Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για:

- την «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών "Η Κοινωνία των πληροφοριών: Από την Κέρκυρα στο Δουβλίνο - Μελλοντικές πολιτικές προτεραιότητες"» και - την «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών σχετικά με τις "Επιπτώσεις της κοινωνίας των πληροφοριών στις πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης - Ετοιμάζοντας τα επόμενα βήματα"»

(97/C 66/18)

Στις 2 Αυγούστου 1996, και σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για τις παραπάνω ανακοινώσεις.

Το τμήμα βιομηχανίας, εμπορίου, βιοτεχνίας και υπηρεσιών, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 6 Νοεμβρίου 1996, με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Ramaekers.

Κατά την 340ή σύνοδο ολομέλειάς της στις 27 και 28 Νοεμβρίου 1996 (συνεδρίαση της 27ης Νοεμβρίου 1996), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 79 ψήφους υπέρ, 30 κατά και 15 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η ΟΚΕ επικροτεί τη φροντίδα της Επιτροπής να αναπροσαρμόσει σύμφωνα με τα νεότερα δεδομένα το σχέδιο δράσης της για την κοινωνία των πληροφοριών: «Από την Κέρκυρα στο Δουβλίνο - Νέες προτεραιότητες που πρέπει να ληφθούν υπόψη».

1.2. Η ΟΚΕ είχε ανέκαθεν επίγνωση του εύρους του προγράμματος εργασίας, που συνεπάγεται εκ φύσεως το σχέδιο δράσης.

1.3. Η ΟΚΕ επικροτεί τη σταθερή απόφαση της Επιτροπής να προσεγγίσει τα κοινωνικά θέματα που συνδέονται με τη μετάβαση στην Κοινωνία των Πληροφοριών και υπενθυμίζει ότι στη γνωμοδότησή της για το σχέδιο δράσης της Επιτροπής «Η Ευρώπη και η Κοινωνία των Πληροφοριών» () είχε εκφράσει την κρίση ότι οι κοινωνικές, οι ανθρωπιστικές και οι πολιτιστικές πτυχές δεν είχαν ληφθεί επαρκώς υπόψη.

1.4. Μετά την παρουσίαση του σχεδίου δράσης της Επιτροπής, η ΟΚΕ είχε την ευκαιρία να εκδώσει ποικίλες γνωμοδοτήσεις για διάφορες πτυχές της πλήρους ελευθέρωσης της αγοράς των τηλεπικοινωνιών και επιθυμεί να εντάξει την παρούσα γνωμοδότηση στη σειρά των προηγούμενων γνωμοδοτήσεών της επί του θέματος και, συγκεκριμένα, εκείνων που αφορούν:

- το πρόγραμμα δράσης «Η Ευρώπη και η κοινωνία των πληροφοριών: η συνέχιση της πορείας» - Τμήμα βιομηχανίας, εμπορίου, βιοτεχνίας και υπηρεσιών - Εισηγητής: ο κ. Roger Ramaekers () 7

- το Πράσινο Βιβλίο για την ελευθέρωση των υποδομών των τηλεπικοινωνιών - Τμήμα μεταφορών και επικοινωνιών - Εισηγητής: ο κ. von Schwerin () 7

- το πρόγραμμα ΙΝFΟ 2000 - Τμήμα βιομηχανίας, εμπορίου, βιοτεχνίας και υπηρεσιών - Εισηγητής: ο κ. Pellarini () 7

- την παροχή ανοιχτού δικτύου (ΟΝΡ) - Τμήμα μεταφορών και επικοινωνιών - Εισηγητής: ο κ. Green () 7

- την παροχή ανοιχτού δικτύου (ΟΝΡ) - Τμήμα μεταφορών και επικοινωνιών - Εισηγητής ο κ. Hernαndez Bataller () 7

- την καθολική υπηρεσία - Τμήμα μεταφορών και επικοινωνιών - Εισηγητής: ο κ. Schwerin () 7

- το Πράσινο Βιβλίο για την πολυφωνία και τις συγκεντρώσεις στα μέσα μαζικής ενημέρωσης - Τμήμα βιομηχανίας, εμπορίου, βιοτεχνίας και υπηρεσιών - Εισηγητής: ο κ. Decaillon ().

2. Παρουσίαση της ανακοίνωσης της Επιτροπής

2.1. Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι κατά τη διάρκεια των δύο τελευταίων ετών τέθηκε σε εφαρμογή η πλειονότητα των μέτρων του προγράμματος δράσης, παρά την καθυστέρηση που είχαν ορισμένες εργασίες, ιδίως στον τομέα της ασφάλειας των πληροφοριών.

2.2. Η Επιτροπή κρίνει ότι σήμερα έχει πιο ολοκληρωμένη εικόνα των μέτρων που πρέπει να ληφθούν και προτείνει την αναθεώρηση του προγράμματος δράσης. Προσδιορίζει ως προτεραιότητες τέσσερις κύριους άξονες:

- Βελτίωση του περιβάλλοντος των επιχειρήσεων 7

- Επένδυση στο μέλλον 7

- Πρώτα οι πολίτες 7

- Επιτυχή ανταπόκριση στην παγκόσμια πρόκληση.

2.3. Η Επιτροπή τονίζει ότι η πλήρης ελευθέρωση των τηλεπικοινωνιακών υποδομών πρέπει να έχει πραγματοποιηθεί, με ορισμένες παρεκκλίσεις, την 1η Ιανουαρίου 1998 σε όλη την Ένωση, πράγμα που προϋποθέτει μεγαλύτερη συνοχή των ρυθμίσεων που διέπουν τις υπηρεσίες της ΚΠ. Επίσης, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στις ΜΜΕ.

2.4. Οι γνώσεις θα διαδραματίζουν πρωτεύοντα ρόλο στην ΚΠ. Το 5ο πρόγραμμα έρευνας και ανάπτυξης θα δώσει έμφαση στο γνωστικό υπόβαθρο της Ευρώπης. Η Επιτροπή δεσμεύεται να καταρτίσει σύντομα σχέδιο δράσης σχετικά με την πρωτοβουλία «Η μάθηση στην κοινωνία των πληροφοριών» το οποίο θα πρέπει να αποτελέσει τη σαφή συνέχεια του Λευκού Βιβλίου: «Διδασκαλία και μάθηση προς την κοινωνία της γνώσης».

2.5. Η Επιτροπή σκοπεύει να καθιερώσει στενή συνεργασία των διαρθρωτικών ταμείων, ούτως ώστε να λαμβάνεται υπόψη ο κοινωνικός διάλογος, να προστατεύονται καλύτερα τα συμφέροντα των καταναλωτών, και να βελτιωθεί η ποιότητα των υπηρεσιών του δημόσιου τομέα.

2.6. Η Επιτροπή εκδηλώνει τη φροντίδα της να εντείνει τη συνεργασία με τους γείτονές μας και να βοηθήσει τον τρίτο κόσμο να ενταχθεί στο πλαίσιο της εγκαθίδρυσης της κοινωνίας των πληροφοριών σε πλανητικό επίπεδο.

2.7. Η Επιτροπή προτείνει να προσελκύσει τις αντιδράσεις απέναντι στις νέες προτεραιοτήτες μέσω:

- της παρούσας ανακοίνωσης: «Οι επιπτώσεις της κοινωνίας των πληροφοριών στις πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης - Ετοιμάζοντας τα επόμενα βήματα» - COM(96) 395 τελικό 7

- ενός Πράσινου Βιβλίου με τίτλο «Η ζωή και η εργασία στην κοινωνία των πληροφοριών: Πρώτα ο άνθρωπος» - COM(96) 389 τελικό 7

- μιας ανακοίνωσης για την τυποποίηση και την παγκόσμια κοινωνία των πληροφοριών: η ευρωπαϊκή προσέγγιση - COM(96) 359 τελικό 7

- ενός σχεδίου οδηγίας για τη διαφάνεια των κανονισμών στην εσωτερική αγορά υπηρεσιών της κοινωνίας των πληροφοριών - COM(96) 392 τελικό.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η ΟΚΕ επικροτεί την πρωτοβουλία της Επιτροπής να αναθεωρήσει το σχέδιο δράσης της. Διαπιστώνει ότι ορισμένα θέματα που είχε θέσει στη γνωμοδότησή της για την ανακοίνωση της Επιτροπής «Η Ευρώπη και η κοινωνία των πληροφοριών: η συνέχιση της πορείας, πρόγραμμα δράσης» εξετάζονται στην παρούσα ανακοίνωση.

3.2. Η ΟΚΕ απορεί, εντούτοις, για την επιμονή της Επιτροπής στην αυστηρή εφαρμογή του χρονοδιαγράμματός της, τη στιγμή που και η ίδια κρίνει ότι ένα σαφές και σταθερό ρυθμιστικό πλαίσιο είναι βασικό για την ανάπτυξη της κοινωνίας των πληροφοριών. Πιο συγκεκριμένα, ενώ η Επιτροπή κρίνει ότι έχουν προχωρήσει οι εργασίες για την κατάρτιση αυτού του ρυθμιστικού πλαισίου, η ΟΚΕ, αντίθετα, αν και αναγνωρίζει ότι ορισμένες εργασίες σημειώνουν πραγματικές προόδους, κρίνει πως ορισμένοι ρυθμιστικοί τομείς παραμένουν ομιχλώδεις, ιδίως τα θέματα που σχετίζονται με τη σύγκλιση της οπτικοακουστικής και των τηλεπικοινωνιών, και ειδικά ορισμένες νέες υπηρεσίες, εκ των οποίων ελάχιστες μόνο πραγματεύεται το προαναφερθέν σχέδιο οδηγίας (COM(96) 392 τελικό).

3.3. Η ΟΚΕ υπενθυμίζει τη γνωμοδότησή της για το πρόγραμμα δράσης της Επιτροπής «Η Ευρώπη και η κοινωνία των πληροφοριών: η συνέχιση της πορείας» και, ιδιαίτερα, τα συμπεράσματά της ως προς τις προκλήσεις στις οποίες αποδίδει προτεραιότητα.

Συγκεκριμένα, το σημείο 4.1 εκείνης της γνωμοδότησης: «Δεδομένης της σύγκλισης του οπτικοακουστικού τομέα και της πληροφορικής, καθώς και των τηλεπικοινωνιών και των εκδόσεων, πρέπει να προβλεφθεί η δυνατότητα ρύθμισης σχετικά με τη συγκέντρωση των μέσων μαζικής επικοινωνίας, πριν γίνει οποιαδήποτε ενέργεια για την απελευθέρωσή τους.»

Στο σημείο 4.2 της εν λόγω γνωμοδότησης αναφέρεται: «Η εφαρμογή του προγράμματος ελευθέρωσης των υπηρεσιών και των υποδομών, το οποίο προτείνει η Επιτροπή, πρέπει να εξαρτηθεί από προϋποθέσεις όπως:

- η θέσπιση ενός σταθερού ρυθμιστικού και νομικού πλαισίου (...) 7

- η εναρμόνιση και ανάπτυξη των Euro RNIS (1) και των IDA (2) ώστε να μην τεθεί σε κίνδυνο η ανάπτυξη των εφαρμογών, και ιδιαίτερα των εφαρμογών δημόσιου συμφέροντος.

(1) RNIS: Ψηφιακό Δίκτυο Ενοποιημένων Υπηρεσιών.

(2) IDA: Διευρωπαϊκά Δίκτυα τηλεματικής για την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ δημοσίων υπηρεσιών.»Η ΟΚΕ φρονεί ότι οι προβληματισμοί αυτοί είναι πάντα επίκαιροι.

3.4. Γενικά, η ΟΚΕ σημειώνει ότι τα συμπεράσματα της γνωμοδότησής της CES 193/95 εξακολουθούν στο σύνολό τους να είναι επίκαιρα και ότι επιπλέον ορισμένα, ιδίως εκείνα που αφορούν τις ανθρωπιστικές και τις κοινωνικές πτυχές, αποτελούν αντικείμενο μελέτης στην ανακοίνωση της Επιτροπής.

3.5. Η ΟΚΕ σημειώνει, επίσης, ότι η ομάδα εμπειρογνωμόνων υψηλού επιπέδου εφιστά την προσοχή, στην ενδιάμέση έκθεσή της, στην ανάγκη υπέρβασης των συμβατικών ιδεών όσον αφορά την καθολική υπηρεσία.

Η ομάδα εμπειρογνωμόνων υψηλού επιπέδου κρίνει, εξάλλου, ότι η Επιτροπή δεν έχει δώσει αρκετή προσοχή στην κοινωνική πολιτική.

3.6. Η ΟΚΕ έχει συνείδηση του εύρους των προκλήσεων που θα πρέπει να αντιμετωπισθούν στους τομείς που επηρεάζονται από την εγκαθίδρυση της κοινωνίας των πληροφοριών. Όπως και η Επιτροπή, αναγνωρίζει τη σημασία που έχουν τα κοινωνικά και ανθρωπιστικά θέματα της απασχόλησης, της κατάρτισης, της εκπαίδευσης και της πρόσβασης στις υπηρεσίες, θέματα που όλα έχουν προτεραιότητα. Αναμένει τα αποτελέσματα των τομεακών μελετών, ειδικότερα της μελέτης για την απασχόληση, που έχει ξεκινήσει η Επιτροπή και τονίζει, ειδικότερα, την ανάγκη θέσπισης διαδικασιών συνεχούς κατάρτισης και επιμόρφωσης σε συνάρτηση με την εξέλιξη της τεχνικής και της αγοράς.

3.7. Η ΟΚΕ φοβάται ότι ο ρυθμός που δίδει η Επιτροπή, παρότι σταθερός, δεν θα επιτρέψει να δοθούν απαντήσεις που παρέχουν ασφάλεια στους διάφορους παράγοντες της αγοράς εντός των προθεσμιών που ορίζει το χρονοδιάγραμμα για την ελευθέρωση των τηλεπικοινωνιών.

3.8. Η ΟΚΕ φοβάται ότι, εκτός από τους κανόνες που έχουν ήδη υιοθετηθεί (για την κινητή τηλεφωνία, τους δορυφόρους, τις υποδομές κ.λπ.), ορισμένα σημαντικά ζητήματα δεν θα μπορέσουν να διευθετηθούν εντός των καθορισμένων προθεσμιών. Τονίζει, επί παραδείγματι, την αποφασιστική σημασία της έννοιας της καθολικής υπηρεσίας και σημειώνει την ιδιαίτερη προσοχή που της αφιερώνει η Επιτροπή. Όμως, παρά τις σύντονες προσπάθειες και τη σημαντική εργασία της Επιτροπής για αυτό το θέμα, η ΟΚΕ υπενθυμίζει την παρατήρηση που είχε εκφέρει στη γνωμοδότησή της για την «Καθολική υπηρεσία τηλεπικοινωνιών ενώπιον της προοπτικής ενός πλήρους ελευθερωμένου περιβάλλοντος»: «...Επείγει να παρουσιάσει η Επιτροπή χωρίς καθυστέρηση κατευθυντήριες γραμμές για τη χρηματοδότηση της καθολικής υπηρεσίας, ώστε να μπορέσουν να κατανεμηθούν οι οικονομικές επιβαρύνσεις σε όλους τους ενδιαφερόμενους φορείς της αγοράς». Η ΟΚΕ παρατηρεί ότι πολύ συγκεκριμένα θέματα, όπως η χρηματοδότηση της καθολικής υπηρεσίας, εξακολουθούν να χρειάζονται επείγουσες απαντήσεις, παρά τις σημαντικές εργασίες που έχουν επιτελεσθεί σχετικά.

3.9. Η ΟΚΕ ανησυχεί, συνεπώς, για τις προθεσμίες που προβλέπονται για την πλήρη ελευθέρωση των τηλεπικοινωνιών, τη στιγμή που ζητήματα όπως η καθολική υπηρεσία δεν έχουν λάβει ακόμη πλήρεις απαντήσεις λίγο περισσότερο από ένα έτος πριν από την ημερομηνία που προβλέπεται για την ελευθέρωση.

3.10. Καίτοι η ΟΚΕ φρονεί ότι η Επιτροπή θα μπορούσε να δώσει απαντήσεις στα συγκεκριμένα αυτά θέματα, διερωτάται ωστόσο πώς θα μπορούσαν να διευθετηθούν τα κρίσιμα θέματα κοινωνικής φύσεως, όπως η απασχόληση και η εκπαίδευση.

3.11. Η ΟΚΕ χαίρεται, από αυτήν την άποψη, για τη διαβούλευση που θα διοργανώσει η Επιτροπή με βάση το Πράσινο Βιβλίο «Η ζωή και η εργασία στην κοινωνία των πληροφοριών: Πρώτα ο άνθρωπος»(COM(96) 389 τελικό).

Η ΟΚΕ θα εξετάσει αυτό το Πράσινο Βιβλίο σε χωριστή γνωμοδότηση. Επιθυμεί, ωστόσο, να τονίσει ότι τα θέματα που τίθενται εκεί είναι θεμελιώδους σημασίας για τη συνοχή της κοινωνίας. Η ΟΚΕ, γνωρίζοντας το χρόνο που απαιτείται για την επεξεργασία μέτρων και την πρόβλεψη αποτελεσματικών κανόνων, διαπιστώνοντας τις καθυστερήσεις στην επεξεργασία κανόνων ιδίως για τα θέματα της ασφάλειας, της σύγκλισης, της ιδιωτικής ζωής, και της καθολικής υπηρεσίας, και αυτό παρά την επένδυση σημαντικών προσπαθειών και ενέργειας, εκτιμά ότι η διαβούλευση για τα κοινωνικά θέματα δεν θα μπορέσει να δώσει αποτελέσματα αρκετά γρήγορα ώστε να δοθούν οι απαραίτητες απαντήσεις ως την 1η Ιανουαρίου 1998.

3.12. Η ΟΚΕ φρονεί, επομένως, ότι προκειμένου να τηρηθεί το χρονοδιάγραμμα της ελευθέρωσης, η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να δώσει την κύρια προτεραιότητα στα θέματα τα οποία θίγονται από το Πράσινο Βιβλίο, τις γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ για τους τομείς της κοινωνίας των πληροφοριών, των τηλεπικοινωνιών και της οπτικοακουστικής, την ομάδα εμπειρογνωμόνων υψηλού επιπέδου και από το Φόρουμ της κοινωνίας των πληροφοριών, διότι, διαφορετικά, θα είναι ολοένα και πιο δύσκολο να αποφευχθεί η διχοτόμηση της κοινωνίας.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Βελτίωση του περιβάλλοντος των επιχειρήσεων

4.1.1. Η ΟΚΕ διαπιστώνει την ανάγκη να θεσπισθεί ένα σαφές και σταθερό ρυθμιστικό πλαίσιο και να διασφαλισθεί η πραγματική εφαρμογή του, ώστε να ελευθερωθούν τα κεφάλαια, είτε αυτά είναι ιδιωτικά, είτε δημόσια, είτε ιδιωτικά/δημόσια, είτε συνεταιριστικά, για τη δημιουργία αποτελεσματικών υποδομών στον τομέα των τηλεπικοινωνιών.

4.1.2. Η ελευθέρωση ορισμένων τμημάτων της αγοράς των τηλεπικοινωνιών (κινητή τηλεφωνία, δορυφόροι, εναλλακτικές υποδομές) αποτελεί ήδη πραγματικότητα, αλλά η εξέλιξή της προϋποθέτει να διαθέτουν οι Εθνικές Ρυθμιστικές Αρχές επαρκείς πόρους, την απαραίτητη ανεξαρτησία για να εκπληρώσουν το ρόλο τους και να είναι συντονισμένες. Σχετικά με το σημείο αυτό, η ΟΚΕ επικροτεί το γεγονός ότι η Επιτροπή αντιλήφθηκε την ανάγκη να θεσπίσει μια ρυθμιστική αρχή τηλεπικοινωνιών στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης η οποία περιορίζει τις εξουσίες των εθνικών ρυθμιστικών αρχών.

4.1.3 Η ΟΚΕ σημειώνει ότι η Επιτροπή δεν θεωρεί ότι είναι σε θέση σήμερα ούτε καν να προβλέψει τις υπηρεσίες που πρόκειται να εμφανισθούν στην αγορά και ότι πρέπει να ασχοληθεί κυρίως με τα εμπόδια στην ανάπτυξη των νέων υπηρεσιών, και ιδιαίτερα του ηλεκτρονικού εμπορίου.

4.1.4 Για να εξασφαλισθεί η συνοχή της εσωτερικής αγοράς, η Επιτροπή (βλ. σημ. 2.7 παραπάνω) προτείνει μια οδηγία σχετικά με την ρυθμιστική διαφάνεια των υπηρεσιών της ΚΠ. Η ΟΚΕ θα εξετάσει αυτήν την πρόταση.

4.1.5. Η ΟΚΕ παρατηρεί ότι η Επιτροπή αναλύει σήμερα το πρόβλημα της έλλειψης συνοχής των υφιστάμενων νομοθετικών πλαισίων κατόπιν της πρόκλησης που θέτει η σύγκλιση των τεχνολογιών. Η ΟΚΕ απορεί που η Επιτροπή, εξετάζοντας το θέμα της σύγκλισης μεταξύ των τηλεπικοινωνιών και της οπτικοακουστικής, αναφέρεται σε «μια νέα πρόκληση», ενώ αποτελούσε από την αρχή της συμβουλευτικής διαδικασίας ένα από τα κρίσιμα προβλήματα, το οποίο είχε θίξει άλλωστε και η ΟΚΕ στη γνωμοδότησή της με τίτλο «Προς την κοινωνία των πληροφοριών».

4.1.6. Η ΟΚΕ σημειώνει ότι η Επιτροπή προετοιμάζει προτάσεις για την εξασφάλιση του σεβασμού της ιδιωτικής ζωής, της εμπιστευτικότητας και της αυθεντικότητας.

Η ΟΚΕ ενθαρρύνει την Επιτροπή να προτείνει ταχέως μέσα εγγυήσεως, χωρίς τα οποία υπάρχει λόγος να φοβάται ότι η μετάβαση της 1ης Ιανουαρίου 1988 θα γίνει μέσα σ' ένα κλίμα φόβου, που θα οφείλεται στην ασάφεια της ρυθμιστικής ανασφάλειας.

4.1.7. Η ΟΚΕ παρατηρεί ότι η Επιτροπή κρίνει ότι οι ΜΜΕ διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο, ιδίως στην ανάπτυξη της νέας αγοράς των πολυμέσων. Υπενθυμίζει επ'αυτού τους φόβους της σε σχέση με ορισμένες αδυναμίες που εξέφρασε στη γνωμοδότησή της για το σχέδιο INFO 2000 και κυρίως στο σημείο 4.3.4: ... Εάν η Επιτροπή επιθυμεί κυρίως να δώσει κίνητρα στις ΜΜΕ ... θα πρέπει επίσης να τους παράσχει πληροφορίες, διότι είναι διανόητο οι ΜΜΕ που δεν διαθέτουν τα απαραίτητα μέσα για μια τέτοια έρευνα, να αναλάβουν πολυδάπανες πρωτοβουλίες χωρίς να γνωρίζουν εάν αυτές ενδιαφέρουν την αγορά.

Η ΟΚΕ σημειώνει τη σημασία που δίνει η Επιτροπή στο σχέδιο INFO 2000 για την ανάπτυξη της βιομηχανίας του περιεχομένου και υπενθυμίζει τα συμπεράσματα της γνωμοδότησης του Δεκεμβρίου 1995 για το INFO 2000, στην οποία η ΟΚΕ επεσήμαινε την αδυναμία της συνολικής χρηματοδότησης, και τούτο παρότι επικροτούσε απόλυτα τους δεδηλωμένους στόχους του προγράμματος INFO 2000, κυρίως το σημείο 5.3: «Η ΟΚΕ ... διαπιστώνει με λύπη της ότι, κατ'ουσίαν, το σχέδιο προγράμματος δεν ανταποκρίνεται πλήρως στους εξαγγελθέντες στόχους, δεδομένου ότι ορισμένες φορές η συνολική εντύπωση είναι συγκεχυμένη, και το πεδίο δράσης μη καθορισμένο επακριβώς». Η ΟΚΕ εκπλήσσεται, εξάλλου, για τη σύνδεση του σχεδίου INFO 2000 στην παρούσα ανακοίνωση με τον τομέα της οπτικοακουστικής, ενώ αφορά κατά κύριο λόγο τις εκδόσεις.

4.1.8. Η ΟΚΕ σημειώνει τη σημασία που αποδίδει η Επιτροπή στην τυποποίηση και παραπέμπει στην ιδιαίτερη γνωμοδότησή της για το θέμα, αυτή τη στιγμή σε φάση επεξεργασίας.

4.2. Επένδυση στο μέλλον

4.2.1. Η ΟΚΕ σημειώνει τη σημασία που αποδίδει η Επιτροπή, στην ανακοίνωσή της, στη διά βίου μάθηση, αφενός, για τη βελτίωση της εκπαίδευσης και της κατάρτισης και, αφετέρου, για την αειφόρο ανάπτυξη και εκφράζει σχετικά την ικανοποίησή της.

4.2.2. Η ΟΚΕ σημειώνει την επιθυμία της Επιτροπής να ανταποκριθεί καλύτερα στις ανάγκες της βιομηχανίας και της κοινωνίας, επικεντρώνοντας τις προσπάθειες Ε& Α στα θέματα γενικού ενδιαφέροντος που ανταποκρίνονται στις ανάγκες των χρηστών. Η ΟΚΕ χαίρεται για αυτό το γεγονός, επειδή συμπίπτει με ορισμένες από τις κυριότερες ανησυχίες της.

4.2.3. Η ΟΚΕ επικροτεί την πρωτοβουλία της Επιτροπής να συντάξει το Λευκό Βιβλίο με τον τίτλο «Εκπαίδευση και κατάρτιση - Προς την κοινωνία της μάθησης» και εξετάζει αναλυτικά σε χωριστή γνωμοδότηση το Πράσινο Βιβλίο «Η ζωή και εργασία στην κοινωνία των πληροφοριών: πρώτα ο άνθρωπος». Η ΟΚΕ σημειώνει τη γενική διαπίστωση της Επιτροπής όσον αφορά την πεπαλαίωση των επαγγελματικών προσόντων του ενεργού πληθυσμού και επισημαίνει ότι έχει κοινοποιήσει ευρέως σε παλαιότερες γνωμοδοτήσεις της την ανάγκη για διασφάλιση της κατάρτισης των πολιτών.

4.2.4. Η ΟΚΕ σημειώνει τη διάγνωση του Φόρουμ της Κοινωνίας των Πληροφοριών σχετικά με την ανάγκη εξέλιξης της εκπαίδευσης και τις δημοσιονομικές επιπτώσεις που συνεπάγεται, η οποία τονίζεται από την Επιτροπή στην παρούσα ανακοίνωση στο σημείο 2.2, β, 2η παράγραφος.

Η ΟΚΕ επικροτεί την παρουσίαση από την Επιτροπή του σχεδίου δράσης για το θέμα της «Μάθησης στην κοινωνία των πληροφοριών» και παρατηρεί ότι η Επιτροπή συμμερίζεται την ανάγκη για εταιρικές σχέσεις ιδιωτών και δημοσίου όπου η συμβολή του ιδιωτικού τομέα θα είναι σημαντικότερη.

Η ΟΚΕ έχει επίγνωση της σημασίας της καθιέρωσης των νέων τεχνολογιών πληροφοριών και επικοινωνιών στα σχολεία κάθε κατηγορίας και βαθμίδας και συνιστά μια αποφασιστική κοινοτική δράση για να ενθαρρυνθεί η επαρκής προετοιμασία των νέων έναντι των νέων προκλήσεων του μέλλοντος.

4.2.5. Η ΟΚΕ σημειώνει τις θετικές συνέπειες που μπορούν να έχουν οι ΤΠΕ (τεχνολογίες της πληροφορικής και των επικοινωνιών) στη χρησιμοποίηση των πόρων, όπως σημειώνει, π.χ., η Επιτροπή, στη διαχείριση της κυκλοφορίας και τις επαγγελματικές εφαρμογές και, επομένως, στην αειφόρο ανάπτυξη. Λαμβάνει, ωστόσο, υπόψη τους φόβους που έχουν εκφρασθεί από το Φόρουμ της ΚΠ περί φαινομένου «μπούμερανγκ», του οποίους τονίζει και εκφράζει ρητά η Επιτροπή στην παρούσα ανακοίνωση στο σημείο 2.2, γ, 3η παράγραφος.

4.3. Πρώτα οι πολίτες

4.3.1. Η ΟΚΕ χαίρεται για τη ευχή που διατυπώνει η Επιτροπή να μπορέσουν οι νέες τεχνολογίες να ωφελήσουν όλους τους πολίτες σε όλη την επικράτεια της Ένωσης, λαμβάνοντας υπόψη την προστασία των καταναλωτών.

Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την πρόθεση της Επιτροπής να ενθαρρύνει τη χρήση των υπηρεσιών που αποσκοπούν στην καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού, του οποίου θύματα είναι ήδη, ή πρόκειται να γίνουν, ορισμένες κατηγορίες του πληθυσμού, οι οποίες είναι από τώρα γνωστές. Πρόκειται, μεταξύ άλλων και ειδικά για άτομα που δεν εργάζονται για διάφορους λόγους (ανεργία, προσύνταξη, κ.λπ.) ή για άτομα με χαμηλό είσόδημα ή για αναπήρους ή ηλικιωμένους, χωρίς ο κατάλογος αυτός να είναι εξαντλητικός.

4.3.2. Η πρόσβαση στις υπηρεσίες των πληροφοριών είναι θεμελιώδης πρόκληση της ΚΠ. Η ΟΚΕ επισημαίνει την ανάγκη ανάπτυξης των υποδομών, για να μπορέσει να γίνει πραγματικότητα αυτή η πρόσβαση.

4.3.3. Σε σχέση με την πρόσβαση, η ΟΚΕ σημειώνει την υποχρέωση παροχής καθολικής υπηρεσίας, η οποία περιλαμβάνει ήδη την πρόσβαση στις υπηρεσίες άμεσης επικοινωνίας («on line»). Παρατηρεί, εντούτοις, ότι οι απαραίτητες επενδύσεις θα γίνουν σε διαφορετικούς ρυθμούς στην Κοινότητα, πράγμα που την ανησυχεί.

4.3.4. Η ΟΚΕ σημειώνει τη βούληση της Επιτροπής να συνδέσει με τη διαδικασία της τυποποίησης και της διαβούλευσης τους εκπροσώπους των οργάνωσεων των καταναλωτών, ούτως ώστε, μεταξύ άλλων, να αναπτυχθούν πιο εύχρηστες τεχνικές και να ενθαρρυνθεί η εκπαίδευση και η κατάρτιση των καταναλωτών.

4.3.5. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι ο δημόσιος τομέας πρέπει να εξοπλισθεί με αποτελεσματικά δίκτυα, ώστε να διασφαλισθεί η αποτελεσματική επικοινωνία όλων των διοικητικών επιπέδων σε όλη την Ένωση. Εύχεται να δώσει η Επιτροπή ιδιαίτερη προσοχή σ' αυτό το θέμα.

4.3.6. Η πολιτιστική πολυμορφία και η πολυφωνία των μέσων ενημέρωσης πρέπει να διατηρηθούν, διότι αποτελούν ανεκτίμητο πλούτο για την Ένωση. Η οπτικοακουστική βιομηχανία και το ζήτημα των πνευματικών δικαιωμάτων έχουν ιδιαίτερη σημασία σ' αυτό το πλαίσιο. Πρέπει, συνεπώς, να επιδιωχθεί η ανάπτυξη των απαραίτητων μέτρων για τη διατήρηση αυτού του πλούτου.

4.4. Η παγκόσμια πρόκληση

4.4.1. Η ΟΚΕ έχει επίγνωση της ανάγκης για στενή σύνδεση των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και βοήθεια των μεσογειακών γειτόνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης να ανταπεξέλθουν στις προκλήσεις της κοινωνίας των πληροφοριών. Η ΟΚΕ κρίνει ότι η θέσπιση βασικών κανόνων σε παγκόσμιο επίπεδο έχει προτεραιότητα προκειμένου να δημιουργηθεί ένα ισόρροπο πλαίσιο. Για το λόγο αυτό, η ΟΚΕ θα δώσει ιδιαίτερη προσοχή στις διαπραγματεύσεις του ΠΟΕ για την ελευθέρωση των βασικών τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών.

4.4.2. Η ΟΚΕ εύχεται η συνειδητοποίηση της ανάγκης σύνδεσης τρίτων κρατών να μην περιορισθεί μόνο στα γειτονικά κράτη, αλλά να επεκταθεί και στις τρίτες χώρες οι οποίες σημειώνουν καθυστέρηση όσον αφορά την κοινωνία των πληροφοριών, ώστε να δοθεί η δυνατότητα στα λιγότερο ανεπτυγμένα κράτη να συμμετάσχουν στην ΚΠ, διαφορετικά το χάσμα μεταξύ πλούσιων και φτωχών χωρών απλώς θα τονισθεί περισσότερο.

5. Συμπεράσματα

5.1. Η ΟΚΕ επαναλαμβάνει τις ανησυχίες της σε σχέση με την εξέλιξη της απασχόλησης στην κοινωνία των πληροφοριών. Θα πραγματευθεί πιο αναλυτικά το θεμελιώδες αυτό ζήτημα στη γνωμοδότησή της για το Πράσινο Βιβλίο «Η ζωή και η εργασία στην κοινωνία των πληροφοριών: Πρώτα ο άνθρωπος». Κρίνει, πάντως, πως οι αναλύσεις που διαθέτουμε σήμερα δεν επιτρέπουν εφησυχασμό σε σχέση με το μέλλον της απασχόλησης, και δη εν όψει της εξέλιξης των εργασιακών σχέσεων, και τίποτα δεν μας επιτρέπει σήμερα να υποθέσουμε ότι θα υπάρχει δίκαιη κατανομή της απασχόλησης στο μέλλον.

5.2. Αν η Ένωση επιθυμεί να επιτύχει ένα δίκαιο επίπεδο κατανομής του πλούτου, της πρόσβασης στην πληροφορία, τη γνώση, τις υπηρεσίες και την πνευματική καλλιέργεια, πρέπει να ανταπεξέλθει στις γιγάντιες προκλήσεις που προσδιορίζει σήμερα η Επιτροπή.

Η ΟΚΕ θεωρεί ότι αυτές οι προκλήσεις αποτελούν προτεραιότητα και ότι δενείναι δυνατόν να απαντηθούν με μία μόνο διαβούλευση. Πρόκειται για μια δυναμική διεργασία, που απαιτεί συνεχή αξιολόγηση. Η ΟΚΕ φοβάται μήπως η Ένωση αναπτύξει τις ποικίλες δράσεις της για την καθιέρωση μιας ελεύθερης αγοράς σε διάφορους ρυθμούς, πράγμα που ενέχει τον κίνδυνο να προξενήσει πολυάριθμες ανισορροπίες, ιδίως στο κοινωνικό επίπεδο.

5.3. Για την ΟΚΕ είναι βασικό να προσαρμοσθεί η κοινωνία των πληροφοριών στα άτομα και όχι το αντίθετο. Πρέπει να ληφθούν ιδιαίτερα υπόψη οι κοινωνικές ομάδες που έχουν ήδη ένα χάσμα να τις χωρίζει από τις ΤΠΕ σήμερα και που κινδυνεύουν να έχουν ακόμη μεγαλύτερο χάσμα αύριο, τα άτομα που για διάφορους λόγους δεν εργάζονται, οι πρόωρα συνταξιοδοτημένοι, αυτοί που διακόπτουν τη σταδιοδρομία τους για να μεγαλώσουν παιδιά, οι άνεργοι, οι ηλικιωμένοι, τα άτομα με χαμηλά εισοδήματα, χωρίς να αγνοηθούν τα άτομα που θα έπρεπε ήδη σήμερα να παρακολουθούν κύκλους κατάρτισης 7 πρόκειται, εν συντομία, για ομάδες πολύ σημαντικές, παρά το γεγονός ότι πρόκειται για άτομα πολύ διαφορετικών καταστάσεων που δεν είναι δυνατόν να συγκριθούν και που πρέπει απαραιτήτως να ληφθούν υπόψη αν θέλουμε να αποφύγουμε την κοινωνική ρήξη και τον κοινωνικό αποκλεισμό. Επίσης πρέπει να μελετηθούν και να προβλεφθούν προγράμματα κατάρτισης για ορισμένες ομάδες εργαζομένων, όπως οι ελεύθεροι επαγγελματίες, οι «τηλε-εργαζόμενοι» και να τεθεί το ζήτημα της χρηματοδότησης των προγραμμάτων κατάρτισης για τους εργαζόμενους στις ΜΜΕ.

5.4. Η ΟΚΕ επικροτεί την πρωτοβουλία της Επιτροπής να αναπροσαρμόσει το σχέδιο δράσης της στην τρέχουσα πραγματικότητα πριν από το τέλος του 1996. Θεωρεί, όμως, ότι προκειμένου να τηρηθεί το χρονοδιάγραμμα της ελευθέρωσης, η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να δώσει την κύρια προτεραιότητα στα θέματα που θίγονται από το Πράσινο Βιβλίο «Ζωή και εργασία στην κοινωνία των πληροφοριών», τις γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ για τον ίδιο τομέα, και από το Φόρουμ της κοινωνίας των πληροφοριών διότι, διαφορετικά, θα είναι ολοένα και πιο δύσκολο να αποφευχθεί η διχοτόμηση της κοινωνίας.

Η ΟΚΕ ενθαρρύνει την Επιτροπή να διενεργήσει τις απαιτούμενες αναλύσεις και πρωτοβουλίες, που θα επιτρέψουν σε όλους τους πολίτες να ενταχθούν στους κόλπους μιας κοινωνίας των πληροφοριών στην υπηρεσία του ανθρώπου και όχι το αντίστροφο.

5.5. Η ΟΚΕ κρίνει ότι επιβάλλεται να δοθρί κατεπειγόντως απάντηση στις ανησυχίες σχετικά με το ρυθμιστικό πλαίσιο, εκ των ουκ άνευ όρο για την πλήρη ελευθέρωση των τηλεπικοινωνιών, και επιμένει ιδιαίτερα στα προβλήματα που προκύπτουν από τη σύγκλιση των τηλεπικοινωνιών και της οπτικοακουστικής, την ασφάλεια στη μετάδοση των πληροφοριών και την προστασία της ιδιωτικής ζωής 7 δίδει δε την προτεραιότητα στην έκταση της καθολικής υπηρεσίας, στη χρηματοδότησή της και στην επέκτασή της ώστε να καλύψει και την πρόσβαση στα δίκτυα της κοινωνίας των πληροφοριών.

Δεδομένης της σύγκλισης του οπτικοακουστικού τομέα και της πληροφορικής, καθώς και των τηλεπικοινωνιών και των εκδόσεων, πρέπει να προβλεφθεί η δυνατότητα ρύθμισης σχετικά με τη συγκέντρωση των μέσων μαζικής επικοινωνίας πριν γίνει οποιαδήποτε ενέργεια για την απελευθέρωσή τους.

Αν δεν διευκρινισθούν προηγουμένως αυτά τα θέματα, η ΟΚΕ πιστεύει ότι οποιοδήποτε βήμα προς την πλήρη ελευθέρωση των τηλεπικοινωνιών το μόνο που θα καταφέρει είναι να θέσει σε κίνδυνο την επιτυχία της ένταξης όλων των πολιτών στην κοινωνία των πληροφοριών.

5.6. Η ΟΚΕ καλεί, ως εκ τούτου, την Επιτροπή να δώσει προτεραιότητα σ' αυτές τις κοινωνικές και ανθρωπιστικές ανησυχίες και να προβεί στην αξιολόγηση των συγκεκριμένων μέτρων που πρέπει να ληφθούν για να αποφευχθεί ο τονισμός των κοινωνικών διαφορών μεταξύ των πολιτών της Ένωσης.

Η ΟΚΕ επιμένει να ορισθεί το ρυθμιστικό πλαίσιο πριν από την πλήρη ελευθέρωση της αγοράς των τηλεπικοινωνιών και ενθαρρύνει την Επιτροπή στην πρωτοβουλία της να προετοιμάσει ένα σχέδιο δράσης προσαρμοσμένο στις νεότερες τεχνολογικές εξελίξεις πριν από το τέλος του χρόνου.

Βρυξέλλες, 27 Νοεμβρίου 1996.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() ΕΕ αριθ. C 110 της 2. 5. 1995, σ. 37.

() ΕΕ αριθ. C 301 της 13. 11. 1995.

() ΕΕ αριθ. C 82 της 19. 3. 1995.

() ΕΕ αριθ. C 236 της 11. 9. 1995.

() ΕΕ αριθ. C 153 της 28. 5. 1996.

() Έγγρ. CES 1075/96.

() ΕΕ αριθ. C 110 της 2. 5. 1995, σ. 53.