Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών σχετικά με:

- «την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την προώθηση της ενεργειακής απόδοσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση (Πρόγραμμα SAVE II)», και - «την πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με ένα πολυετές πρόγραμμα προώθησης της ενεργειακής απόδοσης στην Κοινότητα - SAVE II»

(96/C 129/08)

Στις 18 Ιουλίου του 1995, και σύμφωνα με το άρθρο 198 Γ της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή των Περιφερειών αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση σχετικά με τις ανωτέρω ανακοίνωση και πρόταση.

Η Επιτροπή 5 «Χωροταξία, Περιβάλλον και Ενέργεια» κατά τη συνεδρίαση της 17ης Νοεμβρίου 1995 υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση. Εισηγητής είναι ο κ. Palomba.

Κατά την 11η σύνοδο ολομέλειας που πραγματοποιήθηκε στις 17 και 18 Ιανουαρίου 1996 (συνεδρίαση της 18ης Ιανουαρίου), η Επιτροπή των Περιφερειών υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

Έχοντας υπόψη ότι το πρόγραμμα SAVE θεσπίστηκε με απόφαση 91/565/EOK της Επιτροπής και τέθηκε επίσημα σε ισχύ στις 29 Οκτωβρίου του 1991 7

Έχοντας υπόψη ότι το πρόγραμμα SAVE θα λήξει στις 31. 12. 1995 7

Έχοντας υπόψη ότι η εκτίμηση ενός τέτοιου προγράμματος πραγματοποιήθηκε από μία ομάδα ανεξαρτήτων εμπειρογνωμόνων, η οποία διατύπωσε επίσης και μία σειρά συστάσεων, που μπορούν να βελτιώσουν το περιεχόμενο και την λειτουργία του προγράμματος 7

Έχοντας υπόψη την ανάγκη ενίσχυσης της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής και τη δυνατότητα αύξησης των εισοδημάτων, χάρη στην εξοικονόμηση ενέργειας 7

Έχοντας υπόψη ότι ο σκοπός της ενεργειακής αποτελεσματικότητας που καθορίστηκε από την Επιτροπή το 1986 υλοποιήθηκε μόνο εν μέρει 7

Έχοντας υπόψη τη σπουδαιότητα της ενεργειακής αποτελεσματικότητας στην κοινοτική στρατηγική για τη μείωση των εκπομπών του CO2 7

Η ΕΤΠ επικροτεί την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να υιοθετήσει το πρόγραμμα SAVE II, που συγχωνεύει την κοινοτική πρωτοβουλία για τη βελτίωση της διαχείρισης της ενέργειας σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, και υιοθετεί την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο, που υπεβλήθη στις 31. 10. 1995, προτείνει για το SAVE II:

- να συνεχίσει και να αναπτύξει το προηγούμενο πρόγραμμα

- να καλύψει την πενταετία 1996-2000

- να ενσωματώσει τις παρεμβάσεις των προγραμμάτων PACE (κοινοτική δραστηριότητα για την βελτίωση της ορθολογικής χρησιμοποίησης της ενέργειας) και PERU (περιφερειακή και αστική διαχείριση της ενέργειας).

1.2. Η Επιτροπή προτείνει, επιπλέον, το καινούργιο πρόγραμμα να βασισθεί στο άρθρο 130 Σ, παράγραφος 1, της Συνθήκης και να έχει προϋπολογισμό της τάξεως των 150 εκατομμυρίων Ecu.

1.3. Οι χρηματοδοτούμενες παρεμβάσεις περιλαμβάνουν:

α) μελέτες και άλλες δραστηριότητες, που είναι αναγκαίες για την ολοκλήρωση της σχετικής κοινοτικής νομοθεσίας 7

β) τομεακές πρότυπες δραστηριότητες - που πραγματοποιούνται κυρίως μέσω των κοινοτικών δικτύων 7

γ) συγκεκριμένες τομεακές πρότυπες δραστηριότητες 7

δ) πληροφόρηση και ανταλλαγή εμπειριών για τη βελτίωση του συντονισμού μεταξύ των κοινοτικών, διεθνών, εθνικών και περιφερειακών δραστηριοτήτων (δ1: πρωτοβουλίες της Ευρώπης, δ2: πρωτοβουλίες τρίτων) 7

ε) τον έλεγχο της προόδου στον τομέα της ενεργειακής αποτελεσματικότητας της Ένωσης και των μεμονωμένων κρατών 7

στ) δημιουργία υποδομών για την ενίσχυση της ενεργειακής αποτελεσματικότητας των κρατών μελών προκειμένου να ευνοηθεί η μεγαλύτερη συνοχή στα κράτη μέλη και στις περιφέρειες 7

ζ) ειδικές δραστηριότητες που ευνοούν την ενεργειακή διαχείριση σε περιφερειακό και αστικό επίπεδο 7

η) μελέτες και άλλες δραστηριότητες προκειμένου να εισαχθεί το κριτήριο της ενεργειακής αποτελεσματικότητας των προγραμμάτων της ΕΕ 7

θ) εκτιμήσεις και έλεγχο των δραστηριοτήτων.

1.4. Οι δραστηριότητες που αναφέρονται στα εδάφια α, δ1, γ, η, ι, αποτελούν εξ ολοκλήρου καθήκον της Ένωσης, ενώ αυτές των εδαφίων β, γ, δ2, στ και ζ είναι χρηματοδοτήσεις σε αναλογία που δεν περιλαμβάνει το 50 %. Η διαφορά μπορεί να καλυφθεί με δημόσια ή ιδιωτικά κεφάλαια.

1.5. Η ευθύνη εκτέλεσης της χρηματοδότησης και υλοποίησης του προγράμματος ανατέθηκε στην Επιτροπή με βάση την ακόλουθη διαδικασία:

- τα κράτη μέλη θα γνωστοποιούν κατά περιόδους στην Επιτροπή τα εθνικά προγράμματα ενεργειακής αποτελεσματικότητας.

- η Επιτροπή θα επεξεργάζεται κάθε χρόνο έναν κατάλογο προτεραιοτήτων που θα λαμβάνει υπόψη τη συμπληρωματικότητα μεταξύ του SAVE II και των εθνικών προγραμμάτων, προωθώντας τη συμπληρωματικότητα.

- Οι προϋποθέσεις και οι προσανατολισμοί για την υλοποίηση του προγράμματος καθορίζονται κάθε χρόνο.

- μία συμβουλευτική επιτροπή εκφράζει τη γνώμη της, εντός χρονικών ορίων που μπορούν να προσδιοριστούν, για τα προς έγκριση μέτρα που προτείνει η Επιτροπή.

- μετά από τον τρίτο χρόνο, η Επιτροπή παρουσιάζει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο έκθεση σχετικά με την υλοποίηση του προγράμματος και τα επιτυγχανόμενα αποτελέσματα. Κατά την περάτωση του προγράμματος η Επιτροπή συμβάλλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Συμβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών μία έκθεση σχετικά με τα συνολικά αποτελέσματα και τη συνοχή των εθνικών και κοινοτικών δραστηριοτήτων.

2. Γνωμοδότηση της ΕΤΠ

2.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών συμμερίζεται την αναγκαιότητα να συνεχίσει, και μάλιστα να ενισχύσει, τις κοινοτικές παρεμβάσεις στο πεδίο της ενίσχυσης της ενεργειακής αποτελεσματικότητας.

2.2. Τονίζει το γεγονός ότι, στα πλαίσια της πολιτικής εξοικονόμησης ενέργειας και ενίσχυσης της ενεργειακής αποτελεσματικότητας, πρέπει να δοθεί έμφαση όχι μόνο σε στόχους αυστηρά οικονομικού χαρακτήρα και σχετικούς με την ασφάλεια του εφοδιασμού, αλλά και σε στόχους μεγαλύτερης κοινωνικής σημασίας, που αφορούν την προστασία του περιβάλλοντος (κυρίως τη μείωση των εκπομπών του CO2), την καταπολέμηση της ανεργίας, την οικονομική και κοινωνική συνοχή.

2.3. Επικροτεί τον ορισμό άρθρου 130 Σ της Συνθήκης ως νομικής βάσης και την αναφορά στο άρθρο 130 Α, που περιέχονται στην πρόταση της απόφασης του Συμβουλίου.

2.4. Θεωρεί ότι χρειάζεται να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην πλήρη εφαρμογή και την ολοκλήρωση της κοινοτικής νομοθεσίας όσον αφορά την ενεργειακή αποτελεσματικότητα θεωρώντας τες ως ζητήματα που έχουν άμεση προτεραιότητα: θεωρεί επιπλέον αναγκαία μία δραστηριότητα με στόχο να ενθαρρυνθεί η δέσμευση των περιφερειών και των τοπικών κοινοτήτων για την εφαρμογή των κοινοτικών οδηγιών και την προπαρασκευή, στα πλαίσια των αντίστοιχων αρμοδιοτήτων τους, των μέσων που προορίζονται να προσδώσουν μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα στις επαρχιακές και τοπικές πολιτικές εξοικονόμησης ενέργειας. Σε πολλές περιπτώσεις, η μείωση της ζήτησης ενέργειας έχει χαμηλότερο κόστος από ό,τι η αύξηση της παροχής ενέργειας. Συνεπώς, η Κοινότητα θα πρέπει να προωθήσει τον προγραμματισμό της ενέργειας με βάση το χαμηλότερο δυνατό κόστος, ούτως ώστε το κόστος της μείωσης της ζήτησης να είναι δυνατόν να συγκριθεί με το κόστος των μέτρων για την επιπλέον παροχή ενέργειας και, κατ'επέκταση να ενθαρρυνθούν οι επενδύσεις υπέρ της ενεργειακής απόδοσης.

2.5. Η διεύρυνση των κατηγοριών των δραστηριοτήτων επιτρέπει την ενίσχυση και την ανάπτυξη των περιεχομένων του προηγούμενου προγράμματος. Χρειάζεται, επιπλέον, να αποφευχθεί ο κίνδυνος διασποράς των παρεμβάσεων, με σκοπό να χρησιμοποιηθούν αποτελεσματικά οι οικονομικές πηγές που είναι διαθέσιμες, επικεντρώνοντάς τες στις πιο σημαντικές δραστηριότητες. Έχοντας υπόψη την εκτίμηση αυτή, προκαλεί απορία η διάκριση ανάμεσα στις δραστηριότητες που πραγματοποιούνται μέσω των κοινοτικών δικτύων και συγκεκριμένων προτύπων ενεργειών. Είναι, μάλλον, προτιμότερο τα κριτήρια υλοποίησης του προγράμματος να ανταποκρίνονται σε εκείνα που πρέπει να έχουν, κατά τη γνώμη της ΕΤΠ, προτεραιότητα: η προστασία του περιβάλλοντος, η δημιουργία θέσεων εργασίας, η οικονομική και κοινωνική συνοχή.

2.6. Η ΕΤΠ συμμερίζεται επίσης τον προσανατολισμό που έχει ως στόχο την ανάπτυξη μίας πιο ικανοποιητικής συνεργασίας ανάμεσα στο SAVE II και τα άλλα μέσα παρέμβασης, που έχουν υιοθετηθεί από την Κοινότητα και τα κράτη μέλη στον τομέα της ενέργειας, στο πλαίσιο των κατευθύνσεων που προβλέπονται στο Πράσινο Βιβλίο. Είναι προφανές ότι ο σκοπός της ενεργειακής αποτελεσματικότητας μπορεί να επιδιωχθεί μόνο υπό τον όρο συντονισμού και της ολοκλήρωσης σε διάφορα επίπεδα, ανάμεσα στα διαφορετικά προγράμματα και ανάμεσα σε αυτά και τις πολιτικές που έχουν επιπτώσεις στον τομέα της ενέργειας (Τεχνολογική έρευνα και ανάπτυξη, εκπαίδευση και επιμόρφωση, χωροταξία, βιομηχανία, ΜΜΕ, μεταφορές). Η πρόταση να συγχωνευθούν τα προγράμματα PACE και PERU στοχεύει προς αυτή την κατεύθυνση. Αξίζουν επίσης μεγάλης προσοχής οι προτάσεις της Επιτροπής για την εισαγωγή του κριτηρίου της ενεργειακής αποτελεσματικότητας στα στρατηγικά προγράμματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ωστόσο, οι προτάσεις αυτές πρέπει να ενισχυθούν με τη θέσπιση μιας κατάλληλης διαδικασίας που να αποσκοπεί στον έλεγχο και την εξασφάλιση της εισαγωγής ενός τέτοιου κριτηρίου. Η μέχρι σήμερα εμπειρία από την PERU είναι ιδιαίτερα θετική. Η Επιτροπή των Περιφερειών θα ήθελε να τονίσει ειδικότερα ότι η PERU επιτυγχάνει τόσο το στόχο του προγράμματος (εξοικονόμηση ενέργειας και καθιέρωση εναλλακτικών πηγών ενέργειας) όσο και το στόχο της ευρωπαϊκής διάστασης. Συνεπώς, το μέρος του προγράμματος SAVE που αφορά την PERU είναι ιδιαίτερα σημαντικό, ιδίως για τα νέα κράτη μέλη.

Οι εμπειρίες από ορισμένα κράτη μέλη δείχνουν ότι οι πόροι του SAVE διατέθηκαν μόνο για δημόσια έργα και για άλλες δραστηριότητες των εθνικών αρχών. Τώρα που το περιφερειακό πρόγραμμα PERU ενσωματώνεται στο SAVE II, πρέπει να εξασφαλισθεί η μείωση των πόρων που διατίθενται για ενεργειακά προγράμματα τα οποία υπό την αιγίδα των τοπικών και περιφερειακών αρχών.

2.7. Η ΕΤΠ διαπιστώνει ότι η πρόταση απόφασης του Συμβουλίου προβλέπει τη συνεκτίμηση της γνωμοδότησης και θεωρεί αυτό το γεγονός ως αναγνώριση της σπουδαιότητας της περιφερειακής και τοπικής διάστασης του προβλήματος της ενεργειακής αποτελεσματικότητας. Στην πραγματικότητα, η επίτευξη στόχων που να ανταποκρίνονται στις ανάγκες και στις προσδοκίες εξαρτάται, κυρίως σε περιβαντολογικό επίπεδο, από το βαθμό της σύγκλισης και της άμεσης συνάφειας που θα επιτευχθεί ανάμεσα στη δραστηριοποίηση σε κοινοτικό επίπεδο και σε εκείνη σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Όσον αφορά το κοινοτικό επίπεδο, υπογραμμίσθηκε ήδη η σπουδαιότητα της εφαρμογής και της ολοκλήρωσης της σχετικής νομοθεσίας, εφαρμογής που να μην είναι διασπαστική, αλλά επικεντρωμένη στις προτεραιότητες του SAVE II και του συντονισμού τους. Όσον αφορά την περιφερειακή και τοπική διάσταση, δεν μπορεί κανείς να αρνηθεί ότι η σπουδαιότητά της προκύπτει από το γεγονός ότι η εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας συμβάλει στην πιο αποτελεσματική εφαρμογή των μέτρων σε τομείς όπως οι καθαρές και ανανεώσιμες μορφές ενέργειας, οι υπηρεσίες παροχής ενέργειας, οι οικοδομικές τυπολογίες, οι αστικές μεταφορές, η ενημέρωση των καταναλωτών, οι δραστηριότητες σχετικά με τις ΜΜΕ. Από την άλλη πλευρά, ο ολοκληρωμένος προγραμματισμός των πόρων βρίσκει κυρίως στην περιφερειακή και τοπική διάσταση τις άριστες προϋποθέσεις του και η σχέση ανάμεσα στην ενεργειακή αποτελεσματικότητα και το σεβασμό του περιβάλλοντος ανακαλύπτεται πολύ περισσότερο από τους πληθυσμούς όταν προβάλλεται με συγκεκριμένες τοπικές ενέργειες. Για αυτούς τους λόγους, η ΕΤΠ θεωρεί ότι η πρόταση απόφασης του Συμβουλίου πρέπει να δώσει μεγαλύτερη σημασία, τόσο στις παρατηρήσεις και στις αιτιολογικές σκέψεις της απόφασης, στο ρόλο των περιφερειακών και τοπικών αρχών, στη συμμετοχή των πολιτών και στην ίδρυση γραφείων για την ενέργεια. Επίσης, θεωρεί, ότι πρέπει να εξετασθεί η σκοπιμότητα της έγκρισης του ποσού των 50 εκατομμυρίων Ecu, (που είναι εξάλλου επικεντρωμένο στα 2 τελευταία χρόνια 1999-2000) για συγκεκριμένες δραστηριότητες υπέρ της διαχείρισης της ενέργειας σε περιφερειακό και αστικό επίπεδο.

2.8. Το άνοιγμα στις ΧΚΑΕ φαίνεται δικαιολογημένο, αλλά είναι σημαντικό το ότι δεν υποδεικνύεται ο σχετικός χρηματοδοτικός μηχανισμός. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι ένα τέτοιο άνοιγμα πρέπει να αφορά πρόσθετες χρηματοδοτήσεις σε εκείνες που προβλέπονται από το πρόγραμμα. Εκφράζει, επιπλέον, την έκπληξή της για το γεγονός ότι ανάλογο άνοιγμα δεν προτείνεται και για τις χώρες της Μεσογείου (δύο από τις οποίες, η Μάλτα και η Κύπρος, είναι υποψήφιες για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση).

Θεωρεί ότι στο μέλλον πρέπει να συζητηθεί το άνοιγμα αυτού του προγράμματος ακόμη και στις τρίτες χώρες της Μεσογείου.

2.9. Η ΕΤΠ γνωρίζει ότι προτείνοντας τη σύνθεση και το ρόλο της συμβουλευτικής επιτροπής η Ευρωπαϊκή Κοινότητα έπρεπε να λάβει υπόψη τους κανονισμούς και τις συμφωνίες σχετικά με την «επιτροπολογία».

Γι' αυτό πρότεινε σχεδόν κατά γράμμα το άρθρο 5 της απόφασης του Συμβουλίου της 29ης Οκτωβρίου 1991 που θεσπίζει το πρόγραμμα SAVE (η επιτροπή που απαρτιζόταν από αντιπροσώπους των κρατών μελών, έπρεπε τώρα να συγκροτείται από τους αντιπροσώπους των κρατών μελών). Η ΕΤΠ θεωρεί ότι πρέπει να αξιοποιηθεί η ευκαιρία που προσφέρει η γνωμοδότηση για το SAVE II ώστε να προωθηθεί σχετικός προβληματισμός που να λαμβάνει υπόψη τις πραγματοποιηθείσες καινοτομίες, συμπεριλαμβανομένης και της ίδρυσης της Επιτροπής των Περιφερειών. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι, αναμένοντας να οδηγήσει σε θετικά αποτελέσματα ο εν λόγω προβληματισμός στη συμβουλευτική επιτροπή, για την οποία γίνεται λόγος στο άρθρο 6, πρέπει να συμμετέχουν σε αυτή αντιπρόσωποι της ΕΤΠ και της ΟΚΕ, για τους λόγους που εκτέθησαν παραπάνω, και ακόμη για το λόγο ότι στο πρόγραμμα SAVE II συμπεριλήφθη και το πρόγραμμα PERU.

2.10. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι πρέπει να ελεγχθεί η καταλληλότητα της χρηματοδότησης και η κατανομή της σε μία πενταετία λαμβάνοντας υπόψη την διεύρυνση του πεδίου δράσης του προγράμματος, την εισαγωγή των προγραμμάτων PACE και PERU, και τη διεύρυνση της Ένωσης σε 15 κράτη.

3. Συμπεράσματα

Η ΕΤΠ συμμερίζεται τους σκοπούς της πρότασης να υιοθετηθεί το πρόγραμμα SAVE II, που απεικονίζονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής και τον καθορισμό της νομικής βάσης. Εκφράζει εξάλλου μία απόλυτα θετική άποψη για το θέμα αυτό και τη διάρθρωση του προγράμματος, υπό τις ακόλουθες παρατηρήσεις και επιφυλάξεις:

3.1. Για να μην οδηγήσει η διεύρυνση των κατηγοριών των δραστηριοτήτων σε διασπορά των παρεμβάσεων, είναι αναγκαίο να καθορισθούν οι προτεραιότητες που πρέπει να καθοδηγούν την πραγματοποίηση του προγράμματος: προστασία περιβάλλοντος, απασχόληση, οικονομική και κοινωνική συνοχή, προώθηση της περιφερειακής και τοπικής πρωτοβουλίας.

3.2. Η εισαγωγή της δέσμευσης της ενεργειακής αποτελεσματικότητας στα προγράμματα και στις πολιτικές της Ένωσης πρέπει να εξασφαλισθεί με την υιοθέτηση μίας κατάλληλης διαδικασίας.

3.3. Το SAVE II πρέπει να είναι ανοιχτό όχι μόνο στις ΧΚΑΕ, αλλά επίσης στη Μάλτα και την Κύπρο. Γι' αυτό το σκοπό πρέπει να υιοθετηθούν μέτρα χρηματοδοτικού χαρακτήρα που να αυξήσουν τις προβλεπόμενες πιστώσεις. Πρέπει να εξετασθεί η πιθανότητα να επεκταθεί στο μέλλον το SAVE ΙΙ και στις τρίτες χώρες της Μεσογείου.

3.4. Αναμένοντας να τροποποιηθούν τα κριτήρια για τη συγκρότηση των συμβουλευτικών επιτροπών, ζητεί να συμμετέχουν προσωρινά οι αντιπρόσωποι της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής και της Επιτροπής των Περιφερειών στην επιτροπή που αναφέρεται στο άρθρο 6 της πρότασης απόφασης του Συμβουλίου.

3.5. Πρέπει να επαληθευτούν η καταλληλότητα και η κατανομή της χρηματοδότησης εντός της πενταετίας, ενόψει της διεύρυνσης του πεδίου δράσης του προγράμματος, της εισαγωγής των παρεμβάσεων που μέχρι τώρα συμπεριλαμβάνονταν στα προγράμματα PACE και PERU και της διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε 15 κράτη.

3.6. Όσον αφορά τη συνέχιση των δραστηριοτήτων που έχουν σχέση με τον ενεργειακό προγραμματισμό σε περιφερειακό και αστικό επίπεδο (πρώην PERU), η Επιτροπή των Περιφερειών επιθυμεί να υποβάλλονται απευθείας στην Επιτροπή οι υποψηφιότητες χωρίς να συντονίζονται σε εθνικό επίπεδο. Η πείρα δείχνει ότι η «ευρωπαϊκή διάσταση», χάνει τη σημασία της όταν οι περιφερειακές και τοπικές αρχές δεν έχουν άμεση επαφή με την ΕΕ. Η ΕΤΠ ζητεί για το λόγο αυτό να εφαρμοστεί η ίδια διαδικασία υποβολής αιτήσεων με εκείνη που ίσχυε το 1995.

Βρυξέλλες, 18 Ιανουαρίου 1996.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών

Jacques BLANC