Γνωμοδότηση για το γενικό πλαίσιο για δράση της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στον τομέα της ασφάλειας, υγιεινής και προστασίας της υγείας κατά την εργασία (94/C 195/26)

Στις 19 Νοεμβρίου 1993, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, για το γενικό πλαίσιο για δράση της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στον τομέα της ασφάλειας, υγιεινής και προστασίας της υγείας κατά την εργασία.

Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτισμικών θεμάτων, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάσθηκε τη γνωμοδότησή του στις 14 Απριλίου 1994, με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Etty.

Κατά την 315η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 28ης Απριλίου 1994), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Γενικές παρατηρήσεις

1.1. Η ΟΚΕ αντιλαμβάνεται ότι η ανακοίνωση της Επιτροπής αποτελεί ένα «γενικό πλαίσιο για δράση» και όχι ένα πρόγραμμα δράσεως, στο οποίο σκιαγραφούνται σαφείς πολιτικές και μέτρα για τα αμέσως επόμενα χρόνια. Η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να υποβάλει σύντομα πρόταση για πρόγραμμα δράσεως προς το Συμβούλιο, το Κοινοβούλιο και την ΟΚΕ. Η πρόταση θα πρέπει να συμπεριλαμβάνει τη δημοσιονομική βάση του προγράμματος δράσης.

1.2. Οι τέσσερις τομείς που επέλεξε η Επιτροπή, (1) εφαρμογή, παγίωση, εξορθολογισμός και συμπλήρωση της Κοινοτικής νομοθεσίας, (2) προώθηση του Κοινοτικού έργου στον τομέα της ασφάλειας και της υγιεινής της εργασίας εκτός Κοινότητας και διεθνή συνεργασία, (3) πληροφόρηση, κατάρτιση και εκπαίδευση και, (4) ανάπτυξη μη νομοθετικών συνοδευτικών μέτρων που αποσκοπούν στη συμπλήρωση και υποστήριξη νομοθετικών στόχων), επικροτούνται και υποστηρίζονται.

1.3. Η ΟΚΕ εκφράζει ωστόσο δύο γενικότερες ανησυχίες:

- Η πρόταση της Επιτροπής περί συμπεριλήψεως των προτάσεων αυτών ως συμπλήρωμα της «Πράσινης Βίβλου για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Πολιτικής» ενδέχεται να προκαλέσει αβεβαιότητα και περιττή καθυστέρηση, όσον αφορά τους επιδιωκόμενους στόχους. Η υγεία και η ασφάλεια κατά την εργασία είναι αναπόσπαστο μέρος της Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Πολιτικής και ως εκτούτου οφείλει να έχει μια αποκλειστικά δική της θέση στην Πράσινη Βίβλο.

- Οι ιδέες της Επιτροπής είναι γενικές και ασαφείς. Οι ειδικότερες συστάσεις της Συμβουλευτικής Επιτροπής για ένα νέο πρόγραμμα δράσεως (Ιανουάριος 1993) όσον αφορά την ασφάλεια, υγιεινή και προστασία της υγείας κατά την εργασία, φαίνεται ότι έχουν αγνοηθεί. Προφανώς, η Επιτροπή δεν έχει ακόμη δώσει ιδιαίτερη σημασία στις σχετικές υποδείξεις των πρόσφατων γνωμοδοτήσεων της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής.

1.4. Οι προτάσεις για τη συνέχιση της αναπτύξεως της κοινοτικής νομοθεσίας για την υγεία και ασφάλεια κατά την εργασία παραμένουν ασαφείς. Η Επιτροπή φαίνεται να εγκαταλείπει τις οδηγίες και να στρέφεται προς την υιοθέτηση μη νομοθετικών μέτρων. Η ΟΚΕ, μολονότι αναγνωρίζει τη σημασία των μη νομοθετικών μέτρων, θεωρεί ότι υφίστανται αρκετοί τομείς για τη θέσπιση νομοθετικών πράξεων όπως είχε εκφραστεί σχετικά σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της (π.χ. κατάρτιση σε θέματα υγείας και ασφάλειας κατά την εργασία, ιατρική της εργασίας κλπ.).

1.5. Η παρακολούθηση της εφαρμογής της κοινοτικής νομοθεσίας εκ μέρους των κρατών μελών πρέπει να αποτελέσει σημαντικό στοιχείο του μελλοντικού κοινωνικού διαλόγου σχετικά με την υγεία και την ασφάλεια κατά την εργασία στην Κοινότητα.

1.6. Η ΟΚΕ προτρέπει την Επιτροπή να συμπεριλάβει στις μελλοντικές δραστηριότητές της μια μελέτη σχετικά με τις ενδεχόμενες επιπτώσεις που θα είχαν οι ευρωπαϊκές κανονιστικές πολιτικές (βάσει του άρθρου 100 Α) στον τομέα της ασφάλειας και της υγείας κατά την εργασία. Οι εκπρόσωποι των εργαζομένων και των εργοδοτών θα πρέπει να ενημερωθούν, να συμμετάσχουν αποτελεσματικά, και να υποστηριχθούν στο έργο αυτό. Ζητείται από την Επιτροπή να υποβάλει κατάλληλες προτάσεις για την επίτευξη αυτού του στόχου. Κατά την εκτίμηση των κανονιστικών πολιτικών που αφορούν την ασφάλεια και την υγεία στον τόπο εργασίας, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι γνώσεις και η εμπειρογνωμοσύνη των εθνικών ιδρυμάτων που ασχολούνται με τα εργασιακά ατυχήματα (όπως τα Επαγγελματικά Ταμεία Ασφάλισης στη Γερμανία).

1.7. Η ΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή να επεξεργασθεί προτάσεις που να επιδιώκουν κοινές προσεγγίσεις στον τομέα της ασφάλειας και της υγείας κατά την εργασία, π.χ. όσον αφορά την εκτίμηση του κινδύνου, την κατάρτιση και την εφαρμογή.

2. Ειδικές παρατηρήσεις

2.1. Ο κοινωνικός διάλογος

2.1.1. Η ΟΚΕ εγκρίνει τη σημασία που αποδίδει η Επιτροπή στο ρόλο του κοινωνικού διαλόγου για την προετοιμασία των μέτρων στον τομέα της υγιεινής και υγείας κατά την εργασία.

2.1.2. Παράλληλα, η ΟΚΕ υπενθυμίζει τις ανησυχίες που έχει εκφράσει σε πρόσφατες γνωμοδοτήσεις (πιο πρόσφατα, στη γνωμοδότηση για τις χημικές ουσίες, το Νοέμβριο 1993) (1) σχετικά με τη διεύρυνση του ρόλου της συμβουλευτικής επιτροπής. Ο τρόπος με τον οποίο η Επιτροπή έχει αντιμετωπίσει την προαναφερθείσα ομόφωνη σύσταση της συμβουλευτικής επιτροπής, για ένα νέο πρόγραμμα δράσης, συνέτεινε στην επίταση των ανησυχιών αυτών.

2.1.3. Στη συμβουλευτική επιτροπή πρέπει να παρασχεθούν οι κατάλληλοι πόροι.

2.2. Σχέσεις με άλλα προγράμματα

2.2.1. Η ΟΚΕ επικροτεί την προσοχή που δίδει η Επιτροπή στις σχέσεις με προγράμματα για την προστασία του περιβάλλοντος και των καταναλωτών, τη γεωργία και την έρευνα.

2.2.2. Η ΟΚΕ επικροτεί το γεγονός ότι ορισμένα κοινοτικά ερευνητικά και αναπτυξιακά προγράμματα αναγνωρίζουν ότι είναι αναγκαίο να θίγονται θέματα που αφορούν το περιβάλλον εργασίας (όπως, π.χ., το νέο πρόγραμμα για τις τεχνολογίες του τομέα της βιομηχανίας και των υλικών, την βιοϊατρική, την υγεία και το περιβάλλον). Η ομάδα μελέτης καλεί την Επιτροπή να συνεχίσει την ίδια γραμμή δράσης και να την αναπτύξει περαιτέρω.

2.2.3. Η ΟΚΕ υποδεικνύει ότι οι πόροι για την έρευνα και την ανάπτυξη μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τηλεματικά και διευρωπαϊκά δίκτυα, ταυτόχρονα με τη σύσταση βάσεων δεδομένων για εργατικά ατυχήματα και επαγγελματικές ασθένειες.

2.3. Η οικονομική και κοινωνική επίπτωση στις ΜΜΕ

2.3.1. Η ΟΚΕ επαναλαμβάνει την παρατήρηση που είχε διατυπώσει και σε προηγούμενες περιστάσεις, ότι δηλαδή. δεν πρέπει να εξαιρεθούν οι ΜΜΕ από την κοινοτική νομοθεσία σχετικά με την ασφάλεια και την υγεία κατά την εργασία. Κριτήριο για τον έλεγχο της ασφάλειας και της υγείας θα πρέπει να είναι ο κίνδυνος και όχι το μέγεθος. Κατά την επεξεργασία των πολιτικών μέσων στον τομέα της ασφάλειας και υγείας στην εργασία, η Επιτροπή πρέπει να δώσει ιδιαίτερη προσοχή στο εφικτό και στη δυνατότητα εφαρμογής, όσον αφορά τις ΜΜΕ.

2.3.2. Οι εκτιμήσεις σχετικά με τον αντίκτυπο είναι αξιόλογες. Ωστόσο, δεν μπορούν να αντικαταστήσουν την κοινωνική και πολιτική εκτίμηση ως βάση για τη χάραξη πολιτικών όσον αφορά τις ΜΜΕ ή και όλες τις επιχειρήσεις.

2.3.3. Πρέπει να επιδειχθεί ανοικτό πνεύμα και διαφάνεια κατά την ανάπτυξη οιασδήποτε μεθολογίας που θα χρησιμοποιηθεί για την εκτίμηση του αντίκτυπου. Οι μεθοδολογίες που χρησιμοποιούνται σήμερα στον τομέα της υγείας και ασφάλειας κατά την εργασία είναι πολύ ανακριβείς και στηρίζονται σε πολλές αμφισβητούμενες προϋποθέσεις. Δεν θα πρέπει να υιοθετείται καμία μεθοδολογία δίχως πλήρη διαβούλευση με τους εκπροσώπους των εργαζομένων και των εργοδοτών και την ανάπτυξη μιας συναινετικής προσεγγίσεως.

2.3.4. Η Επιτροπή πρέπει να εγκαινιάσει την ανάπτυξη νέων δραστηριοτήτων, οι οποίες να μπορούν να βοηθήσουν τις ΜΜΕ να συμμορφώνονται προς τα ελάχιστα πρότυπα για την επαγγελματική ασφάλεια και υγεία. Αυτό πρέπει να επιτευχθεί, μεταξύ άλλων, με την υποστήριξη της σύστασης εθνικών ταμείων εργασιακού περιβάλλοντος. Δεν θα πρέπει να θεωρείται ότι τα προβλήματα αυτά των ΜΜΕ (και των οργανώσεων στον τομέα της κοινωνικής οικονομίας) μπορούν να επιλυθούν απλά και μόνο με την παροχή περισσότερης καθοδήγησης. Η ανάπτυξη του ρόλου των «μεσαζόντων» (ατόμων ή φορέων που ενεργούν μεταξύ των ρυθμιστικών αρχών και των ΜΜΕ, όπως συνδικαλιστικές οργανώσεις ή οργανώσεις εργαζομένων, ιδρύματα κατάρτισης, τράπεζες και ασφαλιστικές εταιρείες, προμηθευτές και κύριοι εργολήπτες) αποτελεί θεμελιώδες ζήτημα.

2.4. Ενέργειες

2.4.1. Εφαρμογή, παγίωση, εξορθολογισμός και συμπλήρωση της νομοθεσίας

2.4.1.1. Τα κράτη μέλη πρέπει να εφαρμόζουν αυστηρά την ισχύουσα ευρωπαϊκή νομοθεσία για την ασφάλεια και την υγεία κατά την εργασία. Η Επιτροπή πρέπει να διασαφηνίσει τη σημερινή κατάσταση των πραγμάτων. Πρέπει να υποβάλει στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και το Κοινοβούλιο μια πρώτη έκθεση για την κατάσταση και να ζητήσει τη γνώμη της συμβουλευτικής επιτροπής για την έκθεση αυτή.

2.4.1.2. Στο μέλλον, η Επιτροπή πρέπει, επίσης, να υποβάλλει εκθέσεις σχετικά με τα μέτρα που έλαβε για να ενθαρρύνει την ορθή μεταφορά και εφαρμογή της ευρωπαϊκής νομοθεσίας στα κράτη μέλη, καθώς και σχετικά με τις επιπτώσεις αυτών των μέτρων.

2.4.1.3. Η Επιτροπή πρέπει να διευκρινίσει ποια θα είναι η εντολή «της ομάδας ανώτερων επιθεωρητών εργασίας». Πρέπει να αντιμετωπίσει το ενδεχόμενο να γίνουν δεκτοί στην ομάδα παρατηρητές των εργαζομένων και των εργοδοτών.

2.4.1.4. Οι προτεραιότητες στην τεχνική ανάπτυξη των υφιστάμενων οδηγιών που έχει προτείνει η Επιτροπή θα πρέπει να αναπτύσσονται σε διάλογο με τη συμβουλευτική επιτροπή.

2.4.1.5. Όπως τονίζεται και σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ, η παγίωση των νομοθετικών κειμένων θα πρέπει να περιλαμβάνει την απλοποίηση των προτύπων δίχως αυτά να υποβαθμίζονται ή να αμβλύνονται οι υφιστάμενες απαιτήσεις.

2.4.1.6. Πρέπει να αναθεωρηθεί το υφιστάμενο σώμα της κοινοτικής νομοθεσίας για την ασφάλεια και την υγεία κατά την εργασία προκειμένου να εντοπισθούν οι μείζονες κίνδυνοι που δεν έχουν ακόμη αντιμετωπισθεί από τις ειδικές οδηγίες. Ορισμένα παραδείγματα, για τα οποία η ΟΚΕ θα έπρεπε να λάβει μέτρα, μπορούν να υποδειχθούν πάραυτα:

- ατυχήματα που σχετίζονται με τη μεταφορά στον τόπο εργασίας,

- διαταραχές των άνω μελών που οφείλονται σε επαναληπτική εργασία,

- άγχος που σχετίζεται με την εργασία,

- πρόληψη της βίας στο περιβάλλον εργασίας (την οποία αντιμετωπίζουν εργαζόμενοι που, εξαιτίας της φύσης της εργασίας τους, έρχονται σε επαφή με το κοινό), καθώς και όσον αφορά προβλήματα, όπως σεξουαλική και φυλετική παρενόχληση στην εργασία, κακομεταχείριση και προφορική εξύβριση.

2.4.2. Διεθνής συνεργασία και προώθηση

2.4.2.1. Η Επιτροπή πρέπει να διευκρινίσει ποια μέτρα προτίθεται να λάβει για την εφαρμογή των προτάσεών της, τι πόρους διαθέτει και με ποιο τρόπο αυτοί θα κατανεμηθούν. Θετική θα ήταν η ενθάρρυνση της υιοθέτησης των κοινοτικών προτύπων εκ μέρους χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Η ΟΚΕ επιθυμεί να πληροφορηθεί πώς πρόκειται να γίνει αυτό. Η Επιτροπή πρέπει, επίσης, να διευκρινίσει ποιες θα είναι οι επιπτώσεις για τις «οδηγίες 100 Α». Τέλος, η ΟΚΕ επισημαίνει στην Επιτροπή ότι οι προσπάθειές της απέναντι στις τρίτες χώρες θα είναι πειστικές μόνον εάν τα ίδια τα κράτη μέλη της ΕΕ εφαρμόσουν τα πρότυπα αυτά.

2.4.3. Πληροφόρηση, κατάρτιση, εκπαίδευση

2.4.3.1. Είναι αναγκαίο να επαναξετασθούν και, όπου απαιτείται, να ενισχυθούν τα δικαιώματα των εργαζομένων για ενημέρωση σχετικά με την ασφάλεια και υγεία κατά την εργασία. Οι συστάσεις της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής και της συμβουλευτικής επιτροπής δεν λήφθηκαν δεόντως υπόψη.

2.4.3.2. Η Επιτροπή πρέπει να ακολουθήσει μια ολοκληρωμένη προσέγγιση η οποία να καλύπτει, με διάφορες πρωτοβουλίες και μέσα, τη γενική εκπαίδευση των παιδιών στο σχολείο, την επαγγελματική κατάρτιση, την ασφάλεια από κινδύνους και την κατάρτιση σχετικά με την υγεία κατά την εργασία, (ιδιαίτερα στις ΜΜΕ) καθώς και την κατάρτιση των εκπροσώπων των εργαζομένων και άλλων ειδικών (συμπεριλαμβανομένου του αρμόδιου προσωπικού διοίκησης) σχετικά με την πρόληψη των κινδύνων (πβλ. τη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της ΟΚΕ «Υγεία/ασφάλεια στον τόπο εργασίας - Κατάρτιση» τον Ιούνιο 1993) (1).

2.4.3.3. Οι ενέργειες που προτείνονται σχετικά με την ενημέρωση επικροτούνται. Πρέπει, εντούτοις, να λεχθεί για μία ακόμη φορά ότι οι προτάσεις αυτές έχουν ελλείψεις ως προς τις λεπτομέρειες.

2.4.3.4. Είναι ανάγκη να αναθεωρηθούν και να χαρτογραφηθούν τα πρότυπα, οι πηγές και τα συστήματα επαγγελματικής κατάρτισης στα κράτη μέλη, για να αξιολογηθούν και συγκριθούν με τις τρέχουσες διατάξεις ως προς την κατάρτιση. Η ΟΚΕ παροτρύνει την Επιτροπή να αναπτύξει πρότυπα επαγγελματικής κατάρτισης σε ολόκληρη την Κοινότητα, π.χ. για επαγγελματίες του τομέα της επαγγελματικής ασφάλειας και υγείας, ή για ορισμένες δραστηριότητες υψηλού κινδύνου.

2.4.3.5. Η ΟΚΕ εγκρίνει πλήρως την ανάπτυξη εμπεριστατωμένων μελετών για την ασφάλεια και την υγεία κατά την εργασία ως τμήμα της σχολικής εκπαίδευσης και μετά-σχολικής εκπαιδευτικής ύλης.

2.4.4. Μη νομοθετικά μέτρα

2.4.4.1. Θα πρέπει να καταβληθούν συνεχείς προσπάθειες για την ανάπτυξη ενός ομοιόμορφου συστήματος αναφοράς σχετικά με τα επαγγελματικά ατυχήματα, την ασφάλεια και την υγεία.

2.4.4.2. Το ζήτημα των πολυεπιστημονικών προληπτικών υπηρεσιών παραμένει θέμα προτεραιότητας και θα πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο ιδιαίτερης έκθεσης. Χρειάζεται, ιδιαίτερα, να εξετασθεί το φάσμα των υπηρεσιών και εμπειρογνωμόνων που θα πρέπει να απασχολήσουν οι εργοδότες ή στους οποίους θα πρέπει να έχουν πρόσβαση για να μπορέσουν να κατανοήσουν και να εφαρμόσουν τις απαιτήσεις της νομοθεσίας που αφορά την επαγγελματική ασφάλεια και υγεία.

2.4.4.3. Η ΟΚΕ υποστηρίζει τις προτάσεις για την καθοδήγηση σχετικά με την εκτίμηση του κινδύνου και την θεωρεί ως προτεραιότητα. Πρέπει να αναπτυχθεί μία συνεπής προσέγγιση που να μπορεί να εφαρμόζεται καταλλήλως για όλα τα είδη κινδύνου.

2.4.4.4. Ο κατάλογος θεμάτων για ειδικές έρευνες πρέπει να αναθεωρηθεί και να επεκταθεί. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να επιδειχθεί στις διαταραχές των άνω μελών και τη βία προς το προσωπικό.

2.5. Καθορισμός προτεραιοτήτων

Το χρονοδιάγραμμα της διαδικασίας και οι προτεραιότητες για μελλοντικό έργο παραμένουν ασαφείς. Αυτό δημιουργεί σοβαρές ανησυχίες στο φως των εκτεταμένων διαβουλεύσεων και συζητήσεων που έλαβαν ήδη χώρα το 1992 και 1993. Η ΟΚΕ παροτρύνει την Επιτροπή να υποβάλει έγκαιρες και σαφείς προτάσεις.

2.6. Η Υπηρεσία

Το όφελος από τις διαβουλεύσεις για το «γενικό πλαίσιο» αυτό ενδεχομένως να μειωθεί εάν δεν παρασχεθούν περισσότερες πληροφορίες για τη διάρθρωση, τη λειτουργία, το ρόλο και τους πόρους της Υπηρεσίας για την υγεία και την ασφάλεια. Η ΟΚΕ επικαλείται σχετικά τη γνωμοδότησή της για την Υπηρεσία, την οποία κατήρτισε τον Απρίλιο του 1992. (Επισημαίνει, μεταξύ άλλων, την ασυμφωνία που διαπιστώθηκε μεταξύ των υπερβολικά φιλόδοξων στόχων που περιείχε η πρόταση της Επιτροπής και των περιορισμένων πόρων που είχε στη διάθεσή της).

Βρυξέλλες, 28 Απριλίου 1994.

Ο Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Susanne TIEMANN

(1) ΕΕ αριθ. C 34 της 2. 2. 1994, σ. 42.

(2) ΕΕ αριθ. C 249 της 13. 9. 1993, σ. 12.