ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2

Παράδειγμα πηγών κινδύνου για την υγεία και το περιβάλλον και οδών έκθεσης

Στο παρόν παράρτημα παρέχονται παραδείγματα συνήθων πηγών κινδύνου και επικίνδυνων συμβάντων, οδών έκθεσης και αποδεκτών που ενδέχεται να υπάρχουν σε ένα σύστημα επαναχρησιμοποίησης των υδάτων στη γεωργική άρδευση. Παρέχεται επίσης αναλυτικός κατάλογος ελέγχου για την αξιολόγηση της δυνατότητας εφαρμογής των οδηγιών και των κανονισμών που αναφέρονται στον κανονισμό σε συγκεκριμένο σύστημα επαναχρησιμοποίησης των υδάτων. Τα στοιχεία αυτά επιλέγονται από τις σχετικές οδηγίες και κανονισμούς της ΕΕ, καθώς και από πρότυπα και κατευθυντήριες γραμμές που έχουν δημοσιευθεί [π.χ. ISO 20426 (2018) (1), ISO 16075-1 (2020) (2), κατευθυντήριες γραμμές του ΠΟΥ (2006) (3), εγχειρίδιο του ΠΟΥ σχετικά με τον σχεδιασμό για την ασφάλεια της αποχέτευσης (2016) (4), κατευθυντήριες γραμμές της Αυστραλίας (2006) (5)]. Στόχος είναι να προταθούν παραδείγματα τα οποία θα διευκολύνουν τον προσδιορισμό των στοιχείων που απαιτούνται για τη διενέργεια αξιολόγησης κινδύνου. Τα στοιχεία που αναφέρονται στο παρόν έγγραφο αποτελούν απλώς και μόνο παραδείγματα: ο ορθός προσδιορισμός και αξιολόγησή τους πρέπει να βασίζονται στο συγκεκριμένο σύστημα επαναχρησιμοποίησης των υδάτων.

Οδηγίες και κανονισμοί που αναφέρονται στο σημείο 5 του παραρτήματος II του κανονισμού

Πίνακας 2.1

Οδηγία και κανονισμοί που αναφέρονται στο σημείο 5 του παραρτήματος II και αξιολόγηση της εφαρμογής τους σε σύστημα επαναχρησιμοποίησης των υδάτων.

Οδηγία/Κανονισμός Απαιτήσεις του παραρτήματος II σημείο 5 Δυνατότητα εφαρμογής ΟΔΗΓΙΑ 91/676/ΕΟΚ ΓΙΑ ΤΗ ΝΙΤΡΟΡΥΠΑΝΣΗ για την προστασία των υδάτων από τη νιτρορύπανση γεωργικής προέλευσης Μείωση και πρόληψη της νιτρορύπανσης των υδάτων. Εάν από την αξιολόγηση κινδύνου εντοπιστούν τυχόν επιφανειακά και υπόγεια ύδατα που ρυθμίζονται από την εν λόγω οδηγία (π.χ. έχουν χαρακτηριστεί ως ευπρόσβλητη ζώνη στα νιτρικά ιόντα) και τα οποία ενδέχεται να εκτεθούν με την επαναχρησιμοποίηση του ανακτημένου νερού για γεωργική άρδευση (π.χ. μέσω απορροής ή διήθησης, αντίστοιχα). ΟΔΗΓΙΑ (ΕΕ) 2020/2184 ΓΙΑ ΤΟ ΠΟΣΙΜΟ ΝΕΡΟ σχετικά με την ποιότητα του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης Εκπλήρωση των απαιτήσεων για τις προστατευόμενες περιοχές όσον αφορά το νερό που προορίζεται για ανθρώπινη κατανάλωση, δηλαδή τις προστατευόμενες περιοχές για την παραγωγή πόσιμου νερού (DWPA). Εάν από την αξιολόγηση κινδύνου εντοπιστούν επιφανειακά και υπόγεια ύδατα που ταξινομούνται ως DWPA και τα οποία ενδέχεται να εκτεθούν με τη χρήση ανακτημένου νερού για γεωργική άρδευση (π.χ. μέσω απορροής ή διήθησης, αντίστοιχα). ΟΔΗΓΙΑ-ΠΛΑΙΣΙΟ 2000/60/ΕΚ ΓΙΑ ΤΑ ΥΔΑΤΑ για τη θέσπιση πλαισίου κοινοτικής δράσης στον τομέα της πολιτικής των υδάτων Επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων για τα επιφανειακά και τα υπόγεια ύδατα και των προτύπων ποιότητας περιβάλλοντος για τους ρύπους εθνικού ενδιαφέροντος (συγκεκριμένοι ρύποι λεκανών απορροής ποταμών) για τα επιφανειακά ύδατα. Εάν κατά την αξιολόγηση κινδύνου εντοπιστούν δυνητικοί κίνδυνοι για τα επιφανειακά και τα υπόγεια ύδατα (π.χ. μέσω απορροής ή διήθησης, αντίστοιχα) για τους οποίους έχει προσδιοριστεί χημική κατάσταση (καλή χημική κατάσταση επιφανειακών υδάτων και καλή χημική κατάσταση υπόγειων υδάτων). ΟΔΗΓΙΑ 2006/118/ΕΚ ΓΙΑ ΤΑ ΥΠΟΓΕΙΑ ΥΔΑΤΑ σχετικά με την προστασία των υπόγειων υδάτων από τη ρύπανση και την υποβάθμιση Πρόληψη της μόλυνσης των υπόγειων υδάτων. Εάν κατά την αξιολόγηση κινδύνου εντοπιστούν πόροι υπόγειων υδάτων που ρυθμίζονται από την εν λόγω οδηγία και οι οποίοι θα μπορούσαν ενδεχομένως να εκτεθούν με τη χρήση ανακτημένου νερού για γεωργική άρδευση. ΟΔΗΓΙΑ 2008/105/ΕΚ ΓΙΑ ΤΑ ΠΡΟΤΥΠΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ σχετικά με τα πρότυπα ποιότητας περιβάλλοντος στον τομέα της πολιτικής των υδάτων Συμμόρφωση με τα πρότυπα ποιότητας περιβάλλοντος για ουσίες προτεραιότητας και ορισμένους άλλους ρύπους. Εάν κατά την αξιολόγηση κινδύνου εντοπιστούν επιφανειακά ύδατα (ή ιζήματα και ζώντες οργανισμοί) που ενδέχεται να εκτεθούν στη χρήση ανακτημένου νερού (π.χ. μέσω απορροής) και για τα οποία καθορίζονται ουσίες προτεραιότητας και πρότυπα ποιότητας περιβάλλοντος (ΠΠΠ) στο πλαίσιο σχεδίου διαχείρισης λεκάνης απορροής ποταμού (ΣΔΛΑΠ). ΟΔΗΓΙΑ 2006/7/ΕΚ ΓΙΑ ΤΑ ΥΔΑΤΑ ΚΟΛΥΜΒΗΣΗΣ σχετικά με τη διαχείριση της ποιότητας των υδάτων κολύμβησης Συμμόρφωση με τα πρότυπα ποιότητας για τα ύδατα κολύμβησης Εάν κατά την αξιολόγηση κινδύνου εντοπιστούν υδάτινα συστήματα που χρησιμοποιούνται για κολυμβητικές δραστηριότητες και τα οποία ενδέχεται να εκτεθούν στη χρήση ανακτημένου νερού (π.χ. μέσω απορροής). ΟΔΗΓΙΑ 86/278/ΕΟΚ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΛΥ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΛΥΜΑΤΩΝ σχετικά με την προστασία του περιβάλλοντος και ιδίως του εδάφους κατά τη χρησιμοποίηση της ιλύος καθαρισμού λυμάτων στη γεωργία Προστασία του περιβάλλοντος και του εδάφους. Εάν χρησιμοποιείται ιλύς καθαρισμού λυμάτων στη γεωργική έκταση του συστήματος επαναχρησιμοποίησης των υδάτων. Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 852/2004 για την υγιεινή των τροφίμων Για την αντιμετώπιση των μικροβιολογικών κινδύνων στα νωπά οπωροκηπευτικά στην πρωτογενή παραγωγή μέσω ορθών πρακτικών υγιεινής. Εάν η γεωργική έκταση που αρδεύεται με ανακτημένο νερό χρησιμοποιείται για την παραγωγή νωπών οπωροκηπευτικών. Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 183/2005 περί καθορισμού των απαιτήσεων για την υγιεινή των ζωοτροφών Εκπλήρωση των απαιτήσεων για την υγιεινή των ζωοτροφών. Εάν η γεωργική έκταση που αρδεύεται με ανακτημένο νερό χρησιμοποιείται για την παραγωγή ζωοτροφών (π.χ. καλλιέργειες μη εδώδιμων φυτών, συμπεριλαμβανομένων των καλλιεργειών που χρησιμοποιούνται για τη διατροφή γαλακτοπαραγωγικών ζώων ή ζώων που παράγουν κρέας). Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2073/2005 περί μικροβιολογικών κριτηρίων για τα τρόφιμα Εκπλήρωση των σχετικών μικροβιολογικών κριτηρίων. Εάν η γεωργική έκταση που αρδεύεται με ανακτημένο νερό χρησιμοποιείται για την παραγωγή τροφίμων. Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1881/2006 για καθορισμό μέγιστων επιτρεπτών επιπέδων για ορισμένες ουσίες οι οποίες επιμολύνουν τα τρόφιμα Εκπλήρωση των απαιτήσεων σχετικά με τα μέγιστα επιτρεπτά επίπεδα για ορισμένες ουσίες οι οποίες επιμολύνουν τα τρόφιμα. Εάν η γεωργική έκταση που αρδεύεται με ανακτημένο νερό χρησιμοποιείται για την παραγωγή τροφίμων. Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 396/2005 για τα ανώτατα όρια καταλοίπων φυτοφαρμάκων μέσα ή πάνω στα τρόφιμα και τις ζωοτροφές φυτικής και ζωικής προέλευσης Εκπλήρωση των απαιτήσεων σχετικά με τα ανώτατα όρια καταλοίπων φυτοφαρμάκων μέσα ή πάνω στα τρόφιμα και τις ζωοτροφές. Εάν η γεωργική έκταση που αρδεύεται με ανακτημένο νερό χρησιμοποιείται για την παραγωγή τροφίμων και ζωοτροφών στις οποίες εφαρμόζονται φυτοφάρμακα. Κανονισμοί (ΕΚ) αριθ. 1069/2009 και (ΕΕ) αριθ. 142/2011 που αφορούν τον καθορισμό απαιτήσεων για την υγεία των ζώων Εκπλήρωση των απαιτήσεων σχετικά με την υγεία των ζώων. Εάν η χρήση του ανακτημένου νερού θα μπορούσε να επηρεάσει την υγεία των ζώων (ζωοτροφές ή έκθεση στον αγρό).

Επικίνδυνα συμβάντα και οδοί έκθεσης

Σε κάθε στάδιο ενός συστήματος επαναχρησιμοποίησης των υδάτων θα πρέπει να προσδιορίζονται επικίνδυνα συμβάντα και οδοί έκθεσης για κάθε δυνητικά εκτιθέμενο αποδέκτη (άνθρωπος ή περιβάλλον που διατρέχει κίνδυνο). Επικίνδυνα συμβάντα ενδέχεται να επέλθουν κατά τη διάρκεια κανονικών λειτουργιών του συστήματος (π.χ. βλάβη της υποδομής, υπερφόρτωση του συστήματος, έλλειψη συντήρησης, μη ασφαλής συμπεριφορά), λόγω βλάβης του συστήματος ή ατυχήματος, ή μπορεί να σχετίζονται με εποχιακούς ή κλιματικούς παράγοντες. Στον πίνακα 2.2 παρέχονται ορισμένα παραδείγματα επικίνδυνων συμβάντων μαζί με δυνητικά εκτιθέμενους αποδέκτες και οδούς έκθεσης. Περαιτέρω παραδείγματα περιγράφονται στα προτεινόμενα πρότυπα και τις προτεινόμενες κατευθυντήριες γραμμές.

Πίνακας 2.2

Παραδείγματα επικίνδυνων συμβάντων, δυνητικά εκτιθέμενων αποδεκτών και οδών έκθεσης σε σύστημα επαναχρησιμοποίησης των υδάτων [πηγή: κατευθυντήριες γραμμές της Αυστραλίας (2006), πρότυπο ISO 20426, (2018)]

Επικίνδυνο συμβάν Εκτιθέμενος αποδέκτης Οδός έκθεσης — Αστοχίες στην επεξεργασία — Τυχαίες ή παράνομες απορρίψεις — Εργαζόμενοι (φορείς λειτουργίας εγκαταστάσεων ανάκτησης) — Τελικοί χρήστες (γεωργοί) — Παρευρισκόμενοι — Περιβάλλον (γλυκά ύδατα, θαλάσσια ύδατα, έδαφος και συναφείς ζώντες οργανισμοί) — Καλλιέργειες — Άμεση επαφή με το ανακτημένο νερό — Τυχαία κατάποση — Απορρόφηση από καλλιέργειες — Μη συμμόρφωση του ανακτημένου νερού λόγω αστοχίας στην επεξεργασία — Επιμόλυνση του συστήματος αποθήκευσης και διανομής — Εργαζόμενοι (φορείς λειτουργίας εγκαταστάσεων ανάκτησης) — Τελικοί χρήστες (γεωργοί) — Περιβάλλον (γλυκά ύδατα, θαλάσσια ύδατα, έδαφος και συναφείς ζώντες οργανισμοί) — Άμεση επαφή με το ανακτημένο νερό — Τυχαία κατάποση — Διήθηση στα υπόγεια ύδατα — Απορροή σε επιφανειακά ύδατα — Τυχαία έκθεση σε ανακτημένο νερό λόγω ατυχημάτων κατά τον σχεδιασμό και τη λειτουργία: θραύση ή διαρροή αγωγών, ανεπαρκής χρόνος άρδευσης — Εργαζόμενοι (φορείς λειτουργίας εγκαταστάσεων ανάκτησης) — Τελικοί χρήστες (γεωργοί) — Παρευρισκόμενοι-Περιβάλλον (γλυκά ύδατα, θαλάσσια ύδατα, έδαφος και συναφείς ζώντες οργανισμοί) — Άμεση επαφή με το ανακτημένο νερό — Τυχαία κατάποση — Διαρροές από αγωγούς ή συστήματα διανομής ανακτημένου νερού — Περιβάλλον (γλυκά ύδατα, θαλάσσια ύδατα, έδαφος και συναφείς ζώντες οργανισμοί) — Διήθηση στα υπόγεια ύδατα — Απορροή σε επιφανειακά ύδατα — Τυχαία έκθεση σε ανακτημένο νερό που προκαλείται από αστοχίες του συστήματος τελικής χρήσης — Τελικοί χρήστες (γεωργοί) — Παρευρισκόμενοι — Καλλιέργειες — Άμεση επαφή με το ανακτημένο νερό — Τυχαία κατάποση — Εισπνοή (αερολύματα) — Ανθρώπινα σφάλματα λόγω ανεπαρκούς εκπαίδευσης και ενημέρωσης σχετικά με την επιτρεπόμενη χρήση — Τελικοί χρήστες (γεωργοί) — Παρευρισκόμενοι — Καλλιέργειες — Άμεση επαφή με το ανακτημένο νερό — Τυχαία κατάποση — Επιμόλυνση των καλλιεργειών

Πηγές κινδύνου για την υγεία και το περιβάλλον στο ανακτημένο νερό

Επικίνδυνα συμβάντα ενδέχεται να οδηγήσουν στην ελευθέρωση ανακτημένου νερού που περιέχει μικροβιακές και χημικές ουσίες, οι οποίες θα μπορούσαν να συνιστούν πηγές κινδύνου για τους εκτιθέμενους ανθρώπινους και περιβαλλοντικούς αποδέκτες. Ο εντοπισμός των πηγών κινδύνου στο ανακτημένο νερό θα πρέπει να βασίζεται στο συγκεκριμένο σύστημα επαναχρησιμοποίησης των υδάτων, λαμβανομένων υπόψη του χαρακτηρισμού των αστικών λυμάτων και τυχόν εφαρμοστέων νομικών απαιτήσεων στο πλαίσιο εντός του οποίου βρίσκεται το σύστημα επαναχρησιμοποίησης των υδάτων (βλ. διάγραμμα 3 της παρούσας ανακοίνωσης). Η διενέργεια φάσης επιπέδου ελέγχου θα μπορούσε να συμβάλει στον εντοπισμό των πηγών κινδύνου μέσω της αντιστοίχισης των επιμολυντικών ουσιών που εντοπίζονται στο συγκεκριμένο ανακτημένο νερό με τις οριακές τιμές για τις εν λόγω επιμολυντικές ουσίες που καθορίζονται στις εφαρμοστέες οδηγίες, κανονισμούς και κατευθυντήριες γραμμές. Στους πίνακες που ακολουθούν παρέχονται παραδείγματα σχετικά με τον τρόπο ελέγχου για πιθανές πηγές κινδύνου: ο κατάλογος των ουσιών είναι αμιγώς ενδεικτικός και δεν πρέπει να θεωρείται εξαντλητικός. Η ευθύνη όσον αφορά τον εντοπισμό τυχόν πηγών κινδύνου για το συγκεκριμένο σύστημα επαναχρησιμοποίησης των υδάτων απόκειται στους φορείς ανάπτυξης του σχεδίου διαχείρισης κινδύνου.

Στον πίνακα 2.3 περιλαμβάνεται κατάλογος των μικροβιακών παθογόνων και των παθογόνων αναφοράς τους που προτείνονται για την αξιολόγηση των κινδύνων για την υγεία από τα σχετικά πρότυπα και τις σχετικές κατευθυντήριες γραμμές, ο οποίος μπορεί να είναι συναφής ανάλογα με το τοπικό πλαίσιο. Οι εν λόγω πηγές κινδύνου θα μπορούσαν να ταξινομούνται κατά ομάδες και η αξιολόγηση κινδύνου να βασίζεται στο παθογόνο αναφοράς. Άλλες μικροβιακές απαιτήσεις καθορίζονται στους εφαρμοστέους κανονισμούς για την υγιεινή των ζωοτροφών και των τροφίμων [κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 852/2004, κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 183/2005, κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2073/200 και κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1881/2006].

Πίνακας 2.3

Κατάλογος μικροβιακών πηγών κινδύνου που εντοπίζονται συνήθως στα ακατέργαστα λύματα και των επιπτώσεών τους στην υγεία και παθογόνα αναφοράς (πίνακας A.1 του προτύπου ISO 20426:2018) (7)

Παθογόνο Παραδείγματα Ασθένεια Παθογόνο αναφοράς (6) Βακτήρια Shigella Σιγκέλωση (βακτηριακή δυσεντερία) E. coli O157:H7 Campylobacter Salmonella Σαλμονέλλωση, γαστρεντερίτιδα (διάρροια, έμετος, πυρετός), αντιδραστική αρθρίτιδα, τυφοειδής πυρετός Vibrio cholera Χολέρα Παθογόνο E. coli Γαστρεντερίτιδα και σηψαιμία, αιμολυτικό ουραιμικό σύνδρομο Campylobacter Γαστρεντερίτιδα, αντιδραστική αρθρίτιδα, σύνδρομο Guillain-Barré Πρωτόζωα Entamoeba Αμοιβάδωση (αμοιβαδική δυσεντερία) Cryptosporidium Giardia Γκιαρδίαση (γαστρεντερίτιδα) Cryptosporidium Κρυπτοσποριδίωση, διάρροια, πυρετός Έλμινθοι Ascaris Ασκαριδίαση (λοίμωξη από νηματώδη σκώληκα) Εντερικά νηματώδη (αυγά ελμίνθων) Αγκυλόστομα Αγκυλοστομίαση (λοίμωξη από αγκυλόστομα) Necator Νεκατορίαση (λοίμωξη από νηματώδη σκώληκα) Trichuris Τριχουρίαση (λοίμωξη από τρίχουρο) Ιοί Ιοί των εντέρων Γαστρεντερίτιδα, καρδιακές ανωμαλίες, μηνιγγίτιδα, αναπνευστική νόσος, νευρικές διαταραχές, άλλες Ροταϊός Αδενοϊός Αναπνευστική νόσος, οφθαλμική λοίμωξη, γαστρεντερίτιδα Ροταϊός Γαστρεντερίτιδα

Η χρήση ανακτημένου νερού από λύματα μονάδων επεξεργασίας αστικών λυμάτων για γεωργική χρήση θα μπορούσε να επηρεάσει την ποιότητα των υδάτων για ανθρώπινη χρήση και την κατάσταση των υδάτινων οικοσυστημάτων (βλ. διάγραμμα 3 της παρούσας ανακοίνωσης της Επιτροπής). Οι ποιοτικοί στόχοι των υδάτινων σωμάτων καθορίζονται στη νομοθεσία της ΕΕ για την προστασία του περιβάλλοντος και της υγείας του ανθρώπου και των ζώων. Καθορίζονται πρότυπα ποιότητας π.χ. για τους δείκτες κολοβακτηριδίων στα ύδατα κολύμβησης, για τις θρεπτικές ουσίες (άζωτο, φωσφόρος), το βιοχημικώς απαιτούμενο οξυγόνο (BOD) και τις χημικές ουσίες στα υδάτινα οικοσυστήματα, καθώς και για τα νιτρικά άλατα και τις χημικές ουσίες στις πηγές υδάτων που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή πόσιμου νερού.

Στον πίνακα 2.4 παρουσιάζεται επισκόπηση των μικροβιακών ορίων από την οδηγία για τα ύδατα κολύμβησης. Μπορεί να γίνει αναδρομή στις παραμέτρους αυτές εάν κατά την αξιολόγηση κινδύνου εντοπιστεί δυνητικός κίνδυνος επιμόλυνσης ενός υδάτινου σώματος που προστατεύεται βάσει αυτής της οδηγίας.

Πίνακας 2.4

Πρότυπα ποιότητας για τους εντερόκοκκους και το E. coli που ορίζονται στην οδηγία για τα ύδατα κολύμβησης (2006/7/ΕΚ)

Εντερόκοκκοι (CFU/100 ml) E. coli (CFU/100 ml) Κατηγορία ποιότητας Εσωτερικά ύδατα Παράκτια και μεταβατικά ύδατα Εσωτερικά ύδατα Παράκτια και μεταβατικά ύδατα Εξαιρετικής ποιότητας 200 (8) 100 (8) 500 (8) 250 (8) Καλής ποιότητας 400 (8) 200 (8) 1 000 (8) 500 (8) Επαρκούς ποιότητας 330 (9) 185 (9) 900 (9) 500 (9) Πηγή: Οδηγία 2006/7/ΕΚ· επιλέχθηκε στο JRC (2019) ()

Εάν το σύστημα επαναχρησιμοποίησης των υδάτων βρίσκεται κοντά σε προστατευόμενες περιοχές για νερό ανθρώπινης κατανάλωσης, πρέπει να διενεργείται προσεκτική ανάλυση κάθε κινδύνου λόγω διήθησης και απορροής. Πρέπει επίσης να λαμβάνονται όλα τα αναγκαία μέτρα για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων της οδηγίας-πλαισίου για τα ύδατα και των απαιτήσεων της οδηγίας (ΕΕ) 2020/2184 για το πόσιμο νερό. Πρακτικές διαχείρισης για την προστασία των πηγών πόσιμου νερού περιλαμβάνονται στο πρότυπο ISO 16075-3 ενότητα 6.6.

Στον πίνακα 2.5 παρουσιάζεται κατάλογος των παραμέτρων που επιλέχθηκαν από την οδηγία για το πόσιμο νερό και οι οποίες θα μπορούσαν να περιέχονται στα υγρά απόβλητα των σταθμών επεξεργασίας αστικών λυμάτων. Πρόκειται για ενδεικτικό κατάλογο ρύπων που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τον έλεγχο πιθανών πηγών κινδύνου για τους πόρους πόσιμου νερού, μαζί με τον χαρακτηρισμό των πηγών λυμάτων και, για παράδειγμα, την παρουσία βιομηχανικών εγκαταστάσεων στην περιοχή. Παρόμοια προσέγγιση θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για τον έλεγχο τυχόν άλλων δυνητικών πηγών κινδύνου που υπάρχουν στο ανακτημένο νερό και οι οποίες θα μπορούσαν να επηρεάσουν άλλα στοιχεία του περιβάλλοντος. Για παράδειγμα, θα μπορούσε επίσης να αξιοποιηθεί ο κατάλογος ρύπων της οδηγίας για τα πρότυπα ποιότητας περιβάλλοντος (ΠΠΠ). Παράδειγμα ρύπων από την οδηγία για τα πρότυπα ποιότητας περιβάλλοντος που θα μπορούσαν να ανευρεθούν στα υγρά απόβλητα των σταθμών επεξεργασίας αστικών λυμάτων παρουσιάζεται στον πίνακα 2.6.

Πίνακας 2.5

Παραδείγματα ορισμένων χημικών παραμέτρων που αναφέρονται στην οδηγία για το πόσιμο νερό και οι οποίες ενδέχεται να περιέχονται στα αστικά λύματα

Παράμετρος Τιμή Νιτρικά ιόντα (NO3) 50 mg/L Χαλκός 2,0 mg/L Ουράνιο 30 μg/L Χρώμιο 25 μg/L Νικέλιο 20 μg/L Αρσενικό, τρι- και τετραχλωροαιθυλένιο 10 μg/L Σελήνιο 20 μg/L Κάδμιο, μόλυβδος 5 μg/L Αντιμόνιο 10 μg/L 1,2-διχλωροαιθάνιο 3 μg/L Υδράργυρος, βενζόλιο 1,0 μg/L Βινυλοχλωρίδιο 0,50 μg/L Σύνολο PFAS (σύνολο υπερφθοριωμένων και πολυφθοριωμένων αλκυλιωμένων ουσιών) 0,50 μg/L Άθροισμα PFAS (το άθροισμα των υπερφθοριωμένων και πολυφθοριωμένων αλκυλιωμένων ουσιών που θεωρούνται ανησυχητικές όσον αφορά το νερό που προορίζεται για ανθρώπινη κατανάλωση) 0,10 μg/L Ακρυλαμίδιο, πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες (ΠΑΥ), επιχλωρυδρίνη 0,10 μg/L Βενζο(a)πυρένιο 10 ng/L Δισφαινόλη A 2,5 μg/L Ολικά τριαλογονομεθάνια 100 μg/L Αλογονωμένα οξικά οξέα (HAA) 60 μg/L Πηγή: Παράρτημα I μέρος B της οδηγίας (ΕΕ) 2020/2184 (Ελάχιστες απαιτήσεις για τις παραμετρικές τιμές που χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση της ποιότητας του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης). Επιλέχθηκε στο JRC (2019) και προσαρμόστηκε λαμβανομένων υπόψη των αναθεωρήσεων της νέας οδηγίας για το πόσιμο νερό και των ουσιών που θα μπορούσαν να ανευρεθούν μετά την απολύμανση. Η οδηγία (ΕΕ) 2020/2184 προβλέπει έναν μηχανισμό καταλόγου επιτήρησης για την αντιμετώπιση των ενώσεων που προκαλούν νέες ανησυχίες, όπως οι ενδοκρινικοί διαταράκτες, τα φάρμακα και τα μικροπλαστικά. Η εκτελεστική απόφαση της Επιτροπής, της 19ης Ιανουαρίου 2022, θεσπίζει, για τον κατάλογο επιτήρησης των ουσιών και των ενώσεων που προκαλούν ανησυχία για το νερό ανθρώπινης κατανάλωσης, τους ακόλουθους ενδοκρινικούς διαταράκτες: — 17β-οιστραδιόλη ≤ 1 ng/L — εννεϋλοφαινόλη: ≤ 300 ng/L





Πίνακας 2.6

Παράδειγμα ρύπων προτεραιότητας που περιλαμβάνονται στην οδηγία για τα πρότυπα ποιότητας περιβάλλοντος και ενδέχεται να περιέχονται στα αστικά λύματα (11)

Παράμετρος Ετήσια μέση τιμή (ΕΜΤ) (μg/L) Μέγιστη επιτρεπόμενη συγκέντρωση (μg/L) μg/kg υγρού βάρους Εσωτερικά επιφανειακά ύδατα (12) Λοιπά επιφανειακά ύδατα Εσωτερικά επιφανειακά ύδατα (12) Λοιπά επιφανειακά ύδατα Ζώντες οργανισμοί Ανθρακένιο 0,1 0,1 0,1 0,1 – Βενζόλιο 10 8 50 50 – Βρωμιωμένοι διφαινυλαιθέρες (άθροισμα των συγκεντρώσεων ομοειδών ουσιών 28, 47, 99, 100, 153 και 154) – – 0,14 0,14 0,0085 Κάδμιο και οι ενώσεις του (ανάλογα με τις κατηγορίες σκληρότητας του νερού) 0,08 έως 0,25 0,2 0,45 έως 1,5 0,45 έως 1,5 – C10-13 Χλωροαλκάνια (Δεν παρέχεται ενδεικτική παράμετρος γι’ αυτήν την ομάδα ουσιών. Οι ενδεικτικές παράμετροι πρέπει να ορίζονται μέσω της αναλυτικής μεθόδου) 0,4 0,4 1,4 1,4 – 1,2-διχλωροαιθάνιο 10 10 άνευ αντικειμένου άνευ αντικειμένου – Διχλωρομεθάνιο 20 20 άνευ αντικειμένου άνευ αντικειμένου – Φθαλικός δις(2-αιθυλεξυλo)εστέρας (DEHP) 1,3 1,3 άνευ αντικειμένου άνευ αντικειμένου – Φλουορανθένιο 0,0063 0,0063 0,12 0,12 30 Εξαχλωροβενζόλιο – – 0,05 0,05 10 Εξαχλωροβουταδιένιο – – 0,6 0,6 55 Μόλυβδος και οι ενώσεις του 1,2 (βιοδιαθέσιμες συγκεντρώσεις των ουσιών) 1,3 14 14 – Υδράργυρος και οι ενώσεις του – – 0,07 0,07 20 Ναφθαλίνιο 2 2 130 130 – Νικέλιο και οι ενώσεις του 4 (βιοδιαθέσιμες συγκεντρώσεις των ουσιών) 8,6 34 34 – Εννεϋλοφαινόλες (4-εννεϋλοφαινόλη) 0,3 0,3 2,0 2,0 – Οκτυλοφαινόλες [(4-(1,1′,3,3′-τετραμεθυλοβουτυλο-φαινόλη)] 0,1 0,01 άνευ αντικειμένου άνευ αντικειμένου – Πενταχλωροβενζόλιο 0,007 0,0007 άνευ αντικειμένου άνευ αντικειμένου – Βενζο(a)πυρένιο ΠΑΥ (13) 1,7 × 10–4 1,7 × 10–4 0,27 0,027 – Ενώσεις τριβουτυλοκασσιτέρου (κατιόν τριβουτυλοκασσιτέρου) 0,0002 0,0002 0,0015 0,0015 – Τριχλωροβενζόλια 0,4 0,4 άνευ αντικειμένου άνευ αντικειμένου – Τριχλωρομεθάνιο 2,5 2,5 άνευ αντικειμένου άνευ αντικειμένου – Υπερφθοροκτανοσουλφονικό οξύ και τα παράγωγά του (PFOS) 6,5 × 10–4 1,3 × 10–4 36 7,2 9,1 Εξαβρωμοκυκλοδωδεκάνια (HBCDD) 0,0016 0,0008 0,5 0,05 167 Πηγή: Οδηγία 2013/39/ΕΕ για τα πρότυπα ποιότητας περιβάλλοντος· επιλέχθηκε στο JRC (2019).

Η αξιολόγηση της επικινδυνότητας θα μπορούσε να περιλαμβάνει την αξιολόγηση της χημικής ποιοτικής κατάστασης των υπόγειων και επιφανειακών υδάτων, των καθορισμένων ευπρόσβλητων στη νιτρορύπανση ζωνών και των συγκεκριμένων ρύπων λεκανών απορροής ποταμών (RBSP).

Οι πόροι που αναφέρονται στον πίνακα 2.7 θα μπορούσαν να διευκολύνουν το έργο των υπευθύνων για το σχέδιο διαχείρισης κινδύνου όσον αφορά τη συλλογή πληροφοριών σχετικά με το συγκεκριμένο σύστημα επαναχρησιμοποίησης των υδάτων και το τοπικό πλαίσιο.

Πίνακας 2.7

Διαδικτυακές πηγές δεδομένων

Πηγή Διαθέσιμες πληροφορίες Σύνδεσμος Σύνολο χωρικών δεδομένων για προστατευόμενες περιοχές WISE οδηγίας-πλαισίου για τα ύδατα — Περιοχές προστασίας πόσιμων υδάτων — Χαρακτηρισμένες ζώνες, όπως οι προστατευόμενες περιοχές αλιείας και οι προστατευόμενες περιοχές για οστρακοειδή — Ευπρόσβλητες στη νιτρορύπανση ζώνες — Ευαίσθητες περιοχές για τα αστικά λύματα — Προστατευόμενες περιοχές υδάτων κολύμβησης https://sdi.eea.europa.eu/catalogue/water/eng/catalog.search#/home Σύνολο χωρικών δεδομένων WISE EIONET Πληροφορίες σχετικά με τις ευρωπαϊκές περιοχές λεκανών απορροής ποταμών, τις υπομονάδες λεκανών απορροής ποταμών, τα σώματα επιφανειακών υδάτων, τα σώματα υπόγειων υδάτων και τους τόπους παρακολούθησης. https://www.eea.europa.eu/data-and-maps/data/wise-eionet-spatial-3 Χάρτης ποιοτικών στοιχείων WISE οδηγίας-πλαισίου για τα ύδατα Πληροφορίες από τα δεύτερα σχέδια διαχείρισης λεκανών απορροής ποταμού (ΣΔΛΑΠ) που υπέβαλαν τα κράτη μέλη της ΕΕ και η Νορβηγία σύμφωνα με το άρθρο 13 της οδηγίας-πλαισίου για τα ύδατα. Ο χάρτης απεικονίζει την οικολογική κατάσταση ή το οικολογικό δυναμικό των σωμάτων επιφανειακών υδάτων με βάση την τιμή της κατάστασης των ποιοτικών στοιχείων τους. https://www.eea.europa.eu/data-and-maps/explore-interactive-maps/water-framework-directive-quality-elements Βάση δεδομένων για τη χημική κατάσταση των υπόγειων υδάτων WISE Πληροφορίες σχετικά με τη χημική κατάσταση των υπόγειων υδάτων (καλή, άγνωστη, κακή) ανά ΣΔΛΑΠ και χώρα. https://water.europa.eu/freshwater/data-maps-and-tools/water-framework-directive-groundwater-data-products/groundwater-chemical-status Σύστημα πληροφοριών για τα γλυκά ύδατα WISE Πληροφορίες και στοιχεία για την κατάσταση των ποταμών, των λιμνών και των υπόγειων υδάτων της Ευρώπης, για τις πιέσεις που υφίστανται, καθώς και για τα μέτρα που λαμβάνονται και τις δράσεις που αναλαμβάνονται για την προστασία και τη διατήρηση του υδάτινου περιβάλλοντος. https://water.europa.eu/freshwater Κόμβος γνώσης για τα ύδατα και τη γεωργία Εργαλείο πληροφόρησης για τα ύδατα και τη γεωργία: — Ποιότητα των επιφανειακών υδάτων — Ποιότητα των υπόγειων υδάτων — Οικολογική κατάσταση των υδάτινων σωμάτων — Χημική κατάσταση των υδάτινων σωμάτων https://water.jrc.ec.europa.eu/ Βάση δεδομένων του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Χημικών Προϊόντων (ECHA) για τα πρότυπα ποιότητας περιβάλλοντος Πρότυπα ποιότητας περιβάλλοντος (ΠΠΠ), συμπεριλαμβανομένων των ετήσιων μέσων όρων και των μέγιστων επιτρεπόμενων συγκεντρώσεων, για τις ουσίες προτεραιότητας και ορισμένους άλλους ρύπους, όπως προβλέπεται στο άρθρο 16 της οδηγίας 2000/60/ΕΚ https://echa.europa.eu/environmental-quality-standards Ευρωπαϊκό μητρώο έκλυσης και μεταφοράς ρύπων (E-ΜΕΜΡ) Περιβαλλοντικά δεδομένα από βιομηχανικές εγκαταστάσεις στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης https://ec.europa.eu/environment/industry/stationary/e-prtr/legislation.htm Βάση δεδομένων της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) για τους χημικούς κινδύνους OpenFoodTox Δεδομένα ανοικτής πηγής για τον χαρακτηρισμό των ουσιών, ευρωπαϊκή νομοθεσία-πλαίσιο, και σύνοψη των κρίσιμων τοξικολογικών καταληκτικών σημείων και τιμών αναφοράς. https://www.efsa.europa.eu/en/data-report/chemical-hazards-database-openfoodtox

Γεωπονικοί κίνδυνοι σε ανακτημένο νερό

Στον πίνακα 2.8 παρουσιάζονται ορισμένοι γεωπονικοί κίνδυνοι που ενδέχεται να υπάρχουν στο ανακτημένο νερό και οι οποίοι θα μπορούσαν να επηρεάσουν το έδαφος, τους πόρους γλυκών υδάτων και τις καλλιέργειες κατά την άρδευση. Οι κίνδυνοι αυτοί συνδέονται με χημικές ουσίες στο ανακτημένο νερό.

Πίνακας 2.8

Βασικοί περιβαλλοντικοί κίνδυνοι, περιβαλλοντικοί αποδέκτες και πιθανές αρνητικές επιπτώσεις του ανακτημένου νερού που χρησιμοποιείται για γεωργική άρδευση [πηγή: κατευθυντήριες γραμμές της Αυστραλίας (2006), πρότυπο ISO 16075-1: 2020]

Πηγή κινδύνου Περιβαλλοντικός αποδέκτης Δυνητικές επιπτώσεις Άζωτο Έδαφος Υπόγεια ύδατα (απόπλυση) Επιφανειακά ύδατα (απορροή) Καλλιέργεια Έλλειψη ισοζυγίου θρεπτικών ουσιών στις καλλιέργειες· ευτροφισμός· τοξική επίδραση στους χερσαίους ζώντες οργανισμούς Επιμόλυνση Ευτροφισμός Φωσφόρος Έδαφος Επιφανειακά ύδατα Ευτροφισμός/τοξική επίδραση στους ζώντες οργανισμούς Ευτροφισμός Υπολείμματα απολύμανσης χλωρίου Επιφανειακά ύδατα Καλλιέργεια Τοξικότητα στους υδρόβιους οργανισμούς Τοξικότητα στις καλλιέργειες Αλατότητα (ολικά διαλυμένα στερεά, ηλεκτρική αγωγιμότητα) Έδαφος (αλάτωση) Επιφανειακά ύδατα Υπόγεια ύδατα Υποβάθμιση του εδάφους· καταπόνηση των καλλιεργειών· πρόσληψη καδμίου από τις καλλιέργειες Αύξηση της αλατότητας Βόριο Έδαφος (συσσώρευση) Τοξικότητα στις καλλιέργειες Χλωρίδιο Καλλιέργεια Έδαφος Επιφανειακά ύδατα Υπόγεια ύδατα (απόπλυση) Τοξικότητα στις καλλιέργειες (ψεκασμός σε φύλλα) Τοξικότητα στις καλλιέργειες μέσω πρόσληψης από τις ρίζες Τοξικότητα στους υδρόβιους οργανισμούς Νάτριο Καλλιέργεια Έδαφος Τοξικότητα στις καλλιέργειες (ψεκασμός σε φύλλα) Βλάβη του εδάφους (τοξικότητα στις καλλιέργειες) Ανόργανοι προσροφήσιμοι ρύποι (π.χ. βαρέα μέταλλα) Συσσώρευση στο έδαφος Τοξικότητα στις καλλιέργειες

Οι τιμές αναφοράς των παραμέτρων αυτών εξαρτώνται από το τοπικό πλαίσιο (π.χ. τύπος εδάφους, οξύτητα του εδάφους, κλιματικές συνθήκες, τύπος αρδευόμενων καλλιεργειών και ανοχή τους). Η εφαρμοστέα νομοθεσία και τα πρότυπα αναφοράς θα μπορούσαν να συμβάλουν στον προσδιορισμό οποιασδήποτε μέγιστης επιτρεπόμενης συγκέντρωσης στις συγκεκριμένες εντοπισθείσες πηγές κινδύνου. Παραδείγματα περιβαλλοντικών και γεωπονικών κινδύνων που συνδέονται με τις καλλιέργειες και τα εδάφη παρουσιάζονται στο πρότυπο ISO 16075-1 (2020). Για ενδεικτικά παραδείγματα όσον αφορά τα πρότυπα περιβαλλοντικών κινδύνων και τη διαχείριση κινδύνου στη γεωργική άρδευση κατά τη χρήση ανακτημένου νερού, βλ. παραρτήματα Β και Γ του προτύπου ISO 16075-1 (2020). Οι διαθέσιμες πληροφορίες περιλαμβάνουν τα εξής:

— Επισκόπηση των κινδύνων που συνδέονται με το έδαφος (πίνακας B.2) – π.χ. κινητοποίηση ανόργανων προσροφήσιμων ρύπων, αλάτωση του εδάφους, χαλάρωση του ανώτερου στρώματος του εδάφους, κινητοποίηση του βορίου, συσσώρευση και κινητικότητα του φωσφόρου.

— Παραδείγματα μέγιστων επιπέδων θρεπτικών ουσιών στα επεξεργασμένα λύματα που χρησιμοποιούνται για άρδευση (πίνακας Γ.1)· παράδειγμα μέγιστης ηλεκτρικής αγωγιμότητας του νερού άρδευσης, ανάλογα με την ανοχή των φυτών, όταν η άρδευση πραγματοποιείται με υψηλό καταιονισμό (πίνακας Γ.2)· παράδειγμα σχετικής ανοχής επιλεγμένων καλλιεργειών σε βλάβες των φύλλων από αλατούχο νερό που εφαρμόζεται με ψεκαστήρες (πίνακας Γ.3)· συνδυασμένη επίδραση της ηλεκτρικής αγωγιμότητας του νερού άρδευσης και της αναλογίας προσρόφησης νατρίου (SAR) στην πιθανότητα εμφάνισης προβλημάτων διήθησης (διαπερατότητα) νερού (πίνακας Γ.4)· παράδειγμα μέγιστων επιπέδων συντελεστών αλατότητας στα επεξεργασμένα λύματα που χρησιμοποιούνται για άρδευση ανάλογα με την ευαισθησία των καλλιεργειών (πίνακας Γ.5).

— Παράδειγμα μέσης τιμής και μέγιστης τιμής άλλων χημικών στοιχείων στα επεξεργασμένα λύματα (πίνακας Γ.6): σύμφωνα με τις εκθέσεις, προτείνονται τιμές στο ανακτημένο νερό οι οποίες θα μπορούσαν να προκαλέσουν τοξικότητα στα φυτά, υπερβολική προσρόφηση από τις καλλιέργειες, ακολουθούμενη από συσσώρευση τοξικών επιπέδων άλλων χημικών στοιχείων στους φυτικούς ιστούς, και μετακίνηση άλλων χημικών στοιχείων στα υπόγεια ύδατα.

(1) ISO 20426:2018. Guidelines for health risk assessment and management for non-potable water reuse (Κατευθυντήριες γραμμές για την αξιολόγηση και τη διαχείριση των κινδύνων για την υγεία όσον αφορά την επαναχρησιμοποίηση μη πόσιμου νερού).

(2) ISO 16075-1, 2020. Guidelines for treated wastewater use for irrigation projects. Part 1: the basis of a reuse project for irrigation (Κατευθυντήριες γραμμές για τη χρήση επεξεργασμένων λυμάτων για αρδευτικά έργα. Μέρος 1: η βάση σχεδίου επαναχρησιμοποίησης για άρδευση).

(3) ΠΟΥ, 2006. WHO guidelines on the safe use of wastewater, excreta and greywater – Vol II: Wastewater in agriculture (Κατευθυντήριες γραμμές του ΠΟΥ για την ασφαλή χρήση των λυμάτων, των περιττωμάτων και των απόνερων – Τόμος II: Λύματα στη γεωργία).

(4) ΠΟΥ, 2016. Sanitation safety planning: manual for safe use and disposal of wastewater, greywater and excreta (Σχεδιασμός για την ασφάλεια της αποχέτευσης: εγχειρίδιο για την ασφαλή χρήση και διάθεση των λυμάτων, των απόνερων και των περιττωμάτων).

(5) NRMMC–EPHC–AHMC, 2006. Australian guidelines for water recycling: managing health and environmental risks (phase 1) [Κατευθυντήριες γραμμές της Αυστραλίας για την ανακύκλωση των υδάτων: διαχείριση των κινδύνων για την υγεία και το περιβάλλον (φάση 1)]. Εθνική στρατηγική για τη διαχείριση της ποιότητας των υδάτων.

(6) Πηγή: Minimum quality requirements for water reuse in agricultural irrigation and aquifer recharge (Ελάχιστες απαιτήσεις ποιότητας για την επαναχρησιμοποίηση των υδάτων στη γεωργική άρδευση και την αναπλήρωση του υδροφόρου ορίζοντα), JRC (2017)

(7) JRC, 2017. Ελάχιστες απαιτήσεις ποιότητας για την επαναχρησιμοποίηση των υδάτων στη γεωργική άρδευση και την αναπλήρωση του υδροφόρου ορίζοντα. JRC Science for Policy Report (Έκθεση επιστημονικών στοιχείων για τη χάραξη πολιτικής του Κοινού Κέντρου Ερευνών).

(8) 95ο εκατοστημόριο των μετρούμενων συγκεντρώσεων.

(9) 90ό εκατοστημόριο των μετρούμενων συγκεντρώσεων.

(10) JRC, 2019. Water quality in Europe: effects of the Urban Wastewater Treatment Directive (Ποιότητα των υδάτων στην Ευρώπη: Επιπτώσεις της οδηγίας για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων). JRC Science for Policy Report (Έκθεση επιστημονικών στοιχείων για τη χάραξη πολιτικής του Κοινού Κέντρου Ερευνών).

(11) Επιλέχθηκαν μεταξύ των 45 ουσιών προτεραιότητας που ορίζονται στην οδηγία για τα πρότυπα ποιότητας περιβάλλοντος, η οποία περιλαμβάνει τα φυτοφάρμακα και τα χημικά προϊόντα οικιακής και βιομηχανικής χρήσης.

(12) Τα εσωτερικά επιφανειακά ύδατα καλύπτουν τους ποταμούς και τις λίμνες, καθώς και τα συναφή τεχνητά ή ιδιαιτέρως τροποποιημένα υδατικά συστήματα.

(13) Για την ομάδα ουσιών προτεραιότητας των πολυαρωματικών υδρογονανθράκων (ΠΑΥ) (αριθ. 28), το ΠΠΠ στους ζώντες οργανισμούς και το αντίστοιχο ΕΜΤ-ΠΠΠ στα ύδατα αναφέρονται στη συγκέντρωση βενζο(a)πυρενίου, στην τοξικότητα του οποίου βασίζονται. Το βενζο(a)πυρένιο μπορεί να θεωρηθεί δείκτης για τους άλλους ΠΑΥ και, για τον λόγο αυτόν, μόνον το βενζο(a)πυρένιο πρέπει να παρακολουθείται για να συγκρίνεται με το ΠΠΠ στους ζώντες οργανισμούς ή το αντίστοιχο ΕΜΤ-ΠΠΠ στα ύδατα.