ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ - Το μέλλον του τομέα κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης στη διευρυμένη Ευρωπαϊκή Ένωση

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΣΥΝΟΨΗ

1. Εισαγωγή

2. Συνοπτική οικονομική ανάλυση του τομέα κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης

3. Kύριες προκλήσεις και εν εξελίξει πρωτοβουλίες πολιτικής

3.1. Διεύρυνση

3.1.1. Οι συνέπειες της διεύρυνσης στις επιχειρήσεις κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης στην ΕΕ-15

3.1.2. Οι συνέπειες της διεύρυνσης στις επιχειρήσεις κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης στα νέα κράτη μέλη

3.2. Εμπορικά ζητήματα

3.2.1. Η κατάργηση των ποσοτικών περιορισμών την 1η Ιανουαρίου 2005 - αντίκτυπος στη βιομηχανία της ΕΕ και στις φτωχότερες χώρες

3.2.2. Η πρόσβαση των τρίτων χωρών στην αγορά

3.2.3. Ο αντίκτυπος του αναπτυξιακού προγράμματος της Ντόχα του ΠΟΕ

3.2.4. Ο αντίκτυπος των εισαγωγών από σημαντικούς προμηθευτές

3.3. Ζητήματα ανταγωνιστικότητας

3.3.1. Ερευνητικές και αναπτυξιακές προσπάθειες

3.3.2. Καινοτομία

3.3.3. Τεχνολογίες της πληροφορίας και της επικοινωνίας

3.3.4. Επαγγελματική κατάρτιση

3.3.5. Απασχόληση

3.3.5.1. Ίσες ευκαιρίες

3.3.5.2. Αντιμετώπιση των μεταβολών

3.3.5.3. Ευρωπαϊκός τομεακός κοινωνικός διάλογος

3.3.6. Περιβάλλον

3.3.7. Χημικά προϊόντα

3.3.8. Ζητήματα σχετικά με τους καταναλωτές και τη δημόσια υγεία

3.3.9. Εταιρική κοινωνική ευθύνη (ΕΤΕ)

3.3.10. Δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας

3.3.11. Περιφερειακές πτυχές

3.3.12. Πολιτική ανταγωνισμού, κρατικές ενισχύσεις και ζητήματα εσωτερικής αγοράς

4. Προτάσεις για την ενίσχυση της βιώσιμης ανταγωνιστικότητας του τομέα κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης στην ΕΕ

4.1. Δράσεις σε επίπεδο ΕΕ

4.1.1. Εμπορική πολιτική

4.1.1.1. Βελτίωση των όρων πρόσβασης των τρίτων χωρών στην αγορά - το αναπτυξιακό πρόγραμμα της Ντόχα

4.1.1.2. Υλοποίηση της ευρωμεσογειακής ζώνης

4.1.1.3. Ευάλωτο καθεστώς ορισμένων χωρών παραγωγής κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης

4.1.1.4. Αντιμετώπιση των ζητημάτων βιωσιμότητας

4.1.1.5. Προστασία των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας

4.1.1.6. Αυξημένος διεθνής ανταγωνισμός και διαθέσιμα μέσα αντιμετώπισης

4.1.2. Δράσεις έρευνας και ανάπτυξης

4.1.3. Πολιτική καινοτομίας

4.1.4. Πολιτική εκπαίδευσης και κατάρτισης

4.1.5. Περιφερειακή πολιτική και πολιτική συνοχής

4.1.6. Βιομηχανική συνεργασία

4.1.7. Άλλα μέτρα - ζητήματα σχετικά με τους καταναλωτές

4.2. Δράσεις σε επίπεδο κρατών μελών

4.3. Δράσεις σε επίπεδο ενδιαφερόμενων φορέων

5. Λειτουργικά συμπεράσματα

Παράρτημα: Παραδείγματα συγκεκριμένων δράσεων σε επίπεδο ΕΕ για τον τομέα κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης

1. Διεύρυνση

2. Ερευνα και καινοτομία

3. Κοινωνία της πληροφορίας

4. Επαγγελματική κατάρτιση

5. Περιβάλλον

6. Χημικά προϊόντα

7. Ζητήματα σχετικά με τους καταναλωτές και τη δημόσια υγεία

ΣΥΝΟΨΗ

Ο ευρωπαϊκός τομέας κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης, ο οποίος αντιστοιχεί περίπου στο 4% της συνολικής παραγωγής και στο 7% της απασχόλησης του μεταποιητικού τομέα της ΕΕ, έρχεται αντιμέτωπος με πρωτόγνωρες προκλήσεις.

Οι προκλήσεις αυτές σχετίζονται κυρίως με εξελίξεις στο διεθνές περιβάλλον, ιδίως με την κατάργηση των ποσοστώσεων επί των εισαγωγών την 1η Ιανουαρίου 2005, καθώς και με τις προκλήσεις και τις ευκαιρίες ενός νέου γύρου πολυμερών διαπραγματεύσεων. την εξέλιξη των παραγόντων ανταγωνιστικότητας που συνδέονται διαρκώς περισσότερο με την καινοτομία, την έρευνα, τα προσόντα, την ποιότητα και τη δημιουργία. την προετοιμασία για τη διεύρυνση τόσο στα κράτη μέλη όσο και στις προσχωρούσες χώρες. και, τέλος, με τις διαδικασίες διαρκούς αναδιάρθρωσης και εκσυγχρονισμού.

Επιπροσθέτως, οι εν λόγω εξελίξεις συντελούνται σε μια περίοδο διαπιστωμένη ύφεσης της οικονομικής δραστηριότητας στην ΕΕ και σε ορισμένες από τις σημαντικότερες εξαγωγικές αγορές της, προσθέτοντας τις δυσχέρειες που συνεπάγεται η βραδεία ζήτηση σε μία ήδη περίπλοκη κατάσταση.

Για πρώτη φορά μετά από σχεδόν τέσσερις δεκαετίες, με την κατάργηση των ποσοστώσεων επί των εισαγωγών την 1η Ιανουαρίου 2005 σύμφωνα με τους κανόνες του ΠΟΕ, ο τομέας κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης της ΕΕ θα υπόκειται στους ίδιους κανόνες εμπορίου και εισαγωγών με οποιονδήποτε άλλο βιομηχανικό κλάδο. Η κατάργηση θα συντελεστεί μερικούς μήνες μετά την αύξηση του εργατικού δυναμικού στον τομέα κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης της ΕΕ κατά σχεδόν 1/3, υπερβαίνοντας συνολικά τα 2,5 εκατ. άτομα, ως αποτέλεσμα της διεύρυνσης. Η κίνηση που άρχισε με την οριστική κατάργηση των ποσοστώσεων, η οποία αποτέλεσε αντικείμενο διαπραγματεύσεων στο τέλος του Γύρου της Ουρουγουάης πριν από μία δεκαετία, και τη διαδικασία προσαρμογής στις νέες συνθήκες συνέπεσε με άλλες διαρθρωτικές αλλαγές στη βιομηχανία λόγω της κατάστασης που επικρατούσε στην αγορά και στην οικονομία γενικότερα και λόγω των τεχνολογικών μεταβολών.

Εναπόκειται πρωτίστως στις επιχειρήσεις να αναλάβουν τις προκλήσεις αυτές. Ο ρόλος των δημόσιων αρχών είναι και θα παραμείνει η διαμόρφωση ευνοϊκών συνθηκών-πλαισίων εντός των οποίων ο τομέας κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης, όπως και άλλοι τομείς, θα μπορούν να αναπτυχθούν και να εκμεταλλευθούν την ευκαιρία να ανταγωνιστούν, σε εγχώριο και σε διεθνές επίπεδο, επί ίσης βάσης.

Πέραν του μεγέθους του (ετήσιος κύκλος εργασιών 200 δισ. ευρώ, άνω των 177.000 εταιρειών, κυρίως ΜΜΕ, στην ΕΕ-15), ο τομέας διαδραματίζει ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο σε ορισμένες περιοχές της ΕΕ - και ακόμη περισσότερο στα νέα κράτη μέλη. Η βιομηχανία της ΕΕ επέδειξε σε πολλά τμήματα παγκόσμια πρωτοκαθεδρία και εξαιρετικά μεγάλη καινοτομία, που είναι αποτέλεσμα μιας παράδοσης αιώνων και των ικανοτήτων της όσον αφορά την ποιότητα, τη δημιουργικότητα και τη μόδα.

Η παρούσα ανακοίνωση εξετάζει τον καλύτερο τρόπο δημιουργίας ευκαιριών ανταγωνισμού για τον τομέα κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης της ΕΕ στη νέα κατάσταση που διαμορφώνεται. Αν και ενδέχεται να υπάρχουν περιπτώσεις όπου η υποβολή τομεακών προτάσεων θα είναι αιτιολογημένη, η Επιτροπή δεν ζητεί τη χορήγηση επιδοτήσεων ή την προνομιακή μεταχείριση του τομέα ή την αντικατάσταση των ποσοστώσεων επί των εισαγωγών με άλλες μορφές προστασίας.

Η ανακοίνωση συνιστά την τομεακή εφαρμογή των κοινοτικών πολιτικών για τη βιομηχανία και το εμπόριο, λαμβάνοντας υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του τομέα. Ενόψει των προκλήσεων που θα αντιμετωπίσει ο τομέας τα προσεχή έτη, η Επιτροπή επανεξέτασε τις πολιτικές και τα μέσα της, με σκοπό να εντοπίσει μέτρα ή γραμμές δράσης που να μπορούν να βελτιώσουν την ανταγωνιστική θέση του τομέα. Στο σύνολό τους, αποβλέπουν στην παροχή προς τη βιομηχανία και προς εκείνους που εργάζονται στον υπό εξέταση τομέα σαφούς, προβλέψιμου και συνεκτικού πλαισίου ώστε να καθίσταται εφικτός ο ευχερέστερος μεσοπρόθεσμος σχεδιασμός στρατηγικών και επενδύσεων.

Ο τομέας κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης αποτελεί επίσης ιδιαίτερα σημαντικό κλάδο στις αναπτυσσόμενες χώρες. Πολλές από αυτές (μεταξύ των οποίων ορισμένες λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες και μικρότερες χώρες εξαγωγής ενδυμάτων) και πολλά γειτονικά κράτη της ΕΕ στη Νότια και Ανατολική Μεσόγειο απολαύουν προτιμησιακής πρόσβασης στην αγορά της ΕΕ (συμπεριλαμβανομένης της απουσίας ποσοστώσεων) και εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις εξαγωγές κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης. Ενδέχεται να είναι εξαιρετικά ευάλωτες στις μεταβολές που συντελούνται στο διεθνές σύστημα εμπορικών συναλλαγών. Δεδομένου ότι η άρση των ποσοστώσεων, η οποία μπορεί να συνοδεύεται από περαιτέρω πολυμερή ελευθέρωση, θα περιορίσει σταδιακά την προτιμησιακή μεταχείριση, η παρούσα ανακοίνωση προβαίνει επίσης σε υποδείξεις ώστε οι χώρες αυτές να είναι καλύτερα εξοπλισμένες για να ανταγωνίζονται στην αγορά της ΕΕ με τις μεγαλύτερες χώρες εξαγωγής κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης του κόσμου.

Οι ιδέες και οι υποδείξεις που περιλαμβάνονται στην παρούσα ανακοίνωση παρουσιάστηκαν με γνώμονα την περιπλοκότητα της κατάστασης που επικρατεί και της πολυμορφίας των συμφερόντων που υπερισχύουν στον τομέα. Ανταποκρίνονται στους στόχους της βελτίωσης των ανταγωνιστικών συνθηκών του κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης της ΕΕ και της αξιοποίησης της παγκοσμιοποίησης προς όφελος όλων. Για τους λόγους αυτούς, η Επιτροπή προτίθεται να δημιουργήσει ομάδα υψηλού επιπέδου για την περίοδο 2004-2006 προκειμένου να προκαλέσει συζητήσεις και να διαβουλευθεί με τα ενδιαφερόμενα μέρη προτού υλοποιήσει τις ιδέες και τις υποδείξεις σε σαφή δράση.

1. ΕΙΣΑΓΩΓΉ

Στην ανακοίνωση που εξέδωσε τον Δεκέμβριο του 2002 με τίτλο "Η βιομηχανική πολιτική σε μια διευρυμένη Ευρώπη" [1], η Επιτροπή επανέφερε τη βιομηχανική πολιτική στο πολιτικό θεματολόγιο της ΕΕ. Στόχος της ήταν να καταδειχθεί πόσο αναγκαία κρινόταν η προσαρμογή της κοινοτικής βιομηχανικής πολιτικής υπό το φως νέων συνθηκών όπως η παγκοσμιοποίηση, η τεχνολογική μεταβολή, οι αυξανόμενες προσδοκίες της κοινωνίας και, τέλος, όχι όμως ήσσονος σημασίας, η επικείμενη διεύρυνση.

[1] Ανακοίνωση της 11.12.2002, COM(2002) 714 τελικό.

Η ανακοίνωση επανέλαβε τη δέσμευση της Επιτροπής για οριζόντια βιομηχανική πολιτική. Η βιομηχανική πολιτική επιζητεί τη βελτίωση των συνθηκών-πλαισίων για όλες τις επιχειρήσεις. Κατ' αρχάς, η Επιτροπή επιδιώκει να συντονίσει τον αντίκτυπο των διαφόρων πολιτικών και νομικών μέτρων στη βιομηχανία. Πολλές πολιτικές επηρεάζουν το επιχειρηματικό περιβάλλον και, κατά συνέπεια, τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα. Για το λόγο αυτό, η Επιτροπή εξετάζει ήδη τον τρόπο με τον οποίο άλλες κοινοτικές πολιτικές μπορούν να βελτιώσουν τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα ώστε να καθίσταται εφικτή η αξιοποίηση συνεργειών μεταξύ όλων των πολιτικών που επηρεάζουν τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα. Επιπροσθέτως, η βιομηχανική πολιτική εξετάζεται στο πλαίσιο του συνολικού στόχου της ΕΕ για βιώσιμη ανάπτυξη, όπως ορίστηκε στη σχετική στρατηγική. Τούτο συνεπάγεται ότι θα πρέπει να βρεθεί η χρυσή τομή μεταξύ της οικονομικής, κοινωνική και περιβαλλοντικής διάστασης.

Πέρα από τις οριζόντιες πτυχές, η βιομηχανική πολιτική πρέπει να συνυπολογίσει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που καθορίζουν την ανταγωνιστικότητα μεμονωμένων βιομηχανικών τομέων. Τα πλαίσια, οι φορείς και τα μέσα εντός των οποίων λειτουργούν οι επιχειρήσεις έχουν έντονα τομεακό χαρακτήρα. Οι αρμόδιοι για τη χάραξη πολιτικής πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους περίπλοκους μηχανισμούς που βρίσκονται πίσω από την ανταγωνιστικότητα του εκάστοτε τομέα. Στη συνέχεια, τα μέτρα μπορούν να προσαρμόζονται στις ιδιαίτερες ανάγκες του κάθε τομέα ή να αξιολογούνται βάσει των συγκεκριμένων απαιτήσεών του.

Η παρούσα ανακοίνωση συνιστά την τομεακή εφαρμογή τόσο της βιομηχανικής όσο και της εμπορικής πολιτικής για τον τομέα κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης. Βασίζεται σε μεθοδολογία τριών σταδίων: ανάλυση, εξέταση και δράση. Η Επιτροπή παρακολουθεί συστηματικά και αναλύει σε βάθος τον ευρωπαϊκό τομέα κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης, αποδίδοντας ιδιαίτερη έμφαση στις συνέπειες που επιφέρει στην εμπορική πολιτική, καθώς έχουν στρατηγική σημασία για τον εν λόγω παγκοσμιοποιημένο τομέα. Η ανάλυση αυτή ολοκληρώθηκε με συνομιλίες με τους ενδιαφερόμενους φορείς. Παράλληλα με τις συνεχιζόμενες επαφές με τους εκπροσώπους της βιομηχανίας και των συνδικάτων, η Επιτροπή διοργάνωσε δύο διασκέψεις κατά το πρώτο εξάμηνο του 2003 [2].

[2] Διάσκεψη σχετικά με το μέλλον της βιομηχανίας κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης σε μια διευρυμένη Ευρώπη, 20 Μαρτίου 2003. Για περισσότερες πληροφορίες, επισκεφθείτε τον ιστοχώρο: http://europa.eu.int/comm/enterprise/ textile/conf_tc200303_en.htm; Διάσκεψη σχετικά με το μέλλον των κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης μετά το 2005, 5-6 Μαΐου 2003. Για περισσότερες πληροφορίες, επισκεφθείτε τον ιστοχώρο: http://trade-info.cec.eu.int/textiles/ conf_index.cfm

Η παρούσα ανακοίνωση, που εντάσσεται στο πλαίσιο της τομεακής εφαρμογής τόσο της βιομηχανικής όσο και της εμπορικής πολιτικής, σκιαγραφεί τις κυριότερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο τομέας κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης στην ΕΕ, ενώ παράλληλα συνεκτιμά τον αντίκτυπο στις χώρες εταίρους της ΕΕ οι οποίες απολαύουν προτιμησιακής πρόσβασης στις ευρωπαϊκές αγορές, και υποβάλλει σειρά προτάσεων για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του εν λόγω τομέα. Αν και το μέλλον του τομέα εξαρτάται, εν πρώτοις, από τις ίδιες τις επιχειρήσεις και από την ανταπόκριση και την προσαρμογή τους στις διαρκώς μεταβαλλόμενες συνθήκες, εναπόκειται στις δημόσιες αρχές - σε κοινοτικό επίπεδο, όταν πρόκειται για τομείς που εμπίπτουν στο πεδίο αρμοδιοτήτων της ΕΕ, όπως το εξωτερικό εμπόριο, αλλά και σε επίπεδο κρατών μελών ή ακόμη και σε χαμηλότερο επίπεδο - να διαμορφώσουν τις κανονιστικές και άλλες συνθήκες υπό τις οποίες ο εν λόγω τομέας μπορεί να ευημερήσει, προασπίζοντας παράλληλα τα συμφέροντα των καταναλωτών και των εισαγωγών. Η παρούσα ανακοίνωση αποτελεί τη συνεισφορά της Επιτροπής με τη μορφή πλαισίου πολιτικών για τη στήριξη των συνεχιζόμενων προσπαθειών του κλάδου να καθορίσει επιτυχή μακροπρόθεσμη στρατηγική στην παγκόσμια αγορά. Αναμένεται να οδηγήσει στην έγκριση ειδικών μέτρων κατόπιν συζήτησης με τα κράτη μέλη, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τους οικείους φορείς.

2. ΣΥΝΟΠΤΙΚΉ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΉ ΑΝΆΛΥΣΗ ΤΟΥ ΤΟΜΈΑ ΚΛΩΣΤΟΫΦΑΝΤΟΥΡΓΙΚΏΝ ΕΙΔΏΝ ΚΑΙ ΕΙΔΏΝ ΈΝΔΥΣΗΣ

Ο τομέας κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης αποτελεί σημαντικό τμήμα της ευρωπαϊκής μεταποιητικής βιομηχανίας με κύκλο εργασιών ύψους 200 δισ. ευρώ που παράγεται σε περίπου 177.000 επιχειρήσεις, οι οποίες απασχολούν περισσότερα από 2 εκατ. άτομα - αριθμός που αναμένεται να αυξηθεί σε 2,7 εκατομμύρια μετά τη διεύρυνση το 2004. Το μερίδιο των κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης επί της συνολικής προστιθεμένης αξίας του μεταποιητικού τομέα σε επίπεδο ΕΕ αντιστοιχεί περίπου στο 4% και το μερίδιο επί της συνολικής απασχόλησης στον μεταποιητικό τομέα σε περίπου 7%.

Η διετία 2001-2002 υπήρξε ιδιαίτερα δύσκολη για τον τομέα κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης, με σημαντική μείωση της παραγωγής (-8,7%) και της απασχόλησης (-8,4%). Το έλλειμμα εμπορικών συναλλαγών ανήλθε σε 26,2 δισ. ευρώ το 2002, αφού το εμπόριο κλωστοϋφαντουργικών ειδών κατέγραψε πλεόνασμα ύψους 7,9 δισ. ευρώ και ο κλάδος των ειδών ένδυσης έλλειμμα ύψους 34,1 δισ. ευρώ.

Όσον αφορά το εξωτερικό εμπόριο κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης, άνω του 20% (23% στην περίπτωση των κλωστοϋφαντουργικών ειδών) της κοινοτικής παραγωγής σε αξία πωλείται στην εξωτερική αγορά παρά την περιορισμένη πρόσβαση σε πολλές αγορές τρίτων χωρών. Ωστόσο, εξακολουθούν να υφίστανται σημαντικά εμπόδια για το εμπόριο κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης, ιδίως όσον αφορά ορισμένους από τους μεγαλύτερους και ανταγωνιστικότερους εξαγωγείς του τομέα, και η ευρωπαϊκή βιομηχανία θα μπορούσε να αυξήσει την παραγωγή και τις εξαγωγές στα συγκεκριμένα μέρη του κόσμου μετά την άρση των εμποδίων στις ελεύθερες εμπορικές συναλλαγές. Σε σύγκριση με το σύνολο του μεταποιητικού τομέα, αξίζει να σημειωθεί ότι οι εξωτερικές αγορές έχουν μεγαλύτερη σημασία για τον τομέα κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης, ενώ ταυτόχρονα η διείσδυση των εισαγωγών είναι επίσης σαφώς μεγαλύτερη στον υπό εξέταση τομέα, ιδίως στα είδη ένδυσης (41%).

Ο κλάδος κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης στην Ευρώπη διήλθε σειρά ριζικών μεταμορφώσεων κατά τα τελευταία έτη, λόγω του συνδυασμού των τεχνολογικών μεταβολών, της εξέλιξης των διαφόρων στοιχείων κόστους παραγωγής και της εμφάνισης αξιόλογων διεθνών ανταγωνιστών. Πιθανώς, οι αλλαγές αυτές θα συνεχιστούν στο άμεσο μέλλον, ενώ η οριστική κατάργηση, την 1η Ιανουαρίου 2005, του συστήματος ποσοστώσεων επί των εισαγωγών που ίσχυε για τέσσερις δεκαετίες θα ανοίξει το δρόμο σε επιπλέον έξωθεν ανταγωνισμό.

Ανταποκρινόμενος σε παλαιότερες ανταγωνιστικές προκλήσεις, ο κλάδος κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης στην Ευρώπη διάνυσε μακροχρόνια περίοδο αναδιάρθρωσης, εκσυγχρονισμού και τεχνολογικής προόδου. Οι εταιρείες βελτίωσαν την ανταγωνιστικότητά τους μειώνοντας σημαντικά ή και παύοντας τη μαζική παραγωγή και την παρασκευή απλών ειδών μόδας, και αποδίδοντας έμφαση στη μεγαλύτερη ποικιλία προϊόντων με υψηλότερη προστιθέμενη αξία. Επιπλέον, οι ευρωπαίοι παραγωγοί προηγούνται διεθνώς σε αγορές τεχνικών/βιομηχανικών κλωστοϋφαντουργικών ειδών και μη υφασμένων υφασμάτων (π.χ., βιομηχανικών φίλτρων, γεωυφασμάτων, προϊόντων υγιεινής, ή προϊόντων για την αυτοκινητοβιομηχανία ή τον ιατρικό κλάδο), καθώς και σε υψηλής ποιότητας ενδύματα με μεγάλο ποσοστό σχεδιασμού.

Η ανταγωνιστικότητα συντηρήθηκε επίσης με την υπεργολαβική ανάθεση ή τη μετεγκατάσταση των μονάδων παραγωγής, για δραστηριότητες υψηλής έντασης εργασίας όπως η παρασκευή ενδυμάτων, σε εταιρείες εγκατεστημένες σε χώρες με χαμηλότερο κόστος εργασίας, κυρίως στην ευρωμεσογειακή ζώνη, καθώς και στις προσχωρούσες και στις υποψήφιες για προσχώρηση χώρες. Τα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα του τομέα κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης στην ΕΕ εντοπίζονται πλέον στην έμφαση που αποδίδεται στην ποιότητα και στο σχεδιασμό, στην καινοτομία και στην τεχνολογία, καθώς και σε υψηλής προστιθεμένης αξίας προϊόντα.

Παράλληλα, η παγκοσμιοποίηση και η τεχνολογική πρόοδος κατέστησαν αναγκαία την επανεξέταση της στρατηγικής ομαδοποίησης που ακολουθεί ο τομέας κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης. Αν και εξακολουθεί να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο για ορισμένες δραστηριότητες, η συνεργασία σε τοπικό ή περιφερειακό επίπεδο αποδείχθηκε διαρκώς πιο ακατάλληλη να διασφαλίσει τη γεωγραφική εγγύτητα της αλυσίδας παραγωγής με την ευρωπαϊκή αγορά. Ως εκ τούτου, η ομαδοποίηση των ιδιαίτερα διαφοροποιημένων δραστηριοτήτων του εδράζεται πλέον και σε ευρύτερη γεωγραφική περιοχή, δηλαδή την ευρωμεσογειακή ζώνη.

Τα ευρωπαϊκά προϊόντα παρουσιάζουν, κατά κανόνα, βελτίωση της ποιότητάς τους. Ομοίως, η βιομηχανία της ΕΕ διαδραματίζει πρωτεύοντα ρόλο στην ανάπτυξη νέων προϊόντων, όπως τεχνικών κλωστοϋφαντουργικών ειδών. Αυτές οι τάσεις προς υψηλότερης προστιθεμένης αξίας προϊόντα πρέπει να συνεχιστούν και να επιταχυνθούν, προκειμένου ο κλάδος κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης στην Ευρώπη να παραμείνει ανταγωνιστικός. Τούτο μπορεί να διαπιστωθεί από τις οικονομικές εξελίξεις της τελευταίας διετίας, όπου τα παραδοσιακά κλωστήρια βάμβακος δέχθηκαν αυξανόμενες πιέσεις, σε αντίθεση με την παραγωγή της τελευταίας γενιάς πιο περίπλοκων από τεχνολογική άποψη ινών, όπως των ινών υψηλής αντοχής.

Παράλληλα με την παρούσα ανακοίνωση παρέχεται ενδελεχής ανάλυση της οικονομικής κατάστασης και της ανταγωνιστικότητας του τομέα κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης, συνοδευόμενη από ανάλυση των ροών εξωτερικού εμπορίου του τομέα [3]. Η πρώτη ανάλυση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο ευρωπαϊκός τομέας κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης παραμένει ανταγωνιστικός σε διεθνές επίπεδο. Κατόπιν σύγκρισης των εμπορικών επιδόσεων της ΕΕ με τις αντίστοιχες των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ιαπωνίας προκύπτει ότι τόσο στον τομέα κλωστοϋφαντουργικών ειδών όσο και στον τομέα ειδών ένδυσης η ΕΕ βελτίωσε την ανταγωνιστική θέση της. Ωστόσο, ο τομέας υφίσταται αυξανόμενες ανταγωνιστικές πιέσεις από άλλες σημαντικές χώρες παραγωγής κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης, όπως η Κίνα, η Ινδία και το Πακιστάν.

[3] ΈΓΓΡΑΦΑ ΕΡΓΑΣΊΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΏΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΎΝ ΤΗΝ ΑΝΆΛΥΣΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΎ ΤΟΜΈΑ ΚΛΩΣΤΟΫΦΑΝΤΟΥΡΓΙΚΏΝ ΕΙΔΏΝ ΚΑΙ ΕΙΔΏΝ ΈΝΔΥΣΗΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΑΦΟΡΆ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΊΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΌΤΗΤΑ, ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΞΈΛΙΞΗ ΤΟΥ ΕΜΠΟΡΊΟΥ ΚΛΩΣΤΟΫΦΑΝΤΟΥΡΓΙΚΏΝ ΕΙΔΏΝ ΚΑΙ ΕΙΔΏΝ ΈΝΔΥΣΗΣ ΣΕ ΠΑΓΚΌΣΜΙΟ ΕΠΊΠΕΔΟ - ΕΜΠΟΡΙΚΆ ΚΑΙ ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΆ ΣΤΟΙΧΕΊΑ. ΤΑ ΈΓΓΡΑΦΑ ΑΥΤΆ ΔΙΑΤΊΘΕΝΤΑΙ ΣΤΗΝ ΑΚΌΛΟΥΘΗ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ: HTTP://EUROPA.EU.INT/COMM/ENTERPRISE/ TEXTILE/COM2003.HTM

3. KΎΡΙΕΣ ΠΡΟΚΛΉΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΝ ΕΞΕΛΊΞΕΙ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΊΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ

Η διεύρυνση, οι αξιόλογες μεταβολές στο διεθνές εμπορικό περιβάλλον και οι εξελίξεις σε τομείς της κοινοτικής πολιτικής που σχετίζονται με συγκεκριμένους παράγοντες ανταγωνιστικότητας του ευρωπαϊκού κλάδου κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης συνιστούν σημαντικές προκλήσεις για τους αρμόδιους χάραξης πολιτικής και για τους ενδιαφερόμενους φορείς στον υπό εξέταση τομέα κατά τα προσεχή έτη.

Ο αντίκτυπος της διεύρυνσης πρέπει να παρακολουθείται καταλλήλως ώστε να αναλαμβάνονται οι προκλήσεις με τις οποίες έρχονται αντιμέτωπες περιοχές παραγωγής κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης στα υφιστάμενα κράτη μέλη λόγω των αυξανόμενων δραστηριοτήτων υπεργολαβικής ανάθεσης και της μετεγκατάστασης των μονάδων παραγωγής. Ταυτόχρονα, στις προσχωρούσες και στις υποψήφιες για προσχώρηση χώρες η πίεση για την αναδιάρθρωση και τον εκσυγχρονισμό του κλάδου κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης αναμένεται να αυξηθεί ως αποτέλεσμα της μεγαλύτερης πρόσβασης των τρίτων χωρών στην αγορά της ΕΕ και των προσχωρουσών χωρών.

Τέλος, δεδομένου ότι τα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα του ευρωπαϊκού κλάδου κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την ποιότητα και τη δημιουργία, την έρευνα και την ανάπτυξη, την καινοτομία και τα προσόντα, αξίζει να αναληφθούν πρωτοβουλίες και δράσεις που να ενισχύουν και να υποστηρίζουν τις προσπάθειες που καταβάλλονται υπέρ του τομέα κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης.

3.1. Διεύρυνση

3.1.1. Οι συνέπειες της διεύρυνσης στις επιχειρήσεις κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης στην ΕΕ-15

Οι επιχειρήσεις κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης που είναι εγκατεστημένες στην ΕΕ έχουν μακρά ιστορία συνεργασίας με τους ομολόγους τους στις προσχωρούσες και στις υποψήφιες για προσχώρηση χώρες. Τούτο οφειλόταν αρχικώς σε εργασίες τελειοποίησης προς επανεισαγωγή, οι οποίες επωφελούνταν από το χαμηλότερο κόστος εργασίας που ίσχυε εκτός ΕΕ. Έχει ήδη επιτευχθεί υψηλό επίπεδο οικονομικής ενοποίησης μεταξύ των προσχωρουσών και των υποψηφίων για προσχώρηση χωρών. Ποσοστό που κυμαίνεται μεταξύ του 75% και 90% των εξαγωγών αυτών των χωρών παραμένει εντός των υφιστάμενων και μελλοντικών μελών της ΕΕ, και ποσοστό που κυμαίνεται μεταξύ του 45% και 75% των εισαγωγών των προσχωρουσών και υποψηφίων για προσχώρηση χωρών προέρχεται από τη μελλοντική ΕΕ. Τα τελευταία χρόνια παρατηρήθηκε σαφής τάση προς την επανεγκατάσταση των μονάδων παραγωγής από την ΕΕ-15 στις προσχωρούσες και στις υποψήφιες για προσχώρηση χώρες. Τούτο θα συνεχιστεί μετά τη διεύρυνση, επηρεάζοντας την απασχόληση του κλάδου κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης στα υφιστάμενα κράτη μέλη.

3.1.2. Οι συνέπειες της διεύρυνσης στις επιχειρήσεις κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης στα νέα κράτη μέλη

Κατά μέσον όρο, ο κλάδος κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης διαδραματίζει σημαντικότερο ρόλο στην οικονομία των προσχωρουσών και των υποψηφίων για προσχώρηση χωρών απ' ό,τι στην ΕΕ-15. Η διεύρυνση θα δημιουργήσει περισσότερες επενδυτικές ευκαιρίες καθώς οι εταιρείες επανεγκαθιστούν τις μονάδες παραγωγής στα νέα κράτη μέλη και συνεχίζουν τις υπεργολαβικές δραστηριότητές τους. Τα πρώτα χρόνια μετά τη διεύρυνση, ενδέχεται η ευελιξία και η εγγύτητα με την αγορά να συμβάλουν στη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας του τομέα στα νέα κράτη μέλη. Ωστόσο, η επανεγκατάσταση των μονάδων μαζικής παραγωγής στις τρίτες χώρες (π.χ. στη Μεσόγειο και στην Ουκρανία) αποτελεί πραγματικότητα και πρέπει να συνυπολογίζεται κατά την εξέταση των μελλοντικών προοπτικών του τομέα.

Αν και η κατάσταση ποικίλλει ανά χώρα, θεωρείται πιθανό οι εταιρείες κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης σε ορισμένα από τα μελλοντικά κράτη μέλη να αντιμετωπίσουν σημαντικές δυσκολίες και επιπλέον κόστη για την τήρηση του κοινοτικού κεκτημένου όσον αφορά την προστασία του περιβάλλοντος, καθώς και τις απαιτήσεις σε θέματα υγείας και ασφάλειας. Κατά τις διαπραγματεύσεις με τις προσχωρούσες χώρες συνυπολογίστηκαν υψηλότερες δαπάνες για τη συμμόρφωση προς την κοινοτική νομοθεσία για το περιβάλλον. Ως εκ τούτου, χορηγήθηκαν μεταβατικές περίοδοι για τη μεταφορά ορισμένων κοινοτικών οδηγιών, βάσει αναλυτικών αιτιολογήσεων των σχετικών αιτημάτων που υπέβαλαν οι προσχωρούσες χώρες. Ως προς τον τομέα κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης, χορηγήθηκαν μεταβατικές περίοδοι σε ορισμένες εγκαταστάσεις της Πολωνίας και της Σλοβενίας όσον αφορά τη μεταφορά της οδηγίας 96/61/ΕΚ (ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχος της ρύπανσης) [4]. Οι υπόλοιπες προσχωρούσες χώρες δεν αναμένεται να συναντήσουν αξιόλογες δυσκολίες κατά τη συμμόρφωσή τους με την εν λόγω οδηγία στο πλαίσιο του τομέα κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης.

[4] Οδηγία 96/61/ΕΚ του Συμβουλίου της 24ης Σεπτεμβρίου 1996, ΕΕ L 257 της 10.10.1996, σ. 26-40.

Ο τομέας κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης στα νέα κράτη μέλη θα αντιμετωπίσει ιδιαίτερα ανταγωνιστικές πιέσεις μετά τη διεύρυνση. Πολλές εταιρείες του τομέα αυτού, επειδή στηρίζονται σε υπεργολαβικές δραστηριότητες, στερούνται κατάλληλης ενημέρωσης και γνώσης ώστε να ανταγωνιστούν στην παγκόσμια αγορά, και περιέρχονται σε δυσμενή θέση εξαιτίας του γεγονότος ότι δεν καλύπτουν όλο το τμήμα της παραγωγής, συμπεριλαμβανομένου του σταδίου του σχεδιασμού υποδειγμάτων.

Ειδικότερα, η υιοθέτηση του κεκτημένου της ευρωπαϊκής εμπορικής πολιτικής τη στιγμή της διεύρυνσης θα επιφέρει σημαντικό αντίκτυπο στις εταιρείες του κλάδου, καθώς οι αγορές τους - που μέχρι πρότινος προστατεύονταν από υψηλότερους δασμούς - κινδυνεύουν να αλωθούν από εισαγόμενα ασιατικά προϊόντα σε χαμηλές τιμές τα οποία θα ανταγωνίζονται άμεσα την εγχώρια παραγωγή. Επιπροσθέτως, ο ανταγωνισμός στη διευρυμένη εσωτερική αγορά θα καταστεί εντονότερος ως αποτέλεσμα της κατάργησης των ποσοτικών περιορισμών στις εισαγωγές, που θα ισχύσει από την 1η Ιανουαρίου 2005. Γενικώς, η ΕΕ αποτελεί τη σημαντικότερη αγορά κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης για τις προσχωρούσες χώρες, και ποσοστό άνω του 50% των εξαγωγών τους αφορά τις πλέον ευαίσθητες κατηγορίες κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης που εξακολουθούν να υπόκεινται σε ποσοστώσεις. Οι εξαγωγές παρόμοιων προϊόντων από ορισμένους ασιάτες ανταγωνιστές μαρτυρούν ότι οι εν λόγω ποσοστώσεις χρησιμοποιούνται ευρέως [5].

[5] Το 2002 οι εξαγωγές στις κατηγορίες 1-9, 12, 13, 15, 16, 20, 26, 29, 31, 78, 83 και 163 αντιπροσώπευαν περισσότερο από το 50% των συνολικών εξαγωγών των δέκα προσχωρουσών χωρών. Περίπου το 90% των εξαγωγών αυτών προοριζόταν για την ΕΕ.

Τέλος, στον εν λόγω τομέα παρατηρείται μεγάλο παραγωγικό χάσμα μεταξύ, αφενός, της ΕΕ-15 και, αφετέρου, των προσχωρουσών και των υποψηφίων για προσχώρηση χωρών. Στον κλάδο κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης, αυτές οι χώρες παράγουν το αντίστοιχο του 10% της προστιθεμένης αξίας της ΕΕ-15, ενώ απασχολούν το 60% του εργατικού δυναμικού που απασχολείται στον κλάδο κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης της ΕΕ-15 (δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία για την Τουρκία). Μέχρι σήμερα, ο τομέας ήταν σε θέση να αντισταθμίζει -τουλάχιστον εν μέρει- τη χαμηλή παραγωγικότητα με το σχετικά χαμηλό κόστος εργασίας. Τα πλεονεκτήματα που συνεπάγεται αυτό το κόστος εργασίας πιθανώς θα εξανεμιστούν μεσοπρόθεσμα, καθιστώντας αναγκαία την παρακολούθηση της ενίσχυσης των ανταγωνιστικών πλεονεκτημάτων που συνδέονται, όπως και στην ΕΕ, με την ποιότητα και τη δημιουργία, την έρευνα και την καινοτομία, καθώς και με την ανάπτυξη νέων προσόντων. Για το λόγο αυτό, ο κλάδος κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης στις προσχωρούσες και στις υποψήφιες για προσχώρηση χώρες θα βρεθεί στο μέλλον αντιμέτωπος με ουσιαστικές διαρθρωτικές προκλήσεις.

3.2. Εμπορικά ζητήματα

3.2.1. Η κατάργηση των ποσοτικών περιορισμών την 1η Ιανουαρίου 2005 - αντίκτυπος στη βιομηχανία της ΕΕ και στις φτωχότερες χώρες

Μια ριζική αλλαγή που αντιμετωπίζει ο παγκόσμιος κλάδος κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης είναι η κατάργηση όλων των εναπομενόντων ποσοτικών περιορισμών την 1η Ιανουαρίου 2005 στο πλαίσιο της συμφωνίας του ΠΟΕ για τα κλωστοϋφαντουργικά είδη και τα είδη ένδυσης, δυνάμει της οποίας οι εισαγωγές ορισμένων κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης υπάγονταν μέχρι πρότινος σε συγκεκριμένες ποσοστώσεις. Τούτο θα αυξήσει ασφαλώς τις ανταγωνιστικές πιέσεις που ασκούν στην ΕΕ οι κυριότεροι παραγωγοί, ιδίως η Κίνα, αλλά πιθανώς και άλλοι σημαντικοί παραγωγοί, όπως η Ινδία και το Πακιστάν.

Οι υπηρεσίες της Επιτροπής διενήργησαν μελέτη προκειμένου να εξετάσουν λεπτομερώς τον αντίκτυπο που θα επιφέρει η άρση των ποσοστώσεων στην ΕΕ. Η μελέτη, η οποία θα ολοκληρωθεί με την υποβολή τελικής έκθεσης τον Ιανουάριο του 2004, θα αναλύει τα ακριβή είδη προϊόντων που απειλούνται περισσότερο, τις απορρέουσες συνέπειες στην παραγωγή και την απασχόληση στη διευρυμένη ΕΕ, και τον πιθανό αντίκτυπο σε συγκεκριμένες περιφέρειες που εξαρτώνται από τον κλωστοϋφαντουργικό τομέα [6]. Ενδέχεται ο αντίκτυπος να είναι ακόμη εντονότερος σε ορισμένες περιοχές με ιδιαίτερα υψηλή συγκέντρωση της παραγωγής κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης και να επηρεάσει αρνητικά τόσο τις περιοχές στην ΕΕ που ήδη αντιμετωπίζουν οικονομική ύφεση, όσο και τους λιγότερο ειδικευμένους εργαζομένους και πολλές γυναίκες που απασχολούνται στην κατασκευή ενδυμάτων.

[6] Το 2002 ίσχυαν στην ΕΕ 278 διμερείς ποσοστώσεις για τον κλάδο κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης. Το ίδιο έτος, οι εισαγωγές κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης που υπάγονταν σε ποσοστώσεις αντιπροσώπευαν το 21,3% του συνόλου των σχετικών εισαγωγών σε αξία και το 16,5% σε όγκο. Από τις ποσοστώσεις αυτές, οι 91 εφαρμόζονταν συχνά (ποσοστό ίσο ή υψηλότερο του 90%, γεγονός που συνεπαγόταν πραγματικό περιοριστικό αντίκτυπο στις εισαγωγές), αντιστοιχώντας στο 15,4% των κοινοτικών εισαγωγών κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης σε αξία και στο 11,9% σε όγκο. Ωστόσο, αυτές οι συχνά εφαρμοζόμενες ποσοστώσεις αφορούν, σε μεγάλο βαθμό, ιδιαίτερα ευαίσθητα προϊόντα και ορισμένους από τους μεγαλύτερους προμηθευτές της ΕΕ, όπως την Κίνα και την Ινδία.

Θα επηρεάσει επίσης ορισμένες αναπτυσσόμενες χώρες, ιδίως λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες, που έχουν εύθραυστες οικονομίες με ελάχιστη διαφοροποίηση σε επίπεδο παραγωγής και εξαγωγών. Το ίδιο ισχύει για χώρες που έχουν συνάψει προτιμησιακές συμφωνίες με την ΕΕ, όπως οι χώρες της Νότιας και της Ανατολικής Μεσογείου, ορισμένες χώρες ΑΚΕ και άλλοι μικροί εξαγωγείς. Ορισμένες από τις χώρες αυτές εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τον κλάδο κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης όσον αφορά τα έσοδα από εισαγωγές (ο κλάδος μπορεί να αναλογεί έως και στο 90% των εξαγωγών του μεταποιητικού τομέα τους) και τις θέσεις εργασίας (έως το 60% της απασχόλησης του μεταποιητικού τομέα), και ενίοτε από ορισμένες αγορές - πρωτίστως την ΕΕ και τις ΗΠΑ (το 90% ή και άνω των εξαγωγών κάποιων μεσογειακών χωρών σε κλωστοϋφαντουργικά είδη και είδη ένδυσης έχει προορισμό την ΕΕ).

Ο σκληρότερος ανταγωνισμός που απορρέει από την άρση των ποσοστώσεων θα αυξήσει την πίεση στους φυσικούς πόρους και στο ανθρώπινο δυναμικό, προκειμένου να ενισχυθεί η παραγωγικότητα των συντελεστών και να περιοριστεί το κόστος παραγωγής σε ορισμένες τρίτες χώρες οι οποίες δεν εφαρμόζουν διεθνώς συμφωνημένα πρότυπα όσον αφορά τα κοινωνικά δικαιώματα και την προστασία του περιβάλλοντος. Δημιουργεί προκλήσεις για τη βιώσιμη ανάπτυξη, τους όρους θεμιτού ανταγωνισμού, καθώς και το σεβασμό των βασικών δικαιωμάτων των εργαζομένων.

3.2.2. Η πρόσβαση των τρίτων χωρών στην αγορά

Σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες του ΠΟΕ, οι ποσοστώσεις επί των εισαγωγών πρόκειται να καταργηθούν το 2005, αλλά δεν προβλέπονται σύμμετρες υποχρεώσεις για την άρση άλλων εμπορικών φραγμών, και ιδίως για τον περιορισμό των δασμών. Αν και ο μέσος κοινοτικός δασμός που επιβάλλεται στα κλωστοϋφαντουργικά είδη και στα είδη ένδυσης ανέρχεται σε 9%, πολλές άλλες χώρες - ιδίως αναπτυσσόμενες χώρες, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων από τους μεγαλύτερους και ανταγωνιστικότερους εξαγωγείς του τομέα - προστατεύουν τον δικό τους κλάδο κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης μέσω δασμών έως και άνω του 30%, ενίοτε παράλληλα με άλλους ειδικούς φόρους/τέλη και πληθώρα μη δασμολογικών φραγμών.

Ως εκ τούτου, και εάν δεν διορθωθεί η κατάσταση, η ΕΕ, που επιβάλλει ορισμένους από τους χαμηλότερους δασμούς παγκοσμίως, θα συνιστά ιδιαίτερα ανοικτή αγορά και οι επιχειρήσεις της δεν θα είναι σε θέση να επεκτείνονται σε πολλές χώρες όπου οι φραγμοί στις εισαγωγές παραμένουν πολύ υψηλοί. Η κατάσταση αυτή, η οποία ενδέχεται να επιφέρει ένταση και περαιτέρω συγκέντρωση του ανταγωνισμού στις βραδυκίνητες αγορές κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης των βιομηχανοποιημένων χωρών, δεν θα μπορέσει να συνεχιστεί τόσο για λόγους πολιτικής όσο και για λόγους δίκαιης μεταχείρισης, ιδίως εφόσον ορισμένες από τις πλέον προστατευμένες τρίτες χώρες (με εξαίρεση της λιγότερο αναπτυσσόμενες χώρες) διαθέτουν αγορές με μεγάλο δυναμικό για παραγωγή υψηλότερης ποιότητας της ΕΕ.

Επί του παρόντος, η ΕΕ, οι ΗΠΑ και η Ιαπωνία αντιπροσωπεύουν περίπου το 80% των παγκόσμιων εισαγωγών ενδυμάτων, ποσοστό που, αφενός, μαρτυρά τη χαμηλή σημασία που εξακολουθεί να αποδίδεται στις εξαγωγές από το Βορρά στο Νότο και, αφετέρου, αποτυπώνει το χαμηλό επίπεδο εμπορικών συναλλαγών μεταξύ περιοχών του Νότου. Επομένως, υπάρχει περιθώριο επέκτασης της κοινοτικής βιομηχανίας σε άλλες αγορές, ορισμένες από τις οποίες αναπτύσσονται με ταχείς ρυθμούς. Αν και αρκετές αναπτυσσόμενες χώρες διαθέτουν στον συγκεκριμένο τομέα συγκριτικά πλεονεκτήματα όσον αφορά τη μαζική παρασκευή φθηνών και μέσης προς χαμηλής ποιότητας προϊόντων τα οποία θα μπορούν να εκμεταλλεύονται πλήρως από το 2005, η βιομηχανία της ΕΕ διαθέτει ανταγωνιστική ισχύ στην παραγωγή μέσης προς υψηλής ποιότητας προϊόντων, ειδών μόδας και τεχνικών κλωστοϋφαντουργικών ειδών τα οποία θα πρέπει να είναι σε θέση να χρησιμοποιεί προς όφελός της.

3.2.3. Ο αντίκτυπος του αναπτυξιακού προγράμματος της Ντόχα του ΠΟΕ

Οι διαπραγματεύσεις που διεξάγονται στο πλαίσιο του αναπτυξιακού προγράμματος της Ντόχα για την απόκτηση πρόσβασης στην αγορά παρέχουν, κατ' αρχάς, την ευκαιρία να επιτευχθεί μεγαλύτερη ισορροπία όσον αφορά τους εμπορικούς όρους του συγκεκριμένου τομέα παγκοσμίως, και ειδικότερα να διασφαλιστεί ότι η κατάργηση των ποσοστώσεων επί των εισαγωγών θα συνοδεύεται από την πραγματική σύγκλιση των όρων πρόσβασης στην αγορά προς χαμηλά επίπεδα δασμών. Ωστόσο, δεν έχουν ακόμη καθοριστεί ούτε οι ακριβείς λεπτομέρειες για την περιστολή και την εναρμόνιση των δασμών ούτε ο σύνδεσμος μεταξύ μιας τομεακής πρωτοβουλίας για την εναρμόνιση των τελών των κλωστοϋφαντουργικών ειδών και των ειδών ένδυσης και του γενικού τύπου για τον περιορισμό των δασμών που πρέπει να εφαρμοστεί με ενιαίο τρόπο.

Η ΕΕ καλείται να συγκεράσει δύο δυνητικά αντίθετους στόχους: αφενός, την αποτελεσματική ελευθέρωση μέσω της εναρμόνισης, σε παγκόσμιο επίπεδο, των όρων πρόσβασης στην αγορά του υπό εξέταση τομέα και, αφετέρου, την ανάγκη συνυπολογισμού της κατάστασης που επικρατεί σε σημαντικό αριθμό χωρών οι οποίες απολαύουν προτιμησιακής μεταχείρισης στην ΕΕ, όπως οι χώρες ΑΚΕ και οι ευρωμεσογειακές χώρες. Η οικονομική ανάπτυξη ορισμένων από αυτές τις τελευταίες χώρες εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εξαγωγές του τομέα κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης προς την ΕΕ. Σημαντικό ποσοστό της προτιμησιακής πρόσβασης της οποίας απολαύουν επί του παρόντος στην ΕΕ θα εκλείψει όταν πάψει, το 2005, η προστασία που απορρέει από το σύστημα ποσοστώσεων. Ένα από τα ζητήματα που πρέπει να εξεταστούν αφορά το επίπεδο των δασμολογικών προτιμήσεων των οποίων θα απολαύουν αυτές οι χώρες στο μέλλον, κάτι που θα εξαρτάται από το εάν και κατά πόσον η ΕΕ χρειαστεί να μειώσει τους δασμούς της ως συνέπεια της δασμολογικής εναρμόνισης που ενδέχεται να συμφωνηθεί στο πλαίσιο του αναπτυξιακού προγράμματος της Ντόχα γενικώς για όλες τις χώρες. Πρόκειται για ένα ζήτημα που μπορεί να είναι συναφές και από την άποψη της αναπτυξιακής συνεργασίας.

3.2.4. Ο αντίκτυπος των εισαγωγών από σημαντικούς προμηθευτές

Ορισμένες από τις κυριότερες χώρες εξαγωγής κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης εξακολουθούν να περιορίζονται από ποσοστώσεις που χρησιμοποιούνται ευρύτατα, η κατάργηση των οποίων ενδέχεται να οδηγήσει σε αξιοσημείωτη αύξηση των εξαγωγών τους. Μεταξύ των σημαντικότερων προμηθευτών της ΕΕ ξεχωρίζει η Κίνα, της οποίας ο κλάδος κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης διαθέτει τεράστια παραγωγική ικανότητα, σε συνδυασμό με το πολύ μεγάλο εργατικό δυναμικό και το σαφώς χαμηλότερο κόστος εργασίας τόσο από το αντίστοιχο της ΕΕ όσο και από εκείνο των περισσοτέρων αξιόλογων ανταγωνιστών της.

Από τότε που έγινε μέλος του ΠΟΕ, το 2001, η Κίνα επωφελήθηκε από την προοδευτική κατάργηση των ποσοστώσεων δυνάμει των συμφωνιών για τα κλωστοϋφαντουργικά είδη και τα είδη ένδυσης. Το 2002, οι εισαγωγές των κατηγοριών προϊόντων που ελευθερώθηκαν στην Κίνα στο πλαίσιο του 3ου σταδίου των συμφωνιών αυτών αυξήθηκαν κατά 46% σε αξία και κατά 192% σε όγκο, ενώ η μέση τιμή μονάδας μειώθηκε κατά 50% [7].

[7] Σε όλες αυτές τις κατηγορίες προϊόντων, οι εισαγωγές της ΕΕ από όλον τον κόσμο εκτός της Κίνας μειώθηκαν κατά 13% σε αξία και κατά 11% σε όγκο, ενώ η τιμή μονάδας μειώθηκε κατά 2%. Η εξέλιξη αυτή υπήρξε σημαντικότερη σε ορισμένες κατηγορίες προϊόντων. Το μερίδιο της Κίνας σε αυτά τα προϊόντα ως προς την αξία αυξήθηκε από 25% το 2001 σε 38% κατά το πρώτο εξάμηνο του 2003. ως προς τον όγκο, το μερίδιο της Κίνας που αντιστοιχούσε σε λιγότερο από το 14% το 2001 αυξήθηκε στο 37% κατά το πρώτο εξάμηνο του 2003.

Εφόσον σχεδόν το 50% των κινεζικών εισαγωγών κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης εξακολουθεί να υπόκειται σε ποσοστώσεις και αφού από τις 42 κινεζικές ποσοστώσεις που θα καταργηθούν το 2005 οι 25 χρησιμοποιούνται ευρύτατα προς το παρόν (το 90% ή και περισσότερο), ενδέχεται το μερίδιο αγοράς των κινεζικών προϊόντων να αυξηθεί σημαντικά μετά το 2005. Τούτο θα επηρεάσει όχι μόνο την παραγωγή της ΕΕ-25, αλλά και την παραγωγή μικρότερων (και φτωχότερων) τρίτων χωρών, ορισμένες από τις οποίες κινδυνεύουν να εκτοπιστούν από μερικά τμήματα της αγοράς.

Παράλληλα, η Κίνα διέρχεται ταχεία οικονομική ανάπτυξη που την καθιστά δυνητικά πολύ ενδιαφέρουσα αγορά για εξαγωγές κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης της ΕΕ και τρίτων χωρών, ιδίως καθώς η Κίνα ανοίγει τις αγορές της και τηρεί τις υποχρεώσεις που υπέχει στο πλαίσιο του ΠΟΕ ως προς το σεβασμό, μεταξύ άλλων, της ελευθέρωσης του λιανικού εμπορίου και της διανομής.

3.3. Ζητήματα ανταγωνιστικότητας

3.3.1. Ερευνητικές και αναπτυξιακές προσπάθειες

Αν και, κατά παράδοση, ο κλάδος κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης δεν παράγει τεχνολογία, το τοπίο άλλαξε τα τελευταία χρόνια. Επιχειρήσεις που επένδυσαν στην έρευνα και σε νέες μεθόδους επεξεργασίας σημείωσαν επιτυχία και κατάφεραν να αντισταθούν στον διεθνή ανταγωνισμό. Επομένως, πρέπει να συνεχιστούν οι παροτρύνσεις προς τον τομέα αυτό όσον αφορά τις επενδύσεις στην έρευνα και την ανάπτυξη που θα οδηγήσουν σε νέα νοήμονα υλικά και σε νέες και πιο αποτελεσματικές μεθόδους επεξεργασίας και θα καταστήσουν εφικτή τη διάθεση δημιουργικών προϊόντων στην αγορά σε ανταγωνιστικές τιμές.

Είναι σημαντικό τόσο οι δημόσιες αρχές όσο και η ίδια η βιομηχανία να επενδύσουν περαιτέρω στον τομέα της έρευνας. Ως προς αυτό, αξίζει να υπενθυμιστεί ότι στόχος της ανακοίνωσης της Επιτροπής με τίτλο "Επενδύοντας στην έρευνα: το πρόγραμμα δράσης για την Ευρώπη", η οποία εγκρίθηκε στις 30 Απριλίου 2003, ήταν να αυξηθούν οι επενδύσεις στον ευρωπαϊκό τομέα έρευνας και ανάπτυξης ώστε να ανέλθουν στο 3% του ΑΕγχΠ έως το 2010. Για τις δράσεις που αναλήφθηκαν σε κοινοτικό επίπεδο, βλ. κεφάλαιο 4 της παρούσας ανακοίνωσης.

Αν και ο τομέας κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης χαρακτηρίζεται από μικρομεσαίες επιχειρήσεις και εξελίξεις σε τοπικό επίπεδο, είναι σημαντικό να καταβάλλει τις ερευνητικές προσπάθειες με πιο ενοποιημένο τρόπο, ώστε να επιτυγχάνει κρίσιμη μάζα και να είναι ανταγωνιστικός στην παγκόσμια αγορά. Αξίζει να γίνει ιδιαίτερη μνεία στη δικτύωση, καθώς και στα ολοκληρωμένα ερευνητικά προγράμματα, στο πλαίσιο των οποίων τα ερευνητικά κέντρα, η βιομηχανία και τα πανεπιστήμια ενώνουν τις δυνάμεις τους για την επίτευξη ενός κοινού στόχου: να βελτιωθεί η ποιότητα και να αυξηθεί η ανταγωνιστικότητα. Δεδομένου ότι η βιομηχανική παραγωγή στη διευρυμένη Ευρώπη, με ένα νέο περιβάλλον εμπορικών συναλλαγών, καθίσταται διαρκώς δυσχερέστερη, ο ευρωπαϊκός τομέας κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης πρέπει να εξακολουθήσει να αναπτύσσει ιδιαίτερα εξειδικευμένα προϊόντα. Τούτο συμβαίνει, π.χ., με τα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα ιατρικής χρήσης που βασίζονται σε βιοϋλικά, διαλογικά και νοήμονα υφάσματα που καθιστούν εφικτή τη δημιουργία υφασμάτων με αισθητήρες και τη βελτίωση των μεθόδων δοκιμής.

Στο κεφάλαιο 4 της παρούσας ανακοίνωσης, επεξηγούνται οι δράσεις που αναλήφθηκαν σε ευρωπαϊκό επίπεδο για την ενίσχυση των ολοκληρωμένων προγραμμάτων και της δικτύωσης, με ιδιαίτερη έμφαση στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Τα ολοκληρωμένα προγράμματα επιτρέπουν τη συνεργασία διαφόρων επιστημών που είναι απαραίτητη για τη δημιουργία νέων προϊόντων και μεθόδων επεξεργασίας: κοινωνία της τεχνολογίας, νέα υλικά, ειδικευμένο προσωπικό και ενημέρωση σχετικά με τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας.

3.3.2. Καινοτομία

Η καινοτομία σε όλες τις δραστηριότητες του κλάδου κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης είναι ουσιώδης για τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητάς του. Στο πλαίσιο του κλάδου αυτού, μεμονωμένες επιχειρήσεις καταβάλλουν τεράστιες προσπάθειες για τις δραστηριότητες καινοτομίας και δημιουργίας σχετικά με τα προϊόντα, την ποιότητα, τις διαδικασίες παραγωγής και τα οργανωτικά ζητήματα. Ταυτόχρονα, τεράστιο δυναμικό σε παρόμοιες δραστηριότητες διαθέτουν φορείς όπως τα πανεπιστήμια και τα τεχνολογικά ινστιτούτα. Ωστόσο, διαπιστώνεται μεγάλο επικοινωνιακό χάσμα μεταξύ των δραστηριοτήτων των επιχειρήσεων και των εν λόγω φορέων. Οι πρωτοβουλίες για τη γεφύρωση του χάσματος αυτού μπορεί να επιφέρουν σημαντικά πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα στην ανάπτυξη και τη διάδοση της καινοτομία μεταξύ των ΜΜΕ.

Ο κλάδος κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης συνάντησε επίσης δυσκολία να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ της αμιγούς έρευνας και της εισαγωγής νέων τεχνολογιών, προϊόντων ή διαδικασιών στην αγορά. Στο πλαίσιο του 6ου προγράμματος-πλαισίου έρευνας και ανάπτυξης διατίθεται γραμμή δράσης σχετικά με την καινοτομία. Ωστόσο, υπάρχουν μόνο ελάχιστες ευκαιρίες χρηματοδότησης σε κοινοτικό επίπεδο για τη μη τεχνολογική καινοτομία.

3.3.3. Τεχνολογίες της πληροφορίας και της επικοινωνίας

Στον κλάδο κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης, η αποτελεσματική διαχείριση πληροφοριών αποτελεί πλέον καίριο στοιχείο για τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας - π.χ., για την καλύτερη διαχείριση της αλυσίδας προσφοράς, την ανταλλαγή πληροφοριών, τη δημιουργία εικονικών δικτύων, την αντιμετώπιση μικρότερων ενοτήτων και τη μείωση του χρόνου παράδοσης.

Προς το παρόν, το ηλεκτρονικό εμπόριο μεταξύ των επιχειρήσεων περιορίζεται κυρίως στις μεγάλες επιχειρήσεις του υπό εξέταση κλάδου. Εδώ ακριβώς μπορεί να εντοπιστούν ορισμένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα των τεχνολογιών της πληροφορίας και της επικοινωνίας (ΤΠΕ). Για το λόγο αυτό, οι ΜΜΕ πρέπει να εκμεταλλευθούν το ηλεκτρονικό εμπόριο μεταξύ των επιχειρήσεων για να καταφέρουν να συγκεντρώσουν τις κατακερματισμένες δραστηριότητές τους και να αναζητήσουν σε παγκόσμιο επίπεδο προμηθευτές και αγορές. Επιπροσθέτως, είναι σημαντικό να αναπτυχθούν και να διαδοθούν διαλειτουργικά συστήματα, προκειμένου να δώσουν τη δυνατότητα στις ΜΜΕ να αξιοποιήσουν στο έπακρο τα εν λόγω οφέλη.

Ορισμένα επιτυχημένα σχέδια χρηματοδοτήθηκαν στο πλαίσιο του θεματικού προγράμματος "Κοινωνία της πληροφορίας φιλική προς το χρήστη" του 5ου προγράμματος πλαισίου έρευνας και ανάπτυξης, ιδίως ο όμιλος που δημιουργήθηκε γύρω από το σχέδιο "E-Tailor" [8]. Ωστόσο, πολλές προτάσεις με γνώμονα το χρήστη δεν κατάφεραν να ληφθούν υπόψη. Δεδομένου ότι ο τομέας κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης περισσότερο χρησιμοποιεί ΤΠΕ παρά αναπτύσσει λογισμικό, οι προτάσεις σχεδίων διέθεταν συχνά χαμηλότερο επίπεδο αμιγούς τεχνολογικής έρευνας, αν και ταυτόχρονα μπορούσαν να επιφέρουν σημαντικό οικονομικό αντίκτυπο, ή να παράσχουν νέα οργανωτικά πρότυπα.

[8] Για λεπτομέρειες του σχεδίου, βλ.: http://www.atc.gr/e-tailor/

Το 6ο πρόγραμμα-πλαίσιο έρευνας και ανάπτυξης παρέχει επίσης στον υπό εξέταση τομέα, ιδίως στις ΜΜΕ, την ευκαιρία να επωφεληθούν από τους στρατηγικούς στόχους "Δικτυωμένες επιχειρήσεις και διοικήσεις", "Μηχανοτεχνία προϊόντων και υπηρεσιών 2010" και "Μικρονανοσυστήματα" [9].

[9] Οι στόχοι αυτοί καλύπτουν αντιστοίχως: την ανάπτυξη τεχνολογιών της πληροφορίας και της επικοινωνίας για την υποστήριξη της διαλειτουργικής δικτύωσης, της ενοποίησης των διαδικασιών και της από κοινού χρήσης των πόρων, ώστε να δοθεί η δυνατότητα στις δικτυωμένες επιχειρήσεις να δημιουργούν ταχύτερα και αποτελεσματικότερα εταιρικές σχέσεις και συμμαχίες, να αναδιαμορφώνουν και να ενοποιούν τις διαδικασίες τους, να αναπτύσσουν προϊόντα και υπηρεσίες προστιθεμένης αξίας και να ανταλλάσσουν τις εμπειρίες τους. την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών της πληροφορίας για τη βελτιστοποίηση των διαδικασιών δημιουργίας αξίας στις μεταποιητικές και εκτεταμένες υπηρεσίες. και, τέλος, την ενσωμάτωση μικρονανοσυστημάτων σε ευρύτερη κλίμακα νέων νοημόνων προϊόντων, όπως τα νοήμονα υφάσματα.

Τα διαθέσιμα στοιχεία σχετικά με την απήχηση των ΤΠΕ στον κλάδο κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης είναι ιδιαίτερα πενιχρά [10], αλλά φαίνεται ότι η κατάσταση παρουσιάζει ομοιότητες με άλλων μεταποιητικών τομέων, όπου οι ΜΜΕ διστάζουν να επενδύσουν σε ΤΠΕ. Πρέπει να ενταθούν οι δραστηριότητες για την ενημέρωση των ΜΜΕ σχετικά με τα οφέλη που συνεπάγονται οι ΤΠΕ.

[10] Η πρόσφατη προσθήκη των επιχειρήσεων κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης στον κατάλογο των βιομηχανικών κλάδων που πρόκειται να καλυφθούν στο επόμενο στάδιο του παρατηρητηρίου της αγοράς "e-Business w@tch" θα καταστήσει εφικτή τη διενέργεια συγκρίσεων σε επίπεδο τομέων και χωρών όσον αφορά τους καίριους του δείκτες ηλεκτρονικού επιχειρείν, με ιδιαίτερη έμφαση στη διάσταση των ΜΜΕ. Βλ.: http://www.ebusiness-watch.org/ marketwatch/

3.3.4. Επαγγελματική κατάρτιση

Στα ιδιαίτερα ειδικευμένα προϊόντα και μεθόδους επεξεργασίας, τα προσόντα προσλαμβάνουν μεγάλη σημασία. Κατά το παρελθόν, ο κλάδος κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης συνάντησε εμπόδια στην εξεύρεση εργατικού δυναμικού με κατάλληλα προσόντα, λόγω της εικόνας του ως "παραδοσιακής" μεταποιητικής βιομηχανίας, σε συνδυασμό με τα σχετικά χαμηλά επίπεδα μισθών. Πολλές επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην πρόσληψη ειδικευμένου προσωπικού, που να διαθέτει, π.χ., γνώσεις στον τομέα της παραδοσιακής παρασκευής κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων, ενώ παράλληλα διαπιστώνεται ιδιαίτερα έντονη ανάγκη για προσόντα στις ΤΠΕ και το ηλεκτρονικού επιχειρείν, τα οποία καθίστανται διαρκώς πιο απαραίτητα. Οι νέοι που εισέρχονται στον κλάδο χρειάζονται υψηλής ποιότητας κατάρτιση που να αντικατοπτρίζει το νέο προφίλ του κλάδου. Επιπροσθέτως, ενόψει των τεχνολογικών μεταβολών και του εκσυγχρονισμού των διαδικασιών παραγωγής που αντιμετωπίζει ο κλάδος, χρειάζεται καλύτερη κατάρτιση του υφιστάμενου εργατικού δυναμικού, ώστε να αναβαθμιστούν τα προσόντα και οι δεξιότητές του και να διευκολυνθεί η προσαρμογή του στο νέο εργασιακό περιβάλλον. Πρέπει επίσης να διασφαλιστεί ο καλύτερος συγκερασμός της προσφοράς και της ζήτησης σε κάθε επίπεδο.

Σε επίπεδο ΕΕ, το πρόγραμμα δράσης για την επαγγελματική κατάρτιση Leonardo da Vinci II αποτελεί το βασικό μέσο για την περίοδο 2000-2006 όσον αφορά την υποστήριξη καινοτόμων διεθνικών πρωτοβουλιών με στόχο την προώθηση της γνώσης, των δεξιοτήτων και των προσόντων που απαιτούνται για την επιτυχή ένταξη στον επαγγελματικό βίο. Το εν λόγω πρόγραμμα δράσης είναι ήδη ανοικτό στις προσχωρούσες και στις υποψήφιες για προσχώρηση χώρες.

Τα επιμέρους προγράμματα του κλωστοϋφαντουργικού κλάδου που χρηματοδοτήθηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος Leonardo κατέστησαν εφικτή την ανάπτυξη χρήσιμων για τον κλάδο εργαλείων. Ωστόσο, δεν υπήρξαν αρκετά ώστε να αντιμετωπιστούν επιτυχώς ορισμένες αδυναμίες του κλάδου όσον αφορά τα προσόντα και την κατάρτιση. Γενικώς, τα προγράμματα και η χρηματοδότηση σε κοινοτικό και εθνικό επίπεδο απαιτούν συχνά τη λήψη πρωτοβουλιών υπερβολικά μεγάλης κλίμακας για μεμονωμένες ΜΜΕ, οι οποίες, με τη σειρά τους, ενημερώνονται ελλιπέστατα για τις ευκαιρίες.

3.3.5. Απασχόληση

Ο ευρωπαϊκός τομέας κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης περιέκοψε σχεδόν 1 εκατ. θέσεις εργασίας κατά την περίοδο 1990 - 2000 και οι προκλήσεις που διαφαίνονται στον ορίζοντα καθιστούν εξαιρετικά πιθανή την απώλεια περαιτέρω θέσεων. Στην Ευρώπη, η μόνη βιώσιμη στρατηγική του τομέα έγκειται στην εστίαση στην καινοτομία, την έρευνα, τη μόδα και το σχεδιασμό, τη δημιουργία και την ποιότητα και τη χρήση νέων τεχνολογιών, παράλληλα με τις θετικές βιομηχανικές σχέσεις. Ως προς τούτο, ωστόσο, είναι σημαντικό να καταστεί σαφές ότι οι νέες μέθοδοι επεξεργασίας δεν πρέπει να συνεπάγονται συρρίκνωση της απασχόλησης αλλά βελτίωσή της σ' ένα φιλικότερο εργασιακό περιβάλλον με διάφορες μεθόδους εργασίας. Επομένως, κρίνεται σημαντικός ο αποτελεσματικός συντονισμός της εκπαίδευσης/διαθεσιμότητας προσόντων και της οργάνωσης της αγοράς εργασίας.

3.3.5.1. Ίσες ευκαιρίες

Λόγω του μεγάλου ποσοστού γυναικών που εργάζονται στον υπό εξέταση τομέα, το οποίο ανέρχεται στο 74% στον επιμέρους τομέα των ειδών ένδυσης, η προώθηση των ίσων ευκαιριών προσλαμβάνει διαρκώς περισσότερη σημασία. Οι ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι [11] για τον τομέα κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης μελετούσαν το ζήτημα της γυναικείας απασχόλησης επί σειρά ετών. Στο πλαίσιο του τομεακού κοινωνικού διαλόγου και με τη χρηματοπιστωτική ενίσχυση εκ μέρους της Επιτροπής, δημοσίευσαν προσφάτως οδηγό για εργοδότες, εκπροσώπους εργαζομένων και των αντίστοιχων οργανώσεών τους, χαράσσοντας καινοτόμες ορθές πρακτικές όσον αφορά τις ίσες ευκαιρίες.

[11] Euratex και ETUF:TCL.

3.3.5.2. Αντιμετώπιση των μεταβολών

Η ικανότητα των επιχειρήσεων και των εργαζομένων να προβλέπουν, να πυροδοτούν και να αφομοιώνουν τις μεταβολές είναι σημαντική για την επίτευξη υψηλότερων επιπέδων οικονομικής αύξησης, απασχόλησης και κοινωνικής συνοχής. Ο κοινωνικός διάλογος και οι κοινωνικές εταιρικές σχέσεις σε κάθε επίπεδο είναι ουσιαστικά στοιχεία για την πρόβλεψη και τη θετική αντιμετώπιση των μεταβολών, γενικώς, και της αναδιάρθρωσης, ειδικότερα.

Στη κοινωνική Σύνοδο Κορυφής της Βαρκελώνης το 2002, οι ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι, ανταποκρινόμενοι σε πρόσκληση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, αποφάσισαν να αρχίσουν συνομιλίες προκειμένου να διερευνήσουν τη δυνατότητα κοινωνικού διαλόγου σχετικά με την αναδιάρθρωση. Ύστερα από τρία σεμινάρια το φθινόπωρο του 2002 και την άνοιξη του 2003, τα οποία εστιάστηκαν σε συγκεκριμένες περιπτώσεις αναδιάρθρωσης, οι κοινωνικοί εταίροι διαπραγματεύτηκαν επιτυχώς κοινό κείμενο με τίτλο "Προσανατολισμοί αναφοράς για την αντιμετώπιση των μεταβολών και των κοινωνικών συνεπειών τους".

Το κείμενο αποτελείται από σειρά συστάσεων, στις οποίες διατυπώνεται η ανάγκη διαμόρφωσης "κλίματος εμπιστοσύνης" και "θετικής στάσης έναντι των μεταβολών", καθώς και αποφυγής "συνθηκών αβεβαιότητας και υπερβολικών καθυστερήσεων" στη διαδικασία ενημέρωσης και διαβούλευσης των εργαζομένων. Καλεί τους εργοδότες να εξηγούν και να αιτιολογούν, εν ευθέτω χρόνω, τις μεταβολές και τις πιθανές συνέπειές τους στους εργαζομένους τους ή/και στους εκπροσώπους τους. Δίδεται έμφαση στη σημασία των εταιρικών σχέσεων μεταξύ των εργοδοτών, των εργαζομένων και των τοπικών αρχών κατά την αντιμετώπιση της αναδιάρθρωσης, ιδίως στις περιπτώσεις όπου αυτή επηρεάζει ολόκληρη περιοχή, όπως συμβαίνει με την ανάγκη διατήρησης της απασχολησιμότητας των εργαζομένων μέσω της συνεχούς ανάπτυξης των προσόντων και των δεξιοτήτων τους, και με τα ειδικά προβλήματα των ΜΜΕ στο πλαίσιο της αναδιάρθρωσης.

Η πρωτοβουλία των ευρωπαίων διεπαγγελματικών κοινωνικών εταίρων συνιστά ένα πρώτο σημαντικό βήμα προς την κατεύθυνση του καθορισμού και την ανάπτυξης των βέλτιστων πρακτικών σχετικά με την πρόβλεψη και την αντιμετώπιση της αναδιάρθρωσης, και πρέπει να διασφαλίσουν την προβολή και την αποτελεσματική εφαρμογή της σε κάθε επίπεδο. Οι κοινωνικοί εταίροι αποτελούν θεμελιώδες στοιχείο της επιτυχούς αναδιάρθρωσης. Όσον αφορά την ενημέρωση και τη διαβούλευση των εργαζομένων, οι ισχύουσες κοινοτικές διατάξεις θα πρέπει να εφαρμοστούν και να αναπτυχθούν πλήρως σε όλα τα ενδεικνυόμενα επίπεδα.

3.3.5.3. Ευρωπαϊκός τομεακός κοινωνικός διάλογος

Η διασφάλιση της βιώσιμης ανάπτυξης του τομέα κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης στην Ευρώπη θα απαιτήσει τη δέσμευση όλων - συμπεριλαμβανομένων των αρμοδίων για τη χάραξη πολιτικής και των κοινωνικών εταίρων - για τη συνεχή βελτίωση της διαχείρισης των οικονομικών, των περιβαλλοντικών και των κοινωνικών πόρων. Ο κοινωνικός διάλογος σε ευρωπαϊκό επίπεδο διαδραματίζει καίριο ρόλο στη διαχείριση των μεταβολών στις βιομηχανικές σχέσεις, καθώς και στην παροχή πλατφόρμας διαβουλεύσεων σχετικά με μεγάλο εύρος θεμάτων. Ο ευρωπαϊκός τομέας κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης ήταν ένας από τους πρώτους τομείς που εφάρμοσε κοινωνικό διάλογο σε ευρωπαϊκό επίπεδο και αποτέλεσε επιτυχές παράδειγμα των μεγάλων αναπτυξιακών δυνατοτήτων του ευρωπαϊκού τομεακού κοινωνικού διαλόγου. Οι πρωτοβουλίες που εφαρμόστηκαν από τους κοινωνικούς εταίρους στο συγκεκριμένο πλαίσιο περιλαμβάνουν την υπογραφή κοινού κώδικα συμπεριφοράς και την έκδοση οδηγού για τις δημόσιες συμβάσεις του τομέα, καθώς και προγράμματα σχετικά με την επαγγελματική κατάρτιση και την προετοιμασία των επιχειρήσεων στις προσχωρούσες και τις υποψήφιες για προσχώρηση χώρες.

Τόσο η ΔΟΕ όσο και η Επιτροπή αναγνώρισαν [12] ότι, αν και ο τριμερής διεπαγγελματικός κοινωνικός διάλογος σημειώνει πρόοδο στις προσχωρούσες και τις υποψήφιες για προσχώρηση χώρες, ο αυτόνομος τομεακός κοινωνικός διάλογος σε αυτές τις χώρες εξακολουθεί να είναι σχεδόν ανύπαρκτος και πρέπει να προωθηθεί.

[12] Βλ. ανακοίνωση της Επιτροπής της 26ης Ιουνίου 2002 με τίτλο "Ο ευρωπαϊκός κοινωνικός διάλογος, δύναμη εκσυγχρονισμού και αλλαγής", COM (2002) 341 τελικό.

3.3.6. Περιβάλλον

Η ΕΕ έχει δεσμευθεί να διασφαλίσει υψηλού επιπέδου προστασία του περιβάλλοντος. Δύο από τα κρίσιμα ζητήματα που απασχολούν τον κλάδο κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης είναι η αναγκαία μείωση τόσο των λυμάτων που αποβάλλονται μετά την ολοκλήρωση πολλών διαδικασιών, όπως της βαφής και της τελικής επεξεργασίας, όσο και του χημικού φορτίου που φέρουν τα εν λόγω λύματα. Ταυτόχρονα, ο κλάδος καλείται να ακολουθήσει προσέγγιση κύκλου ζωής όσον αφορά τον αντίκτυπο των προϊόντων που παρασκευάζει στο περιβάλλον.

Η βασική νομοθετική πράξη σε επίπεδο ΕΕ που επηρεάζει τον κλάδο κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης είναι η οδηγία του 1996 [13] η οποία αποβλέπει στην ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχο της ρύπανσης που προκαλείται από ευρεία σειρά βιομηχανικών και γεωργικών δραστηριοτήτων, όπως της προεπεξεργασίας ή της βαφής ινών ή υφασμάτων [14].

[13] Οδηγία 96/61/ΕΚ του Συμβουλίου της 24 Σεπτεμβρίου 1996, ΕΕ L 257 της 10.10.1996, σ. 26-40.

[14] Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές στον κλάδο της τελικής επεξεργασίας υφασμάτων, βλ. το σχετικό έγγραφο αναφοράς (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ιούλιος 2003): http:// eippcb.jrc.es.

Η Επιτροπή αναμένει ότι η εφαρμογή της εν λόγω οδηγίας θα επιταχύνει τη διαδικασία εκσυγχρονισμού και θα μειώσει σημαντικά τη ρύπανση από τις οικείες εγκαταστάσεις. Αναγνωρίζει ότι η εφαρμογή θα μπορούσε να επιφέρει αξιόλογο κοινωνικοοικονομικό αντίκτυπο και γνωρίζει ότι πολλές μικρές επιχειρήσεις επεξεργασίας υφασμάτων φοβούνται την αύξηση του κόστους σε δυσβάσταχτα γι' αυτές επίπεδα [15]. Οι ΜΜΕ αντιπροσωπεύουν σημαντικό ποσοστό των εγκαταστάσεων ολοκληρωμένης πρόληψης και ελέγχου της ρύπανσης στην Ευρώπη [16]. Δεδομένου ότι οι περισσότερες ΜΜΕ παρουσιάζουν "εύθραυστη συμμόρφωση" προς την υφιστάμενη νομοθεσία και τις κανονιστικές ρυθμίσεις για το περιβάλλον [17], τα κράτη μέλη ίσως χρειαστεί να παράσχουν ειδική βοήθεια σε φορείς που στερούνται πόρων, προκειμένου να αναλάβουν τις διοικητικές επιβαρύνσεις που συνεπάγεται η υπό εξέταση οδηγία, στο πλαίσιο του σεβασμού των κανόνων της ΕΕ σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις. Η Επιτροπή, από την πλευρά της, προτίθεται να επανεξετάσει τον καθορισμό των κριτηρίων κατωφλίου για τον κλάδο της τελικής επεξεργασίας υφασμάτων και να διερευνήσει κατά πόσον η οδηγία καλύπτει το κατάλληλο εύρος εγκαταστάσεων. Παράλληλα, η Επιτροπή συγχρηματοδοτεί επίσης ερευνητικά προγράμματα στο πλαίσιο του 5ου προγράμματος-πλαισίου έρευνας και ανάπτυξης προκειμένου να αντιμετωπιστούν ιδίως τα περιβαλλοντικά προβλήματα της κλωστοϋφαντουργικής βιομηχανίας [18].

[15] Βλ. ανακοίνωση της Επιτροπής της 19ης Ιουνίου 2003 με τίτλο "Προς την αειφόρο παραγωγή. Πρόοδος στην εφαρμογή της οδηγίας 96/61/EΚ του Συμβουλίου σχετικά με την ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχο της ρύπανσης."

[16] ibid.

[17] Έκθεση σχετικά με τις ευρωπαϊκές ΜΜΕ και την κοινωνική περιβαλλοντική ευθύνη (Παρατηρητήριο των ευρωπαϊκών ΜΜΕ, 2002). διατίθεται στην ακόλουθη διεύθυνση:

[18] Παραδείγματος χάριν, στο 5ο πρόγραμμα πλαίσιο έρευνας και ανάπτυξης η κεντρική δράση για τη βιώσιμη διαχείριση και την ποιότητα των υδάτων υποστηρίζει το σχέδιο TOWEFO, το οποίο αξιολογεί τις συνέπειες που επιφέρει η εφαρμογή της οδηγίας για την ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχο της ρύπανσης στη βιώσιμη διαχείριση αποβλήτων στις κλωστοϋφαντουργικές εγκαταστάσεις.

Η κλωστοϋφαντουργική βιομηχανία αναμετράται με περιβαλλοντικές προκλήσεις παρόμοιες με των άλλων βιομηχανικών κλάδων και οι τεχνολογίες για την αντιμετώπισή τους παρουσιάζουν συχνά μεγάλες ομοιότητες. Ωστόσο, κάθε τομέας διαθέτει τη δική του ερευνητική κοινότητα και η μεταξύ τους επικοινωνία και συνεργασία είναι ελάχιστη. Για το λόγο αυτό, η Επιτροπή υποστηρίζει την ανάληψη πρωτοβουλίας [19] στο πλαίσιο του 5ου προγράμματος-πλαισίου έρευνας και ανάπτυξης για τη βελτίωση της ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ ερευνητικών κοινοτήτων όσον αφορά τον κλωστοϋφαντουργικό τομέα, τον τομέα βυρσοδεψίας και τον τομέα πολτού και χαρτιού, προκειμένου να τους παράσχει τη δυνατότητα να ανταποκριθούν αποτελεσματικότερα στις περιβαλλοντικές ανάγκες αυτών των τομέων.

[19] Για περισσότερες πληροφορίες, βλ.: http:// www.patantex.net

Ταυτόχρονα, η στρατηγική της Επιτροπής για την ενθάρρυνση πιο οικολογικών προϊόντων, όπως σκιαγραφήθηκε στην ανακοίνωσή της για την ολοκληρωμένη πολιτική προϊόντων [20], αρμόζει στον τομέα κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης, εφόσον καλύπτει ζητήματα όπως οι αποφάσεις σχετικά με τις προμήθειες, η διάρκεια της χρήσης, ή η διαχείριση της αλυσίδας προσφοράς. Από την πλευρά του κλάδου κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης, τα διάφορα εργαλεία που ήδη υπάρχουν - όπως τα συστήματα περιβαλλοντικής διαχείρισης, τα προγράμματα επισήμανσης, η καλύτερη διάθεση πληροφοριών σε όλους τους ενδιαφερομένους - πρέπει να εστιαστούν περισσότερο στο προϊόν και να καταστούν φιλικότερα προς το χρήστη για τον υπό εξέταση τομέα. Επιπροσθέτως, οι βιομηχανικοί φορείς και οι εθνικές αρχές πρέπει να καταβάλουν περαιτέρω προσπάθειες προκειμένου να αξιοποιήσουν το δυναμικό αυτών των εργαλείων για τη δημιουργία ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος για τον τομέα, παράλληλα με τη βελτίωση των περιβαλλοντικών επιδόσεων.

[20] Ανακοίνωση της Επιτροπής της 18ης Ιουνίου 2003 με τίτλο "Ολοκληρωμένη πολιτική προϊόντων: οικοδομώντας στη συνεκτίμηση του περιβαλλοντικού κύκλου ζωής", COM(2003) 302 τελικό.

3.3.7. Χημικά προϊόντα

Μια ακόμα πρόκληση που παρουσιάζεται για τον κλάδο κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης προέρχεται από τη νέα πολιτική της ΕΕ για τα χημικά προϊόντα. Τα κείμενα που αφορούν μελλοντικό σχέδιο κανονισμού για το REACH [21], σε συνέχεια της Λευκής Βίβλου του 2001 σχετικά με τη στρατηγική για μια μελλοντική πολιτική για τα χημικά προϊόντα [22], η οποία καταρτίστηκε από τη Γενική Διεύθυνση Επιχειρήσεων και τη Γενική Διεύθυνση Περιβάλλοντος, ορίζουν ότι ορισμένες χημικές ουσίες που χρησιμοποιούνται ή διατίθενται στην αγορά της ΕΕ άνω ορισμένων ορίων θα υπόκεινται μελλοντικά σε διαδικασία καταχώρισης και - όπου κρίνεται απαραίτητο - αξιολόγησης και έγκρισης/περιορισμού.

[21] Βλ.: http://europa.eu.int/comm/enterprise/ chemicals/chempol/whitepaper/reach.htm

[22] COM(2001) 88 τελικό. εγκρίθηκε στις 27.02.2001.

Παρά το γεγονός ότι η δέσμη REACH αποσκοπεί στην καθιέρωση γενικής ισορροπίας μεταξύ των τριών πυλώνων της βιώσιμης ανάπτυξης (οικονομικού, κοινωνικού και περιβαλλοντικού πυλώνα), ενδέχεται να επηρεάσει κάποιους κατασκευαστές/εισαγωγείς σε ορισμένους τομείς. Υπάρχει η πιθανότητα αύξησης της τιμής ορισμένων χημικών ουσιών και παρασκευασμάτων. Μπορεί επίσης να προβλεφθεί κάποια απόσυρση παρασκευασμάτων χαμηλής αξίας.

Η βιομηχανία ανταποκρίθηκε στη δημόσια διαβούλευση επισημαίνοντας ότι αποτελεί σημαντικό κατάντη χρήστη εξαιρετικά ευρείας ποικιλίας χημικών παρασκευασμάτων. Παραδείγματος χάριν, μια τυπική συνταγή για τη βαφή υφασμάτων περιλαμβάνει 5 παρασκευάσματα, το καθένα από τα οποία αποτελείται από δέκα χημικές ουσίες. κατά την τελική επεξεργασία χρησιμοποιούνται εκατοντάδες συνταγές ετησίως. Η Επιτροπή συνεκτίμησε τις απόψεις που διατύπωσε ο τομέας κλωστοϋφαντουργικών ειδών κατά την οριστικοποίηση της πρότασης REACH που υπέβαλε. Οι σημαντικές περικοπές των απαιτήσεων δοκιμών για τις ουσίες που παράγονται σε μικρές ποσότητες και η αξιόλογη μείωση του διοικητικού φόρτου περιόρισαν σε μεγάλο βαθμό οποιοδήποτε δυνητικό αντίθετο αποτέλεσμα, όπως την απόσυρση ουσιών που χρησιμοποιούνται από τον τομέα κλωστοϋφαντουργικών ειδών.

3.3.8. Ζητήματα σχετικά με τους καταναλωτές και τη δημόσια υγεία

Καθίσταται διαρκώς πιο σαφής στους καταναλωτές ο δυνητικός κίνδυνος που εγκυμονούν για την υγεία τα προϊόντα που καταναλώνουν ή με τα οποία έρχονται σε επαφή, κάτι που απασχολεί ιδιαίτερα τις ενώσεις καταναλωτών σε όλη την Ευρώπη. Όσον αφορά τον κλωστοϋφαντουργικό τομέα, τούτο αφορά πρωτίστως τον κλάδο των ειδών ένδυσης και πανικών και, σε μικρότερο βαθμό, τους τάπητες. Οι κατασκευαστές ενδυμάτων ανταποκρίνονται διαρκώς περισσότερο εξετάζοντας τα χημικά προϊόντα που περιέχονται στα ενδύματα και τα οποία ενδέχεται να απελευθερωθούν κατά την πλύση και τη χρήση, ιδίως όταν η ενέργεια αυτή συνεπάγεται παρατεταμένη επαφή με το δέρμα. Από την άλλη πλευρά, οι κανονισμοί που αφορούν την προστασία του περιβάλλοντος δεν πρέπει να θεωρούνται απειλή κατά του συγκεκριμένου κλάδου, αλλά ευκαιρία για τους παραγωγούς της ΕΕ να προβάλουν το υψηλό επίπεδο προστασίας που προσφέρουν στον καταναλωτή με τα προϊόντα τους.

Η διαφήμιση κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων δεν πρέπει να είναι παραπλανητική κατά την έννοια της οδηγίας 84/450/ΕΟΚ, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 97/55/ΕΚ, και η επισήμανση των εν λόγω προϊόντων πρέπει να παρέχει σαφείς, ακριβείς και κατανοητές πληροφορίες συνταγμένες με εύληπτο τρόπο για τον καταναλωτή.

3.3.9. Εταιρική κοινωνική ευθύνη (ΕΤΕ)

Εδραιώνεται διαρκώς περισσότερο η πεποίθηση, τόσο στην επιχειρηματική κοινότητα όσο και στους καταναλωτές, ότι οι επιχειρήσεις μπορούν να συμβάλουν - τουλάχιστον εν μέρει - στη βιώσιμη ανάπτυξη, ενσωματώνοντας τους περιβαλλοντικούς και κοινωνικούς προβληματισμούς στις επιχειρηματικές δραστηριότητές τους και στις επαφές τους με τους ενδιαφερομένους. Αναγνωρίζεται επιπλέον ότι αυτή η υπεύθυνη συμπεριφορά μπορεί να υποστηρίξει τη διαρκή επιχειρηματική επιτυχία και, ως εκ τούτου, να συμβάλει στην ανταγωνιστικότητα.

Στην ανακοίνωσή της για την εταιρική κοινωνική ευθύνη [23], η Επιτροπή υποστηρίζει την προώθηση της εν λόγω ευθύνης ως σημαντικής εθελοντικής συνεισφοράς των επιχειρήσεων στη βιώσιμη ανάπτυξη.

[23] "Εταιρική κοινωνική ευθύνη: μια συνεισφορά των επιχειρήσεων στη βιώσιμη ανάπτυξη", COM(2002) 347 τελικό. εγκρίθηκε στις 02.07.2002.

Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή δημιούργησε ένα πολυφωνικό φόρουμ στο οποίο συμμετείχαν τόσο οι επιχειρηματικές ενώσεις όσο και τα συνδικάτα και οι ΜΚΟ που δραστηριοποιούνται στον κλάδο κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης. Η στρατηγική της Επιτροπής θέτει επίσης μεταξύ των προτεραιοτήτων της την ενίσχυση της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης στις ΜΜΕ - κάτι που είναι ιδιαίτερα εύστοχο, εάν σκοπός είναι η εξεύρεση μεγαλύτερης αποδοχής στον τομέα αυτό.

Στον τομέα κλωστοϋφαντουργικών ειδών, η προσέγγιση της ΕΚΕ προωθείται κυρίως από και προς μεγάλες πολυεθνικές επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον εμπόριο ειδών ένδυσης. Προς το παρόν και μελλοντικά, οι εντονότερες πιέσεις στις ΜΜΕ για να υιοθετήσουν πρακτικές ΕΚΕ και να παρέχουν στοιχεία σχετικά με τις αντίστοιχες επιδόσεις τους είναι πιθανό να προέρχονται από τις μεγάλες επιχειρήσεις-πελάτες τους. Δεδομένης της περίπλοκης και ιδιαίτερα διεθνοποιημένης αλυσίδας προσφοράς κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης, το ζήτημα της ΕΚΕ θα αποκτήσει, όπως είναι πιθανό, διαρκώς μεγαλύτερη σημασία για τον συγκεκριμένο τομέα. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, οι κοινωνικοί εταίροι του τομέα κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης ενέκριναν χάρτη για την ΕΚΕ το 1997.

Ωστόσο, η έλλειψη πληροφόρησης φαίνεται ότι συνιστά σημαντικό εμπόδιο για την υιοθέτηση προσεγγίσεων ΕΚΕ μεταξύ των ΜΜΕ του τομέα. Οι οργανώσεις εργοδοτών και οι εμπορικές ενώσεις διαδραματίζουν καίριο ρόλο στην αύξηση της πληροφόρησης σχετικά με την ΕΚΕ, με την παροχή στοιχείων και φιλικών προς το χρήστη εργαλείων και με τη διάδοση ορθών πρακτικών. Η Επιτροπή, από την πλευρά της, διοργανώνει εκστρατεία ενημέρωσης για την ΕΚΕ που απευθύνεται ιδίως στις ΜΜΕ και η θα καλύπτει όλη την ΕΕ, καθώς και τις προσχωρούσες και υποψήφιες για προσχώρηση χώρες κατά τη διάρκεια του 2004.

Επιπροσθέτως, λαμβάνοντας υπόψη τους ειδικούς περιορισμούς που αναγκάζονται να αντιμετωπίσουν οι ΜΜΕ όσον αφορά τους πόρους, έχει καίρια σημασία για αυτές να είναι σε θέση να αξιολογούν τα πιθανά οφέλη που θα προκύψουν από την συμμετοχή τους στις πρακτικές ΕΚΕ και να υπολογίζουν το βαθμό στον οποίο τα οφέλη αυτά θα τους επιτρέψουν να καλύψουν τις δαπάνες που συνεπάγονται η παρακολούθηση, η υποβολή εκθέσεων και η προώθηση σε συνδυασμό με τις δραστηριότητες ΕΚΕ. Τούτο ισχύει ιδιαίτερα στο πλαίσιο του τομέα κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης, δεδομένης της περίπλοκης και διεθνοποιημένης αλυσίδας προσφοράς.

3.3.10. Δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας

Τα πλεονεκτήματα που απολαύει ο ευρωπαϊκός κλάδος κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης λόγω της ικανότητάς του να καινοτομεί και να δημιουργεί νέα προϊόντα απειλούνται από τα προϊόντα απομίμησης/παραποίησης. Παρά την κοινοτική προστασία τόσο των σημάτων όσο και των σχεδίων, οι μάρκες, τα σχέδια και τα υποδείγματα αντιγράφονται συστηματικά εις βάρος των κυρίων τους [24]. Πολλές ΜΜΕ, ειδικότερα, συναντούν δυσκολίες κατά την αντιμετώπιση αυτής της απειλής, καθώς συχνά στερούνται των πόρων που απαιτούνται για τη μίσθωση των υπηρεσιών εμπειρογνωμόνων επί των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας ή για την περίπλοκη διαδικασία προσφυγής στη δικαιοσύνη.

[24] Παραδείγματος χάριν, 4,7 εκατομμύρια είδη και εξαρτήματα ένδυσης κατασχέθηκαν από τις τελωνειακές αρχές στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ το 2001, και τα μισά από τα κοινοτικά τελωνειακά καθεστώτα για το 2001 (δηλαδή, 2.628 καθεστώτα) αφορούσαν κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα και προϊόντα ένδυσης. Βλ.:

Η Επιτροπή υπέβαλε προσφάτως δύο προτάσεις που θα συμβάλουν σημαντικά στην ενίσχυση της προστασίας των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας. Η προτεινόμενη οδηγία για τη διασφάλιση του σεβασμού των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας [25] αποβλέπει στην εναρμόνιση των εθνικών διατάξεων στον εν λόγω τομέα. Ένας παράλληλος κανονισμός [26], ο οποίος εγκρίθηκε τον Ιούλιο του 2003, αφορά ενέργειες των τελωνειακών αρχών κατά εμπορευμάτων που παραβιάζουν τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας. Αν και αυτά συνιστούν δύο ουσιώδη μέσα για την πάταξη της απομίμησης/παραποίησης εντός της Κοινότητας και στα εξωτερικά σύνορά της, δεν μπορούν να επιλύσουν το εν λόγω πρόβλημα σε μία από τις κυριότερες αιτίες του, δηλαδή στις τρίτες χώρες που μεταποιούν τυπικώς τα αγαθά. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο κρίνεται απαραίτητη η λήψη πρόσθετων μέτρων προκειμένου να βελτιωθεί η προστασία και η άσκηση των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας σε ορισμένες τρίτες χώρες όπου οι αντίστοιχες επιδόσεις είναι ανεπαρκείς. Παράλληλα, είναι σημαντικό να διασφαλιστεί η διάδοση πληροφοριών στις ΜΜΕ κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης όσον αφορά τα δικαιώματά τους και πιθανά μέσα προσφυγής στον τομέα αυτό. Τέλος, η αποτελεσματική εφαρμογή από τις εθνικές αρχές των κρατών μελών έχει ζωτική σημασία.

[25] Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τα μέτρα και τις διαδικασίες που αποσκοπούν στη διασφάλιση του σεβασμού των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, της 30ής Ιανουαρίου 2003, COM(2003) 46 τελικό.

[26] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1383/2003 του Συμβουλίου της 22ας Ιουλίου 2003 για την παρέμβαση των τελωνειακών αρχών όσον αφορά εμπορεύματα τα οποία θεωρούνται ύποπτα ότι παραβιάζουν ορισμένα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και όσον αφορά τα μέτρα που πρέπει να λαμβάνονται έναντι των εμπορευμάτων που παραβιάζουν ορισμένα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, ΕΕ L 196 της 2.8.2003.

3.3.11. Περιφερειακές πτυχές

Ο κλάδος κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης στην Ευρώπη διακρίνεται από τη γεωγραφική συγκέντρωση των ΜΜΕ σε περιοχές οι οποίες εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τον κλάδο αυτό όσον αφορά την απασχόληση και την κοινωνικοοικονομική συνοχή. Πρόκειται συχνά για περιοχές όπου οι άλλες ευκαιρίες απασχόλησης είναι περιορισμένες. Επιπλέον, οι γυναίκες αντιπροσωπεύουν μεγάλο ποσοστό του εργατικού δυναμικού, ιδίως στον επιμέρους τομέα της παρασκευής ενδυμάτων. Για τους λόγους αυτούς, η οποιαδήποτε κάμψη σημειωθεί στην οικονομική κατάσταση του κλάδου και η συνεπαγόμενη απώλεια θέσεων εργασίας μπορεί να επιφέρουν δυσανάλογα αρνητικό αντίκτυπο σε ορισμένες περιοχές - τόσο στην ΕΕ-15 όσο και στα μελλοντικά κράτη μέλη.

Η κατάσταση αυτή απαιτεί την ικανότητα πρόβλεψης των βιομηχανικών μεταβολών και προσέλκυσης νέων επενδύσεων σε διαφοροποιημένες οικονομικές δραστηριότητες. Επιπλέον, οι περισσότεροι εργαζόμενοι που χάνουν τις θέσεις εργασίας τους στον κλάδο κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης δεν θα είναι σε θέση να βρουν νέα απασχόληση στον συγκεκριμένο κλάδο. Οι ευκαιρίες που θα εξακολουθήσουν να παρουσιάζονται στο μέλλον θα αφορούν υψηλότερο εκπαιδευτικό επίπεδο. Για τους λόγους αυτούς, τα περιφερειακά προγράμματα κατάρτισης πρέπει να εστιαστούν στην αναβάθμιση των προσόντων και την εκ νέου κατάρτιση για σκοπούς αναδιάταξης.

Η χρηματοδότηση στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων χορηγείται μέσω οριζόντιων πολυετών προγραμμάτων περιφερειακής ανάπτυξης, τα οποία προτείνονται από τις περιφέρειες και εγκρίνονται από την Επιτροπή.

3.3.12. Πολιτική ανταγωνισμού, κρατικές ενισχύσεις και ζητήματα εσωτερικής αγοράς

Σε τομείς όπως ο κλάδος κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης, ο οποίος τελεί υπό συνεχή προσαρμογή, ιδίως με το κλείσιμο ή/και τον εκσυγχρονισμό των εγκαταστάσεων, η χορήγηση κρατικών ενισχύσεων μπορεί να προκαλέσει σημαντικές διαταραχές. Σ' αυτό το πλαίσιο, η συμμόρφωση προς τους κανόνες που διέπουν τη χορήγηση κρατικών ενισχύσεων στον συγκεκριμένο τομέα προσλαμβάνει μεγάλη σημασία. Επιπλέον, λαμβάνοντας υπόψη ότι τα επίπεδα επενδύσεων που απαιτούνται από πολλές δραστηριότητες του κλωστοϋφαντουργικού τομέα και από τα περισσότερα είδη παραγωγής ενδυμάτων είναι σαφώς χαμηλότερα από των άλλων τομέων, ο τομέας κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης προβάλλει ως κατάλληλος υποψήφιος για την επιβολή αυστηρότερων κανόνων όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις στο άμεσο μέλλον.

Ωστόσο, σε ορισμένους τομείς, οι κρατικές ενισχύσεις μπορεί να απολαύουν ευνοϊκότερης αντιμετώπισης, εφόσον δύνανται να επηρεάσουν, κατά κανόνα, θετικά την ΕΕ. Για να αποσαφηνιστεί η πολιτική κρατικών ενισχύσεων στον συγκεκριμένο τομέα, η Επιτροπή ενέκρινε σειρά κατευθυντηρίων γραμμών και πλαισίων, συμπεριλαμβανομένων τομέων μεγάλης σημασίας για τον κλάδο κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης, όπως η έρευνα και η ανάπτυξη, η απασχόληση και η κατάρτιση, οι ΜΜΕ, η προστασία του περιβάλλοντος, καθώς και η διάσωση και αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων.

Οποιαδήποτε μελλοντική πρωτοβουλία αναληφθεί σε εθνικό και κοινοτικό επίπεδο σχετικά με τον συγκεκριμένο τομέα πρέπει να συνάδει πλήρως προς τους κανόνες ανταγωνισμού και να αποβλέπει στη βελτίωση των επιδόσεων της αγοράς με την εντονότερη ενοποίηση και την αποτελεσματική χορήγηση των πόρων εντός και μεταξύ τομέων και περιοχών της εσωτερικής αγοράς, χωρίς να επιφέρει στρέβλωση του ανταγωνισμού.

4. ΠΡΟΤΆΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΊΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΒΙΏΣΙΜΗΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΌΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΤΟΜΈΑ ΚΛΩΣΤΟΫΦΑΝΤΟΥΡΓΙΚΏΝ ΕΙΔΏΝ ΚΑΙ ΕΙΔΏΝ ΈΝΔΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΕ

Η ενίσχυση της βιώσιμης ανταγωνιστικότητας του τομέα κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης στη διευρυμένη Ευρωπαϊκή Ένωση συνδέεται με την ενίσχυση των παραγόντων που σχετίζονται με τα παρόντα και αναμενόμενα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα του κλάδου κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης της ΕΕ.

Οι μεν εταιρείες είναι υπεύθυνες για την εφαρμογή κατάλληλων στρατηγικών και την προσαρμογή σ' ένα μεταβαλλόμενο ανταγωνιστικό περιβάλλον, οι δε αρχές των κρατών μελών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να διασφαλίζουν συνεκτικό κράμα πολιτικών και την ενδεικνυόμενη διαθεσιμότητα μέσων τα οποία - με την προώθηση βελτιώσεων στους τομείς της έρευνας και της καινοτομίας, της ποιότητας, καθώς και της δημιουργίας και της κατάρτισης - θα εντείνουν τις ανταγωνιστικές ικανότητες του κλάδου κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης της ΕΕ.

Από τον Ιούλιο του 2003 ισχύει η νέα ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση, η οποία παρέχει κατευθυντήριες γραμμές για τις πολιτικές των κρατών μελών σχετικά με την απασχόληση. Με την έγκριση αυτών των κατευθυντήριων γραμμών, τα κράτη μέλη ανέλαβαν, μεταξύ άλλων, να ενισχύσουν την ανάπτυξη του ανθρώπινου κεφαλαίου και της δια βίου μάθησης, να βελτιώσουν την προσαρμοστικότητα στην αγορά εργασίας, να τονώσουν την επιχειρηματικότητα και τη δημιουργία θέσεων εργασίας και να εξαλείψουν τις περιφερειακές αποκλίσεις που παρατηρούνται στον τομέα της απασχόλησης. Πολλοί από αυτούς τους φιλόδοξους στόχους είναι ιδιαίτερα συναφείς με τον τομέα κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης, εφόσον ένας από τους κυριότερους στόχους είναι η ομαλή μετάβαση της οικονομίας στις νέες συνθήκες. Η βελτίωση της διακυβέρνησης και η ενίσχυση των εταιρικών σχέσεων με την άμεση συμμετοχή κοινοβουλευτικών φορέων, κοινωνικών εταίρων και άλλων συναφών παραγόντων επισημαίνεται ως γενικός στόχος και δίδεται έμφαση στην ανάγκη αποτελεσματικού συστήματος διανομής μέσω των λειτουργικών υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένων των δημοσίων υπηρεσιών απασχόλησης.

Παράλληλα, η διαρκώς αυξανόμενη πρόσβαση στην αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία θα πραγματοποιήσει ένα βήμα προς τα εμπρός την 1η Ιανουαρίου 2005 με την πλήρη κατάργηση των ποσοτικών περιορισμών, πρέπει να συνοδεύεται με ισοδύναμη πρόσβαση των εξαγωγών του κλάδου κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης της ΕΕ στις διεθνείς αγορές. Οι επενδύσεις που πραγματοποιούνται για να αντιμετωπιστεί ο ταχέως μεταβαλλόμενος συνδυασμός παραγόντων ανταγωνιστικότητας στην ΕΕ, ο οποίος προϋποθέτει σχεδόν διαρκή διαδικασία ανασυγκρότησης και εκσυγχρονισμού, απαιτούν ίδιους όρους παιχνιδιού σε διεθνές επίπεδο, ώστε να παρέχεται οικονομική αιτιολόγηση για τις συχνά επώδυνες διαδικασίες ανασυγκρότησης και εκσυγχρονισμού.

Με την αυξημένη ελευθέρωση της πρόσβασης στην αγορά της ΕΕ, είναι επίσης σημαντικό να χορηγηθούν στις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες και στους μικρούς παραγωγούς προτιμησιακά περιθώρια τα οποία μπορεί να αποτρέψουν την εξώθησή τους από την αγορά.

Τέλος, στο πλαίσιο των ολοκληρωμένων μέσων περιφερειακής ανάπτυξης, καθίσταται σημαντική η πρόβλεψη των βιομηχανικών αλλαγών όταν υπερβαίνουν τις ικανότητες προσαρμογής μιας δεδομένης περιφέρειας. Διάφοροι τομείς στη διευρυμένη βιομηχανία της ΕΕ, και μεταξύ αυτών ο κλάδος κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης, διέρχονται τακτικά διαδικασίες ανασυγκρότησης και εκσυγχρονισμού που επηρεάζουν την απασχόληση, τις ίδιες τις επιχειρήσεις και την κοινωνικοοικονομική κατάσταση που επικρατεί στις περιφέρειες. Είναι σημαντικό να προσελκύονται επενδύσεις σ' αυτές τις περιοχές, να παρέχεται στα άτομα κατάρτιση που να τους επιτρέπει να βρουν θέση εργασίας σε διάφορες οικονομικές δραστηριότητες, και να καταρτίζονται εκ νέου οι εργαζόμενοι στους ίδιους τομείς, ώστε να ανταποκρίνονται στη ζήτηση προσόντων ακόμη υψηλότερου επιπέδου.

4.1. Δράσεις σε επίπεδο ΕΕ

4.1.1. Εμπορική πολιτική

Η ΕΕ έχει θέσει, στον τομέα αυτό, σειρά στόχων που δεν συνδυάζονται εύκολα: προώθηση της δικής της βιομηχανίας στο πλαίσιο μεγαλύτερου διεθνούς ανταγωνισμού, προβληματισμοί σχετικά με την ανάπτυξη, επιτυχής έκβαση του αναπτυξιακού προγράμματος της Ντόχα, επίτευξη ισορροπίας μεταξύ της πολύπλευρης ελευθέρωσης και της προτιμησιακής μεταχείρισης, και προώθηση των συνθηκών που διασφαλίζουν βιώσιμη ανάπτυξη και εμπορικές συναλλαγές. Τα διαθέσιμα μέσα εμπορικής πολιτικής επανεξετάστηκαν προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις που συνεπάγονται η ελευθέρωση των ποσοστώσεων και η αυξανόμενη παγκοσμιοποίηση του εμπορίου, και με σκοπό τη διαμόρφωση για τη βιομηχανία της ΕΕ και άλλους ενδιαφερόμενους φορείς ενός σαφούς, προβλέψιμου και συνεκτικού πλαισίου εντός του οποίου θα σχεδιάζουν τις επιχειρηματικές στρατηγικές, επενδύσεις και ενέργειες κατάρτισής τους. Το πλαίσιο μπορεί να απαρτίζεται από τα εξής στοιχεία:

4.1.1.1. Βελτίωση των όρων πρόσβασης των τρίτων χωρών στην αγορά - το αναπτυξιακό πρόγραμμα της Ντόχα

Δεδομένου του παγκόσμιου ανταγωνισμού, ιδίως για χαμηλής τιμής αγαθά, προσλαμβάνει καίρια σημασία για τον ευρωπαϊκό κλάδο κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης η δυνατότητα πραγματικής πρόσβασης στις αγορές τρίτων χωρών για τα προϊόντα του. Για το λόγο αυτό, η ΕΕ αναζητούσε στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για το αναπτυξιακό πρόγραμμα της Ντόχα να λάβει δίκαιες και συγκρίσιμες με όλο τον υπόλοιπο κόσμο προϋποθέσεις πρόσβασης σε αγορές τρίτων χωρών. Η ΕΕ φρονεί ότι η κατάργηση των ποσοστώσεων το 2005 θα πρέπει να συνοδεύεται με την καλύτερη πρόσβαση στην αγορά, η οποία να είναι συγκρίσιμη με την πρόσβαση στην αγορά κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης των άλλων χωρών. Διαφορετικά, η απορρέουσα άνιση πρόσβαση στην αγορά πολύ δύσκολα θα γίνει δεκτή, ιδίως εάν ορισμένοι από τους μεγαλύτερους και τους πλέον ανταγωνιστικούς εξαγωγείς του κλάδου κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης στον κόσμο διατηρούν σημαντικά εμπόδια όσον αφορά την πρόσβαση στις αγορές τους. Το σημείο αυτό εγείρει αμφιβολίες ως προς το κατά πόσον είναι έτοιμες ορισμένες από τις μεγαλύτερες χώρες εξαγωγής κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης να σταματήσουν να προστατεύουν τη βιομηχανία τους, στο πλαίσιο του αναπτυξιακού προγράμματος της Ντόχα. έτσι, ανακύπτει το ερώτημα κατά πόσον οι εταιρείες σε αυτές τις χώρες μπορεί να χρησιμοποιήσουν την προστατευόμενη πρόσβασή τους στις εγχώριες αγορές τους προκειμένου να ακολουθήσουν επιθετικότερη διεθνή επέκταση.

Η πρόταση που υπέβαλε η ΕΕ στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για την πρόσβαση στην αγορά καλεί όλα τα μέλη του ΠΟΕ - με μόνη εξαίρεση τις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες - να περικόψουν από κοινού στο χαμηλότερο δυνατό επίπεδο τους δασμούς τους και να άρουν όλους τους μη τελωνειακούς φραγμούς. Τούτο αναμένεται να δώσει στην ΕΕ τη δυνατότητα να ανταγωνιστεί στις άλλες χώρες υπό παρόμοιους όρους με εκείνους που προσφέρει η ίδια στις τρίτες χώρες. Όλες οι χώρες θα πρέπει να συνεισφέρουν, συμπεριλαμβανομένων ασφαλώς των χωρών με ιδιαίτερα ανταγωνιστικές εξαγωγές κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης. Η ΕΕ δεν θα προβεί σε περαιτέρω περικοπές των ήδη αρκετά χαμηλών δασμών της, εάν κάτι τέτοιο δεν συνοδευθεί με ισοδύναμη πρόσβαση σε εξωτερικές αγορές. Για να ληφθούν δεόντως υπόψη οι προβληματισμοί σχετικά με την ανάπτυξη - που διατυπώθηκαν από τις αναπτυσσόμενες χώρες και αφορούν τόσο τις μη προτιμησιακές όσο και τις προτιμησιακές χώρες - και ο αντίκτυπος στη βιομηχανία της ΕΕ, η εφαρμογή νέων, χαμηλότερων επιπέδων πρέπει να συντελεστεί προοδευτικά, προβλέποντας μεταβατικές περιόδους που θα καθιστούν εφικτή την προσαρμογή.

Το γεγονός ότι εξακολουθούν να υφίστανται στο εμπόριο μη δασμολογικοί φραγμοί - τους οποίους προσπαθεί να άρει η ΕΕ, αλλά οι οποίοι αφορούν επίσης και άλλες χώρες - συνιστά σοβαρό πρόβλημα για την ευρωπαϊκή βιομηχανία. Στον τομέα κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης, οι φραγμοί αυτοί αφορούν κυρίως επιπλέον φόρους/τέλη ή άλλες επιβαρύνσεις επί των εισαγωγών, ελάχιστες τιμές εισαγωγών ή πρακτικές καθορισμού της δασμολογητέας αξίας που δεν βασίζονται στην τιμή που καταβλήθηκε για το εισαγόμενο αγαθό, εργώδεις ή de facto απαιτήσεις επισήμανσης ή εμπορίας που δημιουργούν διακρίσεις, συστήματα έγκρισης εισαγωγών, επαχθείς διαδικασίες πιστοποίησης, κ.λπ. Για την αντιμετώπιση αυτών απαιτείται να ξεπεραστούν ορισμένες δυσκολίες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ενδέχεται οι φραγμοί αυτοί να αντιβαίνουν σαφώς ισχύοντες κανόνες του ΠΟΕ και ο χειρισμός τους μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσω του μηχανισμού διευθέτησης διαφορών του ΠΟΕ, εάν προσκομιστούν αποδείξεις. Ωστόσο, σε πολλές περιπτώσεις η συμβατότητα με τις υποχρεώσεις του ΠΟΕ δεν είναι σαφής και, επιπλέον, αποκτώνται με δυσκολία πειστικά αποδεικτικά στοιχεία - π.χ., όταν οι μη δασμολογικοί φραγμοί αφορούν διοικητικές πρακτικές.

Οι διαπραγματεύσεις για το αναπτυξιακό πρόγραμμα της Ντόχα παρέχουν τη δυνατότητα σφαιρικής επισκόπησης όλων των ισχυριζόμενων μη δασμολογικών φραγμών, ενδεχομένως μέσω διαδικασιών όπως οι διασταυρούμενες κοινοποιήσεις και οι διαπραγματεύσεις οι οποίες βασίζονται σε αιτήματα και προσφορές, που αποβλέπουν στη σύναψη συμφωνίας για την κατάργηση ή τη μη εφαρμογή οποιουδήποτε από αυτά τα μέτρα. Οι εν λόγω διαπραγματεύσεις θα μπορούσαν να διεξαχθούν επί διμερούς βάσης, αλλά ο στόχος θα πρέπει να είναι ο πολυμερισμός των δεσμεύσεων που θα απορρέουν. Στις πρόσφατες διμερείς συμφωνίες της για τον κλωστοϋφαντουργικό τομέα, η ΕΕ συμπεριέλαβε συγκεφαλαιωτικούς καταλόγους των διαφόρων ειδών μη δασμολογικών φραγμών, οι οποίοι θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως πρότυπο για τις δεσμεύσεις περί μη εφαρμογής μη δασμολογικών φραγμών και για την εξέτασή τους. Αυτή η ενός προς έναν εξέταση των μη δασμολογικών φραγμών θα είναι χρονοβόρα διαδικασία, για την οποία θα απαιτηθεί η καταβολή πρόσθετων προσπαθειών από τον κλάδο για την κατάρτιση καταλόγων τεκμηριωμένων μη δασμολογικών φραγμών σε χώρες προτεραιότητας.

4.1.1.2. Υλοποίηση της ευρωμεσογειακής ζώνης

Στο πλαίσιο της διαδικασίας της Βαρκελώνης, δημιουργείται ζώνη ελεύθερων συναλλαγών, η οποία θα περιλαμβάνει την ΕΕ και τις μεσογειακές χώρες. Μία από τις κυριότερες προτεραιότητες του κλάδου κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης κατά τη δημιουργία αυτής της ζώνης είναι η επέκταση του πανευρωπαϊκού συστήματος διαγώνιας σώρευσης της καταγωγής [27], το οποίο καλύπτει ήδη την ΕΕ, τις χώρες της ΕΖΕΣ, τις ΧΚΑΕ, την Τουρκία και τις μεσογειακές χώρες. Στο τελικό της στάδιο, αυτή η ζώνη σώρευσης αναμένεται να περιλαμβάνει και τις βαλκανικές χώρες.

[27] Η διαγώνια σώρευση στο ευρωμεσογειακό πλαίσιο αφορά τις δυνατότητες σώρευσης που υπάρχουν όταν αρκετές χώρες είναι συμβαλλόμενα μέρη συμφωνίας ή συνδέονται με διάφορες παρόμοιες συμφωνίες, και στις οποίες επιτρέπεται η χρήση υλικών καταγωγής από οποιαδήποτε από τις οικείες χώρες: π.χ., ένα ύφασμα καταγωγής Κοινότητας, το οποίο χρησιμοποιείται για την παρασκευή πουκαμίσου στην Πολωνία. Το πουκάμισο αυτό μπορεί να εξαχθεί στην Ελβετία, απολαύοντας του οφέλους της προτιμησιακής μεταχείρισης, όπως σε οποιαδήποτε άλλη χώρα που επωφελείται από το πανευρωπαϊκό σύστημα σώρευσης.

Στο πλαίσιο αυτής της ζώνης ελεύθερων συναλλαγών, οι οικονομικοί φορείς θα μπορούν να χρησιμοποιούν ανεμπόδιστα ενδιάμεσα προϊόντα από όλη τη ζώνη. Τούτο θα καταστήσει εφικτή την εντατικότερη αξιοποίηση των ανταγωνιστικών πλεονεκτημάτων διαφόρων περιοχών και θα επιτρέψει επίσης στον κλάδο κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης να διατηρήσει το σύνολο της αλυσίδας παραγωγής κοντά στην ευρωπαϊκή αγορά, συνδυάζοντας τα πλεονεκτήματα του εύλογου κόστους, της ποιότητας και της εγγύτητας. Η ζώνη θα αμβλύνει επίσης, σε κάποιο βαθμό, τις αρνητικές συνέπειες που θα επιφέρει η κατάργηση των ποσοστώσεων επί των εισαγωγών το 2005 και, ως εκ τούτου, είναι ουσιώδης η ταχεία δημιουργία της.

Μετά τη συμφωνία επί του πρωτοκόλλου καταγωγής που επιτεύχθηκε μεταξύ των υπουργών Εμπορίου της ευρωμεσογειακής ζώνης στο Παλέρμο στις 7 Ιουλίου 2003, η σημαντικότερη ενέργεια που απομένει για να πραγματοποιηθεί η εν λόγω σώρευση καταγωγής είναι η σύναψη συμφωνιών ελεύθερων εμπορικών συναλλαγών μεταξύ των οικείων χωρών [28]. Η Επιτροπή φρονεί ότι πρέπει να καταβληθούν περαιτέρω προσπάθειες για το σκοπό αυτό από τις οικείες χώρες. Για να λειτουργήσει η διαγώνια σώρευση, όλοι οι συμμετέχοντες φορείς πρέπει να εφαρμόζουν ταυτόσημους κανόνες για την καταγωγή, καθώς και κοινά αποδεκτό σύστημα διοικητικής συνεργασίας, που καθορίζονται λεπτομερώς στο πρωτόκολλο καταγωγής των συμφωνιών ελεύθερων εμπορικών συναλλαγών. Εφόσον ο κλάδος κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης διαδραματίζει νευραλγικό ρόλο στις οικονομίες των χωρών της Νότιας και της Ανατολικής Μεσογείου, καθίσταται ιδιαίτερα επείγουσα η ανάγκη ολοκλήρωσης της ζώνης έως το 2005 και πρέπει να εξεταστούν τρόποι για να επιταχυνθεί η αποτελεσματική εισαγωγή της σώρευσης καταγωγής εντός της ζώνης. Η Επιτροπή θα εξετάσει περαιτέρω, εάν υπάρχουν αιτήσεις εντός της περιφέρειας ή από τη βιομηχανία, εναλλακτικά μέσα για την απαίτηση της σύναψης συμφωνιών ελεύθερων εμπορικών συναλλαγών μεταξύ των χωρών αυτών. Ωστόσο, η σύναψη των εν λόγω συμφωνιών ελεύθερων εμπορικών συναλλαγών εξακολουθεί να συνιστά προτεραιότητα της Κοινότητας και τελικό στόχο για την υλοποίηση της ευρωμεσογειακής ζώνης ελεύθερων εμπορικών συναλλαγών. Όπου προτείνονται, τα εναλλακτικά μέσα θα πρέπει να παράγουν ισοδύναμα αποτελέσματα με των συμφωνιών ελεύθερων εμπορικών συναλλαγών όσον αφορά τόσο την τόνωση της ευρωμεσογειακής οικονομικής ολοκλήρωσης που αναμένεται να προκύψει από το πανευρωμεσογειακό σύστημα σώρευσης, όσο και τον καθορισμό, την απόδειξη και τον έλεγχο της καταγωγής των προϊόντων που απολαύουν της σώρευσης. Τα μέσα αυτά θα πρέπει να παρέχουν απολύτως συμβατό με τον ΠΟΕ πλαίσιο και εφαρμόσιμους κανόνες και μεθόδους διοικητικής συνεργασίας για το σκοπό αυτό.

[28] Παραδείγματος χάριν, το Μαρόκο θα μπορεί να εισαγάγει ύφασμα από την Αίγυπτο, να το μεταποιήσει σε ένδυμα και να το εξαγάγει στην ΕΕ χωρίς δασμούς. Ωστόσο, προκειμένου να επωφεληθούν από τη διαγώνια σώρευση, το Μαρόκο και η Αίγυπτος πρέπει να έχουν συνάψει συμφωνίες ελεύθερων εμπορικών συναλλαγών μεταξύ τους, διαφορετικά το υπό εξέταση ένδυμα θα υπόκειται σε δασμούς στην ΕΕ.

Γενικότερα, κατά τη δημιουργία αυτής της ζώνης, πρέπει να καταβληθούν ιδιαίτερες προσπάθειες για την ενίσχυση των βασικών προτύπων σχετικά με την εργασία και το περιβάλλον, τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και την προώθηση του τομεακού κοινωνικού διαλόγου.

4.1.1.3. Ευάλωτο καθεστώς ορισμένων χωρών παραγωγής κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης

Ορισμένες αναπτυσσόμενες χώρες, ιδίως ΛΑΧ, μικρότεροι προμηθευτές και ευρωμεσογειακές χώρες θα αντιμετωπίσουν ξαφνικά, από το 2005, σκληρότερο ανταγωνισμό από χώρες που μέχρι τότε θα περιορίζονται από ποσοστώσεις. Από το 2005, η μόνη προτιμησιακή μεταχείρισή τους θα έγκειται στη διαφοροποίηση των δασμών που θα επιβάλλει η ΕΕ. Αυτοί, ανάλογα με την έκβαση του αναπτυξιακού προγράμματος της Ντόχα, ενδέχεται να μειωθούν περαιτέρω προς εναρμονισμένα επίπεδα τα οποία δεν έχουν ακόμη καθοριστεί. Ταυτόχρονα, οι χώρες αυτές έρχονται αντιμέτωπες με μια κατάσταση όπου - εν μέρει λόγω των ισχυόντων κανόνων καταγωγής - ένα σημαντικό ποσοστό των εξαγωγών τους σε ενδύματα προς την ΕΕ δεν πληροί τις προδιαγραφές, ώστε να απολαύει οποιαδήποτε μείωση δασμών. Την ίδια στιγμή, ωστόσο, οι μεγαλύτεροι ανταγωνιστές τους σε επίπεδο αναπτυσσόμενων χωρών δύνανται να επωφελούνται από μειώσεις δασμών, επειδή τα προϊόντα τους πληρούν τα κριτήρια για τέτοια μεταχείριση χάρη στη μεγαλύτερη ενσωμάτωση του κλάδου τους κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης. Τούτο μπορεί να αντιμετωπιστεί, αν και μόνο μερικώς, με τρεις τρόπους:

α) Επιβολή δασμών. Η ΕΕ επιθυμεί να προωθήσει όσο το δυνατόν χαμηλότερα κοινά επίπεδα δασμών, δηλαδή τα χαμηλότερα που όλα τα μέλη του ΠΟΕ είναι σε θέση να δεχθούν και να εφαρμόσουν. Εάν αυτά τα "κοινά περιθώρια" των επιπέδων δασμών που συμφωνήθηκαν στο αναπτυξιακό πρόγραμμα της Ντόχα κυμαινόταν σε χαμηλότερα επίπεδα από των δασμών που ισχύουν στην ΕΕ, αυτό θα συνεπαγόταν περαιτέρω μείωση των προτιμησιακών περιθωρίων στις ΛΑΧ και στις ευρωμεσογειακές χώρες, κάτι που θα συνέβαινε τόσο συχνότερα όσο χαμηλότερα καθοριζόταν το επίπεδο των συμφωνημένων δασμών. Για να αντιμετωπιστεί αυτό το δυνητικό πρόβλημα, η σύγκλιση προς "κοινά περιθώρια" των επιπέδων δασμών θα μπορούσε να επιτευχθεί μετά από μεταβατική περίοδο ορισμένων ετών που θα επιτρέψει στις υπό εξέταση χώρες να προσαρμοστούν.

β) Συγκέντρωση μονόπλευρων προτιμήσεων της ΕΕ. Επί του παρόντος, οι μονόπλευρες προτιμήσεις της ΕΕ - το σύστημα γενικευμένων προτιμήσεων (ΣΓΠ) - παρέχονται, κατά κανόνα, στον κλάδο κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης όλων των αναπτυσσόμενων χωρών με τη μορφή περικοπής των δασμών κατά 20%, και στις ΛΑΧ με τη μορφή επιβολής ατέλειας. Εφόσον πληρούνται ορισμένα αντικειμενικά κριτήρια, αποδεικνύοντας ότι μια χώρα είναι ήδη ιδιαίτερα ανταγωνιστική σε έναν τομέα, η εν λόγω χώρα μπορεί να "αναβαθμιστεί" και να απολέσει την προτίμηση για τον συγκεκριμένο τομέα. Ενόψει του αντικτύπου που θα επιφέρει η κατάργηση των ποσοστώσεων ιδίως στις ΛΑΧ και στους μικρούς προμηθευτές κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης, η σημασία που αποκτά ο περιορισμός των προτιμήσεων στις πλέον ευάλωτες χώρες πρέπει να συνυπολογιστεί κατά την καθιέρωση νέου συστήματος ΣΓΠ μετά το 2006, τηρουμένης της αρχής για την αποφυγή διακρίσεων.

γ) Βελτιωμένη χρήση των προτιμήσεων - σώρευση καταγωγής. Επί του παρόντος, πολλές προτιμησιακές χώρες δεν χρησιμοποιούν πλήρως τις προτιμήσεις που χορηγούνται από την ΕΕ, και ιδίως τις προτιμήσεις ΣΓΠ, καθώς και εκείνες που χορηγούνται στις χώρες ΑΚΕ. Ένας από τους λόγους είναι ότι οι προτιμησιακοί κανόνες περί καταγωγής της ΕΕ απαιτούν επαρκή μετατροπή στις δικαιούχες χώρες, ώστε το προϊόν να θεωρείται προτιμησιακής καταγωγής [29]: στόχος του κανόνα αυτού είναι να αποτραπεί η κατάσταση όπου οι χώρες αυτές θα συνιστούν απλές πλατφόρμες για ελάχιστη επεξεργασία αγαθών τα οποία προέρχονται από μη δικαιούχες χώρες, στρεβλώνοντας το σκοπό των προτιμήσεων, που είναι να επωφελούνται οι δικαιούχες χώρες και όχι άλλες. Εφόσον πολλές από αυτές τις χώρες - ιδίως οι λιγότερο αναπτυσσόμενες χώρες και οι μικροί εξαγωγείς ενδυμάτων - δεν διαθέτουν ανταγωνιστική εγχώρια βιομηχανία κλωστοϋφαντουργικών ειδών, αναγκάζονται ουσιαστικά να εισάγουν υφάσματα από άλλες χώρες, τα οποία μεταποιούνται ακολούθως σε ενδύματα αλλά, κατά κανόνα, το αποτέλεσμα είναι ότι το τελικό προϊόν δεν θεωρείται πλέον προτιμησιακής καταγωγής και εισέρχεται στην ΕΕ με όλους τους δασμούς. Το ερώτημα που τίθεται εν προκειμένω είναι πώς μπορούν οι κανόνες σχετικά με την καταγωγή (συμπεριλαμβανομένης της σώρευσης καταγωγής) να προσαρμοστούν έτσι ώστε να βελτιωθεί η ανταγωνιστική θέση αυτών των πιο ευάλωτων χωρών, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην ανάπτυξή τους μέσω της καλύτερης χρήσης των προτιμήσεων που χορηγούνται από την ΕΕ, χωρίς να αίρονται οι περιορισμοί της ΕΕ όσον αφορά τις εισαγωγές, των οποίων η κύρια προστιθέμενη αξία προέρχεται από μη προτιμησιακές χώρες, και χωρίς ουσιαστικά να αποτρέπεται η πιθανή ανάπτυξη μιας εγχώριας βιομηχανίας κλωστοϋφαντουργικών ειδών, η οποία δεν θα άντεχε τον ανταγωνισμό των μεγαλύτερων χωρών εξαγωγής κλωστοϋφαντουργικών ειδών.

[29] Παραδείγματος χάριν, ένα ύφασμα που παρασκευάζεται σε αυτές τις χώρες θεωρείται, κατά κανόνα, ότι κατάγεται από τις χώρες αυτές εφόσον έχει συντελεστεί εκεί "διπλή μεταποίηση", κάτι που συνεπάγεται ότι χρησιμοποιούν ανταγωνιστικό ύφασμα είτε εγχώριας παραγωγής (που πολύ συχνά δεν διαθέτουν) είτε εισαγόμενο από χώρες με τις οποίες επιτρέπεται η σώρευση καταγωγής.

Μια ουσιαστική αλλαγή στους κανόνες καταγωγής - όπως η κατάργηση του ισχύοντος κανόνα για τη διπλή μεταποίηση - θα έχει ως αποτέλεσμα οι περισσότερο ωφελημένοι από την αλλαγή αυτή να είναι μη προτιμησιακές, προς το παρόν, χώρες, ενώ θα δημιουργηθεί πολύ μικρή προστιθέμενη αξία στη χώρα παραγωγής. Τούτο θα στρεβλώσει το στόχο που αναφέρεται στο παραπάνω σημείο β), δηλαδή να συγκεντρώνονται οι προτιμήσεις στις χώρες που τις χρειάζονται περισσότερο. Κατά την εξέταση των μέτρων που βασίζονται στην παροχή μεγαλύτερου εύρους επιλογών στις προτιμησιακές χώρες για την απόκτηση ενδιάμεσων προϊόντων, μια επιλογή θα ήταν να διευκολυνθεί η σώρευση καταγωγής εντός ομάδων προτιμησιακών χωρών που παρουσιάζουν επαρκή συνάφεια από γεωγραφική και οικονομική άποψη. Άλλη επιλογή θα ήταν να επιτραπεί η σώρευση μεταξύ όμορων προτιμησιακών περιοχών, με τον όρο ότι υπάρχει επαρκής συμπληρωματικότητα στην παραγωγή τους κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης. Ωστόσο, για να γίνει αποδεκτή μια επιλογή, πρέπει να μην αποδυναμώνει την οικονομική ενοποίηση εντός των οικείων περιοχών και πρέπει να περιλαμβάνει πλήρως συμβατό με τον ΠΟΕ πλαίσιο και εφαρμόσιμους κανόνες και μεθόδους διοικητικής συνεργασίας για τον καθορισμό, την απόδειξη και τον έλεγχο της καταγωγής των προϊόντων που επωφελούνται από τη σώρευση.

Κατά την εξέταση αυτών των μέτρων, πέρα από τον αντίκτυπο που ενδέχεται να επιφέρουν στον κλάδο κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης της ΕΕ, θα χρειαστεί να συνεκτιμηθούν οι συνέπειές τους στην ανάπτυξη όλης της αλυσίδας του συγκεκριμένου κλάδου σ' αυτές τις χώρες.

4.1.1.4. Αντιμετώπιση των ζητημάτων βιωσιμότητας

Ο εντεινόμενος ανταγωνισμός και η ελευθέρωση του εμπορίου αναμένεται να συμβάλουν στην επίτευξη του γενικού στόχου που έγκειται στη βιώσιμη ανάπτυξη σε όλες τις πτυχές της (οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική). Τούτο δημιουργεί προκλήσεις, όπως πώς να αποφευχθεί ο αγώνας για την απόκτηση ή την προάσπιση μεριδίων της αγοράς με αποτέλεσμα την επιδείνωση των - ήδη εύθραυστων - εργασιακών συνθηκών ορισμένων από τα φτωχότερα άτομα στις φτωχότερες χώρες: η μη τήρηση βασικών δικαιωμάτων των εργαζομένων ή η επιδείνωση των περιβαλλοντικών προτύπων δεν πρέπει να θεωρείται μέρος των συγκριτικών πλεονεκτημάτων οποιασδήποτε χώρας. Αλλά ο συγκερασμός της ελευθέρωσης του εμπορίου με τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης προσφέρει επίσης ευκαιρίες για περισσότερες πωλήσεις ή/και καλύτερα περιθώρια όσον αφορά τα μεταποιημένα στην ΕΕ ή αλλού προϊόντα υπό βιώσιμες συνθήκες, καθώς μπορεί να λαμβάνονται μέτρα για την αύξηση της προβολής και της ελκυστικότητάς τους στους καταναλωτές και, όσον αφορά τα εισαγόμενα προϊόντα, για τη χορήγηση προτιμησιακών όρων πρόσβασης στην αγορά.

Η προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης πρέπει να συντελείται, στο μέτρο του δυνατού, μέσω ειδικευμένων διεθνών φορέων, όπου υπάρχουν (όπως η ΔΟΕ ή το UNEP) μέσω ενισχυμένης συνεργασίας μεταξύ της ΕΕ και των εν λόγω φορέων, και με την εφαρμογή κινήτρων και την τήρηση των διεθνών προτύπων. Το ισχύον στην ΕΕ καθεστώς ΣΓΠ περιλαμβάνει ήδη ειδικές διευθετήσεις-κίνητρα για την προστασία των δικαιωμάτων των εργαζομένων, παρέχοντας πρόσθετα πλεονεκτήματα στις δικαιούχες χώρες, Προβλέπει επίσης τη δυνατότητα ανάκλησης οφελών ΣΓΠ από χώρες που - μεταξύ άλλων πρακτικών - παραβιάζουν σοβαρά και συστηματικά την ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι και το δικαίωμα συλλογικής διαπραγμάτευσης ή χρησιμοποιούν παιδική εργασία.

Ωστόσο, πολλά απομένουν να γίνουν καθώς η οργάνωση των σχέσεων απασχόλησης και εργασίας σε ορισμένες περιπτώσεις δεν πληροί ακόμη τα βασικά πρότυπα εργασίας της ΔΟΕ και τους στόχους της ΔΟΕ για την προώθηση της αξιοπρεπούς εργασίας. Ως εκ τούτου, η εφαρμογή αυτών των διεθνών προτύπων και στόχων θα απαιτήσει ειλικρινείς προσπάθειες από τις οικείες χώρες. Η ΕΕ θα μπορούσε να υποστηρίξει τις εν λόγω προσπάθειες.

Η επιχειρηματική κοινότητα πρέπει επίσης να συμβάλει στη βιώσιμη ανάπτυξη με πρωτοβουλίες ΣΓΠ, όπως η προώθηση των αρχών και των κατευθυντήριων γραμμών της ΔΟΕ και του ΟΟΣΑ σχετικά με τις πολυεθνικές εταιρείες που καλύπτουν επίσης το σύνολο της αλυσίδας προσφοράς.

Μπορεί επίσης να εξεταστεί το ενδεχόμενο εφαρμογής προγραμμάτων επισήμανσης, ώστε οι καταναλωτές που το επιθυμούν να μπορούν να επιλέγουν προϊόντα που έχουν κατασκευαστεί με βιώσιμο τρόπο. Για να μπορούν οι καταναλωτές να χρησιμοποιούν αυτά τα σήματα, πρέπει αυτά να είναι συναφή, αληθοφανή και αξιόπιστα. Επιπροσθέτως, πρέπει να έχουν γνώμονα την αγορά, να μην οδηγούν σε διακρίσεις, και να χαρακτηρίζονται από αναλογικότητα και διαφάνεια. Πρέπει επίσης να μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως πρώτο βήμα για την παροχή στα προϊόντα αυτά, σύμφωνα με τους κανόνες του ΠΟΕ, καλύτερων συνθηκών πρόσβασης στην αγορά στο πλαίσιο του μελλοντικού καθεστώτος ΣΓΠ. Μπορεί επίσης να βασίζονται, όπου είναι εφικτό, σε πρότυπα που έχουν συμφωνηθεί σε διεθνές επίπεδο [30]. Πρέπει να περιλαμβάνουν κατάλληλους μηχανισμούς πιστοποίησης σε συνδυασμό με επαρκή και οικονομικώς συμφέροντα έλεγχο. Οι υφιστάμενοι φορείς πιστοποίησης μπορεί να αναλάβουν αυτά τα καθήκοντα αφού επαληθευθεί η ικανότητά τους και υπό ορισμένο έλεγχο από τις δημόσιες αρχές, εφόσον υπάρχει δημόσια αναγνώριση της πιστοποίησής τους.

[30] Παραδείγματος χάριν, τα βασικά δικαιώματα των εργαζομένων ορίζονται στη Διακήρυξη της ΔΟΕ για τις θεμελιώδεις αρχές και δικαιώματα στην εργασία (Ιούνιος 1998), ως εξής:

Η επισήμανση μπορεί να διευκολύνει τη δημιουργία τμημάτων αγοράς, όχι μόνο για παραγωγούς της ΕΕ αλλά και για παραγωγούς τρίτων χωρών, συμπεριλαμβανομένων των παραγωγών αναπτυσσομένων χωρών οι οποίοι ενδέχεται να απολέσουν μερίδιο της αγοράς μετά την κατάργηση των ποσοστώσεων επί των εισαγωγών το 2005. Πρέπει να εξεταστεί η παροχή τεχνικής υποστήριξης με σκοπό τη διευκόλυνση της συμμόρφωσης προς τα προαναφερόμενα συστήματα επισήμανσης. Ορισμένα τέτοια συστήματα που αφορούν τις μεθόδους παραγωγής κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης εφαρμόζονται ήδη και οποιαδήποτε δράση σε επίπεδο ΕΕ θα πρέπει σαφώς να τις λάβει πλήρως υπόψη.

Επιπλέον, η Επιτροπή συνεργάζεται με το Κέντρο βιώσιμου εμπορίου και καινοτομιών (ΚΒΕΚ), κάτι που παρουσιάστηκε ως πρωτοβουλία τύπου II στη Σύνοδο Κορυφής του Γιοχάνεσμπουργκ για τη βιώσιμη ανάπτυξη. Το ΚΒΕΚ θα μπορούσε να συμβάλει στην προώθηση της βιώσιμης παραγωγής, ιδίως στις αναπτυσσόμενες χώρες, με την ενθάρρυνση της μεταφοράς τεχνολογίας και με την παροχή τεχνικής υποστήριξης μέσω της δημιουργίας δικτύων ενδιαφερόμενων φορέων, εταιρικών σχέσεων ή "συμφωνιών αδελφοποίησης" μεταξύ ευρωπαϊκών επιχειρήσεων και επιχειρήσεων των αναπτυσσόμενων χωρών. Το ΚΒΕΚ θα μπορούσε επίσης να συμβάλει στην προώθηση του εμπορίου φιλικών προς το περιβάλλον προϊόντων από τις αναπτυσσόμενες χώρες. Ο τομέας κλωστοϋφαντουργικών ειδών έχει διαπιστωθεί ότι συνιστά χώρο όπου οι παγκοσμιοποιημένες εμπορικές συναλλαγές δικαιολογούν την ανάληψη της εν λόγω δράσης σε διεθνές επίπεδο, ώστε να συμφιλιωθεί η βιομηχανική ανάπτυξη με την προστασία του περιβάλλοντος.

4.1.1.5. Προστασία των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας

Δεδομένου ότι καινοτομία, τα σήματα, η μόδα και ο σχεδιασμός συνιστούν κάποια από τα ισχυρά σημεία του κοινοτικού κλάδου κλωστοϋφαντουργικών ειδών και ειδών ένδυσης, κρίνεται σημαντικό να επιταχυνθούν οι προσπάθειες για την καλύτερη προστασία και άσκηση των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας στις τρίτες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της παρακολούθησης της συμμόρφωσης με τη συμφωνία TRIP του ΠΟΕ ώστε να καταστεί αποτελεσματικότερη η καταπολέμηση του εμπορίου προϊόντων απομίμησης/παραποίησης.

Οι υπηρεσίες της Επιτροπής ανέλαβαν προσφάτως την πρωτοβουλία να εκπονήσουν έρευνα σχετικά με ζητήματα εκτέλεσης στον τομέα των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, προκειμένου να αξιολογήσουν λεπτομερώς την κατάσταση που επικρατεί στις τρίτες χώρες και, ως εκ τούτου, να εντοπίσουν τις προβληματικότερες ζώνες και χώρες όσον αφορά τη διανοητική ιδιοκτησία. Η έρευνα παρείχε διαγνωστικό μέσο για την ανάληψη αποτελεσματικότερης δράσης, χαράζοντας σαφή στρατηγική για την αντιμετώπιση των διογκούμενων προβλημάτων πο