ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ σύμφωνα με το άρθρο 251 παράγραφος 2 δεύτερο εδάφιο της συνθήκης ΕΚ σχετικά με την Κοινή θέση που καθόρισε το Συμβούλιο σχετικά με την έκδοση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της απόφασης 1692/96/ΕΚ περί των κοινοτικών προσανατολισμών για την ανάπτυξη του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών

2001/0229 (COD)

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ σύμφωνα με το άρθρο 251 παράγραφος 2 δεύτερο εδάφιο της συνθήκης ΕΚ σχετικά με την Κοινή θέση που καθόρισε το Συμβούλιο σχετικά με την έκδοση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της απόφασης 1692/96/ΕΚ περί των κοινοτικών προσανατολισμών για την ανάπτυξη του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών

1- Ιστορικό

Πρόταση του 2001

Ημερομηνία διαβίβασης της πρότασης στο ΕΚ και στο Συμβούλιο (έγγραφο COM(2001) 544 τελικό - 2001/0229 (COD)): // 9 Οκτωβρίου 2001

Ημερομηνία γνωμοδότησης της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής: // 21 Μαρτίου 2002

Ημερομηνία γνωμοδότησης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σε πρώτη ανάγνωση: // 30 Μαΐου 2002

Ημερομηνία διαβίβασης της τροποποιημένης πρότασης: (έγγραφο COM(2002) 542 τελικό - 2001/0229 (COD)): // 26 Σεπτεμβρίου 2002

Ημερομηνία έγκρισης της κοινής θέσης: // 16 Απριλίου 2004

Πρόταση του 2003

Ημερομηνία διαβίβασης της πρότασης στο ΕΚ και στο Συμβούλιο (έγγραφο COM(2003) 564 τελικό - 2001/0229 (COD)): // 16 Οκτωβρίου 2003

Ημερομηνία γνωμοδότησης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σε πρώτη ανάγνωση: // 11 Μαρτίου 2004

Ημερομηνία έγκρισης της κοινής θέσης: // 14 Απριλίου 2004

2- Στόχος της πρότασης της Επιτροπής

Η πρόταση του 2001 αποσκοπεί στην αναθεώρηση των προσανατολισμών για την ανάπτυξη του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών (απόφαση 1692/96/ΕΚ), σύμφωνα με τη Λευκή Βίβλο για την ευρωπαϊκή πολιτική μεταφορών, καθώς και διάφορα συμπεράσματα του Συμβουλίου. Γενικός στόχος είναι να αποσυμφορηθούν τα σημεία συμφόρησης, δίνοντας μεγαλύτερη βαρύτητα σε επενδύσεις για τους σιδηροδρόμους, τις εσωτερικές πλωτές οδούς, τις θαλάσσιες μεταφορές μικρών αποστάσεων, τις διατροπικές μεταφορές και τις αποτελεσματικές διασυνδέσεις. Λόγω των καθυστερήσεων που σημειώθηκαν στην ολοκλήρωση του δικτύου, οι τροποποιήσεις επικεντρώνονται σε μικρότερο αριθμό θεματικών προτεραιοτήτων (άρθρο 5) και σε συγκεκριμένα έργα (παράρτημα ΙΙΙ για την επικαιροποίηση του καταλόγου που εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Έσσεν το 1994), συμπεριλαμβανομένου του προγράμματος Galileo και μιας νέας σιδηροδρομικής διέλευσης μέσω των Πυρηναίων.

Η πρόταση του 2001 εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σε πρώτη ανάγνωση με ορισμένες τροπολογίες, αλλά δεν προχώρησε στο Συμβούλιο. Για την απεμπλοκή της κατάστασης στο Συμβούλιο, η Επιτροπή αποφάσισε να υποβάλει διεξοδικότερες τροποποιήσεις των προβλεπομένων για το 2004 προσανατολισμών και να συγκροτήσει Ομάδα Υψηλού Επιπέδου υπό την προεδρία του πρώην Επιτρόπου κ. Van Miert, αποτελούμενης από αντιπροσώπους των νυν και μελλοντικών κρατών μελών και της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων. Βασιζόμενη στις συστάσεις της Ομάδας Υψηλού Επιπέδου, η Επιτροπή υπέβαλε νέα συμπληρωματική πρόταση [1] την 1η Οκτωβρίου 2003. Τα βασικά στοιχεία της συμπληρωματικής αυτής πρότασης έχουν ως εξής:

[1] COM(2003) 564 τελικό.

Περιορισμένος αριθμός νέων έργων προτεραιότητας. Η πρόταση περιλαμβάνει κατάλογο 29 αξόνων προτεραιότητας - που θα χαρακτηρισθούν ως έργα ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος - στους οποίους ενσωματώνονται τα δίκτυα των μελλοντικών κρατών μελών, ώστε να καταστεί η διεύρυνση επιτυχής και να δοθεί νέα ευκαιρία στην Ένωση να μειώσει την κυκλοφοριακή συμφόρηση και να ενθαρρύνει τη διατροπικότητα.

Εστίαση της κοινοτικής ενίσχυσης. Το γεγονός, μεταξύ άλλων, ότι θα δηλωθεί ότι τα έργα προτεραιότητας είναι ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος θα έχει ως συνέπεια να εστιασθεί σ' αυτά η ενίσχυση που χορηγείται για τα διευρωπαϊκά δίκτυα από το Ταμείο Συνοχής και από τα Διαρθρωτικά Ταμεία.

Προτείνεται νέος μηχανισμός στήριξης των θαλάσσιων αρτηριών, που θα ενθαρρύνει την ανάληψη κοινών πρωτοβουλιών από τα κράτη μέλη για τη δρομολόγηση νέων τακτικών διακρατικών γραμμών θαλάσσιων εμπορευματικών μεταφορών. Ο μηχανισμός αυτός θα επιτρέψει στα κράτη μέλη να στηρίξουν, με τη βοήθεια της Κοινότητας, δέσμες μέτρων που θα καλύπτουν την υποδομή, τα συστήματα οργανωτικής υποστήριξης και τις εναρκτήριες ενισχύσεις. Θα προσδώσει στις θαλάσσιες αρτηρίες, οι οποίες βελτιώνουν τις συνδέσεις με τις νησιωτικές και περιφερειακές χώρες που είναι απομονωμένες λόγω φυσικών φραγμών, την ίδια σπουδαιότητα, στο πλαίσιο του διευρωπαϊκού δικτύου, με τους αυτοκινητοδρόμους και τους σιδηροδρόμους.

Στενότερη διεθνής συνεργασία. Προκειμένου να ενθαρρύνει τον καλύτερο συγχρονισμό των επενδύσεων, η Επιτροπή προτείνει να ορίσει Ευρωπαίο Συντονιστή για έργα και ομάδες έργων που εκτελούνται στον ίδιο ευρωπαϊκό άξονα. Ο συντονιστής, ο οποίος θα ενεργεί εξ ονόματος και για λογαριασμό της Επιτροπής, θα παρέχει επίσης συμβουλές σχετικά με τη χρηματοδοτική δέσμη των έργων. Για την αντιμετώπιση των δυσκολιών που οφείλονται στις διαφορετικές διαδικασίες αξιολόγησης που εφαρμόζουν τα κράτη μέλη, η Επιτροπή πρότεινε στα κράτη μέλη συντονισμένες διαδικασίες εκτίμησης και δημοσίου διαλόγου πριν από την έγκριση των έργων. Για ορισμένα διασυνοριακά τμήματα, όπως γέφυρες ή σήραγγες, τα κράτη μέλη θα μπορούσαν, επί παραδείγματι, να διεξαγάγουν κοινή διακρατική έρευνα.

Η πρόταση συμβαδίζει με παράλληλη πρόταση για την τροποποίηση των κανόνων χρηματοδοτικής ενίσχυσης του ΔΕΔ-Μ, προκειμένου να αυξηθεί το ποσοστό συγχρηματοδότησης των διασυνοριακών τμημάτων των έργων προτεραιότητας.

3- Παρατηρήσεις επί της Κοινής Θέσης

Η κοινή θέση περιλαμβάνει πολλές τροποποιήσεις με σκοπό να ληφθούν υπόψη οι περισσότερες τροπολογίες που εγκρίθηκαν από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατά την πρώτη και δεύτερη ανάγνωση των προτάσεων.

Όσον αφορά την πρόταση του 2001, στην κοινή θέση έχουν ενσωματωθεί οι τροπολογίες αριθ. 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 11, 14, 16, 19, 21 (εν μέρει), 22, 24, 25, 26 (εν μέρει), 27, 28, 30 και 46 (κατ' αρχήν), 48 και 51, είτε εξ ολοκλήρου, είτε με ορισμένες τροποποιήσεις.

Όσον αφορά τη συμπληρωματική πρόταση του 2003, στην κοινή θέση έχουν ενσωματωθεί εξ ολοκλήρου ή με μικρές διευκρινιστικές τροποποιήσεις οι τροπολογίες αριθ. 1, 3, 6, 9, 16, 20 και 25, αλλά έχουν γίνει δεκτά μόνον ορισμένα μέρη των τροπολογιών αριθ. 33/αναθ. και 42, 34 και 43, 7, 8, 10, 11, 13, 19, 22 και 26. Οι τροπολογίες αριθ. 2, 4, 5, 37 και 44, 38, 12, 14, 15, 17, 18, 39/αναθ. και 45, 21, 23 και 24 δεν γίνονται δεκτές.

Η κοινή θέση διαφέρει από τις τροπολογίες που ψηφίστηκαν από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στα ακόλουθα βασικά σημεία:

Ορισμός του δικτύου (άρθρο 1) - Σε πολλές τροπολογίες του Κοινοβουλίου προτείνεται τροποποίηση της γενικής περιγραφής του δικτύου ώστε να καταστεί λεπτομερέστερη, προσθέτοντας στόχους πολιτικής που πρέπει να επιτευχθούν, σημεία διασταύρωσης μεταξύ διαδρόμων και επιμελητειακές πλατφόρμες. Οι τροπολογίες αυτές δεν γίνονται δεκτές, καθώς υπερβαίνουν τους στόχους του άρθρου. Ωστόσο, ορισμένες από τις προτάσεις του Κοινοβουλίου περιλαμβάνονται στο άρθρο 5, στο οποίο καθορίζονται προτεραιότητες για το δίκτυο, προσθέτοντας αναφορές στη διατροπικότητα, την πρόσβαση σε περιφερειακές περιοχές, τη ναυσιπλοΐα μεγάλων αποστάσεων και τη βιώσιμη κινητικότητα.

Περιβαλλοντική εκτίμηση (άρθρο 8) - Με τροπολογίες του Κοινοβουλίου στη πρόταση του 2001 ζητείται από την Επιτροπή να πραγματοποιεί στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση πριν από την έγκριση νομοθεσίας στον σχετικό τομέα (οδηγία 2001/42/ΕΚ), να προβεί σε τέτοιου είδους αξιολογήσεις στις 10 προσχωρούσες χώρες ή να πραγματοποιήσει στρατηγική αξιολόγηση των διαδρόμων. Οι τροπολογίες αυτές δεν περιλαμβάνονται στην κοινή θέση, διότι θεωρούνται περιττές δεδομένου ότι η οδηγία θα ενσωματωθεί στο εθνικό δίκαιο τον Ιούλιο του 2004, ενώ οι 10 αυτές χώρες θα έχουν καταστεί κράτη μέλη τον Μάιο του 2004. Η Επιτροπή έχει επίσης εκπονήσει εκτεταμένη εκτίμηση επιπτώσεων, στην οποία περιλαμβάνονται οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις της πρότασης του 2003 (SEC(2003) 1060). Ωστόσο, έχουν συμπεριληφθεί πολλές τροπολογίες σχετικά με την περιβαλλοντική εκτίμηση και ο ρόλος της ενισχύθηκε σημαντικά στα ακόλουθα πεδία: Πρώτον, τα αποτελέσματα της περιβαλλοντικής εκτίμησης, βάσει της οδηγίας 2001/42/ΕΚ, λαμβάνονται υπόψη κατά την προετοιμασία των σχεδίων και προγραμμάτων από τα κράτη μέλη, καθώς και κατά την αναθεώρηση των προσανατολισμών. Δεύτερον, τα αποτελέσματα αυτά λαμβάνονται επίσης υπόψη από την Επιτροπή στις εκθέσεις της σχετικά με την εκτέλεση των έργων, και ιδίως στις νομοθετικές προτάσεις της για την αναθεώρηση των προσανατολισμών. Τρίτον, στην κοινή θέση έχει περιληφθεί η οδηγία 79/409/ΕΟΚ περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών.

Θαλάσσιες αρτηρίες (άρθρο 12a) - Περιλαμβάνονται διάφορα τμήματα της τροπολογίας 7: πέρα από τα κράτη, αναφέρονται οι περιφέρειες των κρατών ως μέρος αυτής της έννοιας, οι πλωτές οδοί ή τα κανάλια που συνδέουν δύο θαλάσσιες αρτηρίες εντάσσονται στον ορισμό, καθώς και έργα ευρύτερου οφέλους, όπως παγοθραυστικές εργασίες. Στην αιτιολογική σκέψη 16 περιλαμβάνεται αναφορά στα κριτήρια του προγράμματος Marco Polo. Άλλα στοιχεία της τροπολογίας 7 δεν έχουν περιληφθεί. Κρίνεται ότι οι παραπομπές στα άρθρα 87 και 88 της Συνθήκης και ο περιορισμός της εναρκτήριας ενίσχυσης σε "δεόντως αιτιολογημένο κόστος κεφαλαίων", που τροποποιούν την αρχική πρόταση της Επιτροπής, εξασφαλίζουν ισότιμους όρους ανταγωνισμού μεταξύ των λιμένων και των επιχειρήσεων.

Υποβολή εκθέσεων (άρθρο 18 παράγραφος 3) - Στην κοινή θέση έχει ενσωματωθεί το πρώτο μέρος της τροπολογίας 28, σύμφωνα με το οποίο η έκθεση σχετικά με την εφαρμογή των προσανατολισμών θα υποβάλλεται σε διετή βάση. Εντούτοις, το δεύτερο μέρος της τροπολογίας, στο οποίο καθορίζονται οι απαιτήσεις για το περιεχόμενο της έκθεσης, δεν είναι αποδεκτό, δεδομένου ότι η πρόβλεψη τέτοιων λεπτομερών απαιτήσεων δεν θεωρείται απαραίτητη. Εξ άλλου, οι δημοσιονομικές πληροφορίες περιλαμβάνονται ήδη σε άλλες εκθέσεις που υποβάλλονται τακτικά από την Επιτροπή.

Χαρακτηρισμός έργου ως ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος (άρθρο 19a) - Η Επιτροπή δεν είναι σε θέση να δεχθεί να συμβουλεύεται το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο προτού προτείνει μέτρα σε περίπτωση σοβαρών καθυστερήσεων στην ολοκλήρωση των έργων προτεραιότητας, διότι αυτό δεν συνάδει με το δικαίωμα πρωτοβουλίας της Επιτροπής. Το Κοινοβούλιο, ωστόσο, θα ενημερώνεται σχετικά με τέτοιου είδους μέτρα. Η ανά δεκαπενταετία επανεξέταση των έργων, με σκοπό την ενδεχόμενη αφαίρεσή τους από τον κατάλογο, ενώ δεν είχε γίνει δεκτή στην αναθεωρημένη πρόταση του 2002, τώρα έχει ενσωματωθεί στην κοινή θέση.

Παράρτημα III σχετικά με τα έργα προτεραιότητας - Έχουν γίνει δεκτές αρκετές τροπολογίες του Κοινοβουλίου που αφορούν τα έργα προτεραιότητας του παραρτήματος ΙΙΙ: αποσαφήνιση της διαδρομής μέσω Ντιβάτσα και νότιου Ρόντσι στο έργο 6. ρητή μνεία της εμπορικής σιδηροδρομικής γραμμής Αλγκεθίρας-Μπομπαντίγια ως μέρους του έργου 16.ρητή μνεία της Διώρυγας Βόρειας Θάλασσας/Βαλτικής. συμπερίληψη του σιδηροδρομικού άξονα Πράγας-Λιντς ως κλάδου του έργου 22. Γίνεται επίσης δεκτό το έργο εσωτερικής πλωτής οδού Seine-Scheldt (Σηκουάνα-Σκάλδη) ως νέο έργο αριθ. 30, αφού υποστηρίζεται τόσο στην κοινή θέση, όσο και από το Κοινοβούλιο. Άλλες τροπολογίες δεν γίνονται δεκτές, εφόσον είτε δεν υποστηρίζονται από τα σχετικά κράτη μέλη (πρβλ. άρθρο 156 της συνθήκης), είτε μεγάλο μέρος των έργων είναι εκτός του εδάφους της ΕΕ των 27 (τροπολογίες 19 (εν μέρει), 21, 23, 24, 25 (εν μέρει)).

4- Συμπέρασμα

Η Επιτροπή θεωρεί ότι η κοινή θέση, που εγκρίθηκε με ομοφωνία στις 14 Απριλίου 2004, δεν προδίδει ούτε τους στόχους, ούτε το πνεύμα της πρότασής της. Είναι, κατά συνέπεια, σε θέση να την αποδεχθεί.

Η κοινή θέση περιλαμβάνει, κατά γράμμα ή κατά το πνεύμα, μεγάλο αριθμό τροπολογιών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, που ψηφίσθηκαν στις δύο πρώτες αναγνώσεις. Υπάρχει άρα υψηλός βαθμός σύγκλισης επί των ουσιωδών πλευρών της πρότασης μεταξύ του Συμβουλίου, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της Επιτροπής.

Η Επιτροπή καλεί, επομένως, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να δεχθεί την κοινή θέση.