Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη δέκατη ένατη τροποποίηση της οδηγίας 76/769/ΕΟΚ του Συμβουλίου που αφορά περιορισμούς της κυκλοφορίας στην αγορά και της χρήσης μερικών επικίνδυνων ουσιών και παρασκευασμάτων (αζωχρωστικές)"

(2000/C 204/18)

Στις 10 Απριλίου 2000, και σύμφωνα με το άρθρο 95 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα "Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 5 Απριλίου 2000 με βάση εισηγητική έκθεση της κας Williams.

Κατά την 373η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 25ης Μαΐου 2000), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 73 ψήφους υπέρ και 1 αποχή την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η παρούσα πρόταση της Επιτροπής σχετικά με την εμπορία και τη χρήση ορισμένων επικίνδυνων προϊόντων αφορά την υγεία και την ασφάλεια τόσο των καταναλωτών όσο και των εργαζομένων. Ο στόχος της είναι ουσιαστικά να προστατεύσει την ανθρώπινη υγεία, απαγορεύοντας τη χρήση των επικίνδυνων αζωχρωμάτων, ούτως ώστε να μην διατίθενται πλέον στην αγορά τα κλωστοϋφαντουργικά και τα δερμάτινα προϊόντα που έχουν βαφεί με αυτά. Ορισμένα από αυτά τα προϊόντα, όπως τα παιχνίδια, τα ενδύματα και τα υποδήματα, μπορούν να βλάψουν τους πιο ευάλωτους από τους καταναλωτές, και ιδιαίτερα τις εγκύους και τα μικρά παιδιά.

1.2. Η πρόταση αποτελεί μία ακόμη τροποποίηση επί το ασφαλέστερον της υπάρχουσας οδηγίας για τις επικίνδυνες ουσίες(1), το κείμενο της οποίας συμπληρώνεται με τεχνικά παραρτήματα.

1.3. Η πρόταση υπογραμμίζει, επίσης, τη σημασία της εναρμόνισης στην εσωτερική αγορά. Καθώς ορισμένα κράτη μέλη έχουν ήδη επιβάλει περιορισμούς στην εμπορία και χρήση ορισμένων καρκινογόνων αζωχρωμάτων, υπάρχει επιτακτική ανάγκη συντονισμένης, κοινής δράσης για την ανάπτυξη κοινοτικής νομοθεσίας που θα διασφαλίσει την εναρμόνιση και η οποία θα ισχύσει και στις υποψήφιες χώρες.

1.4. Η πρόταση πρέπει, ακόμη, να ιδωθεί στο πλαίσιο των απαιτήσεων του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, σύμφωνα με τις οποίες οποιοσδήποτε περιορισμός της χρήσης αζωχρωμάτων πρέπει να δικαιολογείται δεόντως με βάση τον κίνδυνο που παρουσιάζει για τους καταναλωτές.

2. Ιστορικό

2.1. Οι αζωχρωστικές ουσίες (τόσο τα χρώματα όσο και τα πιγμέντα) είναι τα ευρύτερα χρησιμοποιούμενα οργανικά χρωστικά υλικά. Όλες τους περιέχουν τουλάχιστον μία αζωομάδα. Η αζωομάδα αυτή μπορεί να διασπαστεί μέσα στο σώμα και να ελευθερώσει την αντίστοιχη αρωματική αμίνη. Η πρόταση δεν αποσκοπεί, επομένως, στην απαγόρευση όλων των αζωχρωστικών, αλλά μόνο των διαλυτών αζωχρωμάτων που μπορούν να ελευθερώσουν μέσω αναγωγικής διάσπασης κάποια από τις 21 καρκινογόνες αμίνες που απαριθμούνται. Τα περισσότερα αζωπιγμέντα δεν επηρεάζονται, αφού είναι στην πραγματικότητα αδιάλυτα και συνεπώς δεν διασπώνται υπό κανονικές συνθήκες.

2.2. Τα αζωχρώματα χρωματίζουν πολύ καλά κάθε λογής αντικείμενα, όχι μόνο από ύφασμα, όπως ενδύματα, κλινοσκεπάσματα, καπέλα, παιχνίδια, ή ακόμη και περούκες, αλλά και από δέρμα, όπως ορισμένα γάντια, τσάντες, χαρτοφύλακες, καλύμματα καθισμάτων, υποδήματα και λουράκια.

2.3. Επειδή κατέστη εμφανές ότι ορισμένα αζωχρώματα είναι επικίνδυνα, τα αζωχρώματα αυτά αντικαταστάθηκαν ευρέως από άλλα χρώματα (ή και από άλλα αζωχρώματα), παρόλο που αυτές οι εναλλακτικές λύσεις είναι συχνά πιο ακριβές. Η αντικατάσταση αυτή είναι πλέον πολύ διαδεδομένη στην ΕΕ, αλλά λιγότερο διαδεδομένη σε ορισμένες άλλες χώρες.

2.4. Καθώς σε ορισμένα κράτη μέλη υπάρχει εθνική νομοθεσία που απαγορεύει τη χρήση ορισμένων αζωχρωμάτων, η Επιτροπή έχει ήδη αναλάβει θετική δράση. Έχει ξεκινήσει μελέτες για την εκτίμηση του κινδύνου, την ανάλυση κόστους-οφέλους και την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της απαγόρευσης στις προμηθεύτριες χώρες. Επιπροσθέτως, η Επιστημονική Επιτροπή Τοξικότητας, Οικοτοξικότητας και Περιβάλλοντος (CSTEE) εξέδωσε τον Ιανουάριο του 1999 μια γνωμοδότηση, στην οποία συμπέραινε ότι η χρήση ορισμένων αζωχρωμάτων αποτελεί λόγο ανησυχίας. Και τον Μάρτιο του 1999 η Ομάδα Εργασίας για τους Περιορισμούς στην Εμπορική Διακίνηση και Χρήση Επικίνδυνων Ουσιών και Παρασκευασμάτων διατύπωσε ευνοϊκή γνώμη σχετικά με την πρόταση της Επιτροπής να απαγορευθούν τα επικίνδυνα αζωχρώματα. Η Ομάδα πρότεινε, επίσης, μεθόδους δοκιμών για την απόδειξη της συμμόρφωσης με τις απαιτήσεις της νομοθεσίας.

3. Γενικές παρατηρήσεις: η άποψη της ΟΚΕ

3.1. Η οδηγία (76/769/ΕΟΚ) για ορισμένες επικίνδυνες ουσίες έχει υποστεί πάρα πολλές τροποποιήσεις και έχει καταστεί δύσχρηστη. Η Επιτροπή θα πρέπει, λοιπόν, επειγόντως, να συντάξει εκ νέου ολόκληρη τη βασική οδηγία και να την προσαρμόσει στα σύγχρονα δεδομένα.

3.2. Η ΟΚΕ υποστηρίζει την πρόταση της Επιτροπής. Αναγνωρίζει ότι δίδει έμφαση στην προστασία της ανθρώπινης υγείας, πράγμα που αφορά τόσο τους καταναλωτές όσο και τους εργαζόμενους. Οι εργαζόμενοι είναι, ωστόσο, μάλλον αυτοί που αντιμετωπίζουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο κατά την επεξεργασία προϊόντων που περιέχουν τα δυνητικώς επικίνδυνα αζωχρώματα, διότι η έκθεσή τους είναι πιο μακροχρόνια, πιο συχνή και πιθανώς σε μεγαλύτερες συγκεντρώσεις. Συνεπώς, η ΟΚΕ συνιστά την υιοθέτηση ειδικών μέτρων σε επίπεδο επιχειρήσεων.

3.3. Η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή στην ανάγκη να κρατά η διοίκηση αρχεία για τους εργαζόμενους που έχουν ίσως ήδη υποστεί βλάβες επειδή έχουν εκτεθεί σε επικίνδυνες αζωχρωστικές ουσίες, ή που ενδέχεται να παρουσιάσουν βλάβες στο μέλλον, με συνεκτίμηση της άμεσης σχέσης αιτίου και αποτελέσματος.

3.4. Η ΟΚΕ ανησυχεί, επίσης, για τη χρήση και την παραγωγή αυτών των δυνητικώς επικίνδυνων αζωχρωμάτων σε τρίτες χώρες, όπου τα πρότυπα ασφαλείας δεν είναι απαραίτητα εξίσου υψηλά με τα πρότυπα της ΕΕ. Η ανησυχία αυτή αφορά, κατά πρώτο λόγο, την προστασία, κατάρτιση, και εκπαίδευση των εργαζομένων. Κατά δεύτερον, αφορά την εισαγωγή στην ΕΕ καταναλωτικών προϊόντων που εξακολουθούν να κατασκευάζονται με τη χρήση επικίνδυνων χρωστικών ουσιών. Στην Άπω Ανατολή και την Αφρική, για παράδειγμα, τα αζωχρώματα μπορούν να χρησιμοποιούνται και να κατασκευάζονται σε πολύ τοπική βάση χωρίς ελέγχους, χωρίς στατιστικές παραγωγής και χωρίς επίσημη κοινοποίηση των τύπων των χρησιμοποιούμενων χρωστικών.

3.5. Η ΟΚΕ ζητεί, ως εκ τούτου, αυστηρό έλεγχο, αποτελεσματική παρακολούθηση και δειγματοληψία τόσο των προϊόντων όσο και των ίδιων των βαφών που εισάγονται από όλες τις τρίτες χώρες στο πρώτο σημείο εισόδου τους στην ΕΕ.

3.5.1. Η ΟΚΕ προτρέπει την Επιτροπή να ζητήσει από τα κράτη μέλη να προτείνουν στον ΠΟΕ και τη ΔΟΕ την απαγόρευση στο μέλλον των επικίνδυνων αζωχρωστικών.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Πεδίο εφαρμογής της πρότασης

4.1.1. Το πεδίο αυτό πρέπει να οριστεί σαφέστερα.

4.1.2. Η δεύτερη παράγραφος του σημείου 2 της αιτιολογικής έκθεσης δηλώνει σαφώς ότι "μόνο οι διαλυτές αζωχρωστικές είναι ... επικίνδυνες για τη δημόσια υγεία. ...: τα αζωχρώματα, τα οποία εξ ορισμού είναι διαλυτά, καθώς και ένα πολύ μικρό τμήμα των αζωπιγμέντων, τα οποία είναι επίσης διαλυτά. Επειδή δεν έχουν ακόμη αξιολογηθεί οι σχετικοί κίνδυνοι, τα εν λόγω πιγμέντα δεν αποτελούν αντικείμενο ειδικών διατάξεων στην παρούσα οδηγία ...".

4.1.3. Η διάκριση μεταξύ διαλυτών αζωχρωμάτων και αδιάλυτων αζωπιγμέντων δεν είναι αρκετά σαφής στην παρούσα πρόταση. Το κείμενο πρέπει, επομένως, να τροποποιηθεί για να καταστεί σαφής αυτή η διάκριση.

4.2. Άρθρο 2

4.2.1. Το άρθρο αυτό προβλέπει δύο εναλλακτικές ημερομηνίες για την υιοθέτηση της οδηγίας από τα κράτη μέλη. Και οι δύο είναι υπερβολικά σύντομες, και συνεπώς ανέφικτες, δεδομένων των κοινοτικών και των εθνικών νομικών διαδικασιών. Η εφαρμογή της οδηγίας θα πρέπει να αρχίσει να ισχύει δύο έτη αργότερα.

4.3. Παράρτημα

4.3.1. Η δεύτερη στήλη του πρώτου πίνακα στα αγγλικά (και στα ελληνικά) αρχίζει σωστά με τη λέξη "αζωχρώματα". Σε πολλές άλλες γλώσσες δεν υπάρχει η διάκριση μεταξύ αζωχρωμάτων και αζωχρωστικών. Συνεπώς, η Επιτροπή πρέπει να ελέγξει αν όλες οι γλωσσικές διατυπώσεις αντανακλούν την πρόθεση της οδηγίας.

4.4. Προσάρτημα Β: Αναλυτικές μέθοδοι

4.4.1. Οι αναλυτικές μέθοδοι του Παραρτήματος αντιγράφουν τις μεθόδους ενός μόνο κράτους μέλους. Παρουσιάσθηκαν ωστόσο ορισμένα προβλήματα με την αναπαραγωγή των μεθόδων αυτών. Αξιολογήθηκαν συνεπώς βάσει εργασιών στα πλαίσια του προγράμματος ΜΤΙ (Μέτρηση, Δοκιμή και Υποδομή) του 4ου Ερευνητικού Προγράμματος - Πλαίσιο και πρόκειται να επιλεγούν βελτιωμένες μέθοδοι. Συνεπώς, οι μέθοδοι που προτείνονται στην πρόταση θα πρέπει να αντικατασταθούν από τις κοινοτικές μεθόδους μόλις αυτές τελειοποιηθούν.

Βρυξέλλες, 25 Μαΐου 2000.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice Rangoni Machiavelli

(1) 76/769/ΕΟΚ, ΕΕ L 262 της 27.9.1976, σ. 201.