Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής στρατηγικοί στόχοι 2000-2005 'Η διαμόρφωση της Νέας Ευρώπης'"

(2001/C 14/25)

Κατά τη σύνοδο ολομέλειάς της, της 2ας Μαρτίου 2000, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε, σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφος 3, του Εσωτερικού Κανονισμού της, να καταρτίσει γνωμοδότηση για την παραπάνω ανακοίνωση.

Σύμφωνα με τα άρθρα 11, παράγραφος 4, και 19, παράγραφος 1, του Εσωτερικού Κανονισμού της, η ΟΚΕ συνέστησε υποεπιτροπή για την προετοιμασία των σχετικών εργασιών της.

Η υποεπιτροπή υιοθέτησε το σχέδιο γνωμοδότησής της στις 30 Αυγούστου 2000. Η υποεπιτροπή ανέθεσε στον κ. Gafo Fernández να υποβάλει το σχέδιο γνωμοδότησης στην ολομέλεια.

Κατά την 376η σύνοδο ολομέλειας της 19ης Οκτωβρίου 2000, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε, με 59 ψήφους υπέρ, 7 κατά, και 1 αποχή, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Κατά την παρουσίαση των στρατηγικών στόχων της Επιτροπής για το 2000-2005 στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στις 15 Φεβρουαρίου 2000, ο Πρόεδρος, κ. Prodi, ανέφερε ότι η Επιτροπή σκόπευε να δημοσιεύσει ένα Λευκό Βιβλίο για τη διακυβέρνηση τον Ιούλιο του 2001. Το Λευκό αυτό Βιβλίο θα διερευνά δύο βασικά θέματα:

- την αποκέντρωση των αρμοδιοτήτων στην ΕΕ και

- τον εκσυγχρονισμό των εργασιών της Επιτροπής και την αποκατάσταση της συνοχής.

Λόγω της σημασίας του θέματος αυτού και έχοντας υπόψη το ρόλο της στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η ΟΚΕ επιθυμεί, ως θέμα αρχής, να συμμετάσχει εξ αρχής στην εννοιολογική διατύπωση του εγγράφου αυτού.

Η ΟΚΕ προτείνει να επικεντρωθεί η Λευκή Βίβλος στις σχέσεις των θεσμών και των οργάνων της ΕΕ με την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών, στις μελλοντικές πολιτικές προκλήσεις, και στην προώθηση περισσότερο συμμετοχικών διαδικασιών λήψης αποφάσεων. Επίσης, πρέπει να ξεκινήσει η συζήτηση σχετικά με το ερώτημα πως πρέπει να διαρθρωθεί ο διάλογος με τους πολίτες με τέτοιο τρόπο ώστε να συνεκτιμώνται τα συμφέροντα όλων των πλευρών και να αποτραπεί η σύγχυση με τον κοινωνικό διάλογο. Στα πλαίσια αυτά, η ΟΚΕ θα ήθελε να τονίσει ότι η μέθοδος που εφαρμόζει για την αντιμετώπιση της σύγκρουσης των συμφερόντων είναι να στηρίζεται στο διάλογο και την εμπειρογνωμοσύνη για την ανεύρεση συμβιβαστικής λύσης

1.2. Υπογραμμίζοντας την ιδιαιτερότητά της, η ΟΚΕ εκφράζει την επιθυμία να ζητείται η γνώμη της για τα προβλήματα στα οποία η Επιτροπή προσπαθεί να βρεί συγκεκριμένες απαντήσεις κατά την εκπόνηση του Λευκού Βιβλίου και όταν είναι δυνατό για την ΟΚΕ να συμβάλει εποικοδομητικά με διερευνητικές γνωμοδοτήσεις, ακροάσεις ή άλλα μέσα που μπορούν να προσδιορισθούν. Σχετικά με το θέμα αυτό, η ΟΚΕ αναφέρεται στις γνωμοδοτήσεις της για την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών, για την εταιρική σχέση μεταξύ Επιτροπής και ΜΚΟ και για την ενδεχόμενη σύσταση ενός παρατηρητηρίου στα πλαίσια της ΟΚΕ:

2. Προτάσεις της Επιτροπής

2.1. Στρατηγικοί στόχοι 2000-2005

2.1.1. Το έγγραφο της Επιτροπής, στο οποίο παρουσιάζονται οι στρατηγικοί της στόχοι, προορίζεται να αποτελέσει έγγραφο στρατηγικής πολιτικής που αποσκοπεί στον εντοπισμό των θεωρούμενων ως κυριότερων προκλήσεων για το άμεσο μέλλον και των τομέων στους οποίους η Επιτροπή επιδιώκει να επιφέρει ουσιαστικές αλλαγές. Δεν ασχολείται εσκεμμένα με τη μεθοδολογία με την οποία θα υλοποιηθούν οι αλλαγές αυτές. Τούτο θα αποτελέσει το αντικείμενο μιας σειράς ετήσιων ανακοινώσεων που θα αφορούν θέματα λειτουργικής φύσεως στο πλαίσιο του πενταετούς προγράμματος.

2.1.2. Η Επιτροπή επιδιώκει να επιτευχθεί μια όλο και στενότερη ένωση των λαών, που να στηρίζεται σε κοινές αξίες και κοινούς στόχους. Προωθεί την πολιτική ολοκλήρωση δημιουργώντας ένα χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης και αναπτύσσοντας μια κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας καθώς, επίσης, και μια κοινή αμυντική πολιτική. Έχει το όραμα μιας Ευρώπης που μπορεί να ασκήσει αληθινά ηγετικό ρόλο στην παγκόσμια σκηνή.

2.1.2.1. Πιστεύει ότι η Ευρώπη θα χρειαστεί ισχυρούς δεσμούς που να ανταποκρίνονται στις νέες μορφές δημοκρατικής διακυβέρνησης. Προς το σκοπό αυτό, επιδιώκει μια νέα συνεργία όλων των δημοκρατικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης στα πλαίσια μιας ευρύτερης βελτίωσης της ευρωπαϊκής διακυβέρνησης. Επιθυμεί να επιτευχθεί μια ισορροπία μεταξύ των δράσεων της Επιτροπής, των άλλων οργάνων, των κρατών μελών, και της κοινωνίας των πολιτών. Για να εξασφαλιστεί η επιτυχία, προτίθεται να δράσει σε στενή συνεργασία με τα άλλα ευρωπαϊκά όργανα και μέσω του προσεκτικού καταμερισμού των εργασιών με τα κράτη μέλη.

2.1.3. Κατά την προσεχή πενταετία, η Επιτροπή θα επιδιώξει τέσσερις στρατηγικούς στόχους:

- την προαγωγή νέων μορφών ευρωπαϊκής διακυβέρνησης·

- μια σταθερή Ευρώπη με ισχυρότερη φωνή στον κόσμο·

- ένα νέο οικονομικό και κοινωνικό πρόγραμμα·

- μια καλύτερη ποιότητα ζωής για τους πολίτες της.

2.1.4. Οι περίπλοκες προκλήσεις που αντιμετωπίζονται απαιτούν νέες μορφές ευρωπαϊκής διακυβέρνησης. Αυτό αποτελεί ευθύνη όχι μόνο των ευρωπαϊκών οργάνων αλλά και των κυβερνήσεων και των κοινοβουλίων των κρατών μελών καθώς, επίσης, και των τοπικών και περιφερειακών αρχών.

2.1.4.1. Οι αρχές των κρατών μελών αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της ευρωπαϊκής διακυβέρνησης. Όμως, αυτό δεν γίνεται αντιληπτό από τους ανθρώπους οι οποίοι έχουν ελάχιστη αίσθηση συμμετοχής στις διαρθρώσεις που διέπουν τη ζωή τους. Ελάχιστοι άνθρωποι μπορούν να κάνουν διάκριση μεταξύ των οργάνων και οι περισσότεροι από αυτούς πιστεύουν ότι οι ευρωπαϊκές και οι εθνικές πολιτικές αποτελούν δυο διαφορετικές σφαίρες.

2.1.4.2. Η ευρωπαϊκή διακυβέρνηση θα απαιτήσει ισχυρούς θεσμούς, ένα συλλογικό όραμα και μια κινητήρια δύναμη. Ωστόσο, απαιτούνται ακόμη δημοκρατικός έλεγχος και πλήρης συμμετοχή των πολιτών. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η ίδια εξασφαλίζει το όραμα και την κινητήρια δύναμη.

2.1.4.3. Η Επιτροπή υπόσχεται να εξασφαλίσει την ανοιχτή διακυβέρνηση και ευθύνη. Πιστεύει ότι η κοινωνία των πολιτών πρέπει ρόλο να διαδραματίσει ένα αποφασιστικό στο πλαίσιο αυτό. Η εκχώρηση αρμοδιοτήτων και η αποκέντρωση των καθημερινών εκτελεστικών πράξεων θα έχει κεντρική σημασία για τη νέα μορφή ευρωπαϊκής διακυβέρνησης.

2.1.5. Η ευρωπαϊκή διακυβέρνηση πρέπει να παράσχει στην Ευρωπαϊκή Ένωση τα μέσα για να υποστηρίξει την άποψή της στον κόσμο με μια φωνή, χωρίς να παρεμποδίζεται από θεσμικές διαδικασίες και τη δομή των τριών πυλώνων.

2.1.5.1. Η Ευρώπη θεωρείται το επίκεντρο γεωπολιτικών μεταβολών οι οποίες αποτελούν ταυτόχρονα απειλή και ευκαιρία. Στόχος της Επιτροπής είναι η σταθεροποίηση στην Ευρώπη και η κοινή επιλογή των βασικών ευρωπαϊκών αξιών. Φιλοδοξία της είναι να εξαγάγει την ευρωπαϊκή σταθερότητα και ευημερία. Προς το σκοπό αυτό, θα συνεχίσει τη στρατηγική της για τη διεύρυνση. Αναπόφευκτα, αυτό έχει σημαντικές συνέπειες στους ευρωπαϊκούς θεσμούς και πολιτικές.

2.1.5.2. Η Επιτροπή θεωρεί, επίσης, αναγκαίο να αναπτυχθούν αυθεντικές στρατηγικές συμπράξεις με τις περιφερειακές χώρες της διευρυμένης Ευρώπης. Ταυτόχρονα, κρίνει ότι η Ευρώπη πρέπει να ενισχύσει το ρόλο της ως αλληλέγγυου εταίρου με τις αναπτυσσόμενες χώρες και να επικεντρώσει εκ νέου τις δραστηριότητές της στην καταπολέμηση της φτώχειας όχι μόνο εντός της ΕΕ αλλά και στις χώρες αυτές.

2.1.5.3. Η αδυναμία του διεθνούς συστήματος, η κλιμάκωση των συγκρούσεων, η επέκταση της φτώχειας και η εξάπλωση του οργανωμένου εγκλήματος απαιτούν αποφασιστική δράση εκ μέρους της ΕΕ. Στόχος της Επιτροπής είναι να καταστήσει την Ευρώπη παγκόσμιο παράγοντα με πολιτικό βάρος αντίστοιχο προς το μέγεθος της οικονομικής της δύναμης. Αυτό προϋποθέτει, μεταξύ άλλων, την ανάπτυξη μιας αυθεντικής κοινής εξωτερικής πολιτικής και στρατιωτικών και μη μηχανισμών στο πλαίσιο μιας κοινής πολιτικής για την άμυνα και την ασφάλεια.

2.1.5.4. Η Επιτροπή επιβεβαιώνει το στρατηγικό της ενδιαφέρον για την επανεργοποίηση του Γύρου της Χιλιετίας και τη μεταρρύθμιση του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου. Σκοπεύει να μεγιστοποιήσει τις δυνατότητες και να ελαχιστοποιήσει τα μη επιθυμητά αποτελέσματα της παγκοσμιοποίησης.

2.1.6. Η Ευρώπη πρέπει να καταστεί μια παγκοσμίως ανταγωνιστική οικονομία που να βασίζεται στη γνώση και τις καινοτομίες και σε μια στρατηγική βιώσιμης ανάπτυξης. Η ανεπαρκής χρησιμοποίηση των πόρων είναι η μεγαλύτερη αδυναμία της Ευρώπης και πρέπει να ελευθερωθεί το δυναμικό της. Αυτό δεν είναι πουθενά πιο εμφανές απ' ό,τι στον τομέα της απασχόλησης.

2.1.6.1. Η Ένωση χρειάζεται ένα νέο οικονομικό και κοινωνικό πρόγραμμα προκειμένου να διαμορφώσει μια ανταγωνιστική και ανοιχτή οικονομία η οποία να βασίζεται στη γνώση και να προωθεί μια ισχυρή και βιώσιμη ανάπτυξη, πλήρη απασχόληση, και την κοινωνική συνοχή.

2.1.6.2. Η Επιτροπή θέτει τις ακόλουθες προτεραιότητες για συντονισμένη δράση τόσο σε ευρωπαϊκό επίπεδο όσο και σε επίπεδο κρατών μελών:

- Να επιδιωχθεί η πλήρης απασχόληση.

- Να δημιουργηθεί ένας νέος οικονομικός δυναμισμός με οικονομική μεταρρύθμιση των αγορών εργασίας, της παραγωγής και των κεφαλαιαγορών, με στόχο την ενθάρρυνση της καινοτομίας και του επιχειρηματικού πνεύματος.

- Να γίνουν οι συντάξεις ασφαλείς και βιώσιμες με συνδυασμό μεταρρυθμίσεων οι οποίες δημιουργούν απασχόληση, βελτιώνοντας την βάση εσόδων των συντάξεων, και αναθεωρώντας τα συνταξιοδοτικά συστήματα ενόψει της νέας δημογραφικής και υγειονομικής κατάστασης στην Ευρώπη.

- Να αναπτυχθεί μια ευρωπαϊκή στρατηγική για την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού και τον περιορισμό της φτώχειας και των διαφορών μεταξύ των περιφερειών και των εδαφών της Ευρώπης.

- Να αναθεωρηθεί η ποιότητα των δημοσίων δαπανών και η μακροπρόθεσμη σταθερότητα των δημόσιων οικονομικών.

- Να ενθαρρυνθεί η ευρωπαϊκή έρευνα.

- Να ενθαρρυνθούν οι επενδύσεις σε ανθρώπινο κεφάλαιο.

- Να αναπτυχθεί και να ενισχυθεί το ευρωπαϊκό γεωργικό πρότυπο ώστε να αυξηθεί ο ανταγωνισμός στον τομέα αυτό, να εξασφαλισθεί η βιωσιμότητα, και να αναπτυχθούν οι ζωτικής σημασίας αγροτικές περιοχές.

2.1.7. Η Επιτροπή πιστεύει ότι η ΕΕ πρέπει να επιταχύνει τη διαδικασία δημιουργίας ενός χώρου ελευθερίας, ασφάλειας, και δικαιοσύνης. Επισημαίνει ότι τα προβλήματα του εγκλήματος και της προσωπικής ασφάλειας δεν σταματούν πλέον στα εθνικά σύνορα και ότι οι λαοί της Ευρώπης αναμένουν την προστασία και την εφαρμογή των δικαιωμάτων τους οπουδήποτε και εάν βρίσκονται στην Ένωση.

2.1.7.1. Η Επιτροπή θεωρεί αναγκαία μια αποφασιστική συλλογική αντίδραση στη συνεχιζόμενη υποβάθμιση του περιβάλλοντος. Κρίνει ότι αυτό απαιτεί μια στρατηγική βιώσιμης ανάπτυξης που να συνδυάζει την περιβαλλοντική ανάπτυξη, την κοινωνική πρόοδο, και τη βιώσιμη οικονομική μεγέθυνση.

2.1.7.2. Η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι οι Ευρωπαίοι πολίτες ζητούν έμμονα υψηλότερα πρότυπα ασφάλειας των τροφίμων. Σκοπεύει να υποβάλλει προτάσεις στο Λευκό Βιβλίο για την ασφάλεια των τροφίμων και να προτείνει τη σύσταση μιας Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Τροφίμων. Θα επιδιώξει επίσης, την αύξηση της εμπιστοσύνης του κοινού και των καταναλωτών στο ηλεκτρονικό εμπόριο.

2.1.7.3. Η Επιτροπή προτίθεται να προτείνει τη δημιουργία ενός πραγματικά ενοποιημένου ευρωπαϊκού χώρου μεταφορών με τη δημιουργία ενιαίου εναέριου χώρου και την ανάπτυξη των διευρωπαϊκών δικτύων. Προς το σκοπό αυτό, θα αξιοποιηθούν οι νέες τεχνολογίες για την περαιτέρω ανάπτυξη ενός ευφυούς και πολυσύνθετου συστήματος μεταφορών. Θα προτείνει, επίσης, τη σύσταση ενός ευρωπαϊκού φορέα για την εναέρια ασφάλεια και θα βελτιώσει τα πρότυπα ασφάλειας και την επαγγελματική κατάρτιση στο ναυτιλιακό τομέα.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Στρατηγικοί στόχοι 2000-2005

3.1.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επιδοκιμάζει την πρωτοβουλία της Επιτροπής να ανταποκριθεί στις προκλήσεις που συνιστούν, αφενός, η είσοδος της Ένωσης στον 21ο αιώνα και, αφετέρου, η ικανότητά της να αντιμετωπίσει τις απειλές και να αξιοποιήσει τις ευκαιρίες που θα τις παρουσιαστούν στα προσεχή έτη.

3.1.1.1. Η προσπάθεια δημιουργίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που βασίσθηκε στα οράματα εκείνων που έκαναν τα πρώτα βήματα προς αυτή την κατεύθυνση στις αρχές της δεκαετίας του 1950, υπήρξε επιτυχής. Καθοριστικής σημασίας ρόλο για την επιτυχή ολοκλήρωση του εν λόγω εγχειρήματος διαδραμάτισε η συνεχής εξέλιξη των στρατηγικών και των πολιτικών που υιοθέτησε η Ευρωπαϊκή Ένωση κατά τη διάρκεια των τελευταίων πενήντα ετών του εικοστού αιώνα και στις απαρχές της νέας χιλιετηρίδας.

3.1.1.2. Οι φιλοδοξίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης συνεχίζονται. Κατά συνέπεια, η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την επίσημη ανακοίνωση των στρατηγικών προτεραιοτήτων για τη νέα Ευρώπη κατά τα πέντε επόμενα έτη, θεωρώντας ότι αποτελούν το προοίμιο μίας περισσότερο μακροπρόθεσμης προοπτικής.

3.1.1.3. Μετά τον καθορισμό των στρατηγικών προτεραιοτήτων, είναι φυσικό να εξετασθεί το ζήτημα του πλαισίου διακυβέρνησης που είναι το πλέον κατάλληλο για να διευκολυνθεί η υλοποίηση των στόχων που έχουν τεθεί. Το μεγαλύτερο μέρος του κειμένου που ακολουθεί επιδιώκει να περιγράψει τις προσαρμογές, τροποποιήσεις και βελτιώσεις στις οποίες πρέπει να υποβληθεί το σύστημα διακυβέρνησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

3.1.1.4. Το σύστημα διακυβέρνησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα πρέπει φυσικά, στο μέτρο του δυνατού, να λειτουργεί στο πλαίσιο των κανόνων που ισχύουν για το σύνολο της Κοινότητας και να λαμβάνει υπόψη τις άλλες βαθμίδες διακυβέρνησης σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο.

3.1.1.5. Η ανάπτυξη νέων μορφών ευρωπαϊκής διακυβέρνησης αποτελεί, κατά συνέπεια, άμεσο αποτέλεσμα της αποδοχής συμφωνημένων στόχων τους οποίους επιδιώκουν να υλοποιήσουν οι διάφορες βαθμίδες διακυβέρνησης (Κοινότητα, κράτη μέλη, νομαρχιακές, περιφερειακές, και τοπικές αρχές). Επίσης, εξαρτάται και από το βαθμό εφαρμογής της αρχής της επικουρικότητας ή το βαθμό συγκέντρωσης των αντίστοιχων λειτουργικών αρμοδιοτήτων. Η συζήτηση με αντικείμενο τη μορφή του συστήματος της ευρωπαϊκής διακυβέρνησης υπερβαίνει τα όρια μίας συζήτησης σχετικά με το ρόλο που διαδραματίζουν τα θεσμικά όργανα της Κοινότητας.

3.1.1.6. Στο πλαίσιο αυτό, οι τρεις άλλοι στρατηγικοί στόχοι αποτελούν το επίκεντρο της συζήτησης για τη διακυβέρνηση.

3.1.1.7. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για αυτές τις πιο φιλόδοξες επιδιώξεις και για τις συνέπειές τους για όλους τους πολίτες της Ευρώπης. Συνιστούν μια πρόκληση για όλα τα όργανα και τους οργανισμούς σε όλα τα επίπεδα προκειμένου να επιτύχουν τους κοινούς στόχους μέσω της ολοκλήρωσης και του συντονισμού.

3.1.1.8. Ο (δεύτερος) στρατηγικός στόχος αναφέρεται είτε ως "Μια σταθερή Ευρώπη με ισχυρότερη φωνή στον κόσμο", είτε ως "Σταθεροποίηση της ευρωπαϊκής ηπείρου και προώθηση της φωνής της στον κόσμο". Καμία από τις φράσεις αυτές δεν οδηγεί στο ορθό συμπέρασμα ότι η Ευρώπη (δηλαδή στην εν λόγω περίπτωση, η Κοινότητα, τα κράτη μέλη και τα διάφορα κοινοτικά όργανα) έχει ευθύνη να κάνει χρήση της ισχυρής θέσης και των πόρων της προκειμένου να εξετάσει σφαιρικά τα ζητήματα που αφορούν τις ζωές των πολιτών στην Ευρώπη και αλλού. Τα ζητήματα αυτά είναι πολύ σημαντικότερα από τη "σταθεροποίηση της ευρωπαϊκής ηπείρου" και την "ισχυρότερη φωνή".

3.1.1.9. Ο στρατηγικός αυτός στόχος παρουσιάζεται με τρόπο που μπορεί να οδηγήσει σε παρερμηνείες. Συνεπώς, τα ζητήματα που αναφέρονται ως στόχοι για την επόμενη πενταετία, μολονότι αποδεκτά και απαραίτητα, είναι μάλλον περιοριστικά.

3.1.1.10. Οι υπόλοιποι στρατηγικοί στόχοι (τρίτος και τέταρτος) μπορούν να θεωρηθούν ότι επικεντρώνονται στο χρονοδιάγραμμα που ενδέχεται να επηρεάσει τους ευρωπαίους πολίτες. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι είναι αλληλοεξαρτώμενοι.

3.1.1.11. Λόγω του κινδύνου δημιουργίας σύγχυσης από την ύπαρξη οιασδήποτε ασάφειας, η Επιτροπή θα έπρεπε να κάνει ειδική μνεία, κατά την περιγραφή των δύο αυτών στρατηγικών στόχων, στη σαφή διάκριση μεταξύ των πολλών στόχων πολιτικής, οι οποίοι είναι προσδιορίσιμοι και για τους οποίους μπορεί να υπάρξει συμφωνία σχετικά με το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα ανεξάρτητα από ζητήματα αρμοδιοτήτων και επικουρικότητας, και των επιχειρησιακών μηχανισμών, στο πλαίσιο εφαρμογής των οποίων απαιτούνται διαφορετικοί βαθμοί εναρμόνισης και συντονισμού μεταξύ των διαφόρων βαθμίδων διακυβέρνησης.

3.1.1.12. Παραδείγματος χάρη, μεταξύ των πολλών που θα μπορούσαν να αναφερθούν, ο στόχος της διασφάλισης "ασφαλών και βιώσιμων συντάξεων" είναι ιδιαίτερα αξιόλογος και σημαντικός. Ωστόσο, ο καθορισμός ευρωπαϊκών προτύπων αποτελεί αρμοδιότητα των κρατών μελών. Επίσης, η ενσωμάτωση της νέας οικονομικής ημερήσιας διάταξης απαιτεί εξελίξεις σε ένα μεγάλο μέρος της ΕΕ που θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις κοινωνικές εξελίξεις που αποτελούν σε μεγάλο βαθμό αρμοδιότητα (όχι όμως αποκλειστική) των κρατών μελών.

3.1.1.13. Κατά τον καθορισμό των στρατηγικών προτεραιοτήτων της Ευρώπης, θα πρέπει να αποσαφηνισθεί ο τρόπος με τον οποίο οι προτεραιότητες θα γίνουν στόχοι καθώς και το θεσμικό πλαίσιο εντός του οποίου θα γίνει αυτό.

3.1.2. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή ότι η αναμόρφωση των σχέσεων μεταξύ των οργάνων πρέπει να συνοδεύεται από μια τολμηρή διοικητική μεταρρύθμιση των ιδίων των οργάνων. Η ΕΟΚ δημιουργήθηκε ως μια ένωση σχετικά πλούσιων δυτικοευρωπαϊκών κρατών με μεγάλη προσήλωση στις δημοκρατικές αρχές, η δε Συνθήκη της Ρώμης καταρτίστηκε στο πλαίσιο αυτό. Η πρόκληση της προσαρμογής στην προσχώρηση μεγάλου αριθμού πολύ λιγότερο ευημερουσών χωρών, πολλές από τις οποίες είχαν απολυταρχικά καθεστώτα διακυβέρνησης κατά την τελευταία πεντηκονταετία, ενδέχεται, επίσης, να απαιτήσει σημαντική τροποποίηση των Συνθηκών.

3.1.3. Η ΟΚΕ επικροτεί την άποψη της Επιτροπής ότι μία από τις μεγαλύτερες, πιο επείγουσες, πιο επιτακτικές και πιο δύσκολες προκλήσεις, είναι να υπερνικηθεί η απογοήτευση των Ευρωπαίων πολιτών με το ευρωπαϊκό όραμα, μια αντίδραση η οποία καταδεικνύεται τόσο από την απογοητευτική συμμετοχή στις ευρωπαϊκές εκλογές όσο και την εμφάνιση ακροδεξιών πολιτικών κομμάτων τα οποία αποκρύπτουν τις ρατσιστικές προθέσεις τους υπό τη σημαία του πατριωτισμού.

3.1.4. Όπως έχει παραδεχθεί η ίδια η Επιτροπή(1), η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει σήμερα κρίση και η κρίση αυτή αφορά τις σχέσεις μεταξύ Οργάνων και πολιτών. Είναι τώρα απαραίτητο να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα αυτό εποικοδομητικά και αποτελεσματικά. Οι λαοί της Ευρώπης είναι κατά βάση υπέρ του ευρωπαϊκού ιδανικού, αλλά ανησυχούν μήπως η Ευρώπη έχει χάσει την ικανότητά της να υλοποιεί τα οφέλη που αυτοί επιθυμούν.

3.1.4.1. Στα οφέλη αυτά συγκαταλέγονται η βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη, η πλήρης απασχόληση, ένα πλήρες πολιτικό πρόγραμμα που να προωθεί τους στόχους της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής, της προστασίας από εγκληματικές πράξεις, της ασφάλειας από εξωτερικούς κινδύνους, και της ειρήνης και ευημερίας των γειτονικών περιοχών, ένας σαφής και ισχυρός ρόλος για την Ευρώπη ως οικονομικής δύναμης στη διαδικασία παγκοσμιοποίησης, μία συνεκτική και αποτελεσματική εξωτερική πολιτική, και ένα πρωτοποριακό ρόλο στην ανάπτυξη των λιγότερο προηγμένων περιοχών του κόσμου.

3.1.4.2. Οι ευρωπαίοι πολίτες δεν αντιλαμβάνονται τους μηχανισμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης οι οποίοι έχουν σχεδιαστεί από εμπειρογνώμονες και είναι κατανοητοί μόνο από αυτούς. Η διαδικασία θέσπισης ευρωπαϊκών νόμων είναι ιδιαίτερα περίπλοκη και χρειάζεται μεγαλύτερη διαφάνεια. Επειδή δεν υπάρχει διαφάνεια, έχει προκύψει ένα κλίμα δυσπιστίας που πρέπει να εξαλειφθεί. Στον 21ο αιώνα, οι ψηφοφόροι δεν είναι πλέον πρόθυμοι να δείξουν τυφλή εμπιστοσύνη στην ικανότητα ή στην καλή πίστη των φορέων λήψης αποφάσεων σε οποιοδήποτε επίπεδο, είτε αυτό είναι παγκόσμιο, ευρωπαϊκό, εθνικό είτε, ακόμη, τοπικό. Η πλειοψηφία του κόσμου δεν έχει πρόβλημα με την Ευρώπη. Έχει, απλώς, στρέψει τα νώτα της στο θεσμικό της πρόσωπο.

3.1.4.3. Στην εισαγωγή της, η Επιτροπή αναφέρει ότι επιθυμεί να προαγάγει ένα "νέο τρόπο σύμπραξης όλων των δημοκρατικών φορέων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στα πλαίσια μιας ευρύτερης βελτίωσης της ευρωπαϊκής διακυβέρνησης". Η ΟΚΕ είναι της άποψης ότι το δυναμικό που διαθέτει, λόγω της διαρκούς επαφής που έχει με τους πολίτες γνωρίζοντας τις ανάγκες τους ως οικονομικών υποκειμένων και εντός του κοινωνικού πλέγματος, δεν αξιοποιούνται ακόμη επαρκώς και εγκαίρως στις κοινωνικο-οικονομικές πρωτοβουλίες που αναλαμβάνει η Επιτροπή.

3.1.5. Μια άλλη αιτία για τη λαϊκή δυσαρέσκεια είναι ότι πολλοί άνθρωποι δυσανασχετούν με το ρυθμό των κοινωνικών αλλαγών. Οι αλλαγές αυτές απαιτούν από τους πολιτικούς ηγέτες να λαμβάνουν αποφάσεις οι οποίες είναι δύσκολο να ληφθούν με την απαιτούμενη ταχύτητα εντός της σημερινής θεσμικής δομής. Οι ευρωπαίοι πολίτες συνδέονται με κοινές επιδιώξεις και ιδανικά, συμπεριλαμβανόμενης μιας έντονης επιθυμίας για στενότερη συνεργασία, αλλά τους χωρίζουν οι διαφορετικές εθνικές παραδόσεις, έθιμα και πολιτιστική κληρονομιά. Πρόοδος προς την πολιτική ένωση μπορεί να επιτευχθεί μόνο εάν λαμβάνει υπόψη της εθνικές διαφορές. Το πρόβλημα δεν έχει σχέση με τον αντιευρωπαϊσμό, αλλά με τα πολύ διαφορετικά οράματα των ευρωπαίων για το μέλλον. Κατά την ανάπτυξη μιας ευρωπαϊκής στρατηγικής, είναι σημαντικό να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι η ποικιλομορφία της Ευρώπης από άποψη λαών και πολιτισμών αποτελεί πηγή πλούτου και ισχύος παρά διαίρεσης και δυσπιστίας.

3.1.6. Υπάρχει μια γενική επιθυμία στην Ευρώπη για εκδημοκρατισμό των διαδικασιών λήψης αποφάσεων, διαφάνεια στη δημόσια διοίκηση, και συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών. Είναι αναμφισβήτητο ότι εμφανίζεται και οργανώνεται αφ' εαυτής μια ευρωπαϊκή κοινωνία των πολιτών, έστω και εάν αυτή δεν έχει προς το παρόν συγκεκριμένη διάρθρωση και προσανατολισμό. Το πρόβλημα με την εμφάνιση της κοινωνίας αυτής των πολιτών συνίσταται στο ότι δεν έχει θεσμική βάση. Τα άλλα στοιχεία της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών πρέπει να καταλάβουν τη θέση τους μεταξύ των καθιερωμένων οργάνων του διαλόγου των πολιτών, όπως των οικονομικών και κοινωνικών εταίρων.

3.1.6.1. Η πρόκληση είναι να εξασφαλιστεί η αποτελεσματική συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στη διακυβέρνηση της Ευρώπης. Η Ευρώπη λειτουργεί βάσει ενός συστήματος πυραμίδας που χρησιμοποιεί, μεταξύ άλλων, μια προσέγγιση από την κορυφή προς τα κάτω. Είναι αναγκαίο να ενσωματωθούν οι κοινοτικές διαδικασίες στην ευρωπαϊκή κοινωνία του 21ου αιώνα παρά, όπως γίνεται προς το παρόν, να καταβάλλεται προσπάθεια ενσωμάτωσης της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στις κοινοτικές διαδικασίες. Στη θεσμοθετημένη διαδικασία λήψης αποφάσεων πρέπει να συμμετέχουν τόσο οι κοινωνικοί, και κοινωνικοί παράγοντες, όσο και τα άλλα μέλη της κοινωνίας των πολιτών. Η διαδικασία διαλόγου μεταξύ κυβερνώντων και κυβερνούμενων πρέπει να βασίζεται σε μια προσέγγιση από τη βάση προς τα άνω παρά από την κορυφή προς τα κάτω. Είναι αναγκαία μια ανανέωση των μεθόδων και εργαλείων της δημοκρατίας.

3.1.6.2. Η ΟΚΕ μπορεί και είναι διατεθειμένη να χρησιμοποιήσει την πολύχρονη εμπειρία που διαθέτει και να συνεργαστεί με σημαντικές οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών για να επεξεργαστεί συμμετοχικά σχήματα και μεθόδους και να υποβάλει σχετικές προτάσεις στην Επιτροπή.

3.1.7. Πρέπει, επίσης, να αναγνωριστεί ότι δεν είναι εύκολος ο καταμερισμός των εξουσιών και των αρμοδιοτήτων μεταξύ των ευρωπαϊκών οργάνων, ιδίως της Επιτροπής και των κρατών μελών. Το έγγραφο της Επιτροπής καθιστά σαφή τη σταθερή απόφασή της να θεσπίσει πρόγραμμα για το πολιτικό μέλλον της Ευρώπης, αλλά η τελική νομοθετική εξουσία στην Ευρώπη έγκειται, κυρίως, στο Συμβούλιο, που απαρτίζεται από εκπροσώπους των κρατών μελών οι οποίοι ενδέχεται να έχουν διαφορετικά και, μάλιστα, αντιφατικά, προγράμματα. Η πλήρης εφαρμογή της λήψης αποφάσεων με ειδική πλειοψηφία και η διαδικασία συναπόφασης του ΕΚ και του Συμβουλίου θα μετριάσει το πρόβλημα αυτό σε ορισμένο βαθμό.

3.1.7.1. Η Επιτροπή ανέφερε ότι το έγγραφό της είναι στρατηγικής φύσεως, αποφεύγοντας εσκεμμένα κάθε συζήτηση για τη μεθοδολογία με την οποία θα εφαρμοστούν οι στόχοι πολιτικής που εκτίθενται σε αυτό. Τούτο θα αποτελέσει το αντικείμενο μιας σειράς ετήσιων εγγράφων με θέμα τη επιχειρησιακή εφαρμογή του πενταετούς προγράμματός της. Η ΟΚΕ σέβεται τη θέση αυτή και δεν θα προσπαθήσει να σχολιάσει θέματα μεθοδολογίας πριν από τη δημοσίευση των εν λόγω εγγράφων. Η ΟΚΕ αναμένει να ζητηθεί η γνώμη της για τα ετήσια αυτά έγγραφα όταν αυτά δημοσιευθούν και θα επιθυμούσε να γίνει το ίδιο και κατά την κατάρτισή τους. Δηλώνει επίσης ότι είναι πρόθυμη να εκδώσει σχετική γνωμοδότηση πρωτοβουλίας.

3.1.8. Από οποιαδήποτε προοπτική και εάν θεωρήσει κανείς τη σημερινή κατάσταση, είναι έκδηλο ότι υπάρχει επιτακτική ανάγκη αποκατάστασης της εμπιστοσύνης των ευρωπαίων πολιτών στις διαδικασίες με τις οποίες κυβερνώνται. Ένας τρόπος επίτευξης του στόχου αυτού είναι η μεγαλύτερη συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Ένα άλλο βασικό στοιχείο είναι να διαπιστωθεί ότι η Ευρώπη εξασφαλίζει απτά οφέλη στους πολίτες της. Επιπλέον, είναι αναγκαίο να συσχετίζονται τα οφέλη αυτά με τις ανησυχίες και τα ενδιαφέροντα των ίδιων των πολιτών.

3.1.9. Είναι απαραίτητο να θεωρείται ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση στηρίζεται σε τρεις πυλώνες: τον οικονομικό πυλώνα, τον πολιτικό και διοικητικό πυλώνα, και τον πυλώνα της κοινωνίας των πολιτών. Ο οικονομικός πυλώνας αποτελεί τη βάση στην οποία στηρίζονται οι άλλοι πυλώνες, επειδή, χωρίς οικονομική ευημερία, η Ευρώπη δεν θα έχει τα απαιτούμενα μέσα προκειμένου να αναπτύξει τις πολιτικές και να δημιουργήσει τις δομές που χρειάζεται ή για να εκπληρώσει τους στόχους που έχει θέσει η ίδια η Επιτροπή. Ο πολιτικός και διοικητικός πυλώνας αποτελείται από τα ευρωπαϊκά όργανα και τα κράτη μέλη. Η κοινωνία των πολιτών περιλαμβάνει όλα τα στοιχεία της κοινωνίας, όπως τονίζεται στη γνωμοδότηση της ΟΚΕ της 22ας Σεπτεμβρίου 1999(2).

3.1.10. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει την ανάγκη, από κοινού με τα άλλα ευρωπαϊκά όργανα, να προσαρμοσθεί στις προκλήσεις που αντιμετωπίζει τώρα η Ευρώπη. Γνωρίζει ότι αυτό θα απαιτήσει εσωτερικές αλλαγές και επανπροσανατολισμό των σχέσεών της με τα άλλα όργανα. Η ΟΚΕ πρόσφατα υιοθέτησε γνωμοδότηση(3) η οποία εξέταζε το ενδεχόμενο δημιουργίας, εντός της ΟΚΕ, ενός "Παρατηρητηρίου της κοινωνίας των πολιτών" το οποίο θα αναλάμβανε πρωτοβουλίες για την ανάπτυξη του κοινωνικού διαλόγου και την ενίσχυση του ρόλου της ίδιας της ΟΚΕ ως βήματος για την προώθηση της συμμετοχής των εκπροσώπων της κοινωνίας των πολιτών στη δημοκρατική διαδικασία.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Στρατηγικοί στόχοι 2000-2005

4.1.1. Η ΟΚΕ θεωρεί τα πορίσματα της Προεδρίας στη Σύνοδο Κορυφής της Λισσαβόνας ως μια εξέλιξη των στρατηγικών στόχων της Επιτροπής για τη μετάβαση σε μια ανταγωνιστική, δυναμική και βασιζόμενη στη γνώση οικονομία, καθώς επίσης και για τον εκσυγχρονισμό του ευρωπαϊκού κοινωνικού προτύπου και την εξάλειψη του κοινωνικού αποκλεισμού.

4.1.2. Η ΟΚΕ λαμβάνει με ιδιαίτερο ενδιαφέρον γνώση της "νέας ανοικτής μεθόδου συντονισμού" και της έκκλησης προς τους κοινωνικούς εταίρους και τους άλλους παράγοντες της κοινωνίας των πολιτών να συμμετάσχουν στην προσπάθεια εφαρμογής των πολιτικών με διάφορους τρόπους συνεργασίας, όπως ορίστηκε στη Λισσαβόνα.

4.1.3. Στη γνωμοδότησή της με θέμα "Απασχόληση, οικονομική μεταρρύθμιση, και κοινωνική συνοχή - προς μια Ευρώπη της καινοτομίας και της γνώσης"(4) η ΟΚΕ ανέπτυξε την ιδέα ενός "νέου προτύπου" για την επίτευξη ανάπτυξης χωρίς πληθωρισμό με:

- τη μεγιστοποίηση της οικονομικής ανάπτυξης με ταυτόχρονη ελαχιστοποίηση του κοινωνικού αποκλεισμού και των συγκρούσεων.

- την διασφάλιση μιας ανταγωνιστικής οικονομίας με ταυτόχρονη ενίσχυση ενός ανταγωνιστικού κοινωνικού προτύπου.

- τη βέλτιστη δυνατή χρήση των νέων τεχνολογιών στο πλαίσιο στρατηγικής που υποστηρίζει το κοινωνικό και φυσικό περιβάλλον και πόρους.

- την διασφάλιση της βιωσιμότητας με την ανάπτυξη μιας συμμετοχικής νοοτροπίας και ενός επιχειρηματικού πνεύματος που να βασίζεται στη δημιουργική προσέγγιση της δια βίου μάθησης και της αλληλεγγύης.

4.1.3.1. Στη γνωμοδότηση τονίζεται, επίσης, η ανάγκη για ένα πρότυπο διακυβέρνησης, αναφέροντας τα εξής: "Η κλασσική άποψη ότι το κράτος έχει κυριαρχικά δικαιώματα όσον αφορά την παροχή υπηρεσιών πρέπει να αντικατασταθεί από μία σχέση συνεργασίας ανάμεσα στο κράτος και την κοινωνία. Το κοινό προσδοκά όχι μόνον ότι το κράτος θα τηρεί τους κανόνες και τους κανονισμούς, αλλά και ότι οι υπηρεσίες θα παρέχονται σωστά και αποτελεσματικά". Στη γνωμοδότηση αναφέρεται, επίσης, ότι μια κρατική πολιτική εκσυγχρονισμού πρέπει να εστιάζεται περισσότερο σε αποκεντρωμένα δίκτυα συνεργασίας και να δίνει μεγαλύτερη σημασία στην οικονομική αποδοτικότητα και αποτελεσματικότητα, συμπεριλαμβανόμενης και της μεγαλύτερης αποτελεσματικότητας κατά την εφαρμογή των διοικητικών πράξεων και λαμβάνοντας υπόψη το οικονομικό συμφέρον εναλλακτικών μεθόδων εφαρμογής.

4.1.3.2. Στη γνωμοδότηση προτείνεται το εξής πρόγραμμα για τη Σύνοδο Κορυφής της Λισσαβόνας:

- να προσαρμοστεί το κοινωνικό πρότυπο στο νέο πρότυπο

- να επιτευχθεί μαζική κατάρτιση στις τεχνολογίες της κοινωνίας των πληροφοριών

- να διαδοθεί ευρύτατα και διευκολυνθεί η ανάπτυξη του επιχειρηματικού πνεύματος

- να βοηθηθούν οι καθιερωμένες επιχειρήσεις να προχωρήσουν στο νέο πρότυπο

- να προσαρμοστεί η εκπαίδευση και η κατάρτιση στο νέο πρότυπο

- να αξιοποιηθεί η σταθερή ανάπτυξη υπέρ της καινοτομίας και της ανάπτυξης.

4.1.4. Σε μεγάλο βαθμό, η Σύνοδος Κορυφής της Λισσαβόνας ασχολήθηκε με τα θέματα αυτά και, μάλιστα, ακολούθησε τα όσα αναφέρονται στη γνωμοδότηση της ΟΚΕ. Προς το σκοπό αυτό, ώθησε τις προτάσεις που περιέχονται στο έγγραφο της Επιτροπής σχετικά με τους στρατηγικούς της στόχους 2000-2005 σε ένα νέο επίπεδο. Η διαδικασία αυτή σηματοδότησε μια τελείως νέα και καινοτόμο προσέγγιση όσον αφορά τη χάραξη πολιτικής στην Ευρώπη, όπου το Συμβούλιο έχει ηγετική θέση. Έδειξε στις κυβερνήσεις ότι αναλαμβάνει την ευθύνη της οικονομίας και την χάραξη της οικονομικής πολιτικής.

4.1.4.1. Το έγγραφο της Επιτροπής καθιστά σαφές ότι η Επιτροπή θεωρεί τον εαυτό της ως βάση του συνολικού οράματος της Ευρώπης και ως κινητήρια δύναμη των πολιτικών αλλαγών, καθώς επίσης και ως εκτελεστικό της βραχίονα. Ωστόσο, η πρόσφατη Σύνοδος Κορυφής της Λισσαβόνας άσκησε πλήρως το ρόλο καθορίζοντας την πολιτική ημερήσια διάταξη.

4.1.4.2. Η νέα υπεροχή του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου αντικατοπτρίζει τη σταθερή απόφαση των πολιτικών να παραμείνουν κυρίαρχοι σε θέματα πολιτικής. Ιδιαίτερα σημαντική, στο πλαίσιο αυτό, είναι η απόφαση της Λισσαβόνας να συγκαλούνται τακτικές σύνοδοι την άνοιξη για την επισκόπηση της πολιτικής στρατηγικής. Έστω και εάν βελτιωθούν οι αποδόσεις των άλλων οργάνων μετά τις αλλαγές που προτείνει η Επιτροπή, τα Ευρωπαϊκά Συμβούλια ενδέχεται να διαδραματίσουν μεγαλύτερο ρόλο στο μέλλον.

4.1.4.3. Τούτο θέτει το ερώτημα σχετικά με το ρόλο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, που είναι μεν ένα ευρωπαϊκό όργανο απαρτιζόμενο από άμεσα αιρετούς εκπροσώπους του λαού, αλλά έχει περιορισμένες νομοθετικές εξουσίες. Παραμένει ανοιχτό το ερώτημα κατά πόσο το ΕΚ είναι συνταγματικά ή λειτουργικά ικανό προς το παρόν να αναλάβει το ρόλο της διαμόρφωσης της κατεύθυνσης της ευρωπαϊκής πολιτικής, αλλά, εάν δεν είναι, τότε είναι τουλάχιστον συζητήσιμο το κατά πόσο τα καθήκοντα αυτά πρέπει να ασκούνται από το Συμβούλιο και όχι από την Επιτροπή, τα δε γεγονότα της Λισσαβόνας δείχνουν ότι το Συμβούλιο είναι πρόθυμο να αναλάβει την εν λόγω ευθύνη.

4.1.5. Όπως αναγνώρισε η Μονάδα Μελέτης Προοπτικών της Επιτροπής(5), η διαδικασία λήψης αποφάσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο είναι ένας λαβύρινθος και μια περίπλοκη διαδικασία την οποία ακόμη και οι εμπειρογνώμονες δυσκολεύονται να κατανοήσουν. Το γεγονός ότι πιθανόν να υπάρχει δημοκρατική εκπροσώπηση στο στάδιο της επίσημης απόφασης (Συμβούλιο) θεωρείται ανεπαρκές στις περιπτώσεις όπου υπάρχουν προβλήματα τόσο με τα προηγούμενα όσο και με τα μεταγενέστερα στάδια της διαδικασίας, τα οποία θεωρούνται όλο και περισσότερο εξίσου σημαντικά για τις πιθανές εκβάσεις.

4.1.5.1. Για την επίλυση του προβλήματος του "δημοκρατικού ελλείμματος" οι απαιτούμενες μεταρρυθμίσεις δεν είναι εκείνες που αποσκοπούν στη δημιουργία νομιμότητας δίνοτας την προτεραιότητα στη στιγμή λήψης αποφάσεων, αλλά οι μεταρρυθμίσεις που δημιουργούν την νομιμότητα με την ενδυνάμωση της συμμετοχής σε κάθε στάδιο της διαδικασίας.

4.1.5.2. Η ένταξη της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στη διαδικασία λήψης αποφάσεων αποτελεί ζωτικό στοιχείο της συμμετοχικής δημοκρατίας σύμφωνα με το ευρωπαϊκό δημοκρατικό πρότυπο. Δεν αρκεί να διαβουλεύεται η Επιτροπή για τις επιλογές με περιορισμένο αριθμό αντιπροσωπευτικών οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών. Ούτε θα βελτιωθεί η κατάσταση εάν οι "διαβουλεύσεις" συνίστανται στην αναζήτηση υποστήριξης υπέρ των ήδη καθιερωμένων θέσεων. Για να υπάρχει αληθινή διαφάνεια, η κοινωνία των πολιτών δεν πρέπει να έχει μόνο τη δυνατότητα να συμμετέχει, αλλά και τα μέσα να υπολογίζει την αποτελεσματικότητα της συμμετοχής της. Αυτό συνεπάγεται για την Επιτροπή το καθήκον να εξηγεί στις οργανώσεις που διατύπωσαν απόψεις για τις νομοθετικές προτάσεις με ποιο τρόπο οι απόψεις αυτές επηρέασαν τις προτάσεις ή γιατί αυτό δεν συνέβη.

4.1.6. Η ΟΚΕ έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το θέμα αυτό, επειδή είναι το μόνο ευρωπαϊκό όργανο που αποτελείται από εκπροσώπους οργανώσεων οι οποίες προέρχονται από την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών. Είναι πεπεισμένη για το γεγονός ότι η αντιπροσωπευτικότητα θα μπορούσε να βελτιωθεί, αλλά ότι αυτό είναι θέμα των κρατών μελών και, κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, θα πρέπει να παραμείνει όπως έχει. Η ΟΚΕ θα επιδοκίμαζε προτάσεις εκ μέρους των κρατών μελών για τη βελτίωση της αντιπροσωπευτικότητας της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών. Όσον αφορά τη συμμετοχή σε αυτή, τονίζει ότι η τρισδιάστατη φύση της ΟΚΕ αποτελεί ουσιαστικό χαρακτηριστικό που πρέπει να διατηρηθεί. Η ΟΚΕ θα μπορούσε με τον τρόπο αυτό να χρησιμεύσει ως βήμα μέσω του οποίου μπορεί να αποκτήσει πραγματικό νόημα η συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στην ευρωπαϊκή νομοθετική διαδικασία. Η ΟΚΕ θα μπορούσε να ασκήσει ρυθμιστικό ρόλο όσον αφορά τη διαδικασία διαβουλεύσεων, διοχετεύοντας πληροφορίες από την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών στα όργανα και αντίστροφα.

4.1.7. Η ευρωπαϊκή οικοδόμηση ακολούθησε μια πορεία που άρχισε από την αρνητική ολοκλήρωση και έφτασε στη θετική ολοκλήρωση(6) Στην αρχή, στόχος ήταν η άρση των εμποδίων, π.χ., στην εσωτερική αγορά, και η κατοχύρωση των τεσσάρων ελευθεριών. Αυτή ήταν η αρνητική ολοκλήρωση. Ωστόσο, καθώς οι προσπάθειες συνεχίζονταν, κατέστη σαφές ότι η ολοκλήρωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης απαιτούσε ενεργό παρέμβαση σε όλο και περισσότερους τομείς πολιτικής που δεν ήσαν απόλυτα απαραίτητοι κατά το πρώτο στάδιο της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης που εστιαζόταν στην οικοδόμηση ενός κοινού οικονομικού χώρου.

4.1.7.1. Αυτό θέτει ένα ερώτημα το οποίο το έγγραφο της Επιτροπής δεν εξετάζει, δηλαδή εκείνο της επικουρικότητας. Από τη μια πλευρά, τα κράτη μέλη αναγνωρίζουν τα οφέλη της κοινής άσκησης κυριαρχίας σε τομείς όπου υπάρχει ήδη σημαντική αλληλεξάρτηση. Ωστόσο, στο πλαίσιο της θετικής ολοκλήρωσης, σε ένα όλο και μεγαλύτερο φάσμα τομέων πολιτικής, βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα κενό ευθύνης το οποίο δεν μπορεί πλέον να το υπερασπιστεί κανείς με το επιχείρημα της προεξάρχουσας σημασίας των απαιτήσεων του ευρωπαϊκού οικοδομήματος. Εξάλλου, σε τομείς όπου υπάρχει γενικό αίτημα ανάληψης ευρωπαϊκών δράσεων, δηλαδή όπου οι δράσεις αυτές θεωρούνται αναγκαίες και, ως εκ τούτου, νόμιμες, η ΕΕ θεωρείται αδύναμη. Σε τομείς όπως η κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας, οι συντονισμένες δράσεις θεωρούνται αναγκαίες και επιθυμητές, αλλά η ΕΕ ανακαλύπτει ότι είναι εξαιρετικά δύσκολο να ανταποκριθεί(7).

4.1.7.2. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, κ. Romano Prodi έκρινε ότι τα επόμενα καθήκοντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στρέφονται από την ενιαία αγορά και το ενιαίο νόμισμα προς μια ενιαία οικονομία και μια ενιαία διάρθρωση πολιτικής. Η στροφή αυτή μπορεί να θεωρηθεί ότι συνεπάγεται περαιτέρω πρόοδο στην πορεία προς τη θετική ολοκλήρωση. Αυτό ενδέχεται να είναι δύσκολο να επιτευχθεί για πολλές υποψήφιες χώρες, ενώ ακόμη και μεταξύ των σημερινών κρατών μελών υπάρχουν ορισμένα που πιθανόν να θεωρήσουν τη διαδικασία αυτή πολιτικά απαράδεκτη από εθνική άποψη. Αυτό δημιουργεί την προοπτική μιας "Ευρώπης των δυο ταχυτήτων" με διάφορες ομάδες χωρών να προχωρούν προς τους στόχους του κ. Prodi με διαφορετικές ταχύτητες. Παραμένει ανοιχτό το θέμα των κινδύνων και των προκλήσεων που δημιουργεί ένα παρόμοιο σενάριο.

4.1.8. Για να έχει επιτυχή έκβαση η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση είναι απαραίτητο να τεθούν οι ευρωπαίοι πολίτες στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος. Ένας από τους δεδηλωμένους στόχους της Επιτροπής είναι η βελτίωση της ποιότητας ζωής. Προς το σκοπό αυτό, είναι απαραίτητο να υπάρχουν καλύτερη ποιότητα ζωής για όλους και από κάθε άποψη, τρόφιμα ποιότητας, προστασία του περιβάλλοντος, προστασία από τα εγκλήματα, απασχόληση, καλό βιοτικό επίπεδο, προώθηση της ολοκλήρωσης των εθνικών ομάδων στην Ευρώπη και πρόληψη των διακρίσεων και του κοινωνικού αποκλεισμού. Όπως ανέφερε ο κ. Prodi, Η Ευρώπη πρέπει να οικοδομηθεί από τους πολίτες για τους πολίτες. Η ΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της που η Επιτροπή μόνο θίγει τα προβλήματα που υφίστανται στο χώρο αυτού του στόχου, χωρίς να κάνει στρατηγικές προτάσεις δράσης. Το γεγονός αυτό προξενεί την εντύπωση ότι δεν υπάρχει (ακόμη) μια συγκροτημένη στρατηγική θεώρηση της σχέσης με τους ευρωπαϊκούς πολίτες. Η ΟΚΕ ζητά και αναμένει να προσκληθεί εγκαίρως να συμμετάσχει στη χάραξη μιας παρόμοιας στρατηγικής για το διάλογο με τον πολίτη και τη συνεργασία με την κοινωνία των πολιτών, ώστε να μπορέσει να προβάλει τις απόψεις της.

4.1.8.1. Το έγγραφο της Επιτροπής αναφέρεται αρκετά στην ανάγκη να υπάρχει διάλογος με τους Ευρωπαίους πολίτες, αλλά είναι εξίσου σημαντικό να ακούει κανείς τις απόψεις τους. Το σύνθημα της Επιτροπής θα πρέπει να είναι "Το να κυβερνάει κανείς είναι να εξυπηρετεί". Σε μια δημοκρατική κοινωνία, η κυβέρνηση είναι "υπηρέτης των λαών" και υπόλογη έναντι αυτών για τον τρόπο με τον οποίο ασκεί τα διοικητικά της καθήκοντα. Οι λαοί δεν είναι "υπηρέτες" του κράτους. Η διαδικασία διακυβέρνησης πρέπει να αποκεντρωθεί όσο το δυνατόν περισσότερο. Σε κάθε ένα από τα θεσμικά επίπεδα υπάρχει ειδική ευθύνη και αρμοδιότητα που πρέπει να συνοδεύεται από προσαρμοσμένους μηχανισμούς διαλόγου και συμμετοχής των πολιτών. Στην ευρωπαϊκή διάρθρωση διακυβέρνησης, τα διάφορα επίπεδα εξουσίας πρέπει να συνεργάζονται προς το ανώτερο συμφέρον των ευρωπαίων πολιτών. Διαφορετικά, η ευρωπαϊκή οικοδόμηση δεν θα έχει καμία δημοκρατική προστιθέμενη αξία.

4.1.9. Η ΟΚΕ συμφωνεί με τις σημαντικότερες προκλήσεις που εντοπίζει η Επιτροπή στο έγγραφό της και τις οποίες αντιμετωπίζει η Ευρώπη τη στιγμή αυτή. Ωστόσο, ούτε καν αναφέρονται ορισμένα προβλήματα μεγάλης σημασίας, όπως η δημογραφική κατάσταση.

4.1.10. Η Επιτροπή δηλώνει την πρόθεση της να καταστήσει την Ευρώπη παγκόσμιο παράγοντα με πολιτική βαρύτητα ανάλογη προς την οικονομική της ισχύ· εάν αυτός είναι ο στόχος της, τότε η κυριότερη προτεραιότητά της θα πρέπει να είναι η όσο το δυνατό μεγαλύτερη αύξηση της οικονομικής της ισχύος. Η παγκοσμιοποίηση αποτελεί ευκαιρία, αλλά μια ευκαιρία την οποία δεν εκμεταλλεύεται κανείς, καθίσταται απειλή. Η Ευρώπη δεν χρειάζεται όνειρα, χρειάζεται όραμα.

Βρυξέλλες, 19 Οκτωβρίου 2000.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) Ανακοίνωση Τύπου (99) 750.

(2)

"Η κοινωνία των πολιτών είναι μια γενική έννοια, που δηλώνει όλες τις μορφές κοινωνικής δράσης ατόμων ή ομάδων, οι οποίες δεν απορρέουν από το κράτος και δεν ελέγχονται από αυτό (...).

Η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών περιλαμβάνει συγκεκριμένα:

- τους λεγόμενους 'παράγοντες της αγοράς εργασίας', δηλαδή τους κοινωνικούς εταίρους:

- τις αντιπροσωπευτικές οργανώσεις των κοινωνικο-οικονομικών συμφερόντων που δεν είναι κοινωνικοί εταίροι με τη στενή έννοια·

- τους ΜΚΟ (μη κυβερνητικούς οργανισμούς, οι οποίοι ενώνουν τους πολίτες για έναν κοινό στόχο όπως π.χ. οι οργανισμοί προστασίας του περιβάλλοντος και ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι ενώσεις καταναλωτών, οι φιλανθρωπικές οργανώσεις, οι οργανώσεις εκπαίδευσης και κατάρτισης κ.λπ.

- τις οργανώσεις της βάσης (δηλαδή τις οργανώσεις των οποίων τα μέλη προέρχονται από το κέντρο και από τη βάση της κοινωνίας και των οποίων οι στόχοι εξαρτώνται από αυτά τα μέλη), π.χ. τα κινήματα νέων, τις ενώσεις υπέρ της οικογένειας και όλες τις οργανώσεις συμμετοχής των πολιτών στον τοπικό και δημοτικό βίο,

- τις θρησκευτικές κοινότητες. ΕΕ C 329 της 17.11.1999."

(3) ΕΕ C 268 της 19.9.2000.

(4) ΕΕ C 117 της 26.4.2000.

(5) Ανακοίνωση Τύπου (99) 750.

(6) Ανακοίνωση Τύπου (99) 750.

(7) Ανακοίνωση Τύπου (99) 750.