Αριθ. C 221/16 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 28. 8. 89 
Γνωμοδότηση για την μεσογειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Κοινότητας 
(89/C 221/05) 
Στις 25 Ιανουαρίου 1989, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε, σύμφωνα με τις διατάξεις 
του άρθρου 20, εδάφιο 4, του εσωτερικού κανονισμού, να καταρτίσει γνωμοδότηση για την μεσογειακή 
πολιτική της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. 
Το τμήμα εξωτερικών σχέσεων, εμπορικής και αναπτυξιακής πολιτικής, στο οποίο ανατέθηκε η 
προετοιμασία των σχετικών εργασιών, κατήρτισε τη γνωμοδότηση του στις 16 Ιουνίου 1989 (με βάση 
την εισηγητική έκθεση του κ. Amato). 
Στις 12 Ιουλίου 1989 η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε κατά τη 268η σύνοδο ολομέλειας 
της, με 45 ψήφους υπέρ, 19 κατά και 17 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση (ονομαστική ψηφοφορία). 
1. Εισαγωγή 
1.1. Στη γνωμοδότηση της 31ης Ιανουαρίου 1985 σχετικά 
με τις «Προτάσεις της Επιτροπής για την εφαρμογή μεσογεια­
κής πολιτικής της διευρυμένης Κοινότητας» (!) η ΟΚΕ λάμ­
βανε θέση, ύστερα από αίτηση της Επιτροπής, επί της πρώτης 
πρότασης της ίδιας της Επιτροπής (2) σχετικά με τις διαπραγ­
ματεύσεις με τις 12 τρίτες μεσογειακές χώρες (ΤΜΧ)(3), τα 
πρόσθετα πρωτόκολλα στις συμφωνίες σύνδεσης και συνερ­
γασίας που προϋπήρχαν όπως επίσης και σχετικά με τα νέα 
χρηματοδοτικά πρωτόκολλα. Στην εν λόγω γνωμοδότηση η 
ΟΚΕ εξέφραζε γενική συμφωνία με τις προτάσεις της Επιτρο­
πής, διατυπώνοντας εν τούτοις παρατηρήσεις και υποδείξεις. 
Η ΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι στα πρω­
τόκολλα, που έχουν πια θεσπισθεί οριστικά και γενικότερα 
στη συμπεριφορά του Συμβουλίου, αγνοήθηκαν ορισμένες 
απ'αυτές τις μεγάλης σημασίας υποδείξεις, όπως για παρά­
δειγμα, οι σχετικές με τις ανταλλαγές βιομηχανικών προϊό­
ντων και τη συνεργασία στο κοινωνικό πεδίο. 
1.2. Η ΟΚΕ δεν μπορεί, εξάλλου, να μην διαπιστώσει ότι, 
ούτε η Επιτροπή ούτε το Συμβούλιο δεν της ζήτησαν να 
γνωμοδοτήσει για τις επακόλουθες προτάσεις της Επιτροπής 
[σχετικά με την προσαρμογή του καθεστώτος των ανταλλα­
γών^) και με την οικονομική συνεργασία (5)], ούτε επίσης 
για τις διάφορες Συστάσεις Απόφασης του Συμβουλίου σχε­
τικά με τη σύναψη πρωτοκόλλων με την κάθε μία από τις 
τρίτες μεσογειακές χώρες. 
1.3. Στη νέα φάση των σχέσεων της Κοινότητας με τις 
ΤΜΧ που άρχισε με την εφαρμογή των νέων πρωτοκόλλων 
εμφανίζονται στοιχεία που προκαλούν ανησυχία και δεν 
ικανοποιούν ούτε τις ΤΜΧ ούτε τις μεσογειακές περιοχές της 
Κοινότητας. 
(') ΕΕ αριθ. C 87 της 9. 4. 1985. 
(2) COM(84) τελ. της 11ης Μαΐου 1984. 
(3) Οι 12 ΤΜΧ με τις οποίες η Κοινότητα σύναψε συμφωνίες είναι: 
Μάλτα, Κύπρος και Τουρκία (συμφωνίες σύνδεσης), Μαρόκο, 
Τυνησία, Αλγερία, Αίγυπτος, Ιορδανία, Λίβανος, Συρία, Γιου­
γκοσλαβία (συμφωνίες συνεργασίας), Ισραήλ (συμφωνία ελεύθε­
ρης πρόσβασης). Δηλαδή ουσιαστικά όλες οι τρίτες χώρες της 
Μεσογειακής Λεκάνης εκτός από τη Λιβύη και την Αλβανία. 
(4) COM(85) τελ. της 17ης Ιουλίου 1985. 
(5) COM(85) τελ. της 30ής Σεπτεμβρίου 1985. 1.4. Από πολλές πλευρές υπάρχει σήμερα η απαίτηση για 
μια γενική επαναθεώρηση της μεσογειακής πολιτικής της 
Κοινότητας και για τον επαναπροσδιορισμό της έτσι ώστε 
να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων. 
1.5. Προς αυτήν την κατεύθυνση άρχισε μία κίνηση στο 
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με μια πολιτική πρωτοβουλία για 
τη σύσταση ενός Συμβουλίου Μεσογειακής Συνεργασίας με 
σκοπό μια γενική συμφωνία συνεργασίας μεταξύ της Κοινό­
τητας και του συνόλου των τρίτων μεσογειακών χωρών. 
1.6. Με την παρούσα γνωμοδότηση πρωτοβουλίας η ΟΚΕ 
έχει σκοπό να προσφέρει τη συμβολή της για μια νέα 
ανάπτυξη της μεσογειακής πολιτικής. Οι εκτιμήσεις και οι 
προτάσεις που περιέχονται στην παρούσα γνωμοδότηση θεμε­
λιώνονται στις αναλύσεις που περιλαμβάνονται στην ενημε­
ρωτική έκθεση που επισυνάπτεται. 
ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ: ΜΙΑ ΝΕΑ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ 
ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ 
2. Λόγοι που επιβάλλουν την αλλαγή της σημερινής μεσο­
γειακής πολιτικής 
2.1. Η κινητικότητα που υπάρχει στη διεθνή πολιτική 
κατάσταση, η διαδικασία ενοποίησης της οικονομίας, η 
αύξηση των ανισορροπιών Βορρά-Νότου, και ακόμα η 
υλοποίηση της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς τονίζουν την 
ανάγκη επανακαθορισμού του διεθνούς ρόλου της Κοινό­
τητας σε πολιτικό και οικονομικό επίπεδο. 
Μπροστά στις νέες προκλήσεις, στις νέες ευκαιρίες και τις 
αυξημένες ανάγκες, από τη μια γίνεται όλο και σοβαρότερο 
το πρόβλημα της ευρωπαϊκής ταυτότητας και ενότητας, και 
από την άλλη επιβάλλεται να επανακαθορισθούν οι προ­
τεραιότητες στις εξωτερικές σχέσεις της Κοινότητας και 
κυρίως η εξειδίκευση των λειτουργιών τους. Πρέπει πράγματι 
να καθορισθούν στόχοι και διαφορετικό περιεχόμενο στις 
εξωτερικές κοινοτικές σχέσεις ανάλογα με α) το εμπορικό 
ενδιαφέρον, β) το στόχο ενίσχυσης και αναπτυξιακής συνερ­
γασίας και γ) την έρευνα και τη δημιουργία συμπληρωματικό-
τητας, τις συνεργείες και, προοπτικά, την οικονομική 
ενοποίηση. 
^^ Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ΑρηΙ^Ι^ 
11 ^τα πλαίσια αυτάηΟΚΕ εκτιμά ότι στις Τ^Α πρέπει 
ναπαράσχειηΚοινότηταμεγαλΰτερη προσοχή και νααναλά 
Ι^ει μεγαλύτερες δεσμεύσεις^ τόσο σε ό^τι αφορά τον κα^ορι 
σμό προτεραιοτήτων όσο και στις στρατηγικές προοπτικές^ 
και να τις εντάξει στην τρίτη κατηγορία της προηγουμένης 
ταξινόμησης. 
11 Νράγματ4δεδομενηςτηςπαρουσίαςστη διεθνή σκηνή 
των δυο μεγάλων στρατηγικών περιοχων.της αμερικανικής 
και της ασιατικής^η^οινότητα δεν ^α μπορέσει να αντέξει 
τον ανταγωνισμός ακόμη και ανενισχυ^εί από τηνυλοποίηση 
τηςενιαίαςαγοράς^χωρίςτη διεύρυνση της^δικής^της 
οικονομικής περιοχής και αγοράς.^την ανάγκη αυτή δη 
μιουργίας μιας ^ευρωπαϊκής^ στρατηγικής περιοχήςηΚοι 
νότητα είναι υποχρεωμένη να ανταποκριθεί στρεφόμενη στις 
γειτονικές περιοχές^ Ευρωπαϊκή ^ωνη Ελευθερών ^υναλλα 
γων^Ε^ Ανατολική Ευρωπη^εσόγειος.^ς προς την 
τελευταία αυτή^ηΚοινότητα^α πρέπει να καλύψει σύντομα 
μια κάποια καθυστέρηση δεδομένου ότι ήδηηπεριοχή αυτή 
αποτελεί αντικείμενο ενδιαφέροντος και παρουσίας τόσο 
αμερικανικής όσο και ιαπωνικής^ σε ό^τι αφορά το εμπόριο^ 
τις επενδυσεις^τις οικονομικές ενισχΰσε^ςκα4κυρίως^τον 
τεχνολογικό ^αποικισμό^. 
1^. ^τις τρεις παραπάνω περιοχές το ^εμα τίθεται σαφώς 
με πολύ διαφορετικούς όρους σε ό^τι αφορά την οικονομική 
και πολιτική ωριμότητα. Ειδικότερα σε ό^τι αφορά τις 1^^ 
ησυμπληρωματικότητα^οισυνεργείεςκαι^πολΰπερισσότερο 
ηοικονομική ολοκλήρωση δεν είναι δυνατό να υλοποιήσουν 
σημαντικά αν δεν διαφοροποιηθεί πολΰ το επίπεδο ανάπτυξης 
τους σε σχέση με την Κοινότητα. 
1^. Αυτή είναι μία από τις αιτίες για τις οποίεςηανάπτυ^η 
των Τ^Α πρέπει ναενδιαφερειεντονα την ^οινότητα.^πάρ 
χουν όμως και άλλες. Κυρίωςηδημογραφική προοπτική.Οι 
στατιστικές προβολές ^το^Οοπλη^υσμός της Κοινότητας 
^α πρέπει να ανέλθει από ]^θσε^Ηόεκατομμύρια κατοίκους 
ενώοπλη^υσμός τωνΤ^^από^Ο σε ^00 εκατομμύρια^ 
χαρακτηρίζουν την αύξηση του πληθυσμού τωνΙ^Ασαν 
μια πραγματική δημογραφική έκρη^η^ τα αποτελέσματα της 
οποίας ενδέχεται ναέχουν οπωσδήποτε επιπτώσεις στην Κοι^ 
νότητα.ΗπαρεμπόδισητηςεισόδουστηνΚοινότηταεκατομ^ 
μυρίων πολιτών των χωρών αυτών με τη λήι^η διοικητικών 
μέτρων^ που είναι ^έ^αιααπαραίτητα^α ήταν οπωσδήποτε 
ανεπαρκής.Νρέπειναενισχυ^ούν οι Τ^Κ να δημιουργήσουν 
ευκαιρίες ζωής και εργασίας λαμβάνοντας υπό^η τη σχέση 
μεταξύ οικονομικής και δημογραφικής ανάπτυξης. 
1^. Αεν είναι εξάλλου δυνατό να αγνοείται το γεγονός ότι 
η Αεκάνη της^εσογείουαποτελεσεπάντα^εατροεσωτε 
ρικών συγκρούσεων και κοινωνικών και θρησκευτικών 
εντάσεων^ οι οριακές εκφράσεις των οποίων μαστίζουν και 
σήμερα την Ευρώπη από την εσωτερική πλευρά των συνόρων 
της. Τα φαινόμενααυτάδεν μπορούν νααγνοη^ούν ούτε 
είναι δυνατόνα αντιδράσουν τα επιμέρους κράτη μέλη με 
διαφορετικό τρόπο. Οιυπάρχουσεςοικονομικέςκαικοινωνικέςσυν^ήκεςστις 
Τ^^ ακόμη και αν δεν είναιημοναδικήαιτία^ρίσκονται 
στη Ι^άση αυτών των συγκρούσεων και εντάσεων. Ε^άλλου^ 
το ενδιαφέρον της Κοινότητας για την ανάπτυξη τωνΤΙ^Κ 
εμπλέκεται σε μεγάλο ^μό με το ενδιαφέρον της για την 
ασφάλεια των νότιων συνόρων της. 
17. ΡιατουςλόγουςαυτούςηΟΚΕ εκτιμά ότι ενώ ^α 
πρέπει να συγκεντρωθούν μεγαλύτερες προσπάθειες προς τη 
μεσογειακή Αεκάνη απόπλευράςΕυρωπαϊκήςϋολιτικής 
συνεργασίας^ σε οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο ήρΟεη 
στιγμή να δρομολογηθεί, ανανεωθεί και αναπτυχΟείηκοινο-
τική μεσογειακή πολιτική. 
1^. 11 μεσογειακή πολιτική αντιπροσωπεύει μία από τις 
πιο ευτυχείς προσπάθειες της κοινότητας. Αυτήηπολιτική 
ενίσχυσε τους δεσμούς με τις Τ^ΙΚ και εξασφάλισε αναμφι 
σ^ήτητα πλεονεκτήματα τόσο στην Κοινότητα όσο και στις 
Τ^Α.^στερα από δέκα χρόνια όμως εφαρμογής αυτής της 
πολιτικής οφείλουμε να παραδεχτούμε ότι οι γενικοί στόχοι 
που είχε θέσει δεν έχουν επιτευχθεί. 
Ανκαι είναι δυνατό να αναφερθούν θετικά αποτελέσματα ^α 
πρέπει να τονισθεί ότι^ οι εμπορικές ανταλλαγές μεταξύ της 
Κοινότητας και τωνΤ^Χ δεν αυς^ηκαν όσο αναμένονταν 
ηΚοινότητα χάνει έδαφος στο εξωτερικό εμπόριο με τις 
Ι^Κ. Αενεπιτεύχ^ηκεοστόχοςτηςε^ισορρόπησηςτων 
ανταλλαγών μάλιστα το έλλειμμα τωνΙ^Κ με την Κοινό 
τητα ^το πετρέλαιο δεν περιλαμβάνεται^ αυξήθηκε πολύ. ϋ 
μεσογειακή πολιτική δεν μπόρεσε να παρεμποδίσει την 
επιδείνωση της οικονομικής και κοινωνικής κατάστασης των 
Ι^Κ ^μείωση του ανά κεφαλή ακαθάριστου εγχώριου προϊό 
ντος ^ΑΕΝ^ αύξηση της εξάρτησης σε τρόφιμα^ υπέρ 
χρέωση^^ 
1^. Ταπεριορισμένα αποτελέσματα της κοινοτικής μεσο^ 
γειακήςπολιτικήςοφείλονται οπωσδήποτε στις ενδογενείς 
αδυναμίες των συμφωνιών και στην ακατάλληλη εφαρμογή 
τους.Οστόχοςφερ^ειπείν της αύξησης των εξαγωγών των 
Τ^Α ήτανπολλές φορέςαντίΟετος με ταπροστατευτικά 
μέτρα και πρακτικές της Κοινότητας, ^το^έμα επίσης των 
εργαζομένων μεταναστώνηΚοινότητα δεν έχει μέχρι τώρα 
υλοποιήσειπλήρωςτιςπρο^λεπόμενεςαπότιςσυμφωνίες 
υποχρεώσεις. Ακόμη οι ελάχιστοι πόροι που διατέθηκαν για 
τηχρηματοδοτική συνεργασία εξανέμισαν τις δυνατότητες 
για αποτελεσματικότητα. Κυρίως όμως έπαιζαν ρόλο αφενός 
τα όρια και οι αντιφάσεις της στρατηγικής της μεσογειακής 
πολιτικής και αφετέρου οιε^ωτερικές τηςδεσμεύσεις^ με 
πρώτες ορισμένα προβλήματα που δεν επιλύονται στο εσωτε 
ρικό της Κοινότητας. 
110 Αν πράγματι ε^ετασ^εί το μεγάλο πρόβλημα των 
ε^αγωγώντωνΤ^Κ^πρό^λημαε^άλλουπουδενέχειεπιλυ 
^εί απότα πρόσθετα πρωτόκολλα του Ι^7Η^^καιαναλυ 
πούντα γεγονότα^ γίνεται αντιληπτό ότι δεν αρκούν πάντα οι 
παραχωρήσεις για εισαγωγές στις κοινοτικές αγορές για να 
αυ^η^ούν οι ε^αγωγές^ δεδομένου ότι αυτές εξαρτώνται από 
τηνικανότηταπαραγωγήςεμπορευμάτωνκαιαπότοκατά 
^^ ^.^ηγτ^ι^ή^κ^η^^ή^το^^.^. 
Αριθ. C 221/18 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 28. 8. 89 
πόσο η ποιότητα και τα πρότυπα ανταποκρίνονται στη 
ζήτηση μιας όλο και περισσότερο απαιτητικής ευρωπαϊκής 
αγοράς. Το πρόβλημα συνεπώς θα πρέπει να αντιμετωπισθεί 
από την άποψη των ανθρώπινων πόρων, της τεχνολογικής 
ανάπτυξης και του παραγωγικού συστήματος των ΤΜΧ. 
2.11. Εκείνη που πρέπει να αναθεωρηθεί πράγματι ευρέως 
είναι η στρατηγική θέση για την ανάπτυξη των ΤΜΧ και 
κυρίως η έννοια στην οποία στηρίζεται η σημερινή μεσο­
γειακή πολιτική και που προσδίδει στις εξαγωγές το ρόλο 
του μοναδικού σχεδόν άξονα ανάπτυξης των ΤΜΧ. Η 
εμπειρία έχει δείξει ότι οι εξαγωγές μπορούν να διαδραματί­
σουν καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη μόνο όταν υπάρχει 
αναπτυγμένη τεχνολογική παραγωγική δομή και είναι σε 
θέση να παράγει προστιθέμενη αξία, συσσώρευση και επανε­
πενδύσεις επί τόπου. Σε σχέση με το στόχο αυτό π.χ. διαδρα­
μάτισε αρνητικό ρόλο η μη ύπαρξη μιας ειδικής πολιτικής 
συνεργασίας στον πετρελαϊκό τομέα παρά το γεγονός ότι 
πραγματοποιούνται σημαντικές κοινοτικές εισαγωγές. Είναι 
επίσης σαφές ότι σε σχέση με τον ίδιο στόχο, η λογική 
των ενισχύσεων στην ανάπτυξη που εφαρμόζεται μέσω των 
πρόσθετων πρωτοκόλλων (ενισχύσεις ανά σχέδιο) αποδεί­
χθηκε ακατάλληλη. 
2.12. Εξάλλου δεν μπορεί να υλοποιηθεί μια ανανεωμένη 
και αποτελεσματικότερη μεσογειακή πολιτική αν δεν εξαλει­
φθούν ορισμένες σοβαρές εξωτερικές δεσμεύσεις της μεσο­
γειακής πολιτικής, τουλάχιστον εκείνες που εξαρτώνται από 
την Κοινότητα. 
Κατά κύριο λόγο, ο ανταγωνισμός που υπάρχει αντικειμενικά 
μεταξύ της υφιστάμενης και μελλοντικής παραγωγικής δομής 
των ΤΜΧ και της δομής των μεσογειακών περιοχών της 
Κοινότητας. Πράγματι, αν αφενός πρέπει να αποκλεισθούν 
προστατευτικές λύσεις (ο αποκλεισμός των εξαγωγών των 
ΤΜΧ, θα προκαλούσε περαιτέρω επιδείνωση των οικονομικο­
κοινωνικών συνθηκών των ΤΜΧ, μείωση των εισαγωγών τους 
από την Κοινότητα και αρνητικές πολιτικές αντιδράσεις), 
αφετέρου είναι δύσκολο να προβλεφθούν περαιτέρω παραχω­
ρήσεις για τις εξαγωγές των ΤΜΧ, πέραν των σημερινών, 
χωρίς μια διαφορετική ανάπτυξη του Νότου της Κοινότητας, 
επειδή στις περισσότερες περιπτώσεις οι χώρες αυτές θα 
προσέκρουαν στα συμφέροντα πολλών χωρών της Κοινό­
τητας. 
Ένα άλλο εξωτερικό εμπόδιο συνίσταται στις αρνητικές 
επιπτώσεις που έχουν οι φθηνές γεωργικές εξαγωγές στο 
βαθμό της επισιτιστικής επάρκειας των ΤΜΧ. Αν και το 
πρόβλημα αυτό δεν εξαρτάται μόνο από την Κοινότητα είναι 
βέβαιο ότι περαιτέρω πρόοδοι της μεταρρύθμισης της κοινής 
γεωργικής πολιτικής (ΚΓΠ) μπορούν να συμβάλουν στην 
εξάλειψη αυτού του εμποδίου. 
2.13. Για τους λόγους αυτούς η ΟΚΕ εκτιμά ότι η εξάλειψη 
αυτών των περιορισμών και εξαρτήσεων δεν μπορεί να πραγ­
ματοποιηθεί στ(*πλαίσιο της σημερινής μεσογειακής πολιτι­κής, η οποία έχει ήδη εξαντλήσει τα όρια της, και γενικότερα 
χωρίς προσαρμογή των άλλων κοινοτικών πολιτικών. 
2.14. Οι λόγοι της ανάπτυξης των ΤΜΧ και οι λόγοι της 
υποστήριξης των συμφερόντων των μεσογειακών περιφε­
ρειών, μπορούν να συμβιβαστούν μόνο μέσα σε μια μεσο­
γειακή πολιτική που θέτει το στόχο της συνολικής και συνε­
κτικής ανάπτυξης όλης της Αεκάνης της Μεσογείου. Στα ίδια 
συμπεράσματα κατέληξε η ΟΚΕ αφού εξέτασε τις στρατηγι­
κές που θα πρέπει να υιοθετηθούν για να επιτευχθεί αποτε­
λεσματικά ο στόχος της ανάπτυξης των τρίτων μεσογειακών 
χωρών καθώς και το συνολικό αναπτυξιακό πρότυπο που θα 
πρέπει να καταρτισθεί (ι). 
2.15. Η συνολική ανάπτυξη της Μεσογείου μπορεί εξάλ­
λου να αποτελέσει μια μεγάλη ευκαιρία για την Κοινότητα: 
τη διεύρυνση της προς το Νότο, με διπλασιασμό της «εσωτε­
ρικής αγοράς της». Η Λεκάνη της Μεσογείου θα έπρεπε να 
αποτελεί την προτεραιότητα για την επέκταση του ευρωπαϊ-. 
κού στρατηγικού χώρου, ένα είδος νέων συνόρων για την 
Ευρώπη. Με την έννοια αυτή η δημιουργία μιας ευρω-μεσο-
γειακής στρατηγικής περιοχής δεν πρέπει να συγχέεται με 
την περαιτέρω διεύρυνση της Κοινότητας προς το Νότο. 
Αντίθετα, πρόκειται για ένα κοινό σχέδιο που καθορίζεται 
από διαφορετικές πολιτικές και οικονομικές οντότητες. 
3. Ον γενικές κατευθύνσεις της νέας πολιτικής 
3.1. Μια κοινοτική μεσογειακή πολιτική η οποία προ­
χωρεί πέρα από τις ενισχύσεις και τις ανταλλαγές συνεπάγε­
ται ότι η Κοινότητα και οι ΤΜΧ θα συνδεθούν σε ένα κοινό 
και διαφοροποιημένο σχέδιο κοινής ανάπτυξης. Το σχέδιο 
αυτό πράγματι θα είναι αποτελεσματικό αν συνυπάρξουν με το 
οικονομικό περιεχόμενο και θέματα περισσότερο πολιτιστικά 
και πολιτικά. Η στρατηγική κοινής ανάπτυξης συνεπάγεται 
όντως αληθινή βούληση για διάλογο μεταξύ ΕΟΚ και ΤΜΧ 
και μεταξύ των επιμέρους ενδιαφερομένων χωρών, και σε ό,τι 
αφορά τις κοινωνικές και δημογραφικές επιπτώσεις. 
Είναι συνεπώς σαφές ότι η στρατηγική κοινής ανάπτυξης 
πρέπει να παράγει αποτελέσματα και στο κοινωνικοπολι-
τιστικό επίπεδο. Η ειρήνη μεταξύ των μεσογειακών λαών, η 
πλουραλιστική ανάπτυξη των επιμέρους κοινωνιών, ο σεβα­
σμός και η αμοιβαία κατανόηση των θρησκευτικών παραδό­
σεων και εθίμων αποτελούν βασικά σημεία για να καταστεί 
δυνατή η κατάλληλη και εκτεταμένη υλοποίηση της πολιτι­
κής κοινής ανάπτυξης. 
3.2. Ένα σχέδιο αυτού του τύπου, που θα πρέπει να 
υλοποιηθεί στα πλαίσια της αντίστοιχης κυριαρχίας και 
αυτονομίας, συνεπάγεται δεσμεύσεις και υποχρεώσεις τις 
οποίες τόσο η Κοινότητα όσο και οι τρίτες χώρες είναι σε 
θέση να υποστούν ενόψει του μεγαλύτερου οφέλους που θα 
προκύψει απ'αυτές. 
(') Βλέπε παρ. 11 και 12 της εισηγητικής έκθεσης του τμήματος. 
28. 8. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 221/19 
3.3. Για την Κοινότητα αυτό σημαίνει: 
— αντιμετώπιση των προβλημάτων ανταγωνισμού που δη­
μιουργούνται από το βαθμιαίο άνοιγμα στις γεωργικές και 
βιομηχανικές εξαγωγές των ΤΜΧ, με την έναρξη στα 
πλαίσια των κοινοτικών πολιτικών μιας διαδικασίας 
συντονισμένου επαναπροσανατολισμο.ύ των παραγωγών, 
αρχίζοντας από τις παραγωγές των κοινοτικών μεσογεια­
κών περιοχών, 
— εμπλουτισμό της διαδικασίας αυτής με μια συνεκτική 
αναθεώρηση/ανάπτυξη των κοινοτικών πολιτικών (ΚΓΠ, 
βιομηχανική πολιτική, πολτική Ε + Α, ενεργειακή πολι­
τική, πολιτική μεταφορών, περιφερειακή πολιτική) που 
θα προσανατολίζεται στη στήριξη μιας ισόρροπης γεω­
γραφικής και τομεακής αναδιανομής του παραγωγικού 
μηχανισμού. 
3.4. Και οι ΤΜΧ οφείλουν να επανεξετάσουν τις παραγωγι­
κές τους επιλογές στο εσωτερικό ενός κοινού και συμφωνημέ­
νου πλαισίου συνάφειας, το οποίο, έχοντας ως κύριο στόχο 
την ανάπτυξη όλης της Λεκάνης της Μεσογείου, πρέπει να 
εξασφαλίσει ότι οι επιλογές κάθε ΤΜΧ θα πραγματοποιηθούν 
σε αρμονία με τις απαιτήσεις των άλλων ΤΜΧ, των κοινο­
τικών μεσογειακών περιφερειών και της Κοινότητας στο 
σύνολο της. 
3.5. Η υλοποίηση της συμπληρωματικότητας και η προο­
πτική της οικονομικής ολοκλήρωσης στο εσωτερικό της 
Μεσογείου έχει σαν κοινή προϋπόθεση τη βαθμιαία μείωση 
των διαφορών που υπάρχουν μεταξύ του Νότου και του 
Κέντρου-Βορρά της Κοινότητας, με την απόδοση στις ευρω­
παϊκές μεσογειακές περιοχές ενός στρατηγικού ρόλου σύν­
δεσης των πλέον αναπτυγμένων περιοχών της Ευρώπης με τις 
αναπτυξιακές διαδικασίες στη Μεσόγειο. 
3.6. Αυτό συνεπάγεται την πλήρη επίτευξη του στόχου 
της εσωτερικής συνοχής και την ένταξη της στην ευρύτερη 
διαδικασία της νέας «διαπεριφερειακής» κατανομής εργα­
σίας, που περιλαμβάνει τις ΤΜΧ και που θα στηρίζεται σε 
ένα διαφορετικό παραγωγικό ρόλο, όπως επίσης και στη 
διαφορετική θέση των μεσογειακών περιοχών της Κοινό­
τητας στις πλέον αναπτυγμένες και καινοτόμες διαδικασίες 
από τις οποίες επωφελούνται σήμερα οι πιο αναπτυγμένες 
περιοχές. 
3.7. Ο Νότος της Κοινότητας μόνο όταν μπορέσει να 
ενταχθεί στις διαδικασίες αυτές θα είναι σε θέση να διαδρα­
ματίσει ένα προωθητικό ρόλο στήριξης μιας αναπτυξιακής 
στρατηγικής στο εσωτερικό της Μεσογείου, στην οποία γεω­
γραφικά και στρατηγικά ανήκει. Πρόκειται για μια στρα­
τηγική που τείνει: 
— να προσεγγίσει φυσικά τις δύο ακτές της Μεσογείου και 
τις διάφορες περιοχές μεταξύ τους, προς την κατεύθυνση 
Βορρά-Νότου και Ανατολής-Δύσης, με την ανάπτυξη ενός 
κατάλληλου δικτύου μεταφορών και επικοινωνιών, 
— να υλοποιήσει την συμπληρωματικότητα μεταξύ των βιο­
μηχανιών (περιλαμβανομένης και της γεωργίας), παρέχο­ντας την εγγύηση στο σύνολο των μεσογειακών περιοχών 
της πρόσβασης στις καινοτομίες, στις τεχνολογίες και 
στις προηγμένες υπηρεσίες, αλλά και να αξιοποιήσει τους 
τοπικούς, περιβαλλοντικούς και πολιτιστικούς πόρους. 
3.8. Η υλοποίηση της ενιαίας αγοράς και οι παραγωγικές 
και κοινωνικές αναδιαρθρώσεις που θα επιφέρει, αποτελούν 
την κατάλληλη ευκαιρία γι'αυτήν την επιχείρηση νέου «δια­
περιφερειακού» καταμερισμού της εργασίας ο οποίος, καθο­
δηγούμενος μέσω του συντονισμού των οικονομικών και κλα­
δικών πολιτικών — όπως επίσης μέσω του συντονισμού της 
δημόσιας ζήτησης — και ύστερα από διαπραγματεύσεις με 
τους κοινωνικούς εταίρους, θα πρέπει να βρει τον κατ'εξοχήν 
φορέα του στις ευρωπαϊκών διαστάσεων επιχειρήσεις αρχίζο­
ντας από τις εταιρείες ευρωπαϊκού δικαίου. 
3.9. Θα πρέπει συνεπώς να επιβεβαιωθεί η έννοια της σφαι­
ρικότητας που έχει χαρακτηρίσει το ξεκίνημα της κοινοτικής 
μεσογειακής πολιτικής τη δεκαετία του '70 και που ανανεώ­
θηκε και ενισχύθηκε με το μνημόνιο της Επιτροπής του 1982. 
Η έννοια όμως αυτή θα πρέπει τώρα να αναθεωρηθεί προς 
την κατεύθυνση μιας μεσογειακής πολιτικής που θα αφορά 
«σφαιρικά» τη Μεσόγειο, ξεκινώντας από την κοινοτική 
ακτή, τα προβλήματα της οποίας θα πρέπει οπωσδήποτε να 
αντιμετωπισθούν στα πλαίσια της Κοινότητας προς την κα­
τεύθυνση της ολοκλήρωσης με το Κέντρο-Βορρά,της Ευρώ­
πης, λαμβάνοντας όμως υπόψη τις νέες συνθήκες και σχέσεις 
που συνεπάγεται μια αποτελεσματική μεσογειακή πολιτική. 
3.10. Αντιμετωπίζοντας το μεσογειακό ζήτημα ενιαία παρά 
τις διαφορές που υπάρχουν, και δεχόμενο την επιτακτική 
ανάγκη στήριξης ενός παραγωγικού διαλόγου μεταξύ όλων 
των ΤΜΧ με στόχο την αμοιβαία αναγνώριση της κρατικής 
και ιστορικής ταυτότητας η ΟΚΕ κρίνει ότι η σφαιρική 
μεσογειακή πολιτική θα πρέπει: 
— να ξεπεράσει, μέσα σε μια κοινή προοπτική, τα εθνικά 
συμφέροντα των επιμέρους χωρών μελών και της κάθε 
μίας από τις ΤΜΧ, 
— να μην προσφέρει διέξοδο στις ξεχωριστές προσδοκίες 
των ΤΜΧ, με βάση τις υποτιθέμενες μεγαλύτερες ευρωπαϊ­
κές κλίσεις, 
— να ξεπεράσει τις σημερινές διμερείς σχέσεις μεταξύ Κοι­
νότητας και ΤΜΧ, που επιδεινώνουν τις ανισότητες 
μεταξύ των διάφορων χωρών της Λεκάνης, 
— να συντονίσει, στο εσωτερικό ενός κοινού πλαισίου, τις 
πολιτικές συνεργασίας με τις τρίτες μεσογειακές χώρες 
που εφαρμόζονται από τις επιμέρους χώρες μέλη, με τη 
χορήγηση κοινοτικής στήριξης (σε ανθρώπινο δυναμικό 
και τεχνικά μέσα) και με πρωτοβουλία των κρατών και 
των περιοχών, υποδεικνύοντας τη μεταβίβαση των αρμο­
διοτήτων στον τομέα αυτό στην Κοινότητα που πρέπει να 
γίνει ο κύριος παράγοντας. 
Αριθ^^Ο Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ^^ 
].υ. ^όνοστα πλαίσια μιας σφαιρικηςμεσογειακηςπολι 
τικης που θα δημιουργεί βαθμιαία την οικονομική ολοκλη 
ρωση,καιδρώνταςεκμέρουςτης κοινότητας, αποκτούν 
φερεγγυότητα και αποτελεσματικότητα στόλοι όπως εκείνοι 
που βρίσκονται στη ^άση των ^ρηματοδοτικώνπρωτοκόλλων 
^7Η^,τουςοποίουςηθΚΕ συμμερίζεται πλήρως και 
θεωρεί ότι πρέπει ναεντα^θοΰν ως βραχυπρόθεσμοι και μέσο 
πρόθεσμοι στόλοι, στην σφαιρική μεσογειακή πολιτική. 
^Οπως είναι γνωστό οι στόλοι αυτοί είναι^ 
^ανάπτυξη και διαφοροποίηση της γεωργικής παραγωγής 
για να μειωθείηεπισιτιστική εξάρτηση, 
^διαφοροποίηση των γεωργικών εξαγωγών ώστε να υπάρ 
^ει μεγαλύτερη συμπληρωματικότητα των διάφορων πε 
ριο^ών της μεσογείου, 
^ οικονομική συμπληρωματικότητα μεταξύ της Κοινότητας 
καιΤ^,μέσωτηςσυνεργασίαςστη ^ιομη^ανία,τις 
υπηρεσίες,τηνέρευνακαι ανάπτυξη, τηνεκπαίδευση κλπ., 
^περιφερειακή και πολυμερής συνεργασία. 
111 ^ς προς τους στόλους αυτούςηΟΚΕ εφιστά την 
προσοχή στη σημασία που πρέπει να έ^ει άμεσα και 
συγκεκριμένα, η κοινοτική στήριξη στις επενδύσεις των 
Τ^^, που κατά προτίμηση θα πρέπει να υλοποιούνται υπό 
τη μορφή κοινών επιχειρήσεων ^οίη^ν^ιι^, στα πλαίσια 
των συμφωνιών ανάπτυξης ^λ. παρ. ^ 
Εν προκειμένω τα πλέον κρίσιμα θέματα είναι^ηποιότητα 
των επενδύσεων, το τεχνολογικό τους επίπεδο,ηλειτουργία 
τουςσεσ^έση με την ανάπτυξη του παραγωγικού συστήματος 
τωνΤ^Α,οπροσανατολισμόςτουςσεσ^έσημετηνεσωτε 
ρική αγορά και τις εξαγωγές,ηπροτίμηση να πραγματοποιείς 
ταιεπιτόπουημεταποίηση των φυσικώνπόρων.Ρια όλα αυτά 
τα θέματα παραπέμπεταιοαναγνώστης στις παραγράφους!! 
και^της έκθεσης. 
111 Στα πλαίσια μιας σφαιρικής και ολοκληρωμένης 
ανάπτυξης του μεσογειακού ^ώρου αποκτά αποφασιστική 
σημασίαηοικονομική ολοκλήρωση σε περιφερειακόεπίπεδο 
μεταξύτων διάφορων Τ^^, για τη διεύρυνση τωνεσωτερικών 
αγορών, για τη συμπληρωματικότητα και τις συνεργίες^φτά 
νεινα σκεφτούμε τη συνεργία μεταξύ γεωργίας καιπετρε 
λαίου^, για την επίλυση των εσωτερικών συγκρούσεων. Σ^ 
τικάμ^αυτό,ηΟΚΕ^αιρετί^ειτηνπρόσφατη συγκρότηση της 
^Ενωσης του Αραβικού Ζάγκρεμπ, μεταξύ Αλγερίας,Αι^ύης, 
Μαρόκου, Μαυριτανίας καιΤυνησ^ας, όπως επίσης εκφράζει 
την ικανοποίηση της για την πρόοδο των εργασιών σε ό,τι 
αφορά τη συγκρότηση του Συμβουλίου Αραβικής Σύνεργα 
σίας μεταξύ Αιγύπτου, Ιορδανίας, Ιράκ και Β. ν^ένης. ϋ 
ΟΚΕ^ητεί μια συγκεκριμένη ενέργεια υποστήριξης αυτών 
των πρωτο^ουλιώνεκ μέρους της Κοινότητας, προφανώς 
πάντοτε μέσα στα πλαίσια μιας σφαιρικής μεσογειακής πολι 
τικήςΜΕνα πρώτο ^ήμα προς αυτήν την κατεύθυνση μπορεί 
να αποτελέσει το κονδύλιο ^7 του προϋπολογισμού της 
ΕΟΚ,για τη δημιουργία του οποίουηΟΚΕ εκφράζει την 
ικανοποίηση της. 
1^. Τελικά,ημεσογειακή πολιτική την οποία προτείνει 
η ΟΚΕ, είναι μια σφαιρική πολιτική που επιδιώκει τη 
συμπληρωματικότητα και οικονομική ολοκλήρωση. Από πολιτική συνεργασίας, αυτή θα πρέπει λοιπόν να γίνει πολι^ 
τική κοινής ανάπτυξης μεταξύ Κοινότητας και τρίτων μεσο^ 
γειακών ^ωρών, ανοικτή σε ενδεχόμενες μελλοντικές 
επεκτάσεις.Οι πρωτοβουλίες συνεργασίας αποτελούν μόνο 
ένααπόταμέσαμεταοποίαυλοποιείταιη πολιτική της 
κοινής ανάπτυξης. 
^. Εν^^ελιωδες^έ^^^Συμφωνί^γ^τ^ν ανάπτυξα 
^.1 Α πολιτική κοινής ανάπτυξης που έ^ει σκιαγραφηθεί 
απαιτεί ένα μέσο για την από κοινού λήι^η αποφάσεων και 
την αμοιβαία δέσμευση από το οποίο θα διέπεται.Τομέσο 
αυτό, κατά την άποι^η της ΟΚΕ πρέπει να είναι ^η Συμφωνία 
για την ανάπτυξης. 
^.1 Αυτή θα πρέπει να δεσμεύει την κοινότητα και μία 
ή περισσότερες από τιςΙ^Α,όπως επίσης δημόσιους και 
ιδιωτικούς οργανισμούς^κοινοτικούς,εθνικούςκαι τοπικούς^ 
των δύο πλευρών για την υλοποίηση των ειδικών υπο^ρεώ 
σεων στα πλαίσια ενός προγράμματος ανάπτυξης. 
^. ασυμφωνία και το ΝρόγραμμαΑνάπτυξης θα πρέπει 
να προβλέπουν ένα συνεκτικό σύνολο αναπτυξιακών σχεδίων 
πουθαυλοποιηθούντόσοστιςΤΙν^^ όσο καιστην κοινότητα, 
όντως συμβατικές δεσμεύσεις εμπορικού τύπου, ^ρηματοδοτι 
κές δεσμεύσεις. 
44 ^απρέπεινααναθεωρηθείηλογική της ενίσχυσης 
ανά σχέδιο και να ξεπερασθούν τα όρια άμεσης μεμονωμένης 
επένδυσης που δεν έ^ει συνήθως ευρύτερες επιπτώσεις. Στη 
Συμφωνίαγιατηνανάπτυξη κάθεεπένδυση θαπρέπει να 
συνδέεται κάθετα με επενδύσεις και παρεμβάσεις σε διά^ 
φορουςτομείς, και οριζόντιαμεεπενδύσειςσεέργαυποδομής, 
επαγγελματικής κατάρτισης, καινοτομίας, κλπ 
Στις Συμφωνίες, οι παρεμβάσεις για την ανάπτυξη θα μπορού 
σαν να συνδέονται με μακροπρόθεσμες συμβάσεις προ 
μηθειών που θα εγγυώνται στηνΚοινότητα ασφάλεια προ 
μηθειών ^π.^. πρώτωνυλών^ και στιςΤ^Α σταθερότητα 
τιμών ώστε να αποτρέπεταιηεπιδείνωση των όρων των συ 
ναλλαγών 
4^. Ταπρογράμματα ανάπτυξης που βρίσκονται στη ^άση 
τωνΣυμφωνιώνθαλάμ^ανανσυνεπώςτα^αρακτηριστικά 
ολοκληρωμένων προγραμμάτων.^στόσο δεν είναι αναγκαίο 
να αφορούντο σύνολο μιας 1^^ και να προβλέπουν εξαρχής 
το σύνολο των δυνατών δράσεων στο έδαφος της, αλλά αρκεί 
να οργανώνονται με ρ^άση ένα πόρο ή μια κύρια δράση 
ανάπτυξης και ως εκ τούτου να προετοιμάζονται και να ^ρη 
ματοδοτούνταιστο^αθμό που το επιτρέπουν οισυνθήκες. 
Καθορίζονται συνεπώς κατά τομέα και περιοχή. 
^. ^Συμφωνία ανάπτυξης, μέσω της τριαδικής παρέμ^ 
σης και δέσμευσης, μπορεί επίσης να αποτελέσει το μέσο για 
28. 8. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 221/21 
τη συγκεκριμένη υλοποίηση της ανάπτυξης των συναλλαγών, 
όπως επίσης και στοιχείο συμπληρωματικότητας και οικονο­
μικής ολοκλήρωσης σε διαπεριφερειακή κλίμακα, μεταξύ 
διάφορων ΤΜΧ που ανήκουν στην ίδια περιοχή, αρχίζοντας 
από τις θεσμοθετημένες ήδη ολοκληρώσεις όπως είναι η 
Αραβική Ένωση των χωρών Μαγκρέμπ και το Συμβούλιο 
Αραβικής Συνεργασίας. 
5. Τα χρηματοδοτικά μέσα 
5.1. Το χρέος των ΤΜΧ επιδεινώνεται συνεχώς. Οι ΤΜΧ 
εξάλλου πρέπει να χρηματοδοτήσουν το έλλειμμα του ισοζυ­
γίου πληρωμών τους, ενώ δεν μπορούν να προσφύγουν ούτε 
σε αύξηση των ποσοτήτων των εξαγομένων αγαθών ούτε να 
αυξήσουν τις τιμές, τουλάχιστον για τα προσεχή έτη. Η 
χρηματοδότηση του ελλείμματος και η ανάγκη να χρηματο­
δοτηθεί η ανάπτυξη απαιτούν τεράστια ποσά των οποίων η 
ροή πρέπει να εξασφαλισθεί για μακρά περίοδο και η 
επιστροφή για ακόμη μακρότερη. 
5.2. Μια πολιτική κοινής ανάπτυξης, σαν εκείνη που δια­
γράφεται μέχρι τώρα, απαιτεί από την Κοινότητα να αναλάβει 
στο μέτρο του δυνατού το ρόλο του χρηματοδότη των ΤΜΧ. 
Η σημασία αυτής της δέσμευσης θα πρέπει να είναι πολύ πιο 
σημαντική από τη σημερινή. 
5.3. Τα δάνεια και οι μη επιστρεφόμενες ενισχύσεις της 
Κοινότητας δεν θα πρέπει να λαμβάνουν τη μορφή 
ενισχύσεων του ισοζυγίου πληρωμών ούτε παραδοσιακών 
ενισχύσεων ανάπτυξης (που είναι καταλληλότερες για τις 
πτωχές χώρες) αλλά τη μορφή της στήριξης των διαρθρω­
τικών προσαρμογών, εναλλακτικά προς τα μέτρα μακροοικο­
νομικής σταθεροποίησης του Διεθνούς Νομισματικού Ταμεί­
ου (ΔΝΤ) (τα οποία δεν είναι ανεκτά από τις ΤΜΧ). 
5.4. Θα πρέπει να αυξηθούν οι συνεισφορές στο σχη­
ματισμό κεφαλαίων υψηλού κινδύνου, όπως ήδη προβλέπεται 
στα τελευταία χρηματοδοτικά πρωτόκολλα που υπογράφηκαν 
με τις ΤΜΧ. Η ΟΚΕ δυσκολεύεται να κατανοήσει το γεγονός 
ότι οι συνεισφορές αυτές δίδονται υπό τη μορφή δανείων 
(έστω και εξαρτώμενων ή υπό αίρεση) της Ευρωπαϊκής Τρά­
πεζας Επενδύσεων (ΕΤΕ) (στην οποία πρέπει να καταβληθούν 
οι τόκοι) και όχι μέσω της δημιουργίας ενός ταμείου ανανεώ­
σιμων πόρων. 
5.5. Στην υπό σύσταση Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θα 
μπορούσε να δημιουργηθεί μια «θυρίδα» για τη Μεσόγειο, 
που θα αποτελεί το χρηματοδοτικό μέσο για τα προγράμματα 
ανάπτυξης. Η «θυρίδα» αυτή θα μπορούσε να εξασφαλίσει 
την αναγκαία επαφή και συντονισμό με τις πρωτοβουλίες της 
Διεθνούς Τράπεζας. 
5.6. Με την προοπτική της δημιουργίας μιας ευρω-μεσο-
γειακής στρατηγικής περιοχής, η Κοινότητα θα πρέπει να 
διαδραματίσει επίσης ένα ρόλο προστασίας των ΤΜΧ από 
τις αρνητικές νομισματικές επιπτώσεις στις εμπορικές και χρηματοπιστωτικές συναλλαγές τους, επεκτείνοντας τη χρη­
σιμοποίηση του ECU στις τιμές των πρώτων υλών, του πετρε­
λαίου, των γεωργικών και βιομηχανικών προϊόντων, καθώς 
επίσης και στις χρηματοδοτικές ενισχύσεις προς τις ΤΜΧ. 
5.7. Η ΟΚΕ προτίθεται να εξετάσει περαιτέρω το θέμα των 
χρηματοδοτικών ροών των σχετικών με τις ΤΜΧ και να 
διατυπώσει πλέον συγκεκριμένες προτάσεις για τη χρηματο­
δοτική συνεργασία. 
6. Οι θεσμικές μορφές 
6.1. Η μεσογειακή πολιτική, όπως έχει παρουσιασθεί μέχρι 
τώρα, δεν είναι δυνατό να διέπεται από διμερείς συμφωνίες. 
Η ΟΚΕ θεωρεί ότι ο τύπος μιας γενικής Σύμβασης, ή μια 
Συνθήκη — όπως εκείνη που αναφέρεται στο υπόμνημα της 
Επιτροπής(') του 1982 και επαναπροτείνεται από τη Διά­
σκεψη για τη σφαιρική Συνεργασία στη Μεσόγειο που συνε­
κλήθη από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο — ανταποκρίνεται 
περισσότερο στις απαιτήσεις μιας νέας μεσογειακής πολιτι­
κής. Σε αντίθεση με τη Σύμβαση Αομέ δεν θα πρόκειται για 
μια Σύμβαση συνεργασίας για την ανάπτυξη των ΤΜΧ, αλλά 
για μια Σύμβαση κοινής ανάπτυξης της Κοινότητας και των 
ΤΜΧ. 
6.2. Το γεγονός ότι θα υπάρχει μία και μόνο Σύμβαση δεν 
σημαίνει ότι θα έπρεπε να υπάρχει ομοιομορφία δράσεων ή/ 
και δεσμεύσεων της Κοινότητας έναντι των ΤΜΧ, αλλά 
απλώς τον καθορισμό ενός ενιαίου πλαισίου μέσα στο οποίο 
ορίζονται στόχοι, στρατηγικές και λαμβάνονται κοινές 
αποφάσεις που αφορούν την ανάπτυξη του συνόλου της ευρω-
μεσογειακής περιοχής. Η ιδιομορφία των επιμέρους ΤΜΧ θα 
εξασφαλίζεται από τις Συμφωνίες Ανάπτυξης, οι οποίες θα 
πρέπει να είναι προσαρμοσμένες στις διαφορετικές κατα­
στάσεις και τις ειδικές ανάγκες κάθε ΤΜΧ ή ομάδας ΤΜΧ. 
6.3. Η γενική Σύμβαση θα πρέπει να καθορίζει τις κατευ­
θυντήριες γραμμές της μεσογειακής πολιτικής κοινής 
ανάπτυξης και των μέσων υλοποίησης της. Η σύμβαση αυτή 
θα πρέπει να υλοποιείται από την Κοινότητα και τις ΤΜΧ, 
μέσω των περιφερειακών ενώσεων (όπου υπάρχουν), και θα 
πρέπει να προβλέπει το ρόλο των κρατών μελών και των 
κοινοτικών περιοχών. 
(') Στο υπόμνημα λέγεται μεταξύ άλλων: «Η Επιτροπή προτείνει 
συνεπώς, να δηλώσει η Κοινότητα, ως ένδειξη εμπιστοσύνης στο 
μέλλον, ότι είναι έτοιμη να προτείνει σε όλες τις χώρες της 
Μεσογείου να συμμετάσχουν σε ένα συλλογικό συμβόλαιο μόλις 
το επιτρέψουν οι περιστάσεις. Θα επιβεβαιωθεί με τον τρόπο αυτό 
η κοινή βούληση — της Κοινότητας και όλων των χωρών της 
Μεσογείου — για την ειρήνη και την ανεξαρτησία από τις ξένες 
προς την περιοχή δυνάμεις, σε ένα πλαίσιο που ευνοεί την οικονο­
μική τους ανάπτυξη και τη συνάντηση των πολιτισμών τους». 
Αριθ. C 221/22 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 28. 8. 89 
6.4. Η Σύμβαση θα πρέπει να προβλέπει τη σύσταση ενός 
τεχνικού μέσου (Κέντρου, Γραφείου), συνδιαχειριζόμενου, 
που θα εκτελεί καθήκοντα τεχνικοπρογραμματικής στήριξης 
των Συμφωνιών ανάπτυξης, στα πλαίσια μιας δυναμικής θεώ­
ρησης. Το μέσο αυτό θα πρέπει να λειτουργεί σε διάφορους 
τομείς, κυρίως με δραστηριότητες στο πεδίο της μεταβίβασης 
τεχνολογίας. 
6.5. Η ΟΚΕ θεωρεί εξάλλου "ότι οι υπάρχουσες ακόμη 
διαφορές μεταξύ των ΤΜΧ δεν αποτελούν — λαμβάνοντας 
υπόψη και τις σημερινές πολιτικές εξελίξεις — αξεπέραστο 
εμπόδιο για τη θέσπιση μιας γενικής Σύμβασης. Παρόλα αυτά 
δεν θεωρεί ότι αποτελεί άμεσο στόχο και ζητά τη βαθμιαία 
υλοποίηση της μέσω συγκεκριμένων εμπειριών που συνί­
στανται στη φυσική εξέλιξη των σημερινών Συμφωνιών 
συνεργασίας και σύνδεσης. 
6.6. Μέχρι να επιτευχθούν οι στόχοι αυτοί η ΟΚΕ θεωρεί 
σκόπιμο να δημιουργήσει η Κοινότητα αποδεχόμενη την 
αναφορά των Ψηφισμάτων του Οργανισμού των Ηνωμένων 
Εθνών (ΟΗΕ) της 7ης Δεκεμβρίου 1988 (!) που επαναλαμβάνε­
ται από την προαναφερόμενη Διάσκεψη του Ευρωπαϊκού Κοι­
νοβουλίου ένά* Forum της Μεσογείου. Στο Forum αυτό, το 
οποίο θα είναι ανοικτό σε όλες τις ΤΜΧ, θα πρέπει να 
μπορούν να συμμετέχουν διάφορα όργανα και οργανισμοί, 
διεθνή, κοινοτικά, εθνικά, περιφερειακά, οι κοινωνικο-οικο-
νομικοί κύκλοι, επιστημονικές και πολιτιστικές οργανώσεις. 
Στόχος του θα πρέπει να είναι η σύσφιξη των σχέσεων, η 
πραγματοποίηση αναλύσεων και συζητήσεων για συγκεκρι­
μένα προβλήματα: από τα τομεακά προβλήματα μέχρι τα 
προβλήματα του χρέους, από τα προβλήματα που περιβάλλο­
ντος μέχρι τα προβλήματα της ειρήνης. 
6.7. Η ΟΚΕ εύχεται εξάλλου να δημιουργηθεί σύντομα 
το «Συμβούλιο Μεσογειακής Συνεργασίας» που πρότεινε η 
Διάσκεψη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ως μέσο των κοινο­
τικών οργάνων και των ΤΜΧ για τη δημιουργία της σφαιρι­
κής μεσογειακής πολιτικής. 
7. Η συμμετοχή των κοινωνικών και οικονομικών δυνάμεων 
7.1. Μια μεσογειακή πολιτική, όπως περιγράφεται παρα­
κάτω, δεν έχει πολλές πιθανότητες επιτυχίας χωρίς τη δη­
μιουργική συμβολή και τη συμμετοχή των κοινωνικών και 
οικονομικών δυνάμεων της Κοινότητας και των ΤΜΧ και τη 
μεταξύ τους συνεργασία. 
7.2. Η σημασία και οι λεπτομέρειες υλοποίησης του ρόλου 
των κοινωνικών μερών αναφέρονται στα γενικά κριτήρια που 
περιλαμβάνονται στο βασικό έγγραφο που προετοίμασε η 
ΟΚΕ με την ευκαιρία της συνάντησης των οικονομικών και 
κοινωνικών κύκλων των κρατών της Αφρικής, των Καραϊ­
βικών και του Ειρηνικού (ΑΚΕ)/ΕΟΚ και στα σχετικά συμπε­
ράσματα. 
(') Υιοθετήθηκε κατά το πρώτο μέρος της 43ης συνεδρίασης της 
Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών. 7.3. Σ'αυτή τη φάση δημιουργίας της Σύμβασης, η ΟΚΕ 
θα μπορούσε, με τη βοήθεια του Συμβουλίου, να δεσμευθεί 
όσον αφορά: 
— τη.δημιουργία μιας μόνιμης ομάδας επαφής μεταξύ ΟΚΕ 
και Οικονομικών και Κοινωνικών Συμβουλίων των ΤΜΧ, 
όπου υπάρχουν, ή με τις κοινωνικο-επαγγελματικές οργα­
νώσεις, 
— την ετήσια οργάνωση συνάντησης των κοινωνικο-οικονο-
μικών κύκλων της ευρω-μεσογειακής περιοχής. 
7.4. Οπωσδήποτε η ΟΚΕ, η οποία θεωρεί ότι συνέβαλε 
μέχρι σήμερα στη διαχείριση της μεσογειακής πολιτικής, 
απαιτεί μεγαλύτερη συμμετοχή του Συμβουλίου και της 
Επιτροπής και ζητά, σαν πρώτο βήμα, να της ζητείται η 
γνώμη για τα ενδεικτικά σχέδια υλοποίησης των τελευταίων 
πρωτοκόλλων που υπογράφηκαν με τις ΤΜΧ. 
8. Ενδεχόμενο πρόγραμμα για την καθιέρωση μιας σφαιρικής 
μεσογειακής πολιτικής 
1η φάση: 
— Καθορισμός εκ μέρους της Κοινότητας «Γενικών προ­
σανατολισμών για την έναρξη της κοινοτικής μεσογεια­
κής πολιτικής». Θα πρέπει να εγκριθεί από το Συμβούλιο 
μετά από πρόταση της Επιτροπής, σε συνεργασία με το 
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και με προηγούμενη γνωμοδό­
τηση της ΟΚΕ. 
— Σύσταση του «Συμβουλίου Μεσογειακής Συνεργασίας» 
(ΣΜΣ) και συζήτηση στα πλαίσια των προαναφερόμενων 
«π ροσανατολισμών». 
2η φάση: 
— Δημιουργία του «Φόρουμ της Μεσογείου». 
— Επεξεργασία από το ΣΜΣ, μετά από ευρεία συζήτηση στο 
Φόρουμ των προσανατολισμών για τις τομεακές πολιτικές. 
— Πραγματοποίηση ορισμένων σημαντικών προτύπων Συμ­
φωνιών Ανάπτυξης. 
— Συντονισμός και στήριξη των πολιτικών συνεργασίας των 
κρατών μελών με τις ΤΜΧ. 
3η φάση: 
— Δημιουργία του Κέντρου (Οργανισμού) για την τεχνικο-
προγραμματική στήριξη των Συμφωνιών Ανάπτυξης. 
— Γενίκευση των Συμφωνιών Ανάπτυξης. 
— Σύναψη με τις ΤΜΧ τομεακών συμφωνιών-πλαισίων. 
— Προσαρμογή — σε ό,τι αφορά τη σύγκλιση — των σημερι­
νών Συμφωνιών Συνεργασίας και Σύνδεσης. 
28. 8. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 221/23 
4η φάση: 
— Σύναψη μεταξύ Κοινότητας και ΤΜΧ μίας Σύμβασης κοι­
νής ανάπτυξης που θα διαθέτει ίδια όργανα. 
ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ: ΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΠΡΩΤΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ 
ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΤΟΜΕΙΣ 
9. Τα πεδία δράσης 
9.1. Η ΟΚΕ αναφέρει συνοπτικά στη συνέχεια ορισμένες 
πρώτες προτάσεις για τα πεδία δράσης μιας πολιτικής κοινής 
ανάπτυξης της Κοινότητας και των ΤΜΧ. Για ορισμένες 
από αυτές τις δράσεις και ειδικότερα για τη γεωργία, τη 
βιομηχανία, τη βιοτεχνία, την ενέργεια, τις υπηρεσίες, το 
περιβάλλον η ΟΚΕ θα αποφανθεί πλέον εμπεριστατωμένα 
μέσω συγκεκριμένων γνωμοδοτήσεων με βάση τις παρακάτω 
προτάσεις: 
Επιμόρφωση και κοινωνικο-οικονομική δραστηριοποίηση 
9.2. Η εκπαίδευση έχει προτεραιότητα για κάθε 
αναπτυξιακή πολιτική των ΤΜΧ, αλλά επίσης και των κοινο­
τικών μεσογειακών περιφερειών. Θα πρέπει συνεπώς να κατέ­
χει μια προνομιακή θέση στα προγράμματα και τις Συμφωνίες 
για την ανάπτυξη. 
Εκτός από τη χρηματοδότηση δοκίμου και εκπαιδευτικού 
εξοπλισμού και την υλοποίηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων 
και σχεδίων στις ΤΜΧ (περιλαμβανομένων και εκείνων που 
αφορούν τα διευθυντικά στελέχη και τα διοικητικά στελέχη 
του δημόσιου) θα πρέπει να προωθηθούν πρωτοβουλίες για 
τη βιοτεχνική κατάρτιση ειδικευμένου εργατικού δυναμικού, 
τεχνικών στελεχών και στελεχών επιχειρήσεων, που θα πρέ­
πει να υλοποιηθούν στην Κοινότητα, και να απευθύνονται 
σε άτομα που προέρχονται από τις ΤΜΧ, διαμένουν στην 
Κοινότητα, και επιθυμούν να επιστρέψουν στις χώρες κατα­
γωγής τους. Αυτές οι επιμορφωτικές πρωτοβουλίες θα πρέπει 
να συνδυασθούν με προγράμματα δημιουργίας επιχειρήσεων 
στις ΤΜΧ που θα εξασφαλίσουν δυνατότητες απασχόλησης. 
9.3. Από κοινού με την επιμόρφωση πρέπει να προωθηθούν 
στις ΤΜΧ όλες εκείνες οι μορφές δραστηριοποίησης οι 
οποίες, με διάφορους τρόπους, συμβάλλουν στην αναζωογό­
νηση του τοπικού ιστού, προωθώντας τη συνένωση και τις 
πρωτοβουλίες στο κοινωνικο-οικονομικό πεδίο (συνεται­
ρισμούς, τοπικές πρωτοβουλίες για την απασχόληση κλπ.). 
Οι ενέργειες σ'αυτό το πεδίο θα πρέπει ενδεχομένως να πραγ­
ματοποιηθούν με ανάλογες πρωτοβουλίες των περιφερειών 
που παρουσιάζουν καθυστέρηση στην ανάπτυξη τους. 
9.4. Μεταξύ των πρωτοβουλιών συνεργασίας — τόσο στο 
πεδίο της επιμόρφωσης όσο και σ'αυτό της δραστηριοποίη­
σης — μεταξύ των δημόσιων, ιδιωτικών, κοινοτικών φορέων και των τρίτων μεσογειακών χωρών, θα πρέπει ειδικότερα 
να υποστηριχθούν οι πρωτοβουλίες των επιχειρήσεων, των 
συνδικαλιστικών οργανώσεων των εργαζομένων, των επαγ­
γελματικών οργανώσεων, των συνεταιρισμών, των μη κυβερ­
νητικών οργανισμών. 
Έρευνα και ανάπτυξη και καινοτομία 
9.5. Βάσει όσων αναφέρθηκαν στην παράγραφο 3.3 της 
επισυναπτόμενης εισηγητικής έκθεσης, θα πρέπει, κατά 
πρώτο λόγο, να προωθηθεί η απόκτηση από τις ΤΜΧ της 
τεχνογνωσίας που δεν είναι ενσωματωμένη σε εγκαταστάσεις 
και εξοπλισμό. Η Κοινότητα θα πρέπει να ανακτήσει έδαφος 
σε μεγάλο βαθμό στο πεδίο αυτό, δεδομένου ότι η ζήτηση 
τεχνολογίας των ΤΜΧ καλύπτεται σε πολλά πεδία σήμερα 
από τρίτες χώρες (ΗΠΑ, Ιαπωνία, ΕΣΣΔ). 
9.6. Χρειάζεται να ευνοηθούν οι τεχνολογίες που χρησιμο­
ποιούν ενδογενείς πόρους, εξοικονομούν σπάνιους πόρους 
και ελαχιστοποιούν τα απόβλητα. Η ανάπτυξη τέτοιων καινο­
τομιών θα πρέπει ναστηριχθεί σε πρωτοβουλίες που συνδέουν 
τους ερευνητικούς οργανισμούς, και οι οποίες πραγματο­
ποιούν την ολοκλήρωση μεταξύ έρευνας, Πανεπιστημίων, 
τοπικών οργάνων και παραγωγικού μηχανισμού. Εξάλλου 
είναι σκόπιμο να προβλεφθούν ειδικά μέτρα για την ενθάρ­
ρυνση των πολιτικών Ε + Α των μικρομεσαίων επιχειρήσεων 
(ΜΜΕ). 
Κατά δεύτερο λόγο, επειδή πολλές απ'αυτές τις απαιτήσεις 
ενεργοποίησης των κατάλληλων τεχνολογιών χρησιμοποιού­
νται συχνά και από τις κοινοτικές μεσογειακές περιφέρειες, 
θα πρέπει κυρίως να προωθηθούν και να υποστηριχθούν 
προγράμματα που θα συνδέσουν επιχειρησιακούς φορείς και 
ερευνητικούς οργανισμούς, των ΤΜΧ και των κοινοτικών 
μεσογειακών περιφερειών, για δραστηριότητες έρευνας/ 
πειραματισμού/παραγωγής που θα πραγματοποιηθούν παράλ­
ληλα, τόσο στο Νότο της Κοινότητας όσο και στις ΤΜΧ. 
Ορισμένες εμπειρίες αυτού του τύπου βρίσκονται ήδη σε 
εφαρμογή σε ορισμένες κοινοτικές περιφέρειες· χρειάζεται 
να αξιολογηθούν, να τελειοποιηθούν και να διαδοθούν. 
Γεωργία και αγροβιομηχανία 
9.7. Στόχος είναι να αναπτυχθεί στη Αεκάνη της Μεσο­
γείου ένας σύγχρονος και παραγωγικός γεωργικός και 
αγροβιομηχανικός τομέας, όσο το δυνατό πιο συμπληρωμα­
τικός. Για την επίτευξη του χρειάζεται να προσδιορισθεί, και 
να εφαρμοσθεί ένα πρόγραμμα που θα αποφασισθεί και θα 
συντονίζεται από κοινού από την Κοινότητα και από τις ΤΜΧ 
και το οποίο θα πραγματοποιήσει έναν σε βάθος επαναπρο-
σανατολισμό των γεωργικών και αγροβιομηχανικών τάσεων 
ολόκληρου του μεσογειακού χώρου. Αυτό το πρόγραμμα θα 
έπρεπε: 
— να συντονίζει τα προγράμματα παραγωγικής ανάπτυξης 
βάσει α) των αναπτυξιακών απαιτήσεων των κοινοτικών 
μεσογειακών περιφερειών και των ΤΜΧ, β) των ικανο­
τήτων διάθεσης των προϊόντων (ακόμη και σε τρίτες 
αγορές), 
— να επιδιώξει, για τα πιο ευαίσθητα στο εσωτερικό αντα­
γωνισμό μεσογειακά προϊόντα, τον εξορθολογισμό, την 
αναδιάρθρωση και την ανακατανομή των παραγωγικών 
δυνατοτήτων, αναζητώντας κάθε δυνατή συμπλήρωμα-
Αριθ. C 221/24 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 28. 8. 89 
τικότητα, όπως είναι η διαφοροποίηση των χρονοδια­
γραμμάτων παραγωγής- η εξειδίκευση και τυποποίηση 
των προϊόντων, στο εσωτερικό μιας γενικής πολιτικής για 
την ανύψωση της ποιότητας η προώθηση της κατανάλω­
σης μέσα και έξω από την Κοινότητα (κατάργηση των 
εισφορών, κοινές εμπορικές πολιτικές και μέσα κλπ.)· η 
έρευνα και η ανάπτυξη στη μεταποιητική βιομηχανία, 
— να προωθήσει την αξιοποίηση των φθηνών φυσικών 
πόρων και την ανάπτυξη νέων προϊόντων (γεωργικά προϊ­
όντα που δεν προορίζονται για διατροφή, και προϊόντα 
που προκύπτουν από τη χρήση βιοτεχνολογιών), διαμέσου 
ολοκληρωμένων δραστηριοτήτων έρευνας και ανάπτυξης 
και δικτύων μεταφοράς τεχνολογίας, 
— να αυξήσει το βαθμό επισιτιστικής αυτάρκειας των ΤΜΧ, 
υποστηρίζοντας μαζικά προγράμματα παρέμβασης στις 
γεωργικές δομές, για τη δημιουργία κατάλληλης υποδο­
μής βάσει της τεχνικής βοήθειας, 
— να λειτουργήσει με τρόπο ώστε να αναπτύσσεται η γεωρ­
γική και αγροβιομηχανική παραγωγή με τήρηση των συμ­
βάσεων της διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ). 
9.8. Ένα παρόμοιο πρόγραμμα παραγωγικού επαναπρο-
σανατολισμού, από τη μια μεριά, καθιστά δυνατή την κατάρ­
γηση όλων των προστατευτικών μέτρων που ισχύουν ακόμη 
ως προς τις γεωργικές εξαγωγές των ΤΜΧ, και από την 
άλλη, απαιτεί βαθειά μεταρρύθμιση της ΚΓΠ όσον αφορά τα 
μεσογειακά προϊόντα, με την έννοια: 
α) του επαναπροσδιορισμού των μέτρων και των μέσων εγγύ­
ησης στρέφοντας τα προς παραγωγικούς και αναπτυξια­
κούς στόχους που προσδιορίζονται σε περιφερειακή κλί­
μακα, λαμβάνοντας ως αποκλειστικό σημείο αναφοράς 
την ποιότητα των προϊόντων 
β) της μεταρρύθμισης των σημερινών μέτρων συμπλήρωσης 
των τιμών, ξεχωρίζοντας το στόχο της ενίσχυσης του 
εισοδήματος από τον στόχο της υποστήριξης για 
αναδιάρθρωση/μεταστροφή 
γ) της εφαρμογής μέτρων υποστήριξης των μεσογειακών 
προϊόντων όπως: απαγόρευση της προσθήκης ζάχαρης 
στο κρασί, βελτίωση του λόγου κατανάλωσης ελαιόλα­
δου. 
9.9. Είναι σκόπιμη η δημιουργία ενός οργανισμού, υπό την 
κοινή διαχείριση Κοινότητας και ΤΜΧ, για την εμπορική 
προώθηση των μεσογειακών προϊόντων. 
9.10. Εκτιμώντας ότι για πολύ καιρό ακόμη οι ΤΜΧ είναι 
υποχρεωμένες να εισάγουν γεωργικά προϊόντα για τις επισι­
τιστικές τους ανάγκες και προκειμένου να μην αποθαρρύνουν 
οι κοινοτικές γεωργικές εξαγωγές την εσωτερική παραγωγή 
στις ΤΜΧ, όπως αναφέρεται στην επισυναπτόμενη εισηγη­
τική έκθεση, είναι αναγκαίο να υλοποιηθεί μια πολιτική 
πιστώσεων στην εξαγωγή (που θα θεωρούνται ως συμβολή 
στη χρηματοδότηση των εισαγωγών γεωργικών προϊόντων 
και τροφίμων των αναπτυσσόμενων χωρών, με επιτόκια και κατανομή των δόσεων που θα συμβαδίζουν με τη χαμηλή 
φερεγγυότητα αυτών των χωρών) όπως επίσης και ο καθορι­
σμός μακροπρόθεσμων συμβάσεων. Η υιοθέτηση αυτών των 
μέσων εκτός από το ότι συμβάλει στη μεγαλύτερη σταθερο­
ποίηση των τιμών στις παγκόσμιες αγορές, θα προσφέρει στις 
τρίτες μεσογειακές χώρες τη δυνατότητα να προγραμματί­
σουν τη γεωργική τους ανάπτυξη για ένα μεγάλο χρονικό 
διάστημα. Πράγματι αυτές οι συμβάσεις θα πρέπει να συν­
δεθούν με τα προγράμματα ανάπτυξης της γεωργίας των ΤΜΧ, 
σε σχέση με τα οποία θα πρέπει να επιτελέσουν μια λειτουργία 
ολοκλήρωσης και καθοδήγησης, στο φως της εμπειρίας που 
έχει ήδη αποκτήσει η Κοινότητα στην Ινδία (Operation 
flood). 
Βιομηχανία 
9.11. Πρέπει να εξετασθούν τα γενικά κριτήρια τα οποία 
θα πρέπει να προσανατολίζουν τις επενδύσεις στα πλαίσια 
μιας προοπτικής για την ανάπτυξη των ΤΜΧ. Οι επενδύσεις 
των ΤΜΧ (που συχνά ενθαρρύνονται από επιχειρήσεις έργων 
μηχανικού, παραγωγής ή πώλησης εγκαταστάσεων και 
υποδομών) θα έπρεπε κατά το δυνατό να εντάσσονται μέσα 
σε ένα πλαίσιο συμμόρφωσης και συμφωνημένων επιλογών 
που ανταποκρίνονται στα συμφέροντα ολόκληρου του ευρω-
μεσογειακού χώρου. Πρόκειται συνεπώς για τον προσδιο­
ρισμό και την εφαρμογή ενός συνεκτικού προγράμματος βιο­
μηχανικής ανάπτυξης που αφορά ολόκληρη τη Λεκάνη της 
Μεσογείου. 
9.12. Αυτό θα πρέπει να αφορά: τους στρατηγικούς τομείς 
(εκείνους που βρίσκονται στα πιο υψηλά στρώματα του διε­
θνούς καταμερισμού της εργασίας) που θα πρέπει να ευνοη­
θούν ως προς τις επενδύσεις (νέα υλικά, βιομηχανία 
ανακύκλωσης, πληροφορική, τηλεπικοινωνίες), τους τομείς 
που παρουσιάζουν ήδη προβλήματα υπερβάλλουσας ικανό­
τητας στο εσωτερικό της Κοινότητας — όπως ο χαλυβουργι­
κός, ο χημικός και ο πετρελαιοχημικός — και είναι εξίσου 
θεμελιώδεις για την ανάπτυξη των ΤΜΧ, ακόμη και λόγω της 
ανάγκης επιτόπιας μεταποίησης των πρώτων υλών· 
ορισμένους κύκλους προϊόντος που μπορούν να αναπτυχθούν 
στις ΤΜΧ ξεκινώντας από την υπάρχουσα κατάσταση, την 
συσσωρευμένη τεχνογνωσία και τις μη χρησιμοποιούμενες 
δυνατότητες των μεσογειακών περιφερειών, η ανάπτυξη των 
οποίων μπορεί να λειτουργήσει ως οδηγός για τις επενδύσεις 
στις ΤΜΧ, μέσω των κατάλληλων ολοκληρώσεων και συνερ­
γείων. 
9.13. Όσον αφορά τον τομέα της κλωστοϋφαντουργίας-
ένδυσης η ΟΚΕ κρίνει ότι σήμερα επικρατούν οι κατάλληλες 
συνθήκες για να σταματήσει η εμπειρία των συμφωνιών αυτο­
περιορισμού και για να αποκατασταθεί εκ νέου η ελεύθερη 
πρόσβαση αυτών των προϊόντων στις κοινοτικές αγορές 
(όπως άλλωστε υποστηρίζεται στην προαναφερθείσα γνω­
μοδότηση της) υπό την προϋπόθεση: 
— ότι οι εξαγωγές δεν θα γίνονται με καθεστώς ντάμπινγκ, 
— ότι θα αναθεωρηθεί το σύστημα εξαγωγικών πιστώσεων 
που εφαρμόζουν ορισμένες ΤΜΧ, 
— ότι οι ΤΜΧ θα θεσπίσουν αυστηρούς κανόνες και αποτε­
λεσματικούς ελέγχους για την εξάλειψη των απομι­
μήσεων, 
— ότι η παραγωγή γίνεται με σεβασμό των συμβάσεων της 
ΔΟΕ, όσον αφορά: τα ανθρώπινα δικαιώματα, τους 
28. 8. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 221/25 
ελάχιστους κοινωνικούς κανόνες, την ασφάλεια στον τόπο 
εργασίας, την κοινωνική ασφάλεια, τα συνδικαλιστικά 
δικαιώματα, τα δικαιώματα των συνδικαλιστικών οργανώ­
σεων να διαπραγματεύονται συμφωνίες στα θέματα των 
συνθηκών εργασίας ότι τηρούνται οι συλλογικές συμ­
βάσεις. 
9.14. Προβλέπεται ότι ο στόχος για την επικράτηση της 
ειρήνης στη Μεσόγειο μπορεί να δημιουργήσει δυσκολίες σε 
ορισμένους τομείς της κοινοτικής πολεμικής βιομηχανίας. Η 
ΟΚΕ συνεπώς εύχεται να αρχίσει σε κοινοτικό επίπεδο μια 
δράση για τη στήριξη και ανάπτυξη των ήδη εφαρμοζόμενων 
εμπειριών για τη μετατροπή της σε παραγωγές ειρηνικής 
χρήσης. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει ως εκ τούτου την ανάγκη για 
τη θέσπιση μιας αποτελεσματικής κοινοτικής νομοθεσίας για 
το εμπόριο και τις εξαγωγές όπλων, με την ανάπτυξη των 
όσων έχουν ήδη υλοποιηθεί σχετικά για τα χημικά όπλα. 
9.15. Η μορφή βιομηχανικής συνεργασίας που πρέπει να 
ευνοηθεί είναι η μορφή της κοινής επιχείρησης (joint 
venture). Σε ορισμένες περιπτώσεις θα μπορούσαν να λειτουρ­
γήσουν αυτές και προς τις δύο κατευθύνσεις: δηλαδή και για 
βιομηχανικές δραστηριότητες, που ασκούνται στο εσωτερικό 
της Κοινότητας. Για την προώθηση των επιχειρήσεων αυτών 
θα πρέπει από τώρα να χρησιμοποιούνται καλύτερα οι ευκαι­
ρίες που προσφέρουν τα υπάρχοντα χρηματοδοτικά πρω­
τόκολλα. 
9.16. Όσον αφορά την προώθηση σε τοπικό επίπεδο ενός 
ιστού αποτελεσματικών ΜΜΕ, θα πρέπει να επεκταθούν στις 
ΤΜΧ οι εμπειρίες που προωθούνται από την Κοινότητα με 
το κοινοτικό πρόγραμμα για τις ΜΜΕ (BC-NET, τράπεζες 
δεδομένων, κλπ.) αρχίζοντας από τα Κέντρα Καινοτομίας και 
Επιχειρήσεων (BIC). Με αυτήν την προοπτική θα έπρεπε 
να αναπτυχθεί η συνεργασία μεταξύ της Επιτροπής και των 
διεθνών ενώσεων που εκπροσωπούν τις ΜΜΕ, την βιοτεχνία 
και τους συνεταιρισμούς. 
9.17. Προς το παρόν η Επιτροπή οφείλει να συγκροτήσει 
μια ad hoc υπηρεσία για την συγκεκριμένη ενημέρωση των 
ΤΜΧ σχετικά με την υλοποίηση της ενιαίας αγοράς και πάνω 
απ'όλα για να τις βοηθήσει τεχνικά στις προσαρμογές που 
θα πρέπει να επιχειρήσουν οι χώρες αυτές σε ορισμένους 
σημαντικούς τομείς (τυποποίηση των προϊόντων, άδειες ευρε­
σιτεχνίας, διακίνηση των εμπορευμάτων, μεταφορές, τρά­
πεζες, ασφάλειες, κλπ.). 
9.18. Στη βιομηχανική συνεργασία οι προνομιούχοι ενδιά­
μεσοι πρέπει να είναι τα εμπορικά επιμελητήρια, οι κοι­
νοπραξίες και οι ενώσεις επιχειρήσεων, οι συνεταιριστικές 
οργανώσεις, οι μη κυβερνητικοί οργανισμοί. 
Ενέργεια 
9.19. Ξεκινώντας από τις θεωρήσεις που έγιναν στην επισυ­
ναπτόμενη εισηγητική έκθεση, η ΟΚΕ κρίνει ότι ο όγκος 
των εισαγωγών υδρογονανθράκων των ΤΜΧ, δικαιολογεί την 
κατάρτιση μιας πολιτικής κοινής ανάπτυξης μεταξύ της Κοι­
νότητας και των ΤΜΧ, η οποία θα επικεντρωθεί σ'αυτές. 
Χρειάζεται γι'αυτό να ξεπερασθεί η απλή εμπορική πτυχή, 
και να επιτευχθεί η απαγκίστρωση αυτής της πτυχής από την παραδοσιακή πολιτική συνεργασίας (όπως έγινε στο 
πρόσφατο σύμφωνο με τις χώρες του Κόλπου). 
9.20. Η Κοινότητα θα πρέπει να αποκτήσει κατά πρώτο 
κοινή πολιτική και στρατηγική στον πετρελαϊκό τομέα, και 
στον τομέα του μεθανίου, τις οποίες δεν διαθέτει ώς τώρα. 
9.21. Η ΟΚΕ κρίνει αναγκαίο να αποτελέσουν οι υπάρχου­
σες συμβάσεις για την προμήθεια μεθανίου και η σύναψη 
μακροπρόθεσμων συμβάσεων για την προμήθεια πετρελαίου 
τη βάση για προγράμματα κοινής ανάπτυξης, που διέπονται 
από κατάλληλες ρυθμίσεις. Δεν πρόκειται για την καθιέρωση, 
ως αντάλλαγμα της σταθερότητας ή ακόμη και παραχωρή­
σεων επί των τιμών, υποχρεώσεων αγοράς αγαθών στην Κοι­
νότητα (tied aid), που απορρίπτονται από όλες τις αναπτυσσό­
μενες χώρες. Πρόκειται αντίθετα για την καθοδήγηση των 
επιπτώσεων αυτών των συμβάσεων στις οικονομικές και εμπο­
ρικές σχέσεις, με την έννοια συμφωνημένων πρωτοβουλιών 
για τη βιομηχανική και γεωργική ανάπτυξη, προς αμοιβαίο 
όφελος, με τη συμμετοχή χωρών παραγωγής και κρατών 
μελών σε κοινές δράσεις (joint ventures) για επιστημονική 
και τεχνολογική έρευνα, ανίχνευση, παραγωγή, εμπορία. 
9.22. Η υλοποίηση των κοινών προγραμμάτων θα 
μπορούσε να αρχίσει από τις βιομηχανικές χρήσεις του μεθα­
νίου, όπως π.χ. η δοκιμή/παραγωγή του εκλεπτυσμένου 
χάλυβα, με πρότυπες εγκαταστάσεις στις κοινοτικές μεσο­
γειακές περιοχές που ήδη εξυπηρετούνται από αγωγούς μεθα­
νίου, και στη συνέχεια να εφαρμοσθούν (με κοινές ή αυτόνο­
μες επιχειρήσεις) στις ΤΜΧ. Ένα άλλο πεδίο θα μπορούσε 
να είναι η έρευνα/κατασκευή πλοίων ικανών να περιορίσουν 
την εξάτμιση του υγροποιημένου φυσικού αερίου στις μάκρυ­
νες και θερμές θαλάσσιες διαδρομές. 
9.23. Για το πετρέλαιο η ΟΚΕ εκτιμά ότι η ίδια η Κοινό­
τητα θα πρέπει να αναπτύξει μια πολιτική που θα ευνοεί τη 
συμμετοχή εταιριών από την Κοινότητα και τις ΤΜΧ σε 
ολόκληρο τον κύκλο ανίχνευσης παραγωγής/διΰλισης/διανο-
μής (αντλίες βενζίνης) του προϊόντος (με βάση και τις 
εμπειρίες των διάφορων εταιριών που λειτουργούν στις χώρες 
του περσικού κόλπου) όπως επίσης για βιομηχανικές χρήσεις, 
κυρίως σε νέους τομείς. 
9.24. Η ανάπτυξη της ενέργειας των ανανεώσιμων πηγών 
αποτελεί πρόβλημα για ολόκληρη τη Λεκάνη της Μεσογείου. 
Μια μεγαλύτερη δέσμευση της Κοινότητας για την ανάπτυξη 
στις μεσογειακές περιοχές της ηλιακής και της αιολικής 
ενέργειας και της ενέργειας της βιομάζας θα έπρεπε να συμβα­
δίζει με τη σχετική εξέλιξη στις ΤΜΧ και την παράλληλη 
δοκιμή/διανομή στο έδαφος τους. 
Τουρισμός 
9.25. Ο τουρισμός αποτελεί σημαντικό πόρο για ολόκληρη 
τη Λεκάνη της Μεσογείου. Είναι λοιπόν αναγκαίο να 
αναπτυχθεί όχι μόνο με βάση τις παραδοσιακές δράστηριότη-
Αριθ. C 221/26 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 28. 8. 89 
τες αλλά να στηριχθεί στις προηγμένες υπηρεσίες και τις 
πολιτιστικές δραστηριότητες. Είναι δυνατό και αναγκαίο να 
αναπτυχθεί περισσότερο η συμπληρωματικότητα μεταξύ των 
ΤΜΧ και της Κοινότητας (συνεργασία μεταξύ πρακτορείων), 
μεταξύ των ΤΜΧ και των μεσογειακών περιοχών και μεταξύ 
των ίδιων των ΤΜΧ (π.χ. ολοκληρωμένα κυκλώματα). 
Μεταφορές και τηλεπικοινωνίες 
9.26. Ένα κατάλληλο δίκτυο επικοινωνιών πρέπει να στη­
ρίζει την ολοκληρωμένη ανάπτυξη στη Μεσόγειο. Είναι όμως 
αναγκαίο οι επικοινωνίες αυτές να μην αναπτύσσονται μόνο 
κάθετα (από το Βορρά προς το Νότο) αλλά και οριζόντια 
(από την Ανατολή στη Δύση). 
9.27. Η ΟΚΕ θέλει να υπογραμμίσει ορισμένες βασικές 
πτυχές των επιπτώσεων που μπορεί να έχει μια πολιτική 
ευρω-μεσογειακής ανάπτυξης στις θαλάσσιες μεταφορές, και 
συγκεκριμένα: 
— τις προσαρμογές που πρέπει να γίνουν στην κοινή πολι­
τική θαλάσσιων μεταφορών, 
— τον προγραμματισμό αύξησης των επικοινωνιών μεταξύ 
των διάφορων λιμένων της Μεσογείου, 
— την υπέρβαση των προστατευτικών πρακτικών που εφαρ­
μόζονται στις περισσότερες ΤΜΧ, 
— την προσαρμογή της υποδομής των μεσογειακών λιμένων 
που παρουσιάζει σήμερα σοβαρή καθυστέρηση, 
— τη ρύθμιση του θέματος των μεταφορών με βάση την 
αρχή της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας, που θα αποκλείει 
μονομερή μέτρα (διακρίσεις, περιορισμοί των φορτίων 
κλπ.), θα επιδιώκει τη φορολογική ελευθέρωση και θα 
καθορίζει τις λεπτομέρειες επίλυσης των διαφορών. 
Περιβάλλον και έδαφος 
9.28. Η κατάσταση του περιβάλλοντος στη Μεσόγειο είναι 
πλέον περισσότερο από ανησυχητική. Συσσωρεύονται τα 
προβλήματα ρύπανσης της Μεσογείου (υποβάθμιση από την 
απόρριψη υδρογονανθράκων, από την αύξηση των κατοίκων 
και των τουριστών και από τις βιομηχανικές δραστηριότη­
τες), υποβάθμισης των ακτών όπου το κύριο πρόβλημα είναι 
η αποσυμφόρηση και η εξυγίανση των αστικών περιοχών, 
της απερήμωσης που παρατηρείται σε ορισμένες μεσογειακές 
ακτές. Η λύση των προβλημάτων αυτών βρίσκεται σε ένα 
ολοκληρωμένο πρόγραμμα που θα συμφωνηθεί μεταξύ Κοινό­
τητας και ΤΜΧ για την απορρύπανση της Μεσογείου και τον 
επαναπροσανατολισμό της ανάπτυξης που θα έχει ως βάση 
την ισορροπία των περιβαλλοντικών πόρων στην περιοχή της 
Μεσογείου. Κατά τον καθορισμό αυτού του προγράμματος 
πρέπει να ληφθεί ως βάση το Πρόγραμμα Δράσης για τη 
Μεσόγειο και ειδικότερα το Πρόγραμμα blu — που πραγματο­ποιείται με χρηματοδότηση του Προγράμματος των Ηνωμέ­
νων Εθνών για το Περιβάλλον (PNUE) και των χωρών που 
υπογράφουν τη Σύμβαση της Βαρκελώνης. 
Αγορά εργασίας, απασχόληση, κοινωνικές συνθήκες 
9.29. Και τα προβλήματα της αγοράς εργασίας πρέπει να 
αντιμετωπισθούν με μια σφαιρική προοπτική που θα αγκαλιά­
ζει ολόκληρη την ευρω-μεσογειακή περιοχή. Από την πλευρά 
της Κοινότητας η αγορά εργασίας χαρακτηρίζεται από μεγά­
λες αντιθέσεις. Εκτός από το απαράδεκτα υψηλό επίπεδο 
ανεργίας (17 εκατομμύρια) υπάρχει αύξουσα απόκλιση 
μεταξύ: της κύριας αγοράς εργασίας (διαρθρωμένης και 
προστατευόμενης)- της δευτερεύουσας αγοράς εργασίας 
(αποδιαρθρωμένης και ελάχιστα προστατευόμενης) που χαρα­
κτηρίζεται από επισφαλείς και κοινωνικά ανεπιθύμητες εργα­
σίες της λαθραίας αγοράς εργασίας (παράνομη εργασία και 
εργασία που δεν προστατεύεται). 
Οι τελευταίοι δύο τύποι αγοράς εργασίας, που απασχολούν 
μεγάλο μέρος των μεταναστών από τις ΤΜΧ στην Κοινότητα, 
παρουσιάζουν κατά τα τελευταία χρόνια συνεχή διόγκωση, 
ανεξάρτητα από την οικονομική μεγέθυνση, της οποίας η 
μείωση είχε επιπτώσεις ιδιαίτερα στην κύρια αγορά εργασίας, 
ενώ δεν έγινε δυνατή η απορρόφηση του συνεχώς αυξανόμε­
νου αριθμού των ανέργων. Αν δεν υπάρξει συνεπώς μια κοινο­
τική πολιτική για την εργασία που θα μπορεί να την εξισορ­
ροπεί, η δευτερεύουσα και η λαθραία αγορά εργασίας θα 
διευρύνονται συνεχώς. Όσον αφορά τις ΤΜΧ, η μεγάλη και 
αυξανόμενη ανεργία τροφοδοτεί τις μεταναστευτικές ροές 
στις προαναφερόμενες αγορές εργασίας, που διευκολύνονται 
με τη βοήθεια των μεταναστών που ήδη διαμένουν στην 
Κοινότητα. Σύμφωνα με τις μεσοπρόθεσμες και μακροπρό­
θεσμες προοπτικές, προβλέπεται για την Κοινότητα γήρανση 
και μείωση του πληθυσμού. Αντίστοιχα βέβαια θα υπάρξει η 
τάση των εργαζομένων της Κοινότητας να συγκεντρώνουν 
την προσφορά τους σε τομείς που παρέχουν καλύτερες αμοι­
βές, προσφέρουν καλύτερη κάλυψη και είναι συνολικά πιο 
ικανοποιητικοί, και έτσι θα εδραιώνεται και θα αυξάνεται 
ίσως χωρίς ανταπόκριση ,η ζήτηση εργασίας σε λιγότερο 
ελκυστικούς τομείς, που δεν αποδίδουν, δεν προσφέρουν 
επαρκή κάλυψη και όπου οι αμοιβές είναι χαμηλές. Η διό­
γκωση της αγοράς εργασίας, γνωστής ως δευτερεύουσας που 
χαρακτηρίζεται από μια αυξημένη ανασφάλεια, και ιδίως η 
παράνομη εργασία, ενδέχεται να οδηγήσει στην εφαρμογή 
διαφορετικών εργασιακών πολιτικών ανάλογα με την κοινο­
τική, ή μη, υπηκοότητα των εργαζομένων. 
Είναι λοιπόν απαραίτητο και επιτακτικό να αντιμετωπισθεί 
η τάση αυτή διαμέσου των κατάλληλων πολιτικών εργασίας 
με τις οποίες θα εξασφαλισθεί η πλήρωση των διαθέσιμων 
θέσεων απασχόλησης από εργατικό δυναμικό της Κοινό­
τητας, έως ότου τα επίπεδα ανεργίας κατέλθουν σε φυσιο­
λογικό ύψος. Η απαίτηση αυτή ανταποκρίνεται, μεταξύ 
άλλων, στα όσα προβλέπονται στη Σύμβαση 143 της ΔΟΕ. 
9.30. Κύριος στόχος παραμένει οπωσδήποτε η ανάπτυξη 
των ΤΜΧ και κατά συνέπεια η ανάπτυξη της απασχόλησης 
28. Β. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. θ 221/27 
στις χώρες αυτές θα ήταν ωστόσο δύσκολο να υποτεθεί, για 
τις προαναφερόμενες αιτίες, η εξάλειψη των μεταναστευτικών 
ροών από τις ΤΜΧ. 
^ε^άση τις εκτιμήσεις αυτές το πρόβλημα δεν συνίσταται 
στην άρνησηήτην υποβάθμιση των διαστάσεων του μετανα 
στευτικοΰ φαινομένου αλλά στη ρύθμιση των ροών στα πλαί 
σιαμιαςπολιτικήςκοινής ανάπτυξης ώστεναμηνεπιδεινωθεί 
η εσωτερική ανεργία στην Κοινότητα, ούτε να μετατραπούν 
οι εργαζόμενοι μετανάστες σε νέους άνεργους. 
^1. Οι βάσεις της ρύθμισης αυτής θα πρέπει να είναι^ 
^ηκαταπολεμηση της παράνομης μετανάστευσης, με συμ 
φωνία για τον τρόπο εισόδου στην Κοιλότητα και λήψη 
μέτρων για τους εργαζόμενους μετανάστες των οποίωνη 
κατάσταση δενανταποκρίνεταιστιςσχετικές ρυθμίσεις. 11 
αποτελεσματικότερη όμως καταπολέμηση της παράνομης 
μετανάστευσηςμπορεί ναπραγματοποιηθεί μόνο αν η 
Κοινότητα πλήξει την παράνομη απασχόληση του 
^οποιουδήποτε^εργατικοΰ δυναμικού στην Κοινότητα^αν 
δεν εξαλειφθεί αυτήθα είναι δΰσκολοναεξαλειφθείη 
άλλη^. Οπωσδήποτε θα πρέπει να αποτραπείηενίσχυση 
των διοικητικών μέτρων που εμποδίζουν την είσοδο στην 
Κοινότητα πολιτών από τις Τ^ ^θεωρήσεις, κλπ.^, 
^ηανάλυση των μεταναστευτικών ροών καιηδιαχείριση 
που θα μεριμνά για την απασχόληση στην κοινότητα, 
^ηαξιοποίηση των εργασιών που παραδοσιακά εκτελούν 
οι εργαζόμενοι μετανάστες, 
— η ανάπτυξη των επαγγελματικών ικανοτήτων των εργα^ 
μένων με την προώθηση της κατάρτισης τους, 
^ηεφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης καιτων 
ίσων δικαιωμάτων για τους εργαζόμενους μετανάστες^και 
τις οικογένειες τους^, σε σχέση με εκείνους της Κοινό 
τητας, 
^ησυσταση ενός κοινού μηχανισμού έλεγχου των συνθη 
κώνδια^ίωσης και εργασίας των εργα^ομενωνμετανα 
στων στην Κοινότητα. 
^1 Αενείναιεδώοχώροςγιατηναντιμετώπιση του 
μεγάλου προβλήματος τηςδικαιοσυνηςκαιτης επιδίωξης 
μιας κοινωνίας της εργασίας στην Κοινότητα,ηοποίαεξάλ 
λου θα ήταν διαιρεμένη σε δυο χωριστά τμήματα ^μια κοινών 
νία με καλύτερη ποιότητα εργασίας και μία με χειρότερης 
αλλά μπορεί να εκφρασθείηεπιθυμία να στηρίξειηΚοινό 
τητα όλες εκείνες τις μορφές ενσωμάτωσης και οργάνωσης 
τηςαγοράςεργασίας^όπωςπ.χ. οισυνεταιρισμοί στον 
τομέα των υπηρεσιών ατομικής εξυπηρέτησης ^ για να 
αποτραποΰνεπισφαλείςκαταστάσειςκαιέλλειψη προστασίας 
της εργασίας. ^.]1 ^εό,τιαφοράτιςεγγυήσειςκατάτωνδιακρίσεων 
και για την ενσωμάτωση των εργαζομένων μεταναστών που 
προέρχονται από τις Τ^^ηΟΚΕ^ 
^εκφρά^εικαιπάλιτη λΰπη τηςγιατογεγονόςότιη 
Κοινότητα, Ι^έτη μετά τηνέναρξη ισχύος του πρόσθετου 
πρωτοκόλλου συμφωνίας σύνδεσης τηςΤουρκίαςκαι!^ 
έτη από τη συμφωνία συνεργασίας με τις χώρες 
Ζάγκρεμπ, δεν έχει ακόμη εφαρμόσει τις σχετικές εγγυή-
σεις εναντίον των διακρίσεων, 
^θεωρεί ότιησο^αρή αυτή αθέτηση εκ μέρους της Κοινό-
τητας συνέβαλε στη δημιουργία αυτής της θλιβερής κατά 
στασηςαφενός δηλαδή δηλώνεται ότι επιδιώκεταιοπερι 
ορισμός της μετανάστευσηςστο όνομα της εσωτερικής 
απασχόλησης, ενώ αφετέρου γίνεται εκμετάλλευση της 
παράνομης εργασίας, 
^επαναλαμβάνει τα αιτήματα που αναφέρονται στην προα 
ναφερόμενη γνωμοδότηση της ΟΚΕ για τη μεσογειακή 
πολιτική και στη γνωμοδότηση για τους διακινούμενους 
εργα^όμενους,της^ης Οκτωβρίου Ι^^,πουκαθί 
στανταιεπιτακτικότερεςαπότηναΰξησητωνεκδηλώσεων 
ρατσισμού και ξενοφοβίας στην Κοινότητα, 
^θεωρεί ασαφές ότι οι κοινοτικοί κανόνες για τα θεμελιώδη 
κοινωνικά δικαιώματα,πουαναφέρονταιστηγνωμοδό 
τησή της της ^ας Φεβρουαρίου Ι^,πρέπει να εφαρμο 
σθοΰνπλήρωςκαισεό,τιαφοράτουςδιακινοΰμενους 
εργαζόμενους που κατοικούν μονίμως στην Κοινότητα. 
^.]^ ϋΟΚΕεκτιμάεξάλλουότιηκυριαλΰσητουπρο^λή^ 
ματος της αυξανόμενης ανεργίας στιςΤ^Α^ασί^εται στην 
ανάπτυξη αυτών των χωρών. 
^.]^. 11 προτεινόμενη πολιτική κοινής ανάπτυξης επιβάλ­
λει την ύπαρξη συνθηκών εργασίας στιςΤ^^ που να μην 
αποτελούν κοινωνικό ντάμπιγκ σε σχέση με την απασχόληση 
στην Κοινότητα, ^α πρέπει συνεπώς να καθορισθούν κοινές 
διατάξεις για την εγγΰησηκαιτον έλεγχο της εφαρμογής 
στις Ι^Α των συμβάσεων της ΑΟΕ για τα ελάχιστα δικαιώ 
ματα των εργαζομένων 
Πολιτισμός και ενημέρωση 
9.36. Οι σχετικές δράσεις πρέπει να αποβλέπουν κυρίως 
στην κοινή οργάνωση της διακίνησης των πολιτιστικών 
αγαθών, η οποία όσο περισσότερο βασίζεται στην αμοιβαία 
αναγνώριση της ύπαρξης διαφορών τόσο περισσότερο 
ενισχύεται, ενώ τα κοινά πολιτιστικά στοιχεία μπορούν να 
προέλθουν κυρίως από τον προγραμματισμό ενός κοινού μέλ­
λοντος. 
(') ΕΕ αριθ. Ο 343 της 24. 12. 1984. 
Αριθ. € 221/28 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 28. 8. 89 
κοινοτικών προγραμμάτων πανεπιστημιακών ανταλλαγών, 
επαφών μεταξύ των νέων, μαθημάτων γλωσσών, ιστορίας και 
λογοτεχνίας των ΤΜΧ, κλπ.) και κυρίως την κοινωνικο­
οικονομική και διοικητική κατάσταση (με στόχο και τις 
επενδύσεις) και σε ό,τι αφορά τις τουριστικές δυνατότητες. 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Α1θ€Πο ΜΑδΡΚΟΝΕ 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 
στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Οι ακόλουθοι σύμβουλοι, παρόντες η εκπροσωπούμενοι, εψήφισαν υπέρ της γνωμοδότησης 
Αιτΐ3ΐο, Αΐ3ΐ(1ε, Βε1ΐΓ3ΐηι, Βεηίο Οοηςαΐνεχ, ΒεΓείΐ3, ΒΙεχεΓ, Βοι^εζέε, Μπρέδημα-Σαββοπουλου, Βπβ&ηίι, 031, €3ΐνε1 
€ΗβΓπΙ)οη, 03ν3ζζαΐι, €ε!)3ΐ1ο ΗεΓΓεΓΟ, Α1νε& Οοπάε, Οε1ΐ3 ΟΐΌοε, ΕΙχΙπεΓ, Ευΐεη, ΡΉηώ, Οΐ3εοηιε11ι, Οοιηεζ ΜαίΙιηεζ, 
ΗόΓ8κεη, Καζάζης, 1303 Μ3Πιπ, 1,ινεΓ3ηι, ΙιιοΙιεΙΙι, Μ3ΐηε11ι, Μ3ηΙον3ηι, Μ3Γ§οί, Μ3γ3γο Βεΐΐο, ΜοΓχεΙΙι, Μιιήιζ 
0\\Ά.χά&άο, ΝεΙο Όα δι1ν3, θ™, Ρυενεάο ^ο, Κ3ΐτΐ3εκεΓ8, δαηίιΙΜη 03βεζ3, δοΗορ^εδ, 5ι1ν3, Τείΐεχ, \Ά}\Ζ}Ο €3ΐάεΓοη, 
Βασιλάρας, νεΐ38οο Μ3ηεε5ο, ΥεΓεεΙΙιηο, Βλασοπουλος, ΖΙΙΓΙΕΙΙΓ Ν&Γναιζ3 
Οι ακόλουθοι σύμβουλοι, παρόντες ή εκπροσωπούμενοι, εψήφισαν κατά της γνωμοδότησης 
Μπαζιάνας, Μπρεγιαννης, ΒΐΌΐοΗει·, Γ^ιυρβεΐΐ, €εγΓ3ε, €ΐ3νεΙ, €ο1ΐ3&, ν3η ϋ3ΐτι, Οε Τ3νεπιιει\ ϋοηοκ, Οωιιΐιη, 
ΚίΓοΗΓεΙά, Κίτσιος, ΕαιίΓ, ίο\ν, Πετρόπουλος, Πολύζος, Κώιείε, ΥνΊεκ 
Οι ακόλουθοι σύμβουλοι, παρόντες ή εκπροσωπούμενοι, απεσχον 
Β6ΓΠ&, Βθ8, Ντασης, Οεε3ΐ11οη, ΌΤΆ&Ο, Η338, Κπο§εΓ, Μΐ8(εηΗου\νεΓ, Μ3ΓνιεΓ, ΜενεΓ-Ηοπι, ΜουΓ§υε&, ΜαΙΙεΓ, 
Ραυτόπουλος, ΚοιιζιεΓ, ΤιχιεΓ, \Υ3βηεΓ, Υνεπιε3ΐι 9.37. Αν είναι σημαντική η βελτίωση των γνώσεων και της 
ενημέρωσης για την παρουσία της Κοινότητας σε όλα τα 
επίπεδα (από τα εξειδικευμένα έως τα γενικότερης σημασίας) 
στις ΤΜΧ, είναι ακόμα σημαντικότερη η καλύτερη γνώση 
των ΤΜΧ από πολιτιστική άποψη (με την καθιέρωση π.χ. 
Βρυξέλλες, 12 Ιουλίου 1989.