρωση πρ οχώρησε π ολύ ταχύτερα σε ολ όκληρη την Κοιν ότητα απ ό
ό, τι απαιτούσαν οι ο δηγίες και απ ΄ ότι πρ οβλεπόταν . Το65% σχεδ όν της ζήτησης
ηλεκτρισµού και τ ο 80% της σ υν ολικής ευρωπαϊκής ζήτησης φ υσικού αερίου είναι ήδη
εντελώς αν οικτά στ ον ανταγωνισµ ό σε ευρωπαϊκή κλίµακα και , στα περισσότερα κράτη
µέλη, απο φασίστηκε να υπάρξει πλήρης ελευθέρωση τα αµέσω ς επ όµε να έτη66.
Εξάλλου, παρά τις δ υνατ ότητες π ου υπήρχαν για την ε φαρµ ογή των οδηγιών , για
παράδειγµα σε ό , τι αφ ορά τις µεθ όδ ου ς πρ όσβασης των τρίτων και την αποσύ νδεση , τα
κράτηµέληεπέλεξαν σχεδ όν όλα , τ όσ ο για τ ο φυσικό αέριο όσ ο και για τ ον ηλεκτρισµό ,
προσεγγίσεις πο υ σε µεγάλο βαθµό θεωρείται ότι ήταν οι καταλληλότερες για τηνανάπτυξηενό ς πραγµατικού ανταγωνισµ ού
.
Προφανώ ς , η έν ν οια της υπηρεσίας κ οινής ωφέλειας είναι πρωταρχική στην ελευθέρωση
αυτών των αγ ορών . Πράγµατι , ο εξασφαλισµένος ανεφ ο διασµό ς όλων των καταναλωτών
της Ένωσης σε ηλεκτρισµ ό και , όταν είναι συν δεδε µέν οι µε τ ο δίκτυο , σε φυσικό αέριο ,
σε λογικές τιµές , είναι απ ό π ολλές απ όψεις µια από τις σηµαντικότερε ς υπηρεσίες κ οινής
ωφέλειας. Για το λ όγ ο αυτ ό οι δυ ο οδηγίες περιέχ ουν ένα ορισµέ ν ο αριθµ ό διατάξεων
και εγγυήσεων µε στ όχ ο τηδιαφύλαξητων βασικών στόχω ν υπη ρεσίας κ οινής ωφέλειας ,
όπως ηασφάλεια ανεφ οδιασµ ού , ηκαθ ολική σύν δεσηστ ο δίκτυ ο διαν οµής η λεκτρισµού
µε λογικές τιµές και ηπρ οστασία των π ολιτών π ου είναι ευάλωτοι έ ναντι τη ς διακοπής
των υπηρεσιών . Σε µια ελευθερωµένηαγορά , οι στό χ οι αυτ οί µπ ορ ού ν να επιτευχθο ύν
µό ν ο µε την ε φαρµ ογή αυστηρών κριτηρίων για την αδει οδ ότηση των φ ορέων .
Η διατήρηση στο υς τ οµείς αυτ ούς των υψηλότερων δ υνατών πρ οδιαγραφών σεολ όκληρη την Κοιν ότητα υπήρξε και θα παραµείνει ουσιώδης απαραίτητη προϋπ όθεση
της ελευθέρωσης
. Για τ ο λ όγ ο αυτ ό οι οδηγίες " φυσικ ό αέρι ο " και" ηλεκτρισµός "
προβλέπου ν τηδυνατ ότη τα για τα κράτη µέληνα λαµβάν ουν τα απαραίτη τα µέτραπροκειµέν ου να διασφαλίσουν τη διατήρηση των υπηρεσιών κ οινής ωφέλειας
, καθώς και
τηδιατήρη σηκαι τηβελτίωσητων προ διαγραφών αυτών των υπη ρεσιών .
Οι µηχανισµοί π ου επιτρέπο υν να διασφαλιστεί η κατάλλ ηλη παροχή των υπηρεσιώνκοινής ω φέλειας που περιγράφο νται στησυνέχεια επιβεβαιώνονται ολοέ να και
περισσότερο ως τ ο πρ ότυπ ο για τ ο σύν ολ ο της Ε υρώπης
:
– Ασφάλε ια και αξ ιοπιστία των δικτύων :
65Σε ό, τι αφορά τον ηλεκτ ρισ µό , τα κρά τη µ έλη έπρεπ ε να ανοίξουν τη ζή τησ η κα τά 28% το1999,
35% το2003 το αργότε ρο . Για το φυσικό α έριο , τα κρά τη µ έλη έπρεπ ε να α νοίξουν ένα ελά χιστο
ποσοστό20% τη ς ζήτ ηση ς το 2000 και ν α φθά σουν στο 28% το2003.
66Έτσι, για τον ηλ εκτρι σµό το Ηνωµ ένο Βασίλειο , η Φινλαν δία , η Σουηδία και η ∆ανία άνοιξαν ή δη
τη ζήτη ση κατά 100%. Το Βέλγιο , οι Κάτω Χώρ ες , η ∆ανία κ αι η Ισπ ανία θα ανοίξουν πλήρ ως τη
ζήτηση µ εσοπρόθεσ µα .
38Τα δίκτυα µεταφ οράς και διαν οµής παραµέν ο υν στα χέρια των φ ορέων πο υ
έχουν µ ο ν οπωλιακή θέση67. Από την άποψη αυτή , ηκατάστασηµετά τη ν
ελευθέρωσηδεν διαφέρει ση µαντικά σε σχέσηµε τη ν πρ οη γ ούµε νη . Τα κράτη
µέληπαραµένο υν ελεύθερα να αναθέτ ουν τηδιαχείριση κα ι τη ν εκµετάλλευση
αυτής της δραστηρι ότητας σε µια δηµ όσια επιχείρηση68, ή σε µια ιδιωτική
επιχείρηση . Και στις δυο περιπτώσεις , τα κράτηµέληπρ οβλέπου ν συ νήθως µια
ανεξάρτητη διαδικασία αξ ιολόγησης και ελέγχ ου τω ν πρ οδιαγραφών , είτε απ ό
ανεξάρτητο ελεγκτικό οργανισµ ό , είτε απ ό τη δηµό σια δι οίκηση . Ο βαθµ ός
ασφάλειας και αξ ιοπιστίας των δικτύων υπήρξε πάντα και παραµένει υψηλός
στην Ευρ ώπη , και δε ν έχει επηρεαστεί από την ελευθέρ ωση .
– Ασφάλε ια ανεφοδιασµ ού :
Στο πλαίσιο τω ν ο δηγιών , τα κράτηµέληπαραµένο υ ν ελεύθερα , όπως ήταν
πάντοτε, να αναλαµβάνου ν τα απαραίτητα µέτρα προκειµένο υ να διασφαλίσου ν
την ασφάλεια ανεφο διασµ ού σε ηλεκτρισµό και φυσικό αέριο . Ωστ όσ ο,
οπ οιο δήποτε µέτρ ο λαµβάνεται πρέπει να είναι απαραίτητο για την επίτευξητων εν λ όγω στ όχων και δεν µπ ορεί να συνιστά διακρίσεις
. Τα κράτηµέλη
µπορ ού ν, για παράδειγµα , να ο ρίσου ν τ ο καύσιµο π ου πρέπει να
χρησιµοποιείται για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας σε περίπτωση
υπερβολικής εξάρτησης έναντι µιας πηγής , ή µπ ορο ύ ν να λάβου ν µέτρα για να
διασφαλίσουν την επαρκή π οικιλία των πηγών ανεφ οδιασµ ού σε φ υσικό αέριο .
– ∆ικαίωµα σύνδεσης στ ο δίκτυο :
Το δικαίωµα σύν δεσης δεν θεωρείται συνήθως απαραίτητο από τα κράτη µέλη
παρά µό ν ο σε ό , τι αφ ορά τ ο ν ηλεκτρισµό . Έτσι, η ο δηγία προβλέπει ρητά ότι
" τα κράτηµέληµπορ ού ν να υπ οχρεώσ ου ν τις εταιρείες διαν οµής να
ανεφο διάζο υν πελάτες σε συγκεκριµένες περιοχές . Η τιµολ όγηση αυτώ ν τω ν
παροχών µπορεί να ρ υθµίζεται , για παράδειγµα για να εξασφαλίζεται ηίση
µεταχείρισητων εν λ όγω πελατών ". Όταν ηαγορά των τελικών καταναλωτών
είναι ελεύθερη , οι ιδιοκτήτες των δικτύων διαν οµής µπορ ο ύν να σ υνεχίσο υν να
υπόκεινται στην υποχρέωση παροχής καθολικής σύ νδεσης . Εναπ όκειται τότε σε
κάθε κράτος µέλο ς να απο φασίσει αν επιθυµεί να επιλέξει ως πρ οϋπ όθεσηγια
την αδειο δ ότηση εταιρειών π ου πωλ ού ν ηλεκτρισµό σε τελικούς καταναλωτές
την εφαρµ ογή ίδιων τιµολ ογίων σε όλ ους τ ους καταναλωτές στ ο εσωτερικ ό µιας
συγκεκριµένης περιοχής .
– Ειδική προστασία των καταναλωτών :
∆εδο µέν ο ότι ο ηλεκτρισµός και το φυσικ ό αέρι ο απ οτελο ύν ουσιώδεις
υπηρεσίες , είναι απαραίτητες ειδικές διατάξεις για να διασφαλιστε ί ότι δε ν θα
διακοπεί ο ανεφ ο διασµό ς ευάλωτων πρ οσώπων . Όταν οι αγορέ ς είναι πλήρως
ελευθερωµένες , ητήρη σητω ν πρ ο διαγραφών υπη ρεσίας κ οινής ω φέλειας
διασφαλίζεται από την εφαρµ ογή ελάχιστων κριτηρίων αδει οδ ότησης . Αν δε ν
πληρούνται τα κριτήρια αυτά , αφαιρείται ηάδεια παροχής η λεκτρισµο ύ ή
φυσικού αερίου .
67Με τ ην εξαίρ εσ η ορισ µέν ων αλληλοκαλύψεων τ ων δικτύ ων φ υσικ ών αερίου , ειδικότερ α στη
Γερµα νία .
68Ορισµ ένε ς χώ ρε ς , όπως η Ισπανία , µ εταβιβάζουν το δίκτ υο διανοµής στο δη µόσιο τοµέα .
39– Προδιαγραφές υπηρεσίας :
Είναι προφαν ώς πρ ος τ ο δηµ όσιο συµφέρ ο ν να µεριµνάται ώστε οι
προδιαγραφές της υπηρεσίας π ου σ υνδέ ο νται µε την παρ οχή ηλεκτρισµού και
φυσικού αερίου , όπως οι πρ οθεσµίες σ ύνδεσης και επισκευής , ηακρίβεια των
λογαριασµών και η π οιότητα τω ν άλλων υπηρεσιών πρ ος την πελατεία , να είναι
οι υψηλ ότερες δυνατές και να βελτιώνο νται συνεχώς . Έχε ζ ωτική σηµασία οι
προδιαγραφές αυτές να διατηρο ύνται και να ενισχύ ο νται σε µια ελευθερωµέ νη
αγορά. Η πείρα δείχνει ότι όπ ου πραγµατ οπ οιήθηκε ελευθέρωση , ιδιαίτερα σε
εθνικό επίπεδ ο , οι πρ οδιαγραφές αυτές π ολλαπλασιάζονται , και αυτό για δυ ο
λόγ ους. Πρώτ ον, η άδεια πώλησης ηλεκτρισµο ύ συ ν οδεύεται πάντα απ ό
προϋπ οθέσεις , ορισµένες από τις οπ οίες πρ οβλέπου ν ελάχιστες προ διαγραφές
υπηρεσίας . Οι εθνικές ρυθ µιστικές αρχές αυξάν ουν τ ον αριθµ ό αυτών των
προδιαγραφών και τις αναπτύσσο υν από χρό ν ο σε χρ όν ο . ∆εύτερ ο ν , δε δ οµέν ου
ότι οι πρ οδιαγραφές υπηρεσίας αντιπροσωπεύ ου ν για τις εταιρείες ένα
σηµαντικό πεδί ο α νταγωνισµο ύ , ο ανταγω νισµό ς , ο δηγεί στη βελτίωσή το υς .
Έτσι, οι πρ οδιαγραφές υπερβαίν ουν τα ελάχιστα επίπεδα που καθ ορίζ ου ν οι
ρυθµιστικές ή διοικητικές αρχές .
Εξάλλου, τ ο ν οµ οθετικό πλαίσιο πο υ διέπει τησταδιακή ελευθέρωσητη ς
βιοµηχανίας του ηλεκτρισµού και το υ φ υσικού αερίου στην Ευρ ώπη , έχει ως
διπλό στ όχ ο τηµείωση των τιµών και τηδιατήρη ση ακόµα και τη ν ανάπτυξη ,
των υπηρεσιών κ οινής ωφέλειας . Η πείρα δείχνει σαφώς ότι , εφ όσ ο ν παραστεί
ανάγκη, µέσω της δηµι ουργίας τω ν κατάλληλων ρυθµιστικών µέτρω ν , οι
υπηρεσίες αυτές όχι µ όν ο µπ ορ ού ν να διατηρηθο ύν αλλά και να α ναπτυχθού ν
σε µια ανταγωνιστική αγορά . Πράγµατι , µ ολ ον ότι ο ι ο δηγίες πρ οβλέπουν69τη
δυνατ ότητα εξαίρεσης από τις υπ οχρεώσεις π ου επιβάλουν αν δε ν υπάρχει
λιγότερο περιοριστικό µέσ ο για την πραγµατοπ οίηση των ν όµιµων στ όχων
υπηρεσίας κοινής ω φέλειας , κανένα κράτος µέλ ος δεν έκρινε απαραίτητο να
προσφύγει στηδυ νατότη τα αυτή .
Ενν οείται ότι , για την πραγµατ οπ οίηση των πρ οαναφερ θέντων στ όχων , είναι
απαραίτη τος έ νας µηχανισµ ός παρακολ ούθησης και , ενδεχ οµέ νως , ρύ θµισης.
Αν και οι πτυχές αυτές εµπίπτουν σε µεγάλο βαθµό στην επικουρικότητα
( εναπόκειται , για παράδειγµα , σε κάθε κράτο ς µέλο ς να καθ ορίσει τ ον
απαραίτη το βαθµ ό πρ οστασίας έναντι της διακοπής των υπηρεσιών ), η
Επιτροπή έχει ως στ όχο να διασφαλίσει τα υψηλότερα δ υνατά επίπεδα για όλες
τις µορ φές υπηρεσιών κ οινής ωφέλειας στ ο σύν ολο της Κοιν ότητας .
Ραδιόφωνο και τηλεόραση
Οι ιδιωτικές τηλεοπτικές υπηρεσίες αναπτύχθηκαν από τη δεκαετία το υ 1980,
δηµιουργώ ντας έτσι τ ο σηµεριν ό διπλό σ ύστηµα δηµ όσιας / ιδιωτικής τηλεοπτικής
µετάδοσης . Η αναγκαιότητα συ νύπαρξης µιας δηµό σιας και µιας ιδιωτικής εµπορικής
τηλεόρασης αναγνωρίζεται και υπ οστηρίζεται τόσο από τα κράτη µέλη όσ ο και από την
Κοινότητα . Σήµερα, ο ραδι οτηλεοπτικός τ οµέας είναι ελευθερω µέν ος στ ο επίπεδ ο της
Κοινότητας .
69Άρθρο3, π αρά γραφος 2 και των δ υο οδηγιών .
40Το ραδι όφων ο και ητη λε όρασηδιαδραµατίζ ουν κεντρικό ρ όλ ο στηλειτουργία των
σύγχρον ων δηµ οκρατιών , ιδιαίτερα σε ό , τι αφ ορά τη ν ανάπτυξηκαι τηµετάδ οση των
κοινωνικών αξιών . Για τ ο λόγ ο αυτ ό , ο τ οµέας της ρα διοτηλε οπτικής µετάδ οσης
αποτέλεσε , αφ ότ ου υπάρχει , τ ο αντικείµενο ειδικής ρύθµισης , πρ ος τ ο γενικό συµ φέρ ον .
Η ν οµ οθεσία αυτή βασιζ όταν σε κ οινές αξίες , όπως ηελευ θερία έκφραση ς , τ ο δικαίωµα
απάντησης , ο πλ ουραλισµό ς , ηπρ οστασία των πνευ µατικών δικαιωµάτων , ηπρ οώθη ση
της πολιτισµικής και γλωσσικής ποικιλί ας , ηπρ οστασία των α νη λίκων και ηανθρώπινη
αξιοπρέπεια καθώς και ηπροστασία των καταναλωτών .
Κατ αρχάς τα κράτηµέληεγκρίνου ν , τηρώντας τη ν κ οιν οτική ν οµ οθεσία , την οµ οθε σία
που επιτρέπει να διασφαλιστεί ο σεβασµ ός αυτώ ν τω ν αξιών . Τ ο πρωτόκ ολλ ο για τ ο
σύστηµα δηµ όσια ραδι οτηλεοπτικής µετάδ οση ς στα κράτη µέλη , π ου προσαρτήθηκε στη
συνθήκηγια τη ν ίδρ υσητη ς Ευρωπαϊκής Κοιν ότη τας µε τησυνθήκητο υ Άµστερνταµ ,
αναγνωρίζει το ρ όλ ο και τη σηµασία της ρα διοτηλε οπτικής µετάδ οσης ω ς δηµ όσιαςυπη ρεσίας και επιβε βαιώνει ότι τα κράτηµέληείναι αρµό δια για το ν καθ ορισµ ό και τη
διοργάνωση της απ οστ ολής κ οινής ω φέλειας και τη χρηµατοδ ότησή της
, εφ όσ ον κάτι
τέτοιο δε ν επηρεάζει τ ους όρ ους των ανταλλαγών και τ ου α νταγωνισµο ύ στην
Κοινότητα σε µέτρ ο π ου είναι αντίθετο µε τ ο κοινό συµ φέρ ον , εφ όσ ο ν βέβαια
λαµβάνεται υπόψη η πραγµατοπ οίηση της απ οστ ολής αυτής της δηµ όσιας υπηρεσίας .
Σε κοιν οτικό επίπεδο , η οδηγία " Τηλε όραση χωρίς σύ ν ορα " καθορίζει έ να ν ο µικό
πλαίσ ιο π ου διασφαλίζει την ελευθερία παροχής ραδιοτηλε οπτικών υπηρεσιών στην
εσωτερική αγορά , λαµβάν οντας υπ όψητ ο γε νικό συµφέρ ο ν . Ωστόσ ο, η οδηγία
" Τηλεόραση χωρίς σύ ν ορα " δε ν έχει ακ όµηµεταφερθεί απ ό όλα τα κράτη µέλη .
Εξάλλου, οι καν όνες ανταγωνισµ ού της σ υνθήκης για την ίδρυση της Ε υρωπαϊκής
Κοινότητας ανέθεσα ν στην Επιτρ οπή την αρµ ο διότητα να πρ ολαµβάνει οπ οιαδήπ οτε
αντιανταγωνιστική συµπεριφορά αντίθετηµε τα συµφέρ ο ντα των καταναλωτών ,
ιδιαίτερα τις κατα χρήσεις δεσπόζ ο υσας θέσης και , µε βάσητην οµ οθεσία για τ ον έλεγχο
των συγκεντρώσε ων , τηδη µιο υργία ολιγ οπωλιακών ή µ ον οπωλιακών διαρθρώσεων στις
αγορές.
Εναπόκειται στα κράτηµέλη να απο φασίσου ν σύ µφωνα µε τ ο κ οινοτικ ό δίκαιο , αν
επιθυµούν να δηµι ουργήσ ουν µια δη µ όσια υπηρεσία ραδιοτηλε οπτικής µετάδ οσης , να
καθορίσο υν την ακριβή αποστ ολή τη ς και να απο φασίσου ν τις λεπτ οµέρειες για τη
χρηµατοδ ότησή της . Λαµβαν οµένης υπ όψη της φύσης της χρηµατ οδ ότησης απ ό την
οπ οία επωφελο ύνται , οι εταιρείες ραδι οτηλεοπτικής µετάδ οσης δηµ ό σιας υπηρεσίας
µπορ ού ν να υπ όκεινται στο υς καν ό νες για τις κρατικές ενισχύσεις της συ νθήκης ΕΚ . Η
Επιτροπή θα πρέπει ειδικότερα να διασφαλίσει ότι η δηµ όσια χρηµατ οδ ότηση τω ν
εταιρειών ραδιοτηλεοπτικής µετάδ οσης παραµένει ανάλ ογη µε την απ οστ ολή της
δηµ όσιας υπηρεσίας , όπως καθορίστηκε απ ό τ ο ενδιαφερ όµε ν ο κράτ ος µέλο ς , µε άλλα
λόγια ότι οποιαδήπ οτε αντιστάθµιση χ ορηγείται δεν υπερβαίνει το συµπληρωµατικό
καθαρό κ όστ ος πο υ αντιπρ οσωπεύει ησυγκεκριµένηαπ οστ ολή π ου έχει ανατεθεί στ ον
εν λ όγω δηµ όσιο ραδι οτηλεοπτικό φ ορέα .
Η χρηµατοδ ότηση των δηµ όσιων ραδι οτηλεοπτικών εταιρειών απ ό τα κράτη µέλη έχει
αποτελέσει ωστόσ ο αντικείµεν ο ορισµένω ν καταγγελιών π ου υποβλήθηκαν στην
Επιτροπή από ιδιωτικές ραδιοτηλε οπτικές επιχειρήσεις , ειδικότερα σε ό , τι αφ ορά την
παρουσία των δηµ όσιων ραδι οτηλεοπτικών εταιρειών στην αγ ορά της διαφήµισης70.
70Βλέπε‘XXIX η Έκ θε ση για την πολιτική αντα γωνι σµού (1999)’, σ.8 9 κ αι επόµ ενε ς .
41Πρέπει να σηµειωθεί ότι τα προβλήµατα στα οπ οία αναφέρ ονται αυτές οι καταγγελίες
αφορ ού ν συ νήθως συστήµατα χρηµατ οδ ότησης π ου περιλαµβάνουν διαφηµιστικά έσο δα
και δηµόσια συ νεισφ ορά . Η επιλογή τ ου συστήµατο ς χρηµατο δ ότησης εµπίπτει στην
αρµο διότητα τ ου εν διαφερόµε ν ου κράτ ου ς µέλ ους , και δεν υπάρχει καταρχήν αντίρρηση
να επιλέξει ένα σύστηµα διπλής χρηµατ οδ ότησης ( π ου να συ νδυά ζει δηλαδή δηµ όσια και
διαφηµιστικά έσοδα ) α ντί για ένα ενιαίο σύστηµα ( π ου να περιλαµβάνει µό ν ο δηµ όσια
έσο δα), εφ όσ ον κάτι τέτοι ο δεν επηρεάζει το ν ανταγω νισµό στις ε ν λ όγω αγ ορές ( για
παράδειγµα τη διαφηµιστική αγορά και την αγο ρά και / ή πώληση προγραµµάτω ν ) σε
βαθµό αντίθετ ο µε τ ο κ οιν ό συµφέρ ο ν . Η Επιτροπή σκ οπεύει να ολοκληρώσει την
ανάλυσητων εκκρεµ ου σών καταγγελιών τους επ όµεν ου ς µή νες . Θα συ νεργαστεί για το
θέµα αυτ ό στενά µε τα κράτηµέλη .
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η ψηφιακή επανάσταση δεν επηρεάζει την αναγκαιότητα , για την
οπτικοακ ουστική πολιτική , να εντ οπίζει ποι ο είναι τ ο γενικό συµφέρ ο ν σε κάθε
περίπτωση , και να το πρ οστατεύει µε ν οµ οθεσία . Ωστ όσ ο, οι τεχν ολ ογικές εξελίξεις
απαιτούν τησ υνεχή επαναξιολ όγη σητω ν χρη σιµ οποι ουµέ νων µέσων και µεθ όδω ν , ώστε
να διασφαλιστεί ότι συ νεχίζου ν να είναι αναλ ογικά µε τ ους επιδιωκόµε ν ους στ όχο υς ..
Μολο ν ότι τα µέσα διαν οµής ( είτε εκκινο ύν απ ό ένα µ ο ναδικό σηµεί ο πρ ος πολλαπλά
σηµεία, είτε από ένα µ ο ναδικό σηµεί ο πρ ος ένα µ οναδικ ό σηµεί ο ) παραµέν ουν φυσικά
ένα ζωτικό στ οιχείο , ορισµένα νέα είδη υπηρεσιών µπ ορ ού ν επίσης να απαιτούν τ ον
συνυπ ολογισµ ό άλλων παραγό ντων κατά την αξιολ όγηση της αναγκαιότητας και της
αναλογικότητας µιας συγκεκριµένης ρυθ µιστικής προσέγγισης ( για παράδειγµα
κωδικοποίη σηή ελεύθερηµετά δ οση ).
42ΠΑΡΑΡ ΤΗΜΑ II: ΟΡΙΣΜΟΙ
Υπηρεσίες κοινής ωφέλειαςΟ όρ ο ς καλύπτει υπηρεσίες εντ ός και εκτός της αγο ράς τις οπ οίες οι δηµ όσιες αρχές
ταξινοµ ούν ως κοινής ωφέλειας και για τις οποίες επιβάλλουν υπ οχρεώσεις δηµ όσιας
υπηρεσίας
.
Υπηρεσίες γε νικού οικονοµικού συµφέροντος
Πρόκειται για τον όρ ο π ου χρησιµοπ οιείται στο άρθρ ο 86 της συ νθήκης και αναφέρεται σε
υπηρεσίες για τις οπ οίες τα κράτη µέλη επιβάλλουν υπ οχρεώσεις δηµ όσιας υπηρεσίας µέσω
κριτηρίων γενικού συ µφέρ οντ ος . Μπ ορεί να καλύπτει δίκτυα µεταφορώ ν , ενέργειας και
επικοινωνίες .
∆ηµόσια υπηρεσία
Πρόκειται για αµφίσηµο όρ ο αφ ού µπορεί να αναφέρεται είτε στ ο ν οργανισµ ό πο υ παρέχει
την υπηρεσία είτε το ν ρ όλ ο κοινής ωφέλειας π ου έχει ανατεθεί στο ν ε ν λ όγω φ ορέα . Η
υποχρέωση δη µ όσιας υπη ρεσίας επιβάλλεται µε στόχ ο τηβελτίωσηή διευκ όλυνσηπαροχής
υπηρεσίας κοινής ω φέλειας , για παράδειγµα στ ους τ ο µείς των οδικών , εναέριων και
σιδηροδρ ο µικών µεταφ ορώ ν και της ε νέργειας . Οι υπ οχρεώσεις α υτές µπ ορεί να επιβληθούν
σε εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο . Συχνά, υπάρχει σύγχυσηµεταξύ τ ου όρ ου " δηµ όσια
υπηρεσία ", που α ναφέρεται στην παρ οχή υπηρεσίας πρ ος το κ οιν ό και τ ου όρ ου " δηµ όσι ος
τοµέας" π ου αναφέρεται στη ν ο µική µ ορφή τ ου φ ορέα π ου παρέχει την υπηρεσία , ω ς πρ ος τ ο
ιδιοκτησιακό τ ου καθεστώς .
Καθο λική υπηρεσία
Η καθολική υπηρεσία , ιδιαίτερα ο καθορισµ ός των υπ οχρεώσεων παροχής καθολικής
υπηρεσίας αποτελεί θεµελιώδες συ ν οδε υτικό στ οιχείο της ελευθέρωση ς το µέω ν όπως οι
τηλεπικοινωνίες στην ΕΕ . Ο ορισµ ός και ηδιαφύλαξητη ς καθ ολικής υπη ρεσίας διασφαλίζει
ότι η σ υνεχής πρ όσβαση και η π οιότητα τω ν υπηρεσιών διατηρο ύνται για όλο υς τ ου ς χρήστες
και τους καταναλωτές κατά τη διάρκεια της µετάβασης από τη µ ο ν οπωλιακή κατάστασηστο
άνοιγµα ανταγωνιστικών αγ ορώ ν . Η καθ ολική υπηρεσία , σε ένα περιβάλλον αν οικτών και
ανταγωνιστικών τηλεπικοινωνιακών αγορώ ν , ορίζεται ως τ ο ελάχιστο επίπεδ ο υπηρεσιών
συγκεκριµένης ποι ότητας στις οπ οίες έχ ου ν πρ όσβαση όλ οι οι χρήστες και καταναλωτές
βάσει των οικείων εθ νικών πρ οϋπ οθέσεω ν , σε πρ οσιτή τιµή .