IV.Αλλα θεσμικά ζητήματα σχετικά με το σύστημα ελέγχων και ισορροπιών (θεσμικά αντίβαρα)

Το πολίτευμα της Φινλανδίας είναι κοινοβουλευτική δημοκρατία με ένα σώμα, στο πλαίσιο του οποίου οι νομοθετικές προτάσεις ενδέχεται να προέρχονται από την κυβέρνηση ή το Κοινοβούλιο (αν και στην πράξη οι περισσότεροι νόμοι βασίζονται σε κυβερνητικές προτάσεις). Ελλείψει συνταγματικού δικαστηρίου, ο εκ των προτέρων έλεγχος συνταγματικότητας διενεργείται από τον Επίτροπο Δικαιοσύνης, ο οποίος υπάγεται στην Κυβέρνηση, και από την Επιτροπή Συνταγματικού Δικαίου του Κοινοβουλίου , μια κοινοβουλευτική επιτροπή η οποία αξιολογεί τη συνταγματικότητα των προτάσεων που υποβάλλονται στο Κοινοβούλιο. Επιπλέον, όλα τα δικαστήρια μπορούν να διενεργούν εκ των υστέρων έλεγχο συνταγματικότητας σε συγκεκριμένες περιπτώσεις . Ο Επίτροπος Δικαιοσύνης, το Κέντρο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και ο Κοινοβουλευτικός Διαμεσολαβητής διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στο σύστημα ελέγχων και ισορροπιών.

Το σχέδιο δράσης του 2020 για τη βελτίωση της νομοθεσίας στοχεύει στη βελτίωση της ποιότητας, του προγραμματισμού και της διαφάνειας της νομοθεσίας. Τον Αύγουστο του 2020 η κυβέρνηση ενέκρινε ένα σχέδιο δράσης για τη βελτίωση της νομοθεσίας, προκειμένου να βελτιωθεί περαιτέρω η ποιότητα και η διαφάνεια της νομοπαρασκευαστικής διαδικασίας . Το σχέδιο προβλέπει δραστηριότητες για την ενίσχυση του συστηματικού προγραμματισμού της νομοθεσίας, την περαιτέρω ανάπτυξη της διαφάνειας και των διαβουλεύσεων με τα ενδιαφερόμενα μέρη, την ανάπτυξη εκτιμήσεων επιπτώσεων και συστηματικής προσέγγισης της εκ των υστέρων αξιολόγησης και την ενίσχυση των τεχνολογικών πλεονεκτημάτων και της ψηφιοποίησης στη νομοθετική διαδικασία. Το σχέδιο δράσης υποστηρίζεται από ένα σχέδιο εφαρμογής .

Η χρήση εξουσιών έκτακτης ανάγκης και άλλων μέτρων στο πλαίσιο της πανδημίας COVID-19 αποτέλεσε ανελλιπώς αντικείμενο εκ των προτέρων συνταγματικού ελέγχου. Η άσκηση των εξουσιών έκτακτης ανάγκης επιτρέπεται μόνο σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, η οποία μπορεί να κηρυχθεί από την κυβέρνηση από κοινού με τον πρόεδρο. Η θέσπιση μέτρων έκτακτης ανάγκης ακολουθεί διάφορα στάδια και υποβάλλεται προς έγκριση από το Κοινοβούλιο και σε έλεγχο συνταγματικότητας από τον Επίτροπο Δικαιοσύνης και την Επιτροπή Συνταγματικού Δικαίου . Η χρήση των εξουσιών έκτακτης ανάγκης εξαρτάται από διάφορες απαιτήσεις, όπως η αναγκαιότητα και η αναλογικότητα, και πρέπει να είναι περιορισμένου χρόνου. Μετά την εφαρμογή των εξουσιών έκτακτης ανάγκης μεταξύ 16ης Μαρτίου και 16ης Ιουνίου 2020, κηρύχθηκε και πάλι κατάσταση έκτακτης ανάγκης μεταξύ 1ης Μαρτίου 2021 και 27ης Απριλίου 2021. Η πλειονότητα των μέτρων που ελήφθησαν στο πλαίσιο της πανδημίας COVID-19 βασίστηκαν στο κοινό δίκαιο . Ο Επίτροπος Δικαιοσύνης επισήμανε ότι γενικά έχουν τηρηθεί οι αρχές του κράτους δικαίου, παρόλο που εντοπίστηκαν ορισμένα ζητήματα, όπως η υπερβολικά ευρεία εφαρμογή του κοινού δικαίου και η ανεπαρκής αιτιολόγηση χρήσης μέτρων έκτακτης ανάγκης σε ορισμένες περιπτώσεις. Η Επιτροπή Συνταγματικού Δικαίου επέστησε την προσοχή στην ανάγκη ενδελεχούς ελέγχου του κανονισμού για την κατάσταση έκτακτης ανάγκης μετά το πέρας των τρεχουσών έκτακτων συνθηκών.

Αναμένεται να υποβληθεί στο Κοινοβούλιο νόμος για την αποσαφήνιση της κατανομής εξουσιών μεταξύ του Επιτρόπου Δικαιοσύνης και του Κοινοβουλευτικού Διαμεσολαβητή. Ο Επίτροπος Δικαιοσύνης και ο Κοινοβουλευτικός Διαμεσολαβητής είναι οι δύο ανεξάρτητοι θεματοφύλακες της νομιμότητας και των θεμελιωδών δικαιωμάτων που προβλέπει το Σύνταγμα της Φινλανδίας. Εκτελούν παρεμφερή και παράλληλα καθήκοντα όσον αφορά την εποπτεία των δραστηριοτήτων των δημόσιων αρχών και την παρακολούθηση της τήρησης των αρχών της νομιμότητας και του κράτους δικαίου κατά την άσκηση δημόσιας εξουσίας από την κυβέρνηση, τους δημόσιους φορείς και τα δικαστήρια , αν και στην πράξη υπάρχει κάποιος βαθμός εξειδίκευσης . Το 2018 ξεκίνησε μεταρρύθμιση με στόχο τη μείωση των αλληλεπικαλύψεων στα καθήκοντα των οργανισμών και την περαιτέρω εξειδίκευσή τους. Η πανδημία COVID-19 καθυστέρησε την έγκριση της μεταρρύθμισης, η οποία αναμένεται να υποβληθεί στο Κοινοβούλιο την άνοιξη του 2021 . Η μεταρρύθμιση έχει προωθηθεί ενεργά τόσο από τον Κοινοβουλευτικό Διαμεσολαβητή όσο και από τον Επίτροπο Δικαιοσύνης, ενόψει και της αναμενόμενης βελτιωμένης αποτελεσματικότητας στην εκτέλεση των καθηκόντων τους. Στο πλαίσιο της πανδημίας COVID-19, σημειώθηκε σημαντική αύξηση του φόρτου εργασίας, καθώς δόθηκε το έναυσμα για σειρά καταγγελιών κατά των μέτρων που έλαβαν οι αρχές. Οι εν λόγω καταγγελίες απευθύνονταν και στους δύο οργανισμούς και απαιτούσαν από τον Επίτροπο Δικαιοσύνης να προβεί σε εκ των προτέρων έλεγχο της νομιμότητας της νομοθεσίας σχετικά με την πανδημία COVID-19.

Η νέα συμβουλευτική επιτροπή πολιτικής για την κοινωνία των πολιτών, η οποία διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στον χώρο δράσης της κοινωνίας των πολιτών, θα εκλεγεί το φθινόπωρο. Ο χώρος δράσης της κοινωνίας των πολιτών στη Φινλανδία θεωρείται ανοικτός . Εκτός από τις επίσημες διαβουλεύσεις για τη νέα νομοθεσία, υπάρχει μακρά παράδοση συμμετοχής των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στην κατάρτιση κυβερνητικών πολιτικών, παρόλο που το επίπεδο συμμετοχής τους ποικίλλει ανάλογα με τους κυβερνητικούς φορείς . Ένας από τους μηχανισμούς για τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στη διαδικασία λήψης αποφάσεων είναι η συμβουλευτική επιτροπή πολιτικής για την κοινωνία των πολιτών, μια πλατφόρμα επιφορτισμένη με την προώθηση της αλληλεπίδρασης μεταξύ των δημόσιων αρχών και της κοινωνίας των πολιτών και τη βελτίωση του πλαισίου για την κοινωνία των πολιτών. Η επιτροπή απαρτίζεται από εκπροσώπους των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και αρκετών κυβερνητικών αρχών. Η επιτροπή παρέχει συστάσεις σχετικά με την πολιτική για την κοινωνία των πολιτών, οι οποίες, κατά την άποψή της, λαμβάνονται δεόντως υπόψη από τις αρχές . Η θητεία της προηγούμενης επιτροπής έληξε τον Φεβρουάριο του 2021, ενώ η νέα επιτροπή θα εκλεγεί το φθινόπωρο του 2021. Η προηγούμενη επιτροπή επικεντρώθηκε σε δύο βασικούς τομείς, δηλαδή την ενίσχυση της αυτονομίας των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και τον αντίκτυπο της παγκοσμιοποίησης στις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών.





Παράρτημα I: Κατάλογος των πηγών με αλφαβητική σειρά*

* Ο κατάλογος των παρατηρήσεων που ελήφθησαν στο πλαίσιο της διαβούλευσης για την έκθεση του 2021 για το κράτος δικαίου διατίθεται στη διεύθυνση ( https://ec.europa.eu/info/policies/justice-and-fundamental-rights/upholding-rule-law/rule-law/rule-law-mechanism/2021-rule-law-report-targeted-stakeholder-consultation ).

Centre for Media Pluralism and Media Freedom (2021), Media Pluralism Monitor 2021 [Κέντρο για την πολυφωνία και την ελευθερία των μέσων επικοινωνίας (2021), Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα μαζικής επικοινωνίας 2021] ( https://cmpf.eui.eu/media-pluralism-monitor/mpm-2021/ ).

CEPEJ (2020), Study on the functioning of the judicial systems in the EU Member States [Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την Αποτελεσματικότητα της Δικαιοσύνης (2020), Μελέτη για τη λειτουργία των δικαστικών συστημάτων στα κράτη μέλη της ΕΕ].

Επίτροπος Δικαιοσύνης (2021), Contribution for the 2021 Rule of Law Report (Στοιχεία που παρασχέθηκαν για την κατάρτιση της έκθεσης για το κράτος δικαίου του 2021).

Civicus, Monitor tracking civic space – Finland (Παρατηρητήριο του χώρου δράσης της κοινωνίας των πολιτών – Φινλανδία) ( https://monitor.civicus.org/country/finland/ ).

Συμβούλιο της Ευρώπης, Platform to promote the protection of journalism and safety of journalists – Finland (Πλατφόρμα για την προώθηση της προστασίας της δημοσιογραφίας και της ασφάλειας των δημοσιογράφων — Φινλανδία) ( https://www.coe.int/en/web/media-freedom/finland ).

Οδηγία (ΕΕ) 2010/13 για τον συντονισμό ορισμένων νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την παροχή υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων (οδηγία για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων).

Οδηγία (ΕΕ) 2019/1937 σχετικά με την προστασία των προσώπων που αναφέρουν παραβιάσεις του δικαίου της Ένωσης.

Γενική Διεύθυνση Επικοινωνίας (2020), Ειδικό Ευρωβαρόμετρο 502: διαφθορά.

Γενική Διεύθυνση Επικοινωνίας (2020), Έκτακτο Ευρωβαρόμετρο 482: Στάση των επιχειρήσεων απέναντι στη διαφθορά στην ΕΕ.

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου, κεφάλαιο για την κατάσταση του κράτους δικαίου στη Φινλανδία.