Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για το Λευκό Βιβλίο «Στρατηγική για την ανασυγκρότηση των σιδηροδρόμων της Κοινότητας»

(97/C 379/02)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη το Λευκό Βιβλίο «Στρατηγική για την ανασυγκρότηση των σιδηροδρόμων της Κοινότητας» [COM(96) 421 τελικό] 7

έχοντας υπόψη την απόφασή της της 15 Ιανουαρίου 1997, σύμφωνα το άρθρο 198 Γ, τέταρτη παράγραφος, της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, να καταρτίσει γνωμοδότηση για το θέμα και να αναθέσει στην επιτροπή 3 «Μεταφορές και Δίκτυο επικοινωνιών» την προετοιμασία της 7

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 143/97 rev.) που υιοθέτησε η επιτροπή 3, στις 19 Ιουνίου 1997 (εισηγητές: κ. Dousset και κ. Ricca) 7

εκτιμώντας την έκθεση της συμβουλευτικής ομάδας προς τον Επίτροπο κ. Neil Kinnock «Το μέλλον των σιδηροδρομικών μεταφορών στην Ευρώπη» της 19ης Ιουνίου 1996 7

εκτιμώντας τις προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της σχετικά με τα θέματα των μεταφορών () 7

κατά την 19η σύνοδο ολομέλειας της 17ης και 18ης Σεπτεμβρίου 1997 (συνεδρίαση της 17ης Σεπτεμβρίου), υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η ΕΤΠ έχοντας κατά νου τους γενικούς στόχους της βιώσιμης κινητικότητας και του σχεδίου ανάπτυξης του κοινοτικού χώρου, θεωρεί τους σιδηροδρόμους ως έναν από τους κυριότερους φορείς υλοποίησης των πολιτικών που εφαρμόζονται στους εν λόγω τομείς. Εκφράζει, κατά συνέπεια, την έντονη επιθυμία να εφαρμοσθεί στον τομέα των σιδηροδρόμων μία σύγχρονη και αποτελεσματική πολιτική, που να είναι καλύτερα προσαρμοσμένη στις απαιτήσεις των χρηστών και μίας αγοράς που βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη.

Για το λόγο αυτό, εκφράζει την ικανοποίησή της για τη βούληση της Επιτροπής, όπως αυτή εκφράζεται στο Λευκό Βιβλίο της 30ής Ιουλίου 1996, να ενθαρρύνει την ανασυγκρότηση των κοινοτικών σιδηροδρόμων και ευελπιστεί ότι οι καλές προθέσεις της Επιτροπής θα υλοποιηθούν πλήρως διότι εκτιμά ότι κατά τον τρόπο αυτό θα δοθεί νέα ώθηση σε ένα τρόπο μεταφοράς ο οποίος διαφορετικά οδηγείται σε ταχύτατη παρακμή.

1.2. Πράγματι, οι σιδηροδρομικές μεταφορές διατρέχουν τον κίνδυνο να εισέλθουν σε ένα φαύλο κύκλο, με σοβαρές επιπτώσεις στις τοπικές κοινότητες ως προς:

α) την απασχόληση: σε 10 έτη, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, υπήρξε ήδη μείωση των εργαζομένων στον τομέα κατά 500 000 άτομα, ενώ προβλέπεται ότι η διαδικασία μείωσης του εργατικού δυναμικού θα συνεχισθεί 7

β) το περιβάλλον: η περαιτέρω μετατόπιση τμήματος των σιδηροδρομικών μεταφορών προς τις οδικές μεταφορές, σε συνδυασμό με την ήδη ανησυχητική αύξηση της οδικής κυκλοφορίας, δημιουργεί μια ανησυχητική προοπτική συμφορήσεων, ρύπανσης, και μείωσης της ασφάλειας 7

γ) την ανάπτυξη και την κοινωνική οικονομία: ένα αποτελεσματικό σιδηροδρομικό σύστημα περιορίζει την οικονομική ανάπτυξη η οποία με τη σειρά της επιδεινώνει την κοινωνική οικονομία.

1.3. Η ΕΤΠ υποστηρίζει την ανάγκη ανάπτυξης ενός νέου τύπου σιδηροδρόμων, που θα έχει τη μορφή επιχείρησης η οποία ανταποκρίνεται σε οικονομικά κριτήρια.

Συνεπώς, όλες οι χώρες θα υποχρεωθούν να προβούν σε ριζική και γενικευμένη αναδιάρθρωση των σιδηροδρομικών συστημάτων τους (βλ. σημείο 99 του εγγράφου), η οποία δεν θα βασισθεί αποκλειστικά στη μείωση του προσωπικού αλλά θα συμπεριλάβει όλες τις πτυχές και θα έχει, επίσης, ως αποτέλεσμα τη ριζική μεταβολή των οικονομικών και οργανωτικών πτυχών.

Δεν επαρκεί να δηλώνεται (βλ. σημείο 100 του εγγράφου) ότι ο μόνος τρόπος για την ανεξάρτητη και δυναμική διαχείριση των σιδηροδρομικών μεταφορών είναι η δημιουργία μίας σταθερής οικονομικής διάρθρωσης που αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την επιτυχή αναδιοργάνωσή τους. Είναι αναγκαίο να ειπωθεί επιπλέον, με μεγαλύτερη σαφήνεια, ότι αυτό αποτελεί την ελάχιστη συνθήκη για να υπάρξει μια αποτελεσματική επιχείρηση παροχής υπηρεσιών η οποία, ενδεχομένως, να είναι διαρθρωτικά ελλειμματική εάν θα πρέπει να αναλάβει και τη διαχείριση της υποδομής.

Για τη δημιουργία «πραγματικών» ΑΕ είναι αναγκαίο το κοινωνικό αντικείμενο της επιχείρησης να επιτρέπει μία μη ελλειμματική διαχείριση ή τη σαφή και διάφανη διάκριση μεταξύ των δύο δραστηριοτήτων.

Ο διαχωρισμός των δύο δραστηριοτήτων, σημαίνει σαφώς ότι ο οργανισμός που θα αναλάβει τη διαχείριση των «γραμμών» θα είναι πάντοτε ελλειματικός.

1.4. Στο παρόν έγγραφο εξετάζονται διάφορα θέματα που αφορούν τη βασική αποστολή των περιφερειών της Ευρώπης, δηλαδή:

- η ανάπτυξη διαρθρώσεων παροχής δημόσιων υπηρεσιών, ιδιαίτερα όσον αφορά τις τοπικές και περιφερειακές μεταφορές 7

- η δημιουργία διευρωπαϊκών διασυνδέσεων, υπό τη μορφή της μεταφοράς εμπορευμάτων και της παροχής υπηρεσιών, μέσω επιβατηγών τραίνων μεγάλης ταχύτητας, που συνδέουν κυρίως κεντρικές περιοχές με περιοχές της περιφέρειας.

2. Ο ρόλος των υπηρεσιών γενικού συμφέροντος

2.1. Η ΕΤΠ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι η Επιτροπή επιβεβαίωσε εκ νέου το γεγονός ότι οι υπηρεσίες γενικού συμφέροντος αποτελούν βασικό στοιχείο του ευρωπαϊκού κοινωνικοοικονομικού προτύπου. Συμμερίζεται την άποψη της Επιτροπής, σύμφωνα με την οποία θα πρέπει να αναπτυχθεί η πρακτική σύναψης συμβάσεων παροχής δημόσιων υπηρεσιών, οι οποίες θα αντικαταστήσουν, στο μέτρο του δυνατού, την υποχρέωση παροχής δημόσιων υπηρεσιών. Μία τέτοια εξέλιξη θα συμβάλει στην καλύτερη διαχείριση του τομέα, στην μεγαλύτερη συνειδητοποίηση των ευθυνών των διαφόρων παραγόντων, στην αποδοτικότερη χρήση των δημοσίων πόρων, και στη βελτίωση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών.

2.2. Η ΕΤΠ συμφωνεί απόλυτα με τις παρατηρήσεις της Επιτροπής για τις δημόσιες μεταφορές και κυρίως με την πρόταση για την πρόβλεψη της γενικής δυνατότητας σύναψης δημόσιων συμβάσεων για την παροχή υπηρεσιών μεταξύ των κρατικών αρχών, των περιφερειακών αρχών και των μεταφορικών επιχειρήσεων (Λευκή Βίβλος, σημείο 103).

2.3. Στο πλαίσιο της προσπάθειας για τη μεγιστοποίηση της απόδοσης των επενδύσεων, σε πολλές περιφέρειες της Ευρώπης επιδιώχθηκε η προσέγγιση των κέντρων λήψης αποφάσεων προς τους πολίτες, μέσω της σύναψης συμβάσεων παροχής δημόσιων υπηρεσιών μεταξύ των σιδηροδρομικών επιχειρήσεων και των περιφερειών.

2.4. Όσον αφορά τα περιφερειακά σιδηροδρομικά δρομολόγια, τα αποτελέσματα ήταν απτά: αύξηση των δρομολογίων, ανάπτυξη νέων αμαξοστοιχιών, επενδύσεις για τη διατήρηση των «μικρών γραμμών», ηλεκτροδότηση και ανανέωση των γραμμών, ανακαίνιση των σιδηροδρομικών σταθμών. Κατά τον τρόπο αυτό, οι περιφερειακές αρχές πραγματοποιούν επενδύσεις στη χωροταξία της περιοχής τους, με στόχο την άρση της απομόνωσης των αγροτικών περιοχών και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής. Οι περιφέρειες, μέσω των αιρετών αντιπροσώπων τους καθώς και των ενώσεων επιβατών και των σιδηροδρομικών υπαλλήλων, μπορούν να πραγματοποιήσουν τις απαραίτητες επαφές για τη βελτιστοποίηση των παρεχόμενων δημόσιων υπηρεσιών.

2.5. Βάσει των πραναφερθέντων, είναι σημαντικό οι αποφάσεις που αφορούν τις περιφερειακές δημόσιες υπηρεσίες να λαμβάνουν όσο το δυνατόν περισσότερο υπόψη τις απαιτήσεις των πελατών, χρηστών ή πολιτών, και να αποτελούν αντικείμενο μίας ουσιαστικής διαπραγμάτευσης μεταξύ των σιδηροδρομικών επιχειρήσεων και των αρμόδιων δημόσιων αρχών συμπεριλαμβανομένων των περιφερειακών αρχών.

2.6. Επίσης, η ΕΤΠ επισημαίνει ότι οι συμβάσεις παροχής δημοσίων υπηρεσιών θα πρέπει να θεσπισθούν και να εφαρμοσθούν σύμφωνα με τις εθνικές νομοθετικές παραδόσεις, βάσει της αρχής της επικουρικότητας. Εξάλλου, η ΕΤΠ υπενθυμίζει ότι η ίδια η Επιτροπή στην «ανακοίνωση για τις Υπηρεσίες κοινής ωφέλειας στην Ευρώπη» (), επεσήμανε ότι στο πλαίσιο αυτό απαιτείται ο σεβασμός των κοινωνικών και πολιτισμικών ιδιαιτεροτήτων, καθώς και των επιλογών των κρατών μελών.

3. Η δημιουργία σιδηροδρομικών δικτύων μεταφοράς εμπορευμάτων

3.1. Η ΕΤΠ υποστηρίζει την ιδέα δημιουργίας διευρωπαϊκών δικτύων μεταφοράς εμπορευμάτων και επιθυμεί τη δημιουργία τους, καθώς και τη δημιουργία ενιαίων κέντρων προσφοράς σιδηροδρομικών υπηρεσιών για τη χορήγηση δρομολογίων και μίας ευρωπαϊκής σιδηροδρομικής υπηρεσίας, για τη βελτίωση του θεσμικού πλαισίου με στόχο την ανάπτυξη οικονομικού τομέα.

3.2. Εξάλλου, είναι σαφές ότι η ανάπτυξη των σιδηροδρομικών μεταφορών θα πρέπει να διαδραματίσει πιο σημαντικό ρόλο στην προσπάθεια επίλυσης των μεταφορικών προβλημάτων. Δεν είναι δυνατόν να βασιζόμαστε αποκλειστικά στην επέκταση του οδικού δικτύου για τη μείωση της κυκλοφοριακής συμφόρησης. Αντίθετα, «η κατασκευή δρόμων έχει ως αποτέλεσμα τη συνεχή κατασκευή νέων δρόμων με αποτέλεσμα την πρόκληση σοβαρών περιβαλλοντικών προβλημάτων. Τόσο το περιβάλλον όσο και η χωροταξία περιορίζουν την κατασκευή δρόμων σε μεγάλες περιοχές της Ευρώπης.»

3.3. Θα πρέπει να αναπτυχθεί ο τομέας της σιδηροδρομικής μεταφοράς εμπορευμάτων, προκειμένου να περιορισθεί η οδική μεταφορά τους, να μειωθούν τα περιβαλλοντικά προβλήματα, τα προβλήματα πρόσβασης και αποτελεσματικότητας.

3.4. Η ΕΤΠ επισημαίνει ότι η πρόταση της Επιτροπής θα έπρεπε να ενθαρρύνει τη συνεργασία των αρχών που είναι αρμόδιες για τη διαχείριση των σιδηροδρομικών υποδομών, με στόχο να διευκολυνθεί η πρόσβαση σε ορισμένες οικονομικές ζώνες: η βελτίωση των συνθηκών παροχής των υπηρεσιών θα είναι ιδιαίτερα θετική και θα επωφεληθούν κυρίως οι λιμένες της ενδοχώρας και οι απομακρυσμένες περιφέρειες.

3.5. Η ΕΤΠ καλεί την ομάδα υψηλού επιπέδου που συγκροτήθηκε υπό την αιγίδα της Επιτροπής, καθώς και τις κοινοτικές ομάδες εργασίας για τους ευρωπαϊκούς σιδηροδρόμους, που είναι αρμόδιες για την εξέταση του θέματος των σιδηροδρομικών δικτύων μεταφοράς εμπορευμάτων, να διατυπώσουν το συντομότερο δυνατό μία συγκεκριμένη πρόταση, επιδιώκοντας κατά κύριο λόγο την επίτευξη των στόχων που προαναφέρονται.

4. Η σημασία των διευρωπαϊκών μεταφορικών δικτύων

4.1. Η ΕΤΠ εκφράζει την ικανοποίησή της για τη σημασία που αποδίδεται στο ζήτημα των εμπορευματικών μεταφορών, αλλά επιθυμεί να υπενθυμίσει ότι υποστηρίζει την πολιτική για τη δημιουργία διευρωπαϊκών δικτύων και επισημαίνει ότι απαιτείται η εξεύρεση της κατάλληλης λύσης σχετικά με το πρόβλημα που αφορά τη χρηματοδότηση αυτής της μορφής έργων, ιδιαίτερα των έργων άμεσης προτεραιότητας, όπως αυτών που αφορούν τις γραμμές μεγάλης ταχύτητας.

4.2. Οι στόχοι που αναφέρονται είναι βεβαίως ιδιαίτερα φιλόδοξοι, αλλά απαιτείται η επίτευξή τους εάν σκοπός είναι η αρμονική ανάπτυξη της επικράτειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των περιφερειών της.

5. Χρηματοδότηση της κοινωνικής πτυχής

5.1. Η ΕΤΠ παρά το γεγονός ότι εκφράζει τη λύπη της για την περιορισμένη διάθεση πόρων από το ΕΚΤ υπέρ της ανασυγκρότησης των σιδηροδρομικών επιχειρήσεων, εκφράζει την υποστήριξή της ως προς τους στόχους της Επιτροπής που αφορούν την εξυγίανση της οικονομικής κατάστασης των σιδηροδρόμων, δεδομένου ότι η επίτευξη των στόχων αυτών αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για την ανασυγκρότησή τους, βάσει πάντα των συμφερόντων των περιφερειών τις οποίες εκπροσωπεί.

5.2. Προς το σκοπό αυτό, θα ήταν χρήσιμο και ενδιαφέρον (σημείο 105 του Λευκού Βιβλίου), με απαρχή ακριβώς το σιδηροδρομικό τομέα που θα αποτελέσει αντικείμενο ευρύτερης αναδιοργάνωσης κατά τα επόμενα χρόνια, να εξευρεθούν μορφές ενθάρρυνσης της κινητικότητας και ανακύκλωσης των εργαζομένων (όχι μόνο των εργατών αλλά και των ειδικών των δικτύων...), με τη μορφή πραγματικής «Χρηματοδότησης του κοινωνικού τομέα» (μέσω συνολικών επιδοτήσεων ή άλλων οδών, και με τη συμμετοχή της ΕΕ, των κρατών, και των σιδηροδρομικών οργανισμών).

5.3. Κατά τον τρόπο αυτό, θα μπορούσαν να τεθούν σε εφαρμογή περισσότερο σύνθετες διαδικασίες προσανατολισμού, κατάρτισης, τηλεργασίας, παροχής βοήθειας από απόσταση στον τομέα της κινητικότητας, που θα μπορούσαν να αποτελέσουν σημείο αναφοράς για την ανάπτυξη της «κοινωνικής διαλειτουργικότητας», δεδομένου ότι τα προβλήματα που αφορούν το προσωπικό είναι κοινά σε όλα τα μεγάλα συστήματα δικτύων τα οποία επιδιώκουν τη μείωση του εργατικού δυναμικού.

6. Συμπεράσματα

6.1. Η ΕΤΠ αναγνωρίζει ότι αποτελεί επιτακτική ανάγκη:

- να απορρυθμισθεί ο τομέας των σιδηροδρόμων και να καταργηθεί το καθεστώς του μονοπωλίου 7

- να διασαφηνισθούν οι σχέσεις μεταξύ των εθνικών και περιφερειακών αρχών και των σιδηροδρομικών επιχειρήσεων 7

- να εξαλειφθούν τα χρέη που έχουν κληρονομήσει οι εν λόγω επιχειρήσεις 7

- να αντισταθμιστεί το έκτακτο κοινωνικό κόστος 7

- να υπάρξει διαφάνεια όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις που χορηγούνται στο πλαίσιο των ανασυγκροτήσεων 7

- να διατεθούν οι πόροι του ΕΚΤ προκειμένου να ενθαρρυνθεί η ανασυγκρότηση των σιδηροδρομικών επιχειρήσεων 7

- να υπάρξει διάκριση μεταξύ των αρμόδιων φορέων για την υποδομή των σιδηροδρόμων και των φορέων εκμετάλλευσης σιδηροδρόμων 7

- να εκχωρηθούν οι σιδηρόδρομοι, σε όλα τα κράτη μέλη, στους φορείς εκμετάλλευσης σιδηροδρόμων υπό τους ίδιους όρους 7

- να ολοκληρωθούν οι επενδύσεις στα δίκτυα εμπορευματικών μεταφορών 7

- να καθορισθούν ενιαίες αρχές για την εκτίμηση της αξίας των σιδηροδρόμων.

6.2. Η ΕΤΠ υπογραμμίζει ότι είναι αναγκαίο να λάβει η Επιτροπή περισσότερο υπόψη το ρόλο που διαδραματίζουν οι τοπικές και περιφερειακές αρχές ως προς τον προσδιορισμό των πολιτικών στον τομέα των μεταφορών καθώς και την πρόκληση που αποτελεί η ανασυγκρότηση των σιδηροδρομικών επιχειρήσεων σε τοπικό επίπεδο, ιδιαίτερα όσον αφορά τις πιο απομακρυσμένες περιφέρειες όπως, επίσης, και την οργάνωση μίας πολιτικής συνδυασμένων μεταφορών.

Προς το σκοπό, η ΕΤΠ δηλώνει ότι προτίθεται να καταρτίσει έκθεση προκειμένου να προσδιορισθεί η συμβολή που μπορεί να προσφέρουν οι τοπικές και περιφερειακές αρχές καθώς και το κόστος και το όφελος που μπορεί να προκύψει από την οργάνωση των σιδηροδρομικών μεταφορών σε περιφερειακή βάση.

6.3. Η ΕΤΠ εύχεται ότι οι προβλεπόμενες από το Λευκό Βιβλίο μεταβολές θα υλοποιηθούν, γεγονός που θα αποτελέσει την απαρχή μίας πραγματικής «πολιτιστικής επανάστασης» στον εν λόγω τομέα, η οποία θα καλύπτει όχι μόνο την τεχνική αναδιοργάνωση του τομέα αλλά και την ανάγκη για ριζική αναδιάρθρωσή του. Στο πλαίσιο αυτό, απαιτούνται υπεύθυνες επιχειρηματικές σχέσεις και σαφής προσδιορισμός των στόχων εκ μέρους της πολιτικής εξουσίας χωρίς, όμως, παρεμβάσεις στον τομέα της διαχείρισης, και σαφής προσδιορισμός των αρμοδιοτήτων στον τομέα της διαχείρισης, των επενδύσεων και της χρηματοδότησή τους.

Βρυξέλλες, 17 Σεπτεμβρίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών

Pasqual MARAGALL i MIRA

() ΕΕ C 210 της 14. 8. 1995, σ. 34 7 ΕΕ C 210 της 14. 8. 1995, σ. 38 7 ΕΕ C 337 της 11. 11. 1996, σ. 13 7 ΕΕ C 337 της 11. 11. 1996, σ. 20 7 ΕΕ C 116 της 14. 4. 1997, σ. 58.

() COM(96) 443 τελικό.