ΕΠΙΤΡΟΠΗ Π!Ν ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΠ!Ν 
Βρυξέλλες, 31.10.1995 
COM(95) 511 Τελικό 
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥ ΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥ ΛΙΟ 
σχετικά με την ολοκληρωμένη διαχείριση των παράκτιων ζωνών 

Πίνακας περιεχομένων 
1. ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 
2. Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 
2.1 Περιγραφή των προβλημάτων . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 
2.1.1 Ορισμός των παράκτιων ζωνών . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 
2.1.2 Σχετική σημασία των παράκτιων ζωνών για την 
Ευρωπαϊκή Ένωση . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 
2.1.3 Μείωση της βιοποικιλότητας, ρύπανση των υδάτων, 
ευρύτατη χρήση των τοπίων . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 
2.1.4 Αvrαγωνισμός για τον χώρο και εποχικές διακυμάνσεις των πιέσεων . . . . . . . . 1 ο 
2.1.5 Πολυπλοκότητα των σχέσεων της ανθρώπινης 
δραστηριότητας με το περιβάλλον των ακτών . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 
2.2 Διαπιστώσεις . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 
2.2.1 Τα μέτρα που ισχύουν . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 
2.2.2 Έλλειψη συvrονισμού . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 
3. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΔΕΙΞΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ . 
ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΚΤΙΩΝ ΖΩΝΩΝ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 
3.1 Αιπολόγηση μιας κοινοπκής δράσης . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 
3.1.1 Γενικοί λόγοι . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 
3.1.2 Η ανακοίνωση της Επιτροπής το 1986 και η σημειωθείσα πρόοδος . . . . . . . . . 18 
3.1. 3 Επίσπευση της πορείας προς τη αειφόρο ανάπτυξη . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 
3.2 Ένα πρόγραμμα επίδειξης . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 
3.2.1 Στόχος . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 
3.2.2 Εταίροι . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 
3.2.3 Περιεχόμενο . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 
3.2.4 Μέσα και χρονοδιάγραμμα .................... ·. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 
Παράρτημα 1: Παραδείγματα δράσεων που αφορούν ειδικά τις 
παράκτιες ζώνες ........................ ~ . . . . . . . . . . . . . . 27 
Παράρτημα 2: Παραδείγματα καταλλήλων κοινοτικών μέτρων για την προστασία 
και διευθέτηση των παράκτιων ζωνών . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 
Παράρτημα 3: Επαφές με φορείς που ενδιαφέροvrαι για τη 
διευθέτηση των παράκτιων ζωνών . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 
Σημειώσεις και παραπομπές . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33 
4 
1. ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ 
Η παρούσα ανακοίνωση υπενθυμίζει ορισμένα από τα βασικά χαρακτηρισrικά 
των παράκτιων ζωνών της Ευρώπης, σε πολλά σημεία των οπο{ων συνεχ{ζεται η περιβαλλοντική 
υποβάθμιση. Στην ανακο{νωση εκτίθενται οι λόγοι για τους οποίους πρέπει να αναληφθεί δράση 
σε επίπεδο Ευρωπα·ίκης Ένωσης ώσrε να επισπευσθεί η πορεία προς τη βιώσιμη ανάπτυξη σrις 
εν λόγω ζώνες. Η έκθεση διερμηνεύει και τη βούληση για πληρέσrερη ολοκλήρωση των 
πολιτικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης τόσο μεταξύ τους όσο και με τις πολιτικές των· κρατών 
μελών με προοπτική τη βιώσιμη ( αειφόρο) ανάπτυξη. 
Προβλέπεται η εκπόνηση ενός προγράμματος επίδειξης για την ολοκληρωμένη 
διαχε{ριση των παράκτιων ζωνών. Στόχος του προγράμματος ε{ναι να υποδειχθεί τρόπος 
πρακτικής εφαρμογής των αρχών ολοκλήρωσης και επικουρικότητας ώσrε να αυξηθεί η 
αποτελεσματικότητα των υπαρχόντων μέσων. Ένας από τους παράγοντες καίριας σημασίας 
είναι να βελτιωθε{ ο συντονισμός τόσο μεταξύ των διαφόρων πεδίων δραστηριότητας όσο και 
μεταξύ των διαφόρων βαθμίδων αρμοδιοτήτων. 
Με την ανακο(νωση δίδεται η ευκαιρία να συγκεντρωθούν οι απόψεις πολλών από τα 
μέρη που ενδιαφέρονται για την εξέλιξη· των ευρωπαϊκών ακτών και να καταρτισθεί το 
πρόγραμμα επ(δειξης. 
Το πρόγραμμα επίδειξης θα χρησιμεύσει για να δοκιμασθούν τα μέσα και οι μηχανισμοί 
συνεργασίας. Με βάση τα διδάγματα και τις αντιδράσεις που θα προκύψουν θα κατασrεί 
δυνατό να εντοπισθούν ενδεχόμενα συμπληρωματικά μέτρα που θα πρέπει να αναληφθούν σε 
ευρωπαϊκό επίπεδο καθώς και σε άλλα επίπεδα ληψης αποφάσεων. 
5 
2. Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ 
Σε πολλές παράκτιες περιφέρειες της Ευρώπης η κατάσταση του περιβάλλοντος και 
των φυσικών πόρων συνεχώς υποβαθμίζεται. Η αναγκαιότητα όμως διατήρησής τους είναι από 
πολλού αναγνωρισμένη, αφού όχι μόνο αποτελούν στοιχείο της φυσικής και πολιτιστικής 
κληρονομιάς της Κοινότητας αλλά και βάση απαραίτητη για την οικονομική και κοινωνική 
ανάπτυξη1
·2
•3
•4
. Επιπλέον, υπάρχει πλήθος μέσων νομικών, χρηματοδοτικών και 
προγραμματισμού τα οποία αφορούν αμέσως ή εμμέσως τις παράκτιες ζώνες. Η σημερινή 
κατάσταση οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο γεγονός ότι δεν υπάρχουν μηχανισμοί που να 
επιτρέπουν να λαμβάνεται υπόψη κατά τη λήψη των αποφάσεων η πολυπλοκότητα των 
σχέσεων ανθρώπου και περιβάλλοντος. 
2.1 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ 
2.1.1 Ορισμός της παράκτιας ζώνης 
Για τους σκοπούς της ανάλυσης, του προβληματισμού και των προτάσεων που 
αναπτύσσονται στο παρόν, ως παράκτια ζώνη ορίζεται μια λωρίδα ξηράς και θάλασσας της 
οποίας το πλάτος ποικίλλει ανάλογα με τη διαμόρφωση του περιβάλλοντος και τις ανάγκες της 
διαχείρισης. Η παράκτια ζώνη σπανίως αντιστοιχεί σε ήδη ·. υπάρχουσες υποδιαιρέσεις, 
διοικητικές ή σχεδιασμού5
• Έτσι, αναφορικά με την αλιε(α είναι σύνηθες να περιορίζεται η 
παράκτια ζώνη στα χωρικά ύδατα έτσι όπως αυτά ορίζονται από τη σύμβαση για το δίκαιο της 
θάλασσας, χωρίς ωστόσο το όριο αυτό να αντιστοιχεί σε κάποια βιολογική μονάδα ή σέ κάποια 
μονάδα διαχείρισης επαρκώς προσδιορισμένη. Τα παράκτια φυσικά συστήματα και οι ζώνες 
εντός των οποίων οι ανθρώπινες δραστηριότητες συνδέονται με την εκμετάλλευση των 
παράκτιων πόρων μπορούν συνεπώς να εκτείνονται πολύ πέραν των χωρικών υδάτων και μέχρι 
βάθους αρκετών χιλιομέτρων προς τα μεσόγεια (βλέπε σχήμα 1 ). 
Σχήuα 1: Οf ισμο{ που αφορούν την παράκτια ζώνη για τις ανάγκες της ολοκληρωμένης 
διαχείρισης . 
. : 
~ΑΝιf I χ.n..Ριl('~ Υ~"1'Α • 1 
ι 1 
ι Anolι(,.E.ιi.-:rιll(\(t •.J-------•~ · ""'' 12 Μι Ι\ι~ · r t 
.,,οιιrοfιι\ι .C\οff. Ι · . . /\\(1'Η 
. ε,Ι(Μ~-r.tιΛΛ6,'Uε ι ι 
,200 ~IJ\ΙA 
4Π~~f"Mwε.t. J ΡΑ°)(ΑΔξ.ιΣ. •••.••• 
Α,.ςτe.!. . ·-ι 'Ί 
ι 4trΙ~,\οι 
j·· 
ι 
ι 1 
ι 
ι 1 
ι 1 
·Ι 
ι 
ι 
1 
1 1 
ι 
• 1 
ι . ι 1 •·· 
ι ι 
ι t . 1 z.AJ/14 i 
· 1 J14'·ΛΙΡf01Λt: 
ι . ι 
ι ι ι 1 
ι· 
ι 1 
Ι · 
1 . 1 
ι 1 ·. rtAΛ!f j>OΪ.(Q 
· ΙΙ\ΥΑΔειl.. €.~ΤΑΣ.ει-ι.. 
6 
2.1.2 Σχmκή σημασfα των παράκτιων ζωνών για την Ευρωπαϊκή Ένωση και πς χώρες 
μέλη 
Συγκριτικά με τις άλλες ηπείρους, η Ευρώπης tχει εκτεταμtνη υφαλοκρηπίδα και aκτtς 
μεγάλου σχετικώς _μήκους σε σχέση με το εμβαδόν της. Στην Ευρώπη απαντούν παράκτιες 
ζώνες που _παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλία τόσο ως προς το φυσικό περιβάλλον όσο και ως 
προς τον βαθμό ο(κησης και ανάπτυξης δραστηριοτήτων από τον άνθρωπο. Η επ(δραση του 
ανθρώπου στο περιβάλλον είναι στην Ευρώπη περισσότερο αισθητή παρά αλλού· ακριβώς δε 
στην Ευρώπη ε(ναι που το περιβάλλον άρχισε να παρακολουθείται και να μελετάται από πολύ 
νωρίτερα. Τα ύδατα των ακτών της δέχονται το υψηλότερο φορτίο θρεπτικών στοιχείων7
• 
Τα 89.000 χιλιόμετρα ακτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν είναι βεβαίως εξίσου 
κατανεμημένα μεταξύ των 13 χωρών μελών που βρέχονται από θάλασσα. Το σχήμα 2 δείχνει 
ότι οι μισές περ(που από τις στατιστικές εδαφικές μονάδες τρίτου βαθμού8 βρέχονται από 
θάλασσα. Αυτό συμβαίνει για το σύνολο των τέτοιων εδαφικών μονάδων (Amter) της Δανίας, 
μόνο όμως για το ένα τέταρτο εκε(νωντης Ισπανίας (provincias) ή της Γaλλίας (departements). 
Η οίκηση και χρήση των ακτών παρουσιάζει επίσης μεγάλες διαφορές: εάν ποσοστό 19% του 
πληθυσμού των χωρών που βρέχονται από θάλασσα κατοικεί σε παράκτιους δήμους και 
κοινότητες, 41 % από τα 68 εκατομμύρια των κατοίκων αυτών είναι ιταλοί ή ισπανοί. Οι 
παράκτιοι πληθυσμοί ανέρχονται σε 70% του συνολικού πληθυσμού στη Δανία και σε 44% στην 
Πορτογαλία, μόνο όμως σε 3% στο Βέλγιο και σε 5% στη Γερμανία (βλέπε σχήμα 3). 
Σχήμα 2: Παράκτιες μονάδες NUTS 3. 
7 
Σχήμα 3: Σχετικό μέγεθος των παράκτων πληθυσμών (Πηγή Eurostat) 
Α: χώρα 
Β : συνολικός πληθυσμός ('000) 
C : πληθυσμός παράκτιων δήμων και κοινοτήτων ('000) 
D : πληθυσμός σε μια παράκτια λωρίδα 50 χιλιομέτρων ('000) 
Ε : πληθυσμός στο υπόλοιπο της επικράτειας ('000) 
Α Β C C/B% D D/B% Ε ΕΙΒ% 
Belgique-Belgie 10.041 295 3 3.190 32 6.851 68 
Danmark 5.171 3.600 70 5.171 100 ο ο 
DeutschJand 80.614 3.910 5 · 8.878 11 71.736 89 
Ellada 10.323 3.445 33 8.817 85 1.506 15 
Espafia 39.085 11.703 30 21.201 54 17.884 46 
France 57.372 5.245 9 13.981 24 43.391 76 
Ireland 3.549 1.810 51 3.061 86 488 14 
Italia 56.859 16.919 30 33.853 60 23.006 40 
Nederland 15.182 3.231 21 11.412 75 3.770 25 
Portugal 9.862 4.351 44 7.236 73 2.626 27 
Suomi 5.042 1.826 36 2.994 59 2.048 41 
Sveήge 8.668 4.373 50 6.796 78 1.872 · 22 
United Κingdom 57.998 7.961 14 42.592 73 15.406 27 
Σ 359.766 68.669 19 169.182 47 190.584 53 
80.CXXJ 
'70.CXXJ 
□Ε 
00.CXXJ ~ D 
50.CXX) ■c 
40.CXXJ 
~-αχ) 
20.CXXJ 
10.CXXJ 
ο 
ΒΕ DK DE GR ES FR IR π NL BE+IR+FI 6% 
DΚ5% 
UK12% ~Ε6% GR5% 
SE6% 
Ε17% 
ΡΤ6% -· --·•.· 
NL5% •. -__ • -·• 
FR8% 
ΙΤ24% 
C/ΣC 
Σ 
==1 100~ 1 1 ο 
ΡΤ FI SE υκ 
8 
Στο σχήμα 4 χαρακτηρίζονται οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως "παράκτιες" ή 
"μεσόγειες" με βάση δύο δείκτες: ί) τη· σχέση μήκους ακτών και εμβαδού της χώρας· ίί) το 
ποσοστό του πληθυσμού που κατοικεί σε πaράκτιΘυς δήμους και κοινότητες. Ο.χαρακτηρισμός 
των χωρών ως παράκτιων είναι άλλοτε λίγο (Βέλγιο, Γερμανία, Γαλλία) και άλλοτε πολύ (Δανία) 
τονισμένος· σε άλλες πάλι χώρες (Ιταλία, Ισπανία, Πορτογαλία) η δημογραφική συνιστώσα 
υπερτερεί της γεωγραφικής (ΗΒ). 
· Σχήuα 4: Οι χώρες της ΕΕ και οι ακτές τους: γεωγραφία και nληθυσμός(Πηγή Eurostat) 
Α: χώρα 
Β : συνολικός πληθυσμός της χώρας 
C : πληθυσμός των παράκτιων δήμων και κοινοτήτων . 
Ο : μήκος των ακτών (km) 
Ε : εμβαδόν της χώρας (km2
) 
Α Β C CIB*I00 
Belgique-Belgie 30.518 83 03 
Danmark 43.080 6.227 14,5 
· Deutschland 356.958 3.378 0,9 
Ellada 131.957 12.991 9,8 
Espafia 504.790 5.791 1,1 
France 543.965 4.698 0,9 
Ireland 68.895 5.629 8,2 
ltalia 301.303 6.808 2,3 
Nederland 41.029 1.970 4,8 
Portugal 83.859 2.797 3,3 
Suomi 338.147 9.420 2,8 
Sveήge 410.934 l l.930 2,9 
United Kingdom 241.752 17.457 7,2 
Σ 3.097.187 89.179 2.9 ·-----------------·---------------- --·----·--·-·····--·- -·--·--
DIE 70 : 
00 
50 SE IR 
ΡΤ 
40 
FI 
3) ES π 
20 Σ NL 
υκ 
10 FR 
BEDE 
ο 
ο.ο· 2,0 4,0 6,0 8,0 
--•· -------·---- ·---~ ·--··---·----·-----· ---- --~ --D Ε D/E*I00 
295 10.041 3 
3.600 5.171 70 
3.910 80.614 5 
3.445 10.323 33 
11.703 39.085 30 
5.245 57.372 9 
1.810 3.549 51 
16.919 56.859 30 
3.231 15.182 . 21 
4.351 9.862 44 
1.826 5.042 36 
4.373 8.668 50 
7.961 57.998 14 
68.669 359.766 19 
1 -- -------·- -----
DK 
GR 
10,0 12,0 14,0 16,0 
C/B 
9 
2.1.3 Μείωση της βιοποικιλότητας, ρύπανση των υδάτων, ευρύτατη χρήση των τοπίων 
Στη διαχωριστική ζώνη μεταξύ θάλασσας και ξηράς αναπτύχθηκαν μορφές ζωής 
προσαρμοσμένες στις ιδιαίτερες συνθήκες του περιβάλλοντος. Τα φυσικά ενδιαιτήματα 
παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλία, καλύπτουν όμως επιφάνεια περιορισμένης έκτασης, εδώ δε 
και μερικές δεκαετίες παρουσιάζουν σοβαρή υποχώρηση (βλέπε πλαίσιο 1 ). Οκτώ από τα 
σαράντα ενδιαιτήματα για τα οποία προβλέπεται κατά προτεραιότητα προστασία δυνάμει της 
οδηγίας για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων και της άγριας πανίδας και χλωρίδας9 είναι 
παράκτια. Το ένα τρίτο περίπου των υγροβιοτόπων στις χώρες της ΕΕ είναι παράκτιοι 1°, καθώς 
και πλέον του 30% των ζωνών ειδικής προστασίας που έχουν καθοριστεί δυνάμει της οδηγίας 
για τη διατήρηση της άγριας ορνιθοπανίδας11
. Στα περισσότερα από τα παράκτια 
οικοσυστήματα η βιολογικήπαραγωγικότηταείναιπολύ υψηλή. Στηνπαράκτιαζώνη βρίσκονται 
οι χώροι αναπαραγωγής και ανάπτυξης των νεαρών ατόμων των περισσοτέρων ειδών ιχθύων 
και οστρακοειδών που παρουσιάζουν ενδιαφέρον για την αλιεία. Μεγάλο ποσοστό των 
αλιευμάτων προέρχεται από την παράκτια ζώνη όπου και βρίσκονται συγκεντρωμένες οι μισές 
περίπου από τις θέσεις απασχόλησης στον αλιευτικό κλάδο 12• . 
Η ποιότητα των παράκτιων υδάτων αποτελεί σημαντική μέριμνα. Τα δύο 
εντυπωσιακότερα φαινόμενα τωντελευταίων ετών, οι πετρελαιοκηλίδες και ο πολλαπλασιασμός 
των αλγών, αποκάλυψαν ότι οι ακτές υφίστανται συχνά τις συνέπειες γεγονότων και εξελίξεων 
για τα οποία καθόλου δεν ευθύνονται. 
Η από αιώνων κατοίκηση των παράκτιων ζωνών από τον άνθρωπο και η εκμετάλλευση 
των πόρων τους δημιούργησαν πρωτότυπες μορφές αγροτικών και αστικών τοπίων, που 
απεικόνιζανπολιτισμούςπου αναπτύχθηκαν με άξονα τις συναλλαγές και με φορά προς τα έξω. 
Η ομοιόμορφη αστική, γεωργική και βιομηχανική ανάπτυξη περιόρισαν σημαντικά τη 
βιοποικιλότητα και την πολιτιστική ταυτότητα των τοπίων σε πολλές περιφέρειες της Ευρώπης. 
Στα προβλήματα που έχουν ήδη εντοπισθεί προστίθενται και τα προβλήματα με τα 
οποία θα βρεθούν αύριο ανημέτωπες οι παράκτιες ζώνες, ως αποτέλεσμα της εξέλιξης των 
περιβαλλοντικών και των κοινωνικοοικονομικών συνθηκών. 
Σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες υπάρχουν ενδείξεις ότι η αλλαγή του κλίματος θα 
οδηγεί σε ανύψωση της στάθμης της θάλασσας κατά μερικά χιλιοστόμετρα κατ'έτος, αλλά και 
σε συχνότερες και ισχυρότερες καταιγίδες που θα πλήπουν τις ακτές. Ο συνδυασμός των δύο 
φαινομένων θα έχει επιπτώσεις κατά το μάλλον ή ήπον αισθητές ανάλογα με τον τόπο, που 
ενδέχεται κυρίως να προκαλέσουν μεγάλες πλημμύρες 13. 
Εάν δεν ληφθούν κατάλληλα μέτρα, η μεγάλη και πρόωρη ανάπτυξη του τουρισμού, 
του παραθαλάσσιου κυρίως 14
, θα αυξήσει την πίεση που ασκείται στο φυσικό περιβάλλον, 
αγροτικό και αστικό. 
10 
Πλαίσιο 1 : Μείωση της ποικιλότητας στο φυσικό περιβάλλον και τα τοπία 
* Κατά τη διάρκεια των τελευταίων 150-200 ετών, πολλοί ποταμόκολποι στη Μεγάλη Βρετανία 
έχασαν μεταξύ του ενός τετάρτου και του μισού από τα ενδιαιτήματα του πλησιάλου. Σε 
ορισμένες περιπτώσεις το ποσοστό είνα~ πολύ υψηλότερο. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων 100 
ετών εξέλιπαν το 90% περίπου των ενδιαιτημάτων των εκβολών του ποταμού Tees, ενώ από τον 
160 αιώνα μέχρι σήμερα έχουν εκλείψει το 85% των παλιρροϊκών ιλυωδών εκτάσεων του Lough 
de Belfast. Το 1989, παρουσιάσθηκαν 123 περιπτώσεις διεκδικήσεων εδαφών σε βάρος του 30% 
περίπου των ποταμοκόλπων στη Μεγάλη Βρετανία (EUCC -European Union For Coastal 
Conservation) 15
• 
* 75% των θινωδών συστημάτων της Νότιας Ευρώπης (από το Γιβραλτάρ μέχρι τη Σικελία) 
εξαφανίσθηκαν από το 1960 μέχρι σήμερα (EUCC). 
* Πλέον των 32.000 εκταρίων του γερμανικού τμήματος της θάλασσας Wadden διευθετήθηκαν 
κατά τρόπον ώστε οι ακτές του τμήματος αυτού της Βόρειας θάλασσας μειώθηκαν από 1200 σε 
700 χιλιόμετρα. Κόλποι σημαντικοί σε παγκόσμια κλ(μακα, όπως ο Nordstrander Bucht και ο 
Meldoήer Bucht, αποκόπηκαν από τη θάλασσα κατά τη διάρκεια των τελευταίων δύο δεκαετιών 
(EUCC). 
* Ο κοινός ποταμόκολπος του Odiel και του Tinto, κοντά στην Huelva της νοτιοδυτικής Ισπανίας, 
υποβαθμίστηκε σημαντικά μέσα σε 30 χρόνια εξαιτίας του λιμανιού και της βιομηχανικής 
ανάπτυξης. Ποσοστό 80% των 3.000 εκταρίων ελών του πλησιάλου της δεξιάς όχθης του 
ποταμού Τίηtο καλύφθηκαν από φωσφορογυψούχες αποθέσεις. Πλέον των 7.000 εκταρίων της 
δυνάμενης να κατακλυσθεί πεδιάδας του Odiel επλήγησαν σοβαρά από τις αλυκές, τις μεταβολές 
της υπόγειας υδρολογίας, τη ρύπανση από βαρέα μέταλλα και επικίνδυνες χημικές ουσίες. 
Σήμερα τα έλη του Odiel προστατεύονται λόγω της σημασίας τους (30% του φωλεάζοντος στην 
Ευρώπη πληθυσμού του πτηνού platalea leucorodia). Χρειάσθηκε γι' αυτό να δρομολογηθεί ένα 
δαπανηρό σχέδιο αποκατάστασης του ποταμοκόλπου ώστε να περιοριστεί η ρύπανση 16. 
* Στον ποταμόκολπο του Λίγηρα το φυσικό περιβάλλον παρουσιάζει μεγάλη ποικιλομορφία, 
ορισμένες δε μορφές περιβάλλοντος παρουσιάζουν ενδιαφέρον σε ευρωπαϊκή κλίμακα. Όμως, 
κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών, η αρχέγονη κληρονομιά παρουσίασε σημαντική 
υποχώρηση. Το 1978 οι φυσικές όχθες ποταμών αντιστοιχούσαν σε 30 χιλιόμετρα περίπου έναντι 
300 στις αρχές του αιώνα. Από τους καλαμώνες που εκάλυπταν χιλιάδες εκταρίων δεν απομένουν 
σήμερα παρά μικρές εκτάσεις. Όσοι απομένουν χρησιμεύουν ως καταφύγιο σπανίων ειδών όπως 
είναι ο πελαργός του είδους ciconia ciconia και το γεράκι του είδους milvus mίgrens 17. 
* Από τα 700.000 εκτάρια παράκτιων ελών που υπήρχαν στην Ιταλία στις αρχές του αιώνα, 
απέμεναν 192.000 εκτάρια το 1972 και λιγότερα από 100.000 εκτάρια το 199418
• 
* Το 1976, οι νορμανδικοί δασοβοσκότοποι (bocage) εκάλυπταν 1018 km2 σε μια παράκτια λωρίδα 
πλάτους 5 χιλιομtrρων. Το 1980, δεν απέμεναν παρά 892 km2 111• 
2.1.4 Ανταγωνισμός για τον χώρο και εποχικές διακυμάνσεις των πιέσεων 
Οι ανθρώπινες δραστηριότητες που ασκούνται στις παράκτιες ζώνες είναι αρκετές ως προς 
τον αριθμό (βλέπε πίνακα 1 ), χωρίς κατ'ανάγκη · να είναι περισσότερρες από τις 
δραστηριότητες που αναπτύσσονται σε άλλες ζώνες. Πρόβλημα ανακύπτει από τη στιγμή που 
οι δραστηριότητες αυτές τείνουν να αναπτύσσονται όλες μαζί σε μια στενή παράκτια λωρίδα, 
με αποτέλεσμα να δημιουργούνται αντιθέσεις μεταξύ τους και να έρχονται σε σύγκρουση με 
τη διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος και των τοπίων. Η συγκέντρωση αυτή αντανακλάται 
στην πυκνότητα του πληθυσμού, η οποία σε 11 χώρες μεταξύ 13 είναι μεγαλύτερη στους 
παράκτιους δήμους και κοινότητες παρά στην υπόλοιπη χώρα (βλέπε σχήμα 5). Επιπλέον, οι 
μεγάλες χρονικές διακυμάνσεις της τουριστικής δραστηριότητας και των πιέσεων που 
ασκούνται εξαιτίας της στο περιβάλλον περιπλέκουν τη διαχείριση των παράκτιων ζωνών. 
11 
Πίνακας 1: Αγαθά και υπηρεσίες που αποτελούν αντιπροσωπευτική παραγωγή της παράκτιας 
ζώνης~0 
Αγαθά που λαμβόνονται πόρους ανανεώσιμους 
με βάση 
Ψάρια 
Οστρακοειδή 
Άλγη και λοιπά είδη 
θαλάσσιας χλωρίδας 
Γλυκό νερό (μετά από 
αφαλάτωση) 
Ενέργεια που λαμβάνεται από 
τα κύματα, την παλίρροια, τα 
ρεύματα που δημιουργούνται 
λόγω διαφορετικής 
αλατότητας 
Θερμική ενέργεια 
Υπηρεσίες που πόρους ανανεώσιμους 
χρησιμοποιούν 
Μεταφορές 
Άμυνα 
Ελεύθερος χρόνος: π.χ. 
κολύμπι, ιστιοπλοία, ψάρεμα, 
καταδύσεις, παρατήρηση της 
άγριας ζωής 
Διάθεση παντός είδους 
αποβλήτων 
Σχήμα 5: Πυκνότητα πληθυσμού (Πηγή Eurostat). 
Πυκνότητα πληθυσμού 
Α : παράκτιοι δήμοι και κοινότητες 
Β : παράκτια λωρίδα 50 χιλιομέτρων 
C : επικράτεια πόρους μη ανανεώσιμους 
Πετρέλαιο 
Φυσικό αέριο 
Μεταλλεύματα 
Άμμος και αμμοχάλικο 
πόρους μη ανανεώσιμους 
Διάθεση παντός είδους 
αποβλήτων 
Προσδιορισμός της θέσεως 
εγκαταστάσεων παραγωγής 
ενέργειας, χερσαίων ή 
θαλάσσιων, μονίμων ή 
κινητών: π.χ. επεξεργασία 
μεταλλευμάτων, θαλάσσιοι 
σταθμο( μεταφόρτωσης, 
λιμάνια, πετρελαιοαγωγοί και 
υποθαλάσσια καλώδια 
700τ--------------------------------------. 
εm 
500 
400 
200 
100 
ο ■ Α 
§ Β 
0 C 
υκ 
\ . 12 
Σε ευρωπαϊκή κλ{μaκa διακρίνονται εντελώς σχηματικά τρεις βaσικο( τύποι παράκτιων ζωνών: 
"αστικές/βιομηχανικές", ''τουριστικής ανάπτυξης", "φυσικού περιβάλλοντος/γεωργ(aς και 
aλιε{aς", όπου η επικρατούσα δραστηριότητα aντιστοιχε( σε προβλήματα διaχε(ρισης και σε 
οικονομικό και δημογραφικό βάρος πολύ διαφορετικά (βλέπε σχήμα 6). 
Σχήμα 6: Βaσικο( τύποι παράκτιων ζωνών 
Εντατ1.χ6ι: τοuρ1.ομ6~ 
iVAR Α 715232jKoϊi~NHAVN:sτ8 
---$8"iPvRe~~~~:~~ ·c ··;: 
(10 πλέον τοuρ1.οτ1.ι:t~ nερ~οχέ~) IALΙCANTE 616.671,SAVONA 100jCORSE 127 
1ALPES-MARIT. 583.6631VENEZIA 140iALPES-HTE-PROV. 124 
Α Αρ1.θμ6~ τουρ~σtών (01.08.87)jBARCELONA 561.236:ALPES-MARIT. 136ISAVONA 103 
Β Αρ1.θμ6~ τοuρ1.οτών/Jcm• /VALENCIA 517.735ΙGENOVA 131 VENDEE 102 
C Τοuρίοτε~/ι:6το1.χο1. ιVENDEE 491.346jlMPERIA 127 VAR 101 
jBALEARES 487.872/VAR 120 DODECANESOS 93 
Πnγή: Καθnγnτ6ι: Vandermotten, 'HERAULT ULB, Βρuξέλλει:. i 484.029ίFORL\ 120 CYCLADES 00 
~~=NEES-OR. __ :::~~~: __ _ ______ : :~:~~~:~--------~-; 
Αστ1χέ~/β1ομnχαν1.ι:t~ 
Πόλε~~> so.ooo χ6το1.χο1. 
Πnγή Eurostat Φόοn 
Ζώνε~ Ε1.δ1.χ6~ Προοτασία~(Οδnγία 79/409/ΕΟΚ) 
ο > 225km1 + < 22Skm2 
13 
2.1.5 Πολυπλοκότητα σχέσεων μεταξύ του ανθρώπου και του περιβάλλοντος των ακτών 
Η συγκέντρωση των δραστηριοτήτων σε έναν περιορισμένο χώρο δεν εξηγεί από μόνη 
της την ανησυχητική εξέλιξη που παρατηρείται στις παράκτιες ζώνες. 
Πολύπλοκα φυσικά φαινόμενα βρίσκονται υπό εξέλιξη, και οι συνέπειες της 
αλληλεπίδρασης αυτών με την ανθρώπινη παρέμβαση είναι δύσκολο να εκτιμηθούν. Μια 
διαταραχή στο παράκτιο περιβάλλον μπορεί να οφείλεται σε μακρινης προελεύσεως αίτιο: το 
ένα τρίτο του αζώτου που εισρέει στη Βαλτική Θάλασσα προέρχεται από κατάλοιπα ρύπων που 
εισέρχονται στην ατμόσφαιρα21
. Τα θρεπτικά στοιχεία που μεταφέρονται . από τα ποτάμια 
συστήματα προς τη θάλασσα αποτελούν σημαντικό αίτιο ευτροφισμού. Είναι συχνά δύσκολο · 
να συνδεθούν τα παρατηρούμενα αποτελέσματα με τα αίτια που τα προκαλούν, αφού τα πρώτα 
δεν εμφανίζονται πάντοτε αμέσως (ρύποι παγιδευμένοι στην ιλύ εκβολών οι οποίοι κάποια 
στιγμή αποδεσμεύονται και κυκλοφορούν). Εκείνο που κυρίως συμβαίνει συχνά είναι να 
προκαλείται κόποι~ σοβαρή ζημία (ρύπανση ή απώλεια βιολογικών ειδών) από τη συνέργεια 
πολλαπλών παραγόντων. 
Εξαιτίας ανεπαρκούς ή καθυστερημένης συνεκτίμησης των εν λόγω αλληλεπιδράσεων 
στις διαδικασίες σχεδιασμού και κατά τα ανάντη της λήψης αποφάσεων, οι ανθρώπινες 
δραστηριότητες θέτουν φραγμούς στην ίδια τους την ανάπτυξη και αντιστρόφως και 
επιβαρύνουν το περιβάλλον (βλέπε πλαίσιο 2). 
14 
Πλαίσιο 2: Παραδείγματα της πολυπλοκότητας των παράκτιων φαινομένων και των σχέσεων 
μεταξύ των ανθρωπίνων δραστηριοτήτων και του περιβάλλοντος 
• Διάβρωση των ακτών 
Στις αρχές του αιώνα κατασκευάστηκε ένα ανάχωμα για προστασία της νήσου Sylt (Δανία) από 
πλημμύρα σε περίπτωση καταιγίδας. Πλην όμως, η πρόσκρουση των κυμάτων πάνω στο 
ανάχωμα είχε ως αποτέλεσμα εντονότερη διάβρωση των ακτών. Χρειάσθηκε να εκτελεσθούν 
κατ'επανάληψη δαπανηρά έργα για να τεθεί υπό έλεγχο το πρόβλημα που είχε δημιουργηθεί 
εξαιτίας μιας ανεπαρκούς τεχνικής λύσεως: κατακόρυφος τοίχος αντί κεκλιμένου (Schiereck & 
al)22_ 
* Ευτροφισμός 
Στα ύδατα πολλών παράκτιων ζωνών της Ευρώπης παρατηρείται σημαντική αύξηση της 
συγκέντρωσης σε θρεπτικά στοιχεία. Βασικά αίτια του φαινομένου είναι η εντατική γεωργία και 
κτηνοτροφία, τα αστικά λύματα και κατά τόπους η εντατική υδατοκαλλιέργεια. Ο εμπλουτισμός 
των υδάτων σε θρεπτικά στοιχεία ευνοεί την αύξηση του φυτοπλαγκτού, οδηγώντας έτσι υπό 
ορισμένες συνθήκες στο φαινόμενο του πολλαπλασιασμού των αλγών (ευτροφισμός). Ο 
ανταγωνισμός των βιοτικών στοιχείων, κυρίως δε το οξυγόνο που καταναλώνεται για την 
ανάπτυξη των φυτών και τη διάσπαση της οργανικής ύλης, είναι επιβλαβής για την άγρια ζωή και 
την υδατοκαλλιέργεια. Επιπλέον, οι επιπτώσεις αυτών των φαινομένων πλήπουν τους 
αντίστοιχους τόπους από πλευράς τουριστικού ενδιαφέροντος. 
* Όψιμα αποτελέσματα 
Οι ερευνητικές εργασίες έχουν δείξει ότι όλες σχεδόν οι αιωρούμενες ύλες που παρασύρονται 
από τους ποταμούς μέχρι τη θάλασσα εναποτίθενται στην παράκτια ζώνη μαζί με τους ρύπους 
που τη συνοδεύουν (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)23
• Οι ρύποι συσσωρεύονται έτσι στα προσχωματικά 
υλικά των ακτών επιφέροντας άμεσα ή όψιμα αποτελέσματα. Στο nλα{σιο του σχεδίου Δέλτα στις 
Κάτω Χώρες, με το κλείσιμο του Harvingvliet -βραχίονος του Ρήνου -γύρω στο 1965, 
δημιουργήθηκε μια υδάτινη έκτασ:ή, η οποία υπόκειται στα συνήθη φαίνόμενα ιζηματογένεσης. 
Εξαιτίας της έντονης βιομηχανικής δραστηριότητας στη λεκάνη απορροής στις Κάτω Χώρες και 
τη Γερμανία, τα προσχωματικά υλικά παρουσιάζουν υψηλού βαθμού ρύπανση και αποτελούν 
κίνδυνο για το οικοσύστημα μέσω των οργανισμών που ζουν στον βυθό. Σκουλήκια, αβγά 
εντόμων και άλλα είδη που περιέχουν ρύπους, οι οποίοι ανευρίσκονται και σε ανώτερα τμήματα 
της τροφικής αλυσίας, στα ψάρια και τα πτηνά. Συζητήσεις για την απομάκρυνση των 
βεβαρημένων με ρύπους ιζηματογενών στρωμάτων και την εναπόθεσή τους σε μεμονωμένες 
λεκάνες βρίσκονται υπό εξέλιξη (Schiereck & al.)24• 
• Αποθέσεις ατμοσφαιρικής προέλευσης 
Σημαντικό μέρος των ρύπων που εισέρχονται στο θαλάσσιο περιβάλλον φθάνει μερικές φορές 
από πολύ μακριά και είναι αερόφερτο. Έρευνες που αφορούσαν την βορειοδυτική Μεσόγειο 
(Ευρωπαϊκή Επιτροπή)25 έδειξαν ότι, ενώ το ποσοστό των ατμοσφαιρικής προέλευσης 
αποθέσεων δεν υπερβαίνει το 20% του συνόλου (από ποταμούς και τον ατμοσφαρικό αέρα), το 
ίδιο αυτό ποσοστό υπερβαίνει το 90% σε ό,τι αφορά το κάδμιο και τον μόλυβδο, στοιχε{α που 
κυρίως προέρχονται από δραστηριότητες του ανθρώπου. 
* Αποξήρανση υyροτόπων και αναδασμός 
Το Δέλτα του Έβρου στη βορειοανατολική Ελλάδα είναι ένας υγρότοπος εξαιρετικού 
ενδιαφέροντος για τη διατήρηση της φύσης. Το 1975 οι ελληνικές αρχές τον χαρακτήρισαν με 
βάση τη σύμβαση Ramsar. Επιβραδύνθηκαν έτσι και εν συνεχεία διεκόπησαν τα έργα 
αποξήρανσης και γεωργικής διαχείρισης που είχαν ξεκινήσει στη δεκαετία του 1950. Τα εν λόγω 
έργα είχαν μάλιστα αποδειχθεί όχι μόνο ασυμβίβαστα με τη διατήρηση της φυσικής κληρονομιάς, 
αλλά και οικονομικώς ασύμφορα. Τα αποξηραινόμενα εδάφη έχαναν την γονιμότητά τους, η 
άντληση των υπογείων υδάτων για την άρδευση καλλιεργειών ε{χε ως αποτέλεσμα να εισέρχεται 
νερό από τη θάλασσα στον υδροφόρο ορίζοντα, οι αγωγοί στράγγισης δεν ήταν αρκετά 
αποτελεσματικοί. Κατά τη δεκαετία του 1980 έγιναν διορθωτικά έργα μικρότερης εμβέλειας, 
επιβαρυντικά ωστόσο για το περιβάλλον, χωρίς ικανοποιητικά αποτελέσματα σε ό,τι αφορούσε 
τον γεωργικό τομέα. Το 1987 η τοποθεσία χαρακτηρίσθηκε ως ζώνη ειδικής προστασίας με βάση 
την οδηγία για τη διατήρηση άγριας ορνιθοπανίδας και βρίσκεται έκτοτε υπό διαχε{ριση με σκοπό 
τη διατήρηση της σημαντικής αυτής συνιστώσας της ευρωπαϊκής φυσικής κληρονομιάς26
. 
15 
2.2 ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ: ΕΛΛΕΙΨΗ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΣΥΝΕΝΝΟΗΣΗΣ 
2.2.1 Συνοπτική περιγραφή των ισχυόντων μέτρων 
Η συνειδητοποίηση της ανάγκης για ενισχυμένη προστασία των παράκτιων ζωνών και 
οι πολιτικές δεσμεύσεις οδήγησαν από τις αρχές ήδη της δεκαετίας του 1970 στην ανάληψη 
πλήθους εργασιών οι οποίες, σε αριθμό χωρών, κατέληξαν σε ειδική νομοθεσία και εθνική 
στρατηγική, γενικότερα δε σε περιφερειακά προγράμματα διαχείρισης, μελέτες, καταγραφές 
και έρευνες (βλέπε παράρτημα 1 ). 
Σε κοινοτικό επίπεδο, λίγα μόνο μέτρα αφορούν ειδικώς το παράκτιο φυσικό 
περιβάλλον· τα περισσότερα αφορούν το περιβάλλον για το σύνολο της επικράτειας. Τα μέτρα 
αυτά έχουν σαφώς μεγάλη σημασία (άμεση ή έμμεση) για την εξέλιξη των παράκτιων ζωνών, 
αν και κάθε άλλο παρά εύκολο είναι να εντοπισθούν οι σχέσεις αιτίου -αποτελέσματος. Όπως 
δείχνει το παράρτημα 2, η προστασία των παράκτιων ζωνών εξαρτάται τόσο από την 
εφαρμογή της περιβαλλοντικής πολιτικής όσο και από την ενσωμάτωση του περιβάλλοντος στις 
τομεακές πολιτικές. Σε μια προοπτική βιώσιμης ανάπτυξης, η ενσωμάτωση αυτή αποβλέπει 
αφενός μεν στη μεγαλύτερη δυνατή μείωση των αρνητικών επιπτώσεων της εφαρμοζόμενης 
πολιτικής (χρησιμοποίηση των φυσικών χώρων, πρόκληση ζημιών) αφετέρου δε σε αύξηση 
των ευεργετικών τους αποτελεσμάτων. 
2.2.2 Έλλειψη συντονισμού 
Υπάρχει λοιπόν πλήθος νομοθετικών μέτρων και μέσων η εφαρμογή των οποίων θα συνέβαλλε 
στην προστασία του περιβάλλοντος των ακτών. Αυτά όμως δεν αρκούν για να ανακοπεί η 
υποβάθμιση του περιβάλλοντος η οποία συνεχίζεται σε πολλές τοποθεσίες. Τα συμπεράσματα 
πρόσφατων μελετών επί του θέματος συγκλίνουν προς την ακόλουθη διαπίστωση: τα ισχύοντα 
νομοθετικά μέτρα και μέσα είναι σχετικώς ικανοποιητικά, πολύ απέχουν όμως από το να είναι 
πλήρως αποτελεσματικά εξαιτίας της έλλειψης συντονισμού μεταξύ των πολυαρίθμων 
συντελεστών που επηρεάζουν την εξέλιξη των παράκτιων ζωνών. 
Αυτό δεν αφορά μόνο τις οριζόντιες σχέσεις μεταξύ τομέων δραστηριότητας (βλέπε πίνακα 
2), αλλά και τη σύνδεση μεταξύ των πολιτικών και των δράσεων που αναπτύσσονται σε 
διάφορα επίπεδα αρμοδιοτήτων. Μια πολύ στενή ερμηνεία και εφαρμογή της αρχής της 
επικουρικότητας οδηγεί πράγματι πάρα πολύ συχνά σε κατάτμηση ευθυνών, οι οποίες 
καταλήγουν κατανεμημένες σε όλα τα επίπεδα αρμοδιοτήτων, χωρίς να υπάρχει δυνατότητα 
συνεκτίμησης της πληθώρας των μεταξύ τους αλληλεπιδράσεων: Εξαιτίας αυτής της έλλειψης 
συντονισμού, οι πολύπλοκες σχέσεις μεταξύ των δραστηριοτήτων του ανθρώπου και του 
παράκτιου περιβάλλοντος, για τις οποίες έγινε λόγος παραπάνω, και τα μεμονωμένα μέτρα 
δεν επιτυγχάνουν τον σκοπό τους, αντίθετα μάλιστα τον αντιστρατεύονται (βλέπε πλαίσιο 3). 
16 
Πλαίσιο 3: Ορισμένα στοιχεία για την έλλειψη συντονισμού και συνεννόησης 
* Όπως συνέβη σε πολλές παράκτιες ζώνες, η ακτή του ροζ γρανίτη στη Βρετάνη γνώρισε έντονη 
αστικοποίηση μεταξύ 1960 και 1990. Το σχήμα 7 δείχνει ότι, με βάση τα απομένοvrα εvrός 
σχεδίου οικόπεδα, το φαινόμενο ενδέχεται να ενταθεί. Τα πολεοδομικά έγγραφα της περιοχής 
που καταρτίστηκαν σε αυτό το χρονικό διάστημα μάλλον δεν συμβιβάζονται με τις εθνικές 
οδηγίες και το περιφερειακό πρόγραμμα27 που υποστηρίζουν την ανάπτυξη προς την ενδοχώρα 
μάλλον παρά κατά μήκος της ακτής. Έχει αρχίσει ωστόσο να γίνεται αισθητή κάποια ανακοπή της 
τάσεως αυτής χάρη στην αναθεώρηση των πολεοδομικών εγγράφων στο πλαίσιο του νόμου για 
τις ακτές και χάρη κυρίως στην παρέμβαση συλλ~γων για την προστασία της φύσεως. 
* "Τα παράκτια κράτη που καταρτίζουν και θέτουν σε εφαρμογή ένα εθνικό πρόγραμμα για την 
ολοκληρωμένη διαχείριση των παράκτιων ζωνών συναντούν εμπόδια, μεταξύ των οποίων 
αποδιοργανωμένους θεσμικούς μηχανισμούς, γραφειοκρατίες μονοτομεακής κατεύθυνσης, 
συγκρουόμενα συμφέροντα και απουσία προτεραιοτήτων". Παρά την αναγνώριση του μεγέθους 
της σημασίας τους, οι θεσμικοί μηχανισμοί, καθώς και οι διατομεακές και διακυβερνητικές 
σχέσεις, είναι τις περισσότερες φορές σχεδόν ασύνδετοι μεταξύ τους, ατελέσφοροι και 
αναποτελεσματικοί (World Coast Conference)28
. 
* ''Είμαστε πεποισμένοι ότι η προστασία και η διαχείριση των ακτών στο Ηνωμένο Βασίλειο πάσχει 
εδώ και πολύ χρόνο από έλλειψη αποφάσεων και συντονισμένων δράσεων τόσο σε τοπική όσο και 
σε εθνική κλίμακα. Πιστεύουμε ότι υπάρχουν ελλείψεις σε επίπεδο νομοθεσίας, παρατυπίες στην 
πορεία διαχείρισης, έλλειψη κεντρικού σχεδιασμού και επέκταση των συγκρούσεων μεταξύ της 
εκάστοτε πολιτικής και των αντίστοιχων ευθυνών (σε ορισμένες δε περιπτώσεις και έλλειψη 
δράσης), αυτά δε επειδή υπάρχει πληθώρα φορέων που όμως δεν συντονίζονται μεταξύ τους. Ως 
αποτέλεσμα του γεγονότος ότι η διαχείριση θάλασσας και ξηράς σε ό,τι αφορά τις παράκτιες 
ζώνες γινόταν χωριστά, του γεγονότος ότι δεν υπάρχουν συγκεκριμένες κατευθύνσεις ως προς 
την ακολουθούμενη για τις παράκτιες ζώνες πολιτική και του γεγονότος ότι τα προς επίλυση 
συναφή προβλήματα είναι πολυάριθμα και ότι η επίλυσή τους βρισκόταν πάντα αντιμέτωπη με το 
πρόβλημα της πολυδιάσπασης, αναπτύχθηκε πλήθος φορέων με τις δικές του αρμοδιότητες ο 
καθένας ή/και διαφορετικά ενδιαφέροντα." (Βουλή των Κοινοτήτων)29
. 
* "Μελέτες έφεραν στην επιφάνεια μια κατάσταση ακραίων διαφορών, ελάχιστη όμως συλλογική 
διαχείριση ή συνοχή, μια κατάσταση που δεν διαφέρει όμως στο σύνολό της από την κατάσταση 
στην ΕΕ. Η έκταση της παράκτιας ζώνης υπερβαίνει τα παραδοσιακά επιχειρησιακά όρια, το 
φάσμα των οικονομικών και περιβαλλοντικών παραγόντων είναι ευρύ, οι δε αρμοδιότητές τους 
είναι συχνά προσωρινές και πάντοτε ποικίλες και διάφορες. Επιπλέον, για τις μεταφορές ή για το 
νερό επί παραδείγματι, υπάρχουν θεσμικοί φορείς και εταιρείες στις οποίες μπορούν να 
παραπέμπουν τα προγράμματα της ΕΕ. Δεν συμβαίνει το ίδιο και για τις παράκτιες ζώνες, οι 
οποίες από θεσμικής πλευράς εμφανίζονται υπανάπτυκτες." (G. Steeley)30• 
* "Σε σχέση με μια κατάσταση όπου κυρίαρχο στοιχείο είναι ακόμη οι μεμονωμένες παρεμβάσεις 
μεμονωμένων στόχων -μομφή από την οποία δεν απαλλάσσεται το κράτος-, έφθασε ο καιρός για 
μια συντονισμένη διαχείριση γύρω από μια στρατηγική που θα βασ{ζεται σε μια ισόρροπη 
ανάπτυξη συμβατή με το περιβάλλον. Για να επιτευχθεί μια τέτοια ανάπτυξη, πρέπει να 
προγραμματισθεί ο συντονισμός των αναγκαίων μέσων και να εξασφαλισθεί η σύγκλιση κρατικής 
πολιτικής και τοπικών πρωτοβουλιών ... Οι παράκτιες ζώνες αντιμετωπίζουν ένα πρόβλημα 
κλίμακας: η διαχείρισή τους γίνεται σε διάφορα επίπεδα με την παρέμβαση πλήθους παραγόντων 
σε πολύ διαφορετικές κλίμακες ο καθένας. Έχει δημιουργηθεί έτσι η εντύπωση ότι δεν υπάρχει 
συνάφεια δράσεων σε ένα πεδίο όπου κάτι τέτοιο απαιτείται περισσότερο από οπουδήποτε 
αλλού. Ως εκ τούτου, φαίνεται πως οι αντιφάσεις λειτουργίας σε επίπεδο επικράτειας βρίσκουν 
τον υψηλότερο βαθμό έκφρασής τους στη διαχείριση των παράκτιων ζωνών." (DATAR)31• 
17 
Πίνακας 2: Σχεδιασμός κατά τομείς στις παράκτιες ζώνες 
Πεδία δραστηριότητας που άπτονται Πεδία δραστηριότητας με δευτερεύουσα 
ιδιαιτέρως των παράκτιων ζωνών ως προς τις παράκτιες ζώνες διάσταση, 
που μπορούν όμως να τις επηρεάσουν 
σημαντικά 
Άμυνα Γεωργία 
Λιμενικές δραστηριότητες Δάση 
Ναυσιπλοία Διαχείριση της άγριας ζωής 
Τουρισμός και ελεύθερος χρόνος Πάρκα και ελεύθερος χρόνος 
Αλιεία Εκπαίδευση 
Υδατοκαλλιέργειες Δημόσια υγεία 
Πολεοδομία 
Ύδρευση 
Έλεγχος της ρύπανσης των υδάτων 
Μεταφορές 
Έλεγχος των κινδύνων φυσικής προέλευσης 
Εκμετάλλευση των ορυκτών πόρων 
Βιομηχανική ανάπτυξη 
Παραγωγή ενέργειας 
Έρευνα 
Σχήμα 7: Εξέλιξη της πολεοδομικής ανάπτυξης της ακτής του ροζ γρανίτη (1960-1990) και 
απομένοντα οικοδομήσιμα τεμάχια γης32 
Α : Περιοχές που αναπτύχθηκαν οικιστικώς 
Β : Περιοχές με προοπτική οικιστικής ανάπτυξης 
Baiede 
Lannion 
1960 1990 
-Α ~ Β 
1 km 
18 
3. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΔΕΙΞΗΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ 
ΠΑΡΑΚΤΙΩΝ ΖΩΝΩΝ ΓΙΑ ΜΙΑ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ 
3.1 ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΙΑΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΔΡΑΣΗΣ 
3.1.1 Γενικοί λόγοι 
Το πέμπτο κοινοτικό πρόγραμμα πολιτικής και δράσης για το περιβάλλον και την 
αειφόρο ανάπτυξη33 προβλέπει την ανάληψη κάποιας πρωτοβουλίας ως ανταπόκριση στο 
αίτημα του Συμβουλίου να αναπτυχθεί μια συνολική κοινοτική στρατηγική για την 
ολοκληρωμένη διαχείριση των παράκτιων ζωνών34
. . 
Οι εργασίες οι σχετικές με τις ευρωπαϊκές πτυχές της χωροταξίας, συγκεκριμένα η 
ανακοίνωση της Επιτροπής "Ευρώπη 2000+" 35 
και η εκπόνηση ενός αναπτυξιακού σχεδίου 
για τον κοινοτικόχώρο36
, επαλήθευσαν την ανάγκη να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στο ευαίσθητο 
περιβάλλον των παράκτιων ζωνών, για τις οποίες απαιτείται μια ολοκληρωμένη προσέγγιση. 
Τρεις λόγοι εξηγούν το ενδιαφέρον της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την εξέλιξη των 
παράκτιων ζωνών: 
-η ύπαρξη προβλημάτων ευρωπαϊκής εμβέλειας που δεν μπορούν να αντιμετωπισθούν 
μεμονωμένα από τις διάφορες χώρες (κοινή φυσική και πολιτιστική κληρονομιά, μεταφορά 
ρύπων και ιζηματογενών υλικών, ο τουρισμός μεγάλης κλίμακας, η ασφάλεια της 
ναυσιπλοίας)· 
-η επίδραση των διαφόρων δράσεων και πολιτικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην 
εξέλιξη των παράκτιων ζωνών (περιφερειακή πολιτική, μεταφορές, αλιεία, περιβάλλον, 
γεωργία, ενέργεια, βιομηχανία, τουρισμός)· 
-η ανάγκη ανταλλαγής εμπειριών και τεχνογνωσίας σε έναν χώρο όπου οι επιτυχ{ες 
ακόμη σπανίζουν και εκεί όπου υπάρχει έντονο ενδιαφέρον, πολιτικό και ευρύτερο, για τη 
διατήρηση των παράκτιων ζωνών και τη βιώσιμη ανάπτυξη. 
3.1.2 Η ανακοίνωση της Επιτροπής και η σημειωθείσα πρόοδος 
Εάν είναι σαφές ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει κάποιο ρόλο να διαδραματίσει, πρέπει 
να τεθεί το ερώτημα της σκοπιμότητας να αναληφθεί μια συγκεκριμένη δράση, 
συμπληρωματική των μέτρων γενικού ή ειδικού χαρακτήρα που ήδη ισχύουν (βλέπε παράρτημα 
2). Η Επιτροπή είχε εξετάσει το ζήτημα αυτό στο πλαίσιο της ανακοίνωσης COM(86)57137
, που 
εκπονήθηκε κατόπιντης εγκρίσεως του ευρωπαϊκού χάρτη ακτών38 και κατόπιν αιτήματος του 
Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου39 και του Συμβουλίου40
• Σε αυτό το πλαίσιο, η Επιτροπή επεσήμαινε 
ότι θα συνέχιζε να εφαρμόζει αυστηρά τα ισχύοντα ή προβλεπόμενα μέτρα, λαμβάνοντας 
ιδιαιτέρως υπόψη πτυχές που άπτονται των ακτών. Δεν προβλέπονταν λοιπόν μέτρα ειδικά για 
τις παράκτιες ζώνες. 
19 
Η προηγούμενη διαπίστωση δείχνει ότι από την ανακοίνωση του 1986 και μετά δεν έχει 
σημειωθεί ικανή πρόοδος ως προς την προστασία και την ολοκληρωμένη διαχείριση των 
παράκτιων ζωνών. Αυτό οφείλεται σε δύο παράγοντες: αφενός μια νέα προσέγγιση 
εφαρμόζεται με πολύ αργούς ρυθμούς μόνο, αφετέρου οι πολιτικές συνθήκες και τα θεσμικά 
μέσα δεν ήταν τόσο ώριμα όσο σήμερα. Η Επιτροπή σημείωνε σχετικώς το 1986 ότι η επιτυχία 
μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης εξαρτάται από τη θέσπιση μέσων προληπτικού χαρακτήρα, 
τα οποία θα παρέχουν τη δυνατότητα: 
ί) μιας εσωτερικής διαδικασίας της Επιτροπής για τη συνεκτίμηση του περιβάλλοντος 
στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων· 
ίί) της υποχρέωσης για εκτίμηση των επί του περιβάλλοντος επιπτώσεων των σχεδίων 
και των προγραμμάτων· 
ίίί) ενός πλαισίου αναφοράς για τη συνεκτίμηση των επί του χώρου επιπτώσεων των 
κοινοτικών πολιτικών· 
ίν) εργαλείων οικονομικής αποτίμησης με συνεκτίμηση περιβάλλοντος και φυσικών 
πόρων. 
Ουσιαστική πρόοδος έχει σημειωθεί έκτοτε επί των ανωτέρω τεσσάρων σημείων: 
ί) θεσπίστηκε και εφαρμόζεται μια εσωτερική διαδικασία για την ενσωμάτωση του 
περιβάλλοντος στις διάφορες πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης41
. Ο κανονισμός για τα 
διαρθρωτικά ταμεία περιέχει ρήτρες συμβατότητας με το περιβάλλον42
· 
ίί) ένα σχέδιο οδηγίας για τη στρατηγική εκτίμηση των επί του περιβάλλοντος 
επιπτώσεων των σχεδίων και προγραμμάτων αναμένεται να υποβληθεί στο Συμβούλιο και το 
Κοινοβούλιο μέσα στο 1995· 
ίίί) οι εργασίες σχετικά με τη χωροταξία προχωρούν43 
ίν) οι έρευνες σχετικά με την οικονομική αποτίμηση προχωρούν44
. 
3.1.3 Επίσπευση της βι·ώσιμης ανάπτυξης 
Κατά τα τελευταία έτη επιβ~βαιώθηκαν και συγκεκριμενοποιήθηκαν δύο βασικές 
πολιτικές κατευθύνσεις: 
ί) η συστηματική ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών στόχων στην οικονομική ανάπτυξη 
με συμμετοχή όλων των παραγόντων· 
ίί) δεύτερον η σε ευρωπαϊκό επίπεδο εκτίμηση των πτυχών που αφορούν τον χώρο 
και τη χωροταξία, σε πνεύμα επικουρικότητας και συνεννόησης. 
Τόσο σε ό,τι αφορά τις βασικές κατευθύνσεις όσο και σε ό,τι αφορά τα μέσα, 
υπάρχουν ήδη νέοι όροι για την πορεία προς την επίτευξη της βιώσιμης ανάπτυξης στις 
παράκτιες ζώνες. Η πείρα όμως από την εφαρμογή του πέμπτου προγράμματος δράσης για 
το περιβάλλον καθώς και τα έργα χωροταξίας, σε ευρωπαϊκό επίπεδο και σε επίπεδο χωρών 
μελών, απέδειξαν ότι η εφαρμογή της βιώσιμης ανάπτυξης προχωρεί πολύ αργά σε σχέση με 
τη σοβαρότητα και την πολυπλοκότητα των προβλημάτων των παράκτιων ζωνών. 
Είναι λοιπόν ανάγκη να καταβληθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη κοινή 
20 
προσπάθεια ώστε να επιταχυνθεί αυτή η πορεία σε όλα τα επίπεδα, με βελτίωση της 
αποτελεσματικότητας των νομοθετικών μέτρων καθώς και των χρηματοδοτικών μέσων και 
μέσων σχεδιασμού που ήδη υπάρχουν. 
Δεδομένου ότι: 
ί) δεν υπάρχει δοκιμασμένο μοντέλο η εφαρμογή του οποίου θα αρκούσε για την 
επίτευξη του εν Μγω στόχου, και 
ίί) οι περιβαλλοντικές και κοινωνικοοικονομικές συνθήκες είναι πολύ διαφορετικές στο 
εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 
η Επιτροπή προτείνει να υλοποιηθεί ένα πρόγραμμα επίδειξης, ώστε να αντληθεί ό,τι 
καλύτερο από την υπάρχουσα πείρα στο πλαίσιο μιας ευρείας διαδικασίας μάθησης από 
κοινού. Μια τέτοια προσέγγιση, βασισμένη στη συνεργασία και την πράξη, αποτελεί άλλωστε 
απαραίτητη προϋπόθεση γιατονπροσδιορισμό ενδεχόμενων μελλοντικών δράσεων στο πλαίσιο 
των οποίων θα αξιοποιούνται καταλλήλως όλα τα υπάρχοντα μέσα. 
3.2 ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΔΕΙΞΗΣ 
3.2.1 Στόχος 
Για την επίτευξη της βιώσιμης ανάπτυξης απαιτείται πλήρης και συστηματική εφαρμογή 
των αρχών ολοκλήρωσης και επικουρικότητας, πράγμα που σημαίνει την ενεργό συμμετοχή 
όλων των κοινωνικών εταίρων (πολιτικοί φορείς, διοίκηση, οικονομικοί παράγοντες, 
επιστήμονες, ευρύ κοινό). Επιπλέον, παρουσιάζεται συχνά η ανάγκη αλλαγής προσέγγισης. 
Οι κατά τομείς τρόποι σκέψεως πρέπει να παραχωρήσουν τη θέση τους στη συνεννόηση. Τα 
προς τούτο μέσα πρέπει να βελτιωθούν, ιδίως δε οι μηχανισμοί πληροφόρησης και 
συντονισμού. 
Το πρόγραμμα επίδειξης θα έχει επομένως ως στόχο να αναδείξει τις προϋποθέσεις 
που πρέπει να συγκεντρωθούν ώστε η βιώσιμη ανάπτυξη να γίνει πραγματικότητα σε ολόκληρο 
το φάσμα χρήσεων των παράκτιων ζωνών της Ευρώπης. Η λειτουργία του θα είναι διπή: 
ί) θα δώσει τη δυνατότητα να δοκιμαστούν μοντέλα συνεργασίας στην προοπτική της 
ολοκληρωμένης διαχείρισης των παράκτιων ζωνών· 
ίί) με τα αποτελέσματα που θα προκύπτουν κατά την πορεία του, θα τροφοδοτείται 
ο διάλογος μεταξύ των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων και όλων όσοι ενδιαφέρονται για την 
εξέλιξη των παράκτιων ζωνών. 
Τα διδάγματα που θα αντληθούν από το πρόγραμμα επίδειξης και από τον κοινό 
προβληματισμό που θα ακολουθήσει θα δώσουν τη δυνατότητα να προταθούν ενδεχόμενες 
συμπληρωματικές δράσεις, για τις οποίες θα υπάρχει συμφωνία σε ευρωπαϊκό επίπεδο και στα 
άλλα επίπεδα. Θα συμβάλουν επίσης προς την, κατεύθυνση της ανάληψης διαφόρων 
κοινοτικών δράσεων επί θεμάτων περιβάλλοντος και χωροταξίας, συγκεκριμένα: 
-καθορισμός μηχανισμών και λεπτομερών κριτηρί(J?V για τη συνεκτίμηση τpυ 
περιβάλλοντος στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων· 
-δρομολόγηση σχεδίου οδηγίας σχετικά με τη στρατηγική ;αξιολόγηση των επί του 
περιβάλλοντος επιπτώσεων· 
-πρωτοβουλίες σχετικές με άλλες ζώνες που παρουσιάζουν ανάλογα προβλήματα, 
όπως οι αστικές ζώνες και οι ορεινές ζώνες. 
21 
Τέλος, τα ίδια αυτά διδάγματα θα έλθουν να ανταποκριθούν στις δεσμεύσεις που έχει 
αναλάβει η Ευρωπαϊκή Ένωση με βάση την Ατζέντα 21 της Διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών 
για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη45
• 
3.2.2 Εταίροι 
Οι εταίροι του προγράμματος πρέπει να είναι αντιπροσωπευτικοί όλων των επιπέδων 
στα οποία προσεγγίζεται το ζήτημα της διαχείρισης των παράκτιων ζωνών (βλ. πίνακα 3). 
Επιπλέον, οι περιπτώσεις που θα επιλεγούν για να ενταχθούν στο πρόγραμμα επίδειξης θα 
πρέπει να καλύπτουν ολόκληρο το φάσμα χρήσεων των παράκτιων ζωνών 
( αστικές/βιομηχανικές· έντονης τουριστικής ανάπτυξης· φυσικού περιβάλλοντος/γεωργίας και 
αλιείας). Καλύτερα είναι να προτιμηθούν ολιγότερες περιπτώσεις που θα συγκεντρώνουν 
μεγαλύτερο ενδιαφέρον από πλευράς γνώσεων και εμπειριών που θα προκύψουν, παρά 
πλήθος περιπτώσεων με μέτριο ενδιαφέρον. Για την επιτυχία του, το πρόγραμμα πρέπει να 
στηριχθεί όσο γίνεται περισσότερο στα στοιχεία που είναι ήδη γνωστά και στους υπάρχοντες 
μηχανισμούς συνεννόησης. Προνομιούχοι εταίροι θα είναι όσοι έχουν ήδη πραγματοποιήσει 
ικανό αριθμό από τις δραστηριότητες που περιλαμβάνονται στον πίνακα 4, και είναι πρόθυμοι 
να διαθέσουν τις εμπειρίες που απέκτησαν προς κοινή χρήση και κρίση στην πορεία προς τη 
βιώσιμη ανάπτυξη. 
Η Επιτροπή οφείλει να μεριμνά ώστε όλοι οι εταίροι να έχουν πρόσβαση σε κάθε 
πληροφορία που είναι διαθέσιμη σε ευρωπαϊκό επίπεδο και που αφορά το φυσικό περιβάλλον 
των παράκτιων ζωνών και τις δραστηριότητες που αναπτύσσονται σε αυτές (Ευρωπαϊκός 
Οργανισμός Περιβάλλοντος, Eurostat, ερευνητικό πρόγραμμα), καθώς και τις συναφείς 
κοινοτικές πολιτικές και μέτρα. Η Επιτροπή θα προχωρήσει σε συστηματική ανάλυση και 
αξιολόγηση των αποτελεσμάτων στην πορεία υλοποίησης του προγράμματος ώστε να 
αντλούνται διδάγματα για τη συνέχεια της δράσης σε κοινοτικό επίπεδο και στα άλλα επίπεδα, 
μεριμνώντας ιδιαιτέρως για την πορεία αξιολόγησης των αποτελεσμάτων. 
Πίνακας 3: Επίπεδα εναρμονισμένης δράσης και προϊόν αυτής 
Επίπεδο Προϊόν της εναρμονισμένης δράσης 
Ευρωπαϊκό/διακυβερνητικό Πρόβλεψη/προοπτική 
Εθνικό Στρατηγική 
Διαπεριφερειακό Προοπτική/στρατηγική 
Περιφερειακό/τοπικό Πρόγραμμα/διάγραμμα/σχέδιο 
22 
3.2.2 Περιεχόμενο 
Οι υποθέσεις που αποτελούν τη βάση του προγράμματος επίδειξης είναι οι ακόλουθες: 
ί) μια καλύτερη συνεννόηση μεταξύ των ενδιαφερομένων αποτελεί τη βάση μιας 
βιώσιμης ανάπτυξης. Η συνεννόηση αυτή συμβάλλει όντως σε αναγνώριση της συνέργειας 
ή των αντιφάσεων μεταξύ δράσεων που απορρέουν από διαφορετικές πολιτικές και διευκολύνει 
την αποδοχή της αναγκαίας διαιτησίας. Με λίγα λόγια, θέτει όλους τους παράγοντες προ των 
ευθυνών τους· 
ίί) η συνεννόηση καθεαυτήν δεν μπορεί να αναπτυχθεί παρά μόνο βάσει μιας 
πληροφόρησης πλήρους και από όλους κατανοητής σχετικά με την κατάσταση του 
περιβάλλοντος, τα αίτια των αλλαγών που σημειώνονται σε αυτό, τις επιπτώσεις των 
εφαρμοζόμενων στα διάφορα επίπεδα πολιτικών και μέτρων, τέλος δε σχετικά με τις επιλογές· 
ίίί) η συνεννόηση πρέπει να είναι σωστά οργανωμένη και διαρκής. Απαιτούνται 
μηχανισμοί και μέθοδοι εργασίας για να εξασφαλισθεί ο διάλογος μεταξύ των διαφόρων 
τομέων δραστηριότητας και σε διάφορα επίπεδα αρμοδιοτήτων, καθώς και για να υπάρχει 
δυνατότητα διαρκούς ανταλλαγής πληροφοριών από το τοπικό προς το κοινοτικό επίπεδο και 
αντιστρόφως. 
· Ολοι οι εταίροι του προγράμματος πρέπει συνεπώς να πραγματοποιήσουν, ο καθένας 
στην περιοχή που τον αφορά, τις ίδιες εργασίες, οι οποίες εμφαίνονται στο σχήμα 8 στη 
συνέχεια. Με βάση μια αυτοψία (περιγραφή του περιβάλλοντος και των προβλεπόμενων 
κοινωνικοοικονομικών αναπτυξιακών μέτρων), θα αναλυθούν τα αίτια των σημερινών 
προβλημάτων και θα εκτιμηθούν οι συνέπειες των προβλεπόμενων εξελίξεων. Τα δεδομένα 
που θα προκύψουν θα εξετασθούν στη συνέχεια κατά τρόπον ώστε να τεθεί στη διάθεση των 
ενδιαφερομένων ένας μηχανισμός ενημέρωσης που θα τους επιτρέπει να εκτιμούν την 
κατάσταση και να συνεννοούνται μεταξύ τους σχετικά με τις δυνατές επιλογές διαχείρισης. 
Η δρομολόγηση του προγράμματος και η συνέχεια που θα δοθεί σε αυτό, καθώς και 
η ανάλυση, διάδοση και συζήτηση των αποτελεσμάτων θα αποτελέσουν ουσιαστικό μέρος των 
εργασιών. 
Σχήμα 8: Σχηματική παρουσίαση του προγράμματος επίδειξης 
ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ 
ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 
ΠΕΡΙΒΜΛΟΝΤΟΣ 
ΦΥΣΙΚΕΣ ΑΝθΡΩΠΙΝΕΣ 
~ΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ~ΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗ 
ΣΧΕΣΕΙΣ 
ΑΙΤΙΟΥ -
ΑΠΟΤΕΑΕΜΑΤΟΣ ΣΥΝΕΝΝΟΗΣΗ 
ΣΥΖΗΤΗΣΗ 
ΤΩΝ ΕΠΙΔΟΓΩΝ, 
ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ 
ΕΝΑΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ 
ΠΑΡΑΙΌΝΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 
ΒΕ.ΛΤΙΩΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ 
ltAI ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ'l'Α ΓΙΑ 
ΖΩΝΕΣ DΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ 
ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ 
ΔΙΑΔΩΣΗ ΤΗΣ 
ΤΕΧΝΟΓΝΩΣΙΑΣ 
ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΣΥΝΕΧΙΣΗ ΤΗΣ ΔΡΑΣΗΣ 
ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΕ 
Πίνακας 4: Οι κυριότερες δραστηριότητες του προγράμματος 
Περιγραφή * Κατάσταση του περιβάλλοντος και της υποδομής για τη διαχείριση αυτού 
-Πανίδα, χλωρίδα, ενδιαιτήματα 
-Τοπία 
-Οίκηση και χρήση του εδάφους 
-Ποιότητα των υδάτων 
-Ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα 
-Εκπομπές ρύπων και παραγωγή αποβλήτων 
-Δυναμική των ακτών 
-Υποδομή διαχείρισης του περιβάλλοντος 
* Καταγραφή των μέτρων: 
-προστασίας του περιβάλλοντος (ποσοτικός και τοπικός προσδιορισμός) 
-ανάπτυξης (σχέδια, προγράμματα, αναπτυξιακά μέτρα κατά τομείς: 
μεταφορές, βιομηχανία, αλιεία, ενέργεια, κλπ.) 
-διαχείρισης (υποδομή, εξοπλισμός) 
Ανάλυση -Προέλευση των σημερινών περιβαλλοντικών προβλημάτων 
-Εκτίμηση των αποτελεσμάτων των περιβαλλοντικών μέτρων που ήδη ισχύουν 
και των προβλεπόμενων 
-Στρατηγική εκτίμηση των αναπτυξιακών μέτρων που έχουν ήδη εγκριθεί ή που 
προβλέπεται να εγκριθούν 
-Αποτελέσματα της κοινωνικοοικονομικής εξέλιξης και της εξέλιξης του 
φυσικού περιβάλλοντος (βασικές τάσεις) 
-Ανάλυση της συνοχής των μέτρων που έχουν ήδη ληφθεί ή που προβλέπεται 
να ληφθούν στο πλαίσιο των διαφόρων τομέων και σε διάφορα επίπεδα 
-Αξιολόγηση διαχειριστικών επιλογών, συμπεριλαμβανομένης οικονομικής 
αξιολόγησης 
-Συνδυασμός των δεδομένων που θα προκύψουν ώστε να καταστεί δυνατή η 
συνεννόηση 
Συνεννόηση -Αναπροσαρμογή, εφόσον κριθεί αναγκαίο, των μηχανισμών συνεννόησης για 
τη συμμετοχή όλων των ενδιαφερόμενων παραγόντων 
-Αξιολόγηση δεδομένων και επιλογών 
-Κατάρτιση ή προσαρμογή σχεδίων/ προγραμμάτων/ στρατηγικών/ 
προβλέψεων 
Πορίσματα * Διάδοση της τεχνογνωσίας: 
-σχετικά με σχέδια/ προγράμματα/ στρατηγιι<ές/ προβλέψεις για τη βιώσιμη 
ανάπτυξη των παράκτιων ζωνών σε εδάφη των εταίρων του προγράμματος 
επίδειξης 
-σχετικά με τους όρους της βιώσιμης ανάπτυξης συναρτήσει των διαφόρων 
επιπέδων και των τρόπων χρήσεως των παράκτιων ζωνών 
-σχετικά με τη λειτουργία του οριζόντιου και του κατακόρυφου συντονισμού 
* Προσδιορισμός συμπληρωματικών δράσεων που θα αναληφθούν κατόπιν 
κοινής συμφωνίας σε ευρωπαϊκό, εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. 
Πίνακας 5: Παρουσίαση (μη εξαντλητική) των δραστηριοτήτων των εταίρων του 
προγράμματος στα διάφορα επίπεδα 
Τοπικό/περιφερειακό Εθνικό Ευρωπαϊκό 
διακρατικό/διαπεριφερειακό 
Περιγραφή -Αναλυτική περιγραφή της -Συνδυαστικοί -Καθορισμός συνδυαστικών 
κατάστασης του περιβαλλοντικοί δείκτες δεικτών (Ευρωπαϊκός 
περιβάλλοντος -Εθνικά σχέδια Οργανισμός 
-Δείκτες Περιβάλλοντος/ΕΟΠ, 
-Προστατευτικά μέτρα Eurostat) 
-Αναπτυξιακά μέτρα -Βάση δεδομένων για την 
κατάσταση των ευρωπαϊκών 
ακτών (ΕΟΠ, Eurostat) 
-Καταγραφή κοινοτικών 
πολιτικών και προγραμμάτων 
συναφών με τις παράκτιες 
ζώνες 
Ανάλυση -Συνέπειες τοπικών και άλλων -Στρατηγική εκτίμηση των -Στρατηγική εκτίμηση των 
μέτρων για τις παράκτιες κατά τομείς εθνικών σχεδίων επιπτώσεων των κοινοτικών 
ζώνες και προγραμμάτων από πολιτικών επί των παρακτίων 
-Συνέπειες των γενικών, πλευράς επιπτώσεων επί των ζωνών 
περιβαλλοντικών και παρακτίων ζωνών -Εκτίμηση της συνοχής 
κοινωνικοοικονομικών μεταξύ των διαφόρων 
εξελίξεων πολιτικών 
-Συνοχή των κατά τομείς 
μέτρων μεταξύ τους και με τις 
πολιτικές στα άλλα επίπεδα 
-Εκτ{μηση διαχειριστικών 
επιλογών 
Συνεννόηση -Χρησιμοποίηση μηχανισμών -Διυπουργικός συντονισμός -Μεικτή ομάδα από διάφορες 
και διαδικασιών που ήδη σύμφωνα με τα ισχύοντα ή με ΓΔ 
υπάρχουν, αφού αναπρpσαρμογή αυτών -Συντονισμός με διεθνείς 
συμπληρωθούν και οργανισμούς 
αναπροσαρμοσθούν εφόσον -Συνεννόηση με τις χώρες και 
κριθεί αναγκαίο, για τις περιφέρειες 
διατομεακή συνεννόηση 
μεταξύ εδαφικών 
υποδιαιρέσεων 
Αποτελέσματα -Σχέδιο/διαγράμματα κοινού -Κατάσταση του -Ενημέρωση σχετικά με την 
σχεδιασμού για την περιβάλλοντος των ακτών κατάσταση των ευρωπαϊκών 
ολοκληρωμένη διαχείριση των -Στρατηγικές διαχείρισης ακτών 
nαράκτιωνζωνών,σε των παράκτιων ζωνών -Ενημέρωση σχετικά με τις 
συνάφεια με τα άλλα επίπεδα επιπτώσεις των κοινοτικών 
πολιτικών επί του φυσικού 
περιβάλλοντος και του χώρου 
-Κριτήρια και μέθοδοι για την 
εφαρμογή της βιώσιμης 
ανάπτυξης στα διαρθρωτικά 
ταμεία 
-Μέσα βελτίωσης της 
συνεργασίας στην προοπτική 
της βιώσιμης ανάπτυξης 
3.2.4 Μέσα και χρονοδιάγραμμα 
Μέσα .25 
Η υλοποίηση του προγράμματος επίδειξης συνεπάγεται για καθένα από τους 
εταίρους την πραγματοποίηση ορισμένων καθηκόντων και συνεπώς δαπάνες. Οι 
δαπάνες αυτές δεν πρέπει όμως κατ· ανάγκη να οδηγήσουν σε περαιτέρω επιβάρυνση 
του κοινοτικού προϋπολογισμού. Πράγματι, υπάρχουν ήδη ή βρίσκονται υπό 
κατάρτιση διάφορα μέσα και προγράμματα των οποίων οι γενικοί στόχοι και τα 
κριτήρια ενδιαφέρουν άμεσα και τις παράκτιες ζώνες. Τα εν λόγω μέσα και 
προγράμματα παρέχουν στους ενδιαφερομένους εταίρους τη δυνατότητα, χωρίς 
καθόλου αλλαγή των κανόνων που τα διέπουν, να υποβάλουν προτάσεις που θα 
μπορούσαν να αποτελέσουν συνιστώσες του προγράμματος επίδειξης, συγκεκριμένα: 
-η νέα κοινοτική πρωτοβουλία διακρατικής συνεργασίας επί του θέματος της 
χωροταξίας στην Ευρώπη (INTERREG IIC, υπό κατάρτιση)· 
-το δεύτερο πρόγραμμα δράσεων του άρθρου 1 Ο του κανονισμού του ΕΤΠΑ, και 
μάλιστα οι δράσεις στο πεδίο της χωροταξίας· 
-το πρόγραμμα LIFE, στο νέο σχέδιο κανονισμού46 του οποίου γίνεται σαφώς λόγος 
για το φυσικό περιβάλλον των ακτών· 
-το χρηματοδοτικό μέσο για την αλιεία, πρόγραμμα PESCA-
-τo άρθρο 8 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 4256/88, καθώς και η κοινοτική πρωτοβουλία 
LEADER 11 το οποίο, μέσω του ευρωπαϊκού παρατηρητηρίου για την καινοτομία και την 
αγροτική ανάπτυξη, θα δώσει τη δυνατότητα να εντοπιστούν επιτυχείς εμπειρίες 
ολοκληρωμένης διαχείρισης οι οποίες και να μεταφερθούν στις παράκτιες αγροτικές 
ζώνες· 
-ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος (κεφάλαιο: παράκτιες ζώνες)· 
-το πολυκρατικό πρόγραμμα PHARE, ανάλογα με το ενδιαφέρον της κάθε χώρας· 
-το πρόγραμμα ερευνών επί θεμάτων περιβάλλοντος, π.χ. για τη διοργάνωση 
σεμιναρίων αξιολόγησης· 
-επιχειρησιακά μέσα για την πλαισίωση και εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων 
(μελέτες, συναντήσεις, κλπ.). 
Η συμφωνημένη χρησιμοποίηση των διαφόρων πόρων χρηματοδότησης προς 
υποστήριξη ενός στόχου κοινού για περισσότερες της μιας κοινοτικές πολιτικές 
ανταποκρίνεται στη βούληση της Επιτροπής να εξασφαλίσει βέλτιστη συνοχή των 
χρηματοδοτικών μέσων. Θα συμβάλει έτσι κι αυτή ώστε να καταδειχθεί ότι 
βραχυπρόθεσμα η πορεία προς τη βιώσιμη ανάπτυξη εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από 
μια ορθότερη χρησιμοποίηση των υπαρχόντων. μέσων σε όλα τα επίπεδα. 
26 
Χρονοδιάγραμμα 
Προβλέπονται τα ακόλουθα στάδια, συνολικής διάρκειας της τάξεως των 3 ετών μετά την 
έκδοση της ανακοίνωσης: 
-Κατάρτιση του προγράμματος 
Αποστολή της ανακοίνωσης προς τους παράγοντες που επηρεάζουν την εξέλιξη των παράκτιων 
ζωνών (ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, χώρες, ενώσεις περιφερειών και τοπικών αρχών, μη 
κυβερνητικές οργανώσεις)· παραλαβή του ψηφίσματος του Συμβουλίου και της γνώμης του 
Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου· συζητήσεις, εντοπισμός δυνητικών εταίρων, επιλογή έργων, 
εκπόνηση των συγγραφών υποχρεώσεων . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 μήνες 
-Υλοποίηση του προγράμματος. . ...................................... 2 έτη 
-Ανάλυση των πορισμάτων και χάραξη της συνέχειας . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 μήνες 
f'.1 
Παράρτημα 1: Παραδείγματα δράσεων σε διάφορα επίπεδα που αφορούν ειδικά 
τις παράκτιες ζώνες 
Κοινή δήλωση για την προστασία της Θάλασσας Wadden, που υπεγράφη το 1982 από 
τις Κάτω Χώρες, τη Γερμανία και τη Δανία. 
Πρόβλεψη και στρατηγικές γύρω από τη Βαλτική Θάλασσα -201 Ο. Προς ένα πλαίσιο 
για την ανάπτυξη του χώρου στην περιοχή της Βαλτικής. The Baltic lnstitute, ISBN 
91-630-3091-8. 
Υπουργικές διασκέψεις για την προστασία της Βόρειας Θάλασσας, από το 1984 και 
μετά: Διάσκεψη της Βρέμης. 
Το Γαλάζιο Σχέδιο για τη Μεσόγειο που δρομολογήθηκε το 1976 στο πλαίσιο της 
Σύμβασης της Βαρκελώνης. 
Εθνική οδηγία για την προστασία και τη διαχείριση των ακτών (79-08-25). Νόμος για 
τις ακτές, Γαλλία 1986. 
Νόμος για τις ακτές (Ισπανία). Νόμος 22/1988 της 28ης Ιουλίου 1988. 
Νόμος για την ολοκληρωμένη διαχείριση των ακτών (Πορτογαλία). Νομοθετικό 
διάταγμα 309/93. 
Δημιουργία του Ιδρύματος για τη Διατήρηση των Ακτών και των Όχθων Λιμνών 
(Γαλλία 1975). 
Δημιουργία της επιχείρησης Enterprise Neptune/National Trust (Ηνωμένο Βασίλειο 
1965). 
Μελέτη για τις ακτές: μια εθνική στρατηγική για την ανάπτυξη και τη διατήρηση . 
(Ιρλανδία). Bord Failte Eirann et Foras Forbartha, Δουβλίνο 1972. 
Κατευθύνσεις για μια πολιτική διαχείρισης: Διαχείριση των ακτών. Υπομνήματα 
υπόψη των Υπουργών Αγγλίας και Ουαλίας και των αντίστοιχων ελεγκτών, HMSO 1992. 
Σχέδιο διατήρησης των ακτών της Κάτω Νορμανδίας (Γαλλία). DATAR, 1979 
28 
Παράρτημα 2: Χαρακτηρισrικάπαραδείγματακοινοτικών μέτρων για την προστασία 
και διαχείριση των παράκτιων ζωνών 
* Περιβαλλοντική πολιτική 
Εάν τα περισσότερα μέτρα ισχύουν αδιακρίτως σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, 
ορισμένα αφορούν ειδικότερα τις παράκτιες ζώνες. 
-Σε εφαρμογή της οδηγίας για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων και της άγριας 
πανίδας και χλωρίδας (92/43/ΕΟΚ) και της οδηγίας για τη διατήρηση της άγριας 
ορνιθοπανίδας (79/409/ΕΟΚ), τα κράτη μέλη έχουν αναλάβει την υποχρέωση να 
προστατεύουν επαρκώς τα φυσικά ενδιαιτήματα και να τα διαχειρίζονται κατά τρόπο 
ώστε να εξασφαλίζεται η επιβίωση των διαφόρων ειδών πανίδας και χλωρίδας και η 
διατήρηση ενδιαιτημάτων που προσδιορίζονται στις οδηγίες. Σημαντικός αριθμός 
ζωνών όπου ενδιαιτώνται πτηνά και που έχουν οριστεί για τούτο ως ζώνες ειδικής 
προστασίας βρίσκονται σε παράκτιες περιοχές. Το ίδιο θα ισχύσει και για το δίκτυο 
Natura 2000 στο σύνολό του. 
-Σε εφαρμογή της οδηγίας 76/160/ΕΟΚ που αφορά την ποιότητα των υδάτων 
κολύμβησης και της οδηγίας 79/923/ΕΟΚ που αφορά τα ύδατα οστρακοκαλλιεργειών, 
τα κράτη μέλη είναι υποχρεωμένα να μεριμνούν ώστε, σε τοποθεσίες που τα ίδια 
έχουν καθορίσει, η ποιοτική στάθμη να ανταποκρίνεται στις προδιαγραφές των εν 
λόγω οδηγιών. Εγκρίνοντας την πρόταση οδηγίας σχετικά με την ποιότητα των 
υδάτων από οικολογικής πλευράς (COM(93) 680 τελικό), αναλαμβάνουν την 
υποχρέωση να υποβάλουν προγράμματα για την επίτευξη ορισμένης ποιοτικής 
στάθμης των υδάτων, συμπεριλαμβανομένων των παράκτιων υδάτων. 
-Η οδηγία 91/271/ΕΟΚ σχετικά με την επεξεργασία των αστικών λυμάτων αναφέρεται 
στα απόβλητα που διοχετεύονται στα υδατορρεύματα και στα παράκτια ύδατα. 
-Η οδηγία 91/676/ΕΟΚ αποσκοπεί σε μείωση των γεωργικής προέλευσης νιτρικών 
που εισέρχονται στα ύδατα, συμβάλλοντας έτσι και σε πρόλήψη του ευτροφισμού στα 
παράκτια ύδατα, τα οποία αποτελούν τμήμα ζωνών εν δυνάμει ευαίσθητων. 
-Οι εκπομπές ρύπων στην ατμόσφαιρα, εκτός από τις επιπτώσεις τους στην ποιότητα 
του ατμοσφαιρικού αέρα, αποτελούν ένα ποσοστό όχι αμελητέο· των πηγών 
ευτροφισμού και ρύπανσης των παράκτιων και θαλάσσιων υδάτων. Μια σειρά 
οδηγιών αφορά τον έλεγχο και τη μείωση των ρύπων που εκπέμπονται στην 
ατμόσφαιρα προερχόμενες από διάφορες δραστηριότητες: βιομηχανικές 
εγκαταστάσεις (84/360/ΕΟΚ όπως τροποποιήθηκε με την 91/692/ΕΟΚ), αποτέφρωση 
επικίνδυνων αποβλήτων (94/67 /ΕΚ), καύση αστικών απορριμμάτων (89/369/ΕΟΚ), 
μεγάλες εγκαταστάσεις καύσης (94/66/ΕΚ, που τροποποιεί την 88/609). 
-Η οδηγία 85/337/ΕΟΚ σχετικά με την εκτίμηση των επί του περιβάλλοντος 
επιπτώσεων ορισμένων έργων αφορά σειρά έργων, ορισμένα εκ των οποίων 
αποκλειστικώς παράκτια. Η υπό εκπόνηση οδηγία σχετικά με τη στρατηγική εκτίμηση 
των επιπτώσεων σχεδίων και προγραμμάτων θα διαδραματίσει σημαντικότατο ρόλο σε 
ό,τι αφορά την ολοκληρωμένη διαχείριση των παράκτιων ζωνών. 
-Ο περιορισμός και ο έλεγχος της κυκλοφορίας ορισμένων ρύπων περιορίζει την 
παρουσία τους στο περιβάλλον, συμπεριλαμβανομένου του περιβάλλοντος των 
παράκτιων ζωνών. Ο έλεγχος αυτός εφαρμόζεται π.χ. για βαφές που περιέχουν 
οργανοκασσιτερικές ενώσεις (οδηγία 76/769/ΕΟΚ), για ορισμένα φυτοφαρμακευτικά 
προϊόντα ( οδηγία 79/117 /ΕΟΚ) και για ορισμένα απορρυπαντικά ( οδηγία 
73/404/ΕΟΚ, όπως τροποποιήθηκε με τις οδηγίες 82/242 και 86/9). 
-Από το 1986 μέχρι σήμερα έχουν δοθεί περί τις εκατό επιχορηγήσεις βάσει του 
χρηματοδοτικού μέσου LIFE (1973/92/ΕΟΚ) καθώς και βάσει των κονδυλίων του 
προϋπολογισμού ACNAT και MEDSPA για έργα προστασίας και διαχείρισης των 
παράκτιων ζωνών. Στην πρόταση νέου κανονισμού (COM(95) 135 τελικό) γίνεται ειδική 
μνεία για την ορθολογική διαχείριση των παράκτιων υδάτων. 
2.1 
-Μέρος της χρηματοδοτικής υποσrήριξης για ευαισθητοποίηση και κατάρτιση αφορά 
τις παράκτιες ζώνες. 
-Μια σειρά βάσεων δεδομένων για την κατάσταση του περιβάλλοντος και την κατοχή 
και χρή~ του εδάφους στην Ευρώπη δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος 
CORINE4 
• Οι βάσεις αυτές θα ενημερωθούν και θα διευρυνθούν από τον Ευρωπαϊκό 
Οργανισμό Περιβάλλοντος48
, έργο του οποίου είναι να εξασφαλίζει την αναγκαία 
πληροφόρηση σχετικά με την ευρωπαϊκή περιβαλλοντική πολιτική, και του οποίου το 
πρόγραμμα εργασίας περιέχει ένα κεφάλαιο για τις παράκτιες ζώνες. 
* Οικονομική και κοινωνική συνοχή 
Πολύ μεγάλη πρόοδος σε ό,τι αφορά την ενσωμάτωση του περιβάλλοντος στην 
αναπτυξιακή διαδικασία σημειώθηκε με την έκδοση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 
2081/93, όπου ορίζεται ότι τα σχέδια και προγράμματα που υποβάλλονται από τα 
κράτη μέλη στο πλαίσιο των στόχων 1, 2 και 5 των διαρθρωτικών ταμείων πρέπει να 
διαλαμβάνουν: 
-εκτίμηση της κατάστασης του περιβάλλοντος της υπόψη περιφέρειας· 
-αξιολόγηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων της στρατηγικής και των δράσεων που 
ορίζονται στο σχέδιο σύμφωνα με τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης και με τις 
ισχύουσες διατάξεις του κοινοτικού δικαίου· 
-μέτρα που έχουν ληφθεί για τη σύνδεση των αρμόδιων περιβαλλοντικών αρχών με 
την κατάρτιση και τη δρομολόγηση των προβλεπόμενων στο σχέδιο δράσεων, καθώς 
και για την τήρηση των κοινοτικών κανόνων επί θεμάτων περιβάλλοντος. 
Τα μέτρα αυτά πρέπει να παρέχουν τη δυνατότητα να ενσωματώνεται, στις επιλέξιμες 
παράκτιες περιφέρεις για παράδειγμα, ο περιβαλλοντικός προβληματισμός στις 
λιμενικές δραστηριότητες και στις δραστηριότητες του κλάδου των μεταφορών και του 
τουριστικού ,κλάδου, καθώς επίσης να ενθαρρύνεται η χρηματοδότηση έργων 
περιβαλλοντικής υποδομής και εγκαταστάσεων επεξεργασίας στερεών και υγρών 
αποβλήτων. 
Στο πλαίσιο του προγράμματος ENVIREG49
, που αφορούσε τις περιφέρειες των 
στόχων 1 και 5β, τα τρία τέταρτα του προϋπολογισμού διατέθηκαν για τη μείωση της 
ρύπανσης στις παράκτιες ζώνες και για την προώθηση της ολοκληρωμένης 
διαχείρισης για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και των τοπίων. 
Τέλος, οι εργασίες που αφορούν τις ευρωπαϊκές πτυχές της χωροταξίας δίνουν 
ιδιαίτερο βάρος στις παράκτιες ζώνες. 
* Αλιευτική πολιτική 
Η κοινή αλιευτική πολιτική περιλαμβάνει μέτρα διατήρησης, που αποβλέπουν στην 
προστασία των αλιευτικών πόρων και διαρθρωτικά μέτρα, που αποβλέπουν σε 
εναρμόνιση των δραdτηριοτήτων με το δυναμικό των πόρων, μέτρων τα οποία να 
εντάσσονται σε ένα πλαίσιο προστασίας των θαλάσσιων οικοσυστημάτων. 
Έτσι, τα διαρθρωτικά μέτρα περιέχουν διατάξεις που επιτρέπουν να περιορίζονται οι 
περιβαλλοντικές επιπτώσεις της εντατικής υδατοκαλλιέργειας και να ενθαρρύνονται 
η εκτατική υδατοκαλλιέργεια καθώς και οι επενδύσεις για βελτίωση των όρων υγιεινής 
και της υγείας του ανθρώπου και των ζώων. 
30 
Ως προς τα μέτρα διατήρησης των αλιευτικών πόρων (βασικός κανονισμός, TAC και 
ποσοστώσεις, τεχνικά μέτρα, έλεγχος, περιορισμός της χωρητικότητας του αλιευτικού 
στόλου), συμβάλλουν στην προστασία όχι μόνο των αλιευτικών πόρων αλλά και του 
περιβάλλοντος· συγκεκριμένα: 
-ο κανονισμός 3760/92, ο οποίος καθορίζει τις βάσεις για τη διατήρηση των 
αλιευτικών πόρων σε ένα πλαίσιο προστασίας των θαλάσσιων οικοσυστημάτων· 
-οι κανονισμοί με τους οποίους καθορίζονται κάθε χρόνο οι επιτρεπόμενες ποσότητες 
αλιευμάτων (TAC) για τα κυριότερα εμπορικά είδη των κοινοτικών υδάτων του 
Βορειοανατολικού Ατλαντικού, και κατανέμονται οι ποσοστώσεις μεταξύ των κρατών 
μελών· 
-διάφοροι κανονισμοί που αποσκοπούν σε εναρμόνιση της χωρητικότητας του 
αλιευτικού στόλου με το δυναμικό των πόρων (4028/86, 3690/93, 1627/94) ή που 
επιβάλλουν περιορισμούς οι οποίοι αφορούν τα τεχνικά χαρακτηριστικά των αλιευτικών 
εργαλείων (3094/86: Ατλαντικός και Βόρειος Θάλασσα, 1866/86: Βαλτική Θάλασσα, 
1626/94: Μεσόγειος). 
* Γεωργική πολιτική: 
Η μεταρρύθμιση της ΚΓΠ και τα συνοδευτικά μέτρα αποσκοπούν μεταξύ άλλων σε 
εκτατικοποίηση της παραγωγής και σε μείωση των ρύπων. Ο κανονισμός 2843/94, που 
τροποποιεί τους κανονισμούς 2328/91 και 866/90, περιέχει διατάξεις για τη χορήγηση 
επενδυτικών ενισχύσεων υπέρ της προστασίας του περιβάλλοντος. Παροχή 
υποστήριξης για τη διατήρηση τοποθεσιών (π.χ. αλατούχοι βοσκότοποι, ... ) είναι 
δυνατή στο πλαίσιο των γεωργοπεριβαλλοντικών μέτρων (2078/92). Επιπλέον, στο 
άρθρο 11 α του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2052/88 αναφέρονται μεταξύ των κριτηρίων 
επιλεξιμότητας για τον στόχο 5β "πιέσεις που ασκούνται στο περιβάλλον και τον 
αγροτικό χώρο". Επελέγησαν έτσι ως επιλέξιμες ορισμένες παράκτιες αγροτικές 
ζώνες όπου υπάρχουν ευαίσθητα οικοσυστήματα (π.χ. τα έλη της Βρετάνης, του Poitou 
και των Charentes). 
* Πολιτική των μεταφορών 
Η πολιτική για την ασφάλεια της ναυσιπλοίας συμβάλλει στη μείωση των κινδύνων 
θαλάσσιας και παράκτιας ρύπανσης, κυρίως με μέτρα που αφορούν τη ναυσιπλοία, την 
εκπαίδευση πληρωμάτων, τα χαρακτηριστικά των πλοίων και τις εγκαταστάσεις 
υποδοχής πλοίων στα λιμάνια για την επεξεργασία αποβλήτων. 
* Ενεργειακή πολιτική 
Ο γενικός κανόνας είναι ότι πρέπει να περιοριστούν οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις από 
κάθε είδους υποδομή παραγωγής ενέργειας σε παράκτιες ζώνες. Η μέριμνα αυτή 
λαμβάνεται κυρίως υπόψη στο πλαίσιο του ενεργειακού προγραμματισμού σε επίπεδο 
περιφερειών50
• Επιπλέον, μια σειρά ολιγανθρώπων περιφερειών και απομακρυσμένων 
από τα δίκτυα διανομής ενέργειας συνιστούν τόπο εφαρμογής που ενδείκνυται 
ιδιαιτέρως για την εφαρμογή τεχνικών και πρακτικών μεθόδων αξιοποίησης των 
ανανεώσιμων πηγών ενέργειας του τόπου κατά τρόπο συμβατό με το περιβάλλον. 
31 
* Βιομηχανική πολιτική 
Η πολιτική αυτή συμβάλλει ώστε να διευκολύνεται μια ισορροπημένη ανάπτυξη της 
βιομηχανικής δραστηριότητας στις παράκτιες ζώνες (βαριά βιομηχανία, οικοδομικός 
κλάδος κλπ.). 
* Ερευνητική πολιτική 
Το τέταρτο πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη ( 1994-
1998) περιλαμβάνει σειρά ειδικών προγραμμάτων προς υποστήριξη των ως άνω 
πολιτικών, που είναι κατάλληλα για τις παράκτιες ζώνες. Το πρόγραμμα για το 
περιβάλλον περιέχει μια διάσταση, την ανθρώπινη διάσταση των περιβαλλοντικών 
αλλαγών, για την οποία η ολοκληρωμένη διαχείριση των παράκτιων ζωνών χρήζει 
ιδιαίτερης προσοχής. 
* Κοινοτικές δράσεις στο πεδίο "τουρισμός-περιβάλλον" 
Στην Πράσινη Βίβλο για τον ρόλο της Ευρωπαϊκής Ένωσης επί θεμάτων τουρισμού51
, 
που εκδόθηκε από την Επιτροπή στις 4 Απριλίου 1995, η βιώσιμη ανάπτυξη του 
τουρισμού περιλαμβάνεται μεταξύ των πρωταρχικών μελημάτων. 
Διάφορα έργα σε παράκτιες ζώνες έλαβαν υποστήριξη στο πλαίσιο του Σχεδίου 
κοινοτικών δράσεων υπέρ του τουρισμού, όπου κυρίως προβλέπεται ότι τα 
λαμβανόμενα μέτρα πρέπε~ να συμβάλλουν στη διατήρηση και προστασία της 
ποιότητας του φυσικού περιβάλλοντος52
. 
Πιο συγκεκριμένα, η κοινοτική δράση στο εν λόγω πεδίο υλοποιείται με τα ακόλουθα 
μέτρα: 
υποστήριξη πρωτοβουλιών για την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των 
τουριστών και όσων παρέχουν υπηρεσίες του τουριστικού κλάδου σχετικά με 
την αλληλεπίδραση τουρισμού και περιβάλλοντος, με τη θεσμοθέτηση κυρίως 
σχετικού ευρωπαϊκού βραβείου· 
υποστήριξη καινοτόμων πιλοτικών δράσεων για την εναρμόνιση του τουρισμού 
με την προστασία της φύσεως σε τοπικό ή περιφερειακό επίπεδο, για την 
προστασία κυρίως παράκτιων και ορεινών ζωνών και φυσικών πάρκων, με τη 
λήψη π.χ. μέτρων για επισκέψεις μετά συνοδού· 
παροχή υποστήριξης για την ανάπτυξη δικτύων ανταλλαγής εμπειριών μεταξύ 
των διαφόρων κρατών, εμπειριών οι οποίες μεταξύ άλλων θα αφορούν τα 
περιβαλλοντικά προβλήματα και ενδεχόμενη λύση τους στο πλαίσιο 
εκμετάλλευσης και διαχείρισης των τοποθεσιών· 
υποστήριξη πρωτοβουλιών που ευνοούν την ανάπτυξη ήπιων μορφών 
τουρισμού. 
Παρόρτημα 3: Επαφtς με οργανισμούς που ενδιαφtρονται για την ολοκληρωμtνη 
διαχείριση των παρόκτιων ζωνών της Ευρώπης. 
Στο πλαίσιο κατάρτισης της ανακοίνωσης, πραγματοποιήθηκαν μέσα στο 1995 επαφές 
για ενημέρωση και αvrαλλαγή απόψεων με τους κάτωθι φορείς: 
-European Union for Coastal Conservation 
-Conference des Regions Peripheriques Maritimes de Ιa Communaute europeenne 
(επιτροπή Νήσων, επιτροπή Βόρειας Θάλασσας, Τόξο του Ατλαντικού, Μεσόγειος, 
Δίκτυο Eurisles). 
-Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος και συμβεβλημένοι: Laboratorio Nacional 
de Engenharia Civil (Λισαβώνα}, Centro de Estudios y Experimentaciόn de Obras 
Publicas (Μαδρίτη), National lnstitute for Coastal and Marine Management 
(Χάγη). 
-Delegation a ι· Amenagement du Territoire et Mission lnterministerielle de Ιa 
Mer (Παρίσι) 
-Συντονισμένη δράση για τις παραθαλάσσιες πόλεις (Δίκτυο Coast) 
-The National Trust (ΗΒ) 
-Coastwatch Europe 
-Birdlife lnternational 
-Συμβούλιο Δήμων και Κο~νοτήτων και Περιφερειών της Ευρώπης 
-Γαλάζιο Σχέδιο (Σχέδιο Δράσης για τη Μεσόγειο) 
33 
Σημειώσεις και παραπομπές: 
1. Ψήφισμα (73) 29 της εξ υπουργών επιτροπής του Συμβουλίου της Ευρώπης για την 
προστασία των ακτών 
2. Σύσταση του Συμβουλίου του ΟΟΣΑ επί των αρχών διαχείρισης των παράκτιων ζωνών, 
C(76) 161, εκδοθέν στις 12.10.1976 
3. Πρόγραμμα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων επί θεμάτων περιβάλλοντος (1973-1977) / ΕΕ C 
112, 1973 
4. Η ολοκληρωμένη διαχείριση των ακτών στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα / EUR 6105, 1978 
5. Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος.· Μελέτη για την ολοκληρωμένη εκτίμηση των 
παράκτιων ζωνών/σχέδιο, Μάιος 1995 
6. Διαχειριστικές ρυθμίσεις για την ανάπτυξη και εφαρμογή προγραμμάτων διαχείρισης 
παράκτιων ζωνών / μελέτη που εκπονήθηκε για την Παγκόσμια Διάσκεψη για τις ακτές (World 
Coast Conference), Noordwijk, 5.1.1993 
7. lntegrated Geosphere Biosphere Programme. Land Ocean lnteractions in the Coastal 
Zone. Meeting report on implementation plan. Quezon City, Φιλιπίνες, 23 -27 Απριλίου 
1995. 
8. Eurostat. Περιφέρειες. Ονοματολογία στατιστικών εδαφικών μονάδων (NUTS). ISBN 92-
826-4188-Ο 
9. Οδηγία :rou Συμβουλίου 92/43/ΕΟΚ της 21.5.1992, ΕΕ L 210 της 22.7.1992 
1 Ο. Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Ορθολογική χρήση και διατήρηση υγρο(βιο )τόπων. Ανακοίνωση 
της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. COM(95) 189 τελικό. 
11. Οδηγία του Συμβουλίου 79/409/ΕΟΚ της 02.4.1979, ΕΕ L 105 της 25.4.1979 
12. Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 1993: Παράκτιοι πόροι και ολοκληρωμένη ανάπτυξη των ακτών 
/πρακτικά του συνεδρίου που οργανώθηκε από τις ΓΔ XIV και XVI στο Πόρτο, 7-8 Οκτωβρίου 
1993 (2 τόμοι) 
13. Climatic Research Unit (Μονάδα κλιματολογικών ερευνών), Uniνersity of East Anglia, 
Coordinator. Climate and sea level change and the implications for Europe (Αλλαγή του 
κλίματος και της στάθμης της θάλασσας και οι επιπτώσεις στην Ευρώπη)/τελική έκθεση στο 
πλαίσιο ερευνητικής σύμβασης για λογαριασμό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, 1995 
14. Ψήφισμα του Συμβουλίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και των εκπροσώπων των 
κυβερνήσεων των κρατών μελών, συνελθόντων στο πλαίσιο του Συμβουλίου της 1 ης 
Φεβρουαρίου 1993 σχετικά με ένα κοινοτικό πρόγραμμα πολιτικής και δράσης για το 
περιβάλλον και τη σταθερή ανάπτυξη, ΕΕ C 318, 1993 
15. European Union for Coastal Conserνation / EUCC (Ευρωπαϊκή ένωση για τη διατήρηση 
των ακτών). Cοastlίne/περιοδικό της EUCC, 1944/3 
16. Τοπική κυβέρνηση της Ανδαλουσίας και Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Estudio 
de Ιa gestiόn integrada de las marismas de Odiel (μελέτη για την ολοκληρωμένη διαχείριση 
των ελών του Odiel). ISBN 94-87294-25-1. 
34 
17. Marion, Loϊc. Projet d'application de la directiνe "oiseaux" de la CEE a ι·estuaire de la Loire 
(εφαρμογή της οδηγίας της ΕΟΚ για τα πτηνά στον ποταμόκολπο του Λίγηρα). Laboratoire 
d'eνolution des systemes naturels et modifies (εργαστήριο της εξέλιξης φυσικών και 
τροποποιημένων συστημάτων), Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας καιΠανεπιστήμιοτης Rennes, 
συνδεόμενο με το CNRS (Centre National de Ιa Recherche Scientifique) και με το INRA (lnstitut 
National de Recherche Agronomique). Groupe ornithologique (ορνιθολογική ομάδα) de Loire 
Atlantique. Office National de Ιa Chasse (εθνικό γραφείο θήρας). 
18. Euroρe·s enνironment. The Dobris assessment. Σχέδιο έκθεσης, 1995 
19. Gachelin, Ch. Pour υπ plan strategique integre du littoral Fran9ais, DATAR (delegation a 
ι·amenagement du territoire et a ι·action regionale) 1992 
20. World Coast Conference: βλ. σημείωση 6 
21. Helcom, 1994 
22. G.J. Schiereck & J. Van der Weide. Coastal zone management: a round game / ανακοίνωση 
που παρουσιάσθηκε στη συνάντηση εργασίας Coastal Zone Management Workshop, Μαλαισία, 
Μάρτιος 1995 
23. Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Πρόγραμμα Ε&ΤΑ στο πεδίο του περιβάλλοντος. European Riνer 
Ocean System (EROS) 
24. Βλ. σημείωση 22 
25. Βλ. σημείωση 23 
26. Ελληνική ορνιθολογική εταιρεία. Ενημερωτικό δελτίο, 1995 
27. Schema d'amenagement du littoral breton et des iles (σχέδιο διαχείρισης των ακτών της 
Βρετάνης και των νήσων), που εγκρίθηκε από τις νομαρχιακές και περιφερειακές συνελεύσεις 
της Βρετάνης (Ιανουάριος 1977) και από το διυπουργικό συμβούλιο χωροταξίας (Νοέμβριος 
1977) 
28. Βλ. σημείωση 6. 
29. Βουλή των Κοινοτήτων, επιτροπή περιβάλλοντος, 1992. Δεύτερη έκθεση. Προστασία και 
διαχείριση των παράκτιων ζωνών. HMSO 
30. Steeley, G. Σχέδιο ψηφίσματος για το Συμβούλιο Δήμων και Κοινοτήτων και Περιφερειών 
της Ευρώπης, 1994 
31. Βλ. σημείωση 19 
32. Conserνatoire de ι·espace littoral et des riνages lacustres (ίδρυμα για τη διατήρηση των 
ακτών και των όχθων λιμνών), Paris 
33. ΕΕ C 138 της 17.5.1993 
34. Ψήφισμα τςη 25.02.1992, ΕΕ C 59 της 06.3.1992 
35. Ανακοίνωση της Επιτροπής COM/94/354. Ευρώπη 2000 +. Συνεργασία για τη διαχείριση 
του ευρωπαϊκού εδάφους. ISBN 92-826-9100-4 
35 
36. Συμπεράσματα της γερμανικής προεδρίας μετά το άτυπο Συμβούλιο υπουργών χωροταξίας 
που πραγματοποιήθηκε στη Λειψία στις 21 και 22 Σεπτεμβρίου 1994 {Bundesministerium fϋr 
Raumordnung, Bauwesen und StMtebau). 
37. Ολοκληρωμένη διαχείριση των παράκτιων ζωνών: η θέση της στην κοινοτική πολιτική 
περιβάλλοντος {COM{86)571 ). 
38. Ολομέλεια της διάσκεψης των υπερπόντιων περιφερειών της Κοινότητας, 1981 
39. Ψήφισμα 73424 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της 18.6.1982 
40. Βλ. σημ. 37 
41. Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Εσωτερικά μέτρα προς επίτευξη του στόχου της 
ολοκλήρωσης, εγκριθέντα στις 2 Ιουνίου 1993 
42. Κανοvισμός {ΕΟΚ) 2081/93, άρθρα 8, 9 και 11a 
43. Βλ. σημείωση 36 
44. Προγράμματα Ε&ΤΑ στο πεδίο του περιβάλλοντος 1990-1994/ ΕΕ L 192 της 16.7.1991 και 
1994-1998/ΕΕ L 321 της 31.12.1994 -Ανθρώπινη διάσταση των περιβαλλοντικών αλλαγών 
45. Ατζέντα 21 κεφάλαιο 17 σημεία 3 και 5 "Τα παράκτια κράτη δεσμεύονται προς την 
κατεύθυνση της ολοκληρωμένης διαχείρισης και βιώσιμης ανάπτυξης των παράκτιων ζωνών και 
του θαλάσσιου περιβάλλοντος που υπάγονται στη δικαιοδοσία τους". 
46. Πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου περί τροποποιήσεως του κανονισμού {ΕΟΚ) αριθ. 
1973/92 {COM{95) 135 τελικό) 
47. Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επί των 
αποτελεσμάτων του προγράμματος CORINE {SEC{91) 58). 
48. Κανονισμός {ΕΟΚ) αριθ. 1210/80 -ΕΕ L 120 της 11.5.1990 
49. ΕΕ C 115 της 09.5.1990 
50. Ενεργειακός προγραμματισμός των περιφερειών στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Πρακτικά 
σεμιναρίου για εργολήπτες, 21 -22 Ιανουαρίου 1993 
51. COM {95) 97 
52. ''Ο τουρισμός και το περιβάλλον στην Ευρώπη'', Alpenforschungsinstitut gemn. GMbH, 
Garmisch-Partenkirchen {Ο). Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων: ΙSΒΝ 
92 -826 -9917 -Χ 
1 
\ 
\ IS SN 0254-1483 
COM(95) 511 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 13 14 
Αριθ. καταλόγου : CB-C0-95-547-GR-C 
ISBN 92-77-94868-Χ 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-298S Λα>ζεμβσύργο