ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2200/96 για την κοινή οργάνωση των αγορών στον τομέα των οπωροκηπευτικών

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. Εισαγωγή

1.1. Παγκόσμια προσφορά και ζήτηση

1.2. Παγκόσμιο εμπόριο

1.3. Προσφορά και ζήτηση στην ΕΕ

1.4. Οι εμπορικές συναλλαγές της Ευρωπαϊκής Ένωσης

1.5. Διάρθρωση της παραγωγής και εισόδημα

2. Αναθεώρηση της κοινής οργάνωσης αγοράς οπωροκηπευτικών

2.1. Η ταξινόμηση των προϊόντων και τα πρότυπα εμπορίας

2.1.1. Προδιαγραφές εμπορίας

2.1.2. Πρότυπα όσον αφορά την ασφάλεια των τροφίμων

2.2. Οργανώσεις παραγωγών

2.2.1. Οργανώσεις παραγωγών και παραγωγή οπωροκηπευτικών

2.2.2. Οργανώσεις παραγωγών και το τμήμα που κατέχουν στην αγορά

2.3. Διεπαγγελματικές οργανώσεις και συμφωνίες

2.4. Συμφωνίες παρέμβασης και αποσύρσεις

2.5. Επιχειρησιακά ταμεία και χρησιμοποίησή τους

2.6. Εξάρτηση από οικολογικές παραμέτρους

2.7. Η περίπτωση των ακρόδρυων

2.8. Ενίσχυση στη μεταποίηση εσπεριδοειδών

2.9. Συνύπαρξη του καθεστώτος για τα οπωροκηπευτικά και του νέου κανονισμού για την αγροτική ανάπτυξη

2.10. Θέματα προϋπολογισμού

Πρόλογος

Τον Ιούλιο 1994, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε στο Συμβούλιο και στο Κοινοβούλιο την ανακοίνωσή της σχετικά με την εξέλιξη και το μέλλον της κοινοτικής πολιτικής στον τομέα των οπωροκηπευτικών (COM(94) 360 τελικό - 27 Ιουλίου 1994). Το έγγραφο αυτό εξέθετε τις κυριότερες προκλήσεις που θα αντιμετώπιζε ο ευρωπαϊκός τομέας οπωροκηπευτικών μέχρι το τέλος του αιώνα και τον πιθανό αντίκτυπο στην εξέλιξη της πολιτικής.

Κατά την άποψη της Επιτροπής, ο βασικότερος στόχος ήταν να ενισχυθούν και να ενθαρρυνθούν οι παραγωγοί της Ευρωπαϊκής Ένωσης ώστε να αντιμετωπίσουν επιτυχώς τις προκλήσεις μιας περισσότερο ελεύθερης και ανταγωνιστικής αγοράς ενισχύοντας (και ίσως αξιοποιώντας) τα πλεονεκτήματα που διαθέτουν, δηλαδή:

- την ποιότητα των προϊόντων τους,

- το δυναμισμό και τη δυνατότητα προσαρμογής τους σε μια αγορά που βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη,

- τις υπηρεσίες που παρέχονται παράλληλα με μια σειρά ποικίλων και υγιών προϊόντων.

Για το σκοπό αυτό, η Επιτροπή πρότεινε να ενισχυθούν τα θετικά στοιχεία της κοινής οργάνωσης αγοράς - προσανατολισμός προς την αγορά, αποκέντρωση της διαχείρισης και συγκέντρωση της προσφοράς - παράλληλα με την απλοποίηση και τον αναπροσανατολισμό των δημοσιονομικών δαπανών σε μέτρα που θα μπορούσαν να συμβάλουν στην οικοδόμηση του μέλλοντος και να ανταποκριθούν στις περιβαλλοντικές απαιτήσεις της ευρωπαϊκής κοινωνίας.

Η ανακοίνωση αυτή αντιμετωπίστηκε ευνοϊκά από το Συμβούλιο και το σύνολο του τομέα των οπωροκηπευτικών. Η Επιτροπή υπέβαλε τις προτάσεις της για τη θέσπιση κανονισμών του Συμβουλίου σχετικά με τη μεταρρύθμιση του τομέα στις 4 Οκτωβρίου 1995 (COM(95) 434 τελικό).

Έπειτα από δύο χρόνια συζητήσεων στους κόλπους του Συμβουλίου, εκδόθηκαν τελικά, στις 28 Οκτωβρίου 1996, οι κανονισμοί για τα νωπά οπωροκηπευτικά, τα εσπεριδοειδή και τα μεταποιημένα οπωροκηπευτικά.

Το άρθρο 56 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2200/96 προβλέπει ότι «το αργότερο στις 31 Δεκεμβρίου 2000, η Επιτροπή υποβάλλει στο Συμβούλιο έκθεση για τη λειτουργία του παρόντος κανονισμού συνοδευόμενη, ενδεχομένως και από τις προσήκουσες προτάσεις». Το άρθρο 9 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2202/96 αναφέρει ότι η Επιτροπή θα υποβάλει στο Συμβούλιο έκθεση για την εφαρμογή του καθεστώτος [εσπεριδοειδών] μετά δύο έτη λειτουργίας, συνοδευόμενη, ενδεχομένως, από τις κατάλληλες προτάσεις. Οι εμπορικοί διακανονισμοί με τρίτες χώρες δεν επηρεάστηκαν από τη μεταρρύθμιση του 1996, και επομένως δεν επανεξετάσθηκαν στο πλαίσιο της παρούσας έκθεσης.

Στις 12 Ιουλίου 2000, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε πρόταση τροποποίησης της κοινής οργάνωσης αγοράς στον τομέα των οπωροκηπευτικών. Η πρόταση αυτή απέβλεπε στην εξεύρεση λύσεων για ορισμένες αδυναμίες που έπρεπε να αντιμετωπιστούν επειγόντως, με στόχο την εφαρμογή των τροποποιήσεων της κοινής οργάνωσης αγοράς από την περίοδο εμπορίας 2001/02.

Στις 2 και 3 Οκτωβρίου 2000, η Επιτροπή διοργάνωσε διήμερο σεμινάριο για τις οργανώσεις παραγωγών, προκειμένου να διαπιστωθεί ο βαθμός υλοποίησης της μεταρρύθμισης του 1996 στα διάφορα κράτη μέλη και να εξεταστούν οι δυνατότητες βελτίωσης του βασικού κανονισμού, έτσι ώστε να καταστεί αποτελεσματικότερος.

Στόχος της παρούσας έκθεσης είναι να περιγράψει την παρούσα κατάσταση. Πρόθεσή της είναι να αποτελέσει τη βάση για την ενδεχόμενη υποβολή προτάσεων σε μεταγενέστερο στάδιο, ανάλογα με το αποτέλεσμα των συζητήσεων στο πλαίσιο του Συμβουλίου, του τομέα και γενικότερα της κοινωνίας. Πρόκειται για ένα πρώτο βήμα προς την κατεύθυνση του αιτήματος που διατύπωσε το Συμβούλιο τον Οκτώβριο 1996 σχετικά με την εξέταση της κατάστασης που επικρατεί στον τομέα και την υποβολή, εφόσον χρειαστεί, νέων προτάσεων.

1. Εισαγωγή

1.1. Παγκόσμια προσφορά και ζήτηση [1]

[1] Στοιχεία του FAO, επίσης για την ΕΕ. Όλα τα οπωροκηπευτικά με εξαίρεση τις πατάτες. Συνεπώς, τα συνολικά μεγέθη καλύπτουν ευρύτερο πεδίο απ' αυτό της κοινής οργάνωσης αγοράς στον τομέα των οπωροκηπευτικών.

Η παγκόσμια παραγωγή οπωροκηπευτικών κατά το 1998/99 υπερέβη ελαφρώς, κατά μέσο όρο, το 1,1 δισεκατομμύρια τόνους. Από την ποσότητα αυτή, τα φρούτα αντιπροσώπευσαν 530 εκατομμύρια τόνους και τα λαχανικά 470 εκατομμύρια τόνους. Η Ασία κατέχει την πρώτη θέση με παραγωγή που πλησιάζει το 56%, ακολουθούμενη από τη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική με 12%, την Ευρωπαϊκή Ένωση με 10%, την Αφρική με 9% και τη Βόρεια Αμερική με 7%. Η Κίνα αποτελεί το μεγαλύτερο παραγωγό οπωροκηπευτικών σε παγκόσμιο επίπεδο (29%), και ακολουθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση (10%), η Ινδία (10%) και οι Ηνωμένες Πολιτείες (7%).

TGRAPH

Πηγή: FAO

Η παγκόσμια κατανάλωση για την ίδια περίοδο (960 εκατομμύρια τόνοι) ήταν κατά περίπου 180 εκατομμύρια τόνους μικρότερη από την παραγωγή. Και πάλι την πρώτη θέση κατέχει η Ασία με 59% της συνολικής κατανάλωσης, ακολουθούμενη από την Ευρωπαϊκή Ένωση (10%) την Αφρική (9%) τη Βόρεια Αμερική (8%) και τη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική (8%). Ο μεγαλύτερος καταναλωτής σε παγκόσμιο επίπεδο είναι η Κίνα με μερίδιο 30%, ακολουθούμενη από την Ινδία και την Ευρωπαϊκή Ένωση (10%) και τις Ηνωμένες Πολιτείες (7%).

Σε παγκόσμιο επίπεδο, διαπιστώνεται έντονη τάση για αύξηση της παραγωγής, ενώ η κατανάλωση αυξάνεται με αργότερο ρυθμό. Σε ορισμένες αναπτυσσόμενες χώρες, το μεγαλύτερο μέρος του δυναμικού ανάπτυξης της παραγωγής προσανατολίζεται προς την αυξημένη εσωτερική κατανάλωση, ενώ σε άλλες αναπτύσσεται η παραγωγή προϊόντων που προορίζονται για εξαγωγή.

TGRAPH

TGRAPH

1.2. Παγκόσμιο εμπόριο

Κατά τα τελευταία έτη, ο ετήσιος όγκος των εμπορικών συναλλαγών κυμαινόταν γύρω στα 70 εκατομμύρια τόνους και αντιπροσώπευε αξία 50 δισεκατ. ευρώ. Όσον αφορά την αξία, οι Ηνωμένες Πολιτείες κατείχαν την πρώτη θέση στις εξαγωγές, με βάση τον μέσο όρο 1996-1998, με μερίδιο 18%, ακολουθούμενες από την ΕΕ με 12%, την Κίνα με 7%, το Μεξικό με 7% και την Τουρκία με 5%. Κατά την ίδια περίοδο, την πρώτη θέση στις εισαγωγές κατείχε η Ευρωπαϊκή Ένωση με 27% επί του συνόλου, ακολουθούμενη από τις Ηνωμένες Πολιτείες (18%), την Ιαπωνία (11%) και τον Καναδά (6%). Σημαντικό έλλειμμα στο ισοζύγιο εμπορικών συναλλαγών παρουσίασαν η Ευρωπαϊκή Ένωση (- 9 δισεκατομμύρια ευρώ) και η Ιαπωνία (-5 δισεκατομμύρια ευρώ) ενώ πλεόνασμα παρατηρήθηκε κυρίως στην Κίνα (+ 3 δισεκατομμύρια ευρώ), το Μεξικό (+2,5 δισεκατομμύρια ευρώ) και την Τουρκία (+2 δισεκατομμύρια ευρώ). Ως πρώτος καθαρός εισαγωγέας, η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί την μεγαλύτερη φερέγγυα αγορά.

TGRAPH

TGRAPH

Τα προϊόντα που κατείχαν την πρώτη θέση στις εμπορικές συναλλαγές σε παγκόσμιο επίπεδο ήταν τα εσπεριδοειδή με 4,4 εκατομμύρια τόνους και αξία 2,6 δισεκατομμύρια ευρώ, τα μήλα (με 3,2 εκατομμύρια τόνους και 2,1 δισεκατομμύρια ευρώ), τα κρεμμύδια (με 3 εκατομμύρια τόνους και 1 δισεκατομμύριο ευρώ) και οι ντομάτες (με 2 εκατομμύρια τόνους και 1,6 δισεκατομμύρια ευρώ).

1.3. Προσφορά και ζήτηση στην ΕΕ [2]

[2] Στοιχεία Eurostat.

Κατά τα τελευταία έτη, η συνολική παραγωγή λαχανικών στην ΕΕ-15 αντιπροσώπευσε περίπου 55 εκατομμύρια τόνους. Την πρώτη θέση κατείχε η Ιταλία με 15 εκατομμύρια τόνους, ακολουθούμενη από την Ισπανία με 11,5 εκατομμύρια τόνους. Η συνολική παραγωγή νωπών φρούτων στην ΕΕ-15 υπερέβη ελαφρώς τα 30 εκατομμύρια τόνους, εκ των οποίων 9 εκατομμύρια τόνοι εσπεριδοειδών. Η Ισπανία κατείχε την πρώτη θέση με 10 εκατομμύρια, εκ των οποίων 5,5 εκατομμύρια τόνοι εσπεριδοειδών, ακολουθούμενη από την Ιταλία με 9,5 εκατομμύρια τόνους εκ των οποίων 3 εκατομμύρια τόνοι εσπεριδοειδών.

Κατά τη δεκαετία του '80, η παραγωγή λαχανικών στην Ευρωπαϊκή Ένωση ανερχόταν σε 45 εκατομμύρια τόνους περίπου, ήταν δηλαδή σχεδόν 20% μικρότερη απ' ό,τι σήμερα. Η συνολική παραγωγή νωπών φρούτων, συμπεριλαμβανομένων των εσπεριδοειδών, ανερχόταν σε 27 εκατομμύρια τόνους, δηλαδή 12% λιγότερο απ' ό,τι σήμερα.

Από την πλευρά της ζήτησης, η τάση της κατανάλωσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει σταθερή για τα νωπά οπωροκηπευτικά με 29 εκατομμύρια και 41 εκατομμύρια τόνους αντιστοίχως, τα οποία ισοδυναμούν με κατανάλωση 92 kg και 133 kg ανά κεφαλή αντιστοίχως. Αντίθετα, η κατανάλωση μεταποιημένων φρούτων, και κυρίως χυμών φρούτων, παρουσιάζει έντονη ανοδική τάση.

1.4. Οι εμπορικές συναλλαγές της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Η Ευρωπαϊκή Ένωση κινείται δραστήρια στην παγκόσμια αγορά. Μεταξύ των νωπών προϊόντων, το μεγαλύτερο μέρος των εισαγωγών αντιπροσωπεύουν τα εσπεριδοειδή, τα μήλα (60% προέρχονται από τη Νέα Ζηλανδία, τη Χιλή και τη Νότιο Αφρική), τα τροπικά/εξωτικά φρούτα και τα σταφύλια. Οι χυμοί φρούτων, κυρίως συμπυκνωμένοι χυμοί εσπεριδοειδών και μήλων, αντιπροσωπεύουν επίσης σημαντικό μέρος των εισαγωγών.

Τα κρεμμύδια και οι ντομάτες αποτελούν τα πλέον εισαγόμενα νωπά κηπευτικά μετά τις πατάτες (οι οποίες δεν καλύπτονται από την ΚΟΑ). Τα κατεψυγμένα και αποξηραμένα λαχανικά αντιπροσωπεύουν πολύ μεγαλύτερο όγκο συναλλαγών.

Η ΕΕ εξάγει κυρίως εσπεριδοειδή (πορτοκάλια, κλημεντίνες και λεμόνια), μήλα και σταφύλια, ενώ τα πλέον εξαγόμενα κηπευτικά είναι τα κρεμμύδια και οι ντομάτες. Οι εξαγωγές κατευθύνονται κατά παράδοση στη Ρωσία, τις ΧΚΕ, την Ελβετία και τη Νορβηγία.

1.5. Διάρθρωση της παραγωγής και εισόδημα

Τα οπωροκηπευτικά καταλαμβάνουν περί το 4% της χρησιμοποιούμενης γεωργικής έκτασης (ΧΓΕ) της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η σχετική σημασία του τομέα κυμαίνεται αισθητά από ένα κράτος μέλος στο άλλο: 27,8% στην Ισπανία, 26,3% στην Ιταλία, 24,6% στην Ελλάδα και 19,9% στην Πορτογαλία, ενώ μόνο 2,7% στη Δανία, 4,3% στην Ιρλανδία και 5% στη Σουηδία. Οι σημαντικότερες περιοχές καλλιέργειας οπωροκηπευτικών ευρίσκονται στην Ελλάδα, την Ισπανία και στην Ιταλία.

TTTABLE

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ % των οπωροκηπευτικών στην αξία της τελικής γεωργικής παραγωγής της περιοχής

TGRAPH

Το 1997 - έτος της τελευταίας διαθέσιμης έρευνας για τις γεωργικές διαρθρώσεις - υπήρχαν 636 000 εκμεταλλεύσεις μέσου μεγέθους 4,1 εκταρίων, οι οποίες παρήγαγαν νωπά οπωροκηπευτικά στην Ευρωπαϊκή Ένωση, από τις οποίες μόνο 14,5% ήταν προσανατολισμένες στις κηπευτικές καλλιέργειες . Οι ειδικευμένες εμπορικές εκμεταλλεύσεις, οικονομικού μεγέθους, για παράδειγμα, άνω των 16 ΕΜΜ [3], ανέρχονταν σε 63 000 με μέσο μέγεθος 22,5 εκτάρια. Στο διάστημα μεταξύ του 1990 και του 1997, ο αριθμός των ειδικευμένων εκμεταλλεύσεων μειώθηκε κατά 21%, ενώ η μέση έκτασή τους αυξήθηκε κατά 28%. Οι εκμεταλλεύσεις που ειδικεύονταν στις κηπευτικές καλλιέργειες ήταν, κατά μέσο όρο, μεγαλύτερες κατά 6 εκτάρια από τις εκμεταλλεύσεις που ειδικεύονταν στις οπωροκαλλιέργειες.

[3] Το οικονομικό μέγεθος εκφράζεται σε ευρωπαϊκές μονάδες μεγέθους (ΕΜΜ). Η αξία της ΕΜΜ ήταν 1200 ECU για την έρευνα του 1997.

TGRAPH

Δεδομένου ότι ο τομέας των οπωροκηπευτικών είναι εντάσεως εργασίας, η καθαρή προστιθέμενη αξία ανά εκτάριο είναι πάντα πολύ υψηλότερη από τη μέση καθαρή προστιθέμενη αξία ανά εκτάριο για τη γεωργία ως σύνολο. Εντούτοις, τα αποτελέσματα όσον αφορά το εισόδημα ανά μονάδα εργασίας είναι λιγότερο καλά, ιδίως όσον αφορά την καλλιέργεια οπωροφόρων δένδρων και τα κράτη μέλη του Νότου. Το εισόδημα των εκμεταλλεύσεων που ειδικεύονται στις κηπευτικές καλλιέργειες είναι συχνά αισθητά υψηλότερο από εισόδημα των εκμεταλλεύσεων που ειδικεύονται στην καλλιέργεια οπωροφόρων δένδρων.

2. Αναθεώρηση της κοινής οργάνωσης αγοράς οπωροκηπευτικών

Παρόλο που τα οπωροκηπευτικά που καλύπτονται από την κοινή οργάνωση αγοράς αντιπροσωπεύει περισσότερο από 15,8% της τελικής γεωργικής παραγωγής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δηλαδή περισσότερο από τα σιτηρά (9,3%) ή το βόειο κρέας (9,8%), η παραγωγή οπωροκηπευτικών δεν θεωρείται ένας από τους «μεγάλους» γεωργικούς τομείς, διότι κατανέμεται σε πολλά προϊόντα. Επιπλέον, η διάρθρωση της ΚΟΑ είναι ιδιάζουσα, λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών των νωπών οπωροκηπευτικών, π.χ. ποιοτικά πρότυπα, αλλοιώσιμος χαρακτήρας και οργανώσεις παραγωγών.

2.1. Η ταξινόμηση των προϊόντων και τα πρότυπα εμπορίας

2.1.1. Προδιαγραφές εμπορίας

Η τυποποίηση έχει διαδραματίσει σημαντικό ρόλο επί 40 χρόνια ως σύστημα ταξινόμησης για τα νωπά οπωροκηπευτικά, συμβάλλοντας με τον τρόπο αυτό στη διαφάνεια και την ανάπτυξη της αγοράς.

Οι πρώτες προδιαγραφές εμπορίας θεσπίστηκαν στα τέλη του 19ου αιώνα, όταν άρχισε να αναπτύσσεται το εμπόριο νωπών οπωροκηπευτικών. Όταν άρχισε να αναπτύσσεται σημαντικά το εμπόριο σε μεγάλες αποστάσεις, αρκετές χώρες, μεταξύ των οποίων η Ιταλία, οι Κάτω Χώρες, η Ισπανία και οι Ηνωμένες Πολιτείες θέσπισαν ποιοτικά πρότυπα για την παραγωγή και τις συναλλαγές τους (κυρίως εξαγωγές).

Οι εργασίες που ξεκίνησαν τον Οκτώβριο 1949 από την ομάδα εργασίας για τα αλλοιώσιμα προϊόντα της Οικονομικής Επιτροπής για την Ευρώπη των Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ/ΟΕΕ) συνεχίστηκαν από το 1962 και μετά από τον ΟΟΣΑ, ο οποίος θέσπισε ένα «καθεστώς για την εφαρμογή των διεθνών προτύπων για τα οπωροκηπευτικά» στόχος του οποίου είναι η εναρμονισμένη εφαρμογή των προτύπων εμπορίας.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τις ΗΠΑ η εφαρμογή των προδιαγραφών αποτέλεσε μέθοδο ταξινόμησης των προϊόντων σε προκαθορισμένες κατηγορίες που πρέπει να χρησιμοποιούνται για το σύνολο της αλυσίδας εμπορίας.

Οι προδιαγραφές αυτές επιτρέπουν την περιγραφή των προϊόντων και παρέχουν πληροφορίες σχετικά με την αγοραία αξία χωρίς να απαιτείται φυσική παρουσίαση. Η ταξινόμηση και η απόσυρση από την αγορά των μη ικανοποιητικών προϊόντων εξασφαλίζουν μεγαλύτερη διαφάνεια στην αγορά και οι τιμές αποκτούν κάποιο νόημα, εφόσον αναφέρονται σε τυποποιημένο προϊόν (κατηγορία, μέγεθος, εμφάνιση ...). Χωρίς να παρακωλύει τις συναλλαγές οπωροκηπευτικών, η αποτελεσματική εφαρμογή των προδιαγραφών και η αξιοπιστία του συστήματος φαίνεται ότι αποτελούν τρόπους διευκόλυνσης του εμπορίου και διασφάλισης της ελεύθερης κυκλοφορίας των προϊόντων. Με την εφαρμογή των διεθνών προτύπων για τα οπωροκηπευτικά στην εγχώρια και την παγκόσμια αγορά μειώνεται το κόστος των συναλλαγών μεταξύ των οικονομικών φορέων σε όλο το μήκος της αλυσίδας εμπορίας οπωροκηπευτικών πράγμα που εκτιμάται ιδιαίτερα από τους εν λόγω φορείς.

Πέρα από τις εν λόγω προδιαγραφές εμπορίας, πολλοί οικονομικοί φορείς έχουν αναπτύξει τα δικά τους, ιδιωτικά πρότυπα που συνδέονται με συγκεκριμένες απαιτήσεις σήματος.

Με τον καθορισμό κανόνων αναγνώρισης, η τυποποίηση περιορίζει την οικονομική αβεβαιότητα στις συναλλαγές μεταξύ των οικονομικών φορέων. Πιο συγκεκριμένα, η τυποποίηση εξαλείφει τις αμφιβολίες όσον αφορά τα πρότυπα των προϊόντων και την αβεβαιότητα όσον αφορά τη συμπεριφορά των οικονομικών φορέων. Οι αγοραστές προτιμούν τους παραγωγούς τα προϊόντα των οποίων είναι δοκιμασμένα και ανταποκρίνονται πλήρως στα πρότυπα.

Η τυποποίηση ήταν απαραίτητη διότι:

- οι παραγωγοί και οι αγοραστές δεν βρίσκονται σε άμεση σχέση,

- η φυσική παρουσίαση των προϊόντων αποκλείεται τις περισσότερες φορές,

- η ανάπτυξη σημάτων είναι εξαιρετικά περιορισμένη λόγω της διάρθρωσης της αλυσίδας των γεωργικών ειδών διατροφής: κατακερματισμός της μικρής παραγωγής από την πλευρά της προσφοράς και δυσκολία στην παροχή πλήρους και διαφοροποιημένης σειράς προϊόντων καθόλη τη διάρκεια του έτους.

Ο ρόλος των προδιαγραφών εμπορίας εξηγεί γιατί ορισμένοι - αλλά όχι όλοι - από τους κυριότερους ανταγωνιστές στην παγκόσμια αγορά (π.χ. Νότιος Αφρική, Νέα Ζηλανδία) συμμετέχουν στις δραστηριότητες τυποποίησης σε διεθνές επίπεδο. Επιπλέον, υπό τις παρούσες συνθήκες, όπου ο καταναλωτής βρίσκεται αντιμέτωπος με όλο και μεγαλύτερη ποικιλία και προσφορά, η οποία ενισχύεται από την αύξηση της παγκοσμιοποίησης του εμπορίου οπωροκηπευτικών, η τυποποίηση έχει αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία. Οι προμηθευτές οπωροκηπευτικών αναζητούν τρόπους διαφοροποίησής τους από τους ανταγωνιστές τους και στοχεύουν σε συγκεκριμένα τμήματα της αγοράς.

Από την άποψη αυτή, η ποιότητα αποκτά όλο και μεγαλύτερη σημασία: φρεσκάδα, γεύση, χρώμα, δυνατότητα εντοπισμού της προέλευσης, ασφάλεια των τροφίμων, μέθοδοι παραγωγής φιλικοί προς το περιβάλλον, περιοχή προέλευσης, περιεκτικότητα σε σάκχαρα. Τα φυτοϋγειονομικά προβλήματα αρχίζουν να οδηγούν και αυτά σε ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας.

Ο κανονισμός του 1996 είχε ως στόχο τη διατήρηση και την επικαιροποίηση των προδιαγραφών, σε στενή επαφή με τις εργασίες που διεξάγονται σε διεθνές επίπεδο (ιδίως στο πλαίσιο του ΟΗΕ/ΟΕΕ).

Η Επιτροπή αναθεώρησε τις περισσότερες από τις προδιαγραφές εμπορίας που ίσχυαν πριν από τη μεταρρύθμιση. Η Επιτροπή θέσπισε επίσης προδιαγραφές για ορισμένα νέα προϊόντα (αβοκάντο, πεπόνια και καρπούζια). Προς το παρόν, έχουν θεσπιστεί ποιοτικά πρότυπα για 35 προϊόντα που απαριθμούνται στο παράρτημα Ι του βασικού κανονισμού.

Η τυποποίηση δεν αποτελεί πλέον σήμερα μέσο διαχείρισης της αγοράς. Με τον καθορισμό κατηγοριών για τα προϊόντα που είναι δυνατόν να διατεθούν στην αγορά νωπά (κατηγορίες Ι και ΙΙ και, για ορισμένα προϊόντα, κατηγορία έξτρα) και την απαίτηση τήρησης μόνο των ελάχιστων απαιτήσεων όσον αφορά τα προϊόντα που προορίζονται για τη μεταποιητική βιομηχανία, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εγκατέλειψε τη χρησιμοποίηση των προτύπων για τη διαχείριση της αγοράς. Αυτή υπήρξε πάντα η θέση της Επιτροπής μετά τη θέση σε εφαρμογή του νέου κανονισμού [4]. Συνεπώς, η διατήρηση στο βασικό κανονισμό της δυνατότητας εμπορίας σε εξαιρετικές περιστάσεις (άρθρο 4) ή εξαγωγής προϊόντων (2η φράση του άρθρου 9, παράγραφος 1) που δεν ανταποκρίνονται στις προδιαγραφές της αγοράς μπορεί να φανεί αναχρονιστική. Το θέμα είναι κατά πόσο τα παρωχημένα αυτά μέτρα πρέπει να διατηρηθούν στον κανονισμό.

[4] Η επιτροπή διαχείρισης συζήτησε το θέμα αυτό στο πλαίσιο της εξέτασης της κατάστασης της αγοράς ροδακίνων για την περίοδο εμπορίας 2000. Η μεγάλη πλειοψηφία των κρατών μελών ήταν της γνώμης ότι δεν έπρεπε να επιβληθούν περιορισμοί στην εμπορία λόγω της υπερπροσφοράς ροδακίνων.

Ποιοτικά πρότυπα όσον αφορά τη γεύση έχουν εισαχθεί σε ορισμένους κανονισμούς που αφορούν τα πρότυπα εμπορίας:

- ελάχιστη περιεκτικότητα σε χυμό για τα εσπεριδοειδή,

- βαθμός ωριμότητας τουλάχιστον 6,2% ο οποίος προσδιορίζεται με τη βοήθεια της δοκιμασίας Brix για τα ακτινίδια,

- δείκτης διαθλασιμέτρου της σάρκας που ισούται με 8% τουλάχιστον για τα πεπόνια,

- δυνατότητα να αναγράφεται η ελάχιστη περιεκτικότητα σε σάκχαρα, εκφρασμένη σε βαθμούς Brix ή/και μέγιστη συνεκτικότητα για τα ροδάκινα, τα νεκταρίνια, τις ντομάτες και τα πεπόνια.

Αξίζει να σημειωθεί ότι τα τρία τελευταία στοιχεία αφορούν την περιεκτικότητα σε σάκχαρα. Επιπλέον, όλες σχεδόν οι προδιαγραφές εμπορίας περιλαμβάνουν μια ρήτρα σχετικά με την ανάπτυξη και την ωριμότητα των οπωροκηπευτικών.

Όπως φαίνεται από τα παραδείγματα αυτά, έχει επιτευχθεί κάποια πρόοδος ως προς τα κριτήρια που είναι δυνατόν να επιλεγούν όσον αφορά τα οργανοληπτικά πρότυπα, ακόμη κι αν δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί η εξέταση των μεθόδων ανάλυσης. Εξάλλου, δεν έχει ακόμη δοθεί απάντηση στο ερώτημα κατά πόσο θα πρέπει να προβλεφθεί συστηματική αναφορά των προαιρετικών κριτηρίων που ήδη χρησιμοποιούνται από τους εμπόρους. Στην περίπτωση αυτή, η περιεκτικότητα σε σάκχαρα, η οξύτητα, η σχέση μεταξύ της περιεκτικότητας σε σάκχαρο και της οξύτητας, η περιεκτικότητα σε ξηρή ύλη είναι δυνατόν να αποτελέσουν απλά και αξιόπιστα κριτήρια.

Από την άλλη πλευρά, ορισμένοι παρατηρητές προβάλλουν το επιχείρημα ότι σε μία αγορά στην οποία περισσότερο από το ήμισυ της εγχώριας παραγωγής και σε ορισμένα κράτη μέλη περισσότερο από τα δύο τρίτα της προσφοράς φθάνουν στον τελικό καταναλωτή μέσω λιγότερων από πέντε επαγγελματιών του κλάδου, η θέσπιση προτύπων εμπορίας είναι περιττή. Το αντεπιχείρημα που συνήθως προτάσσεται είναι ότι ένα μικρό μερίδιο της παραγωγής μπορεί να διαταράξει σοβαρά την αγορά. Η διαμάχη όσον αφορά το ρόλο και τη σημασία των προδιαγραφών εμπορίας δεν έχει ακόμη λήξει. Το θέμα αυτό θα πρέπει ίσως να αποτελέσει το αντικείμενο ήρεμης και διεξοδικής συζήτησης προκειμένου να επιβεβαιωθεί η θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

2.1.2. Πρότυπα όσον αφορά την ασφάλεια των τροφίμων

Ο βασικός κανονισμός δεν περιλαμβάνει πρότυπα για την ασφάλεια των τροφίμων παρόλο που συμβάλλουν στη βελτίωση της διαφάνειας της αγοράς και στην καλύτερη ανταπόκριση στις ανάγκες του τελικού καταναλωτή. Η ενίσχυση των απαιτήσεων σχετικά με τα επίπεδα καταλοίπων (οδηγία 90/642/ΕΟΚ και οδηγία 76/895/ΕΟΚ) και τις προσμείξεις (κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 194/97) θα δώσει μεγαλύτερη σημασία στα πρότυπα αυτά.

Τίθεται λοιπόν ρητά το θέμα της ενδεχόμενης προσθήκης των προτύπων SPS (ασφάλεια τροφίμων) στις προδιαγραφές εμπορίας ΚΟΑ. Για παράδειγμα, τα πρότυπα που έχει θεσπίσει η επιτροπή του Codex Alimentarius (FAO/WHS) για τα μήλα περιλαμβάνουν τις προσμείξεις (ανώτατο επίπεδο) και τα κατάλοιπα φυτοφαρμάκων (ανώτατα όρια καταλοίπων). Η συγκέντρωση όλων των προτύπων στο ίδιο νομικό πλαίσιο θα οδηγούσε σε βελτίωση της διαφάνειας και της σαφήνειας και, ενδεχομένως, σε βελτίωση της συνεκτικότητας και του συντονισμού μεταξύ των διαφόρων συστημάτων/διαδικασιών ελέγχου (που επί του παρόντος διαφέρουν μεταξύ τους).

2.2. Οργανώσεις παραγωγών

2.2.1. Οργανώσεις παραγωγών και παραγωγή οπωροκηπευτικών

Η μεταρρύθμιση του 1996 έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην ανανέωση των οργανώσεων παραγωγών, που δεν λειτουργούσαν πλέον με ικανοποιητικό τρόπο και παρουσίαζαν πολλές αδυναμίες. Οι οργανώσεις παραγωγών, τις οποίες συχνά θεωρούσαν, μαζί με τις προδιαγραφές εμπορίας, ως τον ακρογωνιαίο λίθο της οργάνωσης της αγοράς οπωροκηπευτικών, όφειλαν να επεκτείνουν το ρόλο τους πέρα από τις επιδοτούμενες αποσύρσεις, στη συγκέντρωση της προσφοράς, στην εμπορία της παραγωγής και να διαδραματίσουν καίριο ρόλο στη βελτίωση των επιδόσεων του κλάδου ως προς τις επιπτώσεις στο περιβάλλον. Σε μια όλο και περισσότερο ελεύθερη και ανταγωνιστική αγορά, οι οργανώσεις παραγωγών θα πρέπει επίσης να δώσουν στους παραγωγούς τη δυνατότητα να αντιδράσουν καλύτερα και να προσαρμοστούν στις απαιτήσεις της αγοράς.

Για να αντιμετωπιστεί η όλο και μεγαλύτερη συγκέντρωση της ζήτησης, θα πρέπει να ενισχυθεί η θέση των παραγωγών στην αγορά με την αύξηση της συγκέντρωσης της προσφοράς. Ο κανονισμός του 1996 αναφέρει ρητά τον στόχο αυτό. Η εθελοντική προσχώρηση των παραγωγών και η αποτελεσματικότητα των υπηρεσιών που παρέχονται στα μέλη καθώς και η υποχρέωση για τους παραγωγούς-μέλη να εμπορευθούν το σύνολο της παραγωγής τους μέσω της οργάνωσης παραγωγών στην οποία ανήκουν, κρίθηκε ότι αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την ανάπτυξη δραστηριοτήτων σε μια ευρύτερη, περισσότερο ανοικτή και ανταγωνιστική αγορά. Διάφορες κατηγορίες οργανώσεων παραγωγών είναι δυνατόν να δημιουργηθούν: ορισμένες ειδικεύονται στην εμπορία εσπεριδοειδών, καρυδιών, μανιταριών ή προϊόντων που προορίζονται για μεταποίηση (κυρίως ντομάτες), άλλες αφορούν πολλά οπωροκηπευτικά ή, γενικότερα, το σύνολο των οπωροκηπευτικών.

Οι νέοι κανόνες απαιτούν ιδίως από τα μέλη να εμπορεύονται το σύνολο της παραγωγής τους μέσω της οργάνωσης παραγωγών στην οποία ανήκουν. Ως αντάλλαγμα, οι δημοκρατικοί κανόνες επιτρέπουν στους γεωργούς να εξετάζουν τις δραστηριότητες της οργάνωσής τους, η οποία οφείλει να παρέχει στα μέλη της την απαιτούμενη τεχνική βοήθεια όσον αφορά την υιοθέτηση ορθών γεωργικών πρακτικών, φιλικών προς το περιβάλλον.

Τα κράτη μέλη αναγνωρίζουν τις οργανώσεις παραγωγών οι οποίες διαθέτουν, ιδίως, έναν ελάχιστο αριθμό μελών και μια ελάχιστη εμπορεύσιμη παραγωγή. Δύο δυνατότητες προσφέρονται στους παραγωγούς: είτε να δημιουργήσουν νέες οργανώσεις είτε να επωφεληθούν από μια μεταβατική περίοδο 5 ετών που επιτρέπει στις οργανώσεις παραγωγών οι οποίες αναγνωρίζονται στο πλαίσιο του προηγούμενου κανονισμού, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1035/72, να συμμορφωθούν με τις νέες απαιτήσεις. Το άρθρο 13 προβλέπει μεταβατική περίοδο 5 ετών για τις αναγνωρισμένες οργανώσεις παραγωγών βάσει του προηγούμενου κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1035/72. Δεν κρίνεται απαραίτητο να ανανεωθεί ή να παραταθεί η ρήτρα αυτή.

Η άμεση σύγκριση με τις προηγούμενες ενώσεις παραγωγών δεν επιτρέπει να εξακριβωθεί η αποτελεσματικότητα των νέων κανόνων και των νέων ρόλων που έχουν ανατεθεί στις νέες οργανώσεις παραγωγών παρά μόνο εν μέρει. Είναι εξάλλου δύσκολο να γίνει σύγκριση του είδους αυτού δεδομένου ότι υπάρχουν τα στοιχεία που υπάρχουν για το παρελθόν είναι ελλιπή.

Το παράρτημα Ι του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 412/97 απαριθμεί τα κριτήρια αναγνώρισης. Τα κριτήρια αυτά διαφέρουν από το ένα κράτος μέλος στο άλλο και από τη μία οργάνωση στην άλλη. Για να συσταθεί μια οργάνωση παραγωγών απαιτούνται τουλάχιστον 5 παραγωγοί. Όσο μεγαλύτερος είναι ο αριθμός των μελών μιας οργάνωσης τόσο μικρότερη είναι η ελάχιστη αξία της παραγωγής που τίθεται σε εμπορία. Η μεγαλύτερη απαίτηση, π. χ. για 5 παραγωγούς, καθορίστηκε σε 3 εκατ. ευρώ. Στην περίπτωση των οργανώσεων παραγωγών καρυδιών και μανιταριών, το ποσό αυτό ανέρχεται μόνο σε 0,25 εκατομμύρια ευρώ.

Ωστόσο, το άρθρο 2, παράγραφος 2 παρέχει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα «να αντικαταστήσουν τον όγκο της παραγωγής που αναφέρεται στο παράρτημα Ι με ένα ποσοστό εμπορεύσιμης παραγωγής μιας οργάνωσης παραγωγών σε σχέση με τη συνολική μέση παραγωγή της οικονομικής περιφέρειας στην οποία είναι εγκαταστημένοι οι παραγωγοί της οργάνωσης. Το ποσοστό αυτό δεν μπορεί να είναι κατώτερο από 15%. Στην περίπτωση αυτή, ο ελάχιστος αριθμός παραγωγών ανέρχεται σε είκοσι...».

Μόνο 5 κράτη μέλη (B, D, EL, I, A) έκαναν χρήση της δυνατότητας αυτής προκειμένου να αυξήσουν τα ελάχιστα κριτήρια.

Επί του παρόντος, περίπου 1 400 οργανώσεις παραγωγών διοχετεύουν στην αγορά περίπου 40% της συνολικής παραγωγής οπωροκηπευτικών. Η παραγωγή αυτή αντιπροσωπεύει αξία 12,5 δισεκατ. ευρώ περίπου. Ενώ όμως στις Κάτω Χώρες και το Βέλγιο περισσότερο από 70% της συνολικής παραγωγής οπωροκηπευτικών τίθεται σε εμπορία μέσω οργανώσεων παραγωγών, το ποσοστό αυτό είναι πολύ χαμηλότερο στα τρία κράτη μέλη με τη μεγαλύτερη παραγωγή οπωροκηπευτικών: λιγότερο από 30% για την Ιταλία, 50% για την Ισπανία και 55% για τη Γαλλία.

Ο αριθμός και το μέγεθος των οργανώσεων παραγωγών ποικίλλει σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών: σε πέντε κράτη μέλη (B, DK, A, FIN, S) οι οργανώσεις παραγωγών δεν υπερβαίνουν τις 10, ενώ σε 4 κράτη μέλη οι οργανώσεις παραγωγών υπερβαίνουν τις 100 (EL, E, F, I). Η ανομοιογένεια αυτή αφορά όχι μόνο τον αριθμό των οργανώσεων παραγωγών αλλά και τον αριθμό των μελών τους και την παραγωγή που τίθεται σε εμπορία από κάθε οργάνωση παραγωγών.

TGRAPH

TGRAPH

2.2.2. Οργανώσεις παραγωγών και το τμήμα που κατέχουν στην αγορά

Οι διαφορές αυτές μεταξύ κρατών μελών δεν είναι δυνατόν να γίνουν αντιληπτές κατά τη σύγκριση της συνολικής αξίας της παραγωγής που τίθεται σε εμπορία μέσω οργανώσεων παραγωγών. Ο αριθμός των οργανώσεων παραγωγών και η σημασία της παραγωγής που διατίθεται την αγορά μέσω αυτών είναι περίπου τα ίδια για τα περισσότερα κράτη μέλη: 10% και 20% των ΟΠ αντιπροσωπεύουν αντιστοίχως περίπου 40% και 60% της παραγωγής που τίθεται σε εμπορία μέσω ΟΠ. Ωστόσο, το Βέλγιο και οι Κάτω Χώρες, αφενός, και η Πορτογαλία, αφετέρου, παρουσιάζουν εμφανώς διαφορετικές τάσεις.

TGRAPH

(* Πρώτα δύο δεκατημόρια)

TGRAPH

Σύνολο παραγωγής που τίθεται σε εμπορία (δισεκατ. ευρώ)

Όσον αφορά την οικονομική διάσταση των οργανώσεων παραγωγών, σημαντικό μερίδιο της συνολικής παραγωγής που τίθεται σε εμπορία μέσω ΟΠ συγκεντρώνεται σε μικρό αριθμό ΟΠ. Επιπλέον, οι οικονομική τους διάσταση δεν συνδέεται με το μερίδιο της παραγωγής που τίθεται σε εμπορία μέσω αυτών σε κάθε κράτος μέλος. Μόνο στις Κάτω Χώρες και το Βέλγιο οι οργανώσεις παραγωγών διαθέτουν όγκο παραγωγής που πλησιάζει ή υπερβαίνει τα 100 εκατ. ευρώ και μερίδιο στην αγορά οπωροκηπευτικών που υπερβαίνει το 70%. Στα περισσότερα από τα άλλα κράτη μέλη, στα οποία οι ΟΠ είναι μικρού ή μέσου μεγέθους - 5 έως 20 εκατ. ευρώ - η παραγωγή που τίθεται σε εμπορία μέσω αυτών αντιπροσωπεύει λιγότερο από 55% της συνολικής παραγωγής.

TGRAPH

Η περιφερειακή ανάλυση καθιστά εμφανείς τις αδυναμίες που παρουσιάζει επί του παρόντος η οργάνωση της παραγωγής οπωροκηπευτικών. Σε μερικές περιοχές, οι οργανώσεις παραγωγών ελέγχουν μεγάλο μερίδιο της τελικής παραγωγής οπωροκηπευτικών. Στις περιπτώσεις αυτές, οι οργανώσεις παραγωγών είναι, κατά κανόνα, μεγάλου οικονομικού μεγέθους (Κάτω Χώρες, Βέλγιο, Δυτ. Γαλλία, Limousin, Murcia, Trentino Alto Adige, Emilia Romagna).

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ % της παραγωγής οπωροκηπευτικών που διατίθενται στην αγορά μέσω ΟΠ

TGRAPH

Σε ακόμη λιγότερες περιοχές, το υψηλό μερίδιο της τελικής γεωργικής παραγωγής στον τομέα των οπωροκηπευτικών συνδέεται με το σημαντικό επίπεδο οργάνωσης της παραγωγής: Trentino Alto Adige (I), Murcia (E) και Emilia Romagna (I).

Από την άλλη πλευρά, εξακολουθεί να παρατηρείται ασθενής οικονομική οργάνωση σε περιοχές στις οποίες τα οπωροκηπευτικά κατέχουν σημαντική θέση στην τελική γεωργική παραγωγή της περιφέρειας: Νότια Ιταλία, Comunidad Valenciana, Andalucia, Algarve και Ελλάδα.

TGRAPH

Ωστόσο, δεν είναι δυνατόν να γίνει άμεσος συσχετισμός μεταξύ της περιφερειακής σημασίας της παραγωγής οπωροκηπευτικών και του βαθμού οργάνωσης της παραγωγής. Η ανομοιογένεια που παρατηρείται στη Γαλλία, την Ιταλία και την Ισπανία επισημαίνει το φαινόμενο αυτό, όπως φαίνεται στο διάγραμμα «ΟΠ και τελική παραγωγή οπωροκηπευτικών σε περιφερειακό επίπεδο».

TTTABLE

TGRAPH

Η μεταρρύθμιση του 1996 δεν οδήγησε σε σημαντική και γενική αύξηση της οικονομικής διάστασης των ΟΠ. Οι σημαντικές οργανώσεις παραγωγών, σε καλά διαρθρωμένο οικονομικό περιβάλλον κατάφεραν, σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, να επωφεληθούν πλήρως από τις ευκαιρίες που προσέφερε η μεταρρύθμιση του 1996. (Βλ. επίσης 2.5 σχετικά με τα επιχειρησιακά ταμεία και τη χρησιμοποίησή τους). Επιπλέον, η διαφοροποίηση των ΟΠ, την οποία εισήγαγε το Συμβούλιο, δεν οδήγησε σε αυξημένη ειδίκευση των ΟΠ.

Αυτό που φαίνεται ότι είχε μεγάλη σημασία, ήταν να δημιουργηθεί κάποια άμιλλα μεταξύ των ΟΠ προκειμένου να συντονίσουν τις δραστηριότητές τους και να βελτιώσουν τις παρεχόμενες υπηρεσίες. Η διαδικασία αυτή πρέπει να εφαρμοστεί εκ νέου και στο πλαίσιο αυτό είναι δυνατόν να τεθούν διάφορα ερωτήματα:

- Χρειάζεται να διατηρηθούν πολλές μορφές ΟΠ,

- Γιατί να μην αφεθεί στους παραγωγούς η ελευθερία να αποφασίσουν σε ποία ΟΠ θα προσχωρήσουν και για ποιο προϊόν,

- Πρέπει να μειωθεί το ανώτατο όριο των 25% της παραγωγής που είναι δυνατόν να πωλείται απευθείας στους καταναλωτές.

Ο βασικός κανονισμός παρέχει στις οργανώσεις παραγωγών τη δυνατότητα να αναθέτουν τη διαχείριση των επιχειρησιακών τους ταμείων σε ένωση οργανώσεων παραγωγών. Πολλές οργανώσεις παραγωγών αντιμετώπισαν ευνοϊκά τη δυνατότητα αυτή. Ο ρόλος της ένωσης οργανώσεων παραγωγών περιορίζεται προς το παρόν στην κατάρτιση, την υλοποίηση και την υποβολή επιχειρησιακών προγραμμάτων, αλλά η ένωση του τύπου αυτού θα μπορούσε να επιτρέψει την προοδευτική και με ευέλικτο τρόπο επίλυση του προβλήματος του περιορισμού της οικονομικής διάστασης πολλών οργανώσεων παραγωγών. Αυτό θα σήμαινε ότι οι ενώσεις οργανώσεων παραγωγών πρέπει να έχουν τα ίδια νόμιμα δικαιώματα με τα μέλη τους, έτσι ώστε να τηρούνται οι κανόνες ανταγωνισμού. Το ερώτημα που θα μπορούσε λοιπόν να τεθεί είναι κατά πόσο και με ποιο τρόπο είναι δυνατόν να ενθαρρυνθεί η διαδικασία αυτή.

2.3. Διεπαγγελματικές οργανώσεις και συμφωνίες

Ο κανονισμός του 1996 αναγνωρίζει τις διεπαγγελματικές οργανώσεις, τις οποίες ορίζει ως νομικά πρόσωπα που εκπροσωπούν τις οικονομικές δραστηριότητες που συνδέονται με την παραγωγή ή/και την εμπορία ή/και τη μεταποίηση οπωροκηπευτικών. Οι οργανώσεις αυτές έχουν, μεταξύ άλλων, το δικαίωμα να θεσπίζουν κανόνες όσον αφορά την παραγωγή και την εμπορία, αυστηρότερους από τους κοινοτικούς ή εθνικούς κανόνες. Η αναγνώριση των οργανώσεων αυτών γίνεται με την προϋπόθεση ότι αντιπροσωπεύουν σημαντικό μέρος της παραγωγής στον τομέα στον οποίο αναπτύσσουν δραστηριότητες. Μέχρι στιγμής, έχουν αναγνωριστεί μόνο 5 διεπαγγελματικές οργανώσεις: δύο στη Γαλλία - η INTERFEL για να νωπά οπωροκηπευτικά και η ANIFELT για τα οπωροκηπευτικά που προορίζονται για μεταποίηση, και τρεις στην Ισπανία - η AIPEMA για τα αχλάδια και τα μήλα, η AILIMPO για τα λεμόνια και τους ανανάδες, η INTERCITRUS για τα νωπά και μεταποιημένα εσπεριδοειδή (πορτοκάλια, μανταρίνια, κλημεντίνες, satsumas).

Παρά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 81, παράγραφος 1 της Συνθήκης, επιτρέπεται η σύναψη συμφωνιών από αναγνωρισμένες διεπαγγελματικές οργανώσεις. Για να τεθούν σε ισχύ, οι συμφωνίες αυτές πρέπει να έχουν κοινοποιηθεί στην Επιτροπή. Όπως φαίνεται στον πίνακα 3, μόνο η Γαλλία, και σε μικρότερο βαθμό ο ισπανικός τομέας των εσπεριδοειδών, έκαναν ευρεία χρήση των διεπαγγελματικών συμφωνιών.

TTTABLE

Η προσφυγή στη δυνατότητα αυτή εξηγείται από δύο κυρίως λόγους. Στις περισσότερες χώρες, η αδυναμία των οργανώσεων παραγωγών σε περιφερειακό ή εθνικό επίπεδο τις εμποδίζει να εκπροσωπήσουν το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής που προορίζεται για το εμπόριο και μεταποίηση. Σε άλλες περιοχές ή/και χώρες, ο λόγος για τον οποίο γίνεται χρήση της δυνατότητας αυτής είναι η διαφορετική διάρθρωση της αλυσίδας οπωροκηπευτικών: ο τομέας της παραγωγής έχει δημιουργήσει ένα μηχανισμό εμπορίας με τον οποίο αποφεύγεται η χρησιμοποίηση των κοινοτικών διεπαγγελματικών συμφωνιών.

Η εισαγωγή ορισμένων τροποποιήσεων θα μπορούσε να καταστήσει ελκυστικότερες τις διεπαγγελματικές συμφωνίες. Το άρθρο 20, παράγραφος 2 ορίζει ότι οι συμφωνίες πρέπει να κοινοποιούνται προηγουμένως στην Επιτροπή και διευκρινίζει ότι οι συμφωνίες αυτές μπορούν να τεθούν σε εφαρμογή παρά μόνο μετά την παρέλευση προθεσμίας δύο μηνών από την ημερομηνία κοινοποίησης των απαιτούμενων στοιχείων αξιολόγησης. Επιπλέον, όταν μια διεπαγγελματική οργάνωση που αναπτύσσει δραστηριότητες σε ένα συγκεκριμένο τομέα (περιοχή, ομάδα περιοχών, κράτος μέλος) είναι αντιπροσωπευτική για ένα συγκεκριμένο προϊόν, δηλαδή όταν συγκεντρώνει τουλάχιστον δύο τρίτα της παραγωγής ή/και των συναλλαγών ή/και της μεταποίησης του προϊόντος, το υπό εξέταση κράτος μέλος μπορεί, κατόπιν αιτήματος της διεπαγγελματικής οργάνωσης, να επεκτείνει τους κανόνες της στις υπόλοιπες επιχειρήσεις του υπό εξέταση τομέα. Οι κανόνες για τους οποίους μπορεί να ζητηθεί επέκταση του είδους αυτού πρέπει, ωστόσο, να έχουν τεθεί σε εφαρμογή πριν από μία τουλάχιστον περίοδο εμπορίας.

Οι δύο αυτές προϋποθέσεις μπορεί να φαίνονται υπερβολικά δεσμευτικές, ιδίως για τον τομέα των οπωροκηπευτικών, ο οποίος συχνά οφείλει να ανταποκρίνεται με ταχύτητα στις ανάγκες της αγοράς.

Όπως έχει ήδη προβλεφθεί στον βασικό κανονισμό για τον οίνο, μια λύση για να αποφευχθεί η δίμηνη καθυστέρηση στην εφαρμογή των συμφωνιών θα ήταν απλώς να γνωστοποιηθούν οι κανόνες στις επιχειρήσεις του κλάδου, με δημοσίευση στην επίσημη εφημερίδα του οικείου κράτους μέλους. Με τη δημοσίευση αυτή θα επισημαίνεται ταυτόχρονα η θέση σε εφαρμογή των κανόνων, οι οποίοι θα πρέπει επιπλέον να κοινοποιούνται στην Επιτροπή, η οποία θα ελέγχει κατά πόσον είναι σύμφωνοι με την κοινοτική νομοθεσία.

Όσον αφορά τη νομική λύση που υιοθετήθηκε στον τομέα του οίνου, η προϋπόθεση όσον αφορά την εφαρμογή των κανόνων επί ένα έτος πριν επιτραπεί οποιαδήποτε επέκταση είναι επίσης δυνατόν να καταργηθεί χωρίς ωστόσο να αποδυναμωθεί ο έλεγχος της Επιτροπής.

Τέλος, σχετικά με το θέμα της επέκτασης των κανόνων, οι διεπαγγελματικές οργανώσεις μπορούν να ζητούν από ομάδες που δεν είναι μέλη διεπαγγελματικής οργάνωσης αλλά επωφελούνται από τις δραστηριότητες αυτές, να καταβάλλουν εισφορές. Η δυνατότητα αυτή μπορεί ωστόσο να επεκταθεί μόνο στα προϊόντα που παράγονται στην υπό εξέταση περιοχή ή τις υπό εξέταση περιοχές και όχι στα προϊόντα που εισάγονται από τρίτες χώρες. Λαμβανομένης υπόψη της νομολογίας του Δικαστηρίου, για μια ευρύτερη εφαρμογή, απαιτείται ρητή απόφαση του Συμβουλίου.

2.4. Συμφωνίες παρέμβασης και αποσύρσεις

Βάσει του νέου καθεστώτος, οι οργανώσεις παραγωγών έχουν τη δυνατότητα να προβαίνουν σε αποσύρσεις οποιουδήποτε προϊόντος το οποίο καλύπτεται από το καθεστώς, σε οποιαδήποτε ποσότητα και για οποιαδήποτε περίοδο κρίνουν ενδεδειγμένη. Για 16 προϊόντα που απαριθμούνται στο παράρτημα ΙΙ του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2200/96, οι παραγωγοί μέλη οργανώσεων παραγωγών μπορούν να λαμβάνουν κοινοτική αποζημίωση απόσυρσης μέχρι ανώτατου ορίου 10% της ποσότητας που τίθεται σε εμπορία από την οργάνωση παραγωγών, αν και το ανώτατο αυτό όριο δεν μπορεί να επιτευχθεί πριν από το τέλος εξαετούς μεταβατικής περιόδου, δηλαδή κατά την περίοδο εμπορίας 2002/03.

TTTABLE

Επιπλέον, προκειμένου να αποτραπεί το ενδεχόμενο σοβαρής διαρθρωτικής ανισορροπίας που είναι δυνατόν να οδηγήσει στην απόσυρση μεγάλων ποσοτήτων προϊόντων, προβλέφθηκε όριο παρέμβασης για 11 προϊόντα που απαριθμούνται στο παράρτημα ΙΙ. Τυχόν υπέρβαση του ορίου παρέμβασης οδηγεί σε μείωση της κοινοτικής αποζημίωσης κατά την επόμενη περίοδο εμπορίας. Αυτό συνέβη με τα κουνουπίδια, τα ροδάκινα και τα νεκταρίνια κατά την περίοδο εμπορίας 1999/2000, με αποτέλεσμα τη μείωση της αποζημίωσης για την περίοδο εμπορίας 2000/01.

Επιπλέον, η καταβολή της κοινοτικής αποζημίωσης απλουστεύθηκε με τον καθορισμό ενιαίου ποσού για κάθε προϊόν, το οποίο ισχύει για το σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου προβλέπεται περιθώριο απόκλισης που κυμαίνεται από -44% έως +9%, ανάλογα με το προϊόν.

TTTABLE

Οι παραγωγοί που δεν είναι μέλη οργανώσεων παραγωγών μπορούν να λάβουν κοινοτική αποζημίωση απόσυρσης μειωμένο ποσοστό 10% και για ποσότητα που περιορίζεται στο 10% της ποσότητας που έχουν διαθέσει στην αγορά.

Η δραστική περικοπή των ποσοτήτων που παραδόθηκαν στην απόσυρση - 50% κάτω στη διάρκεια των πέντε ετών πριν από τη μεταρρύθμιση - οφείλεται κυρίως στη συνυπευθυνότητα των οργανώσεων παραγωγών στις αποσύρσεις, δηλαδή στην εφαρμογή μειωμένων ανώτατων ορίων αποσύρσεων για κάθε οργάνωση παραγωγών, παρά στη μείωση του μοναδιαίου ποσού της κοινοτικής αποζημίωσης. Η μείωση αυτή του όγκου αποσύρσεων, στο μέτρο που συνεπάγεται περιστολή των αποβλήτων, έχει επίσης θετικές συνέπειες για το περιβάλλον.

Η φθίνουσα πορεία των αποσύρσεων παρατηρήθηκε σε όλα τα προϊόντα του παραρτήματος ΙΙ και σε όλα τα κράτη μέλη. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, μόνο οι αποσύρσεις για τα νεκταρίνια εξακολουθούν να αντιπροσωπεύουν περισσότερο από 10% της παραγωγής. Σε επίπεδο κράτους μέλους, οι αποσύρσεις δεν παρουσιάζουν σημαντική κάμψη για τις ντομάτες στην Ισπανία, τα κουνουπίδια στο Ηνωμένο Βασίλειο ή τα νεκταρίνια και τα ροδάκινα στη Γαλλία.

TTTABLE

Θεωρείται κατά κανόνα ότι οι αποσύρσεις έχουν διπλό αποτέλεσμα:

- από τη μια πλευρά δημιουργούν τεχνητή διέξοδο στην αγορά για τα νωπά προϊόντα,

- από την άλλη πλευρά τείνουν να αποτρέψουν την υπερβολική πτώση των τιμών της αγοράς.

Για πέντε προϊόντα (κουνουπίδι, ντομάτες, ροδάκινα, νεκταρίνια, μήλα) έγινε μια σύγκριση των αποσύρσεων πριν (1991-1996) και μετά τη μεταρρύθμιση του 1996. Μια ανάλυση των μηνιαίων τιμών και αποσύρσεων μαρτυρεί την ύπαρξη και των δύο αυτών αποτελεσμάτων μέχρι το 1996. Μετά τη μεταρρύθμιση του 1996, η χρησιμοποίηση της απόσυρσης ως διέξοδο για τα προϊόντα τείνει να εκλείψει και η συνυπευθυνότητα των οργανώσεων παραγωγών στις αποσύρσεις περιορίζει τη χρησιμοποίηση των αποσύρσεων για τη στήριξη μιας τιμής κατωφλίου.

TGRAPH

TGRAPH

2.5. Επιχειρησιακά ταμεία και χρησιμοποίησή τους

Όλες οι αναγνωρισμένες οργανώσεις παραγωγών μπορούν να λάβουν χρηματοδοτική ενίσχυση από την Κοινότητα για τη σύσταση επιχειρησιακού ταμείου. Το ταμείο αυτό χρηματοδοτείται κατά 50% από τα μέλη της οργάνωσης παραγωγών και κατά 50% από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Δεν ζητούν όλες οι οργανώσεις παραγωγών τη χρηματοδοτική στήριξη της Κοινότητας. Ωστόσο, ο αριθμός των οργανώσεων παραγωγών που υποβάλλουν αιτήσεις για τη χορήγηση ενίσχυσης αυξάνεται με ταχύτερο ρυθμό από τον αριθμό των αναγνωρισμένων οργανώσεων παραγωγών και αυτή τη στιγμή η διαφορά έχει συρρικνωθεί σε περίπου 200 οργανώσεις παραγωγών (οι οποίες αντιπροσωπεύουν περίπου 5% της αξίας της παραγωγής που τίθεται σε εμπορία).

Επί του παρόντος, στο ποσό που χορηγείται στις οργανώσεις παραγωγών εφαρμόζεται διπλό ανώτατο όριο ύψους 4,5% της αξίας της παραγωγής που τίθεται σε εμπορία από κάθε οργάνωση παραγωγών, με την προϋπόθεση ότι το συνολικό ύψος της χρηματοδοτικής στήριξης αντιπροσωπεύει ποσό κάτω του 2,5% της παραγωγής που τίθεται σε εμπορία από το σύνολο των οργανώσεων παραγωγών. Παρά τον πολύπλοκο αυτό μηχανισμό, η χορηγηθείσα ενίσχυση αυξήθηκε απότομα κατά τη διάρκεια των πρώτων ετών της μεταρρύθμισης. Οι δαπάνες καλύπτουν επί του παρόντος 95% των οργανώσεων παραγωγών και έχει ήδη επιτευχθεί το ανώτατο όριο του 2,5%. Σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες, κάθε αύξηση της ενίσχυσης που χορηγείται στις οργανώσεις παραγωγών οφείλεται σε αύξηση της παραγωγής που τίθεται σε εμπορία απ' αυτές, προέρχεται δηλαδή από νέες οργανώσεις παραγωγών, νέα μέλη, ή αύξηση της παραγωγής.

TTTABLE

Το ποσοστό των χορηγούμενων ενισχύσεων τείνει να υπερβεί το 2,2% (της αξίας της παραγωγής που τίθεται σε εμπορία από ΟΠ) στα σημαντικότερα ή με μεγάλη παραγωγή κράτη μέλη, με δύο αξιοσημείωτες εξαιρέσεις: την Πορτογαλία και την Ελλάδα στις οποίες τα ποσοστά ήταν το 1999, αντιστοίχως, 1,11% και 0,82%. Συνεπώς, τα δύο αυτά κράτη μέλη όχι μόνο βρίσκονται σε μειονεκτικότερη θέση όσον αφορά την παραγωγή που τίθεται σε εμπορία μέσω οργανώσεων παραγωγών - 8% και 15% αντιστοίχως το 1999 - αλλά και οι οργανώσεις παραγωγών των κρατών αυτών δεν λαμβάνουν τη στήριξη που θεωρητικά δικαιούνται να λάβουν.

Η κατανομή της ενίσχυσης στις οργανώσεις παραγωγών αντικατοπτρίζει την οικονομική τους διάσταση, με μεγαλύτερη συγκέντρωση στις μεγαλύτερες ΟΠ:

- 10% των ΟΠ έλαβαν 50% της χορηγηθείσας ενίσχυσης και κατά μέσο όρο 1,9 εκατομμύρια ευρώ ανά ΟΠ,

- 20% των ΟΠ έλαβαν 64% της χορηγηθείσας ενίσχυσης και κατά μέσο όρο 0,43 εκατομμύρια ευρώ ανά ΟΠ,

- 47% των ΟΠ έλαβαν λιγότερο από 100 000 ευρώ,

- 27% των ΟΠ έλαβαν λιγότερο από 50 000 ευρώ.

TGRAPH

Τα επιχειρησιακά ταμεία είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθούν για τη χρηματοδότηση:

- της απόσυρσης από την αγορά προϊόντων για τα οποία δεν χορηγείται κοινοτική αποζημίωση και για τη συμπλήρωση της κοινοτικής αποζημίωσης για την απόσυρση,

- ενός επιχειρησιακού προγράμματος μετά την έγκρισή του από τις αρμόδιες αρχές του κράτους μέλους.

TTTABLE

Το ποσό που καταβλήθηκε ως συμπληρωματική κοινοτική αποζημίωση είναι υπερδιπλάσιο του ποσού που καταβλήθηκε για την απόσυρση προϊόντων που δεν περιλαμβάνονται στο παράρτημα ΙΙ. Το ποσό που διατέθηκε για την απόσυρση προϊόντων αντιπροσωπεύει ποσοστό χαμηλότερο του 0,5% του επιχειρησιακού ταμείου. Το ποσό αυτό απέχει πολύ από το ανώτατο όριο που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για το σκοπό αυτό σε επίπεδο ΟΠ και το οποίο πρέπει να μειωθεί σταδιακά από 60% σε 30% του επιχειρησιακού ταμείου κάθε ΟΠ κατά την περίοδο εμπορίας 2002/03.

Όντως, στο πλαίσιο της όλο και περισσότερο ελεύθερης και ανταγωνιστικής αγοράς μετά τη συμφωνία GATT του 1994, τα επιχειρησιακά προγράμματα ενσωματώθηκαν στο νέο καθεστώς προκειμένου να αναπροσαρμοστεί η δημοσιονομική στήριξη, να επιταχυνθεί η προσαρμογή του τομέα των οπωροκηπευτικών και να δοθεί ώθηση στη λειτουργία του τομέα με μεγαλύτερη συνεκτίμηση των περιβαλλοντικών πτυχών.

Το άρθρο 15 παράγραφος 4, σημείο α), αναφέρει ποια μέτρα μπορούν «ιδίως» να χρηματοδοτηθούν. Στα μέτρα αυτά περιλαμβάνονται: η βελτίωση της ποιότητας των προϊόντων, η ανάπτυξη της εμπορικής τους αξίας, η προώθηση των προϊόντων στους καταναλωτές, η δημιουργία αλυσίδων παραγωγής βιολογικών προϊόντων, η προαγωγή της ολοκληρωμένης παραγωγής ή άλλες μέθοδοι παραγωγής που σέβονται στο περιβάλλον και η μείωση των αποσύρσεων. Το επόμενο σημείο (παράγραφος 4, σημείο β)) προδιαγράφει τον μελλοντικό κανονισμό αγροτικής ανάπτυξης (κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1257/1999) και καθιστά υποχρεωτική την προσθήκη περιβαλλοντικών μέτρων στα επιχειρησιακά προγράμματα. Επιπλέον, το τελευταίο σημείο της παραγράφου 4 απαιτεί από τις οργανώσεις παραγωγών να προβλέπουν στα προγράμματά τους τα τεχνικά μέσα και το ανθρώπινο δυναμικό που απαιτούνται για τη διασφάλιση του ελέγχου της τήρησης των προτύπων εμπορίας και των φυτοϋγειονομικών προτύπων και διατάξεων καθώς και της μέγιστης επιτρεπόμενης περιεκτικότητας σε κατάλοιπα.

Τα προτεινόμενα επιχειρησιακά προγράμματα δεν θα καλύπτουν πράξεις ή δαπάνες από τον κατάλογο των μη επιλέξιμων πράξεων και δαπανών που παρατίθενται στο παράρτημα του κανονισμού εφαρμογής (κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 411/97).

Δυστυχώς δεν είναι δυνατόν να δοθεί μία σαφής εικόνα όσον αφορά τη χρησιμοποίηση των επιχειρησιακών ταμείων. Μέχρι στιγμής δεν συντάσσονται, σε κεντρικό επίπεδο, ετήσιες εκθέσεις. Στο μέλλον, με βάση ένα εναρμονισμένο ερωτηματολόγιο, θα καταστεί δυνατό να φιλοτεχνηθεί ευκρινέστερη εικόνα των υλοποιούμενων σε επιχειρησιακά προγράμματα περιβαλλοντικών μέτρων και το μερίδιο των επιχειρησιακών ταμείων που διατίθεται στα μέτρα αυτά αργότερα. Ωστόσο, μια περιπτωσιολογική μελέτη που εκπονήθηκε στην Ισπανία το 1998 σε σχέση με 332 επιχειρησιακά προγράμματα παρέχει ορισμένες πληροφορίες όσον αφορά τη χρησιμοποίηση των ταμείων αυτών. Τα προγράμματα κατανεμήθηκαν σε οκτώ κατηγορίες μέτρων για ένα συνολικό ποσό 54 εκατομμυρίων ευρώ (22,5% του συνόλου της ΕΕ). Τα αποτελέσματα της μελέτης αυτής συνοψίζονται στο ακόλουθο σχεδιάγραμμα:

TGRAPH

2.6. Εξάρτηση από οικολογικές παραμέτρους

Οι περιβαλλοντικές συνέπειες του τομέα οπωροκηπευτικών συνδέονται στενά με την εν γένει εντατική παραγωγή και τα υψηλά επίπεδα γεωργικών εισροών. Αυτό αληθεύει ιδιαίτερα για τα φυτοφάρμακα, επειδή το εμπορεύσιμο των προϊόντων απαιτεί συχνά επανειλημμένη εφαρμογή φαρμάκων, ώστε οι περιοχές με τα υψηλότερα ποσοστά χρήσεως φυτοφαρμάκων στην ΕΕ έχουν την τάση να παρουσιάζουν υψηλή παραγωγή οπωροκηπευτικών. Ενώ στα κράτη μέλη του ευρωπαϊκού Νότου ο τομέας των οπωροκηπευτικών απαιτεί πολύ υψηλά επίπεδα χρήσεως ύδατος, κυρίως με αρδεύσεις, αντίθετα σε ορισμένα κράτη του ευρωπαϊκού Βορρά η παραγωγή οπωροκηπευτικών παρουσιάζει τάση να συνεπάγεται εκτεταμένη χρήση ενεργειακών εισροών. Θέμα περιβαλλοντικής μέριμνας αποτελεί επίσης η διαχείριση των αποβλήτων μεταξύ άλλων των προϊόντων που οδηγούνται στην απόσυρση και των χρησιμοποιημένων πλαστικών υλών. Τέλος, οι επενέργειες του τομέα στο τοπίο είναι ανάμεικτες, με θετικές αφενός συμβολές σε περιοχές αισθητικής αξίας, που συνδέεται με τους παραδοσιακούς οπωρώνες, και αφετέρου αρνητικές επιπτώσεις λόγω εξάπλωσης θερμοκηπίων σε εκτάσεις τελείως εξειδικευμένης καλλιέργειας.

Ο κανονισμός του Συμβουλίου (ΕΚ) αριθ. 2200/96 επανειλημμένως αναφέρει την ανάγκη για τον τομέα των οπωροκηπευτικών να συνεκτιμά καλύτερα τις περιβαλλοντικές πτυχές. Πρώτα π' όλα, το άρθρο 11 παράγραφος 1, στοιχείο β) περίπτωση 4, ορίζει ότι οι οργανώσεις παραγωγών έχουν «σκοπό ιδίως να προωθηθούν καλλιεργητικές μέθοδοι και τεχνικές παραγωγής και διαχείρισης των αποβλήτων που σέβονται το περιβάλλον, ιδίως για να προστατευθεί η ποιότητα των υδάτων, του εδάφους και του τοπίου, και να διατηρηθεί ή/και να προαχθεί η βιοποικιλομορφία».

Το άρθρο 15 παράγραφος 4, στοιχείο β), σχετικά με τη συγκρότηση επιχειρησιακών ταμείων, ορίζει ότι το χρηματοδοτούμενο από τα ταμεία επιχειρησιακό πρόγραμμα πρέπει «να περιλαμβάνει μέτρα για την ανάπτυξη της χρησιμοποίησης, από τους παραγωγούς μέλη, τεχνικών που σέβονται το περιβάλλον, τόσο σε επίπεδο καλλιεργητικής πρακτικής όσο και σε επίπεδο χρησιμοποιούμενων υλικών». Στο άρθρο γίνεται ρητή αναφορά στο πρώτο άρθρο του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2078/92 [5] σχετικά με μεθόδους γεωργικής παραγωγής που συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις προστασίας του περιβάλλοντος και με τη διατήρηση του φυσικού χώρου.

[5] Καταργήθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1257/1999.

Το άρθρο 1 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2078/92 ορίζει ότι οι περιβαλλοντικώς υγιείς τεχνικές στοχεύουν στην ενθάρρυνση:

- της χρήσης καλλιεργητικών πρακτικών που μειώνουν τις ρυπαντικές επενέργειες της γεωργίας,

- μιας περιβαλλοντικώς ευνοϊκής εκτατικοποίησης καλλιεργειών,

- τρόπων χρήσεως της γεωργικής γης που να συμβιβάζονται με την προστασία και βελτίωση του περιβάλλοντος, της υπαίθρου, του τοπίου, των φυσικών πόρων, του εδάφους και της γενετικής ποικιλομορφίας.

Καθώς ο πίνακας τεχνικών του παραρτήματος 15 παράγραφος 4, στοιχείο β), δεν είναι διεξοδικός, τα αναφερόμενα στο παράρτημα ΙΙΙ πεδία μπορούν επίσης να χαρακτηρισθούν ως περιοχές για την ανάπτυξη περιβαλλοντικώς υγιών τεχνικών: χρήση λιπασμάτων και κόπρου, χρήση φυτοϋγειονομικών προϊόντων και άλλων μεθόδων φυτοπροστασίας, ανώτατη περιεκτικότητα υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων και λιπασμάτων στα οπωροκηπευτικά, εξάλειψη παραπροϊόντων και χρησιμοποιημένων υλικών και καταστροφή προϊόντων που αποσύρονται από την αγορά. Το άρθρο 15 παράγραφος 4, στοιχείο α), αναφέρει επίσης τη δημιουργία αλυσίδων παραγωγής βιολογικών προϊόντων και την προαγωγή της ολοκληρωμένης παραγωγής ή άλλων μεθόδων παραγωγής που δεν βλάπτουν το περιβάλλον.

Η δέσμευση για την περιβαλλοντική μέριμνα ενισχύεται ακόμη περαιτέρω με το άρθρο 15 παράγραφος 4, στοιχείο γ), το οποίο κηρύσσει ότι τα επιχειρησιακά προγράμματα πρέπει να περιλαμβάνουν «τα τεχνικά και ανθρώπινα μέσα που απαιτούνται για την εξασφάλιση του ελέγχου της τήρησης των προτύπων και των φυτοϋγειονομικών διατάξεων, καθώς και της μέγιστης επιτρεπόμενης περιεκτικότητας σε υπολείμματα».

Πρέπει να συγκροτηθεί από τα κράτη μέλη εθνικό πλαίσιο για την κατάρτιση γενικών όρων σχετικά με περιβαλλοντικά μέτρα, το οποίο έπειτα θα υποβληθεί στην Επιτροπή. Η Επιτροπή πιθανώς να ζητήσει να επέλθουν τροποποιήσεις στο προτεινόμενο πλαίσιο, αν διαπιστώσει ότι το τελευταίο δεν επιτρέπει την επίτευξη των στόχων που παρατίθενται στο άρθρο 174 της Συνθήκης και στα κοινοτικά προγράμματα άσκησης πολιτικής και ανάπτυξης δράσεων σχετικά με το περιβάλλον και την αειφόρο ανάπτυξη.

Η διατύπωση της διάταξης δείχνει ότι ο κανονισμός εξετάζει τη δυνατότητα, ως εναρκτήριο σημείο, σχετικώς χαμηλού επιπέδου χρησιμοποίησης περιβαλλοντικώς υγιών τεχνικών, απαιτεί δε τη βελτίωσή του, χωρίς κατ' ανάγκη να ορίσει το ελάχιστο προς επίτευξη πρότυπο. Η διάταξη αποσκοπεί περισσότερο στην έναρξη και υλοποίηση μιας διαδικασίας.

Στα επιχειρησιακά προγράμματα δεν επιτρέπεται να περιληφθούν μέτρα τα οποία μπορούν να χαρακτηρισθούν ως «ορθή γεωργική πρακτική» ή/και υποχρεωτικά περιβαλλοντικά μέτρα της Κοινότητας/των κρατών μελών, τα οποία εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1257/1999. Μέτρα του είδους αυτού οφείλουν οπωσδήποτε να τηρούνται από όλους τους γεωργούς ώστε να αποφευχθεί ζημία στα περιβάλλον μέσω των αγροτικών δραστηριοτήτων.

Όλα τα κράτη μέλη έχουν αποστείλει στην Επιτροπή τα εθνικά περιβαλλοντικά τους πλαίσια. Από το πεδίο εφαρμογής των επιχειρησιακών προγραμμάτων σαφώς εξαιρούνται οι ορθές γεωργικές πρακτικές, μεταξύ των οποίων τα υποχρεωτικά μέτρα. Ενίοτε όμως είναι λιγότερο σαφές κατά πόσο τα αναφερόμενα μέτρα προχωρούν πέρα από την ορθή γεωργική πρακτική. Στις περιπτώσεις που τα υποχρεωτικά μέτρα είναι ιδιαίτερα αυστηρά σε σύγκριση με εκείνα των άλλων κρατών μελών, ζητήθηκε να εφαρμοσθούν ρεαλιστικώς κοινοτικές απαιτήσεις με σκοπό να διασφαλισθεί η δυνατότητα για τους αγρότες να συμμορφωθούν προς τα υψηλότερα αυτά εθνικά πρότυπα.

Τα περιβαλλοντικώς υγιή μέτρα που επιτρέπεται να ενταχθούν σε ένα επιχειρησιακό πρόγραμμα προφανώς μπορεί να υπερκαλύπτονται με γεωργοπεριβαλλοντικά μέτρα προβλεπόμενα βάσει του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1257/1999. Έτσι ανακινείται το ζήτημα της συνέπειας μεταξύ των διαφόρων μέτρων και του ελάχιστου απαιτούμενου επιπέδου στα επιχειρησιακά προγράμματα. Οι τασσόμενες στα γεωργοπεριβαλλοντικά συστήματα ελάχιστες απαιτήσεις δεν εντάσσονται ρητώς στα επιχειρησιακά προγράμματα. Εντούτοις, θα πρέπει τα κράτη μέλη να βεβαιούνται ότι δεν υφίστανται τυχόν αντιφάσεις μεταξύ επιχειρησιακών προγραμμάτων και μέτρων υλοποιούμενων στο πλαίσιο γεωργοπεριβαλλοντικών πολιτικών. Πρέπει να ληφθεί αναγκαία μέριμνα ώστε να αποφευχθεί η διπλή χρηματοδότηση των ίδιων μέτρων. Δεν φαίνεται ότι τα περισσότερα κράτη μέλη αποδίδουν την αναγκαία προσοχή στην ενθάρρυνση πραγματικής συμπληρωματικότητας μεταξύ των ανωτέρω μέσων.

Μέχρι σήμερα, οι υπηρεσίες της Επιτροπής δεν είχαν τη δυνατότητα να εκπονήσουν μελέτες εκτίμησης επιπτώσεων των εν λόγω μέτρων. Τα περισσότερα κράτη μέλη έδωσαν στην Επιτροπή αναλυτικό πίνακα των επιλέξιμων περιβαλλοντικών μέτρων προς εισαγωγή στα επιχειρησιακά προγράμματα. Μολονότι είναι ατελείς οι πληροφορίες που διαθέτει η Επιτροπή, φαίνεται εκ πρώτης όψεως ότι ο μηχανισμός εφαρμόζεται ικανοποιητικώς.

Μια άλλη σοβαρή περιβαλλοντική πτυχή που ρητώς αναφέρεται στον κανονισμό αφορά τον προορισμό των προϊόντων που αποσύρονται από την αγορά. Οι οργανώσεις παραγωγών «οφείλουν να προστατεύουν το περιβάλλον και ιδίως την ποιότητα των υδάτων και του τοπίου» (άρθρο 23 παράγραφος 2). Και σ' αυτήν την περίπτωση, τα κράτη μέλη οφείλουν να καταρτίσουν εθνικό πλαίσιο για τους γενικούς όρους σχετικά με τις αποσύρσεις, στους οποίους θα περιληφθούν μέθοδοι ως προς το περιβάλλον. Η Επιτροπή πιθανώς να ζητήσει να επέλθουν τροποποιήσεις, αν χρειάζεται. Από την πλευρά τους, οι οργανώσεις παραγωγών οφείλουν να κοινοποιούν, στο πλαίσιο του συστήματος αναφοράς, πλήρεις λεπτομέρειες όσον αφορά τα λαμβανόμενα μέτρα για την κατοχύρωση περιβαλλοντικώς υγιούς πρακτικής σε σύνδεση με τις αποσύρσεις, στις αρμόδιες εθνικές αρχές τους, οι οποίες θα διαβιβάζουν τις πληροφορίες στην Επιτροπή.

Τα περισσότερα κράτη μέλη έχουν αποστείλει στην Επιτροπή αναλυτικές πληροφορίες επί του θέματος αυτού, ορισμένα όμως άλλα κράτη μάλλον θεωρούσαν ότι η ισχύουσα σήμερα εθνική περιβαλλοντική νομοθεσία τους καλύπτει κατά ικανοποιητικό τρόπο τις απαιτήσεις του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2200/96 και ότι δεν θα πρέπει να συνταχθεί κανένα ειδικό πλαίσιο.

2.7. Η περίπτωση των ακρόδρυων

Το 1989, με τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 1035/72 (Τίτλος IIa) θεσπίστηκαν ειδικά μέτρα στον τομέα των ακρόδρυων, ώστε να αναπληρωθεί η ανεπάρκεια των μονάδων παραγωγής και εμπορίας. Τα μέτρα αυτά καλύπτουν πέντε προϊόντα: αμύγδαλα, φουντούκια, καρύδια, φιστίκια και χαρούπια.

Το κυριότερο μέτρο είναι η χρηματοδότηση δεκαετών σχεδίων βελτίωσης της ποιότητας και της εμπορίας, τα οποία υπέβαλαν οργανώσεις παραγωγών.

Τα σχέδια είναι επιλέξιμα για χρηματοδότηση από δημόσιους πόρους κατά 55% (από τα οποία η ΕΕ το 45% και τα κράτη μέλη το 10%), με ανώτατο ποσό ανά εκτάριο. Η χρηματοδότηση του μέτρου έχει προσωρινό και αποκλιμακούμενο χαρακτήρα ως προς το ανώτατο επίπεδο της καταβαλλόμενης ενίσχυσης.

Τα μέτρα άρθηκαν με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2200/96. Ωστόσο, τα υφιστάμενα σχέδια μπορούν να συνεχιστούν μέχρι τη λήξη τους: το τελευταίο θα λήξει το 2006.

Πέντε κράτη μέλη έχουν ΕΠ που χρησιμοποιούν τον ανωτέρω μηχανισμό: E, F, I, EL και P. Συνολικώς, περίπου 92 ΕΠ [6] λειτουργούν σχέδια βελτίωσης. Αντιπροσωπεύουν έκταση πάνω από 600 000 ha με καλλιέργειες ακρόδρυων. Η Ισπανία αντιπροσωπεύει, με μεγάλη διαφορά, τη μεγαλύτερη έκταση (ποσοστό 95%), ενώ η Γαλλία και η Ιταλία μοιράζονται το εναπομένον ποσοστό 5%. Τα σχέδια της Ελλάδας και της Πορτογαλίας αφορούν αμελητέες εκτάσεις.

[6] Η αριθμητική αυτή τιμή πιθανώς να διαφέρει λόγω συγχωνεύσεων και διακοπής δραστηριοτήτων κ.λπ.

Οι δαπάνες της ΕΕ για τα ειδικά αυτά μέτρα στο διάστημα 1990-1999 ανήλθαν σε 725 εκατ. ευρώ. Οι δαπάνες για σχέδια που δεν έχουν ακόμη λήξει αντιστοιχούν σε προϋπολογισμό, για το διάστημα 2000-2006, επιπλέον 250 εκατ. ευρώ.

Η Ισπανία υπήρξε ο μεγαλύτερος δικαιούχος του μηχανισμού (ποσοστό 95% της συνολικής δαπάνης). Η Ισπανία σημείωσε μεγάλη επιτυχία στη συγκέντρωση της προσφοράς (παράδειγμα: 85% των αμυγδάλων). Στη Γαλλία, στα σχέδια εντάχθηκε το 90% της έκτασης με καρυδιές. Ωστόσο, η Ιταλία, η Ελλάδα και η Πορτογαλία σημείωσαν βραδύτητα στην υλοποίηση των μέτρων. Κατά συνέπεια, στα ανωτέρω κράτη μέλη μικρό μόνο ποσοστό έκτασης που καλλιεργείται για την παραγωγή ακρόδρυων εντάχθηκε στα σχέδια.

Με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2200/96 καθιερώθηκε επίσης το 1997 μια (μικρότερης κλίμακας) κατ' αποκοπή ενίσχυση για τα φουντούκια, ώστε να βοηθηθούν οι παραγωγοί να αντιμετωπίσουν τις προσωρινές δύσκολες οικονομικές συνθήκες. Ο μηχανισμός αυτός λήγει το 2000.

Η παραγωγή ακρόδρυων στην ΕΕ μέσω των οργανώσεων παραγωγών (είτε υπάγονται είτε όχι στα υφιστάμενα σχέδια) είναι επιλέξιμη για άλλα επιπλέον μέτρα στήριξης:

- σύστημα επιχειρησιακού ταμείου του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2200/96 (μηχανισμός γενικής στήριξης για τα οπωροκηπευτικά),

- διαρθρωτικά μέτρα του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1257/1999 (προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης).

Ορισμένα προγράμματα για τα ακρόδρυα έληξαν το 2000.

Οι δαπάνες εκ μέρους των οργανώσεων παραγωγών στις οικονομικώς πλέον βιώσιμες περιοχές αφορούσε τη στήριξη εισοδήματος, αλλά παράλληλα και διαρθρωτικές βελτιώσεις (οπωρώνες/διάθεση στην αγορά) και βοήθησε τις οργανώσεις παραγωγών να καταστούν ανταγωνιστικότερες.

Ωστόσο, σε εκτεταμένο βαθμό, οι δαπάνες αφορούσαν κυρίως τη στήριξη εισοδήματος (σύνηθες κόστος γεωργικών εισροών) για τη βελτίωση της ποιότητας των προϊόντων. Ο τομέας αυτός πάσχει από χρόνια έλλειψη ανταγωνιστικότητας (εκτατική, μειονεκτικές περιοχές και περιθωριακή παραγωγή) με γνώμονα την αγορά, μολονότι πράγματι διαδραματίζει σοβαρό ρόλο στη διατήρηση του αγροτικού πληθυσμού και έχει θετικές επενέργειες στο περιβάλλον (πρόληψη της διάβρωσης των εδαφών, ζώνες πυροπροστασίας).

2.8. Ενίσχυση στη μεταποίηση εσπεριδοειδών

Η εγκριθείσα το 1996 τροποποίηση του καθεστώτος στήριξης για τα μεταποιημένα εσπεριδοειδή είχε διπλό στόχο:

- από την πλευρά της παραγωγής, να αποφευχθεί το να καταστεί η μεταποίηση συστηματική διέξοδος αγοράς για παραγωγή που αρχικώς προοριζόταν για την αγορά νωπών προϊόντων,

- από την πλευρά της βιομηχανίας μεταποίησης, να επιτρέψει στροφή προς νέα προϊόντα (π.χ. χυμό εσπεριδοειδών συντηρούμενο σε ψύξη), για τα οποία μπορεί να είναι ανταγωνιστική η βιομηχανία της ΕΕ.

Το αναμορφωμένο σύστημα ενίσχυσης για τη μεταποίηση εσπεριδοειδών βασίζεται στα εξής στοιχεία:

- συμβάσεις μεταξύ φορέων μεταποίησης και παραγωγών, μέσω των οργανώσεών τους παραγωγών,

- ενίσχυση για τους παραγωγούς, χορηγούμενη μέσω των οργανώσεών τους παραγωγών,

- ελεύθερη διαπραγμάτευση της τιμής αγοράς για την πρώτη ύλη, μεταξύ οργανώσεων παραγωγών και της βιομηχανίας μεταποίησης,

- σύστημα κατωφλίων για κάθε προϊόν (πορτοκάλια, λεμόνια, γκρέιπ φρουτ και μικροί καρποί εσπεριδοειδών).

Χορηγήθηκε αυξημένη ενίσχυση στις οργανώσεις παραγωγών που συνήψαν πολυετή σύμβαση στην οποία ορίζονταν ελάχιστες ποσότητες. Η δυνατότητα αυτή χρησιμοποιήθηκε κυρίως στην Ιταλία και στην Ελλάδα, και σε πολύ λιγότερη έκταση στην Ισπανία, όπου το πλείστο της παραγωγής εσπεριδοειδών είναι στραμμένη στην αγορά νωπών προϊόντων.

Για να προληφθεί συστηματική προσφυγή στη μεταποίηση ως εναλλακτική διέξοδο, ορίστηκε ανώτατη ποσότητα για τη μεταποίηση, η υπέρβαση της οποίας θα συνεπαγόταν μείωση της ενίσχυσης. Παρά τον περιοριστικό αυτό μηχανισμό - η ενίσχυση μειώθηκε κατά ποσοστό 42%, 32% και 30% αντιστοίχως στη διάρκεια των περιόδων 1997/98, 1998/99 και 1999/2000 - η τιμή που εισέπραξαν οι παραγωγοί για την περίοδο 1999/2000 στην Πορτογαλία και στην Ισπανία έφθασε στο επίπεδο ή υπερέβη την ελάχιστη ισχύουσα τιμή πριν από το 1997. Στην Ιταλία και στην Ελλάδα, οι χαμηλότερες τιμές που καταβλήθηκαν στους παραγωγούς κυρίως αντανακλούν τη δυσκολία της βιομηχανίας μεταποίησης να προσαρμοστεί στη νέα αυτή κατάσταση, καθώς και την ποιότητα της πρώτης ύλης. Όντως, στις περιπτώσεις που κατέστη δυνατό για τη βιομηχανία μεταποίησης εσπεριδοειδών να προσαρμοστεί στη ζήτηση του τελικού καταναλωτή με την παραγωγή χυμών εσπεριδοειδών διατηρούμενων σε ψύξη ή παστεριωμένων, σημειώθηκε θετική εξέλιξη στην τιμή που καταβλήθηκε για την πρώτη ύλη.

Η εγκατάλειψη του συστήματος μιας ελάχιστης τιμής δεν είχε διαταρακτική επενέργεια στον κλάδο της μεταποίησης εσπεριδοειδών και σαφώς υπήρξε η αρχή πορείας προς καλύτερη αξιοποίηση του προϊόντος από την εν λόγω βιομηχανία, σε τρία από τα τέσσερα παραγωγά κράτη μέλη.

TTTABLE

2.9. Συνύπαρξη του καθεστώτος για τα οπωροκηπευτικά και του νέου κανονισμού για την αγροτική ανάπτυξη

Τα μέτρα που προβλέπονται στα επιχειρησιακά προγράμματα των ΟΠ και χρηματοδοτούνται από επιχειρησιακά ταμεία ενδέχεται να υπερκαλύπτονται με μέτρα χρηματοδοτούμενα στο πλαίσιο διαρθρωτικής πολιτικής, δηλαδή επί του παρόντος τα σχέδια αγροτικής ανάπτυξης του κανονισμού περί αγροτικής ανάπτυξης (κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1257/1999).

Η ανάγκη συνέπειας μεταξύ των μέτρων που χρηματοδοτούνται από το πρόγραμμα αγροτικής ανάπτυξης και εκείνων που χρηματοδοτούνται από τις ΚΟΑ συνεπάγεται την αδήριτη ανάγκη για τα μέτρα που εντάσσονται στα προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης να μην αντιβαίνουν τις πολιτικές κατευθύνσεις των ΚΟΑ, ούτε να τις αδυνατίζουν. Αντιθέτως, θα πρέπει τα προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης να είναι συμπληρωματικά προς τις ΚΟΑ, και ειδικότερα:

- θα πρέπει η στήριξη της αγροτικής ανάπτυξης να διατίθεται αδιακρίτως στα μέλη των ΟΠ,

- δεν θα πρέπει τα σχέδια αγροτικής ανάπτυξης να επιτρέπουν σε μη αναγνωρισμένες ΟΠ να παρακάμπτουν τις απαιτήσεις της ΚΟΑ όσον αφορά την αναγνώριση,

- ομοίως, δεν θα πρέπει η συγκέντρωση της προσφοράς από τις ΟΠ να αδυνατίζεται από την ένταξη, στα σχέδια αγροτικής ανάπτυξης, μέτρων εμπορίας υπέρ παραγωγών που δεν είναι μέλη των ΟΠ.

Δεν υφίσταται μια τέτοια αντίφαση για όσα μέτρα έχουν ήδη εξαιρεθεί από το πεδίο εφαρμογής της ΚΟΑ με τον εκτελεστικό κανονισμό (κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 411/97), π.χ. επενδύσεις για τη μεταποίηση νωπών προϊόντων.

Προκειμένου να ενταθεί η συνέπεια και η συνεκτικότητα μεταξύ μέτρων αγροτικής ανάπτυξης και ΚΟΑ, τα κράτη μέλη ή οι περιφέρειες οφείλουν, αν είναι ανάγκη, στα σχέδιά τους αγροτικής ανάπτυξης να προδιαγράψουν μέτρα υπαγόμενα στο πεδίο της ΚΟΑ. Πρέπει να ζητηθεί και να αιτιολογηθεί εξαίρεση (σύμφωνα με το άρθρο 31 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1750/1999 και το άρθρο 37 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1257/1999). Τα κράτη μέλη ή οι περιφέρειες προσδιορίζουν τον τύπο μέτρων που μπορεί να χρηματοδοτούνται στο σχέδιο αγροτικής ανάπτυξης. Τα μέτρα αυτά θα είναι τότε επιλέξιμα για χρηματοδότηση στα επιχειρησιακά προγράμματα που χρηματοδοτούνται από την ΚΟΑ, και αντιστρόφως. Προκειμένου να διαχωριστούν σαφώς τα δύο ανωτέρω μέσα, ορισμένες περιφέρειες ή κράτη μέλη επέλεξαν επακριβή κριτήρια, όπως το ποσό επένδυσης.

2.10. Θέματα προϋπολογισμού

Από το 1997 και μετά υποχώρησαν δραστικά οι αποσύρσεις, για το 2000 όμως πιθανώς να είναι υψηλότερες απ' ό,τι υπολογίστηκε στο δημοσιονομικό δελτίο της ανακοίνωσης COM(95) 434. Μετά από βραδεία εκκίνηση, τα επιχειρησιακά ταμεία έφθασαν το 2000 στο αναμενόμενο ποσό. Οι δαπάνες για τη μεταποίηση εσπεριδοειδών ανέκαθεν υπήρξαν, με εξαίρεση το 1998 - υψηλότερες από το αναμενόμενο. Συνολικώς, οι δαπάνες για τα εσπεριδοειδή και τα νωπά οπωροκηπευτικά διατηρήθηκαν κάτω από το επίπεδο που ενεγράφη στο δημοσιονομικό δελτίο για το 1995.

TTTABLE

Οι υφιστάμενες διαφορές μεταξύ δαπανών για τα επιχειρησιακά ταμεία και της ετησίως χορηγούμενης ενίσχυσης στις ΟΠ (βλ. πίνακα 7 2.5) οφείλονται σε καθυστερήσεις μεταξύ αναλήψεων υποχρεώσεων και πληρωμών. Στην παρούσα εναρκτήρια περίοδο η καθυστέρηση απλώθηκε σε διάστημα τετραετίας, αλλά αναμένεται σταδιακώς να περιοριστεί σε τρία έτη.

Εθνικοί και κοινοτικοί έλεγχοι

Το ειδικό σώμα επιθεωρητών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του τομέα των οπωροκηπευτικών, διενήργησε στα κράτη μέλη, σε όλη τη διάρκεια του 1999, αποστολές ελέγχων. Στόχος των αποστολών αυτών ήταν η επαλήθευση της εφαρμογής των κοινοτικών κανονισμών ως προς τις κοινές προδιαγραφές εμπορίας (κανόνες ποιότητας), εκπονήθηκε δε εκτίμηση των ελέγχων ποιότητας προκειμένου να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητα των επίσημων υπηρεσιών ποιοτικού ελέγχου.

Τα πορίσματα εκάστης έκθεσης διαβιβάστηκαν στα διάφορα οικεία κράτη μέλη, συντεταγμένα στη γλώσσα της χώρας. Μια περίληψη των διαπιστώσεων για έκαστο κράτος μέλος θα αποτελέσει το κεντρικό θέμα συζητήσεων σε συνεδρίαση των εμπειρογνωμόνων του τομέα των οπωροκηπευτικών, που θα πραγματοποιηθεί στις αρχές 2001.