Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για:

- την "Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για την 'Κοινοτική πολιτική μετανάστευσης'", και

- την "Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για την 'Θέσπιση κοινής διαδικασίας παροχής ασύλου και ομοιόμορφου καθεστώτος σε όλη την Ένωση για τα άτομα στα οποία χορηγείται άσυλο'"

(2002/C 19/07)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για την κοινοτική πολιτική μετανάστευσης (COM(2000) 757 τελικό)·

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για την θέσπιση κοινής διαδικασίας παροχής ασύλου και ομοιόμορφου καθεστώτος σε όλη την Ένωση για τα άτομα στα οποία χορηγείται άσυλο (COM(2000) 755 τελικό)·

έχοντας υπόψη την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής της 1ης Φεβρουαρίου 2001 να ζητήσει από την Επιτροπή των Περιφερειών την κατάρτιση γνωμοδότησης σχετικά με το θέμα, δυνάμει του άρθρου 265, πρώτη παράγραφος, της Συνθήκης ΕΚ·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της 13ης Ιουνίου 2000 να καταρτιστεί γνωμοδότηση σχετικά με το θέμα και να ανατεθούν στην επιτροπή 7 "Παιδεία, επαγγελματική εκπαίδευση, πολιτισμός, νεολαία, αθλητισμός, δικαιώματα του πολίτη" οι προπαρασκευαστικές εργασίες·

έχοντας υπόψη τα άρθρα 61-63 της Συνθήκης του Άμστερνταμ·

έχοντας υπόψη τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Τάμπερε του Οκτωβρίου του 1999·

έχοντας υπόψη τον πίνακα αποτελεσμάτων για την παρακολούθηση της προόδου όσον αφορά τη δημιουργία χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης στην Ευρωπαϊκή Ένωση COM(2000) 782 τελικό·

έχοντας υπόψη την γνωμοδότησή της για τα μεταναστευτικά ρεύματα στην Ευρώπη (CdR 227/1999 fin)(1)·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 90/2001 fin) που υιοθέτησε η επιτροπή 7 στις 29 Ιουνίου 2001 [εισηγητής: ο κ. Θεόδωρος Γεωργάκης (ΕΛ/ΕΣΚ)]·

υιοθέτησε ομόφωνα κατά την 40ή σύνοδο ολομέλειάς της της 19ης και 20ής Σεπτεμβρίου 2001 (συνεδρίαση της 20ής Σεπτεμβρίου) την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Οι απόψεις και οι συστάσεις της Επιτροπής των Περιφερειών επί των προτάσεων της Επιτροπής για την Πολιτική Μετανάστευσης

Η Επιτροπή των Περιφερειών

1.1. επισημαίνει ότι είναι εντελώς διαφορετική η φύση του προβλήματος των οικονομικών μεταναστών και των προσφύγων που υπάγονται στο πεδίο εφαρμογής της Σύμβασης της Γενεύης για τους πρόσφυγες. Όμως, τα δύο αυτά ζητήματα συνδέονται στενά. Οπωσδήποτε, οι στόχοι μιας κοινοτικής πολιτικής στον τομέα της μετανάστευσης και του ασύλου πρέπει να είναι κοινοί. Είναι, όμως, δυνατό να υπάρξει ασυμφωνία των δυο αυτών πτυχών και, για το λόγο αυτό, θα πρέπει να καταβληθεί προσπάθεια για να αποτραπεί ένα τέτοιο ενδεχόμενο.

1.2. επικροτεί την ανακοίνωση της Επιτροπής ως αφετηρία για την ανάπτυξη διαλόγου ώστε να δημιουργηθεί μια ενιαία ευρωπαϊκή πολιτική για την μετανάστευση. Πέραν των ανθρωπιστικών αντιλήψεων που αποτελούν κεκτημένο των κοινωνιών της ΕΕ και οδηγούν σε αισθήματα αλληλεγγύης και πολιτικές ανοικτών θυρών, το δημογραφικό και, συνακόλουθα, το εργασιακό και ασφαλιστικό πρόβλημα του γηράσκοντος πληθυσμού της ΕΕ καθιστά αναπόδραστη ανάγκη εφαρμογής κοινής μεταναστατευτικής πολιτικής. Η ΕΤΠ επικροτεί την πρόταση της Επιτροπής για τη δημιουργία ενός ελάχιστου κοινού νομικού πλαισίου που θα προσδιορίζει τους όρους για την εισδοχή των υπηκόων τρίτων χωρών και τη διαμονή τους στην ΕΕ. Παράλληλα, όμως, επισημαίνει την ανάγκη καταπολέμησης της λαθρομετανάστευσης με την θέσπιση ειδικών προγραμμάτων στήριξης των χωρών προέλευσης και φύλαξης των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ.

1.3. συμφωνεί με τη θέση της Επιτροπής ως προς την ανάγκη ένταξης των υπηκόων τρίτων χωρών σε εθνικό, περιφερειακό, και τοπικό επίπεδο. Τονίζει, όμως, την αδιαμφισβήτητη ανάγκη συμμετοχής των τοπικών κοινωνιών στην αμφίδρομη αυτή διαδικασία. Προκειμένου οι τοπικές κοινωνίες να συμβάλουν στην επιτυχία της διαδικασίας ένταξης, πρέπει να ληφθεί μέριμνα ώστε οι δαπάνες να κατανεμηθούν ισόρροπα μεταξύ κρατικής, περιφερειακής και τοπικής βαθμίδας. Τούτο, εξάλλου, είναι απολύτως απαραίτητο αφού οι ίδιες αυτές κοινωνίες θα κληθούν να υποδεχθούν τα άτομα αυτά. Η επιτυχία της πολιτικής αυτής θα βοηθήσει όχι μόνο στη μεγιστοποίηση της εν συμβολής του μετανάστη στην οικονομική ανάπτυξη της περιοχής, αλλά και στην ελαχιστοποίηση φαινομένων εγκληματικότητας, ξενοφοβίας και ρατσισμού, ώστε να μπορεί κατ' επέκταση να γίνεται λόγος και για επιτυχία της μεταναστευτικής πολιτικής.

1.4. στηρίζει τη θέση της Επιτροπής αναφορικά με την αρχήν της παροχής βασικών δικαιωμάτων στους υπηκόους τρίτων χωρών. Ο στοιχειώδης σεβασμός των ανθρώπινων δικαιωμάτων δεν θα επέβαλλε κάτι το διαφορετικό. Και στο σημείο, όμως, αυτό η ΕΤΠ θεωρεί ότι ο ρόλος της είναι ιδιαίτερα κρίσιμος, αφού σε τελευταία ανάλυση οι τοπικές αρχές είναι εκείνες που μεριμνούν για την εξασφάλιση τέτοιων δικαιωμάτων στους μετανάστες και την ομαλή ένταξή τους στις τοπικές κοινωνίες.

1.5. συμφωνεί ως προς την ανάγκη ανάπτυξης εταιρικών σχέσεων με τις χώρες καταγωγής και διέλευσης, όπως και ως προς την ανάληψη δράσεων για την πάταξη της εμπορίας ανθρώπων και της παράνομης εισαγωγής μεταναστών.

1.6. θεωρεί ότι πέραν της δημιουργίας ενός κοινού νομικού πλαισίου εισδοχής και διαμονής, σημαντικό ρόλο στην χάραξη μιας κοινής μεταναστευτικής πολιτικής έχει η πρόσβαση στην πληροφόρηση σχετικά με τις ανάγκες της Ευρωπαϊκής αγοράς εργασίας σε εξειδικευμένο ή μη εργατικό δυναμικό.

1.7. είναι πεπεισμένη ότι είναι απαραίτητη η σύλληψη και εφαρμογή ενός συγκεκριμένου τοπικού και περιφερειακού σχεδίου για την υλοποίηση της κοινωνικής ολοκλήρωσης και ότι το σχέδιο αυτό πρέπει να προκύπτει από ένα εθνικό πλαίσιο. Με τον τρόπο αυτό, το τοπικό επίπεδο μπορεί να συμβάλλει με ειδικά στοιχεία και προτεραιότητες, προκειμένου να εφαρμοσθεί ουσιαστικά από οικονομική και κοινωνική άποψη η πολιτική για τη μετανάστευση, ούτως ώστε να μη διαταραχθεί η οικονομική και κοινωνική συνοχή της κάθε τοπικής κοινωνίας.

1.8. επισημαίνει την αναγκαιότητα πλήρους παροχής βασικών δικαιωμάτων σε υπηκόους τρίτων χωρών που βρίσκονται στα κράτη μέλη χωρίς να έχουν ακολουθήσει την προβλεπόμενη διαδικασία. Με τον τρόπο αυτό, θα εξαλειφθούν φαινόμενα εκμετάλλευσης, κακής μεταχείρισης, και προκλητικής άσκησης διακρίσεων που δεν αρμόζουν στην Ευρωπαϊκή κοινωνία.

1.9. επικροτεί τον στόχο της Επιτροπής για την πάταξη των φυλετικών διακρίσεων και της ξενοφοβίας. Προς την κατεύθυνση αυτή, η ΕΤΠ μπορεί να διαδραματίσει αποφασιστικό ρόλο, δεδομένου ότι από τις τοπικές κοινωνίες πρέπει να ξεκινήσει η όποια προσπάθεια προς την κατεύθυνση αυτή.

1.10. θεωρεί απαραίτητο να ζητείται διαρκώς η γνώμη της ΕΤΠ κατά τρόπο ώστε να εφιστάται η προσοχή της ΕΕ στα δυνητικά προβλήματα και στις βέλτιστες πρακτικές, προκειμένου να εξασφαλιστούν βασικά δικαιώματα στους μετανάστες, λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές διαδραματίζουν ένα καθοριστικό ρόλο στα θέματα αυτά.

1.11. κρίνει επιβεβλημένη την επέκταση της σχετικής κοινοτικής πολιτικής στον ευαίσθητο τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Η τήρηση από τα μέσα αυτά ενός ελάχιστου κώδικα δεοντολογίας που θα απαγορεύει την υποδαύλιση ξενοφοβικής συμπεριφοράς, οφείλει να αποτελέσει στόχο μιας ενιαίας κοινοτικής πολιτικής.

2. Οι απόψεις και οι συστάσεις της Επιτροπής των Περιφερειών επί των προτάσεων για την κοινή διαδικασία παροχής ασύλου

Η Επιτροπή των Περιφερειών

2.1. αναγνωρίζει ότι τόσο η μετανάστευση όσο και η πολιτική ασύλου και επικουρικών μορφών διεθνούς προστασίας (όπως, για παράδειγμα, το ανθρωπιστικό καθεστώς) αλλά και συμπληρωματικών μορφών προστασίας (π.χ., προσωρινή προστασία), συνδέονται άρρηκτα με τις τοπικές κοινωνίες των κρατών υποδοχής και επιφέρουν άμεσα αποτελέσματα σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Ως εκ τούτου, κατά τη διαδικασία θέσπισης νομοθετικών πράξεων πρέπει να ζητείται διαρκώς η γνώμη της ΕΤΠ προκειμένου να εφιστά την προσοχή της ΕΕ στα δυνητικά προβλήματα και στις βέλτιστες πρακτικές.

2.2. θεωρεί αναγκαίο και επιβεβλημένο τον ουσιαστικό διαχωρισμό των αιτούντων άσυλο και των προσφύγων από τους οικονομικούς μετανάστες. Προς τούτο, είναι πρώτα απ' όλα απαραίτητη η θέσπιση δίκαιων και αποτελεσματικών διαδικασιών ασύλου σε όλα τα κράτη μέλη με βάση ένα κοινό παρονομαστή εναρμόνισης.

2.3. πιστεύει ότι θα πρέπει το συντομότερο να προσδιοριστεί σε κοινοτικό επίπεδο η έννοια των "επικουρικών μορφών προστασίας", καθώς μέχρι σήμερα παρουσιάζονται σημαντικές αποκλίσεις στη θεωρία και τις πρακτικές των κρατών μελών, πράγμα που εμποδίζει την ομοιόμορφη ρύθμισή τους.

2.4. τάσσεται υπέρ ενιαίας διαδικασίας ασύλου, που μέσα από δίκαιες και αποτελεσματικές πρακτικές θα επιτυγχάνει την έκδοση ορθών και αιτιολογημένων αποφάσεων σε σύντομο χρόνο.

2.5. είναι της γνώμης ότι η σύντμηση του χρόνου των διαδικασιών και η έκδοση δίκαιων αποφάσεων που δεν αφήνουν περιθώρια αμφισβήτησης, θα επιδράσει ευμενώς στις τοπικές και περιφερειακές διοικήσεις, οι οποίες πολλές φορές φέρουν το βάρος της υποδοχής μεγάλων ομάδων αιτούντων άσυλο.

2.6. κρίνει ορθούς τους στόχους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για θέσπιση βραχυπρόθεσμα ενός ελαχίστου επιπέδου εναρμόνισης των κανόνων των διαδικασιών ασύλου με μακροπρόθεσμη προοπτική τη δημιουργία ενός κοινού ευρωπαϊκού συστήματος με αμοιβαία αναγνώριση των λαμβανομένων αποφάσεων και, παράλληλα, απλουστευμένη εφαρμογή του μηχανισμού καθορισμού της ευθύνης σε ό,τι αφορά τα κράτη μέλη.

2.7. κρίνει ότι η συζήτηση για κοινή διαδικασία με το σύστημα της ενιαίας θυρίδας, κατά την οποία όλες οι ανάγκες προστασίας θα εξετάζονται από την ίδια αρχή (άποψη που υποστηρίζει και η Ύπατη Αρμοστεία των ΗΕ για τους Πρόσφυγες) φαίνεται να είναι πρόωρη. Πρέπει κατ' αρχήν να προσδιοριστούν ποιες είναι οι δυνατές μορφές προστασίας εκτός της Σύμβασης της Γενεύης και να εξεταστούν διάφορα συναφή προβλήματα (π.χ., διαδικασία προσφυγής, απομάκρυνσης, κ.λπ.).

2.8. υποστηρίζει ότι τα μέτρα αποτροπής εισόδου δεν θα πρέπει να επηρεάζουν τη διαδικασία ασύλου και θα πρέπει να εφαρμόζονται με απόλυτο σεβασμό του δικαιώματος αυτού. Οπωσδήποτε, το δικαίωμα ασύλου προϋποθέτει απαραιτήτως την αυτοπρόσωπη παρουσία του αιτούντος στην επικράτεια ή στα σύνορα του κράτους μέλους για την υποβολή του σχετικού αιτήματος. Κατά συνέπεια, δεν είναι δυνατό να γίνει δεκτή αίτηση που υποβάλλεται στις χώρες καταγωγής ούτε να διευκολύνεται η άφιξη των προσφύγων μέσω μηχανισμών μετεγκατάστασης.

2.9. κρίνει ότι η κοινή διαδικασία ασύλου είναι απαραίτητο να συμπληρωθεί με ομοιόμορφο σύστημα υποδοχής των αιτούντων άσυλο, γεγονός που θα συμβάλει στη μείωση των δευτερευουσών μετακινήσεών τους στην ΕΕ.

2.10. θεωρεί ότι η υποδοχή των αιτούντων άσυλο στα κράτη μέλη απαιτεί τη δημιουργία κατάλληλων χώρων υποδοχής όπου θα διαμένουν μέχρι την εξέταση του αιτήματός τους. Οι χώροι αυτοί πρέπει να δημιουργηθούν και να λειτουργήσουν σε στενή συνεργασία με τις τοπικές και περιφερειακές αρχές ανάλογα με τις ανάγκες και τις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής.

2.11. τάσσεται υπέρ μίας πολιτικής ενθάρρυνσης των επιστροφών με έμφαση στον εκούσιο επαναπατρισμό στο πλαίσιο μίας αποτελεσματικής και αξιόπιστης διαδικασίας ασύλου. Προς την κατεύθυνση αυτή, πρέπει, επίσης, να υποστηριχθούν σχετικά προγράμματα επαναπατρισμού ή μετεγκατάστασης αλλά και, αντίστοιχα, προγράμματα ένταξης για όσους γίνονται τελικά δεκτοί και τους παρέχεται διεθνής προστασία. Παράλληλα, οι υποψήφιοι για άσυλο των οποίων οι αιτήσεις απορρίφθηκαν και δεν δικαιούνται περαιτέρω παραμονής, θα πρέπει, εάν δεν αποχωρούν εθελοντικά, να επαναπατρίζονται υποχρεωτικά.

2.12. αναγνωρίζει ότι η ένταξη των προσφύγων και των άλλων ατόμων, που τελούν υπό διεθνή προστασία στις τοπικές κοινωνίες των κρατών μελών, προϋποθέτει πλήρη διασφάλιση των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων τους - και ειδικότερα των δικαιωμάτων στην υγεία, την εκπαίδευση και την εργασία. Για το σκοπό αυτό η κοινοτική ρύθμιση στα θέματα αυτά πρέπει να είναι λεπτομερής και να μην επιτρέπει αποκλίσεις μεταξύ των κρατών μελών.

2.13. υποστηρίζει τη συνεργασία των τοπικών και περιφερειακών αρχών κάθε κράτους με στόχο τη δημιουργία δικτύου ευκαιριών θέσεων απασχόλησης σε κάθε περιφέρεια στο πλαίσιο της αντιμετώπισης του προβλήματος έλλειψης ειδικευμένου και ανειδίκευτου εργατικού δυναμικού που αντιμετωπίζει η ΕΕ. Εννοείται ότι τούτο θα γίνεται σε συνεργασία με τον αντίστοιχο κεντρικό εθνικό φορέα, χωρίς επιπλέον κόστος, χρησιμοποιώντας τις υπάρχουσες διοικητικές δομές.

2.14. επικροτεί τη βελτίωση των ειδικών γνώσεων των προσφύγων με την ενίσχυση των δυνατοτήτων ένταξής τους στις τοπικές κοινωνίες στο πλαίσιο της καλύτερης κατανομής εργατικού δυναμικού.

2.15. εκτιμά ότι θα πρέπει να εξετασθεί το ενδεχόμενο παροχής στους αναγνωρισμένους πρόσφυγες του δικαιώματος ελεύθερης διακίνησης και εγκατάστασης στην κοινοτική επικράτεια.

2.16. συμφωνεί με την άποψη της Επιτροπής ότι σημείο αναφοράς των δικαιωμάτων όσων τυγχάνουν επικουρικής ή προσωρινής προστασίας θα πρέπει να είναι τα δικαιώματα που χορηγούνται σε πολίτες τρίτων χωρών που κατοικούν νόμιμα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

2.17. υποστηρίζει, τέλος, την ανάγκη πρόσβασης σε ποικίλες πηγές πληροφόρησης και κοινές αναλύσεις-αξιολογήσεις, και καθιέρωσης νέων μηχανισμών συνεργασίας μεταξύ των εθνικών, περιφερειακών και τοπικών αρχών των κρατών μελών.

Bρυξέλλες, 20 Σεπτεμβρίου 2001.

O Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Jos Chabert

(1) EE C 57 της 29.2.2000, σ. 67.