ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
ΚΟΜ(94) 528 τελικό 
Βρυξέλλες, 23.11.1994 
Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το 
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και προς την 
Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και Επιτροπή των 
Περιφερειών 
Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΕΝΩΠΙΟΝ ΤΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ, 
ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΕΩΝ: 
ΠΡΩΤΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ 
Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό 
Κοινοβούλιο και προς την 
Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και Επιτροπή των Περιφερειών 
Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΕΝΩΠΙΟΝ ΤΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ, 
ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΕΩΝ: 
ΠΡΩΤΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ 
Εισαγωγή 
Η παρούσα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το 
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, έχει σκοπό να θέσει τις βάσεις ενός διερευνητικού 
διαβήματος στον τομέα της πολιτικής της εκπαίδευσης και της κατάρτισης για 
να υλοποιηθούν οι προσανατολισμοί που έχουν χαραχθεί από το Λευκό 
Βιβλίο, μέσα στην προοπτική των στόχων ανάπτυξης, ανταγωνιστικότητας 
και απασχόλησης, με την επιφύλαξη του θεμελιώδους ρόλου της εκπαίδευσης 
για την προετοιμασία του ατόμου στην ιδιότητα του πολίτη και την ένταξη 
του στην ενεργό κοινωνία. 
Η Επιτροπή εκτιμά ότι η διάγνα)ση και τα συμπεράσματα στα οποία 
καταλήγει το Λευκό Βιβλίο - η προσαρμογή σε βάθος των συστημάτων ιδίως 
μέσω της ανάπτυξης και της συνεχιζόμενης κατάρτισης καθώς και των 
ειδικών μέτρων για τους νέους που έχουν εγκαταλείψει το σχολείο χωρίς 
κατάλληλη κατάρτιση - θα πρέπει να θεωρηθούν ως βασικά κεκτημένα, 
αποδεκτά και επικυρωμένα από τα Ευρωπαϊκά Συμβούλια των Βρυξελλών 
και της Κέρκυρας. Πρόκειται τώρα, με βάση τα κεκτημένα αυτά, να 
/[éK 
περάσουμε στην εξέταση προτάσεων που θα μπορούσαν να υποβληθούν ως 
απάντηση στις διάφορες προκλήσεις. Η ανακοίνωση θεωρεί επίσης ως 
κεκτημένα τα στοιχεία για την εκπαίδευση και την κατάρτιση που η Επιτροπή 
παρουσίασε στο Λευκό της Βιβλίο για την κοινωνική πολιτική (1) καθώς και 
στις ειδικές ανακοινώσεις της για τη βιομηχανική ανταγίυνιστικότητα (2) και 
την κοινωνία της πληροφόρησης (3). 
3. Ο στόχος της Επιτροπής, μέσω αυτής της Ανακοίνωσης, είναι να 
παρουσιάσει τα κυριότερα ζητήματα που φαίνεται ότι απαιτούν ενέργειες 
μεγαλύτερης ευρύτητας, ενόψει των εξελίξεων που έχουν αναληφθεί στα 
κράτη μέλη, για να εξυψωθούν οι απαντήσεις των συστημάτων εκπαίδευσης 
και κατάρτισης στο ύψος των κοινίονικοοικονομικων μετασχηματισμών, των 
οποίων την έκταση και την εμβέλεια έδειξε το Λευκό Βιβλίο. 
4. Όντως υπό την πίεση των κοινωνικοοικονομικών, τεχνολογικών και 
επιχειρηματικών μετασχηματισμών καθώς και της επιτάχυνσης τους, οι 
ανάγκες της κατάρτισης, ιδίως της συνεχιζόμενης, πολλαπλασιάζονται και 
διαφοροποιούνται τόσο για τις επιχειρήσεις όσο και για τα άτομα. 
Σχηματικά, μπορούν να διακριθούν τρείς άξονες επέκτασης των αναγκών 
κατάρτισης: 
οι ανάγκες που συνδέονται με την προσαρμογή στις βιομηχανικές 
αλλαγές και οι οποίες στηρίζονται στο μετασχηματισμό της παραγωγικής 
διαδικασίας και, ακόμα, τους οργανωτικούς μετασχηματισμούς των 
επιχειρήσεων με συνδυασμό τεχνολογικών ικανοτήτων και ικανοτήτων 
στον τομέα των σχέσεων πιο συγκεκριμένα· 
οι ανάγκες που συνδέονται με την εμφάνιση της κοινωνίας της 
πληροφόρησης που δίνει έμφαση στη γνώση και τον πολλαπλασιασμό 
των πηγών πρόσβασης στο κέντρο των σχέσεων του ατόμου στο 
κοινωνικό σώμα· 
οι ανάγκες που συνδέονται με την ανάπτυξη νέων δραστηριοτήτων στον 
τομέα των υπηρεσιών, οι οποίες θα προσδιορίσουν τις ικανότητες 
αξιοποίησης των αποθεμάτων απασχόλησης και την σύσταση νέων 
χαρακτηριστικών δεξιοτήτων προσαρμοσμένων στα νέα επαγγέλματα ή 
τις νέες ειδικότητες που θα εμφανιστούν. 
Ζητούμενες περισσότερο για την ανάπτυξη των ενεργειών τους συναρτήσει 
καθενός από τους τρείς αυτούς άξονες, η εκπαίδευση και η κατάρτιση 
διαδραματίζουν όλο και αποφασιστικότερο ρόλο στις διαδικασίες 
κοινωνικοποίησης, ένταξης ή επανένταξης σε μια κοινωνία η οποία και αυτή 
η ίδια βρίσκεται σε εξέλιξη. Ως εκ τούτου η συνοχή των προσεγγίσεων πρέπει 
όχι μόνο να διαφυλαχθεί αλλά και να παγιωθεί τόσο σε επίπεδο στόχων όσο 
και μεθόδων για να υπάρξει αληθινή ανταπόκριση στο ρόλο που 
διαδραματίζουν οι επιχειρήσεις αναφορικά με την εκπαίδευση και την 
κατάρτιση στις σύγχρονες κοινωνίες μας. Λιγότερο από ποτέ, η εκπαίδευση 
και κατάρτιση θα πρέπει να σχεδιαστούν αποκλειστικά και μόνο ως εργαλεία 
στην υπηρεσία μιας συγκεκριμένης πολιτικής - είτε αυτή είναι οικονομική είτε 
βιομηχανική είτε κοινωνική - αλλά ως ένας τομέας αυτόνομης και συνεχούς 
πολιτικής, που θα ενεργεί σε υποστήριξη και σε συνδυασμό με τους λοιπούς 
μοχλούς του οικονομικού και κοινωνικού εκσυγχρονισμού. 
5. Η Ανακοίνωση ασχολείται με πέντε θεμελιώδη θέματα: 
την πρόβλεψη των αναγκών για την προσαρμογή των συστημάτων 
την εξέλιξη της προσφοράς 
τα μέσα και τις μεθόδους 
- τους πόρους 
τους συντελεστές 
6. Για καθένα από τα θέματα αυτά, η Ανακοίνωση υποδεικνύει τις οδούς 
εργασίας που η Επιτροπή προβλέπει να ακολουθήσει για να αναπτύξει την 
ενέργεια της Κοινότητας ώστε να υποστηρίξει και να συμπληρώσει τις 
ενέργειες που αναλαμβάνονται από τα κράτη μέλη. Καταλήγει, ως 
συμπέρασμα, στα στοιχεία σχετικά με την προαγωγή της ευρωπαϊκής 
διάστασης. 
Ι. Η πρόβλεψη των αναγκών για την προσαρμογή των συστημάτων 
7. Σε ένα κοινωνικοοικονομικό περιβάλλον χαρακτηριζόμενο από βαθιές και 
γενικευμένες αλλαγές, η ικανότητα πρόβλεψης των φαινομένων και της 
εξέλιξης των δεξιοτήτων προσδιορίζει την ευελιξία και την ταχύτητα 
ανταπόκρισης των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης. Όμως, αν οι 
διαδικασίες προσδιορισμού της σχέσης κατάρτισης-απασχόλησης είναι πολύ 
διαφοροποιημένες σε μικροοικονομικό επίπεδο, τα συστήματα κατάρτισης 
και αρωγής για την ένταξη δεν αντιδρούν παρά με κάποια αδράνεια και 
σύμφωνα με τις μακροχρόνιες τάσεις. 
8. Μια βελτιωμένη ικανότητα πρόβλεψης των συστημάτων θα μπορούσε να 
συνδυάζει τρεις προσεγγίσεις: 
α) αναζήτηση μεγαλύτερης σύγκλισης των ενεργειών των διαφόρων 
συντελεστών σε στρατηγικούς στόχους. Ορισμένες χώρες ακολουθούν 
αυτή την οδό μέσω του ορισμού μεσοπρόθεσμων στόχων είτε για τους 
νέους σε αρχική κατάρτοση είτε για το σύνολο του εργατικού δυναμικού. 
Αυτό το είδος διαβήματος φαίνεται να ενθαρρύνει και να οδηγεί σε 
γενίκευση. 
β) ανάπτυξη συνεργασίας για τη βελτίωση των τεχνικών μέσων πρόβλεψης. 
Στο επίπεδο αυτό, οι εργασίες συντονισμού που διεξάγονται από την 
Επιτροπή επιτρέπουν τη συναγωγή δύο γενικών συμπερασμάτων: 
αισθητές πρόοδοι προκύπτουν από τη δημιουργία εταιρικών σχέσεων 
μεταξύ επιχειρήσεων, δημοσίων φορέων και αρμοδίων για την 
κατάρτιση. Για να καταστούν δυνατά συμπεράσματα ευρύτερης 
εμβέλειας, παρόμοιοι μηχανισμοί θα πρέπει να βασίζονται στην 
εμπειρογνωμοσύνη και τα επιστημονικά διαβήματα για την πρόβλεψη 
των νέων επαγγελμάτων. 
οι μηχανισμοί πρόβλεψης αναπτύσσονται σε περισσότερα επίπεδα 
(μακροοικονομικό, τομεακό, περιφερειακό, χώρος απασχόλησης και 
κατάρτισης). Ο συσχετισμός αυτός των διαφόρων επιπέδων - χιορίς 
την επιθυμία εγκατάστασης ενός ενιαίου μηχανισμού -, είναι 
εποικοδομητικός. 
γ) ο συνυπολογισμός του ποιοτικού μετασχηματισμού των δεξιοτήτων. Τα 
ουσιαστικότερα φαινόμενα προκύπτουν από τον μετασχηματισμό των 
καταστάσεων εργασίας και των περιεχομένων των δεξιοτήτων. Η 
παρατήρηση ιδίως αποτελεί την πραγματική πρόσθετη αξία των 
μηχανισμών πρόβλεψης από άποψη καθοδήγησης και εφαρμογής των 
πολιτικών και των ενεργειών κατάρτισης. 
9. Η προσέγγιση αυτή θα πρέπει να επεκταθεί στην συμπερίληψη των αναγκαίων 
δεξιοτήτων για μια κοινωνία αληθινά ενεργό και στους προβληματισμούς ως 
προς τη σκοπιμότητα της εκπαίδευσης για την κατάρτιση ατόμων και 
πολιτών υπευθύνων ως προς τις επιλογές τους και τη συμβολή τους σε μια 
διαρκή ανάπτυξη. Αυτή εμπίπτει στο διερευνητικό πεδίο, καθόσον χωρίς 
καθόλου να περιορίζεται σε μια παρατήρηση των μετασχηματισμών, 
προϋποθέτει μια συζήτηση μεταξύ του συνόλου των παραγόντων και 
εξαρτάται από τις επιλογές που θα βαρύνουν το σχεδιασμό των 
προγραμμάτων και ευρύτερα των εκπαιδευτικών ενεργειών. 
10. Αυτή τη βελτίωση της ικανότητας πρόβλεψης θα πρέπει να ακολουθήσει μια 
μεγαλύτερη ικανότητα αξιολόγησης των ενεργειών και καθοδήγησης των 
συστημάτίον. Πολλά κράτη μέλη εκφράζουν την ανησυχία αυτή, αλλά 
φαίνεται ότι σημαντικές πρόοδοι μένουν ακόμη να γίνουν για την επιτάχυνση 
των ρυθμών ανταπόκρισης των συστημάτων και των μηχανισμών που 
χαρακτηρίζονται από έντονη αδράνεια. Η έννοια της αξιολόγησης παραμένει 
ακόμα υπερβολικά ασαφής και οδηγεί σε διαφορετικές ερμηνείες από χώρα 
σε χώρα. Η ανάπτυξη της συνεργασίας στον τομέα της αξιολόγησης της 
εκπαίδευσης και της κατάρτισης, θα πρέπει να επιτρέψει τον προσδιορισμό 
των απαραίτητων και πιθανών ενεργειών. Ο εκπαιδευτικός κόσμος και οι 
οργανισμοί κατάρτισης θα πρέπει να αποκτήσουν προοδευτικά μια νοοτροπία 
αξιολόγησης που αποτελεί εχέγγυο ποιότητας και να άρουν τις επιφυλάξεις 
που εκφράζουν ως προς παρόμοια διαβήματα. 
11. Για την προαγωγή της πρόβλεψης και διευκόλυνσης ανταλλαγών μεθόδων και 
εργαλείων στον τομέα αυτό, η Επιτροπή εξετάζει κατά πόσον ενδείκνυται 
να προτείνει, στο πλαίσιο του LEONARDO και των πόρων του, την 
εγκατάσταση ευρωπαϊκού δικτύου παρατήρησης των αλλαγών στις 
δεξιότητες και τα επαγγέλματα. Ένα τέτοιο δίκτυο, που θα στηριζόταν στις 
εργασίες του CEDEFOP, θα μπορούσε να διαρθρωθεί με τα κέντρα και τους 
μηχανισμούς που έχουν καθοδηγητικό ρόλο στον τομέα αυτό σε επίπεδο 
κρατών μελών. Σε αλληλεπίδραση με την ομάδα παρατήρησης των τάσεων 
των τεχνολογιών που έχει δημιουργηθεί από τη ΓΔ XII και με τις εργασίες 
που διεξάγονται από το EURYDICE στο πεδίο της εκπαίδευσης, το δίκτυο 
αυτό θα είχε ως κύρια λειτουργία του να στηρίξει ένα προβληματισμό ως 
προς τις μεθοδολογίες προβλεπτικής ανάλυσης και αξιολόγησης των αναγκών 
σε δεξιότητες. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή επιθυμεί να εμβαθύνει στα 
μεθοδολογικά ζητήματα και σε εκείνα της επιστημονικής προσέγγισης στις 
διάφορες πρωτοβουλίες που συνδέονται με την πρόβλεψη των αναγκών σε 
δεξιότητες (σχέδια FORCE και COMETT και LEONARDO καθώς και ADAPT). Από 
την άποψη αυτή εκτιμά ότι μία ενδεδειγμένη συμμετοχή των ειδικών της 
έρευνας στην εκπαίδευση και κατάρτιση θα είχε θετικό ρόλο να διαδραματίσει 
για τον προσανατολισμό και την παρακολούθηση των εργασιών του δικτύου 
αυτού. 
12. Τα προϊόντα της δραστηριότητας του ευρωπαϊκού δικτύου θα μπορούσαν 
κατά τρόπο χρήσιμο να στηρίξουν με τη σειρά τους, αξιοποιώντας τα, 
ενέργειες και σχέδια διαβίβασης αποτελεσμάτων της έρευνας στον τομέα της 
εκπαίδευσης και κατάρτισης προς τις πολιτικές των διαφόρων παραγόντων 
της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, ειδικότερα στον 
προνομιακό τομέα της εφαρμογής του επαγγελματικού προσανατολισμού και 
της δικτύωσης των κέντρων αναφοράς του τομέα αυτού, που ήδη 
προβλέπεται στο πρόγραμμα LEONARDO. Στη βάση των παρατηρήσεων και 
των στοιχείων που έχουν συλλέγει από το ευρωπαϊκό δίκτυο παρατήρησης 
δεξιοτήτων και επαγγελμάτων, θα πρέπει να είναι δυνατή η καλύτερη 
διάδοση των πληροφοριών σχετικά με τις αλλαγές στους χρήστες που αφορά 
περισσότερο το θέμα. 
II. Η εξέλιξη της προσφοράς 
13. Ιστορικά, τα συστήματα και οι μηχανισμοί κατάρτισης - αρχικής, ένταξης 
και συνεχούς - έχουν οικοδομηθεί στη βάση μιας εξειδίκευσης των δομών και 
των υπηρεσιών ως προς συγκεκριμένες ομάδες κινδύνου ή συγκεκριμένα 
προβλήματα. Η οικοδόμηση αυτή που έχει επιτρέψει σημαντικές προόδους 
στην εφαρμογή διαφοροποιημένων παιδαγωγικών απαντήσεων βρίσκεται 
αντιμέτωπη με μια διπλή εξέλιξη: 
τη μεταφορά καινοτομιών - παιδαγωγικών, τεχνολογικών, αναφορικά 
με τα προϊόντα ή τις μεθόδους - μεταξύ των τομέων ή των 
επιστημονικών κλάδων. Το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα αποτελεί η 
αναγνώριση και απόκτηση βασικών δεξιοτήτων ή εγκαρσίων δεξιοτήτων, 
έννοια προερχόμενη από τις επιχειρήσεις και η οποία έχει τάση να 
διαδίδεται ευρύτατα στην αρχική κατάρτιση ώστε να καταστεί ένας από 
τους διαρθρωτικούς της παράγοντες· 
ο απαραίτητος αναπροσδιορισμός, που θα γίνει κατά πάσα πιθανότητα 
σε ένα όχι μακρινό χρονικό ορίζοντα, των μηχανισμών διάθεσης πόρων 
για τον προσανατολισμό των μέσων στους νέους τομείς: ανάπτυξη της 
συνεχούς κατάρτισης, βελτίωση της φάσης ένταξης, πολυεπιστημονική 
κατάρτιση, αυξημένες παρεμβάσεις των πανεπιστημίων στο πεδίο της 
συνεχούς κατάρτισης, ανάπτυξη μιας προσφοράς κατάρτισης με χρήση 
πολυμέσων. 
14. Η ανάπτυξη των τομέων που είναι φορείς μιας νέας γενιάς σημαντικών 
τεχνολογικών καινοτομιών θα απαιτήσει τη δημιουργία και τη διάδοση νέων 
προϊόντων κατάρτισης. Η γενίκευση των τεχνολογιών της πληροφόρησης 
είναι ασφαλώς ένα σημαντικό φαινόμενο στο μέτρο όπου είναι εγκάρσια για 
το σύνολο των οικονομικών δραστηριοτήτων. Ο τομέας των βιοτεχνολογιών 
φαίνεται ότι στα προσεχή έτη θα μπορέσει να δημιουργήσει επίσης νέες 
ανάγκες κατάρτισης. Οι εξελίξεις αυτές θέτουν το ερώτημα του 
προσδιορισμού του υποβάθρου των βασικών δεξιοτήτων που θα πρέπει να 
αποκτήσει κάθε άτομο και όπου μια τεχνολογική διάσταση, ιδίως για τις 
:·ά*. 
γνώσεις πληροφορικής, φαίνεται να πρέπει να θεσπιστεί παράλληλα με τις 
παραδοσιακές βασικές μαθήσεις. Νέες αγορές, φορείς τεχνολογικών 
καινοτομιών ή δυνητικοί δημιουργοί νέων δραστηριοτήτων, που φαίνεται 
επίσης να δημιουργούν ανάγκες σε νέες δεξιότητες πολυεπιστημονικής 
διάστασης: περιβάλλον, διαχείριση και αξιοποίηση π.χ. της πολιτικής 
κληρονομιάς και του αστικού περιβάλλοντος. 
15. Η παρακολούθηση και η καθοδήγηση των συστημάτων καθίστανται λοιπόν 
προτεραιότητες για όλους τους συντελεστές και κατά πρώτον για τους 
υπεύθυνους λήψης πολιτικών αποφάσεων. Η κατάρτιση από την Επιτροπή 
των πινάκων αναφοράς εκπαίδευσης/κατάρτισης στον τομέα της συνέχειας 
του Αευκού Βιβλίου επέτρεψε μια παγίωση των διαθεσίμων στοιχείων μέσω 
των διαφόρων εκθέσεων των κρατών μελών και μια εγκάρσια παρατήρηση 
των εξελίξεων που συμπληρώνει κατά τρόπο χρήσιμο τις λεπτομερείς 
αναλύσεις σε κάθε τομέα. Η Επιτροπή εξετάζει κατά πόσον ενδείκνυται να 
συνεχιστεί η κατάρτιση των πινάκων αναφοράς εντός της προοπτικής των 
ενδιάμεσων εκθέσεων που πρόκειται να συνταχθούν, μετά την έγκριση τους, 
στο πλαίσιο των προγραμμάτων SOCRATES και LEONARDO, από τα κράτη 
μέλη το 1996, και του εμπλουτισμού τους με την επεξεργασία και θέσπιση 
ποσοτικών δεικτών, όπως συμβαίνει με τα βασικά αρνητικά στοιχεία στον 
τομέα της εκπαίδευσης και να συνδεθεί το όλο εγχείρημα με τον 
προσδιορισμό ενός κοινού πλαισίου στόχων που θα αποτελέσει ένα από τα 
βασικά κεκτημένα του LEONARDO. 
16. Σ' αυτή τη διπλή βάση - πίνακες αναφοράς και οδηγίες κοινοί στόχοι-
φαίνεται δυνατή η θεμελίωση μιας μόνιμης διαδικασίας παρακολούθησης των 
τρεχουσών εξελίξεων στα κράτη μέλη και της σύγκλισης τους γύρω από 
ορισμένους κοινούς γενικούς προσανατολισμούς. Στη βάση αυτή, η 
Επιτροπή εξετάζεικατά πόσον ενδείκνυται προσδιορισμός του περιεχομένου 
των κοινών στόχων μέσω των Συστάσεων του Συμβουλίου. 
Ill Τα μέσα και οι μέθοδοι 
17. Η εμφάνιση της κοινωνίας της πληροφόρησης αποτελεί επίσης μια πηγή πολύ 
βαθέων μετασχηματισμών, ορισμένοι πιστεύουν θεμελιωδών, των ίδιων των 
τρόπων κατάρτισης. Αυτή η πιθανή ή προφανής επανάσταση βασίζεται στο 
γεγονός ότι από μια περίοδο που το άτομο θα έπρεπε να πάει προς τις πηγές 
διάθεσης και διάδοσης της γνώσης (πανεπιστήμια, κέντρα κατάρτισης, 
βιβλιοθήκη ...) έχει γίνει η μετάβαση, με ρυθμό που όλο και θα 
επιταχύνεται σημαντικά, προς μια κοινωνική οργάνωση όπου η πληροφορία 
θα διαδίδεται μαζικά προς τα άτομα. Το κυρίαρχο θέμα καθίσταται λιγότερο 
εκείνο της πρόσβασης στην πληροφορία και περισσότερο η χρησιμοποίηση 
της για εκπαιδευτικούς σκοπούς. 
18. Οι ενέργειες κατάρτισης και οι τρόποι οργάνωσης των καταρτίσεων θα 
πρέπει λοιπόν να επανεξεταστούν ευρέως συναρτήσει της εξέλιξης αυτής. Η 
παιδαγωγική αντίληψη του "ενώπιος ενωπίω", πρότυπο ακόμη κυρίαρχο 
συμπεριλαμβανόμενης της κατάρτισης ενηλίκων, θα εκλείψει προς όφελος 
της αυτοκατάρτισης και της διαχείρισης από το ίδιο το άτομο της 
καταρτιστικής του διαδρομής. Το περιβάλλον των ενεργειών κατάρτισης και 
τα ίδια τα εργαλεία κατάρτισης θα πρέπει να επανεξεταστούν εκ βάθρων. Η 
κατάρτιση, αποκομμένη παλαιότερα από άλλες δραστηριότητες κυρίως 
επαγγελματικές και βασισμένη σε δικά της εργαλεία και δομές, θα ενταχθεί 
σε καταστάσεις εργασίας ή ψυχαγωγίας που θα μπορούν να αποκτήσουν από 
μόνες τους μια εκπαιδευτική και καταρτιστική ιδιότητα. Ο πολλαπλασιασμός 
των θέσεων εργασίας με χρήση πληροφορικής και η αυξανόμενη διάγνωση 
των εξοπλισμών και προϊόντων πολυμέσων στα νοικοκυριά αποτελούν τις 
πρώτες εκδηλώσεις του φαινομένου αυτού. Σε ένα προσεχές μέλλον, 
προσομοιώσεις που θα χρησιμοποιούν συνθετικές εικόνες και θα 
τροποποιούν τους τρόπους εκμάθησης των τεχνολογικών δεξιοτήτων, αλλά 
επίσης επενεργούσες στη συμπεριφορά του ατόμου, θα μπορούσαν να 
μετασχηματίσουν τους τρόπους εκμάθησης. Η αρχική εκπαίδευση και 
κατάρτιση καλύπτονται επίσης από τα ανωτέρω: οι νέες τεχνολογίες, όχι 
μόνο εμπλουτίζουν τη σχέση δάσκαλου-μαθητή, αλλά επίσης μπορούν να 
εμπλουτίσουν τις δυνατότητες της σχέσης αυτής. Αντί για μια σχέση 
δάσκαλου-μαθητή ενός ενιαίου προτύπου θα είναι δυνατή η συναγωγή 
περισσότερο ή λιγότερο ευρέως παιδαγωγικών προτύπων, όπου ο μαθητής 
θα διαδραματίζει ένα ενεργότερο ρόλο στις καταστάσεις εκμάθησης. 
19. Στο πλαίσιο ενός τέτοιου σεναρίου, ο έλεγχος των δικτύων και του 
περιεχομένου των προϊόντων που διαδίδονται μέσω των δικτύων διαβίβασης 
της πληροφόρησης με εκπαιδευτικό σκοπό ή αποτέλεσμα καθίσταται βασικό 
πολιτικό ζήτημα. Η σύσταση μιας νέας προσφοράς προϊόντων πολυμέσου 
και η ευρεία διάδοση της μέσω των δικτύων - καλωδιακών ή οπτικών - είναι 
προφανής και θα πρέπει να ενθαρρυνθεί. Κατά το πρότυπο των τρεχουσών 
τάσεων σε άλλους βιομηχανικούς κλάδους υπηρεσιών, ειδικότερα στον τομέα 
της πληροφόρησης, η συμμετοχή ή ο έλεγχος της παραγωγής αυτών των νέων 
φορέων εκπαίδευσης, κατάρτισης και πληροφόρησης για παιδαγωγικούς 
σκοπούς, από πλευράς περιεχομένου και γλώσσας, συνιστά μείζονα 
οικονομική και πολιτιστική πρόκληση. 
20. Τα κοινοτικά προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης καθώς και οι 
κοινοτικές πρωτοβουλίες έχουν επιτρέψει τη συσσώρευση σημαντικής μάζας 
(πολλών χιλιάδων) καινοτόμων και μεταβιβάσιμων προϊόντων. Η Επιτροπή 
εξετάζει τη δυνατότητα να δημιουργήσει, στο πλαίσιο των SOCRATES και 
LEONARDO και των πόρων τους, μία βάση στοιχείων καινοτόμων προϊόντων 
και μεθόδων, στον τομέα της εκπαίδευσης και κατάρτισης. Αυτή η βάση 
στοιχείων θα είναι πιο συγκεκριμένα επικεντρωμένη στις τεχνολογικές 
καινοτομίες στην παραγωγή (ιδιαίτερα στις νέες τεχνολογίες της 
πληροφόρησης και της βιοτεχνολογίας) καθώς και στους τομείς που είναι 
δυνητικοί δημιουργοί θέσεων απασχόλησης (περιβάλλον, υπηρεσίες προς τα 
άτομα, αξιοποίηση πολιτιστικής κληρονομιάς, διαχείριση του φόρου). Η 
διάθεση στους χρήστες θα μπορούσε να γίνει με τη βοήθεια μέσων ανάκλησης 
στοιχείων από απόσταση που επιτρέπουν τη χρησιμοποίηση αυτής της βάσης 
στοιχείων, η οποία θα μπορούσε να συγκεντρώσει πολλές χιλιάδες 
καινοτόμων προϊόντων κατάρτισης και να εμπλουτίζεται με περίπου 1000 
προϊόντα ετησίως καθώς θα τίθενται σε εφαρμογή τα κοινοτικά προγράμματα 
και πρωτοβουλίες. 
10 
IV Οι πόροι 
21. Η προφανώς εκθετικής μορφής επέκταση των αναγκών κατάρτισης που 
συνδέεται με τους προαναφερθέντες παράγοντες δεν θα μπορεί, εννοείται, 
να ικανοποιηθεί παρά μόνο αν διατεθούν παράλληλα και οι νέοι πόροι. Οι 
παραδοσιακοί τρόποι χρηματοδότησης των ενεργειών κατάρτισης (δημόσιοι 
προϋπολογισμοί για ορισμένες κατηγορίες ενεργειών και λογαριασμός 
εκμετάλλευσης των επιχειρήσεων, ιδιαίτερα για τη συνεχή κατάρτιση) δεν 
είναι απεριόριστοι. Τα διαθέσιμα στοιχεία - τα οποία θα παγιωθούν με την 
υλοποίηση της πρώτης ευρωπαϊκής έρευνας για τη συνεχιζόμενη κατάρτιση 
που πραγματοποιείται από την EUROSTAT το 1994 - θα δείξουν ότι οι 
χρηματοδοτήσεις της συνεχούς κατάρτισης αντιπροσωπεύουν στην καλύτερη 
περίπτωση 3-4% του μισθολογικού κόστους στις χώρες όπου οι μηχανισμοί 
αυτοί είναι περισσότερο ανεπτυγμένοι. Αυτά τα επίπεδα χρηματοδότησης 
αντιπροσωπεύουν μια σημαντική βάση, η οποία όμως δεν μπορεί να 
ανταποκριθεί στη διαφοροποίηση και την ισχυρή ανάπτυξη των αναγκών που 
πρέπει να προβλεφθούν. Ως προς το θέμα αυτό φαίνεται ότι θα έπρεπε να 
αναληφθούν σε κοινοτικό επίπεδο διάφορες οδοί: 
η μεταχείριση των δαπανών κατάρτισης που διατίθενται από τις 
επιχειρήσεις ή τα άτομα ως δαπανών επένδυσης για τη διευκόλυνση της 
κεφαλαιοποίησης των γνώσεων και όχι μόνο ως επιβαρύνσεις 
εκμετάλλευσης, ιδίως από άποψη λογιστικής και φορολογικής 
αντιμετώπισης των δαπανών αυτών (συμπεριλαμβανομένων των 
κινήτρων)· 
η συγκρότηση χρηματοδοτικών εταιρικών σχέσεων μεταξύ διαφόρων 
παραγόντων, ιδίως του επιπέδου των κοινών χώρων απασχόλησης ή 
κατάρτισης (δημόσιες υπηρεσίες, οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης, 
επιχειρήσεις ...) που επιτρέπουν μια πραγματική συνεργεία μέσων, 
συγχρόνως με τον προσδιορισμό κοινών και διαφανών τρόπων 
παρέμβασης, τόσο στην κατάρτιση όσο και στην εκπαίδευση· 
11 
η μελέτη νέων χρηματοπιστωτικών προϊόντων (λογαριασμός 
αποταμίευσης-κατάρτισης, μηχανισμοί ασφάλισης-κατάρτισης) που να 
επιτρέπουν τον προσανατολισμό μέρους της αποταμίευσης των 
νοικοκυριών προς τη συγκέντρωση κεφαλαίου προορισμένου να καλύψει 
ή να προλάβει την αύξηση των δαπανών που θα αναλάβουν τα άτομα. 
Ένα μέρος της αποταμίευσης ασφαλείας των νοικοκυριών θα 
προσανατολίζετο έτσι προς τη συντήρηση και αναπαραγωγή του 
μορφωτικού κεφαλαίου όπως συμβαίνει με την προστασία του φυσικού 
κεφαλαίου των ατόμων. Από αυτή τη σκοπιά, οι νέοι τρόποι που 
αναζητούνται για τη θέσπιση μιας συνεπένδυσης από μέρους των 
μισθωτών (σε χρήμα αλλά κυρίως σε χρόνο) αξίζουν προσεκτική 
παρακολούθηση, 
V Οι συντελεστές 
22. Ο κοιναχνικός διάλογος για την κατάρτιση, τις καταρτίσεις ένταξης και τη 
συνεχή κατάρτιση, αποτελεί μια ευρέως διαδεδομένη πρακτική η οποία 
εγγίζει κατά διαφόρους τρόπους όλα τα επίπεδα παρέμβασης των κοινωνικών 
εταίρων: την επιχείρηση, τον χώρο απασχόλησης και το περιφερειακό 
επίπεδο, τον κλάδο, το εθνικό διεπαγγελματικό σύνολο, την Ένωση. Ακόμη 
και αν οι πραγματικές πρακτικές είναι ενίοτε λιγότερο συγκαταθετικές απ' 
ό,τι στη θεωρία, οι ενδιαφερόμενοι συντελεστές και κατά πρώτον λόγο οι 
κοινωνικοί εταίροι, συμφωνούν ως προς το ότι η συννενόηση και ο διάλογος 
αποτελούν τις διαδικασίες που πρέπει να υποστηριχθούν για τον 
προσδιορισμό των στόχων των πολιτικών κατάρτισης. Η συννενόηση μεταξύ 
εταίρων και με τις δημόσιες αρχές φαίνεται να αποτελεί ένα σχεδόν 
γενικευμένο στοιχείο για τη δημιουργία μηχανισμών συνεχιζόμενης 
κατάρτισης και κατάρτισης κατ' εναλλαγή στα κράτη μέλη. 
23. Φαίνεται επίσης ότι ο κοινωνικός διάλογος αποτελεί ένα προνομιακό μέσο 
ανάπτυξης της ζήτησης κατάρτισης για δυο λόγους: αφενός, είναι στο εξής 
αναγνωρισμένο ότι ο διάλογος μεταξύ των συντελεστών επιτρέπει την 
κατάληξη σε μια καλύτερη ποιότητα της κατάρτισης ιδίως από άποψη 
12 
επάρκειας μεταξύ των αναγκών των επιχειρήσεων και εκείνων των ατόμων. 
Και αφετέρου, έστω κι αν η άποψη αυτή αποτελεί σε μεγαλύτερο βαθμό την 
πηγή διαφωνιών μεταξύ των εργοδοτών και των ενώσεων εργαζομένων, ο 
διάλογος μπορεί επίσης να καρποφορήσει σε ό,τι-αφορά το συσχετισμό 
μεταξύ της πολιτικής κατάρτισης και της συνολικής - οικονομικής και 
κοινωνικής - στρατηγικής της επιχείρησης. 
24. Η παρέμβαση των κοινωνικών εταίρων στην προσφορά κατάρτισης αποτελεί 
ένα άλλο ζήτημα. Σχεδόν στο σύνολο των κρατών μελών, οι οργανισμοί 
κατάρτισης, με ισομερή διαχείριση, αντιπροσωπεύουν ένα ισχυρό μοχλό, 
λαμβανόμενου υπόψη του όγκου των δημοσίων κονδυλίων που απορροφούν, 
στην διάρθρωση της προσφοράς. Η ικανότητα νέων οργανισμών θα 
μπορούσε να ληφθεί περισσότερο υπόψη - ενδεχόμενα σε διάφορες μορφές 
εταιρικών σχέσεων ή συνεργασίας με ιδιωτικούς οργανισμούς - για να 
υπάρξει συμβολή στη διάδοση των καινοτομιών κάθε μορφής, στον τομέα της 
παιδαγωγικής, της μεθοδολογίας, τα>ν χρησιμοποιουμένων μέσων. 
25. Η υποστήριξη που παρέχεται από την Επιτροπή στους κοινωνικούς εταίρους 
είτε στο πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου, είτε στο πλαίσιο κοινών 
εγχειρημάτων και σχεδίων που έχουν αναλάβει, βεβαιώνεται κατά τη 
διάρκεια της εξέλιξης των κοινοτικών ενεργειών. Θα πρέπει στο εξής να 
θεωρείται ως μια πλήρη συνιστώσα της ανάπτυξης της πολιτικής της Ένωσης 
σε θέματα αρχικής και συνεχούς επαγγελματικής κατάρτισης. Με την 
προοπτική αυτή, δύο είναι οι οδοί που φαίνεται να προέχουν: 
Η ενθάρρυνση του εμπλουτισμού του διαλόγου σε όλα τα επίπεδα για 
τον προσδιορισμό των στόχων των πολιτικών και των ενεργειών 
κατάρτισης· 
η μεθοδική παρατήρηση των ορθών πρακτικών διαλόγου που έχουν 
επιτρέψει την ανάπτυξη και βελτίωση της συνεχιζόμενης κατάρτισης ή 
της ένταξης των νέων. 
13 
26. Στην προέκταση των ενεργειών του προγράμματος FORCE (κοινά σχέδια, 
μελέτη της μεταβιβασιμότητας) και με βάση την πορεία και τα κεκτημένα του 
μηχανισμού υποστήριξης του κοινωνικού διαλόγου για την κοινοονική 
κατάρτιση όπου οι κοινωνικοί εταίροι εμπλέκονται έντονα και αναγνωρίζουν 
ως θετικό βήμα του διαλόγου, η Επιτροπή εξετάζει τη δυνατότητα 
διεύρυνσης των κοινών ενεργειών των κοινωνικών εταίρων ειδικότερα, όταν 
θα εγκριθεί, στο πλαίσιο του προγράμματος LEONARDO. Ο κοινός τους 
στόχος θα είναι η εξασφάλιση μιας συστηματικής διάδοσης παραγόντων και 
στοιχείων ανανέωσης σε συντελεστές που μετέχουν στον διάλογο και τη 
διαπραγμάτευση για τη δημιουργία μιας κοινής νοοτροπίας λόγου και 
διαπραγμάτευσης βασισμένη στην ποικιλία των πρακτικών που ισχύουν στην 
Ένωση. 
Συμπεράσματα: η προαγωγή της ευρωπαϊκής διάστασης 
27. Η κινητικότητα και η κατοχή πολλών γλωσσών στην Κοινότητα θα 
βρίσκονται στη βάση της οικοδόμησης της Ευρώπης των ατόμων. Είναι 
λοιπόν σημαντικό να προβλεφθεί αυτή η ανάγκη και να προαχθεί η 
αναγκαιότητα για μια δυναμικότερη πολιτική γλωσσών σε όλα τα κράτη 
μέλη. Η πρόοδος στον τομέα αυτόν είναι ακόμη πολύ μικρές: οι γλωσσικές 
γνώσεις των νέων και των ενηλίκων είναι ανεπαρκείς· η χρήση των 
συγχρόνων τεχνολογιών στα σχολικά ιδρύματα είναι ακόμη ανεπαρκής. 
28. Η ακαδημαϊκή και επαγγελματική αναγνώριση των πτυχίων αποτελεί έναν 
προνομιακό τομέα προαγωγής της ευρωπαϊκής διάστασης. Πολυάριθμες 
ενέργειες έχουν ήδη αναληφθεί από τα κοινοτικά όργανα για τη διευκόλυνση 
μεταξύ των κρατών μελών της αναγνώρισης των τίτλων κατάρτισης και την 
υπερκέραση έτσι των φραγμών στην κινητικότητα των ατόμων, που 
προκαλούνται από την ποικιλομορφία των εκπαιδευτικών συστημάτων. Η 
Επιτροπή διατυπώνει την ευχή στο εξής να δοθεί μια συνολική προοπτική 
στις ενέργειες αφορούν την αναγνώριση αφενός για ακαδημαϊκούς σκοπούς 
και αφετέρου για επαγγελματικούς. Έχει αναλάβει τη διεξαγωγή ενός 
συνολικού προβληματισμού επί των αξόνων δράσης που αποσκοπούν την 
14 
ανάπτυξη των συνεργιών μεταξύ των διαφόρων τύπων αναγνώρισης όπως 
η πληροφόρηση, τα ακαδημαϊκά και επαγγελματικά δίκτυα, η συναινετική 
προσαρμογή των καταρτίσεων, η αξιολόγηση της ποιότητας. 
29. Η διοργάνωση ενός ευρωπαϊκού έτους της Εκπαίδευσης και της Κατάρτισης 
καθ1 όλη τη διάρκεια της ζωής θα παράσχει ένα πλαίσιο για τη διάδοση των 
ενεργειών που διεξάγονται στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Θα 
αγγιχθεί έτσι ένα ευρύτερο κοινό από εκείνο που εγγίζουν άμεσα αυτές οι 
παρεμβάσεις και θα επιτευχθεί ένα αποτέλεσμα ευαισθητοποίησης που δεν θα 
πετύχαιναν οι μεμονωμένες ενέργειες που διεξάγονται από τα κράτη μέλη. 
Όπως το έδειξε η Επιτροπή στην πρόταση της για Απόφαση που υπέβαλε 
προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, οι στόχοι του 
"Ευρωπαϊκού Έτους της Εκπαίδευσης και της Κατάρτισης καθ' όλη τη 
διάρκεια της ζωής" είναι οι ακόλουθοι: η ευαισθητοποίηση του κοινού ως 
προς τη σπουδαιότητα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης, η προαγωγή μιας 
καλύτερης συνεργασίας μεταξύ των δομών, η υλοποίηση ενός ευρωπαϊκού 
χώρου της εκπαίδευσης και της κατάρτισης, η σημασία της ισότητας των 
ευκαιριών στην πρόσβαση στην εκπαίδευση και την κατάρτιση. Η Επιτροπή 
επιθυμεί με τον τρόπο αυτό να αναπτύξει με όλους τους ενδιαφερόμενους 
παράγοντες την αναγκαία συζήτηση για τις σκοπιμότητες και τα μέσα της 
εκπαίδευσης και της κατάρτισης καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής. 
15 
Παράρτημα 
Παραπομπές 
( Ι ) Αευκό Βιβλίο: Ευρωπαϊκή Κοινωνική ΙΙολιτική - Μια οδός προς την Ένωση 
(COM(94)333) 
(2) Ανακοίνωση προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για μια 
πολιτική της ευρωπαϊκής βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας, (COM(94) 319 
τελικό) 
(3) Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό 
Κοινοβούλιο καθώς και προς την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και 
την Επιτροπή το)ν Περιφερειών: Προς την κοινωνία της πληροφόρησης στην 
Ευρώπη: σχέδιο δράσης (COM(94) 347 τελικό). 
16 
ISSN 0254-1483 
COM(94)528 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 16 04 
Apitf. καταλόγου : CB-CO-94-557-GR-C 
ISBN 92-77-82735-1 
Υπηρεσία Επίσημων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L·2985 Luxembourg