Παρά τις προκλήσεις που αντιμετωπίστηκαν κατά την εφαρμογή του, τα συμπεράσματα του ελέγχου καταλληλότητας καταδεικνύουν ότι η προσέγγιση της δέουσας επιμέλειας που υιοθετήθηκε για τον κανονισμό EUTR παρέχει ευελιξία που καθιστά δυνατή την αντιμετώπιση νέων και αναδυόμενων προκλήσεων που συνδέονται με την παράνομη υλοτομία και την παράνομη αλλαγή της χρήσης γης. Χάρη επίσης στη γενική απαίτηση (δέουσα επιμέλεια) που προβλέπεται για όλους τους φορείς εκμετάλλευσης που εδρεύουν στην ΕΕ, ο κανονισμός παρουσιάζει ευελιξία έναντι αλλαγών τόσο στη μορφή των εμπορικών συναλλαγών όσο και στα προφίλ κινδύνου των χωρών. Η προτεινόμενη επιλογή θα ενσωματώσει και θα βελτιώσει το πλαίσιο που δημιουργήθηκε με τον κανονισμό EUTR, ο οποίος, ως εκ τούτου, θα καταργηθεί.

Η διαδικασία δέουσας επιμέλειας που θεσπίστηκε βάσει του κανονισμού EUTR θα προσαρμοστεί και θα βελτιωθεί στον παρόντα κανονισμό μέσω της εισαγωγής νέων χαρακτηριστικών, όπως η δήλωση δέουσας επιμέλειας (άρθρο 4), οι απαιτήσεις γεωγραφικών πληροφοριών ή γεωεντοπισμού που θα συνδέουν τα βασικά και τα παράγωγα προϊόντα με το γεωτεμάχιο όπου έχουν παραχθεί (άρθρο 9), η αυξημένη συνεργασία με τα τελωνεία (άρθρα 14 και 24), τα ελάχιστα επίπεδα επιθεώρησης (άρθρο 14), καθώς και η συγκριτική αξιολόγηση χωρών (άρθρα 25-26).

Όσον αφορά τον κανονισμό FLEGT, ο έλεγχος καταλληλότητας επιβεβαίωσε τα επιτεύγματα των συμφωνιών εθελοντικής εταιρικής σχέσης (VPA) FLEGT όσον αφορά την ενισχυμένη συμμετοχή των ενδιαφερομένων και τη βελτίωση των πλαισίων δασικής διακυβέρνησης στις χώρες-εταίρους και, ταυτόχρονα, ανέδειξε ορισμένες από τις ελλείψεις του. Επεσήμανε επίσης ότι υπάρχουν περιορισμένα στοιχεία ως προς το εάν οι συμφωνίες εθελοντικής εταιρικής σχέσης συνέβαλαν συνολικά στη μείωση της παράνομης υλοτομίας. Ενώ το σύστημα της ΕΕ που θεσπίστηκε δυνάμει του κανονισμού αποτελεί αποτελεσματικό εργαλείο για τη μείωση του κόστους συμμόρφωσης για τους φορείς εκμετάλλευσης της ΕΕ, το κύριο μέσο για τη θέση σε λειτουργία του, δηλαδή οι συμφωνίες εθελοντικής εταιρικής σχέσης, δεν έχει αποδώσει. Ένα από τα κύρια προβλήματα όσον αφορά τον κανονισμό FLEGT είναι το γεγονός ότι οι κύριοι εμπορικοί εταίροι της ΕΕ δεν έχουν επιδείξει ενδιαφέρον να συμμετάσχουν σε διαδικασία συμφωνίας εθελοντικής εταιρικής σχέσης, με αποτέλεσμα μόνο το 3 % των εισαγωγών ξυλείας στην ΕΕ να καλύπτεται από λειτουργικό σύστημα συμφωνίας εθελοντικής εταιρικής σχέσης. Ενώ έχουν παρέλθει 15 και πλέον έτη αφότου, το 2003, το σχέδιο δράσης FLEGT έθεσε τη βάση για τις διαδικασίες αυτές, μόνο μία χώρα από τις 15 με τις οποίες η ΕΕ συνεργάζεται στο πλαίσιο διαδικασίας συμφωνίας εθελοντικής εταιρικής σχέσης διαθέτει λειτουργικό σύστημα αδειών FLEGT και μόνο μία χώρα μεταξύ των 10 σημαντικότερων εμπορικών εταίρων της ΕΕ στον τομέα της ξυλείας συμμετέχει σε διαδικασία συμφωνίας εθελοντικής εταιρικής σχέσης.

Για την τήρηση των διμερών δεσμεύσεων που έχει αναλάβει η Ευρωπαϊκή Ένωση και για τη διατήρηση της προόδου που έχει επιτευχθεί με χώρες-εταίρους που διαθέτουν σύστημα εν λειτουργία (στάδιο αδειών FLEGT), ο παρών κανονισμός περιλαμβάνει διάταξη βάσει της οποίας η ξυλεία που καλύπτεται από άδεια FLEGT θεωρείται ότι πληροί την απαίτηση νομιμότητας. Ορισμένα στοιχεία των συμφωνιών εθελοντικής εταιρικής σχέσης ενδέχεται να ενσωματωθούν όπου είναι εφικτό και να συμφωνηθούν από τους εταίρους σε ειδικά προγράμματα συνεργασίας, όπως οι εταιρικές σχέσεις για τα δάση ή άλλες μορφές συνεργασίας για την περαιτέρω υποστήριξη της δασικής διακυβέρνησης.

•Διαβουλεύσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη

Η ανοικτή δημόσια διαβούλευση που πραγματοποιήθηκε από την Επιτροπή το 2020 συγκέντρωσε σχεδόν 1,2 εκατομμύρια απαντήσεις. Η πλειονότητα των ενδιαφερομένων συμφώνησε ως προς την ανάγκη παρέμβασης σε επίπεδο ΕΕ με στόχο την ελάττωση της συμβολής της ΕΕ στην αποψίλωση και υποβάθμιση των δασών σε παγκόσμια κλίμακα. Οι περισσότεροι ενδιαφερόμενοι συμφώνησαν επίσης στη διατύπωση ορισμού της ΕΕ για τη μηδενική αποψίλωση των δασών ως απαίτηση της παρέμβασης πολιτικής.

Όσον αφορά τα μέτρα πολιτικής, η ανοικτή δημόσια διαβούλευση κατέδειξε τον μεγάλο βαθμό αποδοχής των νομικά δεσμευτικών επιλογών (απαίτηση μηδενικής αποψίλωσης, υποχρεωτική δέουσα επιμέλεια, υποχρεωτική δημόσια πιστοποίηση κ.λπ.), ενώ τα ήπια, εθελοντικά μέτρα όπως η εθελοντική δέουσα επιμέλεια, η εθελοντική επισήμανση ή η εθελοντική ιδιωτική πιστοποίηση θεωρήθηκε ότι στερούνται αποτελεσματικότητας. Η συντριπτική πλειονότητα των ενδιαφερομένων —επιχειρηματικές ενώσεις και ΜΚΟ— τάχθηκε υπέρ ενός υποχρεωτικού καθεστώτος δέουσας επιμέλειας, αν και οι προτιμήσεις ως προς τις λεπτομέρειες αυτού του συστήματος ποικίλλουν μεταξύ των απαντησάντων. Τα λεπτομερή συμπεράσματα από τις διαβουλεύσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένης της ανατροφοδότησης σχετικά με την αρχική εκτίμηση επιπτώσεων, τα συμπεράσματα της ανοικτής δημόσιας διαβούλευσης και το αποτέλεσμα της στοχευμένης διαβούλευσης με τα ενδιαφερόμενα μέρη περιλαμβάνονται στο παράρτημα 2 της εκτίμησης επιπτώσεων. Όπως προαναγγέλθηκε στην ανακοίνωση του 2019, στην Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, στη στρατηγική της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030 και στη στρατηγική «Από το αγρόκτημα στο πιάτο», η παρούσα πρωτοβουλία εστιάζει στα δάση. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και ΜΚΟ τάχθηκαν υπέρ της συμπερίληψης και άλλων οικοσυστημάτων. Με βάση την εμπειρία από την υφιστάμενη νομοθεσία, μια τέτοια επέκταση του πεδίου εφαρμογής κρίθηκε πρόωρη, καθώς η έλλειψη πρακτικής εμπειρίας θα ήταν επιζήμια για την αποτελεσματικότητα και την επιβολή των μέτρων πολιτικής που εξετάζονται στο πλαίσιο της παρούσας πρότασης. Ωστόσο, η ανάγκη και η σκοπιμότητα να επεκταθεί το πεδίο εφαρμογής της ώστε να καλύπτει και άλλα οικοσυστήματα θα αξιολογηθεί στο πλαίσιο έγκαιρης επανεξέτασης.

•Συλλογή και χρήση εμπειρογνωσίας

Για να στηρίξει την ανάλυση των διαφόρων επιλογών, η Επιτροπή ανέθεσε σύμβαση υποστήριξης σε εξωτερικούς εμπειρογνώμονες, για τη διεξαγωγή δύο μελετών με τίτλο «Impact assessment on demand side measures to address deforestation (Εκτίμηση επιπτώσεων όσον αφορά μέτρα από την πλευρά της ζήτησης για την αντιμετώπιση της αποψίλωσης των δασών) και «Support study for a Fitness Check of the EUTR and FLEGT Regulation» (Μελέτη υποστήριξης στο πλαίσιο του ελέγχου καταλληλότητας των κανονισμών EUTR και FLEGT). Οι μελέτες αυτές παρείχαν μέρος της ανάλυσης και των δεδομένων στα οποία βασίζονται οι επιλογές πολιτικής που παρουσιάζονται στην εκτίμηση επιπτώσεων και, εν συνεχεία, στον παρόντα κανονισμό. Η παρούσα πρωτοβουλία βασίζεται επίσης στα συμπεράσματα μιας τρίτης μελέτης με τίτλο «Certification and Verification Schemes in the Forest Sector and for Wood-based Products» (Καθεστώτα πιστοποίησης και επαλήθευσης στον δασικό τομέα και για προϊόντα με βάση το ξύλο), η οποία διενεργήθηκε ταυτόχρονα με την εκτίμηση επιπτώσεων.

Η Επιτροπή αξιοποίησε επίσης στοιχεία που παρασχέθηκαν κατά τις συνεδριάσεις της ομάδας εμπειρογνωμόνων / πολυμερούς πλατφόρμας φορέων για την προστασία και την αποκατάσταση των δασών του πλανήτη που συνέστησε η Επιτροπή, μεταξύ άλλων και σχετικά με τους κανονισμούς EUTR και FLEGT. Μετά την παρουσίαση του οδικού χάρτη για την παρούσα νομοθετική πρωτοβουλία, τον Φεβρουάριο του 2020, η ομάδα συνεδρίασε εννέα φορές υπό διαφορετικές συνθέσεις —συμπεριλαμβανομένων τεσσάρων ειδικών συνόδων εργασίας για τη συγκέντρωση στοιχείων σχετικά με τις επιλογές πολιτικής που μελετήθηκαν στο πλαίσιο της εκτίμησης επιπτώσεων.

Παράλληλα με τις προαναφερθείσες μελέτες υποστήριξης, τις συναντήσεις της ομάδας εμπειρογνωμόνων και τις διαβουλεύσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη, η Επιτροπή έδωσε επίσης μεγάλη προσοχή στο ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 22ας Οκτωβρίου 2020 με συστάσεις προς την Επιτροπή σχετικά με ένα νομικό πλαίσιο της ΕΕ για την ανάσχεση και την αντιστροφή της αποψίλωσης των δασών για την οποία φέρει ευθύνη η ΕΕ σε παγκόσμια κλίμακα [2020/2006 (INL)], καθώς και στις θέσεις που εξέφρασε το Συμβούλιο της ΕΕ, ιδίως δε τα συμπεράσματα του Συμβουλίου σχετικά με την ανακοίνωση του 2019.

•Εκτίμηση επιπτώσεων

Στον αρχικό έλεγχο βιωσιμότητας που διενεργήθηκε κατά την προπαρασκευαστική εκτίμηση επιπτώσεων εξετάστηκαν συνολικά 17 μέτρα πολιτικής. Ο αρχικός αυτός κατάλογος ενδεχόμενων μέτρων κάλυπτε ευρύ φάσμα πιθανών παρεμβάσεων, που περιλάμβανε τόσο ρυθμιστικά όσο και μη ρυθμιστικά μέσα. Ο έλεγχος βιωσιμότητας αξιολόγησε κάθε μέτρο πολιτικής με βάση μια σειρά κριτηρίων, όπως η νομική, τεχνική και πολιτική σκοπιμότητα και αναλογικότητα, η πιθανή αποτελεσματικότητα και αποδοτικότητά τους, καθώς και τις παρατηρήσεις που ελήφθησαν από ενδιαφερόμενους φορείς, κράτη μέλη της ΕΕ και τρίτες χώρες.

Με βάση τον έλεγχο βιωσιμότητας, προκρίθηκαν και μελετήθηκαν λεπτομερέστερα πέντε επιλογές πολιτικής: 1) βελτιωμένη διαδικασία υποχρεωτικής δέουσας επιμέλειας· 2) σύστημα συγκριτικής αξιολόγησης και κατάλογος μη συμμορφούμενων φορέων εκμετάλλευσης, σε συνδυασμό με βελτιωμένο βαθμιδωτό σύστημα υποχρεωτικής δέουσας επιμέλειας· 3) υποχρεωτική δημόσια πιστοποίηση σε συνδυασμό με βελτιωμένη απαίτηση δέουσας επιμέλειας· 4) υποχρεωτική επισήμανση σε συνδυασμό με βελτιωμένη απαίτηση δέουσας επιμέλειας· 5) απαίτηση μηδενικής αποψίλωσης για τη διάθεση στην αγορά της ΕΕ, υποστηριζόμενη από συστήματα συγκριτικής αξιολόγησης και καρτών χώρας.

Όλες οι επιλογές πολιτικής που εξετάστηκαν βασίζονται στα εξής κοινά στοιχεία: 1) ορισμός της μηδενικής αποψίλωσης με βάση τον ορισμό του FAO, με τον οποίο πρέπει να συμμορφώνονται τα προϊόντα, καθώς και πρόσθετη απαίτηση τα προϊόντα να είναι νόμιμα σύμφωνα με τη νομοθεσία της χώρας παραγωγής· 2) πεδίο εφαρμογής προϊόντων, το οποίο επανεξετάζεται και επικαιροποιείται τακτικά, με έμφαση στα βασικά προϊόντα με την υψηλότερη ενσωματωμένη αποψίλωση δασών στην ΕΕ (βοοειδή, φοινικέλαιο, σόγια, ξυλεία, κακάο και καφές) και στα σχετικά παράγωγα προϊόντα· 3) απαγόρευση διάθεσης στην αγορά της ΕΕ βασικών και παράγωγων προϊόντων που συνδέονται με την αποψίλωση και την υποβάθμιση των δασών και τα οποία δεν έχουν παραχθεί σύμφωνα με την ισχύουσα και σχετική νομοθεσία των χωρών παραγωγής. Οι επιλογές 2 έως 4 συνδυάζονται με υποχρεωτική απαίτηση δέουσας επιμέλειας, όπως προτείνεται στην επιλογή 1.

Προτιμήθηκε η επιλογή 2. Η εν λόγω επιλογή συνδυάζει την απαίτηση δέουσας επιμέλειας με ένα σύστημα συγκριτικής αξιολόγησης χωρών που θα κατηγοριοποιεί τις χώρες λαμβάνοντας υπόψη την αποψίλωση και την υποβάθμιση των δασών που συνδέονται με τα σχετικά βασικά προϊόντα, παράλληλα με κριτήρια που σχετίζονται με την ενεργό συμμετοχή των χωρών στην καταπολέμηση της αποψίλωσης και της υποβάθμισης των δασών. Θα υπάρχουν τρεις κατηγορίες χωρών —χαμηλού, συνήθους και υψηλού κινδύνου. Οι υποχρεώσεις για τους φορείς εκμετάλλευσης και τις αρχές των κρατών μελών θα ποικίλλουν ανάλογα με το επίπεδο κινδύνου που αντιπροσωπεύει η χώρα παραγωγής, με καθήκοντα απλουστευμένης δέουσας επιμέλειας για τις χώρες χαμηλού κινδύνου και ενισχυμένο έλεγχο για τις χώρες υψηλού κινδύνου.

Αναμένεται ότι η προτιμώμενη επιλογή θα αποτρέψει την αποψίλωση των δασών που προκαλείται από την κατανάλωση και παραγωγή στην ΕΕ των έξι βασικών προϊόντων που περιλαμβάνονται στο πεδίο εφαρμογής, και τα οφέλη από την άποψη των εκτάσεων δάσους που θα επηρεάζονται λιγότερο από την αποψίλωση και υποβάθμιση των δασών που προκαλούνται από την ΕΕ προβλέπεται ότι θα υπερβούν κατά πολύ τα 71 920 εκτάρια σε ετήσια βάση έως το 2030. Αυτό θα σήμαινε επίσης μείωση κατά τουλάχιστον 31,9 εκατ. μετρικούς τόνους των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα που εκλύονται στην ατμόσφαιρα κάθε χρόνο εξαιτίας της κατανάλωσης και της παραγωγής των σχετικών βασικών προϊόντων στην ΕΕ, κάτι που θα μπορούσε να οδηγήσει σε εξοικονόμηση τουλάχιστον 3,2 δισ. EUR ετησίως. Επιπλέον, η επιλογή αυτή αναμένεται να συμβάλει αποφασιστικά στην προστασία της βιοποικιλότητας, η οποία με τη σειρά της συνδέεται επίσης στενά με την πρόληψη της κλιματικής αλλαγής.

Η επιλογή αυτή θα συμβάλει επίσης στην επίτευξη των ειδικών στόχων της παρέμβασης της ΕΕ, δηλαδή στη δημιουργία ίσων όρων ανταγωνισμού για τις εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην αγορά της ΕΕ, την ελαχιστοποίηση της κατανάλωσης προϊόντων που προέρχονται από αλυσίδες εφοδιασμού που συνδέονται με την αποψίλωση ή την υποβάθμιση των δασών, και την αύξηση της ζήτησης και της εμπορίας νόμιμων και «μηδενικής αποψίλωσης» βασικών και παράγωγων προϊόντων στην ΕΕ. Οι μικροκαλλιεργητές που παράγουν τα σχετικά βασικά προϊόντα ενδέχεται να αντιμετωπίσουν δυσκολίες προσαρμογής. Όλοι αυτοί οι παράγοντες αναμένεται να μετριαστούν από την προτεινόμενη καταληκτική ημερομηνία του 2020, καθώς τα περισσότερα προϊόντα που διατίθενται σήμερα στο εμπόριο θα προέρχονται από γη που θα έχει τεθεί σε παραγωγή πριν από το 2020.

•Καταλληλότητα και απλούστευση του κανονιστικού πλαισίου