EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 345/130

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Οικοδόμηση μιας ευρωπαϊκής οικονομίας δεδομένων»

[COM(2017) 9 final]

(2017/C 345/22)

Εισηγητής: Joost VAN IERSEL

Αίτηση γνωμοδότησης Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 17.2.2017 Νομική βάση Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης Αρμόδιο ειδικευμένο τμήμα Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών Υιοθέτηση από το ειδικευμένο τμήμα 14.6.2017 Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια 5.7.2017 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 527 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) 148/0/7

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

Συμπεράσματα

1.1. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίηση της για την ανακοίνωση με τίτλο «Οικοδόμηση μιας ευρωπαϊκής οικονομίας δεδομένων», η οποία αφορά τη διατήρηση των δεδομένων ως κεντρικής σημασίας και κρίσιμου καταλυτικού παράγοντα της νέας οικονομίας (1).

1.2. Η ανακοίνωση πραγματεύεται τα μη προσωπικά ή/και πλήρως ανωνυμοποιημένα δεδομένα. Στις περιπτώσεις όπου τα δεδομένα χαρακτηρίζονται ως δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα, ισχύει το πλαίσιο προστασίας των δεδομένων, ιδίως ο γενικός κανονισμός για την προστασία δεδομένων (ΓΚΠΔ).

1.3. Το κύριο θέμα είναι η οικοδόμηση ενός οικοσυστήματος δεδομένων με βάση την Ευρώπη ως απαραίτητου παράγοντα οικονομικής και κοινωνικής προόδου, καθώς και ισχυρής ανταγωνιστικότητας σε έναν κόσμο ο οποίος βρίσκεται σε διαδικασία ριζικής μεταμόρφωσης με ισχυρούς ανταγωνιστές στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ασία. Προκειμένου να ενισχυθούν η συνδεσιμότητα και οι δυνατότητες αποθήκευσης, είναι εξαιρετικά αναγκαίες σε ολόκληρη την ήπειρο οι επενδύσεις δημόσιου-ιδιωτικού τομέα σε υποδομές.

1.4. Η δημιουργία ενός οικοσυστήματος δεδομένων απαιτεί καταρχάς ευαισθητοποίηση όσον αφορά τις επιχειρήσεις, τις δημόσιες υπηρεσίες, την κοινωνία και τα κράτη μέλη. Υπάρχει ανάγκη μεγαλύτερης εμπιστοσύνης και διαφάνειας, καθώς και προθυμίας από όλους τους φορείς να ανταλλάσσουν δεδομένα.

1.5. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι διακυβεύονται πολύ περισσότερα από τις νομικές και πρακτικές διατάξεις. Οι ευρωπαϊκές βασικές ικανότητες πρέπει να προσαρμοστούν επειγόντως στο πλαίσιο της τρέχουσας διαδικασίας μετασχηματισμού. Η Ευρώπη υστερεί σε αυτόν τον στρατηγικό τομέα. Οι επιχειρήσεις πρέπει να αποκτήσουν προορατική νοοτροπία προκειμένου να ανοιχτούν στις αυξανόμενες ροές δεδομένων και να αναπτύξουν την ικανότητα επεξεργασίας μαζικών δεδομένων. Πρέπει να τεθούν σε εφαρμογή ευέλικτα και πιο προσαρμόσιμα επιχειρηματικά μοντέλα.

1.6. Στα εργαλεία που προάγουν την καινοτομία, προστατεύοντας παράλληλα τα νόμιμα συμφέροντα των επιχειρήσεων και των πολιτών, περιλαμβάνονται πλατφόρμες και εργαστήρια σε ολόκληρη την ΕΕ, εργαστήρια πεδίου (field labs), η δημιουργία κέντρων αριστείας, η συγκρότηση κοινοτήτων, τα εργοστάσια του μέλλοντος, βάσεις δοκιμών, ανταλλαγές, διεπαφές προγραμματισμού εφαρμογών, ανταλλαγές συμβουλών μεταξύ επιχειρήσεων, πρότυπα συμβάσεων, αλληλεπίδραση μεταξύ επιστήμης και επιχειρήσεων και κοινές τεχνολογικές πρωτοβουλίες, καθώς και οι συμβατικές συμπράξεις δημόσιου-ιδιωτικού τομέα (σΣΔΙΤ), με τη συμμετοχή του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα, για παράδειγμα σε μεγάλης κλίμακας συστήματα επίδειξης.

1.7. Είναι απολύτως αναγκαία η εξασφάλιση ιδιωτικών κεφαλαίων και μια πιο ώριμη ευρωπαϊκή αγορά επιχειρηματικών κεφαλαίων.

Συστάσεις

1.8. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να διενεργήσει ακριβή ανάλυση της κατάστασης και των αμυντικών στάσεων έναντι της ελεύθερης ροής δεδομένων στα κράτη μέλη προκειμένου να αρθούν τα αδικαιολόγητα εμπόδια με τη θέσπιση κατάλληλων νομικών και τεχνικών διατάξεων. Η άρση των αδικαιολόγητων εμποδίων στην ελεύθερη ροή δεδομένων θα πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος μιας βιομηχανικής πολιτικής σε ολόκληρη την Ευρώπη. Είναι σκόπιμο το άνοιγμα των εθνικών αγορών να καλύπτεται επίσης από το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο.

1.9. Οι ΜΜΕ και η καινοτομία, ειδικότερα, πλήττονται από τον γεωγραφικό περιορισμό των δεδομένων. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει σθεναρά την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής βάσει της οποίας κάθε αποθήκευση δεδομένων στα κράτη μέλη πρέπει να σέβεται την αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας. Η ΕΟΚΕ ζητεί να καταρτιστεί χάρτης πορείας και να οριστούν προθεσμίες για το άνοιγμα των εθνικών αγορών. Το θέμα αυτό θα πρέπει να καλύπτεται επίσης από το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο.

1.10. Η δημόσια έρευνα αποτελεί πολύ σημαντική πηγή δεδομένων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να ενθαρρύνει την ευρύτερη διάδοση σε ολόκληρη την Ευρώπη.

1.11. Κατ’ αρχήν, θα πρέπει να γίνεται σεβαστή η συμβατική ελευθερία στον ιδιωτικό τομέα. Η θέσπιση γενικού πλαισίου της ΕΕ για τα πρότυπα είναι επιθυμητή, ωστόσο, τα πρότυπα δεν θα πρέπει σε καμία περίπτωση να παρεμποδίζουν την καινοτομία. Θα πρέπει να προωθηθεί η φορητότητα.

1.12. Η ευθύνη συνιστά ένα ακανθώδες ζήτημα: μπορεί να απαιτηθεί αναθεώρηση της οδηγίας για την ευθύνη των προϊόντων και πιθανόν να πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο θέσπισης ειδικών νομικών διατάξεων για την αλληλεπίδραση μηχανής προς μηχανή (Μ2Μ — machine-to-machine).

1.13. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να κληθεί να εξετάσει δεόντως τις πτυχές των δεδομένων που κωδικοποιούνται σε διάφορες γλώσσες στο πλαίσιο της ελεύθερης ροής δεδομένων και της πρόσβασης σε δεδομένα.

1.14. Ο ανθρώπινος παράγοντας είναι καίριας σημασίας. Πρέπει να τεθούν σε εφαρμογή προγράμματα της ΕΕ με σκοπό την προετοιμασία των εργοδοτών και των νέων για τις μελλοντικές εξελίξεις. Η εκπαίδευση και η κατάρτιση στον χώρο εργασίας είναι υψίστης σημασίας προκειμένου να αντιμετωπιστεί, για παράδειγμα, η επιτακτική ανάγκη για περισσότερους αναλυτές δεδομένων.

1.15. Οι εν λόγω διαδικασίες πρέπει να παρακολουθούνται με ορθό τρόπο, τόσο στις επιχειρήσεις όσο και από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και σε εθνικό επίπεδο, ούτως ώστε να διαμορφωθούν πραγματικοί ισότιμοι όροι ανταγωνισμού σε ευρωπαϊκή κλίμακα.

2. Πλαίσιο

2.1. Γίνεται διάκριση μεταξύ προσωπικών και μη προσωπικών δεδομένων — προσωπικών και μη ειδικών μαζικών δεδομένων. Και τα δύο σκέλη αποτελούν μέρος της ψηφιακής αγοράς, αλλά στοχεύουν σε διαφορετικούς τομείς και καλύπτονται από ξεχωριστές κανονιστικές διατάξεις της ΕΕ (2).

2.2. Η ανακοίνωση για τα μαζικά δεδομένα (3), η οποία εκδόθηκε σε συνέχεια της ανακοίνωσης με τίτλο «Προς μια ακμάζουσα οικονομία βασιζόμενη στα δεδομένα» (4), πραγματεύεται τα μη προσωπικά ή ανώνυμα δεδομένα.

2.3. Τα προσωπικά και μη προσωπικά δεδομένα αλληλεπικαλύπτονται σε συγκεκριμένες περιπτώσεις λόγω πιθανών αλληλεπιδράσεων μεταξύ των δύο πεδίων, καθώς και της αλληλεπίδρασης μεταξύ ιδιωτικού και δημόσιου τομέα. Παράδειγμα αποτελεί ο τομέας της υγείας, όπου αλληλεπικαλύπτονται εν μέρει τα προσωπικά συμφέροντα των ασθενών, τα επιχειρηματικά συμφέροντα και το δημόσιο συμφέρον.

2.4. Οι αλλαγές είναι πολύπλευρες και απρόβλεπτες. Οι συνεχιζόμενες διαδικασίες που αφορούν τις κάθετες και οριζόντιες συνέπειες των δεδομένων δημιουργούν όλο και περισσότερες ευκαιρίες συλλογής, ανάλυσης και επεξεργασίας δεδομένων. Τα μαζικά δεδομένα συνιστούν κρίσιμο δομικό στοιχείο για μια μελλοντική «οικονομία προσανατολισμένη προς τον πελάτη».

2.5. Τα δεδομένα έχουν σημαντικές συνέπειες για τις γραμμές παραγωγής, την αλληλεπίδραση μεταξύ των υπηρεσιών και της μεταποιητικής βιομηχανίας, καθώς και για τις αξιακές αλυσίδες. Ενισχύουν τον κατακερματισμό των αξιακών αλυσίδων.

2.6. Ο αυξανόμενος αριθμός των νεοφυών και αναπτυσσόμενων επιχειρήσεων είναι ενδεικτικός του καίριου ρόλου που διαδραματίζουν τα δεδομένα. Οι ΜΜΕ εξαρτώνται σε πολύ μεγάλο βαθμό από τη διαμόρφωση ενός ευνοϊκού διεθνούς (ευρωπαϊκού) πλαισίου και από τη χρηματοδότηση.

2.7. Η προσανατολισμένη προς τον πελάτη οικονομία είναι αποτέλεσμα των μαζικών δεδομένων, των επικοινωνιών μηχανής προς μηχανή και της ελεύθερης ροής δεδομένων. Συνεπάγεται την παραγωγή εξελιγμένων προϊόντων και υπηρεσιών. Όλοι οι τομείς και όλα τα επίπεδα στο εσωτερικό των επιχειρήσεων βρίσκονται, επί του παρόντος, στο στάδιο της προσαρμογής στις εν λόγω αλλαγές. Ωστόσο, υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των τομέων, καθώς και μεταξύ μεγάλων και μικρών εταιρειών, αλλά και διαφορετικές θέσεις των εταιρειών στις αξιακές αλυσίδες, διαφορετικές εξαρτήσεις μεταξύ των εταιρειών, διαφορετικές προοπτικές μεταξύ της παραγωγής και της παροχής υπηρεσιών και, συνεπώς, ποικιλομορφία απόψεων μεταξύ των επιχειρήσεων.

2.8. Εάν η ΕΕ δεν κατορθώσει να αξιοποιήσει πλήρως τις δυνατότητες της ψηφιοποίησης, θα διακινδυνεύσει σημαντικό μέρος της προστιθέμενης αξίας ύψους 605 δισεκατομμυρίων ευρώ μέχρι το 2025. Από την άλλη πλευρά, οι θετικές προοπτικές είναι ακόμη πιο εντυπωσιακές: μελέτη που εκπονήθηκε για την Ομοσπονδία Γερμανικών Βιομηχανιών προέβλεψε ότι, έως το 2025, θα μπορούσε να δημιουργηθεί στην Ευρώπη πρόσθετη αξία ύψους 1,25 τρισεκατομμυρίων ευρώ.

2.9. Παρόμοιες διαδικασίες βρίσκονται σε εξέλιξη σε παγκόσμιο επίπεδο. Συγκριτικές μελέτες αποδεικνύουν ότι η ΕΕ υστερεί σε αυτό το πεδίο, παρά το γεγονός ότι παρουσιάζει σήμερα εξαιρετικές οικονομικές επιδόσεις παγκοσμίως σε διάφορους τομείς.

2.10. Μεταξύ των αμερικανικών και των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων διαπιστώνονται σημαντικές διαφορές όσον αφορά τη νοοτροπία. Στην Ευρώπη, ο παράγοντας καθοριστικής σημασίας για τα δεδομένα εντοπίζεται σε τμήματα της μεταποιητικής βιομηχανίας (5). Αντιθέτως, η βιομηχανία μαζικών δεδομένων στις Ηνωμένες Πολιτείες καθοδηγείται κυρίως από εταιρείες παροχής υπηρεσιών και άλλες εταιρείες βασιζόμενες σε δεδομένα, τις λεγόμενες «GAFA» και, εδώ και λίγο καιρό, τις «NATU» (6). Οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν μεγάλη και δυναμική εσωτερική αγορά και άριστες οικονομικές συνθήκες. Οι επιχειρήσεις έχουν νοοτροπία ανάληψης κινδύνων. Επιπλέον, οι επιχειρήσεις των ΗΠΑ έχουν στη διάθεσή τους γρήγορα δίκτυα και τεράστια χωρητικότητα αποθήκευσης. Ομοίως, ο αριθμός των μεγάλων κινεζικών πλατφορμών αυξάνεται σταθερά.

2.11. Παρά την υστέρηση που χαρακτηρίζει την Ευρώπη, είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι στην ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δεν γίνεται καμία αναφορά στους κυριότερους διεθνείς ανταγωνιστές της Ευρώπης, μολονότι αποτελούν τον κύριο λόγο για τον οποίο η Ευρώπη πρέπει να αναπτύξει επειγόντως τόσο την παραγωγή της όσο και τον συντονισμό των πολιτικών της. Στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα καθορίστηκαν πρόσφατα εθνικοί στόχοι με σκοπό την κατάκτηση και τη διασφάλιση δεσπόζουσας οικονομικής θέσης σε ολόκληρο τον κόσμο. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα, ακολουθούμενες και από άλλες χώρες, υποστηρίζουν σκόπιμα και προωθούν τα μαζικά δεδομένα ως εργαλείο για την εδραίωση του ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος των αμερικανικών και κινεζικών εταιρειών. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η κυβέρνηση Obama υιοθέτησε μια πολύ σαφή προσέγγιση ως προς την αμερικανική Τρίτη Βιομηχανική Επανάσταση, το ισοδύναμο της «Βιομηχανίας 4.0» στην ΕΕ, ως βάση για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της οικονομικής κυριαρχίας των ΗΠΑ. Μια στρατηγική του τύπου «πρώτα η Αμερική» (America first) θα εντείνει πιθανότατα την πολιτική αυτή. Από την άποψη αυτή, η περαιτέρω ανάπτυξη των μαζικών δεδομένων πρέπει επίσης να θεωρηθεί γεωπολιτικός παράγοντας.

3. Ελεύθερη ροή δεδομένων μεταξύ των κρατών μελών

3.1. Μεταξύ των πολλαπλών λόγων για τους οποίους «η ευρωπαϊκή ψηφιακή οικονομία υιοθέτησε με βραδείς ρυθμούς την επανάσταση των δεδομένων σε σύγκριση με τις ΗΠΑ και ότι επίσης υστερούσε σε συγκρίσιμη βιομηχανική ικανότητα» (7), η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ορθώς τη σύνδεση μεταξύ των εμποδίων στην ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων και της υστέρησης στην ανάπτυξη της ευρωπαϊκής αγοράς.

3.2. Ενώ η προστασία δεδομένων των ΗΠΑ βασίζεται κυρίως στην αρχή της σκόπιμης παροχής δεδομένων και —όσον αφορά τα ιδιωτικά δεδομένα— εμπίπτει στη σφαίρα προστασίας των καταναλωτών, οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες έχουν θεσπίσει νόμους για την προστασία των δεδομένων και συχνά κατοχυρώνουν την προστασία των δεδομένων ως συνταγματικό δικαίωμα. Από τη μία πλευρά, η ευρωπαϊκή προσέγγιση για την ασφάλεια των δεδομένων μπορεί να θεωρηθεί ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Από την άλλη, όμως, η χρήση και η επεξεργασία μαζικών δεδομένων φαίνεται να είναι τόσο περιορισμένη ώστε παρεμποδίζει την καινοτομία.

3.3. Πρέπει να τεθεί τέλος στον κατακερματισμό της αγοράς. Πρέπει να δοθεί εντολή στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει πώς και σε ποιον βαθμό πρέπει να καταργηθούν οι αποκλίσεις στις προσεγγίσεις μεταξύ των κρατών μελών, προκειμένου να αμβλυνθούν οι διαφορές όσον αφορά την ανάπτυξη και τις προσεγγίσεις.

3.4. Δεδομένου του συνεχώς αυξανόμενου όγκου δεδομένων λόγω του διαδικτύου των πραγμάτων (ΔτΠ), των εργοστασίων του μέλλοντος και των αυτόνομων συνδεδεμένων συστημάτων, είναι ιδιαίτερα αναγκαία και στρατηγικής σημασίας η λήψη μέτρων σε ευρωπαϊκή κλίμακα. Η νομική και τεχνική βάση για την ελεύθερη ροή δεδομένων σε ολόκληρη την Ευρώπη αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο της οικοδόμησης μιας ευρείας και ισχυρής ψηφιακής οικονομίας (8).

3.5. Πρέπει να θεσπιστεί βιομηχανική πολιτική της ΕΕ. Πρέπει να καταργηθούν τα αδικαιολόγητα εμπόδια στην ελεύθερη ροή δεδομένων. Η εσωτερική αγορά είναι ασυμβίβαστη με 28 διαφορετικές βιομηχανικές πολιτικές, καθεμία με δικά της εργαλεία και στόχους. Το ίδιο ισχύει και στην ψηφιακή εποχή (9). Ως εκ τούτου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και οι κυβερνήσεις θα πρέπει να ενεργήσουν ως συντονιστές με μακροπρόθεσμο όραμα για τον καθορισμό των όρων ανταγωνισμού και των συνθηκών πλαισίου βάσει συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα (10).

3.6. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ορθώς επισημαίνει τα επιχειρήματα που χρησιμοποιούν οι εθνικές αρχές για τον περιορισμό των ροών δεδομένων. Τα μέτρα γεωγραφικού περιορισμού των δεδομένων που επανεισάγουν στην πράξη τους ψηφιακούς «συνοριακούς ελέγχους» (11) πρέπει να αντικατασταθούν από ένα κατάλληλο ευρωπαϊκό πλαίσιο.

3.7. Η ΕΟΚΕ συνιστά τη διενέργεια εμπεριστατωμένης ανάλυσης της τρέχουσας κατάστασης στα κράτη μέλη και των τεράστιων αποκλίσεων που υφίστανται στην Ευρώπη. Η πρωτοποριακή παραγωγή στη Γερμανία είναι η πιο προηγμένη στην παραγωγή δεδομένων, ακολουθούμενη από προηγμένες βιομηχανικές ομάδες σε άλλες —μεγάλες και μικρές— χώρες. Από την άλλη πλευρά, γοργά αυξάνονται επίσης τα μαζικά δεδομένα που βασίζονται στην παροχή υπηρεσιών στη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, όπως και σε ορισμένες μικρότερες οικονομίες, για παράδειγμα.

3.8. Η ελεύθερη ροή δεδομένων παρακωλύεται σοβαρά από τις αμυντικές στάσεις των κρατών μελών. Μέχρι σήμερα έχουν εντοπιστεί τουλάχιστον 50 νομικά και διοικητικά εμπόδια. Υπάρχουν επίσης σημαντικές διαφορές στις απαιτήσεις των δημοσίων συμβάσεων μεταξύ των κρατών μελών. Επικρατούν διαφορετικές νοοτροπίες και παραδόσεις. Οι εθνικές βιομηχανικές πολιτικές δημιουργούν διαφορετικά νομοθετικά περιβάλλοντα· δεν υπάρχει κοινό βιομηχανικό πλαίσιο. Η έλλειψη εμπιστοσύνης σχετικά με τα μη προσωπικά δεδομένα μπορεί επίσης να προέλθει από διαφορετικές προσεγγίσεις όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο τα προσωπικά δεδομένα πρέπει να τυγχάνουν νόμιμης μεταχείρισης. Οι αμυντικές στάσεις στην κυβέρνηση και στις επιχειρήσεις σε διάφορες χώρες τείνουν να αλληλοενισχύονται.

3.9. Αντιθέτως, μόνο με την ενίσχυση της εμπιστοσύνης μεταξύ των κρατών μελών θα δημιουργηθεί μια ενιαία αγορά που εξελίσσεται ως ασφαλές καταφύγιο δεδομένων και γόνιμο έδαφος για την καινοτομία.

3.10. Οι εθνικοί στόχοι, όπως η προώθηση της καινοτομίας και η σταδιακή δημιουργία προστιθέμενης αξίας, εξυπηρετούνται καλύτερα με τη δημιουργία μιας κοινής αγοράς για τα μαζικά δεδομένα, με τη διασφάλιση ασφαλούς αποθήκευσης δεδομένων μέσω διαχείρισης προηγμένων ΤΠΕ σε μεγάλη κλίμακα, και με τη συγκέντρωση δυνατοτήτων.

3.11. Εκτός από την αντιπαραγωγική επίπτωση στη διαφάνεια και την παρεμπόδιση της καινοτομίας, ο γεωγραφικός περιορισμός των δεδομένων έχει αρνητικό αντίκτυπο κυρίως στις ΜΜΕ με διασυνοριακές δραστηριότητες. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει σθεναρά την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής βάσει της οποίας «κάθε ενέργεια κράτους μέλους που αφορά την αποθήκευση ή την επεξεργασία δεδομένων πρέπει να σέβεται την «αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας των δεδομένων εντός της ΕΕ» (12).

3.12. Η ΕΟΚΕ εμμένει στην άποψη ότι το θέμα του ανοίγματος των εθνικών αγορών για τη διάδοση δεδομένων σε ολόκληρη την Ευρώπη θα πρέπει να καλύπτεται επίσης από το ετήσιο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο, συμπεριλαμβανομένων των ανά χώρα συστάσεων. Η ελεύθερη κυκλοφορία των δημόσιων δεδομένων σε ολόκληρη την Ευρώπη θα ολοκληρώσει την ενιαία αγορά και θα δημιουργήσει ισότιμους όρους ανταγωνισμού. Ο ΓΚΠΔ συμβάλλει στη δημιουργία κοινού πεδίου δράσης (13).

3.13. Οι περιφέρειες και οι αστικές περιοχές διαθέτουν επίσης δυναμικά δεδομένα. Περιφερειακές πλατφόρμες με δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς θα ενισχύσουν τις περιφερειακές οικονομίες και μπορούν να ενδυναμώσουν τις περιφερειακές ομάδες σε διεθνές επίπεδο. Οι περιφέρειες και οι πόλεις πρέπει να πειστούν να ενεργούν με ανοιχτό πνεύμα. Στο σημείο αυτό, η ΕΕ μπορεί και πάλι να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών και στην παροχή τεχνογνωσίας τελευταίας τεχνολογίας σε περιφερειακές οντότητες.

3.14. Η δημόσια έρευνα αποτελεί πολύ σημαντική πηγή δεδομένων. Δεδομένου ότι πρόκειται για χρήματα των φορολογουμένων, είναι σημαντικό να διασφαλιστεί η ευρύτερη κατανομή αυτών των δεδομένων. Ειδικότερα οι ΜΜΕ μπορούν να επωφεληθούν από δεξαμενές δεδομένων που προκύπτουν από την έρευνα.

3.15. Τα εν λόγω δημόσια δεδομένα παρεμβάλλονται συχνά σε ιδιωτικές δραστηριότητες. Οι συμβατικές ρυθμίσεις με τον εμπορικό τομέα συνεπάγονται προφανώς διαφορετική αντιμετώπιση των δεδομένων. Σχετικά παραδείγματα περιλαμβάνουν μη προσωπικά δεδομένα που παράγονται στις μεταφορές, στον ενεργειακό τομέα, μέσω δορυφόρων, σε κτηματολόγια και σε άλλες δημόσιες υπηρεσίες.

3.16. Λαμβάνοντας υπόψη τις απογοητευτικά μεγάλες αποκλίσεις στην Ευρώπη, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η απεριόριστη ροή δεδομένων σε ολόκληρη την Ευρώπη θα μπορούσε επίσης να συμβάλει στη σύγκλιση των εθνικών οικονομιών, γεγονός το οποίο παρουσιάζει σημαντικό ενδιαφέρον, τόσο για τις περισσότερο προηγμένες οικονομίες όσο και για εκείνες που υστερούν. Οι δημόσιες διοικήσεις μπορεί να κληθούν να υποστηρίξουν και να παράσχουν συμβουλές η μία στην άλλη, ώστε να θέσουν σε εφαρμογή τους κατάλληλους μηχανισμούς.

3.17. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν εξετάζει τις πτυχές των δεδομένων που κωδικοποιούνται στις διάφορες γλώσσες και συνδέονται με την ελεύθερη ροή δεδομένων ή με την πρόσβαση στα δεδομένα. Λαμβανομένου υπόψη ότι τα γλωσσικά δεδομένα θα μπορούσαν επίσης να παράγονται μόνον από μηχανές, η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να εντείνει τις προσπάθειές της για την υποστήριξη της έρευνας και της καινοτομίας, καθώς και της ανάπτυξης της αυτόματης μετάφρασης δεδομένων που εκφράζονται σε διάφορες γλώσσες σε όλες τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ.

3.18. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την ανάγκη να υιοθετηθεί μια ολιστική προσέγγιση και να καλλιεργηθεί ένα αίσθημα κοινού σκοπού στο Συμβούλιο Ανταγωνιστικότητας και πέραν αυτού, προκειμένου να δημιουργηθεί αμοιβαία εμπιστοσύνη. Η εμπιστοσύνη είναι ουσιαστικής σημασίας. Το άνοιγμα της ευρωπαϊκής αγοράς στην ελεύθερη ροή μη προσωπικών δεδομένων έχει επίσης βαθιές πολιτικές επιπτώσεις. Άπτεται ενός ευρέος φάσματος θεμάτων, όπως η ενίσχυση της βάσης της ενιαίας αγοράς και της καινοτομίας στις μεγάλες και μικρές επιχειρήσεις, η βελτίωση των προοπτικών οικονομικής ανάπτυξης και απασχόλησης, η προώθηση της οικονομικής σύγκλισης μεταξύ των κρατών μελών και η ανταγωνιστικότητα.

4. Πρόσβαση σε δεδομένα και διαβίβαση δεδομένων στην αγορά

4.1. Η ανακοίνωση εξετάζει μεγάλο αριθμό πιθανών αλληλεπιδράσεων μεταξύ εταιρειών παντός μεγέθους στον τομέα των δεδομένων (συναλλαγές μεταξύ επιχειρήσεων ή B2B). Θα πρέπει επιπλέον να ληφθούν υπόψη οι δημόσιες υπηρεσίες. Η ποικιλία των δεδομένων είναι ατελείωτη και, συνεπώς, η ανάπτυξή τους απρόβλεπτη.

4.2. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ορθώς δίνει προτεραιότητα στον στόχο της πρόσβασης σε μεγάλα και ποικίλα σύνολα δεδομένων από όλους τους παράγοντες της αγοράς. Επισημαίνει πολλά εμπόδια στην ελεύθερη πρόσβαση και παρατηρεί ότι «η ανταλλαγή δεδομένων παραμένει προς το παρόν περιορισμένη» (14).

4.3. Οι λόγοι για τους οποίους οι εταιρείες κρατούν δεδομένα μόνο για τις ίδιες είναι αυτονόητοι. Τα προϊόντα και οι υπηρεσίες παράγονται με βάση εταιρικά συστήματα παραγωγής ή, γενικότερα, εταιρικές στρατηγικές, που δεν κοινοποιούνται σε άλλους. Η συμβατική ελευθερία πρέπει, καταρχήν, να γίνεται σεβαστή και να διασφαλίζεται (15).

4.4. Η κατάσταση παρουσιάζει υψηλό βαθμό διαφοροποίησης. Μεγάλες εταιρείες διαθέτουν συχνά τη δική τους έρευνα, με ευρύ φάσμα πιθανών εφαρμογών. Οι μικρότερες εταιρείες έχουν εξ ορισμού περιορισμένο πεδίο εφαρμογής. Εντούτοις, σε όλες τις περιπτώσεις, τα επιχειρήματα για την ανταλλαγή δεδομένων με άλλες εταιρείες είναι συντριπτικά, με άμεσα πλεονεκτήματα για όλες τις εταιρείες που εμπλέκονται.

4.5. Κατά κανόνα, τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας δεν καλύπτουν τα δεδομένα αλληλεπίδρασης μηχανής με μηχανή. ¬Βάσει των προαναφερομένων, το δίκαιο της ΕΕ ισχύει για συγκεκριμένες εφαρμογές που χρήζουν νομικής προστασίας. Σε άλλες περιπτώσεις, τα εν λόγω δεδομένα και ο τρόπος διαχείρισής τους εξακολουθούν να υπόκεινται σε συμβατικές λύσεις, όπως, για παράδειγμα, η κυριότητα των δεδομένων και οι τιμές.

4.6. Το νομικό πλαίσιο για τα δεδομένα θα πρέπει να διασφαλίζει την προστασία των δικαιωμάτων των εταιρειών στον ίδιο βαθμό με την προστασία των φυσικών αγαθών.

4.7. Δεν υπάρχει ιδιαίτερη ανάγκη για τη θέσπιση νέων νομοθετικών μέτρων. Οι υφιστάμενες κανονιστικές ρυθμίσεις καλύπτουν τους περισσότερους τομείς και μπορούν, εάν χρειαστεί, να αναδιατυπωθούν σύμφωνα με τις ειδικές απαιτήσεις της ψηφιακής εποχής.

4.8. Δεδομένης της τρέχουσας δυναμικής και του απρόβλεπτου χαρακτήρα των εξελίξεων, η πιθανή θέσπιση γενικού πλαισίου για τα πρότυπα δεν θα πρέπει σε καμία περίπτωση να παρεμποδίζει την καινοτομία. Τα υφιστάμενα πρότυπα συχνά περιορίζουν τις καινοτομίες, ενώ δύσκολα μπορούν να τεθούν νέα πρότυπα χωρίς καλύτερη γνώση των εξελίξεων. Κατά συνέπεια, απαιτούνται νέοι τρόποι κανονιστικής ρύθμισης. Θα πρέπει να προαχθεί η φορητότητα.

4.9. Η ευθύνη συνιστά ένα ακανθώδες ζήτημα (16). Υπάρχουν ήδη ορισμένες οδηγίες, και καθώς διευρύνεται το πεδίο εφαρμογής της τεχνολογίας, ενδέχεται να πρέπει να αναθεωρηθούν, όπως στην περίπτωση της οδηγίας σχετικά με θέματα ευθύνης λόγω ελαττωματικών προϊόντων, για παράδειγμα, ούτως ώστε να προσαρμοστεί επίσης στο Διαδίκτυο των Πραγμάτων και στην τεχνητή νοημοσύνη. H αλληλεπίδραση μηχανής με μηχανή ενδέχεται να προϋποθέτει τη θέσπιση ειδικών νομικών διατάξεων σχετικά με την ευθύνη. Λαμβάνοντας υπόψη τη μεγάλη ποικιλομορφία και τις συνεχώς μεταβαλλόμενες σχέσεις μεταξύ των εταιρειών όσον αφορά τα δεδομένα, η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι οι υφιστάμενοι κανονισμοί είναι σε μεγάλο βαθμό επαρκείς. Τυχόν νέοι κανονισμοί θα πρέπει να προάγουν την καινοτομία και ασφαλώς να μην την παρεμποδίζουν.

4.10. Μεγαλύτερη ροή ή διαβίβαση δεδομένων μπορεί να επιτευχθεί μέσω συμβάσεων μεταξύ των επιχειρήσεων, με τη χρήση υφιστάμενων ή νέων πλατφορμών και εργαστηρίων, κατά προτίμηση σε διεθνές επίπεδο, μέσω διεπαφών προγραμματισμού εφαρμογών (17), καθώς και με την ενίσχυση στοχευμένων σχέσεων μεταξύ επιστήμης και εταιρειών. Η επιστήμη πρέπει επίσης να εκπροσωπείται σε πλατφόρμες και εργαστήρια. Πολλά από αυτά είναι ήδη διαθέσιμα για τη «Βιομηχανία 4.0», όπως, για παράδειγμα, περιφερειακά εργαστήρια πεδίου. Θα πρέπει να καταστεί υποχρεωτική η διάδοση των δεδομένων που παράγονται από ερευνητικά κέντρα και τα οποία χρηματοδοτούνται από δημόσιους πόρους (18).

4.11. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ των «βάσεων δοκιμών» και των ανοιχτών αγορών για την εμπορία δεδομένων προκειμένου να ενθαρρυνθούν όσοι προσανατολίζονται προς μεγαλύτερη διαφάνεια. Μπορούν να εντοπιστούν και να εδραιωθούν πεδία κοινής βάσης. Είναι σκόπιμο να οριστεί οργανισμός ο οποίος θα είναι επιφορτισμένος με την ευθύνη του εντοπισμού αναγκών για πεδία δοκιμών και θα διευκολύνει την εποικοδομητική και υψηλής ποιότητας συνεργασία μεταξύ των ενδιαφερόμενων οργανισμών.

4.12. Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή σε μια πολύ χρήσιμη πρωτοβουλία που δρομολογήθηκε το 2014 από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την Big Data Value Association (19). Σε πρόσφατη δήλωση και των δύο εταίρων υπογραμμίζονται τέσσερα σημαντικά μέσα που πρέπει να εφαρμοστούν από τις ΣΔΙΤ: — μεγάλης κλίμακας συστήματα επίδειξης («έργα-φάρος») σε βιομηχανικούς τομείς· — ενσωμάτωση και πειραματισμός βάσει δεδομένων («χώροι καινοτομίας»)· — τεχνικά έργα σε βασικούς τομείς· — δικτύωση, οικοδόμηση κοινοτήτων και στήριξη πολιτικών. Πρόκειται για μια υποδειγματική προσέγγιση για περαιτέρω ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες. Εκτός από τις ερευνητικές ΣΔΙΤ, υπάρχουν και κοινές τεχνολογικές πρωτοβουλίες που επικεντρώνονται στην καινοτομία.

4.13. Μια επιλογή εν προκειμένω θα μπορούσε να αποτελέσει η χρήση ευρωπαϊκών προτύπων συμβάσεων συνεργασίας.

5. Ευαισθητοποίηση και νοοτροπία των επιχειρήσεων

5.1. Πέραν των κανονιστικών και πρακτικών διατάξεων, η ισχυρή ψηφιακή οικονομία απαιτεί την καλλιέργεια πιο ανοιχτού πνεύματος στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. Το ζητούμενο είναι, κατεξοχήν, η ευαισθητοποίηση και η νοοτροπία προορατικής αντιμετώπισης της εκ βάθρων αλλαγής προσανατολισμού.

5.2. Η παγκόσμια οικονομία στο σύνολό της βρίσκεται σε έντονα μεταβατική φάση. Όλες οι βιομηχανίες —μεγάλες και μικρές— πρέπει να συμμετέχουν σε αυτή τη διαδικασία, στο πλαίσιο της οποίας, όμως, δεν θα πρέπει να υπάρχει αντίθεση μεταξύ των υφιστάμενων βιομηχανιών και των νεότερων κλάδων, μεταξύ του «παλαιού» και του «νέου». Οι ευρωπαϊκές βασικές ικανότητες πρέπει να μετασχηματιστούν ταχύτερα και αποτελεσματικότερα, ενώ όλοι οι κλάδοι πρέπει να έχουν επίσης τη δυνατότητα να συμμετέχουν στην εν λόγω διαδικασία.

5.3. Η ίδια η διαδικασία διενεργείται σε μεγάλο βαθμό από τη βάση προς την κορυφή και, επομένως, είναι θέμα του επιχειρηματικού τομέα και των επιχειρήσεων. Εκτός από τα πολύτιμα εργαλεία που παρουσιάζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (20) ώστε να καταστούν οι αγορές περισσότερο ευαίσθητες ως προς τη θέσπιση προληπτικών ρυθμίσεων, η ΕΟΚΕ επισημαίνει την ανάγκη αλλαγής νοοτροπίας σε μεγάλα τμήματα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων.

5.4. Τα δεδομένα αποτελούν ευαίσθητο θέμα για τις επιχειρήσεις και η τάση αυτή θα ενταθεί περισσότερο στο μέλλον. Περιορισμένος μόνον αριθμός εταιρειών εμφανίζονται θετικές ως προς το άνοιγμα των δεδομένων. Θα ήταν χρήσιμο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να δώσει ορισμένα παραδείγματα. Επιπλέον, πολλές εταιρείες εξακολουθούν να πιστεύουν εσφαλμένα ότι το σημερινό εξελιγμένο επίπεδο παραγωγής τους θα εξασφαλίσει τη θέση τους στην αγορά στο μέλλον.

5.5. Οι διαφορές μεταξύ των ΗΠΑ και της Ευρώπης είναι εντυπωσιακές. Οι τεχνικές παραδόσεις στην Ευρώπη τείνουν προς μια κλειστή νοοτροπία. Η προηγμένη τεχνολογία και το υψηλό επίπεδο απαιτήσεων όσον αφορά τη διαχείριση των δεδομένων είναι αποφασιστικής σημασίας για το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι εξαιρετικά προηγμένες στον τομέα των σχέσεων μεταξύ επιχειρήσεων και καταναλωτών (B2C — business-to-consumer) και χαρακτηρίζονται από πιο ανοιχτό πνεύμα όσον αφορά την ελεύθερη πρόσβαση. Η Ευρώπη είναι ιδιαίτερα προηγμένη σε υψηλής ποιότητας παραγωγή και στον τομέα των συναλλαγών μεταξύ επιχειρήσεων (B2B — business-to-business), ενώ οι εταιρείες θέλουν να εξακολουθούν να ελέγχουν τα δικά τους δεδομένα.

5.6. Πρέπει να εξεταστεί σοβαρά το κατά πόσον η Ευρώπη έχει αυτήν τη στιγμή την ικανότητα να αντιμετωπίζει σωστά τα μαζικά δεδομένα. Με άλλα λόγια, οι επιχειρήσεις της ΕΕ πρέπει να αντιμετωπίσουν την πρόκληση ότι η ικανότητα μετασχηματισμού δεδομένων σε επιχειρήσεις είναι σε μεγάλο βαθμό παρούσα στις Ηνωμένες Πολιτείες, κάτι το οποίο σημαίνει ότι τα δεδομένα που θα πρέπει να επεξεργαστούν είναι αποθηκευμένα στους διακομιστές των αμερικανικών εταιρειών, συμπεριλαμβανομένων των κατάλληλων αλγορίθμων για την παραγωγή νέων ιδεών (21).

5.7. Είναι επείγουσα η ανάγκη για αλλαγή. Ο καλύτερος τρόπος για την επίτευξη προόδου είναι η υιοθέτηση μιας στρατηγικής για τη διατήρηση των σημερινών δυνατοτήτων παραγωγής, με αυξανόμενο άνοιγμα παράλληλα στις ροές δεδομένων. Η διαδικασία της αλλαγής δεν μπορεί να γίνει από τη μια μέρα στην άλλη, αλλά μόνο σταδιακά. Για τον σκοπό αυτό, οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις πρέπει να βρουν τον πλέον αποτελεσματικό ευρωπαϊκό τρόπο: όχι παλεύοντας ενάντια στο ρεύμα, αλλά αλλάζοντας με τρόπο αποδεκτό (22).

5.8. Πολλές ευρωπαϊκές εταιρείες πρέπει να καλύψουν το χαμένο έδαφος, τόσο με την ενίσχυση της ικανότητάς τους να εργάζονται με δεδομένα όσο και με τη βελτίωση της μεταποίησης. Όσο και αν ακούγεται παράξενο, σε πολλές εταιρείες, το άνοιγμα και η διαφάνεια όσον αφορά τα μαζικά δεδομένα θα πρέπει να ξεκινήσουν με την αλλαγή των εσωτερικών διαδικασιών και των εσωτερικών προσεγγίσεων της εταιρείας.

5.9. Ένα βασικό ζήτημα είναι τα ευέλικτα και ευκολότερα προσαρμόσιμα επιχειρηματικά μοντέλα τα οποία αντικαθιστούν σταδιακά το παραδοσιακό τοπίο των κάθετα ολοκληρωμένων μεταποιητικών επιχειρήσεων (23). Τα επιχειρηματικά μοντέλα αυτού του είδους πρέπει να επιτρέπουν στις επιχειρήσεις να λειτουργούν αποτελεσματικότερα στο περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από ολοένα αυξανόμενο αριθμό προϊόντων και υπηρεσιών, καθώς και από την πλήρη ενοποίηση της μεταποίησης και των υπηρεσιών. Ορισμένες φορές, οι εταιρείες πρέπει να αποδέχονται μειονεκτήματα προκειμένου να αποκτήσουν περισσότερα πλεονεκτήματα.

5.10. Είναι σκόπιμο να διοργανωθούν ανταλλαγές προκειμένου να συζητηθεί η σύγκρουση μεταξύ της διατήρησης της εταιρικής ταυτότητας των δεδομένων και της αδήριτης ανάγκης για καινοτομία σε διεθνές επίπεδο και να αναζητηθούν οι πλέον αποτελεσματικές προσεγγίσεις στο πλαίσιο των επιχειρήσεων για το άνοιγμά τους. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορεί να συνδράμει με τον πλέον χρήσιμο τρόπο στον εξευρωπαϊσμό των ανταλλαγών αυτών.

5.11. Πρέπει να παραχθούν ιδέες ώστε να δημιουργηθούν κάποια κέντρα αριστείας ως αντιστάθμιση της Silicon Valley και των μεγάλων αμερικανικών πανεπιστημίων.

5.12. Σε αυτό το πλαίσιο, είναι, για παράδειγμα, αναγκαία η εμβάθυνση της ανεπαρκώς ανεπτυγμένης ευρωπαϊκής κεφαλαιαγοράς. Η διαχείριση μαζικών δεδομένων με δυναμικό τρόπο δεν απαιτεί μόνον επιτυχημένες νεοσύστατες επιχειρήσεις, αλλά προϋποθέτει κυρίως αναπτυσσόμενες εταιρείες, οι οποίες είναι πολύ λίγες. Συνεπώς, είναι απαραίτητη μια πιο δυναμική αγορά επιχειρηματικών κεφαλαίων στην Ευρώπη. Θα πρέπει να εξεταστούν και να προσαρμοστούν μέτρα για την ενίσχυση και την προώθηση της ανάπτυξής της ακολουθώντας βέλτιστες πρακτικές, όπως το παράδειγμα του Ισραήλ.

5.13. Το Ηνωμένο Βασίλειο έχει μια σφριγηλή οικονομία που παράγει δεδομένα. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η ευρωπαϊκή και η βρετανική βιομηχανία θα πρέπει να συνεχίσουν να συνεργάζονται στενά για τη διαφανή και ανοιχτή παραγωγή δεδομένων.

6. Κοινωνία και αγορά εργασίας

6.1. Οι απόψεις που έχουν διατυπωθεί σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ (24) σχετικά με τις επιπτώσεις της «Βιομηχανίας 4.0» στην κοινωνία και την αγορά εργασίας είναι εξίσου σημαντικές στην εποχή της ελεύθερης ροής δεδομένων. Ορισμένες πτυχές πρέπει να υπογραμμιστούν.

6.2. Η δυναμική της ανάπτυξης και της διάδοσης δεδομένων απαιτεί πλήρη κατανόηση από την κοινωνία, και ιδίως από τους εργαζόμενους στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. Είναι απαραίτητη η επικαιροποίηση της ενημέρωσης προκειμένου να προωθηθούν επαρκείς γνώσεις και αποδοχή από το κοινό όσον αφορά την εκ βάθρων διαδικασία μετασχηματισμού. Οι κοινωνικοί εταίροι καλούνται να διαδραματίσουν τον ρόλο που τους αναλογεί.

6.3. Ο ανθρώπινος παράγοντας είναι καίριας σημασίας. Θα πρέπει να υπάρξει κοινωνικός διάλογος σε όλα τα επίπεδα για τις αναγκαίες προσαρμογές, αλλά και να τεθούν σε εφαρμογή προγράμματα που θα προετοιμάσουν τους εργαζόμενους και τους νέους για τη νέα πραγματικότητα. Απαιτείται πολύ μεγαλύτερος αριθμός αναλυτών δεδομένων και επιστημόνων δεδομένων.

6.4. Εν προκειμένω, επισημαίνεται επίσης η πρόκληση της ανάπτυξης νέων μορφών οργανισμών για την κατάρτιση και τη συνεργασία των εργαζομένων, σε όλα τα κοινωνικά στρώματα, η εργασία των οποίων θα μειωθεί. Τα υφιστάμενα κοινωνικά συστήματα δεν είναι προσαρμοσμένα σε αυτές τις προκλήσεις, με ελάχιστες μόνο εξαιρέσεις, όπως οι «ενδιάμεσες εταιρείες» (buffer companies), οι οποίες χρησιμοποιούνται στη Φινλανδία για να βοηθήσουν τους μη χειρωνακτικά εργαζόμενους (white collar employees) στη μετάβασή τους στην πληθεργασία, με ταυτόχρονη διατήρηση των δικαιωμάτων τους κοινωνικής ασφάλισης. Όλοι θα πρέπει να έχουν επίγνωση του γεγονότος ότι το εργασιακό μας τοπίο είναι πλέον διαφορετικό.

6.5. Οι εξελίξεις στην αγορά εργασίας και η κοινωνική ένταξη αποτελούν επίσης μέρος μιας ευρύτερης αντίληψης της βιομηχανικής πολιτικής. Οι μελέτες διακυμαίνονται μεταξύ των προβλέψεων για απώλειες θέσεων εργασίας έως και 50 %, ιδίως διοικητικών υπαλλήλων, και αύξησης κατά 20 % των νέων θέσεων εργασίας ως αποτέλεσμα της ψηφιοποίησης και της υπερσύγχρονης παραγωγής. Όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη θα πρέπει να επικεντρωθούν στη μεταβατική φάση, ούτως ώστε να αρθούν τα εμπόδια στην προσαρμογή και να διευκολυνθεί η επίτευξη αποτελεσμάτων τα οποία δημιουργούν νέες ευκαιρίες για τους πολίτες, κυρίως στην ανάπτυξη υπηρεσιών.

6.6. Η εκπαίδευση και η κατάρτιση στον χώρο εργασίας σε όλα τα επίπεδα του εργατικού δυναμικού έχουν μεγάλο ενδιαφέρον σε κάθε τομέα και σε κάθε χώρα. Δεν θα πρέπει να καλύπτονται μόνο τεχνικοί τομείς.

6.7. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει τον υποστηρικτικό ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δείχνοντας τον δρόμο προς τα εμπρός και εντοπίζοντας προβλήματα και ευκαιρίες. Πρέπει να διοργανωθούν εργαστήρια στην ΕΕ και ανταλλαγές, μεταξύ άλλων βέλτιστων πρακτικών, μεταξύ επιχειρήσεων, κοινωνικών εταίρων και κυβερνήσεων. Πρέπει να εξευρεθούν και να αναπτυχθούν κοινά πεδία και κοινές προσεγγίσεις εν μέσω της ποικιλομορφίας των διαφορετικών νοοτροπιών στην Ευρώπη.

Βρυξέλλες, 5 Ιουλίου 2017. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Γιώργος ΝΤΆΣΗΣ

(1) Ανακοίνωση με θέμα «Οικοδόμηση μιας ευρωπαϊκής οικονομίας δεδομένων» [COM(2017) 9 final], 10 Ιανουαρίου 2017. Βλέπε επίσης τη σχετική επιστολή εκδήλωσης ενδιαφέροντος, της 2ας Δεκεμβρίου 2016, που υπέγραψαν 14 αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων (Non-paper για την πρωτοβουλία ελεύθερης κυκλοφορίας των δεδομένων).

(2) EE C 71 της 24.2.2016, σ. 65.

(3) Ανακοίνωση με θέμα «Οικοδόμηση μιας ευρωπαϊκής οικονομίας δεδομένων» [COM(2017) 9 final], 10 Ιανουαρίου 2017.

(4) COM(2014) 442 final, 2 Ιουλίου 2014 (ΕΕ C 242 της 23.7.2015, σ. 61).

(5) Die digitale Transformation der Industrie (Ο ψηφιακός μετασχηματισμός της βιομηχανίας), Bundesverband der Deutschen Industrie, 1 Φεβρουαρίου 2015.

(6) GAFA είναι τα αρχικά των εταιρειών Google, Apple, Facebook και Amazon, των οποίων ο συνολικός συνδυασμένος κύκλος εργασιών ανέρχεται σε 468 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ. NATU είναι τα αρχικά των εταιρειών Netflix, Airbnb, Tesla και Uber. Η συνδυασμένη αγοραία αξία των GAFA ανέρχεται σήμερα σε 2,3 τρισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ. Η εν λόγω αξία σχεδόν αντιστοιχεί στην αγοραία αξία των κορυφαίων 50 εταιρειών του δείκτη EURO STOXX, ήτοι 2,9 τρισεκατομμύρια ευρώ. Το γεγονός αυτό υπογραμμίζει την οικονομική ισχύ των επιχειρήσεων μαζικών δεδομένων/πλατφορμών και την τεράστια εκ μέρους τους δημιουργία αξίας.

(7) COM(2017) 9 final, σ. 2.

(8) Βλέπε επίσης τη σχετική επιστολή 14 κυβερνήσεων το 2016 (Non-paper για την πρωτοβουλία ελεύθερης κυκλοφορίας των δεδομένων). Είναι άραγε δυσοίωνο το γεγονός ότι καμία από τις μεγάλες χώρες, εκτός από τη Βρετανία, δεν υπέγραψε την επιστολή;

(9) ΕΕ C 71 της 24.2.2016, σ. 65 και ΕΕ C 389 της 21.10.2016, σ. 50.

(10) Η FME-CWM (Federatie voor de Metaal- en Electrotechnische Industrie-Contactgroep Werkgevers in de Metaalnijverheid), ολλανδική ομοσπονδία επιχειρήσεων για τον κλάδο της τεχνολογίας, συνιστά τη συγκρότηση υπουργικής ομάδας κορυφής για τον συντονισμό της ψηφιοποίησης στις Κάτω Χώρες, 16 Μαρτίου 2017.

(11) COM(2017) 9 final, σ. 5.

(12) COM(2017) 9 final, σ. 7.

(13) «Γενικός κανονισμός για την προστασία των δεδομένων», Μάιος 2016. Για τη θέση της ΕΟΚΕ, βλέπε ΕΕ C 229 της 31.7.2012, σ. 90.

(14) COM(2017) 9 final, σ. 10.

(15) Βλέπε επίσης «Orgalime comments on the upcoming European Commission initiative on “Building the EU Data Economy”» (Παρατηρήσεις της Orgalime σχετικά με την επικείμενη πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την «Οικοδόμηση μιας ευρωπαϊκής οικονομίας δεδομένων»), 21 Σεπτεμβρίου 2016, και DIGITALEUROPE’s Initial Views on Building the European Data Economy Communication (Αρχικές θέσεις της DIGITALEUROPE για την ανακοίνωση «Οικοδόμηση μιας ευρωπαϊκής οικονομίας δεδομένων»), 14 Φεβρουαρίου 2017.

(16) COM(2017) 9 final, σ. 14-15.

(17) COM(2017) 9 final, σ. 12.

(18) Η περιφέρεια της Βαλονίας σχεδιάζει τη θέσπιση διατάγματος επί του θέματος αυτού.

(19) Με την πρωτοβουλία αυτή προκύπτει μια «σύμπραξη δημόσιου και ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ) μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της βιομηχανίας και ερευνητικών ινστιτούτων, με στόχο να εξασφαλιστεί η συνεργασία στην έρευνα και την καινοτομία σχετικά με τα δεδομένα, να ενισχυθεί η συγκρότηση κοινοτήτων γύρω από τα δεδομένα, αλλά και να τεθούν οι βάσεις για μια ακμάζουσα οικονομία που βασίζεται στα δεδομένα στην Ευρώπη» (κοινή δήλωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της Big Data Value Association).

(20) COM(2017) 9 final, σ. 11-13.

(21) Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η αυτοκινητοβιομηχανία, η μεγάλη δύναμη της Ευρώπης, σε αντίθεση με εντελώς νέες έννοιες όπως η Google, η οποία δεν θα πουλήσει αυτοκίνητα αλλά, σε διασύνδεση με τον πελάτη, παρέχει κινητικότητα και πακέτα κινητικότητας.

(22) Βλέπε White Paper Digital Platforms (Λευκή βίβλος «Ψηφιακές πλατφόρμες», Ψηφιακή κανονιστική πολιτική για την ανάπτυξη, την καινοτομία, τον ανταγωνισμό και τη συμμετοχή), Γερμανική κυβέρνηση, Ομοσπονδιακό Υπουργείο Οικονομικών και Ενέργειας, Μάρτιος 2017.

(23) Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η μελλοντική ανάπτυξη της αυτοκινητοβιομηχανίας: βλέπε την έκθεση CCMI/148 της ΕΟΚΕ, 22 Φεβρουαρίου 2017.

(24) ΕΕ C 13 της 15.1.2016, σ. 161.