[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 5.5.2008

COM(2008)233 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΚΟΚΚΙΔΙΟΣΤΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΙΣΤΟΜΟΝΟΣΤΑΤΙΚΩΝ ΩΣ ΠΡΟΣΘΕΤΩΝ ΥΛΩΝ ΖΩΟΤΡΟΦΩΝ υποβάλλεται σύμφωνα με το άρθρο 11 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1831/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 22ας Σεπτεμβρίου 2003 για τις πρόσθετες ύλες που χρησιμοποιούνται στη διατροφή των ζώων

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. Ιστορικό 3

1.1. Εισαγωγή 3

1.2. Νομοθεσία για τις πρόσθετες ύλες ζωοτροφών 3

2. Ισχύουσα κατάσταση όσον αφορά τη νομοθεσία για τα κοκκιδιοστατικά και τα ιστομονοστατικά ως πρόσθετες ύλες ζωοτροφών 4

3. Χρήση ιστομονοστατικών και κοκκιδιοστατικών 5

3.1. Χαρακτηριστικά της κοκκιδίωσης και της τυφλοηπατίτιδας και επιπολασμός τους 5

3.2. Χρήσεις κοκκιδιοστατικών 6

4. Ασφάλεια στη χρήση κοκκιδιοστατικών ως πρόσθετων υλών ζωοτροφών 6

5. Στατιστικές όσον αφορά τη χρήση 8

6. Εναλλακτικές λύσεις ως προς τη χρήση κοκκιδιοστατικών και ιστομονοστατικών 8

6.1. Εμβολιασμός 8

6.2. Βοτανικά προϊόντα 8

6.3. Συνταγογράφηση κτηνιατρικών φαρμάκων 9

6.4. Άλλα μέσα 9

7. Συνεισφορές από τα κράτη μέλη και από τα ενδιαφερόμενα μέρη 9

8. Συμπεράσματα 10

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 11

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΚΟΚΚΙΔΙΟΣΤΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΙΣΤΟΜΟΝΟΣΤΑΤΙΚΩΝ ΩΣ ΠΡΟΣΘΕΤΩΝ ΥΛΩΝ ΖΩΟΤΡΟΦΩΝ

Ιστορικό

Εισαγωγή

Το άρθρο 11 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1831/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Σεπτεμβρίου 2003, για τις πρόσθετες ύλες που χρησιμοποιούνται στη διατροφή των ζώων[1] ορίζει ότι η Επιτροπή πρέπει να υποβάλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο έκθεση για τη χρήση των κοκκιδιοστατικών και των ιστομονοστατικών ως πρόσθετων υλών ζωοτροφών, με σκοπό τη λήψη απόφασης για τη σταδιακή κατάργηση της χρήσης αυτών των ουσιών ως πρόσθετων υλών ζωοτροφών έως τις 31 Δεκεμβρίου 2012. Η έκθεση πρέπει επίσης να εξετάσει διαθέσιμες εναλλακτικές λύσεις και να συνοδεύεται, όπου ενδείκνυται, από νομοθετικές προτάσεις.

Η Επιτροπή προετοίμασε την παρούσα έκθεση με βάση τις πληροφορίες που συνέλεξε από τις συνεισφορές των αρχών των κρατών μελών και των ενδιαφερομένων.

Τα κοκκιδιοστατικά και τα ιστομονοστατικά είναι χημικές ουσίες που προέρχονται από σύνθεση ή παράγονται από μικροοργανισμούς, οι οποίες παρεμποδίζουν ή καταστρέφουν πρωτοζωικά παράσιτα που προκαλούν κοκκιδίωση ή τυφλοηπατίτιδα σε εκτρεφόμενα ζώα. Τα κοκκιδιοστατικά μπορεί να έχουν επίσης μια δευτερεύουσα και υπολειμματική επίδραση στη μικροχλωρίδα του εντέρου όμως διαφέρουν από τα αντιβιοτικά που χρησιμοποιούνται ως αυξητικοί παράγοντες, τα οποία έχουν πρωτογενή επίδραση στη μικροχλωρίδα του εντέρου. Η χρήση αυτών των αντιβιοτικών ως αυξητικών παραγόντων έχει απαγορευτεί στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα από την 1η Ιανουαρίου 2006.

Νομοθεσία για τις πρόσθετες ύλες ζωοτροφών

Τα τελευταία 40 χρόνια, η κοκκιδίωση σε εκτρεφόμενα ζώα καταπολεμείται με την προσθήκη ουσιών στις ζωοτροφές και, από το 1970 και μετά, η Κοινότητα ρυθμίζει και επιτρέπει τη χρήση κοκκιδιοστατικών ως πρόσθετων υλών ζωοτροφών δυνάμει της οδηγίας 70/524/ΕΟΚ, της 23ης Νοεμβρίου 1970, περί των προσθέτων υλών στη διατροφή των ζώων[2]. Η οδηγία επανεξετάστηκε πλήρως το 2003 και ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1831/2003 αποτελεί μια σημαντική αναθεώρηση της υπάρχουσας νομοθεσίας της ΕΕ για τις πρόσθετες ύλες ζωοτροφών.

Ο κανονισμός εισήγαγε πολλές νέες πτυχές στην τότε υπάρχουσα νομοθεσία για τις πρόσθετες ύλες ζωοτροφών, όντας μία από τις πρώτες πράξεις της νομοθεσίας για την ασφάλεια των τροφίμων που εγκρίθηκε μετά τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 178/2002 για τον καθορισμό των γενικών αρχών και απαιτήσεων της νομοθεσίας για τα τρόφιμα, για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων και τον καθορισμό διαδικασιών σε θέματα ασφαλείας των τροφίμων[3]. Εκτός του ότι αναθέτει την αρμοδιότητα για την αξιολόγηση της ασφάλειας και την επιστημονική γνωμοδότηση στην Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων, ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1831/2003 ακολούθησε τις αρχές που θεσπίζει ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 178/2002, εισάγοντας τη χορήγηση χρονικά περιορισμένων εγκρίσεων, διάρκειας 10 ετών, τη δημιουργία ενός κοινοτικού εργαστηρίου αναφοράς για πρόσθετες ύλες ζωοτροφών, τη δυνατότητα καθορισμού μέγιστων ορίων καταλοίπων για ορισμένες ουσίες που ενδεχομένως αφήνουν κατάλοιπα όταν προστίθενται σε ζωοτροφές, τη δυνατότητα θέσπισης, κατά τη χρονική στιγμή της χορήγησης έγκρισης, προγραμμάτων παρακολούθησης μετά τη διάθεση στην αγορά, καθώς και άλλες διατάξεις. Ο κανονισμός επίσης διατήρησε τα κοκκιδιοστατικά και εισήγαγε τα ιστομονοστατικά ως νέα κατηγορία πρόσθετων υλών ζωοτροφών, προβλέποντας ταυτόχρονα τη σταδιακή κατάργηση της χρήσης (και της εμπορίας) των υφιστάμενων αντιβιοτικών ως πρόσθετων υλών ζωοτροφών από την 1η Ιανουαρίου 2006, λαμβάνοντας υπόψη τους κινδύνους της επιλογής στελεχών βακτηρίων ανθεκτικών σε φάρμακα και κτηνιατρικά φάρμακα, κατά τη χρήση αντιμικροβιακών ουσιών ως αυξητικών παραγόντων.

Οι απαιτήσεις επισήμανσης για ζωοτροφές που περιέχουν ορισμένες κατηγορίες πρόσθετων υλών, συμπεριλαμβανομένων των κοκκιδιοστατικών και των ιστομονοστατικών, καλύπτονται ακόμη από το άρθρο 16 της οδηγίας 70/524/ΕΟΚ, η οποία παραμένει σε ισχύ έως ότου αναθεωρηθεί η οδηγία 79/373/ΕΟΚ περί εμπορίας των συνθέτων ζωοτροφών[4], ώστε να συμπεριλάβει κανόνες σχετικά με την επισήμανση ζωοτροφών που περιέχουν πρόσθετες ύλες.

Τα κτηνιατρικά φάρμακα ρυθμίζονται από την Ευρωπαϊκή Ένωση με την οδηγία 2001/82/ΕΚ[5].

Ισχύουσα κατάσταση όσον αφορά τη νομοθεσία για τα κοκκιδιοστατικά και τα ιστομονοστατικά ως πρόσθετες ύλες ζωοτροφών

Αυτή τη στιγμή υπάρχουν 11 διαφορετικά κοκκιδιοστατικά, στα οποία έχουν χορηγηθεί 28 διαφορετικές εγκρίσεις για διάφορα είδη και υπό συγκεκριμένους όρους χρήσης. Τα προϊόντα είναι εγκεκριμένα για κοτόπουλα, γαλοπούλες και κουνέλια. Τα κοκκιδιοστατικά αυτά μπορούν να ομαδοποιηθούν σε δύο κύρια είδη. Στην πρώτη ομάδα υπάγονται τα ιονοφόρα (ουσίες που περιέχουν μια πολυαιθερική ομάδα και παράγονται από ζύμωση με πολλά στελέχη των Streptomyces spp και Actinomadura spp), στα οποία περιλαμβάνονται οι ακόλουθες έξι ουσίες: νατριούχος μονενσίνη, νατριούχος λασαλοσίδη, εναμμώνια μαδουραμικίνη, ναρασίνη, νατριούχος σαλινομυκίνη και νατριούχος σεμδουραμικίνη. Η δεύτερη ομάδα περιλαμβάνει τέσσερα άλλα συνθετικά προϊόντα μη ιονοφορικής φύσης: δεκοκινάτη (ένωση που ανήκει στη χημική ομάδα των κινολονών), υδροχλωρική ροβενιδίνη (χημική ομάδα των γουανιδινών), αλοφουγινόνη (χημική ομάδα των κιναζολινών), δικλαζουρίλη (χημική ομάδα των βενζοακετονιτριλίων) και νικαρβαζίνη. Προς το παρόν ουδέν προϊόν έχει εγκριθεί ως ιστομονοστατικό και χρησιμοποιείται ως πρόσθετη ύλη ζωοτροφών στην ΕΕ. Όλα τα κοκκιδιοστατικά έχουν υποβληθεί σε αξιολόγηση της ασφάλειάς τους από την ΕΑΑΤ ή από την επιστημονική επιτροπή για τη διατροφή των ζώων.

Οι μεμονωμένες εγκρίσεις περιέχουν τα χαρακτηριστικά των προϊόντων, την ταυτοποίηση του κατόχου της άδειας, τις μέγιστες, ελάχιστες ή/και συνιστώμενες δόσεις, τις κατηγορίες ζώων στις οποίες μπορούν να χρησιμοποιούνται, τα ανώτατα όρια καταλοίπων και τις περιόδους απόσυρσης, όπου ενδείκνυται, καθώς και ειδικές διατάξεις επισήμανσης και άλλους όρους, όπου ενδείκνυται. Οι ισχύουσες, χρονικά περιορισμένες, εγκρίσεις λήγουν στο διάστημα από 2009 έως 2017. Λεπτομερή στοιχεία για τις εν λόγω εγκρίσεις συνοψίζονται στο παράρτημα Ι.

Χρήση ιστομονοστατικών και κοκκιδιοστατικών

Χαρακτηριστικά της κοκκιδίωσης και της τυφλοηπατίτιδας και επιπολασμός τους

Η νόσος κοκκιδίωση προκαλείται από ιδιαίτερα εξειδικευμένα, όσον αφορά τον ξενιστή τους, πρωτοζωικά παράσιτα των γενών Eimeria (phylum Apicomplexa) . Υπάρχουν επτά κύρια είδη που πλήττουν τα πουλερικά (E. acervulina, brunetti, mitis, necatrix, praecox, tenella και maxima) , πέντε άλλα είδη εξειδικευμένα στις γαλοπούλες (όπως το E. meleagrimitis) και έξι που πλήττουν τα κουνέλια (όπως το E. stiedae) . Κοκκιδίωση μπορεί επίσης να εμφανιστεί σε βοοειδή και χοίρους όμως εστιάζεται κυρίως σε πουλερικά, γαλοπούλες και κουνέλια, αφού αυτοί είναι οι μεγαλύτεροι τομείς στους οποίους εφαρμόζονται μέτρα καταπολέμησης αυτής της θανατηφόρου νόσου γι’ αυτά τα περισσότερο ευάλωτα είδη.

Το παράσιτο Eimeria είναι ευρέως διαδεδομένο στο περιβάλλον, μπορεί στη λανθάνουσα μορφή του να μεταφερθεί στο περιβάλλον από παράσιτα και πτηνά και είναι ιδιαίτερα ανθεκτικό σε μεταβολές των καιρικών συνθηκών και σε απολυμαντικές ουσίες, κάτι που καθιστά πρακτικά αδύνατη την εκρίζωσή του. Όταν εισχωρήσει στον οργανισμό, εισβάλει ταχέως στους εντερικούς ιστούς, πολλαπλασιάζεται και αποβάλλεται πάλι με τη μορφή πολλών βιώσιμων «αυγών» (ωοκυστών) που, στη συνέχεια, μολύνουν γειτονικά ζώα και κτίρια.

Οι επιπτώσεις στον ξενιστή, εάν δεν υπάρξει αγωγή, εκτείνονται από ήπια εντερική φλεγμονή, η οποία οδηγεί σε μειωμένη πρόσληψη τροφής λόγω ανορεξίας και κατά συνέπεια σε μικρή αύξηση του βάρους, έως και σε αιμορραγική διάρροια και θάνατο, ανάλογα με τη σοβαρότητα της μόλυνσης και το ζωικό είδος. Ακόμη και σε περίπτωση ήπιας μόλυνσης οι εντερικές βλάβες δημιουργούν διαύλους για άλλες μικροβιακές μολύνσεις, οι οποίες μπορεί να επιδεινώσουν την κατάσταση του ζώου που έχει προσβληθεί.

Η κοκκιδίωση πλήττει όλα τα άγρια και οικόσιτα πτηνά. Αν και δεν υπάρχουν ακριβή στοιχεία επιπολασμού και επίπτωσης σχετικά με την κλινική και υποκλινική κοκκιδίωση στην παραγωγή πουλερικών και κουνελιών για εμπορία, είναι ευρέως παραδεκτή η παρουσία των παρασίτων σε όλες τις εμπορικές εκμεταλλεύσεις. Η φύση της παρασιτικής μόλυνσης είναι τέτοια που κοκκιδίωση υπάρχει σε κάθε εκμετάλλευση πουλερικών, ακόμη και όταν εφαρμόζονται υψηλά υγειονομικά πρότυπα και καλή διαχείριση, με υψηλή δυνητική επίπτωση στην ευεξία των ζώων.

Η νόσος τυφλοηπατίτιδα προκαλείται επίσης από ένα πρωτοζωικό παράσιτο, το Histomonas meleagridis. Οι πιο σοβαρές επιπτώσεις εμφανίζονται σε γαλοπούλες (εντεροηπατίτιδα), αν και μπορεί να προσβληθεί ένα ευρύ φάσμα πτηνών.

Χρήσεις κοκκιδιοστατικών

Στην εμπορική παραγωγή, η κύρια μέθοδος καταπολέμησης της κοκκιδίωσης είναι η προσθήκη κοκκιδιοστατικών στην τροφή, στα επιτρεπόμενα επίπεδα, και η τήρηση των προβλεπόμενων υγειονομικών απαιτήσεων. Γενικά, τα κοκκιδιοστατικά πρέπει να χορηγούνται καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του ζώου (στην περίπτωση κοτόπουλων προς πάχυνση) έτσι ώστε να προστατεύονται από εκ νέου μόλυνση από την πάντοτε παρούσα ωοκυστική φάση της νόσου.

Όλα τα κοκκιδιοστατικά εμποδίζουν την αναπαραγωγή και δεν εκριζώνουν πλήρως το παράσιτο από τα έντερα του ζώου. Ως εκ τούτου, οι εγκεκριμένες συνθετικές χημικές ουσίες, σε συνδυασμό με τα ιονοφόρα, έχουν ζωτική σημασία, καθιστώντας δυνατή την εναλλαγή των προϊόντων από τον ένα κύκλο της παραγωγής στον άλλο ή τη χρήση τους στα λεγόμενα προγράμματα «εναλλαγής», ώστε να εξασφαλίζεται η σωστή καταπολέμηση της νόσου και να ελαχιστοποιείται η ανάπτυξη ανοσίας στο παράσιτο.

Η διαθεσιμότητα και η συνεχής προληπτική χρήση κοκκιδιοστατικών συνέβαλαν σημαντικά στην ανάπτυξη παραγωγής πουλερικών με ένα υψηλό επίπεδο υγείας και ευεξίας των ζώων. Η εισαγωγή του πρώτου ιονοφόρου κοκκιδιοστατικού (μονενσίνη) τη δεκαετία του '70 αποτέλεσε σημαντικό επίτευγμα στην καταπολέμηση της κοκκιδίωσης. Πιο πριν, τα κρούσματα κοκκιδίωσης ήταν πιο συχνά και η αντιμετώπιση ή η πρόληψη πιο δύσκολη, επειδή ήταν διαθέσιμα μόνο μη ιονοφόρα κοκκιδιοστατικά που ήταν πολύ λιγότερο αποτελεσματικά, λόγω της ταχείας ανάπτυξης ανοσίας στο παράσιτο.

Όσον αφορά τα ιστομονοστατικά, αν και αυτή τη στιγμή στην ΕΕ δεν έχει εγκριθεί κανένα προϊόν αυτής της κατηγορίας, υπάρχει ο μηχανισμός χορήγησης έγκρισης για την περίπτωση που υποβληθεί αίτηση έγκρισης ενός προϊόντος, με επαρκή στοιχεία που να αποδεικνύουν την ασφάλειά του για τα ζώα, τους καταναλωτές και το περιβάλλον καθώς και για την αποτελεσματικότητά του. Υπάρχουν ενδείξεις σε ορισμένα κράτη μέλη που παράγουν γαλοπούλες ότι, μετά την απόσυρση της άδειας του μόνου ιστομονοστατικού το 2003, υπήρξε σημαντική μείωση των δεικτών τεχνικής επίδοσης στην παραγωγή γαλοπούλων και αύξηση του κτηνιατρικού κόστους, κάτι που συνηγορεί στην αναζήτηση ενός κατάλληλου προϊόντος.

Ασφάλεια στη χρήση κοκκιδιοστατικών ως πρόσθετων υλών ζωοτροφών

Τα εγκεκριμένα κοκκιδιοστατικά που χρησιμοποιούνται στις ζωοτροφές δεν χρησιμοποιούνται για ιατρικούς σκοπούς.

Η ασφάλεια των εγκεκριμένων κοκκιδιοστατικών αξιολογήθηκε πρόσφατα εκτενώς, κυρίως από την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (ΕΑΑΤ). Η αξιολόγηση αυτή καλύπτει την ασφάλεια για τα ζώα, τους καταναλωτές και τους χρήστες, καθώς επίσης και για το περιβάλλον. Η αξιολόγηση αυτή εστιάζει επίσης στον κίνδυνο ανάπτυξης ανοσίας σε πρωτόζωα και διασταυρούμενης αντοχής σε μικροοργανισμούς, ώστε να αποφεύγεται η θεωρητική ανάπτυξη αντοχής σε αντιβιοτικά που χρησιμοποιούνται σε φάρμακα για ανθρώπους ή ζώα, άγνωστα έως σήμερα.

Το γεγονός ότι ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1831/2003 προβλέπει τη θέσπιση ανώτατων ορίων καταλοίπων (ΑΟΚ) για κατάλοιπα μιας πρόσθετης ύλης σε τρόφιμα ζωικής προέλευσης, σημαίνει ότι, με τα ΑΟΚ που έχουν καθοριστεί τα τελευταία χρόνια, υπάρχουν σήμερα αποτελεσματικότεροι και σαφέστεροι τρόποι, σε σχέση με το παρελθόν, για τον έλεγχο των χρήσεων κοκκιδιοστατικών σε ζωοτροφές.

Σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 183/2005 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Ιανουαρίου 2005, περί καθορισμού των απαιτήσεων για την υγιεινή των ζωοτροφών[6], εγκαταστάσεις που παρασκευάζουν ή/και θέτουν σε κυκλοφορία στην αγορά κοκκιδιοστατικά και ιστομονοστατικά και προμείγματα και σύνθετες ζωοτροφές που περιέχουν αυτές τις πρόσθετες ύλες εγκρίνονται από την αρμόδια αρχή για τις εν λόγω δραστηριότητες. Στην πράξη, η διάταξη αυτή σημαίνει ότι, κατά γενικό κανόνα, οι κτηνοτρόφοι που επιθυμούν να χρησιμοποιούν κοκκιδιοστατικά και ιστομονοστατικά θα λαμβάνουν μόνον έτοιμες προς χρήση, πλήρεις ή συμπληρωματικές ζωοτροφές, που παρασκευάζονται από εγκεκριμένους παραγωγούς σύνθετων ζωοτροφών. Πρόκειται για ένα σημαντικό στοιχείο ασφάλειας, αφού εξασφαλίζει την ακρίβεια και την ομοιογένεια του μείγματος και επιτρέπει την άσκηση αποτελεσματικών επίσημων ελέγχων από τις αρμόδιες αρχές.

Ορισμένα κράτη μέλη, όπως η Σουηδία, διαθέτουν προγράμματα επιτήρησης για τον εντοπισμό της ανάπτυξης αντοχής σε αντιβιοτικά, συνδεόμενης με τη χρήση κοκκιδιοστατικών ως πρόσθετων υλών ζωοοτροφών, όπου δεν υπήρχαν προηγούμενα ενδείξεις μιας τέτοιας ανάπτυξης.

Στατιστικές όσον αφορά τη χρήση

Δεν είναι εύκολη η συλλογή επακριβών στοιχείων σχετικά με την παραγωγή και τη χρήση για όλη την Ευρώπη, δεδομένης της ελεύθερης διακίνησης προϊόντων στην εσωτερική αγορά και των επικαλύψεων μεταξύ των στοιχείων που χρησιμοποιούν οι εθνικές αρχές. Τα στοιχεία που αναφέρονται στο παράρτημα ΙΙ, που συλλέχθηκαν από κοινού με τη Διεθνή Ομοσπονδία για την Υγεία των Ζώων – Ευρώπη [International Federation for Animal Health Europe (IFAH Europe)], την Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Παρασκευαστών Σύνθετων Προϊόντων Διατροφής Ζώων (FEFAC) και την Ευρωπαϊκή ένωση παραγωγών και εμπόρων πουλερικών (AVEC) σχετικά με τη συγκέντρωση αυτών των προϊόντων σε πολλά είδη ζωοτροφών για διάφορες κατηγορίες ζώων για το σύνολο της ΕΕ των 27, θεωρούνται η καλύτερη εκτίμηση.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι τα κοκκιδιοστατικά χρησιμοποιούνται ευρέως στην ΕΕ των 27 σε ζωοτροφές για την παραγωγή κοτόπουλων και γαλοπούλων. Αν και οι στατιστικές δεν δείχνουν, κατά την πάροδο του χρόνου, τη διαμόρφωση μιας συγκεκριμένης τάσης, φαίνεται ότι η χρήση αυτή είναι γενικά σταθερή τα τελευταία χρόνια.

Εναλλακτικές λύσεις ως προς τη χρήση κοκκιδιοστατικών και ιστομονοστατικών

Εμβολιασμός

Από το 1992 και μετά, τα εμβόλια αναπτύσσονται με βάση πρώιμες ωοκύστεις από στελέχη παρασίτων. Η εμπορική χρήση εμβολίων για την κοκκιδίωση άρχισε το 1992 για όρνιθες αντικατάστασης έτοιμων για ωοτοκία και το 2000 για κοτόπουλα προς πάχυνση για εμπορικούς σκοπούς. Αυτή τη στιγμή, τα εμβόλια χρησιμοποιούνται ως κύρια μέθοδος πρόληψης της κοκκιδίωσης σε σμήνη αναπαραγωγής και σε ωοτόκες όρνιθες. Υπάρχουν ένα εμβόλιο εγκεκριμένο σε όλη την ΕΕ και δύο άλλα που είναι διαθέσιμα σε μικρό αριθμό χωρών. Οι υποστηρικτές των εμβολίων ισχυρίζονται ότι η συνεχής χρήση κοκκιδιοστατικών αυξάνει την αντοχή και ότι, επομένως, πρέπει να εξακολουθήσουν να αναπτύσσονται νέα προϊόντα. Ωστόσο, τα εμβόλια είναι συγκεκριμένα ανά είδος και δεν είναι διαθέσιμα για όλα τα είδη ζώων.

Προς το παρόν δεν υπάρχουν εμβόλια για την πρόληψη της τυφλοηπατίτιδας.

Βοτανικά προϊόντα

Μια σειρά φυτικών εκχυλισμάτων και παρασκευασμάτων αιθέριων ελαίων χρησιμοποιούνται εμπορικά.

Ωστόσο, προς το παρόν δεν υπάρχουν ελεγμένες μελέτες που να παρέχουν μετρήσιμα αποτελέσματα όσον αφορά την πρόληψη της κοκκιδίωσης και της τυφλοηπατίτιδας και δεν έχουν υποβληθεί έως σήμερα αιτήσεις έγκρισης και αξιολόγησης από την ΕΑΑΤ, δυνάμει του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1831/2003.

Συνταγογράφηση κτηνιατρικών φαρμάκων

Υπάρχει ένας περιορισμένος αριθμός χημικών ουσιών που είναι εγκεκριμένες για κτηνιατρική χρήση. Είναι η τολτραζουρίλη, το αμπρόλιο και μια σειρά σουλφαμιδίων (σουλφαμιδεραζίνη, σουλφαδιμεθοξίνη, τριμεθοπρίμη συνδεόμενη με σουλφαδιμεθοξίνη ή σουλφαμεθοξυπυριδαζίνη). Οι ουσίες αυτές είναι αποτελεσματικές για την αγωγή σε ζώα, στην περίπτωση κρουσμάτων σποραδικής κοκκιδίωσης, που μπορεί να εμφανιστεί εάν δεν υπάρχουν κοκκιδιοστατικά στη ζωοτροφή, στην περίπτωση ανάπτυξης αντοχής ή και στην περίπτωση που η χρήση εμβολίου δεν είναι αποτελεσματική. Σε εκτενή τους χρήση, αυτά τα εναλλακτικά κτηνιατρικά φάρμακα είναι ευαίσθητα όσον αφορά την ανάπτυξη αντοχής και δεν προσφέρονται για τους σκοπούς πρότυπων προγραμμάτων για την καταπολέμηση της κοκκιδίωσης. Επιπλέον, δεν μπορούν να προλάβουν την εμφάνιση καίριων προβλημάτων για την ευεξία των ζώων, αφού οι κλινικές ενδείξεις (μειωμένη πρόσληψη τροφής, διάρροια, θνησιμότητα κ.ά.) εμφανίζονται μόνον όταν τα είδη Eimeria βρίσκονται σε προχωρημένη φάση ανάπτυξης και οι ωοκύστεις έχουν, σε μεγάλο μέρος τους, ήδη αποβληθεί, μολύνοντας έτσι άλλα πτηνά. Προς το παρόν δεν υπάρχουν κτηνιατρικά φάρμακα εγκεκριμένα για την πρόληψη της τυφλοηπατίτιδας.

Άλλα μέσα

Έχουν δοκιμαστεί και άλλες δυνητικές επιλογές, όπως η χρήση ρυθμιστών οξύτητας και ενζύμων ή αιωρημάτων μικροοργανισμών πρεβιοτικών ή προβιοτικών, για τη δημιουργία φραγμών στην είσοδο του πεπτικού συστήματος ώστε να προλαμβάνεται η μόλυνση. Χρησιμοποιούνται επίσης πολύ εξειδικευμένες απολυμαντικές ουσίες, δεδομένου ότι οι ωοκύστεις είναι ιδιαίτερα ανθεκτικές στις περισσότερες από τις ευρέως χρησιμοποιούμενες απολυμαντικές ουσίες.

Η ανάπτυξη αντοχής στις ωοκύστεις μέσω της γενετικής επιλογής των ζώων αποτελεί επίσης αντικείμενο έρευνας, όμως η πιθανότητα επίτευξης του στόχου δημιουργίας, βραχυπρόθεσμα, ανθεκτικών ποικιλιών είναι μικρή.

Μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία που να τεκμηριώνουν την αποτελεσματικότητα της χρήσης αυτών των εναλλακτικών μέσων για την πρόληψη της κοκκιδίωσης και της τυφλοηπατίτιδας.

Συνεισφορές από τα κράτη μέλη και από τα ενδιαφερόμενα μέρη

Για την προετοιμασία της παρούσας έκθεσης, η Επιτροπή ζήτησε πληροφορίες τόσο από τα κράτη μέλη όσο και από τους οικονομικούς φορείς.

Οι οργανισμοί των ενδιαφερομένων μερών που απέστειλαν πληροφορίες είναι οι εξής: η Διεθνής Ομοσπονδία για την Υγεία των Ζώων – Ευρώπη [International Federation for Animal Health Europe (IFAH Europe)], η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Παρασκευαστών Σύνθετων Προϊόντων Διατροφής Ζώων (FEFAC), η Ευρωπαϊκή ένωση παραγωγών και εμπόρων πουλερικών (AVEC), η COPA-COGECA, η Ευρωπαϊκή επιτροπή γαλοπούλας (Comité européen de la dinde) και η Ένωση Κτηνιατρικών Συμβούλων (Association of Veterinary Consultants).

Δεκαπέντε κράτη μέλη υπέβαλαν λεπτομερείς πληροφορίες και από τις απαντήσεις προκύπτει συναίνεση στο ότι προς το παρόν δεν υπάρχουν καλύτερες επιλογές έναντι του ισχύοντος συστήματος ρύθμισης και επιθεώρησης (ΑΟΚ, κανόνες υγιεινής των ζωοτροφών, καταχώριση και έγκριση εγκαταστάσεων που χρησιμοποιούν κοκκιδιοστατικά, ιχνηλασιμότητα), όσον αφορά τη χρήση κοκκιδιοστατικών ως πρόσθετων υλών ζωοτροφών.

Συμπεράσματα

Προς το παρόν, η χρήση κοκκιδιοστατικών ως προληπτικού μέτρου για την καταπολέμηση της κοκκιδίωσης στη σύγχρονη παραγωγή πουλερικών είναι σημαντική. Η πρακτική αυτή συμβάλλει σημαντικά στην προστασία της υγείας και της ευεξίας των ζώων, με την πρόληψη μιας νόσου που υφίσταται σε όλες τις εκμεταλλεύσεις. Η παραγωγή χωρίς κοκκιδιοστατικά, υπό τις παρούσες συνθήκες στην Ευρώπη, θα είχε σοβαρές οικονομικές επιπτώσεις και η μη χρήση κοκκιδιοστατικών θα στερούσε από τους καταναλωτές της ΕΕ την κατανάλωση κρέατος πουλερικών, γαλοπουλών και κουνελιών, λόγω των υψηλών προτύπων ασφάλειας και καλής μεταχείρισης που ισχύουν στην ΕΕ.

Οι εναλλακτικές επιλογές που προαναφέρθηκαν, όπως εξηγήθηκε, δεν προσφέρουν προς το παρόν τα ίδια πλεονεκτήματα με τη χρήση κοκκιδιοστατικών ως πρόσθετων υλών ζωοτροφών.

Τα εμβόλια είναι ειδικά για κάθε είδος και δεν είναι διαθέσιμα για όλα τα είδη ζώων. Τα περιορισμένα διαθέσιμα κτηνιατρικά φάρμακα χρησιμοποιούνται μόνον για θεραπευτικούς σκοπούς και η χρήση τους για προφυλακτικούς σκοπούς μπορεί να δημιουργήσει αντοχή και να έχει επιπτώσεις στην αποτελεσματικότητά τους. Η πανταχού παρουσία και η μονιμότητα των χαρακτηριστικών του κινδύνου της νόσου καθιστούν αναγκαία την πρόληψη της εμφάνισής της παρά τη θεραπεία της.

Όσον αφορά την τυφλοηπατίτιδα, επειδή προς το παρόν δεν υπάρχει εναλλακτικός τρόπος αντιμετώπισης, η ειδική κατηγορία πρέπει να διατηρηθεί στο πλαίσιο του κανονισμού, διατηρώντας τη δυνατότητα έγκρισης μελλοντικών προϊόντων για την πρόληψη της νόσου, υπό τον όρο ότι ικανοποιούν τα κριτήρια ασφάλειας και αποτελεσματικότητας.

Επομένως, το ρυθμιστικό πλαίσιο που θεσπίζεται με τον κανονισμό 1831/2003 μπορεί να θεωρηθεί ότι λειτουργεί σωστά. Η Επιτροπή πιστεύει ότι δεν ενδείκνυται αυτή τη στιγμή η αλλαγή της ισχύουσας κατάστασης και ότι το ισχύον σύστημα είναι κατάλληλο για την αντιμετώπιση της παρούσας κατάστασης, αφού παρέχει ένα υψηλό επίπεδο ασφάλειας για τους καταναλωτές και κατάλληλη προστασία της υγείας και ευεξίας των ζώων και του περιβάλλοντος, ενώ παρέχει ένα δίκαιο πλαίσιο εντός του οποίου οι οικονομικοί φορείς μπορούν να επιχειρούν. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα συνεχίσει να παρακολουθεί την ανάπτυξη νέων ουσιών και τεχνικών για την πρόληψη αυτών των νόσων.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Παράρτημα I – Εγκρίσεις κοκκιδιοστατικών και ιστομονοστατικών ως πρόσθετων υλών ζωοτροφών στην κοινοτική νομοθεσία

Πρόσθετη ύλη | Έγκριση και ημερομηνίες λήξης | Σύνοψη των όρων χρήσης |

Είδος ζωοτροφής | Όγκος | Χρήση επί % | Με κοκκιδιοστατικά | Χωρίς κοκκιδιοστατικά ‘000 Τόνοι |

Κοτόπουλα, αναπαραγωγής |2.550 |2% |98% |0% |51 |2% |2.499 |98% | |Πουλάδες αντικατάστασης |2.000 |15% |50% |35% |300 |15% |1.700 |85% | |Κουνέλια |2.400 |45% |0% |55% |1.080 |45% |1.320 |55% | | Σύνολο «άλλα» |6.950 | |1.431 |21% |5.519 |79% | | ΣΥΝΟΛΟ |40.650 | |18.332 |45% |22.318 |55% | |

Πηγή: Στοιχεία που συλλέχτηκαν από κοινού με την Διεθνή Ομοσπονδία για την Υγεία των Ζώων – Ευρώπη [International Federation for Animal Health Europe (IFAH Europe)], την Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Παρασκευαστών Σύνθετων Προϊόντων Διατροφής Ζώων (FEFAC) και την Ευρωπαϊκή ένωση παραγωγών και εμπόρων πουλερικών (AVEC)

[1] ΕΕ L 268 της 18.10.2003, σ. 29.

[2] ΕΕ L 270 της 14.12.1970, σ. 1. Οδηγία όπως τροποποιήθηκε τελευταία με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1756/2002 (ΕΕ L 265 της 3.10.2002, σ. 1).

[3] ΕΕ L 31 της 1.2.2002, σ. 1. Κανονισμός όπως τροποποιήθηκε τελευταία με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1642/2003 (ΕΕ L 245 της 29.9.2003, σ. 4).

[4] ΕΕ L 86 της 6.4.1979, σ. 30.

[5] ΕΕ L 311 της 28.11.2001, σ. 1.

[6] ΕΕ L 35 της 8.2.2005, σ. 1.