Αριθ. C 168/22 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 10. 7. 90 
Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για τη μεσογειακή πολιτική της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας 
(90/C 168/14) 
Στις 30 Ιανουαρίου 1990, και σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 20 εδάφιο 4 του 
εσωτερικού κανονισμού, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει 
γνωμοδότηση για τη μεσογειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. 
Δεδομένης της προθεσμίας που τάχθηκε για την έκδοση αυτής της γνωμοδότησης, η ΟΚΕ 
ανέθεσε στον κ. Amato να προετοιμάσει τις σχετικές εργασίες ως γενικός εισηγητής. 
Κατά την 276η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 26ης Απριλίου 1990) η ΟΚΕ υιοθέτησε 
με πλειοψηφία και 15 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση: 
1. Εισαγωγή 
Στις 12 Ιουλίου 1989 η Οικονομική και Κοινωνική 
Επιτροπή υιοθέτησε γνωμοδότηση προποβουλίας (συ­
νοδευόμενη από έκθεση του τμήματος εξωτερικών 
σχέσεων, εμπορικής πολιτικής και ανάπτυξης), στην 
οποία εκφραζόταν η ανάγκη και διατυπώνονταν προτά­
σεις για μια νέα μεσογειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής 
Κοινότητας. 
Με την ευκαιρία της ομιλίας του στο τμήμα εξωτερικών 
σχέσεων της ΟΚΕ της 13ης Οκτωβρίου 1989 ο επίτρο­
πος κ. Abel Matutes εδήλωσε ότι ουσιαστικά συμφωνεί 
με τους προσανατολισμούς της γνωμοδότησης της 
ΟΚΕ και υποσχέθηκε ότι θα τους υιοθετήσει κατά την 
επεξεργασία προτάσεων της Επιτροπής για τη μεταρ­
ρύθμιση της μεσογειακής πολιτικής της Κοινότητας. 
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Στρασβούργου επιβε­
βαίωσε έπειτα το ενδιαφέρον για τη συνέχιση και 
εμβάθυνση της μεσογειακής πολιτικής. 
Κατόπιν, η Επιτροπή παρουσίασε το Συμβούλιο 
ανακοίνωση με τον τίτλο «Ένα καινούργιο σχήμα για 
τη μεσογειακή πολιτική». 
Στις 5 Φεβρουαρίου 1990 το Συμβούλιο προέβη σε μια 
συζήτηση προσανατολισμού προς τις γραμμές δράσης 
που συνέστησε η Επιτροπή, και την εκάλεσε να 
υποβάλει συγκεκριμένες προτάσεις υπό το φώς της 
συζήτησης. 
Η παρούσα γνωμοδότηση προτίθεται να εκφράσει τις 
εκτιμήσεις του τμήματος εξαπερικών σχέσεων για την 
ανακοίνωση της Επιτροπής -- ενώ ταυτόχρονα εκφρά­
ζεται λύπη για το γεγονός ότι η ΟΚΕ δεν κλήθηκε να 
γνωμοδοτήσει επί του θέματος — καθώς και για τα 
συμπεράσματα του Συμβουλίου. 
2. Γενικές παρατηρήσεις επί της ανακοινώσεως της 
Επιτροπής 
2.1. Η Επιτροπή προτείνει μια νέα μεσογειακή πολιτική 
2.1.1. Η αναθέρμανση της μεσογειακής πολιτικής 
που πρότεινε η Επιτροπή εντάσσεται στη « νέα πολιτική 
γειτνίασης» που τείνει να επιβεβαιώσει το γεγονός ότι 
η Κοινότητα υιοθετεί περισσότερες δεσμεύσεις έναντι 
των γειτονικών περιοχών: ΕΖΕΣ, κεντρική και ανατο­
λική Ευρώπη, μεσογειακή λεκάνη. Η ΟΚΕ εκφράζοντας την απόλυτη συμφωνία της με την 
πολιτική αυτή, υπενθυμίζει ότι ήδη στη γνωμοδότηση 
της 12ης Ιουλίου 1989 υποστηρίζονταν ότι η πολιτική 
της Κοινότητας έναντι των περιοχών αυτών πρέπει να 
διαφέρει τόσο από εκείνη που αναπτύσσεται στις 
περιοχές όπου υπερισχύει το εμπορικό ενδιαφέρον, όσο 
και από εκείνη, κύρια επιδίωξη της οποίας είναι η 
ενίσχυση και η συνεργασία στην ανάπτυξη. Αντίθετα, 
πρέπει να χαρατηρίζεται από την αναζήτηση και τη 
δημιουργία της συμπληρωματικότητας, των συνεργιών 
και, μακροπρόθεσμα, της οικονομικής ολοκλήρωσης. 
2.1.2. Στο πλαίσιο αυτό, η ΟΚΕ παρουσίασε το 
στόχο της δημιουργίας ενός στρατηγικού ευρωμεσο-
γειακού (πολιτικού, οικονομικού και αγοράς) χώρου 
(που θα περιλαμβάνει το σύνολο των χώρων τους 
οποίους αφορά η «πολιτική της γειτνίασης»), ικανού 
να συναγωνίζεται και να διεξάγει διάλογο με τους 
άλλους δύο μεγάλους στρατηγικούς χώρους στον 
κόσμο, δηλαδή τον αμερικάνικο και τον ασιατικό. 
Οι πρόσφατες αναστατώσεις στο διεθνές πολιτικό 
σκηνικό, μετά τις τρέχουσες δημοκρατικές επαναστά­
σεις στην κεντρική και στην ανατολική Ευρώπη, 
επιβεβαιιόνουν, κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, την ανάγκη, 
να επιδιωχθεί ο στόχος αυτός. Πράγματι, η δυνατότητα 
όπως το σύνολο της ευρωπαϊκής περιοχής αχθεί σε μία 
και μόνο οικονομική και πολιτική κατεύθυνση αποτε­
λεί τη μόνη λύση, για να προστατευθεί η ευρωπαϊκή 
ήπειρος από τους δύο σημαντικότερους κινδύνους που 
ήδη διαγράφονται καθαρά: τους εθνικισμούς και την 
εξτρεμιστική ισλαμική κίνηση. 
Η δημιουργία ενός στρατηγικού ευρωμεσογειακού 
χώρου δεν σημαίνει ότι θα τεθεί σήμερα το πρόβλημα 
των θεσμικών δεσμών που πρέπει να εξασφαλίζουν τη 
συνοχή του, αλλά αντίθετα ότι θα διαμορφώνει μια 
πολιτική σύγκλισης και ολοκλήρωσης μεταξύ των 
διαφόρων χωρών και κυρίως ολοκλήρωσης στο εσωτε­
ρικό κάθε χώρου. Μια προοπτική αυτού του είδους θα 
βοηθούσε, μεταξύ άλλων, στη θετική αντιμετώπιση της 
συζήτησης για τα σύνορα της Μεγάλης Ευρώπης. 
2.1.3. Ο κινητήριος ρόλος που καλείται να αναπτύ­
ξει, αντικειμενικά, η Κοινότητα στο έργο αυτό συνεπά­
γεται δύο προϋποθέσεις: 
— την πλήρη πολιτική κινητικότητα της Κοινότητας 
κα, συνεπώς, την επιτάχυνση της πολιτικής της 
ενοποίησης διαμέσου της δημιουργίας της ομοσπον­
δίας των δώδεκα, 
10. 7. 90 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 168/23 
— την ανάγκη, όπως η Κοινότητα αναπτύξει τον ρόλο 
της στο σύνολο του ευρωμεσογειακού χώρου, 
έχοντας πάντα υπόψη τις αλληλεξαρτήσεις και την 
κοινή στρατηγική προοπτική, χωρίς να υποτιμάται 
τίποτε. Φυσικά η πολιτική της στην έρευνα της 
συμπληρωματικότητας και της ολοκλήρωσης πρέ­
πει να λαμβάνει υπόψη το βαθμό εξέλιξης και την 
ιδιομορφία καθενός από τους εν λόγω χώρους: 
ΕΖΕΣ, κεντρική και ανατολική Ευρώπη, μεσογεια­
κή λεκάνη. 
2.1.4. Για τους λόγους αυτούς, η ΟΚΕ συμμερίζεται 
τα κίνητρα πολιτικού, οικονομικού, κοινωνικού και 
περιβαλλοντικού χαρακτήρα, που η ανακοίνωση της 
Επιτροπής προβάλλει για το ανανεωμένο ενδιαφέρον 
της Κοινότητας όσον αφορά την ανάπτυξη των τρίτων 
χωρών της Μεσογείου, «σε μια στιγμή, όπου οι 
επιδιώξεις των τρίτων χωρών της Μεσογείου επηρεάζο­
νται φανερά από τη νέα τρέχουσα δυναμική στην 
Κοινότητα». 
2.1.5. Ειδικότερα, η ΟΚΕ υπογραμμίζει την απόλυτη 
σύμπτωση με τη γνωμοδότηση της ΟΚΕ της 12ης Ιου­
λίου 1989, της ανησυχητικής ανάλυσης, στην οποία 
προβαίνει η Επιτροπή για την επιδείνωση της δημογρα­
φικής δυναμικής, την επιδείνωση των κοινωνικών 
ανισορροπιών, την περιβαλλοντική καταστροφή της 
εσωτερικής λεκάνης της Μεσογείου, την εξακολουθη­
τική ύπαρξη παραγόντων σημαντικής πολιτικής αστά­
θειας. 
2.1.6. Η ΟΚΕ συμφωνεί είσης με την εκ μέρους της 
Επιτροπής υπογράμμιση των φόβων που προκαλεί η 
ολοκλήρωση της κοινοτικής εσωτερικής αγοράς, 
τόσον από εμπορικής (50 % των εξαγωγών των τρίτων 
χωρών της Μεσογείου προορίζονται για την Κοινότη­
τα), όσο και από κοινωνικής πλευράς, «ιδίως ενόψει 
μιας κοινής πολιτικής των ελέγχων». Δέχεται ότι οι 
φόβοι αυτοί επιτείνονται από την προοπτική μιας 
ενίσχυσης της οικονομικής ολοκλήρωσης μεταξύ της 
Κοινότητας του 1992 και των χωρών ΕΖΕΣ καθώς και 
από τις δυνατότητες που δημιουργούν προνομιούχες 
εμπορικές σχέσεις με ορισμένες ανατολικές χώρες. Η 
ΟΚΕ θεωρεί ότι αρχίζει αντικεμενικά να διαγράφεται ο 
κίνδυνος ότι παρά τις δηλώσεις περί «πολιτικής 
γειτνίασης», η Κοινότητα τελικά υποτιμά τη σημασία 
της μεσογειακής λεκάνης. Οι λόγοι για τους οποίους η 
Κοινότητα πρέπει να αποφύγει αυτόν τον κίνδυνο 
εξηγούνται ικανονοποιητικά στα συμπεράσματα της 
ανακοίνωσης της Επιτροπής: 
«Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι εξελίξεις στην Κοινότη­
τα και τις τρίτες χώρες της Μεσογείου θα καθιστού­
σαν, βραχυπρόθεσμα, μάλλον δυσχερή την επιδεί­
νωση της οικονομικής και κοινωνικής διαφοράς 
μεταξύ των δύο περιοχών. 
Δεδομένης της γεωγραφικής γειτνίασης και της 
έντασης των συναλλαγών μεταξύ της μιας και της 
άλλης, η σταθερότητα και η ευημερία της Μεσο­
γείου αποτελούν θεμελιώδεις προϋποθέσεις για την 
σταθερότητα και την ευημερία της Κοινότητας. Από 
ευρύτερη άποψη διακυβεύεται η ίδια η ασφάλεια της 
Κοινότητας (τοπικές ή περιφερειακές συγκρούσεις, 
πολιτική αστάθεια, τρομοκρατία, ναρκωτικά περι­
βάλλον).» Η ΟΚΕ συμμερίζεται πλήρως την επιχειρηματολογία 
αυτή, διότι ακριβώς βρίσκεται στον πυρήνα της 
γνωμοδότησης της 12ης Ιουλίου 1989. Θεωρεί, εξάλ­
λου, ότι μόνο η προοπτική της δημιουργίας μιας 
στρατηγικής ευρωμεσογειακής περιοχής με την ανωτέ­
ρω έννοια μπορεί να αποτρέψει για την Κοινότητα, τον 
κίνδυνο μιας ανισόρροπης «πολιτικής γειτνίασης» στο 
νότο. 
2.1.7. Η ΟΚΕ συμφωνεί, ωστόσο, με το συμπέρασμα 
της Επιτροπής ότι «στις σχέσεις μεταξύ της Κοινότη­
τας και των τρίτων μεσογειακών χωρών επιβάλλεται 
σήμερα ένα ποσοτικό και ποιοτικό άλμα κατάλληλο για 
τα πολιτικά, οικονομικά και κοινωνικά συμφέροντα 
που διακυβεύονται στην περιοχή για τις προσδοκίες 
όσον αφορά την Κοινότητα και για την ευθύνη της στο 
μέρος αυτού του κόσμου.» 
2.1.8. Η ΟΚΕ σημειώνει ότι η Επιτροπή, υιοθετούσα 
ουσιαστικά την ανάλυση που περιέχεται στη γνωμοδό­
τηση της ΟΚΕ, υπογραμμίζει την ακαταλληλότητα, όχι 
μόνο των χρησιμοποιούμενων μέσων αλλά και των 
πολιτικών στα πλαίσια των γενικών συμφωνιών που 
συνάφθηκαν με τις τρίτες χώρες της Μεσογείου στη 
δεκαετία του '70. 
2.1.9. Θεωρεί σχετικά ότι το Συμβούλιο οφείλει να 
εξετάσει με όλη τη βαρύτητα της την καταγγελία — που 
υπάρχει ήδη στην έκθεση του τμήματος της 26ης Ιου­
νίου 1989 — στην οποία προβαίνει η Επιτροπή για τον 
περιορισμό της σημασίας της Κοινότητας και των 
κρατών μελών στις συνολικές δημόσιες ενισχύσεις 
προς τις τρίτες χώρες της Μεσογείου (δημόσιες 
ενισχύσεις για την ανάπτυξη και άλλες δημόσιες 
παρεμβάσεις) που μειώθηκαν στα 17 % του συνόλου, 
ενώ οι χώρες αυτές αντιπροσωπεύουν για την Κοινότη­
τα την τρίτη αγορά και το 48 % των εισαγωγών τους 
προέρχεται από την Κοινότητα. 
2.1.10. Συμφωνεί, τέλος, απόλυτα με την Επιτροπή 
για την ανάγκη «επείγουσας δράσης» και για την 
πρόταση που προωθήθηκε στο Συμβούλιο « για οργάνω­
ση της στρατηγικής της Κοινότητας γύρω από μια νέα 
μεσογειακή πολιτική », από τη στιγμή που η ίδια αυτή 
πρόταση είχε ήδη προωθηθεί στη γνωμοδότηση της. 
2.2. Οι γενικές γραμμές της νέας μεσογειακής πολιτικής 
που προτείνει η Επιτροπή 
2.2.1. Η Επιτροπή επισημαίνει σε έξι σημεία (ή πεδία 
δράσης) το περιεχόμενο μιας νέας μεσογειακής πολιτι­
κής: υποστήριξη της διαδικασίας αποκατάστασης της 
οικονομικής ισορροπίας- ενίσχυση της ιδιωτικής 
πρωτοβουλίας· αύξηση των διμερών και κοινοτικών 
χρηματοδοτήσεων διατήρηση ή βελτίωση της πρόσβα­
σης στην κοινοτική αγορά- καλύτερη πορεία στην 
εξέλιξη της Κοινότητας προς την ενιαία αγορά-
εντατικοποίηση του οικονομικού και πολιτικού διαλό­
γου. 
2.2.2. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει, προπάντων, ότι από την 
ανακοίνωση της Επιτροπής δεν προκύπτουν οι βασικές 
μεταβολές που πρέπει να επέλθουν στη μεσογειακή 
Αριθ. C 168/24 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 10. 7. 90 
πολιτική, στους στόχους και στις γενικές κατευθύνσεις. 
Είναι ανάγκη να ορισθεί το νέο γενικό πλαίσιο, μέσα 
στο οποίο εγγράφονται τα έξι σημεία που προτείνει η 
Επιτροπή. Εάν, ωστόσο, όπως αφήνει να εννοηθεί το 
έγγραφο της Επιτροπής, οι έξι αυτοί τομείς πολιτικής 
— που σε γενικές γραμμές μπορεί κανείς να τους 
συμμερισθεί, αν τους εξετάσει ξεχωριστά — εντάσσο­
νται στη σημερινή μεσογειακή πολιτική, προορίζονται 
να καταντήσουν αναποτελεσματικοί και ίσως αντιπα­
ραγωγικοί. 
2.2.3. Η ΟΚΕ στη γνωμοδότηση της της 12ης Ιου­
λίου 1989 πρότεινε μια αλλαγή των γενικών γραμμών 
της μεσογειακής πολιτικής, θεμελιωμένη στον ενιαίο 
χαρακτήρα του μεσογειακού προβλήματος και στην 
ανάγκη αντιμετώπισης με μια ενιαία στρατηγική 
προοπτική των προβλημάτων της μεσογειακής λεκά­
νης, αρχίζοντας από την κοινοτική προστασία. ΓΓ 
αυτό, η ΟΚΕ καθιέρωσε την έννοια της κοινής 
ανάπτυξης προς την κατεύθυνση της συμπληρωματικό-
τητας και με την προοπτική της ολοκλήρωσης. 
2.2.4. Το έγγραφο της Επιτροπής, μολονότι επιβε­
βαιώνει και πάλι το σφαιρικό χαρακτήρα της μεσογεια­
κής πολιτικής — και όταν ακόμη δεν υφίστανται όλες οι 
συνέπειες στο επίπεδο της υλοποίησης και των οργά­
νων, εκτός από τον ορισμό των στόχων και των τύπων 
παρέμβασης — δεν θέτει σε επικαιρότητα την έννοια 
της «σφαιρικότητας» που συνεπάγεται η δέσμευση με 
τα προβλήματα των μεσογειακών περιοχών της Κοινό­
τητας και η ανάγκη των συναφών μεταρρυθμίσεων των 
κοινοτικών πολιτικών. 
2.2.5. Συνεπώς, μόνο στο εσωτερικό μιας πολιτικής 
κοινής ανάπτυξης μπορεί να έχουν αποτελεσματικότη­
τα τα έξι σημεία που προτείνει η Επιτροπή. Για 
παράδειγμα, ο στόχος της βελτίωσης της πρόσβασης 
των προϊόντων των τρίτων χωρών της Μεσογείου στην 
κοινοτική αγορά μπορεί να τεθεί μόνον αν ταυτόχρονα 
υλοποιηθούν συγκεκριμένα μέτρα οικονομικής και 
παραγωνικής αναπροσαρμογής των μεσογειακών πε­
ριοχών της Κοινότητας στο πλασίιο της οικονομικής 
και πολιτικής συνοχής. Η επιδίωξη της μεταρρύθμισης 
της κοινής γεωργικής πολιτικής, καθώς και η θετική 
κατάληξη των διαπραγματεύσεων στους κόλπους της 
GATT θα συμβάλουν στον περιορισμό της επισιτιστι­
κής εξάρτησης της ΤΜΧ. Συνεπώς, τα προγράμματα 
οικονομικής συνεργασίας (επενδύσεις, έρευνα και 
ανάπτυξη κ.λπ.) για τις τρίτες χώρες μπορεί να 
καταστούν παράγοντες συνεκτικής ανάπτυξης της 
εσωτερικής λεκάνης της Μεσογείου, μόνον εάν σ'αυτές 
επισημανθεί ο προωθητικός και βοηθητικός ρόλος των 
μεσογειακών περιοχών της Κοινότητας. 
2.2.6. Άλλωστε, μόνο στο εσωτερικό μιας πολιτικής 
κοινής ανάπτυξης είναι δυνατό να κληθούν οι κυβερνή­
σεις των τρίτων χωρών της Μεσογείου να αναλάβουν 
τις ευθύνες τους, είτε στο επίπεδο της οικονομικής 
πολιτικής είτε της κοινωνικής και δημογραφικής 
πολιτικής. Διαφορετικά, η ίδια απαίτηση μιας ανοικτής 
οικονομίας, που υπογραμμίζεται από το έγγραφο της 
Επιτροπής, κινδυνεύει να καταστεί μια ιδεολογική 
έκκληση (ένας στόχος καθαυτό έγκυρος σε απόλυτους όρους) και όχι ένα συγκεκριμένο μέσο για την ανάπτυξη 
των τρίτων χωρών της Μεσογείου. 
2.3. Τα πρώτα στάδια μιας νέας σφαιρικής μεσογειακής 
πολιτικής 
2.3.1. Η ΟΚΕ σημειώνει τη σύνεση με την οποία η 
ανακοίνωση της Επιτροπής δεν προβλέπει «στο στάδιο 
αυτό νέες θεσμικές διευθετήσεις». Αν δεν είναι δυνατό, 
ωστόσο, να δοθεί σήμερα ο καθορισμός των θεσμικών 
διευθετήσεων, συναφών προς τη σφαιρική πολιτική — 
όπως η συμφωναί της συνεξέλιξης μεταξύ Κοινότητας 
και τρίτων χωρών, που διαθέτει δικούς της θεσμούς, 
όπως προτείνει η ΟΚΕ — αυτό δεν θα πρέπει να 
σημαίνει εγκατάλειψη του καθορισμού ενδιάμεσων 
στόχων προς αυτή την κατεύθυνση. 
2.3.2. Στην γνωμοδότηση της, η ΟΚΕ πρότεινε μια 
πορεία τεσσάρων φάσεων. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι στο 
χρονικό διάστημα που καθορίσθηκε από την Επιτροπή 
για την υλοποίηση των προτάσεων που περιέχονται 
στην ανακοίνωση, μπορεί να περιλαμβάνονται τα 
στάδια που προβλέπονται στις δύο πρώτες φάσεις που 
επισημαίνει η ίδια. 
2.3.3. Προπάντων η δημιουργία του συμβουλίου 
μεσογειακής συνεργασίας (που πρότεινε η διάσκεψη 
σφαιρικής συνεργασίας στη Μεσόγειο και προωθήθηκε 
το 1989 από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο), καθώς και 
ενός φόρουμ για τη Μεσόγειο (όπως προτάθηκε από τον 
ΟΗΕ), θα πρέπει να αντιπροσωπεύουν τους χώρους για 
συζήτηση και επεξεργασία των προσανατολισμών για 
τις τομεακές πολιτικές κοινής ανάπτυξης που πρέπει να 
χρησιμεύουν ως κατεύθυνση στην υλοποίηση των έξι 
σημείων που προτείνει η Επιτροπή. Σχετικά μπορεί να 
ληφθούν υπόψη και άλλες περιπτώσεις, όπο>ς για 
παράδειγμα η σύσταση ενός ευρωμεσογειακού ΟΟΣΑ. 
2.3.4. Κατά δεύτερο λόγο, η ΟΚΕ επιμένει στην 
ανάγκη σύναψης ορισμένων σημαντικών προτύπων 
συμφωνιών για ανάπτυξη. Παραπέμποντας στη γνωμο­
δότηση της 12ης Ιουλίου (παράγραφος 4) για ένα 
πληρέστερο ορισμό του χαρακτήρα και των στόχων της 
συμφωνίας ανάπτυξης, η ΟΚΕ προτίθενται να επιβε­
βαιώσει τον κατεξοχήν επιχειρησιακό χαρακτήρα του. 
Μπορεί να εφαρμοσθεί και σε μερικούς τομείς ή πτυχές 
της μεσογειακής πολιτικής, αλλά το γεγονός της 
διαπραγμάτευσης των δεσμεύσεων μεταξύ αναπτυξια­
κών σχεδίων προς υλοποίηση είτε στις τρίτες χώρες της 
Μεσογείου είτε στην Κοινότητα, συμβασιακών δεσμεύ­
σεων εμπορικού τύπου και οικονομικών δεσμεύσεων, 
αποτελεί το πιο καινοτόμο μέσο της μεσογειακής 
πολιτικής και επίσης το πιο κατάλληλο για τη 
συγκεκριμένη υλοποίηση των έξι σημείων που προτεί­
νει η Επιτροπή. 
2.3.5. Ένας άλλος ρεαλιστικός τρόπος για τη σύνα­
ψη σφαιρικής συμφωνίας μπορεί να είναι να αντιμετω­
πισθεί, έστω και όχι εξ' ολοκλήρου, η διμερής 
συνεργασία στο πλαίσιο σχέσεων με τις υποπεριφερεια-
κές ομάδες που έχουν συσταθεί: Ένωση του αραβικού 
MAGHREB (UMA) και συμβούλιο αραβικής συνεργα­
σίας (CCA). 
10. 7. 90 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 168/25 
Η ΟΚΕ, ωστόσο, εκφράζει ικανοποίηση διότι η 
Επιτροπή διακρίνει στην ενίσχυση αυτών των περιφε­
ρειακών ολοκληρώσεων «ένα προνομιούχο πεδίο 
δράσης της Κοινότητας», και προτείνει, όπως τα 
επόμενα χρηματοδοτικά πρωτόκολλα συναφθούν, αντί 
με τις αντίστοιχες χώρες, με την UMA και το CCA. 
3. Ειδικές παρατηρήσεις για τους τομείς δράσης που 
προτείνει η Επιτροπή 
3.1. Ένα προκαταρκτικό θέμα: το εξωτερικό χρέος των 
ΤΜΧ 
3.1.1. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή ως προς το 
ότι η αύξηση των εξωτερικών χρηματοδοτικών ροών 
αποτελεί για τις ΤΜΧ « απαραίτητο όρο » σε ό,τι αφορά 
την επίτευξη θετικών αποτελεσμάτων στις διαδικασίες 
μεταρρύθμισης και οικονομικής προσαρμογής και στην 
επιδίωξη της αναπτυξιακής ανάκαμψης. 
Όλα αυτά όμως θα αποδειχθούν αποτελεσματικά εάν 
προηγουμένως δεν αντιμετωπισθεί το θέμα του χρέους 
των ΤΜΧ. Πράγματι, η διάσταση που έλαβε το 
πρόβλημα του εξωτερικού χρέους των ΤΜΧ είναι 
ανησυχητική: ο συντελεστής χρέους (σχέση χρέους/ 
ΑΕΠ) πολλών ΤΜΧ υπερβαίνει το συντελεστή χρέους 
των καλούμενων υπερχρεωμένων χωρών και για μερικές 
χώρες εκείνου των χωρών της υποσαχάρειας Αφρι­
κής (')· η εξυπηρέτηση του χρέους γίνεται όλο και 
περισσότερο επαχθής (2) και σε ορισμένες ΤΜΧ 
παρουσιάζει ένα έντονα αυξητικό ρυθμό (3), ενώ το 
δημόσιο εξωτερικό χρέος αποτελεί το συνεχώς αυξανό­
μενο τμήμα των κρατικών προϋπολογισμών (4). 
Κάτω από αυτές τις συνθήκες, οι νέες χρηματοδοτήσεις 
θα χρησιμοποιούνταν για την εξυπηρέτηση του χρέους, 
και θα τροφοδοτούσαν το φαύλο κύκλο. Εξάλλου, και 
με βάση τις πλέον αισιόδοξες προβλέψεις για την 
(') Συντελεστές χρέους το 1988: Αίγυπτος 142%, Ιορδανία 
110%, Τυνησία 70%, Μαρόκο 106%, Ισραήλ 79%, 
Τουρκία 58 %, Γιουγκοσλαβία 35 %, Αλγερία και Κύπρος 
48 %, Συρία 33 %, Μάλτα 20 %, 15 υπερχρεωμένες χώρες 
59 %, υποσαχάρειος Αφρική 99 %' (δεδομένα της Διεθνούς 
Τράπεζας) 
(2) Συντελεστής εξυπηρέτησης χρέους (σχέση εξυπηρέτησης 
χρέους/εξαγωγών) το 1988: Αλγερία 96 %, (σύμφωνα με τη 
Διεθνή Τράπεζα, 75 % σύμφωνα με την Τράπεζα Αλγερίας) 
Τουρκία 43 %, Μαρόκο 29 %, Συρία 24 %, Τυνησία 23 %, 
Ισραήλ 18 %, Ιορδανία 28 %, Αίγυπτος 16 %, Γιουγκοσλα­
βία 20%, Κύπρος 14%, Αίβανος 3%, Μάλτα 2%, 15 
υπερχρεωμένες χώρες 37 %, υποσαχάρειος Αφρική 27 %. 
(3) Η εξυπηρέτηση του χρέους του Μαρόκου, αυξήθηκε από το 
1988 στο 1989 κατά 15 %. Στην Αλγερία η ετήσια αύξηση 
ήταν 22 % το 1988 και 17 % το 1989. 
(4) Το εξωτερικό δημόσιο χρέος του Μαρόκου αποτελούσε το 
1989 το '/ί του κρατικού προϋπολογισμού. αύξηση του ΑΕΠ και των εξαγωγών των ΤΧΜ, το βάρος 
του χρέους παραμένει δυσβάστακτο (5). 
Οι εξωτερικές επενδύσεις που προτίθεται να πραγματο­
ποιήσει η Επιτροπή και η εισροή κεφαλαίων (ή 
τουλάχιτον η αποθάρρυνση της εκροής) θα συνεχίσουν 
να παρεμποδίζονται από την έλλειψη ενδιαφέροντος 
που προκαλεί το χρέος και η προοπτική της αφερεγγυό­
τητας. Δεν πρέπει επίσης να υποτιμώνται οι κίνδυνοι 
που διατρέχουν, λόγω του χρέους, οι δημοκρατικοί 
θεσμοί των ΤΜΧ, των οποίων η ανάπτυξη θεωρείται 
από την Επιτροπή ως ένας από τους κύριους στόχους 
των μεσογειακών πολιτικών. 
3.1.2. Για τους λόγους αυτούς πρέπει να σταματήσει 
ο φαύλος κύκλος του χρέους των ΤΜΧ, με μια δραστική 
παρέμβαση μείωσης του, που θα είναι ανάλογη με τις 
δυνατότητες ανάπτυξης και εξόφλησης των διαφόρων 
κρατών. Η παρέμβαση αυτή θεωρείται αναγκαία για να 
υπάρξουν δυνατότητες ανάπτυξης στις περισσότερες 
ΤΜΧ. 
3.1.3. Στην πρόταση της Επιτροπής προβλέπεται η 
«συνέχιση των σημερινών πρωτοβουλιών για τη 
μείωση της εξυπηρέτησης του χρέους ορισμένων 
υπερχρεωμένων χωρών», ενώ εκφράζεται η ευχή για 
«τη διατήρηση ή τη συνέχιση των εμπορικών τραπεζι­
κών χρηματοδοτήσεων σε χώρες μέσου εισοδήματος 
που μπόρεσαν, χωρίς ανακλιμάκωση, να ανταποκρι­
θούν στην εξυπηρέτηση του χρέους». 
Η ΟΚΕ διατυπώνει σχετικά τις παρακάτω παρατηρή­
σεις: 
— η μείωση δεν πρέπει να αφορά μόνο το ποσό της 
εξυπηρέτησης του χρέους, αλλά και το ίδιο το 
κεφάλαιο. Στο σχέδιο Brady λαμβάνεται υπόψη η 
ανάγκη ταυτόχρονης δράσης και στις δύο πτυχές, 
— η ανάγκη μείωσης υπάρχει και για τις χώρες που 
κατέβαλαν το χρέος τους χωρίς να προσφύγουν στην 
ακακλιμάκωση. Μάλιστα για ορισμένες από τις 
χώρες αυτές, αυτό οδήγησε σε μεγαλύτερη αύξηση 
της εξυπηρέτησης του χρέους, σε σύγκριση με όσα 
(5) Για να λάβει το χρέος εκρητικές διαστάσεις και για να 
απορροφηθεί έγκαιρα, το ποσοστό αύξησης του ΑΕΠ 
πρέπει να είναι σταθερά μεγαλύτερο από τη σχέση μεταξύ 
εξυπηρέτησης χρέους και ΑΕΠ. Το 1988 η σχέση αυτή 
ήταν στις περισσότερες ΤΜΧ μεταξύ 7 και 12 % ενώ οι 
πλέον αισιόδοξες προβλέψεις για την αύξηση του ΑΕΠ 
είναι πολύ μικρότερες. Σε περίπτωση που η σχέση αυτή 
παραμείνει στα σημερινά επίπεδα, θα υπάρξει έκρηξη του 
χρέους. Για να καταστεί δυνατή η εξυπηρέτηση του χρέους, 
ο συντελεστές αύξησης των εξαγωγών πρέπει να είναι 
μεγαλύτερος από το συντελεστή εξυπηρέτησης του χρέους 
(σχέση εξυπηρέτησης χρέους/εξαγωγών). Όπως αναφέρε­
ται στην υποσημείωση (3) οι συντελεστές αυτοί το 1988 
ήταν για τις περισσότερες ΤΜΧ μεταξύ 21 και 75 ή 90 %. 
Ακόμη και αν υπήρχαν οι καλύτερες εσωτερικές και 
εξωτερικές συνθήκες για την αύξηση των εξαγωγών των 
ΤΜΧ (αρχής γενομένης από την εξάλειψη του προστατευ­
τισμού της Κοινότητας και των βιομηχανικών χωρών) θα 
χρειαζόταν πάρα πολύς χρόνος για να επανέλθει η σχέση 
χρέους/εξαγωγών (που σήμερα φθάνει από 160 έως 400 %) 
σε ανεκτά επίπεδα (κατώτερα του 100 %). 
Αριθ. C 168/26 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 10. 7. 90 
επέτυχαν οι ΤΜΧ που προσέφυγαν στην ανακλιμά-
κωση (')· 
3.1.4. Η μεσογειακή πολιτική της Κοινότητας δεν 
μπορεί να παραμείνει στο περιθώριο των παρεμβάσεων 
για τη μείωση του εξωτερικού χρέους των ΤΜΧ. Ακόμη 
και αν η Κοινότητα, με την ιδιότητα της αυτή, δεν 
διαθέτει πραγματική ισχύ στο θέμα αυτό και είναι 
τελείως οριακός πιστωτής, μπορεί, ωστόσο, να διαδρα­
ματίσει ένα ρόλο τον οποίο δεν πρέπει να αρνηθεί. 
Κατά πρώτον εξασφαλίζοντας το συντονισμό των 
κρατών μελών της. Μερικά από αυτά αποτελούν 
σημαντικούς πιστωτές των ΤΜΧ και ακολουθούν 
διμερή πολιτική της οποίας η ανομοιογένεια είχε συχνά 
αρνητικά αποτελέσματα. Ο συντονισμός εκ μέρους της 
Κοινότητας αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία στο 
εσωτερικό των διεθνών χρηματοδοτικών οργανισμών 
[Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ), Διεθνής Τράπεζα, 
Λέσχη των Παρισίων], των οποίων τα κράτη της 
Κοινότητας αποτελούν επίλεκτα μέλη. 
Αντί να αναμένει τις αποφάσεις του ΔΝΤ, όπως κάνει 
σήμερα η Κοινότητα, είναι καλύτερο να τις προωθεί και 
να τις κατευθύνει. Ιδίως τη στιγμή που είναι δύσκολο να 
εφαρμοσθούν στις ΤΜΧ οι νέες κατευθυνήριες που 
ενέκρινε στις 23 Μαΐου 1989 η εκτελεστική επιτροπή 
του ΔΝΤ, οι οποίες προβλέπουν ότι το Ταμείο θα 
στηρίξει δράσεις για τη μείωση του χρέους και της 
εξυπηρέτησης του χρέους, συνδέοντας αυτή τη στήριξη 
με μεσοπρόθεσμα προγράμματα προσαρμογής που 
προσανατολίζονται, κυρίως, προς τη διαρθρωτική 
μεταρρύθμιση (2). 
(') Αυτή είναι η περίπτωση της Αλγερίας η οποία δεν έχει 
μόνο τον υψηλότερο συντελεστή εξυπηρέτησης του χρέους 
(75 % της αξίας των εξαγωγών καταβάλλεται για την 
πληρωμή του χρέους) αλλά παρουσιάζει και επιδείνωση 
της διάρθρωσης του χρέους: το χρέος με μεταβλητό 
επιτόκιο (53 % του συνόλου το 1988) αυξήθηκε, ενώ σε 
πολύ μεγάλο βαθμό αυξήθηκε η βραχυπρόθεσμη πίστωση 
(που αποτελεί το 25 % της εξυπηρέτησης του χρέους), ενώ 
από το 1985 έως το 1987 μειώθηκε ακτά το ήμισυ περίπου η 
μέση διάρκεια του χρέους (από 7 σε 3,5 έτη περίπου). 
Επίσης επιδεινώθηκε η συμβατική ικανότητα της Αλγερίας 
στις διεθνείς χρηματαγορές. 
(2) Η πρώτη υλοποίηση των νέων προσανατολισμών του ΔΝΤ 
πραγματοποιήθηκε με το πρόγραμμα για το Μεξικό που 
εγκρίθηκε το Μάιο του 1989. Τα νέα στοιχεία του 
προγράμματος είναι: α) πρόκειται για ένα πρόγραμμα 
προσανατολισμένο προς την οικονομική αύξηση, που 
ανατρέπει τη μέθοδο που ακολουθούσε ώς σήμερα το ΔΝΤ 
στα προγράμματα διαρθρωτικής προσαρμογής (δηλαδή 
αρχίζει από τη θέση των αναπτυξιακών στόχων και φθάνει 
στον καθορισμό της εξωτερικής χρηματοδότησης και όχι 
αντίθετα)- β) για πρώτη φορά αναγνωρίζεται σαφώς η 
ύπαρξη ενός πλεονάσματος του χρέους και τα προβλήματα 
που προκύπτουν, τόσο γα την υλοποίηση της οικονομικής 
πολιτικής, όσο και για την αποκατάσταση της ανάπτυξης' 
γ) για πρώτη φορά, στην περίπτωση μιας υπερχρεωμένης 
χώρας, οι εμπορικές πιστωτικές τράπεζες ενέκριναν το 
πρόγραμμα χωρίς χρηματοοικονομικές εγγυήσεις. Τίθεται 
τέλος, επομένως, στο δικαίωμα αρνησικυρίας των τραπε­
ζών επί των προγραμμάτων του ΔΝΤ και στο συνακόλουθο 
ρόλο του φοροεισπράκτορα των τραπεζών που εκ των 
πραγμάτων διαδραμάτιζε το Ταμείο' δ) η διάρθρωση του 
προγράμματος είναι μεσοπρόθεσμη και καθορίζει ότι η 
χρηματοδότηση πρέπει να παρέχεται σε πολυετή βάση για 
να. μειωθεί η αμεβαιότητα που προκαλούν οι ετήσιες 
διαπραγματεύσεις- ε) το ΔΝΤ έχει δεσμεύσει ίδιους πόρους 
για τη μείωση του χρέους. 3.1.5. Η Κοινότητα οφείλει να αναλάβει την προώ­
θηση ενός διεθνούς σχεδίου για το διακονονισμό του 
χρέους και τη διαρθροπική προσαρμογή των ΤΜΧ που 
θα αποτελέσει αντικείμενο συζητήσεων στις διάφορες 
διεθνείς έδρες (περιλαμβανομένης της ομάδας των 
επτά). Κεντρικό άξονα του σχεδίου αυτού χρειάζεται να 
αποτελέσει ένα πρόγραμμα του ΔΝΤ (ανάλογο με 
εκείνο του Μεξικού) διαρθρωμένο σύμφωνα με τις 
ανάγκες και τις ιδιαιτερότητες της κάθε χώρας, αλλά το 
οποίο να προκύπτει από σφαιρική θεώρηση για το 
σύνολο των ΤΜΧ. Το σχέδιο αυτό θα έπρεπε να έχει τις 
παρακάτω κατευθυντήριες γραμμές: 
1. Ουσιαστική μείωση και αναδιάρθρωση του χρέους 
με τρόπο διαφοροποιημένο ανάλογα με τις ποικιλό­
μορφες οικονομικές συνθήκες και ικανότητες πλη­
ρωμής κάθε ΤΜΧ. 
2. Οικονομικές και χρηματοοικονομικές διαρθροοτικές 
μεταρρυθμίσεις προς εφαρμογή εκ μέρους των ΤΜΧ. 
3. Διεύρυνση των εξαγωγικών δυνατοτήτων των ΤΜΧ 
για να μειωθεί το βάρος της εξυπηρέτησης του 
χρέους επί του ισοζυγίου πληραψών τους. 
4. Στήριξη της οικονομικής αύξησης ώστε η επιβάρυν­
ση του (κατάλληλα μειωμένου) χρέους να μετατρα­
πεί σε ανεκτό ποσοστό των εθνικών οικονομικών και 
δημοσιονομικών πόρων. 
3.1.6. Σε ό,τι αφορά το σημείο 1 (παρέμβαση επί του 
χρέους) πρέπει να προβλεφθεί: 
α) μείωση των επίσημων πιστώσεων, αρχής γενομένης 
από τις πιστώσεις των κρατών μελών, μέσω μιας 
σύντονης δράσης της Κοινότητας. Το τμήμα που θα 
αφαιρεθεί θα μπορούσε να μετατραπεί σε κοινοτι­
κές, περιβαλλοντικές δαπάνες ή σε δαπάνες για το 
ανθρώπινο κεφάλαιο και σε αντισταθμιστικά κεφά­
λαια σε εγχώριο νόμισμα. Το υπόλοιπο θα μπορούσε 
να αναδιαρθρωθεί κατάλληλα σε ό,τι αφορά τις 
προθεσμίες και τα επιτόκια-
β) ένα σύστημα για τις τραπεζικές πιστώσεις (3) στο 
οποίο να εμπλέκονται όλες οι πιστωτικές τράπεζες. 
Το σύστημα αυτό θα πρέπει να προβλέπει: 
— την παραγραφή του πλεονάσματος του χρέους, 
δηλαδή εκείνου του τμήματος του χρέους το 
οποίο αν παραγραφεί θα έχει ως αποτέλεσμα το 
χρέος που απομένει να μπορεί να ανταλλαγεί 
σχεδόν με τους ίδιους όρους στις δευτερούσες 
αγορές, 
— τη μετατροπή του εναπομείναντος χρέους σε 
ομολογίες με μακροπρόθεσμη λήξη και με 
επιτόκιο χαμηλότερο από το αγοραίο, 
— την παροχή επίσημων εγγυήσεων για την κατα­
βολή των κατ' αυτό τον τρόπο μειωμένων τόκων. 
Οι εγγυήσεις αυτές θα πρέπει να εξασφαλισθούν 
από το ΔΝΤ ή από την Κοινότητα για να 
ενθαρρυνθούν άλλες χώρες και οι εμπορικές 
τράπεζες να χορηγήσουν δάνεια στις ΤΜΧ, 
(3) Τις τελευταίες ημέρες το Μαρόκο συνήψε συμφωνία με την 
Επιτροπή συντονισμού των ιδιωτικών τραπεζών (Λέσχη 
του Λονδίνου). Πρόκειται πάντοτε για μια συμφωνία αρχής 
για την αναμόρφωση και την ανακλιμάκωση των χρεών που 
ανέρχονται σε 3,2 δισεκατομμύρια δολλάρια (19 % του 
συνολικού χρέους του Μαρόκου). 
10. 7. 90 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 168/27 
— την παροχή νέων δανείων τα οποία θα αντιπροσω­
πεύουν πλέον νέα πραγματική χρηματοδότηση. 
Θα έπρεπε, ωστόσο, να επινοηθούν και να 
εφαρμοσθούν μηχανισμοί που να εγγυώνται ότι 
τα νέα δάνεια δεν θα επιστρέψουν στις χρημα­
τοοικονομικές αγορές των πιστωτικών χο)ρών. 
Θα έπρεπε, αντιθέτως, να αποκλεισθούν οι πράξεις 
μετατροπής των πιστώσεων σε μετοχές (Debit-
Equity Swaps) λόγω των γνωστών πληθωριστικών 
αποτελεσμάτων 
γ) στήριξη της μείωσης του χρέους, μέσω της χρηματο­
δότησης εκ μέρους του ΔΝΤ πράξεων που οδηγούν 
στη μείωση της κεφαλαιακής αξίας του χρέους 
(επαναγορά ή ανταλλαγή) καθώς και τη στήριξη των 
τόκων (εγγύηση), σύμφωνα με τους ήδη εκτεθέντες 
νέους προσανατολισμούς του ΔΝΤ. Για το σκοπό 
αυτό, η Κοινότητα πρέπει να αναλάβει θετικό ρόλο 
για το διπλασιασμό των πόρων του ΔΝΤ, συντονίζο­
ντας τις θέσεις των κρατών μελών. Εξάλλου, η 
Κοινότητα είναι ανάγκη να προσπαθήσει αποφασι­
στικά να πείσει και να συντονίσει τα κράτη μέλη για 
την απόκτηση ποσοστο')ν των χρεών των ΤΜΧ με τη 
χρηματοδότηση αναπτυξιακών σχεδίων σ' αυτές. 
3.1.7. Κατ' αναλογία με όσα ήδη προβλέπονται στη 
σύμβαση ΕΟΚ-ΑΚΕ, η Κοινότητα θα πρέπει να 
παρέχει τη στήριξη και τη συνδρομή της, μετά από 
αίτηση μιας ΤΜΧ, για να: 
— συμβάλει στη μελέτη και στην εξεύρεση συγκεκρι­
μένων λύσεων για τα προβλήματα του χρέους, τις 
δυσκολίες για την εξυπηρέτηση του χρέους και τα 
προβλήματα του ισοζυγίου πληρωμών, 
— ενισχύσει τις πρωτοβουλίες για την απόκτηση 
κατάρτισης σε θέματα διαχείρισης του εξωτερικού 
χρέους και διεθνών χρηματοπιστωτικών διαπραγμα­
τεύσεων, 
— συνεισφέρει στην εξεύρεση ευέλικτων τεχνικών και 
μέσων διαχείρισης του χρέους για την αντιμετώπιση 
απρόβλεπτων διακυμάνσεων των επιτοκίων και των 
συναλλαγματικών ισοτιμιών. 
3.2. Συνοδευτικά μέτρα της διεργασίας για την οικονομι­
κή επανεξισορρόπηση 
3.2.1. Η ΟΚΕ τάσσεται υπέρ της πρότασης της 
Επιτροπής σχετικά με μια κοινοτική παρέμβαση στον 
εν λόγω προβλεπόμενο ακόμη τομέα της μεσογειακής 
πολιτικής. Αλλά και στην περίπτωση αυτή, η Κοινότη­
τα δεν είναι δυνατό να περιορισθεί στην ενίσχυση και 
μόνο της λειτουργίας των διεθνών οικονομικών οργανι­
σμών και να διαδραματίσει απλά ένα ρόλο συμπλήρω­
σης και αντιστάθμισης των προβλημάτων που δημιουρ­
γούνται από τα προγράμματα διαρθρωτικής προσαρμο­
γής (ΠΔΠ) του ΔΝΤ. 
Υπάρχει, πλέον, μια διάχυτη επίγνωση σχετικά με την 
ανεπάρκεια των αποτελεσμάτων και την υπερβολικά 
επιβάρυνση από τις συνέπειες των ΠΔΠ που εκδηλώθη­
καν μέχρι τώρα στις μεσογειακές χώρες. Αφετέρου, 
διαπιστώνεται ορισμένη αντίσταση των αρχών του 
ΔΝΤ για την εφαρμογή επί των ΤΜΧ των νέων 
προσανατολισμών (εν μέρει αλλά αποφασιστικά διορ­
θωτικών) που εφαρμόζονται στο πρόγραμμα για το 
Μεξικό (βλέπε υποσημείωση στη σελίδα 26). 3.2.2. Το πρώτο πράγμα που η Κοινότητα οφείλει να 
πράξει είναι να λάβει θέση (όπως έπραξε ο ΟΗΕ) με την 
οποία θα εκφράσει μια καθαρή κρίση για τις προσδο­
κίες που επαληθεύθηκαν μέχρι τώρα από τα ΠΔΠ στις 
ΤΜΧ και γενικά στις PVS. 
Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, η κρίση αυτή δεν μπορεί να 
είναι αρνητική. Πράγματι, αν ληφθούν υπόψη οι 
διαρθροπικές συνθήκες το)ν εν λόγω χωρών και ο τύπος 
των εξωτερικών ανισορροπιών που είναι εγγενείς, μια 
στρατηγική που βασίζεται σε περιοριστικές νομισματι­
κές και δημοσιονομικές πολιτικές, συνοδευόμενες υπό 
υποτίμηση της συναλλαγματικής ισοτιμίας, προκαλεί 
υπερβολικές δαπάνες τόσο από την άποψη της αύξησης 
του ΑΕΠ όσο από την πλευρά της ανάπτυξης. Δεν 
πρόκειται μόνο για τις τεράστιες κοινωνικές συνέπειες, 
λόγιο της μείωσης της εσωτερικής ζήτησης και των 
δημοσίων δαπανών, πράγματα που έχουν αρνητικές 
επιπτώσεις στη διατροφή, στην υγεία, στην πρωτοβάθ­
μια εκπαίδευση, στην απασχόληση και στις κοινωνικές 
υπηρεσίες, στο εσωτερικό των οποίων οι μεταβλητές 
αυτές είναι ήδη αφ' εαυτών πολύ ασταθείς. Πρόκειται 
για το γεγονός ότι η κατάσταση οξείας ύφεσης που 
περιγράφτηκε, αφενός, αποθαρρύνει τις εξωτερικές 
επενδύσεις και, αφετέρου, θέτει μια βαρειά υποθήκη 
στη δυνατότητα αναθέρμανσης. Επίσης, πολύ συχνά τα 
ΠΔΠ δεν προεσεγγίζουν καθόλου τους περιορισμένους 
σκοπούς οι οποίοι, κατά την φιλοσοφία του ΔΝΤ, 
επιβάλλεται να συνιστούν τις προϋποθέσεις για την 
ανάκαμψη, όπως η επανεξισορρόπηση του ισοζυγίου 
πληρωμών. Ακόμη λιγότερο αποτελεσματικά (τα ΠΔΠ) 
φαίνεται να είναι έναντι του πληθωρισμού και των 
δημοσιονομικών ελλειμμάτων. Ενώ τα ουσιαστικά 
προβλήματα της οικονομίας, όπως η διαρθρωτική 
αδυναμία και η χρέωση παραμένουν αμετάβλητα ή 
χειροτερεύουν (!). 
Λόγω αυτών των αποτυχιών, υπάρχει μια άποψη που 
αποδίδει δευτερεύουσα σημασία στους εσωγενείς 
(') Το παράδειγμα της Τυνησίας είναι διαφωτιστικό. Σύμφωνα ' 
με την ανάλυση του οικονομολόγου Mahmoud Bel Romd-
hane (1990), επιτεύχθηκαν ορισμένα αποτελέσματα μετά τη 
σύναψη του ΠΔΠ με το ΔΝΤ το 1986. Χάρη στη συμπίεση 
της εσωτερικής ζήτησης, την υποτίμηση του δηναρίου 
(31 % μεταξύ του 1986 και 1989) και τα μέτρα που 
ελήφθησαν υπέρ των εξαγωγών, οι τελευταίες εσημείωσαν 
ετήσια αύξηση ύψους 9 % και το έλλειμμα των τρεχουσών 
συναλλαγίόν που αντιπροσωπεύει περί το 8 % του ΑΕΠ, 
μεταξύ 1984 και 1986, περιορίσθηκε στο 1 % του ΑΕΠ 
μεταξύ 1987 και 1988 και 4 % το 1989. Τα συναλλαγματικά 
αποθέματα αυξήθηκαν και πάλι και η οικονομία της 
Τυνησίας φιλελευθεροποιήθηκε. Οπωσδήποτε, τα δύο 
ενδημικά προβλήματα της οικονομίας της χώρας — 
υπερβολική εξάρτηση από τις εισαγοιγές και χρέωση — δεν 
εχειραγωγήθηκαν από το ΠΔΠ. Η σχέση εισαγωγές/ΑΕΠ 
χειροτέρευσε ακόμη και έφθασε από 38 % το 1985 και 1986 
στο 39 % το 1988 και στο 42 % το 1989. Η κατάσταση δεν 
υπήρξε καλύτερη για το ύψος της χρέωσης. Το τίμημα που 
η Τυνησία ώφειλε να καταβάλει στο οικονομικό και 
κοινωνικό επίπεδο για να επιτύχει το αποτέλεσμα αυτό, 
κάθε άλλο παρά θετικό, ήταν αληθινά υψηλό = μείωση της 
κατανάλωσης (- 1 % το χρόνο) και των επενδύσεων 
(-30% μεταξύ 1983 και 1984), ανεργία (50%), μείωση 
κατά 60 %, περίπου, σε σχέση με το 1983, των πραγματικών 
μισθών πέρα από τις κατώτερες αποδοχές (που αντίθετα 
μειώθηκαν, πάντοτε σε πραγματικούς όρους, κατά 30 %) 
και γενικός υποβιβισμός της ποιότητας των βασικών 
κοινωνικών υπηρεσιών. 
Αριθ. C 168/28 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 10. 7. 90 
παράγοντες των ανισορροπιών του ισοζυγίου πληρω­
μών και αποδίδει μικρή προσοχή στις συνέπειες της 
υπέρβασης τους χρέους κατά τη διεργασία της προσαρ­
μογής. Τα ενάντια αποτελέσματα του ΠΔΠ διευρύνο­
νται, πάντως, στις χώρες με έντονη χρέωση λόγω της 
επίπτωσης που έχουν κατά την κατονομή του εισοδήμα­
τος, επίπτωση που δημιουργεί νέους παράγοντες 
οικονομικής αστάθειας. Τούτο απαιτεί να μεταβληθεί 
πλήρως η φιλοσοφία των ΠΔΠ. 
3.2.3. Η Κοινότητα οφείλει, συνεπώς, να επιλέξει μια 
πολιτική προσαρμογής και μετασχηματισμού διαρθρω­
τικού χαρακτήρα που: 
— προϋποθέτει πάνω από όλα τη μείωση του χρέους. 
Δηλαδή οπωσδήποτε να απαιτήσει λιγότερη λιτότη­
τα εκ μέρους του ΔΝΤ, 
— προσανατολίζεται προς την αύξηση, την ανάπτυξη 
και την απασχόληση, 
— έστω και για μέτρα που βραχυπροθέσμως επηρεά­
ζουν τους παράγοντες της ζήτησης, ενεργεί περισσό­
τερο στην προσφορά σε μακροοικονομικό επίπεδο, 
π.χ., με την προτίμηση στις δημόσιες επενδύσεις ή 
στις σχέσεις μεταξύ γεωργικών και άλλων τιμών, 
— εξατομικεύει τις απαραίτητες διαρθρωτικές, οικονο­
μικές, δημοσιονομικές και χρηματοπιστωτικές με­
ταρρυθμίσεις, 
— αυξάνει το ύψος της παραγωγικότητας στους βασι­
κούς τομείς της οικονομίας, 
διαφοροποιεί την οικονομία για να μειωθούν οι 
εσωτερικές και εξωτερικές ανισορροπίες ενώ θα 
διατηρείται η αύξηση του ΑΕΠ, 
βελτιώνει την κατάσταση του ισοζυγίου πληρωμών, 
— επιδιώκει στόχους κοινωνικής ευημερίας με τον 
προσδιορισμό των ελαχίστων επιπέδων κοινωνικής 
συμβατότητας και πολιτικής προσαρμογής. 
Πρόκειται, επομένως, για μεσοπρόθεσμα προγράμματα 
που συνδυάζουν προσαρμογή και μετασχηματισμό των 
δομών και δεν δύνανται να εφαρμοσθούν χωρίς τη 
συμφωνία όλων των ενδιαφερομένων μερών. 
Η θέση ως σκοπού στις μεσογειακές χώρες μιας 
διαρθωτικής προσαρμογής παρόμοιου περιεχομένου 
συνεπάγεται μια συνεκτική δράση προσαρμογής και εκ 
μέρους της Κοινότητας στο εσωτερικό ενός πλαισίου 
κοινής ανάπτυξης. 
3.2.4. Η Κοινότητα πρέπει, να δράσει με ενεργητικό­
τητα αναλαμβάνοντας τον απαραίτητο ρόλο του συντο­
νισμού μεταξύ κρατών μελών, για να αποφευχθεί όπως 
οι ΤΜΧ θιγούν από ΠΔΠ που έχουν επινοηθεί σύμφωνα 
με την παραδοσιακή αντίληψη (]) και όπως η ιδέα της 
διαρθρωτικής προσαρμογής, που προσδιορίζεται εδώ, 
αναληφθεί από το ΔΝΤ (στο εσωτερικό του διεθνούς 
πλαισίου για τις ΤΜΧ που προτείνεται στο σημείο 
(') Ενδεχόμενο που δεν είναι καθόλου αφηρημένο αν ληφθεί η 
φύση των όρων που τίθενται τώρα από το ΔΝΤ στην 
αιγυπτιακή κυβέρνηση για την παρέμβαση του: αύξηση 
των τραπεζικών επιτοκίων, που τώρα κυμαίνονται στο 20 % 
(ο δείκτης του πληθωρισμού στο 25 %), υποτίμηση του 
νομίσματος κατά 25 %, επανευθυγράμμιση των συναλλαγ­
ματικών ισοτιμιών και αύξηση των τιμών πετρελαιοειδών. 3.1.5) και από τις διμερείς πρωτοβουλίες των κρατών 
μελών. 
3.2.5. Μόνο υπ' αυτούς τους όρους η ΟΚΕ μπορεί να 
συμφωνήσει με τις προτάσεις της Επιτροπής για την 
υποστήριξη των ΤΜΧ με σκοπό να πραγματοποιηθούν 
οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις προς υποστήριξη των 
παρεμβάσεων των διεθνών χρηματοπιστωτικών οργανι­
σμών. 
3.2.6. Υπό το πρίσμα της προσαρμογής και του 
μετασχηματισμού που μνημονεύθηκαν ανωτέρω, οι 
παρεμβάσεις της Κοινότητας στον κοινωνικό τομέα, 
περισσότερο και από την ιδέα «του περιορισμού των 
κοινωνικών δαπανών, συχνά πολύ αυξημένων, της 
διεργασίας της προσαρμογής, επιβάλλεται να έχουν 
σαν κατεύθυνση τη χρηματοδότηση προγραμμάτων 
νέας και υποκαταστατικής απασχόλησης, ενεργητικής 
πολιτικής εργασίας, κοινοινικής πολιτικής και συντο­
νισμού με τα μέτρα προσαρμογής και οικονομικού 
μετασχηματισμού. 
3.2.7. Οι ίδιες βοήθειες για τον επισιτιστικό εφοδια­
σμό πρέπει, κατά το δυνατό, να διέπονται από μια 
λογική «ανάγκης» και να διαδραματίζουν ρόλο ολο­
κλήρωσης και «ερεθίσματος», των πολυετών προγραμ­
μάτων γεωργικής ανάπτυξης, όπως προτείνεται στη 
γνωμοδότηση της 12ης Ιουλίου 1989 (σημείο 9.10). 
3.2.8. Η διάσταση και το κοινωνικό συμβατό των 
προγραμμάτων προσαρμογής και μεταχηματισμού 
προσδιορίζεται με έντονο τρόπο στις ΤΜΧ από τον 
αυξημένο δείκτη γεννητικότητας. Είναι, όμως, συναφές 
με την λογική της πολιτικής της κοινής ανάπτυξης — 
όταν η διάσταση μεταξύ δεικτών γεννητικότητας και 
προεκτάσεων της ανάπτυξης αποκτά διαστάσεις ανυσυ-
χητικές για την εσωτερική λεκάνη της Μεσογείου — να 
ζητηθεί από τις ΤΜΧ να πραγματοποιήσουν αποτελε­
σματικές παρεμβάσεις για τον προγραμματισμό των 
γεννήσεων για τις οποίες η Κοινότητα οφείλει να 
παράσχει επαρκή τεχνική και οικονομική υποστήριξη. 
3.2.9. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι, όπου δεν υφίστανται οι 
όροι για να πραγματοποιηθούν συνδυασμένες ή συγ­
χρηματοδοτούμενες παρεμβάσεις με τους διεθνείς 
χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς, η Κοινότητα χρειά­
ζεται να εξασφαλίσει τη χρηματοδοτική υποστήριξη 
της προσαρμογής και του δομικού μετασχηματισμού, 
ανάλογα με ό,τι προβλέπεται στην τέταρτη σύμβαση 
ΕΟΚ-ΑΚΕ. 
3.3. Ενθάρρυνση των ιδιωτικών επενδύσεων 
3.3.1. Η ΟΚΕ συμφωνεί ως προς τη σημασία της εν 
λόγω παρέμβασης και την ανάγκη «ενθάρρυνσης στις 
μεσογειακές χώρες, διαμέσου περιορισμένων χρηματο­
δοτικών μέσων, ενός σταθερού όγκου παρεμβάσεων 
ιδιωτικού χαρακτήρα που θα βασίζονται στην κινητο­
ποίηση των τοπικών αποταμιεύσεων και σε άμεσες 
ευρωπαϊκές επενδύσεις». 
3.3.2. Το θέμα αυτό εξετάσθηκε ευρύτατα στη 
γνωμοδότηση της ΟΚΕ του 1989 και στην έκθεση του 
τμήματος. Υπενθυμίζονται εδώ ορισμένοι προσανατο­
λισμοί που θα αναληφθούν από την Επιτροπή με βάση 
εκκινήσεως ορισμένες ενδείξεις που περιέχονται στο 
έγγραφο της, ενδείξεις που συμμερίζεται πλήρως η 
ΟΚΕ. 
ϊθ.7.^θ Επίσημη Εφημερίδα των Εηρωπαϊκων κοινοτήτων Αριθ.^Ι^Ρ^ 
1^.1 11 ποιότητα των επενδύσεων αυτών,το επίπεδο 
των τεχνολογιών,το γεγονόςότιδύναταιναεξατομι^ 
κευθεί ο ακριβής ρόλος τους στο εσωτερικό των 
αναπτυξιακώνπρογραμμάτων, η σχέση τους μετους 
τοπικούςπόρουςκαιτιςαγορές,η ένταξη τουςστην 
επικράτεια καιστονπροϋφιστάμενο παραγωγικό ιστό 
αποτελούν,όλα,στοιχείαπουθα καθοδηγήσουν την 
επιλογή των προς υποστήριξη ιδιωτικών επενδύσεων 
^3.^ Οσοναφοράτιςάμεσεςευρωπαϊκέςεπενδύ^ 
σεις, προτεραιότητα πρέπει να δοθεί στις κοινές 
τολμηματικές επιχειρήσεις 
^.^ Οι εθνικές προϋποθέσεις που μπορεί να 
διευκολύνουντιςάμεσεςεπενδύσειςέχουν βελτιωθεί 
στις μεσογειακές χώρες,αλλά πολλά απομένει ακόμη 
να γίνουν στο νομοθετικό, διοικητικό και χρηματοδοτι 
κό τομέα,αρχήςγενομένης από τηνελεηθερίαεπαναπα 
τρισμού των κερδών. 
^1^. Ρενικά, η Ο^Ε συμφωνεί για τις μορφές 
υποστήριξηςπου υιοθετήθηκαν μέχρι τώρα από την 
Ι^οινότητα^ δάνεια ΕΙ^Ε, συμβολή στο σχηματισμό 
επικίνδυνων κεφαλαίων ^για τα οποία η Ο^Ε είχε 
συστήσει τη σύσταση ταμείου με εναλλασσόμενες 
μορφές, καθώς και τηνπροσφυγή σε δάνεια Ε^ΡΕ^καιη 
αποκαλούμενη ^ευκολία Οη^ν^οη^. Είναι σκόπιμο 
όπως κατά τη χρήση των μέσων αυτών βάσει των 
χρηματοδοτικών πρωτοκόλλων ΕΟ^^εσογειακών 
χωρών,η Επιτροπή διενεργήσειπλήρη ποιοτική και 
ποσοτική ανάλυση ^ιδίως όσον αφορά τις κοινές 
τολμηματικές επιχειρήσεις^. 
3.^.Ε Οσον αφορά την κοινοτική ενίσχυση επενδύ 
σεων που διενεργούνται από επιχειρηματείες των 
μεσογειακών χωρών ^περιλαμβανομένων των κοινών 
τολμηματικών επιχειρήσεων^ χρειάζεται να υπάρξει 
επιδότηση επιτοκίων στο βαθμό και σύμφωνα με τους 
όρους που προβλέπονται στην τέταρτη σύμβαση ΕΟ^ 
Α^Ε. 
^.1^. Βασικό ζήτημα για τις άμεσες επενδύσεις 
αποτελούν οι εγγυήσεις Οι νομοθεσίες των κρατών 
μελών είναιανομοιογενείςκαιενμέρειελλειπείς 11 
Ο^ΕεισηγείταιστηνΕπιτροπήνα καταρτίσει προτά 
σεις για ένα σύστημα κοινωνικών εγγυήσεωνκαι για το 
συντονισμό και εναρμόνιση των εθνικών συστημάτων. 
Ι^.Ρ 11 Ο^Ε θεωρεί ότιηεπιδείνωση των ανισορ 
ροπιώνΒορρά^ότουκαιη νέα πολιτική κατάσταση 
που επικρατεί στην κεντρική καιανατολική Ευρώπη 
απαιτούν απότιςχώρεςτηςί^οινότηταςμιαχρηματοδο 
τική δέσμευση, χωρίς προηγούμενο, για την πολιτική 
συνεργασίαΡΡούτο, βέβαια, συμβαδίζει μετηνπρόσφα 
ταδιατυπωθείσαπρότασησεπολιτικόεπίπεδο,πουέχει 
σαν σκοπό να αυξήσει τούτος της υποχρέωσης αυτής 
^χώρες μέλη στην ^οινότητα^από το σημερινό θ,^^ο 
του κοινοτικού ΑΕϋ— απότοοποίο^^ανήκειστις 
χώρες της μεσογειακής λεκάνης — στοί^τουΑΕϋ, 
από το οποίο^^για τη μεσόγειο. 
1^. Ριατολόγοαυτό,ηΟΙ^Εεκφράζειλύπηγιατις 
αποφάσεις του Συμβουλίου οικονομικών υποθέσεων 
τηςί^ης^αρτίουί^θ,τοοποίο,ενώαύξησε τις θέσεις 
του προϋπολογισμού για τις χώρες της κεντρικής και 
ανατολικής Ευρώπης,δεν αύξησε τηχρηματοδότηση 
γιατη συνεργασίαστιςάλλεςπεριοχέςτου κόσμου. περιλαμβανομένης της μεσογείου,στο βαθμό^καίτοι 
περιορισμένος που επρότεινε η Επιτροπή. Ετσι, 
εδραιώνεταιηανησυχίαότιηχρηματοδοτικήπροσπά 
θειαπου η κοινότητα αρχίζει να αναλαμβάνει στην 
ανατολική Ευρώπη θα βλάψει τηναλληλεγγύη με άλλες 
περιοχές 
1^.1 11 ΟΙ^Ε συμφωνεί ως προς την ανάγκη^χρη 
ματοδότησης των παρεμβάσεων σε υψηλότερη κλίμακα 
και με τρόπο που σχετίζεται περισσότερο με τα 
οικονομικά και χρηματοδοτικά προβλήματα της περιο 
χής^. Οσον αφορά τις άλλες ουσιαστικές πτυχές του 
θέματος, αυτέςέχουν θιγεί απότηνπροαναφερθείσα 
γνωμοδότηση και έκθεση Υ^ο^αμμίζεται, γ^ μ^ 
φορά ακόμη, η ανάγκη όπωςπαρόμοιαπρογράμματα 
επενδύσεων ενταχθούν στις αναπτυξιακές συμφωνίες 
πουπροτείνειηΟΚΕ. 
Ι^Ρ ϋΟΚΕσυμμερίζεταιτην επιλογή των κατά 
προτεραιότητα τομέων που αναφέρει η Επιτροπή 
^επισιτιστική αυτάρκεια, ^νΙΕ, περιβάλλον, σχέδια 
περιφερειακής ολοκλήρωσης, αρχήςγενομένης από τις 
επικοινωνίες^ θα ολοκληρωθούν, όμως, με τους 
παράγοντες τοπικού μετασχηματισμού των πετρε 
λαιοειδών,των ορυκτών και των γεωργικώνπροϊόντων, 
και με τα προγράμματα έρευνας και ανάπτυξης 
Αεν χρειάζεται να υπομνησθεί ότι παρόμοια επενδυτικά 
προγράμματαθαείναι τόσοπερισσότερο κατάλληλα 
για τους γενικούς στόχους μιας πολιτικής κοινής 
ανάπτυξης όσο θα εντάσσονται σε παρεμβάσεις και 
μέτρα αλληλοσυμπληρούμενα και ολοκληρωμένα που 
θα υλοποιηθούν από την^οινότητα και,κατά πρώτο 
λόγο, στις μεσογειακές της περιοχές 
^.^ Οσον αφορά το κατάλληλο χρηματοδοτικό 
μέσο για ένα τόσο τεράστιο έργο,ηΟ^Ε συμφωνεί με 
την πρόταση που έγινε σε πολιτικό επίπεδο για τη 
σύσταση μιας τράπεζας ανάπτυξης της μεσογείου 
Σχετικά, θεωρεί ότιπαρόμοιατράπεζαδεν πρέπει να 
έχει σαν πρότυπο την παγκόσμια τράπεζα. Αφετέρου, η 
χρηματοδότηση προγραμμάτων που έχουν ενταχθεί σε 
αναπτυξιακές συμφωνίες, όπως εκείνα που προτείνο 
νται από την Ο^Ε, αποκλείει τη μέθοδο παροχής 
βοήθειας σχέδιοπρος σχέδιο τηςπαγκόσμιαςτράπε^ας. 
Από τηντράπεζα αναμένεται το έργο της εκτίμησης ι^αι 
της τεχνικής καθοδήγησης για τα σχέδια, ενώ η 
απόφαση για τη χρηματοδότηση ανήκει στις πολιτικές 
και διοικητικές αρχές 
Ι^.Ρ Οι προαναφερόμενες γνωμοδοτήσεις έβλεπε 
παράγραφο^καιηέκθεση ^παράγραφος ^^ του 1^ 
έδειξαν αδιαμφισβήτητα ότιοστόχοςτηςβελτίωσης 
της πρόσβασης των προϊόντωντωνΐ^Ι^στηνκοινοτι 
κή αγορά δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς διαφορετική 
ανάπτυξη του κονοτικού νότου και χωρίς μια πολιτική 
κοινής ανάπτυξης με τέτοιοτρόπο ώστε να γίνει δυνατή 
η μετάβαση από την παρούσα κατάσταση ανταγωνι 
σμού στην αλληλοσυμπλήρωσηκαι στη συνεργεία 
^.^ ^Ρούτο ισχύει,ιδίως, για τα γεωργικάπροϊόντα, 
όπουησημερινή κατάσταση δεν είναι ικανοποιητική, 
τόσο για τιςΐ^Ι^ όσο και τις κοινοτικές μεσογειακές 
περιοχές.11 διατήρηση τωνπαραδοσιακώνεξαγωγικών 
ρευμάτων, μολονότι δεν έχει εξασφαλισθεί από τα 
Αριθ. C 168/30 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 10. 7. 90 
πρόσθετα πρωτόκολλα του 1987-1989, συντηρεί τις 
υφιστάμενες ανισορροπίες και δεν επιτρέπει καμία 
ανάπτυξη για τις ΤΜΧ (βλέπε έκθεση 1989 — παράγρα­
φος 5). Εξάλλου, όπως έχει φανεί, οι ΤΜΧ έχουν 
εξαιρετικά μεγάλη ανάγκη ανάπτυξης των εξαγοίγών 
τους, αρχίζοντας από τις γεωργικές. Η λύση στην 
αντίφαση αυτή δεν μπορεί παρά να έγκειται σε ένα 
πρόγραμμα που θα συμφωνηθεί μεταξύ Κοινότητας και 
ΤΜΧ, και θα καθιερώνει έναν αναπροσανατολισμό της 
γεωργικής παραγωγής και των προϊόντων διατροφής 
της εσωτερικής λεκάκης της Μεσογείου,· σύμφωνα με 
τα κριτήρια που υπέδειξε η ΟΚΕ στην προαναφερθείσα 
γνωμοδότηση (σημεία 6.7 παράγραφος 10). 
3.5.3. Η ΟΚΕ συμφωνεί με το στόχο που υποδεικνύει 
η Επιτροπή για τη βελτίωση της ελεύθερης πρόσβασης 
στην Κοινότητα, των βιομηχανικών προϊόντων των 
ΤΜΧ, συμπεριλαμβανομένων εκείνων του τομέα κλω­
στοϋφαντουργίας. Η ΟΚΕ ήδη εκφράσθηκε για την 
υπέρβαση των συμφωνιών αυτοπεριορισμού υπό τον 
όρο ότι η Κοινότητα θα συνάψει με τις ΤΜΧ (εν 
αναμονή ή λόγω έλλειψης καταλλήλου κανονιστικού 
πλαισίου στο εσωτερικό της ΓΣΔΕ) συμφωνία που θα 
ορίζει υποχρεώσεις και εγγυήσεις για την ελεύθερη 
πρόσβαση σε σχέση με: ντάμπινγκ, πιστώσεις για τις 
εξαγωγές, αντιποίηση σημάτων, κοινωνικό ντάμπιγκ, 
κ.λπ. (βλέπε γνωμοδότηση 1989, σημείο 9.13). 
3.5.4. Η σημερινή επιτακτική αξίωση των ΤΜΧ για 
είσπραξη συναλλάγματος διαμέσου εξαγωγών προς την 
Κοινότητα και τις άλλες βιομηχανικές χώρες θα 
μπορούσε να μειωθεί, αν σε υποπεριφερειακό επίπεδο 
δημιουργούνταν κοινές αγορές. Η Κοινότητα θα 
μπορούσε να εξαρτήσει από την υλοποίηση του στόχου 
αυτού μεταγενέστερες χορηγήσεις στις εξαγωγές των 
ΤΜΧ. 
3.5.5. Η ΟΚΕ συμμερίζεται την αξίωση ενίσχυσης 
της τεχνικής υποστήριξης για τη βελτίωση των 
εξαγωγικών διαρθρώσεων των ΤΜΧ. Σχετικά, επιβε­
βαιώνει την πρόταση περί συστάσεως ενός γραφείου, το 
οποίο θα συνδιοικούν η Κοινότητα και οι ΤΜΧ, για την 
εμπορική προώθηση των μεσογειακών προϊόντων. 
3.5.6. Εξάλλου, η Κοινότητα θα μπορούσε να ανα­
πτύξει σημαντικό ρόλο έναντι των χωρών της ΕΖΕΣ για 
να ανοίξει περισσότερο τα σύνορα τους στα προϊόντα 
των ΤΜΧ. Ανάλογα θα πρέπει να ερευνηθούν οι 
δυνατότητες τριμερών εμπορικών συμφωνιών Κοινότη­
τας — ΤΜΧ —- χωρών της κεντρικής και ανατολικής 
Ευρώπης, προς την κατεύθυνση μιας ευρύτερης συ-
μπληρωματικότητας. 
3.6. Μεγαλύτερη συμμετοχή των ΤΜΧ στην ανάπτυξη 
της Κοινότητας 
3.6.1. Η ΟΚΕ εκφράζει ικανοποίηση, διότι η Επιτρο­
πή επαναλαμβάνει την πρότση που υπέβαλε στη 
γνωμοδότηση της του 1989 (σημείο 9.17) σχετικά με την 
πληροφόρηση των ΤΜΧ για την υλοποίηση της ενιαίας 
αγοράς. Υπενθυμίζει, εντούτοις, ότι η πρόταση αυτή 
συμπεριελάμβανε εκτός από την πληροφόρηση και 
τεχνική βοήθεια σε ορισμένους σημαντικούς τομείς 
(τυποποίηση των προϊόντων, ευρεσιτεχνίες, κυκλοφο­
ρία των προϊόντων, μεταφορές, τράπεζες, ασφάλειες 
κ.λπ.). 3.6.2. Ένα πρόγραμμα παροχής ενημέρωσης και 
τεχνικής βοήθειας προς αυτή την κατεύθυνση χρειάζε­
ται μια διάρθρωση ad hoc, που θα μπορούσε να είναι το 
κέντρο που πρότεινε η ΟΚΕ για την τεχνική ενίσχυση 
των συμφωνιών ανάπτυξης και για τη μεταφορά 
τεχνολογίας. 
3.6.3. Αποδέκτες του προγράμματος αυτού πρέπει να 
είναι, εκτός από τις δημόσιες διοικήσεις, οι επιχειρή­
σεις και οι οικονομικές και κοινωνικές δυνάμεις. Η 
Επιτροπή θα μπορούσε σχετικά, ιδίως όσον αφορά την 
πληροφόρηση, να αναθέσει ειδικά καθήκοντα στην 
Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή. 
3.6.4. Η ΟΚΕ σημειώνει ότι ώς σήμερα δεν υπάρχει 
μια επιστημονική εκτίμηση των επιπτώσεων της 
υλοποίησης της ενιαίας αγοράς στις ΤΜΧ και γενικότε­
ρα στη μεσογειακή οικονομία. Καλεί, ωστόσο, την 
Επιτροπή να συντάξει για το θέμα αυτό έκθεση βάσει 
μελέτης που θα ανατεθεί σε ομάδα έρευνας, η οποία θα 
περιλαμβάνει και εμπειρογνώμονες των ΤΜΧ. 
3.6.5. Η ΟΚΕ θεωρεί εξαιρετικής σημασίας την 
πρόταση της Επιτροπής για ένα πρόγραμμα συμμετο­
χής των ΤΜΧ στις κοινοτικές πολιτικές και προγράμ­
ματα. 
3.6.6. Η πρώτη πολιτική, στην οποία θα προβλεφθεί 
συμμετοχή των ΤΜΧ πρέπει να είναι μόνον η περιφε­
ρειακή και ιδίως οι παρεμβάσεις που ενδιαφέρουν τις 
μεσογειακές περιοχές της Κοινότητας, αρχίζοντας από 
εκείνες των διαρθρωτικών ταμείων. Σχετικά, πρέπει να 
προβλεφθούν νέα προγράμματα πολυπεριφερειακού 
χαρακτήρα, που θα περιλαμβάνουν και τις ΤΜΧ. Τα 
προγράμματα αυτά — η αποτελεσματικότητα των 
οποίων θα ενισχυθεί, ιδίως, από τον πολυπεριφερειακό 
χαρακτήρα και τις ταυτόχρονες συνεργειακές και 
σχετικές παρεμβάσεις που θα πραγματοποιηθούν στις 
διάφορες περιοχές της Μεσογείου — είναι ανάγκη να 
έχουν μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο χαρακτήρα, 
με πρόβλεψη διαρθρωτικών παρεμβάσεων και προτε­
ραιότητα στους τομείς σε σχέση με τους οποίους 
υπάρχουν μεγαλύτερη σκοπιμότητα και αφετέτου 
κίνδυνοι από την ενιαία αγορά. Μέσω των προγραμμά­
των αυτών θα επιτευχθεί ένας κρίσιμος αριθμός 
παρεμβάσεων, που θα εξασφαλίζει σημαντικά και 
μόνιμα αποτελέσματα. Αυτά θα ενισχύσουν νέες μορφές 
διαμεσογειακής περιφερεαικής συνεργασίας, ευνοώ­
ντας την ανάπτυξη των συναλλαγών, τη διαφοροποίηση 
των παραγωγών και τη μείωση της εξάρτησης από πιο 
ανεπτυγμένες περιοχές. 
Βασικό σημείο των προγραμμάτων επιβάλλεται να είναι 
η συνεργασία μεταξύ περιφερειακών κυβερνήσεων και 
τοπικών κοινοτήτων, κέντρων έρευνας, πανεπιστημίων, 
εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, επιχειρήσεων, οικονομικών 
και κοινωνικών δυνάμεων. Με σταθερό τον ενιαίο 
χαρακτήρα των προγραμμάτων, για το μέρος που θα 
υλοποιηθεί στις μεσογειακές περιοχές της Κοινότητας, 
αυτά θα πρέπει να είναι προγράμματα κοινοτικής 
πρωτοβουλίας, ενώ το μέρος που θα υλοποιηθεί στις 
ΤΜΧ θα πρέπει να παρεμβληθεί στις συμφωνίες 
ανάπτυξης που πρότεινε η ΟΚΕ. 
Τα προγράμματα στο σύνολο τους επιβάλλεται να 
καταρτισθούν από την Επιτροπή με τη μεγαλύτερη 
δυνατή συμμετοχή των διοικήσεων των μεσογειακών 
περιοχών της Κοινότητας, των κυβερνήσεων, των ΤΜΧ 
Ιθ 7 ^θ Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών κοινοτήτων Αριθ.^ίη^ί 
καιτων ενδιαφερομένων οικονομικών και κοινωνικών 
δυνάμεων. 
11 χρηματοδότηση τωνπρογραμμάτωνπουπροστίθεται 
σ^εκείνηείτεέναντιτωνδιαρθρωτικώνταμείωνείτετων 
χρηματοδοτικών πρωτοκόλλων με τις Ι^^νΐ^, είναι 
σκόπιμο να εξασφαλισθεί από ένα ή περισσότερα 
κονδύλια του κοινοτικού προϋπολογισμού. 
ϋ^^Ε συνιστά σχετικά τηνάμεσηέναρξη^έστω και με 
περιορισμένουςπόρους^της^ρηματοδότησηςπροτΰ 
πωνσ^εδίων,συγκεντρωμένων σε καθορισμένες περιο 
^ές,που πειραματίζονταικαιμεμορ^έςσυντονισμού 
και διαβουλεύσεων μεταξύ των οικονομικών και 
κοινωνικών δυνάμεων. 
3.^.7. Σε συμφωνία με τις προτάσεις της Επιτροπής, 
η Ο^ΕΘεωρεί εξαιρετικήςσημασίαςτηνπρόσ^αση 
τωνϊ^^στο σύνολο των κοινοτικών προγραμμάτων 
και των πολιτικών ενίσχυσης της υλοποίησης της 
ενιαίας αγοράς, με ιδιαίτερη αναφορά α^ στην έρευνα 
καικαινοτομία^λέπε γνωμοδότηση Ρ^ σημεία^ 
και^.^,ΟΡΙ^ ^λέπε γνωμοδότηση ί^ίσημείο^.Ρ^^ 
πολιτιστικές ανταλλαγές, περιβάλλον, τουρισμός, 
αγορά εργασίας, δημιουργία θέσεων εργασίας. Ιδιαίτε 
ρη σημασία θα δοθεί στην αξιοποίηση του ανθρώπινου 
δυναμικού, αρχίζοντας από την κατάρτιση και την 
κοινωνικοοικονομική ενίσχυση ^λέπε γνωμοδότηση 
1^^^,σημείου.^παράγρα^ος^.Στοντομέα αυτό,εκτός 
από τη συμμετοχή στα υπάρχοντα κοινοτικά προγράμ 
ματα,πρέπει να προ^λε^θείησύσταση ενός συνδια^ει 
ριστικού οργάνου με τις 1^^, ανάλογα με όσα 
πρόσφατα πρότεινε η Επιτροπή για τις ^ώρες της 
κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης 
3.7. ^τ^τ^^π^^τ^^π^τ^^,π^^^ττ^^,^^^ 
3.7.1. Συμμεριζόμενη την πρότασης της Επιτροπής^ 
ηΟ^Ευπο^άλλεισ^ετικά ορισμένες προτάσεις. 
3.7.^. ^νΐε^άση την αλληλοεξάρτηση δημοκρατίας^ 
ειρήνης και ανάπτυξης^ η ενίσχυση του πολιτικού 
διαλόγου ο^είλειναέ^ει τους ακόλουθους στό^ους^ 
την ενίσχυση της δημοκρατίας στις ϊ^νΐ^ ^ι 
μόνον, την πολιτική δημοκρατία αλλά και την 
κονωνική με υποστήριξη της συμμετοχής των 
κοινωνικών δυνάμεων στη ζωή των εν λόγω ^ωρών, 
— τηνεξάλει^η καταστάσεων παραβίασης των ανθρω 
πίνων δικαιωμάτων, που έ^ουν καταγγελθεί πολλές 
^ορές από το Ευρωπαϊκό κοινοβούλιο και διεθνείς 
οργανισμούς, 
^τη συμβολή στη συμμετοχή της μεσογειακής λεκά 
νης Σχετικά είναι ανάγκη όπως η κοινότητα 
αναπτύξει αποφασιστικό και πολύ σημαντικότερο 
από το σημερινό ρόλο, για να επιτύχει την ειρηνική 
επίλυση των πολλαπλών αντιδικιών που υφίστανται 
στη Αεκάνη ^αταρ^ήν,ηαντιδικίαϋαλαιστίνης 
και ισραήλ ^όπου χρειάζεται προσπάθεια που 
υπερβαίνει τη λήι^η θέσεων — όπως εκείνη κατά της 
εγκατάστασης νέων αποίκων στα κατεχόμενα εδά^η 
ή εκείνη για την απόβαση διπλασιασμού της 
βοήθειας στους ϋαλαιστινίουςρέπειταηαντιδικία 
μεταξύ διαφόρων δυνάμεων,εσωτερικών και εξωτε 
ρικών,στοΑί|3ανοκαιητουρκοκυπριακή διαμάχη. Τέλοςηαντιδικία μεταξύ Μαρόκου και εκείνη της 
Αυτικής Σαχάρας 
3.7.3. μεγάλη σημασίαέ^ειηπολιτιστική διάσταση 
του διαλόγου κοινότητας και ϊ^νΐ^. Εκτός από τα 
προγράμματα που αναπτύσσουντηναμοι|3αίακατανόη 
ση και τιςπολιτιστικές ανταλλαγές, η (^Ι^Ε θεωρεί 
βασικής σημασίας την ίδρυση Ευρωαρα^ικούπανεπι 
στημίουστηΡρανάδα. 
3.7.^. ϋρο^ανώςη^Ι^Εστρέ^ειτην προσοχή της 
κυρίως στον οικονομικό και κοινωνικό διάλογο. 
Συμμερίζεται τις προτάσεις της Επιτροπής για την 
ανάπτυξη του διαλόγου που θα διαρθρώνεται σε 
κλαδικά γεωργία, ενέργειακ.λπ.^και οριζόντια θέματα 
^περι|3άλλον, μετανάστευση κ.λπ.ρ Σύμφωνα με όσα 
προτείνονται στη γνωμοδότηση του Ι^,οκλαδικός 
διάλογος χρειάζεται να βασίζεται σε επαρκή μέσα και 
αώρους ^Αιάσκε^η της μεσογείου, κοινά ιδρύματα 
κ.λπ.ρ (^πωσδήποτε^ πρέπει να παράσχει κοινούς 
προσανατολισμούς στις κλαδικές καιοριζόντιεςπολι 
τικές που αντιπροσωπεύουν την ^άση^ια τη μεταγενέ 
στερη θέσπιση του κλαδικού πλαισίου μεταξύ της 
κοινότητας και του συνόλου τωνΙ^νΡ^ 
3.7.^. 11 ^Ι^Ε συμφωνεί με την Επιτροπή ότι ο 
κοινωνικόςκαι οικονομικός διάλογοςθα αρχίσει να 
πραγματοποιείται σε περιφερειακό επίπεδο ^^νΙΑ, 
3.7ο 11 (^^Ε θεωρεί ότι σημαντικό μέρος του 
οικονομικού και κοινωνικού διαλόγου είναι εκείνο 
όπουπρωταγωνιστούνοιοικονομικέςκαικοινωνικές 
δυνάμεις της κοινότητας και των ΪΙνίΑ. ϋράγματι, 
όπως ήδη αναφέρεται στη γνωμοδότηση της (^^Ε 
^παράγρα^ος7Ροιθετικέςσυνέπειες μιας νέας μέσο 
γειακής πολιτικής συνδέονται στενά με τη συμμετοχή 
και τηνπλήρη ευθύνη των δυνάμεων αυτών, με την 
ικανότητα τους να αναπτύξουν διάλογο και να σύνεργα 
σθούνστοεθνικό, περιφερειακό καιευρωμεσογειακό 
επίπεδο, με την προθυμία τους να διατυπώσουν εκτιμή 
σειςκαιπροτάσειςσ^ετικάμετοπεριε^όμε^ο μέσο 
γειακής πολιτικής και με τη δραστηριοποίηση τους 
3.7.7 ϋΕπιτροπήπρέπει,συνεπώς,να αναζητήσει 
τις πλέον κατάλληλες μορφές γιανα ανοίξει διάλογο 
απ^ ευθείας με τις οικονομικές και τις κοινωνικές 
δυνάμεις των οικείων^ωρώ^ για να τις συνδέσει με την 
επίτευξη των στόλων της μεσογειακής πολιτικής 
^διαίτεραηυπο^ρεωτική γνωμοδότηση των οικονομι 
κών και κοινωνικών δυνάμεων τηςί^οινότητας και των 
ΐ^νΐ^ πρέπει να δίδεται πριν από τη λή^η αποβάσεων 
σχετικά με διάφορα στάδια της νέας μεσογειακής 
πολιτικής^τις αναπτυξιακές συμφωνίες, τα πρόγραμμα 
τα διαρθρωτικήςπροσαρμογής και υποστήριξης των 
μεταρρυθμίσεων στις ΐ^νΡ^, τα προγράμματα και τα 
επενδυτικά σχέδια, τα προγράμματα ανάπτυξης των 
ΐ^νΐ^ και οι κοινοτικές πολιτικές. 
37.^ ϋΐ^οινότηταο^είλειναεπωμισθείτηνενίσ^υ 
ση των σ^έσεω^ μεταξύ οργανώσεων των εργαζομένων 
καιτωνεπι^ειρήσεοι^ν της κοινότητας καιτων^Ρ^ν!^, 
και στις κυριαρχικές τους διαστάσεις, ώστε να υπο|3οη 
θήσει την οικοδόμηση και την ενίσχυση της δημοκρα 
τικής έκφρασης της εκπροσώπησης των οικονομικών 
και κοινωνικών δυνάμεων τωνϊ^νΐ^. 
Αριθ.^1ο8^ Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 1Θ.7.9Θ 
3.7.9. χρειάζεται επίσης να ενισχυθούνοιμεικτές 
πρωτοβουλίες που αναλαμβάνουν οι κοινωνικές και 
οικονομικές δυνάμειςτηςΚοινότηταςκαι των ΤΜ^ και 
αποσκοπούν στην εμβάθυνση ιδιαιτέρων θεμάτων που 
αφορούν τη μεσογειακή πολιτική όπου είναι ουσιαστι 
κόςο ρόλοςτωνοικονομικώνκαικοινωνικώνδυνά^ 
μεων. 
3.7.1Θ. Αύναται επίσης να αναληφθεί εκ μέρους της 
Κοινότητας η ενθάρρυνση ενός ευρωμεσογειακού 
διαλόγου, με βάση το κοινοτικό πρότυπο^ 
3.711. Στον οικονομικό και κοινωνικό διάλογο και 
στην ενεργοποίηση της συμμετοχής των οικονομικών 
και κοινωνικών δυνάμεων τωνΡΜ^,θεμελιώδηρόλο 
επιβάλλεται ναδιαδραματίσειηΟΚΕ.^,τι προτείνεται 
είναι ένας ρόλος της (^ΚΕ πέραν του συμβουλευτικού, 
που είναι ουσιαστικός και χρειάζεται περαιτέρω 
ανάπτυξη ωςπροςτιςϊΜ^,γιανακαταστεί ενεργό 
όργανο του Συμβουλίου και της Επιτροπής στον 
οικονομικό και κοινωνικό διάλογο του ευρωμεσογεια 
κού χώρου 
3.7.1^. Σχετικά επιβεβαιώνεται το καθήκον της 
^ΚΕ, με τηνυποστήριςΕρτουΣυμβουλίου, να συστήσει 
μόνιμη ομάδα επαφώνμετα^ύ^ΚΕκαιοικονομικών 
και κοινωνικών συμβουλίωντωνΐΜ^, όπου υπάρχουν, 
ήτιςκοινωνικοεπαγγ^λματικέςοργανοοσεις^Επίσης^η 
ετήσιαοργάνωση μιαςσυνάντησηςτωνοικονομικών 
και κοινωνικών δυνάμεωντουευρωμεσογειακούχώρου. 
ϋαρόμοιες πρωτοβουλίες θα έχουν σαν σκοπό την 
εξέταση της μεσογειακής πολιτικής σε όλες τις πτυχές 
της με βασική συγκέντρωση της προσοχής σε πλευρές 
1. Ι^εν^έςπα^ατη^ή^ε^ 
1.1. ΕΙ ^ΚΕ, με την επιφύλαξη των ακόλουθων 
παρατηρήσεων, τάσσεται υπέρ της πρότασης της 
Επιτροπής, η οποία, κατάτη γνώμη της, θαέπρεπε, 
πράγματι, να έχει υποβληθεί προ πολλού. Είναι 
ικανοποιημένη επειδήηΕυρωπαϊκή Κοινότητα λαμβά 
νει θέση για τη μη βάναυση μεταχείριση των ζώων. ΕΙ 
χρησιμοποίηση ποδοπαγίδωνείχε απαγορευθεί μερί 
^8^^^η^τη^1 ^Ι^,ο ^ που διαφυλάσσουν περισσότερο την άμεση πρωτοβου 
λία των οικονομικών και κοινωνικών δυνάμεων 
^.1. ΕΙ ^ΚΕ χαίρει επειδήηΕπιτροπή προτείνει μια 
ανανεωμένη μεσογειακή πολιτική. Συμμερίζεται τις 
ειδικές προτάσεις για παρέμβαση ^ι σημεία^, θεωρεί 
όμως ότιηΕπιτροπή οφείλει να επιδείξει περισσότερο 
θάρρος και συνεκτικότητα, εντάσσοντας τις παρεμβά 
σεις αυτές στο πλαίσιο μιας γενικής πολιτικής κοινής 
ανάπτυξης που αναμένει ακόμη προσδιορισμό. 
^^. Αφετέρουη^ΚΕ δεν δύναται παρά να αισθανθεί 
δυσαρέσκεια επειδή οι συζητήσεις μεταξύ των χωρών 
της Κοινότητας — όπως έγινε εμφανές στο Συμβούλιο 
της ^ης Φεβρουαρίου 199Θ — καθυστερούν ακόμη, και 
διαρθρώνονταιμετα^ύτηςάπο^ηςπουπεριορίζειτο 
πρόβλημα σε ένα μεγάλο άνοιγμαστις εξαγωγές των 
Ι^νΕ^ και εκείνης που το περιορίζει στη χορήγηση 
οικονομικής βοήθειας,χωρίς να λαμβάνεται υπό^ηη 
στρατηγική προέκταση που μεσογειακού ζητήματος 
καιηγενική διάσταση που τίθεται σήμερα σε μια κοινή 
πολιτική που προσπαθείνα την αντιμετωπίσει. 
Βρυ^έλλες,^οΑπριλίου199θ. 
ΑΙ^Πο^Α^^Ο^^ 
κώςστηΡροιλανδία,ήδηαπότο!938,καιαπαγορεύθη 
κε τελείως το 1989,ενώ σε ολοένα καιπερισσότερες 
χώρες δεν είναι πλέον αποδεκτή.^ούμεσ^ένα κόσμο 
όπουηστάση των ανθρώπων έναντι των ζώων μεταβάλ 
λεται με μεγάλη ταχύτητα και ό,τι ήταν αποδεκτό στο 
πρόσφατο παρελθόν,δεν είναι πλέον 
(^πως αναφέρεται στην αιτιολογική έκθεση του εγγρά 
φουό^^Μ^89^ 198 τελικό,ηποδοπαγίδαέχειαπαγορευ 
θεί σε περισσότερες από ^θ χώρες ενώάλλες χώρες 
έχουν επιβάλει αυστηρούς όρους για τη χρησιμοποίη 
σήτης ^νωμο^ότ^η γ^ τ^ν π^οτ^^ ^^νον^^μου ^Ε^οΚ^ του Σ^υμ^ουλιου γ^ τ^ν ε^^γ^γ^ 
ο^τμέν^ν γουνών^ 
^9θ^1ο8^ 
Στις 18Μαΐου 1989,καισύμφωναμετο άρθρο 198τηςσυνθήκηςγιατην ίδρυση της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της 
δικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την παραπάνω πρόταση κανονισμού. 
Ιο τμήμα περιβάλλοντος, δημόσιας υγείας και κατανάλωσης, στο οποίο ανατέθηκε η 
προετοιμασία των σχετικών εργασιών,υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις3Απριλίου!99θ 
με βάση την εισηγητική έκθεση της κ. ΕΜίη^ 
ΕΙ δικονομική και Κοινωνική Επιτροπή κατά τη ^7οη σύνοδο ολομέλειας της συνεδρίαση 
της ^οης Απριλίου 199Θ, υιοθέτησε, με 7θ^ήφουςυπέρ,1^κατάκαι3^αποχές,τηνακόλουθη 
γνωμοδότησης