Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα "Απολογισμός των πρώτων μηνών εφαρμογής του ενιαίου νομίσματος"

(2000/C 117/05)

Στις 29 Απριλίου 1999, και σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 23, τρίτη παράγραφος, του εσωτερικού κανονισμού, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση για τον "Απολογισμό των πρώτων μηνών εφαρμογής του ενιαίου νομίσματος".

Το Τμήμα "Οικονομική και νομισματική ένωση - οικονομική και κοινωνική συνοχή" στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, κατάρτισε τη γνωμοδότησή του βάσει της εισηγητικής έκθεσης του εισηγητή κ. Sepi, την 1η Φεβρουαρίου 2000.

Κατά την 370ή σύνοδο ολομέλειας της 1ης και 2ας Μαρτίου 2000 (συνεδρίαση της 2ας Μαρτίου), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 69 ψήφους υπέρ, 2 κατά και καμία αποχή, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Μία γνωμοδότηση που καταρτίζεται μερικούς μήνες μετά την έναρξη της ισχύος του Ευρώ, μπορεί να φανεί πρόωρη και δεν υπάρχει αμφιβολία πως το χρονικό αυτό διάστημα δεν επιτρέπει εξαντλητική αξιολόγηση των διαρθρωτικών επιπτώσεων της νομισματικής πολιτικής του Ευρωσυστήματος. Ωστόσο ανταποκρίνεται σε μια πολύ διαδεδομένη απαίτηση, λόγω της προσοχής που καταβάλλει η κοινή γνώμη στα θέματα του Ευρώ, και παράλληλα έχει στόχο να προσδιορίσει μια μεθοδολογία που μπορεί να χρησιμεύσει στο μέλλον.

1.2. Οι δύο συναντήσεις με τον Πρόεδρο της ΕΚΤ(1) αποτέλεσαν σημαντικές στιγμές αντιπαράθεσης και συνέβαλαν στο να διασαφηνιστούν και να εξεταστούν σε βάθος οι γενικές κατευθύνσεις της νομισματικής πολιτικής. Η ΟΚΕ κρίνει ότι οι συναντήσεις αυτές είναι πολύ χρήσιμες για να αναλυθούν τα προβλήματα και να δημιουργηθεί μια συνεχής σχέση διαλόγου μεταξύ της Κεντρικής Τράπεζας και της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών. Εκφράζει για το λόγο αυτό την ευχή να συνεχιστεί ο διάλογος αυτός με τρόπους και διαδικασίες που θα αποδειχτούν πιο κατάλληλοι.

1.3. Όσον αφορά τη μέθοδο είναι απαραίτητη η ανάλυση της πορείας των νομισματικών μεγεθών, όπως η πίστωση, τα επιτόκια κ.λπ. Δεν υπάρχει αμφιβολία ωστόσο ότι η ΟΚΕ ενδιαφέρεται πάνω απ όλα για το ρόλο της νομισματικής πολιτικής στην εξέλιξη της πορείας της πραγματικής οικονομίας, δηλαδή για την απασχόληση, το ΑΕγχΠ, την βιομηχανική παραγωγή, τις εξαγωγές κ.λπ.

1.4. Ειδική προσοχή θα καταβληθεί στο ευρώ και στην συναλλαγματική του ισοτιμία, ειδικότερα με το δολάριο, καθώς και στις συνέπειες που μπορεί να υπάρξουν από τη μετατροπή του σε αποθεματικό νόμισμα.

1.5. Μία τρίτη γραμμή ανάλυσης αφορά τις θεσμικές πτυχές: τη σχέση μεταξύ Επιτροπής, Συμβουλίου των Υπουργών, Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής και ΕΚΤ καθώς και μεταξύ της ΕΚΤ και των εθνικών αρχών ελέγχου του τραπεζικού και χρηματοπιστωτικού κλάδου.

2. Η οικονομική κατάσταση της ζώνης ευρώ και η νομισματική πολιτική σύμφωνα με την ΕΚΤ

2.1. Τα μηνιαία δελτία που δημοσιεύονται από την ΕΚΤ παρέχουν πολύ χρήσιμες πληροφορίες για την κατανόηση της οικονομικής κατάστασης και ειδικότερα των νομισματικών εξελίξεων.

2.2. Μετά την απόφαση που ελήφθη τον Απρίλιο για τη μείωση του συντελεστή χρηματοδότησης ο συντελεστής αυτός διατηρήθηκε σταθερός στο 2,5 %. Οι ενεργοί και παθητικοί περιθωριακοί συντελεστές κυμάνθηκαν αντιστοίχως στο 1,5 % και 3,5 %.

2.3. Στις 4 Νοεμβρίου 1999 η ΕΚΤ αποφάσισε ωστόσο να αυξήσει κατά 50 σημεία βάσεως τον συντελεστή αυτό που έτσι ανήλθε στο 3 %.

2.4. Η συγκυριακή στασιμότητα των πρώτων μηνών του 1999 φαίνεται συνεπώς να εκλείπει μολονότι, προφανώς, οι ενδείξεις ανάκαμψης πρέπει να επιβεβαιωθούν. Οπωσδήποτε όμως οι προβλέψεις αύξησης του ΑΕγχΠ στο εσωτερικό της Κοινότητας αναθεωρήθηκαν προς τα επάνω από την ΕΕ, και η ΕΚΤ δεν θεωρεί πως αυτή η αύξηση των επιτοκίων μπορεί να βλάψει την ανάκαμψη, αντιθέτως κρίνει ότι αποτελεί την βάση για μια μη πληθωριστική ανάπτυξη.

2.5. Οι λόγοι που αναφέρονται από την ΕΚΤ είναι ουσιαστικά δύο: η αύξηση της ρευστότητας (μέγεθος Μ3) στο Ευρωσύστημα που κυμάνθηκε γύρω στο 6,1 % σε σχέση με το επίπεδο αναφοράς του 4,5 % που είχε θεσπίσει η Τράπεζα· ο άλλος λόγος σχετίζεται με την αύξηση ορισμένων δεικτών που αφορούν τις εσωτερικές τιμές.

2.6. Όσον αφορά το μέτρο, δηλαδή τα πρόσθετα 50 σημεία βάσεως, η ΕΚΤ κρίνει ότι είναι ίσως αναγκαίο να δώσει μία αποφασιστική ένδειξη στις χρηματιστηριακές αγορές προκειμένου να δηλώσει τη θέλησή της να διατηρηθεί η σταθερότητα των τιμών και δεύτερον να αποφευχθεί η ανάγκη λήψης πιο ενεργητικών μέτρων στο μέλλον.

2.7. Η επιτάχυνση της οικονομικής ανάπτυξης, που συνδέεται κατ αρχάς με τη βελτίωση του διεθνούς πλαισίου και ειδικότερα των περιοχών στις οποίες εκδηλώθηκαν καταστάσεις κρίσεις, και με την ανάκαμψη της ζήτησης στο Ευρωσύστημα θα επιτρέψει την ταχύτερη ανάπτυξη των διαδικασιών αλλαγής του βιομηχανικού συστήματος εμπορίου και υπηρεσιών της περιοχής του Ευρώ.

2.8. Στο μέτωπο των τιμών οι ενδείξεις που αρχίζουν να φαίνονται τους τελευταίους μήνες από τις δημοσιεύσεις της ΕΚΤ έχουν αντίθετες κατευθύνσεις. Από τη μια πλευρά είναι λογικό να υποθέσει κανείς ότι οι εθνικές μισθολογικές πολιτικές και η φιλελευθεροποίηση που προωθούνται σε κοινοτικό επίπεδο, ενδέχεται να συγκρατήσουν τις τάσεις αύξησης των τιμών, από την άλλη η αύξηση των τιμών των πετρελαιοειδών, αλλά και μεγάλου τμήματος των πρώτων υλών και η ανατίμηση του δολαρίου, αποτελούν στοιχείο ανησυχίας, σε περίπτωση ισχυρής αύξησης της ρευστότητας κυρίως στα πιο ασταθή στοιχεία της (χαρτονομίσματα και βραχυπρόθεσμα δάνεια).

2.9. Η ΕΚΤ κρίνει ότι η νομισματική πολιτική της, που έχει συμβάλει επίσης στη μακροπρόθεσμη μείωση των επιτοκίων, είναι το μέγιστο δυνατό που μπορεί να πετύχει η νομισματική πολιτική για να συμβάλει στην επίλυση των οικονομικών και κοινωνικών προβλημάτων που η ΕΕ θα πρέπει να αντιμετωπίσει. Σύμφωνα με την Τράπεζα εναπόκειται στις οικονομικές και κοινωνικές πολιτικές να προωθήσουν εκείνες τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που είναι αναγκαίες για την ανάκαμψη της ανάπτυξης των επενδύσεων και τη μείωση της ανεργίας.

3. Το Ευρώ και η οικονομία

3.1. Η ΟΚΕ κρίνει ότι η σταθερότητα των τιμών αποτελεί σημαντική προϋπόθεση για την ανάκαμψη των επενδύσεων, όπως δηλώνει η ΕΚΤ, για την οποία άλλωστε θα πρέπει να εφαρμοσθεί μία θαρραλέα πολιτική επιτοκίων.

3.2. Θα πρέπει ωστόσο να διαπιστωθεί ότι οι επενδύσεις σε ορισμένες χώρες καθυστερούν να ξεκινήσουν, παρά την ουσιαστική επίτευξη σταθερότητας που φαίνεται να είναι διαρκής στο χρόνο και παρά το ιδιαίτερα χαμηλό επίπεδο των επιτοκίων. Τους τελευταίους μήνες (μετά το Μάιο) τα μακροπρόθεσμα επιτόκια αυξήθηκαν εκ νέου. Με δεδομένο το χαμηλό επίπεδο πληθωρισμού, το πραγματικό επίπεδο των επιτοκίων αυξήθηκε. Τα μακροπρόθεσμα επιτόκια στην πραγματικότητα αντέδρασαν στις διεθνείς εξελίξεις και ειδικότερα στην αύξηση των επιτοκίων στις ΗΠΑ (μολονότι οι οικονομικές συνθήκες είναι αισθητά διαφορετικές στην Ευρώπη).

3.3. Η ΕΚΤ αποδίδει την καθυστέρηση αυτή στην περιορισμένη ευελιξία της ευρωπαϊκής οικονομίας. Η ΟΚΕ, ξεκινώντας από την πεποίθηση ότι οι συμπεριφορές των επιχειρηματιών εξαρτώνται από πολυσύνθετες αξιολογήσεις που εν μέρει οφείλονται στην ΕΚΤ (διάρθρωση της ζήτησης και της προσφοράς εργασίας, μη πλήρης ενοποίηση της χρηματοπιστωτικής αγοράς και των προϊόντων, ισχυρός διεθνής ανταγωνισμός που οφείλεται στην παγκοσμιοποίηση των αγορών) προσδιορίζει ως συμπληρωματική αιτία της σημερινής κατάστασης - έχοντας επίγνωση ότι μια τελική κρίση είναι ακόμα πρόωρη - την ανεπαρκή δυναμική της εσωτερικής ζήτησης και μεταξύ άλλων των δημόσιων επενδύσεων.

3.4. Ο σεβασμός των απαιτήσεων του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης υποχρέωσε όλες τις χώρες σε περιοριστικές πολιτικές μισθών και δημόσιων δαπανών, με επακόλουθο την εμφάνιση μίας αντίφασης, τουλάχιστον σε βραχυπρόθεσμη περίοδο, μεταξύ των πολιτικών σταθερότητας των τιμών που αποτελούν από τη μια μεριά προϋπόθεση για την ανάπτυξη και από την άλλη σημαντική τροχοπέδη για την ανάπτυξη της εσωτερικής ζήτησης στις περισσότερες χώρες (η εξωτερική συνιστώσα της ζήτησης είναι σε ευρωπαϊκό επίπεδο σχετικά περιορισμένη. Ως προς αυτό, είναι αναγκαίο στις χώρες μας να συνειδητοποιηθεί περισσότερο το γεγονός ότι η εξωτερική ζήτηση διαδραματίζει δευτερεύοντα ρόλο).

3.5. Μπορεί να αναρωτηθεί κανείς στην περίπτωση αυτή εάν η ισορροπία σταθερότητας και ανάπτυξης που έχει επιτευχθεί στο Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης είναι σήμερα επαρκής για να προκαλέσει την ανάκαμψη της ευρωπαϊκής οικονομίας που θα πρέπει να βρει κυρίως στο εσωτερικό της την ενέργεια για το ξεκίνημά της.

3.6. Ως δικαιολογία της αύξησης των επιτοκίων η ΕΚΤ αναφέρει την πορεία των εσωτερικών δεικτών του ευρωσυστήματος. Ωστόσο, δεν είναι τυχαίο το ότι στις δύο τελευταίες αυξήσεις των επιτοκίων από την αμερικανική Federal Reserve, αντιστοιχεί ανάλογη απόφαση της ΕΚΤ.

3.7. Oι αξιολογήσεις της ΟΚΕ για την απόφαση αυτή της ΕΚΤ δεν επιδιώκουν να υπεισέλθουν στην ουσία των τεχνικών ζητημάτων, ούτε είναι κανείς σήμερα σε θέση να αξιολογήσει τις επιπτώσεις τους στην ανάκαμψη. Οπωσδήποτε όπως μας φαίνεται επιβεβλημένο να υπογραμμίσουμε ότι το επίπεδο των τιμών ήταν σημαντικά χαμηλότερο από το 2 % που είχε θεσπιστεί από το Συμβούλιο Υπουργών Ecofin κι ότι η πιο γρήγορη αυτή ενέργεια της ΕΚΤ μπορεί παράλληλα με τις θετικές επιπτώσεις στον πληθωρισμό, να επιβραδύνει τη συγκυριακή βελτίωση που είχε μόλις αρχίσει σε ορισμένες χώρες.

3.8. Στις αξιολογήσεις της η ΕΚΤ έλαβε κυρίως υπόψη την πορεία της ρευστότητας καθώς και ένα μείγμα δεικτών που προσδιορίζονται ως εξής: δείκτες λανθάνοντος πληθωρισμού. Θα είναι χρήσιμο οι δείκτες αυτοί καθώς και το αμοιβαίο βάρος τους να προσδιοριστούν με σαφήνεια προκειμένου να δοθεί μεγαλύτερη βεβαιότητα στους φορείς και κυρίως στα άλλα όργανα που δρουν σήμερα προκειμένου να ενθαρρύνουν την ανάκαμψη της οικονομίας στο Ευρωσύστημα.

3.9. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι μπορεί να συμφωνήσει με την απόφαση της ΕΚΤ να συμμετάσχει με συμβουλευτικό ρόλο στο Σύμφωνο για την απασχόληση. Κρίνει ωστόσο ότι επί του θέματος αυτού θα πρέπει να αναπτυχθεί μια διαδικασία συνεννόησης μεταξύ όλων των ευρωπαϊκών οργάνων στο ύψος της σημασίας του προβλήματος. Στα πλαίσια αυτά θα αποκτήσει αποφασιστική σημασία ο μακροοικονομικός διάλογος στον οποίο προτίθεται να συμμετάσχει η ΕΚΤ.

3.10. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την αναγκαιότητα μεταβολής των οικονομικών διαρθρώσεων προκειμένου να ευνοηθεί η ανάκαμψη, ωστόσο κρίνει ότι θα πρέπει να υπογραμμίσει την αξία του ευρωπαϊκού κοινωνικού προτύπου, που προβλέπεται στο Άρθρο 2 της Συνθήκης και έχει ενταχθεί στους στόχους του Ευρωσυστήματος.

3.11. Η ΕΚΤ υπογραμμίζει την αναγκαιότητα για μια διαρθρωτική πολιτική προκειμένου να προωθηθεί η ανάπτυξη, αλλά δεν δίδει επαρκή σημασία στον ενδεχόμενο ρόλο που διαδραματίζουν οι δημόσιες επενδύσεις ως παράγοντας διαρθρωτικής ενίσχυσης της ευρωπαϊκής οικονομίας. Η ΟΚΕ κρίνει ότι δεν υφίσταται αντίφαση μεταξύ της πολιτικής που αποβλέπει στην φιλελευθεροποίηση και την ιδιωτικοποίηση ορισμένων δημόσιων υπηρεσιών και της πολιτικής δημόσιας παρέμβασης που επιδιώκουν την ενίσχυση της παραγωγικής διάρθρωσης στις περιπτώσεις που η παρέμβαση των ιδιωτών αποδεικνύεται ανεπαρκής.

3.12. Το Ευρώ θα καταστεί κυκλοφορούν νόμισμα το 2002. Χρειάζεται να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στα τεχνικά, ψυχολογικά και λογιστικά προβλήματα που ενδέχεται να καταστήσουν δύσκολη την εκκίνηση του νέου νομίσματος. Οι εθνικές κεντρικές Τράπεζες θα πρέπει να στηρίξουν εγκαίρως τα τραπεζικά συστήματα ώστε να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν τη νέα κατάσταση. Ειδικότερα θα πρέπει να διατεθούν προκαταβολικά τα νομισματικά μέσα για να αποφευχθούν οι επιβλαβείς επιπτώσεις στους καταναλωτές, τις επιχειρήσεις διανομής και γενικότερα τις ΜΜΕ. Η ΟΚΕ επιφυλάσσεται να εμβαθύνει περισσότερο το θέμα σε σχετική γνωμοδότηση.

3.13. Όσον αφορά τα κράτη μέλη που έχουν παραμείνει εκτός, η στάση τους διαφοροποιείται και κυμαίνεται από μία ουσιαστική ευθυγράμμιση με το δολάριο όπως π.χ. η στάση της στερλίνας σε μία λίγο ως πολύ αποφασιστική σύγκλιση με το ευρώ όπως π.χ. η στάση των άλλων νομισμάτων.

3.14. Η ΟΚΕ κρίνει ότι είναι σημαντικό, και στην πρώτη αυτή φάση, να γίνουν αξιολογήσεις των πλεονεκτημάτων του Ευρώ στο συναλλαγματικό κόστος των επιχειρήσεων και των καταναλωτών, με σκοπό την πιο αυστηρή εφαρμογή της κοινοτικής ρύθμισης. Η Επιτροπή έχει συντάξει σημείωμα για το θέμα αυτό το οποίο η ΟΚΕ ζητεί να δημοσιοποιηθεί.

4. Τα θεσμικά όργανα και η νομισματική πολιτική

4.1. Η θεσμική θέση του ΕΣΚΤ είναι άκρως πρωτότυπη. Δημιουργήθηκε από διεθνή συνθήκη, διαθέτει πλήρη εξουσία σε θέματα νομισματικής πολιτικής, δρα σε σχέση με υπερεθνικά και εθνικά όργανα που διαχειρίζονται την οικονομική πολιτική, εγγράφεται σε μια ιστορική διαδικασία οικονομικής και πολιτικής ολοκλήρωσης που δεν έχει ακόμη πετύχει την πλήρη θεσμική της διαμόρφωση.

4.2. Αντιπροσωπεύει πιθανότατα μία πολύ τολμηρή μεταβίβαση εξουσίας σε ένα πολύ ουσιαστικό πεδίο της παραδοσιακής πολιτικής των κρατών, σε ένα πλαίσιο στο οποίο η εκτελεστική και η νομοθετική εξουσία δεν έχουν επιτύχει ακόμη μια ικανοποιητική διάρθρωση.

4.3. Επιπλέον καλείται να ακολουθήσει πρωταρχικά την σταθερότητα των τιμών και κατά δεύτερο λόγο οφείλει να υποστηρίζει "τις γενικές πολιτικές της Κοινότητας" και τους στόχους της "όπως ορίζονται στο Άρθρο 2" της Συνθήκης(2).

4.4. Η ΟΚΕ επισημαίνει ότι μετά την διαταραγμένη έναρξη, ο διάλογος με τα άλλα όργανα έχει αρχίσει να αναπτύσσεται έστω και εάν η κατάσταση κρίσης στην Επιτροπή και η φάση επανεκλογής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου δεν αποτελούσαν τις κατάλληλες περιστάσεις για την επαλήθευσή του.

4.5. Η Συνθήκη προβλέπει έδρες και στιγμές συνάντησης. Ωστόσο πολύ συχνά είναι δύσκολο το πέρασμα από τις αφηρημένες διατάξεις της Συνθήκης στην πρακτική των καθημερινών σχέσεων που πολλές φορές δεν είναι απόλυτα επεξεργασμένες. Επιπλέον, όλα αυτά απαιτούν μια κοινή και μακροπρόθεσμη οπτική των γενικότερων στόχων της κοινοτικής οικοδόμησης. Στα πλαίσια αυτά η πρακτική των περιοδικών συναντήσεων με την Επιτροπή Εcofin του ΕΚ αποτελεί σημαντικό βήμα προς τα εμπρός.

4.6. Επίσης οι στόχοι του ΕΣΚΤ καθιστούν αναγκαία τη διασύνδεση συνεχών σχέσεων μεταξύ της νομισματικής πολιτικής της ΕΚΤ, της πολιτικής για την ολοκλήρωση των αγορών εκ μέρους των υπερεθνικών οργάνων και της φορολογικής πολιτικής που αντιτίθεται στις εθνικές κυβερνήσεις. Η συνεργασία και ο συντονισμός των δημοσιονομικών πολιτικών μεταξύ των κυβερνήσεων του Ευρωσυστήματος καθίσταται σήμερα πρωταρχική απαίτηση σε σχέση με την νομισματική ενοποίηση. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει ωστόσο ότι το Σύμφωνο σταθερότητας και ανάπτυξης έχει ευνοήσει προς στιγμήν την αναγκαία πειθαρχία και τη δημοσιονομική σύγκλιση.

4.7. Στα πλαίσια των θεσμικών προβλημάτων θα πρέπει να οριστεί επίσης ο ρόλος του Συμβουλίου Υπουργών του Ευρωσυστήματος και η σχέση του με τα άλλα όργανα.

4.8. Τα μηνιαία δελτία και οι παρεμβάσεις του Προέδρου και των άλλων μελών της διεύθυνσης της ΕΚΤ αποτελούν σημαντικούς διαύλους επαφής με την ειδικευμένη κοινή γνώμη και τα άλλα όργανα. Η ΟΚΕ υποδεικνύει ωστόσο να τονίζονται στις δημοσιεύσεις της ΕΚΤ και τα στοιχεία για τις επιμέρους χώρες. Είναι πιθανό ωστόσο να πρέπει να καταβληθεί προσπάθεια διαφάνειας και μεγαλύτερης ενημέρωσης στην υπόλοιπη κοινή γνώμη. Η ΟΚΕ κρίνει ότι στα πλαίσια αυτά μπορεί να προωθήσει μια σημαντική λειτουργία ανάπτυξης σχέσεων με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, έχοντας την πεποίθηση πως η υποστήριξη της κοινής γνώμης έχει μεγάλη σημασία για τη δράση της ΕΚΤ.

5. Η χρηματοπιστωτική πολιτική

5.1. Η πορεία της συναλλαγματικής σχέσεως μεταξύ του δολαρίου και του ευρώ τους επόμενους μήνες θα εξαρτηθεί κατ' αρχάς από την εξέλιξη των επιτοκίων στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη.

5.2. Η ενίσχυση της χρηματοπιστωτικής αγοράς ΗΠΑ, ευνοείται από την άλλη πλευρά όχι μόνο από το δυναμισμό της οικονομίας και από τη διαφορά των επιτοκίων, και την επακόλουθη ροή των χρηματοπιστωτικών πόρων προς τις αμερικανικές αγορές, αλλά και από μία ευρωπαϊκή χρηματοπιστωτική αγορά που παραμένει ακόμη υπέρμετρα διασπασμένη και περιορισμένα ενοποιημένη στους κανονισμούς των επιμέρους κρατών καθώς και από το γεγονός ότι η πλειοψηφία των εσωτερικών συναλλαγών συντελείται ακόμη με εθνικά νομίσματα, έστω και εάν τον τελευταίο καιρό ορισμένες εξελίξεις στο επίπεδο της ολοκλήρωσης των νομισματικών και χρηματιστηριακών αγορών του ευρώ υπήρξαν ενθαρρυντικές.

5.3. Στα πλαίσια αυτά ενδέχεται να είναι επιθυμητός ο προβληματισμός για την εποπτεία των τραπεζών και των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων όπως επίσης για τον έλεγχο των χρηματιστηριακών αγορών, που σήμερα ασκούνται από τις εθνικές κεντρικές τράπεζες (ή από άλλα ειδικά όργανα ελέγχου), ενώ η ΕΚΤ διαδραμάτιζε μόνο συμβουλευτικό ρόλο. Στο βαθμό που η Συνθήκη παρέχει ορισμένες δυνατότητες προς την κατεύθυνση αυτή (άρθρο 105) το Συμβούλιο Υπουργών πρέπει να εξετάσει σε βάθος τον αυξανόμενο ρόλο συντονισμού με ενιαία κριτήρια της ΕΚΤ έναντι των μεγάλων Ευρωπαϊκών Τραπεζών ο οποίος αποβλέπει στην εξασφάλιση πραγματικής εναρμόνισης των συμπεριφορών.

6. Ο διεθνής ρόλος του Ευρώ

6.1. Η ΕΚΤ θεωρεί ότι έχει αρχίσει μία αργή διαφοροποίηση των νομισματικών αποθεμάτων υπέρ του Ευρώ, στις κεντρικές τράπεζες των τρίτων χωρών. Είναι επίσης λογικό να σκέφτεται κανείς ότι τους πρώτους αυτούς μήνες δεν έχουν παρουσιαστεί θεαματικές μετακινήσεις, που εξάλλου δεν έχουν υποστηριχθεί από ένα μονίμως ενεργητικό εμπορικό ισοζύγιο.

6.2. Η ανάπτυξη του Ευρώ ως διεθνούς αποθεματικού νομίσματος μπορεί ωστόσο να δημιουργήσει πολλά σοβαρά προβλήματα που θα πρέπει να διαχειριστεί η παγκόσμια οικονομία. Η ΟΚΕ εκφράζει την ελπίδα ότι θα επιτευχθεί μια διεθνής συμφωνία που θα επιτρέψει να πραγματοποιηθεί χωρίς τραύματα αυτή η μετάβαση προς την ουσιαστική διαφοροποίηση των νομισματικών αποθεμάτων των εθνικών τραπεζών των τρίτων χωρών.

6.3. Η παγκόσμια χρηματοπιστωτική αγορά παρουσιάζει ισχυρούς κινδύνους συστημικών κρίσεων, που θα μπορούσαν να έχουν αρνητικές επιπτώσεις και στο Ευρωσύστημα, και για το λόγο αυτό είναι αναγκαίο να υποστηριχθούν οι προσπάθειες συντονισμού, ελέγχου και συνολικής εποπτείας που αρχίζουν να εμφανίζονται με ώθηση της G-7. Εν πάση περιπτώσει μια περιοχή νομισματικής σταθερότητας στην Ευρώπη συμβάλει αντικειμενικά στο να καταστούν λιγότερο απρόβλεπτες και ευκολομετάβλητες οι αγορές κεφαλαίων.

6.4. Στα πλαίσια αυτά η μόνιμη ηγεμονία των ΗΠΑ στις αποφάσεις του ΔΝΤ, θα πρέπει να οδηγήσει τις ευρωπαϊκές χώρες - αρχίζοντας από το Ευρωσύστημα - που μάλιστα διαθέτουν συνολικώς μεγαλύτερα μερίδια, στην έκφραση των απόψεών τους με μια μόνο φωνή, κυρίως τώρα που ένδεκα από αυτές έχουν το ίδιο νόμισμα.

6.5. Η υψηλή αξία του νομίσματος των ΗΠΑ εξηγείται από το γεγονός ότι κατά τα τελευταία χρόνια το έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου αντισταθμίστηκε από την εισροή κεφαλαίων από το εξωτερικό, πράγμα που οφείλεται στις ιδιαίτερες συνθήκες αποδοτικότητας στη χώρα αυτή. Ο κίνδυνος για επιτάχυνση του πληθωρισμού, ή γενικότερα, η μεταβολή αυτών των ευνοϊκών συνθηκών, θα μπορούσε να οδηγήσει στην εκροή των κεφαλαίων και, συνακολούθως, στην μεταβολή της αξίας του δολαρίου έναντι του ευρώ.

7. Συμπεράσματα

7.1. Η ΟΚΕ κρίνει ότι η εισαγωγή του ενιαίου νομίσματος, έστω και σε τόσο μικρό διάστημα, επέφερε θετικά αποτελέσματα για την οικονομία του Ευρωσυστήματος: ειδικότερα, με την παρεμπόδιση της ανάπτυξης κερδοσκοπικών ενεργειών επί των εθνικών νομισμάτων, με την δημιουργία των συνθηκών για την ενίσχυση των ευρωπαϊκών χρηματοπιστωτικών αγορών, τόσο των ομολογιακών όσο και των μετοχικών, με την επακόλουθη μείωση των επιτοκίων.

7.2. Η δημιουργία του Ευρώ, με την εισαγωγή ενός στοιχείου σταθερότητας, μείωσε τον κίνδυνο να υιοθετήσουν οι μεμονωμένες χώρες περιοριστικές πολιτικές προκειμένου να αντιμετωπίσουν την κερδοσκοπία.

7.3. Μελλοντικώς, η εισαγωγή του ενιαίου νομίσματος θα μπορούσε να προσφέρει στις τρίτες χώρες μια εναλλακτική λύση ως προς το αποθεματικό νόμισμα έναντι του δολαρίου, θα μπορούσε να αυξήσει τη συνοχή στην Ευρωπαϊκή Ένωση και να ωθήσει προς τη δημιουργία μιας ενιαίας δημοσιονομικής πολιτικής.

7.4. Κεντρικής σημασίας εν πάση περιπτώσει για την αξιοπιστία ενός νομίσματος είναι οι προσδοκίες για το μέλλον και συνεπώς οι προσδοκίες διαρκούς αύξησης του Ευρωσυστήματος. Με την έννοια αυτή η θεσμική αβεβαιότητα που υφίσταται όσον αφορά την διαχείριση της οικονομίας του Ευρωσυστήματος μπορεί να είναι μία από τις βασικές αιτίες της δυναμικής του Ευρώ σε διεθνές επίπεδο. Η ΟΚΕ κρίνει για το λόγο αυτό ότι και σε αυτή την πλευρά η θεσμική ενίσχυση, η επιτάχυνση της ενσωμάτωσης και της μεταρρύθμισης των αγορών και τα μέτρα που προδιαγράφουν τις προοπτικές ανάπτυξης είναι οι αφετηρίες για έναν αυξανόμενο ρόλο του Ευρώ σε παγκόσμιο επίπεδο.

7.5. Η ισχύς του ευρώ και η σταθερότητά του θα αποτελέσουν συνάρτηση όχι μόνο των καθαρά νομισματικών μέτρων, αλλά κυρίως της εισοδηματικής πολιτικής, ή των οικονομικών πολιτικών για τη διαρθρωτική μεταρρύθμιση της απασχόλησης και της κοινωνικής συνοχής. Όλα αυτά αποβλέπουν στο να καταστήσουν το σύστημα στην Ευρώπη ακόμη πιο ανταγωνιστικό έναντι των άλλων οικονομικών περιοχών του κόσμου.

7.6. Η ΟΚΕ κρίνει ότι ο θεσμικός διάλογος που προωθείται με την ΕΚΤ μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο για να δημιουργηθούν οι συνθήκες μεγαλύτερου συντονισμού μεταξύ των νομισματικών πολιτικών και των στόχων, των απαιτήσεων και των προοπτικών της ευρωπαϊκής οικονομίας στο σύνολό της.

8. Νέα αύξηση του ποσοστού αυτοχρηματοδότησης

8.1. Κατά τα τελευταία είκοσι έτη, οι διακυμάνσεις μεταξύ ευρώ και δολαρίου σημείωσαν διαφορές ύψους 1,7 και 0,6(3), πράγμα που καταδεικνύει ότι η πρόσφατη πορεία δεν είναι καθόλου εξαιρετική. Επειδή οι Αμερικανοί σπανίως συζητούν, την τιμή του δολαρίου, οι Ευρωπαίοι οφείλουν και αυτοί επίσης να συνηθίσουν στις διακυμάνσεις της συναλλαγματικής τιμής του ευρώ. Προκειμένου τα βασικά θετικά στοιχεία της ευρωπαϊκής οικονομίας να μεταφρασθούν σε μια πιο ευνοϊκή εξέλιξη της τιμής συναλλάγματος, είναι απαραίτητο να επισπευσθούν οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις της αγοράς προϊόντων, υπηρεσιών και κεφαλαίων (διαδικασία του Κάρντιφ).

8.2. Ειδικότερα, έχει σημασία η ευρωπαϊκή αγορά κεφαλαίων να αναπτύξει καλύτερους όρους υποστήριξης για τη δημιουργία νέων επιχειρήσεων στους τομείς εκείνους που από τεχνολογικής απόψεως είναι και οι πιο δυναμικοί της οικονομίας.

8.3. Η αύξηση κατά 25 σημεία βάσεως των ποσοστών αυτοχρηματοδότησης εκ μέρους της Ομοσπονδιακής Τράπεζας (Federal Reserve) και κατόπιν της ΕΚΤ ωθεί την ΟΚΕ στη διατύπωση μιας ακόμη παρατηρήσεως: μετά την απόφαση της Ομοσπονδιακής Τράπεζας ακολούθησε η δήλωση του υπουργού Οικονομικών των ΗΠΑ περί επανακτήσεως σημαντικού μέρους του δημοσίου χρέους, και έτσι το περιοριστικό μέτρο της νομισματικής αρχής αντισταθμίστηκε άνετα από την εισαγωγή ρευστότητας στο δημόσιο ταμείο. Πράγμα το οποίο δεν θα ήταν δυνατό στα πλαίσια του Ευρωσυστήματος, όπου η έλλειψη ενιαίας διαχείρισης της οικονομίας (του υπουργού του Δημόσιου Ταμείου) αφήνει στις αποφάσεις μόνο της ΕΚΤ τη διαχείριση της ρευστότητας του συστήματος.

Βρυξέλλες, 2 Μαρτίου 2000.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice Rangoni Machiavelli

(1) Στις 11.11.1997 και στις 30.6.1999.

(2) Άρθρο 2 του καταστατικού της ΕΚΤ: Σύμφωνα με το άρθρο 105, παρ. 1, της Συνθήκης πρωταρχικός στόχος του ΕΣΚΤ είναι η διατήρηση της σταθερότητας των τιμών. Με την επιφύλαξη του στόχου της σταθερότητας των τιμών, το ΕΣΚΤ στηρίζει τις γενικές οικονομικές πολιτικές στην Κοινότητα, προκειμένου να συμβάλει στην υλοποίηση των στόχων της Κοινότητας, που ορίζονται στο άρθρο 2 της Συνθήκης. Το ΕΣΚΤ ενεργεί σύμφωνα με την αρχή της οικονομίας της ανοιχτής αγοράς με ελεύθερο ανταγωνισμό, που ευνοεί την αποτελεσματική κατανομή των πόρων, και σύμφωνα με τις αρχές που εξαγγέλλονται στο άρθρο 3 Α της Συνθήκης.

(3) Βλ. σχετικά το άρθρο της Wall Street Journal της 28.1.2000.