043

[pic] | ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ |

Βρυξέλλες, 30.4.2010

COM(2010)188 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

προς την αρμόδια για τον προϋπολογισμό αρχή σχετικά με τις εγγυήσεις που καλύπτονται από τον γενικό προϋπολογισμόΚατάσταση στις 30 Ιουνίου 2009

SEC(2010)479

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. Εισαγωγή και είδη καλυπτόμενων πράξεων 3

2. Εξελίξεις μετά την τελευταία έκθεση στις 31 Δεκεμβρίου 2008 4

2.1. Στήριξη ισοζυγίου πληρωμών σε κράτη μέλη που δεν έχουν υιοθετήσει το ευρώ 4

2.2. Μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή 4

2.3. Εγγύηση από τον προϋπολογισμό της ΕΕ για εξωτερικές χρηματοδοτήσεις της ΕΤΕπ 4

3. Στοιχεία για τους κινδύνους που καλύπτονται από τον προϋπολογισμό 5

3.1. Ορισμός του κινδύνου 5

3.2. Κίνδυνοι που συνδέονται με κράτη μέλη 6

3.3. Κίνδυνοι που συνδέονται με τρίτες χώρες 7

3.4. Συνολικός κίνδυνος που καλύπτεται από τον προϋπολογισμό 8

3.5. Εξέλιξη του κινδύνου 8

4. Περιπτώσεις Αθέτησης Υποχρέωσης Πιστούχου, Κατάπτωση Εγγυήσεων του Προϋπολογισμού και Τόκοι Υπερημερίας 10

4.1. Πληρωμές με ταμειακά διαθέσιμα 10

4.2. Πληρωμές από τον προϋπολογισμό 10

4.3. Ενεργοποίηση του Ταμείου Εγγύησης για εξωτερικές δράσεις 11

5. Ταμείο Εγγυήσεων για τις εξωτερικές δράσεις 11

5.1. Ανακτήσεις 11

5.2. Περιουσιακά στοιχεία 11

5.3. Ποσό-στόχος 11

6. Αξιολόγηση των κινδύνων: Οικονομική και δημοσιονομική κατάσταση των τρίτων χωρών με το μεγαλύτερο άνοιγμα 11

6.1. Στόχοι 11

6.2. Μέθοδοι εκτίμησης των κινδύνων 12

1. Εισαγωγή και είδη καλυπτόμενων πράξεων

Η παρούσα έκθεση υποβάλλεται βάσει του άρθρου 130 του δημοσιονομικού κανονισμού σύμφωνα με το οποίο η Επιτροπή καταρτίζει δύο φορές ετησίως έκθεση προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με την κατάσταση των εγγυήσεων του προϋπολογισμού και των αντίστοιχων κινδύνων [1]. Συμπληρώνεται από το έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής με μία σειρά αναλυτικών πινάκων και επεξηγηματικών σημειώσεων[2].

Οι κίνδυνοι που καλύπτονται από τον προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: «προϋπολογισμός») απορρέουν από μία πλειάδα πράξεων δανειοδοσίας και παροχής εγγυήσεων οι οποίες διακρίνονται σε δύο κατηγορίες:

- δάνεια χορηγούμενα από την Ευρωπαϊκή Ένωση για την εξυπηρέτηση μακροοικονομικών στόχων, ήτοι δάνεια μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής[3] («ΜΧΣ») προς τρίτες χώρες και σε συνδυασμό με τα θεσμικά όργανα του Bretton Woods και δάνεια για τη στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών («ΣΙΠ») για τη στήριξη ορισμένων χωρών που δεν είναι μέλη της ζώνης του ευρώ και αντιμετωπίζουν δυσχέρειες ως προς το ισοζύγιο πληρωμών τους· και

- δάνεια για την εξυπηρέτηση μικροοικονομικών στόχων, ήτοι δάνεια της Ευρατόμ και κυρίως χρηματοδοτήσεις της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων («ΕΤΕπ») όσον αφορά πράξεις σε τρίτες χώρες («εξωτερική δανειοδοσία της ΕΤΕπ»)[4]. Οι τελευταίες αυτές πράξεις καλύπτονται από εγγύηση της ΕΕ[5].

Η εξωτερική χρηματοδότηση της ΕΤΕπ, τα δάνεια Ευρατόμ και τα δάνεια ΜΧΣ καλύπτονται από το 1994 από το Ταμείο Εγγυήσεων για τις εξωτερικές δράσεις («το Ταμείο»)[6] ενώ τα δάνεια ΣΙΠ καλύπτονται άμεσα από τον προϋπολογισμό. Το Ταμείο καλύπτει περιπτώσεις αθέτησης υποχρεώσεων για δάνεια και εγγυήσεις δανείων που χορηγήθηκαν σε τρίτες χώρες για σχέδια σε τρίτες χώρες και συστάθηκε με σκοπό:

την παροχή μιας «εφεδρείας ρευστότητας» για να αποφεύγεται η προσφυγή στον προϋπολογισμό κάθε φορά που προκύπτει αθέτηση ή καθυστέρηση πληρωμής εγγυημένου δανείου· και

τη δημιουργία ενός μηχανισμού δημοσιονομικής πειθαρχίας με τη θέσπιση ενός χρηματοδοτικού πλαισίου για την ανάπτυξη της πολιτικής της ΕΕ σχετικά με τις εγγυήσεις για τα δάνεια που χορηγεί η Επιτροπή και η ΕΤΕπ σε τρίτες χώρες[7].

- Μετά από τροποποίηση[8] του κανονισμού για το Ταμείο Εγγύησης το 2004, η κάλυψη του Ταμείου αποσύρεται εάν οι τρίτες χώρες καταστούν κράτη μέλη, και ο κίνδυνος μεταφέρεται από το Ταμείο απευθείας στον προϋπολογισμό. Το Ταμείο τροφοδοτείται από τον προϋπολογισμό και οι πόροι του πρέπει να διατηρούνται σε ένα ορισμένο ποσοστό επί του ποσού των εκκρεμών δανείων και εγγυήσεων δανείων που καλύπτονται από το Ταμείο. Αυτό το ποσοστό, γνωστό ως ποσοστό-στόχος, ανέρχεται επί του παρόντος σε 9%. Εάν οι πόροι του Ταμείου δεν είναι επαρκείς, χρησιμοποιούνται πόροι του προϋπολογισμού.

Το 2007, μια τροποποίηση[9] του κανονισμού του Συμβουλίου δημιούργησε νέο μηχανισμό τροφοδότησης. Λειτουργεί μέσω ετήσιων μεταβιβάσεων από τον προϋπολογισμό και περιλαμβάνει μηχανισμό εξομάλυνσης για να περιορίζονται οι επιπτώσεις ενδεχόμενων καταπτώσεων εις βάρος του Ταμείου (βλ. επίσης τμήμα 5.3 κατωτέρω). Η λειτουργία του Ταμείου, περιλαμβανομένου του ποσοστού-στόχου, εξετάζεται επί του παρόντος από εξωτερικό φορέα αξιολόγησης, στο πλαίσιο της ενδιάμεσης επανεξέτασης.

2. Εξελίξεις μετά την τελευταία έκθεση στις 31 Δεκεμβρίου 2008

2.1. Στήριξη ισοζυγίου πληρωμών σε κράτη μέλη που δεν έχουν υιοθετήσει το ευρώ

Από ποσοτική άποψη, η σημαντικότερη εξέλιξη στη διάρκεια του πρώτου εξαμήνου του 2009 ήταν δύο εκταμιεύσεις δανείων στο πλαίσιο στήριξης του ισοζυγίου πληρωμών κρατών μελών που δεν έχουν υιοθετήσει το ευρώ για την αντιμετώπιση της χρηματοπιστωτικής κρίσης. Η πρώτη δόση ύψους 1 δισεκατ. EUR δανείου ΣΙΠ που χορηγήθηκε στη Λετονία εκταμιεύθηκε τον Φεβρουάριο του 2009. Η δεύτερη δόση ύψους 2 δισεκατ. EUR δανείου ΣΙΠ που χορηγήθηκε στην Ουγγαρία, εκταμιεύθηκε τον Μάρτιο του 2009 (βλ. τμήμα 3.5). Τα δάνεια αυτά αναχρηματοδοτήθηκαν με συνακόλουθες πράξεις (back-to-back) μέσω της έκδοσης ομολόγων αναφοράς της ΕΕ και δεν καλύπτονται από το Ταμείο.

2.2. Μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή

Το πρώτο εξάμηνο του 2009, πραγματοποιήθηκε μια πρώτη εκταμίευση ύψους 25 εκατ. EUR δανείου ΜΧΣ ύψους 50 εκατ. EUR προς τον Λίβανο. Το δάνειο αναχρηματοδοτήθηκε με συνακόλουθες πράξεις μέσω δανειοληπτικής πράξης ιδιωτικής τοποθέτησης.

2.3. Εγγύηση από τον προϋπολογισμό της ΕΕ για εξωτερικές χρηματοδοτήσεις της ΕΤΕπ

Όσον αφορά τις πράξεις χρηματοδότησης της ΕΤΕπ, μέχρι τις 30 Ιουνίου 2009 υπεγράφη συνολικό ποσό 8 611 εκατ. EUR από την ΕΤΕπ βάσει της απόφασης για την εξωτερική εντολή. Όσον αφορά τον όγκο των εκταμιεύσεων, το πρώτο εξάμηνο του 2009 υπεγράφη συνολικό ποσό 2 576 εκατ. EUR εκ των οποίων 260 εκατ. EUR εκταμιεύτηκαν μέχρι τις 30 Ιουνίου 2009.

3. Στοιχεία για τους κινδύνους που καλύπτονται από τον προϋπολογισμό

3.1. Ορισμός του κινδύνου

Ο κίνδυνος που βαρύνει τον προϋπολογισμό απορρέει από το οφειλόμενο ποσό κεφαλαίων και τόκων σε σχέση με πράξεις που καλύπτονται από εγγύηση.

Οι πράξεις που περιέρχονται σε κατάσταση αθέτησης υποχρέωσης πιστούχου καλύπτονται από το Ταμείο όταν σχετίζονται με τρίτες χώρες (61% του συνολικού εγγυημένου υπολοίπου στις 30 Ιουνίου 2009) και απευθείας από τον προϋπολογισμό όταν αυτές αφορούν κράτη μέλη (τα δάνεια ΣΙΠ και τα δάνεια για τη χρηματοδότηση ή προς όφελος σχεδίων σε κράτη μέλη αντιπροσωπεύουν το εναπομένον 39% του συνολικού εγγυημένου υπολοίπου). Το μεγάλο ποσοστό των εγγυημένων δανείων που συνδέονται με κράτη μέλη είναι αποτέλεσμα των πλέον πρόσφατων γύρων διεύρυνσης[10] και της ενεργοποίησης του μηχανισμού μεσοπρόθεσμης οικονομικής στήριξης της ΕΕ για τα κράτη μέλη που δεν έχουν υιοθετήσει το ευρώ (διευκόλυνση ΣΙΠ).

Για τους σκοπούς της παρούσας έκθεσης, δύο είναι οι μέθοδοι που εφαρμόζονται για την αξιολόγηση των κινδύνων που βαρύνουν τον προϋπολογισμό (είτε άμεσα είτε έμμεσα μέσω του Ταμείου):

- Η μέθοδος που συνίσταται στον υπολογισμό του συνολικού οφειλόμενου κεφαλαίου για τις εκάστοτε πράξεις σε συγκεκριμένη ημερομηνία περιλαμβανομένων των δεδουλευμένων τόκων. Η μεθοδολογία αυτή επιτρέπει τον καθορισμό του συνολικού ύψους του κινδύνου που βαρύνει τον προϋπολογισμό σε συγκεκριμένη ημερομηνία για όλες τις μελλοντικές υποχρεώσεις πληρωμών ανεξαρτήτως του πότε καθίστανται ληξιπρόθεσμες και κατά πόσο καλύπτονται από το Ταμείο ή όχι.

- Η δημοσιονομική προσέγγιση η οποία ορίζεται ως «ετήσιος κίνδυνος που βαρύνει τον προϋπολογισμό» βασίζεται στον υπολογισμό του ανώτατου ποσού που η ΕΕ θα ήταν υποχρεωμένη να καταβάλει σε ένα οικονομικό έτος εάν υποτεθεί ότι όλα τα εγγυημένα δάνεια τελούν σε κατάσταση αθέτησης υποχρέωσης πιστούχου[11].

Πίνακας 1: Συνολικά οφειλόμενα ποσά που καλύπτονται από εγγύηση στις 30 Ιουνίου 2009 σε εκατ. EUR |

Αποπληρωτέο κεφάλαιο | Δεδουλευμένοι τόκοι | Σύνολο | % |

Κράτη μέλη* |

ΜΧΣ | 115 | 1 | 116 | <1% |

Ευρατόμ | 431 | 3 | 434 | 2% |

ΣΙΠ | 5 000 | 64 | 5 064 | 21% |

ΕΤΕπ | 3 659 | 33 | 3 692 | 16% |

Υποσύνολο κρατών μελών | 9 205 | 101 | 9 306 | 39% |

Τρίτες χώρες** |

ΜΧΣ | 536 | 4 | 540 | 2% |

Ευρατόμ | 50 | 0 | 50 | <1% |

ΕΤΕπ | 13 659 | 122 | 13 781 | 58% |

Υποσύνολο τρίτων χωρών | 14 245 | 126 | 14 371 | 61% |

Σύνολο | 23 450 | 227 | 23 677 | 100% |

* Ο κίνδυνος αυτός καλύπτεται άμεσα από τον προϋπολογισμό. **Ο κίνδυνος αυτός καλύπτεται από το Ταμείο. |

Οι πίνακες A1, A2, A3 και A4 του εγγράφου εργασίας παρέχουν λεπτομερέστερες πληροφορίες για τα οφειλόμενα ποσά, και ιδίως τα σχετικά ανώτατα όρια, τα εκταμιευθέντα ποσά και τα ποσοστά εγγύησης.

Το συνολικό ποσό του αποπληρωτέου κεφαλαίου και των τόκων που καλύπτονται από τον προϋπολογισμό αυξήθηκε κατά 2 950 εκατ. EUR σε 23 677 εκατ. EUR σε σύγκριση με την κατάσταση στις 31 Δεκεμβρίου 2008.

3.2. Κίνδυνοι που συνδέονται με κράτη μέλη

Οι τρέχοντες κίνδυνοι σε σχέση με κράτη μέλη είναι αποτέλεσμα δανείων που χορηγήθηκαν πριν από την προσχώρηση και την ενεργοποίηση της διευκόλυνσης ΣΙΠ.

Το δεύτερο εξάμηνο του 2009, ο προϋπολογισμός θα φέρει μέγιστο κίνδυνο ύψους 482,7 εκατ. EUR σε σχέση με κράτη μέλη (που αντιπροσωπεύει τα καταβλητέα ποσά στη διάρκεια της περιόδου αυτής και με την παραδοχή ότι τα υπερήμερα δάνεια δεν επισπεύδονται). Ο πίνακας 2 δείχνει ότι η Ρουμανία και η Ουγγαρία κατέχουν την πρώτη και τη δεύτερη θέση μεταξύ των κρατών μελών με κριτήριο τις ανεξόφλητες οφειλές τους.

Πίνακας 2: Κατάταξη των κρατών μελών με κριτήριο το άνοιγμα σε σχέση με το μέγιστο κίνδυνο που βαρύνει τον προϋπολογισμό το δεύτερο εξάμηνο του 2009 (σε εκατ. EUR) |

Κατάταξη | Χώρα | Μέγιστος κίνδυνος (εκατ. EUR, στρογγυλοποιημένο) | % του συνολικού μέγιστου κινδύνου |

1 | Ρουμανία | 152,4 | 31,6% |

2 | Ουγγαρία | 122,5 | 25,4% |

3 | Βουλγαρία | 68,3 | 14,1% |

4 | Τσεχική Δημοκρατία | 42,3 | 8,8% |

5 | Πολωνία | 41,7 | 8,7% |

6 | Δημοκρατία της Σλοβακίας | 30,5 | 6,3% |

7 | Σλοβενία | 12,4 | 2,6% |

8 | Κύπρος | 4,8 | 1,0% |

9 | Λετονία | 3,6 | 0,7% |

10 | Λιθουανία | 3,2 | 0,6% |

11 | Εσθονία | 0,5 | 0,1% |

12 | Mάλτα | 0,3 | 0,0% |

Σύνολο | 482,7 | 100,0% |

Ο κίνδυνος σχετικά με κράτη μέλη αφορά δάνεια ΕΤΕπ, ΜΧΣ και Ευρατόμ που είχαν χορηγηθεί πριν από τις δύο τελευταίες διευρύνσεις και δάνεια που χορηγήθηκαν βάσει της διευκόλυνσης ΣΙΠ.

3.3. Κίνδυνοι που συνδέονται με τρίτες χώρες

Το δεύτερο εξάμηνο του 2009, το Ταμείο θα φέρει μέγιστο κίνδυνο ύψους 594 εκατ. EUR σε σχέση με τρίτες χώρες (που αντιπροσωπεύει τα καταβλητέα ποσά στη διάρκεια της περιόδου αυτής και με την παραδοχή ότι τα υπερήμερα δάνεια δεν επισπεύδονται). Οι χώρες που κατέχουν τις δέκα πρώτες θέσεις, με κριτήριο τις συνολικές ανεξόφλητες οφειλές τους, απαριθμούνται κατωτέρω. Οι χώρες αυτές αντιπροσωπεύουν το 76,1% του κινδύνου που επωμίστηκε το Ταμείο το δεύτερο εξάμηνο του 2009. Η οικονομική κατάσταση των υπόψη χωρών αναλύεται και σχολιάζεται στο έγγραφο εργασίας.

Πίνακας 3: Κατάταξη των 10 σημαντικότερων τρίτων χωρών με κριτήριο το άνοιγμα σε σχέση με τον μέγιστο κίνδυνο που βαρύνει το Ταμείο το δεύτερο εξάμηνο του 2009. (εκατ. ευρώ) |

Κατάταξη | Χώρα | Μέγιστος κίνδυνος (εκατ. EUR, στρογγυλοποιημένο) | % του συνολικού μέγιστου κινδύνου |

1 | Τουρκία | 156,5 | 20,0% |

2 | Αίγυπτος | 92,7 | 11,9% |

3 | Μαρόκο | 70,5 | 9,0% |

4 | Τυνησία | 69,0 | 8,8% |

5 | Λίβανος | 58,1 | 7,4% |

6 | Νότια Αφρική | 43,9 | 5,6% |

7 | Σερβία | 34,2 | 4,4% |

8 | Γεωργία | 24,2 | 3,1% |

9 | Ιορδανία | 22,9 | 2,9% |

10 | Μεξικό | 22,0 | 2,8% |

Σύνολο των 10 χωρών | 594,0 | 76,1% |

Το Ταμείο καλύπτει τα εγγυημένα δάνεια 45 χωρών με λήξη έως το 2038. Λεπτομερή στοιχεία ανά χώρα παρατίθενται στον πίνακα A2 του εγγράφου εργασίας.

3.4. Συνολικός κίνδυνος που καλύπτεται από τον προϋπολογισμό

Συνολικά, ο προϋπολογισμός θα καλύψει το δεύτερο εξάμηνο του 2009 ποσό 1 263 εκατ. EUR το οποίο αντιστοιχεί στα ποσά που καθίστανται απαιτητά κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής, εκ των οποίων 38% οφείλονται από κράτη μέλη (βλ. πίνακα A2 του εγγράφου εργασίας).

3.5. Εξέλιξη του κινδύνου

- Διευκόλυνση για τη στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών

Η ένταση της διεθνούς κρίσης είχε επιπτώσεις σε ορισμένα κράτη μέλη τα οποία δεν έχουν ακόμη υιοθετήσει το ευρώ. Η ενεργοποίηση της μεσοπρόθεσμης χρηματοδοτικής συνδρομής της ΕΕ (διευκόλυνση για τη στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών (διευκόλυνση ΣΙΠ)) το Δεκέμβριο του 2008 έδωσε την ευκαιρία σε ορισμένα από αυτά να αποκαταστήσουν την εμπιστοσύνη των επενδυτών με τη χρήση της χρηματοδοτικής συνδρομής της ΕΕ. Λόγω του αυξημένου αριθμού των επιλέξιμων κρατών μελών μετά την πρόσφατη διεύρυνση, τον Δεκέμβριο του 2008[12], χρειάστηκε να επεκταθεί η διευκόλυνση ΣΙΠ από 12 δισεκατ. EUR σε 25 δισεκατ. EUR για να καλυφθούν οι ενδεχόμενες ανάγκες. Το Μάιο του 2009[13] αποφασίστηκε να αυξηθεί περαιτέρω σε 50 δισεκατ. EUR το συνολικό ανώτατο όριο της διευκόλυνσης ΣΙΠ ώστε να διασφαλιστεί ότι η ΕΕ θα συνεχίσει να είναι σε θέση να ανταποκρίνεται χωρίς καθυστέρηση σε ενδεχόμενα νέα αιτήματα συνδρομής για ΣΙΠ.

Συνεπώς, ο συνολικός κίνδυνος έναντι των κρατών μελών συνέχισε να αυξάνεται στη διάρκεια του πρώτου εξαμήνου του 2009 μετά τις εκταμιεύσεις δόσεων στο πλαίσιο της διευκόλυνσης ΣΙΠ συνολικού ύψους 3 δισεκατ. EUR. Εντός του δευτέρου εξαμήνου προγραμματίζονται να καταβληθούν περαιτέρω δόσεις συνολικού ύψους 4,2 δισεκατ. EUR.

Στις αρχές του 2009[14] χορηγήθηκε στη Λετονία δάνειο ΣΙΠ ύψους έως 3,1 δισεκατ. EUR. Στις 25 Φεβρουαρίου 2009, εκταμιεύτηκε μια πρώτη δόση ύψους 1 δισεκατ. EUR. Στις 27 Ιουλίου 2009, εκταμιεύτηκε μια συμπληρωματική δόση ύψους 1,2 δισεκατ. EUR.

Στις 26 Μαρτίου 2009, εκταμιεύτηκε προς την Ουγγαρία η δεύτερη δόση ύψους 2 δισεκατ. EUR δανείου ΣΙΠ που είχε χορηγηθεί το 2008. Στις 6 Ιουλίου 2009, εκταμιεύτηκε συμπληρωματική δόση ύψους 1,5 δισεκατ. EUR.

Στις 6 Μαΐου 2009, χορηγήθηκε στη Ρουμανία δάνειο έως 5 δισεκατ. EUR Το δάνειο θα εκταμιευθεί σε δόσεις το 2009 και 2010. Στις 27 Ιουλίου 2009, εκταμιεύτηκε η πρώτη δόση ύψους 1,5 δισεκατ. EUR.

- Δάνεια μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής

Τα δάνεια ΜΧΣ σε τρίτες χώρες αποτελούν αντικείμενο ατομικών αποφάσεων του Συμβουλίου[15] και, μετά την έναρξη ισχύος της συνθήκης της Λισαβόνας, αποφάσεων του Συμβουλίου και του Κοινοβουλίου. Η χρηματοδοτική συνδρομή που χορηγήθηκε βάσει της απόφασης 2007/860/ΕΚ του Συμβουλίου της 10ης Δεκεμβρίου 2007, με την οποία παρέχεται μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή προς το Λίβανο, αποτελείται από δάνεια ύψους 50 εκατ. ευρώ και επιχορηγήσεις μέγιστου ύψους 30 εκατ. ευρώ. Η πρώτη δόση του δανείου ( 25 εκατ. EUR) καταβλήθηκε στις αρχές Ιουνίου 2009 και η αποδέσμευση της δεύτερης δόσης προγραμματίζεται για τις αρχές του 2010.

- Δάνεια Ευρατόμ

Τα δάνεια της Ευρατόμ προς κράτη μέλη ή προς ορισμένες επιλέξιμες τρίτες χώρες (Ρωσική Ομοσπονδία, Δημοκρατία της Αρμενίας, Ουκρανία) υπόκεινται στο ανώτατο όριο των 4 δισεκατ. EUR, εκ των οποίων το 85% περίπου έχει ήδη χρησιμοποιηθεί. Το διαθέσιμο υπόλοιπο είναι περίπου 600 εκατ. EUR. Το πρώτο ήμισυ του 2009 δεν έγιναν εκταμιεύσεις βάσει της διευκόλυνσης Ευρατόμ.

Η εκταμίευση της τρίτης (και τελευταίας) δόσης βάσει της συμφωνίας δανείου για το έργο K2R4 (10,3 εκατ. USD) στην Ουκρανία έγινε στις 12 Οκτωβρίου 2009.

- Δάνεια ΕΤΕπ

Η προηγούμενη γενική εντολή της ΕΤΕπ έληξε στις 31 Ιουλίου 2007. Κατά την ημερομηνία αυτή, είχαν υπογραφεί συμβάσεις που αντιστοιχούν στο 98% του συνολικού ανώτατου ορίου βάσει αυτής της εντολής (20 060 εκατ. EUR – βλ. πίνακα A5 του εγγράφου εργασίας). Στις 30 Ιουνίου 2009, παρέμενε προς εκταμίευση συνολικό ποσό 4 794 εκατ. EUR στο πλαίσιο αυτής της εντολής· ωστόσο, τα ποσά αυτά μπορούν ακόμη να εκταμιευθούν με την εγγύηση της ΕΕ εντός 10 ετών από τη λήξη της εντολής, ενώ κατά την ημερομηνία αυτή εκπνέει η εγγύηση της Κοινότητας για τα ποσά που δεν έχουν εκταμιευτεί.

Το πλέον σημαντικό στοιχείο που θα έχει συνέπειες για τους κινδύνους που θα βαρύνουν τον προϋπολογισμό στο μέλλον είναι η εγγύηση της ΕΕ η οποία χορηγήθηκε στην ΕΤΕπ βάσει της απόφασης εξωτερικής εντολής. Η εξωτερική εντολή υπόκειται επί του παρόντος σε ενδιάμεση επανεξέταση και η απόφαση που καλύπτει το υπόλοιπο μέρος των τρεχουσών δημοσιονομικών προοπτικών 2007-2013, και που αντικαθιστά την παρούσα απόφαση, πρέπει να εκδοθεί από το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο πριν την 31η Οκτωβρίου 2011. Η εγγύηση της ΕΕ περιορίζεται στο 65% του συνολικού ποσού των πιστώσεων που εκταμιεύονται και των εγγυήσεων που χορηγούνται στο πλαίσιο των χρηματοδοτικών δραστηριοτήτων της ΕΤΕπ, μείον τα επιστραφέντα ποσά, συν όλα τα συναφή ποσά, με ανώτατο όριο το ποσό των 27 800 εκατ. EUR[16]. Στις 30 Ιουνίου 2009, στο πλαίσιο αυτής της εντολής είχε υπογραφεί συνολικό ποσό 8 611 εκατ. EUR, από τα οποία 7 449 εκατ. EUR δεν είχαν εκταμιευθεί κατά την εν λόγω ημερομηνία (βλ. τον πίνακα A6 του εγγράφου εργασίας).

4. Περιπτώσεις Αθέτησης Υποχρέωσης Πιστούχου, Κατάπτωση Εγγυήσεων του Προϋπολογισμού και Τόκοι Υπερημερίας

4.1. Πληρωμές με ταμειακά διαθέσιμα

Η Επιτροπή αντλεί από τα ταμειακά διαθέσιμά της για να αποφεύγει τις καθυστερήσεις και τα συναφή έξοδα κατά την εξυπηρέτηση των δανειοληπτικών της πράξεων οσάκις ο οφειλέτης καθυστερεί να καταβάλει τα προβλεπόμενα ποσά στην ΕΕ[17].

4.2. Πληρωμές από τον προϋπολογισμό

Δεν ζητήθηκε πίστωση βάσει του άρθρου του προϋπολογισμού 01 04 01, «Εγγυήσεις της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για τα χορηγηθέντα δάνεια», δεδομένου ότι κατά το πρώτο εξάμηνο του 2009 δεν κατεγράφη καμία περίπτωση αθέτησης υποχρέωσης πιστούχου.

4.3. Ενεργοποίηση του Ταμείου Εγγύησης για εξωτερικές δράσεις

Σε περίπτωση καθυστερημένης εξόφλησης από τον δικαιούχο ενός δανείου με προορισμό τρίτη χώρα το οποίο έχει χορηγηθεί από την ΕΕ ή έχει καλυφθεί με εγγύηση της ΕΕ, το Ταμείο καλείται να καλύψει την αθέτηση υποχρέωσης πιστούχου εντός τριμήνου από την ημερομηνία κατά την οποία καθίσταται ληξιπρόθεσμη η οφειλή[18].

Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2009, δεν ζητήθηκε καμία σχετική παρέμβαση του Ταμείου.

5. Ταμείο Εγγυήσεων για τις εξωτερικές δράσεις

5.1. Ανακτήσεις

Στις 30 Ιουνίου 2009, το Ταμείο δεν είχε τόκους υπερημερίας προς ανάκτηση.

5.2. Περιουσιακά στοιχεία

Στις 30 Ιουνίου 2009, το καθαρό ενεργητικό[19] του Ταμείου ανερχόταν σε 1 205 807 618 EUR.

5.3. Ποσό-στόχος

Το Ταμείο οφείλει να επιτύχει ένα κατάλληλο επίπεδο (ποσό-στόχος), το οποίο ορίζεται στο 9% των συνολικών τρεχουσών κεφαλαιακών υποχρεώσεων που απορρέουν από κάθε πράξη, με την προσθήκη των δεδουλευμένων τόκων. Η αναλογία μεταξύ των πόρων του Ταμείου (1 205 807 618 EUR) και των εκκρεμών κεφαλαιακών υποχρεώσεων[20] (14 375 441 140 EUR) κατά την έννοια του κανονισμού περί του Ταμείου, βελτιώθηκε ελαφρά από 8,34% στις 31 Δεκεμβρίου 2008 σε 8,39% στις 30 Ιουνίου 2009.

Στα τέλη του 2008, οι πόροι του Ταμείου ήταν χαμηλότεροι από το ποσό-στόχος. Σύμφωνα με τους κανόνες τροφοδότησης που εκδόθηκαν από το Συμβούλιο το 2007[21], προστέθηκε κονδύλιο 93 810 000 εκατ. EUR στο προσχέδιο προϋπολογισμού του 2010. Το ποσό αυτό καταβλήθηκε από τον προϋπολογισμό στο Ταμείο στις 10 Φεβρουαρίου 2010.

6. Αξιολόγηση των κινδύνων: Οικονομική και δημοσιονομική κατάσταση των τρίτων χωρών με το μεγαλύτερο άνοιγμα

6.1. Στόχοι

Στα προηγούμενα τμήματα της παρούσας έκθεσης παρατίθενται στοιχεία για ποσοτικές πτυχές των κινδύνων που βαρύνουν τον προϋπολογισμό, σε σχέση με τρίτες χώρες. Ωστόσο, επιβάλλεται επίσης να αξιολογηθεί η ποιότητα των κινδύνων η οποία εξαρτάται από το είδος της πράξης και από την πιστοληπτική ικανότητα του δανειολήπτη (βλ. τμήμα 3.3 ανωτέρω).

6.2. Μέθοδοι εκτίμησης των κινδύνων

Η εκτίμηση κινδύνων στην παρούσα έκθεση βασίζεται στις πληροφορίες για την οικονομική και δημοσιονομική κατάσταση, τις βαθμολογήσεις πιστοληπτικής ικανότητας και άλλα γνωστά στοιχεία για τις χώρες που έχουν λάβει εγγυημένα δάνεια. Η εκτίμηση των κινδύνων δεν περιλαμβάνει εκτιμήσεις των αναμενόμενων ζημιών και των ανακτήσεων, που αναπόφευκτα παρουσιάζουν υψηλή αβεβαιότητα.

Στους δείκτες κινδύνου χώρας που περιλαμβάνονται στους πίνακες του εγγράφου εργασίας απεικονίζεται η εξέλιξη του κινδύνου αθέτησης υποχρεώσεων. Η ανάλυση αυτή παρουσιάζεται στο τμήμα 2 του εγγράφου εργασίας για τις χώρες που εμφανίζουν τον υψηλότερο πιστωτικό κίνδυνο και το μεγαλύτερο άνοιγμα για τον προϋπολογισμό το 2009 και για τις χώρες που έχουν άμεσο άνοιγμα σε σχέση με τον προϋπολογισμό (δάνεια ΜΧΣ και Ευρατόμ).

[1] Τα έγγραφα COM(2009)398 και SEC(2009)1063 συγκροτούν την προηγούμενη έκθεση σχετικά με τις εγγυήσεις που καλύπτονται από τον προϋπολογισμό στις 31 Δεκεμβρίου 2008.

[2] SEC(2010)479.

[3] Η ΜΧΣ μπορεί επίσης να προσλάβει τη μορφή μη επιστρεπτέων ενισχύσεων προς τρίτες χώρες. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με ΜΧΣ, βλ. τις εκθέσεις της Επιτροπής COM(2009)514 και SEC(2009)1279.

[4] Τα στοιχεία σχετικά με τις εντολές που έχουν ανατεθεί στην ΕΤΕπ παρατίθενται στον πίνακα Α1 και οι παραπομπές στις νομικές βάσεις παρατίθενται στον πίνακα A4 του εγγράφου εργασίας.

[5] Συστάθηκε πρόσφατα για την περίοδο από την 1η Φεβρουαρίου 2007 έως την 31η Οκτωβρίου 2011 με την απόφαση αριθ. 633/2009/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2009 ( ΕΕ L 190 της 22.7.2009, σ. 1) («απόφαση εξωτερικής εντολής»), που αντικαθιστά την απόφαση 2006/1016/ΕΚ του Συμβουλίου της 19ης Δεκεμβρίου 2006.

[6] Κανονισμός (EΚ, Ευρατόμ) αριθ. 480/2009 του Συμβουλίου, της 25ης Μαΐου 2009 σχετικά με την ίδρυση Ταμείου εγγύησης για τις εξωτερικές δράσεις, ο «κανονισμός για το Ταμείο Εγγυήσεων» (ΕΕ L 145 της 10.06.2009, σ. 10).

[7] Για μια σφαιρική έκθεση σχετικά με τη λειτουργία του Ταμείου Εγγύησης, βλ. COM(2006)695 και το συνοδευτικό έγγραφο εργασίας (SEC(2006)1460).

[8] Κανονισμός (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 2273/2004 του Συμβουλίου (EE L 396 της 31.12.2004, σ. 28).

[9] Κανονισμός (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 89/2007 του Συμβουλίου, της 30ής Ιανουαρίου 2007 (ΕΕ L 22 της 31.01.2007, σ. 1).

[10] Σύμφωνα με το άρθρο 1, τρίτη παράγραφος του κανονισμού περί του Ταμείου, αφ’ ης στιγμής μία χώρα καταστεί μέλος, ο κίνδυνος για τα σχετικά δάνεια μεταφέρεται από το Ταμείο στον προϋπολογισμό.

[11] Για τον υπολογισμό αυτό, γίνεται δεκτό ότι τα δάνεια σε κατάσταση υπερημερίας δεν επισπεύδονται, πράγμα που σημαίνει ότι λαμβάνονται υπόψη μόνον οι ληξιπρόθεσμες πληρωμές (βλ. επίσης το τμήμα 1 του έγγραφου εργασίας).

[12] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1360/2008 του Συμβουλίου, της 2ας Δεκεμβρίου 2008, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 332/2002 για τη θέσπιση ενός μηχανισμού μεσοπρόθεσμης οικονομικής στήριξης του ισοζυγίου πληρωμών των κρατών μελών.

[13] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 431/2009 του Συμβουλίου, της 18ης Μαΐου 2009, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 332/2002 για τη θέσπιση ενός μηχανισμού μεσοπρόθεσμης οικονομικής στήριξης του ισοζυγίου πληρωμών των κρατών μελών.

[14] Απόφαση 2009/290/ΕΚ του Συμβουλίου, της 20ής Ιανουαρίου 2009.

[15] Μετά την έναρξη ισχύος της συνθήκης της Λισαβόνας, η διαδικασία συναπόφασης θα αποτελεί τη συνήθη νομοθετική διαδικασία.

[16] Το ανώτατο όριο υποδιαιρείται σε ένα πάγιο ανώτατο όριο ύψους 25 800 εκατ. EUR και μια προαιρετική εντολή ύψους 2 000 εκατ. EUR. Η ενεργοποίηση της προαιρετικής εντολής μπορεί να αποφασιστεί από το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο πλαίσιο της ενδιάμεσης επανεξέτασης.

[17] Βλ. άρθρο 12 του κανονισμού (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 1150/2000 του Συμβουλίου, της 22ας Μαΐου 2000, για την εφαρμογή της απόφασης 94/728/ΕΚ, Ευρατόμ, για το σύστημα των ιδίων πόρων της ΕΕ.

[18] Για περισσότερες λεπτομέρειες, βλ. τμήμα 1.4.3. του εγγράφου εργασίας.

[19] Σύνολο ενεργητικού του Ταμείου μείον δεδουλευμένα πληρωτέα ποσά (έξοδα ΕΤΕπ και έξοδα λογιστικού ελέγχου).

[20] Περιλαμβανομένων των δεδουλευμένων τόκων.

[21] Κανονισμός (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 89/2007 του Συμβουλίου, της 30ής Ιανουαρίου 2007 (ΕΕ L 22 της 31.1.2007, σ. 1).