ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ - Μέρος Πρώτο - XXXIIIη Έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού - 2003

Εισαγωγή

1. Η φετινή έκθεση δεν αποτυπώνει μόνο τις σημαντικές αλλαγές της εσωτερικής οργάνωσης και των μεθόδων εργασίας της Επιτροπής στον τομέα της κοινοτικής πολιτικής ανταγωνισμού, αλλά και δείχνει με ποιον τρόπο εξασφαλίζει η Επιτροπή τη συνοχή της ευρωπαϊκής οικονομικής διακυβέρνησης συμβιβάζοντας την ανάγκη για συνέχεια με την ανάγκη νέων προσεγγίσεων.

2. Από τη μια πλευρά, η σημερινή Επιτροπή βαίνει προς το τέλος της θητείας της, ενώ σύντομα θα υποδεχθούμε 10 νέα κράτη μέλη στους κόλπους της διευρυμένης Ένωσης. Είναι σημαντικό να δοθεί έμφαση στη συνέχιση και την επέκταση της εφαρμογής των κοινών κανόνων ανταγωνισμού ώστε τα νέα κράτη μέλη να μπορέσουν να ενταχθούν ομαλά στο νέο περιβάλλον. Έτσι, η προετοιμασία της πρακτικής εφαρμογής του εκσυγχρονισμένου διαδικαστικού πλαισίου επιβολής των κανόνων για τις περιοριστικές συμφωνίες και τις καταχρήσεις δεσπόζουσας θέσης βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη. Επίσης, η αναθεώρηση του ισχύοντος κανονισμού περί συγκεντρώσεων προβλέπεται να έχει ολοκληρωθεί μέχρι την προσχώρηση των νέων κρατών μελών. Ενώ η ανάγκη επιτάχυνσης των μεταρρυθμίσεων στον τομέα του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων έχει αναγνωριστεί εδώ και καιρό, οι συνθήκες έχουν πλέον ωριμάσει για να γίνει το όραμα πραγματικότητα. Η φετινή αποφασιστική παρέμβαση της Επιτροπής υπέρ της ισότιμης εφαρμογής των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις σε όλα τα κράτη μέλη, μικρά και μεγάλα, υπογραμμίζει τη σημασία επίλυσης του θέματος των κρατικών παρεμβάσεων που στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό, ισότιμα με τηςν επιβολή των κανόνων σχετικά με τις επιχειρήσεις.

3. Από την άλλη πλευρά, οι τομεακές εξελίξεις χρήζουν ιδιαίτερης προσοχής και απαιτούν προσπάθειες τόσο εκ μέρους της βιομηχανίας όσο και εκ μέρους της Επιτροπής. Η υλοποίηση της ελευθέρωσης των ηλεκτρονικών επικοινωνιών, της ενέργειας ή των μεταφορών στην Ευρώπη, χωρίς να θιγεί η αποτελεσματική παροχή υπηρεσιών σε όλους τους καταναλωτές, είναι ένα έργο δύσκολο, αλλά εφικτό. Για παράδειγμα, η συμφιλίωση της υγιούς οικονομικής ανάπτυξης του τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης με άλλους δημόσιους στόχους, όπως η εξασφάλιση της πολυφωνίας αξιόπιστων πηγών ενημέρωσης απαιτεί την προσεκτική εφαρμογή των κατάλληλων μέσων.

4. Η πολιτική ανταγωνισμού της ΕΕ διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην επίτευξη των στόχων της ατζέντας της Λισσαβώνας σχετικά με την ανταγωνιστικότητα. Περιλαμβάνει κανόνες σχετικά με την προστασία του ανταγωνισμού και τις συγκεντρώσεις, οι οποίοι είναι ουσιώδεις για την εύρυθμη λειτουργία της οικονομίας της αγοράς, αλλά και την εφαρμογή μιας αποτελεσματικής και αυστηρής πειθαρχίας σε ό,τι αφορά τις κρατικές ενισχύσεις. Έχοντας υπόψη την παγκόσμια οικονομική κατάσταση γενικότερα και τις ευρωπαϊκές προσπάθειες προώθησης της ανάπτυξης, η αλληλεπίδραση μεταξύ των διαφόρων μέσων πολιτικής που έχει στη διάθεσή της η Επιτροπή πρέπει να αξιοποιηθεί κατά το βέλτιστο δυνατό τρόπο και η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ να διατηρήσει ιδιαίτερη προτεραιότητα.

Στατιστικές σχετικά με τη δραστηριότητα της Επιτροπής στον τομέα της εφαρμογής του δικαίου του ανταγωνισμού το 2003

5. Το 2003 οι νέες υποθέσεις ανήλθαν συνολικά σε 815, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται 262 υποθέσεις περιοριστικών συμφωνιών και καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης (βάσει των άρθρων 81, 82 και 86 της συνθήκης ΕΚ), 212 υποθέσεις συγκεντρώσεων και 377 υποθέσεις κρατικών ενισχύσεων (εξαιρουμένων των καταγγελιών). Οι νέες υποθέσεις μειώθηκαν σημαντικά σε όλους τους τομείς, στους τομείς των περιοριστικών συμφωνιών και καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης, και των συγκεντρώσεων κατά ένα πέμπτο περίπου, ενώ στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων κατά ένα έβδομο περίπου.

6. Στον τομέα των περιοριστικών συμφωνιών και καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης, ο αριθμός των νέων κοινοποιήσεων μειώθηκε περαιτέρω (κατά ένα τέταρτο), ενώ η πλήρης κατάργηση του συστήματος κοινοποίησης τίθεται σε ισχύ από τον Μάιο του 2004. Σύμφωνα με την ίδια λογική, οι διαδικασίες που κινήθηκαν αυτεπάγγελτα (97 υποθέσεις) αυξήθηκαν ελαφρά. Οι υποθέσεις που κινήθηκαν κατόπιν καταγγελίας κινούνται σε παρόμοιο επίπεδο (94), αλλά είναι σαφώς λιγότερες από τις αντίστοιχες υποθέσεις του προηγούμενου έτους (μείωση κατά ένα τέταρτο). Όσον αφορά τις συγκεντρώσεις, οι υποθέσεις στον εν λόγω τομέα μειώθηκαν περαιτέρω και έφθασαν και πάλι τα (ήδη υψηλά) επίπεδα του τέλους της δεκαετίας του 1990. Στον τομέα του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων, ο αριθμός κοινοποιήσεων και νέων υποθέσεων μη κοινοποιηθείσας ενίσχυσης μειώθηκε, ενώ οι νέες υποθέσεις σχετικά με υφιστάμενες ενισχύσεις σχεδόν τετραπλασιάστηκαν (μετά από έντονη μείωση το 2002). Τα κράτη μέλη κοινοποίησαν 203 υποθέσεις βάσει του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία.

7. Ο συνολικός αριθμός υποθέσεων που διεκπεραιώθηκαν το 2003 ανήλθε σε 831, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται 319 υποθέσεων περιοριστικών συμφωνιών και καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης, 230 υποθέσεις συγκέντρωσης και 282 υποθέσεις κρατικής ενίσχυσης (εξαιρουμένων των καταγγελιών) [1]. Στον τομέα των περιοριστικών συμφωνιών και καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης, 24 υποθέσεις περατώθηκαν με επίσημη απόφαση, ενώ οι εκκρεμείς υποθέσεις μειώθηκαν περαιτέρω. Στον τομέα του ελέγχου των συγκεντρώσεων, εκδόθηκαν 231 επίσημες αποφάσεις κατά τη διάρκεια του έτους, ενώ ο αριθμός υποθέσεων που απαιτούν εμπεριστατωμένη εξέταση (9) παραμένει σταθερός. Όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις, ο αριθμός αρνητικών αποφάσεων (20) μειώθηκε σχεδόν κατά το ήμισυ και οι θετικές αποφάσεις (18) μειώθηκαν κατά ένα τρίτο και πλέον σε σχέση με το 2002. Ο αριθμός των επίσημων διαδικασιών που κινήθηκαν (55) ήταν επίσης χαμηλότερος σε σχέση με το προηγούμενο έτος.

[1] Αριθμός υποθέσεων κρατικής ενίσχυσης που διεκπεραιώθηκαν με οριστική απόφαση των ακόλουθων κατηγοριών: μη διατύπωση αντιρρήσεων, θετική απόφαση, αρνητική απόφαση, απόφαση υπό όρους.

Ένθετο 1: Πολιτική ανταγωνισμού και καταναλωτές

Κατά τη διάρκεια του 2003 σημειώθηκαν σημαντικές εξελίξεις όσον αφορά τη μεγαλύτερη ενοποίηση της πολιτικής ανταγωνισμού και της πολιτικής προστασίας των καταναλωτών της Επιτροπής. Έχουν τεθεί ισχυρά θεμέλια για περαιτέρω πρόοδο το 2004.

Με την ευκαιρία της φετινής δεύτερης Ημέρας Ανταγωνισμού στις 9 Δεκεμβρίου στη Ρώμη, ο Επίτροπος Monti ανακοίνωσε το διορισμό του κ. Juan Riviθre y Martν [2] στη νέα θέση του Συνδέσμου με τους Καταναλωτές της Γενικής Διεύθυνσης Ανταγωνισμού της Επιτροπής (ΓΔ Ανταγωνισμού). Η θέση αυτή δημιουργήθηκε για να εξασφαλιστεί ο μόνιμος διάλογος με τους ευρωπαίους καταναλωτές, των οποίων η ευημερία αποτελεί πρωταρχική μέριμνα της πολιτικής ανταγωνισμού, όμως η φωνή τους δεν ακούγεται επαρκώς κατά την εξέταση μεμονωμένων υποθέσεων ή στις συζητήσεις για θέματα πολιτικής. Με τη δημιουργία της νέας αυτής θέσης επιδιώκεται επίσης να αναπτυχθούν στενότερες επαφές μεταξύ της ΓΔ Ανταγωνισμού και άλλων Γενικών Διευθύνσεων (ΓΔ) της Επιτροπής, κυρίως δε με τη ΓΔ Υγείας και Προστασίας των Καταναλωτών.

[2] Ο κ. Riviθre y Martν εργάζεται στη ΓΔ Ανταγωνισμού από το 1989. Προηγουμένως κατείχε τη θέση του Συμβούλου στη Διεύθυνση Χάραξης και Συντονισμού Πολιτικής.

Ειδικότερα, τα καθήκοντα του Συνδέσμου με τους Καταναλωτές είναι, μεταξύ άλλων, τα εξής:

να αποτελεί τον βασικό κόμβο επαφών για οργανώσεις καταναλωτών και μεμονωμένους καταναλωτές,

να διατηρεί τακτικότερες και στενότερες επαφές με οργανώσεις καταναλωτών και ιδιαίτερα με την Ευρωπαϊκή Συμβουλευτική Ομάδα Καταναλωτών (European Consumer Consultative Group - ECCG) [3],

[3] Η ECCG αποτελείται από 18 μέλη, ένα για κάθε κράτος μέλος, το οποίο εκπροσωπεί τις οργανώσεις καταναλωτών κράτους μέλους, και άλλα τρία μέλη, καθένα από τα οποία εκπροσωπεί τις ευρωπαϊκές οργανώσεις καταναλωτών AEC (Ένωση Ευρωπαίων Καταναλωτών), ANEC και BEUC (Ευρωπαϊκό Γραφείο Ενώσεων Καταναλωτών). Εκπρόσωποι των οργανώσεων καταναλωτών από τις υπό προσχώρηση χώρες συμμετέχουν ήδη ως παρατηρητές στις εργασίες της ECCG.

να ειδοποιεί τις ενώσεις καταναλωτών για υποθέσεις ανταγωνισμού, όταν η συνεισφορά τους μπορεί να είναι χρήσιμη, και να τους ενημερώνει για τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να συνεισφέρουν και να εκφράσουν τις απόψεις τους,

να διατηρεί επαφές με τις εθνικές αρχές ανταγωνισμού για θέματα προστασίας των καταναλωτών.

Όπως και στην περίπτωση του Προϊσταμένου Οικονομολόγου για θέματα Ανταγωνισμού, ο ρόλος του Συνδέσμου με τους Καταναλωτές δεν περιορίζεται μόνο στον τομέα του ελέγχου των συγκεντρώσεων, αλλά αφορά και τις υποθέσεις συμπράξεων και καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης, καθώς και άλλες υποθέσεις και πολιτικές ανταγωνισμού [4].

[4] Η σχεδιαζόμενη δημιουργία αυτής της θέσης είχε ανακοινωθεί για πρώτη φορά το 2002, όταν εφαρμόστηκε σειρά μεταρρυθμίσεων σχετικά με τον έλεγχο των συγκεντρώσεων στην ΕΕ.

Οι οργανώσεις καταναλωτών, καθώς και οι μεμονωμένοι καταναλωτές, θα μπορούν να επικοινωνούν άμεσα με τον Σύνδεσμο με τους Καταναλωτές σχετικά με θέματα ανταγωνισμού μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου στη διεύθυνση

COMP-CONSUMER-OFFICER@cec.eu.int

Επιπλέον, για πρώτη φορά η Επιτροπή προήδρευσε σε κοινή σύσκεψη ανώτερων υπαλλήλων αρμόδιων σε θέματα ανταγωνισμού και καταναλωτών από τα 15 κράτη μέλη, τις υπό προσχώρηση χώρες και τις χώρες της ΕΖΕΣ. Η σύσκεψη πραγματοποιήθηκε στις 19 Νοεμβρίου στις Βρυξέλλες. Οι συμμετέχοντες εξέφρασαν τη στήριξή τους για τη μεγαλύτερη ενοποίηση μεταξύ της πολιτικής ανταγωνισμού και της πολιτικής προστασίας των καταναλωτών. Ειδικότερα, επεσήμαναν την ανάγκη να αναπτυχθεί μια κοινή μεθοδολογία συλλογής και ανάλυση των σχετικών δεδομένων, όπως οι καταγγελίες καταναλωτών, καθώς και να καθοριστεί η βλάβη εις βάρος των καταναλωτών και άλλες ζημίες της ευημερίας των καταναλωτών σε συγκεκριμένες αγορές. Συμφώνησαν επίσης ότι η διατήρηση του ανταγωνισμού στην αγορά δεν αποτελεί αυτοσκοπό, αλλά εξίσου σημαντικό είναι το αποτέλεσμα του ανταγωνισμού, από άποψη χαμηλότερων τιμών ή/και περισσότερων δυνατοτήτων επιλογής για τους καταναλωτές.

Εκτός από αυτή τη σημαντική εξέλιξη για τους καταναλωτές, η Επιτροπή πραγματεύθηκε αρκετές υποθέσεις που είτε επηρεάζουν είτε παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους καταναλωτές. Πολλές από τις επίσημες αποφάσεις που περιγράφονται στην παρούσα έκθεση - είτε πρόκειται για αποφάσεις σε μεμονωμένες υποθέσεις (για παράδειγμα, στους τομείς της κινητής τηλεφωνίας, της ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης ή των αεροπορικών μεταφορών) είτε πρόκειται για τομεακές πρωτοβουλίες (για παράδειγμα στους τομείς των μεταφορών, των ελεύθερων επαγγελμάτων, των αυτοκινήτων και των μέσων μαζικής ενημέρωσης) - επηρεάζουν άμεσα την καθημερινή ευημερία των καταναλωτών.

Η μεταρρύθμιση του ελέγχου των συγκεντρώσεων και ο εκσυγχρονισμός των κανόνων κατά των περιοριστικών συμφωνιών και καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης που περιγράφονται στην παρούσα έκθεση, αποτελούν σημαντικές πρωτοβουλίες με στόχο να καταστεί η κοινοτική πολιτική ανταγωνισμού αποτελεσματικότερη και καλύτερα προσαρμοσμένη στα δεδομένα της αγοράς, επιδιώκοντας ταυτόχρονα να διασφαλιστεί ότι λαμβάνεται επαρκώς υπόψη η προστασία των καταναλωτών. Άλλη μία δυνητικώς σημαντική εξέλιξη που παρουσιάζεται είναι ο εντοπισμός από την Επιτροπή δυνητικώς παράνομων κρατικών ενισχύσεων στις υπό προσχώρηση χώρες.

Εκτός από τις επίσημες διαδικασίες, υπάρχουν και άτυποι τρόποι αντιμετώπισης των πιθανών αρνητικών συνεπειών της συμπεριφοράς των συμμετεχόντων στην αγορά και η Επιτροπή χρησιμοποιεί τέτοια μέσα. Η υπόθεση που περιγράφεται στη συνέχεια αποτελεί ένα συναφές παράδειγμα της δράσης της Επιτροπής προς όφελος των καταναλωτών.

Διευθέτηση σχετικά με τους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας [5]

[5] Υπόθεση COMP/D-3/38.468

Η Οργανωτική Επιτροπή των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας, ΟΕΟΑ ΑΘΗΝΑ 2004, ζήτησε από την Επιτροπή να της επιβεβαιώσει ότι οι όροι διάθεσης εισιτηρίων για τους Αγώνες του 2004 είναι σύμφωνοι με τους κανόνες ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Οι όροι αυτοί προβλέπουν διαφόρους διαύλους πώλησης εισιτηρίων για κατοίκους του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ). Για πρώτη φορά οι κάτοικοι του ΕΟΧ μπορούν να αγοράσουν εισιτήρια απευθείας από την οργανωτική επιτροπή μέσω του Διαδικτύου. Οι κάτοικοι του ΕΟΧ μπορούν επίσης να αγοράσουν εισιτήρια μέσω των Εθνικών Ολυμπιακών Επιτροπών και των εξουσιοδοτημένων πρακτόρων τους. Τα μέτρα αυτά διασφαλίζουν ότι όλοι οι κάτοικοι του ΕΟΧ μπορούν να αγοράσουν εισιτήρια επί ίσοις όροις χωρίς διάκριση με βάση την εθνικότητα. Επιπλέον, οι θεατές μπορούν να αγοράσουν τα εισιτήριά τους χωριστά από τις υπηρεσίες ταξιδίου ή διαμονής που ενδεχομένως θέλουν να αγοράσουν.

Μετά από συνομιλίες μεταξύ της ΟΕΟΑ ΑΘΗΝΑ 2004 και της Επιτροπής προκειμένου να προστατευθεί το συμφέρον των καταναλωτών και να εξασφαλιστεί η τήρηση των κανόνων ανταγωνισμού, η ΟΕΟΑ ΑΘΗΝΑ 2004 τροποποίησε τους όρους διάθεσης εισιτηρίων όσον αφορά ορισμένες λεπτομέρειες για τις πωλήσεις μέσω του Διαδικτύου και τις πωλήσεις από τις Εθνικές Ολυμπιακές Επιτροπές του ΕΟΧ, επιτρέποντάς τους να πωλούν εισιτήρια σε τιμή κατώτερη της ονομαστικής αξίας χωρίς να επιβάλλεται ελάχιστη τιμή. Κατόπιν αυτών των τροποποιήσεων, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι βάσει των διαθέσιμων πληροφοριών, οι όροι διάθεσης εισιτηρίων δεν παραβαίνουν τους κανόνες ανταγωνισμού.

I - Περιοριστικές συμφωνίες και καταχρήσεις δεσπόζουσας θέσης - Άρθρα 81 και 82. Κρατικά μονοπώλια και μονοπωλιακά δικαιώματα - Άρθρα 31 και 86

A - Εκσυγχρονισμός των νομοθετικών και ερμηνευτικών κανόνων

1. Νέοι κανόνες ανταγωνισμού της Επιτροπής

Αναθεώρηση του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία στον τομέα της μεταφοράς τεχνολογίας.

8. Τον Οκτώβριο 2003 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε σχέδιο κανόνων και κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τις συμφωνίες παραχώρησης άδειας εκμετάλλευσης τεχνολογίας [6]. Οι άδειες εκμετάλλευσης τεχνολογίας, όπως τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας ή τα πνευματικά δικαιώματα επί τεχνογνωσίας και λογισμικού, γίνονται ολοένα και σημαντικότερες και έχουν καίρια σημασία για τη διάδοση των καινοτομιών σε μεγάλη κλίμακα. Στόχος των σχεδιαζόμενων νέων κανόνων είναι να αποσαφηνιστεί η εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού στον εν λόγω τομέα και να εξασφαλιστεί η προσαρμογή τους στις μεταβαλλόμενες συνθήκες της σημερινής οικονομίας.

[6] ΕΕ C 235 της 1.10.2003

9. Οι νέοι κανόνες έχουν σχεδιαστεί έτσι ώστε να συνάδουν με τη νέα γενιά κανονισμών απαλλαγής κατά κατηγορία και κατευθυντήριων γραμμών για τις συμφωνίες διανομής και τις οριζόντιες συμφωνίες συνεργασίας, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη τις ιδιαιτερότητες των συμφωνιών παραχώρησης άδειας εκμετάλλευσης. Τούτο αποτέλεσε και αίτημα πολλών φορέων που διατύπωσαν παρατηρήσεις επί της Έκθεσης Αξιολόγησης του Δεκεμβρίου 2001. Κατ'αυτόν τον τρόπο προκύπτουν τα ακόλουθα πλεονεκτήματα:

- Ο κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία θα περιλαμβάνει μόνο κατάλογο απαγορεύσεων («μαύρη λίστα»): ό,τι δεν εξαιρείται ρητά από την απαλλαγή κατά κατηγορία καλύπτεται πλέον από αυτήν. Καταργώντας τους καταλόγους με τις «λευκές» και «γκρίζες» ρήτρες του ισχύοντος κανονισμού, αποφεύγονται τα άκαμπτα αποτελέσματα. Κατ'αυτόν τον τρόπο οι εταιρείες έχουν μεγαλύτερη ευχέρεια να καταρτίσουν τις εμπορικώς πιο βιώσιμες συμφωνίες άδειας εκμετάλλευσης, ενώ ταυτόχρονα διασφαλίζεται ο αποτελεσματικός ανταγωνισμός και παρέχεται επαρκής ασφάλεια δικαίου στις εταιρείες.

- Το πεδίο εφαρμογής των νέων κανόνων επεκτείνεται επίσης καλύπτοντας όλα τα είδη συμφωνιών μεταφοράς τεχνολογίας για την παραγωγή προϊόντων ή υπηρεσιών. Ο νέος κανονισμός προβλέπεται να καλύπτει όχι μόνο την παραχώρηση άδειας εκμετάλλευσης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και τεχνογνωσίας, αλλά και την παραχώρηση άδειας εκμετάλλευσης πνευματικών δικαιωμάτων επί λογισμικού, όπως ζητήθηκε από πολλούς φορείς που διατύπωσαν παρατηρήσεις επί της έκθεσης αξιολόγησης. Στις περιπτώσεις που η Επιτροπή δεν έχει την εξουσία να εκδώσει κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία, όπως για τις κοινοπραξίες εκμετάλλευσης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και για την παραχώρηση άδειας εκμετάλλευσης πνευματικών δικαιωμάτων εν γένει, οι κατευθυντήριες γραμμές θα παρέχουν σαφείς οδηγίες σχετικά με τη μελλοντική πολιτική εφαρμογής της νομοθεσίας.

- Οι νέοι κανόνες θα διαχωρίζουν σαφώς τις συμφωνίες παραχώρησης άδειας εκμετάλλευσης μεταξύ ανταγωνιστών από τις αντίστοιχες συμφωνίες μεταξύ μη ανταγωνιστών. Για προφανείς λόγους η πολιτική ανταγωνισμού πρέπει να διαχωρίζει την παραχώρηση άδειας εκμετάλλευσης μεταξύ ανταγωνιστών και μεταξύ μη ανταγωνιστών, ιδίως διότι ο εφαρμοστέος κατάλογος περιορισμών ιδιαίτερης σοβαρότητας πρέπει να είναι διαφορετικός στις δύο αυτές περιπτώσεις. Προβλήματα ανταγωνισμού είναι πιθανότερο να προκύψουν από συμφωνίες παραχώρησης άδειας εκμετάλλευσης μεταξύ ανταγωνιστών παρά από αντίστοιχες συμφωνίες μεταξύ μη ανταγωνιστών.

10. Με τη δημοσίευση του σχεδίου κανονισμού και του σχεδίου κατευθυντήριων γραμμών, η Επιτροπή κάλεσε όλους τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους επί των νέων κανόνων μέχρι το τέλος Νοεμβρίου 2003. Η Επιτροπή έλαβε 79 παρατηρήσεις. Μετά τη μελέτη των παρατηρήσεων αυτών, η Επιτροπή θα αναθεωρήσει τα δύο σχέδια και θα εκδώσει νέους κανόνες. Στόχος της Επιτροπής είναι να τεθούν σε ισχύ οι αναθεωρημένοι κανόνες πριν από την εφαρμογή του νέου εκσυγχρονισμένου καθεστώτος στον τομέα των περιοριστικών συμφωνιών και καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης τον Μάιο 2004.

2. Εκσυγχρονισμός των κανόνων εφαρμογής των άρθρων 81 και 82 της συνθήκης ΕΚ

11. Για να ολοκληρωθεί ο εκσυγχρονισμός της εφαρμογής των κοινοτικών κανόνων στον τομέα των περιοριστικών συμφωνιών και καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης, η Επιτροπή πρέπει να εκδώσει σειρά πράξεων, που είναι κοινώς γνωστές ως πακέτο εκσυγχρονισμού. Οι πράξεις αυτές αποσκοπούν κυρίως στη διευκόλυνση της εφαρμογής των εξουσιών επιβολής της νομοθεσίας που έχουν οι εθνικές αρχές ανταγωνισμού και στην περαιτέρω επεξεργασία των μηχανισμών συνεργασίας με τις εθνικές αρχές ανταγωνισμού (ΕΑΑ) και τα εθνικά δικαστήρια που προβλέπονται στον κανονισμό 1/2003.

12. Τον Σεπτέμβριο, η Επιτροπή εξέδωσε σχέδια κειμένων με σκοπό τη δημόσια διαβούλευση επί όλων των στοιχείων του πακέτου εκσυγχρονισμού [7]. Κατόπιν της δημόσιας διαβούλευσης υποβλήθηκαν 50 περίπου παρατηρήσεις. Μετά τη μελέτη αυτών των παρατηρήσεων, η Επιτροπή θα αναθεωρήσει τα σχέδια και θα εκδώσει νέα κείμενα στην αρχή του επόμενου έτους, πριν από την 1η Μαΐου 2004, ημερομηνία εφαρμογής του κανονισμού αριθ. 1/2003.

[7] Τα σχέδια κειμένων δημοσιεύθηκαν με σκοπό τη δημόσια διαβούλευση στην ΕΕ C 243 της 10.10.2003, σ. 3.

13. Το πακέτο περιλαμβάνει κανονισμό της Επιτροπής για την εφαρμογή του κανονισμού αριθ. 1/2003 του Συμβουλίου και έξι ανακοινώσεις. Ο κανονισμός εφαρμογής της Επιτροπής πραγματεύεται κυρίως τους όρους που διέπουν την ακρόαση των ενδιαφερομένων μερών, καταγγελλόντων και τρίτων, καθώς και διάφορα άλλα διαδικαστικά θέματα, όπως η πρόσβαση στο φάκελο και η μεταχείριση των εμπιστευτικών πληροφοριών. Τα έξι σχέδια ανακοινώσεων μπορούν να χωριστούν σε τρεις κατηγορίες:

(a) η πρώτη ομάδα ανακοινώσεων σκιαγραφεί την τρέχουσα κατάσταση της νομολογίας του Δικαστηρίου και της πρακτικής της Επιτροπής σχετικά με δύο ουσιώδεις έννοιες για την εφαρμογή του άρθρου 81 της συνθήκης ΕΚ, συγκεκριμένα δε την έννοια του επηρεασμού του εμπορίου μεταξύ κρατών μελών και τις αρχές που θεμελιώνουν το άρθρο 81 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΚ. Εκθέτοντας τη μεθοδολογία εφαρμογής αυτών των διατάξεων και συνοψίζοντας την υφιστάμενη νομολογία, οι ανακοινώσεις θα βοηθήσουν τις εθνικές αρχές ανταγωνισμού και τα εθνικά δικαστήρια στην εφαρμογή των εν λόγω διατάξεων της συνθήκης.

(b) η δεύτερη ομάδα ανακοινώσεων εστιάζεται στους μηχανισμούς συνεργασίας μεταξύ των διαφόρων φορέων που εφαρμόζουν τις κοινοτικούς κανόνες ανταγωνισμού - Επιτροπή, εθνικές αρχές ανταγωνισμού και εθνικά δικαστήρια - και αποσκοπεί κυρίως στην λεπτομερέστερη ανάπτυξη των μηχανισμών συνεργασίας που προβλέπονται στον κανονισμό αριθ. 1/2003 για να εξασφαλιστεί η αποτελεσματική και συνεπής εφαρμογή των άρθρων 81 και 82 της συνθήκης ΕΚ σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι ανακοινώσεις πραγματεύονται ιδίως τον καταμερισμό εργασίας στις διάφορες υποθέσεις και τις ακόλουθες δραστηριότητες συντονισμού και συνεργασίας μεταξύ των αρχών ανταγωνισμού στο πλαίσιο του ΕΔΑ (Ευρωπαϊκό Δίκτυο Ανταγωνισμού), καθώς και τη δυνατότητα της Επιτροπής να υποβάλλει γραπτές και προφορικές παρατηρήσεις στα εθνικά δικαστήρια.

(c) η τελευταία ομάδα σχεδίων ανακοινώσεων πραγματεύεται τη σχέση μεταξύ της Επιτροπής και ορισμένων βασικών ενδιαφερομένων στον τομέα της πολιτικής ανταγωνισμού: καταναλωτές και επιχειρηματική κοινότητα. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή σχεδιάζει να εκδώσει ανακοίνωση σχετικά με τη μεταχείριση των καταγγελιών και δεύτερη ανακοίνωση σχετικά με τις επιστολές καθοδήγησης. Σκοπός των ανακοινώσεων αυτών είναι να βοηθηθούν οι επιχειρήσεις στην εκτίμηση καινοφανών θεμάτων ή θεμάτων που δεν έχουν επιλυθεί.

3. Αναθέώρηση διαδικαστικών κανόνων

3.1 Διορισμός Προϊσταμένου Οικονομολόγου για θέματα Ανταγωνισμού

14. Την 1η Σεπτεμβρίου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διόρισε τον καθηγητή Lars-Hendrik Rφller για τρία χρόνια στη θέση του Προϊσταμένου Οικονομολόγου για θέματα Ανταγωνισμού. Ένα επιτελείο 10 περίπου ειδικευμένων οικονομολόγων θα χρησιμοποιηθεί για τη θέση αυτή.

15. Ο καθηγητής Rφller έχει την έδρα Βιομηχανικής Οικονομικής στο Πανεπιστήμιο Humboldt του Βερολίνου. Είναι επίσης Διευθυντής του Ινστιτούτου Ανταγωνιστικότητας και Βιομηχανικής Αλλαγής του Wissenschaftszentrum Berlin fόr Sozialforschung. Από το 1996, είναι διευθυντής προγράμματος της ομάδας βιομηχανικής οργάνωσης του Κέντρου Ερευνών Οικονομικής Πολιτικής (Centre for Economic Policy Research - CEPR) με έδρα το Λονδίνο. Μετά την απόκτηση πτυχίου B.S. στην Επιστήμη των Ηλεκτρονικών Υπολογιστών από το Texas A&M University, συνέχισε τις σπουδές του στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια (M.S. στην Επιστήμη των Ηλεκτρικών Υπολογιστών και της Πληροφορικής, M.A. στα Οικονομικά, Διδακτορικό στα Οικονομικά). Στη συνέχεια κατέλαβε θέσεις σε διάφορα ακαδημαϊκά ιδρύματα, συμπεριλαμβανομένου του γαλλικού Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Διοίκησης Επιχειρήσεων INSEAD, του Πανεπιστημίου Stanford, του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης και του Universitat Autςnoma de Barcelona. Υπήρξε σύμβουλος διάφορων δημόσιων φορέων και ιδιωτικών επιχειρήσεων σε υποθέσεις πολιτικής ανταγωνισμού. Έχει στο ενεργητικό του πολλές δημοσιεύσεις σε θέματα ανταγωνισμού και είναι μέλος της συντακτικής επιτροπής αρκετών περιοδικών, όπως το International Journal of Industrial Economics (διευθυντής σύνταξης από το 1999).

16. Ο Επίτροπος Ανταγωνισμού Mario Monti προέβη στην εξής δήλωση: «Είμαι βέβαιος ότι ο καθηγητής Rφller με την εξέχουσα ακαδημαϊκή σταδιοδρομία και την εμπειρία του στον τομέα θα παράσχει πολύτιμη συνδρομή στην προετοιμασία των αποφάσεων της Επιτροπής σε περίπλοκες υποθέσεις στον τομέα των συγκεντρώσεων, αλλά και σε έρευνες στους τομείς των περιοριστικών συμφωνιών και καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσεις και των κρατικών ενισχύσεων».

17. Το έργο του Προϊσταμένου Οικονομολόγου περιλαμβάνει τρία κυρίως σκέλη:

- Καθοδήγηση σε θέματα οικονομικών και οικονομετρίας κατά την εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού. Στο πλαίσιο αυτό είναι δυνατό να περιλαμβάνεται η συνεισφορά στην ανάπτυξη γενικών μέσων πολιτικής.

- Γενική καθοδήγηση σε μεμονωμένες υποθέσεις ανταγωνισμού από τα πρώιμα στάδιά τους.

- και

- Λεπτομερής καθοδήγηση στις σημαντικότερες υποθέσεις ανταγωνισμού που άπτονται περίπλοκων οικονομικών θεμάτων, ιδίως όταν απαιτείται εξειδικευμένη ποσοτική ανάλυση.

18. Ο Προϊστάμενος Οικονομολόγος θα είναι επίσης υπεύθυνος για τη διατήρηση επαφών με την ακαδημαϊκή κοινότητα και θα διοργανώνει και θα προεδρεύει σε συνεδριάσεις της Ακαδημαϊκής Συμβουλευτικής Ομάδας για την Πολιτική Ανταγωνισμού, μιας ομάδας κορυφαίων ακαδημαϊκών με αντικείμενο τη βιομηχανική οργάνωση και τις κρατικές ενισχύσεις.

3.2 Δραστηριότητα του Συμβούλου Ακροάσεων

3.2.1 Το δεύτερο έτος υπό τη νέα εντολή

19. Το 2001, η Επιτροπή εξέδωσε νέα απόφαση προκειμένου να ενισχύσει περαιτέρω το ρόλο του Συμβούλου Ακροάσεων σε διαδικασίες ανταγωνισμού βάσει των άρθρων 81 και 82 της συνθήκης ΕΚ και του κανονισμού περί συγκεντρώσεων [8]. Στο προοίμιο της απόφασης της Επιτροπής 462/2001 ΕΚ, ΕΚΑΧ της 23ης Μαΐου 2001 σχετικά με τα καθήκοντα του συμβούλου ακροάσεων σε ορισμένες διαδικασίες ανταγωνισμού [9] η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι, για να εξασφαλιστεί το δικαίωμα της ακρόασης η εφαρμογή διοικητικών διαδικασιών θα πρέπει να ανατίθεται σε ανεξάρτητο πρόσωπο με εμπειρία σε θέματα ανταγωνισμού, το οποίο να διαθέτει την ακεραιότητα που είναι αναγκαία για να συμβάλει στην αντικειμενικότητα, στη διαφάνεια και στην αποτελεσματικότητα αυτών των διαδικασιών [10]. Το 2003 ήταν το δεύτερο έτος κατά το οποίο οι Σύμβουλοι Ακροάσεων [11] μπόρεσαν να αξιοποιήσουν τις αυξημένες αρμοδιότητες και τη μεγαλύτερη ανεξαρτησία που τους παρέχει η νέα εντολή. Στην πρώτη αυτή συμβολή στην ετήσια έκθεση, οι Σύμβουλοι Ακροάσεων δράττονται της ευκαιρίας για να σκιαγραφήσουν σύντομα τα καθήκοντά τους.

[8] Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 4064/89 του Συμβουλίου της 21.12.1989 για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων.

[9] ΕΕ L 162, 19.6.2001, σ. 21. στο εξής «η Εντολή».

[10] Εντολή συμβούλου ακροάσεων, προοίμιο, αιτιολογικές σκέψεις 1-3.

[11] Επί του παρόντος έχουν διοριστεί δύο Σύμβουλοι Ακροάσεων, ο κ. Serge Durande και η κ. Karen Williams.

3.2.2 Διαφάνεια για την εξασφάλιση της ανεξαρτησίας

20. Για να εξασφαλιστεί η ανεξαρτησία του Συμβούλου Ακροάσεων, ο διορισμός του Συμβούλου Ακροάσεων, καθώς και η αιτιολογημένη γνώμη για την αλλαγή των καθηκόντων ή την παύση του πρέπει να δημοσιεύεται στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης [12]. Επιπλέον, υπάγεται άμεσα στο μέλος της Επιτροπής που είναι αρμόδιο για θέματα ανταγωνισμού [13] και δεν λαμβάνει εντολές από τη ΓΔ Ανταγωνισμού.

[12] Άρθρο 2 παράγραφος 1 της εντολής.

[13] Άρθρο 2 παράγραφος 2 της εντολής.

3.2.3 Ο Σύμβουλος Ακροάσεων ως Εγγυητής της Δίκαιης Διαδικασίας

21. Παρόλο που βασικό του καθήκον είναι να εξασφαλίσει το δικαίωμα ακρόασης, ο Σύμβουλος Ακροάσεων μπορεί να παρέμβει όποτε εγείρονται θέματα νομιμότητας της διαδικασίας. Προς τούτο, μπορεί να κληθεί να υποβάλει παρατηρήσεις ανά πάσα στιγμή για να εξασφαλιστεί ότι όλες οι συναφείς πτυχές μιας μεμονωμένης υπόθεσης εξετάζονται εμπεριστατωμένα και αντικειμενικά [14].

[14] Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 3 της εντολής, ο σύμβουλος ακροάσεων δύναται να υποβάλλει στο αρμόδιο μέλος της Επιτροπής παρατηρήσεις ως προς οποιοδήποτε θέμα ανακύπτει σε οποιαδήποτε διαδικασία που κινεί η Επιτροπή. Κατ'αυτόν τον τρόπο επιδιώκει να εξασφαλίσει ότι κατά την προετοιμασία των σχεδίων αποφάσεων της Επιτροπής λαμβάνονται δεόντως υπόψη όλα τα σχετικά πραγματικά περιστατικά, είτε ευμενή είτε δυσμενή για τα εμπλεκόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένων των πραγματικών στοιχείων που αφορούν τη βαρύτητα της παράβασης (άρθρο 5 της εντολής). Προς τούτο απαιτείται, σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 2 της εντολής, να τηρείται ενήμερος ο σύμβουλος ακροάσεων από τον διευθυντή που είναι αρμόδιος για την εξέταση της υπόθεσης σχετικά με την πορεία της διαδικασίας.

22. Εκτός από την ενασχόλησή τους με μεμονωμένες υποθέσεις, οι Σύμβουλοι Ακροάσεων συχνά λειτουργούν ως σύμβουλοι της ΓΔ Ανταγωνισμού [15] σε θέματα που αφορούν τα δικαιώματα άμυνας και συμμετέχουν σε συζητήσεις σε πολλά ζητήματα σχετιζόμενα τη δίκαιη διεξαγωγή μιας διαδικασίας.

[15] Στο πλαίσιο αυτό, η γαλλική ονομασία "Conseiller Auditeur" περιγράφει ακριβέστερα τα πλήρη καθήκοντα του συμβούλου από ό,τι ο ελληνικός όρος «Σύμβουλος Ακροάσεων» ή ο αγγλικός όρος "Hearing Officer".

3.2.4 Η διεξαγωγή της προφορικής ακρόασης

23. Όσον αφορά τις μεμονωμένες διαδικασίες ανταγωνισμού, ο παραδοσιακός ρόλος του Συμβούλου Ακροάσεων είναι η διοργάνωση και η αντικειμενική διεξαγωγή των προφορικών ακροάσεων [16]. Η προφορική ακρόαση είναι μια δημόσια συζήτηση κατά την οποία οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις έχουν την ευκαιρία να παρουσιάσουν τα επιχειρήματά τους σε ένα ακροατήριο ευρύτερο από το κλιμάκιο υπαλλήλων που έχει αναλάβει την έρευνα. Πράγματι, οι γενικές κατευθύνσεις διαφόρων υποθέσεων, όπως παρουσιάστηκαν στην κοινοποίηση αιτιάσεων, τροποποιήθηκαν μετά την προφορική ακρόαση. Η αξία της προφορικής ακρόασης αντικατοπτρίζεται επίσης στο γεγονός ότι το 2003 η συντριπτική πλειονότητα των επιχειρήσεων έκανε χρήση του δικαιώματος άμυνας στο πλαίσιο της προφορικής ακρόασης [17]. Ο Σύμβουλος Ακροάσεων αποφασίζει αν υπάρχουν και άλλα μέρη, εκτός από τον αποδέκτη της κοινοποίησης αιτιάσεων, που έχουν επαρκές συμφέρον ώστε να γίνουν δεκτά ως ενδιαφερόμενοι τρίτοι [18]. Επιπλέον, η κατάθεση νέων εγγράφων επιτρέπεται μόνο με τη συναίνεση του Συμβούλου Ακροάσεων [19]. Μετά την ακρόαση, ο Σύμβουλος Ακροάσεων υποβάλει έκθεση στο αρμόδιο μέλος της Επιτροπής σχετικά με την ακρόαση και τα συμπεράσματά του εξ αυτής με μνεία του σεβασμού του δικαιώματος ακρόασης [20]. Οι παρατηρήσεις αυτές που περιέχονται στη λεγόμενη «ενδιάμεση έκθεση» αφορούν κυρίως διαδικαστικά θέματα [21], αλλά είναι επίσης δυνατό να αφορούν την ανάγκη συμπληρωματικών πληροφοριών, την άρση ορισμένων αιτιάσεων ή τη διατύπωση νέων [22].

[16] Σύμφωνα με το άρθρο 12 παράγραφος 2 της εντολής, ο Σύμβουλος Ακροάσεων είναι πλήρως υπεύθυνος για τη διεξαγωγή της ακρόασης. Κατά την προετοιμασία αυτής, ο Σύμβουλος Ακροάσεων συνήθως ζητά από το κλιμάκιο που ασχολείται με την υπόθεση να του υποβάλει πλήρη κατάλογο με σαφή διατύπωση όλων των επιχειρημάτων των μερών έναντι των αιτιάσεων της Επιτροπής και των αντίστοιχων απαντήσεων.

[17] Μόνο το 1/5 περίπου των αποδεκτών κοινοποίησης αιτιάσεων παραιτήθηκαν από το δικαίωμα στην προφορική ακρόαση.

[18] Άρθρο 6 της εντολής.

[19] Άρθρο 12 παράγραφος 3 της εντολής. Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι η ακρόαση δεν μπορεί να αποτελέσει υποκατάστατο της κοινοποίησης αιτιάσεων. Αν η Επιτροπή προβάλει νέες αιτιάσεις περί παραβάσεων ή εντοπίσει ουσιώδη νέα πραγματικά περιστατικά, διαφορετικά από αυτά που περιλαμβάνονται στην κοινοποίηση αιτιάσεων, πρέπει να εκδώσει συμπληρωματική κοινοποίηση αιτιάσεων και να διεξαγάγει νέα ακρόαση.

[20] Άρθρο 13 παράγραφος 1 της εντολής. Αντίγραφο της έκθεσης κοινοποιείται στον αρμόδιο διευθυντή και στον γενικό διευθυντή ανταγωνισμού.

[21] Π.χ., πρόσβαση στο φάκελο, προθεσμίες για την απάντηση στην κοινοποίηση αιτιάσεων και ορθή διεξαγωγή της προφορικής ακρόασης.

[22] Από την άποψη αυτή, η ενδιάμεση έκθεση δεν πρέπει να συγχέεται με την τελική έκθεση του Συμβούλου Ακροάσεων βάσει του άρθρου 15 της εντολής, η οποία αφορά αποκλειστικά το σεβασμό του δικαιώματος ακρόασης και το συναφές ερώτημα κατά πόσον το σχέδιο απόφασης πραγματεύεται μόνο αιτιάσεις ως προς τις οποίες έχει δοθεί στα μέρη η δυνατότητα να διατυπώσουν τις απόψεις τους. Η τελική έκθεση συντάσσεται βάσει του σχεδίου απόφασης που υποβάλλεται στη Συμβουλευτική Επιτροπή. Σε αντίθεση με την ενδιάμεση έκθεση, κοινοποιείται επίσης, μαζί με την απόφαση, στον αποδέκτη της απόφασης και δημοσιεύεται στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

3.2.5 Παράταση προθεσμιών και αιτήματα εμπιστευτικότητας

24. Ο Σύμβουλος Ακροάσεων αποφαίνεται σχετικά με τις αιτήσεις για παράταση προθεσμιών, προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι τα μέρη διαθέτουν επαρκή χρόνο για να εκφράσουν ικανοποιητικά τις απόψεις τους επί των ουσιαστικών και διαδικαστικών θεμάτων που σχετίζονται με την υπόθεσή τους [23]. Τέλος, ο Σύμβουλος Ακροάσεων αποφαίνεται σχετικά με τη χορήγηση πρόσβασης στο φάκελο, σταθμίζοντας το συμφέρον της εμπιστευτικότητας με το δικαίωμα της επιχείρησης να έχει πρόσβαση σε όλες τις πληροφορίες που έχουν συγκεντρωθεί κατά τη διάρκεια της διαδικασίας [24]. Ομοίως, ο Σύμβουλος Ακροάσεων αποφαίνεται σχετικά με την αποκάλυψη ή μη πληροφοριών για τις οποίες έχει διατυπωθεί ο ισχυρισμός ότι έχουν εμπιστευτικό περιεχόμενο, όταν μια απόφαση της Επιτροπής δημοσιεύεται στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Όταν πρόκειται να αποκαλυφθούν πληροφορίες που υποστηρίζεται ότι αποτελούν επιχειρηματικό απόρρητο, πρέπει να παρέχεται η δυνατότητα στις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις να προσβάλουν την απόφαση του Συμβούλου Ακροάσεων ενώπιον του Πρωτοδικείου [25]. Πρέπει να σημειωθεί ότι οι εν λόγω επίσημες αποφάσεις σχετικά με την αποκάλυψη επιχειρηματικού απορρήτου, οι οποίες λαμβάνονται από τον Σύμβουλο Ακροάσεων εξ ονόματος της Επιτροπής, έχουν προσβληθεί ενώπιον του Δικαστηρίου σε πολύ μικρό αριθμό υποθέσεων [26].

[23] Άρθρο 10 της εντολής.

[24] Η Επιτροπή μπορεί να επικαλεστεί στην τελική της απόφαση μόνο πληροφοριακά στοιχεία που έχουν περιέλθει σε γνώση της επιχείρησης. Συνεπώς, ο Σύμβουλος Ακροάσεων πρέπει επίσης να λαμβάνει υπόψη ότι η εφαρμογή του δικαίου του ανταγωνισμού μπορεί να υποστεί αδικαιολόγητη βλάβη από ισχυρισμούς τρίτων περί εμπιστευτικότητας.

[25] Η διαδικασία αυτή πρέπει να εφαρμόζεται σύμφωνα με το άρθρο 9 της εντολής. Είναι ισοδύναμη με αυτήν που περιγράφει το Δικαστήριο στην υπόθεση AKZO II (υπόθεση 53/85, AKZO κατά Επιτροπής [1986] Συλλογή 1965).

[26] Στο πλαίσιο αυτό, το Πρωτοδικείο εξετάζει επί του παρόντος ένα ενδιαφέρον θέμα. Στην υπόθεση Bank Austria Creditanstalt μια πρόσφατη διάταξη του Πρωτοδικείου κατέδειξε την αμφισημία του άρθρου 9 παράγραφος 3 της εντολής (διάταξη του Πρωτοδικείου της 07.11.2003, υπόθεση T-198/03), αμφισβητώντας κατά πόσον ο Σύμβουλος Ακροάσεων πρέπει επίσης να αποφασίζει αν δεν πρέπει να δημοσιεύονται τμήματα μιας απόφασης της Επιτροπής βάσει του άρθρου 21 του κανονισμού αριθ. 17 διότι δεν εμπίπτουν στο «κύριο περιεχόμενο» της απόφασης.

B - Εφαρμογή των άρθρων 81, 82 και 86

1. Άρθρο 81

1.1 Ανασκόπηση των εξελίξεων στην εφαρμογή των κανόνων κατά των συμπράξεων

25. Κατά τη διάρκεια του 2003, η Επιτροπή διατήρησε την τάση που διαμορφώθηκε τα δύο προηγούμενα χρόνια όσον αφορά την εφαρμογή των κανόνων κατά των συμπράξεων, εκδίδοντας πέντε ακόμη αποφάσεις κατά παράνομων οριζόντιων συμφωνιών, στις οποίες εμπλέκονται 27 περίπου μεμονωμένες εταιρείες ή ενώσεις. Οι υποθέσεις αυτές είναι οι εξής: Γαλλικό Βόειο Κρέας, Σορβικά Άλατα, Ηλεκτρικά και μηχανολογικά Προϊόντα Άνθρακα και Γραφίτη, Οργανικά Υπεροξείδια, Βιομηχανικοί Σωλήνες Χαλκού.

26. Τα συνολικά πρόστιμα που επιβλήθηκαν με τις ανωτέρω αποφάσεις ανέρχονται σε 404 εκατ. EUR. Κατόπιν τούτου, το σύνολο των προστίμων που επιβλήθηκαν σε συμπράξεις ιδιαίτερης σοβαρότητας από το 2001 υπερβαίνει τα 3 200 εκατ. EUR. Κατά τη διάρκεια των τριών τελευταίων ετών, η Επιτροπή εξέδωσε περισσότερες από οκτώ αποφάσεις κατά μέσον όρο ετησίως. Έτσι, σημειώνεται σημαντική αύξηση του επιπέδου δραστηριότητας σε σχέση με ολόκληρη την τριακονταετή περίοδο πριν από το 2001, κατά την οποία ο μέσος αριθμός αποφάσεων ήταν 1,5 ετησίως. Λαμβάνοντας υπόψη των αριθμό των υπό εξέλιξη ερευνών σε υποθέσεις συμπράξεων, οι οποίες είναι πλέον των 30 συνολικά, η τάση που παρατηρήθηκε τα τρία τελευταία χρόνια συνεχίζεται.

27. Το ύψος των προστίμων που επιβλήθηκαν το 2003, άνω των 400 εκατ. EUR, ήταν ανάλογο με το μέγεθος των αγορών στις οποίες λειτουργούσαν οι συμπράξεις, καθώς και με το μέγεθος των εταιρειών που συμμετείχαν στις παραβάσεις. Σύμφωνα με την πάγια πρακτική της Επιτροπής, το ύψος των προστίμων που επιβλήθηκαν σε κάθε υπόθεση ήταν το ενδεδειγμένο για να εξασφαλιστεί η αποτρεπτική χρησιμότητα.

28. Λόγω του μεγάλου αριθμού νέων υποθέσεων που παρουσιάστηκαν στο δεύτερο εξάμηνο του 2002 και στις αρχές του 2003, η ΓΔ Ανταγωνισμού χρειάστηκε να μεταθέσει πόρους από διάφορες υπό εξέλιξη έρευνες στις νέες αυτές υποθέσεις, προκειμένου να εξεταστούν οι σχετικές αιτήσεις απαλλαγής από πρόστιμα και να διοργανωθούν οι αντίστοιχοι έλεγχοι. Κατά τη διάρκεια του έτους, η Επιτροπή διεξήγαγε ελέγχους σε υποθέσεις συμπράξεων που κάλυπταν 21 προϊόντα ή υπηρεσίες (δεν πρέπει να λησμονείται ότι κάθε υπόθεση/έλεγχος συνήθως συνεπάγεται επισκέψεις σε διάφορες εταιρείες). Η διενέργεια ελέγχων είναι σημαντική όχι μόνο για την αποκάλυψη παράνομων συμπεριφορών, αλλά και εγγενώς, διότι οι επιχειρήσεις συνήθως σταματούν άμεσα την παράνομη συμπεριφορά τους μετά την παρέμβαση της Επιτροπής.

29. Η αναθεωρημένη ανακοίνωση περί επιείκειας που εκδόθηκε το 2002 [27] εξακολούθησε να αποτελεί σημαντική πηγή νέων υποθέσεων. Εν συντομία υπενθυμίζονται τα βασικά στοιχεία της ανακοίνωσης περί επιείκειας του 2002 [28]: πρώτον, πλήρης απαλλαγή από τα πρόστιμα χορηγείται στην πρώτη επιχείρηση που παρουσιάζει αποδεικτικά στοιχεία. Δεύτερον, για να είναι δυνατή η χορήγηση απαλλαγής, τα παρεχόμενα αποδεικτικά στοιχεία θα πρέπει να είναι επαρκή ώστε να διατάξει η Επιτροπή τη διενέργεια έρευνας. Τρίτον, η Επιτροπή επιτρέπει τις υποθετικές αιτήσεις, περίπτωση στην οποία τα πραγματικά αποδεικτικά στοιχεία πρέπει να υποβληθούν σε μεταγενέστερο στάδιο. Τέταρτον, η χορήγηση απαλλαγής υπό όρους εντός μερικών εβδομάδων παρέχει στους αιτούντες άμεση νομική ασφάλεια. Πέμπτον, ακόμη και αφού ξεκινήσει η έρευνα της Επιτροπής, η χορήγηση απαλλαγής ενδέχεται να είναι ακόμη δυνατή υπό ορισμένες περιστάσεις και εφόσον δεν έχει ήδη χορηγηθεί απαλλαγή σε άλλη επιχείρηση. Έκτον, αν έχει ήδη χορηγηθεί απαλλαγή ή αν η Επιτροπή διαθέτει ήδη αρκετές αποδείξεις για να στοιχειοθετηθεί μια παράβαση, εξακολουθεί να είναι δυνατή η μείωση των προστίμων μέχρι και 50% για επιχειρήσεις που θα παράσχουν σημαντική προστιθέμενη αξία στα στοιχεία της Επιτροπής. Τελευταίο, αλλά όχι λιγότερο σημαντικό, για να εξασφαλιστεί μεγαλύτερη βεβαιότητα, η Επιτροπή ενημερώνει την εταιρεία για τις προθέσεις της όσον αφορά τα όρια εντός των οποίων θα κυμαίνεται η μείωση και τούτο το αργότερο ταυτόχρονα με την έκδοση της κοινοποίησης αιτιάσεων.

[27] Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τη μη επιβολή και τη μείωση των προστίμων σε περιπτώσεις συμπράξεων (καρτέλ), ΕΕ C 45 της 19.2.2002,.

[28] Περισσότερες λεπτομέρειες παρέχονται στην XXXII Ετήσια Έκθεση (2002).

30. Μετά την έναρξη ισχύος της νέας ανακοίνωσης περί επιείκειας τον Φεβρουάριο του 2002, η Επιτροπή έλαβε 34 αιτήσεις για χορήγηση απαλλαγής από πρόστιμα που αφορούν τουλάχιστον 30 χωριστές προβαλλόμενες παραβάσεις. Έχει χορηγηθεί απαλλαγή υπό όρους σε 27 περιπτώσεις. Η Επιτροπή έχει διενεργήσει έρευνα σχεδόν για όλες αυτές τις αιτήσεις, κυρίως μέσω επιτόπιων ελέγχων. Επί του παρόντος συντάσσονται κοινοποιήσεις αιτιάσεων για τις περισσότερες από αυτές τις υποθέσεις. Τα ανωτέρω αριθμητικά στοιχεία, που έχουν φθάσει στο αναφερόμενο επίπεδο προτού παρέλθουν δύο χρόνια εφαρμογής της νέας ανακοίνωσης, δείχνουν ότι η ανακοίνωση περί επιείκειας του 2002 αποδεικνύεται πολύ αποτελεσματική. Συγκριτικά αναφέρεται ότι πλήρης απαλλαγή από τα πρόστιμα έχει χορηγηθεί μέχρι σήμερα μόλις σε 11 περιπτώσεις βάσει της ανακοίνωσης περί επιείκειας του 1996 [29].

[29] Σε υποθέσεις που κρίθηκαν το 2003, καθώς και σε ορισμένες υπό εξέλιξη έρευνες, έχει εφαρμογή η ανακοίνωση περί επιείκειας του 1996, διότι οι επιχειρήσεις είχαν υποβάλει αίτηση για επιείκεια πριν από την έναρξη ισχύος της ανακοίνωσης του 2002.

31. Οι πληροφορίες για την κίνηση νέων υποθέσεων δεν προέρχονται μόνο από τις αιτήσεις για χορήγηση απαλλαγής από τα πρόστιμα. Οι έρευνες για πιθανές παράνομες συμφωνίες κινούνται επίσης αυτεπάγγελτα, κατόπιν πληροφοριών που συγκεντρώνονται μέσω της παρακολούθησης (εξειδικευμένων) εντύπων και δεδομένων της βιομηχανίας, στοιχείων που παρέχονται από πληροφοριοδότες (όπως δυσαρεστημένοι υπάλληλοι ή πρώην υπάλληλοι) ή κατόπιν καταγγελιών τρίτων (καταναλωτές ή εταιρικοί πελάτες ή μερικές φορές ακόμη και ανταγωνιστές).

32. Ο χρόνος διενέργειας των ερευνών, σε αυξανόμενο αριθμό υποθέσεων με διεθνείς διαστάσεις, επηρεάζεται ολοένα και περισσότερο από προσπάθειες συνεργασίας μεταξύ υπηρεσιών καταπολέμησης των συμπράξεων από όλο τον κόσμο. Το καλύτερο παράδειγμα αυτής της συνεργασίας αποτελεί η υπόθεση των σταθεροποιητών θερμότητας και αντιθραυστικών, στο πλαίσιο της οποίας η Επιτροπή και οι αρχές ανταγωνισμού των ΗΠΑ, του Καναδά και της Ιαπωνίας συντόνισαν στενά τις ερευνητικές τους δραστηριότητες και διενήργησαν σχεδόν ταυτόχρονους ελέγχους ή έλαβαν ταυτόχρονα άλλα ερευνητικά μέτρα τον Φεβρουάριο του 2003. Άλλο ένα παράδειγμα αποτελεί η υπόθεση των βιομηχανικών σωλήνων χαλκού η οποία κρίθηκε τον Δεκέμβριο του 2003. Στο πλαίσιο της εν λόγω υπόθεσης, πολλά από τα στοιχεία στα οποία βασίστηκε η απόφαση προερχόταν από ελέγχους που διενεργήθηκαν σε συντονισμό με τις αρχές ανταγωνισμού των ΗΠΑ.

33. Όσον αφορά τα ουσιαστικά θέματα που τέθηκαν στις αποφάσεις και στις έρευνες της Επιτροπής στον τομέα των συμπράξεων, τρεις πτυχές αξίζει να αναφερθούν:

- Πρώτον, η επιβολή προστίμου από την Επιτροπή κατά εταιρείας που δεν ήταν επιχείρηση δραστηριοποιούμενη στην εν λόγω αγορά. Στην υπόθεση Οργανικά Υπεροξείδια, η ελβετική εταιρεία συμβούλων AC Treuhand καταδικάστηκε σε πρόστιμο λόγω του ρόλου που διαδραμάτισε στη διοργάνωση και λειτουργία της σύμπραξης. Το πρόστιμο που επιβλήθηκε στην εταιρεία ήταν πολύ μικρό λόγω του σχετικά καινοφανούς χαρακτήρα του θέματος, αλλά η Επιτροπή κατέστησε σαφές στη σχετική ανακοίνωση τύπου ότι στο μέλλον θα είναι αυστηρότερη σε παρόμοιες περιπτώσεις.

- Δεύτερον, η προστασία της αλληλογραφίας μεταξύ πελάτη-δικηγόρου («νομικό απόρρητο»), θέμα που προέκυψε σε ορισμένους ελέγχους κατά το 2003 και κυρίως κατά τη διάρκεια ελέγχων που διενεργήθηκαν τον Φεβρουάριο του 2003 στην υπόθεση των σταθεροποιητών θερμότητας και αντιθραυστικών. Ένα θέμα σχετικά με τη λήψη αντιγράφων καλυπτόμενων, κατά τους ισχυρισμούς των εταιρειών, από το νομικό απόρρητο ετέθη ενώπιον του Πρωτοδικείου [30].

[30] Συνεκδικασθείσες υποθέσεις T-125/03 και T-253/03 Akzo Nobel Chemicals Ltd. και Akcros Chemicals Ltd. κατά Επιτροπής. Ο Πρόεδρος του Πρωτοδικείου εξέδωσε διάταξη με την οποία απορρίφθηκε εν μέρει αίτηση ασφαλιστικών μέτρων στις 30.10.2003, αλλά η κύρια προσφυγή ενώπιον του Πρωτοδικείου εκκρεμεί ακόμη.

- Τρίτον, οι προσπάθειες που κατέβαλε η Επιτροπή για να προστατεύσει την ακεραιότητα της πολιτικής της στον τομέα της επιείκειας έναντι των αστικών διαδικασιών «γνωστοποίησης» των ΗΠΑ. Βάσει των κανόνων πολιτικής δικονομίας των ΗΠΑ σχετικά με την «ανοικτή γνωστοποίηση», σε υποθέσεις στις οποίες προβάλλονται αξιώσεις για αποζημιώσεις ενώπιον των αστικών δικαστηρίων των ΗΠΑ, οι πληροφορίες που έχουν χορηγηθεί οικειοθελώς από εταιρείες στις υπηρεσίες ανταγωνισμού μπορούν να καταστούν «γνωστοποιήσιμες» στους αντιδίκους. Έγγραφες εταιρικές δηλώσεις που είχαν συνταχθεί για την Επιτροπή στο πλαίσιο αιτήσεων για χορήγηση απαλλαγής από πρόστιμα ή για επιεική μεταχείριση σε ορισμένες περιπτώσεις θεωρήθηκαν από κατώτερα δικαστήρια των ΗΠΑ ως γνωστοποιήσιμα έγγραφα. Λόγω των δυνητικών οικονομικών συνεπειών τέτοιων αγωγών, που μπορούν να οδηγήσουν στην επιδίκαση τριπλάσιας αποζημίωσης, οι εταιρείες θα μπορούσαν να αποθαρρυνθούν από το να καταθέσουν αποδεικτικά στοιχεία στην Επιτροπή ή να μην το πράξουν διόλου, μειώνοντας έτσι την αποτελεσματικότητα της πολιτικής επιείκειας της Επιτροπής. Εκτός από την παρέμβαση σε δικαστήρια των ΗΠΑ ως amicus curiae ή με άλλο τρόπο, προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι τα εν λόγω έγγραφα θα χρησιμοποιηθούν μόνο κατά τη διαδικασία της Επιτροπής [31], το 2003 η Επιτροπή άρχισε να αναθεωρεί τις δικές της διαδικασίες. Η Επιτροπή συνεχίζει το διάλογό της με τη νομική και την επιχειρηματική κοινότητα προκειμένου να βελτιωθούν οι διαδικασίες της ούτως ώστε να ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος γνωστοποίησης εταιρικών δηλώσεων. Οι προσπάθειες της Επιτροπής αποσκοπούν αποκλειστικά στην αύξηση της αποτελεσματικότητας της ανακοίνωσης περί επιείκειας και στη διασφάλιση ότι οι εταιρείες που υποβάλλουν αίτηση για απαλλαγή από τα πρόστιμα ή για επιεική μεταχείριση δεν θα βρίσκονται σε μειονεκτική θέση όσον αφορά τις πιθανές αστικές αξιώσεις σε σχέση με εταιρείες που δεν συνεργάζονται με την Επιτροπή.

[31] Για να διασφαλίσει τη σαφή διατύπωση της θέσης της, η Επιτροπή παρενέβη υποβάλλοντας υπομνήματα ως amicus curiae ενώπιον διαφόρων δικαστηρίων των ΗΠΑ. Πρώτον, η Επιτροπή παρενέβη ενώπιον του Περιφερειακού Δικαστηρίου της Περιφέρειας της Κολούμπια σχετικά με την υπό εξέλιξη υπόθεση των Βιταμινών. Δεύτερον, παρενέβη ενώπιον του Περιφερειακού Δικαστηρίου της Βόρειας Καλιφόρνια σχετικά με την υπόθεση της Μεθειονίνης. Στην εν λόγω υπόθεση η θέση της Επιτροπή για το μη γνωστοποιήσιμο εταιρικών δηλώσεων που υποβλήθηκαν στην Επιτροπή στο πλαίσιο του προγράμματος της επιείκειας επιβεβαιώθηκε τελεσίδικα από το δικαστήριο. Τρίτον, παρενέβη ενώπιον του Ανωτάτου Δικαστηρίου των ΗΠΑ στην υπόθεση AMD κατά Intel. Η τελευταία αυτή υπόθεση, παρόλο που δεν αφορά άμεσα το θέμα του γνωστοποιήσιμου, έχει δυνητικές επιπτώσεις στην αποτελεσματικότητα του προγράμματος επιείκειας της ΕΕ και, κατ'επέκταση, στη δυνατότητα γνωστοποίησης εταιρικών δηλώσεων.

34. Όσον αφορά τη διοικητική οργάνωση, επήλθε μια σημαντική αλλαγή στο χειρισμό ερευνών σχετικά με συμπράξεις κατόπιν της εσωτερικής αναδιοργάνωσης της Γενικής Διεύθυνσης Ανταγωνισμού. Το 1998 η Επιτροπή είχε συστήσει μια ειδική μονάδα στον τομέα των συμπράξεων, η οποία χειριζόταν τις περισσότερες υποθέσεις συμπράξεων που εξέταζε η ΓΔ Ανταγωνισμού. Κατόπιν της σταδιακής αύξησης των πόρων, δημιουργήθηκε μια δεύτερη μονάδα για τις συμπράξεις το 2002. Κατά την περίοδο λειτουργίας των εν λόγω μονάδων και επίσης χάρη στην εφαρμογή νέων διοικητικών διαδικασιών, η Επιτροπή μπόρεσε να μειώσει σημαντικά το χρονικό διάστημα μεταξύ της κίνησης και της περάτωσης της διαδικασίας σε υποθέσεις συμπράξεων. Από τον Ιούλιο του 2003, κατόπιν της εσωτερικής αναδιοργάνωσης της ΓΔ Ανταγωνισμού εν όψει της έναρξης ισχύος του κανονισμού αριθ. 1/2003 όλες οι μονάδες καταπολέμησης των περιοριστικών συμφωνιών και καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης της ΓΔ Ανταγωνισμού αφιερώνουν και θα συνεχίσουν να αφιερώνουν μεγαλύτερες προσπάθειες και πόρους για την αποκάλυψη και δίωξη συμπράξεων εντός του τομέα αρμοδιότητάς τους.

35. Ένα τελευταίο σημείο που πρέπει να αναφερθεί σχετικά με τη δραστηριότητα στον τομέα των συμπράξεων είναι το πέμπτο International Cartel Workshop που φιλοξένησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Οκτώβριο του 2003. Σκοπός αυτών των εργαστηρίων είναι η ανταλλαγή γνώσεων μεταξύ ειδικών όσον αφορά την έρευνα, δίωξη και καταστολή των συμπράξεων. Το εργαστήριο έφερε σε επαφή 160 υπαλλήλους υπηρεσιών ανταγωνισμού από περισσότερες από 35 χώρες. Εκπροσωπήθηκαν επίσης διεθνείς οργανισμοί που ασχολούνται με θέματα ανταγωνισμού, όπως ο ΟΟΣΑ.

1.2 Υποθέσεις συμπράξεων

Γαλλικό βόειο κρέας [32]

[32] Υπόθεση COMP/F3/38.279.ΕΕ L 209 της 19.8.2003

36. Με απόφαση της 2ας Απριλίου, η Επιτροπή επέβαλε πρόστιμα συνολικού ύψους 16,68 εκατ. EUR σε έξι γαλλικές επαγγελματικές ομοσπονδίες του τομέα του βοείου κρέατος, εκ των οποίων τέσσερις αντιπροσωπεύουν τους κτηνοτρόφους (συμπεριλαμβανομένης της Fιdιration Nationale des Syndicats d'Exploitants Agricoles, σημαντικότερης γαλλικής γεωργικής ομοσπονδίας) και δύο αντιπροσωπεύουν τα σφαγεία. Τα πρόστιμα επιβλήθηκαν λόγω της σύναψης έγγραφης συμφωνίας στις 24 Οκτωβρίου 2001, η οποία συνεχίστηκε προφορικά από το τέλος Νοεμβρίου - αρχές Δεκεμβρίου 2001. Στο πλαίσιο της έντονης πτώσης των τιμών βοείου κρέατος, λόγω της κρίσης των «τρελών αγελάδων», η συμφωνία προέβλεπε δεσμεύσεις για την προσωρινή αναστολή της εισαγωγής βοείου κρέατος και την εφαρμογή ελάχιστων τιμών αγοράς για ορισμένες κατηγορίες βοοειδών.

37. Η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η εν λόγω συμφωνία αντιβαίνει στις διατάξεις του άρθρου 81 και δεν μπορεί να τύχει οποιασδήποτε από τις εξαιρέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 2 του κανονισμού αριθ. 26/62 [33]. Λαμβάνοντας υπόψη την πολύ ιδιαίτερη κατάσταση της αγοράς βοείου κρέατος, η Επιτροπή μείωσε σημαντικά το ύψος των προστίμων που επιβλήθηκαν. Τα διάφορα μέρη υπέβαλαν προσφυγή [34] στο Πρωτοδικείο κατά της απόφασης.

[33] Κανονισμός αριθ. 26 του Συμβουλίου της 4.4.1962 περί εφαρμογής ορισμένων κανόνων ανταγωνισμού στην παραγωγή και την εμπορία γεωργικών προϊόντων (ΕΕ 30 της 20.4.1962, σ. 993/62).

[34] Υποθέσεις T-217/03, T-245/03, T-252/03.

Σορβικά άλατα [35]

[35] Υπόθεση COMP/E1/37.370.

38. Την 1η Οκτωβρίου, η Επιτροπή επέβαλε πρόστιμα στις εταιρείες Hoechst AG. (Γερμανία), Daicel Chemical Industries, Ltd. (Ιαπωνία), Ueno Fine Chemicals Industry, Ltd. (Ιαπωνία) και The Nippon Synthetic Chemical Industry Co., Ltd. (Ιαπωνία) ύψους 99,0 εκατ. EUR, 16,6 εκατ. EUR, 12,3 εκατ. EUR και 10,5 εκατ. EUR αντίστοιχα λόγω της συμμετοχής τους σε σύμπραξη καθορισμού των τιμών και κατανομής των αγορών στα σορβικά άλατα μαζί με την Chisso Corporation (Ιαπωνία). Τα σορβικά άλατα είναι χημικά συντηρητικά που χρησιμοποιούνται για την καθυστέρηση ή την αποτροπή της ανάπτυξης μικροοργανισμών. Χρησιμοποιούνται κυρίως στη βιομηχανία τροφίμων και ποτών. Κατόπιν έρευνας που ξεκίνησε το 1998, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι οι εν λόγω εταιρείες συμμετείχαν σε παγκόσμια σύμπραξη μεταξύ των ετών 1979 και 1996. Εις βάρος της Hoechst AG καταλογίστηκε ο επιβαρυντικός παράγοντας της επανειλημμένης παράβασης. Όσον αφορά την ανακοίνωση περί επιείκειας, πρέπει να σημειωθεί ότι η Chisso Corporation (Ιαπωνία) έτυχε πλήρους απαλλαγής από τα πρόστιμα, διότι ήταν η πρώτη που υπέβαλε αποδεικτικά στοιχεία καθοριστικής σημασίας για τη λειτουργία της σύμπραξης.

Ηλεκτρικά και μηχανολογικά προϊόντα άνθρακα και γραφίτη [36]

[36] Υπόθεση COMP/E2/38.359.

39. Στις 3 Δεκεμβρίου, η Επιτροπή επέβαλε πρόστιμα συνολικού ύψους 101,44 εκατ. EUR στις εταιρείες C. Conradty Nόrnberg GmbH (1,06 εκατ. EUR), Hoffmann & Co. Elektrokohle AG (2,82 εκατ. EUR), Le Carbone Lorraine S.A. (43,05 εκατ. EUR), Schunk GmbH και Schunk Kohlenstofftechnik GmbH (αλληλεγγύως και εις ολόκληρο 30,87 εκατ. EUR) και SGL Carbon AG (23,64 εκατ. EUR) για τη συμμετοχή τους σε σύμπραξη καθορισμού των τιμών και κατανομής των αγορών στην αγορά ηλεκτρικών και μηχανολογικών προϊόντων άνθρακα και γραφίτη του ΕΟΧ. Η σύμπραξη διήρκεσε από τον Οκτώβριο του 1988 μέχρι τον Δεκέμβριο του 1999. Η Morgan Crucible Company plc έτυχε απαλλαγής από τα πρόστιμα διότι ήταν η πρώτη επιχείρηση που κατήγγειλε τη σύμπραξη.

Οργανικά υπεροξείδια [37]

[37] Υπόθεση COMP/E2/37.857.

40. Στις 10 Δεκεμβρίου, η Επιτροπή επέβαλε πρόστιμα στις εταιρείες Atofina S.A., Peroxid Chemie GmbH & Co KG , Degussa UK Holdings Ltd. και Peroxid Chemie GmbH & Co KG (Γερμανία) αλληλεγγύως και εις ολόκληρο, Peroxidos Organicos S.A και AC Treuhand AG (Ελβετία) ύψους 43,47 εκατ. EUR, 8,83 εκατ. EUR, 16,73 εκατ. EUR, 0,5 εκατ. EUR και 1.000 EUR αντίστοιχα. Η Akzo (Akzo Nobel Polymer Chemicals B.V, Akzo Nobel N.V, Akzo Nobel Chemicals International B.V) έτυχε απαλλαγής από τα πρόστιμα, διότι ήταν η πρώτη που κατήγγειλε τη σύμπραξη. Κατόπιν έρευνας που ξεκίνησε το 2000, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι οι ανωτέρω εταιρείες συμμετείχαν σε σύμπραξη εκτεινόμενη σε ολόκληρο τον ΕΟΧ στον τομέα των οργανικών υπεροξειδίων [38] μεταξύ των ετών 1971 και 1999 (μερικές εταιρείες για μικρότερα χρονικά διαστήματα).

[38] Τα οργανικά υπεροξείδια είναι οργανικά χημικά προϊόντα με διπλό δεσμό οξυγόνου που χρησιμοποιούνται στην παραγωγή πλαστικών και ελαστικών.

41. Όσον αφορά το πρόστιμο, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η εταιρεία συμβούλων AC Treuhand θεωρήθηκε ότι παρέβη το δίκαιο της ΕΕ συμμετέχοντας στην οργάνωση της σύμπραξης, αλλά το πρόστιμό της ήταν χαμηλό, λόγω του ότι η προσέγγιση που εφαρμόστηκε είναι σχετικά καινοφανής. Σε τρεις αποδέκτες της απόφασης, συγκεκριμένα δε στις εταιρείες Peroxid Chemie, Atofina και Degussa UK Holdings, επιβλήθηκαν αυξημένα πρόστιμα, διότι είχαν συμμετάσχει και σε άλλες συμπράξεις στο παρελθόν.

Βιομηχανικοί σωλήνες χαλκού [39]

[39] Υπόθεση COMP/E1/38.240

42. Στις 16 Δεκεμβρίου, η Επιτροπή επέβαλε πρόστιμα στους ηγετικούς ευρωπαίους παραγωγούς σωλήνων χαλκού, KM Europa Metal AG (μαζί με τις πλήρως ελεγχόμενες θυγατρικές της Europa Metalli SpA και Trιfimιtaux SA), Wieland Werke AG και Outokumpu Oyj (μαζί με την πλήρως ελεγχόμενη θυγατρική της Outokumpu Copper Products Oy), για παράβαση των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού. Κατόπιν έρευνας που ξεκίνησε το 2001, η Επιτροπή απέδειξε ότι οι εν λόγω εταιρείες είχαν συμπράξει παράνομα με σκοπό τον καθορισμό των τιμών και την κατανομή των αγορών στον τομέα των ρόλων επίπεδης περιέλιξης από το 1988 μέχρι τις αρχές του 2001 στο πλαίσιο της ελβετικής Cuproclima Quality Association για τους σωλήνες κλιματισμού και ψύξης.

43. Όλοι οι αποδέκτες της απόφασης συνεργάστηκαν με την Επιτροπή στην έρευνά της βάσει της ανακοίνωσης περί επιείκειας του 1996. Η Επιτροπή χορήγησε μειώσεις προστίμων για τη συνεργασία τους, ύψους 50% για την Outokumpu, 30% για τον όμιλο KME και 20% για την Wieland Werke. Το υψηλότερο πρόστιμο, συνολικού ύψους 39,81 εκατ. EUR, επιβλήθηκε στις εταιρείες του ομίλου KME, ενώ το πρόστιμο της Wieland Werke ανήλθε σε 20,79 εκατ. EUR. Η Outokumpu ανταμείφθηκε με την αναγνώριση ενός ελαφρυντικού παράγοντα για τη συνεργασία της εκτός της ανακοίνωσης περί επιείκειας του 1996, καθότι ήταν η πρώτη επιχείρηση που αποκάλυψε όλη τη διάρκεια της σύμπραξης, η οποία υπερβαίνει τα 12 χρόνια. Από την άλλη πλευρά, επιβαρυντικός παράγοντας για την Outokumpu ήταν το γεγονός ότι υπέπεσε επανειλημμένα σε παράβαση, δεδομένου ότι ήταν αποδέκτρια άλλης απόφασης της Επιτροπής για σύμπραξη στον τομέα του ανοξείδωτου χάλυβα το 1990. Το τελικό πρόστιμο της Outokumpu ανήλθε σε 18,13 εκατ. EUR, ενώ τα συνολικά πρόστιμα που επιβλήθηκαν σε όλες τις επιχειρήσεις στο πλαίσιο της εν λόγω υπόθεσης ανήλθε σε 78,73 εκατ. EUR.

1.3 Δικαστικές υποθέσεις

Αμινοξέα [40]

[40] Υποθέσεις T-220/00, T-223/00, T-224/00, T-230/00

44. Στις αποφάσεις σχετικά με την υπόθεση των Αμινοξέων [41] το Πρωτοδικείο απέρριψε τον ισχυρισμό των προσφευγόντων κατά τον οποίο η Επιτροπή πρέπει να ορίζει το ύψος του προστίμου λαμβάνοντας υπόψη τα πρόστιμα που έχουν ήδη επιβληθεί σε άλλες έννομες τάξεις. Οι προσφεύγοντες ισχυρίστηκαν ότι η Επιτροπή παρέβη την αρχή κατά την οποία δεν μπορεί να επιβληθεί δεύτερη κύρωση για την ίδια παράβαση, και ότι δεν έλαβε υπόψη την αποτρεπτική χρησιμότητα προηγούμενων προστίμων. Το Πρωτοδικείο αποφάνθηκε ότι επί του παρόντος δεν υπάρχει αρχή του δημόσιου διεθνούς δικαίου που να μην επιτρέπει στις αρχές ή στα δικαστήρια διαφορετικών κρατών να δικάζουν και να καταδικάζουν το ίδιο άτομο βάσει των ίδιων πραγματικών περιστατικών.

[41] Υπόθεση T-224/00

45. Το Πρωτοδικείο εξέθεσε επίσης την αρχή ότι η παροχή πληροφοριών που δεν μπορούν να θεωρηθούν ως συνεργασία εμπίπτουσα στο πεδίο εφαρμογής της ανακοίνωσης περί επιείκειας, αλλά βοηθούν την Επιτροπή στην έρευνά της, αποτελεί ουσιαστική συνεργασία πέραν του πεδίου εφαρμογής της ανακοίνωσης (κατά την έννοια της έκτης περίπτωσης του Τμήματος 3 των κατευθυντήριων γραμμών). Η παροχή τέτοιων πληροφοριών θεμελιώνει δικαίωμα μείωσης των προστίμων λογιζόμενη ως ελαφρυντική περίσταση.

46. Ορίστηκε επίσης ότι οι τυχόν εκατοστιαίες αυξήσεις ή μειώσεις που αποφασίζονται για να αντικατοπτρίσουν τις επιβαρυντικές ή ελαφρυντικές περιστάσεις πρέπει να εφαρμόζονται στο βασικό ποσό του προστίμου που καθορίζεται με βάση τη σοβαρότητα και τη διάρκεια της παράβασης.

Ελληνικά πορθμεία [42]

[42] Υπόθεση COMP/D-2/34.466 Απόφαση της Επιτροπής 1999/271/ΕΚ της 9.12.1998 δυνάμει του άρθρου 81 της συνθήκης ΕΚ, ΕΕ L 109 της 27.4.1999, σ. 24. αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 11.12.2003 στις υποθέσεις T-56/99 Marlines/ Επιτροπή, T-59/99 Ventouris Group/Επιτροπή, T-61/99 Adriatica/Επιτροπή, T-65/99 Strintzis/Επιτροπή και T-66/99 Minoan/Επιτροπή.

47. Το 1992, κατόπιν καταγγελίας επιβάτη ότι οι τιμές στα διάφορα πορθμεία που εκτελούσαν δρομολόγια μεταξύ Ελλάδας και Ιταλίας ήταν πολύ παρόμοιες, η Επιτροπή κίνησε διαδικασία σχετικά με τις δραστηριότητες ορισμένων εταιρειών που εκτελούν επιβατικές και εμπορευματικές μεταφορές μεταξύ Ελλάδας και Ιταλίας. Το 1998, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι επτά από τις εταιρείες αυτές είχαν παραβεί τους κανόνες ανταγωνισμού της ΕΕ μέσω συμφωνιών και πρακτικών καθορισμού των τιμολογίων τους. Τους είχαν επιβληθεί πρόστιμα συνολικού ύψους 9 εκατ. EUR περίπου.

48. Οι αποφάσεις που εξέδωσε το Πρωτοδικείο τον Δεκέμβριο του 2003 επιβεβαίωσαν την ουσία της απόφασης της Επιτροπής και το αρχικό ποσό όλων των προστίμων, εκτός από δύο εταιρείες για τις οποίες τα πρόστιμα μειώθηκαν.

49. Επί της ουσίας, το Πρωτοδικείο επιβεβαίωσε κυρίως ότι υπό ορισμένες περιστάσεις η διεξαγωγή ελέγχου στις εγκαταστάσεις ενός πράκτορα με χωριστή νομική προσωπικότητα είναι νόμιμη, ακόμη και αν η απόφαση ελέγχου απευθύνεται μόνο στον εντολέα. Το Πρωτοδικείο επιβεβαίωσε επίσης ότι οι ενέργειες ενός πράκτορα με χωριστή νομική προσωπικότητα μπορούν να αποδοθούν στον εντολέα όταν οι δύο εταιρείες αποτελούν μία και την αυτή οικονομική μονάδα ή επιχείρηση βάσει του άρθρου 81 της συνθήκης ΕΚ. Όσον αφορά το ρόλο των δημόσιων αρχών, το Πρωτοδικείο δέχθηκε επίσης ότι, ακόμη και σε τομείς που υπόκεινται σε ιδιαίτερες ρυθμίσεις και οι αρχές συνιστούν συγκεκριμένη τιμολογιακή πολιτική, όπως είναι ο εν λόγω τομέας θαλάσσιων μεταφορών, οι εταιρείες διατηρούν την ευθύνη τους για τη συμμετοχή τους σε σύμπραξη καθορισμού των τιμών, κατά το μέτρο που οι δημόσιες αρχές δεν τους ασκούν αφόρητη πίεση αναγκάζοντάς τες να συνάψουν συμφωνίες για τις τιμές. Επιπλέον, το Πρωτοδικείο επιβεβαίωσε την τρέχουσα μέθοδο υπολογισμού των προστίμων από την Επιτροπή, συμπεριλαμβανομένης της εκτίμησης ελαφρυντικών και επιβαρυντικών παραγόντων. Ωστόσο, το Πρωτοδικείο μείωσε τα πρόστιμα των εταιρειών Adriatica και Ventouris, δύο μεσαίων επιχειρήσεων, διότι ασκούσαν δραστηριότητες μόνο στις λεγόμενες νότιες γραμμές (Μπάρι, Μπρίντιζι) και διότι διαδραμάτισαν ρόλο ελάσσονος σημασίας στη σύμπραξη.

1.4 Άλλες υποθέσεις

Συμμαχία αεροπορικών εταιρειών BA/SN [43]

[43] COMP/D2/38.477

50. Στις 25 Ιουλίου 2002, η British Airways (BA) και η SN Brussels Airlines (SN) κοινοποίησαν στην Επιτροπή ορισμένες συμφωνίες συνεργασίας βάσει του κανονισμού αριθ. 3975/87 [44] που τους επιτρέπει να συνεργάζονται σε ολόκληρα τα αντίστοιχα δίκτυά τους όσον αφορά την τιμολόγηση, τα δρομολόγια και τη μεταφορική ικανότητα. Τα μέρη ζήτησαν τη χορήγηση απαλλαγής βάσει του άρθρου 81 παράγραφος 3. Η περίοδος 90 ημερών έληξε στις 10 Μαρτίου 2003 χωρίς να εγείρει η Επιτροπή σοβαρές αμφιβολίες.

[44] Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 3975/87 του Συμβουλίου (ΕΕ αριθ. L 374, 31.12.87, σ. 1) σχετικά με τον καθορισμό των λεπτομερειών εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού που ισχύουν για τις επιχειρήσεις στον τομέα των αεροπορικών μεταφορών, όπως τροποποιήθηκε τελευταία από τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 1284/91 του Συμβουλίου της 14.5.1991 (ΕΕ αριθ. L 122, 17.05.91, σ. 2) και τον κανονισμό (ΕΟΚ) του Συμβουλίου αριθ. 2410/92 της 23.7.1992 (ΕΕ αριθ. L 240, 24.8.92, σ. 18). Ο εν λόγω κανονισμός προβλέπει ότι οι κοινοποιηθείσες συμφωνίες τυγχάνουν αυτοδικαίως απαλλαγής για περίοδο έξι ετών κατ'ανώτατο όριο, εφόσον η Επιτροπή δεν διατυπώσει αντιρρήσεις εντός 90 ημερών από τη δημοσίευση περίληψης της συμφωνίας από την Επιτροπή στην Επίσημη Εφημερίδα. Στην εν λόγω υπόθεση η περίληψη δημοσιεύθηκε στην ΕΕ C 306 της 10.12.2002

51. Η εξέταση της Επιτροπής έδειξε ότι τα δίκτυα των μερών είναι σε μεγάλο βαθμό συμπληρωματικά και ότι η συνεργασία τους σε επίπεδο δικτύων θα αποφέρει οφέλη για τους καταναλωτές. Ειδικότερα, η συμφωνία θα επιτρέψει στους επιβάτες της SN να έχουν πρόσβαση σε διηπειρωτικό δίκτυο, ενώ οι επιβάτες της BA θα επωφεληθούν από την ευκολότερη πρόσβαση στις πτήσεις της SN με προορισμό την Αφρική.

52. Προκειμένου να διασφαλίσει ότι η συμμαχία δεν θα οδηγήσει σε εξάλειψη του ανταγωνισμού σε ορισμένες επηρεαζόμενες αγορές, η Επιτροπή εξέτασε προσεκτικά τις συνέπειες της συμμαχίας στις αλληλεπικαλυπτόμενες γραμμές, ιδίως δε στις γραμμές Βρυξελλών-Λονδίνου και Βρυξελλών-Μάντσεστερ.

53. Όσον αφορά τη γραμμή Βρυξελλών-Λονδίνου, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η συμμαχία δεν θα εξαλείψει τον ανταγωνισμό, διότι η BA και η SN θα εξακολουθήσουν να αντιμετωπίζουν δύο ισχυρούς ανταγωνιστές, την bmi και την Eurostar. Οι σημαντικότερες περιοριστικές συνέπειες της συμμαχίας εντοπίστηκαν στη γραμμή Βρυξελλών-Μάντσεστερ, διότι στη γραμμή αυτή ότι το σωρευτικό μερίδιο αγοράς των μερών προσεγγίζει το 100%. Επιπλέον, υπάρχουν περιορισμοί της μεταφορικής ικανότητας στο Εθνικό Αεροδρόμιο Βρυξελλών σε περιόδους κυκλοφοριακής αιχμής, γεγονός που θα μπορούσε να επηρεάσει δυσμενώς την ικανότητα ενός νέου ανταγωνιστή να εισέλθει στην εν λόγω αγορά. Για να εξαλειφθούν οι ανησυχίες που εξέφρασε η Επιτροπή κατά την αρχική εξέταση, οι αερομεταφορείς ανέλαβαν την υποχρέωση να αποδεσμεύσουν ικανό χρόνο χρήσης για απογείωση και προσγείωση στο Εθνικό Αεροδρόμιο Βρυξελλών, ώστε ένας νεοεισερχόμενος να μπορεί να εκτελεί τρεις ημερήσιες πτήσεις προς το Μάντσεστερ, εφόσον δεν θα υπήρχαν διαθέσιμοι χρόνοι χρήσης βάσει της κανονικής διαδικασίας κατανομής των διαθέσιμων χρόνων χρήσης.

ARA, ARGEV, ARO [45]

[45] COMP/D3/35470 - COMP/D3/35473

54. Στις 16 Οκτωβρίου η Επιτροπή εξέδωσε θετική απόφαση σχετικά με το αυστριακό σύστημα ανάληψης συσκευασιών με την ονομασία ARA. Η απόφαση χορηγεί αρνητική πιστοποίηση βάσει του άρθρου 81 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ σε όλες τις κοινοποιηθείσες συμφωνίες, εκτός από τη συμφωνία μεταξύ του συστήματος ARA και των επιχειρήσεων αποκομιδής/διαλογής. Η εν λόγω συμφωνία τυγχάνει απαλλαγής βάσει του άρθρου 81 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΚ. Η απαλλαγή συνοδεύεται από υποχρεώσεις, προκειμένου να διασφαλιστεί η χωρίς περιορισμούς πρόσβαση των ανταγωνιστών του συστήματος ARA στην υποδομή αποκομιδής.

55. Η Altstoff Recycling Austria AG (ARA) είναι η μοναδική επιχείρηση που διατηρεί ένα άρτιο σύστημα ανάληψης συσκευασιών από νοικοκυριά και επιχειρήσεις στην Αυστρία. Η ARA παρέχει άδειες για τη χρησιμοποίηση του σήματος Πράσινη Κουκκίδα (Green Dot) και αναλαμβάνει τα καθήκοντα των εταιρειών που υπάγονται στο αυστριακό διάταγμα σχετικά με τις συσκευασίες. Οι Τομεακές Εταιρείες Ανακύκλωσης (ΤΕΑ, μεταξύ άλλων η ARGEV, υπεύθυνη για την ανακύκλωση και διαλογή πλαστικών συσκευασιών και η ARO, υπεύθυνη για τις χάρτινες συσκευασίες) συνεργάζονται με την ARA όσον αφορά την οργάνωση της αποκομιδής και ανάκτησης των απορριμμάτων από συσκευασίες. Μαζί με την ARA συναπαρτίζουν το σύστημα ARA. Στην πράξη η αποκομιδή, η διαλογή και η ανάκτηση πραγματοποιούνται από εταιρείες οι οποίες παρέχουν τις υπηρεσίες τους στις ΤΕΑ.

56. Η απόφαση σχετικά με το αυστριακό σύστημα ARA εφαρμόζει και εξειδικεύει τη γενικότερη πολιτική της Επιτροπής σχετικά με τα συστήματα ανάληψης συσκευασιών, όπως αυτή έχει διαμορφωθεί βάσει των αποφάσεων του 2001 σχετικά με την DSD στη Γερμανία και την Eco-Emballages στη Γαλλία [46]. Σκοπός της είναι ιδίως να εξασφαλίσει ότι το σύστημα ARA δεν εφαρμόζει αδικαιολόγητες ρήτρες αποκλειστικότητας ή άλλους αδικαιολόγητους περιορισμούς στις συμβατικές σχέσεις του με τους εταίρους του, που θα μπορούσαν να παρεμποδίσουν την είσοδο ανταγωνιστών στην αγορά. Κατόπιν της παρέμβασης της Επιτροπής, το σύστημα ARA υπέβαλε ουσιώδεις δεσμεύσεις σχετικά με τη χρησιμοποίηση του σήματος Πράσινη Κουκκίδα και τη διάρκεια των συμφωνιών της με τις επιχειρήσεις αποκομιδής και διαλογής.

[46] DSD: αποφάσεις της Επιτροπής της 20.4.2001 (ΕΕ L 166 της 21.6.2001 σ. 1) και της 17.9.2001 (ΕΕ L 319 της 4.12.2001, σ. 1). Eco Emballages : απόφαση της Επιτροπής της 15.6.2001 (ΕΕ L 233 της 31.8.2001, σ. 37).

57. Η ARA δεν χρεώνει τέλος αδείας για τις συσκευασίες που δεν συμμετέχουν στο σύστημα, αλλά φέρουν την Πράσινη Κουκκίδα. Έτσι, η διάταξη σχετικά με το τέλος αδείας πληροί την αρχή κατά την οποία η μη παροχή υπηρεσιών δεν συνεπάγεται καταβολή τέλους. Επιπλέον, η ARA δεσμεύθηκε ότι θα επιτρέπει τη χρησιμοποίηση της Πράσινης Κουκκίδας για το σύνολο των συσκευασιών που διατίθενται στην αυστριακή αγορά, ακόμη και αν οι παραγωγοί και οι εισαγωγείς χρησιμοποιούν (εν μέρει) τις υπηρεσίες ανταγωνιστή της ARA. Το στοιχείο αυτό είναι σημαντικό για τις εταιρείες που πωλούν τα προϊόντα τους σε κράτη μέλη στα οποία η Πράσινη Κουκκίδα είναι υποχρεωτική. Οι εταιρείες αυτές μπορούν να διαθέτουν τα προϊόντα τους στην αυστριακή αγορά χωρίς να χρειάζεται να διατηρούν δύο γραμμές συσκευασίας.

58. Βάσει των συμφωνιών με τις επιχειρήσεις αποκομιδής και διαλογής, υπάρχει μία μόνο τέτοια επιχείρηση για κάθε περιφέρεια και για κάθε υλικό. Η συμβατική σχέση μπορεί να λυθεί μετά από τρία χρόνια και το σύστημα ARA δεσμεύθηκε ότι θα αναθέσει νέες συμβάσεις μέσω μιας ανταγωνιστικής, διαφανούς και αντικειμενικής διαδικασίας μετά από πέντε χρόνια το αργότερο. Η τριετής έως πενταετής διάρκεια των εν λόγω συμφωνιών με υποχρέωση αποκλειστικότητας μπορεί να γίνει δεκτή ώστε να μπορέσουν οι εταιρείες ανακύκλωσης να ανακτήσουν τις απαραίτητες επενδύσεις για τη δημιουργία της υποδομής αποκομιδής.

59. Ωστόσο, οι ειδικές συνθήκες που επικρατούν από την πλευρά της προσφοράς στην αγορά αποκομιδής και διαλογής απορριμμάτων από συσκευασίες από τα νοικοκυριά καθιστούν πολύ δύσκολη ή μη βιώσιμη οικονομικά τη δημιουργία δεύτερης υποδομής αποκομιδής, πέραν της υπάρχουσας. Έτσι, ήταν απαραίτητο να προβλεφθούν υποχρεώσεις στην απόφαση απαλλαγής, σύμφωνα με τις οποίες η ARGEV δεν μπορεί να εμποδίζει τις επιχειρήσεις αποκομιδής και διαλογής να διαθέτουν την υποδομή τους σε ανταγωνιστές του συστήματος ARA.

Συμφωνίες κοινής χρήσης δικτύου στο Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γερμανία [47]

[47] Υπόθεση COMP/C1/38.370, O2 UK Limited/T-Mobile UK Limited - Συμφωνία κοινής χρήσης δικτύου στο Ηνωμένο Βασίλειο, ΕΕ L 200 7.8.2003 και ανακοίνωση τύπου IP/03/589, 30.4.2003. υπόθεση COMP/C-1/38.369, T-Mobile Deutschland/O2 Germany - Κοινή χρήση δικτύου Rahmenvertrag, ανακοίνωση τύπου IP/03/1026, 16.7.2003.

60. Στις 30 Απριλίου και στις 16 Ιουλίου, η Επιτροπή εξέδωσε δύο αποφάσεις χορήγησης απαλλαγής, στις οποίες καθορίζονται τα όρια της συνεργασίας μεταξύ των φορέων εκμετάλλευσης κινητών τηλεπικοινωνιών μέσω της κοινής χρήσης δικτύου. Τον Φεβρουάριο του 2002, η T-Mobile και η mmO2 κοινοποίησαν δύο συμφωνίες που προέβλεπαν τη συνεργασία των μερών μέσω της κοινής χρήσης δικτύου για την ανάπτυξη των δικτύων τους κινητών τηλεπικοινωνιών τρίτης γενιάς (3G) στο Ηνωμένο Βασίλειο και στη Γερμανία.

61. Και στις δύο υποθέσεις διαπιστώθηκε ότι η κοινή χρήση θέσεων από τους φορείς εκμετάλλευσης κινητών τηλεπικοινωνιών δεν περιορίζει τον ανταγωνισμό: η συνεργασία εκτείνεται μόνο σε βασικά στοιχεία δικτύου, ενώ τα μέρη διατηρούν τον ανεξάρτητο έλεγχο των δικτύων τους πυρήνα. Η κοινή χρήση θέσεων θεωρήθηκε επίσης επωφελής για περιβαλλοντικούς λόγους και λόγους υγείας.

62. Η εθνική περιαγωγή μεταξύ φορέων εκμετάλλευσης κινητών τηλεπικοινωνιών θεωρήθηκε ότι περιορίζει τον ανταγωνισμό σε επίπεδο χονδρικής με δυνητικώς επιζήμια αποτελέσματα στις μεταγενέστερου σταδίου λιανικές αγορές. Ωστόσο, η εθνική περιαγωγή επιτρέπει στους φορείς εκμετάλλευσης να παρέχουν καλύτερη κάλυψη, ποιότητα και ταχύτητα μετάδοσης, καθώς και ανάπτυξη δικτύου και παροχή υπηρεσιών σε συντομότερο χρονικό διάστημα. Στις δύο αποφάσεις, η Επιτροπή χορήγησε απαλλαγή για την εθνική περιαγωγή σε αγροτικές περιοχές μέχρι την 31η Δεκεμβρίου 2008, ενώ η εθνική περιαγωγή σε αστικές περιοχές πρέπει να καταργηθεί σταδιακά σύμφωνα με ένα αυστηρό χρονοδιάγραμμα μέχρι την 31η Δεκεμβρίου 2008.

Yamaha [48]

[48] Υπόθεση COMP/F1/37.975.

63. Στις 16 Ιουλίου, η Επιτροπή εξέδωσε απόφαση [49] με την οποία επιβλήθηκε πρόστιμο ύψους 2,56 εκατ. EUR στις εταιρείες Yamaha Corporation Japan, Yamaha Europa GmbH, Yamaha Musica Italia S.p.A, Yamaha Musique France S.A. και Yamaha Scandinavia AB λόγω περιορισμών του εμπορίου και εφαρμογής προκαθορισμένων τιμών μεταπώλησης. Η Yamaha κατέχει ηγετική θέση στις περισσότερες σχετικές αγορές μουσικών οργάνων στην Ευρώπη.

[49] Απόφαση της Επιτροπής με ημερομηνία 16.7.2003. ανακοίνωση τύπου IP/03/1028 της 16.7.2003

64. Οι ευρωπαϊκές θυγατρικές της Yamaha και οι επίσημοι αντιπρόσωποί τους εφάρμοζαν διάφορες συμφωνίες ή/και εναρμονισμένες πρακτικές που είχαν ως αντικείμενο τον περιορισμό του ανταγωνισμού σε διάφορα κράτη μέλη και χώρες του ΕΟΧ (Γερμανία, Ιταλία, Γαλλία, Αυστρία, Βέλγιο, Κάτω Χώρες, Δανία και Ισλανδία) κατά την έννοια του άρθρου 81 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ και του άρθρου 53 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ. Τα εν λόγω μέτρα, που περιλαμβάνονταν κυρίως στις συμβάσεις διανομής, αφορούσαν εδαφικούς περιορισμούς (κυρίως απαγορεύσεις της πραγματοποίησης προμηθειών μεταξύ αντιπροσώπων στο πλαίσιο επιλεκτικού συστήματος διανομής) και περιορισμούς της δυνατότητας των αντιπροσώπων να καθορίζουν οι ίδιοι τις τιμές μεταπώλησης.

Ένθετο 2: Ανταγωνισμός και τηλεοπτική διανομή κορυφαίων διεθνών αθλητικών γεγονότων - καθορισμός των διαδικαστικών κανόνων: η απόφαση σχετικά με το Κύπελλο Πρωταθλητριών της UEFA [50]

[50] Απόφαση χορήγησης απαλλαγής με επιβολή όρων/υποχρεώσεων της 23.7.2003 στην υπόθεση COMP/C2/37.398; IP/03/1105, 24.7.2003.

Τα δικαιώματα μετάδοσης λίγων αθλητικών γεγονότων - ιδίως ποδοσφαιρικών - μαζί με τις μεγάλες κινηματογραφικές επιτυχίες αποτελούν το ραδιοτηλεοπτικό περιεχόμενο από το οποίο εξαρτάται κυρίως η προσέλκυση διαφημίσεων και συνδρομητών- βασικές πηγές εσόδων για τους φορείς εκμετάλλευσης της εμπορικής τηλεόρασης με ελεύθερη πρόσβαση και της συνδρομητικής τηλεόρασης. Η εξασφάλιση της αποκλειστικότητας για την πλειονότητα αυτών των δικαιωμάτων περιεχομένου παρέχει σε έναν εδραιωμένο φορέα ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης μια θέση στην αγορά που καθιστά πολύ δύσκολη την εμφάνιση νέων ανταγωνιστικών ραδιοτηλεοπτικών υπηρεσιών.

Τα προβλήματα ανταγωνισμού στις αγορές δικαιωμάτων επί αθλητικού περιεχομένου προκαλούνται συχνά από συμφωνίες κοινής πώλησης και συμβάσεις αποκλειστικών δικαιωμάτων με ευρύ πεδίο εφαρμογής ή/και μεγάλη διάρκεια. Η προώθηση του αποτελεσματικού ανταγωνισμού για τα δικαιώματα τηλεοπτικής μετάδοσης αθλητικών γεγονότων είναι πιθανό ότι θα βελτιώσει τον ανταγωνισμό στις αγορές τηλεοπτικής μετάδοσης και ότι θα δώσει στους τηλεθεατές πρόσβαση σε ποιοτικές και καινοτόμες τηλεοπτικές υπηρεσίες σε λογικές τιμές, και με αυξημένες δυνατότητες επιλογής για τον τηλεθεατή. Έτσι, η Επιτροπή προσπαθεί να εξασφαλίσει ότι η παραχώρηση τηλεοπτικών δικαιωμάτων θα γίνεται τακτικά με τρόπο που δίνει πράγματι στους διεκδικητές τους την ευκαιρία να τα αποκτήσουν.

Είναι πιθανό ότι η ανάπτυξη των νέων αγορών του διαδικτύου και των κινητών μέσων μαζικής ενημέρωσης θα είναι ανάλογη με την ανάπτυξη των αγορών συνδρομητικής τηλεόρασης, κατά το ότι η μετάδοση αθλητικών γεγονότων θα αποτελέσει έναν από τους συντελεστικούς παράγοντες για την ανάπτυξη των νέων αυτών υπηρεσιών. Ωστόσο, οι κάτοχοι δικαιωμάτων σήμερα διστάζουν να εκμεταλλευθούν τα δικαιώματα μετάδοσης από τα νέα μέσα, διότι φοβούνται ότι κατ'αυτόν τον τρόπο θα υπονομεύσουν οι ίδιοι την αξία των τηλεοπτικών δικαιωμάτων. Η Επιτροπή δεν μπορεί να δεχθεί τις περιοριστικές συμφωνίες που οδηγούν σε μη παραχώρηση τέτοιων δικαιωμάτων.

Η απόφαση της Επιτροπής με ημερομηνία 23 Ιουλίου στην υπόθεση του Κυπέλλου Πρωταθλητριών της UEFA δείχνει πώς μπορεί να επιτευχθεί μια συμφωνία κοινής πώλησης αποκλειστικών δικαιωμάτων μετάδοσης κατά τρόπο επωφελή για τον καταναλωτή και χωρίς να επιβάλλονται μη αναγκαίοι περιορισμοί του ανταγωνισμού όσον αφορά την παραγωγή και τις τιμές.

Οι συμφωνίες κοινής πώλησης της UEFA που υπήρχαν πριν από την παρέμβαση της Επιτροπής αποτελούν εύγλωττο παράδειγμα των ανωτέρω. Η UEFA πωλούσε όλα τα τηλεοπτικά δικαιώματα ως ενιαίο πακέτο σε έναν μόνο ραδιοτηλεοπτικό φορέα και τούτο σε βάση αποκλειστικότητας για περίοδο 4 ετών σε κάθε κράτος μέλος. Πολλά δικαιώματα παρέμεναν αχρησιμοποίητα, καθότι κατά κανόνα μόνον 1 ή 2 αγώνες μεταδίδονταν απευθείας επί συνόλου 16 κατ'ανώτατο όριο. Δεν γινόταν εκμετάλλευση των δικαιωμάτων μετάδοσης από τα νέα μέσα μαζικής ενημέρωσης και οι ποδοσφαιρικοί σύλλογοι δεν μπορούσαν να εκμεταλλευθούν μεμονωμένα τα δικαιώματα μετάδοσης από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης.

Η κατάσταση αυτή ήταν επιζήμια για τον ανταγωνισμό στην αγορά απόκτησης δικαιωμάτων τηλεοπτικής μετάδοσης τακτικών ποδοσφαιρικών συναντήσεων (σε αντιδιαστολή με τις περιοδικές) - μια αγορά στην οποία το Κύπελλο Πρωταθλητριών της UEFA κατέχει περίπου το 20% κατά μέσον όρο στην ΕΕ.

Ωστόσο, η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι μια συμφωνία κοινής πώλησης μπορεί να βελτιώσει την παραγωγή και τη διανομή προς όφελος των ποδοσφαιρικών συλλόγων, των φορέων ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης και των τηλεθεατών. Μια συμφωνία κοινής πώλησης δημιουργεί ένα μοναδικό σημείο πώλησης για την απόκτηση ενός προϊόντος που φέρει το εμπορικό σήμα του πρωταθλήματος και πωλείται σε πακέτα. Μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική μείωση του κόστους συναλλαγής. Ασφαλώς, μια συμφωνία κοινής πώλησης δεν πρέπει να περιέχει περιορισμούς του ανταγωνισμού που δεν είναι απαραίτητοι για να επιτευχθεί η βελτίωση της αποτελεσματικότητας και τα οφέλη για τους καταναλωτές που προαναφέρονται.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι τα ανωτέρω επιτεύχθηκαν με τις νέες συμφωνίες κοινής πώλησης που κοινοποίησε η UEFA το 2002 μετά από έντονες διαπραγματεύσεις. Οι συμφωνίες αυτές εξασφαλίζουν ότι όλα τα δικαιώματα μετάδοσης θα πωλούνται μέσω διαδικασίας διαγωνισμού σε 14 χωριστά πακέτα για περίοδο που μπορεί να φθάνει μέχρι και τα τρία χρόνια. Επιπλέον, η UEFA θα χάσει τα αποκλειστικά της δικαιώματα πώλησης όσων τηλεοπτικών δικαιωμάτων δεν έχουν πωληθεί πριν από μια ορισμένη καταληκτική ημερομηνία. Τόσο η UEFA όσο και οι επί μέρους σύλλογοι θα εκμεταλλεύονται παράλληλα ορισμένα δικαιώματα απευθείας τηλεοπτικής μετάδοσης, μαγνητοσκοπημένης τηλεοπτικής μετάδοσης, δικαιώματα αρχείου, και, όχι λιγότερο σημαντικό, δικαιώματα νέων μέσων. Κατ'αυτόν τον τρόπο εξασφαλίζεται η πιο εκτεταμένη και διαφοροποιημένη κάλυψη του ανταγωνισμού. Εκτός από το ευρύ φάσμα προϊόντων που παράγει η UEFA με το σήμα του πρωταθλήματος, οι ποδοσφαιρικοί σύλλογοι μπορούν πλέον να παράγουν εντελώς νέα προϊόντα με το σήμα του συλλόγου υπογραμμίζοντας τη δράση μεμονωμένων συλλόγων στο Κύπελλο Πρωταθλητριών της UEFA στους δικτυακούς τόπους τους, σε υπηρεσίες κινητής επικοινωνίας, DVD και τα συναφή.

Η παρέμβαση της Επιτροπής οδήγησε στο επιτυχές άνοιγμα της αγοράς. Το Κύπελλο Πρωταθλητριών της UEFA θα μεταδίδεται από διπλάσιους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς σε σχέση με την κατάσταση που επικρατούσε πριν από την παρέμβαση της Επιτροπής. Το νέο σύστημα αυξάνει τον ανταγωνισμό στις αγορές μέσων μαζικής ενημέρωσης, καθότι οι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς και οι φορείς εκμετάλλευσης νέων μέσων θα ανταγωνίζονται για την παροχή υπηρεσιών στους καταναλωτές.

Ακολουθώντας τις αρχές που θεσπίστηκαν στην υπόθεση του Κυπέλλου Πρωταθλητριών της UEFA, η Επιτροπή ερευνά επίσης την κοινή πώληση δικαιωμάτων μετάδοσης ποδοσφαιρικών συναντήσεων από ορισμένα εθνικά κύπελλα, όπου ωστόσο οι θέσεις στην αγορά είναι πολύ ισχυρότερες και ο κίνδυνος αποκλεισμού από την αγορά πολύ υψηλότερος. Η Επιτροπή θα εξετάσει με ιδιαίτερη προσοχή αυτά τα θέματα.

Philips/Sony [51]

[51] Υποθέσεις COMP/C3/37.228 Ingman Disc + VDC κατά Philips και Sony, COMP/C3/37.561 Pollydisc κατά Philips και Sony, COMP/C3/37.707 Broadcrest & λοιποί κατά Philips και Sony και COMP/C3/38.787 Philips και Sony: κοινοποίηση της τυποποιημένης συμφωνίας παραχώρησης άδειας εκμετάλλευσης.

65. Στις 25 Ιουλίου η Επιτροπή ενέκρινε μέσω διοικητικής επιστολής κοινοποίηση της Philips και της Sony που αφορούσε τις διμερείς συμφωνίες τους βάσει των οποίων δημιουργήθηκε ένα παγκόσμιο κοινό Πρόγραμμα Παραχώρησης Άδειας Εκμετάλλευσης Δίσκων CD και την τυποποιημένη συμφωνία τους του 2003 για την παραχώρηση άδειας εκμετάλλευσης που θα προσφέρει η Philips σε τρίτους βάσει των έγκυρων διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας της Philips, της Sony, καθώς και όσων βασίζονται στις κοινές εφευρέσεις των δύο εταιρειών στην τεχνολογία CD.

66. Η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι συμφωνίες που δημιουργούν το κοινό Πρόγραμμα Παραχώρησης Άδειας Εκμετάλλευσης Δίσκων CD καλύπτονται από τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία σχετικά με ορισμένες κατηγορίες συμφωνιών μεταφοράς τεχνολογίας (ΚΑΚΜΤ). Παρόλο που οι συμφωνίες μεταξύ των μελών μιας κοινοπραξίας εκμετάλλευσης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας κατά κανόνα εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού ΚΑΚΜΤ, το άρθρο 5 παράγραφος 2 σημείο 2 του εν λόγω κανονισμού καλύπτει τις κοινοπραξίες εκμετάλλευσης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας που δημιουργούνται μεταξύ δύο μόνο μερών και δεν περιλαμβάνουν εδαφικούς περιορισμούς στον ΕΟΧ.

67. Επιπλέον, διαπιστώθηκε ότι η τυποποιημένη συμφωνία του 2003 για την παραχώρηση άδειας εκμετάλλευσης δεν περιορίζει σημαντικά τον ανταγωνισμό κατά την έννοια του άρθρου 81 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ, ιδίως λαμβάνοντας υπόψη ότι βάσει της συμφωνίας του 2003 παραχωρούνται άδειες εκμετάλλευσης μόνο των βασικών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. Επιπλέον, οι δικαιοδόχοι μπορούν να επιλέξουν να συνάψουν συμφωνία για την κοινή άδεια ή για τις μεμονωμένες άδειες εκμετάλλευσης της Philips ή της Sony και να τις χρησιμοποιούν εντός ή εκτός των πρότυπων προδιαγραφών. Η διάταξη περί επανεκχώρησης έχει εφαρμογή μόνο στα διπλώματα ευρεσιτεχνίας που είναι βασικά για το είδος ή τα είδη των δίσκων CD που έχει επιλέξει κάθε δικαιοδόχος.

REIMS II [52]

[52] Υπόθεση COMP/C1/38.170, ΕΕ L 56, 24.2.2004, σ. 76

68. Στις 23 Οκτωβρίου η Επιτροπή εξέδωσε απόφαση βάσει της οποίας χορηγείται απαλλαγή για μία ακόμη πενταετία στη συμφωνία REIMS II [53]. Η εν λόγω συμφωνία αφορά το αντίτιμο, τα λεγόμενα καταληκτικά τέλη, που καταβάλλουν τα μέρη για την παράδοση της διασυνοριακής αλληλογραφίας, δηλαδή της αλληλογραφίας από μία χώρα προς μία άλλη. Μέχρι σήμερα η συμφωνία REIMS II έχει υπογραφεί από δεκαεπτά δημόσιους ταχυδρομικούς φορείς (ΔΤΦ), μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται οι ΔΤΦ όλων των κρατών μελών της ΕΕ, εκτός από τις Κάτω Χώρες, και οι ΔΤΦ της Νορβηγίας, της Ισλανδίας και της Ελβετίας.

[53] Αανακοίνωση τύπου IP/03/1438, 23.10.2003.

69. Η συμφωνία, η οποία καλυπτόταν από απαλλαγή μέχρι την 31η Δεκεμβρίου 2001 βάσει απόφασης της Επιτροπής του 1999, κοινοποιήθηκε εκ νέου από τα μέρη στις 18 Ιουνίου 2001 με το αίτημα να ανανεωθεί η προηγούμενη απαλλαγή. Η συμφωνία κρίθηκε ότι περιορίζει τον ανταγωνισμό κατά την έννοια του άρθρου 81 παράγραφος 1, διότι δεν επιτρέπει στα μέρη να καθορίζουν διαφορετικά καταληκτικά τέλη από αυτά που προβλέπονται στη συμφωνία.

70. Ωστόσο, λαμβάνοντας υπόψη τα οφέλη που είχαν ήδη αναγνωριστεί στην απόφαση απαλλαγής του 1999, και ιδίως την καλύτερη ποιότητα των υπηρεσιών παράδοσης διασυνοριακού ταχυδρομείου, η Επιτροπή αποφάσισε να χορηγήσει απαλλαγή στη συμφωνία για άλλη μια πενταετία, επιβάλλοντας αυστηρούς νέους όρους σχετικά με την πρόσβαση των ιδιωτικών ταχυδρομικών φορέων στους όρους παράδοσης της REIMS II χωρίς διακρίσεις, αφενός, και την παροχή χαμηλού κόστους εναλλακτικών επιλογών έναντι των καταληκτικών τελών, αφετέρου.

2. Αρθρα 82 και 86

2.1 Υποθέσεις υπαγόμενες στο άρθρο 82

Deutsche Telekom AG [54]

[54] Υπόθεση COMP/C-1/37.451, 37.578, 37.579, ΕΕ L 263 της 14.10.2003, σ. 9.

71. Την 21η Μαΐου, η Επιτροπή εξέδωσε απόφαση βάσει του άρθρου 82 σχετικά με την τιμολογιακή πολιτική της Deutsche Telekom για την τοπική πρόσβαση στο σταθερό τηλεφωνικό δίκτυο επιβάλλοντας πρόστιμο ύψους 12,6 εκατ. EUR στην Deutsche Telekom (DT) [55]. Στην εν λόγω απόφαση η Επιτροπή έκρινε ότι η DT εφάρμοζε συμπίεση περιθωρίων διότι τα τέλη που χρέωνε στους νεοεισερχόμενους για τη χονδρική πρόσβαση στον τοπικό βρόχο ήταν είτε υψηλότερα είτε παρόμοια με αυτά που χρέωνε στους λιανικούς συνδρομητές της για τις γραμμές που τους παρέχει. Η πολιτική αυτή είχε ως αποτέλεσμα να αποτρέπεται η είσοδος νέων εταιρειών στην αγορά, να υπάρχουν λιγότεροι προμηθευτές τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών στην αγορά και έτσι να μειώνονται οι δυνατότητες επιλογής των τελικών καταναλωτών, αλλά και να περιορίζεται ο ανταγωνισμός τιμών. Οι ενέργειες της Επιτροπής ξεκίνησαν το 1999 κατόπιν καταγγελιών 15 νεοεισερχόμενων στη γερμανική αγορά σταθερών τηλεπικοινωνιών.

[55] Ανακοίνωση τύπου IP/03/717, 21.5.2003.

72. Η Επιτροπή θεώρησε καταχρηστική τη συμπίεση των περιθωρίων, διότι η διαφορά μεταξύ των λιανικών και των χονδρικών τιμών της DT ήταν είτε αρνητική είτε ελαφρώς θετική, αλλά ανεπαρκής για την κάλυψη του κόστους προϊόντος της DT για την παροχή υπηρεσιών στους λιανικούς της πελάτες. Λόγω του ανεπαρκούς περιθωρίου, από τη στιγμή που ξεκίνησε η αποδεσμοποίηση του τοπικού βρόχου στη Γερμανία και μέχρι την ημερομηνία έκδοσης της απόφασης, οι νεοεισερχόμενοι δεν είχαν τη δυνατότητα να ανταγωνιστούν την DT όσον αφορά την παροχή υπηρεσιών σταθερής τηλεφωνίας σε τελικούς καταναλωτές.

73. Η Επιτροπή έκρινε επίσης ότι η DT μπορούσε να είχε αποφύγει τη συμπίεση περιθωρίων, κυρίως αυξάνοντας τη λιανική χρέωση για τις αναλογικές συνδέσεις και τις συνδέσεις ISDN και ADSL στο πλαίσιο του γερμανικού συστήματος ανώτατων τιμών. Στο πλαίσιο του αρχικού συστήματος ανώτατων τιμών που εφαρμόστηκε μεταξύ των ετών 1998 και 2001, η DT μπορούσε να είχε αποφύγει τη συμπίεση των περιθωρίων αναδιαρθρώνοντας τα τιμολόγιά της για τους λιανικούς πελάτες της. Οι αυξήσεις των τελών πρόσβασης μπορούσαν να αντισταθμιστούν μέσω της μείωσης των τελών κλήσης. Από το 2002 και μετά, η DT μπορούσε τουλάχιστον να μειώσει τη συμπίεση των περιθωρίων με αυξήσεις των τιμολογίων της για την πρόσβαση στις συνδέσεις ADSL. Συνεπώς, η συμπίεση των περιθωρίων δεν επιβλήθηκε στην DT από αποφάσεις της γερμανικής ρυθμιστικής αρχής στον τομέα των τηλεπικοινωνιών.

Wanadoo Interactive [56]

[56] Υπόθεση COMP/C1/38.233.

74. Στις 16 Ιουλίου, η Επιτροπή εξέδωσε απόφαση βάσει του άρθρου 82 σχετικά με την τιμολογιακή πολιτική της Wanadoo για τις υπηρεσίες ADSL. [57] Η Επιτροπή έκρινε ότι η Wanadoo, τότε θυγατρική της France Tιlιcom κατά 72%, εφάρμοζε εξοντωτική τιμολόγηση από τον Μάρτιο του 2001 μέχρι τον Οκτώβριο του 2002 και έτσι της επέβαλε πρόστιμο ύψους 10,35 εκατ. EUR.

[57] Ανακοίνωση τύπου IP/03/1025, 16.7.2003.

75. Η τεχνολογία ADSL είναι η βασική τεχνολογία που υπάρχει στη Γαλλία για την παροχή υπηρεσιών πρόσβασης στο διαδίκτυο με υψηλή ταχύτητα για ιδιώτες πελάτες και για μικρά γραφεία/γραφεία που στεγάζονται σε οικίες. Η σύνδεση ADSL επιτρέπει την παροχή ευρυζωνικών υπηρεσιών μέσω της παραδοσιακής τηλεφωνικής γραμμής. Κατά την περίοδο που καλύπτεται από την απόφαση, η France Tιlιcom, ο εδραιωμένος τηλεπικοινωνιακός φορέας, εκμεταλλευόταν όλες σχεδόν τις γραμμές ADSL στη Γαλλία. Οι ευρυζωνικές υπηρεσίες διατέθηκαν στην αγορά για πρώτη φορά το 1998, αλλά μόλις από το τέλος του 1999 η αγορά άρχισε να αναπτύσσεται σε σημαντική κλίμακα και με γρήγορο ρυθμό. Δεδομένου ότι η μαζική παροχή υπηρεσιών ADSL από την Wanadoo ξεκίνησε μόλις τον Μάρτιο του 2001, η Επιτροπή θεώρησε ότι η κατάχρηση ξεκίνησε επίσης την ίδια περίοδο.

76. Η Επιτροπή διαπίστωσε ότι, από το τέλος του 1999 μέχρι τον Οκτώβριο του 2002, η Wanadoo διέθετε στην αγορά υπηρεσίες ADSL σε τιμές χαμηλότερες από το συνολικό μέσο κόστος τους. Οι τιμές που χρέωνε η Wanadoo ήταν πολύ χαμηλότερες από το μέσο μεταβλητό κόστος μέχρι τον Αύγουστο του 2001. Στη συνέχεια, οι τιμές της ήταν περίπου ίσες με το μέσο μεταβλητό κόστος, αλλά πολύ χαμηλότερες από το συνολικό μέσο κόστος. Η Wanadoo υπέστη σημαντικές ζημίες μέχρι το τέλος του 2002 λόγω αυτής της πρακτικής. Η απόσβεση των αρχικών αυτών ζημιών σε ορισμένο χρονικό διάστημα ήταν πιθανό ενδεχόμενο, παρόλο που η στρατηγική εξοντωτικής τιμολόγησης της Wanadoo μπορεί να υπαγορευόταν από διαφορετικούς λόγους. Βάσει εγγράφων που βρέθηκαν κατά τη διάρκεια επιτόπιου ελέγχου στις εγκαταστάσεις της Wanadoo, η Επιτροπή διαπίστωσε επίσης ότι η Wanadoo σκόπευε να εξασφαλίσει την αποκλειστικότητα στη στρατηγικής σημασίας αγορά πρόσβασης στο Διαδίκτυο με υψηλή ταχύτητα. [58]

[58] Η Wanadoo υπέβαλε προσφυγή ακυρώσεως της εν λόγω απόφασης ενώπιον του Πρωτοδικείου: υπόθεση T-340/03.

Ένθετο 3: καταχρηστική τιμολόγηση στον τομέα των τηλεπικοινωνιών

Κατά το πρώτο εξάμηνο του έτους η Επιτροπή εξέδωσε δύο επίσημες αποφάσεις απαγόρευσης δυνάμει του άρθρου 82 της συνθήκης ΕΚ σχετικά με καταχρηστική τιμολογιακή πολιτική που προκαλούσε φαινόμενα αποκλεισμού όσον αφορά την παροχή τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών. Πρόκειται για τις πρώτες αποφάσεις αυτού του είδους μετά την πλήρη ελευθέρωση του τομέα των τηλεπικοινωνιών το 1998, αλλά και από το 1982, όταν η British Telecommunications, η οποία λειτουργούσε ακόμη υπό συνθήκες κρατικού μονοπωλίου, κρίθηκε υπεύθυνη για κατάχρηση της δεσπόζουσας θέσης της, διότι επέβαλλε περιορισμούς στη χρήση τηλετυπικών και τηλεφωνικών εγκαταστάσεων [59].

[59] ΕΕ L 360, 21.12.1982.

Οι δύο αυτές αποφάσεις αξίζουν ιδιαίτερης μνείας, επειδή αφορούν έναν οικονομικό τομέα που υπόκειται σε εκ των προτέρων ρύθμιση, στην οποία τα κράτη μέλη διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο μέσω της πρακτικής λήψης αποφάσεων των Εθνικών Ρυθμιστικών Αρχών. Οι κανόνες που διέπουν την εκ των προτέρων ρύθμιση μεταρρυθμίστηκαν το 2002 από τις νέες κοινοτικές οδηγίες για τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες, και βρίσκονται σε στάδιο μετάβασης προς την εφαρμογή αρχών βασισμένων στο δίκαιο ανταγωνισμού.

Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να στρέφεται σθεναρά κατά περιπτώσεων καταχρηστικής τιμολόγησης, ακόμη και όταν οι υπό εξέταση τιμές υπόκεινται σε ειδικούς κανόνες εφαρμοζόμενους σε συγκεκριμένο τομέα. Στις δύο αποφάσεις ορίζονται οι όροι διεξαγωγής των σχετικών ελέγχων. Όσον αφορά την εξοντωτική τιμολόγηση, απαιτείται η άμεση σύγκριση των τιμών και του υποκείμενου κόστους και συνεπάγεται η υποχρέωση αύξησης των τιμών σε κατάλληλο επίπεδο ώστε να μην υφίσταται πλέον κατάχρηση. Ο έλεγχος σχετικά με τη συμπίεση των περιθωρίων ξεκινά με τη σύγκριση μεταξύ της χονδρικής και της λιανικής τιμής. Το υποκείμενο κόστος στην αγορά επόμενου σταδίου πρέπει να εξετάζεται μόνον εφόσον διαπιστωθεί ότι οι λιανικές τιμές είναι υψηλότερες από τις χονδρικές τιμές. Οι δύο ανωτέρω έλεγχοι έχουν σημαντική αξία ως πρόκριμα για άλλες μελλοντικές υποθέσεις καταχρηστικής τιμολόγησης στις βιομηχανίες δικτύου, όχι μόνο για την Επιτροπή και τις Εθνικές Ρυθμιστικές Αρχές, αλλά και για τα Εθνικές Αρχές Ανταγωνισμού.

IMS Health [60]

[60] Υπόθεση COMP/D3/38.044.

77. Στον τομέα των πληροφοριακών υπηρεσιών, η Επιτροπή αποφάσισε να ανακαλέσει την απόφαση προσωρινών μέτρων που είχε εκδώσει το 2001 [61]. Βάσει της εν λόγω απόφασης, η Επιτροπή εξέδωσε προσωρινά μέτρα κατά της IMS Health, ηγετικής εταιρείας παγκοσμίως στη συλλογή δεδομένων σχετικά με τις πωλήσεις φαρμακευτικών προϊόντων και τις συνταγές, διατάσσοντάς την να χορηγήσει άδεια εκμετάλλευσης της «δομής 1860 πλίνθων» [62] για τη συλλογή δεδομένων στους τότε ανταγωνιστές της στη γερμανική αγορά παροχής υπηρεσιών στον τομέα των δεδομένων περιφερειακών πωλήσεων φαρμακευτικών προϊόντων. Από την άλλη πλευρά, αναγνωρίστηκε το δικαίωμα της IMS να εισπράττει δικαιώματα εκμετάλλευσης. Η απόφαση αυτή ανεστάλη από τον Πρόεδρο του Πρωτοδικείου [63]. Με απόφαση της 17ης Σεπτεμβρίου 2002, ένα γερμανικό δικαστήριο [64] επέτρεψε στην NDC Health, βασικό ανταγωνιστή της IMS στη γερμανική αγορά, να προσφέρει μια δομή που καλύπτει τις ανάγκες των πελατών. Το δικαστήριο αναγνώρισε μεν ότι η δομή 1860 πλίνθων της IMS προστατεύεται από εθνικά πνευματικά δικαιώματα, αλλά ταυτόχρονα αποφάνθηκε ότι δεν μπορεί να απαγορευθεί σε τρίτους να αναπτύξουν μια άλλη δομή βάσει των διοικητικών και ταχυδρομικών υποδιαιρέσεων, ακόμη και αν η προκύπτουσα δομή είχε παρόμοιο αριθμό τμημάτων (πλίνθων) με τη δομή 1860 πλίνθων και μπορούσε να θεωρηθεί ως απορρέουσα από τη δομή αυτή. Επομένως, άλλες δομές πλίνθων με μεγάλες ομοιότητες με τη δομή 1860 πλίνθων μπορούν να αναπτυχθούν για τη συλλογή δεδομένων σχετικά με τις πωλήσεις φαρμακευτικών προϊόντων και να χρησιμοποιούνται νόμιμα για την κατάρτιση και πώληση εκθέσεων σχετικά με τις πωλήσεις στην αγορά φαρμακευτικών προϊόντων. Ταυτόχρονα, η NDC βελτίωσε τη θέση της στην αγορά. Επιπλέον, άλλος ένας ανταγωνιστής, που θα είχε επωφεληθεί από την απόφαση προσωρινών μέτρων της Επιτροπής, αποχώρησε από τη γερμανική αγορά.

[61] Υπόθεση COMP/D3/38.044 NDC Health/IMS Health, απόφαση της 3.7.2001 (ΕΕ L 59, 28.2.2002)

[62] Η «δομή 1860 πλίνθων» της IMS χωρίζει τη Γερμανία σε 1 860 ζώνες πωλήσεων ή «πλίνθους».

[63] Διάταξη της 26.10.2001 στην υπόθεση T-184/01R και διάταξη της 11.4.2002 στην υπόθεση C-481/01P(R), στην οποία ο Πρόεδρος του Δικαστηρίου απέρριψε την προσφυγή της NDC κατά της διάταξης του Προέδρου του Πρωτοδικείου.

[64] Απόφαση του Ανώτερου Περιφερειακού Δικαστηρίου της Φρανκφούρτης (Frankfurter Oberlandesgericht) με ημερομηνία 17.9.2002 στην υπόθεση 11 U 67/2000.

78. Μετά από αυτή την ουσιώδη μεταβολή περιστάσεων, δεν συνέτρεχε πλέον επείγουσα ανάγκη παρέμβασης της Επιτροπής και έτσι η Επιτροπή αποφάσισε να ανακαλέσει την απόφαση προσωρινών μέτρων του 2001.

79. Εκκρεμούσε εθνική διαδικασία και διαδικασία προδικαστικής απόφαση του Προέδρου του Δικαστηρίου. Στο πλαίσιο της τελευταίας διαδικασίας, ο Γενικός Εισαγγελέας Tizzano εξέδωσε προτάσεις στις 2 Οκτωβρίου [65]. Ο Γενικός Εισαγγελέας θεωρεί ότι η άρνηση παραχώρησης άδειας εκμετάλλευσης προϊόντος προστατευόμενου από πνευματικά δικαιώματα (εν προκειμένω της «δομής 1860 πλίνθων») συνιστά καταχρηστική εκμετάλλευση δεσπόζουσας θέσης, όταν δεν υφίσταται αντικειμενική αιτιολογία για την άρνηση αυτή και όταν η χρήση του άυλου αγαθού είναι απαραίτητη για την άσκηση δραστηριότητας σε παράγωγη αγορά, και έτσι ο κάτοχος των δικαιωμάτων αποκλείει κάθε ανταγωνιστή από την αγορά. Ωστόσο, τα ανωτέρω ισχύουν υπό την προϋπόθεση ότι η επιχείρηση που ζητεί να της χορηγηθεί άδεια εκμετάλλευσης προτίθεται να προσφέρει προϊόντα ή υπηρεσίες με άλλα χαρακτηριστικά που καλύπτουν ειδικές ανάγκες του καταναλωτή, οι οποίες δεν μπορούν να ικανοποιηθούν από υφιστάμενα προϊόντα ή υπηρεσίες.

[65] Προτάσεις του Γενικού Εισαγγελέα Tizzano της 2.10.2003 στην υπόθεση C-418/01 IMS Health GmbH & Co.KG κατά NDC Health GmbH &Co.KG

GVG/FS [66]

[66] Υπόθεση COMP/D-1/C.37.685.

80. Στις 28 Αυγούστου, η Επιτροπή εξέδωσε απόφαση βάσει του άρθρου 82 κατά της Ferrovie dello Stato S.p.A (FS), του ιταλικού εθνικού οργανισμού σιδηροδρόμων, για κατάχρηση της δεσπόζουσας θέσης της στην ιταλική σιδηροδρομική αγορά. Θεώρησε ότι η FS εμπόδισε την ιδιωτική γερμανική σιδηροδρομική επιχείρηση Georg Verkehrsorganisation GmbH (GVG) να εκτελεί διεθνείς επιβατικές σιδηροδρομικές μεταφορές από τη Βασιλεία στο Μιλάνο.

81. Από το 1995, η GVG ζητούσε από την FS να ενταχθεί σε διεθνή όμιλο [67], να της παράσχει πληροφοριακά στοιχεία σχετικά με τις τιμές και τη διαθεσιμότητα διαδρομών συρμών, και να της παρέχει έλξη, δηλαδή κινητήρια άμαξα και οδηγό. Σκοπός της GVG ήταν να μεταφέρει επιβάτες από διάφορες πόλεις της Γερμανίας στη Βασιλεία. Στη συνέχεια πρότεινε σιδηροδρομική σύνδεση χωρίς ενδιάμεσο σταθμό ("Sprinter") που θα λειτουργούσε δύο φορές την ημέρα από τη Βασιλεία προς το Μιλάνο μέσω Domodossola. Η γραμμή αυτή θα ανταγωνιζόταν ιδίως με την Cisalpino, κοινή επιχείρηση μεταξύ της FS και της Schweizerische Bundesbahnen (SBB). Η Cisalpino εκμεταλλεύεται μία ημερήσια σύνδεση μεταξύ Βασιλείας και Μιλάνου.

[67] Directive 91/440/EEC requires the formation of an 'international grouping', an association of at least two train operators based in different Member States, to operate cross-border passenger or freight services ΕΕ L 237 of 24.8.91.

82. Ως καθέτως ολοκληρωμένη εταιρεία, η FS διαθέτει εκ του νόμου μονοπώλιο για την εκμετάλλευση των ιταλικών σιδηροδρομικών υποδομών. Επιπλέον, έχοντας οριστεί ως διαχειριστής των υποδομών και φορέας κατανομής, η FS έχει αναλάβει ρυθμιστικές αρμοδιότητες του κράτους. Είναι υπεύθυνη για τη δημιουργία και συντήρηση των ιταλικών σιδηροδρομικών υποδομών και για την κατανομή των διαδρομών των συρμών στους φορείς εκμετάλλευσης σιδηροδρόμων στην Ιταλία έναντι αμοιβής. Η FS είναι επίσης υπεύθυνη, ως διαχειριστής των υποδομών, για τη χορήγηση πιστοποιητικών ασφαλείας στις σιδηροδρομικές επιχειρήσεις.

83. Διαπιστώθηκε ότι η FS κατέχει δεσπόζουσα θέση στην αγορά πρόσβασης στο εθνικό της σιδηροδρομικό δίκτυο, το οποίο θεωρήθηκε ως βασική διευκόλυνση. Κατόπιν εμπεριστατωμένης έρευνας αγοράς, η Επιτροπή συμπέρανε ότι η FS κατέχει δεσπόζουσα θέση και στην αγορά έλξης. Επί του παρόντος, καμία άλλη ιταλική σιδηροδρομική εταιρεία δεν διαθέτει τον εξοπλισμό που απαιτείται για την παροχή των αναγκαίων υπηρεσιών έλξης στην GVG [68]. Διαπιστώθηκε επίσης ότι η FS κατέχει δεσπόζουσα θέση και στην αγορά μεταγενέστερου σταδίου, καθότι είναι η μοναδική εταιρεία που εκτελεί επιβατικές σιδηροδρομικές μεταφορές στο τμήμα της γραμμής Βασιλείας - Μιλάνου που διέρχεται από την Ιταλία. Εκτός από τη συμμετοχή της στη Cisalpino, η FS εκτελεί και άλλα ημερήσια δρομολόγια επιβατικής μεταφοράς μεταξύ Βασιλείας και Μιλάνου σε συνεργασία με την SBB. Επιπλέον, η πρόσβαση στην αγορά μεταγενέστερου σταδίου είναι δυνατή μόνο για διεθνείς ομίλους. Η Επιτροπή συμπέρανε ότι μόνο η FS ήταν σε θέση να συμμετέχει σε έναν τέτοιο διεθνή όμιλο μαζί με την GVG.

[68] Κατόπιν της έρευνας αγοράς, η Επιτροπή διαπίστωσε επίσης, για διάφορους λόγους, ότι η GVG δεν μπορούσε μόνη της να παρέχει έλξη στην ιταλική αγορά.

84. Στην απόφασή της, η Επιτροπή συμπέρανε ότι η FS είχε προβεί σε τριπλή κατάχρηση της δεσπόζουσας θέσης της, κατά παράβαση του άρθρου 82. Πρώτον, αρνούμενη ουσιαστικά να εξετάσει τα αιτήματα της GVG για πρόσβαση στη σιδηροδρομική υποδομή, της στέρησε την πρόσβαση στο δίκτυο που θεωρείται ως βασική διευκόλυνση. Δεύτερον, δεδομένου ότι δεν απάντησε στα αιτήματα της GVG σχετικά με την έλξη, αρνήθηκε ουσιαστικά να παράσχει υπηρεσίες έλξης στην GVG για τη συγκεκριμένη γραμμή. Τούτο συνιστά κατάχρηση, επειδή η άρνηση της FS οδήγησε σε εξάλειψη δυνητικού ανταγωνιστή και δεν ήταν αντικειμενικά αιτιολογημένη. Τέλος, η FS δεν προέβαλε καμία αντικειμενική αιτιολογία για την άρνησή της να διαπραγματευθεί με την GVG σχετικά με τη σύσταση διεθνούς ομίλου. Κατ'αυτόν τον τρόπο, εμπόδισε την GVG να εισέλθει στη μεταγενέστερου σταδίου αγορά επιβατικών σιδηροδρομικών μεταφορών στην Ιταλία.

85. Η FS ανέλαβε σημαντικές δεσμεύσεις για να διευθετηθεί η υπόθεση. Ειδικότερα, η FS δεσμεύθηκε ότι θα συνάψει συμφωνίες σύστασης διεθνούς ομίλου με κάθε δεόντως αδειοδοτημένο φορέα εκμετάλλευσης σιδηροδρόμων με συγκεκριμένες προτάσεις για τη λειτουργία διεθνούς σιδηροδρομικής σύνδεσης. Επιπλέον, η FS δεσμεύθηκε, για περίοδο πέντε ετών, ότι θα παρέχει έλξη σε άλλες σιδηροδρομικές εταιρείες που προτίθενται να εκτελούν διασυνοριακές επιβατικές μεταφορές. Επ'αυτής της βάσης, η FS συνήψε συμφωνίες με την GVG. Ανέλαβε επίσης την υποχρέωση να παρέχει στην GVG κατάλληλες διαδρομές συρμών μόλις διατεθούν αντίστοιχες διαδρομές συρμών από την SBB στο ελβετικό δίκτυο. Η Επιτροπή θεώρησε σκόπιμο να εκδοθεί επίσημη απόφαση στην εν λόγω υπόθεση - εν όψει της συνεχιζόμενης ελευθέρωσης του σιδηροδρομικού τομέα, αλλά δεν επέβαλε πρόστιμο λόγω του καινοφανούς χαρακτήρα της υπόθεσης.

2.2 Υποθέσεις βάσει του άρθρου 86

Δεν εκδόθηκε επίσημη απόφαση βάσει του άρθρου 86 κατά τη διάρκεια του έτους.

Γ - Εξελίξεις του ανταγωνισμού ανά τομέα

1. Ενέργεια

86. Το 2003 σημειώθηκε σημαντική πρόοδος όσον αφορά τη διαδικασία ελευθέρωσης στον ενεργειακό τομέα (ηλεκτρική ενέργεια και αέριο). Σημαντικότερη εξέλιξη ήταν η έκδοση στις 26 Ιουνίου της δέσμης νομοθετικών μέτρων που διασφαλίζουν ότι όλοι οι ευρωπαίοι καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας και αερίου θα μπορούν να επιλέγουν προμηθευτή το αργότερο από την 1η Ιουλίου 2007. Παράλληλα με την έκδοση νομοθετικών μέτρων, Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνέχισε τη δραστηριότητά της σε υποθέσεις ανταγωνισμού. Οι συζητήσεις στο Συμβούλιο σχετικά με την ασφάλεια του εφοδιασμού στον τομέα του αερίου οδήγησαν σε πολιτική συμφωνία στις 15 Δεκεμβρίου.

87. Η δέσμη νομοθετικών μέτρων περιλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία σχετικά με την πλήρη ελευθέρωση της ευρωπαϊκής αγοράς αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας. Το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξέδωσαν (1) την οδηγία 2003/54/ΕΚ σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και την κατάργηση της οδηγίας 96/92/ΕΚ [69] (οδηγία για την ηλεκτρική ενέργεια), (2) την οδηγία 2003/55/ΕΚ σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά φυσικού αερίου και την κατάργηση της οδηγίας 98/30/ΕΚ [70] (οδηγία για το αέριο) και (3) τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1228/2003 σχετικά με τους όρους πρόσβασης στο δίκτυο για τις διασυνοριακές ανταλλαγές ηλεκτρικής ενέργειας [71] (κανονισμός για την ηλεκτρική ενέργεια). Οι οδηγίες για το αέριο και την ηλεκτρική ενέργεια αντικαθιστούν προηγούμενες οδηγίες που προέβλεπαν το σταδιακό άνοιγμα των αγορών.

[69] ΕΕ L 176, 15.7.2003, σ. 37.

[70] ΕΕ L 176, 15.7.2003, σ. 57.

[71] ΕΕ L 176, 15.7.2003, σ. 1.

88. Οι νέες οδηγίες για το αέριο και την ηλεκτρική ενέργεια προβλέπουν το άνοιγμα των αγορών για όλους τους μη οικιακούς πελάτες μέχρι την 1η Ιουλίου 2004 και για όλους τους οικιακούς πελάτες μέχρι την 1η Ιουλίου 2007. Οι οδηγίες προβλέπουν επίσης τη θέσπιση ενός διεπόμενου από ρυθμιστικές διατάξεις Καθεστώτος Πρόσβασης Τρίτων (ΚΠΤ) στα δίκτυα και στους τερματικούς σταθμούς ΥΦΑ (ΥΦΑ = υγροποιημένο φυσικό αέριο). Μόνο σε ό,τι αφορά την πρόσβαση στην αποθήκευση τα κράτη μέλη έχουν ακόμη τη δυνατότητα να επιλέξουν μεταξύ του καθεστώτος πρόσβασης τρίτων βάσει ρυθμιστικών διατάξεων και του καθεστώτος πρόσβασης τρίτων κατόπιν διαπραγματεύσεων. Επιπλέον, οι οδηγίες προβλέπουν τη σύσταση ρυθμιστικής αρχής, η οποία είναι αρμόδια να καθορίζει ή να εγκρίνει τουλάχιστον τις μεθοδολογίες που χρησιμοποιούνται για τον υπολογισμό των τιμολογίων πρόσβασης πριν από την έναρξη ισχύος των οδηγιών. Περισσότερες λεπτομέρειες και οδηγίες περιέχονται στις ερμηνευτικές ανακοινώσεις που δημοσίευσαν οι υπηρεσίες της Επιτροπής.

89. Ο κανονισμός για την ηλεκτρική ενέργεια προωθεί την εφαρμογή δίκαιων κανόνων σχετικά με τη διασυνοριακή ανταλλαγή ηλεκτρικής ενέργειας, τονώνοντας έτσι τον ανταγωνισμό στην εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Προς τούτο θεσπίζει μηχανισμό αποζημίωσης υπέρ των φορέων εκμετάλλευσης συστημάτων μεταφοράς για τα έξοδα που τους βαρύνουν λόγω της φιλοξενίας διασυνοριακών ροών ηλεκτρικής ενέργειας. ορίζει εναρμονισμένες αρχές για τα διασυνοριακά τέλη μεταφοράς, και ειδικότερα την εφαρμογή διαφανών και μη εξαρτώμενων από την απόσταση τελών χωρίς την εισαγωγή διακρίσεων. ορίζει κανόνες για τη μεγιστοποίηση της διαθέσιμης μεταφορικής δυναμικότητας, και θέτει αρχές για τη διαχείριση της συμφόρησης.

90. Ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα σημεία της οδηγίας για το αέριο και του κανονισμού για την ηλεκτρική ενέργεια ήταν η απαλλαγή από τους διάφορους κανόνες του καθεστώτος πρόσβασης τρίτων που μπορεί να χορηγηθεί σε κύριες νέες υποδομές (γραμμές διασύνδεσης και τερματικούς σταθμούς ΥΦΑ). Στόχος των διατάξεων αυτών είναι να επιτευχθεί μια ισορροπία μεταξύ της παροχής κινήτρων για νέες υποδομές και της δημιουργίας της κοινής αγοράς. Ασφαλώς οι απαλλαγές μπορούν να χορηγηθούν μόνον εφόσον πληρούνται όλες οι προϋποθέσεις που προβλέπονται στην οδηγία/στον κανονισμό. Η σημαντικότερη προϋπόθεση για τη χορήγηση απαλλαγής από την υποχρέωση παραχώρησης πρόσβασης είναι ότι το ύψος του επενδυτικού κινδύνου είναι τέτοιο ώστε η επένδυση δεν θα πραγματοποιηθεί αν δεν χορηγηθεί απαλλαγή. Άλλη μια σημαντική προϋπόθεση είναι ότι η επένδυση πρέπει να αυξάνει τον ανταγωνισμό στην πλευρά της προσφοράς. Ταυτόχρονα, η απαλλαγή δεν πρέπει να είναι επιζήμια για τον ανταγωνισμό ή για την αποτελεσματική λειτουργία της εσωτερικής αγοράς (αερίου ή ηλεκτρικής ενέργειας) ή για την αποτελεσματική λειτουργία του συστήματος που υπόκειται σε ρύθμιση, στο οποίο η υποδομή αναμένεται να παρέχει κίνητρα για να διασφαλιστεί ότι η αχρησιμοποίητη δυναμικότητα δεν θα συσσωρεύεται, όταν θα ήταν αναμενόμενο να εφαρμόζονται πρακτικοί μηχανισμοί που προβλέπουν ότι η μη χρησιμοποίηση συνεπάγεται απώλεια δυναμικότητας. Ομοίως, θα ήταν ευκολότερο να αποδειχθεί ότι η απαλλαγή πληροί τις απαιτήσεις των κανόνων ανταγωνισμού όταν ο εκάστοτε φορέας ανάπτυξης της υποδομής μπορεί να αποδείξει ότι είχε προσφέρει πρόσβαση σε τρίτους κατά το σχεδιασμό της υποδομής, για παράδειγμα μέσω διαδικασίας ελεύθερης κάλυψης του δυναμικού εντός ορισμένης περιόδου ("open season"). Γενικότερα, η λογική του κανόνα υπαγορεύει ότι όλες οι απαλλαγές πρέπει να περιορίζονται στο ελάχιστο ως προς την έκταση και το χρόνο εφαρμογής τους. [72].

[72] Περισσότερες λεπτομέρειες υπάρχουν στην ανακοίνωση για την οδηγία 2003/54-55 και τον κανονισμό αριθ. 1228/03, που εκπόνησε η ΓΔ Ενέργειας και Μεταφορών.

91. Επιπλέον, τον Δεκέμβριο του 2003 η Επιτροπή εξέδωσε πρόταση κανονισμού σχετικά με τους όρους πρόσβασης στα δίκτυα μεταφοράς αερίου [73]. Το σχέδιο κανονισμού αποσκοπεί στο να διασφαλίσει ισότιμους όρους ανταγωνισμού σε ολόκληρη την ΕΕ σχετικά με τους βασικούς όρους πρόσβασης τρίτων, καθώς και στη βελτίωση της συμμόρφωσης όλων των φορέων εκμετάλλευσης συστημάτων μεταφοράς με τις κατευθυντήριες γραμμές που εκδόθηκαν στο πλαίσιο του Φόρουμ της Μαδρίτης. Ο σχεδιαζόμενος κανονισμός θέτει βασικές αρχές σχετικά με τα τέλη πρόσβασης, τις απαιτήσεις διαφάνειας, ένα κοινό ελάχιστο σύνολο υπηρεσιών πρόσβασης τρίτων