[pic] | ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ |

Βρυξέλλες, 16.12.2010

COM(2010) 752 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΙΩΝ

Πρώτη ενδιάμεση αξιολόγηση των κοινών τεχνολογικών πρωτοβουλιών ARTEMIS και ENIAC

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΙΩΝ

Πρώτη ενδιάμεση αξιολόγηση των κοινών τεχνολογικών πρωτοβουλιών ARTEMIS και ENIAC

Εισαγωγή

Η παρούσα έκθεση επισημαίνει τα πορίσματα και τις συστάσεις της πρώτης ενδιάμεσης αξιολόγησης των ARTEMIS και ENIAC. Πρόκειται για τις δύο κοινές επιχειρήσεις που συστάθηκαν με σκοπό την υλοποίηση των κοινών τεχνολογικών πρωτοβουλιών (ΚΤΠ) στα ενσωματωμένα συστήματα υπολογιστών και στην έρευνα στον κλάδο της νανοηλεκτρονικής. Η έκθεση διατυπώνει την αρχική απάντηση της Επιτροπής στις συστάσεις της αξιολόγησης και καθορίζει τα επακόλουθα μέτρα. Με τον τρόπο αυτό, η Επιτροπή συμμορφώνεται στην υποχρέωση κοινοποίησης των αποτελεσμάτων της έκθεσης της πρώτης ενδιάμεσης αξιολόγησης των πρωτοβουλιών ARTEMIS και ENIAC, όπως προβλέπεται στις συστατικές νομικές πράξεις[1]. Παράλληλα, η Επιτροπή σκοπεύει να συντάξει ανακοίνωση, που προγραμματίζεται για το πρώτο εξάμηνο του 2011, στην οποία θα παρουσιάζονται τα γενικά της συμπεράσματα αναφορικά με τις πρώτες ενδιάμεσες αξιολογήσεις όλων των ΚΤΠ και τις ενδιάμεσες εκτιμήσεις των συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ) στο πλαίσιο του σχεδίου ανάκαμψης.

Ιστορικό

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, στο τρέχον Έβδομο Πρόγραμμα Πλαίσιο για τις δραστηριότητες έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης, στηρίζει σειρά κοινών τεχνολογικών πρωτοβουλιών (ΚΤΠ). Στο πεδίο των τεχνολογιών των πληροφοριών και των επικοινωνιών (ΤΠΕ), οι ΚΤΠ ARTEMIS και ENIAC συστάθηκαν το 2007 ως κοινές επιχειρήσεις, βάσει του άρθρου 187 ΣΛΕΕ (πρώην άρθρο 171 EΚ). Οι δύο αυτοί φορείς αποτελούν συμπράξεις δημόσιου-ιδιωτικού τομέα μεταξύ των επιχειρήσεων, ορισμένων κρατών μελών της ΕΕ και συνδεδεμένων χωρών, και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σκοπός τους είναι η υλοποίηση, μέσω ενός προϋπολογισμού που θα τροφοδοτείται τόσο από την ΕΕ όσο και από τα συμμετέχοντα κράτη μέλη[2], ενός θεματολογίου έρευνας που καθορίζουν οι ευρωπαϊκές ερευνητικές κοινότητες (επιχειρήσεις και πανεπιστημιακά ιδρύματα/ερευνητικοί οργανισμοί) στα αντίστοιχα πεδία. Οι ΚΤΠ επιδιώκουν με τον τρόπο αυτό την ενδυνάμωση της μελλοντικής μεγέθυνσης, της ανταγωνιστικότητας και της βιώσιμης ανάπτυξης στην Ευρώπη. Οι φιλόδοξοι στόχοι και το εύρος τους, η κλίμακα των χρηματοδοτικών και τεχνικών πόρων που χρειάζεται να κινητοποιηθούν και η ανάγκη επίτευξης αποτελεσματικού συντονισμού και συνεργειών των πόρων και της χρηματοδότησης, οδήγησαν στην ανάληψη δράσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Μετά τις δύο πρώτες προσκλήσεις υποβολής προτάσεων, οι κοινές επιχειρήσεις ARTEMIS και ENIAC δρομολόγησαν 25 και 18 έργα αντιστοίχως, το καθένα με μέση διάρκεια τριών ετών. Η ΕΕ και τα κράτη μέλη ΚΤΠ από κοινού έχουν ως τώρα δεσμεύσει 576 εκατ. ευρώ και στις δύο αυτές ΚΤΠ (2008-2010), που προστίθενται στην συνεισφορά στην Ε&Α του ιδιωτικού τομέα, η οποία αντιπροσωπεύει περίπου το διπλάσιο του ποσού αυτού. Μολονότι πρόκειται για σημαντική δημόσια επένδυση σε δύο ζωτικής σημασίας τεχνολογικά πεδία, η παρούσα δημόσια στήριξη υπολείπεται κατά πολύ των αρχικών στόχων που τέθηκαν στις προτάσεις της Επιτροπής για τη σύσταση των κοινών επιχειρήσεων (συνολικό ποσό 900 εκατ. ευρώ και για τις δύο αυτές δραστηριότητες, για την ίδια περίοδο). Οι τρέχουσες επενδύσεις στις δύο ΚΠΤ δεν ανταποκρίνονται επίσης στις προσδοκίες των ενδιαφερομένων στον τομέα της έρευνας, που απέβλεπαν σε προγράμματα ύψους 2,5 έως 3 δισεκατομμυρίων ευρώ έκαστο (σύμφωνα με την συνολική πρόταση της Επιτροπής).

Διενέργεια της αξιολόγησησ

Στόχος της αξιολόγησης αυτής ήταν να εκτιμηθεί η ποιότητα και η αποτελεσματικότητα των ΚΤΠ, καθώς και η πιθανότητα επίτευξης των στόχων των πρωτοβουλιών ARTEMIS και ENIAC, υπό την παρούσα μορφή τους. Για το σκοπό αυτό, η Επιτροπή κάλεσε ομάδα ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων[3], υπό την προεδρία του Dr. Wulf Bernotat, να επανεξετάσει τα υπάρχοντα δεδομένα και να πραγματοποιήσει συνεντεύξεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη[4].

Η ομάδα αξιολόγησης εξέδωσε την έκθεσή της τον Ιούλιο του 2010. Το πλήρες κείμενο της έκθεσης είναι διαθέσιμο στον ιστότοπο EUROPA[5].

Αποτελέσματα αξιολόγησης και συστάσεις

Είναι αξιοσημείωτο ότι η ομάδα αξιολόγησης αναγνωρίζει την αξία μιας τριμερούς δομής των ΚΤΠ στα εν λόγω πεδία, την συγκέντρωση πόρων από τις επιχειρήσεις του κλάδου, την ΕΕ και τα κράτη μέλη:

«Η ύπαρξη κοινής στρατηγικής με επιμερισμό της υλοποίησής της είναι επωφελής για τη βιομηχανία, τα κράτη μέλη και την Ευρώπη. (…) Η ομάδα αξιολόγησης συγχαίρει όλους όσους συμμετείχαν για τα αξιοσημείωτα επιτεύγματά τους στην μελέτη και εφαρμογή των νέων αυτών εργαλείων.»

Ωστόσο, οι εμπειρογνώμονες εκφράζουν τον προβληματισμό τους για το γεγονός ότι οι ARTEMIS και ENIAC δεν αποδίδουν την δέουσα σημασία στους ευρωπαϊκούς στρατηγικούς τους στόχους. Η ομάδα αξιολόγησης αναγνωρίζει την ανάγκη στρατηγικού επαναπροσανατολισμού για τις δύο ΚΤΠ, με τη συμμετοχή όλων των ενδιαφερομένων μερών προς την κατεύθυνση μιας γνήσια κοινής προσπάθειας. Στο πλαίσιο της αυτό, οι εμπειρογνώμονες ζητούν περαιτέρω από τις επιχειρήσεις να κινητοποιήσουν εκ νέου τους ανώτατου επιπέδου διαμορφωτές γνώμης στην βιομηχανία, στις εθνικές διοικήσεις και στην επιστημονική κοινότητα:

«Η βιομηχανία, η οποία ζήτησε και της δόθηκε ηγετικός ρόλος για τις εν λόγω ΚΤΠ, δεν έχει τηρήσει την αρχική της δέσμευση στην στρατηγική καθοδήγηση και διαχείριση των ΚΤΠ προκειμένου να επιτευχθούν όλοι οι στόχοι τους και ειδικότερα δεν έχει κινητοποιηθεί αποτελεσματικά με τα κράτη μέλη για την αντιμετώπιση των προβλημάτων.»

Η ομάδα αξιολόγησης θεωρεί ότι η έλλειψη χρηματοδότησης αποτελεί κρίσιμο ζήτημα:

«Η χρηματοδοτική δέσμευση των κρατών μελών είναι σημαντικά κατώτερη από την αναμενόμενη, γεγονός που θέτει σε κίνδυνο την ικανότητα επίτευξης μιας χρήσιμης μάζας δραστηριοτήτων και περιορίζει σοβαρά τις δυνατότητες δημιουργίας κατάλληλων χαρτοφυλακίων για τα έργα.»

Η υστέρηση αυτή φαίνεται να συνδέεται εν μέρει με τα διακρατικά συνεργατικά σχήματα ITEA2 και CATRENE Eureka, που λειτουργούν παράλληλα με τις πρωτοβουλίες ARTEMIS και ENIAC και που αναμένεται να ενσωματωθούν προοδευτικά στις ΚΤΠ, εφόσον μπορεί να δημιουργηθεί προστιθέμενη αξία[6]. Η θέση της Επιτροπής στο πρόβλημα αυτό περιγράφεται το τμήμα 6 της παρούσας έκθεσης.

Απευθυνόμενη στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η ομάδα αξιολόγησης επισημαίνει ορισμένα χρήσιμα διδάγματα, όπως η ανάγκη για μεγαλύτερη οργανωτική και χρηματοδοτική ευελιξία, τα οποία προέκυψαν από τη λειτουργία της πρώτης γενιάς των ΚΤΠ και τα οποία πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στη σύσταση πιθανών μελλοντικών ΣΔΙΤ:

«Οι ισχύοντες δημοσιονομικοί κανονισμοί και άλλες διοικητικές απαιτήσεις (όπως το καθεστώς των υπαλλήλων) είναι υπερβολικά περιοριστικοί και εμποδίζουν μάλλον αντί να ευνοούν την υλοποίηση των στρατηγικών στόχων των ΚΤΠ.»

Ο κατάλογος των συστάσεων της ομάδας αξιολόγησης παρατίθεται στο παράρτημα.

Το χρονοδιάγραμμα για κάθε σύσταση δείχνει εάν είναι εφικτή η λειτουργία με βάση το υφιστάμενο νομικό πλαίσιο, ή εάν χρειάζεται να τροποποιηθούν οι υφιστάμενοι κανονισμοί για τις κοινές επιχειρήσεις ή ο δημοσιονομικός κανονισμός. Δεδομένου ότι η τροποποίηση του νομικού πλαισίου αποτελεί δαπανηρή διαδικασία, η εν λόγω δέσμη συστάσεων θα εξεταστεί μόνον στο πλαίσιο της συζήτησης σχετικά με μια επόμενη γενιά ΣΔΙΤ.

Προβλεπόμενες επακόλουθεσ ενέργειες

Η Επιτροπή χαιρετίζει την έκθεση ενδιάμεσης αξιολόγησης και σημειώνει τις συστάσεις της ομάδας αξιολόγησης. Η Επιτροπή είναι αποφασισμένη να λάβει υπόψη τις συστάσεις που την αφορούν και να συνεργαστεί με τη βιομηχανία, τα κράτη μέλη και τις κοινές επιχειρήσεις προκειμένου να τις βοηθήσει να πράξουν και αυτές το ίδιο. Σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα που προτείνεται στην έκθεση, και λαμβανομένου υπόψη του ιδιαίτερου χαρακτήρα των πρωτοβουλιών ARTEMIS και ENIAC, στις οποίες παρεμβαίνουν άμεσα τα κράτη μέλη, η Επιτροπή θα αναλάβει:

1) άμεσες δράσεις για τις υφιστάμενες κοινές επιχειρήσεις (δηλαδή τις δραστηριότητες ΚΤΠ στη χρονική περίοδο 2011-2013), την συνέχεια των οποίων θα αναλάβουν οι οικείες δομές διακυβέρνησης· και

2) μακροπρόθεσμες δράσεις για την πιθανή επόμενη γενιά των ΣΔΙΤ στα εν λόγω πεδία, στο πλαίσιο των εμβληματικών πρωτοβουλιών Ένωση Καινοτομίας[7] και Ψηφιακό Θεματολόγιο για την Ευρώπη[8], που δρομολογήθηκαν για την υλοποίηση της στρατηγικής Ευρώπη 2020[9].

Η απάντηση της Επιτροπής στις συστάσεις της ομάδας αξιολόγησης συνοψίζεται κατωτέρω.

(i) Γενική σύσταση

Παρά το σημερινό χαμηλό επίπεδο συλλογικής χρηματοδοτικής συμμετοχής των κρατών μελών στις υφιστάμενες κοινές επιχειρήσεις, που επηρεάζει άμεσα την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση[10], και παρά την φαινομενική πολυπλοκότητα, η Επιτροπή συμφωνεί ότι το τριμερές μοντέλο μπορεί να αποφέρει σημαντικά οφέλη εφόσον όλα τα μέρη συνεργάζονται για την επίτευξη ενός ισχυρού συνόλου κοινών στρατηγικών στόχων. Εκτός από τον ηγετικό ρόλο των επιχειρήσεων στην ανάπτυξη της στρατηγικής, το μοντέλο αυτό προσφέρει μοναδική ευκαιρία συντονισμού των εθνικών πολιτικών για την αντιμετώπιση των κοινών ευρωπαϊκών προκλήσεων. Παράλληλα, η Επιτροπή συμφωνεί ότι οι ΚΤΠ θα ωφεληθούν από την ανανέωση της δέσμευσης των εταίρων στο τριμερές μοντέλο και από ένα ευρωπαϊκό στρατηγικό θεματολόγιο, το συντομότερο δυνατό. Η Επιτροπή θα επιδιώξει, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, να διερευνήσει τον καλύτερο τρόπο για την επίτευξη του στόχου αυτού. Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα σημαντικό στοιχείο, δεδομένου ότι οι ΚΤΠ αφορούν πεδία που χαρακτηρίζονται ως βασικές τεχνολογίες γενικής εφαρμογής για την Ευρώπη[11].

Με την επιφύλαξη των μελλοντικών αποφάσεων σχετικά με την αρχιτεκτονική του 8ου προγράμματος πλαισίου, η Επιτροπή δεν αποκλείει την πιθανότητα οι δραστηριότητες σε πεδία που καλύπτονται από τις ARTEMIS και ENIAC να αποτελέσουν στο μέλλον αντικείμενο μίας ενιαίας ΚΤΠ. Αυτή θα μπορούσε και να καλύπτει μεγαλύτερο μέρος της αξιακής αλυσίδας, αντιμετωπίζοντας το καυτό θέμα του συμβιβασμού μεταξύ υλισμικού και λογισμικού, αφενός, και εξισορρόπησης μεταξύ των προτεραιοτήτων που συνδέονται με την τεχνολογική ώθηση και εκείνων που απορρέουν από τη δύναμη που ασκείται από την ζήτηση εφαρμογών, αφετέρου. Επιπλέον, αυτό θα βοηθήσει στην αύξηση της αποτελεσματικότητας της λειτουργικής διάρθρωσης.

(ii) Συστάσεις για τα κράτη μέλη

Δεδομένης της ισχυρής σχέσης που συνδέει την ευρωπαϊκή συνεισφορά με τις εθνικές συνεισφορές (βλ. υποσημείωση 10), η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι υπάρχει ανάγκη αύξησης των χρηματοδοτικών συνεισφορών από τα κράτη μέλη, προκειμένου να επιτευχθούν οι συνολικοί χρηματοδοτικοί στόχοι που θέτουν οι κανονισμοί[12]. Επιπλέον, οι εθνικοί προϋπολογισμοί θα μπορούσαν να καλύψουν πολυετή περίοδο προκειμένου να τεθεί μια μακροπρόθεσμη προοπτική σύμφωνα με το πολυετές στρατηγικό σχέδιο στον τομέα των επιχειρήσεων. Η Επιτροπή θα προτείνει να συμφωνήσουν τα κράτη μέλη σε μια πολυετή δημοσιονομική συνεισφορά για την εναπομένουσα διάρκεια των κοινών επιχειρήσεων, με σκοπό την επίτευξη των αρχικών στόχων των ΚΤΠ. Αυτό είναι ένα από τα στοιχεία της ανανεωμένης στρατηγικής δέσμευσης που αναμένει η Επιτροπή από τους εταίρους της.

Τα κράτη μέλη δεν έχουν δώσει μέχρι σήμερα την δέουσα προσοχή στον απαιτούμενο συγχρονισμό των δραστηριοτήτων τους[13]. Η Επιτροπή θα επιμείνει στη θέσπιση εθνικών πρακτικών σύμφωνα με τους όρους των κανονισμών και των διοικητικών ρυθμίσεων που ισχύουν προκειμένου να βοηθήσει ώστε να υπάρξει σύγκλιση σε κοινές πρακτικές. Η Επιτροπή θα προτείνει επίσης τη δημιουργία ομάδας εργασίας εντός του πλαισίου των Συμβουλίων των Δημόσιων Αρχών, προκειμένου να ασχοληθεί με τη συγκριτική αξιολόγηση των εθνικών πρακτικών ώστε να βελτιωθεί η εναρμόνιση των διοικητικών διαδικασιών και των εθνικών ποσοστών χρηματοδότησης. Στο πλαίσιο αυτό, οι κανόνες χρηματοδότησης για τα πανεπιστήμια και τους ακαδημαϊκούς/ερευνητικούς οργανισμούς χρήζουν ιδιαίτερης προσοχής.

Η Επιτροπή συμφωνεί ότι αξίζει να καταστεί περισσότερο ορατή η εθνική στήριξη για ειδικά θέματα στο ετήσιο πρόγραμμα εργασίας. Ωστόσο, ο ευρωπαϊκός χαρακτήρας των ΚΤΠ δεν πρέπει να μεταβληθεί σε μια συλλογή καθαρά εθνικών συμφερόντων. Η Επιτροπή θα προτείνει στο Συμβούλιο Δημόσιων Αρχών να εξευρεθεί ένας απλός τρόπος ώστε στο ετήσιο πρόγραμμα εργασίας να συμπεριλαμβάνονται παράμετροι εθνικής στήριξης, στον ενδεδειγμένο βαθμό λεπτομέρειας.

(iii) Συστάσεις για τις βιομηχανικές ενώσεις

Η Επιτροπή συμφωνεί ότι πρέπει να εξευρεθούν οι κατάλληλες διαδικασίες και τα εργαλεία προκειμένου να καταστεί δυνατή η παρακολούθηση και ανάλυση των στρατηγικών επιτευγμάτων των ΚΤΠ. Θα προτείνει μετρήσιμους δείκτες και θα ζητήσει από τις βιομηχανικές ενώσεις να πραγματοποιούν τακτικά στρατηγικές αναλύσεις των αποτελεσμάτων και των επιπτώσεων κάθε πρόσκλησης υποβολής προτάσεων. Γενικότερα, η Επιτροπή θα προτείνει στη βιομηχανία την επικαιροποίηση και αναθεώρηση των θεματολογίων στρατηγικής έρευνας, σε εύθετο χρόνο, και την έγκρισή τους σε υψηλό επίπεδο στις συμμετέχουσες επιχειρήσεις, την Επιτροπή και κράτη μέλη.

Η Επιτροπή στηρίζει την άποψη ότι οι βιομηχανικές ενώσεις καλούνται να διαδραματίσουν κύριο ρόλο στην κατεύθυνση της στρατηγικής των ΚΤΠ προς οικοσυστήματα καινοτομίας. Οι βιομηχανικοί εταίροι θα πρέπει να διευθύνουν την εκπόνηση ενός συγκεκριμένου σχεδίου με σαφείς στόχους τους οποίους θα πρέπει να υλοποιήσουν οι κοινές επιχειρήσεις, όπως η τόνωση της συμμετοχής των ΜΜΕ, οι δραστηριότητες συνεργατικών σχηματισμών και οι δράσεις εκπαίδευσης και κατάρτισης.

Επιπλέον, οι βιομηχανικές ενώσεις παροτρύνονται να προσφέρουν περισσότερο αποδοτικές υπηρεσίες στα μέλη τους, γεγονός το οποίο θα οδηγήσει σε μια διευρυμένη αντιπροσωπευτική ομάδα ενδιαφερομένων μερών και σε μεγαλύτερη συμμετοχή, με ιδιαίτερη έμφαση στις ΜΜΕ. Η Επιτροπή θα αναλύσει επίσης τις δυνητικές και νομικές επιπτώσεις μιας διοικητικά απλούστερης ανάμειξης ορισμένων συμμετεχόντων στα έργα, για παράδειγμα με τη μορφή του «συνδεδεμένου εταίρου» για τις ΜΜΕ, με σκοπό τη μείωση του διοικητικού και χρηματοδοτικού φόρτου.

(iv) Συστάσεις για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Η ομάδα αξιολόγησης καλεί την Επιτροπή να μην εφαρμόζει σε ενδεχόμενες μελλοντικές ΣΔΙΤ το δημοσιονομικό κανονισμό πλαίσιο ή τον κανονισμό υπηρεσιακής κατάστασης των υπαλλήλων. Η παρατήρηση αυτή συμβαδίζει γενικότερα με τις συστάσεις της ομάδας ΚΤΠ Sherpas'[14]. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή πρότεινε, στην τριετή επανεξέταση του δημοσιονομικού κανονισμού[15], δύο επιπλέον επιλογές για την υλοποίηση των συμπράξεων δημόσιου - ιδιωτικού τομέα: ένα μεικτό φορέα δημόσιου-ιδιωτικού χαρακτήρα, με βάση το άρθρο 185α του δημοσιονομικού κανονισμού και έναν φορέα ιδιωτικού δικαίου (άρθρο 53 παράγραφος 1 σημείο 2ζ). Η πρόταση αυτή, εάν εγκριθεί από το νομοθέτη, θα δημιουργήσει το πλαίσιο για την εφαρμογή της παρούσας σύστασης.

Η Επιτροπή θα διερευνήσει τη χρησιμότητα επέκτασης των επιχειρησιακών δραστηριοτήτων δυνητικών μελλοντικών ΣΔΙΤ για να συμπεριληφθούν συνοδευτικά μέτρα όπως συντονισμός, στήριξη, υποδομές και μεγάλης κλίμακας δράσεις επίδειξης. Επίσης, θα διερευνήσει, με τη βοήθεια των κρατών μελών, της βιομηχανίας και άλλων δυνητικών ενδιαφερομένων, τρόπους συνδυασμού χρηματοδότησης από διαφορετικές πηγές. Ομοίως, η Επιτροπή θα εξετάσει τρόπους παροχής χρηματοδοτικής στήριξης σε δραστηριότητες οι οποίες είναι καθοριστικής σημασίας για την επίτευξη των στρατηγικών στόχων των ΚΤΠ και οι οποίες δεν θα μπορούσαν να τύχουν στήριξης με βάση το σημερινό πλαίσιο των ΚΤΠ, όπως έργα υποδομής ή καινοτομίας τα οποία δεν είναι δραστηριότητες Ε&Α υπό τη στενή έννοια.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι η συνεισφορά των βιομηχανικών ενώσεων στο τρέχον κόστος των κοινών επιχειρήσεων αποτελεί σημαντικό κίνητρο για να εξασφαλίσουν τη χρηστή διακυβέρνηση των κοινών επιχειρήσεων. Λαμβάνει επίσης υπόψη τις δυσκολίες που αντιμετώπισαν οι ενώσεις για την είσπραξη επαρκών τελών συμμετοχής. Θα πρέπει να εξετασθεί με μεγαλύτερη προσοχή ένα μελλοντικό μοντέλο, στο οποίο κάθε δικαιούχος θα καταβάλλει ένα «τέλος» στην κοινή επιχείρηση.

Η Επιτροπή αναγνωρίζει επίσης τη σημασία της συλλογής δεδομένων που καταδεικνύουν τον αντίκτυπο του έργου των ΚΤΠ, τα οποία θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν σε μελλοντικές αξιολογήσεις. Προς το σκοπό αυτό θα καταρτίσει, με τη βοήθεια εμπειρογνωμόνων, δέσμη δεικτών για την αξιολόγηση των επιτευγμάτων των ΚΤΠ σε σχέση με τους στόχους που περιέχονται στις ιδρυτικές τους πράξεις[16] και στα πολυετή στρατηγικά τους σχέδια. Τα δεδομένα που προκύπτουν θα αναλύονται ετησίως.

(v) Συστάσεις για τις κοινές επιχειρήσεις

Η Επιτροπή γνωρίζει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι βιομηχανικές ενώσεις στην εξασφάλιση επαρκών εσόδων από τα τέλη συμμετοχής ή από άλλα είδη δραστηριοτήτων χωρίς υποχρεωτικές συνεισφορές από όλους τους δικαιούχους των έργων. Από την άλλη πλευρά, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι βιομηχανικές ενώσεις έχουν τη δυνατότητα να δημιουργήσουν επιπλέον έσοδα μέσω μιας ευρύτερης προσφοράς υπηρεσιών προς τα μέλη τους. Τα χαμηλά έσοδα των βιομηχανικών ενώσεων οφείλονται επίσης στον μικρότερο όγκο των προγραμμάτων, απόρροια του γεγονότος ότι οι συνεισφορές των κρατών μελών είναι χαμηλότερες από τις αρχικά αναμενόμενες. Η Επιτροπή θα στηρίξει τις προσπάθειες των κοινών επιχειρήσεων να βελτιώσουν την παρούσα κατάσταση, παράλληλα με τις ενέργειες ανανέωσης της δέσμευσης των ενδιαφερομένων μερών και ενθάρρυνσης των βιομηχανικών ενώσεων να διαφοροποιήσουν και να επεκτείνουν τις δραστηριότητές τους και την συμμετοχή μελών.

Η Επιτροπή συμφωνεί με την ανάγκη βελτίωσης της αντιστοίχισης μεταξύ του χαρτοφυλακίου ενισχυόμενων έργων και των στρατηγικών ευρωπαϊκών στόχων του προγράμματος. Κατά συνέπεια, θα προτείνει τη σύσταση ομάδας εργασίας για την επανεξέταση των ισχυόντων κριτηρίων αξιολόγησης, προκειμένου να εκτιμηθεί καλύτερα ο τρόπος με τον οποίο τα έργα συμβάλλουν στους συνολικότερους ευρωπαϊκούς στόχους των ΚΤΠ και στον εμπλουτισμό του οικοσυστήματος καινοτομίας.

Επιπλέον, η Επιτροπή θα υποστηρίξει την καθιέρωση ανοικτών και διαφανών διαδικασιών εκ μέρους των ενδιαφερομένων μερών για την έγκυρη, περισσότερο ορατή και εποικοδομητική παροχή πληροφοριών σε αιτούντες αναφορικά με τις προοπτικές στήριξης από τα κράτη μέλη.

Η θέση της επιτροπής προς το EUREKA και το πρόβλημα των ανεπαρκών επενδύσεων

Η Επιτροπή συμφωνεί ότι η παράλληλη λειτουργία συνεργατικών σχηματισμών στα πλαίσια του Eureka (CATRENE και ITEA2[17]) και των ΚΤΠ στους τομείς της νανοηλεκτρονικής και των ενσωματωμένων συστημάτων καθιστά πολυπλοκότερο τον ευρωπαϊκό χώρο έρευνας, προκαλεί σύγχυση για την ερευνητική κοινότητα και είναι εγγενώς αναποτελεσματική. Επιπλέον, το Συμβούλιο ζήτησε «σταδιακή ενοποίηση» των δύο αυτών χρηματοδοτικών μηχανισμών.

Η Επιτροπή στηρίζει πλήρως τη διατήρηση ενός από την κορυφή προς τη βάση, στρατηγικού, πανευρωπαϊκού και τεχνολογικού ρόλου για τις ΚΤΠ, με χρηματοδότηση για την συμπλήρωση των προγραμμάτων τους, αλλά επίσης αναγνωρίζει την προστιθέμενη αξία ενός συμπληρωματικού, από τη βάση προς την κορυφή, βραχυπρόθεσμου και προσανατολισμένου στην επιχείρηση και στην αγορά προγράμματος, που συνεπάγεται τη συνεργασία λίγων επιχειρήσεων και χρηματοδοτείται για την υλοποίηση ειδικών έργων. Ωστόσο, η Επιτροπή θεωρεί ότι και οι δύο προσεγγίσεις μπορούν να εφαρμοστούν μέσω μιας ενιαίας σύμπραξης δημόσιου-ιδιωτικού τομέα, η οποία θα επιτρέψει επίσης την πραγματοποίηση σημαντικών οικονομιών στα έξοδα λειτουργίας. Μέχρι σήμερα, όλοι οι ενδιαφερόμενοι έχουν καταβάλει σημαντικές προσπάθειες για την εξεύρεση τρόπων λεπτομερούς περιγραφής των δύο τύπων προγραμμάτων. Το αποτέλεσμα δεν είναι το βέλτιστο δυνατό. Η πείρα έχει δείξει ότι είναι πολύ δύσκολο να αποκλειστούν θέματα από κάποιο από τα προγράμματα κατά την διερεύνηση λεπτομερέστερων επιλογών, πέρα από αρχές υψηλού επιπέδου. Πράγματι, μεγάλος αριθμός ερευνητικών θεμάτων εμπίπτουν και στα δύο προγράμματα (στα πεδία της εφαρμογής και της τεχνολογίας). Το γεγονός αυτό δεν πρέπει να αποτελεί έκπληξη εάν αναλογιστεί κανείς ότι οι περισσότερες ιδιωτικές ιδρυτικές επιχειρήσεις εταίροι είναι οι ίδιες σε αμφότερες τις περιπτώσεις. Η συνεχιζόμενη συνύπαρξη δεν εξασφαλίζει τον συντονισμό και τον συγχρονισμό των ανεξάρτητων δραστηριοτήτων, ούτε προσφέρει δημοσιονομική ευελιξία στα κράτη μέλη, όταν αυτά προβαίνουν στην κατανομή των πόρων τους στα διάφορα προγράμματα (στην περίπτωση εκείνων που συμμετέχουν ενεργά και στα δύο, όπως συμβαίνει με τους μεγαλύτερους συνεισφέροντες).

Κατά συνέπεια, η Επιτροπή θεωρεί ότι η συνύπαρξη των συνεργατικών σχηματισμών Eureka και των ΚΤΠ συντελεί στην σημερινή ανεπάρκεια συνεισφορών από τα κράτη μέλη στις κοινές επιχειρήσεις και στους συνεργατικούς σχηματισμούς Eureka, καθώς η χρηματοδότηση και των δύο μέσων συχνά προέρχεται από μια ενιαία πηγή σε εθνικό επίπεδο. Το σημαντικό αυτό θέμα δεν εξετάζεται στην έκθεση. Το Συμβούλιο, ωστόσο, είχε αναγνωρίσει την κατάσταση αυτή κατά τον χρόνο έκδοσης των κανονισμών για τη σύσταση των ΚΤΠ, ζητώντας συγκεκριμένα την «σταδιακή ενοποίηση» των δύο χρηματοδοτικών μηχανισμών. Η ενσωμάτωση των δύο προσεγγίσεων σε ένα κοινό «όχημα» θα διευκολύνει την εφαρμογή μιας ενιαίας στρατηγικής για την Ευρώπη, θα εξασφαλίσει επαρκείς πόρους για την επίτευξη κρίσιμης μάζας και θα δώσει τη δυνατότητα στους συμμετέχοντες εταίρους να επιλέξουν το κατάλληλο μείγμα εργαλείων για την επίτευξη των στόχων τους, δηλαδή μέσω της ευέλικτης χρήσης μηχανισμών από την κορυφή προς τη βάση και από τη βάση προς την κορυφή.

Μολονότι η ομάδα αξιολόγησης αναφέρει ότι η επιχειρησιακή ενοποίηση πρέπει να εξετασθεί μόνον μακροπρόθεσμα και όχι για την περίοδο από το 2014 και εφεξής, φιλοδοξία της Επιτροπής είναι να εξακολουθήσει να προσπαθεί να επιτύχει την σταδιακή ενοποίηση των δύο αυτών χρηματοδοτικών μηχανισμών. Η Επιτροπή θα συμμετάσχει ενεργά στις υφιστάμενες δομές (ΚΤΠ και Eureka) και στις ομάδες εργασίας, προκειμένου να επιτευχθεί περαιτέρω πρόοδος με τη διαφοροποίηση και τον συντονισμό των δραστηριοτήτων, και θα μελετήσει τις λεπτομερείς προϋποθέσεις κάτω από τις οποίες η σταδιακή ενσωμάτωση των συνεργατικών σχηματισμών του Eureka εντός του πλαισίου λειτουργίας των κοινών επιχειρήσεων θα δημιουργούσε προστιθέμενη αξία.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ – Κατάλογος συστάσεων από την ομάδα αξιολόγησης

Αριθ. | Σύνοψη συστάσεων | Χρονοδιάγραμμα |

1 | Οι μελλοντικές ΚΤΠ στα εν λόγω πεδία θα διατηρήσουν το τριμερές μοντέλο ΚΤΠ | Επόμενη γενιά ΚΤΠ |

Συστάσεις για τα κράτη μέλη |

2 | Ανάληψη πολυετών δημοσιονομικών δεσμεύσεων | Τώρα |

3 | Συμμόρφωση με τους κανονισμούς του Συμβουλίου για τις ΚΤΠ | Τώρα |

4 | Εκπόνηση μελετών συγκριτικής αξιολόγησης και εναρμόνισης εθνικών πρακτικών | Τώρα |

5 | Πρώιμη ετήσια ένδειξη της στήριξης για ειδικά θέματα | Τώρα |

Συστάσεις για βιομηχανικές ενώσεις |

6 | Καθοδήγηση της θέσπισης διαδικασιών για την παρακολούθηση της προόδου στην επίτευξη των στόχων ΚΤΠ | Τώρα |

7 | Καθοδήγηση της προετοιμασίας σχεδίων δράσης για την επίτευξη των στόχων των οικοσυστημάτων καινοτομίας | Τώρα |

8 | Βελτίωση των σχέσεων με τις συνιστώσες των ΚΤΠ | Τώρα |

Συστάσεις για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή |

9 | Καθοδήγηση της σύνταξης νέων κανονισμών του Συμβουλίου με εναλλακτικούς δημοσιονομικούς κανονισμούς και κανονισμούς υπηρεσιακής κατάστασης | Επόμενη γενιά ΚΤΠ |

10 | Οι κανονισμοί πρέπει να επιτρέπουν στις ΚΤΠ να στηρίζουν άλλες δραστηριότητες που συνδέονται με την καινοτομία εκτός της Ε&Α | Επόμενη γενιά ΚΤΠ |

11 | Οι κανονισμοί πρέπει να επιτρέπουν στις ΚΤΠ να δέχονται χρηματοδότηση από άλλες πηγές | Επόμενη γενιά ΚΤΠ |

12 | Οι κανονισμοί πρέπει να επιτρέπουν στην ΕΕ να προβεί σε επιπρόσθετες χρηματοδοτικές συνεισφορές για στρατηγικούς σκοπούς | Επόμενη γενιά ΚΤΠ |

13 | Οι κανονισμοί πρέπει να επιτρέπουν στις κοινές επιχειρήσεις να ανακτούν μέρος από το λειτουργικό τους κόστος από μη μέλη | Επόμενη γενιά ΚΤΠ |

14 | Η Επιτροπή πρέπει να καθιερώσει σύστημα συλλογής δεδομένων για τη στήριξη της αξιολόγησης των οφελών από τις εν λόγω ΚΤΠ | Τώρα |

Συστάσεις για τις κοινές επιχειρήσεις |

15 | Καθιέρωση μηχανισμού για την ανάκτηση μέρους του λειτουργικού κόστους από μη μέλη δικαιούχους των ΚΤΠ | Επόμενη γενιά ΚΤΠ |

16 | Μεγαλύτερη έμφαση σε στρατηγικούς, ευρωπαϊκούς στόχους σε διαδικασίες αξιολόγησης και επιλογής προτάσεων | Τώρα |

17 | Καθιέρωση διαδικασιών για έγκαιρη ενημέρωση των προτεινόντων | Τώρα |

Σύσταση για συντονισμό ΚΤΠ –EUREKA |

18 | Οι ARTEMIS & ENIAC πρέπει να εξακολουθήσουν τις πρωτοβουλίες τους ώστε να υπάρξει διαφοροποίηση από τις ITEA2 και CATRENE, και συντονισμός με αυτές, αντιστοίχως | Τώρα |

[1] Κανονισμός αριθ. 74/2008 του Συμβουλίου, της 20ής Δεκεμβρίου 2007 σχετικά με τη σύσταση της κοινής επιχείρησης ARTEMIS για την υλοποίηση κοινών τεχνολογικών πρωτοβουλιών στα ενσωματωμένα συστήματα υπολογιστών, άρθρο 11Κανονισμός αριθ. 72/2008 του Συμβουλίου, της 20ής Δεκεμβρίου 2007, για τη σύσταση της κοινής επιχείρησης ENIAC, άρθρο 11.

[2] Κράτη μέλη που συμμετέχουν στην κοινή επιχείρηση ARTEMIS: Αυστρία, Βέλγιο, Κύπρος, Τσεχική Δημοκρατία, Γερμανία, Δανία, Εσθονία, Ισπανία, Φινλανδία, Γαλλία, Ελλάδα, Ουγγαρία, Ιρλανδία, Ιταλία, Λετονία, Κάτω Χώρες, Νορβηγία, Πορτογαλία, Ρουμανία, Σουηδία, Σλοβενία, Ηνωμένο Βασίλειο.Κράτη μέλη που συμμετέχουν στην πρωτοβουλία ENIAC: Αυστρία, Βέλγιο, Τσεχική Δημοκρατία, Γερμανία, Εσθονία, Ισπανία, Φινλανδία, Γαλλία, Ελλάδα, Ουγγαρία, Ιρλανδία, Ιταλία, Λετονία, Κάτω Χώρες, Νορβηγία, Πολωνία, Πορτογαλία, Ρουμανία, Σλοβακική Δημοκρατία, Σουηδία, Ηνωμένο Βασίλειο.

[3] Η ομάδα εμπειρογνωμόνων απαρτίζονταν από τα ακόλουθα μέρη: Δρ. Wulf H. Bernotat (πρόεδρος) — πρώην E.ON AG· Elke Eckstein — OSRAM Opto Semiconductors· Luke Georghiou — University of Manchester, Manchester Institute for Innovation Research· Terttu Luukkonen — the Research Institute of the Finnish Economy· Bob Malcolm (εισηγητής) — Ideo ltd· Dominique Potier, Pôle Systématique και πρώην Thales· Christian de Prost, ATMEL· Alberto Sangiovanni-Vincentelli, University of California/Berkeley.

[4] Τα στοιχεία στα οποία βασίστηκε η αξιολόγηση αυτή περιλάμβαναν νομικά και άλλα έγγραφα σύστασης των ARTEMIS και ENIAC, χρηματοοικονομικές πληροφορίες, στατιστικές συμμετοχής και πληροφορίες για τα έργα. Στις συνεντεύξεις συμμετείχαν εκπρόσωποι των κοινών επιχειρήσεων, της Επιτροπής, των αρχών των κρατών μελών και των επιχειρηματικών και ερευνητικών κοινοτήτων, συμπεριλαμβανομένων των ΜΜΕ.

[5] http://ec.europa.eu/dgs/information_society/evaluation/rtd/jti/index_en.htm.

[6] Άρθρο 2 παράγραφος δ) των κανονισμών αριθ. 72/2008 και αριθ. 74/2008 του Συμβουλίου.

[7] COM(2010) 546, http://ec.europa.eu/research/innovation-union

[8] COM(2010) 245, http://ec.europa.eu/information_society/digital-agenda

[9] COM(2010) 2020,. http://ec.europa.eu/europe2020

[10] Το άρθρο 13 παράγραφος 4 του καταστατικού των κοινών επιχειρήσεων (που προσαρτάται στους κανονισμούς 72/2008 και 74/2008 του Συμβουλίου) αναφέρει ότι η χρηματοδοτική συνεισφορά μιας κοινής επιχείρησης (που χρησιμοποιεί την συνεισφορά της ΕΕ) στον προϋπολογισμό κάθε πρόσκλησης υποβολής προτάσεων ισούται με ποσοστό 55% του συνολικού ποσού που είχε δεσμευθεί από τα κράτη μέλη.

[11] «Προετοιμάζοντας το μέλλον μας: Ανάπτυξη μιας κοινής στρατηγικής για τις βασικές τεχνολογίες γενικής εφαρμογής στην ΕΕ» COM(2009) 512.

[12] Το άρθρο 11 παράγραφος 6) του καταστατικού των κοινών επιχειρήσεων (που προσαρτάται στους κανονισμούς 72/2008 και 74/2008 του Συμβουλίου), προβλέπει συνεισφορά ύψους 440 εκατομμύρια ευρώ+ 792 εκατομμύρια ευρώ δημόσιας χρηματοδότησης για την ENIAC και 410 εκατομμύρια ευρώ + 738 εκατομμύρια ευρώ για την ΑRTEMIS.

[13] Άρθρο 13 παράγραφος 6 στοιχείο β) του καταστατικού των κοινών επιχειρήσεων (παράρτημα των κανονισμών 72/2008 και 74/2008 του Συμβουλίου): «… τα κράτη μέλη καταβάλλουν μέγιστη προσπάθεια για το συντονισμό των όρων και προϋποθέσεων και της σύναψης συμφωνιών επιχορήγησης και για την έγκαιρη καταβολή των χρηματοδοτικών τους συνεισφορών».

[14] Designing together the 'ideal house' for public-private partnerships in European research (Συνεργασία στη διαμόρφωση ιδανικών συνθηκών για τις συμπράξεις δημόσιου – ιδιωτικού τομέα στην ευρωπαϊκή έρευνα) – JTI Sherpas´ Croup – Τελική έκθεση – Ιανουάριος 2010, http://cordis.europa.eu/fp7/jtis/

[15] COM(2010) 260, http://ec.europa.eu/budget/documents/financial_regulation_en.htm

[16] Άρθρο 2 των κανονισμών 72/2008 και 74/2008 του Συμβουλίου.

[17] Βλέπε: http://www.catrene.org and http://www.itea2.org.