Γνωμοδότηση για την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την αναγνώριση των διπλωμάτων για ακαδημαϊκούς και επαγγελματικούς σκοπούς

(95/C 155/06)

Στις 15 Δεκεμβρίου 1994 και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτισμικών θεμάτων, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 10 Απριλίου 1995, με βάση την εισηγητική έκθεση της δ. Maddocks.

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, στην 325η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 27ης Απριλίου 1995), υιοθέτησε κατά πλειοψηφία και με 2 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Γενικές παρατηρήσεις

1.1. Η ΟΚΕ επικροτεί την ανακοίνωση της Επιτροπής, σκοπός της οποίας είναι να εξετάσει από κοντά την πρόοδο που σημειώθηκε στον τομέα της αναγνώρισης των διπλωμάτων για ακαδημαϊκούς και επαγγελματικούς σκοπούς. Είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι η ανακοίνωση της Επιτροπής στηρίχθηκε σε συγκεκριμένη μελέτη των κοινών σημείων της αναγνώρισης για ακαδημαϊκούς και επαγγελματικούς σκοπούς, γι`αυτό και προέβη στη διατύπωση προτάσεων για τη βελτίωση των δυνατοτήτων ελεύθερης κυκλοφορίας τόσο των σπουδαστών όσο και των ελεύθερων επαγγελματιών στον ευρωπαϊκό χώρο. Οι προτάσεις αυτές είναι απαραίτητες, ως συμβολή στην καθιέρωση ενός ανοιχτού και προοδευτικού χώρου εκπαίδευσης, κατάρτισης και αναγνώρισης των διπλωμάτων, προς υποστήριξη του προγράμματος εργασιών για την προώθηση της απασχόλησης, το οποίο προβάλλεται σθεναρά στο Λευκό Βιβλίο « Ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα, απασχόληση ».

1.2. Εκ των υστέρων, η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η παρούσα εργασία της είναι απλώς ένα πρώτο στάδιο, που περιορίζεται στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Η ανακοίνωση δεν προβαίνει, συνεπώς, σε αρκετά ευρεία αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης όσον αφορά τις ανάγκες των πολιτών για κινητικότητα και αμοιβαία αναγνώριση π.χ. των τίτλων επαγγελματικής κατάρτισης ή ειδίκευσης των εργαζομένων. Ο περιορισμός της ανακοίνωσης στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και των ελεύθερων επαγγελμάτων δεν επιτρέπει να διεξαχθούν οι δέουσες μελέτες και αναλύσεις και να διατυπωθεί ένα κατάλληλο φάσμα ολοκληρωμένων προτάσεων προς όφελος των ομάδων επαγγελματιών και εργαζομένων όλων των επιπέδων. Ακόμη, η ανακοίνωση δεν αναφέρεται αρκετά στην οικοδόμηση ενός ευρύτερου ευρωπαϊκού χώρου εκπαίδευσης, κατάρτισης και αναγνώρισης των διπλωμάτων, σημαντική πτυχή του οποίου είναι η ανάγκη να μην ταυτιστεί η λύση των προβλημάτων της κινητικότητας απλώς με την αμοιβαία αναγνώριση των διπλωμάτων, αλλά να διευθετηθούν και ευρύτερα ζητήματα, όπως η κοινωνική ασφάλιση, οι ξένες γλώσσες κλπ. Είναι προφανές, λοιπόν, ότι αυτό που λείπει από την ανακοίνωση είναι μια συγκροτημένη οπτική, η οποία να καλύπτει όλες τις σημερινές και τις μελλοντικές ανάγκες για κινητικότητα και αμοιβαία αναγνώριση των διπλωμάτων και των ειδικεύσεων για όλους τους πολίτες της ΕΕ. Στην εξέταση των υφιστάμενων και των μελλοντικών μέτρων, για παράδειγμα, παράλληλα με την αναφορά στις δύο γενικές οδηγίες για την αμοιβαία αναγνώριση των διπλωμάτων για ακαδημαϊκούς και επαγγελματικούς σκοπούς, δεν γίνεται καμία αναφορά στις εργασίες του Ευρωπαϊκού Κέντρου για την Ανάπτυξη της Επαγγελματικής Κατάρτισης (Cedefop) για την αντιστοιχία των επαγγελματικών προσόντων των ειδικευμένων εργαζομένων. Η Επιτροπή θα πρέπει να επεξεργασθεί συγκεκριμένες προτάσεις, με βάση τις εργασίες αυτές, έτσι ώστε όλα τα επαγγελματικά επίπεδα και τα αντίστοιχα επαγγελματικά διπλώματα των ειδικευμένων εργαζομένων να ωφεληθούν και αυτά από περαιτέρω καινοτόμα μέτρα, που θα εξασφαλίζουν την αναγνώριση και θα ανοίγουν δυνατότητες κινητικότητας για τους εργαζομένους.

1.3. Η πρώτη και η δεύτερη γενική οδηγία για την αμοιβαία αναγνώριση είτε έχουν ήδη εφαρμοσθεί είτε ολοκληρώνεται αυτόν τον καιρό, η εφαρμογή τους στα κράτη μέλη. Η πρώτη γενική οδηγία (1989), σχετικά με την αναγνώριση των διπλωμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης που χορηγούνται μετά την αποπεράτωση επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης τουλάχιστον τριετούς διάρκειας, έχει ήδη μεταφερθεί στη νομοθεσία των κρατών μελών εκτός από δύο. Η δεύτερη γενική οδηγία (1992), η οποία συμπληρώνει και επεκτείνει την πρώτη μέσω ενός δεύτερου γενικού συστήματος για την αναγνώριση της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, έχει μεταφερθεί στη νομοθεσία μόνο τεσσάρων κρατών μελών μέχρι στιγμής. Αυτό αποτελεί σημαντική πρόοδο. Όμως, παραμένουν πολλά εμπόδια, ιδιαίτερα σε τομείς όπου η απασχόληση δεν αποτελεί αντικείμενο ρύθμισης.

1.4. Πολύ σημαντική για τη διευθέτηση των γενικών αυτών θεμάτων είναι η πείρα και η συμβολή που μπορούν να προσφέρουν οι κοινωνικοί εταίροι στη διατύπωση και την εφαρμογή των προτάσεων. Ο κοινωνικός διάλογος, για παράδειγμα, οδήγησε στην υιοθέτηση κοινής γνωμοδότησης με τίτλο « Τίτλοι και πιστοποιητικά επαγγελματικής κατάρτισης », η οποία εξετάζει το θέμα από την οπτική των κοινωνικών εταίρων και μελετά με συνέπεια την ανάγκη να διευρυνθούν οι δυνατότητες κινητικότητας των εργαζομένων όλων των επιπέδων. Η ανακοίνωση της Επιτροπής παραλείπει να αναφερθεί στο ρόλο που διαδραματίζουν οι κοινωνικοί εταίροι και άλλοι κοινωνικοί και οικονομικοί φορείς σε εθνικό επίπεδο όσον αφορά την εφαρμογή των υφιστάμενων και των προτεινόμενων μέτρων για την αμοιβαία αναγνώριση.

2. Ειδικές παρατηρήσεις

2.1. Η ΟΚΕ υποστηρίζει την προσπάθεια βελτίωσης των υφιστάμενων μέτρων για το συντονισμό και την ανάπτυξη της αναγνώρισης των ακαδημαϊκών και των επαγγελματικών προσόντων μέσω των αξόνων δράσης που προσδιορίζονται στην ανακοίνωση. Σε μία δυναμική αγορά εργασίας είναι πολύ σημαντικό και παρέχονται κίνητρα στους νέους με επαγγελματικά προσόντα και σχετικούς ακαδημαϊκούς κύκλους μαθημάτων που ανταποκρίνονται στις εργασιακές απαιτήσεις ώστε να τους διανοίγονται οι καλύτερες προοπτικές απασχόλησης και σταδιοδρομίας. Πιο συγκεκριμένα, η ΟΚΕ διαβλέπει δυνατότητες προόδου με την εφαρμογή των σχετικών μέτρων το 1995, στο πλαίσιο των νέων προγραμμάτων Leonardo da Vinci και Socrates. Είναι σημαντικό, ωστόσο, να προβλεφθούν μέτρα που να καλύπτουν όλα τα συμφέροντα, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών εταίρων και των επαγγελματικών ενώσεων, ώστε να μπορέσουν να συμβάλουν και αυτοί στο σχεδιασμό και την αποτελεσματική εφαρμογή των μέτρων για την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων όλων των επιπέδων.

2.2. Η ακαδημαϊκή κοινότητα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης της Ευρώπης πρέπει ασφαλώς να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο στην ανάπτυξη και την προώθηση της ακαδημαϊκής αναγνώρισης των διπλωμάτων στα διάφορα κράτη μέλη. Στην περαιτέρω ανάπτυξη, την τροποποίηση και την εφαρμογή των προτάσεων που διατυπώνονται στην ανακοίνωση σχετικά με τις μεθόδους ενημέρωσης και ανταλλαγής πληροφοριών υψηλής ποιότητας, την κοινή προσαρμογή της κατάρτισης και την αξιολόγηση της ποιότητας, θα πρέπει να συμμετάσχουν εκπρόσωποι της ακαδημαϊκής κοινότητας και του επιστημονικού και διοικητικού προσωπικού των πανεπιστημίων. Η ανακοίνωση τονίζει, επίσης, το γεγονός ότι είναι σημαντικό να προωθηθούν τα εν λόγω μέτρα σε εθελοντική βάση από τα διάφορα βήματα. Όμως, για να επιτευχθούν συνεκτικά και συντονισμένα πρακτικά αποτελέσματα, η ΟΚΕ κρίνει ότι η διεργασία αυτή πρέπει να υποστηριχθεί και να ενισχυθεί υλικά σε ευρωπαϊκό επίπεδο έτσι ώστε να εξασφαλισθεί ευρύτερη ανάπτυξη της αμοιβαίας αναγνώρισης των διπλωμάτων για ακαδημαϊκούς και επαγγελματικούς σκοπούς. Η δέσμη των μέτρων που προτείνει η Επιτροπή, με σκοπό το σχεδιασμό και τη δοκιμή νέων, πρακτικών, μεταφερόμενων μέσων για την αναγνώριση των διπλωμάτων και της πείρας σε όλα τα κράτη μέλη, θα μπορούσε να αποβεί χρήσιμη και σημαντική.

2.3. Σε αρκετούς συγκεκριμένους τομείς (π.χ. την πιστοποίηση των προηγούμενων γνώσεων, τις υφιστάμενες διασυνοριακές ρυθμίσεις για αμοιβαία αναγνώριση κ.ά.), η Επιτροπή δεν δίδει τη δέουσα προσοχή με την κατάρτιση ενός προγράμματος που θα διευθετούσε πιο ολοκληρωμένα και πιο αποτελεσματικά τις πρακτικές διαδικασίες αμοιβαίας αναγνώρισης των διπλωμάτων για ακαδημαϊκούς και επαγγελματικούς σκοπούς.

2.3.1. Για να αναπτύξει μια συντονισμένη προσέγγιση της ΕΕ, η Επιτροπή θα πρέπει να συμπεριλάβει όλους τους τίτλους επαγγελματικής κατάρτισης και όλα τα επίπεδα ειδίκευσης. Αντί να διαρθρώσει την προσέγγισή της γύρω από ένα περιορισμένο σύνολο μέτρων, η Επιτροπή θα πρέπει να ακολουθήσει μια πιο σφαιρική προσέγγιση, με το κατάλληλο φάσμα πειραματικών και πρότυπων προγραμμάτων, συνυπολογίζοντας το θέμα των προηγούμενων γνώσεων και της επαγγελματικής πείρας, συμπεριλαμβανομένης της πρακτικής άσκησης σε επιχειρήσεις. Στην προσέγγισή της αυτή, η Επιτροπή θα πρέπει να λάβει υπόψη τα αποτελέσματα της σημερινής δέσμης μέτρων.

2.3.2. Σε πολλά ελεύθερα, επαγγέλματα διοικητικής ή άλλης φύσεως, οι συλλογικές και/ή οι επαγγελματικές συμφωνίες στηρίζονται συχνά σε συστήματα ταξινόμησης και απαιτούμενα διπλώματα, που καλύπτουν τους μισθωτούς και τους αυτοαπασχολούμενους. Αυτά θα πρέπει να ληφθούν δεόντως υπόψη στην περαιτέρω εφαρμογή των μέτρων για την αμοιβαία αναγνώριση.

2.3.3. Είναι, επίσης, αναγκαίο να γίνουν επενδύσεις σε ευρύτερη δημοσιότητα και γενικότερη ενημέρωση των πολιτών σχετικά με τα προτεινόμενα μέτρα σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο.

2.3.4. Εξίσου αναγκαίο είναι να ενδυναμωθεί η ευρωπαϊκή διάσταση των υπηρεσιών επαγγελματικού προσανατολισμού των σπουδαστών και των εργαζομένων σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, ώστε να διασφαλισθεί ότι βασίζονται σε καλής ποιότητας και διαφανή παροχή πληροφοριών, οι οποίες θα καλύπτουν τα προγράμματα σπουδών, τα διπλώματα, την αμοιβαία αναγνώριση και την αγορά εργασίας. Για να είναι οι υπηρεσίες αυτές διαρκώς ενημερωμένες και να συμβαδίζουν ανά πάσα στιγμή με την πραγματικότητα, θα χρειαστούν περισσότερες επενδύσεις στην ενδυνάμωση και την ανάπτυξη των υφιστάμενων δικτύων και βάσεων δεδομένων, καθώς και στη σύνδεση με το πρόγραμμα Eures για την ανταλλαγή δεδομένων στον τομέα της αγοράς εργασίας.

2.3.5. Είναι σημαντικό η εφαρμογή των μέτρων για την αμοιβαία αναγνώριση να στηριχθεί στην αρχή της ισότητας των ευκαιριών. Ένας επιμέρους τομέας που χρειάζεται περισσότερη προσοχή και μελέτη από πλευράς της Επιτροπής είναι η ανάγκη για ισότιμη αναγνώριση σε όλη την ΕΕ, για ακαδημαϊκούς και για επαγγελματικούς σκοπούς, των διπλωμάτων που έλαβαν σε άλλες χώρες υπήκοοι τρίτων χωρών, που διαμένουν νόμιμα στα κράτη μέλη.

2.3.6. Πρέπει επίσης να εξεταστούν οι τρόποι με τους οποίους αναγνωρίζουν τα διπλώματα που έλαβαν οι υπήκοοί τους, από εκπαιδευτικά ιδρύματα τρίτων χωρών.

2.3.7. Η ΟΚΕ φρονεί ότι η μεταφορά στην εθνική νομοθεσία και η πρακτική εφαρμογή των δύο αυτών γενικών οδηγιών (βλ. σημείο 1.3) πρέπει να επανεξετασθεί σε εύθετο χρόνο, μαζί με τις συστάσεις της ΟΚΕ για περαιτέρω προτάσεις, που θα καλύπτουν όλα τα επίπεδα επαγγελματικών δραστηριοτήτων του εργατικού δυναμικού της Ευρώπης.

Βρυξέλλες, 27 Απριλίου 1995.

Ο Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Carlos FERRER