ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 26.1.2018 COM(2018) 49 final ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ σχετικά με τη μεταφορά από τα κράτη μέλη του άρθρου 118α της οδηγίας 2001/83/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 6ης Νοεμβρίου 2001, περί κοινοτικού κώδικος για τα φάρμακα που προορίζονται για ανθρώπινη χρήση όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 2011/62/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 8ης Ιουνίου 2011



1.Εισαγωγή και νομοθετικό πλαίσιο Η παραποίηση φαρμάκων αποτελεί σοβαρή απειλή για τη δημόσια υγεία. Η παραποίηση αφορά ευρύ φάσμα φαρμάκων όπως τα φάρμακα για τη θεραπεία του καρκίνου, της σεξουαλικής δυσλειτουργίας και της ηπατίτιδας C. Τα ψευδεπίγραφα φάρμακα μπορούν να διεισδύσουν και όντως διεισδύουν στη νόμιμη αλυσίδα εφοδιασμού, όπως αποδείχθηκε με την ανακάλυψη, το 2014, ψευδεπίγραφων φιαλιδίων του φαρμάκου Herceptin (τραστουσουμάβη) που προορίζεται για την αγωγή κατά του καρκίνου , τα οποία κυκλοφορούσαν σε πολλές αγορές της ΕΕ. Το 2011 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο εξέδωσαν την οδηγία 2011/62/ΕΕ (οδηγία για τα ψευδεπίγραφα φάρμακα) για την τροποποίηση της οδηγίας 2001/83/ΕΚ και την αντιμετώπιση των αυξανόμενων ανησυχιών σχετικά με τα ψευδεπίγραφα φάρμακα στη νόμιμη αλυσίδα εφοδιασμού. Με την οδηγία για τα ψευδεπίγραφα φάρμακα εισάγονται υποχρεωτικά χαρακτηριστικά ασφαλείας για τα φάρμακα που χορηγούνται με συνταγή από τον Φεβρουάριο του 2019 (εκτός εάν προβλέπεται ρητή εξαίρεση), ενδυναμώνονται οι ορθές πρακτικές διανομής και οι απαιτήσεις για τους χονδρεμπόρους, ενισχύονται οι κανόνες που διέπουν την εισαγωγή, τους ελέγχους και τις επιθεωρήσεις των δραστικών ουσιών και των παρασκευαστών τους και καθιερώνεται ενωσιακό λογότυπο για την ταυτοποίηση των νόμιμων διαδικτυακών πωλητών φαρμάκων (που ισχύει από την 1η Ιουλίου 2015). Για να εξασφαλιστεί η αποτελεσματική επιβολή των διατάξεων αυτών, το άρθρο 118α της οδηγίας 2001/83/ΕΚ απαιτεί από τα κράτη μέλη να «καθορίζουν τους κανόνες για τις κυρώσεις που εφαρμόζονται σε περίπτωση παράβασης των εθνικών διατάξεων που θεσπίζονται δυνάμει την παρούσας οδηγίας και [να] λαμβάνουν όλα τα αναγκαία μέτρα για να εξασφαλίσουν την επιβολή των εν λόγω κυρώσεων. Οι κυρώσεις πρέπει να είναι αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές». Οι εν λόγω κανόνες επιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, των εξής: ·της παραγωγής, διανομής, πρακτόρευσης, εισαγωγής και εξαγωγής ψευδεπίγραφων φαρμάκων, περιλαμβανομένης της πώλησης εξ αποστάσεως ψευδεπίγραφων φαρμάκων στο κοινό μέσω υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, ·της μη συμμόρφωσης προς τις διατάξεις που καθορίζονται στην οδηγία για την παραγωγή, διανομή, εισαγωγή και εξαγωγή δραστικών ουσιών, και ·της μη συμμόρφωσης προς τις διατάξεις που καθορίζονται στην οδηγία για τη χρήση εκδόχων, Όπου αρμόζει, οι κυρώσεις λαμβάνουν υπόψη τον κίνδυνο που συνεπάγεται για τη δημόσια υγεία η παραποίηση φαρμάκων». Τα κράτη μέλη έπρεπε να κοινοποιήσουν στην Επιτροπή τα μέτρα τους έως τις 2 Ιανουαρίου 2013. Σύμφωνα με το άρθρο 118α η Επιτροπή υποχρεούται να «υποβάλλει έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο που παρέχει επισκόπηση των μέτρων που έλαβαν τα κράτη μέλη για τη μεταφορά στο εθνικό δίκαιο της οδηγίας όσον αφορά το παρόν άρθρο, παράλληλα με αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των μέτρων αυτών». Η εν λόγω έκθεση παρέχει επισκόπηση των μέτρων εφαρμογής που έχουν θεσπίσει τα κράτη μέλη και μια ποιοτική αξιολόγηση της αποτελεσματικότητάς τους. Η Επιτροπή βοηθήθηκε στην αξιολόγησή της έκθεσης αυτής από τη μελέτη TRANSPOSE που εκπονήθηκε από εξωτερικό ανάδοχο. Η μελέτη παρέχει επισκόπηση των μέτρων μεταφοράς βάσει στοιχείων που υπέβαλαν τα κράτη μέλη σύμφωνα με το άρθρο 118α καθώς και νομικοί εμπειρογνώμονες των 28 κρατών μελών. Η μελέτη αυτή συμπληρώθηκε με μια ποιοτική αξιολόγηση των σημερινών κυρώσεων που συνδέονται με τα ψευδεπίγραφα φάρμακα, τις δραστικές ουσίες και τα έκδοχα. Η Επιτροπή ζήτησε επίσης τη γνώμη των αρμόδιων αρχών των κρατών μελών, μέσω της ομάδας εμπειρογνωμόνων για την κατ’εξουσιοδότηση πράξη σχετικά με τα χαρακτηριστικά ασφάλειας των φαρμάκων για ανθρώπινη χρήση, για να λάβει περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις ισχύουσες κυρώσεις. 2.Επισκόπηση της μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο των κρατών μελών του άρθρου 118α Συνολικά 26 κράτη μέλη (AT, BE, BG, CY, CZ, DE, DK, EE, EL, ES, FR, HR, IE, IT, LT, LU, LV, MT, NL, PL, PT, RO, SE, SI, SK, UK) έχουν τροποποιήσει τη νομοθεσία τους σε σχέση με τις κυρώσεις για την παραποίηση φαρμάκων, δραστικών ουσιών και εκδόχων για τη μεταφορά στο εθνικό τους δίκαιο του άρθρου 118α. Η Ουγγαρία τροποποίησε τον Ποινικό Κώδικά της ως αποτέλεσμα της σύμβασης Medicrime του Συμβουλίου της Ευρώπης. Η Φινλανδία δεν τροποποίησε τη νομοθεσία της, καθώς υπήρχαν ήδη σε ισχύ κυρώσεις πριν από την έναρξη ισχύος του άρθρου 118α. Η σωματική βλάβη ή προσωπική ζημία καλύπτεται από τις γενικές διατάξεις του ποινικού δικαίου σε όλα τα κράτη μέλη. Τα κράτη μέλη επιβάλλουν επίσης γενικές διοικητικές κυρώσεις για παράνομη συμπεριφορά που σχετίζεται με φάρμακα. Οι κυρώσεις αυτές συμπληρώνονται από ειδικές κυρώσεις για την παραποίηση φαρμάκων, δραστικών ουσιών και εκδόχων, όπως προβλέπεται στο άρθρο 118α. Οι ισχύουσες κυρώσεις για την παραποίηση φαρμάκων, δραστικών ουσιών και εκδόχων είναι φυλάκιση (ποινικές κυρώσεις), πρόστιμα (ποινικές ή αστικές κυρώσεις) και/ή διοικητικές κυρώσεις (π.χ. ανάκληση αδειών ή κατάσχεση/απόσυρση παράνομων προϊόντων από την αγορά). Παραποίηση φαρμάκων Σε όλα τα κράτη μέλη τουλάχιστον ορισμένες δραστηριότητες σχετικές με την παραποίηση φαρμάκων συνιστούν ποινικό αδίκημα. Σε 21 κράτη μέλη (AT, BE, CY, CZ, DE, DK, EE, EL, ES, FR, HR, HU, IE, IT, LU, MT, NL, PT, SI, SK, UK), η παραγωγή, η διανομή, η πρακτόρευση, η εισαγωγή, η εξαγωγή και η πώληση εξ αποστάσεως ψευδεπίγραφων φαρμάκων επισύρουν ποινικές κυρώσεις. Στα υπόλοιπα επτά κράτη μέλη, ορισμένες δραστηριότητες επισύρουν αστικές κυρώσεις (πρόστιμα) και όχι ποινικές κυρώσεις. Στη Βουλγαρία ποινικές κυρώσεις ισχύουν μόνο για την εισαγωγή ή την εξαγωγή ψευδεπίγραφων φαρμάκων· για τις υπόλοιπες δραστηριότητες προβλέπονται αστικές κυρώσεις. Στη Φινλανδία δεν προβλέπονται ειδικές κυρώσεις για την πρακτόρευση ή την εξαγωγή, αλλά οι δραστηριότητες αυτές καλύπτονται από γενικότερες διατάξεις. Στη Λετονία οι ποινικές κυρώσεις καλύπτουν την παραγωγή, τη διανομή και την πρακτόρευση· προβλέπονται αστικές κυρώσεις για την εισαγωγή και την εξαγωγή. Στη Ρουμανία η εισαγωγή και η εξαγωγή καλύπτονται από αστικές και όχι ποινικές κυρώσεις. Στην Πολωνία και τη Σουηδία οι ποινικές κυρώσεις δεν καλύπτουν την εξαγωγή, η οποία καλύπτεται από αστικές κυρώσεις. Στη Λιθουανία η εισαγωγή καλύπτεται από αστικές κυρώσεις. Σχήμα 1: Ποινές φυλάκισης για την παραποίηση φαρμάκων

Οι μέγιστες ποινές φυλάκισης κυμαίνονται μεταξύ ενός και 15 ετών (σχήμα 1). Όλα τα κράτη μέλη εφαρμόζουν ποινικές ή αστικές χρηματικές ποινές όσον αφορά την παραποίηση φαρμάκων (πίνακας 1). Οκτώ κράτη μέλη (BE, FI, FR, IE, IT, LU, MT, UK) προβλέπουν μόνον ποινικές χρηματικές ποινές. Επτά κράτη μέλη (AT, CZ, HU, LT, RO, SI, SK) προβλέπουν μόνον αστικές χρηματικές ποινές. Τα υπόλοιπα 13 κράτη μέλη (BG, CY, DE, DK, EE, EL, ES, HR, LV, NL, PL, PT, SE) προβλέπουν τόσο ποινικές όσο και αστικές χρηματικές ποινές. Οι μέγιστες χρηματικές ποινές κυμαίνονται από 4 300 EUR στη Λιθουανία έως 1 εκατ. EUR στην Ισπανία. Πίνακας 1: Μέγιστες χρηματικές ποινές για την παραποίηση φαρμάκων (EUR) * Για τα κράτη μέλη εκτός της ζώνης του ευρώ, δίνεται κατά προσέγγιση ποσό σε ευρώ. AT BE BG CY CZ DE DK EE 50 000 240 000 25 500 85 000 775 000 25 000 δεν έχει καθοριστεί 32 000 EL ES FI FR HR HU IE IT 200 000 1 000 000 δεν έχει καθοριστεί 750 000 20 000 δεν έχει καθοριστεί 300 000 15 600 LT LU LV MT NL PL PT RO 4 300 20 000 14 000 116 469 450 000 δεν έχει καθοριστεί 180 000 6 500 SE SI SK UK δεν έχει καθοριστεί 120 000 25 000 δεν υπάρχει όριο Σε 24 κράτη μέλη (AT, BE, BG, CY, CZ, DE, DK, EE, EL, ES, FR, HR, HU, IE, LT, LV, NL, PL, PT, RO, SE, SI, SK, UK) προβλέπονται ειδικές διοικητικές κυρώσεις για την παραποίηση φαρμάκων. Παραβατική συμπεριφορά που αφορά δραστικές ουσίες Σε 23 κράτη μέλη (AT, BE, BG, CY, CZ, DE, DK, EE, EL, ES, FR, HR, HU, IE, LT, LV, NL, PL, PT, RO, SE, SI, SK, UK) η παραβατική συμπεριφορά που αφορά δραστικές ουσίες φαρμάκων συνιστά ποινικό αδίκημα. Σχήμα 2: Ποινές φυλάκισης για παραβατική συμπεριφορά που αφορά δραστικές ουσίες Σε 17 από τα εν λόγω κράτη μέλη, κάθε μορφή παραβατικής συμπεριφοράς που σχετίζεται με την παραγωγή, τη διανομή, την εισαγωγή και την εξαγωγή δραστικών ουσιών επισύρει ποινικές κυρώσεις. Στη Βουλγαρία ποινικές κυρώσεις ισχύουν μόνο για την εισαγωγή ή την εξαγωγή δραστικών ουσιών· για τις υπόλοιπες δραστηριότητες προβλέπονται αστικές κυρώσεις. Στη Φινλανδία, την Πολωνία και το Ηνωμένο Βασίλειο δεν υπάρχουν ειδικές κυρώσεις που καλύπτουν την εξαγωγή δραστικών ουσιών. Στη Λετονία και τη Μάλτα ποινικές κυρώσεις καλύπτουν μόνο την παραγωγή και διανομή δραστικών ουσιών, ενώ η Λετονία επιβάλλει αστικές κυρώσεις για παραβατική συμπεριφορά όσον αφορά την εισαγωγή και την εξαγωγή δραστικών ουσιών. Οι μέγιστες ποινές φυλάκισης κυμαίνονται μεταξύ ενός και 15 ετών (σχήμα 2). Συνολικά 26 κράτη μέλη (BE, BG, CY, CZ, DE, DK, EE, EL, ES, FI, FR, HR, IE, IT, LT, LU, LV, MT, NL, PL, PT, RO, SE, SI, SK, UK) επιβάλλουν ποινικές ή αστικές χρηματικές ποινές όσον αφορά τις δραστικές ουσίες (πίνακας 2). Επτά κράτη μέλη (BE, FI, IE, LU, MT, PL, UK) προβλέπουν μόνον ποινικές χρηματικές ποινές. Επτά κράτη μέλη (CY, CZ, LT, RO, SE, SI, SK) προβλέπουν μόνον αστικές χρηματικές ποινές. Τα υπόλοιπα 12 κράτη μέλη (BG, DE, DK, EE, EL, ES, FR, HR, IT, LV, NL, PT) προβλέπουν τόσο ποινικές όσο και αστικές χρηματικές ποινές. Οι μέγιστες χρηματικές ποινές που επιβάλλονται για παραβατική συμπεριφορά που αφορά δραστικές ουσίες κυμαίνονται από 1 500 EUR στη Λιθουανία έως 1 εκατ. EUR στην Ισπανία. Πίνακας 2: Μέγιστες χρηματικές ποινές για παραβατική συμπεριφορά που αφορά δραστικές ουσίες (EUR) * Για τα κράτη μέλη εκτός της ζώνης του ευρώ δίνεται κατά προσέγγιση ποσό σε ευρώ. BE BG CY CZ DE DK EE EL 240 000 10 000 42 000 775 000 25 000 δεν έχει καθοριστεί 32 000 100 000 ES FI FR HR IE IT LT LU 1 000 000 δεν έχει καθοριστεί 375 000 20 000 300 000 100 000 1 500 10 000 LV MT NL PL PT RO SE SI 14 000 11 647 450 000 δεν έχει καθοριστεί 180 000 6 500 δεν έχει καθοριστεί 120 000 SK UK 35 000 δεν υπάρχει όριο Σε 21 κράτη μέλη (AT, BE, BG, CY, CZ, DE, DK, EE, EL, ES, FR, HR, HU, IE, LT, LV, NL, PL, PT, RO, SE, SI, SK, UK) προβλέπονται ειδικές διοικητικές κυρώσεις για την παραποίηση φαρμάκων. Παραβατική συμπεριφορά που αφορά έκδοχα Σε 14 κράτη μέλη (AT, BE, DK, EL, ES, FI, FR, HR, IE, LU, LV, NL, PL, PT) η παραβατική συμπεριφορά που αφορά έκδοχα συνιστά ποινικό αδίκημα.

Σχήμα 3: Ποινές φυλάκισης για παραβατική συμπεριφορά που αφορά έκδοχα Σε 17 από τα εν λόγω κράτη μέλη, κάθε μορφή παραβατικής συμπεριφοράς που αφορά την παραγωγή, τη διανομή, την εισαγωγή και την εξαγωγή εκδόχων επισύρει ποινικές κυρώσεις. Στη Φινλανδία η παραβατική συμπεριφορά που αφορά την εξαγωγή εκδόχων δεν επισύρει ποινικές κυρώσεις. Στην Ιρλανδία η παραβατική συμπεριφορά που αφορά την παραγωγή εκδόχων δεν επισύρει ποινικές κυρώσεις. Στη Λετονία και την Πολωνία ποινικές κυρώσεις καλύπτουν μόνο την παραβατική συμπεριφορά κατά την παραγωγή και διανομή των εκδόχων· ωστόσο, η Λετονία προβλέπει αστικές κυρώσεις για εισαγωγές και εξαγωγές που αφορούν έκδοχα. Στο Λουξεμβούργο οι ποινικές κυρώσεις καλύπτουν την παραβατική συμπεριφορά κατά την παραγωγή και την εισαγωγή εκδόχων. Οι μέγιστες ποινές φυλάκισης για παραβατική συμπεριφορά που αφορά έκδοχα κυμαίνονται μεταξύ έξι μηνών και 15 ετών (σχήμα 3). Συνολικά 20 κράτη μέλη (BE, BG, CY, CZ, DE, DK, EE, EL, ES, FI, FR, HR, IE, IT, LT, LU, LV, MT, NL, PL, PT, RO, SE, SI, SK, UK) επιβάλλουν ποινικές ή αστικές χρηματικές ποινές όσον αφορά τις δραστικές ουσίες (πίνακας 3). Πέντε κράτη μέλη (BE, FI, IE, LU, PL) προβλέπουν μόνον ποινικές χρηματικές ποινές για παραβατική συμπεριφορά ως προς τα έκδοχα. Επτά κράτη μέλη (CY, CZ, LT, RO, SE, SI, SK) προβλέπουν μόνον αστικές χρηματικές ποινές. Τα υπόλοιπα οκτώ κράτη μέλη (DK, EL, ES, FR, HR, LV, NL, PT) προβλέπουν τόσο ποινικές όσο και αστικές χρηματικές ποινές. Οι μέγιστες χρηματικές ποινές κυμαίνονται από 2 200 EUR στη Ρουμανία έως 1 εκατ. EUR στην Ισπανία. Πίνακας 3: Μέγιστες χρηματικές ποινές για παραβατική συμπεριφορά που αφορά έκδοχα (EUR) * Για τα κράτη μέλη εκτός της ζώνης του ευρώ, δίνεται κατά προσέγγιση ποσό σε ευρώ. BE CY CZ DK EL ES FI FR 240 000 42 000 775 000 δεν έχει καθοριστεί 100 000 1 000 000 δεν έχει καθοριστεί 375 000 HR IE IT LU LV NL PL PT 20 000 300 000 18 000 10 000 14 000 450 000 δεν έχει καθοριστεί 180 000 RO SE SI SK 2 200 δεν έχει καθοριστεί 120 000 25 000 Σε 15 κράτη μέλη (CZ, DK, EE, ES, FR, HR, HU, IT, LT, LV, PL, PT, RO, SI, SK) προβλέπονται ειδικές διοικητικές κυρώσεις για παραβατική συμπεριφορά που αφορά έκδοχα. Συνολική μεταφορά στο εθνικό δίκαιο Και τα 28 κράτη μέλη εφαρμόζουν ποινικές κυρώσεις υπό μορφή φυλάκισης για τα ψευδεπίγραφα φάρμακα. Σε ένα κράτος μέλος (LV) διώκεται ποινικά η παραποίηση που συνεπάγεται σωματική βλάβη ή θάνατο (εγκλήματα κατά της ζωής και της υγείας), ενώ σε δύο κράτη μέλη (ES, PT) η παραποίηση που συνεπάγεται επικινδυνότητα ή κίνδυνο για την υγεία ενός προσώπου ή τη δημόσια υγεία (συγκεκριμένη διακινδύνευση). Τέσσερα κράτη μέλη (EL, LT, RO, SI) διώκουν ποινικά την παραποίηση που αποδεικνύεται ότι είναι γενικά επικίνδυνη, δηλαδή τα ψευδεπίγραφα φάρμακα περιέχουν ανεπαρκή δραστικά συστατικά ή επιβλαβείς ουσίες (συγκεκριμένη - αφηρημένη διακινδύνευση). Τα υπόλοιπα 21 κράτη μέλη διώκουν ποινικά την παραποίηση αυτή καθαυτή, χωρίς να χρειάζεται να αποδειχθεί ότι το προϊόν είναι επικίνδυνο για την υγεία (αφηρημένη διακινδύνευση). Για τις δραστικές ουσίες, 23 κράτη μέλη επιβάλλουν ποινικές κυρώσεις. Για τα έκδοχα, 14 κράτη μέλη επιβάλλουν ποινικές κυρώσεις. Στην περίπτωση ποινικών κυρώσεων που επιβάλλονται για την παραποίηση φαρμάκων, η μέγιστη ποινή φυλάκισης είναι τουλάχιστον τρία έτη σε 20 κράτη μέλη (AT, BG, CY, DE, EE, ES, FR, HR, HU, IE, IT, LT, LU, LV, NL, PL, PT, RO, SI, SK). Μια ποινή φυλάκισης τουλάχιστον τριών ετών σημαίνει ότι το αδίκημα εμπίπτει στην ευρωπαϊκή εντολή έρευνας. Όπως αναφέρθηκε ανωτέρω, όλα τα κράτη μέλη επιβάλλουν χρηματικές ποινές για την παραποίηση φαρμάκων. Για τις δραστικές ουσίες, ποινικές χρηματικές ποινές επιβάλλονται σε 26 κράτη μέλη. Για τα έκδοχα, χρηματικές ποινές επιβάλλονται σε 20 κράτη μέλη. Οι χρηματικές ποινές μπορούν να λάβουν τη μορφή ποινικών ή αστικών κυρώσεων, αν και τα ανώτατα όρια διαφέρουν μεταξύ των κρατών μελών. Σε όλα τα κράτη μέλη εκτός από τη Φινλανδία, το Λουξεμβούργο και τη Μάλτα έχουν θεσπιστεί πρόσθετες διοικητικές κυρώσεις για την παραποίηση φαρμάκων, δραστικών ουσιών και/ή εκδόχων. 3.Αποτελεσματικότητα Είναι δύσκολο να μετρηθεί η αποτελεσματικότητα των ειδικών εθνικών κυρώσεων λόγω της έλλειψης εκτενών στοιχείων σχετικά με συμβάντα στα κράτη μέλη και τον εγγενή παράνομο χαρακτήρα των δραστηριοτήτων. Πολλοί από τους εθνικούς νομικούς εμπειρογνώμονες που ερωτήθηκαν στο πλαίσιο της μελέτης TRANSPOSE δεν ήταν σε θέση να παράσχουν εκτιμήσεις για την αποτελεσματικότητα των ειδικών κυρώσεων σε σχέση με φάρμακα, δραστικές ουσίες και έκδοχα που είναι ψευδεπίγραφα. Εμπειρογνώμονες σε 10 κράτη μέλη παρείχαν εκτιμήσεις σχετικά με την αποτελεσματικότητα των εθνικών κυρώσεων ως προς την αποτροπή της εισόδου των ψευδεπίγραφων φαρμάκων στη νόμιμη αλυσίδα εφοδιασμού (π.χ. παραγωγοί, παράλληλοι εισαγωγείς, χονδρέμποροι και τα φαρμακεία). Έκριναν ότι όλες οι κυρώσεις (ποινικές, αστικές και διοικητικές) είχαν τουλάχιστον κάποια αποτελέσματα όσον αφορά τη μείωση της παρουσίας ψευδεπίγραφων φαρμάκων στη νόμιμη αλυσίδα εφοδιασμού. Συνολικά, οι διοικητικές κυρώσεις χαρακτηρίστηκαν συχνότερα αποτελεσματικές Οκτώ εμπειρογνώμονες παρείχαν εκτιμήσεις για τον βαθμό στον οποίο η παρουσία ψευδεπίγραφων φαρμάκων στη νόμιμη αλυσίδα εφοδιασμού έχει μειωθεί μετά την έκδοση της οδηγίας 2011/62/ΕΕ. Έξι εμπειρογνώμονες έκριναν ότι η μείωση ήταν μεγαλύτερη από 25 %, ενώ δύο εκτίμησαν ότι η μείωση ήταν μικρότερη του 5 %. Όσον αφορά την παράνομη αλυσίδα εφοδιασμού (π.χ. αγορά φαρμάκων από παράνομα διαδικτυακά φαρμακεία), εμπειρογνώμονες σε 12 κράτη μέλη παρείχαν εκτιμήσεις σχετικά με την αποτελεσματικότητα των εθνικών κυρώσεων. Έξι έκριναν ότι οι ποινικές κυρώσεις είχαν τουλάχιστον κάποια αποτελέσματα όσον αφορά τη μείωση της παρουσίας ψευδεπίγραφων φαρμάκων στην παράνομη αλυσίδα εφοδιασμού. Δύο εμπειρογνώμονες έκριναν ότι οι αστικές κυρώσεις είχαν μικρή επίδραση, ενώ τρεις εμπειρογνώμονες θεώρησαν ότι οι διοικητικές κυρώσεις είχαν τουλάχιστον κάποια αποτελέσματα. Συνολικά, οι ποινικές κυρώσεις χαρακτηρίστηκαν πιο συχνά αποτελεσματικές. Τέσσερις εμπειρογνώμονες έκριναν ότι η παρουσία των ψευδεπίγραφων φαρμάκων στην παράνομη αλυσίδα εφοδιασμού έχει μειωθεί κατά 25 % τουλάχιστον από την έναρξη εφαρμογής της οδηγίας 2011/62/ΕΕ, ενώ επτά εκτιμούν ότι η μείωση ήταν μικρότερη από 25 %, Σε γενικές γραμμές., η μελέτη επισημαίνει ότι τα κράτη μέλη θα πρέπει να θεσπίσουν τόσο ποινικές όσο και διοικητικές κυρώσεις για να προστατεύσουν τη νόμιμη αλυσίδα εφοδιασμού και να αντιμετωπίσουν την παράνομη πώληση ψευδεπίγραφων φαρμάκων. Οι ποινικές κυρώσεις είναι αποτελεσματικές και αποτρεπτικές για τους εμπλεκόμενους παράγοντες τόσο στη νόμιμη όσο και στην παράνομη αλυσίδα εφοδιασμού. Οι διοικητικές κυρώσεις είναι χρήσιμες για την αντιμετώπιση της παραβατικής συμπεριφοράς στη νόμιμη αλυσίδα εφοδιασμού (όπου οι εμπλεκόμενοι συντελεστές εξαρτώνται από άδειες), αλλά δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν επαρκώς τους συντελεστές της παράνομης αγοράς, οι οποίοι ήδη λειτουργούν χωρίς άδεια, δηλαδή παράνομα. Ωστόσο, οι διοικητικές κυρώσεις είναι γενικά ευκολότερο να επιβληθούν από τις ποινικές κυρώσεις. Όσον αφορά τις ποινικές κυρώσεις, η μελέτη επεσήμανε ότι είναι ευκολότερο να επιβληθούν γενικότερες διατάξεις που δεν απαιτούν απόδειξη της άμεσης ζημίας που προκαλείται στους ασθενείς, αλλά καλύπτουν τα φάρμακα που είναι επικίνδυνα ή ψευδεπίγραφα. Για παράδειγμα, σε πολλά κράτη μέλη τιμωρείται η παραποίηση αυτή καθαυτή, χωρίς να χρειάζεται να αποδειχθεί ότι το προϊόν είναι επικίνδυνο για την υγεία των καταναλωτών. Η επιβολή μέγιστων ποινών φυλάκισης τουλάχιστον τριών ετών μπορεί επίσης να διευκολύνει την ανταλλαγή αποδεικτικών στοιχείων μέσω ευρωπαϊκής εντολής έρευνας12, η οποία μπορεί να ενδείκνυται στην περίπτωση αδικημάτων που διαπράττονται σε διάφορα κράτη μέλη. Σε κάθε περίπτωση, η συνεργασία είναι απαραίτητη για να εξασφαλιστεί η ανταλλαγή αποδεικτικών στοιχείων για αδικήματα διασυνοριακής διάστασης.