ΠΡΑΣΙΝΟ ΒΙΒΛΙΟ ΓΙΑ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΚΔΟΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΔΙΑΤΑΓΗΣ ΠΛΗΡΩΜΗΣ ΚΑΙ ΜΕΤΡΑ ΑΠΛΟΥΣΤΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙΤΑΧΥΝΣΗΣ ΤΗΣ ΕΚΔΙΚΑΣΗΣ ΤΩΝ ΜΙΚΡΟΔΙΑΦΟΡΩΝ

(υποβληθέν από την Επιτροπή)

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Στόχος της Πράσινης Βίβλου

Διαβουλεύσεις για την Πράσινη Βίβλο με όλους τους ενδιαφερομένους

1. ΜΕΡΟΣ I : ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1.1. Η δυνατότητα εφαρμογής μιας ευρωπαϊκής πράξης μόνον στις διασυνοριακές υποθέσεις ή και σε καθαρά εσωτερικές δίκες

1.2. Η επιλογή του ενδεδειγμένου μέσου για την επίτευξη της προσέγγισης του δικονομικού δικαίου

2. ΜΕΡΟΣ II : ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΚΔΟΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΔΙΑΤΑΓΗΣ ΠΛΗΡΩΜΗΣ

2.1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

2.1.1. Αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη όταν οι οφειλέτες δεν εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις τους χωρίς να μπορεί να γίνει νοητή οποιαδήποτε διαφωνία όσον αφορά την αιτιολογία, τη φύση και το ύψος της επίδικης αξίωσης

2.2. Ορισμός της διαδικασίας έκδοσης διαταγής πληρωμής

2.3. Η ανάγκη ανάληψης δράσης σε κοινοτικό επίπεδο

2.4. ΙΣΤΟΡΙΚΟ

2.4.1. Πρωτοβουλίες με στόχο τη θέσπιση διαδικασίας έκδοσης ευρωπαϊκής διαταγής πληρωμής που είχαν αναληφθεί πριν την έναρξη ισχύος της Συνθήκης του Άμστερνταμ

2.4.1.1. Πρόταση Storme

2.5. Η Συνθήκη του Άμστερνταμ και οι επιπτώσεις της

2.6. Tα συμπεράσματα του Τάμπερε

2.7. Tο πρόγραμμα αμοιβαίας αναγνώρισης

2.8. Ο ευρωπαϊκός εκτελεστός τίτλος για μη αμφισβητούμενες αξιώσεις ως το πρώτο στάδιο μιας προσέγγισης δύο επιπέδων

2.9. Μια Πράσινη Βίβλος ως δεύτερο σκέλος αυτής της προσέγγισης

3. Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΤΑΓΗ ΠΛΗΡΩΜΗΣ

3.1. Η γενική προσέγγιση

3.1.1. Συνοπτική ανασκόπηση των διαφόρων μοντέλων που ισχύουν στα ΚΜ

3.2. Πεδίο εφαρμογής της πράξης

3.2.1. Περιορισμός σε χρηματικές αξιώσεις;

3.2.2. Πρέπει να καλύπτει η διαδικασία μόνον ορισμένα είδη αξιώσεων ή πρέπει ορισμένα είδη αξιώσεων να εξαιρούνται από τη διαδικασία;

3.2.3. Ανώτατο ποσό που μπορεί να επιδικαστεί; (ή - αν περιληφθούν οι μη χρηματικές αξιώσεις - ανώτατο ποσό της αξίωσης)

3.2.4. Πρέπει να είναι υποχρεωτική η χρησιμοποίηση της διαδικασίας;

3.3. Οι κανόνες που διέπουν τη διαδικασία

3.3.1. Διεθνής δικαιοδοσία σε διασυνοριακές υποθέσεις - Forum της κατοικίας του καθού;

3.3.2. Κανόνες προσδιορισμού της αρμοδιότητας στο ΚΜ του οποίου τα δικαστήρια έχουν δικαιοδοσία

3.3.3. Κανόνες που προσδιορίζουν ποιος ακριβώς επιφορτίζεται με τη διεξαγωγή της διαδικασίας

3.3.4. Aίτηση για την έκδοση διαταγής πληρωμής

3.3.5. Η έκταση του ελέγχου της αξίωσης από το δικαστήριο

3.3.6. Η απόφαση του δικαστηρίου για την έκδοση διαταγής πληρωμής

3.3.7. Ενημέρωση του καθού για τα δικονομικά δικαιώματα και υποχρεώσεις του συγχρόνως με την απόφαση

3.3.8. Επίδοση και κοινοποίηση της διαταγής πληρωμής στον καθού

3.3.9. Ανακοπή εκ μέρους του καθού

3.3.9.1. Προθεσμία για την άσκηση ανακοπής

3.3.9.2. Περιεχόμενο του δικογράφου ανακοπής

3.3.10. Συνέπειες της ανακοπής

3.3.11. Αποτελέσματα της μη εμπρόθεσμης άσκησης ανακοπής

3.3.12. Κανόνες για την παράσταση δικηγόρου;

3.3.13. Κανόνες για τη δικαστική δαπάνη (δικαστικά τέλη, άλλα έξοδα) και την επιδίκασή της

3.3.14. Eκτέλεση

4. ΜΕΡΟΣ III: MEΤΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΛΟΥΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΑΧΥΝΣΗ ΤΗΣ ΕΚΔΙΚΑΣΗΣ ΤΩΝ ΜΙΚΡΟΔΙΑΦΟΡΩΝ

4.1. ΙΣΧΥΟΥΣΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ - ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΕΣ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΕΣ

4.2. ΙΣΤΟΡΙΚΟ

4.3. ΙΣΧΥΟΥΣΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΜΙΚΡΟΔΙΑΦΟΡΩΝ ΣΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ

4.3.1. Ανώτατο όριο

4.3.2. Τύποι διαφορών

4.3.3. Προαιρετική ή υποχρεωτική χρησιμοποίηση της διαδικασίας μικροδιαφορών

4.3.4. Κίνηση της διαδικασίας

4.3.5. Εκπροσώπηση και νομική συμπαράσταση

4.3.6. Εναλλακτικοί τρόποι επίλυσης διαφορών - ADR (Alternative Dispute Resolution)

4.3.7. Χαλάρωση ορισμένων κανόνων που αφορούν τη διεξαγωγή αποδείξεων

4.3.8. Εισαγωγή της δυνατότητας αποκλειστικά έγγραφης διαδικασίας

4.3.9. Χαλάρωση των κανόνων που αφορούν το περιεχόμενο της απόφασης και το χρονικό πλαίσιο

4.3.10. Δικαστική δαπάνη

4.3.11. Αποκλεισμός/περιορισμός της δυνατότητας άσκησης ενδίκων μέσων

4.4. Η ΑΝΑΓΚΗ ΑΝΑΛΗΨΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΣΕ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ

5. ΠΕΔΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΜΙΑΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΠΡΑΞΗΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΜΙΚΡΟΔΙΑΦΟΡΕΣ

5.1. Ανώτατο όριο

5.2. Tύποι διαφορών

5.3. Προαιρετική ή υποχρεωτική υπαγωγή στη διαδικασία μικροδιαφορών

6. ΑΠΛΟΥΣΤΕΥΣΗ ΤΩΝ ΔΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ

6.1. Κοινοί ελάχιστοι κανόνες για τα έντυπα

6.2. Εκπροσώπηση και νομική συμπαράσταση

6.3. Εναλλακτικοί τρόποι επίλυσης διαφορών (ADR)

6.4. Χαλάρωση ορισμένων κανόνων που αφορούν τη διεξαγωγή αποδείξεων

6.5. Εισαγωγή της δυνατότητας αποκλειστικά έγγραφης διαδικασίας

6.6. Χαλάρωση των κανόνων που αφορούν το περιεχόμενο της απόφασης και το χρονικό πλαίσιο

6.7. Δικαστική δαπάνη

6.8. Αποκλεισμός/περιορισμός της δυνατότητας άσκησης ενδίκων μέσων

6.9. Περαιτέρω δυνατότητες απλούστευσης

7. ΣΥΝΟΨΗ ΤΩΝ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Στόχος της Πράσινης Βίβλου

Με την παρούσα Πράσινη Βίβλο εγκαινιάζονται διαβουλεύσεις με όλους τους ενδιαφερομένους όσον αφορά το ενδεχόμενο λήψης μέτρων σε κοινοτικό επίπεδο

- για τη δημιουργία διαδικασίας έκδοσης ευρωπαϊκής διαταγής πληρωμής, δηλαδή μιας ταχείας και αποτελεσματικής από άποψη κόστους ειδικής διαδικασίας για αξιώσεις που εικάζεται ότι δεν πρόκειται να αμφισβητηθούν, η οποία θα είναι διαθέσιμη σε όλα τα κράτη μέλη και

- για την απλούστευση και την επιτάχυνση της εκδίκασης των μικροδιαφορών, τομέας στον οποίο έχει ιδιαιτέρως μεγάλη σημασία να εξομαλυνθούν οι διαδικασίες και να περιοριστεί το κόστος τους, ούτως ώστε να μην καταστεί η επιδίωξη των αξιώσεων αυτών οικονομικά ασύμφορη.

Το έγγραφο βασίζεται σε συγκριτική μελέτη του τρόπου με τον οποίο τα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν σήμερα τα συναφή δικονομικά ζητήματα. Στόχος της παρουσίασης αυτής είναι να διευκολυνθεί η επισήμανση των καλύτερων πρακτικών που θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν ως πηγή έμπνευσης για ευρωπαϊκές νομοθετικές πράξεις.

Διαβουλεύσεις για την Πράσινη Βίβλο με όλους τους ενδιαφερομένους

Τα κεφάλαια 1, 2, 3 και 5 του εγγράφου περιέχουν ορισμένες ερωτήσεις σχετικά με τα ζητήματα τα οποία η Επιτροπή θεωρεί ότι είναι σημαντικότερο να επιλυθούν στο πλαίσιο της αξιολόγησης πιθανών πρωτοβουλιών σε ευρωπαϊκό επίπεδο για τη θέσπιση διαδικασίας έκδοσης ευρωπαϊκής διαταγής πληρωμής, αφενός, και μέτρων για την επιτάχυνση και την απλούστευση της εκδίκασης των μικροδιαφορών, αφετέρου. Οι ερωτήσεις αυτές παρατίθενται επίσης συνοπτικά στο τέλος της Πράσινης Βίβλου. Η Επιτροπή θα επιθυμούσε να λάβει αιτιολογημένες απαντήσεις στις ερωτήσεις αυτές από όλους τους ενδιαφερομένους. Ασφαλώς, οι ενδιαφερόμενοι δεν πρέπει να περιοριστούν αποκλειστικά στις ερωτήσεις αυτές, αν επιθυμούν να σχολιάσουν και άλλες πτυχές των εν λόγω θεμάτων, ανεξαρτήτως του αν περιλαμβάνονται στο έγγραφο ή όχι. Οι απαντήσεις στις ερωτήσεις, καθώς και οποιαδήποτε άλλα σχόλια, θα πρέπει να αποσταλούν πριν τις 31 Μαΐου 2003 στη διεύθυνση:

The European Commission Directorate-General for Justice and Home Affairs, Unit A.3 B-1049 Brussels Φαξ: +32 2 2996457

Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο: jai-coop-jud-civil@cec.eu.int

Για να διευκολυνθεί η επεξεργασία των αποστελλομένων απαντήσεων και σχολίων, παρακαλούνται οι ενδιαφερόμενοι που τα αποστέλλουν με περισσότερους του ενός διαφορετικούς τρόπους (π.χ. μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και σε έντυπη μορφή) να αναφέρουν, εφόσον συντρέχει λόγος, ότι το ίδιο έγγραφο έχει ήδη αποσταλεί στην Επιτροπή προγενέστερα. Οι απαντήσεις και τα σχόλια θα δημοσιευθούν στην ιστοσελίδα της Επιτροπής, εκτός αν ο αποστολέας ζητήσει ρητώς το αντίθετο. Την άνοιξη του 2003, η Επιτροπή θα αξιολογήσει αν υπάρχει ανάγκη διοργάνωσης δημόσιας ακρόασης για την περαιτέρω συζήτηση των θεμάτων που θέτει το έγγραφο.

1. ΜΕΡΟΣ I : ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Το πρόγραμμα μέτρων για την εφαρμογή της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης των αποφάσεων επί αστικών και εμπορικών υποθέσεων [1] το οποίο αποτελεί το τρέχον πρόγραμμα εργασίας της Επιτροπής, εστιάζεται κατά κύριο λόγο, όπως υποδηλώνει και ο τίτλος του, στη διευκόλυνση της αναγνώρισης και της εκτέλεσης δικαστικών αποφάσεων που εκδίδονται σε άλλο κράτος μέλος και όχι στην προσέγγιση ή στην εναρμόνιση του δικονομικού δικαίου. Παρόλα ταύτα, το πρόγραμμα αναγνωρίζει ότι σε ορισμένους τομείς, η κατάργηση των ενδιάμεσων μέτρων τα οποία ακόμα απαιτούνται για την αναγνώριση και την εκτέλεση ενδέχεται να συμπέσει με τη θέσπιση μιας ειδικής διαδικασίας στο εσωτερικό της Κοινότητας, η οποία είτε θα είναι ενιαία και θα θεσπιστεί με κανονισμό, είτε εναρμονισμένη και θα θεσπιστεί από κάθε κράτος μέλος βάσει οδηγίας.

[1] ΕΕ 12, 15.01.2001, σελ.1.

Ευθυγραμμιζόμενο προς τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Τάμπερε, το πρόγραμμα αμοιβαίας αναγνώρισης καλεί ρητώς να θεσπιστούν τέτοιοι κοινοί κανόνες

- για μια ειδική διαδικασία ταχείας και αποτελεσματικής ικανοποίησης των μη αμφισβητουμένων αξιώσεων (διαδικασία έκδοσης ευρωπαϊκής διαταγής πληρωμής) και

- για την απλούστευση και την επιτάχυνση της εκδίκασης των μικροδιαφορών.

Παρόλο που οι διαδικασίες μικροδιαφορών και η διαδικασία έκδοσης διαταγής πληρωμής αποτελούν δύο διαφορετικούς τομείς του δικονομικού δικαίου, τα προβλήματα που θέτει η εναρμόνιση ή η δημιουργία μιας ενιαίας ευρωπαϊκής διαδικασίας εν μέρει ταυτίζονται ή αλληλεπικαλύπτονται. Σε τελευταία ανάλυση, οι αντίστοιχες πρωτοβουλίες θα είναι οι πρώτες στον τομέα της δικαστικής συνεργασίας σε αστικές υποθέσεις που θα αφορούν αμέσως τους κανόνες οι οποίοι διέπουν τη διαδικασία έκδοσης εκτελεστής δικαστικής απόφασης.

Τα δύο κύρια προβλήματα όσον αφορά τη γενική προσέγγιση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας, τα οποία είναι κοινά και στους δύο τομείς (παρόλο που οι λύσεις δεν θα είναι απαραίτητα οι ίδιες) είναι τα εξής:

1.1. Η δυνατότητα εφαρμογής μιας ευρωπαϊκής πράξης μόνον στις διασυνοριακές υποθέσεις ή και σε καθαρά εσωτερικές δίκες

Είναι νοητό να εκπονηθούν κανόνες οι οποίοι θα είναι εφαρμοστέοι αποκλειστικά σε μικροδιαφορές ή σε διαδικασίες έκδοσης διαταγών πληρωμής μεταξύ διαδίκων οι οποίοι κατοικούν σε δύο διαφορετικά κράτη μέλη, δηλαδή να εξεταστεί η δυνατότητα θέσπισης διαδικασίας έκδοσης ευρωπαϊκής διαταγής πληρωμής ή εκδίκασης μικροδιαφορών μόνον για τις διασυνοριακές διαφορές. Από την άλλη πλευρά, η διασυνοριακή διάσταση μιας υπόθεσης ενδέχεται να καταστεί εμφανής μόνον όταν ο δανειστής προχωρήσει στο στάδιο της εκτέλεσης και συνειδητοποιήσει ότι η εκτέλεση θα πρέπει να επιδιωχθεί σε άλλο κράτος μέλος, διότι ο οφειλέτης έχει μεταφερθεί στο κράτος αυτό ή διαθέτει περιουσιακά στοιχεία άξια κατάσχεσης μόνον εκεί. Δεν θα ήταν επίσης καθόλου ικανοποιητικό αν μια αποτελεσματική ευρωπαϊκή ειδική διαδικασία είναι εφαρμοστέα μόνον σε αξιώσεις με διεθνή διάσταση, ενώ οι ενάγοντες σε καθαρά εσωτερικές υποθέσεις θα συνεχίσουν πιθανόν να δεσμεύονται από ένα δυσκίνητο σύστημα τακτικής πολιτικής δικονομίας που δεν πληροί τις εύλογες ανάγκες τους. Πέραν των προβλημάτων πρακτικής εφαρμογής και δικαιοσύνης, μια έκδηλη ανισορροπία όσον αφορά την αποτελεσματικότητα των δικονομικών μέσων που διαθέτουν οι δανειστές διαφορετικών κρατών μελών για την ικανοποίηση των αξιώσεών τους, ακόμα και αν είναι μικρής σημασίας ή δεν αμφισβητούνται, έχει άμεσο αντίκτυπο στην πρόσφορη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Αυτός ο αντίκτυπος θα ήταν συζητήσιμος αν οι διάδικοι στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν θα μπορούν να έχουν πρόσβαση σε μέσα αντίστοιχου επιπέδου απόδοσης, τη στιγμή που η ισότητα των πολιτών και των επιχειρηματικών εταίρων σε έναν ενοποιημένο χώρο προϋποθέτει ισότιμη πρόσβαση στα όπλα του νόμου. Είναι ευλογοφανές ότι μια εταιρεία που λειτουργεί σε κράτος μέλος όπου το δικαστικό σύστημα επιτρέπει τη σύντομη και αποτελεσματική ικανοποίηση των αξιώσεων διαθέτει σημαντικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα έναντι μιας επιχείρησης η οποία λειτουργεί σε δικαστικό περιβάλλον που δεν διαθέτει ανάλογα αποτελεσματικά ένδικα βοηθήματα. Οι διαφορές αυτές ενδέχεται ακόμα και να αποτρέπουν τις εταιρείες από την άσκηση των δικαιωμάτων ελεύθερης εγκατάστασης σε άλλο κράτος μέλος που παρέχει η Συνθήκη ΕΚ. Συνεπώς, ενδεχόμενες πράξεις για τη διαδικασία έκδοσης διαταγής πληρωμής και μικροδιαφορών θα μπορούσαν να αποδειχθούν χρήσιμες και σε περιπτώσεις καθαρά εσωτερικών δικών.

Ερώτηση 1:

Μια ευρωπαϊκή πράξη για τη διαδικασία έκδοσης διαταγών πληρωμής και τη διαδικασία μικροδιαφορών πρέπει να είναι εφαρμοστέα αποκλειστικά σε διασυνοριακές υποθέσεις, ή και σε καθαρά εσωτερικές δίκες; Παρακαλώ σχολιάστε τα προτερήματα και τα μειονεκτήματα ενός περιορισμένου ή εκτεταμένου πεδίου εφαρμογής των δύο αυτών ενδεχόμενων πράξεων.

1.2. Η επιλογή του ενδεδειγμένου μέσου για την επίτευξη της προσέγγισης του δικονομικού δικαίου

Οι επιπτώσεις της επιλογής του νομικού μέσου που κρίνεται κατάλληλο για την επίτευξη της προσέγγισης του δικονομικού δικαίου είναι σημαντικές. Μια οδηγία μπορεί να περιορίζεται στη θέσπιση των βασικών αρχών και να αφήνει στα κράτη μέλη κάποια ελευθερία να διαμορφώσουν τη διαδικασία σύμφωνα με τις συγκεκριμένες ανάγκες τους. Εντούτοις, η υποχρέωση προσαρμογής της νομοθεσίας τους στις απαιτήσεις της οδηγίας θα οδηγήσει αναπόφευκτα στην αντικατάσταση του προϊσχύοντος εθνικού συστήματος. Από την άλλη πλευρά, ένας κανονισμός ο οποίος είναι αμέσως εφαρμοστέος δεν αφήνει στα κράτη μέλη περιθώριο ελιγμών. Αλλά η θέσπιση μιας ενιαίας ευρωπαϊκής διαδικασίας δεν υπερισχύει αναγκαστικά της εθνικής νομοθεσίας. Μια τέτοια νέα ευρωπαϊκή διαδικασία μπορεί να θεωρηθεί μια επιπλέον εναλλακτική δυνατότητα που μπορεί ευχερώς να συνυπάρχει με την εθνική μέθοδο εκδίκασης των μικρής αξίας ή μη αμφισβητουμένων αξιώσεων.

Ποιος είναι ο απαιτούμενος βαθμός ομοιομορφίας, σύμφωνα και με την αρχή της επικουρικότητας, ώστε να επιτευχθεί η επιθυμητή αύξηση της αποτελεσματικότητας και της φιλικότητας προς το χρήστη; Πόση ελευθερία και ευελιξία μπορεί να δοθεί στα κράτη μέλη χωρίς να υπονομευθεί ο πρωταρχικός στόχος της διευκόλυνσης της ίσης και εξίσου αποτελεσματικής πρόσβασης στη δικαιοσύνη;

Θα πρέπει να υπενθυμιστεί επίσης ότι, από την άποψη αυτή, η διαχωριστική γραμμή μεταξύ ομοιόμορφων και εναρμονισμένων διαδικασιών δεν είναι τόσο σαφής όσο μπορεί να μοιάζει. Ακόμα και στην περίπτωση της έγκρισης κανονισμού, όλα τα ζητήματα τα οποία ηθελημένα δεν θα καλύπτει μια τέτοια πράξη θα παραμένουν ανοικτά και θα χρήζουν στην πραγματικότητα συμπληρωματικής εθνικής ρύθμισης. Θα ήταν απολύτως νοητό, για παράδειγμα, να προτιμηθεί ο κανονισμός, ως το ενδεδειγμένο μέσο που εξασφαλίζει πλήρη ομοιομορφία όσον αφορά τις βασικές αρχές μιας διαδικασίας έκδοσης ευρωπαϊκής διαταγής πληρωμής, ενώ λιγότερο κεντρικά θέματα θα παρέμεναν ανοικτά για πιθανόν αποκλίνοντες κανόνες που θα εκπονούνταν από τα κράτη μέλη ανάλογα με τις εξατομικευμένες ανάγκες τους. Συγχρόνως, μια οδηγία μπορεί να κρίνεται ως η περισσότερο ενδεδειγμένη νομοθετική λύση όσον αφορά τα θεμελιώδη στοιχεία μιας διαδικασίας μικροδιαφορών. Εν πάση περιπτώσει, είναι απαραίτητο να προσδιοριστούν οι ζωτικής σημασίας δικονομικές πτυχές που απαιτούν εναρμόνιση και πρέπει να καλύπτονται από νομοθετική πράξη, ανεξαρτήτως του αν αυτή θα είναι κανονισμός ή οδηγία. Το υπόλοιπο του παρόντος εγγράφου θα αφιερωθεί στην επισήμανση των εν λόγω θεμελιωδών ζητημάτων ξεχωριστά για τη διαδικασία έκδοσης ευρωπαϊκής διαταγής πληρωμής και για τη διαδικασία μικροδιαφορών.

Ερώτηση 2:

Ποια είναι η ενδεδειγμένη νομοθετική πράξη για τη διαδικασία έκδοσης διαταγής πληρωμής και τη διαδικασία μικροδιαφορών, κανονισμός ή οδηγία;

2. ΜΕΡΟΣ II : ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΚΔΟΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΔΙΑΤΑΓΗΣ ΠΛΗΡΩΜΗΣ

2.1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

2.1.1. Αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη όταν οι οφειλέτες δεν εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις τους χωρίς να μπορεί να γίνει νοητή οποιαδήποτε διαφωνία όσον αφορά την αιτιολογία, τη φύση και το ύψος της επίδικης αξίωσης

Αποτελεί αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι ο κύριος στόχος μεγάλου ποσοστού δικών στα κράτη μέλη δεν είναι η έκδοση αμερόληπτης απόφασης που να επιλύει κατά αυθεντικό τρόπο ένα αμφισβητούμενο πραγματικό ή νομικό ζήτημα. Αντιθέτως, αποτελεί όλο και περισσότερο τον κανόνα ότι, παρόλο που αποδεδειγμένα δεν υπάρχει διαφορά, ο δανειστής αναγκάζεται να προσφύγει στα δικαστήρια για να επιτύχει την έκδοση εκτελεστού τίτλου που θα του επιτρέψει να εισπράξει με αναγκαστική εκτέλεση μια απαίτηση την οποία ο οφειλέτης απλώς δεν θέλει ή δεν μπορεί να εκπληρώσει [2].

[2] Το 2000, η Επιτροπή εγκαινίασε μελέτη γις τις ειδικές διαδικασίες μικροδιαφορών που ισχύουν στα κράτη μέλη. Το σχετικό ερωτηματολόγιο που διανεμήθηκε στα κράτη μέλη περιείχε επίσης ορισμένες ερωτήσεις για τις μη αμφισβητούμενες αξιώσεις. Οι απαντήσεις των κρατών μελών, όπως συνοψίζονται σε πίνακα που περιέχεται στην τελική έκθεση την οποία συνέταξε η Evelyne Serverin, Διευθύντρια ερευνών του CNRS IDHE-ENS CACHAN (Des Procedures de traitement judiciares des demandes de faible importance ou non contestιes dans les droits des Etats-Membres de l'Union Europιenne, Cachan 2001, σελ. 30) αποκαλύποτυν ότι, εκεί όπου υπάρχουν πλήρη στατιστικά στοιχεία, το ποσοστό των μη αμφισβητουμένων αξιώσεων κυμαίνεται μεταξύ περίπου 50% (Ιρλανδία) και άνω του 80 % (Γερμανία, Αυστρία, Σουηδία) του συνόλου των υποθέσεων που εκδικάζουν τα κατώτερα τακτικά πολιτικά δικαστήρια.

Η κατάσταση αυτή θέτει μια πολύπλευρη πρόκληση στα δικαστικά συστήματα των κρατών μελών. Έχει πλέον ζωτική σημασία να μπορούν να διακριθούν σε όσο το δυνατόν περισσότερο πρόωρο στάδιο της διαδικασίας οι πραγματικά αμφισβητούμενες υποθέσεις από τις υποθέσεις στις οποίες δεν υπάρχει στην πραγματικότητα νομική διαφορά. Η διαφοροποίηση αυτή αποτελεί αναγκαία, αν και όχι ικανή, συνθήκη για την αποτελεσματική χρησιμοποίηση των περιορισμένων πόρων που διαθέτουν τα δικαστήρια. Τους επιτρέπει να επικεντρωθούν στις αμφισβητούμενες υποθέσεις και να τις εκδικάσουν σε εύλογο χρονικό διάστημα. Το επιθυμητό αυτό αποτέλεσμα μπορεί, εντούτοις, να επιτευχθεί μόνον αν προβλέπεται μια ταχεία και αποτελεσματική διαδικασία για τις μη αμφισβητούμενες αξιώσεις, η οποία να ελαφρύνει το φόρτο των δικαστηρίων στο βαθμό που είναι απαραίτητο για την πρόληψη σημαντικών συμφορήσεων. Έτσι, δεδομένου απλώς και μόνον του αριθμού των προαναφερθεισών μη αμφισβητουμένων υποθέσεων, η ύπαρξη δικονομικής νομοθεσίας που να εξασφαλίζει την αποτελεσματική εκδίκασή τους αποτελεί αποφασιστικό παράγοντα για την απόδοση του δικαστικού συστήματος στο σύνολό του.

Η σύντομη εξόφληση των οφειλών των οποίων η αιτιολογία δεν τίθεται εν αμφιβόλω έχει ζωτική σημασία για τους οικονομικούς παράγοντες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ένα νομικό πλαίσιο που δεν εγγυάται στο δανειστή πρόσβαση σε ταχεία ικανοποίηση των μη αμφισβητουμένων αξιώσεων ενδέχεται να προσφέρει στους κακόπιστους οφειλέτες κάποιο βαθμό ατιμωρησίας και συνεπώς ένα κίνητρο για να καθυστερούν εσκεμμένα τις πληρωμές προς ίδιο όφελος [3]. Η καθυστέρηση των πληρωμών είναι μια από τις σημαντικότερες αιτίες της αφερεγγυότητας που απειλεί την ύπαρξη των επιχειρήσεων, ιδίως των μικρομεσαίων, και προκαλεί απώλεια πολλών θέσεων εργασίας. Η ανάγκη κίνησης μακροχρόνιων, γραφειοκρατικών και πολυδάπανων δικαστικών διαδικασιών, ακόμα και για την είσπραξη μη αμφισβητουμένων οφειλών μοιραία οξύνει αυτές τις επιζήμιες οικονομικές συνέπειες.

[3] Bάσει των αποτελεσμάτων μελέτης η οποία ζητήθηκε από την ίδια το 1994 ('European Late Payment Survey' - Intrum Justitia), η Επιτροπή υπολόγισε, στην ανακοίνωσή της προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο "προς μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα στην έκδοση και την εκτέλεση αποφάσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση", ΕΕ C 33, 31.1.1998, σελ. 3, παρ. 38 την αναλογία των περιπτώσεων ηθελημένης υπερημερίας σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση σε 35 %.

2.2. Ορισμός της διαδικασίας έκδοσης διαταγής πληρωμής

Όλα τα κράτη μέλη προσπαθούν να αντιμετωπίσουν το ζήτημα της μαζικής είσπραξης μη αμφισβητουμένων αξιώσεων μέσω των δικαστηρίων τους από εθνική προοπτική στο πλαίσιο των δικονομικών συστημάτων και παραδόσεών τους. Δεν πρέπει να προκαλεί έκπληξη το ότι οι λύσεις που έχουν εξευρεθεί ποικίλλουν σε μεγάλο βαθμό, τόσο όσον αφορά την τεχνική τους φύση όσο και την επιτυχία τους. Σε ορισμένα κράτη μέλη, τα κυριότερα δικονομικά μέσα αντιμετώπισης του προβλήματος των μη αμφισβητουμένων αξιώσεων είναι οι ερήμην εκδιδόμενες αποφάσεις, οι ειδικές συνοπτικές διαδικασίες που εντάσσονται στη δομή της τακτικής πολιτικής δικονομίας ή ακόμα και ασφαλιστικά μέτρα που καθίστανται οιονεί οριστικά, δεδομένου ότι, στην πράξη, ποτέ σχεδόν δεν επακολουθεί η κύρια διαδικασία [4].

[4] Στις Κάτω Χώρες, η ανυπαρξία σύντομης, απλής και ανέξοδης διαδικασίας είσπραξης των οφειλών προκάλεσε την εκτεταμένη χρήση από τα δικαστήρια των ασφαλιστικών μέτρων (kort geding).

Σε πολλά κράτη μέλη, εντούτοις, η ειδική διαδικασία έκδοσης διαταγής πληρωμής αποδείχθηκε εξαιρετικά πολύτιμο εργαλείο για την εξασφάλιση της σύντομης και αποτελεσματικής από άποψη κόστους είσπραξης αξιώσεων που δεν αποτελούν αντικείμενο νομικής αμφισβήτησης. Μέχρι σήμερα, ένδεκα κράτη μέλη (Αυστρία, Βέλγιο, Φινλανδία, Γαλλία, Γερμανία, Ελλάδα, Ιταλία, Λουξεμβούργο, Πορτογαλία, Ισπανία, Σουηδία) διαθέτουν ανάλογη διαδικασία ως αναπόσπαστο τμήμα της πολιτικής τους δικονομίας [5]. Τα περισσότερο γνωστά παραδείγματα είναι η γαλλική injonction de payer και η γερμανική Mahnverfahren. Πράγματι, τα τελευταία χρόνια, η διαταγή πληρωμής εισήχθη σε δύο κράτη μέλη (Ισπανία, Πορτογαλία) στα οποία οι πιστωτές δεν διέθεταν μέχρι τότε εκτελεστό τίτλο αυτού του είδους [6]. Η εξέλιξη αυτή μαρτυρεί την αυξανόμενη εκτίμηση που συγκεντρώνει αυτός ο τύπος διαδικασίας σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.

[5] Με την εξαίρεση του Βελγίου, όπου λόγω ορισμένων διαρθρωτικών ελαττωμάτων (π.χ. της διαταγής πληρωμής πρέπει να προηγείται επίσημη όχληση) η διαδικασία procιdure sommaire d'injonction de payer αποδείχθηκε περισσότερο δυσκίνητη από την τακτική πολιτική διαδικασία και συνεπώς δεν έγινε ευρέως αποδεκτή από τους νομικούς της πράξης.

[6] Στην Πορτογαλία, η νομοθεσία περί διαδικασίας έκδοσης διαταγής πληρωμής που θεσπίστηκε το 1993 μεταρρυθμίστηκε κατά τρόπο που βελτίωσε σημαντικά την αποτελεσματικότητά της το 1998. Στην Ισπανία, εισήχθη το 1999 η διαδικασία proceso monitorio.

Οι διαδικασίες έκδοσης διαταγών πληρωμής που ισχύουν στα κράτη μέλη ποικίλλουν σημαντικά όσον αφορά ζωτικές πτυχές, όπως το πεδίο εφαρμογής, η δικαιοδοσία ή οι τυπικές και ουσιαστικές προϋποθέσεις έκδοσης ευνοϊκής απόφασης. Παρά τις διαφορές αυτές μεταξύ των ισχυόντων τύπων νομοθεσίας, οι οποίες θα εξεταστούν εκτενέστερα στην παρούσα Πράσινη Βίβλο, όλες οι διαδικασίες διαθέτουν τα ακόλουθα χαρακτηριστικά γνωρίσματα που μπορούν να χρησιμεύσουν ως στοιχεία του ορισμού της διαδικασίας έκδοσης διαταγής πληρωμής:

Κατόπιν αίτησης του ενδιαφερομένου, το δικαστήριο ή άλλη αρμόδια αρχή εκδίδει απόφαση για την επίδικη απαίτηση χωρίς να δίδεται προηγουμένως στον καθού η δυνατότητα να συμμετάσχει. Η απόφαση αυτή κοινοποιείται στον καθού συνοδευόμενη από επιταγή συμμόρφωσης προς τη διαταγή ή αμφισβήτησης της αξίωσης εντός συγκεκριμένης προθεσμίας. Αν ο καθού δεν κάνει ένα από τα δύο, η διαταγή πληρωμής καθίσταται εκτελεστή. Μόνον αν ασκήσει ανακοπή, μπορεί η υπόθεση να διαβιβαστεί στην τακτική διαδικασία. Συνεπώς, αντιθέτως προς τους φυσιολογικούς δικονομικούς κανόνες, το βάρος κίνησης της κατ' αντιμωλία διαδικασίας φέρει εκείνος εις βάρος του οποίου έχει εκδοθεί η διαταγή πληρωμής. Αυτή η μετακύλιση της ευθύνης, η οποία αποκαλείται πολύ επιτυχώς στα γαλλικά με τον όρο 'inversion du contentieux', σε συνδυασμό με την προστασία των δικαιωμάτων του καθού, όπως αυτή ενσωματώνεται στη δυνατότητα να αποκρουστεί η έκδοση εκτελεστού τίτλου αποτελούν τα βασικά χαρακτηριστικά της διαδικασίας έκδοσης διαταγής πληρωμής.

2.3. Η ανάγκη ανάληψης δράσης σε κοινοτικό επίπεδο

Μοιάζει μάλλον αυτονόητο ότι η διάρκεια και το κόστος των τακτικών πολιτικών διαδικασιών, το οποίο είναι απρόσφορο για αξιώσεις σχετικά με τις οποίες δεν υπάρχει νομική αμφισβήτηση, τείνει να αποβεί ακόμα περισσότερο δυσανάλογο σε υποθέσεις με διασυνοριακές επιπτώσεις. Η άγνοια των νομικών συστημάτων άλλων κρατών μελών και η συνακόλουθη ανάγκη προσφυγής στις υπηρεσίες δικηγόρου, το μεγάλο χρονικό διάστημα που απαιτείται για την επίδοση δικογράφων σε διαδίκους που κατοικούν σε κράτος μέλος διαφορετικό από το κράτος όπου λαμβάνει χώρα η διαδικασία και τα έξοδα μετάφρασης είναι οι εμφανέστεροι μόνον από τους παράγοντες που δυσχεραίνουν τη ζωή των δανειστών διασυνοριακών αξιώσεων. Τα προβλήματα αυτά είναι εγγενή σε κάθε διασυνοριακή δίκη, ανεξαρτήτως της αμφισβητούμενης ή μη φύσης της αξίωσης. Παρόλα ταύτα, η αντίθεση μεταξύ της σύντομης διαδικασίας είσπραξης που ισχύει για τις καθαρά εσωτερικές αγωγές και των καθυστερήσεων και του κόστους που ανακύπτουν όταν οι διάδικοι κατοικούν σε διαφορετικά κράτη μέλη γίνεται αφόρητη όταν ο καθού δεν αμφισβητεί καν την αιτιολογία της επίδικης αξίωσης. Η κατάσταση αυτή ευνοεί τους κακόπιστους οφειλέτες στις διασυνοριακές σχέσεις και μπορεί να αποτελέσει αντικίνητρο για την επέκταση των δραστηριοτήτων των οικονομικών παραγόντων εκτός του κράτους μέλους προέλευσής τους, περιορίζοντας έτσι τις εμπορικές συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών. Ακόμα και η ύπαρξη αποτελεσματικής εθνικής διαδικασίας είσπραξης μη αμφισβητουμένων αξιώσεων σε κάθε κράτος μέλος, από την οποία πόρρω απέχουμε σήμερα [7], δεν θα αποτελούσε αναγκαστικά αποφασιστική βελτίωση, εφόσον οι τεράστιες διαφορές μεταξύ των εν λόγω διαδικασιών και η έλλειψη εξοικείωσης με αυτές αποτελούν αφεαυτών σημαντικά εμπόδια για την επίλυση των διαμεθοριακών διαφορών. Μια εναρμονισμένη ευρωπαϊκή διαταγή πληρωμής θα διαδραμάτιζε σημαντικότατο ρόλο στη βελτίωση της ευχερέστερης πρόσβασης σε αποτελεσματική δικαιοσύνη.

[7] Ακόμα και στα κράτη μέλη όπου υπάρχουν διαδικασίες έκδοσης διαταγών πληρωμής, συχνά (στην Αυστρία, στο Βέλγιο, στην Ιταλία και στο Λουξεμβούργο) δεν μπορούν να εφαρμοστούν αν ο καθού κατοικεί στο εξωτερικό.

Θα πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ότι σοβαρές διασυνοριακές επιπτώσεις δεν έχουν μόνον οι υποθέσεις οι οποίες συνεπάγονται συμμετοχή στην κύρια διαδικασία διαδίκων από διαφορετικά κράτη μέλη. Μια προηγουμένως καθαρά εσωτερική υπόθεση μπορεί να αποκτήσει διεθνή διάσταση διότι μια απόφαση που εκδίδεται σε ένα κράτος μέλος πρέπει να εκτελεστεί σε άλλο κράτος μέλος, για παράδειγμα διότι ο οφειλέτης βρίσκεται πλέον σε αυτό το κράτος ή μόνον εκεί διαθέτει περιουσιακά στοιχεία που να αξίζει να κατασχεθούν. Η κήρυξη της εκτελεστότητας (exequatur) που είναι απαραίτητη για να καταστεί δυνατή η εκτέλεση στην επικράτεια κράτους μέλους διαφορετικού από εκείνο στο οποίο εκδόθηκε η απόφαση [8] αποτελεί πηγή καθυστερήσεων και κόστους, σε σημείο που το Συμβούλιο και η Επιτροπή προσδιόρισαν την κατάργηση ανάλογων ενδιάμεσων μέτρων ως μια από τις απώτερες προτεραιότητές τους στο πρόγραμμα μέτρων για την εφαρμογή της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης των αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις [9]. Η παροχή της δυνατότητας απόκτησης, επιφυλασσομένων των κανόνων διεθνούς δικαιοδοσίας, εκτελεστού τίτλου στο κράτος μέλος εκτέλεσης μέσω μιας εναρμονισμένης διαδικασίας έκδοσης διαταγής πληρωμής θα μπορούσε να άρει ολοσχερώς την ανάγκη διέλευσης των συνόρων προς το σκοπό της εκτέλεσης για αρκετές υποθέσεις. Εάν η εκτέλεση σε κράτος μέλος διαφορετικό από εκείνο στο οποίο εκδόθηκε η απόφαση είναι αναπόφευκτη, η γενική εισαγωγή μιας ευρωπαϊκής διαταγής πληρωμής θα διευκόλυνε τα μέγιστα, ή ακόμα και θα καθιστούσε άχρηστες, τις διαδικασίες αναγνώρισης και εκτέλεσης [10]. Η επιφύλαξη του δικαιώματος να μην επιτρέπεται η εκτέλεση αλλοδαπής απόφασης αποτελεί κατά μέγα μέρος συνέπεια των διαφορών μεταξύ των εθνικών νομοθεσιών και της άγνοιας των αλλοδαπών κανόνων, ιδίως όσον αφορά τη συμβατότητά τους με τις απαιτήσεις που τάσσει ο κατάλογος λόγων για τους οποίους μπορεί να απορριφθεί ή να ανακληθεί η κήρυξη της εκτελεστότητας [11]. Όσον αφορά τις ερήμην εκδιδόμενες αποφάσεις - και μια διαταγή πληρωμής είναι ερήμην απόφαση υπό την έννοια ότι αποκτά εκτελεστότητα μόνον αν ο καθού παραμείνει αδρανής και δεν την ανακόψει [12] - η συλλογιστική αυτή αφορά ιδίως το ευαίσθητο ζήτημα του δέοντος σεβασμού των δικαιωμάτων άμυνας που διακηρύσσονται στο άρθρο 34 παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 44/2001 του Συμβουλίου. Αν θεσπιστεί μια διαδικασία έκδοσης ευρωπαϊκής διαταγής βάσει ενιαίων κοινών κανόνων, συμπεριλαμβανομένων κανόνων που προασπίζουν τα δικαιώματα άμυνας, θα μπορεί να επιτευχθεί πολύ πιο εύκολα η πλήρης άρση των ενδιάμεσων μέτρων που αφορούν την αναγνώριση και την εκτέλεση [13].

[8] Η διαδικασία exequatur, η οποία θεσπίστηκε αρχικά με τα άρθρα 31 και επ. της Σύμβασης των Βρυξελλών του 1968 για τη διεθνή δικαιοδοσία και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις (κωδικοποιημένη εκδοχή ΕΕ C 27, 26.1.1998, σελ. 1), έχει τροποποιηθεί και διέπεται πλέον από τα άρθρα 38 και επ. του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 44/2001 του Συμβουλίου της 22ας Δεκεμβρίου 2000, ΕΕ L 12, σελ. 1, ο οποίος τέθηκε σε ισχύ την 1η Μαρτίου 2002.

[9] ΕΕ C 12, 15.1.2001, σελ.1.

[10] Η θέση αυτή εκφράζεται ήδη στην ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο "προς αύξηση της αποτελεσματικότητας στην έκδοση και την εκτέλεση των αποφάσεων στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης', ΕΕ C 33, 31.1.1998, σελ. 3.

[11] Άρθρο 45 παρ. 1 σε συνδυασμό με τα άρθρα 34 και 35 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 44/2001 του Συμβουλίου.

[12] Tο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έχει εξετάσει τη συμβατότητα των διαταγών πληρωμής προς το άρθρο 27 παρ. 2 της Σύμβασης των Βρυξελλών του 1968, το οποίο εφαρμόζεται σε ερήμην εκδιδόμενες αποφάσεις στις αποφάσεις του Hengst Import BV κατά Campese (C-474/93), 13.7.1995, Συλλογή 1995 I-2113 (ιταλική procedimento d'ingiunzione) και Klomps κατά Michel (C-166/80), 16.6.1981, Συλλογή 1981, 1593 (γερμανική Mahnverfahren).

[13] Ο αναπόφευκτος κίνδυνος παρερμηνείας ή λανθασμένης εφαρμογής των κανόνων αυτών σε μεμονωμένες περιπτώσεις δεν αποτελεί εμπόδιο από την άποψη αυτή, δεδομένου ότι σφάλματα αυτού του είδους δεν αποκλείουν την εκτελεστότητα απόφασης σε καθαρά εσωτερικές υποθέσεις, εκτός αν ο ηττηθείς διάδικος προσβάλλει την απόφαση.

Πρέπει να συζητηθεί το κατά πόσον η διαδικασία έκδοσης ευρωπαϊκής διαταγής πληρωμής πρέπει να εφαρμόζεται αποκλειστικά σε διασυνοριακές δίκες. Εκτός από τις γενικές σκέψεις για το θέμα που αναφέρονται στα διάφορα κεφάλαια της παρούσας Πράσινης Βίβλου [14], θα πρέπει να ληφθούν υπόψη τα εξής. Ενόψει του ότι η διαδικασία έκδοσης διαταγής πληρωμής αποτελεί εν τη ουσία μέθοδο μαζικής είσπραξης μη αμφισβητουμένων οφειλών και διεκπεραιώνεται από τα δικαστήρια διότι αυτά έχουν το μονοπώλιο της έκδοσης εκτελεστών τίτλων, μια κατάσταση που προκαλεί εμφανή ανισορροπία όσον αφορά την αποτελεσματικότητα των δικονομικών μέσων που διαθέτουν οι δανειστές στα διάφορα κράτη μέλη, εύλογα μπορεί να θεωρηθεί ότι νοθεύει τον ανταγωνισμό στο πλαίσιο της εσωτερικής αγοράς [15]. Η θέσπιση μιας ευρωπαϊκής διαταγής πληρωμής θα αποτελούσε μια ιδιαίτερα πρόσφορη προσπάθεια εναρμόνισης σύμφωνη με την αρχή της επικουρικότητας, δεδομένου ότι αυτός ο τύπος διαδικασίας δεν συνδέεται άρρηκτα με τους υπόλοιπους κανόνες που διέπουν την πολιτική δικονομία, αλλά αποτελεί μάλλον ανεξάρτητο κεφάλαιο. Το πέρας της διαδικασίας έκδοσης διαταγής πληρωμής, το οποίο προκαλείται από την ανακοπή του καθού, είναι εκείνο που επιφέρει την ενδεχόμενη διαβίβαση της υπόθεσης στην τακτική πολιτική διαδικασία. Συνεπώς, η θέσπιση ευρωπαϊκής διαταγής πληρωμής δεν θα προκαλέσει ανάγκη περαιτέρω προσέγγισης των εθνικών δικονομιών.

[14] Ένθ. αν. παράγραφος 1.1.

[15] Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο "προς αύξηση της αποτελεσματικότητας στην έκδοση και την εκτέλεση αποφάσεων στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης", ΕΕ C 33, 31.1.1998, σελ. 3, παρ. 38, αποδεικνύεται από τη μελέτη "European Payment Habits Survey"-Intrum Justitia (βλέπε άνωθι υποσημείωση 3) ότι στα κράτη μέλη όπου η έκδοση και η εκτέλεση αποφάσεων είναι ταχεία, ολιγοδάπανη και αποτελεσματική, η αναλογία των περιπτώσεων ηθελημένης υπερημερίας είναι σαφώς κατώτερη από τον μέσο όρο της Ένωσης ο οποίος ανέρχεται σε 35%.

Ενόψει των προαναφερθεισών παρατηρήσεων και για να μπορέσει η Επιτροπή να αξιολογήσει καλύτερα το βαθμό στον οποίο απαιτείται ανάληψη δράσης σε κοινοτικό επίπεδο, καθώς και τη φύση της απαιτούμενης δράσης, ένας από τους στόχους της παρούσας Πράσινης Βίβλου είναι η συγκέντρωση περισσότερων πληροφοριών για τη λειτουργία των δικονομικών κανόνων είσπραξης μη αμφισβητουμένων αξιώσεων στα κράτη μέλη, είτε πρόκειται για διαδικασία έκδοσης διαταγής πληρωμής είτε για άλλη διαδικασία. Η ανάλυση του ισχύοντος κανονιστικού πλαισίου δεν επιτρέπει αφεαυτής την εξαγωγή ορθών συμπερασμάτων όσον αφορά την απόδοση μιας ειδικής διαδικασίας στην καθημερινή χρήση της. Όσο μεγαλύτερη είναι η απόκλιση μεταξύ της αποδοχής και της επιτυχίας των μεθόδων που αποσκοπούν στην απλούστευση και στην επιτάχυνση της έκδοσης εκτελεστής απόφασης για μια αξίωση η οποία αποδεδειγμένα δεν αμφισβητείται, τόσο διευρύνεται η ανισορροπία που σκιαγραφήθηκε παραπάνω και καθίσταται πιο επείγουσα η ανάγκη προσέγγισης σε ολόκληρη την Κοινότητα.

Ερώτηση 3:

Έχουν ανακύψει προβλήματα, και ποια, κατά την εφαρμογή της διαδικασίας έκδοσης διαταγής πληρωμής ή κάποιας άλλης διαδικασίας είσπραξης μη αμφισβητουμένων αξιώσεων που ισχύει στο κράτος μέλος σας; Παρακαλείστε να υποδείξετε το επίπεδο αποδοχής και επιτυχίας των διαδικασιών αυτών στην πράξη. Είναι εφαρμοστέες αυτές οι διαδικασίες και σε διασυνοριακές υποθέσεις όπου είτε ο αιτών είτε ο καθού κατοικεί σε άλλο κράτος μέλος; Αν ναι, έχουν ανακύψει προβλήματα, και ποια, κατά την εφαρμογή; Αν όχι, πώς δικάζονται οι μη αμφισβητούμενες διασυνοριακές αξιώσεις;

2.4. ΙΣΤΟΡΙΚΟ

2.4.1. Πρωτοβουλίες με στόχο τη θέσπιση διαδικασίας έκδοσης ευρωπαϊκής διαταγής πληρωμής που είχαν αναληφθεί πριν την έναρξη ισχύος της Συνθήκης του Άμστερνταμ

2.4.1.1. Πρόταση Storme

Το 1993, μια ομάδα εργασίας εμπειρογνωμόνων δικονομικού δικαίου υπό την προεδρία του καθηγητή Marcel Storme, υπέβαλε στην Επιτροπή σχέδιο πρότασης οδηγίας για την προσέγγιση των νομοθετικών και κανονιστικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με ορισμένες πτυχές της πολιτικής δικονομίας (γνωστό ως πρόταση Storme) [16]. Αυτή η πρώτη σφαιρική προσπάθεια αντιμετώπισης των θεμελιωδέστερων χαρακτηριστικών της πολιτικής δικονομίας [17], η οποία βασίζεται σαφώς στη λογική της εσωτερικής αγοράς [18], περιλαμβάνει ένα κεφάλαιο με λεπτομερείς κανόνες για διαδικασία έκδοσης διαταγής πληρωμής, αναγνωρίζοντας έτσι τη μεγάλη σημασία της εναρμόνισης στον τομέα αυτό [19]. Παρόλο που η πρόταση ουδέποτε μεταφράστηκε σε νομοθετική πρωτοβουλία της Επιτροπής, αποτελεί πολύτιμο σημείο αναφοράς και πηγή έμπνευσης.

[16] Tο κείμενο δημοσιεύθηκε το 1995 με τίτλο Storme (ed.), Rapprochement du droit judiciaire de l'Union Europιenne - Approximation of judiciary law in the European Union, Dordrecht/Boston/London.

[17] Αξίζει να αναφερθεί ότι πριν από την πρόταση αυτή, το Συμβούλιο της Ευρώπης είχε προτείνει με τη Σύσταση αριθ. R (81) 7 Για τα Μέτρα Διευκόλυνσης της Πρόσβασης στη Δικαιοσύνη της 14.5.1981 ότι "πρέπει να θεσπιστούν διατάξεις για τις μη αμφισβητούμενες ή βεβαιωμένες εκκαθαρισμένες αξιώσεις, ούτως ώστε να εξασφαλιστεί ότι στις υποθέσεις αυτές, εκδίδεται τελεσίδικη απόφαση σύντομα, χωρίς περιττούς τύπους, παράσταση ενώπιον του δικαστηρίου ή δαπάνη".

[18] Η εισηγητική έκθεση του καθηγητή Marcel Storme αναφέρεται δια μακρών στην ανάγκη εναρμόνισης της πολιτικής δικονομίας η οποία απορρέει από τη δημιουργία μιας εσωτερικής αγοράς, τόσο από οικονομική άποψη όσο και λαμβανομένης υπόψη της νομικής βάσης της κοινοτικής νομοθεσίας στον τομέα αυτό.

[19] Αρχικός στόχος της ομάδας εργασίας ήταν η σύνταξη ενός υποδείγματος πλήρους ευρωπαϊκού κώδικα πολιτικής δικονομίας. Εντούτοις, η τελική πρόταση χαρακτηρίζεται από έντονη διαφοροποίηση μεταξύ ορισμένων τομέων (όπως η διαταγή πληρωμής) οι οποίοι εξετάζονται λεπτομερώς και προτείνεται μια εναρμονισμένη κοινή διαδικασία και άλλων τομέων για τους οποίους η πρόταση περιορίζεται στην εκπόνηση γενικών αρχών ή ελάχιστων κανόνων.

2.4.1.2. Οδηγία για τις καθυστερήσεις πληρωμών

Το 1998, η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την καταπολέμηση των καθυστερημένων πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές [20]. Με βάση τη συλλογιστική ότι οι συνέπειες των καθυστερήσεων πληρωμών, όπως οι τόκοι υπερημερίας τους οποίους εισπράττει ο οφειλέτης μετά την πάροδο της ημερομηνίας κατά την οποία κατέστη απαιτητή η οφειλή, μπορούν να λειτουργήσουν αποτρεπτικά μόνον αν συνοδεύονται από ταχείες, αποτελεσματικές και ανέξοδες διαδικασίες είσπραξης [21], το σχέδιο περιείχε, στο άρθρο 5, διάταξη με την οποία υποχρεώνοντο τα κράτη μέλη να εξασφαλίσουν την ύπαρξη διαδικασίας ταχείας εξόφλησης των μη αμφισβητουμένων αξιώσεων και σκιαγραφούντο ορισμένα σημαντικά στοιχειώδη χαρακτηριστικά της διαδικασίας αυτής. Παρόλο που ο όρος "διαταγή πληρωμής" δεν αναφέρετο στο κείμενο, είναι μάλλον εύλογο να υποτεθεί ότι αυτό που είχαν κυρίως κατά νου οι συντάκτες της πρότασης ήταν μια ανάλογη διαδικασία [22]. Η οδηγία που εγκρίθηκε τελικά στις 29 Ιουνίου 2000 [23] βασίζεται στο άρθρο 95 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και ακολουθεί περισσότερο προσεκτική προσέγγιση. Αντί για την εισαγωγή μιας (ενδεχομένως νέας) ειδικής διαδικασίας, το άρθρο 5 απαιτεί από τα κράτη μέλη να εξασφαλίσουν τη δυνατότητα έκδοσης εκτελεστού τίτλου εντός 90 ημερών σύμφωνα με την αντίστοιχη εθνική νομοθεσία τους [24]. Μένει να διαπιστωθεί αν η μεταφορά του άρθρου 5 θα επιφέρει αξιοσημείωτες αλλαγές στα δικονομικά συστήματα των κρατών μελών [25]. Εν πάση περιπτώσει, η διάταξη αυτή πρέπει να θεωρηθεί ένα προσεκτικό πρώτο βήμα, και όχι το τελικό στάδιο της διαδικασίας θέσπισης μιας αποτελεσματικής ευρωπαϊκής διαδικασίας είσπραξης μη αμφισβητουμένων αξιώσεων [26].

[20] COM (98) 126 τελικό, ΕΕ C 168, 3.6.1998, σελ. 13.

[21] Αιτιολογική σκέψη 14 της πρότασης, η οποία έγινε αιτιολογική σκέψη 20 της οδηγίας.

[22] Το εισηγητικό υπόμνημα της πρότασης αναφερόταν ρητώς στη γαλλική injonction de payer και στη γερμανική Mahnverfahren.

[23] Οδηγία 2000/35/ΕΚ, ΕΕ L 200, 8.8.2000, σελ. 35. Η προθεσμία μεταφοράς έληξε στις 8 Αυγούστου 2002.

[24] Το άρθρο 5 ('Διαδικασίες είσπραξης για μη αμφισβητούμενες απαιτήσεις') τάσσει:

[25] Μοιάζει πιθανό τα περισσότερα, αν όχι όλα, τα κράτη μέλη να ισχυριστούν ότι οι δικονομίες τους πληρούν ήδη αυτές τις προϋποθέσεις. Από την άποψη αυτή, πολλά εξαρτώνται από την ερμηνεία του όρου "κανονικά". Λαμβάνει υπόψη μόνον το νομικό πλαίσιο, ή και το εμπειρικό γεγονός της πρακτικής αποτελεσματικότητας των δικαστηρίων;

[26] Αυτό δε σημαίνει εντούτοις ότι τα άρθρα 61 στοιχείο γ) και 65 είναι η μόνη δυνατή νομική βάση για τη διαδικασία έκδοσης ευρωπαϊκής διαταγής πληρωμής.

2.5. Η Συνθήκη του Άμστερνταμ και οι επιπτώσεις της

Η έναρξη ισχύος της Συνθήκης του Άμστερνταμ είχε ως αποτέλεσμα τη μεταφορά της δικαστικής συνεργασίας σε αστικές υποθέσεις από τον τρίτο πυλώνα (άρθρο K.1 (6) ΣΕΕ) στον πρώτο πυλώνα. Σύμφωνα με τα άρθρα 61 στοιχείο (γ) και 65 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Κοινότητα θεσπίζει μέτρα στον τομέα της δικαστικής συνεργασίας σε αστικές υποθέσεις με διασυνοριακές επιπτώσεις και στο μέτρο που είναι αναγκαία για την ομαλή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Σύμφωνα με το άρθρο 65 στοιχείο (γ), τα μέτρα αυτά περιλαμβάνουν την εξάλειψη των εμποδίων για την ομαλή διεξαγωγή πολιτικών δικών, εν ανάγκη προωθώντας τη συμβατότητα των κανόνων πολιτικής δικονομίας που εφαρμόζουν τα κράτη μέλη.

Αυτή η νέα κοινοτική αρμοδιότητα προσέδωσε νέα ώθηση στη συζήτηση για μια περισσότερο προωθημένη προσέγγιση των δικονομιών, συμπεριλαμβανομένου του πεδίου των μη αμφισβητουμένων αξιώσεων.

2.6. Tα συμπεράσματα του Τάμπερε

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που συνεδρίασε στο Τάμπερε στις 15 και 16 Οκτωβρίου 1999 ενέκρινε την αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης των δικαστικών αποφάσεων και λοιπών πράξεων δικαιοδοτικών αρχών ως τον ακρογωνιαίο λίθο της δικαστικής συνεργασίας εντός της Ένωσης. Στην παράγραφο των συμπερασμάτων με τίτλο "Μεγαλύτερη σύγκλιση σε θέματα αστικού δικαίου" κάλεσε το Συμβούλιο και την Επιτροπή να ετοιμάσουν νέους δικονομικούς κανόνες για διασυνοριακές περιπτώσεις και ειδικότερα για τα στοιχεία που είναι σημαντικά για την ομαλή δικαστική συνεργασία και την αυξημένη πρόσβαση στη δικαιοσύνη. Μεταξύ αυτών των ζωτικών θεμάτων αναφέρθηκαν ρητώς οι εντολές για την καταβολή χρηματικών ποσών [27].

[27] Σημείο 38 των συμπερασμάτων της Προεδρίας.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο κάλεσε το Συμβούλιο και την Επιτροπή να θεσπίσουν, έως το Δεκέμβριο 2000, ένα πρόγραμμα μέτρων για την εφαρμογή της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης, με το οποίο θα πρέπει να ξεκινήσουν εργασίες για τον Ευρωπαϊκό Εκτελεστυήριο Τύπο, καθώς και για τις πτυχές των δικονομικών κανόνων για τις οποίες θεωρούνται αναγκαίες κοινές ελάχιστες προδιαγραφές προκειμένου να διευκολυνθεί η εφαρμογή της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης.

2.7. Tο πρόγραμμα αμοιβαίας αναγνώρισης

Το κοινό πρόγραμμα μέτρων της Επιτροπής και του Συμβουλίου για την εφαρμογή της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης των αποφάσεων επί αστικών και εμπορικών υποθέσεων, το οποίο εγκρίθηκε από το Συμβούλιο στις 30 Νοεμβρίου 2000, επεσήμανε μεταξύ των προτεραιοτήτων της Κοινότητας την κατάργηση του exequatur για τις μη αμφισβητούμενες απαιτήσεις. Επισημαίνοντας την αντίφαση που εμπεριέχει το γεγονός ότι η διαδικασία κήρυξης της εκτελεστότητας μπορεί να επιβραδύνει την εκτέλεση αποφάσεων που αφορούν απαιτήσεις οι οποίες δεν έχουν αμφισβητηθεί από τον οφειλέτη, το πρόγραμμα καθόρισε τον τομέα αυτόν ως έναν από τους πρώτους στους οποίους πρέπει να καταργηθεί η διαδικασία κήρυξης της εκτελεστότητας, δεδομένου ότι η ταχεία είσπραξη των οφειλών συνιστά απόλυτη ανάγκη για το εμπόριο και αντιπροσωπεύει μόνιμο μέλημα των οικονομικών κύκλων που ενδιαφέρονται για την εύρυθμη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς [28].

[28] ΕΕ C 12, 15.1.2001, σελ. 1, κεφάλαιο I B 3.

Όπως επισημάνθηκε ήδη προηγουμένως, το πρόγραμμα αμοιβαίας αναγνώρισης επικεντρώνεται σαφώς στη διευκόλυνση της αναγνώρισης και της εκτέλεσης δικαστικών αποφάσεων που έχουν εκδοθεί σε άλλο κράτος μέλος. Δεν πρόκειται για πρόγραμμα εναρμόνισης του εθνικού δικονομικού δικαίου. Εξετάζει την προσέγγιση του δικονομικού δικαίου με τη μορφή της θέσπισης ελάχιστων κανόνων ή εναρμόνισης όχι ως αυτοτελή στόχο, αλλά ως συνοδευτικό μέτρο που ενδέχεται, σε ορισμένες περιπτώσεις, να αποτελεί προϋπόθεση για την επίτευξη της επιθυμητής προόδου στην προσπάθεια σταδιακής κατάργησης της διαδικασίας exequatur [29]. Στο ίδιο έγγραφο, επισημαίνεται ότι σε ορισμένους τομείς, η κατάργηση της κήρυξης της εκτελεστότητας θα μπορούσε να σημαίνει τη θέσπιση ενός πραγματικού ευρωπαϊκού εκτελεστού τίτλου που εκδίδεται μετά το πέρας μιας ειδικής, ενιαίας ή εναρμονισμένης, διαδικασίας, η οποία καθορίζεται στα πλαίσια της Κοινότητας [30]. Πρέπει να τονιστεί ότι η κατάργηση του exequatur και η εναρμόνιση του δικονομικού δικαίου αποτελούν δύο ανεξάρτητα ζητήματα. Η πρώτη προϋποθέτει την έκδοση απόφασης και αφορά την πρόσβαση στην εκτέλεση όταν αυτή πρέπει να λάβει χώρα εκτός των συνόρων, ενώ η δεύτερη αφορά την αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη για την επίτευξη της έκδοσης απόφασης, ανεξαρτήτως του αν η απόφαση αυτή θα πρέπει να εκτελεστεί στο εξωτερικό ή όχι. Παρά την αλληλεξάρτηση μεταξύ των δύο, η οποία μόλις σκιαγραφήθηκε, είναι σημαντικό να ληφθεί υπόψη ο διακεκριμένος χαρακτήρας τους και το γεγονός ότι και οι δύο μπορούν να αντιμετωπιστούν ανεξαρτήτως και αυτοτελώς. Αρκεί να υπενθυμιστεί εδώ ότι η κατάργηση του exequatur δεν έχει καμμία σημασία για δανειστή ο οποίος, σε μια διασυνοριακή υπόθεση, πρέπει να εναγάγει αντίδικο σε άλλο κράτος μέλος στο οποίο δεν υπάρχει αποτελεσματική διαδικασία για την είσπραξη μη αμφισβητουμένων οφειλών. Αλλά και αντιστρόφως, η χρησιμοποίηση μιας τέτοιας διαδικασίας για την έκδοση απόφασης στο κράτος μέλος κατοικίας του καθού θα αίρει, στη μεγάλη πλειοψηφία των περιπτώσεων, την ανάγκη εκτέλεσης της εν λόγω απόφασης σε τρίτο κράτος μέλος. Από την άλλη πλευρά, θα υπάρχουν πάντα αποφάσεις ή άλλοι εκτελεστοί τίτλοι για μη αμφισβητούμενες αξιώσεις (δικαστικοί συμβιβασμοί, δημόσια έγγραφα), συμπεριλαμβανομένων των εκτελεστών τίτλων που εκδίδονται στο πλαίσιο μη εναρμονισμένων διαδικασιών, που θα πρέπει να εκτελεστούν σε κράτος μέλος διαφορετικό από το κράτος έκδοσης.

[29] Είναι χαρακτηριστικό σχετικά ότι το πρόγραμμα εξετάζει τα θέματα τα οποία κρίνονται κατάλληλα για εναρμόνιση ή για τη θέσπιση στοιχειωδών κανόνων υπό την επικεφαλίδα 'συνοδευτικά μέτρα της αμοιβαίας αναγνώρισης'.

[30] Κεφάλαιο II A 2 β του Προγράμματος. Παρόλο στο κεφάλαιο αυτό δεν γίνεται μνεία της διαδικασίας έκδοσης διαταγής πληρωμής (ή οποιασδήποτε άλλης ειδικής διαδικασίας), η μεταγενέστερη πρόταση για τη θέσπιση ευρωπαϊκού εκτελεστού τίτλου για μη αμφισβητούμενες αξιώσεις στο πλαίσιο του πρώτου σταδίου εφαρμογής που προβλέπεται στο κεφάλαιο III A αποδεικνύει ότι το ενδεχόμενο εναρμόνισης προς αυτή την κατεύθυνση είχε μελετηθεί ιδίως για την είσπραξη μη αμφισβητουμένων αξιώσεων.

2.8. Ο ευρωπαϊκός εκτελεστός τίτλος για μη αμφισβητούμενες αξιώσεις ως το πρώτο στάδιο μιας προσέγγισης δύο επιπέδων

Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω, η Επιτροπή επέλεξε μια στρατηγική δύο επιπέδων με δύο ταυτόχρονους στόχους:

* την κατάργηση του exequatur υπό την προϋπόθεση της τήρησης ορισμένων ελάχιστων κανόνων για όλους τους εκτελεστούς τίτλους που αφορούν μη αμφισβητούμενες αξιώσεις, ανεξαρτήτως της διαδικασίας που οδήγησε στην έκδοση της απόφασης ή εκτελεστού τίτλου

και

* τη δημιουργία εναρμονισμένης ειδικής διαδικασίας είσπραξης οφειλών που τεκμαίρεται ότι δεν θα αμφισβητηθούν, και συγκεκριμένα της ευρωπαϊκής διαταγής πληρωμής,

οι οποίοι εντούτοις δεν θα επιδιωχθούν ταυτόχρονα με την ίδια νομοθετική πράξη. Η προσέγγιση αυτή επιτρέπει την ταχεία επίτευξη προόδου στο θέμα της κατάργησης του exequatur σε όλες τις υποθέσεις που χαρακτηρίζονται από την επαληθεύσιμη έλλειψη οποιασδήποτε αμφισβήτησης όσον αφορά το χαρακτήρα ή το ύψος της οφειλής (όχι μόνον στις διαταγές πληρωμής) και την προσεκτική προετοιμασία της θέσπισης εναρμονισμένης διαδικασίας έκδοσης διαταγής πληρωμής.

Τον Απρίλιο 2002, η Επιτροπή ενέκρινε την πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου για τη θέσπιση ευρωπαϊκού εκτελεστού τίτλου για μη αμφισβητούμενες αξιώσεις [31]. Η νομοθετική αυτή πρωτοβουλία αποτελεί το πρώτο βήμα της στρατηγικής δύο σταδίων και προβλέπει την κατάργηση του exequatur για όλους τους εκτελεστούς τίτλους που αφορούν μη αμφισβητούμενες αξιώσεις, ενώ το πεδίο εφαρμογής της δεν περιορίζεται σε αποφάσεις που έχουν εκδοθεί στο πλαίσιο κάποιας συγκεκριμένης διαδικασίας. Προϋπόθεση για την κατάργηση των ενδιάμεσων μέτρων αποτελεί η συμμόρφωση με ορισμένους ελάχιστους δικονομικούς κανόνες όσον αφορά την επίδοση και κοινοποίηση των εγγράφων που να καλύπτουν τις παραδεκτές μεθόδους επίδοσης και κοινοποίησης, το χρόνο επίδοσης και κοινοποίησης ο οποίος επιτρέπει την προετοιμασία της υπεράσπισης και τη δέουσα ενημέρωση του οφειλέτη. Μόνον η συμμόρφωση με αυτούς τους ελάχιστους κανόνες, η οποία πιστοποιείται από το δικαστήριο έκδοσης, δικαιολογεί την κατάργηση του ελέγχου της τήρησης των δικαιωμάτων υπεράσπισης στο κράτος μέλος όπου πρόκειται να εκτελεστεί η απόφαση. Αυτό το σύστημα πιστοποίησης μέσω της συμπλήρωσης πολύγλωσσων τυποποιημένων εντύπων αποβλέπει στην παροχή απτού πλεονεκτήματος στους πιστωτές οι οποίοι αποκτούν πρόσβαση σε ταχεία και αποτελεσματική εκτέλεση στην αλλοδαπή, χωρίς τη συμμετοχή του δικαστικού σώματος του κράτους μέλους στο οποίο ζητείται η εκτέλεση και τις παρεπόμενες καθυστερήσεις και δαπάνες.

[31] COM (2002) 159 τελικό.

2.9. Μια Πράσινη Βίβλος ως δεύτερο σκέλος αυτής της προσέγγισης

Η παρούσα Πράσινη Βίβλος αντιπροσωπεύει το δεύτερο σκέλος αυτής της στρατηγικής και πρέπει να ενταχθεί στο πλαίσιο της πολιτικής της Επιτροπής για την αντιμετώπιση των ζητημάτων που θέτει το πρόγραμμα αμοιβαίας αναγνώρισης όσον αφορά τις μη αμφισβητούμενες αξιώσεις στο σύνολό τους.

Από τις προαναφερθείσες σκέψεις σχετικά με την εφαρμογή του προγράμματος αμοιβαίας αναγνώρισης, καθώς και από τις γενικές σκέψεις σχετικά με τη συλλογιστική για μια ευρωπαϊκή διαταγή πληρωμής [32] προκύπτει αβίαστα ότι οι στόχοι της δικονομικής εναρμόνισης την οποία επιδιώκει η παρούσα Πράσινη Βίβλος και της διευκόλυνσης της αναγνώρισης και της εκτέλεσης δεν αποκλείουν αλλήλους ούτε είναι αντιφατικοί, ή έστω αλληλεπικαλυπτόμενοι. Οι δύο αυτές πρωτοβουλίες της Επιτροπής πρέπει να θεωρηθούν μάλλον συμπληρωματικές. Η ύπαρξη διαδικασίας έκδοσης ευρωπαϊκής διαταγής πληρωμής δεν θα προσφέρει απλώς ίσους όρους παιχνιδιού για τους δανειστές και τους οφειλέτες σε όλα τα κράτη μέλη επιτρέποντάς τους ισότιμη πρόσβαση στη δικαιοσύνη, αλλά θα επιτρέψει και την επίτευξη περαιτέρω προόδου στον τομέα της αναγνώρισης και της εκτέλεσης καθιστώντας άνευ αντικειμένου ακόμα και την απαίτηση πιστοποίησης που προβλέπεται στην πρόταση για τη θέσπιση ευρωπαϊκού εκτελεστού τίτλου.

[32] ΈΝΘ. ΑΝ. ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 2.3.

3. Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΤΑΓΗ ΠΛΗΡΩΜΗΣ

3.1. Η γενική προσέγγιση

Στόχος του παρόντος εγγράφου είναι να εγκαινιάσει μια ευρεία διαβούλευση σχετικά με πιθανούς τρόπους θέσπισης μιας ενιαίας ή εναρμονισμένης ειδικής διαδικασίας έκδοσης ευρωπαϊκής διαταγής πληρωμής. Προς το σκοπό αυτό, οι κανόνες που θα μπορούσαν να διέπουν μια τέτοια διαδικασία θα εξεταστούν μεμονωμένα, στο μέτρο του δυνατού σύμφωνα με τη χρονολογική τους σειρά κατά την πρόοδο της διαδικασίας. Κάθε ζήτημα θα παρουσιαστεί επί τη βάσει αρχικής συνοπτικής παρουσίασης της συναφούς νομοθεσίας των κρατών μελών. Η ανασκόπηση αυτή θα χρησιμεύσει ως πηγή έμπνευσης για τη συζήτηση, ούτως ώστε να επισημανθούν οι καλύτερες πρακτικές που ισχύουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση - ή νέες καινοτόμοι λύσεις, εφόσον κρίνεται σκόπιμο - και το αποτέλεσμα της ανάλυσης θα μεταφραστεί σε μια νέα διαταγή πληρωμής εφαρμοστέα σε ολόκληρη την Ένωση, η οποία θα προσφέρει προστιθεμένη αξία για τους Ευρωπαίους πολίτες.

Η μεμονωμένη εξέταση των λεπτομερών χαρακτηριστικών μιας διαδικασίας έκδοσης διαταγής πληρωμής ένα προς ένα θα ήταν εντούτοις ατελής και ανεπαρκής αφεαυτής, εφόσον θα συσκότιζε αναγκαστικά τη γενική εικόνα, δηλαδή το στόχο της θέσπισης μιας διαδικασίας της οποίας τα επιμέρους στοιχεία συσχετίζονται αρμονικά και σχηματίζουν ένα ισόρροπο σύνολο. Συνεπώς, πριν στραφούμε στα επιμέρους χαρακτηριστικά, θα παρουσιαστεί μια ανασκόπηση των διαφόρων "οικογενειών" διαδικασιών έκδοσης διαταγής πληρωμής στην Ευρώπη, ούτως ώστε να δοθεί πλήρης εικόνα των δικονομικών χαρακτηριστικών που συνδυάζουν τυπικά τα διάφορα εθνικά συστήματα. Κατά την εξέταση των μεμονωμένων πτυχών της διαδικασίας, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ο πιθανός συσχετισμός μεταξύ τους. Ζωτική σημασία θα έχει η επιλογή είτε να ακολουθηθεί ένα από τα κυριότερα μοντέλα είτε να δημιουργηθεί κάτι νέο συνδυάζοντας στοιχεία διαφόρων υφισταμένων συστημάτων και πιθανόν καινοτόμα χαρακτηριστικά.

3.1.1. Συνοπτική ανασκόπηση των διαφόρων μοντέλων που ισχύουν στα ΚΜ

Σε γενικές γραμμές, μπορεί κανείς να διακρίνει μεταξύ δύο τύπων διαδικασιών έκδοσης διαταγής πληρωμής στην Ευρώπη. Παρά ορισμένες αποκλίσεις σε ελάσσονος σημασίας λεπτομέρειες, οι νομοθεσίες όλων των κρατών μελών που προβλέπουν διαταγή πληρωμής μπορούν να καταταγούν σε μια από τις δυο αυτές κατηγορίες.

Το κύριο προσδιοριστικό στοιχείο αυτού που μπορεί να αποκληθεί μοντέλο "απόδειξης" (Βέλγιο, Γαλλία, Ελλάδα, Λουξεμβούργο, Ιταλία, Ισπανία) είναι η απαίτηση να προσκομίσει ο αιτών κάποιο αποδεικτικό έγγραφο από το οποίο να προκύπτει το βάσιμο της επίδικης αξίωσης. Χωρίς ανάλογη έγγραφη απόδειξη, η αίτηση έκδοσης διαταγής πληρωμής κρίνεται απαράδεκτη. Η προϋπόθεση αυτή προσφέρει μια εγγύηση έναντι μη σοβαρών αιτήσεων. Πρέπει να θεωρηθεί στο πλαίσιο ενός συστήματος που επιτρέπει την έκδοση διαταγής πληρωμής μετά από συνοπτική απλώς εξέταση του βασίμου της αίτησης από δικαστή. Στο στάδιο της εξέτασης αυτής, η έγγραφη απόδειξη διαδραματίζει κεντρικό ρόλο. Υπάρχει αποδεικτικό έγγραφο το οποίο να αποδεικνύει επαρκώς την ύπαρξη της αξίωσης ώστε να αιτιολογείται η απόφαση του δικαστή να εκδώσει διαταγή πληρωμής; Η αναγκαία αξιολόγηση των ερωτημάτων αυτών από δικαστή αποτελεί ένα μέσο προστασίας του καθού, ακόμα και στο στάδιο της διαδικασίας κατά το οποίο δεν έχει τη δυνατότητα να εκφέρει γνώμη ο ίδιος σχετικά με το αιτιολογημένο της αίτησης. Απαιτήσεις που είναι αβάσιμες ακόμα και επί τη βάσει αποκλειστικά των πληροφοριών που παρέχει ο αιτών, ή που δεν στηρίζονται σε αποδεικτικά έγγραφα πρέπει να απορρίπτονται από τον ίδιο το δικαστή σε αρχικό στάδιο της διαδικασίας. Αν, εντούτοις, εκδοθεί διαταγής πληρωμής , αυτό σημαίνει ότι έχει περάσει επιτυχώς έναν κάποιον έλεγχο βασιμότητας. Στα περισσότερα κράτη μέλη που ανήκουν στην οικογένεια των "αποδείξεων" (Γαλλία, Ελλάδα, Ιταλία, Ισπανία) ο καθού έχει μία μόνον δυνατότητα να προβάλει αντιρρήσεις κατά της αξίωσης. Αφής στιγμής εκπνεύσει η προθεσμία άσκησης ανακοπής, η διαταγής πληρωμής αποκτά αμέσως ισχύ δεδικασμένου και δεν υπόκειται πλέον σε κανένα ένδικο μέσο.

Αντιθέτως, η διαδικασία "μη απόδειξης" για την έκδοση διαταγής πληρωμής που ισχύει στην Αυστρία, στη Φινλανδία, στη Γερμανία, στη Σουηδία και στην Πορτογαλία χαρακτηρίζεται από την παντελή απουσία οποιασδήποτε εξέτασης από το δικαστήριο όσον αφορά το βάσιμο της επίδικης αξίωσης. Εφόσον η αίτηση είναι παραδεκτή και πληροί τις βασικές τυπικές απαιτήσεις, το δικαστήριο εκδίδει διαταγή πληρωμής χωρίς κάποια περαιτέρω αξιολόγηση του βασίμου της αίτησης [33]. Ενώ η σχολή της "απόδειξης" κρίνει προφανώς απαραίτητη κάποια στοιχειώδη προστασία του καθού από το δικαστήριο, το μοντέλο "μη απόδειξης" δίδει έμφαση κυρίως στην ευθύνη του ίδιου του καθού. Κατά μία έννοια, πρόκειται απλώς και μόνον για εφαρμογή της αρχής "inversion du contentieux" δεδομένου ότι η έκβαση της υπόθεσης εξαρτάται απολύτως από την αντίδραση (ή την απουσία αντίδρασης) του καθού χωρίς περαιτέρω ανάμιξη του δικαστηρίου. Εφόσον ο καθού έχει τη δυνατότητα να αποτρέψει την έκδοση εκτελεστής απόφασης λέγοντας απλώς "όχι", ενιστάμενος κατά της αξίωσης, δεν κρίνεται απαραίτητη κάποια περαιτέρω εγγύηση. Οι άλλες κύριες διαφορές αποτελούν λογική συνέπεια αυτής της διαφορετικής φιλοσοφικής προσέγγισης. Εφόσον δεν ασκείται κανένας έλεγχος, δεν υπάρχει προφανώς ανάγκη εγγράφων αποδείξεων όσον αφορά την αξίωση, οι οποίες αποτελούν απλώς το εργαλείο που επιτρέπει τον εν λόγω έλεγχο. Περαιτέρω, εφόσον η αξίωση δεν κρίνεται από το δικαστήριο και συνεπώς η όλη διαδικασία προσεγγίζει μάλλον διοικητικό χαρακτήρα [34], δεν κρίνεται απαραίτητο να αναμιχθεί δικαστής. Συνεπώς, σε όλα τα κράτη μέλη που ανήκουν σε αυτή την ομάδα, η αρμοδιότητα έκδοσης διαταγής πληρωμής ανατίθεται είτε σε δικαστικούς γραμματείς είτε, όπως στη Σουηδία, στα όργανα εκτέλεσης, διοικητικές αρχές εκτός της σφαίρας της δικαστικής εξουσίας. Είναι ενδιαφέρον να παρατηρηθεί ότι στα περισσότερα κράτη μέλη που υπάγονται σε αυτή την κατηγορία, η έλλειψη προστασίας μέσω δικαστικής αξιολόγησης του βασίμου της αξίωσης εξισορροπείται κατά κάποιο τρόπο από την παροχή στον καθού δύο ευκαιριών προβολής αντιρρήσεων αντί μιας. Στη Φινλανδία, στη Γερμανία και στη Σουηδία, αν δεν ασκηθεί εμπρόθεσμα ανακοπή, εκδίδεται μια δεύτερη (και εκτελεστή) απόφαση που δεν είναι τελεσίδικη, αλλά μπορεί να προσβληθεί από τον καθού εντός νέας προθεσμίας. Μόνον αν ο καθού αφήσει ανεκμετάλλευτη αυτή τη δεύτερη ευκαιρία, η διαταγή πληρωμής αποκτά ισχύ δεδικασμένου.

[33] Πρέπει να σημειωθεί, εντούτοις, ότι η νέα νομοθεσία που θεσπίστηκε πρόσφατα στην Αυστρία προβλέπει συνοπτική αξιολόγηση του βασίμου της αξίωσης από το δικαστήριο. Για περαιτέρω λεπτομέρειες, βλ. κατωτέρω 3.3.5.

[34] Η χρήση του όρου "διοικητικός" αναφέρεται στην έλλειψη αξιολόγησης του βασίμου της αξίωσης. Δεν πρέπει να θεωρηθεί εσφαλμένα ότι θέτει εν αμφιβόλω τη δικαστική φύση της διαδικασίας ως έχει. Μόνον η Σουηδία έχει φθάσει στο σημείο να αναθέτει τη διεξαγωγή της διαδικασίας έκδοσης διαταγής πληρωμής σε διοικητική αρχή.

Πέραν αυτών, ωστόσο, είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι δύο κράτη μέλη έχουν απομακρυνθεί από αυτό το σύστημα στη νομοθεσία τους. Τόσο η Αυστρία όσο και η Πορτογαλία έχουν προσχωρήσει στο μοντέλο "μη απόδειξης", αλλά για ακόμα μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα, έχουν επιλέξει τη διαδικασία ενός σταδίου. Εφόσον ο καθού χάσει τη μία και μόνη δυνατότητα προβολής αντιρρήσεων που διαθέτει, δεν χρειάζεται να εκδοθεί καμία άλλη απόφαση που να υπόκειται σε ανακοπή ή σε έφεση, αλλά η διαταγή πληρωμής καθίσταται αμέσως τελεσίδικη.

Το παράδειγμα της Αυστρίας και της Πορτογαλίας αποδεικνύει ότι είναι δυνατόν να επιλεγούν και να συνδυαστούν τα περισσότερο αποτελεσματικά στοιχεία και των δύο ισχυόντων κλασικών μοντέλων διαδικασίας έκδοσης διαταγής πληρωμής. Η αυστριακή Mahnverfahren συνδυάζει την απλούστευση του μοντέλου "μη απόδειξης" (όχι έγγραφη απόδειξη, όχι εξέταση της αξίωσης, όχι ανάμιξη δικαστή) με τον αυστηρό περιορισμό των δυνατοτήτων άσκησης ενδίκων μέσων που εμπνέεται από το σύστημα "απόδειξης" και επιτρέπει στο δανειστή να επιτύχει την έκδοση απόφασης η οποία δεν είναι απλώς εκτελεστή, αλλά επιπλέον παράγει δεδικασμένο σε λίγο περισσότερο από δύο εβδομάδες [35]. Μπορεί αυτό το υβρίδιο να αποτελέσει πηγή έμπνευσης για μια λύση σε ευρωπαϊκό επίπεδο; [36] Ή μήπως θα πρέπει να ακολουθηθεί ένα από τα τυποποιημένα συστήματα που περιγράφηκαν παραπάνω; Μπορεί το πολιτιστικό χάσμα μεταξύ των παραδόσεων "απόδειξης" και "μη απόδειξης" να γεφυρωθεί και αν ναι, με ποιο τρόπο; Πόση ευθύνη μπορεί να ανατεθεί στον καθού; Υπάρχει ένα στοιχειώδες επίπεδο προστασίας του καθού από τα δικαστήρια έναντι της επιδίωξης αβάσιμων αιτημάτων μέσω διαταγών πληρωμής;

[35] Πρέπει να σημειωθεί, ωστόσο, ότι η προθεσμία άσκησης ανακοπής που είναι σήμερα 14 ημέρες πρόκειται να διπλασιαστεί σε 4 εβδομάδες από την 1η Ιανουαρίου 2003 - βλ. κατωτέρω υπό 3.3.9.1.

[36] Πρέπει να σημειωθεί σχετικά ότι τόσο η Αυστρία όσο και η Πορτογαλία περιορίζουν το πεδίο εφαρμογής του συστήματος διαταγής πληρωμής που ακολουθούν ως ένα ανώτατο ποσό, πράγμα που μπορεί να θεωρηθεί προληπτικό μέτρο για την αποφυγή των αφόρητων αποτελεσμάτων μιας νέας υπερ-αποτελεσματικής διαδικασίας.

Η συζήτηση σχετικά με πιθανές στρατηγικές αντιμετώπισης κάθε λεπτομέρειας μιας διαδικασίας διαταγής πληρωμής, η οποία ακολουθεί, πρέπει να εξεταστεί υπό το πρίσμα αυτών των γενικών ερωτήσεων. Οι λύσεις στις οποίες έχουν καταλήξει τα διάφορα κράτη μέλη δεν μπορούν, και δεν πρέπει, να αναλυθούν ανεξάρτητα από τη γενική προσέγγιση την οποία έχουν επιλέξει. Και κάθε πιθανή πρόταση για μια ευρωπαϊκή διαταγή πληρωμής πρέπει να επιτύχει τη δική της ισορροπία στο πλαίσιο της πολύπλοκης αλληλεπίδρασης μεταξύ διαφόρων δικονομικών πτυχών. Στη συνέχεια, θα γίνει ιδιαίτερη μνεία των επιπτώσεων ορισμένων επιλογών στο χαρακτήρα της διαδικασίας ως σύνολο, όπου αυτό κρίνεται σκόπιμο.

3.2. Πεδίο εφαρμογής της πράξης

3.2.1. Περιορισμός σε χρηματικές αξιώσεις;

Ενώ στα περισσότερα κράτη μέλη (Αυστρία, Βέλγιο, Γερμανία, Ελλάδα, Λουξεμβούργο, Πορτογαλία, Ισπανία) το πεδίο εφαρμογής της ειδικής διαδικασίας έκδοσης εκτελεστής απόφασης που βασίζεται στο τεκμήριο ότι η αξίωση δεν θα αμφισβητηθεί και προϋποθέτει την "inversion du contentieux" περιορίζεται σε χρηματικές αξιώσεις συγκεκριμένου ποσού, η Γαλλία, η Φινλανδία και η Σουηδία επιτρέπουν τη χρησιμοποίησή της και για άλλες ενοχές. Σε αυτά τα κράτη μέλη, η διαδικασία δεν περιορίζεται απλώς στην έκδοση διαταγής πληρωμής ή "injonction de payer", αλλά προβλέπεται και η έκδοση "injonction de faire". Το εύρος των παραδεκτών αιτημάτων κυμαίνεται, αλλά σε τυπικές περιπτώσεις, περιλαμβάνει την παράδοση ή απόδοση κινητών πραγμάτων και την έξωση [37].

[37] Στην Ιταλία, σύμφωνα με το άρθρο 639 c.p.c. είναι παραδεκτές οι αξιώσεις που αφορούν προσδιορισμένη ποσότητα κατά γένος ορισμένων πραγμάτων ή την απόδοση συγκεκριμένου κινητού. Η σουηδική διαδικασία "τακτικής συνδρομής" (handrδckning) μπορεί να χρησιμοποιηθεί για έξωση, απόδοση κινητών, εκπλήρωση υποχρέωσης παροχής, αφαίρεση ιδιοκτησίας, εκπλήρωση σύμβασης εργασίας και επιβολή της απαγόρευσης ή της παροχής πρόσβασης σε γη ή εγκαταστάσεις. Στη Γαλλία, σύμφωνα με το άρθρο 1425-1 N.C.Ρ.C. μπορεί να εκδοθεί injonction de faire για οποιαδήποτε μη χρηματική συμβατική ενοχή, εφόσον όλοι οι συμβαλλόμενοι δεν έχουν την εμπορική ιδιότητα.

Κατά την εξέταση του κατά πόσον μια εναρμονισμένη ευρωπαϊκή διαδικασία πρέπει να καλύπτει τις μη χρηματικές αξιώσεις ή όχι, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι, δεδομένης της σαφέστατης αριθμητικής υπεροχής των αξιώσεων καταβολής χρηματικού ποσού στις πολιτικές δίκες, μια διαταγή εκπλήρωσης θα έχει σχετικά μικρή πρακτική σημασία σε σύγκριση με μια διαταγή πληρωμής [38]. Εκτός αυτού, οι εν λόγω αξιώσεις είναι εξ ορισμού λιγότερο πρόσφορες σε τυποποίηση, όπως η χρησιμοποίηση εντύπων και μηχανογράφησης, δεδομένου ότι η ίδια η αξίωση (και η διατύπωση μιας εκτελεστής απόφασης) απαιτεί πάντα ακριβή περιγραφή που είναι πολύ πιο δύσκολο να επιτευχθεί από την απλή έκφραση ενός χρηματικού αιτήματος σε ευρώ και λεπτά (ή άλλα νομίσματα).

[38] Αξίζει να σημειωθεί σχετικά ότι στη Γαλλία, η διαδικασία έκδοσης injonction de faire δε συνάντησε επιτυχία και έχει συσταθεί η κατάργησή της σε πρόταση μεταρρύθμισης του Προέδρου του Tribunal de Grande Instance των Παρισίων.

Ερώτηση 4:

Πρέπει μια διαδικασία έκδοσης ευρωπαϊκής διαταγής πληρωμής να περιορίζεται σε χρηματικές αξιώσεις; Αν όχι, ποια είδη μη χρηματικών αξιώσεων πρέπει να περιλαμβάνει;

3.2.2. Πρέπει να καλύπτει η διαδικασία μόνον ορισμένα είδη αξιώσεων ή πρέπει ορισμένα είδη αξιώσεων να εξαιρούνται από τη διαδικασία;

Μεταξύ των χρηματικών αξιώσεων, αρκετά κράτη μέλη (Αυστρία, Βέλγιο, Ελλάδα, Ιταλία, Ισπανία, Σουηδία [39]) δεν περιορίζουν τη διαδικασία έκδοσης διαταγής πληρωμής επί τη βάσει της φύσης ή της νομικής βάσης της επίδικης αξίωσης. Στα υπόλοιπα κράτη μέλη, παρατηρούνται δύο διαφορετικές προσεγγίσεις του περιορισμού του πεδίου εφαρμογής της διαδικασίας. Η Γαλλία και η Πορτογαλία επιτρέπουν την έκδοση διαταγής πληρωμής μόνον για αξιώσεις που απορρέουν από συμβατικές ενοχές, αποκλείοντας έτσι υποθέσεις που αφορούν αδικοπραξίες [40], ενώ η Γερμανία, η Φινλαδία και το Λουξεμβούργο, αντί να προσδιορίζουν τις αξιώσεις που είναι επιλέξιμες για την έκδοση διαταγής πληρωμής, απαγορεύουν την έκδοσή της σε ορισμένες σαφώς προσδιοριζόμενες περιπτώσεις [41].

[39] Η απαίτηση να μην εξαρτάται η ενοχή από αίρεση και να είναι ληξιπρόθεσμη θεωρείται αυτονόητη και δεν αποτελεί περιορισμό υπό την έννοια του παρόντος κεφαλαίου της Πράσινης Βίβλου.

[40] Στη Γαλλία, εκτός από τις συμβατικές ενοχές, το άρθρο 1405 N.C.Ρ.C. επιτρέπει την έκδοση injonction de payer για ορισμένες υποχρεώσεις εκ του νόμου, όπως οι εισφορές σε συνταξιοδοτικά ταμεία.

[41] Στο Λουξεμβούργο, η αίτηση έκδοσης διαταγής πληρωμής είναι απαράδεκτη για αξιώσεις που απορρέουν από μίσθωση ακινήτων ή συμβάσεις εργασίας και μαθητείας. Στη Γερμανία, οι εξαιρέσεις είναι ακόμα πιο περιορισμένες και καλύπτουν μόνον την καταναλωτική πίστη, εφόσον το επιτόκιο υπερβαίνει το όριο που τάσσει η 688 (II) (1) ZPO. Στη Φινλανδία, δεν μπορούν να υπαχθούν στη διαδικασία υποθέσεις για τις οποίες δεν επιτρέπεται εξώδικος συμβιβασμός των διαδίκων.

Πρέπει να υπογραμμιστεί, εντούτοις, ότι οι διαφορές που σκιαγραφήθηκαν ανωτέρω δεν είναι τόσο έκδηλες όσο θα περίμενε κανείς εκ πρώτης όψεως. Σχετικά, είναι πολύ σημαντικό να ληφθεί υπόψη ότι πολλά κράτη μέλη θέτουν ως προϋπόθεση για την έκδοση διαταγής πληρωμής την προσκόμιση αποδεικτικού εγγράφου για την αξίωση. Η απαίτηση αυτή είναι απίθανο να μπορεί να καλυφθεί για αξιώσεις που βασίζονται σε αδικοπρακτική ευθύνη. Συνεπώς, στην πράξη, η διαφορά μεταξύ μιας διαταγής πληρωμής που εκδίδεται μόνον για συμβατικές αξιώσεις, αφενός, ή για κάθε είδος αξίωσης αλλά υπό την προϋπόθεση της ύπαρξης αποδεικτικού εγγράφου (όπως στο Βέλγιο, στην Ελλάδα, στην Ιταλία και στην Ισπανία) αφετέρου, είναι μάλλον οριακή.

Πρέπει να αναλυθεί προσεκτικά αν και σε ποια έκταση το πεδίο εφαρμογής μιας ευρωπαϊκής διαταγής πληρωμής πρέπει να περιορίζεται σε ορισμένα είδη αξιώσεων και αν ναι, με ποια μέθοδο θα πρέπει να επιτευχθεί ο περιορισμός αυτός. Είναι αυτονόητο ότι η σαφέστερη λύση θα ήταν να επιτρέπονται όλες οι (χρηματικές) αξιώσεις, εφόσον οποιοσδήποτε περιορισμός θα γεννήσει αναπόφευκτα ερμηνευτικές δυσχέρειες όσον αφορά τη διάκριση μεταξύ επιλέξιμων και μη αξιώσεων [42] και θα καταστήσει απαραίτητο τον έλεγχο από το δικαστήριο ή την αρμόδια αρχή πριν την έκδοση της διαταγής. Οποιοσδήποτε τέτοιος περιορισμός θα μπορεί να θεωρηθεί δικαιολογημένος μόνον σε περίπτωση που υπάρχει αδήριτη ανάγκη αποκλεισμού ορισμένων αντικειμένων από το πεδίο εφαρμογής της διαδικασίας. Για παράδειγμα, η τυπική διαρθρωτική αδυναμία των καθών σε συγκεκριμένους τομείς μπορεί να κριθεί ότι θέτει σε κίνδυνο την πρόσφορη προστασία των δικαιωμάτων άμυνας, παρά τη δυνατότητα αμφισβήτησης της αξίωσης και συνεπώς αποτροπής της έκδοσης εκτελεστής απόφασης.

[42] Για παράδειγμα, οι αξιώσεις αποζημίωσης λόγω προσυμβατικής ευθύνης (culpa in contrahendo) θεωρούνται συμβατικές σε ορισμένα κράτη μέλη (π.χ. Γερμανία) και αδικοπρακτικές σε άλλα (π.χ. Γαλλία).

Ερώτηση 5:

Πρέπει η διαδικασία έκδοσης ευρωπαϊκής διαταγής πληρωμής να καλύπτει μόνον αξιώσεις που συνδέονται με ορισμένους τομείς του αστικού και του εμπορικού δικαίου, ή πρέπει να εξαιρούνται ορισμένα είδη αξιώσεων; Και στις δύο περιπτώσεις, παρακαλείσθε να επισημάνετε τις κατηγορίες αξιώσεων που πρέπει να περιληφθούν ή να εξαιρεθούν.

3.2.3. Ανώτατο ποσό που μπορεί να επιδικαστεί; (ή - αν περιληφθούν οι μη χρηματικές αξιώσεις - ανώτατο ποσό της αξίωσης)

Η δυνατότητα χρησιμοποίησης της διαδικασίας έκδοσης διαταγής πληρωμής μπορεί να περιορίζεται, εκτός από το είδος των παραδεκτών αξιώσεων, και από τη θέσπιση ανωτάτου ποσού που μπορεί να επιδικαστεί (ή, αν πρόκειται να περιληφθούν οι μη χρηματικές αξιώσεις, ανώτατου ποσού των αξιώσεων αυτών). Ορισμένα κράτη μέλη (Αυστρία, Βέλγιο, Πορτογαλία, Ισπανία) επιτρέπουν την έκδοση διαταγής πληρωμής μόνον έως ένα ανώτατο ποσό [43], ενώ τα υπόλοιπα (Φινλανδία, Γαλλία, Γερμανία, Ελλάδα, Ιταλία, Λουξεμβούργο και Σουηδία) δεν τάσσουν κανένα τέτοιο περιορισμό [44].

[43] Tα ποσά που τίθενται ως ανώτατο όριο ποικίλλουν σημαντικά μεταξύ των εν λόγω κρατών μελών. Είναι περίπου 1850 ευρώ στο Βέλγιο, 3750 ευρώ στην Πορτογαλία και 30.000 ευρώ στην Ισπανία. Στην Αυστρία, θεσπίστηκε πρόσφατα νέα νομοθεσία, βάσει της οποίας το ανώτατο ποσό θα αυξηθεί από 10.000 ευρώ σε 30.000 ευρώ από την 1η Ιανουαρίου 2003.

[44] Στο Λουξεμβούργο, προβλέπονται δύο διαφορετικές διαδικασίες (ordonnance conditionelle de paiement και provision sur requκte) ανάλογα με το αιτούμενο ποσό. Η provision sur requκte, η οποία εφαρμόζεται σε αξιώσεις ύψους μεγαλύτερου των 10.000 ευρώ θεσπίστηκε το 1997 και εμπνέεται κατά μέγα μέρος από τους κανόνες που διέπουν την ordonnance conditionelle de paiement, αλλά διαφέρει από αυτή κατά το ότι είναι εν τη ουσία ασφαλιστικό μέτρο και δεν μπορεί να αποκτήσει ισχύ δεδικασμένου.

Δεδομένου ότι η διαδικασία έκδοσης διαταγής πληρωμής αποσκοπεί στην αποτελεσματική και ανέξοδη εκδίκαση όχι των μικροδιαφορών, αλλά των μη αμφισβητουμένων αξιώσεων, καθώς και ότι ο μη αμφισβητούμενος χαρακτήρας μιας αξίωσης κατ' ουδένα τρόπο συνδέεται με το ύψος του αιτουμένου ποσού, η αιτιολογία οποιουδήποτε αντίστοιχου περιορισμού πρόσβασης δεν μπορεί λογικά να έγκειται παρά στην προστασία του καθού από τον κίνδυνο αναπότρεπτης βλάβης σε περίπτωση εκτέλεσης απόφασης που στη συνέχεια ανατρέπεται [45]. Εντούτοις, η αιτιολογία αυτή μοιάζει εύλογη μόνον αν η τακτική διαδικασία στην οποία θα υποχρεωθεί να προσφύγει ο αιτών προσφέρει πράγματι μεγαλύτερο βαθμό προστασίας στον αδρανούντα καθού από τη διαδικασία έκδοσης διαταγής πληρωμής. Αυτό είναι αμφίβολο, δεδομένου ότι όλα σχεδόν τα κράτη μέλη επιτρέπουν την έκδοση ερήμην απόφασης αν ο καθού δεν παραστεί κατά την ακροαματική διαδικασία, ανεξαρτήτως του ύψους της επίδικης αξίωσης και χωρίς λεπτομερέστερο έλεγχο του βασίμου της αξίωσης από ό,τι στο πλαίσιο της διαδικασίας έκδοσης διαταγής πληρωμής [46]. Είναι ενδιαφέρον να επισημανθεί ότι από τη συγκριτική ανάλυση της νομοθεσίας των κρατών μελών περί διαταγής πληρωμής δεν προκύπτει σαφής σχέση μεταξύ της απρόσκοπτης πρόσβασης στην εν λόγω διαδικασία και της προστασίας των δικαιωμάτων του καθού. Στην πραγματικότητα, εξαιρουμένης της Αυστρίας, τα περισσότερα κράτη μέλη που δεν απαιτούν αποδεικτικό έγγραφο ή εξέταση του βασίμου της αξίωσης και επιτρέπουν την έκδοση της απόφασης από δημόσιους λειτουργούς που δεν είναι δικαστές (Γερμανία, Σουηδία, Φινλανδία) δεν προβλέπουν ανώτατο όριο για την υπαγωγή στη διαδικασία έκδοσης διαταγής πληρωμής. Πιθανόν, στην Πορτογαλία και στην Ισπανία, ο περιορισμός του αιτουμένου ποσού να μπορεί να εξηγηθεί εν μέρει από την καινοτομία που παρουσιάζει η διαταγή πληρωμής για τα δικονομικά συστήματα των εν λόγω κρατών μελών και τη συνακόλουθη διστακτικότητα [47].

[45] Tο αυστριακό ανώτατο όριο βασίζεται στην πρόθεση αποτροπής του κινδύνου εκμηδένισης της ύπαρξης του καθού. Στην πρόφατη συζήτηση σχετικά με την αύξηση του ανωτάτου ποσού, η σχέση μεταξύ του ύψους της αξίωσης και της ενδεχομένως αμφισβητουμένης φύσης της διαδραμάτισε επίσης σημαντικό ρόλο. Το κριτήριο αυτό πρέπει να εξεταστεί υπό το πρίσμα του ότι η χρησιμοποίηση της διαδικασίας έκδοσης διαταγής πληρωμής είναι υποχρεωτική στην Αυστρία (βλ. κατωτέρω 3.2.4). Σε όλα τα υπόλοιπα κράτη μέλη, ο αιτών αποφασίζει να επιλέξει την εν λόγω διαδικασία, αν θεωρεί πιθανότερο ότι ο καθού δεν θα προβάλει αντιρρήσεις όσον αφορά την αξίωση.

[46] Πρέπει, εντούτοις, να ληφθεί υπόψη ότι γενικά, κατά της ερήμην εκδιδομένης απόφασης μπορούν να ασκηθούν τακτικά ένδικα μέσα, πράγμα που δεν ισχύει για τη διαταγή πληρωμής σε αρκετά κράτη μέλη (βλ. κατωτέρω υπό 3.3.11.2).

[47] Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι στην Αυστρία και στην Πορτογαλία, το ανώτατο όριο αυξήθηκε σημαντικά πρόσφατα και ότι περαιτέρω αναπροσαρμογή προς τα άνω εγκρίθηκε πρόσφατα (Αυστρία) ή είναι υπό συζήτηση.

Κατόπιν των προαναφερθεισών σκέψεων, ανακύπτει το ερώτημα αν και για ποιους λόγους θεωρείται απαραίτητο να τεθεί κάποιο όριο στο ποσό που μπορεί να επιδικαστεί με τη διαδικασία έκδοσης διαταγής πληρωμής (και ποιο πρέπει να είναι το όριο αυτό), ή αν η διαδικασία θα πρέπει να μπορεί να χρησιμοποιείται ανεξαρτήτως του ύψους της επίδικης αξίωσης.

Ερώτηση 6:

Πρέπει η διαδικασία έκδοσης ευρωπαϊκής διαταγής πληρωμής να είναι εφαρμοστέα μόνον για αξιώσεις μέχρι ορισμένου ύψους; Αν ναι, ποιο πρέπει να είναι αυτό το ανώτατο ύψος;

3.2.4. Πρέπει να είναι υποχρεωτική η χρησιμοποίηση της διαδικασίας;

Με τη μοναδική εξαίρεση της Αυστρίας, όλα τα κράτη μέλη που προβλέπουν διαταγή πληρωμής θεωρούν τη διαδικασία αυτή προαιρετική μέθοδο ικανοποίησης της αξίωσης την οποία γενικά επιλέγει ο δανειστής μόνον εφόσον έχει λόγους να πιστεύει ότι δεν θα αμφισβητηθεί το βάσιμο του αιτήματός του. Στην Αυστρία, η Mahnverfahren είναι υποχρεωτική και δεν εξαρτάται από την αίτηση του αιτούντα. Παρόλο που αυτός ο χαρακτήρας της διαδικασίας έκδοσης διαταγής πληρωμής ως υποχρεωτικό πρώτο βήμα κάθε διαδικασίας που αφορά χρηματικές αξιώσεις μικρότερες από το ανώτατο όριο που τάσσει η αυστριακή νομοθεσία μπορεί να εξηγηθεί από τις ειδικές συνθήκες που επικρατούν στο εν λόγω κράτος μέλος [48], μένει να διαπιστωθεί αν η συλλογιστική αυτή κρίνεται ενδεδειγμένη σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Μια υποχρεωτική διαδικασία έκδοσης διαταγής πληρωμής θα μπορούσε να επιφέρει, αντιθέτως προς τον αρχικό στόχο της, επιπλέον καθυστερήσεις, αν οι διάδικοι είναι υποχρεωμένοι να διέλθουν από αυτό το στάδιο, παρόλο που είναι βέβαιο εξαρχής ότι ο οφειλέτης θα αμφισβητήσει την αξίωση [49].

[48] Πριν από τη μεταρρύθμιση της Mahnverfahren το 1983, η άσκηση ανακοπής από τον καθού απλώς καθιστούσε ανίσχυρη τη διαταγή πληρωμής. Για την επιδίωξη της ικανοποίησης της αξίωσης, ο αιτών ήταν υποχρεωμένος να ασκήσει νέα αγωγή σύμφωνα με τους κανόνες της τακτικής διαδικασίας, η οποία θεωρείτο υπερβολικά δυσκίνητη, πράγμα που περιόριζε σημαντικά τη γενική αποδοχή της εν λόγω διαδικασίας. Η θέσπιση υποχρεωτικής διαδικασίας έκδοσης διαταγής πληρωμής, η οποία συνεχίζεται αυτομάτως ως τακτική διαδικασία αν η αξίωση αμφισβητηθεί θεωρείται προφανώς ως ικανοποιητική λύση στο πρόβλημα αυτό. Παρόλα ταύτα, η υποχρεωτική κίνηση διαδικασίας μέσω της αίτησης έκδοσης διαταγής πληρωμής δεν φαίνεται να αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την ομαλή διαβίβαση στην τακτική διαδικασία, αν ο καθού αμφισβητήσει την αξίωση.

[49] Οι αυστριακές αρχές ισχυρίζονται, εντούτοις, ότι η υποχρεωτική φύση της διαδικασίας έκδοσης διαταγής πληρωμής δεν επιφέρει καμμία καθυστέρηση, εφόσον η προθεσμία αμφισβήτησης της αξίωσης χρησιμεύει συγχρόνως και για την προετοιμασία της άμυνας και συνεπώς συμβάλλει στην ταχύτερη διεκπεραίωση της υπόθεσης στο πλαίσιο της τακτικής διαδικασίας.

Ερώτηση 7:

Πρέπει η χρησιμοποίηση της διαδικασίας έκδοσης ευρωπαϊκής διαταγής πληρωμής να είναι υποχρεωτική ή πρέπει να χρησιμοποιείται προαιρετικά μόνον αν ο δανειστής πιστεύει ότι η αξίωση δεν θα αμφισβητηθεί;

3.3. Οι κανόνες που διέπουν τη διαδικασία

3.3.1. Διεθνής δικαιοδοσία σε διασυνοριακές υποθέσεις - Forum της κατοικίας του καθού;

Αν ο αιτών και ο καθού κατοικούν σε δύο διαφορετικά κράτη μέλη, η διεθνής δικαιοδοσία διέπεται από τους κανόνες του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 44/2001 του Συμβουλίου, δυνάμει των οποίων, οι καθών ενάγονται κατά γενικό κανόνα στο κράτος μέλος κατοικίας τους (άρθρο 2 παρ. 1). Ο κανονισμός περιλαμβάνει, εντούτοις, σημαντικό αριθμό εξαιρέσεων οι οποίες είτε επιτρέπουν στον αιτούντα την εναλλακτική επιλογή ενός επιπλέον forum εκτός της κατοικίας του καθού είτε προβλέπουν ακόμα και αποκλειστική δικαιοδοσία ανεξαρτήτως της κατοικίας του καθού.

Μοιάζει χρήσιμο να εξεταστεί κατά πόσον μια νομοθετική πράξη για ευρωπαϊκή διαταγή πληρωμής πρέπει να περιλαμβάνει ειδικές διατάξεις διεθνούς δικαιοδοσίας οι οποίες να υπερισχύουν του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 44/2001 του Συμβουλίου. Θα μπορούσε να προβλεφθεί, σε διαδικασία αυτού του είδους, να χορηγείται αποκλειστική δικαιοδοσία στα δικαστήρια του κράτους μέλους κατοικίας του καθού. Αυτό θα αποστερούσε τον αιτούντα από το πλεονέκτημα να είναι σε θέση να εναγάγει τον καθού στο κράτος μέλος της δικής του κατοικίας, ή τουλάχιστον στο κράτος μέλος που έχει (αποκλειστική) δικαιοδοσία για την κύρια τακτική διαδικασία στην περίπτωση άσκησης ανακοπής σε ορισμένες περιπτώσεις. Συνεπώς, αν ο καθού εκφράσει αντιρρήσεις για την αξίωση, η δίκη μπορεί να χρειαστεί να διαβιβαστεί σε άλλο κράτος μέλος, εφόσον τυχόν ειδικοί κανόνες για τη διαδικασία έκδοσης διαταγής πληρωμής δεν θα υπερισχύουν των κανόνων δικαιοδοσίας που διέπουν την τακτική διαδικασία. Αυτή η διαβίβαση θα μπορούσε να δημιουργήσει σημαντικές διαδικαστικές δυσκολίες. Παρόλα ταύτα, τα πιθανά αυτά μειονεκτήματα που μπορεί να παρουσιαστούν σε περιορισμένο αριθμό περιπτώσεων μπορούν να αντισταθμιστούν από την ασφάλεια δικαίου που θα προκύψει από τη θέσπιση ενός απλού και σαφούς κανόνα διεθνούς δικαιοδοσίας. Μια τέτοια διάταξη μπορεί να συμβάλει επίσης στην εγγύηση των δικαιωμάτων άμυνας. Ιδίως αν επιτρέπει την έκδοση διαταγής πληρωμής μόνον στο κράτος μέλος κατοικίας του καθού, θα εξασφαλίσει ότι δεν θα απαιτείται η διέλευση συνόρων για την κοινοποίηση της διαταγής πληρωμής στον καθού. Δεδομένης της ζωτικής σημασίας που έχει η κοινοποίηση του εν λόγω εγγράφου για τα δικαιώματα άμυνας [50] μπορούν έτσι να αποφευχθούν οι δυνητικές περιπλοκές και καθυστερήσεις της διασυνοριακής επίδοσης και συνεπώς να βελτιωθεί η ταχύτητα και η αποτελεσματικότητα της διαδικασίας. Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να εξετασθεί με προσοχή το κατά πόσον τα ενδεχόμενα προτερήματα ενός κανόνα δικαιοδοσίας ειδικά προς το σκοπό αυτό δικαιολογούν την παρέκκλιση από το ισορροπημένο σύστημα της διεθνούς δικαιοδοσίας που προβλέπεται από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 44/2001 του Συμβουλίου.

[50] Για περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά, βλ. κατωτέρω υπό 3.3.8.

Ερώτηση 8:

Πρέπει να παρασχεθεί αποκλειστική δικαιοδοσία έκδοσης ευρωπαϊκής διαταγής πληρωμής σε διασυνοριακές υποθέσεις στα δικαστήρια του κράτους μέλους κατοικίας του καθού;

3.3.2. Κανόνες προσδιορισμού της αρμοδιότητας στο ΚΜ του οποίου τα δικαστήρια έχουν δικαιοδοσία

Όσον αφορά τη ρύθμιση της αρμοδιότητας για την έκδοση διαταγής πληρωμής στα κράτη μέλη, η νομοθεσία όσων κρατών μελών προβλέπουν αυτή τη διαδικασία ποικίλλει σε μεγάλο βαθμό. Σε ορισμένα κράτη μέλη (Αυστρία, Ιταλία, Λουξεμβούργο) ισχύουν οι γενικοί κανόνες αρμοδιότητας της τακτικής διαδικασίας, ενώ σε άλλα προβλέπονται ειδικοί κανόνες. Σε όλα σχεδόν τα κράτη μέλη, τα δικαστήρια του τόπου κατοικίας του καθού είναι αρμόδια για την έκδοση διαταγής πληρωμής. Συχνά, ο αιτών έχει τη συμπληρωματική δυνατότητα να προσφύγει στο δικαστήριο του τόπου εκπλήρωσης της επίδικης ενοχής (στις περισσότερες περιπτώσεις της εξόφλησης) ή/και του τόπου όπου πρόκειται να εκτελεστεί η διαταγή. Αξιοσημείωτη εξαίρεση από την άποψη αυτή αποτελεί η Γερμανία, όπου κατ' αρχήν, αρμόδια για την έκδοση Mahnverfahren είναι πάντα τα δικαστήρια του τόπου κατοικίας του αιτούντα [51].

[51] 689 (2) ZPO. Η ιδιαιτερότητα αυτή αποβλέπει πιθανόν στο να καταστήσει το σύστημα περισσότερο φιλικό προς το χρήστη για τους μαζικούς πιστωτές, στους οποίους προσφέρει το πλεονέκτημα ότι χρειάζεται να προσφύγουν σε ένα μόνον δικαστήριο για όλες τις αξιώσεις τους, ανεξαρτήτως του τόπου κατοικίας του καθού. Πρέπει να εκτιμηθεί υπό το πρίσμα του ότι η διαδικασία έκδοσης διαταγής πληρωμής είναι αποκλειστικά έγγραφη και δεν έχει μεγάλη σημασία για τον καθού από πού λαμβάνει τη διαταγή ή πού πρέπει να ασκήσει ανακοπή. Αξίζει να σημειωθεί, εντούτοις, ότι ο κανόνας αυτός τροποποιείται από την 703 d στην περίπτωση που ο καθού δεν κατοικεί στη Γερμανία. Στην περίπτωση αυτή, η δικαιοδοσία ανατίθεται στο δικαστήριο που θα ήταν αρμόδιο για την κύρια υπόθεση (αν ο καθού προέβαλλε αντιρρήσεις κατά της αξίωσης) σύμφωνα με τους γενικούς κανόνες δικαιοδοσίας. Ο ίδιος κανόνας ισχύει και για τη διαδικασία έκδοσης διαταγής πληρωμής ενώπιον των εργατοδικείων. Γενικά, η ύπαρξη διαφορετικών κανόνων δικαιοδοσίας για τη Mahnverfahren, αφενός, και για την τακτική διαδικασία, αφετέρου, γεννά την ανάγκη διαβίβασης της υπόθεσης σε άλλο δικαστήριο αν ο καθού ασκήσει ανακοπή θέτοντας έτσι σε εφαρμογή την τακτική διαδικασία.

Ασφαλώς, η ύπαρξη ταυτόσημων κανόνων σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση θα διευκόλυνε τους αιτούντες που κατοικούν σε άλλα κράτη μέλη, οι οποίοι δεν θα ήσαν υποχρεωμένοι να αντιμετωπίσουν τις ιδιομορφίες του νομικού συστήματος του κράτους μέλους διεξαγωγής της διαδικασίας. Εντούτοις, αμφισβητείται αν μια ευρωπαϊκή πράξη πρέπει να περιέχει διατάξεις για την εσωτερική κατανομή της δικαιοδοσίας στα κράτη μέλη, αλλά μάλλον θα πρέπει, σύμφωνα και με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 44/2001 του Συμβουλίου, οι κανόνες δικαιοδοσίας να περιορίζονται στον προσδιορισμό του αρμόδιου κράτους μέλους σε διασυνοριακές υποθέσεις. Εν πάση περιπτώσει, η ύπαρξη διαφορετικών κανόνων δικαιοδοσίας γεννά την ανάγκη ευχερούς πρόσβασης σε πληροφορίες για τους κανόνες αυτούς, για παράδειγμα μέσω του Ευρωπαϊκού Δικαστικού Δικτύου.

Ερώτηση 9:

Πρέπει μια ευρωπαϊκή πράξη για διαδικασία έκδοσης διαταγής πληρωμής να περιέχει κανόνες που να προσδιορίζουν τα αρμόδια δικαστήρια στο εσωτερικό των κρατών μελών; Αν ναι, ποιοι πρέπει να είναι αυτοί οι κανόνες;

3.3.3. Κανόνες που προσδιορίζουν ποιος ακριβώς επιφορτίζεται με τη διεξαγωγή της διαδικασίας

Μια από τις κρίσιμες διαχωριστικές γραμμές μεταξύ αυτών που αποκαλούνται σχολές "απόδειξης" και "μη απόδειξης" έγκειται στο γεγονός ότι η πρώτη (Βέλγιο, Γαλλία, Ελλάδα, Ιταλία, Λουξεμβούργο, Ισπανία) αναθέτει την εξουσία έκδοσης της διαταγής πληρωμής στο αρμόδιο δικαστή, ενώ η δεύτερη (Αυστρία, Φινλανδία, Γερμανία, Πορτογαλία, Σουηδία [52]) αναθέτει την εξουσία αυτή σε δικαστικούς γραμματείς (greffier, Rechtspfleger) ή, στην περίπτωση της Σουηδίας, στους δημοσίους λειτουργούς των οργάνων εκτέλεσης.

[52] Αυτή η ανάθεση σε δικαστικούς γραμματείς σε περίπτωση μη αμφισβητούμενης αξίωσης συναντάται και σε κράτη μέλη όπου δεν υπάρχει διαδικασία έκδοσης διαταγής πληρωμής, π.χ. σε διαδικασίες ερήμην στο ΗΒ.

Όπως προαναφέρθηκε, η διαφορά αυτή μπορεί να εξηγηθεί, τουλάχιστον εν μέρει, λόγω της διαρθρωτικής διαφοροποίησης μεταξύ αποφάσεων που εκδίδονται μετά από συνοπτική εξέταση του βασίμου της επίδικης υπόθεσης βάσει αποδεικτικών εγγράφων και αποφάσεων που βασίζονται στο απλό συμπτωματικό γεγονός ότι ο καθού δεν αμφισβήτησε την αξίωση.

Μια σημαντική πτυχή που αφορά την επιλογή μεταξύ αυτών των μοντέλων, το συνδυασμό στοιχείων τους ή την επίλυση του συγκεκριμένου θέματος από τα κράτη μέλη, είναι ότι η δημιουργία μιας διαδικασίας έκδοσης διαταγής πληρωμής από δικαστικούς γραμματείς μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην ελάφρυνση του φόρτου εργασίας των δικαστών ούτως ώστε να μπορούν να εστιάσουν την προσοχή τους στις πραγματικά "δυσχερείς" υποθέσεις. Παρόλα ταύτα, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι ακόμα και αν ο καθού δεν αμφισβητήσει την αξίωση, το πρόσωπο που χειρίζεται στην πραγματικότητα τη διαδικασία έκδοσης διαταγής πληρωμής ενδέχεται να αντιμετωπίσει πολύπλοκα νομικά προβλήματα, όπως για παράδειγμα: Έχει το εισαγωγικό της διαδικασίας έγγραφο κοινοποιηθεί δεόντως στον καθού; Έχει ο αιτών αιτιολογήσει την αξίωση κατά τρόπο αντιφατικό ή που θα μπορούσε ακόμα και να γεννήσει υπόνοιες απάτης; Έχει ο αιτών επεξηγήσει επαρκώς γιατί δικαιούται να υπολογίσει τους τόκους με επιτόκιο μεγαλύτερο από το νόμιμο; Μήπως ο καθού ο οποίος άφησε να παρέλθει άπρακτη η προθεσμία άσκησης ανακοπής και ζητά την επαναφορά των πραγμάτων στην προτέρα κατάσταση δεν μπόρεσε να ασκήσει έγκαιρα ανακοπή για λόγους που δεν οφείλονται σε δικό του πταίσμα; [53]; Είναι αυτονόητο ότι η ικανότητα των γραμματέων να αντιμετωπίσουν αυτή την πρόκληση εξαρτάται από το εύρος και την ποιότητα της νομικής τους κατάρτισης, η οποία φαίνεται να διαφέρει ουσιαστικά μεταξύ των κρατών μελών [54].

[53] Στην Αυστρία τουλάχιστον, οι αποφάσεις επί των αιτήσεων επαναφοράς στην προτέρα κατάσταση (Wiedereinsetzung in den vorigen Stand) και η απόρριψη της ανακοπής, όπου κρίνεται ενδεδειγμένη (π.χ. αν είναι εκπρόθεσμη) εμπίπτουν στην αρμοδιότητα του Rechtspfleger (επιφυλασσομένων των περιορισμών που επεξηγούνται στην προηγούμενη υποσημείωση), ενώ στη Γερμανία τα ζητήματα αυτά διεκπεραιώνονται από δικαστή.

[54] Στην Αυστρία και στη Γερμανία, οι δικαστικοί γραμματείς (Rechtspfleger) διαθέτουν πολυετή νομική εκπαίδευση.

Συνεπώς, αν προκριθεί η λύση της ανάθεσης εξουσίας, θα πρέπει να εξεταστεί προσεκτικά ποια θα πρέπει να είναι τα όρια των εξουσιών των γραμματέων κατά την έκδοση της ευρωπαϊκής injonction de payer. Ορισμένα κράτη μέλη φαίνεται ότι προσπάθησαν να επιλύσουν το πρόβλημα δίνοντας τη δυνατότητα ή και αναγκάζοντας τους γραμματείς να παραπέμπουν τις "δυσχερείς υποθέσεις" στον αρμόδιο δικαστή [55]. Στη δεύτερη αυτή περίπτωση, θα πρέπει να διευκρινιστούν σαφώς και τα κριτήρια της υποχρεωτικής ανάμιξης δικαστή.

[55] Στην Πορτογαλία, τα ζητήματα για τα οποία ο γραμματέας διατηρεί αμφιβολίες πρέπει να κρίνονται από δικαστή. Στη φινλανδική διαδικασία έκδοσης διαταγής πληρωμής, οι γραμματείς, οι οποίοι δεν διαθέτουν αναγκαστικά νομική κατάρτιση, υποχρεούνται να διαβιβάζουν τις "δυσχερείς υποθέσεις" σε νομικά καταρτισμένο προσωπικό, δηλ. σε συμβολαιογράφους ή δικαστές.

Ερώτηση 10:

Πρέπει μια νομική πράξη για ευρωπαϊκή διαταγή πληρωμής να περιέχει διατάξεις που να προσδιορίζουν ποιος ακριβώς (δικαστές, δικαστικοί γραμματείς) επιφορτίζεται με τη διαδικασία στο δικαστήριο και έχει την εξουσία έκδοσης διαταγής πληρωμής; Αν ναι, ποιοι πρέπει να είναι οι κανόνες αυτοί;

3.3.4. Aίτηση για την έκδοση διαταγής πληρωμής

3.3.4.1. Tο περιεχόμενο της αίτησης, ιδίως όσον αφορά την περιγραφή της αξίωσης και τη νομική βάση της

Οι βασικές πληροφορίες που πρέπει να περιέχει η αίτηση έκδοσης διαταγής πληρωμής, όπως τα ονόματα και οι διευθύνσεις των διαδίκων, το αιτούμενο ποσό εντόκως και η δικαστική δαπάνη, όπου αυτό ενδείκνυται, καθώς και η περιγραφή των πραγματικών περιστατικών των οποίων γίνεται επίκληση ως βάση της αξίωσης, φαίνονται μάλλον απλές και δεν μοιάζουν να επιδέχονται αμφισβήτηση. Ένα ζήτημα το οποίο ενδέχεται να προκαλέσει κάποια συζήτηση είναι το περιεχόμενο των απαιτήσεων επαρκούς περιγραφής της προέλευσης της αξίωσης. Η ισχύουσα νομοθεσία για τις διαταγές πληρωμής στα κράτη μέλη κυμαίνεται από προϋποθέσεις ταυτόσημες με εκείνες της τακτικής αγωγής (Ιταλία) έως απλή τηλεγραφική αναφορά της βάσης της αξίωσης (Σουηδία, Αυστρία, Γερμανία, Φινλανδία) [56]. Η προσέγγιση που θα επιλεγεί σχετικά συνδέεται άρρηκτα με τις αποφάσεις που θα ληφθούν για ορισμένα άλλα θεμελιώδη ζητήματα τα οποία θέτει η παρούσα Πράσινη Βίβλος. Προφανώς, η απαιτούμενη ποιότητα και λεπτομερής χαρακτήρας της αιτιολόγησης της αξίωσης εξαρτάται κατά μέγα μέρος από το βαθμό εξέτασης της αξίωσης από το δικαστήριο. Αν η διαταγή πληρωμής εκδίδεται κατόπιν (συνοπτικής) νομικής αξιολόγησης από το δικαστήριο, η εξιστόρηση των υποκειμένων πραγματικών περιστατικών που τεκμαίρεται ότι στηρίζουν την αξίωση πρέπει να είναι πλήρης σε βαθμό που να επιτρέπει την εξέτασή τους από το δικαστήριο. Αν, αντιθέτως, ο καθού φέρει την ευθύνη να προκαλέσει την εξέταση του βασίμου της αξίωσης προβάλλοντας αντιρρήσεις ενώ σε διαφορετική περίπτωση, η διαταγή πληρωμής εκδίδεται χωρίς έστω και επιφανειακό έλεγχο της αιτιολογίας της, αρκεί να παρασχεθούν επαρκείς πληροφορίες ώστε να επιστρέψουν στον καθού να προσδιορίσει την αξίωση και στη συνέχεια να αποφασίσει κατά πόσον επιθυμεί να την προσβάλει ή όχι.

[56] Tο σουηδικό ενημερωτικό φυλλάδιο που προσαρτάται στο τυποποιημένο έντυπο αίτησης δίνει το εξής παράδειγμα για την απαίτηση σαφούς δήλωσης του γενεσιουργού λόγου της αξίωσης: αγορά αυτοκινήτου, αριθ. κυκλ. BMG 689 στις 19 Ιανουαρίου 1996.

Ερώτηση 11:

Ποιες πρέπει να είναι οι απαιτήσεις όσον αφορά το περιεχόμενο της αίτησης έκδοσης ευρωπαϊκής διαταγής πληρωμής; Ειδικότερα, ποιες προϋποθέσεις πρέπει να ισχύουν για την περιγραφή των πραγματικών περιστατικών των οποίων γίνεται επίκληση ως βάση της αξίωσης;

3.3.4.2. Η απαίτηση έγγραφης απόδειξης της αξίωσης

Η απαίτηση έγγραφης απόδειξης της αξίωσης έχει ήδη χαρακτηριστεί ως το κυριότερο χαρακτηριστικό στοιχείο του μοντέλου "απόδειξης" για τη διαδικασία έκδοσης διαταγής πληρωμής. Το σαφές πλεονέκτημα της νομικής εξέτασης του βασίμου της υπόθεσης από το δικαστήριο επί τη βάσει της εξιστόρησης του αιτούντα και των αποδεικτικών εγγράφων που προσκομίζει είναι η προστασία του καθού έναντι αβάσιμων αιτήσεων. Το αποτέλεσμα αυτό πρέπει να σταθμιστεί με τη μείωση της αποτελεσματικότητας που προκαλεί η ανάγκη αυτής της εξέτασης και με τη δυσκολία συμφιλίωσης της απαραίτητης υποβολής αποδεικτικών εγγράφων προς τη χρησιμοποίηση της ηλεκτρονικής επεξεργασίας δεδομένων. Με απλά λόγια, το ερώτημα που τίθεται σε τελευταία ανάλυση είναι κατά πόσον ο έλεγχος που διενεργείται από το δικαστήριο για το αν η αξίωση μοιάζει βάσιμη ή όχι κρίνεται απαραίτητος ή κατά πόσον μπορεί να ανατεθεί εξ ολοκλήρου στον καθού η ευθύνη να προσβάλει την αξίωση και η μη προβολή αντιρρήσεων καθεαυτή αρκεί για να δικαιολογήσει την έκδοση απόφασης υπέρ του αιτούντα.

Για να αξιολογηθεί εξαντλητικά η έννοια και οι επιπτώσεις της απαίτησης υποβολής εγγράφων αποδείξεων, έχει τεράστια σημασία να γνωρίζει κανείς πόσο χαλαρά ή περιοριστικά πρέπει να γίνει νοητή, με άλλα λόγια ποιοι τύποι εγγράφων γίνονται δεκτά ως επαρκή αποδεικτικά στοιχεία για την αξίωση. Οι υπερβολικά αυστηρές προϋποθέσεις που φθάνουν μέχρι τη ρητή αναγνώριση της αξίωσης από τον καθού θα στερήσουν τη διαδικασία έκδοσης διαταγής πληρωμής από το μεγαλύτερο μέρος της πρακτικής σημασίας της. Αντιθέτως, υπερβολικά χαλαροί κανόνες ενδέχεται να αφυδατώσουν τον έλεγχο που μπορούν να διενεργήσουν τα δικαστήρια μέχρι σημείου να θέσουν εν αμφιβόλω την ίδια την αξία της έγγραφης απόδειξης. Το λιγότερο που μπορεί να πει κανείς είναι ότι τα κράτη μέλη που ανήκουν στη σχολή "απόδειξης" (Βέλγιο, Γαλλία, Ελλάδα, Λουξεμβούργο, Ιταλία, Ισπανία) δεν εφαρμόζουν τα ίδια κριτήρια για το θέμα. Ο βαθμός ακρίβειας και λεπτομέρειας των διατάξεων που ασχολούνται με το θέμα ποικίλλει σε μεγάλο βαθμό. Στη Γαλλία, το άρθρο 1407 NCPC περιορίζεται να τάξει την προϋπόθεση ότι η αίτηση πρέπει να συνοδεύεται από έγγραφα που να τη δικαιολογούν [57] χωρίς καμία άλλη ένδειξη σχετικά με το τι θα μπορούσε να θεωρηθεί απαραίτητο για να πληρωθεί αυτή η προϋπόθεση, αφήνοντας έτσι τα δικαστήρια να αναπτύξουν πιο συγκεκριμένες κατευθυντήριες γραμμές μέσω της νομολογίας τους. Η βελγική νομοθεσία προχωρεί ένα ακόμα βήμα και απαιτεί έγγραφο προερχόμενο από τον καθού, το οποίο διευκρινίζει όμως ότι δεν χρειάζεται να ισοδυναμεί με αναγνώριση της αξίωσης [58]. Η ισπανική, και ιδίως η ιταλική, νομοθεσία περιέχουν μακρούς και λεπτομερείς καταλόγους και ορισμούς σχετικά με το τι αποτελεί έγγραφη απόδειξη για τους σκοπούς της διαδικασίας έκδοσης διαταγής πληρωμής [59]. Η λεπτομερής εξέταση όλων των εγγράφων που καλύπτουν οι εν λόγω διατάξεις υπερβαίνει τους σκοπούς της παρούσας Πράσινης Βίβλου. Αρκεί να λεχθεί εδώ ότι και στα δύο κράτη μέλη, η αξίωση μπορεί να αποδεικνύεται από έγγραφα που δεν φέρουν την υπογραφή του καθού, αλλά έχουν συνταγεί μονομερώς από τον αιτούντα [60].

[57] Άρθρο 1407 εδάφιο 3: "La requκte doit κtre accompagnιe des documents justificatifs ". Το άρθρο 11.2 (4) της "πρότασης Storme" το οποίο τάσσει "Η αίτηση... συνοδεύεται από όλα τα έγγραφα που την αποδεικνύουν" μοιάζει εξίσου ασαφής από ποιοτική, αλλά πιο απαιτητική από ποσοτική άποψη.

[58] Άρθρο 1338 του βελγικού Δικαστικού Κώδικα (γαλλική εκδοχή: "... ιcrit ιmanant du dιbiteur"). Στις προπαρασκευαστικές εργασίες για τη διάταξη αυτή αναφέρθηκαν ως παραδείγματα έγκυρων εγγράφων ένα δελτίο παραγγελίας, μια απόδειξη παραλαβής υπογεγραμμένη από τον καθού και ένα τιμολόγιο που έχει γίνει αποδεκτό.

[59] Στην Ισπανία, άρθρο 812 NLEC, στην Ιταλία, άρθρα 633 - 636 c.p.c.. Και στις δύο περιπτώσεις, οι κατάλογοι δεν είναι εξαντλητικοί.

[60] Η ισπανική διάταξη δέχεται έγγραφα που προέρχονται μονομερώς από τον αιτούντα και αναφέρονται είτε σε πραγματικά περιστατικά της συγκεκριμένης επίδικης αξίωσης ή αξιολογούνται συμπληρωματικά προς άλλο έγγραφο που αναφέρει το επίδικο ποσό, είτε σε μακροχρόνια σχέση μεταξύ των διαδίκων.

Ενόψει των διαφορών αυτών, κρίνεται ότι δεν πρέπει να υποεκτιμηθεί η πολυπλοκότητα της προσπάθειας ανάπτυξης ενός ορισμού των εγγράφων που μπορούν να γίνουν δεκτά ως αποδείξεις στο πλαίσιο διαδικασίας έκδοσης διαταγής πληρωμής. Πιθανότατα, η πτυχή αυτή πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη κατά την εξέταση του γενικού ερωτήματος κατά πόσον η έκδοση ευρωπαϊκής διαταγής πληρωμής πρέπει να εξαρτάται από την προσκόμιση εγγράφων αποδείξεων για την αξίωση.

Ερώτηση 12:

Πρέπει η υποβολή εγγράφων αποδείξεων για την επίδικη αξίωση να αποτελεί προϋπόθεση για την αίτηση έκδοσης ευρωπαϊκής διαταγής πληρωμής; Αν ναι, ποια είδη εγγράφων πρέπει να θεωρούνται επαρκείς αποδείξεις;

3.3.4.3. Τυπικές απαιτήσεις - η χρησιμοποίηση τυποποιημένων εντύπων

Παρόλο που πολλά κράτη μέλη τα οποία προβλέπουν διαδικασία έκδοσης διαταγής πληρωμής διαθέτουν επίσημα τυποποιημένα έγγραφα (Αυστρία, Γερμανία, Λουξεμβούργο, Πορτογαλία, Σουηδία, Ισπανία) [61], η χρήση τους είναι υποχρεωτική μόνον σε μερικά από αυτά [62], ενώ σε άλλα αποτελεί εναλλακτική δυνατότητα αντί του αγωγικού δικογράφου [63]. Στα κράτη μέλη στα οποία μπορεί ή πρέπει να κατατεθεί δικόγραφο, οι απαιτήσεις ποικίλλουν από δικόγραφο όμοιο με αυτά που απαιτούνται στην τακτική πολιτική διαδικασία [64] έως απλουστευμένη εκδοχή που διευκρινίζει απλώς τους διαδίκους και τις κατοικίες τους, το ποσό και την προέλευση της αξίωσης [65].

[61] Στη Γαλλία, ιδιωτικοί εκδοτικοί οίκοι κυκλοφορούν τυποποιημένα έντυπα που δεν είναι επίσημα.

[62] Στην Αυστρία, στη Γερμανία (εκτός αν η διαταγή πρέπει να κοινοποιηθεί στο εξωτερικό) και στην Πορτογαλία (εκτός αν το έντυπο δεν είναι κατάλληλο για την επίδικη υπόθεση).

[63] Αυτό ισχύει στο Λουξεμβούργο, όπου είναι επίσης δυνατή η απλουστευμένη κίνηση της διαδικασίας μέσω προφορικής ή έγγραφης dιclaration au greffe (αίτησης που κατατίθεται στο τμήμα του δικαστηρίου).

[64] Iταλία.

[65] Ισπανία (άρθρο 814 NLEC).

Η χρησιμοποίηση τυποποιημένων εντύπων αποτελεί έναν ιδιαίτερο τρόπο διάρθρωσης των πληροφοριών που είναι απαραίτητες για την κίνηση της διαδικασίας έκδοσης διαταγής πληρωμής. Μπορεί να εξυπηρετεί διαφόρους σκοπούς. Πρώτον, προσφέρει βοήθεια στον αιτούντα, ιδίως αν δεν εκπροσωπείται από δικηγόρο, εφοδιάζοντάς τον με πλήρη κατάλογο των θεμάτων που πρέπει να καλυφθούν ούτως ώστε η αίτηση να είναι παραδεκτή, ο οποίος μάλιστα συνοδεύεται, στην ιδανική περίπτωση, από μερικές επεξηγηματικές παρατηρήσεις για κάθε σημείο. Δεύτερον, είναι ένα σημαντικό εργαλείο που διευκολύνει τη χρησιμοποίηση ηλεκτρονικής επεξεργασίας στοιχείων, ιδίως αν χρησιμοποιείται σε συνδυασμό με τη δυνατότητα ηλεκτρονικής διαβίβασης της αίτησης στο δικαστήριο. Επίσης, σε διασυνοριακές υποθέσεις, η ύπαρξη πολύγλωσσων τυποποιημένων εγγράφων μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην απλούστευση και στην επιτάχυνση της διαδικασίας περιορίζοντας στο ελάχιστο την ανάγκη μεταφράσεων, καθώς και το κόστος και την καθυστέρηση που συνεπάγεται. Τέλος, μια τυποποιημένη αίτηση μοιάζει να αποτελεί απαραίτητο προαπαιτούμενο για μια τυποποιημένη απόφαση, η οποία θα μπορεί στη συνέχεια να κυκλοφορήσει ελεύθερα σε ολόκληρη την Κοινότητα προς το σκοπό της εκτέλεσης.

Η δημιουργία ενός ευρωπαϊκού τυποποιημένου εντύπου, εφόσον κριθεί αναγκαία ενόψει των προαναφερθεισών σκέψεων, παρουσιάζει ορισμένα τεχνικά προβλήματα. Οι εθνικοί κανόνες διαφέρουν σημαντικά όσον αφορά μια σειρά θεμάτων όπως, για παράδειγμα, οι κατηγορίες δαπανών των οποίων μπορεί να ζητηθεί η επιδίκαση, και αυτό θα πρέπει πιθανότατα να αντικατοπτρίζεται στο ίδιο το τυποποιημένο έντυπο, καθώς και στις επεξηγηματικές παρατηρήσεις. Μια βιώσιμη στρατηγική για την αντιμετώπιση αυτών των περιπλοκών έγκειται ίσως στον περιορισμό της ομοιομορφίας του τυποποιημένου εντύπου στα κυριότερα ζητήματα, αφήνοντας κάποια ευελιξία στα κράτη μέλη να προσαρμόσουν τα υπόλοιπα ζητήματα στις εξατομικευμένες ανάγκες τους ή να περιλάβουν πρόσθετα στοιχεία.

Ερώτηση 13:

Πρέπει να είναι υποχρεωτική για την κατάθεση αίτησης έκδοσης ευρωπαϊκής διαταγής πληρωμής η χρησιμοποίηση τυποποιημένου εντύπου; Αν ναι, ποιο πρέπει να είναι το περιεχόμενό του;

3.3.4.4. Η ηλεκτρονική υποβολή της αίτησης στο δικαστήριο και η χρησιμοποίηση ηλεκτρονικής επεξεργασίας δεδομένων γενικά

Επικοινωνία μεταξύ του δικαστηρίου και των μερών

Η επικοινωνία μεταξύ του δικαστηρίου και των διαδίκων με ηλεκτρονικά μέσα, και ιδίως μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, προσφέρει τη δυνατότητα περαιτέρω εξομάλυνσης της διαδικασίας και σημαντικής εξοικονόμησης τόσο χρημάτων όσο και χρόνου. Η χρησιμοποίησή της μοιάζει ιδιαίτερα ελκυστική σε διασυνοριακές υποθέσεις, ενόψει των σημαντικών καθυστερήσεων που σημειώνονται συχνά κατά την κανονική ταχυδρομική αποστολή ή την επίσημη κοινοποίηση εγγράφων από ένα κράτος μέλος σε άλλο. Επιπλέον, η αυξανόμενη χρησιμοποίηση της ηλεκτρονικής επεξεργασίας δεδομένων από τα δικαστήρια των κρατών μελών κατά τη διεκπεραίωση της διαδικασίας έκδοσης διαταγών πληρωμής θα μπορούσε να διευκολυνθεί περαιτέρω από την ηλεκτρονική υποβολή (τυποποιημένων) αιτήσεων, διότι τα δικαστήρια δεν θα χρειάζεται να επαναλάβουν τη δουλειά που έχει γίνει ήδη από τον αιτούντα εισάγοντας την αίτηση στο ηλεκτρονικό τους σύστημα. Η ηλεκτρονική διαβίβαση εγγράφου από τον αιτούντα στο δικαστήριο φαίνεται να αποτελεί τεχνική μάλλον και όχι νομική πρόκληση, εφόσον δεν είναι τόσο πολύπλοκη όσο η επίσημη κοινοποίηση δικογράφων με μέσα ηλεκτρονικής επικοινωνίας.

Συνεπώς, ορισμένα κράτη μέλη επιτρέπουν, ή τουλάχιστον πειραματίζονται, με την υποβολή αιτήσεων μέσω ηλεκτρονικού φορέα [66]. Όπως είναι αναμενόμενο, τα κράτη μέλη που παρουσιάζουν τη μεγαλύτερη πρόοδο από την άποψη αυτή είναι εκείνα που χρησιμοποιούν επίσης ευρέως την ηλεκτρονική επεξεργασία δεδομένων κατά τη διεκπεραίωση της διαδικασίας έκδοσης διαταγής πληρωμής γενικά.

[66] Στη Γερμανία, η αίτηση μπορεί να υποβληθεί ηλεκτρονικά μόνον σε εκείνες τις δικαστικές περιφέρειες όπου η αρμοδιότητα έκδοσης διαταγών πληρωμής έχει ανατεθεί συγκεντρωτικά (βλ. ανωτέρω υπό 3.3.2, υποσημείωση 50) και διεκπεραιώνεται καθ' ολοκληρίαν με ηλεκτρονικά μέσα.

Μια νομοθετική πράξη για μια ευρωπαϊκή διαταγή πληρωμής δεν θα πρέπει να παρακωλύει, αλλά μάλλον να ενθαρρύνει, ένα μεγαλύτερο άνοιγμα στην τεχνολογική πρόοδο, ούτως ώστε να προωθηθεί ο αποτελεσματικότερος χειρισμός των υποθέσεων, εφόσον αυτό δεν απειλεί καθ´ οιονδήποτε τρόπο το δικαίωμα των διαδίκων για δίκαιη δίκη. Εντούτοις, φαίνεται εξαιρετικά αμφίβολο αν πρέπει μια πρόταση να επιτάσσει τη δυνατότητα χρησιμοποίησης συγκεκριμένων μεθόδων επικοινωνίας με τα δικαστήρια, δεδομένου ότι κάτι τέτοιο θα επιβάρυνε τα κράτη μέλη που δεν έχουν αναπτύξει ακόμα την ηλεκτρονική υποδομή των δικαστικών τους συστημάτων.

Το κατά πόσον τα μέσα αυτά μπορούν να επεκταθούν και στην επίδοση και κοινοποίηση εγγράφων στους διαδίκους είναι ζήτημα περαιτέρω τεχνικής εξέλιξης, ιδίως όσον αφορά την ασφάλεια και την αξιοπιστία της ηλεκτρονικής επικοινωνίας [67].

[67] Για την επίδοση και κοινοποίηση εγγράφων βλέπε λεπτομερέστερα κάτωθι στο σημείο 3.3.8.

Διεκπεραίωση της υπόθεσης από το δικαστήριο

Η δυνητική χρησιμοποίηση της τεχνολογίας της πληροφορικής δεν περιορίζεται στο ζήτημα της επικοινωνίας μεταξύ του δικαστηρίου και των διαδίκων. Μπορεί να αποτελέσει ισχυρό εργαλείο και για τη διεκπεραίωση της υπόθεσης από το δικαστήριο. Κάθε απαλλαγή από καθήκοντα που μπορούν να εκτελεστούν μηχανογραφημένα επιτρέπει στα δικαστήρια να αφιερώσουν περισσότερο χρόνο στα πραγματικά πολύπλοκα ζητήματα. Δεδομένου ότι οι υποθέσεις που υπάγονται στη διαδικασία των διαταγών πληρωμής είναι "εύκολες" υποθέσεις, εφόσον δεν αμφισβητούνται, καθώς και ότι θα πρέπει να υποβάλλονται στο δικαστήριο κατά τυποποιημένο τρόπο, μοιάζουν να είναι οι περισσότερο ενδεδειγμένοι υποψήφιοι για αυξημένη χρησιμοποίηση της ηλεκτρονικής επεξεργασίας δεδομένων.

Ήδη, ορισμένα κράτη μέλη (Αυστρία, Φινλανδία, Γαλλία, Σουηδία) εφαρμόζουν την επεξεργασία δεδομένων στις αντίστοιχες διαδικασίες τους για την έκδοση injonction de payer κατά απολύτως επικουρικό τρόπο, για την καταχώρηση των υποθέσεων, την παρακολούθηση των προθεσμιών, τον υπολογισμό της δικαστικής δαπάνης κλπ. Η ίδια η απόφαση επί της αίτησης έκδοσης διαταγής πληρωμής εκδίδεται από το πρόσωπο που είναι επιφορτισμένο με τη διαδικασία, είτε είναι δικαστής είτε δικαστικός γραμματέας. Η Γερμανία, από την άλλη πλευρά, έχει κάνει ένα ακόμα σημαντικό βήμα στη χρησιμοποίηση της ηλεκτρονικής επεξεργασίας δεδομένων, δεδομένου ότι η διαδικασία έχει μηχανογραφηθεί πλήρως σε ορισμένες δικαστικές περιφέρειες. Το λογισμικό που χρησιμοποιείται σε συνδυασμό με ειδικά τυποποιημένα έντυπα επιτρέπει να ελέγχεται αυτομάτως αν ελλείπουν πληροφορίες, αν η αίτηση είναι προφανώς απαράδεκτη ή αβάσιμη ή αν υπάρχουν άλλες εξαιρετικές περιστάσεις (καθού κάτοικος εξωτερικού, ασυνήθιστα υψηλό επιτόκιο κλπ.) [68]. Μόνον εάν ο έλεγχος αυτός ανιχνεύσει προβλήματα, η υπόθεση παραπέμπεται στο δικαστικό γραμματέα. Διαφορετικά, το ίδιο το σύστημα εκδίδει τη διαταγή πληρωμής, καθώς και, εφόσον ο καθού δεν εκφράσει αντιρρήσεις, τη δεύτερη απόφαση, τη διάταξη περί προσωρινής εκτέλεσης και το τιμολόγιο εξόδων χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση. Αν ο καθού ασκήσει εγκαίρως ανακοπή, ο φάκελος διαβιβάζεται αυτομάτως στο δικαστήριο για την τακτική διαδικασία.

[68] Παρόμοιος έλεγχος πραγματοποιείται αυτομάτως και στην Αυστρία.

Από τις προηγούμενες παραγράφους πρέπει να έχει αποδειχθεί πόσο σημαντικές και πολύπλευρες είναι οι δυνατότητες της τεχνολογίας ηλεκτρονικών υπολογιστών και ηλεκτρονικής επικοινωνίας. Ενόψει του ότι τα σχετικά ζητήματα συνδέονται στενά με άλλες στρατηγικές αποφάσεις για βασικά χαρακτηριστικά της διαδικασίας έκδοσης ευρωπαϊκής διαταγής πληρωμής [69], η παρούσα Πράσινη Βίβλος θα πρέπει να χρησιμεύσει ως πλατφόρμα ευρείας συζήτησης για το ρόλο της ηλεκτρονικής επικοινωνίας και επεξεργασίας δεδομένων σε μια ευρωπαϊκή νομοθετική πράξη.

[69] Είναι προφανές, για παράδειγμα, ότι μια πλήρως μηχανογραφημένη διαδικασία ανάλογη προς το γερμανικό μοντέλο, όπως περιγράφεται στο κυρίως κείμενο, είναι νοητή μόνον αν το δικαστήριο δεν προβαίνει σε εξέταση του βασίμου της υπόθεσης, η οποία μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνον από άνθρωπο.

Ερώτηση 14:

Ποιος πρέπει να είναι ο ρόλος της τεχνολογίας ηλεκτρονικών υπολογιστών και της ηλεκτρονικής επεξεργασίας δεδομένων

α) στην επικοινωνία μεταξύ δικαστηρίου και διαδίκων και

β) στη διεκπεραίωση της διαδικασίας έκδοσης ευρωπαϊκής διαταγής πληρωμής από το δικαστήριο;

3.3.5. Η έκταση του ελέγχου της αξίωσης από το δικαστήριο

Μοιάζει αυτονόητο ότι το δικαστήριο στο οποίο κατατίθεται αίτηση έκδοσης διαταγής πληρωμή