ΠΡΑΣΙΝΟ ΒΙΒΛΙΟ Φως στο μέλλον Επιτάχυνση της εξάπλωσης των καινοτόμων τεχνολογιών φωτισμού /* COM/2011/0889 τελικό */





ΠΡΑΣΙΝΟ ΒΙΒΛΙΟ Φως στο μέλλον Επιτάχυνση της εξάπλωσης των καινοτόμων τεχνολογιών φωτισμού Το μερίδιο της ηλεκτρικής ενέργειας που καταναλώνεται για φωτισμό ανέρχεται σε 19% σε παγκόσμιο επίπεδο και σε 14% στην Ευρωπαϊκή Ένωση[1]. Καθώς στην Ευρώπη καταργούνται σταδιακά οι λαμπτήρες πυράκτωσης[2], πρέπει να αντικατασταθούν από νέες, ενεργειακά αποδοτικές και φιλικές προς το περιβάλλον τεχνολογίες φωτισμού. Ο φωτισμός στερεάς κατάστασης (Solid State Lighting, SSL) είναι η πιο πρωτοποριακή τεχνολογία που αναδύεται στην αγορά. Βασίζεται σε φως εκπεμπόμενο από ημιαγώγιμα υλικά, τα οποία μετατρέπουν την ηλεκτρική ενέργεια σε φως, και περιλαμβάνει τις διόδους φωτισμού LED και OLED[3]. Η τεχνολογία SSL χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά σε φωτεινούς σηματοδότες ρύθμισης κυκλοφορίας και σε φανούς αυτοκινήτων. Ήδη χρησιμοποιείται ευρύτερα σε φωτιζόμενες οθόνες και τηλεοράσεις και διεισδύει πλέον στην αγορά φωτισμού εν γένει. Τα προσεχή έτη, η τεχνολογία SSL θα γίνει η πιο ευέλικτη και ενεργειακά αποδοτική τεχνολογία για γενικό φωτισμό και θα παρέχει φως υψηλής ποιότητας και οπτικής απόδοσης σε συνδυασμό με τις νέες αρχιτεκτονικές και σχεδιαστικές επιλογές για βελτιωμένη άνεση και ευεξία[4]. Η αφομοίωση της τεχνολογίας SSL σε ευρεία κλίμακα μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη, και ιδίως τον στόχο βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης[5]. Τούτο θα έχει σημαντικό αντίκτυπο στους Ευρωπαίους χρήστες (καταναλωτές και επαγγελματίες) και στην ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας φωτισμού. Ωστόσο, η ευρύτερη αφομοίωση των προϊόντων SSL από την αγορά προσκρούει επί του παρόντος σε πολλά προβλήματα: στην υψηλή τιμή τους· στο ότι οι χρήστες δεν είναι εξοικειωμένοι με αυτή τη νέα τεχνολογία και χρειάζεται να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη στη χρήση τους· στις ραγδαίες καινοτομίες σε αυτήν την τεχνολογία· στην έλλειψη προτύπων. Η Ευρώπη εφαρμόζει ήδη ευρύ φάσμα μέσων άσκησης πολιτικής που ενθαρρύνουν τη χρήση των ενεργειακά αποδοτικών τεχνολογιών, συμπεριλαμβανομένου του φωτισμού, μέσα που υπόκεινται σε τακτικές αναθεωρήσεις και επικαιροποιήσεις. Επίσης, η Ευρώπη έχει αναγνωρίσει το σημαντικό ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει ο δημόσιος τομέας στην ταχεία διείσδυση των εν λόγω τεχνολογιών στην αγορά μέσω δημοσίων συμβάσεων[6]. Ως εκ τούτου, το ερώτημα είναι κατά πόσον είναι αναγκαία και εφικτά σε ευρωπαϊκό επίπεδο νέα ή πρόσθετα μέτρα που θα μπορούσαν να τονώσουν την ταχεία αφομοίωση της τεχνολογίας SSL και. εάν ναι, ποια είναι αυτά τα μέτρα; Ο ευρωπαϊκός κλάδος φωτισμού έχει σαφή ρόλο να διαδραματίσει για τη μετάβαση στον φωτισμό SSL. Πρόκειται για βιομηχανικό κλάδο μεγάλου μεγέθους και παγκόσμιας κλάσης, έτοιμο να αξιοποιήσει το δυναμικό του σε συμβατικό φωτισμό, ώστε να αποκομίσει οφέλη από αυτή την αναδυόμενη τεχνολογία. Ωστόσο, η τεχνολογία SSL αφομοιώνεται με βραδείς ρυθμούς από την αγορά της Ευρώπης και είναι αποσπασματικά τα μέτρα για την έρευνα, την καινοτομία και τη συνεργασία που αφορούν τον φωτισμό SSL. Αντίθετα, σε άλλες περιοχές του κόσμου, ιδιαίτερα στην Ασία και τις ΗΠΑ, ο κλάδος φωτισμού προχωρεί με ταχείς ρυθμούς, έχοντας σημαντική κρατική στήριξη[7]. Προκειμένου η Ευρώπη να συμβαδίσει με τον παγκόσμιο ανταγωνισμό και τη ραγδαία ανάπτυξη της τεχνολογίας και να αντιμετωπίσει τα προαναφερόμενα ζητήματα, είναι πλέον απαραίτητη η ανάληψη δράσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο ώστε να επιτευχθούν δύο στενά αλληλένδετοι βασικοί στόχοι: (1) όσον αφορά τους Ευρωπαίους χρήστες (πλευρά ζήτησης): αύξηση της ευαισθητοποίησης και μέτρα επίδειξης για τους καταναλωτές, τους επαγγελματίες χρήστες και τους ιθύνοντες προμηθειών του δημοσίου ότι αυτή η νέα τεχνολογία φωτισμού είναι υψηλής ποιότητας και εξοικονομεί ενέργεια και χρήματα καθόλη τη μακρά διάρκεια ζωής του, συμβάλλοντας κατά συνέπεια στην τήρηση των στόχων για την ενεργειακή απόδοση που έχει θέσει η Ευρώπη ώστε να ανταποκριθεί στόχους απόδοσης, και υποβολή προτάσεων για νέες πρωτοβουλίες ώστε να αποφευχθεί πρόωρη αποτυχία της αγοράς (2) όσον αφορά τον ευρωπαϊκό κλάδο φωτισμού (πλευρά προσφοράς): προτάσεις· πολιτικής οι οποίες ενισχύουν την ανταγωνιστικότητα και την παγκόσμια πρωτοπορία στον κλάδο του φωτισμού και συμβάλλουν στην οικονομική μεγέθυνση και την απασχόληση στην Ευρώπη. Το παρόν Πράσινο Βιβλίο αποτελεί μέρος της εμβληματικής πρωτοβουλίας «Ψηφιακό θεματολόγιο για την Ευρώπη» που εντάσσεται στη στρατηγική «Ευρώπη 2020»[8] για έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη[9]. Στο Πράσινο Βιβλίο καθορίζονται τα βασικά θέματα που πρέπει να επιλυθούν στο πλαίσιο ευρωπαϊκής στρατηγικής με στόχο να επιταχυνθεί η ανάπτυξη υψηλής ποιότητας SSL για γενικό φωτισμό. Έχει εκπονηθεί με σκοπό να βοηθήσει την Ευρώπη να επιτύχει τους καίριους στόχους για την ενεργειακή απόδοση, την καινοτομία και τη βιομηχανική πολιτική για την Ευρώπη του 2020. Στο Πράσινο Βιβλίο προτείνεται να δρομολογηθεί σειρά νέων πολιτικών πρωτοβουλιών και δημόσιος διάλογος με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη στην Ευρώπη, με σκοπό να επιταχυνθεί ο ρυθμός εξάπλωσης των SSL. Η φιλόδοξη επιδίωξη είναι να οριστεί προδραστικά με το Πράσινο Βιβλίο συνεκτική δέσμη στρατηγικών στόχων στην Ένωση που να αφορούν τόσο την πλευρά της ζήτησης όσο και την πλευρά της προσφοράς, καθώς και να καθοριστούν οι γενικές προϋποθέσεις για την επίτευξη αυτών των στόχων ως βάση μελλοντικής δράσης για όλους τους εμπλεκόμενους φορείς. Σε αυτόν τον διάλογο καλούνται να συμμετάσχουν τα ενδιαφερόμενα μέρη από τον ερευνητικό τομέα και τις επιχειρήσεις, τις κυβερνήσεις, την κοινωνία των πολιτών, καθώς και οι πολίτες. Δεδομένου ότι το ψηφιακό θεματολόγιο για την Ευρώπη είναι οριζόντια πρωτοβουλία, το παρόν Πράσινο Βιβλίο έχει σημαντικές διασυνδέσεις με αρκετές άλλες εμβληματικές πρωτοβουλίες της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Για παράδειγμα, η Επιτροπή προτείνει την εφαρμογή των γενικών στόχων που έχει καθορίσει η Ένωση για την πολιτική στο θέμα της καινοτομίας[10] και της νέας βιομηχανικής πολιτικής[11] στον τομέα του SSL. Επίσης, προτείνει πλαίσιο δράσεων που σχετίζονται με ορισμένες πιο συγκεκριμένες πρωτοβουλίες της Ένωσης, όπως: το σχέδιο του 2011 για την ενεργειακή απόδοση6, το επικείμενο νέο πλαίσιο για την έρευνα και την καινοτομία «Ορίζοντας 2020»[12], η θεματική στρατηγική για την πρόληψη και την ανακύκλωση των αποβλήτων[13], η πρωτοβουλία για τις βασικές τεχνολογίες γενικής εφαρμογής[14] και τα Ταμεία Περιφερειακής Πολιτικής[15]. 1. SSL: νέος τρόπος φωτισμού Οι τεχνολογίες SSL για γενικές εφαρμογές φωτισμού περιλαμβάνουν τις πηγές φωτός LED και OLED, τα φωτιστικά σώματα[16] και διατάξεις ρύθμισης. Παράγουν λευκό φως σε διαφορετικές χρωματικές παραλλαγές και αποχρώσεις, από το θερμό έως το ψυχρό λευκό. Οι λαμπτήρες LED και τα φωτιστικά σώματα LED περιλαμβάνουν υψηλής φωτεινότητας σημειακές πηγές φωτός LED. Οι διατάξεις OLED βασίζονται σε οργανικές πηγές φωτός (π.χ. πολυμερή) οι οποίες εκπέμπουν φως ομοιόμορφα από δισδιάστατη επιφάνεια και είναι δυνατόν να διαμορφωθούν σε οποιοδήποτε επιθυμητό μέγεθος και σχήμα, μεταξύ άλλων και ως διαφανή εύκαμπτα φύλλα (πάνελ). Η τεχνολογία LED είναι πλέον ώριμη. Η τεχνολογία OLED δεν είναι ακόμη ώριμη[17] και στην αγορά διατίθενται μόνο μικρές παρτίδες σε ακριβές τιμές. Η τεχνολογία OLED θα καταστεί πολύ σημαντικότερη τα προσεχή έτη, όταν οι διατάξεις OLED θα εισέλθουν στην αγορά γενικού φωτισμού και θα ανοίξουν τον δρόμο για φάσμα νέων εφαρμογών φωτισμού. Η τεχνολογία SSL είναι τεχνολογικό άλμα για τον γενικό φωτισμό από πολλές βασικές απόψεις: · Ενεργειακή απόδοση: Τα νέα προϊόντα SSL είναι ενεργειακώς εξίσου αποδοτικά με τα πλέον προηγμένα αντίστοιχα προϊόντα (λαμπτήρες φθορισμού ή αλογόνου) που προσεγγίζουν το βέλτιστο επίπεδο απόδοσης το οποίο είναι δυνατόν να επιτύχουν. Τα αμέσως προσεχή έτη, η ενεργειακή απόδοση της τεχνολογίας SSL θα υπερβεί κατά πολύ την ενεργειακή απόδοση κάθε άλλης τεχνολογίας φωτισμού. Θα καταστήσει δυνατή σημαντική εξοικονόμηση ενέργειας[18] σε δεόντως μελετημένες, τοποθετημένες και λειτουργούσες εγκαταστάσεις έξυπνου φωτισμού[19], και θα συμβάλλει σημαντικά στη μείωση του CO2 σε ευρωπαϊκό επίπεδο[20]. · Ποιότητα φωτισμού και οπτική άνεση: Η τεχνολογία SSL προσφέρει υψηλής ποιότητας φωτισμό[21] και οπτική άνεση από πλευράς απόδοσης χρωμάτων (ζωηρά κορεσμένα χρώματα φωτιζόμενων αντικειμένων) και δυναμική ρύθμιση (φάσματος του φωτός, στιγμιαίας έναυσης/σβέσης και αυξομείωσης έντασης φωτισμού). Η τεχνολογία SSL έχει μακρά διάρκεια ζωής[22] και μειωμένο κόστος συντήρησης, ενώ δεν περιέχει υδράργυρο. Σε προϊόντα SSL είναι εύκολη η ρύθμιση της έντασης και του χρώματος, ώστε να είναι δυνατή η προσαρμογή του φωτισμού ανάλογα με τις απαιτήσεις της εφαρμογής ή τις προσωπικές επιθυμίες των χρηστών. Επιπλέον, από τις υπό εξέλιξη μελέτες προκύπτει ότι οι συνθήκες περιβάλλοντος φωτισμού που δημιουργούν μερικοί λαμπτήρες LED συμβάλλουν στην ευεξία και βελτιώνουν τις συνθήκες μάθησης και εργασίας (π.χ. σε σχολεία και γραφεία), και επηρεάζουν θετικά τη ζωτικότητα των ανθρώπων, τη ικανότητα συγκέντρωσής τους και την εγρήγορση[23]. · Σχεδιασμός και αισθητική: Η τεχνολογία SSL προσφέρει στους μελετητές φωτισμού και στον κλάδο σχεδόν απεριόριστη ελευθερία για την ανάπτυξη νέων ιδεών φωτισμού και παραμέτρων σχεδιασμού. Καθιστά δυνατές νέες μορφές φωτιστικών σωμάτων και συστημάτων φωτισμού καθώς και την πλήρη ένταξή τους σε δομικά στοιχεία (τοίχους, οροφές, παράθυρα). Ιδίως οι OLED θα ανοίξουν τον δρόμο για πρωτόγνωρες εφαρμογές φωτισμού και θα διαδραματίσουν καίριο στοιχείο για την ανάπτυξη λεπτών, υψηλής απόδοσης εύκαμπτων φύλλων που προσφέρουν μέγιστη ευελιξία σχεδιασμού. Με τον συνδυασμό χρωμάτων και σχημάτων που προσφέρουν, οι LED και OLED θα δημιουργήσουν νέες ευκαιρίες για την εξατομικευμένη προσαρμογή του φωτός του περιβάλλοντος, συμβάλλοντας έτσι στην άνεση και την ευεξία. · Καινοτομία και νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες: Ο συνδυασμός και η αξιοποίηση της ευρείας κλίμακας χαρακτηριστικών και οφελών της τεχνολογίας SSL θα αποφέρει πολλές νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες για τον κλάδο και θα επιφέρει αλλαγές του τύπου επιχειρηματικών δραστηριοτήτων ― από την πώληση πηγών φωτός και φωτιστικών σωμάτων μεταστροφή στην ενσωμάτωσή τους στην εσωτερική διαρρύθμιση και στα κτήρια, από την πώληση ανταλλακτικών λαμπτήρων μεταστροφή στην πώληση ευφυών συστημάτων και λύσεων φωτισμού ― καθώς και τη συγκρότηση νέου τύπου αγορών στις οποίες ο φωτισμός θα πωλείται ως υπηρεσία. Οι εντατικές δραστηριότητες παραγωγής και έρευνας σε όλο τον κόσμο επαγγέλλονται για τα προσεχή έτη περαιτέρω βελτίωση των επιδόσεων των προϊόντων SSL (δηλαδή της ενεργειακής απόδοσης και της ποιότητάς τους) και σημαντική μείωση του κόστους τους. Για παράδειγμα, οι σύγχρονης τεχνολογίας δίοδοι LED λευκού χρώματος έχουν ήδη φτάσει ενεργειακή απόδοση 30-50%[24], φωτεινή απόδοση[25] 100-150 lumen/Watt (lm/W) και δείκτη χρωματικής απόδοσης (CRI)[26] 80. Οι τιμές-στόχοι για τις LED θερμού λευκού χρώματος τα επόμενα 10 χρόνια είναι: ενεργειακή απόδοση 50-60%, φωτεινή απόδοση μεγαλύτερη των 200 lm/W και CRI μεγαλύτερο από 90. Η φωτεινή απόδοση των προϊόντων OLED σύγχρονης τεχνολογίας ανέρχεται σε περίπου 50 lm/W. Παρότι η φωτεινή απόδοση των προϊόντων OLED θεωρείται ότι θα υπολείπεται πάντα εκείνης των LED, η προστιθέμενη αξία της τεχνολογίας OLED θα προέλθει από το μέγεθος, την ευελιξία και τις ευκαιρίες που προσφέρουν οι πρωτόγνωρες εφαρμογές της. Το 2010, τα συνολικά έσοδα της παγκόσμιας αγοράς γενικού φωτισμού ήταν 52 δις ευρώ περίπου, εκ των οποίων σχεδόν το 30% δαπανήθηκε στην Ευρώπη. Μέχρι το 2020, η παγκόσμια αγορά προβλέπεται να ανέλθει στα 88 δις ευρώ, ενώ το μερίδιο της Ευρώπης θα υποχωρήσει κάτω από το 25%[27]. Η τρέχουσα διείσδυση των SSL στην αγορά της Ευρώπης είναι πολύ χαμηλή: το μερίδιο αγοράς LED (σε αξία) ανήλθε σε 6,2% το 2010. Αρκετές μελέτες προβλέπουν ότι το 2020 τα προϊόντα SSL θα καταλαμβάνουν περισσότερο από το 70% των προϊόντων για γενικό φωτισμό στην ευρωπαϊκή αγορά27. Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με την πρόκληση της άρσης των υφιστάμενων φραγμών στην αξιοποίηση του δυναμικού της τεχνολογίας SSL, συμβάλλοντας παράλληλα να παραμείνει ο ευρωπαϊκός κλάδος φωτισμού στην πρώτη γραμμή του παγκόσμιου ανταγωνισμού. 2. Τεχνολογία SSL και ευρωπαίοι χρήστες 2.1. Μεγάλο δυναμικό για την εξάπλωση της τεχνολογίας SSL στην Ευρώπη Ο φωτισμός αποτελεί βασική υπηρεσία οικιακής χρήσης, σε δημόσιους χώρους και άλλες εφαρμογές, οι οποίες εκτείνονται από τις διαφημιστικές πινακίδες, την αυτοκινητοβιομηχανία, τους σηματοδότες ρύθμισης της κυκλοφορίας και τον οδικό φωτισμό μέχρι τον φωτισμό γραφείων και δημοσίων κτηρίων. Στην Ευρώπη, το 52% των συνολικών εσόδων της αγοράς προέρχονται από τον επαγγελματικό φωτισμό (μη οικιστικά κτήρια και οδικός φωτισμός) και το υπόλοιπο μερίδιο από τον οικιακό φωτισμό27. Για φωτισμό καταναλώνεται στα κτήρια γραφείων έως και το 50% της συνολικής κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ αυτό το ποσοστό είναι 20-30% στα νοσοκομεία, 15% στα εργοστάσια, 10-15% στα σχολεία και 10-12% στις κατοικίες[28]. Οι LED διατέθηκαν στην αγορά γενικού φωτισμού ως σημειακά φωτιστικά (spot) ενσωματωμένα στην οροφή και για την αναβάθμιση λαμπτήρων με αντικατάστασή τους, αλλά η πρόσφατη εξέλιξη της τεχνολογίας έχει καταστήσει δυνατή την ενσωμάτωση και χρήση τους για πολύ απαιτητικότερες εφαρμογές: οδικό φωτισμό, υψηλής φωτεινότητας φωτισμό εσωτερικών και εξωτερικών χώρων, προθήκες καταστημάτων, γενικό φωτισμό εμπορευμάτων, κ.λπ. Ακολούθησε τάχιστα η χρήση τους σε εμπορικά κέντρα, σε ορισμένα εκ των οποίων επιτυγχάνεται εξοικονόμηση ενέργειας 60% και χρόνοι αποπληρωμής 3 ετών περίπου[29]. Ο φωτισμός με LED αξιοποιήθηκε ιδιαιτέρως για ανακαινίσεις σε ξενοδοχεία, όπου επιτυγχάνεται έως και 90% υψηλότερη ενεργειακή απόδοση σε σύγκριση με τις προηγούμενες εγκαταστάσεις[30]. Οι δυνατότητες εξάπλωσης των LED στην Ευρώπη είναι πολύ μεγάλες, καθώς το 75% των υφιστάμενων εγκαταστάσεων φωτισμού είναι παλαιότερες της 25ετίας[31]. Έχουν ήδη πραγματοποιηθεί οι πρώτες μελέτες σχετικά με τον αντίκτυπο ολόκληρου του κύκλου ζωής του φωτισμού LED σε σύγκριση με άλλες τεχνολογίες φωτισμού28. Πρέπει να συνεχιστεί η παρακολούθηση του αντικτύπου ολόκληρου του κύκλου ζωής ενόσω εξελίσσεται η τεχνολογία LED. Στο μέλλον, οι εφαρμογές SSL θα επεκταθούν πέραν της απλής αντικατάστασης των υφιστάμενων συστημάτων φωτισμού, για παράδειγμα με ενσωμάτωσή τους στην επίπλωση ή στα κτήρια. Σε μακροπρόθεσμη βάση, αυτό θα μπορούσε να μειώσει την αναμενόμενη εξοικονόμηση ενέργειας, ένα φαινόμενο γνωστό ως «φαινόμενο αντίρροπου αποτελέσματος» (rebound effect)[32]. Το μερίδιο του φωτισμού ανέρχεται στο 50% ηλεκτρικής ενέργειας που καταναλώνεται στις ευρωπαϊκές πόλεις[33]. Όλο και περισσότερες πόλεις καταστρώνουν στρατηγική βιώσιμου αστικού φωτισμού που ενσωματώνεται στην πολιτική αστικής ανάπτυξης και υλοποιείται σε στενή συνεργασία με τους μελετητές φωτισμού, τους αρχιτέκτονες και τους πολεοδόμους. Οι δυνατότητες του SSL να γίνει η τεχνολογία για την αντικατάσταση περισσοτέρων των 90 εκατομμυρίων φανών οδικού φωτισμού στην Ευρώπη και η ταχεία εξέλιξη αυτή της τεχνολογίας παρακίνησαν πολλές ευρωπαϊκές πόλεις[34] να δρομολογήσουν πιλοτικές δράσεις για να εξοικειωθούν με αυτήν, να αποκομίσουν πείρα όσον αφορά τα πλεονεκτήματα και να κατανοήσουν τα ενδεχόμενα μειονεκτήματά της. Ορισμένα κράτη μέλη χρηματοδοτούν πιλοτικές δράσεις χρήσης SSL ή διάφορες καινοτομικές δραστηριότητες[35]. Υπάρχουν επίσης οι περιπτώσεις σύστασης συμπράξεων του δημοσίου και του ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ) οι οποίες έχουν αναλάβει τον δημόσιο φωτισμό για 20 έως 30 έτη[36]. 2.2. Θέματα και προβλήματα που αφορούν την αφομοίωση των προϊόντων SSL από τους ευρωπαίους χρήστες Υπάρχει ήδη στην αγορά ευρύ φάσμα προϊόντων SSL προσαρμοσμένων στις ανάγκες των διαφόρων χρηστών. Εξακολουθούν όμως να υπάρχουν πολλά προβλήματα στην αφομοίωση των προϊόντων SSL από τους καταναλωτές, τους επαγγελματίες χρήστες και τη τοπική αυτοδιοίκηση, οι οποίες πρέπει να αντιμετωπιστούν με την υιοθέτηση ευρωπαϊκής προσέγγισης. Τα κυριότερα προς αντιμετώπιση ζητήματα είναι τα ακόλουθα: Ζητήματα που αφορούν τους καταναλωτές και τους επαγγελματικούς χρήστες – Προϊόντα LED κακής ποιότητας: Υπάρχουν ήδη μερικά καλής ποιότητας προϊόντα LED στην αγορά της ΕΕ, προσφέρονται όμως πολλά κακοσχεδιασμένα και κακοκατασκευασμένα προϊόντα LED, που εκπέμπουν χαμηλής ποιότητας ψυχρό λευκό φως και χρησιμεύουν κατά κύριο λόγο ως λαμπτήρες αντικατάστασης. Επιπλέον, οι καταναλωτές διαπιστώνουν συχνά ότι η πραγματική διάρκεια ζωής προϊόντων LED είναι πολύ συντομότερη από την αναφερόμενη στη συσκευασία του προϊόντος[37]. Οι ελάχιστες απαιτήσεις για την ποιότητα των προϊόντων LED θεωρούνται βασικός παράγοντας που θα εγγυάται την ικανοποίηση των καταναλωτών από την τεχνολογία φωτισμού LED και την μεγέθυνση της αγορά LED. Τα κράτη μέλη είναι αρμόδια για την παρακολούθηση της απόδοσης και της ασφάλειας των προϊόντων που πωλούνται στην αγορά της ΕΕ και φέρουν τη σήμανση CE (εποπτεία της αγοράς). Η ύπαρξη αποτελεσματικού συστήματος εποπτείας της αγοράς αποτελεί προϋπόθεση για την αφομοίωση υψηλής ποιότητας προϊόντων LED από την αγορά της ΕΕ. – Υψηλό αρχικό κόστος αγοράς: Η ταχεία πρόοδος που σημειώνεται στα κατασκευαστικά στοιχεία SSL τις μεθόδους παραγωγής τους, καθώς και οι μεγάλες επενδύσεις από διάφορες εταιρίες συνεπάγονται πτώση του κόστους των SSL κατά ποσοστό 30% ανά έτος. Ωστόσο, στο ορατό μέλλον οι λαμπτήρες LED θα εξακολουθήσουν θα είναι ακριβότεροι από τις λοιπές τεχνολογίες φωτισμού[38]. Οι υψηλής ποιότητας LED έχουν μικρότερο κόστος συντήρησης επειδή προσφέρουν μακρά διάρκεια ζωής. Οι επαγγελματικοί χρήστες πρέπει να αποφασίζουν για την αγορά των προϊόντων φωτισμού τους με βάση τον υπολογισμό του συνολικού κόστους ιδιοκτησίας (total cost of ownership,TCO)[39]. – Οι χρήστες κατά κανόνα δεν έχουν πλήρη επίγνωση των πλεονεκτημάτων και των δυνατοτήτων των τεχνολογιών SSL: Οι χρήστες δεν αντιλαμβάνονται ακόμη ότι η SSL είναι τεχνολογία χαμηλών εκπομπών άνθρακα και δεν είναι σε θέση να σταθμίσουν το κόστος του φωτισμού SSL σε σύγκριση με τα πλεονεκτήματά του. – Ανεπαρκής ή κακή ενημέρωση σχετικά με τα εν λόγω προϊόντα: Όταν οι καταναλωτές αποφασίζουν να αγοράσουν προϊόντα SSL, δυσκολεύονται να επιλέξουν το σωστό προϊόν, διότι πρέπει να κατανοήσουν διάφορες τεχνικές ιδιότητες οι οποίες δεν αναφέρονται ή, συχνά, δεν εξηγούνται καλά στη συσκευασία του προϊόντος (π.χ. παραπλανητικοί ισχυρισμοί ισοδυναμίας σχετικά με την φωτεινή ροή που παρέχει το συσκευασμένο προϊόν, κ.λπ.). – Ανησυχίες για την βιολογική ασφάλεια (ο «κίνδυνος κυανού φωτός»): Έχουν εκφραστεί ανησυχίες για τις επιπτώσεις που έχει στον αμφιβληστροειδή χιτώνα η κυανή φασματική συνιστώσα του φωτός των LED[40]. Ωστόσο, σύμφωνα με το σχέδιο έκθεσης της ΕΕΑΝΚΥ[41] με θέμα «Επιπτώσεις του τεχνητού φωτός στην υγεία», δεν εντοπίστηκαν αποδεικτικά στοιχεία ότι το κυανό φως από τον τεχνητό φωτισμό (στον οποίο περιλαμβάνονται οι λαμπτήρες LED για τους καταναλωτές) συνιστά ιδιαίτερο κίνδυνο. Παρ’ όλα αυτά, η ΕΕΑΝΚΥ συνέστησε προκαταρκτικώς να εξεταστεί η λήψη μέτρων κατά της κατάχρησης του τεχνητού φωτισμού εν γένει. – Ταχεία τεχνολογική απαξίωση και η έλλειψη προτύπων: Οι χρήστες διστάζουν να επενδύσουν σε SSL λόγω της πτώσης των τιμών και της ραγδαίας τεχνολογικής βελτίωσης (κάθε 18-24 μήνες διπλασιασμός της φωτεινής απόδοσης των LED στα εργαστήρια). Προς το παρόν διαπιστώνονται κενά στην τυποποίηση της τεχνολογίας, συμπεριλαμβανομένων των κενών ασφάλειας. Επιπλέον, πρέπει να αντιμετωπιστούν τα ακόλουθα προβλήματα στην εξάπλωση των SSL στις πόλεις και τα ιδιωτικά κτήρια: Τα προβλήματα που αφορούν ιδιαιτέρως την ευρεία εξάπλωση του φωτισμού SSL στις πόλεις – Οι πόλεις είναι επιφυλακτικές, δεν έχουν επαρκή κίνητρα ή δεν γνωρίζουν ότι είναι δυνατόν να αντικαταστήσουν παρωχημένης τεχνολογίας εξωτερικό φωτισμό με ενεργειακώς αποδοτικότερο: Πολλές πόλεις που προς το παρόν διστάζουν να χρησιμοποιήσουν σε ευρεία κλίμακα SSL για υπαίθριο φωτισμό, κυρίως λόγω του υψηλού αρχικού κόστους επένδυσης που συχνά προσκρούει στους σφιχτούς ετήσιους προϋπολογισμούς των πόλεων (έστω και εάν αυτό αντισταθμίζεται γενικώς από το σημαντικά χαμηλότερο κόστος διάρκειας ζωής του φωτισμού). Άλλοι λόγοι είναι η έλλειψη εμπιστοσύνης στα συστήματα πιστοποίησης της ποιότητας και προτύπων για τη σύνταξη των κατάλληλων προδιαγραφών. Τα προβλήματα που αφορούν ιδιαιτέρως την εξάπλωση του φωτισμού SSL στα ιδιωτικά κτήρια – Ο σύγκρουση συμφερόντων ιδιοκτήτη – μισθωτή ακινήτου: Πρόκειται για την απόκλιση των συμφερόντων του ιδιοκτήτη του κτιρίου, ο οποίος πληρώνει την αρχική δαπάνη για το φωτισμό, από εκείνα του χρήστη, ο οποίος κατά κανόνα πληρώνει το τρέχον κόστος[42]. Τούτο έχει ως αποτέλεσμα να παρεμποδίζεται η εφαρμογή ενεργειακώς αποδοτικού φωτισμού και η αξιοποίηση των ευκαιριών ενεργειακής εξοικονόμησης που συνεπάγεται6. 2.3. Πρωτοβουλίες για την αφομοίωση της τεχνολογίας SSL από τους καταναλωτές και τους χρήστες Τα μέσα άσκησης πολιτικής και οι νομοθετικές πράξεις της ΕΕ που εφαρμόζονται στα προϊόντα SSL Υφίσταται ήδη ευρύ φάσμα προαιρετικών ή υποχρεωτικών μέσων της ΕΕ σχετικά με τα προϊόντα SSL που θα συμβάλουν στην στήριξη της περαιτέρω εξάπλωσης τους με τη θεσμοθέτηση ελάχιστων απαιτήσεων για την απόδοση και την ασφάλεια τους. Στα σημαντικότερα μέσα συγκαταλέγονται: ο οικολογικός σχεδιασμός[43], η επισήμανση της ενεργειακής απόδοσης[44], το οικολογικό σήμα[45], η οδηγία για τη χαμηλή τάση ή οδηγία για τη γενική ασφάλεια των προϊόντων[46], η οδηγία για τον περιορισμό της χρήσης ορισμένων επικίνδυνων ουσιών (RoHS) και η οδηγία για τα απόβλητα ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού (ΑΗΕΕ)[47], οι οικολογικές δημόσιες συμβάσεις (GPP)[48] και το νέο νομοθετικό πλαίσιο[49]. Τα μέσα αυτά επανεξετάζονται σε τακτά χρονικά διαστήματα ώστε να αποτυπώνουν την τεχνολογική πρόοδο και, ενδεχομένως, τη νέα πολιτική της ΕΕ στο εκάστοτε πεδίο. Συγκεκριμένα: – Επί του παρόντος αναθεωρούνται ή εκπονούνται τα μέτρα εφαρμογής της οδηγίας για τον οικολογικό σχεδιασμό και της οδηγίας για την επισήμανση της ενεργειακής απόδοσης, καθώς και του κανονισμού για το οικολογικό σήμα των πηγών φωτός. Η Επιτροπή προτίθεται να εκδώσει νέο κανονισμό για τον οικολογικό σχεδιασμό των κατευθυντικών πηγών φωτός (ανακλαστικοί λαμπτήρες). Θα θεσπίσει υποχρεωτική ενωσιακή νομοθεσία για κατευθυντικούς λαμπτήρες με τις ελάχιστες απαιτήσεις λειτουργικότητας για όλες τις LED (δυνάμει του ισχύοντος κανονισμού για τον οικολογικό σχεδιασμό, οι μη κατευθυντικές LED πρέπει ήδη να τηρούν τις ελάχιστες απαιτήσεις ενεργειακής απόδοσης)[50]. Στον αναθεωρημένο κανονισμό για την επισήμανση της ενεργειακής απόδοσης, η Επιτροπή προτίθεται να συμπεριλάβει τις LED και όλα τα είδη κατευθυντικών λαμπτήρων και λαμπτήρων επαγγελματικής χρήσης[51]. – Η οδηγία για τη χαμηλή τάση θα προσαρμοστεί στο νέο νομοθετικό πλαίσιο46. – Μέχρι το τέλος του 2011, θα εγκριθούν τα νέα κριτήρια της ΕΕ για τις οικολογικές δημόσιες συμβάσεις (ΟΔΣ) όσον αφορά τον εσωτερικό φωτισμό και θα επικαιροποιηθούν τα υφιστάμενα κριτήρια όσον αφορά τον οδικό φωτισμό και τους σηματοδότες κυκλοφορίας. – Προβλέπεται να εκπονηθούν, το 2012, αναθεωρημένα κριτήρια για την απονομή οικολογικού σήματος σε πηγές φωτός, ιδίως ώστε να συμπεριληφθούν οι LED. Πέραν από τα προαναφερόμενα: – Το πρόγραμμα GreenLight[52] είναι εθελοντική πρωτοβουλία με σκοπό την ενθάρρυνση μη οικιακών καταναλωτών ηλεκτρικής ενέργειας (δημόσιων και ιδιωτικών) να μειώσουν τη χρήση ενέργειας για φωτισμό με την εγκατάσταση ενεργειακά αποδοτικών τεχνολογιών φωτισμού στις εγκαταστάσεις τους· – Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) εξετάζει επί του παρόντος το θέμα της ποιότητας SSL σε παγκόσμιο επίπεδο, με την κατάρτιση συστήματος διασφάλισης της ποιότητας SSL[53], με τη συμμετοχή στην εναρμόνιση των δοκιμών επιδόσεων και την καταβολή προσπαθειών για την ανάπτυξη των υποδομών διαπίστευσης[54]. Με βάση τα προβλήματα που διαπιστώθηκαν χρειάζεται περαιτέρω δράση για να επιταχυνθεί η εξάπλωση του φωτισμού SSL στην Ευρώπη: Από τη σκοπιά των καταναλωτών – Οι ενδιαφερόμενοι ή/και οι ενώσεις καταναλωτών σε θέματα φωτισμού καλούνται να οργανώσουν εκστρατείες για να ευαισθητοποιήσουν τους χρήστες στα προϊόντα SSL και να τους βοηθήσουν να κατανοήσουν πώς να επιλέγουν τα προϊόντα SSL που χρειάζονται. – Τα κράτη μέλη και ο κλάδος φωτισμού οφείλουν να διασφαλίζουν ότι τα προϊόντα SSL που πωλούνται στην Ευρώπη τηρούν τις απαιτήσεις σχετικά με τις επιδόσεις και την ασφάλεια που προβλέπονται στη νομοθεσία της ΕΕ. – Η Επιτροπή θα συνεχίσει να παρακολουθεί τις εξελίξεις σχετικά με πιθανές επιδράσεις της τεχνολογίας φωτισμού LED στην υγεία των καταναλωτών. Ερωτήματα: (1) Τι προτείνετε για να ξεπεραστούν τα προβλήματα που περιγράφονται ανωτέρω όσον αφορά την ευρύτερη διείσδυση των τεχνολογιών SSL στην αγορά της Ευρώπης; (2) Ποια είναι κατά την αντίληψή σας τα πρόσθετα προβλήματα για την ευρύτερη διείσδυση των τεχνολογιών SSL στην αγορά της Ευρώπης και ποιες λύσεις θα προτείνατε για την επίλυσή τους; (3) Πως μπορούν τα κράτη μέλη να ενισχύσουν την εποπτεία της αγοράς όσον αφορά τις επιδόσεις και την ασφάλεια των προϊόντων φωτισμού τεχνολογίας SSL; (4) Πως θα μπορούσε ο κλάδος φωτισμού να διασφαλίσει τις επιδόσεις των προϊόντων SSL; (5) Με ποιον τρόπο είναι δυνατόν να ευαισθητοποιηθούν οι καταναλωτές και οι επαγγελματικοί χρήστες για τις τεχνολογίες SSL και ποια συγκεκριμένα μέτρα και κίνητρα θα προτείνατε για την επιτάχυνση της απορρόφησης των προϊόντων SSL; Δημιουργία πρωτοπόρων αγορών SSL για τις πόλεις Οι οικολογικές δημόσιες συμβάσεις (ΟΔΣ) είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθούν από τις δημόσιες αρχές για την υποστήριξη της ευρύτερης εξάπλωσης του ενεργειακά αποδοτικού φωτισμού στις πόλεις ή σε κτήρια. Πολλά κράτη μέλη έχουν υιοθετήσει τις δικές τους διαδικασίες σε εθνικό επίπεδο για την υποστήριξη των οικολογικών προμηθειών. Οι πόλεις διαθέτουν ήδη διάφορα μέσα για τη χρηματοδότηση μελετών σκοπιμότητας επενδύσεων σε τοπική κλίμακα στην αειφόρο ενέργεια, συμπεριλαμβανομένου του φωτισμού. Σχετικά παραδείγματα είναι η διευκόλυνση τοπικής συνδρομής ELENA[55] και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ενεργειακής Απόδοσης (European Energy Efficiency Fund/EEE-F)[56]. Εάν δοθεί στις πόλεις η δυνατότητα να εγκαταστήσουν φωτισμό SSL σε πρώιμο είναι δυνατόν να εξελιχθούν σε πρωτοπόρες αγορές προϊόντων SSL στην Ευρώπη. Προς τούτο απαιτείται, ωστόσο, στενή συνεργασία μεταξύ των αρμόδιων δημοτικών αρχών και του κλάδου φωτισμού. Η συνεργασία αυτή θα βοηθούσε τις πόλεις να κατανοήσουν τα πλεονεκτήματα του SSL και την κλίμακα των προσαρμοσμένων στις ανάγκες τους επιλογών που προσφέρονται, να επωφεληθούν από την πείρα της βέλτιστης πρακτικής και να καθορίσουν τα κατάλληλα μέσα για την ταχεία διάδοση των SSL. Για να προετοιμάσει τη δημιουργία πρωτοπόρων αγορών SSL στις ευρωπαϊκές πόλεις, η Επιτροπή εξετάζει τις ακόλουθες δράσεις. – Να καλέσει εκπροσώπους των πόλεων, του κλάδου SSL και άλλους σχετικούς φορείς να συγκροτήσουν ομάδα δράσης με την εντολή να προτείνει χάρτη πορείας και σχέδιο εφαρμογής για τη δημιουργία πρωτοπόρου αγοράς SSL στις ευρωπαϊκές πόλεις. Αυτή η εντολή μπορεί να περιλαμβάνει τη σύσταση καινοτόμων χρηματοδοτικών συστημάτων και συμπράξεων δημοσίου και ιδιωτικού τομέα, καθώς και μηχανισμών για την ανταλλαγή πληροφοριών και εμπειριών βέλτιστης πρακτικής. – Να κληθούν οι πόλεις να αξιοποιήσουν τη διευκόλυνση ELENA και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ενεργειακής Απόδοσης (EEE-F), τα υπάρχοντα διαρθρωτικά ταμεία και άλλους μηχανισμούς χρηματοδότησης για να προγραμματίσουν την εξάπλωση των τεχνολογιών SSL σε ευρεία κλίμακα. – Από το 2012, να διοργανωθεί σειρά εκδηλώσεων ευαισθητοποίησης που θα απευθύνονται ειδικά σε ευρωπαϊκές πόλεις[57], σε στενή συνεργασία με τις πιλοτικές δράσεις για τις SSL στο πλαίσιο του προγράμματος πλαισίου ανταγωνιστικότητας και καινοτομίας[58], καθώς και στα κράτη μέλη και τις περιφέρειες που στηρίζουν πιλοτικές δράσεις SSL για εξωτερικό φωτισμό, μαζί με όλα τα λοιπά ενδιαφερόμενα μέρη. – Να αναζητηθούν νέοι μηχανισμοί που μπορούν να αξιοποιηθούν για την υλοποίηση των πιλοτικών εφαρμογών σε μεγάλη κλίμακα, τις δράσεις επίδειξης και εξάπλωσης έξυπνων συστημάτων φωτισμού σε ευρωπαϊκές πόλεις και περιφέρειες. Οι δράσεις αυτές περιλαμβάνονται στις επενδυτικές προτεραιότητες της νέας πολιτικής για τη συνοχή (2014-2020) και θα ήταν δυνατόν να αποτελέσουν τη βάση για να συγκροτηθεί πιθανώς ευρωπαϊκή εταιρική σχέση μικρών πόλεων για την καινοτομία10. Δημιουργία πρωτοπόρων αγορών SSL για τα κτήρια Όσον αφορά τα δημόσια κτήρια, υπάρχουν ήδη ή θα τεθούν προσεχώς σε ισχύ πολιτικές και νομοθετικές πράξεις που υφίστανται που είναι επίσης κατάλληλες για την εξάπλωση των SSL: – Οι οικολογικές δημόσιες συμβάσεις (ΟΔΣ) είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθούν από τις δημόσιες αρχές για την υποστήριξη ευρύτερης εξάπλωσης του ενεργειακά αποδοτικού φωτισμού στα δημόσια κτήρια[59]. – Η πρόταση της Επιτροπής σχετικά με οδηγία για την ενεργειακή απόδοση[60], με την οποία θα τεθούν σε εφαρμογή σημαντικά τμήματα του σχεδίου για την ενεργειακή απόδοση, περιλαμβάνει πολλά στοιχεία που θα μπορούσαν να ενισχύσουν την αφομοίωση της τεχνολογίας και των υπηρεσιών φωτισμού SSL σε δημόσια κτήρια. Συγκεκριμένα, προτείνεται οι δημόσιες αρχές να αγοράζουν, σε γενικές γραμμές, αποκλειστικά και μόνο τα προϊόντα εκείνα, συμπεριλαμβανομένων των προϊόντων φωτισμού, που ανήκουν στην ανώτατη κατηγορία ενεργειακής απόδοσης, η οποία προσεχώς θα ισχύσει και για τις LED. Η αφομοίωση των ενεργειακά αποδοτικών τεχνολογιών φωτισμού στα κτήρια θα ενισχυθεί επίσης με την υποχρέωση των επιχειρήσεων κοινής ωφέλειας να εφαρμόζουν μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας για τους τελικούς χρήστες, καθώς και με την υποχρέωση του δημόσιου τομέα να ανακαινίζει κτήρια ιδιοκτησίας του Δημοσίου. – Με την οδηγία για την ενεργειακή απόδοση των κτηρίων (Energy Performance of Buildings Directive, EPBD)[61] απαιτείται σε όλα τα νέα δημόσια κτήρια σχεδόν μηδενική κατανάλωση ενέργειας έως το 2019, απαίτηση που θα επεκταθεί σε όλα τα νέα κτήρια μέχρι το 2021. Σύμφωνα με την οδηγία, τα κράτη μέλη είναι αρμόδια για την καθορισμό των ελάχιστων απαιτήσεων για την ενεργειακή απόδοση των κτηρίων. Εκπονείται επί του παρόντος κανονισμός που προβλέπει τη μεθοδολογία για τον υπολογισμό των βέλτιστων από πλευράς κόστους επιπέδων των ελάχιστων απαιτήσεων ενεργειακών επιδόσεων για τα νέα και τα υφιστάμενα κτήρια (οικιστικής και μη οικιστικής χρήσης). Εξάλλου, με τον κανονισμό παροτρύνονται τα κράτη μέλη να υπολογίζουν και να καθορίζουν απαιτήσεις βέλτιστου κόστους σε επίπεδο συστημάτων για τα συστήματα φωτισμού σε υφιστάμενα μη οικιστικά κτήρια ή να συναγάγουν τις εν λόγω απαιτήσεις από τους υπολογισμούς που γίνονται σε επίπεδο κτηρίων. – Όσον αφορά τις κατοικίες, είναι επίσης αναγκαίο να παρέχονται στους χρήστες οικονομικά και άλλα κίνητρα για να αγοράζουν και να εγκαθιστούν τεχνολογίες SSL. Θα ήταν επίσης δυνατό να εφαρμοστούν καινοτόμα μοντέλα συμβάσεων, ώστε ο φωτισμός, για παράδειγμα, θα αποτελεί αντικείμενο συμβάσεων ως παροχή υπηρεσίας από επιχειρήσεις που θα αναλαμβάνουν την επένδυση για την εγκατάσταση SSL και θα αμείβονται με βάση την εξοικονόμηση ενέργειας που θα επιτυγχάνεται με τη νέα εγκατάσταση φωτισμού[62]. Η προτεινόμενη οδηγία για την ενεργειακή απόδοση προωθεί τέτοιου είδους μοντέλα σύναψης συμβάσεων ενεργειακής απόδοσης. Τα ακόλουθα μέτρα θα μπορούσαν να επιταχύνουν τη δημιουργία πρωτοπόρων αγορών SSL για τα δημόσια κτήρια και τα κτήρια οικιστικής χρήσης – Οι δημόσιες αρχές καλούνται να προωθήσουν την ευρεία αξιοποίηση τεχνολογιών SSL όταν ανακαινίζουν δημόσια κτήρια. – Τα κράτη μέλη καλούνται να παρέχουν κίνητρα στους μεμονωμένους καταναλωτές να αντικαταστήσουν τα σημερινά συστήματα φωτισμού στα σπίτια τους με SSL. Ερωτήματα: (6) Τι θα μπορούσε να γίνει για να ξεπεραστεί η σύγκρουση συμφερόντων ιδιοκτήτη – μισθωτή ακινήτου; (7) Ποια πρόσθετα μέτρα θα μπορούσαν να συμβάλουν στην επιτάχυνση της εγκατάστασης SSL στα κτήρια; 3. Οι τεχνολογίεσ SSL και ο ευρωπαϊκός κλάδος φωτισμού 3.1. Ο ευρωπαϊκός κλάδος φωτισμού και τα προβλήματα για την περαιτέρω ανάπτυξή του Ο ευρωπαϊκός κλάδος φωτισμού είναι μεγάλος και παγκόσμιας κλάσης: απασχολεί 150.000 άτομα και έχει ετήσιο κύκλο εργασιών 20 δις ευρώ. Πρόκειται για κλάδο ιδιαίτερα καινοτόμο, αλλά και με άκρως κατακερματισμένη αξιακή αλυσίδα4. Πέραν από μεγάλους παγκόσμιας κλίμακας παράγοντες, περιλαμβάνει και αρκετές χιλιάδες μικρομεσαίες επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται κυρίως στον τομέα του φωτισμού. Στον τομέα των SSL, στην Ευρώπη εδρεύουν δύο από τους τέσσερις μεγαλύτερους παγκόσμιους κατασκευαστές LED4, αν και η πραγματική παραγωγή γίνεται μόνο σε περιορισμένο βαθμό στην Ευρώπη[63]. Εξάλλου, η Ευρώπη κατέχει σημαντική θέση στην αναδυόμενη τεχνολογία φωτισμού OLED, αλλά πασχίζει να μετουσιώσει σε επιχειρηματική επιτυχία την πρωτοπορία της σε έρευνα και ανάπτυξη ηγεσία και να διαθέσει στην αγορά καινοτόμα προϊόντα που θα μπορούσαν να παραχθούν μαζικά στην Ευρώπη με τη χρήση διεργασιών κατασκευής μεγάλης επιφάνειας. Η ευρύτερη εξάπλωση της τεχνολογίας SSL θα έχει αντίκτυπο στον φωτισμό ως επιχειρηματική δραστηριότητα. Τα επόμενα 3-5 έτη αναμένεται να κυριαρχήσει στην αγορά SSL η επιχειρηματική δραστηριότητα αναβάθμισης του φωτισμού[64], που θα υποστηριχθεί από τη συνεχιζόμενη σταδιακή κατάργηση των συμβατικών λαμπτήρων πυρακτώσεως. Καθώς θα αυξάνεται η κυριαρχία των λαμπτήρων LED, η επιχειρηματική δραστηριότητα θα μεταστραφεί σταδιακά από την πώληση ανταλλακτικών λαμπτήρων στην πώληση φωτιστικών σωμάτων, και ιδίως στην πώληση ευφυών συστημάτων φωτισμού και υπηρεσιών φωτισμού. Η δυνατότητα προσαρμογής των χαρακτηριστικών του φωτισμού στις ειδικές απαιτήσεις των χρηστών θα προσφέρει νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες για την αντιμετώπιση του προβλήματος του ενεργού και υγιώς γηράσκοντος πληθυσμού. Λόγω του υψηλού αρχικού κόστους της επένδυσης, τα συστήματα φωτισμού και υπηρεσιών SSL θα ανοίξουν το δρόμο για καινοτόμα μοντέλα χρηματοδότησης, όπως η χρηματοδοτική μίσθωση ή η σύναψη συμβάσεων, αρχικά για μεγάλα κτηριακά συγκροτήματα και εξωτερικούς χώρους. Ευφυή συστήματα και συστήματα επικοινωνιών θα μεταμορφώσουν σταδιακά τον βιομηχανικό κλάδο σε πάροχο συστημάτων φωτισμού και υπηρεσιών. Αυτή η μεταστροφή προς ευφυή συστήματα φωτισμού και υπηρεσίες θα έχει σημαντικό αντίκτυπο στην αγορά φωτιστικών σωμάτων και υπηρεσιών. Όλο και περισσότερο, σημαντικοί παράγοντες του κλάδου φωτισμού εισέρχονται στην αγορά των υπηρεσιών φωτισμού, με αποτέλεσμα ενοποίηση του κλάδου. Επιπλέον, ευκαιρία ανάπτυξης του κλάδου φωτισμού, που θα επωφεληθεί από το δυναμικό της τεχνολογίας LED, ειδικά όταν συνδυάζεται με ευφυή συστήματα διαχείρισης φωτισμού για το δημιουργικό σχεδιασμό φωτισμού και μεγάλη εξοικονόμηση κόστους. Επιπλέον, εξατομικευμένες λύσεις θα αποτελέσουν ευκαιρία ανάπτυξης του κλάδου, ο οποίος θα επωφεληθεί ιδιαίτερα από το δυναμικό της τεχνολογίας LED, ειδικά όταν αυτό συνδυαστεί με ευφυή συστήματα διαχείρισης φωτισμού για δημιουργικό σχεδιασμό φωτισμού και μεγάλη εξοικονόμηση κόστους[65]. Αυτή η αλλαγή των μοντέλων επιχειρηματικής δραστηριότητας θα απαιτήσει ενισχυμένη συνεργασία των ευρωπαϊκών κατασκευαστών φωτισμού και φωτιστικών σωμάτων με πολλούς άλλους εμπλεκόμενους στην εκτεταμένη αξιακή αλυσίδα, στους οποίους συγκαταλέγονται: έμποροι χονδρικής και λιανικής, πολεοδόμοι, αρχιτέκτονες και μελετητές φωτισμού, κατασκευαστές και εγκαταστάτες ηλεκτρολογικού υλικού/συστημάτων, διαχειριστές εγκαταστάσεων και ο κατασκευαστικός κλάδος, καθώς και εταιρείες παροχής υπηρεσιών φωτισμού. Η Ευρώπη πρωτοστατεί στον ανταγωνισμό στα πεδία των συστημάτων ελέγχου κτηρίων και υπηρεσιών φωτισμού και μπορεί να αξιοποιήσει την εκτεταμένη, σφύζουσα και περίφημη κοινότητα αρχιτεκτόνων και μελετητών φωτισμού. Έχει ήδη ξεκινήσει και αναμένεται να συνεχιστεί η καθετοποίηση κατά μήκος της αξιακής αλυσίδας. Τα επόμενα 3-5 έτη θα είναι καθοριστικά για την εδραίωση των κορυφαίων παραγόντων της αγοράς SSL. Ο ευρωπαϊκός κλάδος φωτισμού είναι καταρχήν σε εξαιρετική θέση ώστε, αξιοποιώντας τα πλεονεκτήματά του, να επωφεληθεί από την αναδυόμενη τεχνολογία SSL. Ωστόσο, Ο ευρωπαϊκός κλάδος φωτισμού υφίσταται ήδη σημαντική πίεση, καθώς στην αγορά γενικού φωτισμού με LED εισέρχονται νέες – κυρίως ασιατικές – μεγάλες επιχειρήσεις από τον κλάδο του οπισθοφωτισμού επίπεδων οθονών και συσκευών τηλεόρασης με LED. Όλοι αυτοί οι συντελεστές θα μεταμορφώσουν σημαντικά τον κλάδο του φωτισμού παγκοσμίως τις επόμενες δεκαετίες. 3.2. Ευρωπαϊκή στρατηγική προσέγγιση για ανταγωνιστικό ευρωπαϊκό κλάδο SSL Από τα προαναφερόμενα προκύπτει ότι απαιτείται ευρωπαϊκή στρατηγική προσέγγιση για ανταγωνιστικό κλάδο SSL. Συγκεκριμένα, πρέπει να αντιμετωπιστούν τα ακόλουθα κύρια ζητήματα που σχετίζονται με την εξέλιξη και την ανταγωνιστική ανάπτυξη του κλάδου SSL στην Ευρώπη. – Η «πορεία χωρίς επιστροφή»: Η τεχνολογία SSL είναι μέρος της Φωτονικής, μιας βασικής τεχνολογίας γενικής εφαρμογής. Μια ομάδα εμπειρογνωμόνων υψηλού επιπέδου[66] σε θέματα βασικών τεχνολογιών γενικής εφαρμογής εντόπισε τις μεγαλύτερες δυσκολίες που έχει η Ευρώπη στην μετουσίωση των ιδεών της σε εμπορεύσιμα προϊόντα[67]. Για να διατρέξει η Ευρώπη αυτή την «πορεία χωρίς επιστροφή», η ομάδα εμπειρογνωμόνων συνιστά στρατηγική αποτελούμενη από τρεις πυλώνες εστιασμένους στα ακόλουθα: (i) τεχνολογική έρευνα, (ii) ανάπτυξη και επίδειξη προϊόντων, (iii) παγκόσμιας κλάσης, προηγμένη παραγωγή. Με βάση αυτό το μοντέλο γέφυρας τριών πυλώνων, η ομάδα υψηλού επιπέδου έχει προβεί σε σειρά συγκεκριμένων συστάσεων χάραξης πολιτικής για αποτελεσματικότερη βιομηχανική ανάπτυξη και εξάπλωση των βασικών τεχνολογιών γενικής εφαρμογής στην Ευρώπη. – Ενίσχυση της αξιακής αλυσίδας SSL (από τις πρώτες ύλες στην κατασκευή και τα τελικά προϊόντα, συμπεριλαμβανομένων των προμηθευτών κατασκευαστικών στοιχείων και εξοπλισμού): αυτό είναι απαραίτητο για την υπέρβαση του σημερινού κατακερματισμού στον κλάδο φωτισμού. Οι OLED θα καταστήσουν ακόμη πιο δυσδιάκριτα τα όρια μεταξύ κατασκευαστών των πηγών φωτός και κατασκευαστών φωτιστικών σωμάτων και θα επιταχύνουν τη συνεχιζόμενη ενοποίηση στον τομέα του φωτισμού. – Προώθηση της συνεργασίας μεταξύ του κλάδου SSL και άλλων εμπλεκόμενων παραγόντων κατά μήκος της εκτεταμένης αξιακής αλυσίδας. Η ενισχυμένη συνεργασία είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη νέων μοντέλων επιχειρηματικών δραστηριοτήτων και για τη μετάβαση από προϊόντα φωτισμού σε συστήματα και υπηρεσίες φωτισμού, όπου η Ευρώπη έχει πολλά προσόντα για να καταστεί ηγετική δύναμη στην παγκόσμια αγορά. – Το μέλλον της παραγωγής SSL στην Ευρώπη: Ο ευρωπαϊκός κλάδος SSL πρέπει να λάβει στρατηγικές αποφάσεις για το μέλλον της παραγωγής SSL στην Ευρώπη, όσον αφορά τις LED αλλά και, ιδίως, την αναδυόμενη τεχνολογία φωτισμού OLED. – Η διασφάλιση του εφοδιασμού με σπάνιες πρώτες ύλες και η ανακύκλωση των προϊόντων SSL στο τέλος του κύκλου ζωής τους: τα προσεχή έτη, ο ευρωπαϊκός κλάδος θα αντιμετωπίσει την πρόκληση της διασφάλισης του εφοδιασμού του με σπάνιες πρώτες ύλες[68], οι οποίες απαιτούνται για την παραγωγή SSL αλλά είναι περιορισμένα διαθέσιμες λόγω των υφιστάμενων οιονεί μονοπωλίων και των περιορισμών των εξαγωγών[69]. Αυτό αποτυπώνεται επίσης στην πρόκληση για βελτίωση της τεχνολογίας, ώστε να μειωθεί το μερίδιο των σπανιζόντων πόρων, και στην πρόκληση ανακύκλωσης τους, σύμφωνα με την εμβληματική πρωτοβουλία για τις πρώτες ύλες[70] και τον σχετικό χάρτη πορείας[71]. Η περαιτέρω ανάπτυξη της ευρωπαϊκής βιομηχανίας SSL, η ικανότητα καινοτομίας της και η παγκόσμια ανταγωνιστικότητά της θα εξαρτηθούν άμεσα από τα ακόλουθα: – Τυποποίηση: Η στρατηγική ανάπτυξη και χρήση της τυποποίησης και η αποτελεσματική προώθηση των σχετικών προτύπων σε παγκόσμιο επίπεδο[72] μπορεί να βοηθήσει τον ευρωπαϊκό κλάδο φωτισμού να καταστεί ηγετική δύναμη στην παγκόσμιες αγορές. – Δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας και καινοτομία: Η πρόσβαση σε δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (ΔΔΙ) είναι καίριο ζήτημα για τον ανταγωνισμό και την καινοτομία στην τεχνολογία SSL, τόσο για τις μεγάλες βιομηχανικές επιχειρήσεις όσο και για τις ΜΜΕ. Οι παγκόσμιοι παράγοντες στην τεχνολογία SSL έχουν την τάση να εκχωρούν αμοιβαία άδειες δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας με ευνοϊκούς όρους. Η αυξημένη συνεργασία μεταξύ των μεγάλων βιομηχανιών και των ΜΜΕ θα συμβάλει στην επιτάχυνση της ανάπτυξης καινοτόμων προϊόντων SSL στην Ευρώπη – Πρόσβαση σε χαμηλού κόστους δυνατότητες επένδυσης: Οι καινοτόμες ΜΜΕ συχνά δεν έχουν πρόσβαση σε χαμηλού κόστους δυνατότητες επένδυσης, που θα καθιστούσαν δυνατή την ανάπτυξη και τη μόχλευση της τεχνογνωσίας τους. Αυτό έχει σημαντικές μακροπρόθεσμες συνέπειες για την Ευρώπη, καθώς πολλές ΜΜΕ δεν θα είναι σε θέση να επενδύσουν γρήγορα σε νέες τεχνολογίες SSL, οι οποίες είναι ζωτικής σημασίας για την εδραίωση μιας μακροπρόθεσμης, σφύζουσας αλυσίδας εφοδιασμού με μια τέτοια ρηξικέλευθη τεχνολογία. – Μάθηση και κατάρτιση: Εντείνεται η ανάγκη για την προσέλκυση και κατάρτιση νέων επιστημόνων και μηχανικών στον τομέα του φωτισμού, προκειμένου να αντιμετωπιστεί το αναμενόμενο πρόβλημα της έλλειψης δεξιοτήτων[73]. Από την πλευρά της αφομοίωσης, οι ΜΜΕ φωτιστικών σωμάτων, οι εγκαταστάτες ηλεκτρολόγοι, οι μεταπωλητές, οι μελετητές αστικού φωτισμού και πολεοδόμοι, και, γενικότερα, οι αρμόδιοι για τις αγορές δημοσίου φωτισμού, απαιτούν μέτρα μάθησης και κατάρτισης στην τεχνολογία SSL, προκειμένου να κατανοούν καλύτερα τους τρόπους εγκατάστασης ή χρήσης της. 3.3. Πρωτοβουλίες για την ενίσχυση της αξιακής αλυσίδας SSL Η διάσταση της έρευνας και της καινοτομίας Χρηματοδότηση και πρωτοβουλίες της ΕΕ για την έρευνα και την καινοτομία, κατά την τρέχουσα περίοδο προγραμματισμού (2007-2013) Από το έβδομο πρόγραμμα πλαίσιο (7ο ΠΠ)[74] διατίθενται περισσότερα από 90 εκατομμύρια ευρώ για τη στήριξη της έρευνας σε SSL σε ολόκληρη την ΕΕ. Οι δραστηριότητες καλύπτουν την έρευνα σε LED και OLED και τις διεργασίες παραγωγής τους. Υπό το θεματικό πεδίο «Νανοεπιστήμες, νανοτεχνολογίες, υλικά και νέες τεχνολογίες παραγωγής» (NMP) στηρίζεται η έρευνα υλικών για πιο αποδοτικές πηγές φωτός. Υπό το θεματικό πεδίο ΤΠΕ στηρίζεται η έρευνα με στόχο τη σημαντική βελτίωση της λειτουργικότητας, της ποιότητας και των επιδόσεων της εφαρμογές φωτισμού βασιζόμενων στην τεχνολογία SSL. Με την κοινή επιχείρηση ENIAC[75] χρηματοδοτείται η Ε&Α που αφορά την ανάπτυξη προσιτών λύσεων SSL σε ολόκληρη την αξιακή αλυσίδα. Περαιτέρω ευκαιρίες Ε&Α της SSL παρέχουν τα αντίστοιχα προγράμματα εργασίας των εν λόγω θεματικών πεδίων για το διάστημα 2011-2012. Με το πρόγραμμα πλαίσιο ανταγωνιστικότητας και καινοτομίας (CIP)[76] στηρίζονται, μεταξύ άλλων, δραστηριότητες καινοτομίας που σχετίζονται με τον φωτισμό και προσφέρεται καλύτερη πρόσβαση στη χρηματοδότηση. Από το πρόγραμμα «Ευφυής ενέργεια—Ευρώπη» (IEE)[77] χρηματοδοτούνται διάφορα μέτρα στήριξης με σκοπό την ευαισθητοποίηση των καταναλωτών σε τεχνολογίες SSL, για υποστήριξη των κρατών μελών σε δραστηριότητες εποπτείας της αγοράς ή για την εφαρμογή έξυπνων λύσεων φωτισμού. Το 2012, από το υποπρόγραμμα «Υποστήριξη της πολιτικής για τις ΤΠΕ»[78] του CIP θα στηριχθούν, με περίπου επτά εκατομμύρια ευρώ, αρκετές πιλοτικές δράσεις SSL με στόχο την επίδειξη των πλέον πρόσφατων τεχνολογιών SSL και την ευρεία διάδοση των αποτελεσμάτων στην Ευρώπη. Στο πλαίσιο της πολιτικής της συνοχής[79], πολλές ευρωπαϊκές περιφέρειες χρησιμοποιούν τα διαρθρωτικά ταμεία για να ενισχύσουν την ικανότητά τους να προσαρμοστούν και να καινοτομήσουν στην τεχνολογία SSL[80]. Οι επενδύσεις τους επικεντρώνονται σε δραστηριότητες Ε&Α και καινοτομίας, πιλοτικές γραμμές παραγωγής και στην ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού, π.χ. στο αναδυόμενο πεδίο των OLED. Η Επιτροπή εξετάζει τις ακόλουθες δράσεις: – Εντολή στους Ευρωπαϊκούς Οργανισμούς Τυποποίησης (ΕΟΤ) να καταρτίσουν πρότυπα[81] από κοινού με τον κλάδο και τους ενδιαφερόμενους φορείς, και σε συνεργασία με τους διεθνείς οργανισμούς τυποποίησης. – Πιλοτικές δράσεις SSL αποσκοπούσες στη εντονότερη σε όλη την ΕΕ ευαισθητοποίηση σε τεχνολογίες SSL, με την επίδειξη των καινοτόμων ιδιοτήτων τους σε δημόσιους και εμπορικούς χώρους. Έχει προγραμματιστεί η έναρξη πιλοτικών δράσεων στις αρχές του 2012, σε στενή συνεργία με παρόμοιες δράσεις που έχουν δρομολογηθεί από ορισμένα κράτη μέλη για να μεγιστοποιηθεί ο αντίκτυπός τους. – Την περίοδο 2011-2013 προβλέπεται η έναρξη διαφόρων πρωτοβουλιών που σχετίζονται με τον κλάδο βασικών τεχνολογιών γενικής εφαρμογής (Key Enabling Technology, KET) (και τον κλάδο των SSL). Ως παραδείγματα αναφέρονται: «Ορίζοντας 2020», το νέο πρόγραμμα πλαίσιο για την έρευνα και την καινοτομία (βλ. κατωτέρω)· η νέα πολιτική της συνοχής την περίοδο 2014-2020 (βλ. κατωτέρω)· η αναθεώρηση των κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων· η δημιουργία νέων χρηματοδοτικών μέσων για τη στήριξη των KET, ή η συγκρότηση συστήματος για την παρακολούθηση της προόδου υλοποίησης των KET. – Κατά την τελευταία διετία του 7ου ΠΠ, θα συνεχίσει η χρηματοδότηση από τα θεματικά πεδία NMP και ΤΠΕ της Ε&Α στο πεδίο των νέων πηγών και συστημάτων φωτισμού και καινοτόμων υλικών για την αντικατάσταση των κρίσιμων πρώτων υλών, π.χ. φωσφορίζουσες ουσίες[82], ή στο πεδίο των πλήρως τριχρωματικών λευκών LED. Ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί στην τυποποίηση και την έρευνα στο τέλος του κύκλου ζωής των LED, στα θέματα διάθεσης και δυνατότητας ανακύκλωσης του οργανικού φωτισμού (ΟLED). – Κατά το τελευταίο έτος του θεματικού πεδίου ΤΠΕ του 7ου ΠΠ είναι δυνατόν να ξεκινήσει ειδική δράση για τις ΜΜΕ με στόχο τη στήριξη των δραστηριοτήτων καινοτομίας για τις ΜΜΕ (συμπεριλαμβανομένων των ΜΜΕ στον τομέα του φωτισμού) και τη διευκόλυνση της πρόσβασής τους στις νέες γνώσεις και δυνατότητες παραγωγής. – Με το προτεινόμενο πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» θα επέλθει ριζική αλλαγή στις επιδόσεις της Ευρώπης στους τομείς της έρευνας και της καινοτομίας στη Φωτονική γενικά και στην τεχνολογία SSL ειδικότερα. Σύμφωνα με πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020», η Επιτροπή θα εξετάσει το ενδεχόμενο να στηριχθεί η συγκρότηση σύμπραξης δημόσιου και ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ) στη Φωτονική. Η εν λόγω ΣΔΙΤ θα δώσει έμφαση στην αντιμετώπιση ολόκληρης ― από τα υλικά έως τις πιλοτικές δράσεις ― της αλυσίδας έρευνας και καινοτομίας. Η Επιτροπή καλεί τους ενδιαφερομένους για την SSL να συμμετάσχουν στον καθορισμό του επικέντρου και των στρατηγικών στόχων της ΣΔΙΤ, της δομής της διοίκησής της και του ρόλου και των αρμοδιοτήτων των συμμετεχόντων μερών, καθώς και στην ανάληψη δεσμεύσεων από τον κλάδο και στην παρακολούθηση του αντικτύπου της ΣΔΙΤ, μέσω σχετικών δεικτών. – Στις επενδυτικές προτεραιότητες της νέας πολιτικής συνοχής (2014-2020), η Επιτροπή πρότεινε να ενταχθούν οι βασικές τεχνολογίες γενικής εφαρμογής (KET) (συμπεριλαμβανομένων των SSL) στο πλαίσιο των περιφερειακών ευφυών στρατηγικών εξειδίκευσης[83]. Συγκεκριμένα θα περιλαμβάνονται μηχανισμοί που θα μπορούν να χρησιμοποιούν οι ευρωπαϊκές περιφέρειες για τη στήριξη KET που σχετίζονται με την τεχνολογική και εφαρμοσμένη έρευνα, πιλοτικές γραμμές, δράσεις έγκαιρης επικύρωσης προϊόντων και επίδειξης σε ευρεία κλίμακα, και προηγμένες δυνατότητες παραγωγής. Ερωτήματα: (8) Ποια μέτρα, εκτός από τα προαναφερόμενα, θα μπορούσαν να στηρίξουν την περαιτέρω έρευνα και καινοτομία και την ενίσχυση της αξιακής αλυσίδας SSL στην Ευρώπη; Από τη σκοπιά του κλάδου φωτισμού Προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις και ελλείψεις που αναφέρονται παραπάνω, ιδιαιτέρως δε η μετάβαση σε συνολική προσέγγιση της αξιακής αλυσίδας, θα πρέπει να κινητοποιηθεί ο κλάδος SSL της Ευρώπης. Συγκεκριμένα, καλείται ο κλάδος: – Να δρομολογήσει δικές του πρωτοβουλίες που να επεκτείνουν το σημερινό πεδίο εφαρμογής και τις υφιστάμενες επιχειρηματικές συμμαχίες. Ειδικότερα, θα πρέπει να προσπαθήσει να δημιουργήσει πλατφόρμες αμοιβαία επωφελούς συνεργασίας, κατά μήκος της αξιακής αλυσίδας του συμβατικού φωτισμού (όπως η στενότερη συνεργασία μεταξύ των μεγάλων εταιριών φωτισμού και ΜΜΕ) και κατά μήκος της εκτεταμένης αξιακής αλυσίδας. – Να ανταποκριθεί στη δημόσια στήριξη της ΣΔΙΤ για την Φωτονική υπό το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» με τη δέσμευση να επενδύσει στην Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένων επενδύσεων στην παραγωγή SSL. – Να συνεργαστεί με τους καταναλωτές με σκοπό την ανάπτυξη νέων λειτουργιών για εφαρμογές φωτισμού που θα προωθούν την ταχύτερη αφομοίωση των SSL και θα ευνοούν την ευεξία των καταναλωτών. – Να συνεργαστεί με τους ευρωπαϊκούς οργανισμούς τυποποίησης για την αντιμετώπιση των εκκρεμών ζητημάτων που σχετίζονται την τυποποίηση των SSL, συμπεριλαμβανομένων των θεμάτων ασφάλειας, των περιβαλλοντικών πτυχών καθώς και των διαδικασιών και κοινών μεθόδων μέτρησης των επιδόσεων των προϊόντων και συστημάτων SSL. – Να εξακολουθήσει να εμπλέκεται στην αξιολόγηση του συνολικού αντίκτυπου του κύκλου ζωής των προϊόντων SSL. – Να αξιοποιήσει όλους τους υπάρχοντες μηχανισμούς για την καθιέρωση της επαγγελματικής και της δια βίου μάθησης και κατάρτισης των εγκαταστατών και των μεταπωλητών ηλεκτρολογικού εξοπλισμού και άλλων επαγγελματικών και δημοσίων χρηστών, καθώς και να καταβάλει προσπάθειες για την τροποποίηση των πανεπιστημιακών προγραμμάτων σπουδών όσον αφορά τις τεχνολογίες φωτισμού. Ερωτήματα: (9) Ποια άλλα μέτρα θα μπορούσαν να ληφθούν από τον κλάδο για την ενίσχυση της διατηρήσιμης ικανότητας παραγωγής SSL στην Ευρώπη; (10) Ποια πρόσθετα μέτρα ενδείκνυνται ώστε να ενισχυθεί η συνεργασία κατά μήκος της αξιακής αλυσίδας, ιδίως με αρχιτέκτονες και μελετητές φωτισμού, εγκαταστάτες ηλεκτρολογικού εξοπλισμού και με τον κατασκευαστικό κλάδο; Ποιος θα πρέπει να είναι ο ρόλος των κρατών μελών και της ΕΕ προς τον σκοπό αυτό; (11) Υπάρχουν σήμερα κενά στον τομέα της τυποποίησης που παρακωλύουν την καινοτομία και ανάπτυξη των SSL; Εάν ναι, πού εντοπίζονται τα εν λόγω κενά και πώς είναι δυνατόν να αντιμετωπιστούν; (12) Ποια μέτρα πρέπει τα λάβουν τα κράτη μέλη και ο κλάδος για να υποστηρίξουν την εκπαίδευση, την επαγγελματική και τη δια βίου μάθηση και κατάρτιση σχετικά με SSL και την αντιμετώπιση της προσαρμογής των προγραμμάτων σπουδών για να συμπεριλάβουν τις πλέον πρόσφατες τεχνολογίες φωτισμού; Η περαιτέρω συνεργασία όσον αφορά την προσέγγιση της ΕΕ για τις SSL – Θα είναι επωφελής η ενίσχυση του συντονισμού των προσπαθειών στον τομέα μεταξύ της Επιτροπής και εκπροσώπων του κλάδου φωτισμού SSL και της εκτεταμένης αξιακής αλυσίδας SSL. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή καλεί τους αντιπροσωπευτικούς φορείς των άμεσα ενδιαφερομένων για τις SSL να συνεργαστούν στενά με την Επιτροπή, προκειμένου να ανασκοπείται περιοδικά η πρόοδος που έχει επιτευχθεί και να προτείνεται η λήψη νέων μέτρων για την επίτευξη των φιλόδοξων στόχων που καθορίζονται στο παρόν Πράσινο Βιβλίο. 4. Δημόσιος διάλογος και άλλα μέτρα Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι πρωτοβουλίες, τα θέματα και ερωτήματα που τέθηκαν παραπάνω είναι οι βασικές πτυχές που πρέπει να εξεταστούν υπό το πρίσμα του στόχου της πολιτικής της για επιτάχυνση της εξάπλωσης προϊόντων SSL υψηλής ποιότητας. Τα κράτη μέλη, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και άλλες χώρες καλούνται να προωθήσουν το διάλογο με τα ενδιαφερόμενα μέρη. Για να υποστηριχθεί ο διάλογος επ’ αυτών των θεμάτων, θα χρησιμοποιηθούν ποικίλα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, συμπεριλαμβανομένης ιστοσελίδας δημόσιας διαβούλευσης: http://ec.europa.eu/information_society/digital-agenda/actions/ssl-consultation/index_en.htm Η Επιτροπή καλεί όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις απόψεις τους έως τις 29 Φεβρουαρίου 2012. Οι εισηγήσεις δεν χρειάζεται να καλύπτουν όλες τα ερωτήματα που τίθενται στο παρόν Πράσινο Βιβλίο. Είναι δυνατόν να αφορούν μόνο τα ζητήματα που παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον εισηγητή. Πρέπει να δηλώνεται με σαφήνεια ποια ερωτήματα αφορά η εισήγηση. Οι εισηγήσεις που θα παραληφθούν, μαζί με τα στοιχεία του εισηγητή, θα δημοσιευθούν στο Διαδίκτυο, εκτός αν ο εισηγητής εκφράσει την αντίθεσή του σχετικά. Για πληροφορίες σχετικά με τον χειρισμό των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και της εισήγησης, καλείστε να διαβάσετε τη σχετική δήλωση εμπιστευτικότητας που επισυνάπτεται στο παρόν Πράσινο Βιβλίο. Τα αποτελέσματα της δημόσιας διαβούλευσης θα δημοσιευθούν στο διαδίκτυο. Θα συνεισφέρουν στον προβληματισμό σχετικά με την αναγκαιότητα να ληφθούν μελλοντικώς νέα μέτρα από την Επιτροπή. [1] Guide on the Importance of Lighting, 2011, www.celma.org. [2] Κανονισμός (ΕΚ) 244/2009 της Επιτροπής. Η σταδιακή κατάργηση θα έχει ολοκληρωθεί μέχρι την 1η Σεπτεμβρίου 2012. Τα προσεχή έτη αναμένεται να αντικατασταθούν περίπου οκτώ δισεκατομμύρια λαμπτήρες στα σπίτια των ευρωπαίων πολιτών. [3] LED (Light Emitting Diode) = δίοδος φωτοεκπομπής, OLED (organic LED) = οργανική δίοδος φωτοεκπομπής [4] Second Strategic Research Agenda of the European Technology Platform PHOTONICS21, 2010 [5] Έως το 2020: αύξηση της ενεργειακής απόδοσης κατά 20% (σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990). [6] COM(2011) 109 τελικό. [7] Οι ΗΠΑ Το 2009, οι ΗΠΑ έθεσαν σε εφαρμογή μακροπρόθεσμη στρατηγική SSL (που καλύπτει την έρευνα έως την εμπορευματοποίηση). Η Κίνα εφαρμόζει πρόγραμμα επίδειξης του φωτισμού LED σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης, σε περισσότερες από 21 πόλεις. Η Κίνα χορηγεί σημαντικού ύψους επιδοτήσεις σε εργοστάσια κατασκευής LED και έχει ως στόχο να δημιουργήσει την επόμενη τριετία ένα εκατομμύριο θέσεις απασχόλησης στον τομέα LED. Η Νότια Κορέα έχει χαράξει εθνική στρατηγική LED με στόχο, μέχρι το 2012, να συγκαταλέγεται στην τριάδα των παγκοσμίως ισχυρότερων χωρών στον τομέα των LED. [8] COM(2010) 245 τελικό/2. [9] http://ec.europa.eu/europe2020/index_el.htm [10] COM(2010) 546 τελικό. [11] COM(2010) 614 [12] http://ec.europa.eu/research/horizon2020/index_en.cfm [13] COM(2011) 13 τελικό. [14] COM(2009) 512 [15] COM(2011) 615 τελικό. [16] Δηλαδή συσκευές φωτισμού και λαμπτήρες. [17] Η τεχνολογία OLED αναμένεται να έχει ωριμάσει εντός των προσεχών 3-5 ετών. [18] Σύμφωνα με την παραπομπή 4, σε σύγκριση με την ενεργειακή κατανάλωση επί του παρόντος, η εξοικονόμηση ενέργειας με πηγές φωτός SSL είναι δυνατόν να φτάσει έως και 50% και, σε συνδυασμό με ευφυή συστήματα διαχείρισης φωτισμού, έως και 70%. [19] Φωτισμός SSL σε συνδυασμό με ευφυείς διατάξεις ρύθμισης που καθιστούν δυνατή την ανίχνευση παρουσίας, ρύθμιση ανάλογα με το φως της ημέρας κλπ. Σε σύγκριση με άλλους λαμπτήρες εξοικονόμησης ενέργειας, π.χ. συμπαγείς λαμπτήρες φθορισμού (CFL), ο φωτισμός SSL είναι δυνατόν να ρυθμίζεται πιο ευέλικτα όσον αφορά τη γωνία δέσμης, το χρώμα του φωτός, την αυξομείωση της έντασης φωτισμού ή τη συχνότητα έναυσης/σβέσης. [20] Το 2009 η συνολική κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ των 27 ανήλθε σε 2.719 TWh (Eurostat), εκ των οποίων 14% για φωτισμό. Με την παραδοχή εξοικονόμησης ενέργειας έως και 70% θα ήταν δυνατόν να εξοικονομηθούν έως 266 TWh. [21] Στην ποιότητα φωτισμού περιλαμβάνονται: η ποιότητα χρώματος (που συμπεριλαμβάνει τη χρωματική εμφάνιση, τη χρωματική απόδοση και τη χρωματική συνέπεια)· το επίπεδο φωτισμού (η ποσότητα φωτός που παρέχει πηγή φωτός για την εκτέλεση συγκεκριμένης εργασίας ή σε συγκεκριμένη επιφάνεια)· η φωτομετρική κατανομή πηγής φωτός σε φωτιστικό σώμα· η διάρκεια ζωής· η ευκολία συντήρησης· το κόστος. [22] Το προσδόκιμο ζωής των LED είναι 25.000 – 50.000 ώρες (έως και το πενταπλάσιο του προσδόκιμου ζωής των συμπαγών λαμπτήρων φθορισμού). [23] Βλ. π.χ. έκθεση με τίτλο "Lighting, Well-being and Performance at Work" (Φωτισμός, ευεξία και απόδοση στην εργασία), J. Silvester και E. Kωνσταντίνου, Centre for Performance at Work στο City University London (2011) [24] Ενεργειακή απόδοση είναι το ποσοστό της ηλεκτρικής ενέργειας το οποίο μετατρέπεται σε ορατό φως. Η ενεργειακή απόδοση των λαμπτήρων πυρακτώσεως είναι 2% και των συμπαγών λαμπτήρων φθορισμού περίπου 25%. [25] Η απόδοση πηγής φωτός είναι ο λόγος της φωτεινής ροής προς την ηλεκτρική ενέργεια που καταναλώνεται και είναι μέτρο της ενεργειακής απόδοσης λαμπτήρα ή συστήματος φωτισμού. [26] Ο CRI είναι το μέτρο του πόσο καλά αποδίδει τα χρώματα η πηγή φωτός. [27] Π.χ. "Lighting the way: Perspectives on the global lighting market", McKinsey & Company (2011) [28] Annex 45 Guidebook on Energy Efficient Electric Lighting for Buildings (2010), Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) [29] "Lighting energy savings in 10 Shopping Malls", LED project UNIBAIL RODAMCO, (2011) [30] "The European GreenLight Programme - Efficient Lighting Project, Implementation Catalogue 2005-2009", ΚΚΕρ. [31] http://www.celma.org/archives/temp/CELMA_ELC_LSL_Presentation_D.Zembrot_EP_25012011.pdf [32] "Addressing the rebound effect" – τελικό έκθεση (2011), Σύμβαση ENV.G.4/FRA/2008/0112, μελέτης για λογαριασμό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. [33] "Énergie et patrimoine communal" (2005), ADEME [34] Για παράδειγμα, Άμστερνταμ, Βερολίνο, Βρέμη, Βρυξέλλες, Βουδαπέστη, Άιντχόβεν, Χάαρλεμ, Λειψία, Λυών, Μάντσεστερ, Όσλο, Ρότερνταμ, Ταλίν, Τίλμπουργκ, Τουλούζη και άλλες πόλεις. [35] Για παράδειγμα, στη Γερμανία το Δημόσιο χρηματοδοτεί πειραματικό έργο με τίτλο «Kommunen in neuem Licht» (Νέου τύπου φωτισμός στους ΟΤΑ). Στη Γαλλία υποστηρίζεται η δράση, η οποία αποτελεί πλατφόρμα για την καινοτομία των LED. [36] Π.χ. δημοτικό συμβούλιο Birmingham. [37] "Consumer relevant Eco-design requirements for domestic lighting", Κείμενο θέσεων BEUC – ANEC (2011), http://www.beuc.eu [38] Η τιμή λιανικής πώλησης λαμπτήρα πυρακτώσεως 60W είναι λιγότερο από 1 ευρώ, ενώ εκείνη ισοδύναμου συμπαγούς λαμπτήρα φθορισμού (CFL) είναι περίπου 5 ευρώ και αντίστοιχης LED περισσότερο από 30 ευρώ. Σύμφωνα με τις τρέχουσες προβλέψεις, μόλις το 2015-2016 θα είναι ίσα τα μερίδια που θα καταλαμβάνουν στην αγορά οι CFL και οι LED. [39] Το συνολικό κόστος ιδιοκτησίας περιλαμβάνει τη δαπάνη για την απόκτηση, τη συντήρηση και την αντικατάσταση, καθώς και το ενεργειακό κόστος. [40] "Lighting systems using light-emitting diodes: health issues to be considered" (2010), ANSES [41] Επιστημονική επιτροπή για τους ανακύπτοντες και τους πρόσφατα εντοπιζόμενους κινδύνους για την υγεία (ΕΕΑΝΚΥ/SCENIHR). Η επιτροπή αυτή συμβουλεύει την Επιτροπή σχετικά με επιστημονικά θέματα που σχετίζονται με την ασφάλεια των καταναλωτών, τη δημόσια υγεία και το περιβάλλον. [42] Γνωστός και ως σύγκρουση λόγω «διχασμού κινήτρων» μεταξύ επενδυτών και τελικών χρηστών της ενέργειας ή ως «πρόβλημα εντολέα-εντολοδόχου». Π.χ., εάν συγκριθούν οι σήμερα διαθέσιμες LED με τους λαμπτήρες φθορισμού, το συνολικό κόστος ιδιοκτησίας τους υπερτερεί μετά από 5-6 έτη χρήσης. [43] Ο οικολογικός σχεδιασμός (http://ec.europa.eu/energy/efficiency/ecodesign/eco_design_en.htm) αποσκοπεί στη μείωση του περιβαλλοντικού αντίκτυπου των προϊόντων, συμπεριλαμβανομένης της κατανάλωσης ενέργειας καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους. [44] Η οδηγία για την επισήμανση της ενεργειακής απόδοσης (http://ec.europa.eu/energy/efficiency/labelling/energy_labelling_en.htm) καθορίζει το πλαίσιο για την ανάπτυξη μέτρων επισήμανσης της ενεργειακής απόδοσης ανά συγκεκριμένο προϊόν, ώστε να μπορούν οι τελικοί χρήστες να επιλέγουν ενεργειακώς αποδοτικότερα προϊόντα με την παροχή τυποποιημένων πληροφοριών σχετικά με την κατανάλωση ενέργειας του προϊόντος. [45] Με το πραιρετικό πρόγραμμα για το οικολογικό σήμα (http://ec.europa.eu/environment/ecolabel/) προωθούνται προϊόντα με υψηλές περιβαλλοντικές επιδόσεις. [46] Η οδηγία για τη χαμηλή τάση (http://ec.europa.eu/enterprise/sectors/electrical/lvd/) αφορά την ασφάλεια των ηλεκτρικών προϊόντων που λειτουργούν σε τάση υψηλότερη από 50 volt και εξασφαλίζει ότι στην αγορά διατίθεται μόνο ασφαλές ηλεκτρολογικό υλικό. Τα θέματα ασφάλειας των προϊόντων που λειτουργούν σε τάση κατώτερη των 50 volt καλύπτονται από την οδηγία για τη γενική ασφάλεια των προϊόντων (http://ec.europa.eu/consumers/safety/prod_legis/index_en.htm) [47] Η οδηγία για τον περιορισμό της χρήσης ορισμένων επικίνδυνων ουσιών αποσκοπεί στον περιορισμό της χρήσης επικίνδυνων ουσιών στα είδη ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού, http://ec.europa.eu/environment/waste/rohs_eee/, ενώ η οδηγία για τα απόβλητα ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού (ΑΗΕΕ) αποσκοπεί στην προώθηση της συλλογής και της ανακύκλωσης αυτού του εξοπλισμού, http://ec.europa.eu/environment/waste/weee/ [48] Το εθελοντικό σύστημα για τις οικολογικές δημόσιες συμβάσεις (ΟΔΣ/ GPP) σε επίπεδο ΕΕ προβλέπει διαδικασία με την οποία οι δημόσιες αρχές επιδιώκουν να προμηθεύονται αγαθά, υπηρεσίες και έργα με μειωμένες περιβαλλοντικές επιπτώσεις καθόλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής τους. COM (2008) 400. [49] Από το 2010, η επιβολή των απαιτήσεων για τις επιδόσεις και την ασφάλεια που περιλαμβάνονται στα περισσότερα από τα προαναφερόμενα μέσα βασίζεται στο νέο νομοθετικό πλαίσιο (ΝΝΠ). Το ΝΝΠ αποτελείται από δύο συμπληρωματικά μέσα: κανονισμό και απόφαση. Από το 2010, με κανονισμός ΝΝΠ προβλέπεται αυστηρότερο πλαίσιο για την εποπτεία της αγοράς του ηλεκτρολογικού εξοπλισμού και καθορίζονται οι εξουσίες και τα καθήκοντα των αρμόδιων εθνικών αρχών. Θα πρέπει να διενεργούν ελέγχους των προϊόντων, τόσο εγχώριων όσο και εισαγόμενων, σε κατάλληλη κλίμακα και να απαγορεύουν τα προϊόντα που παρουσιάζουν κίνδυνο ή δεν πληρούν τις εφαρμοστέες απαιτήσεις. Η απόφαση NLF περιέχει υποδείγματα διατάξεων σχετικά με τις υποχρεώσεις των οικονομικών φορέων με τις οποίες πρέπει να ευθυγραμμιστεί η νομοθεσία εναρμόνισης των προϊόντων. Βλ. επίσης: http://ec.europa.eu/enterprise/policies/single-market-goods/regulatory-policies-common-rules-for-products/new-legislative-framework/ [50] http://ec.europa.eu/energy/efficiency/ecodesign/doc/meeting/ed_wd_dls_leds_hl_converter_v1.0.pdf [51] http://ec.europa.eu/energy/efficiency/ecodesign/doc/meeting/el_wd2_-_draft_regulation_on_a_lamp_energy_label_v1.0.pdf [52] Περισσότεροι από 650 δημόσιοι και ιδιωτικοί οργανισμοί έχουν υπογράψει τη δέσμευση του προγράμματος GreenLight από το 2000, το έτος που δρομολογήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, http://www.eu-greenlight.org [53] Το σύστημα περιλαμβάνει κατηγορίες προϊόντων, ελάχιστες τιμές επιδόσεων και επισήμανση δήλωσης προϊόντων, καθώς και υποβολή εκθέσεων σχετικά με τις δοκιμές των τιμών. [54] "Implementing Agreement for a Co-operative Programme on Efficient Electrical End-Use Equipment (4E)", Ετήσια έκθεση 2010 του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, παράρτημα για τις SSL. [55] Η Ευρωπαϊκή Διευκόλυνση Τοπικής Ενεργειακής Συνδρομής (ELENA, European Local ENergy Assistance) συστάθηκε από την Επιτροπή και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων. [56] http://ec.europa.eu/energy/eepr/eeef/eeef_en.htm [57] Πιθανοί δίαυλοι διάδοσης: Σύμφωνο των Δημάρχων, Eurocities, πρόγραμμα GreenLight, διεθνής ένωση LUCI (Lighting Urban Community International Association) κ.λπ. [58] Στο πλαίσιο του προγράμματος εργασιών 2011 για τις ΤΠΕ του CIP δημοσιεύτηκε πρόσκληση για πιλοτικές δράσεις SSL, με προϋπολογισμό έως και 10 εκατομμύρια ευρώ. Ως αποτέλεσμα αυτής της πρόσκλησης, στις αρχές του 2012 θα αρχίσουν κάποιες πιλοτικές δράσεις. [59] Οι δημόσιες αρχές διαχειρίζονται 12% το 12% του συνόλου των υφιστάμενων κτηρίων στην Ευρώπη. [60] COM(2011) 370 τελικό. [61] Οδηγία 2010/31/ΕΕ. [62] Παρόμοια μοντέλα έχουν ήδη χρησιμοποιηθεί για μη οικιστικά κτήρια και οδικό φωτισμό. [63] Σήμερα, λιγότερο από το 10% των ολοκληρωμένων κυκλωμάτων (τσιπ) LED παράγονται στην Ευρώπη. [64] Λαμπτήρες LED για αντικατάσταση των συμβατικών λαμπτήρων, λαμπτήρων φθορισμού ή λαμπτήρων αλογόνου. [65] "The European Lighting Industry’s Considerations Regarding the need for an EU Green Paper on Solid State Lighting", ELC/CELMA 2011, www.celma.org [66] http://ec.europa.eu/enterprise/sectors/ict/key_technologies/kets_high_level_group_en.htm [67] http://ec.europa.eu/enterprise/sectors/ict/files/kets/hlg_report_final_en.pdf [68] Σε αυτά περιλαμβάνονται ιδίως γάλλιο και ίνδιο, καθώς και σπάνιες γαίες που χρησιμοποιούνται σε φωσφορίζουσες ουσίες (ύττριο, δημήτριο, ευρώπιο). [69] Η Κίνα ελέγχει σήμερα το 95% της παγκόσμιας παραγωγής των σπάνιων γαιών και έχει λάβει μέτρα για να περιορίσει σημαντικά τις εξαγωγές τους. [70] COM (2011) 21. [71] COM (2011) 571 τελικό. [72] Βλ. συνοπτική έκθεση "Joint CELMA/ELC Guide on LED related standards" (2011), www.celma.org [73] Βλ. επίσης πρωτοβουλία ELECTRA, COM(2009) 594 τελικό. [74] http://ec.europa.eu/research/fp7/index_en.cfm [75] http://www.eniac.eu/web/index.php [76] http://ec.europa.eu/cip/ [77] http://ec.europa.eu/energy/intelligent/ [78] http://ec.europa.eu/information_society/activities/ict_psp [79] http://ec.europa.eu/regional_policy/themes/research/index_en.htm [80] Π.χ. Βάδη-Βυρτεμβέργη και Σαξονία στη Γερμανία, Rhône-Alpes στη Γαλλία, Oulu στη Φινλανδία. [81] Π.χ. αντιμετώπιση των υφιστάμενων κενών σε θέματα ασφάλειας και διεπαφής, μεθοδολογίες για τη μέτρηση της απόδοσης και της διάρκειας ζωής των προϊόντων και συστημάτων SSL, επικοινωνία μεταξύ αυτοτελών προϊόντων και συστημάτων SSL και με άλλα ενεργειακά συστήματα. [82] Σύμφωνα με τα έγγραφα COM(2008) 699 και COM(2011)25, http://ec.europa.eu/enterprise/policies/raw-materials/index_en.htm [83] COM(2011) 614 και COM(2011) 615 τελικό.