EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 318/19

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Η Ανατολική Εταιρική Σχέση και η ανατολική διάσταση των πολιτικών της ΕΕ, με έμφαση στον τομέα της γεωργίας: ασφάλεια τροφίμων, ομαλές εμπορικές συναλλαγές, ευρύτερη συνεργασία και αναπτυξιακή βοήθεια, στρατηγική εταιρική σχέση» (διερευνητική γνωμοδότηση)

2011/C 318/03

Εισηγητής: ο κ. Seppo KALLIO

Στις 30 Νοεμβρίου 2010, και σύμφωνα με το άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η μελλοντική πολωνική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ ζήτησε από την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή να καταρτίσει διερευνητική γνωμοδότηση με θέμα:

«Η Ανατολική Εταιρική Σχέση και η ανατολική διάσταση των πολιτικών της ΕΕ, με έμφαση στον τομέα της γεωργίας: ασφάλεια τροφίμων, ομαλές εμπορικές συναλλαγές, ευρύτερη συνεργασία και αναπτυξιακή βοήθεια, στρατηγική εταιρική σχέση»

(Διερευνητική γνωμοδότηση).

Το ειδικευμένο τμήμα «Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 21 Ιουνίου 2011.

Κατά την 473η σύνοδο ολομέλειάς της, της 13ης και 14ης Ιουλίου 2011 (συνεδρίαση της 14ης Ιουλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε, με 149 ψήφους υπέρ και 1 ψήφο κατά, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1 Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι οι στόχοι των χωρών εταίρων και η ετοιμότητά τους να αναλάβουν πολιτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις είναι σημαντικές στις διαπραγματεύσεις συμφωνιών σύνδεσης και ελεύθερων συναλλαγών με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

1.2 Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι το βασικό ερώτημα συνίσταται σε ποιό βαθμό οι χώρες εταίροι έχουν τη δυνατότητα ή την πολιτική βούληση να προβούν στις οικονομικές και κοινωνικές μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται από τις συμφωνίες αυτές.

1.3 Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι είναι σημαντικό οι συμφωνίες σύνδεσης και ελεύθερων συναλλαγών να αποσκοπούν στη συμφιλίωση των συμφερόντων των χωρών εταίρων και της ΕΕ, έτσι ώστε η πρόοδος να ωφελήσει στο μέλλον όλα τα μέρη.

1.4 Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, στη διαπραγματευτική στρατηγική της ΕΕ πρέπει να λαμβάνεται περισσότερο υπόψη η θέση του γεωργικού τομέα και η σημασία της γεωργικής πολιτικής για τη συνεργασία μεταξύ της ΕΕ και των χωρών εταίρων. Ο τομέας της γεωργίας και των τροφίμων πρέπει να διαδραματίσει σαφέστερο ρόλο στις συμφωνίες συνεργασίας μεταξύ της ΕΕ και των χωρών εταίρων.

1.5 Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι μέχρι σήμερα η θέση της γεωργίας και της γεωργικής πολιτικής στην πλατφόρμα για την οικονομική ολοκλήρωση και τη σύγκλιση με τις πολιτικές της ΕΕ κάθε άλλο παρά σημαντική είναι. Η γεωργία, η παραγωγή τροφίμων και η γεωργική πολιτική πρέπει να περιλαμβάνονται στα υπο συζήτηση θέματα.

1.6 Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι η γεωργία αποτελεί ένα εξαιρετικά σημαντικό τομέα για την οικονομική, κοινωνική και περιφερειακή ανάπτυξη των χωρών εταίρων. Η επίτευξη των στόχων προϋποθέτει τη θετική ανάπτυξη της γεωργίας. Οι επενδύσεις στη γεωργία και η ανάπτυξη του τομέα αποτελούν επίσης βασικές προϋποθέσεις για τη μείωση της φτώχειας στις αγροτικές περιοχές.

1.7 Η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντική την ανάπτυξη της ανταγωνιστικότητας των γεωργικών προϊόντων και των τροφίμων στις χώρες εταίρους, καθώς και της ασφάλειας των τροφίμων και της ποιότητας των τροφίμων. Η τήρηση των κανονισμών και των προτύπων που ορίζει ο ΠΟΕ στη συμφωνία για την εφαρμογή μέτρων υγειονομικής και φυτοϋγειονομικής προστασίας (ΥΦΠ) έχει αποδειχθεί ότι αποτελεί σημαντικό πρόβλημα στην εξασφάλιση της πρόσβασης στην αγορά των τροφίμων των χωρών εταίρων. Η διασφάλιση της ασφάλειας των τροφίμων στις αγορές της ΕΕ απαιτεί την τήρηση ποιοτικών κριτηρίων. Για να ξεπεραστούν αυτά τα προβλήματα, οι χώρες εταίροι χρειάζονται τεχνική και οικονομική υποστήριξη και συμβουλές.

1.8 Η δυσκολία των χωρών εταίρων όσον αφορά την τήρηση των κανονισμών και των προτύπων που ορίζει ο ΠΟΕ στην συμφωνία ΥΦΠ, έχει αναγνωριστεί ως βασικό εμπόδιο στο εμπόριο των γεωργικών προϊόντων. Ωστόσο, στις περιπτώσεις όπου οι χώρες της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης εφαρμόζουν ήδη χωριστά και αποτελεσματικά πρότυπα ΥΦΠ, η Επιτροπή πρέπει, όποτε και όπου είναι δυνατό, να επιδιώκει τη διαπραγμάτευση αμοιβαίας αναγνώρισης, ακόμα και αν αυτά τα πρότυπα δεν είναι απολύτως συμβατά. Επίσης, τόσο η ΕΕ όσο και οι συγκεκριμένες χώρες πρέπει να επαγρυπνούν προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι αφού τεθούν σε ισχύ οι σφαιρικές και ενδελεχείς συμφωνίες ελευθέρων συναλλαγών (DCFTAs), φορείς από τρίτες χώρες δεν θα μπορούν να καταφεύγουν σε άλλους τρόπους εισαγωγής εντός της ΕΕ παράνομων ή κατώτερης ποιότητας τροφίμων και άλλων προϊόντων που έχουν αναγνωριστεί ότι συνιστούν απειλή για την υγεία των ανθρώπων, των ζώων ή των φυτών. Η ΕΟΚΕ προτείνει το θέμα της ΥΦΠ να αποτελέσει νέο ειδικό σημείο στο πλαίσιο των εμβληματικών πρωτοβουλιών.

1.9 Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η μετάβαση στην οικονομία της αγοράς απαιτεί αλλαγή νοοτροπίας, τη θέσπιση κανονισμών και τη δημιουργία θεσμών καθώς και πλήρεις τεχνικές δυνατότητες για την προσαρμογή των μεθόδων και των πρακτικών της πρωτογενούς παραγωγής, της μεταποίησης και του εξωτερικού εμπορίου.

1.10 Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, η συνεργασία πρέπει να ενισχυθεί ιδιαίτερα στους τομείς της κατάρτισης και της έρευνας, όπου κοινά ερευνητικά προγράμματα, επισκέψεις και σεμινάρια είναι καθοριστικής σημασίας για την ανάπτυξη της αμοιβαίας κατανόησης και των λειτουργικών μοντέλων.

1.11 Η ΕΟΚΕ τονίζει επίσης ότι είναι προς το κοινό συμφέρον της ΕΕ και των χωρών εταίρων η πρόληψη των επιβλαβών περιβαλλοντικών επιπτώσεων των λιπασμάτων και των φυτοφαρμάκων, τόσο στο έδαφος όσο και στο νερό. Επίσης, η διαχείριση του κύκλου των θρεπτικών ουσιών αποτελεί σημαντικό αναπτυξιακό στόχο.

1.12 Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η συνεργασία μεταξύ της ΕΕ και των χωρών εταίρων σε θέματα ενέργειας είναι επίσης πολύ σημαντική για τη γεωργική ανάπτυξη.

1.13 Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων της εργασίας που εγκρίθηκε από τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας (ΔΟΕ) αποτελεί βασικό στοιχείο του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Είναι σημαντικό τα διεθνώς εγκεκριμένα πρότυπα εργασίας να είναι σεβαστά στις ζώνες ελεύθερων συναλλαγών που έχουν δημιουργηθεί μεταξύ της ΕΕ και των χωρών εταίρων.

1.14 Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι πρέπει να υπάρξει σημαντική πρόσθετη υποστήριξη στις οργανώσεις του κλάδου των τροφίμων των χωρών της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης. Οι οργανώσεις πρέπει να είναι ευρέως συνδεδεμένες με το φόρουμ της κοινωνίας των πολιτών. Τούτο σημαίνει επίσης ισχυρότερο ρόλο της ΕΟΚΕ και ισόρροπη συμμετοχή σε αυτό το σημαντικό έργο των οργανώσεων που εκπροσωπεί.

1.15 Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η ΕΕ και οι κυβερνήσεις των χωρών εταίρων πρέπει να στηρίξουν και να ενθαρρύνουν την ανάδειξη των ικανοτήτων των οργανώσεων και τη συμμετοχή τους στην εκπόνηση της στρατηγικής της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης και στην ανάπτυξη διαδικασιών που να επιτρέπουν σε μια ελεύθερη κοινωνία των πολιτών να συμβάλει σημαντικά στην ανάπτυξη της συνεργασίας στον τομέα της γεωργίας.

2. Ιστορικό

2.1 Είναι προς το συμφέρον της Ευρωπαϊκής Ένωσης να υπάρχει σταθερότητα, καλύτερη διακυβέρνηση και οικονομική ανάπτυξη στα ανατολικά σύνορά της. Η Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτονίας έχει συμβάλει στην ανάπτυξη στενότερων σχέσεων μεταξύ της ΕΕ και των γειτόνων της. Η πολιτική της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης, η οποία εγκρίθηκε στην Πράγα το 2009, θα πρέπει να προχωρήσει περαιτέρω. Οι εταίροι (1) μας στην Ανατολική Ευρώπη και τον Νότιο Καύκασο επιδιώκουν να διευρύνουν τις σχέσεις τους με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ΕΕ υποστηρίζει σθεναρά τις χώρες αυτές στις προσπάθειές τους να προσεγγίσουν την Ευρωπαϊκή Ένωση. Προωθούνται ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις μέσω της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης, η οποία αποτελεί μέρος της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Γειτονίας, διότι οι χώρες εταίροι επί του παρόντος παρουσιάζουν σημαντικές ελλείψεις σε επίπεδο πολιτικών στόχων και εφαρμογής της δημοκρατίας στην πράξη.

2.2 Σύμφωνα με τη δήλωση (2) του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, η Ανατολική Εταιρική Σχέση ενισχύει σημαντικά την πολιτική της ΕΕ όσον αφορά τις γειτονικές χώρες της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης, και επιδιώκει να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για πολιτική σύνδεση και περαιτέρω οικονομική ολοκλήρωση μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των ανατολικών χωρών εταίρων.

2.3 Ο στόχος των διμερών διαπραγματεύσεων είναι η σύναψη συμφωνίας σύνδεσης με κάθε χώρα, βασικό στοιχείο της οποίας είναι η σφαιρική και ενδελεχής συμφωνία ελευθέρων συναλλαγών (DCFTA (3)) (4).

2.4 Οι στόχοι των χωρών εταίρων και η πολιτική βούληση να συνάψουν συμφωνίες με την Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν μεγάλη σημασία για την πρόοδο των διαπραγματεύσεων. Το βασικό ερώτημα είναι σε ποιο βαθμό οι χώρες εταίροι έχουν τη δυνατότητα ή την πολιτική βούληση να αναλάβουν τις οικονομικές και κοινωνικές μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται από τις συμφωνίες αυτές.

2.5 Οι χώρες εταίροι έχουν δεσμευτεί στη δήλωση της Πράγας να προχωρήσουν σε πολιτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις. Η δημοκρατία, η χρηστή διακυβέρνηση και η προώθηση του κράτους δικαίου, η εξάλειψη της διαφθοράς, καθώς και ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και η διασφάλιση της συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών είναι καθοριστικής σημασίας. Αφετηρία για τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις είναι η εφαρμογή των πρακτικών της οικονομίας της αγοράς και η εναρμόνιση των κανόνων και των κανονιστικών πράξεων με την νομοθεσία της ΕΕ (5).

2.6 Η πολυμερής πορεία της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης συμπληρώνει τις διμερείς σχέσεις με την καθιέρωση της συνεργασίας, του ανοιχτού διαλόγου και με την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών και εμπειριών. Η συνεργασία έχει αναπτυχθεί με θεματικές πλατφόρμες και ορισμένες εμβληματικές πρωτοβουλίες (6), καθώς και μέσω του φόρουμ (7) της κοινωνίας των πολιτών. Η σύγκλιση του τομέα της γεωργίας και της γεωργικής πολιτικής εξετάζονται από την πλατφόρμα για την οικονομική ολοκλήρωση. Ο ρόλος της γεωργίας και της γεωργικής πολιτικής είναι ανύπαρκτος μέχρι τώρα. Πρέπει να περιληφθεί στα υπό συζήτηση θέματα.

2.7 Η γεωργία και η παραγωγή τροφίμων είναι κλάδοι ζωτικής σημασίας για όλες τις χώρες της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης. Το ποσοστό τους στο ΑΕΠ είναι υψηλό και απασχολούν μεγάλο αριθμό ατόμων. Η έντονη ανάπτυξη της γεωργικής παραγωγής και της παραγωγής τροφίμων αποτελεί προϋπόθεση για την ανάπτυξη του συνόλου της οικονομίας και παράλληλα για τη μείωση της φτώχειας.

2.8 Στην παρούσα γνωμοδότηση:

α) υπογραμμίζεται η ανάγκη να διευκρινιστεί η στρατηγική προσέγγιση της ΕΕ στις χώρες της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης, συμπεριλαμβανομένου του τομέα της γεωργικής πολιτικής,

β) εξετάζονται σχέδια που εφαρμόζονται ή είναι σε εξέλιξη στον γεωργικό τομέα και τα οποία στηρίζουν τους στόχους της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης, και

γ) εφιστάται η προσοχή στο γεγονός ότι τα γεωργικά ζητήματα συνδέονται με πολλούς τομείς της πολιτικής της ΕΕ και με τους στόχους τους στο πλαίσιο της πολιτικής εταιρικής σχέσης.

2.9 Η ΕΟΚΕ προτείνει στη διαπραγματευτική στρατηγική της ΕΕ να ληφθεί υπόψη η σημασία της γεωργικής πολιτικής και η συνεργασία μεταξύ της ΕΕ και των χωρών εταίρων καθώς και η θέση του γεωργικού τομέα στην αναπτυξιακή πολιτική των χωρών εταίρων.

2.10 Οι χώρες εταίροι είναι σημαντικοί παραγωγοί σιτηρών, κτηνοτροφικών προϊόντων, λαχανικών και ριζών, καθώς και φρούτων και οινοποιήσιμων σταφυλιών. Η Ουκρανία είναι ένας από τους σημαντικότερους παραγωγούς σιτηρών σε όλο τον κόσμο. Το 2008, ήταν ο όγδοος μεγαλύτερος παραγωγός και ο έβδομος μεγαλύτερος εξαγωγέας. Ενώ η παραγωγικότητα βελτιώνεται, η ετήσια απόδοση των καλλιεργειών θα μπορούσε να αυξηθεί σημαντικά. Δεδομένου ότι η ετήσια εσοδεία της Ουκρανίας κυμαίνεται μεταξύ 40 και 50 εκατ. τόνων, η ετήσια εσοδεία σιτηρών των άλλων πέντε χωρών εταίρων μαζί ανέρχεται συνολικά σε περίπου 15 εκατ. τόνους.

2.11 Η ΕΕ-27 είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Ουκρανίας, της Αρμενίας, του Αζερμπαϊτζάν, της Γεωργίας και της Μολδαβίας (8) και ο δεύτερος μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Λευκορωσίας (9). Πάνω από το ήμισυ των εξαγωγών της Μολδαβίας και ελαφρώς λιγότερο από το 50 % των εξαγωγών της Αρμενίας και του Αζερμπαϊτζάν διοχετεύονται στις χώρες της ΕΕ. Επιπλέον, τα γεωργικά προϊόντα διαδραματίζουν πολύ σημαντικό ρόλο στο εμπόριο των χωρών της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης με την ΕΕ.

3. Στρατηγικοί παράγοντες της γεωργίας και της γεωργικής πολιτικής

3.1 Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η γεωργία αποτελεί έναν ιδιαίτερα σημαντικό τομέα για την οικονομική, κοινωνική και περιφερειακή ανάπτυξη των χωρών εταίρων. Επίσης, η βελτίωση της ασφάλειας των τροφίμων αποτελεί μείζονα κοινωνικό στόχο των χωρών αυτών. Είναι αισθητή η ανάγκη για τεχνολογίες και εμπειρογνωμοσύνη όσον αφορά την παραγωγή, τη μεταποίηση και την εμπορία. Ένας άλλος στόχος των χωρών εταίρων είναι επίσης η ανάπτυξη της ποιότητας και της ανταγωνιστικότητας των γεωργικών προϊόντων και των τροφίμων.

3.1.1 Ένας άλλος στρατηγικός παράγοντας που πρέπει να ληφθεί υπόψη είναι η πολιτική αγροτικής ανάπτυξης, δεύτερος πυλώνας της ΚΓΠ, η οποία καθιστά δυνατή τη χρήση κονδυλίων της ΕΕ για τη βελτίωση της οικονομικής και κοινωνικής κατάστασης των αγροτικών περιοχών και των πληθυσμών τους. Δεν πρόκειται μόνο για τη διατήρηση της γεωργικής παραγωγής σύμφωνα με τις απαιτήσεις που έχει θέσει η ΕΕ, αλλά και για τη διασφάλιση των θέσεων εργασίας και της κατοικησιμότητας στις αγροτικές περιοχές, σύμφωνα με τον πολιτισμό τους, και για τη λήψη περιβαλλοντικών μέτρων προκειμένου να διασφαλιστεί η βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη.

3.2 Με μια αγορά 500 εκατομμυρίων καταναλωτών, η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι η μεγαλύτερη ζώνη εμπορίου στον κόσμο από πλευράς αγοραστικής δύναμης. Η εγγύτητα των αγορών παρέχει στις χώρες εταίρους και στην ΕΕ τη δυνατότητα να αυξήσουν τις εμπορικές συναλλαγές και, επομένως, τις προϋποθέσεις για την οικονομική ανάπτυξη.

3.3 Ο στόχος της γεωργικής και της εμπορικής πολιτικής της ΕΕ είναι να διασφαλίσει τη σταθερότητα των αγορών τροφίμων σε μεταβαλλόμενες συνθήκες. Η πολιτική που ασκείται θα πρέπει να εξασφαλίζει υψηλής ποιότητας προϊόντα σε δίκαιες τιμές για τους ευρωπαίους καταναλωτές. Είναι σημαντικό η πολιτική να συμβάλει στη σταθερότητα των αγορών, οι οποίες ανταποκρίνονται στις ανάγκες των καταναλωτών και παράλληλα εξασφαλίζουν δίκαιο εισόδημα για τους αγρότες.

3.4 Η διατήρηση της ασφάλειας των τροφίμων αποτελεί έναν από τους κεντρικούς στόχους των τομέων της γεωργίας και των τροφίμων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η πρόληψη ζωικών και φυτικών ασθενειών και ο αυστηρός έλεγχος των καταλοίπων που είναι επιβλαβή για την υγεία συμβάλλουν ώστε τα τρόφιμα να είναι ασφαλή για τους καταναλωτές. Αυτά τα μέτρα ελέγχου των συνόρων αφορούν τα τρόφιμα που εισάγονται στην ΕΕ και από τις χώρες εταίρους.

3.5 Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι οι συμφωνίες σύνδεσης και ελεύθερων συναλλαγών πρέπει να αποσκοπούν στη συμφιλίωση των συμφερόντων των χωρών εταίρων και της ΕΕ, έτσι ώστε η πρόοδος να ωφελήσει στο μέλλον όλα τα μέρη.

4. Έναρξη των διαπραγματεύσεων για τις ελεύθερες συναλλαγές και βασικά ερωτήματα

4.1 Οι διαπραγματεύσεις για τη ζώνη ελεύθερων συναλλαγών καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα θεμάτων σχετικών με το εμπόριο: τιμολόγια, υπηρεσίες, τελωνειακές διατυπώσεις, κανονισμούς και πρότυπα της συμφωνίας για την υγειονομική και φυτοϋγειονομική προστασία (ΥΦΠ), δημόσιες συμβάσεις, γεωγραφικές ενδείξεις, εμπορικές κανονιστικές διατάξεις και τεχνικά ζητήματα προστασίας των συνόρων (10).

4.2 Οι διαπραγματεύσεις με την Ουκρανία για τη σφαιρική και σε βάθος συμφωνία ελευθέρων συναλλαγών (DCFTA) έχουν αρχίσει εντατικά εδώ και δύο χρόνια. Οι διαπραγματεύσεις άρχισαν, αφού η Ουκρανία έγινε επίσημο μέλος του ΠΟΕ το 2008 (11). Δεν έχει ακόμη επιτευχθεί πρόοδος στις διαπραγματεύσεις, οι οποίες θα μπορούσαν όμως να ευοδωθούν εντός του 2011.

4.3 Η έναρξη διαπραγματεύσεων του είδους αυτού για μια ζώνη ελευθέρων συναλλαγών απαιτεί την ένταξη στον ΠΟΕ. Καταβάλλονται προσπάθειες για την έναρξη διαπραγματεύσεων με τη Μολδαβία, την Αρμενία και τη Γεωργία το συντομότερο δυνατό. Η Μολδαβία είναι πρόθυμη να ξεκινήσει τις διαπραγματεύσεις το συντομότερο.

4.4 Το Αζερμπαϊτζάν δεν είναι ακόμη μέλος του ΠΟΕ, ως εκ τούτου δεν μπορεί να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις για τις ελεύθερες συναλλαγές. Επίσης, στη Λευκορωσία δεν υπάρχουν οι πολιτικές συνθήκες για την έναρξη παρόμοιων διαπραγματεύσεων.

4.5 Η τήρηση των κανονισμών και των προτύπων που ορίζει ο ΠΟΕ στη συμφωνία για την εφαρμογή μέτρων υγειονομικής και φυτοϋγειονομικής προστασίας (ΥΦΠ) έχει αποδειχθεί ότι αποτελεί σημαντικό πρόβλημα στην εξασφάλιση της πρόσβασης στην αγορά των γεωργικών προϊόντων και των ειδών διατροφής. Τα μέτρα υγειονομικής και φυτοϋγειονομικής προστασίας ΥΦΠ καθώς και άλλα κοινοτικά περιβαλλοντικά πρότυπα και πρότυπα υγείας απαιτούν από την Ουκρανία και τις άλλες χώρες εταίρους να αναλάβουν σημαντικές αναπτυξιακές δράσεις. Για τον λόγο αυτό, οι χώρες εταίροι χρειάζονται τεχνική και οικονομική υποστήριξη και συμβουλές.

5. Η ανάπτυξη του γεωργικού τομέα στις χώρες εταίρους

5.1 Το πρόγραμμα για την Ανατολική Εταιρική Σχέση, το οποίο συμφωνήθηκε στην Πράγα στις 7 Μαΐου 2009, θέτει σε νέο και υψηλότερο επίπεδο την οικονομική συνεργασία της ΕΕ με τις έξι χώρες εταίρους. Η ΕΕ έχει διαθέσει 600 εκατομμύρια ευρώ για τη συνεργασία κατά την περίοδο 2010-2013. Η χρηματοδότηση διοχετεύεται μέσω του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Γειτονίας και Εταιρικής Σχέσης (ΕΝΡΙ) (12).

5.2 Για την περίοδο 2007-2011, υπάρχουν 10-12 ειδικά σχέδια για την ανάπτυξη της γεωργίας και της ασφάλειας των τροφίμων (13). Πολλά σχέδια είναι μικρής εμβέλειας. Το σχέδιο για την αναβάθμιση της παραγωγής οίνου της Μολδαβίας είναι το μεγαλύτερο. Χρηματοδοτούνται από κοινού με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων. Το σχέδιο ξεκίνησε το 2010.

5.3 Περίπου τα μισά από τα σχέδια αποσκοπούν στη βελτίωση της ασφάλειας των τροφίμων στις χώρες εταίρους με την ανάπτυξη της τεχνογνωσίας, ιδιαίτερα όσον αφορά τα υγειονομικά και φυτοϋγειονομικά μέτρα. Άλλα σχέδια στρέφονται προς την ανάπτυξη της διαχείρισης και τον σχεδιασμό της γεωργίας. Το 2009, στη Γεωργία διατέθηκαν σχεδόν 2 εκατομμύρια ευρώ για τη βελτίωση της σίτισης παιδιών που κινδυνεύουν.

5.4 Κατά τις διαπραγματεύσεις σύνδεσης με την Ουκρανία τα δύο μέρη τόνισαν, μεταξύ άλλων, τη σημασία της προώθησης της ανταγωνιστικότητας της γεωργικής παραγωγής και τον στόχο να ληφθούν υπόψη τα ποιοτικά στοιχεία των τροφίμων (14). Σε πρακτικό επίπεδο, η στήριξη της ΕΕ στον τομέα αυτό θα πρέπει να προσανατολίζεται προς την ανάπτυξη θεσμών, την παροχή συμβουλών και την εκπαίδευση.

5.5 Έχει διαπιστωθεί στην πράξη ότι στις χώρες εταίρους είναι μακρά η διαδικασία μετάβασης από την οικονομία κεντρικού σχεδιασμού στην οικονομία της αγοράς. Πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες για την προώθηση αυτής της διαδικασίας και να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή. Εκτός από την αλλαγή νοοτροπίας, η μετάβαση απαιτεί ανάπτυξη της νομοθεσίας και τη δημιουργία θεσμών καθώς και τεχνικές δυνατότητες για την προσαρμογή των μεθόδων και των πρακτικών της πρωτογενούς παραγωγής, της μεταποίησης και του εξωτερικού εμπορίου. Η συνεργασία στο πλαίσιο της εταιρικής σχέσης και τα προγράμματα της ΕΕ θα πρέπει να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις για τη διαφοροποίηση της συνεργασίας στον γεωργικό τομέα και τη βελτίωση των συνθηκών του εμπορίου.

5.6 Συγκεκριμένα θέματα έχουν χαρακτηριστεί ως αναπτυξιακοί στόχοι από την ΕΕ και τις χώρες εταίρους, τα οποία έχουν αποδειχθεί ζωτικής σημασίας κατά τις διμερείς διαπραγματεύσεις. Τα θέματα και οι υποθέσεις που συνδέονται με τους τομείς αυτούς αποκαλούνται εμβληματικές πρωτοβουλίες. Δεδομένου ότι η τήρηση των υγειονομικών και φυτοϋγειονομικών προτύπων που ορίζονται από τον ΠΟΕ στη συμφωνία για την εφαρμογή των μέτρων υγειονομικής και φυτοϋγειονομικής προστασίας (ΥΦΠ) έχει αναγνωριστεί ως εμπόδιο στο εμπόριο των τροφίμων, το θέμα αυτό πρέπει να συμπεριληφθεί στο πλαίσιο των εμβληματικών πρωτοβουλιών.

6. Συνεκτίμηση του περιβαλλοντικού παράγοντα και του κοινωνικού αντικτύπου

6.1 Η γεωργική παραγωγή και η βιομηχανία τροφίμων έχουν σημαντικές επιπτώσεις στο τοπικό περιβάλλον. Η επιλογή των μεθόδων καλλιέργειας επηρεάζει την ποιότητα του εδάφους και των επιφανειακών και υπόγειων υδάτων, ειδικότερα. Είναι προς το κοινό συμφέρον των χωρών εταίρων και της ΕΕ η πρόληψη των επιβλαβών περιβαλλοντικών επιπτώσεων των λιπασμάτων και των φυτοφαρμάκων, τόσο στο έδαφος, όσο και στο νερό. Η διασφάλιση του κύκλου θρεπτικών ουσιών αποτελεί σημαντικό στόχο της ανάπτυξης.

6.2 Το τι συμβαίνει στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας και στη διαχείριση της ενέργειας σε κάθε χώρα αποτελεί σημαντικό παράγοντα για την ανάπτυξη και την επιτυχία της γεωργικής παραγωγής. Οι αποδόσεις εξαρτώνται από τη διαθεσιμότητα και τις τιμές των εισροών που απαιτούν ενέργεια, όπως τα λιπάσματα. Ταυτόχρονα, η παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές έχει αντίκτυπο στις τιμές των τροφίμων, εφόσον τμήμα της βιοενέργειας μπορεί να παραχθεί σε αγροτικές περιοχές. Η διμερής συνεργασία μεταξύ της ΕΕ και των χωρών εταίρων σε θέματα ενέργειας είναι πολύ σημαντική και από πλευράς γεωργικής ανάπτυξης.

6.3 Στο πλαίσιο της αλληλεπίδρασης μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των χωρών εταίρων, θα πρέπει να εξεταστεί ο ρόλος του γεωργικού τομέα στην ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών στις χώρες εταίρους. Χωρίς ευνοϊκή περιφερειακή ανάπτυξη, θα αυξηθούν περισσότερο οι διαφορές στο επίπεδο της φτώχειας μεταξύ των διαφόρων περιοχών.

6.4 Ένα βασικό στοιχείο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι ο σεβασμός των θεμελιωδών εργασιακών δικαιωμάτων που εγκρίθηκε από τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας (ΔΟΕ). Είναι σημαντικό να τηρούνται οι εγκεκριμένοι κανόνες εργασίας στη ζώνη ελεύθερων συναλλαγών της ΕΕ με τις χώρες εταίρους.

7. Ανάπτυξη της διοικητικής και άλλων μορφών συνεργασίας

7.1 Για την εφαρμογή της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης, των συμφωνιών σύνδεσης, της σφαιρικής και σε βάθος συμφωνίας ελεύθερων συναλλαγών και άλλων μορφών συνεργασίας απαιτείται σημαντική αλληλεπίδραση και η συνεργασία μεταξύ των πολιτικών φορέων λήψης αποφάσεων, των αρχών και των εμπειρογνωμόνων καθώς και των διεθνών οργανισμών, όπως επίσης των κοινωνικών και οικονομικών οργανώσεων και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών. Αυτό πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά την υλοποίηση του προγράμματος της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης.

7.2 Η αλληλεπίδραση μεταξύ των πολιτών της ΕΕ και των πολιτών των χωρών εταίρων, ιδίως των νέων, πρέπει να αναγνωριστεί ως μέσο προώθησης της αλλαγής. Η ΕΕ έχει αναγνωρίσει την αξία της πολιτιστικής συνεργασίας και του διαπολιτισμικού διαλόγου ως αναπόσπαστο μέρος της πολιτικής εξωτερικών σχέσεων (15).

7.3 Η συνεργασία μπορεί να αναπτυχθεί ιδιαίτερα στον τομέα της κατάρτισης και της έρευνας, όπου κοινά ερευνητικά προγράμματα, επισκέψεις και σεμινάρια είναι καθοριστικής σημασίας για την ανάπτυξη της αμοιβαίας κατανόησης και των λειτουργικών μοντέλων.

8. Πρέπει να ενισχυθεί ο ρόλος και η θέση των οργανώσεων

8.1 Πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη συμμετοχή των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στη συνεργασία μεταξύ της ΕΕ και των χωρών εταίρων. Η ΕΟΚΕ προτείνει να υποστηριχθεί η περαιτέρω ανάπτυξη των δραστηριοτήτων των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών καθώς και η ενίσχυση του Φόρουμ της κοινωνίας των πολιτών για την Ανατολική Εταιρική Σχέση.

8.2 Δεν έχει εδραιωθεί ο ρόλος και η θέση της κοινωνίας των πολιτών στις χώρες της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης. Για την ανάπτυξη της δημοκρατίας, είναι σημαντικό να ενισχυθεί ο ρόλος των ελεύθερων οργανώσεων. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη καταρτίσει γνωμοδοτήσεις σχετικά με την ενίσχυση και τη στήριξη του ρόλου των οργανώσεων και της κοινωνίας των πολιτών στις εν λόγω χώρες. Η ΕΟΚΕ εκπόνησε σχετική γνωμοδότηση (16), κατά την τσεχική προεδρία, την άνοιξη του 2009.

8.3 Η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών ήταν πολύ περιορισμένη και ανοργάνωτη. Ένα βασικό στοιχείο της πολιτικής της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης θα πρέπει να είναι η καθοδήγηση και η υποστήριξη ευρέος φάσματος οργανώσεων προκειμένου να είναι σε θέση να προσφέρουν σημαντική προστιθέμενη αξία για τη βελτίωση και την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ της ΕΕ και των χωρών εταίρων.

8.4 Η θέση και η δυναμικότητα των οργανώσεων στον τομέα της γεωργίας είναι επίσης σχετικά αδύναμες. Για την ανάπτυξη του κλάδου και την ενίσχυση της συνεργασίας της ΕΕ, οι οργανώσεις του γεωργικού τομέα πρέπει να αναπτυχθούν χάρη στη βελτίωση της κατάρτισης και στην προώθηση των δεξιοτήτων, τόσο σε εθνικό επίπεδο όσο και σε σχέση με τη διατήρηση των σχέσεων με την ΕΕ και την εφαρμογή της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης.

8.5 Για την προώθηση του προγράμματος της ανατολικής εταιρικής σχέσης, απαιτείται ευρύτερη από σήμερα συμμετοχή των οργανώσεων της γεωργίας και των τροφίμων στα διάφορα στάδια της διαδικασίας. Η πολυπλοκότητα της αλυσίδας εφοδιασμού τροφίμων δημιουργεί πρόσθετες προκλήσεις τόσο για τους εργαζόμενους, τη βιομηχανία, την έρευνα, την καθοδήγηση και τη διαχείριση όσο και για τους παραγωγούς. Η υποστήριξη των δράσεων όλων των μερών και η ενίσχυση των ικανοτήτων των οργανώσεων αποτελούν βασικές προϋποθέσεις ούτως ώστε η συνεργασία στον γεωργικό τομέα μεταξύ των χωρών εταίρων και της ΕΕ να μποροεί να παράξει βιώσιμα αποτελέσματα προς όφελος και των δύο πλευρών. Είναι ζωτικής σημασίας να ενισχυθούν οι κοινές δράσεις της ΕΟΚΕ τόσο με ευρωπαϊκές όσο και με εθνικές οργανώσεις.

Βρυξέλλες, 14 Ιουλίου 2011. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Staffan NILSSON

(1) Οι ανατολικές χώρες εταίροι είναι οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και του Νότιου Καυκάσου, που καλύπτονται από την Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτονίας: Αρμενία, Αζερμπαϊτζάν, Γεωργία, Μολδαβία, Ουκρανία και Λευκορωσία. COM(2008) 823 τελικό, ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο: Ανατολική Εταιρική Σχέση

(2) Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης: Δήλωση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για την Ανατολική Εταιρική Σχέση, Βρυξέλλες 20. Μαρτίου 2009, 7880/09, CONCL 1.

(3) DCFTA = Deep and Comprehensive Free Trade Area

(4) Alexander Duleba & Vladimir Bilčik: Toward a Strategic Regional Framework for the EU Eastern Policy, Searching for Synergies between the Eastern Partnership and the Partnership for Modernization with Russia (Προς ένα Στρατηγικό Περιφερειακό Πλαίσιο της πολιτικής προς ανατολάς της ΕΕ, αναζήτηση συνεργειών μεταξύ της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης και της Σύμπραξης για τον Εκσυγχρονισμό της Ρωσίας), Bratislava 2010.

(5) Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης: Συμπεράσματα της Προεδρίας, Ευρωπαϊκό Συμβούλιο των Βρυξελλών, 19 και 20 Μαρτίου 2009, 7880/09, CONCL 1

(6) Εφαρμογή της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης: Έκθεση για τη συνεδρίαση των υπουργών εξωτερικών, 13 Δεκεμβρίου 2010. Οι εμβληματικές πρωτοβουλίες της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης είναι οι εξής (http://www.eeas.europa.eu/search/index_en.htm):

α) Πρόγραμμα ολοκληρωμένης διαχείρισης των συνόρων

β) Μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ)

γ) Περιφερειακές αγορές ενέργειας και ενεργειακή απόδοση

δ) Πρόληψη και αντιμετώπιση των φυσικών και ανθρωπογενών καταστροφών

ε) Προώθηση της χρηστής διαχείρισης του περιβάλλοντος

στ) Διαφοροποίηση του ενεργειακού εφοδιασμού, ο νότιος διάδρομος.

(7) Εφαρμογή της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης: Έκθεση για τη συνεδρίαση των υπουργών εξωτερικών, 13 Δεκεμβρίου 2010.

(8) ΕΕ: ΓΔ TRADE: Στατιστικές.

(9) Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Εμπόριο, διμερείς σχέσεις, χώρες: Λευκορωσία.

(10) Βλέπε υποσημείωση 6.

(11) 4η κοινή έκθεση προόδου: Διαπραγματεύσεις για την συμφωνία σύνδεσης ΕΕ-Ουκρανίας, Κίεβο 4-8 Οκτωβρίου 2010.

(12) Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ΓΔ Εξωτερικές Σχέσεις, Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτονίας: εγχειρίδιο για τη χρηματοδότηση του πλαισίου της ανατολικής εταιρικής σχέσης, 24 Σεπτεμβρίου 2010.

(13) EAP Community, www.easternpartnership.org

(14) Ευρωπαϊκή Επιτροπή – ΓΔ Εξωτερικές Σχέσεις: κατάλογος τομέων προτεραιότητας για το πρόγραμμα σύνδεσης ΕΕ-Ουκρανίας το 2010.

(15) Βλέπε υποσημείωση 2

(16) ΕΕ C 277, 17.11.2009, σ. 30-36, «Η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στην Ανατολική Εταιρική Σχέση».