Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "10η ετήσια έκθεση για τα διαρθρωτικά ταμεία 1998"

(2000/C 268/06)

Την 1η Μαρτίου 2000, και σύμφωνα με το άρθρο 23, τρίτη παράγραφος, του Εσωτερικού Κανονισμού, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση με θέμα "10η ετήσια έκθεση για τα διαρθρωτικά ταμεία 1998".

Το τμήμα "οικονομική και νομισματική ένωση - οικονομική και κοινωνική συνοχή", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των εργασιών, επεξεργάστηκε τη γνωμοδότησή του με βάση την εισηγητική έκθεση του εισηγητή κ. Mengozzi στις 6 Ιουνίου 2000.

Κατά την 374η σύνοδο ολομέλειας της 12 και 13ης Ιουλίου 2000 (συνεδρίαση της 12ης Ιουλίου) η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 111 ψήφους υπέρ, 0 ψήφους κατά, και 2 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η ετήσια έκθεση της Επιτροπής με θέμα την χρησιμοποίηση των διαρθρωτικών ταμείων που καταρτίστηκε με βάση το άρθρο 16 του κανονισμού πλαισίου (ΕΟΚ) αρ. 2052/88 για τα διαρθρωτικά ταμεία και την οποία η Επιτροπή είχε την υποχρέωση να υποβάλει στο Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών, πρόκειται να αποτελέσει και φέτος αντικείμενο μιας γνωμοδότησης πρωτοβουλίας της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής. Θα μπορούσε να υποθέσει κανείς ότι το γεγονός ότι δεν ζητήθηκε επισήμως η γνώμη της ΟΚΕ - όπως ήδη συνέβη και στην περίπτωση της 9ης έκθεσης - οφείλεται στην αυστηρή ερμηνεία του όρου "υποβάλλεται" που δεν προϋποθέτει ρητώς την υποβολή αίτησης γνωμοδότησης.

1.2. Η έκθεση της Επιτροπής περιλαμβάνει αξιολογήσεις και εκτιμήσεις, καθώς και ελλείψεις, και είναι εύλογο να σκεφτεί κανείς ότι θα μπορούσαν να διατυπωθούν σχετικά κρίσιμες και χρήσιμες παρατηρήσεις, καθώς και υποδείξεις για το μέλλον, δεδομένου του ρόλου που η Συνθήκη αναθέτει στην ΟΚΕ τόσο στον τομέα της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής, όσο και σε σχέση με το ευρωπαϊκό ταμείο περιφερειακής ανάπτυξης, όπως ορίζουν τα άρθρα 159 και 162 της Συνθήκης, και δεδομένου, επίσης, του όγκου των προσπαθειών που καταβάλλονται στον συγκεκριμένο τομέα, όπως πιστοποιεί το ίδιο το κεφάλαιο 7 της έκθεσης, το οποίο είναι αφιερωμένο στον διοργανικό διάλογο και, κατ' επέκταση, στο διάλογο με την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή.

2. Περιεχόμενο και δομή της έκθεσης

2.1. Το 1998 αποτελεί το προτελευταίο έτος της τρέχουσας περιόδου προγραμματισμού 1994-1999, στη διάρκεια της οποίας υιοθετήθηκαν τα τελευταία προγράμματα. Στο τέλος του έτους, τα ισχύοντα προγράμματα ανέρχοντο σε 1104, τα 605 από τα οποία αφορούσαν τους διάφορους στόχους και τα 499 τις κοινοτικές πρωτοβουλίες.

2.2. Το μεγαλύτερο ποσοστό εκτέλεσης παρουσίασε ο στόχος 1, υπέρ του οποίου στα τέλη του 1998 είχε εκτελεστεί το 82 % των υποχρεώσεων πιστώσεων και ποσοστό πληρωμών 64 %, ενώ σε ό,τι αφορά τον στόχο 2 σημειώθηκε σημαντική καθυστέρηση σε σχέση με το 1997 τόσο από πλευράς αναλήψεων υποχρεώσεων πιστώσεων όσο και πληρωμών. Πρέπει ιδιαίτερα να εξαρθεί - επειδή είναι σημαντικό για τους σκοπούς μιας προληπτικής πολιτικής στον τομέα της απασχόλησης - η πορεία του στόχου 4 ο οποίος, παρά το εξαιρετικό επίπεδο εφαρμογής που παρουσίασε το 1998, δεν κατορθώνει να καλύψει την συσσωρευμένη καθυστέρηση που είχε σημειωθεί καθ' όλη την περίοδο προγραμματισμού. Αποτέλεσμα ήταν ότι στο τέλος του 1998, είχε εκτελεστεί μόνον το 68 % των υποχρεώσεων πιστώσεων και το 47 % των πληρωμών.

2.2.1. Αξίζει να αναφερθεί σχετικά ότι, αντίθετα, μεταξύ των κοινοτικών πρωτοβουλιών η μεγαλύτερη πρόοδος σημειώθηκε στα τομεακά προγράμματα βιομηχανικής ανασυγκρότησης.

2.3. Ένα από τα κεφάλαια της έκθεσης είναι αφιερωμένο στις ενδιάμεσες αξιολογήσεις που αποσκοπούν στον προσδιορισμό του ποσοστού εφαρμογής των προγραμμάτων σε σχέση με τους στόχους και οι οποίες, ενδεχομένως, προτείνουν τις απαραίτητες προσαρμογές. Στο πλαίσιο αυτό υποβάλλονται αξιολογήσεις του μακροοικονομικού αντίκτυπου των προγραμμάτων στο ΑΕΠ και την απασχόληση.

2.4. Οι θεματικές και οριζόντιες αξιολογήσεις αφορούν τις ΜΜΕ, τον τομέα της έρευνας, της τεχνολογικής ανάπτυξης και καινοτομίας, των ίσων ευκαιριών και της εταιρικής σχέσης.

2.5. Στο κεφάλαιο που αφορά τον προϋπολογισμό, εκτός από την αναφορά στο ποσοστό εκτέλεσής του, εξετάζονται τα προβλήματα και οι ελλείψεις που διαπιστώνονται χάρη στους δειγματοληπτικούς ελέγχους που πραγματοποιήθηκαν στα προγράμματα που αναλογούν στο κάθε ταμείο. Οι αποστολές ελέγχου που πραγματοποίησε η UCLAF αποκάλυψαν ότι ο αριθμός των περιπτώσεων παρατυπίας και απάτης που αναφέρουν τα κράτη μέλη στην Επιτροπή παρουσιάζει αυξητική τάση, αλλά το ποσό είναι μικρότερο από εκείνο του 1997. Πράγματι, το 1998 σημειώθηκαν 407 περιπτώσεις παρατυπίας ή απάτης για σύνολο 42838 εκατ. ευρώ έναντι 55,9 εκατ. το 1997. Πρέπει να προστεθεί ότι δεν κοινοποιήθηκαν στην Επιτροπή όπως ορίζει το άρθρο 5 του Κανονισμού όλες οι περιπτώσεις που επιλύθηκαν με απόφαση που υιοθετήθηκε σε εθνικό επίπεδο.

2.6. Σε ό,τι αφορά την προσθετικότητα διαπιστώνεται μία ορισμένη αντίσταση εκ μέρους των κρατών μελών σχετικά με την κοινοποίηση των δεδομένων στις προσδιορισθείσες προθεσμίες.

2.7. Στον συντονισμό με τα άλλα χρηματοδοτικά μέσα και στην συμβατότητα και συνέργια με τις άλλες κοινοτικές πολιτικές είναι αφιερωμένα δύο σύντομα κεφάλαια για τα οποία γίνεται λόγος πιο κάτω, στο σημείο που εκτίθενται οι παρατηρήσεις.

2.8. Στο κεφάλαιο που αφορά τον διοργανικό διάλογο, και συγκεκριμένα τον διάλογο με την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, εξαίρεται κυρίως ως σημαντικό γεγονός η συνένωση των δύο τμημάτων, του τμήματος περιφερειακής ανάπτυξης και του τμήματος οικονομικών στο νέο τμήμα "οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή". Κατά δεύτερο λόγο, γίνεται αναφορά σε ορισμένες γνωμοδοτήσεις που καταρτίστηκαν κατά το 1998 σχετικές με την αστική ανάπτυξη(1), την 8η ετήσια έκθεση για τα διαρθρωτικά ταμεία(2), τα νέα περιφερειακά προγράμματα 1997-1999(3), τα τοπικά σύμφωνα για την απασχόληση(4), το σχέδιο ανάπτυξης του ευρωπαϊκού χώρου(5), τη μεταρρύθμιση των διαρθρωτικών ταμείων(6) και τις προτάσεις του προγράμματος δράσης 2000(7).

2.9. Το 1998 αποτελεί το έτος κατά το οποίο προετοιμάζεται η νέα περίοδος προγραμματισμού 2000-2006 και κατά το οποίο - συγκεκριμένα στις 28 Μαρτίου - υιοθετούνται οι προτάσεις των νέων κανονισμών για τα ταμεία, που συνίστανται σε έναν κανονισμό γενικού χαρακτήρα και σε απλουστευμένους κανονισμούς για τα επιμέρους ταμεία. Στην έκθεση συνοψίζονται οι βασικές καινοτομίες που εισήγαγε η μεταρρύθμιση και οι άξονες προτεραιότητας που καθορίστηκαν για τους προσανατολισμούς που υιοθέτησε η Επιτροπή για την περίοδο 2000-2006.

2.10. Το οριζόντιο θέμα που επελέγη προκειμένου να εμβαθυνθεί φέτος είναι η τοπική ανάπτυξη, θέμα που έχει ιδιαίτερη σημασία για την ΟΚΕ η οποία αφιέρωσε σε αυτό, εδώ και πολλά χρόνια, έναν ορισμένο αριθμό γνωμοδοτήσεων και ενημερωτικών εκθέσεων. Στην έκθεση, προσδιορίζεται η έννοια της τοπικής ανάπτυξης μαζί με τους όρους-κλειδιά της και διασαφηνίζεται η θέση που αυτή κατέχει στον προγραμματισμό των ταμείων.

3. Παρατηρήσεις

3.1. Σε γενικές γραμμές πρέπει να αναγνωρισθεί η χρησιμότητα των ενδιάμεσων αξιολογήσεων, οι οποίες συμβάλλουν συχνά, μέσω συγκεκριμένων συστάσεων, στον αναπροσανατολισμό των προγραμμάτων στη μέση της πορείας τους. Οι ενδιάμεσες αξιολογήσεις συμβάλλουν επίσης στην αναγνώριση των δυσκολιών που ανακύπτουν κατά τις χρηματοδοτικές και διοικητικές διαδικασίες, ιδιαίτερα στον τομέα των πλέον καινοτόμων δράσεων, και στην διατύπωση συστάσεων για τη βελτίωση των συστημάτων παρακολούθησης και την ενίσχυση των μέσων των δημόσιων διοικήσεων. Από άλλες πλευρές όμως - όπως είναι η απασχόληση και η εταιρική σχέση - είναι ανεπαρκείς.

3.1.1. Παρά την πρόοδο που σημειώθηκε σε ό,τι αφορά την οικονομική αποκατάσταση των πλέον μειονεκτούντων περιφερειών, σύμφωνα με τα δεδομένα που εκτίθενται στην ίδια την περιοδική έκθεση για την κοινωνικοοικονομική κατάσταση των περιφερειών(8), και συγκεκριμένα στον τομέα της απασχόλησης, το πρόβλημα επιδεινώνεται. Πράγματι, υπενθυμίζεται στο σημείο 1.1.2 της έκθεσης που αποτελεί αντικείμενο της παρούσας γνωμοδότησης ότι στις 25 περιφέρειες που επλήγησαν περισσότερο (από τις οποίες 23 εμπίπτουν στον στόχο 1 και μία στον στόχο 2) το ποσοστό ανεργίας ανήλθε από 20 σε 24 %.

3.1.2. Καθίσταται συνεπώς εξαιρετικά δύσκολο να διαμορφώσει κανείς, μέσω της έκθεσης, μία εικόνα του αντίκτυπου που είχαν οι δράσεις των ταμείων στην απασχόληση, η οποία αποτελεί ωστόσο μία από τις προτεραιότητες της περιφερειακής πολιτικής. Σε διάφορα κεφάλαια τονίζεται η σημασία της και υπογραμμίζονται οι κατευθυντήριες γραμμές των κοινοτικών πολιτικών στον τομέα, ιδιαίτερα δε εκείνες που χαράχθηκαν κατά τη διάρκεια του 1998· δεν είναι ωστόσο δυνατό, μετά από τέσσερα χρόνια προγραμματισμού, να σχηματισθεί μία εικόνα των αποτελεσμάτων, τόσο των γενικών όσο και των προσωρινών.

3.1.3. Πρόκειται, αναμφισβήτητα, για δύσκολες αξιολογήσεις, τα δεδομένα ωστόσο που εκτίθενται στην έκθεση μόνο για τον στόχο 1, είτε αφορούν τις μακροοικονομικές επιπτώσεις, είτε την πρόσθετη απασχόληση, καθώς και οι αριθμοί και οι εκτιμήσεις που παρατίθενται στα διάφορα κεφάλαια, θα πρέπει να διατυπωθούν συνοπτικά, να διακριθούν ανά χώρα ή περιφέρεια και ανά είδος επιχείρησης ή μεγάλους παραγωγικούς τομείς (γεωργία, βιομηχανία, υπηρεσίες και δημόσια διοίκηση, μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα), και θα άξιζε δε να εξετασθούν κατά τρόπο πιο εξαντλητικό.

3.1.4. Για παράδειγμα, θα ήταν ιδιαίτερα σημαντικό να γίνει κατανοητό με ποιό τρόπο οι διαφόρων ειδών ενισχύσεις που χορηγήθηκαν σε πάνω από 750000 ΜΜΕ συνέβαλαν στη δημιουργία ή τη διατήρηση δύο εκατομμυρίων θέσεων απασχόλησης, οι οποίες, εξάλλου, διαφέρουν μεταξύ τους πολύ ως προς τη σύλληψή τους, γεγονός που αποδεικνύεται από τις επιπτώσεις που έχουν στους αριθμούς της συνολικής ανεργίας.

3.1.4.1. Η έκθεση προβαίνει σε θετικό απολογισμό της δράσης των ταμείων στον τομέα των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, τονίζοντας ότι το 70 % των σχεδίων δεν θα είχε υλοποιηθεί χωρίς την υποστήριξή του καθώς και τη σημασία των μέτρων χρηματοοικονομικής τεχνικής. Εντούτοις δεν είναι δυνατό να σχηματίσει κανείς γνώμη για τις δεσμεύσεις ή τα αποτελέσματα που έχουν επιτευχθεί στον τομέα των υπηρεσιών (π.χ. το εμπόριο και ο τουρισμός), ο οποίος είναι τόσο σημαντικός για την απασχόληση.

3.1.5. Τα αίτια, αντίθετα, λόγω των οποίων κατέστη αδύνατο να αξιολογηθεί ο αντίκτυπος που είχαν στην απασχόληση τα 89 τοπικά σύμφωνα για την απασχόληση - τα οποία προβλέπουν τη δημιουργία 55000 θέσεων απασχόλησης και τα οποία δεν έχουν ακόμη ολοκληρώσει το έργο τους - είναι κατανοητά. Αξίζει ωστόσο να σημειωθεί ότι τα εν λόγω σύμφωνα συνέβαλαν στον αναπροσανατολισμό 1609 εκατομμυρίων ευρώ των ταμείων, το μεγαλύτερο μέρος των οποίων προερχόταν από εθνικές και τοπικές εισφορές και από τον ιδιωτικό τομέα.

3.2. Σε ό,τι αφορά την εταιρική σχέση, δεν δίδονται πληροφορίες για την διάδοσή της, στοιχείο σημαντικό κατά την ΟΚΕ, αλλά διατυπώνονται ενδιαφέρουσες απόψεις ως προς την θετική συμβολή της και σκέψεις σχετικές με τη μορφή και την διάρθρωσή της.

3.2.1. Η έκθεση υπογραμμίζει το ζήτημα της ποικιλίας των μορφών που μπορεί να λάβει η εταιρική σχέση, γεγονός που θα μπορούσε να δημιουργήσει προβλήματα, και ως εκ τούτου διατυπώνει επιφυλάξεις σε ό,τι αφορά την υπόδειξη των "αξιολογητών" να υιοθετηθεί μία ευρεία εταιρική σχέση.

3.2.2. Η έκθεση δεν παρέχει περισσότερα στοιχεία, η ΟΚΕ ωστόσο επαναδιατυπώνει τα όσα υποστήριζε στο παρελθόν, δηλ. ότι η εταιρική σχέση δεν είναι δυνατόν να λάβει μία μορφή υπερβολικά άκαμπτη, διότι οι τοπικές διαφορές είναι εξαιρετικά μεγάλες και είναι πολύ διαφορετική η κατανομή των οργανωμένων κοινωνικών δυνάμεων (συχνά και στους ίδιους τους κόλπους μιας οργάνωσης σε διαφορετικούς τομείς). Όσο δε για την ευρύτητά της, είναι σαφώς θετικό να προβλεφθεί η μεγαλύτερη δυνατή συμμετοχή, υπό τον όρο κάθε εκπρόσωπος να έχει σαφή ρόλο και σαφείς αρμοδιότητες.

3.3. Εάν εξαιρεθεί ο τομέας των διευρωπαϊκών δικτύων, όπου το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) και το Ταμείο Συνοχής αποτελούν ορισμένα από τα σημαντικότερα ταμεία από πλευράς επιδοτήσεων, καθώς, εν μέρει, και η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, είναι δύσκολο, με βάση το κεφάλαιο 5, να κατανοήσει κανείς σε τι ακριβώς συνίσταται ο συντονισμός με τα άλλα χρηματοδοτικά μέσα, ο οποίος θα έπρεπε να υλοποιηθεί σε ό,τι αφορά τις στρατηγικές και τους στόχους. Θα ήταν ωστόσο επιθυμητό ο συντονισμός αυτός να πραγματοποιηθεί είτε σε εθνικό, είτε σε κοινοτικό επίπεδο.

3.4. Ο συντονισμός με τις άλλες κοινοτικές πολιτικές επιδιώχθηκε, σύμφωνα με την έκθεση, κατά τρόπο ικανοποιητικό το 1998, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την προστασία του περιβάλλοντος, η οποία λαμβάνεται ολοένα και περισσότερο υπόψη στις δράσεις, την προαγωγή του επιχειρηματικού πνεύματος, όπου η ανταλλαγή ορθών πρακτικών στις ΜΜΕ έχει εντατικοποιηθεί, και τον τομέα της έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης, όπου σημειώθηκε ο αναπροσανατολισμός ορισμένων λειτουργικών προγραμμάτων προς δράσεις προαγωγής της κοινωνίας των πληροφοριών.

3.5. Αντίθετα, ελάχιστα διαφωτιστικές είναι οι πληροφορίες που αφορούν τον συντονισμό με την κοινή γεωργική πολιτική, τον ανταγωνισμό και τη διαφάνεια στις δημόσιες συμβάσεις, οι οποίες δεν βοηθούν να γίνει κατανοητό κατά πόσον οι κοινοτικές οδηγίες τηρούνται και γίνονται σεβαστές.

3.5.1. Εξάλλου, δεδομένου ότι τα ταμεία παρεμβαίνουν σε αρκετά μεγάλο βαθμό στον τομέα της παιδείας, θα ήταν ενδιαφέρον να γνωρίζει κανείς σε ποια ευρωπαϊκή στρατηγική εντάσσονται τα εν λόγω μέτρα. Κατά τον ίδιο τρόπο θα ήταν σκόπιμο να γίνει ένας απολογισμός της σχέσης που υπάρχει ανάμεσα στις δράσεις που αναλαμβάνονται στις άκρως απομακρυσμένες περιφέρειες και στην εξωτερική πολιτική των γειτονικών χωρών της ΕΕ.

3.5.2. Το κεφάλαιο αυτό θα ήταν ακόμη πιο ενδιαφέρον εάν περιείχε και σκέψεις που να απορρέουν από την συγκεκριμένη εμπειρία των ταμείων, καθώς και σκέψεις σχετικές με την συμβατότητα των άλλων κοινοτικών πολιτικών που έχουν στόχο την οικονομική και κοινωνική συνοχή. Για παράδειγμα, σε ό,τι αφορά την πολιτική στον τομέα της Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (Ε& ΤΑ) έχει από καιρό καταδειχθεί ότι είναι απαραίτητο να γίνουν τροποποιήσεις στο θέμα των προτεραιοτήτων, να μην προωθείται π.χ. μόνον η προηγμένη τεχνολογία - γεγονός που έχει ως αποτέλεσμα να επιβραβεύονται τα ερευνητικά κέντρα των πλέον προηγμένων περιοχών - αλλά να αυξηθούν οι επενδύσεις κυρίως στο δυναμικό έρευνας και ανάπτυξης των περιοχών που βρίσκονται σε μειονεκτική θέση.

3.5.3. Καθοριστική σημασία θα μπορούσε επίσης να έχει το να διαμορφωθεί η πολιτική στον τομέα του ανταγωνισμού κατά τρόπο που να οδηγήσει σε αυστηρότερους και πιο περιοριστικούς ελέγχους, καθώς και σε μεγαλύτερη ευελιξία απέναντι στις περιοχές των στόχων 1 και 2. Η πολιτική αυτή θα μπορούσε πράγματι να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην ανάκτηση της ισορροπίας μεταξύ των περιφερειών, υπό τον όρο να μην περιορισθεί σε μία αφηρημένα τυπική και διασφαλιστική εφαρμογή των κανόνων της αγοράς, αλλά να αποδεχθεί και να ενσωματώσει τους στόχους της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής, π.χ. σε ό,τι αφορά τις φορολογικές διευκολύνσεις, ιδιαίτερα υπέρ των ΜΜΕ, καθώς και τις δράσεις που αποσκοπούν στην προώθηση της εκ νέου δημιουργίας των θέσεων εργασίας που έχουν απολεσθεί.

3.5.4. Πρέπει στο σημείο αυτό να παρατεθούν τα όσα τονίζονται στο σημείο 37, εδάφιο 3, των συμπερασμάτων της Συνόδου Κορυφής της Λισσαβώνας: "[η νέα μέθοδος συντονισμού περιλαμβάνει] τη μεταφορά αυτών των κατευθυντήριων γραμμών στις εθνικές και περιφερειακές πολιτικές με τον καθορισμό ειδικών στόχων και τη θέσπιση μέτρων, λαμβάνοντας υπόψη τις εθνικές και περιφερειακές ιδιομορφίες".

3.6. Το οριζόντιο θέμα που επελέγη για την παρούσα έκθεση, η τοπική ανάπτυξη, εξετάζεται κατά τρόπο ευρύ στα διάφορα κεφάλαια, μολονότι η διαβεβαίωση ότι "η τοπική ανάπτυξη δεν αποτελεί καθαυτή πολιτική προτεραιότητα σε κοινοτικό επίπεδο" (σελ. 14) αφήνει τον αναγνώστη αμήχανο. Αφενός διότι δεν γίνεται κατανοητό γιατί χρειάζεται αυτό να αναφερθεί (γιατί να υπάρξει διαβεβαίωση ως προς κάτι που δεν υφίσταται;), αφετέρου διότι αμέσως μετά γίνεται αναφορά στα δύο Ευρωπαϊκά Συμβούλια της Φλωρεντίας και του Δουβλίνου κατά τα οποία υιοθετήθηκε, ως προς την τοπική ανάπτυξη και τα τοπικά σύμφωνα, μια κάπως αποφασιστική στάση.

3.6.1. Εκείνο που κυρίως επιδιώκεται είναι μία συστηματικοποίηση της έννοιας τοπική ανάπτυξη μέσω ενός μη αυστηρού ορισμού. Πρέπει να σημειωθεί ότι δεν πρόκειται τόσο για μία έννοια "ασαφή", όσο για μία έννοια ευέλικτη και αρκετά ευρεία, η οποία μπορεί να ορισθεί, όχι τόσο από το περιεχόμενό της, αλλά κυρίως από τους τρόπους παρέμβασης και από τις διαστάσεις και τα χαρακτηριστικά της εκάστοτε περιοχής στην οποία έχει επικεντρωθεί το ενδιαφέρον.

3.6.2. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την παρατήρηση ότι η στάση αυτή μπορεί να θεωρηθεί μία καινοτόμος προσέγγιση, χάρη στην οποία επιτυγχάνεται ολοένα μεγαλύτερη συναίνεση. Οι διάφορες μορφές παρέμβασης είναι προσαρμοσμένες ιδιαίτερα στην αντιμετώπιση των προβλημάτων της αστικής ανάπτυξης (Urban), της βιομηχανικής ανασυγκρότησης (πράγματι, για τον στόχο 2 το μερίδιο υπέρ των ενεργειών τοπικής ανάπτυξης ανέρχεται σε 15 %) και της ανάπλασης των αγροτικών περιοχών (αγροτικός τουρισμός, βιοτεχνία, πολιτισμός και επικοινωνία, Leader II), προβλέπονται δε και πρότυπα προγράμματα για τους νέους τομείς απασχόλησης.

3.6.3. Η έκθεση επιβεβαιώνει ότι είναι δύσκολο να προσδιορισθεί με επαρκή ακρίβεια πόσο μερίδιο από τα προγράμματα αντιστοιχεί σε δράσεις υπέρ της τοπικής ανάπτυξης, υπολογίζεται ωστόσο ότι αντιπροσωπεύουν περίπου το 10 % των χρηματοδοτήσεων. Αναμφισβήτητα, μία ακριβής εκτίμηση είναι δύσκολη, θα έπρεπε πάντως να επιχειρείται περισσότερο με βάση τους τρόπους παρέμβασης, παρά με βάση τους στόχους. Η ΟΚΕ υποστηρίζει ότι θα πρέπει να ενισχυθούν οι παρεμβάσεις υπέρ της τοπικής αναπτύξεως.

4. Η μεταρρύθμιση των διαρθρωτικών ταμείων (2000-2006)

4.1. Όπως έχει ήδη αναφερθεί, η Επιτροπή παρουσίασε επίσης το 1998 νέες προτάσεις κανονισμών για τα διαρθρωτικά ταμεία, οι οποίες εγκρίθηκαν από το Συμβούλιο τον Ιούνιο του 1999 και τίθενται σε ισχύ από το τρέχον έτος. Σήμερα η Ευρωπαϊκή Ένωση διέρχεται και πάλι μία κρίσιμη περίοδο. Η Συνθήκη του Άμστερνταμ, η οποία υπογράφηκε το 1997, τέθηκε σε ισχύ εδώ και μόλις ένα χρόνο, ενώ ήδη πραγματοποιείται νέα αναθεώρηση της Συνθήκης, η οποία θα πρέπει να αντιμετωπίσει και να επιλύσει τα θεσμικά προβλήματα που εκκρεμούν. Κατά τη διάρκεια των δέκα πρώτων ετών της δεύτερης χιλιετηρίδας η Ένωση θα διευρυνθεί σταδιακά με την προσχώρηση 11 ή και περισσότερων νέων χωρών. Η ανάπτυξη της παγκοσμιοποίησης και της κοινωνίας των πληροφοριών έχουν επιπτώσεις θεσμικού χαρακτήρα καθώς και επιπτώσεις ως προς την οργάνωση του συστήματος των επιχειρήσεων και της αγοράς, οι οποίες δεν είναι όλες τους προβλέψιμες σήμερα.

4.1.1. Στο τέλος του 1999 η ανεργία έπληττε περίπου το 10 % του ενεργού πληθυσμού, δηλ. σχεδόν 16,5 εκατομμύρια άτομα, το μεγαλύτερο μέρος των οποίων βρίσκεται στις περιφέρειες που παρουσιάζουν καθυστέρηση στην ανάπτυξή τους. Η Συνθήκη του Άμστερνταμ και τα συμπεράσματα που διατυπώθηκαν σε μια σειρά Ευρωπαϊκών Συμβουλίων δημιούργησαν ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο που καθορίζει τις θεματικές προτεραιότητες όσον αφορά τις επενδύσεις στον τομέα της απασχόλησης και σχετικά με δράσεις που ενθαρρύνουν την ανάπτυξη των ανθρωπίνων πόρων. Τα διαρθρωτικά ταμεία πρέπει να ενισχύσουν τους τέσσερις άξονες της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση (επιχειρηματικό πνεύμα, καταλληλότητα για την απασχόληση, προσαρμοστικότητα και ισότητα ευκαιριών) οι οποίοι αποτελούν προϋπόθεση για την ανάπτυξη των ανθρωπίνων πόρων.

4.1.2. Τις προκλήσεις αυτές θα πρέπει να αντιμετωπίσει η νέα μεταρρύθμιση των διαρθρωτικών ταμείων μαζί με τις άλλες κοινοτικές πολιτικές. Όλα αυτά απαιτούν σημαντική μεταρρύθμιση, η οποία θα αποκομίσει διδάγματα από τα προβλήματα που προέκυψαν στο πλαίσιο των προηγούμενων προγραμματισμών και η οποία θα δεχθεί να χρησιμοποιήσει τους πόρους κατά τρόπο πιο αποδοτικό, ούτως ώστε οι περιφέρειες που παρουσιάζουν καθυστέρηση στην ανάπτυξή τους και όσες βρίσκονται σε παρακμή να καταφέρουν να ενταχθούν γρήγορα στο πεδίο ανάπτυξης και εκσυγχρονισμού των υποδομών.

4.1.3. Οι προτάσεις της Επιτροπής περιλαμβάνουν:

- ένα γενικό κανονισμό που περιέχει όλες τις θεμελιώδεις αρχές των διαρθρωτικών ταμείων (στόχοι προτεραιότητας και αποστολές των ταμείων, μέθοδοι προγραμματισμού και γενικές οργανωτικές αρχές, συντονισμός μεταξύ των ταμείων και των διαφόρων χρηματοδοτικών μέσων, χρηματοοικονομική διαχείριση, αξιολόγηση και έλεγχος)·

- τέσσερις ειδικούς κανονισμούς για καθένα από τα ταμεία (ΕΤΠΑ, ΕΚΤ, ΕΓΤΠΕ, ΧΜΠΑ) απλοποιημένους σε μεγάλο βαθμό, και οι οποίοι περιορίζονται σε συγκεκριμένες διατάξεις και, ως εκ τούτου, αφορούν κυρίως τους αντίστοιχους τομείς παρέμβασης.

4.1.4. Η νέα μεταρρύθμιση εισάγει σημαντικές καινοτομίες. Η πολιτική προσέγγιση στην οποία στηρίζεται η μεταρρύθμιση των διαρθρωτικών ταμείων περιστρέφεται γύρω από τις ακόλουθες πέντε προτεραιότητες:

- δημιουργία των απαραίτητων προϋποθέσεων για τη βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη: ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα, απασχόληση·

- αύξηση της ανταγωνιστικότητας και της καινοτομίας, μεγαλύτερη ενίσχυση της ανάπτυξης των ΜΜΕ·

- ανάπτυξη των ανθρωπίνων πόρων υπέρ της απασχόλησης·

- βιώσιμη ανάπτυξη, προστασία και βελτίωση του περιβάλλοντος·

- ίσες ευκαιρίες ανάμεσα στα δύο φύλα.

4.1.5. Η πρόταση μεταρρύθμισης στρέφεται γύρω από τρεις άξονες:

- καλύτερη συγκέντρωση των μέσων·

- απλοποίηση και αποκέντρωση σε ό,τι αφορά τη διάθεση των πόρων των ταμείων·

- ενίσχυση της αποδοτικότητας και του ελέγχου.

Για την περίοδο 2000-2006 η πρόταση προβλέπει την αποκεντρωμένη διαχείριση των διαρθρωτικών ταμείων και τον καλύτερο καθορισμό του ρόλου των ενδιαφερόμενων μερών. Στα πλαίσια αυτά, η Επιτροπή θα πρέπει να αναλάβει την ευθύνη του στρατηγικού προγραμματισμού, της τήρησης των κοινοτικών προτεραιοτήτων, της επαλήθευσης των αποτελεσμάτων μέσω της επίβλεψης, της αξιολόγησης και του ελέγχου, καθώς και της διάθεσης των πόρων. Τα κράτη μέλη από την πλευρά τους θα είναι υπεύθυνα για την εφαρμογή των προγραμμάτων και για τη διαχείριση των μέτρων, βάσει μιας πιο ευρείας και στενής εταιρικής σχέσης, στην οποία θα συμμετέχουν οι ενώσεις των ενδιαφερόμενων φορέων, κυρίως οικονομικού και κοινωνικού χαρακτήρα, καθ' όλη τη διαδικασία παρέμβασης των διαρθρωτικών ταμείων.

5. Συμπεράσματα

5.1. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της διότι η ετήσια έκθεση για τα διαρθρωτικά ταμεία κατέστη πιο ευσύνοπτη και ευανάγνωστη. Ανακεφαλαιώνει δε τις κύριες παρατηρήσεις που διετύπωσε με σκοπό να γίνει η έκθεση πιό χρήσιμη και να βελτιωθεί περαιτέρω το περιεχόμενό της:

- πιό έγκαιρη δημοσίευση της εκθέσεως

- ενιαία και πιό εμβριθής πραγμάτευση του θέματος της απασχόλησης

- μεγαλύτερη ενημέρωση για την εταιρική σχέση

- αναφορά, έστω και επιλεκτική, στη συμβατότητα των άλλων κοινοτικών πολιτικών με το στόχο της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής

- μεγαλύτερη εμβάθυνση των δράσεων υπέρ της εκπαίδευσης και της κατάρτισης δεδομένης της σημασία της οικονομίας της γνώσεως.

Επίσης, η ΟΚΕ υποστηρίζει ότι πρέπει να αυξηθεί η σημασία των δράσεων για την τοπική ανάπτυξη.

5.2. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβώνας, το οποίο πραγματοποιήθηκε στις 23 και 24 Μαρτίου, στρέφεται στα συμπεράσματά του προς την κατεύθυνση της ανάπτυξης. Ξεκινά με τη διαπίστωση ότι "Η διαρθρωτική ανεργία μακράς διάρκειας και οι έκδηλες περιφερειακές ανισότητες ως προς την ανεργία παραμένουν ενδημικά στοιχεία σε ορισμένες περιοχές της Ένωσης. Ο τομέας των υπηρεσιών είναι υποανάπτυκτος, ιδιαίτερα στο χώρο των τηλεπικοινωνιών και του Διαδικτύου. Υπάρχει διευρυνόμενη έλλειψη δεξιοτήτων, ειδικά στην τεχνολογία των πληροφοριών όπου ολοένα και περισσότερες θέσεις εργασίας παραμένουν κενές. Στη σημερινή βελτιωμένη οικονομική κατάσταση, έχει έρθει πλέον η στιγμή να αναληφθούν οικονομικές και κοινωνικές μεταρρυθμίσεις στο πλαίσιο θετικής στρατηγικής που να συνδυάζει την ανταγωνιστικότητα με την κοινωνική συνοχή" καταλήγοντας στον καθορισμό ενός νέου στρατηγικού στόχου: "να γίνει η ανταγωνιστικότερη και δυναμικότερη οικονομία της γνώσης, ανά την υφήλιο ικανή για βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη με περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας και με μεγαλύτερη κοινωνική συνοχή".

5.2.1. Προκειμένου να επιτευχθεί ο εν λόγω στόχος, στα συμπεράσματα του Συμβουλίου της Λισσαβώνας δηλώνεται ότι απαιτείται "[μια συνολική στρατηγική που να στοχεύει στην προετοιμασία της μετάβασης σε μια οικονομία και μια κοινωνία βασισμένες στη γνώση, μέσω καλύτερων πολιτικών για την κοινωνία των πληροφοριών και την Ε& Α... Η στροφή προς μια ψηφιακή οικονομία βασιζόμενη στη γνώση και χαρακτηριζόμενη από νέα αγαθά και υπηρεσίες θα αποτελέσει ισχυρή κινητήρια δύναμη για την αύξηση, την ανταγωνιστικότητα και τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης, πέραν δε τούτου, θα είναι ικανή να βελτιώσει την ποιότητα ζωής των πολιτών και το περιβάλλον (...). Οι τεχνολογίες της πληροφορίας μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την ανανέωση της αστικής και περιφερειακής ανάπτυξης και την προώθηση φιλοπεριβαλλοντικών τεχνολογιών".

5.3. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υπογραμμίζει τις εν λόγω δηλώσεις και δηλώνει πεπεισμένη ότι αυτές οι νέες στρατηγικές ενδείξεις θα συμβάλουν στη συνειδητοποίηση της σημασίας των νέων τεχνολογιών ενημέρωσης και γενικότερα του συστήματος των ΜΜΕ, του αποκαλούμενου "νέα οικονομία", για την ανάπτυξη των λιγότερο ευνοημένων περιφερειών της Ευρώπης. Στις εν λόγω περιφέρειες παρουσιάζεται μια ευκαιρία που δύσκολα ξαναβρίσκεται, ακόμη και μακροπρόθεσμα, προκειμένου να γεφυρώσουν το τεχνολογικό χάσμα που τις χωρίζει από τις πλέον ανεπτυγμένες περιφέρειες μέσω της χορήγησης σχετικά μικρών κεφαλαίων και μέσω του επιχειρηματικού πνεύματος που εκδηλώνεται κυρίως στις πιο νέες γενιές, οι οποίες πλήττονται διαρκώς από την ανεργία. Εάν η ευκαιρία αυτή μείνει ανεκμετάλλευτη, τότε θα είναι όντως όλο και πιο δύσκολη η μείωση των αποστάσεων.

5.4. Από την έκθεση δεν γίνεται εύκολα αντιληπτός ούτε ο ρόλος που διαδραματίζει ο στρατηγικός αυτός άξονας - ο οποίος ακόμη και αν έχει τεθεί σήμερα σε λειτουργία σε πολιτικό επίπεδο από το Συμβούλιο, δεν αποτελεί ακριβώς καινοτομία - ούτε οι πρόοδοι που επιτεύχθηκαν χάρη στα διαρθρωτικά ταμεία. Οι αναφορές στην "κοινωνία των πληροφοριών" είναι συχνές αλλά γενικού χαρακτήρα. Θα ήταν ασφαλώς σκόπιμο στην επόμενη έκθεση να της παραχωρηθεί ένα πιο πλήρες και εμπεριστατωμένο πλαίσιο, δεδομένου του κεντρικού χαρακτήρα που απέκτησε. Αυτό θα μπορούσε να είναι το οριζόντιο θέμα της επόμενης έκθεσης.

5.5. Ασφαλώς η υλοποίηση του νέου αυτού στρατηγικού στόχου απαιτεί εξαιρετικά σημαντικές προσπάθειες στον τομέα της εκπαίδευσης και της επαγγελματικής κατάρτισης καθώς και στους τομείς των τεχνολογικών υποδομών και της απελευθέρωσης των υπηρεσιών. Οι μεταβολές που επήλθαν στην οικονομία απαιτούν μία διαφορετική μετατόπιση των πόρων που να καθιστά ορατή τη δέσμευση αυτή που αφορά όλους τους τομείς. Θα πραγματοποιηθεί πιθανώς ενημέρωση των νέων προσανατολισμών για τα προγράμματα 2000-2006 ή, σε οποιαδήποτε περίπτωση, η Επιτροπή θα πρέπει να αρχίσει την ανάληψη δράσης διότι η ανάγκη αυτή παρουσιάζεται έντονη στα νέα προγράμματα.

Βρυξέλλες, 12 Ιουλίου 2000.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice Rangoni Machiavelli

(1) ΕΕ C 95 της 30.3.1998, σ. 89.

(2) ΕΕ C 235 της 27.7.1998, σ. 34.

(3) ΕΕ C 235 της 27.7.1998, σ. 34.

(4) ΕΕ C 407 της 28.12.1998, σ. 66.

(5) ΕΕ C 407 της 28.12.1998, σ. 85.

(6) ΕΕ C 407 της 28.12.1998, σ. 272.

(7) ΕΕ C 19 της 21.1.1998, σ. 111.

(8) SEC(1999) 66 τελικό.