ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Στρατηγική διεύρυνσης και κυριότερες προκλήσεις για την περίοδο 2011-2012 /* COM/2011/0666 τελικό */





ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Στρατηγική διεύρυνσης και κυριότερες προκλήσεις για την περίοδο 2011-2012 1. Εισαγωγή Η διαδικασία διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει εισέλθει σε νέα φάση. Η ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων προσχώρησης της Κροατίας, που ανοίγουν τον δρόμο της προσχώρησης για τα μέσα του 2013, δικαιώνει την πολιτική που υιοθετήθηκε την επαύριο των ολέθριων συγκρούσεων στα Βαλκάνια, τη δεκαετία του 1990, και η οποία σκοπό έχει να φέρει την ειρήνη, τη σταθερότητα, τη δημοκρατία και, σε τελική ανάλυση, την ένταξη ολόκληρης της περιοχής στην ΕΕ. Ως νέο αποδεικτικό στοιχείο της μετασχηματιστικής δύναμης της πολιτικής διεύρυνσης της ΕΕ, η διαδικασία αυτή παρέχει νέα μεταρρυθμιστική δυναμική σε όλες τις χώρες της διεύρυνσης. Η πολιτική διεύρυνσης της ΕΕ, όπως εμπεριέχεται στη συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση[1], αποτελεί την απάντηση στη θεμιτή προσδοκία των λαών της ηπείρου μας να ακολουθήσουν τις προσπάθειες μιας ενωμένης Ευρώπης. Η ένταξη των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης κατά την τελευταία δεκαετία έχει καταδείξει ότι η διεύρυνση είναι προς όφελος ολόκληρης της ΕΕ, η οποία εξασφαλίζει με τον τρόπο αυτό καλύτερη θέση για την αντιμετώπιση των παγκόσμιων προκλήσεων. Η πολιτική διεύρυνσης έχει αποδείξει ότι αποτελεί ισχυρό εργαλείο για τον κοινωνικό μετασχηματισμό. Oι χώρες που έχουν ήδη προσχωρήσει στην ΕΕ και οι χώρες που βρίσκονται καθ’οδόν προς την προσχώρηση έχουν σημειώσει εντυπωσιακές αλλαγές με τις δημοκρατικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις τους προς την κατεύθυνση της προσχώρησης. Η επιτυχία της διαδικασίας προσχώρησης οφείλεται στην ανάληψη δεσμεύσεων, στις προϋποθέσεις προσχώρησης και στην αξιοπιστία. Η νέα συναίνεση σχετικά με τη διεύρυνση, που συμφωνήθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Δεκεμβρίου 2006 και βασίζεται στις αρχές της εμπέδωσης των δεσμεύσεων, της εφαρμογής δίκαιων και αυστηρών προϋποθέσεων και της καλύτερης επικοινωνίας με τους πολίτες, σε συνδυασμό με την ικανότητα της ΕΕ να ενσωματώνει νέα μέλη, παραμένει το πλαίσιο της πολιτικής διεύρυνσης της ΕΕ. Με την πολιτική διεύρυνσης, η ΕΕ επεκτείνει τη ζώνη ειρήνης, σταθερότητας, δημοκρατίας και ευημερίας, έννοιες που έχουν αποκτήσει νέα βαρύτητα σε συνάρτηση με τις πρόσφατες εξελίξεις: · Τα τραγικά γεγονότα στη Νότια Μεσόγειο και στη Μέση Ανατολή, καθώς και οι εύθραυστες καταστάσεις που έχουν επακολουθήσει, υπογραμμίζουν τη σημασία που ενέχει ένας πόλος σταθερότητας και δημοκρατίας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, σταθερά προσδεδεμένος στη διαδικασία διεύρυνσης. · Η πρόσφατη παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση και τα σημερινά προβλήματα της ευρωζώνης προβάλλουν ανάγλυφα την αλληλεξάρτηση των εθνικών οικονομικών τόσο εντός όσο και πέραν των συνόρων της ΕΕ. Τα γεγονότα αυτά υπογραμμίζουν τη σημασία που ενέχει η περαιτέρω εδραίωση της οικονομικής και χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και η προώθηση της ανάπτυξης, στις χώρες τις διεύρυνσης επίσης. Η διαδικασία διεύρυνσης αποτελεί ισχυρό εργαλείο για την επίτευξη του στόχου αυτού. Μετά την έγκριση της τελευταίας δέσμης διεύρυνσης, σημειώθηκαν περαιτέρω θετικές εξελίξεις στα Δυτικά Βαλκάνια. Η σύλληψη του Ratko Mladić και του Goran Hadžić και η μεταγωγή τους στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο της πρώην Γιουγκοσλαβίας (ICTY) εξάλειψαν ένα σημαντικό εμπόδιο της Σερβίας προς την ευρωπαϊκή οδό και σημείωσαν ένα σημαντικό βήμα προς τη συμφιλίωση. Ξεκίνησε διάλογος μεταξύ του Βελιγραδίου και της Πρίστινας που αποβλέπει, μεταξύ άλλων, στην επίτευξη προόδου στην πορεία προς την ΕΕ, και ο οποίος έχει αποφέρει τα πρώτα αποτελέσματα. Στις περισσότερες χώρες της διεύρυνσης μπορεί να διαπιστωθεί πρόοδος όσον αφορά τις μεταρρυθμίσεις που συνδέονται με την ΕΕ. Η δυνατότητα ταξιδιών χωρίς θεωρήσεις έχει παρασχεθεί και στους πολίτες δύο ακόμη χωρών των Δυτικών Βαλκανίων, της Αλβανίας και της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης. Ωστόσο, σε ορισμένες χώρες έχουν καθυστερήσει σημαντικές μεταρρυθμίσεις, συχνά λόγω των εσωτερικών πολιτικών εξελίξεων και συγκρούσεων. Οι καθυστερήσεις και τα εμπόδια ήταν ιδιαίτερα σοβαρά στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη και στην Αλβανία. Η χρηστή διακυβέρνηση, το κράτος δικαίου, η διοικητική ικανότητα, η ανεργία, η οικονομική μεταρρύθμιση και η κοινωνική ένταξη παραμένουν σοβαρές προκλήσεις στις περισσότερες χώρες. Υπήρξαν ορισμένες ανησυχητικές εξελίξεις στον τομέα της ελευθερίας έκφρασης και των μέσων ενημέρωσης. Οι διιστάμενες απόψεις σχετικά με το καθεστώς εξακολουθούν να έχουν αρνητικές επιπτώσεις τόσο στο Κοσσυφοπέδιο[2] όσο και στην περιοχή. Τα τελευταία γεγονότα στο βόρειο Κοσσυφοπέδιο προκαλούν σοβαρές ανησυχίες. Το ζήτημα της ονομασίας της πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας παραμένει ανεπίλυτο. Η διαδικασία προσχώρησης της Ισλανδίας σημείωσε πρόοδο κατά το περασμένο έτος. Η πρόοδος των διαπραγματεύσεων οφείλεται στις δομές προηγμένης ήδη ολοκλήρωσης της Ισλανδίας χάρη στην από μακρού εδραιωμένη δημοκρατία της, στη συμμετοχή της στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο και στη ζώνη Σένγκεν, καθώς και στη δημόσια διοίκηση υψηλού επιπέδου. Στην Τουρκία, η διαδικασία προσχώρησης παραμένει το πλέον αποτελεσματικό πλαίσιο για την προώθηση των συνδεόμενων με την ΕΕ μεταρρυθμίσεων, για την ανάπτυξη του διαλόγου σχετικά με τα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφαλείας, για την ενίσχυση της οικονομικής ανταγωνιστικότητας και τη διαφοροποίηση του ενεργειακού εφοδιασμού. Στις διαπραγματεύσεις προσχώρησης, δεν κατέστη δυστυχώς εφικτό να ανοίξει νέο κεφάλαιο διαπραγμάτευσης για διάστημα μεγαλύτερο του ενός έτους. Πρέπει να δοθεί το έναυσμα για νέα εποικοδομητική φάση στις σχέσεις με την Τουρκία για συγκεκριμένες ενέργειες σε τομείς κοινού ενδιαφέροντος. Η επικείμενη προσχώρηση της Κροατίας καταδεικνύει ότι η διαδικασία διεύρυνσης διαμορφώνεται έτσι ώστε να μεγιστοποιήσει τις μετασχηματιστικές επιπτώσεις στις ενδιαφερόμενες χώρες. Οι βελτιώσεις που επήλθαν στη διαδικασία με τη νέα συναίνεση του 2006 σχετικά με τη διεύρυνση τέθηκαν σε εφαρμογή στην Κροατία και αποδείχθηκαν επαρκείς. Οι σημερινές και μελλοντικές διαπραγματεύσεις με άλλες χώρες της διεύρυνσης θα πρέπει να βασιστούν περαιτέρω στην εμπειρία αυτή. Ειδικότερα, δύσκολα διαπραγματευτικά κεφάλαια, όπως τα κεφάλαια για τη δικαστική εξουσία και τα θεμελιώδη δικαιώματα, καθώς και τη δικαιοσύνη, την ελευθερία και την ασφάλεια θα πρέπει να εξετάζονται όσο το δυνατό συντομότερα, ώστε να παρέχεται επαρκής χρόνος στην υποψήφια χώρα για τη δημιουργία του απαραίτητου μητρώου μεταρρυθμίσεων. Η προσχώρηση της Κροατίας θα αποτελέσει σημαντικό βήμα στο ιστορικό εγχείρημα της ένταξης των Δυτικών Βαλκανίων στην ΕΕ. Η ΕΕ διακήρυσσε συνεχώς την άνευ εξαιρέσεων πολιτική της έναντι των Δυτικών Βαλκανίων, αρχής γενομένης με την «περιφερειακή προσέγγιση» στα μέσα της δεκαετίας του ’90 και ιδιαίτερα με τη Διαδικασία Σταθεροποίησης και Σύνδεσης που άρχισε το 1999 και τη σύνοδο κορυφής της Θεσσαλονίκης, το 2003, που επιβεβαίωσε ότι το μέλλον των Δυτικών Βαλκανίων βρίσκεται εντός της ΕΕ. Η προσχώρηση αυτή, όχι μόνο δεν θα χαράξει διαχωριστική γραμμή στα Βαλκάνια, αλλά θα χρησιμεύσει και ως κίνητρο και καταλύτης για την επίσπευση της πορείας της υπόλοιπης περιοχής προς την ΕΕ. Λαμβανομένων υπόψη των δεσμεύσεων της ΕΕ, καθώς και της ιστορίας και της γεωγραφικής θέσης της περιοχής, θα εξακολουθήσουν να υπάρχουν «εκκρεμότητες» μέχρι να ενταχθούν τα Δυτικά Βαλκάνια στο σύνολό τους, μόλις εκπληρωθούν οι απαιτούμενες προϋποθέσεις. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή παραμένει πλήρως προσηλωμένη στην αρχή των ιδίων αξιών. Ο ρυθμός προόδου κάθε χώρας προς την προσχώρηση εξαρτάται κυρίως από τις επιδόσεις της ως προς την εκπλήρωση των κριτηρίων και προϋποθέσεων που έχουν καθοριστεί. Η επιτυχής εμπειρία της Κροατίας στέλνει σαφή μηνύματα στις υπόλοιπες χώρες της διεύρυνσης: · Η ΕΕ υλοποιεί τις δεσμεύσεις της μόλις εκπληρωθούν οι προϋποθέσεις. · Τα κριτήρια και οι προϋποθέσεις προσχώρησης είναι απαιτητικά και η εφαρμογή τους παρακολουθείται με ιδιαίτερη προσοχή. Τούτο, ωστόσο, δεν αποτελεί εμπόδιο, αλλά έχει ως αποτέλεσμα να επιτύχει η υποψήφια χώρα υψηλότερο επίπεδο ετοιμότητας, γεγονός που θα ωφελήσει τόσο την ίδια όσο και την ΕΕ τη στιγμή της προσχώρησης. · Οι διμερείς διαφορές με τις γειτονικές χώρες πρέπει και μπορούν να αντιμετωπίζονται με διάλογο και συμβιβασμούς σύμφωνα με τις καθιερωμένες αρχές. Η συνεχιζόμενη αξιοπιστία της διαδικασίας διεύρυνσης αποτελεί σημαντικό στοιχείο για την πρόοδο των μεταρρυθμίσεων στις χώρες της διεύρυνσης και τη διασφάλιση της στήριξης των κρατών μελών. Οι εξελίξεις κατά το περασμένο έτος επιβεβαίωσαν ότι μπορούν να επιτευχθούν απτά αποτελέσματα καθ’ οδόν προς την ΕΕ, όταν εκπληρωθούν οι αντίστοιχες προϋποθέσεις. Οι συστάσεις της Επιτροπής στην παρούσα ανακοίνωση για τη μετάβαση στα επόμενα στάδια της διαδικασίας προσχώρησης και την επέκταση της ελευθέρωσης των θεωρήσεων στην Αλβανία και τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη αποτελούν εύγλωττα παραδείγματα. Αντίθετα, όταν δεν υφίστανται ή είναι ανεπαρκείς η πολιτική βούληση και η δέσμευση επίτευξης απτών αποτελεσμάτων, η ενταξιακή διαδικασία δεν προχωρεί και υπάρχει κίνδυνος να μείνει στάσιμη. Η παρούσα ανακοίνωση εξετάζει το σημερινό στάδιο του προγράμματος διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο καλύπτει τα Δυτικά Βαλκάνια, την Τουρκία και την Ισλανδία. Με βάση τις συνοδευτικές διεξοδικές αναλύσεις ανά χώρα[3], προβαίνει σε απολογισμό των επιτευγμάτων των χωρών αυτών στην προετοιμασία τους για την προσχώρηση, του σημείου στο οποίο έχουν φθάσει τη στιγμή αυτή, καθώς και των προοπτικών τους για τα επόμενα έτη και, εν προκειμένω, προβαίνει σε σειρά συστάσεων. Όπως και κατά τα προηγούμενα έτη, ιδιαίτερη προσοχή δίδεται σε ορισμένες βασικές προκλήσεις. 2. Κυριοτερεσ προκλήσεισ 2.1. Μεγαλύτερη έμφαση στην ενίσχυση του κράτους δικαίου και στη μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης Η ενίσχυση του κράτους δικαίου έχει επισημανθεί ως συνεχιζόμενη μείζονος σημασίας πρόκληση και καθοριστική προϋπόθεση για τις χώρες που βρίσκονται καθ’ οδόν προς την προσχώρηση στην ΕΕ. Στο ζήτημα αυτή έχει δοθεί μεγαλύτερη προσοχή τα τελευταία έτη, σε όλα τα στάδια της διαδικασίας προσχώρησης, σύμφωνα με τη νέα συναίνεση για τη διεύρυνση. Η έμφαση στο κράτος δικαίου συνέβαλε στο να ληφθούν ευρέως υπόψη τα θέματα αυτά κατά τις διαπραγματεύσεις προσχώρησης της Κροατίας, ιδίως στο πλαίσιο των κεφαλαίων διαπραγμάτευσης για τον δικαστικό τομέα και τα θεμελιώδη δικαιώματα, καθώς και για τη δικαιοσύνη, την ελευθερία και την ασφάλεια. Η βαρύτητα που δίδεται στα θέματα τα σχετικά με το κράτος δικαίου στο πλαίσιο των βασικών προτεραιοτήτων που τίθενται ως προϋπόθεση για την έναρξη των διαπραγματεύσεων προσχώρησης της Αλβανίας και του Μαυροβουνίου αποτελεί ένα ακόμη δείγμα της πρωτεύουσας σημασίας που αποδίδεται στον τομέα αυτό πριν καν ξεκινήσουν οι διαπραγματεύσεις αυτές καθαυτές. Η πείρα που αποκτήθηκε από τις διαπραγματεύσεις προσχώρησης της Κροατίας θα αξιοποιηθεί για τις τρέχουσες και μελλοντικές διαπραγματεύσεις με άλλες χώρες. Προς τον σκοπό αυτό, η Επιτροπή θα προτείνει νέα προσέγγιση όσον αφορά τα θέματα που συνδέονται με τον δικαστικό τομέα και τα θεμελιώδη δικαιώματα, καθώς και με τη δικαιοσύνη και τις εσωτερικές υποθέσεις. Τα θέματα αυτά θα πρέπει να εξεταστούν από τα πρώτα ήδη στάδια της διαδικασίας προσχώρησης και τα αντίστοιχα κεφάλαια θα πρέπει να ανοίξουν συνεπώς με βάση τα σχέδια δράσης, δεδομένου ότι είναι αναγκαίο να καταρτιστεί πειστικό μητρώο αποτελεσμάτων. Η Επιτροπή θα υποβάλλει, σε όλα τα στάδια της διαδικασίας, τακτικές εκθέσεις για την πρόοδο των εν λόγω τομέων σε σχέση με τα ορόσημα των σχεδίων δράσης, προτείνοντας, ενδεχομένως, τα αναγκαία διορθωτικά μέτρα. Τα κεφάλαια του ΜΠΒ θα στοχεύουν κυρίως στη στήριξη της διαδικασίας αυτής. Στο πλαίσιο της προενταξιακής διαδικασίας, η Επιτροπή ενεθάρρυνε τις χώρες να δημιουργήσουν ανεξάρτητα και αποτελεσματικά δικαστικά συστήματα και να αντιμετωπίσουν τις υφιστάμενες ελλείψεις. Εν προκειμένω, η Κροατία βελτίωσε το σύστημα διορισμού των δικαστών, η Σερβία δρομολόγησε επανεξέταση της διαδικασίας ανανέωσης της θητείας των δικαστών και των εισαγγελέων και το Μαυροβούνιο άρχισε να αναθεωρεί τις βασικές συνταγματικές και νομικές διατάξεις που αφορούν το δικαστικό σύστημα. Το Κοσσυφοπέδιο ολοκλήρωσε τη διαδικασία εξέτασης των δικαστών και εισαγγελέων. Η καταπολέμηση της διαφθοράς αποτελεί μία από τις κυριότερες προκλήσεις του κράτους δικαίου στις περισσότερες χώρες της διεύρυνσης. Η διαφθορά εξακολουθεί να αποτελεί σοβαρό πρόβλημα που όχι μόνο επηρεάζει την καθημερινή ζωή των πολιτών σε ζωτικούς τομείς της καθημερινής τους ζωής όπως της υγείας και της εκπαίδευσης, αλλά και έχει σοβαρές επιπτώσεις στις επενδύσεις, στις εμπορικές δραστηριότητες και στους εθνικούς προϋπολογισμούς, ιδίως όσον αφορά τις δημόσιες συμβάσεις και την ιδιωτικοποίηση. Η Επιτροπή εστίασε περισσότερο την προσοχή της στην καταπολέμηση της διαφθοράς στις χώρες της διεύρυνσης κατά τα τελευταία έτη. Η σημαντική εμπειρία που έχει αποκτηθεί με τις χώρες της διεύρυνσης έχει επιτρέψει στην ΕΕ να αναπτύξει τη δική της προσέγγιση για την καταπολέμηση της διαφθοράς σε όλους τους τομείς χάραξης πολιτικής, τόσο εσωτερικούς όσο και εξωτερικούς[4]. Παρότι η Επιτροπή έχει δημιουργήσει μηχανισμό παρακολούθησης της διαφθοράς για τα κράτη μέλη, θα εξακολουθήσει να αποδίδει απόλυτη προτεραιότητα στην παρακολούθηση των πολιτικών για την καταπολέμηση της διαφθοράς στις χώρες της διεύρυνσης, με ιδιαίτερη έμφαση στα αποτελέσματα και τη διατηρησιμότητα, από τα πρώτα ήδη στάδια των προετοιμασιών ενόψει της προσχώρησης. Η Επιτροπή θα προωθήσει επίσης το στενό συντονισμό μεταξύ των διεθνών δωρητών ώστε να διασφαλιστεί η βέλτιστη χρήση των πόρων. Η καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος παραμένει σημαντική προτεραιότητα για τις χώρες της διεύρυνσης. Είναι στενά συνδεδεμένη με την καταπολέμηση της διαφθοράς και τη δημιουργία ανεξάρτητων δικαστικών συστημάτων. Ο διασυνοριακός χαρακτήρας πολλών εγκληματικών δραστηριοτήτων αποτελεί σοβαρό εμπόδιο για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος. Η περιφερειακή συνεργασία μεταξύ των οργάνων επιβολής του νόμου και των δικαστικών οργάνων, καθώς και η δημιουργία επαγγελματικών δικτύων, έχουν ιδιαίτερη σημασία για την αντιμετώπιση του προβλήματος αυτού. Η Επιτροπή υποστηρίζει τη δημιουργία περιφερειακού δικτύου εισαγγελέων, επικουρούμενη από αποσπασμένους εμπειρογνώμονες των κρατών μελών, καθώς και από σχετικούς ευρωπαϊκούς οργανισμούς. Η Επιτροπή συνδράμει επίσης τη δημιουργία στην περιοχή συντονισμένων συστημάτων προστασίας των μαρτύρων. Κατά το παρελθόν έτος, η Επιτροπή ενέτεινε τον διάλογο για το κράτος δικαίου με τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων. Ο στόχος του διαλόγου ήταν να ενισχυθούν οι προετοιμασίες ήδη από τα πρώτα στάδια της προενταξιακής διαδικασίας, με βάση διεξοδικές αναλύσεις των τομέων της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων. Προς τον σκοπόν αυτό, πραγματοποιήθηκαν αποστολές εμπειρογνωμόνων στις περισσότερες χώρες της διεύρυνσης. Η Επιτροπή ενίσχυσε τη συνεργασία και την ανταλλαγή πληροφοριών με τους αρμόδιους οργανισμούς της ΕΕ, μεταξύ των οποίων η Ευρωπόλ, ο Frontex, ο Eurojust και το Ευρωπαϊκό Κέντρο Παρακολούθησης Ναρκωτικών και Τοξικομανίας, καθώς και οι φορείς ανάπτυξης περιφερειακών πρωτοβουλιών, με το Συμβούλιο της Ευρώπης και διάφορες άλλες διεθνείς οργανώσεις. Στις περιπτώσεις που ήταν αναγκαίο εφαρμόστηκαν κριτήρια αξιολόγησης ήδη από τα πρώτα στάδια της διαδικασίας. Με τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη δρομολογήθηκε διαρθρωμένος διάλογος σχετικά με τη δικαιοσύνη και η Επιτροπή προτείνει να διεξαχθεί παρόμοιος διάλογος με το Κοσσυφοπέδιο σχετικά με το κράτος δικαίου ώστε να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις στον τομέα αυτό και να υποστηριχθεί η δικαστική μεταρρύθμιση. Η μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης για την ενίσχυση της διαφάνειας, της λογοδοσίας και της αποτελεσματικότητας, προαπαιτούμενο για τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου, εξακολουθεί να αποτελεί βασική προτεραιότητα σύμφωνα με τα πολιτικά κριτήρια στις περισσότερες χώρες της διεύρυνσης. Κατάλληλες διοικητικές διαδικασίες, όσον αφορά επίσης τους ανθρώπινους πόρους και τα δημόσια οικονομικά, είναι καθοριστικές για την εφαρμογή του κεκτημένου. Οι χώρες πρέπει να καταβάλουν περισσότερες προσπάθειες για να βελτιώσουν τις δημόσιες διοικήσεις τους με βάση σφαιρικές εθνικές στρατηγικές. Σε ορισμένες χώρες της διεύρυνσης, υπάρχουν συνεχώς αυξανόμενα αποδεικτικά στοιχεία που φανερώνουν ότι δεν τηρούνται επαρκώς οι διαφορετικοί ρόλοι των κυβερνώντων κομμάτων και του κράτους. Οι πρακτικές αυτές υπάρχει κίνδυνος να υπονομεύσουν το κράτος δικαίου και τη λειτουργία της δημοκρατίας. 2.2. Διασφάλιση της ελευθερίας έκφρασης των μέσων ενημέρωσης Η ελευθερία έκφρασης αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα που διαφυλάσσεται από το διεθνές δίκαιο και στο οποίο βασίζεται η λειτουργία της πλουραλιστικής δημοκρατίας. Όσον αφορά τη διαδικασία προσχώρησης, η διασφάλιση της ελευθερίας αυτής αποτελεί βασικό στοιχείο των πολιτικών κριτηρίων προσχώρησης που καθορίστηκαν στην Κοπεγχάγη. Οι χώρες της διεύρυνσης χαρακτηρίζονται συνολικά από πλουραλισμό στα μέσα ενημέρωσής τους. Ωστόσο, σε πολλές από αυτές, έχουν παρατηρηθεί τελευταία αρνητικές εξελίξεις στον τομέα αυτό, γεγονός που δημιουργεί σοβαρές ανησυχίες. Η Επιτροπή εξετάζει διεξοδικότερα την ελευθερία έκφρασης στις συνοδευτικές εκθέσεις, όπου περιγράφεται η κατάσταση που επικρατεί σε κάθε χώρα. Η ελευθερία έκφρασης και τα μέσα ενημέρωσης επισκιάζονται από τις πολιτικές παρεμβάσεις, που εκδηλώνονται επίσης μερικές φορές μέσω του νομικού συστήματος, τις οικονομικές πιέσεις, τον επηρεασμό των μέσων ενημέρωσης με την εγκληματικότητα και τη διαφθορά, και την ανεπαρκή προστασία των δημοσιογράφων από πράξεις παρενόχλησης ή ακόμη και βίαιες επιθέσεις. Τα οικονομικά προβλήματα συνίστανται στην έλλειψη διαφάνειας και στη συγκέντρωση της ιδιοκτησίας, στην απουσία θεμιτού ανταγωνισμού και στην έλλειψη ανεξαρτησίας των ρυθμιστικών φορέων της αγοράς. Σε ορισμένες χώρες της διεύρυνσης, η εφαρμογή της νομοθεσίας στον τομέα των μέσων ενημέρωσης δεν είναι, στο σύνολό της, ικανοποιητική. Ορισμένες περιπτώσεις επιθέσεων κατά δημοσιογράφων, συμπεριλαμβανομένων δολοφονιών, παραμένουν ανεπίλυτες, πολλά χρόνια μετά τη διάπραξή τους. Στην Τουρκία, το νομικό πλαίσιο δεν εγγυάται ακόμη σε ικανοποιητικό βαθμό την ελευθερία έκφρασης. Ο μεγάλος αριθμός δικαστικών υποθέσεων και ερευνών κατά δημοσιογράφων, καθώς και η αθέμιτη πίεση που ασκείται στα μέσα ενημέρωσης προκαλούν σοβαρές ανησυχίες. Όλοι αυτοί οι παράγοντες περιορίζουν σοβαρά την ελευθερία έκφρασης των μέσων ενημέρωσης που τηρούν κριτική στάση έναντι των κυβερνήσεων, και αποθαρρύνουν την ερευνητική δημοσιογραφία. Τα μέσα ενημέρωσης και οι δημοσιογράφοι εξωθούνται συχνά σε αυτολογοκρισία. Είναι απαραίτητο οι χώρες της διεύρυνσης να διασφαλίζουν τον ανοιχτό και πλουραλιστικό χαρακτήρα των μέσων ενημέρωσης, ο οποίος αποτελεί το θεμέλιο για τη δημιουργία πνεύματος κριτικής και ανεξάρτητης δημοσιογραφίας. Οι δημόσιοι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς πρέπει να βελτιώσουν τη χρηματοοικονομική τους επιφάνεια και αυτονομία για να μπορέσουν να εκπληρώσουν τον ρόλο τους. Συγχρόνως, ο τομέας των μέσων ενημέρωσης πρέπει να αναλάβει τη δέσμευση να καθορίσει κανόνες αυτορρύθμισης με βάση κώδικες δεοντολογίας και επαγγελματικά πρότυπα γενικής εμβέλειας. Τον Μάιο του 2011, η Επιτροπή διοργάνωσε διάσκεψη σχετικά με την ελευθερία έκφρασης στην οποία έλαβαν μέρος αντιπρόσωποι των μέσων ενημέρωσης και της κοινωνίας των πολιτών από τα Δυτικά Βαλκάνια και την Τουρκία. Ο στόχος της διάσκεψης αυτής ήταν να προσεγγίσει τα άμεσα ενδιαφερόμενα μέρη και να συγκεντρώσει τις απόψεις και τις εμπειρίες τους, πέραν των επίσημων κυβερνητικών συνομιλητών. Τα συμπεράσματα της διάσκεψης θα εξακολουθήσουν να τροφοδοτούν τις εργασίες της Επιτροπής στον τομέα αυτό. Η Επιτροπή θα παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς τις εξελίξεις στο πλαίσιο των υφιστάμενων συμφωνιών και διαρθρωμένων διαλόγων με τις χώρες τις διεύρυνσης. Εν συνεχεία, θα ενσωματώσει τα θέματα αυτά στις διαπραγματεύσεις προσχώρησης, ιδίως στο πλαίσιο του κεφαλαίου για τη δικαστική εξουσία και τα θεμελιώδη δικαιώματα. Η Επιτροπή σκοπεύει να προσδιορίσει προτεραιότητες και να ενθαρρύνει τις κυβερνήσεις να συνεχίσουν τις προσπάθειές τους για την επίτευξη των ευρωπαϊκών προτύπων στον τομέα της ελευθερίας έκφρασης. Προς τον σκοπό αυτό, η συνεργασία θα ενισχυθεί με τις ενδιαφερόμενες χώρες εταίρους και τους διεθνείς οργανισμούς – ιδίως με το Συμβούλιο της Ευρώπης και τον Οργανισμό για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη. Ο διάλογος με τους δημοσιογράφους και τις ενώσεις τους θα ενισχυθεί περαιτέρω. 2.3. Ενίσχυση της περιφερειακής συνεργασίας και της συμφιλίωσης στα Δυτικά Βαλκάνια Η περιφερειακή συνεργασία και οι καλές σχέσεις γειτονίας αποτελούν καθοριστικά στοιχεία για τη Διαδικασία Σταθεροποίησης και Σύνδεσης και, επομένως, υπόκεινται σε στενή παρακολούθηση από την Επιτροπή σε όλα τα στάδια της διαδικασίας προσχώρησης. Η περιφερειακή συνεργασία υποστηρίζει και διευκολύνει τη συμφιλίωση σε μια περιοχή που, στο πρόσφατο παρελθόν, βρισκόταν στο προσκήνιο σημαντικών συγκρούσεων. Η περιφερειακή συνεργασία και το εμπόριο μπορούν να αποφέρουν πρόσθετα οικονομικά οφέλη στην περιοχή. Αποτελούν επίσης αναπόσπαστο μέρος της διαδικασίας ενσωμάτωσης στην ΕΕ, γεγονός που απαιτεί συχνά περιφερειακές προσεγγίσεις και μέτρα. Κατά την τελευταία δεκαετία, διαπιστώθηκε σημαντική πρόοδος προς την κατεύθυνση αυτή και, το τελευταίο έτος, διαπιστώνονται νέα σημαντικά μέτρα. Οι επισκέψεις των ηγετών της περιοχής, ιδίως της Σερβίας και της Κροατίας, σε ορισμένες γειτονικές χώρες, καθώς και οι δηλώσεις σχετικά με τις συγκρούσεις που ξέσπασαν τη δεκαετία του ’90, συνέβαλαν σημαντικά στην περιφερειακή συμφιλίωση. Η διαδικασία του Σαράγεβο για την επιστροφή των προσφύγων στην οποία συμμετέχουν η Σερβία, η Κροατία, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη και το Μαυροβούνιο, θα πρέπει να ολοκληρωθεί με επιτυχία τις επόμενες ημέρες. Πρωτοβουλίες που διεξάγουν οι ΜΚΟ και η κοινωνία των πολιτών, όπως η πρωτοβουλία «Youth Initiative for Human Rights», η επιτροπή «Truth and Reconciliation» (RECOM) και η πρωτοβουλία «Igman», συμβάλλουν σημαντικά στην ενίσχυση της συμφιλίωσης μεταξύ των πολιτών της περιοχής, πέραν των κυβερνήσεών τους. Η συνεργασία στο πλαίσιο ορισμένων ειδικών τομέων είναι ικανοποιητική και προοδεύει, ιδίως με την Ενεργειακή Κοινότητα, τον Κοινό Ευρωπαϊκό Αεροπορικό Χώρο και την κοινή κατάρτιση στην περιφερειακή σχολή δημόσιας διοίκησης (ReSPA) που λειτουργεί πλήρως τη στιγμή αυτή. Τον Δεκέμβριο του 2010, η Επιτροπή πρότεινε στρατηγική για την ανάπτυξη της περιοχής του Δούναβη, η οποία υιοθετήθηκε εν συνεχεία από τα κράτη μέλη[5]. Το περιφερειακό εμπόριο στο πλαίσιο της συμφωνίας Ελευθέρων Συναλλαγών της Κεντρικής Ευρώπης (CEFTA) αυξάνεται και η συμφωνία εκτείνεται σε τομείς όπως η πολιτική ανταγωνισμού, η περαιτέρω κατάργηση των δασμολογικών φραγμών και η ελευθέρωση των υπηρεσιών. Το Συμβούλιο Περιφερειακής Συνεργασίας (RCC) έχει αρχίσει να εφαρμόζει την τριετή στρατηγική και το πρόγραμμα εργασίας, δίνοντας έμφαση σε μια δράση περισσότερο προσανατολισμένη στα αποτελέσματα. Συγχρόνως, τα ζητήματα που ανάγονται σε συγκρούσεις του παρελθόντος, μαζί με άλλα ανοιχτά διμερή ζητήματα, παραμένουν βασικές προκλήσεις για την ασφάλεια των Δυτικών Βαλκανίων, με επιπτώσεις στην περιφερειακή συνεργασία, στις σχέσεις μεταξύ των χωρών, καθώς και στην εσωτερική λειτουργία και μεταρρυθμιστική διαδικασία των ίδιων των χωρών. Είναι επιτακτικά αναγκαίο να αντιμετωπιστούν τα εκκρεμή αυτά ζητήματα. Η επίλυσή τους θα επιτρέψει να αρθεί ένα σημαντικό εμπόδιο στην πορεία των Δυτικών Βαλκανίων προς την ΕΕ. Ειδικότερα, οι διενέξεις που συνδέονται με διεθνικά ζητήματα ή με το καθεστώς, ιδίως στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη και το Κοσσυφοπέδιο, εξακολουθούν να παρεμποδίζουν την ομαλή λειτουργία των θεσμικών οργάνων, να λειτουργούν ως τροχοπέδη στη μεταρρυθμιστική διαδικασία και το ευρωπαϊκό θεματολόγιο και, μερικές φορές, μπορούν να έχουν ευρύτερες περιφερειακές επιπτώσεις. Η Επιτροπή είναι πεπεισμένη ότι ο καλύτερος τρόπος επίλυσης των προβλημάτων των εν λόγω εδαφών είναι να συνεχιστεί η πορεία τους προς την ΕΕ. Οι πρόσφατες εξελίξεις, ιδίως η πρόοδος στον διάλογο Βελιγραδίου-Πρίστινας που διεξάγεται υπό την αιγίδα της ΕΕ, είναι καθοριστικές στο πλαίσιο αυτό. Ο εορτασμός της 10ης επετείου της υπογραφής της συμφωνίας-πλαισίου της Οχρίδας, που πραγματοποιήθηκε τον περασμένο Αύγουστο, υπενθυμίζει ότι ο διάλογος και ο συμβιβασμός μπορούν να αντιμετωπίσουν με επιτυχία τα δύσκολα εθνοτικά προβλήματα. Παρότι, τελευταία, σημειώθηκαν θετικά αποτελέσματα προς τη διευθέτηση των προβλημάτων που αφορούν τη λειτουργία των περιφερειακών πρωτοβουλιών χωρίς αποκλεισμούς, και τα οποία οφείλονται στη διάσταση απόψεων σχετικά με το καθεστώς του Κοσσυφοπεδίου, πολλά μένουν να γίνουν ακόμη. Στο πλαίσιο του διαλόγου Βελιγραδίου-Πρίστινας, επετεύχθη συμφωνία σχετικά με την αποδοχή από τη Σερβία των τελωνειακών σφραγίδων του Κοσσυφοπεδίου, γεγονός που θα πρέπει να επιτρέψει να αποκατασταθεί το περιφερειακό εμπόριο στο πλαίσιο της CEFTA. Προηγουμένως, είχε ήδη αρχίσει εκ νέου, παρουσία όλων των μερών, η διεξαγωγή των συνεδριάσεων της CEFTA και του RCC με τη συμμετοχή όλων των μερών, και υπεγράφη η πανευρωμεσογειακή σύμβαση για τους προτιμησιακούς κανόνες καταγωγής. Ωστόσο, οι διιστάμενες αυτές απόψεις όσον αφορά το καθεστώς του Κοσσυφοπεδίου συνεχίζουν να παρεμποδίζουν την ολοκλήρωση και υπογραφή της Συνθήκης για την ίδρυση Κοινότητας Μεταφορών, καθώς και την επέκταση των αυτόνομων εμπορικών μέτρων στο Κοσσυφοπέδιο και σε άλλους εταίρους των Δυτικών Βαλκανίων. Οι διαφορές αυτές εξακολουθούν να αποτελούν εμπόδιο για την ανάπτυξη συμβατικών σχέσεων μεταξύ της ΕΕ και του Κοσσυφοπεδίου. Στο πλαίσιο του διαλόγου Βελιγραδίου-Πρίστινας, εξακολουθεί να λείπει συνολική διευθέτηση των ζητημάτων που συνδέονται με την περιφερειακή συνεργασία. Η Επιτροπή καλεί όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη να εξακολουθήσουν να αναζητούν πρακτικές και ρεαλιστικές λύσεις για να εξασφαλίσουν τη συμμετοχή στην περιφερειακή συνεργασία χωρίς αποκλεισμούς, με την επιφύλαξη των διιστάμενων απόψεων σχετικά με το καθεστώς του Κοσσυφοπεδίου. Η πρόοδος που σημειώθηκε το περασμένο έτος φανερώνει ότι ο στόχος αυτός είναι εφικτός. Για να διασφαλιστεί η διαρκής συμφιλίωση, είναι απαραίτητο να ολοκληρωθεί η διαδικασία απονομής δικαιοσύνης για τα εγκλήματα που διαπράχθηκαν κατά τη διάρκεια των πολέμων στην πρώην Γιουγκοσλαβία. Η πλήρης συνεργασία με το ICTY εξακολουθεί να αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη διαδικασία προσχώρησης στα Δυτικά Βαλκάνια. Η πρόσφατη σύλληψη και μεταγωγή στη Χάγη των τελευταίων δύο υπόδικων στο ICTY αποτέλεσαν σημαντικά βήματα προς την κατεύθυνση αυτή. Η Επιτροπή καλεί επίσης τις ενδιαφερόμενες κυβερνήσεις να συνεχίσουν με μεγαλύτερο σθένος την ορθή διεξαγωγή των δικών για τα εγκλήματα πολέμου σε εθνικό επίπεδο. Η Επιτροπή λαμβάνει πολύ σοβαρά υπόψη την έκθεση που κύρωσε η Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης τον περασμένο Ιανουάριο (έκθεση Marty) σχετικά με τα εγκλήματα που φέρεται ότι διαπράχθηκαν την περίοδο κατά και μετά τη σύγκρουση στο Κοσσυφοπέδιο, και ιδίως την αφαίρεση ανθρώπινων οργάνων. Υποστηρίζει πλήρως την έρευνα που διεξήγαγε η EULEX, σημειώνει τη σημασία της προστασίας των μαρτύρων στο πλαίσιο αυτό και χαιρετίζει τη δημιουργία ομάδας δράσης EULEX, με έδρα τις Βρυξέλλες, καθώς και τη συνεργασία των ενδιαφερόμενων κυβερνήσεων με την εν λόγω ομάδα δράσης. Συνολικά, οι κυβερνήσεις και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών είναι σημαντικό να καταβάλουν περισσότερες προσπάθειες στην περιοχή για να εξηγήσουν στους πολίτες ότι η συμφιλίωση αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του ευρωπαϊκού τους μέλλοντος, και ότι η απόδοση δικαιοσύνης όσον αφορά τα εγκλήματα πολέμου αποτελεί απαραίτητο στοιχείο της διαδικασίας αυτής. Οι πολιτικοί ηγέτες θα πρέπει να αποφεύγουν δηλώσεις και μέτρα που θα μπορούσαν να θέσουν σε αμφισβήτηση τις σημαντικές αυτές αρχές. Όσον αφορά τα ανοιχτά διμερή ζητήματα, είναι αναγκαίο να επιλυθούν το συντομότερο δυνατό από τα ενδιαφερόμενα μέρη κατά τη διαδικασία της διεύρυνσης, με αποφασιστικότητα, με πνεύμα καλής γειτονίας και λαμβανομένων υπόψη των γενικών συμφερόντων της ΕΕ. Η Επιτροπή τα παροτρύνει να καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για να επιλύσουν τις εκκρεμείς συνοριακές διαφορές τους σύμφωνα με τις καθιερωμένες αρχές και τα καθιερωμένα μέσα, καθώς και να παραπέμψουν ορισμένα ζητήματα στο Διεθνές Δικαστήριο, εάν χρειαστεί. Τα διμερή ζητήματα δεν θα πρέπει να παρεμποδίσουν τις διαπραγματεύσεις προσχώρησης. Η Επιτροπή είναι διατεθειμένη να συμβάλει στην κινητοποίηση της πολιτικής ώθησης που είναι αναγκαία για την αναζήτηση λύσεων και να υποστηρίξει τις σχετικές πρωτοβουλίες. Η Συμφωνία Διαιτησίας για το ζήτημα των συνόρων μεταξύ της Σλοβενίας και της Κροατίας, η οποία θα πρέπει να τεθεί σε εφαρμογή αργότερα κατά το τρέχον έτος, προετοιμάζει το έδαφος για τη διευθέτηση των διμερών αυτών ζητημάτων. Η Επιτροπή ενθαρρύνει έντονα τα μέρη που εμπλέκονται στη διαφωνία σχετικά με την ονομασία της πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας να επιδείξουν εξίσου εποικοδομητικό πνεύμα κατά τις διεξαγόμενες συνομιλίες στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών. 2.4. Επίτευξη διατηρήσιμης οικονομικής ανάκαμψης και ενστερνισμός της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» Όλες οι χώρες της διεύρυνσης βρίσκονται τώρα καθ’ οδόν προς την ανάκαμψη, αλλά με διαφορετικούς ρυθμούς: η Τουρκία έχει αναδυθεί από την κρίση με ενισχυμένη οικονομία και η ανάπτυξή της εξακολουθεί να είναι εντυπωσιακή, παρά τις συνεχώς αυξανόμενες ενδείξεις υπερθέρμανσης. Οι οικονομίες των Δυτικών Βαλκανίων αρχίζουν επίσης να ανακάμπτουν, αν και θα απαιτηθεί ορισμένο χρονικό διάστημα για να επιτύχουν τα προ της κρίσης επίπεδα. Η οικονομία της Ισλανδίας εξακολουθεί να βρίσκεται στο στάδιο εξόδου από τις σοβαρές οικονομικές διαταραχές που υπέστη κατά την κρίση. Ωστόσο, οι χώρες της διεύρυνσης βρίσκονται αντιμέτωπες με σημαντικές κοινωνικοοικονομικές προκλήσεις. Η ανεργία παραμένει σε υψηλά επίπεδα και εξακολουθεί να αυξάνεται στις περισσότερες χώρες. Το Κοσσυφοπέδιο, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη και η πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας εξακολουθούν να έχουν το υψηλότερο ποσοστό ανεργίας στην Ευρώπη. Τα ποσοστά συμμετοχής του εργατικού δυναμικού είναι υψηλά, ιδίως για τις γυναίκες και τους νέους και οι διαδεδομένες άτυπες μορφές εργασίας παραμένει πρόβλημα. Τα προϊόντα χαμηλής προστιθέμενης αξίας, καθώς και τα βασικά προϊόντα, τα οποία είναι εκτεθειμένα στην αστάθεια των τιμών και στον ισχυρό ανταγωνισμό των αναδυόμενων αγορών, εξακολούθησαν να κυριαρχούν στις εξαγωγές από τα Δυτικά Βαλκάνια, οι οποίες συμβάλλουν στην ανάκαμψη. Οι περισσότερες χώρες της διεύρυνσης διατήρησαν συνολικά συνετές μακροοικονομικές πολιτικές. Η δημοσιονομική εξυγίανση και η μεταρρύθμιση των αγορών εργασίας εξακολουθούν να αποτελούν τις περισσότερο επιτακτικές βραχυπρόθεσμες προτεραιότητες, δύο προκλήσεις με τις οποίες βρίσκεται αντιμέτωπη τη στιγμή αυτή και η ίδια η ΕΕ σε μεγάλο βαθμό. Για την ώθηση της ανταγωνιστικότητας και τη βελτίωση του επενδυτικού κλίματος απαιτούνται νέες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, ούτως ώστε να προσελκυσθούν οι ξένες άμεσες επενδύσεις, να ενθαρρυνθεί η δημιουργία θέσεων εργασίας και να διασφαλιστεί η διατηρησιμότητα της ανάπτυξης. Στα Δυτικά Βαλκάνια, η βελτίωση της ικανότητας της δημόσιας διοίκησης και η ενίσχυση του κράτους δικαίου, με τη μεταρρύθμιση ιδίως του δικαστικού τομέα και την καταπολέμηση της εκτεταμένης διαφθοράς παρουσιάζουν ιδιαίτερες προκλήσεις. Η πρόοδος στους τομείς αυτούς θα μπορούσε επίσης να ευνοήσει το επιχειρηματικό περιβάλλον. Εξακολουθεί να υπάρχει έλλειψη δημόσιων υπηρεσιών για τις επιχειρήσεις και επενδύσεων σε έργα υποδομής. Οι μεταρρυθμίσεις της αγοράς εργασίας, μεταξύ των οποίων προβλέπονται επανεξέταση των καθεστώτων μεταφοράς των κερδών, φορολογικά ζητήματα και η εκ βάθρων μεταρρύθμιση των εκπαιδευτικών συστημάτων, θα πρέπει να συμβάλουν στην αντιμετώπιση των κυριότερων διαρθρωτικών αδυναμιών στα Δυτικά Βαλκάνια και στην άρση των εμποδίων για την επίτευξη ισχυρότερης και διατηρήσιμης ανάπτυξης χωρίς αποκλεισμούς. Ενστερνισμός των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» H «Ευρώπη 2020» αποτελεί τη στρατηγική ανάπτυξης της ΕΕ για την παρούσα δεκαετία, η οποία έχει χαραχθεί για να οδηγήσει την Ευρωπαϊκή Ένωση σε μια έξυπνη, διατηρήσιμη και χωρίς αποκλεισμούς οικονομία σε έναν μεταβαλλόμενο κόσμο. Οι χώρες της διεύρυνσης ενθαρρύνονται να συμμετάσχουν στη στρατηγική «Ευρώπη 2020» και στις εμβληματικές πρωτοβουλίες της[6], ως χρήσιμο έρεισμα για τις μεταρρυθμίσεις. Οι στόχοι της Ευρώπης 2020 αντανακλώνται, ανάλογα με τις ανάγκες, στους διαλόγους για την οικονομική πολιτική, την απασχόληση και τις κοινωνικές πολιτικές μεταξύ της Επιτροπής και των χωρών της διεύρυνσης. Η Επιτροπή κατευθύνει τον προγραμματισμό της χρηματοδοτικής βοήθειας προς τους στόχους της Ευρώπης 2020, ιδίως όσον αφορά την κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη. Η συνεργασία της Επιτροπής με τους διεθνείς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς (ΔΧΟ) λαμβάνει υπόψη τους στόχους αυτούς. Η κρίση χρέους που πλήττει τη στιγμή αυτή την Ευρώπη μαρτυρεί πόσο σημαντικό είναι να διασφαλιστούν υγιή δημόσια οικονομικά και η Επιτροπή χρησιμοποιεί από κοινού με τις υποψήφιες χώρες και τις δυνάμει υποψήφιες χώρες ορισμένους από τους μηχανισμούς αξιολόγησης από ομοτίμους της. Η πολυμερής δημοσιονομική εποπτεία από την ΕΕ αποτελεί σημαντικό εργαλείο προς τον σκοπό αυτό και θα προσαρμοστεί σταδιακά στην επερχόμενη ενισχυμένη οικονομική διακυβέρνηση στο πλαίσιο της ΕΕ. Στον τομέα της ανάπτυξης του ιδιωτικού τομέα, ο συντονισμός των πολιτικών με τα Δυτικά Βαλκάνια και την Τουρκία διέπεται από τις διατάξεις της νομοθετικής πράξης για τις μικρές επιχειρήσεις της ΕΕ (Small Business Act for Europe)[7]. Ο συντονισμός αυτός, που βασίζεται σε τακτικές αξιολογήσεις με βάση καθιερωμένα κριτήρια αξιολόγησης της ΕΕ, έχει επιτρέψει να διατυπωθούν δοκιμασμένες συστάσεις που λαμβάνουν υπόψη τις εθνικές ιδιαιτερότητες των χωρών της διεύρυνσης. Η Επιτροπή προτείνει να μπορούν να χρησιμοποιούνται τα αποτελέσματα της νομοθετικής πράξης για τις μικρές επιχειρήσεις ως μέσο αναφοράς στο πλαίσιο των μελλοντικών δραστηριοτήτων στην περιοχή που συνδέονται με τις Μικρές και Μεσαίες Επιχειρήσεις (ΜΜΕ). Στο πλαίσιο των επενδύσεων για τα Δυτικά Βαλκάνια, η Επιτροπή ενθαρρύνει τους συμπράττοντες Διεθνείς Χρηματοπιστωτικούς Οργανισμούς (ΔΧΟ) να υποστηρίξουν νέες μορφές χρηματοδότησης των ΜΜΕ, ιδίως ίδια κεφάλαια, επιχειρηματικά κεφάλαια και μηχανισμούς εγγύησης. Η Επιτροπή θα συγχρηματοδοτήσει πρόγραμμα για τις ΜΜΕ στα Δυτικά Βαλκάνια, το οποίο θα αποβλέπει στη βελτίωση της πρόσβασης των ΜΜΕ στη χρηματοδότηση με εγγυήσεις και επιχειρηματικά κεφάλαια. Στον τομέα της έρευνας και καινοτομίας, η συνεργασία μεταξύ των χωρών της διεύρυνσης και της ΕΕ έχει ήδη προχωρήσει ως προς την επιλεξιμότητα συμμετοχής στις πρωτοβουλίες της ΕΕ. Οι χώρες της διεύρυνσης συμμετέχουν στο 7ο πρόγραμμα-πλαίσιο έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης και στο πρόγραμμα ανταγωνιστικότητας και καινοτομίας. Ωστόσο, οι σημερινοί δείκτες φανερώνουν ότι, στις περισσότερες περιπτώσεις, οι χώρες αυτές εμφανίζουν επίπεδα σημαντικά χαμηλότερα από τον μέσο όρο της ΕΕ όσον αφορά τις επενδύσεις και την ανάπτυξη πολιτικών έρευνας και καινοτομίας. Οι περιφερειακοί ηγέτες, επ’ ευκαιρία επίσης των προσεχών υπουργικών συνόδων, ενθαρρύνονται να αναλάβουν τη δέσμευση να αυξήσουν τις επενδύσεις στον τομέα της έρευνας, της καινοτομίας και του ανθρώπινου κεφαλαίου. Οι χώρες της διεύρυνσης πρέπει να προετοιμαστούν καλύτερα για να αντεπεξέλθουν στην κλιματική αλλαγή, καθώς και να ευθυγραμμιστούν με τις προσπάθειες που καταβάλλει η ΕΕ για την αντιμετώπιση της πρόκλησης αυτής, μεταξύ άλλων με εκστρατείες ευαισθητοποίησης. Η σταδιακή εφαρμογή δράσεων για το κλίμα θα αποφέρει οφέλη χάρη στην ανάπτυξη χαμηλών εκπομπών και μπορεί να δημιουργήσει θέσεις εργασίας. Η οικονομική ανάκαμψη που έχει αρχίσει να διαφαίνεται δεν έχει ακόμη οδηγήσει στη βελτίωση της κοινωνικής κατάστασης. Το μερίδιο του πληθυσμού που ζει κάτω από το όριο της φτώχειας παραμένει υψηλό και συνεχίζει να αυξάνεται στα Δυτικά Βαλκάνια. Το υψηλό ποσοστό άτυπης απασχόλησης έχει αρνητικές επιπτώσεις στην κοινωνική κατάσταση, ιδίως μεταξύ των νέων. Η διασφάλιση των θέσεων εργασίας και η κοινωνική ένταξη των ευάλωτων ομάδων αποτελεί προτεραιότητα. Ωστόσο, λίγες είναι οι πραγματικές επενδύσεις που έχουν πραγματοποιηθεί στον κοινωνικό τομέα, και η συνεργασία με τους διεθνείς δωρητές προσκρούει σε εμπόδια όσον αφορά τον στρατηγικό σχεδιασμό. Στο πλαίσιο του διαλόγου για την άσκηση πολιτικής, η Επιτροπή δίνει έμφαση στην πολιτική απασχόλησης και στις κοινωνικές πολιτικές, και προτρέπει τις χώρες να καθορίσουν σαφείς και ρεαλιστικούς στόχους στους δύο αυτούς τομείς, καθώς και να στοχοθετήσουν και να ιεραρχήσουν καλύτερα τις κοινωνικές τους δαπάνες. Ανάλογα με τις ανάγκες, οι χώρες της διεύρυνσης θα πρέπει να οικειοποιηθούν τους στόχους της ευρωπαϊκής πλατφόρμας για την καταπολέμηση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού. Θα πρέπει να θεσπιστούν βιώσιμα μέτρα για την ένταξη όλων των ευάλωτων ομάδων στο ευρύτερο κοινωνικό σύνολο. Όσον αφορά τις ιδιαίτερα μειονεκτούσες ομάδες των Ρομά, η Επιτροπή έχει καλέσει τα Δυτικά Βαλκάνια και την Τουρκία να συνεργαστούν στο πλαίσιο των προγραμμάτων της ΕΕ για τους Ρομά, με τα οποία εξασφαλίζεται συστηματική παρακολούθηση της κοινωνικής τους ένταξης και προτείνονται σχετικές δράσεις. Η Επιτροπή έχει διοργανώσει σειρά σεμιναρίων για ζητήματα συνδεόμενα με τους Ρομά με σκοπό να ενθαρρύνει τις χώρες της περιοχής να επανεξετάσουν και να ενισχύσουν τα σχετικά εθνικά σχέδια δράσης και την εφαρμογή τους για την καταπολέμηση των διακρίσεων και την καλύτερη ένταξη των Ρομά, ιδίως στους τομείς της εκπαίδευσης, της απασχόλησης, της στέγασης και της υγείας. Οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων θα πρέπει να καταβάλουν εντατικές προσπάθειες για να διευκολύνουν τη ληξιαρχική εγγραφή των εκτοπισθέντων. Η βελτίωση της εκπαίδευσης και της κατάρτισης αποτελεί βασικό παράγοντα για τη διαρθρωτική αλλαγή προς τη βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη. Μέχρι στιγμής, το επίπεδο των επενδύσεων στον τομέα της εκπαίδευσης, των δεξιοτήτων και των τίτλων ήταν εν γένει χαμηλό και η περιφερειακή αναγνώριση των εθνικών τίτλων είναι ανεπαρκής. Τα συστήματα και οι υποδομές της δημόσιας εκπαίδευσης πρέπει να μεταρρυθμιστούν και απαιτούνται διεθνώς συγκρίσιμα προγράμματα εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης για την αντιμετώπιση της υφιστάμενης αναντιστοιχίας μεταξύ των αναγκών και των διαθέσιμων δεξιοτήτων. Η Επιτροπή έχει δεχθεί τη συμμετοχή των υποψηφίων χωρών στο στρατηγικό πλαίσιο «Εκπαίδευση και κατάρτιση 2020», στο οποίο η πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας και το Μαυροβούνιο δεν έχουν ακόμη προσχωρήσει. Η Επιτροπή πρότεινε να αναπτυχθεί πρόγραμμα εκπαίδευσης και κατάρτισης στα Δυτικά Βαλκάνια, το οποίο θα βασίζεται σε ανοιχτή μέθοδο συντονισμού ώστε να επιτρέπεται η συμμετοχή όλων των χωρών της διεύρυνσης. Με τον τρόπο αυτό θα ενισχυθεί ο διάλογος επί των βασικών προκλήσεων πολιτικής και θα διασφαλιστούν η εφαρμογή και η παρακολούθηση. Οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων έχουν κληθεί να συμμετάσχουν στις κεντρικές δραστηριότητες του προγράμματος της ΕΕ για τη δια βίου μάθηση. 2.5. Επέκταση των δικτύων μεταφοράς και ενέργειας Η βελτίωση της συνεργασίας με τις χώρες της διεύρυνσης στους τομείς της ενέργειας και των μεταφορών είναι προς το άμεσο όφελος των πολιτών και των επιχειρήσεων της ΕΕ. Η διασύνδεση των δικτύων μεταφορών και των ενεργειακών δικτύων αποτελεί καθοριστικό στοιχείο της συνεργασίας της ΕΕ με όλες τις γειτονικές χώρες που αποβλέπει στην προαγωγή της διατηρήσιμης οικονομικής ανάπτυξης, των εμπορικών και πολιτισμικών αλλαγών και της απασχόλησης, καθώς και στη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης. Στην περίπτωση των χωρών της διεύρυνσης, η συνεργασία αυτή αποβλέπει επίσης στην προετοιμασία τους για την πλήρη αποδοχή και εφαρμογή του κεκτημένου στους τομείς των μεταφορών και της ενέργειας. Λαμβανομένης υπόψη της στρατηγικής της θέσης στο σταυροδρόμι της Ευρώπης, της Μέσης Ανατολής και του Καυκάσου, η Τουρκία έχει αναπτύξει και ενισχύσει σταθερά τους δεσμούς της με την ΕΕ – όπως καταδεικνύουν οι πρόσφατες εξελίξεις στον τομέα της αεροπορίας, καθώς και ο ρόλος της στη δημιουργία του νότιου ευρωπαϊκού διαδρόμου φυσικού αερίου. Περαιτέρω ανάπτυξη των δεσμών αυτών θα ήταν προς όφελος αμφοτέρων των πλευρών. Ο νότιος ευρωπαϊκός διάδρομος φυσικού αερίου θα συμβάλει στην ασφάλεια εφοδιασμού της Ευρώπης με φυσικό αέριο, δεδομένου ότι θα διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην επέκταση των οδών εφοδιασμού και θα τονώσει τον ανταγωνισμό στη διεθνή αγορά αερίου. Η Επιτροπή υποστηρίζει οικονομικά την περαιτέρω ανάπτυξη των δικτύων μεταφορών στην Τουρκία, ιδίως όσον αφορά τις σιδηροδρομικές συνδέσεις υψηλής ταχύτητας και τον εκσυγχρονισμό των λιμενικών εγκαταστάσεων. Συγχρόνως, η Τουρκία θα πρέπει να ενθαρρυνθεί να επεκτείνει την εθνική της αγορά αερίου, με την αύξηση της ρευστότητας και της ευελιξίας των συμβάσεων. Η διαδικασία αυτή θα οδηγήσει στην ανάδυση «κόμβου ενεργειακού εφοδιασμού», με τον οποίο θα μπορούσε να επιτευχθεί μεγαλύτερη ενεργειακή ασφάλεια. Στα Δυτικά Βαλκάνια, έχει καθοριστεί περιφερειακό δίκτυο μεταφορών στο πλαίσιο του Παρατηρητηρίου Μεταφορών της Νοτιοανατολικής Ευρώπης (SEETO), το οποίο καταγράφει τα έργα προτεραιότητας με περιφερειακό ενδιαφέρον. Οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων συμμετέχουν, μαζί με τα κράτη μέλη της ΕΕ και άλλες ευρωπαϊκές χώρες, στη συμφωνία Κοινού Ευρωπαϊκού Αεροπορικού Χώρου που υπεγράφη το 2006. Η συνεργασία στον τομέα των μεταφορών προβλέπεται επίσης στο πλαίσιο της στρατηγικής για την περιοχή του Δούναβη. Από το 2008, η Επιτροπή διαπραγματεύεται με τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων τη δημιουργία Κοινότητας Μεταφορών, η οποία αποβλέπει στη δημιουργία ολοκληρωμένης αγοράς για τις υποδομές και τις χερσαίες, εσωτερικές πλωτές και θαλάσσιες μεταφορές. Οι διαπραγματεύσεις αυτές έχουν σχεδόν ολοκληρωθεί, αλλά ανακόπηκαν λόγω της διάστασης απόψεων για την ονομασία του Κοσσυφοπεδίου. Η Επιτροπή καλεί τα ενδιαφερόμενα μέρη να λάβουν τα αναγκαία μέτρα που θα επιτρέψουν την ταχεία ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων και την υπογραφή της Συνθήκης. Η Επιτροπή προτείνει να επανεξεταστούν τα διευρωπαϊκά δίκτυα της ΕΕ στον τομέα των μεταφορών (TEN-T) με σκοπό να βελτιωθούν οι συνδέσεις με τις χώρες που καλύπτονται από την πολιτική διεύρυνσης και την πολιτική γειτονίας[8]. Στον τομέα της ενέργειας, η ΕΕ επιδιώκει επίσης την ολοκλήρωση των δικτύων, ιδίως με την υποστήριξη της Ενεργειακής Κοινότητας, στην οποία συμμετέχουν η ΕΕ και τα κράτη μέλη της, τα Δυτικά Βαλκάνια στο σύνολό τους, καθώς και ορισμένες γειτονικές χώρες[9]. Η Ενεργειακή Κοινότητα, βασιζόμενη στους κανόνες της ΕΕ στον τομέα της ενέργειας, εγκαθιδρύει ανοιχτή, διαφανή και ανταγωνιστική περιφερειακή αγορά που διευκολύνει την προσέλκυση των επενδύσεων. Το κεκτημένο της Ενεργειακής Κοινότητας καλύπτει ήδη την εσωτερική αγορά ενέργειας, την ενεργειακή απόδοση, τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και ορισμένα μέρη του περιβαλλοντικού και κοινωνικού κεκτημένου, καθώς και του κεκτημένου στον τομέα του ανταγωνισμού. Θα επεκταθεί επίσης στα υποχρεωτικά αποθέματα πετρελαίου, πέραν των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας και αερίου. 3. Προοδοσ που έχει σημειωθεί στις χώρεσ τησ διεύρυνσησ και πρόγραμμα για το 2011-2012 3.1. Δυτικά Βαλκάνια Κροατία Οι διαπραγματεύσεις προσχώρησης της Κροατίας έκλεισαν τον περασμένο Ιούνιο. Τούτο οφείλεται στο γεγονός ότι η Κροατία εκπλήρωσε, το περασμένο έτος, τα εναπομένοντα κριτήρια αξιολόγησης για το κλείσιμο των κεφαλαίων, μεταξύ των οποίων συμπεριλαμβάνονται τα δύσκολα κεφάλαια του δικαστικού τομέα και των θεμελιωδών δικαιωμάτων, καθώς και της πολιτικής ανταγωνισμού. Η Κροατία έχει επιτύχει ουσιώδη αποτελέσματα στον τομέα της καταπολέμησης της διαφθοράς, έχει εγκαθιδρύσει νέο αντικειμενικό και διαφανές σύστημα για τον διορισμό των δικαστών και των εισαγγελέων, και έχει βελτιώσει αισθητά την εφαρμογή των προγραμμάτων παροχής στέγης στους πρόσφυγες που επιστρέφουν στη χώρα. Η αναδιάρθρωση των ναυπηγείων της που αντιμετώπιζαν δυσκολίες έχει σημειώσει ουσιώδη πρόοδο. Τα αποτελέσματα των διαπραγματεύσεων προσχώρησης θα ενσωματωθούν σε συνθήκη προσχώρησης που, όπως προβλέπεται από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ιουνίου, θα πρέπει να υπογραφεί έως το τέλος του έτους. Με τον τρόπο αυτό, η Κροατία θα μπορέσει να προσχωρήσει στην ΕΕ την 1η Ιουλίου 2013, με την επιφύλαξη ότι θα έχουν ολοκληρωθεί οι απαιτούμενες διαδικασίες κύρωσης. Η Κροατία έχει επιτύχει πολύ υψηλό επίπεδο προετοιμασίας για την ανάληψη των ευθυνών που συνεπάγεται η ιδιότητα του μέλους από τη στιγμή της προσχώρησης. Πληροί τα πολιτικά κριτήρια της Κοπεγχάγης και αναμένεται να εκπληρώσει τα οικονομικά κριτήρια και τα κριτήρια του κεκτημένου έως την 1η Ιουλίου 2013. Είναι αναγκαίο να διατηρηθεί ο ρυθμός αυτός. Η Κροατία πρέπει να εξακολουθήσει να βασίζεται στις μεταρρυθμίσεις που υλοποιήθηκαν κατά τις διαπραγματεύσεις προσχώρησης και στις ικανότητες που ανέπτυξε κατά την περίοδο αυτή. Η Επιτροπή θα παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς κατά πόσον τηρεί η Κροατία τις δεσμεύσεις που ανέλαβε στις διαπραγματεύσεις προσχώρησης και κατά πόσον συνεχίζει τις προετοιμασίες της για την ανάληψη των ευθυνών που συνεπάγεται η ιδιότητα του μέλους από τη στιγμή της προσχώρησης. Η παρακολούθηση θα εστιάζεται ιδίως στις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει η Κροατία στους ακόλουθους τομείς: δικαστικό σύστημα και θεμελιώδη δικαιώματα, δικαιοσύνη, ελευθερία και ασφάλεια, καθώς και πολιτική ανταγωνισμού. Η παρακολούθηση θα συνίσταται σε πίνακες παρακολούθησης που θα ενημερώνονται τακτικά, στον διάλογο στο πλαίσιο της Συμφωνίας Σταθεροποίησης και Σύνδεσης, σε αποστολές αξιολόγησης από ομοτίμους, στο προενταξιακό οικονομικό πρόγραμμα και σε δημοσιονομικές γνωστοποιήσεις. Η Επιτροπή θα δημοσιεύει εξαμηνιαίες αξιολογήσεις μέχρι την προσχώρηση της Κροατίας σχετικά με την εφαρμογή των δεσμεύσεων που ανέλαβε η χώρα στα κεφάλαια αυτά. Το φθινόπωρο του 2012, η Επιτροπή θα υποβάλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο συνολική έκθεση παρακολούθησης. Αν ανακύψουν, κατά τη διαδικασία παρακολούθησης, προβληματικά ζητήματα που δεν επιλυθούν από την Κροατία, η Επιτροπή απευθύνει, εφόσον είναι αναγκαίο, επιστολές έγκαιρης προειδοποίησης στις κροατικές αρχές και μπορεί να προτείνει στο Συμβούλιο να λάβει όλα τα κατάλληλα μέτρα ήδη πριν από τη στιγμή της προσχώρησης. Επιπλέον, όπως και στην πέμπτη διεύρυνση, η συνθήκη προσχώρησης περιέχει γενική οικονομική ρήτρα διασφάλισης, ρήτρα διασφάλισης της εσωτερικής αγοράς και ρήτρα διασφάλισης στον τομέα της δικαιοσύνης, της ελευθερίας και της ασφάλειας. Η Κροατία αναμένεται να εξακολουθήσει να διαδραματίζει δραστήριο ρόλο στην περιφερειακή συνεργασία των Δυτικών Βαλκανίων. Η Επιτροπή προσβλέπει στην υλοποίηση της συμφωνίας διαιτησίας για τις συνοριακές διαφορές μεταξύ της Σλοβενίας και της Κροατίας και υποστηρίζει τη δημιουργία και λειτουργία του διαιτητικού δικαστηρίου, όπως προβλέπεται στην εν λόγω συμφωνία. Η Επιτροπή χαιρετίζει τη δήλωση με την οποία η κροατική κυβέρνηση επιβεβαίωσε ότι θα υποστηρίξει τις υπόλοιπες χώρες της περιοχής στην πορεία τους προς την προσχώρηση στην ΕΕ, και ενθαρρύνει την Κροατία να διευθετήσει τα τελευταία διμερή ζητήματα με τους γείτονές της πριν από την προσχώρηση. Συγχρόνως, οι πολιτικοί ηγέτες θα πρέπει να αποφεύγουν δηλώσεις και να λαμβάνουν μέτρα που θα μπορούσαν να θέσουν σε αμφισβήτηση τη σημασία της συμφιλίωσης ή να αγνοήσουν τη σοβαρότητα των εγκλημάτων πολέμου. Η πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας Οι κοινοβουλευτικές εκλογές του Ιουνίου στην πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας διεξήχθησαν ως επί το πλείστον σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα, και η χώρα συνεχίζει τις μεταρρυθμίσεις της σε σχέση με την προσχώρηση. Η κυβέρνηση συνασπισμού παρέμεινε σταθερή. Η χώρα εξακολουθεί να ανταποκρίνεται επαρκώς στα πολιτικά κριτήρια. Παρότι έχει επιτευχθεί σχετική πρόοδος όσον αφορά τη μεταρρύθμιση του Κοινοβουλίου, του δικαστικού τομέα, της δημόσιας διοίκησης και του σεβασμού και της προστασίας των μειονοτήτων, τα κυριότερα προβλήματα εξακολουθούν να υπάρχουν. Απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες ιδίως όσον αφορά την ελευθερία έκφρασης των μέσων ενημέρωσης, την ανεξαρτησία του δικαστικού σώματος, τη μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης και την καταπολέμηση της διαφθοράς. Οι προσπάθειες συνεργασίας των πολιτικών δυνάμεων πρέπει να ενισχυθούν. Η χώρα εξακολουθεί να πληροί τις δεσμεύσεις της στο πλαίσιο της Συμφωνίας Σταθεροποίησης και Σύνδεσης (ΣΣΣ). Η Επιτροπή διατηρεί την πρότασή της για τη μετάβαση στο δεύτερο στάδιο της σύνδεσης, όπως προβλέπει η ΣΣΣ και παροτρύνει το Συμβούλιο να ενεργήσει προς την κατεύθυνση αυτή χωρίς καθυστέρηση. Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι το Συμβούλιο δεν ήταν σε θέση να δώσει συνέχεια στη σύσταση που είχε διατυπώσει το 2009 για την έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας. Η μετάβαση της χώρας αυτής στο επόμενο στάδιο της διαδικασίας προσχώρησης θα είναι προς όφελος του ρυθμού των μεταρρυθμίσεων και των συνθηκών των διεθνοτικών σχέσεων, και θα έχει θετικές επιπτώσεις στην περιοχή. Η διαφορά μεταξύ της Ελλάδας και της πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας σχετικά με την ονομασία της τελευταίας εκκρεμεί εδώ και δύο περίπου δεκαετίες. Από τη δεκαετία του 1990 έχει αρχίσει διάλογος υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών και από το 2009 διεξάγονται διμερείς επαφές, μεταξύ άλλων σε επίπεδο πρωθυπουργών. Ωστόσο, οι διαδικασίες αυτές δεν έχουν ακόμη αποφέρει αποτελέσματα. Η διατήρηση σχέσεων καλής γειτονίας, καθώς και η διαπραγμάτευση και η εξεύρεση αμοιβαίως αποδεκτής λύσης για το ζήτημα της ονομασίας, υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών, παραμένουν καθοριστικό στοιχείο. Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι είναι αναγκαίο να διπλασιαστούν οι προσπάθειες για την εξεύρεση λύσης το συντομότερο δυνατό. Υπενθυμίζει επίσης ότι θα πρέπει να αποτρέπονται ενέργειες και δηλώσεις που μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά τις σχέσεις καλής γειτονίας. Η επίλυση του ζητήματος της ονομασίας έχει καθυστερήσει πολύ. Μαυροβούνιο Τον Δεκέμβριο του 2010, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο χορήγησε το καθεστώς της υποψήφιας χώρας στο Μαυροβούνιο και ενέκρινε τις επτά βασικές προτεραιότητες για την έναρξη των διαπραγματεύσεων προσχώρησης που είχαν καθοριστεί στη Γνώμη της Επιτροπής για την αίτηση προσχώρησης του Μαυροβουνίου στην ΕΕ. Από την έκδοση της Γνώμης και μετά, το Μαυροβούνιο σημείωσε ικανοποιητική πρόοδο όσον αφορά την εκπλήρωση των πολιτικών κριτηρίων της Κοπεγχάγης, επιτυγχάνοντας γενικά ικανοποιητικά αποτελέσματα, ιδίως όσον αφορά την εκπλήρωση των βασικών προτεραιοτήτων που είχαν καθοριστεί. Το νομοθετικό και θεσμικό πλαίσιο βελτιώθηκε προκειμένου να ενισχυθούν οι εργασίες του Κοινοβουλίου, το εκλογικό πλαίσιο, ο επαγγελματισμός και η αποπολιτικοποίηση της δημόσιας διοίκησης, η ανεξαρτησία και η υποχρέωση λογοδοσίας του δικαστικού σώματος, η καταπολέμηση της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος, η ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και η συνεργασία με την κοινωνία των πολιτών. Ωστόσο, απαιτούνται εντατικές προσπάθειες για την περαιτέρω ανάπτυξη του μητρώου αποτελεσμάτων στον τομέα του κράτους δικαίου, ιδίως όσον αφορά τις περιπτώσεις διαφθοράς σε υψηλό επίπεδο και το οργανωμένο έγκλημα. Θετικά μέτρα έχουν επίσης ληφθεί όσον αφορά τις πολιτικές κατά των διακρίσεων και τη βελτίωση της κατάστασης των εκτοπισθέντων. Τα αποτελέσματα αυτά θα πρέπει τώρα να υλοποιηθούν με την έμπρακτη μείωση των διακρίσεων έναντι των ευάλωτων ομάδων, συμπεριλαμβανομένων των εκτοπισθέντων. Η Επιτροπή θα δώσει ιδιαίτερη προσοχή στην παρακολούθηση της προόδου του Μαυροβουνίου στους τομείς του κράτους δικαίου και της εξάλειψης των διακρίσεων, ώστε να διατηρήσει τη δυναμική των μεταρρυθμίσεων στους τομείς αυτούς, και θα εξακολουθήσει να υποστηρίζει το Μαυροβούνιο στην υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων που συνδέονται με την ΕΕ. Αλβανία Στην εγχώρια πολιτική σκηνή της Αλβανίας εξακολούθησαν να κυριαρχούν σε μεγάλο βαθμό η πολιτική στασιμότητα και οι συνεχιζόμενες αντιπαραθέσεις. Βίαιες συμπλοκές μεταξύ των αντικυβερνητικών διαδηλωτών και της αστυνομίας προκάλεσαν τον θάνατο τεσσάρων ατόμων οξύνοντας το κλίμα δυσπιστίας μεταξύ των πολιτικών δυνάμεων, καθώς και έναντι ορισμένων κρατικών θεσμών. Οι δημοτικές εκλογές του Μαΐου, παρότι κρίθηκαν ανταγωνιστικές και διαφανείς, στιγματίστηκαν από ελλείψεις που πρέπει να διορθωθούν. Ειδικότερα, η διαμάχη όσον αφορά την καταμέτρηση ψηφοδελτίων που βρέθηκαν σε λάθος κάλπη κατά την εκλογή του δημάρχου των Τιράνων αύξησε την πόλωση μεταξύ της κυβερνώσας πλειοψηφίας και της αντιπολίτευσης. Είναι επιτακτικά αναγκαίο τώρα οι πολιτικές δυνάμεις της Αλβανίας να αποκαταστήσουν και να διατηρήσουν επίπεδο πολιτικού διαλόγου που θα επιτρέψει την ορθή λειτουργία των βασικών δημοκρατικών θεσμών, ιδίως του Κοινοβουλίου, και να προχωρήσουν στην πορεία ολοκλήρωσης προς την ΕΕ. Οι σημαντικές ανεπάρκειες που επισημάνθηκαν στις τελευταίες δύο εκλογές απαιτούν συνολική μεταρρύθμιση του εκλογικού συστήματος που θα βασίζεται στις συμβουλές ανεξάρτητων εξωτερικών εμπειρογνωμόνων και στη συναίνεση μεταξύ των πολιτικών κομμάτων. Τα δύο κυριότερα πολιτικά κόμματα δέχθηκαν την πρόταση της ΕΕ να αρχίσουν εκ νέου εποικοδομητικό διάλογο σχετικά με τις προτεραιότητες της χώρας όσον αφορά την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Είναι επιτακτικά αναγκαίο τώρα για τα πολιτικά κόμματα της Αλβανίας να αναλάβουν διαρθρωμένη και σταθερή διαδικασία συνεργασίας για τις ευρωπαϊκές μεταρρυθμίσεις. Η ακολουθητέα πορεία θα πρέπει να περιλαμβάνει διαδικασία κοινής επανεξέτασης και θέσπισης σχεδίου δράσης για να υπάρξει ανταπόκριση στις συστάσεις που διατυπώθηκαν στη Γνώμη της Επιτροπής και χρονοδιάγραμμα για τις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις, ιδίως όσον αφορά τη λειτουργία του Κοινοβουλίου και τις εκλογές. Σε γενικές γραμμές, η Αλβανία σημείωσε περιορισμένη πρόοδο όσον αφορά την εκπλήρωση των πολιτικών κριτηρίων προσχώρησης στην ΕΕ και τις δώδεκα βασικές προτεραιότητες για την έναρξη των διαπραγματεύσεων προσχώρησης που είχαν προσδιοριστεί στη Γνώμη της Επιτροπής η οποία εγκρίθηκε από το Συμβούλιο του Δεκεμβρίου 2010. Σημειώθηκε κάποια πρόοδος όσον αφορά την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος, τη βελτίωση της μεταχείρισης των φυλακισμένων και τα δικαιώματα του παιδιού, αλλά η πρόοδος παραμένει ανεπαρκής όσον αφορά το δικαστικό σώμα, την πολιτική κατά της διαφθοράς, τα δικαιώματα ιδιοκτησίας και τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης της κοινότητας των Ρομά, καθώς και τις εργασίες που απαιτούνται για την κοινοβουλευτική διαδικασία και τις εκλογές. Η Αλβανία άρχισε να θέτει σε εφαρμογή σχέδιο δράσης για να ανταποκριθεί στις συστάσεις που διατυπώθηκαν στη Γνώμη της Επιτροπής. Ωστόσο, απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες για να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα και η πληρότητα των προβλεπόμενων δράσεων, ιδίως όσον αφορά τη στενή συνεργασία με την αντιπολίτευση. Η Αλβανία θα πρέπει να καταβάλει σταθερές προσπάθειες και να επιτύχει απτή πρόοδο σε όλους αυτούς τους τομείς πριν μπορέσει η Επιτροπή να συστήσει τη χορήγηση καθεστώτος υποψήφιας χώρας και την έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την ΕΕ. Η Αλβανία εξακολούθησε να εφαρμόζει απρόσκοπτα τη Συμφωνία Σταθεροποίησης και Σύνδεσης. Τον Δεκέμβριο του 2010, χορηγήθηκε στους αλβανούς πολίτες απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης εισόδου στον χώρο Σένγκεν, χάρη στην ικανοποιητική έκβαση του διαλόγου για την ελευθέρωση του καθεστώτος των θεωρήσεων. Η Επιτροπή έχει δεσμευθεί να συνεχίσει να υποστηρίζει την Αλβανία για την επίτευξη των μεταρρυθμίσεων που συνδέονται με την ΕΕ, καθώς και των κυριότερων προτεραιοτήτων που έχουν διατυπωθεί στη Γνώμη. Βοσνία-Ερζεγοβίνη Στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, οι δράσεις των πολιτικών εκπροσώπων εξακολουθούν να αντανακλούν την απουσία κοινής αντίληψης για τη γενική πορεία και το μέλλον της χώρας, καθώς και για το θεσμικό της πλαίσιο. Δεν έχει εξευρεθεί συναίνεση για τη διασφάλιση και τη βελτίωση της λειτουργίας των θεσμικών οργάνων που θα κατοχυρώνει ταυτόχρονα τα συμφέροντα των πληθυσμών που απαρτίζουν τη χώρα, ενόψει ιδίως των ευρέως αποδεκτών προσδοκιών της χώρας να προσχωρήσει στην ΕΕ. Μετά τις εκλογές του Οκτωβρίου 2010, δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί η διαδικασία σύστασης εκτελεστικών και νομοθετικών αρχών και ο σχηματισμός της κυβέρνησης σε κεντρικό επίπεδο. Οι σημαντικές αυτές καθυστερήσεις εμποδίζουν την εφαρμογή των ιδιαίτερα αναγκαίων για τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη μεταρρυθμίσεων που θα της επιτρέψουν να σημειώσει περαιτέρω πρόοδο προς την ΕΕ. Η ενταξιακή διαδικασία στην ΕΕ απαιτεί λειτουργικά θεσμικά όργανα σε όλα τα επίπεδα και αποτελεσματικό συντονιστικό μηχανισμό για τη διαχείριση των σχέσεων με την ΕΕ, ούτως ώστε να μπορεί η χώρα να εκφράζεται με μία φωνή. Ως εκ τούτου, ο γενικός ρυθμός των μεταρρυθμίσεων ήταν πολύ αργός. Έχουν επιτευχθεί ορισμένα αποτελέσματα, ιδίως εκείνα που επέτρεψαν να χορηγηθεί απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης εισόδου στην ΕΕ για τους πολίτες της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης τον Δεκέμβριο του 2010. Τον Ιούνιο, η ηγεσία της χώρας συμφώνησε να αρχίσει διαρθρωμένο διάλογο με την ΕΕ σχετικά με τη δικαιοσύνη, στο πλαίσιο της Διαδικασίας Σταθεροποίησης και Σύνδεσης, ο οποίος αποσκοπεί στην εξασφάλιση ανεξάρτητου, αποτελεσματικού, αμερόληπτου και υπόλογου δικαστικού συστήματος. Η συμμόρφωση με την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση της ενδιάμεσης συμφωνίας και της Συμφωνίας Σταθεροποίησης και Σύνδεσης. Εν προκειμένω, η συνεχής καθυστέρηση της εναρμόνισης του συντάγματος με την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για τις εθνοτικές διακρίσεις όσον αφορά την εκπροσώπηση στα θεσμικά όργανα της χώρας εξακολουθεί να αποτελεί ιδιαίτερα ανησυχητικό ζήτημα[10]. Πρέπει να δημιουργηθεί αξιόπιστη διαδικασία για να ληφθεί υπόψη η απόφαση του ΕΔΑΔ, καθώς και να θεσπιστεί νόμος για τις κρατικές ενισχύσεις στο κεντρικό επίπεδο του κράτους. Πρέπει επίσης να σημειωθεί πρόοδος για τη θέσπιση κρατικού νόμου περί απογραφής, καθώς και να επισπευσθούν οι μεταρρυθμίσεις για να διευκολυνθεί η διαδικασία ολοκλήρωσης της χώρας με την ΕΕ. Η θέσπιση του σφαιρικού δημοσιονομικού πλαισίου αποτελεί προτεραιότητα για τη δημοσιονομική διατηρησιμότητα. Το σύστημα διακυβέρνησης της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης εξακολουθεί να απαιτεί διεθνή παρουσία με εκτελεστική εντολή. Όσον αφορά την τελική απόφαση για το καθεστώς της περιφέρειας Brčko, έναν από τους στόχους και τους όρους για το κλείσιμο του Γραφείου του Υπάτου Εκπροσώπου[11], σημειώθηκε πρόοδος όσον αφορά τη διευθέτηση του προβλήματος παροχής ηλεκτρισμού. Απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες για να εκπληρωθούν οι λοιποί στόχοι που βρίσκονται σε εκκρεμότητα, για να διευκολυνθεί η μετάβαση μιας χώρας με διεθνές σύστημα διακυβέρνησης και ασφάλειας προς μια χώρα με εθνικά θεσμικά όργανα με πλήρη κυριότητα της πολιτικής και νομοθετικής διαδικασίας, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις τις οποίες πρέπει να πληροί μια χώρας που επιθυμεί να γίνει μέλος της ΕΕ. Μεταξύ όλων των θεμάτων αυτών, η ανάγκη διασφάλισης σταθερού πολιτικού περιβάλλοντος αποτελεί πρωταρχική προτεραιότητα. Η καθιέρωση διαρθρωμένου διαλόγου σχετικά με τη δικαιοσύνη, καθώς και η πείρα που έχει αντληθεί από τις μεταρρυθμίσεις που διεξήχθησαν στο πλαίσιο της διαδικασίας ελευθέρωσης των θεωρήσεων υποδεικνύουν την ακολουθητέα οδό: με τη θέσπιση της ευρωπαϊκής προσέγγισης διαλόγου και συμβιβασμού και με την εστίαση στο θεματολόγιο της ΕΕ, η χώρα θα είναι σε θέση να περάσει σταδιακά από την παράλυση και την αντιπαράθεση στη συνεργασία, και από το σύστημα διεθνούς επιτήρησης στο μέλλον της με την ΕΕ. Η ΕΕ έχει ενισχύσει τον ρόλο της στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, με την ανάληψη καθηκόντων από τον πρώτο αποκλειστικό εκπρόσωπο της ΕΕ στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη. Η ΕΕ θα εξακολουθήσει να ενισχύει την παρεχόμενη στήριξή της προς τα εθνικά θεσμικά όργανα για την υλοποίηση των στόχων του θεματολογίου ΕΕ, σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Συμβουλίου του Μαρτίου 2011. Σερβία Παράλληλα με την παρούσα ανακοίνωση, η Επιτροπή εξέδωσε τη Γνώμη της σχετικά με την αίτηση προσχώρησης της Σερβίας στην ΕΕ. Τα συμπεράσματα και οι συστάσεις της Γνώμης περιλαμβάνονται στο παράρτημα της παρούσας ανακοίνωσης. Κοσσυφοπέδιο Σε περίοδο πρόωρων κοινοβουλευτικών εκλογών και μακροσκελούς εκλογικής διαδικασίας για την ανάδειξη νέου Προέδρου από το Κοινοβούλιο, σημειώθηκε μικρή πρόοδος όσον αφορά το πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων. Οι ίδιες οι εκλογές χαρακτηρίστηκαν από σοβαρές ανεπάρκειες που πρέπει να διευθετηθούν. Το συνταγματικό δικαστήριο διαδραμάτισε θετικό ρόλο με τον τρόπο άσκησης των αρμοδιοτήτων του. Η νέα κυβέρνηση επέδειξε προσήλωση στην ευρωπαϊκή προοπτική του Κοσσυφοπεδίου, συν τοις άλλοις με σταθερές προσπάθειες σε τομείς όπως οι θεωρήσεις και το εμπόριο, καθώς και με τη σύσταση Εθνικού Συμβουλίου για την Ένταξη στην ΕΕ. Το νέο Κοινοβούλιο άρχισε πρόσφατα να ψηφίζει τη σχετική νομοθεσία για τη δρομολόγηση βασικών μεταρρυθμίσεων. Πρέπει να καταβληθούν πολύ περισσότερες προσπάθειες για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος και της διαφθοράς. Η δημόσια διοίκηση παρουσιάζει αδυναμίες και η εφαρμογή της δικαστικής μεταρρύθμισης εξακολουθεί να αποτελεί πρόκληση. Μετά την έκδοση του ψηφίσματος της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών τον Σεπτέμβριο του 2010, δρομολογήθηκε διάλογος μεταξύ του Βελιγραδίου και της Πρίστινας υπό την αιγίδα της ΕΕ. Ο διάλογος αυτός αποβλέπει στην προαγωγή της συνεργασίας, στην επίτευξη προόδου στην πορεία προς την ΕΕ και στη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης του πληθυσμού. Ο διάλογος αυτός διεξήχθη σε γενικά εποικοδομητικό πνεύμα μέχρι τον Σεπτέμβριο και οδήγησε σε συμφωνίες σχετικά με διάφορα θέματα: ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων και των προσώπων, ληξιαρχικά μητρώα και κτηματολόγιο. Οι εποικοδομητικές αυτές προσπάθειες πρέπει να συνεχιστούν και να επιτρέψουν να γίνουν περισσότερα βήματα προς την εξομάλυνση των σχέσεων. Οι συμφωνίες που έχουν επιτευχθεί πρέπει να εφαρμοστούν καλή τη πίστει. Η ενσωμάτωση των Σέρβων του Κοσσυφοπεδίου στα νότια του ποταμού Ibër/Ibar έχει βελτιωθεί. Οι Σέρβοι του Κοσσυφοπεδίου έλαβαν μέρος στην απογραφή του πληθυσμού του Κοσσυφοπεδίου και το ποσοστό συμμετοχής τους στις πρόσφατες βουλευτικές εκλογές αυξήθηκε. Αντίθετα, στο βόρειο μέρος του Κοσσυφοπεδίου, οι εντάσεις και τα επεισόδια μεταξύ των διαφόρων εθνοτήτων συνεχίζονται. Χωριστές δομές Σέρβων, υποστηριζόμενες από το Βελιγράδι, τάχθηκαν κατά της απογραφής και ενεθάρρυναν την αποχή στις εκλογές που διοργάνωσαν οι αρχές του Κοσσυφοπεδίου. Η Επιτροπή προτρέπει όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη στο Κοσσυφοπέδιο να κατευνάσουν τις εντάσεις και να συνεργαστούν πλήρως με την EULEX. Η επιδίωξη λύσεων με τον διάλογο και η απόρριψη μονομερών δράσεων και βιαιοτήτων αποτελούν τη μοναδική λύση για να προχωρήσει εμπρός το Κοσσυφοπέδιο. Η Επιτροπή καλεί όλους τους παράγοντες να εγκαταλείψουν τη βία και να απόσχουν από κάθε μέτρο που απειλεί τη σταθερότητα. Το Κοσσυφοπέδιο συμμερίζεται την ευρωπαϊκή προοπτική των Δυτικών Βαλκανίων. Τον Μάρτιο, η Επιτροπή εξέδωσε πρόταση για συμφωνία-πλαίσιο που επιτρέπει στο Κοσσυφοπέδιο να συμμετάσχει σε προγράμματα της ΕΕ, μία από τις βασικές πρωτοβουλίες που ανήγγειλε στην ανακοίνωση του 2009 για το Κοσσυφοπέδιο[12]. Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να υποστηρίζει τις προσπάθειες του Κοσσυφοπεδίου για την επίτευξη των άλλων δύο βασικών στόχων: την ελευθέρωση των θεωρήσεων και τη σύναψη εμπορικής συμφωνίας με την ΕΕ, καθώς και άλλες μεταρρυθμιστικές προσπάθειες για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής προοπτικής. Η Επιτροπή θα επανεξετάσει την ανακοίνωση που εξέδωσε το 2009 για να διασφαλίσει ότι το Κοσσυφοπέδιο μπορεί να εξακολουθήσει να συμμετέχει στη διαδικασία προσχώρησης στην ΕΕ, και προτείνει να αρχίσει διαρθρωμένος διάλογος με το Κοσσυφοπέδιο για το κράτος δικαίου. Η Επιτροπή υπογραμμίζει επίσης τη σημασία που ενέχει για το Κοσσυφοπέδιο η δρομολόγηση συνολικού προγράμματος για το βόρειο μέρος της χώρας. 3.2. Τουρκία Με τη δυναμική οικονομία της, τον σημαντικό περιφερειακό ρόλο της και τη συνεισφορά της στην εξωτερική πολιτική και την ενεργειακή ασφάλεια της ΕΕ, η Τουρκία αποτελεί χώρα κλειδί για την ασφάλεια και την ευημερία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Όσον αφορά το εμπόριο και τις ξένες επενδύσεις, έχει ήδη ενσωματωθεί σε μεγάλο βαθμό στην ΕΕ χάρη στην τελωνειακή ένωση. Η χώρα έχει καταστεί σημαντική βιομηχανική πλατφόρμα για πολλές πρωτοπόρους ευρωπαϊκές εταιρείες και, ως εκ τούτου, αποτελεί πολύτιμη συνιστώσα της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας. Η μεγάλη αύξηση του ΑΕΠ της Τουρκίας, το οποίο ανήλθε σε 9% το 2010 και προβλέπεται να διαμορφωθεί σε 6,1% το τρέχον έτος, καθώς και η συμμετοχή της στη G-20, ενισχύουν ακόμη περισσότερο την οικονομική σημασία της χώρας. Η συνεισφορά της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση σε πολλούς καθοριστικούς τομείς θα εξασφαλιστεί πλήρως μόνο με ενεργό και αξιόπιστη διαδικασία προσχώρησης. Η διαδικασία αυτή πρέπει να τηρεί τις δεσμεύσεις που έχουν αναληφθεί με την ΕΕ και τις προϋποθέσεις που έχουν καθοριστεί. Είναι απαραίτητο να συνεχίσει η Τουρκία τις μεταρρυθμίσεις της για την εκπλήρωση των πολιτικών κριτηρίων της προσχώρησης. Η δημιουργία ειδικού υπουργείου για υποθέσεις ΕΕ αποτελεί ενθαρρυντικό μήνυμα προς την κατεύθυνση αυτή. Ενώ έχει σημειωθεί ουσιώδης πρόοδος κατά την τελευταία δεκαετία, απαιτούνται σημαντικές περαιτέρω προσπάθειες για να διασφαλιστούν εμπράκτως τα θεμελιώδη δικαιώματα, ιδίως η ελευθερία έκφρασης, τα δικαιώματα της γυναίκας και η ελευθερία θρησκεύματος. Η πρόσφατη έκδοση του νόμου για τα Ευαγή Ιδρύματα (Βακούφια), που διευκολύνει την ανάκτηση των περιουσιών τους οι οποίες είχαν κατασχεθεί, αποτελεί σημαντικό βήμα προόδου. Η Επιτροπή είναι έτοιμη να παράσχει περαιτέρω βοήθεια στην Τουρκία για την προώθηση των αναγκαίων μεταρρυθμίσεων, ιδίως όσον αφορά μια διαδικασία συνταγματικής μεταρρύθμισης χωρίς αποκλεισμούς. Μετά τα γεγονότα που σημειώθηκαν στη βόρεια Αφρική και τη Μέση Ανατολή, η Τουρκία συνεχίζει να ενισχύει τη διπλωματική της δράση. Επιπλέον, επιβεβαιώνεται ως εποικοδομητικός εταίρος στα Δυτικά Βαλκάνια. Ως σταθερό κράτος με δημοκρατικούς θεσμούς, μια ταχεία αναπτυσσόμενη οικονομία και ως υποψήφια χώρα που διαπραγματεύεται την προσχώρησή της στην ΕΕ, η Τουρκία μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο επεκτείνοντας τη σταθερότητα και υποστηρίζοντας τις μεταρρυθμίσεις μεταξύ των γειτόνων της, που είναι επίσης γείτονες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ΕΕ εμβαθύνει περαιτέρω τον πολιτικό της διάλογο με την Τουρκία για θέματα εξωτερικής πολιτικής αμοιβαίου ενδιαφέροντος. Στο σημερινό πλαίσιο, είναι σημαντικό να αναπτυχθεί περαιτέρω ο διάλογος αυτός ως συμπλήρωμα της διαδικασίας προσχώρησης, και να επιδιωχθεί μεγαλύτερος συντονισμός. Με βάση την πρόοδο που έχει επιτευχθεί μεταξύ των ηγετών των δύο κοινοτήτων υπό την αιγίδα του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών για εξεύρεση συνολικής λύσης του Κυπριακού, η Τουρκία ενθαρρύνεται να ενισχύσει, με συγκεκριμένα βήματα, τη δέσμευσή της και τη συνεισφορά της στις ομιλίες αυτές. Μια συνολική λύση είναι προς όφελος όλων των πλευρών, δεδομένου ότι θα ενισχύσει τη σταθερότητα στη νοτιοανατολική Μεσόγειο, θα προσφέρει νέες οικονομικές ευκαιρίες και θα δώσει ισχυρή ώθηση στις διαπραγματεύσεις προσχώρησης στην ΕΕ, οι οποίες έχουν φθάσει σε κρίσιμο σημείο. Η Επιτροπή ανησυχεί για τις πρόσφατες εντάσεις στις σχέσεις μεταξύ Τουρκίας και Κύπρου. Υπενθυμίζει την έκκληση του Συμβουλίου να αποφευχθεί κάθε είδους απειλή, πηγή τριβών ή πράξης που θα μπορούσε να πλήξει τις σχέσεις καλής γειτονίας και την ειρηνική διευθέτηση των διαφορών. Η ΕΕ έχει υπογραμμίσει επίσης όλα τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών μελών της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος σύναψης διμερών συμφωνιών, σύμφωνα με το κεκτημένο της ΕΕ και το διεθνές δίκαιο, καθώς και τη σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το δίκαιο της θάλασσας. Σύμφωνα με τις επανειλημμένες θέσεις του Συμβουλίου και της Επιτροπής κατά τα τελευταία έτη, η Επιτροπή δηλώνει εκ νέου ότι είναι επιτακτικά αναγκαίο να εκπληρώσει η Τουρκία την υποχρέωσή της για την πλήρη εφαρμογή του πρόσθετου πρωτοκόλλου και να σημειώσει πρόοδο προς την εξομάλυνση των διμερών σχέσεών της με την Κυπριακή Δημοκρατία. Επίσης, κάνει έκκληση για την αποφυγή κάθε είδους απειλής, πηγής τριβών ή πράξης που μπορεί να πλήξει τις σχέσεις καλής γειτονίας και την ειρηνική διευθέτηση των διαφορών. Η ΕΕ θα εξακολουθήσει να παρακολουθεί και να εξετάζει την πρόοδο ως προς τα ζητήματα αυτά, σύμφωνα με τις σχετικές αποφάσεις του Συμβουλίου. Η Τουρκία πρέπει να επισπεύσει τις προσπάθειές της για να επιλύσει τα διμερή ζητήματα που εκκρεμούν με τους γείτονές της, ιδίως τις συνοριακές διαφορές. Η Ελλάδα έχει προβεί σε πολλές επίσημες καταγγελίες για συνέχιση των παραβιάσεων των χωρικών υδάτων της και του εναέριου χώρου της από την Τουρκία, μεταξύ άλλων με τις πτήσεις πάνω από ελληνικά νησιά. Η Επιτροπή θα καταβάλει προσπάθειες για τη δρομολόγηση νέου «ενάρετου» κύκλου στη διαδικασία προσχώρησης με την Τουρκία. Με βάση ρεαλιστική προσέγγιση και με την ενσωμάτωση συγκεκριμένων μέτρων σε τομείς κοινού ενδιαφέροντος, μια κοινή αντίληψη των περιορισμών και την αναζήτηση προόδου για την ευθυγράμμιση της Τουρκίας με την ΕΕ, θα πρέπει να αναπτυχθεί νέο και θετικό πρόγραμμα ώστε να επιτραπεί η ανάπτυξη περισσότερο εποικοδομητικών και θετικών σχέσεων. Το πρόγραμμα αυτό θα πρέπει να καλύπτει ευρύ φάσμα τομέων, συν τοις άλλοις εντατικό διάλογο και συνεργασία για τις πολιτικές μεταρρυθμίσεις, το καθεστώς θεωρήσεων , την κινητικότητα και τη μετανάστευση, την ενέργεια, την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, την περαιτέρω συμμετοχή της Τουρκίας σε κοινοτικά προγράμματα, όπως το πρόγραμμα «Η Ευρώπη για τους πολίτες», την αδελφοποίηση πόλεων, καθώς και το εμπόριο και την τελωνειακή ένωση ώστε να εξαλειφθούν οι σημερινές εμπορικές τριβές, να επιδιωχθεί στενότερη συνεργασία στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για τις συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών και να διερευνηθούν νέοι δρόμοι για την πλήρη αξιοποίηση του κοινού οικονομικού δυναμικού της ΕΕ και της Τουρκίας. Παράλληλα με τις διαπραγματεύσεις προσχώρησης, η Επιτροπή σκοπεύει να ενισχύσει τη συνεργασία της με την Τουρκία για να υποστηρίξει τις προσπάθειες της χώρας όσον αφορά τη συνέχιση των μεταρρυθμίσεων και την ευθυγράμμισή της με το κεκτημένο, στα κεφάλαια ιδίως στα οποία δεν μπορούν να αρχίσουν προς το παρόν διαπραγματεύσεις προσχώρησης. Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να ενημερώνει το Συμβούλιο, αμέσως μόλις θεωρήσει ότι η Τουρκία έχει εκπληρώσει τα σχετικά κριτήρια αξιολόγησης[13]. 3.3. Ισλανδία Η Ισλανδία συνεχίζει να ανακάμπτει από την χρηματοπιστωτική και οικονομική κατάρρευση της περιόδου 2008/2009. Η πολιτική κατάσταση παρέμεινε σταθερή, παρότι η κυβέρνηση συνασπισμού δοκιμάστηκε επανειλημμένως και η κοινοβουλευτική πλειοψηφία της μειώθηκε. Η διαδικασία προσχώρησης της Ισλανδίας συνεχίστηκε και η εξέταση της ισλανδικής νομοθεσίας ολοκληρώνεται. Το ήδη υψηλό επίπεδο ολοκλήρωσης της χώρας με την ΕΕ σε ευρύ φάσμα τομέων πολιτικής αποτελεί σημαντικό πλεονέκτημα στη διαδικασία αυτή. Η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη τις ιδιαιτερότητες και τις προσδοκίες της Ισλανδίας στο πλαίσιο της υφιστάμενης προσέγγισης για τις διαπραγματεύσεις προσχώρησης και της πλήρους διασφάλισης των αρχών και του κεκτημένου της Ένωσης. Η συνέχιση ανοιχτών και εποικοδομητικών εργασιών θα οδηγήσει σε λύσεις που θα αντανακλούν το υψηλό επίπεδο συνεργασίας μεταξύ της ΕΕ και των ισλανδικών αρχών. Με βάση τις εκτιμήσεις αυτές, ξεκίνησαν οι διαπραγματεύσεις προσχώρησης για συγκεκριμένα κεφάλαια διαπραγμάτευσης. Άνοιξαν τέσσερα κεφάλαια, εκ των οποίων δύο έχουν κλείσει προσωρινά. Λαμβανομένου υπόψη του γενικά ικανοποιητικού επιπέδου εναρμόνισης, ιδίως όσον αφορά τα κεφάλαια που καλύπτονται από τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΟΧ) και τις συμφωνίες Σένγκεν, οι διαπραγματεύσεις θα πρέπει να μπορέσουν να προχωρήσουν ικανοποιητικά. Η Ισλανδία θα πρέπει να εκπληρώσει τις υφιστάμενες υποχρεώσεις της, όπως τις υποχρεώσεις που έχει επισημάνει η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ (ΕΑΕ) δυνάμει της συμφωνίας ΕΟΧ. Έχουν ξεκινήσει οι επικοινωνιακές δραστηριότητες που αποβλέπουν στην προώθηση τεκμηριωμένου διαλόγου σχετικά με τη διαδικασία προσχώρησης της Ισλανδίας. Η προσχώρηση στην ΕΕ παραμένει αμφιλεγόμενο ζήτημα στην Ισλανδία. Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να παρέχει τη βοήθειά της στον τομέα της ενημέρωσης και των διαπροσωπικών επαφών. 4. Υποστήριξη της διαδικασίας διεύρυνσης 4.1. Χρηματοδοτική βοήθεια Η Επιτροπή παρέχει χρηματοδοτική και τεχνική βοήθεια στις χώρες της διεύρυνσης κατά την προετοιμασία τους για την προσχώρηση. Η βοήθεια παρέχεται κυρίως στο πλαίσιο του μηχανισμού προενταξιακής βοήθειας (ΜΠΒ), του οποίου το συνολικό κονδύλιο για την περίοδο 2007-2013 ανέρχεται σε 11,6 δισ. ευρώ[14]. Από το 2010 και μετά, η Επιτροπή αναπροσανατολίζει σταδιακά τη χρηματοδοτική βοήθεια από τη στήριξη επιμέρους έργων σε μια περισσότερο σφαιρική και τομεακή προσέγγιση με επίκεντρο βασικούς τομείς του προγράμματος μεταρρυθμίσεων των δικαιούχων χωρών. Οι κυβερνήσεις των χωρών της διεύρυνσης ενθαρρύνονται να υιοθετήσουν συνολικές και βιώσιμες πολιτικές σε τομείς προτεραιότητας όπως της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων, της δημόσιας διοίκησης, της ανάπτυξης του ιδιωτικού τομέα, των μεταφορών, της ενέργειας, του περιβάλλοντος και της κλιματικής αλλαγής, της κοινωνικής ανάπτυξης, της γεωργίας και της αγροτικής ανάπτυξης. Τα πολυετή προγράμματα ενδεικτικού σχεδιασμού (MIPD) για την περίοδο 2011-2013 προσδιορίζουν τους βασικούς τομείς για κάθε χώρα, σε συνάρτηση με την ιδιαίτερη κατάσταση κάθε χώρας και την πρόοδό της στη διαδικασία προσχώρησης. Ιδιαίτερη προσοχή αποδίδεται στην καταπολέμηση της διαφθοράς, στην ανάπτυξη της κοινωνίας των πολιτών και στην ελευθερία έκφρασης. Περίπου το 10% των διαθέσιμων κεφαλαίων ΜΠΒ θα διατεθούν σε πολυκρατικά έργα στα Δυτικά Βαλκάνια και την Τουρκία. Η Επιτροπή ενέκρινε σήμερα το ετήσιο αναθεωρημένο πολυετές ενδεικτικό δημοσιονομικό πλαίσιο για τη βοήθεια στο πλαίσιο του ΜΠΒ, το οποίο θα καλύπτει την περίοδο 2012-13. Σύμφωνα με την ανακοίνωσή της του Ιουνίου 2011 με τίτλο «Προϋπολογισμός για την Ευρώπη 2020»[15], η Επιτροπή εκπονεί τη στιγμή αυτή το νομικό πλαίσιο για την παροχή προενταξιακής βοήθειας δυνάμει του επόμενου πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου που θα καλύψει την περίοδο 2014-2020· το πλαίσιο αυτό αποτελεί μέρος δέσμης μέσων στον τομέα της εξωτερικής δράσης. Η παρεχόμενη βοήθεια δυνάμει του ισχύοντος κανονισμού ΜΠΒ έχει αποδειχθεί αποδοτική και αποτελεσματική. Η πρόταση για νέο χρηματοδοτικό μηχανισμό που θα υποβληθεί τον Δεκέμβριο του 2011 θα βασιστεί στην πείρα που έχει αντληθεί από την εφαρμογή του ισχύοντος μηχανισμού. Βάσει αυτής, ο νέος μηχανισμός θα καλύψει τόσο τη στήριξη για την εκπλήρωση των κριτηρίων προσχώρησης όσο και τη στήριξη για την κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη. Κατόπιν διαβουλεύσεων με τις δικαιούχους χώρες, τους λοιπούς δωρητές και την κοινωνία των πολιτών, και εμπνεόμενη από τη μέχρι σήμερα αποκτηθείσα πείρα, η Επιτροπή εξετάζει τα μέσα ενίσχυσης του δεσμού μεταξύ της χρηματοδοτικής βοήθειας και των προτεραιοτήτων της στρατηγικής διεύρυνσης, τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να καταστεί η χρηματοδοτική βοήθεια περισσότερο στρατηγική, περισσότερο στοχοθετημένη, περισσότερο ευέλικτη, καθώς και τον τρόπο απλούστευσης των διαδικασιών. Στο πλαίσιο αυτό, τα στοιχεία που ελήφθησαν υπόψη περιλαμβάνουν τον μακροπρόθεσμο και συνολικό σχεδιασμό της βοήθειας σε όλους τους τομείς πολιτικής, τη μεγαλύτερη εστίαση στις ανάγκες και στις προτεραιότητες των δικαιούχων χωρών, την επιβράβευση της προόδου στο πλαίσιο της διαδικασίας προσχώρησης, τη χρησιμοποίηση των κεφαλαίων ΜΠΒ για τη μόχλευση περισσοτέρων κεφαλαίων από άλλους δωρητές και τον ιδιωτικό τομέα και την ενίσχυση του ρόλου της κοινωνίας των πολιτών. 4.2. Ελευθέρωση των θεωρήσεων και κινητικότητα Η απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης εισόδου στην ΕΕ είναι υψίστης σημασίας για τους πολίτες όλων των εταίρων της διεύρυνσης και αποτελεί μέρος της διαδικασίας προσχώρησης. Ωστόσο, τα στάδια προς την ελευθέρωση εξαρτώνται από την εκπλήρωση, από τις ενδιαφερόμενες χώρες, των προϋποθέσεων που διασφαλίζουν την εσωτερική ασφάλεια και τα συμφέροντα της ΕΕ στον τομέα της μεταναστευτικής πολιτικής. Η Ισλανδία αποτελεί ήδη μέρος του χώρου Σένγκεν. Στα Δυτικά Βαλκάνια, οι Κροάτες πολίτες μπορούσαν ανέκαθεν να ταξιδεύουν στην ΕΕ χωρίς θεώρηση. Η απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης εισόδου στον χώρο Σένγκεν χορηγήθηκε στους πολίτες της πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας, του Μαυροβουνίου και της Σερβίας τον Δεκέμβριο του 2009 και το ίδιο καθεστώς χορηγήθηκε ένα έτος αργότερα στους πολίτες της Αλβανίας και της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης. Οι πρόσφατες αποφάσεις σχετικά με την κατάργηση της υποχρέωσης θεώρησης για τους πολίτες των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων βασίστηκαν στην εκπλήρωση από τις χώρες αυτές των κριτηρίων αξιολόγησης των χαρτών πορείας που είχαν καθοριστεί στο πλαίσιο των διαλόγων για την ελευθέρωση των θεωρήσεων που διεξήγαγε η Επιτροπή. Οι διάλογοι αυτοί λειτούργησαν ως ισχυρό κίνητρο για τις μεταρρυθμίσεις που αποβλέπουν στην κατάρτιση προτύπων της ΕΕ στους τομείς της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων, ιδίως με την ενίσχυση της διοικητικής ικανότητας για τη διαχείριση των συνόρων και την ασφάλεια των εγγράφων, αλλά και με την ενίσχυση του κράτους δικαίου και την καταπολέμηση του διεθνικού οργανωμένου εγκλήματος, της διαφθοράς και της παράνομης μετανάστευσης. Ωστόσο, μετά την άρση της υποχρέωσης θεώρησης, σε ορισμένα κράτη μέλη της ΕΕ αυξήθηκε σημαντικά ο αριθμός των αιτήσεων ασύλου από τους πολίτες των ενδιαφερόμενων χωρών, ιδίως της Σερβίας και της πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας, γεγονός που φανερώνει καταχρηστική εκμετάλλευση του καθεστώτος απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης. Σε απάντηση, η Επιτροπή θέσπισε, τον Ιανουάριο του 2011, μηχανισμό παρακολούθησης μετά την ελευθέρωση του καθεστώτος των θεωρήσεων, στο πλαίσιο της Διαδικασίας Σταθεροποίησης και Σύνδεσης, αρχίζοντας διάλογο με τις ενδιαφερόμενες χώρες για την αξιολόγηση της συνεκτικής εφαρμογής των μεταρρυθμίσεων και της αποτελεσματικότητας των διορθωτικών μέτρων. Έκτοτε, οι ενδιαφερόμενες χώρες ενίσχυσαν τους επιτόπιους ελέγχους και διεξήγαγαν εκστρατείες ευαισθητοποίησης για την πληροφόρηση των πολιτών σχετικά με τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το καθεστώς απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης. Η Επιτροπή καλεί τις αρχές των ενδιαφερομένων χωρών να λάβουν όλα τα επιπλέον αναγκαία μέτρα για να διασφαλίσουν την ομαλή λειτουργία του καθεστώτος απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης. Για να διασφαλιστεί η επιτυχία των μέτρων αυτών θα πρέπει να παρασχεθούν μεγαλύτερη υποστήριξη και καλύτερες συνθήκες διαβίωσης στις περισσότερες ευάλωτες ομάδες, μεταξύ των οποίων οι Ρομά. Στο πλαίσιο ευρύτερης αναθεώρησης της πολιτικής θεωρήσεων της ΕΕ, η Επιτροπή υπέβαλε στο Συμβούλιο σχέδιο τροποποίησης του κανονισμού για τις θεωρήσεις που επιτρέπει την προσωρινή αναστολή του ισχύοντος καθεστώτος απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης με τρίτη χώρα σε περίπτωση αιφνίδιας εισροής προσώπων[16]. Η ελευθέρωση των θεωρήσεων για το Κοσσυφοπέδιο θα ολοκληρώσει τη διαδικασία αυτή για τα Δυτικά Βαλκάνια. Τον Δεκέμβριο του 2010, το Συμβούλιο επιβεβαίωσε την προοπτική αυτή μόλις εκπληρωθούν όλες οι προϋποθέσεις. Για να ανταποκριθεί στις προϋποθέσεις αυτές, το Κοσσυφοπέδιο θέσπισε νομικό πλαίσιο για την επανεισδοχή και υπέγραψε διμερείς συμφωνίες επανεισδοχής με 13 κράτη του χώρου Σένγκεν. Υιοθέτησε σχέδια επανένταξης και συνέχισε την εφαρμογή τους. Επομένως, προς το τέλος του έτους, η Επιτροπή θα αρχίσει διάλογο με το Κοσσυφοπέδιο για τις θεωρήσεις. Η ΕΕ και η Τουρκία άρχισαν να εντατικοποιούν τη συνεργασία τους για θέματα θεωρήσεων, ενώ η Επιτροπή άρχισε διάλογο με την Τουρκία σχετικά με τις θεωρήσεις , την κινητικότητα και τη μετανάστευση, σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Συμβουλίου του Φεβρουαρίου 2011. Η διαδικασία αυτή άρχισε να παράγει αποτελέσματα τόσο όσον αφορά την έκδοση θεωρήσεων για τους Τούρκους ταξιδιώτες όσο και για την αντιμετώπιση της παράτυπης μετανάστευσης στην ΕΕ, και θα συμβάλει στον προσδιορισμό συγκεκριμένων μέτρων που πρέπει να θεσπίσει η Τουρκία ενόψει της μελλοντικής ελευθέρωσης των θεωρήσεων. Στο πλαίσιο αυτό, ένα σημαντικό βήμα θα ήταν να αναλάβει η Τουρκία την απαιτούμενη δράση για την ταχεία σύναψη της συμφωνίας επανεισδοχής. 4.3. Πληροφόρηση και επικοινωνία Η υποστήριξη εκ μέρους των πολιτών είναι καθοριστική για την επιτυχία της πολιτικής διεύρυνσης. Οι αρχές των κρατών μελών και οι χώρες της διεύρυνσης σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στις προσπάθειες πληροφόρησης και επικοινωνίας προς τον σκοπό αυτό. Η Επιτροπή είναι αποφασισμένη να διευκολύνει τεκμηριωμένο δημόσιο διάλογο για τη διαδικασία διεύρυνσης, με βάση συγκεκριμένα, άμεσα διαθέσιμα, στοιχεία από όλα τα είδη των μέσων ενημέρωσης. Οι πληροφορίες αυτές πρέπει να απευθύνονται κατά προτεραιότητα στους νέους και στους βασικούς παράγοντες που διαμορφώνουν την κοινή γνώμη, όπως τους δημοσιογράφους και τους εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών και των επιχειρήσεων. Οι κοινοβουλευτικές ανταλλαγές μπορούν επίσης να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην προώθηση τεκμηριωμένου διαλόγου και αμοιβαίας κατανόησης της διαδικασίας διεύρυνσης. Κατά την προσεχή περίοδο θα εξεταστούν τα επόμενα στάδια της διαδικασίας προσχώρησης με τις χώρες της διεύρυνσης. Η επίτευξη απτών αποτελεσμάτων αποτελεί τον καλύτερο τρόπο προώθησης της πολιτικής διεύρυνσης της ΕΕ. Η επιτυχής έκβαση των διαπραγματεύσεων με την Κροατία μπορεί να αποτελέσει εύγλωττο παράδειγμα, όπως και η οικονομική ευρωστία της νοτιοανατολικής Ευρώπης και τα συγκεκριμένα επιτεύγματα σε βασικά ζητήματα, όπως του ενεργειακού εφοδιασμού ή των δικτύων μεταφορών. Είναι απαραίτητο να εξηγηθεί στους πολίτες με ποιο τρόπο η επιδίωξη του προγράμματος διεύρυνσης μπορεί να βοηθήσει την ΕΕ να επιτύχει τους στόχους της σε σχέση με την οικονομική κρίση, τις θέσεις εργασίας, το περιβάλλον και την κλιματική αλλαγή, την ασφάλεια και τη μετανάστευση, ενώ συγχρόνως θα επισπευσθεί το πρόγραμμα μεταρρύθμισης και θα βελτιωθούν οι όροι διαβίωσης στις χώρες της διεύρυνσης. 5. Συμπεράσματα και συστάσεις Με βάση την ανωτέρω ανάλυση, η Επιτροπή καταλήγει στα ακόλουθα συμπεράσματα και συστάσεις: 1. Στόχος της διεύρυνσης είναι να επεκτείνει τη ζώνη ειρήνης, σταθερότητας, δημοκρατίας και ευημερίας της ΕΕ. Η διεύρυνση είναι προς όφελος της ΕΕ στο σύνολό της και της επιτρέπει να αντιμετωπίσει καλύτερα τις παγκόσμιες προκλήσεις. Με την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων προσχώρησης με την Κροατία τον Ιούνιο, η διαδικασία διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει εισέλθει σε νέα φάση. 2. Η πολιτική διεύρυνσης έχει αποδείξει ότι αποτελεί ισχυρό εργαλείο για τον κοινωνικό μετασχηματισμό. Oι χώρες που έχουν ήδη προσχωρήσει στην ΕΕ και εκείνες που βρίσκονται καθ’οδόν προς την προσχώρηση έχουν σημειώσει εντυπωσιακές αλλαγές με τις δημοκρατικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις που πραγματοποίησαν λόγω της προσχώρησης. Η ανάπτυξη που σημειώθηκε στην Κροατία, από τη στιγμή που ξεκίνησε την πορεία προς την προσχώρηση επιβεβαιώνει εκ νέου τη μετασχηματιστική δύναμη της ΕΕ. 3. Στο πλαίσιο της πολιτικής διεύρυνσης που ακολουθεί, η οποία βασίζεται στην ανανεωμένη συναίνεση που ενέκρινε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Δεκεμβρίου 2006, η ΕΕ εφαρμόζει αυστηρές προϋποθέσεις και παρακολουθεί την πρόοδο με ιδιαίτερη προσοχή. Τούτο έχει ως αποτέλεσμα να επιτύχουν οι υποψήφιες χώρες υψηλότερο επίπεδο ετοιμότητας, γεγονός που θα ωφελήσει τόσο τις ίδιες όσο και την ΕΕ. 4. Η πείρα που έχει συναχθεί από τις διαπραγματεύσεις με την Κροατία θα αξιοποιηθεί στις διεξαγόμενες και μελλοντικές διαπραγματεύσεις. Προς τον σκοπό αυτό, η Επιτροπή θα προτείνει νέα προσέγγιση όσον αφορά τα θέματα που συνδέονται με το δικαστικό σώμα και τα θεμελιώδη δικαιώματα, καθώς και με τη δικαιοσύνη, την ελευθερία και την ασφάλεια. Τα θέματα αυτά θα πρέπει να εξεταστούν από τα πρώτα ήδη στάδια της διαδικασίας προσχώρησης και τα αντίστοιχα κεφάλαια θα πρέπει να ανοίξουν συνεπώς με βάση τα σχέδια δράσης, δεδομένου ότι είναι αναγκαίο να επιτευχθεί πειστικό μητρώο αποτελεσμάτων. Η Επιτροπή θα υποβάλλει, σε όλα τα στάδια της διαδικασίας, τακτικές εκθέσεις για την πρόοδο των εν λόγω τομέων σε σχέση με τα ορόσημα των σχεδίων δράσης, προτείνοντας, ενδεχομένως, τα αναγκαία διορθωτικά μέτρα. Τα κεφάλαια του ΜΠΒ θα στοχεύουν κυρίως στη στήριξη της διαδικασίας αυτής. 5. Μια αξιόπιστη διαδικασία διεύρυνσης, που προσφέρει σαφή προοπτική προσχώρησης με βάση αυστηρές προϋποθέσεις, είναι καθοριστική για να ενισχυθούν οι μεταρρυθμίσεις στις χώρες της διεύρυνσης και να παρασχεθούν στους πολίτες των χωρών αυτών απτά αποτελέσματα ήδη από το στάδιο της πορείας τους προς την ΕΕ. Οι προϋποθέσεις που έχουν καθοριστεί για την προσέγγιση της ΕΕ αποτελούν ισχυρό κίνητρο για την έναρξη δύσκολων μεταρρυθμίσεων. Είναι επίσης καθοριστικές για να διασφαλιστεί η στήριξη της διεύρυνσης από τα κράτη μέλη. 6. Η επιτυχής πορεία της Κροατίας δείχνει τον δρόμο στις υπόλοιπες χώρες της διεύρυνσης. Με την προσχώρηση στην ΕΕ της πρώτης χώρας των Δυτικών Βαλκανίων, το ευρωπαϊκό μέλλον της περιοχής γίνεται πραγματικότητα. 7. Η ενίσχυση του κράτους δικαίου παραμένει πρωταρχική πρόκληση για τις περισσότερες χώρες της διεύρυνσης και αποτελεί καθοριστική προϋπόθεση για την κατεύθυνση προς την προσχώρηση στην ΕΕ. Η Επιτροπή εξακολουθεί να δίδει προτεραιότητα στη μεταρρύθμιση του δικαστικού τομέα και της δημόσιας διοίκησης, στην καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος και της διαφθοράς, μεταξύ άλλων με την τακτική παρακολούθηση, τον διαρθρωμένο διάλογο, τις αξιολογήσεις από ομότιμους, τη δημιουργία θεσμών, τις αδελφοποιήσεις και τη χρηματοδοτική βοήθεια. 8. Σε ορισμένες χώρες της διεύρυνσης, σημειώθηκαν αρνητικές εξελίξεις στον τομέα της ελευθερίας έκφρασης. Είναι απαραίτητο οι χώρες της διεύρυνσης να διασφαλίζουν τον ανοιχτό και πλουραλιστικό χαρακτήρα των μέσων ενημέρωσης, ο οποίος αποτελεί το θεμέλιο της κριτικής και ανεξάρτητης δημοσιογραφίας. Η Επιτροπή θα παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς τις εξελίξεις στον τομέα αυτό και θα ενσωματώσει τα θέματα αυτά στις διαπραγματεύσεις προσχώρησης, ιδίως στο πλαίσιο του κεφαλαίου για τον δικαστικό τομέα και τα θεμελιώδη δικαιώματα. 9. Η περιφερειακή συνεργασία, θεμέλιο της συμφιλίωσης και της ενσωμάτωσης στην ΕΕ, παραμένει απαραίτητο στοιχείο της Διαδικασίας Σταθεροποίησης και Σύνδεσης. Παρότι η συνεργασία αυτή έχει σημειώσει περαιτέρω πρόοδο σε πολλούς τομείς, ορισμένα ζητήματα που ανάγονται κυρίως στις συγκρούσεις του παρελθόντος εξακολουθούν να έχουν αρνητικές επιπτώσεις και να επισκιάζουν τη σταθερότητα στα Δυτικά Βαλκάνια. Είναι επιτακτικά αναγκαίο να ρυθμιστούν τα ζητήματα αυτά. Ειδικότερα, πρώτη θέση έχει η επίτευξη περιφερειακής συνεργασίας χωρίς αποκλεισμούς. Ανεξάρτητα από τις διαφορές ως προς το καθεστώς του Κοσσυφοπεδίου, τούτο μπορεί να είναι εφικτό αν όλα τα μέρη υιοθετήσουν εποικοδομητική και ρεαλιστική προσέγγιση. 10. Τα διμερή ζητήματα πρέπει να επιλυθούν από τα ενδιαφερόμενα μέρη, με αποφασιστικότητα, με πνεύμα καλής γειτονίας και σε συνάρτηση με τα συνολικά συμφέροντα της ΕΕ. Θα πρέπει να επιλυθούν το συντομότερο δυνατό χωρίς να παρεμποδίζουν τη διαδικασία προσχώρησης. Οι εμπλοκές που οφείλονται σε διμερή ζητήματα μπορούν να θίξουν τη μετασχηματιστική δύναμη της διαδικασίας διεύρυνσης. Η Επιτροπή παροτρύνει τα ενδιαφερόμενα μέρη να καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για να επιλύσουν τις εκκρεμείς συνοριακές διαφορές σύμφωνα με τις καθιερωμένες αρχές και τα καθιερωμένα μέσα, καθώς και να παραπέμψουν ορισμένα ζητήματα στο Διεθνές Δικαστήριο, εάν παραστεί ανάγκη. Οι σχέσεις καλής γειτονίας παραμένουν θεμελιώδους σημασίας. Η ΕΕ είναι έτοιμη να διευκολύνει την αναζήτηση λύσεων και να υποστηρίξει τις σχετικές πρωτοβουλίες. 11. Η απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης εισόδου στην ΕΕ είναι υψίστης σημασίας για τους πολίτες όλων των εταίρων της διεύρυνσης. Η ελευθέρωση των θεωρήσεων, στο πλαίσιο της διαδικασίας προσχώρησης, σημείωσε περαιτέρω πρόοδο με την κατάργηση της υποχρέωσης θεώρησης για τους πολίτες της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης και της Αλβανίας, τον Δεκέμβριο του 2010, μόλις εκπλήρωσαν αμφότερες οι εν λόγω χώρες τις προϋποθέσεις που είχαν καθοριστεί. Η Επιτροπή καλεί τις αρχές των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων να λάβουν όλα τα αναγκαία μέτρα κατά της καταχρηστικής εκμετάλλευσης του καθεστώτος απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης. Από την πλευρά της, η Επιτροπή ενίσχυσε την παρακολούθηση μετά την ελευθέρωση του καθεστώτος των θεωρήσεων, με την εγκαθίδρυση μηχανισμού διαλόγου με τις ενδιαφερόμενες χώρες, καθώς και με τη λήψη μέτρων για την αντιμετώπιση της καταχρηστικής εκμετάλλευσης. 12. Λαμβανομένης υπόψη της προόδου του Κοσσυφοπεδίου όσον αφορά την επανεισδοχή και την επανένταξη των επιστρεφόντων, και σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Συμβουλίου του Δεκεμβρίου 2010, η Επιτροπή θα δρομολογήσει διάλογο με το Κοσσυφοπέδιο για τις θεωρήσεις προς τα τέλη του έτους. Η ΕΕ εντατικοποίησε τη συνεργασία της με την Τουρκία σχετικά με τα ζητήματα θεωρήσεων και η Επιτροπή έχει αρχίσει διάλογο με τη χώρα αυτή σχετικά με τις θεωρήσεις , την κινητικότητα και τη μετανάστευση, και θα προσδιορίσει τα συγκεκριμένα μέτρα που πρέπει να λάβει η Τουρκία ενόψει της μελλοντικής ελευθέρωσης των θεωρήσεων. Ένα σημαντικό βήμα θα ήταν να αναλάβει η Τουρκία την απαιτούμενη δράση για την ταχεία σύναψη και θέση σε ισχύ της συμφωνίας επανεισδοχής. 13. Την επομένη της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης, οι χώρες της διεύρυνσης βρίσκονται τώρα καθ’ οδόν προς την οικονομική ανάκαμψη, αλλά με διαφορετικούς ρυθμούς. Η Τουρκία έχει αναδυθεί από την κρίση με ενισχυμένη οικονομία, και η ανάπτυξή της εξακολουθεί να είναι εντυπωσιακή. Ωστόσο, όλες οι χώρες της διεύρυνσης βρίσκονται αντιμέτωπες με σημαντικές προκλήσεις. Η ανεργία παραμένει σε υψηλά επίπεδα και εξακολουθεί να αυξάνεται στις περισσότερες χώρες. Η δημοσιονομική εξυγίανση, οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και η βελτίωση του επιχειρηματικού κλίματος, καθώς και η ενίσχυση του κράτους δικαίου και η μεταρρύθμιση της αγοράς εργασίας, αποτελούν σημαντικές προτεραιότητες για να διασφαλιστεί βιώσιμη ανάκαμψη και να επιτευχθεί ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή καλεί τις χώρες της διεύρυνσης να ενστερνιστούν τους στόχους της Ευρώπης 2020 ως έρεισμα για τις μεταρρυθμίσεις. 14. Τον Δεκέμβριο του 2011, η Επιτροπή θα παρουσιάσει το πλαίσιο για την παροχή προενταξιακής χρηματοδοτικής βοήθειας δυνάμει του πολυετούς δημοσιονομικού δημοσιονομικού πλαισίου για την περίοδο 2014-2020, βασιζόμενη στην θετική πείρα που έχει αποκομίσει από την εφαρμογή του ισχύοντος μηχανισμού. Με βάση την πείρα αυτή, η Επιτροπή θα ενισχύσει τον δεσμό μεταξύ της βοήθειας και των προτεραιοτήτων της στρατηγικής διεύρυνσης, δίνοντας έμφαση στην κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη, αυξάνοντας την ευελιξία της συνδρομής και απλουστεύοντας τις διαδικασίες. 15. Η υποστήριξη εκ μέρους των πολιτών είναι καθοριστική για την επιτυχία της πολιτικής διεύρυνσης. Οι αρχές των κρατών μελών και οι χώρες της διεύρυνσης σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στις προσπάθειες πληροφόρησης και επικοινωνίας προς τον σκοπό αυτό. Η Επιτροπή είναι αποφασισμένη να διευκολύνει τεκμηριωμένο δημόσιο διάλογο για τη διαδικασία διεύρυνσης, με βάση συγκεκριμένα, άμεσα διαθέσιμα, στοιχεία. Η Επιτροπή ενθαρρύνει την ανάπτυξη ενεργούς κοινωνίας των πολιτών, η οποία αποτελεί καθοριστικό στοιχείο της δημοκρατίας και θα επιτρέψει επίσης να διεξαχθεί τεκμηριωμένος διάλογος για τη διεύρυνση της ΕΕ. 16. Η Επιτροπή εξέδωσε ευνοϊκή γνώμη σχετικά με την προσχώρηση της Κροατίας στην ΕΕ από 1ης Ιουλίου 2013. Οι διαπραγματεύσεις προσχώρησης μπόρεσαν να ολοκληρωθούν, επειδή η Κροατία εκπλήρωσε τα εναπομένοντα κριτήρια αξιολόγησης για το κλείσιμο των κεφαλαίων, μεταξύ των οποίων συμπεριλαμβάνονται τα δύσκολα κεφάλαια του δικαστικού τομέα και των θεμελιωδών δικαιωμάτων, καθώς και της πολιτικής ανταγωνισμού. Η Κροατία πρέπει να συνεχίσει να παγιώνει τις μεταρρυθμίσεις της σύμφωνα με τις δεσμεύσεις που ανελήφθησαν κατά τις διαπραγματεύσεις προσχώρησης. Η Επιτροπή θα παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς τις περαιτέρω προετοιμασίες της Κροατίας για την ανάληψη των ευθυνών που συνεπάγεται η ιδιότητα του μέλους από τη στιγμή της προσχώρησης. Η Κροατία αναμένεται να εξακολουθήσει να υποστηρίζει τη διαδικασία προσχώρησης των λοιπών χωρών των Δυτικών Βαλκανίων. 17. Με τη δυναμική οικονομία της και το σημαντικό περιφερειακό ρόλο της, η Τουρκία αποτελεί χώρα κλειδί για την Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως καταδεικνύουν οι τρέχουσες πολιτικές και οικονομικές εξελίξεις σε περιφερειακό και παγκόσμιο επίπεδο. Η Τουρκία συνέχισε τις μεταρρυθμίσεις που έχουν σχέση με την ΕΕ, αλλά πρέπει να καταβάλει σημαντικές ακόμη προσπάθειες, καθώς και να διασφαλίσει τα στοιχειώδη θεμελιώδη δικαιώματα. Δυστυχώς, οι διαπραγματεύσεις προσχώρησης δεν έχουν προχωρήσει εδώ και περισσότερο από ένα έτος. Η Επιτροπή θα εργαστεί με στόχο ένα ανανεωμένο εποικοδομητικό πρόγραμμα για τις σχέσεις ΕΕ-Τουρκίας, το οποίο θα εξακολουθήσει να υποστηρίζει τις μεταρρυθμίσεις, ιδίως τη συνολική συνταγματική μεταρρυθμιστική διαδικασία και την οικονομική ολοκλήρωση. Το πρόγραμμα αυτό θα καλύψει ευρύ φάσμα τομέων κοινού ενδιαφέροντος, μεταξύ των οποίων πολιτικές μεταρρυθμίσεις, τον διάλογο στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής, την εναρμόνιση με το κεκτημένο της ΕΕ, τις θεωρήσεις, την κινητικότητα και τη μετανάστευση, την ενέργεια, την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, το εμπόριο και τη συμμετοχή σε προγράμματα της ΕΕ. Η συνεισφορά της χώρας στην ΕΕ θα εξασφαλιστεί πλήρως μόνο με αξιόπιστη και ενεργό προοπτική προσχώρησης. Η Επιτροπή ανησυχεί για τις πρόσφατες εντάσεις στις σχέσεις μεταξύ Τουρκίας και Κύπρου, και υπενθυμίζει την έκκληση του Συμβουλίου να αποφευχθεί κάθε είδους απειλή, πηγή τριβών ή πράξη που θα μπορούσε να έχει αρνητικές επιπτώσεις στις σχέσεις καλής γειτονίας και στην ειρηνική διευθέτηση των συνοριακών διαφορών. Επιπλέον, η ΕΕ έχει υπογραμμίσει όλα τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών μελών της ΕΕ στα οποία συμπεριλαμβάνεται η σύναψη διμερών συμφωνιών δυνάμει του κεκτημένου της ΕΕ και του διεθνούς δικαίου, συμπεριλαμβανομένης της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας. Η ΕΕ έχει επανειλημμένως υπογραμμίσει ότι είναι επιτακτικά αναγκαίο να εκπληρώσει η Τουρκία την υποχρέωσή της για την πλήρη και χωρίς διακρίσεις εφαρμογή του πρόσθετου πρωτοκόλλου στη συμφωνία σύνδεσης και να προχωρήσει προς την εξομάλυνση των διμερών σχέσεων με την Κυπριακή Δημοκρατία. Τούτο θα μπορούσε να δώσει σημαντική ώθηση στη διαδικασία προσχώρησης. Η ΕΕ θα εξακολουθήσει να παρακολουθεί και να επανεξετάζει την πρόοδο που σημειώνεται σε θέματα που καλύπτει η δήλωση της 21ης Σεπτεμβρίου 2005, σύμφωνα με τα σχετικά συμπεράσματα του Συμβουλίου. Αν δεν υπάρξει πρόοδος, η Επιτροπή συνιστά να διατηρηθούν τα ισχύοντα από το 2006 μέτρα της ΕΕ. 18. Όσον αφορά το κυπριακό ζήτημα, οι ηγέτες της Ελληνοκυπριακής και της Τουρκοκυπριακής κοινότητας έχουν εντείνει τις διαπραγματεύσεις για συνολική διευθέτηση του προβλήματος υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών. H Επιτροπή υποστηρίζει σθεναρά τις προσπάθειές τους και παρέχει τεχνικές συμβουλές για θέματα αρμοδιότητας της ΕΕ. Η Επιτροπή καλεί τους ηγέτες αμφοτέρων των πλευρών να εξεύρουν τώρα τις αναγκαίες συμβιβαστικές λύσεις για να φέρουν σε αίσιο πέρας τις διαπραγματεύσεις, και προτρέπει όλους τους ενδιαφερόμενους παράγοντες να εστιάσουν τις προσπάθειές τους και τις σκέψεις τους στη συνολική διευθέτηση του Κυπριακού. Κατά την τρέχουσα εντατική φάση των κυπριακών συνομιλιών, είναι απαραίτητο όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη να επιδείξουν συγκράτηση και να καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για να διασφαλίσουν θετικό κλίμα που θα διευκολύνει την επιτυχή ολοκλήρωση της διαδικασίας, συμβάλλοντας με συγκεκριμένο τρόπο στη συνολική διευθέτηση του ζητήματος. 19. Η διαδικασία προσχώρησης με την Ισλανδία επιταχύνεται και οι διαπραγματεύσεις για συγκεκριμένα κεφάλαια του κεκτημένου έχουν αρχίσει. Το ήδη υψηλό επίπεδο ολοκλήρωσης της χώρας με την ΕΕ σε ευρύ φάσμα τομέων πολιτικής αποδεικνύεται σημαντικό πλεονέκτημα στη διαδικασία αυτή. Η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη τις ιδιαιτερότητες και τις προσδοκίες της Ισλανδίας, και αυτό με πλήρη σεβασμό της καθιερωμένης προσέγγισης για τις διαπραγματεύσεις προσχώρησης, των αρχών και του κεκτημένου της Ένωσης, καθώς και του διαπραγματευτικού πλαισίου. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να τροφοδοτεί τον δημόσιο διάλογο στην Ισλανδία όσον αφορά την προσχώρηση με την παροχή συγκεκριμένων στοιχείων σχετικά με την προσχώρηση στην ΕΕ. 20. Η πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας εξακολουθεί να πληροί σε ικανοποιητικό βαθμό τα πολιτικά κριτήρια. Έχει σημειωθεί σχετική πρόοδος όσον αφορά τις βασικές μεταρρυθμίσεις. Ωστόσο, η εφαρμογή της νομοθεσίας που έχει θεσπιστεί, καθώς και η διασφάλιση της ελευθερίας έκφρασης των μέσων ενημέρωσης, η ενίσχυση της ανεξαρτησίας του δικαστικού σώματος, η μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης και η καταπολέμηση της διαφθοράς εξακολουθούν να αντιπροσωπεύουν σημαντικές προκλήσεις. Η Επιτροπή συνιστά εκ νέου την έναρξη διαπραγματεύσεων με την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας για την προσχώρησή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Επαναλαμβάνει επίσης την πρότασή της για τη μετάβαση, χωρίς καθυστέρηση, στο δεύτερο στάδιο της σύνδεσης, όπως προβλέπει η Συμφωνίας Σταθεροποίησης και Σύνδεσης. Η διατήρηση σχέσεων καλής γειτονίας, καθώς και η εξεύρεση αμοιβαίως αποδεκτής λύσης μέσω διαπραγματεύσεων για το ζήτημα της ονομασίας, υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών, είναι καθοριστικό στοιχείο. Δεν θα πρέπει να χαθεί ένα ακόμη έτος. 21. Το Μαυροβούνιο υλοποίησε με επιτυχία τις βασικές προτεραιότητες που καθορίστηκαν το 2010 από την ΕΕ ως προαπαιτούμενο για την έναρξη των διαπραγματεύσεων προσχώρησης. Η εθνική συναίνεση για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση έχει παγιωθεί. Ενόψει της προόδου που έχει σημειωθεί, η Επιτροπή θεωρεί ότι το Μαυροβούνιο συμμορφώνεται στον απαιτούμενο βαθμό με τα κριτήρια προσχώρησης και, ιδίως, με τα πολιτικά κριτήρια της Κοπεγχάγης. Ωστόσο, η διατήρηση της δυναμικής των μεταρρυθμίσεων, με ιδιαίτερη έμφαση στην εφαρμογή της νομοθεσίας και των πολιτικών στον τομέα του κράτους δικαίου, παραμένει καθοριστικό στοιχείο. Προς τον σκοπό αυτό, η Επιτροπή σκοπεύει να προτείνει την εφαρμογή νέας προσέγγισης στο Μαυροβούνιο για τα κεφάλαια διαπραγμάτευσης σχετικά με τον δικαστικό τομέα και τα θεμελιώδη δικαιώματα, καθώς και τη δικαιοσύνη, την ελευθερία και την ασφάλεια, που αναφέρονται στο σημείο 4 ανωτέρω. Με βάση τις παραπάνω εκτιμήσεις και λαμβανομένων υπόψη των συμπερασμάτων του Συμβουλίου του Δεκεμβρίου 2010, η Επιτροπή συνιστά την έναρξη των διαπραγματεύσεων προσχώρησης με το Μαυροβούνιο. 22. Κατά το περασμένο έτος, στην εγχώρια πολιτική σκηνή της Αλβανίας εξακολούθησαν να κυριαρχούν σε μεγάλο βαθμό η πολιτική στασιμότητα μεταξύ της κυβερνώσας πλειοψηφίας και της αντιπολίτευσης, καθώς και νέες συνεχιζόμενες εσωτερικές αντιπαραθέσεις. Είναι πλέον επιτακτικά αναγκαίο, με βάση πρόσφατες ενθαρρυντικές ενδείξεις, οι πολιτικές δυνάμεις της Αλβανίας να αποκαταστήσουν και να διατηρήσουν ένα επίπεδο πολιτικού διαλόγου που να επιτρέπει τη λειτουργία των βασικών δημοκρατικών θεσμών, τη βελτίωση του εκλογικού πλαισίου, καθώς και την εφαρμογή των απαραίτητων μεταρρυθμίσεων. Η Επιτροπή ενθαρρύνει τους κυριότερους παράγοντες να καθορίσουν από κοινού συγκεκριμένες μεθόδους για τη γεφύρωση των εσωτερικών διαφορών, ώστε να πραγματοποιηθεί η ευρωπαϊκή προοπτική της χώρας. 23. Η Επιτροπή υπέβαλε σήμερα τη Γνώμη της σχετικά με την αίτηση προσχώρησης της Σερβίας. Η Επιτροπή συνιστά στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να χορηγήσει στη Σερβία το καθεστώς της υποψήφιας χώρας, λαμβανομένης υπόψη της προόδου που έχει επιτευχθεί μέχρι σήμερα και εφόσον η Σερβία αρχίσει εκ νέου τον διάλογο με το Κοσσυφοπέδιο και προχωρήσει γρήγορα στην καλή τη πίστει εφαρμογή των συμφωνιών που έχουν επιτευχθεί μέχρι σήμερα. Η Σερβία βρίσκεται σε καλό δρόμο για την εκπλήρωση κατά ικανοποιητικό τρόπο των πολιτικών κριτηρίων που καθορίστηκαν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κοπεγχάγης του 1993 και των όρων της Διαδικασίας Σταθεροποίησης και Σύνδεσης, εφόσον συνεχιστεί η πρόοδος και εξευρεθούν πρακτικές λύσεις στα προβλήματα με το Κοσσυφοπέδιο. Επομένως, η Επιτροπή συνιστά να αρχίσουν οι διαπραγματεύσεις προσχώρησης της Σερβίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αμέσως μόλις επιτευχθεί περαιτέρω σημαντική πρόοδος προς την εκπλήρωση της ακόλουθης βασικής προτεραιότητας: – νέα βήματα προς την εξομάλυνση των σχέσεων με το Κοσσυφοπέδιο σύμφωνα με τους όρους της Διαδικασίας Σταθεροποίησης και Σύνδεσης, με την πλήρη τήρηση των αρχών περιφερειακής συνεργασίας χωρίς αποκλεισμούς, με την πλήρη τήρηση των διατάξεων της Συνθήκης για την Ενεργειακή Κοινότητα, με την