Πρόταση για ΟΔΗΓΙΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ σχετικά με την ποινική προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Κοινότητας

(υποβληθείσα από την Επιτροπή)

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

1. Γενικές παρατηρήσεις

Δυνάμει του άρθρου 280 της συνθήκης ΕΚ, που θεσπίστηκε με τη συνθήκη του Άμστερνταμ, η Κοινότητα είναι αρμόδια για τη λήψη μέτρων για την αποτελεσματική και ισοδύναμη προστασία των κοινοτικών οικονομικών συμφερόντων σε όλα τα κράτη μέλη. Η τεράστια έκταση της ζημίας που προκαλεί στα κοινοτικά οικονομικά συμφέροντα η απάτη και η διεθνής οικονομική εγκληματικότητα [1] επιβάλλει την επείγουσα ενίσχυση του υπάρχοντος νομικού πλαισίου, λαμβάνοντας ιδίως υπόψη τη καθυστέρηση που σημειώθηκε από τα κράτη μέλη όσον αφορά την επικύρωση της σύμβασης και των πρωτοκόλλων για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή, λόγω και της ανάγκης να θεσπισθούν συγκεκριμένα μέτρα για την εφαρμογή της συνολικής στρατηγικής προσέγγισής της στον τομέα καταπολέμησης της απάτης, [2] κατέληξε στην πρόταση σχετικής οδηγίας με βάση το άρθρο 280 της συνθήκης ΕΚ.

[1] Πρβλ. ιδίως τις ετήσιες εκθέσεις της Επιτροπής του 1998, του 1999 και του 2000 για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και την καταπολέμηση της απάτης (COM(1999) 590 τελικό, COM(2000) 718 τελικό, COM(2001) 255 τελικό).

[2] Ανακοίνωση της Επιτροπής της 28ης Ιουνίου 2000 σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων: καταπολέμηση της απάτης, για μία σφαιρική στρατηγική προσέγγιση (COM(2000) 358 τελικό). Βλέπε ιδίως το σημείο 1.2.1 της ανακοίνωσης αυτής.

1.1. Πρόοδος της επικύρωσης των πράξεων για την ποινική προστασία των κοινοτικών οικονομικών συμφερόντων και αναγκαιότητα λήψης μέτρων

Η σύμβαση για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων της 26ης Ιουλίου 1995 και τα πρόσθετα πρωτόκολλά της τής 27ης Σεπτεμβρίου 1996, της 29ης Νοεμβρίου 1996 και της 19ης Ιουνίου 1997 (στο εξής "πράξεις ΠΟΣ"), που εγκρίθηκαν και υπογράφηκαν από όλα τα κράτη μέλη στο πλαίσιο του τρίτου πυλώνα της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (συνθήκη του Μάαστριχτ), αποτελούν τα πρώτα σημαντικά στοιχεία μιας κοινής βάσης για την ποινική προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης, δεδομένου ότι καλύπτουν ορισμένες πτυχές του ουσιαστικού ποινικού δικαίου και της δικαστικής συνεργασίας στον τομέα αυτό. Η ύπαρξη εναρμονισμένων ορισμών και κυρώσεων στις διάφορες εθνικές ποινικές νομοθεσίες για ορισμένα αδικήματα που βλάπτουν τα κοινοτικά οικονομικά συμφέροντα, όπως ιδίως η απάτη και η δωροδοκία, καθώς και η επιβολή υποχρεώσεων στα κράτη μέλη όσον αφορά τη δικαιοδοσία, τη δικαστική συνδρομή, την έκδοση, καθώς και τη μεταβίβαση και άσκηση των διώξεων σε κεντρικό επίπεδο - για να αναφέρουμε ορισμένα μόνο από τα σημαντικά στοιχεία που περιέχουν οι πράξεις αυτές - θα ενίσχυαν σημαντικά την προστασία των κοινοτικών οικονομικών συμφερόντων που δυσχεραίνεται ιδιαίτερα από τον κατακερματισμό του ευρωπαϊκού ποινικού χώρου.

Στον πίνακα που ακολουθεί αναφέρονται τα κυριότερα στοιχεία που περιέχει κάθε μία από τις εν λόγω πράξεις:

1. Σύμβαση σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, της 26ης Ιουλίου 1995 [3] :

[3] Σύμβαση η οποία καταρτίζεται βάσει του άρθρου K.3 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, της 26ης Ιουλίου 1995 (ΕΕ αριθ. C 316 της 27 Νοεμβρίου 1995).

- ορισμός της απάτης που θίγει τα οικονομικά συμφέροντα των ΕΚ.

- υποχρέωση των κρατών μελών να την καταστήσουν αξιόποινη και να επιβάλουν κυρώσεις, να προβλέψουν τη δικαιοδοσία τους ιδίως σύμφωνα με την αρχή της εδαφικότητας, να συνεργάζονται, να θέτουν τις διώξεις σε κεντρικό επίπεδο και να διευκολύνουν την έκδοση.

- υποχρέωση των κρατών μελών να προβλέψουν την ποινική ευθύνη των διευθυντών επιχείρησης.

2. Πρώτο πρωτόκολλο της 27ης Σεπτεμβρίου 1996 [4]:

[4] Πρωτόκολλο της Σύμβασης σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων το οποίο καταρτίζεται βάσει του άρθρου K.3 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, της 27ης Σεπτεμβρίου 1996 (ΕΕ αριθ. C 313 της 23 Οκτωβρίου 1996).

- ορισμός της δωροδοκίας που θίγει τα οικονομικά συμφέροντα των ΕΚ.

- υποχρέωση των κρατών μελών την καταστήσουν αξιόποινη και να επιβάλουν κυρώσεις [5], να προβλέψουν τη δικαιοδοσία τους

[5] Η σύμβαση για την καταπολέμηση της δωροδοκίας της 26ης Μαΐου 1997 επαναλαμβάνει ουσιαστικά τις διατάξεις του πρώτου πρωτοκόλλου, χωρίς όμως να περιορίζει τον τομέα εφαρμογή της αποκλειστικά και μόνο στην προστασία των οικονομικών συμφερόντων των ΕΚ (ΕΕ αριθ. C 195 της 25 Ιουνίου 1997).

3. Πρωτόκολλο της 29ης Νοεμβρίου 1996 σχετικά με την ερμηνεία της σύμβασης ΠΟΣ και των πρωτοκόλλων της από το Δικαστήριο [6]

[6] Πρωτόκολλο καταρτιζόμενο βάσει του άρθρου K.3 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, σχετικά με την ερμηνεία της Σύμβασης για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων από το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων με προδικαστικές αποφάσεις, της 29ης Νοεμβρίου 1996 (ΕΕ αριθ. C 151 της 20 Μαΐου 1997).

4. Δεύτερο πρωτόκολλο της 19ης Ιουνίου 1997 [7]:

[7] Δεύτερο πρωτόκολλο της Σύμβασης σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων το οποίο καταρτίζεται βάσει του άρθρου K.3 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ αριθ. C 221 της 19 Ιουλίου 1997).

- υποχρέωση των κρατών μελών, στο πλαίσιο των αδικημάτων που προβλέπονται από τις πράξεις ΠΟΣ, να καταστήσουν αξιόποινο το ξέπλυμα χρημάτων [8] και να προβλέψουν την ευθύνη των νομικών προσώπων.

[8] Για τον ορισμό του ξεπλύματος χρημάτων, το δεύτερο πρωτόκολλο παραπέμπει στην οδηγία 91/308/ΕΚ.

- υποχρέωση των κρατών μελών να προβλέψουν την κατάσχεση και τη δήμευση των οργάνων και των εσόδων των εν λόγω αδικημάτων.

- κανόνες σχετικοί με τη συνεργασία μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών και για την προστασία των δεδομένων.

Ωστόσο, και παρά τις επανειλημμένες εκκλήσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, του Συμβουλίου, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου καθώς και της Επιτροπής για την επικύρωσή τους [9], οι εν λόγω πράξεις δεν είχαν ακόμη επικυρωθεί και από τα δεκαπέντε κράτη μέλη στις αρχές του 2001 και, επομένως, δεν έχουν ακόμη τεθεί σε ισχύ.

[9] Για παράδειγμα, τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Άμστερνταμ της 16/17ης Ιουνίου 1997, η σύσταση αριθ. 27 για τη στρατηγική της ΕΕ για την πρόληψη και τον έλεγχο της οργανωμένης εγκληματικότητας, που εγκρίθηκε από το Συμβούλιο και δημοσιεύθηκε στην ΕΕ C 124 της 3ης Μαίου 2000, τα συμπεράσματα του Συμβουλίου ECOFIN της 17ης Ιουλίου 2000, ή ακόμη πιο πρόσφατα το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 13ης Δεκεμβρίου 2000.

Στον πίνακα που ακολουθεί αναφέρεται το στάδιο στο οποίο βρίσκεται σήμερα η επικύρωση κάθε πράξης ΠΟΣ (ενημερώθηκε στις 17 Μαίου 2001) :

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Παρόλο που τα δύο τελευταία χρόνια αυξήθηκε αισθητά ο αριθμός των επικυρώσεων, το στάδιο στο οποίο βρίσκεται η διαδικασία των υπόλοιπων δημιουργεί φόβους ότι η έναρξη ισχύος των πράξεων ΠΟΣ δεν θα γίνει πριν από το 2002, αν όχι αργότερα. Μάλιστα, όσον αφορά πιο συγκεκριμένα το δεύτερο πρωτόκολλο, σύμφωνα με τις πληροφορίες εκ μέρους ορισμένων κρατών μελών, η επικύρωσή του δεν θα πρέπει να αναμένεται πριν από την πάροδο αρκετών ετών. Αυτό σημαίνει ότι δεν θα σημειωθεί ιδιαίτερη πρόοδος στον τομέα αυτό, εφόσον δεν γίνουν από τα κράτη μέλη όλες οι εναπομένουσες επικυρώσεις. Η μη ύπαρξη κοινού ορισμού στο ουσιαστικό ποινικό δίκαιο των κρατών μελών, σχετικά με την έννοια της παράνομης συμπεριφοράς που θίγει τα κοινοτικά οικονομικά συμφέροντα καθιστά πολύ δύσκολη, αν όχι αδύνατη, τη δίωξη των διακρατικών περιπτώσεων απάτης και τη συνεργασία σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Οι ανομοιογενείς ποινικές κυρώσεις που ισχύουν στα κράτη μέλη και οι οποίες δεν αποδεικνύονται πάντα αποτελεσματικές, ανάλογες και αποτρεπτικές, όπως απαιτεί το Δικαστήριο, δίνουν την ευκαιρία για εγκληματικές ενέργειες σε βάρος των περιουσιακών στοιχείων της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Η εμπειρία δείχνει ότι οι ανεπάρκειες αυτές συνιστούν επίσης εμπόδιο για τη συνέχιση σε δικαστικό επίπεδο των διοικητικών ερευνών που πραγματοποιεί η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF).

Η κατάσταση αυτή δεν είναι μόνο εξαιρετικά επιζήμια για την προστασία των κοινοτικών οικονομικών συμφερόντων, αλλά και γενικότερα για την αξιοπιστία των θεσμικών οργάνων και των κρατών μελών όσον αφορά την πραγματική τους βούληση να καταπολεμήσουν αυτές τις μορφές εγκληματικότητας. Για να επιβεβαιωθεί αυτή η βούληση έναντι των ευρωπαίων πολιτών αλλά και έναντι των υποψήφιων προς ένταξη κρατών, πρέπει επειγόντως να εξευρεθούν λύσεις για την απεμπλοκή της σημερινής κατάστασης.

1.2. Τα σχεδιαζόμενα μέτρα - πρόταση νομοθετικής πράξης με βάση το άρθρο 280, παράγραφος 4 της συνθήκης ΕΚ

Σχεδόν έξι χρόνια μετά τη σύναψη της σύμβασης ΠΟΣ, διαπιστώνεται ότι ο στόχος της εναρμόνισης δεν επιτεύχθηκε και ότι ο τομέας της προστασίας των κοινοτικών οικονομικών συμφερόντων εξακολουθεί να πάσχει από έλλειψη ελάχιστων προδιαγραφών ποινικής προστασίας που να ισχύουν πραγματικά σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Στο μεταξύ, η συνθήκη του Άμστερνταμ, που υπογράφηκε και επικυρώθηκε από όλα τα κράτη μέλη μετά από τις πράξεις ΠΟΣ, τέθηκε σε ισχύ την 1η Μαΐου 1999. Η συνθήκη αυτή επέφερε μια σημαντική αλλαγή όσον αφορά την προστασία των κοινοτικών οικονομικών συμφερόντων, δεδομένου ότι αντικατέστησε το προηγούμενο άρθρο 209Α της συνθήκης ΕΚ με το άρθρο 280. Η νέα αυτή διάταξη υποχρεώνει την Κοινότητα, όπως και τα κράτη μέλη να λάβουν μέτρα προκειμένου να προστατεύσουν τα κοινοτικά οικονομικά συμφέροντα κατά τρόπο αποτελεσματικό και ισοδύναμο σε όλα τα κράτη μέλη.

Για την υλοποίηση αυτού του στόχου, το άρθρο 280, παράγραφος 4 της συνθήκης ΕΚ προβλέπει ότι "το Συμβούλιο, αποφασίζοντας σύμφωνα με τη διαδικασία του άρθρου 251, και μετά από διαβούλευση με το Ελεγκτικό Συνέδριο, λαμβάνει τα απαραίτητα μέτρα στους τομείς της πρόληψης και της καταπολέμησης της απάτης εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Κοινότητας με σκοπό την παροχή αποτελεσματικής και ισοδύναμης προστασίας στα κράτη μέλη. Τα μέτρα αυτά δεν αφορούν την εφαρμογή του εθνικού ποινικού δικαίου ούτε την απονομή της δικαιοσύνης στα κράτη μέλη". Στον τομέα αυτό, το νέο άρθρο 280 της συνθήκης ΕΚ αποτελεί την ειδική εκείνη νομική βάση η οποία, δυνάμει των άρθρων 29 και 47 της συνθήκης της ΕΕ, που ορίζουν ότι το κοινοτικό δίκαιο έχει προτεραιότητα έναντι του δικαίου της Ένωσης, πρέπει πλέον να χρησιμοποιείται σαν νομική βάση για τη θέσπιση μέτρων στον τομέα της προστασίας των κοινοτικών οικονομικών συμφερόντων. Στη διακυβερνητική διάσκεψη της Νίκαιας, το Δεκέμβριο του 2000, επιβεβαιώθηκε και πάλι ότι η προστασία των κοινοτικών οικονομικών συμφερόντων υπάγεται κατά βάση στον τρίτο πυλώνα.

Η συνθήκη του Άμστερνταμ απαιτεί, επομένως, προσαρμογή των πράξεων ΠΟΣ στη νέα κατάσταση, δεδομένου μάλιστα ότι οι πράξει αυτές δεν έχουν τεθεί σε ισχύ. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι πρέπει να αντικατασταθούν, τουλάχιστον εν μέρει, οι ισχύουσες πράξεις του τρίτου πυλώνα με μια πράξη που θα θεσπιστεί βάσει του άρθρου 280 της συνθήκης ΕΚ, όπως επανειλημμένα ζήτησε και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Το μεγάλο ενδιαφέρον που παρουσιάζει μια πράξη με βάση το άρθρο 280 της συνθήκης ΕΚ είναι ότι έχει τα πλεονεκτήματα της κοινοτικής νομοθεσίας του πρώτου πυλώνα. Το κοινοτικό δίκαιο προβλέπει μηχανισμούς ελέγχου που δεν υπάρχουν στο επίπεδο του τρίτου πυλώνα, και συγκεκριμένα τις ελεγκτικές εξουσίες που παρέχονται στην Επιτροπή ως θεματοφύλακα των συνθηκών και τις σχετικές εξουσίες του Δικαστηρίου. Στον τομέα της προστασίας των κοινοτικών οικονομικών συμφερόντων, οι εξουσίες αυτές θα επιτρέψουν να εξασφαλισθεί η ορθή ενσωμάτωση και εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου στις εθνικές νομοθεσίες και να εξασφαλισθεί έτσι μια αποτελεσματική και ισοδύναμη προστασία σε όλα τα κράτη μέλη. Τα πλεονεκτήματα αυτά πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη κατά την υιοθέτηση του κοινοτικού κεκτημένου από τις υποψήφιες προς ένταξη χώρες.

Ως προς το ζήτημα κατά πόσον η εξαίρεση που προβλέπεται στη δεύτερη φράση του άρθρου 280, παράγραφος 4 της συνθήκης ΕΚ αποκλείει την έκδοση νομοθετικής πράξης στον τομέα του ποινικού δικαίου, θα πρέπει να επισημανθεί ότι η εξαίρεση αυτή δεν αναφέρεται γενικά στο σύνολο του ποινικού δικαίου, αλλά αφορά δύο ειδικότερες πτυχές του, και συγκεκριμένα την "εφαρμογή του εθνικού ποινικού δικαίου" και την "απονομή της δικαιοσύνης στα κράτη μέλη". Δεδομένου ότι το άρθρο 280, παράγραφος 4 αφορά καταρχήν κάθε μέτρο στον τομέα της πρόληψης και της καταπολέμησης της απάτης, στη δεύτερη φράση προβλέπεται, στο πλαίσιο αυτό, μια εξαίρεση η οποία, λαμβάνοντας υπόψη τους στόχους του άρθρου, πρέπει να ερμηνεύεται στενά. Η διατύπωση και το νομικό πλαίσιο αυτής της διάταξης δεν αποκλείουν τη θέσπιση μέτρων για τον καθορισμό ορισμένων στόχων εναρμόνισης ποινικής φύσεως, εφόσον "δεν αφορούν την εφαρμογή του εθνικού ποινικού δικαίου, ούτε την απονομή της δικαιοσύνης στα κράτη μέλη".

Η Επιτροπή θεωρεί ότι η πρότασή της για νομοθετική πράξη βάσει του άρθρου 280 παράγραφος 4 της συνθήκης ΕΚ αποτελεί αναγκαίο και σημαντικό βήμα στο πλαίσιο της ισχύουσας συνθήκης, χωρίς ωστόσο να αγνοείται η δυνατότητα μεταγενέστερων βημάτων. Σχετικά μ' αυτό, και σύμφωνα με το πρόγραμμα εργασίας της, η Επιτροπή προβλέπει την έγκριση μέχρι το έλος του έτους, μιας πράσινης βίβλου σχετικά με τους όρους δημιουργίας μιας ευρωπαϊκής εισαγγελικής αρχής στον τομέα της προστασίας των κοινοτικών οικονομικών συμφερόντων, που απαιτεί εν πάση περιπτώσει τροποποίηση των συνθηκών [10].

[10] Η Επιτροπή, είχε ήδη υποβάλει πρόταση για τη δημιουργία μιας ευρωπαϊκής εισαγγελικής αρχής στον τομέα της προστασίας των κοινοτικών οικονομικών συμφερόντων, η οποία όμως δεν έγινε δεκτή στη διακυβερνητική διάσκεψη της Νίκαιας σχετικά με τις θεσμικές μεταρρυθμίσεις (πρβλ. ανακοίνωση της Επιτροπής της 29ης Σεπτεμβρίου 2000 σχετικά με την ποινική προστασία των κοινοτικών οικονομικών συμφερόντων: ευρωπαϊκή εισαγγελική αρχή (COM (2000) 608 τελικό)).

1.3. Τύπος και περιεχόμενο της νομοθετικής πράξης που προτείνεται με βάση το άρθρο 280 ΣΕΚ

1.3.1. Τύπος της πράξης

Η Επιτροπή θεωρεί ότι η οδηγία είναι η πλέον κατάλληλη πράξη στη συγκεκριμένη περίπτωση. Από άποψη νομικής σύλληψης, τεχνικής και διατύπωσης έχει πολλά κοινά σημεία με τις πράξεις ΠΟΣ, δεδομένου ότι επιβάλλει στα κράτη μέλη, όπως ακριβώς και μία σύμβαση, τη λήψη μέτρων ενσωμάτωσης στο εσωτερικό δίκαιο. Αυτή η λύση επιτρέπει αφενός να επαναληφθούν ως έχουν ορισμένες διατάξεις των πράξεων ΠΟΣ με τις απαραίτητες προσαρμογές και, αφετέρου, να τηρηθούν καλύτερα οι διαφορετικές εθνικές παραδόσεις στον τομέα του ποινικού δικαίου. Ως εκ τούτου, η προσέγγιση αυτή θα πρέπει να τύχει ευρείας υποστήριξης από τα κράτη μέλη, που έχουν όλα υπογράψει τις πράξεις ΠΟΣ, και κατά συνέπεια θα επιτρέψει την ταχεία έγκριση της οδηγίας.

1.3.2. Περιεχόμενο της πράξης

Προτείνεται να περιληφθούν στην οδηγία όλες οι διατάξεις των ισχυουσών πράξεων ΠΟΣ που δεν εμπίπτουν στον περιορισμό του άρθρου 280, παράγραφος 4, δεύτερη φράση της συνθήκης ΕΚ. Πρόκειται συγκεκριμένα για όλες τις διατάξεις που δεν αφορούν θέματα ποινικής δικονομίας και δικαστικής συνεργασίας, δεδομένου ότι αυτές οι τελευταίες μπορούν να θεωρηθούν ότι έχουν ως αντικείμενο "την εφαρμογή του εθνικού ποινικού δικαίου" ή "την απονομή της δικαιοσύνης στα κράτη μέλη".

Το άρθρο 280 της συνθήκης ΕΚ αποτελεί έτσι την κατάλληλη νομική βάση για την προσέγγιση των ουσιαστικών ποινικών δικαίων των κρατών μελών όσον αφορά τον ορισμό της απάτης, της δωροδοκίας και του ξεπλύματος χρημάτων εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων, καθώς και όσον αφορά την ποινική ευθύνη και τις ποινικές κυρώσεις που εφαρμόζονται. Πράγματι, οι διατάξεις των πράξεων ΠΟΣ για την εναρμόνιση των ορισμών των αδικημάτων, της ευθύνης και των κυρώσεων δεν αφορούν ούτε την εφαρμογή του εθνικού ποινικού δικαίου ούτε την απονομή της δικαιοσύνης στα κράτη μέλη, στο βαθμό που τόσο η ενσωμάτωση των διατάξεων αυτών στην εθνική νομοθεσία όσο και η δίωξη και καταστολή των εν λόγω αδικημάτων από τις εθνικές αρχές υπάγονται στην αρμοδιότητα των κρατών μελών. Με την οδηγία αυτή, τέλος, θα εξασφαλιστεί στο πεδίο του ουσιαστικού ποινικού δικαίου ένα επίπεδο προστασίας των κοινοτικών οικονομικών συμφερόντων ισοδύναμο σε όλα τα κράτη μέλη, σύμφωνα με τους βασικούς στόχους που έχει ήδη θέσει το Συμβούλιο.

Επιπλέον, προτείνεται να περιληφθούν οι διατάξεις που αφορούν τη συνεργασία με την Επιτροπή, δεδομένου ότι ούτε αυτές εμπίπτουν στην εξαίρεση του άρθρου 280, παράγραφος 4 της συνθήκης ΕΚ. Οι διατάξεις αυτές δεν αφορούν την οριζόντια συνεργασία μεταξύ των αρχών των διαφόρων κρατών μελών, όπως προβλέπεται ιδίως στο άρθρο 31 της συνθήκης ΕΕ, αλλά την κάθετη συνεργασία μεταξύ των εθνικών αρχών και της Επιτροπής, των οποίων οι σχέσεις καθορίζονται κατά κύριο λόγο στο πλαίσιο της συνθήκης ΕΚ, και ιδίως του άρθρου 280, παράγραφος 3.

Η προσέγγιση αυτή είναι νομικά βάσιμη και θα δώσει νέα ώθηση στη διαδικασία "ενσωμάτωσης" των ουσιαστικών κανόνων των πράξεων ΠΟΣ, χωρίς ωστόσο να υποκαταστήσει πλήρως τις πράξεις του τρίτου πυλώνα. Εν πάση περιπτώσει, τα κράτη μέλη εξακολουθούν να έχουν κάθε συμφέρον να επικυρώσουν το ταχύτερο δυνατό τις ισχύουσες πράξεις ΠΟΣ, προκειμένου να τεθούν σε ισχύ και οι άλλες διατάξεις που δεν περιλαμβάνονται στην οδηγία. Οι διατάξεις αυτές είναι εξίσου σημαντικές, στο βαθμό που αφορούν ιδίως τις υποχρεώσεις των κρατών μελών αναφορικά με την αρχή "ne bis in idem", τη δικαστική συνδρομή, την έκδοση, τη διαβίβαση και την άσκηση των διώξεων σε κεντρικό επίπεδο, και την εκτέλεση των αποφάσεων. Θα μπορούσαν επίσης να περιληφθούν οι διατάξεις αυτές σε μια άλλη πράξη του τίτλου VI, και συγκεκριμένα σε μια απόφαση-πλαίσιο. Στο παρόν στάδιο, ωστόσο, κρίνεται περισσότερο σκόπιμο να ολοκληρωθεί η τρέχουσα διαδικασία επικύρωσης.

Για να εξασφαλιστεί η ορθή εφαρμογή των διατάξεων της οδηγίας, η Επιτροπή προβλέπει τη σύσταση μιας συμβουλευτικής επιτροπής με τη συμμετοχή των κρατών μελών και αρμοδιότητα να διευκολύνει, μέσω τακτικών συνεννοήσεων, την εναρμονισμένη εφαρμογή της οδηγίας από τα κράτη μέλη και την επίλυση των συγκεκριμένων προβλημάτων που ανακύπτουν από την εφαρμογή της. Η επιτροπή αυτή θα μπορεί επίσης να διευκολύνει τη συνεννόηση μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά τους τυχόν αυστηρότερους όρους και υποχρεώσεις σε εθνικό επίπεδο, και να συμβουλεύει την Επιτροπή σχετικά με ενδεχόμενες συμπληρώσεις ή τροποποιήσεις που πρέπει να επέλθουν στην οδηγία ή σχετικά με άλλες προσαρμογές που κρίνονται αναγκαίες.

2. Παρουσίαση των διατάξεων

Οι διατάξεις της πρότασης οδηγίας για την ποινική προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων βασίζονται όλες ανεξαιρέτως στις διατάξεις των πράξεων ΠΟΣ του τρίτου πυλώνα. Δεδομένου ότι οι εν λόγω πράξεις έχουν ήδη υπογραφεί από όλα τα κράτη μέλη και κάθε μία εξ αυτών συνοδεύεται από αιτιολογική έκθεση που έχει εγκρίνει το Συμβούλιο, [11] οι σχετικές διατάξεις δεν θα σχολιαστούν και πάλι λεπτομερώς επί της ουσίας.

[11] Βλέπε την αιτιολογική έκθεση της σύμβασης για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων που ενέκρινε το Συμβούλιο στις 26 Μαΐου 1997 (ΕΕΕΚ αριθ. C 191 της 23.06.1997). την αιτιολογική έκθεση του πρωτοκόλλου της σύμβασης για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων που ενέκρινε το Συμβούλιο στις 19 Δεκεμβρίου 1997 (ΕΕΕΚ αριθ.. C 11 της 15.01.1998). την αιτιολογική έκθεση του δεύτερου πρωτοκόλλου της σύμβασης για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων που ενέκρινε το Συμβούλιο στις 12 Μαρτίου 1999 (ΕΕΕΚ αριθ. C91 της 31.03.1999).

Μετά το πρώτο κεφάλαιο, που αφορά το αντικείμενο της οδηγίας και κάποιους γενικούς ορισμούς, στο κεφάλαιο ΙΙ ορίζονται οι συμπεριφορές που βλάπτουν τα κοινοτικά οικονομικά συμφέροντα, και συγκεκριμένα η απάτη (άρθρο 3), η ενεργητική και παθητική δωροδοκία (άρθρο 4), με ορισμένες διατάξεις περί εξομοίωσης (άρθρο 5), και το ξέπλυμα χρημάτων (άρθρο 6), και επιβάλλεται στα κράτη μέλη η υποχρέωση να χαρακτηρίζουν τις συμπεριφορές αυτές ως ποινικά αδικήματα (άρθρο 7).

Τα κεφάλαια ΙΙΙ και ΙV περιέχουν τις διατάξεις σχετικά με την ευθύνη και τις κυρώσεις, περιλαμβανομένων και εκείνων που αφορούν τα νομικά πρόσωπα (άρθρα 9 και 11).

Το κεφάλαιο V περιλαμβάνει τις διατάξεις σχετικά με τη συνεργασία των εθνικών αρχών με την Επιτροπή (άρθρο 13) και τις λοιπές τελικές διατάξεις.

Για να διευκολυνθεί η ανάγνωση του σχεδίου οδηγίας, καταρτίστηκαν δύο πίνακες. Ο πρώτος είναι ένας πίνακας όπου συγκρίνονται τα άρθρα της πρότασης οδηγίας με τα άρθρα των πράξεων ΠΟΣ του τρίτου πυλώνα:

Πρόταση οδηγίας // Πράξεις ΠΟΣ του τρίτου πυλώνα

άρθρο 1 (αντικείμενο) //

άρθρο 2 (ορισμοί)

// 1ο πρωτόκολλο, άρθρο 1, παραγρ. 1

2ο πρωτόκολλο, άρθρο 1 στοιχείο δ)

άρθρο 3, παραγρ. 1 (απάτη)

άρθρο 3 παράγραφος 2 // σύμβαση, άρθρο 1 παράγραφος 1

σύμβαση, άρθρο 2 παράγραφος 2

άρθρο 4, παραγρ. 1 (παθητική δωροδοκία)

άρθρο 4, παραγρ. 2 (ενεργητική δωροδοκία) // 1ο πρωτόκολλο, άρθρο 2

1ο πρωτόκολλο, άρθρο 3

άρθρο 5 (εξομοίωση) // 1ο πρωτόκολλο, άρθρο 4, παραγρ. 1, 2, 3 και 5

άρθρο 6 (ξέπλυμα χρημάτων) // 2ο πρωτόκολλο, άρθρο 2 σε συνδυασμό με το άρθρο 1 στοιχείο ε) που παραπέμπει στον ορισμό της οδηγίας 91/308/ΕΟΚ, άρθρο 1

άρθρο 7, παραγρ. 1 (υποχρέωση ποινικής πρόβλεψης)

άρθρο 7, παραγρ. 2 // αναφέρεται σε κάθε πράξη

σύμβαση, άρθρο 1 παραγρ. 3

άρθρο 8 (ποινική ευθύνη διευθυντών επιχείρησης) // σύμβαση, άρθρο 3

άρθρο 9 (ευθύνη νομικών προσώπων) // 2ο πρωτόκολλο, άρθρο 3

άρθρο 10 (κυρώσεις κατά φυσικών προσώπων) // σύμβαση, άρθρο 2

άρθρο 11 (κυρώσεις κατά νομικών προσώπων) // 2ο πρωτόκολλο, άρθρο 4

άρθρο 12 (δήμευση) // 2ο πρωτόκολλο, άρθρο 5

άρθρο 13 (συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή) // 2ο πρωτόκολλο, άρθρα 7 και επόμενα

άρθρο 14 (εσωτερικό δίκαιο) // σύμβαση, άρθρο 9

άρθρο 15 (ενσωμάτωση), παραγρ. 1 και 2

άρθρο 15 παραγρ. 3 // γενικές διατάξεις

σύμβαση, άρθρο 10 παραγρ. 1

άρθρο 16 (έναρξη ισχύος) //

άρθρο 17 (μέρη στα οποία απευθύνεται) //

Αντίθετα, ο πίνακας που ακολουθεί περιλαμβάνει όλα τα άρθρα των πράξεων ΠΟΣ που δεν έχουν ενσωματωθεί στο σχέδιο οδηγίας και για τα οποία εξακολουθεί να είναι αναγκαία η επικύρωση από όλα τα κράτη μέλη:

Πράξεις ΠΟΣ του τρίτου πυλώνα // Λόγος για τον οποίο δεν έχουν περιληφθεί στο σχέδιο οδηγίας

σύμβαση, άρθρο 4 (δικαιοδοσία)

1ο πρωτόκολλο, άρθρο 6 (δικαιοδοσία) // εξαίρεση άρθρου 280 παραγρ. 4 της συνθήκης ΕΚ

σύμβαση, άρθρο 5 (έκδοση και διώξεις) // ίδιο

σύμβαση, άρθρο 6 (συνεργασία) // ίδιο

σύμβαση, άρθρο 7 (ne bis in idem) // ίδιο

σύμβαση, άρθρο 8 (Δικαστήριο) // άνευ αντικειμένου για την οδηγία

σύμβαση, άρθρο 10 παραγρ. 2 (ανακοίνωση) // προβλέπεται στο πλαίσιο του κοινοτικού δικαίου

σύμβαση, άρθρα 11 ΰ 13 // άνευ αντικειμένου για την οδηγία

1ο πρωτόκολλο, άρθρο 4 παραγρ. 4 // εξαίρεση άρθρου 280 παρ. 4 της συνθήκης ΕΚ

1 πρωτόκολλο, άρθρα 7 έως 12 // άνευ αντικειμένου για την οδηγία

2ο πρωτόκολλο, άρθρο 6 // εξαίρεση άρθρου 280 παρ. 4 της συνθήκης ΕΚ

2ο πρωτόκολλο, άρθρα 8, 9, 11 έως 19 // άνευ αντικειμένου για την οδηγία

2001/0115 (COD)

Πρόταση για ΟΔΗΓΙΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ σχετικά με την ποινική προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Κοινότητας

ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 280 παράγραφος 4,

την πρόταση της Επιτροπής, [12]

[12] ΕΕ C ...

τη γνώμη του Ελεγκτικού Συνεδρίου, [13]

[13] ΕΕ C ...

αποφασίζοντας σύμφωνα με τη διαδικασία του άρθρου 251 της συνθήκης,

Εκτιμώντας τα εξής:

(1) Τα θεσμικά όργανα και τα κράτη μέλη αποδίδουν μεγάλη σημασία στην προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Κοινότητας και στην καταπολέμηση της απάτης καθώς και κάθε άλλης παράνομης δραστηριότητας που βλάπτει τα κοινοτικά οικονομικά συμφέροντα. Η προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Κοινότητας δεν αφορά μόνο τη διαχείριση των πιστώσεων του προϋπολογισμού της, αλλά επεκτείνεται σε κάθε μέτρο που επηρεάζει ή ενδέχεται να επηρεάσει τα περιουσιακά της στοιχεία. Είναι ανάγκη να τεθούν σε εφαρμογή όλα τα διαθέσιμα μέσα για την υλοποίηση αυτών των στόχων, και ιδίως υπό το πρίσμα της νομοθετικής αρμοδιότητας που ανατίθεται σε κοινοτικό επίπεδο, διατηρώντας παράλληλα την ισχύουσα κατανομή και ισορροπία μεταξύ των ευθυνών σε εθνικό και κοινοτικό επίπεδο.

(2) Οι ποινικές νομοθεσίες των κρατών μελών πρέπει να συμβάλουν αποτελεσματικά στην προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Κοινότητας.

(3) Οι πράξεις που έχουν θεσπιστεί με βάση τον τίτλο VI της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση και σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, και συγκεκριμένα η σύμβαση της 26ης Ιουλίου 1995 [14] και τα πρωτόκολλα της 27ης Σεπτεμβρίου 1996 [15], της 29ης Νοεμβρίου 1996 [16] και της 19ης Ιουνίου 1997 [17], περιέχουν ορισμένες διατάξεις για την προσέγγιση των ποινικών νομοθεσιών των κρατών μελών και τη βελτίωση της συνεργασίας μεταξύ τους. Λόγω μη επικύρωσής τους από όλα τα κράτη μέλη, η έναρξη ισχύος αυτών των πράξεων εξακολουθεί να παραμένει αβέβαιη.

[14] ΕΕ C 316, 27.11.1995, σ. 48.

[15] ΕΕ C 313, 23.10.1996, σ. 1.

[16] ΕΕ C 151, 20.5.1997, σ. 1.

[17] ΕΕ C 195, 25.6.1997, σ. 1.

(4) Δυνάμει του άρθρου 280 της συνθήκης, είναι δυνατόν να περιληφθούν σε μία κοινοτική νομοθετική πράξη όλες οι διατάξεις αυτών των πράξεων που δεν αφορούν ούτε την εφαρμογή του εθνικού ποινικού δικαίου ούτε την απονομή της δικαιοσύνης στα κράτη μέλη.

(5) Οι απάτες που επηρεάζουν τα κοινοτικά έσοδα και δαπάνες, σε πολλές περιπτώσεις δεν περιορίζονται σε μία μόνο χώρα, συχνά δε διαπράττονται από οργανωμένα εγκληματικά δίκτυα.

(6) Δεδομένου ότι τα οικονομικά συμφέροντα της Κοινότητας μπορούν να θιγούν ή να απειληθούν από πράξεις απάτης, δωροδοκίας ή ξεπλύματος χρημάτων, απαιτείται η θέσπιση κοινών ορισμών για τις συμπεριφορές αυτές, προκειμένου να προστατευθούν τα εν λόγω συμφέροντα.

(7) Είναι ανάγκη να προσαρμοστούν, κατά περίπτωση, οι εθνικές νομοθεσίες, ούτως ώστε να προβλέπουν ποινικό κολασμό της δωροδοκίας στην οποία εμπλέκονται κοινοτικοί υπάλληλοι ή υπάλληλοι άλλων κρατών μελών. Η εν λόγω προσαρμογή των εθνικών νομοθεσιών δεν πρέπει να περιορίζεται, όσον αφορά τους κοινοτικούς υπαλλήλους, στις πράξεις της ενεργητικής και παθητικής δωροδοκίας, αλλά πρέπει να επεκτείνεται και σε άλλα αδικήματα που επηρεάζουν ή ενδέχεται να επηρεάσουν τα έσοδα ή τις δαπάνες της Κοινότητας, περιλαμβανομένων των αδικημάτων που διαπράττονται από ή προς πρόσωπα που έχουν ανώτατα αξιώματα.

(8) Οι πράξεις απάτης, δωροδοκίας και ξεπλύματος χρημάτων πρέπει να χαρακτηριστούν ως ποινικά αδικήματα στα οποία επιβάλλονται κυρώσεις. Τα κράτη μέλη καθορίζουν το καθεστώς των ποινικών κυρώσεων που επιβάλλονται για τις παραβιάσεις των εθνικών διατάξεων που θεσπίζουν κατ' εφαρμογή της παρούσας οδηγίας, με την επιφύλαξη της εφαρμογής άλλων κυρώσεων σε ορισμένες ειδικές περιπτώσεις, και προβλέπουν, τουλάχιστον στις σοβαρές περιπτώσεις απάτης, στερητικές της ελευθερίας ποινές. Λαμβάνουν κάθε αναγκαίο μέτρο για να εξασφαλίσουν την εφαρμογή αυτών των κυρώσεων. Οι κατ' αυτόν τον τρόπο προβλεπόμενες κυρώσεις πρέπει να είναι αποτελεσματικές, ανάλογες και αποτρεπτικές.

(9) Οι επιχειρήσεις διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στους τομείς που χρηματοδοτούνται από την Κοινότητα και τα πρόσωπα που έχουν αρμοδιότητες λήψης αποφάσεων στις επιχειρήσεις πρέπει να υπέχουν ποινική ευθύνη σε ορισμένες περιπτώσεις.

(10) Τα οικονομικά συμφέροντα της Κοινότητας μπορούν να ζημιωθούν ή να απειληθούν από πράξεις που τελούνται εξ ονόματος νομικών προσώπων.

(11) Οι εθνικές νομοθεσίες πρέπει να προσαρμοστούν, κατά περίπτωση, ούτως ώστε να προβλέπουν ότι τα νομικά πρόσωπα μπορούν να υπέχουν ευθύνη για πράξεις απάτης ή ενεργητικής δωροδοκίας και ξεπλύματος χρημάτων τελούμενες για λογαριασμό τους, που βλάπτουν ή κινδυνεύουν να βλάψουν τα οικονομικά συμφέροντα της Κοινότητας.

(12) Οι εθνικές νομοθεσίες πρέπει να προσαρμοστούν, κατά περίπτωση, ούτως ώστε να καθίσταται δυνατή η δήμευση του προϊόντος των πράξεων απάτης, δωροδοκίας και ξεπλύματος χρημάτων.

(13) Πρέπει να προβλεφθούν μέτρα για τη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών και της Επιτροπής, προκειμένου να εξασφαλιστεί μία αποτελεσματική αντιμετώπιση της απάτης, της ενεργητικής και παθητικής δωροδοκίας, καθώς και του συνδεόμενου με τις πράξεις αυτές ξεπλύματος χρημάτων, που βλάπτουν ή ενδέχεται να βλάψουν τα οικονομικά συμφέροντα της Κοινότητας. Η συνεργασία αυτή προϋποθέτει την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και ιδίως την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών και της Επιτροπής, καθώς και μεταξύ της Επιτροπής και τρίτων χωρών. Η επεξεργασία αυτή γίνεται τηρουμένων των σχετικών διατάξεων περί προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, και ιδίως της οδηγίας 95/46/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 24ης Οκτωβρίου 1995 για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών [18], και του κανονισμού (ΕΚ) 45/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 18ης Δεκεμβρίου 2000 σχετικά με την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών, [19] καθώς και των σχετικών διατάξεων περί απορρήτου της ανακριτικής διαδικασίας.

[18] ΕΕ L 281, 23.11.1995, σ. 31.

[19] ΕΕ L 8, 12.1.2001, σ. 1

(14) Τα κράτη μέλη που δεν έχουν ακόμη επικυρώσει τις πράξεις που θεσπίστηκαν με βάση τον τίτλο VI της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, πρέπει να το πράξουν αμέσως, ούτως ώστε να μπορέσουν να τεθούν σε εφαρμογή και οι διατάξεις που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 280, παράγραφος 4 της συνθήκης, και συγκεκριμένα οι σχετικές με τη δικαιοδοσία, τη δικαστική συνδρομή, τη μεταβίβαση και την άσκηση διώξεων σε κεντρικό επίπεδο, την έκδοση και την εκτέλεση των αποφάσεων.

(15) Η παρούσα πράξη, που αφορά κυρίως την προσέγγιση των εθνικών νομοθεσιών περί ποινικής προστασίας των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, σέβεται τα θεμελιώδη δικαιώματα και τηρεί τις αρχές που αναγνωρίζονται ιδίως από το χάρτη των θεμελιωδών δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

ΕΞΕΔΩΣΑΝ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΟΔΗΓΙΑ:

Κεφάλαιο Ι

Αντικείμενο και ορισμοί

Άρθρο 1 Αντικείμενο

Η παρούσα οδηγία αποσκοπεί στην ενίσχυση της ποινικής προστασίας των οικονομικών συμφερόντων της Κοινότητας, και ιδίως στην προσέγγιση των εθνικών νομοθεσιών.

Άρθρο 2 Ορισμοί

Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας:

1) ως "υπάλληλος" νοείται κάθε υπάλληλος, είτε κοινοτικός είτε εθνικός δημόσιος υπάλληλος, συμπεριλαμβανομένων των εθνικών δημοσίων υπαλλήλων άλλου κράτους μέλους.

2) ως "κοινοτικός υπάλληλος" νοείται:

- κάθε πρόσωπο που έχει την ιδιότητα του μονίμου υπαλλήλου ή του μέλους του λοιπού προσωπικού με σύμβαση εργασίας, κατά την έννοια του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης των υπαλλήλων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ή του καθεστώτος που εφαρμόζεται στο λοιπό προσωπικό των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων,

- κάθε πρόσωπο που έχει τεθεί στη διάθεση των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων από τα κράτη μέλη ή από άλλους δημόσιους ή ιδιωτικούς οργανισμούς και ασκεί καθήκοντα αντίστοιχα με εκείνα που ασκούν οι υπάλληλοι και το λοιπό προσωπικό των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

Εξομοιώνονται προς τους κοινοτικούς υπαλλήλους τα μέλη των οργανισμών που έχουν συσταθεί δυνάμει των συνθηκών για την ίδρυση των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων καθώς και το προσωπικό των οργανισμών αυτών, εφόσον ο κανονισμός υπηρεσιακής κατάστασης των υπαλλήλων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ή το καθεστώς που εφαρμόζεται στο λοιπό προσωπικό των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων δεν ισχύουν γι' αυτούς.

3) ως "εθνικός δημόσιος υπάλληλος" νοείται το πρόσωπο που έχει την ιδιότητα του "δημοσίου υπαλλήλου" ή του "δημοσίου λειτουργού" στο εθνικό δίκαιο του κράτους μέλους, για τους σκοπούς της εφαρμογής του ποινικού του δικαίου.

Όσον αφορά ωστόσο τις διώξεις στις οποίες εμπλέκεται δημόσιος υπάλληλος ενός κράτους μέλους και οι οποίες ασκούνται από άλλο κράτος μέλος, το τελευταίο δεν υποχρεούται να εφαρμόζει τον ορισμό του "εθνικού δημοσίου υπαλλήλου" παρά μόνο εφόσον ο ορισμός αυτός συμβιβάζεται με το εθνικό του δίκαιο.

4) Ως "νομικό πρόσωπο" νοείται κάθε οντότητα που έχει το καθεστώς αυτό δυνάμει της ισχύουσας εθνικής νομοθεσίας, πλην των κρατών μελών ή άλλων δημόσιων φορέων κατά την εκ μέρους τους άσκηση δημόσιας εξουσίας καθώς και των δημόσιων διεθνών οργανισμών.

Κεφάλαιο ΙΙ Αδικήματα

Άρθρο 3 Απάτη

1. Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, απάτη εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Κοινότητας συνιστά:

α) όσον αφορά τις δαπάνες, κάθε εκ προθέσεως πράξη ή παράλειψη, σχετικά με:

- τη χρήση ή την υποβολή πλαστών, ανακριβών ή ελλιπών δηλώσεων ή εγγράφων, με αποτέλεσμα την αχρεώστητη είσπραξη ή παρακράτηση πόρων που προέρχονται από το γενικό προϋπολογισμό της Κοινότητας ή από τους προϋπολογισμούς των οποίων η διαχείριση ασκείται από την Κοινότητα ή για λογαριασμό της,

- την αποσιώπηση πληροφοριών κατά παράβαση ειδικής υποχρέωσης, με τα αυτά αποτελέσματα,

- τη μη κατά προορισμό χρήση αυτών των πόρων, για σκοπούς άλλους από αυτούς για τους οποίους χορηγήθηκαν αρχικά.

β) όσον αφορά τα έσοδα, κάθε εκ προθέσεως πράξη ή παράλειψη σχετικά με:

- τη χρήση ή την υποβολή πλαστών, ανακριβών ή ελλιπών δηλώσεων ή εγγράφων, με αποτέλεσμα την παράνομη μείωση των πόρων του γενικού προϋπολογισμού της Κοινότητας ή των προϋπολογισμών των οποίων η διαχείριση ασκείται από την Κοινότητα ή για λογαριασμό της,

- την αποσιώπηση πληροφοριών κατά παράβαση ειδικής υποχρέωσης, με τα αυτά αποτελέσματα,

- τη μη κατά προορισμό χρήση ενός νόμιμα αποκτηθέντος πλεονεκτήματος, με τα αυτά αποτελέσματα.

2. Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, σοβαρή απάτη συνιστά κάθε απάτη, όπως ορίζεται στην παράγραφο 1, που αφορά ένα ποσό το ελάχιστο ύψος του οποίου καθορίζεται από κάθε κράτος μέλος. Το ελάχιστο αυτό ποσό δεν μπορεί να οριστεί σε πάνω από 50.000 ευρώ.

Άρθρο 4 Δωροδοκία

1. Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, παθητική δωροδοκία στοιχειοθετείται όταν ο υπάλληλος, εκ προθέσεως, ζητά ή λαμβάνει άμεσα ή με τη μεσολάβηση τρίτου, για τον εαυτό του ή για τρίτο, ωφελήματα οιασδήποτε φύσεως ή δέχεται υποσχέσεις αυτών, προκειμένου να τελέσει ή να παραλείψει, κατά τρόπο αντίθετο προς τα επίσημα καθήκοντά του, πράξη αναγομένη στην υπηρεσία του ή στο πλαίσιο της άσκησης των καθηκόντων του, που βλάπτει ή ενδέχεται να βλάψει τα οικονομικά συμφέροντα της Κοινότητας.

2. Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, ενεργητική δωροδοκία στοιχειοθετείται όταν οποιοσδήποτε, εκ προθέσεως, υπόσχεται ή παρέχει σε υπάλληλο, απευθείας ή μέσω τρίτου, οποιασδήποτε φύσεως ωφελήματα, είτε για τον ίδιο είτε για τρίτο, προκειμένου να τελέσει ή να παραλείψει, κατά τρόπο αντίθετο προς τα επίσημα καθήκοντά του, πράξη αναγομένη στην υπηρεσία του ή στο πλαίσιο της άσκησης των καθηκόντων του, που βλάπτει ή ενδέχεται να βλάψει τα συμφέροντα της Κοινότητας.

Άρθρο 5 Εξομοίωση

1. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα ώστε, στο ποινικό τους δίκαιο, οι περιγραφές των αδικημάτων που στοιχειοθετούνται από τη συμπεριφορά που αναφέρεται στο άρθρο 4 της παρούσας οδηγίας και που διαπράττονται από τους εθνικούς δημόσιους υπάλληλους τους κατά την άσκηση των καθηκόντων τους, να ισχύουν ωσαύτως και στις περιπτώσεις κατά τις οποίες τα αδικήματα διαπράττονται από κοινοτικούς υπαλλήλους κατά την άσκηση των καθηκόντων τους.

2. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα ώστε, στο ποινικό τους δίκαιο, οι περιγραφές των αδικημάτων που αναφέρονται στην παράγραφο 1 του παρόντος άρθρου και στο άρθρο 3 και τα οποία διαπράττονται από ή προς τους υπουργούς της κυβέρνησής τους, τα εκλεγμένα μέλη των κοινοβουλίων τους, τα μέλη των ανωτάτων δικαιοδοτικών τους οργάνων ή του Ελεγκτικού τους Συνεδρίου κατά την άσκηση των καθηκόντων τους, να ισχύουν ομοίως και στις περιπτώσεις κατά τις οποίες τα αδικήματα διαπράττονται αντίστοιχα από ή προς τα μέλη της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Δικαστηρίου ή του Ελεγκτικού Συνεδρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά την άσκηση των καθηκόντων τους.

3. Αν ένα κράτος μέλος έχει θεσπίσει ειδική νομοθεσία για πράξεις ή παραλείψεις των οποίων φέρουν την ευθύνη οι υπουργοί της κυβέρνησής του λόγω της ειδικής πολιτικής τους θέσης στο εν λόγω κράτος, η παράγραφος 2 του παρόντος άρθρου μπορεί να μην εφαρμόζεται στη νομοθεσία αυτή, εφόσον το κράτος μέλος εγγυάται ότι οι ποινικές διατάξεις με τις οποίες τίθεται σε εφαρμογή το άρθρο 4 και η παράγραφος 1 του παρόντος άρθρου αφορούν και τα μέλη της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

4. Η παρούσα οδηγία εφαρμόζεται με την επιφύλαξη των διατάξεων περί άρσεως των ασυλιών που προβλέπουν οι συνθήκες για την ίδρυση των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, το πρωτόκολλο περί των προνομίων και ασυλιών των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, οι οργανισμοί του Δικαστηρίου καθώς και τα κείμενα που θεσπίζονται για την εφαρμογή τους .

Άρθρο 6 Ξέπλυμα χρημάτων

1. Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, "ξέπλυμα χρημάτων" στοιχειοθετούν οι κατωτέρω απαριθμούμενες εκ προθέσεως τελούμενες πράξεις, που συνδέονται με το προϊόν της απάτης, τουλάχιστον στις σοβαρές περιπτώσεις, και της ενεργητικής και παθητικής δωροδοκίας, όπως ορίζονται στα άρθρα 3 και 4:

α) η μετατροπή ή η μεταβίβαση περιουσίας, εν γνώση του ότι προέρχεται από παράνομη δραστηριότητα ή από πράξη συμμετοχής σε παράνομη δραστηριότητα, με σκοπό την απόκρυψη ή τη συγκάλυψη της παράνομης προέλευσής της, ή την παροχή συνδρομής σε οποιονδήποτε ενέχεται στη δραστηριότητα αυτή, προκειμένου να αποφύγει τις έννομες συνέπειες των πράξεών του,

β) η απόκρυψη ή η συγκάλυψη της αλήθειας όσον αφορά τη φύση, προέλευση, διάθεση ή διακίνηση περιουσίας ή τον τόπο όπου αυτή ευρίσκεται ή την κυριότητα επί περιουσίας ή σχετικά με αυτή δικαιώματα, εν γνώσει του ότι η περιουσία αυτή προέρχεται από παράνομη δραστηριότητα ή από πράξη συμμετοχής σε τέτοια δραστηριότητα,

γ) η απόκτηση, η κατοχή ή η χρήση περιουσίας εν γνώσει, κατά το χρόνο της κτήσης, του γεγονότος ότι η περιουσία προέρχεται από παράνομη δραστηριότητα ή από πράξη συμμετοχής σε παράνομη δραστηριότητα,

δ) η συμμετοχή σε μία από τις πράξεις που αναφέρουν οι προηγούμενες τρεις περιπτώσεις και η σύσταση οργανώσεως για τη διάπραξή της.

2. Ξέπλυμα χρημάτων υπάρχει ακόμη και αν οι δραστηριότητες από τις οποίες προέρχονται τα προς νομιμοποίηση περιουσιακά στοιχεία έλαβαν χώρα στο έδαφος άλλου κράτους μέλους ή τρίτης χώρας.

Άρθρο 7 Υποχρέωση ποινικής πρόβλεψης

1. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για τη μεταφορά των διατάξεων του παρόντος κεφαλαίου στο εσωτερικό ποινικό τους δίκαιο, ούτως ώστε οι αναφερόμενες σ' αυτές συμπεριφορές να χαρακτηρίζονται ως ποινικά αδικήματα.

Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα ώστε η ύπαρξη προθέσεως κατά την τέλεση των πράξεων αυτών να μπορεί να διαπιστωθεί με βάση αντικειμενικές πραγματικές περιστάσεις.

2. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα ώστε η εκ προθέσεως κατάρτιση ή χορήγηση πλαστών, ανακριβών ή ελλιπών δηλώσεων ή εγγράφων που συνεπάγεται απάτη, κατά την έννοια του άρθρου 3, να χαρακτηρίζονται ως ποινικά αδικήματα, εάν δεν τιμωρούνται ήδη είτε ως κύριο έγκλημα είτε ως συνέργεια, ηθική αυτουργία ή απόπειρα απάτης.

Κεφάλαιο ΙΙΙ Ευθύνη

Άρθρο 8 Ποινική ευθύνη διευθυντών επιχείρησης

Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα ώστε οι διευθυντές επιχείρησης ή τα φυσικά πρόσωπα που έχουν την εξουσία λήψης αποφάσεων ή ελέγχου σε επιχειρήσεις να δύνανται να υπέχουν ποινική ευθύνη σύμφωνα με τις αρχές που καθορίζει το εσωτερικό τους δίκαιο, σε περίπτωση τέλεσης πράξεων που αναφέρονται στο κεφάλαιο ΙΙ, από πρόσωπο υπαγόμενο στην εποπτεία τους και για λογαριασμό της επιχείρησης.

Άρθρο 9 Ευθύνη νομικών προσώπων

1. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα ώστε τα νομικά πρόσωπα να δύνανται να υπέχουν ευθύνη για πράξεις απάτης, ενεργητικής δωροδοκίας και ξεπλύματος χρημάτων, σύμφωνα με το κεφάλαιο ΙΙ, που διαπράττονται για λογαριασμό τους από οποιοδήποτε πρόσωπο το οποίο ενεργεί είτε ατομικά είτε ως μέλος οργάνου του νομικού προσώπου, και το οποίο κατέχει εντός του νομικού προσώπου διευθυντική θέση, βασιζομένη:

- σε εξουσία αντιπροσώπευσης του νομικού προσώπου

- σε εξουσία λήψης αποφάσεων εξ ονόματος του νομικού προσώπου

- σε εξουσία ασκήσεως ελέγχου εντός του νομικού προσώπου,

καθώς και για συμμετοχή στην τέλεση αυτών των πράξεων απάτης, ενεργητικής δωροδοκίας ή ξεπλύματος χρημάτων με την ιδιότητα του συνεργού ή του ηθικού αυτουργού, ή για απόπειρα διάπραξης απάτης.

2. Με την επιφύλαξη της παραγράφου 1, τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα ώστε ένα νομικό πρόσωπο να μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνο σε περίπτωση που η διάπραξη απάτης, ενεργητικής δωροδοκίας ή ξεπλύματος χρημάτων για λογαριασμό του εν λόγω νομικού προσώπου από πρόσωπο το οποίο τελεί υπό την εποπτεία του κατέστη δυνατή λόγω ελλιπούς επιτήρησης ή ελέγχου εκ μέρους ενός από τα πρόσωπα που αναφέρονται στην παράγραφο 1.

3. Η ευθύνη του νομικού προσώπου δυνάμει των παραγράφων 1 και 2 δεν αποκλείει την ποινική ευθύνη των φυσικών προσώπων τα οποία είναι αυτουργοί, ηθικοί αυτουργοί ή συνεργοί της απάτης, της ενεργητικής δωροδοκίας ή του ξεπλύματος χρημάτων.

Κεφάλαιο ΙV Κυρώσεις

Άρθρο 10 Κυρώσεις κατά φυσικών προσώπων

Με την επιφύλαξη των διατάξεων του δευτέρου εδαφίου, τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα ώστε οι αναφερόμενες στο κεφάλαιο ΙΙ συμπεριφορές, καθώς και η συνέργεια, η ηθική αυτουργία και, με εξαίρεση τις συμπεριφορές που αναφέρονται στο άρθρο 4, η απόπειρα που σχετίζονται μ' αυτές να επισύρουν αποτελεσματικές, ανάλογες και αποτρεπτικές ποινικές κυρώσεις, που να περιλαμβάνουν, τουλάχιστον στις σοβαρές περιπτώσεις απάτης, στερητικές της ελευθερίας ποινές, οι οποίες μπορεί ενδεχομένως να οδηγήσουν σε έκδοση του ενόχου.

Ωστόσο, για τις περιπτώσεις απάτης ευτελούς αξίας που αφορά συνολικό ποσό κατώτερο των 4.000 ευρώ και δεν συνοδεύεται από ιδιαιτέρως επιβαρυντικές περιστάσεις βάσει της νομοθεσίας τους, τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέψουν διαφορετικές κυρώσεις από εκείνες που προβλέπονται στο πρώτο εδάφιο.

Άρθρο 11 Κυρώσεις κατά νομικών προσώπων

1. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα ώστε το νομικό πρόσωπο του οποίου έχει διαπιστωθεί η ευθύνη σύμφωνα με το άρθρο 9, παράγραφος 1 να υπόκειται σε αποτελεσματικές, ανάλογες και αποτρεπτικές κυρώσεις, στις οποίες περιλαμβάνονται χρηματικές ποινές ή πρόστιμα και, κατά περίπτωση, άλλες κυρώσεις, όπως:

α) αποκλεισμός από δημόσιες παροχές ή ενισχύσεις.

β) μέτρα προσωρινής ή οριστικής απαγόρευσης της άσκησης εμπορικής δραστηριότητας.

γ) επιβολή δικαστικής εποπτείας.

δ) δικαστική απόφαση διάλυσης.

2. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα ώστε το νομικό πρόσωπο του οποίου έχει διαπιστωθεί η ευθύνη δυνάμει του άρθρου 9, παράγραφος 2 να υπόκειται σε αποτελεσματικές, ανάλογες και αποτρεπτικές κυρώσεις ή μέτρα.

Άρθρο 12 Δήμευση

Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα ώστε να καθιστά δυνατή την κατάσχεση και, χωρίς να θίγονται τα δικαιώματα των καλόπιστων τρίτων, τη δήμευση ή αφαίρεση των αντικειμένων και του προϊόντος των συμπεριφορών που αναφέρονται στο κεφάλαιο ΙΙ, ή άλλων περιουσιακών στοιχείων αξίας αντίστοιχης προς το προϊόν αυτό. Τα αντικείμενα, τα προϊόντα ή άλλα περιουσιακά στοιχεία που υπόκεινται σε κατάσχεση ή δήμευση αντιμετωπίζονται από το οικείο κράτος μέλος σύμφωνα με το εθνικό του δίκαιο.

Τίτλος V Τελικές διατάξεις

Άρθρο 13 Συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή

1. Στο πλαίσιο της συνεργασίας με την Επιτροπή για την καταπολέμηση της απάτης, της δωροδοκίας και του ξεπλύματος χρημάτων, σύμφωνα με το κεφάλαιο ΙΙ, τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα ώστε η Επιτροπή να μπορέσει να παράσχει κάθε αναγκαία τεχνική και επιχειρησιακή συνδρομή, προκειμένου να διευκολυνθεί ο συντονισμός των ερευνών που διενεργούν οι αρμόδιες εθνικές αρχές.

2. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα ώστε οι αρμόδιες αρχές τους να μπορούν να ανταλλάσσουν πληροφορίες με την Επιτροπή προκειμένου να διευκολυνθεί η διαπίστωση των πραγματικών περιστατικών και να εξασφαλιστεί η αποτελεσματική αντιμετώπιση των συμπεριφορών που αναφέρονται στο κεφάλαιο ΙΙ. Στο πλαίσιο των μέτρων αυτών, η Επιτροπή και οι αρμόδιες εθνικές αρχές λαμβάνουν υπόψη, σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση, τις απαιτήσεις του απορρήτου της έρευνας και της προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.

3. Κάθε επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που πραγματοποιούν η Επιτροπή και τα κράτη μέλη κατ' εφαρμογή της παρούσας οδηγίας πρέπει να είναι σύμφωνη με την οδηγία 95/46/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 24ης Οκτωβρίου 1995 για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών, καθώς και με τον κανονισμό (ΕΚ) 45/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 18ης Δεκεμβρίου 2000 σχετικά με την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών.

4. Για το λόγους προστασίας του απορρήτου της ανακριτικής διαδικασίας, και στο πλαίσιο της ανταλλαγής πληροφοριών σύμφωνα με τους κανόνες που αναφέρονται στις παραγράφους 1 έως 3:

i) το κράτος μέλος που παρέχει πληροφορίες στην Επιτροπή, μπορεί να θέσει ειδικούς όρους ως προς τη χρήση των πληροφοριών αυτών από την Επιτροπή καθώς και από οποιοδήποτε άλλο κράτος μέλος στο οποίο ενδέχεται να διαβιβαστούν οι πληροφορίες αυτές.

ii) σε περίπτωση κοινοποίησης δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα σε οποιοδήποτε άλλο κράτος μέλος, η Επιτροπή ενημερώνει το κράτος μέλος που παρέσχε τις πληροφορίες αυτές για την εν λόγω κοινοποίηση.

iii) πριν από κάθε κοινοποίηση σε τρίτη χώρα, δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που έλαβε από κράτος μέλος, η Επιτροπή βεβαιώνεται ότι το κράτος μέλος που παρέσχε τις πληροφορίες συναινεί στην κοινοποίηση αυτή.

Άρθρο 14 Εσωτερικές διατάξεις

Καμία διάταξη της παρούσας οδηγίας δεν κωλύει τα κράτη μέλη να υιοθετήσουν ή να διατηρήσουν σε ισχύ αυστηρότερες διατάξεις εσωτερικού δικαίου στον τομέα που διέπει η παρούσα οδηγία για να εξασφαλίσουν αποτελεσματική προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Κοινότητας.

Άρθρο 15 Ενσωμάτωση

1. Τα κράτη μέλη θέτουν σε ισχύ τις αναγκαίες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις για να συμμορφωθούν με την παρούσα οδηγία πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 2001.

Όταν τα κράτη μέλη θεσπίζουν τις εν λόγω διατάξεις, οι τελευταίες αυτές περιέχουν παραπομπή στην παρούσα οδηγία ή συνοδεύονται από παρόμοια παραπομπή κατά την επίσημη δημοσίευσή τους. Ο τρόπος της παραπομπής καθορίζεται από τα κράτη μέλη.

2. Τα κράτη μέλη κοινοποιούν αμέσως στην Επιτροπή το κείμενο των διατάξεων εσωτερικού δικαίου που θεσπίζουν στον τομέα που διέπεται από την παρούσα οδηγία.

Άρθρο 16 Έναρξη ισχύος

Η παρούσα οδηγία τίθεται σε ισχύ την εικοστή μέρα από την ημερομηνία δημοσίευσής της στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

Άρθρο 17

Η παρούσα οδηγία απευθύνεται στα κράτη μέλη.

Βρυξέλλες,

Για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο Για το Συμβούλιο

Ο Πρόεδρος Ο Πρόεδρος