Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Έκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών: Έκθεση του 2021 σχετικά με την κατάσταση της Ενεργειακής Ένωσης — Συμβολή στην Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία και στην ανάκαμψη της Ένωσης [σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) 2018/1999 για τη διακυβέρνηση της Ενεργειακής Ένωσης και της Δράσης για το κλίμα]

[COM(2021) 950 final]

(2022/C 323/19)

Εισηγήτρια: η κ. Alena MASTANTUONO

Αίτηση γνωμοδότησης Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 20.12.2021 Νομική βάση Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης Αρμόδιο τμήμα Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές και κοινωνία των πληροφοριών Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια 19.5.2022 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 569 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) 184/4/2

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Η σοβαρή κατάσταση που εκτυλίσσεται σήμερα ως αποτέλεσμα της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία δείχνει σαφώς ότι οι κίνδυνοι για την ενεργειακή ασφάλεια και προστασία της ΕΕ και τα ζητήματα που συνδέονται με αυτήν υποτιμήθηκαν σε τεράστιο βαθμό όχι μόνο στο κείμενο της 6ης ετήσιας έκθεσης για την κατάσταση της Ενεργειακής Ένωσης, αλλά πρωτίστως στην πραγματικότητα. Η σημερινή τραγική εικόνα δείχνει ότι το στοίχημα μιας εντατικής οικονομικής συνεργασίας της ΕΕ με τη Ρωσία στον ενεργειακό τομέα ήταν ένα μοιραίο λάθος που υποστηρίχθηκε σθεναρά από πολλούς πρώην υψηλόβαθμους πολιτικούς ορισμένων κρατών μελών της ΕΕ.

1.2. Η έκταση των δυνητικών κινδύνων που συνδέονται με την εξάρτηση του ενεργειακού συστήματος της ΕΕ από τις εισαγωγές πρώτων υλών που απαιτούνται για τον ενεργειακό τομέα από τη Ρωσία, η οποία επιταχύνθηκε μετά την προσάρτηση της Κριμαίας, έχει πλέον αποκαλυφθεί και απαιτεί από την ΕΕ να δράσει επειγόντως.

1.3. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) είναι προσηλωμένη στους στόχους της Πράσινης Συμφωνίας και συνιστά να ενταθούν οι προσπάθειες για την επίτευξη των στόχων που έχουν τεθεί και τη μείωση της εξάρτησης της ΕΕ από τα ορυκτά καύσιμα το συντομότερο δυνατό. Ωστόσο, το συνολικό σενάριο για την εφαρμογή της Πράσινης Συμφωνίας είναι αναγκαίο να προσαρμοστεί, ώστε να διασφαλιστεί ότι είναι εφικτό και ρεαλιστικό υπό τις παρούσες συνθήκες.

1.4. Όσον αφορά την Ενεργειακή Ένωση, η ΕΟΚΕ πιστεύει ακράδαντα ότι πρέπει πλέον να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στον πρώτο πυλώνα της για την ασφάλεια, την αλληλεγγύη και την εμπιστοσύνη. Ταυτόχρονα, πρέπει να ενισχυθούν περαιτέρω οι συνέργειες μεταξύ των πυλώνων της, καθώς και όλα τα σχετικά υποστηρικτικά μέσα (χρηματοδότηση, φορολογία, ταξινομία, δικαιώματα εκπομπών και ρυθμιστικοί κανόνες).

1.5. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η 6η ετήσια έκθεση για την κατάσταση της Ενεργειακής Ένωσης δεν είναι απολύτως ισορροπημένη. Επηρεασμένη από τις επιπτώσεις των διαταραχών του εφοδιασμού στην αγορά ενέργειας, εστιάζει σε μεγάλο βαθμό στις τιμές της ενέργειας και στα μέσα για την εξάλειψη των ανθρακούχων εκπομπών, αλλά καλύπτει μόνο με επιφανειακό τρόπο θέματα όπως η ασφάλεια του εφοδιασμού ή η καινοτομία και η έρευνα. Η ΕΟΚΕ θα προτιμούσε μια ευρύτερη και καλά διαρθρωμένη επισκόπηση των χρηματοδοτικών πηγών για την ενίσχυση της Ενεργειακής Ένωσης, καθώς και των βελτιώσεων στους τρόπους με τους οποίους η πρόοδος της Ενεργειακής Ένωσης συμβάλλει σε καινοτόμες δράσεις και στην ανταγωνιστικότητα.

1.6. Ειδικότερα, η ΕΟΚΕ έχει ενοχληθεί σε μεγάλο βαθμό από το γεγονός ότι, όπως και σε προηγούμενες εκθέσεις, οι κεντρικοί στόχοι της Ευρωπαϊκής Ενεργειακής Ένωσης και πάλι δεν εξετάζονται στην παρούσα έκθεση ή εξετάζονται μόνον οριακά. Θα πρέπει να υπενθυμιστεί, μεταξύ άλλων, ότι επιθυμούμε να μειωθεί η εξάρτηση από τις εισαγωγές, να τεθούν οι πολίτες στο επίκεντρο της Ενεργειακής Ένωσης και η ΕΕ να κατακτήσει την κορυφαία θέση παγκοσμίως στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Θα πρέπει να αναμένεται ότι στις ετήσιες εκθέσεις για την κατάσταση της Ενεργειακής Ένωσης θα αναλύονται επίσης αυτά τα κεντρικά ζητήματα και θα προσδιορίζονται με σαφήνεια πιθανές ελλείψεις προκειμένου να αναπτυχθούν νέες πρωτοβουλίες, όπου κρίνεται αναγκαίο. Η παρούσα έκθεση απέχει πολύ από αυτόν τον στόχο. Για παράδειγμα, το ζήτημα της ανάπτυξης της ενέργειας των πολιτών, το οποίο είναι σημαντικό για την ΕΟΚΕ, παραμελείται πλήρως. Η ΕΟΚΕ αναμένει από την Επιτροπή να προβεί σε σαφείς δηλώσεις σχετικά με αυτό το ζήτημα σε χωριστά κεφάλαια της έκθεσης για το 2022.

1.7. Η ΕΟΚΕ εκτιμά ιδιαίτερα το γεγονός ότι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας έχουν καταστεί η κύρια πηγή ενέργειας της ΕΕ· αυτό έχει καίρια σημασία για τη μείωση της υψηλής εξάρτησης της ΕΕ από τις εισαγωγές ενέργειας και για τη στήριξη της ενεργειακής ασφάλειας της Ένωσης. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ είναι της γνώμης ότι απαιτούνται πιο χειροπιαστές δράσεις ώστε οι καταναλωτές να είναι σε θέση να συμμετέχουν ενεργά στην αγορά και να επωφεληθούν από πιο αποκεντρωμένες και πιο βιώσιμες δομές εφοδιασμού.

1.8. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με τη δήλωση της έκθεσης σχετικά με τις δυνατότητες ανάπτυξης της εσωτερικής αγοράς ενέργειας, η οποία δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί όσον αφορά το περιβάλλον της αγοράς, τους θεσμούς, τους ρυθμιστικούς κανόνες και τη συνδεσιμότητα μεταξύ των κρατών μελών. Η μετάβαση θα είναι μια δοκιμασία για τις ενεργειακές υποδομές και πρέπει να κινητοποιηθούν όλα τα μέσα, προκειμένου να προετοιμαστούν οι υποδομές για την αλλαγή και να καταστούν ανθεκτικές σε μελλοντικούς κλυδωνισμούς.

1.9. Η εμπειρία της αύξησης των τιμών της ενέργειας το φθινόπωρο του 2021 σε συνδυασμό με την τρέχουσα κατάσταση αναδεικνύει την ανάγκη να παρακολουθείται στενά η εξέλιξη των τιμών της ενέργειας και να αναπτυχθεί μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση για τους τρόπους ορθολογικής αντιμετώπισης των επιπτώσεων των υψηλών τιμών της ενέργειας στη φτώχεια.

1.10. Η ανάπτυξη της Ενεργειακής Ένωσης της ΕΕ έχει εισέλθει σε μια περίοδο κατά την οποία πρέπει να καταβληθούν ορατές προσπάθειες όσον αφορά τη βελτίωση της ασφάλειας. Πρέπει επίσης να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην αλληλεγγύη και την εμπιστοσύνη. Πιθανότατα η δοκιμασία διαχείρισης κρίσεων του επόμενου χειμώνα θα είναι αναπόφευκτη, απαιτώντας ετοιμότητα για την ελαχιστοποίηση των αρνητικών επιπτώσεων στη διανομή ενέργειας και κατά συνέπεια στις οικονομικές επιδόσεις και στο βιοτικό επίπεδο.

1.11. Η ΕΕ θα πρέπει επίσης να γνωρίζει ότι το υφιστάμενο σύστημα διανομής ενέργειας από τη Ρωσία στην ΕΕ διατηρεί τις χρηματοοικονομικές ροές στα χέρια του ρωσικού κρατικού καθεστώτος, καθώς οι εν λόγω χρηματοοικονομικοί πόροι χρησιμοποιούνται για τη χρηματοδότηση των στρατιωτικών της επιχειρήσεων. Πρέπει να βρεθούν το συντομότερο δυνατόν εναλλακτικοί τρόποι για την εξασφάλιση του ενεργειακού εφοδιασμού μέσω της διαφοροποίησης των προμηθευτών από διαφορετικές χώρες και της χρήσης διαφορετικών πηγών ενέργειας, με παράλληλη ενίσχυση της αλληλεγγύης στο εσωτερικό της ΕΕ. Αυτό ισχύει και για τις πρώτες ύλες που εισάγονται στην ΕΕ.

1.12. Η ΕΟΚΕ θα επικροτούσε ιδιαιτέρως μια ισχυρότερη πολιτική στάση και μια αξιολόγηση των επιπτώσεων της σχέσης μεταξύ της ενέργειας και του ψηφιακού τομέα και μεταξύ της Ενεργειακής Ένωσης και της νέας βιομηχανικής στρατηγικής για την Ευρώπη, καθώς και ορισμένες προβλέψεις σχετικά με τις επιπτώσεις της τρέχουσας επικίνδυνης κατάστασης που αντιμετωπίζει ο ενεργειακός τομέας, οι επιχειρήσεις και η κοινωνία της ΕΕ.

1.13. Η έκθεση σχετικά με την κατάσταση της Ενεργειακής Ένωσης θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνει μια ειδική ενότητα σχετικά με τις προσπάθειες για την επίτευξη δίκαιης μετάβασης, συμπεριλαμβανομένων παραδειγμάτων βέλτιστης πρακτικής που εφαρμόστηκαν στα κράτη μέλη και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, και σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιείται η χρηματοδότηση της ΕΕ για την οικονομική ώθηση της ανανέωσης και αναβάθμισης των δεξιοτήτων που απαιτούνται για την πράσινη μετάβαση. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η δίκαιη μετάβαση δεν αφορά μόνο τη χρηματοδότηση αυτής της μετάβασης. Περιλαμβάνει επίσης τον στόχο δημιουργίας, με τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων, αξιοπρεπών συνθηκών εργασίας και ποιοτικών θέσεων εργασίας, καθώς και κοινωνικής ασφάλισης και απαιτεί συγκεκριμένες δράσεις σε περιφερειακό επίπεδο.

1.14. Η ΕΕ στερείται δημόσιων επενδύσεων στην Ε&Κ στον τομέα της καθαρής ενέργειας και, ως εκ τούτου, υστερεί σε σχέση με τους παγκόσμιους εταίρους της, με αποτέλεσμα να κινδυνεύει να μείνει πίσω σε βασικές τεχνολογίες και αγορές του μέλλοντος. Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να καταρτίσει ένα στρατηγικό σχέδιο για τους τομείς της καθαρής ενέργειας, προκειμένου να δώσει ώθηση στην ανάπτυξη των βιομηχανιών καθαρής ενέργειας στην ΕΕ.

2. Πλαίσιο

2.1. Η 6η ετήσια έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αποτελεί απολογισμό της προόδου όσον αφορά την εφαρμογή των πολιτικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ενέργεια και το κλίμα, συμπεριλαμβανομένης της Ενεργειακής Ένωσης και στους πέντε πυλώνες της. Επισημαίνει επίσης τον τρόπο με τον οποίο οι νέοι στόχοι της ΕΕ για το κλίμα, που κατοχυρώνονται στον ευρωπαϊκό νόμο για το κλίμα, μετουσιώθηκαν από τη δέσμη μέτρων «Fit for 55» σε ουσιαστικές νομοθετικές προτάσεις. Η πράσινη μετάβαση θεωρείται μέρος της λύσης στην πορεία προς την κλιματική ουδετερότητα και απάντηση στις επιπτώσεις της κρίσης COVID-19.

2.2. Η έκθεση επιβεβαιώνει μια θετική τάση στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην ΕΕ. Το 2020, οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου μειώθηκαν κατά 31 % σε σύγκριση με το 1990, λόγω των επιπτώσεων της πανδημίας στην κατανάλωση ενέργειας, αλλά και λόγω των συνεχιζόμενων τάσεων απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές. Οι προβλέψεις που υποβλήθηκαν από τα κράτη μέλη το 2021 υποδεικνύουν μείωση των καθαρών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά 34 % έως το 2030 με τα υφιστάμενα μέτρα και μείωση κατά 41 % με πρόσθετα μέτρα για την ΕΕ, σε σύγκριση με τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά τουλάχιστον 55 % που προβλέπει ο ευρωπαϊκός νόμος για το κλίμα.

2.3. Για πρώτη φορά, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ξεπέρασαν τα ορυκτά καύσιμα ως κύρια πηγή ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ το 2020 (38 %, έναντι 37 % για τα ορυκτά καύσιμα και 25 % για την πυρηνική ενέργεια). Το μερίδιο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο συνολικό ενεργειακό μείγμα της ΕΕ αναμένεται να έχει ανέλθει τουλάχιστον στο 22 %, αν και ορισμένα κράτη μέλη διατρέχουν τον κίνδυνο να μην επιτύχουν τον εθνικό τους δεσμευτικό στόχο. Η αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας υποστηρίχθηκε από επενδύσεις ύψους 48,8 δισεκατ. ευρώ το 2020 έναντι 32,9 δισεκατ. ευρώ το 2019. Ωστόσο, η εικόνα ήταν διαφοροποιημένη μεταξύ των διαφόρων τεχνολογιών.

2.4. Η παρούσα έκθεση δημοσιεύεται σε συγκυρία απότομης ανόδου των τιμών του φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας. Οι τιμές χονδρικής πώλησης ηλεκτρικής ενέργειας αυξήθηκαν κατά 230 % σε ετήσια βάση, με πιο ήπιες επιπτώσεις στις τιμές λιανικής έως τον Σεπτέμβριο του 2021 (+ 11 % κατά μέσο όρο στην ΕΕ). Η απότομη άνοδος των τιμών έγινε σε μεγάλο βαθμό αισθητή λόγω των αρνητικών τιμών ηλεκτρικής ενέργειας που παρατηρήθηκαν το 2020, οι οποίες μειώθηκαν λόγω της οικονομικής ύφεσης.

2.5. Αυτό οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στην αύξηση των τιμών του φυσικού αερίου, η οποία είχε εννέα φορές μεγαλύτερη επίδραση στην τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας από την επίδραση της παρατηρούμενης αύξησης της τιμής του άνθρακα κατά την ίδια περίοδο. Τα επίπεδα αποθήκευσης φυσικού αερίου είναι χαμηλά και η ΕΕ αντιμετωπίζει το υψηλότερο επίπεδο καθαρής εξάρτησης από την εισαγωγή ενέργειας τα τελευταία 30 έτη (60,6 % το 2019 έναντι 58,2 % το 2018 και 56 % το 2000). Αυτό συμβαίνει παρά το γεγονός ότι η μείωση αυτής της εξάρτησης υπήρξε και παραμένει ρητός στόχος της Ενεργειακής Ένωσης. Μια έκθεση για την «Κατάσταση της Ενεργειακής Ένωσης» δεν θα πρέπει να αναφέρει μόνον αυτά τα αρνητικά αριθμητικά στοιχεία, αλλά να εξηγεί και τους λόγους για τους οποίους ο στόχος της μείωσης της εξάρτησης από τις εισαγωγές δεν έχει επιτευχθεί ούτε καν εν μέρει.

2.6. Η αύξηση των τιμών ενέργειας ώθησε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εκδώσει την εργαλειοθήκη για δράση και στήριξη για την ταχεία παροχή βοήθειας στις ευάλωτες ομάδες. Το 2019, η ενεργειακή φτώχεια επηρέασε έως και 31 εκατομμύρια ανθρώπους στην ΕΕ. Αυτό αναδεικνύει τη σημασία της θωράκισης των ευάλωτων ομάδων από την εκτίναξη των τιμών και της διασφάλισης μιας δίκαιης μετάβασης προς την κλιματική ουδετερότητα.

2.7. Στην έκθεση, η Επιτροπή ανέθεσε στον Οργανισμό Συνεργασίας των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (ACER) την αξιολόγηση των πλεονεκτημάτων και των μειονεκτημάτων της τρέχουσας διάρθρωσης της χονδρικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, συμπεριλαμβανομένης της ικανότητάς της να αντιμετωπίζει καταστάσεις ακραίας μεταβλητότητας των τιμών στις αγορές φυσικού αερίου.

2.8. Οι επιδοτήσεις για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ανήλθαν σε 78 δισεκατ. ευρώ. Αντιθέτως, οι επιδοτήσεις ορυκτών καυσίμων μειώθηκαν ελαφρώς το 2020, στα 52 δισεκατ. ευρώ. Ωστόσο, αυτές ενδέχεται να αυξηθούν με την τρέχουσα οικονομική ανάπτυξη. Σύμφωνα με την 6η έκθεση, εννέα κράτη μέλη έχουν καταργήσει σταδιακά το λιθάνθρακα, 13 έχουν αναλάβει εθνικές δεσμεύσεις να το πράξουν μέχρι μια ορισμένη ημερομηνία, τέσσερα εξετάζουν πιθανές ημερομηνίες και μόνον ένα δεν έχει ακόμη ξεκινήσει εθνικές συζητήσεις για τη σταδιακή κατάργησή του.

2.9. Ο ρυθμός μείωσης το 2019 προς τους στόχους για το 2030 ήταν ικανοποιητικός μόνο για την κατανάλωση πρωτογενούς ενέργειας. Η κατανάλωση πρωτογενούς ενέργειας στην ΕΕ μειώθηκε κατά 1,9 % και η τελική κατανάλωση ενέργειας κατά 0,6 % το 2019 σε σύγκριση με το 2018. Απαιτούνται πολύ μεγαλύτερες προσπάθειες για τη μείωση του υφιστάμενου στόχου για την τελική κατανάλωση ενέργειας και την επίτευξη των υψηλότερων στόχων που ορίζονται στην προτεινόμενη αναθεώρηση της οδηγίας για την ενεργειακή απόδοση.

2.10. Η έκθεση συμβάλλει στον προσδιορισμό μελλοντικών τομέων ανάληψης δράσης και εντατικοποίησης των προσπαθειών. Εκτός από την ανάγκη επενδύσεων, η έκθεση τονίζει επίσης την ανάγκη άρσης των διοικητικών εμποδίων για την ανάπτυξη των ΑΠΕ και την επιτάχυνση των διαδικασιών αδειοδότησης.

2.11. Η ΕΕ εξετάζει τρόπους αύξησης της ασφάλειας και της προστασίας του ενεργειακού εφοδιασμού, καθώς και εξασφάλισης καλύτερης διασυνδεσιμότητας σε ολόκληρη την ΕΕ. Η κρίση ανέδειξε την ανάγκη να διασφαλιστεί η ασφάλεια του εφοδιασμού και να αποφευχθεί ο ανεφοδιασμός από μη ασφαλείς πηγές.

2.12. Οι δημόσιες δαπάνες της ΕΕ για την Ε & Α στον τομέα της καθαρής ενέργειας στα κράτη μέλη εξακολουθούν να είναι χαμηλότερες από ό,τι το 2010, αλλά η εθνική και κοινοτική χρηματοδότηση ανάκαμψης που στοχεύει στην Ε & Α στον τομέα της καθαρής ενέργειας μπορεί εν μέρει να αντισταθμίσει το γεγονός αυτό. Ο προϋπολογισμός της ΕΕ για την περίοδο 2021-27 θα παράσχει σημαντική στήριξη για την εφαρμογή της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και της ενεργειακής μετάβασης σε ολόκληρη την Ένωση. Ειδικότερα, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και το Ταμείο Συνοχής θα διαθέσουν τουλάχιστον 30 % και 37 % αντίστοιχα της διαθέσιμης χρηματοδότησης για αυτόν τον στόχο. Εκτός αυτού, η πράσινη μετάβαση θα χρηματοδοτηθεί από τον Μηχανισμό Δίκαιης Μετάβασης ή το InvestEU.

2.13. Έως τις 5 Οκτωβρίου 2021, οι προγραμματισμένες συνδυασμένες επενδύσεις που σχετίζονται με το κλίμα σε 22 εθνικά σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΣΑΑ) ήταν περίπου 177 δισεκατ. ευρώ, που αντιστοιχούν στο 40 % από τα συνολικά 445 δισεκατ. ευρώ των κονδυλίων του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΜΑΑ) που έχουν διατεθεί στα εν λόγω κράτη μέλη.

2.14. Η ανακοίνωση συνοδεύεται από τις ακόλουθες πέντε εκθέσεις σχετικά με: — τις Επιδοτήσεις στον τομέα της ενέργειας στην ΕΕ — την Έκθεση προόδου της δράσης της ΕΕ για το κλίμα 2021 — την Πρόοδο όσον αφορά την ανταγωνιστικότητα των τεχνολογιών καθαρής ενέργειας — την έκθεση για την ποιότητα των καυσίμων, και — την έκθεση σχετικά με τη λειτουργία της αγοράς άνθρακα (σύστημα εμπορίας εκπομπών).

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η ΕΟΚΕ αντιλαμβάνεται τη ρωσική στρατιωτική εισβολή στην Ουκρανία ως τεράστιο κλυδωνισμό για την ασφάλεια, τη λειτουργία και τις επιδόσεις της Ενεργειακής Ένωσης, πέραν του ότι αποτελεί μια φρικτή κατάσταση για την Ουκρανία και τον λαό της. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη απειλή για την ασφάλεια στην ιστορία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Απαιτεί τον επαναπροσδιορισμό και την προσαρμογή των στρατηγικών προτεραιοτήτων και των προτεραιοτήτων ασφαλείας της ΕΕ και την προετοιμασία των κατάλληλων μέσων για την εφαρμογή των εν λόγω προτεραιοτήτων το συντομότερο δυνατό.

3.2. Η ΕΟΚΕ καλεί τα θεσμικά όργανα της ΕΕ να είναι πιο διορατικά όσον αφορά μελλοντικές απειλές για την ασφάλεια και να δώσουν μεγαλύτερη προσοχή στην ασφάλεια και τη διαφοροποίηση του εφοδιασμού, καθώς και να διασφαλίσουν μεγαλύτερη αλληλεγγύη μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ. Η απειλή της ασφάλειας κατέστησε επίσης προφανή την ανάγκη να επιταχυνθεί η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, προκειμένου να μειωθεί η εξάρτηση της ΕΕ από τα ορυκτά καύσιμα και να διασφαλιστεί η επίτευξη των στόχων της Πράσινης Συμφωνίας.

3.3. 2 , καθώς μείωσε την κατανάλωση ενέργειας και, κατά συνέπεια, την παραγωγή. Ωστόσο, η οικονομική ανάπτυξη το 2021 ώθησε τη ζήτηση προς τα πάνω, γεγονός που επηρέασε μαζί με άλλα στοιχεία την εκτίναξη των τιμών της ενέργειας. Η ΕΟΚΕ, εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι η ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τις τιμές της ενέργειας Η ΕΟΚΕ λαμβάνει υπόψη τη λεπτομερή έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την καταγραφή των αλλαγών και την πρόοδο στην εφαρμογή των ενεργειακών και κλιματικών πολιτικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αξιολογεί θετικά την πρόοδο της ΕΕ στην εκπλήρωση των κλιματικών της στόχων και εκφράζει την ικανοποίησή της για τον εντοπισμό των τομέων στους οποίους πρέπει να σημειωθεί μεγαλύτερη πρόοδος. Το 2020, η πανδημία COVID-19 είχε έναν κατά κάποιο τρόπο θετικό αντίκτυπο στη μείωση των εκπομπών CO, καθώς μείωσε την κατανάλωση ενέργειας και, κατά συνέπεια, την παραγωγή. Ωστόσο, η οικονομική ανάπτυξη το 2021 ώθησε τη ζήτηση προς τα πάνω, γεγονός που επηρέασε μαζί με άλλα στοιχεία την εκτίναξη των τιμών της ενέργειας. Η ΕΟΚΕ, εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι η ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τις τιμές της ενέργειας ( 1 ) συνέβαλε στην ταχεία παροχή βοήθειας και στήριξης στους ευάλωτους, για την αντιμετώπιση των αρνητικών επιπτώσεων της απότομης διακύμανσης των τιμών και εφιστά την προσοχή στη γνωμοδότησή της TEN 761 ( 2 )

3.4. Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να παρακολουθεί πολύ στενά την εξέλιξη των ενεργειακών τιμών και προτείνει να συμπεριληφθούν τα στατιστικά στοιχεία σχετικά με την εξέλιξη των ενεργειακών τιμών στην επόμενη έκθεση σχετικά με την κατάσταση της Ενεργειακής Ένωσης Εν προκειμένω, επισημαίνει την ανάγκη για πιο συνεκτικά στοιχεία που θα μπορούν να παρέχουν μια ακριβή εικόνα της αγοράς.

3.5. Όπως και στις προηγούμενες εκθέσεις της, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η πράσινη μετάβαση πρέπει να γίνει με δίκαιο τρόπο, ώστε να μην μείνει κανείς στο περιθώριο. Η μετάβαση δεν είναι μόνο τεχνική αλλά και οικονομική και κοινωνική. Ο τακτικός διάλογος με τους πολίτες και την κοινωνία των πολιτών, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών εταίρων, ιδίως στις περιφέρειες που υφίστανται μετασχηματισμό, θα διασφαλίσει ότι οι στόχοι της πολιτικής για το κλίμα και την ενέργεια θα θεωρηθούν κοινωνικά ελκυστικοί και θα επιτευχθούν με το ελάχιστο κοινωνικοοικονομικό κόστος. Τουλάχιστον εξίσου σημαντικό με την εμβάθυνση του διαλόγου είναι να εκπληρωθεί η υπόσχεση ότι οι πολίτες θα ενταχθούν ενεργά στα δρώμενα της αγοράς, ότι θα καταστούν παραγωγοί-καταναλωτές και ότι θα συμμετέχουν στην ανάπτυξη νέων ευκαιριών δημιουργίας αξίας. Η ποιότητα της λειτουργικότητας και της χρηματοδότησης επιμέρους μέσων και η συγκεκριμένη εφαρμογή τους σε εθνικό επίπεδο θα είναι καθοριστικής σημασίας από την άποψη αυτή. Η συνεκτίμηση των απόψεων των κοινωνικών εταίρων πρέπει επομένως να αποτελέσει βασικό στόχο των μελλοντικών συζητήσεων και βασική προϋπόθεση για την επίτευξη μιας επιτυχημένης και δίκαιης μετάβασης.

3.6. Η έκθεση σχετικά με την κατάσταση της Ενεργειακής Ένωσης θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνει ένα τμήμα όσον αφορά τις προσπάθειες για την επίτευξη μιας δίκαιης μετάβασης, ενσωματώνοντας παραδείγματα μέτρων που εφαρμόζονται με επιτυχία στα κράτη μέλη και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η δίκαιη μετάβαση δεν αφορά μόνο τη χρηματοδότηση της μετάβασης. Περιλαμβάνει επίσης τον στόχο δημιουργίας αξιοπρεπών συνθηκών εργασίας και ποιοτικών θέσεων εργασίας, καθώς και κοινωνικής ασφάλισης και απαιτεί συγκεκριμένες δράσεις σε περιφερειακό επίπεδο.

3.7. Η ΕΟΚΕ επιθυμεί μια πιο ισορροπημένη προσέγγιση της 6ης ετήσιας έκθεσης στους επιμέρους τομείς της Ενεργειακής Ένωσης. Επικεντρώνεται ενδελεχώς στους τομείς της ενεργειακής απόδοσης και της απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές, οι οποίοι συνιστούν επί του παρόντος τις βασικές πολιτικές προτεραιότητες. Ωστόσο, η προσοχή που δίνεται στα θέματα της ασφάλειας, της αλληλεγγύης και της εμπιστοσύνης, ή της έρευνας, της καινοτομίας και της ανταγωνιστικότητας, καθώς και στις προκλήσεις και τα επιτεύγματα που αφορούν τους εν λόγω τομείς, φαίνεται να είναι ανεπαρκής.

3.8. Ειδικότερα, η ΕΟΚΕ έχει ενοχληθεί σε μεγάλο βαθμό από το γεγονός ότι, όπως και σε προηγούμενες εκθέσεις, οι κεντρικοί στόχοι της Ευρωπαϊκής Ενεργειακής Ένωσης και πάλι δεν εξετάζονται στην παρούσα έκθεση ή εξετάζονται μόνον οριακά. Θα πρέπει να υπενθυμιστεί, μεταξύ άλλων, ότι επιθυμούμε να μειωθεί η εξάρτηση από τις εισαγωγές, να τεθούν οι πολίτες στο επίκεντρο της Ενεργειακής Ένωσης και η ΕΕ να κατακτήσει την κορυφαία θέση παγκοσμίως στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Θα πρέπει να αναμένεται ότι στις ετήσιες εκθέσεις για την κατάσταση της Ενεργειακής Ένωσης θα αναλύονται επίσης αυτά τα κεντρικά ζητήματα και θα προσδιορίζονται με σαφήνεια πιθανές ελλείψεις προκειμένου να αναπτυχθούν νέες πρωτοβουλίες, όπου κρίνεται αναγκαίο. Η παρούσα έκθεση απέχει πολύ από αυτόν τον στόχο. Για παράδειγμα, το ζήτημα της ανάπτυξης της ενέργειας των πολιτών, το οποίο είναι σημαντικό για την ΕΟΚΕ, παραμελείται πλήρως. Η ΕΟΚΕ αναμένει από την Επιτροπή να προβεί σε σαφείς δηλώσεις σχετικά με αυτό το ζήτημα σε χωριστά κεφάλαια της έκθεσης για το 2022.

3.9. Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει με ικανοποίηση ότι τα κράτη μέλη ενίσχυσαν τη φιλοδοξία τους για την επίτευξη των υφιστάμενων στόχων για το 2020 όσον αφορά τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, οι οποίες θα αποτελούν στο εξής την κύρια πηγή για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Ενθαρρύνει τα κράτη μέλη που δεν επιτυγχάνουν αυτόν τον στόχο να επικεντρωθούν στην καλύτερη ανάπτυξη της στήριξης των ΑΠΕ ή/και να συμμετάσχουν σε συμφωνίες για στατιστικές μεταβιβάσεις. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ επιθυμεί να επισημάνει, όπως προκύπτει από μελέτη που πραγματοποίησε η Επιτροπή ( 3 ) , το γεγονός ότι η σταδιακή κατάργηση της ενέργειας από ορυκτά καύσιμα συνοδεύεται από σημαντική μείωση του εξωτερικού κόστους (όπως το κόστος για την υγεία και το περιβαλλοντικό κόστος), με το οποίο αναγκαστικά επιβαρύνεται η κοινωνία. Παραδείγματος χάρη: για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, οι τεχνολογίες ορυκτών καυσίμων έχουν το υψηλότερο εξωτερικό κόστος το οποίο φτάνει σε 68-177 ευρώ/MWh κατά μέσο όρο για την ΕΕ-27. Το εξωτερικό κόστος για τις τεχνολογίες πυρηνικής ενέργειας και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας ανέρχεται σε 3-17 ευρώ/MWh, με την αιολική και την υδροηλεκτρική ενέργεια να φτάνουν σε επίπεδα κάτω των 5 ευρώ/MWh.

3.10. Σε σύγκριση με προηγούμενες εκθέσεις, η επιτροπή εκφράζει την ικανοποίησή της για την εστίαση στον ρόλο των παραγωγών-καταναλωτών (prosumers). Υπενθυμίζουμε την έκκλησή μας ο σημαντικότερος στόχος να συνίσταται στο να βρίσκονται οι πολίτες στο επίκεντρο της Ενεργειακής Ένωσης ( 4 ) . Οι καταναλωτές θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να επιλέγουν και να συμμετέχουν ενεργά στην αγορά. Παρ’ όλα αυτά, πρέπει να ληφθούν συγκεκριμένα μέτρα στη νομοθεσία της ΕΕ, προκειμένου να τεθεί γρήγορα σε εφαρμογή αυτή η έννοια.

3.11. Η εσωτερική αγορά ενέργειας δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί. Δεν προσφέρει επαρκή οφέλη στους μικρούς παραγωγούς ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. Επιπλέον, η εκτίναξη των τιμών της ενέργειας κατέδειξε τις αδυναμίες της αγοράς ενέργειας. Αποκάλυψε ότι ορισμένοι προμηθευτές ενέργειας δεν είναι ικανοί να ασκήσουν αυτή τη δραστηριότητα, ούτε διαθέτουν επαρκή κεφαλαιακή βάση. Θα πρέπει να ενισχυθεί ο έλεγχος της αγοράς, η σχετική ρύθμισή της, η δημιουργία των απαραίτητων προϋποθέσεων για τους επιμέρους φορείς και η εύλογη προστασία των καταναλωτών.

3.12. Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η έκκλησή της για μείωση της στρατηγικής εξάρτησης από τρίτους όχι απλώς δεν εισακούστηκε, αλλά η εξάρτηση αυτή αυξήθηκε. Το 2021, η εξάρτηση της ΕΕ από εισαγωγές ενέργειας ανήλθε στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων τριών δεκαετιών. Η αποτυχία αυτή διαδραμάτισε ρόλο στην εκτίναξη των τιμών της ενέργειας. Σε σχέση με αυτό το θέμα, υπενθυμίζουμε τη θέση μας ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη θα πρέπει να αποφύγουν κάθε περαιτέρω αύξηση των εισαγωγών και να αντιμετωπίζουν με σοβαρότητα αυτό το θέμα όταν επισημαίνουν το υδρογόνο ή άλλες πηγές ενέργειας ως κινητήρια δύναμη για την απαλλαγή από τον άνθρακα, καθώς αυτό μπορεί να αυξήσει περαιτέρω τις εισαγωγές. Λαμβάνοντας υπόψη την τρέχουσα κατάσταση, δεν είναι σημαντική μόνο η εφαρμογή μιας στρατηγικής για τη μείωση της αυξανόμενης ενεργειακής εξάρτησης της ΕΕ, αλλά και η πρόβλεψη μιας εφικτής εδαφικής διαφοροποίησης των παραδόσεων και διανομών ενέργειας χωρίς γεωπολιτικούς κινδύνους.

3.13. Τα κράτη μέλη απέδειξαν ότι είναι πρόθυμα να στηρίξουν την πράσινη μετάβαση, και το μερίδιο των δαπανών για επενδύσεις που σχετίζονται με το κλίμα σε 22 ΣΑΑ, το οποίο αντιστοιχεί στο 40 % των συνολικών κονδυλίων, επιβεβαιώνει πόσο δαπανηρή είναι και θα είναι η πράσινη μετάβαση. Ωστόσο, το ποσοστό των δημόσιων επενδύσεων της ΕΕ σε τεχνολογίες καθαρών μορφών ενέργειας που απαιτούνται για την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές είναι το χαμηλότερο των μεγαλύτερων οικονομιών και εμποδίζει το ανταγωνιστικό μας πλεονέκτημα έναντι των διεθνών εταίρων. Πρέπει επίσης να θέσουμε τους πολίτες στο επίκεντρο της ενεργειακής πολιτικής. Εάν είναι σε θέση να επενδύσουν και να επωφεληθούν από τις επενδύσεις τους, μπορεί να εισρεύσει σημαντικός αριθμός ιδιωτικών κεφαλαίων στον εν λόγω τομέα.

3.14. Η ταχεία έγκριση της κατ’ εξουσιοδότηση πράξης για τους κανόνες που καθορίζουν τις περιβαλλοντικά βιώσιμες οικονομικές δραστηριότητες μοιάζει ηχηρό μήνυμα για το άνοιγμα των δημόσιων δαπανών για την Ε & Α στον τομέα των καθαρών μορφών ενέργειας στα κράτη μέλη. Η ΕΟΚΕ αναμένει ότι θα συμβάλει επίσης στη μείωση των επενδύσεων στην παραγωγική ικανότητα από ορυκτά καύσιμα και των σχετικών επιδοτήσεων.

3.15. Η έκθεση για την αγορά άνθρακα 2021 παρέχει αποδείξεις για τη σημαντική συμβολή του ΣΕΔΕ της ΕΕ στην απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές. Κατά την περίοδο 2013-2020 απέφερε έσοδα από πλειστηριασμούς που ξεπέρασαν τα 68 δισεκατ. ευρώ. Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι το 75 % των εσόδων από το ΣΕΔΕ της ΕΕ χρησιμοποιήθηκε για δράσεις για το κλίμα και σκοπούς που σχετίζονται με την ενέργεια, ποσοστό που υπερβαίνει κατά πολύ το όριο του 50 % για τα κράτη μέλη. Όσον αφορά αυτό το θέμα, η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να αυξήσουν περαιτέρω αυτό το μερίδιο για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής.

3.16. Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι νησί, η συνεργασία της στη διεθνή σκηνή, καθώς και ο συντονισμός με τους διεθνείς εταίρους όσον αφορά την πολιτική για το κλίμα, είναι υψίστης σημασίας. Η ΕΕ θα πρέπει να εργαστεί για την επίτευξη του στόχου της κλιματικής ουδετερότητας, διασφαλίζοντας παράλληλα την ανταγωνιστικότητα και την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού σε προσιτές τιμές για τις επιχειρήσεις και τους πολίτες.

3.17. Η ΕΟΚΕ κρίνει θετικά το ότι η έκθεση περιλαμβάνει τα στοιχεία για την απασχόληση στον τομέα των καθαρών μορφών ενέργειας, η οποία αυξάνεται κατά 2 % ετησίως. Η ΕΕ υποφέρει από κενές πράσινες θέσεις εργασίας, κατάσταση που θα επιδεινωθεί με την επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης που κατευθύνεται από επενδύσεις στον τομέα ανακαινίσεων. Πρέπει να διασφαλίσουμε ότι άτομα με τις κατάλληλες δεξιότητες μπορούν να εισέλθουν γρήγορα στην αγορά εργασίας και ότι οι νέες θέσεις εργασίας που δημιουργούνται από την πράσινη μετάβαση είναι θέσεις εργασίας με καλές συνθήκες εργασίας και αξιοπρεπείς μισθούς. Είναι σημαντικό να καταβάλουμε όσο το δυνατόν μεγαλύτερες προσπάθειες για τη βελτίωση της κατάρτισης και των προσόντων στον τομέα της ενεργειακής ανακαίνισης.

3.18. Η τρέχουσα κατάσταση στην αγορά ενέργειας αντανακλά κάποια υποτίμηση πολλών πτυχών της ενεργειακής ασφάλειας, ιδίως όσον αφορά τη διανομή φυσικού αερίου στην ΕΕ, ή ανεπαρκείς προσπάθειες για την εξάλειψη της υψηλής, και μάλιστα αυξανόμενης, εξάρτησης της ΕΕ από τις εισαγωγές ενέργειας. Αντανακλά επίσης την περιορισμένη αλληλεγγύη μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ για την αποτελεσματική επίλυση του προβλήματος, συμπεριλαμβανομένης της πιθανής έλλειψης εμπιστοσύνης για την επίτευξη συναίνεσης.

3.19. Η ΕΟΚΕ εκτιμά ιδιαίτερα τον τεράστιο όγκο χρηματοδοτικών πηγών που προέρχονται από το ΠΔΠ της ΕΕ για την περίοδο 2021-2027 και το NextGenerationEU, τα οποία θα στοχεύουν συγκεκριμένα στην αντιμετώπιση των προκλήσεων που συνδέονται με τους στόχους της Ενεργειακής Ένωσης.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Παρά τις δεσμεύσεις της ΕΕ για τη σταδιακή κατάργηση των επιδοτήσεων για τα ορυκτά καύσιμα, αυτές δεν σημειώνουν επαρκή μείωση. Το παράρτημα της έκθεσης δείχνει μικρή μείωση των επιδοτήσεων για τα ορυκτά καύσιμα, αλλά με την οικονομική ανάπτυξη μπορούμε να αναμένουμε την αύξησή τους. Από το 2015 έως το 2019, οι επιδοτήσεις για τα ορυκτά καύσιμα στην ΕΕ αυξήθηκαν κατά 4 % και μειώθηκαν σημαντικά το 2020. Σημείωσαν πτώση κατά 10 % στον τομέα της ενέργειας και κατά 4 % στη βιομηχανία, ενώ στον τομέα των μεταφορών αυξήθηκαν κατά 25 % και κατά 13 % για τα νοικοκυριά που επωφελούνται από επιδοτήσεις της κατανάλωσης πετρελαίου θέρμανσης και φυσικού αερίου. Οι επιδοτήσεις διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στον κοινωνικό τομέα, καθώς διασφαλίζουν ότι η μετάβαση προς μια κλιματικά ουδέτερη οικονομία πραγματοποιείται με δίκαιο τρόπο.

4.2. Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η έκθεση δεν αναλύει τη σχέση μεταξύ της ενεργειακής και της ψηφιακής μετάβασης. Η ψηφιοποίηση δημιουργεί ευκαιρίες για εξοικονόμηση ενέργειας, μείωση της ενεργειακής έντασης καθώς και καλύτερη διαχείριση των ενεργειακών υποδομών. Η έκθεση θα μπορούσε να αναπτύξει σε βάθος τις λύσεις για την αυξανόμενη ζήτηση στην ηλεκτροδότηση και την ανάγκη για σταθερές και βιώσιμες ενεργειακές λύσεις. Η μετάβαση θα είναι μια δοκιμασία για τις ενεργειακές υποδομές και πρέπει να κινητοποιηθούν όλα τα μέσα, προκειμένου να προετοιμαστούν οι υποδομές για την αλλαγή και να καταστούν ανθεκτικές σε μελλοντικούς κλυδωνισμούς.

4.3. Η ανανέωση και η αναβάθμιση των δεξιοτήτων θα διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στον τομέα του πράσινου μετασχηματισμού. Προκειμένου να αναπτυχθούν συγκεκριμένες στρατηγικές για την παρακολούθηση και την πρόβλεψη των αναγκών σε απόκτηση και αναβάθμιση δεξιοτήτων και επανειδίκευση των εργαζομένων στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας, η ΕΟΚΕ παραπέμπει στα αποτελέσματα του προγράμματος των κοινωνικών εταίρων «The Skills2Power». Η έκθεση σχετικά με την κατάσταση της Ενεργειακής Ένωσης θα μπορούσε επίσης να καταγράψει τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούνται χρηματοδοτήσεις της ΕΕ, όπως ο ΜΑΑ, το Erasmus+ ή τα ταμεία συνοχής, προκειμένου να δοθεί χρηματοδοτική ώθηση για την ανανέωση και την αναβάθμιση των δεξιοτήτων που απαιτούνται για την πράσινη μετάβαση.

4.4. Η ΕΟΚΕ συνιστά την πολύ στενή παρακολούθηση των δυνητικών εμποδίων στις αλυσίδες εφοδιασμού πρώτων υλών για τις ενεργειακές τεχνολογίες που είναι εξαιρετικά σημαντικές για την ενεργειακή ασφάλεια και τη μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας. Προτείνει να διαφοροποιηθεί όσο το δυνατόν περισσότερο η προμήθεια κρίσιμων πρώτων υλών μέσω διεθνών συνομιλιών με διεθνείς εταίρους και προετοιμασίας ενός σεναρίου για την εξεύρεση εναλλακτικών λύσεων.

4.5. Η ΕΕ χρειάζεται περισσότερες επενδύσεις στην Ε & Α στον τομέα καθαρών μορφών ενέργειας. Το ποσοστό των δημόσιων επενδύσεων της ΕΕ σε τεχνολογίες καθαρών μορφών ενέργειας ανήλθε σε 0,027 % του ΑΕΠ το 2019. Πώς μπορούμε να είμαστε σοβαροί όσον αφορά την ανάπτυξη καθαρών μορφών ενέργειας όταν έχουμε το χαμηλότερο ποσοστό μεταξύ των μεγαλύτερων οικονομιών; Παρόλο που η ΕΕ διατηρεί ισχυρή θέση στον τομέα της αιολικής ενέργειας, υστερεί σε σχέση με τους διεθνείς εταίρους της σε πολλούς άλλους κλάδους, συμπεριλαμβανομένων των ηλιακών φωτοβολταϊκών, του ανανεώσιμου υδρογόνου, των αντλιών θερμότητας ή των ανανεώσιμων καυσίμων ( 5 ) . Η ΕΟΚΕ παροτρύνει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εκπονήσει ένα στρατηγικό σχέδιο για καθέναν από τους τομείς, προκειμένου να δοθεί ώθηση στην ανάπτυξη των βιομηχανιών καθαρών μορφών ενέργειας στην ΕΕ.

4.6. Προκειμένου να παρακολουθείται ποια κράτη μέλη είναι τα πιο ευέλικτα στους τομείς της έρευνας, της ανάπτυξης και της καινοτομίας, η ΕΟΚΕ προτείνει τη δημοσίευση ενός πίνακα αποτελεσμάτων σε τακτική βάση. Αυτό θα μπορούσε να αφορά τα προγράμματα που διαχειρίζεται η ΕΕ, αλλά και την πολιτική συνοχής και τον ΜΑΑ, καθώς έχουμε ήδη έναν πίνακα αποτελεσμάτων του ΜΑΑ και τον πίνακα μακροπρόθεσμων αποτελεσμάτων της πολιτικής συνοχής ( 6 )

4.7. Η ΕΟΚΕ συνιστά θερμά να καταστεί πιο διαφανές το σύστημα ΣΕΔΕ της ΕΕ και να εφαρμοστεί ένα σύστημα εύλογων παρεμβάσεων που να καθιστά δυνατή την προσαρμογή της τιμής των δικαιωμάτων στον επιθυμητό στόχο και την εξάλειψη της ξαφνικής μεταβλητότητας των τιμών που παρατηρήθηκε το τελευταίο έτος (σε πρώτη φάση μια τεράστια αύξηση άνω των 100 ευρώ και τώρα μια απότομη πτώση περίπου 55 ευρώ μέσα σε λίγες ημέρες).

4.8. Η ΕΟΚΕ συνιστά η διακυβέρνηση και η διαχείριση της Ενεργειακής Ένωσης να επικεντρωθούν πιο εντατικά στις συνέργειες με τη νέα βιομηχανική στρατηγική της ΕΕ (όπως ορίζεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής τον Μάρτιο του 2020).

4.9. Όσον αφορά τους στόχους που συνδέονται με την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές, η ΕΟΚΕ τονίζει ότι όλα τα είδη μέσων, δηλαδή οι ρυθμιστικοί κανόνες, το σύστημα ΣΕΔΕ της ΕΕ, οι περιβαλλοντικοί φόροι και η ταξινομία, πρέπει να συντονιστούν και να εναρμονιστούν σε ένα καλά συντονισμένο και λειτουργικό σύστημα.

Βρυξέλλες, 19 Μαΐου 2022. Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Christa SCHWENG

(1) COM(2021) 660 final.

(2) ΕΕ C 275 της 18.7.2022. σ. 80.

(3) Μελέτη για λογαριασμό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής: «Energy costs, taxes and the impact of government interventions on investments» (Το κόστος ενέργειας, οι φόροι και οι επιπτώσεις των κρατικών παρεμβάσεων στις επενδύσεις), EnergyVille

(4) ΕΕ C 220 της 9.6.2021, σ. 38.

(5) COM(2021) 952 final.

(6) https://cohesiondata.ec.europa.eu/, https://ec.europa.eu/economy_finance/recovery-and-resilience-scoreboard/index.html#