Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα "Τάσεις, διαρθρώσεις και θεσμικοί μηχανισμοί των διεθνών αγορών κεφαλαίων"

(2003/C 61/18)

Στις 30 Μαΐου 2001, και σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφος 3, του Εσωτερικού Κανονισμού, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση με θέμα: "Τάσεις, διαρθρώσεις και θεσμικοί μηχανισμοί των διεθνών αγορών κεφαλαίων".

Το τμήμα "Οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 3 Σεπτεμβρίου 2002 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Sepi.

Κατά την 393η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 18ης Σεπτεμβρίου 2002), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 58 ψήφους υπέρ και 3 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης της οικονομίας, η παγκόσμια κεφαλαιαγορά διαδραματίζει θεμελιώδη ρόλο ο οποίος παγιώθηκε σταδιακά την τελευταία δεκαετία.

1.2. Τούτο ενισχύεται από το γεγονός ότι είναι ο πρώτος οικονομικός τομέας η παγκοσμιοποίηση του οποίου έχει σχεδόν ολοκληρωθεί, με την έννοια ότι οι συναλλαγές δεν έχουν περιορισμούς χώρου, εφόσον είναι δυνατή η εκτέλεση πράξεων σε όλες τις παγκόσμιες χρηματαγορές στις πέντε ηπείρους, ούτε χρονικά όρια εφόσον μπορούν να πραγματοποιηθούν ημέρα ή νύχτα, 24 ώρες το 24ωρο, από οποιοδήποτε σημείο του κόσμου.

1.2.1. Με την παρούσα γνωμοδότηση, η ΕΟΚΕ προτίθεται να συμβάλει στη συζήτηση για τη λειτουργία της διεθνούς αγοράς κεφαλαίων και για τις προτάσεις μεταρρύθμισης που προωθούνται σε διεθνές και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι αυτή η συζήτηση απέκτησε ακόμη μεγαλύτερη σημασία λόγω κάποιων πρόσφατων γεγονότων, όχι μόνον οικονομικών, όπως: η έκρηξη κερδοσκοπίας που σημειώθηκε κατά το δεύτερο ήμισυ του 2000 στις ΗΠΑ και οι συνέπειές της στην πραγματική οικονομία, οι τρομοκρατικές ενέργειες της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 και η απαίτηση εξάλειψης των δυνατοτήτων χρηματοδότησης των τρομοκρατικών ομάδων και του οικονομικού εγκλήματος, η οικονομική κρίση της Αργεντινής.

1.2.2. Η ΕΟΚΕ θεωρεί θεμελιώδη τη συμβολή της ΕΕ στην παγκόσμια σταθεροποίηση και ανάπτυξη. Υπογραμμίζει ωστόσο τη σημασία που έχει να συμμετέχουν ενεργά εντός των διεθνών ορίων τα θεσμικά όργανα της ζώνης ευρώ, παρά το ότι η ζώνη επωφελείται του ενιαίου νομίσματος που την προστατεύει από σοβαρές κρίσεις, στην εξεύρεση κοινών λειτουργικών λύσεων που να προωθούν σταθερότερα χρηματοοικονομικά συστήματα.

1.3. Η παρούσα κατάσταση, η οποία χαρακτηρίζεται από νέα φάση αστάθειας, οφείλεται σε δύο φαινόμενα: αφενός, στην σχεδόν πλήρη ελευθέρωση των κεφαλαιαγορών που συνοδεύτηκε από την αύξηση των σχετικών χρηματοοικονομικών μέσων, και αφετέρου, στην ανάπτυξη των τηλεπικοινωνιών που είναι ο άλλος τομέας που έχει ουσιαστικά ολοκληρωθεί σε παγκόσμιο επίπεδο.

1.4. Η γνωμοδότηση ξεκινά από την πεποίθηση ότι η επιτάχυνση των δύο αυτών παγκοσμιοποιημένων τομέων προκαλεί έντονες αντιφάσεις σε έναν κόσμο όπου αρχίζει να αναπτύσσεται μία συνείδηση κοινών προορισμών σε διάφορους τομείς της κοινωνίας των πολιτών σε παγκόσμια κλίμακα.

1.4.1. Η ελεύθερη κυκλοφορία κεφαλαίων αποτελεί ένα αμετάκλητο πολιτικά γεγονός που κρίνεται από ορισμένες πλευρές θετικό. Θεωρητικά η ελευθερία της αγοράς επενδύσεων σε παγκόσμιο επίπεδο ενδέχεται να οδηγήσει στη βέλτιστη κατανομή των κεφαλαίων και να καταστήσει πιο ισορροπημένη την παγκόσμια ανάπτυξη.

1.4.2. Επίσης, η ελευθέρωση μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην αποφυγή συστημικών κρίσεων, όπως έγινε στο παρελθόν, με τη διεύρυνση των φορέων και των πόρων που εμπλέκονται.

1.4.3. Οι νέοι οικονομικοί πόροι που θα προκύψουν μπορεί να έχουν σημαντικές συνέπειες στην παραγωγική ανάπτυξη με τη διεύρυνση των γεωγραφικών συνόρων της ανάπτυξης και με τη διοχέτευση των αποταμιεύσεων και σε χώρες που δεν είναι σε θέση να προβούν σε επαρκείς αποταμιεύσεις στο εσωτερικό τους.

1.4.4. Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι αυτές οι θετικές συνέπειες δεν είναι προς το παρόν εμφανείς, αντιθέτως συχνά, και κυρίως τα τελευταία χρόνια, η παγκοσμιοποίηση, και ιδιαίτερα η οικονομική, υπήρξε αντικείμενο έντονων αμφισβητήσεων.

1.4.5. Συχνά με αυτές τις αμφισβητήσεις εκφράζονται μονόπλευρες απόψεις και επιφανειακές αναλύσεις για τις δυσκολίες της πιο ισορροπημένης ανάπτυξης της παγκόσμιας οικονομίας. Συχνά αγνοούνται σοβαρές αντιφάσεις των πολιτικών συστημάτων που ευθύνονται για την έλλειψη ανάπτυξης στις φτωχότερες χώρες. Φαινόμενα διαφθοράς, μη παραγωγικών επενδύσεων, ακατάλληλων φορολογικών πολιτικών χαρακτηρίζουν συχνά τις χώρες αυτές.

1.4.6. Ωστόσο οι αμφισβητήσεις αυτές δεν είναι αβάσιμες και οι κρίσεις που παρακολουθούμε, οι οποίες εμπλέκουν άμεσα ή έμμεσα και εκατομμύρια πολιτών της ΕΕ - θέτοντας σε κίνδυνο το δημοκρατικό καθεστώς των χωρών αυτών, όπως στην Αργεντινή - οφείλονται εν μέρει μόνο στις τοπικές πολιτικές ανεπάρκειες. Η Αργεντινή όφειλε να επιστρέψει 750 εκατομμύρια δολάρια μέχρι το 2001 και πάνω από 2 δισεκατομμύρια δολάρια μέχρι τον Ιανουάριο του 2002. Η διαρροή κεφαλαίων που οφείλεται στην κατάσταση αυτή προκάλεσε την κρίση ρευστότητας των τραπεζών με τις επακόλουθες θεσμικές και κοινωνικές συνέπειες. Η λήξη της ισοτιμίας δολαρίου - πέσο συμβαίνει μέσα σε ένα περιβάλλον κοινωνικής έκρηξης: από τα 37 εκατομμύρια κατοίκων της Αργεντινής τα 14 εκατομμύρια ζουν κάτω από τα όρια της φτώχειας. Η κοινωνική κρίση μεταβλήθηκε επίσης και σε πολιτική και θεσμική κρίση.

1.5. Ίσως τούτο συμβαίνει γιατί στην πρόοδο της οικονομικής παγκοσμιοποίησης δεν αντιστοιχεί ούτε ανάπτυξη των παγκόσμιων θεσμών, ούτε γενική πολιτική κατεύθυνση, ούτε τέλος διοικητικά όργανα παγκόσμιας εμβέλειας. Για το λόγο αυτό, σε αντίθεση με το σχηματισμό των εθνικών κρατών, όπου η θεσμική ολοκλήρωση προηγήθηκε της ολοκλήρωσης της αγοράς, αντιμετωπίζουμε τώρα μια αντίστροφη διαδικασία.

1.6. Με βάση τον σκληρό ανταγωνισμό, την επέκταση των πιστώσεων, τις ταχείες οικονομικές μεταβολές, το διεθνές σχέδιο για μια "νέα χρηματοπιστωτική αρχιτεκτονική" προτείνει τη μεταρρύθμιση, αφενός, των κανόνων διακυβέρνησης βάσει του ορισμού των βέλτιστων πρακτικών που θα μειώσουν στο ελάχιστο τα φαινόμενα αστάθειας και τους συναφείς εξωγενείς παράγοντες, και αφετέρου, των αρμοδιοτήτων του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας.

1.7. Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η εφαρμογή της νέας χρηματοπιστωτικής αρχιτεκτονικής πρέπει να βασίζεται στον αναλυτικό εμπλουτισμό του λογικού πλαισίου αναφοράς που ίσχυε μέχρι τώρα για τη διαδικασία ελευθέρωσης της αγοράς κεφαλαίων.

2. Ανάλυση της συζήτησης σε ευρωπαϊκό επίπεδο

2.1. Στις 2 Φεβρουαρίου 2002(1) η Επιτροπή δημοσίευσε μία ανακοίνωση σχετικά με την ανάλυση των εγγράφων και των μελετών που υπάρχουν για το θέμα αυτό με δύο κύριους στόχους, που είχε προτείνει και το Συμβούλιο Εcofin δηλαδή: την αντιμετώπιση των διεθνών χρηματοοικονομικών κρίσεων και τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης ως μέσου για τη μείωση των ανισοτήτων σε παγκόσμια κλίμακα.

2.1.1. Η ανακοίνωση της Επιτροπής δεν περιέχει συγκεκριμένες προτάσεις, περιορίζεται σε μια εξέταση των σκέψεων που αφορούν την νέα παγκόσμια χρηματοπιστωτική αρχιτεκτονική, κηρύσσοντας με τον τρόπο αυτό την έναρξη του διαλόγου στην ΕΕ και σε παγκόσμιο επίπεδο. Η ΕΟΚΕ επιθυμεί με την παρούσα γνωμοδότηση να συμμετάσχει σε αυτή την συζήτηση που ξεκίνησε η Επιτροπή.

2.1.2. Το Συμβούλιο Εcofin της 5ης Μαρτίου 2002 υιοθέτησε την ανακοίνωση της Επιτροπής και επιβεβαίωσε, μεταξύ άλλων, ότι "η παγκοσμιοποίηση των αγορών κεφαλαίων είναι βασική για την προώθηση της ανάπτυξης και της εξέλιξης," συμφώνησε ωστόσο με την Επιτροπή ότι "οι καρποί της δεν κατανέμονται δίκαια".

2.1.3. Το ανακοινωθέν του Συμβουλίου τελειώνει εκθέτοντας μία σειρά στόχων που πρέπει να περιλαμβάνονται στη συζήτηση(2).

2.1.4. Στο ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με το διεθνές νομισματικό σύστημα(3) επισημαίνεται μεταξύ άλλων, ότι "θεωρώντας την αναγκαία χρηματοπιστωτική σταθερότητα ως δημόσιο αγαθό ... ότι η πραγματική οικονομία υφίσταται το βάρος της χρηματοπιστωτικής αστάθειας και των επακόλουθων κρίσεων ..., επισημαίνοντας τον κεντρικό ρόλο της χρηματοπιστωτικής μηχανικής και καινοτομίας, η οποία ... επιτρέπει την κατάτμηση του κινδύνου ... οδηγεί ταυτόχρονα σε αυξανόμενη πολυπλοκότητα των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών και των διαύλων ανάληψης κινδύνου ... είναι της γνώμης ότι οι υπό εξέλιξη μεταρρυθμίσεις των διεθνών χρηματοπιστωτικών οργανισμών πρέπει να αποσκοπούν σε αύξηση της αποτελεσματικότητας και της διαφάνειας ... (και) ... τάσσεται υπέρ μιας ολοκληρωμένης επιτήρησης και προληπτικής εποπτείας ...".

2.1.5. Σε ενημερωτική της έκθεση που υιοθέτησε τον Μάιο του 2001(4), η ΕΟΚΕ αναφέρει ότι: "... η πλήρης απελευθέρωση των κινήσεων κεφαλαίου έχει οδηγήσει σε διεθνείς χρηματοπιστωτικές κρίσεις που έπληξαν σοβαρά τις αναπτυσσόμενες χώρες. Έχει αποδοθεί σημαντική ευθύνη για την έναρξη των κρίσεων αυτών στις καθαρά κερδοσκοπικές κινήσεις κεφαλαίου με βραχυπρόθεσμη προοπτική, οι οποίες ξεκινώντας από τις βιομηχανικές χώρες, χρησιμοποίησαν ορισμένες αναπτυσσόμενες χώρες για τη χρηματοδότηση του δημόσιου ελλείμματος με ανορθόδοξους τρόπους και υψηλά επίπεδα κινδύνου."

2.1.6. Η ΕΟΚΕ θεώρησε σκόπιμο να καταρτίσει την γνωμοδότηση πρωτοβουλίας για να δώσει ώθηση στην έρευνα μιας νέας αρχιτεκτονικής της χρηματοοικονομικής αγοράς προκειμένου να μειωθεί η ένταση και η επανάληψη των κρίσεων που σημειώθηκαν κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του '90. Εν προκειμένω η ΕΟΚΕ εξετάζει με προσοχή την ανακοίνωση της Επιτροπής που υποβλήθηκε τον Φεβρουάριο του 2002 από την οποία λαμβάνει ορισμένα στοιχεία στη συνέχεια του παρόντος εγγράφου. Εν πάση περιπτώσει η ΕΟΚΕ συμφωνεί με το γεγονός ότι κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του '90 οι οικονομικές μεταβλητές επηρέασαν καθοριστικά τη δυναμική της πραγματικής οικονομίας.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η εξέλιξη της συγκυρίας

3.1.1. Η δυναμική της συγκυρίας χαρακτηρίζεται από μία γενικευμένη επιβράδυνση της παραγωγής. Η επιβράδυνση αυτή άρχισε, απροσδόκητα, στις ΗΠΑ κατά το δεύτερο ήμισυ του 2000, και μετά από μια δεκαετία συνεχούς οικονομικής άνθησης κατά τη διάρκεια της οποίας η αυξανόμενη άρση των ρυθμίσεων συνοδεύτηκε από σημαντική προσφορά κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου με χαμηλό κόστος, επειδή αναμενόταν απόδοση ανώτερη από το μέσο όρο, κυρίως στους τομείς ΤΠΕ (Τεχνολογίες των πληροφοριών και των επικοινωνιών). Εξάλλου οι περιπτώσεις απάτης από τους ιθύνοντες των μεγάλων εταιρειών, που αποκαλύφθηκαν πρόσφατα, συνέβαλαν τα μέγιστα στη μείωση των εμπιστοσύνης των αποταμιευτών.

3.1.2. Η οικονομική επιβράδυνση των ΗΠΑ επεκτάθηκε και σε άλλες γεωγραφικές περιοχές όπου σημειώνονταν άλλα φαινόμενα όπως: η αύξηση της τιμής του πετρελαίου μεταξύ 1999 και 2000· οι σημαντικές παρεμβάσεις των κεντρικών τραπεζών στα βραχυπρόθεσμα επιτόκια προκειμένου να ελεγχθούν πληθωριστικές πιέσεις· η διατήρηση των διαρθρωτικών δυσκολιών στην Ιαπωνία. Ο ταυτοχρονισμός των φαινομένων αυτών ενέτεινε και συγχρόνισε τη γενικευμένη μείωση της παραγωγής και της συνολικής ζήτησης.

3.2. Χαρακτηριστικά και συγχρονισμός της συγκυριακής εξέλιξης κατά το "τρίτο κύμα παγκοσμιοποίησης"

3.2.1. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η ελευθέρωση της ροής κεφαλαίων σε διεθνή κλίμακα επέτρεψε, την ολοένα μεγαλύτερη αντιστάθμιση των σημαντικών διαφορών που παρατηρούνται στην αποταμιευτική ικανότητα των διαφόρων εθνικών συστημάτων, πράγμα που αποτέλεσε ένα από τα πλέον θετικά της αποτελέσματα. Ταυτόχρονα ωστόσο, και κυρίως μετά από την έντονη άρση των ρυθμίσεων της τελευταίας δεκαετίας, η ελευθέρωση αυτή αύξησε τη δυνατότητα να επιτυγχάνονται οικονομικοί κύκλοι υψηλής διακύμανσης με σημαντικά αποτελέσματα στην πραγματική οικονομία. Οι οικονομικές μεταβλητές διαδραματίζουν έναν ολοένα καθοριστικότερο ρόλο σε ό,τι αφορά την επίτευξη και διάδοση των μακροοικονομικών αποτελεσμάτων ακόμη και έξω από τους τομείς στους οποίους αυτά σημειώθηκαν. Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι η Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών υπολογίζει σήμερα ότι η ροή κεφαλαίων είναι 40 φορές σημαντικότερη από την ροή εμπορευμάτων.

3.2.2. Αποτέλεσμα της διάδοσης είναι συνεπώς η διαπίστωση ενός συγχρονισμού και μίας γενικευμένης τόνωσης τόσο του χρηματοπιστωτικού όσο και του οικονομικού κύκλου, τα τελικά αποτελέσματα των οποίων μπορούν να είναι λιγότερο ή περισσότερο σοβαρά ανάλογα με την οικονομική και χρηματοπιστωτική σημασία της χώρας στην οποία τέθηκε σε λειτουργία η σχετική διαδικασία, όσο και της ικανότητας, από την άποψη των διαρθρώσεων και της διαχείρισης, που διαθέτουν οι διάφορες γεωγραφικές οντότητες στις οποίες επέρχεται η εν λόγω διάδοση. Εξάλλου εμφανίζεται αυξανόμενος ο ρόλος των μεταβλητών των ΗΠΑ στον καθορισμό της οικονομικής και χρηματοπιστωτικής πορείας πολλών άλλων κρατών.

3.2.3. Από τα διάφορα αίτια του συγχρονισμού των οικονομικών κύκλων, η ΕΟΚΕ επιβεβαιώνει αυτά που η Επιτροπή κατέδειξε στις πλέον πρόσφατες συγκυριακές αναλύσεις. Καθοριστικής σημασίας είναι η διεύρυνση και ο πολλαπλασιασμός των διαύλων μετάδοσης των κρίσεων που οφείλονται σε εσωτερικούς παράγοντες. Συνεπώς δεν γίνεται αναφορά μόνον στη μείωση των εμπορικών ροών, οι οποίες είναι αρνητικές σε όλους τους τομείς που συνδέουν τις δυνατότητες ανάπτυξης με τις εξαγωγές. Άλλοι δίαυλοι μεταβίβασης ενίσχυσαν το ρόλο τους ως εταιρείες (μέσω των διακυμάνσεων των ελάχιστων κερδών των πολυεθνικών) και αύξησαν τη διαφοροποίηση στη διαχείριση του χαρτοφυλακίου. Τέλος, δεν πρέπει να λησμονείται η σύμπτωση των προσδοκιών, π.χ. μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης, τόσο των οικογενειών όσο και των επιχειρήσεων.

3.2.4. Η περίπτωση της Αργεντινής δείχνει πόσο πολύ ευμετάβλητο είναι το χρηματοπιστωτικό κύκλωμα. Οι αρνητικές προσδοκίες τροφοδοτήθηκαν από την αστάθεια των μακροοικονομικών μεγεθών της (δημόσιο χρέος, εξωτερικοί λογαριασμοί κλπ.) και τον ολοένα και πιο ανεξέλεγκτο χαρακτήρα του συναλλαγματικού καθεστώτος. Στον κύκλο που ξεκίνησε με την ανατροπή της προηγούμενης σχέσεως αιτίου και αποτελέσματος, η παγκόσμια οικονομική επιβράδυνση, η γενικευμένη αύξηση της αποστροφής προς τον κίνδυνο εκ μέρους των ιδιωτικών φορέων (που οξύνθηκε και από τα τρομοκρατικά γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου), η επακόλουθη μεταβολή της συμπεριφοράς και των αποφάσεών τους (παρατηρήθηκαν φαινόμενα μαζικής συμπεριφοράς) ο επανακαθορισμός των διεθνών επιτοκίων, κλπ. αύξησαν τις πιέσεις επί των επιτοκίων και των συναλλαγματικών ισοτιμιών της χώρας.

3.2.5. Σε λιγότερο συγκυριακούς όρους, μπορεί να επιβεβαιωθεί ότι η παγκοσμιοποίηση δεν διεύρυνε μόνο τους διαύλους μεταβίβασης των εξωτερικών κρίσεων αλλά τους κατέστησε πιο πολύπλοκους στο εσωτερικό των διαφορετικών συστημάτων στις σχέσεις μεταξύ ιδιωτικών φορέων και δημόσιων ιδρυμάτων, μεταξύ μικροσυντελεστών και μακροσυντελεστών. Ο πολύπλοκος αυτός χαρακτήρας αυξήθηκε και από την πολλαπλότητα των συμφερόντων και των αλληλεπιδράσεων που διακρίνουν τους ιδιωτικούς φορείς, ο καθένας έχει το δικό του σχέδιο και κριτήριο ορθολογισμού και τους δικούς του κανόνες.

3.3. Η νέα διάρθρωση των εννοιών

3.3.1. Η μεταρρύθμιση με στόχο τη δημιουργία της νέας χρηματοπιστωτικής αρχιτεκτονικής είναι απαραίτητη - όπως επισημαίνει και η Επιτροπή - είτε για την πρόληψη και αποτελεσματική διαχείριση των οικονομικών κρίσεων κατά την εμφάνισή τους είτε για να είναι σε θέση η χρηματοπιστωτική αγορά να αντιμετωπίσει τις σοβαρές αναπτυξιακές ανισότητες που υπάρχουν στον κόσμο. Πρόκειται για μία απαίτηση που, πριν ακόμη μετατραπεί σε κριτήρια αλληλεγγύης, αφορά άμεσα και ουσιαστικά συμφέροντα όλων των χωρών, τόσο των αναπτυγμένων όσο και των αναπτυσσόμενων ή των περισσότερο περιθωριακών. Σε λειτουργικό επίπεδο οι συντελεστές διάδοσης και συγχρονισμού που ήδη αναφέρθηκαν συνεπάγονται ότι παραμένουν οι σωρευτικοί κίνδυνοι για την αγορά πίστεως και καθιστούν φανερό ότι, ακόμη και οι βιομηχανικές χώρες δεν είναι σκόπιμο να επικεντρώνονται μόνο στα δικά τους εσωτερικά προβλήματα.

3.3.2. Η ΕΟΚΕ ωστόσο υποστηρίζει ότι η ρύθμιση της χρηματοπιστωτικής αγοράς, δεδομένων έστω των γενικότερων στόχων που πρέπει να ακολουθηθούν για την ορθότερη λειτουργία της, απαιτεί διαδικασίες "διευρυμένου ορθολογισμού". Τούτο συνεπάγεται τον εμπλουτισμό του προτύπου οικονομικής ανάλυσης στο οποίο πρέπει να περιλαμβάνεται η "νέα χρηματοπιστωτική αρχιτεκτονική". Πράγματι, μέσω της τελευταίας πρέπει να επιδιωχθεί μια πειθαρχημένη χρηματοπιστωτική αγορά, στην οποία οι λειτουργικοί μηχανισμοί ανταγωνισμού να συνοδεύονται από μέσα ρύθμισης και ελέγχου. Για να είναι όμως η μεταρρύθμιση αποτελεσματική και δίκαιη, θα πρέπει να συμπεριληφθεί σε μια πληρέστερη "διάρθρωση εννοιών" όπου θα λαμβάνονται υπόψη όχι μόνο τα ενδογενή φαινόμενα της χρηματοπιστωτικής αγοράς, αλλά και οι σχέσεις της αγοράς αυτής με άλλους κλάδους της πραγματικής οικονομίας.

3.3.3. Ο διευρυμένος ορθολογισμός για το γενικό οικονομικό πλαίσιο συνεπάγεται ότι πρέπει να δοθεί προσοχή τόσο στους συντελεστές που επιδρούν από πλευράς ζητήσεως όσο και σε εκείνους που ενεργούν από πλευράς προσφοράς. Με τον τρόπο αυτό συνδέονται τα προβλήματα σε μακροεπίπεδο που αφορούν τα δημόσια θεσμικά όργανα, και τα προβλήματα σε μικροεπίπεδο και αίρεται ο σχηματικός διαχωρισμός μεταξύ των μηχανισμών και των οικονομικών αποφάσεων αφενός, και των κοινωνικών κανόνων της κοινότητας στην οποία παρεμβαίνουν αφετέρου.

3.3.4. Σε μακροοικονομικό επίπεδο, ο ρυθμός αύξησης του ΑΕγχΠ δεν αποτελεί επαρκή δείκτη για την αξιολόγηση της ανάπτυξης του συστήματος. Η εσωτερική ζήτηση, με όλα τα συστατικά της, διαδραματίζει ουσιαστικό ρόλο για τη σταθερότητα της αυξήσεως και τον τρόπο κατανομής της. Ένα κατάλληλο επίπεδο της εσωτερικής ζητήσεως μετριάζει το συμβιβασμό μεταξύ της ανάγκης για σταθεροποίηση των συναλλαγματικών ισοτιμιών και της ανταγωνιστικότητας των εξαγωγών. Θα πρέπει σχετικά να επανεξεταστεί ευρέως το ισχύον υπόδειγμα φορολογικής πολιτικής που οδήγησε στην αύξηση αποσπασματικών ελιγμών για την ελάφρυνση των εισφορών σε ό,τι αφορά συγκεκριμένες κατηγορίες φορέων και φορολογητέες βάσεις. Με τον τρόπο αυτό όχι μόνο παύει να ισχύει το κριτήριο της ισότητας αλλά με την αποποίηση των δεσμεύσεων των δημόσιων δαπανών, αποδυναμώνονται τα επίπεδα οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης.

3.3.5. Τα σχέδια μακροοικονομικής εξυγίανσης θα πρέπει να ανταποκρίνονται στις ανάγκες βαθμιαίας αντιμετώπισης που εκφράζει το οικονομικό και κοινωνικό σύστημα στο σύνολό του. Η επιτάχυνση των προθεσμιών που αιτιολογείται στις αναδυόμενες χώρες πάντοτε από το στόχο της ταχύτερης συμμετοχής στην αγορά χρηματοπιστωτικών κεφαλαίων προκάλεσε αρνητικές αλυσιδωτές αντιδράσεις και κατέδειξε ότι η μεταβλητότητα του χρηματοπιστωτικού κυκλώματος μπορεί να εκδηλωθεί στο στάδιο "ανοίγματος" μιας αγοράς, δηλαδή βραχυπρόθεσμα, παρά σε μια ανοιχτή αγορά που έχει σταθεροποιηθεί από καιρό. Πράγματι, τηρουμένων των αναλογιών, η διαδικασία ανοίγματος της αγοράς κεφαλαίων μπορεί να προκαλέσει αύξηση των τιμών των δραστηριοτήτων, ενώ τα εθνικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα δεν έχουν ακόμη αποκτήσει την απαραίτητη ελεγκτική ικανότητα.

3.3.6. Η επιλογή του καθεστώτος συναλλαγματικών ισοτιμιών συνδέεται στενά με τη βαθμιαία αντιμετώπιση. Το καθεστώς σταθερών συναλλαγματικών ισοτιμιών υιοθετήθηκε και στην Αργεντινή, διότι θεωρήθηκε το πιο πρόσφορο καθεστώς ξένων συναλλαγματικών ισοτιμιών. Διευκρινίζεται ότι με τον τρόπο αυτό καθίστατο ενδογενής η εθνική νομισματική πολιτική προκειμένου να τεθεί σε ενέργεια ένας αυτόματος αποπληθωρισμός.

4. Προτάσεις και ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντικές τις διαδικασίες που η διεθνής κοινότητα έχει την πρόθεση να εισαγάγει για να επιτύχει μια νέα χρηματοπιστωτική οικονομία. Επιδιώκονται δύο στόχοι: να παρασχεθεί στους αλλοδαπούς επενδυτές καλύτερη γνώση των συνθηκών των αγορών στις οποίες έχουν την πρόθεση να αναπτύξουν δραστηριότητα, να ενισχυθούν οι αγορές αυτές μέσω κανονιστικών, οικονομικών και θεσμικών μεταρρυθμίσεων καθώς και μέσω νέων χρηματοπιστωτικών υποδομών.

4.2. Εξ ου και η επεξεργασία κωδίκων διαφάνειας για τις μακροοικονομικές πολιτικές, αρχών και οδηγιών για την προάσπιση των πιστωτών, διεθνών λογιστικών κανόνων (International Accounting Standards, International standards on Auditing), τραπεζικών ελέγχων, ελέγχων για την προάσπιση της ακεραιότητας των αγορών, κανόνων προς τους οποίους πρέπει να συμμορφωθούν οι αναδυόμενες χώρες και/ή οι αναπτυσσόμενες χώρες, σε στενό συντονισμό με τα διάφορα αρμόδια διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται κατά πρώτον το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) και η Παγκόσμια Τράπεζα (που αριθμούν 183 χώρες), τα οποία έχουν την πρόθεση να ενισχύσουν την κοινή τους δράση κατάρτισης και παρακολούθησης στο εσωτερικό του νέου προγράμματος αξιολόγησης του διεθνούς χρηματοπιστωτικού τομέα.

4.3. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η μέγιστη διαφάνεια και ενημέρωση, και κατά συνέπεια η δυνατότητα αντιπαράθεσης και συζήτησης, πρέπει να διασφαλιστεί και για ό,τι αφορά τους διεθνείς οργανισμούς. Και τούτο προκειμένου να τηρηθούν, ακόμη και στις δομές της παγκοσμιοποίησης, οι κανόνες της δημοκρατικής διακυβέρνησης. Οι οργανισμοί αυτοί είναι πράγματι, αφενός, ειδικευμένοι όσον αφορά τις αρμοδιότητές τους και, αφετέρου, ανεξάρτητοι, από τη στιγμή που υπάρχει διεθνής εντολή για τη σύστασή τους, έστω και εάν διαχειρίζονται δημόσια κεφάλαια.

4.3.1. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι το σύνολο των προαναφερθέντων κανόνων θα πρέπει να επιτρέψει στις χώρες που εμπλέκονται μια εξισορροπημένη εσωτερική ανάπτυξη. Ακριβώς λόγω του απαιτούμενου χρόνου για τη διαδικασία μεταρρυθμίσεων επιβάλλεται, και προκειμένου να διασφαλιστεί αποτελεσματική οικονομική επίδραση που θα καταστήσει λιγότερο ευάλωτο το χρηματοπιστωτικό σύστημα, η συμπερίληψη περαιτέρω μεταβλητών που κατά παράδοση παραλείπονται στα υποδείγματα και τις διαδικασίες που έχουν υιοθετηθεί μέχρι τώρα, στις σχέσεις μεταξύ κρατών-οφειλετών και πιστωτικών φορέων, για την άρση του διαχωρισμού μεταξύ των απαιτήσεων της αγοράς και των προσδοκιών της κοινωνίας των πολιτών σε επίπεδο επιμέρους εθνικών κοινοτήτων.

4.4. Προς τούτο, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι δεν επαρκεί να αποφασιστεί ότι η υιοθέτηση εκ μέρους των επιμέρους χωρών των κανόνων που προτείνει η διεθνής κοινότητα πρέπει να είναι σε εθελούσια βάση, όπως δεν επαρκεί να βεβαιώνεται ότι είναι αρμόδιοι για τον σχεδιασμό του περιεχομένου του προγράμματος δράσεως και τις προθεσμίες υλοποίησης. Οι συνθήκες δανειοδότησης - αρχής γενομένης για παράδειγμα από την "γραμμή προληπτικής πίστεως" που επεξεργάστηκε το ΔΝΤ - θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη το κατά πόσο είναι ανεκτές σε όρους πραγματικής οικονομίας, κοινωνικών συνθηκών και διεθνούς αντοχής. Με τον τρόπο αυτό οι ιδιώτες πιστωτές θα αποφύγουν το μετασχηματισμό των κρίσεων ρευστών διαθεσίμων σε κρίσεις φερεγγυότητας. Με άλλα λόγια, αυτό θα συμβάλει στην πραγματοποίηση και αποτελεσματικότητα του υπό εκκίνηση σχεδίου.

4.5. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ακόμη ότι μεγάλη σημασία έχουν και οι σχέσεις μεταξύ των τριών κυριοτέρων διεθνών νομισμάτων, δολαρίου, ευρώ, γιεν. Η μείωση των διακυμάνσεων των συναλλαγματικών ισοτιμιών θα είχε σαν αποτέλεσμα τη μείωση των κινδύνων και του τυχαίου χαρακτήρα που επηρεάζουν τα διεθνή οικονομικά. Ένας καλύτερος συντονισμός μεταξύ αυτών των νομισματικών ζωνών θα ενίσχυε την αντιστοιχία μεταξύ των συναλλαγματικών ισοτιμιών και των βασικών στοιχείων της πραγματικής οικονομίας και θα εξασφάλιζε μεγαλύτερη συνέχεια στη γενική οικονομική αύξηση.

4.6. Η χρηματοπιστωτική οικονομία θα πρέπει να ανταποκρίνεται όχι μόνο στον τρόπο λειτουργίας του χρηματοπιστωτικού κυκλώματος, αλλά και στον τρόπο λειτουργίας της νομισματικής οικονομίας. Ο παραδοσιακός ανταγωνισμός μεταξύ τους που οξύνθηκε από την ταχεία απελευθέρωση και την αυξανόμενη άρση των ρυθμίσεων της αγοράς κεφαλαίων, θα πρέπει να ενταχθεί σε ένα πλαίσιο διακυβέρνησης εννοιολογικά ευρύτερο από το μονοδιάστατο πλαίσιο στο οποίο μέχρι σήμερα γίνεται αναφορά. Μόνο σε αυτό το διευρυμένο πλαίσιο μπορούν να ενταχθούν ορισμένες προτάσεις για την ενίσχυση ή μη του ρόλου του ΔΝΤ, την επέκταση των αρμοδιοτήτων του και στο λογαριασμό κεφαλαίου του ισοζυγίου πληρωμών, στη συστηματική σύνδεση του ιδιωτικού τομέα με την αντιμετώπιση των χρηματοοικονομικών κρίσεων, κ.λπ.

4.7. Μεταξύ των υπό συζήτηση προτάσεων προβλήθηκε η υπόθεση να εισαχθεί ένας φόρος "Tobin", δηλαδή ένας φόρος επί των συναλλαγών μεταξύ των διαφόρων νομισμάτων υπολογισμένος κατά τρόπο που να αποθαρρύνει την κερδοσκοπία επί των νομισμάτων και να προφυλάσσει τις ροές κεφαλαίων που κατευθύνονται για παραγωγικές επενδύσεις ή να υιοθετηθούν εναλλακτικές λύσεις όπως ένα σύστημα μη αμειβόμενων καταθέσεων προθεσμίας, κλπ. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι η σκοπιμότητα και η πρακτική λειτουργικότητα ενός φόρου "Tobin" εντάσσονται στο ευρύτερο θέμα ενός διεθνούς δημοσιονομικού συντονισμού που θα αποτρέπει τον λεγόμενο αθέμιτο ανταγωνισμό, θα αντιμετωπίζει το ακανθώδες θέμα των φορολογικών παραδείσων και των εξωχώριων αγορών (που και οι δύο συνδυάζουν φοροδιαφυγή και πλήρη ανωνυμία) και θα επιτρέπει την καταπολέμηση της ανακύκλωσης του χρήματος που προέρχεται από δραστηριότητες οικονομικού εγκλήματος όπως και την καταπολέμηση της διεθνούς χρηματοδότησης της τρομοκρατίας. Για το θέμα αυτό της φορολόγησης του κεφαλαίου σε διεθνές επίπεδο η ΕΟΚΕ θα πρέπει να συνεχίσει τη μελέτη.

4.7.1. Το ξέπλυμα του βρώμικου χρήματος και η χρηματοδότηση της τρομοκρατίας αποτελούν δύο πολύ σοβαρές δραστηριότητες που διακινούν σημαντικούς πόρους (ο ΟΗΕ εκτιμά σε 500 δις δολάρια ετησίως το ύψος των ποσών εγκληματικής προέλευσης). Και οι δύο διαφεύγουν της ικανότητας ελέγχου των επιμέρους κρατών, - παρά την διαφορετική τους προέλευση (οι αρχικοί πόροι χρηματοδότησης είναι πάντα παράνομοι μόνο σε περίπτωση εγκληματικότητας) - και εκμεταλλεύονται το διεθνικό χαρακτήρα, την παγκοσμιοποίηση και την τεχνική πρόοδο.

5. Προτάσεις στην ΕΕ

5.1. Η Ευρωπαϊκή Ένωση γνωρίζει καλά το ρόλο της και τι μπορεί να συνεισφέρει σε όλα τα θέματα που εξετάστηκαν. Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει την εγκυρότητα των ακόλουθων πρωτοβουλιών για τις οποίες εύχεται την τήρηση των λειτουργικών προθεσμιών.

5.1.1. Στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Λάακεν προβλέφθηκαν νέες μορφές δημοκρατικής διακυβέρνησης. Οι μορφές αυτές απαιτούν μια συλλογική άποψη των ταχέων μεταβολών που αντιμετωπίζει ο κόσμος, την επισήμανση των προτεραιοτήτων, την αντιστοιχία ανθρώπινων και χρηματοοικονομικών πόρων, το σεβασμό του κρίσιμου ρόλου της κοινωνίας των πολιτών σε μια "δομημένη χρηματοπιστωτική απελευθέρωση". Η πρόταση της Επιτροπή για τη διακυβέρνηση(5) θα πρέπει να μετατραπεί σε νομοθετικές πράξεις και σε μια αυστηρή και αποδεκτή πολιτική από την πλευρά της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

5.1.2. Σε ό,τι αφορά τα φορολογικά θέματα, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ελσίνκι (Δεκέμβριος 1999) και το Συμβούλιο της Φέιρα (Ιούνιος 2000) έθεσαν σε ενέργεια, τηρουμένου του κριτηρίου της επικουρικότητας και στα πλαίσια μιας ευρωπαϊκής αγοράς χωρίς διασυνοριακά εμπόδια, μια δέσμη πρωτοβουλιών προς υλοποίηση σε εθελοντική βάση εκ μέρους των κρατών ("κώδικας συμπεριφοράς" σχετικά με την φορολόγηση των επιχειρήσεων) καθώς και τον συντονισμό που κατευθύνεται από ευρωπαϊκές οδηγίες σχετικά με τη φορολόγηση των εισοδημάτων εξ αποταμιεύσεως. Τα πρώτα αποτελέσματα θα πρέπει να προκύψουν κατά τη διάρκεια του 2002. Η φορολογική εναρμόνιση έχει μόλις αρχίσει.

5.1.3. Η ΕΕ ασχολείται με την ολοκλήρωση της χρηματοπιστωτικής της αγοράς, σύμφωνα με τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισσαβώνας (Μάρτιος 2000) που υποδεικνύουν το 2005 ως τελευταία προθεσμία, για το σχέδιο δράσεως και του Συμβουλίου της Στοκχόλμης (Μάρτιος 2001) που επισπεύδει για το 2003 την ολοκλήρωση που αφορά την αγορά κινητών αξιών, σύμφωνα με τις υποδείξεις της επιτροπής των σοφών υπό την προεδρία του Lamfalussy. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη επιδοκιμάσει την πορεία αυτή και τα προβλεπόμενα στάδια και δεν έχει την πρόθεση να επανέλθει στο θέμα. Υπογραμμίζει όμως ότι η χρηματοπιστωτική αγορά μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη και να καταστεί πόλος σταθερότητας μόνο εάν επιτευχθεί ο καλύτερος συνδυασμός αποτελεσματικότητας και ασφάλειας.

5.1.4. Ειδικότερα, σε ό,τι αφορά την κατάσταση προόδου του σχεδίου δράσεως, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία της εκ νέου υποβολής της οδηγίας για τη δημόσια προσφορά αγοράς (OPA) και την ανάγκη να πραγματοποιηθεί πρόοδος όσον αφορά την οδηγία που αναφέρεται στα συμπληρωματικά συνταξιοδοτικά ταμεία.

5.1.5. Όσον αφορά την παρούσα φάση οικονομικής επιβράδυνσης σε παγκόσμιο επίπεδο η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η ΕΕ πρέπει να ενισχύσει την εσωτερική της ανάπτυξη και τις ενδοκοινοτικές συναλλαγές. Τούτο θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί με την εκπόνηση ευρωπαϊκών σχεδίων υποδομών ("project financing") με χρηματοπιστωτικούς πόρους που μπορούν να προέλθουν από την αγορά του τραπεζικού συστήματος σε συνδυασμό με την ανάκαμψη των δημόσιων επενδύσεων.

5.1.6. Αυτές οι κατηγορίες παρεμβάσεων, για την ενίσχυση του ρόλου της εσωτερικής ζήτησης στην αύξηση του ευρωπαϊκού ΑεγχΠ ανταποκρίνονται στις αναγκαίες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Δεν θα ενταχθούν ωστόσο στους λογιστικούς μηχανισμούς του Συμφώνου Σταθερότητας. Οι παρεμβάσεις αυτές αν πραγματοποιηθούν στα πλαίσια ενός συστήματος αποτελεσματικής ανάπτυξης και συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών, θα επιτρέψουν σε κάθε κράτος μέλος να λαμβάνει υπόψη τις αποφάσεις των εταίρων του και, συνεπώς, να περιορίσει το ποσό των χρηματοπιστωτικών πόρων που θα χρησιμοποιήσει ενώ θα επιτευχθούν τα αυτά οικονομικά αποτελέσματα που θα προέκυπταν από μεμονωμένες πρωτοβουλίες.

6. Τα διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα

6.1 Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ)

6.1.1. Η ΕΚΤ επιβεβαίωσε εκ νέου την άρνηση - ως πρώτη μέθοδο - έναντι της υιοθέτησης βραχυπρόθεσμων ελεύθερων νομισματικών πολιτικών, με την υπόθεση ότι θα καταστήσουν ακόμη πιο προσωρινούς τους κύκλους. Μια μεσοπρόθεσμη πολιτική, εάν βασιστεί σε στόχους (σταθερότητα τιμών) και σε σαφείς πληροφορίες, ανταποκρίνεται - κατά τη γνώμη της ΕΚΤ - στις προσδοκίες των ιδιωτικών φορέων που καταλήγουν να προσαρμοστούν.

6.1.2. Για το λόγο αυτό η συναλλαγματική ισοτιμία του ευρώ θεωρείται από την ΕΚΤ ως δείκτης και όχι ως στόχος. Η ΕΚΤ υπενθυμίζει ότι, σύμφωνα με τις συμφωνίες του Bretton Woods, η προσφυγή στην ελευθέρωση των κεφαλαίων και στα κριτήρια της αγοράς ήρε, κατά τις τελευταίες δεκαετίες, τα μειονεκτήματα κατά την κατανομή των χρηματοοικονομικών πόρων και της αποταμίευσης. Αναγνωρίζει ωστόσο ότι τούτο ενδέχεται να επιφέρει μεγαλύτερες δυσκολίες για τη διατήρηση καθεστώτων σταθερών συναλλαγματικών ισοτιμιών. Η τήρηση των βασικών αρχών της πειθαρχίας της αγοράς είναι κατά την ΕΚΤ η καλύτερη οδός για την ανάθεση σε αυτές της διακυβέρνησης του συστήματος.

6.1.3. Μόνον εντελώς απρόβλεπτες καταστάσεις, όπως τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου, μπορούν να συνηγορήσουν για την επιλογή συμφωνιών συνεργασίας των μεγάλων νομισματικών ζωνών - όπως πράγματι έγινε με την ευκαιρία αυτή. Γενικά, η ΕΚΤ θεωρεί τις συμφωνίες πιθανούς φορείς κρίσης, λόγω της δυσκολίας, κατά τον προσδιορισμό των εσωτερικών τους κανόνων, επίτευξης πλήρους συσχετισμού των διαφόρων μεταβλητών.

6.1.4. Η ΕΟΚΕ έχει πλήρη συνείδηση των δυσκολιών που συνεπάγεται μία συναλλαγματική συμφωνία των κυριότερων νομισμάτων, επιμένει ωστόσο στις θετικές συνέπειες που θα έχει εφόσον θα καταστήσει λιγότερο ασταθή και περισσότερο προβλέψιμη την αγορά. Εξάλλου είναι απαραίτητο να αναγνωριστεί ο ρόλος της ΕΚΤ ως εκπροσώπου της νομισματικής της ζώνης στα διεθνή ιδρύματα.

6.2. Ομάδα διεθνούς χρηματοοικονομικής δράσης για το ξέπλυμα των χρημάτων (GAFI)

6.2.1. Για την GAFI όλοι οι στόχοι για την καταπολέμηση του οικονομικού εγκλήματος απαιτούν χρηματοδότηση από αποτελεσματική χρηματοπιστωτική δομή. Η διαφορετική τους όμως φύση προσδιορίζει την πορεία της ίδιας της χρηματοδότησης. Το οικονομικό έγκλημα περιλαμβάνει διαδικασίες που αποσκοπούν: στο ξέπλυμα χρήματος που προέρχεται από παράνομες δραστηριότητες (από το μαύρο στο άσπρο), στη μεταφορά νόμιμου χρήματος σε παράνομες δραστηριότητες (μπορεί να γίνει για τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας), δηλαδή από το άσπρο στο μαύρο, στη μεταφορά παράνομου χρήματος (από λαθρεμπόριο, ναρκωτικά, κ.λπ.) σε άλλες εγκληματικές δραστηριότητες (τρομοκρατία) δηλαδή από το μαύρο στο ολόμαυρο.

6.2.2. Η σοβαρότητα των φαινομένων τρομοκρατίας του Σεπτεμβρίου του 2001 υποχρέωσε την GAFI να επεξεργαστεί περαιτέρω συστάσεις που επιτρέπουν, σε συνδυασμό με τις διατάξεις που προβλέπονται για το ξέπλυμα του βρώμικού χρήματος, τη δημιουργία πλαισίου βάσης για την ανακάλυψη, πρόληψη και εξάλειψη της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας και των τρομοκρατικών ενεργειών. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει πλήρως το περιεχόμενο των συστάσεων αυτών και υπογραμμίζει την ανάγκη επικύρωσης από όλα τα κράτη της Διεθνούς Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών του 1999 για την κατάργηση της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας και της εφαρμογής των σχετικών ψηφισμάτων, ιδιαίτερα δε του ψηφίσματος 1373 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ (θεωρούνται εγκληματικές ενέργειες η χρηματοδότηση της τρομοκρατίας, οι τρομοκρατικές ενέργειες, οι τρομοκρατικές οργανώσεις. Κάθε χώρα πρέπει να προσαρμόσει τους νόμους της και τους κανονισμούς της για το πάγωμα και την ταχεία κατάσχεση κεφαλαίων ή άλλων πόρων και να εκπονήσει εκθέσεις που να διαβιβάζει στις αρμόδιες αρχές σε περίπτωση υποψίας ότι ορισμένα κεφάλαια συνδέονται με τις ενέργειες αυτές).

6.2.3. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η παγκοσμιοποίηση των χρηματοπιστωτικών αγορών, η συνεχής διαφοροποίηση των νέων μέσων πληρωμής και των χρηματοοικονομικών παραγώγων, ακόμη και η εισαγωγή του ευρώ καθιστούν ολοένα και δυσκολότερο τον έλεγχο του φαινομένου. Η πραγματικότητα αυτή απαιτεί όχι μόνο διμερείς και πολυμερείς συμφωνίες των διαφόρων εθνικών συστημάτων αλλά και την αποδοχή της λειτουργίας ενός πλαισίου διεθνούς διακυβέρνησης που να βασίζεται σε ομοιογενείς διαδικασίες και κριτήρια.

6.2.4. Οι επιφυλάξεις της ΕΟΚΕ οφείλονται στις δυσκολίες μιας πραγματικής εφαρμογής και της συγκεκριμένης λειτουργίας των κανόνων αυτών σε πολύ διαφορετικά θεσμικά και νομικά πλαίσια.

6.3. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ)

6.3.1. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με το ΔΝΤ για την ενσωμάτωση και την ενίσχυση του κώδικα καλής συμπεριφοράς ("κώδικας ορθών πρακτικών σχετικά με τη διαφάνεια στις νομισματικές και οικονομικές πολιτικές", που ξεκίνησε το 1998). Η αποδοχή του σε εθελοντική βάση (και η εφαρμογή του), από τα κράτη, μπορεί να θεωρηθεί μια από τις βασικές μεθόδους για την πρόληψη των κρίσεων. Πράγματι, ο κώδικας αυτός προβλέπει την τήρηση δύο κριτηρίων κατά την χάραξη των εθνικών νομισματικών πολιτικών και των πολιτικών για τα δημόσια οικονομικά:

α) οι ιδιωτικοί φορείς πρέπει να γνωρίζουν τους μακροοικονομικούς στόχους και τα μέσα για την επιδίωξή τους,

β) οι νομισματικές αρχές και τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που ενεργούν αυτόνομα πρέπει να τηρούν τις δεσμεύσεις και τους κανόνες που έχουν υιοθετηθεί επιβεβαιώνοντας με τον τρόπο αυτό την αξιοπιστία τους.

6.3.2. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει συνεπώς πόσο θετικό είναι να ενισχυθεί, εντός του Νομισματικού Ταμείου, η νέα υπηρεσία για τη διεθνή αγορά κεφαλαίων καθώς και τη σημασία που έχει η αύξηση της διαφάνειας των λειτουργικών επιλογών που υιοθετεί το ίδιο το ΔΝΤ όπως και των συζητήσεων οικονομικής πολιτικής και των διαδικασιών λήψεως αποφάσεων που προηγούνται και έπονται των επιλογών αυτών.

6.3.3. Η ΕΟΚΕ κρίνει ωστόσο ότι η βελτίωση αυτής της αναλυτικής διαδικασίας και η κατάρτιση νέων δεικτών από το ίδιο το ΔΝΤ πρέπει να ενσωματωθούν σε ένα εννοιολογικό πλαίσιο όπου, για τα προς εξισορρόπηση οικονομικά μεγέθη, θα προβλέπονται λύσεις και αντίστοιχες χρονικές προθεσμίες στις οποίες θα λαμβάνονται υπόψη οι ανάγκες της ανάπτυξης της πραγματικής οικονομίας και οι δυνατότητες ανοχής από την κοινωνία. Μόνον έτσι, κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, θα ενισχυθούν και θα καταστούν πιο αξιόπιστες οι αναγκαίες πολιτικές σταθερότητας, που κάθε κράτος έχει συμφέρον και υποχρέωση να επιδιώξει, όχι μόνο για την υλοποίησή τους αλλά και για τη διαρθρωτική τους σταθεροποίηση. Τούτο, κατά την ΕΟΚΕ, προϋποθέτει την ενεργό και ευρεία συμμετοχή - κατά την κατάστρωση εθνικών σχεδίων εξυγίανσης και ανάκαμψης - όλων των πολιτικών δυνάμεων και της κοινωνίας των πολιτών.

6.3.4. Το 2001, το ΔΝΤ είχε προτείνει τη θέσπιση ενός νέου μηχανισμού αναδιάρθρωσης του εξωτερικού χρέους με την εισαγωγή διαδικασιών ανάλογων με αυτές που υιοθετήθηκαν, σε εθνικό επίπεδο, για περιπτώσεις χρεοκοπίας και είχε θέσει το θέμα προσδιορισμού του ρόλου του σε αυτό το νέο πλαίσιο ρητρών για συλλογικές δράσεις.

6.3.5. Οι εναλλακτικές υποθέσεις που συζητούνται σήμερα είναι:

α) ένα υποχρεωτικό καθεστώς που θα παρέχει πρόσθετη εξουσία στο Ταμείο για τον καθορισμό του μηχανισμού αναδιάρθρωσης του χρέους,

β) ένα υποχρεωτικό καθεστώς που να βασίζεται στην απόφαση της πλειοψηφίας των πιστωτικών φορέων,

γ) μία συμβατική προσέγγιση που να βασίζεται στους κανόνες της αγοράς, στην οποία να συμπεριλαμβάνονται εθελοντικά ρήτρες σχετικά με μια συλλογική δράση.

Το Νομισματικό Ταμείο δεν έχει αποφασίσει ακόμη ποια από τις τρεις επιλογές είναι η καταλληλότερη και πρέπει συνεπώς να υιοθετηθεί.

6.3.6. Η ΕΟΚΕ, έχοντας γνώση της αβεβαιότητας αυτής και της προβλεπόμενης περιόδου τριών ετών για την εισαγωγή του νέου μηχανισμού, θεωρεί αρνητική την υφιστάμενη κατάσταση ορισμένων χωρών που αντιμετωπίζουν σοβαρές δυσκολίες (π.χ. Αργεντινή) και δεν μπορούν να επικαλεστούν τους νέους κανόνες ούτε τις συμφωνίες που βρίσκονται στο στάδιο της υπογραφής ρητρών παρόμοιων με αυτές που θα ενσωματωθούν στη λύση που θα επιλεχθεί. Όσον αφορά τη συζήτηση που διεξάγεται θεωρεί ότι η διαδικασία που βασίζεται στις επιλογές της πλειοψηφίας των πιστωτικών φορέων επιτρέπει την ισότιμη συμμετοχή τόσο των μακροοικονομικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων όσο και των ιδιωτικών φορέων, ενώ αποφεύγονται ταυτόχρονα οι επιθέσεις των ισχυρότερων πιστωτικών φορέων.

6.3.7. Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι τόσο με την πρόληψη όσο και με την επίλυση των κρίσεων συνδέεται στενά η απαίτηση ανάληψης έντονης πρωτοβουλίας για τις φτωχές υπερχρεωμένες χώρες. Κατά τους πρώτους μήνες του 2002, από τις 21 χώρες (επί 42 συνολικά) που είχαν αρχίσει να επωφελούνται των πληρωμών για τη μείωση του χρέους, 8 αποκλείστηκαν διαδοχικά από το ΔΝΤ διότι δεν τηρούσαν τις μακροοικονομικές δεσμεύσεις και τις μεταρρυθμίσεις που είχαν συμφωνηθεί. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι κατά την αξιολόγηση των αθετήσεων αυτών από το ΔΝΤ πρέπει να συνυπολογιστούν όχι μόνο οι παραδοσιακοί διαρθρωτικοί δεσμοί αλλά και η γενική οικονομική ανάπτυξη που είναι κατώτερη από αυτή που προβλεπόταν στα προγράμματα ανάκαμψης που είχαν συμφωνηθεί καθώς και η μείωση των τιμών ορισμένων πρώτων υλών.

6.4. Η Παγκόσμια Τράπεζα

6.4.1. Το πρώτο θέμα που εξετάστηκε με την Παγκόσμια Τράπεζα ήταν η εφαρμογή στην πράξη του προγράμματος του ΟΗΕ, που επικυρώθηκε με τη Συμφωνία του Monterrey και με το οποίο, πέρα από τη διάρθρωση των παρεμβάσεων, επιδιώκεται, έως το 2015, η κατά 50% μείωση του φτωχού πληθυσμού (από το 29 στο 14,5% του παγκόσμιου πληθυσμού).

6.4.2. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει:

α) ότι η δυνατότητα υλοποίησης πολλών από τους στόχους που αναφέρονται (συμπεριλαμβανομένων των οικονομικών πολιτικών που πρέπει να ακολουθήσουν τα εμπλεκόμενα κράτη) εξαρτάται από αφηρημένες αρχικές υποθέσεις μεταξύ των οποίων και η υπόθεση ρυθμού ανάπτυξης του ΑΕγχΠ κατά 3,6 % ετησίως έως το 2015 σε παγκόσμιο επίπεδο.

β) ότι η ίδια η Παγκόσμια Τράπεζα στις εκθέσεις της ελέγχου έχει υπογραμμίσει ότι οι οικονομικές κάμψεις και η αύξηση των ανισοτήτων που έχουν διαπιστωθεί σε πολλές περιοχές εμποδίζουν την πραγματοποίηση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων στις οποίες καλούνται να προβούν τα κράτη.

γ) ότι όλα τούτα συνεπάγονται για την Παγκόσμια Τράπεζα την ανάγκη να ενσωματώσει, με βάση τις αποκτηθείσες εμπειρίες, το δικό της αναλυτικό πρότυπο και τους σχετικούς κοινωνικούς και οικονομικούς στατιστικούς δείκτες.

6.4.3. Το δεύτερο θέμα που υπήρξε αντικείμενο μελέτης αφορούσε μια σκέψη για τις λειτουργικές διαδικασίες σχετικά με τις μελλοντικές δεσμεύσεις. Η συμφωνία του Monterrey προβλέπει ένα νέο σύμφωνο συνεργασίας για τη βιώσιμη ανάπτυξη μεταξύ των αναπτυγμένων και των αναπτυσσόμενων χωρών με βάση την αμοιβαία ευθύνη και τις αμοιβαίες υποχρεώσεις. Επιδιώκεται ο σεβασμός της χρηστής διακυβέρνησης και των πολιτικών μακροοικονομικής σταθερότητας (έλεγχος του χρηματοπιστωτικού τομέα, των δημόσιων οικονομικών, του συστήματος συναλλαγματικής ισοτιμίας) από τις αναπτυσσόμενες χώρες έναντι συμπληρωματικών και αποτελεσματικότερων ενισχύσεων από τις αναπτυγμένες χώρες, που θα πρέπει επίσης να σέβονται τις αποφάσεις της ελευθέρωσης των εμπορικών πιστώσεων που λήφθηκαν στην Doha. Σε αυτό το λειτουργικό πλαίσιο η Παγκόσμια Τράπεζα καλείται να βοηθήσει τις αναπτυσσόμενες χώρες προκειμένου να ξεπεράσουν τα στρατηγικά και θεσμικά εμπόδια καθώς και τα εμπόδια υποδομής κ.λπ.

6.4.4. Η ΕΟΚΕ θεωρεί θεμελιώδους σημασίας για την οικονομική ανάπτυξη των αναπτυσσόμενων χωρών την παρουσία στο εσωτερικό τους ενός δυναμικού ιδιωτικού τομέα καθώς και την ελευθέρωση των χρηματοπιστωτικών αγορών και την πραγματοποίηση ενός ολοκληρωμένου εμπορικού συστήματος. Η ΕΟΚΕ ωστόσο κρίνει ότι εάν οι μέθοδοι αυτές εισαχθούν χωρίς να ληφθούν υπόψη οι οικονομικές και κοινωνικές ιδιαιτερότητες των διαφόρων τοπικών πραγματικοτήτων ενδέχεται να προκαλέσουν, όπως δείχνει η εμπειρία των 30 τελευταίων χρόνων, άνισες σχέσεις ισχύος μεταξύ των διαφόρων κατηγοριών των οικονομικών φορέων, σχέσεις που επιβαρύνουν τις διαρθρωτικές ανισορροπίες και εμποδίζουν, αντί να ευνοούν, οποιαδήποτε διαδικασία ανάπτυξης, μεταρρύθμισης και κοινωνικής εξέλιξης.

6.4.5. Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Ένωση, ακόμη και βάσει των όσων επιβεβαιώθηκαν στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Σεβίλλης της 21ης και 22ας Ιουνίου, να προτείνει στα αρμόδια διεθνή ιδρύματα την υιοθέτηση νέων κριτηρίων που να εφαρμοστούν προς τις ακόλουθες κατευθύνσεις:

- μεγαλύτερη ώθηση για την ανάπτυξη της πραγματικής οικονομίας,

- παροχή εγγύησης για τις ουσιώδεις υπηρεσίες και αγαθά που είναι απαραίτητα για την εν λόγω ανάπτυξη,

- υποστήριξη των τοπικών οικονομικών δραστηριοτήτων.

6.4.6. Σήμερα υπάρχει μεγάλη ασάφεια μεταξύ των δηλώσεων αρχής από την πλευρά των ιθυνόντων της Παγκόσμιας Τράπεζας όσον αφορά την ανάγκη αναθεώρησης των κριτηρίων που έχουν υιοθετηθεί μέχρι τώρα (π.χ. την υπεράσπιση μέχρι υπερβολής της διαδικασίας ιδιωτικοποίησης) και του σεβασμού των κριτηρίων αυτών στα λειτουργικά προγράμματα.

7. Συμπεράσματα

7.1. Η ΕΟΚΕ επεσήμανε την αυξανόμενη σπουδαιότητα της διεθνούς αγοράς κεφαλαίων, η διάσταση της οποίας δεν έχει πλέον λύσεις συνέχειας στο χώρο και στο χρόνο.

7.2. Η δραστηριότητά της επηρεάζει σημαντικά τα φαινόμενα της πραγματικής οικονομίας: παραγωγή, απασχόληση, ιδιωτική και δημόσια προσφορά και ζήτηση. Οι συνέπειές της στη μετάδοση των οικονομικών κρίσεων στην πραγματική οικονομία συνδέεται με την ικανότητά της συγχρονισμού και γεωγραφικής επέκτασης των οικονομικών κρίσεων, με τη δημιουργία και τον πολλαπλασιασμό φαινομένων όχι μόνον οικονομικής αλλά και κοινωνικής και θεσμικής αστάθειας.

7.1.2. Για το λόγο αυτό διεξάγεται ευρεία συζήτηση για τη νέα παγκόσμια χρηματοπιστωτική αρχιτεκτονική και εξετάζονται οι δυνατότητες για την οικοδόμηση μιας διακυβέρνησης σε έναν χώρο όπου οι κανόνες είτε είναι παλιοί είτε περιορίζονται σε εδαφικά περιβάλλοντα ανίκανα να συγκρατήσουν το φαινόμενο.

7.1.3. Για την ΕΟΚΕ η νέα χρηματοπιστωτική αρχιτεκτονική που να προλαμβάνει ή να αντιμετωπίζει τις κρίσεις μπορεί να βασίζεται μόνο σε νέες έννοιες, δηλαδή σε μια νέα αρχιτεκτονική σχεδιασμού που να λαμβάνει υπόψη όχι μόνο τα χρηματοπιστωτικά αλλά και τα οικονομικά και τα κοινωνικά φαινόμενα καθώς και τον δημοκρατικό και θεσμικό ιστό των ενεχόμενων χωρών.

7.1.4. Η ΕΟΚΕ επιθυμεί μια διακυβέρνηση του τύπου που προτείνει η Επιτροπή στη Λευκή της Βίβλο(6) όπου η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών και η μείωση των οικονομικών ανισοτήτων σε παγκόσμιοι επίπεδο αποτελούν τους στόχους που πρέπει να επιτευχθούν.

7.1.5. Η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει ωστόσο να αναλάβει μεγαλύτερο ρόλο στη συζήτηση αυτή προβάλλοντας με ενιαίο τρόπο αυτό το νέο όραμα στα διεθνή ιδρύματα.

7.2. Για το λόγο αυτό καθίσταται αναγκαία η μεταρρύθμιση των διεθνών ιδρυμάτων. Η ΕΟΚΕ διαπίστωσε ότι ενώ η Παγκόσμια Τράπεζα διευρύνει προοδευτικά τις μεθόδους ανάλυσης με την εισαγωγή νέων στοιχείων προς την κατεύθυνση της ευρωπαϊκής διακυβέρνησης, το ΔΝΤ εμμένει στα παραδοσιακά του κριτήρια. Είναι ωστόσο δύσκολο να φανταστεί κανείς, για τους οργανισμούς αυτούς, ουσιαστικές τροποποιήσεις μόνο μέσα από εσωτερικές δυναμικές.

7.2.1. Η μεταρρύθμιση των διεθνών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων είναι συνεπώς απαραίτητη στο φως των νέων εννοιών. Η μεταρρύθμιση αυτή μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο εάν αλλάξουν οι σχέσεις ισχύος των διεθνών ιδρυμάτων. Τούτο όμως προϋποθέτει συμφωνία των ευρωπαϊκών κρατών να διακόψουν την παρούσα ισορροπία και να εκφράζονται με μία φωνή επιλύοντας τα πολυάριθμα πολιτικά προβλήματα που συνεπάγεται η μεταρρύθμιση αυτή.

7.2.3. Η ΕΟΚΕ καλεί, τέλος, όλα τα διεθνή ιδρύματα (ΔΝΤ, ΠΤ, GAFI, Φόρουμ για την καταπολέμηση της διαφθοράς, κ.λπ.) από κοινού με τα εθνικά συστήματα να συνεργαστούν αποτελεσματικά μεταξύ τους. Σε αυτό το πλαίσιο, καθοριστικής σημασίας είναι η πολιτική βούληση ενίσχυσης του ελέγχου των εξωχώριων αγορών καθώς και των σχέσεων των εξωχώριων με τις εγχώριες αγορές.

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 2002.

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) COM(2002) 81 τελικό.

(2) Συμβούλιο Εcofin της 5ης Μαρτίου 2002 (6591/02 (δελτίο 46 C/02/46).

(3) Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με το διεθνές νομισματικό σύστημα - πώς μπορεί να λειτουργήσει καλύτερα και να αποφευχθούν μελλοντικές κρίσεις (2000/2017(ΙΝΙ) - Α5 - 0302/2001).

(4) CES 326/2001 τελικό.

(5) COM(2001) 428 τελικό.

(6) COM(2001) 428 τελικό.