Αριθ. C 71/2 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 20. 3. 89 
Γνωμοδότηση για την πρόταση κανονισμού (ΕΟΚ) του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού 
(ΕΟΚ) αριθ. 797/85 όσον αφορά την εκτατικοποίηση της παραγωγής 
(89/C 71/89) 
Το Συμβούλιο αποφάσισε στις 27 Δεκεμβρίου 1988 να ζητήσει, σύμφωνα με τις διατάξεις του 
άρθρου 198 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, τη γνωμοδότηση 
της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την παραπάνω πρόταση. 
Το τμήμα γεωργίας και αλιείας στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε 
τη γνωμοδότηση του με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Luchetti. 
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε κατά τη 262η σύνοδο ολομέλειας της (συνεδρίαση 
της 25ης Ιανουαρίου 1989) χωρίς ψήφους κατά και με 1 αποχή την ακόλουθη γνωμοδότηση. 
Η ΟΚΕ επικροτεί την πρόταση της Επιτροπής που προβλέπει έως τις 31 Δεκεμβρίου 1989 της 
ημερομηνίας για την έναρξη ισχύος της υποχρεωτικής εφαρμογής του καθεστώτος εκτατικοποίησης 
της γεωργικής παραγωγής. Και τούτο προκειμένου να καταστεί δυνατή η υιοθέτηση υπό των κρατών 
μελών, βάσει των εμπειριών που θα αποκτηθούν κατά τη διάρκεια του 1989 από τις πρότυπες δράσεις 
σε περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο, των απαιτούμενων τεχνικών και διοικητικών διαδικασιών για 
την εφαρμογή των μέτρων που προβλέπονται από τους κανονισμούς σχετικά με τη βελτίωση της 
αποτελεσματικότητας των γεωργικών δομών και την παύση της καλλιέργειας των γαιών. 
Βρυξέλλες, 25 Ιανουαρίου 1989. 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Alberto MASPRONE 
Γνωμοδότηση για την πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με το εκλογικό δικαίωμα των υπηκόων 
των κρατών μελών στις τοπικές εκλογές στο κράτος μέλος διαμονής(') 
(89/C 71/03) 
Στις 8 Ιουλίου 1988, το Συμβούλιο αποφάσισε, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 198 της Συνθήκης 
για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, να ζητήσει από την Οικονομική και 
Κοινωνική Επιτροπή να γνωμοδοτήσει για την παραπάνω πρόταση. 
Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτισμικών θεμάτων στο οποίο ανατέθηκε 
η προετοιμασία των σχετικών εργασιών υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 12 Ιανουαρίου 1989 με 
βάση την έκθεση του κ. Vercellino. 
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή κατά τη διάρκεια της 262ης συνόδου ολομέλειας (συνεδρίαση 
της 25ης Ιανουαρίου 1989) υιοθέτησε με 126 ψήφους υπέρ, 4 κατά και 9 αποχές την ακόλουθη 
γνωμοδότηση. 
Η ΟΚΕ εγκρίνει την πρόταση οδηγίας της Επιτροπής, με την 
επιφύλαξη των ακόλουθων παρατηρήσεων και προτάσεων, 
που διατυπώνονται με αποκλειστικό στόχο να διευκολύνουν 
την υιοθέτηση της και την εφαρμογή της βάσει των εμπειριών 
που έχουν ήδη αποκτηθεί σ'αυτό το πεδίο σε ορισμένες χώρες, 
καθώς και των συνθηκών και των δυσκολιών εφαρμογής που 
μπορεί να συναντήσουν τα επιμέρους κράτη μέλη. Ως προς τις 
συνθήκες που επικρατούν στις διάφορες χώρες επισυνάπτεται 
στη γνωμοδότηση μια συνθετική παρουσίαση της «Κατάστα-
(') ΕΕ αριθ. C 246 της 20. 9. 1988, σ. 3. σης του εκλογικού δικαιώματος στις δημοτικές εκλογές στα 
κράτη μέλη». 
1. Εκτιμήσεις και γενικές παρατηρήσεις 
1.1. Επικαιρότητα και σημασία του προβλήματος 
Η οδηγία προτείνεται από την Επιτροπή ύστερα από μακρό­
χρονη περίοδο μελετών και προετοιμασιών και επιδιώκει 
να εξασφαλίσει τη συμμετοχή στις δημοτικές εκλογές των 
πολιτών των κρατών μελών που διαμένουν σε κρότος διαφο­
ρετικό από το κράτος καταγωγής τους. 
20. 3. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 71/3 
Αυτή η ιδέα υπήρχε ήδη στο πρόγραμμα δράσης της ΕΟΚ 
υπέρ των διακινούμενων εργαζομένων και των οικογενειών 
τους το οποίο έχει καταρτισθεί το 1976 (ΕΕ αριθ. C 34 της 
14. 2. 1976). Η ιδέα αυτή βασίζονταν στη διαπίστωση του 
Συμβουλίου των υπουργών, που έγινε με την ευκαιρία της 
υιοθέτησης του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1612/68 της 15ης 
Οκτωβρίου 1968 (ΕΕ αριθ. L 257 της 19. 10. 1968) ότι «το 
δικαίωμα της ελεύθερης κυκλοφορίας, για να μπορεί να ασκη­
θεί σε αντικειμενικές συνθήκες, απαιτεί να εξασφαλιστεί στην 
πράξη καθώς και νομικά ίση μεταχείριση προκειμένου να 
διευκολυνθεί η καλύτερη ένταξη στην χώρα υποδοχής». 
Για το λόγο αυτό η υπό εξέταση οδηγία δεν αποτελεί απλώς 
ένα σχεδόν αναγκαίο μέτρο για να επιτραπεί στα εκατομμύρια 
πολιτών που έχουν εγκατασταθεί σε άλλο κράτος μέλος να 
ασκούν αυτό το δικαίωμα, από το οποίο σήμερα έχουν 
αποκλεισθεί, αλλά αντιπροσωπεύει επίσης την επικύρωση 
μιας δέσμευσης που έχει αναληφθεί από καιρό και θα συμβά­
λει σημαντικά: 
— στην υπερπήδηση των εμποδίων που υφίστανται ακόμη 
ως προς την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων και 
των ατόμων και την εγκαθίδρυση ενός ευρωπαϊκού χώρου 
χωρίς εσωτερικά σύνορα, 
— στην ολοκλήρωση της μεγάλης εσωτερικής αγοράς εντός 
του 1992 και στην οικοδόμηση της Ευρώπης των πολιτών, 
— στο σεβασμό και την πλήρη άσκηση των δημοκρατικών 
δικαιωμάτων που η Ενιαία Πράξη έχει δεσμευτεί να προω­
θήσει, 
— και σε γενικότερο επίπεδο, στη διεύρυνση της ενεργούς 
συμμετοχής των πολιτών και των λαών με σκοπό μια 
ταχύτερη και πιο εξισορροπημένη ανάπτυξη στην οικονο­
μική, κοινωνική δημοκρατική και πολιτιστική πρόοδο 
της ΕΟΚ και των κρατών μελών. 
1.2. Αξία και νομική βάση της οδηγίας 
Η ΟΚΕ, η οποία είχε εκφραστεί ήδη ορισμένα χρόνια πριν 
υπέρ της αναγνώρισης και της εξασφάλισης αυτού του δικαι­
ώματος, χαιρετίζει την αποφασιστικότητα με την οποία η 
Επιτροπή έθεσε και προώθησε προς επίλυση αυτό το πολύ­
πλοκο και λεπτό πρόβλημα, επιβεβαιώνει την αρμοδιότητα 
της στα θέματα αυτά και συμφωνεί με τις κατευθυντήριες 
γραμμές, τους κυριότερους στόχους και τη νομική βάση 
(άρθρο 235, 3γ, 8Α της Συνθήκης) της υπό εξέταση πρότασης 
οδηγίας όπως επίσης και με την σκοπιμότητα και την επεί­
γουσα ανάγκη να υιοθετηθεί η οδηγία ταχύτατα και να εφαρ­
μοστεί εντός του 1992. 
1.3. Συζητήσεις, μελέτες και εμπειρίες στη ν Ευρώπη — Συμ­
βολή της ΟΚΕ και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου 
Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίηση της στην Επιτροπή για 
το γεγονός ότι το προτεινόμενο μέσο λαμβάνει υπόψη και 
βασίζεται στις συζητήσεις που πραγματοποιήθηκαν στην 
Ευρώπη καθώς και στις συγκεκριμένες εμπειρίες που έχουν 
ήδη πραγματοποιηθεί σε ορισμένες χώρες σχετικά με τις 
απαιτήσεις και τα αιτήματα που επανειλημμένα έχουν διατυ­
πωθεί στην δεκαετία του 70 και του 80 από τις πιο διαφορετι­κές δυνάμεις, κατηγορίες, κοινωνικές και πολιτικές οργανώ­
σεις, και ειδικότερα από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (Ιούνιος 
1983 — Μάϊος και Νοέμβριος 1985 — Δεκέμβριος 1987) και 
από την ίδια την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή. 
Σ'εκείνες τις περιστάσεις η ΟΚΕ είχε εκφραστεί υπέρ μιας 
ελάχιστης διαμονής 5 ετών προκειμένου να μπορεί κανείς 
ν'ασκήσει εκλογικό δικαίωμα στις δημοτικές εκλογές άλλου 
κράτους μέλους (γνωμοδοτήσεις CES 984/84 της 25ης 
Οκτωβρίου 1984 και CES 470/85 της 29 Μαΐου 1985) και 
είχε υπογραμμίσει ότι «η οικονομική λογική της ελεύθερης 
κυκλοφορίας των εργαζομένων και των κεφαλαίων δεν μπορεί 
παρά να συνοδευτεί από παρόμοια νομική και κοινωνικοπολι­
τική λογική αντιμετώπιση των πολιτών» (γνωμοδότηση CES 
213/88 της 25ης Φεβρουαρίου 1988). 
1.4. Απολογισμός και διδάγματα των πρώτων εμπειριών 
Ιδιαίτερα σημαντικές και ανεκτίμητες είναι οι συμβολές και 
οι εμπειρίες ορισμένων χωρών (Ολλανδία, Δανία και Ιρλαν­
δία) που έχουν ήδη αναγνωρίσει στους κατοίκους άλλων 
κρατών μελών το εκλογικό δικαίωμα στις δημοτικές εκλογές 
και μάλιστα το έχουν επεκτείνει και στους υπηκόους τρίτων 
χωρών πετυχαίνοντας θετικά και ενθαρρυντικά αποτε­
λέσματα. 
Ένας πρώτος απολογισμός, εκτός από το γεγονός ότι επιση­
μαίνει τις δυσκολίες και τα σημερινά προβλήματα και απο­
δεικνύει τη χρησιμότητα και το πραγματοποιήσιμο αυτού του 
μέτρου, επιβεβαιώνει μεταξύ άλλων: 
— ότι η συμμετοχή των μεταναστών στις δημοτικές εκλογές 
όχι μόνο έχει συμβάλει ώς τώρα στην καλύτερη ενσωμά­
τωση τους στις τοπικές πραγματικότητας αλλά έχει 
επιτρέψει να ενδιαφερθούν περισσότερο τα όργανα, οι 
δυνάμεις, και οι εκλογικές συσπειρώσεις για τα προβλή­
ματα και τις δυσκολίες που συναντούν, 
— ότι για να επιτευχθούν αυτά τα αποτελέσματα, πέρα από 
τη σωστή προετοιμασία της εφαρμογής της οδηγίας και 
των εθνικών διατάξεων εφαρμογής, θα πρέπει επίσης να 
ληφθεί όσο το δυνατό περισσότερο υπόψη ο ειδικός χαρα­
κτήρας και οι ενδεχόμενες τοπικές και εθνικές δυσκολίες, 
να γίνουν ενημερωτικές εκστρατείες και να ληφθούν 
μεταξύ άλλων τα κατάλληλα οργανωτικά και διοικητικά 
μέτρα, 
— ότι είναι αναγκαίες και άκρως χρήσιμες παράλληλες πρω­
τοβουλίες καθώς και οι πρωτοβουλίες των μαζικών μέσων 
ενημέρωσης για τη δημιουργία συνθηκών ικανών να διευ­
κολύνουν μια πιο ενεργό συνεργασία, αλληλεγγύη και 
συμμετοχή των διάφορων εθνικοτήτων, μειονοτήτων, και 
πολιτιστικών ομάδων στη συλλογική, κοινωνική και 
δημοκρατική ζωή της ΕΟΚ και των κρατών μελών. 
2. Ειδικές παρατηρήσεις 
2.1. Ελεύθερη επιλογή αλλά όχι εξαναγκασμός ή διπλή 
ψήφος 
Η ΟΚΕ συμφωνεί πλήρως με το θεμελιώδες τμήμα της 
οδηγίας το οποίο, στο νομικό και κοινωνικοπολιτικό επίπεδο, 
Αριθ. C 71/4 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 20. 3. 89 
θεωρεί το εκλογικό δικαίωμα στις δημοτικές εκλογές του 
κράτους μέλους διαμονής δικαίωμα και ελεύθερη επιλογή του 
πολίτη, και όχι υποχρέωση ή επιβολή (με πλήρη σεβασμό των 
υποχρεώσεων που προκύπτουν από τις εθνικές και τοπικές 
νομοθεσίες και διατάξεις των χωρών διαμονής) και επικροτεί 
το γεγονός ότι το εκλογικό δικαίωμα στις δημοτικές εκλογές 
δεν μπορεί να ασκηθεί σε δύο δημαρχίες και σε διαφορετικά 
κράτη. 
2.2. Απόλυτη προτεραιότητα και ταχεία εφαρμογή της 
οδηγίας 
Η ΟΚΕ υπογραμμίζει ιδιαίτερα ότι αποδίδει την μέγιστη 
σημασία και προτεραιότητα στην ταχεία έγκριση και εφαρ­
μογή της οδηγίας σχετικά με το εκλογικό δικαίωμα στις 
δημοτικές εκλογές πριν από το 1992. Χωρίς να υποτιμά τη 
σημασία των προβλημάτων στα οποία οφείλεται η ύπαρξη 
ορισμένων διατάξεων αυτής της πρότασης και λαμβάνοντας 
υπόψη ότι οι διατάξεις προβλέπουν σε γενικές γραμμές μόνο 
τις δυνατότητες που παρέχονται στα κράτη μέλη (και όχι 
υποχρεώσεις) η ΟΚΕ εκφράζει ωστόσο κάποια αμηχανία 
σχετικά με ορισμένες πτυχές, συνθήκες, προθεσμίες και προ­
αιρετικές εξαιρέσεις που προβλέπονται σε ορισμένα άρθρα 
καθώς και στις μεταβατικές και τελικές διατάξεις. 
Η ΟΚΕ υποδεικνύει για το λόγο αυτό να ληφθούν όσο το 
δυνατό περισσότερο υπόψη οι παρακάτω παρατηρήσεις και 
συστάσεις για να τροποποιηθεί εν μέρει η οδηγία χωρίς να 
καθυστερήσει, όσον αφορά τα θέματα για τα οποία είναι 
δυνατό να επιτευχθεί ταχεία συμφωνία των κρατών μελών και 
του Συμβουλίου των υπουργών. Οι άλλες τροποποιήσεις θα 
μπορούσαν να εισαχθούν στη συνέχεια ή να εξεταστούν από 
τα κράτη μέλη ενδεχομένως πριν από την έναρξη της οριστι­
κής ισχύος της οδηγίας ή κατά την αρχική φάση της εφαρμο­
γής της. 
2.3. Προσαρμογή των εθνικών νομοθεσιών 
Ένα από τα μέτρα που θα πρέπει να ληφθούν, για να εξασφα­
λιστεί η ελεύθερη επιλογή του εκλογικού δικαιώματος στις 
δημοτικές εκλογές είναι η προσαρμογή στους προσανα­
τολισμούς και στο περιεχόμενο της οδηγίας ενός τμήματος 
των εθνικών νομοθεσιών και εκλογικών διατάξεων που 
ισχύουν σε ορισμένες χώρες, μεταξύ των οποίων εκείνες που 
απαγορεύουν στους υπηκόους τους να ψηφίζουν σε ένα άλλο 
κράτος μέλος. 
Σχετικά με την αναγκαιότητα να τροποποιηθούν τα άρθρα 
των Συνταγμάτων που δεν συμβιβάζονται με την οδηγία, οι 
προθεσμίες για την έναρξη της ισχύος της, αφήνουν στα 
κράτη μέλη επαρκή χρόνο για την αναθεώρηση τους. 
Ωστόσο, αν αυτές οι προθεσμίες αποδειχθούν πολύ μικρές, η 
αρχή της προτεραιότητας του κοινοτικού δικαίου επί του 
εθνικού δικαίου, περιλαμβανόμενων και των κειμένων του 
Συντάγματος, αρχή που μεταξύ άλλων επιβεβαιώθηκε από το 
Ευρωπαϊκό Δικαστήριο θα μπορούσε να δικαιολογήσει μια 
προσωρινή διευθέτηση. Αυτή, παράλληλα με το συμβιβασμό 
των κοινοτικών και εθνικών συμφερόντων, θα επιτρέψει τη 
μη εφαρμογή των κειμένων του Συντάγματος τα οποία δεν τροποποιήθηκαν και την εφαρμογή της οδηγίας στις προ­
θεσμίες που επιβάλλονται, βάσει της απόφασης «Inter­
nationale Handelsgesellschaft» που αναφέρει ότι «η αναφορά 
στις συνταγματικές αρχές δεν θα μπορεί να περιορίσει την 
ισχύ μιας κοινοτικής πράξης ή το αποτέλεσμα της στην 
επικράτεια αυτού του κράτους» (') όπως επίσης και της απόφα­
σης Costa/Enel (2) που επιβεβαιώθηκε το 1978 στην απόφαση 
αρχής «Simmenthal»(3). 
2.4. Διάρκεια διαμονής 
Η ΟΚΕ συμφωνεί με την αιτούμενη περίοδο διαμονής, η 
οποία δεν θα πρέπει να υπερβαίνει την εκλογική θητεία, 
για να μπορεί να ασκηθεί το εκλογικό δικαίωμα. Για να 
αποφευχθούν όμως οι διαφορετικές και καταχρηστικές ερμη­
νείες στον υπολογισμό της διάρκειας διαμονής που απαιτείται 
για την εγγραφή στους εκλογικούς καταλόγους θεωρεί ότι θα 
ήταν χρήσιμο να διευκρινισθεί στο δεύτερο εδάφιο του 
άρθρου 4 ότι ο συνεχής χαρακτήρας της διαμονής μπορεί να 
επιβεβαιώνεται με κάθε διαδικασία ή βεβαίωση που χρησιμο­
ποιείται ή αναγνωρίζεται ως τέτοια στο κράτος διαμονής· ότι 
θα πρέπει να υπολογίζεται η περίοδος της διαμονής πριν από 
την έναρξη ισχύος της οδηγίας· ότι η συνολική διάρκεια δεν 
θα πρέπει να τίθεται σε αμφισβήτηση από προσωρινές ή 
μεγάλες απουσίες που δεν επιφέρουν αλλαγή του τόπου διαμο­
νής. 
2.5. Δικαίωμα του εκλέγεσθαι 
Η οδηγία προβλέπει (άρθρο 8) περίοδο διαμονής για το 
δικαίωμα υποβολής υποψηφιότητας διπλάσια από την 
αντίστοιχη που απαιτείται για την απόκτηση του εκλογικού 
δικαιώματος στις δημοτικές εκλογές. Η ΟΚΕ θεωρεί — βάσει 
των εμπειριών και των μελετών που πραγματοποιήθηκαν από 
διάφορες χώρες — ότι αυτή η μακρά περίοδος δυσχεραίνει 
ανώφελα τη διαδικασία και μπορεί να μειωθεί και να εξισωθεί 
με τη διάρκεια διαμονής που απαιτείται για το εκλογικό 
δικαίωμα. Αυτό θα επιτρέψει επίσης να μην πληγούν υπερβο­
λικά όσοι προβαίνουν σε αλλαγή κατοικίας από το ένα κράτος 
στο άλλο και να διασφαλισθεί η ελεύθερη κυκλοφορία των 
ατόμων, δεδομένου ότι η διάρκεια μιας θητείας θεωρείται 
απόλυτα επαρκής τόσο για την ενσωμάτωση σε ένα δήμο όσο 
και για την κατανόηση των κυριότερων προβλημάτων. Κι 
αυτό ακόμη περισσότερο γιατί «η ικανότητα του εκλέγεσθαι» 
προκύπτει σε γενικές γραμμές και αναδεικνύεται από την 
«ικανότητα της άσκησης εκλογικού δικαιώματος». Η διάρ-
(') Απόφαση της 17ης Δεκεμβρίου 1970· υπόθεση 11/70. Συλλογή 
σελ. 1125. 
(2) Απόφαση της 15ης Ιουλίου 1964· υπόθεση 6/64. Συλλογή 
σελ. 1141. 
(3) Απόφαση της 19ης Μαρτίου 1978· υπόθεση 106/77. Συλλογή 
σελ. 629. Αυτή η απόφαση αναφέρει ότι: «Ο εθνικός δικαστής 
που είναι επιφορτισμένος, στο πλαίσιο της αρμοδιότητας του, με 
την εφαρμογή των διατάξεων του κοινοτικού δικαίου έχει την 
υποχρέωση να εξασφαλίζει την πλήρη εφαρμογή αυτών των κανό­
νων, αφήνοντας κατ'ανάγκη ανεφάρμοστη, αυτεπάγγελτα, κάθε 
αντίθετη διάταξη της εθνικής νομοθεσίας ακόμα και μεταγενέ­
στερη χωρίς να χρειάζεται να ζητήσει ή να αναμένει την προηγού­
μενη εξάλειψη της διάταξης αυτής νομοθετικά ή με οποιοδήποτε 
άλλη συνταγματική διαδικασία.» 
20. 3. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 71/5 
κεια που ισοδυναμεί με δύο θητείες για τη δυνατότητα της 
υποβολής υποψηφιότητας υπάρχει κίνδυνος από την άλλη 
μεριά να καταστήσει πολυπλοκότερη την ήδη δύσκολη 
αποστολή των διοικητικών υπηρεσιών που έχουν επιφορτι­
στεί με το πρόβλημα της ανανέωσης των εκλογικών καταλό­
γων. 
2.6. Δημοτικά αξιώματα και έμμεσες εκλογές 
Ανεξάρτητα από το σημερινό περιεχόμενο της οδηγίας και 
των εθνικών νομοθεσιών, προτείνεται να εξεταστεί προ­
σεκτικά η δυνατότητα των υπηκόων άλλων κρατών να εκλέ­
γονται δημοτικοί σύμβουλοι στο κράτος στο οποίο δια­
μένουν, να ανέρχονται σε δημοτικά αξιώματα ή άλλα αξιώ­
ματα δεύτερου βαθμού, και υπό ποιες συνθήκες, ειδικά στις 
χώρες στις οποίες αποκλείονται ή μπορεί να αποκλείονται 
από τέτοια δικαιώματα. Είναι δυνατόν να εκτιμηθεί γι'αυτό 
το σκοπό η εμπειρία των κρατών όπου δεν υπάρχουν τέτοιοι 
περιορισμοί. 
2.7. Σχετικά με τη δυνατότητα αναβολής της εφαρμογής της 
οδηγίας 
Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η δυνατότητα αναβολής της ισχύος της 
οδηγίας και οι περιορισμοί που προβλέπονται από τα άρθρα 
11 και 12 πρέπει να χρησιμοποιούνται με μεγάλη σύνεση και 
επιφυλακτικότητα από τα κράτη μέλη δεδομένου ότι μπορούν 
να καθυστερήσουν για πολλά χρόνια την εφαρμογή της 
οδηγίας. 
Όσον αφορά την προαιρετική αναβολή της εφαρμογής της 
οδηγίας βάσει του αριθμού των υπηκόων άλλων κρατών 
μελών σε σχέση με τον συνολικό πληθυσμό (άρθρο 11) κρί­
νεται ότι είναι προτιμότερο να ληφθεί υπόψη επίσης ο αριθ­
μός των κατοίκων των άλλων κρατών μελών που έχουν εκλο­
γικό δικαίωμα (βάσει της απαιτούμενης διάρκειας διαμονής) 
και οι οποίοι επιλέγουν να ψηφίσουν στο κράτος ή το δήμο 
διαμονής σε σχέση με τον αριθμό των πολιτών του κράτους 
διαμονής που είναι εγγεγραμμένοι στους εκλογικούς καταλό­
γους. 
2.8. Ως προς τον περιορισμό του αριθμού δημοτικών συμβού­
λων 
Όσον αφορά τον περιορισμό του αριθμού των δημοτικών 
συμβούλων που προέρχονται από άλλα κράτη μέλη (άρθρο 
12) γίνεται υπόδειξη να ληφθεί υπόψη ότι αυτά τα μέτρα θα 
πλήξουν επίσης τους υπηκόους της χώρας που θα είχαν την 
πρόθεση να ψηφίσουν υπέρ των υποψηφίων από άλλες χώρες 
μέλη, παραβιάζοντας έτσι κανόνες που ήδη υπάρχουν. Θα 
πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ότι στις χώρες στις οποίες η 
εκλογή δημοτικών συμβούλων επιφέρει την έμμεση εκλογή 
κοινοβουλευτικών, η προσφυγή στο άρθρο 12 μπορεί να οδηγήσει σε παραβίαση του άρθρου 3 του πρωτοκόλλου που 
επισυνάπτεται στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση δικαιωμάτων του 
ανθρώπου. 
Επισημαίνεται τέλος ότι η ταυτόχρονη προσφυγή στα άρ­
θρα 11 και 12 μπορεί να οδηγήσει σε υπερβολική καθυστέ­
ρηση της εφαρμογής της οδηγίας, η οποία αν προστεθεί στα 
τρία χρόνια που απαιτούνται για την ισχύ της, μπορεί να 
ξεπεράσει ακόμη και τα 25 χρόνια. 
2.9. Έκθεση για την εφαρμογή των διατάξεων της οδηγίας 
Το τμήμα πιστεύει ότι η έκθεση που αναφέρεται στο άρ­
θρο 13 της πρότασης θα πρέπει να κοινοποιείται και στην 
Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή. 
3. Τελικές παρατηρήσεις 
Σε συνδυασμό με τη δημοσίευση και την εφαρμογή της 
οδηγίας για το εκλογικό δικαίωμα στις δημοτικές εκλογές η 
ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή, το Συμβούλιο και τα κράτη μέλη να 
λάβουν πρωτοβουλίες και να ενεργήσουν για να προωθήσουν 
προς επίλυση αμέσως μόλις αυτό είναι δυνατό ορισμένα άλλα 
προβλήματα, γενικά και ειδικά που έχουν παραμείνει εκκρεμή 
και συνδέονται με την προβληματική και τις μελλοντικές 
προοπτικές ως προς το εκλογικό δικαίωμα στην ΕΟΚ, τις 
ευρωπαϊκές εκλογές και την οικοδόμηση της Ευρώπης των 
πολιτών. 
3.1. Η Ευρώπη των πολιτών 
Προτείνεται επίσης να μελετηθούν για να επιτευχθεί η 
επίλυση τους σημαντικά προβλήματα όπως η συμμετοχή των 
πολιτών της ΕΟΚ στις ενδιάμεσες εκλογές (διαμερίσματα, 
επαρχίες, περιφέρειες ...), η δημιουργία ευρωπαϊκής υπηκοό­
τητας καλά καθορισμένης και ανεξάρτητης από εθνικότητα, 
καθώς και η μετατροπή του άρθρου 138 της Συνθήκης σε 
κατάλληλο μέσο εφαρμογής που να προβλέπει ενιαία διαδι­
κασία εκλογής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου που θα βασίζε­
ται στη χορήγηση ενεργητικού και παθητικού εκλογικού 
δικαιώματος στις ευρωπαϊκές εκλογές στις χώρες διαμονής. 
3.2. Οικογένειες, πρόσφυγες και άπατρεις 
Άλλα προβλήματα που τίθενται και θα πρέπει να αντιμετω­
πιστούν σ'αυτό το πεδίο αφορούν την επέκταση του εκλο­
γικού δικαιώματος στις δημοτικές εκλογές στους εξαρτώμε­
νους συζύγους, τους κατιόντες και ανιόντες, σύμφωνα με τους 
ορισμούς που δίνονται στο άρθρο 10 του κανονισμού 1612/ 
68 όπως επίσης στους πρόσφυγες και τους άπατρεις που 
διαμένουν στα κράτη μέλη. 
3.3. Πολίτες τρίτων χωρών 
Η ανασφαλής πολιτική και νομική θέση πολυάριθμων πολι­
τών και μεταναστών που προέρχονται από τρίτες χώρες αποτε­
λεί και θα αποτελέσει ακόμη περισσότερο στην Ευρώπη των 
Αριθ. C 71/6 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 20. 3. 89 
επεκταθεί σε μια δεδομένη στιγμή και υπό το φως των ήδη 
κρατούντων σε ορισμένες χώρες το εκλογικό δικαίωμα στις 
τοπικές εκλογές ακόμη και στους πολίτες τρίτων χωρών(ι) 
στις χώρες όπου δεν αναγνωρίζεται ακόμη. 
(') Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έλαβε ήδη ανάλογη θέση, ζητώντας 
την εκχώρηση εκλογικού δικαιώματος στις τοπικές εκλογές 
ακόμη και σ'αυτούς τους πολίτες (ΕΕ αριθ. C 13 της 18. 1. 1988). 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Alberto MASPRONE 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι 
Η κατάσταση που επικρατεί στα κράτη μέλη όσον αφορά το εκλογικό δικαίωμα στις τοπικές εκλογές 
Ι. Η κατάσταση που επικρατεί στα κράτη μέλη όσον αφορά το εκλογικό δικαίωμα στις τοπικές εκλογές: 
1. Δανία 
Α: Οι Δανοί κάτοικοι εξωτερικού χάνουν το εκλογικό τους δικαίωμα στις δανικές τοπικές εκλογές. 
Β: Όλοι οι ξένοι που κατοικούν στη Δανία μπορούν να ασκήσουν εκλογικό δικαίωμα στις τοπικές εκλογές της 
Δανίας από το 1981. 
2. Ιρλανδία 
Α: Οι Ιρλανδοί κάτοικοι εξωτερικού χάνουν το εκλογικό τους δικαίωμα στις ιρλανδικές τοπικές εκλογές. 
Β: Όλοι οι ξένοι που κατοικούν στην Ιρλανδία μπορούν να ασκήσουν εκλογικό δικαίωμα στις ιρλανδικές τοπικές 
εκλογές. 
3. Ολλανδία 
Α: Οι Ολλανδοί κάτοικοι εξωτερικού χάνουν το εκλογικό τους δικαίωμα στις ολλανδικές τοπικές εκλογές. 
Β: Όλοι οι ξένοι που κατοικούν στην Ολλανδία μπορούν να ασκήσουν το εκλογικό δικαίωμα στις τοπικές εκλογές 
που διενεργούνται στην Ολλανδία από το 1983. 
II. Χώρες όπου παρέχεται εκλογικό δικαίωμα σε ορισμένες κατηγορίες ξένων: 
1. Ηνωμένο Βασίλειο 
Α: Οι Βρετανοί κάτοικοι εξωτερικού χάνουν το εκλογικό δικαίωμα στις τοπικές εκλογές στο Ηνωμένο Βασίλειο. 
Β: Μόνο οι Ιρλανδοί και οι υπήκοοι των χωρών της Κοινοπολιτείας μπορούν να ασκήσουν εκλογικό δικαίωμα στις 
τοπικές εκλογές στο Ηνωμένο Βασίλειο. 
2. Πορτογαλία 
Α: Οι Πορτογάλοι κάτοικοι εξωτερικού χάνουν το εκλογικό δικαίωμα στις πορτογαλικές τοπικές εκλογές. 
Β: Οι ξένοι που κατοικούν στην Πορτογαλία δεν μπορούν να ασκήσουν εκλογικό δικαίωμα στις τοπικές εκλογές· 
το Σύνταγμα κατοχυρώνει το δικαίωμα αυτό μόνο για τους Πορτογάλους υπηκόους (ειδική περίπτωση των 
υπηκόων χωρών όπου ομιλείται η πορτογαλική γλώσσα, με την προϋπόθεση της αμοιβαιότητας). πολιτών θέμα μεγάλης επικαιρότητας. Έχοντας λάβει υπόψη 
τις παρατηρήσεις που διατυπώθηκαν στο σημείο 1.4 της 
παρούσας γνωμοδότησης, κρίνεται σκόπιμο, για λόγους 
συνοχής και για να μην τονισθούν περισσότερο οι περιθωριο­
ποιήσεις, οι διακρίσεις και οι εντάσεις μεταξύ πολιτών και 
εργαζομένων που ανήκουν σε διάφορες εθνικότητες, να 
υποδειχτεί στην Επιτροπή, στο Συμβούλιο και στα κράτη 
μέλη να προχωρήσουν στην εξέταση της δυνατότητας να 
Βρυξέλλες, 25 Ιανουαρίου 1989. 
20. 3. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 71/7 
III. Χώρες όπου δεν παρέχεται εκλογικό δικαίωμα στους ξένους: 
1. Βέλγιο 
Α: Οι Βέλγοι κάτοικοι εξωτερικού χάνουν το εκλογικό δικαίωμα στις βελγικές τοπικές εκλογές. 
Β: Οι ξένοι στο Βέλγιο δεν μπορούν να ασκήσουν εκλογικό δικαίωμα στις βελγικές τοπικές εκλογές· το Σύνταγμα 
κατοχυρώνει το εκλογικό δικαίωμα μόνο για τους Βέλγους υπηκόους. 
2. Γερμανία 
Α: Οι Γερμανοί κάτοικοι εξωτερικού χάνουν το εκλογικό τους δικαίωμα στις γερμανικές τοπικές εκλογές. 
Β: Οι ξένοι στη Γερμανία δεν μπορούν να ασκήσουν εκλογικό δικαίωμα στις γερμανικές τοπικές εκλογές· το 
εκλογικό δικαίωμα το κατοχυρώνει ο θεμελιώδης Νόμος για το «Λαό», που ερμηνεύεται ως ο «γερμανικός λαός». 
3. Ελλάδα 
Α: Οι Έλληνες διατηρούν το εκλογικό τους δικαίωμα στις τοπικές εκλογές, εφόσον επιστρέψουν να ψηφίσουν επί 
τόπου. 
Β: Οι ξένοι στην Ελλάδα δεν μπορούν να ασκήσουν εκλογικό δικαίωμα στις τοπικές εκλογές· το Σύνταγμα 
κατοχυρώνει το δικαίωμα αυτό μόνο για τους υπηκόους. 
4. Ισπανία 
Α: Οι Ισπανοί κάτοικοι εξωτερικού διατηρούν το εκλογικό τους δικαίωμα στις ισπανικές, τοπικές εκλογές και 
μπορούν επίσης να ψηφίσουν ταχυδρομικώς ή με εξουσιοδότηση. 
Β: Οι ξένοι στην Ισπανία δεν μπορούν να ασκήσουν εκλογικό δικαίωμα στις ισπανικές τοπικές εκλογές, καθώς το 
Σύνταγμα προβλέπει ότι το δικαίωμα αυτό είναι δυνατό να τους παρασχεθεί δια νόμου βάσει αμοιβαιότητας. 
5. Γαλλία 
Α: Οι Γάλλοι κάτοικοι εξωτερικού διατηρούν το εκλογικό τους δικαίωμα στις γαλλικές τοπικές εκλογές και μπορούν 
επίσης να ψηφίσουν με εξουσιοδότηση. 
Β: Οι ξένοι στη Γαλλία δεν μπορούν να ασκήσουν εκλογικό δικαίωμα στις γαλλικές τοπικές εκλογές, καθώς το 
Σύνταγμα κατοχυρώνει το δικαίωμα αυτό μόνο για τους υπηκόους. 
6. Ιταλία 
Α: Οι Ιταλοί διατηρούν το εκλογικό τους δικαίωμα στις ιταλικές τοπικές εκλογές εφόσον μεταβούν να ψηφίσουν 
επί τόπου. 
Β: Οι ξένοι στην Ιταλία δεν μπορούν να ασκήσουν εκλογικό δικαίωμα στις ιταλικές τοπικές εκλογές, καθώς το 
Σύνταγμα κατοχυρώνει το δικαίωμα αυτό μόνο για τους Ιταλούς υπηκόους. 
7. Λουξεμβούργο 
Α: Οι Λουξεμβούργιοι κάτοικοι εξωτερικού χάνουν το εκλογικό δικαίωμα στις τοπικές εκλογές της χώρας τους. 
Β: Οι ξένοι στο Λουξεμβούργο δεν μπορούν να ασκήσουν εκλογικό δικαίωμα στις τοπικές εκλογές του Λουξεμβούρ­
γου· το Σύνταγμα κατοχυρώνει το δικαίωμα αυτό μόνο για τους Λουξεμβούργιους υπηκόους. 
Ισχύουσα ρύθμιση στις χώρες όπου το εκλογικό δικαίωμα παρέχεται σ'όλους τους ξένους: 
1. Δανία 
Προϋποθέσεις (δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι): 
— οι ενδιαφερόμενοι να έχουν ηλικία 18 ετών, 
— να διαμένουν στο Δήμο ή την Κοινότητα, 
— να έχουν διαμείνει στη Δανία κατά τα τρία τελευταία έτη πριν από τις εν λόγω εκλογές. 
Αριθ. C 71/8 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 20. 3. 89 
2. Ιρλανδία 
Προϋποθέσεις (δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι): 
— οι ενδιαφερόμενοι να έχουν ηλικία 18 ετών, 
— να διαμένουν στο Δήμο ή την Κοινότητα, 
— να έχουν διαμείνει στην Ιρλανδία για διάστημα 6 μηνών πριν από τις εν λόγω εκλογές. 
3. Ολλανδία 
Προϋποθέσεις (δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι): 
— οι ενδιαφερόμενοι να έχουν ηλικία 18 ετών, 
— να διαμένουν στο Δήμο ή την Κοινότητα, 
— να είναι νομίμως εγκατεστημένοι στην Ολλανδία τουλάχιστον 5 έτη πριν από τις εν λόγω εκλογές. 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 
Τροποποιήσεις που απορρίφθηκαν 
Η παρακάτω τροπολογία αφού υπερψηφίστηκε από το 1/4 των παρόντων συμβούλων απορρίφθηκε κατά τη διάρκεια 
των συζητήσεων. 
Να προστεθεί μια νέα παράγραφος 2.3: 
«Ωστόσο, τίθεται ένα ειδικό πρόβλημα όσον αφορά την εφαρμογή της οδηγίας στα κράτη μέλη στα οποία το ποσοστό 
των αλλοδαπών κατοίκων που έχουν την υπηκοότητα κράτους μέλους, είναι ιδιαίτερα υψηλό. Το δικαίωμα του 
εκλέγεσθαι θα μπορούσε ενδεχομένως να συντελέσει ώστε να αναδειχθούν αλλοδαποί ως επικεφαλής της διοίκησης 
μιας τοπικής αρχής. Το πρόβλημα αυτό παρουσιάζεται με ανάγλυφο τρόπο στο Λουξεμβούργο όπου το ποσοστό των 
αλλοδαπών υπερβαίνει το 27% και σε ορισμένους δήμους ακόμη και το 50%. 
Για το λόγο αυτό θα ήταν σκόπιμο να προβλεφθεί σε παρόμοιες περιπτώσεις η σταδιακή προσαρμογή του εκλογικού 
νόμου, π.χ. με τη σύσταση ενός ξεχωριστού συμβουλευτικού δημοτικού συμβουλίου που να απαρτίζεται από τους 
εκπροσώπους των αλλοδαπών». 
Αιτιολογία 
Η τροπολογία αυτοαιτιολογείται. 
Αποτέ&σμα της ψηφοφορίας 
Ψήφοι υπέρ: 34, ψήφοι κατά: 75, αποχές: 20.