[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 27.5.2008

COM(2008) 313 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΟΥ ΙΝΤΕΡΝΕΤ Σχέδιο δράσης για την εισαγωγή στην Ευρώπη του Πρωτοκόλλου Ίντερνετ, 6η έκδοση (IPv6)

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΟΥ ΙΝΤΕΡΝΕΤ Σχέδιο δράσης για την εισαγωγή στην Ευρώπη του Πρωτοκόλλου Ίντερνετ, 6 η έκδοση (IPv6)

1. Στόχος

Στόχος του παρόντος σχεδίου δράσης είναι να υποστηρίξει την ευρύτερη διάδοση της επόμενης έκδοσης του Πρωτοκόλλου Ίντερνετ (IPv6) επειδή

- απαιτείται έγκαιρη υλοποίηση του IPv6, καθώς εξαντλείται το απόθεμα των διευθύνσεων IP που παρέχει το ισχύον πρωτόκολλο της 4ης έκδοσης

- το IPv6, με τον τεράστιο χώρο διευθύνσεων που διαθέτει, αποτελεί πλατφόρμα καινοτομίας για υπηρεσίες και εφαρμογές που βασίζονται στο IP

2. Το σκεπτικό για την ανάληψη δράσης

2.1. Προετοιμασία της αυξανόμενης χρήσης του Ίντερνετ και μελλοντικές καινοτομίες

Ένα κοινό στοιχείο της αρχιτεκτονικής του Ίντερνετ είναι το “Πρωτόκολλο Ίντερνετ” (IP), το οποίο βασικά απονέμει σε κάθε συσκευή ή προϊόν που συνδέονται με το Ίντερνετ ένα αριθμό, δηλ. μία διεύθυνση, ώστε να μπορεί να επικοινωνεί με άλλες συσκευές ή/και με άλλα προϊόντα. Η διεύθυνση αυτή είναι εν γένει μοναδική (αποκλειστική) ώστε να εξασφαλίζεται η παγκόσμια συνδετικότητα. Η ισχύουσα έκδοση, η IPv4, παρέχει ήδη περισσότερα από 4 δισεκατ. από αυτές τις διευθύνσεις[1]. Ακόμα και αυτό, όμως, δεν είναι αρκετό ώστε να συμβαδίσει με την συνεχή αύξηση του Ίντερνετ. Έχοντας από μακρού επίγνωση του προβλήματος αυτού, η κοινότητα του Ίντερνετ ανέπτυξε ένα αναβαθμισμένο πρωτόκολλο, το IPv6, που εισήχθη σταδιακά από το τέλος της δεκαετίας του 90[2].

Σε προηγούμενη ανακοίνωσή της σχετικά με το IPv6[3], η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τάχθηκε υπέρ της έγκαιρης έγκρισης του εν λόγω πρωτοκόλλου στην Ευρώπη. Η εν λόγω ανακοίνωση συνέβαλε επιτυχώς στην συγκρότηση επιχειρησιακών μονάδων IPv6[4], στην εφαρμογή του IPv6 σε ερευνητικά δίκτυα, στην υποστήριξη προτύπων, καθώς και στην συγκρότηση δράσεων κατάρτισης. Στην συνέχεια της ανακοίνωσης χρηματοδοτήθηκαν περισσότερα από 30 ευρωπαϊκά έργα Ε&Α που ήταν συναφή με το IPv6. Η Ευρώπη διαθέτει πλέον μεγάλο αριθμό εμπειρογνωμόνων με εμπειρία στην εισαγωγή του IPv6. Ωστόσο, παρά την πρόοδο που σημειώθηκε, η υιοθέτηση του νέου πρωτοκόλλου βραδυπορεί, ενώ το θέμα της μελλοντικής έλλειψης διευθύνσεων IP καθίσταται περισσότερο επείγον.

2.2. Διατήρηση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας

Οι δράσεις που έχουν αναληφθεί πρέπει πλέον να ενισχυθούν. Σε αντίθετη περίπτωση, υφίσταται κίνδυνος πολλοί συντελεστές να μην είναι εγκαίρως προετοιμασμένοι ώστε να συμβαδίσουν με την επιταχυνόμενη εισαγωγή του IPv6. Η μη ανάληψη δράσης θα μπορούσε επίσης να συνεπάγεται περαιτέρω καθυστέρηση της υιοθέτησης του IPv6, με μειονεκτήματα για όλους τους χρήστες και επιδείνωση της ανταγωνιστικής θέσης του ευρωπαϊκού κλάδου.

Στην παρούσα ανακοίνωση αναλύεται η σημερινή κατάσταση και ορίζεται σειρά δράσεων για την επίτευξη ευρείας υλοποίησης του IPv6 στην Ευρώπη έως το 2010.

2.3. Συμβολή στην στρατηγική της Λισαβόνας

Το παρόν σχέδιο δράσης αποτελεί μέρος της στρατηγικής της Λισαβόνας, όπως έχει υλοποιηθεί στην πρωτοβουλία i2010[5]. Θα συμβάλει στην αξιολόγηση των επιδόσεων της ΕΕ στη διαδικτυακή οικονομία, καθώς και στην ετοιμότητά της να αντιμετωπίσει μελλοντικές προκλήσεις που προβλέπονται για το Εαρινό Συμβούλιο του 2009.

3. Η σημερινή κατάσταση

3.1. Αυξανόμενη ανεπάρκεια διευθύνσεων IPv4 : δυσχέρεια για τους χρήστες, εμπόδιο στην καινοτομία

Όλες οι διευθύνσεις του Ίντερνετ τηρούνται αρχικά από την “Αρχή εκχώρησης αριθμών Ίντερνετ” (IANA)[6] και, στην συνέχεια, μεγάλες ομάδες διευθύνσεων κατανέμονται στα πέντε περιφερειακά μητρώα του Ίντερνετ (RIR)[7], που στην συνέχεια, τα απονέμουν, σε μικρότερες ομάδες, σε αυτούς που τα χρειάζονται, συμπεριλαμβανομένων των φορέων παροχής υπηρεσιών Ίντερνετ (ISP). Η κατανομή, από την IANA στο RIR έως τον ISP, πραγματοποιείται βάσει τεκμηριωμένης ανάγκης: δεν υφίσταται εκ των προτέρων απονομή.

Ο χώρος διευθύνσεων στο IPv4 είχε σε μεγάλο βαθμό εξαντληθεί. Στο τέλος Ιανουαρίου του 2008 απέμειναν περίπου 16% στο απόθεμα της IANA, δηλ. περίπου 700 εκατ. διευθύνσεις IPv4. Σύμφωνα με συχνά αναφερόμενες και τακτικά επικαιροποιούμενες εκτιμήσεις, προβλέπεται η εξάντληση των υπόλοιπων αποθεμάτων της IANA περίπου μεταξύ 2010 και 2011[8]. Νέοι τελικοί χρήστες θα μπορούν επί ορισμένο χρονικό διάστημα να είναι σε θέση να λαμβάνουν διευθύνσεις από τον οικείο ISP ύστερα από τις παραπάνω ημερομηνίες, αλλά συνεχώς δυσκολότερα.

Ακόμα και στην περίπτωση κατά την οποία ο IANA ή τα RIR δεν θα είναι πια σε θέση να απονέμουν διευθύνσεις IPv4, δεν θα πάψει να λειτουργεί το Ίντερνετ: οι διευθύνσεις που έχουν ήδη εκχωρηθεί μπορούν - και κατά πάσα πιθανότητα πρόκειται - να χρησιμοποιούνται για σημαντικό χρονικό διάστημα περαιτέρω. Ωστόσο, η αύξηση αλλά και η χωρητικότητα καινοτομίας σε δίκτυα που βασίζονται στο IP θα παρεμποδιστεί εάν δεν υπάρξει ενδεδειγμένη λύση. Ο τρόπος αντιμετώπισης της εν λόγω μετάβασης αποτελεί επί του παρόντος αντικείμενο συζητήσεων σε ολόκληρη την κοινότητα του Ίντερνετ, και, συγκεκριμένα, στο χώρο των κοινοτήτων RIR. Όλα τα RIR εξέδωσαν πρόσφατα δημόσιες δηλώσεις και απηύθυναν εκκλήσεις για την υιοθέτηση του IPv6.

3.2. Το IPv4 αποτελεί βραχυπρόθεσμη και περιπλοκότερη λύση

Οι ανησυχίες σχετικά με την μελλοντική έλλειψη διευθύνσεων IP δεν αποτελούν πρόσφατο φαινόμενο. Στις πρώτες ημέρες του Ίντερνετ, πριν από την καθιέρωση των RIR και πριν από την επιτυχία του Παγκόσμιου Ιστού, οι διευθύνσεις εκχωρούνταν απερίσκεπτα. Υπήρξε κίνδυνος ταχύτατης εξάντλησής τους. Για τον λόγο αυτό επήλθαν αλλαγές στην πολιτική απονομής και στην τεχνολογία, με τις οποίες έγινε δυνατό η απονομή να ευθυγραμμιστεί περισσότερο με τις πραγματικές ανάγκες.

Μια καίρια τεχνολογία IPv4 ήταν η μετάφραση των διευθύνσεων δικτύου “Network Address Translation” (NAT)[9]. Με τη NAT συνδέεται ένα ιδιωτικό (οικιακό ή εταιρικό) δίκτυο που χρησιμοποιεί ιδιωτικές διευθύνσεις με το δημόσιο Ίντερνετ όπου απαιτούνται δημόσιες διευθύνσεις IP. Οι ιδιωτικές διευθύνσεις προέρχονται από συγκεκριμένο μέρος του χώρου διεύθυνσης, ο οποίος είναι δεσμευμένος για τον σκοπό αυτό. Η διάταξη NAT λειτουργεί υπό τύπον πύλης μεταξύ ιδιωτικού δικτύου και του δημόσιου Ίντερνετ, μεταφράζοντας τις ιδιωτικές διευθύνσεις σε δημόσιες. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η μέθοδος αυτή περιορίζει την κατανάλωση διευθύνσεων IPv4. Ωστόσο, η χρήση NAT έχει δύο κύρια ελαττώματα, συγκεκριμένα:

- παρεμποδίζει την άμεση επικοινωνία συσκευής με συσκευή: απαιτούνται ενδιάμεσα συστήματα που παρέχουν την δυνατότητα σε διατάξεις ή προϊόντα με ιδιωτικές διευθύνσεις να επικοινωνούν μέσω του δημόσιου Ίντερνετ.

- Καθιστά την όλη διαδικασία περιπλοκότερη, καθώς στην πραγματικότητα υπάρχουν δύο διακριτές τάξεις υπολογιστών: αυτοί με δημόσια διεύθυνση και εκείνοι με ιδιωτική. Τούτο αυξάνει συχνά το κόστος σχεδιασμού και συντήρησης των δικτύων, καθώς επίσης και της ανάπτυξης εφαρμογών.

Ορισμένα άλλα μέτρα θα μπορούσαν να διευρύνουν τις διαθέσιμες διευθύνσεις IPv4. Θα μπορούσε να προκύψει μια αγορά εμπορίας διευθύνσεων IPv4, γεγονός που θα προσέφερε σε οργανισμούς κίνητρα για πώληση διευθύνσεων που δεν χρησιμοποιούν. Οι διευθύνσεις IP δεν αποτελούν, ωστόσο, κυριολεκτικά ιδιοκτησία. Πρέπει να είναι διαδικτυακά προσπελάσιμες σε παγκόσμια κλίμακα, γεγονός που δεν μπορεί πάντοτε να εγγυηθεί ο πωλητής. Επιπλέον, θα μπορούσαν να αποβούν δαπανηρός πόρος. Τα RIR αντιμετωπίζουν με σκεπτικισμό την εμφάνιση μιας τέτοιας δευτερογενούς αγοράς.

Μια άλλη δυνατότητα συνίσταται στην προσπάθεια ενεργού διεκδίκησης των ήδη κατανεμημένων ομάδων διευθύνσεων που υποχρησιμοποιούνται. Δεν υφίσταται, ωστόσο, προφανής μηχανισμός για την επιβολή της επιστροφής των διευθύνσεων αυτών. Το πιθανό κόστος του πρέπει να αντισταθμιστεί από τον πρόσθετο χρόνο ζωής που θα συνεπαγόταν για το απόθεμα του IANA[10].

Μολονότι τα μέτρα αυτά ενδέχεται να εξασφαλίσουν μια ανάπαυλα, αργά ή γρήγορα, η ζήτηση για διευθύνσεις IP θα είναι πάρα πολύ μεγάλη για να ικανοποιηθεί από τον συνολικό χώρο του IPv4. Οι προσπάθειες υπερβολικά μακράς διατήρησης του IPv4 κινδυνεύουν να επιφέρουν περιττή πολυπλοκότητα και κατακερματισμό στο παγκόσμιο Ίντερνετ. Καλύτερη στρατηγική κρίνεται επομένως η έγκαιρη εισαγωγή του IPv6.

3.3. IPv6: η καλύτερη ευκαιρία για το μέλλον

Το IPv6 παρέχει απλή και μακροπρόθεσμη λύση στο πρόβλημα του χώρου διευθύνσεων. Ο αριθμός διευθύνσεων που ορίζονται από το πρωτόκολλο IPv6 είναι τεράστιες[11]. Το IPv6 παρέχει την δυνατότητα σε κάθε πολίτη, σε κάθε φορέα εκμετάλλευσης δικτύου (συμπεριλαμβανόμενων και όσων μεταβαίνουν σε “δίκτυα επόμενης γενιάς”, εξολοκλήρου στηριζόμενα σε ΙP), καθώς και σε κάθε οργανισμό στον κόσμο να διαθέτει όσες διευθύνσεις IP χρειάζονται για σύνδεση οποιασδήποτε πιθανές διάταξης ή προϊόντος απευθείας με το παγκόσμιο Ίντερνετ.

Το IPv6 σχεδιάστηκε επίσης για να διευκολύνει ορισμένα χαρακτηριστικά, των οποίων η έλλειψη ήταν αισθητή στο IPv4. Στα χαρακτηριστικά αυτά περιλαμβάνεται η ποιότητα της παρεχόμενης υπηρεσίας, η αυτοδύναμη διάρθρωση, η ασφάλεια και η κινητικότητα. Εν τω μεταξύ, ωστόσο, τα περισσότερα από τα χαρακτηριστικά αυτά έχουν ενταχθεί μέσα και γύρω στο αρχικό πρωτόκολλο v4. Ο μεγάλος χώρος διευθύνσεων είναι αυτός που καθιστά το IPv6 ελκυστικό για μελλοντικές εφαρμογές, καθώς θα απλουστεύσει τον σχεδιασμό τους σε σύγκριση με το IPv4.

Τα οφέλη του IPv6 προκύπτουν, επομένως, προφανέστατα στις περιπτώσεις που μεγάλος αριθμός διατάξεων προϊόντων πρέπει να δικτυωθούν εύκολα και να καταστούν δυνητικά ορατά και απευθείας προσβάσιμα μέσω του Ίντερνετ. Μια μελέτη που χρηματοδοτήθηκε από την Επιτροπή κατέδειξε το δυναμικό αυτό σε σειρά τομέων της αγοράς[12], όπως οικιακά δίκτυα, διαχείριση κτιρίων, κινητές επικοινωνίες, αμυντικός τομέας και ασφάλεια, καθώς και αυτοκινητοβιομηχανία.

Η ταχεία και αποτελεσματική υιοθέτηση του IPv6 παρέχει στην Ευρώπη δυναμικό καινοτομίας και πρωτοπορίας στην προώθηση του Ίντερνετ. Άλλες περιφέρειες, ιδίως η ασιατική, έχουν ήδη εκδηλώσει ισχυρό ενδιαφέρον για το IPv6. Λόγου χάρη, ο ιαπωνικός κλάδος ηλεκτρονικών καταναλωτικών αγαθών αναπτύσσει διαρκώς περισσότερα προϊόντα που βασίζονται σε IP και αποκλειστικά για το IPv6. Ο ευρωπαϊκός κλάδος πρέπει επομένως να ανταποκριθεί σε μελλοντική ζήτηση για υπηρεσίες, εφαρμογές και συσκευές που βασίζονται σε IPv6 εξασφαλίζοντας έτσι ανταγωνιστικό πλεονέκτημα σε παγκόσμιες αγορές.

Συνοψίζοντας, το κύριο πλεονέκτημα του IPv6 έναντι του IPv4 είναι ο τεράστιος και ευκολότερα διαχειριζόμενος χώρος διευθύνσεων. Το γεγονός αυτό επιλύει σήμερα και για μακρύ χρονικό διάστημα το μελλοντικό πρόβλημα της διάθεσης διευθύνσεων. Παρέχει την βάση για καινοτομία, ανάπτυξη και εισαγωγή υπηρεσιών και εφαρμογών που ενδεχομένως θα ήταν υπερβολικά περίπλοκες ή δαπανηρές σε περιβάλλον IPv4. Επίσης, ενισχύει την θέση των χρηστών, παρέχοντάς τους την δυνατότητα να διαθέτουν το δικό τους δίκτυο σε σύνδεση με το Ίντερνετ.

3.4. Τι πρέπει να γίνει;

Το IPv6 δεν είναι απευθείας διαλειτουργικό με το IPv4. Συσκευές IPv6 και IPv4 μπορούν να επικοινωνούν μεταξύ τους μόνο χρησιμοποιώντας ειδικές δικτυακές πύλες ανά εφαρμογή. Δεν πρόκειται για γενική και ανθεκτική στο χρόνο λύση όσον αφορά τη διαφανή διαλειτουργικότητα.

Το IPv6 μπορεί, ωστόσο, να ενεργοποιηθεί παράλληλα με το IPv4, στην ίδια συσκευή και στο ίδιο υλικό δίκτυο. Θα υπάρξει μια μεταβατική φάση (που αναμένεται να διαρκέσει 10, 20 ή και περισσότερα έτη) κατά την οποία το IPv4 και το IPv6 θα συνυπάρχουν στις ίδιες συσκευές (η λύση αυτή αναφέρεται συχνά ως “dual stack” – διπλή στοίβα) και θα μεταδίδονται μέσω των ίδιων δικτυακών συνδέσμων. Εξάλλου, άλλα πρότυπα και τεχνολογίες (που ονομάζονται “tunnelling” – φαινόμενο σήραγγας/λαθροδιοχέτευση) παρέχουν σε δέσμες IPv6 την δυνατότητα μετάδοσης με χρήση μηχανισμών IPv4 για διευθυνσιοδότηση και δρομολόγηση και, τελικά, επιτρέπουν και την αντίστροφη κίνηση[13]. Τούτο παρέχει την τεχνική βάση για την βήμα προς βήμα εισαγωγή του IPv6.

Εξαιτίας του καθολικού χαρακτήρα του Πρωτοκόλλου Ίντερνετ, για την εισαγωγή του IPv6 απαιτούνται πολλοί συντελεστές παγκοσμίως. Οι σχετικοί ενδιαφερόμενοι στην διαδικασία αυτή είναι:

- οι οργανισμοί του Ίντερνετ (όπως το ICANN, τα RIR και η IETF), που πρέπει να διαχειριστούν κοινούς πόρους και υπηρεσίες IPv6 (να απονείμουν διευθύνσεις IPv6, να λειτουργούν εξυπηρετητές συστήματος ονομάτων χώρου (DNS), κλπ), και συνεχίζουν να εκπονούν τα απαιτούμενα πρότυπα και προδιαγραφές.Από τον Μάιο του 2008, η περιφερειακή διανομή απονεμημένων διευθύνσεων IPv6 συγκεντρώνεται στην Ευρώπη (RIPE: 49%), ενώ ταχεία ανάπτυξη σημειώνεται στην Ασία και τη Βόρεια Αμερική (APNIC: 24%, ARΙΝ: 20%)[14]. Λιγότερες από τις μισές από τις εν λόγω διευθύνσεις ανακοινώνονται επί του παρόντος στο δημόσιο Ίντερνετ (δηλ. εμφανίζονται στον πίνακα δρομολόγησης των δικτύων πυρήνα).Στο DNS, οι εξυπηρετητές κυρίως ονομάτων και ονομάτων ανωτάτου επιπέδου στηρίζονται διαρκώς περισσότερο στο IPv6. Παραδείγματος χάρη, η σταδιακή εισαγωγή της συνδετικότητας του IPv6 σε εξυπηρετητές ονομάτων “.eu name” θα αρχίσει το 2008.

- οι ISP, οι οποίοι θα χρειαστεί με τον χρόνο να παρέχουν στους πελάτες συνδετικότητα IPv6 και υπηρεσίες βάσει του IPv6.Όπως προκύπτει από στοιχεία, λιγότεροι από τους μισούς ISP παρέχουν κάποιο είδος διασυνδετικότητας IPv6. Λίγοι μόνο ISP διαθέτουν στους πελάτες τους, στο πλαίσιο της τυπικής προσφοράς, υπηρεσία πρόσβασης IPv6 (κυρίως για επαγγελματικούς χρήστες) και παρέχουν διευθύνσεις IPv6[15]. Το ποσοστό “αυτόνομων συστημάτων” (κατά κανόνα ISP και μεγάλοι τελικοί χρήστες) που λειτουργούν με IPv6 εκτιμάται σε 2,5%[16].Η κίνηση του IPv6 φαίνεται επομένως σχετικά χαμηλή. Χαρακτηριστικά, ο λόγος ΙPv6/v4 είναι μικρότερος από 0,1% σε σημεία διαδρομής του Ίντερνετ (από τα οποία περίπου ένα στα πέντε υποστηρίζει το IPv6)[17]. Στα στοιχεία αυτά δεν λαμβάνονται, ωστόσο, υπόψη η απευθείας κίνηση από ISP σε ISP, ενώ το IPv6 “λαθροδιοχετεύεται”, εμφανιζόμενο έτσι εκ πρώτης όψεως ως IPv4. Σύμφωνα με πρόσφατες μετρήσεις, αυτό το είδος διοχετευμένης κίνησης παρουσιάζει αυξητική τάση.

- οι πωλητές υποδομής (όπως εξοπλισμός δικτύου, λειτουργικά συστήματα, λογισμικό εφαρμογών δικτύου), που πρέπει να εντάξουν στην προσφορά τους προϊόντα με δυνατότητες IPv6.Πολλοί πωλητές εξοπλισμού και λογισμικού έχουν αναβαθμίσει τα προϊόντα τους ώστε να περιλάβουν το IPv6[18]. Παραμένουν, ωστόσο, ζητήματα όσον αφορά συγκεκριμένες λειτουργίες και επιδόσεις, καθώς και υποστήριξη των χρηστών ισοδύναμη με το IPv4.Ο εγκατεστημένος εξοπλισμός των καταναλωτών, όπως μικροί δρομολογητές και οικιακοί διαποδιαμορφωτές για πρόσβαση στο Ίντερνετ, σε μεγάλο βαθμό δεν υποστηρίζουν ακόμα το IPv6.

- πάροχοι περιεχομένου και υπηρεσιών (όπως ιστότοποι, άμεση ανταλλαγή μηνυμάτων, ηλε-ταχυδρομείο, ανταλλαγή αρχείων, φωνή μέσω IP), που πρέπει να είναι προσβάσιμοι και να υποστηρίζουν το IPv6 στους εξυπηρετητές τους.Ελάχιστοι μόνο ιστότοποι IPv6 υπάρχουν παγκοσμίως. Σχεδόν καμία από τις σημαντικότερες παγκοσμίως ιστοσελίδες δεν διαθέτει την έκδοση IPv6. Η εκ των πραγμάτων ανυπαρξία διαθέσιμου περιεχομένου και υπηρεσιών IPv6 στο Ίντερνετ αποτελεί μείζον εμπόδιο για την αφομοίωση του νέου πρωτοκόλλου.

- πωλητές επαγγελματικών και καταναλωτικών εφαρμογών (όπως επαγγελματικού λογισμικού, έξυπνων καρτών, διομότιμου λογισμικού, συστημάτων μεταφορών, δικτύων αισθητήρων), που πρέπει να εξασφαλίζουν ότι οι λύσεις που προσφέρουν είναι συμβατές με το IPv6 και πρέπει διαρκώς περισσότερο να αναπτύσσουν προϊόντα και να παρέχουν υπηρεσίες που εκμεταλλεύονται τα χαρακτηριστικά του IPv6.Εάν υφίστανται, ελάχιστες είναι σήμερα οι τρέχουσες εφαρμογές που είναι αποκλειστικά βασισμένες στο IPv6. Αρχικά αναμενόταν ότι η διάδοση του IP ως δεσπόζοντος δικτυακού πρωτοκόλλου θα κατηύθυνε το IPv6 σε νέα πεδία, όπως η εφοδιαστική και η διαχείριση της κυκλοφορίας, οι κινητές επικοινωνίες και η περιβαλλοντική παρακολούθηση, που όμως δεν έχει συμβεί ακόμα σε αξιόλογο βαθμό.

- τελικοί χρήστες (καταναλωτές, εταιρίες, εκπαιδευτικά ιδρύματα και δημόσιες διοικήσεις), που πρέπει να αγοράζουν προϊόντα και υπηρεσίες ικανές να υποστηρίζουν το IPv6 και να παρέχουν την δυνατότητα αυτή στα δίκτυά τους ή στην οικιακή πρόσβαση στο Ίντερνετ.Πολλοί οικιακοί τελικοί χρήστες χρησιμοποιούν, χωρίς να το γνωρίζουν, εξοπλισμό με δυνατότητες IPv6, ενώ εξαιτίας έλλειψης εφαρμογών η δυνατότητα αυτή παραμένει αχρησιμοποίητη.Οι εταιρίες και οι δημόσιες διοικήσεις είναι επιφυλακτικές ως προς τις αλλαγές που πρέπει να επιφέρουν σε δίκτυα που λειτουργούν, χωρίς να υπάρχει σαφής ανάγκη. Για τους λόγους αυτούς δεν παρατηρείται μεγάλη διάδοση στους χρήστες ιδιωτικών δικτύων.Μεταξύ των πρώτων που χρησιμοποίησαν το IPv6 περιλαμβάνονται πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα. Επίσης, το σύνολο των εθνικών και εκπαιδευτικών δικτύων στην ΕΕ λειτουργούν με το πρωτόκολλο αυτό. Το ευρωπαϊκό δίκτυο Géant[19] υποστηρίζει το IPv6, με περίπου 1% της κίνησής του να ανήκει αποκλειστικά στο IPv6.

Το είδος και η έκταση των απαιτούμενων προσπαθειών για την υιοθέτηση του IPv6 διαφέρουν μεταξύ των συντελεστών και εξαρτάται από κάθε μεμονωμένη περίπτωση. Για τον λόγο αυτό, είναι ουσιαστικά αδύνατη μια αξιόπιστη εκτίμηση του συνολικού κόστους για την παγκόσμια εισαγωγή του IPv6[20]. Από την εμπειρία και από τα διδάγματα των έργων προκύπτει ότι οι δαπάνες μπορούν να παραμείνουν υπό έλεγχο όταν η εισαγωγή είναι σταδιακή και προγραμματισμένη. Συνιστάται εισαγωγή του IPv6 βήμα προς βήμα, κατά το δυνατόν σε συνδυασμό με αναβαθμίσεις στο υλισμικό και το λογισμικό, οργανωτικές αλλαγές, καθώς και μέτρα κατάρτισης (που εκ πρώτης όψεως φαίνονται άσχετα με το IPv6). Προς τούτο απαιτείται γενική εποπτεία και συνείδηση στον οργανισμό ώστε να επιτευχθούν οι εν λόγω συνέργειες. Οι δαπάνες θα είναι σημαντικά μεγαλύτερες εάν το IPv6 εισαχθεί ως χωριστό έργο και υπό την πίεση του χρόνου.

Η εισαγωγή του IPv6 θα γίνει παράλληλα με τα υφιστάμενα δίκτυα IPv4. Τα πρότυπα και η τεχνολογία παρέχουν την δυνατότητα συνεχούς σταδιακής υιοθέτησης του IPv6 από τους διάφορους ενδιαφερόμενους που θα συμβάλουν στον έλεγχο των δαπανών. Οι χρήστες μπορούν να χρησιμοποιούν εφαρμογές για το IPv6 και να δημιουργούν κίνηση IPv6 χωρίς να περιμένουν από τον οικείο ISP να παρέχει συνδετικότητα IPv6. Οι ISP μπορούν να αυξήσουν την χωρητικότητά τους σε IPv6 και να το παρέχουν ανάλογα με την αντιληπτή ζήτηση.

3.5. Η ανάγκη λήψης πολιτικών μέτρων σε ευρωπαϊκό επίπεδο

Οι περισσότεροι ενδιαφερόμενοι δεν διαθέτουν, σήμερα, σαφή εικόνα των πλεονεκτημάτων από την υιοθέτηση του IPv6. Τα οφέλη είναι μακροπρόθεσμα και εξαρτώνται επίσης από αποφάσεις άλλων ενδιαφερόμενων σχετικά με τον χρόνο και τον τρόπο υλοποίησης του IPv6.

Όσο περισσότερο χρησιμοποιούν το IPv6 οι χρήστες, τόσο ελκυστικότερο καθίσταται και για τους λοιπούς. Με την αύξηση του αριθμού χρηστών περισσότερα προϊόντα και υπηρεσίες θα προσφέρονται σε χαμηλότερες τιμές και καλύτερη ποιότητα. Θα αυξηθεί επίσης η συνολική γνώση σχετικά με την λειτουργία και την διαχείριση του IPv6. Το αποτέλεσμα θα είναι ένα οικοσύστημα προμηθευτών και παρόχων υπηρεσιών που θα αλληλοενισχύονται, με αποτέλεσμα βελτίωση της εμπιστοσύνης και επιτάχυνση της εισαγωγής του. Παρόμοιες δυνάμεις αγοράς επενεργούν, άλλωστε, και στο IPv4, όπου το εν λόγω οικοσύστημα υφίσταται για πολλά έτη με αποτέλεσμα μακρά παράδοση συσκευών και εφαρμογών.

Είναι δύσκολο να δοθεί ώθηση για ένα συλλογικό κίνημα εφαρμογής του IPv6, δεδομένου ότι οι ενδιαφερόμενοι δεν μπορούν εύκολα να λάβουν υπόψη τους τις αποφάσεις των άλλων. Δεν υπάρχει ενιαία καθοδηγητική αρχή για την εισαγωγή του IPv6 ή για την κατάρτιση ενός συντονισμένου ρυθμιστικού σχεδίου. Η διάδοση των IPv6 είναι επομένως μια αποκεντρωμένη διαδικασία που κατευθύνεται από την αγορά, σε παγκόσμια κλίμακα. Στην κατάσταση αυτή πολλοί ενδιαφερόμενοι τηρούν στάση αναμονής (“βλέποντας και κάνοντας”) σχετικά με το IPv6 ή επιλέγουν την “σίγουρη και γνωστή” λύση του IPv4. Το σωρευτικό αποτέλεσμα που προκύπτει είναι η καθυστέρηση που περιγράφηκε στην ευρύτερη υιοθέτηση του IPv6. Πρόκειται για κατάσταση όπου η λήψη ενδεδειγμένων μέτρων πολιτικής θα μπορούσε να αποτελέσει κίνητρο για την αγορά, ενθαρρύνοντας άτομα και οργανισμούς να εξετάσουν με θετικό πνεύμα την μετάβαση στο νέο πρωτόκολλο. Τα μέτρα αυτά θα είναι αποτελεσματικότερα εφόσον ληφθούν συλλογικά, σε ευρωπαϊκή κλίμακα.

4. Δράσεις: ευρεία εφαρμογή του IPV6 στην Ευρώπη έως το 2010

Η Ευρώπη πρέπει να ορίσει μόνη της ως στόχο την ευρύτερη εφαρμογή του IPv6 έως το 2010. Συγκεκριμένα, τουλάχιστον 25% των χρηστών πρέπει να είναι σε θέση να συνδέονται στο Ίντερνετ με το IPv6 και να έχουν πρόσβαση στους σημαντικότερους οικείους παρόχους περιεχομένου και υπηρεσιών χωρίς να παρατηρούν ουσιαστικές διαφορές σε σύγκριση με τον IPv4.

4.1. Δράσεις για την τόνωση της προσβασιμότητας του IPv6 σε περιεχόμενο, υπηρεσίες και εφαρμογές

- Η Επιτροπή θα συνεργαστεί με τα κράτη μέλη ώστε το IPv6 να υποστηρίζεται σε ιστότοπους του δημόσιου τομέα και σε υπηρεσίες ηλε-διακυβέρνησης. Θα πρέπει προς τούτο να συμφωνηθούν κοινοί στόχοι για την εισαγωγή του νέου πρωτοκόλλου. Θα εξεταστεί η χρήση διαθέσιμων μέσων, όπως το σχέδιο δράσης i2010 για την ηλε-διακυβέρνηση και το πρόγραμμα IDABC[21]. Από την πλευρά της, η Επιτροπή θα έχει, έως το 2010, καταστήσει τους ιστότοπους “Europa” και “CORDIS” προσβάσιμους για το IPv6.

- Η Επιτροπή καλεί τους παρόχους περιεχομένου και υπηρεσιών να διαθέσουν τις προσφορές τους και για το IPv6 έως το 2010, μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται και οι 100 μεγαλύτεροι ιστότοποι. Η συνεργασία αυτή θα ενισχυθεί, εκ μέρους της Επιτροπής, μέσω των “Θεματικών δικτύων”, με την συμμετοχή πωλητών, ISP, και παρόχων περιεχομένου και υπηρεσιών, ως μέρος του προγράμματος Ανταγωνιστικότητα και Καινοτομία (CIP).

- Η Επιτροπή καλεί τους ενδιαφερόμενους του κλάδου που χρησιμοποιούν σήμερα στις βασικές τους συναλλαγές την τεχνολογία IP να εξετάσουν την εισαγωγή του IPv6 ως κύριας πλατφόρμας για την ανάπτυξη εφαρμογών ή συσκευών (όπως αισθητήρες, κάμερες, κλπ). Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή προβλέπει την υποστήριξη δοκιμών και επικύρωσης συναφών εφαρμογών IPv6 σε δοκιμασίες, χρηματοδότηση στο πλαίσιο του CIP, από το 2009.

- Η Επιτροπή έχει παράσχει οικονομική βοήθεια μέσω δράσεων υποστήριξης της τυποποίησης για τη βελτίωση της διαλειτουργικότητας των δικτύων. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή είναι πρόθυμη να υποστηρίξει δράσεις τυποποίησης για πρωτόκολλα που λειτουργούν σε δίκτυα IPv6 (π.χ. SIP – Session Initiation Protocol, πρωτόκολλο εκκίνησης συνεδρίας, για τη διαδικτυακή τηλεφωνία). Εξάλλου, η Επιτροπή καλεί τους Ευρωπαϊκούς οργανισμούς τυποποίησης να εκπονήσουν εγχειρίδια βέλτιστης πρακτικής σχετικά με την εγκατάσταση διαδικτυακών υπηρεσιών που χρησιμοποιούν το IPv6.

- Η Επιτροπή θα ενθαρρύνει ερευνητικά έργα που χρηματοδοτούνται από το 7ο πρόγραμμα πλαίσιο και αντιμετωπίζουν θέμα επιλογής πρωτοκόλλου δικτύου, να χρησιμοποιούν κατά το δυνατόν IPv6.

4.2. Δράσεις για την αύξηση της ζήτησης για συνδετικότητα και προϊόντα IPv6 μέσω δημοσίων συμβάσεων

Στο πλαίσιο δημόσιας διαβούλευσης[22] επισημάνθηκε η χρήση δημοσίων συμβάσεων ως αποτελεσματικού τρόπου για να επιταχυνθεί η μετάβαση στο IPv6. Το 2005, π.χ., η κυβέρνηση των ΗΠΑ απηύθυνε εντολή σε όλους τους ομοσπονδιακούς κυβερνητικούς οργανισμούς να πραγματοποιήσουν, έως τα μέσα του 2008, μετάβαση των κεντρικών δικτύων κορμού τους στο IPv6[23].

- Η Επιτροπή ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να προετοιμαστούν για τη μετάβαση στο IPv6 στα δίκτυά τους, καθώς και, κατά την ανανέωση των συμβάσεων που συνάπτουν με υπηρεσίες δικτύου, να εξασφαλίζουν ότι θα συμπεριλαμβάνουν διατάξεις για συνδετικότητα IPv6, και ότι το σύνολο του παρεχόμενου εξοπλισμού θα υποστηρίζει το IPv6. Η Επιτροπή θα συγκεντρώσει τους διαχειριστές ΤΠ από τα κράτη μέλη για την ανταλλαγή εμπειριών και παρακολούθησης της προόδου.

- Η Επιτροπή θα προσδιορίσει επίσης τις ικανότητες IPv6 ως βασική απαίτηση για τη διαρκή διαδικασία ανανέωσης του δικτυακού εξοπλισμού και των υπηρεσιών της. Ως προετοιμασία για την εισαγωγή του IPv6, θα διεξαγάγει εγκαίρως τις κατάλληλες εσωτερικές δοκιμές.

4.3. Δράσεις για την εξασφάλιση έγκαιρης προετοιμασίας για την εισαγωγή του IPv6

Η μετάβαση στο IPv6 θα απαιτήσει ορισμένο χρόνο και θα χρειαστεί να λειτουργήσει ένα διφυές δίκτυο IPv4/IPv6, γεγονός από το οποίο θα ανακύψουν επιμέρους θέματα προς επίλυση. Πρέπει όλοι οι συντελεστές να προετοιμαστούν το ταχύτερο δυνατό για την ανάπτυξη και εισαγωγή λύσεων συμβατών με το IPv6. Οι οργανισμοί δεν πρέπει να περιμένουν πότε οι οικείοι ISP θα παρέχουν συνδετικότητα IPv6, αλλά πρέπει να αρχίσουν να υποστηρίζουν το πρωτόκολλο στο δικό τους δίκτυο.

- Η Επιτροπή θα πραγματοποιήσει στοχοθετημένες εκστρατείες ευαισθητοποίησης που θα απευθύνονται σε διάφορες ομάδες χρηστών. Οι δράσεις αυτές διεξάγονται καλύτερα στο πλαίσιο συμπράξεων δημόσιου-ιδιωτικού τομέα και σε συνεργασία με τα κράτη μέλη.

- Η Επιτροπή επιδιώκει να υποστηρίξει «δράσεις ειδικής στήριξης» (στο 7ο πρόγραμμα πλαίσιο) για τη διάδοση πρακτικών γνώσεων σχετικά με την εισαγωγή.

- Η Επιτροπή θα συνεχίσει να υποστηρίζει δράσεις τυποποίησης σε σχέση με τη διαλειτουργικότητα, μετάβαση και διάθεση του IPv6, σύμφωνα με το ήδη εκπονημένο πλαίσιο για τις δοκιμές πρωτοκόλλων IPv6.

- Η Επιτροπή ενθαρρύνει τους ISP να έχουν ως το 2010 εξασφαλίσει στους πελάτες τους την παροχή πλήρους συνδετικότητας IPv6 και, κατά περίπτωση, να αναβαθμίσουν τον εξοπλισμό με τον οποίο εφοδιάζουν τους καταναλωτές.

- Η Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη να υποστηρίξουν τη συμπερίληψη γνώσεων τεχνολογίας IPv6 σε συναφή προγράμματα περαιτέρω κατάρτισης, καθώς και σε πανεπιστημιακά μαθήματα τεχνολογίας υπολογιστών και δικτύων κλπ. Η Επιτροπή θα δρομολογήσει συνοδευτική μελέτη και προτίθεται να διοργανώσει διάσκεψη το 2009.

4.4. Δράσεις για την αντιμετώπιση θεμάτων ασφαλείας και προστασία της ιδιωτικής ζωής

Τα θέματα ασφάλειας στο περιβάλλον του IPv6 δεν είναι καλύτερα ή χειρότερα από ό,τι στο ΙPv4, αλλά είναι απλώς διαφορετικά. Σε ένα διφυές περιβάλλον IPv4/v6, τα θέματα ασφάλειας θα μπορούσαν να καταστούν περίπλοκα όσον αφορά την υλοποίηση και τη διάρθρωση[24].

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έχει αναγνωρίσει ότι μια διεύθυνση ΙΡ μπορεί να θεωρηθεί δεδομένο προσωπικού χαρακτήρα που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής των οδηγιών για την προστασία των δεδομένων[25]. Σχετικά με το IPv6 και την προστασία της ιδιωτικής ζωής έχουν διατυπωθεί ορισμένες επιφυλάξεις, ιδίως από την ομάδα εργασίας της προστασίας δεδομένων του άρθρου 29[26]. Μια από τις επιφυλάξεις ελήφθη υπόψη σε πρότυπο. Η κατάσταση πρέπει, ωστόσο, να παρακολουθείται εφόσον πρόκειται για διάρθρωση και συγκεκριμένη υλοποίηση.

- Η Επιτροπή θα διαδώσει περιπτώσεις βέλτιστης πρακτικής και θα συνεργαστεί με τους πωλητές για την παροχή πλήρους λειτουργικότητας IPv6. Όπου απαιτείται, η Επιτροπή θα αποταθεί στην εμπειρογνωμοσύνη του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια Δικτύων και Πληροφοριών (ENISA) για την υποστήριξη των προσπαθειών αυτών.

- Η Επιτροπή θα παρακολουθήσει τις συνέπειες από την ευρεία εισαγωγή του IPv6 στην προστασία της ιδιωτικής ζωής και την ασφάλεια, ιδίως με διαβουλεύσεις με τους ενδιαφερόμενους, όπως αρχές προστασίας δεδομένων ή επιβολής του νόμου.

5. Εκτέλεση του σχεδίου δράσησ

Το παρόν σχέδιο δράσης προγραμματίζεται να εκτελεστεί κατά τη διάρκεια της επόμενης τριετίας. Η Επιτροπή θα παρακολουθήσει την υιοθέτηση του IPv6· συγκεκριμένα, θα διεξαχθεί δοκιμή υλοποίησης για να μετρηθεί ο βαθμός διάθεσης και λειτουργικότητας του IPv6 για τους χρήστες στην Ευρώπη.

Η Επιτροπή θα συνεχίσει να παρακολουθεί τις δραστηριότητες των οργανισμών του Ίντερνετ, όπως την εν εξελίξει συζήτηση σχετικά με πολιτικές διανομής του IPv4 μεταξύ των κοινοτήτων των μητρώων, και θα καταθέσει τη συμβολή της όπου αυτό κριθεί απαραίτητο.

Η Επιτροπή θα υποβάλλει στην ομάδα υψηλού επιπέδου i2010 τακτικές εκθέσεις προόδου. Επίσης, θα αναρτήσει στον ιστότοπό της εκθέσεις προόδου και θα τις κοινοποιήσει και με άλλους ενδεδειγμένους τρόπους.

Το 2010, η Επιτροπή θα διεξαγάγει ανασκόπηση για να αποφασίσει κατά πόσον θα απαιτηθεί να αναληφθούν επακόλουθες δράσεις.

[1] Οι προδιαγραφές του IPv4 περιλαμβάνονται στην RFC 791 του 1981. RFC είναι τα αρχικά του “Request for Comments” (αίτηση σχολίων) και αναφέρεται στα πρότυπα Ίντερνετ της “Internet Engineering Task Force” (IETF)· http://www.ietf.org.

[2] RFC 2460, 1998. http://www.ietf.org/html.charters/OLD/ipv6-charter.html και http://www.ietf.org/html.charters/6man-charter.html.

[3] COM(2002) 96,“Ίντερνετ νέας γενιάς – προτεραιότητες της δράσης για μετάβαση στο νέο Πρωτόκολλο Ίντερνετ IPv6”. ftp://ftp.cordis.europa.eu/pub/fp7/ict/docs/ipv6-communication_en.pdf.

[4] Όπως http://www.ipv6tf.org.

[5] COM(2005) XXX “Η στρατηγική i2010 – Ευρωπαϊκή κοινωνία της πληροφορίας για την ανάπτυξη και την απασχόληση”.

[6] Οι λειτουργίες της IANA εκτελούνται επί του παρόντος από τον ICANN: οργανισμός του Ίντερνετ για την εκχώρηση ονομάτων και αριθμών, http://www.icann.org/general/iana-contract-17mar03.htm

[7] AfriNIC (για την Αφρική), APNIC (για την περιφέρεια Ασίας/Ειρηνικού), ARIN (Βόρεια Αμερική και Καραϊβική), LACNIC (Λατινική Αμερική) και RIPE NCC (Ευρώπη, Μέση Ανατολή και τμήματα της κεντρικής Ασίας).

[8] http://www.potaroo.net/tools/ipv4/index.htmlhttp://www.tndh.net/~tony/ietf/ipv4-pool-combined-view.pdfΠαλαιότερη εκτίμηση που περιλαμβάνει περιγραφή του αναλυτικού ιστορικού:http://www.cisco.com/web/about/ac123/ac147/archived_issues/ipj_8-3/ipv4.html

[9] RFC 2663, 1994.

[10] Η απελευθέρωση μιας ομάδας με μέγεθος ίσο με αυτό που επί του παρόντος απονέμει ο IANA σε ένα RIR θα παρέτεινε την τελική ημερομηνία μόνο κατά περίπου τρεις εβδομάδες.

[11] Ο αριθμός είναι 3,4 Χ 1038.

[12] “Impact of IPv6 on Vertical Markets”(ο αντίκτυπος του IPv6 σε κάθετες αγορές), Οκτώβριος 2007. http://ec.europa.eu/information_society/policy/ipv6/docs/short-report_en.pdf.

[13] Βλ. RFC 2893, 3056, 4214, 4380.

[14] http://www.ripe.net/rs/ipv6/stats/index.html

[15] http://www.sixxs.net/faq/connectivity/?faq=ipv6transithttp://www.sixxs.net/faq/connectivity/?faq=native.

[16] http://bgp.he.net/ipv6-progress-report.cgi.

[17] Από την ανάλυση της κίνησης στο κέντρο διανομής Internet του Άμστερνταμ προκύπτει για τους πρώτους 10 μήνες του 2007 μέση καθημερινή κίνηση IP 177 Gbs· από την οποία η κίνηση IPv6 είναι 47 Mbs, δηλ. 0,03%. http://www.ripe.net/ripe/meetings/ripe-55/presentations/steenman-ipv6.pdf.

[18] http://www.ipv6-to-standard.org/Υπάρχει επίσης ένα πρόγραμμα του φόρουμ IPv6 που ορίζει δυνατότητα για IPv6 Ready Logo.http://www.ipv6ready.org/pdf/IPv6_Ready_Logo_White_Paper_Final.pdfhttp://www.ipv6ready.org/logo_db/approved_list_p2.phphttp://www.ipv6ready.org/logo_db/approved_list.php.

[19] Το Géant είναι το πανευρωπαϊκό δίκτυο επικοινωνιών που συνδέει 30 εκατ. χρήστες έρευνας και τεχνολογίας σε ολόκληρη την Ευρώπη και πέραν από αυτή. http://www.geant.net/ .

[20] Μία μελέτη επιχείρησε να εκτιμήσει το κόστος μετάβασης για την οικονομία των ΗΠΑ και για χρονική περίοδο 25 ετών σε περίπου 25 δισεκατ. δολάρια ΗΠΑ (τιμές 2003), προκύπτει όμως σειρά μεθοδολογικών προβλημάτων: http://www.nist.gov/director/prog-ofc/report05-2.pdf.

[21] Interoperable Delivery of European eGovernment Services to public Administrations Programme (Πρόγραμμα διαλειτουργικής διανομής υπηρεσιών ηλε-διακυβέρνησης σε δημόσιες διοικήσεις στην Ευρώπη). http://ec.europa.eu/idabc/en/document/5101/3.

[22] Δημόσια διαβούλευση που διεξήχθη το Φεβρουάριο του 2006 ftp://ftp.cordis.europa.eu/pub/fp7/ict/docs/ipv6-public-consultation-report_en.pdf

[23] Μνημόνιο της υπηρεσίας διαχείρισης προϋπολογισμού OMB 05-22, «Transition Planning for Internet Protocol Version 6 (IPv6),» http://www.whitehouse.gov/omb/memoranda/fy2005/m05-22.pdf, 2 Αυγούστου 2005

[24] http://www.ipv6forum.com/dl/white/NAv6TF_Security_Report.pdf

[25] Υπόθεση C-275/06, Promusicae vs. Telefonica, απόφαση της 29ης Ιανουαρίου 2008, παράγραφος 45. Οδηγίες 95/46/EΚ και 2002/58/EΚ.

[26] Γνώμη 2/2002 σχετικά με τη χρήση αποκλειστικών αναγνωριστικών σε τηλεπικοινωνιακό τερματικό εξοπλισμό: το παράδειγμα του IPV6. http://ec.europa.eu/justice_home/fsj/privacy/docs/wpdocs/2002/wp58_en.pdf. Το πρόβλημα ήταν ότι, για λόγους ευκολίας στη διάρθρωση, τμήματα μιας διεύθυνσης IPv6 προέρχονταν από το αναγνωριστικό διεπαφής (την διεύθυνση Ethernet MAC). Η λύση δόθηκε παρέχοντας τη δυνατότητα στις μηχανές να παράγουν τυχαιοποιημένα μέρος της διεύθυνσης, βλ. RFC 4941.