Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Τα Κοινοτικά μέσα ενίσχυσης των επενδύσεων στις τρίτες χώρες»

(98/C 284/14)

Στις 29 Ιανουαρίου 1998, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση, σύμφωνα με το άρθρο 23 παράγραφος 3, του Εσωτερικού Κανονισμού, με θέμα «Τα κοινοτικά μέσα ενίσχυσης των επενδύσεων στις τρίτες χώρες».

Το τμήμα εξωτερικών σχέσεων, εμπορικής και αναπτυξιακής πολιτικής στο οποίο ανατέθηκαν οι σχετικές εργασίες, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 11 Ιουνίου 1998, με βάση εισηγητική έκθεση του κ. H. Malosse.

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, κατά την 356η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 1ης Ιουλίου 1998), υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

Συστάσεις

Ι. Διαπιστώνοντας:

1. την ύπαρξη πολλών κοινοτικών μέσων ενίσχυσης των επενδύσεων σε τρίτες χώρες 7

2. την εμφανή έλλειψη ενσωμάτωσης των μέσων αυτών στις προτεραιότητες της Ένωσης 7

3. τη μεγάλη ποικιλία των λεπτομερειών εφαρμογής των μέσων αυτών.

ΙΙ. Έχοντας υπόψη:

1. τη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της με θέμα «Ίσοι όροι ανταγωνισμού για τις άμεσες επενδύσεις παγκοσμίως» (CES 260/96) 7

2. τις νέες αρμοδιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα των εξωτερικών σχέσεων μετά τη θέση σε ισχύ των Συνθηκών Μάαστριχτ και Άμστερνταμ 7

3. τη σημασία των άμεσων ξένων επενδύσεων εφόσον είναι στην υπηρεσία μιας διαρκούς και σταθερής οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης 7

4. την ευρωπαϊκή φιλοδοξία για την επίτευξη υψηλότερων κοινωνικών και περιβαλλοντικών προδιαγραφών 7

5. την ανάγκη προώθησης των ευρωπαϊκών μικρομεσαίων επιχειρήσεων ως βασικών συντελεστών δημιουργίας πλούτου και απασχόλησης 7

6. το πλαίσιο των πολυμερών διαπραγματεύσεων για τις επενδύσεις 7

7. το στόχο της απλούστευσης των κοινοτικών διαδικασιών προκειμένου τα κοινοτικά μέσα να καταστούν προσπελάσιμα σε όλες τις επιχειρήσεις.

ΙΙΙ. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υποβάλλει, σε γνωμοδότηση πρωτοβουλίας, τις εξής προτάσεις:

1. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να εντάξει τα μέσα ενίσχυσης των επενδύσεων για τις τρίτες χώρες εντός μίας γενικής στρατηγικής στην οποία θα συμπεριλαμβάνονται συγχρόνως οι μεγάλες αρχές της συνεργασίας, οι κοινωνικές και περιβαλλοντικές προδιαγραφές, και τα νόμιμα συμφέροντα της, ιδίως από απόψεως αμοιβαιότητας, απασχόλησης, και ανταγωνιστικότητας.

2. Η στρατηγική αυτή πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο πολιτικής ανακοίνωσης της Επιτροπής που θα συνοδεύεται από ειδικά μέτρα για να διασφαλισθούν η διαφάνεια, η συνοχή, και ο συντονισμός.

3. Έτσι, η ΟΚΕ προτείνει να γίνει διάκριση μεταξύ ειδικών μέσων, των οποίων οι όροι είναι απλοί και σαφώς καθορισμένοι, και προγραμμάτων προσαρμοσμένων σε κάθε σχετική περιφέρεια.

4. Η ΟΚΕ προτείνει να ενισχυθεί η στρατηγική αυτή στις ΧΚΑΕ καθώς και στις χώρες της Μεσογειακής Λεκάνης στα πλαίσια της ζώνης συνεργασίας και της προνομιακής εταιρικής σχέσης.

5. Η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή στη σημασία της συμπληρωματικότητας των κοινοτικών μέσων και των δράσεων των κρατών μελών και υποβάλλει σχετικές λειτουργικές προτάσεις σύμφωνα με το πνεύμα αυτό.

6. Η ΟΚΕ συνιστά την απλούστευση των κανόνων διαχείρισης, ιδίως διαμέσου της συγκέντρωσης των αρμοδίων υπηρεσιών, καθώς και την ενίσχυση των μέτρων ελέγχου και αξιολόγησης. Προτείνεται η δημιουργία παρατηρητηρίου της οικονομικής και κοινωνικής επίδρασης των μέσων αυτών το οποίο να λειτουργεί με τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και της ΟΚΕ.

1. Εισαγωγή

1.1. Από 25 χρόνια και πλέον, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανέπτυξε μέσα για τη διευκόλυνση των ευρωπαϊκών επενδύσεων σε ορισμένες τρίτες χώρες, υποστηρίζοντας κυρίως τις κοινές επενδύσεις. Τα μέσα αυτά καλύπτουν σήμερα σχεδόν όλη την υφήλιο. Παραμένουν ακόμη πολύ ετερογενή, διότι θεσπίσθηκαν στα πλαίσια πολιτικών πολύ διαφορετικών προελεύσεων, όπως η Σύμβαση της Λομέ με τις χώρες της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού, η συνεργασία με τη Λατινική Αμερική και την Ασία, η μεσογειακή πολιτική, το άνοιγμα των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Σήμερα, τα εν λόγω μέσα είναι όλο και πιο γνωστά στους ευρωπαίους επιχειρηματίες που τείνουν να τα συγκρίνουν με τους πιο κλασσικούς εθνικούς μηχανισμούς προώθησης των επενδύσεων και των εξαγωγών.

1.2. Η ΟΚΕ με τη παρούσα γνωμοδότηση πρωτοβουλίας φιλοδοξία να εξετάσει την ευρύτητα των μέσων αυτών, να μελετήσει τις επιπτώσεις τους, κυρίως τις οικονομικές και κοινωνικές, και να προβεί σε συστάσεις τόσο σχετικά με τις δράσεις προτεραιότητας όσο και με τους όρους διαχείρισης και λειτουργίας τους για λόγους σαφήνειας και απλούστευσης.

1.3. Η φιλοδοξία αυτή φαίνεται ακόμη πιο σκόπιμη αφού σήμερα η Ευρωπαϊκή Ένωση εισήλθε στη διαδικασία εμβάθυνσης με την εγκαθίδρυση της ΟΝΕ γύρω από ένα ενιαίο νόμισμα καθώς και στη διαδικασία διεύρυνσης με τις δέκα χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και την Κύπρο. Οι σημαντικές αυτές εξελίξεις θα επηρεάσουν, αναγκαστικά, την εξωτερική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης, συμπεριλαμβανομένης της πολιτικής στον τομέα των επενδύσεων.

1.4. Η φιλοδοξία αυτή αντιμετωπίζει επίσης τις προκλήσεις που αποκαλούνται παγκοσμιοποίηση των οικονομικών και κοινωνικών σχέσεων, φαινόμενο που αφορά ιδιαίτερα το θέμα των επενδύσεων και τη συζήτηση για το σχέδιο συμφωνίας περί επενδύσεων που προτείνει ο ΟΟΣΑ (Διεθνής Νομισματική Συμφωνία) και την εμφάνιση, όλο και πιο έντονη των θεμάτων σχετικά με το περιβάλλον και των κοινωνικών κανόνων αναφορικά με θέματα επενδύσεων και εμπορίου.

2. Τα κοινοτικά μέσα

2.1. Κέντρο Βιομηχανικής Ανάπτυξης και Σύμβαση του Λομέ

Στο πλαίσιο της Σύμβασης της Λομέ, το Κέντρο Βιομηχανικής Ανάπτυξης (CDI), είναι ένα όργανο ίσης εκπροσώπησης ΕΕ/ΑΚΕ, που συνδράμει οικονομικά και τεχνικά τους επιχειρηματικούς φορείς της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και των χωρών ΑΚΕ. Το CDI συνδράμει τις επιχειρήσεις των χωρών ΑΚΕ και της ΕΕ διαμέσου τεσσάρων διευκολύνσεων: εντοπισμός εταίρων, βοήθεια στις προπαρασκευαστικές υπηρεσίες, παροχή συμβουλών σε θέματα αναδιάρθρωσης έργου (χρηματοοικονομικό και νομικό σχέδιο), και στήριξη της εκκίνησης. Εξάλλου, στο πλαίσιο της Σύμβασης του Λομέ, η ΕΕ μπορεί να χρηματοδοτήσει επενδυτικά σχέδια (δάνεια, μειώσεις επιτοκίου, κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου).

2.1.1. Στη γνωμοδότησή της για το Πράσινο Βιβλίο σχετικά με το μέλλον της Σύμβασης της Λομέ (έγγρ. CES 775/97), η ΟΚΕ συνέστησε τη ριζική μεταρρύθμισή του και την επέκταση του ρόλου του ώστε να προβλέπεται η παροχή ευρύτερης συνδρομής για την ανάπτυξη των τοπικών επιχειρήσεων ΑΚΕ, ιδίως στους τομείς ποιότητας και εμπορίας των προϊόντων τους, υπό την επωνυμία Κέντρο για την Ανάπτυξη των Επιχειρήσεων (CDE). Πρότεινε, επίσης, την ενίσχυση των παρεμβάσεων χρηματοοικονομικής τεχνικής υπέρ των επενδύσεων και της βιομηχανικής συνεργασίας με την ΕΕ.

2.2. Το πρόγραμμα ECIP

Το πρόγραμμα ECIP (European Community Investment Partner), που άρχισε το 1988 κατόπιν πρωτοβουλίας του Επιτρόπου κ. Claude Cheysson, έχει ως πρωταρχικό στόχο τη διευκόλυνση των κοινοτικών επενδύσεων στην Ασία, στις τρίτες χώρες της Μεσογείου, στην Ασία και στη Λατινική Αμερική. Το πρόγραμμα αυτό, στο οποίο διατέθηκαν 5 εκατ. Ecu για την περίοδο 1996-1999 λειτουργεί διαμέσου πέντε διευκολύνσεων:

- Διευκόλυνση αριθ. 1: Χρηματοδότηση, προκαταρκτικών μελετών για τον προσδιορισμό προγραμμάτων ή σεμιναρίων για συναντήσεις επιχειρήσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και επιχειρήσεων χωρών που έχουν επιλεγεί για το ECIP.

- Διευκόλυνση αριθ. 2: Άτοκη επιστρεπτέα προκαταβολή για τις μελέτες που προηγήθηκαν της ίδρυσης κοινής επιχείρησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και μίας επιλέξιμης χώρας του ECIP.

- Διευκόλυνση αριθ. 3: Συμμετοχή ή συμμετοχικό δάνειο για τη χρηματοδότηση νέων κοινών επιχειρήσεων ή υφισταμένων επιχειρήσεων υπό επέκταση, ή νέων επενδύσεων σε τοπικές επιχειρήσεις που συνεργάζονται με επιχειρήσεις της Ευρωπαϊκής Ενωσης κατόπιν αδείας εκμετάλλευσης.

- Διευκόλυνση αριθ. 4: Άτοκη επιστρεπτέα προκαταβολή για επιμόρφωση ή την παροχή βοήθειας σε κοινές επιχειρήσεις.

- Διευκόλυνση αριθ. 1 Β: Πρόκειται για μια νέα διευκόλυνση που προορίζεται να χρηματοδοτήσει την προετοιμασία της ιδιωτικοποίησης επιχειρήσεων επιλέξιμων χωρών στον τομέα των υποδομών ή του περιβάλλοντος. Η ΟΚΕ παρατηρεί ότι η νέα αυτή διευκόλυνση δεν ανήκει στους κλασσικούς στόχους του προγράμματος ECIP, διότι στο στάδιο αυτό δεν υπάρχει άμεση συμμετοχή της ευρωπαϊκής επιχείρησης.

2.3. Το πρόγραμμα JOP (Phare και Tacis)

Με την ανάπτυξη της συνεργασίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, η Επιτροπή καθιέρωσε, από το 1991, με βάση το πρότυπο του ECIP, το μέσο JOP για τις επιλέξιμες χώρες στα προγράμματα Phare και Tacis (Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη και πρώην ΕΣΣΔ). Το Joint Observing Programme (JOP) απευθύνεται στους ευρωπαίους επιχειρηματίες μέσω των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων της Ευρωπαϊκής Ενωσης για να ενισχυθεί η ίδρυση κοινών επιχειρήσεων στις χώρες Phare και Tacis. Περιλαμβάνει τέσσερις διευκολύνσεις:

- Διευκόλυνση αριθ. 1: Βοήθεια για τη δημιουργία επαφής μεταξύ πιθανών εταίρων.

- Διευκόλυνση αριθ. 2: Συγχρηματοδότηση μελετών σκοπιμότητας για προγράμματα κοινών επιχειρήσεων ΕΕ/Χώρες Phare και Tacis. Επισημαίνεται ότι πρόκειται για προκαταβολή που, σε περίπτωση επιτυχίας του προγράμματος, μετατρέπονται σε επιδοτήσεις.

- Διευκόλυνση αριθ. 3: Χρηματοδότηση των αναγκών σε κεφάλαιο των κοινών επιχειρήσεων με τη μορφή συμμετοχής ή δανείου μακράς διάρκειας. (Διευκόλυνση υπό κατάργηση).

- Διευκόλυνση αριθ. 4: Άτοκη συγχρηματοδότηση, επιστρεπτέα των δράσεων επιμόρφωσης και τεχνικής βοήθειας για τις κοινές επιχειρήσεις που έχουν ιδρυθεί.

2.4. Το πρόγραμμα AL-Invest

Η Ευρωπαϊκή Ένωση καθιέρωσε το μέσο AL-Invest, που προορίζεται να προωθήσει τη βιομηχανική συνεργασία ΕΕ και Λατινικής Αμερικής, όπως, π.χ. συναντήσεις επιχειρήσεων, ειδικές συναντήσεις για τις υπεργολαβίες, ίδρυση κέντρων συνεργασίας των επιχειρήσεων στη Λατινική Αμερική, χρήση συστημάτων πληροφορικής για τη συνεργασία των επιχειρήσεων, συναντήσεις Al-Partenariat. Η Ένωση αποφάσισε να διαθέσει στο πρόγραμμα αυτό 41 εκατ. Ecu για την περίοδο 1996-2000.

2.5. Το πρόγραμμα Asia-Invest

Με βάση το πρότυπο AL-Invest, η ΕΕ καθιέρωσε από το 1997 ένα πρόγραμμα Asia-Invest, με προϋπολογισμό ο οποίος εκτιμάται σε 45 εκατ. Ecu για την περίοδο 1997-2002, που περιλαμβάνει τρεις διευκολύνσεις:

- το Business Priming Fund, του οποίου η κύρια αποστολή είναι η συγχρηματοδότηση, έως 50 %, των συλλογικών μελετών (που καταρτίζονται από τα εμπορικά επιμελητήρια ή τις επαγγελματικές ενώσεις πολλών κρατών μελών) για τις προοπτικές των αγορών της Ασίας. Το Business Priming Fund ενισχύει, επίσης προγράμματα κατάρτισης ευρωπαίων επιχειρηματιών σε γλώσσες και στον πολιτισμό των χωρών της Ασίας, ενισχύει ακόμη τις αποστολές τομεακής τεχνικής βοήθειας, με βάση την ευρωπαϊκή τεχνογνωσία, προς τις λιγότερες αναπτυγμένες χώρες της Ασίας,

- τις συναντήσεις επιχειρήσεων (Asia-Interprise ή Asia-Partenariat),

- Την Ασία Investment Facility: πρόκειται για τη χρηματοδότηση κλαδικών μελετών ανά χώρα και ανά βιομηχανικό τομέα για να προσδιορισθούν, αξιολογηθούν, και προωθηθούν συγκεκριμένες επενδυτικές ευκαιρίες για τις επιχειρήσεις της ΕΕ στην Ασία.

2.5.1. Μπορεί, επίσης, να αναφερθεί η έναρξη, από το 1997, ενός νέου προγράμματος Asia-Ecobest, που αποβλέπει στην προώθηση ενός καλύτερου περιβάλλοντος στην Ασία, ευνοώντας ιδίως τις επενδύσεις ή τη μεταφορά τεχνογνωσίας από τους ευρωπαίους επιχειρηματίες.

2.6. Το πρόγραμμα MEDA

Όσον αφορά τις χώρες της Λεκάνης της Μεσογείου, η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι, από το «πάγωμα» του προγράμματος Med-Invest, το 1996, λόγω των σοβαρών προβλημάτων διαχείρισης και της καθυστέρησης που σημειώθηκε στην εφαρμογή του MEDA, σήμερα κυριαρχεί αβεβαιότητα σχετικά με τη φύση των συγκεκριμένων μέσων που προορίζονται για την περιοχή αυτή. Όμως, οι χώρες αυτές είναι επιλέξιμες για το ECIP, τα δάνεια της ΕΤΕπ, καθώς και για ορισμένες δράσεις για εταίρους επιχειρήσεων της μορφής Med-Ιnterprise και Med-Partenariat.

2.6.1. Όμως, στις 20 και 21 Μαΐου 1996, πραγματοποιήθηκε η πρώτη Ευρωμεσογειακή διάσκεψη με θέμα τη βιομηχανία, η οποία έληξε με την υιοθέτηση δήλωσης για τη βιομηχανική συνεργασία. Στη βάση αυτή, είχε εγκριθεί σχέδιο δράσης που πρόβλεπε κυρίως τη σύσταση δύο ομάδων εργασίας: στην πρώτη ανετέθη το θέμα «Η ανάπτυξη του βιομηχανικού και επιχειρηματικού ιστού» και στη δεύτερη «Το νομικό και διοικητικό πλαίσιο».

Το εν λόγω σχέδιο δράσης επιτρέπει τη λήψη ειδικών μέτρων για την περιφέρεια όπως, π.χ., στοχοθετημένες δράσεις για την ανάπτυξη βιομηχανικών ζωνών (Οδηγός ορθών πρακτικών, προγράμματα κατάρτισης και διαχείρισης...). Όμως, η ΟΚΕ αντιλαμβάνεται τις προσδοκίες των επιχειρηματιών και των δύο πλευρών της Μεσογείου, οι οποίοι μπορούν να ελπίζουν, και δικαίως, σε ένα πρόγραμμα του τύπου Asia-Invest ή Al-Invest για τη ζώνη που ανήκει στις βασικές προτεραιότητες της Ενωσης.

2.7. Άλλα μέσα απευθυνόμενα σε πολλές χώρες

Για να ολοκληρωθεί η απαρίθμηση, έστω και μη εξαντλητική, και να υπολογισθεί ορθώς η ποικιλία και η ετερογένεια των κοινοτικών μέτρων, μπορεί ακόμη να αναφερθούν τα εξής:

2.7.1. Η ΕΤΕπ διαδραματίζει ένα συνεχώς αυξανόμενο ρόλο στις χώρες εταίρους της ΕΕ (ΧΚΑΕ, χώρες ΑΚΕ, Λατινική Αμερική και Ασία), ενισχύοντας με τις χρηματοδοτήσεις της την ανάπτυξη των υποδομών και τις βιομηχανίες των χωρών αυτών ευνοώντας τις εταιρικές σχέσεις με τους επιχειρηματίες της Ένωσης.

2.7.2. Η σύσταση ενός «Κέντρου βιομηχανικής συνεργασίας» στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, των «Ευρωπαϊκών Κέντρων Επιχειρηματικής Πληροφόρησης» (ΕΚΕΠ) στην Ασία, των «Eurocentros» στη Λατινική Αμερική, των «Επιχειρηματικών Κέντρων Συνεργασίας» στις χώρες Tacis, ένα Κέντρο Συνεργασίας ΕΕ/Ιαπωνίας.

2.7.3. Η καθιέρωση δράσεων διεθνούς συνεργασίας όσον αφορά τα κοινοτικά προγράμματα έρευνας και ανάπτυξης.

3. Τα ερωτηματικά της ΟΚΕ

3.1. Σχετικά με την ποικιλία των κοινοτικών μέσων

Για τον οικονομικό επιχειρηματία, όπως και για τον πολίτη, αυτή η ποικιλία μέσων με διαφορετικούς κανόνες και όρους λειτουργίας φαίνεται υπερβολική. Και αυτό, έστω και αν γίνεται κατανοητή η ανάγκη διαφοροποίησης των λεπτομερειών εφαρμογής, ανάλογα με τα προβλήματα που εγείρονται και το πολιτικοοικονομικό πλαίσιο. Η ΟΚΕ τάσσεται έτσι, υπέρ της πληρέστερης ενημέρωσης (σύνταξη εγχειριδίου) και του πραγματικού εξορθολογισμού. Παρατηρείται ότι για ορισμένες περιοχές (π.χ. Ασία) συνυπάρχουν διαδικασίες που μπορεί να φαίνονται ανταγωνιστικές σε ορισμένους τομείς (π.χ. Asia-Invest και ECIP). Το ίδιο ισχύει και με τις διαδικασίες, των οποίων ορισμένες διαφορές μπορεί να προκαλούν έκπληξη, όπως το γεγονός ότι για τη χρηματοδότηση των μελετών σκοπιμότητας κοινών επιχειρήσεων στην Ασία, τη Λατινική Αμερική, τη Λεκάνη της Μεσογείου (Διευκόλυνση αριθ. 2 του ECIP), οι προκαταβολές είναι επιστρεπτέες, ενώ μπορούν να θεωρηθούν ως επιδοτήσεις, σε περίπτωση επιτυχίας, εάν οι ίδιες αυτές μελέτες αφορούν τις χώρες του Phare και του Tacis (Διευκόλυνση αριθ. 2 της JOP/JVP).

3.2. Σχετικά με την επιλεξιμότητα των ΜΜΕ

Μολονότι το μεγαλύτερο μέρος των κοινοτικών μέσων φαίνεται να αφορά, κατά προτεραιότητα, τις ΜΜΕ, σύμφωνα με τον κοινοτικό ορισμό, εντούτοις φαίνεται να υπάρχει ορισμένο περιθώριο εκτίμησης ανάλογα με τα μελετώμενα μέσα. Για το θέμα αυτό χρειάζονται, επίσης, διευκρινίσεις και προβληματισμοί για τις προτεραιότητες της κοινοτικής δράσης.

3.3. Σχετικά με τους στόχους των μέσων ενίσχυσης των επενδύσεων

Η ΟΚΕ διερωτάται για τη φύση των πραγματικών στόχων που επιδιώκονται με τα μέσα αυτά, π.χ., τη διευκόλυνση της οικονομικής ανάπτυξης των χωρών εταίρων, την προώθηση των ευρωπαϊκών επενδύσεων στις χώρες αυτές, την προώθηση της εγκατάστασης και της ευρωπαϊκής παρουσίας, την ανάπτυξη της βιομηχανικής, τεχνικής και επιστημονικής συνεργασίας, την προώθηση της εξαγωγής της ευρωπαϊκής τεχνογνωσίας. Η Ένωση, απαντώντας στα ερωτήματα αυτά και καθορίζοντας τη σειρά προτεραιοτήτων, πρέπει να θέσει τα μέσα ενίσχυσης των επενδύσεων στην υπηρεσία της γενικής στρατηγικής, λαμβάνοντας συγχρόνως υπόψη τους στόχους της και τις διεθνείς υποχρεώσεις της στους τομείς της συνεργασίας, της ενίσχυσης για την ανάπτυξη και τα δικά της συμφέροντα, τόσο τα πολιτικά όσο και τα οικονομικά.

3.4. Σχετικά με τη συνοχή με τις λοιπές κοινοτικές πολιτικές

Όλα αυτά τα μέσα υπάρχουν σε πολύ διαφορετικά πλαίσια. Συνεπώς, το ερώτημα που πρέπει να τεθεί σήμερα αφορά τη συνοχή της με τις μεγάλες κοινοτικές πολιτικές και κυρίως, στους τομείς της εμπορικής πολιτικής, του συνδυασμού των δράσεων στους τομείς της απασχόλησης, της σταθερής και διαρκούς οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης, της ΚΓΠ, της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας...

3.4.1. Αναφορικά με την εμπορική πολιτική

Μολονότι η εμπορική πολιτική αποτελεί τομέα κυρίως κοινοτικής αρμοδιότητας, η προώθηση των εξαγωγών συνεχίζει να υπάγεται, βάσει της αρχής της επικουρικότητας, στις εθνικές αρμοδιότητες. Οι μόνες δράσεις που ανελήφθησαν σχετικά, σε κοινοτικό επίπεδο (πρόγραμμα Exprom, δράσεις προς την Ιαπωνία) ήταν πάντοτε ιδιαίτερα περιορισμένης έκτασης. Η απόπειρα που έγινε για να συμπεριληφθούν οι δράσεις προώθησης των εξαγωγών στη Συνθήκη απέτυχε στην τελευταία διακυβερνητική διάσκεψη. Μπορεί, συνεπώς, να δημιουργηθεί ο σχετικός πειρασμός και να παρουσιασθούν ή να χρησιμοποιηθούν τα μέσα αυτά ως τα μόνα κοινοτικά εργαλεία προώθησης της εμπορικής πολιτικής. Ως εκ τούτου, τα εργαλεία αυτά πρέπει, να εμφανισθούν είτε ως μέσα ανάπτυξης για τις λιγότερο αναπτυγμένες χώρες, είτε ως παρότρυνση για τη διείσδυση στις αγορές, ιδίως προς τις χώρες που είναι ιδιαίτερα κλειστές στην παρουσία των ευρωπαίων.

3.4.1.1. Σχετικά με το στόχο για τη διείσδυση στις νέες αγορές, η ΟΚΕ φρονεί ότι για τον τομέα αυτό αρμόζει να αναπτυχθεί στενή συνεργασία με τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών που διαθέτουν υπηρεσίες προώθησης και εμπορικές αντένες στο εξωτερικό. Η Επιτροπή πρέπει να επικεντρώσει την ενίσχυσή της σε πρωτοβουλίες ευρωπαϊκής διάστασης που προέρχονται ιδίως από ευρωπαϊκές τομεακές ενώσεις. Συμπληρωματικά, η Ένωση πρέπει να προωθήσει τον μεγαλύτερο συντονισμό των εθνικών δράσεων προώθησης, διασφαλίζοντας σε ευρωπαϊκό επίπεδο, π.χ., την πληροφόρηση σχετικά με τις ευκαιρίες που παρουσιάζονται στις αγορές και τις επενδύσεις που εντοπίζονται από τις εθνικές εμπορικές αντένες. Η διπλή αυτή ενέργεια αποτελεί μία αξιόπιστη και λογική εναλλακτική λύση της δημιουργίας, με την ενίσχυση της Επιτροπής, ευρωπαϊκών δομών στο εξωτερικό που θα ανταγωνίζονται τις υπηρεσίες και τα Εμπορικά Επιμελητήρια των κρατών μελών.

3.4.1.2. Στο τομέα της εμπορικής πολιτικής και μέσω των δικών της επενδύσεων η Ένωση πρέπει να φροντίσει για την προώθηση κανόνων που θα διέπουν ένα θεμιτό εμπόριο. Αποτελεί επιτακτική ανάγκη η ενσωμάτωση των δράσεων πληροφόρησης στα μέσα ενίσχυσης των επενδύσεων για να ενδιαφερθούν οι ευρωπαίοι επενδυτές για τα σημαντικά προβλήματα της απομίμησης προϊόντων, της γνώσης των καθεστώτων βιομηχανικής και πνευματικής προστασίας, της καταπολέμησης του ντάμπινγκ, των κανόνων προέλευσης...

3.4.2. Αναφορικά με τη σταθερή και διαρκή οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη

Στον τομέα της εμπορικής πολιτικής, η ΕΕ οφείλει να προωθήσει τις κοινωνικές συμβάσεις της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ) καθώς και την προστασία του περιβάλλοντος. Η Συνθήκη για την Ένωση θέτει ως στόχο της πολιτικής συνεργασίας για την ανάπτυξη (άρθρο 130 Υ) τη βιώσιμη οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη. Συνεπώς, είναι σημαντικό να μεριμνήσει η Ένωση, με τα μέσα της, όχι μόνο για την τήρηση, αλλά και για την προώθηση των αρχών της. Πρόκειται, κυρίως για τα θέματα που αφορούν το περιβάλλον (βλ. Τις δεσμεύσεις που ανελήφθησαν στις διασκέψεις του Ρίο και του Κιότο), καθώς και τον τομέα των κοινωνικών συνθηκών, ιδίως καθ' όσον αφορά την αποτελεσματική εφαρμογή των Συμβάσεων του ΔΟΕ (ιδιαίτερα για τις συνδικαλιστικές ελευθερίες, την καταπολέμηση της καταναγκαστικής εργασίας και της εργασίας των παιδιών). Πράγματι, η ΟΚΕ ανέφερε στη γνωμοδότηση της με θέμα «Ίσοι όροι ανταγωνισμού για τις άμεσες επενδύσεις παγκοσμίως» (CES 260/96) τα εξής: «πρέπει να δοθεί τέλος στις προσπάθειες προσέλκυσης άμεσων ξένων επενδύσεων, βάσει του επιχειρήματος της ύπαρξης μη πλήρων εργασιακών προτύπων, που δεν μπορεί να συγχέονται με το χαμηλό επίπεδο μισθών».

3.4.3. Αναφορικά με τις συνέπειες στον τομέα απασχόλησης

Σπανίως, προβάλλονται (εκτός από το πρόγραμμα JOP) οι συνέπειες που έχουν στην απασχόληση αυτά τα κοινοτικά μέσα. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει ότι το θέμα αυτό δημιουργεί πολλά σύνθετα προβλήματα όπως, π.χ., άμεσες ή έμμεσες θέσεις απασχόλησης, βραχυπρόθεσμες ή μακροπρόθεσμες συνέπειες, κ.λπ. Το ζήτημα, όμως, αυτό δεν μπορεί να παρακαμφθεί. Πρέπει να γνωρίζει κανείς σε ποιο βαθμό τα μέσα αυτά ευνοούν πραγματικά την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη των χωρών εταίρων και ποιες είναι οι συνέπειές της στον τομέα της απασχόλησης στις χώρες της Ευρώπης. Πράγματι, φαίνεται ότι η ανάπτυξη των δραστηριοτήτων μίας κοινοτικής επιχείρησης σε μία τρίτη χώρα μπορεί να έχει θετικό αντίκτυπο στην απασχόληση στην Ένωση διαμέσου της προστιθέμενης αξίας, των υπηρεσιών και της συντήρησης, του εξοπλισμού, και των επακόλουθων δυνατοτήτων αύξησης. Εντούτοις, πολυάριθμες επενδύσεις λαμβάνουν τη μορφή μετεγκατάστασης των μέσων παραγωγής προς αναζήτηση λιγότερο επαχθών φορολογικών ή κοινωνικών συνθηκών με αρνητικές συνέπειες για την απασχόληση στην Ευρώπη. Τα σχέδια που υποβάλλονται θα πρέπει να περιλαμβάνουν εκτιμήσεις για την αξιολόγηση των συνεπειών, και η εκ των υστέρων αξιολόγηση των σχεδίων θα πρέπει να περιλαμβάνει σημαντικά ποσοτικά στοιχεία σχετικά με το θέμα αυτό. Η ΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή τη διενέργεια μελετών επιπτώσεων για τις περιφέρειες και τους τομείς προτεραιοτήτων, προκειμένου να επαληθευθούν, εάν απαιτείται, οι εν λόγω ενδείξεις και να καθιερωθούν πιο ακριβή κριτήρια για την επιλογή των προγραμμάτων που υποβάλλονται βάσει της προτεραιότητας αυτής.

3.4.4. Αναφορικά με την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα

Η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας σε διεθνές επίπεδο αποτελεί σημαντικό παράγοντα που πρέπει να ληφθεί υπόψη προκειμένου να διασφαλισθεί η αύξηση και η βελτίωση της κατάστασης της απασχόλησης, κυρίως στο πλαίσιο της ελευθέρωσης του διεθνούς εμπορίου. Όμως, η ανάλυση της ανταγωνιστικότητας πρέπει να λάβει υπόψη τα πλεονεκτήματα της ΕΕ, κυρίως από απόψεως του ιδιαίτερα καταρτισμένου ανθρώπινου δυναμικού. Συνεπώς, είναι εύλογο να τεθεί το θέμα της αξιολόγησης του στόχου αυτών των μέσων συνεργασίας σε συνάρτηση με την επίδρασή τους στην ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών βιομηχανιών. Οι επενδύσεις και η συνεργασία με τις τρίτες χώρες μπορεί να είναι ευεργετικές για την ανάπτυξη και την απασχόληση στην Ευρώπη υπό ορισμένες προϋποθέσεις, ιδίως στα πλαίσια μίας επιθετικής πολιτικής (κατάκτηση αγορών) ή τομεακών στρατηγικών, κυρίως προς τις πλησίον περιοχές, που θα επιτρέψουν τη δημιουργία σχέσεων συμπληρωματικότητας. Με το πνεύμα αυτό, η ΟΚΕ στο σχέδιο γνωμοδότησης της με θέμα: «Πρόγραμμα δράσης για την ανταγωνιστικότητα της Ευρωπαϊκής βιομηχανίας κλωστοϋφαντουργίας και ένδυσης» (έγγρ. CES 1479/97) συνιστά την πραγματοποίηση ευρωπαϊκών επενδύσεων υπό ορισμένες προϋποθέσεις, στις ΧΚΑΕ και στις χώρες της Μεσογείου. Οι επενδύσεις αυτές πρέπει επίσης, να είναι συνεκτικές με την εσωτερική διαρθρωτική πολιτική της Ένωσης, ιδίως, με τις ενισχύσεις των επενδύσεων του ΕΤΠΑ για να μην έχουν ως αποτέλεσμα τη δημιουργία πλεονάζουσας ικανότητας παραγωγής σε ορισμένους βιομηχανικούς τομείς.

3.5. Σχετικά με τη συνοχή των εθνικών και κοινοτικών δράσεων

Η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι οι ευρωπαίοι επιχειρηματίες στρέφονται, όλο και περισσότερο, προς τα κοινοτικά μέσα, στα οποία συμπεριλαμβάνεται και η προοπτική για την προώθηση των ευρωπαϊκών συμφερόντων στο εξωτερικό. Με την κατάσταση αυτή υπάρχει ο κίνδυνος να δημιουργηθεί σύγχυση ή επικάλυψη των δράσεων εφόσον η προώθηση των εξαγωγών εξαρτάται πάντοτε, κατ' αρχήν, από τις εθνικές αρχές.

3.5.1. Η ΟΚΕ προτείνει μία μέθοδο για την ανάπτυξη μεγαλύτερης συνοχής, συμπληρωματικότητας και διαφάνειας. Η μέθοδος αυτή πρέπει να περιλαμβάνει και το ζήτημα των ευρωπαϊκών δομών στις τρίτες χώρες, όπου διαπιστώθηκε ορισμένος ανταγωνισμός μεταξύ των εθνικών φορέων (από τα εμπορικά επιμελητήρια στο εξωτερικό) και των πρωτοβουλιών της Ένωσης. Πρέπει, επίσης, να επεκταθεί το πεδίο δράσης της συνοχής και στις σχέσεις με τους διεθνείς οργανισμούς όπως, π.χ., με τον Οργανισμό των Ηνωμένων Εθνών για τη Βιομηχανική Ανάπτυξη ή με τη Διεθνή Τράπεζα. Πράγματι, στους δύο αυτούς οργανισμούς, τα κράτη μέλη της Ένωσης έχουν την πλειοψηφία ή επικρατούν (διαθέτουν το 35 % της Διεθνούς Τράπεζας έναντι 15 % μόνο των ΗΠΑ).

3.5.2. Από απόψεως χρηματοδοτικών πόρων, δεν είναι πάντοτε δυνατόν να εντοπισθούν τα ποσά που διαθέτει η ΕΕ για τα εν λόγω μέσα λόγω της ίδιας τους της φύσης όταν πρόκειται για δάνεια, δεδομένου ότι ορισμένα μέτρα αποτελούν τμήμα ευρύτερων κονδυλίων όπως, π.χ., στην περίπτωση του MEDA. Είναι επιθυμητή μία μεγαλύτερη διασαφήνιση των παρεμβάσεων και της συμπληρωματικότητάς τους με τις εθνικές δράσεις. Θα μπορούσε να λάβει τη μορφή πίνακα, ανά γεωγραφική ζώνη, των κοινοτικών και εθνικών μέσων που διατίθενται για το σκοπό αυτό.

4. Ένα πλαίσιο ολοκλήρωσης και συντονισμού

Η ΟΚΕ, αφού ανέλυσε τα προβλήματα αυτά και πραγματοποίησε μία ακρόαση με τις κυρίως ενδιαφερόμενες υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, εκτιμά ότι πρέπει να καθιερωθεί ένα πλαίσιο ολοκλήρωσης και συντονισμού:

4.1. Στόχοι με προτεραιότητα

Για να διασφαλισθεί η συνοχή των μέσων αυτών σε σχέση με τις μεγάλες προτεραιότητες και τις κοινοτικές πολιτικές χρειάζεται μία προσπάθεια ολοκλήρωσης. Θα πρέπει να λάβει τη μορφή μίας γενικής στρατηγικής η οποία θα προβαίνει στη διάκριση των στόχων, οι οποίοι θα πρέπει να διαμορφώνονται ή ενισχύονται ανάλογα με τη σχετική γεωγραφική περιοχή, το επίπεδο ανάπτυξης και τη στενότητα των πολιτικών δεσμών που την συνδέουν με την ΕΕ. Οι στόχοι αυτοί είναι οι ακόλουθοι:

4.1.1. Να προωθηθεί ή σταθερή και διαρκής ανάπτυξη, στα πλαίσια της κοινωνικής προόδου και προστασίας του περιβάλλοντος, καθώς και ένα πρόσφορο κλίμα για επενδύσεις (σταθερότητα του πολιτικού, νομικού και οικονομικού πλαισίου) στις αναπτυσσόμενες χώρες, κατά προτεραιότητα σε εκείνες που έχουν τους στενότερους δεσμούς με την ΕΕ (ιδίως στις χώρες ΑΚΕ).

4.1.2. Να διευκολυνθεί η μετάβαση από την κρατική οικονομία στην οικονομία της αγοράς και να αυξηθεί η βιομηχανική συνεργασία σε ένα προνομιούχο χώρο εταιρικών σχέσεων ή ολοκλήρωσης με τις ΧΚΑΕ και τις χώρες της Μεσογείου.

4.1.3. Προώθηση των ευρωπαϊκών επενδύσεων στις αναδυόμενες αγορές ή στις ταχέως αναπτυσσόμενες αγορές στις οποίες πιθανόν να είναι σκόπιμο να καταβληθούν μεγάλης έκτασης προσπάθειες σε κοινοτικό επίπεδο που θα «τονώσουν» τη δραστηριότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων.

4.2. Ένταξη των στόχων αυτών σε παγκόσμια στρατηγική

Η στρατηγική αυτή πρέπει να ενταχθεί στο πλαίσιο των τρεχουσών συζητήσεων για μία διεθνή συμφωνία όσον αφορά τις επενδύσεις. Η ΟΚΕ θα μπορούσε να στηρίξει την πρωτοβουλία αυτή μόνο εάν λάμβανε υπόψη ορισμένες αρχές και προϋποθέσεις, όπως αυτές που ανέφερε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο ψήφισμά του, της 11ης Μαρτίου 1998, για τη διεθνή νομισματική συμφωνία (ΑΜΙ) που παρουσίασε ο βουλευτής Kreissl-Dorfler. Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, για τη σύναψη παρόμοιας συμφωνίας «επιβάλλεται να υπάρξει μεγαλύτερη πειθαρχία όσον αφορά τη χρησιμοποίηση φορολογικών κινήτρων και άμεσων κινήτρων για την προσέλκυση άμεσων ξένων επενδύσεων, τα οποία έχουν δημοσιονομικές επιπτώσεις και για τα κράτη υποδοχής» (γνωμοδότηση με θέμα «Ίσοι όροι ανταγωνισμού για τις άμεσες επενδύσεις παγκοσμίως»). Πρέπει βασικά να αποφευχθεί η ανάπτυξη ελεύθερων ζωνών για εξαγωγές, εξαιτίας των οποίων εισάγονται δυσμενείς διακρίσεις εις βάρος των εθνικών επιχειρήσεων και περιφρονούνται συχνά βασικοί κοινωνικοί ή περιβαλλοντικοί κανόνες.

4.3. Τα μέσα που απαιτούνται για να διασφαλισθεί η ολοκλήρωση αυτή

Για να υποστηριχθεί η γενική αυτή στρατηγική, η ΟΚΕ προτείνει τη διασαφήνιση και την ανακαίνιση των κοινοτικών μέσων σύμφωνα με τις εξής αρχές:

4.3.1. Να διευκρινισθούν οι μακροοικονομικές δράσεις, που αφορούν τη φορολόγηση ή την ασφάλεια των επενδύσεων, από τις δράσεις «mezzo» στήριξης των ενδιαμέσων δομών του τύπου των εμπορικών επιμελητηρίων ή υπηρεσιών ανάπτυξης καθώς και από τις άμεσες παρεμβάσεις για τις επενδύσεις.

4.3.2. Να ενσωματωθούν οι στόχοι των ευρωπαϊκών πολιτικών στα κριτήρια προτεραιότητας όσον αφορά την αποδοχή των προγραμμάτων, π.χ.:

- συνεκτίμηση των κοινωνικών και περιβαλλοντικών κριτηρίων στα επενδυτικά σχέδια 7

- μελέτη των επιπτώσεων στην απασχόληση στην Ευρωπαϊκή Ένωση 7

- να επιτραπεί η πρόσβαση στα προγράμματα των αναπτυσσομένων χωρών στους επενδυτές άλλων αναπτυσσομένων χωρών ή γειτονικών περιοχών (π.χ. των εταίρων χωρών της Μεσογείου, στις χώρες που βρίσκονται νοτίως της Σαχάρας, της Αφρικής). Όμως, πρόσβαση στα προγράμματα αυτά όσον αφορά τις αναδυόμενες αγορές της Λατινικής Αμερικής ή της Ασίας να περιορίζεται αποκλειστικά στους επιχειρηματίες της ΕΕ.

4.3.3. Η ΟΚΕ τάσσεται υπέρ της καθιέρωσης μίας αληθινής στρατηγικής για την ανάπτυξη εταιρικών σχέσεων στον τομέα της βιομηχανίας με τις υποψήφιες προς ένταξη χώρες και με τις χώρες της Λεκάνης της Μεσογείου με τη χορήγηση ενισχυμένων μέσων υπέρ της πολιτικής αυτής στο πλαίσιο των προγραμμάτων MEDA, Phare, και Tacis.

4.3.4. Η ΟΚΕ προτείνει να εναρμονισθούν οι λεπτομέρειες εφαρμογής των διάφορων μέσων: κανόνες συμμετοχής (επιλεξιμότητα, ορισμός των ΜΜΕ...), χρηματοοικονομικές συνθήκες (μηχανισμός ανάθεσης, πιθανές επιστροφές...), συγκέντρωση των αρμοδίων υπηρεσιών της Επιτροπής, κοινοί μηχανισμοί αξιολόγησης και ελέγχου. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές πρέπει να καθοδηγούνται από τη μέριμνα της απλούστευσης με σκοπό τη διασφάλιση μίας ευκολότερης και αμεσότερης πρόσβασης των επιχειρήσεων της ΕΕ, ειδικότερα των ΜΜΕ. Οι όροι λειτουργίας θα πρέπει να περιγράφονται με σαφήνεια σε ένα και μόνο εγχειρίδιο στο οποίο θα περιέχονται όλες οι διαδικασίες όλων των χωρών.

4.3.5. Η ΟΚΕ προτείνει νέες μεθόδους εργασίας οι οποίες εγγυώνται πραγματική συμπληρωματικότητα διαμέσου κυρίως των έργων υπέρ των οποίων θα μπορούσαν να παρέμβουν συντονισμένα τα διάφορα κοινοτικά μέσα. Αυτές οι νέες μέθοδοι εργασίας μπορούν να καταστήσουν δυνατή τη διάκριση μεταξύ των μακροοικονομικών δράσεων όσον αφορά τη φορολογία ή την ασφάλεια των επενδύσεων, των «ενδιάμεσων» δράσεων στήριξης των ενδιάμεσων διαρθρώσεων του τύπου εμπορικών επιμελητηρίων, επαγγελματικών οργανώσεων, οργανισμών ανάπτυξης και των άμεσων δράσεων επί των επενδύσεων.

4.3.6. Τέλος, η ΟΚΕ προτείνει την εφαρμογή της αρχής της υπό όρους χορήγησης της ενίσχυσης στις επενδύσεις, όπως και οποιασδήποτε μορφής βοήθειας, ιδίως με βάση πολιτικά, οικονομικά, και κοινωνικά κριτήρια.

5. Συγκεκριμένες προτάσεις για ένα πραγματικό πλαίσιο συνοχής

Προκειμένου να επιτευχθεί ο εξορθολογισμός των σημερινών μέσων η ΟΚΕ προτείνει το διαχωρισμό μεταξύ τεχνικών μέσων και ειδικών προγραμμάτων δράσης για δεδομένες γεωγραφικές περιοχές. Ο διαχωρισμός αυτός θα επιτρέψει, κυρίως, να διαμορφωθεί η χρήση των διαφόρων τεχνικών μέσων σε συνάρτηση με τις προτεραιότητες της Ένωσης, οι οποίες θα ολοκληρώνονται σε σχέση με τις άλλες κοινοτικές πολιτικές και θα καθορίζονται βάσει μιας γενικής πολιτικής.

5.1. Ομοιογενή τεχνικά μέσα

Πρόκειται για επανασχεδιασμό του φάσματος των μέσων, τα οποία σήμερα είναι ιδιαίτερα διαφορετικής φύσης, με τη μορφή μίας δέσμης ομοιογενών μέσων από απόψεως λειτουργίας, συμπληρωματικών και προσαρμοσμένων στις τοπικές συνθήκες και τις ανάγκες των επιχειρήσεων. Σύμφωνα με την ΟΚΕ, θα μπορούσαν να είναι τα εξής μέσα:

5.1.1. Προγράμματα τεχνικής βοήθειας που θα αφορούν το μακροοικονομικό πλαίσιο (αναπτυσσόμενες χώρες, ευρωμεσογειακή περιοχή).

- Μηχανισμοί στήριξης των ενδιάμεσων δομών, με τη μορφή προγραμμάτων εταιρικών σχέσεων, κυρίως διαμέσου της κατάρτισης, με τα αντίστοιχα όργανα της ΕΕ, οι οποίοι θα προορίζονται για τις υπηρεσίες στήριξης των επιχειρήσεων και την ανάπτυξη των κέντρων βιομηχανικών συνεργασίας.

- Μέσα άμεσης βοήθειας για τις επιχειρήσεις, δηλαδή:

Επιμόρφωση των ηγετικών στελεχών των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων στον πολιτισμό των χωρών εταίρων (ιδίως για τις αναπτυγμένες χώρες).

Συναντήσεις επιχειρήσεων, σύμφωνα με τα πρότυπα Europartenariat και Ιnterprise, επαγγελματικής μορφής με μία καλύτερη επιλογή των συμμετεχόντων και από τις δύο πλευρές.

Στήριξη για τις μελέτες των συλλογικών αγορών και τις κλαδικές μελέτες που θα εξετάζουν κατά προτεραιότητα τις αναδυόμενες αγορές.

Χρηματοδότηση μελετών σκοπιμότητας για επενδυτικά σχέδια και σχέδια για την ίδρυση κοινών επιχειρήσεων βάσει εναρμονισμένων κανόνων ανεξάρτητα από την εξεταζόμενη περιοχή.

Παρέμβαση ενός Κέντρου Τεχνικής Βοήθειας (CDI για τις ΑΚΕ) υπέρ των επενδύσεων στις πιο δύσκολες χώρες.

- Προγράμματα ενθάρρυνσης των γυναικών επιχειρηματιών (κατάρτιση, χορήγηση πιστώσεων).

- Κινητοποίηση των χρηματοοικονομικών μέσων της ΕΕ (ΕΤΕπ, αλλά και του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων) και των τραπεζικών δικτύων, με τη χρησιμοποίηση χρηματοοικονομικών τεχνικών (κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου, ταμεία παροχής εγγυήσεων, επιδοτήσεις) που θα διαμορφώνονται ανάλογα με το «βαθμό κινδύνου της χώρας» για να ενθαρρύνονται οι επενδύσεις στις ΧΚΑΕ και στις Μεσογειακές χώρες. Τα εν λόγω προγράμματα οικονομικής ενίσχυσης πρέπει να υλοποιούνται από τα ίδια τα τραπεζικά δίκτυα, να συνοδεύονται με ένα μηχανισμό πληροφόρησης και προσδιορισμού των σχεδίων που θα διασφαλίζονται από ενδιάμεσους οργανισμούς, όπως π.χ. ένα εκ βάθρων μεταρρυθμισμένο CDI, Κέντρα Τεχνικής Βοήθειας, Κέντρα Βιομηχανικής Συνεργασίας, Εμπορικά Επιμελητήρια και Επαγγελματικές ενώσεις.

5.2. Προγράμματα δράσης κατά περιοχές

Η ΟΚΕ προτείνει τη χρήση των διάφορων αυτών μέσων διαμορφώνεται ανάλογα με την εξεταζόμενη γεωγραφική περιοχή και η σχετική συνοχή διασφαλίζεται με προγράμματα δράσης. Γι' αυτό, το παράδειγμα της Asia-Invest φαίνεται ως το καταλληλότερο διότι περιλαμβάνει ήδη μία συνεκτική επιλογή μέσων. Η ΟΚΕ προτείνει, έτσι, τα εξής προγράμματα δράσης:

5.2.1. Ένα πλήρες πρόγραμμα Al-Invest για τη Λατινική Αμερική που θα περιλαμβάνει, το μέσο ECIP, νέα προγράμματα επιμόρφωσης στον πολιτισμό της λατινοαμερικανικής ηπείρου, δράσεις τεχνικής βοήθειας για τις αναπτυσσόμενες χώρες της περιοχής μέτρα βοήθειας των συλλογικών μελετών και κλαδικές μελέτες του είδους Business Priming Fund και Investment Facility όπως έχουν αναπτυχθεί στο Asia-Invest.

5.2.2. Η διεύρυνση του Asia-Invest στο μέσο ECIP (με τρόπο που να αποφεύγονται οι επικαλύψεις) και στις δράσεις τεχνικής βοήθειας προς τις αναπτυσσόμενες χώρες.

5.2.3. Ένα πρόγραμμα East-Invest για τις χώρες της ΚΑΕ και Tacis που θα περιλαμβάνει τα ειδικά μέσα για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, την ενίσχυση των ενδιάμεσων δομών, τη συνεργασία των ΜΜΕ, την προώθηση των ευρωπαϊκών επενδύσεων στους στρατηγικούς τομείς (δάση, πηγές ενέργειας, αεροναυπηγική...) με παρεμβάσεις της ΕΤΕ, του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων και των τραπεζικών δικτύων με την κοινοτική υποστήριξη στον τομέα της χρηματοοικονομικής τεχνικής, το μέσο JOP για τις μελέτες σκοπιμότητας των κέντρων βιομηχανικής συνεργασίας ΕΕ/ΧΚΑΕ που διαχειρίζονται από κοινού τα ενδιάμεσα τοπικά όργανα και η ΕΕ.

5.2.4. Ένα πρόγραμμα ΑΚΕ-Invest που θα περιλαμβάνει το μέσο ECIP (μη επιλέξιμο σήμερα για τις χώρες ΑΚΕ αδικαιολογήτως), την τεχνική βοήθεια για τις μεταρρυθμίσεις, την ενίσχυση των ενδιαμέσων τεχνικών, περιφερειακών, και επαγγελματικών δομών, το Κέντρο Τεχνικής Βοήθειας τροποποιημένο σε Κέντρο Ανάπτυξης των Επιχειρήσεων, για να βοηθηθούν οι επιχειρήσεις των χωρών ΑΚΕ ώστε να προσαρμοσθούν ευκολότερα στο διεθνές εμπόριο, τα μέσα Europartenariat και Interprise, τις παρεμβάσεις της ΕΤΕ, του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων και των τραπεζικών δικτύων, και ένα γενικό συνοδευτικό μηχανισμό στήριξης.

5.2.5. Ένα νέο πρόγραμμα MEDA-Invest που θα περιλαμβάνει, εκτός από τα μέσα ECIP, Europartenariat, Interprise, τεχνική βοήθεια για τις μεταρρυθμίσεις, την ενίσχυση των ενδιάμεσων τοπικών δομών με προγράμματα επιμόρφωσης, την προώθηση των ευρωπαϊκών επενδύσεων σε στρατηγικούς τομείς (ενέργεια, τουρισμός...) με παρεμβάσεις της ΕΤΕ, του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων, των τραπεζικών δικτύων, με μέτρα χρηματοοικονομικής τεχνικής, τεχνική βοήθεια προς τις τοπικές επιχειρήσεις από τα Κέντρα Βιομηχανικής Ανάπτυξης.

5.2.6. Ένα πρόγραμμα US-Invest και Japon-Invest με αντικείμενο την επιμόρφωση στον πολιτισμό των χωρών αυτών και τη χρήση των μέσων Europartenariat και Interprise.

5.3. Κανόνες διαχείρισης, παρακολούθησης και ελέγχου

5.3.1. Η ΟΚΕ συνιστά την καθιέρωση ενός κοινού μηχανισμού συχνής και τακτικής παρακολούθησης και αξιολόγησης των μέσων αυτών. Η αξιολόγηση πρέπει να περιλαμβάνει ένα μηχανισμό υποχρεωτικής και μακράς διαρκείας έρευνας σχετικά με τους ωφελούμενους, δηλαδή οι επιχειρηματικοί φορείς των σχεδίων θα έχουν την υποχρέωση να παρέχουν πληροφορίες για τουλάχιστον δέκα χρόνια. Η αξιολόγηση θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις, ιδίως από απόψεως απασχόλησης στο εσωτερικό και στο εξωτερικό της ΕΕ, σταθερής και διαρκής ανάπτυξης, ανταγωνιστικότητας και των μακροπρόθεσμων εμπορικών συμφερόντων της Ένωσης.

5.3.2. Επιπλέον, η ΟΚΕ συνιστά την καθιέρωση διαδικασίας ανταλλαγής των καλύτερων πρακτικών (σύγκριση επιδόσεων) μεταξύ των μέσων και των προγραμμάτων ιδίως αναφορικά με τα αποτελέσματα της συνοχής σε σχέση με τους στόχους και την ολοκλήρωση των κοινοτικών πολιτικών. Η λειτουργική συγκέντρωση των αρμοδίων υπηρεσιών της Επιτροπής θα μπορούσε να αποτελέσει επιχειρησιακό στοιχείο για να διασφαλισθεί αυτή η διερεύνηση συνοχής και ανταλλαγής ορθών πρακτικών.

5.3.3. Είναι απαραίτητο να ενισχυθούν οι μηχανισμοί για την καταστολή της απάτης και να γενικευθούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο οι δημοσιονομικοί έλεγχοι του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Ελεγκτικού Συνεδρίου.

5.3.4. Οι εν λόγω διατάξεις αξιολόγησης, παρακολούθησης και καταστολής της απάτης πρέπει να εφαρμόζονται χωρίς υπερβάλλοντα γραφειοκρατικό ζήλο και με τη συνεχή φροντίδα για την απλούστευση των διαδικασιών. Πράγματι, καθιστώντας υπεύθυνους, όσο γίνεται περισσότερο, τους επιχειρηματίες (αξιολόγηση κάθε στόχου, εκ των υστέρων έλεγχοι) μπορούν να επιτευχθούν τα καλύτερα αποτελέσματα.

5.3.5. Η ΟΚΕ προτείνει, επίσης, τη δημιουργία παρατηρητηρίου της κοινωνικοοικονομικής επίδρασης των μέσων ενίσχυσης των επενδύσεων, με το οποίο θα πρέπει να συνδεθούν οι κοινωνικοί εταίροι και η ΟΚΕ. Το εν λόγω παρατηρητήριο θα πρέπει να αναλάβει τη μέτρηση της επίδρασης από απόψεως απασχόλησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, την προώθηση των κοινωνικών και περιβαλλοντικών κανόνων και της βιώσιμης ανάπτυξης των δικαιούχων χωρών.

5.4. Χρηματοοικονομικοί πόροι και συμπληρωματικότητα με το εθνικό επίπεδο

5.4.1. Για να διασφαλισθεί η πλήρης συνοχή των εθνικών και των κοινοτικών δράσεων, η ΟΚΕ συνιστά να συνδεθούν στενά οι εθνικές αρχές και φορείς (εμπορικά επιμελητήρια, επαγγελματικές ενώσεις) με την παρακολούθηση και επίβλεψη των προγραμμάτων που εκτελούνται στη χώρα. Σχετικά, η ΟΚΕ προτείνει την κατάρτιση πίνακα των εθνικών και κοινοτικών δράσεων κατά γεωγραφική ζώνη.

5.4.2. Η ΟΚΕ προτείνει τη συγκέντρωση σημαντικού τμήματος των διαθέσιμων πόρων των προγραμμάτων συνεργασίας στα μέσα αυτά, ιδίως στην Ευρώπη και τη Μεσογειακή Λεκάνη προκειμένου να μετριασθούν οι δημοσιονομικοί περιορισμοί και να υπάρξει συμπληρωματικότητα με το εθνικό επίπεδο. Μπορεί, ακόμη, να καθιερωθούν συμπληρωματικές δράσεις συγχρηματοδότησης ΕΕ/Κρατών μελών για να επιταχυνθεί η απαραίτητη ενσωμάτωση (η συμμετοχή των επιχειρηματιών των άλλων κρατών μελών διασφαλίζεται με το μερίδιο της Ένωσης).

Βρυξέλλες, 1η Ιουλίου 1998.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS