Σχέδιο ανακοίνωσης της Επιτροπής

σχετικά με την εκτίμηση των οριζόντιων συγκεντρώσεων βάσει του κανονισμού του Συμβουλίου για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων

(2002/C 331/03)

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1. Το άρθρο 2 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 4064/89 του Συμβουλίου, της 21ης Δεκεμβρίου 1989, για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων(1) (στο εξής: "ο κανονισμός περί συγκεντρώσεων") ορίζει ότι η Επιτροπή εκτιμά τις συγκεντρώσεις που εμπίπτουν στον υπόψη κανονισμό προκειμένου να διαπιστωθεί αν είναι ή όχι συμβατές με την κοινή αγορά.

2. Σκοπός της παρούσας ανακοίνωσης είναι να παρασχεθούν οδηγίες σε σχέση με τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή προβαίνει στην εκτίμηση των συγκεντρώσεων, όταν οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις πραγματοποιούν ενεργές πωλήσεις στην ίδια σχετική αγορά ή είναι δυνητικοί ανταγωνιστές στην εν λόγω αγορά. Στο εξής, οι συγκεντρώσεις αυτού του τύπου καλούνται "οριζόντιες συγκεντρώσεις"(2). Οι οδηγίες που διατυπώνονται στην παρούσα ανακοίνωση επικεντρώνονται στο πώς η εξάλειψη ενός υπαρκτού ή δυνητικού ανταγωνιστή ενδέχεται να επηρεάσει τον ανταγωνισμό στην σχετική αγορά(3).

3. Οι οδηγίες που διατυπώνονται στην παρούσα ανακοίνωση στηρίζονται στην εξελισσόμενη πείρα της Επιτροπής από την εκτίμηση οριζόντιων συγκεντρώσεων κατ' εφαρμογή του κανονισμού περί συγκεντρώσεων από τότε που ο εν λόγω κανονισμός τέθηκε σε ισχύ στις 21 Σεπτεμβρίου 1990. Στηρίζονται επίσης στη νομολογία του Δικαστηρίου και του Πρωτοδικείου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Οι αρχές που περιλαμβάνονται στην παρούσα ανακοίνωση πρόκειται να εφαρμοσθούν και να τύχουν περαιτέρω επεξεργασίας και τελειοποίησης από μέρους της Επιτροπής στο πλαίσιο επιμέρους υποθέσεων.

4. Η ερμηνεία της εκτίμησης των "οριζόντιων συγκεντρώσεων" την οποία υιοθετεί η Επιτροπή δεν προδικάζει την ερμηνεία που ενδεχομένως θα υιοθετηθεί από το Δικαστήριο ή το Πρωτοδικείο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

II. ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ

5. Σύμφωνα με το άρθρο 2 του κανονισμού περί συγκεντρώσεων, μία συγκέντρωση κηρύσσεται ασυμβίβαστη με την κοινή αγορά, τότε μόνον, όταν δημιουργεί ή ενισχύει δεσπόζουσα θέση, με αποτέλεσμα να παρακωλύεται σε αξιοσημείωτο βαθμό ο αποτελεσματικός ανταγωνισμός στην κοινή αγορά ή σε σημαντικό τμήμα της.

6. Η εκτίμηση από την Επιτροπή των συγκεντρώσεων που της κοινοποιούνται κατ' εφαρμογή του κανονισμού περί συγκεντρώσεων περιλαμβάνει κατ' ουσία δύο κύρια στάδια, μεταξύ των οποίων υπάρχει αλληλεπίδραση:

i) ορισμός των σχετικών αγορών προϊόντος και των σχετικών γεωγραφικών αγορών·

ii) αξιολόγηση της συγκέντρωσης από την άποψη του ανταγωνισμού.

Κύριος σκοπός του ορισμού της αγοράς είναι η κατά συστηματικό τρόπο εξακρίβωση των ανταγωνιστικών πιέσεων που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις που μετέχουν στην εκάστοτε συγκέντρωση. Η σχετική αγορά προσδιορίζεται ως προς δύο παραμέτρους της, τα προϊόντα που περιλαμβάνει και τα γεωγραφικά της όρια, προκειμένου να εντοπισθούν οι υφιστάμενοι εκείνοι ανταγωνιστές των συμμετεχουσών επιχειρήσεων οι οποίοι είναι ικανοί να περιορίσουν τη συμπεριφορά τους και να τις εμποδίζουν να συμπεριφέρονται ανεξάρτητα από ουσιαστικές ανταγωνιστικές πιέσεις. Οδηγίες σχετικά με αυτό το ζήτημα διατυπώνονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής όσον αφορά τον ορισμό της σχετικής αγοράς για τους σκοπούς του κοινοτικού δικαίου ανταγωνισμού(4). Ένα μεγάλο μέρος του σκεπτικού που οδηγεί στην οριοθέτηση των σχετικών αγορών μπορεί επίσης να έχει σημασία για την εκτίμηση της συγκέντρωσης από τη σκοπιά του ανταγωνισμού.

7. Η παρούσα ανακοίνωση είναι διαρθρωμένη γύρω από τα εξής στοιχεία:

α) πιθανότητα να επηρεάσει η συγκέντρωση δυσμενώς τον ανταγωνισμό στις σχετικές αγορές, εάν υποτεθεί ότι δεν υπάρχουν αντισταθμιστικοί παράγοντες·

β) πιθανότητα να λειτουργήσει η αγοραστική ισχύς ως αντισταθμιστικός παράγοντας έναντι της αύξησης της οικονομικής ισχύος ως συνέπεια της συγκέντρωσης·

γ) πιθανότητα να εισέλθουν νέες επιχειρήσεις στις σχετικές αγορές, με αποτέλεσμα να διατηρηθεί ουσιαστικός ανταγωνισμός σε αυτές·

δ) πιθανότητα να προσπορίσει η συγκέντρωση οφέλη από την άποψη της αποτελεσματικότητας·

ε) προϋποθέσεις επίκλησης του επιχειρήματος της προβληματικής επιχείρησης.

8. Βάσει των ανωτέρω στοιχείων, η Επιτροπή κρίνει κατά πόσον μία συγκέντρωση θα δημιουργούσε ή θα ενίσχυε δεσπόζουσα θέση, με αποτέλεσμα να παρακωλύεται σε αξιοσημείωτο βαθμό ο αποτελεσματικός ανταγωνισμός στην κοινή αγορά ή σε σημαντικό τμήμα της. Πλην όμως, σε μερικές περιπτώσεις οριζόντιων συγκεντρώσεων ενδέχεται μερικά από τα παραπάνω στοιχεία να μην έχουν σημασία. Ειδικότερα, τα οφέλη από την άποψη της αποτελεσματικότητας και το επιχείρημα της προβληματικής επιχείρησης αναλύονται συνήθως μόνο εφόσον τα μέρη που έχουν υποβάλει την κοινοποίηση αποδείξουν ότι πληρούνται οι αναγκαίες προϋποθέσεις για να είναι βάσιμα τα επιχειρήματα αυτά (παράβαλε τα κεφάλαια VI και VII της παρούσας ανακοίνωσης). Πέραν αυτού, μπορεί να μην είναι αναγκαίο να εξετασθούν όλα τα στοιχεία με την ίδια διεξοδικότητα. Για παράδειγμα, εάν έχει ήδη κριθεί ότι η είσοδος ενός νέου ανταγωνιστή στην αγορά θα ήταν πολύ ευχερής, έγκαιρη και αποτελεσματική, αυτό μπορεί να είναι αρκετό για να εξαχθεί το συμπέρασμα, χωρίς λεπτομερειακή ανάλυση των υπολοίπων παραγόντων, ότι είναι απίθανο να προκύψουν προβλήματα από την άποψη του ανταγωνισμού.

III. ΠΙΘΑΝΕΣ ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΩΝ ΟΡΙΖΟΝΤΙΩΝ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΩΝ

9. Ο ουσιαστικός ανταγωνισμός προσπορίζει οφέλη στους καταναλωτές, π.χ. χαμηλές τιμές, προϊόντα καλύτερης ποιότητας, μεγάλη ποικιλία αγαθών και υπηρεσιών και τεχνολογικές καινοτομίες. Μέσω του ελέγχου στον οποίον υποβάλλει τις συγκεντρώσεις, η Επιτροπή αποτρέπει τις συγκεντρώσεις που αποστερούν τους καταναλωτές από τα ανωτέρω οφέλη, αλλά επιτρέπει τις συγκεντρώσεις εκείνες που συμβάλλουν στο να ενισχυθούν τα εν λόγω οφέλη μέσω της διατήρησης ουσιαστικού ανταγωνισμού.

10. Κατά την εκτίμηση των συνεπειών μιας συγκέντρωσης για τον ανταγωνισμό, η Επιτροπή συγκρίνει τις συνθήκες ανταγωνισμού που αναμένεται να προκύψουν μετά τη συγκέντρωση με τις συνθήκες που θα επικρατούσαν αν δεν πραγματοποιείτο η συγκέντρωση. Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι υφιστάμενες συνθήκες ανταγωνισμού αποτελούν το πλέον καθοριστικό μέτρο σύγκρισης για την αξιολόγηση των συνεπειών μιας συγκέντρωσης. Παρόλα αυτά, η Επιτροπή θα λαμβάνει υπόψη, επί παραδείγματι, την πιθανή είσοδο επιχειρήσεων στην σχετική αγορά ή έξοδο από αυτήν κατά τη διερεύνηση της ενδεδειγμένης βάσης σύγκρισης(5).

11. Υπάρχουν τρεις βασικοί τρόποι με τους οποίους οι οριζόντιες συγκεντρώσεις ενδέχεται να παρεμποδίσουν σοβαρά την άσκηση ουσιαστικού ανταγωνισμού εξαιτίας της δημιουργίας ή της ενίσχυσης δεσπόζουσας θέσης:

α) Μία συγκέντρωση ενδέχεται να οδηγεί στη δημιουργία ή την ενίσχυση κυρίαρχης θέσης στην αγορά. Μία επιχείρηση η οποία κατέχει κυρίαρχη θέση στην αγορά έχει συχνά την ευχέρεια να αυξήσει τις τιμές(6) χωρίς η ελευθερία κινήσεών της να περιορίζεται από τις ενέργειες των πελατών της, καθώς και των υφιστάμενων ή δυνητικών ανταγωνιστών της.

β) Μία συγκέντρωση ενδέχεται να συνεπάγεται τη μείωση του ανταγωνισμού σε μία ολιγοπωλιακή αγορά μέσω της εξάλειψης σημαντικών ανταγωνιστικών πιέσεων που ασκούνται σε έναν ή περισσότερους πωλητές, οι οποίοι κατά συνέπεια θα έχουν τη δυνατότητα να αυξήσουν τις τιμές που εφαρμόζουν.

γ) Μία συγκέντρωση ενδέχεται να μεταβάλει τον χαρακτήρα του ανταγωνισμού σε μία ολιγοπωλιακή αγορά κατά τρόπον ώστε ορισμένοι πωλητές οι οποίοι προηγουμένως δεν συντόνιζαν τη συμπεριφορά τους να είναι πλέον σε θέση να το πράξουν και κατ' επέκταση, να προβούν σε αυξήσεις των τιμών. Μία συγκέντρωση είναι επίσης πιθανό να καταστήσει ευκολότερο τον συντονισμό μεταξύ πωλητών οι οποίοι ήδη συντόνιζαν τη συμπεριφορά τους προ της συγκέντρωσης.

12. Η Επιτροπή διερευνά κατά πόσον οι μεταβολές που συνεπάγεται η εκάστοτε συγκέντρωση θα παρήγαγαν κάποια από τις παραπάνω συνέπειες. Στις ολιγοπωλιακές αγορές(7), μία συγκέντρωση ενδέχεται να παρεμποδίσει αξιοσημείωτα τον ουσιαστικό ανταγωνισμό με τους δύο ανωτέρω τρόπους β) και γ), οι οποίοι ενδέχεται να έχουν αμφότεροι σημασία κατά την αξιολόγηση δεδομένης πράξης. Και στις δύο περιπτώσεις, η αύξηση των τιμών υπονομεύει την ευζωία των καταναλωτών.

Χαρακτηριστικά της αγοράς και συγκέντρωση

13. Κατά τη διερεύνηση των πιθανών αρνητικών συνεπειών μιας συγκέντρωσης για τον ανταγωνισμό, εξετάζεται υποχρεωτικά μια σειρά βασικών δεδομένων των σχετικών αγορών, όπως είναι τα μερίδια αγοράς, ο βαθμός συγκέντρωσης και η σπουδαιότητα της καινοτομίας.

14. Τα μερίδια αγοράς συχνά παρέχουν μια χρήσιμη πρώτη ένδειξη για το ανταγωνιστικό εκτόπισμα τόσο των επιχειρήσεων που μετέχουν στην εκάστοτε συγκέντρωση όσο και των ανταγωνιστών τους(8). Εντούτοις, τα τρέχοντα μερίδια αγοράς μπορεί να έχουν μικρότερη σημασία εάν υπάρχουν ενδείξεις ότι οι συνθήκες ανταγωνισμού ίσως μεταβληθούν στο εγγύς μέλλον, παραδείγματος χάρη με βάση μία πιθανή είσοδο, έξοδο ή επέκταση δραστηριότητας. Τούτο θα μπορούσε να ισχύει εφόσον οι επιχειρήσεις που μετέχουν στη συγκέντρωση είναι πιθανό να χάσουν κάποια ζήτηση από πελάτες που επιδιώκουν να εξασφαλίσουν πολλαπλές πηγές εφοδιασμού. Στις αγορές που λειτουργούν με το σύστημα της υποβολής προσφορών, τα μερίδια αγοράς ενδέχεται να μην παρέχουν πληροφορίες σχετικά με τις πιθανές συνέπειες μιας συγκέντρωσης για τον ανταγωνισμό(9). Σε τέτοιες περιπτώσεις διαδικασίας υποβολής προσφορών είναι προτιμότερο να συγκεντρώνονται απευθείας πληροφορίες σχετικά με τον ρόλο των παικτών στις αγορές, παραδείγματος χάρη με αναλύσεις επιτυχίας/αποτυχίας(10). Όσο πιο ακριβείς είναι οι πληροφορίες για τις προτιμήσεις των πελατών, τόσο μικρότερη είναι και η βαρύτητα που πρέπει να αποδίδεται στα μερίδια αγοράς ως ενδεικτικά των πιθανών επιπτώσεων δεδομένης συγκέντρωσης για τον ανταγωνισμό.

15. Οι μεταβολές των ιστορικών μεριδίων αγοράς παρέχουν συχνά χρήσιμες πληροφορίες για τις ανταγωνιστικές διεργασίες και για την πιθανή μελλοντική σπουδαιότητα των διαφόρων ανταγωνιστών, παραδείγματος χάρη δείχνοντας ποιων επιχειρήσεων το μερίδιο αγοράς έχει σημειώσει αύξηση ή μείωση.

16. Ο συνολικός βαθμός συγκέντρωσης σε μία αγορά παρέχει ομοίως χρήσιμες πληροφορίες σχετικά με την κατάσταση του ανταγωνισμού στην αγορά αυτή. Η Επιτροπή θα εφαρμόζει το δείκτη "HHI" (Herfindahl-Hirschman Index) ως μία πρώτη ένδειξη για την ανταγωνιστική πίεση στην αγορά μετά τη συγκέντρωση. Ο δείκτης HHI προκύπτει από την άθροιση των τετραγώνων των επιμέρους μεριδίων αγοράς όλων των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στην αγορά(11). Με το δείκτη HHI, αποδίδεται αναλογικά μεγαλύτερη βαρύτητα στα μερίδια αγοράς των μεγαλύτερων επιχειρήσεων, βαρύτητα η οποία συμβαδίζει με τη σχετική τους σπουδαιότητα στην ανταγωνιστική διαδικασία. Εάν ο συνολικός δείκτης HHI μετά από μία συγκέντρωση παραμένει κάτω από τις [1000] μονάδες, τότε η Επιτροπή κατά πάσα πιθανότητα δεν πρόκειται να διενεργήσει έρευνα για την υπόθεση(12).

17. Ένα σημαντικό σκέλος της ανάλυσης υπό το πρίσμα του ανταγωνισμού είναι ο καθορισμός των βασικών παραμέτρων του ανταγωνισμού στην εκάστοτε αγορά. Γίνεται κατά κανόνα διάκριση μεταξύ δύο ευρέων ειδών ανταγωνισμού. Πρώτον, ανταγωνισμός με κύριο άξονα τον όγκο ή την ικανότητα παραγωγής διεξάγεται στην πράξη σε περιπτώσεις κατά τις οποίες οι επιχειρήσεις αποφασίζουν τον όγκο και την ικανότητα παραγωγής τους και στη συνέχεια, ανάλογα με το ύψος της ζήτησης, προσαρμόζουν τις τιμές προκειμένου να πουλήσουν αυτήν την παραγωγή. Παραδείγματος χάρη, στην αγορά ορισμένων βασικών προϊόντων το ύψος των τιμών καθορίζεται από το συνολικό όγκο παραγωγής στην αγορά. Δεύτερον, ανταγωνισμός με κύριο άξονα τις τιμές διεξάγεται όταν οι επιχειρήσεις αποφασίζουν τις τιμές και προσαρμόζουν τον όγκο παραγωγής τους ανάλογα με τη ζήτηση.

18. Πάντως, σε μερικές αγορές η καινοτομία αποτελεί τον κύριο παράγοντα ανταγωνισμού. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η Επιτροπή εξετάζει πώς η συγκέντρωση πρόκειται να επηρεάσει την ανταγωνιστική πίεση για καινοτομίες στην αγορά.

Επιχείρηση με κυρίαρχη θέση στην αγορά

19. Ορισμένες από τις συγκεντρώσεις που προτείνονται, αν επιτραπεί η υλοποίησή τους, θα είχαν ως αποτέλεσμα να κατέχει μία επιχείρηση κυρίαρχη θέση στην αγορά. Τούτο θα συνέβαινε σε περίπτωση που, εξαιτίας της συναλλαγής, η επιχείρηση που θα προέκυπτε από τη συγκέντρωση(13) δεν θα υφίστατο καμία ουσιαστική πίεση από τις ενέργειες των υφιστάμενων ανταγωνιστών της στη σχετική αγορά. Για να κριθεί εάν μία επιχείρηση κατέχει κυρίαρχη θέση στην αγορά, ελέγχεται η συνδρομή μιας σειράς διαφορετικών προϋποθέσεων.

20. Σύμφωνα με πάγια νομολογία, ένα πολύ μεγάλο μερίδιο αγοράς (πάνω από το 50 %) μπορεί από μόνο του, πλην εξαιρετικών περιπτώσεων, να αποδεικνύει την ύπαρξη δεσπόζουσας θέσης στην αγορά(14), ιδίως εάν οι άλλοι ανταγωνιστές στην αγορά κατέχουν πολύ μικρότερα μερίδια. Ειδικότερα, οι μικρότερες επιχειρήσεις είναι πιθανό να μην ασκούν περιοριστική επίδραση εάν, λόγου χάρη, δεν έχουν συμφέρον ή δεν διαθέτουν την ικανότητα να αυξήσουν την παραγωγή τους ή δεν διαθέτουν επαρκή συνολική παρουσία στην αγορά. Μία επιχείρηση της οποίας τα μερίδια αγοράς αναμένεται να παραμείνουν κάτω του 50 % μετά τη συγκέντρωση μπορεί επίσης να θεωρηθεί ότι κατέχει κυρίαρχη θέση στην αγορά με βάση ορισμένους άλλους παράγοντες, όπως είναι η ισχύς και το πλήθος των ανταγωνιστών(15).

21. Για να εξακριβωθεί ο βαθμός της οικονομικής ισχύος της οντότητας που θα προκύψει από τη συγκέντρωση, είναι επίσης δυνατό να ληφθούν υπόψη ποικίλοι παράγοντες:

- οικονομίες κλίμακας και πεδίου: κάθε φορά που η μεγάλης κλίμακας παραγωγή ή διανομή προσπορίζει στην κυρίαρχη επιχείρηση ένα στρατηγικό πλεονέκτημα έναντι των μικρότερων ανταγωνιστών(16),

- προνομιακή δυνατότητα εφοδιασμού: η κυρίαρχη επιχείρηση μπορεί να είναι ολοκληρωμένη κάθετα ή να έχει φροντίσει να ελέγχει επαρκώς την προμήθεια προϊόντων προηγούμενων σταδίων(17), με αποτέλεσμα να είναι δυσχερής ή δαπανηρή η αύξηση της παραγωγής από τις μικρές ανταγωνίστριες επιχειρήσεις,

- λίαν εξελιγμένο δίκτυο διανομής και πωλήσεων: η κυρίαρχη επιχείρηση μπορεί να διαθέτει το δικό της πυκνό δίκτυο σημείων πώλησης(18), εδραιωμένους μηχανισμούς διανομής(19) ή ευρεία γεωγραφική κάλυψη(20) και να είναι δύσκολο για τους ανταγωνιστές να παραβληθούν μαζί της σε αυτούς τους τομείς,

- η πρόσβαση σε σημαντικές εγκαταστάσεις ή σε τεχνολογίες αιχμής ενδέχεται να προσπορίζει στις επιχειρήσεις που μετέχουν στη συγκέντρωση ένα στρατηγικό πλεονέκτημα έναντι των ανταγωνιστών τους(21),

- προνομιακή πρόσβαση σε ειδικές εισροές, π.χ. σε υλικά ή χρηματοοικονομικά κεφάλαια. Στη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων, η χρηματοοικονομική ισχύς είναι απίθανο να αποτελεί πρόβλημα. Παρόλα αυτά, σε μερικές περιπτώσεις μπορεί να αποτελεί έναν από τους παράγοντες που συντελούν στο να γεννά μία συγκέντρωση ανησυχίες από την άποψη του ανταγωνισμού(22), ιδίως στις ακόλουθες περιπτώσεις: i) η παροχή χρηματοδότησης έχει σημασία για τις ανταγωνιστικές διεργασίες στον υπό εξέταση κλάδο· ii) υφίστανται σημαντικές ανισότητες μεταξύ των ανταγωνιστών από την άποψη της εσωτερικής ικανότητας χρηματοδότησης εκάστου ανταγωνιστή· και iii) κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του κλάδου έχουν ως αποτέλεσμα να δυσκολεύονται οι επιχειρήσεις να προσελκύσουν κεφάλαια από εξωτερικές πηγές,

- άλλα στρατηγικά πλεονεκτήματα, όπως είναι η ιδιοκτησία των σημαντικότερων εμπορικών σημάτων(23), η εδραιωμένη καλή φήμη ή η εκτεταμένη γνώση των ιδιαίτερων προτιμήσεων των πελατών.

22. Μερικοί από τους παράγοντες που απαριθμούνται παραπάνω είναι πιθανό να ωφελούν τους πελάτες της κυρίαρχης επιχείρησης (βλέπε το κεφάλαιο VI). Ωστόσο, ενδέχεται επίσης να δυσκολεύουν την προσπάθεια των ανταγωνιστών, είτε ατομικώς είτε από κοινού, να περιορίσουν ουσιαστικά και σε επαρκή βαθμό την ελευθερία κινήσεων της κυρίαρχης επιχείρησης. Επί παραδείγματι, ενδέχεται να δυσχεραίνουν την επέκταση της δραστηριότητας μικρότερων επιχειρήσεων ή την είσοδο νέων ανταγωνιστών στην αγορά. Συνεπώς, η Επιτροπή θα ελέγχει κάθε φορά κατά πόσον οι επιχειρήσεις που μετέχουν στη συγκέντρωση θα έχουν να αντιμετωπίσουν επαρκή εναπομένοντα ανταγωνισμό ο οποίος να καθιστά μη επικερδή την αύξηση των τιμών ή τη μείωση της παραγωγής.

23. Μία συγκέντρωση ενδέχεται είτε να δημιουργήσει μια κυρίαρχη επιχείρηση είτε να την ενισχύσει εξαλείφοντας ακόμη περισσότερο μερικές από τις εναπομένουσες ανταγωνιστικές πιέσεις. Για να διακριβωθούν εξατομικευμένα οι συνέπειες μιας συγκέντρωσης για τον ανταγωνισμό είναι απαραίτητο, μεταξύ άλλων, να διερευνηθούν οι ανταγωνιστικές πιέσεις που οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις ασκούν η μια στην άλλη προ της συγκέντρωσης και να εξετασθεί μήπως η εξάλειψη των πιέσεων αυτών θα οδηγήσει την επιχείρηση που θα προκύψει από τη συγκέντρωση να αυξήσει αισθητά τις τιμές. Ειδικότερα, η εξάλειψη του ανταγωνισμού μεταξύ εμπορικών σημάτων(24) ή γενικότερα, το γεγονός ότι η άμιλλα μεταξύ των μερών αποτελούσε κατά το παρελθόν την κύρια πηγή ανταγωνισμού στην αγορά(25) ενδέχεται να αποτελεί έναν σημαντικό παράγοντα στο πλαίσιο της ανάλυσης. Το γεγονός ότι μία από τις επιχειρήσεις που συμμετέχουν στη συγκέντρωση επιτελούσε, παρά το μικρό της μέγεθος, σημαντική λειτουργία από την άποψη του ανταγωνισμού είναι πιθανό να έχει και αυτό σημασία, ιδίως όταν η αγορά χαρακτηρίζεται ήδη από υψηλό βαθμό συγκέντρωσης(26). Η ανάλυση αυτή θα ήταν παρόμοια με εκείνη που περιγράφεται διεξοδικότερα στο επόμενο κεφάλαιο σχετικά με τα ολιγοπώλια που δεν περιλαμβάνουν το στοιχείο της συμπαιγνίας.

24. Για να αποφασίσει κατά πόσον μια συγκέντρωση δημιουργεί ή ενισχύει δεσπόζουσα θέση με αποτέλεσμα να παρακωλύεται πιθανόν σε αξιοσημείωτο βαθμό ο αποτελεσματικός ανταγωνισμός, η Επιτροπή ελέγχει επίσης κατά πόσον το συμπέρασμα αυτό αναιρείται από την ανάλυση των παραγόντων που φράσσουν την είσοδο στην αγορά, της δύναμης των αγοραστών και των βελτιώσεων της αποτελεσματικότητας (παράβαλε τα κεφάλαια IV έως VI).

Ολιγοπώλια που δεν περιλαμβάνουν το στοιχείο της συμπαιγνίας

25. Πολλές ολιγοπωλιακές αγορές χαρακτηρίζονται από υγιή βαθμό ανταγωνισμού. Παρόλα αυτά, υπό ορισμένες συνθήκες, μερικές συγκεντρώσεις ενδέχεται να προκαλέσουν συρρίκνωση του ανταγωνισμού μέσω της εξάλειψης παραγόντων που ασκούν σημαντική ανταγωνιστική πίεση σε έναν ή περισσότερους πωλητές, με αποτέλεσμα αυτοί να θεωρήσουν επικερδή την αύξηση των τιμών ή τη μείωση του όγκου παραγωγής τους μετά τη συγκέντρωση. Η πλέον άμεση συνέπεια είναι η εξάλειψη των ανταγωνιστικών πιέσεων που υφίσταντο προηγουμένως μεταξύ των επιχειρήσεων που μετέχουν στη συγκέντρωση. Πριν από τη συγκέντρωση τα μέρη που μετέχουν σε αυτήν μπορεί να ασκούσαν ανταγωνιστική πίεση το ένα στο άλλο. Αν το ένα μέρος αύξανε τις τιμές ή μείωνε τον όγκο παραγωγής του, θα έχανε πελάτες προς όφελος του άλλου μέρους, πράγμα που θα καθιστούσε την κίνησή του μη επικερδή. Η συγκέντρωση θα είχε ως συνέπεια την άρση του συγκεκριμένου ανασχετικού παράγοντα(27). Επιπλέον, οι επιχειρήσεις που δεν μετέχουν στη συγκέντρωση δεν αποκλείεται να ωφεληθούν και αυτές από τη μείωση της ανταγωνιστικής πίεσης συνεπεία της συγκέντρωσης, διότι η αύξηση των τιμών ή η μείωση του όγκου παραγωγής από την πλευρά των συμμετεχουσών επιχειρήσεων έχει ως συνέπεια τη μεταστροφή ενός μέρους της ζήτησης στις ανταγωνίστριες επιχειρήσεις, που με τη σειρά τους θα θεωρήσουν ενδεχομένως ως πλέον επωφελή τακτική, την αύξηση και των δικών τους τιμών. Η εξάλειψη των σχετικών ανταγωνιστικών πιέσεων θα μπορούσε να οδηγήσει σε σημαντική αύξηση των τιμών ή μείωση του όγκου παραγωγής στη σχετική αγορά.

Κρίσιμα όρια για το μερίδιο αγοράς και τον βαθμό συγκέντρωσης

26. Κατά την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων στην περίπτωση ολιγοπωλίων που δεν περιλαμβάνουν το στοιχείο της συμπαιγνίας, η Επιτροπή θα εκλαμβάνει ως βάση διάφορα μέτρα συγκέντρωσης. Η ύπαρξη υψηλού βαθμού συγκέντρωσης είναι πιθανό να υποδηλώνει την έλλειψη ανταγωνιστικής πίεσης στην αγορά. Η Επιτροπή θα εφαρμόζει διαφορετικά μέτρα ανάλογα με το κατά πόσον τα εκάστοτε προϊόντα είναι σχετικά ομοιογενή(28) ή διαφέρουν μεταξύ τους(29).

27. Όταν τα προϊόντα είναι σχετικά ομοιογενή, ο δείκτης HHI αποτελεί μία ιδιαιτέρως ασφαλή ένδειξη για την κατάσταση του ανταγωνισμού στην αγορά. Μία συγκέντρωση είναι πιθανό να δημιουργήσει σοβαρές επιφυλάξεις κατά την έννοια του άρθρου 6 παράγραφος 1 στοιχείο γ) εφόσον όταν οδηγεί το συνολικό δείκτη HHI στις [2000] και πλέον μονάδες και αυξάνει τον δείκτη HHI κατά [150] και πλέον μονάδες(30).

28. Σε μία αγορά όπου τα προϊόντα διαφέρουν μεταξύ τους, η ανταγωνιστική πίεση καθορίζεται από τον βαθμό της δυνατότητας υποκατάστασης μεταξύ των διαφόρων προϊόντων. Όταν είναι διαθέσιμα στοιχεία, ο βαθμός της δυνατότητας υποκατάστασης εκτιμάται μέσω ερευνών για τις προτιμήσεις των πελατών, με την ανάλυση των κανόνων στους οποίους υπακούει η συμπεριφορά των αγοραστών, με την αξιολόγηση της ελαστικότητας της ζήτησης των οικείων προϊόντων σε συνάρτηση με την τιμή των άλλων προϊόντων(31) ή με βάση τα ποσοστά εκτροπής(32).

29. Μολονότι τα μερίδια αγοράς παρέχουν μόνον ατελείς ενδείξεις για την ένταση του ανταγωνισμού σε μια αγορά με διαφοροποιημένα προϊόντα, και πάλι δεν αποκλείεται να παρέχουν πληροφορίες για την πιθανή ανταγωνιστική πίεση στην αγορά. Οι συγκεντρώσεις από τις οποίες προκύπτει ένα περιορισμένο κοινό μερίδιο αγοράς δεν είναι πολύ πιθανό να έχουν ως αποτέλεσμα οικονομική ισχύ τόσο μεγάλη ώστε να παρεμποδίσουν σημαντικά την άσκηση αποτελεσματικού ανταγωνισμού. Τούτο ισχύει, επί παραδείγματι, όταν το μερίδιο αγοράς των επιχειρήσεων που συμμετέχουν δεν υπερβαίνει το 25 % ούτε στην κοινή αγορά ούτε σε σημαντικό της τμήμα, υπό την προϋπόθεση ότι τα προϊόντα των ανταγωνιστών που απομένουν είναι αρκούντως κοντινά υποκατάστατα.

Αγορές στις οποίες ο συναγωνισμός μεταξύ επιχειρήσεων αφορά κυρίως τον όγκο και την ικανότητα παραγωγής

30. Σε μία αγορά στην οποία οι αποφάσεις σχετικά με τον όγκο ή την ικανότητα παραγωγής αποτελούν τις σπουδαιότερες στρατηγικές αποφάσεις των μελών ενός ολιγοπωλίου, αυτό που ενδιαφέρει πρωτίστως τις επιχειρήσεις είναι το πώς οι αποφάσεις τους σχετικά με τον όγκο ή την ικανότητα παραγωγής επηρεάζουν τις τιμές στην αγορά. Όταν τα προϊόντα είναι σχετικά ομοιογενή, οι επιχειρήσεις που συμμετέχουν στην εκάστοτε συγκέντρωση μπορεί να έχουν συμφέρον να ελαττώσουν τον όγκο ή την ικανότητα παραγωγής τους σε επίπεδο κατώτερο του σχετικού αθροίσματος που ίσχυε προ της συγκέντρωσης, με αποτέλεσμα να αυξηθούν οι τιμές στην αγορά. Πριν από τη συγκέντρωση, μία αύξηση της τιμής συνεπεία της συρρίκνωσης του όγκου παραγωγής από μέρους μίας εκ των επιχειρήσεων που συμμετέχουν στη συγκέντρωση θα ωφελούσε αποκλειστικά και μόνο τη συγκεκριμένη επιχείρηση μέσω της αύξησης των περιθωρίων επί των πωλήσεών της, ενώ, μετά τη συγκέντρωση, η αύξηση των περιθωρίων θα είναι επωφελής και για τις πωλήσεις που πραγματοποιεί η έτερη συμμετέχουσα επιχείρηση. Παρόλα αυτά, η έκταση της αύξησης των τιμών μετά τη συγκέντρωση θα εξαρτηθεί από την ικανότητα και το συμφέρον των ανταγωνιστριών επιχειρήσεων να αυξήσουν τον όγκο παραγωγής τους.

31. Όταν οι ανταγωνίστριες επιχειρήσεις διαθέτουν επαρκή ικανότητα παραγωγής, οι αγοραστές μπορούν εύκολα να βρουν εναλλακτικές πηγές εφοδιασμού, στον βαθμό που εξακολουθεί να είναι επικερδές για τις ανταγωνίστριες επιχειρήσεις να αυξήσουν την παραγωγή τους. Στην περίπτωση αυτή, η αύξηση των τιμών μετά τη συγκέντρωση ενδέχεται να είναι περιορισμένη, με αποτέλεσμα να μη διαβλέπει η Επιτροπή κανένα λόγο ανησυχίας. Ωστόσο, ενίοτε οι ανταγωνιστές μπορεί να αδυνατούν ή να μην ενδιαφέρονται να αυξήσουν την παραγωγή τους σε επαρκή βαθμό ώστε να εξουδετερώσουν τη μείωση της παραγωγής από τις επιχειρήσεις που μετέχουν στη συγκέντρωση. Μια τέτοια αύξηση της παραγωγής είναι απίθανη ιδίως όταν οι ανταγωνιστές αντιμετωπίζουν αναγκαστικούς παράγοντες οι οποίοι περιστέλλουν την παραγωγική τους ικανότητα ή εάν η εκμετάλλευση της υφιστάμενης πλεονάζουσας ικανότητας είναι πολύ πιο δαπανηρή από ό,τι η εκμετάλλευση της ήδη χρησιμοποιούμενης ικανότητας(33).

32. Ακόμη, στις αγορές όπου οι επιχειρήσεις προσφέρουν προς πώληση διαφοροποιημένα προϊόντα, οι επιλογές τους όσον αφορά τον όγκο και την ικανότητα παραγωγής είναι ικανές να καθορίσουν τις τιμές. Παρότι η συγκεκριμένη τιμή κάθε προϊόντος μπορεί να ποικίλει ανάλογα με τα χαρακτηριστικά του, το συνολικό επίπεδο των τιμών σε μια αγορά αυτού του τύπου συνδέεται στενά με τις αποφάσεις των επιχειρήσεων για τον όγκο παραγωγής, καθώς και με το συνολικό ύψος της ζήτησης. Υπό τις συνθήκες αυτές, η μείωση της παραγωγής των προϊόντων που παράγει η μία εκ των συμμετεχουσών επιχειρήσεων είναι πιθανό να οδηγήσει σε αύξηση της ζήτησης για τους παραγωγούς που τις συναγωνίζονται. Το συμφέρον των επιχειρήσεων που μετέχουν στη συγκέντρωση να μειώσουν την παραγωγή τους είναι τόσο εντονότερο όσο μεγαλύτερος είναι ο βαθμός της δυνατότητας υποκατάστασης μεταξύ των προϊόντων της οντότητας που προκύπτει από τη συγκέντρωση. Οι αντιδράσεις των ανταγωνιστών θα είναι πιθανότατα λιγότερο έντονες σε περίπτωση που η ικανότητά τους να αυξήσουν την παραγωγή υπόκειται σε περιορισμούς ή εάν τα προϊόντα τους δεν είναι καλά υποκατάστατα των προϊόντων των επιχειρήσεων που μετέχουν στη συγκέντρωση.

33. Προκειμένου να εξακριβώσει τις επιπτώσεις της εκάστοτε συγκέντρωσης, η Επιτροπή αναλύει την ικανότητα και το συμφέρον των επιχειρήσεων που μετέχουν στη συγκέντρωση να μειώσουν την παραγωγή τους, όπως εξηγείται παραπάνω. Η Επιτροπή αναλύει επίσης τους παράγοντες που φράσσουν την είσοδο στην αγορά, τη δύναμη των αγοραστών και τα τυχόν οφέλη από την άποψη της αποτελεσματικότητας (παράβαλε τα κεφάλαια IV-VI).

Αγορές στις οποίες ο συναγωνισμός μεταξύ επιχειρήσεων αφορά κυρίως τις τιμές

34. Σε ορισμένες αγορές, ο καθορισμός των τιμών αποτελεί τη σημαντικότερη στρατηγική απόφαση των μελών ενός ολιγοπωλίου. Για παράδειγμα, η διαφοροποίηση των προϊόντων παρέχει ενδεχομένως στις επιχειρήσεις κάποια ευελιξία σχετικά με τις τιμές. Δυσμενείς συνέπειες για τον ανταγωνισμό είναι πιθανό να προκύψουν σε περίπτωση που, μετά τη συγκέντρωση, η νέα οντότητα θεωρεί ότι θα ήταν επικερδές γι' αυτήν να αυξήσει τις τιμές εξαιτίας της εξάλειψης του συναγωνισμού μεταξύ των επιχειρήσεων που μετέχουν στη συγκέντρωση. Πριν από τη συγκέντρωση, οι επιχειρήσεις που μετέχουν σε αυτήν μπορεί να ασκούσαν ανταγωνιστική πίεση η μία στην άλλη, υπό την έννοια ότι, αν η μία εξ αυτών αύξανε τις τιμές της, θα έχανε πελάτες προς όφελος της έτερης επιχείρησης. Η συγκέντρωση θα είχε ως συνέπεια την άρση του συγκεκριμένου ανασχετικού παράγοντα.

35. Το συμφέρον μιας επιχείρησης να αυξήσει τις τιμές εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την αναλογία των χαμένων πωλήσεων που κάθε μετέχουσα στη συγκέντρωση επιχείρηση προσδοκά να ανακτήσει μέσω της αύξησης των πωλήσεων του προϊόντος της έτερης πλευράς που μετέχει στη συγκέντρωση. Η Επιτροπή θα εστιάζει την προσοχή της, αρχικά, στον βαθμό της δυνατότητας υποκατάστασης μεταξύ των προϊόντων των επιχειρήσεων που μετέχουν στη συγκέντρωση. Όσο μεγαλύτερος είναι ο βαθμός της δυνατότητας υποκατάστασης μεταξύ των προϊόντων των επιχειρήσεων που μετέχουν στη συγκέντρωση, τόσο εντονότερο θα είναι και το συνακόλουθο συμφέρον των επιχειρήσεων αυτών να αυξήσουν τις τιμές και τόσο πιο σημαντική θα είναι η τυχόν αύξηση των τιμών μετά τη συγκέντρωση.

36. Σε δεύτερη φάση, η Επιτροπή εκτιμά τον βαθμό διαφοροποίησης που υπάρχει μεταξύ των προϊόντων των επιχειρήσεων που μετέχουν στη συγκέντρωση και των προϊόντων των ανταγωνιστών τους. Το συμφέρον των επιχειρήσεων που μετέχουν στη συγκέντρωση να αυξήσουν τις τιμές είναι λιγότερο έντονο όταν οι επιχειρήσεις που τις συναγωνίζονται παράγουν κοντινά υποκατάστατα παρά όταν προσφέρουν προς πώληση μακρινά υποκατάστατα. Η Επιτροπή θα έχει λιγότερες επιφυλάξεις όταν διαπιστώνεται υψηλός βαθμός της δυνατότητας υποκατάστασης μεταξύ των προϊόντων των επιχειρήσεων που μετέχουν στη συγκέντρωση και των προϊόντων που διοχετεύουν στην αγορά οι παραγωγοί που τις συναγωνίζονται. Παραδείγματος χάρη, μία συγκέντρωση μεταξύ δύο παραγωγών που προσφέρουν προς πώληση προϊόντα για τα οποία οι καταναλωτές πιστεύουν ότι είναι ιδιαιτέρως κοντινά υποκατάστατα είναι πιθανό να οδηγήσει σε σημαντική αύξηση των τιμών. Εάν, από την άλλη πλευρά, οι ανταγωνίστριες επιχειρήσεις διαθέτουν στην αγορά προϊόντα τα οποία είναι κοντινά υποκατάστατα των προϊόντων των επιχειρήσεων που μετέχουν στη συγκέντρωση, τότε η αύξηση των τιμών μετά τη συγκέντρωση μπορεί να είναι περιορισμένη.

37. Σε ορισμένες αγορές μπορεί να είναι σχετικά εύκολο και όχι ιδιαίτερα δαπανηρό για τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε αυτές να επανατοποθετήσουν τα προϊόντα τους ή να διευρύνουν την γκάμα των προϊόντων που διακινούν. Η Επιτροπή θα εξετάζει κατά πόσον η δυνατότητα των συμμετεχουσών επιχειρήσεων ή των ανταγωνιστών τους να επανατοποθετήσουν τα προϊόντα τους ή να διευρύνουν τη σειρά προϊόντων τους είναι πιθανό να επηρεάσει το συμφέρον της οντότητας που προκύπτει από τη συγκέντρωση να αυξήσει τις τιμές. Η επανατοποθέτηση των προϊόντων ή η διεύρυνση της σειράς προϊόντων είναι λιγότερο πιθανή όταν προϋποθέτει σημαντικά εφάπαξ έξοδα.

38. Προκειμένου να εξακριβώσει τις επιπτώσεις της εκάστοτε συγκέντρωσης, η Επιτροπή αναλύει την ικανότητα και το συμφέρον των επιχειρήσεων που μετέχουν στη συγκέντρωση να αυξήσουν τις τιμές, όπως εξηγείται παραπάνω. Η Επιτροπή αναλύει επίσης τους παράγοντες που φράσσουν την είσοδο στην αγορά, τη δύναμη των αγοραστών και τα τυχόν οφέλη από την άποψη της αποτελεσματικότητας (παράβαλε τα κεφάλαια IV-VI).

Αγορές που λειτουργούν με το σύστημα της υποβολής προσφορών

39. Σε περιπτώσεις κατά τις οποίες οι πωλητές συναγωνίζονται ο ένας τον άλλον προκειμένου να υποβάλουν ειδική προσφορά σε κάθε επιμέρους αγοραστή, η ανάλυση των συνεπειών της εκάστοτε συγκέντρωσης για τον ανταγωνισμό ενδέχεται να διαφέρει από την ανάλυση που εξηγείται πιο πάνω. Ειδικότερα, στις αγορές που λειτουργούν με το σύστημα της υποβολής προσφορών η βασική έκβαση του συναγωνισμού διασφαλίζεται με την ύπαρξη μιας σειράς ανταγωνιστικών προσφορών. Η Επιτροπή θα διερευνά κάθε φορά κατά πόσον πρόκειται να υπάρξει υποβολή προσφορών στο πλαίσιο διαγωνισμού στον οποίον οι επιχειρήσεις που συμμετέχουν στη συγκέντρωση είναι πολύ πιθανό να αποτελούν η μία τον πλέον υπολογίσιμο αντίπαλο της άλλης. Τούτο είναι δυνατό να ισχύει όταν τα μέρη που συμμετέχουν στη συγκέντρωση αποτελούν τους δύο υποψήφιους με το χαμηλότερο κόστος και εφόσον κανένας άλλος υποψήφιος δεν έχει αρκούντως χαμηλό κόστος ώστε να ασκήσει ανταγωνιστική πίεση στην επιχείρηση που αναδεικνύεται νικήτρια στον διαγωνισμό.

Αυξημένος κίνδυνος συντονισμού

40. Μία συγκέντρωση ενδέχεται να μεταβάλει το χαρακτήρα του ανταγωνισμού σε μία ολιγοπωλιακή αγορά κατά τρόπον ώστε ορισμένοι πωλητές οι οποίοι προηγουμένως δεν συντόνιζαν τη συμπεριφορά τους να είναι πλέον σε θέση να το πράξουν και, κατ' επέκταση, να προβούν σε αυξήσεις των τιμών χωρίς να είναι υποχρεωμένοι να συνάψουν συμφωνία ή να καταφύγουν σε εναρμονισμένη πρακτική κατά την έννοια του άρθρου 81 ΕΚ(34). Η αλλοίωση της διάρθρωσης της αγοράς μπορεί να είναι τέτοιου είδους ώστε οι επιχειρήσεις αυτές να κρίνουν ενδεχομένως ότι είναι εφικτό, οικονομικώς ορθολογικό και, συνεπώς, προτιμητέο να υιοθετήσουν σε μόνιμη βάση μία συγκεκριμένη τακτική στην αγορά, που στοχεύει στην πραγματοποίηση πωλήσεων σε τιμές ανώτερες από αυτές που αντιστοιχούν σε συνθήκες ανταγωνισμού.

41. Μία συγκέντρωση είναι επίσης πιθανό να καταστήσει ευκολότερο τον συντονισμό μεταξύ πωλητών οι οποίοι ήδη συντόνιζαν τη συμπεριφορά τους προ της συγκέντρωσης, είτε καθιστώντας πιο συγκροτημένο τον συντονισμό αυτό είτε διευρύνοντας ακόμη περισσότερο την απόκλιση από τα δεδομένα που αντιστοιχούν σε συνθήκες ανταγωνισμού. Είναι απίθανο να εγκρίνει η Επιτροπή μία συγκέντρωση αν διαπιστώσει ότι οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις συντόνιζαν ήδη τη συμπεριφορά τους πριν από την πράξη, εκτός αν έχει καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η συγκέντρωση θα θέσει κατά πάσα πιθανότητα τέλος σε αυτόν το συντονισμό.

42. Ο συντονισμός είναι δυνατό να λάβει ποικίλες μορφές. Σε ορισμένες αγορές, η πλέον πιθανή μορφή συντονισμού μπορεί να είναι η διατήρηση ή η αύξηση των τιμών σε επίπεδο ανώτερο από αυτό που αντιστοιχεί σε συνθήκες ανταγωνισμού. Σε κάποιες άλλες αγορές, στόχος του συντονισμού μπορεί να είναι ο περιορισμός της παραγωγής ή του όγκου νέας παραγωγικής ικανότητας που προστίθεται στην αγορά. Ακόμη, ο συντονισμός μεταξύ επιχειρήσεων μπορεί να κατατείνει στην κατάτμηση της αγοράς, π.χ. με βάση γεωγραφικές περιοχές(35) ή άλλα χαρακτηριστικά των πελατών ή με την προσυμφωνημένη εναλλαγή των επιχειρήσεων στη θέση του νικητή ο οποίος εξασφαλίζει την ανάθεση συμβάσεων στο πλαίσιο αγορών που λειτουργούν με το σύστημα της υποβολής προσφορών.

43. Συντονισμός είναι περισσότερο πιθανό να ανακύψει σε αγορές στις οποίες είναι σχετικά εύκολο να καθορισθούν οι όροι του συντονισμού. Η διαπίστωση αυτή αφορά τόσο το είδος του συντονισμού, όσο και τους σιωπηρούς κανόνες που διέπουν το συντονισμό. Τα μέρη θα πρέπει, επομένως, να μπορούν να καταλήξουν σε κοινή αντίληψη σχετικά με το ποιες ενέργειες θα θεωρούνταν επιθετικές ("δόλια συμπεριφορά"), με αποτέλεσμα να κρίνεται δικαιολογημένη η εφαρμογή αντιμέτρων ("κυρώσεων") από τα άλλα μέλη του ολιγοπωλίου.

44. Για να είναι σύμφορος ο συντονισμός πρέπει να πληρούνται τρεις βασικές προϋποθέσεις. Πρώτον, οι επιχειρήσεις που μετέχουν στο συντονισμό πρέπει να είναι σε θέση να ελέγξουν σε επαρκή βαθμό κατά πόσον τηρούνται οι όροι του, δηλαδή να μπορούν να ανιχνεύσουν τυχόν αποκλίσεις από τους όρους του συντονισμού από μέρους των επιχειρήσεων που απαρτίζουν την ομάδα. Δεύτερον, πρέπει να υπάρχουν αξιόπιστοι αποτρεπτικοί μηχανισμοί οι οποίοι να μπορούν να ενεργοποιηθούν σε περίπτωση που ανιχνευόταν μια τέτοια απόκλιση. Οι αποτρεπτικοί αυτοί μηχανισμοί πρέπει να είναι αρκούντως αυστηροί, ώστε να πείθουν τις επιχειρήσεις που μετέχουν στο συντονισμό ότι έχουν κάθε συμφέρον να συμμορφωθούν με τους όρους του. Τρίτον, οι ενέργειες τρίτων, π.χ. υφιστάμενων και μελλοντικών ανταγωνιστών αλλά και των πελατών, δεν πρέπει να είναι ικανές να θέσουν σε κίνδυνο τα προσδοκώμενα αποτελέσματα του συντονισμού(36).

45. Μία αγορά στην οποία είναι σχετικά εύκολο να καθορισθούν οι όροι του συντονισμού και όπου πληρούνται σε επαρκή βαθμό τα τρία προαναφερθέντα κριτήρια είναι επιρρεπής στην εκδήλωση συντονισμένης συμπεριφοράς. Τούτο δεν σημαίνει ότι θα εκδηλωθεί κατ' ανάγκη ουσιαστικός συντονισμός. Παρόλα αυτά, όσο πιο λίγες είναι οι επιχειρήσεις του ολιγοπωλίου τόσο πιθανότερο είναι να μπορέσουν οι επιχειρήσεις να εκμεταλλευθούν τις ευνοϊκές συνθήκες στην αγορά και να συγκροτήσουν ή να αναβαθμίσουν ένα καθεστώς αμοιβαίου συντονισμού. Στις πλείστες περιπτώσεις, μία συγκέντρωση υπό τέτοιες συνθήκες θα μπορούσε είτε να προκαλέσει ενίσχυση του υπάρχοντος συντονισμού είτε να επαυξήσει την πιθανότητα εκδήλωσης συντονισμού.

46. Η Επιτροπή διερευνά το κατά πόσον θα ήταν εφικτός ο καθορισμός των όρων του συντονισμού και κατά πόσον είναι πιθανό να πληρούνται σε επαρκή βαθμό οι τρεις αναγκαίες προϋποθέσεις μετά τη συγκέντρωση. Επίσης αναλύει τις αλλαγές που η συγκέντρωση επιφέρει από την άποψη αυτή. Με τον τρόπο αυτό, η Επιτροπή έχει τη δυνατότητα να αξιολογήσει κατά πόσον η συγκέντρωση θα μπορούσε να επαυξήσει τον κίνδυνο εκδήλωσης συντονισμού ή θα καταστήσει τον συντονισμό ευκολότερο ή περισσότερο αποδοτικό.

47. Η Επιτροπή συνεκτιμά τόσο τα διαρθρωτικά χαρακτηριστικά των σχετικών αγορών, όσο και την παρελθούσα συμπεριφορά των επιχειρήσεων στις αγορές αυτές. Πολλά διαρθρωτικά χαρακτηριστικά έχουν σημασία για δύο τουλάχιστον από τις ανωτέρω προϋποθέσεις.

48. Η ανάλυση της δυνατότητας συντονισμού σε μια συγκεκριμένη σχετική αγορά προϋποθέτει συνήθως την εξέταση μεγάλου όγκου πληροφοριών οι οποίες δεν οδηγούν κατ' ανάγκη στο σύνολό τους στο ίδιο συμπέρασμα. Στην περίπτωση αυτή, είναι χρήσιμες οι πληροφορίες που παρέχουν τα τυχόν αποδεικτικά στοιχεία για την εκδήλωση συντονισμού κατά το παρελθόν σε παρόμοιες αγορές προϊόντος ή γεωγραφικές αγορές, διότι ενδέχεται να υποδηλώνουν την πιθανότητα εκπλήρωσης των προαναφερθεισών προϋποθέσεων και στις αγορές που έχουν σημασία για την υπό εξέταση συγκέντρωση. Αντιστοίχως, οι εκάστοτε επιχειρήσεις μπορεί προ της συγκέντρωσης να συναγωνίζονταν σθεναρά η μία την άλλη κατά τρόπους που να καθιστούν απίθανη την εκδήλωση συντονισμού.

Καθορισμός των όρων του συντονισμού

49. Συντονισμός είναι πιθανότερο να εκδηλωθεί εάν τα μέλη του ολιγοπωλίου μπορούν με ευκολία να καταλήξουν σε κοινή αντίληψη σχετικά με το πώς λειτουργεί ο μηχανισμός συντονισμού. Τα μέλη πρέπει να έχουν παρεμφερείς αντιλήψεις για το ποιες πρακτικές θα θεωρούνταν σύμφωνες με την ευθυγραμμισμένη συμπεριφορά και για το ποιες ενέργειες είναι πιθανό να επισύρουν κυρώσεις από την πλευρά των υπολοίπων μελών του ολιγοπωλίου.

50. Σε γενικές γραμμές, όσο πιο απλό και σταθερό είναι το οικονομικό περιβάλλον, τόσο πιο εύκολο είναι για τις επιχειρήσεις να αποφασίσουν τους όρους του μεταξύ τους συντονισμού. Είναι ευχερέστερο να υπάρξει συντονισμός σχετικά με την τιμή που θα ισχύει για μονάχα ένα, ομοιογενές προϊόν από ό,τι είναι να συμφωνηθούν εκατοντάδες τιμές σε μια αγορά με πολλά και ανόμοια προϊόντα. Αντιστοίχως, είναι πιο εύκολο να υπάρξει συντονισμός σχετικά με την τιμή όταν οι όροι της προσφοράς και της ζήτησης είναι σχετικά σταθεροί παρά όταν οι όροι αυτοί μεταβάλλονται διαρκώς. Εν προκειμένω, η σημαντική οργανική ανάπτυξη μερικών επιχειρήσεων στην αγορά ενδέχεται να υποδηλώνει ότι η τρέχουσα κατάσταση δεν είναι αρκούντως σταθερή ώστε να είναι πιθανή η εκδήλωση συντονισμού. Ο συντονισμός που λαμβάνει τη μορφή της κατάτμησης των αγορών είναι ευχερέστερος όταν οι πελάτες έχουν απλά χαρακτηριστικά τα οποία επιτρέπουν στις επιχειρήσεις που μετέχουν στον συντονισμό να επιμερίζουν χωρίς δυσκολία την πελατεία. Τα χαρακτηριστικά αυτά μπορεί να στηρίζονται σε γεωγραφικά κριτήρια ή στο είδος του πελάτη ή στο απλό γεγονός ότι υπάρχουν πελάτες οι οποίοι κατά κανόνα πραγματοποιούν τις αγορές τους από μία συγκεκριμένη από τις επιχειρήσεις που μετέχουν στο συντονισμό.

51. Οι επιχειρήσεις που μετέχουν στον συντονισμό είναι, ωστόσο, πιθανό να βρίσκουν τρόπους για την υπερπήδηση των προβλημάτων που προκαλούνται από την περιπλοκότητα του οικονομικού περιβάλλοντος. Είναι, για παράδειγμα, πιθανό να συμφωνήσουν απλούς κανόνες τιμολόγησης οι οποίοι περιορίζουν την περιπλοκότητα του συντονισμού για μεγάλο πλήθος τιμών. Ένα παράδειγμα τέτοιου κανόνα αποτελεί ο καθορισμός περιορισμένου αριθμού σημείων τιμολόγησης, ο οποίος αμβλύνει δραστικά το πρόβλημα του συντονισμού. Ένα άλλο παράδειγμα είναι η θεσμοθέτηση πάγιας σχέσης μεταξύ ορισμένων βασικών τιμών και ενός πλήθους άλλων τιμών, έτσι ώστε οι τιμές στο σύνολό τους να κινούνται βασικά εκ παραλλήλου.

52. Η ύπαρξη αναλυτικών γνώσεων σχετικά με τις άλλες επιχειρήσεις μπορεί επίσης να συμβάλει στην υπερπήδηση μερικών από τα προβλήματα που συνδέονται με τον καθορισμό των όρων του συντονισμού. Ειδικότερα, μπορεί να έχει σημασία η διαφάνεια που χαρακτηρίζει τη διάρθρωση του κόστους. Οι τυχόν διαρθρωτικοί δεσμοί (π.χ. χιαστί κατοχή μετοχών και συμμετοχή σε κοινές επιχειρήσεις) ενδέχεται να διευκολύνουν την ευθυγράμμιση συμφερόντων μεταξύ των μελών ενός ολιγοπωλίου. Μια άλλη μέθοδος θέσπισης των κοινών όρων συντονισμού είναι η δημόσια ανταλλαγή πληροφοριών στρατηγικού χαρακτήρα μέσω του τύπου. Ένα τέτοιο παράδειγμα αποτελεί η περίπτωση των επιχειρήσεων που αντιμετωπίζουν το πρόβλημα του συντονισμού του όγκου πρόσθετης παραγωγικής ικανότητας που θα πρέπει να θέσουν στην αγορά από τη μια χρονιά στην άλλη. Με το να δηλώσουν δημοσίως πόσο αναμένουν να αυξηθεί η ζήτηση μπορούν ενδεχομένως να επιλύσουν το πρόβλημα αυτό. Όσο πιο περίπλοκα είναι τα δεδομένα της αγοράς, τόσο περισσότερη διαφάνεια ή επικοινωνία απαιτείται για τον καθορισμό των όρων του συντονισμού.

53. Ακόμη, όσο μεγαλύτερη είναι η συμμετρικότητα μεταξύ των επιχειρήσεων, τόσο ευκολότερο είναι γι' αυτές να αποφασίσουν τους όρους του μεταξύ τους συντονισμού(37). Η συμμετρικότητα (ύπαρξη ανάλογων μεγεθών) μεταξύ επιχειρήσεων επαυξάνει την πιθανότητα να έχουν αυτές συμβατά κίνητρα για τον συντονισμό της συμπεριφοράς τους, καθώς και πιο συγκεκριμένα, την πιθανότητα να συμφωνήσουν σχετικά με το ποιοι είναι οι επιθυμητοί όροι συντονισμού. Παραδείγματος χάρη, επιχειρήσεις με παρόμοια διάρθρωση κόστους και μερίδια αγοράς οι οποίες λειτουργούν κάνοντας χρήση παρόμοιου επιπέδου παραγωγικής ικανότητας και με τον ίδιο βαθμό κάθετης ολοκλήρωσης είναι πιθανό να μη δυσκολευθούν ιδιαίτερα να έρθουν σε συνεννόηση σχετικά με τις επιθυμητές τιμές.

54. Η Επιτροπή θα αποδίδει ιδιαίτερη προσοχή στις αλλαγές που ενδέχεται να επιφέρει η εκάστοτε συγκέντρωση σε σχέση με το πόσο εύκολο είναι για τις οικείες επιχειρήσεις να αποφασίσουν τους όρους του μεταξύ τους συντονισμού. Παραδείγματος χάρη, μία συγκέντρωση μπορεί να επαυξάνει τη συμμετρικότητα μιας ομάδας επιχειρήσεων, αμβλύνοντας τις διαφορές που υφίστανται μεταξύ των μεριδίων αγοράς, των επιπέδων χρησιμοποίησης της παραγωγικής ικανότητας, του βαθμού κάθετης ολοκλήρωσης ή των διαρθρώσεων κόστους των επιχειρήσεων αυτών. Σε μία συγκέντρωση είναι επίσης δυνατό να συμμετέχει μία επιχείρηση η οποία κατά το παρελθόν εκδήλωνε συστηματικά μια προτίμηση για τιμές χαμηλότερες από εκείνες των ανταγωνιστών της. Μία τέτοια επιχείρηση κατηγορείται ενίοτε από τις άλλες για "αποστασία". Αν υποτεθεί ότι η επιχείρηση που προκύπτει από τη συγκέντρωση θα ακολουθούσε στο θέμα των τιμών στρατηγικές παρόμοιες με εκείνες που εφαρμόζουν οι άλλοι ανταγωνιστές, θα ήταν ευκολότερο για τις εναπομένουσες επιχειρήσεις να έρθουν σε συνεννόηση σχετικά με τις επιθυμητές τιμές και επομένως η συγκέντρωση θα επαύξανε την πιθανότητα συντονισμού.

Παρακολούθηση

55. Οι επιχειρήσεις που συντονίζουν τη συμπεριφορά τους μπαίνουν οπωσδήποτε σε πειρασμό να αυξήσουν το μερίδιο αγοράς τους αποκλίνοντας από τους συμφωνηθέντες όρους του συντονισμού, λόγου χάρη μειώνοντας τις τιμές, αυξάνοντας την παραγωγική τους ικανότητα ή προσπαθώντας να αποσπάσουν περισσότερες συμβάσεις μέσω διαγωνισμού από ό,τι έχει προβλεφθεί. Μόνο η απειλή έγκαιρης "τιμωρίας" αποτρέπει τις επιχειρήσεις από το να παραβούν τους όρους του συντονισμού. Για να μπορούν να γνωρίζουν πότε πρέπει να ενεργοποιήσουν τέτοιους αποτρεπτικούς μηχανισμούς, οι επιχειρήσεις που μετέχουν στο συντονισμό πρέπει να είναι σε θέση να ελέγχουν σε επαρκή έκταση κατά πόσον παρατηρείται παραβίαση των όρων. Κατά συνέπεια, οι αγορές πρέπει να είναι αρκούντως διαφανείς, ώστε να παρέχουν στις επιχειρήσεις που μετέχουν στο συντονισμό τη δυνατότητα να καταγράφουν εγκαίρως τις επιλογές των άλλων επιχειρήσεων.

56. Ο βαθμός διαφάνειας εξαρτάται μεταξύ άλλων από τον τρόπο πραγματοποίησης των συναλλαγών στη συγκεκριμένη αγορά. Η διαφάνεια είναι μεγαλύτερη σε μία αγορά στην οποία οι συναλλαγές πραγματοποιούνται στο πλαίσιο ενός δημόσιου συστήματος, όπου γίνεται η αντιστοίχηση της ζήτησης με την προσφορά, παρά σε αγορές στις οποίες οι συναλλαγές αποτελούν αντικείμενο εμπιστευτικών διαπραγματεύσεων μεταξύ αγοραστών και πωλητών σε διμερή βάση. Η ύπαρξη τιμοκαταλόγων προσιτών στο κοινό είναι ικανή να αυξήσει τη διαφάνεια, στο μέτρο που οι τιμοκατάλογοι αυτοί τείνουν να αντανακλούν τις τιμές που ισχύουν για τις συναλλαγές. Ενίοτε η διαφάνεια ελαττώνεται εάν οι πραγματικές τιμές περιλαμβάνουν επίσης αφανείς εκπτώσεις.

57. Ειδικά στις αγορές που λειτουργούν με το σύστημα της υποβολής προσφορών, ο βαθμός διαφάνειας εξαρτάται από το είδος της μεθόδου που εφαρμόζεται για τη διεξαγωγή του μειοδοτικού διαγωνισμού. Στους διαγωνισμούς για τους οποίους υποβάλλονται σφραγισμένες προσφορές, κανένας υποψήφιος δεν μπορεί να έχει τη δυνατότητα να λάβει πληροφορίες σχετικά με τις προσφορές που έχουν υποβάλει άλλοι υποψήφιοι. Στους ανοικτούς διαγωνισμούς που διεξάγονται με τη μέθοδο της εκφώνησης και αντιφώνησης, η συμπεριφορά του ενός υποψηφίου όσον αφορά την υποβολή της προσφοράς του γίνεται άμεσα αντιληπτή από τους άλλους υποψηφίους. Αντιστοίχως, σε άλλες αγορές, για να εκτιμηθεί ο βαθμός διαφάνειας, είναι σημαντικό να διερευνηθεί το τι είδους πληροφορίες για κάθε συναλλαγή είναι διαθέσιμες στο κοινό. Σε ορισμένες αγορές, το κοινό μπορεί να λαμβάνει γνώση των τιμών.

58. Κατά την αξιολόγηση του βαθμού διαφάνειας δεδομένης αγοράς, αυτό που προέχει είναι να εντοπισθούν οι πληροφορίες σχετικά με τις ενέργειες των υπολοίπων μελών του ολιγοπωλίου που είναι δυνατό να αντληθούν από τις πληροφορίες που είναι διαθέσιμες. Οι επιχειρήσεις που συντονίζουν τη συμπεριφορά τους πρέπει να μπορούν να κρίνουν με κάποια βεβαιότητα κατά πόσον μια απρόσμενη συμπεριφορά είναι στην πραγματικότητα αποτέλεσμα της παραβίασης των όρων του συντονισμού. Για παράδειγμα, σε ένα περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από αστάθεια μπορεί να είναι δύσκολο για μια επιχείρηση να γνωρίζει κατά πόσον η απώλεια πωλήσεων που έχει υποστεί οφείλεται στο ότι η ζήτηση γενικά είναι χαμηλή ή στην απώλεια μεριδίου αγοράς προς όφελος κάποιου ανταγωνιστή ο οποίος προσφέρει ιδιαίτερα χαμηλές τιμές. Αντιστοίχως, όταν η συνολική ζήτηση ή οι παράμετροι του κόστους παρουσιάζουν διακυμάνσεις, μπορεί να είναι δύσκολο να διακρίνει κανείς κατά πόσον ένας ανταγωνιστής μειώνει την τιμή του επειδή αναμένει μείωση των συντονιζόμενων τιμών ή επειδή συμπεριφέρεται επιθετικά.

59. Σε ορισμένες αγορές όπου οι γενικές συνθήκες μπορεί να δίδουν την εντύπωση ότι η παρακολούθηση της συμπεριφοράς των άλλων επιχειρήσεων είναι δυσχερής, οι επιχειρήσεις ενδέχεται παρόλα αυτά να αρχίζουν να εφαρμόζουν πρακτικές οι οποίες έχουν ως αποτέλεσμα να διευκολύνεται το έργο της παρακολούθησης, ακόμη κι αν η άσκηση των πρακτικών αυτών δεν γίνεται κατ' ανάγκη γι' αυτόν το σκοπό. Τέτοιου είδους πρακτικές (π.χ. οικειοθελής δημοσίευση πληροφοριών ή πραγματοποίηση ανακοινώσεων) μπορούν να επαυξάνουν τη διαφάνεια ή να βοηθούν τους ανταγωνιστές να ερμηνεύσουν τις επιλογές στις οποίες έχει προβεί η οικεία επιχείρηση. Η παρακολούθηση γίνεται επίσης ευκολότερη αν τα ίδια πρόσωπα κατέχουν διευθυντικές θέσεις σε πλείονες εμπλεκόμενες επιχειρήσεις ή αν υπάρχει συμμετοχή σε κοινές επιχειρήσεις ή παρόμοιες ρυθμίσεις.

60. Η Επιτροπή θα αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στο κατά πόσον η συγκέντρωση επιφέρει μεταβολές στην ικανότητα των επιχειρήσεων που μετέχουν στο συντονισμό να παρακολουθεί η μία τη συμπεριφορά της άλλης. Παραδείγματος χάρη, τυχόν μεταβολές που επέρχονται στην κάθετη ολοκλήρωση μπορούν να επιτρέπουν την καλύτερη παρακολούθηση των τιμών. Ακόμη, σε μια συγκέντρωση μπορεί να μετέχει μία επιχείρηση η οποία κατά το παρελθόν δεν ακολουθούσε κάποια πρακτική του κλάδου, με αποτέλεσμα να είναι ευκολότερη η παρακολούθηση.

Αποτρεπτικοί μηχανισμοί

61. Για να υπάρξει συντονισμός πρέπει οπωσδήποτε να υφίστανται αποτρεπτικοί μηχανισμοί οι οποίοι να είναι αρκούντως αυστηροί ώστε να πείθονται όλες οι επιχειρήσεις που μετέχουν στο συντονισμό ότι είναι προς το συμφέρον τους να συμμορφωθούν με τους όρους του συντονισμού. Ειδικότερα, η απειλή μελλοντικών αντιποίνων είναι το στοιχείο που επιτρέπει στο συντονισμό να παραμένει βιώσιμος. Παρόλα αυτά, η απειλή είναι αξιόπιστη μόνο εφόσον είναι βέβαιο ότι θα ενεργοποιηθούν πράγματι οι αποτρεπτικοί μηχανισμοί σε περίπτωση που διαπιστωθεί παραβίαση των όρων από μια εκ των επιχειρήσεων. Ακόμα κι αν οι αποτρεπτικοί μηχανισμοί καλούνται επίσης συχνά και μηχανισμοί "επιβολής κυρώσεων", ο όρος δεν πρέπει να ερμηνευθεί υπό τη στενή έννοια ότι δηλαδή ο μηχανισμός τιμωρεί κατ' ανάγκη ατομικά μία επιχείρηση που έχει παραβεί τους όρους του συντονισμού. Αν οι επιχειρήσεις εκτιμούν ότι ο συντονισμός θα καταρρεύσει για επαρκές χρονικό διάστημα σε περίπτωση που οιαδήποτε εξ αυτών παραβεί τους όρους του, με αποτέλεσμα την επαναφορά σε μια κατάσταση που δεν περιλαμβάνει το στοιχείο του συντονισμού, το στοιχείο αυτό από μόνο του συνιστά αποτρεπτικό μηχανισμό, ο οποίος, ωστόσο, μπορεί να μην είναι αρκετός για τη διασφάλιση της τήρησης του σιωπηρού συντονισμού. Στην περίπτωση αυτή μπορεί να χρειασθεί να προβλεφθούν άλλοι μηχανισμοί.

62. Μία επιχείρηση θα επέλεγε να αποκλίνει από μια συντονισμένη πρακτική μόνον εφόσον τα προεξοφλούμενα οφέλη από την απόκλιση αυτή υπερκαλύπτουν το προεξοφλούμενο κόστος της σχετικής τιμωρίας. Σε σύγκριση με την εναλλακτική δυνατότητα της διατήρησης της συντονισμένης πρακτικής, η απόκλιση θα οδηγούσε αρχικά σε αύξηση των κερδών, αν και αργότερα τα κέρδη θα συρρικνώνονταν και πάλι από τη στιγμή που τα άλλα μέλη του ολιγοπωλίου θα εφάρμοζαν την τιμωρία. Η παραβίαση των όρων του συντονισμού αποτρέπεται όταν η καθαρή τρέχουσα αξία της απώλειας μελλοντικών κερδών κατά την περίοδο εφαρμογής της τιμωρίας υπερβαίνει την καθαρή τρέχουσα αξία της αύξησης των κερδών που μια επιχείρηση επιτυγχάνει κατά τη διάρκεια της παραβίασης. Όσο πιο σύντομα είναι πιθανό να τεθεί σε εφαρμογή η τιμωρία, τόσο μικρότερο είναι το όφελος από την παραβίαση και τόσο μεγαλύτερη είναι η ζημία που προξενείται στην αποκλίνουσα επιχείρηση κατά τη διάρκεια της τιμωρίας.

63. Οι τιμωρίες που τίθενται σε ισχύ μόνο μετά από κάποιο χρονικό διάστημα ή οι οποίες δεν είναι πολύ πιθανό να ενεργοποιηθούν έχουν λιγότερες πιθανότητες να θεωρηθούν ως αρκούντως αυστηρές. Παραδείγματος χάρη, εάν μια αγορά χαρακτηρίζεται από σπάνιες αλλά ογκώδεις παραγγελίες, μια επιχείρηση μπορεί να μπει στον πειρασμό να διαπράξει παραβίαση προκειμένου να εξασφαλίσει μια μεγάλη παραγγελία. Σε μια τέτοια αγορά ενδέχεται να είναι δύσκολο να συγκροτηθεί ένας αρκούντως αυστηρός αποτρεπτικός μηχανισμός, διότι το όφελος που αποκομίζεται από την παραβίαση είναι σημαντικό, βέβαιο και άμεσο, ενώ οι απώλειες από την τυχόν τιμωρία μπορεί να είναι αβέβαιες και να πραγματωθούν μόνο μετά από κάποιο χρονικό διάστημα. Η ταχύτητα με την οποία είναι δυνατό να εφαρμοσθούν οι αποτρεπτικοί μηχανισμοί συνδέεται με το θέμα της διαφάνειας. Αν οι επιχειρήσεις δεν είναι σε θέση να καταγράφουν άμεσα τις ενέργειες των ανταγωνιστών τους αλλά μόνο μετά από κάποιο μη αμελητέο χρονικό διάστημα, αντίστοιχα καθυστερεί και η επιβολή της τιμωρίας και μπορεί να υπάρξουν συνέπειες ως προς το εάν η τιμωρία θα είναι επαρκής για να αποτρέψει την παραβίαση.

64. Η αποτροπή δεν είναι απαραίτητο να πραγματοποιηθεί στην ίδια αγορά στην οποία διεπράχθη και η παραβίαση. Εάν υπάρχει αλληλεπικάλυψη μεταξύ των εμπορικών δραστηριοτήτων των μελών του ολιγοπωλίου σε άλλες αγορές, τότε μπορεί να είναι δυνατές διάφορες μέθοδοι αποτροπής(38). Η αποτροπή είναι δυνατό να προσλάβει πολλές μορφές, όπως είναι η ματαίωση κοινών επιχειρήσεων ή άλλων μορφών συνεργασίας ή ακόμη η πώληση μετοχών εταιρειών που τελούν υπό κοινή ιδιοκτησία.

65. Τα μέλη ενός ολιγοπωλίου μπορούν να στηρίξουν τον μεταξύ τους συντονισμό σε έναν αποτρεπτικό μηχανισμό μόνον εφόσον θα ήταν ορθολογικό για κάθε μέλος να τον θέσουν σε λειτουργία αφ' ης στιγμής σημειωθεί μια υποθετική παραβίαση των όρων του συντονισμού. Το εάν ένα μέλος του ολιγοπωλίου θα έθετε πράγματι σε εφαρμογή τον αποτρεπτικό μηχανισμό εξαρτάται από τη στάθμιση βραχυπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων συνεπειών, ανάλογων εκείνων που προκαλεί ο δυνητικός παραβάτης. Σε περίπτωση που μια παραβίαση μείνει ατιμώρητη, ο συντονισμός θα καταρρεύσει και τα μελλοντικά κέρδη θα κινηθούν κατά πάσα πιθανότητα σε χαμηλά επίπεδα. Από την άλλη πλευρά, αν τεθεί όντως σε εφαρμογή η τιμωρία, υπάρχει περίπτωση να αποκατασταθεί ο συντονισμός, με αποτέλεσμα τη διόγκωση των κερδών στο μέλλον. Επομένως, η εφαρμογή ενός μηχανισμού επιβολής κυρώσεων μπορεί να είναι ορθολογική ακόμη κι αν συνεπάγεται ορισμένα βραχυπρόθεσμα έξοδα για τα μέλη του ολιγοπωλίου, υπό την προϋπόθεση ότι τα έξοδα αυτά υπερκαλύπτονται από τη μακροπρόθεσμη αύξηση των κερδών που αναμένεται να προκύψει από την αποκατάσταση του συντονισμού.

66. Σε ορισμένες περιπτώσεις, κάποιοι ειδικοί μηχανισμοί επιβολής κυρώσεων μπορεί να στερούνται αξιοπιστίας διότι έχουν ως εγγενή ιδιότητα το ότι εμποδίζουν την επαναφορά στην κατάσταση που προκύπτει εξαιτίας του συντονισμού. Ένα τέτοιο παράδειγμα αποτελεί μια αγορά η οποία είναι στάσιμη και όπου οποιαδήποτε αύξηση της παραγωγικής ικανότητας είναι κατ' ανάγκη μεγάλης έκτασης (π.χ. προϋποθέτει την ανέγερση νέου εργοστασίου) και όπου η παραγωγική ικανότητα είναι άνευ αξίας εκτός αν χρησιμοποιείται στη συγκεκριμένη αγορά. Υπό τις συνθήκες αυτές, μπορεί να μην είναι πολύ πιθανό να εκδηλωθεί συντονισμός με στόχο τη διατήρηση της συνολικής ικανότητας σε επίπεδο κατώτερο αυτού που αντιστοιχεί σε συνθήκες ανταγωνισμού, λόγω του ότι κανένας αξιόπιστος αποτρεπτικός μηχανισμός δεν είναι διαθέσιμος σε περίπτωση που ένα μέλος του ολιγοπωλίου παραβεί τους σχετικούς όρους αυξάνοντας την παραγωγική ικανότητα σε ένα επίπεδο στο οποίο κάθε πρόσθετη αύξησή της θα οδηγούσε σε μόνιμο πλεόνασμα της προσφοράς.

67. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η παραβίαση ενδέχεται από μόνη της να αποφέρει ένα μακροχρόνιο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα το οποίο δεν είναι δυνατό να εξουδετερωθεί αποτελεσματικά μέσω των κυρώσεων που θα μπορούσαν να επιβάλουν τα υπόλοιπα μέλη του ολιγοπωλίου. Σε μία αγορά στην οποία είναι έντονη η επενέργεια των δικτύων [π.χ. αγορές όπου ο κάθε καταναλωτής προτιμά να καλύπτει τις ανάγκες του από τον ίδιο προμηθευτή που επιλέγουν και οι άλλοι καταναλωτές(39)], η παραβίαση ενδέχεται να προκαλέσει μία αμετάκλητη μεταβολή της ανταγωνιστικής ισορροπίας στην αγορά, με αποτέλεσμα να αποκτήσει μόνιμο χαρακτήρα η υστέρηση των άλλων ανταγωνιστών.

68. Μία συγκέντρωση ενδέχεται να προκαλέσει αλλαγές ως προς το πόσο δραστικές μπορεί να είναι ορισμένες κυρώσεις στην εκάστοτε αγορά. Κάτι τέτοιο θα μπορούσε, για παράδειγμα, να προκύψει από αλλαγές στην κατανομή των μεριδίων αγοράς ή της πλεονάζουσας παραγωγικής ικανότητας. Η Επιτροπή θα λαμβάνει ιδιαιτέρως υπόψη τέτοιου είδους αλλαγές κατά την ανάλυση των συνεπειών μιας συγκέντρωσης για τον ανταγωνισμό.

Αντιδράσεις τρίτων

69. Για να είναι επιτυχής ο συντονισμός, πρέπει οι ενέργειες των υφιστάμενων και των μελλοντικών ανταγωνιστών, καθώς και των πελατών να μην είναι ικανές να θέσουν σε κίνδυνο τα αποτελέσματα που αναμένεται να προκύψουν από το συντονισμό. Εάν, για παράδειγμα, ο συντονισμός αποσκοπεί στη μείωση της συνολικής παραγωγικής ικανότητας στην αγορά, τούτο θα βλάψει αποκλειστικά και μόνο τους καταναλωτές, εφόσον κανείς εκτός του ολιγοπωλίου δεν αντιδράσει στη μείωση αυτή αυξάνοντας αντιστοίχως τη δική του παραγωγική ικανότητα. Η ανάλυση των ανωτέρω στοιχείων είναι παρόμοια με τη μέθοδο ανάλυσής τους κατά την εξέταση άλλων μορφών εμποδίων για τον ανταγωνισμό που πηγάζουν από συγκεντρώσεις. Η επίδραση της εισόδου νέων ανταγωνιστών στην αγορά και της ισχύος των αγοραστών εξετάζεται στα κεφάλαια που ακολουθούν. Ωστόσο, ιδιαίτερη σημασία πρέπει να αποδίδεται στον πιθανό αντίκτυπο των στοιχείων αυτών για τη σταθερότητα του συντονισμού. Παραδείγματος χάρη, ένας μεγάλος αγοραστής μπορεί να έχει την ικανότητα, μεταβάλλοντας την εμπορική του πρακτική και συγκεντρώνοντας μεγάλο μέρος των παραγγελιών του σε έναν προμηθευτή ή προσφερόμενος να συνάψει μακροχρόνιες συμβάσεις, να υποβάλει σε μια από τις επιχειρήσεις που μετέχουν στο συντονισμό την ιδέα να παραβεί τους όρους του συντονισμού προκειμένου να αποσπάσει σημαντικό νέο όγκο εργασιών.

Ειδικές περιπτώσεις

Καινοτομία

70. Στις ολιγοπωλιακές αγορές όπου δεν υπάρχει το στοιχείο της συμπαιγνίας και στις αγορές στις οποίες μια επιχείρηση κατέχει κυρίαρχη θέση, όπου η καινοτομία αποτελεί τον κύριο παράγοντα ανταγωνισμού, η Επιτροπή εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο η συγκέντρωση θα επηρεάσει την ανταγωνιστική πίεση για καινοτομία στην αγορά. Η ανταγωνιστική πίεση σε τέτοιου είδους αγορές ενδέχεται να ελαττωθεί εάν στη συγκέντρωση μετέχουν οι μοναδικοί δύο ανταγωνιστές οι οποίοι προηγουμένως παρήγαγαν τις σπουδαιότερες καινοτομίες. Παραδείγματος χάρη, τούτο μπορεί να ισχύει για μια συγκέντρωση μεταξύ δύο φαρμακευτικών εταιρειών οι οποίες ήταν οι μόνες που είχαν "στα σκαριά" προϊόντα προοριζόμενα για συγκεκριμένη αγορά προϊόντος. Σε άλλη περίπτωση, αν η συγκέντρωση επαυξάνει την ικανότητα των επιχειρήσεων να εισάγουν πρωτότυπες καινοτομίες στην αγορά, τούτο ενδέχεται να εντείνει την ανταγωνιστική πίεση για καινοτομίες. Σε αγορές στις οποίες είναι πιο πιθανή η εκδήλωση συντονισμού, η καινοτομία καθιστά δυσκολότερη τη διατήρηση του συντονισμού. Ο λόγος είναι ότι οι καινοτομίες, ιδίως αυτές που αλλάζουν ριζικά τα δεδομένα, ενδέχεται να επιτρέψουν σε μια επιχείρηση να εξασφαλίσει σημαντικό πλεονέκτημα έναντι των αντιπάλων της. Αυτό, με τη σειρά του, ίσως μειώσει τόσο τη χρησιμότητα του τυχόν μελλοντικού συντονισμού όσο και την έκταση της βλάβης που θα μπορούσαν να προξενήσουν οι αντίπαλοι.

Δυνητική είσοδος στην αγορά

71. Οι συγκεντρώσεις στο πλαίσιο των οποίων μια επιχείρηση που δραστηριοποιείται ήδη σε σχετική αγορά συγχωνεύεται με δυνητικό ανταγωνιστή της στην εν λόγω αγορά ενδέχεται να έχουν δυσμενείς για τον ανταγωνισμό συνέπειες, παρόμοιες με εκείνες που προκαλούνται από συγκεντρώσεις μεταξύ δύο επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται ήδη στην ίδια σχετική αγορά. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή θα εφαρμόζει παρόμοιες μεθόδους ανάλυσης για τις εν λόγω δύο κατηγορίες συγκεντρώσεων.

72. Μια συγκέντρωση με ένα δυνητικό ανταγωνιστή ενδέχεται να προκαλέσει οριζόντιες συνέπειες εις βάρος του ανταγωνισμού σε περίπτωση που ο δυνητικός ανταγωνιστής περιορίζει ήδη σημαντικά τη συμπεριφορά των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στην αγορά. Τούτο συμβαίνει εάν ο δυνητικός ανταγωνιστής κατέχει στοιχεία ενεργητικού που θα μπορούσαν με ευκολία να χρησιμοποιηθούν με σκοπό την είσοδο στην αγορά χωρίς να απαιτηθούν σημαντικά εφάπαξ έξοδα. Το ίδιο ισχύει εάν ο δυνητικός ανταγωνιστής είναι πολύ πιθανό να επωμισθεί τα αναγκαία εφάπαξ έξοδα προκειμένου να εισέλθει στην αγορά σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα, έπειτα από το οποίο ο ίδιος δυνητικός ανταγωνιστής θα περιορίσει τη συμπεριφορά των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στην αγορά.

73. Για να έχει μία συγκέντρωση με έναν δυνητικό ανταγωνιστή σοβαρές δυσμενείς συνέπειες για τον ανταγωνισμό, πρέπει να συντρέχουν δύο βασικές προϋποθέσεις. Πρώτον, ο δυνητικός ανταγωνιστής να ασκεί ήδη σημαντική περιοριστική επίδραση ή να υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να εξελιχθεί πράγματι σε ουσιαστικό ανταγωνιστικό παράγοντα. Η ύπαρξη αποδεικτικών στοιχείων που να πιστοποιούν ότι ένας δυνητικός ανταγωνιστής διαθέτει σχέδια για την είσοδό του με αξιώσεις στην αγορά θα μπορούσε να συμβάλει στην εξαγωγή ενός τέτοιου συμπεράσματος από την Επιτροπή(40). Δεύτερον, δεν πρέπει να υπάρχει επαρκής αριθμός άλλων δυνητικών ανταγωνιστών οι οποίοι να μπορούν να ασκήσουν ανταγωνιστική πίεση ίδια με εκείνη του δυνητικού ανταγωνιστή που μετέχει στη συγκέντρωση.

Συγκεντρώσεις που δημιουργούν ή ενισχύουν την αγοραστική ισχύ

74. Η Επιτροπή ενδέχεται ακόμη να διερευνήσει σε ποιο βαθμό η οντότητα που προκύπτει από μια συγκέντρωση πρόκειται να αυξήσει την οικονομική ισχύ που διαθέτει ως αγοραστής σε αγορές προηγούμενων σταδίων. Αφενός, μία συγκέντρωση που δημιουργεί ή ενισχύει την οικονομική ισχύ ενός αγοραστή είναι πιθανό να παρεμποδίζει τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό. Ειδικότερα, η επιχείρηση που προκύπτει από μια συγκέντρωση μπορεί να έχει την ευχέρεια να μειώσει τις ποσότητες συντελεστών παραγωγής που αγοράζει, αποβλέποντας σε μείωση των τιμών. Αυτό, με τη σειρά του, είναι πιθανό να την οδηγήσει στον περιορισμό του όγκου παραγωγής της στην αγορά του τελικού προϊόντος, με αποτέλεσμα να θιγεί η ευημερία των καταναλωτών. Αφετέρου, συχνά η αύξηση της αγοραστικής ισχύος μπορεί να αποβεί προς όφελος των καταναλωτών. Εάν η αύξηση της αγοραστικής ισχύος συνεπάγεται τη μείωση του κόστους των συντελεστών παραγωγής χωρίς περιορισμό του ανταγωνισμού στα επόμενα στάδια ή του συνολικού όγκου παραγωγής, τότε ένα μέρος των μειώσεων του κόστους που προκύπτουν είναι πιθανό να μετακυληθεί στους καταναλωτές υπό τη μορφή χαμηλότερων τιμών. Ο ανταγωνισμός στις αγορές επόμενων σταδίων θα μπορούσε επίσης να επηρεασθεί αρνητικά σε περίπτωση, ιδίως, που η οντότητα που προκύπτει από τη συγκέντρωση θα μπορούσε να εκμεταλλευθεί την αγοραστική ισχύ που διαθέτει προκειμένου να επιβάλει κάθετους περιορισμούς στους προμηθευτές της, θέτοντας με τον τρόπο αυτό τους αντιπάλους της εκτός αγοράς.

IV. ΑΝΤΙΣΤΑΘΜΙΣΤΙΚΗ ΙΣΧΥΣ ΤΩΝ ΑΓΟΡΑΣΤΩΝ

75. Η ανταγωνιστική πίεση που δέχεται μια επιχείρηση δεν ασκείται μόνο από τους ανταγωνιστές αλλά είναι επίσης δυνατό να προέρχεται από τους πελάτες της. Η Επιτροπή, όταν το κρίνει απαραίτητο, θα εξετάζει μέχρι ποίου σημείου οι πελάτες θα είναι ικανοί να εξουδετερώσουν την αύξηση της ισχύος στην αγορά που αναμένεται να προκληθεί από την εκάστοτε συγκέντρωση.

76. Ακόμη και οι επιχειρήσεις με πολύ υψηλά μερίδια αγοράς ενδέχεται να μην είναι σε θέση να ενεργούν ανεξάρτητα από τους πελάτες τους, εάν αυτοί οι τελευταίοι διαθέτουν αγοραστική ισχύ(41). Με τον όρο "αγοραστική ισχύ" στις περιπτώσεις αυτές πρέπει να νοείται η δυνατότητα των μεγάλων πελατών να καταφεύγουν σε αξιόπιστες εναλλακτικές λύσεις, μέσα σε εύλογο χρονικό διάστημα, σε περίπτωση που ο προμηθευτής αποφασίσει να αυξήσει τις τιμές ή να εφαρμόζει δυσμενέστερους όρους παράδοσης(42). Αγοραστική ισχύς αυτής της μορφής υπάρχει, επί παραδείγματι, όταν ο αγοραστής μπορεί να στραφεί άμεσα σε άλλους προμηθευτές ή να εκτοξεύσει βασίμως την απειλή ότι θα προχωρήσει σε κάθετη ολοκλήρωση με την αγορά προηγούμενου σταδίου ή ότι θα παράσχει στήριξη για την είσοδο ενός νέου ανταγωνιστή στην αγορά προηγούμενου σταδίου(43), λόγου χάρη πείθοντας ένα δυνητικό νέο ανταγωνιστή να εισέλθει πράγματι στην αγορά, με την ανάληψη της δέσμευσης ότι θα αναθέσει παραγγελίες μεγάλου ύψους στη συγκεκριμένη επιχείρηση. Η κατοχή τέτοιας αγοραστικής ισχύος είναι πιο πιθανή στην περίπτωση μεγάλων και πολυσύνθετων πελατών παρά στην περίπτωση μικρότερων επιχειρήσεων που λειτουργούν σε έναν κατακερματισμένο κλάδο. Ωστόσο, είναι σημαντικό να διερευνούνται τα κίνητρα των αγοραστών να κάνουν χρήση της αγοραστικής τους ισχύος κατ' αυτόν τον τρόπο. Για παράδειγμα, μια επιχείρηση που δραστηριοποιείται σε αγορά επόμενου σταδίου μπορεί να μην επιθυμεί να πραγματοποιήσει επένδυση προκειμένου να διευκολύνει την είσοδο ενός νέου ανταγωνιστή στην αγορά εάν υποτεθεί ότι τα οφέλη που θα προέκυπταν από την είσοδο αυτή σε σχέση με τη μείωση του κόστους των συντελεστών παραγωγής θα μπορούσαν να ωφελήσουν και τους ανταγωνιστές της.

77. Η Επιτροπή ενδέχεται να συμπεράνει ότι η υπάρχουσα αγοραστική ισχύς είναι τόσο σημαντική ώστε να αποτρέπει τη δημιουργία ή την ενίσχυση δεσπόζουσας θέσης η οποία θα παρακώλυε σε σημαντικό βαθμό τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό εφόσον διαπιστώνει ότι οι μικρότεροι πελάτες, που δεν διαθέτουν αγοραστική ισχύ, δεν θα έχουν να αντιμετωπίσουν σημαντικά υψηλότερες τιμές ή δυσμενέστερους όρους μετά τη συγκέντρωση(44). Εξάλλου, δεν είναι αρκετή η ύπαρξη αγοραστικής ισχύος προ της συγκέντρωσης, αλλά η αγοραστική ισχύς πρέπει και μετά τη συγκέντρωση να υπάρχει και να παραμένει αποτελεσματική. Ο λόγος είναι ότι η συγκέντρωση μεταξύ δύο προμηθευτών ενδέχεται να προκαλεί συρρίκνωση της αγοραστικής ισχύος εάν εξαλείφει μία αξιόπιστη εναλλακτική πηγή εφοδιασμού.

V. ΕΙΣΟΔΟΣ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ

78. Σε ένα δυναμικό ανταγωνιστικό περιβάλλον ο αριθμός και η ταυτότητα των επιχειρήσεων ενός κλάδου μπορούν να μεταβάλλονται με την πάροδο του χρόνου ανάλογα με τις συνθήκες, που επίσης μεταβάλλονται. Εάν το επίπεδο της κερδοφορίας σε έναν κλάδο είναι υψηλό λόγω της ανυπαρξίας ανταγωνιστικής πίεσης επί των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται ήδη σε αυτόν, είναι λογικό κάποιοι επιχειρηματίες να επιδιώξουν να αποσπάσουν ένα τμήμα των σχετικών κερδών εισερχόμενοι στον κλάδο. Όταν η είσοδος σε μια αγορά είναι ιδιαίτερα εύκολη, η απειλή και μόνο μιας δυνητικής εισόδου είναι αρκετή για να εμποδίσει τις επιχειρήσεις που μετέχουν στη συγκέντρωση να ασκήσουν ισχύ στην αγορά. Πράγματι, σε μια τέτοια περίπτωση, οποιαδήποτε αύξηση της τιμής ενδέχεται να καταστήσει συμφέρουσα την είσοδο ενός νέου ανταγωνιστή στην αγορά.

79. Όταν ερευνάται κατά πόσον η είσοδος ενός νέου ανταγωνιστή στην αγορά είναι δυνατό να θεωρηθεί ως ικανή ανταγωνιστική πίεση επί των μερών που μετέχουν στην εκάστοτε συγκέντρωση, πρέπει να αποδεικνύεται ότι η είσοδος αυτή είναι πιθανή, προσεχής και τέτοιας κλίμακας και πεδίου ώστε να αποτρέπει τις δυνητικές αρνητικές συνέπειες της συγκέντρωσης για τον ανταγωνισμό. Η Επιτροπή είναι απίθανο να εγείρει επιφυλάξεις από την άποψη του ανταγωνισμού όταν υπάρχουν αξιόπιστα στοιχεία που αποδεικνύουν τη συνδρομή αυτών των προϋποθέσεων.

80. Σε ό,τι αφορά την πιθανότητα εισόδου νέου ανταγωνιστή, η Επιτροπή θα εξετάζει κατά πόσον υπάρχει μεγάλη πιθανότητα για μια τέτοια είσοδο μετά τη συγκέντρωση. Εν προκειμένω, η Επιτροπή θα αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στην τυχόν ύπαρξη παραγόντων που φράσσουν την είσοδο στην σχετική αγορά, δηλαδή στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της αγοράς τα οποία ενδεχομένως προσπορίζουν στις ήδη παρούσες επιχειρήσεις αποφασιστικό πλεονέκτημα έναντι των δυνητικών ανταγωνιστών. Όταν τα εμπόδια που φράσσουν την είσοδο στην αγορά είναι περιορισμένα, αυξάνεται η πιθανότητα περιστολής της ελευθερίας κινήσεων των μερών που μετέχουν στη συγκέντρωση σε περίπτωση που εισέλθει ένας νέος ανταγωνιστής στην αγορά. Αντιστρόφως, όταν τα εμπόδια που φράσσουν την είσοδο στην αγορά είναι σοβαρά, οι επιχειρήσεις που μετέχουν στη συγκέντρωση είναι λογικό να κάνουν χρήση της ισχύος που διαθέτουν στην αγορά και να αυξήσουν τις τιμές τους, χωρίς να υφίστανται πιέσεις από νεοεισερχόμενες επιχειρήσεις.

81. Τα εμπόδια για την είσοδο ενδέχεται να έχουν τη μορφή νομικών, τεχνικών ή στρατηγικών πλεονεκτημάτων.

- Τα νομικά πλεονεκτήματα καλύπτουν καταστάσεις στις οποίες δημιουργούνται κανονιστικά εμπόδια από νομοθετικές διατάξεις οι οποίες θέτουν περιορισμούς στον αριθμό των επιχειρήσεων που μπορούν να δραστηριοποιούνται στην αγορά, περιορίζοντας π.χ. τον αριθμό αδειών,

- είναι επίσης πιθανό να απολαύουν οι ήδη παρούσες επιχειρήσεις τεχνικών πλεονεκτημάτων, όπως είναι π.χ. η προτιμησιακή πρόσβαση σε καίριες εγκαταστάσεις, φυσικούς πόρους, καινοτομίες και έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη, ή να κατέχουν δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας που δυσκολεύουν την προσπάθεια οποιασδήποτε επιχείρησης να μετάσχει με επιτυχία στον ανταγωνισμό. Για παράδειγμα, σε ορισμένους κλάδους μπορεί να είναι δύσκολη η απόκτηση υλικών καίριας σημασίας που χρησιμοποιούνται ως συντελεστές παραγωγής ή να υπάρχουν ευρεσιτεχνίες οι οποίες ενδεχομένως καλύπτουν προϊόντα ή μεθόδους παραγωγής. Υπάρχουν και κάποιοι άλλοι παράγοντες, όπως είναι οι οικονομίες κλίμακας και πεδίου, τα δίκτυα διανομής και πωλήσεων και η πρόσβαση σε σημαντικές τεχνολογίες, που ενδέχεται να συνιστούν εμπόδια για την είσοδο στην αγορά,

- εξάλλου, υπάρχει περίπτωση να υφίστανται στρατηγικά εμπόδια για την είσοδο στην αγορά λόγω της εδραιωμένης θέσης των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται ήδη στην σχετική αγορά. Πιο συγκεκριμένα, η είσοδος σε συγκεκριμένο κλάδο ενδέχεται να είναι δυσχερής λόγω του ότι η πείρα ή η καλή φήμη είναι απαραίτητη για την αποτελεσματική συμμετοχή στον ανταγωνισμό. Αμφότερες μπορεί να είναι δύσκολο να αποκτηθούν από μία νεοεισερχόμενη επιχείρηση. Θα λαμβάνονται υπόψη ορισμένοι παράγοντες, όπως είναι η προσήλωση των καταναλωτών σε ένα συγκεκριμένο εμπορικό σήμα, η στενότητα των σχέσεων μεταξύ προμηθευτών και πελατών, η σημασία των μέτρων προώθησης και διαφήμισης καθώς και άλλα πλεονεκτήματα που σχετίζονται με τη φήμη. Στα στρατηγικά εμπόδια για την είσοδο στην αγορά περιλαμβάνονται ακόμη οι περιπτώσεις κατά τις οποίες οι ήδη υφιστάμενες επιχειρήσεις έχουν αναλάβει να συγκροτήσουν εκτεταμένη πλεονάζουσα ικανότητα ή η μεταστροφή των πελατών σε νέο προμηθευτή προϋποθέτει έξοδα που αποτελούν πρόσθετο εμπόδιο για την είσοδο στην αγορά.

82. Για να είναι πιθανή η είσοδος νέου ανταγωνιστή στην αγορά πρέπει αυτή να κρίνεται αρκούντως επικερδής λαμβανομένων υπόψη των ενδεχόμενων αντιδράσεων των επιχειρήσεων που διαθέτουν ήδη παρουσία στην αγορά. Επομένως, η είσοδος είναι δυσχερέστερη όταν οι ήδη υφιστάμενες επιχειρήσεις θα έχουν τη δυνατότητα να ελέγχουν επισταμένως το ποιους πελάτες προσπαθεί να προσελκύσει ο νεοεισερχόμενος και να προασπίζουν τα μερίδια αγοράς τους παραχωρώντας στους πελάτες αυτούς για προληπτικούς λόγους επιλεκτικές μειώσεις των τιμών.

83. Όταν διερευνάται το κατά πόσον η είσοδος σε δεδομένη αγορά θα είναι ή όχι επικερδής, είναι σκόπιμο να εξετάζεται η πιθανή εξέλιξη της αγοράς αυτής. Η είσοδος σε μια αγορά έχει μεγαλύτερες πιθανότητες να είναι επικερδής εάν αναμένεται σημαντική ανάπτυξη της αγοράς αυτής στο μέλλον παρά εάν εκτιμάται ότι η αγορά θα συρρικνωθεί. Οι οικονομίες κλίμακας και η επίδραση των δικτύων καθιστούν ασύμφορη την είσοδο σε μια αγορά, εκτός αν ο νεοεισερχόμενος καταφέρει να αποσπάσει ένα αρκούντως μεγάλο μερίδιο αγοράς.

84. Η είσοδος σε δεδομένη αγορά είναι ιδιαιτέρως πιθανή εάν οι προμηθευτές που δραστηριοποιούνται σε άλλες αγορές διαθέτουν ήδη παραγωγικές εγκαταστάσεις που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν με σκοπό την είσοδο στην σχετική αγορά. Μία τέτοια μεταβολή της χρήσης παραγωγικών εγκαταστάσεων είναι πιθανότερη εφόσον οι δύο εναλλακτικές χρήσεις προ της συγκέντρωσης είναι σε γενικές γραμμές εξίσου επικερδείς.

85. Η Επιτροπή, κατά την εξέταση των εμποδίων που φράσσουν την είσοδο στην εκάστοτε αγορά, θα μελετά προσεκτικά το ιστορικό του οικείου κλάδου. Εάν σε έναν κλάδο έχουν υπάρξει συχνά και επιτυχημένα παραδείγματα εισόδου, είναι απίθανο να καταλήξει η Επιτροπή στο συμπέρασμα ότι όντως υπάρχουν εμπόδια που καθιστούν προβληματική την είσοδο στην αγορά αυτή. Από την άλλη πλευρά, εάν παλαιότερες απόπειρες εισόδου στην αγορά έχουν αποτύχει, ενδεχομένως εξαιτίας της αποτρεπτικής συμπεριφοράς των ήδη παριστάμενων επιχειρήσεων, τότε μπορεί να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι η είσοδος στην αγορά αυτή είναι λιγότερο πιθανή στο μέλλον.

86. Οποιαδήποτε είσοδος νέας επιχείρησης στην αγορά δεν πρέπει απλώς να είναι πιθανή αλλά επιπλέον να πραγματοποιηθεί εγκαίρως και να είναι υπολογίσιμη από την άποψη του πεδίου και του μεγέθους. Όταν εξετάζει κατά πόσον η είσοδος θα ήταν έγκαιρη, η Επιτροπή θα διερευνά κατά πόσον η τυχόν δυνητική νέα είσοδος θα πραγματοποιηθεί σε αρκούντως σύντομο χρονικό διάστημα και θα διαρκέσει τόσο ώστε να αποτρέψει την άσκηση ανταγωνιστικής ισχύος. Η ενδεδειγμένη χρονική περίοδος εξαρτάται κανονικά από τα χαρακτηριστικά και τη δυναμική της αγοράς, καθώς και από τις ιδιαίτερες δυνατότητες των δυνητικών νέων ανταγωνιστών(45). Μία είσοδος η οποία δεν είναι υπολογίσιμη από την άποψη του πεδίου και του μεγέθους δεν πρόκειται κατά πάσα πιθανότητα να ασκήσει πίεση στις ήδη υφιστάμενες επιχειρήσεις και να αποτρέψει τις δυσμενείς για τον ανταγωνισμό συνέπειες της εκάστοτε συγκέντρωσης. Για παράδειγμα, η είσοδος σε κάποιο εξειδικευμένο "θύλακα" της αγοράς ενδέχεται να μη συνιστά υπολογίσιμη ανταγωνιστική πίεση. Ακόμη, η απειλή της εισόδου στην αγορά πρέπει να είναι αρκούντως έντονη ώστε να αποθαρρύνει τα μέρη που μετέχουν στη συγκέντρωση από το να προβούν σε αυξήσεις των τιμών.

VI. ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

87. Η Επιτροπή επικροτεί τα μέτρα αναδιοργάνωσης υπό τη μορφή συγκεντρώσεων στον χώρο των επιχειρήσεων, διότι θεωρεί ότι αυτά συνάδουν με την απαίτηση για την ύπαρξη δυναμικού ανταγωνισμού και είναι ικανά να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, μέσω της βελτίωσης των προϋποθέσεων για οικονομική ανάπτυξη και της ανύψωσης του βιοτικού επιπέδου στην Κοινότητα(46). Αντιστοίχως, η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη κατά την αξιολόγηση των οριζόντιων συγκεντρώσεων την εξέλιξη της τεχνικής και οικονομικής προόδου, υπό την προϋπόθεση ότι αυτή είναι προς όφελος των καταναλωτών και δεν δημιουργεί προσκόμματα στον ανταγωνισμό(47).

88. Κατά τη συνολική αξιολόγηση μιας συγκέντρωσης, η Επιτροπή συνεκτιμά κάθε τεκμηριωμένο επιχείρημα που προβάλλεται σχετικά με τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας. Ειδικότερα, η Επιτροπή δύναται να αποφασίσει ότι μία συγκέντρωση, εξαιτίας των βελτιώσεων που επιφέρει από την άποψη της αποτελεσματικότητας, δεν δημιουργεί ούτε ενισχύει δεσπόζουσα θέση κατά τρόπο που να παρακωλύει σοβαρά την άσκηση ουσιαστικού ανταγωνισμού. Τούτο θα ισχύει όταν η Επιτροπή είναι σε θέση να συμπεράνει, επί τη βάσει ικανών αποδεικτικών στοιχείων, ότι τα οφέλη από την άποψη της αποτελεσματικότητας που προσπορίζει η συγκέντρωση είναι πιθανό να ενισχύσουν το συμφέρον την οντότητας που προκύπτει από τη συγκέντρωση να ενεργεί κατά τρόπον ο οποίος να προάγει τον ανταγωνισμό προς όφελος των καταναλωτών, εξουδετερώνοντας τις επιπτώσεις για τον ανταγωνισμό που θα προκαλούνταν από τη συγκέντρωση σε αντίθετη περίπτωση. Για να διασφαλισθεί το συμφέρον του καταναλωτή, είναι αναγκαίο να λαμβάνεται μέριμνα ούτως ώστε η οντότητα που προκύπτει από τη συγκέντρωση να έχει επαρκή κίνητρα όχι μόνο να υλοποιήσει τις βελτιώσεις της αποτελεσματικότητας που προκύπτουν απευθείας από τη συγκέντρωση αλλά και να εμμείνει στις προσπάθειές της με σκοπό την αύξηση της αποτελεσματικότητας. Τούτο προϋποθέτει επαρκή ανταγωνιστική πίεση από τις υπόλοιπες επιχειρήσεις και από το ενδεχόμενο εισόδου νέου ανταγωνιστή στην αγορά.

89. Οι βελτιώσεις της αποτελεσματικότητας είναι περισσότερο πιθανό να αποδώσουν όταν είναι αξιόλογες ενώ συγχρόνως οι ενδεχόμενες δυσμενείς συνέπειες για τον ανταγωνισμό που θα προέκυπταν πιθανόν διαφορετικά είναι περιορισμένες. Όσο μεγαλύτερες είναι οι ενδεχόμενες δυσμενείς συνέπειες για τον ανταγωνισμό, τόσο μεγαλύτερος πρέπει να είναι ο βαθμός βεβαιότητας της Επιτροπής ότι οι υποτιθέμενες βελτιώσεις της αποτελεσματικότητας είναι αξιόλογες, ότι θα επιτευχθούν κατά πάσα πιθανότητα και ότι θα αποφέρουν άμεσο όφελος στους καταναλωτές. Είναι απίθανο να κηρυχθεί συμβιβάσιμη με την κοινή αγορά, με το σκεπτικό της βελτίωσης της αποτελεσματικότητας, μία θέση στην αγορά η οποία προσεγγίζει το καθεστώς μονοπωλίου.

90. Για να καταλήξει η Επιτροπή στο συμπέρασμα ότι, εξαιτίας των βελτιώσεων της αποτελεσματικότητας, μία συγκέντρωση δεν δημιουργεί ούτε ενισχύει δεσπόζουσα θέση κατά τρόπον ώστε να παρεμποδίζεται σε αξιοσημείωτο βαθμό ο αποτελεσματικός ανταγωνισμός, πρέπει οι βελτιώσεις που προκύπτουν να κομίζουν άμεσο όφελος στους καταναλωτές, να εξαρτώνται από τη συγκεκριμένη συγκέντρωση, να είναι σημαντικές και επαληθεύσιμες και να επέρχονται σε σύντομο χρονικό διάστημα.

91. Η βελτίωση της αποτελεσματικότητας θα πρέπει να ωφελεί άμεσα τους καταναλωτές στις σχετικές αγορές στις οποίες, διαφορετικά, είναι πιθανή η δημιουργία ή η ενίσχυση δεσπόζουσας θέσης κατά τρόπον ώστε να παρεμποδίζεται σε αξιοσημείωτο βαθμό ο αποτελεσματικός ανταγωνισμός. Με βάση την απαίτηση να εξακριβώνεται κάθε φορά κατά πόσον τα οφέλη από την άποψη της αποτελεσματικότητας θα ωφελήσουν τους καταναλωτές, οι βελτιώσεις της αποτελεσματικότητας σε σχέση με το κόστος οι οποίες συνεπάγονται μειώσεις του μεταβλητού ή του οριακού κόστους είναι περισσότερο πιθανό να έχουν σημασία για την αξιολόγηση των βελτιώσεων από ό,τι οι μειώσεις του πάγιου κόστους, δεδομένου ότι οι πρώτες είναι πιθανότερο να οδηγήσουν σε μείωση των τιμών καταναλωτή.

92. Άμεσο όφελος για τους καταναλωτές μπορεί ακόμη να προκύψει από βελτιώσεις της αποτελεσματικότητας που οδηγούν σε νέα ή βελτιωμένα προϊόντα. Για παράδειγμα, μία εταιρεία με τη μορφή κοινής επιχείρησης που συστήνεται με σκοπό την ανάπτυξη ενός νέου προϊόντος είναι πιθανό να αποφέρει βελτιώσεις της αποτελεσματικότητας του τύπου που θα μπορούσε να λάβει υπόψη η Επιτροπή.

93. Γίνεται δεκτό ότι τα οφέλη από την άποψη της αποτελεσματικότητας εξαρτώνται από την εκάστοτε συγκέντρωση όταν αποτελούν απευθείας συνέπεια της συγκέντρωσης. Εν προκειμένω, η Επιτροπή εστιάζει την έρευνά της σε ρεαλιστικές και εφικτές εναλλακτικές λύσεις και όχι σε λύσεις που έχουν αμιγώς θεωρητικό χαρακτήρα. Ειδικότερα, η Επιτροπή συνεκτιμά τις παγιωμένες πρακτικές του οικείου κλάδου, καθώς και τις εκατέρωθεν δυνατότητες των μερών που μετέχουν στη συγκέντρωση. Βάσει της ίδιας λογικής, η Επιτροπή δεν θεωρεί ως παράγοντες βελτίωσης της αποτελεσματικότητας τις μειώσεις του κόστους οι οποίες προκύπτουν από μειώσεις του όγκου παραγωγής με σκοπό την υπονόμευση του ανταγωνισμού.

94. Οι βελτιώσεις της αποτελεσματικότητας πρέπει να είναι επαληθεύσιμες, έτσι ώστε η Επιτροπή να είναι βεβαία σε εύλογο βαθμό ότι είναι πιθανό να υλοποιηθούν. Όσο πιο μακροπρόθεσμος είναι ο χρονικός ορίζοντας εντός του οποίου υποτίθεται ότι θα προκύψουν οι βελτιώσεις της αποτελεσματικότητας στο μέλλον, τόσο μικρότερη είναι η βαρύτητα που η Επιτροπή μπορεί να αποδώσει στην πραγμάτωση των βελτιώσεων αυτών(48). Ακόμη, η Επιτροπή πρέπει να είναι σε θέση να κρίνει κατά πόσον οι βελτιώσεις της αποτελεσματικότητας είναι τέτοιας έκτασης ώστε να εξουδετερώνουν τη δυνητική βλάβη που η συγκέντρωση μπορεί να προξενήσει στους καταναλωτές. Για τον λόγο αυτό, οι βελτιώσεις πρέπει να εκτιμώνται και να εκφράζονται με αριθμητικά μεγέθη, εφόσον τούτο είναι ευλόγως δυνατό. Όπως επισημαίνεται πιο πάνω, προκειμένου να εξακριβώνεται κάθε φορά κατά πόσον η βελτίωση της αποτελεσματικότητας σε σχέση με το κόστος θα ωφελήσει άμεσα τους καταναλωτές, οι μειώσεις του μεταβλητού ή του οριακού κόστους είναι περισσότερο πιθανό να έχουν σημασία για τη διεξαγόμενη ανάλυση από ό,τι οι μειώσεις του πάγιου κόστους. Αντιστοίχως, οι αποδείξιμες βελτιώσεις οι οποίες οδηγούν σε νέα ή βελτιωμένα προϊόντα που ωφελούν άμεσα τους καταναλωτές είναι πιθανότερο να γίνουν δεκτές από την Επιτροπή σε σύγκριση με τους απλούς σχετικούς ισχυρισμούς.

95. Τα μέρη που συμμετέχουν σε μια συγκέντρωση είναι κατεξοχήν αυτά που είναι πιθανό να κατέχουν τα περισσότερα από τα συναφή πληροφοριακά στοιχεία που θα επιτρέψουν στην Επιτροπή να κρίνει κατά πόσον η συγκέντρωση θα επιτρέψει βελτιώσεις της αποτελεσματικότητας ικανές να δικαιολογήσουν την έγκριση της συγκέντρωσης. Για τον λόγο αυτό, εναπόκειται στα μέρη που υποβάλλουν την εκάστοτε κοινοποίηση να προσκομίσουν εμπροθέσμως όλα τα συναφή πληροφοριακά στοιχεία που είναι αναγκαία για να αποδειχθεί ότι οι βελτιώσεις της αποτελεσματικότητας που προκύπτουν εξαρτώνται οπωσδήποτε από τη συγκεκριμένη συγκέντρωση, είναι σημαντικές και επαληθεύσιμες και θα επέλθουν σε σύντομο χρονικό διάστημα. Αντιστοίχως, εναπόκειται στα μέρη που υποβάλλουν την κοινοποίηση να προσκομίσουν τα αποδεικτικά στοιχεία που είναι αναγκαία για να αποδειχθεί ότι οι βελτιώσεις της αποτελεσματικότητας θα εξουδετερώσουν τις τυχόν δυσμενείς συνέπειες για τον ανταγωνισμό που ενδέχεται να προκληθούν σε άλλη περίπτωση από τη συγκέντρωση και ότι, επομένως, ωφελούν άμεσα τους καταναλωτές.

VII. ΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑ ΤΗΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ

96. Η Επιτροπή δύναται να αποφασίσει ότι μια συγκέντρωση με την οποία δημιουργείται ή ενισχύεται δεσπόζουσα θέση είναι παρόλα αυτά συμβατή με την κοινή αγορά εάν μία από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις είναι προβληματική και εξαγοράζεται από άλλη επιχείρηση. Βασική προϋπόθεση είναι ότι η χειροτέρευση της διάρθρωσης του ανταγωνισμού που έπεται της συγκέντρωσης δεν είναι δυνατό να θεωρηθεί ως συνέπεια της συγκέντρωσης(49).

97. Η Επιτροπή θεωρεί ότι, για να γίνει δεκτό το "επιχείρημα της προβληματικής επιχείρησης", πρέπει να συντρέχουν οι εξής τρεις προϋποθέσεις: Πρώτον, πρέπει να αποδεικνύεται ότι, σε περίπτωση που δεν περιέλθει σε κάποια άλλη επιχείρηση, η εξαγοραζόμενη επιχείρηση θα αναγκαζόταν στο εγγύς μέλλον να αποχωρήσει από την αγορά εξαιτίας οικονομικών προβλημάτων. Δεύτερον, δεν υπάρχει άλλη εναλλακτική δυνατότητα εξαγοράς, πλην της κοινοποιηθείσας συγκέντρωσης, η οποία να βλάπτει σε μικρότερη έκταση τον ανταγωνισμό. Τρίτον, αν δεν πραγματοποιηθεί καμία συγκέντρωση, το ενεργητικό της προβληματικής επιχείρησης θα εξέλθει αναπόφευκτα από την αγορά. Υπό τις συνθήκες αυτές, είναι δυνατό να γίνει δεκτό ότι η συγκέντρωση δεν δημιουργεί ούτε ενισχύει δεσπόζουσα θέση κατά τρόπον ώστε να παρεμποδίζεται σε αξιοσημείωτο βαθμό ο αποτελεσματικός ανταγωνισμός στην κοινή αγορά, εφόσον είτε η εξαφάνιση της προβληματικής επιχείρησης(50) είτε η εξαγορά της από κάποιον άλλο δυνητικό αγοραστή(51) θα οδηγούσε ομοίως στη δημιουργία ή την ενίσχυση δεσπόζουσας θέσης.

98. Εναπόκειται στα μέρη που υποβάλλουν την εκάστοτε κοινοποίηση να αποδείξουν ότι συντρέχουν οι τρεις προϋποθέσεις που περιγράφονται παραπάνω και ότι η χειροτέρευση της διάρθρωσης του ανταγωνισμού που έπεται της συγκέντρωσης δεν οφείλεται στη συγκέντρωση.

VIII. ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΟΒΟΛΗ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ

99. Η παρούσα δημόσια διαβούλευση εντάσσεται σε ευρύτερη διαδικασία με σκοπό την αναθεώρηση, μεταρρύθμιση και αποσαφήνιση των όρων και της εφαρμογής του κανονισμού περί συγκεντρώσεων. Οι ενδιαφερόμενοι καλούνται να υποβάλουν τις απόψεις τους σχετικά με το παρόν σχέδιο ανακοίνωσης. Οι παρατηρήσεις των ενδιαφερομένων πρέπει να παραληφθούν από την Επιτροπή το αργότερο στις 31 Μαρτίου 2003 ως εξής:

Ταχυδρομικώς: European Commission Directorate-General for Competition Horizontal Guidelines B - 1049 Brussels

Με e-mail:

COMP-MTF-horizontal-guidelines@cec.eu.int

(1) ΕΕ L 395 της 30.12.1989, σ. 1· διορθωμένη έκδοση στην ΕΕ L 257 της 21.9.1990, σ. 13· κανονισμός όπως τροποποιήθηκε από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1310/97 του Συμβουλίου, της 30ής Ιουνίου 1997 (ΕΕ L 180 της 9.7.1997, σ. 1)· διορθωτικά στην ΕΕ L 40 της 13.2.1998, σ. 17 και στην ΕΕ L 199 της 26.7.1997, σ. 69.

(2) Ο όρος "συγκέντρωση", κατά την έννοια του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 4064/89, καλύπτει διάφορους τύπους πράξεων, όπως είναι οι συγχωνεύσεις, οι κτήσεις, οι εξαγορές και ορισμένα είδη κοινών επιχειρήσεων. Επομένως, ο όρος "συγκέντρωση" κατά την έννοια της παρούσας ανακοίνωσης καλύπτει όλους τους προαναφερθέντες τύπους πράξεων.

(3) Η παρούσα ανακοίνωση δεν καλύπτει την αξιολόγηση των συνεπειών δεδομένης συγκέντρωσης για τον ανταγωνισμό σε άλλες αγορές, περιλαμβανομένων των κάθετων συνεπειών και των συνεπειών σε επίπεδο επιχειρηματικών συγκροτημάτων. Ακόμη, δεν καλύπτει την αξιολόγηση των συνεπειών μιας κοινής επιχείρησης κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 2 παράγραφος 4 του κοινοτικού κανονισμού περί συγκεντρώσεων.

(4) ΕΕ C 372 της 9.12.1997, σ. 5.

(5) Βλέπε τα κεφάλαια σχετικά με τις συγκεντρώσεις με μία επιχείρηση που θα μπορούσε δυνητικά να εισέλθει στην σχετική αγορά, σχετικά με τις συγκεντρώσεις που επαυξάνουν την αγοραστική ισχύ των επιχειρήσεων που μετέχουν στη συγκέντρωση και σχετικά με το επιχείρημα της προβληματικής επιχείρησης.

(6) Στην παρούσα ανακοίνωση, η φράση "αυξημένες τιμές" χρησιμοποιείται πολλάκις χάριν συντομίας αντί της φράσης "αυξημένες τιμές, μικρότερη ποικιλία και κατώτερη ποιότητα αγαθών και υπηρεσιών, μείωση της τεχνολογικής καινοτομίας και άλλες πιθανές συνέπειες της έλλειψης ουσιαστικού ανταγωνισμού". Κατά την έννοια της παρούσας ανακοίνωσης, η ίδια φράση καλύπτει επίσης καταστάσεις στις οποίες, επί παραδείγματι, οι τιμές μειώνονται σε μικρότερο βαθμό ή είναι λιγότερο πιθανό να μειωθούν από ό,τι θα ίσχυε αν δεν πραγματοποιείτο η εκάστοτε συγκέντρωση.

(7) Μία αγορά θεωρείται ολιγοπωλιακή όταν η διάρθρωσή της χαρακτηρίζεται από περιορισμένο αριθμό επιχειρήσεων αξιόλογου μεγέθους. Καθώς η συμπεριφορά της μιας επιχείρησης επηρεάζει σαφώς τις συνολικές συνθήκες στην αγορά και κατ' επέκταση, εμμέσως, την κατάσταση καθεμιάς από τις άλλες επιχειρήσεις, οι επιχειρήσεις που απαρτίζουν μία ολιγοπωλιακή αγορά αλληλοεξαρτώνται.

(8) Προκειμένου για τον υπολογισμό των μεριδίων αγοράς, βλέπε την ανακοίνωση της Επιτροπής όσον αφορά τον ορισμό της σχετικής αγοράς για τους σκοπούς του κοινοτικού δικαίου ανταγωνισμού (ΕΕ C 372 της 9.12.1997, σ. 3, παράγραφοι 54 και 55).

(9) Σε πολλές περιπτώσεις η ένταση των ανταγωνιστικών πιέσεων που υφίστανται μεταξύ των διαφόρων παικτών της αγοράς εξαρτάται περισσότερο από τα ακριβή χαρακτηριστικά των εν λόγω παικτών και των αντίστοιχων πελατών και λιγότερο από το μερίδιο των συνολικών πωλήσεων που οι παίκτες της αγοράς αντιπροσωπεύουν. Υπό τέτοιες συνθήκες, τα μερίδια αγοράς μπορεί να έχουν ως αποτέλεσμα να υποτιμώνται ή, αντιθέτως, να υπερτιμώνται οι επιπτώσεις για τον ανταγωνισμό.

(10) Μία ανάλυση επιτυχίας/αποτυχίας κατατείνει στην καταγραφή των πωλητών που έχουν μετάσχει σε διαδικασίες υποβολής προσφορών για συγκεκριμένες κατηγορίες πελατών και στη διαπίστωση των επιδόσεων των πωλητών αυτών όσον αφορά την εξασφάλιση της ανάθεσης της εκάστοτε σύμβασης ή την κατάληψη υψηλής θέσης στην ποιοτική κατάταξη των προσφορών από τους πελάτες.

(11) Για παράδειγμα, ο δείκτης ΗΗΙ μίας αγοράς η οποία περιλαμβάνει πέντε επιχειρήσεις με μερίδια αγοράς ύψους 40 %, 20 %, 15 %, 15 %, και 10 %, αντιστοίχως, είναι 2550 (402 + 202 + 152 + 152 + 102 = 2550). Ο δείκτης HHI κυμαίνεται από μία τιμή που προσεγγίζει το μηδέν (στην περίπτωση μιας ατομικιστικής αγοράς) μέχρι τις 10000 μονάδες (στην περίπτωση ενός ακραιφνούς μονοπωλίου). Παρότι το ιδανικό είναι να περιλαμβάνονται όλες οι επιχειρήσεις στον σχετικό υπολογισμό, η έλλειψη στοιχείων για τις επιχειρήσεις μικρού μεγέθους δεν ασκεί ουσιαστική επίδραση, διότι οι επιχειρήσεις αυτές δεν επηρεάζουν σημαντικά τον δείκτη HHI.

(12) Ο συνολικός δείκτης HHI αντιστοιχεί στην τιμή του δείκτη HHI μετά τη συγκέντρωση, η οποία υπολογίζεται επί τη βάσει της παραδοχής ότι οι δύο επιχειρήσεις που συμμετέχουν στη συγκέντρωση διατηρούν η καθεμιά το μερίδιο αγοράς της.

(13) Σε μερικές εξαιρετικές περιπτώσεις, μία συγκέντρωση ενδέχεται επίσης να δώσει τη δυνατότητα σε μία επιχείρηση η οποία δεν συμμετείχε στην κοινοποιηθείσα πράξη να καταλάβει κυρίαρχη θέση στην αγορά ή να ενισχύσει την κυρίαρχη θέση που ήδη κατέχει (βλέπε την απόφαση της Επιτροπής της 29ης Σεπτεμβρίου 1999, IV/M.1383, Exxon/Mobil, αιτιολογικές σκέψεις 225 έως 229).

(14) Υπόθεση T-221/95, Endemol/Επιτροπή, Συλλογή 1999, σ. ΙΙ-1299, παράγραφος 134, και υπόθεση T-102/96, Gencor/Επιτροπή, Συλλογή 1999, σ. II-753, παράγραφος 205· υπόθεση IV/M.890, Blokker/Toys "R" Us, (ΕΕ L 316 της 25.11.1998, σ. 1, παράγραφος 74).

(15) Βλέπε π.χ. την υπόθεση IV/M.1221, Rewe/Meinl (ΕΕ L 274 της 23.10.1999, σ. 1, παράγραφος 28). Βλέπε επίσης την υπόθεση C-250/92, Gottrup-Klim Συλλογή 1994, σ. I-5641, παράγραφος 48.

(16) Οικονομίες κλίμακας και πεδίου προκύπτουν από την κατανομή των πάγιων εξόδων σε μεγαλύτερο όγκο παραγωγής ή σε ευρύτερο φάσμα προϊόντων.

(17) Βλέπε π.χ. την υπόθεση T-102/96, Endemol/Επιτροπή, Συλλογή 1999, σ. II-753, παράγραφος 167.

(18) Βλέπε π.χ. την υπόθεση T-22/97, Kesko/Επιτροπή, Συλλογή 1999, σ. II-3775, παράγραφοι 141 και επόμενες.

(19) Βλέπε π.χ. την υπόθεση COMP/M.2097, SCA/Metsa Tissue ΕΕ L 57 της 27.2.2001, σ. 1, παράγραφος 147.

(20) Υπόθεση COMP/M.2033 Metso/Svedala, 2001, μη εισέτι δημοσιευθείσα, παράγραφος 195.

(21) Υπόθεση IV/M.603, Crown Cork & Seal/Carnaud/MetalBox ΕΕ L 75 της 23.3.1996, σ. 38, παράγραφοι 66 και επόμενες).

(22) Υπόθεση T-156/98 RJB Mining κατά Επιτροπής Συλλογή 2001, σ. ΙΙ-337.

(23) Βλέπε π.χ. την υπόθεση IV/M.623, Kimberly-Clark/Scott (ΕΕ L 183 της 23.7.1996, σ. 1).

(24) Βλέπε π.χ. την υπόθεση M.430, Procter & Gamble/VP Schickedanz (II) (ΕΕ L 354 της 31.12.1994, σ. 32), και την υπόθεση T-290/94, Kaysersberg/Επιτροπή, Συλλογή 1997, σ. ΙΙ-2137, παράγραφος 153.

(25) Υπόθεση T-310/01, Schneider/Επιτροπή, Συλλογή 2002, σ. II-0000, παράγραφος 418· υπόθεση IV/M.1628, TotalFina/Elf Aquitaine (EE L 143 της 29.5.2001, σ. 4)· υπόθεση COMP/M.2097, SCA/Metsä Tissue EE L 57 της 27.2.2001, σ. 1, παράγραφοι 94 έως 108).

(26) Υπόθεση IV/M.877, Boeing/McDonnell Douglas (ΕΕ L 336 της 8.12.1997, σ. 16, παράγραφοι 58 και επόμενες).

(27) Βλέπε για παράδειγμα την υπόθεση COMP/M.2817 Barilla/BPS/Kamps, παράγραφος 34· υπόθεση COMP/M.1672 Volvo/Scania (ΕΕ L 143 της 29.5.2001, παράγραφος 148).

(28) Ακόμα κι αν οι περισσότερες αγορές περιλαμβάνουν μερικά στοιχεία διαφοροποίησης των προϊόντων, υπάρχουν αγορές στις οποίες τα προϊόντα είναι σχετικά ομοιογενή. Τα προϊόντα είναι σχετικά ομοιογενή όταν οι πελάτες θεωρούν τα προϊόντα ενός παραγωγού ως αρκούντως καλό υποκατάστατο των προϊόντων κάποιου άλλου παραγωγού.

(29) Η διαφοροποίηση δεδομένων προϊόντων είναι δυνατό να στηρίζεται σε ποικίλα κριτήρια. Ενίοτε η διαφοροποίηση στηρίζεται στη γεωγραφική θέση, ανάλογα με το σημείο στο οποίο βρίσκονται τα υποκαταστήματα ή τα καταστήματα. Για παράδειγμα, η γεωγραφική θέση έχει σημασία για τη λιανική διανομή, τις τράπεζες, τα ταξιδιωτικά πρακτορεία και τα πρατήρια καυσίμων. Ακόμη, η διαφοροποίηση είναι δυνατό να στηρίζεται στο κύρος του εμπορικού σήματος, σε τεχνικές προδιαγραφές, στην ποιότητα ή στη στάθμη της εξυπηρέτησης. Η έκταση της διαφήμισης σε μια αγορά μπορεί να αποτελεί ένδειξη για την προσπάθεια των επιχειρήσεων να διαφοροποιήσουν τα προϊόντα τους. Στην περίπτωση άλλων προϊόντων, οι αγοραστές οφείλουν ενδεχομένως να υποβληθούν σε έξοδα προσαρμογής προκειμένου να μπορέσουν να χρησιμοποιήσουν το προϊόν ενός ανταγωνιστή.

(30) Η αύξηση του βαθμού συγκέντρωσης, όπως αποτυπώνεται αριθμητικά στον δείκτη HHI, είναι δυνατό να υπολογισθεί ανεξάρτητα από τον συνολικό βαθμό συγκέντρωσης της αγοράς, μέσω του διπλασιασμού του γινομένου των μεριδίων αγοράς των συμμετεχουσών επιχειρήσεων. Για παράδειγμα, μία συγκέντρωση στην οποία συμμετέχουν επιχειρήσεις με μερίδιο αγοράς 30 % και 15 %, αντιστοίχως, θα είχε ως συνέπεια την άνοδο του δείκτη κατά 900 μονάδες (30 × 15 × 2 = 900). Η εξήγηση της τεχνικής αυτής είναι η εξής: Κατά τον υπολογισμό του δείκτη HHI προ της συγκέντρωσης, λαμβάνεται υπόψη ατομικά το τετράγωνο του μεριδίου αγοράς εκάστης συμμετέχουσας επιχείρησης: (α)2 + (β)2. Μετά τη συγκέντρωση, λαμβάνεται υπόψη το τετράγωνο του αθροίσματος: (α + β)2, το οποίο ισούται με (α)2 + (β)2 + 2αβ. Επομένως, η αύξηση του δείκτη HHI ισούται με 2αβ.

(31) Η ελαστικότητα της ζήτησης ενός προϊόντος σε συνάρτηση με την τιμή άλλων προϊόντων αντιστοιχεί στον βαθμό στον οποίο η ζήτηση του προϊόντος αυτού επηρεάζεται από μεταβολές της τιμής κάποιου άλλου προϊόντος, εάν υποτεθεί ότι όλες οι άλλες παράμετροι παραμένουν ως έχουν. Η ελαστικότητα της ζήτησης σε συνάρτηση με την τιμή του ίδιου του προϊόντος αντιστοιχεί στο βαθμό στον οποίο η ζήτηση ενός προϊόντος μεταβάλλεται ανάλογα με τη μεταβολή της τιμής του ίδιου αυτού προϊόντος.

(32) Το ποσοστό εκτροπής αντιστοιχεί στην αναλογία των πωλήσεων ενός προϊόντος που χάνονται προς όφελος κάποιου άλλου προϊόντος σε περίπτωση αύξησης της τιμής.

(33) Υπόθεση COMP/M.1693 - Alcoa/Reynolds.

(34) Υπόθεση T-102/96, Gencor/Επιτροπή, Συλλογή 1999, σ. II-753, παράγραφος 277· υπόθεση T-342/99, Airtours/Επιτροπή, Συλλογή 2002, σ. II-000, παράγραφος 61.

(35) Τούτο μπορεί να ισχύει εάν τα μέλη του ολιγοπωλίου για ιστορικούς λόγους έδιδαν έμφαση στις πωλήσεις τους σε διαφορετικές περιοχές.

(36) Υπόθεση T-342/99, Airtours/Επιτροπή, Συλλογή 2002, σ. II-000, παράγραφος 62.

(37) Υπόθεση T-102/96, Gencor/Επιτροπή, Συλλογή 1999, σ. II-753, παράγραφος 222.

(38) Βλέπε την υπόθεση T-102/96, Gencor/Επιτροπή, Συλλογή 1999, σ. II-753, παράγραφος 281.

(39) Ένα παράδειγμα αγοράς όπου είναι έντονη η επενέργεια των δικτύων είναι αυτή των κονσολών ηλεκτρονικών παιχνιδιών. Κάθε επιμέρους καταναλωτής κατά κανόνα θέλει να αγοράσει την ίδια κονσόλα η οποία είναι η πλέον δημοφιλής μεταξύ των υπολοίπων χρηστών, διότι ο αριθμός των παιχνιδιών που αναπτύσσεται για τη συγκεκριμένη κονσόλα είναι πιθανότατα μεγαλύτερος, ενώ περισσότεροι είναι και οι άλλοι χρήστες με τους οποίους θα είναι δυνατή η ανταλλαγή παιχνιδιών.

(40) Βλέπε π.χ. την υπόθεση - IV/M.1681 Akzo Nobel/Hoechst Roussel Vet, παράγραφος 64.

(41) Βλέπε π.χ. την υπόθεση IV/M.1882 - Pirelli/BICC, παράγραφοι 77 έως 80.

(42) Υπόθεση IV/M.1313 - Δανικό Δημόσιο/Vestjyske Slagterier (ΕΕ 20 της 25.1.2000, σ. 1, παράγραφοι 171 έως 173).

(43) Υπόθεση IV/M.1225 - Enso/Stora (ΕΕ L 254 της 29.9.1999 σ. 9, παράγραφος 89.

(44) Υπόθεση IV/M.1225 - Enso/Stora (ΕΕ L 254 της 1999, σ. 9, παράγραφοι 95 έως 96.

(45) Βλέπε π.χ. την υπόθεση COMP/M.1693 - Alcoa/Reynolds (ΕΕ L 58 της 28.2.2002, σ. 25, παράγραφοι 31, 32 και 38).

(46) Βλ. την τέταρτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού περί συγκεντρώσεων.

(47) Παράβαλε το άρθρο 2 παράγραφος 1 στοιχείο β) του κανονισμού περί συγκεντρώσεων.

(48) Τούτο οφείλεται εν μέρει στο ότι, στις περισσότερες περιπτώσεις, όσο πιο μακροπρόθεσμος είναι ο χρονικός ορίζοντας εντός του οποίου αναμένεται να προκύψουν οι βελτιώσεις της αποτελεσματικότητας στο μέλλον, τόσο μικρότερη είναι η πιθανότητα που η Επιτροπή μπορεί να αποδώσει στην πραγμάτωση των βελτιώσεων αυτών.

(49) Υπόθεση C-68/94, Γαλλία κατά Επιτροπής, Συλλογή σ. I-1375, παράγραφος 110.

(50) Υπόθεση C-68/94 Γαλλία κατά Επιτροπής, Συλλογή 1998 σ. I-1375, παράγραφοι 117 έως 120.

(51) Υποθέσεις M.2810 - Deloitte & Touche/Andersen UK· M.2816 - Ernst & Young France/Andersen France· M.2824 - Ernst & Young/Andersen Germany.