[pic] | ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ |

Βρυξέλλες, 10.8.2010

COM(2010) 427 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

σχετικά με τη σκοπιμότητα της κατάρτισης καταλόγου περιοχών σε τρίτες χώρες με χαμηλές εκπομπές αερίων θερμοκηπίου από καλλιέργειες

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

σχετικά με τη σκοπιμότητα της κατάρτισης καταλόγου περιοχών σε τρίτες χώρες με χαμηλές εκπομπές αερίων θερμοκηπίου από καλλιέργειες

(Κείμενο που αφορά τον ΕΟΧ)

Εισαγωγή

Η οδηγία για τις ανανεώσιμες μορφές ενεργείας[1] (εφεξής η οδηγία) καθορίζει κριτήρια βιωσιμότητας για τα βιοκαύσιμα και τα βιορευστά. Για τα βιοκαύσιμα, τα αντίστοιχα κριτήρια καθορίζονται στην οδηγία για την ποιότητα των καυσίμων[2]. Ισχύουν για τα βιοκαύσιμα και τα βιορευστά που παράγονται ή εισάγονται στην ΕΕ.

Μέρος των εν λόγω κριτηρίων βιωσιμότητας αποτελεί ο μηχανισμός που εξασφαλίζει ότι τα βιοκαύσιμα και τα βιορευστά που χρησιμοποιούνται για να επιτευχθούν οι στόχοι της ΕΕ όσον αφορά εξοικονόμηση τουλάχιστον κατά 35% ως προς τα καύσιμα που αντικαθιστούν[3] στις περιπτώσεις υποκατάστασης ορυκτών καυσίμων από βιοκαύσιμα. Για να διευκολυνθεί η συμμόρφωση προς το ως άνω κριτήριο, η οδηγία περιλαμβάνει στο μέρος Α του παραρτήματος V προκαθορισμένες τιμές εξοικονόμησης αερίων του θερμοκηπίου για τις διάφορες πορείες παραγωγής καυσίμων.

Κατά κανόνα, οι παραγωγοί δύνανται να αναφέρουν προκαθορισμένη τιμή για τα βιοκαύσιμα και τα βιορευστά που διακινούν, ως εναλλακτική δυνατότητα αντί να προβαίνουν στον υπολογισμό της πραγματικής τιμής. Ωστόσο για τις πρώτες ύλες που αποτελούν αντικείμενο καλλιέργειας στην ένωση, προκαθορισμένες τιμές είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθούν μόνο εφόσον η καλλιέργειά τους πραγματοποιείται σε περιοχές που περιλαμβάνονται στους καταλόγους που έχουν υποβάλει τα κράτη μέλη, όπου οι εκπομπές από τις καλλιέργειες αναμένεται να είναι χαμηλότερες ή ίσες προς τις αναφερόμενες στο μέρος Δ του παραρτήματος V της οδηγίας[4].

Η οδηγία επιβάλλει στην Επιτροπή να υποβάλει έκθεση μέχρι τις 31 Μαρτίου 2010 σχετικά με το κατά πόσον ανάλογη προσέγγιση μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τις πρώτες ύλες που καλλιεργούνται σε τρίτες χώρες. Το παρόν έγγραφο αποτελεί την έκθεση για να εξασφαλισθεί η συμμόρφωση προς την ως άνω υποχρέωση[5].

Στην παρούσα έκθεση χρησιμοποιούνται οι αριθμοί των άρθρων της οδηγίας για τις ανανεώσιμες μορφές ενέργειας όποτε πραγματοποιούνται αναφορές σε συγκεκριμένες διατάξεις. Ο κατωτέρω πίνακας 1 αναφέρει τα σημεία στα οποία ανευρίσκονται οι αντίστοιχες διατάξεις σχετικά με τα βιοκαύσιμα στην οδηγία για την ποιότητα των καυσίμων. Η αναφορά στην παρούσα έκθεση στην «οδηγία» αφορούν την οδηγία για τις ανανεώσιμες μορφές ενέργειας. Οπότε η οδηγία για την ποιότητα των καυσίμων περιέχει αντίστοιχη διάταξη, ισχύουν επίσης και για την εν λόγω οδηγία.

Πίνακας 1: Άρθρα και παραρτήματα που αναφέρονται στην παρούσα έκθεση

Οδηγία για τις ανανεώσιμες μορφές ενέργειας | Οδηγία για την ποιότητα των καυσίμων |

Άρθρο 19: Υπολογισμός των επιπτώσεων από τα βιοκαύσιμα και τα βιορευστά στα αέρια θερμοκηπίου | Άρθρο 7δ: Υπολογισμός του κύκλου ζωής των αερίων θερμοκηπίου από βιοκαύσιμα |

Παράρτημα V: Κανόνες υπολογισμού των επιπτώσεων από τα βιοκαύσιμα, τα βιορευστά και τα συγκρίσιμα προς αυτά ορυκτά καύσιμα στα αέρια θερμοκηπίου | Παράρτημα IV: Κανόνες υπολογισμού του κύκλου ζωής των αερίων θερμοκηπίου από βιοκαύσιμα |

Προκαθορισμένες τιμες για τις εκπομπες αεριων θερμοκηπιου

Οι προκαθορισμένες τιμές στην οδηγία διακρίνουν τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου από τις πορείες παραγωγής βιοκαυσίμων και βιορευστών σε τρία μέρη: «καλλιέργεια», «επεξεργασία» και «μεταφορά και διανομή». Οι προκαθορισμένες τιμές στην οδηγία βασίζονται στη μελέτη του ΚΚΕρ για τη «διαδρομή από το φρέαρ στον τροχό»[6]. Το στοιχείο της «καλλιέργειας» συνήθως συμβάλλει κατά 30 – 70% στις συνολικές εκπομπές, ανάλογα με τον τρόπο παραγωγής· η «επεξεργασία» ευθύνεται για το 25 – 60%, και οι εναπομένουσες εκπομπές (που συχνά είναι σχετικά περιορισμένες και ανέρχονται σε 2 – 20%) οφείλονται στη «μεταφορά και τη διανομή».

Τα κύρια συστατικά του στοιχείου της καλλιέργειας, σύμφωνα με την προαναφερόμενη μελέτη του ΚΚΕρ για τη «διαδρομή από το φρέαρ στον τροχό», είναι τα εξής: παραγωγή λιπασμάτων, εκπομπές από μηχανές και εκπομπές N2O από το έδαφος[7]. Οι τελευταίες ευθύνονται για το 40 – 70% των εκπομπών από καλλιέργειες (και σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη περισσότερο), ανάλογα με τη μέθοδο παραγωγής. Ορισμένα παραδείγματα αναφέρονται κατωτέρω στον πίνακα 2, στον οποίον συγκρίνονται οι συνολικές εκπομπές από τις καλλιέργειες και οι εκπομπές N2O από το έδαφος, από κοινού με τις συνολικές εκπομπές ανεξαρτήτως πορείας παραγωγής[8].

Πίνακας 2: Εκπομπές αερίων θερμοκηπίου από καλλιέργειες σε σύγκριση με τις γενικές εκπομπές ανεξαρτήτως πορείας παραγωγής

Εκπομπές από καλλιέργειες [gCO2eq./MJ] | Συνολικές εκπομπές ανεξαρτήτως πορείας [gCO2eq./MJ] | Καλλιέργειες ως ποσοστό των συνολικών εκπομπών ανεξαρτήτως πορείας | Εκπομπές N2O [gCO2eq./MJ] | Εκπομπές N2O ως επί τοις εκατό ποσοστό των εκπομπών από καλλιέργειες |

Αιθανόλη από ζαχαρότευτλα | 12 | 33 | 35% | 6,2 | 54% |

Αιθανόλη από ζαχαροκάλαμο | 14 | 24 | 60% | 6,9 | 47% |

Βιοντίζελ από κραμβόσπορους | 29 | 46 | 63% | 18,0 | 62% |

Βιοντίζελ από ηλίανθο | 18 | 35 | 50% | 9,4 | 53% |

Αναμένεται ότι οι εκπομπές των καλλιεργειών, από την παραγωγή λιπασμάτων και τις μηχανές δεν θα είναι δύσκολο να υπολογισθούν για διάφορες περιφέρειες. Αντίθετα οι εκπομπές N2O χαρακτηρίζονται από σοβαρές κατά τόπους διακυμάνσεις και είναι δύσκολο να υπολογισθούν. Εν προκειμένω υφίστανται διαφορετικές προσεγγίσεις και επικρατεί σοβαρή αβεβαιότητα. Ως εκ τούτου, η παρούσα έκθεση εστιάζεται στο κατά πόσο είναι εφικτό να υπολογισθούν αξιόπιστα οι περιφερειακές εκπομπές N2O σε τρίτες χώρες.

Κατάσταση της ερευνας στον τομεα των εκπομπων N 2 O απο καλλιεργειες

Υπάρχουν δύο διαφορετικοί οι τρόποι για τη σύνταξη μοντέλων σχετικά με τις εκπομπές N2O:

- μοντέλα οικοσυστημάτων βάσει διεργασιών τα οποία αντιγράφουν τις διαδικασίες και τους παράγοντες που προκαλούν τις εκπομπές από το έδαφος·

- στατιστικές τεχνικές οι οποίες εντοπίζουν συσχετισμούς μεταξύ παραγόντων ελέγχου και καταγραφομένων εκπομπών μέσω μετρήσεων πεδίου[9].

Και οι δύο προσεγγίσεις είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθούν για την ανάπτυξη παραγόντων που επηρεάζουν τις εκπομπές όπως οι αναφερόμενοι από την ΟΠΕΡ (ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχος της ρύπανσης – IPCC) για την μέτρηση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου στο πλαίσιο της UNFCCC (σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για την αλλαγή του κλίματος). Η ΟΠΕΡ προτείνει τρεις διαφορετικές προσεγγίσεις αυξανόμενης πολυπλοκότητας σύμφωνα με τα διαθέσιμα δεδομένα και μοντέλα. Η απλούστερη αποκαλείται σειρά 1, σύμφωνα με αυτήν οι παράγοντες εκπομπής πολλαπλασιάζονται με συγκεκριμένες τιμές για παράδειγμα κατά τη χρήση λιπασμάτων. Εν τούτοις, η προσέγγιση της σειράς 1 αποτελεί ευρεία απλούστευση. Ενδεικτικό της αβεβαιότητας εν προκειμένω είναι ότι το φάσμα της αβεβαιότητας κυμαίνεται από -70% έως +300%[10] για τους προκαθορισμένους παράγοντες άμεσων εκπομπών που προβλέπει η ΟΠΕΡ σχετικά με την προσέγγιση που βασίζεται στη σειρά 1. Ακόμη και αυτό το φάσμα δεν καλύπτει η ορισμένες από τις μετρήσεις πεδίου[11].

Χαρακτηριστικό παράδειγμα μοντέλου που βασίζεται σε διεργασία αποτελεί το μοντέλο DNDC. Το συγκεκριμένο μοντέλο χρησιμοποιήθηκε για τον υπολογισμό των εκπομπών N2O από ευρωπαϊκές καλλιέργειες στην έκθεση του ΚΚΕρ με τίτλο «διαδρομή από το φρέαρ στον τροχό»[12]. Μοντέλα που βασίζονται σε διεργασίες όπως το DNDC ενδέχεται να εξασφαλίσουν ακριβή αποτελέσματα, δεδομένου ότι προσφέρουν τη δυνατότητα τα να ληφθεί υπόψη φάσμα περιβαλλοντικών παραγόντων, συμπεριλαμβανομένων και των αλληλεπιδράσεων τους. Ωστόσο, το αποτέλεσμα εξαρτάται από την ποιότητα των αρχικών δεδομένων συμπεριλαμβανομένης της επικύρωσης στον τομέα όπου εφαρμόζεται. Σε παγκόσμιο επίπεδο τα αντίστοιχα περιφερειακά δεδομένα δεν θεωρούνται επαρκούς ποιότητας.

Εναλλακτική λύση προς το μοντέλο που βασίζεται σε διεργασίες αποτελεί το στατιστικό μοντέλο , όπως το μοντέλο που διαμόρφωσαν οι Stehfest και Bouwman (μοντέλο S&B). Το μοντέλο αυτό αποτελεί σήμερα την πλέον προωθημένη στατιστική θεώρηση των εκπομπών N2O. Εν τούτοις το συγκεκριμένο μοντέλο χαρακτηρίζεται από αβεβαιότητα όπως επισήμανε ο Smeets και άλλοι[13] ενώ παράλληλα έχει και ορισμένα μειονεκτήματα πρωτίστως επειδή:

α) το μοντέλο βασίζεται σε περίπου 1000 μετρήσεις πεδίου αλλά καμία εξ αυτών δεν έχει πραγματοποιηθεί σε αρκτικές περιοχές,

β) τα οργανικά εδάφη έχουν εξαιρεθεί δεδομένου ότι οι ως άνω μετρήσεις επηρεάζουν σοβαρά τις προβλέψεις για τις εκπομπές από ανόργανα εδάφη,

γ) το είδος καλλιέργειες αναγνωρίζεται ως σημαντική παράμετρος για τις εκπομπές N2O, ωστόσο, το δείγμα των μετρήσεων πεδίου που χρησιμοποιήθηκε ως βάση του μοντέλου δεν είναι αρκετά μεγάλο ώστε να καλύψει όλα τα είδη καλλιεργειών. Ως εκ τούτου επιβάλλεται να βελτιωθεί το στατιστικό μοντέλο μειώνοντας τις αβεβαιότητες του με την αύξηση του αριθμού των μετρήσεων πεδίου υπό ποικίλες συνθήκες[14].

Το Κοινό Κέντρο Ερευνών (ΚΚΕρ) της Επιτροπής ασχολείται με την ανάλυση των εκπομπών N2O όπως κατανέμονται σε περιφερειακό επίπεδο. Η πλέον προηγμένη προσέγγιση σήμερα συνίσταται στην εφαρμογή του μοντέλου Stehfest και Bouwman[15] σε παγκόσμιο επίπεδο για φάσμα ειδών που καλλιεργούνται με στόχο την παραγωγή βιοκαυσίμων και βιορευστών. Εν τούτοις, η ακρίβεια των δεδομένων, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι τα περισσότερα βιοκαύσιμα και βιορευστά προέρχονται από είδη που εμπίπτουν στην κατηγορία «άλλες καλλιέργειες», όταν ο τύπος της καλλιέργειας είναι καθοριστικής σημασίας για τον καθορισμό των εκπομπών, αφήνει σαφώς να εννοηθεί ότι αυτό το έργο επί του παρόντος δεν προσφέρεται ως βάση για τη διατύπωση προτάσεων δεσμευτικής νομοθεσίας.

Ενδεδειγμένες ενεργειες για την αντιμετώπιση της αβεβαιοτητας οσον αφορα τις εκπομπές N 2 O απο καλλιεργειες σε τριτες χώρες

Η κατανόηση των παραγόντων που επηρεάζουν τις εκπομπές N2O από τα γεωργικά εδάφη εξελίσσεται ταχέως, μολονότι εξακολουθεί να παραμένει μάλλον περιορισμένη. Κατά συνέπεια το συγκεκριμένο θέμα θα πρέπει να κατανοηθεί καλύτερα πριν να καταβληθούν προσπάθειες για να αντιμετωπισθεί σε σχέση με τρίτες χώρες.

Η Επιτροπή έχει δημοσιοποιήσει τα αποτελέσματα που προέκυψαν από τις μέχρι σήμερα εργασίες του ΚΚΕρ στον ιστότοπο του, μαζί με περιγραφή της μεθοδολογίας και των δεδομένων που χρησιμοποιήθηκαν. Τοιουτοτρόπως, η Επιτροπή επιδιώκει να συγκεντρώσει σχόλια και αντιδράσεις για τη μέθοδο και τα δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν ώστε να βελτιώσει την κατάρτιση των μοντέλων, που σε μεταγενέστερο στάδιο θα μπορούσαν ενδεχομένως να αποτελέσουν υπόβαθρο για νομοθετική πρόταση. Ιδιαίτερα σχετική με το αντικείμενο είναι εν προκειμένω η κατανόηση των εκπομπών N2O από καλλιέργειες σε τρίτες χώρες καθώς και η συμπερίληψη τους στα μοντέλα N2O. Τα στατιστικά δεδομένα για καθοριστικής σημασίας παραμέτρους, όπως τα χαρακτηριστικά των εδαφών, η χρήση λιπασμάτων και οι αποδόσεις κατά τη συγκομιδή, είναι επίσης περιορισμένα για ορισμένες περιφέρειες και θα πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο δέουσας προσοχής..

Συμπέρασμα

Βάσει του άρθρου 19 παράγραφος 4 της οδηγίας η Επιτροπή έχει την υποχρέωση να αξιολογήσει κατά πόσον είναι εφικτό να διευρυνθεί το πεδίο εφαρμογής της συγκεκριμένης απαίτησης ώστε να καλύπτει και τρίτες χώρες. Λαμβάνοντας υπόψη τα προαναφερόμενα, η Επιτροπή, παρόλο ότι είναι επιθυμητό, είναι της γνώμης ότι δεν είναι ακόμη εφικτό να διαμορφωθούν νομικά δεσμευτικοί κατάλογοι περιοχών για τρίτες χώρες, δεδομένου ότι καθοριστικής σημασίας συνιστώσα για τους απαραίτητους υπολογισμούς παραμένει ασαφής και μπορεί εύκολα να αμφισβητηθεί καθώς και ότι οι τρίτες χώρες δεν είχαν καμία δυνατότητα να συμβάλουν στη μεθοδολογία και τα δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν.

Ως εκ τούτου δεν κρίνεται σκόπιμο, τουλάχιστον επί του παρόντος να εκπονηθούν νομοθετικοί κατάλογοι για τρίτες χώρες βάσει των ήδη υφιστάμενων μοντέλων για τις εκπομπές N2O από τη γεωργία. Εντούτοις είναι σημαντικό να βελτιωθεί η κατανόηση του θέματος και να εξεταστούν τα χρησιμοποιούμενα δεδομένα ενόψει νέας αξιολόγησης το 2012. Κατά συνέπεια η Επιτροπή δημοσίευσε τα προκαταρκτικά αποτελέσματα των εργασιών του ΚΚΕρ μαζί με όλα τα απαραίτητα δεδομένα και την περιγραφή της μεθοδολογίας ώστε να υποστηριχθεί ανάλογη διαδικασία στην ιστοσελίδα του ΚΚΕρ[16]. Θα το χρησιμοποιήσει ως βάση συζήτησης με τις τρίτες χώρες στο πλαίσιο του μεταξύ τους διαλόγου και ανταλλαγής πληροφοριών βάσει του άρθρου 23 παράγραφος 2 της οδηγίας για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

[1] Οδηγία 2009/28/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Απριλίου 2009, σχετικά με την προώθηση της χρήσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και την τροποποίηση και τη συνακόλουθη κατάργηση των οδηγιών 2001/77/ΕΚ και 2003/30/ΕΚ.

[2] Οδηγία 98/70/ΕΚ όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2009/30/ΕΚ.

[3] Που θα αυξηθεί σε 50% το 2017 και σε 60% το 2018 εφόσον πρόκειται για παραγωγή σε νέες εγκαταστάσεις.

[4] Άρθρο 19 παράγραφος 2 της οδηγίας για τις ανανεώσιμες μορφές ενέργειας.

[5] Άρθρο 19 παράγραφος 2 της οδηγίας για τις ανανεώσιμες μορφές ενέργειας.

[6] Τα δεδομένα παρέχονται από το Ινστιτούτο για το Περιβάλλον και την Αειφορία του Κοινού Κέντρου Ερευνών της Επιτροπής (ΚΚΕρ), το πλαίσιο του ομίλου ΚΚΕρ, EUCAR και Concawe, που ήταν υπεύθυνος για την έκθεση «διαδρομή από το φρέαρ στον τροχό»: http://ies.jrc.ec.europa.eu/our-activities/support-to-eu-policies/well-to-wheels-analysis/WTW.html

[7] Τα καλλιεργούμενα οργανικά εδάφη συχνά χαρακτηρίζονται από υψηλές εκπομπές άνθρακα. Σε ανάλογα εδάφη οι εκπομπές άνθρακα που οφείλονται σε καλλιέργειες συγκαταλέγονται επίσης μεταξύ των κύριων συστατικών στοιχείων.

[8] Οι ακριβείς τιμές για όλα τα μέρη των πορειών: «καλλιέργεια», «επεξεργασία» και «μεταφορά και διανομή» αναφέρονται στο μέρος Δ του παραρτήματος V της οδηγίας.

[9] Stehfest και Bouwman 2006, Εκπομπές N2O και NO από αγρούς και εδάφη καλυπτόμενα από φυσική βλάστηση: σύνοψη διαθέσιμων δεδομένων από μετρήσεις και εκπόνηση μοντέλου για τις παγκόσμιες ετήσιες εκπομπές σ. 207 – 228.

[10] Κατευθυντήριες γραμμές της ΟΠΕΡ για τις εθνικές απογραφές αερίων θερμοκηπίου το 2006, κεφάλαιο 11, πίνακας 11.1.

[11] Έκθεση «η διαδρομή από το φρέαρ στον τροχό» του ΚΚΕρ, έκθεση από το φρέαρ στη δεξαμενή, μορφή 2γ, Μάρτιος 2007, σ. 31.

[12] Οι υπολογισμοί βασίζονται σε πρόσφατη μορφή του μοντέλου DNDC - μοντέλο εδαφικής χημείας (σ. 31 της έκθεσης «WTT - από το φρέαρ στον τροχό» έκδοση 2γ – 2007 που διατίθεται στην ηλεκτρονική διεύθυνση: http://ies.jrc.ec.europa.eu/our-activities/support-to-eu-policies/well-to-wheels-analysis/WTW.html).

[13] Smeets, Bouwman, Stehfest, van Vuuren, Posthuma: Η συμβολή του N2O στο ισοζύγιο των αερίων θερμοκηπίου των βιοκαυσίμων πρώτης γενεάς σελίδες 1-23.

[14] Smeets, Bouwman, Stehfest, van Vuuren, Posthuma: Η συμβολή του N2O από τα βιοκαύσιμα πρώτης γενεάς στο ισοζύγιο των αερίων θερμοκηπίου, σελίδες 1-23.

[15] Περιγραφή του μοντέλου διατίθεται στην εργασία των Stehfest και Bouwman του 2006 με τίτλο: Εκπομπές N2O και NO από αγροτικές γαίες και εδάφη που καλύπτονται από φυσική βλάστηση : Σύνοψη των διαθεσίμων δεδομένων από μετρήσεις και μοντέλο των παγκόσμιων εκπομπών ετησίως σελίδες 207-228.

[16] Ενημερωμένες μορφές, συμπεριλαμβανομένης της λεπτομερούς περιγραφής των μεθόδων υπολογισμού και των χρησιμοποιούμενων αρχικών δεδομένων, παρέχονται στην ηλεκτρονική διεύθυνση: http://afoludata.jrc.ec.europa.eu/index.php/dataset/files/221