ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ σχετικά με την εφαρμογή του τίτλου ΙΙ του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1760/2000 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση συστήματος αναγνώρισης και καταγραφής των βοοειδών και την επισήμανση του βοείου κρέατος και των προϊόντων με βάση το βόειο κρέας

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Στην παρούσα έκθεση προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η Επιτροπή αξιολογεί την εφαρμογή της νομοθεσίας σχετικά με την επισήμανση του βοείου κρέατος από τα κράτη μέλη, εξετάζει τη σκοπιμότητα ενδεχόμενης επέκτασης της επισήμανσης καταγωγής του βοείου κρέατος στα μεταποιημένα προϊόντα με βάση το βόειο κρέας καθώς και στο παρασκευασμένο βόειο κρέας από επιχειρήσεις του τομέα εστίασης και τροφοδοσίας οργανισμών και διατυπώνει προτάσεις που θα χρησιμεύσουν ως βάση της συζήτησης.

Η εφαρμογή των διατάξεων ιχνηλασιμότητας του βοείου κρέατος και επισήμανσης καταγωγής που προβλέπονται από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1760/2000 συνέβαλαν σε μεγάλο βαθμό στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών και στην επάνοδο της κατανάλωσης βοείου κρέατος στο επίπεδο πριν από τη δεύτερη κρίση της Σπογγώδους Εγκεφαλοπάθειας των Βοοειδών (ΣΕΒ) τον Οκτώβριο του 2000. Προκάλεσε επίσης εκτεταμένες αλλαγές της οργάνωσης εργασίας των σχετικών επιχειρήσεων και μεγαλύτερη διαφάνεια του εμπορίου βοείου κρέατος.

Ωστόσο, σύμφωνα με τους ευρωπαίους εμπόρους, οδήγησε σε μία σχετική επανεθνικοποίηση του εμπορίου βοείου κρέατος, ιδιαίτερα για τα προϊόντα βοείου κρέατος που πωλούνται απευθείας στον τελικό καταναλωτή (τομέας λιανικής πώλησης).

Κατά συνέπεια θα ήταν δυνατόν να εξεταστεί η εισαγωγή της δυνατότητας αναφοράς καταγωγής ΕΕ, αντί για τις εθνικές προελεύσεις και χωρίς να εξασθενίσουν οι εγγυήσεις που παρέχονται στον καταναλωτή. Η δυνατότητα αυτή θα περιοριζόταν μόνο στα εργαστήρια που προετοιμάζουν τεμάχια βοείου κρέατος τα οποία προορίζονται να διατεθούν απευθείας στον τελικό καταναλωτή. Στο πλαίσιο αυτής της υπόθεσης, θα αποτελούσε αρμοδιότητα αυτών των επιχειρήσεων η απόφαση αναγραφής εθνικής ή κοινοτικής καταγωγής ανάλογα με τη ζήτηση των καταναλωτών και του τομέα της διανομής.

Η Επιτροπή διαπιστώνει επίσης πως αρκετές κανονιστικές διατάξεις προκαλούν δυσκολίες εφαρμογής σε ορισμένους τύπους επιχειρήσεων του τομέα του βοείου κρέατος σε όλα τα κράτη μέλη. Οι δυσκολίες που προσδιορίστηκαν αφορούν κυρίως τους περιορισμούς ομοιογένειας των παρτίδων βοείου κρέατος στο επίπεδο των εργαστηρίων δεύτερου τεμαχισμού, την ιχνηλασιμότητα και την επισήμανση των υπολειμμάτων κοπής, την τροφοδοσία των εγκαταστάσεων παραγωγής κιμά και την πληροφόρηση του καταναλωτή για τα προϊόντα βοείου κρέατος που διατίθενται στο εμπόριο σε μη προσυσκευασμένη μορφή.

Θα ήταν στις περισσότερες περιπτώσεις δυνατό να δοθεί ικανοποιητική λύση χωρίς να τροποποιηθούν οι αρχές της κοινοτικής νομοθεσίας, ούτε να τεθεί σε αμφισβήτηση η λειτουργία του συστήματος ιχνηλασιμότητας και επισήμανσης της καταγωγής του βοείου κρέατος, που έχει ήδη εφαρμοστεί από τις επιχειρήσεις.

Αντίθετα, η Επιτροπή δεν ευνοεί την επέκταση των διατάξεων επισήμανσης καταγωγής του βοείου κρέατος στα μεταποιημένα προϊόντα με βάση το βόειο κρέας, στα προϊόντα σύμμειξης βοείου κρέατος και άλλων συστατικών, καθώς και στο μαγειρευμένο βόειο κρέας που παράγεται από τον τομέα εστίασης και τροφοδοσίας οργανισμών ή τα εστιατόρια ταχείας εξυπηρέτησης.

Εκτιμά πως μία τέτοια επέκταση θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο να εφαρμοστεί από τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις για λόγους που είναι τόσο τεχνικοί όσο και οικονομικοί. Ενώ οι διατάξεις του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1760/2000 επέτρεψαν την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης του καταναλωτή και της κατανάλωσης βοείου κρέατος, η επέκταση του πεδίου εφαρμογής δεν θα επέφερε παρά μόνο περιορισμούς και συμπληρωματικό κόστος, χωρίς επιπλέον εγγυήσεις για τη δημόσια υγεία, ούτε επιπτώσεις στο επίπεδο κατανάλωσης βοείου κρέατος: η σχέση κόστους / οφέλους ενός τέτοιου μέτρου θα ήταν αρνητική.

Για την παραγωγή κιμά, η Επιτροπή είναι της γνώμης πως η εισαγωγή της δυνατότητας σύμμειξης βοείου κρέατος που προέρχεται από διαφορετικές χώρες σφαγής, στην ίδια παρτίδα κιμά, είναι δυνατόν να δημιουργήσει προβλήματα ιχνηλασιμότητας της καταγωγής του βοείου κρέατος.

Η παρούσα έκθεση θα επιτρέψει την έναρξη των συζητήσεων στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με την αξιολόγηση της κατάστασης που πραγματοποιήθηκε από την Επιτροπή και σχετικά με την ενδεχόμενη ανάγκη τροποποίησης των κανονιστικών διατάξεων που ισχύουν. Μετά την ολοκλήρωση της εξέτασης αυτού του ζητήματος από το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, και με βάση τις εισηγήσεις των διαφόρων ενδιαφερομένων μερών, η Επιτροπή θα υποβάλει κατάλληλες προτάσεις.

Μέχρι την ολοκλήρωση της συζήτησης, η Επιτροπή προτίθεται να επιλύσει στο πλαίσιο της επιτροπής διαχείρισης, τις δυσκολίες εφαρμογής που εντοπίστηκαν και κυρίως τα ακόλουθα:

- να επιτραπεί η σύμμειξη βοείου κρέατος που προέρχεται από διάφορα εργαστήρια πρώτου τεμαχισμού στην ίδια παρτίδα δεύτερου τεμαχισμού.

- να εγκριθούν απλοποιημένα μέτρα για την επισήμανση των υπολειμμάτων τεμαχισμού και των προϊόντων βοείου κρέατος που διατίθενται προς πώληση σε μη προσυσκευασμένη μορφή.

- να διευκολυνθεί η αμοιβαία αναγνώριση των εγκρίσεων που δόθηκαν από τις αρμόδιες εθνικές ή περιφερειακές αρχές, στις συγγραφές υποχρεώσεων που προβλέπονται στο πλαίσιο του προαιρετικού συστήματος επισήμανσης του βοείου κρέατος.

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Σύμφωνα με το άρθρο 21 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1760/2000 του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου [1], η Επιτροπή όφειλε να υποβάλει στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του τίτλου II του εν λόγω κανονισμού σχετικά με την επισήμανση του βοείου κρέατος και των προϊόντων με βάση το βόειο κρέας.

[1] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1760/2000 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Ιουλίου 2000, για τη θέσπιση συστήματος αναγνώρισης και καταγραφής των βοοειδών και την επισήμανση του βοείου κρέατος και των προϊόντων με βάση το βόειο κρέας (ΕΕ L 204 της 11.8.2000, σ. 1), Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1825/2000 της Επιτροπής, της 25ης Αυγούστου 2000, για τη θέσπιση λεπτομερειών εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1760/2000 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου όσον αφορά την επισήμανση του βοείου κρέατος και των προϊόντων με βάση το βόειο κρέας (ΕΕ L 216 της 26.8.2000, σ. 8).

Ο στόχος της παρούσας έκθεσης είναι τριπλός:

- αξιολόγηση της εφαρμογής των διατάξεων επισήμανσης του τίτλου II του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1760/2000 στα κράτη μέλη, τρία σχεδόν έτη μετά την έναρξη ισχύος του,

- εξέταση της δυνατότητας επέκτασης του πεδίου εφαρμογής του, ιδίως στα μεταποιημένα προϊόντα που περιέχουν βόειο κρέας και προϊόντα με βάση βόειο κρέας,

- διατύπωση ενδεχομένως προτάσεων σχετικά με την εξέλιξη ορισμένων διατάξεων του παρόντος κανονισμού σε μια μεσοπρόθεσμη προοπτική.

Τίτλος I: Υπενθυμίσεις

Η κοινοτική νομοθεσία σχετικά με την επισήμανση του βοείου κρέατος εξελίχθηκε παράλληλα με την εφαρμογή συστήματος ατομικής αναγνώρισης των ζώων στα κράτη μέλη. Ανταποκρίθηκε επίσης στις προσδοκίες πληροφόρησης των καταναλωτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά τις δύο κρίσεις που συνδέθηκαν με τη Σπογγώδη Εγκεφαλοπάθεια των Βοοειδών (ΣΕΒ).

2. ΥΠΕΝΘΥΜΙΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ ΤΟΥ ΒΟΕΙΟΥ ΚΡΕΑΤΟΣ

Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 820/97 του Συμβουλίου [2] προέβλεπε σύστημα επισήμανσης του βοείου κρέατος επί εθελοντικής βάσεως, για το σύνολο των στοιχείων επισήμανσης εκτός από τις υποχρεωτικές ενδείξεις που προβλέπονται στην οδηγία 2000/13/ΕΚ [3] σχετικά με την επισήμανση των τροφίμων.

[2] Κανονισμός(ΕΚ) αριθ. 820/97 του Συμβουλίου της 21ης Απριλίου 1997 σχετικά με τη θέσπιση συστήματος αναγνώρισης και καταγραφής των βοοειδών και την επισήμανση του βοείου κρέατος και των προϊόντων με βάση το βόειο κρέας (ΕΕ L 117 της 7.5.1997, σ. 1).

[3] Οδηγία 2000/13/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Μαρτίου 2000, για προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με την επισήμανση, την παρουσίαση και τη διαφήμιση των τροφίμων (ΕΕ L 109 της 6.5.2000, σ. 29).

Επιπλέον προέβλεπε τη δυνατότητα, για τα κράτη μέλη τα οποία είχαν εφαρμόσει σύστημα ατομικής αναγνώρισης των ζώων και καταγραφής των κινήσεών τους, να θεσπίσουν εθνική νομοθεσία που θα προέβλεπε την υποχρεωτική επισήμανση ορισμένων χαρακτηριστικών για το βόειο κρέας από ζώα που είχαν γεννηθεί, εκτραφεί και σφαγεί στην επικράτειά τους.

Για μια μεταβατική περίοδο, τρία κράτη μέλη θέσπισαν κατά τον τρόπο αυτό εθνική νομοθεσία που προέβλεπε την υποχρεωτική αναγραφή της καταγωγής και ανάλογα με την περίπτωση, άλλα στοιχεία επισήμανσης όπως η κατηγορία και ο τύπος παραγωγής ανάλογα με τη φυλή των ζώων.

Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 820/97 προέβλεπε επίσης την εισαγωγή συστήματος υποχρεωτικής επισήμανσης της καταγωγής του βοείου κρέατος από την 1η Ιανουαρίου 2000 σε όλα τα κράτη μέλη. Έτσι η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση κανονισμού [4] που προέβλεπε την υποχρεωτική αναγραφή της καταγωγής και της κατηγορίας του ζώου από το οποίο προήρχετο το κρέας.

[4] Έκθεση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο για τη κατάσταση σχετικά με την εφαρμογή των συστημάτων σήμανσης του βοείου κρέατος στα διάφορα κράτη μέλη σύμφωνα με το άρθρο 19 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 820/97 του Συμβουλίου - COM(1999) 486 τελικό της 13.10.1999.

Ωστόσο, μετά από τις διαπραγματεύσεις που έγιναν στο πλαίσιο της διαδικασίας συναπόφασης, κατέστη υποχρεωτική μόνον η ένδειξη της καταγωγής ενώ η επισήμανση των άλλων χαρακτηριστικών συνέχισε να υπάγεται στο προαιρετικό σύστημα επισήμανσης, όπως το προέβλεπε ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 820/97.

2.1. Σύνδεση με το σύστημα ατομικής αναγνώρισης των ζώων

Η υποχρεωτική ένδειξη της εθνικής καταγωγής του βοείου κρέατος έγινε τεχνικά δυνατή με την καθιέρωση σε κάθε κράτος μέλος, συστήματος ατομικής αναγνώρισης των βοοειδών και τη δημιουργία κεντρικής βάσεως δεδομένων που περιέχει τα δεδομένα αναγνώρισης όλων των βοοειδών τα οποία βρίσκονται στην εθνική επικράτεια καθώς και δεδομένα που αφορούν τις μετακινήσεις τους σε όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής.

2.2. Σχέση με την κρίση ΣΕΒ

Η πρώτη κρίση ΣΕΒ το 1996 προκάλεσε απώλεια της εμπιστοσύνης των καταναλωτών και πτώση της κατανάλωσης βοείου κρέατος στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Από το 1999, εμφανίστηκαν τα πρόδρομα σημάδια μιας νέας κρίσης, παρά το σύνολο των μέτρων καταπολέμησης της ΣΕΒ που θεσπίστηκαν τόσο σε κοινοτικό όσο και σε εθνικό επίπεδο για ορισμένα κράτη μέλη.

Η έκδοση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1760/2000 τον Ιούλιο του 2000 έγινε λίγο πριν ξεσπάσει η δεύτερη κρίση ΣΕΒ και επέτρεψε την ταχύτατη απάντηση στο έντονο αίτημα των καταναλωτών για επισήμανση της καταγωγής του βοείου κρέατος.

Το αίτημα αυτό για πληροφόρηση φαίνεται πως προερχόταν αφενός από διαφορετική αντίληψη του επιπέδου κινδύνου όσον αφορά τη ΣΕΒ ανάλογα με τα κράτη μέλη και αφετέρου από τη μεγαλύτερη εμπιστοσύνη για το βόειο κρέας που ελέγχεται από τις επίσημες εθνικές υπηρεσίες.

Κατά συνέπεια, η θέσπιση κοινοτικής νομοθεσίας για τη δημιουργία υποχρεωτικού συστήματος ιχνηλασιμότητας και επισήμανσης της εθνικής καταγωγής του βοείου κρέατος κατέστη απαραίτητη για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών και την ανάκαμψη της κατανάλωσης βοείου κρέατος στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Το σύνολο των μέτρων αυτών επέτρεψε στην πράξη ήδη από το 2002 την επάνοδο της κατανάλωσης βοείου κρέατος στο επίπεδο που υπήρχε πριν από τη δεύτερη κρίση ΣΕΒ. Ωστόσο αυτό το σχετικά ταχύ αποτέλεσμα θα πρέπει να αποδοθεί στον συνδυασμό των μέτρων επισήμανσης του βοείου κρέατος και σε ένα σύνολο υγειονομικών μέτρων καταπολέμησης της ΣΕΒ που ενισχύθηκε κατ' επανάληψη με βάση τις διαδοχικές νέες επιστημονικές γνωμοδοτήσεις στο επίπεδο της Κοινότητας.

3. ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ (ΕΚ) ΑΡΙΘ. 1760/2000

Αφορούν αφενός το υποχρεωτικό σύστημα επισήμανσης της καταγωγής και αφετέρου το προαιρετικό σύστημα επισήμανσης. Αυτές οι διατάξεις επισήμανσης βασίζονται στην καθιέρωση συστήματος ιχνηλασιμότητας ειδικά για το βόειο κρέας.

3.1. Το σύστημα ιχνηλασιμότητας του βοείου κρέατος

Το σύστημα ιχνηλασιμότητας του βοείου κρέατος, από την εκμετάλλευση στην οποία γεννώνται τα ζώα μέχρι τα προϊόντα βοείου κρέατος που διατίθενται στο εμπόριο στο επίπεδο της λιανικής πώλησης, αποτελεί μείζον βήμα κυρίως για την πληροφόρηση του καταναλωτή και τη διαφάνεια του τομέα του βοείου κρέατος.

Η ιχνηλασιμότητα του βοείου κρέατος προκύπτει από:

- το σύστημα ατομικής αναγνώρισης των βοοειδών που είναι υποχρεωτικό στα δεκαπέντε κράτη μέλη από το 1997.

- την καταγραφή σε κεντρική ηλεκτρονική βάση δεδομένων των δεδομένων ατομικής αναγνώρισης των βοοειδών και των κινήσεών τους από τη γέννηση μέχρι τη σφαγή.

- το ατομικό διαβατήριο βοοειδούς που συνοδεύει υποχρεωτικά τις ενδοκοινοτικές μετακινήσεις των ζώων και, ανάλογα με την περίπτωση, τις εθνικές μετακινήσεις.

- τη συστηματική καταγραφή στο σφαγείο κωδικού αναφοράς για κάθε σφάγιο που αντιστοιχεί στον αριθμό ατομικής αναγνώρισης κάθε βοοειδούς και της μεταφοράς της πληροφορίας αυτής μέχρι το σημείο λιανικής πώλησης.

Η ιχνηλασιμότητα του βοείου κρέατος, όπως και το σύστημα ιχνηλασιμότητας «βήμα προς βήμα» που ισχύει για το σύνολο των τροφίμων, επιτρέπει στις επιχειρήσεις και τις αρμόδιες αρχές, την απομάκρυνση από την αγορά του βοείου κρέατος που είναι πιθανό να παρουσιάσει κίνδυνο για τη δημόσια υγεία.

Επιτρέπει επίσης τα χαρακτηριστικά των ζώων (ή του κρέατος) που αποτελούν αντικείμενο εγκεκριμένων ενδείξεων επισήμανσης στο πλαίσιο του προαιρετικού συστήματος επισήμανσης, να ιχνηλατούνται σε όλη την αλυσίδα μεταποίησης του βοείου κρέατος μέχρι το προϊόν που διατίθεται στον τελικό καταναλωτή.

3.2. Χαρακτηριστικά της ιχνηλασιμότητας του βοείου κρέατος

Η ιχνηλασιμότητα του βοείου κρέατος περιλαμβάνει συμπληρωματικά χαρακτηριστικά σε σχέση με την ιχνηλασιμότητα «βήμα προς βήμα». Αυτά προκύπτουν κυρίως από τις διατάξεις του άρθρου 13 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1760/2000 και του άρθρου 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1825/2000.

Κατά τον τρόπο αυτό ιχνηλατούνται σε κάθε στάδιο μεταποίησης του βοείου κρέατος, οι παρακάτω πληροφορίες:

- η εθνική καταγωγή (οι εθνικές καταγωγές) των βοοειδών από τα οποία προέρχεται το κρέας.

- ο κωδικός αναφοράς που επιτρέπει τη σύνδεση μεταξύ του κρέατος και του ζώου ή της ομάδας ζώων.

- οι αριθμοί κοινοτικής έγκρισης των εγκαταστάσεων (σφαγείων και μονάδων τεμαχισμού) στις οποίες το κρέας υπέστη μεταποίηση.

Επιπλέον σε κάθε στάδιο μεταποίησης του βοείου κρέατος, επέρχεται συσχετισμός ανάμεσα στις παρτίδες βοείου κρέατος που εισέρχονται και αυτές που εξέρχονται από την ίδια εγκατάσταση στην οποία το βόειο κρέας υφίσταται επεξεργασία.

3.3. Υποχρεωτική επισήμανση του βοείου κρέατος

Μετά την έκδοση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 820/97, η καταγωγή του βοείου κρέατος καθορίζεται από τη χώρα (τις χώρες) γέννησης, εκτροφής και σφαγής των ζώων από τα οποία προέρχεται το κρέας. Ωστόσο η πλήρης ένδειξη της καταγωγής των βοοειδών κατέστη υποχρεωτική με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1760/2000 και από την 1η Ιανουαρίου 2002.

Κατά συνέπεια η καταγωγή του βοείου κρέατος διαχωρίζεται σαφώς από την έννοια της προέλευσης, που αντιστοιχεί στην τελευταία χώρα από την οποία προέρχεται το ζώο ή το κρέας καθώς και από την έννοια της καταγωγής που ορίζεται στην τελωνειακή νομοθεσία και αντιστοιχεί στην τελευταία χώρα στην οποία πραγματοποιήθηκε μεταποίηση του προϊόντος, επαρκής ώστε να του αποδοθεί η καταγωγή.

Σε κάθε στάδιο της αλυσίδας μεταποίησης στο πλαίσιο του οποίου είναι πιθανή η διάθεση του βοείου κρέατος στο εμπόριο, θα πρέπει να πραγματοποιείται λεπτομερής επισήμανση της καταγωγής των ζώων από τα οποία προέρχεται το κρέας.

Σε περίπτωση διερεύνησης από τις επιχειρήσεις ή τις επίσημες υπηρεσίες ελέγχου, δεν απαιτείται η αναγωγή βήμα προς βήμα όλης της αλυσίδας των σχέσεων μεταξύ πελατών και προμηθευτών, για να γίνει γνωστή η καταγωγή της πρώτης ύλης που χρησιμοποιήθηκε για την παραγωγή των τροφίμων.

Η υποχρεωτική επισήμανση του βοείου κρέατος προβλέπει επίσης την ένδειξη του κωδικού αναφοράς που αναφέρθηκε παραπάνω, των χωρών σφαγής και τεμαχισμού και των αριθμών αδείας των εγκαταστάσεων στις οποίες πραγματοποιήθηκαν αυτές οι μεταποιήσεις. Οι πληροφορίες αυτές θα πρέπει να επισημαίνονται με άμεσα αναγνώσιμο τρόπο σε κάθε στάδιο στο οποίο υπάρχει πιθανότητα να διατεθεί στο εμπόριο το βόειο κρέας.

3.4. Το προαιρετικό σύστημα επισήμανσης

Το σύστημα αυτό προβλεπόταν ήδη από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 820/97 για την εφαρμογή του συνόλου των στοιχείων επισήμανσης του βοείου κρέατος, συμπεριλαμβανομένου και του στοιχείου της καταγωγής.

Μετά την έκδοση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1760/2000, το προαιρετικό σύστημα επισήμανσης του βοείου κρέατος εφαρμόζεται σε όλα τα άλλα στοιχεία εκτός της καταγωγής. Ωστόσο δεν εφαρμόζεται στα άλλα υποχρεωτικά στοιχεία επισήμανσης που προβλέπονται από διαφορετική κοινοτική νομοθεσία, όπως η οδηγία 2000/13/ΕΚ για την επισήμανση των τροφίμων.

Το πεδίο εφαρμογής περιλαμβάνει κυρίως τα στοιχεία επισήμανσης που αφορούν τη φυλή, τον τύπο παραγωγής, την ηλικία των ζώων, καθώς και τα στοιχεία που αφορούν στον τρόπο εκτροφής, τη διατροφή και τις συνθήκες καλής διαβίωσης των ζώων. Η χρήση αυτών των στοιχείων της προαιρετικής επισήμανσης υπόκειται συστηματικά στα ακόλουθα:

- σύνταξη συγγραφής υποχρεώσεων που καθορίζει τους όρους για τη χρήση τους και τον έλεγχό τους.

- έγκριση αυτής της συγγραφής υποχρεώσεων από την αρμόδια εθνική ή περιφερειακή αρχή που έχει οριστεί από κάθε κράτος μέλος.

Ο έλεγχος της τήρησης των εγκεκριμένων συγγραφών υποχρεώσεων είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί είτε από την αρμόδια αρχή, είτε από τρίτο ανεξάρτητο οργανισμό που ανταποκρίνεται στα κριτήρια του προτύπου EN 45011.

Τίτλος II: Αξιολόγηση

4. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΙΧΝΗΛΑΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗΣ ΤΗΣ ΚΑΤΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ ΒΟΕΙΟΥ ΚΡΕΑΤΟΣ

Η παρούσα αξιολόγηση της εφαρμογής των διατάξεων υποχρεωτικής επισήμανσης του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1760/2000 προκύπτει από:

- τις εκθέσεις του Γραφείου Τροφίμων και Κτηνιατρικών Θεμάτων της Γενικής Διεύθυνσης Υγείας και Προστασίας του Καταναλωτή που πραγματοποίησε έλεγχο για την εφαρμογή του εν λόγω κανονισμού στα δεκαπέντε κράτη μέλη και του οποίου οι εκθέσεις διατίθενται στον διαδικτυακό ιστότοπο Europa.

- τις αποστολές που πραγματοποίησε η Γενική Διεύθυνση Γεωργίας σε τρία κράτη μέλη οι οποίες επέτρεψαν, μέσω συναντήσεων με τις αρμόδιες αρχές και διάφορους φορείς του τομέα του βοείου κρέατος, να κατανοηθούν καλύτερα οι δυσκολίες όσον αφορά την εφαρμογή και οι προσδοκίες των διάφορων ενδιαφερόμενων μερών.

- τα αποτελέσματα της συνάντησης της ομάδας κυβερνητικών εμπειρογνωμόνων στον τομέα της επισήμανσης του βοείου κρέατος που οργανώθηκε στις Βρυξέλλες στις 7 Μαΐου 2003.

4.1. Εφαρμογή της ιχνηλασιμότητας της καταγωγής

Η εφαρμογή της ιχνηλασιμότητας της καταγωγής για το βόειο κρέας είναι πιο πολύπλοκη από ό,τι για άλλα γεωργικά προϊόντα (οπωροκηπευτικά), λόγω των μετακινήσεων των ζώων κατά τη διάρκεια του κύκλου ζωής τους και των διαφόρων μεταποιήσεων του βοείου κρέατος από το σφαγείο και μέχρι το στάδιο της παράδοσης στον τελικό καταναλωτή.

4.1.1. Επιπτώσεις στις δραστηριότητες των επιχειρήσεων του τομέα του βοείου κρέατος

Η γενικευμένη εφαρμογή της ιχνηλασιμότητας του βοείου κρέατος απαίτησε σημαντική αλλαγή της οργάνωσης της εργασίας των επιχειρήσεων προκείμενου να επιτραπεί η συγκρότηση παρτίδων με ομοιογενή καταγωγή.

Αυτή η ομοιογένεια της καταγωγής για το βόειο κρέας που περιέχεται στην ίδια παρτίδα σημαίνει ότι:

- η εθνική καταγωγή των ζώων είναι ταυτόσημη, τόσο στην περίπτωση μοναδικής καταγωγής [5] όσο και στην περίπτωση μεικτής καταγωγής.

[5] Μοναδική καταγωγή για τα βοοειδή που έχουν γεννηθεί, εκτραφεί και σφαγεί στην ίδια χώρα. Μεικτή καταγωγή για τα βοοειδή που έχουν γεννηθεί, εκτραφεί και σφαγεί σε τουλάχιστον δύο διαφορετικές χώρες.

- η σφαγή και ο τεμαχισμός των σφαγίων (αφαίρεση οστών) πραγματοποιήθηκαν κάθε μια ξεχωριστά στην ίδια εγκατάσταση.

- η οργάνωση των γραμμών παραγωγής έχει σχεδιαστεί με τρόπο που κάθε παρτίδα να υφίσταται ξεχωριστή επεξεργασία χωρίς ανάμειξη του κρέατος διαφορετικής καταγωγής.

Οι επιχειρήσεις υποχρεώθηκαν να αναθεωρήσουν την πολιτική αγορών και να επιλέξουν προμηθευτές ικανούς να τις τροφοδοτήσουν με παρτίδες ομοιογενούς καταγωγής και επαρκούς μεγέθους.

Υποχρεώθηκαν επίσης να επενδύσουν σε σύστημα ιχνηλασιμότητας, με χρήση πληροφορικής, ικανό να καταγράψει τα χαρακτηριστικά των προμηθειών τους, να εξασφαλίσει την ιχνηλασιμότητα των πληροφοριών αυτών στο εσωτερικό των εγκαταστάσεών τους και τη μεταφορά τους στις ετικέτες των προϊόντων που διατίθενται στο εμπόριο.

4.1.2. Απολογισμός της εφαρμογής της ιχνηλασιμότητας του βοείου κρέατος

Παρά την αναθεώρηση της πολιτικής προμηθειών και των μεθόδων εργασίας των επιχειρήσεων και την πραγματοποίηση επενδύσεων για την εφαρμογή της ιχνηλασιμότητας του βοείου κρέατος, οι εκθέσεις επιθεώρησης του Γραφείου Τροφίμων και Κτηνιατρικών Θεμάτων για τα δεκαπέντε κράτη μέλη δείχνουν πως η ιχνηλασιμότητα αυτή δεν παρουσιάζει τον ίδιο βαθμό αξιοπιστίας σε όλα τα στάδια μεταποίησης του βοείου κρέατος.

Προκειμένου να αποφευχθεί οποιαδήποτε σύγχυση με τους ορισμούς που περιέχονται στην κοινοτική νομοθεσία σχετικά με την υγιεινή, στο πλαίσιο της παρούσας έκθεσης θα χρησιμοποιηθεί η παρακάτω ορολογία για τον καθορισμό των διαφόρων σταδίων μεταποίησης του βοείου κρέατος:

- η σφαγή κατά την οποία παράγονται τα σφάγια, τα ημισφάγια και τα τεταρτημόρια.

- ο πρώτος τεμαχισμός ή αφαίρεση των οστών, κατά τον οποίο παράγονται ολόκληροι μύες που συσκευάζονται γενικά σε κενό.

- ο δεύτερος τεμαχισμός ή αποκοπή, κατά τον οποίο παράγονται τα τεμάχια του κρέατος που προορίζονται για τον τελικό καταναλωτή ή για τον τομέα των εστιατορίων. Σε αυτό το ίδιο στάδιο της αλυσίδας μεταποίησης του βοείου κρέατος - επιπλέον των τεμαχίων κρέατος που αναφέρθηκαν παραπάνω - είναι δυνατόν να παράγονται προϊόντα σύμμειξης βοείου κρέατος και άλλων κρεάτων ή συστατικών.

- η παραγωγή μεταποιημένων προϊόντων με βάση το βόειο κρέας, όπως κονσέρβες κρέατος, αλλαντικά και μαγειρευμένα φαγητά για τα οποία το κρέας υπέστη κατεργασία ψησίματος, ξήρανσης, καπνίσματος κλπ..

Προκειμένου να αποσαφηνιστεί η αξιολόγηση που παρουσιάζεται παρακάτω, ενδείκνυται να υπενθυμιστεί πως το πεδίο εφαρμογής των ισχυουσών διατάξεων του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1760/2000 δεν καλύπτει τα προϊόντα σύμμειξης βοείου κρέατος με άλλα κρέατα (εκτός της περιπτώσεως όπου υπερτερεί το βόειο κρέας) ή με άλλα συστατικά ούτε και τα μεταποιημένα προϊόντα με βάση βόειο κρέας.

Σε πολύ μεγάλο μέρος των εγκαταστάσεων σφαγής και πρώτου τεμαχισμού, οι εκθέσεις του Γραφείου Τροφίμων και Κτηνιατρικών Θεμάτων δείχνουν πως η ιχνηλασιμότητα του βοείου κρέατος έχει εφαρμοστεί κατά ικανοποιητικό τρόπο για το σύνολο των κρατών μελών.

Στην πραγματικότητα, η σφαγή και η αφαίρεση των οστών αντιστοιχούν σε φάση «αποσυναρμολόγησης» ενός σφαγίου σε περισσότερα τεταρτημόρια, και στη συνέχεια σε μεμονωμένους μύες. Σε κάθε βήμα ο αριθμός αναγνώρισης του σφαγίου μεταφέρεται στα διάφορα κομμάτια που προκύπτουν από αυτό, μέχρι το επίπεδο του μεμονωμένου μυός που αποτελεί το κεντρικό στοιχείο στην αλυσίδα μεταποίησης του βοείου κρέατος.

Αντίθετα, οι εν λόγω εκθέσεις αποκαλύπτουν στο μεγαλύτερο μέρος των κρατών μελών δυσκολίες στην εφαρμογή του συστήματος ιχνηλασιμότητας για τα τεμάχια του βοείου κρέατος που παράγονται στα εργαστήρια δεύτερου τεμαχισμού.

Η δραστηριότητα των εργαστηρίων αυτών συνίσταται κυρίως στον τεμαχισμό του ιδίου τύπου μυών που προέρχονται από διαφορετικές παρτίδες, για την προετοιμασία παραγγελιών σχετικά σημαντικής σειράς του ιδίου προϊόντος, που προορίζεται για τον τελικό καταναλωτή ή για επιχειρήσεις εστίασης και τροφοδοσίας οργανισμών.

Από αυτή τη δραστηριότητα επανασυναρμολόγησης των προϊόντων του τεμαχισμού, που προέρχονται από μεγάλο αριθμό μεμονωμένων μυών, προκύπτουν συνήθως, στο πλαίσιο των παρτίδων που συγκροτήθηκαν κατά τον δεύτερο τεμαχισμό, μείγματα κρεάτων που προέρχονται από διαφορετικά σφαγεία ή εργαστήρια τεμαχισμού. Στην περίπτωση αυτή, η καταγωγή της παρτίδας δεν είναι πλέον ομοιογενής όσον αφορά τους αριθμούς των εγκαταστάσεων και, με εξαίρεση τον κιμά που υπάγεται σε ειδικές διατάξεις, δεν ανταποκρίνεται στις υφιστάμενες διατάξεις.

Όμως τα υφιστάμενα προς το παρόν συστήματα ιχνηλασιμότητας του βοείου κρέατος και επισήμανσης της καταγωγής, δεν έχουν κατά γενικό τρόπο προβλεφθεί για να επεξεργάζονται μη ομοιογενείς παρτίδες, γεγονός που είναι δυνατόν να εξηγήσει ορισμένες από τις διαπιστωθείσες ελλείψεις.

Επιπλέον οι εκθέσεις του Γραφείου Τροφίμων και Κτηνιατρικών Θεμάτων διαπιστώνουν την μερικές φορές ανεπαρκή τήρηση των καταγραφών εισόδου και εξόδου στις εγκαταστάσεις που επεξεργάζονται βόειο κρέας, παρόλο που αυτές αποτελούν ουσιαστικό στοιχείο της ιχνηλασιμότητας και του ελέγχου της.

4.1.3. Ανάγκη τυποποίησης των συστημάτων ιχνηλασιμότητας του βοείου κρέατος

Η ιχνηλασιμότητα του βοείου κρέατος απαιτεί γενικώς την εγκατάσταση συστήματος πληροφορικής που καταγράφει τα δεδομένα τα οποία αφορούν την υποχρεωτική επισήμανση της καταγωγής - καθώς και εκείνα της προαιρετικής επισήμανσης - και τα μετατρέπει τις πιο πολλές φορές σε γραμμωτό κώδικα και άμεσα αναγνώσιμα στοιχεία επισήμανσης.

Από τις επισκέψεις που πραγματοποιήθηκαν σε διάφορες επιχειρήσεις μεταποίησης βοείου κρέατος φαίνεται ότι:

- η εφαρμογή της ιχνηλασιμότητας βοείου κρέατος είναι συχνά πολύπλοκη και απαιτεί επενδύσεις για την εγκατάσταση συστήματος ιχνηλασιμότητας υψηλών επιδόσεων.

- τα συστήματα ιχνηλασιμότητας βοείου κρέατος είναι δυνατόν να διαφέρουν σημαντικά από πλευράς επιδόσεων, αξιοπιστίας και κόστους και οφείλουν να προσαρμοστούν στις μεθόδους και στην οργάνωση της εργασίας κάθε επιχείρησης.

- τα συστήματα που έχουν εφαρμοστεί σε κάθε επιχείρηση της αλυσίδας πελάτες - προμηθευτές δεν είναι πάντα συμβατά μεταξύ τους. Οι επιχειρήσεις οφείλουν τότε να καταγράψουν εκ νέου τα δεδομένα ιχνηλασιμότητας με κινδύνους σφάλματος που συνδέονται με τη μη αυτόματη εισαγωγή των δεδομένων αυτών.

- κατά τη διάρκεια ελέγχου, είναι μερικές φορές απαραίτητος ο συνδυασμός μεγάλου αριθμού πληροφοριών που αναγράφονται στις ετικέτες (γραμμωτός κώδικας, αριθμός παρτίδας, τύπος τεμαχίου, ημερομηνία παραγωγής κλπ.) προκειμένου να γίνει δυνατή η ιχνηλασιμότητα.

- η αξιοπιστία της ιχνηλασιμότητας του βοείου κρέατος δεν εξαρτάται μόνον από τον χρησιμοποιούμενο εξοπλισμό ή τα εργαλεία πληροφορικής, αλλά επίσης και από την ικανότητα της επιχείρησης να εφαρμόσει την ιχνηλασιμότητα κατά γενικό τρόπο, από την οργάνωση της εργασίας, την προσαρμογή των χώρων και των γραμμών παραγωγής, την κατάρτιση στην ιχνηλασιμότητα του προσωπικού παραγωγής και των στελεχών.

Λόγω των ιδιαιτεροτήτων της ιχνηλασιμότητας του βοείου κρέατος στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τη μεγάλη ποικιλία των συστημάτων ιχνηλασιμότητας που προτείνουν οι κατασκευαστές και την εμπειρία που έχει ήδη αποκτηθεί από τους επαγγελματίες στα διάφορα κράτη μέλη, η Επιτροπή προτείνει τα ακόλουθα:

- οι επαγγελματικές οργανώσεις της βιομηχανίας του βοείου κρέατος (συμπεριλαμβανομένων και αυτών από τα νέα κράτη μέλη) να συγκροτήσουν σε κοινοτικό επίπεδο, οδηγό καλών πρακτικών ιχνηλασιμότητας του βοείου κρέατος.

- να συγκροτηθεί κοινή συγγραφή υποχρεώσεων για όλα τα συστήματα ιχνηλασιμότητας βοείου κρέατος με προδιαγραφές όσον αφορά τις επιδόσεις, την αξιοπιστία και τη συμβατότητα. Τα διάφορα συστήματα που διατίθενται στην αγορά θα πρέπει να ικανοποιούν κατ' ελάχιστο τις προδιαγραφές αυτές.

- οι εν λόγω επαγγελματικές οργανώσεις να εξετάσουν τη δυνατότητα ενεργοποίησης του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Τυποποίησης (CEN) στον τομέα αυτό, προκειμένου η εν λόγω συγγραφή υποχρεώσεων να μετατραπεί σε κοινοτικό πρότυπο.

4.2. Εφαρμογή της επισήμανσης καταγωγής

Η επισήμανση της καταγωγής του βοείου κρέατος εφαρμόζεται σε κάθε στάδιο της αλυσίδας μεταποίησης στο οποίο είναι πιθανόν να διατεθεί στην αγορά. Οι πληροφορίες που αφορούν την καταγωγή οφείλουν να αναγράφονται κατά τρόπο που να είναι δυνατόν να διαβαστούν άμεσα από τον αγοραστή, τον καταναλωτή ή τις υπηρεσίες ελέγχου.

Οι εκθέσεις του Γραφείου Τροφίμων και Κτηνιατρικών Θεμάτων υπογραμμίζουν ορισμένες δυσκολίες ερμηνείας του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1760/2000 καθώς και ελλείψεις όσον αφορά την εφαρμογή του εν λόγω κανονισμού, σχετικά με τα ακόλουθα:

- επισήμανση των κρεάτων που είναι δυνατόν να προέρχονται από περισσότερα σφαγεία στο πλαίσιο της ίδιας παρτίδας.

- απουσία επισήμανσης των προϊόντων που διατίθενται για πώληση χωρίς να έχουν προσυσκευαστεί.

- λάθη επισήμανσης στο επίπεδο των σημείων λιανικής πώλησης.

- μείγμα διαφόρων παρτίδων για υπολείμματα τεμαχισμού.

4.2.1. Επισήμανση πολλών αριθμών σφαγείων

Οι υπηρεσίες της Επιτροπής δέχθηκαν πολλά ερωτήματα ερμηνείας του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1760/2000. Στο πλαίσιο αυτό πολλά κράτη μέλη ζήτησαν τη δυνατότητα να επισημαίνουν περισσότερους αριθμούς σφαγείων για την ίδια παρτίδα τεμαχίων. Στόχος του αιτήματος αυτού ήταν η δυνατότητα από κοινού αναφοράς των αριθμών έγκρισης των σφαγείων που διέθεσαν σφάγια στο εργαστήριο τεμαχισμού για δεδομένη ημέρα παραγωγής.

Αυτό θα ισοδυναμούσε στην πραγματικότητα με την εφαρμογή σαφώς λιγότερο αποδοτικής ιχνηλασιμότητας, αφού η αναφορά όλων των σφαγείων από τα οποία ήταν πιθανόν να προέρχεται το βόειο κρέας δεν επιτρέπει τον επακριβή καθορισμό της ή των εγκαταστάσεων προέλευσης του κρέατος στο πλαίσιο της παρτίδας. Το αίτημα αυτό απορρίφθηκε από την Επιτροπή το 2000.

4.2.2. Επισήμανση των μη προσυσκευασμένων προϊόντων

Τα προϊόντα βοείου κρέατος που δεν είναι προσυσκευασμένα, τα οποία διατίθενται στο εμπόριο από κρεοπωλεία ή από τους τομείς τεμαχισμού των τμημάτων κρεοπωλείου των πολυκαταστημάτων, καλύπτονται επίσης από τις διατάξεις επισήμανσης του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1760/2000. Οι πρακτικές λεπτομέρειες εφαρμογής της επισήμανσης για τα προϊόντα που πωλούνται χωρίς προσυσκευασία πρέπει να καθορίζονται από τις εθνικές αρχές.

Ωστόσο, οι εκθέσεις του Γραφείου Τροφίμων και Κτηνιατρικών Θεμάτων διαπιστώνουν πως για τα προϊόντα βοείου κρέατος που διατίθενται στο εμπόριο σε μη προσυσκευασμένη μορφή, σπάνια αναφέρονται η καταγωγή και τα άλλα στοιχεία υποχρεωτικής επισήμανσης (αριθμοί εγκαταστάσεων). Οι εν λόγω επαγγελματίες δηλώνουν πως δίνουν προφορικά και κατόπιν αιτήματος τις πληροφορίες σχετικά με την καταγωγή στους πελάτες τους αλλά δεν είναι σε θέση να αναρτούν την εν λόγω πληροφορία με ταυτόχρονη επικαιροποίησή της.

Οι περισσότεροι από αυτούς καθιέρωσαν συστήματα καταγραφής των εισερχομένων και εξερχόμενων, καθώς και σύστημα επισήμανσης του βοείου κρέατος στα ψυγεία αποθήκευσης, που επιτρέπουν τον εντοπισμό της καταγωγής σε περίπτωση ελέγχου από τις επίσημες υπηρεσίες.

Οι κανονιστικοί περιορισμοί επισήμανσης βοείου κρέατος κρίνονται πολύ βαρείς από τους επαγγελματίες των κρεοπωλείων - αλλαντοπωλείων, που υπόκεινται σε αυξανόμενο φόρτο εργασίας ο οποίος προκύπτει κυρίως από την θέσπιση νέας νομοθεσίας.

4.2.3. Επισήμανση στα σημεία λιανικής πώλησης

Σφάλματα επισήμανσης της καταγωγής διαπιστώνονται στο επίπεδο των εργαστηρίων τεμαχισμού που συνυπάρχουν με τα σημεία λιανικής πώλησης στα οποία το βόειο κρέας τεμαχίζεται, συσκευάζεται και επισημαίνεται πριν να τοποθετηθεί στα ράφια.

Στην πραγματικότητα, μέρος των εργαστηρίων τεμαχισμού των σημείων λιανικής πώλησης δεν πραγματοποίησε επενδύσεις για νέο εξοπλισμό προσαρμοσμένο στη δυνατότητα ανάγνωσης των πληροφοριών που περιέχονται στις ετικέτες του βοείου κρέατος που τους παραδίδουν οι προμηθευτές τους.

Είναι ακόμη πιο λυπηρό, δεδομένου πως η ιχνηλασιμότητα καταγωγής εξασφαλίζεται σωστά μέχρι το επίπεδο της λιανικής πώλησης και ότι το λάθος επισήμανσης υπεισέρχεται στο τέλος της αλυσίδας κατά το στάδιο της παράδοσης στον τελικό καταναλωτή.

4.2.4. Επισήμανση των υπολειμμάτων τεμαχισμού

Τα υπολείμματα τεμαχισμού του κρέατος και η αφαίρεση άχρηστων τμημάτων από τα σφάγια, που ονομάζονται συχνά «υπολείμματα» (trimmings) υπόκεινται στις ίδιες διατάξεις ιχνηλασιμότητας ή επισήμανσης καταγωγής με το τεμαχισμένο βόειο κρέας που διατίθεται στο εμπόριο στην κατάσταση αυτή.

Ωστόσο τα υπολείμματα προέρχονται από διαφορετικές παρτίδες και συγκεντρώνονται προκειμένου να πωληθούν ως ολόκληρες παλέτες. Επιπλέον, η παραγόμενη ποσότητα κατά τη διάρκεια μιας ημέρας παραγωγής για τα μικρά εργαστήρια τεμαχισμού, δεν επαρκεί πάντα προκειμένου να συγκροτηθεί μια παλέτα.

Στην πράξη, οι επιχειρήσεις δεν είναι γενικά σε θέση να συγκροτήσουν παρτίδες ομοιογενούς καταγωγής από υπολείμματα τεμαχισμού.

4.2.5. Εισαγωγές από τρίτες χώρες

Οι ίδιες διατάξεις επισήμανσης καταγωγής εφαρμόζονται επίσης στο βόειο κρέας που εισάγεται από τρίτες χώρες. Στην περίπτωση που η τρίτη χώρα διαθέτει σύστημα αναγνώρισης των ζώων το οποίο εξασφαλίζει τις αναγκαίες εγγυήσεις όσον αφορά την καταγωγή των ζώων, το εισαγόμενο βόειο κρέας είναι δυνατόν να επισημανθεί με την αναφορά «καταγωγή: όνομα της τρίτης χώρας». Στην αντίθετη περίπτωση, προβλέπεται παρέκκλιση με την ένδειξη της αναφοράς «καταγωγή: μη ΕΚ» και «όνομα της χώρας σφαγής».

Στην πραγματικότητα κανείς παραγωγός τρίτων χωρών ή εισαγωγέας δεν εφαρμόζει την παρέκκλιση: αναφέρουν την ένδειξη «καταγωγή: όνομα τρίτης χώρας» στηριζόμενοι στις εγκρίσεις που εξέδωσε η Επιτροπή το 1998 με βάση τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 820/97 οι οποίες μέχρι σήμερα δεν έχουν αναθεωρηθεί. Οι εγκρίσεις αυτές αναφέρουν, για κάθε τρίτη χώρα, τον αναλυτικό κατάλογο των επιτρεπόμενων στοιχείων για την επισήμανση του βοείου κρέατος που εισάγεται και διατίθεται στην κοινοτική αγορά.

Οι κατάλογοι αυτοί είναι δυνατόν, κατόπιν αιτήματος της τρίτης χώρας, να αναθεωρηθούν με βάση τη συγκρότηση συγγραφών υποχρεώσεων που θα καθορίζουν τους όρους τους οποίους θα πρέπει να εφαρμόσουν οι επιχειρήσεις προκειμένου να επωφεληθούν από αυτές τις αναφορές της επισήμανσης. Αυτές οι συγγραφές υποχρεώσεων θα πρέπει να εγκριθούν από τις αρμόδιες αρχές της τρίτης χώρας και στη συνέχεια να κοινοποιηθούν στην Επιτροπή για έγκριση.

Παρόλο που οι τρίτες χώρες δεν έχουν ακόμη κατά γενικό τρόπο ξεκινήσει τις διαδικασίες που αναφέρονται παραπάνω, ορισμένες έχουν ήδη επιφέρει πολυάριθμες βελτιώσεις στα συστήματα αναγνώρισης των ζώων και ιχνηλασιμότητας του βοείου κρέατος προκειμένου να είναι σε θέση να εγγυηθούν την καταγωγή του. Σε συνεννόηση με τις υπηρεσίες της Επιτροπής, οι κυριότερες χώρες εξαγωγής βοείου κρέατος προς την Ευρωπαϊκή Ένωση (Αργεντινή, Βραζιλία) έχουν ήδη θεσπίσει και προοδευτικά εφαρμόσει νομοθεσίες με τις οποίες καθίσταται υποχρεωτική η ατομική αναγνώριση των βοοειδών των οποίων το κρέας προορίζεται για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Επιπλέον ένα σύστημα ιχνηλασιμότητας του βοείου κρέατος, που στηρίζεται γενικά στον αριθμό της αγέλης εκτροφής, επιτρέπει τη σύνδεση μεταξύ κάθε τεμαχίου βοείου κρέατος που παραδίδεται στα διάφορα σημεία λιανικής πώλησης στα κράτη μέλη και της εκτροφής της τρίτης χώρας από την οποία προέρχονται τα ζώα.

4.3. Επίσημοι έλεγχοι του υποχρεωτικού συστήματος επισήμανσης

Η κατανομή των αρμοδιοτήτων μεταξύ των επισήμων υπηρεσιών των κρατών μελών για την επιθεώρηση της ιχνηλασιμότητας και της επισήμανσης καταγωγής είναι συχνά πολύπλοκη και αποτελεί αντικείμενο αναδιοργανώσεων σε πολλά κράτη μέλη.

Στην πραγματικότητα οι επίσημες υπηρεσίες που είναι επιφορτισμένες με την επιθεώρηση της υγιεινής στα σφαγεία και τα εργαστήρια τεμαχισμού έχουν συχνά ορισθεί ως αρμόδιες αρχές για την επιθεώρηση του συστήματος ιχνηλασιμότητας και επισήμανσης της καταγωγής του βοείου κρέατος στις εγκαταστάσεις αυτές.

Οι εν λόγω υπηρεσίες δεν ευθύνονται γενικώς για τον έλεγχο της επισήμανσης των τροφίμων και μερικές φορές δεν έχουν λάβει ιδιαίτερες οδηγίες για τον έλεγχο της επισήμανσης καταγωγής και της ιχνηλασιμότητας του βοείου κρέατος. Επιπλέον, ο έλεγχος αυτός δεν θεωρείται γενικά από τις υπηρεσίες αυτές ως κατά προτεραιότητα αποστολή, σε σύγκριση με τις αποστολές δημόσιας υγείας που πραγματοποιούν.

Άλλες επίσημες υπηρεσίες φέρουν ευθύνη για τον έλεγχο της ιχνηλασιμότητας και της επισήμανσης των τροφίμων στο επίπεδο λιανικής πώλησης, αλλά δεν υπεισέρχονται καθόλου ή λίγο στο επίπεδο της επιθεώρησης των εγκαταστάσεων που βρίσκονται παραπάνω στην αλυσίδα.

Αυτή η δημιουργία στεγανών στον έλεγχο συνδυάζεται με κάτι που φαίνεται σαν έλλειψη ενδιαφέροντος των επίσημων υπηρεσιών σε ορισμένα κράτη μέλη. Οι επιθεωρητές του Γραφείου Τροφίμων και Κτηνιατρικών Θεμάτων διαπίστωσαν έτσι πως οι επίσημες υπηρεσίες ανέχονταν μερικές φορές την αναγραφή ένδειξης περισσότερων χωρών σφαγής στην ίδια ετικέτα.

Η απόκλιση στην εφαρμογή των ελέγχων μεταξύ των κρατών μελών είναι δυνατόν να δημιουργήσει πραγματικό πρόβλημα, τόσο για την πληροφόρηση του καταναλωτή όσο και για τις συνθήκες ανταγωνισμού μεταξύ επιχειρήσεων, στο μέτρο που το βόειο κρέας αποτελεί αντικείμενο πολυάριθμων συναλλαγών μεταξύ των κρατών μελών, είτε κατά άμεσο τρόπο μεταξύ χώρας παραγωγής και χώρας κατανάλωσης, είτε μέσω τριγωνικού εμπορίου.

4.4. Επιπτώσεις στην αγορά του βοείου κρέατος

Σύμφωνα με τη γνώμη του συνόλου των ενδιαφερομένων μερών, ο κανονισμός για την επισήμανση της καταγωγής επέδρασε σημαντικά στην ανάκαμψη της κατανάλωσης βοείου κρέατος η οποία επανήλθε από το 2002 στο επίπεδο πριν από τη δεύτερη κρίση της ΣΕΒ.

Η μεγάλη δημοσιότητα κατά τη διάρκεια της εν λόγω κρίσης επέτρεψε τη γνωστοποίηση των μέτρων ιχνηλασιμότητας και επισήμανσης της καταγωγής στους καταναλωτές. Οι επίσημες εκστρατείες πληροφόρησης, που συγχρηματοδοτήθηκαν από τις Ευρωπαϊκές Κοινότητες, ενίσχυσαν την πληροφόρηση αυτή.

Η κοινοτική νομοθεσία για την επισήμανση του βοείου κρέατος επέδρασε επίσης σημαντικά στην οργάνωση του τομέα του βοείου κρέατος και της αντίστοιχης αγοράς στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Βελτίωσε σημαντικά τη διαφάνεια του τομέα περιορίζοντας τον αριθμό των μεσαζόντων μεταξύ του εκτροφέα και του τελικού καταναλωτή, καθώς και τον αριθμό των προμηθευτών κάθε επιχείρησης.

Σύμφωνα με τους ευρωπαίους εμπόρους, συνέβαλε ωστόσο σε μία σχετική επανεθνικοποίηση του εμπορίου του βοείου κρέατος, ιδίως για τα προϊόντα βοείου κρέατος που διατίθενται απ' ευθείας προς πώληση στον τελικό καταναλωτή (τομέας λιανικής πώλησης). Η ζήτηση του καταναλωτή κατευθύνεται κατά προτίμηση προς το κρέας εθνικής προέλευσης. Διαπιστώνεται παρόλα αυτά από το 2002 ανάκαμψη των ενδοκοινοτικών συναλλαγών.

Επιπλέον, ο τομέας της διανομής ενίσχυσε την τάση αυτή περιορίζοντας τους τόπους καταγωγής για το κρέας που διατίθεται στο εμπόριο. Οι διάφορες αλυσίδες πολυκαταστημάτων, πραγματοποιώντας γενικά προμήθειες κρέατος από τον επικρατούντα τόπο καταγωγής ή από μόνο τον εθνικό τόπο καταγωγής στα αυτάρκη κράτη μέλη, δεν ανταποκρίθηκαν μόνο στη ζήτηση της πελατείας τους, αλλά εξωτερίκευσαν επίσης τον κίνδυνο λάθους στο επίπεδο της επισήμανσης καταγωγής και τις ενδεχόμενες συνέπειές του από πλευράς εικόνας και εμπορίου.

Αυτές οι εμπορικές προτεραιότητες είναι δυνατόν να δημιουργήσουν πρόβλημα διάθεσης για τα ζώα μεικτής καταγωγής. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για την παραγωγή μόσχων, για την οποία σημαντικό τμήμα των ζώων συλλέγεται από γαλακτοκομικές εκμεταλλεύσεις ορισμένων κρατών μελών, προκειμένου να εκτραφεί και να σφαγεί σε άλλα κράτη μέλη που είναι ειδικευμένα στην παραγωγή αυτή.

Παρόμοια προβλήματα διαπιστώθηκαν επίσης στην περίπτωση των παραγωγών βοείου κρέατος της Βορείου Ιρλανδίας, που συναντούν δυσκολίες για να διαθέσουν στο εμπόριο την παραγωγή τους, η οποία προέρχεται κατά μεγάλο μέρος από βοοειδή που έχουν γεννηθεί και έχουν εκτραφεί μερικώς στη Δημοκρατία της Ιρλανδίας.

5. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΑΙΡΕΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗΣ

5.1. Γενική αξιολόγηση

Το προαιρετικό σύστημα επισήμανσης του βοείου κρέατος έχει ως κύριους στόχους τα ακόλουθα:

- να επιτρέψει στις επιχειρήσεις να διαφοροποιήσουν τα προϊόντα τους μέσω επισήμανσης των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών και να προσπορισθούν από αυτό οικονομικά πλεονεκτήματα.

- να εξασφαλίσει ακριβέστερο νομικό πλαίσιο από αυτό που προβλέπεται από τις οριζόντιες αρχές που διέπουν την οδηγία επισήμανσης 2000/13/ΕΚ.

Το προαιρετικό σύστημα επισήμανσης του βοείου κρέατος βρίσκεται στο «ενδιάμεσο» μεταξύ αυτού το οποίο ισχύει για τον τομέα του κρέατος πουλερικών όπου όλες οι αναφορές της επισήμανσης που επιτρέπονται σχετικά με τον τρόπο εκτροφής ή διατροφής καθορίζονται από την κοινοτική νομοθεσία και τον τομέα χοιρείου κρέατος όπου ισχύουν οι ίδιες διατάξεις με εκείνες που ισχύουν για τα υπόλοιπα τρόφιμα.

5.2. Πεδίο εφαρμογής

Η αναφορά των προαιρετικών ενδείξεων επισήμανσης για το βόειο κρέας εξαρτάται από τη σύνταξη συγγραφής υποχρεώσεων από την ενδιαφερόμενη ή τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις και την έγκρισή της από τις αρμόδιες εθνικές αρχές. Αυτές οι συγγραφές υποχρεώσεων είναι εξαιρετικά ανομοιογενείς και είναι δυνατόν να αφορούν τα ακόλουθα:

- πληροφορίες που αναφέρονται υποχρεωτικά στα ατομικά διαβατήρια των βοοειδών. Η σύνταξη συγγραφής υποχρεώσεων δικαιολογείται μόνον από την ανάγκη εξασφάλισης της μεταφοράς και της ιχνηλασιμότητας των πληροφοριών αυτών μέχρι το προϊόν που προορίζεται για τον τελικό καταναλωτή.

- τα μέτρα που εφαρμόζονται ήδη υποχρεωτικά με βάση την ισχύουσα κοινοτική νομοθεσία (απουσία χορήγησης αναβολικών).

- τα χαρακτηριστικά εκτροφής, διατροφής ή καλής διαβίωσης των ζώων, για τα οποία είναι αναγκαία η σύνταξη λεπτομερούς συγγραφής υποχρεώσεων.

Ο αριθμός των εγκεκριμένων συγγραφών υποχρεώσεων διαφέρει πολύ ανάλογα με τα κράτη μέλη. Τις χρησιμοποιούν κυρίως οι διανομείς και οι εκτροφείς.

Όταν ο τομέας του βοείου κρέατος δεν είναι δομημένος σε εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο, κάθε τύπος επιχείρησης έχει την τάση να συντάσσει συγγραφή υποχρεώσεων η οποία αφορά μόνον το στάδιο για το οποίο φέρει την ευθύνη στο πλαίσιο του τομέα του βοείου κρέατος, προκειμένου να εξασφαλίσει τη διοχέτευση στην αγορά της παραγωγής της. Οι διάφορες επιχειρήσεις αναγκάζονται κατά συνέπεια να καταθέσουν πολυάριθμες συγγραφές υποχρεώσεων, τη στιγμή που θα επαρκούσαν συμφωνίες μεταξύ εμπορικών εταίρων.

Από αυτό προκύπτει μεγάλος αριθμός συγγραφών υποχρεώσεων - μέχρι και αρκετές εκατοντάδες σε ορισμένα κράτη μέλη - γεγονός που αντιτίθεται στο στόχο διαφοροποίησης του βοείου κρέατος όσον αφορά τον τελικό καταναλωτή.

Οι πολυάριθμες αυτές συγγραφές υποχρεώσεων έχουν ως τελικό αποτέλεσμα τη σταδιακή εγκατάλειψη του προαιρετικού συστήματος επισήμανσης, όπως έχει διαπιστωθεί ήδη σε ορισμένα κράτη μέλη, εξαιτίας της έλλειψης προστιθέμενης αξίας για το προϊόν και του συμπληρωματικού κόστους που συνδέεται με τη σύνταξη και τον έλεγχο των συγγραφών υποχρεώσεων.

5.3. Η διαδικασία έγκρισης

Η διαδικασία έγκρισης των συγγραφών υποχρεώσεων αποτελεί αρμοδιότητα της εθνικής ή περιφερειακής αρχής που έχει οριστεί από τις επίσημες υπηρεσίες του κράτους μέλους.

Η Επιτροπή ενημερώνεται απλώς από τις εθνικές αρχές για τις συγγραφές υποχρεώσεων που οι αρχές αυτές έχουν εγκρίνει. Η Επιτροπή κατά συνέπεια δεν είναι δυνατόν να αμφισβητήσει την ισχύ μιας έγκρισης παρά μόνο στο μέτρο που αυτή θα ήταν δυνατόν να δημιουργήσει πραγματικά εμπόδια στις συναλλαγές.

Οι εκθέσεις του Γραφείου Τροφίμων και Κτηνιατρικών Θεμάτων δείχνουν πως οι αρμόδιες εθνικές αρχές έχουν τελείως διαφορετική θεώρηση του ρόλου του προαιρετικού συστήματος επισήμανσης και των κριτηρίων αξιολόγησης των συγγραφών υποχρεώσεων. Ορισμένες αποδίδουν πολύ μεγαλύτερη σημασία στο προαιρετικό σύστημα επισήμανσης παρά σε εκείνο της επισήμανσης καταγωγής ενώ άλλες θεωρούν ότι ένα τέτοιο σύστημα έχει ουσιαστικά εμπορικό στόχο και δεν συμμετέχουν ιδιαίτερα στην υλοποίησή του.

Αυτή η διαφορά προσέγγισης έχει πολλές συνέπειες: περιορίζει σε σπάνιες μόνο περιπτώσεις την αμοιβαία αναγνώριση των εγκεκριμένων συγγραφών υποχρεώσεων και επιβραδύνει τις ενδοκοινοτικές συναλλαγές. Είναι δυνατόν να δημιουργήσει στρέβλωση του ανταγωνισμού μεταξύ των επιχειρήσεων που δεν υπόκεινται στους ίδιους περιορισμούς για την έγκριση των συγγραφών υποχρεώσεών τους ή για την οργάνωση των ελέγχων.

5.4. Οργάνωση των ελέγχων

Οι επίσημοι έλεγχοι είναι δυνατόν να ασκούνται από την αρμόδια αρχή ή από τρίτους ανεξάρτητους οργανισμούς.

Η οργάνωση των ελέγχων ανταποκρίνεται στις ίδιες αρχές είτε πρόκειται για συγγραφές υποχρεώσεων που εφαρμόζονται από μικρό αριθμό επιχειρήσεων είτε πρόκειται για συγγραφές υποχρεώσεων που εφαρμόζονται από το σύνολο των επιχειρήσεων της χώρας. Αντιθέτως, το κόστος των ελέγχων ανά επιχείρηση διαφέρει ανάλογα με την οργάνωση των ελέγχων αυτών.

Στην περίπτωση που μεγάλος αριθμός επιχειρήσεων, κυρίως κτηνοτροφικών, εφαρμόζει την ίδια συγγραφή υποχρεώσεων που συντάχθηκε από κοινή επαγγελματική οργάνωση ή από την ίδια την αρμόδια αρχή, η οργάνωση των ελέγχων βασίζεται γενικά σε ένα διπλό σύστημα:

- έναν πρώτο έλεγχο ή εσωτερικό έλεγχο στο επίπεδο της επαγγελματικής οργάνωσης που κατέθεσε τη συγγραφή υποχρεώσεων και που πραγματοποιεί ελέγχους σε όλους όσους έχουν δηλώσει ότι εφαρμόζουν τη συγγραφή υποχρεώσεων.

- επικύρωση του συστήματος ελέγχου από τρίτους ανεξάρτητους οργανισμούς που πραγματοποιούν ελέγχους σε ένα τμήμα των μελών με βάση ανάλυση επικινδυνότητας.

Στις περιπτώσεις που δεν έχει συγκροτηθεί τέτοια οργάνωση και δεν έχει εγκριθεί από την αρμόδια αρχή, οι επιχειρήσεις αποτελούν αντικείμενο, σε μεμονωμένη βάση, ενός ή περισσοτέρων ετήσιων ελέγχων από τρίτους ανεξάρτητους οργανισμούς.

Όταν το κόστος των ελέγχων αυτών επιβαρύνει μόνον τους κτηνοτρόφους και δεν αντισταθμίζεται από καλύτερη οικονομική αξιοποίηση της παραγωγής τους, αποτελεί πραγματικό οικονομικό πρόβλημα και θέτει το ζήτημα της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας του προαιρετικού συστήματος επισήμανσης.

5.5. Σχέσεις μεταξύ του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1760/2000 και άλλων πράξεων της κοινοτικής νομοθεσίας

Οι διατάξεις για την επισήμανση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1760/2000 που αφορούν ειδικά το βόειο κρέας, είναι δυνατόν να θέσουν ορισμένα προβλήματα συνοχής και ερμηνείας σε σχέση με τις διατάξεις της οδηγίας επισήμανσης 2000/13/ΕΚ ή άλλες πράξεις της κοινοτικής νομοθεσίας.

Πρόκειται καταρχάς για την περίπτωση που αφορά την ένδειξη των κατηγοριών βοοειδών από τις οποίες προέρχεται το κρέας:

- οι κατηγορίες των βοοειδών καθορίζονται σε αρκετές κοινοτικές νομοθετικές πράξεις του γεωργικού τομέα, καμιά από τις οποίες δεν έχει προβλεφθεί ειδικά με στόχο την επισήμανση. Για την κατηγορία του μόσχου οι ορισμοί αυτοί διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με τον επιδιωκόμενο σκοπό.

- ορισμένα κράτη μέλη, με βάση τις διατάξεις του προαιρετικού συστήματος επισήμανσης, έχουν θεσπίσει συγγραφές υποχρεώσεων που αντιστοιχούν σε γενικούς όρους (π.χ. για τον μόσχο). Παρόλο που η έγκριση των συγγραφών υποχρεώσεων και των αναφορών επισήμανσης του προαιρετικού συστήματος επισήμανσης αποτελεί αρμοδιότητα της αρμόδιας εθνικής (ή περιφερειακής) αρχής, ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1760/2000 προβλέπει ότι η Επιτροπή είναι δυνατόν να επιβάλει όρια, ιδίως στην περίπτωση που οι συγγραφές υποχρεώσεων οι οποίες έχουν εγκριθεί είναι δυνατόν να δημιουργήσουν εμπόδια στις συναλλαγές.

- άλλα κράτη μέλη θεωρούν πως οι γενικοί όροι «μόσχος» ή «βοδινό» αποτελούν ονομασίες πώλησης ή μέρος ονομασίας πώλησης κατά την έννοια της οδηγίας επισήμανσης 2000/13/ΕΚ. Κατά συνέπεια, οι ορισμοί που αντιστοιχούν σε δεσμευμένες ονομασίες θα πρέπει να κοινοποιούνται προηγουμένως στην Επιτροπή για σύμφωνη γνώμη, όπως συμβαίνει και για τα άλλα εθνικά μέτρα επισήμανσης.

Στη συνέχεια αυτό ισχύει για την αναφορά του ονόματος μιας περιοχής ή μιας γεωγραφικής ένδειξης.

Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1760/2000 προβλέπει τη δυνατότητα για τις επιχειρήσεις να λάβουν έγκριση για τις ενδείξεις επισήμανσης που αναφέρουν το όνομα μιας περιοχής με βάση εθνική ή περιφερειακή διαδικασία έγκρισης ανάλογα με τα κράτη μέλη.

Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2081/92 [6] σχετικά με την προστασία των ονομασιών προέλευσης και των γεωγραφικών ενδείξεων (ΠΟΠ/ΠΓΕ) προβλέπει για τα τρόφιμα εκτός από τον οίνο και τα οινοπνευματώδη ποτά, τη δυνατότητα προστασίας ονομασίας προέλευσης με βάση διαδικασία που είναι καταρχάς εθνική και στη συνέχεια κοινοτική.

[6] Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2081/92 του Συμβουλίου της 14ης Ιουλίου 1992 για την προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων και των ονομασιών προέλευσης των γεωργικών προϊόντων και των τροφίμων (ΕΕ L 208 της 24.7.1992, σ. 1).

Αυτή η διαφορά των διαδικασιών είναι δυνατόν να δημιουργήσει στρέβλωση του ανταγωνισμού στην περίπτωση που οι επιχειρήσεις είναι δυνατόν να επιλέξουν μεταξύ της μιας ή της άλλης διαδικασίας για να επωφεληθούν από ονομασία προέλευσης, τη στιγμή που οι κανονιστικές δεσμεύσεις είναι κατά πολύ διαφορετικές.

Εν πάση περιπτώσει, η αρμοδιότητα εξασφάλισης πως αυτές οι αναφορές της προαιρετικής επισήμανσης σχετικά με την περιφερειακή ή τοπική καταγωγή δεν δημιουργούν σύγχυση με προϊόντα που επωφελούνται προστατευόμενης γεωγραφικής ένδειξης ή ονομασίας προέλευσης, ανήκει στις αρμόδιες εθνικές αρχές κατ' εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2081/92.

Τίτλος III: πεδίο εφαρμογής

6. ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΕΠΕΚΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΠΕΔΙΟΥ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑΓΩΓΗΣ

Η εντολή που δόθηκε στην Επιτροπή από το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είναι να εξεταστεί κατά προτεραιότητα η δυνατότητα επέκτασης του πεδίου εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1760/2000 στα μεταποιημένα προϊόντα που περιέχουν βόειο κρέας και στα προϊόντα με βάση το βόειο κρέας. Αξίζει επίσης να εξεταστεί η δυνατότητα πληροφόρησης του καταναλωτή, για την προέλευση του βοείου κρέατος που μαγειρεύεται και σερβίρεται σε εγκαταστάσεις εστίασης, τροφοδοσίας οργανισμών και σε εστιατόρια ταχείας εξυπηρέτησης.

6.1. Επέκταση σε προϊόντα με βάση βόειο κρέας

Το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1760/2000 καθορίζεται από σειρά τελωνειακών κωδικών που αναφέρονται στα σφάγια και τα τεταρτημόρια βοείου κρέατος, στα προϊόντα αγνού βοείου κρέατος που προέρχονται από αυτά και στον κιμά.

Αυτοί οι τελωνειακοί κωδικοί δεν καλύπτουν τα προϊόντα που παράγονται με σύμμειξη ωμού βοείου κρέατος και άλλων συστατικών: σουβλάκια κρέατος (κρεάτων) με λαχανικά, μπιφτέκια με βάση βόειο κρέας, καρπάτσιο βοδινού κλπ..

Στο μέτρο που η καταγωγή του βοδινού κρέατος το οποίο χρησιμοποιείται ως πρώτη ύλη για την παρασκευή αυτών των προϊόντων έχει ιχνηλατηθεί, τα προϊόντα αυτά θα ήταν δυνατόν να καλύπτονται επίσης από το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού. Στην πράξη λόγω της μεγάλης διαφοροποίησης αυτών των προϊόντων σύμμειξης, η επέκταση αυτή θα ήταν αρκετά πολύπλοκη όσον αφορά την υλοποίησή της. Εξάλλου η ιχνηλασιμότητα «βήμα προς βήμα» εφαρμόζεται επίσης και στα προϊόντα αυτά.

6.2. Επέκταση στα μεταποιημένα προϊόντα που περιέχουν βόειο κρέας και προϊόντα με βάση βόειο κρέας

Τα μεταποιημένα προϊόντα που περιέχουν βόειο κρέας και προϊόντα με βάση βόειο κρέας αντιστοιχούν στα προϊόντα ψημένου κρέατος, κονσερβών κρέατος, μαγειρευμένων φαγητών που περιέχουν βόειο κρέας και προϊόντα με βάση βόειο κρέας και σε ορισμένα προϊόντα αλλαντοποιίας με βάση βόειο κρέας, με ή χωρίς ανάμειξη ειδών. Τα προϊόντα αυτά χαρακτηρίζονται στην παρούσα έκθεση υπό τον γενικό όρο «μεταποιημένα προϊόντα με βάση βόειο κρέας».

Η επέκταση των διατάξεων ιχνηλασιμότητας και επισήμανσης της προέλευσης των προϊόντων αυτών θα δημιουργούσε πολλά προβλήματα όσον αφορά την εφαρμογή:

- οι κίνδυνοι λάθους της ιχνηλασιμότητας της καταγωγής πολλαπλασιάζονται σε κάθε νέο στάδιο μεταποίησης των προϊόντων βοείου κρέατος, εξαιτίας κυρίως του γεγονότος της σύμμειξης πολυάριθμων παρτίδων πρώτων υλών για την παρασκευή μιας μοναδικής παρτίδας τελικού προϊόντος. Δεν φαίνεται δυνατόν να προβλεφθεί η επέκταση των υφιστάμενων διατάξεων στα μεταποιημένα προϊόντα με βάση βόειο κρέας πριν ακόμη εξασφαλιστεί η αξιόπιστη εφαρμογή τους στο βόειο κρέας το οποίο προκύπτει από τον δεύτερο τεμαχισμό.

- η βιομηχανική παραγωγή μεταποιημένων προϊόντων με βάση βόειο κρέας χρησιμοποιεί ταυτόχρονα μεγάλες ποσότητες πρώτων υλών και κατά συνέπεια πολυάριθμες παρτίδες βοείου κρέατος. Για τις παρτίδες αυτές ισχύουν συγγραφές υποχρεώσεων μεταξύ πελατών και προμηθευτών που καθορίζουν επακριβώς τα χαρακτηριστικά των κομματιών του βοείου κρέατος και τις δεσμεύσεις όσον αφορά το κόστος, αλλά όχι την καταγωγή τους κατά την έννοια του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1760/2000. Η ομοιογένεια όσον αφορά την καταγωγή του βοείου κρέατος που χρησιμοποιείται θα δημιουργούσε επιπλέον δεσμεύσεις όσον αφορά τον εφοδιασμό του οι οποίες δύσκολα θα συμβιβάζονταν με τους όρους παραγωγής.

- η ένδειξη της καταγωγής δεν θα ίσχυε παρά μόνο για το συστατικό βόειο κρέας, ενώ τα προϊόντα αυτά είναι δυνατόν να περιέχουν και κρέας άλλων ειδών ή άλλα συστατικά των οποίων ο καταναλωτής θα επιθυμούσε επίσης να γνωρίζει την καταγωγή.

Η επέκταση του πεδίου εφαρμογής στα μεταποιημένα προϊόντα με βάση το βόειο κρέας, θα δημιουργούσε κατά συνέπεια σημαντικές δεσμεύσεις τόσο για το εμπόριο βοείου κρέατος όσο και για την πρακτική υλοποίηση από τους ενδιαφερόμενους επαγγελματίες. Οι σχετικές βιομηχανίες θα κινδύνευαν ακόμη να υποκαταστήσουν το βόειο κρέας με κρέας άλλων ειδών που δεν υπόκειται στις δεσμεύσεις επισήμανσης.

Συμπερασματικά, μια τέτοια επέκταση δεν θα εξασφάλιζε επιπλέον εγγυήσεις για τη δημόσια υγεία - οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις εφαρμόζουν ήδη την ιχνηλασιμότητα «βήμα προς βήμα» στα προϊόντα τους - ούτε θα είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση της κατανάλωσης βοείου κρέατος - που έχει ήδη επανέλθει στο επίπεδο πριν τη δεύτερη κρίση ΣΕΒ. Κατά συνέπεια η σχέση κόστους / οφέλους θα ήταν αρνητική.

6.3. Επέκταση στους τομείς της εστίασης, της τροφοδοσίας οργανισμών και στα εστιατόρια ταχείας εξυπηρέτησης

Θα πρέπει να διευκρινισθεί πως η επέκταση της επισήμανσης καταγωγής στους τομείς της εστίασης, της τροφοδοσίας οργανισμών και των εστιατορίων ταχείας εξυπηρέτησης δεν ενδείκνυται στην πραγματικότητα, στο μέτρο που το σύνολο του βοείου κρέατος που παραδίδεται στους τομείς αυτούς καλύπτεται ήδη από το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού.

Ωστόσο, ο καταναλωτής στον οποίο προσφέρεται το μαγειρευμένο βόειο κρέας, παρόλο που είναι σε θέση να ζητήσει την καταγωγή του συγκεκριμένου κρέατος στον εστιάτορα, δεν διαθέτει σίγουρα την πληροφορία αυτή.

Το αίτημα επέκτασης της επισήμανσης καταγωγής στο βόειο κρέας για τις επιχειρήσεις εστίασης, τροφοδοσίας οργανισμών και τα εστιατόρια ταχείας εξυπηρέτησης αναπτύχθηκε μόνον πρόσφατα, παρόλο που η Γαλλία την κατέστησε υποχρεωτική το 2001. Το αίτημα αυτό στηρίζεται στα ακόλουθα:

- οι καταναλωτές, ιδίως αυτοί που χρησιμοποιούν εγκαταστάσεις τροφοδοσίες οργανισμών, δεν έχουν συχνά επιλογή αυτού που καταναλώνουν. Κατά συνέπεια είναι δυνατόν να επιθυμούν να γνωρίζουν την καταγωγή του βοείου κρέατος που τους προσφέρεται.

- οι πρόσφατες έρευνες που πραγματοποιήθηκαν σε καταναλωτές σε ορισμένα κράτη μέλη έδειξαν πως το μεγαλύτερο μέρος των καταναλωτών υποθέτουν πως το βόειο κρέας που τους προσφέρεται στα εστιατόρια παράγεται στη χώρα τους, ενώ αυτό είναι δυνατόν να προέρχεται από άλλο κράτος μέλος ή από τρίτη χώρα. Οι εθνικοί παραγωγοί βοείου κρέατος επιθυμούν κατά συνέπεια η πληροφορία σχετικά με την καταγωγή του βοείου κρέατος που προσφέρεται να επισημαίνεται στα εστιατόρια.

Η αρχή της πληροφόρησης του καταναλωτή για την καταγωγή του βοείου κρέατος το οποίο προσφέρεται από τον τομέα της εστίασης συνολικά είναι δυνατόν να φαίνεται εύλογη, στο μέτρο που στηρίζεται σε μια φαινομενική «ισότητα αντιμετώπισης» μεταξύ του βοείου κρέατος το οποίο διατίθεται στο εμπόριο από τον τομέα της διανομής και εκείνο που προσφέρεται από τον τομέα της εστίασης.

Ωστόσο, στην περίπτωση που αυτή η πληροφορία καταστεί υποχρεωτική, η υλοποίησή της θα έθετε παρόμοια προβλήματα με εκείνα που προκύπτουν από την επέκταση του πεδίου εφαρμογής στα μεταποιημένα προϊόντα με βάση βόειο κρέας:

- οι ποσότητες του βοείου κρέατος που παρασκευάζονται σε μαγειρεία εγκαταστάσεων τροφοδοσίας οργανισμών απαιτούν τη σύμμειξη μεγάλης ποσότητας (και κατά συνέπεια προερχόμενης από διαφορετικές παρτίδες) ιδίου τύπου τεμαχίων βοείου κρέατος, των οποίων η καταγωγή δεν είναι αναγκαστικά ομοιογενής.

- ο εφοδιασμός με βόειο κρέας των εγκαταστάσεων τροφοδοσίας οργανισμών αποτελεί αντικείμενο συγγραφών υποχρεώσεων και διαδικασιών δημοπράτησης με σημαντικούς περιορισμούς σε τεχνικό επίπεδο και σε επίπεδο κόστους, αλλά χωρίς αναφορά σε συγκεκριμένη καταγωγή.

- οι επιχειρησιακοί και διοικητικοί περιορισμοί λόγω ιχνηλασιμότητας και επισήμανσης της καταγωγής του βοείου κρέατος που προσφέρεται στα εστιατόρια θα μπορούσε να οδηγήσει, κυρίως στις εγκαταστάσεις τροφοδοσίας, οργανισμών σε υποκατάσταση του βοείου κρέατος με κρέας άλλων ειδών.

- η επέκταση της υποχρέωσης επισήμανσης της καταγωγής του βοείου κρέατος στον τομέα της εστίασης συνδέεται άρρηκτα με εκείνη που αφορά τον τομέα των μεταποιημένων προϊόντων με βάση βόειο κρέας. Στην πραγματικότητα πρόκειται και στις δυο περιπτώσεις για προϊόντα βοείου κρέατος που υπέστησαν μεταποίηση όπως παραδείγματος χάρη ψήσιμο.

- σε περίπτωση που δεν εξασφαλιστεί ισότητα αντιμετώπισης μεταξύ των δύο κλάδων, οι εστιάτορες θα είχαν τη δυνατότητα να προμηθευτούν απευθείας ψημένα προϊόντα βοείου κρέατος, που δεν καλύπτονται από τον κανονισμό και για τα οποία δεν διατίθεται πληροφόρηση σχετικά με την καταγωγή, αντικαθιστώντας έτσι τα ωμά προϊόντα βοείου κρέατος.

Η επέκταση των διατάξεων επισήμανσης της καταγωγής σε υποχρεωτική βάση στον τομέα της εστίασης, θα δημιουργούσε συνεπώς σημαντικές δεσμεύσεις και επιπλέον κόστος για το σύνολο των εμπλεκομένων επιχειρήσεων, χωρίς προφανές κέρδος ιδιαίτερα για τη δημόσια υγεία: η εφαρμογή της ιχνηλασιμότητας «βήμα προς βήμα» στα προϊόντα που διατίθενται στις εγκαταστάσεις τροφοδοσίας οργανισμών είναι ήδη υποχρεωτική στα περισσότερα κράτη μέλη.

Ωστόσο οι επιχειρήσεις του τομέα της εστίασης είναι δυνατόν επί εθελοντικής βάσεως, να καθιερώσουν επισήμανση της καταγωγής του βοείου κρέατος που προσφέρεται στους πελάτες τους, εάν κάτι τέτοιο ανταποκρίνεται στις προσδοκίες της πελατείας τους.

Οι πληροφορίες σχετικά με την καταγωγή του βοείου κρέατος που διατίθενται δεν θα πρέπει συνεπώς να παραπλανούν τον καταναλωτή: προς το σκοπό αυτό είναι δυνατόν να αποτελούν αντικείμενο ελέγχων από τις αρμόδιες αρχές με βάση την υφιστάμενη εθνική νομοθεσία για τα συναλλακτικά ήθη και την προστασία των καταναλωτών. Οι έλεγχοι αυτοί είναι δυνατόν επίσης να πραγματοποιούνται από ανεξάρτητο τρίτο οργανισμό στο πλαίσιο σύμβασης.

Στην περίπτωση εγκαταστάσεων τροφοδοσίας οργανισμών, μία σύμβαση που θα συνέδεε τους προμηθευτές, τις αρχές που ευθύνονται για τις εγκαταστάσεις αυτές και τους αντιπροσώπους των καταναλωτών, θα ήταν δυνατόν να αποτελέσει ικανοποιητική απάντηση στις προσδοκίες των χρηστών όσον αφορά τα διάφορα χαρακτηριστικά του βοείου κρέατος που προσφέρεται στις εγκαταστάσεις αυτές.

Τίτλος IV: Απλοποίηση και εναρμόνιση

7. ΑΠΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΑΞΕΩΝ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑΓΩΓΗΣ

Στο πλαίσιο της κρίσης της ΣΕΒ κατά την οποία εκδόθηκε ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1760/2000, πρόθεση του νομοθέτη ήταν η γνωστοποίηση στον καταναλωτή κάθε διαθέσιμης πληροφορίας, συμπεριλαμβανομένης και εκείνης για το σύστημα ιχνηλασιμότητας, με σκοπό την κατά προτεραιότητα αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στην ασφάλεια του βοείου κρέατος.

Μετά από το σύνολο των μέτρων καταπολέμησης της ΣΕΒ που ελήφθησαν, και τρία έτη μετά την εφαρμογή του εν λόγω κανονισμού, η κατανάλωση βοείου κρέατος επανήλθε στο επίπεδο πριν από τη δεύτερη κρίση ΣΕΒ.

Αντίθετα, ορισμένες διατάξεις επισήμανσης είναι πολύ δεσμευτικές για τις επιχειρήσεις, χωρίς αυτό να επιφέρει πρόσθετα στοιχεία ασφάλειας για τους καταναλωτές ή τις υπηρεσίες ελέγχου.

Με βάση τις διαπιστώσεις που έγιναν από τις επίσημες εθνικές και κοινοτικές υπηρεσίες ελέγχου, η Επιτροπή έχει τη γνώμη πως θα ήταν αναγκαία η εισαγωγή μιας σχετικής απλοποίησης στο πλαίσιο του συστήματος υποχρεωτικής επισήμανσης κάτι που θα επέτρεπε την καλύτερη διάκριση μεταξύ των μέτρων ιχνηλασιμότητας της καταγωγής και των μέτρων επισήμανσης της καταγωγής.

Επιπλέον κάτι τέτοιο θα επέτρεπε τη βελτίωση της εφαρμογής της ιχνηλασιμότητας και της επισήμανσης καταγωγής από τις επιχειρήσεις, στο πλαίσιο της βιώσιμης εφαρμογής της κοινοτικής νομοθεσίας σχετικά με την επισήμανση του βοείου κρέατος.

7.1. Συγκρότηση και επισήμανση των παρτίδων στο στάδιο του δεύτερου τεμαχισμού

Οι εκθέσεις του Γραφείου Τροφίμων και Κτηνιατρικών Θεμάτων αποκάλυψαν τις συχνές ελλείψεις εφαρμογής της ιχνηλασιμότητας και επισήμανσης της καταγωγής στο επίπεδο του δεύτερου τεμαχισμού, που αφορούν σε διάφορους βαθμούς το σύνολο των κρατών μελών.

Οι ελλείψεις αυτές προκύπτουν κυρίως από τις δεσμεύσεις για την ομοιογένεια που εφαρμόζονται προς το παρόν στις παρτίδες οι οποίες συγκροτούνται κατά τον δεύτερο τεμαχισμό. Η ερμηνεία που δόθηκε μέχρι σήμερα προβλέπει πως το κρέας από το οποίο συγκροτείται μια παρτίδα δεύτερου τεμαχισμού οφείλει να προέρχεται όχι μόνον από ζώα της ίδιας καταγωγής, αλλά επίσης από μία και μοναδική εγκατάσταση αφαίρεσης των οστών και από ένα και μοναδικό σφαγείο.

Αυτή η πολύ αυστηρή ερμηνεία των κανονιστικών διατάξεων δικαιολογούνταν το 2000 στο πλαίσιο της δεύτερης κρίσης της ΣΕΒ. Ωστόσο θα έπρεπε να αναθεωρηθεί όσον αφορά τον δεύτερο τεμαχισμό για πολλούς ουσιαστικούς λόγους:

- μόνιμες ελλείψεις ιχνηλασιμότητας της καταγωγής στο επίπεδο του δεύτερου τεμαχισμού διαπιστώνονται σε διάφορους βαθμούς στο σύνολο των κρατών μελών. Το μέγεθος των παρτίδων δεν είναι δυνατόν στην πραγματικότητα να προσαρμοστεί με βάση τις παραγγελίες των πελατών, που παρόλα αυτά συνιστούν τη βάση της οργάνωσης της εργασίας στα εργαστήρια δεύτερου τεμαχισμού.

- η ερμηνεία αυτή είναι στην πραγματικότητα πολύ περιοριστική όσον αφορά τις διατάξεις που προβλέπονται στο άρθρο 13 παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1760/2000. Στην πραγματικότητα το άρθρο 4, παράγραφος 2 του κανονισμού εφαρμογής (ΕΚ) αριθ. 1825/2000 προβλέπει τη δυνατότητα συγκρότησης της ίδιας παρτίδας δεύτερου τεμαχισμού από κρέας το οποίο προέρχεται από διάφορες παρτίδες κρέατος πρώτου τεμαχισμού, ανεξάρτητα του αν προέρχονται από το ίδιο εργαστήριο πρώτου τεμαχισμού ή όχι.

Θα ήταν κατά συνέπεια επιθυμητό να προβλεφθεί η δυνατότητα συγκρότησης της ίδιας παρτίδας δεύτερου τεμαχισμού από κρέας που προέρχεται από διάφορα εργαστήρια πρώτου τεμαχισμού.

Σχετικά με την επισήμανση, η παρέκκλιση ως προς την αναγραφή των αριθμών των εγκαταστάσεων, που ισχύει για τον κιμά, δεν ισχύει για τα εργαστήρια δεύτερου τεμαχισμού: θα έπρεπε να αναφέρονται στην επισήμανση οι αριθμοί των διαφόρων εγκαταστάσεων σφαγής και πρώτου τεμαχισμού από τις οποίες προέρχεται το κρέας, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 13 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1760/2000.

Η προτεινόμενη ευελιξία δεν θα πρέπει να συγχέεται με το αίτημα που αφορά την επισήμανση περισσότερων αριθμών σφαγείων το οποίο αποτέλεσε αντικείμενο αρνητικής γνωμοδότησης της Επιτροπής το 2000 (βλ. παράγραφο 4.2.1.). Στην πραγματικότητα μόνον οι αριθμοί έγκρισης των εγκαταστάσεων από τις οποίες προέρχεται στην πράξη το βόειο κρέας (και όχι όλοι οι αριθμοί των εγκαταστάσεων από τις οποίες είναι πιθανόν να προέρχεται), θα καταγράφονται και θα αναγράφονται στις ετικέτες για κάθε παρτίδα δεύτερου τεμαχισμού.

Επιπλέον θα πρέπει να εφαρμόζονται οι διατάξεις του άρθρου 13 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1760/2000 όσον αφορά τη μοναδικότητα της καταγωγής των ζώων στο πλαίσιο της ίδιας παρτίδας βοείου κρέατος.

Αυτή η ευελιξία στη συγκρότηση των παρτίδων δεν θα εφαρμοστεί στα εργαστήρια πρώτου τεμαχισμού για τους ακόλουθους λόγους:

- η δραστηριότητα των εργαστηρίων αφαίρεσης των οστών αντιστοιχεί στον διαχωρισμό των σφαγίων ή των τεταρτημορίων, για τον οποίο οι υφιστάμενες διατάξεις είναι καλώς προσαρμοσμένες: οι εκθέσεις του Γραφείου Τροφίμων και Κτηνιατρικών Θεμάτων δεν αποκαλύπτουν δυσκολίες στην εφαρμογή στη μεγάλη πλειοψηφία των εργαστηρίων αφαίρεσης των οστών.

- η αξιοπιστία της ιχνηλασιμότητας του βοείου κρέατος στο στάδιο του δεύτερου τεμαχισμού εξαρτάται στενά από τις συνθήκες εφαρμογής της στα προηγούμενα στάδια.

Εν πάση περιπτώσει, οι επιχειρήσεις φέρουν ευθύνη για την ιχνηλασιμότητα του βοείου κρέατος και για το σύστημα καταγραφής που έχουν εγκαταστήσει. Κατά συνέπεια τα εργαστήρια δεύτερου τεμαχισμού που θα χρησιμοποιούσαν την προτεινόμενη ευελιξία για τη συγκρότηση παρτίδων, θα πρέπει να είναι σε θέση να πραγματοποιήσουν, για κάθε μεμονωμένη παρτίδα, τις καταγραφές που σχετίζονται με τους αριθμούς των εγκαταστάσεων και να μεταφέρουν τις πληροφορίες αυτές στις ετικέτες.

7.2. Εισαγωγή της δυνατότητας επισήμανσης καταγωγής ΕΕ

Οι υφιστάμενες διατάξεις επισήμανσης καταγωγής προβλέπουν:

- είτε την αναγραφή της ένδειξης «καταγωγή: όνομα του κράτους μέλους ή της τρίτης χώρας» όταν ταυτίζονται οι χώρες γέννησης, εκτροφής και σφαγής των βοοειδών.

- είτε τη χωριστή αναγραφή των χωρών γέννησης, εκτροφής και σφαγής όταν οι χώρες αυτές διαφέρουν μεταξύ τους.

Όπως ήδη αναφέρθηκε στο σημείο 4.4 της παρούσας έκθεσης, η λεπτομερής αναγραφή της καταγωγής των βοοειδών έθεσε ορισμένα προβλήματα εμπορίας στο επίπεδο των σημείων λιανικής πώλησης. Τα κρέατα ζώων μεικτής καταγωγής εμφανίζουν δυσκολίες διάθεσης στο εμπόριο, οι οποίες μεταφράζονται σε αδικαιολόγητη οικονομική απαξίωση για τους παραγωγούς. Ορισμένοι διανομείς επέλεξαν επίσης την αποκλειστική προμήθεια βοείου κρέατος εθνικής καταγωγής.

Κατά συνέπεια θα ήταν δυνατόν να εξεταστεί η δυνατότητα παρέκκλισης, σε ορισμένες περιπτώσεις, από το άρθρο 13 παράγραφος 5 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1760/2000 και αναγραφής ένδειξης καταγωγής ΕΕ αντί για τις ενδείξεις εθνικής καταγωγής.

Η δυνατότητα αυτή θα εφαρμοζόταν στο κρέας που προέρχεται από τον δεύτερο τεμαχισμό και που διατίθεται στο εμπόριο απευθείας στον τελικό καταναλωτή. Δεν θα αφορούσε ούτε τον κιμά στο μέτρο που αυτός επωφελείται ήδη από παρέκκλιση των διατάξεων επισήμανσης του άρθρου 13, ούτε το κρέας που προορίζεται για τον τομέα της εστίασης στο σύνολό του - στο μέτρο που τα εμπόδια για τη διάθεση στο εμπόριο τα οποία αναφέρθηκαν παραπάνω δεν υφίστανται για τον τομέα αυτό - ούτε για τα επιμέρους προϊόντα σύμμειξης - που δεν καλύπτονται από το πεδίο εφαρμογής.

Η παρέκκλιση αυτή θα ήταν δυνατόν να καταργήσει ορισμένα εμπόδια στην ελεύθερη διακίνηση εντός της Κοινότητας και να επιφέρει ικανοποιητική λύση για την επισήμανση του βοείου κρέατος μεικτής καταγωγής.

Στην περίπτωση αυτή, η επιλογή αναγραφής εθνικής καταγωγής ή καταγωγής ΕΕ θα πραγματοποιηθεί από τις επιχειρήσεις στο επίπεδο του δεύτερου τεμαχισμού, ανάλογα με τις προσδοκίες των καταναλωτών στο κράτος μέλος όπου θα πραγματοποιηθεί η κατανάλωση και τα αιτήματα των διανομέων. Οι αρμόδιες αρχές των κρατών μελών δεν θα είναι συνεπώς σε θέση να επιβάλουν την αναγραφή εθνικής καταγωγής αντί για την καταγωγή ΕΕ (ή το αντίθετο).

Επιπλέον η δυνατότητα αναγραφής καταγωγής ΕΕ δεν θα τροποποιήσει το σημερινό σύστημα ιχνηλασιμότητας του βοείου κρέατος: η συστηματική καταγραφή της λεπτομερούς εθνικής καταγωγής θα διατηρηθεί σε όλα τα στάδια της μεταποίησης, καθώς και η επισήμανση για όλα τα προϊόντα που δεν προορίζονται άμεσα για τον τελικό καταναλωτή.

Αυτή η διάταξη θα επέτρεπε συνεπώς στις επιχειρήσεις να διατηρήσουν την οργάνωση της εργασίας που έχουν καθιερώσει και δεν θα έθετε σε αμφισβήτηση τις πραγματοποιηθείσες επενδύσεις. Παρομοίως δεν θα τροποποιήσει τις λεπτομέρειες των ελέγχων των αρμοδίων αρχών στα διάφορα στάδια μεταποίησης του βοείου κρέατος.

7.3. Επισήμανση των υπολειμμάτων τεμαχισμού του κρέατος

Τα απορρίμματα και τα υπολείμματα τεμαχισμού του κρέατος, που χαρακτηρίζονται γενικά με τον όρο «υπολείμματα» (trimmings), οφείλουν προς το παρόν να επισημαίνονται με βάση τις ίδιες διατάξεις που ισχύουν για τα τεμάχια κρέατος τα οποία διατίθενται στο εμπόριο ως έχουν στον τελικό καταναλωτή.

Στην πράξη τα «υπολείμματα» που προέρχονται από διαφορετικές παρτίδες στο εργαστήριο αφαίρεσης των οστών ή δεύτερου τεμαχισμού, αναμειγνύονται και διατίθενται στο εμπόριο ως πλήρεις παλέτες, στη βιομηχανία μεταποιημένων προϊόντων με βάση βόειο κρέας της οποίας τα προϊόντα δεν καλύπτονται από το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1760/2000. Οι επιχειρήσεις δεν είναι συνεπώς σε θέση να συγκροτήσουν παρτίδες υπολειμμάτων ομοιογενούς προέλευσης.

Κατά συνέπεια οι απλοποιημένες διατάξεις επισήμανσης της προέλευσης θα πρέπει να εφαρμοστούν και στα προϊόντα αυτά όπως προβλέπει τη δυνατότητα το άρθρο 14 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1760/2000.

Ωστόσο θα πρέπει να ληφθεί υπόψη η ποικιλία της χρήσης των «υπολειμμάτων».

Η οδηγία 94/65/ΕΚ [7] σχετικά με την παραγωγή κιμά αποκλείει τη χρήση απορριμμάτων κρέατος και άλλων «μικρών τεμαχίων» κρέατος από την παραγωγή κιμά. Ωστόσο οι πρακτικές τεμαχισμού του κρέατος και το βάρος των «υπολειμμάτων» κυμαίνονται ανάλογα με τα κράτη μέλη. Από αυτό προκύπτει πως τα «υπολείμματα» αυτά είναι δυνατόν να έχουν διαστάσεις τέτοιες ώστε να δικαιολογείται η χρήση τους για την παραγωγή κιμά.

[7] Οδηγία 94/65/ΕΚ του Συμβουλίου της 14ης Δεκεμβρίου 1994 περί καθορισμού των υγειονομικών κανόνων για την παραγωγή και τη θέση στην αγορά κιμάδων και παρασκευασμάτων κρέατος (ΕΕ L 368 της 31.12.1994, σ. 10).

Κατά συνέπεια η Επιτροπή ευνοεί τη θέσπιση απλοποιημένων διατάξεων επισήμανσης για τα κρέατα αυτά, οι οποίες να λαμβάνουν υπόψη αφενός τις δύο διαπιστωμένες χρήσεις και αφετέρου την αδυναμία πρόβλεψης της τελικής τους χρήσης κατά τη στιγμή της παραγωγής τους.

Κατά συνέπεια φαίνεται λογικό να υιοθετηθούν για τα «υπολείμματα» οι λεπτομέρειες επισήμανσης καταγωγής που ισχύουν ήδη για τον κιμά.

7.4. Εφοδιασμός των εγκαταστάσεων παραγωγής κιμά

Ο κιμάς είναι προϊόν σύμμειξης για το οποίο ορισμένα κριτήρια σύστασης (μέγιστη περιεκτικότητα σε λιπαρά, σχέση ανάμεσα στις πρωτεΐνες και τα λιπαρά, ...) καθορίζονται στην οδηγία 94/65/ΕΚ. Παράγεται γενικά με ανάμειξη βοείων κρεάτων με διαφορετικά χαρακτηριστικά και σύνθεση. Η ανάμειξη αυτή θα πρέπει να επιτρέπει, χωρίς την προσθήκη λιπαρών, την προσαρμογή της περιεκτικότητας σε λιπαρά του κιμά.

Οι παραγωγοί κιμά είναι δυνατόν σήμερα να συγκεντρώσουν, στο πλαίσιο της ίδιας παρτίδας παραγωγής, βόειο κρέας που προέρχεται από διάφορα σφαγεία που βρίσκονται στο ίδιο κράτος μέλος. Μπορούν επίσης να χρησιμοποιήσουν κρέας από ζώα μεικτής καταγωγής, λόγω των απλουστευμένων διατάξεων για την επισήμανση καταγωγής του κιμά.

Ωστόσο σύμφωνα με το άρθρο 13, παράγραφος 5, στοιχείο α) σημείο iii) οι παραγωγοί κιμά δεν επιτρέπεται να αναμειγνύουν στην ίδια παρτίδα κιμά, βόειο κρέας που προέρχεται από διάφορες χώρες σφαγής. Ο περιορισμός αυτός τους οδηγεί στην πράξη να προμηθεύονται από μία μοναδική χώρα σφαγής, κάτι που είναι δυνατόν να περιπλέξει την τεχνική και οικονομική διαδικασία.

Το μεγαλύτερο μέρος των βιομηχανιών του τομέα του κιμά θα επιθυμούσε κατά συνέπεια την κατάργηση αυτού του περιορισμού, με ταυτόχρονη διατήρηση της ιχνηλασιμότητας της καταγωγής μέσω συστήματος καταγραφής της καταγωγής της χρησιμοποιηθείσας πρώτης ύλης.

Ωστόσο, η Επιτροπή δεν ευνοεί την εισαγωγή αυτής της ευελιξίας για τους ακόλουθους λόγους:

- ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1760/2000 προβλέπει σαφώς στο άρθρο 14 δεύτερο εδάφιο, πως το βόειο κρέας που χρησιμοποιείται ως πρώτη ύλη για την παραγωγή κιμά, είναι δυνατόν να προέρχεται μόνον από μία χώρα σφαγής και κατά συνέπεια η διάταξη αυτή θα έπρεπε να τροποποιηθεί.

- η διάταξη αυτή αποτελεί αποτέλεσμα συμβιβασμού που επιτεύχθηκε κατά τη διαπραγμάτευση του σχεδίου κανονισμού, στο πλαίσιο του οποίου τα μέτρα παρέκκλισης για την επισήμανση του κιμά συνδέονται με τη μοναδικότητα της χώρας σφαγής για το βόειο κρέας που χρησιμοποιείται ως πρώτη ύλη για την ίδια παρτίδα κιμά.

- η δυνατότητα ανάμειξης βοείου κρέατος που προέρχεται από διάφορες χώρες σφαγής θα πρέπει να υπόκειται, για κάθε παρτίδα κιμά, στη συστηματική καταγραφή της πλήρους καταγωγής κάθε χρησιμοποιούμενης πρώτης ύλης.

- μια τέτοια καταγραφή θα απαιτούσε οργάνωση εργασίας και σύστημα ιχνηλασιμότητας εξαιρετικών επιδόσεων, τα οποία θα έπρεπε να αποτελέσουν αντικείμενο κατά περίπτωση αξιολόγησης από τις επίσημες υπηρεσίες ελέγχου ή από τρίτο ανεξάρτητο οργανισμό.

- καθώς όλες οι εγκαταστάσεις παραγωγής κιμά δεν έχουν τη δυνατότητα να εγκαταστήσουν ένα τέτοιο σύστημα, δεν θα ήταν δυνατόν να επωφεληθούν όλες από μια τέτοια ευελιξία όσον αφορά τον εφοδιασμό. και αυτό θα δημιουργούσε αδικαιολόγητη στρέβλωση του ανταγωνισμού μεταξύ των επιχειρήσεων.

7.5. Περίπτωση μη προσυσκευασμένων προϊόντων

Οι εκθέσεις του Γραφείου Τροφίμων και Κτηνιατρικών Θεμάτων δείχνουν πως η καταγωγή του βοείου κρέατος που διατίθεται στο εμπόριο από τους κρεοπώλες και τα σημεία πώλησης των πολυκαταστημάτων, σπανίως αναφέρεται γι' αυτούς τους δύο τύπους επιχειρήσεων και για το σύνολο των κρατών μελών.

Οι δυσκολίες αυτές είναι καταρχάς κοινές με εκείνες που συναντώνται όσον αφορά την επισήμανση ορισμένων τροφίμων που δεν έχουν υποστεί προσυσκευασία (έλλειψη βάσης για την ετικέτα, διαρκή ανακύκλωση των προϊόντων που εκτίθενται στη σχετική προθήκη) και αφετέρου ενισχύονται από τις εξαιρετικά λεπτομερείς διατάξεις επισήμανσης που προβλέπονται στο άρθρο 13 του κανονισμού αριθ. 1760/2000 (ένδειξη της εθνικής καταγωγής / των εθνικών καταγωγών και των διαφόρων αριθμών των εγκαταστάσεων για κάθε προϊόν).

Η ευθύνη καθορισμού των λεπτομερειών επισήμανσης που ισχύουν για τα προϊόντα βοείου κρέατος τα οποία διατίθενται μη προσυσκευασμένα, ανήκει στις εθνικές ή περιφερειακές αρμόδιες αρχές. Ωστόσο το άρθρο 19 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1760/2000 προβλέπει τη δυνατότητα η Επιτροπή να αποφασίσει με βάση τη διαδικασία της επιτροπής διαχείρισης, «μέτρα που απαιτούνται για την επίλυση ειδικών πρακτικών προβλημάτων».

Κατά συνέπεια, η Επιτροπή προβλέπει, για τα προβλήματα επισήμανσης, που αναφέρονται ειδικά στα προϊόντα βοείου κρέατος τα οποία διατίθενται στο εμπόριο μη προσυσκευασμένα και τα οποία θα έχουν προσδιοριστεί καταλλήλως από τις αρμόδιες εθνικές αρχές, να υποβάλει πρόταση κειμένου με απλοποιημένα μέτρα εφαρμογής στο πλαίσιο των ορίων που θέτει το παραπάνω άρθρο 19.

8. ΕΝΑΡΜΟΝΙΣΗ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΟΥ ΠΡΟΑΙΡΕΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗΣ

Η πολύ μεγάλη ποικιλία των τύπων συγγραφών υποχρεώσεων θα έπρεπε ήδη να έχει περιοριστεί με την διαγραφή από αυτές τις συγγραφές υποχρεώσεων των διατάξεων που έχουν καταστεί υποχρεωτικές από τη νομοθεσία. Επίσης, θα έπρεπε να χρησιμοποιηθεί ευρύτερα η δυνατότητα καθορισμού συγγραφών υποχρεώσεων με βάση συμβάσεις μεταξύ επιχειρήσεων του τομέα του βοείου κρέατος, χωρίς αυτές να αποτελούν αντικείμενο έγκρισης της αρμόδιας αρχής.

8.1. Σύνταξη, έγκριση και έλεγχος των συγγραφών υποχρεώσεων

Πολλά κράτη μέλη εξέφρασαν την επιθυμία κατά τη συνάντηση της ομάδας εμπειρογνωμόνων της 7ης Μαΐου 2003 να συντάξει η Επιτροπή κατευθυντήριες γραμμές για τη σύνταξη, την έγκριση και τον έλεγχο των συγγραφών υποχρεώσεων που να αντιστοιχούν στις ενδείξεις της προαιρετικής επισήμανσης.

Παρόλο που η διαδικασία έγκρισης αποτελεί αρμοδιότητα των κρατών μελών, η ποικιλία των εθνικών διαδικασιών αξιολόγησης και έγκρισης των συγγραφών υποχρεώσεων καθιστά αναγκαίο τον ορισμό τέτοιων κατευθυντήριων γραμμών για την ορθολογική οργάνωση της ανάπτυξής τους, τον καθορισμό κοινών κριτηρίων αξιολόγησης και έγκρισης και τον καθορισμό κοινών κανόνων για την οργάνωση των ελέγχων.

8.2. Πληροφόρηση της Επιτροπής και των άλλων κρατών μελών σχετικά με τις εγκεκριμένες συγγραφές υποχρεώσεων

Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1760/2000 προβλέπει πως τα κράτη μέλη πληροφορούν την Επιτροπή για τις συγγραφές υποχρεώσεων τις οποίες ενέκριναν και ότι η Επιτροπή κοινοποιεί τις πληροφορίες αυτές στα άλλα κράτη μέλη.

Οι κατάλογοι των συγγραφών υποχρεώσεων που έχουν εγκριθεί και οι οποίοι διαβιβάζονται στην Επιτροπή συχνά δεν είναι αξιοποιήσιμοι και δεν είναι δυνατόν να κοινοποιηθούν στα άλλα κράτη μέλη στην κατάσταση που βρίσκονται.

Κατά συνέπεια η Επιτροπή ανέλαβε, στο πλαίσιο της Επιτροπής Διαχείρισης Βοείου Κρέατος, την εναρμόνιση του τρόπου με τον οποίον οι αρμόδιες εθνικές αρχές οφείλουν να κοινοποιούν αυτές τις πληροφορίες. Η Επιτροπή προέβλεψε επίσης να θέσει στη διάθεση των ενδιαφερομένων στον ιστότοπο EuropaAgri, τους καταλόγους των συγγραφών υποχρεώσεων για την προαιρετική επισήμανση του βοείου κρέατος οι οποίες έχουν εγκριθεί από κάθε κράτος μέλος.

8.3. Εναρμόνιση των ορισμών των κατηγοριών των βοοειδών

Η επισήμανση της κατηγορίας των βοοειδών από τα οποία προέρχεται το κρέας, είναι δυνατόν να αποτελεί σημαντική πληροφορία στο πλαίσιο της επιλογής που πραγματοποιεί ο καταναλωτής. Ωστόσο, κάποιο προϊόν που διατίθεται στο εμπόριο νομίμως υπό ένα όνομα κατηγορίας σε κάποιο κράτος μέλος είναι δυνατόν να διαφέρει σημαντικά από ένα προϊόν που διατίθεται στο εμπόριο με το ίδιο όνομα σε ένα άλλο κράτος μέλος (παράδειγμα του μοσχαρίσιου κρέατος).

Αν το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχουν τη γνώμη πως η έλλειψη εναρμόνισης των ορισμών αυτών των κατηγοριών βοοειδών έχει αρνητικές επιπτώσεις στην πληροφόρηση του καταναλωτή ή στην ελεύθερη κυκλοφορία των προϊόντων βοείου κρέατος, η Επιτροπή θα μπορούσε να εξετάσει τη δυνατότητα να υποβάλει μια νέα πρόταση για τους ορισμούς αυτών των κατηγοριών για τους σκοπούς της επισήμανσης, παρόμοια με τον πίνακα των ορισμών που περιλαμβανόταν στο σχέδιο κανονισμού εφαρμογής της Επιτροπής που συντάχθηκε το 2000.

9. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Η κοινοτική νομοθεσία σχετικά με την επισήμανση του βοείου κρέατος εξασφάλισε τις εγγυήσεις που περίμεναν οι καταναλωτές όσον αφορά την ιχνηλασιμότητα και την επισήμανση της καταγωγής του βοείου κρέατος. Συνέβαλε σημαντικά στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης του καταναλωτή και στην αποκατάσταση του επιπέδου κατανάλωσης του βοείου κρέατος στην Ευρωπαϊκή Ένωση και για το λόγο αυτό θα πρέπει να διατηρηθεί.

Ωστόσο, οδήγησε σύμφωνα με το ευρωπαϊκό εμπόριο σε σχετική επανεθνικοποίηση του εμπορίου του βοείου κρέατος, ιδίως για τα προϊόντα βοείου κρέατος που πωλούνται απευθείας στον τελικό καταναλωτή (τομέας λιανικής πώλησης).

Κατά συνέπεια θα ήταν δυνατόν να εξεταστεί η εισαγωγή της δυνατότητας αναγραφής ένδειξης καταγωγής ΕΕ, αντί για τις εθνικές καταγωγές και χωρίς να εξασθενίσουν οι εγγυήσεις που παρέχονται στον καταναλωτή. Η δυνατότητα αυτή θα περιοριζόταν στα εργαστήρια που προετοιμάζουν τεμάχια βοείου κρέατος τα οποία προορίζονται άμεσα για τον τελικό καταναλωτή. Στο πλαίσιο της υπόθεσης αυτής, οι επιχειρήσεις αυτές θα οφείλουν να αποφασίσουν για την ένδειξη εθνικής ή κοινοτικής καταγωγής, ανάλογα με το αίτημα των καταναλωτών και του τομέα της διανομής.

Διαπιστώθηκαν επίσης τεχνικές δυσκολίες εφαρμογής. Αφορούν τους περιορισμούς ομοιογένειας των παρτίδων τεμαχίων βοείου κρέατος στο επίπεδο των εργαστηρίων δεύτερου τεμαχισμού, τη σύσταση και την επισήμανση παρτίδων υπολειμμάτων κοπής κρέατος, τις λεπτομέρειες πληροφόρησης του καταναλωτή για τα μη προσυσκευασμένα προϊόντα και το προαιρετικό σύστημα επισήμανσης του βοείου κρέατος.

Χωρίς να τροποποιήσει τις εγγυήσεις που παρέχονται στον καταναλωτή, η Επιτροπή προτείνει κατά συνέπεια την έκδοση με βάση τη διαδικασία της επιτροπής διαχείρισης, ορισμένων μέτρων που προορίζονται να βελτιώσουν και να διευκολύνουν την εφαρμογή του εν λόγω κανονισμού.

Τα μέτρα αυτά περιλαμβάνουν κυρίως τα ακόλουθα:

- να επιτραπεί η σύμμειξη βοείου κρέατος που προέρχεται από διάφορα εργαστήρια πρώτου τεμαχισμού στο πλαίσιο της ίδιας παρτίδας δεύτερου τεμαχισμού.

- να θεσπιστούν απλοποιημένα μέτρα για την επισήμανση των υπολειμμάτων τεμαχισμού και για τα προϊόντα βοείου κρέατος που διατίθενται προς πώληση μη προσυσκευασμένα.

- να διευκολυνθεί η αμοιβαία αναγνώριση των εγκρίσεων που έχουν δοθεί από τις εθνικές ή περιφερειακές αρμόδιες αρχές, στις συγγραφές υποχρεώσεων του προαιρετικού συστήματος επισήμανσης βοείου κρέατος.

Αντίθετα, η Επιτροπή δεν συμφωνεί με την επέκταση των διατάξεων επισήμανσης προέλευσης του βοείου κρέατος στα μεταποιημένα προϊόντα με βάση το βόειο κρέας, στα προϊόντα σύμμειξης βοείου κρέατος και άλλων συστατικών, καθώς και στο βόειο κρέας που έχει ψηθεί και διατίθεται από τον τομέα της συλλογικής εστίασης, των εστιατορίων και των εστιατορίων ταχείας εξυπηρέτησης.

Εκτιμά πως μια τέτοια επέκταση θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο να εφαρμοστεί από τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις για λόγους τόσο τεχνικούς όσο και οικονομικούς. Ενώ οι διατάξεις του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1760/2000 επέτρεψαν την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης του καταναλωτή και την αποκατάσταση της κατανάλωσης βοείου κρέατος, η επέκταση του πεδίου εφαρμογής δεν θα επέφερε παρά μόνο περιορισμούς και συμπληρωματικό κόστος, χωρίς να εξασφαλίζονται συμπληρωματικές εγγυήσεις για τη δημόσια υγεία ούτε επιπτώσεις στο επίπεδο κατανάλωσης του βοείου κρέατος: η σχέση κόστους / οφέλους ενός τέτοιου μέτρου θα ήταν αρνητική.

Για την παραγωγή κιμά, η Επιτροπή είναι της γνώμης πως η εισαγωγή της δυνατότητας σύμμειξης βοείου κρέατος που προέρχεται από διάφορες χώρες σφαγής στο πλαίσιο της ίδιας παρτίδας κιμά, είναι δυνατόν να θέσει προβλήματα ιχνηλασιμότητας της καταγωγής του βοείου κρέατος.

Με βάση την παρούσα έκθεση, η Επιτροπή επιθυμεί να ξεκινήσουν οι συζητήσεις στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με την αξιολόγηση της κατάστασης και σχετικά με την ενδεχόμενη αναγκαιότητα τροποποίησης των ισχυουσών κανονιστικών διατάξεων. Μετά την εξέταση του ζητήματος αυτού από το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, και με βάση τις εισηγήσεις των διαφόρων ενδιαφερομένων μερών, η Επιτροπή θα υποβάλει κατάλληλες προτάσεις.