Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο - Ενδιάμεση επισκόπηση της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής"

(COM(2002) 394 τελικό)

(2003/C 85/19)

Στις 10 Ιουλίου 2002, και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει από την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή να καταρτίσει γνωμοδότηση για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το ειδικευμένο τμήμα "Γεωργία, ανάπτυξη της υπαίθρου και περιβάλλον", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 14 Νοεμβρίου 2002 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Kienle.

Κατά την 395η σύνοδο ολομέλειας της 11ης και 12ης Δεκεμβρίου 2002 (συνεδρίαση της 11ης Δεκεμβρίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 82 ψήφους υπέρ, 3 ψήφους κατά και 10 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Βασικές Παρατηρήσεις

1.1. Η συζήτηση για την περαιτέρω ανάπτυξη της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής της Ευρωπαϊκής Κοινότητας υπερβαίνει κατά πολύ τα οικονομικά και κοινωνικά συμφέροντα του γεωργικού τομέα. Αυτή αφορά και ορισμένες πτυχές της ασφάλειας των τροφίμων, της ασφάλειας του εφοδιασμού σε τρόφιμα και της προστασίας των καταναλωτών. Η γεωργία, ως ο σημαντικότερος με διαφορά χρήστης γαιών, ενέχει τεράστια σπουδαιότητα για την προστασία του περιβάλλοντος και της φύσης. Σ' αυτό, πρέπει να συνυπολογισθεί και η σημασία της γεωργίας για έναν αναπτυξιακά βιώσιμο και ζωτικό αγροτικό χώρο.

1.2. Καθήκον των γεωργικών εκμεταλλεύσεων είναι η ικανοποίηση και η ισορρόπηση ορισμένων οικονομικών, οικολογικών και κοινωνικών κριτηρίων, με σκοπό τη βιωσιμότητα και ένα ευρωπαϊκό γεωργικό μοντέλο στραμμένο προς την ανταγωνιστικότητα και την πολυλειτουργικότητα. Χωρίς μία αποδοτική οικονομικά γεωργία, όχι μόνον απειλούνται πολλοί κοινωνικοί στόχοι που σχετίζονται με τη γεωργία αλλά και είναι αδύνατο να υλοποιηθούν.

1.3. Αναμφίβολα, κατά τα τελευταία έτη, άρχισε μία πρωτοφανής σε εύρος, ένταση και κριτική διένεξη στην κοινωνία για τη γεωργία και τη γεωργική πολιτική. Αντίθετα, στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος της κοινής γνώμης ήταν τα διατροφικά σκάνδαλα και οι συνέπειές τους: η περαιτέρω ανάπτυξη του ευρωπαϊκού δικαίου στον τομέα των τροφίμων και η δημιουργία ενιαίων συστημάτων διασφάλισης της ποιότητας απόκτησαν μια νέα, πρωτοφανή σημασία. Αυτές οι προκλήσεις θέτουν νεήλυδες γεωργούς, τομέα τροφίμων, καταναλωτές και πολιτική σε ένα νέο εποικοδομητικό πνεύμα.

1.4. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, κυρίως με τις γνωμοδοτήσεις πρωτοβουλίας της για το "Μέλλον της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής" της 20ής και 21ης Μαρτίου 2002 καθώς και για "Μία πολιτική για την παγίωση του ευρωπαϊκού γεωργικού μοντέλου" της 20ής και 21ης του Οκτωβρίου 2002 εκφράσθηκε κατά τρόπο σύγχρονο και προ-ενεργητικό για την Κοινή Γεωργική Πολιτική και για τη λειτουργία του Προγράμματος Δράσης 2000. Ως ιδιαίτερα αξιόλογο μνημονεύει εδώ τη στενή συνεργασία με την επιτροπή Γεωργίας και Αγροτικής Ανάπτυξης του ΕΚ. Με αυτό τον τρόπο, επιδίωξε να ανταποκριθεί στο ενισχυμένο ενδιαφέρον πολλών πολιτών και οργανώσεων, προκειμένου να διασφαλισθεί, πολιτικά και κατά τρόπο διαρκή, το ευρωπαϊκό γεωργικό μοντέλο μίας πολυλειτουργικής γεωργίας. Ως εκ τούτου, η επόμενη γνωμοδότηση για την ανακοίνωση της Επιτροπής με θέμα "Ενδιάμεση επισκόπηση της ΚΓΠ" αποτελεί συνέχεια της στάσης που υιοθέτησε μέχρι σήμερα η ΕΟΚΕ.

1.5. Η συμφωνία που επιτεύχθηκε κατά την συνάντηση κορυφής των Βρυξελλών στις 24 και 25 Οκτωβρίου 2002 με την οποία αφενός άνοιξε ο δρόμος προς την ιστορική διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς Ανατολάς και αφετέρου διαγράφεται με σαφήνεια, από τώρα, το οικονομικό πλαίσιο της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής έως το 2013 (για τις κοινοτικές οργανώσεις αγοράς και τις απευθείας πληρωμές), δεν μειώνει καθόλου τη βούληση της ΕΟΚΕ να αναλύσει σε βάθος τις απόψεις και προτάσεις που διατυπώνει η Επιτροπή στις Ανακοινώσεις της.

2. Κύρια στοιχεία της ανακοίνωσης της Επιτροπής της 10ης Ιουλίου 2002

2.1. Στην ανακοίνωση γίνεται μνεία στην εντολή που ανέθεσε στην Επιτροπή το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Βερολίνου να υποβάλει ενδιάμεση επισκόπηση (ΕΕ) του Προγράμματος Δράσης 2000. Παρόλο που οι στόχοι παραμένουν ουσιαστικά οι ίδιοι με εκείνους που ορίστηκαν από τα Ευρωπαϊκά Συμβούλια του Βερολίνου και του Γκέτεμποργκ, και ειδικότερα ανταγωνιστική γεωργία, φιλικές προς το περιβάλλον μέθοδοι παραγωγής και προϊόντα ποιότητας, ικανοποιητικό βιοτικό επίπεδο και σταθερό εισόδημα για τους γεωργούς, διατήρηση των γεωργικών τοπίων, απλούστευση της γεωργικής πολιτικής, καθώς και μία κοινωνικά αποδεκτή αιτιολόγηση των ενισχύσεων της απόδοσης των γεωργών. Για το σκοπό αυτό, η Επιτροπή αντιτίθεται στην κατάργηση των ενισχύσεων ή στην εκ νέου εθνικοποίηση της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής και αρνείται να περιοριστεί η γεωργία στην ΕΕ σε ένα παθητικό ρόλο.

2.1.1. Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής, οι νομοθετικές προτάσεις θα υποβληθούν ήδη τέλη 2002/αρχές 2003, μετά από διαβούλευση με τα κοινοτικά όργανα και τα ενδιαφερόμενα μέρη.

2.2. Οι προτάσεις προβλέπουν την περαιτέρω μείωση των ενισχύσεων των τιμών σε ορισμένες κοινές οργανώσεις αγοράς γεωργικών προϊόντων. Αυτό αφορά ειδικότερα τα σιτηρά και το ρύζι. Κατά τη γνώμη της Επιτροπής, εν προκειμένω η παρέμβαση δεν θα αποτελούσε παρά ένα περιορισμένο και ελάχιστα χρησιμοποιούμενο δίχτυ ασφαλείας. Αντίθετα, οι αντισταθμιστικές πληρωμές θα διατηρηθούν ή και θα αυξηθούν. Περαιτέρω, η Επιτροπή προτίθεται να καταργήσει τις μηνιαίες προσαυξήσεις για την τιμή παρέμβασης στα σιτηρά, χωρίς αντίστοιχη αντιστάθμιση. Η Επιτροπή προτείνει ακόμη την κατάργηση της παρέμβασης για τη σίκαλη. Για το σκληρό σίτο και την αποξηραμένη ζωοτροφή, προτείνεται η μείωση ή η προσαρμογή των εγγυημένων ενισχύσεων που συνδέονται μέχρι τώρα με την παραγωγή. Για τους καρπούς με κέλυφος η Επιτροπή προτείνει την καθιέρωση ενός συστήματος μόνιμης στήριξης με σταθερές πληρωμές, που θα δύνανται να προσαυξάνονται μέχρι ενός ανώτατου ορίου από τα κράτη μέλη. Όσον αφορά τα γαλακτοκομικά προϊόντα, η Επιτροπή απλώς προτείνει προς συζήτηση τέσσερις εναλλακτικές λύσεις για τη μελλοντική εξέλιξη του τομέα. Για τους ελαιούχους σπόρους και το βόειο κρέας, η Επιτροπή δεν προβαίνει σε ιδιαίτερες προτάσεις, μολονότι η αποσύνδεση των αντισταθμιστικών πληρωμών από την παραγωγή και η σταδιακή προσαρμογή τους αφορούν ιδιαίτερα τα προϊόντα αυτά, όπως άλλωστε και για το γάλα.

2.3. Η Επιτροπή προτείνει μία ριζική αναμόρφωση του ισχύοντος συστήματος αντισταθμιστικών πληρωμών για τις τιμές, την αποκαλούμενη αποσύνδεση. Αυτό αφορά ειδικότερα τις πληρωμές για τη γεωργικές καλλιέργειες, τις πριμοδοτήσεις ανά ζωική κεφαλή καθώς και τις αντισταθμιστικές πληρωμές για το γάλα μετά το 2005. Οι αντισταθμιστικές πληρωμές θα αποσυνδεθούν από τη σημερινή τους βάση υπολογισμού (ανά κεφαλή ή ανά εκτάριο) και θα καταβάλλονται ως ενίσχυση του εισοδήματος των γεωργών (πληρωμή ανά γεωργική εκμετάλλευση). Σύμφωνα με την πρόταση της Επιτροπής, το ύψος των πληρωμών ανά γεωργική εκμετάλλευση θα καθορίζεται με βάση τις πληρωμές που έχει λάβει κατά το παρελθόν η συγκεκριμένη εκμετάλλευση (ιστορική βάση). Συγχρόνως, όλες οι πληρωμές θα συνδέονται με την εκπλήρωση νέων κριτηρίων. Κατ' αυτόν τον τρόπο προσδιορίζονται εκ νέου και κατά κάποιο τρόπο "ανασυνδέονται" (βλ. σημείο 2.4).

2.4. Η Επιτροπή επιθυμεί να τροποποιήσει όσο το δυνατόν περισσότερο τις αντισταθμιστικές πληρωμές, οι οποίες ως τώρα ήταν εγγυημένες, και κυρίως όσον αφορά τις καλλιέργειες, τα όσπρια, τα άμυλα γεωμήλων, τα βοοειδή, τα γαλακτοκομικά προϊόντα (από το 2005) και τα προβατοειδή. Η Επιτροπή προτείνει ριζικές αλλαγές στην οργάνωση αγοράς του ρυζιού, των σκληρών σιτηρών και των αποξηραμένων ζωοτροφών. Οι ισχύουσες ποσοστώσεις παραγωγής αναμένεται να παραμείνουν οι ίδιες. Ουσιαστικά η Επιτροπή τείνει προς την παροχή μεγαλύτερης διακριτικής ευχέρειας στους γεωργούς. Αντίθετα, όσον αφορά την αγρανάπαυση, προβλέπονται περαιτέρω δυσμενή μέτρα. Η Επιτροπή προτείνει την καθιέρωση μίας υποχρεωτικής μακροπρόθεσμης αγρανάπαυσης (δέκα ετών).

2.4.1. Η μεταβίβαση, η πώληση ή η ενοικίαση εκτάσεων εκμετάλλευσης από το γεωργό προκαλεί την ανάλογη μεταφορά των πριμοδοτήσεων στο νέο κάτοχο της εκμετάλλευσης (όμοια με την πριμοδότηση ανά εκτάριο). Η αποκαλούμενη αποσύνδεση των αντισταθμιστικών πληρωμών της παραγωγής, κατά την Επιτροπή, γενικά, δεν θα έπρεπε να χρησιμοποιηθεί για την ανακατανομή των πληρωμών μεταξύ των εκμεταλλεύσεων, των προσανατολισμών παραγωγής, των περιφερειών ή των κρατών μελών, κατά τρόπο ώστε, κατ' αρχήν, οι γεωργοί να μπορέσουν να διατηρήσουν το ίδιο επίπεδο πληρωμών. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να καθορίζουν την πληρωμή ανά εκμετάλλευση με βάση τον περιφερειακό ή εθνικό μέσο όρο.

2.5. Στο μέλλον, όλες οι πληρωμές θα υπόκεινται στην τήρηση των κανόνων για την προστασία του περιβάλλοντος και των ζώων, την ασφάλεια των προϊόντων διατροφής και την εκμετάλλευση των εκτάσεων (πολλαπλή συμμόρφωση - Cross Compliance). Οι άμεσες πληρωμές θα εξαρτώνται, επομένως, από το σεβασμό ορισμένων κριτηρίων "ορθής γεωργικής πρακτικής". Από την άποψη αυτή, η Επιτροπή προτίθεται να διατυπώσει συγκεκριμένες προτάσεις για τον καθορισμό ενός κοινοτικού πλαισίου για τους εν λόγω κανόνες.

2.6. Εξάλλου, η Επιτροπή επιθυμεί να καταστήσει υποχρεωτική την εφαρμογή ενός συστήματος εκθέσεων για την τήρηση των κανόνων στους τομείς περιβάλλοντος, προστασίας των ζώων, ασφάλειας των προϊόντων διατροφής και εκμετάλλευσης των εκτάσεων για τις γεωργικές εκμεταλλεύσεις που εισπράττουν περισσότερα από 5000 EUR ετησίως ως άμεσες πληρωμές (Farm Audit). Στη θέση του σημερινού συστήματος συγκυριακής αγρανάπαυσης, θα εισαχθεί ένα σύστημα περιβαλλοντικού παγώματος της καλλιέργειας γεωργικών εκτάσεων που θα είναι υποχρεωτικό για μία δεκαετία. Επειδή θα καταργηθεί η καλλιέργεια φυτών για την παραγωγή ενέργειας στις εκτάσεις υπό αγρανάπαυση, η Επιτροπή προτείνει την εισαγωγή ενός "κινήτρου για την προστασία του κλίματος από το CO2" ανά καλλιεργήσιμο εκτάριο.

2.7. Το σημερινό σύστημα της εθελούσιας διαμόρφωσης θα εφαρμόζεται επί του παρόντος μόνο στο Ηνωμένο Βασίλειο, ενώ θα εγκαταλειφθεί από τη Γαλλία και την Πορτογαλία, αλλά προβλέπεται να εφαρμοσθεί στη Γερμανία από το 2003. Η Επιτροπή προτείνει από το 2004 μία "δυναμική" διαφοροποίηση υποχρεωτικής για όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ. Η Επιτροπή προτείνει σχετικά μία προοδευτική μείωση κατά 3 % ετησίως των άμεσων πληρωμών στους γεωργούς. Κατ' αυτόν τον τρόπο, το 2010 θα επιτευχθεί το ανώτατο ποσοστό του 20 %.

2.7.1. Οι απαλλαγές ύψους 5000 EUR για τις δύο πρώτες θέσεις πλήρους απασχόλησης και 3000 EUR για τις λοιπές θέσεις πλήρους απασχόλησης θα οδηγήσουν, κατά την Επιτροπή, στην εξαίρεση των τριών τετάρτων του συνόλου των γεωργικών εκμεταλλεύσεων της ΕΕ από τις μειώσεις. Αντίθετα, η πρόταση για τον περιορισμό των άμεσων πληρωμών σε 300000 EUR ανά εκμετάλλευση (συν ένα ελεύθερο ποσό ανά εργαζόμενο) θα αφορά κυρίως μεγάλες γεωργικές εκμεταλλεύσεις γεγονός το οποίο απαιτεί μια εμπεριστατωμένη ανάλυση των επιπτώσεων για τις εκμεταλλεύσεις, τις θέσεις εργασίας και τις περιφέρειες.

2.7.2. Σύμφωνα με την Επιτροπή, η διαφοροποίηση καταρχήν δεν απαιτεί τη διάθεση επιπλέον μέσων εκ μέρους των κρατών μελών για τη συγχρηματοδοτήσει μέχρι το 2006, ιδιαίτερα επειδή το ποσοστό συγχρηματοδότησης της ΕΕ για τα γεωργο-περιβαλλοντικά μέτρα (συμπεριλαμβανομένων των μέτρων για την προστασία των ζώων) πρόκειται να αυξηθεί κατά 10 ποσοστιαίες μονάδες.

2.8. Τα μέσα που θα προκύψουν από τις μειώσεις της διαφοροποίησης αναμένεται να ενσωματωθούν στον προϋπολογισμό της ΕΕ και να ανακατανεμηθούν στα κράτη μέλη για τα προγράμματα ανάπτυξης της υπαίθρου (δεύτερος πυλώνας). Η νέα ανακατανομή αναμένεται να πραγματοποιηθεί ανάλογα με κριτήρια, όπως της χρήσιμης γεωργικής έκτασης, του εργατικού δυναμικού και κριτήρια ευπορίας. Αυτό θα επιτρέψει την πραγματοποίηση χρηματοοικονομικών μεταφορών μεταξύ των κρατών μελών. Τα μέσα που θα υπερβαίνουν το ανώτατο όριο των ενισχύσεων των 300000 EUR ανά εκμετάλλευση, συμπεριλαμβανομένων των απαλλαγών, θα πρέπει να παραμείνουν στα κράτη μέλη και να διατεθούν για την εφαρμογή μέτρων του δεύτερου πυλώνα.

2.8.1. Στο πλαίσιο του δεύτερου πυλώνα, αναμένεται να προταθούν νέα προτρεπτικά μέτρα, κυρίως για την προώθηση της ποιότητας των προϊόντων διατροφής. Οι γεωργοί που συμμετέχουν εθελοντικά σε προγράμματα διασφάλισης της ποιότητας και πιστοποίησης, θα έχουν δικαίωμα είσπραξης ενισχύσεων. Αναλόγως θα ενισχυθούν οι δραστηριότητες εμπορίας των συνεταιρισμών παραγωγών καθώς και τα προγράμματα οικολογικής ποιότητας.

2.8.2. Η Επιτροπή επιθυμεί, εξάλλου, να βοηθήσει τους γεωργούς στην τήρηση των νέων κανόνων που ορίσθηκαν στους τομείς του περιβάλλοντος, της ασφάλειας των προϊόντων διατροφής, της προστασίας των ζώων ή των κανόνων εμπορίας και να ορίσει εκ νέου τις ορθές γεωργικές πρακτικές στο σύνολο της ΕΕ. Αυτό το μέτρο θα επεκταθεί προοδευτικά σε μέγιστη περίοδο 5 ετών. Επίσης, θα ενθαρρυνθεί και η εισαγωγή γεωργικών διαχειριστικών ελέγχων.

2.8.3. Τέλος, η Επιτροπή προτείνει την προώθηση μέτρων για την ευζωία των ζώων, κατά το πρότυπο των γεωργοπεριβαλλοντικών μέτρων. Η συγχρηματοδότηση της ΕΕ θα ανέλθει από ποσοστό 50 % (75 % για τις περιφέρειες του στόχου 1) σε ποσοστό 60 % (85 % για τις περιφέρειες του στόχου 1).

Γενικές παρατηρήσεις

3. Ο ρόλος της ενδιάμεσης επισκόπησης στο πλαίσιο του Προγράμματος Δράσης 2000

3.1. Όπως αναφέρθηκε στην εισαγωγή, η ΕΟΚΕ, στη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα "Το μέλλον της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής"(1), ασχολήθηκε ήδη με πολλά από τα θέματα, τα οποία τώρα αποτελούν αντικείμενο της ανακοίνωσης και των προτάσεων της Επιτροπής στο πλαίσιο της ενδιάμεσης επισκόπησης της ΚΓΠ. Ο σκοπός της επισκόπησης του πεδίου εφαρμογής των αποφάσεων του Προγράμματος Δράσης 2000 και της εντολής για την ενδιάμεση επισκόπηση είναι σαφής για την ΕΟΚΕ: "Οι αποφάσεις ... ισχύουν μέχρι τα τέλη του 2006. Η αποκαλούμενη ενδιάμεση επισκόπηση, η οποία προβλέπεται για τα έτη 2002 και 2003, αναμένεται απλώς να δώσει τη δυνατότητα για περιορισμένες προσαρμογές στους υφιστάμενους κανονισμούς. Κατ' αυτόν τον τρόπο, η γεωργία μπορεί να στηριχθεί μέχρι τα τέλη του 2006 σε ένα σταθερό νομοθετικό πλαίσιο".

3.2. Ακόμη και σήμερα, η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι, όσον αφορά τα περισσότερα προϊόντα, δεν υφίσταται λόγος, μέχρι στιγμής, για μία ριζική μεταρρύθμιση της ΚΓΠ, βάσει των συμπερασμάτων της Συνόδου Κορυφής του Βερολίνου και της αναμενόμενης εξέλιξης της αγοράς. Θα πρέπει να υπενθυμισθούν, εξάλλου, παλαιότερες δηλώσεις του αρμόδιου για τη γεωργία επιτρόπου ότι η ενδιάμεση επισκόπηση αποτελεί επισκόπηση και όχι μεταρρύθμιση.

3.3. Σύμφωνα με τις αποφάσεις της Συνόδου Κορυφής του Βερολίνου, του Μαρτίου 1999, σχετικά με το πρόγραμμα Δράσης 2000, για το έτος 2002/3 προβλέπεται μία εξέταση των τομέων των δημητριακών, των ελαιούχων σπόρων, του γάλακτος και, ενδεχομένως, του βοείου κρέατος, βάσει της εξέλιξης της αγοράς και των γεωργικών δαπανών της ΕΕ. Στο Πρόγραμμα Δράσης 2000, δεν προβλέπεται τροποποίηση του χρηματοδοτικού φακέλου της γεωργικής πολιτικής κατά την ενδιάμεση επισκόπηση. Κατά το 2003, θα υποβληθούν σε επισκόπηση τα προγράμματα για την ανάπτυξη της υπαίθρου.

3.3.1. Επιπλέον, προβλέπονται έλεγχοι από το Συμβούλιο Γεωργίας στους τομείς της ζάχαρης, του λυκίσκου, των ελαιών, του καπνού και της νομοθετικής ρύθμισης για τους μικροπαραγωγούς.

3.4. Η Σύνοδος Κορυφής του Γκέτεμποργκ, του Ιουνίου 2001, επέβαλε στην ΚΓΠ το στόχο της βιώσιμης ανάπτυξης. Πρέπει να δοθεί "περισσότερη βαρύτητα στην προώθηση υγιεινότερων, υψηλής ποιοτικής αξίας προϊόντων, φιλικών προς το περιβάλλον μεθόδων παραγωγής - συμπεριλαμβανομένης και της οικολογικής παραγωγής - επαναχρησιμοποιούμενων πρώτων υλών και της προστασίας της βιοποικιλότητας". Εντούτοις, η Σύνοδος Κορυφής του Γκέτεμποργκ δεν καθόρισε συγκεκριμένη ελεγκτική αποστολή για την ενδιάμεση επισκόπηση του Προγράμματος Δράσης 2000.

3.5. Κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ, οι αντιδράσεις κομμάτων, ενώσεων και μέσων μαζικής ενημέρωσης, μετά από τη δημοσιοποίηση της ανακοίνωσης για την ενδιάμεση επισκόπηση, αντικατοπτρίζονται - ανεξάρτητα από μία ευνοϊκή, απορριπτική ή διαφοροποιημένη στάση - στην εκτίμηση του Ιδρύματος Schuman: "Οι μεταρρυθμίσεις αυτές συνιστούν τη μεγαλύτερη αλλαγή στην 45χρονη ιστορία της ΚΓΠ". Συνεπώς, οι προτάσεις που περιέχονται στην ενδιάμεση αξιολόγηση υπερβαίνουν σαφώς τα όρια του Προγράμματος Δράσης 2000. Κατά την ΟΚΕ το γεγονός αυτό συνηγορεί κυρίως υπέρ της μεταρρύθμισης μετά το 2007.

3.6. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ εξακολουθεί να θεωρεί αναγκαία την πραγματοποίηση μίας εμπεριστατωμένης και ανοιχτής συζήτησης, πριν από την επεξεργασία των νομοθετικών προτάσεων, σχετικά με τη σημασία που ενέχει η σταθερότητα και η αξιοπιστία της πολιτικής για τους ευρωπαίους γεωργούς, καθώς και κατά πόσο είναι αναγκαία μία τόσο βαθιά γεωργική μεταρρύθμιση αυτή τη συγκεκριμένη και συνεπώς πρώιμη στιγμή. Η ΕΟΚΕ θεωρεί επειγόντως αναγκαίο όπως σε όλες τις αναλύσεις και προτάσεις για μεταρρύθμιση συμπεριληφθούν και οι επιπτώσεις για τη γεωργική βιομηχανία, τη βιομηχανία τροφίμων και τους συνεταιρισμούς. Η διεξαγωγή παρόμοιας συζήτησης επιβάλλεται όχι μόνο επειδή το πρόγραμμα δράσης 2000 αποτελεί το πλαίσιο εντός του οποίου θα ενεργούν οι ευρωπαίοι γεωργοί αλλά και επειδή αποτελεί συγχρόνως τη βάση της επικείμενης διεύρυνσης της Κοινότητας καθώς και των διαπραγματεύσεων στους κόλπους του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ).

3.7. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ θεωρεί αδύνατη τη διεξαγωγή παρόμοιας εμπεριστατωμένης συζήτησης, όσο η Επιτροπή δεν έχει προβεί σε μια εις βάθος ανάλυση των επιπτώσεων των προτάσεών της. Η ΕΟΚΕ προβληματίζεται ιδιαίτερα για το γεγονός ότι η Επιτροπή ήδη επεξεργάζεται εντατικά τα νομοθετικά κείμενα μολονότι γνωμοδοτήσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής και της Επιτροπής των Περιφερειών δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί.

4. Οι προτάσεις για την ενδιάμεση επισκόπηση

4.1. Γενικά, οι στόχοι της Επιτροπής υποστηρίζονται από την ΕΟΚΕ. Ιδιαίτερα επιδοκιμάζεται η επιδιωκόμενη θεμελίωση της ιδέας της πολυλειτουργικότητας της γεωργίας στο σύνολο της Κοινής Γεωργικής πολιτικής. Ωστόσο, είναι σημαντικό να εξετασθεί κατά πόσο και σε ποιο βαθμό τα προτεινόμενα από την Επιτροπή μέτρα εξυπηρετούν στην πράξη την επίτευξη αυτών των στόχων και προαγάγουν πράγματι την υλοποίηση μιας πολυλειτουργικής και ανταγωνιστικής γεωργίας. Και αυτό είναι ακόμη σημαντικότερο, εφόσον οι προτεινόμενες στην ενδιάμεση επισκόπηση τροποποιήσεις των οργάνων γεωργικής πολιτικής θα οδηγήσουν σε σημαντικές αλλαγές του ευρωπαϊκού γεωργικού τομέα.

4.1.1. Η ΕΟΚΕ αναφέρεται στο διευρυμένο διάλογο με την Επιτροπή και το ΕΚ κατά την κατάρτιση της γνωμοδότησης πρωτοβουλίας "Το μέλλον της ΚΓΠ". Σχετικά η ΕΟΚΕ θέτει ερωτήσεις μεγάλης σημασίας για τη συζήτηση σχετικά με την ενδιάμεση αξιολόγηση, η οποία όμως, ατυχώς, δεν έχει δώσει επαρκή απάντηση μέχρι σήμερα. Για το λόγο αυτό, επιπλέον, η ΕΟΚΕ θεωρεί αναγκαία τη διεξαγωγή περαιτέρω αναλύσεων και μελετών.

4.1.2. Η ΕΟΚΕ θεωρεί λυπηρό το γεγονός ότι η Επιτροπή, με την ευκαιρία της ενδιάμεσης επισκόπησης, δεν ασχολήθηκε με το πρόβλημα της αυξανόμενης γήρανσης των απασχολούμενων στην ευρωπαϊκή γεωργία. Επιθυμεί γι αυτό να υπενθυμίσει σχετικά την κοινή δήλωση που υιοθέτησαν στις 6 Δεκεμβρίου 2001 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή καθώς και η Επιτροπή των Περιφερειών, σύμφωνα με την οποία σε κάθε μελλοντικό προγραμματισμό πρέπει να δίδεται προτεραιότητα στους νέους γεωργούς ενώ στα πλαίσια της ενδιάμεσης επισκόπησης πρέπει να ληφθούν και να εφαρμοστούν επειγόντως μέτρα για την ενθάρρυνση και την ενίσχυση των νέων γεωργών. Η ΕΟΚΕ ελπίζει σε αντίστοιχα συγκεκριμένα μέτρα κατά την κατάθεση των νομοθετικών προτάσεων.

4.2. Η ιδιαίτερη επιδίωξη της Επιτροπής για την επαναφορά της λειτουργίας της παρέμβασης, στον τομέα της αγοράς και συγκεκριμένα των δημητριακών, στο επίπεδο ενός δικτύου ασφαλείας, ικανοποιήθηκε ήδη με την περιλαμβανόμενη στο Πρόγραμμα Δράσης 2000 μείωση των τιμών. Τα αποθέματα δημητριακών μειώθηκαν δραστικά κατά τα προηγούμενα έτη. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ αμφισβητεί κατά πόσο είναι δυνατόν να δικαιολογηθεί βάσει της εξέλιξης της παγκόσμιας τιμής αγοράς η προτεινόμενη περαιτέρω μείωση της τιμής των σιτηρών κατά 5 %, καθώς μάλιστα η Επιτροπή, στις προβλέψεις της, βασίζεται στην αρχή της σταθερότητας των συνθηκών στην παγκόσμια αγορά. Η ΕΟΚΕ ανησυχεί μήπως κατ'αυτόν τον τρόπο αποδυναμωθεί και υπονομευτεί το κοινοτικό σύστημα γενικευμένων προτιμήσεων.

4.2.1. Η ΕΟΚΕ θεωρεί απολύτως απαραίτητο να θεσπιστούν, αντί της κατάργησης των παρεμβάσεων που προτείνει η Επιτροπή για τη σίκαλη, μεταβατικές και συμπληρωματικές ρυθμίσεις μέσω της διερεύνησης νέων δυνατοτήτων αξιοποίησης όπως π.χ. η εντονότερη χρήση στις ζωοτροφές.

4.2.2. Σχετικά με τους καρπούς με κέλυφος η ΕΟΚΕ φοβάται μήπως οι προτάσεις της Επιτροπής δεν οδηγήσουν στην προαναγγελθείσα βελτίωση της ποιότητας, αλλά σε έντονες μεταπτώσεις εις βάρος των περιφερειών με μειωμένα κέρδη. Η ΕΟΚΕ συνιστά συνεπώς τη σύνδεση των σημερινών επιδοτήσεων για παραδοσιακές περιοχές με αυστηρότερα ποιοτικά κριτήρια.

4.2.3. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή ως προς την αναγκαιότητα της καθιέρωσης ενός νέου μέσου παροχής στήριξης προς τους παραγωγούς καρπών με κέλυφος προκειμένου να εξασφαλιστεί η επιβίωση του τομέα, αν και θεωρεί ότι η προτεινόμενη αντισταθμιστική πληρωμή δεν επαρκεί για να αντιμετωπιστεί ο ανταγωνισμός των εισαγωγών των τρίτων χωρών. Το να παρασχεθεί στα κράτη μέλη η δυνατότητα να συμπληρώνουν την κοινοτική ενίσχυση προϋποθέτει την επανεθνικοποίηση της ΚΓΠ και την άσκηση διακρίσεων μεταξύ των παραγωγών διαφόρων κρατών μελών, και θα αποτελέσει επικίνδυνο προηγούμενο για άλλους τομείς.

4.2.4. Επίσης, η ΕΟΚΕ διαπιστώνει την απουσία προτάσεων σχετικά με τον τρόπο καλύτερης ανταπόκρισης της ελλειμματικής παραγωγής πρωτεϊνούχων φυτών στην ΕΕ στην ανάπτυξη της ζήτησης. Η ΕΟΚΕ είχε ζητήσει, σε μία ιδιαίτερα εκτιμηθείσα γνωμοδότηση πρωτοβουλίας(2), την προώθηση ενός σχεδίου φυτικών πρωτεϊνών στην Κοινότητα. Η πρόσφατη απόφαση της κυβέρνησης των ΗΠΑ να στηρίξει μαζικά τις τιμές για την παραγωγή σόγιας (η αποκαλούμενη αντικυκλική πληρωμή) θα δυσχεράνει ακόμα περισσότερο την ευρωπαϊκή πολιτική για την παραγωγή πρωτεϊνών και ελαιούχων σπόρων.

4.3. Η ΕΟΚΕ επισήμανε επανειλημμένα τα στάση της υπέρ της ενίσχυσης της ανάπτυξης της υπαίθρου μέσω του δεύτερου πυλώνα της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής. Η ενίσχυση αυτή πρέπει να συμπεριλαμβάνει ιδιαίτερα την ενίσχυση των επενδύσεων σε μεμονωμένες εκμεταλλεύσεις αλλά και κατά τομέα, μέτρα προστασίας του περιβάλλοντος στον γεωργικό τομέα καθώς και τη χορήγηση αντισταθμιστικών εισφορών για τις περιοχές που μειονεκτούν λόγω του φυσικού περιβάλλοντος στο οποίο βρίσκονται. Η Επιτροπή αναφέρει στην ανακοίνωσή της το ποσοστό 16 % (ΕΓΤΠΕ - Τμήμα Εγγυήσεων), που της φαίνεται πολύ περιορισμένο. Βάσει μίας ισόρροπης εκτίμησης θα πρέπει όμως να συνυπολογισθεί και η συμβολή των εθνικών συγχρηματοδοτήσεων και τα εθνικά μέτρα πέραν της ενίσχυσης από την ΕΕ. Δεν είναι δυνατόν να αμφισβητηθεί ότι τα μέτρα του πρώτου πυλώνα έχουν ιδιαίτερη σημασία για τα εισοδήματα των γεωργών, παρά το γεγονός ότι διαπιστώνονται μεγάλες διαφορές μεταξύ των επιχειρήσεων αλλά και μεταξύ των περιοχών.

4.3.1. Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει με ανησυχία ότι προκαλούνται προβλήματα εξαιτίας της εξαιρετικά άνισης κατανομής των πόρων σε περιφερειακό επίπεδο και παράλληλα λόγω της ανεπάρκειας πόρων του δεύτερου πυλώνα. Ως αποτέλεσμα αυτού, ήδη από τώρα παρατηρούνται στρεβλώσεις του ανταγωνισμού μεταξύ γεωργών διαφορετικών κρατών μελών και περιφερειών. Στο πλαίσιο μίας περαιτέρω επέκτασης του "δεύτερου πυλώνα" της ΚΓΠ (μέσω της διαμόρφωσης) θα πρέπει να διασφαλισθεί ότι τα κράτη μέλη της ΕΕ διαθέτουν ένα ελάχιστο όριο εθνικών μέσων συγχρηματοδότησης. Διαφορετικά, θα ήταν παραπλανητικό να υποστηρίζεται ότι ο δεύτερος πυλώνας αποτελεί αναπόσπαστο μέρος μίας κοινής ευρωπαϊκής γεωργικής πολιτικής.

4.3.2. Η ΕΟΚΕ δεν μπορεί να κατανοήσει γιατί οι φανεροί περιορισμοί στην ευελιξία όσον αφορά τη χρησιμοποίηση των μέσων της διαφοροποίησης πρέπει να ισχύουν συγκεκριμένα στις ιδιαίτερα στερημένες περιφέρειες του στόχου 1. Μέχρι τώρα, τα περισσότερα μέτρα για την ανάπτυξη της υπαίθρου χρηματοδοτούνταν από το ΕΠΤΠΕ - Τμήμα Προσανατολισμού. Εν προκειμένω, θα πρέπει να προταθούν από την Επιτροπή τρόποι για τη σαφή απλούστευση και την επίλυση αυτού του τεχνικού προβλήματος.

4.3.3. Η ΕΟΚΕ αποδίδει σημασία στη διαπίστωση ότι η μελλοντική πολιτική στον τομέα της αγροτικής ανάπτυξης λαμβάνει υπόψη τις συνολικές οικονομικές δραστηριότητες του γεωργικού κλάδου καθώς και την ανάγκη για την περιβαλλοντική και χωροταξική εξέλιξη. Σχετικά είναι αναγκαίο να ενισχυθεί ο δεύτερος άξονας της ΚΓΠ και το Κοινωνικό Ταμείο και το Ταμείο Συνοχής να κατευθυνθούν εντονότερα προς μία νέα πολιτική, ολοκληρωμένου χαρακτήρα, για την υποβοήθηση του αγροτικού χώρου, που περιλαμβάνει το γενικό φάσμα της οικονομικής και κοινωνικής ζωής και τις δημόσιες και ιδιωτικές υπηρεσίες.

4.4. Η Επιτροπή επιθυμεί την εκ νέου κατανομή, μέσω της διαφοροποίησης, στα κράτη μέλη δηλαδή των τελικά κατά 20 % μειωμένων άμεσων πληρωμών, βάσει αντικειμενικών κριτηρίων (καλλιεργούμενες εκτάσεις, άτομα απασχολούμενα στη γεωργία, κριτήρια ευπορίας). Αυτό που είναι ασαφές μέχρι στιγμής είναι το ποια θα είναι συγκεκριμένα αυτά τα κριτήρια και τι χρηματοοικονομικές συνέπειες θα έχουν. Το ίδιο ισχύει και για τις μεταφορές μεταξύ των περιφερειών και των σημερινών κρατών μελών.

4.4.1. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι οι περικοπές των άμεσων πληρωμών και οι ανακατανομή των ενισχύσεων του δεύτερου πυλώνα θα ασκήσουν τεράστια πίεση στα γεωργικά εισοδήματα και θα καταστήσουν αναγκαία την προσαρμογή των εκμεταλλεύσεων. Οι προτάσεις σχετικά με την σταδιακή προσαρμογή θα πρέπει επομένως να επανεξετασθούν και να αξιολογηθούν και ενόψει των αποφάσεων που θα ληφθούν κατά τη συνάντηση κορυφής των Βρυξελλών στις 24 και 25 Οκτωβρίου 2002. Επειδή η προτεινόμενες απαλλαγές και τα προτεινόμενα ανώτατα όρια ανά εκμετάλλευση με την ισχύουσα μορφή τους δεν συμβιβάζονται λογικά με τις συνέπειες που αναλογούν στο μέγεθος μιας εκμετάλλευσης ή με τη σταδιακή μείωση του κόστους και την παραγωγικότητα της εργασίας, προτείνεται να διερευνηθούν εναλλακτικές λύσεις.

4.5. Δεν θα πρέπει να παραμεληθούν οι οικονομικές και διαρθρωτικές συνέπειες μίας πλήρους αποσύνδεσης των αντισταθμιστικών πληρωμών της παραγωγής. Αδιαμφισβήτητα η αποσύνδεση μπορεί να επιφέρει μια μεγαλύτερη διακριτική ευχέρεια για τους γεωργούς που επιθυμούν επεκτείνουν την εκμετάλλευσή τους, γεγονός που επιδοκιμάζεται. Αξίζει ωστόσο να επισημανθεί ότι η αυξημένη αυτή ελευθερία περιορίζεται εκ νέου από την προτεινόμενη μείωση των επιδοτήσεων για την αγρανάπαυση. Σύμφωνα με τις προτάσεις διατηρούνται επίσης ορισμένες επιδοτήσεις για συγκεκριμένα προϊόντα (π.χ. επιδοτήσεις ανά εκτάριο για το ρύζι, το σκληρό σίτο και τις ανανεώσιμες πρώτες ύλες). Κάτι ανάλογο ισχύει και για την εκτροφή βοοειδών ή αγελάδων αναπαραγωγής.

4.5.1. Γι' αυτό, η ΕΟΚΕ ανησυχεί ότι η εν λόγω αποσύνδεση θα έχει και εκτεταμένες συνέπειες επί της πολιτικής προσανατολισμού της προσφοράς (όπως τις ποσοστώσεις παραγωγής και τα ανώτατα όρια πριμοδοτήσεων). Η ΕΟΚΕ τόνισε πρόσφατα ότι η θέσπιση μέτρων ρύθμισης των ποσοτήτων μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο ιδιαίτερα όσον αφορά τη διασφάλιση αειφόρου γεωργίας σε από γεωγραφική άποψη μειονεκτικές εκτάσεις γεωργικής καλλιέργειας. Είναι συνεπώς ακόμη πιο λυπηρό το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν έχει προτείνει μέχρι στιγμής κανένα σχετικό σχέδιο.

4.5.2. Θα πρέπει να καθορισθούν οι συνέπειες της αποσύνδεσης για τη φυτική παραγωγή. Ούτως, θα ήταν δυνατόν να αποκλεισθούν στο μέλλον από την παραγωγή όλες οι εκτάσεις, στις οποίες οι μεταβλητές δαπάνες υπερβαίνουν τα κέρδη στην αγορά. Μία τέτοιου είδους εξέλιξη θα ερχόταν με βεβαιότητα σε αντίθεση με το στόχο για τη διατήρηση μίας σφαιρικής γεωργίας. Επίσης, όσον αφορά την εκτροφή ζώων τίθεται το ερώτημα κατά πόσον μετά από την πλήρη αποσύνδεση είναι δεδομένη η ύπαρξη επαρκούς οικονομικού κινήτρου για την εκπάχυνση ταύρων και τις θηλάζουσες αγελάδες. Δυστυχώς, η Επιτροπή δεν διευκρινίζει στην πρότασή της με ποιο τρόπο προτίθεται να αντιμετωπίσει το πρόβλημα αυτό.

4.5.3. Η ΕΟΚΕ επισύρει την προσοχή στο γεγονός ότι οι συνέπειες της αποσύνδεσης στην κτηματική και μισθωτική αγορά είναι δύσκολο να προβλεφθούν. Ποσοστό 41 % των χρησιμοποιούμενων εκτάσεων για τη γεωργία στην ΕΕ - λαμβανομένων υπόψη των περιφερειακών διαφορών - είναι μισθωμένες. Το ερώτημα που τίθεται είναι κατά πόσο πρέπει να αναμένονται για αυτές τις εκτάσεις σημαντικότερες θετικές συνέπειες για τους μισθωτές. Η κατανομή των άμεσων πληρωμών που συνδέονται με την εκμετάλλευση μπορούν, ανάλογα με τη δομή της εκμετάλλευσης, να προκαλέσουν σημαντικές διαφορές στην πληρωμή ανά εκτάριο. Θα μπορούσαν να προκύψουν δευτερεύουσες συνέπειες για τη διαμόρφωση των τιμών των κτημάτων και των μισθώσεων και να οδηγήσουν σε θέση αγρανάπαυσης ορισμένες εκτάσεις. Προβλέπεται επίσης, ότι η αποσύνδεση θα επιδράσει αρνητικά κατά τη μεταβίβαση εκμεταλλεύσεων σε νέους γεωργούς.

4.5.4. Η ΕΟΚΕ ανησυχεί επίσης μήπως με την καθιέρωση των επιχειρηματικών επιδοτήσεων που προτείνονται από την Επιτροπή προκύψουν στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό, αν οι γεωργοί χρησιμοποιήσουν τις απευθείας πληρωμές για την εκμετάλλευση άλλων τομέων της αγοράς χωρίς υποστήριξη τιμών.

4.5.5. Οι σημαντικές διαφορές των πληρωμών ανά εκτάριο της έκτασης εκμετάλλευσης που θα προκαλέσει η πρόταση για την αποσύνδεση των άμεσων πληρωμών θα προκαλέσει κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ αναπόφευκτα μία κριτική συζήτηση στους γεωργικούς κύκλους και στην κοινωνία, καθώς και απαιτήσεις για την ανακατανομή ή τον ορισμό επιπέδου για αυτές τις πληρωμές. Επίσης, η ΕΟΚΕ δεν συμμερίζεται την άποψη της Επιτροπής ότι μακροπρόθεσμα μία αποσύνδεση των άμεσων πληρωμών θα προκαλέσει ή θα ενισχύσει την αποδοχή της κοινής γνώμης. Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι επιβάλλεται ένας εντατικός συλλογισμός, κατά πόσον δηλαδή τα θιγέντα θέματα δεν ενδέχεται να οδηγήσουν σε μία νέα αμφισβήτηση των άμεσων πληρωμών από την κοινή γνώμη. Θα πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη οι φόβοι που εκφράζονται, ότι η εν λόγω τροποποίηση του συστήματος αποτελεί ένα "άνοιγμα προς την έξοδο" από τις άμεσες πληρωμές καθώς και από τη χρηματοδότηση της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής..

4.5.6. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την άποψη ότι η πλήρης αποσύνδεση και η συμπερίληψη των άμεσων πληρωμών σε μια ενιαία επιδότηση δεν ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις μιας πολυλειτουργικής και συγχρόνως ανταγωνιστικής γεωργίας (το ευρωπαϊκό πρότυπο γεωργίας) αλλά ούτε και στη συνεχή διασφάλιση των άμεσων πληρωμών. Η ΕΟΚΕ προτείνει γι αυτό να μελετηθούν άλλες δυνατότητες περαιτέρω ανάπτυξης των άμεσων πληρωμών, όπως προτείνει και στη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα "το μέλλον της ΚΓΠ". Στη μελέτη αυτή θα πρέπει να συμπεριληφθεί και η δυνατότητα δημιουργίας ενός συστήματος ενισχύσεων το οποίο να αποτελείται από μια γενική βασική επιδότηση (π.χ. ανά εκτάριο) καθώς και επιδοτήσεις για συγκεκριμένα προϊόντα. Παρόμοιο σύστημα θα αντικατοπτρίζει καλύτερα τις απαιτήσεις μιας πολυλειτουργικής και συγχρόνως ανταγωνιστικής γεωργίας.

4.5.7. Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι η πρόταση της Επιτροπής αντί της ισχύουσας εναλλακτικής αγρανάπαυσης καθιερώνει μία υποχρεωτική παύση της καλλιέργειας που στην πράξη συναντά μεγάλες δυσκολίες και παρανόηση. Συνεπώς, η πρόταση επιβάλλεται να επανεξετασθεί.

4.6. Η ΕΟΚΕ τόνισε και σε προηγούμενο σημείο (βλ. 2.3) ότι οι προτάσεις της Επιτροπής για αποσύνδεση στην πραγματικότητα αποτελούν νέο προσδιορισμό ή "ανασύνδεση", καθώς οι άμεσες πληρωμές θα εξαρτώνται στο μέλλον από την εκπλήρωση συγκεκριμένων κριτηρίων όσον αφορά την εκμετάλλευση των εκτάσεων, την προστασία του περιβάλλοντος και των ζώων καθώς και την ασφάλεια των τροφίμων (Cross Compliance). Κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ θα ήταν δυνατόν να πραγματοποιηθεί σχετικά εκτίμηση, όταν η Επιτροπή θα υποβάλει συγκεκριμένες προτάσεις για το εύρος και τις διαδικασίες του ελέγχου των διατάξεων για την πολλαπλή συμμόρφωση (Cross Compliance).

4.6.1. Η ΕΟΚΕ αφενός κατανοεί την ανάγκη της υποβολής αποδείξεων όσον αφορά τη χρήση των πόρων του ΕΓΤΠΕ. Αφετέρου κρίνει αναγκαίο να αποφευχθεί οπωσδήποτε κάθε νέα επέκταση της γραφειοκρατίας ελέγχου για τους γεωργούς και τις δημόσιες υπηρεσίες στα κράτη μέλη.

4.6.2. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι μέχρι στιγμής, οι περιβαλλοντικές ενισχύσεις (τα γεωργοπεριβαλλοντικά μέτρα) είναι διασφαλισμένες για τους γεωργούς εφόσον έχουν πληρωθεί οι κανόνες ορθής επαγγελματικής πρακτικής. Η πρόταση της Επιτροπής όσον αφορά το γεγονός της σύνδεσης της προστασίας του περιβάλλοντος με την Κοινή Γεωργική Πολιτική μέσω της θέσπισης διατάξεων για την πολλαπλή συμμόρφωση (Cross Compliance) επιδεινώνει τα προβλήματα καθορισμού των ανταμοιβών για το σεβασμό των περιβαλλοντικών επιδόσεων από τις εκμεταλλεύσεις. Η ΕΟΚΕ ζητά όπως τα κριτήρια για το περιβάλλον καταστούν σαφή και απλά και εφαρμόζονται με ενιαίο τρόπο στο σύνολο της ΕΕ. Θεωρεί ιδίως, αναγκαίες λύσεις για τα κοινοτικά πρότυπα που (σε ανοικτές αγορές) υπερβαίνουν τα διεθνή πρότυπα. Αυτό είναι απαραίτητο για τα υφιστάμενα κοινοτικά πρότυπα και τα απαιτούμενα πρότυπα για εισαγωγές ειδών διατροφής. Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι δεν επαρκεί μια περιορισμένη ενίσχυση κατά μόνο πέντε έτη (π.χ. όσον αφορά την προστασία των ζώων).

4.7. Η πρόταση για μια επιθεώρηση των εκμεταλλεύσεων (Farm-Audit) σε ευρωπαϊκό επίπεδο μολονότι είναι πολύ εκτεταμένη, δεν είναι αρκετά συγκεκριμένη και επομένως δεν μπορεί να αξιολογηθεί. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι παρόμοια συστήματα αναφοράς θα πρέπει να λειτουργούν σε εκούσια βάση, να στηρίζονται, στο μέτρο του δυνατού, σε υφιστάμενα έγγραφα ή να συμπεριλαμβάνουν παρόμοια έγγραφα ώστε να προσφέρουν πραγματικά οφέλη στους γεωργούς κατά τη διαχείριση της εκμετάλλευσης. Η ΕΟΚΕ, στηριζόμενη ιδιαίτερα στις εμπειρίες που έχουν αποκομισθεί από περιβαλλοντικά προγράμματα στον τομέα της γεωργίας, τάσσεται με έμφαση υπέρ της ανάπτυξης ενός συστήματος κινήτρων σε μεγάλη γεωγραφική έκταση αντί της ανάπτυξης συστημάτων ελέγχου και αναφοράς.

5. Περαιτέρω πολιτικές πτυχές που συνδέονται με τη μεταρρύθμιση της ΚΓΠ

5.1. Σε όλους τους συλλογισμούς που πραγματοποίησε για τη μεταρρύθμιση, η ΕΟΚΕ εκτιμά επείγουσα την ανάγκη προσεκτικής μελέτης των δυνατοτήτων και των ορίων της προσαρμογής των γεωργικών εκμεταλλεύσεων σε μία νέα γεωργική πολιτική. Σε πολλές περιφέρειες της Ευρώπης, καταγράφεται με ανησυχία η συνεχιζόμενη τάση των νέων να εγκαταλείπουν τη γεωργία. Επίσης, όσον αφορά την πολυλειτουργικότητα της γεωργίας, είναι ζωτικής σημασίας το θέμα της βιωσιμότητας των εκμεταλλεύσεων που βρίσκονται σε μειονεκτούσες περιοχές κυρίως όσον αφορά τις καλλιεργήσιμες εκτάσεις. Ακόμη δεν θα πρέπει να αγνοείται το γεγονός ότι, παρά τη διατήρηση των αντισταθμιστικών καταβολών στις μειονεκτούσες περιοχές, τα εισοδήματα των γεωργών σε αυτές είναι αισθητά χαμηλότερα. Συνεπώς είναι απαραίτητο όχι μόνο να αναπτυχθούν περαιτέρω τα μέσα ενίσχυσης αλλά και να κινηθεί το ενδιαφέρον των περιοχών για τη διασφάλιση θέσεων εργασίας στη γεωργία και για τη δημιουργία εναλλακτικών εισοδηματικών δυνατοτήτων. Η ΕΟΚΕ χαρακτηρίζει ως χρήσιμη τη σκέψη αυτή η οποία συμπεριλαμβάνεται στη δήλωση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 24ης και 25ης Οκτωβρίου 2002 και ιδιαίτερα την αναφορά στα συμπεράσματα της συνάντησης κορυφής του Λουξεμβούργου το 1997 σαν συνέχεια της οποίας η πολυλειτουργική γεωργία θα διατηρηθεί σε όλες τις περιοχές της Ευρώπης.

5.2. Με το Πρόγραμμα Δράσης 2000 περιορίσθηκε η χρηματοδοτική συνεισφορά στο γεωργικό προϋπολογισμό της ΕΕ. Από την άποψη αυτή, κατά τα τελευταία έτη, τόσο η βασική γραμμή του γεωργικού προϋπολογισμού όσο και το ανώτατο όριο που επιβλήθηκε από τις χρηματοοικονομικές αποφάσεις του Βερολίνου παρέμειναν σημαντικά χαμηλότερες. Ως αποτέλεσμα αυτού, σε τακτικά χρονικά διαστήματα μη χρησιμοποιηθείσες ροές πόρων του γεωργικού προϋπολογισμού μεταφέρονται στους εθνικούς προϋπολογισμούς. Όπως είναι γνωστό, κάθε βήμα της μεταρρύθμισης της ΚΓΠ παρακολουθείται με μεγάλη προσοχή από τα κράτη μέλη, τα οποία ενδιαφέρονται να διαπιστώσουν σε ποιο βαθμό θα μπορούσε να μετατραπεί η θέση τους ως καθαρών πληρωτών ή δικαιούχων. Η ΕΟΚΕ τονίζει την άποψή της ότι η διατήρηση του ευρωπαϊκού γεωργικού μοντέλου (η πολυλειτουργικότητα) και η επέκτασή του στα νέα κράτη μέλη προϋποθέτει επαρκή και αξιόπιστη χρηματοδότηση. Συνεπώς, κάθε μέτρο μεταρρύθμισης θα πρέπει να επανεξετασθεί ως προς τις δυνατότητες χρηματοδότησής του εντός του νέου χρηματοδοτικού πλαισίου.

5.3. Μεταξύ των εξωτερικών παραγόντων που επηρεάζουν τη συνέχιση της μεταρρύθμισης της ΚΓΠ θα πρέπει να αναφερθεί κυρίως η πορεία των διαπραγματεύσεων του ΔΟΕ. Η ΕΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να συνδέσει τη στάση που υπερασπίστηκε με επιμονή μέχρι σήμερα υπέρ της διασύνδεσης μεταξύ των κλασσικών εμπορικών θεμάτων (κατάργηση των επιδοτήσεων των εξαγωγών, εσωτερική ενίσχυση και βελτίωση της πρόσβασης στην αγορά) με τα συμφέροντα που θεωρούνται ότι δεν συνδέονται με το εμπόριο και να προωθήσει την ίδρυση ανάλογων διεθνών οργανισμών. Πρόκειται κυρίως, για παράδειγμα, για την προληπτική προστασία των καταναλωτών και τους διεθνείς κανόνες για την προστασία του περιβάλλοντος και των ζώων. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία μήπως οι προτάσεις για την ενδιάμεση επισκόπηση δημιουργήσουν την εντύπωση ότι η ΕΕ ουσιαστικά εγκαταλείπει την ιδέα των ενισχύσεων του τύπου "γαλάζιου κουτιού". Η Επιτροπή δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να προβεί σε πρόωρες παραχωρήσεις.

5.3.1. Το ανακοινωθέν της Επιτροπής για το νέο γεωργικό νόμο των ΗΠΑ και τις συνέπειες του επί των παγκόσμιων γεωργικών αγορών δεν μεταφέρθηκε κατά αναγνωρίσιμο τρόπο στις ανακοινώσεις της Επιτροπής για την ενδιάμεση επισκόπηση. Αυτό είναι ακόμη περισσότερο λυπηρό, καθώς η γεωργική πολιτική των ΗΠΑ θεώρησε ότι ακολούθησε λανθασμένη πορεία με το γεωργικό νόμο για την περίοδο 1996-2002, ο οποίος προωθούσε μία βαθιά αποσύνδεση και ελευθέρωση, και ο νέος νόμος προωθεί την ενίσχυση της υποστήριξης της αγοράς και της στήριξης των τιμών.

5.4. Η έκθεση της Επιτροπής για την ενδιάμεση επισκόπηση περιλαμβάνει περιθωριακά προτάσεις σχετικά με τη βελτίωση της διεθνούς ανταγωνιστικότητας της κοινοτικής γεωργίας. Η αποσύνδεση των άμεσων πληρωμών, η οποία χαρακτηρίσθηκε από την Επιτροπή ως σύμφωνη με το "πράσινο κουτί", μάλλον δεν οδηγεί σε μία βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των ευρωπαϊκών γεωργικών προϊόντων στις διεθνείς αγορές. Η ΕΟΚΕ εκτιμά, κατά συνέπεια, ότι είναι απαραίτητο να προβούμε σε μία εμπεριστατωμένη ανάλυση και προέκταση των προτάσεων της Επιτροπής ενόψει της διασφάλισης της θέσης στην παγκόσμια αγορά της κοινοτικής γεωργίας.

5.5. Συχνά ακούγεται στην κοινή γνώμη ότι είναι αναπόφευκτη μία ριζική μεταρρύθμιση της ΚΓΠ, εξαιτίας της διεύρυνσης προς Ανατολάς (και ειδικότερα των αυξημένων χρηματοοικονομικών αναγκών για τις άμεσες πληρωμές). Μέχρι στιγμής, η Επιτροπή αντιτάχθηκε σε αυτή την επιχειρηματολογία και υποστήριξε ότι είναι δυνατόν να αντιμετωπισθούν η διεύρυνση και η εσωτερική μεταρρύθμιση της ΚΓΠ ως δύο ξεχωριστά θέματα. Εάν η Επιτροπή εγκαταλείπει τη στάση που τήρησε ως τώρα, τότε η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο να συμπεριλάβει τις υποψήφιες χώρες στις διαβουλεύσεις για την ενδιάμεση επισκόπηση. Μία ενδιάμεση επισκόπηση που θα απέκλειε τις υποψήφιες να ενταχθούν στην ΕΕ σε δύο έτη χώρες θα έθετε αυτομάτως σε αμφισβήτηση την αποδοχή της εκ μέρους τους αλλά και θα δυσχέραινε τη διαδικασία της ένταξης.

5.6. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της ΕΟΚΕ, τουλάχιστον ένα μέρος των προτεινόμενων μέτρων και κυρίως η αποσύνδεση των άμεσων πληρωμών θα προκαλέσει σημαντικές δαπάνες και θα απαιτήσει χρόνο για την εφαρμογή του στα κράτη μέλη. Οι ανακοινώσεις δεν διευκρινίζουν ποια είναι τα ακριβή χρονοδιαγράμματα και για ποια μέτρα. Ωστόσο, αυτό ενέχει βαρύνουσα σημασία για τη συζήτηση όσον αφορά τις προτάσεις σχετικά με την ενδιάμεση επισκόπηση. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η αλλαγή του συστήματος των άμεσων πληρωμών μπορεί να επιτευχθεί μόνο με την προϋπόθεση ότι θα ληφθεί υπόψη η οργάνωση της αγοράς βοείου κρέατος και γάλακτος. Λαμβανομένης υπόψη της πολυπλοκότητας και της έκτασης των συνεπειών, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η εισαγωγή αποδεσμευμένων άμεσων πληρωμών, δηλαδή το κυριότερο μέρος των προτάσεων της Επιτροπής, είναι ανέφικτη πριν το 2007. Η συνέχεια του προγράμματος δράσης 2000 (δηλαδή το πρόγραμμα δράσης 2007) θα πρέπει, λαμβανομένης υπόψη της πολυπλοκότητας και της έκτασης των συνεπειών, να εξετασθεί και να συζητηθεί με εξαιρετική προσοχή.

Βρυξέλλες, 11 Δεκεμβρίου 2002.

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Roger Briesch

(1) ΕΕ C 125 της 27.5.2002, σ. 87-99.

(2) ΕΕ C 80 της 3.4.2002, σ. 26-84.