Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα "Η διαδικασία σύνταξης Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης"

(2000/C 156/01)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της τής 15ης Σεπτεμβρίου 1999, σύμφωνα με το άρθρο 265 παράγραφος 5 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, να καταρτίσει γνωμοδότηση για τον "Ευρωπαϊκό Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων" και να αναθέσει την προετοιμασία της στην Επιτροπή Θεσμικών Θεμάτων·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης που υιοθέτησε η Επιτροπή Θεσμικών Θεμάτων κατά τη συνεδρίασή της 27ης Οκτωβρίου 1999 (CdR 327/99 rev 1)με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Bore (UK, PSE) και της κ. Du Granrut (F,PPE)·

εκτιμώντας ότι στο παρόν στάδιο της ανάπτυξης της Ένωσης, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έκρινε απαραίτητο να καταρτισθεί ένας Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (παράρτημα 4 των Συμπερασμάτων της Προεδρίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Κολωνίας της 3ης και 4ης Ιουνίου 1999)·

εκτιμώντας ότι στις 17 Δεκεμβρίου 1999 συστήθηκε η "Συνέλευση" για να καταρτίσει το Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης·

υιοθέτησε κατά τη 32η σύνοδο ολομέλειάς της, στις 16 και 17 Φεβρουαρίου 2000 (συνεδρίαση της 16ης Φεβρουαρίου), την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Γενικές παρατηρήσεις

1.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών έχει επανειλημμένα υπογραμμίσει την ανάγκη ενίσχυσης της ιδιότητας του πολίτη και της συμμετοχικής δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς και τη σημασία του καθορισμού των δικαιωμάτων των Ευρωπαίων πολιτών για την επίτευξη του ανωτέρω στόχου. Συνεπώς, θεωρεί ότι, ως εκπρόσωπος των περιφερειακών και τοπικών οργανισμών, δηλαδή των αρχών που βρίσκονται όσο το δυνατόν πλησιέστερα στους πολίτες, και ως εγγυητής της αρχής της επικουρικότητας, θα πρέπει να συμβάλει στην κατάρτιση του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων των πολιτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

1.2. Τα θεμελιώδη δικαιώματα αποτελούν τη βάση μιας κοινωνίας που λειτουργεί σύμφωνα με τις αρχές της ελευθερίας, της δημοκρατίας, του σεβασμού των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών και του κράτους δικαίου, έτσι όπως προκύπτουν από τις κοινές συνταγματικές παραδόσεις των κρατών μελών.

Η ικανότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να συμβάλει στην εγκαθίδρυση μιας κοινωνίας που να αντιστοιχεί στις εν λόγω προσδοκίες εξαρτάται, σε μεγάλο βαθμό, από την προσήλωση των πολιτών στα δικαιώματα αυτά, δηλαδή στην αποδοχή και, κυρίως, στην άσκησή τους.

1.3. Η Επιτροπή των Περιφερειών αναγνωρίζει τον ταχέως μεταβαλλόμενο χαρακτήρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τις αυξανόμενες προκλήσεις που αντιμετωπίζει στην αρχή του 21ου αιώνα. Η τελευταία τεσσαρακονταετία χαρακτηρίζεται από τη βαθμιαία εξέλιξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η εξέλιξη αυτή χαρακτηρίστηκε από διάφορες φάσεις, κατά τις οποίες ένας ολοένα αυξανόμενος αριθμός ευρωπαϊκών χωρών συγκέντρωσαν τις δυνάμεις τους και επέτυχαν από κοινού σημαντικό βαθμό οικονομικής ανάπτυξης, κοινωνική σταθερότητα και πολιτική αρμονία, χωρίς ωστόσο να δημιουργήσουν μια κοινή συνείδηση στους πολίτες της Ευρώπης, στοιχείο αναγκαίο για την ανάπτυξη μιας κοινωνικής και πολιτικής Ευρώπης, εγγυήτριας των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων.

Κατά την τελευταία δεκαπενταετία παρατηρήθηκε τεράστια επιτάχυνση της οικονομικής ολοκλήρωσης με την ανάπτυξη της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς και του κοινού Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου. Η τάση αυτή αναμένεται να επιταχυνθεί και άλλο με τη δημιουργία το 1999 και τη θέση σε κυκλοφορία το 2002 του κοινού νομίσματος, του ευρώ.

1.4. Ήδη έχει σημειωθεί πρόοδος προς την κατεύθυνση μιας μεγαλύτερης κοινωνικής συνοχής και μιας αυξημένης πολιτικής συνεργασίας. Η πρόοδος αυτή εκφράσθηκε με τη δημιουργία και την ανάπτυξη νέων ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων όπως το άμεσα εκλεγμένο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και η Επιτροπή των Περιφερειών και με την εισαγωγή ευρωπαϊκής κλίμακας κοινωνικών εγγυήσεων και εγγυήσεων όσον αφορά την κοινωνία των πολιτών.

Πράγματι, κατόπιν πρωτοβουλίας του Συμβουλίου της Ευρώπης, καταρτίστηκε η Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, οι διατάξεις της οποίας προβλέπουν τη δυνατότητα υποβολής προσφυγής. Επίσης, υφίσταται ο Ευρωπαϊκός Κοινωνικός Χάρτης, ο οποίος χρησιμοποιείται ως σημείο αναφοράς, αλλά χωρίς τη δυνατότητα δικαστικής προσφυγής σε περίπτωση μη τήρησής του.

Κατά το παρελθόν είχε διατυπωθεί η πρόταση να προσυπογράψει η Ευρωπαϊκή Ένωση ως σύνολο την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Η προοπτική αυτή έχει πλέον αποκλεισθεί λόγω της γνωμοδότησης 2/94 του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου της 28ης Μαρτίου 1996, με την οποία προσδιορίζεται ότι, με την προσυπογραφή της Σύμβασης, η Κοινότητα θα εντασσόταν σε ένα χωριστό διεθνές θεσμικό σύστημα και θα εισήγαγε ταυτόχρονα το σύνολο των διατάξεων της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου στο κοινοτικό νομικό σύστημα και, τέλος, με την παρούσα κατάσταση του Ευρωπαϊκού Δικαίου, η ΕΕ δεν διαθέτει την εξουσία προχώρησης στη Σύμβαση.

1.5. Μέχρι σήμερα, η προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων όσον αφορά πράξεις κυριαρχίας των κοινοτικών οργάνων διασφαλίζεται κυρίως από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Το ΕΔ έχει ήδη προσδιορίσει τον υποχρεωτικό χαρακτήρα των θεμελιωδών δικαιωμάτων σε ευρωπαϊκό επίπεδο ως "άγραφων γενικών αρχών του δικαίου". Οι συμβατικές βάσεις της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην ΕΕ συμπληρώθηκαν και παγιώθηκαν με τις Συνθήκες του Μάαστριχτ και του Άμστερνταμ. Η Συνθήκη του Άμστερνταμ, η οποία υπεγράφη στις 2 Οκτωβρίου 1997 και τέθηκε σε ισχύ την 1η Μαΐου 1999, αποτελεί σημαντικό στάδιο για την παγίωση των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων (πρβλ. άρθρο 6.2 των ενοποιημένων Συνθηκών). Ωστόσο, τα ευρύτερα αυτά ζητήματα παρουσιάζουν καθυστέρηση σε σχέση με τις εξελίξεις στον οικονομικό τομέα.

Εξάλλου, παρόλο που η Συνθήκη επαναλαμβάνει τη δέσμευση της ΕΕ υπέρ των θεμελιωδών δικαιωμάτων, χαρακτηρίζεται εντούτοις από παραλείψεις και ασυνέπειες όσον αφορά την εγγύηση των εν λόγω δικαιωμάτων ή εκείνων που συνδέονται με τους διακηρυχθέντες στόχους.

Η αναγνώριση της ύπαρξης αυτών των παραλείψεων και των ασυνεπειών παρέχει την ευκαιρία διόρθωσής τους και διαμόρφωσης σαφούς κειμένου χωρίς διφορούμενες διατυπώσεις όσον αφορά τα θεμελιώδη δικαιώματα των Ευρωπαίων πολιτών και τους τρόπους διασφάλισής τους.

1.6. Κατά τη δεκαετία του '90 εμφανίσθηκαν σημεία μεγάλης αβεβαιότητας εκ μέρους των πολιτών όσον αφορά τις εξελίξεις προς μια ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Τα σημεία αντικατοπτρίσθηκαν πρόσφατα στο πολύ χαμηλό ποσοστό συμμετοχής στις εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου τον Ιούνιο 1999. Η επιτάχυνση του ρυθμού της οικονομικής και χρηματοπιστωτικής ολοκλήρωσης, σε συνδυασμό με τη μείωση της εμπιστοσύνης των πολιτών προς τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, αποτελούν επικίνδυνη προοπτική για το μέλλον της ΕΕ. Συνεπώς, απαιτείται άμεση δράση προκειμένου να επιτευχθεί αντιστοιχία των κοινωνικών, πολιτικών και πολιτιστικών αναγκών των πολιτών προς τις μεταβαλλόμενες κοινωνικές πραγματικότητες. Τούτο καθιστά ακόμη πιο σημαντική και επείγουσα την έκκληση για ένα Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων των πολιτών της ΕΕ. Ωστόσο, προκειμένου να αντιμετωπισθεί το ζήτημα της έλλειψης εμπιστοσύνης του κοινού, ο Χάρτης αυτός χρειάζεται να είναι απλός και ευθύς, ευκολονόητος, χωρίς τη γραφειοκρατική και νομική ορολογία από την οποία κατατρύχονται συχνά τα επίσημα συνταγματικά κείμενα.

Σε μια χρονική στιγμή όπου οι Συνθήκες του Μάαστριχτ και του Άμστερνταμ παραχωρούν νέες εξουσίες στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα, γεγονός που δημιουργεί ευρύτερες ευθύνες στον τομέα των θεμελιωδών δικαιωμάτων για την Κοινότητα, η οποία μάλιστα επέλεξε να μην προσχωρήσει στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, είναι επείγον να λάβει η Κοινότητα σαφή θέση όσον αφορά τα θεμελιώδη δικαιώματα που επιθυμεί να αναγνωρίσει προς όφελος των πολιτών της, όπως τούτα προκύπτουν από τους τομείς αρμοδιότητάς της.

Η Επιτροπή των Περιφερειών θεωρεί ότι η ενσωμάτωση των δικαιωμάτων αυτών στις Συνθήκες για την Ευρωπαϊκή Ένωση θα αποτελέσει σαφή ένδειξη της δέσμευσης των κρατών μελών να οικοδομήσουν μια Ένωση που να βασίζεται στις αξίες της ελευθερίας, της ισότητας και της αλληλεγγύης.

Η Επιτροπή των Περιφερειών υπενθυμίζει ότι ιστορικά οι δηλώσεις για τα δικαιώματα των πολιτών αποτελούν προοίμια των Συνταγμάτων και ότι ακριβώς σ' αυτά τα Συντάγματα βρίσκεται ο λόγος ύπαρξής τους, στον βαθμό που αποτελούν το θεμέλιο των εξουσιών που καθιστούν δυνατή την υλοποίηση αυτών των δικαιωμάτων.

Επιβεβαιώνοντας τη συνταγματική αξία του Χάρτη των Δικαιωμάτων, η Επιτροπή των Περιφερειών φρονεί ότι η διαδικασία κατάρτισης ενός Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της θεσμικής μεταρρύθμισης που θα αναληφθεί από την επόμενη ΔΔ.

2. Περιεχόμενο του Χάρτη

Ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων των πολιτών της ΕΕ πρέπει να καλύπτει τρεις τομείς: πρώτον, τα ατομικά δικαιώματα, δεύτερον, τα οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά δικαιώματα και, τρίτον, τα πολιτικά δικαιώματα και τα δικαιώματα του πολίτη.

Ο πρώτος τομέας θα πρέπει να περιλαμβάνει τα κύρια σημεία των δικαιωμάτων της Παγκόσμιας Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και, ειδικότερα, της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

2.1. Δικαιώματα του ατόμου

- Δικαίωμα του ανθρώπου στη ζωή, δικαίωμα να μην υποβάλλεται σε βασανιστήρια ή σε απάνθρωπες και εξευτελιστικές ποινές και μεταχείριση. Δικαίωμα του ανθρώπου να μην υποβάλλεται σε δουλεία, δουλοπαροικία και καταναγκαστική εργασία, δικαίωμα ελεύθερης μετακίνησης.

- Δικαίωμα για ελεύθερη σκέψη, συνείδηση, θρησκεία, ελευθερία έκφρασης και πληροφόρησης.

- Δικαίωμα για κανονική αστική ή ποινική δίκη.

- Δικαίωμα για σεβασμό της ιδιωτικής ζωής, προστασία των προσωπικών στοιχείων, της αλληλογραφίας και της κατοικίας.

- Δικαίωμα στη στέγαση, δικαίωμα στην περιουσία και στο σεβασμό της περιουσίας.

- Δικαίωμα στην προστασία της υγείας.

2.2. Οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά δικαιώματα

- Δικαίωμα στην εργασία, σε όρους εργασίας που έχουν αποτελέσει αντικείμενο ελεύθερης διαπραγμάτευσης, σε δίκαιη αμοιβή, σε λογική προθεσμία ανακοίνωσης της απόλυσης, σε κατάλληλο επαγγελματικό προσανατολισμό, κατάρτιση και επιμόρφωση.

- Δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας και εγκατάστασης των εργαζομένων και ισότιμης μεταχείρισης σε σχέση με τους ημεδαπούς εργαζομένους.

- Δικαίωμα ίσων ευκαιριών και μεταχείρισης χωρίς διάκριση λόγω φυλής, φύλου, χρώματος του δέρματος, εθνοτικής, εθνικής ή κοινωνικής προέλευσης, πολιτισμού, γλώσσας, θρησκείας, πολιτικών πεποιθήσεων, οικογενειακής κατάστασης, σεξουαλικών προτιμήσεων, ηλικίας ή αναπηρίας.

- Δικαίωμα σύστασης συνδικαλιστικών οργανώσεων και δικαίωμα συλλογικής διαπραγμάτευσης, πληροφόρησης, διαβούλευσης και συμμετοχής στις αποφάσεις που θίγουν τα συμφέροντα των εργαζομένων.

- Δικαίωμα για κοινωνική ασφάλιση, κοινωνική και ιατρική μέριμνα και κάλυψη από την κοινωνική πρόνοια.

- Δικαίωμα στην εκπαίδευση, στην ελεύθερη επαγγελματική επιλογή και στη συνεχή επαγγελματική κατάρτιση.

- Δικαιώματα που συνδέονται με την επιχειρηματική και οικονομική ζωή: δικαίωμα στην περιουσία, τον ανταγωνισμό και τη σύναψη συμβάσεων.

2.3. Πολιτικά δικαιώματα και δικαιώματα του πολίτη

- Δικαίωμα των πολιτών από άλλα κράτη μέλη να ψηφίζουν στις δημοτικές εκλογές και στις εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο κράτος μέλος διαμονής τους.

- Δικαίωμα σύστασης ευρωπαϊκών πολιτικών κομμάτων, δικαίωμα αναφοράς, σύστασης σωματείων και διαδήλωσης.

- Δικαίωμα για δημοκρατικά τοπικά όργανα λήψεως αποφάσεων·

- Δικαίωμα ελέγχου της νομιμότητας των διοικητικών πράξεων.

- Δικαίωμα των μειονοτήτων στην προστασία της θρησκείας, της γλώσσας και του πολιτισμού τους.

- Δικαίωμα ίσης εκπροσώπησης ανδρών και γυναικών σε όλους τους τομείς λήψεως αποφάσεων.

2.4. Είναι σαφές ότι τα δικαιώματα αυτά καλύπτουν πολύ ευρύ πεδίο. Εκείνο που προέχει είναι να καταστούν ουσιαστικά και εφαρμόσιμα, έτσι ώστε οι πολίτες να έχουν σαφή εικόνα των δικαιωμάτων τους στο σύνολο της επικράτειας της ΕΕ.

Δεν αρκεί να ορισθούν τα δικαιώματα. Θα πρέπει να κατοχυρωθεί η αρχή της δικαστικής τους προστασίας και να προσδιορισθεί ή να διασαφηνισθεί περαιτέρω η ενδεδειγμένη πρόσβαση τόσο στα εθνικά δικαστήρια όσο και στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, κατά τρόπο ώστε να διασφαλισθεί έμπρακτα η άσκηση των εν λόγω δικαιωμάτων.

2.5. Παράλληλα με την αναλυτική περιγραφή αυτών, ο Χάρτης θα πρέπει να περιλαμβάνει, όπου χρειάζεται, συμπληρωματικές ρήτρες που να εκτείνονται σε συγκεκριμένους τομείς. Η Επιτροπή των Περιφερειών με τη γνωμοδότησή της επιθυμεί να επισημάνει διάφορους τομείς όπου τούτο κρίνεται αναγκαίο.

2.5.1. Σε μία αυξανόμενα πολυπολιτισμική, πολυφυλετική και πολυεθνοτική Ευρωπαϊκή Ένωση, οι ίσες ευκαιρίες αποτελούν ένα "οριζόντιο ζήτημα" που διατέμνει πολλά από αυτά τα δικαιώματα. Συνεπώς, ο εν λόγω Χάρτης πρέπει να εγγυάται το δικαίωμα ίσων ευκαιριών και μεταχείρισης χωρίς καμία διάκριση λόγω φυλής, χρώματος του δέρματος, εθνοτικής, εθνικής ή κοινωνικής προέλευσης, γλώσσας, θρησκείας, φύλου, οικογενειακής κατάστασης, σεξουαλικών προτιμήσεων, ηλικίας ή αναπηρίας.

2.5.2. Υπό το φως των συμπερασμάτων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Tampere της 15ης και 16ης Οκτωβρίου 1999 και των ψηφισμάτων του σχετικά με την ένταξη των υπηκόων τρίτων χωρών, η ΕΤΠ φρονεί ότι η ομάδα που έχει επιφορτισθεί με την προετοιμασία του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων θα πρέπει να μελετήσει το ζήτημα της χορήγησης στους επί μακρό διάστημα κατοίκους ενός συνόλου δικαιωμάτων όσο το δυνατόν πιο παραπλήσιων με τα δικαιώματα των πολιτών της Ένωσης.

2.5.3. Είναι απαραίτητο να ενισχυθεί το δικαίωμα ορθής ακροαματικής διαδικασίας με τη θέσπιση κοινών νομικών προτύπων και την καθιέρωση κοινής αντίληψης για τη δικαιοσύνη σε όλη την ΕΕ. Δεδομένου του συνεχώς αυξανόμενου αριθμού μετακινήσεων στο εσωτερικό της ΕΕ για λόγους επαγγελματικούς, ψυχαγωγίας και τουρισμού, είναι απαραίτητο να εφαρμόζονται κοινά πρότυπα σε όλα τα κράτη μέλη, προκειμένου να διασφαλισθεί κοινό επίπεδο δικαιοσύνης και ορθής μεταχείρισης. Ένα παράδειγμα είναι η εγγύηση ότι παρέχονται στους πολίτες της ΕΕ που συλλαμβάνονται σε άλλο κράτος μέλος ουσιαστικές νομικές συμβουλές και, όπου χρειάζεται, υπηρεσίες διερμηνείας. Δεύτερο παράδειγμα είναι η θέσπιση κοινού συστήματος ευρωπαϊκής χρηματικής εγγύησης έτσι ώστε να μην χρειάζεται να συλλαμβάνονται και να προφυλακίζονται άτομα για μεγάλο χρονικό διάστημα σε άλλο κράτος μέλος.

2.5.4. Τέλος, παράλληλα με τον σεβασμό των δικαιωμάτων των ιδιωτών, ο νέος Χάρτης οφείλει να αναγνωρίσει τη σύγχρονη πραγματικότητα των διαζυγίων, των διαστάσεων και των νέων γάμων στην ευρωπαϊκή κοινωνία. Ο νέος Χάρτης πρέπει να διασαφηνίζει τα δικαιώματα των μητέρων και των πατέρων για δίκαιη και ισότιμη πρόσβαση στα παιδιά τους σε περίπτωση διαζυγίου ή διάστασης, καθώς και το δικαίωμα των τέκνων να συναντώνται τακτικά με τους γονείς τους εάν το επιθυμούν.

2.5.5. Ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων θα πρέπει επίσης να αναφερθεί σε νέους τομείς όπως, η κοινωνία της γνώσης, οι περιβαλλοντικές μεταβολές ή η βιοτεχνολογία.

2.6. Παράλληλα με τους πέντε ειδικούς τομείς όπου η εισαγωγή του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων στο ευρωπαϊκό δίκαιο θα παραχωρήσει σαφή πολιτικά και κοινωνικά δικαιώματα στους πολίτες της Ένωσης και θα συμβάλει στο να συμπληρωθεί ο αυξανόμενος ευρωπαϊκός οικονομικός χώρος με ένα κοινωνικό, αστικό και πολιτικό χώρο, η Επιτροπή των Περιφερειών επιθυμεί να υπογραμμίσει τρία ζητήματα που σχετίζονται με την ευρωπαϊκή ιθαγένεια.

2.6.1. Ο Χάρτης θα επιτρέπει σε κάθε πολίτη κράτους μέλους της ΕΕ να κατανοήσει την ιδιαίτερη ευρωπαϊκή του ταυτότητα ως φορέα νέων δικαιωμάτων και ως έκφραση του ανήκειν στη νέα συλλογική οντότητα που είναι η ΕΕ.

Η ευρωπαϊκή ιθαγένεια αποτελεί κύρια πρόκληση για την ΕΕ: δεν πρόκειται για εναλλακτική λύση ως προς την εθνική ιθαγένεια αλλά τη συμπληρώνει και παράλληλα έχει ιδιαίτερο και καθαρά πολιτικό χαρακτήρα.

Για την Επιτροπή των Περιφερειών, ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων αποτελεί τη βάση της ευρωπαϊκής ιθαγένειας.

2.6.2. Η Επιτροπή των Περιφερειών θεωρεί ότι τα θεμελιώδη δικαιώματα έχουν συνταγματική αξία διότι επιτρέπουν στα άτομα που χαίρουν των δικαιωμάτων αυτών να προσφεύγουν στις αρμόδιες δικαστικές αρχές και εν προκειμένω στις εθνικές δικαστικές αρχές, στο Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης ή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο κάθε φορά που απειλείται κάποιο δικαίωμα.

Η Επιτροπή των Περιφερειών εκτιμά ότι απαιτείται η έμπρακτη διασφάλιση των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην επικράτεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εντός πλαισίου το οποίο να εξασφαλίζει τη δυνατότητα των πολιτών να καταφεύγουν στα ενδεδειγμένα ένδικα μέσα.

2.6.3. Ενδείκνυται συνεπώς στο Χάρτη των Θεμελιωδών δικαιωμάτων να συμπεριληφθούν με την τάδε ή δείνα μορφή οι αρχές της τοπικής αυτοδιοίκησης όπως αυτές ορίζονται στο άρθρο 3 του Χάρτη της Τοπικής Αυτοδιοίκησης του Συμβουλίου της Ευρώπης.

2.6.4. Τα θεμελιώδη δικαιώματα περιλαμβάνουν λοιπόν μια ουσιαστική πολιτική διάσταση διότι συνδέουν τη δημοκρατική βάση της πολιτικής κοινωνίας και τον περιορισμό των ορίων της με την αναγνώριση των δικαιωμάτων των πολιτών.

Η Επιτροπή των Περιφερειών είναι πεπεισμένη ότι το δικαίωμα συμμετοχής στην δημόσια ζωή που ασκείται πρώτα απ' όλα με την εκλογή των τοπικών αρχών, αποτελεί το πρώτο και απαραίτητο στοιχείο ενός συνόλου πολιτικών ευθυνών, τις οποίες ο πολίτης πρέπει να αποδεχθεί και να αναλάβει.

Εφόσον ο πολίτης αποδεχθεί ότι αποτελεί μέρος ενός συστήματος εξουσίας το οποίο καταλήγει στην κορυφή της ΕΕ, θα αποδεχθεί τις δεσμεύσεις της δημοκρατικής οργάνωσης ("res-publica") και τις αποφάσεις εκείνων στους οποίους έχει αναθέσει τις ευθύνες.

Τα θεμελιώδη δικαιώματα θέτουν τις βάσεις της συμμετοχικής δημοκρατίας, η οποία σέβεται την εξουσία του πολίτη και τα διάφορα επίπεδα αρμοδιοτήτων στα οποία παραχωρεί την εξουσία του.

2.6.5. Όσον αφορά τα κοινωνικά και οικονομικά δικαιώματα, απαιτείται επίσης να συνυπολογισθεί η αρχή της επικουρικότητας, λαμβανομένων υπόψη των διαφορετικών κοινωνικών, οικονομικών και νομικών δομών των κρατών μελών.

3. Η μελλοντική διαδικασία

3.1. Οι ηγέτες της ΕΕ συμφώνησαν με την πρόταση να καταρτισθεί Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων. Η προετοιμασία αυτού του Χάρτη αποτελεί αρμοδιότητα μιας ομάδας εργασίας που αποτελείται από εκπροσώπους των κυβερνήσεων των κρατών μελών, από έναν εντεταλμένο του Προέδρου της Επιτροπής και από μέλη του Ευρωπαϊκού και των εθνικών κοινοβουλίων. Στο πλαίσιο της διαδικασίας αυτής, θα πρέπει να ζητείται η γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών. Η ΕΤΠ προσκλήθηκε σε ακρόαση από την ομάδα εργασίας, αλλά φρονεί ότι πρέπει να συμμετάσχει πληρέστερα σ' αυτή τη διαδικασία και να έχει θέση παρατηρητή.

Σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, η ομάδα εργασίας που προτείνει το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για την κατάρτιση του Χάρτη πρέπει να καλύπτει αρκετά ευρύ φάσμα ώστε να επιτρέψει σε κάθε επίπεδο των ενδιαφερόμενων εταίρων, δηλ. στην Ευρώπη, στα κράτη και στις τοπικές και περιφερειακές αρχές, να εκφράσουν την άποψή τους σχετικά με το περιεχόμενο του Ευρωπαϊκού Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, και ιδιαίτερα να μπορέσει το κοινό να τοποθετηθεί και να έχει τη δυνατότητα πρόσβασης στις πληροφορίες πριν από τη λήψη αποφάσεων από την Ευρώπη και τα κράτη μέλη.

3.2. Η πρόταση για την κατάρτιση Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων αποτελεί σημαντικό βήμα για την ΕΕ. Η Επιτροπή των Περιφερειών προτίθεται να συμμετάσχει πλήρως στη διαδικασία και να προωθήσει στο πλαίσιο του φόρουμ, διάφορες ιδέες που περιλαμβάνονται στην παρούσα γνωμοδότηση. Οι εκπρόσωποι της ΕΤΠ θα υπογραμμίσουν τα κύρια σημεία της παρούσας γνωμοδότησης κατά τις συζητήσεις που θα διεξαχθούν. H ΕΤΠ δεν αποκλείει το ενδεχόμενο κατάρτισης νέας έκθεσης που θα συμπληρώσει και θα διευκρινίσει την γνωμοδότηση αυτή σε συνάρτηση με την εξέλιξη των εργασιών της "Συνέλευσης" στην οποία θα ανατεθεί η σύνταξη του σχεδίου Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων το οποίο θα υποβληθεί στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Νίκαιας τον Δεκέμβριο του 2000. Παράλληλα, θα υπογραμμίσουν πόσο σημαντικό είναι να συμπεριληφθεί το τελικό έγγραφο στις Συνθήκες της ΕΕ αλλά και να παρουσιάζεται ως ανεξάρτητο έγγραφο στο οποίο θα επισημαίνονται τα κύρια στοιχεία που διαμορφώνουν τον Ευρωπαϊκό Χάρτη των πολιτικών και κοινωνικών δικαιωμάτων και των δικαιωμάτων του πολίτη.

4. Συμπεράσματα

4.1. Η ΕΕ βρίσκεται σε μια καμπή της ανάπτυξής της. Είναι ζωτικής σημασίας να ληφθούν επειγόντως μέτρα για τη συμμετοχή των πολιτών στις αποφάσεις που λαμβάνονται, προκειμένου να αυξηθεί η δημόσια εμπιστοσύνη στα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα και στην ΕΕ ως σύνολο. Είναι επείγον να διασαφηνισθούν με πολύ απλό και άμεσο τρόπο τα ουσιαστικά οικονομικά, κοινωνικά, πολιτιστικά, αστικά και πολιτικά δικαιώματα που εγγυάται η ΕΕ σε όλους τους πολίτες της. Πρόοδος είναι η κατάρτιση του Χάρτη, ο οποίος δίνει τη δυνατότητα έκφρασης στους πολίτες και τους λαούς της Ευρώπης και συμπληρώνει τον αναπτυσσόμενο κοινό οικονομικό χώρο. Τούτος πρέπει να είναι ο σαφής στόχος του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων και η αποστολή της Επιτροπής των Περιφερειών και των εκπροσώπων της στις συζητήσεις των προσεχών μηνών.

4.2. Η Επιτροπή των Περιφερειών τάσσεται σαφώς υπέρ της κατάρτισης του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων των Πολιτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο οποίος θα εξασφαλίσει στην Ένωση ένα ομοιογενές, συνεκτικό δίκαιο με συνταγματική αξία, δυνάμει του οποίου θα καθίσταται δυνατή η ενεργός άσκηση των εν λόγω δικαιωμάτων.

4.3. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία διέπεται από το Δίκαιο και βασίζεται στην προσήλωση σε κοινές αξίες που διασφαλίζονται νομοθετικά, θα επιβληθεί με αυτή τη μορφή της στην προσεχή Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Βρυξέλλες, 16 Φεβρουαρίου 2000.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Jos Chabert