[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 29.8.2006

SEC(2006) 1080

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Παράρτημα της Πρότασης για απόφαση-πλαίσιο του Συμβουλίουγια το ευρωπαϊκό ένταλμα επιτήρησης σε προδικαστικές διαδικασίες μεταξύ κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης{COM(2006) 468 τελικό} ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

1. Εισαγωγη

Το ενδεχόμενο της υποβολής πρότασης για την έκδοση απόφασης-πλαισίου σχετικά με την αμοιβαία αναγνώριση των προδικαστικών μέτρων επιτήρησης περιλαμβάνεται στο πρόγραμμα εργασίας της Επιτροπής εδώ και αρκετά έτη. Η δυνατότητα για μια απόφαση-πλαίσιο στον συγκεκριμένο τομέα συζητήθηκε στο πλαίσιο τριών συσκέψεων εμπειρογνωμόνων (τα έτη 2003, 2004 και 2005), καθώς και σε μια σειρά εγγράφων προβληματισμού, εκ των οποίων το σημαντικότερο ήταν το σχετικό Πράσινο Βιβλίο[1] και το συνημμένο σε αυτό έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής[2]. Η Επιτροπή έχει επίσης λάβει μεγάλο αριθμό απαντήσεων και παρατηρήσεων επί του θέματος από τα κράτη μέλη και την κοινωνία των πολιτών[3].

Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας διαβουλεύσεων κατέστη σαφές ότι τα στατιστικά δεδομένα που ήταν διαθέσιμα σχετικά με τους αριθμούς των εμπλεκομένων προσώπων δεν ήταν επαρκή για τη μετά πλήρους γνώσης κατάρτιση οποιασδήποτε πρότασης στον υπό εξέταση τομέα. Προκειμένου να διατεθούν στην Επιτροπή πρόσθετα στατιστικά δεδομένα έτσι ώστε να μπορέσει να κρίνει κατά πόσον η έκδοση απόφασης-πλαισίου θα προσπόριζε προστιθέμενη αξία, αποφασίστηκε η προσφυγή σε εξωτερικό σύμβουλο. Ο εξωτερικός σύμβουλος διέθεσε τα απαραίτητα μεθοδολογικά εργαλεία σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής και το εγχειρίδιο για τις εκτιμήσεις επιπτώσεων. Εκπόνησε δε ολοκληρωμένη εκτίμηση των άμεσων και έμμεσων επιπτώσεων ενός φάσματος εναλλακτικών πολιτικών, οι οποίες περιγράφονται στην αιτιολογική έκθεση της πρότασης («εκτίμηση επιπτώσεων»[4]).

2. Αριθμοι των μη διαμενοντων στην ημεδαπη προδικαστικων κρατουμενων που θα επηρεαζονταν από μια νέα πραξη

Κατά τη διάρκεια κάθε ημερολογιακού έτους, εκτιμάται ότι σχεδόν 10.000 υπήκοοι της ΕΕ υποβάλλονται στο μέτρο της προσωρινής κράτησης σε άλλες χώρες της ΕΕ πλην της χώρας συνήθους διαμονής τους. Ανά πάσα στιγμή, περίπου 4.500 υπήκοοι της ΕΕ τελούν υπό προσωρινή κράτηση σε άλλες χώρες της ΕΕ πλην της χώρας συνήθους διαμονής τους.

Τα ανωτέρω στοιχεία βασίζονται στην ανάλυση των υφιστάμενων στατιστικών δεδομένων της ποινικής δικαιοσύνης και σε στοιχεία που διατέθηκαν απευθείας από τις αρχές των κρατών μελών κατά την εκπόνηση της υπόψη μελέτης. Τα πλήρη στοιχεία και οι παραδοχές στις οποίες έχει στηριχθεί η εκτίμηση για τους αριθμούς υπηκόων της ΕΕ που τελούν υπό προσωρινή κράτηση παρατίθενται στο παράρτημα 1 της εκτίμησης επιπτώσεων[5].

Μερικοί από τους 10.000 υπηκόους της ΕΕ που κρατούνται κάθε χρόνο θα υφίσταντο ούτως ή άλλως το μέτρο της κράτησης ακόμη και αν είχαν την κατοικία τους στη χώρα στην οποία είναι ύποπτοι για τη διάπραξη ποινικού αδικήματος. Αν ο χαρακτήρας της αξιόποινης πράξεως είναι ιδιαιτέρως σοβαρός ή/και ο ύποπτος θεωρείται επικίνδυνος σε περίπτωση που παραμείνει ελεύθερος, τότε το μέτρο της προσωρινής κράτησης εφαρμόζεται τόσο στη χώρα συνήθους διαμονής του υπόπτου όσο και στο «εξωτερικό», σε άλλα κράτη μέλη της ΕΕ.

Κατά συνέπεια, είναι αναγκαίο να εκτιμηθεί ο αριθμός των υπηκόων της ΕΕ οι οποίοι κρατούνται προσωρινά και κατηγορούνται για πολύ σοβαρά αδικήματα, με αποτέλεσμα να είναι απίθανη η μεταφορά στη χώρα συνήθους διαμονής τους κατά το χρονικό διάστημα που προηγείται της δίκης. Καθώς δεν υπάρχουν αξιόπιστα στατιστικά δεδομένα στον υπό εξέταση τομέα, γίνεται δεκτό ότι η ανθρωποκτονία, ο βιασμός και η ληστεία συνιστούν τέτοια μεγάλης σοβαρότητας αδικήματα. Με βάση τα στοιχεία που έχουν διαθέσει αρκετές χώρες, έχει υπολογισθεί ότι ποσοστό μέχρι και 80% των κοινοτικών υπηκόων που τελούν υπό προσωρινή κράτηση θα μπορούσαν δυνητικά να αποτελέσουν αντικείμενο εντάλματος προδικαστικής μεταφοράς και κάποιου εναλλακτικού μέτρου σε σχέση με την προσωρινή κράτηση[6].

Επομένως, αν υποτεθεί ότι τα αποδεικτικά στοιχεία που απαιτούνται για την ποινική δίωξη των υπόπτων (ή την κίνηση διαδικασίας) είναι παρεμφερή σε όλα τα κράτη μέλη, συνάγεται ότι ποσοστό μέχρι και 80% των κοινοτικών υπηκόων που τελούν υπό προσωρινή κράτηση σε άλλο κράτος μέλος πλην της χώρας συνήθους διαμονής τους θα μπορούσαν να υποβληθούν σε εναλλακτικά προδικαστικά μέτρα επιτήρησης. Εξ αυτού συνάγεται ότι κατά τη διάρκεια ενός έτους μέχρι 8.000 προσωρινά κρατούμενοι κοινοτικοί υπήκοοι κάτοικοι αλλοδαπής θα μπορούσαν να υποβληθούν σε κάποιο εναλλακτικό προδικαστικό μέτρο επιτήρησης.

3. Προβληματα και ζητηματα που αντιμετωπιζουν οι προσωρινα κρατουμενοι υπηκοοι της εε

Υπάρχει κίνδυνος οι κοινοτικοί υπήκοοι κάτοικοι αλλοδαπής να υφίστανται το μέτρο της κράτησης κατά το χρονικό διάστημα που προηγείται της ποινικής δίκης πιο συχνά από ό,τι οι κάτοικοι ημεδαπής. Τούτο οφείλεται στην αντίληψη των δικαστηρίων ότι υπάρχει μεγαλύτερος κίνδυνος φυγής λόγω της έλλειψης κοινωνικών δεσμών στη χώρα στην οποία τα άτομα αυτά κατηγορούνται για την τέλεση αξιόποινης πράξης. Ένας σημαντικός παράγοντας ο οποίος τροφοδοτεί την αντίληψη αυτή ενδέχεται να είναι το ότι το δικαστήριο της έκδοσης δεν έχει στη διάθεσή του επαληθεύσιμα πληροφοριακά στοιχεία. Ένα δικαστήριο «ξένης» χώρας δεν μπορεί με ευχέρεια να προβεί σε εκτίμηση κινδύνου. Ενδέχεται να υπάρχουν προβλήματα σε σχέση με τη διερμηνεία ή σε σχέση με τη μετάφραση εγγράφων πρωταρχικής σημασίας, υπάρχει κίνδυνος ξενοφοβίας ή σύγκρουσης πολιτισμών σε περίπτωση αποδοχής αποδεικτικών στοιχείων για έναν ύποπτο από μια ξένη χώρα. Ένα επιπλέον πρόβλημα είναι το ότι το δικαστήριο είναι αναγκασμένο να βασισθεί σε έγγραφη δικογραφία, ενώ οι υπήκοοι ημεδαπής είναι πιθανό να μπορούν να καλέσουν προς εξέταση προφορικούς μάρτυρες για να καταθέσουν υπέρ τους. Δεν μπορεί να υπάρξει αμφισβήτηση της έγγραφης δικογραφίας, πράγμα που ενδέχεται να μειώνει τη βαρύτητα που αποδίδει σε αυτήν το δικαστήριο.

Η προπεριγραφείσα τάση επιβεβαιώνεται από τα στοιχεία του πίνακα 3.1 (της εκτίμησης επιπτώσεων[7]). Από αυτά προκύπτει ότι η αναλογία των κοινοτικών υπηκόων γενικά είναι πολύ μεγαλύτερη αναφορικά με την προσωρινή κράτηση σε σύγκριση με τον συνολικό πληθυσμό των φυλακών. Σε ορισμένες χώρες, η διαφορά μεταξύ του αριθμού κοινοτικών υπηκόων που τελούν υπό προσωρινή κράτηση και του ποσοστού των κοινοτικών υπηκόων επί του συνολικού πληθυσμού των φυλακών είναι εντυπωσιακή.

Οι κοινοτικοί υπήκοοι που τελούν υπό προσωρινή κράτηση αντιμετωπίζουν επίσης προβλήματα σε σχέση με τη γλώσσα και την κατανόηση ενός νομικού συστήματος διαφορετικού από το δικό τους. Το γεγονός ότι κάποιος υφίσταται προδικαστική διαδικασία σε μια «ξένη» χώρα, τα γλωσσικά προβλήματα καθώς και η απόσταση από τα δίκτυα υποστήριξης που αντιπροσωπεύουν η οικογένεια και οι φίλοι έχουν σοβαρές επιπτώσεις, όπως είναι η δυσκολία προετοιμασίας κατάλληλης υπεράσπισης.

Είναι προφανές ότι τέτοιου είδους φαινόμενα διακριτικής μεταχείρισης θέτουν σε κίνδυνο τον κοινό χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, δηλαδή έναν από τους πρωταρχικούς στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών μελών της.

Όπως προκύπτει από τον πίνακα 3.2 (της εκτίμησης επιπτώσεων[8]), η μέση διάρκεια της προσωρινής κράτησης είναι 5,5 μήνες, αν και υπάρχουν μεγάλες διαφοροποιήσεις μεταξύ των κρατών μελών (από 42,5 μέχρι 365 ημέρες). Οι διαπιστούμενες αποκλίσεις και, ιδίως, η πολύ μεγάλη μέση διάρκεια κράτησης σε ορισμένα κράτη μέλη, επιτείνουν τη διακριτική μεταχείριση την οποία ενδέχεται να υποστούν οι κοινοτικοί υπήκοοι. Όχι μόνο κρατούνται υπό συνθήκες που είναι πιθανό να μην υπάρχουν στη χώρα κατοικίας τους, αλλά επιπλέον ο χρόνος κράτησης μπορεί να είναι μεγαλύτερος από αυτόν που θα ίσχυε αν ήταν ύποπτοι στη χώρα κατοικίας τους. Υπάρχουν και ορισμένες άλλες διαφοροποιήσεις αναφορικά με τις συνθήκες προσωρινής κράτησης, οι οποίες, χωρίς να συνιστούν διακριτική μεταχείριση, είναι ασυμβίβαστες με τον στόχο ενός ευρωπαϊκού χώρου ελευθερίας και δικαιοσύνης. Σε αυτές συγκαταλέγονται τα είδη αδικημάτων για τα οποία εφαρμόζεται το μέτρο της προσωρινής κράτησης και οι συνθήκες κράτησης.

Σύμφωνα με έναν συνεντευξιαζόμενο του οποίου ζητήθηκε η άποψη στο πλαίσιο της μελέτης, «[…] το βασικό πρόβλημα στα κράτη μέλη είναι η υπέρμετρη εφαρμογή και διάρκεια του μέτρου της προσωρινής κράτησης· […] παρατηρείται εσφαλμένη εφαρμογή των παραδοσιακών κριτηρίων που λαμβάνονται υπόψη για να αποφασισθεί αν θα γίνει ή όχι δεκτή η υπό όρους αποφυλάκιση· […] άλλοι λόγοι για την υπερβολική διάρκεια της προσωρινής κράτησης είναι ο συσσωρευμένος φόρτος των προς εκδίκαση υποθέσεων, η γραφειοκρατία και η ανεπάρκεια επενδύσεων […]».

4. Εξοδα

Πολλά άτομα που έχουν υποστεί το μέτρο της προσωρινής κράτησης τελικώς αθωώνονται. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, για παράδειγμα, το 2003, από τα άτομα που είχαν στερηθεί την ελευθερία τους για ένα τουλάχιστον μέρος της χρονικής περιόδου μέχρι τη διεξαγωγή δίκης (δηλαδή που είχαν κρατηθεί προσωρινά), το 22% των ανδρών και το 19% των γυναικών αθωώθηκε. Μόνο κατά του 49% των ανδρών και κατά του 40% των γυναικών επιβλήθηκε τελικά κάποια στερητική της ελευθερίας ποινή (κάθειρξη). Συνεπώς, το ένα στα πέντε άτομα που κρατούνται προσωρινά αθωώνεται. Στον πίνακα 3.3 (της εκτίμησης επιπτώσεων[9]) εμφανίζονται τα ποσοστά καταδικαστικών και αθωωτικών αποφάσεων σε άλλα κράτη μέλη, όπου τα εν λόγω ποσοστά παρουσιάζουν σημαντικές αποκλίσεις.

Αν ληφθεί υπόψη ότι, όπως επισημαίνεται παραπάνω, ο αριθμός των κοινοτικών υπηκόων κατοίκων αλλοδαπής που τελούν υπό προσωρινή κράτηση υπολογίζεται στις 10.000 περίπου, είναι λογικό να υποτεθεί ότι ποσοστό τουλάχιστον 20% περίπου, δηλαδή περί τα 2.000 άτομα, τελικά αθωώνεται. Το οικονομικό κόστος της προσωρινής κράτησης για τα εν λόγω 2.000 άτομα θα μπορούσε να είναι της τάξεως των 22 εκατ. ευρώ (με βάση την παραδοχή ότι το κόστος για ένα άτομο είναι περίπου 11.000 ευρώ, ποσό που προκύπτει ως εξής: μέση διάρκεια κράτησης 5,5 μήνες x 2.000 ευρώ).

Η προσωρινή κράτηση συνεπάγεται επίσης κάποιο κόστος για τις κρατικές αρχές. Ο πίνακας 3.4 (της εκτίμησης επιπτώσεων[10]) περιλαμβάνει στοιχεία για τον μέσο όρο του μηνιαίου και ετήσιου κόστους της προσωρινής κράτησης σε μερικά κράτη μέλη της ΕΕ. Κατά μέσον όρο, το κόστος για τη φυλάκιση ενός ατόμου ανέρχεται σε 3.000 ευρώ περίπου. Αν ληφθεί υπόψη ότι περίπου 8.000 κοινοτικοί υπήκοοι κάτοικοι αλλοδαπής θα μπορούσαν δυνητικώς να μεταφερθούν στη χώρα συνήθους διαμονής τους, το τρέχον κόστος του προδικαστικού εγκλεισμού τους σε φυλακή είναι 132 εκατ. ευρώ περίπου (8.000 άτομα x 3.000 ευρώ μηνιαίο κόστος x 5,5 μήνες, που είναι η μέση διάρκεια προσωρινής κράτησης).

Από την άλλη πλευρά, οι εναλλακτικές λύσεις σε σχέση με την προσωρινή κράτηση είναι σαφώς αποτελεσματικότερες σε συνάρτηση με το κόστος τους αν συγκριθούν με την κράτηση σε φυλακή.

5. Αξιολογηση της προτιμητεασ εναλλακτικησ πολιτικησ

Σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση, η προτιμητέα εναλλακτική πολιτική είναι η «θέσπιση νέας νομοθετικής πράξης για την αμοιβαία αναγνώριση των προδικαστικών μέτρων, με την ενσωμάτωση ειδικού μηχανισμού επιστροφής ή προδικαστικής μεταφοράς».

5.1. Οφέλη της προτιμητέας εναλλακτικής πολιτικής

Τα ακόλουθα οφέλη θα μπορούσαν να αναμένονται από την εναλλακτική πολιτική βάσει της οποίας η αμοιβαία αναγνώριση υποστηρίζεται από μηχανισμό επιβολής του νόμου, έτσι ώστε να περιορισθεί ο κίνδυνος φυγοδικίας των υπόπτων:

- Κατοχύρωση των ατομικών δικαιωμάτων και της επί ίσοις όροις πρόσβασης στη δικαιοσύνη . Με τη συγκεκριμένη εναλλακτική πολιτική θα εξασφαλιζόταν ότι οι κοινοτικοί υπήκοοι κάτοικοι αλλοδαπής δεν υφίστανται διακριτική μεταχείριση κατά την προδικαστική διαδικασία στο κράτος μέλος και ότι δεν αντιμετωπίζονται διαφορετικά σε σχέση με τη μεταχείριση που θα τους επιφυλασσόταν στη χώρα συνήθους διαμονής τους.

- Μείωση του υποθετικού κόστους της άδικης μεταχείρισης . Υπό τις παρούσες συνθήκες, μέχρι 10.000 κοινοτικοί υπήκοοι κάτοικοι αλλοδαπής περνούν κατά μέσο όρο 5,5 μήνες υπό προσωρινή κράτηση. Στο πλαίσιο της συγκεκριμένης εναλλακτικής πολιτικής, βάσει της οποίας τα διασυνοριακά εναλλακτικά μέτρα επιτήρησης θα αναγνωρίζονται αμοιβαία, ένα σημαντικό ποσοστό των ανθρώπων αυτών θα μπορούσε να αποφύγει μια μακρά περίοδο προσωρινής κράτησης, η οποία συνεπάγεται σημαντικό κόστος, ιδίως από την άποψη του διαφυγόντος εισοδήματος.

- Περιορισμός του κινδύνου φυγοδικίας . Σε περίπτωση που η αμοιβαία αναγνώριση των εναλλακτικών προδικαστικών μέτρων επιτήρησης συνοδευθεί από μηχανισμό τήρησης του νόμου, θα περιορισθεί ο κίνδυνος φυγοδικίας των υπόπτων. Φυσικά, ο κίνδυνος αυτός δεν θα εξέλιπε εντελώς, αλλά ένας μηχανισμός επιβολής του νόμου θα επέτρεπε τον περιορισμό του.

- Μείωση του κόστους κράτησης . Η συγκεκριμένη εναλλακτική πολιτική θα αύξανε κατά πάσα πιθανότητα την εφαρμογή προδικαστικών μέτρων επιτήρησης για τους κοινοτικούς υπηκόους κατοίκους αλλοδαπής. Με τον τρόπο αυτό, μπορεί να αναμένει κανείς σημαντική μείωση των δαπανών κράτησης (οι οποίες συγχρόνως συνιστούν σοβαρό παράγοντα για το υπερβολικό μέγεθος του πληθυσμού των φυλακών).

- Συνέπειες για τη δικαστική και αστυνομική συνεργασία . Με βάση τη συγκεκριμένη εναλλακτική πολιτική, μπορεί να αναμένει κανείς ότι οι δικαστικές αρχές θα πρέπει να συνεργάζονται σε σημαντικό βαθμό για την επεξεργασία προδικαστικών μέτρων επιτήρησης. Ωστόσο, η αστυνομική συνεργασία θα είναι ακόμη μεγαλύτερη, καθώς μπορεί να αναμένει κανείς ότι οι αστυνομικές αρχές θα διαδραματίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο για την υλοποίηση των μέτρων επιτήρησης (π.χ. με την τακτική εμφάνιση των υπόπτων στην αστυνομία) και για την εξασφάλιση της τήρησης του νόμου σε περίπτωση μη προσέλευσης του υπόπτου στη δίκη.

5.2. Κόστος που απορρέει από την προτιμητέα εναλλακτική πολιτική

Μία από τις παραμέτρους που εξετάζονται για να προσδιορισθεί η αποτελεσματικότητα σε σχέση με το κόστος μέτρων εναλλακτικών σε σχέση με την προσωρινή κράτηση είναι το κόστος της διασφάλισης του ότι οι κοινοτικοί υπήκοοι κάτοικοι αλλοδαπής οι οποίοι στέλνονται πίσω στη χώρα συνήθους διαμονής τους θα παρίστανται στη δικάσιμο που τους αφορά. Προς το παρόν, ένα σημαντικό ποσοστό των κοινοτικών υπηκόων κατοίκων αλλοδαπής κρατούνται στη χώρα στην οποία κατηγορούνται για την τέλεση ποινικού αδικήματος λόγω του κινδύνου που υπάρχει να μην εμφανισθούν στο δικαστήριο που θα δικάσει την υπόθεσή τους.

Σε περίπτωση που τεθεί σε εφαρμογή μια νομική πράξη για την αμοιβαία αναγνώριση των προδικαστικών μέτρων επιτήρησης και τα προαναφερόμενα άτομα στέλλονται στη χώρα από την οποία προέρχονται όπου όμως θα υπόκεινται σε εναλλακτικά μέτρα επιτήρησης, τότε μπορεί να προβλεφθεί ότι μερικά από τα εν λόγω άτομα θα φυγοδικήσουν και δεν θα προσέλθουν στη δίκη που τα αφορά. Σε τέτοιες περιπτώσεις, ο σχετικός μηχανισμός επιβολής του νόμου θα επιτρέπει τη σύλληψη των ατόμων αυτών στη χώρα κατοικίας τους και την ασφαλή μεταφορά τους πίσω στη χώρα όπου διεξάγεται η δίκη. Τα έξοδα για τις αναγκαίες ενέργειες επιβολής του νόμου θα συνίστανται στα εξής:

- ημερομίσθια των αστυνομικών που συνοδεύουν τον ύποπτο· εκτιμάται ότι θα χρειάζεται να απασχοληθούν κατά μέσο όρο 3 άτομα επί 2 ημέρες·

- κόστος για τις πτήσεις των αστυνομικών (600 ευρώ κατά μέσο όρο)·

- κόστος παραμονής των αστυνομικών σε ξενοδοχείο (100 ευρώ κατά μέσο όρο).

Είναι συνεπώς λογικό να αναμένει κανείς ότι η λήψη μέτρων από τις αστυνομικές αρχές προκειμένου να εξασφαλισθεί η προσαγωγή του υπόπτου στη δίκη θα συνεπάγεται σημαντικό κόστος, το οποίο πιθανότατα θα βαρύνει τις αστυνομικές αρχές του κράτους στο οποίο έχει την κατοικία του ο ύποπτος.

Παρόλα αυτά, η χρήση τεχνολογίας κατά την προ της δίκης διαδικασία πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη προκειμένου να υπολογισθεί το κόστος της προτιμητέας εναλλακτικής πολιτικής. Ειδικότερα, πρέπει να εξετασθεί η δυνατότητα προσφυγής στη μέθοδο της εικονοτηλεδιάσκεψης κατά την προ της δίκης διαδικασία. Η εφαρμογή της συγκεκριμένης μεθόδου επικροτείται ήδη στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής σύμβασης για την αμοιβαία συνδρομή επί ποινικών υποθέσεων, η οποία ορίζει ότι η διεξαγωγή των αποδείξεων μπορεί να γίνει με εικονοτηλεδιάσκεψη υπό την προϋπόθεση ότι κάτι τέτοιο δεν παραβιάζει θεμελιώδεις αρχές του δικαίου. Μια πρόσφατη μελέτη στην οποία επιχειρείται επισκόπηση της εφαρμογής των περί διεξαγωγής των αποδείξεων διατάξεων της ποινικής νομοθεσίας σε ολόκληρη την ΕΕ καταλήγει στη διαπίστωση ότι τα περισσότερα κράτη μέλη διαθέτουν συστήματα που καθιστούν δυνατή τη λήψη αποδείξεων με τη μέθοδο της εικονοτηλεδιάσκεψης[11]. Πέραν αυτού, λιγοστά κράτη μέλη επεσήμαναν ότι μελετούσαν το ενδεχόμενο είτε θέσπισης είτε αναθεώρησης διαδικασιών που να επιτρέπουν την υποβολή αποδεικτικών στοιχείων με τη μέθοδο της εικονοτηλεδιάσκεψης. Ένα από τα πορίσματα της προαναφερθείσας μελέτης ήταν επίσης ότι η διεξαγωγή αποδείξεων με εικονοτηλεδιάσκεψη είναι παραδεκτή σε ορισμένες περιπτώσεις, π.χ. όταν ο μάρτυρας βρίσκεται στο εξωτερικό.

Η προσφυγή στη μέθοδο της εικονοτηλεδιάσκεψης κατά την προ της δίκης διαδικασία οσάκις ένας κοινοτικός υπήκοος κάτοικος αλλοδαπής υπόκειται σε εναλλακτικά προδικαστικά μέτρα επιτήρησης θα μπορούσε να οδηγήσει σε σημαντική μείωση του κόστους σε μια σειρά περιπτώσεων, στις οποίες συγκαταλέγονται οι εξής:

- Αν ο ύποπτος έχει παραβεί τους όρους που προβλέπονται στο πλαίσιο εναλλακτικών προδικαστικών μέτρων επιτήρησης, οι αρχές της χώρας στην οποία διεξάγεται η δίκη πραγματοποιούν συνήθως ακρόαση για να αποφασίσουν για τις πιθανές κυρώσεις. Σε περίπτωση εφαρμογής της μεθόδου της εικονοτηλεδιάσκεψης στο κράτος κατοικίας, κάτι τέτοιο θα επέτρεπε την αποφυγή του κόστους μετάβασης του υπόπτου στο κράτος της δίκης όσο και, ενδεχομένως, του κόστους για το προσωπικό συνοδείας στο κράτος κατοικίας.

- Σε μερικά κράτη μέλη, ο ύποπτος υποχρεούται να εμφανίζεται τακτικά στην αστυνομία και στις διωκτικές αρχές σε διάφορα χρονικά σημεία της προδικαστικής διαδικασίας. Σε περίπτωση που ο ύποπτος μεταφερθεί στη χώρα κατοικίας του και του επιβληθούν εναλλακτικά προδικαστικά μέτρα επιτήρησης. τότε θα είναι υποχρεωμένος να μεταβεί στο κράτος της δίκης προκειμένου να εμφανισθεί στο πλαίσιο της προδικαστικής διαδικασίας. Παρόλα αυτά, αν εφαρμοζόταν σε τέτοιες περιπτώσεις η μέθοδος της εικονοτηλεδιάσκεψης, κάτι τέτοιο θα επέτρεπε την αποφυγή του κόστους μετάβασης του υπόπτου στο κράτος της δίκης.

Εν κατακλείδι, η εφαρμογή της μεθόδου της εικονοτηλεδιάσκεψης θα συντελούσε στη μεγιστοποίηση της πιθανότητας μείωσης του κόστους στο πλαίσιο της προτιμητέας εναλλακτικής πολιτικής.

5.3. Αναλογικότητα και ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία

Η προστιθέμενη αξία σε επίπεδο ΕΕ την οποία αντιπροσωπεύει η αμοιβαία αναγνώριση προδικαστικών μέτρων επιτήρησης εντοπίζεται στους παρακάτω τομείς.

Η υπό εξέταση εναλλακτική πολιτική θα προσπόριζε κάποια λύση στα προβλήματα που παρατηρούνται σε σχέση με το τρέχον καθεστώς προσωρινής κράτησης, δεδομένου ότι οι μέχρι τώρα ενέργειες των κρατών μελών υπήρξαν σαφώς ανεπαρκείς και είναι αναγκαίο να υπάρξει παρέμβαση σε επίπεδο ΕΕ. Το ποσοστό των κοινοτικών υπηκόων που τελούν υπό προσωρινή κράτηση είναι πολύ υψηλότερο από το ποσοστό που οι κοινοτικοί υπήκοοι αντιπροσωπεύουν επί του συνολικού πληθυσμού των φυλακών. Πέραν αυτού, οι κοινοτικοί υπήκοοι κάτοικοι αλλοδαπής κατηγορούνται με μικρότερη συχνότητα για την τέλεση σοβαρών αδικημάτων (ανθρωποκτονιών, βιασμών, ληστειών, κ.ο.κ.) σε σύγκριση με τους ημεδαπούς. Παρόλα αυτά, όμως, υφίστανται το μέτρο της προσωρινής κράτησης σε δυσανάλογα μεγάλη έκταση και μάλιστα για αξιόποινες πράξεις για τις οποίες ένας ημεδαπός ύποπτος δεν θα υφίστατο προσωρινή κράτηση αλλά κάποιο εναλλακτικό μέτρο. Είναι βέβαιο ότι η αμοιβαία αναγνώριση των προδικαστικών μέτρων επιτήρησης μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ θα έθετε τέλος σε τέτοιου είδους φαινόμενα διακριτικής μεταχείρισης σε βάρος κοινοτικών υπηκόων κατοίκων αλλοδαπής και θα επέτρεπε την κατοχύρωση της απονομής δικαιοσύνης σε διασυνοριακή βάση. Σε αντίθετη περίπτωση, θα συνεχισθεί η τρέχουσα κατάσταση, στην οποία εγγενείς αρχές των συστημάτων ποινικού δικαίου των κρατών μελών της ΕΕ οδηγούν σε φαινόμενα διακριτικής μεταχείρισης σε βάρος κοινοτικών υπηκόων κατοίκων αλλοδαπής.

[1] COM(2004) 562 τελικό.

[2] SEC(2004) 1046.

[3] Έχουν δημοσιευθεί στη διεύθυνση http://europa.eu.int/comm/justice_home/news/consulting_public/.

[4] Σελ. 6 – σελ. 8.

[5] Σελ. 36 – σελ. 38.

[6] Η εκτίμηση στηρίζεται σε στοιχεία του 2005 τα οποία διέθεσαν οι Κάτω Χώρες και η Φινλανδία, όπου το 40% περίπου όλων των προσωρινά κρατούμενων κατηγορούνταν για ανθρωποκτονία, βιασμό ή ληστεία. Παρόλα αυτά, ενδελεχέστερη εξέταση οδηγούσε στο συμπέρασμα ότι οι κοινοτικοί υπήκοοι είχαν τις μισές πιθανότητες να αντιμετωπίσουν κατηγορία για τέτοια αδικήματα σε σύγκριση με τους ημεδαπούς υπηκόους. Στις Κάτω Χώρες, το 4,4% όλων των προσωρινά κρατούμενων ήταν κοινοτικοί υπήκοοι κάτοικοι αλλοδαπής, αλλά μόνο το 3,2% εκείνων που κατηγορούνταν για ανθρωποκτονία, βιασμό ή ληστεία ήταν κοινοτικοί υπήκοοι κάτοικοι αλλοδαπής. Παρομοίως, στη Φινλανδία, το 8,5% όλων των προσωρινά κρατούμενων ήταν κοινοτικοί υπήκοοι κάτοικοι αλλοδαπής, ενώ μόνο το 2,2% εκείνων που κατηγορούνταν για ανθρωποκτονία, βιασμό ή ληστεία ήταν κοινοτικοί υπήκοοι κάτοικοι αλλοδαπής. Συνεπώς, εκτιμήθηκε ότι μόνο το 20% των κοινοτικών υπηκόων κατοίκων αλλοδαπής που τελεί υπό προσωρινή κράτηση αντιμετωπίζει γενικά κατηγορία για πολύ σοβαρά αδικήματα όπως αυτά που είναι πολύ πιθανό να καταστήσουν τον εκάστοτε ύποπτο μη επιλέξιμο για προδικαστικό ένταλμα μεταφοράς.

[7] Σελ. 8.

[8] Σελ. 10.

[9] Σελ. 11 – 12.

[10] Σελ. 12 – 13.

[11] «Μελέτη σχετικά με τις περί διεξαγωγής των αποδείξεων σε ποινικές διαδικασίες διατάξεις σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση», The Law Society of England and Wales, περιληπτική έκθεση του Οκτωβρίου 2004.