Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών σχετικά με την "Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών για τη δασική στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης"

(2000/C 57/16)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την "Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών για τη δασική στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης" (COM(1998) 649 τελικό)·

έχοντας υπόψη το ψήφισμα του Συμβουλίου της 15ης Δεκεμβρίου 1998 σχετικά με τη δασική στρατηγική της ΕΕ(1)·

έχοντας υπόψη τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1257/99 του Συμβουλίου της 17ης Μαΐου 1999 για τη στήριξη της αγροτικής ανάπτυξης από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Προσανατολισμού και Εγγυήσεων(2)·

έχοντας υπόψη τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1261/99 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 21ης Ιουνίου 1999 σχετικά με το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης(3)·

έχοντας υπόψη τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1262/99 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 21ης Ιουνίου 1999 σχετικά με το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο(4)·

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο Κλιματικές Μεταβολές - Προς στρατηγική της ΕΕ μετά την υπουργική διάσκεψη του Κιότο· (COM(1998) 353 τελικό)·

έχοντας υπόψη το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 31ης Ιανουαρίου 1997 με θέμα "Η δασική στρατηγική της ΕΕ"(5)·

έχοντας υπόψη τις συστάσεις, που διατυπώνει η ΕΤΠ στη γνωμοδότησή της σχετικά με την "Διαχείριση, χρήση και προστασία των δασών της ΕΕ" (CDR 268/97 fin)(6)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση της ΟΚΕ της 24ης Απριλίου 1997 σχετικά με την "Κατάσταση και προβλήματα της δασοκομίας στην ΕΕ - δυνατότητες ανάπτυξης της δασικής πολιτικής"(7)·

έχοντας υπόψη την απόφαση της Επιτροπής της 23ης Νοεμβρίου 1998 να ζητήσει τη γνωμοδότηση της ΕΤΠ για το θέμα αυτό σύμφωνα με το άρθρο 198 Γ της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της, τής 7ης Μαΐου 1999 να αναθέσει την προετοιμασία της γνωμοδότησης στην επιτροπή 2 "γεωργία, ανάπτυξη της υπαίθρου και αλιεία"·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CDR 184/99 rev.1 που υιοθέτησε η επιτροπή 2 στις 30 Σεπτεμβρίου 1999 (εισηγήτρια: η κα Perkkio (FIN-ELDR) και συνεισηγητής ο κ. Bertrand (F-PPE)·

υιοθέτησε ομόφωνα κατά την 31η σύνοδο ολομέλειας της 17ης και 18ης Νοεμβρίου 1999 (συνεδρίαση της 18ης Νοεμβρίου), την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Ιστορικό

1.1. Η Επιτροπή, κατόπιν αιτήσεως του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, υπέβαλε στις 18.11.1998 ανακοίνωση προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών για τη στρατηγική της ΕΕ σχετικά με τη προστασία, τη βιώσιμη διαχείριση και την ανάπτυξη των δασών.

1.2. Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής δύο είναι οι βασικοί στόχοι: να παρουσιάσει ένα συνεκτικό περίγραμμα της δασικής στρατηγικής της ΕΕ και να υποβάλει πρόταση ως απάντηση στο ψήφισμα σχετικά με τη δασική στρατηγική της ΕΕ που ενέκρινε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 31 Ιανουαρίου 1997. Στο ψήφισμα αυτό η Επιτροπή καλείται να υποβάλει "νομοθετική πρόταση σχετικά με την ευρωπαϊκή δασική στρατηγική" με βάση μια σειρά εκτιμήσεων και συστάσεων για τα δύο έτη που πέρασαν από την προαναφερθείσα ημερομηνία.

1.3. Στο πλαίσιο της σχετικής συζήτησης στο Κοινοβούλιο, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε στις 24.04.1997 γνωμοδότηση σχετικά με την "κατάσταση και τα προβλήματα της δασοκομίας στην ΕΕ καθώς και τις δυνατότητες ανάπτυξης δασικής πολιτικής".

1.4. Στις 19.11.1997 η Επιτροπή των Περιφερειών υιοθέτησε γνωμοδότηση σχετικά με την "Διαχείριση, εκμετάλλευση και προστασία των δασών στην ΕΕ" προκειμένου να τονίσει το ρόλο των δασών στην ανάπτυξη των περιφερειών και στην αύξηση της ευημερίας. Επίσης η αειφόρος ανάπτυξη των δασών και η δασοκομία αναφέρονται σε πολλές γνωμοδοτήσεις της ΕΤΠ.

1.5. Το Συμβούλιο της ΕΕ εξέδωσε στις 15.12.1998 ψήφισμα για τη δασική στρατηγική της ΕΕ, το οποίο βασίζεται κυρίως στην ανακοίνωση και τις κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής.

2. Εισαγωγή

2.1. Η συνολική έκταση των δασών της Ευρώπης είναι 130 εκατομμύρια εκτάρια, και αντιστοιχεί στο 36 % περίπου της επιφάνειάς της. Από αυτά τα 87 εκατομμύρια εκτάρια είναι δάση παραγωγής ξυλείας. Υπάρχει μεγάλη ποικιλία τύπων δασών από άποψη βιοκλιματικών και εδαφικών συνθηκών. Το καθεστώς ιδιοκτησίας διαφέρει από περιοχή σε περιοχή. Το 65 % των δασών ανήκουν σε ιδιώτες. Η έκταση των δασών είναι κατά μέσο όρο κάτω από 5 εκτάρια. Στην Ελλάδα και στην Ιρλανδία το κράτος κατέχει περίπου τα 2/3 των δασικών εκτάσεων ενώ στο Βέλγιο, τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ισπανία και τη Γερμανία οι κυριότεροι ιδιοκτήτες δασών είναι οι τοπικές κοινότητες. Επίσης υπάρχουν μεγάλες διαφορές μεταξύ των περιφερειών όσον αφορά τη χρήση και την εκμετάλλευση των δασών.

2.2. Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής η δασική στρατηγική πρέπει να εξεταστεί στο πλαίσιο των αρχών και των δεσμεύσεων που έχουν αναληφθεί σε διεθνές επίπεδο. Εξάλλου, η δασική στρατηγική βασίζεται στην αναγνώριση της ποικιλότητας των ευρωπαϊκών δασών, του πολυλειτουργικού τους ρόλου και της ανάγκης για οικονομική, οικολογική και κοινωνική αειφορία.

2.3. Στην ανακοίνωση της Επιτροπής αναφέρεται η σημερινή κατάσταση της δασοκομίας της ΕΕ, περιγράφονται τα υφιστάμενα κοινοτικά μέτρα για τη δασοκομία και διευκρινίζεται η διαχείριση των δασικών θεμάτων γενικά στην ΕΕ. Ως ειδικά θέματα που αφορούν τα δάση προβάλλονται κυρίως η διατήρηση της βιοποικιλότητας των δασών, η ξυλεία ως πηγή ενέργειας, η σημασία των δασών στην επιβράδυνση των κλιματικών μεταβολών και η πιστοποίηση των δασών.

2.4. Οι κεντρικοί άξονες της ανακοίνωσης είναι:

- τα υφιστάμενα κοινοτικά μέτρα για τα δάση,

- η πρόταση κανονισμού της Επιτροπής, στο πλαίσιο του προγράμματος δράσης 2000, για τα δασικά μέτρα που αφορούν την ανάπτυξη της υπαίθρου, και,

- η πρόταση κανονισμού σχετικά με την κοινοτική στήριξη για τα προενταξιακά μέτρα που αφορούν τη γεωργία και την ανάπτυξη της υπαίθρου στις υποψήφιες ΧΚΑΕ.

2.5. Οι Συνθήκες της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν προβλέπουν μια ολοκληρωμένη κοινή δασική πολιτική. Συνεπώς, για την επίτευξη του βασικού στόχου που είναι η προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης και διαχείρισης των δασών θα πρέπει να εκπονηθούν και υλοποιηθούν εθνικά ή περιφερειακά προγράμματα για τα δάση ή άλλες κατάλληλες δράσεις των κρατών μελών. Επίσης η αρχή της επικουρικότητας της ΕΕ πρέπει να εφαρμόζεται σε δράσεις όπου μπορεί να επιτευχθεί προστιθέμενη αξία.

2.6. Η διαχείριση, η διατήρηση και η βιώσιμη ανάπτυξη των δασών στην ΕΕ αποτελούν σημαντικά ζητήματα των υφιστάμενων κοινών πολιτικών όπως είναι η γεωργική πολιτική, και οι πολιτικές για την ανάπτυξη της υπαίθρου, το περιβάλλον, το εμπόριο, την εσωτερική αγορά, την έρευνα, τη βιομηχανία, την αναπτυξιακή συνεργασία και την ενέργεια.

2.7. Σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας η κοινοτική δράση στο πλαίσιο της δασικής στρατηγικής πρέπει να είναι προς όφελος της ανάπτυξης της υπαίθρου, της προστασίας των δασών από την ατμοσφαιρική ρύπανση και τις πυρκαγιές, της ανάπτυξης του συστήματος τηλεπικοινωνιών, της ανάπτυξης της έρευνας καθώς και της συνεργασίας.

2.8. Στη συζήτηση για τη δασική στρατηγική της ΕΕ, οι τοπικές αρχές συμμετέχουν διττώς:

- αφενός, λόγω της χωροταξικής αποστολής τους και ως υπεύθυνες της τοπικής ζωής κυρίως στον αγροτικό κόσμο·

- αφετέρου, ως διαχειριστές των δασικών αγαθών πράγμα που τις εντάσσει πλήρως στη δασική οικονομική αλυσίδα.

3. Γενικές παρατηρήσεις για τη δασική στρατηγική της ΕΕ

3.1. Η δασική πολιτική αποτελεί αρμοδιότητα των κρατών μελών

3.1.1. Η διαχείριση των δασών της Ευρώπης εναπόκειται πρωτίστως στα κράτη μέλη. Στη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση δεν υπάρχουν σαφείς διατάξεις για την κοινή δασική πολιτική. Εξάλλου καλό είναι η δασοκομία και οι εμπορικές δραστηριότητες που συνδέονται με το δάσος να αποτελούν βασικό τμήμα της οικονομίας της αγοράς.

3.1.2. Επίσης ο καθορισμός και η εφαρμογή των αρχών για τη βιώσιμη ανάπτυξη και διαχείριση των δασών γίνεται μέσω εθνικών ή περιφερειακών προγραμμάτων για τα δάση ή άλλων κατάλληλων δράσεων των κρατών μελών. Στόχος της δασικής στρατηγικής της ΕΕ είναι να συμπληρώνει τα εθνικά προγράμματα για τα δάση και να διασφαλίζει τη βέλτιστη δυνατή εφαρμογή των κοινοτικών μέτρων. Οι κοινοτικές δράσεις συμβάλλουν, με την ενίσχυση που παρέχουν στις εθνικές δασικές πολιτικές, στην εφαρμογή των διεθνών συμφωνιών από τα κράτη μέλη, με τις οποίες έχει δεσμευτεί η ΕΕ.

3.1.3. Επειδή δεν υπάρχει μια πραγματικά κοινή δασική πολιτική, τα θέματα που συνδέονται με τη διαχείριση και τη χρήση των δασών σε κοινοτικό επίπεδο υπάγονται σε υφιστάμενες πολιτικές όπως η περιφερειακή ή η περιβαλλοντική πολιτική. Επειδή η δασοκομία είναι ιδιαίτερα σημαντική για τις αγροτικές ζώνες, τα κοινοτικά δασικά μέτρα συχνά αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της πολιτικής για την ανάπτυξη της υπαίθρου. Ο κατακερματισμός των δασικών θεμάτων σε επίπεδο ΕΕ στις διάφορες πολιτικές και ΓΔ, ανάλογα με το περιεχόμενο, συμβάλλει ώστε οι δράσεις για τη δασοκομία και οι σχετικές αξίες να μην εξετάζονται σφαιρικά σε κοινοτικό επίπεδο.

3.1.4. Στη δασική στρατηγική, στο πλαίσιο των διεθνών δεσμεύσεων για τη δασοκομία, αναφέρεται ότι πρέπει να ενισχυθεί ο αποτελεσματικός συντονισμός μεταξύ των διαφόρων τομέων των πολιτικών που επηρεάζουν τη δασοκομία. Οι δράσεις που αφορούν τα δάση θα πρέπει να εναρμονιστούν και να συμβάλλουν στην ενίσχυση της επικοινωνίας και της συνεργασίας μεταξύ των διαφόρων φορέων.

3.1.5. Σε κοινοτικό επίπεδο λειτουργεί η μόνιμη δασική επιτροπή στην οποία συμμετέχουν εκπρόσωποι της Επιτροπής και των κρατών μελών, καθώς και δύο συμβουλευτικές επιτροπές. Για το συντονισμό των δασικών θεμάτων η Επιτροπή διαθέτει ελάχιστους πόρους και στην στρατηγική δεν προτείνονται συγκεκριμένα μέτρα για τη βελτίωση της κατάστασης. Η Επιτροπή των Περιφερειών θεωρεί ότι η υλοποίηση της προτεινόμενης δασικής στρατηγικής απαιτεί να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στο δασικό τομέα από την πλευρά της Επιτροπής. Ο συντονισμός στο εσωτερικό της Επιτροπής μεταξύ των αρμόδιων και υπευθύνων μονάδων πρέπει να οργανωθεί όσο το δυνατό καλύτερα.

3.2. Αειφόρος δασοκομία

3.2.1. Σύμφωνα με την ανακοίνωση η δασική στρατηγική βασίζεται στην αναγνώριση της ποικιλότητας των ευρωπαϊκών δασών, του πολυλειτουργικού τους ρόλου και της ανάγκης για οικονομική, οικολογική και κοινωνική αειφορία. Η προσέγγιση αυτή είναι πολύ σωστή αν ληφθούν υπόψη οι περιφερειακές διαφορές που υπάρχουν στην ΕΕ όσον αφορά τη διάρθρωση, τη χρήση και το καθεστώς ιδιοκτησίας των δασών.

3.2.2. Η ΕΕ έχει επανειλημμένα αναλάβει δεσμεύσεις σε διεθνές επίπεδο για την αειφόρο δασοκομία από οικολογική, οικονομική και κοινωνική άποψη. Οι αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης και της βιώσιμης διαχείρισης των δασών ορίστηκαν στη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη που πραγματοποιήθηκε στο Ρίο ντε Τζανέιρο το 1992. Έστω και εάν νομικά δεν είναι δεσμευτικές, οι αρχές αυτές εφαρμόστηκαν στις διεθνείς διαπραγματεύσεις που διεξάγονται τα τελευταία χρόνια στον τομέα της δασοκομίας.

3.2.3. Η συζήτηση για τη διεθνή δασική πολιτική συνεχίστηκε κατά τα έτη 1995-1997 στο πλαίσιο της διακυβερνητικής ομάδας για τα δάση (ΔΟΔ), το έργο της οποίας θα συνεχιστεί έως το 2000 στο πλαίσιο του Διακυβερνητικού Φόρουμ για τα Δάση (ΔΦΔ). Στόχος είναι η επεξεργασία μιας διεθνούς δασικής συμφωνίας. Η συμφωνία αυτή θα πρέπει νομικά να είναι δεσμευτική ούτως ώστε να εξασφαλιστεί σε παγκόσμια κλίμακα μια αποτελεσματική δράση για την προστασία των δασών καθώς και για τη βιώσιμη ανάπτυξη, διαχείριση και χρήση τους. Πράγματι, παρά τις υφιστάμενες συμφωνίες και δεσμεύσεις οι δασικοί πόροι και οι δασικές εκτάσεις μειώνονται συνεχώς σε παγκόσμια κλίμακα.

3.2.4. Στις υπουργικές διασκέψεις για την προστασία των δασών στην Ευρώπη (Στρασβούργο 1990, Ελσίνκι 1993 και Λισσαβόνα 1998) αναλήφθηκαν δεσμεύσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο για το σεβασμό των αρχών που αφορούν την αειφόρο διαχείριση και χρήση των δασών. Με την ευκαιρία αυτών των πανευρωπαϊκών διασκέψεων η αειφόρος διαχείριση και χρήση των δασών ορίστηκε ως εξής: "Η διαχείριση και χρήση των δασών και της δασικής γης κατά τρόπο και με ρυθμούς που να διατηρείται η βιοποικιλότητά τους, η παραγωγικότητά τους, η δυνατότητα ανανέωσής τους, η ζωτικότητα και το δυναμικό τους για την άμεση και μελλοντική εξασφάλιση των σχετικών οικολογικών, οικονομικών και κοινωνικών λειτουργιών, σε τοπικό, εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο και που δεν προκαλούν ζημιές σε άλλα οικοσυστήματα".

3.3. Η οικονομική σημασία της δασοκομίας

3.3.1. Στην ανακοίνωση της Επιτροπής αναφέρεται ότι σε σύγκριση με τα αχανή αρκτικά και τροπικά δάση άλλων περιοχών του πλανήτη, οι δασικοί πόροι της ΕΕ ενδέχεται να φανούν ασήμαντοι. Εντούτοις με την ένταξη της Αυστρίας, της Φινλανδίας και της Σουηδίας, η ΕΕ κατέστη ο δεύτερος κατά σειρά παραγωγός χαρτιού και πριστής ξυλείας στον κόσμο, ο μεγαλύτερος εισαγωγέας δασικών προϊόντων και ο τρίτος σε μέγεθος εξαγωγέας δασικών προϊόντων στον κόσμο.

3.3.2. Κατά συνέπεια οι δασικοί πόροι της ΕΕ έχουν μεγάλη οικονομική σημασία. Αυτή τη στιγμή η αξία της δασικής βιομηχανίας είναι περίπου 300 δισεκατ. ευρώ και το προσωπικό που απασχολείται σε αυτή άμεσα και έμμεσα ανέρχεται σε αρκετά εκατομμύρια άτομα.

3.3.3. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι η οικονομική σημασία των δασών δεν προβάλλεται επαρκώς στην ανακοίνωση της Επιτροπής για τη δασική στρατηγική. Ωστόσο στο έγγραφο τονίζεται η σημασία του δασικού τομέα για την ανάπτυξη της υπαίθρου, τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και το περιβάλλον. Η σημασία των δασών για την παραγωγή ξυλείας και την εκμετάλλευση των δασικών πόρων θα πρέπει να τύχει μεγαλύτερης προσοχής.

3.3.4. Επίσης, οι άλλοι τρόποι οικονομικής εκμετάλλευσης των δασών δεν προβάλλονται στην ανακοίνωση για τη στρατηγική. Αυτοί αφορούν κυρίως τις τουριστικές και ψυχαγωγικές λειτουργίες του δάσους που σε επίπεδο περιφερειών μπορεί να αποδειχτούν ιδιαίτερα σημαντικοί κυρίως δε για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης.

3.3.5. Η Επιτροπή ετοιμάζει μια ανακοίνωση για τη δασική βιομηχανία στην ΕΕ και για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητάς της. Πρόκειται για ένα επίκαιρο και ιδιαίτερα ενδιαφέρον θέμα. Βασικά, με την αύξηση των δασικών πόρων αυξάνεται η ικανότητα της δασικής βιομηχανίας. Επίσης με την αύξηση της επεξεργασίας ξυλείας και με την ανάπτυξη νέων προϊόντων ενδέχεται να αυξηθεί σημαντικά η προστιθέμενη αξία για τις επιχειρήσεις του δασικού τομέα. Εξάλλου η ένταξη της δασικής βιομηχανίας στην οικονομία της αγοράς και η παγκοσμιοποίηση της αγοράς καθορίζει ένα νέο περιβάλλον τόσο για αυτούς που λαμβάνουν τις αποφάσεις για τη δασική βιομηχανία όσο και για τους παραγωγούς ξυλείας.

3.3.6. Όπως έχει αναφερθεί, η ένταξη της Αυστρίας, της Σουηδίας και της Φινλανδίας αύξησε την οικονομική σημασία του δασικού τομέα της ΕΕ. Ο δασικός τομέας - δασοκομία και δασική βιομηχανία - θα πρέπει σε κοινοτικό επίπεδο να θεωρείται ενιαίος. Η διαφύλαξη της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής δασικής βιομηχανίας είναι σημαντική για την οικονομία και την απασχόληση.

3.4. Πρόγραμμα δράσης 2000 - Μεταρρύθμιση

3.4.1. Θεμέλιος λίθος της στρατηγικής είναι τα δασικά μέτρα που προτείνονται στην πρόταση της Επιτροπής για τον κανονισμό που αφορά την ανάπτυξη της υπαίθρου στο πλαίσιο του προγράμματος δράσης 2000. Ο κανονισμός για την ανάπτυξη της υπαίθρου εγκρίθηκε το Μάιο του 1999. Σε αυτόν περιλαμβάνεται μια σειρά μέτρων για την ανάπτυξη της υπαίθρου που καλύπτουν τους ακόλουθους τομείς: σφαιρική οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη των αγροτικών ζωνών, απασχόληση, περιβάλλον και βιώσιμη ανάπτυξη. Τα μέτρα που αφορούν τη δασοκομία θα πρέπει να θεωρηθούν αναπόσπαστο τμήμα του συνόλου αυτού.

3.4.2. Στον κανονισμό για την ανάπτυξη της υπαίθρου προβλέπεται η συνέχιση της εκτέλεσης των υφιστάμενων δράσεων καθώς και η υποβολή νέων μέτρων με τα οποία να προωθείται η βιώσιμη διαχείριση των δασών και να καλύπτονται ειδικά θέματα όπως η βιοποικιλότητα, οι κλιματικές αλλαγές ή η χρήση ξυλείας ως πηγής ενέργειας. Η βελτίωση της ποιότητας του δασικού περιβάλλοντος είναι ένα από τα βασικά στοιχεία των κοινοτικών ενισχύσεων.

Η επίτευξη των στόχων του κανονισμού προϋποθέτει κυρίως τη δημιουργία συλλόγων μεταξύ των ιδιοκτητών δασών και την παροχή τεχνικής βοήθειας προς τις τοπικές αρχές η οποία να χορηγείται σε εκτεταμένες περιοχές των οποίων η διαχείριση γίνεται κατά τρόπο ενιαίο. Η συνέχιση της αναδάσωσης στο πλαίσιο της υφιστάμενης δασοκομίας είναι ιδιαίτερα σημαντική στις περιοχές που θα ορίσουν οι περιφέρειες, αν ληφθεί υπόψη η σημασία την οποία έχει το δάσος από οικονομικής πλευράς για την περιφερειακή ανάπτυξη. Οι δαπάνες της αναδάσωσης και ο χρόνος που απαιτείται για την απόδοση των επενδύσεων που έχουν πραγματοποιηθεί αιτιολογούν την εφαρμογή παρόμοιων προγραμμάτων στήριξης.

3.4.3. Με τη μεταρρύθμιση αυξάνονται οι ενισχύσεις για τα μέτρα που αφορούν τα δάση. Χορηγείται δε μεγαλύτερο από πριν περιθώριο ελιγμών στις δράσεις που έχουν εγκριθεί σε εθνικό επίπεδο, πράγμα ιδιαίτερα ικανοποιητικό εάν ληφθεί υπόψη η αρχή της επικουρικότητας και οι περιφερειακές διαφορές σε ό,τι αφορά το δασικό τομέα. Με τον τρόπο αυτό κάθε κράτος μέλος μπορεί, μέσω των εθνικών σχεδίων για την ανάπτυξη της υπαίθρου, να καθορίσει τις προτεραιότητες όσον αφορά την κατανομή των ενισχύσεων και των οικονομικών πόρων. Αν και η δασοκομία στηρίζεται περισσότερο από προηγουμένως, ωστόσο η αύξηση των ενισχύσεων εξαρτάται πλήρως από την αύξηση των εθνικών χρηματοδοτήσεων.

3.4.4. Με τη μεταρρύθμιση αυξάνεται η ομάδα των δικαιούχων κυρίως χάρη στην αύξηση των ενισχύσεων προς τη γεωργία. Οι ιδιοκτήτες δασικών εκτάσεων, οι ενώσεις ιδιοκτητών και οι κοινότητες μπορούν να επωφεληθούν των ενισχύσεων αυτών. Οι κοινότητες αποτελούν σημαντική ομάδα τουλάχιστον στην Ισπανία, στη Γερμανία, στη Γαλλία και στην Πορτογαλία.

3.4.5. Η δασοκομία πέρα από τις ενισχύσεις του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Προσανατολισμών και Εγγυήσεων (ΕΓΤΠΕ) θα επωφεληθεί και από τις ενισχύσεις του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) καθώς και του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (ΕΚΤ). Νέοι σχετικοί κανονισμοί εγκρίθηκαν τον Ιούνιο του 1999. Το ΕΤΠΑ μπορεί να χορηγεί ενισχύσεις τόσο για την πραγματοποίηση παραγωγικών επενδύσεων όσο και για σχέδια υποδομών, τα οποία ευνοούν την οικονομική ανάπτυξη και την απασχόληση των περιφερειών. Στόχος των ενισχύσεων πρέπει να είναι μεταξύ άλλων η κατασκευή επαρκούς οδικού δικτύου για τη σύνδεση των απομακρυσμένων περιφερειών ούτως ώστε να στηριχθεί η εκμετάλλευση των δασικών πόρων. Το ΕΚΤ μπορεί να συμβάλει στην ενίσχυση της κατάρτισης στο δασικό τομέα.

3.4.6. Σύμφωνα με ορισμένες πληροφορίες η ΕΕ έχει χορηγήσει για τα έτη 1994-1999 2,5 εκατ. ευρώ για τη δασοκομία. Η ενίσχυση έχει δοθεί κατά μεγάλο μέρος στην Νότιο Ευρώπη και κυρίως στην Ισπανία, αλλά και στη Γερμανία, τη Γαλλία και την Ιρλανδία. Η ΕΕ έχει χορηγήσει το ήμισυ του συνολικού ποσού σε προγράμματα αναδάσωσης. Το δεύτερο ήμισυ έχει χορηγηθεί για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας της δασοκομίας, για την ανάπτυξη της αγοράς και την ανάληψη περιβαλλοντικών δράσεων καθώς και για την αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών.

3.4.7. Η μεταρρύθμιση που προτείνεται στο πρόγραμμα δράσης 2000 δημιουργεί νέες δυνατότητες χρησιμοποίησης των πόρων της ΕΕ. Στη δασική στρατηγική δεν προβλέπεται καμιά αξιολόγηση των συνολικών επιπτώσεων των υφιστάμενων κοινοτικών μέτρων στη δασοκομία, πράγμα που δημιουργεί ένα κενό που πρέπει να συμπληρωθεί. Από πλευράς αξιολόγησης της πολιτικής ενισχύσεων καλό θα ήταν να γνωρίζαμε:

- το συνολικό όγκο των κοινοτικών πόρων που έχουν διατεθεί σε δασικά μέτρα,

- την κατανομή των κοινοτικών δράσεων και τις επιπτώσεις τους σε περιφερειακό επίπεδο,

- τα αποτελέσματα που έχουν επιτευχθεί.

3.4.8. Στόχος της ΕΕ πρέπει να είναι η όσο το δυνατό αποτελεσματικότερη χρήση των κοινοτικών πόρων. Η σημαντικότερη συνέπεια των δασικών ενισχύσεων είναι η βελτίωση των δυνατοτήτων αξιολόγησης των επιπτώσεων των ενισχύσεων και η ανάπτυξη του συστήματος ενισχύσεων. Η ΕΤΠ θεωρεί σημαντικό στην πολιτική ενισχύσεων των δασικών προγραμμάτων να γίνεται σεβαστή η λειτουργία της αγοράς και να εξασφαλίζεται ο αποτελεσματικός ανταγωνισμός των δασικών προϊόντων στην αγορά.

3.5. Απειλές κατά των δασών

3.5.1. Για την προστασία των δασών από τις απειλές που αντιμετωπίζουν απαιτούνται κοινές δράσεις της ΕΕ. Οι κυριότερες απειλές είναι η εκτεταμένη και υπεράνω συνόρων ατμοσφαιρική ρύπανση και οι πυρκαγιές που έχουν ιδιαίτερα αρνητικές επιπτώσεις σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Εν προκειμένω, τα εθνικά μέτρα είναι πολύ σημαντικά και η ΕΕ τα υποστηρίζει μέσω των μέτρων μεταρρύθμισης που προβλέπονται στο πρόγραμμα δράσης 2000. Η ΕΤΠ θεωρεί ιδιαίτερα σημαντικά αυτά τα μέτρα ενίσχυσης της ΕΕ.

3.5.2. Τα δάση διαδραματίζουν το δικό τους ρόλο στην επιβράδυνση των κλιματικών μεταβολών. Οι κλιματικές μεταβολές προκύπτουν από τα αέρια που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου, σημαντικότερο των οποίων είναι το διοξείδιο του άνθρακα. Τα δάση δεσμεύουν άνθρακα και συνεπώς λειτουργούν ως δεξαμενές άνθρακα. Με τη δέσμευση του άνθρακα προωθείται η βελτίωση της προστασίας και διαχείρισης των δασών, η αύξηση των δασικών εκτάσεων, η αντικατάσταση των ορυκτών καυσίμων από ξυλεία που προέρχεται από δάση τα οποία αποτελούν αντικείμενο βιώσιμης διαχείρισης, και η αντικατάσταση των δασικών προϊόντων που συνεπάγονται μεγάλη κατανάλωση ενέργειας από προϊόντα ξυλείας.

3.5.3. Η ΕΕ υπογράφοντας το πρωτόκολλο του Κιότο δεσμεύτηκε να μειώσει τις εκπομπές αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Η Επιτροπή παρουσίασε εν προκειμένω ανακοίνωση με θέμα "Κλιματικές μεταβολές - Προς μια στρατηγική της ΕΕ μετά τη διάσκεψη του Κιότο".

3.6. Η ξυλεία ως πηγή ενέργειας

3.6.1. Η αύξηση της χρήσης της ξυλείας για ενεργειακούς σκοπούς καθιστά δυνατή τη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα που οφείλονται στην παραγωγή ενέργειας, αυξάνει την αυτάρκεια όσον αφορά την παραγωγή ενέργειας, δημιουργεί προϋποθέσεις για νέες επιχειρηματικές δραστηριότητες, κυρίως στον τομέα των ΜΜΕ, και συμβάλλει στη βελτίωση της απασχόλησης. Εξάλλου η χρήση ξυλείας για ενεργειακούς σκοπούς έχει θετικές επιπτώσεις στη διαχείριση των δασών και στην οικονομία.

3.6.2. Στο πλαίσιο της ενεργειακής της πολιτικής η ΕΕ επιθυμεί να αυξήσει τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Τούτο σημαίνει επίσης την σημαντική αύξηση της χρήσης ξυλείας ως πηγής παραγωγής ενέργειας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορεί να προωθήσει την ανάπτυξη της τεχνογνωσίας στον τομέα αυτό υποστηρίζοντας την έρευνα και την κατάρτιση. Οι ενισχύσεις των διαρθρωτικών ταμείων μπορούν για παράδειγμα να συμβάλουν στην προώθηση χρήσης νέων πηγών και στη δημιουργία επιχειρήσεων στον τομέα αυτό.

3.7. Πιστοποίηση

3.7.1. Η δημιουργία συστήματος σήμανσης των δασών αποτελεί σήμερα σημαντικό θέμα συζήτησης στο δασικό τομέα. Το θέμα της πιστοποίησης των δασών αναφέρεται επίσης στην ανακοίνωση της Επιτροπής για τη δασική στρατηγική. Η πιστοποίηση των δασών ορίζεται ως διαδικασία που συνίσταται στην επαλήθευση, από ανεξάρτητο φορέα, ότι η διαχείριση των εν λόγω δασών πραγματοποιείται κατά τρόπο βιώσιμο. Εξασφαλίζει δε στους καταναλωτές και στους πελάτες ότι τα προϊόντα που αγοράζουν κατασκευάστηκαν από πρώτες ύλες που προέρχονται από δάση που αποτελούν αντικείμενο βιώσιμης διαχείρισης.

3.7.2. Η διαχείριση των δασών στην Ευρώπη θεωρείται σε διεθνές επίπεδο ιδιαίτερα ικανοποιητική. Ιδιαίτερα στη δεκαετία του '90, οι αρχές της βιώσιμης διαχείρισης και χρήσης των δασών θα έπρεπε να αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα των αποφάσεων σε θέματα δασικής πολιτικής και των χωροταξικών σχεδίων για τα δάση. Η πιστοποίηση των δασών δείχνει τη θετική εξέλιξη των δασοκομικών μεθόδων και συμβάλλει στην προώθηση του εμπορίου δασικών προϊόντων.

3.7.3. Υπάρχουν δύο συστήματα πιστοποίησης των δασών στην Ευρώπη: το PEFC, πανευρωπαϊκό σχέδιο για την πιστοποίηση των δασών, που υποστηρίζουν οι ιδιοκτήτες δασών και η δασική βιομηχανία και το FSC (Forest Stewardship Council), Συμβούλιο Διαχείρισης των Δασών, που είχε συσταθεί προηγουμένως από μια σειρά περιβαλλοντικών οργανώσεων. Οι ευρωπαϊκές ενώσεις ιδιοκτητών δασών δεν θέλησαν να υιοθετήσουν τις αρχές του FSC διότι θεωρούν ότι δεν είναι δυνατό να εφαρμοστεί στις ευρωπαϊκές μικρές οικογενειακές δασικές εκμεταλλεύσεις. Ωστόσο σε ορισμένες περιοχές της Ευρώπης εφαρμόζονται οι αρχές του FSC και αναπτύσσεται η προσαρμογή τους στις υφιστάμενες ευρωπαϊκές συνθήκες.

3.7.4. Το PEFC αποσκοπεί στη δημιουργία ενός κεντρικού μηχανισμού που θα περιλαμβάνει τα εθνικά συστήματα πιστοποίησης, πράγμα που θα επέτρεπε να ληφθούν υπόψη οι ιδιαιτερότητες κάθε χώρας. Γενικά η εξέλιξη του PEFC αντιμετωπίζεται θετικά. Πράγματι, καλό θα ήταν οι περιβαλλοντικές οργανώσεις να συμμετέχουν στο έργο ανάπτυξης αυτού του συστήματος.

3.7.5. Η Επιτροπή στην ανακοίνωσή της για τη δασική στρατηγική εκφράζει την ικανοποίησή της για την ανάπτυξη του πανευρωπαϊκού συστήματος πιστοποίησης. Σύμφωνα με το έγγραφο η Επιτροπή θα εξετάσει την περίπτωση συμπληρωματικών δράσεων πιθανόν ως νομικό μέσο για τον καθορισμό των ουσιωδών απαιτήσεων για τις εθελοντικές πρωτοβουλίες πιστοποίησης και σήμανσης. Ωστόσο η πιστοποίηση αποτελεί αποκλειστική αρμοδιότητα των φορέων της αγοράς.

3.7.6. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι η ανάπτυξη της πιστοποίησης των δασών είναι προς όφελος της ευρωπαϊκής δασοκομίας και βιομηχανίας. Η πιστοποίηση μπορεί να λειτουργήσει ως ένα αποτελεσματικό μέσο επικοινωνίας για την επίτευξη υψηλού επιπέδου διαχείρισης των δασών στην Ευρώπη. Στο σύστημα πιστοποίησης πρέπει να ληφθούν υπόψη η μικρής κλίμακας ευρωπαϊκή δασοκομία, οι περιφερειακές διαφορές όσον αφορά τη διάρθρωση των δασών, το καθεστώς ιδιοκτησίας καθώς και οι τρόποι χρήσης. Η συζήτηση για την πιστοποίηση διευρύνεται και πιθανόν στο μέλλον να αφορά και άλλους φυσικούς πόρους, με βάση την εμπειρία από την πιστοποίηση των δασών.

3.8. Χρήσιμες και τυποποιημένες πληροφορίες για τα δάση της Ευρώπης

3.8.1. Στη δασική στρατηγική προβλέπεται η επεξεργασία ενός συστήματος δασικών πληροφοριών και επικοινωνίας (EFICS). Στόχος είναι η παροχή συγκρίσιμων και αντικειμενικών στοιχείων για το δασικό τομέα στην ΕΕ. Στόχος του συστήματος είναι επίσης η ενημέρωση σχετικά με τις κοινοτικές δράσεις που αφορούν τη δασοκομία, καθώς και η παροχή βασικών πληροφοριών για τις εθνικές ή περιφερειακές δασικές πολιτικές και για τα προγράμματα των κρατών μελών. Εξάλλου καθιστά δυνατή τη συλλογή στοιχείων και την ανάλυσή τους όσον αφορά την μελλοντική ανάπτυξη του δασικού τομέα όσον αφορά το εμπόριο, τη βιομηχανία, την απασχόληση και τα περιβαλλοντικά ζητήματα.

3.8.2. Οι στόχοι αυτοί είναι φιλόδοξοι. Από την άλλη πλευρά όμως η ανάγκη για τυποποιημένες πληροφορίες είναι ολοένα και μεγαλύτερη, είτε πρόκειται για την εφαρμογή των κριτηρίων και των ευρωπαϊκών δεικτών για μια βιώσιμη διαχείριση των δασών, είτε για στοιχεία που αφορούν τον έλεγχο των απειλών κατά των δασών, είτε την εξέλιξη των συστημάτων πιστοποίησης ή αξιολόγησης, είτε την εποπτεία των κοινοτικών δράσεων.

3.8.3. Η ΕΤΠ τάσσεται υπέρ των δράσεων όσον αφορά τη βελτίωση και την ποιότητα της ενημέρωσης. Δημιουργούνται σε διάφορα επίπεδα δυνατότητες για την ανάπτυξη συστημάτων επικοινωνίας, με την βοήθεια των οποίων μπορεί να βελτιωθεί η συνεργασία των φορέων στο δασικό τομέα και από την άλλη παρέχονται βασικές πληροφορίες για τις σχετικές με τα δάση δράσεις στο ευρύ κοινό.

4. Συμπεράσματα

4.1. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι η διαχείριση και η χρήση των δασών πρέπει να βασίζεται στην αρχή της αειφορίας. Δηλαδή πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η αειφορία από οικολογική, οικονομική και κοινωνική πλευρά.

4.2. Η ΕΤΠ επισημαίνει ότι η σημασία και οι συνθήκες της δασοκομίας και της δασικής βιομηχανίας καθώς και ο τρόπος χρήσης των δασικών εκτάσεων ποικίλλουν σημαντικά από περιοχή σε περιοχή. Συνεπώς, είναι σημαντικό στοιχείο η τήρηση της αρχής της επικουρικότητας κατά τη διαδικασία λήψεως αποφάσεων στον τομέα αυτό, δηλαδή κάθε κράτος μέλος να έχει τη δική του δασική πολιτική.

4.3. Η ΕΤΠ εκτιμά ότι, παράλληλα με τις εθνικές δασικές πολιτικές, η ΕΕ πρέπει να χαράξει μια κοινή δασική στρατηγική, δεδομένου ότι τα δασικά θέματα ανακύπτουν σε πολλά επίπεδα των κοινοτικών δράσεων. Για την υλοποίηση της κοινής στρατηγικής η Επιτροπή θα πρέπει βελτιώσει το συντονισμό μεταξύ των διαφόρων φορέων στο δασικό τομέα κυρίως με την ενίσχυση της θέσης της μόνιμης δασικής επιτροπής.

4.4. Η ΕΤΠ αναγνωρίζει ότι στη δασική στρατηγική επισημαίνεται επαρκώς η σημασία των δασών για την ανάπτυξη της υπαίθρου, τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και για το περιβάλλον. Η οικονομική εκμετάλλευση των δασών όμως δεν έχει τονιστεί επαρκώς. Επειδή στις μεγάλες δασικές ζώνες η εκμετάλλευση των δασικών πόρων και άλλων προϊόντων αποτελεί τον κυριότερο τρόπο χρήσης των δασών απαιτείται η διασφάλιση της διατήρησης των δασών ως πηγής οικονομικής ευημερίας και απασχόλησης στην Ευρώπη. Τα δάση, σε περιφερειακό επίπεδο, έχουν μεγάλη οικονομική σημασία λόγω του τουριστικού και ψυχαγωγικού τους ρόλου.

Η οικονομική σημασία της δασοκομίας πρέπει να προβάλλεται επίσης στη δράση της ΕΕ που αφορά τη στήριξη της έρευνας στο δασικό τομέα. Η "αλυσίδα δασικών πόρων", που δημιουργήθηκε και υλοποιήθηκε μέσω του προγράμματος FAIR, πρέπει να ληφθεί υπόψη στη συνέχιση των δραστηριοτήτων έρευνας και ανάπτυξης.

4.5. Η σημασία των δασών ως πηγής οικονομικής ευημερίας και απασχόλησης συνδέεται στενά με την αυξανόμενη χρήση των δασικών πόρων για την παραγωγή ενέργειας, πράγμα που συμβάλλει στη μείωση των εκπομπών αερίων που δημιουργούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Η Επιτροπή πρέπει να επικεντρώσει τις προσπάθειές της στην απόκτηση τεχνογνωσίας στον τομέα αυτό με δράσεις υπέρ της έρευνας και της κατάρτισης.

4.6. Η ΕΤΠ θεωρεί σημαντικό να αξιολογήσει προσεκτικότερα η Επιτροπή την αποτελεσματικότητα και τις συνέπειες σε περιφερειακό επίπεδο των υφιστάμενων κοινοτικών δράσεων που αφορούν τη δασοκομία. Ενδείκνυται επίσης ο αυστηρός έλεγχος των αποτελεσμάτων των δράσεων που αφορούν τη μεταρρύθμιση της δασοκομίας στο πλαίσιο του προγράμματος δράσης 2000.

Η ΕΤΠ κρίνει ότι οι εν λόγω ενισχύσεις στη δασοκομία πρέπει να είναι περιορισμένες ώστε να εξασφαλιστεί ισορροπία στο πλαίσιο του ανταγωνισμού και να ληφθούν υπόψη οι δυνάμεις της αγοράς. Στα πλαίσια αυτά, δεν πρέπει να λησμονείται ότι η δασοκομία δεν μπορεί πάντα να αξιολογείται με βάση οικονομικά μεγέθη, επειδή υπάρχουν ορισμένες ορεινές και γεωμορφολογικά ευαίσθητες περιοχές όπου η σημαντικότερη και απολύτως απαραίτητη υδρογεωλογική λειτουργία του δάσους είναι η προστασία του εδάφους και των γύρω περιοχών από κατολισθήσεις, χιονοστιβάδες και πλημμύρες.

4.7. Δεδομένου του σημαντικού ρόλου που καλείται να διαδραματίσει σε διεθνές επίπεδο η ΕΕ όσον αφορά τη διαχείριση και την επίλυση των δασικών θεμάτων, η ΕΤΠ θεωρεί ότι πρέπει να θέσει ως στόχο να επιβάλει διεθνώς ένα επίπεδο βιώσιμης διαχείρισης των δασών αντίστοιχο με το ευρωπαϊκό.

4.8. Η ΕΤΠ εκφράζει την ικανοποίησή της για την ανάπτυξη εθελοντικού χαρακτήρα συστημάτων πιστοποίησης εφόσον με την πιστοποίηση εξασφαλίζεται η βιώσιμη διαχείριση των δασών σε ευρωπαϊκό επίπεδο και προωθείται η εμπορία και η ανταγωνιστικότητα των δασικών προϊόντων. Στο σύστημα πιστοποίησης πρέπει να ληφθούν υπόψη η μικρής κλίμακας ευρωπαϊκή δασοκομία, οι περιφερειακές διαφορές όσον αφορά τη διάρθρωση των δασών, το καθεστώς ιδιοκτησίας καθώς και ο τρόπος χρήσης. Η ΕΤΠ επισημαίνει ότι για την εναρμόνιση των συστημάτων πιστοποίησης, η Επιτροπή, στις δράσεις της, πρέπει να λάβει υπόψη τον εθελοντικό χαρακτήρα των συστημάτων αυτών που απευθύνονται άμεσα στους παραγωγούς, στη βιομηχανία και στους αγοραστές προϊόντων ξυλείας.

4.9. Η ΕΤΠ επισημαίνει ότι το σύστημα δασικών πληροφοριών και επικοινωνίας (EFICS) πρέπει να αναπτυχθεί ούτως ώστε να παρέχει πλήρη και τυποποιημένα στοιχεία για το δασικό τομέα της Ευρώπης. Με τον τρόπο αυτό δημιουργούνται δυνατότητες για την ανάπτυξη συστημάτων επικοινωνίας και παρέχονται βασικές πληροφορίες στο ευρύ κοινό.

Βρυξέλλες, 18 Νοεμβρίου 1999.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Manfred DAMMEYER

(1) ΕΕ C 56 της 26.2.1999, σ. 1.

(2) ΕΕ L 160 της 26.6.1999, σ. 80.

(3) ΕΕ L 161 της 26.6.1999, σ. 43.

(4) ΕΕ L 161 της 26.6.1999, σ. 48.

(5) ΕΕ C 55 της 24.2.1997, σ. 22.

(6) ΕΕ C 64 της 27.2.1998, σ. 25.

(7) ΕΕ C 206 της 7.7.1997, σ. 128.