Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα την "Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση για 22η φορά της οδηγίας 76/769/ΕΟΚ για την προσέγγιση των νομοθεσιών, κανονισμών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών που αφορούν περιορισμούς στην εμπορία και την χρήση ορισμένων επικίνδυνων ουσιών και παρασκευασμάτων (φθαλικών ενώσεων), καθώς και για την τροποποίηση της οδηγίας 88/378/ΕΟΚ του Συμβουλίου για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών που αφορούν την ασφάλεια των παιχνιδιών"

(2000/C 117/12)

Στις 29 Φεβρουαρίου 2000 και σύμφωνα με το άρθρο 95 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα ενιαίας αγοράς, παραγωγής και κατανάλωσης, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 15 Φεβρουαρίου 2000, με βάση την εισηγητική έκθεση της κας Williams.

Κατά την 370ή σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 1ης Μαρτίου 2000), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 27 ψήφους υπέρ, 21 κατά και 8 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Πρώτο και κύριο, η παρούσα πρόταση συνδέεται με το υψηλό επίπεδο προστασίας της υγείας και της ασφάλειας των καταναλωτών που επικυρώνεται με τη Συνθήκη της ΕΕ και εξακολουθεί σήμερα να επικυρώνεται με βάση το άρθρο 153 της Συνθήκης του Άμστερνταμ. Η Επιτροπή προτείνει την κατάργηση της χρήσης έξι φθαλικών ενώσεων που απαντώνται σε ορισμένα προϊόντα για βρέφη και μικρά παιδιά - τους πλέον αδύναμους και τρωτούς καταναλωτές. Προτείνει την 22η τροποποίηση της ισχύουσας οδηγίας για τις επικίνδυνες ουσίες(1) και επιφέρει μία ξεχωριστή τροποποίηση στην οδηγία για τα παιχνίδια(2).

1.2. Ωστόσο, η πρόταση έχει γενικές επιπτώσεις σε ένα ευρύ φάσμα τομέων. Αφορά τα ακόλουθα μείζονα προβλήματα ή θέματα:

1.2.1. την εναρμόνιση των πρακτικών και την καθιέρωση ομοιόμορφων κανόνων τόσο στην εσωτερική αγορά όσο και στις "υποψήφιες" χώρες·

1.2.2. την αλληλεπίδραση με άλλες οδηγίες, όπως είναι η οδηγία για την γενική ασφάλεια των προϊόντων (ΟΓΑΠ)(3) και συγκεκριμένα η εφαρμογή των διαδικασιών έκτακτης ανάγκης που εκτίθενται στο άρθρο 9·

1.2.3. την εγκυρότητα των μεθόδων ελέγχου που χρησιμοποιούνται προκειμένου να προσδιορισθεί το επίπεδο έκλυσης φθαλικών ενώσεων·

1.2.4. τις πιέσεις που ασκούν περιβαλλοντικές ομάδες σε σχέση με ένα θέμα που αναπόφευκτα προκαλεί συγκίνηση και του οποίου οι πρακτικές πτυχές αποτελούν αντικείμενο προβληματισμού·

1.2.5. την αυξανόμενη έμφαση που δίνεται στις διαδικασίες αξιολόγησης του κινδύνου και την εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης.

1.2.5.1. Η σημασία της αρχής της προφύλαξης για το προκείμενο θέμα πρέπει να τονισθεί ιδιαίτερα. Πρόκειται για μία σχετικά νέα διαδικασία που σκιαγραφείται σε μία πρόσφατη Ανακοίνωση της Επιτροπής(4) κι είναι μόλις η τρίτη φορά που η Επιτροπή την επικαλείται. Η διαδικασία αυτή της επιτρέπει να αναλαμβάνει προληπτική δράση στις περιπτώσεις όπου τα αποδεικτικά στοιχεία "είναι ελλιπή, μη πειστικά και αβέβαια", αλλά και όπου, εάν δεν αναληφθεί δράση, αυτό θα είχε ως αποτέλεσμα εξαιρετικά υψηλό κίνδυνο για τη δημόσια υγεία ή το περιβάλλον (όπως στην περίπτωση των διοξινών στα τρόφιμα που προέρχονται από το Βέλγιο). Η βασική αρχή είναι ότι οποτεδήποτε υπάρχει δυνητική απειλή πρέπει να πραγματοποιούνται μελέτες αξιολόγησης του κινδύνου· για να αναληφθεί, ωστόσο, δράση, δεν είναι απαραίτητο τα αποτελέσματα να έχουν οριστικό χαρακτήρα. "Το γεγονός ότι δεν υφίστανται αποδεικτικά στοιχεία επιστημονικής φύσεως (...) δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως δικαιολογία για αδράνεια".

2. Ιστορικό

2.1. Τι είναι οι φθαλικές ενώσεις;

Αντικείμενο της παρούσας πρότασης αποτελούν έξι φθαλικές ενώσεις που απαριθμούνται στο Παράρτημα. Πρόκειται για χημικές ενώσεις που έχουν αναγνωρισθεί εδώ και μεγάλο χρονικό διάστημα και οι οποίες προστίθενται στα σκληρά πλαστικά (όπως το χλωριούχο πολυβινύλιο - PVC) προκειμένου να τα καταστήσουν μαλακότερα. Το αποσκληρυμένο πλαστικό μπορεί έτσι να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή προϊόντων για βρέφη και μικρά παιδιά κάτω των 36 μηνών όπως οι δακτύλιοι για τα μωρά που βγάζουν δόντια, οι πιπίλες, οι κουδουνίστρες και ορισμένα παιχνίδια όπως οι πάπιες που προορίζονται για το λουτρό. Ο κοινότερος τύπος φθαλικής ένωσης που χρησιμοποιείται για προϊόντα όπως οι δακτύλιοι για τα μωρά που βγάζουν δόντια είναι η δισοεννεϋλική φθαλική ένωση (DINP). Ορισμένες φθαλικές ενώσεις μπορούν επίσης να παραχθούν φυσικά σε τρόφιμα όπως οι μπανάνες.

2.2. Ποιά είναι τα προβλήματα που προκαλούν οι φθαλικές ενώσεις;

Οι φθαλικές ενώσεις δεν αφομοιώνονται με τα PVC και συν τω χρόνω είναι πιθανό να μετακινηθούν ή να διαχωρισθούν. Πειράματα που έγιναν με ποντίκια φανερώνουν ότι οι φθαλικές ενώσεις είναι δυνατόν να προκαλέσουν ορμονικές διαταραχές καθώς και καρκίνο με συνακόλουθη βλάβη στο συκώτι, τα νεφρά και τους όρχεις. Σε ιδιαίτερο κίνδυνο βρίσκονται τα βρέφη και τα μικρά παιδιά που μασούν ή πιπιλίζουν για παρατεταμένο χρονικό διάστημα. Το μάσημα μπορεί να προκαλέσει διάσπαση του πλαστικού, γεγονός που επιταχύνει την αποδέσμευση των φθαλικών ενώσεων και κατά συνέπεια και την μετατόπισή τους στο σάλιο των παιδιών. Επιπλέον, η αποδεκτή ημερήσια δόση που είναι ανεκτή από έναν ενήλικο, δεν είναι ανεκτή από το βρέφος λόγω του μειωμένου σωματικού βάρους του. Οι φθαλικές ενώσεις είναι δυνατόν να συναθροισθούν και να απορροφηθούν από το βρέφος από άλλες πηγές, π.χ. από το μητρικό γάλα.

2.2.1. Κατά συνέπεια, ορισμένα κράτη μέλη ζητούσαν επίμονα να απαγορευθούν οι φθαλικές ενώσεις από τα προϊόντα για βρέφη, γεγονός που είχε ως αποτέλεσμα τη Σύσταση που διατυπώθηκε τον Ιούλιο του 1998(5) (αντί της επείγουσας απαγόρευσης που θα επιθυμούσε η Επίτροπος κα Bonino). Ασκήθηκε επίσης πίεση από περιβαλλοντικές ομάδες με στόχο η απαγόρευσή τους να αποτελέσει μέρος μιας ευρύτερης εκστρατείας για την απόσυρση όλων των προϊόντων PVC. Η Επιστημονική Συμβουλευτική Επιτροπή για την Εξέταση της Τοξικότητας και της Οικοτοξικότητας των Χημικών Ουσιών εξέδωσε γνωμοδότηση το φθινόπωρο του 1999.

2.2.2. Χάρη στις διαδικασίες έκτακτης ανάγκης που θέσπισε με την ΟΓΑΠ, η Επιτροπή έλαβε την έγκριση των κρατών μελών προκειμένου να απαγορευθούν προσωρινά και για μία μεταβατική περίοδο έξι φθαλικές ενώσεις με το σκεπτικό ότι θέτουν σε σοβαρό κίνδυνο την υγεία των παιδιών. Το σχετικό μέτρο τέθηκε σε ισχύ στις 19 Δεκεμβρίου 1999.

2.2.3. Η παρούσα πρόταση ασχολείται με τη μακροπρόθεσμη τροποποίηση της νομοθεσίας.

3. Γενικές παρατηρήσεις: η γνώμη της ΟΚΕ

3.1. Πρώτον, η ΟΚΕ τάσσεται υπέρ της άμεσης απαγόρευσης που επέβαλε η Επιτροπή σε ορισμένα προϊόντα που σχετίζονται με την φροντίδα των παιδιών και, αντίστοιχα, υπέρ του άρθρου 1 της προτεινόμενης οδηγίας.

3.1.1. Δεδομένου ότι η απαγόρευση αποτελεί μεταβατικό και προσωρινό μέτρο - το οποίο προβλέπεται να αναθεωρηθεί στις 8 Μαρτίου - η ΟΚΕ θέτει το ερώτημα ποιές είναι οι μελλοντικές μεταβατικές διαδικασίες που θα πρέπει να ακολουθηθούν.

3.1.2. Η ΟΚΕ αντιλαμβάνεται ότι η Επιτροπή είχε δύο επιλογές: είτε να επιβάλει την απαγόρευση, είτε να βασιστεί σε αυστηρές δοκιμές ως προς τα ανώτατα όρια διαφυγής για την υπέρβαση των οποίων θα μπορούσαν να θεσπισθούν έλεγχοι. Δεδομένου ότι αυτές οι μέθοδοι εξακρίβωσης για τις φθαλικές ενώσεις εξακολουθούν να είναι αβέβαιες, αναξιόπιστες και μη αναπαραγώγιμες - αφού είναι δύσκολο να υπάρξει προσομοίωση του πιπιλίσματος και του μασήματος ενός βρέφους - η ΟΚΕ αποδέχεται την απόφαση της Επιτροπής η οποία επικαλείται την αρχή της προφύλαξης. Επιπλέον, υπογραμμίζει ότι οι εναλλακτικές λύσεις που θα μπορούσαν να αναπτυχθούν ενδέχεται να παρουσιάσουν νέες αμφιβολίες και αβεβαιότητα.

3.2. Κατά δεύτερο λόγο, σε ό,τι αφορά τη μελλοντική δράση, η ΟΚΕ θέτει υπό αμφισβήτηση τη διαδικασία που προτείνει η Επιτροπή (βλ. το άρθρο 2) για τα προϊόντα που το παιδί θα μπορούσε ενδεχομένως να βάλει στο στόμα του μολονότι δεν είναι αυτός ο σκοπός τους. Η Επιτροπή προτίθεται να αντιμετωπίσει τους σύμφυτους με αυτά τα προϊόντα κινδύνους - πρόκειται κυρίως για παιχνίδια όπου ο χρόνος πιπιλίσματος/μασήματος είναι πιο περιορισμένος - με την χρήση επισήμανσης η οποία θα παρέχει προειδοποιήσεις προς τους γονείς και προς άλλα άτομα που ασχολούνται με την φροντίδα μικρών παιδιών.

3.2.1. Η ΟΚΕ τονίζει τις πρακτικές δυσκολίες που υπάρχουν προκειμένου να βρεθεί κάποια προειδοποιητική διατύπωση που να καλύπτει, σε λογικά πλαίσια, το τεράστιο φάσμα των παιδικών προϊόντων τα οποία αφορά η πρόταση, ιδιαίτερα εάν η διατύπωση αυτή πρέπει να εμφανίζεται τόσο πάνω στο προϊόν όσο και στη συσκευασία του σε πολλές γλώσσες.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Άρθρο 1

Η ΟΚΕ δέχεται με δισταγμό το άρθρο δεδομένου ότι, με τις γενικές επιφυλάξεις που διατυπώθηκαν ήδη, αποτελεί τη μόνη δυνατότητα κάτω από τις παρούσες συνθήκες. Τίθενται τα ακόλουθα επιπλέον θέματα:

4.1.1. Η ΟΚΕ διατυπώνει τη λύπη της που η τελευταία τροποποίηση της νομοθεσίας για την εμπορία επικίνδυνων προϊόντων μπορεί να εφαρμοσθεί μόνον μετά από αρκετά χρόνια από σήμερα "για διαδικαστικούς λόγους". Παρατηρεί ωστόσο ότι οι μεταβατικοί μηχανισμοί που θα πρέπει να τεθούν σε εφαρμογή οφείλουν να εξακολουθήσουν να διασφαλίζουν την ασφάλεια των βρεφών και των παιδιών.

4.1.2. Η ΟΚΕ τονίζει το ειδικό πρόβλημα του ελέγχου της διάθεσης των προϊόντων που δίνονται στις οικογένειες χέρι με χέρι και χρησιμοποιούνται από παιδιά διαφορετικών ηλικιακών ομάδων. Σημειώνει επίσης το πρόβλημα των προϊόντων φροντίδας των παιδιών που πωλούνται δεύτερο χέρι (π.χ. σε καταστήματα φιλανθρωπικών οργανώσεων).

4.1.3. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει ότι είναι σημαντικό να εφαρμόζεται η οδηγία από υπεύθυνες αρχές (οι οποίες να συντονίζονται σε ευρωπαϊκή κλίμακα), δίχως να αγνοούνται τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι χώρες όπου δεν υπάρχει πάντοτε μία μόνον αρχή.

4.1.4. Η ΟΚΕ δίνει έμφαση στην ανάγκη να υπάρχει συστηματικός και αποτελεσματικός έλεγχος της απαγόρευσης, με ειδική παρακολούθηση της αγοράς σε ό,τι αφορά τα προϊόντα που εισάγονται από τρίτες χώρες ή από χώρες του τρίτου κόσμου.

4.1.5. Η ΟΚΕ εξαίρει την ανάγκη να υπάρχει ουσιαστική επικοινωνία με τους γονείς και με όλους όσοι είναι υπεύθυνοι για την φροντίδα των παιδιών σε ό,τι αφορά το ζήτημα, γενικά, της προστασίας των προϊόντων και, ειδικά, των φθαλικών ενώσεων, και να εξετασθεί ιδιαίτερα το ενδεχόμενο επέκτασης του συστήματος των τηλεφωνικών γραμμών άμεσης βοήθειας που ορισμένοι κατασκευαστές αναγράφουν στη συσκευασία. Ζητεί επίσης να προβλεφθεί μία ευαισθητοποιημένη, μη αυταρχική κατάρτιση, από πολύ νεαρή ηλικία, που να αφορά την παροχή φροντίδας στα βρέφη και τα μικρά παιδιά, καθώς και την συμπεριφορά τους.

4.2. Άρθρο 2

Η ΟΚΕ τονίζει ότι η αυστηρότητα με την οποία διατυπώνονται αυτές οι προειδοποιήσεις είναι τέτοια ώστε να ισοδυναμούν πράγματι με απαγόρευση. Η προτεινόμενη διατύπωση είναι, επιπλέον, στριφνή και δεν καταφέρνει να μεταδώσει επαρκώς το επιδιωκόμενο μήνυμα.

Ωστόσο, εάν η επισήμανση αυτή τελικά υιοθετηθεί, τότε η ΟΚΕ έχει να διατυπώσει τα ακόλουθα σχόλια.

4.2.1. Μία προειδοποίηση δεν αρκεί να είναι ευανάγνωστη και ανεξίτηλη. Πρέπει επίσης να είναι ευκολονόητη.

4.2.2. Η ΟΚΕ διερωτάται κατά πόσον είναι πρακτικό - τόσο από πλευράς σχεδιασμού, όσο και από πλευράς κατασκευής - να εφαρμοσθεί μία μόνιμη επισήμανση στα προϊόντα μικρού μεγέθους που προορίζονται για παιδιά, ιδιαίτερα εάν αυτή χρειάζεται να διατυπωθεί σε πολλές γλώσσες.

4.3. Δεδομένου ότι ο κίνδυνος που εμπεριέχει το διακεκομμένο πιπίλισμα ή μάσημα ενός παιχνιδιού είναι μικρός, η ΟΚΕ συνιστά να εγκαταλειφθεί για την ώρα η προτεινόμενη προειδοποιητική επισήμανση στα ίδια τα προϊόντα, λόγω των δυσκολιών που θα προέκυπταν. Οι προειδοποιήσεις θα πρέπει να αναγράφονται στην συσκευασία, όταν το επιτρέπει το μέγεθος. Η αρχή της προφύλαξης στην οποία γίνεται επίκληση αναφέρει ότι τα μέτρα που βασίζονται στην αρχή της προφύλαξης πρέπει να είναι ανάλογα του κινδύνου που πρέπει να περιοριστεί ή να εξαλειφθεί.

5. Συμπέρασμα

5.1. Η ΟΚΕ επαναλαμβάνει τη μέγιστη σημασία της ασφάλειας, ιδιαίτερα μάλιστα όταν πρόκειται για παιδιά, και υποστηρίζει τις προσπάθειες που καταβάλλει η Επιτροπή προκειμένου να εισαγάγει αυτήν την απαγόρευση. Ωστόσο εκφράζει την ανησυχία της για το λόγο ότι η εγκυρότητα των σημερινών μεθόδων ελέγχου, με τις οποίες διαπιστώνεται η έκλυση φθαλικών ενώσεων, εξακολουθεί να είναι αβέβαιη, ενώ εναλλακτικά υλικά γεννούν νέες αμφιβολίες. Ζητεί συνεπώς να πραγματοποιηθούν περαιτέρω έρευνες στον τομέα αυτόν.

5.2. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει ότι στο άρθρο 2 η Επιτροπή εκφράζει την πίστη της στο δικαίωμα των γονέων να ενημερώνονται, γεγονός που επιτυγχάνεται μέσω αυστηρών προειδοποιήσεων που εμφανίζονται τόσο στη συσκευασία όσο και στα ίδια τα προϊόντα. Εάν η Επιτροπή επιμείνει στο να επιβάλει αυτές τις προειδοποιήσεις, θα πρέπει να συνυπολογίσει τόσο τη γλώσσα στην οποία θα διατυπώνονται, όσο και την πρακτικότητά τους.

Βρυξέλλες, 1 Μαρτίου 2000.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice Rangoni Machiavelli

(1) Οδηγία 76/769/ΕΟΚ, ΕΕ L 262 της 27.9.1976, σ. 201.

(2) Οδηγία 88/378/ΕΟΚ, ΕΕ L 187 της 16.8.1988, σ. 1.

(3) Οδηγία 92/59/ΕΟΚ, ΕΕ L 228 της 11.8.1992, σ. 24.

(4) COM(2000) 1 τελικό της 2.2.2000.

(5) Σύσταση 98/485/ΕΟΚ, ΕΕ L 217 της 5.8.1998, σ. 35.