Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών σχετικά με την «Έκθεση της Επιτροπής των Σοφών: "Για μια Ευρώπη των ατομικών και των κοινωνικών δικαιωμάτων"»

(97/C 244/11)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την τελική έκθεση «Για μια Ευρώπη των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων» που υιοθέτησε η Επιτροπή των Σοφών τον Οκτώβριο του 1995 7

έχοντας υπόψη την απόφασή της με ημερομηνία 18 Σεπτεμβρίου 1996, δυνάμει του Άρθρου 198 Γ τέταρτο εδάφιο της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, να καταρτίσει γνωμοδότηση επί του θέματος και να αναθέσει την προετοιμασία των σχετικών εργασιών στην επιτροπή 8 - Οικονομική και Κοινωνική Συνοχή, Κοινωνική Πολιτική, Δημόσια Υγεία 7

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 79/97 rev.) που υιοθετήθηκε από την επιτροπή 8 στις 7 Απριλίου 1997 (Εισηγητής: ο κ. Bodfish),

υιοθέτησε ομόφωνα κατά την 18η σύνοδο ολομέλειας της 11ης και 12ης Ιουνίου 1997 (συνεδρίαση της 11ης Ιουνίου) την παρούσα γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

Το έργο της Επιτροπής των Σοφών προβλεπόταν από το Μεσοπρόθεσμο Πρόγραμμα Κοινωνικής Δράσης 1995-1997. Το Πρόγραμμα Κοινωνικής Δράσης προέβλεπε τη δημιουργία της Επιτροπής των Σοφών, με στόχο την εξέταση των μελλοντικών προοπτικών του Κοινοτικού Χάρτη των Θεμελιωδών Κοινωνικών Δικαιωμάτων των Εργαζομένων σε συνάρτηση με την αναθεώρηση των Συνθηκών της ΕΕ. Στην πράξη, η Επιτροπή των Σοφών αποφάσισε να επεκτείνει τις αρμοδιότητές της κατά τρόπο ώστε να αναφερθεί εκτενέστερα στο ζήτημα των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων. Η έκθεση της Επιτροπής των Σοφών παρουσιάστηκε αρχικά στο Φόρουμ για την Κοινωνική Πολιτική που διοργάνωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή το Μάρτιο του 1996.

Το Πρόγραμμα Κοινωνικής Δράσης επιδιώκει την ενδυνάμωση της κοινωνικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εκτιμώντας ότι η Ευρώπη χρειάζεται μια ευρεία, προοδευτική και καινοτόμο κοινωνική πολιτική εάν επιθυμεί να αντιμετωπίσει με επιτυχία τις μελλοντικές προκλήσεις, ιδίως δε τις οικονομικές. «Δεν είναι δυνατόν να υπάρξει ανταγωνιστικό οικονομικό κλίμα σε μια κοινωνία η οποία παρουσιάζει υψηλά επίπεδα ανεργίας, φτώχειας, εγκληματικότητας και ανεπάρκεια στους τομείς της υγείας και της εκπαίδευσης» (Padraig Flynn).

2. Μια Κοινωνική Ευρώπη

Η βασική θεωρία της έκθεσης της Επιτροπής των Σοφών υποστηρίζει ότι το επόμενο βήμα για την Ευρώπη συνίσταται στη μετάβαση από μια Οικονομική Ένωση σε μια Κοινωνική Ένωση. Διακηρύσσει ότι όλα τα ευρωπαϊκά κράτη αποτελούν κοινωνικές οντότητες που σέβονται τα δικαιώματα των πολιτών τους και ότι, συνεπώς, η Ευρώπη διαθέτει ήδη μια κοινωνική διάσταση.

Η Επιτροπή των Σοφών ζητεί την ενίσχυση της κοινωνικής Ευρώπης με την ενδυνάμωση των υφισταμένων κοινωνικών δικαιωμάτων των κρατών μελών και προτείνει, ως πρώτο βήμα, την ενσωμάτωση - όπου υπάρχει προφανής συναίνεση - των εν λόγω δικαιωμάτων στη Συνθήκη, κατά την επόμενη Διακυβερνητική Διάσκεψη. Πέραν αυτού, ένα δεύτερο βήμα θα απαιτήσει μια διαδικασία διαβούλευσης και συζήτησης σχετικά με τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των πολιτών της Ένωσης. «Τα δικαιώματα, στο πλαίσιο μιας δημοκρατικής διαδικασίας, πρέπει να στηρίζονται στην αρχή της ενεργού άσκησης της ιδιότητας του πολίτη». Ο στόχος συνίσταται στην κατάρτιση ολοκληρωμένου καταλόγου των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων προς υποβολή σε μια μελλοντική Διακυβερνητική Διάσκεψη, εντός τετραετίας ή πενταετίας.

Η Επιτροπή των Περιφερειών συμφωνεί με το γεγονός ότι τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα είναι πλέον αλληλεξαρτώμενα και θεωρεί ότι «στο πρώτο στάδιο, δηλαδή στη διάρκεια της επικείμενης Διακυβερνητικής Διάσκεψης», θα πρέπει να εισαχθούν στη Συνθήκη τα θεμελιώδη κοινωνικά και ατομικά δικαιώματα και έτσι να διατυπωθεί ρητώς η δέσμευση της Ένωσης για τη σύνταξη μιας Διακήρυξης των Δικαιωμάτων («Bill of Rights») που θα μπορεί να μας οδηγήσει στο ξεκίνημα του 21ου αιώνα.

Η Επιτροπή των Περιφερειών θα ήθελε να επιστήσει την προσοχή στο σημαντικό άνοιγμα που πραγματοποίησαν οι τοπικές και περιφερειακές αρχές σε θέματα κοινωνικής πολιτικής και κοινωνικών παροχών, καθώς και στη σπουδαιότητα των προτάσεων αυτών όσον αφορά το ρόλο των τοπικών και περιφερειακών αρχών και την παροχή τοπικών υπηρεσιών. Η Επιτροπή των Περιφερειών επιθυμεί, επίσης, να συμβάλλει στις αλλαγές που απαιτούνται για την ενίσχυση της κοινωνικής Ευρώπης και να ζητείται η γνώμη της επ'αυτού.

Η ισχύς των τοπικών και περιφερειακών αρχών σε αυτά τα θέματα έγκειται στο γεγονός ότι:

- διαδραματίζουν ήδη, εκ των πραγμάτων, μείζονα ρόλο στον τομέα της κοινωνικής πολιτικής σε όλες τις χώρες της Ένωσης 7

- είναι σε ευρεία κλίμακα εργοδότες, οι οποίοι όχι μόνον έχουν ευθύνη έναντι των εργαζομένων τους όσον αφορά τις ίσες ευκαιρίες, την κατάρτιση, την υγεία και την ασφάλεια, αλλά και - κατά μια ευρύτερη έννοια - διαδραματίζουν ένα ρόλο για τη δημιουργία των συνθηκών οικονομικής ανάπτυξης 7

- αποτελούν βασικούς παροχείς υπηρεσιών στους τομείς της εκπαίδευσης, της κατάρτισης, των εργατικών κατοικιών, των κοινωνικών και κοινωφελών υπηρεσιών, των μεταφορών, της προαγωγής της υγείας και του περιβάλλοντος.

3. Οι Προτάσεις

Το έργο της Επιτροπής των Σοφών συνίστατο στην επανεξέταση των μελλοντικών προοπτικών του Κοινοτικού Χάρτη των Θεμελιωδών Κοινωνικών Δικαιωμάτων των Εργαζομένων, σε συνάρτηση με την αναθεώρηση των Ευρωπαϊκών Συνθηκών. Ως εκ τούτου, αυτές οι αρχικές προτάσεις επιζητούν κατά κύριο λόγο την τροποποίηση των Συνθηκών και την κατάρτιση Καταλόγου Δικαιωμάτων, προκειμένου οι πλέον επικείμενες και άμεσες συνέπειες των προτάσεων αυτών να επηρεάσουν τις δομές και τη λειτουργία της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πέραν των αλλαγών αυτών, αναγνωρίζεται ότι η ανάμειξη των κοινωνικών και ατομικών δικαιωμάτων απαιτεί Διακήρυξη των Δικαιωμάτων, καθώς και έναν πλήρη κατάλογο των κοινωνικών και ατομικών δικαιωμάτων και υποχρεώσεων.

Τα αποτελέσματα των προτάσεων αυτών θα γίνουν αισθητά με αργούς ρυθμούς και οι τοπικές και περιφερειακές αρχές δεν αναμένουν να δουν την πλήρη επίδρασή τους πριν από την έλευση του καινούριου αιώνα. Ωστόσο, η Επιτροπή των Περιφερειών επιθυμεί, σε αυτό το στάδιο, να κάνει τη φωνή των τοπικών και περιφερειακών αρχών να ακουστεί, κατά τρόπο ώστε να διασφαλισθεί ότι οι προτεινόμενες αλλαγές είναι σύμφωνες προς τις προτεραιότητες και τις αξίες των ίδιων των τοπικών και περιφερειακών αρχών. Αξίες όπως η προαγωγή ίσων ευκαιριών και η συλλογική άσκηση της ιδιότητας του πολίτη είναι σημαντικές για τις τοπικές και περιφερειακές αρχές και η Επιτροπή των Περιφερειών επιζητεί να διασφαλισθεί η αναγνώριση των τοπικών και περιφερειακών αρχών από όλα τα κράτη μέλη ως προασπιστών της δημοκρατίας και υποστηρικτών της ιδιότητας του πολίτη. Η Επιτροπή των Περιφερειών επιθυμεί σήμερα να εξασφαλίσει το γεγονός ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές αποτελούν προπομπούς των προτάσεων αυτών και υπερμάχους τους όταν θα αρχίσουν να αποφέρουν καρπούς.

4. Επιπτώσεις για τις τοπικές και περιφερειακές αρχές

Οι προτάσεις θα έχουν άμεσες επιπτώσεις στις τοπικές και περιφερειακές αρχές, καθώς θα λαμβάνουν σάρκα και οστά κατόπιν αλλαγών στις Συνθήκες και έπειτα απο την κατάρτιση Καταλόγου Δικαιωμάτων. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές θα επηρεαστούν από τις προτάσεις αυτές ως:

- εργοδότες 7

- προασπιστές του κοινωνικού συνόλου 7

- παροχείς κοινωνικών υπηρεσιών 7

- συντονιστές των ατομικών δικαιωμάτων 7

- φορείς που διευκολύνουν τη δημοκρατική συμμετοχή - την τοπική διακυβέρνηση 7

- ρυθμιστές της υγείας και της ασφάλειας, παραδείγματος χάρη 7

- πολέμιους του κοινωνικού αποκλεισμού.

Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές έχουν να διαδραματίσουν ένα ρόλο στα πλαίσια των ακόλουθων προτάσεων της Επιτροπής των Σοφών.

5. Ειδικές παρατηρήσεις επί των διαφόρων κεφαλαίων της Έκθεσης των Σοφών

5.1. Να ξεκινήσουμε σφαιρικό προβληματισμό στην Ευρώπη όσον αφορά τις αντιλήψεις μας για την εργασία, τη δραστηριότητα και την απασχόληση ώστε οι πολιτικές μας να είναι σε θέση να εξασφαλίζουν στον καθένα τη θέση που του αρμόζει στην κοινωνία

Καθώς μεταβάλλεται η έννοια της εργασίας, της δραστηριότητας και της απασχόλησης πρέπει και οι τοπικές και περιφερειακές αρχές να αλλάξουν τόσο ως εργοδότες όσο και ως συντονιστές της οικονομικής ανάπτυξης και της αναμόρφωσης της κοινωνίας. Πρέπει να εισαχθούν και να διευκολυνθούν ευέλικτες συνθήκες εργασίας και διαφορετικές μορφές πλήρους ή μερικής απασχόλησης. Κατά τον ίδιο τρόπο, πρέπει να καθιερωθούν ψυχαγωγικές δραστηριότητες, δυνατότητες άσκησης εθελούσιας εργασίας, ευκαιρίες εκπαίδευσης και κατάρτισης και να προβλεφθεί παιδική μέριμνα, προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες των πολιτών στα πλαίσια αυτού του νέου εργασιακού περιβάλλοντος.

5.2. Να ορίσουμε τον τρόπο για μία ανανέωση του κράτους πρόνοιάς μας ώστε να δίνει το καλύτερο πλεονέκτημα ανταγωνιστικότητας και κοινωνικής συνοχής και να διευκολύνει την πλήρη δραστηριοποίηση του καθένα

Η ΕΤΠ υποστηρίζει, αφενός, τις αλλαγές που απαιτούνται για τη βελτίωση του κράτους πρόνοιας και, αφετέρου, την έμφαση που πρέπει να δοθεί στα κοινωνικά δικαιώματα και στα μέσα κοινωνικής προστασίας. Τούτο είναι σύμφωνο με την αρχή κατά την οποία είναι προτιμότερο να προλαμβάνει κανείς παρά να θεραπεύει και μπορεί να απαλλάξει το κράτος πρόνοιας από επαχθείς δαπάνες στον τομέα της υγείας και της μέριμνας για τους ηλικιωμένους. Η ΕΤΠ επισημαίνει ότι οι αλλαγές αυτές θα απαιτήσουν από τις τοπικές και περιφερειακές αρχές να επανεξετάσουν την κατανομή των πόρων και να επαναπροσαρμόσουν την παροχή υπηρεσιών.

5.3. Να διευκολύνουμε την εφαρμογή πολιτικών που να επιτρέπουν τόσο στους άντρες όσο και στις γυναίκες να συνταιριάζουν τις οικογενειακές ευθύνες με τις επαγγελματικές ευθύνες

Η ΕΤΠ συμφωνεί με το γεγονός ότι οι οικογενειακές υποχρεώσεις και οι επαγγελματικές δεσμεύσεις θα πρέπει να είναι περισσότερο αλληλένδετες και κατανεμημένες μεταξύ των εταίρων. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές πρέπει, ως εργοδότες, να είναι σε θέση να διευθετήσουν το εν λόγω ζήτημα και, αφετέρου, ως παροχείς κοινωνικών υπηρεσιών, να προσφέρουν ή να διευκολύνουν την υποδομή που απαιτείται για το σκοπό αυτό, για να εξαλειφθεί, με τον τρόπο αυτό, η διάκριση που γίνεται στην πράξη ακόμη και σήμερα εις βάρος των γυναικών.

5.4. Να εμβαθύνουμε τις προϋποθέσεις εμφάνισης μιας νέας γενιάς ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων, με συνεκτίμηση ιδίως των τεχνολογικών αλλαγών, των προόδων στις γνώσεις όσον αφορά το περιβάλλον, καθώς και των δημογραφικών αλλαγών

Η ΕΤΠ υποστηρίζει την ενίσχυση των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο για τη διασφάλιση της ενεργού άσκησης της ιδιότητας του πολίτη και υποχρεούνται, κατά τη διαχείριση των υποθέσεών τους, να προάγουν τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Συναφής προς τα ανωτέρω είναι και η ανάγκη να ενισχυθεί η διαχείριση των κοινών, ανάγκη την οποία οι τοπικές και περιφερειακές αρχές έχουν ήδη αναγνωρίσει.

5.5. Να ολοκληρώσουμε κατά την προσεχή Διακυβερνητική Διάσκεψη το πρώτο στάδιο, εισάγοντας στις Συνθήκες μια Διακήρυξη των ατομικών και κοινωνικών θεμελιωδών δικαιωμάτων

Η ΕΤΠ υποστηρίζει την ενσωμάτωση στη Συνθήκη δικαιωμάτων για τα οποία υφίσταται ήδη ευρεία συναίνεση, κατά την προσεχή Διακυβερνητική Διάσκεψη (του 1997). Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές συνιστούν ήδη προασπιστές ή υποστηρικτές δικαιωμάτων - που διαφυλάσσονται χάρη σε ισχύοντες νόμους - τα οποία αποσκοπούν στην προστασία είτε της κοινωνίας στο σύνολό της είτε των μεμονωμένων ατόμων. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι το δικαίωμα για τοπική αυτονομία εμπίπτει επίσης στο πλαίσιο των δικαιωμάτων των πολιτών. Η αρχή της περιφερειακής αυτονομίας και η αρχή της τοπικής αυτονομίας - όπως καθορίζεται στο Χάρτη της Περιφερειακής Αυτονομίας και στο Χάρτη της Τοπικής Αυτονομίας του Συμβουλίου της Ευρώπης - θα πρέπει να ενσωματωθούν στη Συνθήκη κατά τη Διακυβερνητική Διάσκεψη του 1997, ως δύο γενικές αρχές του κοινοτικού δικαίου που προκύπτουν από τις κοινές θεσμικές παραδόσεις των κρατών μελών.

5.6. Να συμπεριλάβουμε ανάμεσα στα δικαιώματα που εκθέτονται στην πρόταση VΙΙ την απαγόρευση κάθε διάκρισης

Η ΕΤΠ εκτιμά ότι η πρόληψη του αποκλεισμού και της διακριτικής μεταχείρισης εις βάρος μειονεκτουσών ή μειονοτικών ομάδων θα πρέπει να αποτελέσει πάγια αρχή της κοινωνίας και επικροτεί την έκκληση της Επιτροπής των Σοφών περί επέκτασης της εν λόγω αρχής σε όλη την επικράτεια της Ένωσης, με άμεση ισχύ νόμου μόλις ενσωματωθεί στις Συνθήκες. Προτείνεται επίσης να αναλάβει η Ένωση συντονιστικό και πειραματικό ρόλο στον τομέα του κοινωνικού αποκλεισμού. Τα μέλη της Επιτροπής των Περιφερειών διαδραματίζουν εξέχοντα ρόλο όσον αφορά τις πολιτικές και τις πρωτοβουλίες για την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού, γεγονός το οποίο παρέχει τη δυνατότητα στις τοπικές και περιφερειακές αρχές να συμβάλουν στη διάδοση της βέλτιστης πρακτικής.

5.7. Αντί να προσχωρήσουμε στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την Προστασία των Δικαιωμάτων του Aνθρώπου και των Θεμελιωδών Eλευθεριών της 4ης Νοεμβρίου 1950, να καθιερώσουμε έναν ειδικό τύπο προσφυγής για την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων που θα ασκείται από ειδικό εφετείο της Ένωσης, αποτελούμενο από μη μόνιμους δικαστές που θα πρόερχονται από συνταγματικά ή ανώτατα δικαστήρια των κρατών μελών

Η ΕΤΠ πιστεύει ότι απαιτούνται σύγχρονες και χαμηλού κόστους μέθοδοι για τη διαφύλαξη των δικαιωμάτων, ενώ θα πρέπει να χρησιμοποιούνται διαμεσολαβητές όποτε τούτο κρίνεται σκόπιμο.

5.8. Να προβλέψουμε ένα άρθρο της νέας Συνθήκης με το οποίο να ξεκινά μια πλατιά δημοκρατική διαδικασία ομαδικής κατάρτισης, στο επίπεδο της Ένωσης, πλήρους καταλόγου των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων και υποχρεώσεων. Αυτή η διαδικασία που θα ενεργοποιηθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ύστερα από πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, όπου πρέπει να πάρουν μέρος δραστήρια τα εθνικά κοινοβούλια και όπου θα συμμετέχουν όχι μόνον οι παραδοσιακοί κοινωνικοί εταίροι αλλά επίσης και οι μη κυβερνητικοί οργανισμοί, αναμένεται να καταλήξει μέσα σε μια πενταετία σε μια νέα Διακυβερνητική Διάσκεψη

Η ΕΤΠ υποστηρίζει ενθέρμως την εν λόγω βασική αρχή και τονίζει ότι, εφόσον αποτελεί το κοινοτικό όργανο που βρίσκεται πλησιέστερα στους πολίτες, θα πρέπει να ζητείται η γνώμη της και κατά τη διάρκεια της διαδικασίας για την κατάρτιση καταλόγου ατομικών δικαιωμάτων και υποχρεώσεων. Ωστόσο, όσον αφορά τον καθορισμό του χρόνου διοργάνωσης μιας νέας Διακυβερνητικής Διάσκεψης, απαιτείται να ληφθεί υπόψη ο αντίκτυπος της κοινής γνώμης έναντι των αναγκών της ΕΕ.

5.9. Να διευρύνουμε τις προϋποθέσεις επιλεξιμότητας των διαρθρωτικών ταμείων, με το να τους επιτρέψουμε να προβαίνουν σε ενέργειες προώθησης των θεμελιωδών κοινωνικών δικαιωμάτων

Όπως αναφέρθηκε, τον Οκτώβριο του 1996, στην τελική διακήρυξη της Διάσκεψης Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου/Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα μια Ευρώπη βασισμένη στη Δημοκρατία και την Αλληλεγγύη, η ΕΤΠ εκτιμά ότι η αρχή της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής συνιστά την έμπρακτη έκφραση της αλληλεγγύης μεταξύ των λαών της Ευρώπης. Η δυνητική επέκταση της επιλεξιμότητας των διαρθρωτικών ταμείων σε ενέργειες που αποσκοπούν στην προαγωγή των κοινωνικών δικαιωμάτων θα δώσει τη δυνατότητα στις τοπικές και περιφερειακές αρχές να λάβουν εκτεταμένα μέτρα για την αποτελεσματικότερη καταπολέμηση τόσο των οικονομικών όσο και των κοινωνικών μειονεκτημάτων.

5.10. Να περιλάβουμε στον κοινοτικό τομέα τις πολιτικές μετανάστευσης από τρίτες χώρες και ασύλου, καθώς και τις πολιτικές εισόδου, κυκλοφορίας και διαμονής που αφορούν πολίτες τρίτων χωρών

Η ΕΤΠ επισημαίνει ότι οι προτάσεις σχετικά τόσο με τις πολιτικές μετανάστευσης και ασύλου όσο και με τα δικαιώματα μετακίνησης και διαμονής έχουν επιπτώσεις στις τοπικές και περιφερειακές αρχές, όχι μόνον όσον αφορά την ιδιότητά τους ως εργοδοτών αλλά και ως παροχέων υπηρεσιών. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές θα πρέπει να επανεξετάσουν προσεκτικά τι είδους υπηρεσίες παρέχουν και κατά ποιόν τρόπο παρέχονται οι υπηρεσίες αυτές.

5.11. Να εισαγάγουμε επίσης στον κοινοτικό τομέα τις πολιτικές σχετικά με τα ναρκωτικά

Η ΕΤΠ δέχεται με ικανοποίηση οποιαδήποτε πρόσθετη υποστήριξη εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ολοκλήρωση των προσπαθειών των κρατών μελών και των τοπικών και περιφερειακών αρχών στον τομέα των πολιτικών πρόληψης της χρήσης ναρκωτικών και της μείωσης της κατανάλωσης και της καταπολέμησης του εμπορίου ναρκωτικών. Οι πολιτικές αυτές πρέπει να ασκήσουν επίσης επίδραση στην πρόληψη των διακρίσεων και τον αποκλεισμό των εξαρτημένων ατόμων.

5.12. H έννοια της υπηρεσίας δημόσιας ωφέλειας αξίζει να διευκρινιστεί στο μέτρο όπου από αυτές τις βασικές υπηρεσίες εξαρτάται συχνά η άσκηση ορισμένων κοινωνικών δικαιωμάτων

Εάν η Ένωση οφείλει να επιδιώξει τον καθορισμό των εννοιών «υπηρεσίες δημόσιας ωφέλειας», «βασικές υπηρεσίες» και «πρόσβαση σε υπηρεσίες», η ΕΤΠ επισημαίνει ότι για τις τοπικές και περιφερειακές αρχές προκύπτει η συνακόλουθη υποχρέωση να παρέχουν ή να διασφαλίζουν στους πολίτες τους πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες, όπως οι μεταφορές ή η στέγαση.

6. Πολιτικές επιπτώσεις για τις τοπικές και περιφερειακές αρχές

Η Επιτροπή των Περιφερειών, ως όργανο που βρίσκεται κοντά στους πολίτες του, υποστηρίζει την ενδυνάμωση της έννοιας της ιδιότητας του πολίτη, καθώς και την πρόταση της Επιτροπής των Σοφών περί τροποποίησης των Συνθηκών και κατάρτισης Διακήρυξης των Δικαιωμάτων, με στόχο την αντιμετώπιση των προβλημάτων που θέτει η ανεργία, ο κοινωνικός αποκλεισμός και η ανεπαρκής συνειδητοποίηση της ιδιότητας του πολίτη. Η ΕΤΠ επισημαίνει ότι οι βασικές αρχές συνίστανται στα εξής:

6.1. Η έννοια της εργασίας, της δραστηριότητας και της απασχόλησης χρήζει τροποποίησης, προκειμένου να καταλάβουν οι πολίτες τη θέση που δικαιωματικά τους ανήκει στην κοινωνία. Οι ευέλικτες συνθήκες εργασίας παρέχουν σε άνδρες και γυναίκες τη δυνατότητα να συμφιλιώσουν τις επαγγελματικές και οικογενειακές τους υποχρεώσεις. Η καθιέρωση διαφορετικών μορφών πλήρους απασχόλησης, η οποία καθιστά δυνατή την εναλλαγή περιόδων εργασίας επί πληρωμή με διαστήματα αφιερωμένα στην κατάρτιση ή στον ελεύθερο χρόνο για άλλες δραστηριότητες, περιορίζει την τάση περιθωριοποίησης και αποκλεισμού των ατόμων.

6.2. Το σύστημα κοινωνικής πρόνοιας πρέπει να εξετασθεί ενδελεχώς ως καίρια συνιστώσα της ευρωπαϊκής οικονομικής αποτελεσματικότητας, ο κοινωνικός αποκλεισμός των μειονεκτουσών ομάδων να περιορισθεί στο ελάχιστο και να συμφωνηθεί μια συντονισμένη αντιμετώπιση έναντι ενός γηρασμένου πληθυσμού.

6.3. Η άσκηση της ιδιότητας του πολίτη της Ένωσης πρέπει να συνεπάγεται ότι κάθε πολίτης είναι σε θέση να αξιοποιήσει στο έπακρο τις δυνατότητές του/της, να συμμετάσχει στα δρώμενα της Ένωσης και να προσηλωθεί σε αυτήν. Η ΕΤΠ υπογραμμίζει ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές διαδραματίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο όσον αφορά την εξοικείωση των πολιτών με την Ένωση και τις πολιτικές της.

6.4. Εάν επιθυμούμε να στεφθεί με επιτυχία η διεύρυνση και η διεθνοποίηση της Ευρώπης, απαιτείται ο καθορισμός ορισμένων ελάχιστων κοινωνικών προτύπων 7 τα κράτη που επιζητούν την προσχώρησή τους στην Ένωση οφείλουν να γνωρίζουν σαφώς όχι μόνον ποιά είναι η οικονομική πολιτική της ΕΕ, αλλά και τι απαιτεί η κοινωνική της πολιτική.

Η Επιτροπή των Περιφερειών έχει ήδη επιβεβαιώσει τα αιτήματά της περί μηχανισμών για τη συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών αρχών στη διαδικασία λήψεως αποφάσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ΕΤΠ τονίζει, επίσης, το γεγονός ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές συνιστούν σημαντικότατο ενδιάμεσο φορέα στο πλαίσιο του διαλόγου που πρέπει να καθιερωθεί μεταξύ των πολιτών και των ευρωπαϊκών οργάνων. Η Επιτροπή των Περιφερειών ζητεί να τροποποιηθεί η Συνθήκη προκειμένου να δοθεί η δυνατότητα στις τοπικές και περιφερειακές αρχές να καταλάβουν τη θέση που τους πρέπει, ως εταίρων, στο πλαίσιο των αποφάσεων και των πολιτικών που επηρεάζουν τα καθήκοντά τους.

7. Η Διακυβερνητική Διάσκεψη

Οι στόχοι που προβάλλονται εδώ συμπορεύονται μεν με το πνεύμα της έκθεσης της Επιτροπής των Σοφών, αλλά η εν λόγω έκθεση δεν μνημονεύει επαρκώς το ρόλο των τοπικών και περιφερειακών αρχών. Κατά συνέπεια, η ΕΤΠ υπενθυμίζει τις αρχές που περιλαμβάνονται στη Διακήρυξή της για τη Διακυβερνητική Διάσκεψη, στην οποία προέβη το Μάρτιο του 1996. Η Διακήρυξη αυτή αναφέρεται στις ακόλουθες αρχές:

- επικουρικότητα: πρέπει να αποσαφηνισθεί η αρχή της επικουρικότητας και να αναγνωρισθεί ο ρόλος και η θέση των τοπικών και περιφερειακών αρχών σε συνάρτηση με την προαναφερθείσα αρχή 7

- περιφερειακή αυτονομία και τοπική αυτονομία: η αρχή της περιφερειακής αυτονομίας και η αρχή της τοπικής αυτονομίας, όπως ορίστηκαν στο Χάρτη της περιφερειακής αυτονομίας και στο Χάρτη της τοπικής αυτονομίας του Συμβουλίου της Ευρώπης, πρέπει να ενσωματωθούν στη Συνθήκη της ΔΔ του 1997 ως δύο γενικές αρχές του κοινοτικού δικαίου που παράγονται από τις κοινές παραδόσεις των κρατών μελών 7

- συνεργασία: οι διατάξεις της Συνθήκης που προβλέπουν τη συνεργασία ή τη συμμετοχή των εθνικών αρχών στις πολιτικές της Ένωσης θα πρέπει να επεκταθούν κατά τρόπο ώστε να υπάρξει πρόβλεψη για τη συνεργασία ή τη συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών αρχών σε όσες πολιτικές επηρεάζουν τα καθήκοντά τους.

8. Συμπέρασμα

Η Επιτροπή των Περιφερειών επικροτεί την έκθεση της Επιτροπής των Σοφών και την επιβεβαίωση της αλληλεξάρτησης μεταξύ ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων στην οποία προβαίνει. Η Επιτροπή των Περιφερειών εκτιμά ότι απαιτείται η ανάληψη δράσεως - στο πλαίσιο τόσο της παρούσας όσο και μελλοντικών Διακυβερνητικών Διασκέψεων - για την προαγωγή των δικαιωμάτων των πολιτών στο εσωτερικό της ΕΕ. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές, ως το επίπεδο διακυβέρνησης που βρίσκεται πλησιέστερα στους πολίτες, έχουν πρωταγωνιστικό ρόλο όσον αφορά την προώθηση της ενεργού άσκησης της ιδιότητας του πολίτη και τη διαφύλαξη των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων. Οι περισσότερες από τις προτάσεις και τα συμπεράσματα της Επιτροπής των Σοφών επηρεάζουν τις τοπικές και περιφερειακές αρχές. Η Επιτροπή των Περιφερειών πιστεύει ότι οι προτάσεις αυτές θα συμβάλουν στην ενίσχυση του ρόλου των τοπικών και περιφερειακών αρχών ως εταίρων εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή των Περιφερειών κάνει έκκληση για πλήρη συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών αρχών σε προτάσεις που υποβάλλονται από τα ευρωπαϊκά όργανα, με στόχο την προαγωγή των συστάσεων της ΕΤΠ. Επιπροσθέτως, θα πρέπει να ανατεθεί στην ίδια την Επιτροπή των Περιφερειών ολοκληρωμένος ρόλος στο πλαίσιο της διαδικασίας διαβούλευσης που προβλέπεται από το Τμήμα IV της έκθεσης της Επιτροπής των Σοφών για την κατάρτιση σύγχρονου καταλόγου ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων και υποχρεώσεων.

Βρυξέλλες, 11 Ιουνίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών

Pasqual MARAGALL i MIRA