[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 21.9.2005

COM(2005) 443 τελικό

2005/0188 (CNS)

Πρόταση για

ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

σχετικά με το ειδικό πρόγραμμα "Ικανότητες" με το οποίο τίθεται σε εφαρμογή το 7ο πρόγραμμα πλαίσιο (2007-2013) δραστηριοτήτων έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας

(υποβληθείσα από την Επιτροπή)

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ (ΣΥΝΘΗΚΗ ΕΚ)

1. Πλαίσιο των προτάσεων

Οι προτάσεις που αφορούν τα πέντε ειδικά προγράμματα αποτελούν συνέχεια της πρότασης της Επιτροπής για το 7ο πρόγραμμα πλαίσιο (2007-13), το οποίο εγκρίθηκε στις 6 Απριλίου 2005[1]. Η διάρθρωση που προτάθηκε περιλαμβάνει τέσσερα κύρια ειδικά προγράμματα – ‘‘Συνεργασία’’, ‘‘Ιδέες’’, ‘‘Άνθρωποι’’ και ‘‘Ικανότητες’’, καθένα εκ των οποίων αντιστοιχεί σε έναν κύριο στόχο της ευρωπαϊκής πολιτικής για την έρευνα· ένα άλλο ειδικό πρόγραμμα αφορά τις άμεσες δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών. Η Επιτροπή θα παρουσιάσει τις προτάσεις για τους ‘‘Κανόνες συμμετοχής και διάδοσης’’ που θα εφαρμοστούν στο 7ο Πρόγραμμα Πλαίσιο.

Το πολιτικό πλαίσιο και οι στόχοι παρουσιάστηκαν στην ανακοίνωση “Οικοδομώντας τον ΕΧΕ της γνώσης στην υπηρεσία της ανάπτυξης”[2]. Για την επίτευξη των εν λόγω στόχων και για την πλήρη εφαρμογή των ειδικών προγραμμάτων απαιτείται διπλασιασμός του προϋπολογισμού, όπως προτάθηκε από την Επιτροπή.

Η έρευνα, η τεχνολογία, η εκπαίδευση και η καινοτομία αποτελούν σημαντικό μέσο δημιουργίας θέσεων απασχόλησης σε μακροπρόθεσμη και σταθερή βάση. Αποτελούν επίσης το κλειδί για την οικονομική ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα, την υγεία, την ποιότητα ζωής και το περιβάλλον. Ως εκ τούτου, το πρόγραμμα πλαίσιο για την έρευνα, παράλληλα με τα κοινοτικά προγράμματα στους τομείς της εκπαίδευσης και της καινοτομίας, αποσκοπεί στην επίτευξη προόδου προς την κατεύθυνση της οικονομίας και της κοινωνίας της γνώσης. Τα ειδικά προγράμματα του 7ου προγράμματος πλαισίου αποσκοπούν να αντιμετωπίσουν, σε συνδυασμό με τις απαραίτητες εθνικές και ιδιωτικές προσπάθειες, τις μεγάλες αδυναμίες που παρουσιάζει η ευρωπαϊκή έρευνα από άποψη επιπέδου, ποιότητας και επιπτώσεων. Η διάδοση και η μεταφορά των γνώσεων αποτελεί κύρια προστιθέμενη αξία των δράσεων της ευρωπαϊκής έρευνας, και θα ληφθούν μέτρα για την ενίσχυση της χρήσης των αποτελεσμάτων από τη βιομηχανία, τους υπευθύνους χάραξης πολιτικής και την κοινωνία.

Η Ευρώπη πρέπει να επενδύσει περισσότερα στην έρευνα και να της δώσει νέα ώθηση, εάν η Ευρωπαϊκή Ένωση θέλει να προωθήσει τον στόχο που συνίσταται να επενδυθεί το 3% του ΑΕΠ της στην έρευνα έως το 2010. Το 7ο πρόγραμμα πλαίσιο θα συμβάλει προς αυτή την κατεύθυνση, τόσο μέσω της άμεσης χρηματοδότησης, όπως επίσης ενθαρρύνοντας τις επιπρόσθετες δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις στην έρευνα.

Η Ευρώπη χρειάζεται περισσότερους ερευνητές προκειμένου να αυξήσει και να βελτιώσει τις ερευνητικές της προσπάθειες. Παράλληλα με άλλες δράσεις, όπως η Ευρωπαϊκή Χάρτα του Ερευνητή και τα εθνικά μέτρα πολιτικής, το 7ο πρόγραμμα πλαίσιο αποσκοπεί να ωθήσει περισσότερα άτομα να δρομολογήσουν και να ακολουθήσουν ερευνητική σταδιοδρομία και, εκ νέου, να προσελκύσει στην Ευρώπη κορυφαίους και ταλαντούχους ερευνητές.

Η οικονομική ενίσχυση σε ευρωπαϊκό επίπεδο παρέχει δυνατότητες για την αύξηση της αριστείας και της αποτελεσματικότητας της έρευνας που δεν μπορούν να επιτευχθούν σε εθνικό επίπεδο. Τα ειδικά προγράμματα του 7ου προγράμματος πλαισίου συνεισφέρουν στην περαιτέρω παγίωση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας, επιτυγχάνοντας κρίσιμη μάζα και δημιουργώντας δομές σε νέους τομείς έρευνας και με νέα μέσα, καθώς και ενισχύοντας περαιτέρω την ελεύθερη διακίνηση των ιδεών, των γνώσεων και των ερευνητών.

Με την εκτέλεση των ειδικών προγραμμάτων, θα αξιοποιηθεί στο μέγιστο βαθμό το δυναμικό των δράσεων ευρωπαϊκού επιπέδου για την ενίσχυση της ερευνητικής αριστείας, κυρίως μέσω πανευρωπαϊκών διαγωνισμών στηριζόμενων στην αυστηρή και ανεξάρτητη αξιολόγηση των προτάσεων. Αυτό συνεπάγεται τον προσδιορισμό και την παροχή υποστήριξης στην υφιστάμενη αριστεία, οπουδήποτε αυτή υπάρχει στην Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς επίσης και την παροχή των αναγκαίων μέσων στη μελλοντική ερευνητική αριστεία.

Ο αντίκτυπος των ειδικών προγραμμάτων θα επαυξηθεί μέσω της συμπληρωματικότητάς τους με άλλες κοινοτικές πολιτικές και προγράμματα και, ιδίως, με τα Διαρθρωτικά Ταμεία, τα προγράμματα για την εκπαίδευση και το Πρόγραμμα για την Ανταγωνιστικότητα και την Καινοτομία.

2. Προηγούμενη διαβούλευση

Κατά την προετοιμασία των προτάσεων του ειδικού προγράμματος ελήφθησαν υπόψη οι απόψεις που εξέφρασαν τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, ιδίως το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, καθώς και άλλοι άμεσα ενδιαφερόμενοι φορείς, συμπεριλαμβανομένων των ερευνητών και των χρηστών της έρευνας. Στην εν λόγω διαβούλευση συμπεριλαμβάνονται οι εν εξελίξει διαβουλεύσεις και οι πληροφορίες που παρασχέθηκαν σχετικά με την πρόταση για τις αποφάσεις του 7ου προγράμματος πλαισίου, οι εκτενείς διαβουλεύσεις και πληροφορίες που συγκεντρώθηκαν κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας της εν λόγω πρότασης, και οι περαιτέρω εργασίες όσον αφορά τον καθορισμό των μελλοντικών προτεραιοτήτων στον τομέα της έρευνας, όπως αυτές που ανελήφθησαν από τις Ευρωπαϊκές Τεχνολογικές Πλατφόρμες.

Η πρόταση για το ειδικό πρόγραμμα βασίζεται σε μια εμπεριστατωμένη εκτίμηση των επιπτώσεων που πραγματοποιήθηκε ενόψει της πρότασης θέσπισης του 7ου προγράμματος πλαισίου[3], η οποία κατέδειξε την ισχυρή και ειδική προστιθέμενη αξία κάθε προτεινόμενου ειδικού προγράμματος. Επιπροσθέτως, οι προτάσεις λαμβάνουν υπόψη τα αποτελέσματα της πενταετούς εκτίμησης του προγράμματος πλαισίου[4].

3. Νομικές πτυχές

Η πρόταση για τα ειδικά προγράμματα βασίζεται στα άρθρα 163 έως 173 του τίτλου XVIII της Συνθήκης, και ιδίως στο άρθρο 166 παράγραφος 3, σχετικά με την εφαρμογή του προγράμματος πλαισίου μέσω ειδικών προγραμμάτων.

4. Εκτέλεση του προϋπολογισμού

[Το νομοθετικό δημοσιονομικό δελτίο που επισυνάπτεται σε κάθε πρόταση απόφασης παρουσιάζει τις δημοσιονομικές επιπτώσεις και τους ανθρώπινους και διοικητικούς πόρους.]

Η Επιτροπή προτίθεται να συστήσει ένα εκτελεστικό οργανισμό στον οποίο θα ανατεθούν ορισμένα καθήκοντα που απαιτούνται για την εκτέλεση των ειδικών προγραμμάτων “Συνεργασία”, “Άνθρωποι” και “Ικανότητες”. Η συγκεκριμένη προσέγγιση θα υιοθετηθεί επίσης για την εκτέλεση του προγράμματος “Ιδέες” (βλέπε Τμήμα 7.2 παρακάτω).

5. Μία συνεκτική και ευέλικτη εφαρμογη

5.1. Προσαρμογή στις νέες ανάγκες και δυνατότητες

Είναι ζωτικό η εφαρμογή των ειδικών προγραμμάτων να είναι αρκούντως ευέλικτη, ώστε αυτά να παραμείνουν στην πρωτοπορία των επιστημονικών και τεχνολογικών εξελίξεων και να ανταποκριθούν στις νεοεμφανιζόμενες επιστημονικές, βιομηχανικές, πολιτικές και κοινωνικές ανάγκες. Από αυτή την άποψη, είναι ιδιαιτέρως σημαντικές οι δράσεις εκείνες που επιτρέπουν στους ερευνητές να προσδιορίζουν οι ίδιοι τα θέματα έρευνας. Για τις άλλες δράσεις αυτό επιτυγχάνεται πρωτίστως μέσω των προγραμμάτων εργασίας, τα οποία επικαιροποιούνται σε ετήσια βάση, με τη συνδρομή των επιτροπών εκπροσώπων των κρατών μελών· προβλέπεται ότι οι επιτροπές επικεντρώνονται κατά προτεραιότητα στα προγράμματα εργασίας. Ενδέχεται να πραγματοποιηθούν αναθεωρήσεις με ταχύτερο ρυθμό, σε περίπτωση νέων προτεραιοτήτων που απαιτούν επείγουσα αντίδραση, ιδίως εάν προκύπτουν από απρόβλεπτες πολιτικές ανάγκες.

Ο εν λόγω πολυετής προγραμματισμός θα αντλήσει οφέλη από ένα ευρύ φάσμα πληροφοριών, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι δραστηριότητες που ενισχύονται διατηρούν άμεση σχέση με τις εξελισσόμενες ερευνητικές ανάγκες της βιομηχανίας και των πολιτικών της ΕΕ. Θα επιδιωχθεί εξωτερική παροχή συμβουλών, μεταξύ άλλων για καθένα από τα θέματα του ειδικού προγράμματος ‘‘Συνεργασία’’, με αποτελεσματική πολυεπιστημονική κάλυψη και με εξισορρόπηση των πανεπιστημιακών και των βιομηχανικών απόψεων.

Για το πρόγραμμα ‘‘Ιδέες’’ θα υιοθετηθεί μια εντελώς νέα προσέγγιση, ενώ η προετοιμασία του ετήσιου προγράμματος εργασίας θα ανατεθεί σε ανεξάρτητο επιστημονικό συμβούλιο στο πλαίσιο της δημιουργίας ενός αυτόνομου Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας (βλέπε τμήμα 7.2 παρακάτω).

Θα διευκολυνθεί η παροχή επιπρόσθετων πληροφοριών από εξωτερικές πηγές, ιδίως για το πρόγραμμα ‘‘Συνεργασία’’, κυρίως από τις Ευρωπαϊκές Τεχνολογικές Πλατφόρμες που συγκροτήθηκαν σε διάφορους τομείς και οι οποίες θα πρέπει να διαδραματίσουν σημαντικό και ενεργό ρόλο προκειμένου να διασφαλιστεί η σημασία τους για τη βιομηχανία. Οι ερευνητικές προτεραιότητες που προσδιορίζονται στα Στρατηγικά Σχέδια Έρευνας, τα οποία καταρτίστηκαν από τις πλατφόρμες, αντικατοπτρίζονται επαρκώς στις προτάσεις για το ειδικό πρόγραμμα και θα αποτελέσουν σημαντική εισροή για τον πολυετή προγραμματισμό.

Διάφορα άλλα βήματα συζητήσεων και ομάδες θα παράσχουν ενδεχομένως στην Επιτροπή επίκαιρες συμβουλές σχετικά με τις νέες προτεραιότητες σε ειδικούς τομείς, όπως το Ευρωπαϊκό Στρατηγικό Φόρουμ για τις Υποδομές Έρευνας (EΣΦΥΕ) και οι πλατφόρμες που δημιουργήθηκαν προκειμένου να μελετηθούν τα Στρατηγικά Σχέδια Έρευνας που αφορούν κοινωνικούς ή περιβαλλοντικούς τομείς πολιτικής.

Μια σημαντική νέα δυνατότητα που παρέχει το πρόγραμμα πλαίσιο είναι ο καινοτόμος μηχανισμός χρηματοδότησης, η Χρηματοδοτική Διευκόλυνση Καταμερισμού του Κινδύνου, που αποσκοπεί στην προώθηση των δαπανών του ιδιωτικού τομέα στην ΕΤΑ, βελτιώνοντας την πρόσβαση στα δάνεια της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕ) για μεγάλες ευρωπαϊκές δράσεις οι οποίες χρειάζεται να συνδυάζουν διάφορες πηγές χρηματοδότησης, συμπεριλαμβανομένων των δανείων. Στις εν λόγω μεγάλες ευρωπαϊκές δράσεις συγκαταλέγονται οι ‘‘Κοινές Τεχνολογικές Πρωτοβουλίες’’ και τα μεγάλα συνεργατικά έργα που χρηματοδοτούνται απ’ ευθείας από το πρόγραμμα ‘‘Συνεργασία’’ του προγράμματος πλαισίου, καθώς και τα νέα έργα ερευνητικών υποδομών στο πλαίσιο του προγράμματος ‘‘Ικανότητες’’. Θα μπορούσαν επίσης να ληφθούν υπόψη και άλλα μεγάλα ευρωπαϊκά συνεργατικά έργα, όπως το Eureka, με βάση τα κριτήρια επιλεξιμότητας. Η προβλεπόμενη συνεισφορά των ειδικών προγραμμάτων στην ΕΤΕ θα βελτιώσει σημαντικά την πρόσβαση στη χρηματοδότηση δανείων και, ως εκ τούτου, θα λειτουργήσει ως μοχλός για τις ιδιωτικές επενδύσεις στην έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη.

5.2. Διαθεματικά ζητήματα

Η Επιτροπή θα διασφαλίσει τη συνολική συνοχή κατά την εκτέλεση του 7ου προγράμματος πλαισίου, λαμβάνοντας πλήρως υπόψη την εγγυημένη αυτονομία και ανεξαρτησία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας στο πλαίσιο του προγράμματος ‘‘Ιδέες’’.

Τα προγράμματα εργασίας που επικαλύπτονται σε άλλα ειδικά προγράμματα θα αναθεωρηθούν με συντονισμένο τρόπο, ούτως ώστε να καταστεί δυνατόν να ληφθούν πλήρως υπόψη τα διαθεματικά ζητήματα. Οι επιτροπές των εκπροσώπων των κρατών μελών έχουν επίσης σημαντική ευθύνη να συνδράμουν την Επιτροπή στην αποτελεσματική συνοχή και συντονισμό της εκτέλεσης των εν λόγω ειδικών προγραμμάτων, εντός τους όσο και μεταξύ τους. Αυτό συνεπάγεται έναν υψηλό βαθμό συντονισμού εντός των κρατών μελών και μεταξύ των εκπροσώπων των διαφόρων ειδών επιτροπών.

Σε περίπτωση που οι δράσεις που πρέπει να ενισχυθούν έχουν μεγάλη σημασία για τα διάφορα τμήματα των ειδικών προγραμμάτων ‘‘Συνεργασία’’, ‘‘Άνθρωποι’’ και ‘Ικανότητες’’, θα χρησιμοποιηθούν κοινές προσκλήσεις, αξιοποιώντας την πείρα που αποκτήθηκε κατά την εκτέλεση του 6ου προγράμματος πλαισίου. Αυτό είναι ιδιαιτέρως σημαντικό για ερευνητικά θέματα τα οποία παρουσιάζουν επικάλυψη με τα θέματα του προγράμματος ‘‘Συνεργασία’’, και τέτοιου είδους προσκλήσεις προσδιορίζονται σαφώς στο πρόγραμμα εργασίας.

Ιδιαίτερη σημασία παρουσιάζουν τα ακόλουθα θέματα, τα οποία επικαλύπτονται με τα ειδικά προγράμματα ‘‘Συνεργασία’’, ‘‘Άνθρωποι’’ και ‘‘Ικανότητες’’, και έχουν προβλεφθεί ειδικές ρυθμίσεις για μια συντονισμένη προσέγγιση:

- Διεθνής συνεργασία : όλα τα ειδικά προγράμματα είναι ανοικτά στη διεθνή συνεργασία και περιλαμβάνουν ειδικές για το σκοπό αυτό δράσεις. Στο πλαίσιο του προγράμματος πλαισίου θα υιοθετηθεί μια στρατηγική προσέγγιση με σκοπό την προώθηση της ευρωπαϊκής αριστείας στην έρευνα και της ανταγωνιστικότητας, καθώς και για να αντιμετωπιστούν ειδικά παγκόσμια ή περιφερειακά θέματα, όπου υπάρχει αμοιβαίο συμφέρον και όφελος. Θα διασφαλιστεί μια συνεκτική προσέγγιση μεταξύ των ειδικών προγραμμάτων σύμφωνα με την εν λόγω στρατηγική και εν προκειμένω το πρόγραμμα ‘‘Ικανότητες’’ θα διαδραματίσει σημαντικό ρόλο.

- Ερευνητικές υποδομές: η κύρια υποστήριξη στις ερευνητικές υποδομές θα υλοποιηθεί με το πρόγραμμα ‘‘Ικανότητες’’· το εν λόγω πρόγραμμα θα διασφαλίσει τη συντονισμένη προσέγγιση με τις σχετικές ερευνητικές δραστηριότητες των άλλων προγραμμάτων, ιδίως του προγράμματος ‘‘Συνεργασία’’.

- Έρευνα στο πεδίο των διαθεματικών πολιτικών : θα ληφθούν μέτρα για τον αποτελεσματικό συντονισμό των υπηρεσιών της Επιτροπής, ιδίως προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι δραστηριότητες εξακολουθούν να πληρούν τις ανάγκες των εξελίξεων όσον αφορά τις πολιτικές της ΕΕ. Για το σκοπό αυτό, ο πολυετής προγραμματισμός μπορεί να βασιστεί στη συνδρομή ομάδων χρηστών διαφόρων υπηρεσιών της Επιτροπής που συνδέονται με τις υπόψη πολιτικές και, σε αυτό το πλαίσιο, θα δημιουργηθεί ένας εσωτερικός φορέας για να διασφαλίσει τον συντονισμό των επιστημών και των τεχνολογιών της θάλασσας, στο σύνολο των σχετικών θεματικών τομέων.

- Συμμετοχή των ΜΜΕ: μέσω των ειδικών προγραμμάτων θα βελτιστοποιηθεί η συμμετοχή των ΜΜΕ. Εκτός από την ενίσχυση των ειδικών δράσεων για τις ΜΜΕ στο πλαίσιο του προγράμματος ‘‘Ικανότητες’’, τα ερευνητικά ενδιαφέροντα των ΜΜΕ συμπεριλαμβάνονται στο σύνολο του προγράμματος ‘‘Συνεργασία’’ και θα προσδιοριστούν περαιτέρω θέματα ιδιαίτερου ενδιαφέροντος για τις ΜΜΕ στα προγράμματα εργασίας και στις προσκλήσεις υποβολής προτάσεων· οι δραστηριότητες του προγράμματος ‘‘Άνθρωποι’’ δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στη συμμετοχή των ΜΜΕ· οι ΜΜΕ μπορούν επίσης να συμμετάσχουν στο πρόγραμμα ‘‘Ιδέες’’. Τα μέτρα απλοποίησης που προβλέπονται και η αυξημένη ευελιξία στην επιλογή του κατάλληλου χρηματοδοτικού καθεστώτος θα ευνοήσουν ιδιαιτέρως τη συμμετοχή των ΜΜΕ.

- Διάδοση και μεταφορά γνώσεων : η ανάγκη προώθησης της αξιοποίησης των ερευνητικών αποτελεσμάτων αποτελεί βασικό κοινό χαρακτηριστικό των ειδικών προγραμμάτων, ενώ δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στη μεταφορά γνώσεων μεταξύ χωρών, μεταξύ επιστημονικών κλάδων, από τα πανεπιστημιακά ιδρύματα στη βιομηχανία, καθώς και μέσω της κινητικότητας των ερευνητών. Εν προκειμένω, είναι σημαντική η συμμετοχή των δυνητικών χρηστών ώστε να βοηθήσουν στον προσδιορισμό των προτεραιοτήτων (ιδίως μέσω των Ευρωπαϊκών Τεχνολογικών Πλατφορμών). Οι συμπληρωματικές δράσεις στο πλαίσιο του Προγράμματος για την Ανταγωνιστικότητα και την Καινοτομία θα ενισχύσουν επίσης τη χρήση των ερευνητικών αποτελεσμάτων αίροντας τους φραγμούς στην καινοτομία και ενισχύοντας τις δυνατότητες καινοτομίας.

- Επιστήμη και κοινωνία : η εν λόγω δραστηριότητα του προγράμματος ‘‘Ικανότητες’’ θα διαδραματίσει επίσης ρόλο προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι κοινωνικές πτυχές λαμβάνονται επαρκώς υπόψη από όλα τα ειδικά προγράμματα και ότι αναπτύσσεται η διάδραση μεταξύ επιστημόνων και ευρέος κοινού.

6. Απλοποίηση και μέθοδοι διαχείρισης

Η εκτέλεση του 7ου προγράμματος πλαισίου απλοποιείται σημαντικά, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδέες που διατυπώθηκαν στο έγγραφο εργασίας της Επιτροπής, της 6ης Απριλίου 2005 και τον εκτενή διάλογο που ακολούθησε βάσει του εν λόγω εγγράφου με τα κράτη μέλη και τους άμεσα ενδιαφερόμενους φορείς. Πολλά από τα προτεινόμενα μέτρα πρέπει να συμπεριληφθούν στους Κανόνες Συμμετοχής και Διάδοσης, κυρίως προκειμένου να μειωθούν σημαντικά ‘‘οι γραφειοκρατικές διαδικασίες’’ και να απλοποιηθούν οι μηχανισμοί χρηματοδότησης και οι απαιτήσεις σχετικά με την υποβολή εκθέσεων.

Προτείνονται οι ακόλουθες βελτιώσεις εντός των ειδικών προγραμμάτων:

- Βελτιωμένη αποδοτικότητα και συνοχή όσον αφορά την εκτέλεση, μέσω εξωτερικής ανάθεσης διοικητικών καθηκόντων σε εκτελεστικό οργανισμό.

- Εξορθολογισμός των μηχανισμών χρηματοδότησης, γεγονός που συνεπάγεται την εκτέλεση κάθε ειδικού προγράμματος χρησιμοποιώντας τα μέσα που είναι αναγκαία για την επίτευξη των στόχων του προγράμματος.

- Σαφέστερη διατύπωση των κριτηρίων αξιολόγησης: πρέπει να συμπεριληφθούν στα προγράμματα εργασίας ακολουθώντας τις αρχές που ορίζονται σε κάθε ειδικό πρόγραμμα.

- Τα προγράμματα εργασίας πρέπει να είναι διατυπωμένα με σαφήνεια, ούτως ώστε οι πιθανοί συμμετέχοντες να ενημερώνονται σωστά για τις υπάρχουσες δυνατότητες που ανταποκρίνονται στις ιδιαίτερες ανάγκες και ενδιαφέροντά τους. Παραδείγματος χάριν, τα προγράμματα εργασίας και οι προσκλήσεις θα τονίζουν, όπου κρίνεται σκόπιμο, τα θέματα εκείνα που παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις ΜΜΕ ή για τα οποία είναι επωφελής η συνεργασία με τρίτες χώρες.

- Απλοποιήσεις όσον αφορά άλλες πτυχές, όπως εξορθολογισμός της έγκρισης των έργων, νέοι μηχανισμοί χρηματοδότησης και ενίσχυσης, και περαιτέρω χρήση των βάσεων δεδομένων και των εργαλείων πληροφόρησης με σκοπό τη βελτίωση της επικοινωνίας.

7. Περιεχόμενο των ειδικών προγραμμάτων

7.1. Συνεργασία

Το ειδικό πρόγραμμα ‘‘Συνεργασία’’ αποσκοπεί να διασφαλίσει τον ηγετικό ρόλο της Ευρώπης σε καίριας σημασίας επιστημονικούς και τεχνολογικούς τομείς, υποστηρίζοντας τη συνεργασία μεταξύ των πανεπιστημίων, της βιομηχανίας, των ερευνητικών κέντρων και των δημοσίων αρχών σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς και με τον υπόλοιπο κόσμο. Τα προηγούμενα προγράμματα πλαίσια καταδεικνύουν τις επιπτώσεις τέτοιων δράσεων στην αναδιάρθρωση της έρευνας στην Ευρώπη, καθώς και στη συγκέντρωση και προώθηση των πόρων. Το 7 ο πρόγραμμα πλαίσιο θα επεκτείνει τις εν λόγω επιπτώσεις ευρύτερα· οι εννέα προτεινόμενοι θεματικοί τομείς αντιστοιχούν σε μείζονες τομείς προόδου των γνώσεων και της τεχνολογίας, στους οποίους πρέπει να ενισχυθεί η ερευνητική αριστεία προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις της κοινωνίας, της οικονομίας, της δημόσιας υγείας, του περιβάλλοντος και της βιομηχανίας στην Ευρώπη.

Το πρόγραμμα σε πολλά σημεία αποτελεί συνέχεια των προηγούμενων προγραμμάτων πλαισίων, βασιζόμενο στην αποδειχθείσα προστιθέμενη αξία αυτού του είδους ευρωπαϊκής ενίσχυσης. Επιπροσθέτως, υπάρχουν σημαντικές καινοτομίες στο παρόν ειδικό πρόγραμμα, οι οποίες απαιτούν ειδική μελέτη για την υλοποίησή τους:

- Ανταπόκριση στην ανάγκη για φιλόδοξες πανευρωπαϊκές εταιρικές συνεργασίες μεταξύ δημοσίου και ιδιωτικού τομέα, προκειμένου να επιταχυνθεί η ανάπτυξη μείζονος σημασίας τεχνολογιών, μέσω της δρομολόγησης Κοινών Τεχνολογικών Πρωτοβουλιών[5] . Προσδιορίστηκε μια πρώτη σειρά πρωτοβουλιών με σαφείς στόχους και παραδοτέα στοιχεία στους τομείς των καινοτόμων φαρμάκων, της νανοηλεκτρονικής, των ενσωματωμένων συστημάτων πληροφορικής, του υδρογόνου και των κυψελών καυσίμου, της αεροναυτικής και της διαχείρισης εναέριας κυκλοφορίας, της παγκόσμιας παρακολούθησης του περιβάλλοντος και της ασφάλειας. Κατά την εκτέλεση του 7ου προγράμματος πλαισίου μπορούν να καθιερωθούν περαιτέρω Κοινές Τεχνολογικές Πρωτοβουλίες, όπως στους τομείς της ηλεκτροπαραγωγής μηδενικών εκπομπών και των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

- Ενισχυμένη προσέγγιση του συντονισμού των εθνικών ερευνητικών προγραμμάτων. Ο επιτυχημένος μηχανισμός ERA -NET θα συνεχιστεί και θα εφαρμοστεί στους διάφορους θεματικούς τομείς. Θα επιτραπεί στους υφιστάμενους εταίρους ERA-NET του 6ου προγράμματος πλαισίου να υποβάλουν προτάσεις παρακολούθησης προκειμένου να ενισχύσουν τη συνεργασία τους ή να διευρύνουν τις κοινοπραξίες με νέους συμμετέχοντες, και θα υποστηριχθούν νέες δράσεις ERA-Net που αφορούν νέα αντικείμενα. Το καθεστώς θα είναι επίσης ανοικτό σε δημόσιους φορείς που σχεδιάζουν κάποιο ερευνητικό πρόγραμμα, το οποίο όμως δεν έχει ακόμη τεθεί σε εφαρμογή. Επιπροσθέτως, θα καθιερωθεί ένας μηχανισμός ERA-NET-Plus προκειμένου να παράσχει κίνητρα για κοινές προσκλήσεις διακρατικών ερευνητικών έργων που διοργανώνονται μεταξύ διαφόρων χωρών.

- Με βάση την εμπειρία της Σύμπραξης Ευρωπαϊκών και Αναπτυσσόμενων Χωρών για τις Κλινικές Δοκιμές (ΣΕΑΧΚΔ), η οποία συνιστά πρωτοβουλία βάσει του άρθρου 169, προσδιορίστηκαν τέσσερις περαιτέρω πρωτοβουλίες βάσει του άρθρου 169, με στενή συνεργασία των κρατών μελών. Τέτοιες πρωτοβουλίες στους τομείς της υποβοηθούμενης από το περιβάλλον αυτόνομης διαβίωσης, της έρευνας στη Βαλτική Θάλασσα και της μετρολογίας παρατίθενται στο πρόγραμμα ‘Συνεργασία’’, ενώ στο πρόγραμμα ‘‘Ικανότητες’’ αναφέρεται μια πρωτοβουλία βάσει του άρθρου 169 με σκοπό να ομαδοποιηθούν τα εθνικά προγράμματα έρευνας που αφορούν τις ΜΜΕ. Κατά την εκτέλεση του 7ου προγράμματος πλαισίου μπορούν να καθιερωθούν περαιτέρω πρωτοβουλίες.

- Προβλέπεται μια περισσότερο στοχοθετημένη προσέγγιση της διεθνούς συνεργασίας στο πλαίσιο εκάστου θεματικού τομέα και μεταξύ των θεματικών τομέων, με ειδικές δράσεις συνεργασίας που πρέπει να προσδιοριστούν στα προγράμματα εργασίας, σύμφωνα με την προβλεπόμενη στρατηγική προσέγγιση της διεθνούς συνεργασίας και μέσω διαλόγου και δικτύων σχετικά με τις πολιτικές με διαφορετικές περιφέρειες των χωρών εταίρων.

- Κάθε θεματικός τομέας περιλαμβάνει μια συνιστώσα που θα επιτρέπει την ευέλικτη ανταπόκριση σε νεοεμφανιζόμενες ανάγκες και σε απρόβλεπτες πολιτικές ανάγκες και η εφαρμογή της θα βασιστεί στην πείρα που αποκτήθηκε από τις δράσεις «Επιστημονική ενίσχυση στις πολιτικές» και «Νέες και αναδυόμενες επιστήμες και τεχνολογίες» του 6ου προγράμματος πλαισίου, καθώς επίσης και τη δράση «Μελλοντικές και αναδυόμενες τεχνολογίες» του τομέα των τεχνολογιών των πληροφοριών και των επικοινωνιών (ΤΠΕ).

7.2. Ιδέες

Η Ευρώπη δεν διαπρέπει στην πραγματικά εξέχουσα έρευνα, ούτε διακρίνεται στους νέους ταχέως αναπτυσσόμενους επιστημονικούς τομείς. Το πρόγραμμα ‘‘Ιδέες’’ θα παράσχει έναν τέτοιο πανευρωπαϊκό μηχανισμό προκειμένου να υποστηριχθούν οι πραγματικά δημιουργικοί επιστήμονες, οι μηχανικοί και οι ακαδημαϊκοί, των οποίων η περιέργεια και η δίψα για γνώση είναι πολύ πιθανόν να οδηγήσουν σε απρόβλεπτες και θεαματικές ανακαλύψεις που μπορούν να αλλάξουν την πορεία των ανθρωπίνων γνώσεων, να ανοίξουν νέες προοπτικές για την τεχνολογική πρόοδο και την επίλυση μακροχρόνιων κοινωνικών και περιβαλλοντικών προβλημάτων. Η άνοδος της ποιότητας της βασικής έρευνας μέσω ανταγωνισμού σε ευρωπαϊκό επίπεδο θα επιφέρει σημαντικά κοινωνικά και οικονομικά οφέλη.[6]

Το πρόγραμμα “Ιδέες” υιοθετεί τον όρο “ έρευνα αιχμής ”, ο οποίος αντικατοπτρίζει μια νέα αντίληψη της βασικής έρευνας. Στην πρωτοπορία της δημιουργίας νέων γνώσεων, η “έρευνα αιχμής” αποτελεί ένα εγγενώς επικίνδυνο εγχείρημα που συνεπάγεται την επιδίωξη θεμελιωδών επιτευγμάτων στην επιστήμη, στην τεχνολογία και στη μηχανική, πέρα από τούς καθιερωμένους επιστημονικούς κλάδους ή τα εθνικά σύνορα.

Το πρόγραμμα θα ακολουθήσει μια προσέγγιση “κατ’έμπνευση των ίδιων των ερευνητών”, δίνοντάς τους τη δυνατότητα να προτείνουν δικά τους θέματα. Θα δοθούν επιχορηγήσεις σε μεμονωμένες ομάδες, διασφαλίζοντας την ευελιξία σε κάθε ομάδα να συγκροτείται από όσες υποομάδες ερευνητών θεωρούνται απαραίτητες για τη διεξαγωγή των έργων, από ένα μόνο ίδρυμα ή από περισσότερα ιδρύματα, μίας μόνο χώρας ή πέραν των εθνικών συνόρων. Σε όλες τις περιπτώσεις, η επιστημονική αριστεία και όχι οι διοικητικές απαιτήσεις θα πρέπει να καθοδηγούν τη συγκρότηση των ομάδων. Το πρόγραμμα θα διασφαλίσει τη διαφοροποίηση από τις εθνικές δράσεις χρηματοδότησης της βασικής έρευνας μέσω των στρατηγικών του στόχων και της ευρωπαϊκής του διάστασης.

Η δημιουργία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας (ΕΣΕ) για την εκτέλεση του προγράμματος ‘‘Ιδέες’’ αποτελεί μια νέα αφετηρία. Καθιερώνονται τα δύο βασικά συστατικά όργανα του ΕΣΕ– ένα ανεξάρτητο Επιστημονικό Συμβούλιο και μια ειδική εκτελεστική δομή – που θα λειτουργούν σύμφωνα με τις αρχές της εμπιστοσύνης, της αξιοπιστίας και της διαφάνειας· το ΕΣΕ θα πρέπει να παράσχει τα κατάλληλα χρηματοδοτικά μέσα και ένα έργο υψηλής αποδοτικότητας και θα πρέπει να εγγυάται έναν υψηλό βαθμό αυτονομίας και ακεραιότητας, ανταποκρινόμενο ταυτόχρονα στις απαιτήσεις λογοδοσίας.

Το Επιστημονικό Συμβούλιο θα απαρτίζεται από ανωτάτου επιπέδου εκπροσώπους της ευρωπαϊκής επιστημονικής κοινότητας, οι οποίοι θα ενεργούν υπό την προσωπική τους ιδιότητα, ανεξαρτήτως πολιτικών ή άλλων συμφερόντων. Τα μέλη του θα διορίζονται από την Επιτροπή κατόπιν ανεξάρτητης διαδικασίας επιλογής τους.

Στα καθήκοντα του Επιστημονικού Συμβουλίου περιλαμβάνονται τα ακόλουθα:

1. Επιστημονική στρατηγική: εκπόνηση της συνολικής επιστημονικής στρατηγικής του προγράμματος, υπό το πρίσμα των επιστημονικών προοπτικών και των ευρωπαϊκών επιστημονικών αναγκών. Σε μόνιμη βάση, σύμφωνα με την επιστημονική στρατηγική, εκπόνηση του προγράμματος εργασίας και των αναγκαίων τροποποιήσεων, συμπεριλαμβανομένων των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων και των κριτηρίων βάσει των οποίων θα χρηματοδοτηθούν οι προτάσεις, καθώς και, εάν απαιτηθεί, τον ορισμό ειδικών θεμάτων ή ομάδων αποδεκτών (π.χ. νέες/νεοεμφανιζόμενες ομάδες).

2. Παρακολούθηση και έλεγχος της ποιότητας: όπου κρίνεται σκόπιμο, από επιστημονική άποψη, διαμόρφωση θέσεων για την εκτέλεση και διαχείριση των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων, των κριτηρίων αξιολόγησης, των διαδικασιών αξιολόγησης από ομότιμους κριτές, όπου συμπεριλαμβάνονται η επιλογή εμπειρογνωμόνων και οι μέθοδοι αξιολόγησης από ομότιμους κριτές και αξιολόγησης προτάσεων, βάσει των οποίων θα προσδιορίζονται οι προς χρηματοδότηση προτάσεις· επίσης, οιαδήποτε άλλα θέματα που επηρεάζουν τα επιτεύγματα και τον αντίκτυπο του ειδικού προγράμματος, καθώς και την ποιότητα της διεξαγόμενης έρευνας. Παρακολούθηση της ποιότητας των ενεργειών και αξιολόγηση της εκτέλεσης του προγράμματος και των επιτευγμάτων του, και συστάσεις για διορθωτικές ή μελλοντικές δράσεις.

3. Επικοινωνία και διάδοση: επικοινωνία με την επιστημονική κοινότητα και τα άμεσα ενδιαφερόμενα μέρη σχετικά με τις δραστηριότητες και τα επιτεύγματα του προγράμματος και τις διαβουλεύσεις του ΕΣΕ. Τακτική υποβολή εκθέσεων στην Επιτροπή για τις δραστηριότητές του.

Η ειδική εκτελεστική δομή θα είναι υπεύθυνη για την εκτέλεση του προγράμματος, όπως προβλέπεται στο ετήσιο πρόγραμμα εργασίας. Ειδικότερα, θα διενεργεί τις διαδικασίες αξιολόγησης, την αξιολόγηση από ομότιμους κριτές και τη διαδικασία επιλογής, σύμφωνα με τις αρχές που καθορίζει το Επιστημονικό Συμβούλιο και θα διασφαλίζει την οικονομική και επιστημονική διαχείριση των επιχορηγήσεων. Από αυτή την άποψη, η Επιτροπή προτίθεται πρωτίστως να συγκροτήσει έναν εκτελεστικό οργανισμό στον οποίο θα εκχωρήσει εκτελεστικά καθήκοντα. Η εκτελεστική δομή θα διατηρεί συνεχή στενή σχέση με το Επιστημονικό Συμβούλιο επί όλων των πτυχών εκτέλεσης του προγράμματος. Μελλοντικά και κατόπιν ανεξάρτητης αξιολόγησης της αποδοτικότητας των δομών και μηχανισμών του ΕΣΕ μπορεί να συσταθεί ενδεχομένως εναλλακτικός φορέας, παραδείγματος χάριν στο πλαίσιο των διατάξεων του άρθρου 171 της Συνθήκης.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα ενεργεί ως εγγυητής της πλήρους αυτονομίας και ακεραιότητας του EΣΕ. Αυτό σημαίνει ότι η ευθύνη της Επιτροπής για την εκτέλεση του προγράμματος συνίσταται στο να διασφαλίσει ότι η εκτελεστική δομή του EΣΕ έχει συσταθεί και ότι το πρόγραμμα εκτελείται από το EΣΕ σύμφωνα με τους στόχους που τέθηκαν, με βάση τους επιστημονικούς προσανατολισμούς και τις απαιτήσεις της επιστημονικής αριστείας, όπως ορίστηκαν από το Επιστημονικό Συμβούλιο, το οποίο ενεργεί ανεξάρτητα.

Η Επιτροπή θα είναι υπεύθυνη για την επίσημη έγκριση του προγράμματος εργασίας του προγράμματος “Ιδέες”. Αναλαμβάνει την εν λόγω ευθύνη σύμφωνα με την προσέγγιση που παρουσιάστηκε ανωτέρω. Κατά γενικό κανόνα, η Επιτροπή εγκρίνει το πρόγραμμα εργασίας όπως προτείνεται από το Επιστημονικό Συμβούλιο. Εάν η Επιτροπή δεν είναι σε θέση να εγκρίνει το πρόγραμμα εργασίας όπως προτάθηκε, παραδείγματος χάριν διότι το τελευταίο δεν ανταποκρίνεται στους στόχους του προγράμματος, ή δεν συμβιβάζεται με την κοινοτική νομοθεσία, η Επιτροπή υποχρεούται να εκθέσει δημοσίως τους λόγους. Η συγκεκριμένη διαδικασία έχει στόχο να διασφαλίσει ότι τηρούνται πλήρως και με διαφάνεια οι αρχές της αυτονομίας και της ακεραιότητας που διέπουν τη λειτουργία του ΕΣΕ.

7.3. Άνθρωποι

Το ειδικό πρόγραμμα ‘‘Άνθρωποι’’ αποτελεί μέρος μιας ευρείας και ολοκληρωμένης στρατηγικής με σκοπό την ανάπτυξη, από ποιοτική και ποσοτική άποψη, των ανθρωπίνων πόρων στον τομέα της Ε&Α στην Ευρώπη. Το πρόγραμμα παροτρύνει τα άτομα να δρομολογήσουν και να ακολουθήσουν ερευνητική σταδιοδρομία, ενθαρρύνει τους ερευνητές να παραμείνουν στην Ευρώπη και επιδιώκει να προσελκύσει στην Ευρώπη τους πλέον διακεκριμένους επιστήμονες. Παράγεται μια μοναδική προστιθέμενη αξία από τις ευρωπαϊκές δράσεις που διεξάγονται μέσω εναρμονισμένων μέσων, ισχυρότερες διαρθρωτικές επιπτώσεις και μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα απ’ ό,τι οι διμερείς διακανονισμοί μεταξύ κρατών μελών.

Οι δραστηριότητες στηρίζονται στη μακρά και επιτυχή πείρα που αποκτήθηκε στο πλαίσιο των δράσεων «Mαρία Κιουρί» (Μarie Curie) προκειμένου να ανταποκριθούν στις ανάγκες των ερευνητών για επιμόρφωση, κινητικότητα και εξέλιξης της σταδιοδρομίας. Ενώ διασφαλίζεται ουσιαστική συνέχεια, δίνεται ισχυρότερη έμφαση στις ακόλουθες πτυχές:

- Ένα ενισχυμένο διαρθρωτικό αποτέλεσμα , παραδείγματος χάριν μέσω της καθιέρωσης της χρηματοδότησης των περιφερειακών, εθνικών και διεθνών προγραμμάτων της γραμμής δράσης ‘‘Δια βίου επιμόρφωση και εξέλιξη της σταδιοδρομίας”. Ο μηχανισμός “συγχρηματοδότησης” δεν πρόκειται να αντικαταστήσει τον μηχανισμό σύμφωνα με τον οποίο υποβάλλονται αιτήσεις και χορηγούνται σε ευρωπαϊκό επίπεδο ατομικές υποτροφίες για σπουδές μεταδιδακτορικού επιπέδου, που επί του παρόντος αποτελεί αποκλειστικά πρακτική του 6ου προγράμματος πλαισίου. Ωστόσο, οι ατομικές υποτροφίες έχουν φθάσει σε ένα επίπεδο ωριμότητας στην Ευρώπη. Ταυτόχρονα, οι εθνικές υποτροφίες στον εν λόγω τομέα παραμένουν αποσπασματικές όσον αφορά τους στόχους, τις μεθόδους αξιολόγησης και τους όρους εργασίας, και συχνά έχουν περιορισμένη διεθνή ή ευρωπαϊκή διάσταση. Ως εκ τούτου, προτείνεται να συγχρηματοδοτηθεί, στο πλαίσιο ανοικτών προσκλήσεων υποβολής προτάσεων, ένα επιλεγμένο σύνολο εκείνων των προγραμμάτων που ανταποκρίνονται στους στόχους του προγράμματος πλαισίου. Η αξιολόγηση και η επιλογή θα διεξαχθούν με κριτήριο την αξία τους, χωρίς περιορισμούς όσον αφορά την καταγωγή των επιλεγέντων υποτρόφων και εφαρμόζοντας αποδεκτούς όρους απασχόλησης και εργασίας (όσον αφορά παραδείγματος χάριν τον μισθό, την κοινωνική ασφάλιση, την συμβουλευτική καθοδήγηση, την επαγγελματική εξέλιξη).

- Συμμετοχή της βιομηχανίας: ενώ θα διατηρηθεί ο χαρακτήρας ‘από τη βάση προς την κορυφή’ των δράσεων «Μαρία Κιουρί», θα δοθεί μεγαλύτερη προτεραιότητα στην επιμόρφωση και στην εξέλιξη της σταδιοδρομίας για διαφορετικούς τομείς και σε διαφορετικούς τομείς, ιδιαίτερα στον ιδιωτικό τομέα. Αυτό θα επιτευχθεί δίνοντας έμφαση στην ανάπτυξη συμπληρωματικών δεξιοτήτων και ικανοτήτων, που είναι κρίσιμες για την καλύτερη κατανόηση της έρευνας εντός των επιχειρήσεων και για την ποιότητα των ερευνητικών τους δραστηριοτήτων. Η προσπάθεια συνίσταται στην προαγωγή των διατομεακών εμπειριών μέσω της ενεργού συμμετοχής της βιομηχανίας σε όλες τις δράσεις και στην καθιέρωση ενός ειδικού μηχανισμού για τον καταμερισμό των γνώσεων υπό μορφή εταιρικών συνεργασιών μεταξύ του δημοσίου και του ιδιωτικού τομέα, συμπεριλαμβανομένων ιδίως των ΜΜΕ.

- Ενίσχυση της διεθνούς διάστασης. Εκτός από τις υποτροφίες εξωτερικού με υποχρεωτική επάνοδο, που έχουν σκοπό να συμβάλουν στη δια βίου επιμόρφωση και στην εξέλιξη της σταδιοδρομίας των ερευνητών της ΕΕ, επεκτείνεται περαιτέρω η διεθνής συνεργασία με ερευνητές από τρίτες χώρες. Επιπροσθέτως εισάγονται νέες διαστάσεις για τη συνεργασία με τις γειτονικές χώρες της ΕΕ και με τις χώρες που έχουν υπογράψει τη συμφωνία Ε&Τ με την ΕΕ. Θα παρασχεθεί περαιτέρω υποστήριξη στους ‘‘επιστήμονες της διασποράς’’, τους Ευρωπαίους ερευνητές που εργάζονται στο εξωτερικό και τους ξένους ερευνητές που εργάζονται στην Ευρώπη.

7.4. Ικανότητες

Το ειδικό πρόγραμμα ‘‘Ικανότητες’’ θα ενισχύσει τις ικανότητες έρευνας και καινοτομίας σε ολόκληρη την Ευρώπη. Το πρόγραμμα συνεχίζει και ενισχύει τις δράσεις των προηγουμένων προγραμμάτων πλαισίων και επιπλέον περιέχει σημαντικές καινοτομίες.

Ένα μείζονος σημασίας νέο στοιχείο είναι η προβλεπόμενη στρατηγική προσέγγιση για την ενίσχυση της κατασκευής νέας ερευνητικής υποδομής, η οποία θα συμπληρώνει τη συνεχή ενίσχυση που παρέχεται για τη βέλτιστη χρήση της υφιστάμενης ερευνητικής υποδομής. Η υποστήριξη για την κατασκευή νέας υποδομής θα υλοποιηθεί μέσω μιας προσέγγισης δύο σταδίων: μία προπαρασκευαστική φάση και μία φάση κατασκευής. Με βάση το έργο του EΣΦΕΥ (Ευρωπαϊκό Στρατηγικό Φόρουμ για την Ερευνητική Υποδομή) για την ανάπτυξη ενός ευρωπαϊκού χάρτη πορείας για τη νέα ερευνητική υποδομή, η Επιτροπή θα καθορίσει τα έργα προτεραιότητας στα οποία πιθανόν να δοθεί κοινοτική ενίσχυση, στο πλαίσιο του 7ου προγράμματος πλαισίου. Για τα εν λόγω έργα, η Επιτροπή διαδραματίζει καταλυτικό ρόλο, διευκολύνοντας ιδίως τους μηχανισμούς της χρηματοδοτικής διαδικασίας κατά τη φάση κατασκευής, συμπεριλαμβανομένης της πρόσβασης στα δάνεια της ΕΤΕ μέσω της Χρηματοδοτικής Διευκόλυνσης Καταμερισμού του Κινδύνου. Το παράρτημα 1 περιλαμβάνει τον ‘‘κατάλογο δυνατοτήτων’’ του EΣΦΕΥ, ο οποίος παρουσιάζει συγκεκριμένα παραδείγματα νέων ερευνητικών υποδομών μεγάλης κλίμακας, τις οποίες η επιστημονική κοινότητα της Ευρώπης θα χρειαστεί κατά την επόμενη δεκαετία.

Τα δύο καθεστώτα ενίσχυσης της έρευνας προς όφελος των ΜΜΕ και των ενώσεων ΜΜΕ θα διατηρηθούν με μεγαλύτερο προϋπολογισμό ώστε να διασφαλιστεί η ανταπόκριση στις αυξανόμενες ανάγκες των ΜΜΕ για εξωτερική ανάθεση ερευνητικού έργου.

Οι δράσεις ‘Περιφέρειες της Γνώσης’ επωφελούνται από την επιτυχία της πιλοτικής δράσης. Σκοπός είναι τα διακρατικά δίκτυα περιφερειών να μπορέσουν να αξιοποιήσουν πλήρως τα ερευνητικά τους πλεονεκτήματα, να μπορέσουν να αφομοιώσουν τις νέες γνώσεις που παράγονται από την έρευνα, και να διευκολυνθεί η δημιουργία ‘‘συσπειρώσεων με επίκεντρο την έρευνα’’ στις οποίες θα συμμετέχουν πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, επιχειρήσεις και περιφερειακές αρχές.

Ένα νέο σημαντικό στοιχείο είναι η δράση που αποσκοπεί στην απελευθέρωση του πλήρους ερευνητικού δυναμικού των περιφερειών ‘‘σύγκλισης’’ και των άκρως απόκεντρων περιφερειών της ΕΕ. Η πραγματοποίηση της οικονομίας και της κοινωνίας της γνώσης στηρίζεται στην ενίσχυση της αριστείας της ευρωπαϊκής έρευνας, αλλά και στην καλύτερη χρήση του “αναξιοποίητου” υψηλού ερευνητικού δυναμικού το οποίο υπάρχει σε ολόκληρη την ΕΕ. Οι δράσεις θα επιτρέψουν την πρόσληψη ερευνητών από άλλες χώρες της ΕΕ, την απόσπαση ερευνητικού και διοικητικού προσωπικού, την οργάνωση μηχανισμών αξιολόγησης και την απόκτηση και ανάπτυξη ερευνητικού εξοπλισμού. Τέτοιες δράσεις έρχονται να συμπληρώσουν τις ανάγκες και τις δυνατότητες ενίσχυσης των ερευνητικών ικανοτήτων των υφιστάμενων και των νεοεμφανιζόμενων κέντρων αριστείας στις εν λόγω περιφέρειες, οι οποίες μπορούν να καλυφθούν από τα Διαρθρωτικά Ταμεία.

Ο τομέας ‘‘Επιστήμη και Κοινωνία’’ αποτελεί σημαντική διεύρυνση των εργασιών του προηγούμενου προγράμματος πλαισίου. Αποσκοπεί να προαγάγει την ποιότητα των επιστημών, να οδηγήσει σε καλύτερες πολιτικές της ΕΕ και να ενισχύσει τη συμμετοχή και την ενημέρωση του κοινού.

Σημαντικός στόχος του 7ου προγράμματος πλαισίου είναι να οικοδομηθεί μια ισχυρή και συνεκτική διεθνής επιστημονική και τεχνολογική πολιτική, και οι δραστηριότητες του προγράμματος “Ικανότητες” θα υποστηρίξουν την εν λόγω προσέγγιση, ιδίως υποβοηθώντας τον προσδιορισμό των προτεραιοτήτων συνεργασίας.

Η συνεκτική ανάπτυξη των πολιτικών θα δώσει μεγαλύτερη έμφαση στον συντονισμό των εθνικών και περιφερειακών ερευνητικών πολιτικών, μέσω ενός ειδικού καθεστώτος ενίσχυσης των διακρατικών πρωτοβουλιών πολιτικής συνεργασίας των κρατών μελών και των περιφερειών. Αυτό θα ενισχύσει την εφαρμογή μιας ανοικτής μεθόδου συντονισμού των ερευνητικών πολιτικών και θα προαγάγει τις εναρμονισμένες ή κοινές πρωτοβουλίες μεταξύ ομάδων χωρών και περιφερειών σε τομείς που εμπερικλείουν ισχυρή διακρατική διάσταση.

7.5. Δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών

Παράλληλα με τη συνέχιση της παροχής επιστημονικής και τεχνικής υποστήριξης στη χάραξη πολιτικής της ΕΕ, το ΚΚΕρ θα ενισχύσει περαιτέρω τον προσανατολισμό του με γνώμονα τον χρήστη και την ισχυρή του δικτύωση με την επιστημονική κοινότητα. Θα αναπτύξει τις δραστηριότητές του σε ένα ειδικό πλαίσιο οικονομικής μεγέθυνσης, αειφόρου ανάπτυξης και ασφάλειας.

Οι δράσεις του ΚΚΕρ θα ανταποκριθούν επίσης στην πρόσκληση για “καλύτερη κανονιστική ρύθμιση” του νέου θεματολογίου της Λισαβόνας. Θα αντιμετωπιστούν οι νέες προκλήσεις σε συνδυασμό με την αυξανόμενη ανάγκη αντιμετώπισης κρίσεων, καταστάσεων εκτάκτου ανάγκης και πιεστικών πολιτικών επιταγών, οικοδομώντας ικανότητες και μηχανισμούς σε επιλεγμένους τομείς, με σκοπό την παροχή κατάλληλης υποστήριξης στο πλαίσιο της ΕΕ. Η ολοκληρωμένη προσέγγιση της παροχής επιστημονικής και τεχνικής υποστήριξης στις πολιτικές θα αποτελέσει επίσης κύριο χαρακτηριστικό του παρόντος ειδικού προγράμματος.

8. Οικοδόμηση του ΕΧΕ της γνώσης στην υπηρεσια της ανάπτυξησ

Η επίτευξη της αναγκαίας ταχείας προόδου προς την οικονομία και την κοινωνία της γνώσης απαιτεί νέες φιλοδοξίες και αποτελεσματικότητα από την πλευρά της ευρωπαϊκής έρευνας. Όλοι οι φορείς στο σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης – εθνικές κυβερνήσεις, ερευνητικά ιδρύματα, βιομηχανία – έχουν ρόλο να διαδραματίσουν στη συγκεκριμένη προσπάθεια.

Τα ειδικά προγράμματα για την εκτέλεση του 7ου προγράμματος πλαισίου αποσκοπούν να μεγιστοποιήσουν την κινητήριο δύναμη και τις επιπτώσεις των ερευνητικών δαπανών σε ευρωπαϊκό επίπεδο στο πλαίσιο του διαθέσιμου προϋπολογισμού. Κύρια χαρακτηριστικά είναι η επικέντρωση σε τέσσερις στόχους στα αντίστοιχα ειδικά προγράμματα, με δραστηριότητες και μέσα εκτέλεσης που έχουν σχεδιαστεί ώστε να διασφαλιστεί η επίτευξη των οι εν λόγω στόχων· ένα ισχυρό στοιχείο συνέχειας συνυπάρχει παράλληλα με σημαντικές νέες προσεγγίσεις· στόχος είναι η συνεκτική επικέντρωση στην υποστήριξη της υφιστάμενης αριστείας και στη δημιουργία ικανοτήτων για τη μελλοντική ερευνητική αριστεία· επιδιώκεται η εξορθολογισμένη και απλοποιημένη διαχείριση προκειμένου να διασφαλιστεί η φιλικότητα προς το χρήστη και η αποδοτικότητα ως προς το κόστος· διασφαλίζεται η εσωτερική ευελιξία ώστε το πρόγραμμα πλαίσιο να μπορέσει να ανταποκριθεί στις νέες ανάγκες και δυνατότητες.

Παράρτημα 1

“ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΩΝ” του EΣΦΕΥ [7]

- Μονάδα έρευνας αντιπρωτονίων και ιόντων (FAIR)

- Μονάδα εντατικών δευτερογενών ακτίνων ασταθών ισοτόπων (SPIRAL II)

- Ευρωπαϊκό τηλεσκόπιο νετρίνου βαθέων υδάτων (KM3NeT)

- Εξαιρετικά μεγάλο τηλεσκόπιο (ELT) οπτικής αστρονομίας

- Πανευρωπαϊκή Ερευνητική Υποδομή Νανοδομών (PRINS)

- Ευρωπαϊκή Πηγή Εκλυόμενης Ακτινοβολίας (ESS) – πηγή νετρονίων

- Ευρωπαϊκή Συσκευή Λέιζερ Ελευθέρων Ηλεκτρονίων (XFEL) –σκληρών ακτίνων X

- Δίκτυο IRUVX FEL– από τις υπέρυθρες ακτίνες στις μαλακές ακτίνες X

- Αναβάθμιση του Ευρωπαϊκού Εργαστηρίου Ακτινοβολίας Συγχρότρου (ESRF)

- Ευρωπαϊκός Υπολογιστής Υψηλών Επιδόσεων (HPCEUR)

- Θαλάσσιο σκάφος για παράκτιες έρευνες – βασικά για τη Βαλτική Θάλασσα

- Ερευνητικό Παγοθραυστικό Aurora Borealis

- Ευρωπαϊκό Πολυεπιστημονικό Παρατηρητήριο Θαλασσίου Πυθμένα (EMSO)

- Ευρωπαϊκή υποδομή έρευνας και προστασίας της βιοποικιλότητας

- Προηγμένη υποδομή απεικόνισης του εγκεφάλου και ολοκλήρου του σώματος

- Ευρωπαϊκή υποδομή βιοπληροφορικής

- Ευρωπαϊκό δίκτυο προηγμένων κέντρων κλινικής έρευνας

- Ευρωπαϊκό δίκτυο βιοτραπεζών και γονιδιωματικών πόρων

- Υψηλής ασφάλειας εργαστήρια νεοεμφανιζόμενων ασθενειών και απειλών κατά της δημόσιας υγείας

- Υποδομή για τη λειτουργική ανάλυση του συνόλου του γονιδιώματος θηλαστικού

- Μονάδα πρότυπου πειραματισμού για τη βιοϊατρική έρευνα

- Ευρωπαϊκό Ερευνητικό Παρατηρητήριο Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών (EROHS)

- Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα (ESS)

“ Έργα παγκόσμιας εμβέλειας”

- Διεθνής Θερμοπυρηνικός Πειραματικός Αντιδραστήρας (ITER )

- Διεθνής Διαστημικός Σταθμός (ISS)

- Διεθνής Γραμμικός Επιταχυντής Σωματιδίων (ILC)

- Ραδιοτηλεσκόπιο SKA (κεραιοστοιχία ενός τετραγωνικού χιλιομέτρου)

- Διεθνής Μονάδα Ακτινοβόλησης Υλικών Σύντηξης (IFMIF)

2005/0188 (CNS)

Πρόταση για

ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

σχετικά με το ειδικό πρόγραμμα "Ικανότητες" με το οποίο τίθεται σε εφαρμογή το 7 ο πρόγραμμα πλαίσιο (2007-2013) δραστηριοτήτων έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 166,

την πρόταση της Επιτροπής[8],

τη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου[9],

τη γνώμη της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής[10],

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

(1) Σύμφωνα με το άρθρο 166 παράγραφος 3 της συνθήκης, η απόφαση αριθ. /ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για το έβδομο πρόγραμμα πλαίσιο δραστηριοτήτων έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (2007-2013) (καλούμενο εφεξής "πρόγραμμα πλαίσιο") τίθεται σε εφαρμογή μέσω ειδικών προγραμμάτων σε καθένα από τα οποία διευκρινίζονται οι λεπτομέρειες της υλοποίησής του, καθορίζεται η διάρκειά του και προβλέπονται τα σχετικά μέσα που κρίνονται απαραίτητα.

(2) Το πρόγραμμα πλαίσιο διαρθρώνεται γύρω από τέσσερις άξονες δραστηριοτήτων: διακρατική συνεργασία επί θεματικών τομέων που έχουν καθορισθεί με γνώμονα τις πολιτικές ανάγκες (“Συνεργασία”), έρευνα που αναπτύσσεται κατ'έμπνευση των ίδιων των ερευνητών και με πρωτοβουλία της ερευνητικής κοινότητας (“Ιδέες”), υποστήριξη της κατάρτισης και της επαγγελματικής εξέλιξης των ερευνητών (“Άνθρωποι”), και υποστήριξη των ικανοτήτων έρευνας (“Ικανότητες”). Οι έμμεσες δράσεις που θα αναληφθούν στα πλαίσια των δραστηριοτήτων του σκέλους "Ικανότητες" θα πρέπει να τεθούν σε εφαρμογή μέσω του παρόντος ειδικού προγράμματος.

(3) Στο παρόν πρόγραμμα πρέπει να εφαρμόζονται οι κανόνες συμμετοχής επιχειρήσεων, ερευνητικών κέντρων και πανεπιστημίων και οι κανόνες διάδοσης των αποτελεσμάτων της έρευνας, που έχουν καθορισθεί για την εφαρμογή του προγράμματος πλαισίου (καλούμενοι εφεξής "κανόνες συμμετοχής και διάδοσης").

(4) Το πρόγραμμα πλαίσιο θα πρέπει να συμπληρώνει τις δραστηριότητες που αναπτύσσουν τα κράτη μέλη, καθώς και τις άλλες κοινοτικές δράσεις που εντάσσονται στη συνολική στρατηγική προσπάθεια υλοποίησης των στόχων της Λισσαβόνας, και ιδίως εκείνες που αφορούν τα διαρθρωτικά ταμεία, τη γεωργία, την εκπαίδευση, την κατάρτιση, την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία, τη βιομηχανία, την υγεία, την προστασία των καταναλωτών, την απασχόληση, την ενέργεια, τις μεταφορές και το περιβάλλον.

(5) Οι δραστηριότητες υπέρ της καινοτομίας και των ΜΜΕ που υποστηρίζονται από το παρόν πρόγραμμα πλαίσιο θα πρέπει να είναι συμπληρωματικές εκείνων που αναλαμβάνονται βάσει του προγράμματος πλαισίου για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία.

(6) Η υλοποίηση του προγράμματος πλαισίου μπορεί να οδηγήσει στην ανάληψη συμπληρωματικών προγραμμάτων που θα προβλέπουν συμμετοχή ορισμένων μόνο κρατών μελών, στη συμμετοχή της Κοινότητας σε προγράμματα επιχειρούμενα από περισσότερα του ενός κράτη μέλη ή στη σύσταση κοινών επιχειρήσεων ή άλλων υποδομών κατά την έννοια των άρθρων 168, 169 και 171 της συνθήκης.

(7) Το παρόν ειδικό πρόγραμμα θα πρέπει να συνεισφέρει στην επιχορήγηση προς την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων για τη σύσταση “χρηματοδοτικής διευκόλυνσης καταμερισμού του κινδύνου” με σκοπό τη βελτίωση της πρόσβασης στα δάνεια της ΕΤΕπ.

(8) Όπως προβλέπεται στο άρθρο 170 της συνθήκης, η Κοινότητα έχει συνομολογήσει σειρά διεθνών συμφωνιών στον τομέα της έρευνας και είναι σκόπιμο να καταβάλει προσπάθειες για την ενίσχυση της διεθνούς ερευνητικής συνεργασίας ώστε να βελτιώσει τη θέση της στην παγκόσμια ερευνητική κοινότητα. Κατά συνέπεια, το παρόν ειδικό πρόγραμμα θα πρέπει να είναι ανοικτό στη συμμετοχή των χωρών που έχουν συνάψει ανάλογες συμφωνίες και να είναι επίσης ανοικτό, στο επίπεδο των έργων και βάσει της αρχής του αμοιβαίου οφέλους, στη συμμετοχή φορέων από τρίτες χώρες και διεθνών οργανισμών επιστημονικής συνεργασίας.

(9) Κατά τη διεξαγωγή των ερευνητικών δραστηριοτήτων που θα αναληφθούν βάσει του παρόντος προγράμματος, θα πρέπει να τηρούνται οι θεμελιώδεις αρχές ηθικής δεοντολογίας, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που διατυπώνονται στον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

(10) Το πρόγραμμα πλαίσιο θα πρέπει να συμβάλει στην προώθηση της αειφόρου ανάπτυξης.

(11) Είναι απαραίτητο να διασφαλιστούν η χρηστή οικονομική διαχείριση του προγράμματος πλαισίου, η κατά το δυνατόν αποτελεσματικότερη και απλούστερη για τους συμμετέχοντες εφαρμογή του, καθώς και η εύκολη πρόσβαση όλων των συμμετεχόντων, σύμφωνα με τις διατάξεις του κανονισμού (ΕΚ, ΕΥΡΑΤΟΜ) αριθ. 1605/2002 του Συμβουλίου, της 25ης Ιουνίου 2002, για τη θέσπιση του δημοσιονομικού κανονισμού που εφαρμόζεται στον γενικό προϋπολογισμό των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, του κανονισμού (ΕΚ, ΕΥΡΑΤΟΜ) αριθ. 2342/2002 της Επιτροπής, της 23ης Δεκεμβρίου 2002, για τη θέσπιση των κανόνων εφαρμογής του δημοσιονομικού κανονισμού, καθώς και των τυχόν μεταγενέστερων τροποποιητικών τους πράξεων.

(12) Κατά την εφαρμογή του προγράμματος πλαισίου θα πρέπει επίσης να λαμβάνονται κατάλληλα μέτρα για την πρόληψη παρατυπιών και περιπτώσεων απάτης και να κινούνται οι αναγκαίες διαδικασίες για την ανάκτηση απωλεσθέντων, αχρεωστήτως καταβληθέντων ή κακώς χρησιμοποιηθέντων κονδυλίων, σύμφωνα με τις διατάξεις του κανονισμού (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 1605/2002 του Συμβουλίου, της 25ης Ιουνίου 2002, για τη θέσπιση του δημοσιονομικού κανονισμού που εφαρμόζεται στον γενικό προϋπολογισμό των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, του κανονισμού (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 2342/2002 της Επιτροπής, της 23ης Δεκεμβρίου 2002, για τη θέσπιση των κανόνων εφαρμογής του δημοσιονομικού κανονισμού, των τυχόν μεταγενέστερων τροποποιητικών τους πράξεων, καθώς και σύμφωνα με τις διατάξεις του κανονισμού (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 2988/95 του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 1995, σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων[11], του κανονισμού (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 2185/96 του Συμβουλίου, της 11ης Νοεμβρίου 1996, σχετικά με τους ελέγχους και εξακριβώσεις που διεξάγει επιτοπίως η Επιτροπή με σκοπό την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων από απάτες και λοιπές παρατυπίες[12] και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1074/1999 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τις έρευνες που πραγματοποιούνται από την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF)[13].

(13) Τα μέτρα που απαιτούνται για την εφαρμογή της παρούσας απόφασης θα πρέπει να εγκρίνονται σύμφωνα με τις διατάξεις της απόφασης 1999/468/ΕΚ του Συμβουλίου, της 28ης Ιουνίου 1999, για τον καθορισμό των όρων άσκησης των εκτελεστικών αρμοδιοτήτων που ανατίθενται στην Επιτροπή[14].

(14) Για το ειδικό πρόγραμμα “Ικανότητες” θα πρέπει να προβλέπεται ξεχωριστή γραμμή του προϋπολογισμού στον γενικό προϋπολογισμό των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

(15) Κατά την υλοποίηση του παρόντος προγράμματος, θα πρέπει να δίδεται η δέουσα προσοχή στην ενσωμάτωση της διάστασης της ισότητας των δύο φύλων, καθώς και σε άλλες παραμέτρους όπως οι συνθήκες εργασίας, η διαφάνεια των διαδικασιών πρόσληψης και η εξέλιξη της σταδιοδρομίας των ερευνητών που προσλαμβάνονται σε έργα και προγράμματα που χρηματοδοτούνται στα πλαίσια των δράσεων του παρόντος προγράμματος, για τις οποίες λαμβάνεται ως πλαίσιο αναφοράς η σύσταση της Επιτροπής, της 11ης Μαρτίου 2005, σχετικά με την Ευρωπαϊκή Χάρτα του Ερευνητή και έναν κώδικα δεοντολογίας για την πρόσληψη ερευνητών[15],

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Θεσπίζεται, για την περίοδο από 1ης Ιανουαρίου 2007 έως 31ης Δεκεμβρίου 2013, το ειδικό πρόγραμμα κοινοτικών δραστηριοτήτων στον τομέα της έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης, συμπεριλαμβανομένων δραστηριοτήτων επίδειξης, με τίτλο “Ικανότητες”, εφεξής καλούμενο “ειδικό πρόγραμμα”.

Άρθρο 2

Το ειδικό πρόγραμμα υποστηρίζει τις δραστηριότητες του σκέλους “Ικανότητες”, οι οποίες έχουν σκοπό να ενισχύσουν τους βασικούς παράγοντες από τους οποίους εξαρτώνται οι ευρωπαϊκές ικανότητες έρευνας και καινοτομίας, και συγκεκριμένα:

4. τις υποδομές έρευνας,

5. την έρευνα προς όφελος των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ),

6. τις περιφέρειες της γνώσης,

7. το ερευνητικό δυναμικό,

8. την ενσωμάτωση της επιστήμης στον κοινωνικό ιστό,

9. τις οριζόντιες δραστηριότητες διεθνούς συνεργασίας,

καθώς και τη συνεκτική ανάπτυξη των πολιτικών που αφορούν τον τομέα της έρευνας.

Η υλοποίηση του παρόντος ειδικού προγράμματος μπορεί να οδηγήσει στην ανάληψη συμπληρωματικών προγραμμάτων που θα προβλέπουν συμμετοχή ορισμένων μόνο κρατών μελών, στη συμμετοχή της Κοινότητας σε προγράμματα επιχειρούμενα από περισσότερα του ενός κράτη μέλη ή στη σύσταση κοινών επιχειρήσεων ή άλλων υποδομών κατά την έννοια των άρθρων 168, 169 και 171 της συνθήκης.

Οι στόχοι και οι γενικές γραμμές των δραστηριοτήτων αυτών εκτίθενται στο παράρτημα I.

Άρθρο 3

Σύμφωνα με το παράρτημα ΙΙ του προγράμματος πλαισίου, το ποσό που κρίνεται απαραίτητο για την εκτέλεση του ειδικού προγράμματος ανέρχεται σε 7.486 εκατομμύρια ευρώ, εκ των οποίων ποσοστό μικρότερο του 6% προορίζεται για τις διοικητικές δαπάνες της Επιτροπής. Στο παράρτημα ΙΙ παρατίθεται ενδεικτική κατανομή του ως άνω ποσού.

Άρθρο 4

1. Όλες οι ερευνητικές δραστηριότητες που αναλαμβάνονται βάσει του ειδικού προγράμματος πρέπει να διεξάγονται σύμφωνα με τις θεμελιώδεις αρχές ηθικής δεοντολογίας.

2. Στο πλαίσιο του παρόντος προγράμματος δεν χρηματοδοτούνται ερευνητικές δραστηριότητες στα παρακάτω ερευνητικά αντικείμενα:

- ερευνητικές δραστηριότητες που αποβλέπουν στην κλωνοποίηση του ανθρώπου για αναπαραγωγικούς σκοπούς,

- ερευνητικές δραστηριότητες με στόχο την τροποποίηση της γενετικής κληρονομιάς των ανθρωπίνων όντων, οι οποίες ενδέχεται να καταστήσουν κληρονομικές τις τροποποιήσεις αυτές[16],

- ερευνητικές δραστηριότητες που αποβλέπουν στη δημιουργία ανθρώπινων εμβρύων αποκλειστικά και μόνο για ερευνητικούς σκοπούς ή για σκοπούς εξασφάλισης βλαστοκυττάρων, μεταξύ άλλων μέσω μεταφοράς πυρήνων σωματικών κυττάρων.

3. Στο πλαίσιο του παρόντος προγράμματος δεν χρηματοδοτούνται οι κάτωθι ερευνητικές δραστηριότητες:

- ερευνητικές δραστηριότητες απαγορευμένες σε όλα τα κράτη μέλη,

- ερευνητικές δραστηριότητες που προβλέπεται να διεξαχθούν σε κράτος μέλος όπου απαγορεύεται τοιούτου είδους έρευνα.

Άρθρο 5

1. Το ειδικό πρόγραμμα υλοποιείται μέσω των μηχανισμών χρηματοδότησης που ορίζονται στο παράρτημα ΙΙΙ του 7ου προγράμματος πλαισίου.

2. Στο παράρτημα III του παρόντος ειδικού προγράμματος εκτίθεται το πλαίσιο επιχορήγησης της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων με σκοπό τη σύσταση "χρηματοδοτικής διευκόλυνσης καταμερισμού του κινδύνου".

3. Στο παράρτημα IV του παρόντος ειδικού προγράμματος εκτίθεται μια πρωτοβουλία για την από κοινού εκτέλεση εθνικών προγραμμάτων έρευνας, η οποία πρόκειται να αποτελέσει το αντικείμενο χωριστής απόφασης βάσει του άρθρου 169 της συνθήκης.

4. Στο παρόν ειδικό πρόγραμμα εφαρμόζονται οι κανόνες συμμετοχής και διάδοσης.

Άρθρο 6

1. Η Επιτροπή καταρτίζει πρόγραμμα εργασίας για την υλοποίηση του ειδικού προγράμματος, όπου προσδιορίζει λεπτομερέστερα τους στόχους και τις επιστημονικές και τεχνολογικές προτεραιότητες που παρατίθενται στο παράρτημα Ι, τον μηχανισμό χρηματοδότησης που θα χρησιμοποιηθεί για το εκάστοτε θεματικό αντικείμενο των προκλήσεων υποβολής προτάσεων, καθώς και το χρονοδιάγραμμα εκτέλεσής του.

2. Το πρόγραμμα εργασίας λαμβάνει υπόψη τις συναφείς ερευνητικές δραστηριότητες των κρατών μελών, των συνδεδεμένων χωρών και των ευρωπαϊκών και διεθνών οργανισμών, και ενημερώνεται κατά περίπτωση.

3. To πρόγραμμα εργασίας προσδιορίζει τα κριτήρια που ισχύουν για την αξιολόγηση των προτάσεων έμμεσων δράσεων που υποβάλλονται βάσει των μηχανισμών χρηματοδότησης, και για την επιλογή των έργων. Τα κριτήρια αυτά αφορούν την αριστεία, τον αντίκτυπο και την υλοποίηση και, στο πλαίσιο αυτό, το πρόγραμμα εργασίας δύναται να ορίζει, πληρέστερα και αναλυτικότερα, πρόσθετες απαιτήσεις, συντελεστές στάθμισης και ελάχιστες βαθμολογίες.

4. Το πρόγραμμα εργασίας είναι δυνατό να προσδιορίζει:

10. οργανισμούς στους οποίους παρέχεται χρηματοδοτική υποστήριξη υπό μορφή συνδρομής μέλους

11. δράσεις υποστήριξης των δραστηριοτήτων συγκεκριμένων νομικών οντοτήτων.

Άρθρο 7

1. Η Επιτροπή έχει την ευθύνη της εφαρμογής του ειδικού προγράμματος.

2. Η διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 8 παράγραφος 2 εφαρμόζεται για την έγκριση:

12. του προγράμματος εργασίας που αναφέρεται στο άρθρο 6 παράγραφος 1

13. οιασδήποτε αναπροσαρμογής της ενδεικτικής κατανομής του ποσού που παρατίθεται στο παράρτημα ΙΙ.

3. Για την έγκριση δράσεων ΕΤΑ που συνεπάγονται τη χρήση ανθρώπινων εμβρύων και ανθρώπινων εμβρυϊκών βλαστοκυττάρων, εφαρμόζεται η διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 8 παράγραφος 3.

Άρθρο 8

1. Η Επιτροπή επικουρείται από επιτροπή.

2. Όταν γίνεται αναφορά στην παρούσα παράγραφο, εφαρμόζεται η διαδικασία της διαχειριστικής επιτροπής που ορίζεται στο άρθρο 4 της απόφασης 1999/468/ΕΚ, σύμφωνα με το άρθρο 7 παράγραφος 3 αυτής.

3. Όταν γίνεται αναφορά στην παρούσα παράγραφο, εφαρμόζονται τα άρθρα 5 και 7 της απόφασης 1999/468/ΕΚ.

4. Το χρονικό διάστημα που προβλέπεται στο άρθρο 4 παράγραφος 3 και στο άρθρο 5 παράγραφος 6 της απόφασης 1999/468/ΕΚ ορίζεται σε δύο μήνες.

5. Η Επιτροπή ενημερώνει τακτικά την επιτροπή σχετικά με τη γενική πρόοδο της υλοποίησης του ειδικού προγράμματος, και της παρέχει πληροφορίες σχετικά με όλες τις δράσεις ΕΤΑ που χρηματοδοτούνται βάσει του προγράμματος αυτού.

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στα κράτη μέλη.

Βρυξέλλες,

Για το Συμβούλιο

Ο Πρόεδρος

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΙ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ, ΓΕΝΙΚΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΤΟΜΕΩΝ ΚΑΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ

Εισαγωγή

Στόχος του παρόντος ειδικού προγράμματος είναι να ενισχύσει τις ικανότητες έρευνας και καινοτομίας σε όλη την Ευρώπη και να διασφαλίσει τη βέλτιστη αξιοποίηση αυτών των ικανοτήτων. Για την επίτευξη του ανωτέρω στόχου προβλέπονται τα εξής μέσα:

- βελτιστοποίηση της χρήσης και της ανάπτυξης των υποδομών έρευνας·

- ενίσχυση της ικανότητας καινοτομίας των ΜΜΕ και των αντίστοιχων δυνατοτήτων αξιοποίησης των αποτελεσμάτων της έρευνας·

- υποστήριξη της ανάπτυξης περιφερειακών συσπειρώσεων με γνώμονα την έρευνα·

- απελευθέρωση του ερευνητικού δυναμικού των περιφερειών σύγκλισης και των εξόχως απόκεντρων περιφερειών της ΕΕ·

- προσέγγιση επιστήμης και κοινωνίας με σκοπό την αρμονική ενσωμάτωση της επιστήμης και της τεχνολογίας στον ευρωπαϊκό κοινωνικό ιστό· και

- οριζόντιες δράσεις και μέτρα υποστήριξης της διεθνούς συνεργασίας.

Το παρόν ειδικό πρόγραμμα θα υποστηρίξει επίσης τη συνεκτική ανάπτυξη των πολιτικών που αφορούν τον τομέα της έρευνας.

Κατά την υλοποίηση του παρόντος ειδικού προγράμματος θα λαμβάνονται δεόντως υπόψη η αρχή της αειφόρου ανάπτυξης και η παράμετρος της ισότιμης μεταχείρισης των φύλων· επιπλέον, θα λαμβάνονται υπόψη, κατά περίπτωση, οι δεοντολογικές, κοινωνικές, νομικές και ευρύτερες πολιτισμικές πτυχές της έρευνας που πρόκειται να αναληφθεί και των δυνητικών εφαρμογών της, καθώς και οι κοινωνικοοικονομικές συνέπειες της επιστημονικής και τεχνολογικής εξέλιξης και οι επιστημονικές και τεχνολογικές προοπτικές.

Στο πλαίσιο του ειδικού προγράμματος είναι δυνατό να αναληφθούν δράσεις συντονισμού μη κοινοτικών προγραμμάτων με χρήση του μηχανισμού ERA-NET και της συμμετοχής της Κοινότητας σε από κοινού εκτελούμενα εθνικά ερευνητικά προγράμματα (άρθρο 169 της συνθήκης), όπως περιγράφεται στο ειδικό πρόγραμμα "Συνεργασία".

Θα επιδιωχθεί η συνέργεια και συμπληρωματικότητα με άλλες κοινοτικές πολιτικές και προγράμματα όπως η περιφερειακή πολιτική και η πολιτική συνοχής της ΕΕ, τα διαρθρωτικά ταμεία, το πρόγραμμα για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία και τα συναφή προγράμματα υπέρ της εκπαίδευσης και της κατάρτισης.

Συνεκτική ανάπτυξη των πολιτικών έρευνας

Σκοπός των δραστηριοτήτων που θα αναληφθούν εν προκειμένω είναι να υποστηρίξουν τη συνεκτική ανάπτυξη των πολιτικών έρευνας, να συμπληρώσουν τις δραστηριότητες συντονισμού που θα αναπτυχθούν βάσει του προγράμματος "Συνεργασία", και να συμβάλουν στις κοινοτικές πολιτικές και πρωτοβουλίες (π.χ. νομοθεσία, συστάσεις και κατευθυντήριες γραμμές) που αποβλέπουν στη βελτίωση της συνεκτικότητας και του αντικτύπου των πολιτικών των κρατών μελών.

Οι σχετικές δραστηριότητες θα συμβάλουν στην υλοποίηση της στρατηγικής της Λισσαβόνας, και ιδίως του στόχου αύξησης των επενδύσεων στην έρευνα στο 3% του ΑΕΠ της Ένωσης, βοηθώντας τα κράτη μέλη και την Ένωση να αναπτύξουν πιο αποτελεσματικές πολιτικές στους τομείς της έρευνας και της ανάπτυξης. Θα επιδιώκουν να βελτιώσουν τη δημόσια έρευνα και τους δεσμούς της με τη βιομηχανία και να προωθήσουν τις ιδιωτικές επενδύσεις στην έρευνα, δημιουργώντας ιδίως κατάλληλες συνθήκες πλαισίωσης και ενισχύοντας τη δημόσια υποστήριξη, και τη συνακόλουθη κινητοποίηση, των ιδιωτικών επενδύσεων.

Οι υπόψη δραστηριότητες θα καλύπτουν, μεταξύ άλλων, τα εξής[17]:

- Παρακολούθηση και ανάλυση των δημόσιων πολιτικών και των επιχειρηματικών στρατηγικών που έχουν σχέση με την έρευνα

Στόχος είναι η παραγωγή πληροφοριών και αναλύσεων προς υποστήριξη της χάραξης, της εφαρμογής, της αξιολόγησης και του διακρατικού συντονισμού των δημόσιων πολιτικών. Συμπεριλαμβάνονται τα εξής:

- Δραστηριότητες σχετικές με την υπηρεσία πληροφοριών και στρατηγικών δεδομένων ERAWATCH, η οποία υποστηρίζει την εμπεριστατωμένη χάραξη ερευνητικής πολιτικής και συμβάλει στην υλοποίηση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας (ΕΧΕ), βελτιώνοντας την κατανόηση της φύσης, των συστατικών στοιχείων και της εξέλιξης των εθνικών και περιφερειακών ερευνητικών πολιτικών, πρωτοβουλιών και συστημάτων. Στο πλαίσιο αυτό, θα διεξαχθούν τακτικές αναλύσεις, από μια ευρωπαϊκή οπτική γωνία, παραμέτρων χρήσιμων για τη χάραξη ερευνητικής πολιτικής, όπως: παράγοντες που καθορίζουν την εξέλιξη των ερευνητικών συστημάτων και επιπτώσεις τους στις πολιτικές και τις δομές διακυβέρνησης· αναδυόμενα ζητήματα/προκλήσεις και πολιτικές επιλογές· επισκόπηση, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, της προόδου των κρατών μελών προς την κατεύθυνση του ΕΧΕ και την επίτευξη του στόχου του 3%.

- Δραστηριότητες παρακολούθησης των ιδιωτικών επενδύσεων στην έρευνα, με σκοπό την ανάπτυξη μιας αυτόνομης και συμπληρωματικής πηγής πληροφοριών η οποία θα διευκολύνει τον προσανατολισμό και τη διαμόρφωση των δημόσιων πολιτικών και θα επιτρέπει στις επιχειρήσεις να αξιολογούν, σε συγκριτική βάση, τις οικείες στρατηγικές επενδύσεων στην Ε&Α. Στις δραστηριότητες αυτές θα συμπεριλαμβάνονται: περιοδική κατάρτιση πινάκων επιδόσεων των επιχειρήσεων και των κλάδων όσον αφορά τις επενδύσεις στην Ε&Α, έρευνες των τάσεων των ιδιωτικών επενδύσεων στην Ε&Α, αναλύσεις των παραγόντων που επηρεάζουν τις αποφάσεις και τις πρακτικές των επιχειρήσεων σε ό,τι αφορά τις επενδύσεις στην Ε&Α, αναλύσεις των οικονομικών επιπτώσεων, και εκτιμήσεις των πολιτικών συνεπειών.

- Δραστηριότητες ανάπτυξης και ανάλυσης δεικτών της ερευνητικής δραστηριότητας και των συνεπειών της στην οικονομία. Οι δραστηριότητες αυτές θα συμπεριλαμβάνουν: παραγωγή και δημοσίευση βασικών αριθμητικών στοιχείων και πινάκων επιδόσεων στους τομείς της επιστήμης και της τεχνολογίας σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, ενδεχομένως με χρήση επίσημων στατιστικών δεικτών· αξιολόγηση των πλεονεκτημάτων και των αδυναμιών των συστημάτων Ε&Α των κρατών μελών· ανάλυση της θέσης και των επιδόσεων της ΕΕ στον τομέα της επιστημονικής και τεχνολογικής έρευνας.

Οι σχετικές δραστηριότητες θα διεξάγονται σε συνεργασία με το Κοινό Κέντρο Ερευνών, καθώς και μέσω μελετών και ομάδων εμπειρογνωμόνων.

- Συντονισμός των πολιτικών έρευνας, μεταξύ άλλων μέσω της ανάληψης πρωτοβουλιών διακρατικής συνεργασίας, σε εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο, επί ζητημάτων κοινού ενδιαφέροντος

Στόχος είναι να ενισχυθεί ο συντονισμός των πολιτικών έρευνας, μέσω δράσεων οι οποίες θα υποστηρίζουν i) την εφαρμογή της ανοικτής μεθόδου συντονισμού (ΑΜΣ) και ii) πρωτοβουλίες "από κάτω προς τα πάνω" που θα αναλαμβάνονται από περισσότερες της μίας χώρες και περιφέρειες και στις οποίες θα συμμετέχουν, κατά περίπτωση, και άλλα άμεσα ενδιαφερόμενα μέρη (π.χ. βιομηχανία, ευρωπαϊκοί οργανισμοί και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών).

Οι σχετικές δραστηριότητες θα καλύπτουν ζητήματα κοινού ενδιαφέροντος που συνδέονται με την πολιτική έρευνας και άλλες συναφείς πολιτικές που χρειάζεται να κινητοποιηθούν για την υλοποίηση του ΕΧΕ και την επίτευξη του στόχου της αύξησης των επενδύσεων στην έρευνα στο 3 % του ΑΕΠ της Ένωσης. Θα συμβάλλουν στην ανάπτυξη αποτελεσματικότερων εθνικών και περιφερειακών πολιτικών μέσω της ανταλλαγής χρήσιμων εμπειριών και πρακτικών και της αξιολόγησης από ομότιμους κριτές· θα ενθαρρύνουν την ανάληψη συντονισμένων ή κοινών πρωτοβουλιών από ομάδες χωρών και περιφερειών που ενδιαφέρονται για τομείς οι οποίοι παρουσιάζουν έντονη υπερεθνική διάσταση ή αξιόλογες δυνατότητες υπερεθνικής διάχυσης αποτελεσμάτων· και, κατά περίπτωση, θα προσδιορίζουν τα ζητήματα για τα οποία χρειάζεται να αναληφθεί συμπληρωματική και αλληλοενισχυόμενη δράση σε επίπεδο Κοινότητας και κρατών μελών.

Οι πρωτοβουλίες που αναλαμβάνονται από περισσότερες της μίας χώρες και περιφέρειες είναι δυνατό να καλύπτουν π.χ. δραστηριότητες αξιολόγησης των εθνικών και περιφερειακών πολιτικών από ομότιμους κριτές, ανταλλαγές εμπειριών και προσωπικού, από κοινού αξιολογήσεις και εκτιμήσεις αντικτύπου, και δραστηριότητες ανάπτυξης και εφαρμογής κοινών πρωτοβουλιών.

Ζητήματα ηθικής δεοντολογίας

Κατά την υλοποίηση του παρόντος ειδικού προγράμματος και των ερευνητικών δραστηριοτήτων που θα αναληφθούν στο πλαίσιο αυτού, πρέπει να τηρούνται οι θεμελιώδεις αρχές ηθικής δεοντολογίας. Στις αρχές αυτές συμπεριλαμβάνονται ιδίως οι αρχές που διατυπώνονται στον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μεταξύ άλλων οι εξής: η προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και της ανθρώπινης ζωής, η προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και της ιδιωτικής ζωής, καθώς και η προστασία των ζώων και του περιβάλλοντος, σύμφωνα με το κοινοτικό δίκαιο και τις πιο πρόσφατες εκδόσεις των σχετικών διεθνών συμβάσεων, κατευθυντήριων γραμμών και κωδίκων δεοντολογίας, όπως η Διακήρυξη του Ελσίνκι, η Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και τη Βιοϊατρική που υπεγράφη στο Οβιέδο στις 4 Απριλίου 1997 και τα πρόσθετα πρωτόκολλα αυτής, η Σύμβαση των ΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού, η Οικουμενική Διακήρυξη της UNESCO για το Ανθρώπινο Γονιδίωμα και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, η Σύμβαση των ΗΕ για τα Βιολογικά και Τοξικά Όπλα (BTWC), η Διεθνής Συνθήκη σχετικά με τους φυτογενετικούς πόρους για τη διατροφή και τη γεωργία, και τα σχετικά ψηφίσματα της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας (ΠΟΥ).

Θα λαμβάνονται επίσης υπόψη οι γνώμες της Ευρωπαϊκής Ομάδας Συμβούλων για τη Δεοντολογία της Βιοτεχνολογίας (1991-1997) και οι γνώμες της Eυρωπαϊκής Ομάδας για τη Δεοντολογία στις Επιστήμες και Νέες Τεχνολογίες (από το 1998 και μετά).

Σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας και λαμβανομένης υπόψη της ποικιλομορφίας των προσεγγίσεων στην Ευρώπη, οι συμμετέχοντες σε ερευνητικά έργα πρέπει να συμμορφώνονται με τις νομοθετικές και κανονιστικές διατάξεις και κανόνες ηθικής δεοντολογίας που ισχύουν στις χώρες όπου προβλέπεται να διεξαχθούν οι σχετικές ερευνητικές εργασίες. Σε κάθε περίπτωση, έχουν εφαρμογή οι εθνικές διατάξεις και η Κοινότητα δεν παρέχει χρηματοδοτική υποστήριξη σε καμία ερευνητική δραστηριότητα η οποία πρόκειται να διεξαχθεί σε κράτος μέλος ή άλλη χώρα που απαγορεύει ανάλογες ερευνητικές δραστηριότητες.

Όταν είναι απαραίτητο, οι επικεφαλής ερευνητικών έργων θα πρέπει να ζητούν την έγκριση των αρμόδιων εθνικών ή τοπικών επιτροπών ηθικής δεοντολογίας πριν από την έναρξη των δραστηριοτήτων ΕΤΑ. Οι προτάσεις που αφορούν ευαίσθητα, από άποψη ηθικής δεοντολογίας, θέματα και οι προτάσεις στις οποίες δεν έχουν συνεκτιμηθεί επαρκώς οι παράμετροι ηθικής δεοντολογίας θα αποτελούν συστηματικά αντικείμενο δεοντολογικού ελέγχου εκ μέρους της Επιτροπής. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να διενεργηθεί δεοντολογικός έλεγχος κατά τη διάρκεια της εκτέλεσης ενός έργου.

Σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 3 της παρούσας απόφασης, δεν πρόκειται να χρηματοδοτηθούν ερευνητικές δραστηριότητες απαγορευμένες σε όλα τα κράτη μέλη.

Σύμφωνα με το προσαρτημένο στη συνθήκη πρωτόκολλο για την προστασία και την καλή διαβίωση των ζώων, η Κοινότητα οφείλει να λαμβάνει πλήρως υπόψη τις ανάγκες της καλής διαβίωσης των ζώων, κατά τη διαμόρφωση και την υλοποίηση των πολιτικών της Κοινότητας στον τομέα, μεταξύ άλλων, της έρευνας. Όπως απαιτεί η οδηγία 86/609/ΕΟΚ του Συμβουλίου σχετικά με την προστασία των ζώων που χρησιμοποιούνται για πειραματικούς και άλλους επιστημονικούς σκοπούς, όλα τα πειράματα πρέπει να σχεδιάζονται κατά τρόπο ώστε τα πειραματόζωα να μην υποφέρουν ούτε να πονούν και να ταλαιπωρούνται άσκοπα, να χρησιμοποιούν τον ελάχιστο δυνατό αριθμό ζώων, να χρησιμοποιούν ζώα με τον κατώτατο βαθμό νευροφυσιολογικής ευαισθησίας και να προκαλούν το λιγότερο πόνο, ταλαιπωρία, αγωνία ή μόνιμη βλάβη. Το ενδεχόμενο τροποποίησης της γενετικής κληρονομιάς ζώων ή κλωνοποίησης ζώων θα εξετασθεί μόνο εφόσον η σχετική παρέμβαση εξυπηρετεί σκοπούς ηθικά και δεοντολογικά θεμιτούς και πραγματοποιείται υπό όρους που κατοχυρώνουν την ορθή μεταχείριση των ζώων και την τήρηση των αρχών της βιοποικιλότητας.

Κατά την υλοποίηση του παρόντος προγράμματος, η Επιτροπή θα παρακολουθεί τακτικά την επιστημονική πρόοδο και τις εθνικές και διεθνείς διατάξεις προκειμένου να λαμβάνονται υπόψη οι τυχόν σχετικές εξελίξεις.

Ερευνητικές δραστηριότητες με αντικείμενο τις ηθικές και δεοντολογικές παραμέτρους των επιστημονικών και τεχνολογικών εξελίξεων θα διεξαχθούν στο πλαίσιο του σκέλους "Ενσωμάτωση της επιστήμης στον κοινωνικό ιστό" του παρόντος προγράμματος.

1. ΥΠΟΔΟΜΕΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Στόχος

Βελτιστοποίηση της χρήσης και της ανάπτυξης των σημαντικότερων υποδομών έρευνας που υπάρχουν στην Ευρώπη, και δημιουργία (ή ουσιαστική βελτίωση και αναβάθμιση), σε όλα τα πεδία της επιστήμης και της τεχνολογίας, υποδομών έρευνας πανευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, αναγκαίων για τη διατήρηση της ευρωπαϊκής επιστημονικής κοινότητας στην πρωτοπορία των εξελίξεων στον χώρο της έρευνας, και ικανών να ενισχύσουν τη βάση γνώσεων και την τεχνολογική τεχνογνωσία της βιομηχανίας.

Προσέγγιση

Για να γίνει η “πιο δυναμική και ανταγωνιστική οικονομία της γνώσης στον κόσμο”, η Ευρώπη θα πρέπει να διαθέτει σύγχρονες και αποτελεσματικές υποδομές έρευνας, ικανές να της εξασφαλίσουν επιστημονική και τεχνολογική υπεροχή. Οι υποδομές έρευνας διαδραματίζουν καίριο ρόλο στη δημιουργία, τη διάχυση, την εφαρμογή και την εκμετάλλευση των γνώσεων, προωθώντας κατ'αυτό τον τρόπο την καινοτομία. Σε όλους τους τομείς της επιστήμης και της τεχνολογίας, η αναγκαιότητα πρόσβασης στις υποδομές έρευνας γίνεται όλο και πιο επιτακτική. Πολλές υποδομές έρευνας, οι οποίες αρχικά αποτελούσαν μεγάλες εγκαταστάσεις ειδικευμένες σχεδόν αποκλειστικά σε έναν δεδομένο επιστημονικό κλάδο, έχουν εξελιχθεί σε μονάδες παροχής υπηρεσιών και εξυπηρέτησης μιας ευρείας κλίμακας επιστημονικών κοινοτήτων. Υπό την επίδραση των τεχνολογιών της πληροφορίας και της επικοινωνίας, οι σύγχρονες έννοιες της υποδομής διευρύνονται και περιλαμβάνουν πλέον τα κατανεμημένα συστήματα υλισμικού, λογισμικού και περιεχομένου, τα οποία έχουν τεράστια αθροιστική αξία ως χώροι συσσώρευσης γνώσεων από πολλούς διαφορετικούς επιστημονικούς κλάδους.

Η προτεινόμενη δράση θα συμβάλει ιδίως στην ανάπτυξη, την εκμετάλλευση και τη διαφύλαξη των γνώσεων, παρέχοντας υποστήριξη στις υποδομές έρευνας βάσει δύο ταυτοχρόνως προσεγγίσεων, μιας προσέγγισης "από κάτω προς τα πάνω" με γνώμονα την αριστεία και μιας στοχοθετημένης προσέγγισης. Η στρατηγική αναβάθμιση των ηλεκτρονικών υποδομών πληροφοριών και επικοινωνιών θεωρείται επίσης καθοριστικός παράγοντας για την εξέλιξη της προσέγγισης της επιστήμης.

Κατά την έννοια του κοινοτικού πλαισίου έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης, ως "υποδομές έρευνας" νοούνται οι εγκαταστάσεις, οι πόροι ή οι υπηρεσίες που χρειάζεται η ερευνητική κοινότητα για να διεξαγάγει έρευνα σε οποιοδήποτε επιστημονικό και τεχνολογικό πεδίο. Ο ορισμός αυτός, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι αντίστοιχοι ανθρώπινοι πόροι, καλύπτει:

- τον βασικό εξοπλισμό ή τα βασικά όργανα και εργαλεία που χρησιμοποιούνται για ερευνητικούς σκοπούς,

- τους πόρους γνωσιακής βάσης -π.χ. συλλογές, αρχεία, δομημένες πληροφορίες ή συστήματα συνδεόμενα με τη διαχείριση δεδομένων- που χρησιμοποιούνται στην επιστημονική έρευνα,

- τις υποδομές που βασίζονται σε πολυδύναμες και ευρείας εφαρμογής τεχνολογίες της πληροφορίας και της επικοινωνίας, και ιδίως σε πολυδύναμες τεχνολογίες πλέγματος, δικτύων, υπολογιστικής, λογισμικού και επικοινωνιών,

- κάθε άλλη οντότητα μοναδικού χαρακτήρα που χρησιμοποιείται για σκοπούς επιστημονικής έρευνας.

Επιλέξιμες προς χρηματοδότηση θα είναι μόνο οι υποδομές έρευνας ή τα δίκτυα υποδομών έρευνας που παρουσιάζουν σαφές ενδιαφέρον, τόσο από την άποψη των επιδόσεων όσο και από την άποψη της πρόσβασης, για την ευρωπαϊκή επιστημονική κοινότητα (επιστήμονες από τον ακαδημαϊκό χώρο, τον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα). Θα πρέπει να συμβάλλουν ουσιαστικά στην ανάπτυξη των ευρωπαϊκών ικανοτήτων έρευνας.

Στο πλαίσιο του παρόντος προγράμματος, θα εξασφαλισθεί ο γενικός συντονισμός με τις θεματικού χαρακτήρα δραστηριότητες του ειδικού προγράμματος "Συνεργασία" που αφορούν τις υποδομές έρευνας.

Δραστηριότητες

Οι σχετικές δραστηριότητες θα αναπτυχθούν με βάση τους ακόλουθους άξονες δράσης:

- βελτιστοποίηση της χρήσης των υφιστάμενων υποδομών έρευνας και βελτίωση των επιδόσεών τους·

- προώθηση της δημιουργίας νέων (ή της ουσιαστικής αναβάθμισης των υφιστάμενων) υποδομών έρευνας πανευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, με βάση τις εργασίες του ESFRI (Ευρωπαϊκού Στρατηγικού Φόρουμ για τις Υποδομές Έρευνας)·

- εφαρμογή μέτρων υποστήριξης, μεταξύ άλλων για την αντιμετώπιση αναδυόμενων αναγκών.

1.1. Υφιστάμενες υποδομές έρευνας

Στόχος των εν προκειμένω δραστηριοτήτων είναι να βελτιώσουν τις ευρωπαϊκές ικανότητες έρευνας, ενισχύοντας τις επιδόσεις συγκεκριμένων υποδομών έρευνας, ευαισθητοποιώντας περισσότερο τις κοινότητες των χρηστών σχετικά με τις ευκαιρίες που προσφέρουν οι εν λόγω υποδομές και ενθαρρύνοντας τες να επενδύουν σε έρευνα υψηλού επιπέδου. Με τις σχετικές δραστηριότητες θα υποστηριχθεί, αφενός, η "διακρατική πρόσβαση" στις υποδομές, με σκοπό την αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των εγκαταστάσεων, πόρων και υπηρεσιών σε όλα τα πεδία της επιστήμης και της τεχνολογίας και, αφετέρου, η "ολοκλήρωση" των ικανοτήτων και των προσπαθειών, με σκοπό τη βελτιστοποίηση των ευρωπαϊκών υποδομών έρευνας.

1.1.1. Διακρατική πρόσβαση

Οι υποδομές έρευνας παγκοσμίου κύρους απαιτούν τεράστιες και μακροπρόθεσμες επενδύσεις σε πόρους (ανθρώπινους και οικονομικούς). Για τον λόγο αυτό, θα πρέπει να διασφαλίζεται η χρήση και η αξιοποίησή τους από την ευρύτερη δυνατή κοινότητα επιστημονικών και βιομηχανικών χρηστών σε ευρωπαϊκή κλίμακα. Η ΕΕ θα συμβάλει στην επίτευξη του στόχου αυτού, υποστηρίζοντας και προωθώντας τη διακρατική πρόσβαση σε τέτοιες υποδομές. Σκοπός των δραστηριοτήτων που θα αναληφθούν εν προκειμένω είναι να προσφέρουν σε ερευνητικές ομάδες, και ιδίως σε ερευνητικές ομάδες από απόκεντρες και εξόχως απόκεντρες περιφέρειες, νέες δυνατότητες πρόσβασης στις καλύτερες υποδομές έρευνας. Μπορεί επίσης να παρέχουν σε εξωτερικούς χρήστες ανάλογες δυνατότητες πρόσβασης, είτε φυσικής είτε ηλεκτρονικής μέσω κατάλληλων ηλεκτρονικών μέσων επικοινωνιών. Η παροχή πρόσβασης μπορεί επίσης να λάβει τη μορφή της παροχής εξ αποστάσεως επιστημονικών υπηρεσιών. Οι σχετικές δραστηριότητες θα τεθούν σε εφαρμογή βάσει μιας προσέγγισης "από κάτω προς τα πάνω", μέσω προσκλήσεων υποβολής προτάσεων, ανοικτών στις ανάγκες της βάσης της επιστημονικής κοινότητας και σε όλα αδιακρίτως τα πεδία της επιστήμης και της τεχνολογίας.

1.1.2. Δραστηριότητες ολοκλήρωσης

Για την αντιμετώπιση των αναδυόμενων και αυξανόμενων επιστημονικών αναγκών, είναι απαραίτητο να υποστηρίζεται συνεχώς η βελτιστοποίηση και ενίσχυση των ικανοτήτων και των επιδόσεων των υποδομών έρευνας σε επίπεδο ΕΕ. Το καλύτερο μέσο για την επίτευξη του στόχου αυτού είναι η ενθάρρυνση, με συντονισμένο τρόπο, της χρήσης και της ανάπτυξης, συμπεριλαμβανομένης της αναβάθμισης, αυτών των υποδομών.

Για τις υφιστάμενες υποδομές έρευνας θα υποστηριχθούν δραστηριότητες ολοκλήρωσης , οι οποίες θα τεθούν σε εφαρμογή μέσω:

- προσκλήσεων υποβολής προτάσεων βάσει της προσέγγισης "από κάτω προς τα πάνω", με σκοπό τη διευκόλυνση του αμοιβαίου συντονισμού και του συνδυασμού των πόρων μεταξύ φορέων εκμετάλλευσης υποδομών και, κατ'επέκταση, την προώθηση μιας κουλτούρας συνεργασίας μεταξύ τους. Σκοπός επίσης θα είναι η βελτιωμένη δόμηση, σε ευρωπαϊκή κλίμακα, των όρων και πρακτικών επιχειρησιακής εκμετάλλευσης των υποδομών έρευνας, η υποστήριξη της κοινής ανάπτυξης των ικανοτήτων και επιδόσεών τους, και η προώθηση της συνεκτικής και διεπιστημονικής τους χρήσης·

- "στοχοθετημένων" προσκλήσεων υποβολής προτάσεων, όταν κρίνεται σαφώς χρησιμότερη η προσφυγή σε τέτοιου είδους εστιασμένα μέσα για την υποστήριξη υποδομών δυνάμενων να εξελιχθούν σε μακροπρόθεσμα σημαντικές υποδομές έρευνας, και για την επιτάχυνση της εμφάνισης τέτοιων υποδομών σε επίπεδο ΕΕ. Θα υλοποιούνται σε συντονισμό με τις δραστηριότητες που υπάγονται στους θεματικούς τομείς, κατά τρόπο ώστε να εξασφαλισθεί ότι όλες οι δράσεις που αναλαμβάνονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο και στο πλαίσιο της ΕΕ ανταποκρίνονται στις ανάγκες του εκάστοτε τομέα σε υποδομές έρευνας. Είναι ήδη δυνατό να προσδιορισθούν οι τομείς[18] στους οποίους υπάρχει σαφής αναγκαιότητα ενίσχυσης των υφιστάμενων ευρωπαϊκών υποδομών και βελτίωσης της χρήσης και αξιοποίησής τους, κατά τρόπο ώστε να ικανοποιηθούν οι μακροπρόθεσμες στρατηγικές ανάγκες έρευνας του ακαδημαϊκού χώρου, του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα, αλλά και του ευρύτερου κοινωνικού συνόλου: στους τομείς αυτούς συγκαταλέγονται, μεταξύ άλλων, οι βιοεπιστήμες και οι εφαρμογές τους, οι τεχνολογίες της πληροφορίας και της επικοινωνίας, η βιομηχανική έρευνα -συμπεριλαμβανομένης της μετρολογίας, η αειφόρος ανάπτυξη –ιδίως σε ό,τι αφορά το περιβάλλον, και οι κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες.

1.1.3. Ηλεκτρονικές υποδομές βασιζόμενες σε ΤΠΕ

Με την ανάπτυξη των ηλεκτρονικών υποδομών ( e-Infrastructures ) ή κυβερνο-υποδομών εξασφαλίζεται η παροχή μόνιμων υπηρεσιών στις ερευνητικές κοινότητες, μέσω πολύπλοκων διαδικασιών οι οποίες επιτρέπουν σε εικονικές κοινότητες να έχουν πρόσβαση και να αξιοποιούν κατανεμημένους πόρους βασιζόμενους στις ΤΠΕ (υπολογιστική, συνδεσιμότητα, υλικό εξοπλισμό). Η ενίσχυση μιας ευρωπαϊκής προσέγγισης και των σχετικών ευρωπαϊκών δραστηριοτήτων στον συγκεκριμένο τομέα μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη βελτίωση του ευρωπαϊκού ερευνητικού δυναμικού και της αξιοποίησής του, καθιερώνοντας τις ηλεκτρονικές υποδομές ως ακρογωνιαίο λίθο του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας, ως "πρόδρομο" της διεπιστημονικής καινοτομίας και κινητήριο μοχλό εξέλιξης των επιστημονικών μεθόδων και πρακτικών. Μπορεί επίσης να συμβάλει στην ένταξη ερευνητικών ομάδων από απόκεντρες και εξόχως απόκεντρες περιφέρειες.

Σκοπός των προτεινόμενων δραστηριοτήτων για τις ηλεκτρονικές υποδομές, οι οποίες θα αναληφθούν βάσει στοχοθετημένων προσκλήσεων υποβολής προτάσεων, είναι να προωθήσουν την περαιτέρω ανάπτυξη και εξέλιξη των επικοινωνιακών υποδομών πλέγματος μεγάλης δυναμικότητας και υψηλών επιδόσεων (GÉANT) και να ενισχύσουν τις ευρωπαϊκές δυνατότητες αξιοποίησης της υπολογιστικής τεχνολογίας υπερυψηλής απόδοσης, και ιδίως να υποστηρίξουν την ενίσχυση παγκοσμίου επιπέδου μονάδων κατανεμημένης υπερυπολογιστικής ισχύος, αποθήκευσης και προηγμένης απεικόνισης δεδομένων. Σκοπός επίσης των εν προκειμένω δραστηριοτήτων είναι να προωθήσουν τη γενίκευση της χρήσης και αξιοποίησης των εν λόγω υποδομών από τις κοινότητες χρηστών, ενισχύοντας τη γενική τους εμβέλεια και αποτελεσματικότητα και αυξάνοντας την ασφάλεια και αξιοπιστία τους, με βάση τα επιτεύγματα των υποδομών GEANT και GRID.

Είναι απαραίτητο να υποστηριχθούν, με συντονισμένο τρόπο, οι ψηφιακές βιβλιοθήκες, τα αρχεία, η αποθήκευση και η επιμέλεια δεδομένων και η αναγκαία συνάθροιση πόρων, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, για την οργάνωση χώρων συσσώρευσης δεδομένων, χρήσιμων για την επιστημονική κοινότητα και τις μελλοντικές γενιές επιστημόνων. Θα ληφθούν υπόψη οι παράμετροι βελτίωσης της ασφάλειας και αξιοπιστίας των ηλεκτρονικών υποδομών. Στόχος επίσης των προτεινόμενων δραστηριοτήτων είναι να προβλέψουν και να συνεκτιμήσουν νέες ανάγκες και λύσεις ώστε να διευκολύνουν την εμφάνιση κλινών δοκιμών μεγάλης κλίμακας που θα επιτρέπουν την πειραματική δοκιμή νέων επαναστατικών τεχνολογιών και θα ικανοποιούν τις απαιτήσεις νέων χρηστών, συμπεριλαμβανομένης της ηλεκτρονικής μάθησης. Η ομάδα προβληματισμού για τις ηλεκτρονικές υποδομές, η λεγόμενη eIRG (e-Infrastructure Reflection Group), θα παρέχει τακτικά υποστήριξη στις υπόψη δραστηριότητες, διατυπώνοντας συστάσεις στρατηγικού χαρακτήρα.

1.2. Νέες υποδομές έρευνας

Το παρόν ειδικό πρόγραμμα προωθεί τη δημιουργία νέων υποδομών έρευνας (αλλά και την ουσιαστική αναβάθμιση των υφιστάμενων υποδομών έρευνας), δίνοντας έμφαση σε "μοναδικές" υποδομές οι οποίες έχουν καθοριστική και πανευρωπαϊκή επίδραση στην ανάπτυξη των αντίστοιχων επιστημονικών τομέων στην Ευρώπη.

1.2.1. Σχεδιαστικές μελέτες νέων υποδομών έρευνας

Σκοπός είναι να προωθηθεί η δημιουργία νέων υποδομών έρευνας με την παραχώρηση επιχορηγήσεων αναγνωριστικής φάσης για αναγνωριστικές μελέτες και μελέτες σκοπιμότητας νέων υποδομών, μέσω προσκλήσεων υποβολής προτάσεων βασιζόμενων σε μια προσέγγιση "από κάτω προς τα πάνω".

1.2.2. Υποστήριξη της κατασκευής νέων υποδομών

Σκοπός είναι να υποστηριχθεί η δημιουργία νέων υποδομών έρευνας, με βάση τα αποτελέσματα των εργασιών του ESFRI για την κατάρτιση ενός ευρωπαϊκού χάρτη πορείας για τις νέες υποδομές έρευνας. Η Επιτροπή θα προσδιορίσει τα έργα προτεραιότητας τα οποία δύναται να τύχουν της χρηματοδοτικής υποστήριξης της ΕΚ βάσει του προγράμματος πλαισίου.

Η δραστηριότητα που αφορά την κατασκευή νέων υποδομών θα τεθεί σε εφαρμογή βάσει μιας διαδικασίας δύο σταδίων:

- Στάδιο 1: Υποστήριξη της προκατασκευαστικής φάσης:

Το πρώτο στάδιο θα περιλαμβάνει την προκήρυξη προσκλήσεων οι οποίες θα περιορίζονται στα έργα προτεραιότητας που έχει προσδιορίσει η Επιτροπή. Η προκατασκευαστική φάση θα περιλαμβάνει την κατάρτιση των οριστικών λεπτομερών σχεδίων κατασκευής, τον καθορισμό της νομικής οργάνωσης, των όρων διαχείρισης και του πολυετούς προγραμματισμού της προβλεπόμενης υποδομής έρευνας, καθώς και την εκπόνηση της τελικής συμφωνίας μεταξύ των άμεσα ενδιαφερόμενων μερών. Κατά την προκατασκευαστική αυτή φάση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα ενεργεί ως φορέας διευκόλυνσης, διευκολύνοντας ιδίως την πρόσβαση στα μέσα χρηματοοικονομικής μηχανικής για την κατασκευαστική φάση.

- Στάδιο 2: Υποστήριξη της κατασκευαστικής φάσης:

Στο δεύτερο στάδιο, θα υλοποιούνται τα σχέδια κατασκευής, βάσει των τεχνικών, νομικών, διοικητικών και χρηματοοικονομικών συμφωνιών που έχουν συνομολογηθεί, αξιοποιώντας ιδίως τη συμπληρωματικότητα μεταξύ των εθνικών και των κοινοτικών μηχανισμών χρηματοδότησης (όπως τα διαρθρωτικά ταμεία ή η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων). Βάσει του προγράμματος πλαισίου, δυνατότητα χρηματοδότησης της κατασκευαστικής φάσης προβλέπεται για εκείνα τα έργα προτεραιότητας για τα οποία η χρηματοδοτική υποστήριξη εκ μέρους της Κοινότητας έχει ζωτική σημασία. Στις περιπτώσεις αυτές, οι αποφάσεις θα λαμβάνονται με έναν μηχανισμό ο οποίος θα εξαρτάται από τη φύση και το επίπεδο της απαιτούμενης χρηματοδότησης (π.χ. άμεση επιχορήγηση, δάνεια της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων διευκολυνόμενα ενδεχομένως μέσω της "χρηματοδοτικής διευκόλυνσης καταμερισμού του κινδύνου" (παράρτημα ΙΙΙ), άρθρο 171).

1.3. Μέτρα υποστήριξης, μεταξύ άλλων για την αντιμετώπιση αναδυόμενων αναγκών

Καθοριστικό στοιχείο για την επιτυχία της συγκεκριμένης δραστηριότητας είναι ο στενός συντονισμός, σε επίπεδο ΕΕ, κατά τη χάραξη και τη θέσπιση μιας ευρωπαϊκής πολιτικής για τις υποδομές έρευνας. Για τον λόγο αυτό, για όλα τα σκέλη του παρόντος ειδικού προγράμματος θα αναληφθούν μέτρα προς υποστήριξη αυτού του συντονισμού, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης της διεθνούς συνεργασίας.

Οι εν προκειμένω δραστηριότητες θα τεθούν σε εφαρμογή κυρίως μέσω μιας συνεχώς ανοικτής πρόσκλησης υποβολής προτάσεων, βασιζόμενης σε μια προσέγγιση "από κάτω προς τα πάνω". Στόχος τους θα είναι να υποστηρίξουν την ανάλυση αναδυόμενων αναγκών, τις εργασίες του ESFRI και της eIRG, την αποτελεσματική εφαρμογή του προγράμματος (π.χ. με υποστήριξη συνεδρίων και διασκέψεων, της σύναψης συμβάσεων πρόσληψης εμπειρογνωμόνων, της διενέργειας μελετών αντικτύπου, κτλ.), καθώς και τη διεθνή διάσταση των δραστηριοτήτων που θα αναληφθούν στο πλαίσιο του παρόντος ειδικού προγράμματος και τη διάδοση και την προβολή της ευρωπαϊκής αριστείας σε διεθνές επίπεδο. Οι δραστηριότητες που θα αναληφθούν εν προκειμένω προς υποστήριξη της διεθνούς συνεργασίας θα επιτρέψουν επίσης τον προσδιορισμό των αναγκών συγκεκριμένων τρίτων χωρών και τον προσδιορισμό των αμοιβαίων συμφερόντων για την ανάληψη ειδικών δράσεων συνεργασίας στους αντίστοιχους τομείς και, βάσει στοχοθετημένων προσκλήσεων υποβολής προτάσεων, την ανάπτυξη δεσμών μεταξύ σημαντικών υποδομών έρευνας, αφενός τρίτων χωρών και, αφετέρου, του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας.

2. ΈΡΕΥΝΑ ΠΡΟΣ ΟΦΕΛΟΣ ΤΩΝ ΜΜΕ

Στόχοι

Ενίσχυση της ικανότητας καινοτομίας των ευρωπαϊκών ΜΜΕ και της συμβολής τους στην ανάπτυξη προϊόντων και αγορών βασιζόμενων στις νέες τεχνολογίες, μέσω της υποστήριξης: της εξωτερικής ανάθεσης ερευνητικών εργασιών, της αύξησης των ερευνητικών τους προσπαθειών, της επέκτασης των οικείων δικτύων, της βελτίωσης της ικανότητας εκμετάλλευσης των αποτελεσμάτων της έρευνας και απόκτησης τεχνολογικής τεχνογνωσίας.

Προσέγγιση

Οι ΜΜΕ αποτελούν κεντρικό στοιχείο του ευρωπαϊκού οικονομικού ιστού. Για τον λόγο αυτό, θα πρέπει να αποτελούν βασικό κρίκο του συστήματος καινοτομίας και της αλυσίδας μετατροπής των γνώσεων σε νέα προϊόντα, διεργασίες και υπηρεσίες. Αντιμέτωπες με έναν συνεχώς αυξανόμενο ανταγωνισμό στη διεθνή αγορά και παγκοσμίως, οι ευρωπαϊκές ΜΜΕ χρειάζεται να αυξήσουν την ένταση γνώσης και έρευνας των επιχειρηματικών τους δραστηριοτήτων, να επεκτείνουν γεωγραφικά τις επιχειρηματικές τους δραστηριότητες και να ενισχύσουν την υπερεθνικότητα των οικείων δικτύων γνώσεων. Όλα τα κράτη μέλη λαμβάνουν μέτρα σε σχέση με τις ΜΜΕ, αλλά συνήθως δεν ενθαρρύνουν ούτε υποστηρίζουν την ερευνητική συνεργασία ή τη μεταφορά τεχνολογίας. Είναι συνεπώς απαραίτητη η ανάληψη δράσης σε επίπεδο ΕΕ με σκοπό τη συμπλήρωση των μέτρων που λαμβάνονται σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο και την ενίσχυση του αντικτύπου αυτών των μέτρων.

Θα τεθούν σε εφαρμογή ειδικές δράσεις με σκοπό την υποστήριξη ΜΜΕ ή ενώσεων ΜΜΕ που έχουν ανάγκη να αναθέσουν την εκτέλεση ερευνητικών εργασιών σε πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα ("εργολήπτες ΕΤΑ"). Οι δράσεις αυτές θα καλύπτουν το σύνολο των επιστημονικών και τεχνολογικών πεδίων. Κατά την αξιολόγηση των αντίστοιχων προτάσεων έργων θα λαμβάνεται δεόντως υπόψη ο αναμενόμενος οικονομικός αντίκτυπος στις ΜΜΕ. Προβλέπονται δύο καθεστώτα χρηματοδότησης: Έρευνα προς όφελος ΜΜΕ και Έρευνα προς όφελος ενώσεων ΜΜΕ . Το πρώτο αφορά ιδίως ΜΜΕ χαμηλής έως μέσης τεχνολογίας με ελάχιστες ή ανύπαρκτες ερευνητικές δυνατότητες, αλλά και ΜΜΕ έντασης έρευνας που χρειάζονται να αναθέσουν σε εξωτερικούς φορείς την εκτέλεση ερευνητικών εργασιών που υπερβαίνουν τις ερευνητικές τους δυνατότητες. Το δεύτερο αφορά ενώσεις ΜΜΕ, οι οποίες κατά κανόνα είναι σε θέση να γνωρίζουν ή να προσδιορίζουν καλύτερα τα κοινά τεχνικά προβλήματα των μελών τους, να ενεργούν εξ ονόματός τους, και να προωθούν την αποτελεσματική διάχυση και αφομοίωση των αποτελεσμάτων.

Πέραν των ειδικών αυτών δράσεων, σε όλες τις δραστηριότητες που θα αναληφθούν βάσει του προγράμματος πλαισίου θα ενθαρρύνεται και θα διευκολύνεται η συμμετοχή ΜΜΕ. Οι ανάγκες έρευνας και το ερευνητικό δυναμικό των ΜΜΕ έχουν ληφθεί δεόντως υπόψη κατά τη διαμόρφωση του περιεχομένου των θεματικών τομέων του προγράμματος "Συνεργασία", οι οποίοι θα τεθούν σε εφαρμογή μέσω έργων ποικίλου μεγέθους και πεδίου εφαρμογής ανάλογα με το εκάστοτε επιστημονικό ή τεχνολογικό πεδίο ή θεματικό αντικείμενο.

Κατά την εφαρμογή του κοινοτικού προγράμματος πλαισίου έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης (ΕΤΑ), θα εξασφαλισθεί συμπληρωματικότητα και συνέργεια με τις δράσεις του προγράμματος πλαισίου για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία, ούτως ώστε να ενθαρρυνθεί και να διευκολυνθεί η συμμετοχή των ΜΜΕ στο κοινοτικό πρόγραμμα πλαίσιο ΕΤΑ.

Δραστηριότητες

Προβλέπονται δύο καθεστώτα ειδικά για τις ΜΜΕ:

- Έρευνα προς όφελος ΜΜΕ

Με το καθεστώς αυτό παρέχεται υποστήριξη σε μικρές ομάδων καινοτόμων ΜΜΕ με σκοπό την επίλυση κοινών ή συμπληρωματικών τεχνολογικών προβλημάτων. Τα έργα, τα οποία θα έχουν σχετικά μικρή διάρκεια, θα πρέπει να εστιάζονται στις ανάγκες καινοτομίας των ΜΜΕ που αναθέτουν την εκτέλεση ερευνητικών εργασιών σε εργολήπτες ΕΤΑ και θα πρέπει να επιδεικνύουν σαφείς δυνατότητες αξιοποίησης των ερευνητικών αποτελεσμάτων από τις ενδιαφερόμενες ΜΜΕ.

- Έρευνα προς όφελος ενώσεων ΜΜΕ

Με το καθεστώς αυτό παρέχεται υποστήριξη σε ενώσεις ΜΜΕ με σκοπό την ανάπτυξη τεχνικών λύσεων σε προβλήματα κοινά για μεγάλο αριθμό ΜΜΕ του εκάστοτε κλάδου οικονομικής δραστηριότητας ή τμήματος της αλυσίδας αξίας, μέσω δραστηριοτήτων έρευνας αναγκαίων π.χ. για την ανάπτυξη ή την τήρηση ευρωπαϊκών προτύπων και προδιαγραφών, και για την τήρηση κανονιστικών απαιτήσεων σε τομείς όπως η υγεία, η ασφάλεια και η προστασία του περιβάλλοντος. Τα έργα, τα οποία μπορεί να έχουν πολυετή διάρκεια, θα πρέπει να διεξάγονται υπό την καθοδήγηση των ενώσεων ΜΜΕ που αναθέτουν, προς όφελος των μελών τους, την εκτέλεση ερευνητικών εργασιών σε εργολήπτες ΕΤΑ και θα πρέπει να περιλαμβάνουν συμμετοχή ορισμένου αριθμού μεμονωμένων ΜΜΕ.

Κοινά χαρακτηριστικά των δύο καθεστώτων

- Επιτρέπεται η συμμετοχή και άλλων επιχειρήσεων ή τελικών χρηστών, εφόσον αυτό είναι προς το συμφέρον των ΜΜΕ ή των ενώσεων ΜΜΕ.

- Πέραν της έρευνας, τα έργα θα πρέπει να περιλαμβάνουν δραστηριότητες με σκοπό την προώθηση της απορρόφησης και αποτελεσματικής εκμετάλλευσης των ερευνητικών αποτελεσμάτων, για παράδειγμα δοκιμές, δραστηριότητες επίδειξης, κατάρτισης, μεταφοράς τεχνολογίας, διαχείρισης των γνώσεων και προστασίας των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας. Στην περίπτωση της έρευνας προς όφελος ενώσεων ΜΜΕ , τα έργα θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνουν δραστηριότητες με σκοπό την αποτελεσματική διάδοση των αποτελεσμάτων της έρευνας στα μέλη των ενώσεων ΜΜΕ και ενδεχομένως ευρύτερα.

- Και για τα δύο καθεστώτα θα εφαρμόζονται ειδικοί κανόνες σε ό,τι αφορά την κυριότητα και τα δικαιώματα πρόσβασης.

3. ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ

Στόχοι

Ενίσχυση του ερευνητικού δυναμικού των ευρωπαϊκών περιφερειών, ιδίως μέσω της ενθάρρυνσης και υποστήριξης της ανάπτυξης, σε όλη την Ευρώπη, περιφερειακών “συσπειρώσεων με γνώμονα την έρευνα” οι οποίες θα συγκροτούνται από περιφερειακές αρχές, πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, επιχειρήσεις και άλλα άμεσα ενδιαφερόμενα μέρη.

Προσέγγιση

Ο σημαντικός ρόλος των περιφερειών στο ευρωπαϊκό τοπίο έρευνας και ανάπτυξης αναγνωρίζεται σήμερα όλο και περισσότερο. Ταυτόχρονα, τα στοιχεία δείχνουν ότι οι επενδύσεις στην έρευνα και την ανάπτυξη αυξάνουν την ελκυστικότητα των περιφερειών και βελτιώνουν την ανταγωνιστικότητα των τοπικών επιχειρήσεων. Οι συσπειρώσεις έντασης Ε&Α συγκαταλέγονται στους αποτελεσματικότερους παράγοντες κινητοποίησης τέτοιων επενδύσεων, ενισχύοντας άμεσα τα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα σε τοπικό επίπεδο και συμβάλλοντας συνεπώς ουσιαστικά στην ανάπτυξη και την απασχόληση. Το 2003, η πιλοτική δράση “Περιφέρειες της γνώσης”[19] επιβεβαίωσε τη σημασία αυτών των συσπειρώσεων και τη σκοπιμότητα υποστήριξης και ενθάρρυνσης της ανάπτυξής τους.

Η συγκεκριμένη δράση θα επιτρέψει στις ευρωπαϊκές περιφέρειες να ενισχύσουν τις ίδιες ικανότητες επένδυσης σε ΕΤΑ και, παράλληλα, θα μεγιστοποιήσει τις προοπτικές επιτυχούς συμμετοχής οργανισμών των περιφερειών αυτών σε ευρωπαϊκά ερευνητικά έργα. Θα επιδιωχθεί επίσης η βελτίωση των συνεργειών μεταξύ της περιφερειακής και της ερευνητικής πολιτικής, ιδίως μέσω της διαμόρφωσης περιφερειακών ερευνητικών στρατηγικών δυνάμενων να ενταχθούν στις στρατηγικές οικονομικής ανάπτυξης που ακολουθούν οι περιφερειακές αρχές, με σκοπό την αύξηση και μεγαλύτερη στοχοθέτηση της χρήσης των διαρθρωτικών ταμείων για επενδύσεις και δραστηριότητες στον τομέα της έρευνας και της ανάπτυξης.

Σκοπός της δράσης "Περιφέρειες της γνώσης" είναι να υποστηρίξει τη χάραξη και την εφαρμογή βέλτιστων πολιτικών και στρατηγικών για την ανάπτυξη περιφερειακών συσπειρώσεων με γνώμονα την Ε&Α. Ειδικότερα, η συγκεκριμένη δράση επιδιώκει: να υποστηρίξει την ανάπτυξη καταλληλότερων και αποτελεσματικότερων περιφερειακών ερευνητικών στρατηγικών, μέσω της ανταλλαγής χρήσιμων εμπειριών και πρακτικών· να προωθήσει και να ενισχύσει τη συνεργασία μεταξύ περιφερειακών συσπειρώσεων Ε&Α· να υποστηρίξει τη βιώσιμη ανάπτυξη των υφιστάμενων συσπειρώσεων και να ενθαρρύνει τη δημιουργία νέων. Θα υποστηριχθούν ιδίως τα έργα εκείνα τα οποία υπαγορεύονται από τη ζήτηση, προσανατολίζονται στην επίλυση προβλημάτων, και εστιάζονται σε συγκεκριμένους τεχνολογικούς τομείς ή κλάδους[20].

Η συγκεκριμένη δράση αφορά όλες τις περιφέρειες, συμπεριλαμβανομένων των περιφερειών σύγκλισης[21].

Δραστηριότητες

Στα σχετικά έργα κατά κανόνα θα συμμετέχουν περιφερειακές αρχές, οργανισμοί περιφερειακής ανάπτυξης, πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, επιχειρήσεις και, κατά περίπτωση, οργανισμοί μεταφοράς τεχνολογίας, χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί ή οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Τα έργα "Περιφέρειες της γνώσης" θα καλύπτουν τις ακόλουθες δραστηριότητες:

- Ανάλυση, ανάπτυξη και εφαρμογή των ερευνητικών στρατηγικών σχεδίων των περιφερειακών συσπειρώσεων και συνεργασία μεταξύ τους. Η δραστηριότητα αυτή θα συμπεριλαμβάνει τη διενέργεια αναλύσεων καθώς και την κατάρτιση προγράμματος υλοποίησης το οποίο θα εστιάζεται στις ικανότητες και τις προτεραιότητες Ε&Α. Στα πλαίσια των αντίστοιχων έργων θα χρησιμοποιούνται μέθοδοι προοπτικής ανάλυσης, συγκριτικής αξιολόγησης ή άλλες, και θα επιδεικνύονται τα αναμενόμενα οφέλη (π.χ. ενίσχυση των δεσμών μεταξύ των ενδιαφερόμενων συσπειρώσεων, βελτιστοποίηση της συμμετοχής σε ευρωπαϊκά ερευνητικά έργα και γενικότερη συμβολή στην περιφερειακή ανάπτυξη).

- "Καθοδήγηση" περιφερειών χαμηλού προφίλ στον χώρο της έρευνας από περιφέρειες πιο ανεπτυγμένες στον τομέα αυτό, μέσω της ανάπτυξης συσπειρώσεων με γνώμονα την Ε&Α. Θα επιδιωχθεί, στα πλαίσια διακρατικών περιφερειακών κοινοπραξιών, η κινητοποίηση και η σύμπραξη ερευνητικών συντελεστών από τον ακαδημαϊκό χώρο, τον ιδιωτικό και τον δημόσιο τομέα, με σκοπό την παραγωγή λύσεων "καθοδήγησης" των λιγότερο ανεπτυγμένων τεχνολογικά περιφερειών, από κοινού με τις περιφέρειες αυτές.

- Πρωτοβουλίες προς υποστήριξη της ενσωμάτωσης των ερευνητικών συντελεστών και οργανισμών στον περιφερειακό οικονομικό ιστό, μέσω των αλληλεπιδράσεών τους στα πλαίσια των περιφερειακών συσπειρώσεων. Συμπεριλαμβάνονται διακρατικές δραστηριότητες με σκοπό τη βελτίωση των δεσμών μεταξύ των συντελεστών της έρευνας και των τοπικών επιχειρηματικών κοινοτήτων, καθώς και αντίστοιχες δραστηριότητες βελτίωσης των δεσμών μεταξύ περιφερειακών συσπειρώσεων.

Θα υποστηριχθούν επίσης δραστηριότητες (π.χ. διοργάνωση εργαστηρίων ανάλυσης και σύνθεσης και συνεδριάσεων στρογγυλής τραπέζης, δημοσιεύσεις) με σκοπό την προώθηση της συστηματικής αμοιβαίας ανταλλαγής πληροφοριών και των αλληλεπιδράσεων μεταξύ παρόμοιων έργων και, κατά περίπτωση, με δράσεις άλλων συναφών κοινοτικών προγραμμάτων.

4. ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ

Στόχος

Πλήρης αξιοποίηση του ερευνητικού δυναμικού της διευρυμένης Ένωσης, μέσω της απελευθέρωσης και της ενίσχυσης του ερευνητικού δυναμικού των περιφερειών σύγκλισης και των εξόχως απόκεντρων περιφερειών της ΕΕ, καθώς και μέσω της βελτίωσης των δυνατοτήτων επιτυχούς συμμετοχής των ερευνητών τους σε δραστηριότητες έρευνας σε επίπεδο ΕΕ.

Προσέγγιση

Προκειμένου να αξιοποιηθεί πλήρως το ερευνητικό δυναμικό της διευρυμένης Ένωσης, μια δράση ειδικά σχεδιασμένη για τον σκοπό αυτό θα επιδιώξει να απελευθερώσει το δυναμικό ερευνητικών ομάδων, ιδίως στις περιφέρειες σύγκλισης και τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίες επί του παρόντος είτε δεν αξιοποιούν πλήρως τις δυνατότητές τους είτε χρειάζονται νέες γνώσεις και υποστήριξη για να επιτύχουν κάτι τέτοιο. Η συγκεκριμένη δράση θα στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό σε άλλα σημερινά και παλαιότερα μέτρα όπως τα ευρωπαϊκά κέντρα αριστείας του 5ου ΠΠ για τις τότε υπό ένταξη και υποψήφιες για ένταξη χώρες, και τις υποτροφίες υποδοχής "Μαρία Κιουρί" για τη μεταφορά γνώσεων. Θα συμπληρώνει επίσης τις προσπάθειες που θα αναληφθούν από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο στο πλαίσιο της νέας πολιτικής συνοχής (2007-2013), η οποία εστιάζεται στην ανάπτυξη, σε εθνικό επίπεδο, του ανθρώπινου ερευνητικού δυναμικού των επιλέξιμων περιοχών.

Μέσω της εστίασης των προσπαθειών στην ενίσχυση και την επέκταση της συνεργασίας των υπόψη ερευνητικών ομάδων με ερευνητικά κέντρα άλλων χωρών της ΕΕ, θα δοθεί ουσιαστική ώθηση στην απελευθέρωση του δυναμικού τους και παράλληλα στην μακροπρόθεσμη ανάπτυξη και βιωσιμότητά τους. Με τη βελτιστοποίηση δε της διεθνούς τους προβολής και αναγνώρισης, των δυνατοτήτων επιστημονικής υπεροχής που παρουσιάζουν και του επιστημονικού επιπέδου των μελών τους, θα αυξηθεί η "ορατότητα" αυτών των ερευνητικών ομάδων και θα διευκολυνθεί η συμμετοχή τους στον Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας.

Δραστηριότητες

Στο πλαίσιο της συγκεκριμένης δράσης θα υποστηριχθεί ιδίως η ανάπτυξη στρατηγικών εταιρικών σχέσεων, συμπεριλαμβανομένων των αδελφοποιήσεων, μεταξύ, αφενός, ερευνητικών ομάδων του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα των περιφερειών σύγκλισης ή εξόχως απόκεντρων περιφερειών της ΕΕ, οι οποίες θα επιλέγονται με κριτήριο την ποιότητα και το υψηλό τους δυναμικό, και, αφετέρου, καθιερωμένων και αναγνωρισμένου κύρους ερευνητικών ομάδων άλλων περιφερειών της Ευρώπης. Θα δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στα αναμενόμενα μακροπρόθεσμα πλεονεκτήματα της εκάστοτε εταιρικής σχέσης, τόσο σε επίπεδο ΕΕ όσο και σε περιφερειακό επίπεδο. Για να διευκολύνει την πλήρη ενεργοποίηση και αξιοποίηση του δυναμικού τους (δηλ. ενίσχυση των γνώσεων, απόκτηση πρόσθετων δεξιοτήτων, μεταξύ άλλων στον τομέα της διαχείρισης της έρευνας, ή αύξηση της ορατότητας), η δράση θα περιλαμβάνει την παροχή υποστήριξης σε επιλεγμένες ερευνητικές ομάδες από τις επιλέξιμες περιφέρειες. Η υποστήριξη αυτή θα παρέχεται, στο πλαίσιο των ερευνητικών προγραμμάτων που θα αναπτυχθούν από τα εκάστοτε στρατηγικά εταιρικά σχήματα, για τους εξής τύπους δραστηριοτήτων:

- ανταλλαγή τεχνογνωσίας και εμπειριών μέσω διακρατικών αμοιβαίων αποσπάσεων ερευνητικού προσωπικού μεταξύ, αφενός, των επιλεγμένων κέντρων των επιλέξιμων περιφερειών και, αφετέρου, ενός ή περισσότερων οργανισμών-εταίρων άλλου κράτους της ΕΕ. Οι αποσπάσεις προσωπικού από τα επιλεγμένα κέντρα των επιλέξιμων περιφερειών θα υπόκεινται απαραιτήτως σε υποχρέωση επανόδου του αποσπασμένου προσωπικού στις επιλέξιμες περιφέρειες·

- πρόσληψη, από τα επιλεγμένα κέντρα, "εισερχόμενων" πεπειραμένων ερευνητών με σκοπό τη συμμετοχή τους στη μεταφορά γνώσεων ή/και στην επιμόρφωση ερευνητών, και ιδίως ως μέσο ενθάρρυνσης του επαναπατρισμού ερευνητών στη χώρα προέλευσής τους·

- απόκτηση και αναβάθμιση ορισμένου ερευνητικού εξοπλισμού, για τα επιλεγμένα κέντρα·

- διοργάνωση εργαστηρίων και συνεδρίων προς διευκόλυνση της μεταφοράς γνώσεων σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, με συμμετοχή τόσο του ερευνητικού προσωπικού των επιλεγμένων κέντρων όσο και προσκεκλημένων ερευνητών από άλλες χώρες, στο πλαίσιο της ανάπτυξης της εκπαιδευτικής ικανότητας και της διεθνούς φήμης των επιλεγμένων κέντρων· συμμετοχή του ερευνητικού προσωπικού των επιλεγμένων κέντρων σε διεθνή συνέδρια ή διεθνή βραχύχρονα προγράμματα επιμόρφωσης, για σκοπούς ανταλλαγής γνώσεων, δικτύωσης και εξοικείωσής τους με ένα πιο διεθνές περιβάλλον·

- δραστηριότητες διάδοσης και προβολής, με σκοπό την αύξηση της "ορατότητας" των επιλεγμένων κέντρων και της δραστηριότητάς τους.

Επιπλέον, και ανεξάρτητα από τα ανωτέρω μέτρα υποστήριξης, η παρούσα δράση περιλαμβάνει “μηχανισμούς αξιολόγησης ικανότητας” που θα επιτρέπουν σε οποιοδήποτε ερευνητικό κέντρο επιλέξιμης περιφέρειας, υποψήφιο ή μη για χρηματοδότηση, να ζητήσει την εκπόνηση διεθνούς ανεξάρτητης πραγματογνωμοσύνης επί του γενικού επιπέδου ποιότητας του ερευνητικού του έργου και των ερευνητικών του υποδομών. Η πραγματογνωμοσύνη αυτή θα διενεργείται από υψηλού επιπέδου και ανεξάρτητους διεθνείς ειδικούς που θα ορίζει η Επιτροπή.

5. ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΙΣΤΟ

Στόχος

Προώθηση της αρμονικής ενσωμάτωσης της επιστημονικής και τεχνολογικής προσπάθειας και των συναφών ερευνητικών πολιτικών στον ευρωπαϊκό κοινωνικό ιστό, με προοπτική την οικοδόμηση μιας πραγματικής και δημοκρατικής ευρωπαϊκής κοινωνίας της γνώσης.

Προσέγγιση

Το σκέλος "Ενσωμάτωση της επιστήμης στον κοινωνικό ιστό" αποτελεί ουσιαστική διεύρυνση και επέκταση του πιλοτικού έργου που είχε αναληφθεί βάσει του έκτου προγράμματος πλαισίου, ανάλογη προς τις αυξημένες φιλοδοξίες της ευρωπαϊκής ερευνητικής πολιτικής.

Η ανάπτυξη των ευρωπαϊκών κοινωνιών εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ικανότητά τους να δημιουργούν, να εκμεταλλεύονται και να διαχέουν τις γνώσεις και, κατ'επέκταση, να καινοτομούν συνεχώς. Η επιστημονική έρευνα διαδραματίζει σημαντικό ρόλο από αυτή την άποψη, και θα πρέπει να εξακολουθήσει να αποτελεί έναν από τους κινητήριους μοχλούς οικονομικής μεγέθυνσης, ευημερίας και αειφόρου ανάπτυξης.

Για τον σκοπό αυτό, είναι επιτακτική ανάγκη να αναπτυχθεί ένα κοινωνικό και πολιτισμικό περιβάλλον που να ευνοεί την επιτυχία και την αξιοποίηση των ερευνητικών προσπαθειών. Βασικές προϋποθέσεις για την ανάπτυξη ενός τέτοιου περιβάλλοντος είναι η συνεκτίμηση των θεμιτών και εύλογων ανησυχιών και αναγκών του κοινωνικού συνόλου, η ενίσχυση του δημοκρατικού διαλόγου με ένα πιο ενημερωμένο και ενδιαφερόμενο να συμμετάσχει κοινό, και η βελτίωση των συνθηκών για τη λήψη συλλογικών αποφάσεων επί των εκάστοτε επιστημονικών ζητημάτων. Ένα τέτοιο περιβάλλον θα πρέπει επίσης να ευνοεί την ανάπτυξη των φυσικών επιστημονικών δεξιοτήτων και των επιστημονικών σταδιοδρομιών, την ανανέωση των επενδύσεων στην έρευνα και την επακόλουθη διάχυση των γνώσεων, στοιχεία στα οποία βασίζεται η στρατηγική της Λισσαβόνας.

Το παρόν σκέλος του ειδικού προγράμματος "Ικανότητες" εστιάζεται συνεπώς στη ανάπτυξη των κατάλληλων συνθηκών ώστε ένα τέτοιο ευνοϊκό περιβάλλον να γίνει ο κανόνας και όχι η εξαίρεση στην Ευρώπη.

Κατ'αρχάς, θα πρέπει να αντιμετωπισθεί ο κίνδυνος δημιουργίας επιστημονικού χάσματος στο εσωτερικό των κοινωνιών μας. Το χάσμα αυτό χωρίζει αυτούς που δεν έχουν πρόσβαση στην επιστημονική γνώση από τους ελάχιστους εκείνους που έχουν, αυτούς που δεν έχουν τη δυνατότητα να επηρεάσουν τις διαδικασίες χάραξης ερευνητικής πολιτικής από εκείνους που έχουν τέτοια δυνατότητα. Η κατάσταση αυτή δημιουργεί στους πολίτες αντικρουόμενα αισθήματα σχετικά με τα δυνητικά πλεονεκτήματα της επιστήμης και της τεχνολογίας, και αμφιβολίες ως προς τα κατά πόσον η επιστήμη και η τεχνολογία υπόκεινται όντως σε αυστηρό δημόσιο έλεγχο. Από τη μια πλευρά, οι πολίτες τείνουν να ζητούν αύξηση των ερευνητικών προσπαθειών ώστε να βρεθούν λύσεις στα σύγχρονα προβλήματα (ασθένειες, ρύπανση, επιδημίες, ανεργία, κτλ.) και να προβλεφθούν καλύτερα οι πιθανές επιπτώσεις αυτών των προβλημάτων. Από την άλλη, εξακολουθούν να εκφράζουν δυσπιστία ως προς κάποιες χρήσεις της επιστήμης και την ενδεχόμενη παρεμβολή οργανωμένων συμφερόντων στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων.

Η συχνά μη ικανοποιητική ενσωμάτωση της επιστήμης στον κοινωνικό ιστό οφείλεται σε διάφορες αιτίες, όπως:

- ανεπαρκής δημόσια συμμετοχή στις διαδικασίες καθορισμού των προτεραιοτήτων και των κατευθύνσεων της επιστημονικής πολιτικής, η οποία δεν επιτρέπει την ανάπτυξη ευρύτερου διαλόγου σχετικά με τους πιθανούς συνακόλουθους κινδύνους και επιπτώσεις,

- αυξανόμενες επιφυλάξεις έναντι ορισμένων επιστημονικών εξελίξεων, εντύπωση απουσίας ελέγχου, και ανοικτά ερωτήματα σχετικά με την τήρηση των θεμελιωδών αξιών,

- εντύπωση απομόνωσης και αποκοπής του επιστημονικού κόσμου από τις καθημερινές πραγματικότητες της οικονομικής κ