EΚΘΕΣΗΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΜΕ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΑ ΜΕΤΡΑ ΠΡΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 299 ΕΔΑΦΙΟ 2 ΟΙ ΕΞΟΧΩΣ ΑΠΟΚΕΝΤΡΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Εισαγωγη

I. Ο Απολογισμοσ

A. Η δραση των χρηματοδοτικων μεσων

1. διαρθρωτικα ταμεια

Υλοποίηση των προγραμμάτων

Αξιολόγηση

2 δανεια της ευρωπαϊκησ τραπεζασ επενδυσεων

B Η δραση των πολιτικων

1. γεωργια

Κοινές οργανώσεις αγοράς

Τομέας γεωργίας των posei

- Ειδικό καθεστώς εφοδιασμού (ΕΚΕ)

- Ειδικές ενισχύσεις στην τοπική γεωργική παραγωγή

2. Αλιεια

3. Φορολογια

4. Τελωνεια

5. Κρατικεσ ενισχυσεισ

Μη γεωργικές κρατικές ενισχύσεις

Γεωργικές κρατικές ενισχύσεις

6. Στηριξη των ΜΜΕ, τησ βιοτεχνιασ και του τουρισμου

7. Ενεργεια

Γενικές παρεμβάσεις

Ειδική παρέμβαση

8. Μεταφορεσ

Αερομεταφορές

Θαλάσσιες μεταφορές

9. Ερευνα και αναπτυξη

10 Κοινωνια τησ πληροφορίασ

11 Περιβαλλον

12 Περιφερειακη συνεργασια

Γ Συνολικοσ απολογισμοσ

II. Το μελλον

Το άρθρο 299 εδάφιο 2

Μια στρατηγική αειφόρου ανάπτυξης

A Η δεσμη των παραδοσιακων παραγωγων

1. Γεωργία

2. Αλιεία

B Οικονομικη ανακαμψη των εξοχωσ αποκεντρων περιφερειων

1. Τα μεσα

α. Διαρθρωτικά ταμεία

β. Δάνεια της ΕΤΕπ

γ. Κρατικές ενισχύσεις

Κρατικές ενισχύσεις σε τομείς εκτός της γεωργίας&

Γεωργικές κρατικές ενισχύσεις

Κρατικές ενισχύσεις στον τομέα της αλιείας

Κρατικές ενισχύσεις μεταφορών

δ. Φορολογία

Έμμεση φορολογία

Άμεση φορολογία

ε. Τελωνεία

2. Οι στρατηγικοι τομεισ

α. Στήριξη των ΜΜΕ, της βιοτεχνίας και του τουρισμού

β. Μεταφορές

γ. Eνέργεια

δ. Περιβάλλον

ε. Κοινωνία της πληροφορίας

στ. Έρευνα και ανάπτυξη

Γ Ο διεθνησ περιγυρος και η περιφερειακη συνεργασια

Συμπερασμα

Παραρτηματα

Εισαγωγη

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κολωνίας κάλεσε την Επιτροπή να υποβάλει στο Συμβούλιο έκθεση σχετικά με τα μέτρα προς εφαρμογή του νέου άρθρου 299 εδάφιο 2 της συνθήκης ΕΚ με αντικείμενο τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες.

Στην Επιτροπή υποβλήθηκαν, εξάλλου, σχετικά υπομνήματα από τις επτά εξόχως περιφέρειες ταυτόχρονα, το Μάρτιο του 1999, και από τα τρία ενδιαφερόμενα κράτη μέλη ξεχωριστά, το Νοέμβριο-Δεκέμβριο 1999. Επίσης, η Επιτροπή οργάνωσε για το θέμα αυτό συνεδρίαση εταίρων στην οποία συμμετείχαν τα ενδιαφερόμενα κράτη και περιφέρειες.

Η Επιτροπή μελέτησε με προσοχή τα υπομνήματα αυτά και έλαβε δεόντως υπόψη τις παρεμβάσεις που έγιναν στη διάρκεια της συνεδρίασης εταίρων. Τα στοιχεία αυτά υπήρξαν ιδιαίτερα χρήσιμα κατά την αξιολόγηση της κατάστασης στις περιφέρειες αυτές, των αποτελεσμάτων που είχαν οι παρεμβάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των προοπτικών για το μέλλον.

Η παρούσα έκθεση αποτελεί απάντηση στο αίτημα του Συμβουλίου.

Οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες

Η Ευρωπαϊκή Ένωση περιλαμβάνει επτά εξόχως απόκεντρες περιφέρειες:

- την αυτόνομη ισπανική κοινότητα των Κανάριων Νήσων

- τα τέσσερα γαλλικά υπερπόντια διαμερίσματα (ΓΥΔ): Γουαδελούπη, Γουιάνα, Μαρτινίκα και Ρεϋνιόν

- τις αυτόνομες πορτογαλικές περιφέρειες των Αζορών και της Μαδέρας.

Οι εξόχως απόκεντρες αυτές περιφέρειες βρίσκονται σε μια μοναδική και πολυσύνθετη για τα δεδομένα της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατάσταση. Μέσα σε ένα φυσικό πλαίσιο που σηματοδοτείται από το νησιώτικο χαρακτήρα (έξι από τις επτά περιφέρειες είναι νήσοι ενώ η Γουιάνα περιβάλλεται από το δάσος του Αμαζονίου), το υποτροπικό και τροπικό κλίμα και ένα συχνά ηφαιστειακό και πολύ απρόβλεπτο ανάγλυφο, είναι εξαιρετικά απομακρυσμένες από την ευρωπαϊκή ήπειρο, ενώ ταυτόχρονα γειτνιάζουν, στην πλειονότητα των περιπτώσεων, με τρίτες χώρες που χαρακτηρίζονται από χαμηλότερο επίπεδο ανάπτυξης. Η πυκνότητα του πληθυσμού είναι, με μία μόνον εξαίρεση, αρκετά υψηλή, υπερβαίνοντας τους 210 και 320 κατοίκους/τ.χλμ. στις Κανάριες Νήσους και στη Μαδέρα αντίστοιχα, ενώ στα γαλλικά υπερπόντια διαμερίσματα κυμαίνεται μεταξύ 240 και 360 κατοίκων/τ.χλμ., με εξαίρεση τη Γουιάνα, όπου, αντίθετα, η πυκνότητα είναι κάτω των 2 κατοίκων/τ.χλμ.

Η δημογραφική, οικονομική και εδαφική τους βαρύτητα είναι σχετικά μικρή ως προς το σύνολο της Ένωσης: αντιπροσωπεύουν πληθυσμό 3,7 εκατομμυρίων κατοίκων, δηλαδή ακριβώς 1% του πληθυσμού της ΕΕ, και λιγότερο από 0,5% της έκτασής της εξαιρουμένης της Γουιάνας, ή πάνω από 3% συμπεριλαμβανομένης της συγκεκριμένης περιφέρειας. Σε κοινωνικοοικονομικό επίπεδο, το ΑΕγχΠ των περιφερειών αυτών ανέρχεται κατά μέσο όρο στο 59% του αντίστοιχου κοινοτικού (περίπου 75% στις Κανάριες Νήσους, αλλά μόλις μεταξύ 40 και 55% στις υπόλοιπες περιοχές) ενώ οι περισσότερες παρουσιάζουν εξαιρετικά υψηλά ποσοστά ανεργίας, ιδιαίτερα μεταξύ των νέων.

Η απόσταση των περιφερειών αυτών από την ευρωπαϊκή ήπειρο καθώς και η εσωτερική τους διασπορά, όπως στην περίπτωση των Αζόρων, συνιστά σαφή ανασχετικό παράγοντα για την ανάπτυξή τους, πολύ δε περισσότερο καθώς το περιορισμένο μέγεθός τους δεν καθιστά αποδοτικές τις μεγάλες επενδύσεις και την επίτευξη οικονομιών κλίμακας. Οι "εισαγωγές" τους - συμπεριλαμβανομένων των προμηθειών από τις αντίστοιχες μητροπολιτικές χώρες, προμήθειες που αντιστοιχούν στον κύριο όγκο των εισαγωγών, φτάνοντας, λόγου χάρη, σε ποσοστό 80% στην περίπτωση των ΓΥΔ - είναι πολλαπλάσιες των εξαγωγών. Συνολικά, οι έξι από αυτές, εξαιρουμένων των Καναρίων, συγκαταλέγονται μεταξύ των επτά πιο φτωχών περιφερειών της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσον αφορά στο ΑEγχΠ. Πέντε από αυτές καταγράφουν τα υψηλότερα ποσοστά ανεργίας, κατά μέσο όρο διπλάσια του μέσου όρου της Ένωσης, ενώ αν εξαιρεθούν η Μαδέρα και οι Αζόρες, που προσεγγίζουν τον κοινοτικό μέσο όρο, τα ποσοστά αυτά ανέρχονται στο τριπλάσιο των αντίστοιχων κοινοτικών.

Η πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε σχέση με τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αναγνωρίσει την έννοια του εξόχως απόκεντρου και έχει λάβει υπόψη τις ιδιαιτερότητες των περιοχών αυτών με στόχο την πλήρη ένταξή τους στον ευρωπαϊκό χώρο και την αξιοποίηση των κοινοτικών πολιτικών, σε συνεργασία με τα κράτη και τα εδάφη που τις περιβάλλουν. Οι κατευθυντήριες γραμμές της προσέγγισης αυτής καθορίστηκαν σε προγράμματα ειδικών μέτρων λόγω του απομακρυσμένου και νησιώτικου χαρακτήρα για τα γαλλικά υπερπόντια διαμερίσματα (Poseidom, το 1989), τις Κανάριες Νήσους (POSEICAN, το 1991), τις Αζόρες και τη Μαδέρα (POSEIMA, το 1991). Στην περίπτωση των Κανάριων Νήσων, πρέπει επίσης να γίνει αναφορά στον κανονισμό για την εφαρμογή των διατάξεων του κοινοτικού δικαίου στις Καναρίους Νήσους (κανονισμός CE 1911/91). Στόχος τους ήταν να υποβοηθηθεί, τόσο μέσω των διαρθρωτικών ταμείων όσο και με τη διαμόρφωση των διαφόρων κοινών πολιτικών, και σε συνδυασμό με τη δράση των ίδιων των ενδιαφερόμενων περιφερειών και κρατών, η προώθηση της ανάπτυξης και της παραγωγικής απασχόλησης στις περιφέρειες αυτές. Η ανάπτυξη αυτή όφειλε να είναι οικολογικά αειφόρος, κοινωνικά ισόρροπη και βασισμένη σε μακροπρόθεσμη στρατηγική. Για την υλοποίησή τους έγινε επίκληση στην αρχή της εταιρικής σχέσης μεταξύ της Επιτροπής, του κράτους μέλους και των εμπλεκόμενων περιφερειών.

Τα προγράμματα POSEI αποτελούν τον αγωγό της πολιτικής στήριξης των εξόχως απόκεντρων περιφερειών. Θεμέλιό τους είναι η αντίληψη ότι πρέπει να αναγνωριστούν πλήρως, στη διαρθρωτική και μόνιμη διάστασή τους, οι ιδιαιτερότητες και οι ειδικές δυσκολίες των περιοχών αυτών, λόγω του εξόχως απόκεντρου χαρακτήρα τους, από τις διακριτές ιδιαιτερότητες, επομένως, τις ιδιαιτερότητες των άλλων λιγότερο απομακρυσμένων νησιωτικών περιφερειών καθώς και των άλλων περιφερειών που καλύπτονται από το "στόχο 1", ούτως ώστε να ληφθούν υπόψη, με μια οριζόντια προσέγγιση, όλες οι κοινοτικές δράσεις.

Ωστόσο, με την πάροδο του χρόνου και τις μεταβολές που γνώρισε η Ευρωπαϊκή Ένωση, κατέστη φανερή η ανάγκη ύπαρξης μιας πιο στέρεης νομικής βάσης για την προσέγγιση του "εξόχως απόκεντρου". Η νομική αυτή βάση καθιερώθηκε με τη Συνθήκη του Άμστερνταμ. Στη συνθήκη αυτή περιέχεται ένα νέο άρθρο -το άρθρο 299 εδάφιο 2- που προσαρμόζει στις σημερινές συνθήκες και ενισχύει τις διατάξεις του πρώην άρθρου 227 εδάφιο 2 (που περιοριζόταν στα γαλλικά υπερπόντια διαμερίσματα) επεκτείνοντας παράλληλα την ισχύ τους στο σύνολο των εξόχως απόκεντρων περιφερειών. Προσδοκάται ότι η νέα αυτή νομική βάση θα διευκολύνει την εδραίωση του κεκτημένου των προγραμμάτων POSEI και θα καταστήσει δυνατή μια πιο βέβαιη αντιμετώπιση των μελλοντικών προοπτικών της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.

Η παρούσα έκθεση διευκρινίζει την προσέγγιση αυτή. Στο πρώτο μέρος της (ο απολογισμός) περιγράφεται η δράση που έχει αναληφθεί μέχρι σήμερα από την Κοινότητα και οι επιπτώσεις της στην ανάπτυξη των περιοχών αυτών: μια δράση αποτελεσματική, που πρέπει όμως να έχει διάρκεια δεδομένου του μόνιμου χαρακτήρα των μειονεκτημάτων που χαρακτηρίζουν τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες. Στο δεύτερο μέρος (το μέλλον) σκιαγραφούνται τα μέτρα που στοχεύουν, δυνάμει του άρθρου 299 εδάφιο 2, στη συνέχιση και ενίσχυση της αναληφθείσας δράσης.

I. Ο απολογισμοσ

Η πολιτική που ακολουθήθηκε για τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες βάσει των προγραμμάτων POSEI, αναπτύχθηκε με άξονα δύο τύπους δράσης. Αφενός, απαιτήθηκε σημαντική συμμετοχή των διαρθρωτικών ταμείων. Αφετέρου, η Κοινότητα μπόρεσε να προσαρμόσει τις διάφορες πολιτικές της προκειμένου να δώσει λύση στις ειδικές δυσκολίες που συναντούν οι περιοχές αυτές. Στο ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι περιλαμβάνονται πίνακες με τα βασικά μέτρα που έχουν ληφθεί.

A. Η δραση των χρηματοδοτικων μεσων

1. Παρεμβασεισ των διαρθρωτικων ταμειων

Οι επτά εξόχως απόκεντρες περιφέρειες είναι επιλέξιμες για παρέμβαση των διαρθρωτικών ταμείων και έχουν με τον τρόπο αυτό επωφεληθεί -"στόχος 1" της περιφερειακής πολιτικής- από προγράμματα τα οποία συγχρηματοδότησε η Ευρωπαϊκή Ένωση για τις περιόδους 1989-1993 και 1999. Σύμφωνα με όσα προβλέπει το πρόγραμμα POSEIDOM, οι διαρθρωτικές παρεμβάσεις λαμβάνουν υπόψη τα πρόσθετα μειονεκτήματα του νησιωτικού και εξόχως απόκεντρου χαρακτήρα.

Οι πόροι που διατέθηκαν στις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες στο πλαίσιο του στόχου 1 έφθασαν έτσι σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα. Οι πίνακες 1 και 2 που ακολουθούν περιλαμβάνουν στοιχεία για τις συνολικές χορηγήσεις των διαρθρωτικών ταμείων για κάθε μία από τις περιφέρειες σε κάθε περίοδο, καθώς και μια σύγκριση των επιπέδων έντασης της ευρωπαϊκής ενίσχυσης, σε σχέση με τις ενισχύσεις που διατέθηκαν στις υπόλοιπες περιφέρειες του στόχου 1 και στο σύνολο των επιλέξιμων ζωνών. Διαπιστώνεται ότι η ενίσχυση αυτή διπλασιάστηκε ουσιαστικά στη διάρκεια της τελευταίας περιόδου, ξεπερνώντας, σε σχέση με τον πληθυσμό, στις Κανάριες Νήσους και στα ΓΥΔ, κατά 20% περίπου την ενίσχυση των άλλων περιφερειών που εντάσσονται στο στόχο 1, ενώ στις Αζόρες και στη Μαδέρα την υπερβαίνουν κατά 100% και πλέον.

Για τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες, οι νέες αρχές που προέκυψαν από την αναθεώρηση του 1989 ευνόησαν τη χάραξη μεσοπρόθεσμων αναπτυξιακών στρατηγικών, οι οποίες λάμβαναν υπόψη τα ειδικά τους μειονεκτήματα. Η εκπόνηση σχεδίων περιφερειακής ανάπτυξης και η υλοποίησή τους κατέστησε δυνατή την ανάπτυξη εταιρικών σχέσεων με τις περιφερειακές αρχές. Είναι σκόπιμο να επισημανθεί ότι τα έγγραφα προγραμματισμού που εγκρίθηκαν για κάθε περιφέρεια και για κάθε μία από τις δύο περιόδους προγραμματισμού αντανακλούσαν τους προβληματισμούς που διατυπώθηκαν σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο.

Πινακασ 1

Χορηγησεισ των διαρθρωτικων ταμειων

(ΕΤΠΑ, ΕΚΤ, ΧΜΠΑ, ΕΓΤΠΕ-τμήμα προσανατολισμού) (σε εκατομμύρια ευρώ)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

ΕΝΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ (περίοδος 1994-1999)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Υλοποίηση των προγραμμάτων

Με δεδομένα τα διαρθρωτικά μειονεκτήματα που καλούνται να αντιμετωπίσουν οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες και την καθυστέρηση που παρουσιάζει η ανάπτυξή τους, τα προγράμματα που συγχρηματοδοτήθηκαν από την Ευρωπαϊκή Ένωση για κάθε μία από τις περιφέρειες αυτές στη διάρκεια των περιόδων 1989-1993 και 1994-1999 είχαν ως πρωταρχικό στόχο την ενίσχυση των κονδυλίων για υποδομές, την ανάπτυξη των παραγωγικών τομέων που δημιουργούν θέσεις απασχόλησης και τη βελτίωση του ανθρώπινου δυναμικού. Εξάλλου, ήδη από το 1989, η Επιτροπή εγκαινίασε μια ειδική κοινοτική πρωτοβουλία για τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες, τη λεγόμενη REGIS, η οποία ανανεώθηκε το 1994. Τα κονδύλια από τον προϋπολογισμό ύψους 200 εκατομμυρίων για την περίοδο 1989-1993 ανήλθαν σε 600 εκατομμύρια κατά την περίοδο 1994-1999. Οι προτεραιότητες που θέτουν τα προγράμματα αντανακλούν τις αναπτυξιακές επιλογές σε περιφερειακό επίπεδο.

Η δημιουργία ή διαχείριση υποδομών βελτίωσης της εξωτερικής πρόσβασης συνιστά την πιο εντυπωσιακή και συμβολική πτυχή των δράσεων που συγχρηματοδοτήθηκαν από την Ευρωπαϊκή Ένωση σε κάθε περιφέρεια. Πράγματι, αυτές οι δράσεις συμβάλλουν άμεσα στην άμβλυνση των προβλημάτων από τον νησιώτικο και απομακρυσμένο χαρακτήρα με τη βελτίωση της αεροπορικής και θαλάσσιας πρόσβασης σε όλες αυτές τις περιοχές. Έχουν επίσης υλοποιηθεί δράσεις στον τομέα των προηγμένων τεχνολογιών επικοινωνίας (τηλεδιάσκεψη, τηλεδιάγνωση, τηλεματική, δικτυακές καλωδιώσεις). Στο εσωτερικό, όλες οι περιφέρειες επωφελήθηκαν από σημαντικές επεμβάσεις επί του οδικού δικτύου, και σε ορισμένες περιπτώσεις, από αναπτυξιακές δράσεις στον τομέα των μεταφορών εν γένει. Σε αρκετούς τομείς, ενισχύθηκαν οι υποδομές στήριξης των οικονομικών δραστηριοτήτων ώστε να αντιμετωπιστεί η εξέλιξη των αναγκών. Δόθηκε ιδιαίτερη προσοχή στην προστασία του περιβάλλοντος με στόχο τη μείωση της ρύπανσης: διαχείριση και επεξεργασία των αποβλήτων και υγρών αποβλήτων βιομηχανικής και οικιακής προέλευσης.

Σημαντικό μέρος των κοινοτικών χρηματοδοτήσεων διατέθηκε επίσης για τον εκσυγχρονισμό και την ενίσχυση των παραγωγικών τομέων με στόχο να συμβάλουν στη δημιουργία ή διατήρηση θέσεων απασχόλησης. Η ενίσχυση αυτή αφορούσε ένα αρκετά ευρύ φάσμα δράσεων: στις παραδοσιακές άμεσες ενισχύσεις των επενδύσεων προστέθηκαν στη διάρκεια των τελευταίων ετών, αν και με περιορισμένο ακόμη τρόπο, τεχνικές χρηματοδοτικής οργάνωσης (συστήματα εγγυήσεων, ενίσχυση των ιδίων κεφαλαίων, επιδοτήσεις επιτοκίων, ...), οι οποίοι λειτουργούν ως μοχλός για την εξεύρεση πόρων στις αγορές κεφαλαίων. Οι κρατικές ενισχύσεις επηρέασαν επίσης τα περιφερειακά στοιχεία της επιχειρηματικής δραστηριότητας: ακίνητα επιχειρήσεων, βιωσιμότητα ζωνών δραστηριότητας, διάθεση κοινών υπηρεσιών, ανάπτυξη έργων εφαρμοσμένης έρευνας και μεταφοράς τεχνολογίας, χρήση νέων τεχνολογιών επικοινωνίας.

Στο γεωργικό τομέα, υλοποιήθηκαν ειδικές δράσεις προκειμένου να τονωθούν οι παραδοσιακές καλλιέργειες (μπανάνα, ζαχαροκάλαμο/ζάχαρη/ρούμι), να ενθαρρυνθεί η διαφοροποίηση καθώς και η εφαρμοσμένη έρευνα και ο πειραματισμός. Στους τομείς της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας, οι εξόχως απόκεντρες περιοχές μπόρεσαν να επωφεληθούν, στο σύνολό τους, από χρηματοδοτήσεις για έργα κατασκευής και εκσυγχρονισμού των σκαφών, διαρρύθμισης των αλιευτικών λιμένων, μεταποίησης και εμπορίας.

Τα υψηλά ποσοστά ανεργίας σε πολλές εξόχως απόκεντρες περιφέρειες και οι ανάγκες που δημιουργεί η εξέλιξη των παραγωγικών τομέων σε ειδικευμένο προσωπικό καθιστούν αναγκαίο τον εκσυγχρονισμό και την ταχεία προσαρμογή του συστήματος επαγγελματικής κατάρτισης. Σε όλες τις περιφέρειες, κατασκευάστηκαν υποδομές κατάρτισης με στόχο την ανάπτυξη της ικανότητας υποδοχής και την ικανοποίηση των ειδικών αναγκών ορισμένων τομέων, ενώ εγκαινιάστηκαν και προγράμματα κατάρτισης.

Αξιολόγηση

Για τις περιόδους 1989-1993 και 1994-1999, τα προγράμματα που συγχρηματοδοτήθηκαν από την Ευρωπαϊκή Ένωση υλοποιήθηκαν στο σύνολό τους σε όλες τις περιφέρειες, παρά τις λιγότερο ή περισσότερο σημαντικές τροποποιήσεις που χρειάστηκε να υποστούν. Οι αξιολογήσεις που διενεργήθηκαν σε κάθε περιφέρεια έδειξαν ότι εφαρμόστηκαν ενδεδειγμένες διαδικασίες παρακολούθησης και διαχείρισης, οι οποίες κατέστησαν δυνατή την ανάπτυξη εταιρικών σχέσεων με τους τοπικούς φορείς. Ποιες ήταν οι επιπτώσεις των προγραμμάτων που συγχρηματοδότησε η Ευρωπαϊκή Ένωση στην κατάσταση της οικονομίας και της απασχόλησης στις εξόχως απόκεντρες περιοχές;

Όσον αφορά στα κονδύλια για υποδομές, κατά πρώτο λόγο, είναι σκόπιμο να διευκρινιστεί ότι βελτιώθηκε αισθητά η δυνατότητα πρόσβασης σε όλες τις περιφέρειες, με οφέλη τόσο για τους τοπικούς πληθυσμούς όσο και για την τουριστική δραστηριότητα. Η ενίσχυση και ο εκσυγχρονισμός των λιμενικών υποδομών συντέλεσαν επίσης στη μείωση των δαπανών χειρισμού των φορτίων για τις νησιωτικές οικονομίες. Ανάλογες διαπιστώσεις μπορούν να γίνουν σε σχέση με τη βελτίωση των υδάτινων πόρων και τη παραγωγή ενέργειας. Εξάλλου, τα έργα βελτίωσης των βαρέων υποδομών συνέβαλαν αποφασιστικά στην ανάπτυξη του τομέα των κατασκευών/δημοσίων έργων ή στη διατήρηση των επιπέδων δραστηριότητάς του.

Αναφορικά με το ανθρώπινο δυναμικό, κατά δεύτερο λόγο, τα αποτελέσματα της προόδου που έχει επιτευχθεί στην προσφορά κατάρτισης πολύ συχνά δεν μπορούν να αναλυθούν παρά σε μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο επίπεδο. Η κατάσταση της απασχόλησης παραμένει ανησυχητική στις Κανάριες και στα γαλλικά υπερπόντια διαμερίσματα, ορισμένα εκ των οποίων απαντούν τα υψηλότερα ποσοστά ανεργίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σε ό,τι αφορά στα γαλλικά εδάφη, η κατάσταση αυτή συνδέεται επίσης με την εξέλιξη των μεταναστευτικών ρευμάτων από και προς τη μητρόπολη.

Τέλος, όσον αφορά στους παραγωγικούς τομείς, πρέπει να αναφερθεί ότι οι προσπάθειες που έχουν καταβληθεί συνέβαλαν στην αύξηση της παραγωγικότητας των επιχειρήσεων και στην προσαρμογή της προσφοράς στις τοπικές αγορές και στις εξαγωγές, όπως, συγκεκριμένα, στην περίπτωση της γεωργίας και του τομέα των γεωργικών προϊόντων διατροφής: σημαντικά χρηματοδοτικά μέσα διατέθηκαν για τον εκσυγχρονισμό των παραδοσιακών καλλιεργειών (μπανάνα, ζαχαροκάλαμο, ζάχαρη, ρούμι) διασφαλίζοντας με τον τρόπο αυτό την επιβίωσή τους, αλλά και για τη διαφοροποίηση που συμβάλει στη βελτίωση της δυνατότητας αυτοεφοδιασμού της τοπικής αγοράς. Παρά ταύτα, η παροχή κινήτρων, μέσω κρατικών ενισχύσεων, στις επιχειρήσεις για ανάπτυξη ή εκσυγχρονισμό των παραγωγικών διαδικασιών δεν μπορεί να επιτευχθεί ανεξάρτητα από τους ειδικούς περιορισμούς που αντιμετωπίζουν οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες. Απαιτεί εξάλλου τη συνεκτίμηση ενός συνόλου στοιχείων που καθορίζουν τις επενδυτικές αποφάσεις, όπως η εφαρμογή των κανόνων περί ανταγωνισμού, το φορολογικό σύστημα, οι κοινωνικές επιβαρύνσεις ή τα τεχνικά πρότυπα. Οι χρηματοδοτικές παρεμβάσεις των διαρθρωτικών ταμείων πρέπει να εξετάζονται στο πλαίσιο του συνόλου των άλλων πολιτικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

2. Δανεια τησ ευρωπαϊκησ τραπεζασ επενδυσεων

Στη διάρκεια της περιόδου 1994-98, η ΕΤΕπ προχώρησε στη χορήγηση ατομικών δανείων, στην πλειονότητα των περιπτώσεων στους κρατικούς οργανισμούς των εξόχως απόκεντρων περιφερειών, ύψους 553 εκατομμυρίων ευρώ, εκ των οποίων 195 εκατομμύρια μέσα στο 1998.

Πινακασ 3

Ατομικα δανεια ανα περιφερεια το 1998 και 1994-98 (σε εκατομμυρια ευρω)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Μεγάλο μέρος των χρηματοδοτήσεων αυτών χορηγήθηκαν σε έργα υποδομής: κατασκευή ή βελτίωση οδικών αρτηριών, αεροδρομίων, ...

Ποια ήταν η ένταση χρήσης των δανείων της ΕΤΕπ στις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες; Ο κατωτέρω πίνακας 4 συσχετίζει το ποσό των ατομικών δανείων ανά κάτοικο με τα ποσά των δανείων αυτών που υπογράφηκαν από την τράπεζα στο πλαίσιο της περιφερειακής ανάπτυξης στο σύνολο των περιφερειών της Ένωσης.

Πινακασ 4

Ατομικα δανεια ανα κατοικο (περιοδοσ 1994 - 1998)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Οι παραπάνω αριθμοί αποδεικνύουν ότι, με εξαίρεση τις πορτογαλικές περιφέρειες, το ύψος των δανείων ανά κάτοικο στις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες ήταν αισθητά χαμηλότερο από το μέσο όρο της επικράτειας της Ένωσης. Εξάλλου, η σύγκριση της έντασης των δανείων μεταξύ των εξόχως απόκεντρων περιφερειών και των αντίστοιχων ηπειρωτικών περιφερειών καταδεικνύει επίσης μια πολύ πιο περιορισμένη χρήση στις εν λόγω περιφέρειες, χωρίς καμία εξαίρεση.

Πρέπει να υπογραμμιστεί ότι για τα δάνεια της ΕΤΕπ είναι απαραίτητη η κατάθεση αίτησης και ότι τα έργα που φιλοδοξούν να αποτελέσουν αντικείμενο χρηματοδότησης πρέπει να ανταποκρίνονται σε τραπεζικά κριτήρια. Εξάλλου, το γεγονός ότι οι υποδομές στις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες τυγχάνουν πιο εντατικής χρηματοδότησης μέσω μη επιστρεπτέων ενισχύσεων στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων, μπορεί να αποτελέσει εμπόδιο (φαινόμενο εκτοπισμού) για την ευρύτερη χρήση των επιστρεπτέων χρηματοδοτήσεων.

B. Η δραση των πολιτικων

Τα προγράμματα POSEI θεμελιώνονται διπλά, αφενός, στη παραδοχή ότι οι εξόχως απόκεντρες περιοχές ανήκουν στην Κοινότητα, και αφετέρου, στην αναγνώριση της περιφερειακής πραγματικότητας, η οποία χαρακτηρίζεται από τις ιδιαιτερότητες και τους ειδικούς περιορισμούς των συγκεκριμένων περιφερειών σε σχέση με το σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Έτσι, έχουν εκδοθεί πάνω από 700 νομοθετικές πράξεις (στο ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι παρατίθεται πίνακας των πιο σημαντικών κοινοτικών μέτρων). Εξάλλου, της κάθε πρωτοβουλίας προηγήθηκαν επαφές εταιρικής σχέσης με τα ενδιαφερόμενα κράτη και περιφέρειες. Οι στοχευόμενες πολιτικές εννοείται πως είναι, κατά πρώτον, αυτές που αναφέρονται στα προγράμματα POSEI (γεωργία, αλιεία, φορολογία, καθεστώς των κρατικών ενισχύσεων, μεταφορές, κλπ.). Κατά τα άλλα όμως, στο πνεύμα των αρχών από τις οποίες εμφορούνται τα προγράμματα αυτά, και στο βαθμό που αναπτύχθηκαν κοινοτικές δράσεις σε νέους τομείς, η εφαρμογή τους στις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες αποτέλεσε αντικείμενο ιδιαίτερης προσοχής εκ μέρους της Κοινότητας. Τέτοιες περιπτώσεις υπήρξαν, λόγου χάρη, τα μέτρα υπέρ των ΜΜΕ και τα μέτρα με στόχο τη διευκόλυνση της πρόσβασης στην κοινωνία της πληροφορίας. Τέλος, πρέπει να σημειωθεί ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, οι εν λόγω περιφέρειες επωφελούνται μέτρων παρέκκλισης, τα οποία, ως εκ της φύσεώς τους, μπορούν να προκαλέσουν απώλεια εσόδων στον κοινοτικό προϋπολογισμό.

1. Γεωργια

Η γεωργία συνιστά κεντρικό άξονα λόγω της σημαντικής συμβολής της στο περιφερειακό ΑΕγχΠ αλλά και στην κοινωνική ισορροπία και τη σταθερότητα της απασχόλησης, στη χωροταξία και στο περιβάλλον.

Η γεωργική παραγωγή των εξόχως απόκεντρων περιοχών επωφελείται από την πλήρη εφαρμογή της ΚΓΠ μέσω των κοινών οργανώσεων αγοράς (ΚΟΑ) και, στο πλαίσιο του προγράμματος-πλαισίου των POSEI, σκοπός των οποίων είναι να καταστεί δυνατή η προσαρμογή των κοινών πολιτικών προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι ιδιαιτερότητες των περιφερειών αυτών, από μία σημαντική στήριξη στον τομέα της γεωργίας.

Κοινεσ οργανωσεισ αγορασ

Η τοπική γεωργική παραγωγή (βοδινό κρέας, γάλα, σιτηρά...) καλύπτεται, στην ίδια βάση με το σύνολο των κοινοτικών παραγωγών, από τις ΚΟΑ της ΚΓΠ μαζί με πιο παραδοσιακά προϊόντα, όπως η μπανάνα, η ζάχαρη, το ρύζι και ο ανανάς. Πρέπει να σημειωθεί ιδιαίτερα ότι η ΚΟΑ μπανάνας είναι υποχρεωμένη να λαμβάνει υπόψη τα συμφέροντα της κοινοτικής παραγωγής μέσω του καθεστώτος αντισταθμιστικών πληρωμών που εγγυάται τη διατήρηση του εισοδήματος των παραγωγών της Κοινότητας. Τα μέτρα αυτά αντιστοιχούν σε σημαντικά κονδύλια του προϋπολογισμού (ενδεικτικά αναφέρεται ότι ο δαπάνες της ΚΟΑ μπανάνας για το 1999 ανήλθαν σε 178 εκατ. EUR, ενώ το ΠΣΠ για το 2000 έχει οριστεί στα 252 εκατ. EUR για τον ίδιο αυτό τομέα).

Τομεασ γεωργιασ των POSEI

Ο τομέας γεωργίας των POSEI έχει διαρκή και σημαίνοντα χαρακτήρα και ανταποκρίνεται στα διαρθρωτικά μειονεκτήματα (ιδιαίτερη μορφολογία και κλίμα, μεγάλη απόσταση, μικρό μέγεθος των εκμεταλλεύσεων...) και στους ειδικούς περιορισμούς (απουσία οικονομίας κλίμακας, εξάρτηση, πολύ υψηλό κόστος παραγωγής...). Χρηματοδοτείται από το ΕΓΤΠΕ-τμήμα εγγυήσεων (με περίπου 200 εκατ. EUR ετησίως) και προβλέπει δύο κυρίως τύπους μέτρων [1]. Η χρήση και η στάθμιση των μέτρων αυτών διαφέρουν από περιφέρεια σε περιφέρεια και αντανακλούν τις επιλογές οικονομικής ανάπτυξης και τις τοπικές συνθήκες (βλέπε πίνακα στο ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ).

Ειδικό καθεστώς εφοδιασμού (ΕΚΕ)

Για κάθε περίοδο, ορίζεται μία πρόβλεψη εφοδιασμού με δυνατότητα αναθεώρησης για τα βασικά γεωργικά προϊόντα που προορίζονται για κατανάλωση από τον άνθρωπο και για την τοπική μεταποίηση (τοπική γεωργική παραγωγή ή/και βιομηχανίες γεωργικών προϊόντων διατροφής). Οι ποσότητες αυτές απαλλάσσονται από τους τελωνειακούς δασμούς κατά την εισαγωγή προϊόντων με προέλευση τρίτες χώρες, ενώ για τα προϊόντα με προέλευση την Κοινότητα χορηγείται ενίσχυση που ισοδυναμεί με το κέρδος που προκύπτει από την απαλλαγή αυτή.

Ο στόχος είναι να αντισταθμιστούν οι επιπλέον δαπάνες λόγω του νησιωτικού και απομακρυσμένου χαρακτήρα και να μειωθούν οι τιμές για τον τελικό καταναλωτή μέσα από τον ανταγωνισμό των πηγών εφοδιασμού. Προβλέπεται υποχρέωση μετακύλισης των χορηγούμενων προνομίων στον τελικό καταναλωτή. Το μέτρο δεν πρέπει να διαταράξει τις παραδοσιακές διόδους της αγοράς ενώ οφείλει επίσης να προστατεύει το μέρος των προμηθειών που έχουν προέλευση την Κοινότητα.

Τα προϊόντα που εμπίπτουν στο ΕΚΕ δεν μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο επανεξαγωγής ούτε μεταφόρτωσης προς άλλη περιοχή της Κοινότητας. Εντούτοις, αν υποστούν μεταποίηση εντός της συγκεκριμένης περιφέρειας, η απαγόρευση δεν ισχύει για τις μεταφορτώσεις ούτε για τις παραδοσιακές εξαγωγές, μέσα στα προκαθορισμένα όρια.

Η εξέταση των αποτελεσμάτων του ΕΚΕ δείχνει βελτίωση των συνθηκών διαχείρισης του καθεστώτος με σταθεροποίηση των ισοζυγίων σε επίπεδο τοπικών αναγκών. Τόσο ο εφοδιασμός των περιοχών αυτών όσο και η πτώση των τιμών λόγω του ανταγωνισμού των πηγών εφοδιασμού είναι εξασφαλισμένα. Το μέτρο αυτό απέδωσε θετικά αποτελέσματα για την οικονομική ανάπτυξη των εν λόγω περιοχών.

Με τις αλλαγές που επέφερε η μεταρρύθμιση της ΚΓΠ και τις κοινοτικές δεσμεύσεις μετά τις τελευταίες συμφωνίες της ΓΣΔΕ (γύρος της Ουρουγουάης) και την προοδευτική προσέγγιση των διεθνών και των κοινοτικών τιμών, οι μοναδιαίες ενισχύσεις για τον εφοδιασμό σε κοινοτικά προϊόντα, οι οποίες βασίζονται κατά κύριο λόγο στις τιμές που ισχύουν για τις εξαγωγές, μειώθηκαν για μια σειρά προϊόντων, και ιδίως τα σιτηρά.

Στο πλαίσιο των περιορισμών που επιβάλλουν οι τρέχουσες ρυθμίσεις, η Επιτροπή μερίμνησε για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων από τις εν λόγω αλλαγές στο διεθνές σκηνικό. Επίσης, εγκαινίασε εξωτερικές αξιολογήσεις στο πλαίσιο του SEM 2000 με στόχο την εκτίμηση των πραγματικών δυσχερειών στην εφαρμογή του ΕΚΕ και τη σύνταξη των εκθέσεων της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο με αντικείμενο την εφαρμογή των καθεστώτων αυτών. Ειδικές ενισχύσεις στην τοπική γεωργική παραγωγή

Τα προγράμματα POSEI καθιερώνουν τη γενική αρχή της πλήρους εφαρμογής της κοινής γεωργικής πολιτικής με συνεκτίμηση των ειδικών περιορισμών των συγκεκριμένων περιφερειών.

Για το σκοπό αυτό, επιβλήθηκαν ειδικά μέτρα προς συμπλήρωση των γενικών μέτρων που προβλέπονται στις ΚΟA, λόγου χάρη συμπληρωματικές ενισχύσεις υπέρ των πριμοδοτήσεων για τα αρσενικά βοοειδή ή τις αγελάδες σε κατάσταση γαλουχίας, ή μια κατ' αποκοπή ενίσχυση για την παραγωγή τεύτλων.

Επίσης προβλέφθηκαν προσαρμογές στην υλοποίηση των ΚΟΑ και των συμπληρωματικών αυτών μέτρων, λόγου χάρη η παρέκκλιση από το συντελεστή πυκνότητας στον τομέα της κτηνοτροφίας, η μη εφαρμογή της εισφοράς συνυπευθυνότητας στο γαλακτοκομικό τομέα ή των πριμοδοτήσεων εκρίζωσης στην αμπελουργία.

Τέλος, καθιερώθηκαν ειδικές ενισχύσεις, λόγου χάρη ενίσχυση της παραγωγής της βρώσιμης πατάτας, της βανίλιας, της βετιβερίας, της καλλιέργειας ζαχαροκάλαμου ή της αναδιάρθρωσης του τομέα, καθώς και γενικών προγραμμάτων στον τομέα της κτηνοτροφίας.

Μόνον η εξέταση του κάθε μέτρου χωριστά παρέχει τη δυνατότητα να αναλύσει κανείς αν έχουν επιτευχθεί οι στόχοι διατήρησης ή ανάπτυξης μιας παραγωγής, διαφοροποίησης ή αναδιάρθρωσης, βελτίωσης της ποιότητας ή της εμπορίας και να εκτιμήσει τις επιπτώσεις των ενισχύσεων στο κόστος παραγωγής με στόχο τη διασφάλιση μεγαλύτερης ανταγωνιστικότητας για τις παραγωγές αυτές.

Ο τομέας γεωργίας των POSEI είναι εξαιρετικά σημαντικός, καινοτόμος και προσαρμοσμένος στις τοπικές ιδιαιτερότητες. Συνολικά, διαπιστώνεται ότι τα εν λόγω μέτρα κατέστησαν δυνατή την άμβλυνση ορισμένων περιορισμών στο κόστος παραγωγής. Ως συμπλήρωμα της στήριξης που παρέχεται μέσω της ΚΓΠ, τα μέτρα αυτά συνέβαλαν στη βελτίωση της τοπικής παραγωγής σε ποιοτικό και ποσοτικό επίπεδο.

2. Αλιεια

Από το 1992, η Κοινότητα έχει αναλάβει μια δράση μακράς διάρκειας στον τομέα της αλιείας. Τα κοινοτικά μέτρα που έχουν εγκριθεί στο πλαίσιο των προγραμμάτων POSEI κατέστησαν δυνατή την αντιμετώπιση διαφόρων προβλημάτων που ανακύπτουν στον τομέα της αλιείας. Τα προβλήματα αυτά τέθηκαν από τις αρμόδιες αρχές των ενδιαφερόμενων κρατών μελών (εθνικές και περιφερειακές αρχές) και αναλύθηκαν δεόντως από την Επιτροπή. Είναι σκόπιμο να σημειωθεί ότι όλα τα μέτρα που επιβλήθηκαν ανταποκρίνονται ικανοποιητικά στις επιθυμίες που εξέφρασαν οι περιφέρειες και ότι έχει τεθεί σε εφαρμογή μια δυναμική πολιτική εταιρικών σχέσεων. Εξάλλου, η εκτέλεση των μέτρων έφτασε σε πολύ ικανοποιητικά επίπεδα καθώς η υλοποίηση των δράσεων αυτών συνεπαγόταν την επίτευξη των προσδοκώμενων αποτελεσμάτων, τα οποία μπορούν να συνοψιστούν ως εξής: - καλύτερη ενσωμάτωση στο πλαίσιο των μηχανισμών της κοινής οργάνωσης αλιευτικών προϊόντων

- απόκτηση των βασικών επιστημονικών γνώσεων για τη διαφύλαξη και διαχείριση των αλιευτικών πόρων στις αποκλειστικές οικονομικές ζώνες που γειτνιάζουν με τις περιφέρειες αυτές

- απόκτηση γνώσεων σχετικά με τις διαρθρωτικές πτυχές (βελτίωση των συνθηκών εργασίας και μεταφοράς) και τις πτυχές της αγοράς (εισαγωγή προϊόντων στην αγορά, προώθηση των τοπικών ειδών)

- βελτίωση των συνθηκών εφοδιασμού σε προϊόντα που προορίζονται για εσωτερική κατανάλωση (προσωρινή αναστολή των τελωνειακών δασμών), διάθεσης των προϊόντων και προσαρμογή των τιμών

- στο πλαίσιο της διαρθρωτικής πολιτικής του τομέα, συνεκτίμηση, σε ορισμένες περιπτώσεις, των ιδιαιτεροτήτων των περιφερειακών στόλων κατά την επεξεργασία του πολυετούς προγράμματος προσανατολισμού

- μεταφορές τεχνολογίας στον τομέα της υδατοκαλλιέργειας

- όσον αφορά το σύνολο των περιφερειών, το κοινοτικό σύστημα υποστήριξης της διάθεσης των πιο αντιπροσωπευτικών ειδών καθιερώθηκε το 1992. Το αποτέλεσμα ήταν μια μακρά περίοδος σταθερότητας, η οποία έδωσε στους ενδιαφερόμενους οικονομικούς φορείς τη δυνατότητα να επιτυγχάνουν εξαιρετικά αποδεκτά περιθώρια κέρδους και να λειτουργούν σε συνθήκες παρεμφερείς με αυτές των εταίρων τους που είναι εγκατεστημένοι στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Το καθεστώς ευνόησε σημαντικά τη διατήρηση της απασχόλησης στις περιφέρειες όπου οι εναλλακτικές επιλογές απασχόλησης ήταν πολύ περιορισμένες. Ικανοποίησε πλήρως τις απαιτήσεις των ενδιαφερόμενων φορέων, τόσο αναφορικά με την επιλέξιμη παραγωγή όσο και με τη λειτουργία του ίδιου του καθεστώτος. Τα πλεονεκτήματα που προέκυψαν για τους εν λόγω φορείς από την εφαρμογή των συγκεκριμένων ρυθμίσεων έδωσαν στους εμπλεκόμενους τομείς τη δυνατότητα να διατηρήσουν ένα επαρκές επίπεδο παραγωγής και ανάπτυξης. Δεν προσδοκάται βελτίωση των συνθηκών που βρίσκονται στη βάση των επιπλέον δαπανών επί της παραγωγής, καθώς αυτές απορρέουν από την ίδια την κατάσταση των εξόχως απόκεντρων περιφερειών. Έτσι, οι επιπλέον δαπάνες θα συνεχίσουν να υπάρχουν, γεγονός που δικαιολογεί απόλυτα τη διατήρηση του αντισταθμιστικού καθεστώτος. Εξάλλου, η σημασία των εξαγωγικών ροών των ειδών που περιλαμβάνονται στο καθεστώς αυτό, η οποία ενισχύθηκε στον κανονισμό που προηγήθηκε της παράτασης, είναι σαφής όσον αφορά στο ποσό που διατίθεται στο σύστημα (17,3 εκατ. ευρώ) και που αντιπροσωπεύει αυτή τη στιγμή περισσότερο από το ήμισυ των δαπανών λειτουργίας της κοινής οργάνωσης αγοράς αλιευτικών προϊόντων της Κοινότητας.

3. Φορολογια

Τα προγράμματα POSEI έλαβαν υπόψη την ιδιαιτερότητα των εξόχως απόκεντρων περιφερειών στο φορολογικό τομέα και υλοποιήθηκαν μέσω διαφόρων μέτρων έμμεσης φορολογίας προσαρμοσμένων στην κάθε περιοχή. Γενικός στόχος είναι να καταστεί δυνατή η οικονομική και κοινωνική ανάπτυξή τους με αντιστάθμιση των μειονεκτημάτων που οφείλονται στον εξόχως απόκεντρο χαρακτήρα τους.

Οι περιφέρειες αυτές διαθέτουν γενικά ένα δικό τους σύστημα έμμεσης φορολογίας, το οποίο αποτελεί εξέλιξη του παραδοσιακού τους φορολογικού συστήματος. Η έμμεση φορολογία των ΓΥΔ βασιζόταν στο πρώην άρθρο 227 εδάφιο 2 της Συνθήκης, ενώ για τις Κανάριες Νήσους, αφενός, και τη Μαδέρα και τις Αζόρες, αφετέρου, η νομική βάση είναι η πράξη προσχώρησης, της Ισπανίας και της Πορτογαλίας αντίστοιχα, στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες.

Έτσι, οι Κανάριες Νήσοι και τα ΓΥΔ δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της έκτης οδηγίας περί ΦΠΑ. Εντούτοις, τα ΓΥΔ (εκτός της Γουιάνας) εφαρμόζουν ένα σύστημα ΦΠΑ παρεμφερές με το κοινοτικό καθεστώς, επωφελούμενα παράλληλα κάποιων προσαρμογών (μειωμένων συντελεστών). Αντίθετα, τα αρχιπελάγη της Μαδέρας και των Αζόρων ακολουθούν το κοινοτικό καθεστώς ΦΠΑ με κάποιες ρυθμίσεις (κατά κύριο λόγο, μειωμένους συντελεστές). Εξάλλου, οι περιφέρειες αυτές έχουν επιβάλλει ειδικούς έμμεσους φόρους: τον "Impuesto General Indirecto Canario" (IGIC), τον "Arbitrio insular especial" καθώς και τον "Arbitrio a la producciσn e importaciσn " (APIM) στις Κανάριες Νήσους και την εισφορά θαλάσσης στα ΓΥΔ. Η νέα εισφορά θαλάσσης, βάσει της απόφασης 89/688/ΕΟΚ του Συμβουλίου, επικυρώθηκε από το Δικαστήριο, γεγονός που επιβεβαιώνει τη συμβατότητα της εν λόγω απόφασης με τη Συνθήκη.

Εξάλλου, η Επιτροπή έχει εξουσιοδοτήσει προσωρινά τη Γαλλία να εφαρμόσει ειδικούς συντελεστές επί του ειδικού φόρου κατανάλωσης για το παραδοσιακό ρούμι, καθώς και μειωμένους συντελεστές σε σχέση με την εισαγωγή στη μητροπολιτική επικράτεια των ετήσιων ποσοστώσεων.

Τα παρεκκλίνοντα αυτά φορολογικά συστήματα παρέχουν τη δυνατότητα, υπό τον έλεγχο της Επιτροπής, για συνολικές ή μερικές απαλλαγές της τοπικής παραγωγής από τη φορολογία. Σχετικά με το θέμα αυτό, το Δικαστήριο διευκρίνισε, με αφορμή τις αποφάσεις του για την εισφορά θαλάσσης, ότι οι απαλλαγές αυτές πρέπει να είναι απαραίτητες, αναλογικές και επακριβώς καθορισμένες.

Οι παρεκκλίσεις αυτού του τύπου από το κοινοτικό δίκαιο παρέχουν τη δυνατότητα για περιορισμό ορισμένων επιπλέον δαπανών που συνδέονται με το νησιωτικό και απομακρυσμένο χαρακτήρα. Τουναντίον, ο αποκλεισμός των Καναρίων Νήσων και των ΓΥΔ από την εφαρμογή του κοινοτικού καθεστώτος ΦΠΑ έχει ως αποτέλεσμα να μην εντάσσονται οι περιοχές αυτές στη διαδικασία κοινοτικής φορολογικής εναρμόνισης και να πρέπει να υποστηρίξουν το κόστος της διατήρησης των φορολογικών συνόρων. Εξάλλου, η Ισπανία και η Γαλλία έχουν εξουσιοδοτηθεί να μην εφαρμόζουν το γενικό καθεστώς για τη δέσμευση, την κυκλοφορία και τους ελέγχους των προϊόντων που υπόκεινται σε ειδικό φόρο κατανάλωσης στις Κανάριες Νήσους και στα ΓΥΔ αντίστοιχα. Τα κράτη μέλη μπορούν επομένως να προσαρμόζουν τη νομοθεσία περί φορολογίας στις δύο αυτές περιφέρειες, εισάγοντας τις τροποποιήσεις που κρίνουν ότι επιβάλλονται από τις τοπικές ανάγκες. Όσον αφορά στη Μαδέρα και τις Αζόρες, ισχύουν οι οδηγίες περί ειδικού φόρου κατανάλωσης, με ταυτόχρονη δυνατότητα προσαρμογής του γενικού καθεστώτος (μειωμένοι συντελεστές).

4. Τελωνεια

Όλες οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα του τελωνειακού εδάφους της Κοινότητας από την ημερομηνία προσχώρησης των χωρών τους στην Κοινότητα, με εξαίρεση τις Κανάριες Νήσους, η ενσωμάτωση των οποίων στο εν λόγω τελωνειακό έδαφος έλαβε χώρα μόλις το 1991 με προοδευτική εισαγωγή του ΚΔ, η οποία θα ολοκληρωθεί στις 31 Δεκεμβρίου 2000.

Σε τελωνειακό επίπεδο και στη βάση των προγραμμάτων POSEI, εκτός των μέτρων παρέκκλισης που έχουν ληφθεί στο πλαίσιο του ειδικού καθεστώτος προμήθειας γεωργικών προϊόντων και αλιευτικών προϊόντων, θεσμοθετήθηκαν μέτρα παρέκκλισης από τις γενικές τελωνειακές ρυθμίσεις για τις συγκεκριμένες περιφέρειες. Τα μέτρα αυτά προέβλεπαν κατά κύριο λόγο:

- τη μη εφαρμογή των οικονομικών όρων που απαιτούνται συνήθως, όταν πρόκειται για επιχειρήσεις τελειοποίησης για επανεξαγωγή στις ελεύθερες ζώνες των περιοχών αυτών, προκειμένου να ευνοηθεί με τον τρόπο αυτό η ανάπτυξη των ΜΜΕ και του συνόλου του παραγωγικού τομέα. Το μέτρο αυτό είχε μέχρι στιγμής περιορισμένα αποτελέσματα, καθώς ένα μόνον από τα εξόχως απόκεντρα εδάφη, η Μαδέρα, διαθέτει αυτή τη στιγμή ελεύθερη ζώνη σε λειτουργία, ενώ μια δεύτερη ελεύθερη ζώνη οργανώνεται στις Κανάριες Νήσους

- ειδικά δασμολογικά μέτρα για ορισμένα ευπαθή βιομηχανικά προϊόντα που εισάγονται στις Κανάριες Νήσους, με τα οποία ανεστάλησαν προσωρινά οι αυτόνομοι δασμοί του ΚΔ. Τα μέτρα αυτά κατέστησαν δυνατό τον έλεγχο της προοδευτικής εισαγωγής του ΚΔ, η οποία συντελείται στη διάρκεια μια μεταβατικής περιόδου που λήγει στις 31 Δεκεμβρίου 2000 και την άμβλυνση των επιπτώσεών της, προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι ιδιαίτερες δυσκολίες που αντιμετωπίζουν ορισμένοι τομείς της οικονομίας της συγκεκριμένης περιοχής

- την προσωρινή αναστολή των δασμών του ΚΔ για ορισμένα εμπορεύματα που προορίζονται για τον εξοπλισμό ή για τη μεταποίηση στο εσωτερικό των ελεύθερων ζωνών των Αζόρων και της Μαδέρας. Η ευνοϊκή αυτή δασμολογική αντιμετώπιση, που υπόκειται σε ορισμένους όρους, κατέστησε δυνατή την ανάπτυξη βιομηχανικών δραστηριοτήτων στη μοναδική ελεύθερη ζώνη που λειτουργεί στις περιφέρειες αυτές (τη λιμενική ζώνη της Μαδέρας) και στη μόνιμη εγκατάσταση μεταποιητικών βιομηχανιών τριτογενών υλών (εκτός των γεωργικών προϊόντων και των προϊόντων μεταποίησης αυτών), οι οποίες εισάγονται ατελώς, με προορισμό την κοινοτική αγορά. Ένας απολογισμός της δράσης αυτής προβλέπεται για τη φετινή χρονιά

- τέλος, μέτρα παρέκκλισης από την εμπορική πολιτική για τις Κανάριες Νήσους, τα οποία συνίστανται στη μη εφαρμογή των ποσοτικών περιορισμών επί των εισαγωγών ορισμένων προϊόντων κλωστοϋφαντουργίας ή ένδυσης, στο μέτρο που τα προϊόντα αυτά προορίζονται αποκλειστικά για την αγορά των Καναρίων.

5. Κρατικεσ Ενισχυσεις

Μη Γεωργικεσ Κρατικεσ Ενισχυσεισ

Στο τομέα του κοινοτικού ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων, η Επιτροπή απέδιδε πάντα ιδιαίτερη προσοχή στo ιδιαίτερο πλαίσιο των εξόχως απόκεντρων περιφερειών. Ήδη, στο πρόγραμμα POSEIDOM του 1989, προβλεπόταν ότι η Επιτροπή όφειλε να εξετάζει τις ενισχύσεις προς τις εν λόγω περιφέρειες συνεκτιμώντας την ειδική κατάστασή τους.

Συστήματα στήριξης των επιχειρήσεων

Έτσι, τα κριτήρια που όρισε η Επιτροπή για την εξέταση της συμβατότητας των κρατικών ενισχύσεων περιφερειακού σκοπού με τη συνθήκη, και ιδίως το άρθρο 87 εδάφιο 3 σημείο α) [2], έδωσαν τη δυνατότητα στα κράτη μέλη και στις περιφέρειες να εισαγάγουν συστήματα στήριξης των επιχειρήσεων. Τα συστήματα αυτά χαρακτηρίζονται από διαφοροποίηση και μεγάλο εύρος. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Επιτροπής, αντιπροσωπεύουν ετήσια δημοσιονομική δαπάνη ύψους 1.600 εκατομμυρίων ευρώ.

Οι Κανάριες επωφελούνται ενός ειδικού "οικονομικού και φορολογικού καθεστώτος". Το καθεστώς αυτό περιλαμβάνει φορολογικά κίνητρα επενδύσεων και ενισχύσεις λειτουργίας, που είναι περιορισμένης διάρκειας και βαίνουν μειούμενες, όπως λόγου χάρη η μείωση της βάσης φόρου εισοδήματος επί των κερδών για τα ποσά που επενδύονται και πάλι εντός του αρχιπελάγους.

Η ειδική κανάρια ζώνη (ZΕC) προβλέπει περιορισμένης διάρκειας και μειούμενη φορολογική ενίσχυση, υπό μορφή μειωμένης φορολογίας, με αρχικό συντελεστή 1% ο οποίος αυξάνει προοδευτικά για να φτάσει στον τελικό συντελεστή του 5% επί των κερδών των εγκατεστημένων επιχειρήσεων.

Το βασικό ισχύον μέτρο στη Μαδέρα είναι η "ελεύθερη ζώνη". Η Επιτροπή έχει χορηγήσει πλήρη απαλλαγή από την άμεση φορολογία μέχρι το έτος 2011, μετά την παρέλευση του οποίου η απαλλαγή θα είναι πλέον μερική. Η απαλλαγή αυτή χορηγείται στις νέες επιχειρήσεις που εγκαθίστανται στην ελεύθερη ζώνη.

Όσον αφορά στα γαλλικά υπερπόντια διαμερίσματα, πρέπει να γίνει αναφορά σε διάφορα μέτρα φορολογικών απαλλαγών, ιδιαίτερα στο "νόμο Pons" περί "αποφορολόγησης", ο οποίος παρέχει τη δυνατότητα αφαίρεσης από το φορολογήσιμο εισόδημα των επενδύσεων που πραγματοποιούνται σε υπερπόντια εδάφη.

Άλλα μέτρα

Οι ρυθμίσεις που εισήγαγε η Επιτροπή έδωσαν επίσης τη δυνατότητα στα κράτη μέλη και στις περιφέρειες να προχωρήσουν στη λήψη ποικίλων μέτρων.

Έτσι, στις Αζόρες υπάρχει ένα καθεστώς ενισχύσεων υπέρ της προώθησης των περιφερειακών προϊόντων (ιδιαίτερα ενδεικτική είναι η επιβολή πρόσθετων μεταφορικών στα εξαγόμενα προϊόντα).

Όσον αφορά στα ΓΥΔ, αξίζει να γίνει αναφορά στο ταμείο εγγυήσεων, που εγκρίθηκε πρόσφατα από την Επιτροπή, το οποίο δημιουργήθηκε με στόχο την αντιστάθμιση του υψηλότερου κόστους της πίστωσης στις περιφέρειες αυτές. Έχουν όμως ληφθεί και άλλα μέτρα: συμμετοχικά ταμεία, δάνεια με επιδοτούμενο επιτόκιο, κλπ.

Τα κριτήρια που ακολουθούνται για την εξέταση της συμβατότητας των κρατικών ενισχύσεων περιφερειακού σκοπού με την κοινή αγορά, σε εφαρμογή του άρθρου 87, αποτέλεσαν αντικείμενο πρόσφατης τροποποίησης της Επιτροπής. Για το λόγο αυτό, ορισμένα καθεστώτα έπρεπε να επανεξεταστούν για την 1η Ιανουαρίου 2000. Όμως οι νέες κατευθυντήριες γραμμές για τις ενισχύσεις περιφερειακού σκοπού (1998), προβλέπουν ότι οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες θα συνεχίσουν να επωφελούνται της πλέον ευνοϊκής αντιμετώπισης εκ μέρους της Ένωσης.

Και οι επτά εξόχως απόκεντρες περιφέρειες επωφελούνται σήμερα από τους όρους που συνδέονται με την παρέκκλιση από το άρθρο 87 εδάφιο 3 σημείο α) της συνθήκης και αυτό θα εξακολουθήσει να ισχύει κατά την περίοδο 2000-2006, καθώς πληρούν στο σύνολό τους το κριτήριο του ΑΕγχΠ/κάτοικο με ποσοστό κάτω από το 75% του κοινοτικού μέσου όρου.

Η παρέκκλιση από το άρθρο 87 εδάφιο 3 σημείο α) τους διασφαλίζει:

- τα υψηλότερα όρια έντασης όσον αφορά στις ενισχύσεις στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Ένωσης

- τη δυνατότητα για κατ' εξαίρεση χορήγηση ενισχύσεων λειτουργίας, οι οποίες πρέπει να είναι περιορισμένης διάρκειας και φθίνουσας τάσης.

Εξάλλου, οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες επωφελούνται μιας ιδιαίτερης προσέγγισης στο πλαίσιο των νέων κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού σκοπού:

- παρεκκλίσεων στα όρια έντασης, οι οποίες παραχωρούνται στις περιοχές αυτές με το σκεπτικό ότι ανήκουν στην κατηγορία των εξόχως απόκεντρων περιφερειών: στην περίπτωση των περιφερειών του άρθρου 87 εδάφιο 3 στοιχείο α), παρέχεται ΚΙΕ ύψους 65% αντί 50% (όριο έντασης σύμφωνα με το κοινοτικό δίκαιο για τις περιοχές που εμπίπτουν στο άρθρο 87 εδάφιο 3 σημείο α))

- της δυνατότητας χορήγησης ενισχύσεων λειτουργίας προκειμένου να αντισταθμιστούν εν μέρει οι επιπλέον δαπάνες μεταφοράς, χωρίς χρονικό περιορισμό και χωρίς υποχρεωτική φθίνουσα τάση, εφόσον η περιφέρεια εμπίπτει στην παρέκκλιση του άρθρου 87 εδάφιο 3 σημείο α) ή σημείο γ) της συνθήκης ΕΚ.

Γεωργικεσ Κρατικεσ Ενισχυσεισ

Σύμφωνα με το άρθρο 36 της συνθήκης, οι κανόνες που προβλέπονται στα άρθρα 87 έως 89 δεν ισχύουν για τη γεωργία στο βαθμό που αυτό προβλέπεται από τους κανονισμούς του Συμβουλίου. Σχεδόν όλες οι σχετικές πράξεις του Συμβουλίου περιέχουν διατάξεις αυτού του τύπου.

Την τελευταία δεκαετία, ο έλεγχος των κρατικών ενισχύσεων στο γεωργικό τομέα των εξόχως απόκεντρων περιφερειών δεν παρουσίασε ιδιαίτερες δυσκολίες. Αφενός, όλες οι εν λόγω περιφέρειες ανήκουν στις λιγότερο ευνοημένες γεωργικές περιφέρειες, γεγονός που καθιστά δυνατή τη χορήγηση υψηλότερων ενισχύσεων για την πλειονότητα των γεωργικών επενδύσεων, τόσο σε επίπεδο εκμετάλλευσης (ανώτατος συντελεστής από 35% έως 75%) όσο και σε επίπεδο μεταποίησης και εμπορίας των γεωργικών προϊόντων (ανώτατος συντελεστής 55% έως 75%). Αφετέρου, όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις μέτρων που δεν σχετίζονται με τις επενδύσεις (έρευνα και ανάπτυξη, προώθηση και διαφήμιση, τεχνική βοήθεια, φυσικές καταστροφές, κλπ.), η πολιτική της Επιτροπής είναι αρκετά ευέλικτη ώστε να επιτρέπει υψηλά ποσοστά ενίσχυσης (που σε ορισμένες περιπτώσεις μπορούν να ανέλθουν στο 100%).

Παρά το γεγονός ότι κατά κανόνα συνεχίζει να αντιτίθεται στις ενισχύσεις λειτουργίας στον γεωργικό τομέα, η Επιτροπή αποφάσισε να συναινέσει για τις τρεις ενισχύσεις που χορηγούνται στις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες: στα ΓΥΔ και τις Αζόρες η ενίσχυση αφορά στις μεταφορές και συνίσταται στη χρηματοδότηση μέρους των επιπλέον δαπανών της θαλάσσιας μεταφοράς των τοπικών προϊόντων, ενώ στην περίπτωση των Καναρίων Νήσων, η κοινοποίηση αφορά ένα οικονομικό και φορολογικό καθεστώς που ισχύει και για τη γεωργία και περιλαμβάνει διάφορους τύπους ενισχύσεων λειτουργίας. Η Επιτροπή θεώρησε ότι πρόκειται για δικαιολογημένες ενισχύσεις, που αποσκοπούν στην αντιστάθμιση των καθαρά αρνητικών οικονομικών επιπτώσεων του νησιωτικού και εξόχως απόκεντρου χαρακτήρα των εν λόγω περιφερειών, χωρίς ωστόσο να έχουν επιπτώσεις στην εσωτερική αγορά.

6. Στηριξη των ΜΜΕ, της Βιοτεχνιασ και του Τουρισμου

Στο συγκεκριμένο τομέα, που είναι ζωτικής σημασίας για την απασχόληση και, επομένως, την κοινωνική ανάπτυξη, η πλειονότητα των δράσεων υλοποιήθηκε στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων (βλέπε πιο πάνω, ιδίως για τους παραγωγικούς τομείς και το ανθρώπινο δυναμικό). Όσον αφορά στα τρία πολυετή προγράμματα για ΜΜΕ (1990-1993, 1993-1996, 1997-2000) που ισχύουν και στις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες, η χρήση από τις περιοχές αυτές των μέσων που τίθενται στη διάθεση των ΜΜΕ και των βιοτεχνικών επιχειρήσεων στο πλαίσιο των εν λόγω προγραμμάτων υπήρξε στο σύνολό της σχετικά περιορισμένη.

Μεταξύ των χρησιμοποιούμενων μέσων περιλαμβάνονται τα ευρωπαϊκά κέντρα πληροφόρησης που, στις περιοχές αυτές, έχουν καταβάλει σημαντικές προσπάθειες για την ευαισθητοποίηση και την κατάρτιση των επιχειρήσεων στις νέες τεχνολογίες, στη μετάβαση στο ευρώ καθώς και στην πρόσβαση στις χρηματοδοτήσεις των διαρθρωτικών ταμείων. Πρέπει επίσης να γίνει αναφορά στο πρόγραμμα INTERPRISE, το οποίο κατόρθωσε να φέρει σε επαφή ΜΜΕ πρόθυμες για συνεργασία, να αναλάβει πειραματικές δράσεις στον τομέα του τουρισμού και της βιοτεχνίας και να οργανώσει σεμινάρια και συνέδρια στις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες. Ο τουρισμός κατέχει σημαντική και αύξουσας σημασίας θέση σε όλες σχεδόν τις περιφέρειες αυτές. Ευνοείται ιδιαίτερα από τις πιο αποτελεσματικές μεταφορές, δημιουργεί, ωστόσο και κάποια προβλήματα, ιδιαίτερα περιβαλλοντικού χαρακτήρα.

Η χρήση διαφοροποιείται επίσης σε μεγάλο βαθμό μεταξύ των διαφόρων πολυετών προγραμμάτων. Εξάλλου, η πρόσβαση των ΜΜΕ στις τραπεζικές πιστώσεις παραμένει δύσκολη.

Όσον αφορά στα δάνεια που χορηγούνται από την ΕΤΕπ στις επιχειρήσεις (που συνήθως στις περιφέρειες αυτές εμπίπτουν στην κατηγορία των ΜΜΕ), υλοποιούνται μέσω συνολικών δανείων τα οποία υπογράφονται με τους χρηματοδοτικούς μεσολαβητές των περιφερειών. Η χρήση τους υπήρξε επίσης πολύ περιορισμένη: 105,4 εκατομμύρια ευρώ για την περίοδο 199498 εκ των οποίων 57,8 μέσα στο 1998. Πρέπει να σημειωθεί ότι τα δάνεια αυτά απαιτούν τη συνδρομή των τραπεζών που είναι εγκατεστημένες στο έδαφός τους και διατεθειμένες να αναλάβουν το ρίσκο του εγχειρήματος.

Πινακασ 5

Αναλυση των συνολικων δανειων ανα περιφερεια (σε εκατομμύρια ευρώ)

[1] Στο πλαίσιο των ρυθμίσεων αυτών, θεσμοθετήθηκαν επίσης παρεκκλίσεις για τα κτηνιατρικά και φυτοϋγειονομικά και για τα διαρθρωτικά μέτρα, καθώς και ένα ειδικό σήμα.

[2] Το οποίο νομιμοποιεί τις ενισχύσεις που προορίζονται για την οικονομική ανάπτυξη περιφερειών στις οποίες το βιοτικό επίπεδο είναι ασυνήθιστα χαμηλό ή στις οποίες επικρατεί σοβαρή υποαπασχόληση. Το σημείο γ) του ίδιου εδαφίου παρέχει τη δυνατότητα παροχής ενισχύσεων για την προώθηση της αναπτύξεως ορισμένων οικονομικών περιοχών, εφόσον δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο στο κοινό συμφέρον.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

7. Ενεργεια

Αναφορικά με την ενέργεια, τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες χαρακτηρίζει η μεγάλη εξάρτηση από τον εφοδιασμό σε πετρέλαιο, η απόσταση από τον άξονα των μεγάλων ενεργειακών δικτύων και το υψηλότερο κόστος της ηλεκτροπαραγωγής λόγω του μεσαίου και συχνά μικρού μεγέθους των τροφοδοτούμενων ηλεκτρικών δικτύων.

Στην περίπτωση των Αζόρων και της Μαδέρας, στα προβλήματα αυτά έρχεται να προστεθεί το υψηλότερο κόστος του εφοδιασμού σε πετρέλαιο, λόγω της απόστασης από τις μονάδες διύλισης.

Ωστόσο, πέρα από τις δυσκολίες, οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες διαθέτουν υψηλό δυναμικό εκμετάλλευσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας όπως η βιομάζα και η αιολική, γεωθερμική, υδραυλική και ηλιακή ενέργεια. Πρόκειται επίσης για περιοχές στις οποίες δεν έχουν ακόμη αξιοποιηθεί οι σημαντικές δυνατότητες για εξοικονόμηση ενέργειας. Η αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και η εξοικονόμηση ενέργειας αποτελούν ουσιαστικές ευκαιρίες στις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες, όπου το κόστος παραγωγής συγκαταλέγεται μεταξύ των πιο υψηλών για τις συμβατικές πηγές ενέργειας.

Γενικές παρεμβάσεις

Στο πλαίσιο της ενεργειακής πολιτικής, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα έχει στηρίξει στις περιφέρειες αυτές κυρίως την εισαγωγή ενός περιφερειακού ενεργειακού προγραμματισμού ή/και την ίδρυση περιφερειακών οργανισμών ενέργειας (στις Αζόρες και τη Μαδέρα, στις Κανάριες Νήσους, στη Γουαδελούπη και τη Γουιάνα) μέσω του προγράμματος SAVE και των προγραμμάτων που προηγήθηκαν.

Στο πλαίσιο της πολιτικής για την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη (ΕΤΑ), ενισχύθηκαν συγκεκριμένα έργα τεχνικής και οικονομικής επίδειξης στον τομέα των καινοτόμων ενεργειακών τεχνολογιών μέσω του προγράμματος THERMIE.

Στο πλαίσιο της περιφερειακής πολιτικής, για διάστημα μεγαλύτερο των δέκα ετών και μέσω των διαδοχικών προγραμμάτων του, το ΕΤΠΑ προσέφερε διαρκή στήριξη των μελετών και των ειδικών έργων στις περιφέρειες αυτές με στόχο την ενίσχυση του ενεργειακού εφοδιασμού, της ηλεκτροπαραγωγής και της αξιοποίησης του ενδογενούς ενεργειακού δυναμικού ως προς την ενεργειακή απόδοση και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Ειδική παρέμβαση

Κατά την έγκριση του προγράμματος POSEIMA για τις Αζόρες και τη Μαδέρα, αποφασίστηκε μια ειδική κοινοτική παρέμβαση λόγω του εξόχως απόκεντρου χαρακτήρα: επρόκειτο για το μέτρο του προγράμματος υπό τον τίτλο "ενέργεια". Το μέτρο αυτό αποσκοπούσε στην αντιστάθμιση των επιπλέον δαπανών που συνεπάγεται ο εφοδιασμός των δύο αυτών περιφερειών σε προϊόντα πετρελαίου.

Η ειδική ενίσχυση που προβλεπόταν από το συγκεκριμένο μέτρο υπολογίστηκε με βάση το κόστος που προέκυψε από τη μεταφορά προϊόντων πετρελαίου μεταξύ του ηπειρωτικού τμήματος της Πορτογαλίας και των κύριων αποθηκών στις νήσους των Αζόρων και της Μαδέρας στη διάρκεια των ετών 1991, 1992 και 1993. Χορηγήθηκε υπό τον όρο ότι τουλάχιστον 50% του ύψους της ενίσχυσης επρόκειτο να χρησιμοποιηθεί για δράσεις προώθησης, για έργα που αφορούν στην εξοικονόμηση ενέργειας και σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στην περιοχή.

Για όλη τη διάρκεια της περιόδου, τα χρηματοδοτικά μέσα της ειδικής αυτής ενίσχυσης ανήλθαν σε 25 εκατ. ECU, τα οποία κατανεμήθηκαν μεταξύ της περιφέρειας των Αζόρων (15 εκατ. ECU) και της περιφέρειας της Μαδέρας (10 εκατ. ECU) και καταβλήθηκαν σε ετήσιες δόσεις με χρέωση των κονδυλίων του προϋπολογισμού THERMIE για το 1992, POSEIMA-Ενέργεια για το 1993 και ΕΤΠΑ-μεταβατικές διατάξεις για το 1994.

Η αξιολόγηση του ενεργειακού μέτρου του POSEIMA καταδεικνύει ότι η χρήση των χρηματοδοτικών αυτών μέσων υπήρξε σύμφωνη με τους στόχους, δηλαδή συνέβαλε στην ανακοπή της αύξησης της κατανάλωσης ενέργειας και κατέστησε δυνατή τη χρηματοδότηση μιας σειράς δράσεων και έργων στον τομέα της ανανεώσιμης ενέργειας. Ωστόσο, η συνέχιση του μέτρου αυτού μετά το 1994 δεν κατέστη δυνατή μέχρι σήμερα, λόγω έλλειψης χωριστής χρηματοδότησης (μετά την κατάργηση των κονδυλίων του προϋπολογισμού POSEIMA) και εξαιτίας των κανόνων επιλεξιμότητας των διαρθρωτικών ταμείων (βάσει των οποίων χαρακτηρίστηκε ως ενίσχυση λειτουργίας και, επομένως, μη επιλέξιμο).

Από το 1994 έως το 1999, η κοινοτική συγχρηματοδότηση επενδυτικών έργων στους τομείς της εξοικονόμησης ενέργειας και των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στις περιφέρειες των Αζόρων και της Μαδέρας συνεχίστηκε στο πλαίσιο των προγραμμάτων των διαρθρωτικών ταμείων (CCA II και πρωτοβουλία REGIS II).

8. Μεταφορεσ

Με δεδομένη τη γεωγραφική θέση τους, οι μεταφορές αποτελούν τομέα στρατηγικής σημασίας για τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες. Η διατήρηση των πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών δεσμών με την υπόλοιπη ευρωπαϊκή ήπειρο εξαρτάται άμεσα από τις αεροπορικές και θαλάσσιες μεταφορές. Επιπλέον, το γεγονός ότι ορισμένες από τις περιφέρειες αυτές είναι αρχιπελάγη ενισχύει την εξάρτησή τους από τις εν λόγω υπηρεσίες.

Οι επιπλέον δαπάνες μεταφοράς που οφείλονται τόσο στη μεγάλη απόσταση όσο και στην ανάγκη διασφάλισης της τακτικής διεκπεραίωσης των συγκοινωνιών αποτελούν επίσης σημαντικό πρόσκομμα για την οικονομική τους ανάπτυξη. Τέλος, οι αερομεταφορές συνιστούν κεντρικό στοιχείο της τουριστικής ανάπτυξης. Αερομεταφορές Οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες ωφελήθηκαν εξαιρετικά από τις επιπτώσεις των μέτρων ελευθέρωσης των αερομεταφορών στην Κοινότητα. Η αρχή της ελεύθερης διαμόρφωσης των ναύλων για τους κοινοτικούς αερομεταφορείς που λειτουργούν σε ενδοκοινοτικά δρομολόγια, η οποία καθιερώθηκε με τον κανονισμό υπ' αριθ. 2409/92 του Συμβουλίου, είχε ως απτό αποτέλεσμα την αισθητή μείωση των ναύλων στα δρομολόγια μεταξύ των περιφερειών αυτών και της ευρωπαϊκής ηπείρου. Έτσι, τα δρομολόγια Γαλλίας-Αντιλλών συγκαταλέγονται σήμερα μεταξύ των πιο οικονομικών διηπειρωτικών συνδέσεων παγκοσμίως. Η αρχή της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών στα ενδοκοινοτικά δίκτυα μεταφορών, που καθιερώθηκε με τον κανονισμό υπ' αριθ. 2408/92 του Συμβουλίου, ευνόησε από την πλευρά της τον ανταγωνισμό μεταξύ των αεροπορικών εταιρειών και την εμφάνιση νέων υπηρεσιών μεταφοράς, ιδίως μεταξύ του αρχιπελάγους των Καναρίων Νήσων και της Ισπανίας. Οι αερολιμένες του αρχιπελάγους των Αζόρων εξαιρέθηκαν προσωρινά από την αρχή της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών μεταφοράς. Η εξαίρεση αυτή, που προβλεπόταν στο άρθρο 1 εδάφιο 3 του κανονισμού υπ' αριθ. 2408/92, έλαβε τέλος στις 30 Ιουνίου 1998.

Εξάλλου, η ρύθμιση σχετικά με τους ναύλους και την πρόσβαση στην αγορά παρέχει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να επιβάλλουν υποχρεώσεις παροχής υπηρεσίας δημόσιου συμφέροντος "στις τακτικές αεροπορικές υπηρεσίες προς αερολιμένες που εξυπηρετούν περιφερειακές ζώνες". Τέτοιου είδους υποχρεώσεις έχουν επιβληθεί στα δρομολόγια μεταξύ Γαλλίας και ΓΥΔ, μεταξύ Πορτογαλίας και Μαδέρας και Αζόρων, καθώς και στα εσωτερικά δρομολόγια του διαμερίσματος της Γουιάνας, στις Αζόρες και στη Μαδέρα.

Θαλάσσιες μεταφορές

Η ρύθμιση σχετικά με τις υπηρεσίες θαλάσσιων μεταφορών λαμβάνει επίσης υπόψη την ιδιαιτερότητα των εξόχως απόκεντρων περιφερειών. Έτσι, το άρθρο 4 του κανονισμού υπ' αριθ. 3577/92 προβλέπει για τα κράτη μέλη τη δυνατότητα να συνάπτουν συμβάσεις παροχής υπηρεσίας δημόσιου συμφέροντος με ναυτιλιακές εταιρείες που εξυπηρετούν τακτικά τις εν λόγω περιφέρειες ή εκτελούν δρομολόγια μεταξύ των περιφερειών αυτών, ή να τους επιβάλλει υποχρεώσεις παροχής υπηρεσίας δημόσιου συμφέροντος ως όρο για την παροχή υπηρεσιών ενδομεταφοράς. Οι υπάρχουσες συμβάσεις παροχής υπηρεσίας δημόσιου συμφέροντος μπορούν να παραμείνουν σε ισχύ έως την ημερομηνία λήξης τους. Σύμφωνα με τους κοινοτικούς προσανατολισμούς σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις των θαλάσσιων μεταφορών, οι χρηματικές αντισταθμίσεις που καταβάλλονται στις εταιρείες στις οποίες έχουν επιβληθεί υποχρεώσεις παροχής υπηρεσίας δημόσιου συμφέροντος δεν συνιστούν, κατ' αρχήν, ενισχύσεις υπό την έννοια του άρθρου 87 εδάφιο 1 της Συνθήκης και απαλλάσσονται από την υποχρέωση κοινοποίησης.

Εξάλλου, με σκοπό την αποφυγή ανωμαλιών που θα μπορούσαν να προκύψουν από την εφαρμογή, από την 1.1.1993, του καθεστώτος ελεύθερης παροχής υπηρεσιών θαλάσσιων μεταφορών στο εσωτερικό των κρατών μελών, το άρθρο 6 του κανονισμού υπ' αριθ. 3577/92 εξαίρεσε, κατά παρέκκλιση, τις υπηρεσίες ενδομεταφοράς στα αρχιπελάγη των Καναρίων Νήσων, των Αζόρων και της Μαδέρας και στα γαλλικά υπερπόντια διαμερίσματα από την εφαρμογή του εν λόγω κανονισμού έως την 1.1.1999.

9. Ερευνα και Αναπτυξη

Οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες δεν αποτέλεσαν αντικείμενο ειδικού μέτρου στο πρόγραμμα-πλαίσιο έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης (ΠΠΕΤΑ). Θεωρήθηκαν όμοιες με τις άλλες περιφέρειες του στόχου 1 των διαρθρωτικών ταμείων, πράγμα που σημαίνει ότι μέχρι σήμερα ο εξόχως απόκεντρος χαρακτήρας τους έχει συμπεριληφθεί στη γενική λογική συντονισμού μεταξύ της πολιτικής ΕΤΑ και καινοτομίας και της πολιτικής οικονομικής και κοινωνικής συνοχής.

Συνολικά, καταγράφηκαν 204 συμμετοχές των εξόχως απόκεντρων περιφερειών στα διάφορα ειδικά προγράμματα του προγράμματος-πλαισίου ΕΤΑ μεταξύ 1998 και 1999. Οι Κανάριες Νήσοι είχαν τον υψηλότερο δείκτη συμμετοχής, με τις Αζόρες και τη Μαδέρα να ακολουθούν. Οι μετριότερες επιδόσεις των ΓΥΔ έχουν σχέση με τις χαμηλές σχετικά επενδύσεις ΕΤΑ στις περιφέρειες αυτές.

Τα διαρθρωτικά ταμεία έχουν χρηματοδοτήσει από το 1989 μεγάλο αριθμό επιστημονικών και τεχνολογικών υποδομών, καθώς και πολλές δράσεις ΕΤΑ και καινοτομίας. Μεταξύ των εξόχως απόκεντρων περιφερειών που έχουν επωφεληθεί, οι Κανάριες Νήσοι έλαβαν 15,6 εκατ. ECU κατά την περίοδο 1994 - 1999 για τη χρηματοδότηση δύο κέντρων μεταφοράς τεχνολογίας και του Τεχνολογικού Ινστιτούτου των Καναρίων Νήσων, καθώς και 33,12 εκατ. ECU για το Κέντρο Αστροφυσικής. Στα ΓΥΔ, χορηγήθηκαν χρηματοδοτήσεις κυρίως στον τομέα της εφαρμοσμένης έρευνας, της υποδομής για έρευνα στον τομέα της γενετικής και της απευθείας στήριξης των επιχειρήσεων (ποσό 9,5 εκατ. ECU). Η Γουιάνα επωφελήθηκε της διάθεσης κονδυλίων για τη δημιουργία ενός ερευνητικού κέντρου στο τροπικό δάσος (5,4 εκατ. ECU), ενώ η Μαρτινίκα έλαβε χρηματοδοτήσεις για εφαρμοσμένη έρευνα στον τομέα της παραγωγής μπανάνας (5,4 εκατ. ECU). Τέλος, στη Μαδέρα χορηγήθηκε ενίσχυση για τη στήριξη των τεχνολογικών υποδομών και των έργων καινοτομίας.

Είναι, τέλος, σκόπιμο να σημειωθεί ότι το 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο (απόφαση υπ' αριθ. 182/1999/ΕΚ της 22/12/98) συμπεριέλαβε ειδική μνεία για τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης: "εκτιμώντας ότι είναι ανάγκη να προαχθεί και να διευκολυνθεί η συμμετοχή των εξαιρετικά απομακρυσμένων περιφερειών στις κοινοτικές δραστηριότητες Ε & ΤΑ, με κατάλληλους μηχανισμούς προσαρμοσμένους στις ιδιαιτερότητές τους".

10. Κοινωνια της Πληροφοριασ

Η Ευρωπαϊκή Ένωση στήριξε τις προσπάθειες των περιφερειών και των φορέων - δημόσιων και ιδιωτικών - για εκσυγχρονισμό των τηλεπικοινωνιακών υποδομών, ανάπτυξη των υπηρεσιών που είναι απαραίτητες για την επίτευξη της κοινωνίας της πληροφορίας και ένταξή τους κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο στο περιφερειακό πλαίσιο, πράγμα ενίοτε εξαιρετικά δύσκολο, που αποτελεί όμως στοιχείο εκ των ων ουκ άνευ για την ανάπτυξη των τοπικών οικονομιών. Παρ' όλο που το χάσμα με τις ηπειρωτικές ευρωπαϊκές περιφέρειες παραμένει πολύ μεγάλο, οι υποδομές των τηλεπικοινωνιών βελτιώθηκαν σημαντικά στις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες, τόσο σε ποιότητα όσο και σε αριθμό γραμμών σύνδεσης, στις περιφερειακές και εθνικές συνδέσεις αλλά και στις διεθνείς επικοινωνίες. Εξάλλου, έχουν αναπτυχθεί υπηρεσίες τηλεματικής με στόχο την καλύτερη ενημέρωση των χρηστών των δημόσιων και ιδιωτικών υπηρεσιών. Τέλος, η γενικευμένη μείωση των τιμολογίων, μετά το άνοιγμα των αγορών, και η ανάπτυξη του Διαδικτύου αλλάζουν το τοπίο της χρήσης υποδομών και υπηρεσιών. Τα διαρθρωτικά ταμεία συνέβαλαν σημαντικά στη βελτίωση αυτή που ενίοτε επικεντρώνεται σε ορισμένα σημεία και απέχει πολύ από την επίλυση του συνόλου των προβλημάτων, όμως η πρόοδος της τεχνολογίας αφήνει περιθώρια ελπίδας για θετικές αλλαγές κατά τα προσεχή έτη, υπό την προϋπόθεση ότι θα πραγματοποιηθούν οι αναγκαίες επενδύσεις. Οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες που εντάχθηκαν σε ένα δίκτυο συνεργασίας κατάφεραν ήδη να επωφεληθούν από τις ανταλλαγές εμπειριών και τεχνογνωσίας. Μια τέτοια περίπτωση είναι αυτή της Γουαδελούπης ή οποία μετέχει στο περιφερειακό δίκτυο του έργου MARIS το οποίο έχει ως αντικείμενο την επίδειξη και προώθηση της χρήσης των νέων τεχνολογιών της πληροφορίας και των τηλεματικών εφαρμογών στο ναυτικό τομέα (αλιεία, λιμενική υλικοτεχνική υποδομή, ναυπήγηση και συντήρηση σκαφών, ναυσιπλοΐα και διαχείριση κίνησης). Ορισμένες από τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες έχουν επίσης λάβει μέρος σε ευρωπαϊκά προγράμματα της κοινωνίας της πληροφορίας βάσει του προγράμματος-πλαισίου ΕΤΑ. Συμμετείχαν σε τέσσερα έργα τηλεματικών εφαρμογών (ΤΕ) στον τομέα της διοίκησης, της έρευνας και της ιατρικής, καθώς και σε έργα ESPRIT (ευρωπαϊκό στρατηγικό πρόγραμμα έρευνας και ανάπτυξης στον τομέα της τεχνολογίας της πληροφόρησης). Οι τομείς δραστηριότητας των έργων αυτών ήταν, κυρίως, η εκπαίδευση και επαγγελματική κατάρτιση, η έρευνα, η καινοτομία, ο εκσυγχρονισμός των τεχνικών παραγωγής και το περιβάλλον. Ωστόσο, παρά τη βελτίωση των υποδομών και των πρωτοβουλιών, διαπιστώνεται ότι οι δυνατότητες των τεχνολογιών της πληροφορίας και των τηλεπικοινωνιών δε χρησιμοποιούνται πάντοτε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο ή με συνέπεια, λόγω άγνοιας ή αδυναμίας αναγνώρισης των οικονομικών ευκαιριών, μη προσαρμογής των παρεχόμενων υπηρεσιών, έλλειψης κατάρτισης των πιθανών χρηστών ή μη προσαρμογής των δεξιοτήτων τους στις τοπικές ανάγκες. 11. Περιβαλλον Τα προγράμματα ειδικών μέτρων λόγω του απομακρυσμένου και νησιωτικού χαρακτήρα - POSEI - δεν αναφέρονται ρητά σε περιβαλλοντικά ζητήματα. Συγκεκριμένες δράσεις στον τομέα αυτό χρηματοδοτήθηκαν μέσω των διαρθρωτικών ταμείων ή με άλλα χρηματοδοτικά μέσα. Παρά ταύτα, τρεις παράγοντες οδήγησαν στην ενίσχυση του χρηματοδοτικού καθεστώτος υπέρ του περιβάλλοντος: - τα ιδιαίτερα προβλήματα που δημιουργεί η ευπάθεια των οικοσυστημάτων των εξόχως απόκεντρων περιφερειών και το γεωλογικό και κλιματικό περιβάλλον που οξύνει τους κινδύνους φυσικών καταστροφών· - η απαραίτητη προσπάθεια καθιέρωσης περιβαλλοντικών προτύπων και οι επιπλέον δαπάνες που αυτή συνεπάγεται· - οι θετικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ του περιβάλλοντος και των διαφόρων πτυχών της κοινωνικοοικονομικής ανάπτυξης. Δημιουργήθηκε έτσι, με πρωτοβουλία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, το κονδύλιο του προϋπολογισμού B2-245 ("περιβάλλον") για τη χρηματοδότηση δράσεων που συνδέονται με την προστασία του περιβάλλοντος και τη διαφύλαξη της φύσης στο πλαίσιο των προγραμμάτων POSEIDOM, POSEICAN και POSEIMA. Σε αυτή τη βάση, χρηματοδοτήθηκαν τέσσερα προγράμματα συνολικού ύψους 10.000 ευρώ. 12. Περιφερειακη Συνεργασια Το πρόγραμμα POSEIDOM υπογράμμιζε, στον τίτλο IV, την ανάγκη για καλύτερη περιφερειακή συνεργασία μεταξύ των ΓΥΔ και των γειτονικών κρατών, χωρών και εδαφών. Υπήρχε η προσδοκία ότι η περιφερειακή αυτή συνεργασία θα καθιστούσε δυνατή την καλύτερη ένταξη των ΓΥΔ στον γεωγραφικό τους περίγυρο υπερβαίνοντας τις παραδοσιακές διαφορές (ανταγωνιστικές οικονομίες, απουσία εμπορικών συναλλαγών...) με στόχο την έναρξη διαλόγου και την υλοποίηση κοινών έργων, τα οποία θα λάμβαναν υπόψη τη συμπληρωματικότητα και τις αναπτυξιακές ανάγκες των διαφόρων εταίρων ανεξαρτήτως του καθεστώτος εκάστου εξ αυτών. Η συνεργασία αυτή επικεντρώθηκε, από το 1989, στις σχέσεις ΓΥΔ/ΥΧΕ/ΑΚΕ. Υπό το πρίσμα αυτό, οι διατάξεις του τίτλου IV του POSEIDOM συμπληρώνουν και επαναβεβαιώνουν τις αντίστοιχες διατάξεις στο πλαίσιο του τίτλου XII της σύμβασης της Λομέ IV, πριν την 29η Φεβρουαρίου 2000, και της συμφωνίας εταιρικής σχέσης ΑΚΕ-ΕΚ, μετά την ημερομηνία αυτή, και του τίτλου XII της απόφασης σύνδεσης των ΥΧΕ. Όπως και η σύμβαση Λομέ IV, η συμφωνίας εταιρικής σχέσης ΑΚΕ-ΕΚ προβλέπει ότι οι σχετικές πιστώσεις προστίθενται στις πιστώσεις που χορηγούνται στις χώρες ΑΚΕ βάσει της συμφωνίας και ότι θα δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην επιτάχυνση της οικονομικής διαφοροποίησης, ώστε να ενισχυθεί η συμπληρωματικότητα των παραγόμενων προϊόντων, η εντατικοποίηση της συνεργασίας και της ανάπτυξης μεταξύ των χωρών ΑΚΕ αλλά και μεταξύ των τελευταίων, των ΥΧΕ και των ΓΥΔ. Λόγω τη γεωγραφικής θέσης των Κανάριων Νήσων, της Μαδέρας και των Αζόρων, τα προγράμματα POSEICAN και POSEIMA δεν περιλαμβάνουν διατάξεις περιφερειακής συνεργασίας. Μεταξύ των τριών στοιχείων του τίτλου "περιφερειακή ανάπτυξη" του POSEIDOM, το στοιχείο που αφορά τη διαβούλευση μεταξύ, αφενός, των ΓΥΔ και, αφετέρου, των χωρών ΑΚΕ, των ΥΧΕ και κυρίως της Επιτροπής, είναι το πιο σημαντικό. Αντίθετα, το δεύτερο στοιχείο, των περιφερειακών εμπορικών συμφωνιών, εμφανίζεται προς το παρόν σχεδόν ανύπαρκτο. Όσον αφορά στο τρίτο στοιχείο, στην περίπτωση της Ρεϋνιόν έχουν υλοποιηθεί κοινά περιφερειακά έργα και προγράμματα (Επιτροπή των Χωρών του Ινδικού Ωκεανού -ΕΧΙΩ), πράγμα που δεν έχει ακόμη επιτευχθεί στα γαλλικά διαμερίσματα της Αμερικής παρά τις κάποιες απόπειρες που έμειναν χωρίς συνέχεια. Ο απολογισμός της δράσης που έχει αναληφθεί υπέρ των ΓΥΔ και τα διαφορετικά αποτελέσματα που έχουν επιτευχθεί στην Καραϊβική και στον Ινδικό Ωκεανό οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η μερική επιτυχία της περιφερειακής συνεργασίας αποτελεί εν μέρει ζήτημα πολιτικής βούλησης. Ενώ οι αρμόδιες αρχές διακηρύσσουν συχνά τις προσδοκίες τους για την περιφερειακή συνεργασία, εμφανίζονται ορισμένες φορές αμοιβαία επιφυλακτικές ή θεσπίζουν προστατευτικά μέτρα. Ασφαλώς, οι δισταγμοί αυτοί έχουν την αιτία τους στα διαρθρωτικά γνωρίσματα των οικονομιών των εμπλεκόμενων γεωγραφικών περιοχών, τα οποία τις καθιστούν περισσότερο ανταγωνιστικές παρά συμπληρωματικές. Ο ανταγωνισμός αυτός αφορά τόσο τη ροή των εμπορικών συναλλαγών όσο και τα διαθέσιμα κοινοτικά κεφάλαια. Γ. Συνολικοσ Απολογισμοσ Πρέπει να τεθούν δύο θεμελιώδη ερωτήματα, τα οποία συνδέονται μεταξύ τους: τα κοινοτικά μέσα - η εφαρμογή των διαρθρωτικών ταμείων και η διαμόρφωση των πολιτικών - έχουν λειτουργήσει με ικανοποιητικό τρόπο; και ποια υπήρξε η οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη των εξόχως απόκεντρων περιφερειών μετά την υλοποίηση των προγραμμάτων POSEI, τα οποία σχεδιάστηκαν με σκοπό την επιτάχυνσή της; Η ανάλυση που προηγήθηκε απαντά κατά μεγάλο μέρος στο πρώτο ερώτημα. Η δράση που αναλήφθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση υπήρξε γενικά αποτελεσματική, παρά τις πολυάριθμες δυσκολίες που παρουσιάζει η συγκεκριμένη περιοχή. Η εταιρική σχέση λειτούργησε, συνολικά, με ικανοποιητικό τρόπο. Στη διάρκεια των δύο περιόδων προγραμματισμού 1989-1993 και 1994-1999, οι επτά εξόχως απόκεντρες περιφέρειες έλαβαν συνολικά από τα διαρθρωτικά ταμεία χρηματοδοτική ενίσχυση της περιφερειακής οικονομικής ανάπτυξής τους της τάξης των 7,2 δισεκατομμυρίων ευρώ (δηλαδή 2,5% του ύψους που διατίθεται στο σύνολο των περιφερειών) για πληθυσμό 3,5 εκατομμυρίων κατοίκων. Δεδομένων των ειδικών μειονεκτημάτων τους, οι περιφέρειες αυτές έλαβαν ανά κάτοικο από τα διαρθρωτικά ταμεία κοινοτική ενίσχυση που υπερέβη κατά ένα τρίτο περίπου το μέσο όρο των περιφερειών που εντάσσονται στο στόχο 1 (βλέπε πίνακα 2, Ένταση της ευρωπαϊκής ενίσχυσης 1994-1999). Η διαμόρφωση των ευρωπαϊκών πολιτικών είχε επίσης απτά αποτελέσματα, χωρίς ωστόσο να τεθεί σε κίνδυνο η συνοχή και η ενότητα της κοινοτικής νομοθεσίας και της εσωτερικής αγοράς. Είναι αλήθεια ότι ορισμένοι στόχοι που αναφέρονται στα προγράμματα POSEI δεν κατέστη δυνατό να επιτευχθούν (λόγου χάρη στον τομέα της περιφερειακής συνεργασίας, όπου όμως η κύρια ευθύνη δε βαρύνει την Κοινότητα) ή να επιδιωχθούν στο σύνολό τους (λόγου χάρη η αντιστάθμιση του επιπλέον κόστους της ενέργειας για τις Αζόρες και τη Μαδέρα). Τα επιμέρους μικροπροβλήματα δε μειώνουν πάντως σε τίποτα το πολύ θετικό εν γένει σύνολο. Πρέπει, στην παρούσα επισκόπηση, να συνεκτιμηθεί το γεγονός ότι το ευρωπαϊκό και το διεθνές πλαίσιο γνώρισαν σημαντικές μεταβολές στη διάρκεια της δεκαετίας του '90. Αυτό οφείλεται, αφενός, στην ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς και, ως εκ τούτου, σε μια μεγαλύτερη αυστηρότητα, λόγου χάρη, στον τομέα της φορολογίας, στις μεταρρυθμίσεις της ΚΓΠ και των διαρθρωτικών ταμείων καθώς και στις νέες ρυθμίσεις της Ατζέντας 2000, ιδιαίτερα σε επίπεδο χρηματοδοτικών προοπτικών και, αφετέρου, στον ενισχυμένο ρόλο της ΓΣΔΕ και του ΠΟΕ και στην υπογραφή διεθνών συμφωνιών (Λομέ, Μεξικό, συμφωνίες συνεργασίας ΥΧΕ, Νότια Αφρική). Όλα αυτά είχαν, όπως ήταν φυσικό, επιπτώσεις και στις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες. Αναφορικά με το δεύτερο ερώτημα, τα στοιχεία της απάντησης περιέχονται στην έκτη έκθεση για την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη των περιφερειών που δημοσιεύθηκε το Μάρτιο του 1999 από την Επιτροπή, η οποία προχώρησε σε συνολική αξιολόγηση της κατάστασης των περιφερειών, βάσει των στοιχείων του ΑΕγχΠ. Έτσι, η σύγκριση των δεδομένων της περιόδου 1986-1988 και του έτους 1996 αποδεικνύει ότι και οι επτά περιφέρειες παρουσίασαν σημαντική αύξηση του περιφερειακού ΑΕγχΠ ανώτερη του ευρωπαϊκού μέσου όρου (άνω του 2,7% ετησίως, με μέσο όρο 2,1%). Καθώς η δημογραφική πίεση είναι μεγάλη σε πολλές από αυτές, είναι χρήσιμο οι συγκρίσεις να γίνονται βάσει του ΑΕγχΠ/κάτοικο. Οι περιφέρειες αυτές κατέγραψαν, στο σύνολό τους, σημαντική αύξηση του ΑΕγχΠ/κάτοικο στη διάρκεια των δέκα τελευταίων ετών, σε σύγκριση με το μέσο όρο ανόδου των άλλων περιφερειών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως φαίνεται στον πίνακα 6 που ακολουθεί: η μεγαλύτερη άνοδος σημειώθηκε στη Μαδέρα, στις Αζόρες και στη Γουιάνα, ενώ η χαμηλότερη στις Κανάριες, όπου όμως το ΑΕγχΠ ήταν ήδη το υψηλότερο των επτά περιφερειών. Πινακασ 6 ΑΕγχΠ/κατοικο - συγκριση 1986 - 1996 ευρωπαϊκός μέσος όρος = 100 (Πηγή: Eurostat)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Η αύξηση του ΑεγχΠ/κάτοικο σε κάθε μία από τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες αντικατοπτρίζει τη σύγκλιση των τοπικών οικονομιών προς το μέσο όρο των περιφερειών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η σχετική αύξησή τους, σε σχέση με τις άλλες ευρωπαϊκές περιφέρειες, αντανακλά επίσης τα αποτελέσματα των κρατικών αναπτυξιακών πολιτικών που υλοποιήθηκαν στις περιφέρειες αυτές, των οποίων η υψηλή χρηματοδοτική ένταση οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στις συγχρηματοδοτήσεις των διαρθρωτικών ταμείων. Όμως, όσο ενθαρρυντική και αν είναι, η σχετική αυτή πρόοδος δεν μπορεί να καλύψει τα ειδικά μειονεκτήματα που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν οι συγκεκριμένες περιφέρειες, την εξάρτηση των παραγωγικών τομέων από την ανάπτυξη αβέβαιων αγορών και την ευπάθεια του κοινωνικού ιστού. Το μέσο βιοτικό επίπεδο ανά κάτοικο παραμένει στις περιφέρειες αυτές κάτω του μισού σε σύγκριση με το μέσο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ συνεχίζουν να συγκαταλέγονται μεταξύ των δέκα φτωχότερων περιφερειών της Ένωσης (με εξαίρεση τις Κανάριες), γεγονός που αιτιολογεί τη συνέχιση της εθνικής και ευρωπαϊκής προσπάθειας σε επίπεδο κρατικής χρηματοδότησης των περιφερειών αυτών. Η συνολική εκτίμηση των επιπτώσεων των ευρωπαϊκών προγραμμάτων στην κατάσταση της απασχόλησης είναι πιο δυσχερής. Σε όλες τις περιφέρειες, η εξέλιξη των μεταναστευτικών ρευμάτων επιβαρύνει την αγορά εργασίας, ενώ στις τέσσερις γαλλικές περιφέρειες, τα υψηλά ποσοστά ανεργίας οφείλονται στη δημογραφική πίεση. Παρά ταύτα, υπάρχουν στοιχεία ότι μεταξύ των ετών 1986 και 1997, το ποσοστό ανεργίας μειώθηκε στις πέντε περιφέρειες στις οποίες ήταν υψηλότερο, ενώ σημείωσε αύξηση στις δύο άλλες, τα ποσοστά των οποίων ήταν και παραμένουν χαμηλά σε σχέση με τις άλλες ευρωπαϊκές περιφέρειες. Πινακασ 7 Επιπεδα ανεργιασ σε ποσοστο % επι του ενεργου πληθυσμου (Πηγή: Eurostat)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Τέλος, όλα τα παραπάνω στοιχεία αφήνουν να διαφανεί ότι, στην πλειονότητα των εξόχως απόκεντρων περιφερειών, σημειώθηκε σημαντική οικονομική ανάπτυξη η οποία όμως σκιάστηκε εν μέρει από τη δημογραφική αύξηση ορισμένων από τις περιφέρειες αυτές: έτσι, μεταξύ των ετών 1990 και 1999, ο πληθυσμός σημείωσε αύξηση της τάξης του 37% στη Γουιάνα, του 18% στη Ρεϋνιόν, του 9% στη Γουαδελούπη και του 6% στη Μαρτινίκα, ενώ στη μητροπολιτική Γαλλία αυξήθηκε μόλις κατά 3,18%. Ποιος υπήρξε ο ρόλος των διαρθρωτικών ταμείων και των κοινοτικών πολιτικών στη συνολική απόδοση των υπό εξέταση περιφερειών; Είναι προφανές ότι τα αποτελέσματά τους ήταν πολύ σημαντικά, αν όχι καθοριστικά, σε αρκετούς τομείς, όπως στις υποδομές μεταφορών, που αποτελούν ένα από τα θεμελιώδη προβλήματα των εξόχως απόκεντρων περιφερειών, καθώς και στην αλιεία και τη γεωργία, δύο από τους κύριους παραγωγικούς τομείς, συμβάλλοντας στην πρόοδό τους προς τη σύγκλιση με την υπόλοιπη Ευρωπαϊκή Ένωση. Ωστόσο, στο ερώτημα που τίθεται δεν μπορεί να δοθεί με ευκολία ακριβής απάντηση, καθώς η κοινοτική δράση έρχεται ως συμπλήρωμα των εθνικών και περιφερειακών προσπαθειών. Το γεγονός ότι, συνολικά, έφερε πολύ ικανοποιητικά αποτελέσματα δε σημαίνει ότι δεν πρέπει να εξεταστούν τροποποιήσεις και διαφορετικές ρυθμίσεις εφαρμογής. Πράγματι, όλες αυτές οι δράσεις πρέπει να καταστούν πιο αποδοτικές και στοχοθετημένες και να προσαρμοστούν στο νέο τρέχον ευρωπαϊκό και παγκόσμιο πλαίσιο. Συνολικά, η τρέχουσα πολιτική πρέπει να συνεχιστεί και να τελειοποιηθεί. Μια ουσιαστική πτυχή στην οποία πρέπει να εξακολουθήσει να δίδεται ιδιαίτερη προσοχή είναι η μαζική ανεργία, ένα πρόβλημα που συνδέεται, είναι αλήθεια, με γενικότερους παράγοντες -τεχνολογική επανάσταση, παγκοσμιοποίηση, δημογραφική αύξηση στα ΓΥΔ, κλπ.-, εκδηλώνεται όμως με ιδιαίτερα μεγάλη ένταση στις εν λόγω περιοχές, εκτός των Αζόρων και της Μαδέρας, με ποσοστά ανεργίας διπλάσια και τριπλάσια του κοινοτικού μέσου όρου, παρά τη μικρή πτώση (πρβλ. πίνακα 7). Είναι πάντως βέβαιο ότι χωρίς την κοινοτική δράση, το πρόβλημα αυτό θα ήταν σαφώς ακόμα πιο οξύ. Τέλος, είναι σκόπιμο να υπενθυμιστεί η ιστορική διάσταση της προβληματικής των εξόχως απόκεντρων περιφερειών στο σύνολό της: δεν πρόκειται απλώς για την προαγωγή της οικονομικής και κοινωνικής σύγκλισής τους, αλλά και για μια σημαντική πολιτική πρόκληση. Οι Κανάριες Νήσοι, λόγου χάρη, επέλεξαν, μετά από ένα πρώτο διάστημα αμφιταλάντευσης, την πλήρη ένταξή τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία οφείλει να υλοποιήσει τις προοπτικές που η συγκεκριμένη περιφέρεια είδε να διαγράφονται για το μέλλον της λαμβάνοντας την απόφαση αυτή. Οι Αζόρες και η Μαδέρα ανέλαβαν τις υποχρεώσεις που συνεπάγεται η κοινοτική ένταξη ήδη από την προσχώρηση της Πορτογαλίας στην Ένωση και πρέπει να επωφεληθούν από τα πλεονεκτήματα και την αλληλεγγύη που προσφέρει. Τα ΓΥΔ αποτελούν προπύργια της Ευρώπης σε άλλες ηπείρους. Στο πλαίσιο αυτό, θα ήταν σκόπιμο να συνεκτιμηθεί ότι οι συγκεκριμένες περιφέρειες προσφέρουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση μια πλανητική διάσταση και συνιστούν τα προκεχωρημένα εξωτερικά σύνορά της. Ορισμένοι από τους περιορισμούς τους, όπως η μεγάλη απόσταση από την ηπειρωτική Ευρώπη και η εγγύτητα, σε γεωγραφικό και ανθρώπινο επίπεδο, των χωρών ΑΚΕ, της MERCOSUR και άλλων περιφερειακών γεωγραφικών πόλων, συνιστούν πλεονεκτήματα για το μέλλον. Στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης, η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί τη μοναδική οντότητα με παρουσία στην καρδιά του Ινδικού Ωκεανού και της Καραϊβικής, καθώς και στη Νότια Αμερική, διαμέσου των εξόχως απόκεντρων περιφερειών. Οι περιφέρειες αυτές διαθέτουν εκτεταμένες θαλάσσιες εκτάσεις, εξέχουσα γεωοικονομική θέση, προνομιακές τοποθεσίες εγκατάστασης για δραστηριότητες αιχμής καθώς και για ορισμένες έρευνες ζωτικής σημασίας για το μέλλον του πλανήτη. Συνεπώς, με βάση αυτή την προοπτική, τα οφέλη που μπορεί να αποκομίσει η Ένωση είναι αναμφίβολα μεγάλα, αν και, λόγω του χαρακτήρα τους, αδύνατο να προσδιοριστούν ποσοτικά. II. Το Μελλον Το άρθρο 299 εδάφιο 2 Το νέο άρθρο της συνθήκης ΕΚ για τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες, το άρθρο 299 εδάφιο 2, έχει ως στόχο την πλήρη ολοκλήρωση των εξόχως απόκεντρων περιφερειών στην Κοινότητα όπου και ανήκουν, λαμβάνοντας ταυτόχρονα υπόψη τις ιδιαιτερότητές τους. Το άρθρο αυτό προσφέρει πλέον μια και μόνο κοινή νομική βάση για τις δράσεις υπέρ των περιφερειών αυτών. Κατά πρώτο λόγο, έχει ευρύτερο πεδίο εφαρμογής από το πρώην άρθρο 227 εδάφιο 2. Στο εξής, εκτός των γαλλικών υπερπόντιων διαμερισμάτων, θα αφορά επίσης τις Αζόρες, τη Μαδέρα και τις Κανάριες Νήσους. Κατά δεύτερο λόγο, τα ειδικά μέτρα υπέρ των περιφερειών αυτών μπορούν να λαμβάνονται για πολύ εκτεταμένα πεδία που καλύπτουν μια σειρά κοινοτικών πολιτικών. Οι αναφερόμενοι τομείς είναι απλώς ενδεικτικοί. Τέλος, τελευταίο νέο στοιχείο, τα ειδικά μέτρα υπέρ των εξόχως απόκεντρων περιφερειών θα λαμβάνονται από το Συμβούλιο με ειδική πλειοψηφία βάσει του άρθρου 299 εδάφιο 2 της Συνθήκης. Επομένως, το εν λόγω άρθρο δεν αποτελεί ένα απλό δηλωτικό άρθρο ούτε ένα γενικευμένο καθεστώς "παρέκκλισης" (opt-out), αλλά οδηγεί στην εφαρμογή ενός ειδικού καθεστώτος που θα λαμβάνει υπόψη όλους τους περιορισμούς που βαρύνουν τις περιοχές αυτές λόγω του εξόχως απόκεντρου χαρακτήρα τους, χωρίς ωστόσο να υπονομεύεται η συνοχή της κοινοτικής έννομης τάξης και της εσωτερικής αγοράς. Επιβεβαιώνει και ενισχύει την προσέγγιση που ανέπτυξε ήδη από το 1989 η Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω των προγραμμάτων POSEI. Συγκεκριμένα, το άρθρο 299 εδάφιο 2 θα παράσχει συνεπώς στην Ευρωπαϊκή Ένωση τη δυνατότητα να συνεχίσει, να εδραιώσει και να ενισχύσει τη δράση της. Προς ποια κατεύθυνση; Μια στρατηγική αειφόρου ανάπτυξης για τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες Η Επιτροπή μελέτησε τον απολογισμό της μέχρι σήμερα δράσης, τα -ενίοτε εντυπωσιακά - αποτελέσματα που έχουν επιτευχθεί, αλλά και τις ανεπάρκειες σε σχέση με τους στόχους που είχαν τεθεί στα προγράμματα POSEI. Ο απολογισμός κατέδειξε την ορθότητα της ακολουθούμενης προσέγγισης. Εντούτοις, τα μειονεκτήματα έχουν μόνιμο χαρακτήρα και η δράση πρέπει να έχει συνέχεια. Με θεμέλιο την πολιτική βούληση που εκφράζεται στο άρθρο 299 εδάφιο 2, η δράση αυτή πρέπει να λάβει στο εξής τη μορφή συνολικής στρατηγικής για τις εξόχως απόκεντρες περιοχές. Εδώ έγκειται το πραγματικό ποιοτικό άλμα του άρθρου 299 εδάφιο 2. Η στρατηγική αυτή πρέπει να στοχεύει στην αειφόρο ανάπτυξη των εν λόγω περιφερειών και να περικλείει, κατά τη γνώμη της Επιτροπής, τρεις βασικές πτυχές: κατά πρώτον, στον τομέα των παραδοσιακών οικονομικών δραστηριοτήτων -που γενικά έχουν ως άξονα τον πρωτογενή τομέα και τον τομέα των γεωργικών προϊόντων διατροφής - τα μέτρα που προορίζονται για τη γεωργία και την αλιεία. Συνολικά, τα μέτρα λειτουργούν ικανοποιητικά. Πρέπει να συνεχιστούν μετά από αναθεώρησή τους, αν κάτι τέτοιο κριθεί σκόπιμο. Πιο συγκεκριμένα, στο γεωργικό τομέα, πρέπει να: επανεκτιμηθούν, προκειμένου να διατηρηθεί το όφελος από τα υπάρχοντα μέτρα τα αποτελέσματα των οποίων φθίνουν για λόγους τόσο εσωτερικούς της Κοινότητας (μεταρρύθμιση ΚΓΠ) όσο και εξωτερικούς (εξέλιξη του παγκόσμιου εμπορίου, διεθνείς ή διμερείς συμφωνίες)· προσαρμοστούν ή να ενισχυθούν σε ορισμένους τομείς, βάσει της εμπειρίας· πρέπει, παράλληλα, να προαχθεί η ανάκαμψη με τη διαφοροποίηση της οικονομικής δραστηριότητας. Εδώ η προσέγγιση είναι διαφορετική. Στόχος είναι η ανάδειξη άλλων δραστηριοτήτων και η προσέλκυση επενδύσεων και καινοτομιών. Είναι επομένως σκόπιμο αφενός, να υπάρξει συντονισμός της δράσης των μέσων που διατίθενται για το συγκεκριμένο σκοπό: διαρθρωτικά ταμεία, μηχανισμοί σύναψης δανείων, κανόνες που ισχύουν για τις κρατικές ενισχύσεις, τη φορολογία, τα τελωνεία ...· να ενισχυθεί, με συντονισμένη δράση των συγκεκριμένων μέσων, η στήριξη των νέων παραγωγικών τομέων και των ΜΜΕ. Η έμφαση πρέπει κυρίως να δοθεί στους στρατηγικούς τομείς του παγκόσμιου ανταγωνισμού: όχι μόνο στις μεταφορές, στην ενέργεια και στο περιβάλλον αλλά και στην κοινωνία της πληροφορίας, την έρευνα και ανάπτυξη· τέλος, οι σχέσεις των εξόχως απόκεντρων περιφερειών με το γεωγραφικό περιβάλλον τους ρυθμίζουν σε μεγάλο μέρος την ανάπτυξή τους. Η γεωγραφική εγγύτητα των αναπτυσσόμενων χωρών - που στην πλειονότητά τους έχουν συνάψει επωφελείς συμφωνίες με την Κοινότητα - και ο παρεμφερής χαρακτήρας των παραγωγών τους δημιουργούν μια κατάσταση ανταγωνισμού που δεν μπορεί να υπερπηδηθεί εύκολα. Ταυτόχρονα, οι περιφέρειες αυτές λειτουργούν ως προγεφύρωμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης απέναντι σε υπό διαμόρφωση περιφερειακούς και υποπεριφερειακούς συσχετισμούς, στους οποίους ανήκουν γεωγραφικά και με τους οποίους τους συνδέουν ιστορικοί δεσμοί: αυτή η συνοριακή κατάσταση μπορεί, αν αξιοποιηθεί, να αποτελέσει πλεονέκτημα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να λάβει υπόψη τις δύο αυτές πλευρές του "εξόχως απόκεντρου", καθώς επηρεάζει το σύνολο των πολιτικών της έναντι των εξόχως απόκεντρων περιφερειών. Πώς μπορεί να υλοποιηθεί η στρατηγική αυτή; Η Επιτροπή εξέτασε επίσης τις απόψεις και τα αιτήματα που περιέχονται στα υπομνήματα που υπέβαλαν τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη [3] και περιφέρειες [4]. Άκουσε με προσοχή τους εισηγητές, στη συνεδρίαση εταίρων που οργάνωσε στις 23 Νοεμβρίου 1999 και στην οποία συμμετείχαν τα αρμόδια μέλη των κυβερνήσεων της Γαλλίας, της Ισπανίας και της Πορτογαλίας, καθώς και οι υπεύθυνοι των επτά εξόχως απόκεντρων περιφερειών. Τέλος, έλαβε υπόψη όλα τα παραπάνω στοιχεία στον καθορισμό των δράσεων που είναι απαραίτητες για την υλοποίηση της στρατηγικής αυτής, όπως παρατίθεται στη συνέχεια. A. Η Δεσμη των Παραδοσιακων Παραγωγων 1. Γεωργια Με αφετηρία τις ήδη υπάρχουσες νομικές βάσεις, η Επιτροπή προχώρησε ήδη για το γεωργικό τομέα στη θέσπιση ενός πλαισίου προσαρμοσμένου και σημαντικού για την εφαρμογή της ΚΓΠ στις περιφέρειες αυτές, ιδιαίτερα μέσω του τομέα γεωργίας των προγραμμάτων POSEI που έχει χαρακτήρα φιλόδοξο, σημαίνοντα και καινοτόμο. Το πλαίσιο αυτό συνιστά ήδη μια απάντηση προσαρμοσμένη στους περιορισμούς των εν λόγω περιφερειών. Στο πνεύμα του νέου αυτού άρθρου 299 εδάφιο 2 της συνθήκης, η Επιτροπή προτίθεται να συνεχίσει να λαμβάνει υπόψη τις ιδιαιτερότητες των εξόχως απόκεντρων περιφερειών δεδομένων των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών και περιορισμών τους. Τα αιτήματα των κρατών μελών Τα αιτήματα που περιέχονται στα υπομνήματα των κρατών μελών προς την Επιτροπή μπορούν να συνοψιστούν ως εξής. Γενικά, τα αιτήματα αποβλέπουν, σε πρώτη φάση, στην παγίωση και ενίσχυση του τομέα γεωργίας των POSEI και, κατόπιν, στη βελτίωση του σημερινού καθεστώτος. Επίσης, διατυπώθηκε αίτημα για επαρκή δημοσιονομική κάλυψη της μεταρρύθμισης των τομέων γεωργίας των POSEI. Τέλος, όσον αφορά στις κοινές οργανώσεις αγοράς (ΚΟΑ), ζητείται να υπάρξει εγγύηση ότι θα ληφθούν υπόψη οι ιδιαιτερότητες των περιφερειών, ιδιαίτερα στον τομέα της μπανάνας. Πιο διεξοδικά, τα αιτήματα αφορούν στη βελτίωση του ειδικού καθεστώτος εφοδιασμού (ΕΚΕ) σε τρία σημεία: - αναθεώρηση του καταλόγου επιλέξιμων προϊόντων και, επιπρόσθετα, εξέταση του ενδεχομένου συμπερίληψης μη γεωργικών προϊόντων (λ.χ. λιπασμάτων, συσκευασιών...)· - επανεξέταση της μεθόδου υπολογισμού κατά τρόπο ώστε να εδραιωθεί η ενίσχυση, να διασφαλίζεται ότι η τελευταία αντισταθμίζει τις επιπλέον δαπάνες και να λαμβάνεται υπόψη ο διπλός νησιωτικός χαρακτήρας· - βελτίωση των συνθηκών επανεξαγωγής και επαναποστολής των μεταποιημένων προϊόντων από πρώτες ύλες που υπάγονται στο ΕΚΕ. Τα αιτήματα αφορούν επίσης στη βελτίωση των ειδικών ενισχύσεων τοπικής παραγωγής σε δύο σημεία: - διαμόρφωση της ΚΓΠ (προσαρμογή των όρων επιλεξιμότητας, επανεξέταση του επιπέδου των συμπληρωματικών ενισχύσεων, προσαρμογή των ποσοτικών ορίων...)· - εγγύηση της εμπορίας των προϊόντων (βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των τοπικών παραγωγών, ενίσχυση της διάθεσης σε εγχώριες και ξένες αγορές...). Πρέπει να σημειωθεί ότι κάθε κράτος κατέθεσε έναν κατάλογο με συγκεκριμένα αιτήματα για τα προϊόντα που αφορούν κάθε περιφέρεια. Τέλος, τα αιτήματα καλύπτουν και τις διαρθρωτικές παρεκκλίσεις. Οι διαρθρωτικές παρεκκλίσεις των γεωργικών POSEI καταργήθηκαν με τη μεταρρύθμιση των ταμείων για λόγους ευελιξίας του νέου κανονισμού (1257/1999). Μόνο το αιτιολογικό (53) του κανονισμού περί "αγροτικής ανάπτυξης" περιλαμβάνει αναφορά στις ειδικές ανάγκες των συγκεκριμένων περιφερειών, χωρίς, όμως, δεν υπάρχει σχετική διάταξη στο κείμενο του κανονισμού. Τα κράτη μέλη διατύπωσαν αιτήματα ζητώντας ευελιξία, προσαρμογή ή παρεκκλίσεις. Οι απαντήσεις της Επιτροπής Δεν είναι δυνατό να δοθεί λεπτομερής απάντηση σε κάθε ειδικό αίτημα. Όμως η Επιτροπή είναι σήμερα σε θέση να προχωρήσει στην αναγγελία χρονοδιαγράμματος και κατευθυντήριων γραμμών για την εξέταση και τη συνεκτίμηση των αιτημάτων αυτών. Έτσι, απαντώντας στα παραπάνω αιτήματα, η Επιτροπή θα παρουσιάσει μέσα στο 2000 τις εκθέσεις υλοποίησης των τομέων γεωργίας των POSEI στις περιφέρειες αυτές από το 1992, συνοδευόμενες από προτάσεις τροποποίησης των κανονισμών του Συμβουλίου, όπου αυτές κρίνονται δικαιολογημένες. Τα αιτήματα θα αποτελέσουν αντικείμενο αξιολόγησης στην ανάγνωση του απολογισμού και θα εξεταστούν σε διαβουλεύσεις με κάθε ένα από τα τρία κράτη μέλη. Με τις απαντήσεις της, η Επιτροπή θα προσπαθήσει να εδραιώσει και να προσαρμόσει το κεκτημένο και να εξετάσει τη βελτίωση του υφιστάμενου γεωργικού πλαισίου προς όφελος των εν λόγω περιφερειών, κινούμενη ωστόσο εντός του πλαισίου των προβλεπόμενων από τις δημοσιονομικές προοπτικές πιστώσεων. Αναφορικά με το ειδικό καθεστώς εφοδιασμού, πρέπει να μελετηθεί ο κατάλογος των καλυπτόμενων προϊόντων υπό το πρίσμα της εξέλιξης των αναγκών για κάθε περιφέρεια, καθώς και οι ποσότητες προϊόντων που είναι χρήσιμες για την κάλυψη της αύξησης των τοπικών αναγκών και οι όροι του καθεστώτος μεταποίησης των προϊόντων. Θα προηγηθεί εξέταση των μέσων που τίθενται σε εφαρμογή προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι του ΕΚΕ για μείωση των επιπλέον δαπανών εφοδιασμού των περιφερειών και πτώση των τιμών μέσα από τον ανταγωνισμό των πηγών εφοδιασμού. Αναφορικά με τα μέτρα για τη γεωργική παραγωγή, δεν μπορούν να αποδώσουν πλήρως αν δεν είναι προσαρμοσμένα στην τοπική πραγματικότητα, αν δεν χαρακτηρίζονται από συνεκτικότητα μεταξύ τους με το ΕΚΕ. Πρέπει δε να μην αποτελούν πρόχειρες λύσεις αλλά αντανάκλαση ενός άξονα ολοκληρωμένης ανάπτυξης. Πρέπει να εξεταστεί αν τα μέτρα στήριξης της γεωργικής παραγωγής έχουν ενδεχομένως αποδειχθεί ασύμβατα με την περιφερειακή πραγματικότητα, κατά τρόπο ώστε να παρέχουν περισσότερα κίνητρα και να είναι πιο αποτελεσματικά. Θα ήταν ιδιαίτερα σκόπιμο να μελετηθούν οι συγκεκριμένοι όροι επιλεξιμότητας των μέτρων, το επίπεδο των ενισχύσεων και οι ποσοτικοί περιορισμοί στις περιπτώσεις των προϊόντων με χαμηλό ποσοστό εφοδιασμού. Κρίνεται σκόπιμο να εξεταστούν οι συνθήκες εφαρμογής της ΚΓΠ στους διάφορους τομείς προκειμένου να ελεγχθεί σε ποιο βαθμό, και με ευρύτητα πνεύματος, θα ήταν απαραίτητη η πρόβλεψη παρεκκλίσεων. Πρέπει να εξεταστεί, αν χρειάζεται, η ενδεχόμενη επιβολή νέων μέτρων προκειμένου να ληφθούν υπόψη, σε συμμόρφωση με τους στόχους των POSEI, οι τοπικές ιδιαιτερότητες και ανάγκες. Η γεωργία των περιφερειών αυτών καλείται να αντιμετωπίσει την "παγκοσμιοποίηση" του οικονομικού περιβάλλοντός τους. Τα βασικά είδη παραγωγής τους αντιμετωπίζουν, μεταξύ άλλων, τον ανταγωνισμό της παρεμφερούς παραγωγής των γειτονικών χωρών (ΑΚΕ, ΥΧΕ, αναπτυσσόμενες χώρες), που επωφελούνται από κοινωνικές δαπάνες και άλλους ευνοϊκούς όρους παραγωγής. Ο ανταγωνισμός αυτός εντοπίζεται στις ίδιες τις τοπικές αγορές τους ή στο υπόλοιπο της Ένωσης όπου τα συγκεκριμένα προϊόντα των τρίτων χωρών διέπονται από καθεστώς προνομιακών εισαγωγικών δασμών. Το πλαίσιο αυτό επιβάλλει επαγρύπνηση και αυξημένη παρακολούθηση. Η τακτική παρακολούθηση και, αν χρειαστεί, η ταχεία προσαρμογή των μέτρων αυτών μπορεί να αποδειχτεί αναγκαία για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των εξελίξεων της ΚΓΠ ή του διεθνούς πλαισίου που έχουν επιπτώσεις στην εν λόγω γεωργία. Κρίνεται επίσης σημαντική η μέριμνα για απλοποίηση της διαχείρισης των καθεστώτων αυτών και για βελτίωση της διαφάνειάς τους, χωρίς ωστόσο να υπονομεύεται η παρακολούθηση και ο έλεγχος των μηχανισμών. Αναφορικά με τις ΚΟΑ, εκτός του τομέα γεωργίας των POSEI, η τοπική παραγωγή των περιφερειών αυτών θα καλύπτεται, όντας κοινοτική παραγωγή, από τις προσεχείς μεταρρυθμίσεις των ΚΟΑ ρυζιού, ζάχαρης και μπανάνας κατά κύριο λόγο. Θα πρέπει να εξεταστούν οι επιπτώσεις των μεταρρυθμίσεων αυτών στη γεωργία των εν λόγω περιφερειών. Αναφορικά με τα αιτήματα για διαρθρωτικές παρεκκλίσεις, θα εξεταστούν σε επίπεδο ενιαίων εγγράφων προγραμματισμού (DOCUP) ή λειτουργικών προγραμμάτων (ΛΠ), προκειμένου να εξακριβωθεί η πραγματική ύπαρξη των προβλημάτων, οι ιδιαιτερότητες που πρέπει να ληφθούν υπόψη και τέλος οι απαντήσεις που πρέπει να δοθούν. 2. Αλιεια Ο τομέας της αλιείας διαδραματίζει πρωταρχικό ρόλο στην κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη των εξόχως απόκεντρων περιφερειών, δεδομένης της σημασίας του για τον τοπικό παραγωγικό ιστό. Πράγματι, πρόκειται για έναν τομέα που, στην κλίμακα των οικονομιών των συγκεκριμένων περιφερειών, εμπερικλείει ποικιλία δραστηριοτήτων στις οποίες απασχολείται μεγάλο μέρος του πληθυσμού, κυρίως στο πλαίσιο οικογενειακών επιχειρήσεων. Οι δραστηριότητες αυτές αντιπροσωπεύουν την εμπειρία που έχει αποκτηθεί στον συγκεκριμένο τομέα και παρουσιάζουν περιορισμένες δυνατότητες διαφοροποίησης σε επίπεδο απασχόλησης, στο σύνολο των περιφερειών. Ο τομέας της αλιείας καλύπτει ένα ευρύ φάσμα διαδοχικών δραστηριοτήτων: αλίευση, μεταποίηση, εμπορία και διανομή, κατανάλωση. Στο πλαίσιο αυτό, αποδεικνύεται αναγκαία η ενίσχυση των προοπτικών που μπορούν να ανταποκριθούν ικανοποιητικά στις ανάγκες του τομέα. Η Επιτροπή έχει ήδη αρχίσει να μελετά τις προσαρμογές που πρέπει να επέλθουν στην κοινή αλιευτική πολιτική εν όψει της προθεσμίας του 2002. Επιθυμεί να επωφεληθεί από την προθεσμία αυτή προκειμένου να θέσει τις βάσεις για έναν εκτεταμένο προβληματισμό γύρω από τις βελτιώσεις που θα ήταν σκόπιμο να γίνουν στους διάφορους τομείς της κοινής αλιευτικής πολιτικής ώστε να αντιμετωπίσει με επιτυχία τις προκλήσεις που ορθώνονται μπροστά της. Υπό το πρίσμα της νέας διάταξης της συνθήκης για τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες, η Επιτροπή θα προχωρήσει σε εξέταση της κατάστασης των διαφόρων στοιχείων της κοινής αλιευτικής πολιτικής, λαμβάνοντας υπόψη τα ειδικά μέτρα που έχουν ήδη ληφθεί. Ήδη από το 2001 αναμένεται να εισηγηθεί ενδεδειγμένες προσαρμογές των μέτρων που βρίσκονται σε ισχύ και, ενδεχομένως, ειδικά νέα μέτρα για τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες. Όσον αφορά, ειδικότερα, τα αιτήματα που περιέχονται στα υπομνήματα που υποβλήθηκαν από τα κράτη μέλη - στην περίπτωση του καθεστώτος αντιστάθμισης των εξακριβωμένων επιπλέον δαπανών που συνεπάγεται η διάθεση ορισμένων αλιευτικών προϊόντων, το οποίο λειτουργεί με πολύ ικανοποιητικό τρόπο, και κατόπιν αξιολόγησης του καθεστώτος αυτού, η Επιτροπή θα εισηγηθεί μέσα στο 2000 και σε εύθετο χρόνο τις προτάσεις που θα κριθούν επαρκείς για την παράτασή του· - οι προτάσεις για ειδική μεταχείριση των αλιευτικών στόλων θα μπορούσαν να επισύρουν συνέπειες στο επίπεδο της αειφόρου χρήσης των πόρων και χρήζουν, επομένως, συνετής προσέγγισης· - η πρόταση για δυνατότητα επαναποστολής των προϊόντων που έχουν επωφεληθεί ενός καθεστώτος προσωρινής αναστολής των εισαγωγικών δασμών χρήζει εξέτασης σε βάθος, δεδομένης της σημασίας της συγκεκριμένης δραστηριότητας στις εν λόγω περιφέρειες (Κανάριες), των ποσοτήτων που εκφορτώνονται και του γεγονότος ότι τα προϊόντα που προβλέπονται από το σημερινό καθεστώς καλύπτουν μεγάλη ποικιλία ειδών· - τέλος, σε επίπεδο έρευνας, η οποία αποτελεί στοιχείο πρωτεύουσας σημασίας σε μια πολιτική προστασίας και διαχείρισης των πόρων, οι δυνατότητες για κοινοτική χρηματοδότηση θα εξαρτηθούν από το συνολικό χρηματοδοτικό κονδύλιο που θα καθοριστεί από το Συμβούλιο στο συγκεκριμένο τομέα. B. Οικονομικη Ανακαμψη των Εξοχως Αποκεντρων Περιφερειων 1. Τα Μεσα α. Διαρθρωτικα Ταμεια Είναι σημαντικό να επισημανθεί για άλλη μια φορά ότι η περιφερειακή και διαρθρωτική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης συνιστά στο σύνολό της μια απάντηση στα ειδικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες. Μια τέτοια προσέγγιση εντάσσεται στην προοπτική των άρθρων 158 και 159 της συνθήκης ΕΚ, τα οποία εισάγουν το στόχο της "οικονομικής και κοινωνικής συνοχής" και επιφορτίζουν την περιφερειακή πολιτική με το καθήκον της άμβλυνσης των αναπτυξιακών ανισορροπιών μεταξύ των λιγότερο ανεπτυγμένων περιφερειών της Ένωσης και των υπόλοιπων περιφερειών της. Οι χρηματοδοτικές συνδρομές της Ένωσης συμβάλλουν έτσι με ιδιαίτερα σημαντικό τρόπο στη χάραξη αναπτυξιακών στρατηγικών σε κάθε μία από τις περιοχές αυτές. Για την περίοδο 2000-2006, όπως και για τις δύο προηγούμενες περιόδους, 1989-1993 και 1994-1999, οι εξόχως απόκεντρες περιοχές επιλέγονται σύμφωνα με του όρους του στόχου 1. Η κατάταξη στο στόχο 1 διασφαλίζει στις περιφέρειες αυτές τη σημαντική χρηματοδοτική συνεισφορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς το 70% περίπου των χρηματοδοτήσεων των διαρθρωτικών ταμείων για τη νέα περίοδο προγραμματισμού διατίθενται στις περιφέρειες του στόχου 1. Οι χρηματοδοτικές αυτές ενισχύσεις αντανακλούν τη μέριμνα για επικέντρωση των κοινοτικών προσπαθειών στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες. Η κατάταξη στο στόχο 1 παρουσιάζει επίσης για τις ενδιαφερόμενες περιφέρειες το πλεονέκτημα ότι μπορούν να επωφελούνται από το ευρύτερο πεδίο επιλεξιμότητας για καθένα από τα διαρθρωτικά ταμεία, συμπεριλαμβανομένων, λόγου χάρη, των τομέων της εκπαίδευσης και της υγείας για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, καθώς και από υψηλότερα ποσοστά συγχρηματοδότησης. Στο μέλλον, η Επιτροπή προτίθεται να εξετάσει ευνοϊκά το ενδεχόμενο να χαρακτηρίσει τις ιδιαίτερες συνθήκες που επικρατούν στις εν λόγω περιφέρειες, οι οποίες άλλωστε αναγνωρίζονται από το άρθρο 299 παράγραφος 2, ως επιλέξιμες προς χρηματοδότηση από τα διαρθρωτικά ταμεία. Οι νέες κατευθύνσεις που όρισε η Επιτροπή για τις διαρθρωτικές δράσεις και την περιφερειακή πολιτική για την περίοδο προγραμματισμού 2000-2006 παρουσιάζουν ιδιαίτερη συνάφεια για τις εξόχως απόκεντρες περιοχές. Αυτό ισχύει κυρίως για: την επιδίωξη αυξημένης ανταγωνιστικότητας ως όρου για την οικονομική ανάπτυξη και την ανάπτυξη εν γένει: κάτι τέτοιο προϋποθέτει μια εξισορρόπηση μεταξύ των κύριων εισφορών και των άμεσων ενισχύσεων ανάπτυξης των παραγωγικών τομέων· την επιδίωξη αειφόρου γεωργικής και αγροτικής ανάπτυξης η οποία θα λαμβάνει υπόψη τις ιδιαίτερες ανάγκες των συγκεκριμένων περιφερειών που οφείλονται στη γεωγραφική τους κατάσταση και στους ειδικούς περιορισμούς τους· την προοπτική αειφόρου ανάπτυξης και την προτεραιότητα που αποδίδεται στην προστασία του περιβάλλοντος στις περιφέρειες που διαθέτουν νησιωτικό χαρακτήρα, περιορισμένη έκταση και, για μία εξ αυτών, το ευπαθές οικοσύστημα του δάσους του Αμαζονίου. Περισσότερο από αλλού, πρέπει να αναζητείται συστηματικά η χρυσή τομή μεταξύ της αναγκαίας ανάπτυξης των οικονομικών δραστηριοτήτων που δημιουργούν θέσεις απασχόλησης και των τοπικών περιβαλλοντικών περιορισμών.· τους στρατηγικούς άξονες της πολιτικής απασχόλησης και ανθρώπινου δυναμικού σε περιοχές που χαρακτηρίζονται, τις περισσότερες φορές, από έντονη δημογραφική πίεση, υψηλό ποσοστό ανεργίας (μεταξύ των πιο υψηλών στην Ευρωπαϊκή Ένωση) και την ανάγκη για προσαρμογή των δεξιοτήτων στις αγορές των οικονομικών φορέων κάθε περιφέρειας· το ζωτικό ρόλο των ΜΜΕ στις νησιωτικές και απομονωμένες οικονομίες, όπου οι περιορισμοί της παραγωγής και το μικρό μέγεθος των αγορών επιβαρύνουν την αποδοτικότητα των δραστηριοτήτων. Από την άποψη αυτή θα ήταν επιθυμητή η αξιοποίηση όλων των πόρων των τεχνικών χρηματοδοτικής οργάνωσης που προβλέπονται από τους κανονισμούς των διαρθρωτικών ταμείων και έχουν, εξάλλου, αναλυθεί διεξοδικά στα δελτία SEM 2000. Προσδοκάται ότι θα καταστήσουν δυνατή την αντιμετώπιση των πιεστικών αναγκών χρηματοδότησης που έχουν παρουσιαστεί στις περιοχές αυτές την τελευταία δεκαετία. Στις παραπάνω κατευθύνσεις, είναι σκόπιμο να προσθέσει κανείς, για τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες, τη συμπληρωματική διάσταση της καλύτερης τοπικής γεωγραφικής ένταξης μέσω της περιφερειακής συνεργασίας (βλέπε παρακάτω). Αυτή η διεύρυνση του οικονομικού ορίζοντα των εξόχως απόκεντρων περιοχών αναδύεται ως ένα από τα κεντρικά στοιχεία της μελλοντικής τους ανάπτυξης. Μια απάντηση στον προβληματισμό αυτό πρέπει να αναζητηθεί στο στοιχείο "B" της πρωτοβουλίας INTERREG III, που ανοίγει το δρόμο για πολυεθνικές στρατηγικές μελέτες. Εξάλλου, τα DOCUP/προγράμματα που θα εγκριθούν στο πλαίσιο του στόχου 1 θα δώσουν τη δυνατότητα για ανάληψη δράσεων περιφερειακής συνεργασίας με τις γειτονικές χώρες σε κάθε ενδιαφερόμενη γεωγραφική ζώνη. Πολύ περισσότερο από ό,τι στο παρελθόν, πρέπει να διερευνηθεί το περιεχόμενο των δράσεων οικονομικής ανάπτυξης. Το ίδιο αυτό στοιχείο "Β" προβλέπει πεδία ειδικών συνεργασιών για τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες με προτεραιότητες που λαμβάνουν υπόψη την ιδιαιτερότητά τους. Αναφορικά με την υλοποίηση των διαρθρωτικών ταμείων, και λαμβάνοντας υπόψη τα αιτήματα που διατυπώθηκαν από τα κράτη μέλη στα υπομνήματά τους, θα εξεταστούν οι ακόλουθες πτυχές: αύξηση της συμμετοχής των επενδυτικών κεφαλαίων στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις από 35% σε 50% για τις επτά περιφέρειες· επέκταση στις τέσσερις γαλλικές περιφέρειες, στη βάση της ευθυγράμμισης των διατάξεων μεταξύ των επτά περιφερειών, των προβλεπόμενων ποσοστιαίων οροφών παρέμβασης των διαρθρωτικών ταμείων για τις περιφέρειες που βρίσκονται στις ζώνες συνοχής, όταν οι τελευταίες είναι εξόχως απόκεντρες: 85% έναντι του 75% που ισχύει για το σύνολο του στόχου. Εξάλλου, στο πλαίσιο της προετοιμασίας και της διαπραγμάτευσης με τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη, των κοινοτικών πλαισίων στήριξης ή των ενιαίων εγγράφων προγραμματισμού σε σχέση με τις επτά εξόχως απόκεντρες περιφέρειες, η Επιτροπή θα μεριμνήσει, σύμφωνα με τις κατευθύνσεις που έχει υιοθετήσει για την περίοδο 2000-2006, για την καθιέρωση και ενίσχυση των χρηματοδοτικών μέσων για τις επιχειρήσεις, και ιδιαίτερα μηχανισμών χρηματοοικονομικής τεχνικής όπως τα κεφάλαια χρηματοδοτικού κινδύνου. Θα μεριμνήσει επίσης για την προώθηση και στήριξη της βιοτεχνίας, την ανάπτυξη έργων εξοικονόμησης ενέργειας και παραγωγής ανανεώσιμης ενέργειας, την υλοποίηση έργων σχετικών με το περιβάλλον καθώς και την ανάπτυξη δικτύων μεταφορών και ενέργειας. Στο ίδιο πλαίσιο θα μπορούσε να εξεταστεί η υλοποίηση χρηματοδοτικών παρεμβάσεων με στόχο να ενθαρρυνθεί η πρόληψη φυσικών καταστροφών (λόγου χάρη υπαγωγή του εξοπλισμού στα αντικυκλωνικά πρότυπα) με στόχο τη διασφάλιση της διάρκειας των μεγάλων υποδομών και παραγωγικών επενδύσεων, αλλά και τη συμβολή στην αποκατάστασή τους σε περίπτωση φυσικών καταστροφών. β. Δανεια της ευρωπαϊκησ τραπεζασ επενδυσεων Όσον αφορά στα δανειοδοτικά μέσα, θα ήταν επιθυμητή η ευρύτερη χρήση των ατομικών δανείων της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (τα συνολικά δάνεια που προορίζονται για τις ΜΜΕ εξετάζονται στην παράγραφο 2.α) για τη χρηματοδότηση των παραγωγικών επενδύσεων στον ιδιωτικό και δημόσιο τομέα. Αξίζει να σημειωθεί ότι η ΕΤΕπ διαθέτει πάνω από τα δύο τρίτα των χρηματοδοτήσεών της σε έργα που υλοποιούνται στις λιγότερο ευνοημένες περιφέρειες. Εκτός των παραδοσιακών τομέων (υποδομές, μεταφορές ...), η τράπεζα διεύρυνε τα τελευταία χρόνια τους επιλέξιμους τομείς. Η εκπαίδευση, η υγεία, το φυσικό και αστικό περιβάλλον (διάθεση αποβλήτων, διαχείριση υδάτινων πόρων) κλπ. αποτελούν παραδείγματα επιλέξιμων για δανειοδότηση τομέων στους οποίους οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες παρουσιάζουν μεγάλες ανάγκες. Εξάλλου, η ΕΤΕπ δραστηριοποιείται επίσης στη χρηματοδότηση έργων που στοχεύουν στην ορθολογική χρήση της ενέργειας. Οι παρεμβάσεις της τράπεζας στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ηλιακή, αιολική, γεωθερμική ενέργεια...) αναμένεται να συμβάλει στη μείωση του ενεργειακού ελλείμματος των εξόχως απόκεντρων περιφερειών Η μεγάλη διάρκεια της αποπληρωμής (5-12 έτη στην περίπτωση των δανείων για βιομηχανικές και εμπορικές δραστηριότητες και 15 έως και 20 έτη για τις χρηματοδοτήσεις υποδομών) καθώς και οι περίοδοι χάριτος (3-6 έτη) προσφέρουν ένα σημαντικό πλεονέκτημα. Εξάλλου, η αισθητή μείωση των επιτοκίων τα τελευταία χρόνια αναμένεται να συμβάλει στην αύξηση των δανειοδοτικών μέσων. Υπενθυμίζεται, εντούτοις, ότι τα δάνεια χορηγούνται κατόπιν αιτήσεως (ενδεικτικά αναφέρεται ότι τα δάνεια που χορηγήθηκαν από την ΕΤΕπ υπέρ των χωρών ΑΚΕ στην περιοχή της Καραϊβικής ανήλθαν σε 34 εκατομμύρια ευρώ το 1998, ενώ, αντίθετα, δεν υπήρξε καμία σύναψη δανείου στα ΓΥΔ της περιοχής). γ. Κρατικεσ Ενισχυσεισ Κρατικεσ Ενισχυσεισ σε τομεισ εκτοσ της γεωργιας, της αλιειασ και των μεταφορων Η Επιτροπή είναι αποφασισμένη να λάβει υπόψη σε όλη του την έκταση, δυνάμει του άρθρου 87 της συνθήκης ΕΚ, το ισχυρό μήνυμα που αντιπροσωπεύει η θέσπιση του νέου άρθρου 299 εδάφιο 2. Το τρέχον κοινοτικό πλαίσιο, το πνεύμα του οποίου δεν αφίσταται της Συνθήκης του Άμστερνταμ, έχει ήδη δώσει δείγματα της ευελιξίας και της ικανότητάς του να προσαρμόζεται στις ιδιαίτερες συνθήκες, όπως αυτές που ισχύουν για τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες. Οι δράσεις μεγάλης κλίμακας υπέρ της ανάπτυξης των περιφερειών αυτών που διεξάγονται με καθοδήγηση των επιχειρήσεων από την Ευρωπαϊκή Ένωση, τα κράτη μέλη και τις ίδιες τις περιφέρειες, το μαρτυρούν. Η Επιτροπή θα προχωρήσει επομένως μέσα στις επόμενες εβδομάδες σε τροποποίηση των κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού σκοπού όσον αφορά σε δύο βασικές πτυχές τους. Αφενός, θα καταστεί η χορήγηση ενισχύσεων λειτουργίας μη φθίνουσας τάσης και χωρίς χρονικό περιορισμό στις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες που είναι επιλέξιμες για ενισχύσεις περιφερειακού σκοπού, όταν στοχεύουν στη μείωση των πρόσθετων δαπανών που προκύπτουν από την άσκηση της οικονομικής δραστηριότητας και είναι σύμφυτες με τα μειονεκτήματα που προσδιορίζονται στο άρθρο 299 εδάφιο 2 της συνθήκης. Οι αιτήσεις ενίσχυσης θα εξετάζονται στη βάση του επιπέδου ανάπτυξης που επιτυγχάνεται και της συμβολής τους στη μελλοντική ανάπτυξη της περιφέρειας. Η εκτίμηση του μειονεκτήματος, με ευθύνη του κράτους μέλους