Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την «Ανακοίνωση της Επιτροπής με θέμα: "Η ενέργεια του μέλλοντος: ανανεώσιμες πηγές ενέργειας" (Λευκό Βιβλίο για μία κοινοτική στρατηγική)»

(98/C 214/14)

Στις 19 Δεκεμβρίου 1997, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το τμήμα ενέργειας, πυρηνικών θεμάτων και έρευνας, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 7 Απριλίου 1998, με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Morgan.

Κατά την 354η σύνοδο ολομέλειας της 29ης και 30ής Απριλίου 1998 (συνεδρίασης της 29ης Απριλίου), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 106 ψήφους υπέρ, 1 κατά και 3 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εκφράζει την ικανοποίησή της για το Λευκό Βιβλίο διότι θεωρεί ότι αποτελεί θετική και εποικοδομητική συνέχεια του Πράσινου Βιβλίου που είχε προηγηθεί ().

Το Λευκό Βιβλίο αποτελείται από τα ακόλουθα τέσσερα κεφάλαια:

- Περιγραφή της υφιστάμενης κατάστασης,

- Το πρόγραμμα δράσης,

- Ανάληψη εκστρατείας για την έναρξη της υλοποίησης του Λευκού Βιβλίου,

- Παρακολούθηση και εφαρμογή.

Η γνωμοδότηση της ΟΚΕ βασίζεται στα προαναφερθέντα κεφάλαια.

2. Περιγραφή της υφιστάμενης κατάστασης

2.1. Τα δύο πρώτα μέρη του κεφαλαίου αυτού επιβεβαιώνουν εκ νέου τα όσα περιλαμβάνονται στο Πράσινο Βιβλίο και αναφέρονται στις αντιδράσεις που υπήρξαν σχετικά με αυτό. Η ΟΚΕ δεν έχει τίποτε να προσθέσει στις παρατηρήσεις που έχει ήδη διατυπώσει σχετικά με το Πράσινο Βιβλίο.

2.2. Το τρίτο μέρος του πρώτου κεφαλαίου επιβεβαιώνει εκ νέου τους στρατηγικούς στόχους κατά τρόπο που βρίσκει απόλυτα σύμφωνη την ΟΚΕ.

2.3. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι η στρατηγική και το πρόγραμμα δράσης που προτείνονται στο Λευκό Βιβλίο έχουν ως στόχο να αποτελέσει η παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές το 12 % της παραγωγής της ΕΕ μέχρι το 2010. Η ΟΚΕ έχει ήδη εκφράσει την υποστήριξή της προς τον εν λόγω φιλόδοξο και ριζοσπαστικό στόχο. Εντούτοις, δεν αποπειράθηκε να αξιολογήσει ή να τεκμηριώσει τους ισχυρισμούς του εγγράφου όσον αφορά τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης, την παραγωγή ενέργειας, τη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, κ.λπ.

2.3.1. Όσον αφορά τις στρατηγικές και τους στόχους των κρατών μελών, η ΟΚΕ υποστηρίζει ένα πόρισμα που συμπίπτει με τις απόψεις που έχει εκφράσει στο πλαίσιο του Πράσινου Βιβλίου. Σύμφωνα με τις σχετικές παραγράφους:

«Η επίτευξη του συνολικού ενδεικτικού στόχου της τάξης, κατά μέσο όρο, του 12 % για την ΕΕ εξαρτάται από την επιτυχή εφαρμογή και ανάπτυξη των διαφόρων επιμέρους τεχνολογιών των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Σύμφωνα με τις απόψεις που διατυπώθηκαν κατά τη διάρκεια της διαδικασίας διαβούλευσης για το Πράσινο Βιβλίο, επιβεβαιώνεται το γεγονός ότι έχει ιδιαίτερη σημασία να αναλυθεί ο τρόπος με τον οποίο μπορεί να συμβάλει ο κάθε τομέας στην επίτευξη του συνολικού στόχου και να υπάρξει εκτίμηση σχετικά με την πιθανή συμβολή της κάθε ανανεώσιμης πηγής ενέργειας.»

«Επομένως, είναι σημαντικό να καθορίσει το κάθε κράτος μέλος τη δική του στρατηγική και στο πλαίσιο αυτής να υποβάλει προτάσεις σχετικά με τη συμβολή του στην προσπάθεια για την επίτευξη του συνολικού στόχου που έχει τεθεί για το 2010, να περιγράψει τον τρόπο με τον οποίο αναμένεται ότι θα συμβάλει στην εν λόγω προσπάθεια η κάθε τεχνολογία και να αναφέρει τα μέτρα που προτίθεται να λάβει για την προώθηση της ανάπτυξης.»

2.3.2. Στο Παράρτημα ΙΙΙ του Λευκού Βιβλίου παρουσιάζονται συνοπτικά τα υφιστάμενα προγράμματα και δράσεις των κρατών μελών σχετικά με την ανάπτυξη της χρήσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι τα εν λόγω προγράμματα και δράσεις δεν αξιοποιούν ακόμη το υφιστάμενο δυναμικό και δεν ανταποκρίνονται ικανοποιητικά στην ανάγκη αυξανόμενης ανάπτυξης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Η κλίμακα του προγράμματος την οποία συνεπάγεται ο στόχος ποσοστού 12 %, θα απαιτούσε μία ριζοσπαστική και επαναστατική προσέγγιση, η οποία δεν υφίσταται μέχρι στιγμής σε επίπεδο κρατών μελών.

2.3.3. Στο Παράρτημα ΙΙ του Λευκού Βιβλίου αναφέρονται οι στόχοι τους οποίους θα πρέπει να επιτύχουν οι διάφορες τεχνολογίες. Οι εν λόγω στόχοι συμβαδίζουν με την προσέγγιση που συνιστά η ΟΚΕ και παρέχουν το αναγκαίο πλαίσιο για την υλοποίηση του Προγράμματος Δράσης. Η εξέλιξη αυτή αποτελεί σημαντική βελτίωση σε σχέση με τις προηγούμενες προβλέψεις σχετικά με τη χρήση του Teres II.

2.4. Στο τέταρτο μέρος του εν λόγω κεφαλαίου, παρουσιάζεται μία προκαταρκτική εκτίμηση του κόστους και των οφελών που θα προκύψουν. Σύμφωνα με την εκτίμηση αυτή, για την επίτευξη των στόχων του Προγράμματος Δράσης απαιτείται πρόσθετη καθαρή επένδυση ύψους 74 δισεκατομμυρίων Ecu. Τούτο είναι ένα μεγάλο ποσό το οποίο είναι δυσανάλογο προς άλλες δαπάνες ενεργειακών επενδύσεων και θα απαιτήσει σημαντική δέσμευση.

2.5. Στο πλαίσιο του Λευκού Βιβλίου είναι αδύνατον να υπολογισθούν οι οικονομικές αποδόσεις της εν λόγω επένδυσης. Επίσης είναι αδύνατον να εκτιμηθεί συνολικά το επίπεδο στήριξης των τιμών που απαιτείται σε επίπεδο κρατών μελών. Κατά συνέπεια, παρά το γεγονός ότι σύμφωνα με το Λευκό Βιβλίο θα υπάρξουν σημαντικά δημόσια οφέλη, συμπεριλαμβανομένης της μείωσης των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα (CO2), είναι αδύνατον να υπολογισθούν τόσο ο αντίκτυπος στα κέρδη των επιχειρήσεων όσο και τα οφέλη που θα αποκομίσουν οι καταναλωτές. Στα θέματα αυτά ακριβώς θα επικεντρωθεί η διαδικασία παρακολούθησης και εφαρμογής του εν λόγω προγράμματος (Κεφάλαιο 4).

2.6. Επίσης, είναι σημαντικό να κατανοηθεί η αβεβαιότητα που περιβάλλει τις προτάσεις του Λευκού Βιβλίου. Έχουμε να κάνουμε με νέες τεχνολογίες. Κάνουμε υποθέσεις για τη βελτίωση της αποδοτικότητας. Κάνουμε υποθέσεις για τους ρυθμούς ανάκαμψης των αγορών. Υφίσταται ένα μεγάλο σύνολο εμπειριών που καταδεικνύει ότι τα τεχνολογικά σχέδια με τα εν λόγω χαρακτηριστικά κοστίζουν πολύ περισσότερο απ' ό,τι είχε αρχικά υπολογισθεί. Τέτοιου είδους σχέδια τείνουν να έχουν απόδοση επί της επένδυσης αργότερα απ' ό,τι αναμένεται κατά την έναρξή τους.

2.6.1. Υπάρχουν δύο τρόποι θεώρησης των δαπανών που παρατίθενται λεπτομερώς στον πίνακα 5 του Λευκού Βιβλίου. Οι απόλυτοι αριθμοί είναι πολύ μεγάλοι, αλλά στο πλαίσιο των συνολικών ενεργειακών επενδύσεων κατά την Επιτροπή θεωρούνται αρκετά λογικοί. Οπωσδήποτε, δεδομένου του τεχνολογικού κινδύνου που περιβάλλει το συνολικό πρόγραμμα, υπάρχουν ανησυχίες για το εφικτό της επίτευξης του ποσοστού 12 % που αποτελεί το στόχο για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στο πλαίσιο του συνολικού ευρωπαϊκού ενεργειακού σεναρίου.

2.6.2. Απαιτείται αυστηρή διαχείριση και έλεγχος του προγράμματος, διαφορετικά είναι ελάχιστα πιθανόν να επιτευχθούν οι ριζικές αλλαγές που συνεπάγονται οι στόχοι. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή οφείλει να ενεργήσει κατά ενιαίο τρόπο και κάθε εμπλεκόμενη ΓΔ οφείλει να προσαρμοσθεί στην κλίμακα του προγράμματος. Είναι πιθανόν ότι η Επιτροπή των Γενικών Διευθύνσεων που συζητήθηκε στην πρόταση για το πολυετές πρόγραμμα δράσεων στον ενεργειακό τομέα (1998-2002) () θα αποτελέσει ένα χρήσιμο βήμα για την εστίαση της δέσμευσής της.

2.6.3. Τα κράτη μέλη θα χρειαστεί να συντονίσουν τις κυβερνητικές δράσεις και πρωτοβουλίες που θα αναληφθούν από πολλές δημόσιες υπηρεσίες. Όπως επισημαίνεται στο Πράσινο Βιβλίο, υφίσταται ανάγκη για συντονισμό και συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών.

2.6.4. Αν και οι δαπάνες στον πίνακα 5 είναι τεράστιες, θα πρέπει να αναγνωρισθεί ότι δεν διατίθεται γι' αυτές ειδικός προϋπολογισμός. Αυτές εξαρτώνται είτε από τους προϋπολογισμούς άλλων προγραμμάτων της ΕΚ είτε από αναμενόμενα προγράμματα που δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί. Η Επιτροπή και το Συμβούλιο, κατά τη διαδικασία απόφασης για την υιοθέτηση του Λευκού Βιβλίου, πρέπει να εξετάσουν σοβαρά τις πηγές χρηματοδότησης και τη δέσμευση αυτών των πόρων.

3. Το Πρόγραμμα Δράσης

3.1. Στο κεφάλαιο 2 περιγράφονται τα κύρια χαρακτηριστικά του προγράμματος δράσης. Επίσης, γίνεται αναλυτικότερη παρουσίαση των δράσεων του Πράσινου Βιβλίου, και γενικά αυτό υποστηρίζεται από την ΟΚΕ. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την άποψη ότι η υλοποίηση του προγράμματος εξαρτάται σημαντικά από τη δράση που θα αναλάβουν τα κράτη μέλη και για το λόγο αυτό υποστηρίζει την πρόταση για τη θέσπιση ενός συστήματος συνεχούς επανεξέτασης του προγράμματος. Το πρόγραμμα δράσης περιλαμβάνει:

- μέτρα που αφορούν την εσωτερική αγορά 7

- μέτρα για την ενίσχυση των κοινοτικών πολιτικών.

Σε αντιπαραβολή με το Πράσινο Βιβλίο και τις απόψεις της ΟΚΕ, οι πλέον σημαντικές δράσεις είναι οι δράσεις που αφορούν τη λήψη μέτρων για την εσωτερική αγορά.

3.2. Μέτρα που αφορούν την εσωτερική αγορά

3.2.1. Ισοτιμία πρόσβασης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας

3.2.1.1. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την άποψη ότι η ισότιμη πρόσβαση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας είναι κεφαλαιώδους σημασίας για τη συνολική επιτυχία του προγράμματος που αφορά τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

3.2.1.2. Αναφορικά με την πρόταση οδηγίας για την Ισοτιμία πρόσβασης των ΑΠΕ στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας (βλέπε σημείο 2.2.1 του Λευκού Βιβλίου, Ισοτιμία πρόσβασης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, και το παράρτημα Ι των σχετικών προγραμμάτων δράσης), το Λευκό Βιβλίο επισημαίνει ότι υπάρχει η πιθανότητα συμπερίληψης υποχρεώσεων για την πρόσβαση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας κατά τη μεταφορά στις εθνικές νομοθεσίες της οδηγίας για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Η Επιτροπή οφείλει να κοινοποιήσει στα κράτη μέλη αυτή την ειδική απαίτηση. Εάν τα κράτη μέλη δεν ενσωματώσουν την εν λόγω υποχρέωση στις εθνικές νομοθεσίες τους, η ΟΚΕ συνιστά την κατάρτιση μίας περαιτέρω οδηγίας. Στο πλαίσιο αυτό, λήφθηκε υπό σημείωση το σχέδιο έκθεσης του Ευρωβουλευτή κ. Linkohr με θέμα την κατάρτιση οδηγίας για την πρόσβαση του ηλεκτρικού ρεύματος από ανανεώσιμες πηγές στα ευρωπαϊκά δίκτυα. Πρόκειται για μια θετική πρωτοβουλία.

3.2.1.3. Στο Λευκό Βιβλίο ζητείται η αντιμετώπιση ενός αριθμού θεμάτων εντός του πλαισίου αυτής της νομικής υποχρέωσης. Πέραν αυτών των σημείων, θα ήταν σκόπιμο να επισημανθούν τα δυνητικά προβλήματα όσον αφορά τις συμβάσεις. Οι επενδύσεις για την υλοποίηση του σχεδίου για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα απαιτήσουν οι συμβάσεις να λαμβάνουν υπόψη την απαιτούμενη χρονική περίοδο για την κατάλληλη απόδοση των επενδύσεων.

3.2.2. Φορολογικά και οικονομικά μέτρα

3.2.2.1. Είναι σαφές ότι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα συνεχίσουν να αντιμετωπίζουν το σφοδρό ανταγωνισμό των ορυκτών καυσίμων στο επίπεδο των τιμών, κατά το μεγαλύτερο μέρος αν όχι το σύνολο της περιόδου μέχρι το 2010. Ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη θα αναγκασθούν να εφαρμόσουν προγράμματα για τη μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη εγγύηση των τιμών. Με τη στήριξη των συμβάσεων για την εγγύηση των τιμών, θα καταστεί δυνατή για τους φορείς σχεδίων για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας η προσέλκυση κεφαλαίων από τον ιδιωτικό τομέα. Αυτά τα προγράμματα εγγύησης των τιμών αποτελούν στην πραγματικότητα ένα είδος δημόσιας επιδότησης που επιβαρύνει τους φορολογουμένους, αλλά είναι κεφαλαιώδους σημασίας για τη προσέλκυση κεφαλαίων του ιδιωτικού τομέα και για την αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές.

3.2.2.2. Πέραν των προγραμμάτων στήριξης των τιμών, υπάρχουν και άλλα μέτρα τα οποία μπορούν να λάβουν τα κράτη μέλη για να ενθαρρύνουν τον ιδιωτικό τομέα να πραγματοποιήσει επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, όπως είναι για παράδειγμα:

- η ελαστική απόσβεση 7

- η ευνοϊκή φορολογική μεταχείριση της χρηματοδότησης από τρίτους 7

- η παροχή ενισχύσεων, σε ορισμένες περιπτώσεις, για την έναρξη της λειτουργίας νέων μονάδων παραγωγής.

3.2.2.3. Ωστόσο, δεν θα είναι συνδεδεμένα με δίκτυο όλα τα σχέδια ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Ως εκ τούτου, είναι απαραίτητη η παροχή οικονομικών κινήτρων στους καταναλωτές για την αγορά εξοπλισμού και υπηρεσιών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Στο πλαίσιο αυτό, οι δημόσιες υπηρεσίες έχουν να διαδραματίσουν ένα σαφή ρόλο.

3.2.2.4. Εντός του γενικού πλαισίου των φορολογικών και οικονομικών μέτρων, η ΟΚΕ θα επιθυμούσε να επαναλάβει τη θέση της ως προς τη σύνδεση του φόρου για το CO2 με την προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Υπάρχουν πολλοί λόγοι για τους οποίους τα κράτη μέλη θα επιθυμούσαν ενδεχομένως την καθιέρωση ενός φόρου για το CO2, και η προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας δεν αποτελεί έναν απ' αυτούς. Η φορολόγηση του 94 % των πηγών ενέργειας, προκειμένου να αποφευχθεί η φορολόγηση του 6 %, αποτελεί ένα ακραίο παράδειγμα αντιστροφής των όρων. Οι τεχνολογίες των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας πρέπει να προωθηθούν μέσω θετικών φορολογικών κινήτρων.

3.2.3. Ανάληψη νέας πρωτοβουλίας για τη χρήση βιοενέργειας στους τομείς των μεταφορών, της θέρμανσης και του ηλεκτρισμού

Εντός του χρονικού διαστήματος μέχρι το 2010, θα πρέπει να υπάρξουν σημαντικές αλλαγές όσον αφορά την αποδοτικότητα και τη χρήση καυσίμων. Θα πρέπει να σημειωθεί σημαντική πρόοδος όσον αφορά τη χρησιμοποίηση ηλεκτρικής έλξης και συστημάτων στηλών καυσίμων στις οδικές μεταφορές. Το πρόγραμμα για τα βιοκαύσιμα θα πρέπει να λάβει υπόψη την πιθανή ταχύτητα των εν λόγω λοιπών εξελίξεων.

3.2.4. Βελτίωση των κανονισμών δόμησης: οι πολεοδομικές και χωροταξικές επιπτώσεις

3.2.4.1. Η ΟΚΕ υποστηρίζει πλήρως την άποψη σύμφωνα με την οποία «είναι ιδιαίτερα σημαντικό να υιοθετηθεί μία συνολική προσέγγιση που να περιλαμβάνει μέτρα για την ορθολογική χρήση της ενέργειας (τόσο όσον αφορά τη δόμηση όσο και τη θέρμανση, το φωτισμό, τον εξαερισμό και την ψύξη) μέσω της χρησιμοποίησης των τεχνολογιών που αφορούν τον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας».

3.2.4.2. Τα ειδικά μέτρα που προτείνονται θα επιφέρουν, σε ορισμένες χώρες, σημαντικές μεταβολές στις ρυθμίσεις δόμησης, στις τεχνολογίες κατασκευής κτιρίων και στην αγορά ακινήτων. Ως εκ τούτου, αυτές οι αλλαγές θα πρέπει να έχουν υποχρεωτικό χαρακτήρα, μετά από διαβουλεύσεις με τους επαγγελματίες του κλάδου, και να προβλέπεται ο έλεγχος των αποτελεσμάτων.

3.2.4.3. Σε πολλά κράτη μέλη της ΕΕ, το δυναμικό των φωτοβολταϊκών στοιχείων είναι ιδιαίτερα περιορισμένο. Ωστόσο, η ΟΚΕ υποστηρίζει τη συμπερίληψη των φωτοβολταϊκών στοιχείων στην εκστρατεία για την έναρξη της υλοποίησης του Λευκού Βιβλίου. Το Λευκό Βιβλίο εξηγεί ότι δεν είναι μόνο το δυναμικό στα κτίρια που είναι σημαντικό, αλλά ότι υπάρχει και η δυνατότητα δημιουργίας μίας βάσης για την εξαγωγή τεχνολογίας.

3.2.4.4. Η τεχνολογία δόμησης έχει τεράστια σημασία για τη χρήση ενέργειας στην ΕΕ. Η ΟΚΕ προετοιμάζει, επί του παρόντος, γνωμοδότηση πρωτοβουλίας σχετικά με το σύνολο του εν λόγω τομέα. Σαφώς, υφίστανται σημαντικές δυνατότητες εξοικονόμησης ενέργειας, οι οποίες δεν καλύπτονται από το Λευκό Βιβλίο. Υπάρχει περιθώριο για την τροποποίηση των ρυθμίσεων δόμησης, προκειμένου να καλύπτεται όχι μόνο η μόνωση αλλά και το όφελος όσον αφορά τη θέρμανση (η παθητική χρησιμοποίηση ηλιακής ενέργειας).

3.2.4.5. Δημόσιες συμβάσεις

Στο πλαίσιο αυτό, υφίσταται σαφώς η ανάγκη ανάληψης συντονισμένης και ενημερωμένης δράσης. Όλα τα κτίρια των κεντρικών και τοπικών κυβερνήσεων, καθώς και των δημόσιων αρχών θα πρέπει να ελεγχθούν όσον αφορά την ενεργειακή αποδοτικότητά τους και, όπου αυτό είναι δυνατόν, να αποκτήσουν φωτοβολταϊκά στοιχεία. Οι ιδιωτικές εταιρείες και οι ιδιώτες θα πρέπει να ενθαρρυνθούν να ακολουθήσουν αυτό το παράδειγμα. Ενεργά θα πρέπει να συμμετάσχουν και οι αρχιτέκτονες και οι κατασκευαστές κτιρίων, καθώς και άλλοι εμπλεκόμενοι επαγγελματίες. Θα πρέπει να υπάρχει επικοινωνία με το ευρύ κοινό και ειδικότερα με τους διαχειριστές οικοδομών όσον αφορά τα νέα πρότυπα.

3.2.4.6. Οι πολεοδομικές ρυθμίσεις και η στάση των πολεοδομικών αρχών πρέπει να αλλάξουν προς όφελος των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και του ανάλογου σχεδιασμού.

3.3. Ενίσχυση των κοινοτικών πολιτικών

3.3.1. Οι προτεινόμενες, στο πλαίσιο άλλων κοινοτικών πολιτικών, δράσεις συμβαδίζουν τόσο με τα αναφερόμενα στο Πράσινο Βιβλίο όσο και με τις σχετικές με αυτό παρατηρήσεις που έχει διατυπώσει η ΟΚΕ. Τα λεπτομερή προγράμματα έχουν εμπλουτισθεί και είναι πληρέστερα σε σχέση με το παρελθόν, ενώ παρέχουν την κατάλληλη βάση για την ανάληψη δράσης εκ μέρους της Επιτροπής και των κρατών μελών.

3.3.2. Μία από τις ειδικές μέριμνες είναι η απαίτηση η Κοινή Γεωργική Πολιτική να προβλέπει καλλιέργειες για την παραγωγή ενέργειας σε ίσο βαθμό με τις καλλιέργειες παραγωγής τροφίμων. Αυτό δεν σημαίνει κατ' ανάγκη ότι η ΟΚΕ προτείνει τη χορήγηση πρόσθετων επιδοτήσεων. Αυτό που προτείνει είναι η ίση μεταχείριση. Δεν έχει νόημα να απαιτείται από έναν κάτοχο γεωργικής εκμετάλλευσης να επιλέγει μακροχρόνιες καλλιέργειες παραγωγής καυσίμων με αβέβαιη ζήτηση κατά το έτος ωρίμανσης της καλλιέργειάς του, τη στιγμή που το ίδιο ή παρόμοιο αγροτεμάχιο είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθεί για βραχυχρόνιες καλλιέργειες παραγωγής τροφίμων με εξασφαλισμένη απόδοση. Επίσης, είναι σημαντικό να εκτιμηθεί ο περιβαλλοντικός αντίκτυπος αυτών των πολιτικών.

3.3.3. Μετά την έμφαση που έδωσε στη γνωμοδότηση για το Πράσινο Βιβλίο σχετικά με τις δυνατότητες εξαγωγών, η ΟΚΕ επικροτεί την προσοχή που δίδει στο θέμα αυτό το Πράσινο Βιβλίο. Ειδικότερα, επικροτείται η επιλογή της βολταϊκής τεχνολογίας για την εκστρατεία υλοποίησης του Λευκού βιβλίου.

3.4. Ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών

Η ΟΚΕ φρονεί ότι είναι αναγκαία η ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών επειδή συμφωνεί με την άποψη ότι «επί του παρόντος, συνεχίζουν να υφίστανται σημαντικές διαφορές ως προς την πρόοδο που έχει σημειωθεί τόσο όσον αφορά τη χρήση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στα διάφορα κράτη μέλη όσο και μεταξύ των τεχνολογιών που χρησιμοποιούνται». Προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος του 12 %, τα κράτη μέλη οφείλουν να αξιοποιήσουν πλήρως τις ενεργειακές ευκαιρίες που υπάρχουν στην επικράτειά τους.

3.5. Μέτρα υποστήριξης

3.5.1. Προώθηση βάσει συγκεκριμένων στόχων

3.5.1.1. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την άποψη ότι τα προγράμματα δράσης που αποσκοπούν στην υλοποίηση των στόχων διείσδυσης στην αγορά συγκεκριμένων τεχνολογιών αποτελούν το καταλληλότερο πλαίσιο για την ανάληψη δράσεων στο πλαίσιο του Alterner II.

3.5.1.2. Επίσης θεωρεί ότι είναι αναγκαίο να καταβληθούν περισσότερες προσπάθειες προκειμένου να αξιοποιηθεί το δυναμικό, η επιρροή, η εμπειρία και ο ενθουσιασμός των κάθε είδους σωματείων και ενώσεων, όπως είναι οι διάφορες ομάδες πολιτών, οι Μη Κυβερνητικοί Οργανισμοί και άλλες ομάδες ειδικών συμφερόντων.

3.5.1.3. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τη σημασία που αποδίδει το Λευκό Βιβλίο στην ανάγκη να ενεργοποιηθούν οι πολίτες, οι τοπικές και περιφερειακές αρχές και άλλες οργανώσεις σε όλα τα κοινωνικά επίπεδα, και να τους παρασχεθούν οι αντίστοιχες δυνατότητες. Το αίτημα αυτό ήταν και το κύριο στοιχείο των παρατηρήσεων που είχε διατυπώσει η ΟΚΕ σχετικά με το Πράσινο Βιβλίο και για το λόγο αυτό εκφράζει την ικανοποίησή της. Για τους ίδιους λόγους υποστηρίζει και τις προτάσεις σχετικά με την μεγαλύτερη αποδοχή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας από την αγορά και την προστασία των καταναλωτών.

3.5.1.4. Στο πλαίσιο της ανάγκης για συντονισμένη δράση που προαναφέρεται στο σημείο 2.6.3, τα σχέδια που ενισχύονται από το Altener II και το 5ο Πρόγραμμα-Πλαίσιο πρέπει να συνδέονται ειδικά με την πρωτοβουλία του Λευκού Βιβλίου.

3.6. Παράρτημα Ι του Λευκού Βιβλίου

Η ΟΚΕ εξέτασε το προκαταρκτικό ενδεικτικό Πρόγραμμα Δράσης για τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας κατά την περίοδο 1998-2010. Στο πλαίσιο των προηγούμενων παραγράφων η ΟΚΕ εξέφρασε τις απόψεις της για πολλά επιμέρους θέματα αλλά δεν επεδίωξε να διατυπώσει εκ των προτέρων παρατηρήσεις σχετικά με το περιεχόμενο των οδηγιών που πρόκειται να προταθούν ή με τις προτάσεις που θα υποβληθούν για την αναθεώρηση των οδηγιών. Προτιμά να αναμείνει τη δημοσίευση των σχεδίων των εν λόγω εγγράφων για να λάβει θέση. Ωστόσο, η ΟΚΕ εξέδωσε γνωμοδοτήσεις για το Altener II και το Πέμπτο Πρόγραμμα-Πλαίσιο και συνεχίζει τις εργασίες της για το τελευταίο.

4. Ανάληψη εκστρατείας για την έναρξη της υλοποίησης του Λευκού Βιβλίου

4.1. Ορισμένες πτυχές της εν λόγω εκστρατείας είναι ιδιαίτερα θετικές. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει τη σημασία που αποδίδεται στα μεγάλης κλίμακας προγράμματα για τους διάφορους τομείς των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Εκφράζει επίσης την ικανοποίησή της για την αναγνώριση του γεγονότος ότι καθοριστικός παράγων για την επιτυχία της εν λόγω εκστρατείας είναι η ποιότητα των προγραμμάτων δράσης των κρατών μελών και η ενεργός συμμετοχή όλων των ενδιαφερομένων μερών. Μία επείγουσα πτυχή των σχεδίων δράσης των κρατών μελών θα είναι η υποβολή αιτήσεων στα Διαρθρωτικά Ταμεία για τη χρηματοδότηση σχεδίων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

4.2. Ο κατάλογος των ενδιαφερομένων μερών δεν είναι πλήρης και θα πρέπει να επεκταθεί περαιτέρω προκειμένου να περιληφθούν σε αυτόν, παραδείγματος χάρη, οι Μη Κυβερνητικοί Οργανισμοί, ο κατασκευαστικός τομέας και οι υπεργολάβοι και, εν καιρώ, τα αεροδρόμια και ο ταξιδιωτικός τομέας. Βεβαίως και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη αποτελούν πελάτες αυτών των κλάδων.

4.3. Στο Λευκό Βιβλίο προτείνεται η επικοινωνία με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη. Πιθανόν, αυτό δεν επαρκεί: θα απαιτηθεί επίσης εκπαίδευση και κατάρτιση. Η ΟΚΕ ανησυχεί μήπως πολλά ενδιαφερόμενα μέρη δεν διαθέτουν επαρκείς γνώσεις για να διαδραματίσουν πλήρως το ρόλο που τους αντιστοιχεί. Θα απαιτηθεί από τα κράτη μέλη να καταρτίσουν προγράμματα επικοινωνίας, ενημέρωσης και εκπαίδευσης. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την πρόταση της Επιτροπής για την ανάληψη περιορισμένων σε αριθμό αλλά μεγάλης εμβέλειας εκστρατειών που θα προσελκύσουν το ενδιαφέρον τόσο του κοινού όσο και των πολιτικών.

4.4. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την επιλογή τριών τεχνολογιών για την εκστρατεία για την έναρξη της υλοποίησης του Λευκού Βιβλίου, αν και εκφράζει έντονη ανησυχία για το σχέδιο για τη βιομάζα. Αυτό οφείλεται στους παρακάτω λόγους:

α) στην κλίμακα αυτού του σχεδίου: ο ρυθμός ανάπτυξης είναι υψηλός και τα αποτελέσματα που θα επιτευχθούν μέχρι το 2010 αντιπροσωπεύουν ένα ιδιαίτερα σημαντικό μέρος του συνόλου των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας 7 και

β) στην πολυπλοκότητα των σχεδίων για τη βιομάζα: εξαιτίας ακριβώς των δύο επιπέδων της διαδικασίας σύναψης συμβάσεων.

Οι φορείς εκμετάλλευσης μονάδων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας χρειάζονται εγγυημένες τιμές στις συμβάσεις πώλησης ηλεκτρικής ενέργειας που συνάπτουν, προκειμένου να πραγματοποιήσουν επενδύσεις για την παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. Χρειάζονται, επίσης, τη σύναψη συμβάσεων για τη διασφάλιση του εφοδιασμού με καύσιμη βιομάζα για την παραγωγή ενέργειας.

4.4.1. Στο βαθμό που η καύσιμη ύλη προέρχεται από απορρίμματα, απαιτείται νέα νομοθεσία η οποία να προβλέπει τη χρησιμοποίηση γεννητριών καύσης απορριμμάτων για την παραγωγή ενέργειας από απορρίμματα, για παράδειγμα στη βιομηχανία επεξεργασίας τροφίμων.

4.4.2. Στο βαθμό που η καύσιμη ύλη προέρχεται από γεωργικές καλλιέργειες, η ΟΚΕ ανησυχεί επειδή δεν προβλέπονται αποτελεσματικά μέτρα τα οποία να παρέχουν κίνητρα στους κατόχους γεωργικών εκμεταλλεύσεων. Πράγματι, φαίνεται ότι η Ατζέντα 2000 θα καταστήσει τον εφοδιασμό με γεωργική βιομάζα ακόμη πιο προβληματικό. Η στροφή προς ευρείας κλίμακας γεωργικές καλλιέργειες θα απαιτήσει λεπτομερή προγραμματισμό και εφαρμογή εκ μέρους των παραγωγών.

Επιπλέον, θα καταστεί αναγκαία η διαμόρφωση του μακροπρόθεσμου συμβατικού πλαισίου που θα χρειαστούν οι παραγωγοί. Από τεχνικής πλευράς, θα καταστεί αναγκαία η εκπόνηση σχεδίων για την έρευνα, την ανάπτυξη και την εγκατάσταση των μονάδων παραγωγής ενέργειας, δεδομένης της μεγάλης εξάρτησης συνολικά από τη μαζική ανάπτυξη βιομάζας ως ανανεώσιμης πηγής ενέργειας. Το σύνολο αυτού του πεδίου απαιτεί ακριβέστερο προσδιορισμό και διευκρίνιση.

4.5. Μολονότι αντιλαμβάνεται τους λόγους που ώθησαν στην επιλογή των τεχνολογιών για την εκστρατεία έναρξης, η ΟΚΕ, εντούτοις, τονίζει την ανάγκη για συνεχή στήριξη άλλων τεχνολογιών που προσφέρουν δυνατότητες όπως, π.χ., η ηλιακή θερμική ενέργεια.

4.6. Ένα τελικό σημείο το οποίο πρέπει να τονισθεί σχετικά με την εκστρατεία έναρξης - όπως σημείωσε η ΟΚΕ στη γνωμοδότησή της για το προηγούμενο Πράσινο Βιβλίο - είναι ότι το πρόγραμμα δεν λαμβάνει υπόψη ακόμη τα προβλήματα κλίμακας στον τομέα της ηλιακής ενέργειας. Καθώς τα μεγέθη μεγαλώνουν, τα προβλήματα αυξάνουν γεωμετρικά. Παραδείγματα είναι οι συνέπειες της εντατικής καλλιέργειας ενεργειακών φυτών σε μεγάλες εκτάσεις και οι συνέπειες των αιολικών σταθμών στο περιβάλλον.

4.7. Επί του παρόντος, απομένουν μόνο 13 έτη μέχρι το έτος 2010. Κατά την περίοδο αυτή, η παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, εξαιρουμένης της υδροηλεκτρικής, πρέπει να πενταπλασιασθεί. Ως εκ τούτου, είναι ζωτικής σημασίας η επιτυχία της εκστρατείας για την έναρξη της υλοποίησης του Λευκού Βιβλίου. Πρέπει να είναι αποτελεσματική από την άποψη των μεγεθών και του χρονοδιαγράμματος. Μόλις, η εκστρατεία εγκριθεί επίσημα από το Συμβούλιο Υπουργών, θα πρέπει τα κράτη μέλη να εκπονήσουν επειγόντως προγράμματα δράσης.

5. Παρακολούθηση και εφαρμογή

5.1. Η ΟΚΕ, στο πλαίσιο των παρατηρήσεων που διετύπωσε σχετικά με το Πράσινο Βιβλίο, εξέφρασε την υποστήριξή της προς την πρόταση για τη βελτίωση των μεθόδων υπολογισμού και συλλογής των στατιστικών στοιχείων.

5.2. Αναμφίβολα, κατά το στάδιο της εφαρμογής θα πρέπει να υπάρξει συντονισμός μεταξύ των κρατών μελών σε επίπεδο ΕΕ. Οι λόγοι που επιβάλλουν τον εν λόγω συντονισμό είναι αρκετοί: κατά πρώτον, τόσο τα προγράμματα δράσης των κρατών μελών όσο και οι στόχοι που επιδιώκονται μέσω αυτών θα πρέπει να συμβάλλουν στην εξασφάλιση συνολικού μεριδίου αγοράς σε ολόκληρη την ΕΕ της τάξης του 12 % για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας μέχρι το 2010 7 κατά δεύτερον, θα χρειαστεί να ληφθεί μέριμνα ώστε οι χώρες να υποβάλουν αιτήσεις για χρηματοδότηση από τους διαθέσιμους πόρους των Διαρθρωτικών Ταμείων 7 κατά τρίτον, θα πρέπει να υπάρξει έλεγχος της προόδου που σημειώνεται ως προς τη χρήση ορισμένων τεχνολογιών θεμελιώδους σημασίας σε ολόκληρη την ΕΕ, ιδιαίτερα όσον αφορά τις τεχνολογίες για τις οποίες έχουν αναληφθεί σημαντικές εκστρατείες προώθησης 7 και κατά τέταρτον, τόσο η Επιτροπή όσο και τα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίσουν την έγκαιρη λήψη των μέτρων εναρμόνισης και τυποποίησης που κρίνονται αναγκαία για την απρόσκοπτη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς.

5.3. Στο πλαίσιο αυτό η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την πρόθεση της Επιτροπής να καταρτίσει ειδική Ανακοίνωση στην οποία να αξιολογείται η επιτυχία της στρατηγικής της και συνιστά τον επαναπροσανατολισμό της ή/και την ανάληψη νέων δράσεων στην περίπτωση που διαπιστωθεί ότι δεν έχει επιτευχθεί επαρκής πρόοδος ως προς τη διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Εντούτοις, είναι σημαντικό να καταστεί εμφανές ότι τα στατιστικά δεδομένα της Επιτροπής στηρίζονται επί ορθών βάσεων.

6. Συμπεράσματα

6.1. Η ΟΚΕ εκφράζει την υποστήριξή της προς τη στρατηγική της ΕΕ και το Πρόγραμμα Δράσης που παρατίθεται στο Λευκό Βιβλίο καθώς και τις προτάσεις για την εφαρμογή του μέχρι το 2010.

Εντούτοις, η κλίμακα και ο ριζοσπαστικός χαρακτήρας του προγράμματος σημαίνουν ότι αυτό μπορεί να επιτύχει μόνο εάν σημειωθεί ριζική αλλαγή στάσης σε μία σειρά τομέων.

6.2. Ειδικότερα, για την επιτυχία του προγράμματος για τη βιομάζα, θα απαιτηθεί η σημαντική τροποποίηση της ΚΓΠ και η πρόβλεψη δημοσιονομικών ρυθμίσεων προκειμένου να παρασχεθούν κίνητρα στους γεωργούς ώστε να καλλιεργούν ενεργειακά φυτά.

6.3. Όσον αφορά το πρόγραμμα για τα φωτοβολταϊκά στοιχεία, θα πρέπει να πραγματοποιηθούν επαναστατικές αλλαγές στον οικοδομικό κλάδο - στο επίπεδο της τεχνολογίας, της αρχιτεκτονικής και των πολεοδομικών αρχών.

6.4. Για τη συνολική επιτυχία του προγράμματος, επιβάλλεται να κατανοηθεί εκ μέρους όλων των εμπλεκόμενων δημόσιων υπηρεσιών στα κράτη μέλη και των ΓΔ της Επιτροπής η ριζοσπαστική και φιλόδοξη προσπάθεια που αντιπροσωπεύει το εν λόγω πρόγραμμα και να υπάρξει η ανάλογη δραστηριοποίησή τους για την υλοποίησή του.

Βρυξέλλες, 29 Απριλίου 1998.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() ΕΕ C 206 της 7.7.1997.

() COM(97) 550 τελικό. Η σχετική γνωμοδότηση της ΟΚΕ είναι υπό κατάρτιση.