Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για τις "Σχέσεις μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής: Ο διαπεριφερειακός κοινωνικοοικονομικός διάλογος"

(1999/C 169/16)

Στις 3 Δεκεμβρίου 1998, και σύμφωνα με το άρθρο 23.3 του Εσωτερικού Κανονισμού της η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδοτήση για τις "Σχέσεις μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής: Ο διαπεριφερειακός κοινωνικοοικονομικός διάλογος".

Κατά τη διάρκεια της συνόδου ολομέλειας της 24ης και 25ης Φεβρουαρίου 1999, η ΟΚΕ αποφάσισε, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 23 παράγραφος 3 του Εσωτερικού Κανονισμού, να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας. Το τμήμα εξωτερικών σχέσεων, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, κατήρτισε τη γνωμοδότησή του στις 14 Απριλίου 1999 (με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Zufiaur).

Κατά τη διάρκεια της 363ης συνόδου ολομέλειας της 28ης και 29ης Απριλίου 1999 (συνεδρίαση της 28ης Απριλίου 1999), η ΟΚΕ υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΟΚΕ) είχε ενεργό συμμετοχή στην ανάπτυξη των σχέσεων μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) και των χωρών και των υποπεριφερειών της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής στη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας. Μέσω της κατάρτισης διαφόρων ενημερωτικών εγγράφων και γνωμοδοτήσεων, έλαβε θέση για τις πιο σημαντικές πρωτοβουλίες σε διαπεριφερειακό πλαίσιο. Με τον ίδιο τρόπο, μέσω τακτικών επαφών με τους λατινοαμερικάνους εταίρους, και κατά πρώτο λόγο με το Οικονομικό και Κοινωνικό Συμβουλευτικό Φόρουμ (FCES) της Κοινής Αγοράς του Νότου (Mercosur), η ΟΚΕ συνέβαλε στην εντατικοποίηση των διαπεριφερειακών σχέσεων που συντελέσθηκε την περίοδο αυτή. Η παρούσα γνωμοδότηση προστίθεται σε αυτή τη σειρά πρωτοβουλιών.

1.2. Η προσεχής διοργάνωση της πρώτης διάσκεψη κορυφής των αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων των χωρών της ΕΕ, της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής που θα πραγματοποιηθεί στις 28 και 29 Ιουνίου 1999 στο Rνo de Janeiro, θα αποτελέσει το αποκορύφωμα της διαδικασίας προσέγγισης μεταξύ των δύο περιοχών που πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 90, και χαρακτηρίστηκε από την επέκταση των μηχανισμών του θεσμοποιημένου διαλόγου και της συνεργασίας, όπως επίσης πιο πρόσφατα από την έναρξη διαπραγματεύσεων με το Μεξικό για την αμοιβαία φιλελευθεροποίηση των εμπορικών συναλλαγών και από την υπόδειξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την έναρξη παρόμοιων διαπραγματεύσεων με την Mercosur. Επίσης, η διάσκεψη κορυφής πραγματοποιείται σε μια στιγμή ιδιαίτερης σημασίας για το μέλλον των σχέσεων μεταξύ της ΕΕ και της Καραϊβικής, που χαρακτηρίζεται από τις διαπραγματεύσεις για τη νέα σύμβαση Λομέ που θα αρχίσει στις 30 Σεπτεμβρίου 1998.

1.3. Η διάσκεψη κορυφής - και η διαδικασία προετοιμασίας της θεματικής της -, όχι μόνο θα χρησιμεύσει για την επίτευξη ισορροπίας στην πρόοδο που έχει επιτευχθεί στα πλαίσια των διαπεριφερειακών σχέσεων, αλλά επίσης οι πολιτικές δηλώσεις και οι προσανατολισμοί επί της διαδικασίας που θα προέλθουν κανονικά από αυτή θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό τα θέματα που θα κυριαρχήσουν στις σχέσεις του διαλόγου και της συνεργασίας μεταξύ της ΕΕ και της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής αντιστοίχως, τα πρώτα χρόνια του επόμενου αιώνα.

1.4. Ενώπιον αυτού του νέου σταδίου στη διαδικασία προοδευτικής προσέγγισης μεταξύ των δύο περιοχών, που βασίζεται στην κοινή προσχώρηση στις αξίες της δημοκρατίας και της διεθνούς συνεργασίας στη διάρκεια αιώνων κοινής ιστορίας και βαθιώνπολιτιστικών, πολιτικών, οικονομικών και ανθρωπιστικών σχέσεων, η γνωμοδότηση αυτή προχωρεί στην αξιολόγηση της σημερινής κατάστασης καθώς και των προοπτικών των διαπεριφερειακών σχέσεων, δίνοντας έμφαση στις προοπτικές του διαλόγου και της συνεργασίας μεταξύ των εκπροσώπων της κοινωνίας των πολιτών και ειδικότερα στο κοινωνικοοικονομικό πλαίσιο. Τα θέματα που εξετάζονται στην παρούσα γνωμοδότηση περιέχονται πιο εκτεταμένα στην ενημερωτική γνωμοδότηση "Οι σχέσεις μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης, Λατινικής Αμερικής και Καραϊβικής: διαπεριφερειακός κοινωνικοοικονομικός διάλογος" που υιοθετήθηκε στις 14 Απριλίου 1999.

2. Κατάσταση και προοπτικές των σχέσεων μεταξύ της ΕΕ της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής

2.1. Η Ένωση, μέσω του αποκαλούμενου βασικού εγγράφου για τις σχέσεις μεταξύ της ΕΕ, της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής, που υιοθετήθηκε από το Συμβούλιο Υπουργών στις 31 Οκτωβρίου 1994, και των δηλώσεων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Μαδρίτης, που πραγματοποιήθηκαν στις 15 και 16 Δεκεμβρίου 1995, εξέφρασε τη θέλησή της για τη σύσφιξη των πολιτικών δεσμών με τη Λατινική Αμερική, και την εμβάθυνση του θεσμοποιημένου διαλόγου με τους εταίρους της περιοχής, με στόχο την υποστήριξη της δημοκρατίας, την πρόοδο προς τη φιλελευθεροποίηση του εμπορίου, και την υποστήριξη των διαδικασιών περιφερειακής ολοκλήρωσης και καλύτερου προσανατολισμού της συνεργασίας. Από τότε, έχει προκύψει σημαντική ενίσχυση των διαπεριφερειακών σχέσεων, που αντιστοιχεί στην καθιέρωση διαφόρων βαθμίδων θεσμοποιημένου πολιτικού διαλόγου καθώς και μηχανισμών συνεργασίας σε διάφορα επίπεδα. Οι νέες συμφωνίες-πλαίσιο της συνεργασίας "τέταρτης γενιάς" που υπογράφηκαν με τη Mercosur, τη Χιλή και το Μεξικό, διεύρυναν και διαφοροποίησαν τους τομείς συνεργασίας, και επίσης ενσωμάτωσαν το στόχο της αμοιβαίας και προοδευτικής φιλελευθεροποίησης των εμπορικών συναλλαγών. Παράλληλα, η προσχώρηση στην ΕΕ νέων κρατών μελών μεγάλωσε τον αριθμό των ευρωπαϊκών χωρών που, από κοινού και ομόφωνα, συμφωνούν ως προς τη σπουδαιότητα που έχει η ενίσχυση των σχέσεων μεταξύ της Ευρώπης και της Λατινικής Αμερικής.

2.2. Σε πολιτικό πλαίσιο, άρχισαν να πραγματοποιούνται τακτικές υπουργικές συνεδριάσεις με τη Mercosur, στην οποία συμμετέχουν επίσης η Βολιβία και η Χιλή, καθώς και θεσμοποιημένοςπολιτικός διάλογος για διπεριφερειακά και διεθνή ζητήματα κοινού ενδιαφέροντος με την κοινότητα των Άνδεων (CAN), όπως επίσης και τακτικός διάλογος με τη Χιλή και το Μεξικό για διμερή και διεθνή ζητήματα κοινού ενδιαφέροντος μέσω συνεδριάσεων σε διάφορα επίπεδα, ακόμη και τα υψηλότερα. Αυτές οι νέες βαθμίδες διαλόγου προστίθενται στις θεσμοποιημένες συνεδριάσεις μεταξύ Υπουργών Εξωτερικών Σχέσεων της ΕΕ και της Ομάδας του Ρίο που πραγματοποιούνται κάθε χρόνο, βάσει της "Δήλωσης της Ρώμης" του 1990 καθώς και του διαλόγου της διαδικασίας San José, μεταξύ της ΕΕ και των χωρών της Κεντρικής Αμερικής που άρχισε το 1984.

2.3. Η κοινή προσήλωση στις αρχές της δημοκρατίας και στο σεβασμό των ανθρώπινων δικαιωμάτων αποτελεί το θεμέλιο του πολιτικού διαλόγου μεταξύ της ΕΕ και της Λατινικής Αμερικής. Η επικράτηση αυτής της κοινής οπτικής, που μορφοποιείται σε ευρεία διαδικασία συνεργασίας και πρακτικών επιτευγμάτων, διαφοροποιεί αισθητά τη σχέση Ευρώπης Λατινικής Αμερικής από οποιοδήποτε άλλο μόνιμο διάλογο που οι δυο περιοχές διατηρούν με άλλες περιοχές ή χώρες του κόσμου. Σύμφωνη με την πρόοδο που συντελέστηκε στην παγίωση της δημοκρατίας στη Λατινική Αμερική, η φύση της δέσμευσης αυτής έχει εν μέρει μετατραπεί, δίνοντας περισσότερη έμφαση στις συνθήκες που σε μακροπρόθεσμο πλαίσιο διασφαλίζουν την ορθή διακυβέρνηση και την οριστική παγίωση της δημοκρατίας. Παράλληλα με τη σημασία της "ορθής δημόσιας διαχείρισης" και την ενίσχυση των θεσμών του κράτους δικαίου, έμφαση με την έννοια αυτή έχει δοθεί στην αναγνώριση του θεμελιώδους ρόλου που διαδραματίζουν μακροπρόθεσμα οι κοινωνίες των πολιτών στην παγίωση της δημοκρατίας.

2.4. Όσον αφορά τις σχέσεις με τις χώρες της Καραϊβικής που μετέχουν στη Σύμβαση του Λομέ, η αναθεώρηση της συνθήκης Λομέ IV, που υπογράφτηκε στις 4 Νοεμβρίου 1995, ενίσχυσε τον πολιτικό διάλογο μεταξύ της ΕΕ και των χωρών της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού (ΑΚΕ) σχετικά με θέματα όπως είναι ο εκδημοκρατισμός και η παγίωση του κράτους δικαίου. Από την άλλη μεριά, έχει δοθεί μεγαλύτερη προτεραιότητα στην ανάπτυξη του εξωτερικού εμπορίου των χωρών ΑΚΕ και στη διεθνή ανταγωνιστικότητά τους, όπως επίσης στη μεγαλύτερη ευελιξία κατά τη διάθεση των πόρων της συνεργασίας. Οι διατάξεις σχετικά με τη νέα Σύμβαση Λομέ που θα αρχίσουν να ισχύουν από το 2000, αντικατοπτρίζουν το στόχο της ενίσχυσης της πολιτικής διάρθρωσης μεταξύ της ΕΕ και των χωρών ΑΚΕ καθώς και της επέκτασης και διαφοροποίησης του πολιτικού της διαλόγου, δίνοντας περισσότερη έμφαση στην ενίσχυση της "ορθής διακυβέρνησης", στην ανάπτυξη των θεσμών και στην πολιτική συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών.

2.5. Η συνέχιση και η παγίωση του πολιτικού διαλόγου μεταξύ της ΕΕ, της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής ανταποκρίνονται σε διάφορα συμφέροντα στρατηγικού χαρακτήρα που είναι κοινά για τις δύο περιοχές. Στο μέτρο που η συνεργασία μεταξύ τους και ο συντονισμός των απόψεών τους για τα κυριότερα θέματα της διεθνούς σκηνής συμβάλλει στην ενίσχυση της συνολικής θέσης και των δύο περιοχών καθώς και στην ενδυνάμωση της παρουσίας και της επίδρασής τους στα διεθνήόργανα, αποτελεί ταυτόχρονα και την κεντρική συμβολή τους στο στόχο της εξασφάλισης της ειρήνης και της σταθερότητας σε έναν πολυπολικό κόσμο. Η υιοθέτηση πολιτικών και διπεριφερειακών στρατηγικών που θα βασίζονται στο αμοιβαίο συμφέρον και στην αρχή της συνυπευθυνότητας, είναι ιδιαίτερα σημαντική έναντι των πολυάριθμων προκλήσεων που θέτει η διαδικασία της παγκοσμιοποίησης. Επιβάλλεται να προωθηθεί η ολοκλήρωση των αγορών και η μείωση της ρυθμιστικής ικανότητας των εθνικών πολιτικών αρχών, καθώς αυξάνεται η αναγκαιότητα ενίσχυσης της διεθνούς και πολυμερούς συνεργασίας με στόχο τη διατήρηση του δημοκρατικού πολιτικού ελέγχου της παγκοσμιοποίησης. Στο μέτρο που οι ανισορροπίες που προκαλούνται από την παγκοσμιοποίηση αποκαλύπτουν ένα έλλειμμα διεθνούς συνεργασίας, οι δύο περιοχές οφείλουν να συμβάλουν στην ενίσχυση της ορθής διακυβέρνησης στις δύο περιφέρειες, σε διαπεριφερειακό και διεθνές επίπεδο.

2.6. Η επέκταση και ενίσχυση των εμπορικών σχέσεων και των αμοιβαίων επενδύσεων αποτελεί κοινό στόχο της ΕΕ, της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής. Από μια γενική σκοπιά, η εξέλιξη του διαπεριφερειακού εμπορίου κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 90 χαρακτηρίστηκε από αισθητό δυναμισμό. Οι συναλλαγές μεταξύ των περιφερειών αυτών αυξήθηκαν πάνω από 70 % σε απόλυτους όρους και οι εξαγωγές της ΕΕ στη Λατινική Αμερική αυξήθηκαν πάνω από 150 %. Η αύξηση των εισαγωγών που προέρχονται από τη Λατινική Αμερική ήταν πιο περιορισμένη, και κυμάνθηκε γύρω στα 25 %. Για τη Λατινική Αμερική στο σύνολό της, η ΕΕ αποτελεί το δεύτερο συνολικό εμπορικό εταίρο μετά τις Ηνωμένες Πολιτείες (ΗΠΑ) αντιπροσωπεύοντας το 1997 περίπου το 15 % του εμπορίου της περιοχής με τον υπόλοιπο κόσμο. Για τη Mercosur και τη Χιλή, η ΕΕ είναι παραδοσιακά ο πρώτος εμπορικός εταίρος. Στα πλαίσια των επενδύσεων, οι ροές άμεσων εξωτερικών επενδύσεων (ΑΕΕ) στη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική αυξήθηκαν ταχύτατα τα τελευταία χρόνια και αποτελούν περίπου το 40 % του συνόλου των ΑΕΕ που δέχθηκε η περιοχή στη δεκαετία του 90.

2.7. Μολονότι η εξέλιξη του εμπορίου μεταξύ της ΕΕ και της Λατινικής Αμερικής υπήρξε συνολικώς ικανοποιητική, παραμένουν ορισμένα διαρθρωτικά προβλήματα από αυτή την άποψη. Έτσι, παρά την αύξηση των ευρωπαϊκών εξαγωγών στη Λατινική Αμερική, η σχετική συμμετοχή τους στο εξωτερικό εμπόριο της Λατινικής Αμερικής μειώθηκε, πράγμα που οφείλεται στο ότι το εμπόριο της περιοχής με τους άλλους κυριότερους εμπορικούς εταίρους, τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία, υπήρξε ταχύτερο, με τον ίδιο τρόπο που το εμπόριο μεταξύ των χωρών της περιοχής διπλασιάστηκε μεταξύ του 1990 και του 1997. Από τη σκοπιά της Λατινικής Αμερικής, η συνέχιση ενός αυξανόμενου εμπορικού ελλείμματος με την ΕΕ από το 1993 αποτελεί λόγο ανησυχίας, πράγμα που εξηγεί τις απαιτήσεις για βελτίωση της πρόσβασης στις ευρωπαϊκές αγορές, κυρίως σε ό,τι αφορά τα γεωργικά προϊόντα.

2.8. Η ύπαρξη δυναμικών και ισορροπημένων σχέσεων μεταξύ της ΕΕ και της Λατινικής Αμερικής αποτελεί το αναγκαίο πλαίσιο για την ανάπτυξη του διαλόγου και της συνεργασίας σε άλλους τομείς. Εκτός από τη θεμελιώδη σημασία που έχουν οι σχέσεις του εμπορίου και των επενδύσεων με την Ευρώπη για την ανάπτυξη και τη διαφοροποίηση των λατινοαμερικανικών και καραϊβικών οικονομιών, κεντρικός στόχος για την ΕΕ είναι επίσης η σταθεροποίηση των αγορών και των διεθνών χρηματιστηριακών ροών καθώς και η προώθηση των άμεσων επενδύσεων ως πηγή σταθερής χρηματοδότησης που επιτρέπει την τεχνολογική καινοτομία και την παραγωγική ανάπτυξη. Η εισαγωγή του ευρώ ως ενιαίου νομίσματος στις 11 από τις 15 χώρες μέλη της ΕΕ δημιούργησενέες προοπτικές από την άποψη αυτή. Η έναρξη των διαπραγματεύσεων για την αμοιβαία φιλελευθεροποίηση του εμπορίου με το Μεξικό, η προβλεπόμενη έναρξη παρόμοιων διαπραγματεύσεων με τη Mercosur και τη Χιλή, όπως επίσης και η προώθηση των διαπραγματεύσεων για το αγροτικό εμπόριο στα πλαίσια του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ) στα τέλη του 1999, αποτελούν ευκαιρίες για πρόοδο προς την κατεύθυνση του αμοιβαίου ανοίγματος των αγορών. Για την υλοποίηση των νέων βημάτων φιλελευθεροποίησης του εμπορίου μεταξύ της ΕΕ και της Λατινικής Αμερικής είναι αναγκαίο να ληφθούν υπόψη η ευαισθησία ορισμένων προϊόντων και γενικότερα τα θεμιτά συμφέροντα των διαφόρων παραγωγικών τομέων και στις δύο περιοχές.

2.9. Μολονότι η αξία του εμπορίου μεταξύ της ΕΕ και της Καραϊβικής έχει μειωθεί, οι εξαγωγές στην ευρωπαϊκή αγορά είναι ζωτικής σημασίας για ορισμένες από τις μικρές οικονομίες της Καραϊβικής, ειδικότερα σε ό,τι αφορά προϊόντα όπως είναι οι μπανάνες και η ζάχαρη. Ενόψει της ανανέωσης της Σύμβασης του Λομέ και της ενδεχόμενης τροποποίησης ορισμένων προτιμησιακών μηχανισμών των εμπορικών κανόνων στη διάρκεια των προσεχών ετών, οι διαπραγματεύσεις μεταξύ της ΕΕ και των χωρών ΑΚΕ θα πρέπει να συμβαδίσουν με τη μεγαλύτερη φιλελευθεροποίηση του εμπορίου, με συνεκτίμηση ωστόσο της ειδικής ευαισθησίας της καραϊβικής οικονομίας και της εξάρτησής της, σε πολλές περιπτώσεις, από την εξαγωγές ενός μόνο προϊόντος.

2.10. Εδώ και μία δεκαετία, η ΕΕ και τα κράτη μέλη της αποτελούν την κυριότερη πηγή εξωτερικής συνεργασίας της Λατινικής Αμερικής. Το 55 % των πόρων της διμερούς συνεργασίας με προορισμό τη Λατινική Αμερική μεταξύ 1990 και 1997 προήλθε από τις 15 χώρες μέλη της ΕΕ και από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Επιπλέον, η ανοδική τάση που χαρακτήρισε τις ροές συνεργασίας προς τη Λατινική Αμερική από το 1996 διαφοροποιήθηκε αισθητά από τη δραστική μείωση της αμερικανικής βοήθειας την ίδια περίοδο. Οι κοινοτικοί πόροι όμως για την Λατινική Αμερική αυξήθηκαν αισθητά μεταξύ του 1991 και του 1996 και, παρά την ελαφρά μείωση των υποχρεώσεων της Επιτροπής στη Λατινική Αμερική ύστερα από τον τελευταίο αυτό χρόνο, η κοινοτική συνεργασία παγιώθηκε σε επίπεδο αισθητά υψηλότερο από τις αρχές της δεκαετίας.

2.11. Ακολουθώντας μια στρατηγική διαφοροποίησης σε συνάρτηση με τα διαφορετικά επίπεδα σχετικής ανάπτυξης, η Λατινική Αμερική, η Καραϊβική και οι χώρες των Άνδεων, είναι οι κυριότεροι αποδέκτες της αναπτυξιακής βοήθειας, της οποίας τα πιο σημαντικά στοιχεία είναι η χρηματοδοτική και τεχνική ενίσχυση καθώς και η ανθρωπιστική βοήθεια, ενώ άλλοι εταίροι - Μεξικό, Mercosur και Χιλή - επωφελούνται κυρίως από τη σκοπιά της οικονομικής και εμπορικής συνεργασίας.

2.12. Η τάση μείωσης της επίσημης αναπτυξιακής βοήθειας (ΕΑΒ) στις βιομηχανικές χώρες - το 1997 οι χώρες του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) μείωσαν τη διμερή συνεργασία τους με τις αναπτυσσόμενες χώρες κατά 5,8 % ενώ η συνολική ΕΑΒ στη Λατινική Αμερική μειώθηκε κατά 16 % - είναι ανησυχητική. Ακόμη και αν ληφθούν υπόψη οι περιορισμοί που χαρακτηρίζουν τον κοινοτικό προϋπολογισμό καθώς και τους προϋπολογισμούς των κρατών μελών της ΕΕ, οι πραγματικές αναγκαιότητες υποδεικνύουν ότι θα πρέπει να διατηρηθούν στο επίπεδο πριν το 1997 ή και να αυξηθούν ακόμη οι ροές χρηματικών ποσών προς τη Λατινική Αμερική και τηνΚαραϊβική. Εν πάση περιπτώσει, σημαντικές είναι οι πρωτοβουλίες για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας της ευρωπαϊκής συνεργασίας. Επιπλέον, πέρα από τον μεγαλύτερο συντονισμό μεταξύ των χορηγών, τη συγκέντρωση της συνεργασίας σε πρωταρχικές ζώνες που συμφωνούνται αμοιβαία, και τη μεγαλύτερη χρήση συνολικών και πολυετών προγραμμάτων σε πρωταρχικούς τομείς, η αποκέντρωση της συνεργασίας εμφανίζεται ως πρώτης τάξεως μηχανισμός για την προώθηση βελτιώσεων στην αποτελεσματικότητα και τη διαχείριση της συνεργασίας. Η συμμετοχή παραγόντων της κοινωνίας των πολιτών στην κατάρτιση και εκτέλεση της συνεργασίας θα πρέπει να θεωρηθεί όχι μόνο ως τρόπος προσέγγισης της συνεργασίας προς την πραγματικότητα επί της οποίας επιδρά, αλλά επίσης και ως τρόπος αύξησης της αποτελεσματικότητας της συνεργασίας και άντλησης μεγαλύτερης αποδοτικότητας από αυτή, όπως επίσης ως τρόπος ενίσχυσης της δημοκρατικής διαδικασίας. Πράγματι, τα διάφορα προγράμματα οριζόντιας συνεργασίας της ΕΕ διαδραμάτισαν ολοένα και πιο σημαντικό ρόλο τα τελευταία χρόνια προσδιορίζοντας άμεσες σχέσεις συνεργασίας μεταξύ των διαφόρων παραγόντων του κοινωνικοοικονομικού χώρου και της κοινωνίας των πολιτών γενικότερα.

3. Η κοινωνική διάσταση στην ευρωπαϊκή και λατινοαμερικανική ολοκλήρωση

3.1. Το πρότυπο περιφερειακής ολοκλήρωσης που αντιπροσωπεύεται από την ΕΕ από τη μια μεριά και από τα κυριότερα προγράμματα υποπεριφερειακής ολοκλήρωσης της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής - την Mercosur, το CAN, το Σύστημα Κεντροαμερικανικής Ολοκλήρωσης (SICA) και την Κοινότητα Καραϊβικής (Caribbean Community, Caricom) - από την άλλη, περιλαμβάνει την οπτική της ολοκλήρωσης ως ολοκληρωτική διαδικασία, με στόχο που ξεπερνά τις καθαρά οικονομικές και εμπορικές πτυχές. Το πρότυπο αυτό διαφοροποιείται από το αντίστοιχο που υλοποιούν πρωτοβουλίες όπως η Αrea de Libre Comercio de las Amιricas (ALCA),- μολονότι αυτή εντάσσεται στο πρόγραμμα δράσης που προωθήθηκε από τη Διάσκεψη Κορυφής των Αμερικών που περιλαμβάνει στόχους και δράσεις σχετικά με την ενίσχυση της δημοκρατίας και τη βιώσιμη ανάπτυξη - και η συνθήκη Ελεύθερου Εμπορίου (TLC) μεταξύ Καναδά, ΗΠΑ και Μεξικού, οι οποίες περιορίζονται ουσιαστικά στη δημιουργία ζώνης ελεύθερου εμπορίου και δεν έχουν στόχους και μέσα που σχετίζονται με το πολιτικό πλαίσιο και τη συνεργασία. Στενή σχέση με αυτή την αντίληψη ολοκλήρωσης έχει η έννοια βάσει της οποίας θεμελιώδης προϋπόθεση για την πολιτική δημοκρατία είναι η ύπαρξη μιας δυναμικής και διαφοροποιημένης κοινωνίας των πολιτών. Για το λόγο αυτό, η καθιέρωση μηχανισμών για την εκπροσώπηση των συμφερόντων των διαφόρων κοινωνικοοικονομικών ομάδων και για τις διαπραγματεύσεις μεταξύ τους έχει βασική σημασία για τη δημοκρατική παγίωση. Επίσης, σε ένα πλαίσιο αυξανόμενης παγκοσμιοποίησης της παραγωγής και μεγαλύτερου διεθνούς ανταγωνισμού, το πρότυπο των εργασιακών σχέσεων, οι σχέσεις μεταξύ των οικονομικών και κοινωνικών εταίρων και ο βαθμός συμμετοχής τους στην κατάρτιση της οικονομικής πολιτικής της κάθε χώρας, είναι καθοριστικά στοιχεία για την ενίσχυση της ανοδικής πορείας και της γενικότερης οικονομικής ανάπτυξης. Η κοινωνική διάσταση των διαδικασιών ολοκλήρωσης και η ενεργός συμμετοχή των κοινωνικών παραγόντων σε αυτές είναι για το λόγο αυτό απαραίτητα στοιχεία για την επίτευξη των στόχων που επιδιώκουν οι διαδικασίες ολοκλήρωσης και στις δύο περιοχές.

3.2. Στα κράτη μέλη της ΕΕ υφίσταται πάγια παράδοση κοινωνικού διαλόγου, τόσο κατευθείαν μεταξύ των εργοδοτικών και συνδικαλιστικών οργανώσεων όσο και με τη μορφή τριμερών διαπραγματεύσεων. Ενώ σε ορισμένες χώρες υφίσταται εκατό ετών παράδοση θεσμοποιημένων σχέσεων μεταξύ των οικονομικώνκαι κοινωνικών παραγόντων και μηχανισμοί για την κοινωνική συνεννόηση και την επίλυση των εργασιακών διενέξεων, σε άλλες χώρες έχουν πραγματοποιηθεί, από τη δεκαετία του '70, σημαντικές προσπάθειες κοινωνικής συνεννόησης. Επίσης, η κοινωνική διάσταση ήταν παρούσα στη διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης από την έναρξή της. Στα πλαίσια της κοινοτικής κοινωνικής πολιτικής ξεχωρίζουν πρωτοβουλίες όπως η δημιουργία, το 1960, του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (ΕΚΤ) η έναρξη, το 1985, του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Διαλόγου·η υιοθέτηση το 1989 του κοινωνικού χάρτη για τα θεμελιώδη κοινωνικά δικαιώματα των εργαζομένων, που στη συνέχεια ενσωματώθηκε στη συνθήκη του Άμστερνταμ, το 1997, και τέλος, η συμφωνία για την κοινωνική πολιτική, που υπογράφηκε από τους ευρωπαίους κοινωνικούς εταίρους τον Οκτώβριο του 1991, και ενσωματώθηκε ως παράρτημα στο Πρωτόκολλο για την κοινωνική πολιτική της συνθήκης του Μάαστριχτ το 1992, ενώ τελικώς ενσωματώθηκε στη συνθήκη του Άμστερνταμ.

3.3. Στα πλαίσια της συμμετοχής των αντιπροσωπευτικών οργανώσεων της οικονομικής και κοινωνικής ζωής, η ΟΚΕ, που ιδρύθηκε με τη συνθήκη της Ρώμης, διαδραματίζει ουσιαστικό ρόλο για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Η ΟΚΕ, που συγκροτείται από εκπροσώπους των διαφόρων τομέων του οικονομικού και κοινωνικού χώρου, αποτελεί συμβουλευτικό όργανο του Συμβουλίου Υπουργών, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και, από την έναρξη της ισχύος της συνθήκης του Άμστερνταμ, επίσης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (ΕΚ). Η ΟΚΕ μπορεί να καταρτίζει παράλληλα γνωμοδοτήσεις πρωτοβουλίας. Επίσης με την παρόδο των ετών δημιουργήθηκαν και άλλα όργανα πιο ειδικών διαβουλεύσεων σε διάφορα πλαίσια.

3.4. Στη Λατινική Αμερική, οι σχέσεις μεταξύ των κοινωνικοεπαγγελματικών παραγόντων χαρακτηρίστηκαν κατά μεγαλύτερο βαθμό από τις συγκρούσεις και την απουσία υψηλού βαθμού θεσμοποίησης του διαλόγου και της συνεννόησης. Ωστόσο τις τελευταίες δεκαετίες, σε σύνδεση με τον εκδημοκρατισμό και το άνοιγμα των οικονομιών στο διεθνή ανταγωνισμό, αυξήθηκαν οι προθέσεις προώθησης της συνεννόησης μεταξύ των οικονομικών και κοινωνικών εταίρων και μεταξύ αυτών και του κράτους. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η συνεννόηση είχε ως στόχο να αντιμετωπιστεί η κατάσταση οικονομικής κρίσης, ενώ σε άλλες υλοποιήθηκε με κυριότερο στόχο την ενίσχυση της κοινωνικής και πολιτικής σταθερότητας σε μια διαδικασία δημοκρατικής μετάβασης.

3.5. Με τον ίδιο τρόπο, στη διάρκεια των τελευταίων ετών έχει υπάρξει σημαντική πρόοδος στην ενσωμάτωση της κοινωνικής διάστασης στα διάφορα προγράμματα περιφερειακής ολοκλήρωσης στη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική. Σημαντικά παραδείγματα προς τη κατεύθυνση αυτή είναι η υιοθέτηση εκ μέρους της Mercosur της πολυμελούς συμφωνίας κοινωνικής ασφάλισης το 1997 και πάνω απ' όλα η υιοθέτηση της κοινωνικοεπαγγελματικής δήλωσης της Mercosur το 1998, που θεσπίζει μια σειρά ατομικών και συλλογικών δικαιωμάτων στο εργασιακό πλαίσιο. Μεταξύ των πρωτοβουλιών που έχουν αναληφθεί από τις υποπεριφερειακές ομάδες ιδιαίτερη σημασία έχει η απόφαση της CAN να υιοθετηθεί κοινή ατζέντα κοινωνικών θεμάτων που θα προωθήσει την απασχόληση, τη μείωση της φτώχειας, την ενίσχυση της εκπαίδευσης, την υγεία και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Ο χάρτης προθέσεων που καταρτίστηκε από τους εκπροσώπους διαφόρων κοινωνικών τομέων με την ευκαιρία της δεύτερης διάσκεψης κορυφής για κοινωνικά θέματα της CAN, που πραγματοποιήθηκε στις 24 και 26 Φεβρουαρίου 1999, αποτέλεσε πρόσθετο βήμα προς την κοινή προώθηση κοινωνικών πολιτικών.Στην περίπτωση του SICA, η κοινωνική διάσταση της ολοκλήρωσης μορφοποιήθηκε κυρίως στη συνθήκη Κοινωνικής Ολοκλήρωσης της Κεντρικής Αμερικής του 1995. Στην Καραϊβική, η Caricom υιοθέτησε συμφωνία για την κοινωνική ασφάλιση, που ισχύει από το 1997 και, τον Φεβρουάριο του ίδιου έτους, οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων της Καραϊβικής υπέγραψαν την αποκαλούμενη χάρτα της κοινωνίας των πολιτών της Caricom, στην οποία διασφαλίζεται ο σεβασμός της ελευθερίας και τα θεμελιώδη δικαιώματα στο εργασιακό πλαίσιο.

3.6. Όσον αφορά τη συμμετοχή των κοινωνικών παραγόντων και του κοινωνικοεπαγγελματικού κόσμου στις διαδικασίες της περιφερειακής ολοκλήρωσης, σημειώθηκε επίσης αξιόλογη πρόοδος. Στη Mercosur, τα συμφέροντα και οι απόψεις των εργοδοτικών και συνδικαλιστικών οργανώσεων των τεσσάρων κρατών μελών εκπροσωπούνται στην FCES, που από το 1994 αποτελεί τμήμα της θεσμικής διάρθρωσης της Mercosur, ως συμβουλευτικό όργανο. Με τον ίδιο τρόπο το εργοδοτικό Συμβουλευτικό Συμβούλιο των Άνδεων (CCEA) και το Εργασιακό Συμβουλευτικό Συμβούλιο των Άνδεων (CCLA) αντιστοίχως εκπληρώνουν λειτουργίες διαβούλευσης και υποβοήθησης της διαδικασίας ολοκλήρωσης στην περιοχή των Άνδεων. Μετά την απόφαση να επαναδραστηριοποιηθούν πλήρως οι εργασίες των δύο αυτών συμβουλίων, προσδιορίστηκε ο στόχος της εξασφάλισης αποτελεσματικής συμμετοχής του εργοδοτικού και εργασιακού τομέα στη διαδικασία ολοκλήρωσης, καθώς και οι δύο εξέφρασαν τη βούληση να δημιουργήσουν ένα μόνιμο Φόρουμ διαλόγου. Στην Κεντρική Αμερική, η συμβουλευτική επιτροπή της SICA, που δημιουργήθηκε το 1991, εκτελεί εργασίες καταγραφής στη Γενική Γραμματεία της SICA.

3.7. Η εμβάθυνση της περιφερειακής ολοκλήρωσης στη Λατινική Αμερική και η προοπτική μιας αυξανόμενης ενσωμάτωσης μεταξύ των σημερινών ομάδων - κυρίως μεταξύ της Mercosur και της CAN - θέτει το ζήτημα της αναγκαιότητας να δοθεί μεγαλύτερη προτεραιότητα στην κοινωνική διάσταση της διαδικασίας αυτής και να ενισχυθεί η συμμετοχή των κοινωνικών παραγόντων σ' αυτήν. Έτσι η διατήρηση της ισορροπίας μεταξύ των περιφερειών και των κοινωνικών τομέων στη διαδικασία της ολοκλήρωσης θα πρέπει να θεωρηθεί ως συνθήκη για την αρμονική επέκταση των διευρυμένων αγορών. Για το λόγο αυτό, η πρόοδος του αμοιβαίου ανοίγματος των αγορών θα πρέπει να συνοδευτεί από μηχανισμούς που θα αποβλέπουν στη διατήρηση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής, μέσω της υποστήριξης των λιγότερο αναπτυγμένων περιοχών και της αποκατάστασης των ασυμμετριών στα πλαίσια των ομάδων ολοκλήρωσης όπως επίσης της διαβούλευσης με τους κοινωνικούς εταίρους.

3.8. Η σημασία που έχει η ενίσχυση της κοινωνικής διάστασης της λατινοαμερικανικής ολοκλήρωσης υπογραμμίζεται από την οικονομική και κοινωνική κατάσταση στη Λατινική Αμερική, η οποία χαρακτηρίζεται από την εμμονή της γενικευμένης φτώχειας. Η πολιτική πρόοδος και η αναθέρμανση της οικονομικής ανάπτυξης που πολλές χώρες πέτυχαν στη διάρκεια της δεκαετίας του 90, έρχονται σε σαφή αντίθεση με την περιορισμένη μείωση των δεικτών της φτώχειας. Δεδομένου ότι αποτελούν θεμελιώδη προϋπόθεση για την επίτευξη μιας σταθερής οικονομικής ανάπτυξης, η κοινωνική συνοχή, η οριστική παγίωση της δημοκρατίας, η πολιτική σταθερότητα, η μείωση της φτώχειας και η ικανοποίηση των βασικών αναγκών είναι πιθανότατα η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετωπίζουν οι λατινοαμερικανικές χώρες στο κατώφλι του 21ου αιώνα. Η διεθνής χρηματιστηριακή κρίση που πλήττει τη Λατινική Αμερική από το δεύτερο εξάμηνο του 1998 και η οποία περιόρισε εκ νέου τις άμεσες προοπτικές οικονομικής ανάπτυξης, καθιστά προφανή την αναγκαιότητα εφαρμογής διαρθρωτικών πολιτικών που θα αποβλέπουν στη μείωση της φτώχειας. Με την έννοια αυτή, η εμμονή της φτώχειας και των άλλων συναφώνπροβλημάτων, και κυρίως η άνιση κατανομή των εισοδημάτων, σχετίζονται στενά με την αδυναμία των κοινωνικών εταίρων, καθώς επίσης και με τα προβλήματα που χαρακτηρίζουν τις εργασιακές αγορές της περιοχής, όπως είναι η ανεπαρκής δημιουργία θέσεων εργασίας, η επέκταση του άτυπου τομέα και η ελλειμματική επαγγελματική ειδίκευση της εργατικής δύναμης. Η ενίσχυση των οργανώσεων και της ικανότητας για δράση των κοινωνικών εταίρων και παραγόντων όπως επίσης ο διάλογος και η συνεννόηση μεταξύ τους αποτελούν θεμελιώδη στοιχεία για την επίλυση των προβλημάτων αυτών.

4. Η κοινωνική διάσταση στις διαπεριφερειακές σχέσεις του μέλλοντος

4.1. Η πρώτη διάσκεψη κορυφής μεταξύ της ΕΕ, της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής θα αποτελέσει την έναρξη μιας νέας φάσεως στην παγίωση και επέκταση των σχέσεων μεταξύ των δύο περιοχών. Σ' αυτή τη νέα φάση, η διατήρηση μιας δυναμικής διαπεριφερειακής σχέσης που συμβάλλει στο να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν και οι δύο περιοχές τις προκλήσεις του επόμενου αιώνα καθιστά απαραίτητο να θεμελιωθεί ο διάλογος και η συνεργασία μεταξύ τους στις αρχές ενός προτύπου κοινωνίας που θα χαρακτηρίζεται από στενή διασύνδεση μεταξύ της πολιτικής δημοκρατίας, μιας ισχυρής και οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, του σεβασμού των ανθρώπινων δικαιωμάτων, της ελεύθερης οικονομίας της αγοράς με κοινωνική δικαιοσύνη, της περιβαλλοντικώς βιώσιμης ανάπτυξης και της περιφερειακής ολοκλήρωσης.

4.2. Λόγω του θεμελιώδους ρόλου που διαδραματίζουν οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών για την ενίσχυση της δημοκρατίας και του σεβασμού των ανθρώπινων δικαιωμάτων καθώς και για την οικονομική και κοινωνική ζωή, η παρουσία τους στο διαπεριφερειακό διάλογο θα πρέπει να θεωρηθεί πρωταρχική. Για το λόγο αυτό η ΟΚΕ εκφράζει την υποστήριξή της στην ενεργό συμμετοχή παραγόντων της κοινωνίας των πολιτών στα διάφορα όργανα του διαλόγου και πολιτικής συνεργασίας. Η καθιέρωση μόνιμων επαφών και θεσμικών σχέσεων μεταξύ εργοδοτικών, συνδικαλιστικών, καταναλωτικών, επαγγελματικών οργανώσεων μεταξύ άλλων, θα συμβάλει στην επίτευξη των στόχων που καθορίζονται από τα πολιτικά όργανα και των δύο περιοχών καθώς και στη θεμελίωση των διαπεριφερειακών σχέσεων στην ανάπτυξη στέρεων δεσμών μεταξύ της κοινωνίας των πολιτών των δύο περιοχών.

4.3. Με την έννοια αυτή η ΟΚΕ θεωρεί αναγκαίο να προσδιοριστούν κατάλληλοι μηχανισμοί για να εξασφαλισθεί η συμμετοχή των οργανωμένων οικονομικών και κοινωνικών παραγόντων στα διάφορα όργανα του διαπεριφερειακού διαλόγου, τόσο στο επίπεδο των σχέσεων μεταξύ της ΕΕ και της Ομάδας του Ρίο όσο και στο επίπεδο των επαφών μεταξύ της Ένωσης και των διαφόρων προγραμμάτων υποπεριφερειακής ολοκλήρωσης καθώς και με τις επιμέρους χώρες. Είναι σημαντικό οι διαπραγματεύσεις για νέες διαπεριφερειακές συμφωνίες με το Μεξικό, τη Χιλή και τη Mercosur, να οδηγήσουν στην εξεύρεση των κατάλληλων τρόπων για την εξασφάλιση της συμμετοχής συνδικαλιστικών εργοδοτικών εκπροσώπων καθώς και εκπροσώπων άλλων τομέων στα διάφορα διαπεριφερειακά όργανα. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι μια από τις διαδικασίες για την ενίσχυση της συμμετοχής των παραγόντων της κοινωνίας των πολιτών στο διαπεριφερειακό διάλογο θα πρέπει να είναι η συγκρότηση συμβουλευτικών επιτροπών στα πλαίσια των συμφωνιών συνεργασίας με τις υποπεριφέρειες και τις χώρες της ΛατινικήςΑμερικής και της Καραϊβικής, παρόμοιες με αυτές που έχουν ήδη συγκροτηθεί στα πλαίσια των συμφωνιών με τις χώρες του Μαγρέμπ και της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, όπως επίσης και στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ). Άλλοι τρόποι αντιμετώπισης της κατάστασης μπορεί να είναι η ενσωμάτωση των εν λόγω τομέων σε διάφορες τομεακές επιτροπές και όργανα, με συμβουλευτικό και αξιολογικό ρόλο, και η συμμετοχή τους με την ιδιότητα παρατηρητών στις συνεδριάσεις σε υπουργικό επίπεδο.

4.4. Η ενίσχυση των κοινωνικοεπαγγελματικών ενώσεων στη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική θα πρέπει να αποτελέσει θεμελιώδη στόχο του διαλόγου και της συνεργασίας της ΕΕ με την περιοχή. Με τον τρόπο αυτό, η ΕΕ θα συμβάλει στην ενίσχυση της ενεργού συμμετοχής των κοινωνικοοικονομικών παραγόντων στον προσδιορισμό και την εφαρμογή των οικονομικών και κοινωνικών πολιτικών, πράγμα που αποτελεί βασικό στοιχείο για την αποτελεσματικότητα της καταπολέμησης της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού, ειδικότερα στα πλαίσια της ενίσχυσης της απασχόλησης. Η χορήγηση κάθε τύπου ενίσχυσης, συμπεριλαμβανόμενης της τεχνικής και της χρηματοδοτικής, στις πιο αντιπροσωπευτικές ενώσεις, θα τις βοηθήσει να αναλάβουν αυτά τα καθήκοντα. Επίσης, στα πλαίσια της υποστήριξης εκ μέρους της ΕΕ της υποπεριφερειακής και περιφερειακής ολοκλήρωσης, η ανταλλαγή πληροφοριών και εμπειρίας για τη συμμετοχή των αντιπροσωπευτικών οργανώσεων των διαφόρων τομέων της οικονομικής και κοινωνικής ζωής, θα πρέπει να αποτελέσει τομέα πρωταρχικής σημασίας.

4.5. Επίσης, η ΟΚΕ θεωρεί ότι η ενίσχυση των σχέσεων μεταξύ των παραγόντων της κοινωνίας των πολιτών της ΕΕ, της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής θα πρέπει να διευκολύνει την ανάπτυξη της κοινωνικής διάστασης της λατινοαμερικανικής περιφερειακής ολοκλήρωσης, τομέα στον οποίο η Ευρώπη διαθέτει μεγάλη εμπειρία. Πέρα από μια γενική ανταλλαγή εμπειριών, οι εκπρόσωποι των κοινωνικοεπαγγελματικών κύκλων της ΕΕ μπορούν να συμβάλουν αποφασιστικά στις συζητήσεις στη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική για τα πλεονεκτήματα και τις δυσχέρειες των διαφόρων πτυχών της ολοκλήρωσης. Επίσης, η ευρωπαϊκή εμπειρία κατά την κατάρτιση των μηχανισμών που αποβλέπουν στην ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής, τόσο από γενική σκοπιά όσο και σε σχέση με τη μετατροπή ορισμένων παραγωγικών κλάδων, μπορεί να είναι σημαντική για τη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική, κυρίως στο μέτρο που η περιφερειακή ολοκλήρωση προχωρά και επεκτείνεται εκτός του εμπορικού πλαισίου. Τέλος η καθιέρωση επαφών και η σύσταση μόνιμων οργάνων συνεργασίας μεταξύ των κοινωνικών και οικονομικών παραγόντων μπορεί να συμβάλει στην επίλυση ειδικών προβλημάτων σε άλλους τομείς των διαπεριφερειακών σχέσεων, για παράδειγμα στο εμπορικό πλαίσιο σε συνάρτηση με το "κοινωνικό dumping" που μπορεί να προκύψει ως συνέπεια του μη σεβασμού των θεμελιωδών ανθρώπινων δικαιωμάτων και των βασικών διεθνών κανόνων εργασίας που έχουν ορισθεί στα πλαίσια της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ).

4.6. Μια μεγαλύτερη ενεργοποίηση των οικονομικών και κοινωνικών παραγόντων στις διαπεριφερειακές σχέσεις θα πρέπει να οδηγήσει στο να αναλάβουν οι κοινωνικοεπαγγελματικές οργανώσεις και οι άλλες αντιπροσωπευτικές οργανώσεις των κοινωνικών ομάδων συμφερόντων σημαντικό ρόλο στην εκτέλεση των διαφόρων προγραμμάτων και δράσεων συνεργασίας. Προς το σκοπό αυτό η ΟΚΕ υποδεικνύει να προσδιοριστούν τρόποι που θα επιτρέψουν την ενσωμάτωση των αντιπροσωπευτικών οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στα προγράμματα συνεργασίας και κοινωνικής ανάπτυξης και να διαδραματίσουν πιο ενεργό ρόλο στην προώθησή τους. Θα πρέπει να επισημανθεί ότι οι διάφορεςσυμφωνίες συνεργασίας που έχει υπογράψει η ΕΕ με τις χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής τα τελευταία έτη συμπεριλαμβάνουν ενέργειες σε πλαίσια όπως η επαγγελματική κατάρτιση, η δημιουργία απασχόλησης και η διαχείριση κοινωνικών υπηρεσιών, όπου η δραστηριότητα των κοινωνικοοικονομικών παραγόντων θα είναι ιδιαίτερα σημαντική. Επιπλέον, βάσει των θετικών εμπειριών προγραμμάτων όπως είναι το ECIP, το AL-Invest, το ALFA και URB-AL, θα ήταν σκόπιμο να αντιμετωπιστεί το ενδεχόμενο να γίνει μεγαλύτερη χρήση προγραμμάτων αποκεντρωμένης συνεργασίας ως κατάλληλων μέσων για την επίτευξη του στόχου της ενίσχυσης της αποτελεσματικότητας αυτής της συνεργασίας.

4.7. Παράλληλα με την υποστήριξη της εφαρμογής πολιτικών που ενισχύουν την οικονομική και παραγωγική ανάπτυξη, τις επενδύσεις και τη δημιουργία απασχόλησης, η ευρωπαϊκή εμπειρία αποδεικνύει ότι ο "τριτογενής" ή ο κοινωνικός τομέας της οικονομίας - που συγκροτείται από ορισμένες μορφές συνεταιρισμού, συστήματα αλληλασφάλισης, ενώσεις και ιδρύματα - αντιπροσωπεύει σημαντικό δυναμικό για τη δημιουργία απασχόλησης. Στα πλαίσια αυτά η συμμετοχή εκπροσώπων των τομέων αυτών σε δράσεις διπεριφερειακής συνεργασίας μπορεί να δώσει καινοτόμο ώθηση σε πολιτικές δημιουργίας απασχόλησης στη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική. Επίσης, στα πλαίσια της καταπολέμησης της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού η συνεργασία σε θέματα δημιουργίας απασχόλησης θα πρέπει να συμπεριλάβει, με προτιμησιακό τρόπο, δράσεις που αποσκοπούν ειδικά στην υποστήριξη των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) και των μικροεπιχειρήσεων. Από την άλλη πλευρά, υπό το φως της θεμελιώδους σπουδαιότητος της εκπαίδευσης ως βάσης για την ανάπτυξη, η ενίσχυση της συνεργασίας στο επίπεδο αυτό, που περιλαμβάνει τη συνεργασία μεταξύ των πανεπιστημίων των δυο περιοχών, πρέπει να αποκτήσει ιδιάζουσα θέση στα διαπεριφερειακά ζητήματα.

4.8. Επιπλέον, η ΟΚΕ, στα πλαίσια των πρωτοβουλιών που αναλαμβάνει για την οικονομική σταθερότητα και τη βιώσιμη ανάπτυξη των χωρών της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής, κρίνει χρήσιμο και αναγκαίο να αναληφθούν πρωτοβουλίες που να συμβάλουν θετικά στην αντιμετώπιση εκ μέρους των χωρών αυτών του εξωτερικού τους χρέους.

4.9. Στα πλαίσια της συνεργασίας, η ΟΚΕ θεωρεί πρωταρχική τη δημιουργία νομικών, προγραμματικών και χρηματοδοτικών μέσων που να συνδέουν άμεσα μεταξύ τους τους εκπροσώπους των κοινωνιών των πολιτών, διευκολύνοντας την αμοιβαία γνωριμία και τις άμεσες επαφές. Η συνεργασία οριζόντιου χαρακτήρα, που θεσπίζει μηχανισμούς προώθησης πρωτοβουλιών που αναλαμβάνονται κατευθείαν από τους κοινωνικούς παράγοντες, έχει αποδείξει ότι αποτελεί σημαντικό συμπλήρωμα της κλασικής διακυβερνητικής συνεργασίας. Η ενίσχυση αυτού του τύπου πρωτοβουλιών είναι ένας από τους τρόπους για την προώθηση μιας πιο άμεσης και λιγότερο εξαρτημένης από τις διοικητικές διαρθρώσεις συνεργασίας μεταξύ των οργανώσεων που αντιπροσωπεύουν τους πολίτες των χωρών της ΕΕ της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής.

Βρυξέλλες, 29 Απριλίου 1999.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice RANGONI MACHIAVELLI