Γνωμοδότηση για την πρόταση απόφασης του Συμβουλίου που τροποποιεί την απόφαση 90/685/ΕΟΚ για την εφαρμογή του προγράμματος δράσης για την ενθάρρυνση της ανάπτυξης της ευρωπαϊκής οπτικοακουστικής βιομηχανίας Media (1991-1995) (1) (94/C 148/02)

Το Συμβούλιο αποφάσισε στις 22 Νοεμβρίου 1993, και σύμφωνα με το άρθρο 130 της Συνθήκης ΕΟΚ, να ζητήσει τη γνωμοδότηση της ΟΚΕ, για την παραπάνω πρόταση.

Το τμήμα βιομηχανίας, εμπορίου, βιοτεχνίας και υπηρεσιών που επιφορτίσθηκε με την προετοιμασία των εργασιών υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 2 Μαρτίου 1994. Εισηγητής ήταν ο κ. Flum.

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε κατά την 314η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 23ης Μαρτίου 1994), την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Στην απόφαση του Συμβουλίου της 21ης Δεκεμβρίου 1990 (2) για την εφαρμογή ενός προγράμματος δράσης με σκοπό την ενίσχυση της εξέλιξης στην ευρωπαϊκή οπτικοακουστική βιομηχανία Media (1991-1995), θεσπίσθηκε ότι η Επιτροπή «μετά από διετείς συνεχείς εργασίες ... θα διαβιβάσει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Συμβούλιο και την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΟΚΕ) μία έκθεση, στην οποία θα αξιολογούνται τα αποτελέσματα που επιτεύχθησαν».

1.2. Την έκθεση αυτή υπέβαλε η Επιτροπή στις 23 Ιουλίου 1993 [έγγρ. COM(93) 364 τελικό] και αναφέρθηκε επίσης στην εξέταση του προγράμματος που ανατέθηκε σε μία ανεξάρτητη εταιρεία συμβούλων, στις 4 Απριλίου 1993 (Roland Berger & Partner: «Interim Evaluation of the Media Programme»). Ως «στόχοι» και «κύρια σημεία» του προγράμματος Media εξαίρονται από την Επιτροπή τα εξής:

- «η προώθηση ... της ευρωπαϊκής δραστηριότητας προγραμματισμού»,

- «η συμβολή στη διατήρηση και αναβάθμιση της πολιτιστικής ταυτότητας»,

- «η βελτίωση των γενικών όρων για την ευρωπαϊκή βιομηχανία κινηματογράφου και τηλεοράσεως».

Συνοπτικά: Το Media είναι ένα πρόγραμμα που αφορά την οικονομική εκμετάλλευση των πολιτιστικών προϊόντων που παράγονται στον οπτικοακουστικό τομέα.

1.3. Αυτό το πρόγραμμα απαιτεί βέβαια χρόνο. Εντούτοις, δύο χρόνια μετά, κατά την άποψη της Επιτροπής και σύμφωνα με το συμπέρασμα της έκθεσης, δεν μπορούν να «διαπιστωθούν σημαντικές ποσοτικές επιπτώσεις στην ευρωπαϊκή αγορά». «Μόνο μετά από πέντε ή δέκα χρόνια αναμένονται ουσιαστικές αλλαγές». Έτσι η Επιτροπή διαμορφώνει την άποψη ότι «με το σημερινό ύψος των κονδυλίων που απαιτούνται για τα Media δεν είναι διαθέσιμοι επαρκείς οικονομικοί πόροι για πολύ σημαντικά μέτρα διαρθρωτικών αλλαγών».

1.4. Στηριζόμενο στα ανωτέρω το Συμβούλιο κάλεσε την Επιτροπή να υποβάλει πρόταση απόφασης για την τροποποίηση του προγράμματος Media [έγγρ. COM(93) 462 τελικό] και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (3), καθώς και την ΟΚΕ να γνωμοδοτήσουν επ'αυτής. Η ΟΚΕ στην πρώτη δήλωσή της για το σχεδιαζόμενο πρόγραμμα δράσης Media, της 20ής Σεπτεμβρίου 1990, είχε προβεί στις εξής διαπιστώσεις: «ενόψει της σημασίας του προγράμματος αυτού η ΟΚΕ είναι της γνώμης, ότι οι προβλεπόμενοι πόροι είναι ανεπαρκείς. Ως εκ τούτου θα ήταν επιθυμητή μία αύξηση των πόρων.»

1.5. Βάσει της απόφασης του Συμβουλίου (90/685/ΕΟΚ) προβλέπονταν για το διάστημα 1991-1995 η διάθεση 200 εκατομμυρίων Ecu. Βέβαιο είναι, πάντως, ότι ήδη στα τέλη του 1994, μετά από τετραετή εφαρμογή του προγράμματος, είχαν δαπανηθεί 174 841 εκατομμύρια Ecu. Γι'αυτή την υπέρβαση των κονδυλίων υπάρχουν κατά την Επιτροπή εύλογες αιτίες: η γενική οικονομική κρίση, η επίταση του εκτός Ευρώπης ανταγωνισμού, η ανεπαρκής απόδοση των επενδύσεων, το γεγονός ότι η διανομή και αξιοποίηση τηλεοπτικών παραγωγών απαιτούν περισσότερο χρόνο και τέλος η μεγάλη απήχηση της δραστηριότητας στην προώθηση της εκπαίδευσης και μετεκπαίδευσης.

Στις επακολουθήσασες «προτάσεις της Επιτροπής για την ενίσχυση του προγράμματος Media» η ΟΚΕ τοποθετείται ως εξής:

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει καταρχήν την αύξηση των πιστώσεων για το πρόγραμμα Media και καλεί την Επιτροπή να λάβει υπόψη της τους ακόλουθους συλλογισμούς.

2.2. Στόχος του προγράμματος Media δεν θα έπρεπε να είναι μόνο η ενθάρρυνση των τηλεοπτικών δομών παραγωγής στην επικράτεια της ΕΚ, γιατί έτσι δεν θα λαμβάνονται επαρκώς υπόψη, ούτε τα εκτός Ευρώπης οικονομικά συμφέροντα (π.χ. συμμετοχή σε εταιρείες ή σύσταση εταιρειών δι'αναλήψεως από αμερικανικά τηλεοπτικά συγκροτήματα), ούτε η πίεση για τη διάθεση στο εμπόριο που ασκούν τα φθηνά προγράμματα των τελευταίων. Πρόκειται πολύ περισσότερο για τη διασφάλιση ή την επανάκτηση της πολιτιστικής ταυτότητας στα ευρωπαϊκά κράτη, όπου θα μπορούσαν να συμβάλουν και τα τηλεοπτικά και ραδιοφωνικά προγράμματα.

2.3. Εδώ θα πρέπει να ληφθούν υπόψη τόσο τα οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά συμφέροντα ευρέων καταναλωτικών στρωμάτων, όσο και το υψηλό κόστος πολιτιστικά σημαντικών ίδιων παραγωγών. Ως εκ τούτου θα ήταν αναγκαίο κατά τη χορήγηση των χρηματοδοτήσεων να υποστηρίζονται δομές παραγωγών που προωθούν την πολιτιστική πολυμορφία της Ευρώπης, ή τουλάχιστον τη διατηρούν. Πέραν τούτου θα ενδείκνυτο να υπάρξει ορισμένη σύνδεση παρόμοιων σχεδίων και των εφαρμογών τους με τα σχολεία των ευρωπαϊκών χωρών.

2.4. Η εξαίρεση του οπτικοακουστικού τομέα από τη συμφωνία (GATT) που συνήφθη το Δεκέμβριο 1993 παρέχει στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις τη δυνατότητα να θέτουν όρια και να προστατεύσουν δεόντως τον κινηματογράφο και την τηλεόραση, από πολιτιστική άποψη, από τον εντονότατο ανταγωνισμό που ασκούν οι ΗΠΑ. Για τον σκοπό αυτό θα έπρεπε να παρακινηθούν και να ενισχυθούν οι ευρωπαίοι παραγωγοί να συνεργάζονται μεταξύ τους. Η συνεργασία αυτή όμως δεν προχώρησε όσο θα επιθυμούσαμε. Από αυτή την άποψη η παρούσα απόφαση υπογραμμίζει για μια φορά ακόμη την ανάγκη όπως το πρόγραμμα Media μην περιορίζεται στον κινηματογράφο και την τηλεόραση μόνο, αλλά περιλαμβάνει με συγκεκριμένα μέτρα και το ευρωπαϊκό ραδιόφωνο. Γιατί η υπερεθνική επικοινωνία μπορεί να αναπτυχθεί και να ενισχυθεί και με ραδιοφωνικά προγράμματα.

2.5. Αντίθετα, πρέπει να εξετασθούν οι επιπτώσεις της επέκτασης του προγράμματος Media σε τρίτες χώρες υπό το πρίσμα του γεγονότος ότι μια μεγάλη διάσπαση των πόρων θα μπορούσε να περιορίσει την προσδοκόμενη θετική επίδραση - ενθάρρυνση της οπτικοακουστικής δραστηριότητας σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

2.6. Γενικά, πρέπει να προγραμματισθεί η παράταση του προγράμματος Media πέραν του 1995 λόγω της μακράς διαρκείας του καθώς και οι επιπτώσεις της.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Η πρόταση της Επιτροπής αφήνει ανοικτή μια σειρά θεμάτων, που κατά την άποψη της ΟΚΕ πρέπει να εξεταστούν περισσότερο επισταμένως και να διευκρινισθούν.

3.2. Έτσι π.χ. αναφέρεται στην προσθήκη «για τη χρήση επαρκών μέτρων» η «ενισχυμένη προώθηση της διακρατικής διανομής ταινιών» (σημείο 1.1), αν και η Επιτροπή είχε διαπιστώσει προηγουμένως (σημείο 2.3) ότι «στη Γερμανία, ... η διανομή ταινιών κατά το 98 % κυριαρχείται από τις ΗΠΑ». Ως εκ τούτου η Επιτροπή πρέπει να διευκρινίσει, ποιοι τομείς της κινηματογραφικής διανομής πρέπει να προωθηθούν και ποια όρια να τεθούν σχετικά. Οι διαθέσιμοι πόροι δεν θα έπρεπε να χορηγούνται για σχέδια διανομής που υποβάλλονται για χρηματοδότηση από μεγάλα συγκροτήματα μέσων μαζικής ενημέρωσης ή τα παραρτήματά τους.

Η Επιτροπή οφείλει να εξετάσει επίσης σε ποιο βαθμό η συγκέντρωση στην κινηματογραφική διανομή θίγει θέματα ανταγωνισμού.

3.3. Δεν επιλύθηκε επίσης η απορία ποιες ομάδες στόχων θα έπρεπε (σημείο 1.1) να ευνοηθούν από τα ενισχυμένα μέτρα προς όφελος των κινηματογράφων ενόψει ενός κινηματογραφικού τοπίου που φέρει όλο και πιο έντονα τη σφραγίδα των προσκείμενων στα μεγάλα κινηματογραφικά συγκροτήματα. Κατά την άποψη της ΟΚΕ θα έπρεπε να γίνει διάκριση μεταξύ αυτών των «κινηματογραφικών αλυσίδων» αφενός, και των επαρχιακών κινηματογράφων αραιοκατοικημένων περιοχών - «του μικρού κινηματογράφου της γειτονιάς» - ή της μη κερδοσκοπικής π.χ. της δημοτικής κινηματογραφικής πολιτιστικής ανάπτυξης αφετέρου, όταν γίνεται αναφορά στην ιδέα της προώθησης.

3.4. Η ΟΚΕ ζητά, επίσης, να διευκρινισθεί τι ακριβώς νοείται με την «προώθηση της ανεξάρτητης παραγωγής και ενίσχυσης για τη διάδοσή της» (σημείο 1.4). Μήπως θα έπρεπε να μεταβληθεί η διατύπωση και τα εν λόγω μέτρα να αφορούν την ενίσχυση μιας οπτικοακουστικής πολιτιστικής καλλιέργειας, ανεξάρτητη από συμφέροντα 7 πάντως τα μέτρα αυτά θα είχαν μικρό περιθώριο εφαρμογής, π.χ. σε μια πρότυπη κοινοπραξία κινηματογραφικών δημιουργών δεν θα έπρεπε να ενισχύεται καμία παραγωγή μεγάλων ομίλων μέσων μαζικής ενημέρωσης (Media).

3.5. Σχετικά με τη «συμβολή στη δημιουργία μιας δεύτερης αγοράς, ιδιαίτερα με τη χρησιμοποίηση των ταινιών αρχείου» (σημείο 2.4), επιβάλλεται να αποκλεισθεί το ενδεχόμενο οι ευρωπαϊκοί οργανισμοί εκμεταλλεύσεως ταινιών, κυρίαρχοι της αγοράς, να επωφεληθούν από τις ενισχύσεις που παρέχονται βάσει του προγράμματος Media, και τούτο όσον αφορά «την καταχώρηση σε κατάλογο, συντήρηση, αποκατάσταση και νέα διανομή των κινηματογραφικών ταινιών».

4. Συμπεράσματα

4.1. Συνοπτικά η ΟΚΕ διαπιστώνει, ότι η ανακοίνωση της Επιτροπής πρέπει να ολοκληρωθεί. Για το λόγο αυτό χρειάζεται να ληφθούν υπόψη οι προηγούμενες παραινέσεις και προβληματισμός. Πέραν τούτου και σχετικά με το θέμα, η ΟΚΕ υπενθυμίζει τη γνωμοδότησή της της 20ής Φεβρουαρίου 1990, όπου ζητούσε από την Επιτροπή, «να παράσχει περισσότερα στοιχεία με εκείνο από τα 12 επιμέρους μέτρα όπου παρατηρούνται οι απώλειες επιδοτήσεων, τα επιστρεφόμενα δάνεια, οι επιχορηγήσεις ανάλογα με την επιτυχία καθώς και προκαταβολές επί των εσόδων, εγγυήσεις ή τόκοι επιστροφών (σημείο 4.1)». Υπογραμμίζει ακόμη ρητά τη διαπίστωση που έκανε τότε ότι για το λόγο αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντική, στον οπτικοακουστικό τομέα, η ανάλογη συμμετοχή των οικονομικών, κοινωνικών και πολιτιστικών ομάδων (σημείο 3.7.1).

4.2. Η ΟΚΕ θα έχαιρε, εάν η Επιτροπή διαβουλεύονταν μαζί της, στο στάδιο πριν την οριστική διατύπωση μιας αντίστοιχης πρότασης, μελλοντικά στις ειδικές εκείνες περιπτώσεις, στις οποίες για την προετοιμασία παρομοίων κοινοτικών προγραμμάτων, τόσο μεγάλου μεγέθους περιλαμβάνονται στις διαβουλεύσεις όλοι οι ενδιαφερόμενοι κύκλοι.

4.3. Υπ'αυτήν την έννοια, η ΟΚΕ ζητά από την Επιτροπή να τη θεωρήσει σαν αποδέκτη του Πράσινου Βιβλίου, του οποίου επίκειται επεξεργασία το πρώτο εξάμηνο του 1994, να ζητήσει από την ΟΚΕ γνωμοδότηση επ'αυτού και να καλέσει τους εκπροσώπους της ΟΚΕ στις σχεδιαζόμενες σχετικές επίσημες ακροάσεις.

4.4. Η Επιτροπή πρέπει επίσης να απευθυνθεί εγκαίρως στην ΟΚΕ και για τις σχεδιαζόμενες τροποποιήσεις της οδηγίας «Τηλεόραση χωρίς σύνορα».

Βρυξέλλες, 23 Μαρτίου 1994.

Ο Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Susanne TIEMANN

(1) ΕΕ αριθ. C 322 της 30. 11. 1993, σ. 15.

(2) ΕΕ αριθ. L 380 της 31. 12. 1990.

(3) ΕΕ αριθ. C 332 της 31. 12. 1990.