Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για τις «Επιπτώσεις της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης: οικονομικές και κοινωνικές πτυχές της σύγκλισης και ευαισθητοποίηση σχετικά με το ενιαίο νόμισμα»

(97/C 30/21)

Στις 9 Ιουλίου 1996, και σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 23, παράγραφος 3 του Εσωτερικού Κανονισμού, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση για τις «Επιπτώσεις της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης: οικονομικές και κοινωνικές πτυχές της σύγκλισης και ευαισθητοποίηση σχετικά με το ενιαίο νόμισμα».

Το τμήμα οικονομικών, δημοσιονομικών και νομισματικών υποθέσεων στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 4 Σεπτεμβρίου 1996. (Εισηγητές: οι κ.κ. Umberto Burani, Michael Geuenich και Bernard du Granrut).

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, κατά τη διάρκεια της 338ης συνόδου ολομέλειας της 25ης και 26ης Σεπτεμβρίου 1996 (συνεδρίαση της 26ης Σεπτεμβρίου 1996), υιοθέτησε με 116 ψήφους υπέρ, 8 κατά και 11 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Προκαταρκτικές παρατηρήσεις

1.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, κατόπιν αιτήσεως της Επιτροπής, υιοθέτησε, στις 26 Οκτωβρίου 1995, γνωμοδότηση () σχετικά με το «Πράσινο Βιβλίο για τις πρακτικές ρυθμίσεις σχετικά με την καθιέρωση του ενιαίου νομίσματος» (). Συμπληρώνοντας την προαναφερθείσα πρώτη γνωμοδότηση σχετικά με τα τεχνικά προβλήματα που ανακύπτουν από την καθιέρωση του ενιαίου νομίσματος, η ΟΚΕ προβαίνει σήμερα σε διεξοδικότερη εξέταση των επιπτώσεων της καθιέρωσης του ενιαίου νομίσματος, πέρα από τα θέματα που αφορούν πρακτικά προβλήματα.

1.2. Η ΟΚΕ, όπως έχει σαφώς διευκρινήσει επανειλημμένα, τάσσεται υπέρ του σχεδίου της Νομισματικής Ένωσης στην Ευρώπη. Παρατηρεί όμως με ανησυχία ότι, παραμονές της ημερομηνίας έναρξης της τρίτης φάσης της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης (ΟΝΕ), το κοινό θέτει όλο και περισσότερα ερωτήματα.. Η εγκατάλειψη του εθνικού νομίσματος θεωρείται από πολλούς ευρωπαίους πολίτες ακριβό τίμημα, έστω και άν ο στόχος, αποδεκτός κατ'αρχήν, είναι η σταθεροποίηση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Ο σκεπτικισμός, ριζοσπαστικός ορισμένες φορές, μπορεί να αποδοθεί μεταξύ άλλων στην μη ενημέρωση των πολιτών. Βάσει των ανωτέρω, η ΟΚΕ κρίνει σκόπιμο να υπενθυμίσει για μιά ακόμη φορά με σαφήνεια, στην αρχή της παρούσας γνωμοδότησης, τα πλεονεκτήματα που παρουσιάζει η ΟΝΕ για την ευημερία των ευρωπαίων πολιτών.

1.2.1. Βέβαια η σημαντικότερη πτυχή της ΟΝΕ είναι η εξάλειψη των διακυμάνσεων των συναλλαγματικών ισοτιμιών. Με τον τρόπο αυτό εξαλείφεται ένα σημαντικό εμπόδιο για τις συναλλαγές και τις επενδύσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Εν προκειμένω, η ΟΚΕ συμφωνεί με την ανάλυση της Επιτροπής στο έγγραφο () «Οι επιπτώσεις των διακυμάνσεων των συναλλαγματικών ισοτιμιών στην εσωτερική αγορά», και ιδιαίτερα με τα συμπεράσματα: το ενιαίο νόμισμα, απαραίτητο συμπλήρωμα της ενιαίας αγοράς διότι:

- Θα εξαλείψει τις εσωτερικές διακυμάνσεις των συναλλαγματικών ισοτιμιών, αιτία σοβαρών δυσκολιών για την οικονομία 7

- θα διασφαλίσει μέσω των μηχανισμών που προβλέπονται από τη Συνθήκη ΕΚ, την ενίσχυση της σύγκλισης.

1.2.2. Εξάλλου, η προβλεπόμενη αύξηση των επενδύσεων πρέπει να συνοδεύεται από καλύτερο και ορθολογικότερο καταμερισμό επενδύσεων και εργασίας στο εσωτερικό της ενιαίας αγοράς. Με τον τρόπο αυτό θα αυξηθούν σημαντικά οι θετικές συνέπειες στην ανάπτυξη και την απασχόληση, οι οποίες άρχισαν να σημειώνονται με τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς.

1.2.3. Παράλληλα με την κατάργηση των εθνικών νομισμάτων θα εξαλειφθούν οι πολυδάπανες ασφάλειες έναντι των κινδύνων που εμπεριέχουν οι συναλλαγματικές πράξεις, καθώς και τα έξοδα μετατροπής. Από την κατάσταση αυτή θα ωφεληθούν η παραγωγή, το εμπόριο και οι υπηρεσίες.

1.2.4. Λόγω της περαιτέρω ολοκλήρωσης της ενιαίας αγοράς κεφαλαίων, το ενιαίο νόμισμα θα αποτελέσει ισχυρότερο αντίβαρο του αμερικανικού δολλαρίου και του ιαπωνικού γιέν, και θα αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία ως αποθεματικό νόμισμα. Κατά συνέπεια, προβλέπεται ότι οι διεθνείς επενδυτές που επιθυμούν τη διαρκή διαφοροποίηση του χαρτοφυλακίου τους, θα αυξήσουν το μερίδιο του χαρτοφυλακίου τους σε Εύρω. Η αύξηση της εισαγωγής κεφαλαίων θα έχει θετικές επιπτώσεις τόσο στο ενιαίο νόμισμα όσο και στο επίπεδο των πραγματικών επιτοκίων. Νομισματική σταθερότητα και χαμηλότερες δαπάνες χρηματοδότησης συνιστούν τις βασικές προϋποθέσεις για περαιτέρω αύξηση των επενδύσεων, ανάπτυξη και απασχόληση.

1.2.5. Γενικότερα, η καθιέρωση του ενιαίου νομίσματος, σε συνδυασμό με την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς, θα καταστήσει την Ευρώπη, λίγο πριν από την είσοδο στον 21ο αιώνα, μία από τις τρεις ή τέσσερις ισχυρότερες πολιτικές και οικονομικές δυνάμεις σε παγκόσμιο επίπεδο. Καμία ευρωπαϊκή χώρα δεν θα μπορούσε να ασκήσει τέτοια επιρροή λειτουργώντας αυτόνομα.

1.2.6. Πέρα από τα εθνικά σύνορα, το ενιαίο νόμισμα διευκολύνει τη σύγκριση των τιμών στην αγορά αγαθών και παραγωγικών συντελεστών. Τούτο δεν σημαίνει ότι η τιμή του ίδιου αγαθού/προϊόντος θα είναι η ίδια σε όλες τις αγορές της Ευρώπης. Θα είναι ωστόσο ευκολότερο για τους οικονομικούς φορείς να ανταποκριθούν στις αντίστοιχες διακυμάνσεις των τιμών. Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται ότι θα χρησιμοποιηθούν αποτελεσματικά οι διαθέσιμοι πόροι και, κατά συνέπεια, ότι θα αυξηθεί η ευημερία στο εσωτερικό της ΕΕ.

1.2.7. Τέλος, η δημιουργία ενιαίου οικονομικού χώρου θα συμβάλει στη μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα της νομισματικής πολιτικής. Οι πρώτες εμπειρικές μελέτες () καταδεικνύουν ότι στην Ευρώπη η συνολική ζήτηση χρήματος είναι πιό σταθερή σε σχέση με τη ζήτηση ανά εθνικό νόμισμα.

1.3. Από τα ανωτέρω συνάγεται ότι η Νομισματική Ένωση παρέχει σημαντικές δυνατότητες στην Ευρώπη. Εντούτοις στην περίπτωση ταχύτατης και μη σταθμισμένης υλοποίησης της Νομισματικής Ένωσης είναι δυνατόν να υπάρξουν αρνητικά αποτελέσματα. Μετά την έναρξη της τρίτης φάσης, η Νομισματική Ένωση θα καταστεί αμετάκλητη. Συνεπώς, παραμονές της υλοποίησης της Νομισματικής Ένωσης, είναι βασικό να έχουν συζητηθεί όλα τα προβλήματα και να έχει βρεθεί η καλύτερη δυνατή λύση για τον κοινό νομισματικό χώρο και τις σχέσεις του με τον πολίτη. Δεδομένου του σημαντικού αριθμού ερωτημάτων που συνεπάγεται η καθιέρωση του ενιαίου νομίσματος, η ΟΚΕ επικεντρώνει, εν προκειμένω, το ενδιαφέρον της σε λίγα μόνο σημεία, τα οποία κατά τη γνώμη της είναι ιδιαίτερα σημαντικά. Η επιλογή των υπό συζήτηση θεμάτων αντανακλά τα κοινωνικά συμφέροντα που εκπροσωπούνται στο εσωτερικό της ΟΚΕ. Εξάλλου, εξετάζονται ιδιαιτέρως τα θέματα εκείνα, τα οποία κατά την κατάρτιση της γνωμοδότησης της ΟΚΕ για το Πράσινο Βιβλίο, φάνηκαν ότι απαιτούν περαιτέρω εμβάθυνση. Θα εξεταστούν λεπτομερέστερα οι ακόλουθες πτυχές της Νομισματικής Ένωσης:

- ερμηνεία και εφαρμογή των κριτηρίων σύγκλισης που καθορίζει η Συνθήκη ΕΚ (τμήμα 2) 7

- προσδιορισμός των τιμών μετατροπής (τμήμα 3) 7

- ημερομηνία έναρξης της Νομισματικής Ένωσης (τμήμα 4) 7

- έδρα της μελλοντικής ευρωπαϊκής κεντρικής τράπεζας (τμήμα 5) 7

- εξαιρούμενα κράτη μέλη: οικονομικές πτυχές και νομισματική συνεργασία (τμήμα 6) 7

- επιπτώσεις της Νομισματικής Ένωσης στην αγορά εργασίας (τμήμα 7) 7

- μέτρα που πρέπει να ληφθούν στον τομέα της επικοινωνίας (τμήμα 8).

2. Κριτήρια σύγκλισης - Ερμηνεία και εφαρμογή

2.1. Από οικονομική άποψη, η δημιουργία κοινού νομισματικού χώρου έχει νόημα μόνον εφόσον οι οικονομίες που συμμετέχουν είναι εξελιγμένες στον ίδιο βαθμό. Κατ'αρχήν, μια περιοχή είναι κατάλληλη για την καθιέρωση του ενιαίου νομίσματος όταν αντιδρά στις εξωγενείς αναστατώσεις κατά τρόπο ευέλικτο και ομοιογενή. Με την ενοποίηση εθνικών οικονομιών που σημειώνουν παράλληλη ανάπτυξη, οι διάφορες χώρες επωφελούνται από το ενιαίο νόμισμα, κυρίως σε ό,τι αφορά τις επενδύσεις, την ανάπτυξη και την απασχόληση. Αντίθετα, στην περίπτωση νομισματικής ενοποίησης εθνικών οικονομιών διαφορετικού βαθμού ανάπτυξης, η κατάργηση των κυμαινόμενων συναλλαγματικών ισοτιμιών ενδέχεται να αποβεί επιζήμια. Οι χώρες που δεν πληρούν τα πραγματικά κριτήρια σύγκλισης, διατρέχουν πράγματι τον κίνδυνο, όπως θα δούμε στη συνέχεια, να μην μπορούν να συμβαδίσουν με τις υπόλοιπες και να χάσουν, για ένα ορισμένο χρονικό διάστημα, το μερίδιο αγοράς (των εξαγωγών) προς όφελος των περιοχών με ισχυρότερη οικονομία. Συνεπώς, στις ασθενέστερες οικονομικά περιοχές, θα αυξηθεί η υποαπασχόληση, ενώ ελλοχεύει ο κίνδυνος κοινωνικών και πολιτικών αναταραχών στο εσωτερικό του κοινού νομισματικού χώρου, λόγω των μεγάλων αντιθέσεων ως προς την περιφερειακή διάρθρωση των εισοδημάτων. Προκειμένου να διατηρηθεί η κοινωνική ειρήνη, θα χρειαστούν σημαντικές χρηματοοικονομικές μεταφορές. Τέλος, δευτερεύουσα συνέπεια, η μείωση της ζήτησης στις ασθενέστερες οικονομίες θα επηρεάσει αρνητικά, λόγω της αλληλεξάρτησης του εξωτερικού εμπορίου, ακόμη και την ανάπτυξη των κεντρικών περιοχών.

Κριτήρια σύγκλισης ως μέσο επιλογής για τη συμμετοχή στη Νομισματική Ένωση

Εξέλιξη των τιμών

Το μέσο ποσοστό πληθωρισμού βάσει του τελευταίου έτους που προηγείται του ελέγχου δεν μπορεί να υπερβεί το 1,5 % του ποσοστού πληθωρισμού των κρατών εκείνων, τριών το πολύ, τα οποία σημείωσαν τις καλύτερες επιδόσεις από άποψη σταθερότητας τιμών.

Δημόσια οικονομικά

- Ο λόγος του δημοσιονομικού ελλείμματος προς το ΑΕγχΠ (ποσοστό ελλείμματος) δεν μπορεί να υπερβαίνει το 3 %, εκτός αν ο λόγος αυτός σημειώνει ουσιαστική και συνεχή πτώση και έχει φθάσει σε επίπεδο παραπλήσιο της τιμής αναφοράς, ή εκτός αν η υπέρβαση της τιμής αναφοράς είναι απλώς έκτακτη και προσωρινή, και ο λόγος παραμένει κοντά στην τιμή αναφοράς.

- Ο λόγος του δημοσίου χρέους προς το ΑΕγχΠ (ποσοστό δημόσιου χρέους) δεν μπορεί να υπερβεί το 60 %, εκτός αν ο λόγος μειώνεται επαρκώς και πλησιάζει την τιμή αναφοράς με ικανοποιητικό ρυθμό.

Εξέλιξη των συναλλαγματικών ισοτιμιών

Συμμετοχή στο ΕΝΣ εντός των ζωνών διακύμανσης που προβλέπονται κανονικά τα δύο τουλάχιστον τελευταία έτη που προηγούνται του ελέγχου της σύγκλισης χωρίς σοβαρές εντάσεις. Ιδιαίτερα ένα κράτος μέλος δεν μπορεί την ίδια χρονική περίοδο να υποτιμήσει εξ ιδίας πρωτοβουλίας τη διμερή τιμή συναλλάγματος του δικού του νομίσματος σε σχέση με το νόμισμα άλλου κράτους μέλους.

Εξέλιξη των επιτοκίων

Κατά τη διάρκεια του έτους που προηγείται της σύγκλισης, η μακροπρόθεσμη ονομαστική τιμή (μακροπρόθεσμες κρατικές υποχρεώσεις) δεν πρέπει να υπερβεί το 2 % της αντίστοιχης τιμής των τριών το πολύ κρατών μελών που είχαν τις καλύτερες επιδόσεις από άποψη σταθερότητας των τιμών.

2.2. Στη Συνθήκη ΕΚ λαμβάνονται υπόψη όλα τα ανωτέρω. Τα κριτήρια σύγκλισης που αναφέρονται στο άρθρο 109 Ι, παράγραφος 1 (βλ. πλαίσιο), χρησιμεύουν για την επιλογή των χωρών που θα συμμετάσχουν στην πρώτη φάση της Νομισματικής Ένωσης. Με βάση τα όσα αναφέρονται στο σημείο 2.1, η ΟΚΕ κρίνει ότι η ευρεία ερμηνεία των κριτηρίων που προβλέπονται στη Συνθήκη, ενδέχεται να δημιουργήσει προβλήματα.

2.3. Τίθεται συνεπώς το ερώτημα του τί σημαίνει ακριβώς αυστηρή ερμηνεία των κριτηρίων σύγκλισης. Η διατύπωση που χρησιμοποιείται στη Συνθήκη ΕΚ, όπως, για παράδειγμα, «ουσιαστική και συνεχή» ή «μειώνεται επαρκώς» αφήνει μεγάλα περιθώρια ερμηνείας. Σε αυτό το πλαίσιο η ΟΚΕ υπογραμμίζει ότι, το Συμβούλιο θα πρέπει να διευκρινίσει τα κριτήρια σύγκλισης πριν από την έναρξη της Νομισματικής Ένωσης. Τοιουτοτρόπως οι εθνικές κυβερνήσεις θα είχαν το πλεονέκτημα να διαθέτουν σαφέστερες παραμέτρους για την εκπλήρωση των κριτηρίων σύγκλισης. Εξάλλου, με τον τρόπο αυτό, θα εξαλειφθεί ο κίνδυνος ευρείας πολιτικής ερμηνείας των κριτηρίων πρόσβασης. Ο κίνδυνος αυτός υφίσταται, εφόσον για τη συμμετοχή στη Νομισματική Ένωση απαιτείται η ειδική πλειοψηφία του Συμβουλίου (62 επί 87 ψήφων). Τούτο σημαίνει ότι κράτη μέλη τα οποία δεν πληρούν πιθανόν τις προϋποθέσεις που απαιτούνται για τη συμμετοχή τους στη Νομισματική Ένωση, θα πρέπει να εγκρίνουν την είσοδο άλλων κρατών.

2.4. Η ΟΚΕ κρίνει ότι απαιτείται διευκρίνηση των κριτηρίων σύγκλισης σε πολλά σημεία. Πράγματι, από το κείμενο της Συνθήκης δεν προκύπτει με σαφήνεια αν το κριτήριο της τιμής αναφέρεται στη μέση ή στη χειρότερη τιμή των τριών πιο σταθερών νομισμάτων. Προκειμένου να αποσαφηνισθεί το σημείο αυτό η ΟΚΕ προτείνει ότι το κριτήριο της τιμής θα πληρούται όταν το ποσοστό πληθωρισμού δεν θα υπερβαίνει το 1,5 % του μέσου πληθωρισμού των τριών κρατών με τις καλύτερες επιδόσεις, με βάση το ΑΕγχΠ.

2.5. Η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι η διασαφήνιση του κριτηρίου των τιμών επιβάλλεται επίσης επειδή σχετίζεται με το κριτήριο των επιτοκίων. Με τη δημιουργία ενός ενιαίου νομισματικού χώρου στην Ευρώπη τροφοδοτείται η ελπίδα ότι οι οικονομίες των χωρών που θα συμμετάσχουν σ'αυτόν θα επωφεληθούν από τα κατά μέσο όρο χαμηλά επιτόκια της ΕΕ. Η ελπίδα αυτή φαίνεται να είναι δικαιολογημένη κυρίως ενόψει της διεύρυνσης της κεφαλαιοαγοράς που θα προκύψει με την εγκαθίδρυση του ευρωπαϊκού νομισματικού χώρου. Η διατήρηση των επιτοκίων σε χαμηλά επίπεδα για μεγάλο διάστημα αποτελεί προϋπόθεση για την αύξηση της επενδυτικής δυναμικότητας στην Ευρώπη και κατά συνέπεια της απασχόλησης. Η συνεπαγόμενη αύξηση της παραγωγικότητας και η βελτίωση της διεθνούς ανταγωνιστικότητας συνδυάζονται με τις προσδοκίες που αφορούν την αύξηση του ρυθμού των επενδύσεων και της απασχόλησης.

2.6. Ακόμη και για το κριτήριο των συναλλαγματικών ισοτιμιών απαιτείται διευκρίνηση. Στις 2 Αυγούστου 1993 οι ζώνες διακύμανσης αυξήθηκαν από ± 2,25 % σε ± 15 %. Στα νέα περιθώρια διακύμανσης λαμβάνεται υπόψη η κινητικότητα των κεφαλαίων η οποία εφόσον αυξήθηκε πολύ τα τελευταία έτη, προκάλεσε μεγάλη αστάθεια στις αγορές συναλλάγματος. Εξάλλου η προσαρμογή των μέγιστων ζωνών διακύμανσης χρησίμευσε για την προστασία των αγορών από τις πολύ περιοριστικές παραμέτρους που προσφέρονται για κινήσεις κερδοσκοπίας. Το τόλμημα αυτό αποδείχτηκε επιτυχές. Τούτο κατέστη σαφές από τον αποκαλούμενο δείκτη απόκλισης, ο οποίος παρέχει πληροφορίες για το αν ένα από τα μεμονωμένα νομίσματα που εντάσσονται στο σύστημα παρέμβασης έχει διαφορετική εξέλιξη από τα άλλα (). Εξάλλου ο δείκτης, με τη σχεδόν αμετάβλητη διακύμανση των συναλλαγματικών ισοτιμιών της αγοράς, αναδεικνύει λιγότερο έντονες διαφορές. Τέλος, μετά τη διεύρυνση των ζωνών διακύμανσης, πολλά νομίσματα του ΕΝΣ ευθυγραμμίστηκαν γρήγορα με τις ισοτιμίες των παλαιών περιθωρίων διακύμανσης.

2.6.1. Η παράμετρος για την προσαρμογή της διμερούς τιμής βάσης, που ισούται με ± 15 %, είναι τόσο ευρεία που οι νομισματικές κερδοσκοπίες έχουν γίνει ελάσσονος σημασίας παράγοντας για την εξήγηση των συναλλαγματικών διακυμάνσεων, ενώ παρέχεται εκ νέου στα βασικά στοιχεία ιδιαίτερο βάρος για την αξιολόγηση. Με τον τρόπο αυτό για κάθε ουσιαστικά «υγιές» νόμισμα έχει γίνει πιο εύκολο να τηρεί τις πιο περιορισμένες ζώνες διακύμανσης του ± 2,25 %, και η ικανότητα ενός νομίσματος να κινείται σε μια πιο στενή ζώνη διακύμανσης μπορεί να θεωρηθεί κριτήριο εισόδου στη Νομισματική Ένωση. Για τον έλεγχο της σύγκλισης, η ΟΚΕ κρίνει ότι θα μπορούσε να γίνει με τον ακόλουθο τρόπο. Παρά τη διατήρηση, από τυπική άποψη, των ευρύτερων ζωνών διακύμανσης του ± 15 %, θα πρέπει να τηρείται το κριτήριο της συναλλαγματικής ισοτιμίας αν, κατά τα δύο έτη που προηγούνται της εισόδου στην τρίτη φάση της Νομισματικής Ένωσης, δεν χρειάστηκε προσαρμογή της διμερούς κεντρικής ισοτιμίας, και το εν λόγω νόμισμα το έτος που προηγείται του ελέγχου της σύγκλισης κινήθηκε εντός μίας επαρκώς στενής ζώνης γύρω από τη διμερή κεντρική τιμή συναλλάγματος. Το γεγονός ότι το σύστημα αυτό προσεγγίζει λογικώς το σύστημα των σταθερών ισοτιμιών, και ότι τα περιθώρια διακύμανσής του είναι ίδια με εκείνα που ίσχυαν κατά την υπογραφή της Συνθήκης του Μάαστριχτ, συνηγορεί υπέρ της «στενής» ερμηνείας των κανονικών περιθωρίων διακύμανσης. Στα πλαίσια της εξέτασης των κριτηρίων σύγκλισης το Συμβούλιο θα πρέπει να προσδιορίσει σαφώς τι σημαίνει «επαρκώς στενή ζώνη». Ωστόσο, σύμφωνα με τη γνώμη της ΟΚΕ θα πρέπει να προσδιορισθεί μία τιμή που να αντιστοιχεί στις πραγματικές οικονομικές συνθήκες και να μην επιφέρει στρεβλώσεις του ανταγωνισμού.

2.7. Από πολιτική σκοπιά, το δυσκολότερο είναι να ορισθούν επακριβώς τα κριτήρια του δημοσίου ελλείμματος και του δημοσίου χρέους. Οι σχετικές διατυπώσεις στη Συνθήκη EK αφήνουν πολλά περιθώρια ερμηνείας.

2.7.1. Σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 104 Γ της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, το οποίο αναφέρεται στα δημόσια ελλείμματα τα κράτη μέλη οφείλουν να αποφεύγουν τα δημόσια ελλείμματα.

2.7.2. Στην δεύτερη παράγραφο του άρθρου αυτού, τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν για τον σκοπό αυτό προσδιορίζονται ως εξής:

«Η Επιτροπή παρακολουθεί την εξέλιξη της δημοσιονομικής κατάστασης και το ύψος του δημοσίου χρέους στα κράτη μέλη προκειμένου να εντοπίζει τις μεγάλες αποκλίσεις. Ειδικότερα εξετάζει την τήρηση της δημοσιονομικής πειθαρχίας, με βάση τα εξής δύο κριτήρια:

α) κατά πόσον ο λόγος του προβλεπομένου ή υφιστάμενου δημοσιονομικού ελλείμματος προς το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν υπερβαίνει μία τιμή αναφοράς, εκτός εάν:

- είτε ο λόγος αυτός σημαίνει ουσιαστική και συνεχή πτώση και έχει φθάσει σε επίπεδο παραπλήσιο της τιμής αναφοράς,

- είτε, εναλλακτικά, η υπέρβαση της τιμής αναφοράς είναι απλώς έκτακτη και προσωρινή και ο λόγος παραμένει κοντά στην τιμή αναφοράς 7

β) κατά πόσον ο λόγος του δημοσίου χρέους προς το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν υπερβαίνει μία τιμή αναφοράς, εκτός εάν ο λόγος μειώνεται επαρκώς και πλησιάζει την τιμή αναφοράς με ικανοποιητικό ρυθμό.

Οι τιμές αναφοράς ορίζονται στο πρωτόκολλο για τη διαδικασία του υπερβολικού ελλείμματος, που προσαρτάται στην παρούσα Συνθήκη.»

2.7.3. Στο πρωτόκολλο αριθ. 5, άρθρο 1, το οποίο επισυνάπτεται στη Συνθήκη, οι τιμές αναφοράς που αναφέρονται στο άρθρο 104 Γ, παράγραφος 2, προσδιορίζονται ως εξής:

«- 3 % για το λόγο μεταξύ του προβλεπομένου ή υφισταμένου δημοσιονομικού ελλείμματος και του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος σε τιμές αγοράς,

- 60 % για το λόγο μεταξύ του δημοσίου χρέους και του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος σε τιμές αγοράς.»

2.7.4. Στο άρθρο 2 του προαναφερθέντος πρωτοκόλλου προσδιορίζονται οι όροι «δημόσιος», «έλλειμμα», «επενδύσεις» και «χρέος». Στο άρθρο 3 ορίζεται ότι οι κυβερνήσεις ευθύνονται για τα ελλείμματα του «δημόσιου τομέα».

2.7.5. Οι παράγραφοι 3 έως 14 του άρθρου 104 Γ ρυθμίζουν τις λεπτομέρειες της διαδικασίας που εφαρμόζουν η Επιτροπή, το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, κατά τον έλεγχο των δημοσιονομικών ελλειμμάτων. Το χρονοδιάγραμμα για την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς περιλαμβάνεται στο άρθρο 109 Ε της Συνθήκης EK. Το άρθρο 104 Γ ισχύει από την αρχή της δεύτερης φάσης της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης, εκτός από τις παραγράφους 1, 9, 11 και 14.

2.7.6. Επομένως, σύμφωνα με το άρθρο 104 Γ, παράγραφος 3, εάν ένα κράτος μέλος δεν πληροί τα κριτήρια που έχουν ορισθεί σχετικά με το δημόσιο έλλειμμα και το δημόσιο χρέος για να περάσει στην 3η φάση, η Επιτροπή συντάσσει έκθεση. Η επιτροπή που συνιστάται με βάση το άρθρο 109 Γ διατυπώνει γνώμη για την έκθεση της Επιτροπής (παράγραφος 4). Εάν η Επιτροπή κρίνει ότι υπάρχει υπερβολικό έλλειμμα σε ένα κράτος μέλος, τότε απευθύνει τη γνώμη της στο Συμβούλιο. Το Συμβούλιο, με βάση τις διατάξεις της παραγράφου 6 και με ειδική πλειοψηφία, «μετά από σύσταση της Επιτροπής και αφού λάβει υπόψη τυχόν παρατηρήσεις του εν λόγω κράτους μέλους, αποφασίζει, μετά από συνολική εκτίμηση, εάν υφίσταται ή όχι υπερβολικό έλλειμμα».

2.7.7. Η σύγκριση των άρθρων αυτών οδηγεί στο συμπέρασμα ότι κατά τον ορισμό των χωρών που πληρούν τις προϋποθέσεις για τη συμμετοχή στη Νομισματική Ένωση, ο λόγος του δημοσίου ελλείμματος προς το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν δεν χρειάζεται να είναι οπωσδήποτε χαμηλότερος του 3 %. Αρκεί να πληρούνται οι ακόλουθες δύο προϋποθέσεις:

- είτε ο λόγος αυτός σημειώνει ουσιαστική και συνεχή πτώση και έχει φθάσει σε επίπεδο παραπλήσιο της τιμής αναφοράς,

- είτε, εναλλακτικά, η υπέρβαση της τιμής αναφοράς είναι απλώς έκτακτη και προσωρινή και ο λόγος παραμένει κοντά στην τιμή αναφοράς.

2.7.8. Το Συμβούλιο κρίνει (με ειδική πλειοψηφία των ψήφων των κρατών μελών, οι οποίες σταθμίζονται με βάση το άρθρο 148, παράγραφος 2, χωρίς όμως την ψήφο των ενδιαφερόμενου κράτους μέλους), εάν έχει σημειωθεί «ουσιαστική και συνεχής» πτώση, εάν έχει επιτευχθεί ένα «επίπεδο παραπλήσιο της τιμής αναφοράς», καθώς και εάν η υπέρβαση της τιμής αυτής είναι «έκτακτη και προσωρινή», και αποφασίζει στη συνέχεια με βάση το άρθρο 104 Γ, παράγραφος 6, μετά από «συνολική εκτίμηση», εάν υφίσταται υπερβολικό έλλειμμα.

2.7.9. Μέσω της «συνολικής εκτίμησης», που προβλέπεται στο άρθρο 104 Γ, παράγραφος 6, η Συνθήκη παρέχει στο Συμβούλιο διακριτική ευχέρεια, τα όρια της οποίας δεν προσδιορίζονται σε κανένα κείμενο. Συνεπώς, το Συμβούλιο, θα πρέπει να μπορεί να λάβει υπόψη την ημερομηνία υπογραφής της Συνθήκης του Μάαστριχτ, δηλαδή την 7η Φεβρουαρίου 1992, ημερομηνία κατά την οποία η οικονομική κατάσταση των κρατών μελών που υπέγραψαν το πρωτόκολλο, ήταν σαφώς διαφορετική από την οικονομική κατάσταση που θα επικρατεί κατά την ημερομηνία κατά την οποία θα ληφθεί η απόφαση του Συμβουλίου. Επομένως, οι τιμές που καθορίστηκαν με το πρωτόκολλο αριθ. 5, δηλαδή δημόσιο έλλειμμα της τάξης του 3 % και δημόσιο χρέος που αντιστοιχεί στο 60 % του ΑΕγχΠ, δεν αποτελούν απαραβίαστα όρια και το Συμβούλιο διαθέτει ευρεία διακριτική ευχέρεια, να λάβει μία απόφαση η οποία θα έχει απόλυτη ισχύ, εφόσον θα λαμβάνεται με ειδική πλειοψηφία.

2.7.10. Κατά τη σύνταξη της Συνθήκης, τα συμβαλλόμενα κράτη είχαν πλήρη επίγνωση του γεγονότος ότι τόσο η ευρωπαϊκή οικονομία, όσο και η παγκόσμια, αλλά και οι επιμέρους εθνικές οικονομίες, μεταβάλλονται διαρκώς. Οι οικονομίες αυτές ενδέχεται να υποστούν μεταβολές, οι οποίες οφείλονται σε παράγοντες που είναι αδύνατον να τεθούν υπό τον έλεγχο των κρατών. Για τον λόγο αυτό τα κράτη αποφάσισαν (6 έτη πριν από την εφαρμογή των διατάξεων της Συνθήκης) να μη θέσουν στα κριτήρια σύγκλισης, σταθερά και αμετάβλητα όρια. Διαφορετικά υπάρχει κίνδυνος να μην μπορούν να εφαρμοσθούν στην πράξη οι προβλεφθείσες διατάξεις.

2.7.11. Λαμβανομένων υπόψη των παραπάνω παρατηρήσεων, μπορεί να εξαχθεί το συμπέρασμα, ότι οι ενδιαφερόμενοι θα πρέπει να επανέλθουν στον ουσιαστικό στόχο των διατάξεων αυτών, δηλαδή στη δημιουργία του ενιαίου νομίσματος σε όλα τα κράτη μέλη της Ένωσης. Οι δυνατότητες υλοποίησης του σχεδίου αυτού εξαρτώνται πολύ περισσότερο από τη «πραγματική σύγκλιση» των εθνικών οικονομιών και λιγότερο από την «απόλυτη αξία» των κριτηρίων.

2.7.12. Με βάση τις παραπάνω παρατηρήσεις, η ΟΚΕ επιθυμεί να διευκρινήσει ότι δεν επιδιώκεται, σε καμία περίπτωση, η απόκλιση από τα κριτήρια για την ακριβή εκτίμηση της γενικής κατάστασης, με σκοπό τη δημιουργία μίας ισχυρής Νομισματικής Ένωσης, μέσω των αποφάσεων του Συμβουλίου. Αντιθέτως, υπογραμμίζει με έμφαση ότι η σύγκλιση των εθνικών οικονομιών πρέπει να αποτελεί απαραβίαστο στόχο.

2.7.13. Παρόμοια ερμηνεία πρέπει να γίνει και για τα ποσοστά του δημοσιονομικού ελλείμματος. Η ΟΚΕ κρίνει ότι το ποσοστό του ελλείμματος είναι κοντά στην τιμή αναφοράς όταν την υπερβαίνει το πολύ κατά 1 %. Το ποσοστό του ελλείμματος θεωρείται τότε ότι «σημειώνει ουσιαστική και συνεχή πτώση», όταν μειώνεται τουλάχιστον για τρία συνεχή έτη. Αντίθετα, το δημοσιονομικό έλλειμμα είναι πλεονασματικό και προσωρινό, όταν σημειώνεται υπέρβαση της τιμής αναφοράς μόνο κατά τη διάρκεια αρνητικής συγκυριακής φάσης. Κατ'αρχήν το κριτήριο του δημοσίου χρέους θα πρέπει να χρησιμοποιείται κατά τρόπον ώστε να μην επιφέρει διορθώσεις στα προηγούμενα αποτελέσματα των ελέγχων της σύγκλισης. Αναφερόμαστε στην Ιρλανδία, για την οποία το Συμβούλιο των Υπουργών και η Επιτροπή βεβαιώσαν ότι το 1995 σημείωσε ικανοποιητική πρόοδο στη μείωση του ποσοστού του δημόσιου χρέους.

2.8. Οι υποψήφιες, να συμμετάσχουν στην ΟΝΕ χώρες, θα πρέπει να εφαρμόσουν μία αυστηρή πολιτική σύγκλισης. Σε κάθε περίπτωση, το Συμβούλιο θα προβεί στην πολιτική ερμηνεία των κριτηρίων σύγκλισης προκειμένου να αποφασίσει σχετικά με τις χώρες που θα συμμετάσχουν στην τρίτη φάση της Νομισματικής Ένωσης. Πράγματι μια μικρή ομάδα κρατών δεν δικαιολογεί το υψηλό οικονομικό κόστος που συνεπάγεται η καθιέρωση του ενιαίου νομίσματος.

2.9. Σε αυτό το πλαίσιο τίθεται το ερώτημα αν η αποκλειστική προσήλωση στα δημοσιονομικά και νομισματικά κριτήρια και στο δημόσιο χρέος αποτελεί την πλέον ενδεδειγμένη διαδικασία επιλογής. Η ΟΚΕ κρίνει ότι, για να διευρυνθεί σε οικονομικά κατάλληλο βαθμό ο αριθμός των συμμετεχόντων πρέπει να ληφθεί υπόψη ενας μεταγενέστερος έλεγχος βάσει των πλέον κατάλληλων κριτηρίων επιλογής. Τούτο όμως θα πρέπει να συμβεί μόνον έπειτα από αυστηρό έλεγχο των κριτηρίων που αναφέρονται στο άρθρο 109 Ι, παράγραφος 1, καθώς και για τα κράτη μέλη που πληρούν ήδη τέσσερα από τα πέντε υφιστάμενα κριτήρια σύγκλισης. Η διαδικασία αυτή αιτιολογείται από το γεγονός ότι τα κριτήρια ένταξης είναι αποκλειστικά νομισματικά και δημοσιονομικά. Τα κριτήρια επιλογής που απαντώνται στην επιστημονική ορολογία αναφέρονται ωστόσο, στις περισσότερες περιπτώσεις, σε πραγματικά οικονομικά μεγέθη. Ακόμη και στη Συνθήκη ΕΚ ζητείται, έστω και με ασαφή διατύπωση, να συμπεριληφθούν και άλλα κριτήρια. Στο άρθρο 109 Ι, παράγραφος 1, τα «αποτελέσματα της ολοκλήρωσης των αγορών», «η κατάσταση και η εξέλιξη των ισοζυγίων τρεχουσών συναλλαγών», «η εξέλιξη του κατά μονάδα κόστους εργασίας» και «άλλοι δείκτες τιμών» ορίζονται ως άλλοι παράγοντες που πρέπει να ληφθούν υπόψη.

2.10. Τα πλεονεκτήματα μεταγενέστερου ελέγχου είναι σαφή, για παράδειγμα, στην περίπτωση του Βελγίου. Το Βέλγιο, με βάση τον ορισμό της Συνθήκης σχετικά με το ύψος του χρέους, είναι χρεωμένο αυτή τη στιγμή κατά 133,5 % του ΑΕγχΠ. Η επίτευξη της παραμέτρου του 60 % που απαιτείται από τη Συνθήκη για το 1997, έτος κατά το οποίο θα πραγματοποιηθεί ο έλεγχος της σύγκλισης, δεν είναι είναι δυνατή έστω και αν καταβληθούν σημαντικές προσπάθειες. Λαμβανομένου υπόψη του ύψους του δημοσίου χρέους του καθίσταται σαφές ότι το Βέλγιο, ακόμη και σύμφωνα με την πλέον ασαφή διατύπωση που χρησιμοποιείται στη Συνθήκη ΕΚ, κατά την οποία το δημόσιο χρέος πρέπει να έχει μειωθεί επαρκώς και να πλησιάζει ταχέως την τιμή αναφοράς (άρθρο 104 Γ, παρ. 2), είναι σχεδόν απίθανο να ανταποκριθεί στις προϋποθέσεις που απαιτούνται για τη συμμετοχή στη Νομισματική Ένωση.

2.10.1. Ωστόσο, το Βέλγιο είναι μια χώρα η οποία διακρίνεται για τη σημαντική οικονομική σταθερότητά της, πράγμα που επιβεβαιώνεται εξάλλου από το γεγονός ότι το Βέλγιο πληροί πλήρως τα κριτήρια σταθερότητας των τιμών, των επιτοκίων και των συναλλαγματικών ισοτιμιών που προβλέπονται από τη Συνθήκη. Βάσει μιας σειράς πραγματικών οικονομικών παραγόντων το Βέλγιο θα μπορούσε να συμμετάσχει στη Νομισματική Ένωση: σε αυτούς περιλαμβάνονται τα υψηλά και σταθερά πλεονάσματα του ισοζυγίου πληρωμών, που σημειώθηκαν παρά την πραγματική ανατίμηση του βελγικού φράγκου, ο βαθμός ανοίγματος της βελγικής οικονομίας και το γεγονός ότι το Βέλγιο είναι μια μικρή σχετικά εθνική οικονομία. Τέλος, η διάρθρωση της παραγωγής του Βελγίου - ιδιαίτερα αναπτυγμένες υπηρεσίες, ισχυρή βιομηχανία, περιορισμένη γεωργία - είναι συγκρίσιμη με την παραγωγή πολλών άλλων ευρωπαϊκών χωρών. Τοιουτοτρόπως οι αναταραχές που συνδέονται με τις εμπορικές προϋποθέσεις δρούν συμμετρικά και δεν είναι απαραίτητη η προσαρμογή των συναλλαγματικών ισοτιμιών.

2.11. Η εκτίμηση που βασίζεται αποκλειστικά στα κριτήρια σύγκλισης, δεν αποτελεί κατά συνέπεια τον καλύτερο τρόπο για την επιλογή των χωρών που μπορούν να συμμετάσχουν στη Νομισματική Ένωση.

3. Καθόρισμος των τιμών μετατροπής που θα ισχύουν κατά την έναρξη της τρίτης φάσης της Νομισματικής Ένωσης

3.1. Εντός της ΟΚΕ η συζήτηση για την καθιέρωση του ενιαίου νομίσματος χαρακτηρίστηκε πάντα από την ανησυχία ότι οι τιμές μετατροπής που πρέπει να οριστούν για τη μετάβαση στη Νομισματική Ένωση θα πρέπει να μπορούν να είναι μακριά από τις κερδοσκοπίες, στις χρηματοοικονομικές και διεθνείς αγορές συναλλάγματος. Ο κίνδυνος κερδοσκοπικών πράξεων υφίσταται πάντα ιδίως κατά την περίοδο την οποία οι συμμετέχοντες στη νέα Νομισματική Ένωση θα έχουν ήδη οριστεί με απόφαση του Συμβουλίου ενώ τα αντίστοιχα νομίσματα δεν θα δεσμεύονται ακόμη από ένα σύστημα αμετάκλητων ισοτιμιών. Η Συνθήκη δεν παρέχει λεπτομερείς πληροφορίες για τις τιμές με τις οποίες πρέπει να ελεγχθεί το ενιαίο νόμισμα. Το άρθρο 109 Ι, παρ. 4, ορίζει ότι η μετάβαση στην τρίτη φάση δεν μεταβάλλει την εξωτερική τιμή του Ecu. Τούτο όμως θα σήμαινε ότι, με την πλέον στενή ερμηνεία, η Νομισματική Ένωση πρέπει να αρχίσει με τις τιμές της αγοράς που θα ισχύουν την αμέσως προηγουμένη ημέρα της μετατροπής. Η ΟΚΕ απορρίπτει αυτή τη διαδικασία.

3.2. Για την αποφυγή στρεβλώσεων του ανταγωνισμού στο διεθνές εμπόριο, η ΟΚΕ κρίνει αναγκαίο να εξασφαλιστεί ότι μεγάλες κερδοσκοπικές κινήσεις δεν θα επηρεάσουν τις τιμές μετατροπής εντελώς αδικαιολόγητα στην αρχή της Νομισματικής Ένωσης. Τούτο είναι ακόμη σημαντικότερο εφόσον οι εμπειρίες από τον μηχανισμό συναλλαγματικών ισοτιμιών του ΕΝΣ έδειξαν ότι οι τιμές συναλλάγματος που στηρίζονται στην πραγματική οικονομία αποτελούν βασική προϋπόθεση για την επιτυχία μιας νομισματικής ένωσης. Αν ένα κράτος με πολύ υψηλή τιμή συναλλάγματος συμμετέχει στη Νομισματική Ένωση, διατρέχει τον κίνδυνο να χάσει την ανταγωνιστικότητα του σε επίπεδο τιμών, πράγμα που, με την έναρξη της τρίτης φάσης της Νομισματικής Ένωσης, θα δημιουργήσει περαιτέρω προβλήματα εφόσον, με την εξάλειψη των εθνικών νομισμάτων, πιθανή υπερβολική ανατίμηση δεν θα μπορεί πλέον να συμψηφιστεί με συγκριτικά χαμηλότερο επίπεδο επιτοκίων. Οι συνέπειες της στρέβλωσης στις εξωτερικές εμπορικές ροές θα έχουν μεγάλη διάρκεια και ενδέχεται να συμψηφιστούν μόνο με αυξήσεις της παραγωγικότητας των κρατών με υπερτιμημένο νόμισμα. Εφόσον όμως τούτα πραγματοποιηθούν, ιδιαίτερα βραχυπρόθεσμα και σχεδόν πάντα με μειώση της απασχόλησης, η διαδικασία ανάκτησης θα είναι ιδιαίτερα επώδυνη και θα αυξήσει κατόπιν την ανεργία στα κράτη που ήδη πλήττονται, πράγμα που θα καταστήσει ακόμη δυσχερέστερη την αποδοχή του ενιαίου νομίσματος σε αυτά τα κράτη μέλη.

3.3. Υπάρχει δυνατότητα για την επίλυση αυτού του προβλήματος μέσω του καθορισμού των μέσων συναλλαγματικών τιμών για μία περίοδο δύο τουλάχιστον ετών, ως τιμών μετατροπής, με την προϋπόθεση όμως ότι κατά την περίοδο αυτή δεν θα σημειωθεί σημαντική διαφορά μεταξύ της τιμής συναλλάγματος και της μέσης τιμής. Το πλεονέκτημα της λύσης αυτής έγκειται στο γεγονός, ότι σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει στην περίπτωση της διαδικασίας μέσω των κεντρικών τιμών, η ίδια η αγορά συμβάλλει ουσιαστικά στην επίτευξη της «ορθής τιμής».

3.4. Μια άλλη λύση συνίσταται στη χρησιμοποίηση ενός σταθμιστικού σχήματος που να δίνει στις τιμές αγοράς ολοένα και λιγότερο βάρος, και σιγά-σιγά να πλησιάζει τον αμετάκλητο καθορισμό των συναλλαγματικών ισοτιμιών. Προκειμένου να μειωθούν για τους φορείς της αγοράς τα περιθώρια κερδοσκοπικών πράξεων, καλό θα ήταν να μη γνωστοποιηθεί το σταθμιστικό σχήμα που θα εφαρμοστεί. Με τη διαδικασία αυτή οι νομισματικές κυρίως κερδοσκοπικές πράξεις πριν την είσοδο στη Νομισματική Ένωση δεν θα έχουν αρνητικές συνέπειες στις τιμές μετατροπής που θα εφαρμοστούν τότε μακροπρόθεσμα.

3.5. Τα πρότυπα που παρουσιάζονται τώρα είναι μερικά μόνο από τις πιθανές πολλαπλές λύσεις. Το ποιό πρότυπο θα επιλεγεί τελικά δεν είναι τόσο σημαντικό κατά τη γνώμη της ΟΚΕ. Το σημαντικό είναι να συνειδητοποιήσουν το πρόβλημα τα αρμόδια ευρωπαϊκά όργανα, και να προετοιμάσουν εκ των προτέρων λύσεις που θα εφαρμόσουν σε περίπτωση σοβαρών διαταραχών των αγορών συναλλάγματος. Έως τώρα, δεν έχουν υποβληθεί ικανοποιητικές προτάσεις για το θέμα αυτό. Το Ευρωπαϊκό Νομισματικό Ίδρυμα, σε μελέτη που παρουσίασε τον Νοέμβριο 1995 για τη μετάβαση προς το ενιαίο νόμισμα, δεν κάνει καμιά αναφορά στο πρόβλημα αυτό. Είναι ορθότατη η γνώμη της Επιτροπής που περιλαμβάνεται στο προαναφερθέν Πράσινο Βιβλίο, σύμφωνα με την οποία η αυστηρή εφαρμογή των κριτηρίων σύγκλισης αρκεί για την αποφυγή διαταραχών στις χρηματοοικονομικές αγορές και στις αγορές συναλλάγματος. Οι κερδοσκοπικές πράξεις δεν πρέπει ωστόσο να αποκλειστούν εντελώς ούτε και σε αυτή την περίπτωση, πράγμα που έχει αποδειχτεί από την εμπειρία στο εσωτερικό του ΕΝΣ. Ακόμη και βασικά «υγιή» νομίσματα έχουν συχνά παρασυρθεί στη δίνη της υποτίμησης άλλων νομισμάτων. Εξάλλου είναι πιθανό οι νομισματικές διαταραχές να μην ξεκινούν από το εσωτερικό της ΕΕ. Πολλά ευρωπαϊκά νομίσματα υφίστανται πιέσεις όταν το δολάριο ΗΠΑ αντιμετωπίζει δυσκολίες. Το πλέον πρόσφατο παράδειγμα είναι η κρίση του πέζος, η οποία σημειώθηκε τέλη του 1994 και αρχές 1995, συνεπεία της οποίας ακόμη και ευρωπαϊκά νομίσματα υπέστησαν πιέση υποτίμησης. Η ΟΚΕ κρίνει ότι η Κοινότητα πρέπει να είναι προετοιμασμένη ακόμη και γι αυτές τις εξωγενείς αναταραχές, οι οποίες θα μπορούσαν να εμφανιστούν ταυτόχρονα με τη μετάβαση στην τρίτη φάση της Νομισματικής Ένωσης.

4. Ημερομηνία έναρξης της Νομισματικής Ένωσης

4.1. Η ημερομηνία έναρξης της τρίτης φάσης της Νομισματικής Ένωσης έχει πρακτικά ανατεθεί στους μηχανισμούς που προβλέπονται στη Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 109 Ι, παρ. 4, δηλαδή θα πρέπει να είναι η 1η Ιανουαρίου 1999. Το Συμβούλιο πρέπει να λάβει την απόφαση για το «ποιά κράτη πληρούν τις προϋποθέσεις που απαιτούνται για την υιοθέτηση του ενιαίου νομίσματος» έως τις 30 Ιουνίου 1998. Κατά το γράμμα της Συνθήκης, το ενιαίο νόμισμα πρέπει να υιοθετηθεί ακόμη κι αν, στα όρια του παραλόγου, μία μόνο χώρα πληροί τις προϋποθέσεις που ορίζει η Συνθήκη. Είναι σαφές ότι το πνεύμα των κανόνων είναι πολύ διαφορετικό.

4.2. Πρόθεση της Συνθήκης είναι σαφώς να δημιουργήσει - όπως επανειλημμένα έχει ειπωθεί - ένα «σταθερό νόμισμα», αποτελούμενο από το άθροισμα επίσης σταθερών νομισμάτων. Η σταθερότητά του στο χρόνο εξαρτάται από τις προοπτικές βιώσιμης ανάπτυξης των οικονομιών των χωρών αυτών, στοιχείο που πολύ συχνά τίθεται σε δεύτερη μοίρα, αν δεν αγνοείται.

4.3. Όπως αναφέρεται στο κεφάλαιο δύο, τα κριτήρια αποδοχής που προβλέπονται στη Συνθήκη, έχουν διατυπωθεί με τόσο ελαστικό τρόπο, ώστε να αφήνουν ικανοποιητικά περιθώρια για μία προσέγγιση που να ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, η οποία λαμβανομένων υπόψη όλων των δεδομένων θα αποβεί ενδεχομένως αναγκαία. Η εν λόγω προσέγγιση δεν πρέπει, ωστόσο, να ερμηνευθεί ως παρέκκλιση ή μη τήρηση των ήδη καθορισμένων κριτηρίων. Καθοριστικό κριτήριο κάθε απόφασης είναι η δημιουργία σταθερού και ισχυρού νομίσματος.

4.4. Η αύξηση του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος, η οποία σε διάφορες χώρες παρέμεινε σε επίπεδο κατώτερο του προβλεπομένου, οι δυσχέρειες ως προς τη διαχείριση των δημόσιων οικονομικών, η απασχόληση που υποδηλώνει ότι η κατάσταση είναι κρίσιμη σχεδόν παντού, προξενούν ανησυχία για το μέλλον. Όλα τα ανωτέρω συνέβαλαν στη δημιουργία αμφιβολιών στους πολιτικούς και οικονομικούς κύκλους, και ίσως ακόμη περισσότερο στην κοινή γνώμη, όσον αφορά το εάν και κατά πόσον είναι πράγματι δυνατόν να υπάρξει ένας μεγάλος αριθμός χωρών οι οποίες στις 30 Ιουνίου 1998 θα πληρούν όλες τις προϋποθέσεις που απαιτούνται για την προσχώρηση στο ενιαίο νόμισμα.

4.5. Το κείμενο της Συνθήκης ορίζει την ημερομηνία και τη διαδικασία έναρξης της Νομισματικής Ένωσης, η οποία πρέπει να είναι εκείνη που έχει καθορισθεί. Το γεγονός αυτό καθ'εαυτό θα έπρεπε να εξανεμίσει τις αμφιβολίες και να ωθήσει όλες τις χώρες της Ένωσης να καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια και να υιοθετήσουν κάθε αναγκαίο μέτρο προκειμένου να ανταποκριθούν στις προϋποθέσεις που έχουν ορισθεί, εντός του σύντομου χρονικού διαστήματος που μας χωρίζει από την ημερομηνία της απόφασης.

4.6. Οποιαδήποτε προσπάθεια θα είχε ως μοναδικό στόχο την ένταξη στη Νομισματική Ένωση, θα ήταν ανεπαρκής. Όπως προαναφέρθηκε στο σημείο 4.2, κάθε προσπάθεια πρέπει να ανταποκρίνεται επίσης στην απαίτηση να τεθούν οι βάσεις μιας αειφόρου ανάπτυξης. Προβάλλει, λοιπόν, το αίτημα να υιοθετηθούν πολιτικές σταδιακής ανάπτυξης, χωρίς την υιοθέτηση μέτρων εκτάκτου ανάγκης με πρόσκαιρα αποτελέσματα και, κυρίως, χωρίς κοινωνικές ταραχές, γεγονός για το οποίο ενδέχεται να απαιτηθεί χρονικό διάστημα μεγαλύτερο της καθορισθείσας προθεσμίας. Κατά συνέπεια, μια καθυστερημένη μεν αλλά στέρεα θεμελιωμένη προσχώρηση είναι, αφενός, αδιαφιλονίκητα προτιμότερη και, αφετέρου, προς το συμφέρον τόσο της κάθε ενδιαφερόμενης χώρας όσο και της Νομισματικής Ένωσης, σε αντίθεση με μια εσπευσμένη προσχώρηση χωρίς προοπτικές σταθερότητας.

4.7. Το βασικό ερώτημα παραμένει εξάλλου αναλλοίωτο: το σύντομο διάστημα που απομένει θα είναι άραγε αρκετό ώστε να μπορέσει μεγάλος αριθμός χωρών να προσχωρήσει στη Νομισματική Ένωση; Και πέραν αυτού, τι ακριβώς σημαίνει «μεγάλος αριθμός» χωρών; Ως προς τούτο, η ΟΚΕ θεωρεί ότι ο αριθμός των χωρών δεν είναι σημαντικός αυτός καθ'εαυτός 7 εκείνο που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι να υλοποιηθεί το ενιαίο νόμισμα με την οικονομική συνεισφορά των χωρών, των οποίων το συνολικό ΑΕγχΠ αντιστοιχεί τουλάχιστον στο 50 % του ΑΕγχΠ της ΕΕ.

4.7.1. Με βάση τα ανωτέρω παρατίθεται ο ακόλουθος πίνακας, στον οποίο αναγράφεται το ύψος του ΑΕγχΠ των μεμονωμένων χωρών και λαμβάνεται ως υπόθεση μια νομισματική ένωση με την κατ'αρχήν συμμετοχή της Γερμανίας, της Αυστρίας, των χωρών Μπενελούξ, της Γαλλίας, της Ιρλανδίας και της Φινλανδίας. Πάντοτε υποθετικά ομιλώντας, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Δανία κάνουν χρήση της ρήτρας μη συμμετοχής (opt-out), ενώ η Ιταλία, η Ισπανία, η Σουηδία, η Πορτογαλία και η Ελλάδα δεν είναι σε θέση να προσχωρήσουν. Είναι εύκολο να καταδειχθεί ότι χωρίς τη Γερμανία και τη Γαλλία δεν θα ήταν δυνατόν να επιτευχθεί το κατώτατο όριο του 50 % και, συνεπώς, η Νομισματική Ένωση δεν θα μπορούσε να υλοποιηθεί, γεγονός το οποίο φαίνεται πλέον να τυγχάνει πολιτικής αναγνώρισης.

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

5. Η θέση της μελλοντικής Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) και οι τρόποι αλληλεπίδρασης μεταξύ των εθνικών δημοσιονομικών πολιτικών και της ευρωπαϊκής νομισματικής πολιτικής

5.1. Η Συνθήκη ΕΚ, στα άρθρα 105 (στόχοι και καθήκοντα του ΕΣΚΤ) και 107 (ανεξαρτησία της ΕΚΤ), καθορίζει το νομικό καθεστώς και τα κυριότερα καθήκοντα της ΕΚΤ. Ιδιαίτερα, στο άρθρο 105, παράγραφος 1, 1η φράση, αναφέρει: «Πρωταρχικός στόχος του ΕΣΚΤ είναι η διατήρηση της σταθερότητας των τιμών». Τα κράτη μέλη αιτιολόγησαν την κεφαλαιώδη σημασία της νομισματικής εγγύησης με βάση την εμπειρία των τελευταίων δεκαετιών, από την οποία προκύπτει ότι τα κράτη με χαμηλό ποσοστό πληθωρισμού εφαρμόζουν συγκριτικά χαμηλότερα πραγματικά επιτόκια και, συνεπώς χαρακτηρίζονται από πιο δυναμικό τομέα επενδύσεων και μεγαλύτερο αριθμό δημιουργίας θέσεων απασχόλησης. Το γεγονός αυτό θεμελιώνεται και θεωρητικά, δεδομένου ότι η αποτελεσματική κατανομή όλων των διαθέσιμων πόρων καθίσταται δυνατή μόνον χάρη στη σταθερότητα της αξίας του νομίσματος, μέσω της μεταβολής των σχετικών τιμών. Σε περιόδους υψηλού πληθωρισμού, η διάρθρωση των τιμών υφίσταται στρέβλωση και οι τιμές δεν δύνανται να ανταποκριθούν στην κύρια λειτουργία τους, δηλαδή στην προαγωγή της ευημερίας. Αυτή η απώλεια πληροφοριών, λόγω του πληθωρισμού, δεν πλήττει μόνον την αγορά αγαθών. Οι αγορές των συντελεστών παραγωγής υφίστανται επίσης αρνητικές συνέπειες, εξαιτίας της θετικής συσχέτισης μεταξύ του επιπέδου των τιμών και των επιτοκίων και του επιπέδου των τιμών και των μισθών. Κατ'αυτόν τον τρόπο, οι πόροι δεν κατανέμονται σωστά σε όλες σχεδόν τις αγορές, γεγονός το οποίο εν τέλει πλήττει την ανάπτυξη: στην αγορά αγαθών, επειδή οι παραγωγοί δεν είναι σε θέση να εφαρμόσουν μια πολιτική προσφοράς προσαρμοσμένη στη ζήτηση 7 στην κεφαλαιαγορά, επειδή το αποταμιευθέν κεφάλαιο δεν δανείζεται πλέον στους επενδυτές τα επενδυτικά σχέδια των οποίων υπόσχονται τα μεγαλύτερα οφέλη 7 στην αγορά εργασίας, επειδή οι μισθωτοί δεν είναι πια σε θέση να εντοπίσουν τη δραστηριότητα που παρουσιάζει τη μεγαλύτερη ζήτηση εργατικού δυναμικού.

5.1.1. Η κεφαλαιώδης σημασία των νομισματικών εγγυήσεων δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι η ΕΚΤ απαλλάσσεται των ευθυνών που άπτονται της οικονομικής πολιτικής. Στο άρθρο 105, παράγραφος 1, 2η φράση, γίνεται σαφής αναφορά σε αυτή την ευθύνη η οποία εξακολουθεί να εμπίπτει στις αρμοδιότητες της ΕΚΤ, εφόσον «με την επιφύλαξη του στόχου της σταθερότητας των τιμών, το ΕΣΚΤ στηρίζει τις γενικές οικονομικές πολιτικές στην Κοινότητα, προκειμένου να συμβάλει στην υλοποίηση των στόχων της Κοινότητας, που ορίζονται στο άρθρο 2». Όπως π.χ. ο στόχος του υψηλού δείκτη απασχόλησης.

5.1.2. Λαμβανομένων υπόψη των αναγκών που προκύπτουν από το νομικό πλαίσιο - κεφαλαιώδης σημασία των νομισματικών εγγυήσεων, στήριξη των στόχων της οικονομικής πολιτικής, υπό την προϋπόθεση επιτυχημένων νομισματικών εγγυήσεων - η ΟΚΕ ζητεί να επέλθουν ορισμένες προσαρμογές προκειμένου να διευκολυνθεί η ΕΚΤ στην επιτέλεση της πρωταρχικής αποστολής της. Η εννοιολογική διάρθρωση της Νομισματικής Ένωσης δεν διασφαλίζει, κατά την ΟΚΕ, την μη πληθωριστική προσφορά χρήματος, παρότι τα θεσμικά μέτρα που διέπουν το καθεστώς της εκδοτικής τράπεζας δεν θα μπορούσαν να είναι καλύτερα.

5.1.3. Η δημοσιονομική πολιτική για τη διατήρηση της νομισματικής σταθερότητας εγκυμονεί σαφώς σοβαρότερο κίνδυνο. Ένα από τα εννοιολογικά προβλήματα τα οποία δεν έχουν ακόμη επιλυθεί στο πλαίσιο της Νομισματικής Ένωσης συνίσταται στη διάκριση αρμοδιοτήτων μεταξύ της δημοσιονομικής και της νομισματικής πολιτικής. Παρότι το ΕΚΣΤ συστάθηκε ως μέσο για την εφαρμογή υπερεθνικής νομισματικής πολιτικής, η δημοσιονομική πολιτική παραμένει στην αρμοδιότητα των εθνικών κυβερνήσεων, γεγονός το οποίο - λαμβανομένης υπόψη της αρχής της επικουρικότητας - δεν μπορεί παρά να τύχει ευνοϊκής αποδοχής. Οι υφιστάμενες δυνατότητες ως προς την κατανομή αρμοδιοτήτων στο πλαίσιο της δημοσιονομικής πολιτικής πρέπει να χρησιμοποιηθούν προς όφελος των πολιτών, υπό το πρίσμα της αποκέντρωσης.

5.1.4. Ωστόσο, η κατανομή αυτή ενέχει τον κίνδυνο υπονόμευσης των προσπαθειών που καταβάλλονται με στόχο την πολιτική σταθερότητα της νομισματικής πολιτικής, εξαιτίας του γεγονότος ότι οι δημοσιονομικές πολιτικές των κρατών μελών δεν ευνοούν τη σταθερότητα. Ως προς αυτό, οι μηχανισμοί για την επιβολή κυρώσεων που προβλέπονται από το άρθρο 104 Γ της Συνθήκης ΕΚ (έλεγχος της δημοσιονομικής κατάστασης των κρατών μελών), έχουν επικριθεί επανειλημμένα ως υπερβολικά ελαστικοί. Κατ'αρχήν οι κυρώσεις μπορούν να επιβληθούν από το Συμβούλιο μόνον με πλειοψηφία δύο τρίτων. Επομένως, εάν μια (ειδική) πλειοψηφία κρατών αντιμετωπίζει διαρθρωτικά δημοσιονομικά προβλήματα, θεωρείται εξαιρετικά απίθανο να ληφθούν αποφάσεις μεγάλης εμβέλειας. Κατά συνέπεια, θα πρέπει να προβλεφθεί κάποιος μηχανισμός ούτως ώστε να μην απαιτούνται χρονοβόρες ψηφοφορίες στο Συμβούλιο για τα μέτρα επιβολής κυρώσεων. Επιπλέον, τα χρονικά περιθώρια που προβλέπονται πριν από την επιβολή των κυρώσεων είναι εξαιρετικά μεγάλα. Εάν τηρηθεί αυστηρά η διαδικασία που ορίζεται στο άρθρο 104 Γ, είναι εύκολο να παρέλθει δεκαετία πριν τεθούν πλήρως σε εφαρμογή τα προαναφερθέντα μέτρα.

5.1.5. Η ΟΚΕ επικροτεί ορισμένες προτάσεις που διατυπώθηκαν σχετικά με την ενίσχυση της δημοσιονομικής πειθαρχίας των εθνικών κυβερνήσεων. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι είναι σκόπιμη η σύναψη νέας συμφωνίας, με την οποία, αφενός θα περιορισθεί ο ετήσιος πρόσθετος δανεισμός σε ανεκτό οικονομικά επίπεδο και αφετέρου θα επιβάλλονται ενδεδειγμένες κυρώσεις σε περίπτωση παραβίασης των σχετικών κριτηρίων σταθερότητας. Η ΟΚΕ διάκειται ευνοϊκά όσον αφορά την πρόταση περί άτοκης κατάθεσης στην ΕΚΤ σε περίπτωση υπερβολικά υψηλού δημοσιονομικού ελλείμματος, η επιστροφή του ποσού της οποίας θα πραγματοποιείται μόνον αφού βελτιωθεί η δημοσιονομική κατάσταση. Προκειμένου να μην επιδεινωθεί η κρίσιμη οικονομική κατάσταση ορισμένων χωρών, τα χρήματα που κατατίθενται δεν θα πρέπει να συνυπολογίζονται στο δημόσιο έλλειμμα. Ωστόσο, κατά την ΟΚΕ, το προαναφερθέν Σύμφωνο σταθερότητας πρέπει επίσης να αφήνει περιθώρια σταθεροποίησης της ζήτησης σε περιόδους ύφεσης. Τα μέτρα δημοσιονομικής πολιτικής που αποσκοπούν στη σταθεροποίηση της ζήτησης θα πρέπει να περιορίζονται, αποκλειστικά στη διάρκεια μιας αρνητικής συγκυρίας.

5.1.6. Η σύναψη πρόσθετης εθελούσιας συμφωνίας μεταξύ των συμμετεχόντων κρατών η οποία θα δέσμευε τα εν λόγω κράτη για την εφαρμογή υγιούς δημοσιονομικής πολιτικής, θα παρουσίαζε σημαντικά πλεονεκτήματα. Πρώτον, θα επέτεινε την εμπιστοσύνη των πολιτών στη Νομισματική Ένωση, εφόσον με την υιοθέτηση πιο ενισχυμένων κριτηρίων σταθερότητας, το ενιαίο νόμισμα θα διέτρεχε μικρότερο κίνδυνο να καταστεί ασθενές νόμισμα. Επιπλέον, μια εθελούσια μετριοπαθής στάση σε θέματα δημοσιονομικής πολιτικής θα μείωνε τις ανησυχίες των πολιτών σχετικά με τις ολοένα αυξανόμενες κρατήσεις επί των εισοδημάτων τους εκ μέρους του δημοσίου. Επίσης, ένα Σύμφωνο σταθερότητας θα ενίσχυε και την Πολιτική Ένωση διότι, πέραν της νομισματικής πολιτικής, θα μετέφερε έμμεσα σε κοινοτικό επίπεδο και ένα μέρος της πολιτικής και δημοσιονομικής ευθύνης των κρατών μελών, χωρίς ωστότο τούτο να επιφέρει αύξηση του κεντρικού ευρωπαϊκού προϋπολογισμού.

5.1.7. Η ΟΚΕ καλεί τα αρμόδια ευρωπαϊκά όργανα να λάβουν τα ενδεδειγμένα μέτρα υπέρ μιας συγκλίνουσας οικονομικής πολιτικής. Η μείωση της ζήτησης εκ μέρους του δημοσίου που χρηματοδοτείται από πιστώσεις έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση του πληθωρισμού. Τέλος, ένα Σύμφωνο σταθερότητας θα ήταν επίσης σκόπιμο, διότι θα συνέβαλε σε μείωση της ζήτησης κεφαλαίων από τις κεφαλαιαγορές εκ μέρους του δημοσίου και, συνεπώς, σε μείωση των πραγματικών επιτοκίων. Κατ'αυτόν τον τρόπο, θα δημιουργούνταν καλύτερες συνθήκες για τις ιδιωτικές επενδύσεις, για την ιδιωτική κατανάλωση και, τέλος, για την απασχόληση.

5.2. Η διατήρηση της σταθερότητας των τιμών - η οποία εμπίπτει στην αρμοδιότητα της ΕΚΤ - δεν είναι, ωστόσο, ανεξάρτητη των λοιπών συνιστωσών που συντελούν στον καθορισμό της οικονομικής σύγκλισης, η οποία εναπόκειται στην πολιτική των κρατών μελών. Τα κράτη μέλη φέρουν την ευθύνη να θέσουν υπό έλεγχο τις δημόσιες δαπάνες, όχι μόνον από άποψη επενδύσεων, αλλά και σε θέματα κοινωνικών παροχών, δημόσιας υγείας, συντάξεων. Η μείωση της ανεργίας πρέπει να συνιστά κύριο μέλημά τους, για την από κοινού υλοποίηση του στόχου της διατήρησης της ανταγωνιστικότητας. Ο πληθωρισμός πρέπει να συγκρατηθεί και, όποτε είναι απαραίτητο, να μειωθεί. Συνεκτική δημοσιονομική πολιτική, σε συνδυασμό με μια αειφόρο ανάπτυξη, αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο του όλου συστήματος.

5.2.1. Όλα τα ανωτέρω οδηγούν στην εξής παρατήρηση: η άσκηση ανεξάρτητης πολιτικής εκ μέρους της ΕΚΤ σε θέματα νομισματικού ελέγχου και διατήρησης της σταθερότητας των τιμών καθίσταται αδύνατη χωρίς τη στήριξη των οικονομικών και κοινωνικών πολιτικών των κρατών μελών. Εξάλλου, οι πολιτικές αυτές αφήνονται στην ευχέρεια των εθνικών αρχών, οι οποίες καλούνται να αντιμετωπίσουν μια πραγματικότητα που διαφέρει από χώρα σε χώρα και ενδέχεται να περιλαμβάνει ένα «συνοθύλευμα» μέτρων, τα οποία δεν συμβιβάζονται απαραίτητα με το στόχο της σύγκλισης.

5.3. Κατά συνέπεια, η τήρηση των κριτηρίων σύγκλισης - τα οποία είναι κριτήρια υγιούς οικονομικής πολιτικής, ακόμη και ανεξαρτήτως της Συνθήκης - συνιστά προαπαιτούμενο ζωτικής σημασίας τόσο για κάθε μεμονωμένο κράτος μέλος όσο και για την Κοινότητα στο σύνολό της. Σύμφωνα λοιπόν με αυτή την αρχή, καθίσταται προφανές ότι οι «αμιγώς» εθνικές πολιτικές δεν είναι αποδεκτές. Απαιτείται η εφαρμογή οικονομικών πολιτικών οι οποίες να ακολουθούν κοινές κατευθύνσεις, με στόχο να πληρωθούν οι όροι προσχώρησης στο ενιαίο νόμισμα.

5.4. Δυνάμει της Συνθήκης, η ΕΚΤ οφείλει να διασφαλίσει το στόχο της νομισματικής σταθερότητας. Εντούτοις, δεν διευκρινίζεται ποιό είναι το ανώτατο επιτρεπόμενο ποσοστό πληθωρισμού, στο εσωτερικό της ΕΕ. Κατ'αυτόν τον τρόπο, η δημοσιονομική και η νομισματική πολιτική, καθώς και η πολιτική επί των μισθών, στερούνται ενός σημείου αναφοράς βάσει του οποίου θα μπορούσε να καθορισθεί η οικονομική συμπεριφορά και, κατά συνέπεια, οι προβλέψεις σχετικά με τους οικονομικούς στόχους δυσχεραίνονται άνευ λόγου και αιτίας.

5.4.1. Για το σκοπό αυτό, κρίνεται σκόπιμο να τεθεί ένας στόχος όσον αφορά το μεσοπρόθεσμο ποσοστό πληθωρισμού, ο οποίος θα πρέπει να καταστεί δεσμευτικός επί πολυετή χρονική περίοδο. Ο καθορισμός ενός ετήσιου ποσοστού πληθωρισμού προσκρούει στο γεγονός ότι εξωγενείς παράγοντες - όπως, παραδείγματος χάρη, η αύξηση της τιμής του αργού πετρελαίου - δύνανται να προκαλέσουν πρόσκαιρη άνοδο του ποσοστού πληθωρισμού. Εάν η μελλοντική ΕΚΤ επιφορτιζόταν με την επίτευξη ενός ετήσιου στόχου, τούτο θα μπορούσε να έχει υπερβολικές επιπτώσεις στη νομισματική πολιτική και, κατά συνέπεια, να επηρεάσει σημαντικά τις αγορές των συντελεστών παραγωγής και των αγαθών.

5.4.2. Κατά τα τελευταία χρόνια, πολλές χώρες προέβησαν στον εκ των προτέρων καθορισμό συγκεκριμένων στόχων όσον αφορά τον πληθωρισμό. Οι εν λόγω εμπειρίες υπήρξαν θετικές. Κατά κανόνα, η επίτευξη θετικών αποτελεσμάτων κατέστη δυνατή δια της μείωσης των ποσοστών αύξησης των τιμών. Η ΟΚΕ κρίνει σκόπιμο να καθορισθεί, σε ευρωπαϊκή κλίμακα, ένας μεσοπρόθεσμος στόχος ανερχόμενος σε ποσοστό 2 %, γεγονός το οποίο είναι σύμφωνο με τις πρακτικές πολυάριθμων εκδοτικών τραπεζών και, επομένως, θα παρείχε στην αγορά μια ένδειξη σταθερότητας.

5.5. Πέραν της απουσίας ενός συγκεκριμένου στόχου όσον αφορά τον πληθωρισμό, η Συνθήκη ΕΚ δεν καθορίζει μια στρατηγική νομισματικής πολιτικής προκειμένου να διασφαλισθεί η σταθερότητα της αξίας του νομίσματος. Ένα από τα κύρια καθήκοντα του ΕΝΙ, κατά το δεύτερο στάδιο της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης, συνίσταται στην εκπόνηση ενός σχεδίου νομισματικής πολιτικής έως τα τέλη του 1996. Ως εκ τούτου, η ΟΚΕ θεωρεί σκόπιμο να γνωστοποιήσει ήδη από τώρα τη θέση της επί του θέματος αυτού.

5.5.1. Για τη διασφάλιση της νομισματικής σταθερότητας υφίστανται, βασικά, δύο στρατηγικές: Είτε χρησιμοποιούνται οι μηχανισμοί που προσφέρει η νομισματική πολιτική για την άμεση ρύθμιση του πληθωρισμού, είτε αποφασίζεται η επιδίωξη ενός ενδιάμεσου στόχου όπως η ρύθμιση της προσφοράς χρήματος. Στην πράξη εφαρμόσθηκαν και οι δύο μέθοδοι. Σε αυτό το πλαίσιο, η Τράπεζα της Αγγλίας κατέφυγε στον έλεγχο των τιμών ενώ η γερμανική Bundesbank εφήρμοσε τη στρατηγική της ρύθμισης της προσφοράς χρήματος. Κάθε μια από τις δύο προσεγγίσεις παρουσιάζει πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα.

5.5.2. Όσον αφορά τη στρατηγική της άμεσης ρύθμισης του πληθωρισμού, η νομισματική σταθερότητα πρέπει να επιτευχθεί δια της παρέμβασης επί των επιτοκίων της νομισματικής αγοράς. Εντούτοις, το βασικότερο πρόβλημα της διαδικασίας αυτής συνίσταται στο γεγονός ότι η ακριβής επιλογή και η βέλτιστη διάρκεια ενός μέτρου για τα επιτόκια δεν καθορίστηκε, εμπειρικά, με βεβαιότητα. Ως εκ τούτου, υφίσταται κίνδυνος να προκληθούν κυκλικά φαινόμενα επί της εξέλιξης της συγκυρίας, λόγω «εσφαλμένου» καθορισμού των κεντρικών επιτοκίων και των ποικίλων περιστασιακών αποκλίσεων. Επιπλέον, η αιτιώδης σχέση μεταξύ του επιπέδου των επιτοκίων και του ποσοστού πληθωρισμού παρουσιάζει μια διαρθρωτική ασυνέχεια. Ενώ μεσοπρόθεσμα οι δύο μεταβλητές εμφανίζουν αντίστροφη συσχέτιση μακροπρόθεσμα δύναται να παρατηρηθεί θετική συσχέτιση.

5.5.3. Το κύριο πρόβλημα που συνεπάγεται η καθιέρωση ενδιάμεσου νομισματικού στόχου είναι το γεγονός ότι ο σαφώς θετικός συσχετισμός μεταξύ προσφοράς χρήματος και αύξησης του επιπέδου των τιμών διαπιστώνεται μόνον όταν υπάρχει σταθερή ζήτηση χρήματος. Ορισμένες πιο πρόσφατες μελέτες κατέδειξαν ότι, στην περίπτωση των ΗΠΑ, η προϋπόθεση αυτή δεν πληρούται πλέον εξαιτίας δραστικών καινοτομιών σε επίπεδο αγοράς κεφαλαίων. Αντίθετα, πολλές μελέτες σχετικές με την γερμανική αγορά κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι, ακόμη και μετά την συνένωση Ανατολικής και Δυτικής Γερμανίας, η ζήτηση παραμένει σταθερή.

5.5.4. Όσον αφορά την απόφαση σε ευρωπαϊκό επίπεδο είναι σημαντικό να προσδιορισθεί κατά πόσον η συνολική ζήτηση χρήματος ικανοποιεί την απαίτηση σταθερότητας. Το ζήτημα αυτό τέθηκε σε πολλές από τις μελέτες. Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, διαπιστώνεται ότι η σταθερότητα της ζήτησης χρήματος είναι μεγαλύτερη στον κοινό νομισματικό τομέα από ό,τι στον νομισματικό τομέα των μεμονωμένων κρατών μελών (). Συνεπώς η καθιέρωση ενδιάμεσου νομισματικού στόχου θα ήταν εφικτή και στο εσωτερικό της νέας νομισματικής ένωσης. Ουσιαστικό πλεονέκτημα της λύσης αυτής είναι το γεγονός ότι η χρήση του ενδιάμεσου στόχου προσφέρει στις χρηματαγορές ένα βασικό μέγεθος προσανατολισμού, με το οποίο μπορούν να εκτιμηθούν οι προσδοκίες της αγοράς. Αντιθέτως εάν οι αποφάσεις, που αφορούν την πολιτική των επιτοκίων που πρόκειται να ακολουθηθεί, λαμβάνονται βάσει αντιφατικών δεικτών σχετικά με τους μελλοντικούς πληθωριστικούς κινδύνους (ανάπτυξη, εξέλιξη των συναλλαγών, εξέλιξη της προσφοράς χρήματος, εξέλιξη της διαμόρφωσης των επιτοκίων κ.λπ.), είναι πλέον δύσκολο για τους παράγοντες της αγοράς, να αντιληφθούν τα κριτήρια στα οποία στηρίζεται η νομισματική πολιτική. Το κλίμα αβεβαιότητας που θα δημιουργούσε η εφαρμογή της διαδικασίας αυτής, θα είχε ως αποτέλεσμα τη μεγαλύτερη αστάθεια των κεφαλαιαγορών και κατά συνέπεια αρνητικές επιπτώσεις ως προς τις επενδύσεις. Εξάλλου, η καθιέρωση ενδιάμεσου νομισματικού στόχου παρουσιάζει το πλεονέκτημα ότι χάρη σε αυτήν μπορεί να αντισταθμισθεί η εντύπωση ότι η νομισματική πολιτική στηρίζεται αποκλειστικά στην σταθερότητα του επιπέδου των τιμών. Υπενθυμίζεται σχετικά για μιά ακόμη φορά η δέσμευση την οποία ανέλαβε η ΕΚΤ - με βάση το άρθρο 105, εδάφιο 1, δεύτερη πρόταση - να υποστηρίζει τή γενική οικονομική πολιτική της Κοινότητας.

5.5.5. Ωστόσο, η ΟΚΕ γνωρίζει ότι η καθιέρωση ενός ενδιάμεσου νομισματικού στόχου ενδέχεται να δημιουργήσει προβλήματα. Ιδιαίτερα λόγω της εφαρμογής καινοτόμων πρακτικών στις κεφαλαιοαγορές και της αυξανόμενης επέκτασης της αγοράς κεφαλαίων, ο κίνδυνος να μην επιτευχθεί ο στόχος της προσφοράς χρήματος είναι απτός. Το γεγονός αυτό θα δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα για την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Διότι στην περίπτωση που τηρήσει υπερβολικά αυστηρά το στόχο της προσφοράς χρήματος με σκοπό να αυξήσει την αξιοπιστία της, θα θέσει σε κίνδυνο την οικονομική ανάπτυξη. Από την άλλη πλευρά, η αγορά θα μπορούσε να θεωρήσει ότι η αδράνεια της ΕΚΤ αποτελεί απειλή για τη σταθερότητα. Προκειμένου να αποφευχθούν παρόμοια προβλήματα, είναι σημαντικό να επικρατεί στην Ενωμένη Ευρώπη μεγαλύτερη σταθερότητα όσον αφορά τη ζήτηση χρήματος, από ό,τι στις επιμέρους περιοχές της Ένωσης, π.χ. μέσω μίας σχετικά περιορισμένης υποκατάστασης του νομίσματος. Μόνον υπό την προϋπόθεση αυτή έχει νόημα η καθιέρωση ενδιάμεσου νομισματικού στόχου. Η ΟΚΕ καλεί, προς το σκοπό αυτό, το ΕΝΙ να εντείνει τις προσπάθειές που καταβάλλει για τη μελέτη της σταθερότητας της ζήτησης χρήματος, στον μελλοντικό νομισματικό χώρο. Τα αποτελέσματα της έρευνας αυτής θα πρέπει να αποτελέσουν τη βάση για το σχέδιασμό της νομισματικής πολιτικής του ΕΝΙ.

5.6. Η καθιέρωση του νέου νομίσματος θα πρέπει να βασισθεί κατά πρώτον στην αρχή της ουδετερότητας στον τομέα του ανταγωνισμού. Αυτό ισχύει όχι μόνον όσον αφορά τη διατύπωση των στόχων και τη χάραξη των στρατηγικών, αλλά και όσον αφορά τον καθορισμό των μέσων της νομισματικής πολιτικής. Για να χορηγηθούν πόροι εκ μέρους της Κεντρικής Τράπεζας στο τραπεζικό σύστημα θα πρέπει να έχουν άμεση πρόσβαση στα μέσα της ΕΚΤ όλες οι εμπορικές τράπεζες ανεξαρτήτως μεγέθους. Ο περιορισμός της δραστηριότητας της ΕΚΤ, αποκλειστικά, σε συναλλαγές ανοικτής αγοράς θα έχει ως αποτέλεσμα - όπως έχει δείξει η πείρα - να ζημιωθούν οι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί περιορισμένων διαστάσεων. Ένα από τα προβλήματα οφείλεται στο γεγονός ότι οι μικροί χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί, που δεν διαθέτουν πόρους για να διενεργήσουν ενεργές διαπραγματεύσεις σε περίπτωση που θα τους ανατεθούν συμβάσεις που υπερβαίνουν τις δυνατότητές τους, αντιμετωπίζουν δυσκολίες όσον αφορά την κατανομή των πλεοναζόντων πόρων. Όταν υπάρχει δυνατότητα επαναχρηματοδότησης μέσω πιστωτικών διευκολύνσεων (standing facilities), αυτού του είδους τα προβλήματα ελλείπουν. Στην περίπτωση αυτή, ο ίδιος ο πιστωτικός οργανισμός αποφασίζει τόσο ως προς το κατά πόσον πρέπει να καλυφθούν οι ανάγκες του με πόρους από την Κεντρική Τράπεζα, όσο και ως προς την στιγμή που θα πρέπει να γίνει αυτό. Δεδομένου ωστόσο ότι το χρηματοδοτικό μέσο δεν είναι δυνατόν να εφαρμοσθεί εάν δεν υπαχθεί σε ποσοστώσεις αφού έχει τεθεί ο στόχος του αυστηρότερου ελέγχου της προσφοράς χρήματος, θεωρείται πρόσφορο και υπέρ μιας πολιτικής επαναχρηματοδότησης η οποία να είναι ουδέτερη από πλευράς ανταγωνισμού, να δοθεί προσοχή ούτως ώστε τα επιτόκια της επαναχρηματοδότησης να μην είναι κατά πολύ κατώτερα των επιτοκίων της αγοράς.

6. Τα εξαιρούμενα κράτη μέλη: οικονομικές πτυχές και νομισματική συνεργασία

6.1. Όταν υιοθετηθεί το ενιαίο νόμισμα, θα συγκροτηθούν, στο εσωτερικό της ΕΕ, δύο ομάδες χωρών, εκ των οποίων η μία θα απαρτίζεται από τις χώρες εκείνες που θα είναι σε θέση να συμμετάσχουν στην ΟΝΕ και η άλλη από τις υπόλοιπες. Δεν γνωρίζουμε ακόμη με βεβαιότητα ποιές θα είναι οι χώρες που θα εξαιρεθούν, δεδομένου ότι δεν είναι ακόμη γνωστό κατά πόσον οι δύο χώρες (Δανία και Μεγάλη Βρετανία) που έχουν το προνόμιο της ρήτρας του «opting out» θα θελήσουν να το χρησιμοποιήσουν ή όχι. Είναι ωστόσο σημαντικό να εξετασθούν οι θέσεις των διαφόρων ομάδων χωρών και οι σχέσεις μεταξύ τους.

6.2. Τα πλεονεκτήματα του ενιαίου νομίσματος για τις χώρες που θα συμμετάσχουν έχουν εκτεθεί διεξοδικά στις εκθέσεις και γνωμοδοτήσεις της Επιτροπής, του Συμβουλίου, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της ίδιας της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, καθώς και σε πολυάριθμες εκθέσεις, ομιλίες και έγγραφα. Εξαιρουμένων των διαφωνούντων με την καθιέρωση του ενιαίου νομίσματος, υφίσταται γενική συμφωνία επί των ακολούθων θεμάτων:

- υψηλότερη κατά μέσο όρο σταθερότητα των τιμών σε όλες τις χώρες της ΕΕ 7

- συνολική μείωση του κόστους των συναλλαγών και της κάλυψης του συναλλαγματικού κινδύνου 7

- μεγαλύτερη διαφάνεια των τιμών στις διάφορες χώρες 7

- χαμηλότερο κόστος διαχείρισης και χρηματοδότησης των επιχειρήσεων (αφού αφαιρεθούν τα έξοδα ίδρυσης 7

- τόνωση της ανάπτυξης, της ανταγωνιστικότητας και της απασχόλησης 7

- πιθανότητα να καταστεί το Εύρω αποθεματικό νόμισμα.

6.2.1. Οι εξαιρούμενες χώρες θα αποκλεισθούν από αυτά τα προαναφερθέντα πλεονεκτήματα και, κατά συνέπεια, θα βρεθούν σε δυσμενέστερη θέση: ο κίνδυνος της δημιουργίας μιάς Ευρώπης «δύο ταχυτήτων» υφίσταται πράγματι. Η μη συμμετοχή στην ΟΝΕ θα πρέπει λοιπόν να θεωρηθεί ότι αποτελεί «μεταβατική φάση», όπως την αποκάλεσε η Επιτροπή (): όσο συντομότερη θα είναι η εν λόγω φάση, τόσο πιό ανώδυνες θα είναι οι συνέπειες. Η ΟΚΕ δεν μπορεί παρά να είναι σύμφωνη με την παρατήρηση αυτή. Το γεγονός ότι είναι απαραίτητο κάθε εξαιρούμενο κράτος μέλος να ενταχθεί το ταχύτερο στην ΟΝΕ θα αποτελέσει σαφώς κίνητρο για την εξυγίανση της οικονομίας του. Η ΟΚΕ προειδοποιεί ωστόσο ότι υπάρχει ο κίνδυνος να εκδηλωθεί υπερβολική αισιοδοξία και να απλοποιηθεί το ζήτημα: η κατάσταση σε διάφορες χώρες δεν αφήνει να διαφανεί ότι βραχυπρόθεσμα θα υπάρξει βελτίωση και η εξυγίανση των οικονομιών αποτελεί αντικειμενική ανάγκη, ανεξάρτητη από την ανάγκη της ένταξης στην ΟΝΕ.

6.3. Παρά το γεγονός ότι η εσωτερική αγορά έχει σημειώσει πρόοδο και ότι τα θεσμικά όργανα της Κοινότητας κατέβαλαν κάθε δυνατή προσπάθεια γιά την προαγωγή της ανάπτυξης, απαιτείται η επίλυση των προβλημάτων που αφορούν την απασχόληση και τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας. Η κρίσιμη περίοδο την οποία διανύει η Ευρώπη και οι προβλέψεις για το μέλλον δεν αφήνουν περιθώρια για αισιοδοξία όσον αφορά την αύξηση των διαρθρωτικών πόρων και την συνέχιση των πολιτικών στήριξης γενικότερα. Με βάση όλα αυτά συμπεραίνεται ότι η συχνά επικαλούμενη «αλληλεγγύη» δεν θα είναι δυνατόν να τεθεί σε εφαρμογή μέσω μιάς πολιτικής που θα προβλέπει μεταγενέστερες επιδοτήσεις: κάθε χώρα θα πρέπει να υποβληθεί σε αυστηρότερη πειθαρχία και να υπολογίζει περισσότερο από ό,τι στο παρελθόν στις δικές της δυνάμεις.

6.4. Η διεύρυνση της Ένωσης προς τις χώρες που έχουν ζητήσει ή που θα ζητήσουν να ενταχθούν σε αυτήν - ορισμένες από τις οποίες δεν θα είναι πιθανόν σε θέση να ενταχθούν αμέσως στην ΟΝΕ - θα αποτελέσει ένα νέο, σοβαρό πρόβλημα: οι εξαιρούμενες χώρες οι οποίες τη στιγμή της διεύρυνσης δεν θα έχουν ακόμη ενταχθεί στην ΟΚΕ θα συμβάλουν, σε συνδυασμό με τα νέα μέλη που και αυτά θα εξαιρούνται, στην σύσταση ενός σημαντικού πυρήνα από χώρες εκτός ΟΝΕ. Δεν θα πρόκειται πλέον για Ευρώπη δύο ταχυτήτων, αλλά για δύο ξεχωριστές ομάδες για κάθε μία από τις οποίες ο όρος «Ευρώπη» θα έχει διαφορετική σημασία. Ο πολιτικός κίνδυνος θα υπερισχύσει συνεπώς του ήδη σοβαρού οικονομικού κινδύνου.

6.5. Παράλληλα με τα μειονεκτήματα, είναι σκόπιμο να εξετασθούν τα πιθανά πλεονεκτήματα για τις εξαιρούμενες χώρες. Τα κράτη μέλη που δεν θα συμμετάσχουν μπορούν να επωφεληθούν από τις εμπειρίες της αρχικής ομάδας. Ακόμη και στην περίπτωση που προηγηθεί προσεκτική προετοιμασία, δεν θα πρέπει να προεξοφλείται ότι η καθιέρωση του νέου νομίσματος εκ μέρους της ΕΚΤ θα επιτευχθεί χωρίς δυσκολίες. Εξάλλου, ενδέχεται να αποδειχθεί θετικό το να έχει μία χώρα περισσότερο χρόνο στη διάθεσή της για την πλήρωση των κριτηρίων σύγκλισης. Εάν μία χώρα κατευθυνθεί με πολύ ταχείς ρυθμούς στον δρόμο που οδηγεί στους στόχους του Μάαστριχτ δίχως να ληφθούν υπόψη οι διαρθρωτικές της ιδιαιτερότητες, συγκαλύπτει τον κίνδυνο της μείωσης της ζήτησης, πράγμα που θα μπορούσε να έχει αρνητικές επιπτώσεις στην αγορά εργασίας (). Εάν όμως τα διαρθρωτικά ελλείμματα των προϋπολογισμών των κρατών μελών μειωθούν σταδιακά είναι πολύ λιγότερο πιθανό ότι θα προκύψουν τέτοιου είδους επιπτώσεις. Η προοδευτική μείωση των διαρθρωτικών ελλειμμάτων των προϋπολογισμών σε συνδυασμό με αντίστοιχη μείωση του ποσοστού του δημόσιου χρέους ενδέχεται να οδηγήσει σε μείωση των πριμοδοτήσεων λόγω κινδύνου επί των επιτοκίων. Το επίπεδο απόδοσης, εξάλλου, θα επωφελείτο από τον αναμενόμενο πληθωρισμό που είναι σχετικά χαμηλότερος. Η ώθηση που θα δοθεί στην ανάπτυξη προβλέπεται ότι, βραχυπρόθεσμα, θα υπερβεί κατά πολύ τη μείωση της ζήτησης που θα προκύψει εξαιτίας της σταθεροποίησης. Τέλος, οι εξαιρούμενες χώρες εξακολουθούν να έχουν στη διάθεσή τους το μέσο προσαρμογής των τιμών συναλλάγματος, γεγονός που, εάν ληφθούν υπόψη οι διαφοροποιημένες παραγωγικές τάσεις, θα μπορούσε να αποβεί θετικό.

6.6. Όσον αφορά την ιδιαίτερη κατάσταση στην οποία βρίσκονται τα εξαιρούμενα κράτη μέλη, καθιστά αναγκαία τη θέσπιση διατάξεων που να διέπουν τις νομισματικές σχέσεις μεταξύ των δύο ομάδων κρατών μελών. Για να επιτευχθεί πιθανή συμφωνία θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή σε τρεις πτυχές: στη διασφάλιση της απρόσκοπτης λειτουργίας της ενιαίας αγοράς και της ύψιστης δυνατής νομισματικής σταθερότητας και στη διευκόλυνση της μετάβασης στο κοινό νόμισμα των χωρών που δεν θα συμμετέχουν ακόμη.

6.7. Όσον αφορά το θέμα αυτό, η ΟΚΕ τάσσεται υπέρ ενός συστήματος συναλλαγματικών ισοτιμιών το οποίο να συνδέει τα εθνικά νομίσματα των εξαιρούμενων χωρών με το κοινό νόμισμα σύμφωνα με το πρότυπο του ΕΝΣ. Ωστόσο προϋπόθεση για τη λειτουργία ενός τέτοιου συστήματος είναι η δέσμευση των εξαιρουμένων κρατών να εφαρμόσουν μία αυστηρή αντιπληθωριστική πολιτική και να τηρήσουν στάση δημοσιονομικής πειθαρχίας. Αυτές είναι και οι απαραίτητες προϋποθέσεις για την παρέμβαση της ΕΚΤ - ενδεχομένως σε συνεργασία με τις κεντρικές τράπεζες των κρατών μελών που αποκλίνουν - για τη στήριξη των συναλλαγματικών ισοτιμιών. Τα νομίσματα χωρών για τις οποίες ισχύουν εξαιρετικές ρυθμίσεις, εφόσον παρουσιάζουν θετική πορεία ως προς τη σύγκλιση, πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να προσχωρήσουν σε μία στενή ζώνη διακυμάνσεων, με γνώμονα την κεντρική τιμή του ευρωπαϊκού νομίσματος. Προϋπόθεση της προσχώρησης των χωρών αυτών στην ΟΝΕ είναι η πλήρωση του κριτηρίου των συναλλαγματικών ισοτιμιών όπως περιγράφεται στο σημείο 2.6.1. Το πλεονέκτημα της ευέλικτης αυτής διαδικασίας εντοπίζεται, κατά την ΟΚΕ, στο γεγονός ότι συρρικνώνοντας τα περιθώρια διακυμάνσης μπορεί να ελεγχθεί στην αγορά κατά πόσον ένα εθνικό νόμισμα είναι σε θέση να ενταχθεί στην Νομισματική Ένωση.

6.8. Από μία συμφωνία αυτού του είδους δεν απουσιάζουν οι κίνδυνοι για το ενιαίο νόμισμα. Όπως εξηγήθηκε στο σημείο 4.4, ένα ισχυρό ενιαίο νόμισμα ενδέχεται αναπόφευκτα να οδηγήσει σε παρεμβάσεις στην αγορά συναλλάγματος προκειμένου να ενισχυθούν τα αδύναμα νομίσματα. Η αύξηση της προσφοράς χρήματος που θα προκύψει στο εσωτερικό της περιορισμένης νομισματικής ένωσης ενέχει τον κίνδυνο πληθωρισμού. Οιαδήποτε συνεπώς συμφωνία μεταξύ νομισματικής ένωσης και εξαιρούμενων χωρών πρέπει να λαμβάνει υπόψη το μέσο υποτίμησης των βασικών τιμών συναλλάγματος.

7. Διάρθρωση του κοινωνικού διάλογου και επιπτώσεις στην αγορά εργασίας στην Ευρώπη της Νομισματικής Ένωσης

7.1. Το σχέδιο της Ευρωπαϊκής Νομισματικής Ένωσης βασίζεται στην πεποίθηση ότι ένα σχέδιο αυτού του είδους θα ενισχύσει την ευρωπαϊκή εσωτερική αγορά, γεγονός πολύ σημαντικό, εάν ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι η πορεία της ανάπτυξης και της απασχόλησης στην ΕΕ τα τελευταία χρόνια υπήρξε σχετικά περιορισμένη. Στην Ευρώπη, η αύξηση της διαρθρωτικής ανεργίας αποτελεί ένα από τα πλέον επείγοντα κοινωνικά προβλήματα. Από το 1980 η ανάπτυξη της απασχόλησης στο εσωτερικό της ΕΕ έχει πολύ καθυστερήσει σε σχέση με αυτήν των αντίστοιχων βιομηχανικών χωρών. Σύμφωνα με τον μέσο όρο των ετών 1980-1994, η ανάπτυξη της απασχόλησης στην Ευρώπη υπήρξε κατά 1,25 %-0,85 % χαμηλότερη από αυτήν που σημειώθηκε στις ΗΠΑ και στην Ιαπωνία και το άνοιγμα τείνει να μεγαλώσει παρά το γεγονός ότι εξαιτίας της διαρθρωτικής κρίσης που πλήττει την Ιαπωνία από το 1990, η τιμή που αφορά την Ιαπωνία έχει σημαντικά μειωθεί. Το μέσο ποσοστό ανεργίας στην ΕΕ το οποίο το 1994 ισοδυναμούσε με 11,5 % είναι υψηλότερο κατά 5,4 μονάδες του ποσοστού των ΗΠΑ και κατά 8,4 μονάδες του ποσοστού της Ιαπωνίας. Επιπλέον, οι άμεσες προοπτικές όσον αφορά την κατάσταση της αγοράς εργασίας δεν φαίνονται ιδιαίτερα αισιόδοξες. Σύμφωνα με μία έρευνα του ΟΟΣΑ () για την αγορά εργασίας, η ανάπτυξη της απασχόλησης στην Ευρώπη τόσο στον τομέα των υπηρεσιών που βρίσκονται κοντά στην παραγωγή, όσο και στο τομέα προϊόντων υψηλής τεχνολογίας (υπολογιστές, τεχνολογία του διαστήματος, γενετική τεχνολογία κ.λπ.) είναι κατώτερη σε σύγκριση με τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία. Όσον αφορά τις τάσεις αυτές, οι παράγοντες που φέρουν την πολιτική και κοινωνική ευθύνη πρέπει να στρέψουν κυρίως την προσοχή τους στην επίτευξη των βελτιώσεων που αναμένονται στον τομέα αυτόν με την δημιουργία της Νομισματικής Ένωσης.

7.2. Τόσο το Λευκό Βιβλίο της Επιτροπής όσο και η έρευνα του ΟΟΣΑ γιά την αγορά εργασίας που προαναφέρθηκε αναγνωρίζουν ότι η αύξηση κυρίως των φορολογικών επιβαρύνσεων στο εισόδημα από εργασία αποτελεί, σε συνδυασμό με την σταδιακή μείωση της δυναμικής των επενδύσεων και της καινοτομίας, την βασική αιτία της αύξησης της ανεργίας. Μολονότι ο αρνητικός συσχετισμός που επανειλημμένως έχει τονισθεί μεταξύ κόστους εργασίας και δυναμικής της απασχόλησης δεν εξηγείται ικανοποιητικά με εμπειρικούς όρους, σε μία περίοδο αύξησης της κινητικότητας των κεφαλαίων δεν πρέπει να αποκλείεται η περίπτωση το κόστος εργασίας (ιδιαίτερα όταν αυξάνεται εξαιτίας κατεξοχήν αδικαιολόγητων διακυμάνσεων των τιμών συναλλάγματος) να έχει αποβεί καθοριστικός παράγοντας της διεθνούς ανταγωνιστικότητας με ολοένα μεγαλύτερη σημασία. Εξάλλου, είναι αναμφισβήτητα αλήθεια ότι, σε μία μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη προοπτική, η επαρκής ανάπτυξη της απασχόλησης μπορεί να διασφαλισθεί μόνον εάν αναπτυχθεί έντονη επενδυτική δραστηριότητα και επέλθουν σημαντικές καινοτομίες. Δυστυχώς η αύξηση των βιομηχανικών ακαθάριστων επενδύσεων στην ΕΕ είναι κατώτερη της αύξησης που σημείωσαν οι συγκρίσιμοι ανταγωνιστές στις διεθνείς αγορές. Ενώ η μέση ανάπτυξη κατά την περίοδο 1980-1984 υπήρξε 3,3 % στις ΗΠΑ και 5,6 % στην Ιαπωνία, η αντίστοιχη τιμή στην ΕΕ ήταν της τάξεως μόλις του 2,0 %. Συνεπώς, η Ευρώπη διατρέχει στο μέλλον τον κίνδυνο να αποκλεισθεί από την εξέλιξη της διεθνούς ανάπτυξης.

7.2.1. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η απάντηση στις παρούσες αναπτυξιακές αδυναμίες και στην αύξηση του αριθμού των ανέργων δεν πρέπει να είναι η μετάθεση της έναρξης της νομισματικής ένωσης αλλά η θέσπιση μιας πολιτικής που να συνδυάζει τη δημοσιονομική πειθαρχία, την οικονομική ανάπτυξη και την πολιτική απασχόληση βάσει των προτάσεων του Λευκού Βιβλίου «Ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα, απασχόληση: οι προκλήσεις και η αντιμετώπισή τους για τη μετάβαση στον 21ο αιώνα». Η οικονομική και νομισματική ένωση δεν πρέπει να απομακρυνθεί από το γενικό οικονομικό πλαίσιο και να υλοποιηθεί ως ένα αποκλειστικά σταθεροποιητικό σχέδιο. Το ίδιο σημαντική με τη δημιουργία ενός πλαισίου σταθερότητας, είναι και η δημιουργία θέσεων εργασίας με προοπτικές και η καταπολέμηση της ανεργίας.

7.3. Σχετικά με τα κρίσιμα προβλήματα της αγοράς εργασίας στο εσωτερικό της ΕΕ, η ΟΚΕ υπενθυμίζει ακόμη μία φορά τις κατευθυντήριες γραμμές που υιοθέτησε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Έσσεν το 1994 σχετικά με την διαρθρωτική μεταρρύθμιση των αγορών εργασίας. Συγκεκριμένα, οι κατευθυντήριες γραμμές είναι οι εξής:

- βελτίωση των ευκαιριών απασχόλησης του εργατικού δυναμικού μέσω της ενθάρρυνσης των επενδύσεων στον τομέα της επαγγελματικής κατάρτισης 7

- αύξηση της απασχόλησης μέσω της ανάπτυξης 7

- μείωση του έμμεσου μισθολογικού κόστους 7

- ενίσχυση της αποτελεσματικότητας της πολιτικής της αγοράς εργασίας 7

- ενίσχυση των μέτρων υπέρ των ομάδων που πλήττονται ιδιαίτερα από την ανεργία.

7.3.1. Στην τελική δήλωση της Συνόδου Κορυφής του Έσσεν, τα κράτη μέλη κλήθηκαν να παρουσιάσουν προγράμματα για την εφαρμογή των εν λόγω μέτρων. Η ΟΚΕ εκφράζει τη δυσαρέσκειά της διότι μέχρι σήμερα μικρός, μόνον, αριθμός κρατών μελών ανταποκρίθηκε στην πρόσκληση αυτή. Υπενθυμίζει εξάλλου ότι η ΕΕ θα πρέπει να ελέγξει κατά πόσον εφαρμόζονται, από πρακτικής πλευράς, τα μέτρα προαγωγής της απασχόλησης. Όπως και στον τομέα της δημοσιονομικής πολιτικής, είναι δυνατόν, κατά την ΟΚΕ, να επιτευχθεί επιπλέον συμφωνία η οποία να υποχρεώνει τα κράτη μέλη στην καταβολή εισφοράς για την απασχόληση σε περίπτωση που δεν συμμορφώνονται με τις πρωτοβουλίες που έχουν αναληφθεί από κοινού στην αγορά εργασίας.

7.4. Με τις λύσεις που προτείνονται στο σημείο 7.3 δεν εξαντλείται το φάσμα των πιθανών μέτρων, στο πλαίσιο της ανάληψης κοινοτικών πρωτοβουλιών στον τομέα της απασχόλησης. Κατά την ΟΚΕ πρέπει να εξετασθεί κατά πόσον, όσον αφορά την υλοποίηση του στόχου της πλήρους απασχόλησης, θα μπορούσαν ενδεχομένως να αποβούν χρήσιμες ορισμένες διαρθρωτικές τροποποιήσεις του συστήματος εισφορών.

7.5. Στην Ευρώπη, η έναρξη ισχύος της Νομισματικής Ένωσης θα έχει ως αποτέλεσμα και την τροποποίηση της μισθολογικής πολιτικής. Η ΟΚΕ τονίζει ότι η ελευθερία της συλλογικής διαπραγμάτευσης μεταξύ εργοδοτών και εργαζομένων που μέχρι σήμερα σημείωσε επιτυχία σε πολλά κράτη μέλη θα πρέπει να εξακολουθήσει να αποτελεί αναπόσπαστο συστατικό του ευρωπαϊκού οικονομικού βίου. Η αυξανόμενη ενσωμάτωση των αγορών εργασίας που θα προκύψει με την εφαρμογή της Νομισματικής Ένωσης συνεπάγεται εξάλλου την νομοθετική διασφάλιση του δικαιώματος του συνεταιρίζεσθαι σε υπερεθνική κλίμακα.

7.6. Η καθιέρωση του ενιαίου νομίσματος σημαίνει ότι οι χώρες της Νομισματικής Ένωσης δεν θα μπορούν πλέον να χρησιμοποιούν τις συναλλαγματικές ισοτιμίες ως μέσο προσαρμογής στις απότομες διαρθρωτικές μεταβολές και εξωγενείς κρίσεις. Εάν καταργηθεί η δυνατότητα υποτίμησης του νομίσματος, το βάρος της διαρθρωτικής προσαρμογής θα συγκεντρωθεί στους μισθούς και τις τιμές. Πρόσφατο παράδειγμα αποτελεί η περίπτωση της Φινλανδίας. Μετά το άνοιγμα της Ανατολικής Ευρώπης και την ένταξη της Σοβιετικής Ένωσης στην Κοινότητα Ανεξάρτητων Κρατών (ΚΑΚ), οι εξαγωγές της Φινλανδίας μειώθηκαν κατά 20 % περίπου. Χωρίς τη σημαντική υποτίμηση του φινικού μάρκου, η βιομηχανία της Φινλανδίας δεν θα είχε προσαρμοσθεί στις νέες συνθήκες.

7.6.1. Οι εξωγενείς κρίσεις θα έχουν, λόγω της εξάλειψης της διεθνούς ανταγωνιστικότητας μέσω των τιμών, σοβαρές συνέπειες για την ανάπτυξη και την απασχόληση. Επιπλέον είναι απαραίτητο να αυξηθεί η κινητικότητα των εργαζομένων μεταξύ των κρατών μελών της Ένωσης. Προκειμένου να προωθηθεί η διακίνηση των εργαζομένων, η ΟΚΕ προτείνει να χρηματοδοτηθούν μέτρα με τα οποία διευκολύνεται η αποδοχή μίας θέσης απασχόλησης σε άλλη χώρα της Κοινότητας, μέτρα όπως π.χ. η χρηματοδότηση μαθημάτων για την εκμάθηση ξένων γλωσσών. Εξάλλου όπως έχει αποδειχθεί, η συμπληρωματική ασφάλεια συνταξιοδότησης που προσφέρουν ορισμένες επιχειρήσεις, εμποδίζει τη διακίνηση των εργαζομένων. Κατά την άποψη της ΟΚΕ, θα ήταν ευκταίο να εναρμονισθούν, τουλάχιστον εν μέρει, παρόμοιες συμβάσεις εντός της Ένωσης. Η διακίνηση των εργαζομένων δεν θα πρέπει, ωστόσο, να προκαλέσει διαρθρωτικά προβλήματα στην αγορά εργασίας.

7.7. Κατά την ΟΚΕ, η αφετηρία μιάς νέας εποχής στην Ευρώπη αποτελεί ευκαιρία για να αναδιαρθρωθεί η διαδικασία χάραξης της οικονομικής πολιτικής. Η ΟΚΕ επιθυμεί ιδιαίτερα να συμμετάσχει κατά πλέον ενεργό τρόπο στη χάραξη των βασικών κατευθύνσεων των οικονομικών πολιτικών που κάθε χρόνο υιοθετεί το Συμβούλιο των Υπουργών Οικονομικών και Εθνικής Οικονομίας, γεγονός το οποίο φαίνεται λογικό στο πλαίσιο της θέσπισης ρυθμιστικού πλαισίου εντός του οποίου θα πρέπει στο μέλλον να κινείται η πολιτική για τους μισθούς και τις συλλογικές συμβάσεις της ΕΕ. Χάρη στα ειδικά συμφέροντα που εκπροσωπούνται στο εσωτερικό της, η ΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι είναι σε θέση να συμβάλει ικανοποιητικά στην αντιμετώπιση των προβλημάτων κανονιστικού χαρακτήρα στην Ευρώπη της Νομισματικής Ένωσης. Στο πλαίσιο αυτό, η ΟΚΕ υπενθυμίζει ρητά τα αιτήματα που διατύπωσε στην έκθεσή της της 26ης Απριλίου 1996 για την Διακυβερνητική Διάσκεψη και τον ρόλο της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής.

8. Μέτρα που πρέπει να ληφθούν στον τομέα της επικοινωνίας

8.1. Οι ανησυχίες που προκαλούν οι πρακτικές πτυχές της μετάβασης στο ενιαίο νόμισμα, δεν είναι δυνατόν να αντιμετωπισθούν παρά μόνο μέσω μίας επικοινωνίας τέλεια οργανωμένης, που να αξιοποιεί τις εμπειρίες του παρελθόντος. Μέχρι σήμερα όμως μόνον ορισμένα κράτη μέλη έχουν προβλέψει έναν προϋπολογισμό για την επικοινωνία με σκοπό τη μετάβαση στο Εύρω. Αντικειμενικότητα, σαφήνεια, διαφάνεια, σωστή ψυχολογική διάθεση, εκπαίδευση ... αυτές είναι οι λέξεις που πρέπει να κυριαρχούν στον εν λόγω τομέα.

8.1.1. Από την 1η Ιανουαρίου 2002 τα νομίσματα και τα τραπεζογραμμάτια σε Εύρω θα αρχίσουν να κυκλοφορούν παράλληλα με τα κανονικά νομίσματα και τραπεζογραμμάτια. Η διάρκεια της μεταβατικής αυτής περιόδου δεν θα υπερβεί τους έξι μήνες. Αποτελεί επιτακτική ανάγκη να υπάρξει προηγούμενη ενημέρωση των πολιτών προκειμένου να διευκολυνθεί η εν λόγω μετάβαση.

8.2. Θα πρέπει να εξαχθούν τα κατάλληλα συμπεράσματα από τις εμπειρίες του παρελθόντος.

8.2.1. Η γαλλική εμπειρία, με τη μετάβαση από το φράγκο ζερμινάλ στο νέο φράγκο Pinay, υπήρξε ιδιαίτερα χρήσιμη.Την 1η Ιανουαρίου 1960 πραγματοποιήθηκε η αντικατάσταση του παλαιού φράγκου ζερμινάλ από το νέο φράγκο, με συντελεστή μετατροπής 1:100. 35 έτη μετά από τη μετάβαση αυτή, πολλοί γάλλοι, καθώς επίσης και σε πολλές περιπτώσεις τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, χρησιμοποιούν ακόμη το παλαιό νόμισμα ως μέσο μέτρησης αξιών. Θα πρέπει να επισημανθεί ότι κατά τη διάρκεια του έτους 1959, δεν είχε θεσπισθεί καμία ειδική διάταξη προκειμένου να προετοιμασθεί η εν λόγω μετάβαση. Κατά τη διάρκεια του έτους 1960, δηλαδή κατά τη χρονική στιγμή της μεταβολής, συνεστήθη στους εμπόρους να λάβουν τα κατάλληλα μέτρα προκειμένου κάθε αναγραφόμενη τιμή σε νέα φράγκα να συνοδεύεται από την αντίστοιχη τιμή εκφρασμένη με βάση την παλαιά νομισματική μονάδα. Κατά τη διάρκεια του έτους 1961, η αναγραφή των τιμών σε νέα φράγκα ήταν υποχρεωτική, ενώ η αναγραφή της αντίστοιχης τιμής σε παλαιά φράγκα δεν ήταν πλέον υποχρεωτική.

8.2.1.1. Διαπιστώνεται ότι δεν είχε υπάρξει προηγούμενη εκπαίδευση του πληθυσμού ενόψει της επικείμενης μεταβολής. Πράγματι δεν είχε τεθεί σε εφαρμογή κανένα ουσιαστικό πρόγραμμα ενημέρωσης, προκειμένου να υπάρξει κατάλληλη προετοιμασία του πληθυσμού. Κατά τη διάρκεια της περιόδου που προηγήθηκε της 1ης Ιανουαρίου 1960, η ενημέρωση των καταναλωτών σχετικά με την μεταβολή που επρόκειτο να επέλθει και τις επιπτώσεις της ήταν πολύ περιορισμένη. Είναι αλήθεια ότι κατά την εποχή εκείνη η ανάπτυξη των μέσων μαζικής ενημέρωσης ήταν ελάχιστη και δεν αποτελούσε αρμοδιότητα των τραπεζών, των δημοσίων διοικήσεων και των εκπαιδευτικών η παροχή ενός σαφούς μηνύματος προς τον πληθυσμό, πριν από την αντικατάσταση του παλαιού φράγκου από το νέο φράγκο.Σύμφωνα με τις υπάρχουσες ενδείξεις τα μόνα μέτρα που είχαν ληφθεί με στόχο την εξοικείωση του πληθυσμού ενόψει της μετάβασης προς το νέο νόμισμα, είχαν περισσότερο ως αποτέλεσμα την ενίσχυση του εφησυχασμού παρά την παροχή αποτελεσματικής ενημέρωσης. Εξάλλου, ο απλός τρόπος με τον οποίο πραγματοποιήθηκε η μετάβαση από το παλαιό στο νέο φράγκο συνέτεινε στην ενίσχυση του επικρατούντος εφησυχασμού. Πράγματι παρατηρείται το φαινόμενο, ότι ο καταναλωτής αμέσως μόλις αναγκασθεί να χρησιμοποιήσει ένα σύνθετο συντελεστή μετατροπής, προβαίνει ενστικτωδώς στην κατάρτιση μίας προσωπικής κλίμακας αξιών βάσει ορισμένων χαρακτηριστικών του νέου νομίσματος. Αντιθέτως όταν ισχύει ένας απλός συντελεστής μετατροπής (κατάργηση δύο μηδενικών), ο καταναλωτής δεν καταβάλλει ιδιαίτερη προσπάθεια προκειμένου να προσαρμοσθεί στο νέο μέτρο αξιών, ιδιαίτερα όσον αφορά τα σημαντικά ποσά, στη διαχείριση των οποίων δεν είναι συνηθισμένος.

8.2.1.2. Λόγω της ευκολίας μετατροπής, η γαλλική κυβέρνηση θεώρησε χωρίς καμία αμφιβολία ότι δεν ήταν απαραίτητη η λήψη μέτρων μεταγενέστερης συμπληρωματικής ενημέρωσης σχετικά με την πραγματοποιηθείσα μεταβολή. Σήμερα η λήψη συνοδευτικών μέτρων καθίσταται ακόμη περισσότερο αναγκαία, ακόμη και στην περίπτωση που υφίσταται η ευκολία μετατροπής.

Οπτικά μηνύματα

Διαφημιστικές αφίσες, οι προθήκες των καταστημάτων, οι εφημερίδες και τα διαφημιστικά φυλλάδια θα μπορούσαν να παράσχουν την κατάλληλη υποστήριξη για την επίτευξη του επιδιωκόμενου στόχου.

Ραδιοφωνικά μηνύματα

Το 1960 ελάχιστα νοικοκυριά διέθεταν τηλεόραση και το ραδιόφωνο αποτελούσε το κύριο μέσο μαζικής ενημέρωσης, μέσω του οποίου μπορούσαν να μεταδοθούν περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τη μεταβολή.

Μετάδοση μηνυμάτων μέσω της εκπαίδευσης

Τα παιδιά και οι νέοι θα μπορούσαν να ευαισθητοποιηθούν μέσω των εκπαιδευτικών και να συμβάλλουν κατά τον τρόπο αυτό στη διάδοση των πληροφοριών στο οικογενειακό τους περιβάλλον, δεδομένου ότι κατά την εποχή εκείνη ο θεσμός της οικογένειας ήταν στις περισσότερες περιπτώσεις ισχυρότερος.

Μετάδοση μηνυμάτων μέσω των οικονομικών ενδιάμεσων φορέων

Θα μπορούσε να ενθαρρυνθεί η μεγαλύτερη συμμετοχή των εργοδοτών, των τραπεζών, των δημοσίων διοικήσεων ..., στη μετάδοση του μηνύματος.

8.2.2. Η βρετανική και ιρλανδική εμπειρία μετάβασης στο δεκαδικό σύστημα, υπήρξε τελείως διαφορετική.

8.2.2.1. Η μετάβαση στο δεκαδικό σύστημα στο Ηνωμένο Βασίλειο, το 1971, πραγματοποιήθηκε σε πέντε ημέρες. Τα δύο συστήματα αξιών ίσχυσαν ταυτόχρονα μόνον κατά τη διάρκεια 5 ημερών. Η εν λόγω επιτυχία υπήρξε αποτέλεσμα της θέσης σε εφαρμογή σημαντικών μέσων στους τομείς της ενημέρωσης, της εκπαίδευσης και της κατάρτισης, κατά τη διάρκεια 4 ετών.

8.2.2.2. Η μετάβαση στο δεκαδικό σύστημα στην Ιρλανδία, πραγματοποιήθηκε ταυτόχρονα και αποτελεί υπόδειγμα επιτυχημένης εκστρατείας αναγγελίας. Αναλήφθηκε μία εντατική εκστρατεία ενημέρωσης προκειμένου να διασφαλισθεί η κατάλληλη προετοιμασία του ευρύτερου κοινού για τη μετάβαση στο δεκαδικό νόμισμα.

8.2.2.3. Τον Ιανουάριο του 1971 διανεμήθηκε δωρεάν «Οδηγός για το ευρύτερο κοινό σχετικά με το δεκαδικό νόμισμα» σε όλα τα νοικοκυριά της χώρας. Στο εν λόγω φυλλάδιο περιλαμβάνονταν κατά συνοπτικό τρόπο οι αναγκαίες βασικές πληροφορίες για την πραγματοποίηση των καθημερινών αγορών σε δεκαδικό νόμισμα. Περιείχε πληροφορίες σχετικά με τα νέα νομίσματα, τον τρόπο γραφής και προφοράς των ποσών σε δεκαδικό νόμισμα, τις επιταγές, τα τραπεζογραμμάτια και τη διπλή αναγραφή των τιμών. Περιελάμβανε επίσης αντίγραφο των πινάκων μετατροπής σχετικά με τις τιμές των βασικότερων προϊόντων. Στο πλαίσιο μίας διαφημιστικής εκστρατείας που απευθυνόταν στο ευρύ κοινό, χρησιμοποιήθηκαν ο Τύπος, το ραδιόφωνο και η τηλεόραση καθώς και τα λεωφορεία και πραγματοποιήθηκαν αφισοκολλήσεις κατά μήκος του δρόμου σε ολόκληρη τη χώρα. Η εν λόγω εκστρατεία είχε δύο βασικούς στόχους: να επισύρει την προσοχή στο γεγονός ότι είναι αναγκαία η ανάγνωση του «Οδηγού για το ευρύτερο κοινό σχετικά με το δεκαδικό νόμισμα» και να ενημερώσει κατά απλό τρόπο το κοινό, προκειμένου να προετοιμασθεί για την επερχόμενη μεταβολή.

8.2.2.4. Τα ραδιοφωνικά και τηλεοπτικά προγράμματα περιελάμβαναν:

- Την πραγματοποίηση συζητήσεων στο ραδιόφωνο και στην τηλεόραση με μέλη της κυβερνήσεως, με σκοπό την παροχή πληροφοριών και συμβουλών σχετικά με τις διάφορες πτυχές της μεταβολής 7

- Τη μετάδοση σύντομων εκπαιδευτικών προγραμμάτων, η παραγωγή των οποίων έχει γίνει από την RTE, στο ραδιόφωνο τον Ιανουάριο του 1971, και

- Τη μετάδοση μίας σειράς σύντομων εκπαιδευτικών προγραμμάτων, η παραγωγή των οποίων έχει γίνει από την RTE, στην τηλεόραση. Οι τηλεοπτικές αυτές σειρές αναμεταδόθηκαν επανειλημμένα κατά τη διάρκεια των τριών τελευταίων εβδομάδων πριν από την καθιέρωση του δεκαδικού νομίσματος.

8.2.2.5. Ετέθηκαν σε εφαρμογή ειδικά μέτρα για τους ηλικιωμένους και τα άτομα με ειδικές ανάγκες. Διάφορα μέλη γυναικείων οργανώσεων, ομίλων προβληματισμού, κ.λπ., ενημερώθηκαν από εκπροσώπους της κυβέρνησης. Το γεγονός αυτό έδωσε τη δυνατότητα στις εν λόγω οργανώσεις να παράσχουν με τη σειρά τους βασικές πληροφορίες σχετικά με τις επερχόμενες μεταβολές, στους διάφορους επιμέρους κλάδους των εν λόγω οργανώσεων σε ολόκληρη τη χώρα.

8.2.3. Βάσει των προαναφερθεισών εμπειριών και της ανάλυσής τους, καθίσταται εμφανές ότι είναι αναγκαία η λήψη σημαντικών μέτρων στον τομέα της επικοινωνίας, κατάλληλα προσαρμοσμένων στις ειδικές συνθήκες που επικρατούν όσον αφορά το Εύρω, προκειμένου να προληφθεί η εμφάνιση οιουδήποτε εμποδίου. Θα πρέπει επίσης να προβλεφθεί η λήψη μικρότερης κλίμακας συνοδευτικών μέτρων, προκειμένου να συμπληρωθούν τα χρησιμοποιούμενα μέσα, αλλά μόνο για περιορισμένο χρονικό διάστημα.

8.3. Τα μέτρα που θα ληφθούν στον τομέα της επικοινωνίας, με σκοπό την επιτυχημένη μεταβολή του νομίσματος, θα πρέπει να δώσουν τη δυνατότητα στους πολίτες (τράπεζες, διοικήσεις, εργοδότες και εργαζόμενοι, καταναλωτές, εκπαιδευτικοί, οικογένεια, ...) να διαδραματίσουν κεντρικό ρόλο, να ενταθούν βαθμιαία και να προκαλέσουν αλυσιδωτές αντιδράσεις μέσω των σχέσεων που συνδέουν τους διάφορους χρήστες του νομίσματος.

8.3.1. Απαιτείται η άμεση αποσαφήνιση των επιπτώσεων που θα έχει η εισαγωγή του Εύρω. Θα πρέπει κατ'αρχήν να εξαλειφθεί οιαδήποτε αμφιβολία υφίσταται εκ μέρους των πολιτών σχετικά με την ενδεχόμενη απώλεια της εθνικής τους ταυτότητας, την εγκατάλειψη της κυριαρχίας των κρατών τους, καθώς επίσης και σχετικά με τους φόβους που εκδηλώνονται για ενδεχόμενη αύξηση της ανεργίας, αύξηση των τιμών, κ.λπ. Κατά συνέπεια η ενημέρωση που θα παρασχεθεί θα πρέπει να είναι απλή και πρακτική, σε αντίθεση με την ενημέρωση που αφορούσε το δημοψήφισμα για τη Συνθήκη του Μάαστριχτ.

8.3.2. Σύμφωνα με τις έρευνες που διεξάγονται, κατά γενικό κανόνα, οι πολίτες διάκεινται γενικά θετικά προς την ιδέα της καθιέρωσης ενιαίου νομίσματος, αλλά εκφράζουν την λύπη τους για την γενική έλλειψη ενημέρωσης. Οι συζητήσεις στρογγυλής τραπέζης που διοργάνωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, από τις 22 έως τις 24 Ιανουαρίου 1996, κατέστησαν σαφές ότι οι ηλικιωμένοι, οι οικοκυρές και τα άτομα που μετακινούνται σπανίως, θα αποτελέσουν τις κατηγορίες του πληθυσμού, που θα αντιμετωπίσουν τις μεγαλύτερες δυσκολίες προκειμένου να πεισθούν σχετικά με τη σημασία της καθιέρωσης του Εύρω και της αναγκαιότητας της χρησιμοποίησής του. Πράγματι, τα άτομα που ανήκουν στις εν λόγω κατηγορίες χρησιμοποιούν το νόμισμα ως μέσο πληρωμής, αλλά δεν προβαίνουν παρά περιστασιακά στη διενέργεια συναλλαγματικών πράξεων, σε αντίθεση με ορισμένους επαγγελματίες. Όλα εξαρτώνται κατά συνέπεια από τον βαθμό στον οποίο ένα άτομο συμμετέχει σε χρηματοοικονομικές συναλλαγές.

8.3.3. Η ικανότητα ταχείας προσαρμογής των πολιτών στο νέο σύστημα εξαρτάται από τον βαθμό ευκολίας πραγματοποίησης της μαθηματικής πράξης που απαιτείται για την μετατροπή μίας τιμής εκφρασμένης σε εθνικό νόμισμα, σε μία τιμή εκφρασμένη σε Εύρω. Παραδείγματος χάρη για τη μετατροπή του γαλλικού φράγκου σε Εύρω, θα πρέπει να είναι αρκετή μία κατά προσέγγιση διαίρεση του αριθμού των γαλλικών φράγκων με τον αριθμό 7. Υπό μορφή παραδείγματος η εν λόγω διαδικασία είναι σχεδόν η ίδια με αυτή που απαιτείται για την μετατροπή του βελγικού φράγκου σε γαλλικό φράγκο. Η εμπειρία των γάλλων που ζούν εδώ και αρκετά χρόνια στο Βέλγιο, καταδεικνύει ότι συνεχίζουν να υπολογίζουν τις τιμές βάσει του νομίσματος το οποίο έχουν συνηθίσει να χρησιμοποιούν. Από την προηγούμενη διαπίστωση προκύπτει ότι η διαδικασία της πιθανής μετατροπής του γαλλικού φράγκου σε Εύρω παραμένει απλή και τυχόν προβλήματα που είναι δυνατόν να ανακύψουν θα έχουν ως κύρια αιτία τον επικρατούντα εφησυχασμό που αναπτύχθηκε προηγουμένως, ενώ θα πρέπει να τονισθεί ότι το ζήτημα της μετατροπής ενός νομίσματος σε Εύρω θα συνεχίσει να αντικατοπτρίζει τις ιδιαιτερότητες κάθε χώρας, και είναι δυνατόν η διαδικασία της μετατροπής να είναι περισσότερο πολύπλοκη.

8.4. Η μέθοδος που υιοθετείται εξαρτάται από τον λιγότερο ή περισσότερο κανονικό χαρακτήρα της αγοράς ενός προϊόντος. Θα πρέπει να διακρίνουμε τις αγορές σε τρείς κατηγορίες: τις κανονικές αγορές που χαρακτηρίζουν την καθημερινή ζωή (διατροφή,εφημερίδες, καύσιμα ...), τις αγορές που γίνονται σε εξαιρετικές περιπτώσεις (αυτοκίνητο, κατοικία ...) και τις ενδιάμεσες αγορές (αγορές ειδών ένδυσης, έπιπλα, ηλεκτρικά είδη ...).

8.4.1. Όσον αφορά τις καθημερινές αγορές και τις αγορές που πραγματοποιούνται σε εξαιρετικές περιπτώσεις, η καθιέρωση του Εύρω δεν θα προκαλέσει σημαντικές δυσκολίες. Πράγματι όσον αφορά τις πρώτες, η οικοκυρά συνηθίζει συχνά να προβαίνει στην αγορά των ίδιων προϊόντων, γεγονός που θα της επιτρέψει να προσαρμοσθεί ταχύτατα στην νέα κλίμακα αξιών, υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα μεταβάλει τις καταναλωτικές της συνήθειες.

8.4.2. Όσον αφορά τις αγορές που ανήκουν στη δεύτερη κατηγορία, η αγορά ενός αγαθού της κατηγορίας αυτής είναι τόσο σπάνια, ώστε ο καταναλωτής δεν είναι συνηθισμένος ούτε και διαθέτει κάποια κλίμακα αναφοράς, όταν αποφασίσει να προβεί στην πραγματοποίηση της. Η μεταβολή του νομίσματος στον τομέα αυτό δεν πρόκειται κατά συνέπεια να προκαλέσει αναταραχή. Η επιλογή ενός προϊόντος από τον καταναλωτή, θα βασισθεί στην εκτίμηση της κατάστασης κατά τη χρονική στιγμή που θα αποφασίσει την αγορά του προϊόντος και κατά συνέπεια θα λάβει υπόψη το νόμισμα που ισχύει κατά τη στιγμή πραγματοποίησης της αγοράς του.

8.4.3. Αντιθέτως, όσον αφορά τις ενδιάμεσες αγορές, θα αυξηθεί η τάση του καταναλωτή να προβαίνει στην μετατροπή των νομισμάτων προκειμένου να επανέλθει σε μία ήδη γνωστή κλίμακα αξιών, προκειμένου να αξιοποιήσει την καταναλωτική εμπειρία που έχει αποκομίσει και να μπορέσει να συγκρίνει καλύτερα τις τιμές, ώστε να επωφεληθεί από τον ανταγωνισμό.

8.4.4. Οι τεχνικές αναγγελίας κατά την περίοδο μετάβασης στο Εύρω, θα πρέπει επομένως να λάβουν ιδιαίτερα υπόψη την εν λόγω πτυχή, προκειμένου να περιορίσουν το μεγάλο χρονικό διάστημα που μεσολαβεί ανάμεσα στην πραγματοποίηση δύο διαδοχικών αγορών ενδιάμεσων προϊόντων, μέσω της τοποθέτησης των αναγραφόμενων τιμών των εν λόγω προϊόντων σε εμφανέστερο σημείο. Κατά τον τρόπο αυτό οι αγορές του καταναλωτή δεν θα βασισθούν στις αγοραστικές του συνήθειες, αλλά στη συνείδηση που θα αποκτήσει ως προς το επίπεδο τιμών των εν λόγω προϊόντων. Σε όλες τις περιπτώσεις που εξετάσθηκαν προηγουμένως, επιβάλλεται η διεξαγωγή συνεχών ελέγχων προκειμένου να αποφευχθεί το φαινόμενο της παράνομης αύξησης των τιμών, δεδομένου ότι η ελεύθερη λειτουργία του ανταγωνισμού δεν επαρκεί για την εξάλειψη παρόμοιων φαινομένων.

8.5. Προκειμένου να καταστεί αποτελεσματική, η μακροπρόθεσμη προετοιμασία, θα πρέπει να αρχίσει αμέσως ή το αργότερο μέχρι το έτος 2000. Η επιλογή αυτής της ημερομηνίας έχει ιδιαίτερη ψυχολογική σημασία, λόγω του ότι η αλλαγή χιλιετηρίδας συμπίπτει με την αλλαγή νομίσματος. Προκειμένου να τηρηθεί το προβλεπόμενο από τη Συνθήκη χρονοδιάγραμμα, θα πρέπει να υπάρξει μαζική θέση σε εφαρμογή των εν λόγω μέτρων στον τομέα της επικοινωνίας, ένα έτος μετά από την ουσιαστική εγκαθίδρυση της Νομισματικής Ένωσης (Εισαγωγή του Εύρω, αμετάκλητος καθορισμός των συντελεστών μετατροπής), την 1η Ιανουαρίου 1999.

8.5.1. Η προθεσμία αυτή θα έδιδε στις τράπεζες και στις διοικήσεις τα αναγκαία χρονικά περιθώρια, προκειμένου να προσαρμόσουν τη λειτουργία τους στη νέα νομισματική μονάδα. Η υποχρέωση ανακοίνωσης αποτελεί μία επιπλέον επιβάρυνση, η οποία θα πρέπει να είναι αποδεκτή οικονομικά.

8.5.2. Όσον αφορά τα μέτρα προετοιμασίας, θα πρέπει να έχει ολοκληρωθεί η εφαρμογή τους μέχρι την 31η Δεκεμβρίου 2001, τελευταία ημέρα πριν από την θέση σε κυκλοφορία των Εύρω, προκειμένου να τεθούν σε εφαρμογή τα συνοδευτικά μέτρα.

Χρονοδιάγραμμα του προγράμματος ανακοίνωσης

>ΑΡΧΗ ΓΡΑΦΗΚΟΥ>

>ΤΕΛΟΣ ΓΡΑΦΗΚΟΥ>

8.5.3. Το ζήτημα της εκ των προτέρων ανακοίνωσης αποτελεί αρμοδιότητα και των ενδιάμεσων φορέων, ενώ θα πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά την υιοθέτηση ορισμένων πιθανών σεναρίων.

8.6. Η προετοιμασία μέσω των ενδιαμέσων φορέων.

8.6.1. Η ανακοίνωση θα πρέπει να βασισθεί στους περισσότερο αποκεντρωμένους φορείς, προκειμένου να διασφαλισθεί η αποτελεσματική ενημέρωση των οικονομικών παραγόντων και των πολιτών. Θα πρέπει να είναι κατάλληλα προσαρμοσμένη στις διαφορετικές ανάγκες των χρηστών (καταναλωτών, φορολογουμένων, μισθωτών, ανέργων, κοινωνικά ασφαλισμένων, ψηφοφόρων, μικρών επιχειρήσεων, εμπόρων, κ.λπ.). Αποτελεί ζήτημα πρωταρχικής σημασίας, να χρησιμοποιηθούν οι εν λόγω ενδιάμεσοι φορείς όχι μεμονωμένα, αλλά να αξιοποιηθούν οι υφιστάμενες μεταξύ τους σχέσεις, προκειμένου να υπάρξουν πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα της ανακοίνωσης, με την αξιοποίηση του φαινομένου των «αλυσιδωτών αντιδράσεων».

8.6.2. Κατά τον τρόπο αυτό, η διοίκηση θα ενημερώσει τις τράπεζες, οι οποίες με τη σειρά τους θα ενημερώσουν τους πελάτες τους, και αυτοί με τη σειρά τους το περιβάλλον τους...

α. Οι διοικήσεις

Όλες οι ανακοινώσεις και τα προς συμπλήρωση έγγραφα που προέρχονται από τις εθνικές διοικήσεις και περιλαμβάνουν εκφρασμένες σε αριθμούς αξίες θα πρέπει να εφιστούν την προσοχή του αναγνώστη στο γεγονός της επικείμενης μεταβολής. Ο όρος «διοίκηση» θα πρέπει να περιλαμβάνει και τις υπηρεσίες κοινωνικής ασφάλισης, προς τις οποίες συχνά υποβάλλονται ερωτήσεις, τα ταχυδρομεία, την εφορία, την αστυνομία, τις δικαστικές αρχές, τα εμπορικά επιμελητήρια, τις τοπικές και περιφερειακές αρχές.

β. Οι εργοδότες και οι εργαζόμενοι

Κάθε επιχείρηση θα πρέπει να προβλέψει την κατάρτιση του προσωπικού της, τόσο με δικά της μέσα, όσο και με τη χορήγηση εξωτερικής εθνικής ή κοινοτικής ενίσχυσης. Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις μπορούν να επιτύχουν σημαντικά αποτελέσματα στον τομέα της επικοινωνίας, μέσω των προγραμμάτων κατάρτισης που εφαρμόζουν.

γ. Οι εργαζόμενοι στον τομέα της διανομής

Όσον αφορά το προσωπικό των εν λόγω εταιρειών θα πρέπει να επιδειχθεί ιδιαίτερη προσοχή. Οι ταμίες θα δεχθούν πληθώρα ερωτήσεων από τους αγοραστές σχετικά με τις τιμές. Επιβάλλεται κατά συνέπεια η εκ των προτέρων εντατική κατάρτισή τους.

δ. Οι τραπεζικοί υπάλληλοι

Το προσωπικό των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων θα πρέπει να καταρτισθεί όσο το δυνατόν καλύτερα, δεδομένου ότι αφενός θα πρέπει να αφομοιώσει την όλη διαδικασία προκειμένου να ανταποκριθεί στις ανάγκες της εργασίας του και αφετέρου και κατά κύριο λόγο για να έχει τη δυνατότητα να εξηγήσει την εν λόγω διαδικασία στους πελάτες του.

ε. Οι εκπαιδευτικοί

Ιδιαίτερη προσπάθεια θα πρέπει να καταβληθεί στα σχολεία, με κύριο στόχο τα νεότερα άτομα τα οποία δεν έχουν ακόμη αρχίσει να χρησιμοποιούν χρήματα και για τα οποία το Εύρω θα αποτελέσει ουσιαστικά το πρώτο εθνικό νόμισμα. Όσον αφορά τα μεγαλύτερα σε ηλικία άτομα, οι καθηγητές θα πρέπει να τροποποιήσουν και να πολλαπλασιάσουν τα παραδείγματα. Η μαθηματική άσκηση που συνίσταται στον αριθμητικό υπολογισμό του «καλαθιού της νοικοκυράς» θα πρέπει να γίνεται σε Εύρω.

Γενικά η ανάληψη ενημερωτικής εκστρατείας στα σχολεία, καθώς και στα κολλέγια και στα λύκεια θα πρέπει να πραγματοποιηθεί στο πλαίσιο ενός κοινοτικού προγράμματος και να τύχει κοινοτικής υποστήριξης (παραδείγματος χάρη το πρόγραμμα Leonardo). Η παροχή κοινοτικής υποστήριξης θα μπορούσε επίσης να ενθαρρύνει τα εκπαιδευτικά ιδρύματα να λάβουν τα κατάλληλα μέτρα ώστε οι εσωτερικές οικονομικές συναλλαγές, όπως οι φωτοτυπίες, ο εξοπλισμός του σχολείου, η αγορά ειδών διατροφής στο σχολείο, καθώς και οι ενδεχόμενες πωλήσεις με σκοπό τη χρηματοδότηση ενός ταξιδιού ή μίας επίσκεψης να πραγματοποιούνται μόνο σε Εύρω. Η ίδια μορφή κοινοτικής υποστήριξης θα μπορούσε να ενθαρρύνει την καθιέρωση ενός ευρωπαϊκού βραβείου για την καλύτερη πρόταση αναγγελίας σχετικά με τη μετάβαση στο Εύρω. Στον εν λόγω διαγωνισμό θα μπορούσαν να συμμετάσχουν μόνον τα εκπαιδευτικά ιδρύματα και θα μπορούσε να προβλεφθεί η απονομή βραβείου στο ίδρυμα που υπέβαλε την καλύτερη πρόταση αναγγελίας.

στ Οι οργανώσεις των καταναλωτών

Οι εν λόγω οργανώσεις μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά, λειτουργώντας ως συνδετικός κρίκος μεταξύ των δημόσιων αρχών και των καταναλωτών, προκειμένου να καταστεί δυνατή η διάδοση απλών και εύκολα κατανοητών πληροφοριών. Όσο περισσότερο οι παρεχόμενες πληροφορίες είναι προσαρμοσμένες και άπτονται της καθημερινής ζωής του καταναλωτή, τόσο περισσότερο προκαλούν το ενδιαφέρον του. Επίσης όλες οι δημοσιεύσεις και οι τηλεοπτικές εκπομπές των οργανώσεων των καταναλωτών θα πρέπει να είναι αφιερωμένες σε τακτά διαστήματα στη μετάβαση στο νέο νόμισμα.

ζ. Τα πρακτορεία ταξιδίων

Δεδομένου ότι η εισαγωγή του Εύρω, θα έχει ως αποτέλεσμα την κατάργηση των συναλλαγματικών πράξεων μεταξύ των χωρών που θα υιοθετήσουν το ενιαίο νόμισμα, κρίνεται σκόπιμο να ενθαρρυνθούν τα πρακτορεία ταξιδίων, προκειμένου να διευκρινήσουν στους τουρίστες τα οφέλη που θα προκύψουν γι'αυτούς στο πλαίσιο της καθημερινής τους ζωής, από την εισαγωγή του Εύρω.

η. Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης

Ο πρώην προέδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, κ. Jacques Delors, έκρινε, κατά τη διάρκεια του γαλλικού δημοψηφίσματος για τη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, ότι η ενημέρωση και η διαφήμιση σχετικά με τη νέα Συνθήκη, δεν αποτελούσε αρμοδιότητα της Κοινότητας. Οι αντιδρούντες λοιπόν στη δημιουργία της Ευρώπης του Μάαστριχτ, βασιζόμενοι σε αυτό το προηγούμενο, δεν συναντούν ιδιαίτερη δυσκολία στη χρησιμοποίηση συχνά ανυπόστατων επιχειρημάτων, προκειμένου να αποδυναμώσουν τις προσπάθειες που καταβάλει η Επιτροπή στον εν λόγω τομέα.

Και στον τομέα αυτό οι εμπειρίες του παρελθόντος θα πρέπει να ληφθούν υπόψη. Είναι αναγκαίο να καταβάλει η Επιτροπή κάθε απαιτούμενη προσπάθεια στον τομέα της ενημέρωσης σχετικά με τη μετάβαση στο Εύρω, παρά το γεγονός ότι η ιδανικότερη μορφή ενημέρωσης είναι αυτή που έχει άμεση σχέση με την καθημερινή ζωή του πολίτη. Η εν λόγω δράση της Επιτροπής θα πρέπει να λάβει διάφορες μορφές: υιοθέτηση προτρεπτικών ανακοινώσεων, κείμενα δεσμευτικού χαρακτήρα για τα κράτη μέλη, προγράμματα χρηματοδότησης καθορισμένων στόχων, ... Το ενδιαφέρον που παρουσιάζει η κοινοτική παρέμβαση, στο πλαίσιο αυτό, δεν μειώνει την ευθύνη των κρατών μελών, αλλά αποτελεί έκφραση της ανάγκης ύπαρξης συντονισμού, την ευθύνη της οποίας μόνον η Επιτροπή είναι σε θέση να αναλάβει.

Πράγματι η επιτυχής μετάβαση στο Εύρω, εξαρτάται από την ύπαρξη συντονισμένης επικοινωνίας μεταξύ των διαφόρων κρατών μελών. Ο εν λόγω συντονισμός, προϋποθέτει την ταυτόχρονη θέση σε εφαρμογή ομοιόμορφων μέτρων για την αναγγελία, τόσο στα διάφορα κράτη μέλη που συμμετέχουν στη διαδικασία καθιέρωσης του ενιαίου νομίσματος, όσο και στα κράτη μέλη για τα οποία ισχύουν παρεκκλίσεις από την εν λόγω διαδικασία.

Προς το σκοπό αυτό η Επιτροπή θα πρέπει να προβλέψει την ενθάρρυνση προς την κατεύθυνση αυτή τόσο του τύπου όσο και των οπτικοακουστικών μέσων. Ένα παρόμοιο εθνικό μέτρο, τη λήψη του οποίου θα μπορούσε να εξετάσει η Επιτροπή, είναι να ενθαρρυνθεί ο τύπος προκειμένου να αναγράφονται στις εφημερίδες και τα περιοδικά οι ημέρες που υπολείπονται για την καθιέρωση του ενιαίου νομίσματος. Κατά τον ίδιο τρόπο θα μπορούσαν να ενθαρρυνθούν οι παραγωγοί τηλεοπτικών παιχνιδιών, προκειμένου να υπολογίζουν τα κέρδη των συμμετεχόντων σε Εύρω.

Στο ίδιο πλαίσιο οι εκπομπές πραγματοποίησης τηλεαγορών θα πρέπει να αναγράφουν τις τιμές των προϊόντων και στα δύο νομίσματα, και στη συνέχεια να προβλέψουν την ταχεία κατάργηση του εθνικού νομίσματος και την αναγραφή των τιμών αποκλειστικά σε Εύρω.

Τέλος θα πρέπει να ενθαρρυνθεί η αναγραφή των τιμών στις διαφημίσεις (τηλεόραση, αφίσες, ραδιόφωνο, εφημερίδες) σε Εύρω.

8.6.3. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή μπορεί να αποτελέσει ιδανικό φορέα διάδοσης ενός προγράμματος προώθησης σχετικά με την καθιέρωση του ενιαίου νομίσματος, όπως αυτό που μόλις άρχισε να εφαρμόζει η Επιτροπή.

8.7. Η προετοιμασία μέσω της διπλής ένδειξης των τιμών

8.7.1. Η διπλή ένδειξη των τιμών, που αποτελεί ένα από μέσα που πιθανώς θα χρησιμοποιηθούν προκειμένου να εξοικειωθούν οι καταναλωτές, ενδέχεται να έχει εκπαιδευτικό χαρακτήρα. Για να ληφθούν επαρκώς υπόψη οι ιδιαιτερότητες των εθνικών αγορών, το θέμα αυτό χρειάζεται να διευθετηθεί σε εθνικό επίπεδο, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας. Η διπλή ένδειξη των τιμών καλό θα ήταν να καλύψει όλους τους τομείς της καθημερινής οικονομικής ζωής.

8.7.2. Η διπλή ένδειξη των τιμών πώλησης έχει ως στόχο κάθε φορά που αναγράφεται η τιμή σε εθνικό νόμισμα να αναγράφεται και η αντίστοιχη τιμή σε Εύρω. Το εν λόγω μέτρο, θα έχει ως αποτέλεσμα την αναγραφή σε κάθε προϊόν τεσσάρων αξιών. Πράγματι, από το 1997 θα τεθεί σε ισχύ η οδηγία που προβλέπει την ένδειξη των τιμών ανά πωλούμενη μονάδα και ανά μονάδα όγκου ή βάρους. Στον τομέα αυτό παρουσιάζονται προβλήματα που αφορούν την ευκρινή ανάγνωση και τη δυνατότητα υλοποίησης.

8.7.2.1. Η γαλλική εμπειρία σύμφωνα με την οποία, από την 1η Σεπτεμβρίου 1985 κατέστη υποχρεωτική η διπλή ένδειξη της τιμής ανά μονάδα και ανά μονάδα όγκου για τα προσυσκευασμένα προϊόντα που πωλούνται σε καταστήματα η έκταση των οποίων υπερβαίνει τα 120 m², καταδεικνύει ότι οι γάλλοι καταναλωτές συνήθισαν χωρίς δυσκολία την ανάγνωση των δύο τιμών. Το γεγονός της ταυτόχρονης αναγραφής πολλών τιμών επί ενός προϊόντος, σύμφωνα με τις ενδείξεις, δεν προκαλεί σύγχυση στους καταναλωτές, ενώ θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι η εν λόγω υποχρέωση δεν πρόκειται να ισχύσει περισσότερο από 2,5 έτη.

8.7.2.2. Θα πρέπει να εκπαιδευθούν οι πωλητές και να τροποποιηθούν οι μηχανές υπολογισμού των ποσών που αντιστοιχούν στις τιμές πώλησης. Όπως προαναφέρθηκε, οι ταμίες θα πρέπει να εκπαιδευθούν εκ των προτέρων, προκειμένου να είναι σε θέση να αντιμετωπίσουν τις ερωτήσεις που θα τους υποβάλουν οι πελάτες τους. Οι ταμειακές μηχανές θα πρέπει να τροποποιηθούν προκειμένου να καταστεί δυνατή η έκδοση αποδείξεων που να αναγράφουν και τις δύο τιμές, τουλάχιστον ως προς το συνολικό ποσό. Είναι αλήθεια ότι προκειμένου να αποφευχθεί η επανειλημμένη τροποποίηση των ταμειακών μηχανών, θα μπορούσε να προβλεφθεί από την αρχή η διπλή ένδειξη των τιμών, ενώ η απόδειξη της ταμειακής μηχανής θα μπορούσε να περιλαμβάνει την τιμή του κάθε προϊόντος σε Εύρω αλλά να αναφέρει το συνολικό ποσό και στα δύο νομίσματα. Κατά τον τρόπο αυτό, στην πράξη και μέχρι την κυκλοφορία των Εύρω την 1η Ιανουαρίου 2002, οι καταναλωτές θα εξοφλούν σε εθνικό νόμισμα ποσά που θα είναι είναι υπολογισμένα τόσο σε εθνικό νόμισμα όσο και σε Εύρω. Η εν λόγω δυνατότητα παρουσιάζει το πλεονέκτημα, ότι μετά από τη λήξη της περιόδου κατά την οποία θα ισχύσει η διπλή ένδειξη των τιμών, δηλαδή στις 30 Ιουνίου 2002, δεν θα είναι απαραίτητο να υπάρξει σημαντική νέα τροποποίηση των ταμειακών μηχανών. Θα χρειασθεί απλώς να καταργηθεί η λειτουργία μετατροπής και εγγραφής του συνολικού ποσού σε εθνικό νόμισμα και να διατηρηθεί ο υπολογισμός και η αναγραφή των ποσών σε Εύρω.

8.7.3. Προκειμένου να εξοικειωθεί ο καταναλωτής με τις τιμές πώλησης που έχουν μετατραπεί σε Εύρω, είναι απαραίτητο να μπορεί να προβεί στη σύγκριση των εσόδων και των εξόδων του. Η μετάβαση στο Εύρω δεν θα έχει ως αποτέλεσμα την τροποποίηση της αγοραστικής του δύναμης, αλλά θα πρέπει να πεισθεί για το θέμα αυτό. Προς το σκοπό αυτό θεωρείται απαραίτητη η υιοθέτηση κοινοτικού κειμένου δεσμευτικού χαρακτήρα, που να προβλέπει την αναγραφή στα εκκαθαριστικά σημειώματα μισθοδοσίας του καταβαλλόμενου ποσού τόσο σε εθνικό νόμισμα όσο και σε Εύρω, από την αρχή της θέσης σε εφαρμογή της διπλής ένδειξης των τιμών πώλησης.

8.7.4. Θα πρέπει