EL

Βρυξέλλες, 4.7.2006

COM(2006) 360 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

Εφαρμογή της αειφορίας στην αλιεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσω της μέγιστης βιώσιμης απόδοσης

{SEC(2006) 868}

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

Εφαρμογή της αειφορίας στην αλιεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσω της μέγιστης βιώσιμης απόδοσης

1. Εισαγωγή (...)3

2. Τα οφέλη από την προσέγγιση με βάση τη μέγιστη βιώσιμη απόδοση (ΜΒΑ) (...)4

2.1. Αναστροφή της φθίνουσας τάσης (...)4

2.2. Βελτίωση της οικονομικής κατάστασης της αλιείας (...)6

2.3. Βελτίωση του εμπορικού ισοζυγίου (...)6

2.4. Μείωση των παρεμπιπτόντων αλιευμάτων και επιπτώσεις στα είδη που δεν αποτελούν στόχο της αλιείας (...)6

3. Πως θα επιτευχθούν βελτιώσεις (...)6

3.1. Γενική προσέγγιση (...)6

3.2. Αντιμετώπιση των αλλαγών στα οικοσυστήματα (...)7

3.3. Μακροπρόθεσμος σχεδιασμός (...)8

4. Διαχείριση της προσαρμογής (...)9

5. Περαιτέρω υλοποίηση: επόμενα βήματα (...)11

6. Συμπέρασμα (...)12

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ A - Απόσπασμα από το Σχέδιο Εφαρμογής που εγκρίθηκε στην Παγκόσμια Διάσκεψη για την Αειφόρο Ανάπτυξη, Γιοχάνεσμπουργκ, 2002 14

1.

Εισαγωγή

Οι οικονομικές επιδόσεις του τομέα της αλιείας στην Ευρώπη μπορούν να βελτιωθούν σημαντικά με τη σταδιακή κατάργηση της υπεραλίευσης. Το αποτέλεσμα θα είναι να αυξηθούν τα κέρδη του κλάδου της αλιείας λόγω μείωσης του κόστους, βελτίωσης των αλιευμάτων, βελτίωσης της κερδοφορίας της αλιείας και μείωσης των παρεμπιπτόντων αλιευμάτων.

Η εξασφάλιση της βιώσιμης χρήσης των αλιευτικών πόρων αποτελεί σαφή προϋπόθεση για τη βιωσιμότητα του κλάδου πριν να επιτευχθεί πλήρως οποιαδήποτε εκμετάλλευση των δυνατοτήτων και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η διαχείριση της κοινοτικής αλιείας εστιάστηκε πρόσφατα στην αποκατάσταση των πλέον εξαντλημένων αποθεμάτων. Παρόλο που η κατάσταση πολλών εμπορικών αποθεμάτων απαιτεί ακόμη μέτρα αποκατάστασης, είναι πια καιρός να αλλάξει ο τρόπος διαχείρισης των ευρωπαϊκών αλιευτικών πόρων έτσι ώστε στόχος μας να είναι η επιτυχία αντί να προσπαθούμε απλώς να αποφύγουμε την αποτυχία.

Η Κοινότητα και τα κράτη μέλη της έχουν αναλάβει στην Παγκόσμια Διάσκεψη κορυφής για την αειφόρο ανάπτυξη στο Γιοχάνεσμπουργκ (Σεπτέμβριος 2002) τη διεθνή πολιτική δέσμευση να διατηρήσουν ή να αποκαταστήσουν τα αποθέματα σε επίπεδα τα οποία να μπορούν να παράγουν μέγιστη βιώσιμη απόδοση, αποβλέποντας στην άμεση επίτευξη του εν λόγω στόχου για τα εξαντλημένα αποθέματα και, όπου είναι δυνατόν, το αργότερο μέχρι το 2015 (Παράρτημα Α).

Χονδρικά, η μέγιστη βιώσιμη απόδοση είναι η μέγιστη απόδοση που μπορεί να επιτευχθεί με την πάροδο των ετών. Χαρακτηρίζεται από επίπεδο θνησιμότητας λόγω αλίευσης το οποίο, κατά μέσον όρο, θα έχει ως αποτέλεσμα μέγεθος αποθέματος που παράγει την μέγιστη βιώσιμη απόδοση.

Με την παρούσα ανακοίνωση καθορίζεται ένας νέος πολιτικός προσανατολισμός όσον αφορά τη διαχείριση της αλιείας στην Κοινότητα με στόχο να εφαρμοστεί η προσέγγιση αυτή μέσω της επιτάχυνσης της καθιέρωσης ενός συστήματος μακροπρόθεσμης διαχείρισης που να εστιάζεται στην επίτευξη των βέλτιστων αποτελεσμάτων από το παραγωγικό δυναμικό των έμβιων θαλάσσιων πόρων της Ευρώπης χωρίς να υποθηκεύεται η χρήση τους από τις μελλοντικές γενιές. Αυτό συμβαδίζει πλήρως με τον ευρύτερο στόχο της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής που είναι να επιτύχει την εκμετάλλευση των έμβιων θαλάσσιων πόρων με τρόπο που να εξασφαλίζονται οι όροι μιας αειφόρου οικονομικής, περιβαλλοντικής και κοινωνικής ανάπτυξης.

Η κίνηση αυτή πρέπει επίσης να εξετασθεί στο πλαίσιο της βαθμιαίας εφαρμογής μιας προσέγγισης στη διαχείριση που στηρίζεται στο οικοσύστημα, η οποία αποτελεί επίσης έναν από τους στόχους της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής, και των ενοποιημένων προσεγγίσεων που προωθεί η πρόσφατη Ευρωπαϊκή Στρατηγική για το Θαλάσσιο Περιβάλλον [1] καθώς και των προπαρασκευαστικών εργασιών κατάρτισης μιας ναυτιλιακής πολιτικής της ΕΕ. Η Επιτροπή θα υποβάλει σε εύθετο χρόνο πρόσθετες προτάσεις για να συμπληρώσει κατάλληλα την εφαρμογή όλων των δεσμεύσεων στο πλαίσιο της παγκόσμιας διάσκεψης κορυφής για την αειφόρο ανάπτυξη.

Τα οφέλη μπορούν να επιτευχθούν μόνο με την επιβολή περισσότερων περιορισμών στην αλιεία κατά τη διάρκεια μιας μεταβατικής περιόδου. Πρέπει να γίνουν συνετές επιλογές σχετικά με τον ρυθμό των αλλαγών, ενώ έχει ζωτική σημασία να συμμετέχουν στη διαδικασία λήψης των αποφάσεων για τις εν λόγω επιλογές όσοι επηρεάζονται από αυτές. Η παροχή οικονομικής βοήθειας, όπως λόγου χάριν εκείνης που προβλέπεται στο πλαίσιο της πρότασης για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Αλιείας, θα συμβάλλει στην άμβλυνση των κοινωνικών και οικονομικών επιπτώσεων του παραπάνω περιορισμού και θα χρειαστεί να χορηγηθεί κατά την μεταβατική φάση πριν να επιτευχθεί το πλήρες οικονομικό όφελος.

Στην παρούσα ανακοίνωση περιλαμβάνεται η πολιτική προσέγγιση για την εφαρμογή στην Κοινότητα της διαχείρισης της αλιείας με βάση την μέγιστη βιώσιμη απόδοση. Επιπλέον λεπτομερείς πληροφορίες για τα σημερινά επίπεδα υπεραλίευσης των αλιευτικών αποθεμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τα πιθανά κέρδη από την εφαρμογή μιας προσέγγισης με βάση τη μέγιστη βιώσιμη απόδοση στη διαχείριση της αλιείας στην ΕΕ περιέχονται στο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής που συνοδεύει την παρούσα ανακοίνωση [2].

2. Τα οφέλη από την προσέγγιση με βάση τη μέγιστη βιώσιμη απόδοση (ΜΒΑ)

2.1. Αναστροφή της φθίνουσας τάσης

Παρόλο που η εκμετάλλευση για ορισμένα αποθέματα, όπως η ρέγγα και το σκουμπρί, πραγματοποιούνται σε επίπεδα που προσεγγίζουν την αειφορία, τα αλιεύματα πολλών αποθεμάτων ευρωπαϊκών βενθικών ειδών έχουν μειωθεί δραματικά κατά τις τελευταίες δεκαετίες (Σχήμα 2.1). Αυτό οφείλεται απλώς στο ότι το επίπεδο της αλίευσης ήταν πολύ μεγάλο σε σχέση με το παραγωγικό δυναμικό των αποθεμάτων.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι η εφαρμογή συστημάτων διαχείρισης των αλιευτικών αποθεμάτων με βάση την μέγιστη βιώσιμη απόδοση θα συμβάλλει στην αναστροφή αυτής της κατάστασης. Η προσέγγιση αυτή θα εξασφαλίσει να αποφευχθεί η κατάρρευση των αποθεμάτων και θα επιτρέψει την ανάπτυξη μεγαλύτερων αλιευτικών αποθεμάτων, γεγονός που θα οδηγήσει σε περισσότερες αλιευτικές δυνατότητες με χαμηλότερο κόστος και μεγαλύτερη αξία μονάδας, εξασφαλίζοντας μεγαλύτερη εγγύηση κερδοφορίας. Τα μεγαλύτερα αλιευτικά αποθέματα θα αποτελέσουν επίσης ανάχωμα στις μεταβολές του αριθμού των νέων ιχθύων που προστίθενται στο απόθεμα ετησίως, οι οποίες οφείλονται σε περιβαλλοντικούς παράγοντες.

(...PICT...)

Σχήμα 2.1. Εκτιμώμενες εκφορτώσεις βενθοπελαγικών ειδών σε διάφορα κοινοτικά ύδατα. Πηγή: Εκτιμήσεις ICES, εκτός Μεσογείου (FAO).

2.2. Βελτίωση της οικονομικής κατάστασης της αλιείας

Η αλιεία σε επίπεδα ΜΒΑ θα μειώσει το κόστος και θα αυξήσει τα κέρδη του κλάδου της αλιείας, ενώ θα μειωθεί η απαιτούμενη προσπάθεια (και οι συναφείς δαπάνες, όπως τα καύσιμα) ανά τόνο αλιευμάτων. Οι επιλογές των κρατών μελών και όσων ζουν από την αλιεία θα καταστούν ευκολότερες όταν θα καταστεί δυνατή η αλίευση περισσότερων αλιευμάτων και η κατανομή περισσότερου πλούτου στο πλαίσιο της αλιευτικής βιομηχανίας.

2.3. Βελτίωση του εμπορικού ισοζυγίου

Ο αλιευτικός κλάδος της Κοινότητας αντιμετωπίζει σημαντικό ανταγωνισμό από τις εισαγωγές. Το 60% περίπου των ιχθύων που καταναλώνονται στην Κοινότητα εισάγονται και το ποσοστό αυτό είναι ακόμη μεγαλύτερο για τον κλάδο των βενθοπελαγικών (λευκών) ειδών. Κατά τα τελευταία έτη, εισήχθησαν ετησίως πάνω από 10 εκατομμύρια τόνοι ιχθύων.

Τα αλιεύματα αποθέματα που υφίστανται διαχείριση σε επίπεδα σχεδόν μέγιστης βιώσιμης απόδοσης διαθέτουν τα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα της σταθερής παραγωγής (γιατί εξασφαλίζεται η διαθεσιμότητά τους) και της υψηλής ποιότητας (επειδή δικαιολογούνται από οικονομική άποψη οι επενδύσεις για τη διακίνηση των προϊόντων αφού οι μακροπρόθεσμες προοπτικές είναι σταθερότερες).

2.4. Μείωση των παρεμπιπτόντων αλιευμάτων και επιπτώσεις στα είδη που δεν αποτελούν στόχο της αλιείας

Η μείωση της θνησιμότητας λόγω αλίευσης είναι η καλύτερη ενιαία λύση στο πρόβλημα των παρεμπιπτόντων αλιευμάτων. Τα αλιεύματα θεωρούνται παρεμπίπτοντα επειδή έχουν αλιευθεί όταν είναι ακόμη πολύ μικρά, πολύ μικρής αξίας ή γιατί δεν έχουν αλιευθεί στο πλαίσιο της διαθέσιμης ποσόστωσης.

Κατά την αλίευση σε επίπεδα ΜΒΑ, η αναλογία μεγάλων και υψηλής αξίας ιχθύων στα αλιεύματα είναι μεγαλύτερη. Για κάθε τόνο εκφορτώσεων αλιευμάτων που μπορούν να διατεθούν στην αγορά, θα υπάρχουν λιγότερα αλιεύματα που θα πρέπει να θεωρηθούν ως παρεμπίπτοντα.

Η αλίευση εμπορικών ειδών μπορεί επίσης συχνά να διαταράξει τους οικοτόπους και να βλάψει μη εμπορικά είδη, όπως τα δελφίνια και οι χελώνες. Η μείωση του ποσοστού θνησιμότητας λόγω αλίευσης από τα σημερινά επίπεδα προς επίπεδα ΜΒΑ θα μειώσει τα παρεμπίπτοντα αλιεύματα τέτοιων ειδών που δεν αποτελούν στόχο της αλιείας.

3. Πως θα επιτευχθούν βελτιώσεις

3.1. Γενική προσέγγιση

Για να επιτραπεί στα ψάρια να μεγαλώσουν περισσότερο και να αποκτήσουν μεγαλύτερη αξία και απόδοση όταν θα αλιευθούν, πρέπει να μειώσουμε το ποσοστό των αλιευμάτων που αλιεύονται από τη θάλασσα [3]. Αρχικά, αυτό θα σημάνει μείωση των αλιευμάτων, αλλά καθώς η κατάσταση των αποθεμάτων θα καθίσταται υγιέστερη, τα αλιεύματα θα αυξηθούν σε υψηλότερα επίπεδα κατά βιώσιμο τρόπο.

Η προσπάθεια ανασύστασης των αλιευτικών αποθεμάτων χωρίς μακροπρόθεσμη στρατηγική αποτελεί μια επικίνδυνη και δύσκολη αποστολή. Οι πληθυσμοί των ψαριών μετρώνται δύσκολα και ενώ η αλίευση έχει σημαντική επίπτωση στην υγεία του αποθέματος, άλλοι παράγοντες, όπως οι περιβαλλοντικές αλλαγές και η είσοδος νέων ατόμων στο απόθεμα παίζουν επίσης κάποιο ρόλο. Η διαχείριση της αλιείας πρέπει να εστιαστεί στη βιωσιμότητα και την σταθερότητα και να επιδιώξει να εξισορροπήσει την αλιευτική δραστηριότητα με την παραγωγική ικανότητα των αποθεμάτων. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί σταδιακά με μείωση του αριθμού των αλιευτικών σκαφών η της αναλαμβανόμενης αλιευτικής προσπάθειας.

Για να επιτραπεί στους αλιείς να εκμεταλλευθούν τη μέγιστη βιώσιμη απόδοση του αποθέματος, πρέπει να οριστεί το τελικό ποσοστό αλίευσης που ενδείκνυται για κάθε απόθεμα με βάση τις βέλτιστες διαθέσιμες επιστημονικές γνωμοδοτήσεις. Πρέπει επίσης να αποφασιστεί το ποσοστό στο οποίο θα πρέπει να γίνουν οι ετήσιες προσαρμογές προκειμένου να επιτευχθεί ο εν λόγω στόχος. Οι αποφάσεις αυτές πρέπει να εφαρμοστούν μέσω μακροπρόθεσμων σχεδίων όπως προβλέπεται στον κανονισμό πλαίσιο για την Κοινή Αλιευτική Πολιτική.

Κατά την κατάρτιση των προτάσεων της για τα μακροπρόθεσμα σχέδια, η Επιτροπή θα εξετάσει μεγάλο αριθμό μέσων, όπως οι μέθοδοι για τις ετήσιες προσαρμογές των συνολικών επιτρεπόμενων αλιευμάτων (TAC) και τις προσαρμογές του επιπέδου της αλιευτικής προσπάθειας, συμπεριλαμβανομένων και προληπτικών προσεγγίσεων. Όπου χρειάζεται, θα συμπεριληφθούν και τεχνικά μέτρα, όπως απαγορευμένες περιοχές ή κανονισμοί σχετικά με τη δομή των αλιευτικών εργαλείων.

Για λόγους αρχής, θα χρειαστεί να εξασφαλιστεί συνεχής ανασκόπηση των επιθυμητών μακροπρόθεσμων σχεδίων, συμπεριλαμβανομένων των ποσοστών και των συναφών μέτρων, δεδομένου ότι τα οικοσυστήματα και το περιβάλλον μεταβάλλονται με την πάροδο του χρόνου.

3.2. Αντιμετώπιση των αλλαγών στα οικοσυστήματα

Ο τρόπος με τον οποίον τα θαλάσσια οικοσυστήματα θα εξελιχθούν σε σχέση με τις αλλαγές στο κλίμα και τον καιρό είναι εξαιρετικά αβέβαιος. Παρόλο που αυτοί και άλλοι περιβαλλοντικοί παράγοντες είναι σίγουρο ότι επηρεάζουν τα αλιευτικά αποθέματα, η αλιεία επιφέρει, στις περισσότερες περιπτώσεις, τις σημαντικότερες επιπτώσεις. Η εκμετάλλευση των αλιευτικών αποθεμάτων εφαρμόζοντας χαμηλότερα ποσοστά αλίευσης θα κάνει τα αποθέματα ανθεκτικότερα στις οικολογικές αλλαγές.

Η προσπάθεια διαχείρισης ενός αλιευτικού αποθέματος για να επιτευχθεί ένα μέγεθος-στόχος θα απαιτήσει μεγάλες αλλαγές στην δραστηριότητα του κλάδου προκειμένου να αντισταθμιστούν βραχυπρόθεσμα οι περιβαλλοντικές αλλαγές. Αυτό θα δημιουργήσει απαράδεκτη αστάθεια για τον κλάδο και η προτιμώμενη προσέγγιση είναι συνεπώς η αλίευση σταθερού και βιώσιμου ποσοστού αλιευμάτων [4].

Καθώς μειώνονται οι θνησιμότητες λόγω αλίευσης και αποκαθίστανται τα αποθέματα, θα συγκεντρώνονται περισσότερες γνώσεις και πρέπει να προσαρμόζονται οι στόχοι της μακροπρόθεσμης διαχείρισης έτσι ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι νέες γνώσεις που θα αποκτηθούν για τα οικοσυστήματα και το παραγωγικό τους δυναμικό.

Είναι σημαντικό να διατηρηθεί η ισορροπία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων . Η αλίευση ενός είδους προκειμένου να ευνοηθεί η απόδοση ενός άλλου πρέπει να θεωρείται προσέγγιση υψηλού κινδύνου στις περιπτώσεις που η οικονομική δραστηριότητα θα καταλήξει να εξαρτάται από λιγότερους πόρους και θα καταστεί πιο ευάλωτη λόγω εξάντλησης των αποθεμάτων.

Η αλίευση όλων των ειδών ενός οικοσυστήματος πρέπει κανονικά να πραγματοποιείται με ρυθμούς που είναι χαμηλότεροι από τα ποσοστά αλίευσης που αντιστοιχούν μακροπρόθεσμα στη μέγιστη βιώσιμη απόδοση. Για ορισμένους τύπους αλιείας («μικτοί τύποι αλιείας») είναι δυνατό να αλιευθούν κατά τη διάρκεια του ίδιου αλιευτικού ταξιδιού πολλά είδη. Για να αποφευχθεί η τυχαία αλίευση ενός είδους ως παρεμπίπτοντος αλιεύματος, ίσως να απαιτηθούν στο πλαίσιο ορισμένων μακροπρόθεσμων σχεδίων πρόσθετα μέτρα, όπως αλλαγές ορισμένων αλιευτικών εργαλείων και απαγορευμένες περιοχές και εποχές.

3.3. Μακροπρόθεσμος σχεδιασμός

Τα μακροπρόθεσμα σχέδια πρέπει να αποτελούν το κύριο μέσο εφαρμογής της νέας προσέγγισης. Η Επιτροπή θεωρεί ότι τα σχέδια πρέπει να καταρτιστούν ως ακολούθως:

· Εξασφάλιση διαβουλεύσεων με τους ενδιαφερόμενους, δηλαδή τους αλιείς, τους καταναλωτές και όλους τους άλλους εμπλεκόμενους φορείς.

· Κάθε σχέδιο θα στηρίζεται σε ουδέτερη επιστημονική γνωμοδότηση.

· Λαμβάνονται δεόντως υπόψη οι οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις των προτεινόμενων μέτρων.

· Στα σχέδια καθορίζεται ποσοστό-στόχος για την αλίευση και τρόπος σταδιακής επίτευξης αυτού του στόχου - και όχι επιδίωξη διαχείρισης του επιπέδου της βιομάζας.

· Τα σχέδια πρέπει επίσης να έχουν ως στόχο την ελαχιστοποίηση των πιθανών επιβλαβών επιπτώσεων της αλιείας στο οικοσύστημα.

· Στις περιπτώσεις όπου διαφορά αποθέματα αποτελούν συνήθως αντικείμενο ταυτόχρονης αλίευσης, τα σχέδια πρέπει να περιλαμβάνουν τεχνικά μέτρα για να εξασφαλιστεί ότι η αλίευση όλων των αποθεμάτων είναι συμβατή με τους αντίστοιχους επιμέρους στόχους.

· Τα σχέδια είναι επίσης δυνατό να προβλέπουν τη δυνατότητα εκμετάλλευσης ορισμένων αποθεμάτων σε ρυθμούς χαμηλότερους από τα επίπεδα της ΜΒΑ με στόχο να επιτευχθεί αύξηση της παραγωγικότητας άλλων ειδών.

· Στα σχέδια καθορίζονται στόχοι ανεξάρτητα από τη βιολογική κατάσταση του αποθέματος κατά την έναρξη ισχύος του σχεδίου, αν και τα σχέδια μπορεί να απαιτούν ισχυρότερα μέτρα διατήρησης στις περιπτώσεις που κάποιος πόρος έχει εξαντληθεί περισσότερο.

· Στις περιπτώσεις όπου, εξαιτίας της έλλειψης δεδομένων ή άλλων περιστάσεων, η επιστημονική γνωμοδότηση δεν δύναται να ποσοτικοποιήσει τις αναγκαίες δράσεις για την επίτευξη συνθηκών μέγιστης βιώσιμης απόδοσης, τα σχέδια θα περιέχουν κατάλληλες κατευθυντήριες γραμμές.

· Τα σχέδια και οι συναφείς τους στόχοι πρέπει να υπόκεινται σε περιοδική αναθεώρηση.

4. Διαχείριση της προσαρμογής

Η Κοινότητα και τα κράτη μέλη της έχουν αναλάβει τη δέσμευση να πετύχουν το στόχο της ΜΒΑ. Πρέπει τώρα να ληφθούν αποφάσεις σχετικά με ρυθμό των αλλαγών που απαιτούνται για να επιτευχθεί ο εν λόγω στόχος και τον τρόπο διαχείρισης της μεταβατικής περιόδου. Η επιτυχία της εφαρμογής αυτής της νέας προσέγγισης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ικανότητα του αλιευτικού κλάδου, σε εθνικό επίπεδο, να προσαρμοστεί σε αυτή τη νέα κατάσταση.

Όταν θεσπιστούν μακροπρόθεσμα σχέδια για τον καθορισμό επαρκών στόχων όσον αφορά τα αποθέματα, τα κράτη μέλη θα υποχρεωθούν να αποφασίσουν για τον ρυθμό των αλλαγών προκειμένου να πετύχουν αυτούς τους στόχους και για το πως θα διαχειριστούν τη μεταβατική περίοδο. Για την διαχείριση των εν λόγω αλλαγών υπάρχουν δύο γενικές προσεγγίσεις.

1. Η μια προσέγγιση θα ήταν να εστιαστεί η προσοχή στην οικονομική αποδοτικότητα με τη μείωση της αλιευτικής ικανότητας, των επενδύσεων και της απασχόλησης στα επίπεδα που απαιτούνται για αλίευση στα ποσοστά που αντιστοιχούν στη ΜΒΑ. Οι ποσότητες των αλιευμάτων θα είναι μεγαλύτερες, οι αλιευτικοί στόλοι θα περιοριστούν, θα απασχολούνται λιγότεροι αλιείς (παρόλο που η απασχόληση στις εγκαταστάσεις επεξεργασίας στην ξηρά μπορεί να αυξηθεί), η αλιεία θα γίνει πιο επικερδής και η αλιευτική νομοθεσία θα γίνει απλούστερη και λιγότερο επαχθής. Σε ορισμένους αλιευτικούς κλάδους κράτη μέλη παρατηρείται έλλειψη πεπειραμένων αλιέων και, κατά συνέπεια, οι κοινωνικές επιπτώσεις από τη μείωση του μεγέθους των στόλων θα είναι στις περιπτώσεις αυτές πιο περιορισμένες.

2. Μια άλλη προσέγγιση θα ήταν να διατηρηθούν τα σημερινά επίπεδα απασχόλησης καταβάλλοντας το αντίτιμο της οικονομικής αναποτελεσματικότητας. Αυτό θα μεταφραστεί σε διατήρηση του μεγέθους του στόλου αλλά σε μείωση της αποτελεσματικότητας της αλιείας με περιορισμό της αλιευτικής δυνατότητας των σκαφών (π.χ. με περιορισμό του μεγέθους, της ισχύος ή των αλιευτικών εργαλείων του σκάφους), ή με την επιβολή περιορισμών στις μέρες παραμονής στη θάλασσα. Ορισμένα κράτη μέλη έχουν ήδη χρησιμοποιήσει τις μεθόδους αυτές και η Κοινότητα, κατά την περασμένη τριετία, επέβαλε περιορισμούς των ημερών παραμονής στη θάλασσα για ορισμένους κλάδους αλιείας βενθοπελαγικών ειδών. Σε σύγκριση με τις σημερινές συνθήκες η συνολική ποσότητα των αλιευμάτων θα είναι μεγαλύτερη, οι αλιευτικοί στόλοι θα υπάγονται σε πιο περιοριστική νομοθεσία, η απασχόληση και η δραστηριότητα των σκαφών θα αποκτήσει περισσότερο χαρακτήρα μερικής απασχόλησης, αλλά η αλιεία θα καταστεί πιο επικερδής επειδή οι ποσότητες των αλιευμάτων θα διατηρηθούν αλλά οι μεταβλητές δαπάνες (π.χ. οι δαπάνες για καύσιμα) θα μειωθούν. Η μετάβαση σε αλιεία μικρότερης κλίμακας με μειωμένα επίπεδα αλιευτικής αποδοτικότητας μπορεί να αποφέρει επίσης αυξημένες αποδόσεις ενώ θα έχει λιγότερο άμεσες επιπτώσεις στην απασχόληση και στη θάλασσα. Η διατήρηση της αλίευσης μπορεί να συγκριθεί με τη μετατόπιση σε μορφές αλιείας μικρότερης έντασης κεφαλαίου.

Από τις δύο προσεγγίσεις, η πρώτη συνεπάγεται τη μείωση της δυναμικότητας των εθνικών στόλων, κάτι που η Επιτροπή θεωρεί ότι αποτελεί μέτρο διαχείρισης της αλιείας το οποίο μπορεί να ελεγχθεί ευκολότερα. Στο πλαίσιο αυτής της προσέγγισης, η διαχείριση της αλλαγής είναι ευκολότερη αν πραγματοποιηθεί σταδιακά, και για τον λόγο αυτό έχει σημασία να ξεκινήσει η διαδικασία σύντομα.

Η επιλογή της οικονομικής στρατηγικής για τον τομέα της αλιείας αποτελεί αντικείμενο εθνικής απόφασης, δεδομένου ότι τα κράτη μέλη αποφασίζουν τον τρόπο διάθεσης των αλιευτικών δυνατοτήτων σε εθνικό επίπεδο [5]. Ο κύριος ρόλος της Κοινότητας σε αυτόν τον τομέα είναι να εξασφαλίσει το διαχειριστικό πλαίσιο για τη σταδιακή εξάλειψη της υπεραλίευσης. Η Κοινότητα θα μπορούσε επίσης να υποστηρίξει διαρθρωτικές αλλαγές στον τομέα της αλιείας μέσω του υπάρχοντος Χρηματοδοτικού Μέσου Προσανατολισμού της Αλιείας (ΧΜΠΑ) και του προτεινόμενου Ευρωπαϊκού Ταμείου Αλιείας (ΕΤΑ). Βάσει αυτών των χρηματοδοτικών μέσων, διατίθενται κονδύλια για την προσαρμογή ή την αγορά αλιευτικών σκαφών, την επανεκπαίδευση αλιέων για άλλες απασχολήσεις και για την τόνωση της οικονομικής δραστηριότητας τόσο στο πλαίσιο του μη αλιευτικού τμήματος του τομέα της αλιείας όσο και εκτός του ίδιου του αλιευτικού κλάδου.

Παρόλο που η επιλογή της οικονομικής στρατηγικής εξαρτάται από τα κράτη μέλη, η Επιτροπή σημειώνει ότι, στο παρελθόν, λύσεις πλην της παύσης των αλιευτικών δραστηριοτήτων δημιούργησαν προβλήματα επιβολής και κοινωνικής αποδοχής: η διατήρηση μεγάλου αλιευτικού στόλου που δεν χρησιμοποιείται είναι δύσκολη.

Είναι προφανές ότι, πριν να γίνουν τέτοιου είδους σημαντικές αλλαγές, χρειάζονται αναλύσεις των οικονομικών και κοινωνικών τους επιπτώσεων στη διαχείριση του τομέα της αλιείας. Εντούτοις, οι ειδικές συνθήκες κάθε στόλου μπορεί να διαφέρουν μεταξύ των κρατών μελών και μεταξύ των διαφόρων τύπων αλιευτικής δραστηριότητας. Εξαιτίας αυτής της ποικιλίας, δεν είναι εφικτή μια γενική αξιολόγηση των κοινωνικών και οικονομικών επιπτώσεων. Αντ’ αυτής, η Επιτροπή προτείνει την υιοθέτηση μιας προσέγγισης ανάλογα με την περιοχή και τον τύπο αλιευτικής δραστηριότητας όπως περιγράφεται στο επόμενο κεφάλαιο. Το Συμβούλιο θα έχει την ευκαιρία να εξετάσει την στρατηγική για κάθε τύπο αλιευτικής δραστηριότητας με βάση την ανάλυση των επιπτώσεων της Επιτροπής και τη γνώμη των περιφερειακών γνωμοδοτικών συμβουλίων (ΠΓΣ).

5. Περαιτέρω υλοποίηση: επόμενα βήματα

Μέσα στα επόμενα χρόνια, η Επιτροπή θα προτείνει μακροπρόθεσμα σχέδια με στόχο να επιβάλει σε όλα τα μεγάλα αλιευτικά αποθέματα στα κοινοτικά ύδατα ποσοστά αλίευσης με τα οποία να είναι δυνατή η επίτευξη μέγιστης βιώσιμης απόδοσης. Για τα αποθέματα που αποτελούν αντικείμενο κοινής διαχείρισης με τρίτες χώρες, η Κοινότητα θα επιδιώξει τη σύναψη συμφωνιών κοινής διαχείρισης που θα έχουν τον ίδιο στόχο.

Τα σχέδια θα αφορούν επιμέρους τύπους αλιευτικής δραστηριότητας και θα καλύπτουν ομάδες αλιευτικών αποθεμάτων που αλιεύονται από κοινού.

Οι κατευθυντήριες αρχές της για την ανάπτυξη των εν λόγω σχεδίων θα είναι οι ακόλουθες:

α) Κατά την κατάρτιση των προτάσεων της, η Επιτροπή θα πραγματοποιεί ουσιαστικές διαβουλεύσεις με τα ΠΓΣ.

β) Η Επιτροπή θα καταρτίσει επαρκείς εκτιμήσεις των επιπτώσεων του σχεδίου, σε στενή συνεργασία με τα οικεία ΠΓΣ.

γ) Τα μακροπρόθεσμα σχέδια θα περιλαμβάνουν προγραμματισμένες μειώσεις των ποσοστών αλίευσης, που θα πραγματοποιηθούν κυρίως μέσω προσαρμογών των συνολικών επιτρεπόμενων αλιευμάτων και διαχείρισης της αλιευτικής προσπάθειας, αλλά θα περιλαμβάνουν επίσης και τεχνικά μέτρα όπου απαιτείται.

δ) Τα σχέδια είναι δυνατόν να περιλαμβάνουν στοιχεία όπως όρια για το βαθμό στον οποίο αλιευτικές δυνατότητες μπορούν να αλλάξουν από το ένα έτος στο άλλο και θα αποβλέπουν στην εξασφάλιση σταθερής και ομαλής μετάβασης και μπορεί να περιλαμβάνουν, προς το σκοπό αυτό, προκαθορισμένα μέτρα και τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες θα ισχύσουν τα μέτρα αυτά.

ε) Τα μακροπρόθεσμα σχέδια πρέπει να επικαιροποιούνται ανά τακτά διαστήματα, περίπου ανά πενταετία.

στ) Αναπόσπαστο στοιχείο της διαδικασίας θα αποτελούν μέτρα με στόχο την αποτελεσματική συμμόρφωση.

ζ) Τα μακροπρόθεσμα σχέδια θα περιλαμβάνουν, όπου απαιτείται, ορόσημα που θα χρησιμοποιηθούν για να μετρηθεί η πρόοδος επίτευξης της ΜΒΑ.

Στο πλαίσιο της διαδικασίας εφαρμογής, η Επιτροπή θα δώσει προτεραιότητα στους τύπους αλιευτικής δραστηριότητας στους οποίους η βιομηχανία έχει υποστηρίξει συγκεκριμένη προσέγγιση μέσω των ΠΓΣ και στους τύπους εκείνους στους οποίους μπορούν να επιτευχθούν ταχύτερα οφέλη από πλευρά διατήρησης και οικονομίας με την καθιέρωση της αλιείας με βάση τη ΜΒΑ.

Η θέσπιση ενός πλήρους συνόλου μακροπρόθεσμων σχεδίων για την επίτευξη του στόχου όσον αφορά την ΜΒΑ θα απαιτήσει χρόνο. Παράλληλα με τη διαπραγμάτευση των μακροπρόθεσμων σχεδίων, θα πρέπει να εξασφαλιστεί ότι στα πλαίσια των ετήσιων αποφάσεων διαχείρισης της Κοινότητας λαμβάνεται υπόψη ο στόχος του 2015 και ότι τουλάχιστον η επίτευξη του δεν καθίσταται δυσκολότερη.

Ως ένα πρώτο βήμα στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας, η Κοινότητα πρέπει, αρχίζοντας από το 2007, να εκδώσει αποφάσεις διαχείρισης που θα εξασφαλίζουν ότι δεν σημειώνεται αύξηση του ποσοστού αλίευσης για κανένα απόθεμα για το οποίο έχει ήδη σημειωθεί υπεραλίευση.

Η διαδικασία αυτή δεν θα θίγει άλλα μέτρα, όπως σχέδια αποκατάστασης, λαμβανόμενα με βάση την προληπτική φιλοσοφία για τη μείωση των κινδύνων εξάντλησης των ιχθυαποθεμάτων στο βραχυπρόθεσμο χρονικό ορίζοντα.

6. Συμπέρασμα

Η αλιεία είναι από τη φύση της μια επικίνδυνη απασχόληση και όχι μόνο εξαιτίας της διακύμανσης των θαλασσίων οικοσυστημάτων. Όμως, η συνεχής υπεραλίευση κατά τις τελευταίες δεκαετίες είχε ως αποτέλεσμα εξάντληση των αποθεμάτων, μικρότερες ποσότητες αλιευμάτων και υψηλότερο κόστος για την αλίευση αυτών των αλιευμάτων. Το αποτέλεσμα είναι οι αλιείς να εκτίθενται σε αδικαιολόγητους κινδύνους και να υποβάλλονται σε αδικαιολόγητες δαπάνες, ενώ οι ελλείψεις πρέπει να καλύπτονται με εισαγόμενα αλιεύματα και ιχθυοκαλλιέργειες.

Η κατάσταση αυτή μπορεί και πρέπει να αντιμετωπιστεί. Η Επιτροπή θα αναλάβει τις ευθύνες της καταρτίζοντας αξιόπιστες προτάσεις βάσει των βέλτιστων διαθέσιμων επιστημονικών δεδομένων και μετά από εκτενείς διαβουλεύσεις με τους οικείους εμπλεκόμενους φορείς. Καλεί τα κράτη μέλη και τον κλάδο της αλιείας να συμμετάσχουν στη διαδικασία αυτή. Η τήρηση των δεσμεύσεων που αναλήφθηκαν στην παγκόσμια διάσκεψη για την αειφόρο ανάπτυξη θα επιτρέψει στον κλάδο της αλιείας να καταστεί ασφαλέστερος, λιγότερο επικίνδυνος και επικερδέστερος.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ A

Απόσπασμα από το Σχέδιο Εφαρμογής που εγκρίθηκε στην Παγκόσμια Διάσκεψη για την Αειφόρο Ανάπτυξη, Γιοχάνεσμπουργκ, 2002

31. Για την επίτευξη βιώσιμης αλιείας απαιτούνται οι εξής δράσεις σε όλα τα επίπεδα:

α) Διατήρηση ή αποκατάσταση των αποθεμάτων σε επίπεδα τα οποία να μπορούν να παράγουν μέγιστη βιώσιμη απόδοση, έχοντας ως στόχο την επίτευξη του εν λόγω στόχου για τα εξαντλημένα αποθέματα επειγόντως και όπου είναι δυνατόν το αργότερο μέχρι το 2015.

β) Κύρωση ή προσχώρηση στις σχετικές αλιευτικές συμφωνίες τ των Ηνωμένων Εθνών και, όπου απαιτείται, στις συναφείς περιφερειακές αλιευτικές συμφωνίες ή διευθετήσεις και αποτελεσματική εφαρμογή τους. Επισημαίνονται ιδιαίτερα η Συμφωνία για την εφαρμογή των διατάξεων της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θαλάσσης της 10η Δεκεμβρίου 1982 όσον αφορά τη διατήρηση και τη διαχείριση των αλληλοεπικαλυπτόμενων και των άκρως μεταναστευτικών αλιευτικών αποθεμάτων και η συμφωνία του 1993 για την προώθηση της τήρησης διεθνών μέτρων διατήρησης και διαχείρισης από αλιευτικά σκάφη στην ανοιχτή θάλασσα.

γ) Εφαρμογή του Κώδικα Συμπεριφοράς για μια Υπεύθυνη Αλιεία, λαμβάνοντας υπόψη τις ειδικές απαιτήσεις των αναπτυσσόμενων χωρών, όπως επισημαίνεται στο άρθρο 5 του εν λόγω κώδικα καθώς και τα σχετικά διεθνή σχέδια δράσης και τις τεχνικές κατευθυντήριες γραμμές του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO).

δ) Επείγουσα κατάρτιση και εφαρμογή εθνικών και, όπου απαιτείται, περιφερειακών σχεδίων δράσης για την υλοποίηση των διεθνών σχεδίων δράσης του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO), ιδίως το διεθνές σχέδιο δράσης για τη διαχείριση της αλιευτικής ικανότητας μέχρι το 2005 και το διεθνές σχέδιο δράσης για την πρόληψη, την απαγόρευση και την εξάλειψη της παράνομης, λαθραίας και άναρχης αλιείας μέχρι το 2004. Συγκρότηση και από τα κράτη σημαίας, συστημάτων για την αποτελεσματική παρακολούθηση, υποβολή εκθέσεων και επιβολή καθώς και έλεγχο των αλιευτικών σκαφών, προκειμένου να προωθηθεί περισσότερο το σχέδιο δράσης για την πρόληψη, την απαγόρευση και την εξάλειψη της παράνομης, λαθραίας και άναρχης αλιείας.

ε) Ενθάρρυνση των συναφών περιφερειακών οργανώσεων και διευθετήσεων για τη διαχείριση της αλιείας να λάβουν δεόντως υπόψη τους τα δικαιώματα, τις υποχρεώσεις και τα συμφέροντα των παράκτιων κρατών και τις ειδικές απαιτήσεις των αναπτυσσόμενων κρατών κατά την κατανομή των αλιευτικών πόρων για αλληλοεπικαλυπτόμενα αποθέματα και άκρως μεταναστευτικά αλιευτικά αποθέματα, εφαρμόζοντας τις διατάξεις της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θαλάσσης και της Συμφωνίας για την εφαρμογή των διατάξεων της σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, της 10 Δεκεμβρίου 1982 όσον αφορά τη διατήρηση και διαχείριση των αλληλοεπικαλυπτόμενων και των άκρως μεταναστευτικών αλιευτικών αποθεμάτων, στην ανοικτή θάλασσα και εντός αποκλειστικών οικονομικών ζωνών.

στ) Κατάργηση των επιδοτήσεων που συμβάλλουν στην παράνομη, λαθραία και άναρχη αλιεία και στην υπέρβαση της αλιευτικής ικανότητας, συμπληρώνοντας ταυτόχρονα τις προσπάθειες που έχει αναλάβει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου για την αποσαφήνιση και βελτίωση των ίδιων διατάξεων για τις επιδοτήσεις στην αλιεία, λαμβάνοντας υπόψη τη σημασία του τομέα αυτού για τις αναπτυσσόμενες χώρες.

ζ) Ενίσχυση του συντονισμού των δωρητών και των συμπράξεων μεταξύ των διεθνών χρηματοπιστωτικών οργανισμών, των διμερών φορέων και άλλων συναφών εμπλεκόμενων φορέων για να βοηθηθούν οι αναπτυσσόμενες χώρες, ιδίως οι λιγότερο αναπτυγμένες χώρες και τα μικρά νησιωτικά αναπτυσσόμενα κράτη καθώς και οι χώρες με οικονομίες υπό μεταβατικό καθεστώς, να αναπτύξουν τις δικές τους εθνικές, περιφερειακές και υποπεριφερειακές δυνατότητες για υποδομές και ολοκληρωμένη διαχείριση καθώς και για αειφόρο χρήση των αλιευτικών πόρων.

η) Υποστήριξη της αειφόρου ανάπτυξης της ιχθυοκαλλιέργειας, συμπεριλαμβανομένης και εκείνης της μικρής κλίμακας, δεδομένης της αυξανόμενης σημασίας για την διασφάλιση της επισιτιστικής ασφάλειας και της οικονομικής ανάπτυξης.

[1] COM (2005) 505

[2] Τεχνικές πληροφορίες για την Ανακοίνωση της Επιτροπής «Εφαρμογή της αειφορίας στην αλιεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσω της μέγιστης βιώσιμης απόδοσης : μια στρατηγική ανάπτυξης και απασχόλησης» Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής, SEC (2006) 868.

[3] Αυτό συνήθως μετράται με το ετήσιο ποσοστό θνησιμότητας λόγω αλίευσης που αντιστοιχεί στο πηλίκον της διαίρεσης της ποσότητας των αλιευμάτων που αλιεύθηκαν επί ένα έτος δια της μέσης ποσότητας των αλιεύσιμων αποθεμάτων στη θάλασσα κατά τη διάρκεια του έτους. Τεχνική ανάλυση της χρήσης της παραμέτρου αυτής για την εφαρμογή της προσέγγισης με βάση τη ΜΒΑ περιέχεται στο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής που συνοδεύει την παρούσα ανακοίνωση.

[4] Στο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής περιγράφονται τα πλεονεκτήματα αυτής της αλιευτικής μεθόδου.

[5] Άρθρο 20, παράγραφος 3 του κανονισμού 2371/2002

--------------------------------------------------