Αριθ. C 62/26 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 12. 3. 90 
2.2. Άρθρο 2, παράγραφος 2, -περίπτωση (α) 
Εδώ αναφέρονται δύο θεσπίσματα τα οποία δεν είναι 
ακόμη διαθέσιμα ως προτάσεις. Συνεπώς, δεν είναι 
δυνατό να διατυπωθεί καμιά παρατήρηση στο στάδιο 
αυτό. 
2.3. Άρθρο 3 
Το άρθρο αυτό αναφέρεται στις απαιτήσεις που 
προβλέπεται στο έγγρ. COM(89) 492. Ισχύουν και εδώ 
οι παρατηρήσεις που διατυπώθηκαν στο σημείο 2.1. 
Βρυξέλλες, 20 Δεκεμβρίου 1989 
1. Εισαγωγή 
1.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή θεώρη­
σε σκόπιμο, λόγω της σημασίας των ειδικών και 
πολύπλοκων προβλημάτων που τίθενται σήμερα στην 
Ευρωπαϊκή Κοινότητα και στα μεμονωμένα κράτη μέλη 
όσον αφορά ορισμένους τομείς πολιτιστικής δράσεως, 
«να εκπονήσει πρόσθετη γνωμοδότηση σχετικά με τον 
Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό τομέα, προκειμένου να γίνει 
κυρίως μια πιο προσεκτική εξέταση των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης και για την εθνάρρυνση της Ευρωπαϊκής 
(') ΕΕαριθ. C 175 της 4. 7. 1988. 2.4. Παράρτημα, Κεφάλαιο II, παράγραφος 3, εδάφιο α 
Θα πρέπει να καθορισθεί χρονικό όριο αποθήκευσης με 
εσωτερική θερμοκρασία 7° Κελσίου (... ημέρες). 
Προκειμένου για πιο παρατεταμένη αποθήκευση, οι 
ύλες πρέπει να καταψύχονται. 
2.5. Παράρτημα, Κεφάλαιο II, παράγραφος 3 εδάφιο β 
Η παρούσα διατύπωση είναι ασαφής και θα πρέπει να 
τροποποιηθεί ως εξής: 
«... εντός 12 ωρών μετά τα μεσάνυκτα της ημέρας 
σφαγής». 
Ο Πρόεδρος 
της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Alberto MASPRONE 
οπτικο-ακουστικής βιομηχανίας. Στην πρόσθετη αυτή 
γνωμοδότηση θα ήταν δυνατό να μελετηθεί ο ρόλος που 
διαδραματίζει η τηλεόραση σαν πολιτιστικό και 
εκπαιδευτικό μέσο καθώς και οι συνέπειες και οι 
κίνδυνοι που θα μπορούσαν να προκύψουν από την 
ανάπτυξη νέων τεχνολογιών στον τομέα αυτό ». Προτεί­
νεται επομένως να εξετασθεί στη γνωμοδότηση αυτή ο 
«πολιτιστικός τομέας» και οι «κοινωνικές συνέπειες 
όσον αφορά την τεχνολογική ανάπτυξη στους τομείς 
της τηλεόρασης και των οπτικο-ακουστικών μέσων, η 
αξία των οποίων υπολογίζεται ότι έως το 1992 θα 
ανέλθει σε 15 δισ. Ecu (σύμφωνα με τις προβλέψεις της 
Επιτροπής) και για τους οποίους π.χ. ταινίες και Πρόσθετη γνωμοδότηση για μια νέα ώθηση στον πολιτιστικό τομέα στην Ευρωπαϊκή 
Κοινότητα 
(90/C 62/12) 
Διαδικασία 
Στη σύνοδο ολομέλειας της 28ης Απριλίου 1988, η γνωμοδότηση της ΟΚΕ σχετικά με την 
ανακοίνωση της Επιτροπής που αφορά τη νέα ώθηση στον τομέα της πολιτιστικής 
ανάπτυξης, υιοθετήθηκε με συντριπτική πλειοψηφία (ι). 
Λαμβανομένου υπόψη ότι ο χρόνος για την προετοιμασία της γνωμοδότησης υπήρξε 
περιορισμένος, το Προεδρείο της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής πρότεινε στις 
27 Σεπτεμβρίου 1988, βάσει της τρίτης παραγράφου του άρθρου 20 του κανονισμού να 
καταρτισθεί μία πρόσθετη γνωμοδότηση σχετικά με τον 
Ευρωπαϊκό πολιτιστικό τομέα 
Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτιστικών θεμάτων, στο οποίο 
ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, κατάρτισε τη γνωμοδότηση του 
στις 9 Νοεμβρίου 1989 με βάση την έκθεση της εισηγήτριας κ. Rangoni-Machiavelli και του 
συνεισηγητή κ. Noordwal. 
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή κατά τη 272η σύνοδο ολομέλειας, συνεδρίαση της 
20ής Δεκεμβρίου 1989, υιοθέτησε με μεγάλη πλειοψηφία, μία ψήφο κατά και δύο αποχές την 
ακόλουθη γνωμοδότηση: 
12. 3. 90 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 62/27 
τηλεοπτικά θεάματα αμερικανικής παραγωγής που 
μεταδίδονται κάθε χρόνο για την ευρωπαϊκή τηλεόρα­
ση δαπανάται 1 δισ. Ecu. 
Στη γνωμοδότηση αυτή λαμβάνεται επίσης ως σημείο 
αφετηρίας η κατανόηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων 
στους τομείς του πολιτισμού, της ενημέρωσης και των 
επικοινωνιών, πράγμα το οποίο προϋποθέτει ότι, για 
την κατοχύρωση της δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή 
Κοινότητα, τηρούνται οι ακόλουθοι βασικοί όροι: 
— ελευθερία έκφρασης, 
— ελεύθερη πρόσβαση στην πληροφορία, 
— ελεύθερος τύπος, 
— πολιτιστική πολυφωνία. 
1.2. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η ΟΚΕ επέδειξε 
μεγάλο ενδιαφέρον για την πρόοδο της Κοινότητας 
στον πολιτιστικό και οπτικοακουστικό τομέα και έχει 
ήδη εκδώσει αριθμό γνωμοδοτήσεων σχετικά με την 
«τηλεόραση χωρίς σύνορα» (·), από τις οποίες τα 
ακόλουθα μπορεί να χρησιμεύσουν ως εισαγωγική 
σύνοψη: 
— η ευρωπαϊκή πολιτιστική πολυμορφία, με τα πολυά­
ριθμα χαρακτηριστικά της αποτελεί τμήμα της 
πλούσιας κληρονομιάς της Ευρώπης, 
— τα ευρωπαϊκά τηλεοπτικά προγράμματα μπορεί να 
προωθηθούν, ενώ θα διατηρείται η πολιτιστική 
ταυτότητα και η εθνική δομή των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης, 
— η οπτικο-ακουστική βιομηχανία της Ευρώπης παρέ­
χει σημαντικές δυνατότητες για την εξαγωγή ευρω­
παϊκών πολιτιστικών αγαθών υψηλού επιπέδου, 
— η ενίσχυση των ευρωπαϊκών προγραμμάτων δεν 
είναι απαραίτητο να λάβει τη μορφή ομοιόμορφων, 
αλλά μάλλον ελαστικών και προσαρμόσιμων ποσο­
στώσεων, οι οποίες δεν θα πρέπει να θεωρηθούν σε 
σχέση με την εθνική ταυτότητα των προγραμμάτων, 
αλλά σε σχέση με την προώθηση της παραγωγής 
τηλεοπτικών προγραμμάτων μέσα στην Κοινότητα, 
— η συνύπαρξη ραδιοφωνικών σταθμών με διαφορετι­
κό καθεστώς δηλαδή δημοσίου και ιδιωτικού δι­
καίου νομικό καθεστώς, μπορεί να εξασφαλίσει ένα 
μέτρο πολιτιστικής πολυφωνίας, 
— τα νομοθετικά και διοικητικά μέτρα στον τομέα της 
ραδιοφωνίας επιβάλλεται να αποβλέπουν στην 
(') Βλ. για παράδειγμα: τη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της 
ΟΚΕ σχετικά με την «Πράσινη Βίβλο» για τη δημιουργία 
κοινής αγοράς στον τομέα των ραδιοτηλεοπτικών μεταδό­
σεων ειδικά διαμέσου δορυφόρου και καλωδίων (ΕΕ αριθ. 
C 303 της 25. 11. 1985) και τις γνωμοδοτήσεις σχετικά με 
την « Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για το συντονισμό 
ορισμένων νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών 
διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την άσκηση 
ραδιοτηλεοπτικών δραστηριοτήτων» (ΕΕ αριθ. C 232 της 
31.8. 1987), μαζί με την πρόσθετη γνωμοδότηση (CES 572/ 
89 της 27ης Απριλίου 1984 και τη γνωμοδότηση σχετικά με 
την «Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για την τηλεό­
ραση υψηλής ευκρίνειας (CES 557/89 της 26ης Απριλίου 
1989). αποφυγή ρυθμίσεων που συμβάλλουν στη δημιουρ­
γία δεσπόζουσας θέσης στη διαμόρφωση της κοινής 
γνώμης, 
— θα πρέπει να συσταθεί ένα ευρωπαϊκό δημόσιο σώμα 
με υπερ-εθνική αρμοδιότητα στον τομέα της ραδιο­
φωνίας, 
— επιβάλλεται να ορισθεί ποσοτικό όριο διαφημίσεων, 
— είναι απαραίτητη μια ευρεία πρόταση της Ευρωπαϊ­
κής Κοινότητας, η οποία θα ρυθμίζει τα δικαιώματα 
πνευματικής ιδιοκτησίας στην Κοινότητα, θα παρέ­
χει μια εγγύηση για κεκτημένα δικαιώματα και θα 
βασίζεται περισσότερο στην αρχή της συμβατικής 
συμφωνίας παρά στην προβλεπόμενη από το νόμο 
παροχή αδείας, 
— η δημιουργία πρόσθετων θέσεων απασχόλησης στον 
τομέα των νέων μέσων μαζικής ενημέρωσης δεν θα 
επαρκέσει για να αντισταθμισθούν οι απώλειες στα 
παραδοσιακά μέσα μαζικής πληροφόρησης ενώ ο 
συνολικός όγκος απασχόλησης στον τομέα των 
μέσων μαζικής ενημέρωσης θα ελαττώνεται κατά το 
μέτρο κατά το οποίο αναπτύσσεται η συγκέντρωση 
επιχειρήσεων και δημιουργία πολυεθνικών ομίλων 
στον τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης, 
— η Επιτροπή δεν επρόσεξε επαρκώς το σημείο αυτό 
και θα πρέπει να ενδιατρίψει περισσότερο στον εν 
λόγω τομέα, και να προτείνει, εν ανάγκη, μέτρα 
πολιτικής της απασχόλησης και της κατάρτισης για 
την καταπολέμηση των ενδεχομένων αρνητικών 
επιπτώσεων. 
1.3. Η ΟΚΕ σημειώνει με ικανοποίηση ότι σε 
ορισμένους, αν και όχι σε όλους, τους τομείς αυτούς, 
συντελέσθηκαν πρόοδοι κατά τη διάρκεια του « Ευρω­
παϊκού Έτους Κινηματογράφου και Τηλεόρασης» 
(1988). Με χρηματοδότηση εκατό περίπου βραχυπρόθε­
σμων και μακροπρόθεσμων προγραμμάτων των 25 
Ευρωπαϊκών χωρών που συμμετείχαν, το Ευρωπαϊκό 
Έτος Κινηματογράφου και Τηλεόρασης ανέλαβε 
δραστηριότητες σε όλους τους τηλεοπτικούς τομείς και 
συνέβαλε στην προώθηση: 
— ενός ευρωπαϊκού προτύπου για την τηλεόραση 
υψηλής ευκρίνειας (HDTV), τομέα που προορίζεται 
να λάβει μεγάλη σημασία και σε διεθνές ανταγωνι­
στικό επίπεδο και στον οποίο οιοδήποτε προστατευ­
τικό μέτρο επιβάλλεται να αποφευχθεί, 
— της θέσπισης ευρωπαϊκών βραβείων δημιουργίας, 
παραγωγής, ταινιών κλπ., 
— της δημιουργίας τηλεοπτικών περιοδικών εκπομπών 
και ντοκυμανταίρ με θέμα τις διάφορες πτυχές της 
ευρωπαϊκής πολιτιστικής ταυτότητας, 
— της δημιουργίας παιδικών ταινιών με κινούμενα 
σχέδια, 
— βελτιώσεων στα κυκλώματα εκπομπών, 
— της παραγωγής ταινιών με θέμα τις γλώσσες των 
διαφόρων μειονοτήτων, 
— της ίδρυσης ενός Ευρωπαϊκού Ταμείου για την 
Οπτικοακουστική πολυγλωσσία, 
— βελτιώσεων στα πλαίσια της επαγγελματικής κατάρ­
τισης (κατάρτιση διδακτικού προσωπικού, ευρωπαϊ­
κές σχολές κηνηματογράφου και τηλεόρασης, νέες 
Αριθ. C 62/28 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 12. 3. 90 
τεχνολογίες και εικόνα, εργαστήρια σεναρίου και 
συγγραφής κλπ.), 
— της εκπόνησης το Σεπτέμβριο του 1988 της «Δήλω­
σης Δελφών» και του επακόλουθου «Χάρτη για τα 
Οπτικοακουστικά μέσα» που υπέγραψαν η Επιτρο­
πή Ευρωπαϊκού Έτους Κινηματογράφου και Τηλεό­
ρασης και η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Παραγωγών 
του Οπτικοακουστικού τομέα (EFAP) με στόχο τη 
βελτίωση της ευρωπαϊκής δημιουργίας στον οπτι­
κοακουστικό χώρο και τη νομική αναγνώριση των 
δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας. 
1.3.1. Κατά τη λήξη του ΕΕΚΤ, προωθήθηκε σημα­
ντικά η νομοθεσία για τα ευρωπαϊκά μέσα μαζικής 
ενημέρωσης, χάρη στην υπό του Συμβουλίου της 
Ευρώπης υιοθέτηση το Μάρτιο 1989 της «Ευρωπαϊκής 
Σύμβασης για την Υπερσυνοριακή Τηλεόραση » στην 
οποία τα κράτη μέλη: 
— επιβεβαίωσαν τη δέσμευση τους να τηρούν τις αρχές 
της ελεύθερης διακίνησης ιδεών και πληροφόρησης 
και της ανεξάρτητης ελεύθερης ραδιοφωνίας και 
τηλεόρασης, 
— επικύρωσαν τη σημασία της ραδιοφωνίας και 
τηλεόρασης για την πολιτιστική ανάπτυξη και την 
ελεύθερη διαμόρφωση αντιλήψεων σε συνθήκες που 
προστατεύουν την πολυφωνία και την ισότητα των 
ευκαιριών. 
— ετόνισαν ότι είναι απαραίτητο να επεκταθεί το 
φάσμα επιλογής, με την εξύψωση της ευρωπαϊκής 
κληρονομιάς και την ανάπτυξη της οπτικοακουστι­
κής δημιουργίας της Ευρώπης, 
— ανεγνώρισαν ότι είναι απαραίτητο να ενισχυθεί το 
κοινό ρυθμιστικό πλαίσιο όσον αφορά κυρίως τις 
ευθύνες των υπεύθυνων ραδιοτηλεοπτικών σταθμών, 
που ορίζουν: 
— να μην προβάλλονται έργα με άσεμνο, βίαιο ή 
ρατσιστικό περιεχόμενο. 
— να εξασφαλίζεται το μεγαλύτερο ποσοστό του 
χρόνου προβολής για τα ευρωπαϊκά έργα, 
— να τηρούνται οι γενικοί κανόνες που διέπουν τη 
διάρκεια, τη μορφή και την παρουσίαση των 
διαφημίσεων, 
— να λαμβάνεται μέριμνα για το περιεχόμενο και 
την ποιότητα της διαφήμισης με ιδιαίτερη 
αναφορά στην πληροφόρηση και την προστασία 
των καταναλωτών, 
— και συνακόλουθα συνέστησαν Μόνιμη Ευρωπαϊ­
κή (') για να εποπτεύει, να διαιητεύει και ενδεχομέ­
νως να τροποποιεί τη Σύμβαση. 
(') Κάθε συμβαλλόμενο μέρος (δηλ. κράτος μέλος τους 
Συμβουλίου της Ευρώπης) εκπροσωπείται σε Μόνιμη 
Επιτροπή με έναν ή περισσότερους αντιπροσώπους. Κάθε 
αντιπροσωπία έχει δικαίωμα μιας ψήφου. Στους τομείς της 
αρμοδιότητας της, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα έχει το 
δικαίωμα να κατέρχεται σε ψηφοφορία με αριθμό ψήφων 
ίσο προς τον αριθμό των κρατών μελών που αποτελούν 
συμβαλλόμενα μέρη της Συμβάσεως. Η Ευρωπαϊκή Κοινό­
τητα δεν θα έχει το δικαίωμα ψήφου στις περιπτώσεις κατά 
τις οποίες ψηφίζουν τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη ή 
αντιστρόφως. [«Ευρωπαϊκή σύμβαση για την υπερσυνο­
ριακή τηλεόραση». Συμβούλιο της Ευρώπης, Στρασβούρ­
γο. 16 Μαρτίου 1989, DH-MM(89) 1]. Η ΟΚΕ παροτρύνει όλα τα κράτη μέλη να επικυρώσουν 
την εν λόγω Σύμβαση το συντομότερο δυνατόν. 
1.3.2. Στα πλαίσια της κοινοτικής πολιτικής με τη 
στενότερη έννοια, περιλαμβάνεται επίσης και το 
πρόγραμμα EUREKA για τον οπτικοακουστικό τομέα 
που αποφασίσθηκε κατά τη Διάσκεψη κορυφής της 
Ρόδου, ενώ παράλληλα επήλθε συμφωνία, που κατά 
μεγάλο μέρος οφείλεται στα επιχειρήματα της ΟΚΕ, 
σχετικά με την Οδηγία (2) για την «Τηλεόραση δίχως 
σύνορα», η οποία υιοθετήθηκε πρόσφατα ως επακόλου­
θο του «Συνεδρίου για τον οπτικοακουστικό χώρο » που 
έλαβε χώρα στο Παρίσι και η οποία θα έχει τεθεί σε 
ισχύ έως τον Οκτώβριο 1991. Η οδηγία συνεπάγεται την 
πολιτική, αν όχι και τη νομική δέσμευση να αφιερώνε­
ται το μεγαλύτερο ποσοστό του χρόνου εκπομπής σε 
προγράμματα ευρωπαϊκής προέλευσης (εκτός των 
ειδήσεων και των αθλητικών). Προσδιορίζονται επίσης 
οι κατευθυντήριες γραμμές για την απαγόρευση της 
πορνογραφίας, των σκηνών αδικαιολόγητης βίας και 
των διαφημίσεων σιγαρέττων και καπνού. Σύμφωνα με 
τις εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές, το επιτρεπόμενο 
ποσοστό διαφημίσεων δεν θα υπερβαίνει το 15 % του 
ημερήσιου προγραμματισμού ή το 20 % ανά ώρα, ενώ 
δεν θα επιτρέπεται η διακοπή των ειδησεογραφικών 
προγραμμάτων που διαρκούν έως και 30 λεπτά για τη 
μετάδοση διαφημιστικών μυνημάτων. Για δε τις κινη­
ματογραφικές ταινίες θα επιτρέπονται μόνον δύο 
διακοπές κατά τα πρώτα 90 λεπτά. Στην οδηγία 
προβλέπεται επίσης ότι κανένα κράτος μέλος δεν θα 
δικαιούται να απαγορεύει τη μετάδοση τηλεοπτικών 
προγραμμάτων από πλευράς άλλου κράτους μέλους, 
εφόσον τηρούνται τα ευρέως παραδεκτά όρια αξιοπρέ­
πειας και τα πρότυπα προγραμματισμού. 
Αξίζει να σημειωθεί ακόμη ότι στα πλαίσια του 
Συνεδρίου για τον Οπτικοακουστικό χώρο, ο Πρόεδρος 
κ. Delors υποσχέθηκε ότι θα παράσχει επιπλέον το ποσό 
των 250 εκατ. Ecu κατά τα 5 προσεχή χρόνια για την 
προώθηση της ευρωπαϊκής έρευνας και συνεργασίας 
στον τομέα της ευρωπαϊκής τηλεοπτικής παραγωγής 
και τεχνολογίας. 
1.4. Κατά τον τρόπο αυτό προσδιορίσθηκε συνεπώς 
μια γενική αφετηρία για την παρούσα γνωμοδότηση. Σε 
ό,τι αφορά όμως τις πολιτιστικές και κοινωνικές πτυχές 
της πολιτικής για τα μέσα ενημέρωσης στην Ευρώπη, 
είναι ανάγκη ακόμη να υπογραμμισθούν ορισμένα 
βασικά σημεία αναφοράς και ορισμένες κατευθυντήριες 
γραμμές. 
1.4.1. Όπως τονίσθηκε στην προηγούμενη γνωμοδό­
τηση σχετικά με τη νέα ώθηση στον πολιτιστικό τομέα 
και με αναφορά στον ορισμό της UNESCO, «ο 
πνευματικός πολιτισμός μπορεί να θεωρηθεί ως το 
σύνολο των πνευματικών, υλικών, διανοητικών και 
αισθητών παραγόντων που χαρακτηρίζουν μια κοινω­
νία ή μια κοινωνική ομάδα» (3). 
1.4.2. Ως πολιτιστική ανάπτυξη θεωρείται ο δυναμι­
κός, εξελικτικός εμπλουτισμός της καθημερινής ζωής. 
Η διάσταση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας συνέχισε και 
μπορεί να συνεχίσει να συμβάλλει σημαντικά στον 
εμπλουτισμό, όχι με έναν « αυστηρά προκαθορισμένο », 
(2) ΕΕ αριθ. L 298 της 17. 10. 1989, σ. 23. 
(3) ΕΕ αριθ. C 175 της 4.7. 1988, σημ. 2.2. Θα πρέπει να 
ζητείται «Decade in culture» της Unesco. 
12. 3. 90 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 62/29 
τρόπο, αλλά μέσω της αρμονίας με βάση την οποία 
αναπτύσσεται η ποικιλομορφία, μέσω της αυξανόμενης 
επαφής, σύγκρισης και ανάμειξης, και μέσω της 
αναγνώρισης τόσο των διαφορετικών πολιτιστικών 
παραδόσεων όσο και των κοινών ενωτικών αρχών, της 
αμοιβαίας κατανόησης και του περιορισμού των 
προκαταλήψεων μεταξύ των ανθρώπων. Το Ευρωπαϊκό 
«πολιτιστικό πρότυπο» δεν είναι τελείως αποκλειστι­
κό, και ακόμη λιγότερο δεν θεωρείται χωνευτήριο 
ιδεών, αλλά μάλλον ένα διάφορο, πολυ-εθνικό πλήθος 
από πολιτισμούς, το τελικό αποτέλεσμα του οποίου 
εμπλουτίζει κάθε μεμονωμένη πολιτιστική οντότητα. 
Το ευρωπαϊκό «πολιτιστικό πρότυπο» δεν χρησιμεύει 
σαν «οχυρό », αλλά σαν αφετηρία ανοικτή προς άλλους 
πολιτισμούς, τόσο στην Κοινότητα όσο και στον 
κόσμο. 
1.4.3. Η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι η Ευρωπαϊκή 
Κοινότητα είναι αρμόδια για την πολιτική που φορά 
τον πολιτιστικό τομέα. Η αρμοδιότητα της Κοινότητας, 
όπως ορίζεται στη Συνθήκη, βασίζεται: 
— στην ελεύθερη κυκλοφορία πολιτιστικών αγαθών 
και υπηρεσιών (άρθρα 8α, 59, 60), 
— στην ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων στον 
πολιτιστικό τομέα (άρθρα 48-52), 
— στη βελτίωση των όρων διαβίωσης και εργασίας των 
εργαζομένων στον πολιτιστικό τομέα (άρθρα 
117-118), 
— στη βελτίωση των δυνατοτήτων απασχόλησης και 
εκπαίδευσης των εργαζομένων στον πολιτιστικό 
τομέα, ιδιαίτερα μέσω του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού 
Ταμείου (άρθρα 123-128), 
— στην προώθηση της αρμονικής ανάπτυξης του 
συνόλου της Κοινότητας και στην ενίσχυση της 
κοινωνικής συνοχής που περιλαμβάνει την προώθη­
ση πολιτιστικών δραστηριοτήτων και τη δημιουρ­
γία νέων θέσεων απασχόλησης στον πολιτιστικό 
τομέα σε όλες τις περιοχές της Κοινότητας (άρθρα 
130 α-ε), 
— στη δημιουργία μιας διαρκώς στενότερης ένωσης 
των ευρωπαϊκών λαών (προοίμιο), που συνεπάγεται 
επομένως στενότερους πολιτιστικούς δεσμούς. 
1.5. Πράγματι, όσο πλησιάζουμε προς τη δημιουργία 
της «Ευρώπης των Λαών», η δυνατότητα πρόσβασης 
για τον καθένα στις πηγές της πολιτιστικής ανάπτυξης 
των κρατών μελών θα πρέπει να αποτελέσει μια σαφή 
κοινοτική προτεραιότητα (')· Μια αληθινή ευρωπαϊκή 
πολιτική στον τομέα των οπτικοακουστικών μέσων 
αποτελεί κρίσιμο και αναπόσπαστο τμήμα αυτού του 
ευρωπαϊκού «πολιτιστικού πεδίου», με όλα τα ερωτή­
ματα κοινωνικής φύσης που προκύπτουν όσον αφορά τα 
δικαιώματα των πολιτών και τις ανάγκες των καταναλω­
τών και την αγορά εργασίας καθώς και τους όρους 
εκπαίδευσης και απασχόλησης. Στα επόμενα δύο μέρη 
της παρούσας γνωμοδότησης επιχειρείται μια εξέταση 
ορισμένων από τις σημαντικότερες προκλήσεις που 
προκύπτουν. 
(·) Βλ. «Πρόγραμμα της Επιτροπής για το 1989», σελίδες 
74-76: «Πολιτισμός και τομέας οπτικο-ακουστικής». 2. Η πολιτική των μέσων ενημέρωσης από πολιτιστική 
άποψη 
2.1. Η τηλεόραση ως πολιτιστικός και εκπαιδευτικός 
φορέας 
Η τηλεόραση αυτή καθ' εαυτή δεν είναι ούτε καλή ούτε 
κακή· εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίο χρησιμο­
ποιείται. Η εισαγωγή και η μαζική εξάπλωση της 
τηλεόρασης ως μέσου ενημέρωσης συνοδεύθηκε από 
την αρχή με μια πληθώρα ελπίδων και φόβων στους 
τομείς του πνευματικού πολιτισμού, της εκπαίδευσης, 
της ενημέρωσης και του ελεύθερου χρόνου. 
2.1.1. Η τηλεόραση έχει ήδη καταστήσει πιο δημο­
κρατική και πιο προσιτή την πολιτική, τον πολιτισμό 
και την εκπαίδευση και παρέχει στα άτομα τη δυνατότη­
τα να συμμετέχουν και να διαμορφώνουν αντιλήψεις. Ο 
καθένας σήμερα έχει τη δυνατότητα να κάνει χρήση 
ενός ευρύτατου και διογκωμένου φάσματος υπηρεσιών 
και να λαμβάνει οπτικώς τις πληροφορίες που χρειάζο­
νται στο ίδιο του το σπίτι και να συμμετέχει ενεργώς σε 
προγράμματα και εκπομπές που εκφράζονται και 
συζητούνται οι προσωπικές απόψεις κλπ.: 
— για τα άτομα, που μένουν κλεισμένα στο σπίτι λόγω 
ασθενείας κλπ.: επαφή με την κοινωνία και απόδρα­
ση από τη μοναξιά, 
— για τους εργαζόμενους τη νύχτα, να κρατούν 
παρόμοια επαφή με την κοινωνία, 
— για τα παιδιά: πρόσβαση σε ψυχαγωγία, ιστορίες, 
εκπαιδευτικά προγράμματα και μάθηση σε τέτοιο 
βαθμό που υπερβαίνει κατά πολύ οποιεσδήποτε 
άμεσες εμπειρίες τους, 
— για τους ανθρώπους της υπαίθρου: ένα παράθυρο 
στον κόσμο και επαφή με τη σημερινή ανάπτυξη, 
— για τους κουρασμένους: ψυχαγωγία, χαλάρωση και 
ανάπαυση από την εργασία, 
— για τους περίεργους: την ευκαιρία να αναζητούν 
κάθε είδους πληροφορία, 
— για όσους θέλουν να μορφωθούν: την επαφή με κάθε 
είδους δυνατότητα για περαιτέρω μόρφωση, όπως 
ανοιχτά πανεπιστήμια, εκμάθηση ξένων γλωσσών, 
γνωριμία με άλλους πολιτισμούς, νέες τεχνολογίες 
κλπ., 
— για τους μετανάστες και τις μειονότητες: βοηθεί 
στην ένταξη τους μέσα στην κοινωνία και στη 
διατήρηση δεσμών με τις χώρες καταγωγής και τις 
παραδόσεις τους, 
— για όλους: πληροφόρηση, εκπαίδευση και ψυχαγω­
γία. Η τηλεόραση είναι ο ιδεώδης φορέας παγκο­
σμίου ενημέρωσης και γνώσεων παρέχοντας στο 
άτομο τη δυνατότητα να συμμετέχει και να συζητεί 
τα μεγάλα ζητήματα της εποχής όπως η προστασία 
περιβάλλοντος, σπανιότητα των πόρων, αύξηση του 
πληθυσμού, νέες ασθένειες, κίνδυνοι από τη βιομη­
χανία, γενετική μηχανική, κλπ. 
2.1.2. Ωστόσο, αυτές οι θετικές δυνατότητες της 
τηλεόρασης και η χρήση της συνοδεύονται επίσης από 
πολλούς κινδύνους: 
— η ανθρώπινη επικοινωνία αποδυναμώνεται και τείνει 
να αντικατασταθεί από την τεχνική επικοινωνία. Η 
τηλεόραση απαλύνει τη μοναξιά, αλλά ταυτόχρονα 
την καλλιεργεί, 
Αριθ. C 62/30 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 12. 3. 90 
— η οικογενειακή και κοινοτική ζωή ενδέχεται να 
βλάπτεται, 
— η εμπειρία από τον κόσμο αποκτάται από «δεύτερο 
χέρι». Η άμεση εμπειρία μέσω των αισθήσεων 
μειώνεται και φθάνει ακόμα στο σημείο τα παιδιά 
(και όχι μόνο αυτά) να μην είναι ορισμένες φορές σε 
θέση να διακρίνουν την πραγματικότητα από τις 
αστικές απεικονίσεις, 
— κι αν ακόμη η τηλεόραση κάνει τους θεατές να 
διαβάζουν, πολλά από τα σημερινά προγράμματα 
έχουν ως αποτέλεσμα να ελαττώνεται η ικανότητα 
ανάγνωσης κυρίως μεταξύ των νεαρών ατόμων, 
πράγμα που επιφέρει μεγαλύτερο αναλφαβητισμό 
(αντιστρόφως, η αυξημένη ικανότητα ανάγνωσης 
καθιστά τα παιδικά ικανά να κατανοούν τα τηλεοπτι­
κά προγράμματα), 
— η ψυχική και ηθική ανάπτυξη των παιδιών και των 
νέων ανθρώπων κινδυνεύει από τις άνευ λόγου 
σκηνές βίας και από τη χρήση βίας στην τηλεόραση 
και ιδιαιτέρως (πιο πρόσφατα) στα μαγνητοσκόπια, 
— οι άνθρωποι επηρεάζονται πιο εύκολα όταν δεν 
έχουν τρόπο να ελέγχουν την αλήθεια των πληροφο­
ριών που τους παρέχονται μέσω της τηλεόρασης: για 
παράδειγμα, οι γνώσεις των περισσότερων ανθρώ­
πων γύρω από τα πολιτικά αντλούνται αποκλειστικά 
από την τηλεόραση. Οι διαφημίσεις δύνανται 
παρόμοια να αποτελέσουν πηγή επηρεασμού, 
— η πραγματικότητα των μέσων ενημέρωσης είναι μια 
τεχνητή πραγματικότητα, που συχνά διασκευάζεται 
προκειμένου να παρέχει την πιο συγκλονιστική 
ψυχαγωγία. 
Αυτός ο τελευταίο τρόπος παρουσίασης συναρπάζει 
τους ανθρώπους, και εξασφαλίζει την εμπορική επιτυ­
χία των μεγιστάνων των μέσων ενημέρωσης. 
Η εξουσία στα μέσα ενημέρωσης, τα οποία επηρεάζουν 
ή και διαμορφώνουν τη γνώμη μας, κινδυνεύει να 
συγκεντρωθεί σε όλο και λιγότερα εμπορικά χέρια. 
Πρέπει να καθιερωθεί ένα πιο υπεύθυνο και πιο 
δημοκρατικό σύστημα προκειμένου να αντισταθμιστεί 
αυτή η τάση. Οι στόχοι επιβάλλεται να είναι, ισότητα 
των ευκαιριών, συμμετοχή των πολιτών και καταναλω­
τών καθώς και σεβασμός για τα δικαιώματα των 
μειονοτήτων. 
2.1.3. Από όλα τούτα, π ροκύπτουν τα εξή ς αναπόφευ­
κτα ερωτήματα: 
— ποιος αποφασίζει το τί είναι και τί δεν είναι προς το 
συμφέρον του κοινού; 
— ποια κριτήρια θα πρέπει να θεσπισθούν ως κατευθυ­
ντήριες γραμμές; 
— απέναντι ποιου θα πρέπει να είναι υπεύθυνες οι 
ρυθμιστικές αρχές; 
— με ποιο τρόπο τα πρότυπα θα καταστούν λειτουργικά 
και αποτελεσματικά σε υπερεθνικό επίπεδο; 
Η ΟΚΕ δεν διατείνεται πως διαθέτει έτοιμες απαντήσεις 
για όλα αυτή τα ερωτήματα,. Επισημαίνει εντούτοις 
επιδοκιμαστικά ότι η «Μόμινη Επιτροπή » του Συμβου­
λίου της Επιτροπής για την υπερσυνοριακή τηλεόραση 
(βλ. σημείο 1.3.1) είναι ένα καλό βήμα προς την ορθή 
κατεύθυνση. Μολαταύτα, λόγω της επαναστατικής τεχνολογικής προόδου που συντελέσθηκε στον τομέα 
των διαφημιστικών τηλεοπτικών μεταδόσεων μέσω 
δορυφόρου ή καλωδιακής τηλεόρασης, τα επίσημα 
αυτά μέτρα διεθνούς συνεργασίας για τη θέσπιση 
προτύπων και πρόσβασης μπορεί μεν να είναι σημαντι­
κά, δεν παύουν όμως να είναι σχετικά. Η επίλυση τελικά 
μεγάλου μέρους των προβλημάτων αυτών θα εξαρτηθεί 
από την προσωπική ευθύνη των ατόμων και από την 
«επιλεκτική ικανότητα» του καταναλωτή ο οποίος θα 
πρέπει εν ανάγκη να «κλείνει την τηλεόραση». Οι 
ευθύνες παρόμοια των γονέων και άλλων οικογενειακών 
κοινωνικών φορέων θα πρέπει επίσης να αναλαμβάνο­
νται με μεγαλύτερη διακριτικότητα και σθένος. Χρήσι­
μη αναφορά στο πλαίσιο αυτό είναι η πρόσφατη οδηγία 
που εξέδωσε το Ανώτατο Συμβούλιο για τα οπτικοακου­
στικά μέσα σχετικά με την προστασία των παιδιών και 
των εφήβων στον προγραμματισμό των εκπομπών που 
μεταδίδονται από τις κρατικές και ιδιωτικές υπηρεσίες 
τηλεοράσεως. Γίνεται σαφές λοιπόν ότι, παράλληλα με 
τη θέσπιση των επίσημων κριτηρίων, είναι απαραίτητη 
η εκπαίδευση του καταναλωτή η εξασφάλιση ευρύτερου 
φάσματος επιλογής και πιο εμπεδωμένης συνείδησης 
διαμέσου ενημέρωσης και συμμετοχής, τόσον ως προς 
τη σύσταση, τη σύνθεση και την υπευθυνότητα των 
ρυθμιστικών οργάνων όσο και ως προς την έκφραση 
αντιλήψεων και προτιμήσεων (της πλειοψηφίας και της 
μειοψηφίας) γενικότερα. Η ελεύθερη έκφραση και η 
απρόσκοπτη πρόσβαση στην πληροφορία έχουν επίσης 
ζωτική σημασία προκειμένου να εξασφαλισθεί η 
απαιτούμενη συνειδητοποίηση των σχετικών προβλη­
μάτων, η επιλογή και η πολυφωνία αντιλήψεων. 
2.2. Διαφύλαξη και ανάπτυξη της πολιτιστικής κληρονο­
μιάς της Ευρώπης 
2.2Α. Το κοινωνικό σύνολο με όλες τις πολιτικές, 
κοινωνικές και οικονομικές ομάδες του καθώς και με το 
διογκούμενο τομέα της κοινής γνώμης εκφράζει ανησυ­
χίες περί της σταθερής αυξήσεως του μερίσματος που 
σημειώνουν τα αμερικανικά προγράμματα στην ευρω­
παϊκή αγορά τηλεόρασης που πολλές φορές επιτυγχά­
νεται δια της πρακτικής του «εμπορικού dumping». 
Είναι θεμιτός ο φόβος ότι τούτο θα ζημιώσει την 
πολιτιστική ταυτότητα και την πολυφωνία των χωρών 
και περιοχών της Ευρώπης. 
2.2.2. Νέα δίκτυα διανομής και εκπομπές μακράς 
εμβέλειας θα διπλασιάσουν στην ουσία μέχρι το έτος 
2000 τον αριθμό των προγραμμάτων που προβάλλονται 
στις ευρωπαϊκές οθόνες τηλεόρασης. Η πιο άμεση, 
φθηνή και ταχεία δυνατότητα θα είναι η εισαγωγή 
αμερικάνικων, ιαπωνικών ή άλλων προγραμμάτων. Η 
ΟΚΕ τονίζει ακόμη μια φορά ότι μια επιθυμητή, 
ποιοτική εναλλακτική λύση θα ήταν να προσφερθεί 
θετική υποστήριξη στην πλούσια ποικιλομορφία των 
εγχώριων ευρωπαϊκών προγραμμάτων, για παράδειγμα 
με ένα ελάχιστο ποσοστό «ευρωπαϊκού» χρόνου 
εκπομπής, με ελαστικά συστήματα ποσοστώσεων 
διαμέσου τεχνικών διαβάθμισης της ποιότητας για τους 
τηλεθεατές και με φορολογικά κίνητρα για την παραγω­
γή υπερσυνοριακών προγραμμάτων. 
Μεγάλη σημασία έχει επίσης να προβάλλονται τα 
προγράμματα υψηλής πολιτιστικής αξίας κατά τις ώρες 
υψηλής ακροαματικότητας. 
2.2.3. Οι ευρωπαϊκές χώρες πρέπει, σε κάθε περίπτω­
ση, να εντείνουν τη συνεργασία όπου αυτό είναι δυνατό, 
ηΐι^ επίσημη Εφημερίδα των ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ.όυ^^ 
προκειμένου να επιτευ^θείηανταλλαγή^παραγωγή και 
συμπαραγωγή μεγάλου αριθμού προγραμμάτων.ΙΙρόο 
δοι και συνεργασία στουςτομείς αυτούς συντελέσθηκαν 
στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Ετους Κινηματογράφου 
καιΤηλεόρασης^λ. σημείο ^.^. ^Ιε^άσηκυρίως 
μεμονωμένα πρότυπα προγράμματα^ θα πρέπει αντί^ 
στοίβα να εφαρμοσθεί ένα ευρύτερο ίσως και θυσιαστή 
κότερο πρόγραμμα χρηματοδότησης ευρωπαϊκών ται^ 
νιων με το οποίο θα ενθαρρυνθεί και θα προωθηθείη 
παραγωγή ευρωπαϊκών ταινιών και η ευρωπαϊκή 
τηλεόραση, ^α ήταν δυνατό επίσης να ιδρυθεί ένα 
ειδικό κοινοτικό ταμείου ώστε να ενθαρρυνθούν οι 
ελεύθεροιπαραγωγοί και σεναριογράφοι, ^α πρέπει 
ακόμα να δοθεί υποστήριξη στις υπερσυνοριακές 
συμπαραγωγές π.^. με τη μορφή τοπικών πρόγραμμα^ 
των που εκπέμπονται σε περιοχές όπου ομιλούνται 
διάφορες γλώσσες, ^λες αυτές οι πρωτοβουλίες θα 
πρέπει να καθιστούν σαφές ότι επιδίωξη είναι το 
καθαρά πολιτιστικό και ό^ι μόνο το εμπορικό κέρδος. 
^.^. Ανεξάρτητα από τις ευεργετικές συνέπειες 
στηναγοράεργασίας^ηδημιουργίακαιηεδραίωσητων 
κλάδων ευρωπαϊκών προγραμμάτων τηλεόρασης είναι 
ουσιώδης^ αν^πρόκειταιπράγματινααντικατοπτρί^εται 
ηπολιτιστικήποικιλομορφίατης Ευρώπης στα προ^ 
γράμματα που προβάλλονται στην οθόνη. 
θεωρείται γενικά δεδομένο ότι τελικά στις περισσότε^ 
ρες ευρωπαϊκές ^ώρες θα προκύψει ένα σύστημα κατά 
το οποίο οι δημόσιεςήκρατικές υπηρεσίες ραδιοφω^ 
νίας και τηλεόρασης συνυπάρξουν με ιδιωτικούς ή 
εμπορικούςοργανισμούςτηλεόρασης. ^τιςδημόσιες 
υπηρεσίες ραδιοφωνίας και τηλεόρασης πρέπει να 
παρασχεθούν όλοι οι δυνατοί πόροι και να τους 
ε^ασφαλισθείηελεύθερη κυκλοφορία και πρόσβαση σε 
όλα τα κράτη μέλη^ ώστε ναμπορούννα ανταγωνισθούν 
με την ιδιωτική ραδιοφωνία εκμεταλλευόμενες στο 
έπακρο τις δυνατότητες τους με σκοπό να ικανοποιή^ 
σουν τις απαιτήσεις των θεατών για ποιοτική τηλεόρα^ 
ση^ είτε με τη μορφή τοπικών προγραμμάτων είτε 
συμπαραγωγών.Ανπαρουσιασθεί μια κατάστασης κατά 
την οποία οι δημόσιεςήκρατικές υπηρεσίες ραδιοφω^ 
νίας παρέχουν μόνο ι^υ^αγωνικά προγράμματα επειδή 
υποθέτουν ότι το κοινό απαιτεί παρόμοια προγράμματα^ 
τότε θα προδοθείηιδέα της ραδιοφωνίας σαν δημόσιας 
υπηρεσίαςκαι αυτό το τμήμα του κοινού που ενδιαφέρε^ 
ταιγια προγράμματα πνευματικού περιεχομένου ^είτε 
πρόκειταιγια την πλειοψηφία είτε τη μειοψηφία των 
θεατών^ θα παραγκωνισθεί. 
Επιπλέον^ανηραδιοφωνία αναγνωρίζει την ποικίλος 
μορφία της ευρωπαϊκής πολιτιστικής ανάπτυ^ης^τότε 
θαπρέπειηίδια να προσφέρει μια ποικιλία συστημάτων 
και προγραμμάτων που θα καλύπτουν όλες τις ευρωπαία 
κές^ώρες^συμπεριλαμ^ανομένων^τόσο εκείνων που 
ανήκουν στο^υμ^ούλιο της Ευρώπης καιτηνΕ^Ε^ 
όσο και εκείνων τηςΑνατολικής Ευρώπης. 
ϋαρομοίως πρέπει να ληφθούν υπόι^η οι ανάγκες των 
εθνικών μειονοτήτων πουλούν σε ^ώρες της Ευρωπαία 
κής κοινότητας και να βοηθηθούν για να διατηρήσουν 
τη γλώσσακαιτην πολιτισμική τουςταυτότητακαι 
ταυτο^ρόνωςγιανασυμμετέ^ουν και ενσωματωθούν 
στην κοινωνία όπου διαβιούν. 
^τηλεόραση μπορεί ακόμη νααποτελέσειέναπαράγο^ 
νταουσιώδηγιατη διατήρηση των τοπικώνγλωσσών 
και ιδιωμάτων. ^.1 ^^^^τ^π^τ^τ^^τ^^^τ^π^^ο 
^1. ^ περιφερειακός πολιτιστικός τομέας ^και 
κυρίωςη^ωντανήδημιουργία^δενμπορεί να προωθηθεί 
στην Ευρώπης αν δεν υπάρξει η σχετική πολιτική 
θέλησηκαιανδενδιατεθούνπόροιαπόταδημόσια 
ταμεία^ θα πρέπει να δοθούν ενισχύσεις σε ευρωπαϊκό 
επίπεδο προκειμένου να συμπληρωθούν οι εθνικές 
ενισχύσεις καινά γίνει δυνατήηανα^ωογόνηση του 
περιφερειακού πολιτιστικού τομέα σε όλες του τις 
μορφές. 
^.^. ^τον τομέα των οπτικοακουστικών μέσων^ τα 
εργαστήρια των μέσων ενημέρωσηςπου βρίσκονται 
στο ενωμένο Βασίλειος μπορεί νααποτελέσουνένα 
πρότυπο. Τέτοιου είδους εργαστήρια απέδειξαν ότι 
τοπικά και αρχικά μικρής κλίμακας προγράμματα^ 
ενδέχεται να έ^ουνκαινοτόμο και δημιουργική επίδρα-
ση στο σύνολο τηςκινηματογραφικήςκαι τηλεοπτικής 
παραγωγήςορισμένης^ώραςκαιπέρααπόαυτή.Τα 
εργαστήρια των μέσων ενημέρωσης και δίαυλοι ^ατοί 
στο κοινό παρουσιά^ουνενδιαφέρονό^ι μόνο λόγωτων 
πρωτοτύπωνπρογραμμάτων^αλλάκαι λόγωτηςιδιαίτε^ 
ρα πρακτικής και Θεωρητικής προσέγγισης που έ^ουν 
προς τα νέα μέσα ενημέρωσης. 
Ι^ο έργο το οποίο ανέλαβαν μη εμπορικοί τοπικοί 
ραδιοφωνικοί σταθμοί στην Ευρώπης α^ει επίσης 
μεγαλύτερηςπροσο^ήςκαι υποστήριξης^ καθώςμια 
άποι^η του ^εκ των κάτω εξευρωπαϊσμού^ είναι να 
ενημερωθούν τα κράτη μέλη για τα εναλλακτικά 
προγράμματα των μέσων ενημέρωσης των λοιπών 
κρατών μελών. 
^.^. ^ιαεπίσηςσημαντικήάπο^η της προώθησης 
τουπεριφερειακού πολιτιστικού τομέαστηνΕυρώπη 
είναιτογεγονόςότιορισμένες^ώρεςαποδίδουνμια 
ιδιαίτερα υψηλότερη αςία στον πολιτιστικό τομέα σαν 
σύνολον αν κρίνει κανείς από τον αριθμό των εκθέσεων^ 
τωνφεστι^άλ^των νέωνκτιρίωνγιαστέγαση μουσείων^ 
των θεατρικών παρουσιάσεων και των μουσικών 
εκδηλώσεων κάθε είδους που παρουσιάζονται. Ανάλο­
γη σημασίαέ^ειηαποκέντρωση και ιδιαίτερη προσοχή 
πρέπεινα δοθεί στην πολιτιστική συνεργασία μεταξύ 
των περιοχών της Ευρώπης με στενούς ιστορικούς^ 
γλωσσικούς και άλλου είδους πολιτιστικούς δεσμούς, 
^ι ανταλλαγές μεταξύ των καλλιτεχνών και άλλων 
δημιουργών από όσο το δυνατόν περισσότερους τομείς^ 
εμπλουτίζει επίσης τις εμπειρίες και αποτελεί ένα 
ακόμα ρ^ήμα προς την κατεύθυνση της συνεργασίας 
στον πολιτιστικό τομέα^για παράδειγμα^ ένα πρόγραμ­
μα ανταλλαγής σαν το Ε^Α^^υ^ήτοΕΙ^όΐυΑ για 
φοιτητές και εργαζόμενους στον πολιτιστικό τομέας 
^.^. καλλιτέχνες και επιστήμονες σε όλη την 
Ευρώπη σωστά αμύνθηκανκατά της τάσης που παρατη^ 
ρείται στην οικονομία να ασκεί πειρατεία με αυ^ανόμε 
νο ρυθμό στα έργα τους^ρησιμοποιώντας τα σαν μέσα 
για διαφημίσεις.Ροκοινόέ^ει το δικαίωμα να βλέπει τα 
έργα στο σύνολο τους και κυρίως ^ωρίς να διακόπτεται 
διαρκώς από διαφημίσεις.Ι^^^ΕΘαεπιμείνει για άλλη 
μια φορά στην ανάγκη ενός ικανοποιητικού ορίου για 
τις διαφημίσεις. 
Αριθ. C 62/32 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 12. 3. 90 
2.4. Τηλεόραση: μεταβολές στη διαχείριση του ελευ0ε-
ρου χρόνου 
2.4.1. Ο ελεύθερος χρόνος που διαθέτουν οι πολίτες 
της Ευρώπης αυξάνεται. Οι διάφορες ομάδες ωστόσο 
διαθέτουν τον ελεύθερο χρόνο τους κατά διάφορο 
τρόπο. Η τηλεόραση αποτελεί ένα σημαντικό τμήμα 
της ζωής των ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας κα των 
ανέργων και των χαμηλών εισοδηματικών τάξεων για 
τους οποίους η τηλεόραση αποτελεί το κυριότερο και 
φθηνότερο μέσο διασκέδασης. Και είναι πράγματι ο πιο 
κοινός τρόπος αναψυχής κατά τον ελεύθερο χρόνο. 
Ωστόσο με εξαίρεση το διάστημα κατά το οποίο 
μεταδίδονται οι Ολυμπιακοί αγώνες, μεγάλοι ποδο­
σφαιρικοί αγώνες ή προβάλλονται εκπομπές μεγάλου 
λαϊκού ενδιαφέροντος, λιγότερο από το 50 % του 
ενήλιου πληθυσμού παρακολουθεί κατά κανόνα τηλεό­
ραση οποιαδήποτε ώρα. 
2.4.2. Ο χρόνος παρακολούθησης της τηλεόρασης 
είναι γνωστό ότι αυξάνεται ελαφρά στα σπίτια με 
καλωδιακή τηλεόραση, επειδή είναι διαθέσιμα περισ­
σότερα προγράμματα. Λίγες είναι οι έρευνες που έχουν 
γίνει γύρω από τις επιπτώσεις της αύξησης του χρόνου 
παρακολούθησης, όταν είναι διαθέσιμα νέα προγράμ­
ματα (συνίσταται κυρίως στην επιπλέον παρακολούθη­
ση από τα παιδιά το πρωί, το μεσημέρι και το απόγευμα). 
2.4.3. Τα νεότερα άτομα φαίνεται ότι διαθέτουν το 
λιγότερο χρόνο στην τηλεόραση. Προτιμούν να 
περνούν τον ελεύθερο χρόνο τους με πιο ελαστικό 
τρόπο, χωρίς να δεσμεύονται σε ένα χώρο, και 
χρησιμοποιούν φορητά ραδιόφωνα, μαγνητόφωνα και 
μαγνητοσκόπια (VIDEO). 
2.4.4. Πράγματι, οι τρόποι με τους οποίους οι πολίτες 
της Κοινότητας διέρχονται τον ελεύθερο χρόνο τους 
διαφέρουν τόσο πολύ από το ένα στο άλλο κράτος 
μέλος, ώστε να μην είναι δυνατό να γίνει μια θετική 
εκτίμηση. Ωστόσο, θεωρείται δεδομένο ότι χρόνος 
πρακολούθησης της τηλεόρασης στα διάφορα κράτη 
μέλη πρόκειται σταδιακά να συγκλίνει. Αναμένεται να 
σημειωθεί μια σημαντική αύξηση του χρόνου παρακο­
λούθησης. Ο μέσος όρος τότε θα ανέρχεται στις 2 1/2 
περίπου ώρες την ημέρα. 
2.5. Βελτίωση των γλωσσικών γνώσεων 
2.5.1. Κάθε είδους πρόγραμμα που αποβλέπει να 
βοηθήσει τα παιδιά, τους νέους και τους ανήλικους να 
μάθουν γλώσσες, είναι ευπρόσδεκτο. Η προώθηση 
μεταφράσεων που θα κάνουν τα ευρωπαϊκά λογοτεχνικά 
έργα ευρύτερα προσιτά είναι επίσης αξιέπαινη. Η 
πρόσβαση σε τόσες πολλές διαφορετικές γλώσσες μέσα 
στην Ευρώπη που θα πρέπει να εξασφαλίζεται από τις 
πολιτικές των ευρωπαϊκών μέσων μαζικής επικοινωνίας 
και από τις συνεχείς προόδους στον τομέα της καλωδια­
κής τηλεόρασης αποτελεί επίσης πηγή πολιτιστικού 
εμπλουτισμού για τους τηλεθεατές. 
2.5.2. Το πρόβλημα της γλώσσας αποτελεί ένα 
σημαντικό εμπόδιο στις διεθνείς παραγωγές των μέσων 
ενημέρωσης. Η υπερσυνοριακή τηλεόραση επιχειρεί 
ωστόσο να αντιμετωπίσει το πρόβλημα με τρεις 
διαφορετικούς τρόπους: 
— με την κατάρτιση προγραμμάτων επί ειδικών γλωσ­
σικών περιοχών, — με την παραγωγή προγραμμάτων που είναι διαθέσιμα 
σε περισσότερες γλώσσες, 
— με την εκπομπή προγραμμάτων «Lingua franca». 
2.5.2.1. Τα προγράμματα που προσαρμόζονται σε 
περιοχές με συγκεκριμένη γλώσσα, λαμβάνουν τη 
μορφή συμπαραγωγών οργανισμών ραδιοφωνίας που 
βρίσκονται σε γειτονικές χώρες όπου ομιλείται η ίδια 
γλώσσα (δηλαδή το δεύτερο γερμανικό κανάλι τηλεό­
ρασης, η αυστριακή τηλεόραση και οι ελβετικές αρχές 
ραδιοφωνίας συνεργάζονται για την παραγωγή προ­
γραμμάτων σε γερμανόφωνες περιοχές). Παρόμοια 
κατάσταση υπάρχει και στην περίπτωση των γαλλόφω­
νων περιοχών. Το μόνο μειονέκτημα αυτών των 
προγραμμάτων είναι ότι αποκλείουν περιοχές όπου 
ομιλούνται άλλες γλώσσες. Χωρίς να αναφερθούν και 
οι γλώσσες μειονοτήτων. 
2.5.2.2. Τα υπερσυνοριακά τηλεοπτικά προγράμματα 
που είναι προσιτά σε περισσότερες από μια γλώσσες, 
αποτελούν μια πιο λογική πρόταση. Σύμφωνα με την 
άποψη αυτή, το αυθεντικό υλικό του προγράμματος 
παράγεται σε μια χώρα, μεταδίδεται στην πρωτότυπη 
γλώσσα και κατόπιν είτε μεταγλωττίζεται είτε προστί­
θενται υπότιτλοι στη γλώσσα της χώρας στην οποία 
μεταδίδεται το πρόγραμμα. Παρά τις διάφορες γλώσσες 
που χρησιμοποιούνται, το περιεχόμενο του προγράμμα­
τος και η εικόνα του δεν αλλοιώνονται. 
Εντούτοις και παρά το υψηλό ποσοστό ακροαματικότη­
τας τόσο η μεταγλώττιση όσο και οι υπότιτλοι έχουν τα 
μειονεκτήματα τους. 
2.5.2.3. Τα προγράμματα «Lingua franca» είναι τα 
εμπορικά προγράμματα ραδιοφωνίας στα Αγγλικά. 
Καθώς τα Αγγλικά έγιναν μια ευρέως κατανοητή 
γλώσσα επικοινωνίας, η λήψη πολλών αγγλόφωνων 
προγραμμάτων ορισμένου επιπέδου είναι δυνατή σε όλη 
την Ευρώπη. Ιδιαίτερα αν πρόκειται για αθλητισμό ή 
μουσική, δηλαδή για προγράμματα που δεν σχετίζονται 
με ορισμένο συγκεκριμένο πολιτιστικό τομέα, ή δεν 
παρουσιάζουν προβλήματα γλωσσικής κατανόησης, η 
κατάσταση είναι σχετικά εύκολη, αλλά οι προσπάθειες 
που καταβάλλονται να διευρυνθούν οι πολιτιστικοί και 
γλωσσικοί ορίζοντες τείνουν να θεωρηθούν αντι­
παραγωγικές, λόγω του υπερβολικού χαμηλού επιπέδου 
της γλώσσας που χρησιμοποιείται. Για την πρόταση 
αυτή είναι αναγκαίο να δοθεί η μέγιστη προσοχή για να 
παρεμποδισθεί η χειροτέρευση της κοινής γλώσσας. 
2.6. Τα οπτικο-ακουστικά μέσα ως μορφή διαλόγου με 
τον υπόλοιπο κόσμο 
2.6.1. Δεν πρέπει να επιτρέψουμε να λησμονηθεί το 
γεγονός ότι τα προβλήματα που σχετίζονται με το 
διάλογο Ανατολής-Δύσης διαφέρουν ως προς το είδος 
και τον τόνο από αυτά που σχετίζονται με το διάλογο 
Βορρά-Νότου. 
2.6.2. Υπό το φως των προσφάτων γεγονότων στην 
Ανατολική Ευρώπη, ο ρόλος του ραδιοφώνου και της 
τηλεόρασης λαμβάνει ουσιαστικές διαστάσεις στο 
διάλογο Ανατολής-Δύσης. Η σχετική ευθύνη πρέπει να 
αναληφθεί. 
12. 3. 90 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 62/33 
Τα προγράμματα που μεταδίδονται αμέσως από δορυφό­
ρο απαιτούν και κατάλληλο εξοπλισμό λήψης. Στην 
Ανατολική Ευρώπη όμως δεν υπάρχει ακόμη η σχετική 
υποδομή. 
Εντούτοις, καθώς οι Ανατολικές χώρες ανοίγουν τώρα 
με αυξανόμενο ρυθμό τις πόρτες τους στη Δύση και 
πραγματοποιούνται έντονες ανταλλαγές στον πολιτι­
στικό τομέα σε πολλά επίπεδα, προβλέπονται αλλαγές 
και εξελίξεις της πολιτικής για τα μέσα ενημέρωσης. 
Πράγματι στον τομέα αυτό έχουν ήδη συναφθεί διμερείς 
συμφωνίες μεταξύ του Συμβουλίου της Ευρώπης, της 
Ουγγαρίας και της Πολωνίας. 
Η συμφωνία που έγινε το 1988 μεταξύ των αρχών 
ραδιοφωνίας της Δυτικής Γερμανίας και του Σοβιετικού 
αποτελεί ένα βήμα στη σειρά των συμφωνιών Ανατο­
λή ς-Δύση ς που πρόκειται να ακολουθήσουν. Με τη 
συμφωνία του 1988 επιδιώκεται «ο στόχος περαιτέρω 
αναπτυξιακών ανταλλαγών στον τομέα ραδιοφωνίας-
τηλεόρασης που θα συμβάλλει στην αύξηση της 
αμοιβαίας κατανόησης». Ένα ακόμη βήμα προς την 
ίδια κατεύθυνση αποτελεί και η συμφωνία μεταξύ των 
τηλεοράσεων της Δυτικής και Ανατολικής Γερμανίας 
για συνεργασία σε κανονική βάση με συμπαραγωγές. Η 
ενέργεια αυτή προσφέρει επίσης νέες δυνατότητες ώστε 
να αποδεσμευθεί η δυτικο-ευρωπαϊκή τηλεόραση από 
τα αμερικάνικα προγράμματα, μια κατάσταση που 
δέχεται κριτικές από όλες τις πλευρές. 
2.6.3. Όσον αφορά το διάλογο Βορρά-Νότου, είναι 
ολοφάνερο ότι υπάρχει μονομερής ροή πληροφοριών 
από το Βορρά στο Νότο. Προκειμένου να ρυθμισθεί 
σταδιακά αυτή η κατάσταση και να επιτευχθεί ένας 
σημαντικός διάλογος, τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής 
Κοινότητας θα πρέπει να διατεθούν κεφάλαια, ώστε οι 
χώρες του τρίτου κόσμου να μπορέσουν να κατασκευά­
σουν τα δικά τους συστήματα παροχής πληροφοριών. 
Για τις αναπτυσσόμενες χώρες, η τηλεόραση δεν έχει 
βασικά σημασία σαν μέσο διασκέδασης, αλλά σαν 
όργανο εκπαιδευτικό, μορφωτικό και πολιτιστικό. Με 
την ανάπτυξη των τοπικών τηλεοπτικών δικτύων, οι 
αναπτυσσόμενες χώρες θα είναι σε θέση να παρέχουν 
στο κοινό τους καλύτερες πληροφορίες γύρω από τα 
τοπικά θέματα, ενώ θα παράγουν επίσης προγράμματα 
και για την ευρωπαϊκή αγορά. Προς το παρόν η « ροή » 
προγραμμάτων έχει περιορισθεί σε μεγάλο βαθμό στις 
εξαγωγές φθηνών ταινιών από το Βορρά στο Νότο. 
Αυτό μπορούν να διαθέσουν σήμερα οι αναπτυσσόμενες 
χώρες. Επίσης, πρέπει να ενθαρρυνθεί η διπλής 
κατευθύνσεως ροή, που θα βοηθήσει την Ευρώπη να 
διευρύνει τους ορίζοντες της και να εμπλουτίσει την 
πολιτιστική της ταυτότητα. 
Με την ανάπτυξη προγραμμάτων για τα μέσα ενημέρω­
σης καθώς και με την προσφορά ευρείας υποστήριξης 
γενικότερα (π.χ. μέσω οργανισμών όπως η UNESCO) 
και του Πολιτισμικού Συνδέσμου που προβλέπεται στη 
σύμβαση Lome IV, μπορούμε να βοηθήσουμε τις 
αναπτυσσόμενες χώρες του Νότου να παράγουν τα δικά 
τους προγράμματα και να καταστούν ανεξάρτητες. Οι 
χώρες αυτές θα μπορούν κατόπιν να συμμετέχουν στο 
διεθνές σύστημα πολιτιστικών ανταλλαγών, να διαμορ­
φώνουν και να ελέγχουν την καθημερινή ζωή στις 
κοινωνίες τους και να απαιτούν στενότερη επαφή με 
διάφορους πολιτισμούς. 2.7. Εξουσία και πιθανή κατάχρηση των μέσων ενημέ­
ρωσης και των οπτικο-ακουστικών μονοπωλίων 
2.7.1. Όλα τα μέσα επικοινωνίας έχουν σαν υποδομή 
μια παροδοσιακή αποστολή. Αλλά πρόσφατα η πληρο­
φόρηση και οι επικοινωνίες έγιναν αυτές καθ' εαυτές 
ένα εμπορεύσιμο οικονομικό αγαθό. Επομένως δεν 
προκαλεί έκπληξη το γεγονός, όταν μια εταιρεία που 
παράγει hardware αρχίζει να αποκτά επίσης ενδιαφέρον 
στην αγορά software. 
2.7.2. Η ανάπτυξη νέων μέσων ενημέρωσης δεν 
επιταχύνθηκε από πολιτιστική ή καλλιτεχνική ανάγκη. 
Εντούτοις, καθώς τα ηλεκτρονικά μέσα ενημέρωσης 
έχουν μια αξιόλογη επιρροή στον τρόπο και στο 
περιεχόμενο της σκέψης μας και στην πολιτιστική μας 
ζωή, οι μεγιστάνες των μέσων ενημέρωσης είναι σε 
θέση να ασκούν μια επιρροή, που μέχρι τώρα ήταν 
ασύλληπτη στη φύση του δημόσιου πολιτιστικού 
τομέα. Η ανάπτυξη τεράστιων ευρωπαϊκών εταιρειών 
μέσων ενημέρωσης χαρακτηρίζεται από μια τάση 
καθολικότητας, αλληλοεξάρτησης και από τη δημιουρ­
γία μεικτών εταιρειών. Είναι επομένως απαραίτητη η 
ευρεία κάλυψη των μεταδόσεων, δηλαδή διεθνείς 
αγορές, αν η χρηματοδότηση της τηλεόρασης μέ τις 
διαφημίσεις πρόκειται να αποφέρει κέρδη. 
2.7.3. Αυτή η γενική τάση θέτει, εντούτοις, σε 
κίνδυνο την πολιτιστική ποικιλομορφία των χωρών της 
Ευρώπης. Οι επικοινωνίες και ο πολιτιστικός τομέας 
θεωρούνται πολύ ευαίσθητα θέματα που δεν μπορούν 
απλώς να παραδοθούν στις διεθνείς εταιρείες μέσων 
ενημέρωσης. Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι τα 
διεθνή, πανευρωπαϊκά τηλεοπτικά προγράμματα είναι 
ένα βήμα προς την απώλεια της πολιτιστικής ταυτότη­
τας και προς τη χονδροειδή εμπορευματοποίηση του 
τομέα. Απαιτούνται επομένως κατάλληλα μέτρα προ­
κειμένου να προληφθούν μονοπωλιακές καταστάσεις 
και να ελεγχθούν συγχωνεύσεις. 
2.7.4. Στην περίπτωση της εμπορικής τηλεόρασης ή 
των καναλιών που χρηματοδοτούνται από τις διαφημί­
σεις, η παραγωγή προγραμμάτων που προορίζονται για 
τεράστιες διεθνείς αγορές, θα βασίζεται φυσικά σε 
οικονομικές σκέψεις και μόνο. Οι σκέψεις αυτές θα 
οδηγήσουν στον ορθολογισμό των μεθόδων εργασίας 
και θα αλλάξουν σταδιακά το επαγγελματικό προσω­
πείο του εργαζομένου στα μέσα ενημέρωσης. Η τάση 
αυτή μπορεί να αποφευχθεί μόνο με την επιμονή για 
υψηλά επαγγελματικά πρότυπα και δεοντολογικούς 
κανόνες στον κόσμο των μέσων ενημέρωσης. 
3. Οι κοινωνικές συνέπειες της πολιτικής των μέσων 
ενημέρωσης 
3.1. Αγορά εργασίας και απασχόληση στον τομέα των 
ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών 
3.1.1. Η ταχεία αύξηση της ζήτησης και της παραγω­
γικής ικανότητας στον τομέα των ραδιοτηλεοπτικών 
εκπομπών που σημειώθηκε κατά τα τελευταία χρόνια σε 
Αριθ. C 62/34 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 12. 3. 90 
όλη την Ευρώπη (ι) και συγκεκριμένα με τον πολλαπλα­
σιασμό δορυφορικών και καλωδιακών τηλεοπτικών 
σταθμών, δεν προκάλεσε αξιοσημείωτη αύξηση της 
οπτικοακουστικής παραγωγής. Όσον αφορά τις θέσεις 
απασχόλησης, η οπτικο-ακουστική παραγωγή στην 
Ευρωπαϊκή Κοινότητα ανέρχεται μόνο σε 1,8 % του 
συνολικού αριθμού θέσεων απασχόλησης στον τομέα 
της μεταποίησης και συγκαταλέγεται μεταξύ των 
«ευαίσθητων» βιομηχανικών τομέων που πρόκειται να 
υποστεί ριζικές διαρθρωτικές μεταβολές έως και μετά το 
1992 (2). Είναι σαφώς απαραίτητο να ληφθούν τα 
κατάλληλα μέτρα για την εξασφάλιση των κατάλληλων 
στατιστικών στοιχείων σε ευρωπαϊκή κλίμακα όσον 
αφορά το σύνολο του οπτικο-ακουστικού τομέα. Το 
έργο αυτό θα μπορούσε να αναλάβει το προτεινόμενο 
Ευρωπαϊκό Ίδρυμα Απασχόλησης. 
3.1.2. Πράγματι, το σύνολο των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης της Ευρώπης — ενδοτικοί οίκοι, ηλεκτρο­
νικά μέσα ενημέρωσης, ραδιοτηλεοπτικά μέσα, παρα­
γωγή και διανομή κινηματογραφικών ταινιών — 
βρίσκεται ήδη στο κέντρο μιας επανάστασης, βασιζό­
μενης στις ταχύτατες εξελίξεις που σημειώνονται στον 
τομέα της τεχνολογίας και στην οικονομική αναδιάρ­
θρωση. Οι τεχνολογικές πρόοδοι στον τομέα των 
ψηφιακών συστημάτων, της σμίκρυνσης ή των οπτικών 
ινών και της δορυφορικής μετάδοσης είχαν ως αποτέλε­
σμα την εξαφάνιση ολόκληρων επαγγελματικών κλά­
δων (3). Εργασίες που ώς σήμερα εκτελούνταν από 
διάφορους ειδικούς, πραγματοποιούνται σήμερα με ένα 
απλό χειρισμό. Η ανάπτυξη των τεχνικών εγγραφής, η 
τηλεόραση, οι δορυφόροι, οι κασέτες βίντεο, τα 
(') Οι ανάγκες σε ώρες τηλεοπτικών προγραμμάτων υπολογί­
ζονται σε 500 000 το χρόνο. Από πολυάριθμες εκτιμήσεις 
προκύπτει συνεπώς ότι οι ώρες αυτές διπλασιάσθηκαν σε 
σχέση με το 1987 κατά το οποίο ανέρχοντο σε 250 000. 
Πηγή: Television Task Force, Manchester 1988· Frost and 
Sullivan 1987" Prognos Basel 1988. 
(2) Employment in Europe 1989. European Commission ΓΔ V, 
σ. 65. Ο όγκος παραγγελιών των δημοσίων τηλεοπτικών 
οργανισμών προς την παραγωγική βιομηχανία θα μειωθεί 
κατάτη δεκαετία του 1990, σύμφωνα με εκτιμήσεις, κατά 
20-40 %. Όπως φαίνεται, το κενό αυτό δεν πρόκειται να 
καλυφθεί από ιδιωτικούς τηλεοπτικούς οργανισμούς. Οι 
ιδιωτικοί οργανισμοί εκπέμπουν κατά 33 % αμερικανικές 
παραγωγές (οι ιδιωτικοί οργανισμοί: 11 %)· τα υπόλοιπα 
προγράμματα των οργανισμών αυτών είναι προγράμματα 
που έχουν αγοράσει παλαιές κινηματογραφικές ταινίες και 
επαναλήψεις. Σπάνια παράγουν τα προγράμματα τους, 
αλλά όταν τα παράγουν οι ίδιοι οργανισμοί είναι κατά ένα 
τρίτο φθηνότερα απ' ότι οι παραγωγές των δημόσιων 
οργανισμών (σύμφωνα με δηλώσεις των εταιρειών παραγω­
γής)· 
(3) Η νέα πολιτική για τις ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές 
εκπομπές οδήγησαν στην ακόλουθη κατάσταση: Οι 15 
δημόσιοι οργανισμοί τηλεοπτικών προγραμμάτων που 
λειτουργούν σε όλα τα κράτη μέλη εξακολουθούν να 
αποτελούν τον υπ' αριθμόν ένα εργοδότη· απασχολούν 
συνολικά 85 000 εργαζόμενους στον τομέα της τηλεόρα­
σης. Τα ένδεκα νέα προγράμματα που εκπέμπονται μόνο 
μέσω δορυφόρου ή καλωδίου απασχολούν μόνο 700 
εργαζόμενους περίπου. Τα προγράμματα των δέκα εθνικών 
εμπορικών σταθμών που λειτουργούν στα κράτη μέλη και 
μεταδίδονται μόνο μέσω επίγειων αναμεταδοτικών σταθ­
μών, απασχολούν συνολικά 6 000 εργαζόμενους, (εξαιρεί­
ται η IIV). Η πολιτική απορρύθμισης συνέβαλε στη 
δημιουργία άλλων 21 νέων τηλεοπτικών σταθμών οι οποίοι 
δημιούργησαν συνολικά 4 000 νέες θέσεις απασχόλησης, 
(εκτός του προγράμματος TF1). καλωδιακά δίκτυα, η διασυνοριακή τηλεόραση κλπ. 
αποτελούν αναμφισβήτητα μια από τις σημαντικότατες 
αιτίες της παρακμής των επαγγελμάτων που συνεπάγον­
ται την ανθρώπινη παρουσία. Και πράγματι, η παγκόσ­
μια ηλεκτρονική επανάσταση έχει προκαλέσει σταθερή 
μείωση των επαγγελμάτων αυτών, ενώ παράλληλα 
αυξάνεται το ποσοστό ανεργίας όσων παραμένουν στα 
εν λόγω επαγγέλματα. Αποτέλεσμα τούτων είναι η 
εμφάνιση μιας νέας γενιάς επιχειρήσεων που ασχο­
λούνται με τα υπερσυνοριακά μέσα ενημέρωσης, και 
συχνά έχουν δεσμούς με ευρύτερα συγκροτήματα εκτός 
των μέσων ενημέρωσης και συμμετέχουν στις ίδιες 
στρατηγικές οικονομικών δραστηριοτήτων και 
πληροφόρησης. Παράλληλα, έχει σημειωθεί αισθητή 
αύξηση σε όλη την Κοινότητα των ελεύθερων δραστη­
ριοτήτων στον τομέα των μελών μαζικής ενημέρωσης, 
(οι δραστηριότητες αυτές που δεν διέπονται από 
υπαλληλικές σχέσεις που υπάγονται συνήθως σε 
διαφορετικούς εργοδότες και συχνά δεν περιλαμβάνουν 
ασφαλιστική κάλυψη, οι δε συμβάσεις απορρέουν τις 
περισσότερες φορές, από ατομικές διαπραγματε­
ύσεις (4). Είναι συζητήσιμο κατά πόσο οι εθνικές 
εργατικές νομοθεσίες επαρκούν για να αντιμετωπίσουν 
το μεταβαλλόμενο χαρακτήρα της απασχόλησης στον 
τομέα αυτό. Τούτο θα πρέπει να μελετηθεί από τις 
αρμόδιες αρχές της Ευρωπαϊκής Κοινότητας 
3.1.3. Οι εξελίξεις αυτές συνεπάγονται κοινωνικές 
επιπτώσεις, οι οποίες πρέπει να ληφθούν οπωσδήποτε 
υπόψη: 
— πρώτον, η συγκέντρωση εξουσίας που απορρέει από 
τη συγκέντρωση επιχειρήσεων και τη δημιουργία 
πολυεθνικών ομίλων μέσων μαζικής ενημέρωσης 
δύναται να αποτελέσει σοβαρή απειλή για την 
ισορροπία της αγοράς, την ελεύθερη πληροφόρηση, 
την πολιτιστική πολυφωνία και τα επαγγελματικά 
πρότυπα. Η ΟΚΕ πρέπει συνεπώς να παροτρύνει την 
Επιτροπή να μελετήσει τον καθορισμό σαφέστερων 
περιορισμών για τις επιχειρήσεις πολλαπλών οικο­
νομικών δραστηριοτήτων και τα μονοπώλια των 
μαζικών μέσων ενημέρωσης, με την υιοθέτηση 
κυρίως μέτρων για την εξασφάλιση της διαφάνειας 
των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών και την πλήρη 
γνωστοποίηση όλων των περιουσιακών στοιχείων 
θα ήταν δυνατή επίσης η σύσταση Ευρωπαϊκής 
Υπηρεσίας Επόπτευσης των μαζικών μέσων επικοι­
νωνίας, προκειμένου να ελέγχει και να συμβάλλει 
στην προώθηση και την εξασφάλιση της ελεύθερης 
πληροφόρησης και της πολιτιστικής πολυφωνίας, 
— απαραίτητη επίσης είναι η λήψη κοινοτικών συνο­
δευτικών μέτρων και ο καθορισμός κατευθυντήριων 
γραμμών, προκειμένου να εξασφαλισθεί η ελάχιστη 
προστασία των επαγγελματικών προτύπων, της 
δεοντολογίας, της ενδοτικής αυτονομίας καθώς και 
της ελεύθερης συνείδησης όλων των δημοσιογρά­
φων, και των εργαζομένων στον τομέα των μέσων 
μαζικής ενημέρωσης (συμπεριλαμβανομένου επί 
παραδείγματι και του απορρήτου των πηγών). 
(Ολοένα και περισσότερο ασκούνται πιέσεις στους 
(4) Βλ. «Freelances»: Παγκόσμια Έρευνα, Διεθνής Συνομο­
σπονδία Δημοσιογράφων, Πληροφορία αριθ. XXX VI 
1987/88. 
12. 3. 90 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 62/35 
δημοσιογράφους με αποτέλεσμα να παρεκκλίνουν 
από την επαγγελματική τους συνείδηση είτε για να 
ικανοποιήσουν τα συμφέρονται του εργοδότη τους 
όσον αφορά τις διαφημίσεις ή την κυκλοφορία είτε 
εκδίδοντας σε κρατικές πιέσεις (!), 
— απαραίτητη είναι επίσης η θέσπιση κοινοτικών 
διατάξεων για την καταχώρηση των δικαιωμάτων 
όσον αφορά τις βασικές συλλογικές συμβάσεις και 
την κοινωνική ασφάλιση και προκειμένου να 
γίνονται σεβαστά από τους πολυεθνικούς ομίλους τα 
υφιστάμενα κεκτημένα δικαιώματα και να τηρούνται 
οι διεθνείς συμβάσεις εργασίας, 
— η Επιτροπή οφείλει να επιδείξει άμεση προσοχή στο 
ζήτημα του ελέγχου της δευτευρογενούς χρήσεως 
του μαγνητοφωνημένου και μαγνητοσκοπημένου 
υλικού καθώς και στο ζήτημα των σφαιρικών 
επιπτώσεων της νέας τεχνολογίας επί της τέχνης και 
των καλλιτεχνών. Επειδή κατά γενική αναγνώριση η 
νομοθεσία που αφορά το καθεστώς των πολιτιστικών 
εργατών, ιδίως των καλλιτεχνών, στα περισσότερα 
κράτη μέλη δεν συμβαδίζει με τις γενικότερες 
προόδους της τεχνολογίας, την ανάπτυξη των 
μαζικών μέσων επικοινωνίας, τα τεχνολογικά μέσα 
αναπαραγωγής του έργου των καλλιτεχνών, θα 
πρέπει να ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα προκειμέ­
νου οι πολιτιστικές βιομηχανίες που ωφελούνται 
από τις τεχνολογικές μεταβολές, και ειδικότερα οι 
ραδιοτηλεοπτικοί οργανισμοί και οι επιχειρήσεις 
τεχνολογικής αναπαραγωγής να διαδραματίσουν το 
ρόλο τους, και να καταβάλουν τις απαιτούμενες 
προσπάθειες για την ενθάρρυνση και τόνωση της 
καλλιτεχνικής δημιουργίας, με την παροχή νέων 
ευκαιριών απασχόλησης, με τη διαφήμιση, με τη 
καταβολή των πνευματικών δικαιωμάτων ή βοηθώ­
ντας στην επιχορήγηση θεατρικών παραγωγών. 
3.2. Επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση 
3.2.1. Η ΟΚΕ τονίζει ακόμη μια φορά ότι είναι 
επιτακτική ανάγκη να βελτιωθεί η βασική επαγγελματι­
κή εκπαίδευση και κατάρτιση τόσο του τεχνικού 
προσωπικού όσο και των δημιουργών που ασχολούνται 
με τον τομέα των μέσων μαζικής πληροφόρησης, 
προκειμένου τα προσόντα και οι ειδικές τους γνώσεις να 
ανταποκρίνονται στις νέες απαιτήσεις και τις σχετικές 
τεχνολογίες. Απαραίτητο θα ήταν μάλιστα να επιδιω­
χθεί η συμμετοχή των συνδικαλιστικών οργανώσεων 
για τον καθορισμό του περιεχομένου των μαθημάτων 
επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης. 
3.2.2. Με το ΕΕΚΤ και την εφαρμογή άλλων 
προγραμμάτων, η Επιτροπή έχει ήδη προωθήσει την 
εφαρμογή απλών μέτρων: 
— για τη δημιουργία δικτύου συνεργασίας μεταξύ 
επαγγελματικής εκπαίδευσης και άλλων κέντρων 
εκπαίδευσης στον εν λόγω τομέα, 
— για την εξασφάλιση υποτροφιών για σπουδές και 
ερευνητικό έργο, 
— για την εκπαίδευση και κατάρτιση στους τομείς της 
εικόνας, της ηχομηχανικής κλπ. 
(') Η εν λόγω πληροφορία προκύπτει από μια διεθνή έρευνα 
του Διεθνούς Συνδέσμου Δημοσιογράφων. 3.2.3. Η ΟΚΕ τονίζει επίσης ότι είναι απαραίτητη η 
προώθηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων ευρείας βά­
σεως που θα μπορούν να προσαρμόζονται στις διαρκώς 
μεταβαλλόμενες ανάγκες των μαζικών μέσων ενημέρω­
σης θα πρέπει επίσης να υπογραμμισθεί ο ρόλος του 
Ευρωπαϊκού Κέντρου Επαγγελματικής Εκπαίδευσης 
(CEDEFOP) για την κατάρτιση των κοινών χαρακτηρι­
στικών των διαφόρων επαγγελματικών ειδικοτήτων και 
του καθεστώτος που τις διέπει ως πλαίσιο αναφοράς για 
τις αμοιβαία αναγνωρισμένες ειδικότητες στον τομέα 
των ευρωπαϊκών μέσων ενημέρωσης. 
3.3. Συμμετοχή 
3.3.1. Στα πλαίσια αυτά, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ο 
εποικοδημητικός ρόλος τον οποίο μπορούν να διαδρα­
ματίσουν τόσο εκείνοι που ασχολούνται άμεσα με τον 
τομέα των μέσων ενημέρωσης όσο και των καταναλω­
τών που είναι και οι αποδέκτες των παρεχόμενων 
υπηρεσιών. Με την ανάπτυξη των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης, και τον ταχύτατο ρυθμό τον οποίο 
ακολουθούν οι σχετικές τεχνολογικές αλλαγές, η 
εξεύρεση συμβατικών λύσεων με ελεύθερη διαπραγμά­
τευση, βάσει της κατάλληλης πληροφόρησης, των 
κατάλληλων διαβουλεύσεων και του σεβασμού των 
βασικών κοινωνικών δικαιωμάτων εξασφαλίζει τις 
καλύτερες προοπτικές για την επίτευξη της αρμονικής 
αλλαγής με κοινή συναίνεση όλων των ενδιαφερομένων 
που είναι απαραίτητη για την μακροπρόθεσμη προσαρ­
μοστικότητα και την επιβίωση του ευρωπαϊκού οπτικο­
ακουστικού τομέα. 
3.3.2. Η μακροπρόθεσμη αυτή προοπτική συνεπάγε­
ται επίσης την υιοθέτηση μιας περισσότερο ευαίσθητης 
στάσεως με σκοπό τη διαμόρφωση «υπεύθυνων» και 
«αφοσιωμένων» τηλεθεατών που θα κατέχονται από 
αίσθημα συμμετοχής και ευθύνης όσον αφορά τους 
σταθμούς και τα προγράμματα της Ευρώπης. Εν ολίγοις 
είναι απαραίτητο να θεσπισθεί ένας νέος «κοινωνικός 
διάλογος» για τον πολιτισμό και τα μέσα ενημέρωσης 
τόσο σε κοινοτικό όσο και άλλα συναφή επίπεδα για 
την προώθηση ενός οικονομικού υγιειούς, και κοινωνι­
κώς υπεύθυνου του βιώσιμου, σύγχρονου οπτικοοικο-
νομικού τομέα στην Ευρώπη. 
4. Συμπεράσματα 
Προκειμένου να συντελέσει στην επίτευξη μιας κοινω­
νικώς υπεύθυνης σύγχρονης οπτικοοικονομικής βιομη­
χανίας στην Ευρώπη δεδομένου ότι για να καταστεί 
αποτελεσματική η πολιτική στον τομέα των μαζικών 
μέσων ενημέρωσης δεν θα πρέπει να παραβλεφθεί η 
υιοθέτηση εθνικών και κοινοτικών μέτρων χρηματοδο­
τικής, πιστωτικής και φορολογικής φύσεως, η ΟΚΕ 
επιθυμεί να τονίσει και να επισύρει την προσοχή των 
αρχών της Ευρωπαϊκής Κοινότητας στα εξής: 
4.1. Όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Κοινότη­
τας θα πρέπει να επικυρώσουν το συντομότερο δυνατό 
την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την Υπερσυνοριακή 
τηλεόραση. 
4.2. Οι ρυθμιστικές αρχές οφείλουν να παράσχουν 
μεγαλύτερες δυνατότητες συμμετοχής, του κοινού τόσο 
ως προς τη σύνθεση και τις ευθύνες του όσο και ως προς 
τις τηλεοπτικές προτιμήσεις τους, οι οποίες θα πρέπει 
να βασίζονται σε ευρύτερη επιλογή και μεγαλύτερη 
συνειδητοποίηση του ευρωπαϊκού πολιτισμού. 
Αριθ. C 62/36 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 12. 3. 90 
4.3. Προκειμένου να διασφαλισθεί η εν λόγω συνει­
δητοποίηση, η επιλογή και η πολυφωνία, έχει ζωτική 
σημασία η κατοχύρωση της ελεύθερης γνώμης του 
τύπου και η απρόσκοπτη πρόσβαση στην πληροφόρη­
ση. 
4.4. Απαραίτητος είναι ο καθορισμός του ποσοστού 
προβολής ευρωπαϊκών προγραμμάτων, που θα βασίζε­
ται σε συστήματα ποσοστώσεων, διαμέσου τεχνικών 
διαβάθμισης της ποιότητας για τους τηλεθεατές και με 
την παροχή φορολογικών κινήτρων για να υποστηρι­
χθεί με θετικό τρόπο η ευρύτατη ποικιλομορφία των 
εγχώριων ευρωπαϊκών προγραμάτων. 
4.5. Είναι απαραίτητο να καταβληθούν προσπάθειες 
σε όλη την Κοινότητα για τον καθορισμό των κατάλλη­
λων κατώτατων ορίων όσον αφορά τη μετάδοση 
διαφημίσεων και τον έλεγχο της ποιότητας και του 
περιεχομένου τους, (ει δυνατόν βάσει των ορίων που 
αναφέρονται στην οδηγία του Συμβουλίου) ενώ θα 
επιζητηθεί η ρύθμιση των διακοπών για διαφημιστικά 
προγράμματα, όσον αφορά έργα πολιτιστική αξίας, 
ιδιαίτερα με προσφυγή στην αυτορύθμιση. 
4.6. Στα πλαίσια των ταμείων MEDIA και ΕΕΚΤ για 
την πολυγλωσσία στον τηλεοπτικοακουστικό τομέα, θα 
πρέπει να συσταθεί ένα σημαντικότερο και ευρύτερο 
κοινοτικό ταμείο που θα συμβάλλει στην αποδοχή 
ευρωπαϊκών ή υπερσυνοριακών κινηματογραφικών και 
τηλεοπτικών παραγωγών παράλληλα με τα συναφή 
εργαστήρια μέσων επικοινωνίας και τα κανάλια δημό­
σιας πρόσβασης. 
4.7. Θα πρέπει επίσης να ενισχυθούν οι τοπικοί 
ραδιοφωνικοί σταθμοί και οι ραδιοφωνικές παραγωγές 
που καλύπτουν τις πολιτιστικές ανάγκες των εθνικών 
μειονοτήτων οι οποίες διαμένουν στην Ευρωπαϊκή 
Κοινότητα και τούτο διαμέσου μιας προσεγγίσεως που 
θα βασίζεται σε ολοκληρωμένα προγράμματα. 
4.8. Απαραίτητη είναι η παροχή επιπρόσθετης 
ενίσχυσης για την παραγωγή προγραμμάτων επί 
ειδικών γλωσσικών περιοχών, για τη μετάφραση των 
προγραμμάτων σε περισσότερες από μια γλώσσες και 
για τα προγράμματα της «Lingua franca». 
4.9. Χρειάζεται να ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα για 
την αποτροπή μονοπωλίων στον τομέα των μέσων 
επικοινωνίας και για τον έλεγχο των συγχωνεύσεων του 
εν λόγω τομέα. Η Επιτροπή θα πρέπει να προσδιορίσει 
Βρυξέλλες, 20 Δεκεμβρίου 1989 με περισσότερη σαφήνεια τα όρια των επιχειρήσεων 
πολλαπλών οικονομικών δραστηριοτήτων και των 
μονοπωλίων στον τομέα των μέτρων επικοινωνίας, 
κυρίως με τη λήψη μέτρων για την εξασφάλιση της 
διαφάνειας κατά τις χρηματοοικονομικές συναλλαγές 
και την πλήρη γνωστοποίηση όλων των περιουσιακών 
στοιχείων 
4.10. Θα ήταν δυνατή επίσης η σύσταση Ευρωπαϊκής 
Εποπτικής Υπηρεσίας των Μέσων μαζικής ενημέρω­
σης που θα ελέγχει και θα βοηθεί στον περιορισμό των 
εν λόγω οικονομικών συγκεντρώσεων και θα συμβάλλει 
στην προώθηση της ελεύθερης πληροφόρησης και της 
πολιτιστικής πολυφωνίας. 
4.11. Απαραίτητη είναι επίσης η λήψη κοινοτικών 
συνοδευτικών μέτρων για να διασφαλισθεί το ελάχιστο 
όριο προστασίας των επαγγελματικών προτύπων, της 
δεοντολογίας, της εκδοτικής αυτονομίας και της 
ελεύθερης συνείδησης όλων των δημοσιογράφων και 
των απασχολούμενων στον τομέα των μέσων ενημέρω­
σης. 
4.12. Παρομοίως, είναι απαραίτητη επίσης η θέσπι­
ση κοινοτικών διατάξεων για την κατοχύρωση των 
δικαιωμάτων όσον αφορά τις βασικές συλλογικές 
συμβάσεις και την κοινωνική ασφάλεια και προκειμέ­
νου οι πολυεθνικοί όμιλοι να κάνουν σεβαστά τα 
υφιστάμενα κεκτημένα δικαιώματα και τις διεθνείς 
συμβάσεις εργασίας. 
4.13. Είναι απαραίτητη η συμμετοχή των συνδικαλι­
στικών οργανώσεων για τον καθορισμό του περιεχομέ­
νου των προγραμμάτων κατάρτισης στον τομέα των 
μέσων ενημέρωσης. 
4.14. Ο κοινωνικός διάλογος πρέπει να συμπεριλάβει 
και τους τομείς του πολιτισμού και των μέσων ενημέρω­
σης τόσο κοινοτικό και στα άλλα συναφή επίπεδα με τη 
συμμετοχή των εργαζομένων και του κοινού. 
4.15. Η Επιτροπή θα πρέπει να παρέχει στατιστικά 
στοιχεία για την απασχόληση σε ευρωπαϊκή κλίμακα 
όσον αφορά τον πολιτιστικό και οπτικοακουστικό 
τομέα. 
4.16. Η ΟΚΕ παροτρύνει την Επιτροπή και τα άλλα 
κοινοτικά όργανα και φορείς να μελετήσουν και να 
αναλάβουν τις κατάλληλες δράσεις και πρωτοβουλίες 
για τις προτάσεις αυτές. 
Ο Πρόεδρος 
της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Alberto MASPRONE