C 80/148 EL 30.3.2004 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Γνωµοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονοµικής και Κοινωνικής Επιτροπής µε θέµα «Ευρύτερη Ευρώπη —
Γειτονικέςσχέσεις:ένανέοπλαίσιοσχέσεωνµετουςγείτονέςµαςσταανατολικάκαινότιασύνοράµας »
(COM(2003) 104 τελικό )
(2004/C 80/34)
Στις 3 Απριλίου 2003, η Επιτροπή αποφάσισε σύµφωνα µε το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της
Ευρωπαϊκής Κοινότητας, να ζητήσει από την Οικονοµική και Κοινωνική Επιτροπή να γνωµοδοτήσει για τοανωτέρω θέµα.
Το ειδικευµένο τµήµα «Εξωτερικές σχέσεις »στο οποίο ανατέθηκε η προετοιµασία των σχετικών εργασιών της
ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωµοδότησή του στις 21 Νοεµβρίου 2003. Εισηγήτρια: η κα Karin Alleweldt.
Κατά την 404η σύνοδο ολοµέλειας της 10ης και 11ης ∆εκεµβρίου 2003 (συνεδρίαση της 11ης ∆εκεµβρίου ),
η Ευρωπαϊκή Οικονοµική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε οµόφωνα την ακόλουθη γνωµοδότηση.
1.Προοίµιο
1.1. Η ΕΟΚΕ, µε ίδια πρωτοβουλία, είχε αρχίσει έγκαιρα να
ασχολείται µε το θέµα της µελλοντικής διαµόρφωσης των σχέσεων
µε τις χώρες, οι οποίες, µετά από την επικείµενη διεύρυνση, θαγειτονεύουν άµεσα µε την ΕΕ. Το Μάιο του 2004, ο γεωπολιτικός
χάρτης της Ευρώπης µεταβάλλεται, γεγονός το οποίο απαιτεί και
από την ΕΟΚΕ την έναρξη του αναπροσανατολισµού των εξωτε-ρικών σχέσεών της. Υφίσταται επείγουσα ανάγκη για να ληφθεί,
ήδη από τώρα, µέριµνα, ώστε να µην προκύψει στην Ευρώπη µία
νέα διαχωριστική γραµµή, αλλά να δηµιουργηθεί ένας κοινόςχώρος οικονοµικής ανάπτυξης και κοινωνικής προόδου.
1.2. Η ΕΟΚΕ θεωρεί το ρόλο της σε αυτή τη διαδικασία ως
ενεργού εταίρου, ο οποίος θα µπορούσε να συνεισφέρει την
εµπειρογνωµοσύνη, που απέκτησε από τη συνεργασία της µε τιςσηµερινές υποψήφιες για ένταξη χώρες, και τις επαφές της στα
πλαίσια των εξειδικευµένων εργασιών της µε τις οργανώσεις
εταίρους πολλών χωρών από την Κεντρική, Ανατολική και ΝότιαΕυρώπη.
2.Η εστίαση της γνωµοδότησης
2.1. Το Ευρωπαϊκό Συµβούλιο της Κοπεγχάγης, το ∆εκέµβριο
του 2002, δεν αποφάσισε µόνο τη διεύρυνση της ΕΕ µε δέκα νέακράτη µέλη, αλλά συνέστησε καιτην ενίσχυση των σχέσεων της
διευρυµένης ΕΕ µε τις γειτονικές της χώρες προς Ανατολάς και
Νότο. Το αρχικό µήνυµα για ευθυγράµµιση των πολιτικών σχετικάµε τις ανατολικές γειτονικές χώρες και τη Ρωσία εγκαταλείφθηκε
υπέρ µίας στρατηγικής που θα συµπεριλαµβάνει όλες τις µελλοντι-
κές γειτονικές χώρες (
1).
2.2. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (ΕΕ),στην ανακοίνωση της
11ης Μαρτίου 2003, ανταποκρίθηκε σε αυτό το αίτηµα, καθορί-ζοντας διάφορες οµάδες χωρών και θέτοντας ιδιαίτερους στόχους.
Η εν λόγω ανακοίνωση επικεντρώνεται στα ανατολικά γειτονικά
κράτη καιστην περι οχή νοτίως της Μεσογείου. Η Ανακοίνωσηαναφέρει ρητά ότι εξαιρούνται οι χώρες των ∆υτικών Βαλκανίων, η
Ρουµανία, η Βουλγαρία καιη Τουρκία.
(1)Πρόκειται για τις χώρες νοτίως της Μεσογείου, τις χώρες των ∆υτικών
Βαλκανίων, των ∆υτικών Νέων Ανεξάρτητων Κρατών καθώς και τη
Ρωσία.2.3. Οι σχέσεις µε τις πέντε γειτονικές χώρες στη Νοτιοανατο-
λική Ευρώπη (2),καθορίσθηκαν στην έκτακτη σύνοδο κορυφής του
Ζάγκρεµπ (24.11.2000) καιστη Θεσσαλονίκη (21.6.2003),
καθώς καιστο πλαίσι ο του «Συµφώνου σταθερότητας »καιτης
συµφωνηθείσας στρατηγικής σύνδεσης. Επί του παρόντος η ΕΟΚΕ,µετά από αίτηµα της ιταλικής προεδρίας, επεξεργάζεται γνωµοδό-
τηση για το θέµα αυτό (
3).
2.4. Η ΕΟΚΕ λαµβάνοντας υπόψη την ευρύτερη προσέγγιση
που επέλεξε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, επικεντρώνει τη γνωµοδότησήτης στις τρεις ανατολικές γειτονικές χώρες, δηλαδή στην Ουκρανία,
Λευκορωσία και∆ηµοκρατία της Μολδαβίας, σύµφωνα µε την
εστίαση που είχε υποστηριχθεί στην αρχική αίτηση για γνωµοδό-τηση πρωτοβουλίας,. Σε σύγκριση µε τα άλλα γειτονικά κράτη,
µέχρι σήµερα, οι χώρες αυτές ελάχιστα εντάσσονταν στις θεωρήσεις
διασυνοριακή συνεργασίας και στρατηγικής. Και η ίδια η ΕΟΚΕδεν έχειεκφράσεισαφώς τη θέση της καιτι ς δυνατότητές της
έναντιτων χωρών αυτών (
4).
2.5. Στα νότια παράκτια της Μεσογείου κράτη δόθηκε, και
ορθώς, από χρόνια πολιτική βαρύτητα στο πλαίσιο της «∆ιαδικα-
σίας της Βαρκελώνης ».Το πρόγραµµα στήριξης MEDA είναι
αφιερωµένο ειδικά στις χώρες αυτές. Σε αυτή τη συνεργασία
συµµετέχει τακτικά και η ΕΟΚΕ Η Υπουργική Ευρωµεσογειακή
∆ιάσκεψη που πραγµατοποιήθηκε στη Βαρκελώνη το 1995,ανέθεσε στην ΕΟΚΕ την εντολή να προωθεί τον συντονισµό των
Οικονοµικών και Κοινωνικών Συµβουλίων (ή παρόµοιων οργάνων ),
στην οποία η ΕΟΚΕ ανταποκρίθηκε καιεξακολουθεί να ανταποκρί-νεται µε τη διοργάνωση κάθε χρόνο της Ευρωµεσογειακής ∆ιάσκε-
ψης, µε την επεξεργασία θεµατικών συµβολών καθώς και µε την
ανάπτυξη διµερών σχέσεων µε τις κοινωνικές και επαγγελµατικέςοργανώσεις της περιοχής. Η ΕΟΚΕ υποστήριξε, επίσης, την
κατάρτιση σχεδίων στους κόλπους της Επιτροπής στα πλαίσια του
προγράµµατος MEDA. Συνεπώς, η παρούσα γνωµοδότηση δε θα
αναλύσει λεπτοµερώς την ευρωµεσογειακή στρατηγική για τηνοποία παραπέµπουµε στα ειδικά έγγραφα και τις σχετικές
δραστηριότητες.
(2)Κροατία, Βοσνία -Ερζεγοβίνη, Σερβία -Μαυροβούνιο, Πρώην Γιου-
γκοσλαβική ∆ηµοκρατία της Μακεδονίας (FYROM), Αλβανία.
(3) REX/153, Οµάδα µελέτης «Ο ρόλος της κοινωνίας των πολιτών στα
πλαίσια της νέας ευρωπαϊκής πολιτικής για τα δυτικά Βαλκάνια ».
(4)Ωστόσο, το θέµα αυτό θίχτηκε ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του
'90 στο πλαίσιο άλλων εργασιών, όπως για παράδειγµα σχετικά µε τιςσχέσεις µε τη Ρωσία, µε την παρουσίαση της βόρειας διάστασης ή µε
τη συνεργασία βάσειτων πανευρωπαϊκών δι αδρόµων µεταφορών.
30.3.2004 EL C 80/149 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
2.6. Η Ανακοίνωση της Επιτροπής αναφέρεται ελάχιστα στις
σχέσεις µε την Ρωσική Oµοσπονδία. Μετά από πρόταση του
Συµβουλίου, οι τρεις χώρες του Νότιου Καύκασου, η Γεωργία, η
Αρµενία καιτο Αζερµπαϊτζάν, οιοποίες θα αποτελούν, από το2007 και µετά, γείτονες της διευρυµένης ΕΕ στις ανατολικές ακτέςτης Μαύρης θάλασσας, θα ληφθούν υπόψη κατά την επόµενη
φάση.
3.Οι γενικές γραµµές της στρατηγικής της Επιτροπής για
την πολιτικήγειτονίας
3.1. Ο κεντρικός στόχος της πολιτικής για τη γειτονία της ΕΕ
είναι «η δηµιουργία ενός χώρου κοινών αξιών (ειρήνη, ελευθερία,
ευηµερία )»και η δηµιουργία δυνατοτήτων για την ενίσχυση του
οικονοµικού, κοινωνικού και πολιτικού δυναµικού της Ευρώπης.Ως αντιστάθµισµα για τις πολιτικές και οικονοµικές µεταρρυθµί-
σεις, θα δοθεί στις σχετικές χώρες η προοπτική µεγαλύτερης
συµµετοχής στην εσωτερική αγορά (
1),βάσειτου µοντέλου του
Ευρωπαϊκού Οικονοµικού Χώρου. Νέο στοιχείο για τις ανατολικέςγειτονικές χώρες θα ήταν η σύναψη συµφωνιών ελεύθερου εµπο-
ρίου και συνεργασίας, όπως αυτές που υφίστανται,εν µέρει, µε τις
παράκτιες της Μεσογείου χώρες.
3.2. Το προφανές ενδιαφέρον της ΕΕ είναι η ασφάλεια των
εξωτερικών συνόρων της. Ούτως, τα νέα γειτονικά κράτη θα
υποχρεωθούν να συνεργάζονταιστην καταπολέµηση της παράνο-µης µετανάστευσης καινα συνάψουν γι α το σκοπό αυτό συµφωνίες
επαναπατρισµού. Πρέπει να ενισχυθεί η συνεργασία στον τοµέα
της πολιτικής εσωτερικών υποθέσεων και δικαιοσύνης, καθώς καιγια την καταπολέµηση της οργανωµένης εγκληµατικότητας καιδιαφθοράς. Ως αντιστάθµισµα, πρέπει να βελτιωθεί η συνοριακή
κυκλοφορία και, µέσω τοπικών συµφωνιών ρύθµισης της θεώρησης,
να καταστεί ευκολότερη η διάβαση των συνόρων.
3.3. Η υφιστάµενη νοµοθετική βάση, που προσφέρει η Συν-
θήκη, για τη σύναψη συµφωνιών εταιρικής σχέσης και συνεργασίας
(ΣΕΣΣ )δεν είναι αναγκαίο να επεκταθεί, αλλά πρέπει να αξιοποιηθεί
πλήρως. Επί αυτής της βάσης, πρέπει να καταρτισθούν σχέδιαδράσης για κάθε γειτονική χώρα ή περιφέρεια, τα οποία να
επιτρέπουν τη συγκεκριµενοποίηση της αλληλεπίδρασης µεταξύ
της υλοποίησης των µεταρρυθµίσεων καιτης πρόσβασης στηνεσωτερική αγορά της ΕΕ. Το θέµα της παραχώρησης προοπτικής
για ένταξη εξαιρείται ρητώς και εποµένως δεν εκφέρεται σχετικά
ούτε θετική αλλά ούτε και αρνητική άποψη. Επ' αυτού, πρέπει νατηρηθεί το άρθρο 49της ΣΕΚ, το οποίο στο σχέδιο Ευρωπαϊκού
Συντάγµατος αποτελεί το άρθρο 1 (2), σύµφωνα µε το οποίο, η
Ένωση είναιανοι χτή προς όλα τα ευρωπαϊκά κράτη, «...τα οποία
σέβονται τις αξίες της και δεσµεύονται να τις προωθήσουν από
κοινού ».
4.Αποτελέσµατα της επίσκεψης µελέτης στη Μολδαβία,
την Ουκρανία και τη Λευκορωσία
4.1. Αυτές οι ιδέες για µία πολιτική για τη γειτονία της ΕΕ
συζητήθηκαν µε εκπροσώπους οργανώσεων της κοινωνίας τωνπολιτών και της πολιτικής σκηνής στη ∆ηµοκρατία της Μολδαβίας,την Ουκρανία καιτη Λευκορωσία. Οιπροσδοκίες ως προς τι ς
σχέσεις µε την ΕΕ, οι ανησυχίες για τη χάραξη νέων συνόρων και
(1)∆ηλαδή συµµετοχή στις τέσσερις ελευθερίες (εµπορεύµατα, κεφάλαια,
πρόσωπα καιυπηρεσίες ).οι ιδιαιτερότητες κάθε επιµέρους χώρας πρέπει να ληφθούν υπόψη
στην αξιολόγηση της ΕΟΚΕ (2).
4.2.Σύντοµη περιγραφή των χωρών
4.2.1. Η Λευκορωσία αποτελούσε στο Μεσαίωνα µέρος του
µεγάλου Λιθουανο -Πολωνικού κράτους, αργότερα µέρος της
Τσαρικής Αυτοκρατορίας και στην συνέχεια Σοσιαλιστική
∆ηµοκρατία της Σοβιετικής Ένωσης. Στις 26 Αυγούστου του1991 κήρυξε την ανεξαρτησία της ως ∆ηµοκρατία, αλλά διατήρησε
τις στενές σχέσεις της µε τη Ρωσία, µε την οποία διαπραγµατεύεται
από καιρό τη σύναψη συµφωνίας ένωσης. Η Λευκορωσία είναιµέλος του ΟΑΣΕ (Οργανισµός για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία
στην Ευρώπη ).Το 1997 της αφαιρέθηκε το καθεστώς του
παρατηρητή στο Συµβούλιο της Ευρώπης λόγω παραβίασης των
καταστατικών. Έκτοτε η ΕΕ αλλά και µεµονωµένα κράτη µέληπεριόρισαν ή διέκοψαν εντελώς τις διπλωµατικές τους σχέσεις µε
τη χώρα αυτή.
4.2.2. Η Ουκρανία ανήκε επίσης εν µέρειστο µεγάλο Λι θου-
ανο -Πολωνικό κράτος. Ένα τµήµα της Εθνικής ∆ηµοκρατίας της
Ουκρανίας, που είχε συσταθεί στις αρχές του 20ού αιώνα,έγινε ιδρυτικό µέλος της Σοβιετικής Ένωσης. Μετά το 1945
προστέθηκαν στην επικράτειά της οι επιµέρους περιοχές της
Γαλικίας, µέρος της Ανατολικής Σλοβακίας, η βόρεια Βουκοβίνατης Ρουµανίας και, το 1954, η Κριµαία. Στις 24 Αυγούστου 1991
η Ουκρανία κήρυξε την ανεξαρτησία της. Σήµερα είναιµέλος των
Ηνωµένων Εθνών και λαµβάνει µέρος στις δραστηριότητες τηςΚοινότητας Ανεξάρτητων Κρατών (ΚΑΚ ).Από το 1995 είναιµέλος
του Συµβουλίου της Ευρώπης. Επίκειται η προσχώρησή της στον
ΠΟΕ.
4.2.3. Το 1812, το πριγκιπάτο της Μολδαβίας προσαρτήθηκε
ως «Βεσσαραβία »στην τσαρική Ρωσία. Από τις 27 Αυγούστου
1991 η ∆ηµοκρατία της Μολδαβίας είναιανεξάρτητο κράτος, ενώ
το 1994, η πλειοψηφία του πληθυσµού αποφάνθηκε κατά της
ένωσης µε τη Ρουµανία. Από το 1991, µια ανατολική περιφέρειαστα σύνορα µε την Ουκρανία, διεκδικεί την ανεξαρτησία της
υπό την επιρροή του τέως στρατηγού του σοβιετικού στρατού
Σµηρνόφ, µε αποτέλεσµα να είναι η χώρα ουσιαστικά διχοτο-µηµένη. Η δηµοκρατία της Μολδαβίας είναιµέλος του ΠΟΕ και
συµµετέχει µε την ιδιότητα του παρατηρητή στο Σύµφωνο της
Σταθερότητας για την Νοτιοανατολική Ευρώπη.
4.3.Συνολική αξιολόγηση της πολιτικής για τη γειτονία της ΕΕ
4.3.1. Η οξύτερη κριτική για την προσέγγιση της πολιτικής
για τη γειτονία της ΕΕ προέρχεται από την ουκρανική πλευρά. Ο
προσανατολισµός προς την κατεύθυνση της ΕΕ κατέστη, στη χώρααυτή, ώθηση για µεταρρυθµίσεις, που ενέπλεξαν όλα τα κοινωνικάστρώµατα, αν καιαυτό δεν σηµαίνειότιόλοικατανοούν αυτό µε τον
ίδιο τρόπο. Οι περισσότεροι Ουκρανοί συνοµιλητές ζήτησαν τη
µεγαλύτερη αναγνώριση της χώρας τους ως ευρωπαϊκής χώραςκαι ως σηµαντικού στρατηγικού εταίρου µίας διευρυµένης ΕΕ. Οι
προσφερόµενες προοπτικές είναι, όπως ανέφεραν, απογοητευτικές
καιασαφείς, δεδοµένου ότιαποφεύγεταιοποι αδήποτε µνεία στηνπιθανότητα προσχώρησης της χώρας τους στην ΕΕ. Ωστόσο, πολύ
σύντοµα αναγνωρίστηκαν οι θετικές πλευρές της κοινοτικής πρωτο-
βουλίας και οι δυνατότητες που προσφέρει αξιοποιούνται εντατικά.
(2)Πραγµατοποιήθηκαν σχετικές συνοµιλίες εκ µέρους µικρής αντιπρο-
σωπείας της οµάδας µελέτης, η οποία από τις 5 µέχρι τις 12 Ιουλίου2003 επισκέφθηκε το Chisinau ( ∆ηµοκρατία της Μολδαβίας ),το
Κίεβο (Ουκρανία )καιτο Μίνσκ (Λευκορωσία )(βλέπε DI 83/2003).
C 80/150 EL 30.3.2004 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
4.3.2. Για τη ∆ηµοκρατία της Μολδαβίας, η προσέγγιση µε την
ΕΕ αποτελεί και στρατηγική για την επιβίωσή της, και εύχεται η
πορεία για την επίτευξη του στόχου αυτού να σηµαίνει την πλήρη
συµµετοχή της στη διαδικασία σύνδεσης για την ΝοτιοανατολικήΕυρώπη. Η ΣΕΣΣ (συµφωνία για εταιρική σχέση και συνεργασία )
δεν έχει αξιοποιηθεί ακόµη πλήρως, όπως δήλωσαν αυτοκριτικά οι
ίδιοι οι ενδιαφερόµενοι. Οι ∆ηµοκρατία της Μολδαβίας επιθυµεί
να διαθέτει πραγµατικά τη δυνατότητα επιλογής ή καλύτερηςεξισορρόπησης της εξάρτησης από τις ισχυρές γειτονικές της
χώρες.
4.3.3. Στη Λευκορωσία, δεν έχειληφθεί ακόµη η απόφαση γι α
τον προσανατολισµό της προς την κατεύθυνση της Ευρώπης ή τηςΡωσίας. Η προοπτική ένωσης µε τη Ρωσία χρησιµοποιείται από τονΠρόεδρό της κατά δηµαγωγικό τρόπο και έχει συνέπειες σε
πολλούς τοµείς της καθηµερινότητας. Η ΕΕ, µε την πολιτική
αποµόνωσης που ακολουθεί, έχειέρθεισε αδι έξοδο καιέχειπροκύψει σηµαντικό έλλειµµα στην προσέγγιση των πολιτών της
χώρας αυτής µε τις δηµοκρατικές αντιλήψεις και αξίες της ΕΕ. Θα
ήταν λάθος, να ταυτίζεικανείς τη Λευκορωσία µε τον ΠρόεδροLukaschenko, παρατήρησε ένας εµπειρογνώµονας. Εντωµεταξύ
διαγράφονται αυξανόµενες ρήξεις στις σχέσεις µε τη Ρωσική
Οµοσπονδία.
4.4.Προβλέψεις όσον αφορά τις οικονοµικές συνέπειες (
1)
4.4.1. Η ουκρανική οικονοµία παρουσιάζει υψηλούς δείκτες
ανάπτυξης (9,1 % το 2001 )καιένα έντονα πτωτι κό ποσοστό
πληθωρισµού (από 28,2 του 2000 σε 1,2 %το 2001 ).Επίσης, η
χώρα διαθέτει ικανοποιητικό δυναµικό, τόσο όσον αφορά τις
πρώτες ύλες καιτην ευφορία του εδάφους της, όσο καιτουςεπαρκώς καταρτισµένους πολίτες της. Πολλοί συνοµιλητές στηνΟυκρανία εξέφρασαν το φόβο ότι η επικείµενη διεύρυνση της
ΕΕ προς Ανατολάς θα επιφέρει στη χώρα τους περισσότερα
µειονεκτήµατα παρά πλεονεκτήµατα. Νέα δασµολογικά και µηεµπόδια, καθώς και η εφαρµογή της συµφωνίας του Σένγκεν, µε
αυστηρότερους ελέγχους στα σύνορα και τις διατάξεις για τη βίζα,
περιόρισαν δραστικά την κυκλοφορία των ατόµων και των αγαθώνπου έως τώρα ήταν ελεύθερη.
4.4.2. Η ∆ηµοκρατία της Μολδαβίας, ακόµη καιµετά από την
κρατική ανεξαρτησία της, εξακολουθεί να εξαρτάται οικονοµικά
από τη Ρωσία: 98 %των αναγκών της σε φυσικό αέριο προέρχεται
από τη χώρα αυτή και, ελλείψει χρηµάτων, εξοφλείται µε την
πώληση µετοχών των (κρατικών )επιχειρήσεων. Επιπλέον, οι ξένοι
επενδυτές, επί του παρόντος, είναι ελάχιστοι. Η Μολδαβία µε τηνπεριορισµένη ανάπτυξη και το υψηλό ποσοστό πληθωρισµού
κατέστη η φτωχότερη περιοχή της Ευρώπης: περισσότεροι από
τους µισούς κατοίκους της βρίσκονται κάτω από το όριο τηςφτώχειας των 2 δολαρίων ηµερησίως. Σύµφωνα µε εκτιµήσεις, το
70 %της παραγόµενης αξίας προέρχεταιαπό την παραοι κονοµία.
Οι περισσότεροι Μολδαβοί συνοµιλητές εξέφρασαν το φόβο ότι ηδιεύρυνση της ΕΕ θα επιφέρει περαιτέρω αρνητικές συνέπειες,κυρίως ενόψειτης ένταξης της Ρουµανίας, γεγονός το οποίο θα
δυσχεράνει τις σηµαντικές οικονοµικές σχέσεις των δύο χωρών.
4.4.3. Η οικονοµική κατάσταση στη Λευκορωσία επιδεινώνεται
κατά τρόπο ανησυχητικό: πριν από το 1991, η χώρα εθεωρείτο
(1)Περισσότερες πληροφορίες σχετικά µε την οικονοµική κατάσταση των
χωρών περιέχονται στον πίνακα του παραρτήµατος.«το εργοστάσιο συναρµολόγησης της Σοβιετικής Ένωσης »,κυρίως
για τα προϊόντα εξοπλισµού και της υψηλής µηχανικής και
διέθετε ανάλογο υψηλό επίπεδο ζωής. Η αρνούµενη κάθε «δυτικό
εκσυγχρονισµό »οικονοµία του κυβερνώντος καθεστώτος οδήγησε
σε σοβαρή παρεµπόδιση των επενδύσεων. Το 80 %των βιοµηχανι-
κών εγκαταστάσεων έχουν σχεδόν αποσβεστεί όπως ισχυρίστηκε
εµπειρογνώµονας από το Μίνσκ. Ούτως, το απολύτως διαθέσιµο
δυναµικό και η στρατηγικά πλεονεκτική θέση (χώρα διάβασης των
ρωσικών παραδόσεων ενέργειας στη ∆ύση και εξαγωγής προϊόντων
στην Ανατολή )δεν αξιοποιούνται. Οι εµπορικές και οικονοµικές
σχέσεις µε τα κράτη µέλη της ΕΕ βρίσκονται σε τόσο χαµηλόεπίπεδο, ώστε η µετάθεση των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ θα
πλήξουν οικονοµικά κυρίως τις διασυνοριακές περιοχές ενώ θα
µεταβάλλουν ελάχιστα τη συνολική κατάσταση.
4.5.Ασφάλεια των συνόρων και παράνοµη µετανάστευση
4.5.1. « Τι όφελος θα αποκοµίσουµε από τη διασφάλιση των
εξωτερικών συνόρων της ΕΕ; »Αυτή η πρόταση συµβολίζειτην
αντίληψη που επικρατεί όσον αφορά ένα θέµα που η ΕΕ σαφώς
αναγνωρίζει ως κεντρικό σηµείο του ενδιαφέροντος της πολιτικήςτης. Το πρόβληµα των συνόρων πρέπει να αντιµετωπισθεί µε
περισσότερη κατανόηση και διορατικότητα.
4.5.2. Το κεντρικό πρόβληµα είναι η αυξανόµενη µαζική
µετανάστευση, κατά κανόνα, εξειδικευµένων και µάλλον νέων
ατόµων. Σύµφωνα µε οµόφωνες εκτιµήσεις, επί του παρόντος,
περισσότερα από πέντε εκατοµµύρια µόνο Ουκρανών ζουν καιεργάζονταιστο εξωτερι κό «παράνοµα, συχνά ως τουρίστες που θα
επιστρέψουν στη χώρα τους »,καιαυτό κυρίως στη Ρωσι κή
Οµοσπονδία καιστην ΕΕ, όπου υπάρχειθεαµατι κά µεγάλοςαριθµός ακόµη και στην Ιταλία και την Πορτογαλία. Αυτοί οι
«Ουκρανοί του εξωτερικού »αποστέλλουν ετησίως περισσότερο
από ένα δισεκατοµµύριο ευρώ στις οικογένειές τους στην πατρίδα.Η ίδια κατάσταση παρατηρείται και στη Λευκορωσία και τη
Μολδαβία. Το καθεστώς καιτο µέλλον αυτών των «παρανόµων »
πρέπει να ρυθµισθούν επειγόντως και από κοινού. Τα προβλήµατααυτά δεν µπορούν να διευθετηθούν απλώς µε συµφωνίες επανα-πατρισµού
4.5.3. Τεράστιο και σαφώς απαράδεκτο είναι το µέγεθος του
διασυνοριακού εµπορίου ανθρώπων και του εξαναγκασµού σε
πορνεία, συµπεριλαµβανοµένης και της κακοποίησης παιδιών.
Τα θέµατα των διασυνοριακών ενεργειών διερεύνησης και τηςπροστασίας των θυµάτων πρέπει να τεθούν στις πρώτες θέσεις τωνπροτεραιοτήτων της ΕΕ.
4.5.4. Η διασφάλιση των συνόρων µε βάση τη συµφωνία του
Σένγκεν θα πρέπει να βλάψει όσο το δυνατό λιγότερο τις
τοπικές διασυνοριακές διακινήσεις, τις οικονοµικές σχέσεις και την
ελεύθερη κυκλοφορία γενικά. Επίσης, οι χώρες αυτές έχουντην εντύπωση ότικαλούνταινα αντι µετωπίσουν µόνες τους τοπρόβληµα των µεταναστών από τρίτες χώρες των οποίων η
προσέλευση στο έδαφος της ΕΕ εµποδίζεταιστα νέα εξωτερι κά της
σύνορα λόγω των αυστηρότερων ελέγχων, ενώ η προστασία τωνατόµων αυτών αποτελεί ανθρωπιστικό πρόβληµα.
30.3.2004 EL C 80/151 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
4.6.Εξέλιξη των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών (1)
και προσδοκίες από τις σχέσεις τους µε την ΕΕ
4.6.1. Και στις τρεις χώρες υφίσταται εκτεταµένο δίκτυο
οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, µε µεγαλύτερο εκείνο της
Ουκρανίας, όπου εκτιµάται ότι δραστηριοποιούνται σε διάφορουςτοµείς του τοπικού, περιφερειακού και εθνικού επιπέδου περί τις
20 000 οργανώσεις. Ακόµη και στη Λευκορωσία υπολογίζεται ότι
υπάρχουν 3 000 οργανώσεις, εκ των οποίων οι 2000 νόµιµα
εγγεγραµµένες. Ωστόσο, οι µεγάλοι αυτοί αριθµοί δεν αντικα-τοπτρίζουν οπωσδήποτε τη σηµασία, την ανεξαρτησία ή τα
δικαιώµατα των οργανώσεων αυτών. Ελάχιστες από τις οργανώσεις
αυτές κατορθώνουν να αυτοχρηµατοδοτούνταιµε συνδροµές τωνµελών. Σε κάθε κράτος όµως λειτουργούν ορισµένες οργανώσεις
που πρέπεινα ληφθούν σοβαρά υπόψη (
2).
4.6.2. Οι οργανώσεις των κοινωνικών εταίρων ακολουθούν τη
χαρακτηριστική πορεία, που διακρινόταν και διακρίνεται στιςσηµερινές υποψήφιες για ένταξη χώρες. Στην περίπτωση της
Λευκορωσίας, όµως, το µεγαλύτερο τµήµα των µεταρρυθµισµένων
πρώην κρατικών συνδικάτων ελέγχεται από µία διευθύνουσαεπιτροπή και δεν είναι πλέον ανεξάρτητο. Οι ενώσεις ιδιωτών
επιχειρηµατιών είναι ακόµη ιδιαίτερα περιορισµένες και βρίσκονται
µόλις στην αρχή της κλαδικής διάρθρωσης των εργασιών τους. Ταβιοµηχανικά και εµπορικά επιµελητήρια είναι ιδιαίτερα δραστήριακαι, σε ορισµένες περιπτώσεις, είναι απαραίτητα ως βοηθητικός
παράγοντας των εξωτερικών οικονοµικών σχέσεων. Η συνεργασία
µεταξύ των οργανώσεων λειτουργεί αρκετά ικανοποιητικά.
4.6.3. Για όλους τους συνοµιλητές µας ήταν σαφής και
ιδιαίτερης σηµασίας η επιθυµία για τη διοργάνωση ανταλλαγών
πρακτικών εµπειριών µε οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και
θεσµικά όργανα της ΕΕ. Η ανάγκη ενηµέρωσης ήταν µεγάλη καιποικίλη: κυµαινόµενη από πληροφορίες για τις συνδικαλιστικές
δοµές, τις οικονοµικές επαφές, τη βασική ενηµέρωση για τις
επιχειρήσεις, τις διαρθρώσεις διαλόγου και διαπραγµατεύσεωνµέχρι πληροφορίες για θέµατα όπως η πολιτική για τους νέους, η
πολιτική των καταναλωτών, η ηλεκτρονική εκµάθηση κοκ.
4.6.4. Η ΕΟΚΕ ήταν άγνωστη σε µεγάλο βαθµό, ενώ οι
εργασίες της καιοιδυνατότητές της γι α την εγκαθίδρυση επαφώνπροκάλεσαν µεγάλο ενδιαφέρον. Η δηµιουργία «τακτικών σχέσεων
µε την ΕΟΚΕ »επιδοκιµάζεται έντονα κυρίως επειδή ως θεσµικό
πλαίσιο και χώρος συνεργασίας όλων των παραγόντων της κοι-
νωνίας των πολιτών σε ευρωπαϊκό επίπεδο, οι οποίοι εκπροσωπού-νται σε τρεις οµάδες, αποτελεί το πλέον προσιτό όργανο.
4.7.Η πολιτική στήριξης της ΕΕ
4.7.1. Οι εκτιµήσεις σχετικά µε τις εµπειρίες από την πολιτικής
στήριξη της ΕΕ, και κυρίως από το Tacis, διχάζονταν, και ήταν εν
µέρει ιδιαίτερα κριτικές, κυρίως όσον αφορά τις γραφειοκρατικές
δαπάνες πριν από την έναρξη εκτέλεσης των σχεδίων. Εκφράσθηκεη επιθυµία, µεταξύ άλλων, για µεγαλύτερη υποστήριξη για τηδηµιουργία των δοµών και την ενίσχυση των ίδιων των οργανώσεων
(1)Θα ήταν σκόπιµο να πραγµατοποιηθεί µια παρουσίαση των οργανώ-
σεων της κοινωνίας των πολιτών, ενόψει του συµποσίου που αναφέ-ρεταιστο σηµείο 6.2.4.
(
2)Κατά την περίοδο της επίσκεψης µελέτης, εφαρµόζονταν σαφή
κατασταλτικά µέτρα εναντίον του βασικού πυρήνα των ΜΚΟ, οοποίος λειτουργεί ως κέντρο πόρων για άλλες οργανώσεις που
δραστηριοποιούνται στην ύπαιθρο.(«institution building»), όχι µόνο όσον αφορά τις σχέσεις τους µε
την κυβέρνηση, αλλά και για την ενίσχυση της διασυνοριακής
συνεργασίας, κυρίως µε τοπικές και περιφερειακές οργανώσεις.
Κριτική ασκήθηκε για «ελλιπή βιωσιµότητα »,εξαιτίας, µεταξύ
άλλων, της περιορισµένης χρονικής διάρκειας της στήριξης, και —
ιδιαίτερα στην περίπτωση της Ουκρανίας —για την έλλειψη µιας
περισσότερο εξατοµικευµένης υποστήριξης, παρόµοια µε την
υποστήριξη που προσφέρει το πρόγραµµα Phare.
4.7.2. Εξάλλου, οι εκπρόσωποι της κοινωνίας των πολιτών
ενδιαφέρονται έντονα για την περαιτέρω ανάπτυξη των επαφών
(όπως στην περίπτωση της TAIEX για τις υποψήφιες προς ένταξη
χώρες ),την τακτική ανταλλαγή εµπειριών (όπως στην περίπτωση
της TWINNING) καιτη συµµετοχή τους στι ς δοµές του ευρωπαϊ-
κού διαλόγου, στην οποία θα γίνει λεπτοµερέστερη αναφορά στις«συστάσεις »,στο κεφάλαιο 6.
5.Ειδικές παρατηρήσεις της ΕΟΚΕ
5.1.Η πρόσβαση στην εσωτερική αγορά και οι µεταρρυθµίσεις
Η πρόταση της Επιτροπής να επιδιωχθεί στενότερη οικονοµική
συνεργασία και να καταβληθούν προσπάθειες για την επίτευξηενιαίας προσέγγισης για όλα τα γειτονικά κράτη, κρίνεται θετικά,όπως και η στρατηγική για την επίτευξη σύντοµα συγκεκριµένων
αποτελεσµάτων µέσω ετήσιων προγραµµάτων δράσης. Ωστόσο, τα
µέτρα αυτά απέχουν ακόµη πολύ από µια πραγµατική µεταβίβασηευρωπαϊκών αξιών ή από την πραγµατική προσέγγιση του ευρωπαϊ-
κού κοινωνικού µοντέλου. Από τις τρέχουσες ενταξιακές διαπραγ-
µατεύσεις θα έπρεπε πολύ περισσότερο να είχε εξαχθεί τοσυµπέρασµα ότι η κοινωνική και δηµοκρατική διάσταση αποτελούν
αναπόσπαστο µέρος κάθε ενταξιακής πολιτικής. Πολλοί παρά-
γοντες συνηγορούν υπέρ µιας προσεκτικής εφαρµογής της αρχήςτης συµµόρφωσης. Αφενός, η προοπτική της πρόσβασης την
αγορά επηρεάζει σε µικρό βαθµό τις εθνικές µεταρρυθµίσεις,
αφετέρου θα ήταν ίσως σκοπιµότερο, σε περίπτωση µη συµµόρφω-σης, να µην εγκαταλειφθούν εντελώς οι δράσεις αλλά να υποστηρι-χθούν οι δυνάµεις που προωθούν τις µεταρρυθµίσεις.
5.2.Η επιλογή του ευρωπαϊκού οικονοµικού χώρου
5.2.1. Το µοντέλο του κοινού ευρωπαϊκού οικονοµικού χώρου,
που υπονοείται στην ανακοίνωση, συγκρίσιµο µε τον σηµερινό
ΕΟΧ, δεν αποτελεί κατάλληλο παράδειγµα για την πολιτική της ΕΕ
για τη γειτονία Τα χαρακτηριστικά του ΕΟΧ συνίστανται στηνπλήρη υιοθέτηση των κανόνων της εσωτερικής αγοράς και στη
δυνατότητα ελέγχου της τήρησης αυτών των κανόνων, παράλληλα
µε την άσκηση περιορισµένης επιρροής στις πολιτικές αποφάσειςτης ΕΕ. Οιχώρες που αποτελούν επί του παρόντος τον Ευρωπαϊκό
Οικονοµικό Χώρο έχουν ανταγωνιστικά οικονοµικά συστήµατα και
σταθερά πολιτικά και κοινωνικά καθεστώτα. Είναι ελεύθερες ναενταχθούν ή όχι στον εν λόγω κοινό χώρο. Για τις ανατολικές
γειτονικές χώρες της ΕΕ, ο ΕΟΧ αποτελεί καθαρή ψευδαίσθηση,
καθώς εάν συγκέντρωναν τις προϋποθέσεις ένταξης, θα µπορούσαννα καταστούν καικράτη µέλη. Αντι θέτως, εάν δεν πληρούν τουςόρους, η πρόσβαση στην εσωτερική αγορά θα είναι µονοµερής και
καταστρεπτική για τις οικονοµίες τους, καθώς αυτή περιλαµβάνει
σηµαντικό κίνδυνο κοινωνικού ντάµπινγκ και στρεβλώσεων τουανταγωνισµού.
C 80/152 EL 30.3.2004 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
5.2.2. Όσον αφορά τις τρεις εξεταζόµενες χώρες, είναι δυνατόν
να επιβεβαιωθεί ότι οι παραγωγικές διαρθρώσεις τους και η εµπορική
κατάστασή τους δεν τους επιτρέπει, επί του παρόντος, σε καµία
περίπτωση να στραφούν µονοµερώς προς την αγορά της ΕΕ. Γιαορισµένα προϊόντα, για παράδειγµα στον τοµέα της γεωργίας ή της
ενέργειας, η Ρωσία είναι απαραίτητη. Εποµένως, αυτές οι χώρες είναι
αντικειµενικά υποχρεωµένες να κινηθούν σε δύο επίπεδα για ναισορροπήσουν µεταξύ των εµπορικών εταίρων τους. Προς το παρόν
δεν έχει διευκρινισθεί ακόµη το ερώτηµα κατά πόσον η δηµιουργία
ενιαίου οικονοµικού χώρου, που αποφασίστηκε µε τη Συµφωνία της
Γιάλτας του 2003, θα µπορούσε να είναι ασυµβίβαστη µε την
προσέγγιση µε την ΕΕ γενικά.
5.3.Προσχώρησηναιήόχι
Το συµπέρασµα ότιθα µπορούσε να αποφευχθεί µι α σαφής
απάντηση στο ερώτηµα αν θα δοθεί σε ορισµένες χώρες η δυνατό-τητα να προσχωρήσουν ή όχιως πλήρη µέλη στην ΕΕ, αποδείχθηκε
ότι ήταν πλάνη. Κάθε προσπάθεια να βρεθεί ένας ορισµός της
γειτνίασης ο οποίος να µην περιέχει καµία αναφορά στο θέµα αυτό,
εκλήφθηκε περισσότερο ως πρόκληση παρά ως επιδίωξη διαφάνειας.
Θα ήταν καλύτερα να αντιµετωπισθεί ευθέως το ερώτηµα αυτό,χωρίς υπεκφυγές. Μολονότιη ΕΕ θα πρέπειασφαλώς πρώτα να
ξεπεράσει τις δυσκολίες της διεύρυνσης, αυτό δεν την εµποδίζει
καταρχήν να αφήνει ανοικτή την προοπτική της ένταξης. (βλέπε
επίσης 3.3) Κατ' αυτόν τον τρόπο αναγνωρίζεταιστι ς χώρες αυτές
ένας ενεργότερος ρόλος στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, γεγονός τοοποίο αναµφίβολα αποτελεί σηµαντικό κίνητρο για µεταρρυθµίσεις.
Οι εξελίξεις που θα σηµειωθούν κατά τα επόµενα έτη θα είναι
καθοριστικές για το θεµελιώδες αυτό θέµα.
5.4.Ηανατολικήδιάσταση
Στο πλαίσιο της συζήτησης για τη πολιτική της ΕΕ για τη γειτονία,
η Πολωνία διακρίθηκε εξαιτίας µίας νέας προσέγγισης για την
εξωτερική πολιτική της ΕΕ. Το σχέδιο της για µία «Ανατολική
διάσταση »αφορά τη Λευκορωσία, την Ουκρανία καιτη Ρωσι κή
Οµοσπονδία και σε αυτό προτείνεται κυρίως η αντιµετώπιση, κατά
τρόπο περισσότερο εντατικό, των επικείµενων προβληµάτων που θα
προκύψουν από τη νέα οροθέτηση των συνόρων, καθώς καιη
στενότερη σύνδεση και προσέγγιση µε αυτές τις χώρες. Υπό αυτή
την έννοια ο όρος «ανατολική διάσταση »σηµαίνειέκκληση προς την
ΕΕ να επικεντρώσει στο µέλλον την εξωτερική της πολιτική στο θέµα
αυτό. Μολονότι η βασική κατάσταση των χωρών αυτών είναι όµοια,
πολλοί παράγοντες συνηγορούν υπέρ της ανάπτυξης εξατοµικευµέ-νων σχέσεων µε κάθε µία από αυτές.
6.Συστάσειςσχετικάµεκάθεεπιµέρουςχώρα
6.1.ΙδιαίτερεςσυστάσειςόσοναφοράτηνΟυκρανία
6.1.1. Η Ουκρανία είναιίσως η χώρα που θα επηρεασθεί περι σ-
σότερο από τη διεύρυνση της Ένωσης προς Ανατολάς και, ταυτό-
χρονα, η χώρα που σηµείωσε τη µεγαλύτερη πρόοδο µεταξύ τωνανατολικών γειτόνων της Ένωσης. Αυτόν τον κινητήριο ρόλο που
της αναλογεί σε αυτή τη γειτονική περιοχή ανατολικά της Ένωσης
θα µπορούσε να τον διαδραµατίσει πλήρως µόνο εάν σηµειωθείπεραιτέρω πρόοδος προς την ανάπτυξη ανεξάρτητου συστήµατος
δικαίου και µιας κοινοβουλευτικής δηµοκρατίας. Καθοριστική
σηµασία έχει σε αυτό το πλαίσιο η πραγµατοποίηση ριζικών οικονο-
µικών µεταρρυθµίσεων και η προσέγγιση των προτύπων της ΕΕ. Τα
εναποµένοντα προβλήµατα, κατά τη γνώµη της Επιτροπής περισσό-τερο τεχνικού χαρακτήρα, τα οποία εµποδίζουν την αναγνώριση
της Ουκρανίας ως οικονοµία της αγοράς και κατά συνέπεια την
προσχώρησή της στον ΠΟΕ, θα πρέπεινα εξαλει φθούν το συντοµό-
τερο δυνατό.6.1.2. Η ΕΟΚΕ επιδοκιµάζει τα σχέδια για µια σύντοµη κατάρ-
τιση του προγράµµατος δράσης 2004, τόσο από την πλευρά της
Ουκρανίας όσο και από την πλευρά της ΕΕ και ζητά να επιδιωχθεί
διαφάνεια και διαβούλευση µε τις οργανώσεις της κοινωνίας τωνπολιτών. Η ΕΟΚΕ συµφωνεί µε τη σύσταση του Ευρωπαϊκού Κοινο-
βουλίου να αναβαθµιστούν οι σχέσεις µε την Ουκρανία. Παρόµοια
αναβάθµιση θα πρέπει να συµπεριλαµβάνει και την προετοιµασία γιατην ανάπτυξη στενότερων εµπορικών σχέσεων καθώς και την εξέταση
των δυνατοτήτων ελευθέρωσης των διασυνοριακών µετακινήσεων,
χωρίς βίζα, µεταξύ της διευρυµένης ΕΕ και της Ουκρανίας.
6.1.3. Η ΕΕ θα ήταν σκόπιµο να αναλάβει τα στοιχεία του
προγράµµατος Phare που µπορούν να εφαρµοστούν καιστην
Ουκρανία, προκειµένου να συµβάλει στην επιτάχυνση της διαδικα-σίας µετατροπής που βρίσκεταιεν εξελίξειστη χώρα αυτή.
Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στην «Ευρωπεριοχή των
Καρπαθίων »(δυτική Ουκρανία )καθώς καισε µι α καλύτερη προώ-
θηση της διασυνοριακής και διαπεριφερειακής συνεργασίας µέσω
της αξιοποίησης των δυνατοτήτων που προσφέρει το πρόγραµµα
Ιnterreg.
6.2.Ιδιαίτερεςσυστάσειςόσοναφοράτη∆ηµοκρατίατηςΜολ-
δαβίας
6.2.1. Η λύση στη διαµάχη της Υπερδνειστερίας, η οποία σηµαί-
νει στην πράξη τη διαίρεση της χώρας, συνιστά τελικά προϋπόθεσηγια πολυάριθµα σχέδια περαιτέρω πολιτικής και οικονοµικής
ανάπτυξης. Η ΕΕ θα πρέπει να εντείνει τις προσπάθειές της για τη
σύντοµη επίλυση του προβλήµατος καινα συµβάλειστην προσέγ-
γιση.
6.2.2. Κατ' αρχήν, απαιτούνται και µάλιστα επειγόντως και στη
Μολδαβία παρόµοιες πολιτικές και οικονοµικές µεταρρυθµίσεις µεεκείνες της Ουκρανίας. Στη χώρα αυτή, η διαφθορά που οφείλεται
στη φτώχεια καταπνίγει οποιαδήποτε ιδιωτική οικονοµική πρωτο-
βουλία. Παρά το γεγονός ότι το ποσοστό βοήθειας ανά κάτοικο
είναιτο υψηλότερο, οιαλλαγές είναιεµφανώς ελάχι στες τόσο
σε επίπεδο διαρθρωτικό όσο και σε επίπεδο πολιτικών συνθηκώνπλαισίωσης.
6.2.3. Πρέπεινα δοθεί µεγαλύτερη βαρύτητα στην προώθηση
των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών (ΟΚΠ ).Αυτές µπορούν
να συµβάλουν σηµαντικά στην επίλυση των προβληµάτων που
παρατίθενται στην προηγούµενη παράγραφο και ιδιαίτερα στην
καταπολέµηση της διαφθοράς.
6.3.Ιδιαίτερες συστάσεις όσον αφορά τη ∆ηµοκρατία της Λευ-
κορωσίας
6.3.1. Το σχέδιο δράσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη
µελλοντική πολιτική της για τη γειτονία µε τη Λευκορωσία θα
έπρεπε να εστιάζεται στην ελεύθερη πρόσβαση στο σύνολο των
πληροφοριών και στην υποστήριξη των ανεξάρτητων µέσων ενηµέ-
ρωσης.
6.3.2. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα έπρεπε, το συντοµότερο δυνα-
τόν, να µετατρέψεισε αυτόνοµη αντι προσωπεία το «υποκατάστηµα »
που διατηρεί στο Μίνσκ η αντιπροσωπείας της στο Κίεβο, το οποίο,
λαµβανοµένων υπόψη των συνθηκών που επικρατούν, προσφέρει
σηµαντική εργασία «ως γραφείο για την εφαρµογή της τεχνικής
βοήθειας ».Συγκεκριµένα στο πλαίσιο των επόµενων νοµοθετικών
και προεδρικών εκλογών, θα ήταν σκόπιµο να ενταθούν οι προσπά-
θειες στο επίπεδο του Τύπου και των δηµοσίων σχέσεων.
30.3.2004 EL C 80/153 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
6.3.3. Για την προώθηση της εγκαθίδρυσης δηµοκρατικών
δοµών και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, απαιτούνται
τεχνικές γνώσεις και επαφές στην εν λόγω χώρα. Συγκεκριµένα,
στην περίπτωση της Λευκορωσίας, φαίνεταιότιη έναρξη τωνσχεδίων Tacis που επιδιώκουν ακριβώς αυτό το στόχο δεν µπορεί
να πραγµατοποιηθεί, πριν να διοργανωθεί µία συνάντηση µε τους
ενδιαφερόµενους εταίρους. Οι περιορισµένες σχέσεις που διατηρεί
η ΕΕ µε τη Λευκορωσία προκάλεσε σηµαντικά ελλείµµατα τόσοόσον αφορά τις διαθρώσεις επικοινωνίας όσο και την αµοιβαία
κατανόηση.
6.3.4. Η ΕΟΚΕ επιδοκιµάζει την αυστηρότερη αντιµετώπιση
της παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωµάτων στη Λευκορωσία,
αφενός στα πλαίσια των Γενικών ∆ασµολογικών Προτιµήσεων εκ
µέρους της ΕΕ και αφετέρου µέσω της διερευνητικής διαδικασίαςπου έχεικι νήσειτο ∆ΓΕ.
7.Συστάσεις προς όλα τα κράτη
7.1.Συστάσεις προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Συµβούλιο
και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο
7.1.1. Η ΕΟΚΕ επιδοκιµάζει την πρόθεση, που επιβεβαιώθηκε
τον Ιούλιο του 2003 από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, «για την
περαιτέρω αξιοποίηση των πολιτικών και οικονοµικών σχέσεων µε
τους προς Ανατολάς καιπρος Νότο γείτονες της δι ευρυµένης ΕΕ »
καιγι α την ενίσχυση της προσφοράς συνεργασίας, όχιµόνο στονοικονοµικό τοµέα, αλλά και στο επίπεδο της εσωτερικής πολιτικής
και της προσέγγισης των νοµοθεσιών. Σχετικά µε τη διευκόλυνση
της πρόσβασης στην ενιαία αγορά της ΕΕ, η ΕΟΚΕ συνιστά ναυιοθετηθεί µια προληπτική στρατηγική η οποία να υποστηρίζεται
από την προσαρµογή στα τεχνικά πρότυπα, την ολοκλήρωση των
δικτύων µεταφορών, ενέργειας και τηλεπικοινωνιών σε συνδυασµόµε την υποστήριξη των χωρών αυτών όσον αφορά την προσαρµογή
των νοµικών και διοικητικών προϋποθέσεων για την ανάπτυξη της
επιχειρηµατικής δραστηριότητας, όπως π.χ. η νοµοθεσία για τηνπνευµατική ιδιοκτησία, οι κανόνες προέλευσης ή η ανάπτυξηικανοτήτων στη δηµόσια διοίκηση.
7.1.2. Αντιθέτως, οι προτάσεις σχετικά µε την επίτευξη αυτών
των στόχων σε οργανωτικό επίπεδο, είναι λιγότερο πειστικές. Εάνη συνεργασία µεταξύ των γενικών διευθύνσεων είναι χρήσιµη, αυτή
δεν έχει νόηµα παρά µόνο εφόσον οι πολιτικές αρµοδιότητες
και οι δυνατότητες δράσεις είναι αρκετά ισχυρές και σαφώςκαθορισµένες. Η έννοια της «ευρείας Ευρώπης »καλύπτει αφρικανι-
κές και ευρωπαϊκές χώρες Η ΕΟΚΕ συνιστά την ξεχωριστή
αντιµετώπιση των περιοχών που συνιστούν οι «ανατολικές γειτονι-
κές χώρες »καιοι «χώρες νοτίως της Μεσογείου »,προκειµένου να
ληφθούν καλύτερα υπόψη οι ιδιαιτερότητες αυτών των χωρών
αλλά και οι στόχοι που έχουν ήδη ορισθεί στα πλαίσια της
ευρωµεσωγειακής στρατηγικής.
7.1.3. Μεταξύ των καθηκόντων προτεραιότητας, η ΕΟΚΕ
συνιστά την ανάπτυξη συγκεκριµένων σχεδίων στους παρακάτω
τοµείς δραστηριοτήτων:
— Εστίαση στην προώθηση της δηµιουργίας ανεξάρτητων οργα-
νώσεων της κοινωνίας των πολιτών και δοµών του κοινωνικού
διαλόγου ·Υποστήριξη των κοινωνικών εταίρων και του
κοινωνικού διαλόγου, ιδιαίτερα σε επίπεδο επιχειρήσεων.— ∆ράσεις για την προώθηση της ανάπτυξης υγιών προϋπο-
θέσεων για τη µεταρρύθµιση της επιχειρηµατικής δραστηριό-
τητας καιτην πορεία προς την οι κονοµία της αγοράς καθώς
και για την ανάπτυξη προτιµησιακών εµπορικών σχέσεων καιµέσων για την προώθηση και την προστασία των επενδύσεων.
— Υιοθέτηση περισσότερο φιλικών προς τους πολίτες νοµικών
διατάξεων για τη διευκόλυνση της ελεύθερης κυκλοφορίας
προσώπων στα νέα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ, προκειµένου να
καταστούν όσο το δυνατό ευκολότερες οισυνδέσει ς µεταξύτων νέων κρατών µελών καιτων «νέων γειτόνων »της ΕΕ.
Πρέπεινα αποφευχθεί οπωσδήποτε η δηµι ουργία νέου
«τείχους »(
1).
— Ενίσχυση της διασυνοριακής συνεργασίας για την καταπο-
λέµηση του εµπορίου ανθρώπων καιτης δι εθνούςεγκληµατικότητας ·
— Καταπολέµηση της διαφθοράς που αποτελεί και το κυριότερο
εµπόδιο για την πραγµατοποίηση ξένων άµεσων επενδύσεων.
Για την επίτευξη του στόχου αυτού απαιτείται η συνδροµή
ανεξάρτητων οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών ·
— Μεταβατικά µέτρα για τους λαθροµετανάστες από τις χώρες
αυτές που έχουν εγκατασταθεί στην ΕΕ (
2)
— Κοινές στρατηγικές για την καταπολέµηση µολυσµατικών
ασθενειών (AIDS, φυµατίωση )·
— Σχέδια συνεργασίας στον τοµέα της περιβαλλοντικής
πολιτικής ·
— Σχέδια για την προώθηση των ανταλλαγών στους τοµείς του
πολιτισµού, των επιστηµών και της κατάρτισης, και άνοιγµα
γραφείων και κέντρων της ΕΕ στις ενδιαφερόµενες γειτονικές
χώρες (3)·
— Βελτίωση της ευρωπαϊκής πολιτικής ενηµέρωσης µέσω της
σύστασης γραφείων Ε uro-info και στήριξη της δραστηριότη-
τας ελεύθερων Μέσων Μαζικής Ενηµέρωσης, ενδεχοµένωςµέσω προγραµµάτων ανταλλαγής δηµοσιογράφων ·
— Συµπληρωµατικά θα ήταν χρήσιµο να εντατικοποιηθεί η
ενηµέρωση στην ΕΕ σχετικά µε τις χώρες αυτές ·
— Κατάρτιση διασυνοριακών προγραµµάτων συνεργασίας
µεταξύ των υπό ένταξη χωρών καιτων «νέων γειτόνων »
ιδιαίτερα στον τοµέα της γενικής και επαγγελµατικής εκπαί-
δευσης, στον οικονοµικό τοµέα και στον τοµέα της κοινωνίας
των πολιτών.
(1)Παραδείγµατος χάριν µε τη έκδοση θεώρησης απεριόριστης διάρκειας,
η οποία χορηγείται δωρεάν ή έναντι συµβολικού αντιτίµου. Οιεµπειρίες που αποκοµίστηκαν από την εφαρµογή ειδικού καθεστώτοςστα σύνορα µεταξύ Φινλανδίας και Ρωσίας καταδεικνύουν ότιπαρόµοια προσέγγιση συµβιβάζεται απόλυτα µε σύνορα Σένγκεν.
Πρόσφατα συµφωνήθηκε η έκδοση δωρεάν θεώρησης για τις διασυνο-
ριακές µετακινήσεις µεταξύ Πολωνίας και Ουκρανίας, Ουγγαρίας καιΟυκρανίας και του Καλίνινγκραντ. Εντωµεταξύ η Ευρωπαϊκή Επιτροπήέχει διατυπώσει πρόταση για τις τοπικές διασυνοριακές µετακινήσεις,η οποία τείνειπρος την ίδι α κατεύθυνση.
(
2)Η Ουκρανία καιη Πορτογαλία σύναψαν πρόσφατα συµφωνία σχετι κά
µε την διαµονή περιορισµένης διάρκειας Ουκρανών εργαζοµένων. ΗΠορτογαλία καιη Ελλάδα έχουν στο µεταξύ συµφωνήσειµε τηνΟυκρανία την υποδοχή συγκεκριµένου ποσοστού µεταναστών σεδιµερή βάση.
(
3)Το Ευρωπαϊκό ίδρυµα για την επαγγελµατική κατάρτιση του Τουρίνου
συµπεριλαµβάνει τις τρεις ενδιαφερόµενες χώρες ήδη από την ίδρυσή
του στα µέσα της δεκαετίας του 1990.
C 80/154 EL 30.3.2004 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
7.1.4. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε την εισαγωγή ενός νέου
µέσου χρηµατοδότησης της πολιτικής της ΕΕ για τη γειτονία, το
οποίο θα εφαρµόζεταιαπό το 2007 καιµετά. Σε αυτό το πλαίσι ο θα
πρέπει να αναθεωρηθούν οι σηµερινές πρακτικές του προγράµµατοςtacis, οι οποίες είναι υπερβολικά γραφειοκρατικές και απέχουν πολύ
από τις πραγµατικές ανάγκες της κοινωνίας των ενδιαφερόµενων
χωρών. Η ΕΟΚΕ προτείνειαφενός να προωθηθούν συγκεκρι µένα
σχέδια (υποδοµές, περιβάλλον, εκπαίδευση )καιαφετέρου να
υποστηριχθεί η δηµιουργία ανεξάρτητων οργανώσεων της κοινωνίας
των πολιτών καθώς και η συνεργασία τους µε τους εταίρους στην
ΕΕ. Τα σχέδια συνεργασίας θα πρέπει να επικεντρώνονται σε θέµαταόπως η ανάπτυξη του επιχειρηµατικού πνεύµατος και της καινοτο-
µίας, η διαφάνεια της οικονοµικής ζωής και η καταπολέµηση της
διαφθοράς, η προώθηση του κοινωνικού διαλόγου, η καταπολέµησηκάθε µορφής διακρίσεων, η ισότητα ευκαιριών για άνδρες και γυναί-
κες, η ενίσχυση του ρόλου των τοπικών φορέων λήψης αποφάσεων,
η προστασία του περιβάλλοντος, καθώς και ο σεβασµός της πολι-τιστικής κληρονοµιάς και της πολιτισµικής πολυµορφίας.
7.1.5. Η ΕΟΚΕ συνιστά τη διασύνδεση των εθνικών προγραµ-
µάτων δράσης και των σχεδίων για την πολιτική γειτονίας και την
συµπερίληψη των επιµέρους σχεδίων στην ετήσια επανεξέταση τωνπρογραµµάτων δράσης. Θα µπορούσαµε να εξαρτήσουµε, εποµέ-νως, τη χορήγηση χρηµατοδοτικής ενίσχυσης από την ύπαρξη ενός
«µεσοπρόθεσµού προγράµµατος µεταρρυθµίσεων ».Η σύνταξη
ετήσιων εκθέσεων προόδου θα διασφάλιζε µεγαλύτερη διαφάνειακαθώς καιτον έλεγχο των επι τεύξεων. Θα έπρεπε επίσης να αποτε-
λέσουν αντικείµενο διαβουλεύσεων στις χώρες αυτές και όχι µόνο
στα αντίστοιχα όργανα και τις µικτές επιτροπές µε την ΕΕ. Ωστόσο,αυτή η προσέγγιση απαιτεί την εγκαθίδρυση σχέσεων εµπιστοσύνης
και τη µη επιβολή των στόχων των σχέσεων γειτονίας µονοµερώς
από την ΕΕ.
7.2.ΣυστάσειςσχετικάµεπεραιτέρωγνωµοδοτήσειςτηςΕΟΚΕ
7.2.1. Ο«διαρθρωµένος διάλογος »που εφαρµόζειη ΕΟΚΕ από
πολλών χρόνων µε τις οργανώσεις εταίρους στις υποψήφιες χώρες,
µε καθορισµένες περιοχές (ΑΚΕ, MERCOSUR) ή σε διµερές επίπεδο
(Κίνα, Ινδία )παρουσιάζει θετικά αποτελέσµατα. Το µέσο αυτό θα
έπρεπε να χρησιµοποιηθεί και στην περίπτωση των τριών γειτονικών
χωρών προς Ανατολάς υπό τη µορφή «µόνιµων οµάδων επαφής ».
Επιπλέον, θα επέτρεπε την άµεση λήψη µέτρων και την µακροπρό-
θεσµη προετοιµασία της σύστασης Μικτών Συµβουλευτικών Επιτρο-
πών (ΜΣΕ )οι οποία µπορεί να πραγµατοποιηθεί και στα πλαίσια των
υφιστάµενων ΣΕΣΣ (Συµφωνίες Εταιρικής Σχέσης και Συνεργασίας ).
7.2.2. Προκειµένου να περιορισθεί το έλλειµµα ενηµέρωσης σε
αυτόν τον τοµέα, θα πρέπει να εξοικειωθεί ειδικά αυτή η κατηγορία
χρηστών µε την πρόσβαση στα έγγραφα της ΕΟΚΕ καιστι ςδιαθέσιµες δηµοσιεύσεις στο ∆ιαδίκτυο. Ιδιαίτερη έµφαση θαπρέπει να δοθεί στις οργανώσεις προστασίας του περιβάλλοντος
καιπροστασίας των καταναλωτών οιοποίες δι έθεταν κατά το
παρελθόν ελάχιστες δυνατότητες αυτόνοµης ανάπτυξης.
7.2.3. Ως προς το περιεχόµενο, παράλληλα µε την ίδρυση
ισχυρών οργανώσεων και την καθιέρωση αποτελεσµατικού κοινωνι-
κού διαλόγου αλλά και διαλόγου µε την οργανωµένη κοινωνία
των πολιτών, προτείνεται να ασχοληθεί η ΕΟΚΕ ιδιαίτερα µε τοθέµα της µεταχείρισης των λαθροµεταναστών ·τον Ιούλιο 2001 η
ΕΟΚΕ διατύπωση ενδιαφέρουσες προτάσεις σχετικά µε το θέµα
αυτό (
1).
(1)ΕΕC 260 της 17.9.2001, σ. 104.7.2.4. H ανάπτυξη στενών σχέσεων της ΕΟΚΕ µε τις ΟΚΠ
των προς ανατολάς γειτονικών χωρών αποτελεί µακροπρόθεσµη
προοπτική η οποία εµπλουτίζεται ουσιαστικά από τις γνώσεις και
τις επαφές που διαθέτουν τα νέα κράτη µέλη και τα οποίαεπιθυµούν να εντάξουν τις εµπειρίες τους σε µια στρατηγικήευρωπαϊκού επιπέδου. Ένα πρώτο βήµα προς αυτή την κατεύθυνση
θα µπορούσε να είναιη δι οργάνωση ενός συµποσίου στην ΕΟΚΕ
µε πρότυπο τις διασκέψεις µε τις υποψήφιες για ένταξη χώρες,παρουσία εκπροσώπων της Ρωσικής Οµοσπονδίας, προκειµένου να
κατατεθούν νέες προτάσεις ενόψει της µελλοντικής διαµόρφωσης
των σχέσεων µε την ΕΕ. Ένα ανάλογο συµπόσιο θα έπρεπε ναδιοργανωθεί στις Βρυξέλλες, ει δυνατόν το Φθινόπωρο του 2004.
7.2.5. Η ΕΟΚΕ και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα πρέπει να
εντείνουν τη συνεργασία τους και την ανταλλαγή εµπειριών πουέχουν αποκοµισθεί στα πλαίσια των εκάστοτε επιτροπών επαφών.
7.2.6. Τα επόµενα βήµατα που θα πραγµατοποιήσουν το
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συµβούλιο θα αφορούν κυρίως τα
συγκεκριµένα σχέδια δράσης. Η ΕΟΚΕ µπορεί να συµβάλει
ουσιαστικά προς αυτή την κατεύθυνση και πρέπει εποµένως νασυµµετάσχειανάλογα.
7.2.7. Η ΕΟΚΕ, ως εκπρόσωπος της οργανωµένης κοινωνίας
των πολιτών θα µπορούσε να παροτρύνει τις επιµέρους εθνικέςοργανώσεις να επιδιώξουν και να αναπτύξουν επαφές µε την
οργανωµένη κοινωνία των πολιτών των χωρών αυτών ώστε να
στηρίξουν κατ' αυτόν τον τρόπο τη δηµοκρατική και κοινωνικήτους εξέλιξη.
7.3.Περαιτέρω προτάσεις
7.3.1. Η Οργάνωση για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην
Ευρώπη (ΟΑΣΕ ),το Συµβούλιο της Ευρώπης και τα Ηνωµένα Έθνη
πραγµατοποιούν σηµαντικό έργο στις ενδιαφερόµενες χώρες. Θα
ήταν σκόπιµο να προσανατολίσει η ΕΕ τη δράση της προς τηδράση των Οργανισµών αυτών.
7.3.2. Οι γειτονικές χώρες της διευρυµένης Ευρώπης θα
προσεγγίσουν ταχύτερα τον κοινοτικό µέσο όρο, εφόσον διαθέτουνπερισσότερες άµεσες ιδιωτικές επενδύσεις καθώς και µακροπρό-
θεσµες πιστώσεις. Συνεπώς η χώρες αυτές θα πρέπει να έχουν
άµεση πρόσβαση στους πόρους της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επεν-δύσεων (ΕΤΕ )ενώ θα πρέπεινα αυξηθούν οιδυνατότητες της
Ευρωπαϊκής Τράπεζας Ανοικοδόµησης και Ανάπτυξης (ΕΤΑΑ ).
7.3.3. Η ΕΈ θα πρέπεινα λει τουργεί σε µεγαλύτερο βαθµό ως
αντίβαρο της πολιτικής του ∆ιεθνούς Νοµισµατικού Ταµείου και
της Παγκόσµιας Τράπεζας, υποδεικνύοντας τρόπους για τηνεπίτευξη κοινωνικά ισορροπηµένων µεταρρυθµίσεων, κυρίως κατά
την υποστήριξη της µεταρρύθµισης των κοινωνικών συστηµάτων.
Από την άλλη πλευρά, θα πρέπει να επιδιωχθεί η εντονότερηδέσµευση της Παγκόσµιας Τράπεζας και του ∆ΝΤ όσον αφορά τηνενίσχυση των οργανώσεων των κοινωνικών εταίρων και της
κοινωνίας των πολιτών. Ο στόχος αυτός θα πρέπει να επιτευχθεί
σε στενή συνεργασία της ΕΟΚΕ µε αλλά κοινοτικά όργανα αλλάκαιµε το ∆ι εθνές Γραφείο Εργασίας.
30.3.2004 EL C 80/155 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
8.Ο ρόλος της Ρωσικής Οµοσπονδίας (ΡΟ )
8.1. Η µελλοντική εξέλιξη της Λευκορωσίας, της Ουκρανίας
καιτης ∆ηµοκρατίας της Μολδαβίας, επηρεάζεταισε µεγάλοβαθµό από τις σχέσεις των χωρών αυτών µε τη Ρωσική Οµοσπονδία.Για τους λόγους αυτούς, αλλά και γενικότερα για λόγους
συνεκτίµησης της σηµασίας της ΡΟ η ΕΕ θα πρέπεινα επι δείξει
ενδιαφέρον για τη συνεργασία µε την Ρ.Ο και να αναπτύξειπερισσότερο τις σχέσεις της µε τη χώρα αυτή. Η ΕΟΚΕ οφείλει να
συνεκτιµήσει το γεγονός αυτό στα πλαίσια των εργασιών της και
να ενισχύσει τις επαφές της µε τις οργανώσεις που λειτουργούνστη Ρωσική Οµοσπονδία.
8.2. Με βάση τις αναθεωρηµένες συµφωνίες εταιρικής σχέσης
καισυνεργασίας µε την Ρωσι κή Οµοσπονδία καιτην «κοινή
Βρυξέλλες, 11 ∆εκεµβρίου 2003.
Ο Πρόεδρος
της Ευρωπαϊκής Οικονοµικής και Κοινωνικής
Επιτροπής
Roger BRIESCHστρατηγική »της ΕΕ καιτων κρατών µελών της έναντιτης Ρωσίας,
η ΕΟΚΕ θα πρέπει να εκθέσει µε σαφήνεια τις επιµέρους απόψειςτης σε ξεχωρι στή γνωµοδότηση. Όχιµόνον πρέπεινα ενι σχυθεί ησυνεργασία στο επίπεδο της κοινωνίας των πολιτών και ναεπιδιωχθεί η εµβάθυνση της αµοιβαίας κατανόησης, αλλά θαπρέπει επίσης και να υποστηριχθούν η δηµοκρατική εξέλιξη και οιδιαδικασίες µεταρρύθµισης στην Ρωσική Οµοσπονδία, όπως π.χ. οιµεταρρυθµίσεις που θα πραγµατοποιηθούν µε την ευκαιρία τηςένταξής της στον ΠΟΕ. Το συµπόσιο το οποίο προτείνεται ναδιοργανωθεί την άνοιξη του 2004 (βλ. σηµείο 7.2.4) προβλέπει
φυσικά και τη συµµετοχή της Ρωσικής Οµοσπονδίας, θα µπορούσεδε να αποτελέσει µία αφετηρία. Η διοργάνωση µιας «Στρογγυλής
Τραπέζης »,όπως έγινε στην περίπτωση της Ινδίας, θα µπορούσε
πιθανόν να αποτελέσει µία καλύτερη βάση εργασίας για τηνεπίτευξη περαιτέρω προόδου και να ενισχύσει τη σταθερότητα των
σχέσεων µεταξύ της ΕΕ καιτης Ρωσι κής Οµοσπονδίας.