3. Εφαρμογή του μηχανισμού ελέγχου της επικουρικότητας από τα εθνικά κοινοβούλια

3.1. Επισκόπηση

Το 2018, η Επιτροπή έλαβε 37 αιτιολογημένες γνώμες από τα εθνικά κοινοβούλια, αριθμός σημαντικά μικρότερος σε σχέση με το 2016 (65) και το 2017 (52). Ο συνολικός αριθμός των γνωμών που ελήφθησαν το 2018 ήταν σχεδόν ο ίδιος με τα προηγούμενα έτη (576 το 2017, 569 το 2018), κάτι που σημαίνει ότι το ποσοστό των αιτιολογημένων γνωμών επί του συνολικού αριθμού γνωμών που ελήφθησαν μειώθηκε από 10,5 % το 2016 και 9 % το 2017 σε 6,5 % το 2018. Το ποσοστό αιτιολογημένων γνωμών επί του συνολικού αριθμού γνωμών σχετικά με προτάσεις της Επιτροπής που υπόκεινται στον μηχανισμό ελέγχου της επικουρικότητας μειώθηκε επίσης από 17,6 % (65/370) το 2016 και 16 % (52/325) το 2017 σε 10,5 % (37/351) το 2018.

Οι 37 αιτιολογημένες γνώμες που υποβλήθηκαν το 2018 αφορούσαν 22 διαφορετικές προτάσεις ή δέσμες μέτρων (βλ. παράρτημα 1). Καμία δεν έλαβε περισσότερες από τέσσερις αιτιολογημένες γνώμες (με πέντε έως επτά ψήφους). Τούτο έρχεται σε αντίθεση με την κατάσταση το 2016, όταν η πρόταση αναθεώρησης της οδηγίας για την απόσπαση εργαζομένων έλαβε 14 αιτιολογημένες γνώμες και ενεργοποίησε τη διαδικασία της «κίτρινης κάρτας» και το 2017, όταν η πρόταση για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας έλαβε 11 αιτιολογημένες γνώμες χωρίς να ενεργοποιηθεί η εν λόγω διαδικασία. Οι προτάσεις που οδήγησαν στη διατύπωση των περισσότερων αιτιολογημένων γνωμών ήταν αυτές που αφορούσαν την αναθεώρηση της οδηγίας για το πόσιμο νερό, τη φορολόγηση των ψηφιακών δραστηριοτήτων στην Ένωση και τα μέτρα εξορθολογισμού για την προώθηση της υλοποίησης του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών. Καθεμία οδήγησε στη διατύπωση τεσσάρων αιτιολογημένων γνωμών. Το τμήμα 3.2 τις περιγράφει λεπτομερέστερα.

Παρά το γεγονός ότι οι αιτιολογημένες γνώμες των εθνικών κοινοβουλίων αμφισβητούν γενικά την προστιθέμενη αξία της προτεινόμενης δράσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο σε σύγκριση με τη δράση σε εθνικό, περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο, αξίζει επίσης να αναφερθεί ότι, αντιθέτως, η αιτιολογημένη γνώμη που εξέδωσε η γαλλικό Assemblée nationale σχετικά με τα στρατηγικά σχέδια στο πλαίσιο της κοινής γεωργικής πολιτικής αντιτίθεται στην υπερβολική μεταβίβαση αρμοδιοτήτων στα κράτη μέλη και υποστηρίζει ότι η πολιτική θα εφαρμοζόταν αποτελεσματικότερα σε επίπεδο Ένωσης.

Η μείωση του συνολικού αριθμού αιτιολογημένων γνωμών που εκδόθηκαν το 2018 αντικατοπτρίζει παρόμοια μείωση του αριθμού αιτιολογημένων γνωμών που εκδόθηκαν ανά κοινοβουλευτικό σώμα. 14 από τα 41 κοινοβουλευτικά σώματα εξέδωσαν αιτιολογημένες γνώμες το 2018 (έναντι 26 το 2016 και 19 το 2017). Το κοινοβουλευτικό σώμα που εξέδωσε τον μεγαλύτερο αριθμό αιτιολογημένων γνωμών ήταν το σουηδικό Riksdag. Αυτό από μόνο του εξέδωσε 12 αιτιολογημένες γνώμες, αντιπροσωπεύοντας ποσοστό μεγαλύτερο από το ένα τρίτο του συνόλου. Άλλα κοινοβουλευτικά σώματα που εξέδωσαν αιτιολογημένες γνώμες το 2018, με αλφαβητική σειρά κρατών μελών, ήταν τα ακόλουθα: το αυστριακό Bundesrat (3), το βρετανικό House of Commons (Βουλή των Κοινοτήτων) (2) και House of Lords (Βουλή των Λόρδων) (1), το γαλλικό Sénat (2), το γαλλικό Assemblée nationale (1),το γερμανικό Bundestag (2), το δανικό Folketing (2), το ιρλανδικό Dáil and Seanad Éireann (4), το ιταλικό Senato della Repubblica (1), το μαλτέζικο Kamra tad-Deputati (1), το ολλανδικό Tweede Kamer (1), το τσεχικό Poslanecká sněmovna (4) και το τσεχικό Senát (1).

3.2. Κύριες υποθέσεις

Στο παρόν τμήμα παρουσιάζονται οι τρεις μεμονωμένες προτάσεις/δέσμες μέτρων που έλαβαν τον μεγαλύτερο αριθμό αιτιολογημένων γνωμών το 2018 (τέσσερις η καθεμία).

·Πρόταση σχετικά με την αναθεώρηση της οδηγίας για το πόσιμο νερό

Την 1η Φεβρουαρίου 2018, η Επιτροπή πρότεινε την αναδιατύπωση της οδηγίας σχετικά με την ποιότητα του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης. Η συγκεκριμένη πρόταση οδήγησε στη διατύπωση τεσσάρων αιτιολογημένων γνωμών.

Το αυστριακό Bundesrat αμφισβήτησε τα οφέλη των προτεινόμενων διατάξεων σχετικά με την εκτίμηση κινδύνου και την ενημέρωση του κοινού, καθώς και τη συμβατότητα των διατάξεων για την πρόσβαση στη δικαιοσύνη με το αυστριακό νομικό σύστημα. Τα ιρλανδικά Dáil and Seanad Éireann διαπίστωσαν ότι η πρόταση περιόριζε άσκοπα το περιθώριο λήψης αποφάσεων σε εθνικό επίπεδο και δεν λάμβανε υπόψη τις υφιστάμενες ρυθμίσεις σε εθνικό επίπεδο και τις τοπικές και περιφερειακές παραμέτρους. Το βρετανικό House of Commons (Βουλή των Κοινοτήτων) υποστήριξε ότι η πρόταση δεν εξήγησε το μεγαλύτερο όφελος της δράσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο και προσέφερε στα κράτη μέλη ελάχιστη διακριτική ευχέρεια για την εφαρμογή των νέων διατάξεων, ιδίως όσον αφορά την απαίτηση παροχής πρόσβασης σε πόσιμο νερό σε δημόσιους χώρους. Το τσεχικό Poslanecká sněmovna έκρινε ότι η ποιότητα του νερού και τα ζητήματα που συνδέονται με την ελεύθερη πρόσβαση σε νερό σε δημόσιους χώρους θα μπορούσαν να επιτευχθούν επαρκώς από τα κράτη μέλη σε κεντρικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο.

Στις απαντήσεις της στις ανησυχίες που εκφράστηκαν από τα εθνικά κοινοβούλια σε σχέση με την επικουρικότητα, η Επιτροπή υπογράμμισε ότι, με την πρόταση αναθεώρησης της οδηγίας για το πόσιμο νερό, ανταποκρινόταν στην πρώτη επιτυχημένη ευρωπαϊκή πρωτοβουλία πολιτών «Δικαίωμα στο νερό» (Right2Water) και σε ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, με το οποίο καλούσε την Επιτροπή να καταθέσει νομοθετικές προτάσεις σύμφωνα με τον πρωταρχικό στόχο της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας πολιτών. Αποτελούσε επίσης συνέχεια στο θεματολόγιο των Ηνωμένων Εθνών για το 2030. Επιπλέον, η αξιολόγηση της οδηγίας για το πόσιμο νερό επιβεβαίωσε την αξία της νομοθεσίας για το πόσιμο νερό σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Συνεπώς, η Επιτροπή υποστήριξε ότι ο στόχος της πρότασης για την προστασία της ανθρώπινης υγείας μέσω της εξασφάλισης πόσιμου νερού υψηλής ποιότητας στους πολίτες της Ευρώπης θα μπορούσε να επιτευχθεί καλύτερα σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η Επιτροπή υπενθύμισε επίσης ότι η πρόταση αφήνει στα κράτη μέλη ευρεία διακριτική ευχέρεια κατά τη μεταφορά της οδηγίας στην εθνική νομοθεσία και την εφαρμογή της.

·Πρόταση οδηγιών για τη φορολόγηση των ψηφιακών δραστηριοτήτων στην Ένωση

Στις 21 Μαρτίου 2018, η Επιτροπή ενέκρινε πρόταση οδηγίας για τη θέσπιση κανόνων σχετικά με τη φορολόγηση των εταιρειών με σημαντική ψηφιακή παρουσία και πρόταση οδηγίας σχετικά με το κοινό σύστημα φόρου ψηφιακών υπηρεσιών επί εσόδων που προκύπτουν από την παροχή ορισμένων ψηφιακών υπηρεσιών. Οι εν λόγω οδηγίες αποτελούσαν μέρος μιας δέσμης μέτρων για τη φορολόγηση της ψηφιακής οικονομίας και αποσκοπούσαν στην αντιμετώπιση των προβλημάτων που δημιουργεί το γεγονός ότι το ισχύον πλαίσιο φορολογίας των εταιρειών δεν συμβαδίζει με τα νέα χαρακτηριστικά του ψηφιακού τομέα. Οι εν λόγω δύο προτάσεις οδήγησαν στη διατύπωση τεσσάρων αιτιολογημένων γνωμών. Τα τέσσερα κοινοβουλευτικά σώματα που εξέδωσαν αιτιολογημένες γνώμες ισχυρίστηκαν ότι η φορολογία αποτελούσε πρωτίστως θέμα των κρατών μελών και ότι ο στόχος των προτάσεων θα μπορούσε να επιτευχθεί καλύτερα μέσω εθνικών λύσεων συντονισμένων σε διεθνές επίπεδο, ιδίως στο πλαίσιο του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης.

Στις απαντήσεις της, η Επιτροπή υπογράμμισε το γεγονός ότι η φορολόγηση των ψηφιακών δραστηριοτήτων είχε διεθνή διάσταση, καθώς είναι βασισμένη στο διεθνές φορολογικό πλαίσιο και αφορά περιπτώσεις όπου οι ψηφιακές δραστηριότητες διεξάγονταν διασυνοριακά. Η έλλειψη συντονισμού των εθνικών δράσεων στον συγκεκριμένο τομέα θα μπορούσε να περιπλέξει τις καταστάσεις, να οδηγήσει σε στρεβλώσεις στην ενιαία αγορά και να αυξήσει τον κίνδυνο διπλής φορολόγησης. Σε αυτό το πλαίσιο, μια ευρωπαϊκή λύση θα προσδώσει προστιθέμενη αξία σε σύγκριση με διαφορετικές εθνικές πολιτικές, επειδή θα περιορίσει το βάρος της συμμόρφωσης για τις επιχειρήσεις που υπόκεινται στους νέους κανόνες και θα στείλει ένα ισχυρό μήνυμα στη διεθνή κοινότητα ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι αποφασισμένη να εξασφαλίσει δίκαιη φορολόγηση της ψηφιακής οικονομίας. Η Επιτροπή συνεργάζεται στενά με τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης για να στηρίξει την εξεύρεση διεθνούς λύσης, αλλά τούτο θα απαιτούσε χρόνο και η πρόταση για τη φορολόγηση των εταιρειών με σημαντική ψηφιακή παρουσία θα τόνωνε τις διεθνείς συζητήσεις.

·Πρόταση κανονισμού σχετικά με μέτρα εξορθολογισμού για την προώθηση της υλοποίησης του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών

Στις 27 Μαΐου 2018, η Επιτροπή ενέκρινε πρόταση κανονισμού σχετικά με μέτρα εξορθολογισμού για την προώθηση της υλοποίησης του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών. Στόχος της πρότασης αυτής είναι να στηρίξει την αποτελεσματική και έγκαιρη υλοποίηση του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών, ενώ απαιτεί από κάθε κράτος μέλος να ορίσει μια ενιαία αρμόδια αρχή χορήγησης αδειών. Οδήγησε στη διατύπωση τεσσάρων αιτιολογημένων γνωμών.

Το σουηδικό Riksdag υποστήριξε τους στόχους της πρότασης, αλλά άσκησε κριτική στο προτεινόμενο πεδίο εφαρμογής του σχεδίου κανονισμού, το οποίο θα περιλάμβανε όλα τα στοιχεία υποδομής του κεντρικού διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών, αποτελούμενου από εθνικά δίκτυα μεταφορών που υπόκεινται σε εθνικές διαδικασίες σχεδιασμού και χορήγησης αδειών. Κατά την γνώμη του Riksdag, δεν είναι απαραίτητο να ελέγχονται διεξοδικά οι εθνικές διαδικασίες σχεδιασμού και χορήγησης αδειών, ούτε η λειτουργία των εθνικών θεσμικών οργάνων, συμπεριλαμβανομένης της τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης. Το γερμανικό Bundestag υποστήριξε επίσης τους στόχους της πρότασης, αλλά θεώρησε ότι οι συγκεκριμένοι στόχοι θα μπορούσαν να επιτευχθούν εξίσου αποτελεσματικά από τα κράτη μέλη σε κεντρικό, περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο, χωρίς να απαιτείται από κάθε κράτος μέλος να ορίσει μια ενιαία αρμόδια αρχή. Επίσης, επέκρινε την επιλογή ενός κανονισμού, θεωρώντας ότι μια οδηγία θα είχε επιτρέψει να ληφθούν περισσότερο υπόψη οι εθνικές ιδιαιτερότητες. Το τσεχικό Senát έκρινε ότι η προτεινόμενη ενιαία ολοκληρωμένη διαδικασία δεν λάμβανε υπόψη την πολυπλοκότητα των καταστάσεων που αντιμετωπίζονται και ότι η τρέχουσα κατάσταση θα μπορούσε να βελτιωθεί με την ανταλλαγή ορθών πρακτικών μεταξύ των κρατών μελών. Το ιρλανδικό Oireachtas έκρινε ότι η πρόταση περιόριζε άσκοπα τις εθνικές διαδικασίες λήψης αποφάσεων και δεν λάμβανε υπόψη τα τοπικά και περιφερειακά ζητήματα.