Γνωμοδότηση για την ανακοίνωση της Επιτροπής και πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με πρόγραμμα κοινοτικής δράσης στον τομέα της προαγωγής, ενημέρωσης, αγωγής και κατάρτισης σε θέματα υγείας εντός του πλαισίου δράσης στον τομέα της δημόσιας υγείας ()

(95/C 102/07)

Στις 20 Σεπτεμβρίου 1994, και σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 129 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα περιβάλλοντος, δημόσιας υγείας και κατανάλωσης, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, κατήρτισε τη γνωμοδότησή του βάσει της εισηγητικής έκθεσης του κ. Colombo στις 29 Νοεμβρίου 1994.

Κατά την 322α σύνοδο ολομέλειας της 25ης και 26ης Ιανουαρίου 1995 (συνεδρίαση της 25ης Ιανουαρίου 1995) η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η πρόταση ανταποκρίνεται στους στόχους που αφορούν την προστασία της υγείας και περιέχονται στα άρθρα 3 ξ) και 129 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, και εντάσσεται συνεκτικά στο πλαίσιο που ορίζεται από την Ανακοίνωση της Επιτροπής για τη δημόσια υγεία (), από το ψήφισμα του Συμβουλίου της 27ης Μαΐου 1993 σχετικά με μελλοντική δράση στο πεδίο της δημόσιας υγείας (), όπως επίσης και από μία σειρά πρόσφατων ψηφισμάτων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

1.2. Όπως έχει ήδη υπογραμμισθεί στη γνωμοδότηση για την Ανακοίνωση πλαίσιο (), η ΟΚΕ συμφωνεί με την αναγκαιότητα κοινοτικής δράσης στο πεδίο της δημόσιας υγείας, και θεωρεί θεμελιώδη την πρωτοβουλία στο πεδίο της πρόληψης των ασθενειών, της διάδοσης των πληροφοριών επί θεμάτων υγείας και της αγωγής στα θέματα της υγείας. Κρίνει πράγματι ότι μια συνεκτική δράση πρόληψης η οποία θα στηρίζεται στη βελτίωση των συνηθειών και του τρόπου ζωής, όχι μόνο μπορεί να ενισχύσει την ποιότητα της ζωής των πολιτών και το δικαίωμά τους στην υγεία αλλά να συμβάλει επίσης στην καλύτερη αντιμετώπιση του προβλήματος της συγκράτησης του κόστους της ιατρικής περίθαλψης και πρόνοιας, πρόβλημα μεγάλης επικαιρότητας σε όλα τα κράτη μέλη.

1.3. Πράγματι η αγωγή και η πληροφόρηση μπορούν να συμβάλουν σε έναν πιο υγιή τρόπο ζωής, παρεμποδίζοντας τις επιπτώσεις ορισμένων ασθενειών, όπως επίσης να συμβάλουν σε μια πιο λογική χρήση των φαρμάκων και των θεραπευτικών διαρθρώσεων με τρόπο ώστε να εξασφαλισθεί βέλτιστη σχέση μεταξύ πρόληψης και θεραπείας.

1.4. Πρέπει να επισημανθεί ότι οι πόροι που διατίθενται ως τώρα από τα κράτη μέλη στο κεφάλαιο αυτό αποτελούν εμπαιγμό σε σχέση με τις υγειονομικές δαπάνες και ότι μια κοινοτική υποκίνηση προς την κατεύθυνση αυτή, μέσω της αξιολόγησης των σημερινών εμπειριών, μπορεί να συμβάλει επωφελώς στην καλύτερη χρησιμοποίηση των πόρων.

1.5. Η ΟΚΕ εφιστά επίσης την προσοχή στις συνέπειες που θα υπάρξουν από την ελεύθερη διακίνηση στην Ευρώπη στο υγειονομικό επίπεδο καθώς και στην αναγκαιότητα καλύτερου συντονισμού στα θέματα της πρόληψης και της πληροφόρησης.

1.6. Για μια σειρά γενικότερων λόγων η ΟΚΕ παραπέμπει στην προαναφερθείσα γνωμοδότηση για την ανακοίνωση-πλαίσιο, και εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι το πρόγραμμα αυτό ακολουθεί την ερμηνεία του άρθρου 129 που υποστηρίζονταν στη γνωμοδότηση αυτή ().

2. Αρχές και στόχοι της κοινοτικής δράσης

2.1. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την άποψη της Επιτροπής ότι, στο πλαίσιο των μελλοντικών δράσεων της Κοινότητας στον τομέα της δημόσιας υγείας, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι αρχές τις επικουρικότητας και της αναλογικότητας. Η ΟΚΕ επισημαίνει ότι « η Κοινότητα οφείλει να διαδραματίσει ένα προωθητικό ρόλο, συμβάλλοντας στη δημιουργία πρόσθετης αξίας στο πλαίσιο των τοπικών και εθνικών πρωτοβουλιών και στη διασφάλιση ενός υψηλού επιπέδου προστασίας της υγείας των ευρωπαίων πολιτών ».

2.1.1. Στο πλαίσιο αυτό σημειώνεται ότι οι διαφορές μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά γεωγραφικούς παράγοντες, το κλίμα, τον τρόπο ζωής, τον πολιτισμό, τις κοινωνικές συνθήκες και το περιβάλλον, είναι ορισμένες φορές τόσο μεγάλες, ώστε να μη μπορεί η Κοινότητα να υποβάλει λεπτομερείς προτάσεις. Γι`αυτό οι δραστηριότητες πρέπει να επιλέγονται με βάση προηγούμενες αξιολογήσεις, ώστε να παράγουν ένα είδος κοινοτικής υπεραξίας με παράλληλο έλεγχο των δαπανών στον καλύτερο δυνατό βαθμό.

2.1.2. Η απαίτηση της αναλογικότητας (βλ. σημείο 4 της Έκθεσης) δεν θα πρέπει να εννοηθεί με μηχανιστικό τρόπο, αλλά θα πρέπει να αντιμετωπισθεί ως η εξεύρεση ικανοποιητικών διορθωτικών δράσεων προκειμένου να ενισχυθούν οι μειονεκτικές περιφέρειες και κοινωνικές ομάδες, είτε γιατί αυτές είναι εκτεθειμένες κατά μεγαλύτερο λόγο, είτε γιατί διαθέτουν λιγότερους πόρους για την πρόληψη, την εκπαίδευση, την επιμόρφωση.

2.1.3. Η αρχή της επικουρικότητας αποτελεί κριτήριο αξιολόγησης που λαμβάνεται συνεχώς υπόψη κατά την επιλογή των κοινοτικών δράσεων. Η κοινωνικοοικονομική διαφοροποίηση και ο περιορισμένος χαρακτήρας των πόρων που διατίθενται για την πρόληψη κυρίως στις λιγότερο ευνοημένες περιοχές υποδεικνύουν ωστόσο να αντιμετωπισθεί η αρχή αυτή με εποικοδομητικό τρόπο, δηλαδή ως κίνητρο και παρότρυνση για μια πιο αποφασιστική και αποτελεσματική παρέμβαση εκ μέρους των κρατών μελών.

2.2. Η Επιτροπή για το λόγο αυτό πρέπει να αποτελέσει την ιδανική διάρθρωση για την κατάρτιση των υγειονομικών στοιχείων και δεικτών, που θα επιτρέψουν να κατανοηθεί καλύτερα ο αντίκτυπος των διαφόρων παραγόντων, τρόπων ζωής, ατομικών συμπεριφορών, περιβαλλοντικών και κοινωνικοοικονομικών συνθηκών (βλ. σημείο 5 και 7), καθώς και για τη συγκρότηση Τράπεζας δεδομένων στην οποία θα μπορούν να προσφεύγουν τα κράτη και κάθε οργανισμός που δρα για την προαγωγή της υγείας, δράση που πραγματοποιείται σε στενή συνεργασία με την Eurostat.

2.3. Η πρόταση της Επιτροπής, που βρίσκεται ακόμη στη διαδικασία υιοθέτησης και αφορά την εναρμόνιση των υγειονομικών δεικτών, θα συμβάλει στις εξελίξεις αυτές.

2.4. Η Επιτροπή θα πρέπει επίσης να προωθήσει άμεσα, μέσω κατάλληλων διαρθρώσεων, την οργάνωση και διαχείριση εθνικών και υπερεθνικών προτύπων σχεδίων, με τη συμμετοχή μη κυβερνητικών οργανισμών που αντιπροσωπεύουν όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη καθώς και επιστημονικών ενώσεων ή και ενώσεων κατάρτισης που δρουν σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Κρίνεται ειδικότερα ότι οι ευρωπαϊκές και εθνικές επιστημονικές ενώσεις που δρουν στο πεδίο της υγείας θα πρέπει να συμμετέχουν κατά προτεραιότητα, αφού δοθεί σ`αυτές ενεργός ρόλος για την επιμόρφωση των εργαζομένων στον τομέα της υγείας και τελικά για την εκπαίδευση των πολιτών.

2.5. Η Επιτροπή θα πρέπει να οργανώσει ένα κατάλληλο δίκτυο, ακόμη και τηλεματικής, με τους αντίστοιχους εθνικούς και περιφερειακούς οργανισμούς, για τη διάδοση των πληροφοριών σχετικά με τις εμπειρίες, το εκπαιδευτικό υλικό, τις επιτυχημένες ενέργειες, σε όλους τους κοινοτικούς τοπικούς φορείς ενθαρρύνοντας έτσι τη συνεργασία μεταξύ κρατών μελών.

2.6. Η ΟΚΕ υποδεικνύει τέλος να θεμελιωθούν οι προτεινόμενες δράσεις σε στέρεα επιστημονική βάση, να αξιολογηθούν από την άποψη κόστους/οφέλους και να δοθεί ειδική προσοχή στην αξιοπιστία των μηνυμάτων που διαδίδονται στο κοινό αποφεύγοντας τις απλοποιήσεις και τις μονομερείς διαστρεβλώσεις.

3. Το πρόγραμμα κοινοτικής δράσης

3.1.

Ενημέρωση σε θέματα υγείας

3.1.1. Κρίνεται αναγκαία όχι η απλή υποστήριξη στο σχεδιασμό εκστρατειών και στη δημιουργία ευρωπαϊκής υποδομής, αλλά η άμεση παρέμβαση προώθησης από την Επιτροπή για την ενεργοποίηση ενός δικτύου αναφοράς και διακίνησης των εμπειριών.

3.1.2. Μια σημαντική προστιθέμενη αξία μπορεί να προκύψει πράγματι από την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων των πρότυπων εμπειριών που προωθούνται στα διάφορα κράτη μέλη.

3.2.

Αγωγή σε θέματα υγείας

3.2.1. Η ΟΚΕ συμφωνεί πλήρως με την Επιτροπή ότι είναι απαραίτητο να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στις δραστηριότητες προαγωγής της υγείας και αγωγής σε σχετικά θέματα.

3.2.2. Η ΟΚΕ υποστηρίζει θερμώς τη συγκρότηση ευρωπαϊκού δικτύου των σχολείων για την προώθηση της υγείας (σημείο 4, του προγράμματος δράσης) () και υποδεικνύει τη συγκρότηση ανάλογων δικτύων μεταξύ των επιστημονικών και ιατρικών ενώσεων όπως επίσης και μεταξύ των κυβερνητικών οργανισμών που εκπροσωπούν όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη προκειμένου να συμμετάσχουν στη διάδοση των προγραμμάτων κατάρτισης, προαγωγής της υγείας, στα προγράμματα επίδειξης, και στην προετοιμασία του διδακτικού υλικού.

3.2.3. Η Επιτροπή θα πρέπει να συντονίσει τις δραστηριότητες που προβλέπονται στο σημερινό πρόγραμμα με όσες προωθούνται στο πεδίο των μεγάλων ασθενειών και των ειδικών παθήσεων (καρκίνος, ναρκωτικά, AIDS, και άλλες μεταδοτικές ασθένειες) όπως επίσης να δημιουργήσει τις κατάλληλες συνέργειες και μια πιο αποτελεσματική και στοχοθετημένη δράση σε πιο ειδικές ομάδες του πληθυσμού (για παράδειγμα : τις εθνικές μειονότητες, τις γυναίκες εκπαιδευτικούς, κ.λ.π.). Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στα δικαιώματα των ασθενών ως θεμελιώδη παράγοντα για την αποτελεσματικότητα της αγωγής σε θέματα υγείας.

3.3.

Η επαγγελματική κατάρτιση στο πεδίο της υγείας

3.3.1. Η ΟΚΕ εκφράζει την ευχή να υπάρξει κατάλληλα χρηματοδοτημένη πολιτική για την ανταλλαγή σπουδαστών και διδακτικού προσωπικού, σε συνδυασμό επίσης με τις δραστηριότητες έρευνας που προωθούνται στα πλαίσια του 4ου προγράμματος-πλαίσιο (δραστηριότητα Ι για την τηλεματική και την βιοϊατρική 7 δραστηριότητα IV (βλ. σημείο 7).

3.3.2. Η υποστήριξη στους εργαζομένους στον τομέα της υγείας με σκοπό την έγκαιρη διάγνωση (σημείο 9) θα πρέπει επίσης να επεκταθεί σε όλους τους τομείς που υπάρχει κίνδυνος ασθενείας (καρκίνος, AIDS, ψυχικές ασθένειες, καρδιοαγγειακές ασθένειες κ.λ.π.) και να μην περιορισθεί μόνο στον αλκοολισμό.

3.3.3. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει και συμφωνεί ως προς τη σημασία που έχει το ζήτημα της λήψης φαρμάκων με ατομική πρωτοβουλία, η οποία αναπτύσσεται έντονα σε ορισμένα κράτη μέλη και θεωρεί ότι είναι ουσιαστικό να υπάρξει η κατάλληλη ενημέρωση με σκοπό να επιτευχθεί συνετή χρήση των φαρμάκων που δεν υπόκεινται σε συνταγή. Κρίνει, ωστόσο, ότι η δράση αυτή πρέπει να ενσωματωθεί στην επαγγελματική κατάρτιση των εργαζομένων του τομέα της υγείας με σκοπό την πρόληψη της αθέμιτης χρήσης.

3.4.

Ειδικές ενέργειες πρόληψης

3.4.1. Οι ενέργειες που περιγράφονται στα σημεία 10 και 11 μπορούν να γίνουν αποδεκτές, μολονότι είναι εκφρασμένες γενικόλογα. Η ΟΚΕ θεωρεί σκόπιμη, την αξιοποίηση και διάδοση των ειδικών μελετών - τόσο αυτών που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί, όσο και αυτών που θα πραγματοποιηθούν στο μέλλον - για τις συνήθειες διατροφής του πληθυσμού καθώς και για την εξισορροπημένη διατροφή με σκοπό την προστασία της υγείας και σε σχέση με την αιτιολογία της ασθένειας. Το ίδιο ισχύει εξάλλου και για τις μελέτες που αφορούν άλλες πτυχές του ατομικού τρόπου ζωής και της ατομικής συμπεριφοράς. Η δράση για τη διάδοση των μελετών πρέπει να επιτευχθεί με την άμεση υποστήριξη της Επιτροπής.

3.4.2. Όσον αφορά το σημείο 12, η διατύπωσή του πρέπει να βελτιωθεί, δεδομένου ότι πρόκειται για πρόγραμμα που επικεντρώνεται στην πρόληψη και όχι στις υγειονομικές περιθάλψεις. Είναι προφανές ότι η συνειδητή χρησιμοποίηση των φαρμάκων και των υγειονομικών περιθάλψεων μπορεί να αντιμετωπισθεί επίσης από την άποψη της πρόληψης και ότι οι παθολόγοι και οι φαρμακοποιοί έστω και μέσω των επαγγελματικών οργανώσεων τους, πρέπει να συμμετέχουν σε προγράμματα επιμόρφωσης και αγωγής που καταρτίζονται για το σκοπό αυτό.

3.4.3. Η ΟΚΕ για το λόγο αυτό καλεί να διατυπωθεί καλύτερα το σημείο αυτό σε σχέση με όσα αναφέρθηκαν πιο πάνω, όπως επίσης με όσα αναφέρονται στο σημείο 1.3.

3.5.

Διαρθρώσεις και στρατηγικές

3.5.1. Η ΟΚΕ συμφωνεί με τα σημεία που αναφέρονται στο πρόγραμμα και υποδεικνύει ότι η Επιτροπή θα πρέπει να δημιουργήσει στο εσωτερικό τις κατάλληλες διαρθρώσεις συντονισμού προκειμένου να οργανώσει και να διαχειριστεί όσα προβλέπονται από το πρόγραμμα.

3.5.2. Σε ό,τι αφορά τη συμβουλευτική επιτροπή που προβλέπεται στο άρθρο 5, η ΟΚΕ επαναλαμβάνει όσα έχει υπογραμμίσει σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις ως προς την αναγκαιότητα συμμετοχής όλων των ενδιαφερόμενων μερών στις διαβουλεύσεις και ειδικότερα των κοινωνικών και οικονομικών εταίρων.

4. Δημοσιονομικές πτυχές

4.1. Η ΟΚΕ κρίνει ανεπαρκές το μέσο ποσό των 7 εκατ. Ecu για τη διαχείριση ενός τόσο περιεκτικού και σημαντικού προγράμματος δράσης για την ποιότητα της ζωής των πολιτών, « αν ληφθεί επίσης υπόψη ο περιορισμένος χαρακτήρας των συνολικών δαπανών για την υγεία στα κράτη μέλη » που προορίζονται για την προαγωγή της υγείας (9.2). Είναι προφανές ότι επειδή πρόκειται για νέο πεδίο πρωτοβουλίας θα πρέπει να αξιολογηθεί ταχύτατα η σχέση κόστους οφέλους προκειμένου να καταστεί δυνατή η αύξηση των πόρων αν υπάρξουν θετικά αποτελέσματα.

4.2. Η ΟΚΕ καλεί για το λόγο αυτό την Επιτροπή, να προσδιορίσει κάθε δυνατή συνέργεια με άλλα προγράμματα που χρηματοδοτούνται ήδη, και να ενεργοποιήσει κάθε δυνατή διασύνδεση με άλλα κονδύλια του προϋπολογισμού, ειδικότερα με τις ερευνητικές δραστηριότητες που χρηματοδοτούνται στα πλαίσια του 4ου προγράμματος-πλαίσιο, καθώς και να προσδιορίσει τις προτεραιότητες δράσης στις οποίες είναι αναγκαίο να επικεντρωθούν οι πόροι και τέλος να συντομεύσει τις προθεσμίες υλοποίησης.

4.3. Υποδεικνύεται σχετικά ότι στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή θα πρέπει να υποβάλλονται όχι μόνο η ενδιάμεση έκθεση και η γενική έκθεση στο τέλος τους προγράμματος, αλλά και τα κύρια έγγραφα τα οποία αφορούν τα μέτρα που θα πρέπει να υιοθετηθούν.

Βρυξέλλες, 25 Ιανουαρίου 1995.

Ο Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Carlos FERRER

() ΕΕ αριθ. C 252 της 9. 9. 1994, σ. 3.

() Έγγρ. COM(93) 559 τελικό.

() ΕΕ αριθ. C 174 της 25. 6. 1993.

() ΕΕ αριθ. C 388 της 31. 12. 1994, σ. 3.

() Δίκτυο που συγκροτήθηκε σε συνεργασία με το Συμβούλιο της Ευρώπης και τον ΠΟΥ για μία νέα προσέγγιση στο πεδίο της αγωγής σε θέματα υγείας στα σχολεία.