ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ σχετικά με το καθεστώς συνταξιοδότησης των υπαλλήλων και του λοιπού προσωπικού της Ευρωπαϊκής Ένωσης /* COM/2012/037 final */





Σύνοψη Το καθεστώς συνταξιοδότησης των υπαλλήλων και του λοιπού προσωπικού της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής ΚΣΕΕ) λειτουργεί ως πλασματικό ταμείο καθορισμένων παροχών. Αν και δεν υπάρχει στην πραγματικότητα ένα επενδυτικό ταμείο, θεωρείται ότι το ποσό που θα συγκέντρωνε ένα τέτοιο ταμείο αντικατοπτρίζεται στις συνταξιοδοτικές υποχρεώσεις που εγγυάται αφενός το άρθρο 83 του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης και αφετέρου το άρθρο 4 παράγραφος 3 της ΣΕΕ. Το ΚΣΕΕ τηρεί την αρχή της αναλογιστικής ισορροπίας και το ποσοστό συνταξιοδοτικής εισφοράς είναι ο μηχανισμός που διατηρεί το σύστημα σε ισορροπία. Αν η αναλογιστική ισορροπία, βασιζόμενη σε διάφορες παραμέτρους που ορίζονται στον κανονισμό υπηρεσιακής κατάστασης, δείξει ότι πρέπει να εφαρμοστεί ποσοστό συνταξιοδοτικής εισφοράς διαφορετικό από το ισχύον προκειμένου να καλυφθούν πλήρως τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα που έχουν αποκτηθεί κατά τη διάρκεια συγκεκριμένου έτους, το ποσοστό αυτό προσαρμόζεται από το Συμβούλιο μετά από πρόταση της Επιτροπής και έκθεση της Eurostat. Όταν οι υπάλληλοι καταβάλλουν την προσαρμοσμένη κατ’ αυτό το ποσοστό συνταξιοδοτική εισφορά, αποκτούν συνταξιοδοτικά δικαιώματα για συγκεκριμένο έτος, το έτος τα οποία καλύπτονται από την αρχή των κεκτημένων δικαιωμάτων. Το ΚΣΕΕ είναι ένα υποχρεωτικό επαγγελματικό σύστημα συνταξιοδότησης για τους υπαλλήλους της ΕΕ, και υπό αυτή την ιδιότητα συγκρίνεται με τα συνταξιοδοτικά καθεστώτα που εφαρμόζονται στους δημοσίους υπαλλήλους των κρατών μελών και των άλλων διεθνών οργανισμών και όχι με τα γενικά εθνικά συνταξιοδοτικά καθεστώτα που ισχύουν για τον ιδιωτικό τομέα. 1. Κύριες παράμετροι προς αξιολόγηση Πρέπει να εξεταστούν όλες οι πλευρές του συνταξιοδοτικού καθεστώτος στο σύνολό τους, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη τις ειδικές πλευρές της διοίκησης της ΕΕ προκειμένου να εξασφαλιστεί ένα επαρκές, βιώσιμο και ασφαλές συνταξιοδοτικό σύστημα για το προσωπικό των οργάνων της ΕΕ. Όσον αφορά την ηλικία συνταξιοδότησης (κανονική, υποχρεωτική και ελάχιστη ηλικία συνταξιοδότησης), τα όργανα της ΕΕ φαίνεται ότι ευρίσκονται εντός του φάσματος των συστημάτων των κρατών μελών για τους εθνικούς δημοσίους υπαλλήλους. Αν εγκριθεί από το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο η πρόταση της Επιτροπής του 2011 για την αναθεώρηση του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης (στο εξής "πρόταση της Επιτροπής"), τα όργανα της ΕΕ θα ευθυγραμμιστούν με τα κράτη μέλη που έχουν σημειώσει τη μεγαλύτερη πρόοδο όσον αφορά την μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού καθεστώτος τους και θα ευρίσκονται σε πλήρη συμμόρφωση με τις κατευθύνσεις της Πράσινης Βίβλου για επαρκή, βιώσιμα και ασφαλή ευρωπαϊκά συνταξιοδοτικά συστήματα (στο εξής "Πράσινη Βίβλος"). Πολλά κράτη μέλη χρειάζεται ακόμα να προβούν σε διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις προς την κατεύθυνση αυτή. Το ΚΣΕΕ είτε είναι ευθυγραμμισμένο είτε είναι λιγότερο ευνοϊκό (επειδή παρέχει χαμηλότερα δικαιώματα) σε σύγκριση με τα καθεστώτα των κρατών μελών όσον αφορά τον συντελεστή σώρευσης, τη βάση υπολογισμού των συντάξεων, το μέγιστο δυνατό ποσοστό σύνταξης και το ποσοστό συμμετοχής του προσωπικού. Οι συντάξεις του ΚΣΕΕ προσαρμόζονται στο ίδιο επίπεδο με τις αποδοχές στα όργανα της ΕΕ. Ως αποτέλεσμα αυτού, οι συντάξεις που καταβάλλονται από το ΚΣΕΕ έχουν απωλέσει το 5,4%[1] της αγοραστικής τους δύναμης από το 2004. Όσον αφορά τον ατομικό ρυθμό της μισθολογικής εξέλιξης, αν και έχει επίπτωση στις συνταξιοδοτικές δαπάνες, το σύστημα σταδιοδρομίας δεν θα πρέπει να τροποποιηθεί αν μοναδικός στόχος είναι η επίτευξη οικονομιών ως προς τις συντάξεις. Η κυριότερη μέριμνα θα πρέπει να είναι η ανάγκη να προσελκυστεί, να διατηρηθεί και να αποκτήσει κίνητρα το εν ενεργεία προσωπικό των οργάνων της ΕΕ. Αυτές ήσαν οι κατευθύνσεις που ακολούθησε η πλήρης αναμόρφωση της δομής των σταδιοδρομιών το 2004, με την οποία καθιερώθηκε μια δομή σταδιοδρομίας αξιοκρατική και παρέχουσα κίνητρα απόδοσης καθ’ όλη την επαγγελματική πορεία. Η Επιτροπή εξέτασε επίσης ορισμένες άλλες πλευρές πολιτικής σχετικές με τη συνταξιοδότηση που περιλαμβάνονται στο αίτημα του Συμβουλίου, μεταξύ άλλων και τον ρόλο των συντάξεων στη συνολική δέσμη παροχών στο προσωπικό της ΕΕ και την εξασφάλιση δικαιοσύνης στη μελλοντική παροχή συντάξεων για το σύνολο του ανθρώπινου δυναμικού της ΕΕ. Η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι διατάξεις του ΚΣΕΕ είναι σύγχρονες και συμμορφώνονται προς του στόχους πολιτικής των οργάνων της ΕΕ και των κατευθύνσεων της Πράσινης Βίβλου. 2. Προβληματισμός ως προς ενδεχόμενες τροποποιήσεις του ΚΣΕΕ Η πιθανή δημιουργία συνταξιοδοτικού ταμείου μπορεί να έχει ως συνέπεια επιπρόσθετες δαπάνες, δεδομένου ότι η αξία ενός πλασματικού ταμείου θα πρέπει να μεταφερθεί σε επενδυτικό ταμείο. Μακροπρόθεσμα όμως οι ετήσιες δαπάνες του προϋπολογισμού για τις συντάξεις θα μειωθούν καθώς οι συντάξεις θα καταβάλλονται από το ταμείο. Θα πρέπει να εξεταστούν τα κίνητρα για την παροχή ιδιωτικών συντάξεων, αν και θα πρέπει να αντιμετωπιστούν ορισμένα θέματα όπως το επιπρόσθετο κόστος για τη διαχείριση των επενδύσεων και την επενδυτική ασφάλεια. Η δημιουργία επί συμβάσει προσωπικού το 2004 δημιούργησε και θα συνεχίσει να παράγει σημαντικές οικονομίες. Ωστόσο, είναι επίσης σημαντικό να διατηρηθεί το ίδιο συνταξιοδοτικό καθεστώς για τους μόνιμους υπαλλήλους και τους συμβασιούχους προκειμένου να παραμείνουν ελκυστικές οι θέσεις των συμβασιούχων υπαλλήλων για προσωπικό με υψηλά προσόντα. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι όλες οι παράμετροι του ΚΣΕΕ είναι σύμφωνες με τα συνταξιοδοτικά καθεστώτα για τους εθνικούς δημοσίους υπαλλήλους των κρατών μελών. Εντούτοις, για να υπάρξει συμμόρφωση προς τις διάφορες κατευθύνσεις της Πράσινης Βίβλου, θα πρέπει να περιοριστεί το καθεστώς της πρόωρης συνταξιοδότησης, και τόσο η κανονική ηλικία συνταξιοδότησης όσο και η υποχρεωτική ηλικία συνταξιοδότησης να μετατεθούν αντίστοιχα στα 65 και 67 έτη, όπως προβλέπεται στην πρόταση της Επιτροπής. Τέλος, η Επιτροπή εκτίμησε ότι θα μπορούσε να προκύψει και άλλη οικονομία από την πρόταση της Επιτροπής με βάση τρεις προσεγγίσεις: την ετήσια δαπάνη για συντάξεις, το κόστος προϋπηρεσίας που αντικατοπτρίζει το ετήσιο κόστος των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων και αντιστοιχεί στο ποσό που πρέπει να επενδυθεί στο ταμείο συντάξεων, αν αυτό συσταθεί, και τις συνταξιοδοτικές υποχρεώσεις. Τα μέτρα που εκτίθενται στην πρόταση της Επιτροπής, αν αυτή εγκριθεί, αναμένεται ότι θα έχουν σημαντικό αντίκτυπο στη μείωση των μακροπρόθεσμων δαπανών για συντάξεις. Ως αποτέλεσμα αυτών των μέτρων, η ετήσια δαπάνη για συντάξεις θα μειωθεί κατά 500 εκατ. ευρώ μακροπρόθεσμα, και το κόστος προϋπηρεσίας, που αντιστοιχεί προς το ετήσιο κόστος των αποκτηθέντων συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων, θα μειωθεί κατά 9,5%. Αυτό θα έχει άμεσο αντίκτυπο στις συνταξιοδοτικές υποχρεώσεις για το εν ενεργεία προσωπικό, που θα μειωθούν κατά 14,5%. 1. Εισαγωγή 1.1. Το αίτημα για την υποβολή έκθεσης Ως μέρος των συζητήσεων στο Συμβούλιο σχετικά με την έκθεση της Επιτροπής για το παράρτημα ΧΙ (ενδιάμεση επανεξέταση)[2], το Συμβούλιο κάλεσε την Επιτροπή να εκπονήσει μελέτη σχετικά με τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στον προϋπολογισμό του κόστους των συντάξεων του προσωπικού όλων των οργάνων και των οργανισμών της ΕΕ. Στις 18 Αυγούστου 2010, η Επιτροπή υπέβαλε μελέτη της Eurostat για τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στον προϋπολογισμό του κόστους των συντάξεων[3]. Η Eurostat υπενθύμισε τις βασικές αρχές του ΚΣΕΕ και υπογράμμισε πως είναι σημαντικό να ληφθεί υπόψη ότι οι νέες συνταξιοδοτικές δαπάνες που οφείλονται σε ένα μέλος του προσωπικού που συνταξιοδοτείται σήμερα έχουν ήδη καταβληθεί, υπό τη μορφή συνταξιοδοτικών εισφορών, κατά την περίοδο υπηρεσίας αυτού του υπαλλήλου[4]. Όταν οι υπάλληλοι καταβάλλουν τις συνταξιοδοτικές συνεισφορές προσαρμοσμένες με το ποσοστό αυτό, αποκτούν συνταξιοδοτικά δικαιώματα για ένα συγκεκριμένο έτος, τα οποία καλύπτονται από την αρχή των κεκτημένων δικαιωμάτων. Η προαναφερόμενη αυτή μελέτη εξέτασε τις κυριότερες τάσεις των συνταξιοδοτικών δαπανών του ΚΣΕΕ για περίοδο 50 ετών (2010-2059) και κατέδειξε ότι το ΚΣΕΕ δεν έχει ακόμη φθάσει σε ωριμότητα. Αυτό συμβαίνει επειδή, παρά το γεγονός ότι το συνταξιοδοτικό καθεστώς υφίσταται από το 1962, ο αριθμός των υπαλλήλων έχει αυξηθεί με τον καιρό λόγω των διαδοχικών διευρύνσεων της ΕΕ, των νέων καθηκόντων των οργάνων της ΕΕ, και της σταθερής τάσης να ιδρύονται νέοι οργανισμοί της ΕΕ. Κατά συνέπεια, μεταξύ των ετών 2010 και 2059, ο αριθμός των δικαιούχων θα αυξηθεί κατά 109%. Μία ακόμα συνέπεια του γεγονότος ότι το καθεστώς δεν έχει φθάσει στην ωριμότητά του είναι ότι οι ετήσιες δαπάνες για συνταξιοδότηση θα αυξηθούν κατά την περίοδο προβολής. Οι ετήσιες δαπάνες συνταξιοδότησης (σε σταθερές τιμές) θα αυξηθούν από 1.235 εκατ. ευρώ το 2010 σε 2.490 εκατ. ευρώ το 2045, και στη συνέχεια θα μειωθούν στα 2.259 εκατ. ευρώ το 2059. Οι δαπάνες συνταξιοδότησης αναμένεται συνεπώς, σύμφωνα με την προβολή, να αυξηθούν με ρυθμούς αργότερους από τον ρυθμό με τον οποίο θα αυξηθεί ο αριθμός των συνταξιούχων, ενώ στη συνέχεια θα αρχίσει να μειώνεται, σε μεγάλο βαθμό λόγω των συνεπειών της μεταρρύθμισης του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης του 2004[5]. Η Eurostat υπολόγισε ότι η ετήσια οικονομία στον προϋπολογισμό της ΕΕ για την περίοδο 2010 έως 2059 που θα προκύψει λόγω της μεταρρύθμισης του 2004 θα αυξηθεί με τον καιρό και θα φθάσει τα 1.047 εκατ. ευρώ το 2059. Αυτό σημαίνει ότι η συνολική δαπάνη για συντάξεις το 2059, η οποία σήμερα, βάσει των παρεκτάσεων, αναμένεται ότι θα αυξηθεί κατά 83% σε σύγκριση με το 2010, θα είχε αυξηθεί κατά 168% αν δεν είχε υπάρξει η μεταρρύθμιση του 2004. Η συνολική οικονομία που θα προκύψει σε διάστημα 50 ετών αναμένεται ότι θα είναι 24.785 εκατ. ευρώ. Αυτό το ποσό της συνολικής εξοικονόμησης μπορεί να είναι ακόμα μεγαλύτερο, δεδομένου ότι δεν λαμβάνεται υπόψη η εξοικονόμηση πόρων που θα προκύψει από τις μεταβολές στις συντάξεις αναπηρίας και τις συντάξεις επιζώντων. Το Συμβούλιο έλαβε υπόψη του τη μελέτη και ζήτησε από την Επιτροπή να προβεί σε αξιολόγηση όλων των στοιχείων που έχουν σημαντικό αντίκτυπο στις δαπάνες συνταξιοδότησης· εξάλλου, ζήτησε από την Επιτροπή να εξετάσει στην αξιολόγησή της ορισμένες πλευρές πολιτικής. Επί πλέον, το Συμβούλιο κάλεσε την Επιτροπή να υποβάλει, μέχρι το τέλος του 2011, κατάλληλες προτάσεις για την τροποποίηση του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης βάσει της αξιολόγησης αυτής. Η διάρθρωση της παρούσας έκθεση είναι σύμφωνη με το προαναφερόμενο αίτημα του Συμβουλίου. 1.2. Πράσινη Βίβλος για επαρκή, βιώσιμα και ασφαλή ευρωπαϊκά συνταξιοδοτικά συστήματα Παράλληλα με την προαναφερόμενη διαδικασία που κίνησε το Συμβούλιο, η Πράσινη Βίβλος για επαρκή, βιώσιμα και ασφαλή ευρωπαϊκά συνταξιοδοτικά συστήματα[6] δρομολόγησε μια ευρωπαϊκή συζήτηση για τις σημαντικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα συνταξιοδοτικά συστήματα, δηλ. τη γήρανση του πληθυσμού και τη χρηματοπιστωτική κρίση. Όρισε τις προτεραιότητες για τον εκσυγχρονισμό των πολιτικών συνταξιοδότησης στην ΕΕ για την επίτευξη δύο πρωταρχικών στόχων, συγκεκριμένα την αντιμετώπιση της επάρκειας των συντάξεων και την εξασφάλιση της βιωσιμότητας. Οι στόχοι αυτοί μπορούν να επιτευχθούν, μεταξύ άλλων, με τους εξής τρόπους: – επίτευξη βιώσιμης ισορροπίας μεταξύ ετών εργασίας και ετών σύνταξης, – άρση των εμποδίων που παρακωλύουν την κινητικότητα στην ΕΕ με ενίσχυση της εσωτερικής συνταξιοδοτικής αγοράς και της κινητικότητας των συντάξεων, – προώθηση των ασφαλέστερων και διαφανέστερων συντάξεων με περισσότερη ευαισθητοποίηση και καλύτερη πληροφόρηση. 2. Μεθοδολογία 2.1. Συγκριτική προσέγγιση Για να εκτιμηθεί κατά πόσον το ΚΣΕΕ συμβαδίζει με τα εθνικά συνταξιοδοτικά καθεστώτα, η Επιτροπή έκανε χρήση μιας συγκριτικής προσέγγισης. Η προσέγγιση αυτή προέβλεπε να οριστεί η μεθοδολογία, δηλ. να οριστεί συγκρίσιμο δείγμα, χρονικό πλαίσιο και συγκρίσιμα στοιχεία των διαφόρων συνταξιοδοτικών καθεστώτων για δημοσίους υπαλλήλους. Εξυπακούεται ότι, κατά την αξιολόγηση ξεχωριστών στοιχείων στα συνταξιοδοτικά καθεστώτα, πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη ότι αυτά είναι αλληλοσυνδεόμενα και αλληλοεξαρτώμενα. Ως εκ τούτου, μόνο με τον συνδυασμό όλων αυτών των στοιχείων μπορούμε να σχηματίσουμε την πλήρη εικόνα ενός συγκεκριμένου συνταξιοδοτικού καθεστώτος για δημοσίους υπαλλήλους. Ταυτόχρονα πρέπει να συνεκτιμάται ο σύνθετος χαρακτήρας και οι ιδιομορφίες των συνταξιοδοτικών καθεστώτων που συγκρίνονται. Όταν ορίζεται το χρονικό πλαίσιο πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ο δυναμισμός και η ποικιλομορφία των συνταξιοδοτικών καθεστώτων για δημοσίους υπαλλήλους. Συχνά στους δημοσίους υπαλλήλους εφαρμόζονται διαφορετικοί όροι, ανάλογα με την ηλικία τους, το τμήμα όπου εργάζονται ή την ημερομηνία έναρξης της υπηρεσίας τους (ή την ημερομηνία εισόδου τους στην αγορά απασχόλησης). Η ποικιλομορφία αυτή είναι συναφής προς τον τρόπο με τον οποίο καθιερώνονται οι μεταρρυθμίσεις στα συνταξιοδοτικά καθεστώτα, μερικές φορές ως αποτέλεσμα της ανάγκης να διατηρηθούν ορισμένα κεκτημένα δικαιώματα. Για να υπάρξουν συγκρίσιμα αποτελέσματα, στην παρούσα έκθεση λαμβάνεται υπόψη η σημερινή κατάσταση των δημοσίων υπαλλήλων που εισήλθαν στην υπηρεσία το 2011 και τα μεταβατικά μέτρα που έχουν καθιερωθεί. 2.2. Οι κατάλληλες συγκρίσεις Το ΚΣΕΕ είναι ένα υποχρεωτικό επαγγελματικό συνταξιοδοτικό καθεστώς για τους υπαλλήλους της ΕΕ, και υπό αυτή την ιδιότητα πρέπει να συγκρίνεται με συνταξιοδοτικά καθεστώτα για δημοσίους υπαλλήλους στα κράτη μέλη και άλλους διεθνείς οργανισμούς μάλλον παρά με τα γενικά εθνικά συνταξιοδοτικά καθεστώτα για τον ιδιωτικό τομέα. Τα γενικά συνταξιοδοτικά καθεστώτα ορίζονται από το κράτος και κατά κανόνα δεν εφαρμόζονται σε δημοσίους υπαλλήλους. Αν και στην παρούσα έκθεση η Επιτροπή δεν συγκρίνει το ΚΣΕΕ με τα συνταξιοδοτικά καθεστώτα άλλων διεθνών οργανισμών, θεωρεί ότι αυτή η σύγκριση είναι απολύτως θεμιτή λόγω των παρόμοιων χαρακτηριστικών του προσωπικού καθώς και τη συγκρίσιμη φύση της εργασίας. Η Επιτροπή δεν αποκλείει την πιθανότητα να προβεί σε διεξαγωγή τέτοιου είδους ανάλυσης στο μέλλον. Για να εκτιμηθεί κατά πόσον το ΚΣΕΕ συμβαδίζει με τα συνταξιοδοτικά καθεστώτα για τους εθνικούς δημοσίους υπαλλήλους, η Επιτροπή ζήτησε από τα κράτη μέλη να απαντήσουν σε ερωτηματολόγιο σχετικό με το οικείο συνταξιοδοτικό καθεστώς για τους εθνικούς δημοσίους υπαλλήλους στην κεντρική κυβέρνηση. Είκοσι έξι κράτη μέλη διαβίβασαν τις απαντήσεις τους, ενώ η Γαλλία, παρά τις επανειλημμένες υπενθυμίσεις, δεν απάντησε. Η παρούσα έκθεση βασίζεται στις απαντήσεις που εστάλησαν από τα κράτη μέλη. Κατά την αξιολόγηση του ΚΣΕΕ, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η ειδική κατάσταση των υπαλλήλων της ΕΕ: τα όργανα της ΕΕ προσλαμβάνουν εκπατρισμένο προσωπικό από 27 κράτη μέλη με εθνικά συνταξιοδοτικά συστήματα που διαφέρουν σημαντικά μεταξύ τους. Αυτό δεν συμβαίνει για τους δημοσίους υπαλλήλους των κρατών μελών. Από τους άλλους διεθνείς οργανισμούς, μόνο ο Οργανισμός των Ηνωμένων Εθνών έχει συγκρίσιμο μέγεθος, και η σύγκριση μεταξύ ομοίων είναι δυσχερής. Αν και η Επιτροπή θεωρεί ότι τα συνταξιοδοτικά καθεστώτα των άλλων διεθνών οργανισμών και τα εθνικά συνταξιοδοτικά καθεστώτα είναι τα πλέον κατάλληλα προκειμένου να γίνουν οι συγκρίσεις, οι συγκρίσεις αυτές έχουν εγγενείς περιορισμούς οι οποίοι εκτίθενται στην παρούσα έκθεση. Για παράδειγμα, πολλά συστήματα στα κράτη μέλη έχουν διανεμητικό χαρακτήρα (pay-as-you go), ενώ το ΚΣΕΕ λειτουργεί ως πλασματικό ταμείο. Πρέπει να εξεταστούν στο σύνολό τους όλα τα στοιχεία του συνταξιοδοτικού καθεστώτος, ενώ παράλληλα λαμβάνονται υπόψη οι ιδιομορφίες της διοίκησης της ΕΕ, για να εξασφαλιστούν επαρκείς, βιώσιμες και ασφαλείς συντάξεις για το προσωπικό των οργάνων της ΕΕ. Τα όργανα της ΕΕ προσλαμβάνουν, κατά κύριο λόγο, εκπατρισμένο προσωπικό προερχόμενο και από τα 27 κράτη μέλη και αντιμετωπίζουν στη διεθνή αγορά εργασίας τον ανταγωνισμό άλλων διεθνών οργανισμών, διπλωματικών υπηρεσιών, υπηρεσιών κεντρικών κυβερνήσεων, πολυεθνικών εταιριών, δικηγορικών γραφείων, οικονομικών εκτιμητών κ.α. Στόχος τους είναι να εξακολουθήσουν να εμφανίζονται ως ελκυστικοί εργοδότες έτσι ώστε να διατηρείται η γεωγραφική ισορροπία του προσωπικού και να μπορούν τα όργανα να εφαρμόζουν τις πολιτικές τους ώστε να εκπληρούνται οι προσδοκίες των πολιτών της ΕΕ και των κρατών μελών. 2.3. Ξεχωριστά συνταξιοδοτικά καθεστώτα για δημοσίους υπαλλήλους Στις μισές περίπου χώρες του κόσμου και στα περισσότερα κράτη της ΕΕ υπάρχουν ξεχωριστά επαγγελματικά συνταξιοδοτικά καθεστώτα για δημοσίους υπαλλήλους σε όλους τους διεθνείς οργανισμούς. Στα νέα κράτη μέλη υφίστανται ενοποιημένα συστήματα, αν και συχνά, παρά τον ενιαίο χαρακτήρα τους, έχουν διαφορετικούς κανόνες για διαφορετικές κατηγορίες εργαζομένων. Στην Ιρλανδία και την Ισπανία, οι δημόσιοι υπάλληλοι καλύπτονται από το εθνικό συνταξιοδοτικό καθεστώς, αλλά έχουν δικές τους επικουρικές ρυθμίσεις συνταξιοδότησης (πρόσθετες συντάξεις καθορισμένων παροχών για δημοσίους υπαλλήλους). Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι δημόσιοι υπάλληλοι καλύπτονται από τμήμα των υποχρεωτικών συνταξιοδοτικών ρυθμίσεων που ισχύουν για τους εργαζόμενους στον ιδιωτικό τομέα. Η λογική που διέπει την παροχή συντάξεων για δημοσίους υπαλλήλους είναι κάπως διαφορετική από εκείνη που διέπει τη δημιουργία γενικών εθνικών συνταξιοδοτικών καθεστώτων, σκοπός των οποίων είναι η εξασφάλιση επαρκούς συνταξιοδοτικού εισοδήματος. Στόχοι της είναι οι εξής: διασφάλιση της ανεξαρτησίας της δημόσιας διοίκησης, ο ελκυστικός χαρακτήρας μιας σταδιοδρομίας στη δημόσια διοίκηση, η μετάθεση της καταβολής των προσόδων των δημοσίων υπαλλήλων σε απώτερο μέλλον, και η διασφάλιση ότι οι συνταξιοδοτικές παροχές για τους μεγαλύτερης ηλικίας δημοσίους υπαλλήλους είναι πολιτικά και κοινωνικά αποδεκτές. Αν και τα συνταξιοδοτικά καθεστώτα για τη δημόσια διοίκηση έχουν μερικούς κοινούς στόχους κοινωνικής πολιτικής με τα εθνικά συνταξιοδοτικά προγράμματα, πρέπει επίσης να λαμβάνουν υπόψη την πολιτική της εργοδοσίας σχετικά με τους ανθρώπινους πόρους. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η συνταξιοδοτική πολιτική της δημόσιας διοίκησης περιλαμβάνει επίσης γενικά ζητήματα σχετικά με τις αποδοχές και τις αποζημιώσεις στη δημόσια διοίκηση[7]. 3. Το καθεστωσ συνταξιοδοτησησ των υπαλληλων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΚΣΕΕ ) 3.1. Βασικές αρχές 3.1.1. Νομικές βάσεις Σύμφωνα με το άρθρο 83 του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης, – η καταβολή των παροχών που προβλέπονται στο παρόν σύστημα συνταξιοδοτήσεως βαρύνει τον προϋπολογισμό της Ένωσης, – τα κράτη μέλη εγγυώνται συλλογικά την καταβολή αυτών των παροχών, – οι υπάλληλοι συμβάλλουν κατά το ένα τρίτο στη χρηματοδότηση αυτού του συστήματος συνταξιοδοτήσεως. Το άρθρο 83α και το παράρτημα ΧΙΙ του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης θεσπίζει τους αναλογιστικούς κανόνες για τον υπολογισμό του ποσοστού των εισφορών προκειμένου να διασφαλιστεί η ισορροπία του συνταξιοδοτικού καθεστώτος. Οι παροχές που καταβάλλονται βάσει του συστήματος ορίζονται στο τίτλο V κεφάλαιο 3, καθώς και στο παράρτημα VIII του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης. 3.1.2. Η αρχή του πλασματικού ταμείου Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα (ΕΚΑΧ) είχε συνταξιοδοτικό ταμείο, αλλά αυτό καταργήθηκε και αντικαταστάθηκε από το πλασματικό ταμείο μετά τη συγχώνευση των οργάνων των Κοινοτήτων το 1967. Το πλασματικό ταμείο συστάθηκε για την Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα με τη θέσπιση του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης, το 1962. Πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι το ΚΣΕΕ δεν λειτουργεί ως διανεμητικό σύστημα. Σε ένα διανεμητικό σύστημα, το ποσοστό των συνταξιοδοτικών εισφορών ή των συνταξιοδοτικών παροχών προσαρμόζονται έτσι ώστε να υπάρχει σε ετήσια βάση ισορροπία μεταξύ των εισφορών που έχουν καταβληθεί και των συνταξιοδοτικών δαπανών. Σε περίπτωση που δεν μπορεί να επιτευχθεί η ισορροπία, ο προϋπολογισμός χρηματοδοτεί τη διαφορά μέσω φόρων. Δεν είναι όμως αυτή η περίπτωση του ΚΣΕΕ, στο οποίο οι συνταξιοδοτικές εισφορές καλύπτουν πράγματι το κόστος των δικαιωμάτων σύνταξης που έχουν αποκτηθεί εντός συγκεκριμένου έτους και δεν συνδέεται με κανένα τρόπο με τις συνταξιοδοτικές δαπάνες εκείνου του έτους. Όταν το ΚΣΕΕ φθάσει στην ωριμότητά του, θα υπάρχει αναγκαστικά ένα κενό μεταξύ των συνταξιοδοτικών εισφορών και των συνταξιοδοτικών δαπανών, που οφείλεται στο επιτόκιο που εφαρμόζεται στην εισπραχθείσα εισφορά μέχρις ότου αυτή πρέπει να καταβληθεί υπό τη μορφή συνταξιοδοτικών παροχών. Αν και δεν υπάρχει πραγματικό επενδυτικό ταμείο, θεωρείται ότι το ποσό που θα είχε συγκεντρωθεί από ένα τέτοιο ταμείο επενδύεται στα κράτη μέλη (βάσει των παρατηρούμενων μέσων ετήσιων επιτοκίων του μακροχρόνιου δημόσιου χρέους των κρατών μελών) και αντικατοπτρίζεται στις συνταξιοδοτικές υποχρεώσεις που εγγυάται αφενός το άρθρο 83 του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης και αφετέρου το άρθρο 4 παράγραφος 3 της ΣΕΕ. Όσον αφορά τον προϋπολογισμό, το συνταξιοδοτικό καθεστώς παρήγαγε στο παρελθόν καθαρά έσοδα, διότι το εν ενεργεία προσωπικό κατέβαλε εισφορές για συνταξιοδοτικά δικαιώματα που αποκτούσε, ενώ πολύ λίγοι ήσαν συνταξιούχοι ή προσωπικό με συντάξεις αναπηρίας που αντλούσαν πράγματι τις παροχές. Το εισόδημα αυτό αποτελείτο από συνταξιοδοτικές εισφορές που κατέβαλε το προσωπικό συν τις εισφορές της εργοδοσίας, οι οποίες όμως δεν καταβάλλονταν σε ταμείο, αλλά απλώς αντικατοπτρίζονταν στις συνταξιοδοτικές υποχρεώσεις. Σε πιο μακροπρόθεσμη βάση, καθώς θα συνταξιοδοτείται το εν ενεργεία προσωπικό, θα υπάρξει αναπόφευκτα αύξηση στις δαπάνες για συντάξεις. Η αύξηση θα συνεχιστεί περίπου μέχρις ότου το συνταξιοδοτικό καθεστώς φθάσει στην ωριμότητά του – δηλ. μέχρις ότου ο αριθμός αποθανόντων συνταξιούχων ενός συγκεκριμένου έτους είναι ίσος προς τον αριθμό των νέων δικαιούχων. Τα ποσά που θα κάλυπτε το συνταξιοδοτικό ταμείο καλύπτονται τώρα (και θα εξακολουθήσουν να καλύπτονται) από τον προϋπολογισμό και έχουν αντίκτυπο στις συνταξιοδοτικές υποχρεώσεις. Στο πλαίσιο της προσέγγισης του πλασματικού ταμείου, οι εισφορές του προσωπικού δεν έχουν καταβληθεί σε πραγματικό συνταξιοδοτικό ταμείο, αλλά έχουν πιστωθεί αντ’ αυτού στον προϋπολογισμό της ΕΕ κατά τον χρόνο της είσπραξής τους και δαπανώνται σύμφωνα με τις αποφάσεις της αρμόδιας για τον προϋπολογισμό αρχής, δηλ. δεν χορηγήθηκαν για ένα συγκεκριμένο πεδίο πολιτικής. Ως προς το υπόλοιπο, που κανονικά αντιστοιχεί στο μέρος των εισφορών της εργοδοσίας, αποφασίστηκε ότι αυτό δεν θα εισπραχθεί[8]. Αντίθετα, τα όργανα της ΕΕ ανέλαβαν τη δέσμευση να καταβάλλουν μελλοντικές συνταξιοδοτικές παροχές (που πρόκειται να βαρύνουν τον προϋπολογισμό της ΕΕ) κατά τη συνταξιοδότηση του προσωπικού. Σύμφωνα με το άρθρο 83 του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης, τα κράτη μέλη εγγυώνται συλλογικά την καταβολή των παροχών. Ως εκ τούτου, ο προϋπολογισμός δανειζόταν στην πράξη αυτά τα χρήματα από τα μέλη του συνταξιοδοτικού καθεστώτος με αντάλλαγμα την εγγύηση ότι θα καταβάλει τις μελλοντικές παροχές. Η ισορροπία μεταξύ των δανεισθέντων ποσών και των ποσών που καταβλήθηκαν αντικατοπτρίζεται στις συνταξιοδοτικές υποχρεώσεις. Καθώς τα μέλη του ΚΣΕΕ φθάνουν στην ηλικία συνταξιοδότησης, τα ποσά πρέπει να τους επιστραφούν και να καταβληθούν υπό την μορφή συνταξιοδοτικών παροχών. Ως εκ τούτου, οι δαπάνες για συντάξεις έχουν σταδιακά αυξηθεί κατά το παρελθόν, και η τάση αυτή θα συνεχιστεί περίπου μέχρις ότου το σύστημα φθάσει στην ωριμότητά του. Σχετικά με αυτή την αύξηση στις δαπάνες για συντάξεις, είναι σημαντικό να γίνει κατανοητό ότι οι νέες δαπάνες για συντάξεις που οφείλονται σε υπάλληλο που συνταξιοδοτείται σήμερα έχουν ήδη καταβληθεί[9] υπό τη μορφή συνταξιοδοτικών εισφορών που έχουν καταβληθεί κατά τη διάρκεια της περιόδου υπηρεσίας του εν λόγω υπαλλήλου, και τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα που θα πρέπει να καταβληθούν από τη στιγμή της συνταξιοδότησης καλύπτονται από τις συνταξιοδοτικές υποχρεώσεις. 3.1.3. Η αρχή της αναλογιστικής ισορροπίας Το ΚΣΕΕ τηρεί την αρχή της αναλογιστικής ισορροπίας. Η ετήσια εισφορά που καταβάλλεται από τα μέλη του προσωπικού πρέπει να καλύπτει το 1/3 των δικαιωμάτων που έχουν αποκτηθεί από τα μέλη του προσωπικού κατά τη διάρκεια ενός δεδομένου έτους. Τα δικαιώματα των υπαλλήλων της ΕΕ που αποκτήθηκαν κατά τη διάρκεια του έτους αυτού αντιστοιχούν στις μελλοντικές συντάξεις που θα λάβουν οι υπάλληλοι μετά τη συνταξιοδότησή τους, καθώς και δικαιώματα (υπό ορισμένες προϋποθέσεις) επιδόματος αναπηρίας, σύνταξης επιζώντος και σύνταξης ορφανού. Τούτο σημαίνει ότι η ετήσια εισφορά προορίζεται για τη χρηματοδότηση του 1/3 του κόστους προϋπηρεσίας στο πλαίσιο του συνταξιοδοτικού καθεστώτος, δηλαδή μια σειρά από πληρωμές που θα προκύψουν μελλοντικά. Για να καταστεί δυνατός ο υπολογισμός αυτός, οι εν λόγω πληρωμές στους υπαλλήλους της ευρωπαϊκής δημόσιας διοίκησης θα πρέπει να αποτιμηθούν στην τρέχουσα αξία τους (με εφαρμογή προεξοφλητικού επιτοκίου). Ως εκ τούτου, ο υπολογισμός αποτελεί μία αναλογιστική αποτίμηση. Από τεχνική άποψη, η χρησιμοποιούμενη μέθοδος για τον υπολογισμό του ποσοστού των συνταξιοδοτικών εισφορών είναι εκείνη που προβλέπεται από το διεθνές πρότυπο IPSAS25[10] και καλείται “μέθοδος των εκτιμώμενων μονάδων υποχρέωσης”. Το σύνολο των αναλογιστικών αξιών των δικαιωμάτων που αποκτήθηκαν από εν ενεργεία υπαλλήλους, καλούμενο “κόστος προϋπηρεσίας”, συγκρίνεται με το ετήσιο σύνολο των βασικών τους μισθών, προκειμένου να καθοριστεί το ποσοστό εισφοράς. Το ποσοστό συνταξιοδοτικών εισφορών διατηρεί το ΚΣΕΕ σε ισορροπία. Αν η αναλογιστική αποτίμηση, που βασίζεται σε διάφορες παραμέτρους οριζόμενες από τον κανονισμό υπηρεσιακής κατάστασης, καταδεικνύει ότι πρέπει να εφαρμοστεί ποσοστό συνταξιοδοτικών εισφορών διαφορετικό από το ισχύον προκειμένου να καλυφθούν τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα που αποκτήθηκαν κατά τα έτος αυτό, το ποσοστό αυτό προσαρμόζεται από το Συμβούλιο με βάση πρόταση της Επιτροπής. Οι εισφορές που καταβάλλονται κατά το τρέχον έτος δεν υπολογίζονται κατά τρόπο που να καλύπτουν τις πληρωμές των συντάξεων για το τρέχον έτος: μπορεί να είναι υψηλότερες ή χαμηλότερες. Η αρχή της αναλογιστικής ισορροπίας εξασφαλίζει ισορροπία μακροπρόθεσμα και όχι σε ετήσια βάση: πρόκειται για διαφορετική έννοια από εκείνη του ετήσιου ισοζυγίου χρηματικών ροών. 4. Συγκριτική αναλυση των κυριων χαρακτηριστικων των συνταξιοδοτικων καθεστωτων των εθνικων δημοσιων υπαλληλων και των υπαλληλων της Ευρωπαϊκής Ένωσης 4.1. Ηλικία συνταξιοδότησης Η Πράσινη Βίβλος ορίζει ως "κανονική ηλικία συνταξιοδότησης" την "ηλικία στην οποία ένα μέλος του συνταξιοδοτικού συστήματος δικαιούται να λάβει πλήρεις συνταξιοδοτικές παροχές. Η "ηλικία υποχρεωτικής συνταξιοδότησης" είναι η ηλικία κατά την οποία λήγει αυτομάτως η σύμβαση εργασίας ως συνέπεια της χρονολογικής ηλικίας. "Πραγματική ηλικία συνταξιοδότησης" είναι η ηλικία κατά την οποία συνταξιοδοτείται πραγματικά ένα άτομο. Κατά γενικό κανόνα, η πραγματική ηλικία συνταξιοδότησης είναι συνήθως μικρότερη από την κανονική ηλικία συνταξιοδότησης. Εντούτοις, λόγω διαθέσιμων στοιχείων, η ηλικία εξόδου από την αγορά εργασίας χρησιμοποιείται συχνά αντί της πραγματικής ηλικίας συνταξιοδότησης. Για παράδειγμα, το 2008, η μέση ηλικία εξόδου από την αγορά εργασίας στα κράτη μέλη[11] κυμαινόταν από 55,5 στη Ρουμανία και 59,3 στη Γαλλία και την Πολωνία σε 63,2 στις Κάτω Χώρες και 63,8 στη Σουηδία. Η μέση ηλικία εξόδου σε όλα τα κράτη μέλη ήταν 61,4. Η πραγματική ηλικία συνταξιοδότησης στα όργανα της ΕΕ κυμαίνεται μεταξύ 61 και 62. 4.1.1. Κανονική ηλικία συνταξιοδότησης Σε αρκετά κράτη μέλη η κανονική ηλικία συνταξιοδότησης των δημοσίων υπαλλήλων είναι μικρότερη απ’ ό,τι στα γενικά καθεστώτα συνταξιοδότησης. Στον ακόλουθο πίνακα παρουσιάζεται η κανονική ηλικία συνταξιοδότησης των δημοσίων υπαλλήλων της κεντρικής κυβέρνησης στα κράτη μέλη: [12] Σημ. Η Γαλλία δεν περιλαμβάνεται στον πίνακα δεδομένου ότι δεν απάντησε στο ερωτηματολόγιο Αν ληφθεί υπόψη μόνο η ηλικία των ανδρών, πρέπει να σημειωθεί ότι στα περισσότερα κράτη μέλη η κανονική ηλικία συνταξιοδότησης έχει οριστεί μεταξύ του 61ου και του 63ου έτους. Σε τρία κράτη μέλη είναι ακόμα 60 και σε 10 φθάνει ακόμα και στα 65. Σε έξι κράτη μέλη η κανονική ηλικία συνταξιοδότησης για τις γυναίκες, που είναι χαμηλότερη απ’ ό,τι για τους άνδρες, φθάνει στην ηλικία των 61 ετών κατ’ ανώτατο όριο. Η κανονική ηλικία συνταξιοδότησης των υπαλλήλων της ΕΕ αυξήθηκε από τα 60 στα 63 έτη (και για τους άνδρες και για τις γυναίκες) το 2004, με μεταβατικές διατάξεις ισχύουσες για το ήδη απασχολούμενο προσωπικό (κυμαινόμενη μεταξύ 60 και 63 ανάλογα με την ηλικία των υπαλλήλων την 1η Μαΐου 2004). Η σημερινή κανονική ηλικία συνταξιοδότησης των 63 ετών συμβαδίζει σε μεγάλο βαθμό με τις τυπικές ηλικίες συνταξιοδότησης των δημοσίων υπαλλήλων στα κράτη μέλη. Αν τα όργανα της ΕΕ αυξήσουν την κανονική ηλικία συνταξιοδότησης στα 65, αυτή θα είναι υψηλότερη από την κανονική ηλικία συνταξιοδότησης των δημοσίων υπαλλήλων στα περισσότερα κράτη μέλη. 4.1.2. Ηλικία υποχρεωτικής συνταξιοδότησης Η ηλικία υποχρεωτικής συνταξιοδότησης είναι επίσης ένας σχετικός δείκτης που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά την περιγραφή συνταξιοδοτικών καθεστώτων. Το 1/3 των κρατών μελών έχει ορίσει την ηλικία των 63 ή των 65 ετών ως ηλικία στην οποία λήγει η θητεία ή η σύμβαση απασχόλησης των δημοσίων υπαλλήλων, και σε εννέα κράτη μέλη δεν ορίζεται ανώτατο όριο ηλικίας για το προσωπικό των δημόσιων υπηρεσιών. Πρέπει να σημειωθεί ότι στην πρόταση της Επιτροπής προτείνεται να επιτρέπεται στους δημοσίους υπαλλήλους να εργάζονται ως την ανώτατη ηλικία των 67 ετών αν αυτό είναι προς το συμφέρον της υπηρεσίας, κάτι που προηγουμένως ήταν δυνατόν μόνο σε εξαιρετικές περιστάσεις. Σημ. Η Γαλλία δεν περιλαμβάνεται στον πίνακα δεδομένου ότι δεν απάντησε στο ερωτηματολόγιο. Αυτή η αύξηση της ηλικίας υποχρεωτικής συνταξιοδότησης θα κατατάξει τα όργανα της ΕΕ στην ίδια κατηγορία με εκείνα τα κράτη μέλη των οποίων οι δημόσιοι υπάλληλοι έχουν τη δυνατότητα της μεγαλύτερης παράτασης του εργασιακού τους βίου, ενώ στα περισσότερα κράτη μέλη πρέπει να εφαρμοστούν διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις ώστε να ενθαρρυνθεί η παράταση του επαγγελματικού βίου. 4.1.3. Ελάχιστη ηλικία συνταξιοδότησης Όσον αφορά την πρόωρη συνταξιοδότηση, στα περισσότερα κράτη μέλη η ελάχιστη ηλικία συνταξιοδότησης διατηρείται κοντά στο πεντηκοστό όγδοο έτος της ηλικίας. Εντούτοις, τουλάχιστον δέκα κράτη μέλη προσφέρουν ακόμα τη δυνατότητα στους δημοσίους υπαλλήλους που έχουν ένα ορισμένο ελάχιστο αριθμό ετών υπηρεσίας να εγκαταλείψουν την υπηρεσία πριν φθάσουν στην ηλικία των 58 ετών. Αυτό συμβαίνει στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου οι δημόσιοι υπάλληλοι μπορούν να συνταξιοδοτηθούν στην ηλικία των 50 ετών. Σημ. Η Γαλλία δεν περιλαμβάνεται στον πίνακα δεδομένου ότι δεν απάντησε στο ερωτηματολόγιο. Στην πρότασή της, η Επιτροπή πρότεινε μέτρα περιορισμού της πρόσβασης στα καθεστώτα πρόωρης συνταξιοδότησης και άλλα συστήματα πρόωρης εξόδου από την εργασία ώστε να μπορούν οι δημόσιοι υπάλληλοι να παραμείνουν περισσότερο σε ενεργό υπηρεσία. Συγκεκριμένα, ο αριθμός των υπαλλήλων που μπορούν να επωφεληθούν από την πρόωρη συνταξιοδότηση χωρίς μείωση των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων θα μπορούσε να μειωθεί και η ηλικία πρόωρης συνταξιοδότησης να αυξηθεί στο πεντηκοστό όγδοο έτος. Μερικά κράτη μέλη έχουν εγκαινιάσει παρόμοιες μεταρρυθμίσεις, ενώ άλλα αναμένεται ακόμα να θέσουν σε εφαρμογή τέτοια μέτρα. 4.2. Συντελεστής συσσώρευσης Η Πράσινη Βίβλος ορίζει τον συντελεστή συσσώρευσης ως τον "συντελεστή με τον οποίο θεμελιώνονται οι μελλοντικές συνταξιοδοτικές παροχές. Χρησιμοποιείται στα συστήματα καθορισμένων παροχών και βασίζεται στον τύπο που προβλέπεται στο σύστημα". Κατά τη σύγκριση των συντελεστών συσσώρευσης που ισχύουν στα κράτη μέλη, πρέπει να ληφθεί ταυτόχρονα υπόψη η βάση – κάτι που καθιστά το εγχείρημα πολύ δύσκολο. Κατ’αρχάς, αρκετά κράτη μέλη, τμήμα της σύνταξης θα μπορούσε να καταβάλλεται βάσει κανόνων που δεν λαμβάνουν υπόψη τον συντελεστή συσσώρευσης. Υφίστανται πολλές περιπτώσεις στα διάφορα κράτη μέλη που εφαρμόζουν τους συντελεστές συσσώρευσης. Για παράδειγμα, στο Ηνωμένο Βασίλειο ο συντελεστής συσσώρευσης ανέρχεται μέχρι το 2,30% του τελευταίου μισθού· στην Πορτογαλία κυμαίνεται μεταξύ 2,00% και 2,30% κάθε σχετικού ημερολογιακού έτους· στις Κάτω Χώρες είναι 2,05 % του εισοδήματος που λαμβάνεται υπόψη για τον υπολογισμό της σύνταξης· και στη Γερμανία ο συντελεστής συσσώρευσης αντιπροσωπεύει το 1,80% του τελευταίου μισθού και των οικογενειακών επιδομάτων για κάθε έτος υπηρεσίας. Ο σημερινός συντελεστής συσσώρευσης για τους μόνιμους υπαλλήλους και το λοιπό προσωπικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι 1,90% του τελευταίου βασικού τους μισθού για κάθε έτος υπηρεσίας. Ο συντελεστής αυτός μειώθηκε από 2% στο 1,9% με τη μεταρρύθμιση του 2004[13]. Το ύψος αυτό αιτιολογείται πλήρως από την ιδιαίτερη κατάσταση του προσωπικού της ΕΕ. Πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι η μέση ηλικία εισόδου στην ευρωπαϊκή δημόσια διοίκηση είναι η ηλικία των 35 ετών. Ως εκ τούτου, οι υπάλληλοι της ΕΕ διαθέτουν μικρότερο χρονικό διάστημα για να αποκτήσουν συνταξιοδοτικά δικαιώματα απ’ όσο έχουν στη διάθεσή τους οι εθνικοί δημόσιοι υπάλληλοι. Εξάλλου, όταν οι υπάλληλοι της ΕΕ μεταφέρουν συνταξιοδοτικά δικαιώματα από τα κράτη μέλη, δεν λαμβάνεται υπόψη ο αριθμός των δεδουλευμένων ετών αλλά η νομισματική αξία που μεταφέρεται. Υπάρχει άλλη μια διάσταση που κάνει την κατάσταση ακόμη πιο πολύπλοκη κατά τη σύγκριση των κρατών μελών με τα όργανα της ΕΕ: ο συντελεστής συσσώρευσης μπορεί επίσης να ποικίλλει ανάλογα με την ηλικία. Η Φινλανδία προβλέπει ένα σταδιακό συντελεστή συσσώρευσης, που συνίσταται στο 1,5% των αποδοχών της ηλικίας μεταξύ 18 και 52 ετών, 1,9 % των αποδοχών της ηλικίας μεταξύ 53 και 62 ετών, και 4,5% των αποδοχών της ηλικίας μεταξύ 63 και 68 ετών. Αυτό παρέχει σαφές κίνητρο για τους δημοσίους υπαλλήλους να εργαστούν επί μακρότερο διάστημα. Τα όργανα της ΕΕ θέσπισαν παρόμοια προσέγγιση δημιουργώντας ένα κίνητρο επιπρόσθετων συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων για όσους εργάζονται πέραν της κανονικής ηλικίας συνταξιοδότησης (γνωστό ως "κίνητρο της Βαρκελόνης"). Στον πίνακα κατωτέρω εμφαίνονται οι συντελεστές συσσώρευσης στα κράτη μέλη που κάνουν χρήση του συντελεστή συσσώρευσης για τον υπολογισμό των συντάξεων. Σημ. Η Γαλλία δεν περιλαμβάνεται στον πίνακα δεδομένου ότι δεν απάντησε στο ερωτηματολόγιο. 4.3. Βάση για τον υπολογισμό των συντάξεων Τα κράτη μέλη εφαρμόζουν πολύ διαφορετικά συστήματα όταν πρόκειται για τη βάση του υπολογισμού της σύνταξης κατά την συνταξιοδότηση υπαλλήλου. Μερικά κράτη μέλη, όπως η Κύπρος, η Ιρλανδία ή το Ηνωμένο Βασίλειο, βασίζουν τον υπολογισμό της σύνταξης στον τελευταίο μισθό ή στους μισθούς του τελευταίου έτους. Σε άλλα κράτη μέλη (για παράδειγμα, στη Φινλανδία, την Ουγγαρία και τη Σλοβακία), λαμβάνεται υπόψη ο μέσος όρος των καταβολών καθ’ όλη τη διάρκεια της σταδιοδρομίας προκειμένου για τον υπολογισμό της σύνταξης. Αυτό σημαίνει ότι η εξέλιξη της σταδιοδρομίας είναι καθοριστική για τον προσδιορισμό της βάσης για τον υπολογισμό της σύνταξης. Για παράδειγμα, στα συστήματα που λαμβάνουν υπόψη ως βάση τα τελευταία έτη υπηρεσίας και όπου η εξέλιξη της σταδιοδρομίας είναι πολύ αργή, αυτό έχει πολύ περιορισμένο αντίκτυπο στις συντάξεις. Η επίπτωση είναι παρόμοια στα συστήματα που κάνουν χρήση του μέσου μισθού της σταδιοδρομίας, όταν η διαφορά μεταξύ αρχικού και τελευταίου μισθού είναι μικρή. Στα όργανα της ΕΕ η βάση για τον υπολογισμό της σύνταξης είναι ο βασικός μισθός του τελευταίου βαθμού που κατέχει ο υπάλληλος για ένα τουλάχιστον έτος. Υπάρχουν σοβαροί λόγοι που επιβάλλουν να διατηρηθεί αυτό το σύστημα. Κατά τη μεταρρύθμιση του 2004 του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης η δομή της σταδιοδρομίας στα όργανα της ΕΕ αναδιοργανώθηκε και κατέστη μεγαλύτερη με την καθιέρωση επιπρόσθετων βαθμών ώστε να δημιουργηθούν κίνητρα απόδοσης σε ολόκληρη τη διάρκεια της σταδιοδρομίας. Οι μισθοί στο επίπεδο εκκίνησης της σταδιοδρομίας μειώθηκαν αντίστοιχα. Επί πλέον, λόγω του υψηλού μέσου όρου ηλικίας του προσλαμβανόμενου προσωπικού, θα ήταν αδύνατο για πολλούς υπαλλήλους να εξελιχθούν στους υψηλότερους βαθμούς αν ακολουθούσαν ένα μέσο ρυθμό εξέλιξης της σταδιοδρομίας. Ως εκ τούτου, η αλλαγή της βάσης για τον υπολογισμό της σύνταξης θα επηρέαζε πολύ περισσότερο το επίπεδο των συντάξεων στα όργανα της ΕΕ απ’ ό,τι στις εθνικές διοικήσεις με μικρότερο αριθμό βαθμών, και θα καθιστούσε τους αρχικούς βαθμούς ακόμα λιγότερο ελκυστικούς για έμπειρο προσωπικό. Κατά συνέπεια, τα όργανα της ΕΕ θα χρειαστεί να εξεύρουν εναλλακτικές λύσεις, πράγμα που θα μπορούσε να είναι δαπανηρότερο, για να προσελκύσουν προσοντούχο προσωπικό από όλα τα κράτη μέλη (για παράδειγμα, με την οργάνωση διαγωνισμών σε υψηλότερους βαθμούς για έμπειρο προσωπικό, με αποτέλεσμα όχι μόνο υψηλότερους βαθμούς αλλά και υψηλότερες συντάξεις). 4.4. Μέγιστο δυνατό ποσοστό σύνταξης Το μέγιστο δυνατό ποσοστό σύνταξης θέτει ανώτατο όριο στα συνταξιοδοτικά δικαιώματα που μπορεί να σωρεύσει ένας υπάλληλος κατά τη διάρκεια του επαγγελματικού του βίου. Δεδομένου ότι αυτή η έννοια δεν υφίσταται σε ορισμένα κράτη μέλη, όπως στη Τσεχική Δημοκρατία, τη Φινλανδία, τη Ρουμανία, τη Λετονία, ή την Εσθονία, τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα των δημοσίων υπαλλήλων σε αυτά τα κράτη μέλη αντιστοιχούν με τα χρόνια υπηρεσίας τους, ενώ τα όργανα της ΕΕ και άλλα κράτη μέλη έχουν καθιερώσει ανώτατο όριο. Η συνέπεια της ύπαρξης ανώτατου ορίου είναι ότι ένα υπάλληλος μπορεί να είναι υποχρεωμένος να εργαστεί μέχρις ότου φθάσει στην κανονική ηλικία συνταξιοδότησης χωρίς να αποκτά κανένα επιπλέον συνταξιοδοτικό δικαίωμα, υποχρεούμενος όμως να καταβάλλει τις εισφορές του στο καθεστώς αν έχει φθάσει στο μέγιστο ποσοστό σύνταξης. Το μέγιστο ποσοστό σύνταξης μπορεί να ποικίλλει σημαντικά από το ένα κράτος μέλος στο άλλο. Για παράδειγμα, αν και το μέγιστο ποσοστό σύνταξης στη Γαλλία[14] είναι 75%, μπορεί να αυξηθεί μέχρι 80% ως αποτέλεσμα διαφόρων προσαυξήσεων. Στην Γερμανία, το μέγιστο ποσοστό σύνταξης είναι 71,75% του τελευταίου βασικού μισθού συν τα οικογενειακά επιδόματα. Μερικά κράτη μέλη έχουν καθορίσει το ποσοστό βάσει του υψηλότερου μισθού καθ’ όλη τη διάρκεια της σταδιοδρομίας. Αυτό συμβαίνει στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου οι μισθωτοί μπορούν να λάβουν ανώτατη σύνταξη αντίστοιχη προς το 66 ή το 75 % των υψηλότερων μισθών ανάλογα με το συνταξιοδοτικό καθεστώς. Στη Σλοβενία και την Αυστρία, το ανώτατο όριο είναι 80% του υψηλότερου μισθού που έχει καταβληθεί επί ορισμένη σειρά ετών. Η ανώτατη σύνταξη κατά τη συνταξιοδότηση μόνιμων υπαλλήλων και του λοιπού προσωπικού της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι 70% του τελευταίου βασικού μισθού που αντιστοιχεί στον τελευταίο βαθμό που κατείχε ο υπάλληλος για ένα τουλάχιστο έτος. Για να επιτευχθεί αυτό το μέγιστο ποσοστό σύνταξης, οι υπάλληλοι των ΕΕ πρέπει να εργαστούν επί 37 τουλάχιστον έτη, και δεδομένης της αύξησης της ηλικίας συνταξιοδότησης στα 65 έτη πρέπει να αρχίσουν στην ηλικία των 28 ετών προκειμένου να αποκτήσουν το ανώτατο όριο συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων στη διοίκηση της ΕΕ. Δεδομένου ότι η μέση ηλικία πρόσληψης στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι 35, το μεγαλύτερο μέρος του προσωπικού δεν θα είναι σε θέση να επιτύχει το μέγιστο ποσοστό σύνταξης. Αυτό παρατηρείται ήδη: τα σωρευθέντα συνταξιοδοτικά δικαιώματα των υπαλλήλων που συνταξιοδοτήθηκαν το 2010 ισοδυναμούν με το 63% κατά μέσο όρο, και αναμένεται ότι θα είναι γύρω στο 57% για υπαλλήλους που προσελήφθησαν μετά την 1η Μαΐου 2004. Η μόνη πιθανότητα να λάβει κανείς σύνταξη μεγαλύτερη του 70 % των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων είναι αν εφαρμοστεί το ελάχιστο όριο διαβίωσης. Ένας υπάλληλος ή μέλος του λοιπού προσωπικού έχει δικαίωμα σε σύνταξη ίση προς τον βασικό μισθό υπαλλήλου βαθμού 1 και μισθολογικού κλιμακίου 1 μετά από 25 έτη υπηρεσίας. Εντούτοις, αυτό ισχύει μόνο για τις χαμηλότερες κατηγορίες προσωπικού (για περισσότερες πληροφορίες, βλ. κεφάλαιο για την πρόσληψη και το καθεστώς απασχόλησης συμβασιούχων υπαλλήλων). Σε μερικά κράτη μέλη, το μέγιστο ποσοστό σύνταξης ορίζεται σε επίπεδο κάτω του 70% αλλά εφαρμόζεται επί διαφορετικής βάσης. Στη Δανία, για παράδειγμα, το μέγιστο δυνατό ποσοστό σύνταξης καθορίζεται σε 57%, αλλά εφαρμόζεται μόνο στην εκ του νόμου προβλεπόμενη σύνταξη και όχι στην κρατική σύνταξη, η οποία εξαρτάται από την χρονική διάρκεια διαμονής στη Δανία. Ένα άτομο πρέπει να έχει διαμείνει στη Δανία επί 40 έτη μετά το δέκατο πέμπτο έτος της ηλικίας του προκειμένου να έχει δικαίωμα σε πλήρη κρατική σύνταξη από τη Δανία. Η κρατική σύνταξη συνίσταται σε βασικό ποσό και σε συμπλήρωμα σύνταξης. Το μικτό βασικό ποσό ανέρχεται σε 58 032 κορώνες Δανίας (7 780 ευρώ[15]) ετησίως. Το συμπλήρωμα σύνταξης για άγαμους είναι 58 416 κορώνες Δανίας (7 831 ευρώ) ετησίως, ενώ φθάνει τις 27 276 κορώνες Δανίας (3 657 ευρώ) για έγγαμους ή συζούντες[16]. Για τις ανάγκες της σύγκρισης, θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν τα θεωρητικά ποσοστά αναπλήρωσης[17] στα κράτη μέλη. Αυτά αναπτύχθηκαν από την υπο-ομάδα δεικτών της επιτροπής κοινωνικής προστασίας. Στα περισσότερα κράτη μέλη τα ποσοστά αναπλήρωσης κυμαίνονται μεταξύ 60 και 80 % των τελευταίων αποδοχών. Το μέσο ποσοστό είναι περίπου 75%, δηλ. εκείνο που εφαρμόζεται στο Ηνωμένο Βασίλειο. 4.5. Ποσοστό συμμετοχής του προσωπικού Το ποσοστό συμμετοχής του προσωπικού συνίσταται σε μέρος του μισθού του υπαλλήλου της ΕΕ που καταβάλλεται για να χρηματοδοτήσει το 1/3 του αναλογιστικού κόστους του συνταξιοδοτικού καθεστώτος. Τα υπόλοιπα 2/3 χρηματοδοτούνται από τις εισφορές της εργοδοσίας. Στην πράξη, τα όργανα της ΕΕ δεν καταβάλλουν το αντίστοιχο μέρος για τη χρηματοδότηση του καθεστώτος, αλλά – ως αντιστάθμισμα – οι συνταξιοδοτικές παροχές είναι εγγυημένες συλλογικά από τα κράτη μέλη (άρθρο 83 του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης) (βλ. 5.8). Και στο σημείο αυτό, οι συγκρίσεις μεταξύ των κρατών μελών είναι πολύπλοκες λόγω της διαφορετικής φύσης των βάσεων επί των οποίων στηρίζονται οι εισφορές (βασικός μισθός, μικτές αποδοχές, πραγματικός μισθός, μικτά ημερομίσθια, κλπ). Πρέπει να σημειωθεί ότι, σε μερικά κράτη μέλη, οι υπάλληλοι δεν χρειάζεται να καταβάλλουν καθόλου εισφορές στο συνταξιοδοτικό καθεστώς, δεδομένου ότι όλες οι εισφορές καλύπτονται από το κράτος και οι συντάξεις τους καταβάλλονται από τον προϋπολογισμό. Αυτό συμβαίνει στη Βουλγαρία, την Εσθονία, τη Γερμανία, τη Σουηδία, καθώς επίσης και σε μερικά συνταξιοδοτικά καθεστώτα στο Βέλγιο και τη Δανία. Στο επίπεδο της ευρωπαϊκής δημόσιας διοίκησης, πρέπει να υπενθυμιστεί ότι, για να διατηρηθεί η ισορροπία του ΚΣΕΕ, είναι αναγκαίο το συνολικό ποσοστό των συνταξιοδοτικών εισφορών και αυτό υπολογίζεται κάθε έτος. Το μερίδιο που καταβάλλεται από τους υπαλλήλους της ΕΕ (το 1/3 του συνόλου των εισφορών) προσαρμόζεται ανάλογα (σύμφωνα με το άρθρο 83 του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης). Για παράδειγμα, για το έτος 2009, το ποσοστό συνταξιοδοτικών εισφορών για τους υπαλλήλους της ΕΕ είχε καθοριστεί στο 10,9%, για το 2010 στο 11,3% και για το 2011 στο 11,6% του βασικού μισθού[18]. Σχεδόν σε όλα τα κράτη μέλη, το ποσοστό συνταξιοδοτικών εισφορών του προσωπικού είναι χαμηλότερο από το ποσοστό του ΚΣΕΕ. Σε μερικά κράτη μέλη το ποσοστό είναι περίπου 5% ή χαμηλότερο (Ηνωμένο Βασίλειο, Κύπρος, Λιθουανία και Ισπανία), ενώ άλλοι έχουν ορίσει το ποσοστό μεταξύ 5% και 10% (Φινλανδία, Κάτω Χώρες, Τσεχική Δημοκρατία, Ιρλανδία, Ελλάδα, Σλοβακία, Λουξεμβούργο, Ιταλία, Λετονία, Ουγγαρία και Πολωνία). Το ποσοστό συνταξιοδοτικών εισφορών είναι υψηλότερο από το ποσοστό του ΚΣΕΕ μόνο σε δύο κράτη μέλη: την Αυστρία, όπου κυμαίνεται μεταξύ 10,25% και 12,55%, και τη Σλοβενία, όπου το ανώτατο όριό του φθάνει στο 15,5%. Σημ. Η Γαλλία δεν περιλαμβάνεται στον πίνακα δεδομένου ότι δεν απάντησε στο ερωτηματολόγιο. 4.6. Ετήσια προσαρμογή του 2010 Βασικός καθοριστικός παράγοντας στη δυναμική των συνταξιοδοτικών δαπανών είναι ο κανόνας τιμαριθμικής αναπροσαρμογής. Όπως υπογραμμίζεται στην κοινή έκθεση του 2010 για τις συντάξεις, πολλές δέσμες μεταρρυθμιστικών μέτρων περιλαμβάνουν αλλαγές στην τιμαριθμική αναπροσαρμογή των συντάξεων κατά τη συνταξιοδότηση. Το θέμα της τιμαριθμικής αναπροσαρμογής εμφανίζεται ως επιλογή μεταξύ μιας χαμηλής αρχικής σύνταξης συνοδευόμενης από αναπροσαρμογή επί των αποδοχών, και υψηλότερων αρχικών παροχών που συνδυάζονται με τιμαριθμική αναπροσαρμογή. [19] Σχεδόν σε όλα κράτη μέλη (εκτός από την Ουγγαρία, τη Λιθουανία και μερικά συνταξιοδοτικά καθεστώτα της Δανίας και της Πολωνίας)[20] οι συντάξεις στις κεντρικές κυβερνήσεις προσαρμόζονται σύμφωνα με ορισμένους σχετικούς δείκτες όπως: δείκτη τιμών καταναλωτή (ΔΤΚ), μισθολογικές αυξήσεις, αύξηση του ΑΕΠ, ή αύξηση των εσόδων από κοινωνικές εισφορές. Μερικά κράτη μέλη κάνουν χρήση ενός δείκτη (του ΔΤΚ ή των μισθολογικών αυξήσεων) για την αναπροσαρμογή των συντάξεων, ενώ άλλα χρησιμοποιούν σταθμισμένο δείκτη βάσει δύο άλλων δεικτών. Μερικά κράτη μέλη (Σλοβενία, Δανία για το επίσημο συνταξιοδοτικό καθεστώς, Ιρλανδία και Κάτω Χώρες) αναπροσαρμόζουν τις συντάξεις τους βάσει της εξέλιξης των μισθών, ενώ αρκετά άλλα τις αναπροσαρμόζουν σύμφωνα και με τις τιμές και με τους μισθούς (Βέλγιο, Κύπρος, Τσεχική Δημοκρατία, Φινλανδία, Λουξεμβούργο, Σλοβακία και μερικά συνταξιοδοτικά καθεστώτα στην Πολωνία). Όσον αφορά τα όργανα της ΕΕ, οι συντάξεις αναπροσαρμόζονται σύμφωνα με την ίδια μέθοδο που χρησιμοποιείται για την αναπροσαρμογή των μισθών των υπαλλήλων της ΕΕ. Οι μισθοί αναπροσαρμόζονται κάθε έτος ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι μεταβολές στην αγοραστική δύναμη των υπαλλήλων στις κεντρικές κυβερνήσεις των κρατών μελών καθώς και οι μεταβολές τιμών στις Βρυξέλλες (διεθνής δείκτης Βρυξελλών). Αυτή η μέθοδος συμβαδίζει με την πρακτική που ακολουθούν όλα, πλην μερικών, κράτη μέλη που προσαρμόζουν την τάση των συντάξεων σύμφωνα με την τάση που σημειώνουν διάφοροι σχετικοί δείκτες, όπως εξηγείται πιο πάνω. Μερικά κράτη μέλη αναπροσαρμόζουν τις συντάξεις τους είτε βάσει των μεταβολών στους μισθούς είτε βάσει ενός συνδυασμένου δείκτη που περιλαμβάνει τις μεταβολές στους μισθούς. Ωστόσο, τα περισσότερα συστήματα αναπροσαρμόζονται ώστε να λαμβάνεται υπόψη ο πληθωρισμός ή βάσει συνδυασμένου δείκτη που περιλαμβάνει τον πληθωρισμό. Παράλληλα, η μέθοδος που χρησιμοποιείται από τα όργανα της ΕΕ έχει οδηγήσει σε αναπροσαρμογές μισθών και συντάξεων που είναι χαμηλότερες από τον πληθωρισμό. Κατά την περίοδο 2004-2010, οι αναπροσαρμογές των συντάξεων ήσαν κάτω από τον δείκτη πληθωρισμού (κατά 1,8%). Αν αλλάξει η μέθοδος αναπροσαρμογής των συντάξεων και συνδεθεί με την αναπροσαρμογή των συντάξεων των υπαλλήλων στα κράτη μέλη, είναι πιθανό ότι το αποτέλεσμα θα ήταν ευνοϊκότερο για τους συνταξιούχους των οργάνων της ΕΕ σε σχέση με τη σημερινή μέθοδο, δεδομένου ότι τα περισσότερα κράτη μέλη αναπροσαρμόζουν τις συντάξεις τους βάσει του πληθωρισμού. Αξίζει να τονιστεί ότι η ετήσια αναπροσαρμογή των συντάξεων έχει ήδη ληφθεί υπόψη όταν το προσωπικό καταβάλλει τις συνταξιοδοτικές εισφορές. Ως εκ τούτου, αν δεν αναπροσαρμοστούν οι σημερινές συντάξεις υπάρχει πιθανότητα προσφυγών, δεδομένου ότι θα πρόκειται σαφώς για παραβίαση κεκτημένων δικαιωμάτων. 4.7. Ενδεχόμενη σύσταση πραγματικού ταμείου συντάξεων Όπως εξηγήθηκε ήδη, το ΚΣΕΕ λειτουργεί ως πλασματικό ταμείο· αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει κανονικό επενδυτικό ταμείο. Η μεγαλύτερη προχρηματοδότηση, υπό οποιαδήποτε μορφή, ήταν πάντα μια δημοφιλής πολιτική των κρατών μελών ως απόκριση στη δημογραφική πρόκληση.[21] Ωστόσο, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι, για τους περισσότερους Ευρωπαίους, το διανεμητικό σύστημα είναι και θα παραμείνει το σημαντικότερο θέμα στη γενικότερη συνταξιοδοτική κάλυψη. Μέχρι πρόσφατα, προχρηματοδοτούμενα συνταξιοδοτικά καθεστώτα διαδραμάτιζαν καθοριστικό ρόλο στη Δανία, την Ιρλανδία, τις Κάτω Χώρες, τη Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο, όπου ο αρχικός περιορισμός των διανεμητικών συστημάτων της δημόσιας συνταξιοδότησης στις βασικές σταθερές συντάξεις για όλους πολλαπλασίασε τις περιπτώσεις κάλυψης από ιδιωτικούς φορείς, είτε υπό τη μορφή συλλογικών επαγγελματικών συντάξεων είτε ως ατομικά συμβόλαια συνταξιοδοτικής ασφάλισης. Εντούτοις, κατά τις συνταξιοδοτικές μεταρρυθμίσεις της τελευταίας δεκαετίας, σε ορισμένες χώρες επεκτάθηκε ο ρόλος των υφιστάμενων ιδιωτικών καθεστώτων (π.χ. Δανία, Γερμανία) ή εισήχθησαν νέα στοιχεία προχρηματοδοτούμενων συνταξιοδοτικών καθεστώτων υπό ιδιωτική διαχείριση στα προβλεπόμενα από τον νόμο συνταξιοδοτικά καθεστώτα (Βουλγαρία, Εσθονία, Λετονία, Λιθουανία, Ουγγαρία, Πολωνία, Ρουμανία, Σλοβακία, Σουηδία). Ορισμένες από τις μεταρρυθμίσεις αντιστράφηκαν εν μέρει (π.χ. στη Λετονία, την Πολωνία) ή αντιστράφηκαν εντελώς (π.χ. Ουγγαρία) μετά την εκδήλωση της κρίσης, αλλά η συμμετοχή προχρηματοδοτούμενων συνταξιοδοτικών καθεστώτων στα εισοδήματα των συνταξιούχων θα αυξηθεί με την ωρίμαση των συστημάτων. Αναλογία συνταξιοδοτικών εσόδων προερχόμενων από προχρηματοδοτούμενα συνταξιοδοτικά καθεστώτα σύμφωνα με υποθετική προβολή για άτομο συνταξιοδοτούμενο το 2008 και το 2048[22] Σχεδόν όλα τα συνταξιοδοτικά καθεστώτα στα κράτη μέλη είναι επίσης μη χρηματοδοτούμενα, δηλαδή οι συνταξιοδοτικές εισφορές δεν μεταφέρονται σε ταμείο. Σε μερικά κράτη μέλη (Αυστρία, Λετονία, Πορτογαλία, Σλοβακία, Κάτω Χώρες, Σουηδία, Πολωνία και Δανία) υπάρχουν μερικώς χρηματοδοτούμενα καθεστώτα. Η κατάσταση είναι διαφορετική σε άλλους διεθνείς οργανισμούς, οι οποίοι είτε διαθέτουν πλήρες συνταξιοδοτικό ταμείο είτε διανύουν μεταβατική περίοδο μετά την καθιέρωση συνταξιοδοτικού ταμείου. Θα μπορούσαν να εξεταστούν τέσσερις δυνατότητες για τη σύσταση πραγματικού συνταξιοδοτικού ταμείου για τα όργανα της ΕΕ. Σε καθένα από τους πίνακες κατωτέρω, στη στήλη Ι εμφαίνεται το κόστος προϋπηρεσίας (δηλ. οι ετήσιες εργοδοτικές εισφορές στο νεοσυσταθέν ταμείο), στη στήλη ΙΙ εμφαίνονται οι ετήσιες συνταξιοδοτικές δαπάνες όσον αφορά το πλασματικό ταμείο στο πλαίσιο του ισχύοντος συνταξιοδοτικού καθεστώτος, και στη στήλη ΙΙΙ το ετήσιο σύνολο και των δύο ειδών κόστους ("συνολικό κόστος κεφαλαίου V"). Είναι σκόπιμο να πραγματοποιηθεί ανάλυση των τελικών ετήσιων δαπανών μακροπρόθεσμα, καθώς και των διαφορετικών επιλογών για την περίοδο 2013-2020, για να αξιολογηθούν τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα κάθε περίπτωσης. – Σενάριο 1: Μεταφορά της αξίας του πλασματικού ταμείο στο πραγματικό ταμείο. Το σενάριο αυτό είναι μάλλον υποθετικό, δεδομένου ότι το πρώτο έτος θα συνεπάγεται υπέρογκο κόστος επειδή θα χρειαστεί να μεταφερθεί στο πραγματικό ταμείο το ισοδύναμο των συνταξιοδοτικών υποχρεώσεων. Κατά τα επόμενα έτη, οι εργοδοτικές εισφορές θα παραμείνουν χαμηλές και σταθερές (περίπου 800 εκατ. ευρώ) και θα πρέπει να καταβάλλονται στο ταμείο μαζί με τις εισφορές των υπαλλήλων (περίπου 400 εκατ. ευρώ). Βραχυπρόθεσμα και κατά τη διάρκεια της περιόδου 2013-2020, η επιλογή αυτή είναι η πλέον δαπανηρή για τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Εντούτοις, έχει σημαντικό αντίκτυπο στις συνταξιοδοτικές υποχρεώσεις, διότι το ποσό του συνταξιοδοτικού ταμείου θα καλύπτει τις συνταξιοδοτικές υποχρεώσεις. – Σενάριο 2: Οι νεοπροσληφθέντες υπάλληλοι θα καλύπτονται από το συνταξιοδοτικό ταμείο, ενώ το σημερινό προσωπικό θα εξακολουθήσει να καλύπτεται από το σημερινό συνταξιοδοτικό καθεστώς. Σύμφωνα με αυτή την υπόθεση, οι ετήσιες συνταξιοδοτικές δαπάνες καθώς και οι συνταξιοδοτικές δαπάνες για την περίοδο 2013-2020 που έχουν σχέση με το πλασματικό ταμείο θα παραμείνουν οι ίδιες με αυτές που θα ήσαν αν δεν είχε δημιουργηθεί το πραγματικό ταμείο. Το σημερινό προσωπικό θα εξακολουθήσει πράγματι να καλύπτεται από το σημερινό συνταξιοδοτικό καθεστώς και λαμβάνεται ως υπόθεση ότι σχεδόν κανείς από τους νεοπροσληφθέντες δεν θα συνταξιοδοτηθεί πριν από το 2020. Οι ετήσιες εργοδοτικές εισφορές στο ταμείο θα αυξηθούν σύμφωνα με τον αριθμό νέων υπαλλήλων που καλύπτονται από το πραγματικό συνταξιοδοτικό ταμείο. Ο αριθμός αυτός φαίνεται υψηλός για τα πρώτα έτη λόγω της μεγάλης κίνησης συμβασιούχων και έκτακτων υπαλλήλων. Το σενάριο αυτό περιλαμβάνει, σε βραχυπρόθεσμη έως μεσοπρόθεσμη βάση, υψηλότερο κόστος από το σημερινό συνταξιοδοτικό καθεστώς (13.520 εκατ. ευρώ για την περίοδο 2013-2020 αντί για 12.600 εκατ. ευρώ). Εντούτοις, το κόστος θα μειωθεί σημαντικά μακροπρόθεσμα, όταν το συνταξιοδοτικό ταμείο φθάσει στην ωριμότητά του. – Σενάριο 3: Τα νέα συνταξιοδοτικά δικαιώματα θα καλύπτονται από το πραγματικό συνταξιοδοτικό ταμείο, ενώ τα παλαιότερα συνταξιοδοτικά δικαιώματα θα καλύπτονται από το πλασματικό ταμείο. Σε αυτή την υπόθεση εργασίας, οι ετήσιες συνταξιοδοτικές δαπάνες του σημερινού συνταξιοδοτικού καθεστώτος θα είναι χαμηλότερες από τις προβλεπόμενες συνταξιοδοτικές δαπάνες μέχρι το 2020 αν δεν συσταθεί πραγματικό ταμείο. Οι εργοδοτικές εισφορές στο πραγματικό ταμείο θα παραμείνουν σταθερές (περίπου 800 εκατ. ευρώ κατ’ έτος), αλλά θα είναι πολύ υψηλότερες κατά την περίοδο 2013-2020 απ’ ό,τι στο σενάριο 2 (6,4 δισεκατ. ευρώ σε σύγκριση με 920 εκατ. ευρώ). Ως εκ τούτου, αυτό το σενάριο θα συνεπάγεται ακόμα πιο υψηλό κόστος μεσοπρόθεσμα από το σενάριο 2 πιο πάνω, αν και η μετάβαση θα είναι ταχύτερη. – Σενάριο 4: Πραγματικό ταμείο που καλύπτει το 1/3 όλων των νεοαποκτηθέντων δικαιωμάτων και καλύπτεται από τις συνταξιοδοτικές εισφορές του προσωπικού. Τα υπόλοιπα 2/3 των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων συν όλα τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα που έχουν αποκτηθεί στο παρελθόν, θα εξακολουθήσουν να καλύπτονται από το πλασματικό ταμείο. Στο σενάριο αυτό προβλέπεται η μεταφορά συνταξιοδοτικών εισφορών του προσωπικού στο επενδυτικό ταμείο και, δεδομένου ότι στο μέλλον το 1/3 του κόστους συνταξιοδότησης θα καλύπτεται μερικώς από αυτό το ταμείο, οι συνταξιοδοτικές δαπάνες θα μειωθούν μακροπρόθεσμα κατά το 1/3. Σε αυτή την υπόθεση εργασίας, μέχρι το 2020, οι συνταξιοδοτικές δαπάνες στο πλαίσιο του πλασματικού συνταξιοδοτικού καθεστώτος, το οποίο θα καλύπτει τα 2/3 των νεοαποκτηθέντων συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων, θα είναι ελαφρά μικρότερες από τις συνταξιοδοτικές δαπάνες που προβλέπονται σε περιπτώσεις που δεν επέλθει καμία αλλαγή (12.100 εκατ. ευρώ σε σύγκριση με 12.600 εκατ. ευρώ). Δεν θα υπάρχει καμία εργοδοτική εισφορά στο πραγματικό ταμείο, δεδομένου ότι το 1/3 των νεοαποκτηθέντων δικαιωμάτων θα καλύπτεται πλήρως από τις συνταξιοδοτικές εισφορές του προσωπικού. Ως εκ τούτου, σε βραχυπρόθεσμη και μεσοπρόθεσμη βάση, το σενάριο 4 θα είναι το λιγότερο δαπανηρό για τον προϋπολογισμό της ΕΕ σε σύγκριση με όλα τα άλλα. Εντούτοις, μακροπρόθεσμα, το συνολικό κόστος στο κεφάλαιο V θα είναι το διπλάσιο από όλα τα άλλα σενάρια (1650 εκατ. ευρώ σε σύγκριση με 800 εκατ. ευρώ). 4.8. Κίνητρα για την κάλυψη από ιδιωτικούς συνταξιοδοτικούς φορείς Σήμερα, σε πολλά κράτη μέλη, χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο ιδιωτικά συνταξιοδοτικά καθεστώτα προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι της επάρκειας και της βιωσιμότητας. Στην Πράσινη Βίβλο, η Επιτροπή επισήμανε τη σημασία που έχει να προβλεφθούν επαρκείς δυνατότητες θεμελίωσης συμπληρωματικών δικαιωμάτων, π.χ. δίνοντας στους πολίτες τη δυνατότητα να επεκτείνουν τον εργασιακό τους βίο και αυξάνοντας την πρόσβασή τους σε συμπληρωματικά συνταξιοδοτικά συστήματα. Εξάλλου, η Επιτροπή υπογράμμισε την ανάγκη να χαραχθεί ένα κανονικό πλαίσιο για συμπληρωματική συνταξιοδοτική αποταμίευση, η επιτυχία του οποίου θα εξαρτηθεί κυρίως από μέτρα για τη βελτίωση της αποδοτικότητας και της ασφάλειας των συμπληρωματικών συνταξιοδοτικών συστημάτων. Μερικά κράτη μέλη έχουν καθιερώσει μέτρα για να συμπληρώσουν τα δημόσια διανεμητικά συνταξιοδοτικά καθεστώτα τους με ιδιωτικά προχρηματοδοτούμενα συστήματα. Εντούτοις, με την κρίση κατέστη εμφανές πόσο ευάλωτα είναι τα προχρηματοδοτούμενα συνταξιοδοτικά καθεστώτα σε περιστάσεις χρηματοπιστωτικής κρίσης και οικονομικής ύφεσης· υπογραμμίστηκε επίσης η ανάγκη αναθεώρησης του ρυθμιστικού πλαισίου ώστε να υπάρχει εγγύηση της ασφάλειας των ιδιωτικών συντάξεων. Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι στο συνταξιοδοτικό καθεστώς του NATO η διαχείριση γίνεται εξ ολοκλήρου από ιδιωτικά ταμεία. Το προσωπικό έχει τη δυνατότητα να επιλέξει κατά πόσο θα επενδύσει τη συμμετοχή του σε μετοχές, ομολογίες και ρευστά διαθέσιμα και να προβεί σε συμπληρωματικές εκούσιες εισφορές στο σύστημα ύψους μέχρι το 2% του βασικού μισθού. Όσον αφορά τα όργανα της ΕΕ, αν ακολουθηθεί ο δρόμος της καθιέρωσης υποχρεωτικών ή εκούσιων ιδιωτικών συμπληρωματικών συνταξιοδοτικών καθεστώτων, θα είναι ουσιαστικής σημασίας να εξασφαλιστεί η ύπαρξη ενός κατάλληλου για ένα τέτοιο καθεστώς πλαισίου. Σύμφωνα με πάγια νομολογία, τα όργανα της ΕΕ, που ενεργούν όχι μόνο ως εργοδοσία αλλά και ως δημόσια αρχή, έχουν καθήκον επιμέλειας έναντι του προσωπικού τους. Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό να γίνει προσεκτική αξιολόγηση του ενδεχόμενου αντίκτυπου στον προϋπολογισμό της ΕΕ που θα έχει η ανεπάρκεια ή ακόμα και η χρεοκοπία του ιδιωτικού συνταξιοδοτικού καθεστώτος. Αν αποφασιστεί να καθιερωθούν αυτού του τύπου κίνητρα, θα μπορούσε να εξεταστεί η δυνατότητα να επιτραπούν φορολογικές μειώσεις για όσους επενδύουν σε ιδιωτικά συνταξιοδοτικά καθεστώτα, διότι αυτό θα συνεπαγόταν ιδιαίτερα χαμηλό βάρος στον προϋπολογισμό τη ΕΕ σε σύγκριση με άλλες επιλογές, όπως η επιδότηση της επένδυσης του προσωπικού σε ιδιωτικά συνταξιοδοτικά καθεστώτα. Τα όργανα της ΕΕ θα μπορούσαν να προτείνουν την επιλογή της συμμετοχής ή μη σε ιδιωτικά συνταξιοδοτικά καθεστώτα, σε συνάρτηση με ιδιωτικούς φορείς. Αν τα ιδιωτικά συνταξιοδοτικά καθεστώτα επένδυαν εν μέρει σε μετοχές, όπως συμβαίνει για παράδειγμα στο κοινό συνταξιοδοτικό ταμείο του προσωπικού των Ηνωμένων Εθνών[23] ή στο NATO, όπου το προσωπικό έχει την επιλογή να επενδύσει τη συμμετοχή του σε μετοχές, ομολογίες και ρευστά διαθέσιμα, το ενδεχόμενο ποσοστό απόδοσης της επένδυσης θα αναμενόταν να είναι υψηλότερο από το ποσοστό απόδοσης του ΚΣΕΕ, αλλά θα συνδεόταν επίσης και με υψηλότερο κίνδυνο. Ένα τέτοιο σύστημα περιλαμβάνει ορισμένα μειονεκτήματα που θα πρέπει να εξεταστούν, και κυρίως το επιπρόσθετο κόστος για τη διαχείριση της επένδυσης και την ασφάλεια των επενδύσεων, και κατά συνέπεια, των μελλοντικών συντάξεων. 5. Άλλες παραμετροι με σημαντικο αντικτυπο στα συνταξιοδοτικα καθεστωτα των δημασιων υπαλληλων 5.1. Πρόσληψη και καθεστώς απασχόλησης συμβασιούχων υπαλλήλων Σχεδόν σε όλα τα κράτη μέλη γίνεται διάκριση μεταξύ δημοσίων υπαλλήλων και λοιπού προσωπικού του δημόσιου τομέα. Στα περισσότερα κράτη μέλη υφίστανται διαφορετικοί κανόνες για τους δημοσίους υπαλλήλους όσον αφορά το νομικό καθεστώς τους, τις διαδικασίες πρόσληψης, την ασφάλεια της εργασίας, τη σταδιοδρομία και τα μισθολογικά συστήματα. Εντούτοις, στα περισσότερα κράτη μέλη, οι δημόσιοι υπάλληλοι και το λοιπό προσωπικό του δημοσίου τομέα απολαύουν των ιδίων ή παρόμοιων κανόνων όταν πρόκειται για τον κοινωνικό διάλογο, τους κανόνες δεοντολογίας, τους πειθαρχικούς κανόνες, και ειδικότερα το συνταξιοδοτικό καθεστώς. Σύμφωνα με τη δημοσίευση "Civil Services in the EU of 27, Reform Outcomes and the Future of the Civil Service", τα κράτη μέλη που έχουν διαφορετικά συνταξιοδοτικά καθεστώτα για τους δημοσίους υπαλλήλους και το λοιπό προσωπικό του δημόσιου τομέα είναι η Γερμανία, η Λιθουανία, η Εσθονία, η Κύπρος, το Βέλγιο, η Γαλλία, η Ελλάδα, το Λουξεμβούργο, η Ισπανία, η Αυστρία, οι Κάτω Χώρες και η Δανία. Τα υπόλοιπα 15 έχουν το ίδιο συνταξιοδοτικό καθεστώς τόσο για τους δημοσίους υπαλλήλους όσο και για το λοιπό προσωπικού του δημόσιου τομέα.[24] Η μεταρρύθμιση του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης του 2004 εισήγαγε την κατηγορία των συμβασιούχων υπαλλήλων στα όργανα της ΕΕ. Έκτοτε, οι συμβασιούχοι υπάλληλοι συμβάλλουν στο έργο των οργάνων εκτελώντας εργασίες διοικητικής στήριξης και παρέχοντας πρόσθετες δεξιότητες. Στο τέλος του 2009, σε όλα τα όργανα και τους οργανισμούς υπηρετούσαν συνολικά 9.000 συμβασιούχοι υπάλληλοι, και περίπου τα 2/3 του συνολικού αριθμού τους απασχολούνταν από την Επιτροπή. Σύμφωνα με τις διατάξεις του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης, το ίδιο συνταξιοδοτικό καθεστώς ισχύει τόσο για τους μόνιμους όσο και για τους συμβασιούχους υπαλλήλους. Αυτό συμβαδίζει με την κατάσταση στα περισσότερα κράτη μέλη, στα οποία ισχύει το ίδιο καθεστώς τόσο για τους δημοσίους υπαλλήλους όσο και για το λοιπό προσωπικό του δημόσιου τομέα. Όσον αφορά τις διατάξεις για το ελάχιστο όριο διαβίωσης[25], αυτές αναφέρονται στον βασικό μισθό υπαλλήλου στον βαθμό 1 μισθολογικό κλιμάκιο 1. Ένας μόνιμος υπάλληλος ή μέλος του λοιπού προσωπικού αποκτά 4% του ελάχιστου ορίου διαβίωσης ανά κάθε έτος υπηρεσίας, δηλ. μετά από 25 έτη υπηρεσίας η σύνταξη αρχαιότητας ενός μόνιμου υπαλλήλου ή μέλους του λοιπού προσωπικού δεν μπορεί να είναι κατώτερη από το ελάχιστο όριο διαβίωσης. Αν και οι ίδιες διατάξεις ισχύουν τόσο για τους μόνιμους όσο και για τους έκτακτους υπαλλήλους, οι συμβασιούχοι υπάλληλοι, και μάλιστα εκείνοι στους χαμηλότερους βαθμούς, ωφελούνται περισσότερο από αυτή τη διάταξη, δεδομένου ότι τα δικαιώματά τους είναι γενικά λιγότερα. Για παράδειγμα, ένας συμβασιούχος υπάλληλος της ομάδας καθηκόντων Ι μπορεί να δικαιούται σύνταξη ίση προς το ελάχιστο όριο διαβίωσης, το οποίο υπερβαίνει το 70% του τελευταίου μισθού του. Εντούτοις, αυτή είναι η μοναδική εξαίρεση στον κανόνα που προβλέπει ότι το ανώτατο όριο του συνταξιοδοτικού δικαιώματος καθορίζεται στο ύψος του 70% του τελευταίου μισθού σε κάθε περίπτωση. Η αντικατάσταση των μόνιμων υπαλλήλων από συμβασιούχους, αν και δεν συνδέεται άμεσα με το συνταξιοδοτικό κόστος, έχει σοβαρή επίπτωση στις συνολικές δαπάνες για τις συντάξεις, επειδή περιορίζει τον τελευταίο μισθό βάσει του οποίου υπολογίζονται οι συνταξιοδοτικές παροχές. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι το μισθολόγιο των συμβασιούχων υπαλλήλων είναι χαμηλότερο και η μέση διάρκεια των συμβάσεών τους συντομότερη σε σχέση με τους μόνιμους υπαλλήλους. Η μελέτη της Eurostat του 2010 καταδεικνύει ότι η καθιέρωση, το 2004, της κατηγορίας συμβασιούχων υπαλλήλων θα δημιουργήσει σημαντική εξοικονόμηση πόρων σε ετήσια βάση (300 εκατ. ευρώ το 2059). Είναι σημαντικό να διατηρηθεί το ίδιο συνταξιοδοτικό καθεστώς για τους μόνιμους και τους συμβασιούχους υπαλλήλους έτσι ώστε να παραμείνει ελκυστικός ο χαρακτήρας των θέσεων των συμβασιούχων υπαλλήλων για να προσελκύεται προσωπικό με υψηλά προσόντα. Ήδη είναι δύσκολο να επιτευχθεί γεωγραφική ισορροπία μεταξύ των διαφόρων εθνικοτήτων· αν προταθεί ένα λιγότερο ελκυστικό συνταξιοδοτικό καθεστώς για τους συμβασιούχους υπαλλήλους αυτό θα μειώσει ακόμα περισσότερο τη δυνατότητα των οργάνων να επιτυγχάνουν γεωγραφική ισορροπία σε αυτή την κατηγορία προσωπικού. 5.2. Ατομικός ρυθμός μισθολογικής εξέλιξης Η μεταρρύθμιση του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης του 2004 εισήγαγε μεταβολές στη δομή της σταδιοδρομίας. Αν και αυτό δεν συνδέεται άμεσα με το συνταξιοδοτικό κόστος, έχει παρ’όλα αυτά επίπτωση στις συνολικές δαπάνες για τις συντάξεις, επειδή περιορίζει τον τελευταίο μισθό βάσει του οποίου υπολογίζονται οι συνταξιοδοτικές παροχές. Μεταξύ των μεταβολών που καθιερώθηκαν περιλαμβάνεται και η μείωση του επιπέδου των αρχικών μισθών σε συνδυασμό με τη μακρύτερη πορεία της σταδιοδρομίας, η οποία έχει περισσότερους βαθμούς αλλά προβλέπει ταχύτερο ρυθμό προαγωγών. Σύμφωνα με τη μελέτη της Eurostat του 2010, αυτή η πλευρά της μεταρρύθμισης του 2004 θα έχει δημιουργήσει το 2059 ετήσια εξοικονόμηση της τάξης των 94 εκατ. ευρώ. Η αναδιάρθρωση της πορείας της σταδιοδρομίας στην ομάδα καθηκόντων AST που προβλέπεται στην πρόταση της Επιτροπής θα δημιουργήσει μακροπρόθεσμα πρόσθετες οικονομίες. Στο μέλλον, οι υπάλληλοι της κατηγορίας AST επιφορτισμένοι με διοικητικές, τεχνικές ή επιμορφωτικές δραστηριότητες που απαιτούν ορισμένο βαθμό αυτονομίας (πλην των καθηκόντων γραμματείας), οι οποίοι επιθυμούν να προχωρήσουν μέχρι τους δύο υψηλότερους βαθμούς (βοηθοί διοίκησης), θα πρέπει να αποδείξουν, κατά τη διαδικασία επιλογής, ότι διαθέτουν κατάλληλο επίπεδο πείρας και προσόντων ως προς τη διαχείριση προσωπικού, την εκτέλεση του προϋπολογισμού ή/και τον συντονισμό. Είναι πιθανό να υπάρξει νέα δομή σταδιοδρομίας για το νεοπροσληφθέν προσωπικό γραμματειακών καθηκόντων με γραμμική επαγγελματική σταδιοδρομία, καθώς επίσης και χαμηλότερος ρυθμός προαγωγών, σε σχέση με τη σταδιοδρομία AST, και έξι μόνο βαθμούς. Εντούτοις, αν και η πορεία ενός ατόμου στο μισθολογικό καθεστώς έχει επίπτωση στις συνταξιοδοτικές δαπάνες, αυτή η πλευρά έχει δευτερεύουσα μόνο σημασία όταν εξετάζεται ο τρόπος αναμόρφωσης του συστήματος σταδιοδρομιών στα όργανα της ΕΕ. Θα ήταν από τη φύση του λανθασμένο να τροποποιηθεί το σύστημα σταδιοδρομιών αν μοναδικός στόχος είναι η δημιουργία οικονομιών στις συντάξεις, παραβλέποντας το γεγονός ότι κάτι τέτοιο έχει σοβαρή επίπτωση στο εν ενεργεία προσωπικό των οργάνων της ΕΕ. 5.3. Διαφορά ανάμεσα στις παροχές των δημόσιων υπαλλήλων και τις συντάξεις του ιδιωτικού τομέα Σχεδόν σε όλα τα κράτη μέλη, οι δημόσιοι υπάλληλοι υπάγονται σε χωριστά καθεστώτα, μέρος των οποίων είναι συχνά ένα χωριστό συνταξιοδοτικό σύστημα. Μπορεί να υπάρχουν διάφοροι λόγοι για την ύπαρξη αυτών των ειδικών καθεστώτων, καθώς και συνταξιοδοτικών παροχών πιθανόν υψηλότερων από τα γενικά συνταξιοδοτικά καθεστώτα. Κατ’ αρχάς, οι συνταξιοδοτικές παροχές πρέπει να θεωρούνται ως ετεροχρονισμένο τμήμα του μισθού του δημοσίου υπαλλήλου το οποίο αναμένεται να καταβληθεί κατά τη συνταξιοδότησή του, και ως σημαντικό στοιχείο της συνολικής δέσμης που προσφέρεται στους υπαλλήλους του δημοσίου τομέα. Κατά δεύτερο λόγο, μεγαλύτερες συνταξιοδοτικές παροχές στη δημόσια διοίκηση επιτρέπουν την προσέλκυση προσωπικού με υψηλά προσόντα, ακόμα και αν στον ιδιωτικό τομέα καταβάλλονται υψηλότεροι μισθοί για συγκρίσιμη εργασία και με παρόμοιο επίπεδο αρμοδιοτήτων. Προσφέροντας μεγαλύτερες συνταξιοδοτικές παροχές τα κράτη μέλη λαμβάνουν υπόψη το γεγονός ότι, για ορισμένες κατηγορίες επαγγελματικών προσόντων, το επίπεδο μισθών είναι χαμηλότερο απ’ ό,τι στον ιδιωτικό τομέα και ως εκ τούτου πρέπει να αντισταθμιστεί από υψηλότερο επίπεδο κοινωνικής ασφάλισης. Εντούτοις, όπως τονίζεται στην Πράσινη Βίβλο, τα κράτη μέλη είναι γενικά υπεύθυνα για τον σχεδιασμό και την οργάνωση των συνταξιοδοτικών συστημάτων τους και την παροχή συντάξεων. Η διαφορά μεταξύ των παροχών που προβλέπονται για το προσωπικό του δημοσίου τομέα και του επιπέδου των συντάξεων στον ιδιωτικό τομέα είναι ιδιαίτερα σημαντικό θέμα που πρέπει να εξετάσουν τα κράτη μέλη. Τα κράτη μέλη είναι επιφορτισμένα με την αναδιάρθρωση των συνταξιοδοτικών καθεστώτων κατά τρόπο που να εγγυάται ότι τα συνταξιοδοτικά αυτά καθεστώτα είναι επαρκή, βιώσιμα και ασφαλή. Όσον αφορά το θέμα του κατά πόσον υπάρχει διαφορά μεταξύ των συνταξιοδοτικών παροχών του προσωπικού της ΕΕ και εκείνων που εργάζονται στον ιδιωτικό τομέα, είναι σημαντικό να κατανοήσει κανείς ότι, όπως εκτέθηκε πιο πάνω, οι κύριοι φορείς με τους οποίους μπορεί να γίνει σύγκριση των συνταξιοδοτικών παροχών των υπαλλήλων της ΕΕ, κατά κύριο λόγο εκπατρισμένου προσωπικού, είναι φορείς που προσλαμβάνουν συγκρίσιμο προσωπικό και έχουν παρόμοια δομή σταδιοδρομίας και μισθών, δηλ. άλλοι διεθνείς οργανισμοί, εθνικές διπλωματικές υπηρεσίες, και υπηρεσίες κεντρικών κυβερνήσεων στα κράτη μέλη. Ως προς τον ιδιωτικό τομέα, η σύγκριση πρέπει να βασίζεται όχι μόνο στις συντάξεις αλλά θα πρέπει να είναι ευρύτερη και να περιλαμβάνει και άλλες παραμέτρους, όπως τα γενικότερα μισθολογικά επίπεδα και την εξέλιξη της σταδιοδρομίας, λόγω των μεγάλων διαφορών μεταξύ δημοσίου και ιδιωτικού τομέα στο θέμα αυτό. Τέλος, δεν πρέπει να παραβλέπεται το γεγονός ότι πολλές ιδιωτικές πολυεθνικές εταιρίες διαθέτουν επικουρικά συνταξιοδοτικά ταμεία και προσφέρουν πρόσθετες συνταξιοδοτικές παροχές ως μέσο προσέλκυσης και διατήρησης υπαλλήλων με υψηλά προσόντα. 5.4. Κόστος της παροχής συντάξεων για τα όργανα της ΕΕ Η μελέτη της Eurostat του 2010 κατέδειξε ότι το ΚΣΕΕ δεν έχει ακόμα φθάσει σε ωριμότητα και ότι ο αριθμός των συνταξιούχων και οι συνταξιοδοτικές δαπάνες αναμφισβήτητα θα αυξηθούν μέχρις ότου φθάσει στην ωριμότητά του το συνταξιοδοτικό καθεστώς. Δεδομένου ότι το ΚΣΕΕ λειτουργεί ως πλασματικό ταμείο, το προσωπικό προβαίνει σε καταβολή για συνταξιοδοτικά δικαιώματα που αποκτά σε συγκεκριμένο έτος με την συνταξιοδοτική εισφορά του, η οποία καλύπτει το 1/3 του αναλογιστικού κόστους αυτών των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων. Η εισφορά αυτή, μαζί με την εργοδοτική εισφορά η οποία δεν καταβάλλεται, θεωρείται ότι επενδύεται σε μακροπρόθεσμα ομόλογα που εκδίδουν τα κράτη μέλη. Για λόγους σύγκρισης, αυτή θα ήταν η πλέον συντηρητική προσέγγιση που θα τηρούσε για ένα ιδιωτικό ταμείο συντάξεων, η οποία παρέχει χαμηλή απόδοση σε σχέση με ένα ταμείο με διάφορες πηγές χρηματοδότησης. Κατά την αποτίμηση της αναλογιστικής ισορροπίας του ΚΣΕΕ που διεξήχθη το 2010, η Εurostat υπολόγισε ότι το συνολικό κόστος προϋπηρεσίας, το οποίο θα πρέπει να καταβληθεί στο ταμείο για να καλύψει τα αποκτηθέντα το 2011 συνταξιοδοτικά δικαιώματα, πρέπει να είναι 1.206 εκατ. ευρώ. Οι υπάλληλοι της ΕΕ θα καταβάλλουν το 1/3 αυτού του ποσού, δηλ. 402 εκατ. ευρώ, που αντιστοιχεί στο 11% των βασικών μισθών τους. Ως εκ τούτου, το μέρος που αντιστοιχεί προς κάλυψη από την εργοδοσία το 2011 ανέρχεται σε 804 εκατ. ευρώ. Αν δεν υπάρξουν σημαντικές αλλαγές σε άλλες παραμέτρους, το συνολικό κόστος των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων, και συνεπώς και της εργοδοτικής εισφοράς, θα παραμείνει πιθανόν στα ίδια μεγέθη. 5.5. Ρόλος των συντάξεων στη συνολική δέσμη παροχών για το προσωπικό της ΕΕ Όταν τους προσφέρεται θέση εργασίας, τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας έχουν την τάση να δίνουν μεγαλύτερη σημασία απ’ ό,τι οι νεότεροι υποψήφιοι στον ρόλο των συντάξεων στη συνολική δέσμη των παροχών. Επίσης, υποψήφιοι που προηγουμένως έχουν εργαστεί στον ιδιωτικό ή τον δημόσιο τομέα έχουν αποκτήσει κάποια πείρα και ευαισθησία ως προς τον χειρισμό των θεμάτων συνταξιοδότησης. Υποψήφιοι που εγκαταλείπουν το σύστημα με το οποίο είναι εξοικειωμένοι για να εισέλθουν σε νέο, άγνωστο σύστημα δίνουν συνήθως ιδιαίτερη προσοχή σε αυτό το νέο σύστημα. Τέλος, υποψήφιοι που δίνουν βάρος στην ασφάλεια (εργασίας) και σε προβλέψιμη σταδιοδρομία παρά σε υψηλούς μισθούς με λιγότερο σταθερή απασχόληση θα δώσουν μεγαλύτερη προσοχή στο συνταξιοδοτικό καθεστώς. Ο κλασσικός τύπος του νεοπροσλαμβανόμενου από τα όργανα της ΕΕ υπαλλήλου εμπίπτει πιθανότατα σε μία από τις κατηγορίες αυτές. Δεδομένου ότι τα όργανα της ΕΕ προσλαμβάνουν κατά κανόνα άτομα που έχουν αρχίσει τη σταδιοδρομία τους αλλού, και συνεπώς έχουν μέση ηλικία 35 ετών, η σημασία του συνταξιοδοτικού καθεστώτος στη συνολική δέσμη παροχών τους πιστεύεται ότι είναι μεγαλύτερη απ’ ό,τι, για παράδειγμα στους δημοσίους υπαλλήλους στα κράτη μέλη, οι οποίοι αρχίζουν τη σταδιοδρομία τους στη δημόσια διοίκηση αμέσως μετά το πέρας των σπουδών τους. Το γεγονός ότι σχεδόν όλοι οι νεοπροσλαμβανόμενοι έχουν προηγουμένως εργαστεί αλλού επιβεβαιώνεται επίσης από τον αριθμό των περιπτώσεων μεταφοράς στο ΚΣΕΕ συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων που έχουν αποκτηθεί εκτός των οργάνων. Κατά μέσο όρο, οι υπάλληλοι που ευρίσκονταν σε ενεργό απασχόληση στις 31 Δεκεμβρίου 2009 έχουν μεταφέρει στο ΚΣΕΕ 1,6 έτη κεκτημένων δικαιωμάτων, που απορρέουν από πολύ μακρύτερη περίοδο εργασίας στα κράτη μέλη. Άλλο χαρακτηριστικό των νεοπροσλαμβανόμενων στα όργανα, που επίσης συνδέεται με το γεγονός ότι είναι σχετικά μεγαλύτερης ηλικίας, είναι ότι πολλοί από αυτούς έχουν δημιουργήσει ή είναι έτοιμοι να δημιουργήσουν οικογένεια κατά τον χρόνο της πρόσληψής τους. Η ατομική τους κατάσταση είναι πιθανό ότι θα ωθήσει τους υποψήφιους να εξετάσουν προσεκτικά τις κοινωνικές παροχές, μεταξύ των οποίων και οι συντάξεις, και να προβούν σε σύγκριση με άλλες δυνατότητες επιλογής που έχουν. Αν και η Επιτροπή δεν έχει διεξαγάγει ιδιαίτερη έρευνα επ’ αυτού του θέματος, που, εκτός των άλλων, φαίνεται δύσκολο να αποτιμηθεί μεθοδολογικά, είναι λογικό να συναχθεί ότι οι συντάξεις διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην απόφαση ενδεχόμενων υποψηφίων να επιλέξουν μια επαγγελματική σταδιοδρομία στα όργανα της ΕΕ. 5.6. Μελλοντικές ανάγκες των θεσμικών οργάνων της ΕΕ όσον αφορά την πρόσληψη και τη διατήρηση προσωπικού Αν και οι ανάγκες πρόσληψης υπαλλήλων στην Επιτροπή για την περίοδο 2011-2013 έχουν εκτιμηθεί σε 1.393 υπαλλήλους AD και 1.251 υπαλλήλους AST[26], η Επιτροπή, ως μέρος του προβλεπόμενου δημοσιονομικού πλαισίου 2014-2020, προτείνει τη μείωση του προσωπικού σε καθένα από τα όργανα της ΕΕ κατά 5 % για την περίοδο 2013-2017. Αυτό θα γίνει εν μέρει με την αποφυγή αντικατάστασης προσωπικού που συνταξιοδοτείται ή υπαλλήλων των οποίων λήγει η σύμβαση. Πρέπει να σημειωθεί ότι υπάρχει όλο και μεγαλύτερη γεωγραφική ανισορροπία μεταξύ των υπηκόων των διαφόρων κρατών μελών, και ως προς μερικές εθνικότητες αυτή είναι ακόμη εμφανέστερη. Το γεγονός αυτό οφείλεται στο ότι τα όργανα της ΕΕ αντιμετωπίζουν την πρόκληση να προσφέρουν αρκετά ελκυστικές συνθήκες εργασίας σε ενδεχόμενους εργαζόμενους που προέρχονται από αυτά τα κράτη μέλη. Οι συνταξιοδοτικές παροχές θα πρέπει οπωσδήποτε να θεωρούνται ως μέρος της δέσμης που δίνει τη δυνατότητα στους υποψήφιους με τα υψηλότερα προσόντα από όλα τα κράτη μέλη να προσλαμβάνονται και να παραμένουν στην εργασία τους, μεταξύ άλλων και σε υποψήφιους από χώρες όπου οι μισθοί είναι υψηλότεροι και η αγορά εργασίας πιο ανταγωνιστική. 5.7. Εξασφάλιση δικαιοσύνης στη μελλοντική παροχή συντάξεων για το σύνολο του εργατικού δυναμικού της ΕΕ Η ανάγκη να εξασφαλιστεί δικαιοσύνη στη μελλοντική παροχή συντάξεων για ολόκληρο το εργατικό δυναμικό αποτελεί ουσιαστικό ζήτημα που αντιμετωπίζουν τα κράτη μέλη όταν μεταρρυθμίζουν τα οικεία συνταξιοδοτικά καθεστώτα. Χρειάζεται να προστατεύουν τα κεκτημένα δικαιώματα και ταυτόχρονα να διασφαλίζουν τη δίκαιη κατανομή των συνταξιοδοτικών παροχών και του βάρους που συνεπάγονται μεταξύ διαφόρων γενεών. Μέχρις ορισμένου σημείου, τα όργανα της ΕΕ αντιμετωπίζουν τα ίδια ζητήματα. Μετά τη μεταρρύθμιση του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης το 2004, υφίσταται σήμερα μια ελαφρά διαφορετική δέσμη κανόνων που ισχύουν για το προσωπικό που έχει προσληφθεί από την ημερομηνία έναρξης ισχύος της μεταρρύθμισης του 2004 και μετά, επειδή τα μέλη του προσωπικού που ήσαν ήδη εν ενεργεία καλύπτονται από μεταβατικές διατάξεις. Αυτό είναι σύμφωνο με την αρχή των κεκτημένων δικαιωμάτων και την αρχή της μη εισαγωγής διακρίσεων. Σύμφωνα με την πρόταση της Επιτροπής, το προσωπικό που έχει προσληφθεί πριν από την έναρξη ισχύος της παρούσας πρότασης θα καλύπτεται από παρόμοιες μεταβατικές διατάξεις όπως κατά το 2004 όσον αφορά την αύξηση της κανονικής ηλικίας συνταξιοδότησης. Η μεταβατική αυτή φάση θα έχει ως αποτέλεσμα να υπάρξει μεγαλύτερη συνοχή μεταξύ της κατάστασης των συναδέλφων που προσλήφθηκαν πριν από το 2004 και εκείνων που προσλήφθηκαν μετά το 2004. 5.8. Κατανομή του κινδύνου μεταξύ των οργάνων της ΕΕ (εργοδοσία) και εργαζομένων Το ΚΣΕΕ δεν είναι άμεσα εκτεθειμένο σε επενδυτικούς κινδύνους γιατί οι εισφορές δεν καταβάλλονται σε πραγματικό ταμείο· έτσι το κεφάλαιο δεν επενδύεται. Το άρθρο 10 του παραρτήματος ΧΙΙ του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης ορίζει ότι «τα επιτόκια που λαμβάνονται υπόψη για τους αναλογιστικούς υπολογισμούς βασίζονται στα παρατηρούμενα μέσα ετήσια επιτόκια του μακροχρόνιου δημόσιου χρέους των κρατών μελών…». Έτσι είναι σαν οι εισφορές να καταβάλλονταν σε ένα πλασματικό ταμείο και το αντίστοιχο κεφάλαιο να επενδύεται σε ομόλογα των κρατών μελών. Πρόκειται πιθανόν για την πλέον συντηρητική επένδυση, γεγονός που σημαίνει ότι το ποσοστό απόδοσης είναι μάλλον χαμηλό. Αν το συνταξιοδοτικό καθεστώς αναδιαρθρωθεί με τέτοιο τρόπο ώστε να συμπεριληφθεί πράγματι ένα στοιχείο κινδύνου, τότε θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι το προσωπικό των οργάνων της ΕΕ μπορεί να είναι πρόθυμο να αποδεχτεί μεγαλύτερο κίνδυνο σε αντάλλαγμα ενός υψηλότερου ποσοστού απόδοσης που θα είχε ως αποτέλεσμα να χρειάζεται χαμηλότερο ποσοστό εισφοράς προκειμένου να διατηρηθεί το συνταξιοδοτικό καθεστώς σε ισορροπία. Εντούτοις, εφόσον τα όργανα έχουν το καθήκον να μεριμνούν για το προσωπικό τους, παραμένει ως πρόβλημα το θέμα της παροχής πρόσθετων πόρων στην περίπτωση που το ταμείο αδυνατεί να καταβάλλει τις συντάξεις. Το δημοσιονομικό βάρος της εισφοράς στο συνταξιοδοτικό καθεστώς δεν αποτελεί, κατά την έννοια αυτή, κίνδυνο. Το 1/3 αυτού του βάρους καλύπτεται από το προσωπικό των οργάνων, ενώ τα υπόλοιπα 2/3 από τον προϋπολογισμό της ΕΕ στον οποίο συνεισφέρουν με τη σειρά τους οι φορολογούμενοι της ΕΕ. Ως προς αυτή την άποψη, τα κράτη μέλη έχουν σε λειτουργία διάφορα συστήματα. Δεν είναι ασύνηθες για δημοσίους υπαλλήλους να μην καταβάλλουν καμία εισφορά για τις συντάξεις τους. Τα κράτη μέλη διαβίβασαν τις ακόλουθες πληροφορίες σχετικά με την κατανομή του βάρους μεταξύ εργοδοσίας και εργαζομένων: Αναλογία συνταξιοδοτικών εισφορών που καταβάλλονται από τον εργαζόμενο και την εργοδοσία στα συνταξιοδοτικά καθεστώτα που εφαρμόζονται για τους δημοσίους υπαλλήλους στις κεντρικές κυβερνήσεις των κρατών μελών Κράτος μέλος || Εισφορά που καταβάλλεται από τον εργαζόμενο (%) || Εισφορά που καταβάλλεται από την εργοδοσία (%) AT || 33,3% || 66,7% BE || 0%[27] || 100% BG || δεν προσδιορίζεται. || δεν προσδιορίζεται. CY || δεν προσδιορίζεται. || δεν προσδιορίζεται. CZ || 23.2% || 76.8% DE || 0% || 100% DK || 0% || 100% EE || 0% || 100% EL || 33,3% || 66,7% ES || 16,6% || 83,4% FI || 18,2% - 22% ανάλογα με την ηλικία || 81,8% - 78% HU || 28,4% || 71,6% IE || δεν προσδιορίζεται. || δεν προσδιορίζεται. IT || 26,7% || 73,3% LT || 11,4% || 88,6% LU || 50% || 50% LV || 27,2% || 72,8% MT || 33,3% || 66,7% NL || 30% || 70% PL || 50% ή 20% ή 100%, ανάλογα με το καθεστώς || 50% ή 80% ή 0%, ανάλογα με το καθεστώς PT || 40% ή 33,3%, ανάλογα με το καθεστώς || 60% ή 66,7%, ανάλογα με το καθεστώς RO || 25,4% - 33,5% || 74,6% - 66,5% SE || 0% || 100% SI || 63,6% || 36,4% SK || 29,2% || 70,8% UK || 7,4% ή 15,6%, || 92,6% ή 84,4%, Σημ. Η Γαλλία δεν περιλαμβάνεται στον πίνακα δεδομένου ότι δεν απάντησε στο ερωτηματολόγιο. 5.9. Διεύρυνση της πολιτικής προσωπικού και ανθρώπινων πόρων της ΕΕ ώστε να ενθαρρύνεται η παράταση του χρόνου εργασίας και η αρμόζουσα αποταμίευση για το μετεργασιακό βίο Στην πρότασή της η Επιτροπή πρότεινε την αύξηση της κανονικής ηλικίας συνταξιοδότησης και την ενίσχυση της δυνατότητας παράτασης της εργασίας πέραν της ηλικίας συνταξιοδότησης. Η Επιτροπή θα εξετάσει τα εργασιακά μέτρα που θα ευνοούσαν την εργασία μεγαλύτερων στην ηλικία ατόμων, συμπληρωματικά προς τα μέτρα που ήδη καθορίζονται στον κανονισμό υπηρεσιακής κατάστασης, για παράδειγμα τη δυνατότητα εργασίας μειωμένου χρόνου ενόψει της συνταξιοδότησης, με την επιφύλαξη καταβολής μικρού συμπληρώματος. Μερικά από τα μέτρα αυτά δεν απαιτούν μεταβολές του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης και θα μπορούσαν να τεθούν σε εφαρμογή από τα όργανα της ΕΕ. 6. Οικονομίες που απορρεουν από την προταση της Επιτροπής Ενώ η εξοικονόμηση πόρων στις δαπάνες για τις συντάξεις που θα προκύψει από τη μεταρρύθμιση του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης του 2004 θα εξακολουθήσει να αυξάνεται με τον καιρό, με την πρόταση της Επιτροπής, αν αυτή εγκριθεί, θα προκύψει περαιτέρω εξοικονόμηση πόρων. Ορισμένες από τις αλλαγές στον κανονισμό υπηρεσιακής κατάστασης που πρότεινε η Επιτροπή θα περιορίσουν άμεσα το κόστος των συντάξεων. Σε αυτές περιλαμβάνονται: αύξηση της κανονικής ηλικίας συνταξιοδότησης από τα 63 στα 65 έτη, ουσιαστική μετατόπιση της υποχρεωτικής ηλικίας συνταξιοδότησης μέχρι το 67ο έτος, και περιορισμό της πρόσβασης σε καθεστώς πρόωρης συνταξιοδότησης με αύξηση της ελάχιστης ηλικίας συνταξιοδότησης από τα 55 στα 58 έτη. Αλλαγές προτάθηκαν επίσης στον κανονισμό υπηρεσιακής κατάστασης, οι οποίες, αν και δεν συνδέονται άμεσα με το συνταξιοδοτικό κόστος, έχουν παρόλα αυτά επίπτωση στο συνολικό κόστος των συντάξεων επειδή περιορίζουν τον τελευταίο μισθό επί του οποίου υπολογίζονται οι συνταξιοδοτικές παροχές. Οι σταδιοδρομίες του προσωπικού της κατηγορίας AST που εκτελεί γραμματειακά καθήκοντα θα αναθεωρηθούν και θα συμπληρωθούν με τη σύσταση μιας νέας κατηγορίας καθηκόντων (AST/SC). Για τους άλλους υπαλλήλους κατηγορίας AST θα περιοριστεί η πρόσβαση στους υψηλότερους βαθμούς της κατηγορίας AST (AST 10 και 11) επειδή αυτές θα συνδεθούν με υψηλότερο επίπεδο αρμοδιοτήτων. Η προτεινόμενη μείωση προσωπικού κατά 5% θα έχει ως συνέπεια μικρότερο αριθμό δικαιούχων στο μέλλον και θα μειώσει το μελλοντικό συνταξιοδοτικό κόστος. Η ανάλυση του αντικτύπου αυτών των αλλαγών καταδεικνύει ότι η πρόταση της Επιτροπής θα περιορίσει μακροπρόθεσμα τις συνταξιοδοτικές δαπάνες σε σημαντικό βαθμό. Η Επιτροπή παρουσιάζει τις εξοικονομήσεις πόρων που συνδέονται με τις συντάξεις από τρεις οπτικές γωνίες: μακροπρόθεσμος αντίκτυπος στις δαπάνες συνταξιοδότησης, αντίκτυπος στο κόστος προϋπηρεσίας που πρέπει να χρηματοδοτείται κάθε χρόνο, και αντίκτυπος στις συνταξιοδοτικές υποχρεώσεις. Οι τρεις προσεγγίσεις είναι συμπληρωματικές. Η αποτίμηση των οικονομιών για τις συντάξεις μακροπρόθεσμα εστιάζονται στον χρόνο καταβολής των συντάξεων (μέθοδος των ταμιακών ροών). Το κόστος προϋπηρεσίας εστιάζεται στον χρόνο απόκτησης και χρηματοδότησης των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων (μέθοδος της προβολής των συσσωρευμένων δικαιωμάτων). Και τέλος, οι συνταξιοδοτικές υποχρεώσεις εστιάζονται στα συσσωρευμένα συνταξιοδοτικά δικαιώματα σε μια ημερομηνία αναφοράς (συνήθως στις 31 Δεκεμβρίου κάθε έτους). 6.1. Μακροπρόθεσμος αντίκτυπος της πρότασης της Επιτροπής στις δαπάνες συνταξιοδότησης Αν χρησιμοποιηθούν η μέθοδος και οι υποθέσεις της μελέτης της Eurostat του 2010 για την καταμέτρηση του αντίκτυπου της πρότασης της Επιτροπής (συμπεριλαμβανόμενης της μείωσης του προσωπικού κατά 5%), οι ετήσιες συνταξιοδοτικές δαπάνες θα αυξηθούν με αργότερο ρυθμό κατά τη διάρκεια της περιόδου προβολής (2013 - 2059)[28]. Η προσομοίωση αυτή καταδεικνύει ότι, αν η πρόταση της Επιτροπής αρχίσει να ισχύει την 1η Ιανουαρίου 2013, η ετήσια συνταξιοδοτική δαπάνη μετά το έτος 2060 θα μειωθεί κατά 500 εκατ. ευρώ ακόμη. Αυτό θα προστεθεί στην εξοικονόμηση των 1.047 εκατ. ευρώ που πραγματοποιείται με τη μεταρρύθμιση του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης του 2004, ανεβάζοντας το σύνολο των ετήσιων οικονομιών για τις συντάξεις, το 2059, σε 1.550 εκατ. ευρώ. Αυτό σημαίνει ότι, αν η πρόταση της Επιτροπής αρχίσει να ισχύει την 1η Ιανουαρίου 2013, θα έχει ως αποτέλεσμα περαιτέρω εξοικονόμηση κατά περίπου 50% στις ετήσιες συνταξιοδοτικές δαπάνες. Ο πίνακας που ακολουθεί παρουσιάζει εκτίμηση της συνολικής εξοικονόμησης πόρων σε σχέση με τις ετήσιες συνταξιοδοτικές δαπάνες το 2059 (σε σταθερές τιμές) που προκλήθηκαν από τη μεταρρύθμιση του 2004 και την πρόταση της Επιτροπής, αν αυτή αρχίσει να ισχύει την 1η Ιανουαρίου 2013. Πίνακας: Ανάλυση αντικτύπου της πρότασης της Επιτροπής και της μεταρρύθμισης του 2004 (σε εκατ. ευρώ) επί των ετήσιων συνταξιοδοτικών δαπανών μακροπρόθεσμα (2059) Θέμα || τιμές του 2008 Συνολικός αντίκτυπος της μεταρρύθμισης του 2004: || 1047 Διορθωτικοί συντελεστές || 120 - Καθιέρωση, το 2004, του καθεστώτος των συμβασιούχων υπαλλήλων || 300 - Μισθολογική εξέλιξη λόγω αρχαιότητας και προαγωγών || -227 - Επίπεδο αρχικού μισθού || 321 - Συνταξιοδοτικός συντελεστής συσσώρευσης || 106 - Πίνακας συνταξιοδότησης || 426 Συνολικός αντίκτυπος της πρότασης της Επιτροπής || 500 Συνολικός αντίκτυπος της πρότασης της Επιτροπής και της μεταρρύθμισης του 2004 || 1547 6.2. Αντίκτυπος της πρότασης της Επιτροπής στο κόστος προϋπηρεσίας Το ποσοστό της συνταξιοδοτικής εισφοράς υπολογίζεται κάθε χρόνο για να χρηματοδοτηθούν τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα που θα αποκτηθούν κατά το επόμενο έτος (κόστος προϋπηρεσίας), ανεξάρτητα από την ημερομηνία από την οποία θα καταβληθεί η αντίστοιχη σύνταξη. Το κόστος προϋπηρεσίας αντιπροσωπεύει το ποσό που θα καταβαλλόταν στο ταμείο συντάξεων, αν αυτό υπήρχε. Εντούτοις, το κόστος προϋπηρεσίας καταμετρά μόνο τις πλευρές της πρότασης της Επιτροπής που μειώνουν άμεσα το κόστος των συντάξεων, δηλ. την αύξηση της κανονικής ηλικίας συνταξιοδότησης από τα 63 στα 65 έτη, την μετατόπιση της υποχρεωτικής ηλικίας συνταξιοδότησης στο 67ο έτος, και τον περιορισμό της πρόσβασης στο καθεστώς πρόωρης συνταξιοδότησης με αύξηση της ελάχιστης ηλικίας συνταξιοδότησης από τα 55 στα 58 χρόνια[29]. Εκτός υπολογισμού παραμένουν οι άλλοι παράγοντες που περιορίζουν έμμεσα το συνολικό κόστος των συντάξεων (βλ. ανωτέρω). Αν αρχίσει να ισχύει η πρόταση της Επιτροπής[30], το κόστος προϋπηρεσίας θα είναι 9,5% χαμηλότερο από το σημερινό κόστος υπολογιζόμενο στις 31 Δεκεμβρίου 2010[31], δηλ. 1.092 εκατ. ευρώ αντί 1.206 εκατ. ευρώ. Εντούτοις, αυτή η εξοικονόμηση θα φανεί μόνο μακροπρόθεσμα, όταν εφαρμοστούν οι νέες παράμετροι σε όλα τα εν ενεργεία μέλη. Σε πολύ βραχυπρόθεσμο ορίζοντα η εξοικονόμηση θα είναι πιθανότατα αμελητέα, αλλά θα αυξάνει σταδιακά κάθε έτος ώστε να φθάσει περίπου στο 9,5% ως αποτέλεσμα της εφαρμογής μεταβατικών μέτρων. Ο υπολογισμός του σημερινού κόστους προϋπηρεσίας βασίζεται στην υπόθεση ότι το προσωπικό που έχει προσληφθεί πριν από την μεταρρύθμιση του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης του 2004 και το προσωπικό που προσελήφθη μετά από τη μεταρρύθμιση αυτή θα συνταξιοδοτηθούν στις ηλικίες των 63 και των 64 ετών αντίστοιχα. Αυτό έχει συγκριθεί προς το κόστος προϋπηρεσίας που υπολογίστηκε με την υπόθεση που απορρέει από την πρόταση της Επιτροπής (υποτιθέμενη ελάχιστη ηλικία συνταξιοδότησης τα 65 έτη, και υποτιθέμενη μέγιστη ηλικία συνταξιοδότησης τα 67). Έχουν επίσης εξεταστεί μεταβολές στην ελάχιστη ηλικία συνταξιοδότησης, κυρώσεις για πρόωρη συνταξιοδότηση, και κίνητρα για εξάντληση του ορίου συνταξιοδότησης. 6.3. Αντίκτυπος της πρότασης της Επιτροπής στις υποχρεώσεις του ΚΣΕΕ Η πρόταση της Επιτροπής θα έχει αντίκτυπο στις υποχρεώσεις του ΚΣΕΕ επειδή θα πρέπει να επικαιροποιηθούν αντίστοιχα οι παράμετροι υπολογισμού[32]. Οι ακαθάριστες υποχρεώσεις του ΚΣΕΕ στις 31 Δεκεμβρίου 2010 υπολογίστηκαν στα 37.702 εκατ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένων των οικογενειακών επιδομάτων και το αποτέλεσμα των διορθωτικών συντελεστών. Η αύξηση της κανονικής ηλικίας συνταξιοδότησης από τα 63 στα 65 παρέχει μεγαλύτερο κίνητρο για εξάντληση του ορίου συνταξιοδότησης (εργασία μέχρι την ηλικία των 67), και ο περιορισμός της πρόσβασης στο καθεστώς πρόωρης συνταξιοδότησης (με αύξηση της ελάχιστης ηλικίας συνταξιοδότησης από τα 55 στα 58 χρόνια) αναμένεται ότι θα μειώσει τις υποχρεώσεις του ΚΣΕΕ. Τα ανωτέρω μέτρα έχουν αντίκτυπο μόνο στις υποχρεώσεις των μελών που καταβάλλουν εισφορά, υπολογιζόμενες σε 21.246 εκατ. ευρώ στις 31 Δεκεμβρίου 2010 (56% των συνολικών υποχρεώσεων του ΚΣΕΕ). Η εξοικονόμηση στο κόστος συνταξιοδότησης, η οποία προκύπτει από την πρόταση της Επιτροπής σε ατομικό επίπεδο εξαρτάται από την ηλικία του υπαλλήλου. Για τους νεότερους, ηλικίας κάτω των 30 ετών την 1η Μαΐου 2013 θα είναι μεγαλύτερη, ενώ με τα μεταβατικά μέτρα δεν θα υπάρξει εξοικονόμηση πόρων όσον αφορά προσωπικό ηλικίας 59 ετών και άνω. Από τις προσομοιώσεις φαίνεται ότι η πρόταση της Επιτροπής θα μειώσει τις υποχρεώσεις όλων των μελών που καταβάλλουν εισφορά κατά 14,5%. Αυτό σημαίνει ότι, στις 31 Δεκεμβρίου 2010, οι υποχρεώσεις θα είναι 18.166 εκατ. ευρώ αντί για το σημερινό ποσό των 21.246 εκατ. ευρώ. 7. Συμπεράσματα Μετά από την εξέταση των ανωτέρω, η Επιτροπή κατέληξε στα ακόλουθα συμπεράσματα: – Όσον αφορά τον συντελεστή συσσώρευσης, τη βάση υπολογισμού των συντάξεων, το μέγιστο δυνατό ποσοστό σύνταξης και το ποσοστό συμμετοχής του προσωπικού, το ΚΣΕΕ συμβαδίζει πλήρως με τα καθεστώτα των κρατών μελών. Ως προς ορισμένες παραμέτρους, όπως το επίπεδο της συνταξιοδοτικής εισφοράς του εργαζομένου, το ΚΣΕΕ περιλαμβάνεται μεταξύ των καθεστώτων των κρατών μελών με το υψηλότερο ποσοστό. Σχετικά με τα ανωτέρω θέματα, το ΚΣΕΕ συμβαδίζει επίσης με την Πράσινη Βίβλο. – Τα όργανα της ΕΕ εντάσσονται στο φάσμα των καθεστώτων των κρατών μελών για εθνικούς υπαλλήλους, όσον αφορά την κανονική ηλικία συνταξιοδότησης. Εντούτοις, προκειμένου να υπάρξει πλήρης συμμόρφωση με τις κατευθύνσεις της Πράσινης Βίβλου, πρέπει να εφαρμοστούν τα μέτρα που καθορίζονται στην πρόταση της Επιτροπής. Ειδικότερα, αυτά αφορούν τον περιορισμό της πρόωρης συνταξιοδότησης με αύξηση της ελάχιστης ηλικίας συνταξιοδότησης στα 58 χρόνια και μείωση του αριθμού των περιπτώσεων πρόωρης συνταξιοδότησης χωρίς μείωση των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων στο 5%, εξασφάλιση μακρύτερου εργασιακού βίου με αύξηση της κανονικής ηλικίας συνταξιοδότησης στα 65 έτη και μετατόπιση της υποχρεωτικής ηλικίας συνταξιοδότησης στα 67. Τα μέτρα αυτά θα έχουν ως συνέπεια να ευθυγραμμιστεί η Επιτροπή με κράτη μέλη που έχουν σημειώσει την μεγαλύτερη πρόοδο στον τομέα αυτό, ενώ πολλά κράτη μέλη θα χρειαστεί να προβούν σε παρόμοιες μεταρρυθμίσεις. – Αν ληφθεί απόφαση να εξεταστεί η σύσταση ενός πραγματικού συνταξιοδοτικού ταμείου, αυτό το μέτρο θα έχει ως αποτέλεσμα, βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα, υψηλότερες δαπάνες για το συνταξιοδοτικό καθεστώς. Εντούτοις, μακροπρόθεσμα θα μειώσει το συνταξιοδοτικό κόστος, δεδομένου ότι οι συνταξιοδοτικές δαπάνες θα χρηματοδοτούνται εν μέρει ή στο σύνολό τους από το συνταξιοδοτικό ταμείο, ανάλογα με τη λύση που θα αποφασιστεί. – Τα μέτρα που περιλαμβάνονται στην πρόταση της Επιτροπής, αν αυτή εγκριθεί, θα έχουν σημαντικό αντίκτυπο ως προς τη μείωση των μακροπρόθεσμων δαπανών για συνταξιοδότηση. Μακροπρόθεσμα, η ετήσια δαπάνη για συντάξεις θα μειωθεί κατά 500 εκατ. ευρώ περίπου, και το κόστος προϋπηρεσίας – που αντικατοπτρίζει το ποσό που πρέπει να επενδυθεί στο πραγματικό ταμείο συντάξεων, αν αυτό υπάρξει – αναμένεται ότι θα μειωθεί κατά 9,5%. Αυτά θα έχουν άμεσο αντίκτυπο στο μερίδιο των συνταξιοδοτικών υποχρεώσεων για το εν ενεργεία προσωπικό, οι οποίες θα μειωθούν κατά 14,5%. [1] Το ποσοστό αυτό λαμβάνει υπόψη την απόφαση του Συμβουλίου (2011/866/ΕΕ) της 19ης Δεκεμβρίου 2011 να μην εγκρίνει την πρόταση της Επιτροπής για την αναπροσαρμογή των μισθών και των συντάξεων [2] COM (2008) 443. [3] SEC (2010) 989. [4] SEC(2010) 989. [5] Στο εξής "μεταρρύθμιση του 2004" [6] SEC(2010) 830]. [7] Robert Palacios, Edward Whitehouse. Civil-service Pension Schemes Around the World. Μάιος 2006. SP έγγραφο εργασίας NO. 0602. Παγκόσμια Τράπεζα. [8] Με εξαίρεση αυτοχρηματοδοτούμενους οργανισμούς που καταβάλλουν το μέρος της εργοδοτικής εισφοράς στον προϋπολογισμό της ΕΕ. [9] Το εν ενεργεία προσωπικό κατέβαλε τις εισφορές για τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα που απέκτησε. [10] Το Διεθνές Λογιστικό Πρότυπο του Δημοσίου Τομέα (IPSAS25 - International Public Sector Accounting Standard) είναι το αντίστοιχο του Διεθνούς Λογιστικού Προτύπου (IAS19 - International Accounting Standard) που εφαρμόζεται στον ιδιωτικό τομέα. [11] Πηγή: Πράσινη Βίβλος [12] Στους ακόλουθους πίνακες, το "Γ" αντιπροσωπεύει "Γυναίκες" και το "Α" αντιπροσωπεύει "Άνδρες". [13] Για υπαλλήλους που είχαν προσληφθεί πριν από την 1η Μαΐου 2004, ο συντελεστής συσσώρευσης είναι 2 %. [14] Όσον αφορά τη Γαλλία, δεδομένου ότι δεν διατέθηκαν στοιχεία στην Eurostat, τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στην παρούσα έκθεση στηρίχθηκαν στη δικτυακή πύλη δημόσιας υπηρεσίας της Γαλλίας: http://www.info-retraite.fr/index.php?id=144 [15] Τα ποσά σε ευρώ υπολογίστηκαν με την ισοτιμία της 1ης Ιουλίου 2011, 1€=7.4592 DKK. [16] https://www.workindenmark.dk/Find%20information/Til%20arbejdstagere/Naar%20du%20 arbejder%20i%20Danmark/Pension/Folkepension.aspx [17] Τα ποσοστά αναπλήρωσης απεικονίζουν το επίπεδο των συντάξεων ως ποσοστό των ατομικών αποδοχών τη στιγμή της συνταξιοδότησης. [18] Για το 2012, η Επιτροπή πρότεινε 11% ως ποσοστό συνταξιοδοτικής εισφοράς. [19] Κοινή έκθεση του 2010 για τις συντάξεις, της επιτροπής οικονομικής πολιτικής, της επιτροπής κοινωνικής προστασίας, και των υπηρεσιών της Επιτροπής, σελ. 5 και σελ. 26. [20] Δανία: Συνταξιοδοτικό καθεστώς "αγορά εργασίας"· Πολωνία: Νέο συνταξιοδοτικό καθεστώς OPF. [21] Χρηματοδοτούμενα είναι τα συνταξιοδοτικά καθεστώτα των οποίων η υπόσχεση παροχών είναι εγγυημένη από διαθέσιμα του ταμείου που έχουν τεθεί κατά μέρος και επενδυθεί με σκοπό να αντιμετωπίσουν τις υποχρεώσεις του συνταξιοδοτικού καθεστώτος για την καταβολή των παροχών, όπως αυτές προκύπτουν. [22] Πηγή: υπολογισμοί της υπο-ομάδας Δεικτών της επιτροπής κοινωνικής προστασίας. Οι υπολογισμοί βασίζονται στο θεωρητικό ποσοστό αντικατάστασης για τους εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα που έχουν συνεχή σταδιοδρομία 40 ετών (από την ηλικία των 25 ετών έως τα 65 έτη) και μέση αμοιβή στην οικονομία. Η αναλογία του εισοδήματος που θα προέρχεται από τα υποχρεωτικής χρηματοδότησης συνταξιοδοτικά καθεστώτα θα είναι πιθανόν χαμηλότερη από αυτήν που εμφανίζεται στον πίνακα για ορισμένα κράτη μέλη, όπου τα ποσοστά συμμετοχής στα χρηματοδοτούμενα καθεστώτα έχουν μειωθεί (προσωρινά ή μόνιμα) λόγω της πρόσφατης οικονομικής χρήσης. [23] http://www.unjspf.org/UNJSPF_Web/page.jsp?role=info&page=Invest&lang=eng [24] Βλ. Civil Services in the EU of 27, Reform Outcomes and the Future of the Civil Service, των C. Demmke και T. Moilanen, Εκδόσεις Peter Lang, 2010, σελ..98. Βλ. επίσης Πίνακα 13 σελ. 99. [25] Στο άρθρο 77 εδάφιο 4 του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης ορίζεται ότι το ποσό της σύνταξης αρχαιότητας ανά έτος υπηρεσίας δεν δύναται να είναι κατώτερο από 4% του ελαχίστου ορίου διαβιώσεως. [26] Έκθεση περί Ανθρωπίνων Πόρων του 2011, σελ.. 43. [27] Ας σημειωθεί ότι στο Βέλγιο καταβάλλεται από την εργοδοσία ένα ποσοστό συμμετοχής ύψους 7,5% μόνο για τη χρηματοδότηση της σύνταξης επιζώντος. [28] Πρέπει να σημειωθεί ότι η μελέτη της Eurostat για το 2010 για τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις των συνταξιοδοτικών δαπανών στον προϋπολογισμό δεν έχει επικαιροποιηθεί. Οι εξοικονομήσεις πόρων στις συντάξεις που εκτίθενται στο παρόν μέρος έχουν υπολογιστεί βάσει απλουστευμένης μεθοδολογίας. [29] Η επίπτωσή τους στο ετήσιο κόστος προϋπηρεσίας, εκφραζόμενη σε ποσοστά, αντικατοπτρίζει το σύνολο του κόστους της σταδιοδρομίας (δηλ. το σύνολο του ποσού που θα καταβληθεί μέχρι τον θάνατο του ενδιαφερομένου), αν παραμείνουν αμετάβλητες όλες οι υπόλοιπες υποθέσεις (ceteris paribus). [30] Η προσομοίωση βασίστηκε στον ενεργό πληθυσμό στις 31.12.2010, και αποκλείεει κάθε επίπτωση οφειλόμενη σε αλλαγές της δομής του πληθυσμού. [31] Αποτίμηση του συνταξιοδοτικού καθεστώτος στις 31.12.2010 βάσει παραμέτρων και υποθέσεων του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης που ισχύει από το 2004 [32] Η υποχρέωση του ΚΣΕΕ, ονομαζόμενη "υποχρέωση καθορισμένων παροχών", προσδιορίζεται με την προεξόφληση των μελλοντικών ταμειακών εκροών που αφορούν προηγούμενες υπηρεσίες, με βάση επιτόκια κρατικών ομολόγων που έχουν εκδοθεί στο νόμισμα στο οποίο πρόκειται να καταβληθούν οι παροχές και έχουν ληκτότητα που πλησιάζει τους όρους του ΚΣΕΕ. Αυτή η υποχρέωση αντιστοιχεί σε συνταξιοδοτικά δικαιώματα που έχουν αποκτηθεί από το εν ενεργεία προσωπικό (συνταξιοδοτικές εισφορές) και σε μεταφορές από άλλα συνταξιοδοτικά καθεστώτα.