Βρυξέλλες, 4.1.2005

COM(2004) 849 τελικό

.

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ, ΕΚ ΜΕΡΟΥΣ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ, ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΑΛΙΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2000 - 2002 {SEC(2004) 1718}

1. Εισαγωγη

Η παρούσα έκθεση ανταποκρίνεται στις υποχρεώσεις που προβλέπονται στο άρθρο 35 του κανονισμού του Συμβουλίου (ΕΟΚ) αριθ. 2847/93 της 12ης Οκτωβρίου 1993[1] (ο οποίος στο εξής καλείται «κανονισμός ελέγχου») για τη θέσπιση συστήματος ελέγχου που εφαρμόζεται στην ΚΑΠ. Η έκθεση περιέχει την αξιολόγηση της Επιτροπής σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο τα κράτη μέλη έθεσαν σε εφαρμογή το Κοινοτικό Σύστημα Ελέγχου και εφάρμοσαν τον κανονισμό ελέγχου κατά τη διάρκεια της περιόδου 2000-2002. Στηρίζεται κυρίως στις ετήσιες εκθέσεις ελέγχου που υποβλήθηκαν στην Επιτροπή από κάθε κράτος μέλος καθώς επίσης και στις παρατηρήσεις της ίδιας της Επιτροπής.

Η προηγούμενη έκθεση αξιολόγησης της Επιτροπής,[2] η οποία κάλυψε την περίοδο 1996-1999, επισήμανε τους τομείς στους οποίους παρουσιάζονταν αδυναμίες στην εφαρμογή της ΚΑΠ στα κράτη μέλη. Τα βασικά προβλήματα που διαπιστώθηκαν, αφορούσαν την έλλειψη συντονισμού και συνεργασίας τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο, την έλλειψη συνεκτικών στρατηγικών εσωτερικού ελέγχου, τη διάθεση ανεπαρκών μέσων, πόρων και δραστηριοτήτων ελέγχου καθώς και την ανάγκη θέσπισης κατάλληλων αποτρεπτικών μέτρων έναντι των παράνομων δραστηριοτήτων μέσω συστημάτων επιβολής κυρώσεων. Η έκθεση λήφθηκε σε σημαντικό βαθμό υπόψη στον ‘Χάρτη Πορείας’ για τη μεταρρύθμιση της ΚΑΠ καθώς και στον κανονισμό – πλαίσιο που προέκυψε από αυτόν.

Θα πρέπει να τονισθεί ότι η έκθεση καλύπτει την περίοδο 2000-2002 και, ως εκ τούτου, αντικατοπτρίζει μόνο την κατάσταση που επικρατούσε μέχρι τη μεταρρύθμιση της ΚΑΠ. Η έκθεση συνοδεύεται από έγγραφα εργασίας με τίτλο ‘Έλεγχος της Αλιείας στα Κράτη Μέλη’, στα οποία η Επιτροπή περιγράφει και αξιολογεί λεπτομερώς την πραγματική κατάσταση που επικρατεί στον τομέα του ελέγχου της αλιείας σε κάθε κράτος μέλος.

2. Εθνικα πλαισια ελεγχου και εφαρμογησ

Όλα τα κράτη μέλη έχουν θεσπίσει νομικά και διοικητικά πλαίσια για τον έλεγχο και την εφαρμογή της ΚΑΠ. Υπάρχουν διαφορές μεταξύ των κρατών, ιδίως λόγω εγγενών νομικών και διοικητικών παραδόσεων, και μπορούν να διακριθούν δύο βασικές προσεγγίσεις. Σύμφωνα με την πρώτη προσέγγιση, ο έλεγχος της αλιείας μπορεί να ανήκει στην κύρια ή αποκλειστική αρμοδιότητα μιας υπηρεσίας επιθεώρησης που υπάγεται άμεσα στην διεύθυνση αλιείας του οικείου υπουργείου. Σύμφωνα με τη δεύτερη, μπορούν να ανατεθούν αρμοδιότητες σε μία ή περισσότερες άλλες αρχές που δεν υπάγονται στο αρμόδιο υπουργείο. Στην περίπτωση αυτή, ο έλεγχος της αλιείας αποτελεί ένα από τα πολλά καθήκοντα που έχουν αναλάβει εν λόγω αρχές.

Η εσωτερική συνεργασία και ο συντονισμός για την εφαρμογή μιας συνολικής στρατηγικής ελέγχου αποτελούν τις βασικές προκλήσεις για πολλά εθνικά συστήματα ελέγχου, ενώ ο καταμερισμός των αρμοδιοτήτων σε ορισμένα κράτη μέλη προκαλεί σημαντικά προβλήματα στο θέμα αυτό. Πρέπει επίσης να ενισχυθούν οι δομές συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών , και αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία εάν ληφθεί υπόψη η διασυνοριακή φύση των αλιευτικών δραστηριοτήτων καθώς και οι αυξανόμενες ποσότητες αλιευμάτων που μεταφέρονται ανάμεσα στα διάφορα κράτη μέλη.

Οι εξουσίες ελέγχου των εθνικών υπαλλήλων που είναι επιφορτισμένοι με καθήκοντα ελέγχου της αλιείας επαρκούν σε γενικές γραμμές για την εκτέλεση των καθηκόντων αυτών. Είναι δυνατόν να προκύψουν προβλήματα σε τομείς στους οποίους οι εξουσίες των αρχών επιθεώρησης πρέπει να συμπληρώνονται από εξουσίες μιας αρχής η οποία διαθέτει επικουρική αρμοδιότητα. Αυτό συμβαίνει ιδίως στην περίπτωση των ελέγχων στον τομέα των μεταφορών καθώς και στη δίωξη παραβάσεων όπου η αστυνομία, σε πολλές περιπτώσεις, καλείται να βοηθήσει ή να διευθύνει τις έρευνες. Πιθανόν επίσης να υπάρχει δυνατότητα διεύρυνσης των εξουσιών στον τομέα του ελέγχου επιχειρήσεων που έχουν σχέση με την αλιεία .

Όλα τα κράτη μέλη έχουν θεσπίσει συστήματα για τη δίωξη παραβάσεων, τα οποία θα έπρεπε, θεωρητικά τουλάχιστον, να μπορούν να πληρούν τις απαιτήσεις του Κανονισμού Ελέγχου, δηλαδή να στερούν από τους παραβάτες το οικονομικό όφελος των παράνομων πράξεων και να έχουν αποτρεπτικό χαρακτήρα. Τα περισσότερα κράτη μέλη επιλαμβάνονται των παραβάσεων στον τομέα της αλιείας κυρίως μέσω ποινικής διαδικασίας. Η βασική κύρωση που επιβάλλεται είναι τα πρόστιμα. Πρόστιμα, ή κλίμακες προστίμων, καθορίζονται συνήθως στη νομοθεσία, η οποία συχνά ορίζει το προβλεπόμενο ανώτατο όριο. Πίνακες ύψους προστίμων, οι οποίοι είναι ορισμένες φορές επίσημοι και δημόσιοι, χρησιμοποιούνται από αρκετά κράτη μέλη. Οι σημαντικότερες παρεπόμενες κυρώσεις είναι η κατάσχεση και δήμευση. Θεωρητικά τουλάχιστον, σε όλα τα κράτη μέλη προβλέπεται η δυνατότητα ανάκλησης γενικών ή ειδικών αδειών αλιείας.

3. Μεσα ελεγχου

Η αυξανόμενη ανάγκη επισταμένου ελέγχου του κλάδου της αλιείας, δημιούργησε πρόσθετη πίεση στους διαθέσιμους δημοσιονομικούς πόρους. Ως εκ τούτου, ορισμένα κράτη μέλη αύξησαν ανάλογα τους προϋπολογισμούς τους, ενώ άλλα προσπάθησαν να προσαρμόσουν τους υφιστάμενους πόρους και πρακτικές εργασίας τους προκειμένου να αντιμετωπίσουν τις απαιτήσεις αυτές.

Με συγχρηματοδότηση της Επιτροπής, τα κράτη μέλη κατέβαλαν σημαντικές προσπάθειες προκειμένου να μειώσουν τις ελλείψεις στα μέσα θαλάσσιας επιτήρησης ,. Σε συνδυασμό με το ΣΠΣ, το γεγονός αυτό θα πρέπει να αυξήσει την αποτελεσματικότητα του θαλάσσιου ελέγχου. Ωστόσο, συνεχίζουν να χρησιμοποιούνται συστήματα επιθεώρησης, η καταλληλότητα των οποίων δεν είναι ικανοποιητική για σκοπούς ελέγχου, ενώ δεν είναι πάντοτε δυνατόν να καθοριστεί ο βαθμός χρήσης των μέσων αυτών στον έλεγχο της αλιείας .

Η έλλειψη ανθρώπινων πόρων συνεχίζει να αποτελεί σοβαρό πρόβλημα σε διάφορα κράτη μέλη, ιδίως για τη διενέργεια επιθεωρήσεων των εκφορτώσεων, οι οποίες παραμένουν ένα από τα πλέον ουσιαστικά στοιχεία του ελέγχου. Η κατάσταση αυτή επιδεινώνεται στην περίπτωση που οι ελεγκτικές αρχές αναλαμβάνουν επίσης άλλα καθήκοντα, γεγονός το οποίο έχει ως αποτέλεσμα να δίδεται μικρότερη προτεραιότητα στα καθήκοντα που αφορούν τον έλεγχο της αλιείας. Το επίπεδο εμπειρίας και τα προσόντα του προσωπικού ελέγχου πρέπει να βελτιωθούν, ιδίως στην περίπτωση που ο έλεγχος της αλιείας δεν αποτελεί μοναδικό καθήκον τους, ενώ θα πρέπει επίσης να εντατικοποιηθεί η επιμόρφωση.

4. Συστηματα παρακολουθησησ

Όλα τα κράτη μέλη έχουν θεσπίσει τη χρήση του ΣΠΣ και έχουν ιδρύσει Κέντρα Παρακολούθησης της Αλιείας για τον έλεγχο των στιγμάτων των αλιευτικών σκαφών. Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι το ΣΠΣ φαίνεται ότι είναι πλήρως λειτουργικό στα περισσότερα κράτη μέλη, συνεχίζουν ακόμη να υπάρχουν προβλήματα εφόσον ένας σημαντικός αριθμός σκαφών σε ορισμένα κράτη μέλη δεν διαθέτει ακόμη τον κατάλληλο εξοπλισμό ή στην περίπτωση που ο εν λόγω εξοπλισμός δεν διαβιβάζει πληροφορίες κατά ορθό τρόπο . Συχνά, οι υποχρεώσεις γραπτής αναφοράς δεν τηρούνται, και δεν δίδεται καμία συνέχεια από τις οικείες αρχές. Τα δεδομένα του ΣΠΣ γενικά υποχρησιμοποιούνται για σκοπούς ελέγχου, ιδίως για την επαλήθευση της αλιευτικής προσπάθειας.

Πολλά εθνικά συστήματα καταγραφής των αλιευμάτων και της αλιευτικής προσπάθειας δεν μπορούν να θεωρηθούν ως ικανοποιητικά , παρά το γεγονός ότι ορισμένα κράτη μέλη σημείωσαν σημαντική πρόοδο στον τομέα αυτό. Επιπροσθέτως, συνεχίζει να αποτελεί εξαίρεση η ικανοποιητική ενσωμάτωση συστημάτων παρακολούθησης , τα οποία να επιτρέπουν το συστηματικό διασταυρούμενο έλεγχο των πληροφοριών του ΣΠΣ, του μητρώου του στόλου, των ημερολογίων των σκαφών και των δελτίων πωλήσεων. Ακόμη και εκεί που υπάρχουν τέτοιου είδους ολοκληρωμένα συστήματα, δεν χρησιμοποιούνται πλήρως. Οι διαδικασίες διασταυρούμενου ελέγχου είναι συχνά χωρίς λόγο περίπλοκες, στην περίπτωση, επί παραδείγματι, που έχουν ανατεθεί σχετικές αρμοδιότητες σε πολλές διαφορετικές αρχές.

Τα δελτία πωλήσεων και τα έγγραφα μεταφοράς δεν χρησιμοποιούνται ακόμη κατά ικανοποιητικό τρόπο σε ορισμένα κράτη μέλη, ιδίως για τα κατεψυγμένα αλιεύματα και τα αλιεύματα που παρακάμπτουν το σύστημα πώλησης σε ιχθυόσκαλες.

5. Ελεγχοσ των στολων και της αλιευτικησ προσπαθειασ

Τα δεδομένα των διαφόρων εθνικών μητρώων στόλων έχουν γενικά βελτιωθεί, παρά το γεγονός ότι συνεχίζουν ακόμη να υπάρχουν ασυμφωνίες. Η αξιολόγηση και η επαλήθευση δεδομένων που αφορούν την ισχύ των μηχανών αποδείχθηκε ιδιαίτερα δύσκολη και τα δεδομένα αυτά δεν μπορούν να θεωρηθούν πλήρως αξιόπιστα. Ορισμένα κράτη μέλη κατόρθωσαν να επιτύχουν τα ανώτατα επίπεδα του αντίστοιχου ΠΠΠ τους με την προσαρμογή ή τον επανακαθορισμό της διάκρισης σε τμήματα του στόλου τους παρά με την αντιμετώπιση της πλεονάζουσας αλιευτικής ικανότητας. Συμπληρωματικά εθνικά μέτρα, όπως είναι η οριστική παύση των αλιευτικών δραστηριοτήτων, αποδείχθηκαν επιτυχή για τη μείωση του μεγέθους των στόλων. Στα Δυτικά Ύδατα, η αποτελεσματική εφαρμογή του περιορισμού της αλιευτικής προσπάθειας συνεχίζει να τελεί υπό αμφισβήτηση, ενώ στη Βαλτική Θάλασσα θεωρήθηκε γενικά ανεπιτυχής. Ενώ πολλά κράτη μέλη έχουν επιτύχει σε μεγάλο βαθμό την σταθεροποίηση του στόλου τους, συνεχίζει να υπάρχει πλεονάζουσα αλιευτική ικανότητα σε πολλά τμήματα του στόλου , ιδίως λόγω του γεγονότος ότι η ανάπτυξη της τεχνολογίας αύξησε την πραγματική αλιευτική ικανότητα πέραν της ονομαστικής ικανότητας που προσδιορίζεται από την ισχύ των μηχανών. Αυτό σημαίνει ότι συνεχίζει ακόμη να υπάρχει η διαφορά μεταξύ της αλιευτικής ικανότητας και των διαθέσιμων αλιευτικών δυνατοτήτων.

6. Δραστηριοτητεσ επιθεωρησησ και παρακολουθησησ

Για την ενίσχυση του ελέγχου συνολικά, ορισμένα κράτη μέλη θέσπισαν διάφορες εθνικές και περιφερειακές στρατηγικές, τόσο για τον έλεγχο στη θάλασσα όσο και στην ξηρά, αλλά αυτό βεβαίως δεν συμβαίνει σε όλα τα κράτη ή περιοχές. Η δραστηριότητα ελέγχου στη θάλασσα εντατικοποιήθηκε και έγινε περισσότερο αποτελεσματική, ιδίως λόγω της απόκτησης και της αναβάθμισης πλωτών μέσων. Ο αριθμός και η ποιότητα των επιθεωρήσεων στην ξηρά φαίνεται ότι βελτιώθηκε κάπως κατά τη διάρκεια της αντίστοιχης περιόδου, παρά το γεγονός ότι παρατηρείται ακόμη συχνά ότι οι επιθεωρήσεις διεξάγονται χωρίς επαρκή στρατηγική και γνώση των τύπων αλιείας, των αλιευτικών μεθόδων και των ισχυόντων κανονισμών.

Στο σύνολό της, η προσπάθεια ελέγχου που καταβάλλεται από τα περισσότερα κράτη μέλη δεν θεωρείται σε γενικές γραμμές πλήρως αποτελεσματική από την Επιτροπή. Πολλά προβλήματα έχουν σχέση ιδίως με τον έλεγχο των εκφορτώσεων τόσο πριν όσο και μετά από την πρώτη πώληση, τη μεταφορά των αλιευμάτων και την επαλήθευση της περιοχής στην οποία πραγματοποιήθηκε η αλιεία. Όλες οι δραστηριότητες αυτές θα πρέπει να υφίστανται διασταυρούμενο έλεγχο με τις διάφορες πηγές των διαθέσιμων πληροφοριών ελέγχου και επιτήρησης. Σε πολλούς τομείς, τα κράτη μέλη δεν στερούνται ικανότητας για τη βελτίωση του ελέγχου, αλλά μάλλον της προθυμίας να την χρησιμοποιήσουν.

Λαμβάνοντας υπόψη τη διασυνοριακή φύση των αλιευτικών δραστηριοτήτων, είναι ζωτικής σημασίας να υπάρχει αποτελεσματική συνεργασία και συντονισμός μεταξύ των κρατών μελών. Δράσεις επιτήρησης που αναλήφθηκαν από κοινού, παρά τον μικρό αριθμό τους, έδωσαν ενθαρρυντικά αποτελέσματα και θα πρέπει να εντατικοποιηθούν. Πρέπει να βελτιωθεί σε μεγάλο βαθμό η κάθετη συνεργασία, δηλαδή σε ολόκληρη την αλυσίδα παραγωγής, ιδίως λόγω του γεγονότος ότι τα αλιεύματα εκφορτώνονται και πωλούνται όλο και περισσότερο σε περισσότερα του ενός κράτη μέλη. Υπάρχει εμφανής έλλειψη προσπάθειας εκ μέρους των ενδιαφερομένων κρατών μελών στο θέμα αυτό.

Όσον αφορά τη γνωστοποίηση των αλιευμάτων στην Επιτροπή, τα κράτη μέλη υπερνίκησαν σε μεγάλο βαθμό ορισμένα από τα προβλήματα από απόψεως καθυστερήσεων και μορφότυπου των δεδομένων που είχαν διαπιστωθεί προηγουμένως. Παρά το γεγονός ότι έχουν αρθεί ορισμένες δυσκολίες στη ροή των δεδομένων, η Επιτροπή συνεχίζει να διατηρεί επιφυλάξεις σχετικά με την ποιότητα των δεδομένων. Πράγματι, παρά τις μειώσεις ορισμένων TAC το 2000 και 2001, μία ανάλυση που πραγματοποιήθηκε από την Επιτροπή δείχνει ότι τα επίπεδα αλιευμάτων στους σχετικούς τύπους αλιείας δεν μειώθηκαν ουσιαστικά. Η παρακολούθηση των δραστηριοτήτων των αλιευτικών σκαφών που αλιεύουν εκτός κοινοτικών υδάτων παραμένει ένα θέμα το οποίο πρέπει να εξεταστεί ιδιαίτερα, ενώ παρουσιάζεται πλήρης έλλειψη πολλών δεδομένων για ορισμένες δραστηριότητες σε ύδατα για τα οποία έχουν συναφθεί κοινοτικές συμφωνίες με τρίτα μέρη.

Ανεπάρκειες που παρατηρήθηκαν σε ολόκληρη την Κοινότητα στον τομέα του ελέγχου των εκφορτώσεων και των διασταυρούμενων ελέγχων μεταξύ δεδομένων ημερολογίων, δηλώσεων εκφόρτωσης και πωλήσεων είναι βέβαιο ότι επέτρεψαν τη δήλωση ποσοτήτων αλιευμάτων κατώτερων των πραγματικών, ή ακόμη και τη μη δήλωσή τους στην περίπτωση που οι ποσοστώσεις των σχετικών ειδών είχαν εξαντληθεί . Σε πολλούς τομείς η έλλειψη συντονισμένου ελέγχου στη θάλασσα και στην ξηρά είχε ως αποτέλεσμα μία απαράδεκτα υψηλή θνησιμότητα ορισμένων αποθεμάτων που υφίστανται πιέσεις, μεγάλα ποσοστά απορρίψεων στη θάλασσα καθώς και την εξάπλωση των δραστηριοτήτων «αλιευμάτων εκτός ποσοστώσεων» τόσο για τα πελαγικά όσο και για βενθοπελαγικά αποθέματα που υπόκεινται σε περιορισμούς ποσοστώσεων. Στο σύνολο τους, τα συστήματα παρακολούθησης των αλιευμάτων πολλών κρατών μελών πάσχουν από εγγενείς αδυναμίες , πολλές από τις οποίες θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν με έναν αποτελεσματικότερο και συστηματικότερο διασταυρούμενο έλεγχο των διαθέσιμων δεδομένων.

7. Επιβολη κυρωσεων

Παρά το γεγονός ότι το ανώτατο όριο των προστίμων που προβλέπονται από την εθνική νομοθεσία έχει οριστεί, εκτός ολίγων εξαιρέσεων, σε ένα υψηλό επίπεδο, τα πρόστιμα που επιβάλλονται για τους περισσότερους τύπους παραβάσεων βρίσκονται στην πραγματικότητα στο χαμηλότερο όριο της προβλεπόμενης κλίμακας. Τα κράτη μέλη δεν χρησιμοποιούν πλήρως τις δυνατότητες που διαθέτουν προκειμένου να προβαίνουν στην κατάσχεση αλιευτικών εργαλείων και αλιευμάτων. Τα αλιεύματα μικρότερου μεγέθους του κανονικού καθώς και τα παράνομα αλιευτικά εργαλεία κατάσχονται σε τακτική βάση, αλλά σε γενικές γραμμές, τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν καλύτερα τις εξουσίες κατάσχεσης που διαθέτουν επιπλέον της επιβολής προστίμου. Παρά το γεγονός ότι όλα τα κράτη μέλη διαθέτουν νομικές διατάξεις που καθιστούν δυνατή την ανάκληση γενικών και ειδικών αδειών αλιείας, η χρήση των εξουσιών αυτών είναι άκρως σπάνια. Οι κυριότεροι λόγοι που προβάλλονται είναι οι επίσημοι διαδικαστικοί περιορισμοί, οι υπερβολικές οικονομικές συνέπειες και η επίπτωση που έχουν τα μέτρα αυτά σε πρόσωπα που δεν ευθύνονται άμεσα για την παράβαση.

Ο χρόνος διεκπεραίωσης των υποθέσεων είναι γενικά υπερβολικός, ενώ το επίπεδο ενημέρωσης των εισαγγελέων και των δικαστικών λειτουργών που επιλαμβάνονται των υποθέσεων αλιείας ποικίλλει σημαντικά. Θα πρέπει να εξεταστεί η περαιτέρω εξειδίκευση των εισαγγελέων και θα πρέπει να εντατικοποιηθούν οι προσπάθειες για την ευαισθητοποίηση των δικαστικών λειτουργών.

Ο τρόπος χειρισμού των παραβάσεων και μεταχείρισης των παραβατών στον τομέα της αλιείας παρουσιάζει ακόμη σημαντικές διαφορές μεταξύ των διαφόρων μερών της Κοινότητας. Υπάρχουν ενδείξεις ότι υφίσταται ένας ορισμένος βαθμός διακριτικής μεταχείρισης των ξένων αλιέων, τόσο από απόψεως ύψους των προστίμων όσο και των εφαρμοζόμενων διαδικασιών. Η συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών στον τομέα των κυρώσεων είναι ακόμη πολύ υποβαθμισμένη. Χρειάζονται ακόμη επειγόντως βελτιώσεις έτσι ώστε όλοι οι παράγοντες του κλάδου της αλιείας να αποθαρρύνονται αποτελεσματικά προκειμένου να μην παραβιάζουν τους κανόνες καθώς και για να επιτευχθεί ισότιμη μεταχείριση σε ολόκληρη την Κοινότητα.

8. Προβληματα ελεγχου και εφαρμογησ ανα περιοχη, τυπο αλιειασ και αποθεμα

Στη Βαλτική Θάλασσα, παρά την ύπαρξη κοινών προγραμμάτων ελέγχου στο πλαίσιο της IBSFC, τα υψηλά ποσοστά θνησιμότητας των αποθεμάτων γάδου λόγω της αλιείας συνεχίστηκαν μέχρι το 2002. Στην περιοχή 2, θεσπίστηκαν, με σκοπό την βελτίωση του ελέγχου, οι καθορισμένοι λιμένες, η εκ των προτέρων ειδοποίηση και οι χρονικοί περιορισμοί εκφόρτωσης τόσο για τα βενθοπελαγικά όσο και τα πελαγικά αποθέματα. Βασικά στοιχεία των κοινοτικών ‘σχεδίων αποκατάστασης’ και των ‘επειγόντων μέτρων’ για το γάδο και τον μερλούκιο αποτέλεσαν διατάξεις που θεσπίστηκαν ειδικά με στόχο την ενίσχυση και την αύξηση του ελέγχου τόσο στην θάλασσα όσο και στην ξηρά. Ωστόσο, τα υψηλά ποσοστά απορρίψεων και οι αλιευτικές δραστηριότητες με στόχο ‘αλιεύματα εκτός ποσοστώσεων’ συνεχίζουν να αποτελούν σοβαρά προβλήματα για τα αποθέματα που υπόκειται σε περιορισμούς ποσοστώσεων. Η εσφαλμένη καταχώρηση περιοχών ICES στα ημερολόγια των σκαφών συνεχίζει να δημιουργεί προβλήματα για την επακριβή αξιολόγηση των αλιευμάτων πολλών αποθεμάτων παρά την εισαγωγή της χρήσης του ΣΠΣ. Στην περιοχή 3, τα TAC βρίσκονται σε επίπεδα τα οποία θεωρούνται γενικά ότι δεν είναι περιοριστικά και, ως εκ τούτου, δεν υφίστανται εκτεταμένα προβλήματα εκούσιας εσφαλμένης αναφοράς. Είναι δύσκολο να αξιολογηθεί η επίπτωση των ‘επειγόντων μέτρων’ για τον μερλούκιο στο Βισκαϊκό Κόλπο λόγω των ανεπαρκών ελέγχων των εκφορτώσεων που πραγματοποιούνται στα οικεία κράτη μέλη.

Όσον αφορά την εφαρμογή τεχνικών μέτρων στις περιοχές 1 και 2, ενώ τηρούνται γενικά οι κανόνες σχετικά με τις περιοχές που υπόκεινται σε περιορισμούς, συνεχίζει να προκαλεί σοβαρές ανησυχίες η χρήση παράνομων προσαρτημάτων των αλιευτικών εργαλείων καθώς και το μέγεθος των ματιών των δικτυών σε σχέση με την σύνθεση των αλιευμάτων που διατηρούνται επί του σκάφους. Η εκφόρτωση αλιευμάτων μεγέθους μικρότερου του κανονικού συνεχίζεται ακόμη στην αλιεία που διεξάγεται στη Βαλτική Θάλασσα, στην αλιεία που διεξάγεται από δοκότρατες στη Βόρειο Θάλασσα και από τράτες που αλιεύουν καραβίδα ή μερλούκιο στο Βισκαϊκό Κόλπο. Στην περιοχή 3 και στη Μεσόγειο Θάλασσα, υπάρχει ακόμη μεγάλη ζήτηση της αγοράς για μικρά ψάρια, γεγονός που αποτελεί κίνητρο για την χρήση παράνομων εργαλείων.

Στη Μεσόγειο, συνεχίζουν να υπάρχουν σοβαρά προβλήματα από σκάφη που χρησιμοποιούν παρασυρόμενα δίχτυα μήκους μεγαλύτερου του μέγιστου επιτρεπόμενου, τα οποία συνεχίζουν να αλιεύουν ξιφία και τόνο, παρά την απαγόρευση της χρήσης παρασυρόμενων διχτυών για την αλιεία άκρως μεταναστευτικών ειδών από τις αρχές του 2002. Οι δραστηριότητες με δίχτυα τράτας και η χρήση ορισμένων παραδοσιακών αλιευτικών μεθόδων σε απόσταση από την ακτή μικρότερη από 3 μίλια συνεχίζει να αποτελεί κοινή πρακτική στη Μεσόγειο Θάλασσα. Όλα αυτά προκαλούν αρνητικές επιπτώσεις σε περιοχές ωοτοκίας, ανάπτυξης γόνου καθώς και στη βιοποικιλότητα του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Οι προσπάθειες που καταβλήθηκαν από τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη, αποδείχθηκαν ανεπιτυχείς για την εξάλειψη των προβλημάτων αυτών.

9. Συνοψη και συμπερασματα

Σε κοινοτικό επίπεδο, έχουν επιτευχθεί βελτιώσεις στον τομέα της εφαρμογής και επιβολής των κανόνων της ΚΑΠ κατά την περίοδο 2000-2002. Ωστόσο, οι βελτιώσεις αυτές δεν είναι πάντοτε ανάλογες προς τις επενδύσεις που πραγματοποιήθηκαν σε πλωτά και εναέρια μέσα καθώς και στις νέες τεχνολογίες. Επιπροσθέτως, η εφαρμογή των ισχυόντων μέτρων στερείται ακόμη ομοιομορφίας στους διάφορους τύπους αλιείας ή στα διάφορα σημεία της αλυσίδας παραγωγής, τα οποία πρέπει να υφίστανται έλεγχο. Η έλλειψη ομοιομορφίας είναι ιδιαίτερα αξιοπρόσεκτη στον τομέα της δίωξης των παραβάσεων, όπου ο τρόπος μεταχείρισης των παραβάσεων και των παραβατών ποικίλλει σε μεγάλο βαθμό μεταξύ των διαφόρων περιοχών της Κοινότητας, μεταξύ των κρατών μελών και ακόμη και μέσα στα ίδια τα κράτη μέλη. Ως εκ τούτου, συνεχίζουν να υφίστανται πολλές σοβαρές αδυναμίες, οι οποίες είχαν εντοπιστεί κατά το παρελθόν και οι οποίες εμπόδισαν την ΚΑΠ να επιτύχει τους στόχους της .

Οι προηγμένες τεχνολογίες, όπως είναι το ΣΠΣ, θα συνεχίσουν να χρησιμοποιούνται και να αναπτύσσονται προκειμένου να βελτιώσουν την μεθοδολογία και τη στρατηγική ελέγχου. Εάν ενσωματωθούν κατάλληλα σε ολοκληρωμένα συστήματα παρακολούθησης, θα αποτελέσουν πολύτιμο συμπλήρωμα της ύπαρξης φυσικού ελέγχου και θα συμβάλουν σε μεγάλο βαθμό στην ανάπτυξη συστημάτων ελέγχου τα οποία θα είναι τόσο επαρκή όσο και αποδοτικά από απόψεως κόστους. Θα αποτελέσουν επίσης τα βασικά εργαλεία για την βελτίωση της συνεργασίας μεταξύ των εθνικών αρχών, μεταξύ των κρατών μελών και μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών.

Η διαθεσιμότητα και η ποιότητα μέσων ελέγχου παρουσιάζουν θετική εικόνα αλλά δεν μπορούν, από μόνες τους, να αποτελέσουν το αποκλειστικό κριτήριο για την αξιολόγηση των επιδόσεων των δραστηριοτήτων ελέγχου των κρατών μελών. Αποτελεί μέλημα πρωταρχικής σημασίας η πλήρης αξιοποίηση των υφιστάμενων μέσων. Το γεγονός ότι τα μέσα αυτά χρησιμοποιούνται κατά το βέλτιστο τρόπο σε ένα κράτος μέλος δεν δείχνει κατ΄ανάγκη ότι η Κοινότητα, στο σύνολό της, τα χρησιμοποιεί αποτελεσματικά. Προκειμένου να επιτευχθούν τα επιθυμητά αποτελέσματα, θα είναι αναγκαίο να τεθούν σε εφαρμογή περισσότερες στρατηγικές ελέγχου σε κοινοτικό επίπεδο. Κατά συνέπεια, πρέπει να ενισχυθεί σε μεγάλο βαθμό η συνεργασία και ο συντονισμός μεταξύ των διοικήσεων σε όλα τα επίπεδα , και, στο θέμα αυτό, η Κοινοτική Υπηρεσία Ελέγχου της Αλιείας θα πρέπει να διαδραματίσει αποφασιστικό ρόλο.

[1] ΕΕ L 261 της 20.10.1993.

[2] COM(2001) 526 τελικό της 28.9.2001