ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ eEUROPE 2002: ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΤΟΜΕΑ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. Εισαγωγή

2. Σημαντικός οικονομικός πόρος

3. αλλά κατακερματισμένη Ευρωπαϊκή αγορά

3.1. Ο αντίκτυπος στην Ευρωπαϊκή αγορά πληροφοριών

3.2. Ο ευρύτερος αντίκτυπος στην ευρωπαϊκή αγορά

3.3. Αποκλίνουσες και ασαφείς συνθήκες εκμετάλλευσης

3.4. Εμπόδια σε πρακτικό επίπεδο

3.5. Συμπέρασμα

4. Προτεινόμενη δράση σε επίπεδο ΕΕ

4.1. Πειραματισμός και διάλογος

4.1.1. Πειραματισμός σε έργα

4.1.2. Διδάγματα από παραδείγματα

4.2. Βελτίωση των όρων πλαίσιο σε ευρωπαϊκή κλίμακα

4.2.1. Πρόσβαση σε πληροφορίες του δημόσιου τομέα

4.2.2. Eκεμετάλλευση πληροφοριών του δημόσιου τομέα

4.2.2.1. Ποια θέματα θα πρέπει να αντιμετωπισθούν;

4.2.2.2. Αναζήτηση μέσου για την εκμετάλλευση πληροφοριών του δημόσιου τομέα

4.2.3. Βελτίωση της πρακτικής των Κοινοτικών οργάνων

4.3. Διαδικασία που εμπλέκει όλους τους συναφείς συντελεστές

5. Συμπέρασμα

1. Εισαγωγή

Η ψηφιακή, γνωσεοπαγής οικονομία έχει ισχυρό αντίκτυπο στη ζωή όλων των ευρωπαίων. Μπορεί να είναι ισχυρός κινητήρας ανάπτυξης, ανταγωνιστικότητας και δημιουργίας θέσεων εργασίας, με ταυτόχρονη βελτίωση της ποιότητας ζωής των πολιτών. Τούτο υπογραμμίστηκε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισαβόνας, στις 23 και 24 Μαρτίου 2000. Το σχέδιο δράσης eEurope 2002 "Κοινωνία της πληροφορίας για όλους", που υποστηρίχθηκε από τους επικεφαλής κρατών και κυβερνήσεων στη Φέιρα, στις 19-20 Ιουνίου 2000, καθόρισε συγκεκριμένους στόχους ώστε να οδηγήσει την Ευρώπη πλήρως στην ψηφιακή εποχή. Στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης προβάλλονται οι πληροφορίες του δημόσιου τομέα ως ένα από τα θέματα προς αντιμετώπιση.

Ορισμένα παραδείγματα πληροφοριών του δημόσιου τομέα

Σειρά υπουργείων και οργανισμών του δημόσιου τομέα συλλέγουν χρηματοοικονομικές και επιχειρηματικές πληροφορίες. Ο δημόσιος τομέας τηρεί μητρώα επιχειρήσεων, που απαιτούνται από τον νόμο σε πολλά κράτη μέλη. Οι νομικές πληροφορίες (ιδίως όσον αφορά νομοθεσία και νομολογία) και οι πληροφορίες διοικητικού χαρακτήρα συνιστούν κατεξοχήν πληροφορίες του δημόσιου τομέα. Οι υπηρεσίες διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας αποτελούν κατά κανόνα οργανισμούς του δημόσιου τομέα. Πληροφορίες επιστημονικού, τεχνικού, πολιτιστικού και ιατρικού χαρακτήρα συλλέγονται σε ευρεία κλίμακα από δημόσια ερευνητικά ιδρύματα και δημόσια αρχεία. Γεωγραφικές πληροφορίες που αναφέρονται στις μεταφορές και στον τουρισμό (χάρτες, κατάσταση οδικής κυκλοφορίας) διατίθενται επίσης από υπηρεσίες του δημόσιου τομέα. Οι τουριστικές πληροφορίες συγκεντρώνονται και δημοσιεύονται από δημόσιους φορείς, σε διάφορα κυβερνητικά επίπεδα.

Η βελτιωμένη χρήση των πληροφοριών του δημόσιου τομέα θα μπορούσε να καταστήσει τον χώρο αυτό πολύτιμο κεφάλαιο για τους ευρωπαίους πολίτες, τις επιχειρήσεις και τις διοικητικές υπηρεσίες. Πολίτες και επιχειρήσεις μπορούν να επωφεληθούν σημαντικά από καλή παροχή πληροφοριών του δημόσιου τομέα μέσω του Internet. Τούτο θα διευκολύνει την επικοινωνία τους με τη δημόσια διοίκηση ενώ ενδέχεται να αυξηθεί και η συμμετοχή τους στη δημοκρατική διαδικασία.

Ταυτόχρονα, οι πληροφορίες του δημόσιου τομέα διαθέτουν και σημαντικό οικονομικό δυναμικό. Αποτελεί την ουσιαστική βάση για πολλά προϊόντα ψηφιακής πληροφορίας και θα μπορούσε να καταστεί σημαντική πρώτη ύλη για υπηρεσίες που θα τροφοδοτήσουν το ασύρματο internet [1]. Η βελτίωση των όρων της εμπορικής του χρήσης ευθυγραμμίζεται κατά συνέπεια πλήρως με τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Στοκχόλμης (23-24 Mαρτίου 2001), όπου απαιτείται η δημιουργία των κατάλληλων όρων για τη δημιουργία ευρωπαϊκού πολυμεσικού περιεχομένου για ασύρματες υπηρεσίες.

[1] Στις 20.3.2001, η Επιτροπή ενέκρινε ανακοίνωση με τίτλο "Η εισαγωγή κινητών επικοινωνιών τρίτης γενιάς στην Ευρωπαϊκή Ένωση: η τρέχουσα κατάσταση και η περαιτέρω πορεία" COM(2001) 141.

Αναγνωρίζοντας τη σημασία των πληροφοριών του δημόσιου τομέα για τη δημοκρατία και τη ζωή των πολιτών, η παρούσα ανακοίνωση εστιάζει στις πτυχές των πληροφοριών του δημόσιου τομέα που αναφέρονται στην οικονομία και στην εσωτερική αγορά. Στην παρούσα ανακοίνωση προτείνεται δέσμη δράσεων ώστε να υπερπηδηθούν τα εμπόδια της αγοράς που υφίστανται σε ευρωπαϊκό επίπεδο και εξετάζεται ιδίως το θέμα της οικονομικής εκμετάλλευσης των πληροφοριών του δημόσιου τομέα. Δεν διατυπώνονται νέες προτάσεις όσον αφορά την πρόσβαση στις πληροφορίες. Οι δράσεις που παρουσιάζονται εδώ - ορισμένες από τις οποίες είναι νέες, ενώ άλλες εκτελούνται ήδη - συναποτελούν συνεκτική δέσμη που αρθρώνεται γύρω από δύο κύριους άξονες:

- Πειραματισμός και διάλογος: καταλυτικός ρόλος στις εξελίξεις μέσω υποστήριξης υποδειγματικών έργων και ενθάρρυνσης της ανταλλαγής βέλτιστης πρακτικής σε ευρωπαϊκή κλίμακα.

- Νομοθετικές διατάξεις: εξετάζεται ελάχιστη εναρμόνιση, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, των όρων εμπορικής εκμετάλλευσης πληροφοριών του δημόσιου τομέα.

Οι προτάσεις για την ανάληψη δράσεων βασίζονται στην ανταπόκριση που είχε η Πράσινη Βίβλος σχετικά με τις "Πληροφορίες του δημόσιου τομέα: βασικός φόρος για την Ευρώπη" (COM(1998)585), που εγκρίθηκε από την Επιτροπή στις 20 Ιανουαρίου 1999 [2].

[2] Οι απαντήσεις στην Πράσινη Βίβλο καθώς και αναλυτική επισκόπησή τους περιλαμβάνονται στην ιστοθέση: http://www.cordis.lu/econtent/psi/.

2. Σημαντικός οικονομικός πόρος .....

Οι πληροφορίες του δημόσιου τομέα αποτελούν πρωτεύοντα πόρο περιεχομένου με εκτεταμένο οικονομικό δυναμικό. Από τα εργαλεία της κοινωνίας της πληροφορίας προέκυψαν άνευ προηγουμένου δυνατότητες για συνδυασμό δεδομένων από διάφορες πηγές σε προϊόντα και υπηρεσίες προστιθέμενης αξίας. Οι πληροφορίες του δημόσιου τομέα αποτελούν σημαντική πρώτη ύλη για αυτού του είδους τις εφαρμογές.

Ιδιαίτερου ενδιαφέροντος πεδία είναι πληροφορίες γεωγραφικές, κυκλοφοριακής κίνησης και επιχειρηματικές, καθώς επίσης οικονομικά και κοινωνικά δεδομένα. Οι γεωγραφικές πληροφορίες, π.χ., είναι ουσιαστικής σημασίας για ασύρματες εφαρμογές όπως τα συστήματα πλοήγησης αυτοκινήτων, τμήμα της αγοράς όπου αναμένεται σημαντική ανάπτυξη.

Από έρευνες προκύπτει ότι ποσοστό μεταξύ 15 και 25% της συνολικής ζήτησης δεδομένων στο ηλεκτρονικό εμπόριο βασίζεται σε πληροφορίες του δημόσιου τομέα [3]. Πρόκειται για ένα ήδη σημαντικό κεφάλαιο με ευρύ αναπτυξιακό δυναμικό που μπορεί να καταστεί καίριος παράγων στην περαιτέρω εξέλιξη του τομέα του περιεχομένου.

[3] Πηγή: "Government information and the UK information market" (Κυβερνητικές πληροφορίες και η αγορά πληροφοριών στο ΗΒ), έκθεση που καταρτίσθηκε από την Electronic Publishing Services για το Υπουργείο Εμπορίου και Βιομηχανίας του ΗΒ, Μάιος 2000.

Οι βιομηχανίες περιεχομένου διαθέτουν ήδη αξιόλογο μέγεθος, που εκτιμάται [4] σε 433 δισεκατ. EUR, ή ποσοστό 5% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ, μεγαλύτερο δηλαδή από τους τομείς των τηλεπικοινωνιών και του υλισμικού /λογισμικού.

[4] Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Τεχνολογίας Πληροφοριών, 2001. Στα δεδομένα περιεχομένου περιλαμβάνονται οι κλάδοι των μέσων επικοινωνίας, των εκδόσεων, των μάρκετινγκ και της διαφήμισης. Το μέγεθος της αγοράς και τα δεδομένα απασχόλησης επιβεβαιώνονται από εκθέσεις του ΟΟΣΑ.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Tούτο σημαίνει ότι περίπου τέσσερα εκατομμύρια ευρωπαίοι απασχολούνται στον εν λόγω τομέα. Η παραγωγή περιεχομένου οδήγησε κατά τα τελευταία έτη σε ταχεία αύξηση της δημιουργίας θέσεων εργασίας, τάση που μπορεί να συνεχιστεί.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες η πρόσβαση και η περαιτέρω χρήση πληροφοριών της ομοσπονδιακής κυβέρνησης ενισχύεται λόγω του σαφούς και απλού νομοθετικού πλαισίου. Πολίτες και επιχειρήσεις διαθέτουν εκτεταμένο δικαίωμα ηλεκτρονικής πρόσβασης στις πληροφορίες αυτές και ανάλογες δυνατότητες επανάχρησής του για εμπορικούς σκοπούς [5]. Δεν υφίσταται δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας σε πληροφορίες του δημόσιου τομέα και δεν υπάρχουν περιορισμοί για την περαιτέρω χρησιμοποίησή του. Επιπλέον, τα τέλη για την επανάχρηση περιορίζονται το πολύ σε οριακές δαπάνες αναπαραγωγής και διάδοσης.

[5] Μεταξύ άλλων ο νόμος για την ελευθερία πληροφόρησης το 1966, όπως τροποποιήθηκε από τον Electronic Freedom of Information Act (1996) http://www.usdoj.gov/oip/foia_updates/Vol_XVII_4/page2.htm, νόμος για τον περιορισμό της γραφειοκρατίας http://www.rdc.noaa.gov/ pra/pralaw.htm και η δραστική εγκύκλιος A130 για τον προϋπολογισμό.http://www.cio.gov/docs/Recompiled_A-1301.htm.

Οι εκτεταμένες δυνατότητες επανάχρησης που προσφέρονται στις ΗΠΑ οδήγησαν σε αγορά πληροφοριών που βασίζεται σε πληροφορίες του δημόσιου τομέα, πενταπλάσιας, κατ' εκτίμηση, της αντίστοιχης αγοράς της ΕΕ. Σχετικές βιομηχανίες των ΗΠΑ παρουσίασαν ρυθμούς ανάπτυξης 10 έως 30 % κατά την τελευταία εξαετία. Στις ΗΠΑ, η συζήτηση μεταφέρθηκε, από θέματα πρόσβασης, χρέωσης, δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και μεταπώλησης, σε θέματα όπως λεπτομερέστερα ζητήματα εφαρμογής, κοινά μεταδεδομένα και προϊούσα παγκοσμιοποίηση πληροφοριών του δημόσιου τομέα [6].

[6] Μελέτη της Pira International, για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σχετικά με την εμπορική εκμετάλλευση πληροφοριών του δημόσιου τομέα, Οκτώβριος 2000.

Οι δυνατότητες εκμετάλλευσης είναι επί του παρόντος περιορισμένες στην Ευρώπη, ενώ οι κανόνες που διέπουν το πεδίο αυτό παραμένουν ασαφείς και χωρίς συνοχή σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση (παραδείγματα στο κεφ. 3 της παρούσας ανακοίνωσης). Η οικονομική πρόκληση που τίθεται για την ΕΕ είναι η δημιουργία καλύτερων όρων εκμετάλλευσης. Τούτο θα μπορούσε να δώσει σημαντική προώθηση στην οικονομική δραστηριότητα και τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Αντίστοιχα, τα νέα προϊόντα πληροφοριών προστιθέμενης αξίας θα μπορούσαν να έχουν θετικό οικονομικό αντίκτυπο αυξάνοντας την οικονομική απόδοση και οδηγώντας στη λήψη καλύτερα ενημερωμένων αποφάσεων.

Με την έλευση του Internet, άρχισαν οι κυβερνήσεις να διερευνούν τρόπους μεγιστοποίησης της αξίας των πληροφοριακών τους πόρων. Διάφορα κράτη μέλη (μεταξύ άλλων το ΗΒ, η Γαλλία, οι Κάτω Χώρες και η Δανία), αντιλαμβανόμενα την οικονομική και κοινωνική σημασία του θέματος, προσάρμοσαν ή βρίσκονται σε διαδικασία επικαιροποίησης του νομικού τους πλαισίου ώστε να υπάρξει δυνατότητα πλέον εκτεταμένης χρήσης των πληροφοριών του δημόσιου τομέα. Έχουν επίγνωση ότι το οικονομικό κέρδος από ένα περισσότερο ανοικτό σύστημα εκμετάλλευσης αντισταθμίζει κατά πολύ τις άμεσες εισπράξεις που θα μπορούσαν να έχουν από την πώληση των πληροφοριών.

Παρ' όλα αυτά δεν υπάρχει ακόμα συνεκτική δράση στο πεδίο αυτό, σε ευρωπαϊκή κλίμακα. Κατά συνέπεια θα αυξάνουν οι ανισότητες μεταξύ των ακολουθούμενων πρακτικών στα κράτη μέλη, επιδεινώνοντας περαιτέρω τη δράση των βιομηχανιών πληροφοριών που λειτουργούν πέραν των εθνικών συνόρων.

3. ...αλλά κατακερματισμένη Ευρωπαϊκή αγορά

3.1. Ο αντίκτυπος στην Ευρωπαϊκή αγορά πληροφοριών

Η περαιτέρω ολοκλήρωση των ευρωπαϊκών οικονομιών και η ανάπτυξη του ασύρματου internet θα οδηγήσουν σε αύξηση της ζήτησης για πανευρωπαϊκά προϊόντα πληροφοριών (κινητές τουριστικές υπηρεσίες, Ευρωπαϊκές υπηρεσίες επιχειρηματικών πληροφοριών κ.λπ.).

Η καθιέρωση πανευρωπαϊκών προϊόντων υπηρεσιών που βασίζονται σε δεδομένα του δημόσιου τομέα συνιστά, ωστόσο, φιλόδοξο στόχο. Κανόνες και πρακτικές επανάχρησης δεδομένων διαφέρουν μεταξύ των χωρών ή μπορεί απλώς να είναι σαφείς. Δυσχέρειες σε μία ή δύο χώρες μπορούν να αποτρέψουν φορείς συλλογής περιεχομένου από τη δημιουργία βιώσιμων ευρωπαϊκών προϊόντων.

Μια υπηρεσία πληροφοριών που βασίζεται σε τουριστικές πληροφορίες, δεδομένα κυκλοφοριακά ή/και περιβαλλοντικά δεδομένα τα οποία σταματούν στα σύνορα θα απολέσει μεγάλο μέρος της ελκυστικότητάς της.

Tούτο έχει σαφή αντίκτυπο στην Ευρωπαϊκή αγορά, δεδομένου ότι η αβεβαιότητα ως προς τους όρους χρήσης των δεδομένων αποτρέπει τις εταιρίες από τη διασυνοριακή εκμετάλλευση πληροφοριών του δημόσιου τομέα. Ιδιαιτέρως οι ΜΜΕ, που δεν διαθέτουν περιθώρια για μείζονα επενδυτικά σφάλματα, ενδέχεται να παραιτηθούν από την προσπάθεια.

Μια ελάχιστη δέσμη κοινών κανόνων θα μπορούσε να άρει το μεγαλύτερο μέρος της ανασφάλειας αυτής, προωθώντας την καθιέρωση ευρωπαϊκών προϊόντων. Θα μπορούσε επίσης να διευκολύνει την αποστολή αυτών καθαυτών των φορέων του δημόσιου τομέα, που σήμερα επιβαρύνονται συχνά με την επιβολή πολιτικών ad-hoc όταν αντιμετωπίζουν ένα αίτημα για επανάχρηση πληροφοριών.

Πέρα από την καθιέρωση διασυνοριακών προϊόντων, οι διαφορές μεταξύ των κρατών μελών επηρεάζουν και κατ' άλλον τρόπο την ευρωπαϊκή αγορά πληροφοριών. Κατέστη σαφές ότι οι αμερικανικές εταιρίες διαθέτουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα έναντι των ευρωπαίων ανταγωνιστών τους. Μπορούν εύκολα να χρησιμοποιούν πληροφορίες του δημόσιου τομέα ως βάση προϊόντων προστιθέμενης αξίας για την εσωτερική τους αγορά, δημιουργώντας έτσι τη βάση για περαιτέρω επέκταση. Tα κέρδη από τα προϊόντα αυτά μπορούν να επενδυθούν σε νέα εγχειρήματα, αυξάνοντας περαιτέρω το πλεονέκτημά τους. Το φαινόμενο αυτό αναπαράγεται, σε μικρότερη κλίμακα, στην ευρωπαϊκή αγορά πληροφοριών. Σε κράτη μέλη όπου η εκμετάλλευση πληροφοριών του δημόσιου τομέα είναι σχετικά εύκολη, δύνανται οι εταιρίες πληροφοριών να χρησιμοποιούν τον παράγοντα αυτό για την απόκτηση ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος έναντι ενδεχόμενων ανταγωνιστών σε άλλα κράτη μέλη, τα οποία δεν μπορούν να βασιστούν στους ίδιους όρους για την εξυπηρέτηση της εγχώριας αγοράς τους.

3.2. Ο ευρύτερος αντίκτυπος στην ευρωπαϊκή αγορά

Η διάθεση αξιόπιστων πληροφοριακών προϊόντων που καλύπτουν διάφορα κράτη μέλη είναι ουσιαστικής σημασίας για όλες τις εταιρίες που δρούν σε διεθνές περιβάλλον. Πληροφορίες υψηλής ποιότητας, λόγου χάρη σχετικά με διοικητικές διαδικασίες, κυκλοφορία, επενδυτικές συνθήκες, την κατάσταση του περιβάλλοντος κ.λπ. μπορούν να αποβούν καθοριστικές για την προσφορά προϊόντων ή υπηρεσιών σε άλλο κράτος μέλος. Η διάθεση πληροφοριών αυτού του τύπου είναι επίσης σημαντική για πολίτες που επιθυμούν να εξασκήσουν τα δικαιώματά τους, τα οποία απορρέουν από τις Συνθήκες. Κατά συνέπεια, οι δυσχέρειες στην εκμετάλλευση πληροφοριών του δημόσιου τομέα έχουν αρνητικό αποτέλεσμα στην εσωτερική αγορά ως σύνολο.

3.3. Αποκλίνουσες και ασαφείς συνθήκες εκμετάλλευσης

Ποια είναι τα εμπόδια που αποτρέπουν την εκμετάλλευση πληροφοριών του δημόσιου τομέα σε ευρωπαϊκό επίπεδο; Στην πράξη, υφίστανται διάφοροι τύποι εμποδίων: διαφορετικές προθεσμίες απόκρισης, άρνηση μετάδοσης πληροφοριών σε ψηφιακή μορφή (ή σε συγκεκριμένη προϋφιστάμενη ψηφιακή μορφή), η υποχρέωση απόδειξης ότι η εταιρία πληροφοριών (πέρα από το ενδιαφέρον της για εμπορική εκμετάλλευση των πληροφοριών), ενδιαφέρεται ή θίγεται άμεσα από τις πληροφορίες, αποκλειστικές συμφωνίες που υφίστανται ήδη μεταξύ εταιριών του δημοσίου και του ιδιωτικού τομέα, ή ακόμα και η απαίτηση για επί τόπου εξέταση των πληροφοριών.

Aπό γαλλική εταιρεία, που συγκροτεί βάση δεδομένων, η οποία περιλαμβάνει ονόματα και καθήκοντα δημοσίων υπαλλήλων σε ολόκληρη την Ευρώπη, ζητήθηκε να αποστείλει προσωπικό σε ένα από τα κράτη μέλη ώστε να παραλάβει τα δεδομένα που είχε ζητήσει.

Άλλος τύπου εμποδίου σχετίζεται με την τιμολόγηση. Οι περισσότερες εταιρείες δεν αντιμετωπίζουν ως μείζον πρόβλημα το γεγονός ότι πρέπει να καταβάλουν αντίτιμο για την απόκτηση πληροφοριών. Υπάρχουν, ωστόσο, σημαντικές διαφορές στην τιμή για τον ίδιο τύπο πληροφορίας, ένδειξη για το γεγονός ότι τα κράτη μέλη χρησιμοποιούν ευρύτερα αποκλίνοντες κανόνες και σταθμίσεις κατά τον καθορισμό του επιπέδου των τιμών για την επανάχρηση πληροφοριών.

Η εταιρεία Dun & Bradstreet υπογράμμισε τις αποκλίσεις τιμών στα κράτη μέλη για την απόκτηση ανάλογων πληροφοριών. Παραδείγματος χάρη, η τιμή που απαιτήθηκε το 2000 για ισολογισμούς εταιρειών κυμαινόταν από 0,11 EUR στο Βέλγιο έως 3,29 EUR στις Κάτω Χώρες.

Επίσης, σε ορισμένες περιπτώσεις, η ισχύς των φορέων του δημόσιου τομέα στην αγορά, σε συγκεκριμένο πεδίο, ενδέχεται να τους παρέχει τη δυνατότητα καθορισμού υψηλότατου επιπέδου τιμών που, στην πράξη, θα μπορούσε να καταστήσει απαγορευτική την περαιτέρω χρήση των πληροφοριών.

Οι υψηλές τιμές που χρεώνει η μετεωρολογική υπηρεσία σε ένα από τα κράτη μέλη ώθησε έναν ιδιωτικό πάροχο μετεωρολογικών υπηρεσιών να προτιμήσει να χρησιμοποιήσει πληροφορίες από τις ΗΠΑ. Στη συνέχεια, έκριναν ότι ήταν οικονομικά συμφερότερο για αυτούς να κατασκευάσουν ιδιόκτητο σταθμό ραντάρ αντί να αγοράζουν τις εικόνες ραντάρ από την εθνική υπηρεσία.

Συχνά, η αβεβαιότητα ως προς τους όρους επανάχρησης αποτρέπει τις εταιρείες από την ανάληψη επιχειρηματικών δραστηριοτήτων με βάση πληροφορίες του δημόσιου τομέα. Οι σχετικές διατάξεις περιέχονται στην εθνική νομοθεσία, σε διοικητικές διατάξεις περιφερειακού ή τοπικού επιπέδου, καθώς και σε επιμέρους κανονισμούς που εκδίδουν υπουργεία για δημόσιες υπηρεσίες ή που ορίζονται από τις υπηρεσίες αυτές. Σε άλλες περιπτώσεις απουσιάζουν κανόνες για το θέμα αυτό. είναι επομένως δύσκολο να προβλεφθεί η αντίδραση των δημοσίων διοικήσεων σε αιτήσεις χρησιμοποίησης των πληροφοριών. Εάν δεν υπάρξει ελάχιστο μέτρο βεβαιότητας και διαφάνειας, θα παρεμποδισθεί σημαντικά η καθιέρωση διασυνοριακών προϊόντων και υπηρεσιών που (εν μέρει) θα βασίζονται σε πληροφορίες του δημόσιου τομέα. Και πάλι, η περίπτωση των ΗΠΑ προβάλλει ως υπόδειγμα των επωφελών αποτελεσμάτων ενός σαφούς και απλού νομοθετικού πλαισίου.

3.4. Εμπόδια σε πρακτικό επίπεδο

Εκτός από τα παραπάνω εμπόδια που βασίζονται στους κανόνες εκμετάλλευσης των πληροφοριών του δημόσιου τομέα, υπάρχει και σειρά πρακτικών θεμάτων που δυσχεραίνουν ιδιαίτερα την αξιοποίηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Δεν είναι πάντοτε εύκολο να βρεθεί ποιες πληροφορίες και βάσεις δεδομένων είναι διαθέσιμες, όπως και να εντοπισθούν οι υφιστάμενες πηγές πληροφοριών του δημόσιου τομέα. Δεν υφίστανται γενικοί κατάλογοι σε ευρωπαϊκό ή ακόμα και σε εθνικό επίπεδο, οι οποίοι να περιέχουν εποπτεία των πηγών πληροφοριών που διαθέτει ο δημόσιος τομέας, χωρίς να γίνεται λόγος για την αναφορά των όρων για την επανάχρησή τους.

Προβλήματα προκύπτουν επίσης, από την έλλειψη προτύπων. Η ύπαρξη διαφορετικών τεχνικών προτύπων (μεταξύ χωρών, καθώς και μεταξύ περιφερειών) για την αποθήκευση των πληροφοριών καθιστούν ιδιαίτερα δαπανηρή την επανάχρησή τους. Tα αποκλίνοντα πρότυπα για την ταξινόμηση των πληροφοριών συνιστούν μια επιπλέον δυσχέρεια για την εμπορική επανάχρηση των πληροφοριών.

Τέλος, η γλωσσική ποικιλομορφία συνιστά προκλησή για την πανευρωπαϊκή εκμετάλλευση πληροφοριών του δημόσιου τομέα.Οι δαπάνες που συνεπάγεται η μετάφραση του αρχικού υλικού και η ανάγκη γλωσσικής προσαρμογής του τελικού προϊόντος προστιθέμενης αξίας συνιστά επιπλέον δυσχέρεια που πρέπει να υπερνικηθεί από τις εταιρείες πληροφοριών που επιθυμούν να εισέλθουν στην αγορά αυτή

3.5. Συμπέρασμα

Η προσφορά καλύτερων ευκαιριών για την εκμετάλλευση πληροφοριών του δημόσιου τομέα θα συμβάλει ώστε οι ευρωπαϊκές βιομηχανίες πληροφοριών να δημιουργήσουν πληροφοριακά προϊόντα προστιθέμενης αξίας, συμβάλλοντας έτσι θετικά στην απασχόληση και στην ανάπτυξη. Οι ευκαιρίες αυτές μπορούν, εξάλλου, να βελτιώσουν σημαντικά τη ροή των πληροφοριών και επομένως τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς.

Είναι σημαντικό να συνειδητοποιηθεί ότι η αδράνεια στο πεδίο αυτό συνεπάγεται κόστος. Κόστος για τον τομέα των πληροφοριών, επίσης όμως και για την ευρωπαϊκή αγορά και κοινωνία ως σύνολο.

4. Προτεινόμενη δράση σε επίπεδο ΕΕ

Tα μέτρα που προτείνονται στο παρόν κεφάλαιο συνεκτιμούν την οικονομική σημασία του θέματος, το δυναμικό που διαθέτει για δημιουργία θέσεων εργασίας καθώς και τον χαρακτήρα των εμποδίων που πρέπει να αντιμετωπισθούν. Οι ήδη εν εξελίξει πρωτοβουλίες και τα νέα στοιχεία συναποτελούν σφαιρική προσέγγιση στο πρόβλημα της εκμετάλλευσης. Tα μέτρα που στοχεύουν σε καταλυτικές εξελίξεις με ευρωπαϊκή διάσταση και αντίκτυπο καθώς και τα μέτρα που συμβάλλουν στη δημιουργία του ορθού ρυθμιστικού πλαισίου αλληλοενισχύονται. Επίσης, ενισχύουν και συμπληρώνουν τα μέτρα που έχουν ληφθεί σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο.

4.1. Πειραματισμός και διάλογος

4.1.1. Πειραματισμός σε έργα

Η Κοινότητα μπορεί να διαδραματίσει ρόλο καταλύτη εξελίξεων με ευρωπαϊκή διάσταση ή αντίκτυπο. Η οικονομική υποστήριξη διασυνοριακών έργων που παρέχουν παραδείγματα πρόσβασης και αξιοποίησης πληροφοριών του δημόσιου τομέα θα ενισχύσουν την εταιρική συνεργασία σε ευρωπαϊκή κλίμακα και θα επιφέρουν αποτελέσματα ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας. Για την επίτευξη των παραπάνω η Επιτροπή θα στηριχθεί σε ήδη υφιστάμενα προγράμματα. Ιδιαίτερη προσοχή θα δοθεί σε συγκεκριμένα τμήματα και τομείς, όπως οι γεωγραφικές πληροφορίες και ο ρόλος των βιβλιοθηκών [7].

[7] Συνοπτικό έγγραφο εργασίας για το θέμα αυτό βρίσκεται στην ακόλουθη ιστοθέση: http://www.cordis.lu/econtent/psi./.

Tεχνολογικά έργα

Tο πρόγραμμα για τις τεχνολογίες της κοινωνίας της πληροφορίας, εντός του 5ου προγράμματος πλαισίου Ε&Α περιέχει πολλά σημαντικά στοιχεία ως προς τον τρόπο που οι κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν τις πληροφορίες και αλληλεπιδρούν με τους πολίτες. Παράδειγμα αποτελεί η Κεντρική Δράση I του προγράμματος για τεχνολογίες της κοινωνίας της πληροφορίας (ΤΠΚ/IST), 'Συστήματα και υπηρεσίες για τους πολίτες', και ιδιαιτέρως τα μέρη που στοχεύουν στη βελτίωση των υπηρεσιών που παρέχονται από κυβερνητικούς φορείς.

Στην Κεντρική Δράση III, "Πολυμεσικό περιεχόμενο και εργαλεία", το μέρος που αφορά τις 'γλωσσικές τεχνολογίες' συμβάλει στην υπερνίκηση των γλωσσικών φραγμών. Οι γλώσσες αναφέρθηκαν σε πολλά από τα σχόλια στην Πράσινη Βίβλο σχετικά με τις πληροφορίες του δημόσιου τομέα στην κοινωνία των πληροφοριών, ως ένας από τους φραγμούς για την πανευρωπαϊκή χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα.

Επιπλέον, το 6ο πρόγραμμα πλαίσιο Ε&Α που βρίσκεται σε φάση εκπόνησης θα περιέχει δυνατότητες αντιμετώπισης των θεμάτων που είναι συναφή με την επανάχρηση πληροφοριών του δημόσιου τομέα.

Έργα προσανατολισμένα στην αγορά

Τα επικεντρωμένα στην αγορά έργα επίδειξης αποτελούν χρήσιμο εργαλείο για την κάλυψη του χάσματος που συχνά υφίσταται μεταξύ της ανάπτυξης νέων τεχνολογιών και της αγοράς. Είναι απαραίτητα πειράματα με νέα μοντέλα αγοράς και με νέες μορφές εταιρικής συνεργασίας δημόσιου/ιδιωτικού τομέα ώστε να προσδιορισθούν τα πρακτικά εμπόδια και να δημιουργηθούν υποδείγματα επικερδούς συνεργασίας. Αυτός ο τύπος πειραμάτων άρχισε με το πρόγραμμα INFO2000 και θα συνεχιστεί στο πλαίσιο του προγράμματος eContent [8]. Η πρωτοβουλία eContent πρόκειται επίσης να ενθαρρύνει τη χρήση και δημιουργία πανευρωπαϊκών μεταδεδομένων [9] και υποδειγμάτων πανευρωπαϊκών συλλογών δεδομένων.

[8] Πολυετές κοινοτικό πρόγραμμα για την ενίσχυση της ανάπτυξης και της χρήσης του ευρωπαϊκού ψηφιακού περιεχομένου στα παγκόσμια δίκτυα και για την προώθηση της γλωσσικής πολυμορφίας στην κοινωνία της πληροφορίας (eContent), απόφαση 2001/48/ΕΚ του Συμβουλίου της 22ας Δεκεμβρίου 2000, ΕΕ αριθ. L 14, 18.1.2001.

[9] Διάρθρωση πληροφοριακών πόρων που προορίζονται να συμβάλουν στον προσδιορισμό και τον εντοπισμό υφιστάμενων πληροφοριών.

Η διασυνοριακή, διακρατική και διαπεριφερειακή συνεργασία μεταξύ δημοσίων αρχών και άλλων συναφών φορέων στο πεδίο της κοινωνίας της πληροφορίας θα ενισχυθεί επίσης με την Κοινοτική πρωτοβουλία Interreg III, που αποτελεί μέρος των διαρθρωτικών ταμείων.

Tο πρόγραμμα ανταλλαγής δεδομένων μεταξύ δημοσίων διοικήσεων (IDA II) θα συνεχίσει τη συγκρότηση και παγίωση ηλεκτρονικών δικτύων μεταξύ δημοσίων διοικήσεων, συμπεριλαμβανομένων των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων. Θα υποστηρίξει την παροχή πληροφοριών του δημόσιου τομέα, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης ηλεκτρονικών πυλών, σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Έχουν δρομολογηθεί δράσεις για υποστήριξη διαλειτουργικότητας μεταδεδομένων και έχουν παραχθεί κοινά ηλεκτρονικά εργαλεία, μεταξύ άλλων για τις ανάγκες συλλογής δεδομένων στις δημόσιες διοικήσεις.

4.1.2. Διδάγματα από παραδείγματα

Σε όλα τα κράτη μέλη διεξάγονται συζητήσεις σχετικά με την πλήρη αξιοποίηση του δυναμικού που παρέχουν τα εργαλεία της κοινωνίας της πληροφορίας στον χώρο των δημόσιων διοικήσεων. Δοκιμάζονται νέες λύσεις σε διαφορετικά περιβάλλοντα. Η Eυρωπαϊκή Ένωση μπορεί να δημιουργήσει σημαντική προστιθέμενη αξία συγκεντρώνοντας εμπειρίες και συντελεστές από τα διαφορετικά κράτη μέλη. Η ανταλλαγή πληροφοριών σε ολόκληρη την Ένωση, σε διαφορετικά επίπεδα διακυβέρνησης, θα πρέπει κατά συνέπεια να ενθαρρυνθεί περαιτέρω και ιδίως ανταλλαγή βέλτιστης πρακτικής ώστε να βοηθήσει τις διοικήσεις στα διάφορα επίπεδα διακυβέρνησης να υιοθετήσουν τις πλέον αποδοτικές λύσεις. Θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν νέα μοντέλα κοινοπραξιών μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα καθώς και μεταξύ των δημοσίων υπηρεσιών για τη χρήση και εκμετάλλευση πληροφοριών του δημόσιου τομέα. Η ανταλλαγή καινοτόμων και επιτυχών εφαρμογών θα μπορούσε να συμβάλει στη μείωση της απόστασης μεταξύ των δημοσίων διοικήσεων και των πολιτών σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η ανταλλαγή βέλτιστης πρακτικής θα μπορούσε επίσης να σχετίζεται με τρόπους εξασφάλισης της ποιότητας των πληροφοριών που παρέχονται από τον δημόσιο τομέα.

Στο ευρωπαϊκό στατιστικό σύστημα αναπτύχθηκε ένα ενδιαφέρον μοντέλο: Το μοντέλο αυτό παρέχει τις κατευθύνσεις που ορίζουν την έκταση και το βάθος των διαθέσιμων πληροφοριών καθώς επίσης και τις συγκεκριμένες τιμές για κάθε τμήμα.

Η διαδικασία ανταλλαγής βέλτιστης πρακτικής θα ενισχυθεί με συγκριτικές περιπτωσιολογικές μελέτες. Οι μελέτες αυτές μπορούν να αφορούν περιπτώσεις επίδειξης, πρακτικά παραδείγματα και θέματα, όπως η αποδιδόμενη αξία συγκεκριμένων τύπων πληροφοριών του δημόσιου τομέα σε διάφορες χώρες. Ένα ακόμα θέμα όπου θα μπορούσε να γίνει ανταλλαγή γνώσεων μεταξύ Ευρωπαϊκών δημοσίων διοικήσεων θα ήταν η χρήση του Internet για διάδοση πληροφοριών του δημόσιου τομέα και αποδοτικότερη συλλογή πληροφοριών.

Πειραματισμός και διάλογος

Κύριες δράσεις.

- Υποστήριξη τεχνολογικών έργων συναφών με τις πληροφορίες του δημόσιου τομέα στο πρόγραμμα τεχνολογίας της κοινωνίας της πληροφορίας.

- Υποστήριξη σε επικεντρωμένα στην αγορά έργα (συνεργασία δημοσίου/ιδιωτών, μεταδεδομένα) στο πρόγραμμα eContent.

- Υποστήριξη και έργα συναφή με την παροχή πληροφοριών του δημόσιου τομέα μέσω του προγράμματος IDA.

- Ανταλλαγή βέλτιστης πρακτικής, συγκριτικές περιπτωσιολογικές μελέτες (στο πλαίσιο eEurope).

4.2. Βελτίωση των όρων πλαίσιο σε ευρωπαϊκή κλίμακα

Θα πρέπει εδώ να γίνει διάκριση δύο θεμελιωδών θεμάτων: πρόσβαση σε πληροφορίες και εμπορική εκμετάλλευση των πληροφοριών αυτών.

4.2.1. Πρόσβαση σε πληροφορίες του δημόσιου τομέα

Στα απαντητικά σχόλια στην Πράσινη Βίβλο υπογραμμίστηκε η σημασία του θέματος της πρόσβασης σε πληροφορίες του δημόσιου τομέα για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις. Σε κοινοτικό επίπεδο, με την οδηγία 90/313/ΕΟΚ του Συμβουλίου σχετικά με την ελεύθερη πληροφόρηση για θέματα περιβάλλοντος [10] καθορίζονται ήδη οι βασικοί όροι και προϋποθέσεις προσβασιμότητας των περιβαλλοντικών πληροφοριών. Οι ρυθμίσεις, ωστόσο, που αφορούν τη πρόσβαση είναι κατά κύριο λόγο εθνική, περιφερειακή και τοπική αρμοδιότητα. Κατά συνέπεια δεν αντιμετωπίζεται η εναρμόνιση των συγκεκριμένων πτυχών της πρόσβασης στις πληροφορίες του δημόσιου τομέα.

[10] Οδηγία 90/313/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 7ης Ιουνίου 1990, σχετικά με την ελεύθερη πληροφόρηση για θέματα περιβάλλοντος, που θα αντικατασταθεί από νέα οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την δημόσια πρόσβαση σε περιβαλλοντικές πληροφορίες, η οποία επί του παρόντος συζητείται στο Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο.

Για την προώθηση βελτιωμένης ηλεκτρονικής πρόσβασης σε πληροφορίες του δημόσιου τομέα και σε ευρωπαϊκή κλίμακα, στο σχέδιο δράσης eEurope έχουν ορισθεί στόχοι, π.χ. αναφορικά με ουσιώδη δημόσια δεδομένα σε ηλεκτρονική σύνδεση συμπεριλαμβανομένων νομικών, διοικητικών, πολιτιστικών, περιβαλλοντικών πληροφοριών και πληροφοριών σχετικά με την κυκλοφορία [11]. Για τον σκοπό αυτό θα χρησιμοποιηθεί ανοικτή μέθοδος συντονισμού που καθορίσθηκε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισαβόνας. Η ανταλλαγή πληροφοριών και βέλτιστης πρακτικής θα διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στο πλαίσιο αυτό (βλ. σημείο 4.1.2).

[11] Στο έγγραφο εργασίας υπηρεσιών της Επιτροπής σχετικά με την "e-Inclusion"-Το δυναμικό της κοινωνίας των πληροφοριών για καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού στην Ευρώπη - περιλαμβάνονται θέματα που αφορούν την πρόσβαση σε κατάλληλο ηλεκτρονικό περιεχόμενο και υπηρεσίες για το κοινό προς όφελος μειονεκτούντων ομάδων, καθώς και το δυναμικό τους για την κοινωνική ένταξη.

4.2.2. Eκμετάλλευση πληροφοριών του δημόσιου τομέα

Η απουσία νομικού πλαισίου για την εμπορική χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα συνιστά μείζον εμπόδιο για την πραγματοποίηση του οικονομικού δυναμικού των δημόσιων δεδομένων στο νέο ηλεκτρονικό περιβάλλον, καθώς και για την ανάπτυξη γνήσια ευρωπαϊκής αγοράς πληροφοριών. Εξάλλου, το πλαίσιο αυτό θα διευκόλυνε τη δημιουργία πληροφοριακών προϊόντων που θα καλύπτουν ολόκληρη ή μεγάλο μέρος της Ευρώπης, και όχι μόνο μεμονωμένες χώρες.

4.2.2.1. Ποια θέματα θα πρέπει να αντιμετωπισθούν;

Στο παρόν κεφάλαιο, χωρίς να θελήσουμε να προκαταλάβουμε την τελική επιλογή μέσου εκ μέρους της Επιτροπής, ούτε τη μορφή που αυτό θα λάβει, θα εξετασθεί ο τύπος των θεμάτων που θα μπορούσαν να αντιμετωπισθούν με τη βοήθεια ενός μέσου νομικού χαρακτήρα. Η Επιτροπή προτείνει τις ακόλουθες βασικές κατευθύνσεις όσον αφορά το πεδίο εφαρμογής, την κατευθυντήρια αρχή, το πλαίσιο θεμιτών συναλλαγών καθώς και διάφορα πρακτικά θέματα.

Πεδίο εφαρμογής

Δεν θα υπάρξουν αλλαγές στα υφιστάμενα καθεστώτα πρόσβασης. Τα μέτρα με τα οποία διευκολύνεται η περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα σε ολόκληρη την Ευρώπη θα βασιστούν στα υφιστάμενα καθεστώτα πρόσβασης, χωρίς να προταθούν αλλαγές στα εν λόγω καθεστώτα. Επιπλέον, το πλαίσιο εκμετάλλευσης δεν θα πρέπει να έχει αρνητικό αντίκτυπο στη δυνατότητα πρόσβασης στις πληροφορίες, στην αρχική δημόσια πηγή τους.

Εξαιρέσεις

Τα μέτρα δεν θα ισχύουν για πληροφορίες εμπορικά ευαίσθητου χαρακτήρα (π.χ. "επαγγελματικό μυστικό"), τις οποίες διαθέτουν φορείς που ανήκουν ή ελέγχονται από δημόσιες αρχές και που έχουν εμπορικό ή βιομηχανικό χαρακτήρα.

Οι δημόσιοι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς θα εξαιρεθούν από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας, όσον αφορά τα αρχεία και τις δημιουργικές δραστηριότητές τους, λόγω των ειδικών χαρακτηριστικών του τομέα αυτού.

Συμμόρφωση με κανόνες προστασίας των δεδομένων: εξασφάλιση πλήρους τήρησης των υφιστάμενων κανόνων προστασίας των δεδομένων. Εάν, για λόγους προστασίας των δεδομένων, οι πληροφορίες δεν είναι γενικά προσβάσιμες δεν θα είναι και εκμεταλλεύσιμες. Περιλαμβάνεται και η περίπτωση όπου ισχύουν ειδικοί όροι για πρόσβαση σε δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα που τηρούν φορείς του δημοσίου (π.χ. η ανάγκη τεκμηρίωσης θεμιτού συμφέροντος για λόγους προστασίας των δεδομένων, η περίπτωση περιορισμένης πρόσβασης για ορισμένα τμήματα των πληροφοριών, κλπ.).

Δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας [12]:

[12] Διευκρινίζεται ότι ο όρος δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας αναφέρεται μόνο σε δικαιώματα δημιουργού και συναφή δικαιώματα (περιλαμβανομένων sui generis μορφών προστασίας). Δεν περιλαμβάνονται δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας.

Κάθε πρωτοβουλία που αφορά τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας του δημόσιου τομέα οφείλει να συνεκτιμά τόσο το κοινοτικό κεκτημένο στο πεδίο του δικαιώματος του δημιουργού και των συγγενικών δικαιωμάτων που παρέχουν το νομικό πλαίσιο εντός του οποίου υφίστανται και αποτελούν αντικείμενο διαχείρισης τα εν λόγω δικαιώματα, καθώς και τις διεθνείς υποχρεώσεις της Κοινότητας, βάσει των συναφών συνθηκών. Ιδιαίτερη σημασία εν προκειμένω έχουν τα δικαιώματα που έχουν εναρμονιστεί από την οδηγία 2001/29 σχετικά με το δικαίωμα του δημιουργού και συγγενικά δικαιώματα στην κοινωνία των πληροφοριών και η οδηγία 96/9 για τη νομική προστασία βάσεων δεδομένων.

Τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας που δύνανται να έχουν τρίτοι σε πληροφορίες που διαθέτει ο δημόσιος τομέας πρέπει να εξετάζονται προσεκτικά κατά την καθιέρωση κανόνων για την επανάχρηση πληροφοριών του δημόσιου τομέα. Σε πολλές περιπτώσεις, προϊόντα και υπηρεσίες πληροφοριών ενδέχεται να έχουν αναπτυχθεί από τον δημόσιο τομέα σε συνεργασία με εταίρους του ιδιωτικού τομέα και τα δικαιώματα τρίτων δεν επηρεάζονται από τις προτάσεις.

Ορισμοί

Αφετηρία για τις συζητήσεις θα αποτελέσει ο ακόλουθος ορισμός εργασίας της πληροφορίας.

Πληροφορία: κάθε περιεχόμενο, ανεξάρτητα από το μέσο του (γραπτό σε χαρτί ή αποθηκευμένο σε ηλεκτρονική μορφή) ή ως ηχητική, οπτική ή οπτικοακουστική εγγραφή.

Ο ορισμός που περιλαμβάνεται στις οδηγίες για τις δημόσιες συμβάσεις θα μπορούσε να αποτελέσει χρήσιμη αφετηρία για τον ορισμό των οργανισμών του δημόσιου τομέα [13].

[13] Π.χ. ο ορισμός των "οργανισμών δημοσίου δικαίου" του άρθρου 1 της οδηγίας 92/50 της 18ης Ιουνίου 1992 για το συντονισμό των διαδικασιών σύναψης δημόσιων συμβάσεων υπηρεσιών: ως οργανισμός δημοσίου δικαίου νοείται κάθε οργανισμός που: - δημιουργείται για την ικανοποίηση συγκεκριμένων αναγκών γενικού συμφέροντος που δεν έχουν βιομηχανικό ή εμπορικό χαρακτήρα και - έχει νομική προσωπικότητα και - χρηματοδοτεί κατά το μεγαλύτερο μέρος από το κράτος ή από τις αρχές τοπικής αυτοδιοίκησης ή άλλους οργανισμούς δημοσίου δικαίου, ή η διαχείρισή του υπόκειται σε έλεγχο ασκούμενο από τους οργανισμούς αυτούς, ή όταν περισσότερο από το ήμισυ των μελών του διοικητικού, του διευθυντικού ή του εποπτικού συμβουλίου του διορίζεται από το κράτος, τις περιφερειακές ή τις τοπικές αρχές ή από άλλους οργανισμούς δημοσίου δικαίου.

Η κατευθυντήρια αρχή

Εν γένει δικαίωμα επανάχρησης πληροφοριών του δημόσιου τομέα: εφόσον η πληροφορία είναι κατ' αρχήν προσβάσιμη, είναι δυνατή η εμπορική επανάχρησή της.

Πλαίσιο θεμιτών συναλλαγών

Απαγόρευση αποκλειστικών ρυθμίσεων. Οι αποκλειστικές ρυθμίσεις εκμετάλλευσης πληροφοριών του δημόσιου τομέα θα μπορούσαν να περιοριστούν ή να απαγορευθούν κατά το μέλλον ώστε να τονωθεί ο ανοικτός χαρακτήρας της ευρωπαϊκής αγοράς, σε περίπτωση που οι ρυθμίσεις περιορίζουν αδικαιολόγητα την εμπορική επανάχρηση πληροφοριών. Θα απαιτηθούν μεταβατικές ρυθμίσεις για την ευθυγράμμιση των ήδη ισχυουσών με το εν λόγω μέτρο, έπειτα από καθορισμένη χρονική περίοδο.

Αρχές τιμολόγησης

Θα πρέπει να ισχύσουν οι ακόλουθες αρχές τιμολόγησης:

- οι απαιτούμενες αποζημιώσεις για επανάχρηση πληροφοριών του δημόσιου τομέα θα πρέπει να είναι επαρκείς,

- οι τιμές για επανάχρηση πληροφοριών του δημόσιου τομέα θα πρέπει να είναι διαφανείς.

Το δικαίωμα επανάχρησης πληροφοριών του δημόσιου τομέα δεν σημαίνει, συνεπώς, ότι θα επιβληθεί το καθεστώς των ΗΠΑ, όπου ουσιαστικά δεν συνεπάγεται κόστος για τις εταιρείες που επιθυμούν να προβούν σε επανάχρηση των πληροφοριών.

Πρακτικές ρυθμίσεις

* Ο χρόνος ανταπόκρισης σε αιτήματα επανάχρησης θα πρέπει να είναι εύλογος και θα μπορούσε να συμβαδίζει με το χρόνο που απαιτείται για την πρόσβαση στα έγγραφα.

* Οι εταιρείες και τα άτομα θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να ζητούν τις πληροφορίες σε κάθε ήδη υφιστάμενη μορφή (π.χ. σε συγκεκριμένο ηλεκτρονικό μορφότυπο). Τούτο δεν θα πρέπει να επιβάλει στη διοίκηση υποχρέωση δημιουργίας ή προσαρμογής εγγράφων.

* Θα πρέπει να υφίσταται εν γένει διάθεση πρότυπων ηλεκτρονικών αδειών.

* Θα πρέπει επίσης να διατίθενται κατάλογοι όρων δεδομένων.

4.2.2.2. Αναζήτηση μέσου για την εκμετάλλευση πληροφοριών του δημόσιου τομέα

Η Επιτροπή εξετάζει επί του παρόντος το κατάλληλο μέσο που θα εξασφαλίσει ότι για όλους τους ενδιαφερόμενους στην ευρωπαϊκή αγορά πληροφοριών θα ισχύουν οι ίδιες συνθήκες, ότι θα επιτευχθεί μεγαλύτερος βαθμός διαφάνειας στους όρους επανάχρησης και ότι οι στρεβλώσεις θα περιοριστούν στο ελάχιστο. Με την έκδοση οδηγίας θα επιτευχθεί ελάχιστη νομική βεβαιότητα για τους συντελεστές της αγοράς, αφήνοντας στα κράτη μέλη την ευχέρεια επιλογής του επακριβούς τρόπου εφαρμογής των διατάξεων, προσαρμοσμένων στις τοπικές συνθήκες. Η έκδοση οδηγίας αυτού του τύπου είχε υποστηριχθεί ένθερμα από τη βιομηχανία στις απαντήσεις που δόθηκαν στην Πράσινη Βίβλο για τις πληροφορίες του δημόσιου τομέα στην κοινωνία της πληροφορίας. Εναλλακτικά, θα μπορούσε να εξεταστεί η έκδοση σύστασης προς τα κράτη μέλη [14] ή/και ενίσχυση της διοικητικής συνεργασίας στο πεδίο αυτό.

[14] Στις 4 Ιουλίου 2001 εγκρίθηκε σύσταση για τον τομέα των μεταφορών, C(2001)1102, ΕΕ αριθ. L 199, 24.7.2001, σ. 20 που, μεταξύ άλλων, πραγματεύεται την εισαγωγή υπηρεσιών προστιθέμενης αξίας που παρέχονται στους μετακινούμενους ταξιδιώτες βάσει πληροφοριών από οργανισμούς του δημόσιου τομέα.

Υπάρχουν, ωστόσο, διάφοροι λόγοι για τους οποίους η Επιτροπή διερευνά την υφιστάμενη ανάγκη και τις λεπτομέρειες μιας οδηγίας σχετικά με την εκμετάλλευση πληροφοριών του δημόσιου τομέα, καθώς και το γεγονός ότι ο συντονισμός μεταξύ κρατών μελών ή σύσταση απευθυνόμενη σε αυτά ενδέχεται να μην επαρκέσουν για την αντιμετώπιση της κατάστασης, λαμβανομένης υπόψη της οικονομικής σημασίας του εξεταζόμενου θέματος.

Η οδηγία θα αποτελούσε σαφή απάντηση στη διεθνοποίηση των πληροφοριακών αναγκών και στον πανευρωπαϊκό χαρακτήρα πολλών από τα προϊόντα και τις υπηρεσίες πληροφοριών. Αν η κάλυψη δεν είναι πλήρης και λείπει έστω και μία χώρα μειώνεται κατά πολύ η αξία του προϊόντος ή της υπηρεσίας, ενώ οι εταιρείες ενδέχεται να μην προχωρήσουν σε επενδύσεις. Είναι συνεπώς σημαντικό να υπάρξει ο ίδιος αριθμός σε όλες τις χώρες όσον αφορά την καθιέρωση ελάχιστου επιπέδου κοινών συνθηκών. Ενώ το θέμα της εκμετάλλευσης πληροφοριών του δημόσιου τομέα εξετάζεται σε πολλά κράτη μέλη, η θέσπιση μεμονωμένων λύσεων από τα διάφορα κράτη μέλη δεν θα ήταν επιθυμητή. Δεν θα προσέφερε στη βιομηχανία πληροφοριών τις απαιτούμενες συνθήκες για την ανάπτυξη νέων, καινοτόμων, πανευρωπαϊκών προϊόντων.

Αποτελεί επομένως επείγουσα ανάγκη να τεθούν οι σωστές συνθήκες πλαισίου για τα πληροφοριακά προϊόντα της επόμενης γενιάς, που θα διαδραματίσουν ουσιώδη ρόλο στην περαιτέρω ανάπτυξη της κοινωνίας της πληροφορίας. Η απουσία δράσης στο πεδίο αυτό ενδέχεται να οδηγήσει, σε λίγα χρόνια, στη δυσάρεστη διαπίστωση ότι θα συνεχίζουν να υφίστανται σημαντικά εμπόδια για την πανευρωπαϊκή εκμετάλλευση πληροφοριών του δημόσιου τομέα και ότι θα έχει διευρυνθεί το χάσμα με τις ΗΠΑ.

Όπως εξάλλου προκύπτει από τις εμπειρίες με τις κατευθυντήριες γραμμές του 1989 [15] που εκδόθηκαν από την Επιτροπή σχετικά με την εκμετάλλευση των πληροφοριών του δημόσιου τομέα, μια μη νομοθετική προσέγγιση στο εν λόγω πεδίο δεν θα οδηγήσει στα απαιτούμενα αποτελέσματα. Οι κατευθυντήριες αυτές γραμμές έχουν μικρό πρακτικά αντίκτυπο.

[15] Κατευθυντήριες γραμμές για βελτίωση της συνέργειας μεταξύ του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα στην αγορά των πληροφοριών, Λουξεμβούργο 1989.

Τα υφιστάμενα κοινοτικά νομικά μέσα (κανόνες περί ανταγωνισμού, κανόνες περί αμεροληψίας, κανόνες σχετικά με την ελεύθερη διακίνηση υπηρεσιών) δύνανται να χρησιμοποιηθούν σε ορισμένες, πολύ συγκεκριμένες περιπτώσεις, όπου διακυβεύεται η επανάχρηση πληροφοριών του δημόσιου τομέα από τον ιδιωτικό. Τα μέσα αυτά παρέχουν, ωστόσο, σχετικά περιορισμένες λύσεις και δεν ισχύουν σε πολλές άλλες περιστάσεις. Επίσης, η ψηλάφηση των ορίων των υφιστάμενων νομικών δυνατοτήτων μέσω σειράς δικαστικών υποθέσεων θα είναι χρονοβόρα και θα διαιωνίσει την υφιστάμενη κατάσταση νομικής αβεβαιότητας. Ταυτόχρονα, οι δικαστικές αποφάσεις δεν θα επιλύσουν το υποκείμενο πρόβλημα που συνιστούν οι εν ισχύι αποκλίνοντες κανόνες και πρακτικές στα διάφορα κράτη μέλη.

Θα πρέπει τέλος να μη λησμονείται ότι η πρόταση οδηγίας θα στοχεύει σε ελάχιστη εναρμόνιση, αφήνοντας σημαντικό περιθώριο ελιγμών για τις κυβερνήσεις, ταυτόχρονα όμως διευκολύνοντας ή υπερπηδώντας τα κύρια εμπόδια για τη βιομηχανία.

4.2.3. Βελτίωση της πρακτικής των κοινοτικών οργάνων

Η συμμετοχή και η εμπιστοσύνη των πολιτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης μπορεί να βελτιωθεί με τη χορήγηση εκτεταμένου δικαιώματος πρόσβασης σε διοικητικά έγγραφα των Κοινοτικών οργάνων. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο ενέκριναν σχετικά κανονισμό [16], για την εφαρμογή του άρθρου 255 ΕΚ. Ταυτόχρονα, η Επιτροπή επεξεργάζεται πρόγραμμα για τη βελτίωση της πρόσβασης των τυφλών [17].

[16] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2001/1049 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 30ής Μαΐου 2001, για την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής, ΕΕ L 145, 31.5.2001.

[17] Στις 25.9.2001 η Επιτροπή ενέκρινε ανακοίνωση για τη βελτίωση της προσβασιμότητας σε δημόσιες ιστοθέσεις και στο περιεχόμενό τους. Σκοπός είναι να καταστήσει τις ιστοθέσεις ευκολότερα προσβάσιμες σε μειονεκτούντα άτομα και ηλικιωμένους.

Η δημόσια πρόσβαση σε έγγραφα των κοινοτικών οργάνων δεν σημαίνει, ωστόσο, ανεξέλεγκτη ή απεριόριστη πρόσβαση. Οι αρχές της προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα συνεχίζουν να ισχύουν για δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα που έχουν τύχει επεξεργασίας από τα κοινοτικά όργανα, ενώ το γεγονός ότι ενδέχεται να περιλαμβάνονται σε κοινοτικό διοικητικό έγγραφο δεν στερεί το υποκείμενο των δεδομένων από την επαρκή προστασία της ιδιωτικής ζωής του. Κατά συνέπεια, το άρθρο 286 ΕΚ εξειδικεύεται με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 45/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 2000, σχετικά με την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από τα όργανα και τους οργανισμούς της Κοινότητας και σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών [18].

[18] ΕΕ αριθ. L 8, 12.1.2001.

Ζητήματα που αφορούν τον ανοικτό χαρακτήρα και τη διαφάνεια συνιστούν επίσης κεντρικό στοιχείο της Λευκής Βίβλου για τη διακυβέρνηση, που δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο του 2001 [19].

[19] Ευρωπαϊκή Διακυβέρνηση - Λευκή Βίβλος, COM(2001) 428, 25.7.2001. Συναφής σχετικά είναι επίσης και η ανακοίνωση για νέο πλαίσιο συνεργασίας σε δραστηριότητες της πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα της πληροφόρησης και της επικοινωνίας, COM(2001) 354.

Για να διευκολυνθεί η πρόσβαση στο κοινοτικό δίκαιο, το σύνολο της ισχύουσας και της υπό κατάρτιση κοινοτικής νομοθεσίας θα είναι δωρεάν προσβάσιμο στο Internet, σε όλες τις γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, από την 1.1.2002 και εφεξής (μέσω της ηλεκτρονικής πύλης EUR-Lex).

Παράλληλα, οι πολιτικές των κοινοτικών οργάνων όσον αφορά την εκμετάλλευση πληροφοριών της ΕΕ πρέπει να επικαιροποιηθούν και να αποσαφηνιστούν. Με τον τρόπο αυτό θα προστατευθούν τα συμφέροντα όλων των εμπλεκομένων, χωρίς να τίθενται περιττοί περιορισμοί στην ιδιωτική πρωτοβουλία στην αγορά πληροφοριών, με αποτέλεσμα δημιουργίας νέας οικονομικής δραστηριότητας και θέσεων εργασίας. Θα περιλαμβάνονται οι πολιτικές όσον αφορά τις γεωγραφικές πληροφορίες του ευρωπαϊκού χώρου που συλλέγονται και ταξινομούνται από τα θεσμικά όργανα, προς χρήση κατά την παρακολούθηση της εφαρμογής κοινοτικών πολιτικών.

Γενικότερα, στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας eCommission που παρουσιάστηκε το Μάρτιο του 2000 μαζί με τη Λευκή Βίβλο σχετικά με τις εσωτερικές μεταρρυθμίσεις, η Επιτροπή θα βελτιώσει τη χρησιμοποίηση των εργαλείων της κοινωνίας της πληροφορίας υπό το φως των πλέον προηγμένων λύσεων που έχουν θεσπιστεί σε ολόκληρη την Ευρώπη [20]. Το σχέδιο δράσης eEurope, στη δράση προτεραιότητας που αφορά την ηλεκτρονική σύνδεση με τις δημόσιες υπηρεσίες καθόρισε ως στόχο ότι έως το τέλος του 2001 όλες οι βασικές συναλλαγές με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (π.χ. χρηματοδότηση, ερευνητικές συμβάσεις, προσλήψεις, δημόσιες συμβάσεις) θα πρέπει να διατίθενται σε άμεση ηλεκτρονική σύνδεση.

[20] Στις 12 Ιουνίου 2001 η Επιτροπή ενέκρινε τη στρατηγική της στο πεδίο αυτό: η στρατηγική eCommission προς την ηλεκτρονική Επιτροπή: στρατηγική εφαρμογής 2001-2005", SEC(2001) 924.

Πλαίσιο κανονιστικών ρυθμίσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο

Κύριες δράσεις

- Εκτίμηση της ανάγκης/επεξεργασία πρότασης για οδηγία σχετικά με την εκμετάλλευση πληροφοριών του δημόσιου τομέα.

- Επικαιροποίηση των πολιτικών των κοινοτικών οργάνων σχετικά με την εκμετάλλευση πληροφοριών της ΕΕ.

4.3. Διαδικασία που εμπλέκει όλους τους συναφείς συντελεστές

Για την εξασφάλιση αποτελεσματικού συντονισμού μεταξύ των κρατών μελών, καθώς και ως βήμα επικοινωνίας με άλλα ενδιαφερόμενα μέρη, θα συγκροτηθεί ομάδα για την προώθηση των ψηφιακών δημόσιων δεδομένων. Η καθιέρωση της ομάδας αυτής είχε ήδη χαιρετιστεί από το Συμβούλιο σε συνδυασμό με την έγκριση του προγράμματος eContent. Για τη δημιουργία συνέργειας με άλλες δραστηριότητες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης και για να περιοριστεί ο αριθμός των ομάδων που εργάζονται σε παρεμφερή ή γειτονικά πεδία, το φόρουμ δύναται να προσαρτηθεί ή να καταστεί μέρος της υφιστάμενης ομάδας εργασίας για την ηλεκτρονική διακυβέρνηση.

Θα χρησιμεύσει ως πλατφόρμα συντονισμού και προβολής για τις παραπάνω αναφερόμενες δραστηριότητες. Θα τροφοδοτεί τις διάφορες πρωτοβουλίες, αποτελώντας σημαντικό άξονα για τον εντοπισμό και διάδοση βέλτιστης πρακτικής. Η ομάδα θα αποτελεστεί από εκπροσώπους των κρατών μελών και θα εμπλέξει στις εργασίες της και άλλα ενδιαφερόμενα όργανα και φορείς, όπως το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, συντελεστές από τις βιομηχανίες πληροφοριών, οργανισμούς καταναλωτών κλπ. Η σύνθεσή της μπορεί να ποικίλει ανάλογα με το εξεταζόμενο αντικείμενο. Η ομάδα θα συνεργάζεται με άλλα φόρουμ, συμπεριλαμβανομένης της ομάδας εργασίας για τις ηλεκτρονικές δημόσιες υπηρεσίες και της ομάδας υψηλού επιπέδου σχετικά με την απασχόληση και την κοινωνική διάσταση της κοινωνίας της πληροφορίας.

Διαδικασία που εμπλέκει όλους τους συναφείς συντελεστές

Κύρια δράση

- Συγκρότηση ομάδας για την προώθηση των ψηφιακών δημόσιων δεδομένων που θα δράσει ως πλατφόρμα συντονισμού και προβολής.

5. Συμπέρασμα

Η έλευση της κοινωνίας της πληροφορίας δημιουργεί συνθήκες άνευ προηγουμένου για πρόσβαση και εκμετάλλευση πληροφοριών του δημόσιου τομέα. Η επικοινωνία μεταξύ των δημοσίων διοικήσεων, πολιτών και επιχειρήσεων μπορεί να βελτιωθεί. Με τα ηλεκτρονικά εργαλεία μπορούν να βελτιωθούν σημαντικά οι υπηρεσίες και η ροή πληροφοριών από τις δημόσιες διοικήσεις στην περιφέρεια αρμοδιότητάς τους. Ταυτόχρονα, παρέχονται μοναδικές ευκαιρίες για την επανάχρηση και αξιοποίηση πληροφοριών του δημόσιου τομέα στο πλαίσιο της αναδυόμενης ψηφιακής οικονομίας. Η ανάδειξη του δυναμικού αυτού θα δημιουργήσει ευρύτατες οικονομικές ευκαιρίες, συμβάλλοντας παράλληλα ώστε οι ευρωπαϊκές βιομηχανίες πληροφοριών να γεφυρώσουν το χάσμα με τους αμερικανούς ανταγωνιστές τους. Η μη ανάληψη δράσης στο πεδίο αυτό θα έχει επιπτώσεις για την Ευρώπη, της ευρωπαϊκής βιομηχανίας πληροφοριών και την εσωτερική αγορά στο σύνολό της.

Με την παρούσα ανακοίνωση προτείνονται δράσεις για την ανάπτυξη συντονισμένης προσέγγισης στην αντιμετώπιση φάσματος θεμάτων που συμβάλλουν ώστε να εγκατασταθούν και να ισχύσουν κατάλληλες συνθήκες. Εξετάζεται ιδιαίτερα η θέσπιση οδηγίας για την εμπορική εκμετάλλευση πληροφοριών του δημόσιου τομέα, όπου θα αντιμετωπίζονται οι φραγμοί που προκαλούνται από τις διαφορές στους εθνικούς κανονισμούς και πρακτικές. Η εικόνα ολοκληρώνεται από καταλυτικές εξελίξεις με αντίκτυπο ευρωπαϊκής κλίμακας που, μεταξύ άλλων, χρησιμοποιούν το πρόγραμμα eContent και τα προγράμματα πλαίσιο Ε&Α. Επίσης, συμβαδίζοντας με την ανοικτή μέθοδο συντονισμού (Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Λισαβόνας) θα προωθηθούν, με ανταλλαγές βέλτιστης πρακτικής, διδάγματα από τις εκατέρωθεν εμπειρίες, μεταξύ άλλων μέσω ομάδας για την προώθηση ψηφιακών δημόσιων δεδομένων, που θα μπορούσε να προσαρτηθεί στην ομάδα εργασίας για την ηλεκτρονική διακυβέρνηση.

Στο σύνολό τους, τα μέτρα που προτείνονται στην παρούσα ανακοίνωση, προορίζονται ώστε να εξασφαλισθεί βελτιωμένη χρήση των δημόσιων πληροφοριών από τους ευρωπαίους πολίτες και τις επιχειρήσεις. Τελικός σκοπός τους είναι να αναδειχθεί το πλήρες δυναμικό των πληροφοριών του δημόσιου τομέα ως καίριος πόρος για την Ευρώπη και για το σύνολο των ευρωπαίων πολιτών.