Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ για τη θέσπιση του προγράμματος πλαισίου για την έρευνα και την καινοτομία «Ορίζοντας 2020» (2014-2020) /* COM/2011/0809 τελικό - 2011/0401 (COD) */





ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 1. ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ Η δέσμη προτάσεων για το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020», οι οποίες εκπονήθηκαν σε πλήρη εναρμόνιση με την ανακοίνωση «Προϋπολογισμός για την «Ευρώπη 2020»[1] της Επιτροπής, στηρίζει πλήρως τη στρατηγική «Ευρώπη 2020», στο πλαίσιο της οποίας η έρευνα και η καινοτομία θεωρείται ότι είναι καίριας σημασίας για την επίτευξη των στόχων μιας έξυπνης, βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης. Η δέσμη αποτελείται από προτάσεις για: (1) το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» (Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης – «ΣΛΕΕ»), (2) ένα ενιαίο σύνολο κανόνων συμμετοχής και διάδοσης (ΣΛΕΕ), (3) ένα ενιαίο ειδικό πρόγραμμα με σκοπό την υλοποίηση του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» (ΣΛΕΕ), καθώς και (4) μια ενιαία πρόταση για τα μέρη του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» που αντιστοιχούν στη συνθήκη Ευρατόμ. Η συνολική πολιτική παρουσίαση και το ιστορικό των εν λόγω νομοθετικών προτάσεων αποτελούν αντικείμενο ανακοίνωσης της Επιτροπής που εγκρίθηκε συγχρόνως, και αφορά μια σειρά από μείζονα εγκάρσια στοιχεία, όπως η απλούστευση και ο τρόπος με τον οποίο έχει ενισχυθεί η προσέγγιση της καινοτομίας. Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» συμβάλλει άμεσα στην αντιμετώπιση των μειζόνων κοινωνιακών προκλήσεων που προσδιορίζονται στη στρατηγική «Ευρώπη 2020» και στις εμβληματικές πρωτοβουλίες της. Θα συμβάλλει επίσης στην επίτευξη βιομηχανικής υπεροχής στην Ευρώπη. Επίσης, θα ενισχύσει την αριστεία της επιστημονικής βάσης, η οποία είναι απαραίτητη για τη βιωσιμότητα και τη μακροχρόνια ευημερία και ευεξία στην Ευρώπη. Για την επίτευξη των εν λόγω στόχων, οι προτάσεις περιλαμβάνουν ένα πλήρες φάσμα μέτρων στήριξης που ενσωματώνονται σε ολόκληρο τον κύκλο έρευνας και καινοτομίας. Ως εκ τούτου, το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» συνενώνει και ενισχύει δραστηριότητες οι οποίες επί του παρόντος χρηματοδοτούνται από το 7ο πρόγραμμα πλαίσιο έρευνας, από το σκέλος για την καινοτομία του προγράμματος πλαισίου για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία, και από το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας. Με αυτόν τον τρόπο, οι προτάσεις στοχεύουν επίσης στην επίτευξη σημαντικής απλούστευσης προς όφελος των συμμετεχόντων. 2. ΑΠΟΤΕΛΈΣΜΑΤΑ ΤΩΝ ΔΙΑΒΟΥΛΕΎΣΕΩΝ ΜΕ ΤΑ ΕΝΔΙΑΦΕΡΌΜΕΝΑ ΜΈΡΗ ΚΑΙ ΕΚΤΙΜΉΣΕΙΣ ΑΝΤΙΚΤΎΠΟΥ Κατά την προετοιμασία των τεσσάρων προτάσεων ελήφθησαν πλήρως υπόψη οι εισηγήσεις που υποβλήθηκαν στο πλαίσιο ευρείας δημόσιας διαβούλευσης σχετικά με την Πράσινη Βίβλο με τίτλο «Από τις προκλήσεις στις ευκαιρίες: προς ένα κοινό πλαίσιο στρατηγικής για τη χρηματοδότηση της έρευνας και της καινοτομίας στην ΕΕ» COM(2011)48. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, τα κράτη μέλη και ένα ευρύ φάσμα ενδιαφερόμενων από τη βιομηχανία, τα πανεπιστήμια και την κοινωνία των πολιτών εξέφρασαν τις απόψεις τους. Οι προτάσεις εδράζονται επίσης σε δύο εμπεριστατωμένες εκτιμήσεις αντικτύπου, με βάση τις διαβουλεύσεις με τους ενδιαφερόμενους, εσωτερικές και εξωτερικές αξιολογήσεις, και εισηγήσεις διεθνών εμπειρογνωμόνων. Οι εκτιμήσεις καταλήγουν στη διαπίστωση ότι η επιλογή του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» θα προσδώσει μεγαλύτερη σαφήνεια στους επιδιωκόμενους στόχους, θα επιτύχει με τον καλύτερο τρόπο την απαραίτητη κρίσιμη μάζα προσπαθειών σε επίπεδο προγράμματος και έργου, και θα επιφέρει τον μέγιστο αντίκτυπο στους πολιτικούς στόχους και στα επακόλουθα οφέλη για την οικονομία, την ανταγωνιστικότητα και την κοινωνία, ενώ ταυτόχρονα θα βοηθήσει στην απλούστευση των πραγμάτων, π.χ. ελάφρυνση του διοικητικού φόρτου για τους συμμετέχοντες, εξορθολογισμός των ισχυόντων κανόνων και διαδικασιών, διασφάλιση της συνέπειας μεταξύ μέσων και εξεύρεση νέας ισορροπίας μεταξύ κινδύνου/εμπιστοσύνης. 3. ΝΟΜΙΚΆ ΣΤΟΙΧΕΊΑ ΤΗΣ ΠΡΌΤΑΣΗΣ 3.1 Νομική βάση Η πρόταση ενσωματώνει τις δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας κατά αδιάλειπτο τρόπο με σκοπό την επίτευξη των πολιτικών στόχων. Ως εκ τούτου, το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» βασίζεται στους τίτλους «Βιομηχανία» και «Έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη και διάστημα» της ΣΛΕΕ (άρθρα 173 και 182). Οι σχετικοί κανόνες συμμετοχής και διάδοσης βασίζονται στους ίδιους τίτλους της ΣΛΕΕ (άρθρα 173, 183 και 188). Το σκέλος «Βιομηχανία» σε αμφότερες τις περιπτώσεις αφορά κατά κύριο λόγο το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας (ΕΙΚΤ), το οποίο θα χρηματοδοτείται μέσω της χρηματοδοτικής συνεισφοράς του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020». Το ΕΙΚΤ δεν διαδραματίζει ρόλο σε επίπεδο ειδικού προγράμματος. Υπενθυμίζεται ότι οι δραστηριότητες καινοτομίας έχουν συμπεριληφθεί ρητώς σε διάφορα προγράμματα πλαίσια που βασίζονται στον τίτλο «Έρευνα» της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ότι το τρέχον πρόγραμμα πλαίσιο περιλαμβάνει επίσης μια σειρά από δραστηριότητες καινοτομίας. Κατά συνέπεια, το ειδικό πρόγραμμα με το οποίο θα υλοποιηθεί το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» θα βασίζεται στον τίτλο «Έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη και διάστημα» της ΣΛΕΕ (άρθρο 182), καθώς οι δραστηριότητες που προβλέπονται σε αυτό εμπίπτουν στις δραστηριότητες που καλύπτονται από τον εν λόγω τίτλο. Η πρόταση για το πρόγραμμα έρευνας και κατάρτισης Ευρατόμ που συμβάλλει στο πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» εδράζεται στο άρθρο 7 της Συνθήκης Ευρατόμ. 3.2 Αρχές της επικουρικότητας και της αναλογικότητας Οι προτάσεις εκπονήθηκαν με σκοπό να μεγιστοποιηθούν η προστιθέμενη αξία και ο αντίκτυπος της Ένωσης, με επίκεντρο τους στόχους και τις δραστηριότητες που δεν μπορούν να υλοποιηθούν αποδοτικά από τα κράτη μέλη μεμονωμένα. Η παρέμβαση σε επίπεδο Ένωσης μπορεί να ενισχύσει το συνολικό πλαίσιο έρευνας και καινοτομίας και να συντονίσει τις ερευνητικές προσπάθειες των κρατών μελών, αποφεύγοντας με αυτόν τον τρόπο τις περιττές αλληλεπικαλύψεις, διατηρώντας κρίσιμη μάζα σε κύριους τομείς και διασφαλίζοντας ότι η δημόσια χρηματοδότηση χρησιμοποιείται με βέλτιστο τρόπο. Η παρέμβαση σε επίπεδο Ένωσης δίνει τη δυνατότητα, σε συνθήκες συναγωνισμού σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, να επιλεγούν οι καλύτερες προτάσεις, αυξάνοντας έτσι τα επίπεδα αριστείας και προβάλλοντας την πρωτοπόρο έρευνα και καινοτομία. Η κλίμακα της Ένωσης προσφέρεται επίσης με τον καλύτερο τρόπο για να υποστηριχθεί η διακρατική κινητικότητα, βελτιώνοντας έτσι την κατάρτιση και την εξέλιξη της σταδιοδρομίας των ερευνητών. Ένα πρόγραμμα επιπέδου Ένωσης είναι περισσότερο σε θέση να αναλάβει υψηλό κίνδυνο και μακροχρόνια Ε&A, επιμερίζοντας τους κινδύνους, διευρύνοντας το πεδίο εφαρμογής και δημιουργώντας οικονομίες κλίμακας που δεν θα μπορούσαν να επιτευχθούν αλλιώς. Η παρέμβαση σε επίπεδο Ένωσης μπορεί να προσελκύσει επιπρόσθετες δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις στην έρευνα και την καινοτομία, να συμβάλλει στον Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας όπου οι γνώσεις, οι ερευνητές και η τεχνολογία κυκλοφορούν ελεύθερα, και να επιταχύνει την εμπορική προώθηση και τη διάδοση των καινοτομιών σε ολόκληρη την ενιαία αγορά. Τα προγράμματα σε επίπεδο Ένωσης είναι επίσης απαραίτητα για τη στήριξη της χάραξης πολιτικής, καθώς και τη στήριξη των στόχων που θέτουν οι διάφορες πολιτικές. Η πλήρης τεκμηρίωση παρατίθεται στις επισυναπτόμενες εκτιμήσεις αντικτύπου. 4. ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΠΤΩΣΗ Ο προϋπολογισμός όλων των προτάσεων υποβάλλεται σε σημερινές τιμές. Στο νομοθετικό δημοσιονομικό δελτίο που επισυνάπτεται στον παρόντα κανονισμό παρατίθενται οι δημοσιονομικές επιπτώσεις, καθώς και οι επιπτώσεις στους ανθρώπινους και διοικητικούς πόρους. Η Επιτροπή μπορεί να χρησιμοποιήσει, με βάση την ανάλυση κόστους-οφέλους, τους υπάρχοντες εκτελεστικούς οργανισμούς για την υλοποίηση του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020», όπως προβλέπεται στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 58/2003 του Συμβουλίου περί θεσπίσεως του καταστατικού των εκτελεστικών οργανισμών που είναι επιφορτισμένοι με ορισμένα καθήκοντα σχετικά με τη διαχείριση κοινοτικών προγραμμάτων. 2011/0401 (COD) Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ για τη θέσπιση του προγράμματος πλαισίου για την έρευνα και την καινοτομία «Ορίζοντας 2020» (2014-2020) (Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ) ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ, Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), και ιδίως το άρθρο 173 παράγραφος 3 και το άρθρο 182 παράγραφος 1, Έχοντας υπόψη την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Αφού διαβίβασε το σχέδιο νομοθετικής πράξης στα εθνικά κοινοβούλια, Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής[2], Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Επιτροπής των Περιφερειών[3], Αποφασίζοντας σύμφωνα με τη συνήθη νομοθετική διαδικασία, Εκτιμώντας τα ακόλουθα: (1) Η Ένωση έχει στόχο την ενίσχυση της επιστημονικής και τεχνολογικής βάσης της, με την επίτευξη του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας («ΕΧΕ») εντός του οποίου οι ερευνητές, οι επιστημονικές γνώσεις και η τεχνολογία κυκλοφορούν ελεύθερα, και την ενθάρρυνση της Ένωσης να καταστεί ανταγωνιστικότερη, συμπεριλαμβανομένης της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας της. Για την επίτευξη των εν λόγω στόχων η Ένωση πρέπει να διεξάγει δραστηριότητες για την υλοποίηση της έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης, να προωθεί τη διεθνή συνεργασία, να διαδίδει και να βελτιστοποιεί τα αποτελέσματα και να προωθεί την κατάρτιση και την κινητικότητα. (2) Η Ένωση έχει επίσης στόχο να διασφαλίσει την ύπαρξη των αναγκαίων συνθηκών για την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας της Ένωσης. Για το σκοπό αυτό, η δράση πρέπει να αποσκοπεί στην προώθηση της καλύτερης αξιοποίησης του βιομηχανικού δυναμικού των πολιτικών καινοτομίας, έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης. (3) Η Ένωση έχει δεσμευθεί να υλοποιήσει τη στρατηγική «Ευρώπη 2020»[4], στο πλαίσιο της οποίας έχουν τεθεί ως στόχοι η έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη, υπογραμμίζοντας το ρόλο της έρευνας και της καινοτομίας ως κύριων μοχλών της κοινωνικής και οικονομικής ευημερίας και της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας, και θέτοντας ως στόχο την αύξηση των δαπανών στην έρευνα και ανάπτυξη ώστε να ανέλθουν σε ποσοστό 3% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ) έως το 2020, εκπονώντας παράλληλα έναν δείκτη έντασης καινοτομίας. Σε αυτό το πλαίσιο, η εμβληματική πρωτοβουλία «Ένωση Καινοτομίας» προβλέπει μια στρατηγική και ολοκληρωμένη προσέγγιση της έρευνας και της καινοτομίας, θέτοντας το πλαίσιο και τους στόχους στους οποίους πρέπει να συμβάλλει η μελλοντική ενωσιακή χρηματοδότηση της έρευνας και της καινοτομίας. Η έρευνα και η καινοτομία αποτελούν επίσης κύρια στοιχεία άλλων εμβληματικών πρωτοβουλιών της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», ιδίως των πρωτοβουλιών «Μια Ευρώπη που χρησιμοποιεί αποδοτικά τους πόρους», «Μια βιομηχανική πολιτική για την εποχή της παγκοσμιοποίησης», και «Ψηφιακό θεματολόγιο για την Ευρώπη». Επιπλέον, για την επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» σχετικά με την έρευνα και την καινοτομία, η πολιτική συνοχής μπορεί να διαδραματίσει κύριο ρόλο μέσω της δημιουργίας ικανοτήτων και της παροχής μιας «κλίμακας αριστείας». (4) Στη συνεδρίασή του της 4ης Φεβρουαρίου 2011, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στήριξε την ιδέα ενός κοινού στρατηγικού πλαισίου για τη χρηματοδότηση της έρευνας και της καινοτομίας από την Ένωση με σκοπό τη βελτίωση της αποδοτικότητας της χρηματοδότησης της έρευνας και της καινοτομίας σε εθνικό και ενωσιακό επίπεδο, και κάλεσε την Ένωση να αντιμετωπίσει τάχιστα τα εναπομείναντα εμπόδια στην προσέλκυση ταλέντων και επενδύσεων για την ολοκλήρωση του ΕΧΕ έως το 2014 και να επιτύχει μια πραγματική ενιαία αγορά γνώσης, έρευνας και καινοτομίας. (5) Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο απηύθυνε έκκληση για ριζική απλούστευση της χρηματοδότησης της έρευνας και της καινοτομίας από την Ένωση με το ψήφισμά του της 11ης Νοεμβρίου 2010[5], υπογράμμισε τη σημασία της «Ένωσης Καινοτομίας» προκειμένου η Ευρώπη να μετασχηματιστεί ενόψει ενός κόσμου μεταγενέστερου της κρίσης στο ψήφισμά του της 12ης Μαΐου 2011[6], επέστησε την προσοχή στα σημαντικά διδάγματα που πρέπει να αντληθούν μετά την ενδιάμεση αξιολόγηση του εβδόμου προγράμματος πλαισίου στο ψήφισμά του της 8ης Ιουνίου 2011[7] και υποστήριξε την ιδέα ενός κοινού στρατηγικού πλαισίου για τη χρηματοδότηση της έρευνας και της καινοτομίας στο ψήφισμά του της 7ης Σεπτεμβρίου 2011[8]. (6) Στις 26 Νοεμβρίου 2010 το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης απηύθυνε έκκληση ζητώντας τα μελλοντικά ενωσιακά προγράμματα χρηματοδότησης να επικεντρώνονται περισσότερο στις προτεραιότητες της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», να ανταποκρίνονται στις κοινωνιακές προκλήσεις και στις κύριες τεχνολογίες, να διευκολύνουν τη συνεργατική έρευνα και την έρευνα με βιομηχανικό προσανατολισμό, να εξορθολογήσουν τα μέσα, να απλουστεύσουν δραστικά την πρόσβαση, να μειώσουν τον χρόνο διάθεσης στην αγορά και να ενισχύσουν περισσότερο την αριστεία. (7) Η σημασία μιας συνεκτικής στρατηγικής προσέγγισης υπογραμμίστηκε επίσης στις γνωμοδοτήσεις που εξέδωσαν η επιτροπή του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας στις 3 Ιουνίου 2011[9], η Επιτροπή των Περιφερειών στις 30 Ιουνίου 2011[10], και η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή στις 13 Ιουλίου 2011[11]. (8) Κατά την αναθεώρηση του προϋπολογισμού της Ένωσης που εγκρίθηκε από την Επιτροπή στις 19 Οκτωβρίου 2010 τέθηκαν οι βασικές αρχές που πρέπει να διέπουν τον μελλοντικό προϋπολογισμό της Ένωσης, δίνοντας ιδίως έμφαση στα μέσα αποδεδειγμένης ενωσιακής προστιθέμενης αξίας, με γνώμονα περισσότερο τα αποτελέσματα, και επιδιώκοντας την προσέλκυση άλλων δημόσιων και ιδιωτικών πηγών χρηματοδότησης, ενώ προτάθηκε η συνένωση ολόκληρου του φάσματος των μέσων της Ένωσης για την έρευνα και την καινοτομία σε ένα κοινό στρατηγικό πλαίσιο. (9) Στην Πράσινη Βίβλο της Επιτροπής «Από τις προκλήσεις στις ευκαιρίες: προς ένα κοινό πλαίσιο στρατηγικής για τη χρηματοδότηση της έρευνας και της καινοτομίας στην ΕΕ»[12] τέθηκαν τα κύρια ερωτήματα σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα επιτευχθούν οι εν λόγω φιλόδοξοι στόχοι και δρομολογήθηκε ευρεία διαβούλευση, κατά τη διάρκεια της οποίας τα ενδιαφερόμενα μέρη και τα θεσμικά όργανα της Ένωσης συμφώνησαν ευρέως με τις ιδέες που εκτίθενται στην Πράσινη Βίβλο. (10) Στην ανακοίνωση «Προϋπολογισμός για την «Ευρώπη 2020»[13], η Επιτροπή πρότεινε να ενταχθούν σε ένα ενιαίο κοινό στρατηγικό πλαίσιο για την έρευνα και την καινοτομία οι τομείς που την περίοδο 2007-2013 καλύφθηκαν από το έβδομο πρόγραμμα πλαίσιο για την έρευνα και το σκέλος για την καινοτομία του προγράμματος πλαισίου για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία, καθώς και το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας (ΕΙΚΤ), προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για την αύξηση των δαπανών στην έρευνα και ανάπτυξη στο 3% του ΑΕΠ έως το 2020. Στην εν λόγω ανακοίνωση, η Επιτροπή δεσμεύθηκε επίσης να ενσωματώσει την αλλαγή του κλίματος στα προγράμματα δαπανών της Ένωσης και να διαθέσει τουλάχιστον το 20% του προϋπολογισμού της Ένωσης σε στόχους που σχετίζονται με το κλίμα. Η δράση για το κλίμα και η αποδοτικότητα των πόρων είναι αλληλοενισχυόμενοι στόχοι για την επίτευξη της βιώσιμης ανάπτυξης. Οι ειδικοί στόχοι που σχετίζονται με αυτές πρέπει να συμπληρωθούν με τους άλλους ειδικούς στόχους του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020». Ως αποτέλεσμα, αναμένεται ότι τουλάχιστον το 60% του συνολικού προϋπολογισμού του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» θα σχετίζεται με τη βιώσιμη ανάπτυξη. Αναμένεται επίσης οι δαπάνες που αφορούν το κλίμα να υπερβούν το 35% του προϋπολογισμού, συμπεριλαμβανομένων των συμβατών μεταξύ τους μέτρων για τη βελτίωση της αποδοτικότητας των πόρων. Η Επιτροπή πρέπει να παρέχει πληροφορίες σχετικά με την κλίμακα και τα αποτελέσματα της στήριξης των στόχων για την αλλαγή του κλίματος. Οι δαπάνες που αφορούν το κλίμα στο πλαίσιο του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» πρέπει να παρακολουθούνται σύμφωνα με τη μεθοδολογία που αναφέρεται στην εν λόγω ανακοίνωση. (11) Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» για την έρευνα και την καινοτομία στην Ευρωπαϊκή Ένωση (εφεξής πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020») επικεντρώνεται σε τρεις προτεραιότητες, ήτοι στην παραγωγή επιστήμης αριστείας προκειμένου να ενισχυθεί η παγκόσμιας κλάσης αριστεία της Ένωσης στην επιστήμη, στην προώθηση της βιομηχανικής υπεροχής για τη στήριξη των επιχειρήσεων, συμπεριλαμβανομένων των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) και της καινοτομίας, και στην ανταπόκριση στις κοινωνιακές προκλήσεις προκειμένου να αντιμετωπιστούν άμεσα οι προκλήσεις που προσδιορίζονται στη στρατηγική «Ευρώπη 2020» με τη στήριξη δραστηριοτήτων που καλύπτουν ολόκληρο το φάσμα από την έρευνα έως την αγορά. Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» πρέπει να στηρίζει όλες τις φάσεις της αλυσίδας καινοτομίας, ιδίως τις δραστηριότητες που βρίσκονται εγγύτερα στην αγορά, συμπεριλαμβανομένων των καινοτόμων χρηματοδοτικών μέσων, καθώς και την μη τεχνολογική και κοινωνική καινοτομία, και έχει σκοπό να ικανοποιήσει τις ερευνητικές ανάγκες ενός ευρέος φάσματος πολιτικών της Ένωσης, δίνοντας έμφαση στην όσο το δυνατόν ευρύτερη χρήση και διάδοση των γνώσεων που παράγονται από τις στηριζόμενες δραστηριότητες έως την εμπορική τους εκμετάλλευση. Οι προτεραιότητες του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» πρέπει επίσης να στηρίζονται μέσω ενός προγράμματος δυνάμει της Συνθήκης Ευρατόμ με αντικείμενο την πυρηνική έρευνα και κατάρτιση. (12) Το Κοινό Κέντρο Ερευνών (ΚΚΕρ) πρέπει να παρέχει επιστημονική και τεχνική στήριξη στις πολιτικές της Ένωσης, με γνώμονα τις ανάγκες των πελατών, ενώ θα ανταποκρίνεται ευέλικτα σε νέα πολιτικά ζητούμενα. (13) Στο πλαίσιο του τριγώνου της γνώσης που συγκροτούν η έρευνα, η εκπαίδευση και η καινοτομία, οι Κοινότητες Γνώσης και Καινοτομίας του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας πρέπει να συμβάλλουν σθεναρά στην αντιμετώπιση των στόχων του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020», συμπεριλαμβανομένων των κοινωνιακών προκλήσεων, ιδίως με την ενσωμάτωση της έρευνας, της εκπαίδευσης και της καινοτομίας. Προκειμένου να διασφαλιστεί η συμπληρωματικότητα σε ολόκληρο το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» και η επαρκής απορρόφηση των κονδυλίων, η οικονομική συνεισφορά του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας πρέπει να γίνει σε δύο κατανομές κονδυλίων, και η δεύτερη πρέπει να υπόκειται σε επανεξέταση. (14) Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» πρέπει να συμβάλλει στους στόχους των Ευρωπαϊκών Συμπράξεων Καινοτομίας, σύμφωνα με την εμβληματική πρωτοβουλία «Ένωση καινοτομίας», φέρνοντας σε επαφή όλους τους σχετικούς παράγοντες σε όλη την αλυσίδα έρευνας και καινοτομίας, ενόψει του εξορθολογισμού, της απλούστευσης και του καλύτερου συντονισμού μέσων και πρωτοβουλιών. (15) Η απλούστευση αποτελεί κεντρικό στόχο του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» και πρέπει να αντικατοπτρίζεται πλήρως στο σχεδιασμό του, στους κανόνες του, στη δημοσιονομική διαχείρισή του και στην υλοποίησή του. Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» πρέπει να θέσει ως στόχο να προσελκύσει μεγάλη συμμετοχή από πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, βιομηχανία και ειδικά ΜΜΕ, και να είναι ανοικτό σε νέους συμμετέχοντες, καθώς συνενώνει ολόκληρο το φάσμα της στήριξης της έρευνας και της καινοτομίας σε ένα κοινό στρατηγικό πλαίσιο, συμπεριλαμβανομένης μιας εξορθολογισμένης δέσμης μορφών στήριξης και χρησιμοποιεί κανόνες συμμετοχής με αρχές που ισχύουν για όλες τις δράσεις στο πλαίσιο του προγράμματος. Η απλούστευση των κανόνων χρηματοδότησης πρέπει να μειώσει το διοικητικό κόστος συμμετοχής και να συμβάλλει στη μείωση των δημοσιονομικών σφαλμάτων. (16) Σύμφωνα με το άρθρο 182 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, το πρόγραμμα πλαίσιο ορίζει το μέγιστο συνολικό ποσό και τους λεπτομερείς κανόνες της δημοσιονομικής συμμετοχής της Ένωσης στο πρόγραμμα πλαίσιο και τα αντίστοιχα μερίδια σε καθεμία από τις προβλεπόμενες δραστηριότητες. (17) Ο παρών κανονισμός πρέπει να καθορίσει, για όλη τη διάρκεια του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020», ένα χρηματοδοτικό κονδύλιο που αποτελεί για την αρχή του προϋπολογισμού, κατά την ετήσια διαδικασία προϋπολογισμού, προνομιακή αναφορά κατά την έννοια του σημείου [] της διοργανικής συμφωνίας της XX/201Z μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής για συνεργασία σε θέματα προϋπολογισμού και χρηστή δημοσιονομική διαχείριση. (18) Είναι σκόπιμο να διασφαλισθεί η ορθή ολοκλήρωση του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» και των προηγούμενων προγραμμάτων, ιδίως όσον αφορά τη συνέχιση των πολυετών διακανονισμών για τη διαχείρισή τους, όπως η χρηματοδότηση της τεχνικής και διοικητικής βοήθειας. (19) Η υλοποίηση του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» μπορεί να οδηγήσει σε συμπληρωματικά προγράμματα που θα προβλέπουν τη συμμετοχή ορισμένων μόνο κρατών μελών, τη συμμετοχή της Ένωσης σε προγράμματα που αναλαμβάνονται από ορισμένα κράτη μέλη ή τη σύσταση κοινών επιχειρήσεων ή άλλους διακανονισμούς κατά την έννοια των άρθρων 184, 185 και 187 της ΣΛΕΕ. (20) Με στόχο την εμβάθυνση της σχέσης επιστήμης και κοινωνίας, και την ενίσχυση της εμπιστοσύνης του κοινού στην επιστήμη, το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» πρέπει να ενθαρρύνει την βάσει αντικειμενικής ενημέρωσης συμμετοχή των πολιτών και της κοινωνίας των πολιτών σε θέματα έρευνας και καινοτομίας, προωθώντας την εκπαίδευση στις επιστήμες, καθιστώντας τις επιστημονικές γνώσεις πιο προσιτές, εκπονώντας υπεύθυνα θεματολόγια έρευνας και καινοτομίας που ανταποκρίνονται στις ανησυχίες και τις προσδοκίες των πολιτών και της κοινωνίας των πολιτών, και διευκολύνοντας τη συμμετοχή τους στις δραστηριότητες του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020». (21) Η υλοποίηση του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» πρέπει να ανταποκρίνεται στις εξελισσόμενες ευκαιρίες και ανάγκες της επιστήμης και της τεχνολογίας, της βιομηχανίας, των πολιτικών και της κοινωνίας. Ως εκ τούτου, τα θεματολόγια πρέπει να θεσπιστούν σε στενή συνεργασία με τα ενδιαφερόμενα μέρη από όλους τους σχετικούς τομείς, και να υπάρχει επαρκής ευελιξία για νέες εξελίξεις. Η εξωτερική παροχή συμβουλών πρέπει να επιδιώκεται σε συνεχή βάση καθ’ όλη τη διάρκεια του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020», χρησιμοποιώντας επίσης τις σχετικές δομές, όπως τις Ευρωπαϊκές Τεχνολογικές Πλατφόρμες, τις πρωτοβουλίες Κοινού Προγραμματισμού και τις ευρωπαϊκές συμπράξεις καινοτομίας. (22) Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» πρέπει να συμβάλλει στην ελκυστικότητα του επαγγέλματος του ερευνητή στην Ένωση. Πρέπει να δοθεί η δέουσα προσοχή στην Ευρωπαϊκή Χάρτα του Ερευνητή και στον Κώδικα Δεοντολογίας για την πρόσληψη ερευνητών[14], καθώς και σε άλλα σχετικά πλαίσια αναφοράς που ορίζονται στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας, με σεβασμό στον προαιρετικό τους χαρακτήρα. (23) Οι δραστηριότητες που αναπτύσσονται στο πλαίσιο του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» πρέπει να στοχεύουν στην προώθηση της ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών στην έρευνα και την καινοτομία, αντιμετωπίζοντας ιδίως τα βαθύτερα αίτια της ανισότητας των δύο φύλων, αξιοποιώντας το πλήρες δυναμικό των ερευνητών και των ερευνητριών, καθώς και ενσωματώνοντας τη διάσταση του φύλου στο περιεχόμενο των έργων προκειμένου να βελτιωθεί η ποιότητα της έρευνας και να τονωθεί η καινοτομία. Οι δραστηριότητες πρέπει επίσης να αποσκοπούν στην εφαρμογή των αρχών που αφορούν την ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών, όπως προβλέπεται στα άρθρα 2 και 3 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση και στο άρθρο 8 της ΣΛΕΕ. (24) Οι δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας που υποστηρίζονται από το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» πρέπει να τηρούν τις θεμελιώδεις αρχές της δεοντολογίας. Θα ληφθούν υπόψη οι γνωμοδοτήσεις της ευρωπαϊκής ομάδας για τη δεοντολογία στην επιστήμη και τις νέες τεχνολογίες. Κατά τις ερευνητικές δραστηριότητες πρέπει επίσης να λαμβάνεται υπόψη το άρθρο 13 της ΣΛΕΕ και να μειωθεί η χρήση ζώων στην έρευνα και τις δοκιμές, με απώτερο στόχο την αντικατάσταση της χρήσης ζώων. Όλες οι δραστηριότητες πρέπει να διεξάγονται διασφαλίζοντας ένα υψηλό επίπεδο προστασίας της ανθρώπινης υγείας, σύμφωνα με το άρθρο 168 της ΣΛΕΕ. (25) Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν ενθαρρύνει ρητώς τη χρήση ανθρώπινων εμβρυϊκών βλαστοκυττάρων. Η χρήση ανθρώπινων ενηλίκων ή εμβρυϊκών βλαστοκυττάρων, εάν χρειαστεί, εξαρτάται από την κρίση των επιστημόνων με γνώμονα τους στόχους που θέλουν να επιτύχουν και υπόκειται σε αυστηρό έλεγχο δεοντολογίας. Κανένα έργο που περιλαμβάνει τη χρήση ανθρώπινων εμβρυϊκών βλαστοκυττάρων δεν χρηματοδοτείται, εάν δεν έχει λάβει τις απαραίτητες εγκρίσεις από τα κράτη μέλη. Καμία δραστηριότητα δεν χρηματοδοτείται εάν απαγορεύεται σε όλα τα κράτη μέλη. Καμία δραστηριότητα δεν χρηματοδοτείται σε ένα κράτος μέλος εάν αυτή απαγορεύεται. (26) Για να επιτευχθεί ο μέγιστος αντίκτυπος, το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» πρέπει να αναπτύξει στενές συνέργειες με άλλα προγράμματα της Ένωσης σε τομείς όπως η εκπαίδευση, το διάστημα, το περιβάλλον, η ανταγωνιστικότητα και οι ΜΜΕ, η εσωτερική ασφάλεια, ο πολιτισμός και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας, και με τα ταμεία για την πολιτική συνοχής και την πολιτική για την αγροτική ανάπτυξη, τα οποία μπορούν να συμβάλλουν ειδικά στην ενίσχυση των εθνικών και περιφερειακών δυνατοτήτων έρευνας και καινοτομίας στο πλαίσιο έξυπνων στρατηγικών εξειδίκευσης. (27) Οι ΜΜΕ αποτελούν σημαντική πηγή καινοτομίας και ανάπτυξης στην Ευρώπη. Ως εκ τούτου, η ισχυρή συμμετοχή των ΜΜΕ, όπως ορίζεται στη σύσταση 2003/361/ΕΚ της Επιτροπής, της 6ης Μαΐου 2003[15], είναι αναγκαία στο πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020». Η εν λόγω συμμετοχή θα στηρίξει τους στόχους του «Νόμου για τις μικρές επιχειρήσεις» (Small Business Act)[16]. (28) Με στόχο να επιτευχθεί ο μεγαλύτερος δυνατός αντίκτυπος της χρηματοδότησης της Ένωσης, το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» πρόκειται να αναπτύξει στενότερες συνέργειες με εθνικά και περιφερειακά προγράμματα που υποστηρίζουν την έρευνα και την καινοτομία, οι οποίες μπορούν επίσης να λάβουν τη μορφή συμπράξεων μεταξύ δημοσίων φορέων. (29) Μεγαλύτερος αντίκτυπος πρέπει επίσης να επιτευχθεί συνδυάζοντας το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» με ιδιωτικά κεφάλαια στο πλαίσιο συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα σε κύριους τομείς όπου η έρευνα και η καινοτομία θα μπορούσαν να συμβάλλουν στην επίτευξη των ευρύτερων στόχων ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης και να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση των κοινωνιακών προκλήσεων. Οι συμπράξεις δημοσίου και ιδιωτικού τομέα υπό μορφή Κοινών Τεχνολογικών Πρωτοβουλιών, οι οποίες δρομολογήθηκαν με την απόφαση αριθ. 1982/2006/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 2006, σχετικά με το έβδομο πρόγραμμα-πλαίσιο δραστηριοτήτων έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (2007-2013)[17] μπορούν να συνεχιστούν χρησιμοποιώντας καταλληλότερες δομές. (30) Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» πρέπει να προωθεί τη συνεργασία με τρίτες χώρες με βάση το κοινό συμφέρον και το αμοιβαίο όφελος. Η διεθνής συνεργασία στην επιστήμη, την τεχνολογία και την καινοτομία πρέπει να έχει ως στόχο να συμβάλλει στην επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, να συμβάλλει στην αντιμετώπιση των κοινωνιακών προκλήσεων και να στηρίζει τις εξωτερικές και αναπτυξιακές πολιτικές της Ένωσης, μεταξύ άλλων, μέσω της ανάπτυξης συνεργειών με εξωτερικά προγράμματα και συμβάλλοντας στις διεθνείς δεσμεύσεις της Ένωσης, όπως η επίτευξη των Αναπτυξιακών Στόχων της Χιλιετίας. (31) Προκειμένου να διατηρηθούν ισότιμοι όροι ανταγωνισμού για όλες τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην εσωτερική αγορά, η χρηματοδότηση που παρέχεται από το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» πρέπει να σχεδιαστεί σύμφωνα με τους κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων, έτσι ώστε να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα των δημόσιων δαπανών και η αποφυγή στρεβλώσεων στην αγορά, όπως ο παραγκωνισμός της ιδιωτικής χρηματοδότησης, η δημιουργία αναποτελεσματικών δομών αγοράς ή η διατήρηση αναποτελεσματικών επιχειρήσεων. (32) Η ανάγκη νέας προσέγγισης του ελέγχου και της διαχείρισης κινδύνου στη χρηματοδότηση της έρευνας από την Ένωση αναγνωρίστηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 4ης Φεβρουαρίου 2011, το οποίο απηύθυνε έκκληση για την επίτευξη νέας ισορροπίας μεταξύ εμπιστοσύνης και ελέγχου, καθώς και μεταξύ ανάληψης κινδύνου και αποφυγής κινδύνου. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο ψήφισμά του της 11ης Νοεμβρίου 2010, με αντικείμενο την απλούστευση της υλοποίησης των προγραμμάτων πλαισίων έρευνας, απηύθυνε έκκληση για μια πραγματιστική στροφή προς τη διοικητική και οικονομική απλούστευση και δήλωσε ότι η διαχείριση της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης της έρευνας πρέπει να βασίζεται περισσότερο στην εμπιστοσύνη και να είναι ανεκτικότερη στους κινδύνους έναντι των συμμετεχόντων. Η ενδιάμεση έκθεση αξιολόγησης του εβδόμου προγράμματος πλαισίου για την έρευνα (2007-2013) καταλήγει στο συμπέρασμα ότι χρειάζεται μια ριζοσπαστικότερη προσέγγιση προκειμένου να επιτευχθεί ποιοτικό άλμα στην απλούστευση και ότι πρέπει να αποκατασταθεί η ισορροπία μεταξύ κινδύνου και εμπιστοσύνης. (33) Τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης πρέπει να προστατεύονται με ανάλογα μέτρα καθ’ όλο τον κύκλο των δαπανών, όπου συμπεριλαμβάνονται η πρόληψη, ο εντοπισμός και η διερεύνηση παρατυπιών, η ανάκτηση απολεσθέντων, αχρεωστήτως καταβληθέντων ή κακώς χρησιμοποιηθέντων κονδυλίων και, ενδεχομένως, η επιβολή κυρώσεων. Η αναθεωρημένη στρατηγική ελέγχου, η οποία μετατοπίζει το κέντρο βάρους από την ελαχιστοποίηση των ποσοστών σφάλματος στον έλεγχο βάσει κινδύνου και στον εντοπισμό της απάτης, πρέπει να μειώσει το βάρος του ελέγχου για τους συμμετέχοντες. (34) Είναι σημαντικό να διασφαλισθούν η χρηστή δημοσιονομική διαχείριση του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» και η όσο το δυνατόν αποτελεσματικότερη και φιλική προς το χρήστη υλοποίησή του, διασφαλίζοντας επίσης παράλληλα την ασφάλεια δικαίου και την προσβασιμότητα του προγράμματος σε όλους τους συμμετέχοντες. Είναι ανάγκη να διασφαλισθεί η συμμόρφωση προς τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. XXXX/2012 [νέος δημοσιονομικός κανονισμός] και προς τις απαιτήσεις απλούστευσης και βελτίωσης των κανονιστικών ρυθμίσεων. (35) Η αποτελεσματική διαχείριση των επιδόσεων, συμπεριλαμβανομένης της αξιολόγησης και της παρακολούθησης, απαιτεί την ανάπτυξη ειδικών δεικτών επιδόσεων που μπορούν να μετρηθούν διαχρονικά, είναι ρεαλιστικοί και αντικατοπτρίζουν τη λογική παρέμβασης, και είναι σχετικοί με τη κατάλληλη ιεράρχηση στόχων και δραστηριοτήτων. Πρέπει να τεθούν σε εφαρμογή κατάλληλοι συντονιστικοί μηχανισμοί μεταξύ της υλοποίησης και παρακολούθησης του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» και της παρακολούθησης της προόδου, των επιτευγμάτων και της λειτουργίας του ΕΧΕ. (36) Δεδομένου ότι οι στόχοι του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» δεν μπορούν να επιτευχθούν επαρκώς από τα κράτη μέλη όσον αφορά στην ενίσχυση του συνολικού πλαισίου έρευνας και καινοτομίας και τον συντονισμό των προσπαθειών σε ολόκληρη την Ένωση, και μπορούν συνεπώς, λόγω της αποφυγής αλληλεπικάλυψης, της διατήρησης κρίσιμης μάζας σε καίρια πεδία και της διασφάλισης ότι η δημόσια χρηματοδότηση χρησιμοποιείται κατά το βέλτιστο τρόπο, να επιτευχθούν καλύτερα σε επίπεδο Ένωσης, η Ένωση μπορεί να λάβει μέτρα, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, όπως ορίζεται στο άρθρο 5 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας, όπως ορίζεται στο εν λόγω άρθρο, το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» δεν υπερβαίνει τα αναγκαία όρια για την επίτευξη των εν λόγω στόχων. (37) Για λόγους ασφάλειας δικαίου και σαφήνειας, η απόφαση αριθ. 1982/2006/ΕΚ πρέπει να καταργηθεί, ΕΞΕΔΩΣΑΝ ΤΟΝ ΠΑΡΟΝΤΑ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟ: ΤΙΤΛΟΣ I ΘΕΣΠΙΣΗ Άρθρο 1 Αντικείμενο Ο παρών κανονισμός θεσπίζει το πρόγραμμα πλαίσιο για την έρευνα και την καινοτομία «Ορίζοντας 2020» (2014-2020) («πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020»), καθορίζει το πλαίσιο που διέπει τη στήριξη της Ένωσης σε δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας, και προωθεί την καλύτερη εκμετάλλευση του βιομηχανικού δυναμικού των πολιτικών καινοτομίας, έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης. Άρθρο 2 Ορισμοί Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού, ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί: α) ως «δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας» νοείται όλο το φάσμα των δραστηριοτήτων έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης, επίδειξης και καινοτομίας, συμπεριλαμβανομένης της προώθησης της συνεργασίας με τρίτες χώρες και διεθνείς οργανισμούς, της διάδοσης και βελτιστοποίησης των αποτελεσμάτων και της προώθησης της κατάρτισης και της κινητικότητας των ερευνητών στην Ένωση· β) ως «άμεσες δράσεις» νοούνται οι δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας που ανέλαβε η Επιτροπή μέσω του Κοινού Κέντρου Ερευνών της· γ) ως «έμμεσες δράσεις» νοούνται οι δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας στις οποίες η Ένωση παρέχει οικονομική στήριξη και οι οποίες αναλαμβάνονται από συμμετέχοντες· δ) ως «σύμπραξη δημόσιου και ιδιωτικού τομέα» νοείται η σύμπραξη όπου εταίροι από τον ιδιωτικό τομέα, η Ένωση και, ενδεχομένως, άλλοι εταίροι, αναλαμβάνουν τη δέσμευση να υποστηρίξουν από κοινού την ανάπτυξη και την υλοποίηση ενός προγράμματος ή δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας· ε) ως «σύμπραξη μεταξύ δημόσιων φορέων» νοείται η σύμπραξη όπου φορείς του δημοσίου ή φορείς με αποστολή δημόσιας υπηρεσίας σε περιφερειακό, εθνικό ή διεθνές επίπεδο αναλαμβάνουν τη δέσμευση με την Ένωση να υποστηρίξουν από κοινού την ανάπτυξη και την υλοποίηση ενός προγράμματος ή δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας. Άρθρο 3 Θέσπιση του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» θεσπίζεται για την περίοδο από 1ης Ιανουαρίου 2014 έως την 31η Δεκεμβρίου 2020. Άρθρο 4 Προστιθέμενη αξία της Ένωσης Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» θα διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στην υλοποίηση της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη, παρέχοντας ένα κοινό στρατηγικό πλαίσιο για τη χρηματοδότηση της έρευνας και της καινοτομίας στην Ένωση, λειτουργώντας έτσι ως μοχλός για την προσέλκυση ιδιωτικών επενδύσεων, δημιουργώντας ευκαιρίες για νέες θέσεις εργασίας και διασφαλίζοντας τη μακροχρόνια βιώσιμη ανάπτυξη και ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης. Άρθρο 5 Γενικός στόχος, προτεραιότητες και ειδικοί στόχοι 1. Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» θα συμβάλλει στην οικοδόμηση μιας οικονομίας βασιζόμενης στη γνώση και την καινοτομία σε ολόκληρη την Ένωση, προσελκύοντας επαρκή πρόσθετη χρηματοδότηση της έρευνας, της ανάπτυξης και της καινοτομίας. Ως εκ τούτου, θα στηρίξει την υλοποίηση της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» και άλλων πολιτικών της Ένωσης, καθώς και την επίτευξη και λειτουργία του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας (ΕΧΕ). Οι σχετικοί δείκτες επιδόσεων παρατίθενται στην εισαγωγή του παραρτήματος Ι. 2. Ο εν λόγω γενικός στόχος θα επιδιωχθεί μέσω τριών αλληλοενισχυόμενων προτεραιοτήτων που αφορούν στα εξής: α) επιστήμη αριστείας· β) βιομηχανική υπεροχή· γ) κοινωνιακές προκλήσεις. Οι ειδικοί στόχοι που αντιστοιχούν σε καθεμία από τις εν λόγω τρεις προτεραιότητες παρατίθενται στα μέρη I έως III του παραρτήματος I, μαζί με τις γενικές γραμμές των δραστηριοτήτων. 3. Το Κοινό Κέντρο Ερευνών συμβάλλει στην επίτευξη των γενικών στόχων και προτεραιοτήτων που παρατίθενται στις παραγράφους 1 και 2 παρέχοντας επιστημονική και τεχνική στήριξη στις πολιτικές της Ένωσης. Οι γενικές γραμμές των δραστηριοτήτων παρατίθενται στο μέρος IV του παραρτήματος Ι. 4. Το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας (ΕΙΚΤ) που συστάθηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 294/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου[18] συμβάλλει στην επίτευξη του γενικού στόχου και των προτεραιοτήτων που ορίζονται στις παραγράφους 1 και 2, με ειδικό στόχο την ένταξη του τριγώνου της γνώσης που συγκροτούν η έρευνα, η καινοτομία και η εκπαίδευση. Οι σχετικοί δείκτες επιδόσεων για το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας παρατίθενται στην εισαγωγή του παραρτήματος Ι, και οι γενικές γραμμές του εν λόγω ειδικού στόχου και οι δραστηριότητες παρατίθενται στο μέρος V του παραρτήματος I. 5. Στο πλαίσιο των προτεραιοτήτων και των γενικών γραμμών που αναφέρονται στην παράγραφο 2, πρέπει να ληφθούν υπόψη οι νέες και απρόβλεπτες ανάγκες που θα προκύψουν κατά τη διάρκεια της περιόδου υλοποίησης του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020». Για παράδειγμα, η ανταπόκριση σε νεοεμφανιζόμενες ευκαιρίες, κρίσεις και απειλές, σε ανάγκες που σχετίζονται με την ανάπτυξη νέων πολιτικών της Ένωσης, και η πιλοτική εφαρμογή δράσεων των οποίων η στήριξη προβλέπεται στο πλαίσιο μελλοντικών προγραμμάτων. Άρθρο 6 Προϋπολογισμός 1. Το χρηματοδοτικό κονδύλιο για την υλοποίηση του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» ανέρχεται σε 87.740 εκατομμύρια ευρώ, εκ των οποίων 86.198 εκατομμύρια ευρώ κατ’ ανώτατο όριο διατίθενται σε δραστηριότητες στο πλαίσιο του τίτλου ΧΙΧ της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ). 2. Το ποσό για τις δραστηριότητες στο πλαίσιο του τίτλου ΧΙΧ της ΣΛΕΕ κατανέμεται μεταξύ των προτεραιοτήτων που καθορίζονται στο άρθρο 5 παράγραφος 2 ως εξής: α) επιστήμη αριστείας, 27.818 εκατομμύρια ευρώ· β) βιομηχανική υπεροχή, 20.280 εκατομμύρια ευρώ· γ) κοινωνιακές προκλήσεις, 35.888 εκατομμύρια ευρώ. Το μέγιστο συνολικό ποσό της χρηματοδοτικής συνεισφοράς της Ένωσης δυνάμει του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» στις μη πυρηνικές άμεσες δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών ανέρχεται σε 2.212 εκατομμύρια ευρώ. Η ενδεικτική κατανομή για τους ειδικούς στόχους στο πλαίσιο των προτεραιοτήτων και το μέγιστο συνολικό ποσό της συμμετοχής σε μη πυρηνικές άμεσες δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών παρατίθενται στο παράρτημα II. 3. Το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας χρηματοδοτείται μέσω μέγιστης συνεισφοράς από το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» ύψους 3.194 εκατομμυρίων ευρώ, όπως παρατίθεται στο παράρτημα II. Ένα πρώτο κονδύλιο ύψους 1.542 εκατομμυρίων ευρώ παρέχεται στο Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας για δραστηριότητες στο πλαίσιο του τίτλου XVII της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ένα δεύτερο κονδύλιο ύψους έως και 1.652 εκατομμυρίων ευρώ παρέχεται με την επιφύλαξη της επανεξέτασης που προβλέπεται στο άρθρο 26 παράγραφος 1. Το εν λόγω πρόσθετο ποσό πρέπει να παρέχεται κατ’ αναλογία, όπως αναφέρεται στο παράρτημα ΙΙ, από το ποσό για τον ειδικό στόχο «Υπεροχή στις ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες», στο πλαίσιο της προτεραιότητας «Βιομηχανική υπεροχή» που αναφέρεται στην παράγραφο 2 στοιχείο β) και από το ποσό για την προτεραιότητα «Κοινωνιακές προκλήσεις» που αναφέρονται στην παράγραφο 2 στοιχείο γ). Η εν λόγω χρηματοδότηση με δύο πολυετή κονδύλια θα καλύπτει: α) το πρώτο κονδύλιο, τις τρέχουσες εξελίξεις των υφιστάμενων Κοινοτήτων Γνώσης και Καινοτομίας (εφεξής ΚΓΚ) και τα προλειτουργικά κεφάλαια για τη δρομολόγηση του δεύτερου κύματος τριών νέων ΚΓΚ β) το δεύτερο κονδύλιο, τις τρέχουσες εξελίξεις των ΚΓΚ που έχουν ήδη δρομολογηθεί και τα προλειτουργικά κεφάλαια για τη δρομολόγηση του τρίτου κύματος τριών νέων ΚΓΚ Το δεύτερο κονδύλιο θα διατεθεί μετά την επανεξέταση που προβλέπεται στο άρθρο 26 παράγραφος 1, λαμβάνοντας υπόψη ιδίως: α) το συμφωνηθέν χρονοδιάγραμμα δημιουργίας του τρίτου κύματος ΚΓΚ β) τις προγραμματισμένες οικονομικές ανάγκες των υφιστάμενων ΚΓΚ σύμφωνα με την ιδιαίτερη ανάπτυξή τους γ) τη συνεισφορά του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας και των οικείων ΚΓΚ στους στόχους του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020». 4. Το χρηματοδοτικό κονδύλιο του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» μπορεί να καλύψει δαπάνες που αφορούν δραστηριότητες προετοιμασίας, παρακολούθησης, ελέγχου, λογιστικού ελέγχου και αξιολόγησης, οι οποίες απαιτούνται για τη διαχείριση του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» και την επίτευξη των στόχων του, κυρίως μελέτες και συναντήσεις εμπειρογνωμόνων, εφόσον σχετίζονται με τους στόχους του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020», δαπάνες που συνδέονται με δίκτυα τεχνολογίας των πληροφοριών με επίκεντρο την επεξεργασία πληροφοριών και την ανταλλαγή, καθώς και όλες τις άλλες δαπάνες τεχνικής και διοικητικής συνδρομής στις οποίες υποβάλλεται η Επιτροπή για τη διαχείριση του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020». Εφόσον είναι αναγκαίο, μπορούν να εγγράφονται πιστώσεις στον προϋπολογισμό μετά το 2020 για την κάλυψη των δαπανών τεχνικής και διοικητικής συνδρομής, προκειμένου να καταστεί εφικτή η διαχείριση δράσεων που δεν θα έχουν ολοκληρωθεί έως τις 31 Δεκεμβρίου 2020. 5. Προκειμένου να αντιμετωπιστούν απρόβλεπτες καταστάσεις ή νέες εξελίξεις και ανάγκες, και να ληφθούν υπόψη οι διατάξεις της παραγράφου 3 του παρόντος άρθρου, η Επιτροπή μπορεί, μετά την ενδιάμεση αξιολόγηση του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020», όπως προβλέπεται στο άρθρο 26 παράγραφος 1 στοιχείο α) του παρόντος κανονισμού, στο πλαίσιο της ετήσιας διαδικασίας προϋπολογισμού, να αναθεωρήσει τα ποσά που καθορίζονται για τις προτεραιότητες στην παράγραφο 2 και στην ενδεικτική κατανομή ανά ειδικούς στόχους στο πλαίσιο των εν λόγω προτεραιοτήτων που καθορίζονται στο παράρτημα ΙΙ και να μεταφέρει πιστώσεις μεταξύ των προτεραιοτήτων και των ειδικών στόχων έως και 10% της συνολικής αρχικής χρηματοδότησης κάθε προτεραιότητας και έως και 10% της αρχικής ενδεικτικής κατανομής για κάθε ειδικό στόχο. Αυτό δεν αφορά το ποσό που καθορίζεται για τις άμεσες δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών στην παράγραφο 2, ούτε τη συνεισφορά του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας που καθορίζεται στην παράγραφο 3. Άρθρο 7 Σύνδεση τρίτων χωρών 1. Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» είναι ανοικτό στη σύνδεση: α) χωρών υπό ένταξη, υποψηφίων χωρών και δυνάμει υποψηφίων χωρών, σύμφωνα με τις γενικές αρχές και τους γενικούς όρους για τη συμμετοχή των εν λόγω χωρών σε προγράμματα της Ένωσης που θεσπίζονται στις αντίστοιχες συμφωνίες πλαίσια και στις αποφάσεις των συμβουλίων σύνδεσης ή σε παρόμοιες συμφωνίες· β) επιλεγμένες τρίτες χώρες που πληρούν όλα τα ακόλουθα κριτήρια: i) έχουν επαρκείς ικανότητες στην επιστήμη, την τεχνολογία και την καινοτομία· ii) έχουν καλό ιστορικό συμμετοχής σε προγράμματα έρευνας και καινοτομίας της Ένωσης· iii) έχουν στενούς οικονομικούς και γεωγραφικούς δεσμούς με την Ένωση· iv) είναι μέλη της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών (ΕΖΕΣ) ή χώρες ή εδάφη που παρατίθενται στο παράρτημα του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. ΧX/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση Ευρωπαϊκού Μέσου Γειτονίας[19]. 2. Οι ειδικοί όροι και προϋποθέσεις για τη συμμετοχή των συνδεδεμένων χωρών στο πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020», συμπεριλαμβανομένης της χρηματοδοτικής συνεισφοράς με βάση το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν της συνδεδεμένης χώρας, καθορίζονται από διεθνείς συμφωνίες μεταξύ της Ένωσης και των συνδεδεμένων χωρών. ΤΙΤΛΟΣ II ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ I ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ, ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΑΙ ΜΟΡΦΕΣ ΣΤΗΡΙΞΗΣ Άρθρο 8 Υλοποίηση μέσω ειδικού προγράμματος και συμβολή στο Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» θα υλοποιηθεί μέσω ενοποιημένου ειδικού προγράμματος και χρηματοδοτικής συνεισφοράς στο Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας. Το ειδικό πρόγραμμα περιλαμβάνει ένα μέρος για καθεμία από τις τρεις προτεραιότητες που ορίζονται στο άρθρο 5 παράγραφος 2 και ένα μέρος για τις μη πυρηνικές άμεσες δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών. Άρθρο 9 Διαχείριση 1. Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» υλοποιείται από την Επιτροπή σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. XXXX/2012 [νέος δημοσιονομικός κανονισμός]. 2. Η Επιτροπή μπορεί επίσης να αναθέσει μέρος της υλοποίησης του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» στους φορείς χρηματοδότησης που αναφέρονται στο άρθρο [55 παράγραφος 1 στοιχείο β)], του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. XXXX/2012 [νέος δημοσιονομικός κανονισμός]. Άρθρο 10 Μορφές στήριξης της Ένωσης 1. Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» θα στηρίξει έμμεσες δράσεις μέσω μίας ή περισσοτέρων μορφών χρηματοδότησης που προβλέπονται στον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. XX/2012 [νέος δημοσιονομικός κανονισμός], και ιδίως επιχορηγήσεις, βραβεία, δημόσιες συμβάσεις και χρηματοδοτικά μέσα. 2. Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» θα στηρίξει επίσης άμεσες δράσεις που αναλαμβάνονται από το Κοινό Κέντρο Ερευνών. 3. Εάν οι άμεσες δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών συνεισφέρουν σε πρωτοβουλίες που θεσπίζονται δυνάμει του άρθρου 185 ή του άρθρου 187 της ΣΛΕΕ, η εν λόγω συνεισφορά δεν μπορεί να θεωρηθεί ως μέρος της χρηματοδοτικής συνεισφοράς σε αυτές τις πρωτοβουλίες. Άρθρο 11 Κανόνες συμμετοχής και διάδοσης αποτελεσμάτων Οι κανόνες συμμετοχής και διάδοσης των αποτελεσμάτων που καθορίζονται στον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. XX/2012 [Κανόνες συμμετοχής και διάδοσης] εφαρμόζονται στις έμμεσες δράσεις. ΚΕΦΑΛΑΙΟ II ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΤΜΗΜΑ I ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ Άρθρο 12 Εξωτερικές συμβουλές και συμμετοχή της κοινωνίας 1. Για την υλοποίηση του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι συμβουλές και οι εισηγήσεις που παρέχονται από: συμβουλευτικές ομάδες ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων υψηλού επιπέδου που έχουν συσταθεί από την Επιτροπή· δομές διαλόγου που έχουν συσταθεί βάσει διεθνών επιστημονικών και τεχνολογικών συμφωνιών· μελλοντοστρεφείς δραστηριότητες· στοχευμένες δημόσιες διαβουλεύσεις· και διαφανείς και διαδραστικές διαδικασίες που εξασφαλίζουν τη στήριξη στην υπεύθυνη έρευνα και καινοτομία. 2. Επίσης, λαμβάνονται πλήρως υπόψη οι σχετικές πτυχές των θεματολογίων έρευνας και καινοτομίας που καταρτίστηκαν από τις Ευρωπαϊκές Τεχνολογικές Πλατφόρμες, τις Πρωτοβουλίες Κοινού Προγραμματισμού και τις Ευρωπαϊκές Συμπράξεις Καινοτομίας. Άρθρο 13 Εγκάρσιες δράσεις 1. Διασυνδέσεις και διεπαφές πραγματοποιούνται εντός και μεταξύ των προτεραιοτήτων του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020». Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί εν προκειμένω στην ανάπτυξη και εφαρμογή των κύριων γενικής εφαρμογής και βιομηχανικών τεχνολογιών, στην γεφύρωση του χάσματος μεταξύ ανακάλυψης και εφαρμογής στην αγορά, στη διεπιστημονική έρευνα και καινοτομία, στις κοινωνικές, οικονομικές και ανθρωπιστικές επιστήμες, στην προώθηση της επίτευξης και της λειτουργίας του ΕΧΕ, στη συνεργασία με τρίτες χώρες, στην υπεύθυνη έρευνα και καινοτομία, συμπεριλαμβανομένης της ισότητας των δύο φύλων, και στην ενίσχυση της ελκυστικότητας του επαγγέλματος του ερευνητή και στη διευκόλυνση της διασυνοριακής και διατομεακής κινητικότητας των ερευνητών. 2. Όταν στηρίζεται μια έμμεση δράση η οποία έχει μεγάλη σημασία για ορισμένες προτεραιότητες που αναφέρονται στο άρθρο 5 παράγραφος 2 ή για ορισμένους ειδικούς στόχους εντός των εν λόγω προτεραιοτήτων, το ποσό της χρηματοδότησης για την εν λόγω δράση μπορεί να προκύψει από συνδυασμό των ποσών που διατίθενται αντιστοίχως για καθεμία προτεραιότητα ή σχετικό ειδικό στόχο. Άρθρο 14 Εξελισσόμενη φύση της επιστήμης, της τεχνολογίας, της καινοτομίας, των αγορών και της κοινωνίας Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» θα υλοποιηθεί κατά τρόπο που να διασφαλίζει ότι οι προτεραιότητες και οι δράσεις που λαμβάνουν στήριξη είναι σχετικές με τις μεταβαλλόμενες ανάγκες και λαμβάνουν υπόψη τον εξελισσόμενο χαρακτήρα της επιστήμης, της τεχνολογίας, της καινοτομίας, των αγορών και της κοινωνίας, ενώ η καινοτομία περιλαμβάνει επιχειρηματικές, οργανωτικές και κοινωνικές πτυχές. Άρθρο 15 Ισότητα των φύλων Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» θα διασφαλίσει την αποτελεσματική προώθηση της ισότητας των δύο φύλων και τη διάσταση των δύο φύλων στο περιεχόμενο της έρευνας και της καινοτομίας. Άρθρο 16 Αρχές δεοντολογίας 1. Όλες οι δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας που διεξάγονται στο πλαίσιο του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» συμμορφώνονται με τις αρχές δεοντολογίας και τη σχετική εθνική, ενωσιακή και διεθνή νομοθεσία, συμπεριλαμβανομένων του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και των συμπληρωματικών πρωτοκόλλων της. Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στην αρχή της αναλογικότητας, στο δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή, στο δικαίωμα προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, στο δικαίωμα στη σωματική και διανοητική ακεραιότητα του ατόμου, στο δικαίωμα της μη εισαγωγής διακρίσεων και στην ανάγκη διασφάλισης υψηλού επιπέδου προστασίας της ανθρώπινης υγείας. 2. Οι δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας που διεξάγονται στο πλαίσιο του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» θα έχουν αποκλειστικό επίκεντρο τις εφαρμογές πολιτικού χαρακτήρα. 3. Δεν χρηματοδοτούνται τα ακόλουθα ερευνητικά πεδία: α) ερευνητική δραστηριότητα που αποσκοπεί στην κλωνοποίηση του ανθρώπου για αναπαραγωγικούς σκοπούς· β) ερευνητική δραστηριότητα με στόχο την τροποποίηση της γενετικής κληρονομιάς των ανθρωπίνων όντων, η οποία μπορεί να καταστήσει τις εν λόγω τροποποιήσεις κληρονομικές· γ) ερευνητικές δραστηριότητες που αποβλέπουν στη δημιουργία ανθρώπινων εμβρύων αποκλειστικά για ερευνητικούς σκοπούς ή για τον σκοπό της εξασφάλισης βλαστοκυττάρων, μεταξύ άλλων μέσω μεταφοράς πυρήνων σωματικών κυττάρων· 4. Η έρευνα σε ανθρώπινα ενήλικα και εμβρυικά βλαστοκύτταρα μπορεί να χρηματοδοτείται αναλόγως του περιεχομένου της επιστημονικής πρότασης και του νομικού πλαισίου των συμμετεχόντων κρατών μελών. Καμία χρηματοδότηση δεν χορηγείται για ερευνητικές δραστηριότητες που απαγορεύονται σε όλα τα κράτη μέλη. Καμία δραστηριότητα δεν χρηματοδοτείται σε ένα κράτος μέλος εάν αυτή έχει απαγορευθεί. 5. Τα ερευνητικά πεδία που αναφέρονται στην παράγραφο 3 μπορούν να αναθεωρηθούν στο πλαίσιο της ενδιάμεσης αξιολόγησης που προβλέπεται στο άρθρο 26 παράγραφος 1, υπό το πρίσμα της επιστημονικής προόδου. Άρθρο 17 Συμπληρωματικότητα με άλλα προγράμματα της Ένωσης Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» θα υλοποιηθεί κατά τρόπο που να είναι συμπληρωματικό με άλλα χρηματοδοτικά προγράμματα της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένων των Διαρθρωτικών Ταμείων. ΤΜΗΜΑ II ΕΙΔΙΚΑ ΠΕΔΙΑ ΔΡΑΣΗΣ Άρθρο 18 Μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) 1. Θα δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην εξασφάλιση της επαρκούς συμμετοχής των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) και του αντίκτυπου της καινοτομίας σε αυτές, εντός του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020». Η ποσοτική και ποιοτική εκτίμηση της συμμετοχής των ΜΜΕ πρέπει να πραγματοποιείται ως μέρος της διαδικασίας αξιολόγησης και παρακολούθησης. 2. Θα αναληφθούν ειδικές δράσεις στο πλαίσιο του ειδικού στόχου «Υπεροχή στις ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες» που τίθεται στο σημείο 1 του μέρους ΙΙ του παραρτήματος Ι και καθενός εκ των ειδικών στόχων της προτεραιότητας «Κοινωνιακές προκλήσεις» που τίθενται στα σημεία 1 έως 6 του μέρους III του παραρτήματος I. Οι εν λόγω ειδικές δράσεις θα λάβουν τη μορφή ειδικού μέσου για τις ΜΜΕ που απευθύνεται σε όλους τους τύπους των ΜΜΕ με δυναμικό καινοτομίας, θα υλοποιηθούν με συνέπεια και θα προσαρμόζονται στις ανάγκες των ΜΜΕ, όπως ορίζονται στον ειδικό στόχο «Καινοτομία στις ΜΜΕ» στο σημείο 3.3. στοιχείο α) του μέρους ΙΙ του παραρτήματος I. 3. Η ολοκληρωμένη προσέγγιση που ορίζεται στις παραγράφους 1 και 2 αναμένεται να οδηγήσει περίπου το 15% του συνολικού συνδυασμένου προϋπολογισμού για τον ειδικό στόχο «Υπεροχή στις ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες» και την προτεραιότητα «Κοινωνιακές προκλήσεις» να διατεθεί στις ΜΜΕ. Άρθρο 19 Συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα 1. Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» θα υλοποιηθεί μέσω συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, όπου όλοι οι εμπλεκόμενοι εταίροι δεσμεύονται να στηρίξουν την ανάπτυξη και την υλοποίηση δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας που είναι στρατηγικής σημασίας για την ανταγωνιστικότητα της Ένωσης και τη βιομηχανική υπεροχή, ή να αντιμετωπίσουν ειδικές κοινωνιακές προκλήσεις. 2. Η συμμετοχή της Ένωσης στις εν λόγω συμπράξεις μπορεί να λάβει τις ακόλουθες μορφές: α) χρηματοδοτική συνεισφορά της Ένωσης σε κοινές επιχειρήσεις που ιδρύονται βάσει του άρθρου 187 της ΣΛΕΕ δυνάμει του εβδόμου προγράμματος πλαισίου, με την επιφύλαξη τροποποίησης των βασικών πράξεων τους· σε νέες συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα που συστήνονται βάσει του άρθρου 187 της ΣΛΕΕ· και σε άλλους χρηματοδοτικούς φορείς που αναφέρονται στο άρθρο [55 παράγραφος 1 στοιχείο β) περίπτωση v) ή vii)] του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. XX/2012 [νέος δημοσιονομικός κανονισμός]. Αυτή η μορφή συμπράξεων μπορεί να υλοποιηθεί μόνον εφόσον δικαιολογείται από το πεδίο εφαρμογής των επιδιωκόμενων στόχων και το εύρος των απαιτούμενων πόρων· β) σύναψη συμβατικής συμφωνίας μεταξύ των εταίρων που αναφέρονται στην παράγραφο 1, η οποία καθορίζει τους στόχους της σύμπραξης, τις αντίστοιχες δεσμεύσεις των εταίρων, τους κύριους δείκτες απόδοσης, και τα αποτελέσματα που πρέπει να παραδοθούν, συμπεριλαμβανομένου του προσδιορισμού των δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας που απαιτούν στήριξη από το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020». 3. Οι συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα πρέπει να προσδιορίζονται με ανοικτό και διαφανή τρόπο με βάση όλα τα παρακάτω κριτήρια: α) την προστιθέμενη αξία της δράσης σε επίπεδο Ένωσης· β) το εύρος του αντικτύπου στην ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας, τη βιώσιμη ανάπτυξη και τα κοινωνικοοικονομικά ζητήματα· γ) τη μακροχρόνια δέσμευση από όλους τους εταίρους με βάση ένα κοινό όραμα και σαφώς καθορισμένους στόχους· δ) το εύρος των διατιθέμενων πόρων και την ικανότητα προσέλκυσης πρόσθετων επενδύσεων στην έρευνα και την καινοτομία· ε) τον σαφή καθορισμό των ρόλων για καθένα από τους εταίρους και τους συμφωνημένους κύριους δείκτες επιδόσεων για την επιλεγείσα περίοδο. Άρθρο 20 Συμπράξεις μεταξύ δημοσίων φορέων 1. Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» συμβάλλει στην ενίσχυση των συμπράξεων μεταξύ δημόσιων φορέων, όπου οι δράσεις σε περιφερειακό, εθνικό ή διεθνές επίπεδο υλοποιούνται από κοινού εντός της ΕΕ. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στις πρωτοβουλίες κοινού προγραμματισμού μεταξύ κρατών μελών. 2. Οι συμπράξεις μεταξύ δημόσιων φορέων μπορούν να λαμβάνουν στήριξη είτε εντός, είτε διαμέσου των προτεραιοτήτων που αναφέρονται στο άρθρο 5 παράγραφος 2, ιδίως μέσω: α) του μέσου ERA-NET (Δίκτυο του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας) χρησιμοποιώντας επιχορηγήσεις για τη στήριξη συμπράξεων μεταξύ δημόσιων φορέων κατά την προετοιμασία τους, τη δημιουργία δομών δικτύωσης, τον σχεδιασμό, την υλοποίηση και τον συντονισμό κοινών δραστηριοτήτων, καθώς και με συμπληρωματική χρηματοδότηση μεμονωμένων κοινών προσκλήσεων και δράσεων διακρατικού χαρακτήρα. β) της συμμετοχής της Ένωσης σε προγράμματα που αναλαμβάνονται από ορισμένα κράτη μέλη σύμφωνα με το άρθρο 185 της Συνθήκης. Για τους σκοπούς του στοιχείου α), η συμπληρωματική χρηματοδότηση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από προηγούμενες οικονομικές υποχρεώσεις των συμμετεχόντων φορέων στις κοινές προσκλήσεις και δράσεις. Το μέσο ERA-NET μπορεί να περιλαμβάνει τον στόχο εναρμόνισης των κανόνων και των όρων υλοποίησης των κοινών προσκλήσεων και δράσεων. Μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για την προετοιμασία πρωτοβουλίας βάσει του άρθρου 185 της ΣΛΕΕ. Για τους σκοπούς του στοιχείου β), τέτοιες πρωτοβουλίες πρέπει να προτείνονται μόνο σε περιπτώσεις που υπάρχει ανάγκη για μια ειδική δομή υλοποίησης και όταν υπάρχει υψηλό επίπεδο δέσμευσης των συμμετεχουσών χωρών για ενοποίηση σε επιστημονικό, διαχειριστικό και χρηματοδοτικό επίπεδο. Επιπλέον, οι προτάσεις για τις πρωτοβουλίες που αναφέρονται στο στοιχείο β) εξετάζονται με βάση όλα τα ακόλουθα κριτήρια: α) τον σαφή καθορισμό του επιδιωκόμενου στόχου και της συνάφειάς του με τους στόχους του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» και τους ευρύτερους πολιτικούς στόχους της Ένωσης· β) τις σαφείς οικονομικές δεσμεύσεις των συμμετεχουσών χωρών, συμπεριλαμβανομένων των προηγούμενων δεσμεύσεων για συγκέντρωση εθνικών ή/και περιφερειακών επενδύσεων με σκοπό τη διακρατική έρευνα και καινοτομία· γ) την προστιθέμενη αξία της δράσης σε επίπεδο Ένωσης· δ) την κρίσιμη μάζα, από άποψη μεγέθους και αριθμού εμπλεκόμενων προγραμμάτων, την ομοιότητα των δραστηριοτήτων και το μερίδιο της σχετικής έρευνας που καλύπτουν· ε) την καταλληλότητα του άρθρου 185 της ΣΛΕΕ ως του πλέον ενδεδειγμένου μέσου για την επίτευξη των στόχων. Άρθρο 21 Διεθνής συνεργασία με τρίτες χώρες και διεθνείς οργανισμούς 1. Οντότητες εγκατεστημένες σε τρίτες χώρες και διεθνείς οργανισμοί είναι επιλέξιμοι για συμμετοχή στις έμμεσες δράσεις του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020», υπό τους όρους που καθορίζονται στον κανονισμό (ΕΕ) XX/XX [κανόνες συμμετοχής]. Η διεθνής συνεργασία με τρίτες χώρες και διεθνείς οργανισμούς προωθείται διαμέσου και στο εσωτερικό του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» για την επίτευξη ιδίως των ακόλουθων στόχων: α) ενίσχυση της αριστείας της Ένωσης και της ελκυστικότητάς της όσον αφορά την έρευνα και την καινοτομία, καθώς και της οικονομικής και βιομηχανικής ανταγωνιστικότητάς της· β) αποτελεσματική αντιμετώπιση των παγκόσμιων κοινωνιακών προκλήσεων· γ) στήριξη των στόχων της εξωτερικής και της αναπτυξιακής πολιτικής της Ένωσης και συμπλήρωση των προγραμμάτων της εξωτερικής και της αναπτυξιακής πολιτικής. 2. Οι στοχευμένες δράσεις με στόχο την προώθηση της συνεργασίας με συγκεκριμένες τρίτες χώρες ή ομάδες τρίτων χωρών θα υλοποιηθούν με βάση το κοινό συμφέρον και το αμοιβαίο όφελος, λαμβάνοντας υπόψη τις επιστημονικές και τεχνολογικές ικανότητές τους και τις ευκαιρίες της αγοράς, καθώς και τον αναμενόμενο αντίκτυπο. Πρέπει να ενθαρρυνθεί η αμοιβαία πρόσβαση σε προγράμματα τρίτων χωρών. Προκειμένου να μεγιστοποιηθεί ο αντίκτυπος, θα προωθηθούν ο συντονισμός και οι συνέργειες με πρωτοβουλίες των κρατών μελών και των συνδεδεμένων χωρών. Στις προτεραιότητες συνεργασίας λαμβάνονται υπόψη οι εξελίξεις της πολιτικής της Ένωσης και οι ευκαιρίες συνεργασίας με τρίτες χώρες, καθώς και οι ενδεχόμενες αδυναμίες των συστημάτων πνευματικής ιδιοκτησίας των τρίτων χωρών. 3. Επιπλέον, οι οριζόντιες και οι εγκάρσιες δραστηριότητες για την προώθηση της στρατηγικής ανάπτυξης της διεθνούς συνεργασίας θα υλοποιηθούν στο πλαίσιο του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» δυνάμει του ειδικού στόχου «Καινοτόμες και ασφαλείς κοινωνίες χωρίς αποκλεισμούς» όπως αναφέρεται στο σημείο 6.3.2 στοιχείο δ) του μέρους III του παραρτήματος I. Άρθρο 22 Ενημέρωση, επικοινωνία και διάδοση Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα υλοποιήσει δράσεις ενημέρωσης και επικοινωνίας σχετικά με το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020», συμπεριλαμβανομένων των μέτρων επικοινωνίας σχετικά με τα στηριζόμενα έργα και αποτελέσματα. Ο προϋπολογισμός που διατίθεται στην επικοινωνία βάσει του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» πρέπει επίσης να συμβάλλει στην κάλυψη της εταιρικής επικοινωνίας των πολιτικών προτεραιοτήτων της Ένωσης, στο βαθμό που σχετίζονται με το γενικό στόχο του παρόντος κανονισμού. Οι δραστηριότητες διάδοσης πληροφοριών και η διεξαγωγή δραστηριοτήτων επικοινωνίας πρέπει να αποτελούν αναπόσπαστο στοιχείο όλων των δράσεων που στηρίζονται από το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020». Επιπλέον, θα στηριχθούν οι ακόλουθες ειδικές δράσεις: α) πρωτοβουλίες που στοχεύουν στη καλύτερη ενημέρωση και στη διευκόλυνση της πρόσβασης σε χρηματοδότηση στο πλαίσιο του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020», ιδίως για εκείνες τις περιφέρειες ή τύπους συμμετεχόντων που υποεκπροσωπούνται· β) στοχοθετημένη συνδρομή σε έργα και κοινοπραξίες προκειμένου να τους παρασχεθεί πρόσβαση στις αναγκαίες δεξιότητες με σκοπό τη βελτιστοποίηση της κοινοποίησης και της διάδοσης αποτελεσμάτων· γ) δράσεις οι οποίες συγκεντρώνουν τα αποτελέσματα μιας σειράς έργων, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που μπορούν να χρηματοδοτηθούν από άλλες πηγές, προκειμένου να διατεθούν φιλικές προς το χρήστη βάσεις δεδομένων και εκθέσεις που συνοψίζουν τα κύρια ευρήματα· δ) διάδοση σε φορείς χάραξης πολιτικής, συμπεριλαμβανομένων των οργανισμών τυποποίησης, προκειμένου να προωθηθεί η χρήση των σχετικών με την πολιτική αποτελεσμάτων από τους κατάλληλους φορείς σε διεθνές, ενωσιακό, εθνικό και περιφερειακό επίπεδο· ε) πρωτοβουλίες για την προώθηση του διαλόγου και της διαβούλευσης επί επιστημονικών και τεχνολογικών θεμάτων και θεμάτων καινοτομίας με το ευρύ κοινό, και για την εκμετάλλευση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και άλλων καινοτόμων τεχνολογιών και μεθοδολογιών. ΚΕΦΑΛΑΙΟ III ΕΛΕΓΧΟΣ Άρθρο 23 Έλεγχος και λογιστικός έλεγχος 1. Το σύστημα ελέγχου που έχει θεσπιστεί για την υλοποίηση του παρόντος κανονισμού θα σχεδιαστεί έτσι ώστε να παρέχει εύλογη βεβαιότητα για την επίτευξη κατάλληλης διαχείρισης των κινδύνων που σχετίζονται με την αποτελεσματικότητα και την αποδοτικότητα των πράξεων, καθώς και τη νομιμότητα και την κανονικότητα των υποκείμενων συναλλαγών, λαμβάνοντας υπόψη τον πολυετή χαρακτήρα των προγραμμάτων, καθώς και τη φύση των σχετικών πληρωμών. 2. Το σύστημα ελέγχου διασφαλίζει την κατάλληλη ισορροπία μεταξύ εμπιστοσύνης και ελέγχου, λαμβάνοντας υπόψη τις διοικητικές και λοιπές δαπάνες των ελέγχων σε όλα τα επίπεδα, ώστε να μπορούν να επιτευχθούν οι στόχοι του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» και να καταστεί δυνατόν να προσελκυστούν σε αυτό οι άριστοι ερευνητές και οι πλέον καινοτόμες επιχειρήσεις. 3. Ως μέρος του συστήματος ελέγχου, η στρατηγική λογιστικού ελέγχου των δαπανών των έμμεσων δράσεων του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» πρέπει να βασίζεται στον οικονομικολογιστικό έλεγχο αντιπροσωπευτικού δείγματος δαπανών επί του συνόλου του προγράμματος πλαισίου. Το εν λόγω αντιπροσωπευτικό δείγμα θα συμπληρώνεται από στοιχεία επιλεγόμενα βάσει εκτίμησης των κινδύνων που συνδέονται με τις δαπάνες. Οι λογιστικοί έλεγχοι των δαπανών των έμμεσων δράσεων στο πλαίσιο του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» θα διεξάγονται με συνεκτικό τρόπο, σύμφωνα με τις αρχές της οικονομίας, της αποδοτικότητας και της αποτελεσματικότητας, ώστε να ελαχιστοποιηθεί το βάρος του λογιστικού ελέγχου για τους συμμετέχοντες. Άρθρο 24 Προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης 1. Η Επιτροπή λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα που διασφαλίζουν ότι όταν υλοποιούνται δράσεις που χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο του παρόντος κανονισμού τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης προστατεύονται με την εφαρμογή προληπτικών μέτρων καταπολέμησης της απάτης, της διαφθοράς και κάθε άλλης παράνομης δραστηριότητας, με αποτελεσματικούς ελέγχους και, σε περίπτωση που διαπιστωθούν παρατυπίες, με ανάκτηση των αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών και, ενδεχομένως, με αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές ποινές. 2. Η Επιτροπή ή οι εκπρόσωποί της και το Ελεγκτικό Συνέδριο έχουν την αρμοδιότητα διενέργειας λογιστικού ελέγχου, βάσει εγγράφων και επιτόπιων ελέγχων και επιθεωρήσεων, σε όλους τους δικαιούχους επιχορηγήσεων, στους αναδόχους, υπεργολάβους και άλλα τρίτα μέρη που έχουν λάβει κονδύλια από την Ένωση δυνάμει του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020». Με την επιφύλαξη της παραγράφου 3, οι λογιστικοί έλεγχοι από την Επιτροπή μπορούν να πραγματοποιούνται έως και τέσσερα έτη μετά την τελική πληρωμή. 3. Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) μπορεί να διενεργεί επιτόπιους ελέγχους και επιθεωρήσεις στους οικονομικούς φορείς τους οποίους η εν λόγω χρηματοδότηση αφορά άμεσα ή έμμεσα, σύμφωνα με τις διαδικασίες που προβλέπονται στον κανονισμό (Ευρατόμ, ΕΚ) αριθ. 2185/96[20] του Συμβουλίου, με στόχο να στοιχειοθετηθεί η ύπαρξη απάτης, διαφθοράς ή κάθε άλλης παράνομης δραστηριότητας εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης σε σχέση με συμφωνία επιχορήγησης ή απόφαση επιχορήγησης ή σύμβαση που αφορά χρηματοδότηση από την Ένωση. 4. Με την επιφύλαξη των παραγράφων 1, 2 και 3, οι συμφωνίες συνεργασίας με τρίτες χώρες και διεθνείς οργανισμούς και οι συμφωνίες επιχορήγησης και οι αποφάσεις επιχορήγησης, καθώς και οι συμβάσεις που προκύπτουν από την εφαρμογή του παρόντος κανονισμού εξουσιοδοτούν ρητά την Επιτροπή, το Ελεγκτικό Συνέδριο και την OLAF να διεξάγουν τους εν λόγω λογιστικούς ελέγχους, τους επιτόπιους ελέγχους και τις επιθεωρήσεις. ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ Άρθρο 25 Παρακολούθηση 1. Η Επιτροπή παρακολουθεί ετησίως την υλοποίηση του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020», του ειδικού του προγράμματος και των δραστηριοτήτων του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας. Συμπεριλαμβάνονται οι πληροφορίες για εγκάρσια θέματα, όπως η βιωσιμότητα και η αλλαγή του κλίματος καθώς και πληροφορίες για το ποσό των δαπανών που σχετίζονται με το κλίμα. 2. Η Επιτροπή υποβάλλει εκθέσεις και διαδίδει τα αποτελέσματα της εν λόγω παρακολούθησης. Άρθρο 26 Αξιολόγηση 1. Οι αξιολογήσεις πραγματοποιούνται εγκαίρως ώστε να τροφοδοτούν με στοιχεία τη διαδικασία λήψης αποφάσεων. α) Το αργότερο έως τα τέλη του 2017, η Επιτροπή θα πραγματοποιήσει, με τη συνδρομή ανεξαρτήτων εμπειρογνωμόνων, επανεξέταση του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας. Η δεύτερη κατανομή κονδυλίων στο Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας, όπως προβλέπεται στο άρθρο 6 παράγραφος 3, θα πραγματοποιηθεί μετά την εν λόγω επανεξέταση. Κατά την επανεξέταση αξιολογείται η πρόοδος του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας με βάση όλα τα ακόλουθα: i) το επίπεδο ανάλωσης των πρώτων κονδυλίων που προβλέπονται στο άρθρο 6 παράγραφος 3, με διαφοροποίηση μεταξύ του χρηματικού ποσού που χρησιμοποιήθηκε για την ανάπτυξη του πρώτου κύματος των ΚΓΚ και των αποτελεσμάτων του χρηματικού ποσού προλειτουργικού προορισμού για το δεύτερο στάδιο, και την ικανότητα του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας να προσελκύσει ποσά από τους εταίρους των Κοινοτήτων Γνώσης και Καινοτομίας και από τον ιδιωτικό τομέα, όπως ορίζεται στον κανονισμό XX/2012 [αναθεωρημένος κανονισμός ΕΙΚΤ]· ii) το συμφωνηθέν χρονοδιάγραμμα για τη δημιουργία του τρίτου κύματος Κοινοτήτων Γνώσης και Καινοτομίας και τις προγραμματισμένες οικονομικές ανάγκες των υφιστάμενων Κοινοτήτων Γνώσης και Καινοτομίας σύμφωνα με την ιδιαίτερη ανάπτυξή τους· και iii) τη συμβολή του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας και των Κοινοτήτων Γνώσης και Καινοτομίας στην προτεραιότητα «Κοινωνιακές προκλήσεις» και στον ειδικό στόχο «Υπεροχή στις ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες» του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020». β) Το αργότερο έως τα τέλη του 2017, η Επιτροπή θα έχει διενεργήσει, αφού λάβει υπόψη την εκ των υστέρων αξιολόγηση του εβδόμου προγράμματος πλαισίου που πρέπει να έχει ολοκληρωθεί έως τα τέλη του 2015 και την επανεξέταση του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας, με τη συνδρομή εξωτερικών εμπειρογνωμόνων, την ενδιάμεση αξιολόγηση του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020», του ειδικού του προγράμματος, συμπεριλαμβανομένου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας, καθώς και των δραστηριοτήτων του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας, σχετικά με την επίτευξη (σε επίπεδο αποτελεσμάτων και προόδου στην επίτευξη αντικτύπου) των στόχων του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» και την συνεχιζόμενη σημασία του συνόλου των μέτρων, την αποδοτικότητα και τη χρήση των πόρων, τις δυνατότητες περαιτέρω απλούστευσης, και την ενωσιακή προστιθέμενη αξία. Η εν λόγω αξιολόγηση λαμβάνει επίσης υπόψη πτυχές σχετικά με την πρόσβαση σε χρηματοδοτικές ευκαιρίες για τους συμμετέχοντες σε όλες τις περιφέρειες, για τις ΜΜΕ και για την προώθηση της ισότητας των δύο φύλων. Κατά την αξιολόγηση λαμβάνεται επιπλέον υπόψη η συμβολή των μέτρων στις προτεραιότητες της Ένωσης για έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη, και τα αποτελέσματά στους στον μακροχρόνιο αντίκτυπο των προηγούμενων μέτρων. γ) Το αργότερο έως τα τέλη του 2023, η Επιτροπή διενεργεί, με τη συνδρομή ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων, την εκ των υστέρων αξιολόγηση του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020», των ειδικών προγραμμάτων του και των δραστηριοτήτων του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας. Η εν λόγω αξιολόγηση καλύπτει το σκεπτικό, την υλοποίηση και τα επιτεύγματα, καθώς και τον μακροχρόνιο αντίκτυπο και τη βιωσιμότητα των μέτρων, προκειμένου να τροφοδοτήσει με στοιχεία κάθε απόφαση σχετικά με την ενδεχόμενη ανανέωση, τροποποίηση ή αναστολή μεταγενέστερου μέτρου. 2. Οι δείκτες απόδοσης για τον γενικό στόχο και για το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας, όπως ορίζονται στην εισαγωγή του παραρτήματος Ι του παρόντος κανονισμού, και για τους ειδικούς στόχους όπως ορίζονται στο ειδικό πρόγραμμα, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών γραμμών βάσης, παρέχουν την ελάχιστη βάση για την αξιολόγηση του βαθμού στον οποίο έχουν επιτευχθεί οι στόχοι του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020». 3. Τα κράτη μέλη παρέχουν στην Επιτροπή τα αναγκαία δεδομένα και πληροφορίες για την παρακολούθηση και αξιολόγηση των σχετικών μέτρων. 4. Η Επιτροπή ανακοινώνει τα συμπεράσματα των εν λόγω αξιολογήσεων του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020», καθώς και τις παρατηρήσεις της, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Συμβούλιο, στην Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών. ΤΙΤΛΟΣ III ΤΕΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ Άρθρο 27 Κατάργηση και μεταβατικές διατάξεις 1. Η απόφαση αριθ. 1982/2006 /ΕΚ καταργείται από 1ης Ιανουαρίου 2014. 2. Ωστόσο, οι δράσεις που έχουν ξεκινήσει στο πλαίσιο της απόφασης αριθ. 1982/2006/ΕΚ και οι οικονομικές υποχρεώσεις που αφορούν στις εν λόγω δράσεις εξακολουθούν να διέπονται από την εν λόγω απόφαση έως την ολοκλήρωσή τους. 3. Το χρηματοδοτικό κονδύλιο που προβλέπεται στο άρθρο 6 μπορεί επίσης να καλύψει τις δαπάνες τεχνικής και διοικητικής συνδρομής που είναι απαραίτητες για να εξασφαλιστεί η μετάβαση από το παρόν πρόγραμμα στα μέτρα που θεσπίζονται δυνάμει της απόφασης αριθ. 1982/2006/ΕΚ. Άρθρο 28 Ο παρών κανονισμός αρχίζει να ισχύει την τρίτη ημέρα από τη δημοσίευσή του στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο παρών κανονισμός είναι δεσμευτικός ως προς όλα τα μέρη του και ισχύει άμεσα σε κάθε κράτος μέλος. Βρυξέλλες, Για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο Για το Συμβούλιο Ο Πρόεδρος Ο Πρόεδρος ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι Γενικές γραμμές των ειδικών στόχων και δραστηριοτήτων Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» έχει ως γενικό στόχο την οικοδόμηση μιας οικονομίας βασιζόμενης στη γνώση και την καινοτομία σε ολόκληρη την Ένωση, συμβάλλοντας παράλληλα στη βιώσιμη ανάπτυξη. Θα στηρίξει τη στρατηγική «Ευρώπη 2020» και άλλες πολιτικές της Ένωσης, καθώς και την επίτευξη και λειτουργία του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας. Οι δείκτες επιδόσεων για την εκτίμηση της προόδου όσον αφορά αυτόν το γενικό στόχο είναι: – ο στόχος Ε&Α της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» (3% του ΑΕΠ)· – ο συνοπτικός δείκτης για την καινοτομία της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Ο γενικός αυτός στόχος θα επιδιωχθεί μέσω τριών διακριτών, αλλά αλληλοενισχυόμενων προτεραιοτήτων, που η καθεμία περιλαμβάνει ένα σύνολο ειδικών στόχων. Θα υλοποιηθούν αδιάλειπτα ώστε να ενισχυθούν οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ των διαφόρων ειδικών στόχων, να αποφευχθεί η αλληλεπικάλυψη προσπαθειών και να ενισχυθεί ο συνδυασμένος αντίκτυπός τους. Το Κοινό Κέντρο Ερευνών συμβάλλει στην επίτευξη του γενικού στόχου και των προτεραιοτήτων του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020», με τον ειδικό στόχο της παροχής επιστημονικής και τεχνικής στήριξης, με βάση τις ανάγκες των πελατών, στις πολιτικές της Ένωσης. Το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας (ΕΙΚΤ) θα συμβάλλει στο γενικό στόχο και τις προτεραιότητες του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020», με ειδικό στόχο την ενσωμάτωση του τριγώνου της γνώσης που συγκροτούν η έρευνα, η καινοτομία και η εκπαίδευση. Οι δείκτες για την εκτίμηση των επιδόσεων του ΕΙΚΤ είναι: – οι οργανώσεις πανεπιστημίων, επιχειρήσεων και έρευνας που είναι ενσωματωμένες στις Κοινότητες Γνώσης και Καινοτομίας· – η συνεργασία στο εσωτερικό του τριγώνου της γνώσης που οδηγεί στην ανάπτυξη καινοτόμων προϊόντων και διαδικασιών. Το παρόν παράρτημα καθορίζει τις γενικές γραμμές των εν λόγω ειδικών στόχων και δραστηριοτήτων που προβλέπονται στο άρθρο 5 παράγραφοι 2, 3 και 4. Μέρος I. Προτεραιότητα «Επιστήμη αριστείας» Το παρόν μέρος αποσκοπεί στην ενίσχυση και επέκταση της αριστείας της επιστημονικής βάσης της Ένωσης και στην εδραίωση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας προκειμένου το σύστημα έρευνας και καινοτομίας της Ένωσης να καταστεί ανταγωνιστικότερο σε παγκόσμια κλίμακα. Συνίσταται σε τέσσερεις ειδικούς στόχους: α) Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας (ΕΣΕ) προσφέρει ελκυστική και ευέλικτη χρηματοδότηση ώστε να δοθεί η δυνατότητα σε ταλαντούχους και δημιουργικούς μεμονωμένους ερευνητές και στις ομάδες τους να συμμετέχουν σε πολλά υποσχόμενα πεδία στα όρια της επιστήμης, με βάση τον ανταγωνισμό σε επίπεδο Ένωσης. β) Οι μελλοντικές και νεοεμφανιζόμενες τεχνολογίες θα ενισχύσουν τη συνεργατική έρευνα με σκοπό την επέκταση της ικανότητας της Ευρώπης για προηγμένες καινοτομίες που επιφέρουν παραδειγματικές μεταβολές. Θα προωθήσουν την επιστημονική συνεργασία μεταξύ επιστημονικών κλάδων σε ριζικά νέες ιδέες υψηλού κινδύνου και θα επιταχύνουν την ανάπτυξη πολλά υποσχόμενων νεοεμφανιζόμενων πεδίων της επιστήμης και της τεχνολογίας, καθώς και την πανευρωπαϊκή διάρθρωση των αντίστοιχων επιστημονικών κοινοτήτων. γ) Οι δράσεις Μαρία Κιουρί θα προσφέρουν άριστη και καινοτόμο κατάρτιση στην έρευνα καθώς και ελκυστικές ευκαιρίες σταδιοδρομίας και ανταλλαγής γνώσεων μέσω της διασυνοριακής και διατομεακής κινητικότητας των ερευνητών προκειμένου να τους προετοιμάσουν καλύτερα για να αντιμετωπίσουν τις τρέχουσες και μελλοντικές κοινωνιακές προκλήσεις. δ) Οι ερευνητικές υποδομές θα αναπτύξουν ευρωπαϊκές ερευνητικές υποδομές για το 2020 και πέραν αυτού, και θα προωθήσουν το καινοτόμο δυναμικό τους και το ανθρώπινο κεφάλαιό τους, συμπληρώνοντάς τα με τη σχετική πολιτική της Ένωσης και τη διεθνή συνεργασία. Κάθε στόχος έχει αποδειχθεί ότι έχει υψηλή ενωσιακή προστιθέμενη αξία. Όλοι μαζί διαμορφώνουν μια ισχυρή και ισόρροπη δέσμη δραστηριοτήτων οι οποίες, σε συνδυασμό με τις δραστηριότητες σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, καλύπτουν το εύρος των αναγκών της Ευρώπης όσον αφορά την προηγμένη επιστήμη και τεχνολογία. Η συνένωσή τους σε ένα ενιαίο πρόγραμμα τους επιτρέπει να λειτουργούν με μεγαλύτερη συνοχή, με ορθολογικό, απλουστευμένο και πιο επικεντρωμένο τρόπο, διασφαλίζοντας συγχρόνως τη συνέχεια που είναι ζωτικής σημασίας για τη διατήρηση της αποτελεσματικότητάς τους. Οι δραστηριότητες είναι εγγενώς μελλοντοστρεφείς, δημιουργούν δεξιότητες σε μακροπρόθεσμη βάση, εστιάζονται στην επόμενη γενιά επιστήμης, τεχνολογίας, ερευνητών και καινοτομιών, και παρέχουν στήριξη σε νεομφανιζόμενα ταλέντα από ολόκληρη την Ένωση και τις συνδεδεμένες χώρες, καθώς και από όλη την υφήλιο. Χάρη στον επιστημονικό χαρακτήρα των δραστηριοτήτων και στους κατά κανόνα «από τη βάση προς την κορυφή» χρηματοδοτικούς διακανονισμούς κατόπιν πρωτοβουλίας των ερευνητών, η ευρωπαϊκή επιστημονική κοινότητα θα διαδραματίσει ισχυρό ρόλο στον καθορισμό των προσανατολισμών της έρευνας που θα υιοθετηθούν δυνάμει του προγράμματος. Μέρος II. Προτεραιότητα «βιομηχανική υπεροχή» Το παρόν μέρος αποσκοπεί να επιταχύνει την ανάπτυξη των τεχνολογιών και των καινοτομιών που θα στηρίξουν τις επιχειρήσεις του μέλλοντος και να βοηθήσει τις καινοτόμες ευρωπαϊκές ΜΜΕ να μετεξελιχθούν σε παγκοσμίως πρωτοπόρες εταιρείες. Συνίσταται σε τρεις ειδικούς στόχους: α) Ο ειδικός στόχος «υπεροχή στις ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες» θα παράσχει ειδική στήριξη στην έρευνα, την ανάπτυξη και επίδειξη των ΤΠΕ, της νανοτεχνολογίας, των προηγμένων υλικών, της βιοτεχνολογίας, της προηγμένης κατασκευή και μεταποίησης, και του διαστήματος. Θα δοθεί έμφαση στις αλληλεπιδράσεις και στη σύγκλιση διαμέσου και στο εσωτερικό διαφορετικών τεχνολογιών. β) Ο ειδικός στόχος «πρόσβαση σε κεφάλαια κινδύνου» αποσκοπεί να υπερκεραστούν οι ελλείψεις όσον αφορά τη διαθεσιμότητα χρηματοδότησης μέσω πίστωσης και εισφοράς ιδίων κεφαλαίων για καινοτόμες εταιρείες και έργα με μοχλό την Ε&Α και την καινοτομία σε όλα τα στάδια ανάπτυξης. Μαζί με το μέσο κεφαλαιακής συμμετοχής του προγράμματος «Aνταγωνιστικότητα επιχειρήσεων και ΜΜΕ» θα στηρίξει την ανάπτυξη κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου σε επίπεδο Ένωσης. γ) Ο ειδικός στόχος «καινοτομία στις ΜΜΕ» θα τονώσει όλες τις μορφές καινοτομίας στις ΜΜΕ, με στόχο εκείνες που έχουν δυνατότητες να αναπτυχθούν και να διεθνοποιηθούν στην ενιαία αγορά και πέραν αυτής. Οι δραστηριότητες θα ακολουθήσουν ένα θεματολόγιο υπαγορευόμενο από τις επιχειρήσεις. Οι προϋπολογισμοί για τους ειδικούς στόχους «Πρόσβαση σε κεφάλαια κινδύνου» και «Καινοτομία στις ΜΜΕ» θα ακολουθήσουν μια λογική με γνώμονα τη ζήτηση, από τη βάση προς την κορυφή, χωρίς προκαθορισμένες προτεραιότητες. Οι εν λόγω προϋπολογισμοί θα συμπληρωθούν με τη χρήση χρηματοδοτικών μέσων και ενός ειδικά αφιερωμένου στις ΜΜΕ μέσου ακολουθώντας μια λογική υπαγορευόμενη από τις πολιτικές εντός του μέρους για τις «Κοινωνιακές προκλήσεις» και του ειδικού στόχου «Υπεροχή στις ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες». Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» θα ακολουθήσει μια ολοκληρωμένη προσέγγιση για τη συμμετοχή των ΜΜΕ, η οποία μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα περίπου το 15% του συνόλου των συνδυασμένων προϋπολογισμών για όλους τους ειδικούς στόχους για τις κοινωνιακές προκλήσεις και τον ειδικό στόχο «Υπεροχή στις ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες» να διατεθεί στις ΜΜΕ. Ο ειδικός στόχος «Υπεροχή στις ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες» θα ακολουθήσει μια προσέγγιση με γνώμονα την τεχνολογία προκειμένου να αναπτυχθούν οι ευρείας εφαρμογής τεχνολογίες που μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε πολλούς τομείς, βιομηχανίες και υπηρεσίες. Οι εφαρμογές των εν λόγω τεχνολογιών για την αντιμετώπιση των κοινωνιακών προκλήσεων θα στηριχθούν παράλληλα με το μέρος «κοινωνιακές προκλήσεις». Μέρος III. προτεραιότητα «Κοινωνιακές προκλήσεις» Το παρόν μέρος ανταποκρίνεται άμεσα στις πολιτικές προτεραιότητες και στις κοινωνιακές προκλήσεις που προσδιορίστηκαν στη στρατηγική «Ευρώπη 2020» και αποσκοπούν στην τόνωση της κρίσιμης μάζας προσπαθειών στην έρευνα και καινοτομία που χρειάζονται για την επίτευξη των πολιτικών στόχων της Ένωσης. Η χρηματοδότηση επικεντρώνεται στους ακόλουθους ειδικούς στόχους: α) Υγεία, δημογραφική αλλαγή και ευεξία· β) Επισιτιστική ασφάλεια, βιώσιμη γεωργία, έρευνα στον τομέα της θάλασσας και της ναυτιλίας, και βιοοικονομία· γ) Ασφαλής, καθαρή και αποδοτική ενέργεια· δ) Έξυπνες, οικολογικές και ενοποιημένες μεταφορές· ε) Δράση για το κλίμα, αποδοτικότητα πόρων και πρώτες ύλες· στ) Καινοτόμες και ασφαλείς κοινωνίες χωρίς αποκλεισμούς. Όλες οι δραστηριότητες θα εφαρμόσουν μια προσέγγιση με βάση τις προκλήσεις, με επίκεντρο τις πολιτικές προτεραιότητες, χωρίς να προκαθορίζουν την ακριβή επιλογή τεχνολογιών ή λύσεων που πρέπει να αναπτυχθούν. Θα δοθεί έμφαση στη συγκέντρωση κρίσιμης μάζας πόρων και γνώσεων στα διάφορα πεδία, τεχνολογίες και επιστημονικούς κλάδους, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις. Οι δραστηριότητες θα καλύπτουν ολόκληρο τον κύκλο, από την έρευνα έως την αγορά, με νέα εστίαση στις δραστηριότητες που είναι σχετικές με την καινοτομία, όπως τα πιλοτικά έργα, η επίδειξη, οι κλίνες δοκιμών, η στήριξη των δημόσιων συμβάσεων, ο σχεδιασμός, η καινοτομία με γνώμονα τους τελικούς χρήστες, η κοινωνική καινοτομία και η πρόσληψη των καινοτομιών από την αγορά. Οι κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες θα αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των δραστηριοτήτων για την αντιμετώπιση όλων των προκλήσεων. Επιπλέον, η υποστηριζόμενη ανάπτυξη των εν λόγω επιστημονικών κλάδων θα στηριχθεί στο πλαίσιο του ειδικού στόχου «Καινοτόμες και ασφαλείς κοινωνίες χωρίς αποκλεισμούς». Η στήριξη θα επικεντρωθεί επίσης στην παροχή ισχυρής βάσης στοιχείων για τη χάραξη πολιτικής σε διεθνές, ενωσιακό, εθνικό και περιφερειακό επίπεδο. Δεδομένου του παγκόσμιου χαρακτήρα πολλών προκλήσεων, η στρατηγική συνεργασία με τρίτες χώρες θα αποτελεί αναπόσπαστο μέρος κάθε πρόκλησης. Επιπλέον, θα παρασχεθεί εγκάρσια στήριξη για διεθνή συνεργασία στο πλαίσιο του ειδικού στόχου «Καινοτόμες και ασφαλείς κοινωνίες χωρίς αποκλεισμούς». Ο ειδικός στόχος «Καινοτόμες και ασφαλείς κοινωνίες χωρίς αποκλεισμούς» περιλαμβάνει επίσης μια δραστηριότητα για «τη γεφύρωση του χάσματος μεταξύ έρευνας και καινοτομίας» με ειδικά μέτρα για την προώθηση της αριστείας στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες της Ένωσης. Οι δραστηριότητες του Κοινού Κέντρου Ερευνών θα αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» με σκοπό να παράσχουν ισχυρή και τεκμηριωμένη στήριξη στις πολιτικές της Ένωσης. Θα έχουν γνώμονα τις ανάγκες των πελατών και θα συμπληρώνονται από μελλοντοστρεφείς δραστηριότητες. Το ΕΙΚΤ θα διαδραματίσει σημαντικό ρόλο συνενώνοντας την έρευνα αριστείας, την εκπαίδευση και την καινοτομία, ενσωματώνοντας με αυτό τον τρόπο το τρίγωνο της γνώσης. Το ΕΙΚΤ θα πράξει τα ανωτέρω πρωτίστως μέσω των Κοινοτήτων Γνώσης και Καινοτομίας (ΚΓΚ). Επιπλέον, θα διασφαλίσει την ανταλλαγή εμπειριών πέραν των ΚΓΚ μέσω μέτρων στοχευμένης διάδοσης και ανταλλαγής γνώσεων, προωθώντας έτσι την ταχύτερη πρόσληψη των μοντέλων καινοτομίας σε ολόκληρη την Ένωση. ΜΕΡΟΣ I ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΡΙΣΤΕΙΑΣ 1. Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας (ΕΣΕ) 1.1 Ειδικός στόχος Ο ειδικός στόχος είναι η ενίσχυση της αριστείας, του δυναμισμού και της δημιουργικότητας της ευρωπαϊκής έρευνας. Η Ευρώπη έχει τη φιλοδοξία να προχωρήσει σε ένα νέο οικονομικό μοντέλο βασισμένο στην έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη. Αυτό το είδος μετασχηματισμού θα χρειαστεί κάτι περισσότερο από πρόσθετες βελτιώσεις των σημερινών τεχνολογιών. Θα απαιτήσει μια πολύ μεγαλύτερη ικανότητα καινοτομίας βασιζόμενης στην επιστήμη, η οποία θα τροφοδοτείται από ριζοσπαστικές νέες γνώσεις, επιτρέποντας στην Ευρώπη να αναλάβει ηγετικό ρόλο στη δημιουργία τεχνολογικών παραδειγματικών μεταβολών που θα αποτελέσουν τους κύριους μοχλούς αύξησης της παραγωγικότητας, ανταγωνιστικότητας, πλούτου και κοινωνικής προόδου στο μέλλον. Ιστορικά οι εν λόγω παραδειγματικές μεταβολές συνήθως προέκυπταν από την επιστημονική βάση του δημόσιου τομέα πριν αποτελέσουν τα θεμέλια εντελώς νέων βιομηχανιών και τομέων. Η πρωτοπορία της καινοτομίας παγκοσμίως συνδέεται στενά με μια επιστήμη αριστείας. Ενώ κάποτε η Ευρώπη κατείχε αδιαμφισβήτητα ηγετική θέση, τώρα υστερεί στον αγώνα δρόμου για την παραγωγή της βέλτιστης επιστήμης αιχμής και διαδραματίζει δευτερεύοντα ρόλο σε σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής στα μείζονα μεταπολεμικά τεχνολογικά επιτεύγματα. Παρά το γεγονός ότι η Ένωση παραμένει ο μεγαλύτερος παραγωγός επιστημονικών δημοσιεύσεων παγκοσμίως, οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής παράγουν διπλάσιες δημοσιεύσεις μεγάλης επιρροής (συγκαταλέγονται στο ανώτατο 1% βάσει συχνότητας παραπομπών). Ομοίως, η διεθνής κατάταξη πανεπιστημίων καταδεικνύει ότι τα πανεπιστήμια των ΗΠΑ κυριαρχούν στις πρώτες θέσεις. Επιπλέον, το 70% των βραβευθέντων με Νόμπελ παγκοσμίως είναι εγκατεστημένοι στις ΗΠΑ. Μια πτυχή της πρόκλησης συνίσταται στο ότι ενώ η Ευρώπη και οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής επενδύουν ίδια ποσά στην επιστημονική βάση του δημόσιου τομέα τους, η Ένωση έχει σχεδόν τριπλάσιο αριθμό ερευνητών στο δημόσιο τομέα, γεγονός που έχει ως αποτέλεσμα σημαντικά χαμηλότερες επενδύσεις ανά ερευνητή. Επιπλέον, η χρηματοδότηση των ΗΠΑ είναι πιο επιλεκτική όσον αφορά την κατανομή πόρων στους κορυφαίους ερευνητές. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι ερευνητές του δημόσιου τομέα της Ένωσης είναι κατά μέσο όρο λιγότερο παραγωγικοί και συνολικά έχουν μικρότερο συνδυασμένο επιστημονικό αντίκτυπο από ό,τι οι κατά πολύ λιγότεροι ομόλογοί τους των ΗΠΑ. Μια άλλη σημαντική πτυχή της πρόκλησης είναι ότι σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες ο δημόσιος τομέας εξακολουθεί να μην προσφέρει αρκετά ελκυστικές συνθήκες στους καλύτερους ερευνητές. Θα παρέλθουν πολλά έτη πριν ταλαντούχοι νέοι ερευνητές καταφέρουν να γίνουν αυτοδύναμοι ανεξάρτητοι επιστήμονες. Αυτό οδηγεί σε δραματική απώλεια του ερευνητικού δυναμικού της Ευρώπης, καθυστερώντας την εμφάνιση της επόμενης γενιάς ερευνητών, οι οποίοι μεταφέρουν νέες ιδέες και ενέργεια, και ωθώντας τους άριστους ερευνητές που βρίσκονται στην αρχή της σταδιοδρομίας τους να επιδιώξουν να προωθήσουν αλλού τη σταδιοδρομία τους. Επιπροσθέτως, οι εν λόγω παράγοντες επιτείνουν τη σχετική έλλειψη ελκυστικότητας της Ευρώπης στον παγκόσμιο ανταγωνισμό επιστημονικών ταλέντων. Η ικανότητα του συστήματος των ΗΠΑ να προσφέρει περισσότερους πόρους ανά ερευνητή και καλύτερες προοπτικές σταδιοδρομίας είναι ο λόγος για τον οποίο εξακολουθεί να προσελκύει τους καλύτερους ερευνητές από ολόκληρο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένων δεκάδων χιλιάδων από την Ένωση. 1.2. Σκεπτικό και προστιθέμενη αξία της Ένωσης Το ΕΣΕ δημιουργήθηκε για να παράσχει στους καλύτερους ερευνητές της Ευρώπης, αμφοτέρων των φύλων, τους πόρους που χρειάζονται για να μπορέσουν να ανταγωνιστούν καλύτερα σε παγκόσμιο επίπεδο, χρηματοδοτώντας μεμονωμένες ομάδες με βάση τον πανευρωπαϊκό ανταγωνισμό. Λειτουργεί αυτόνομα: ένα ανεξάρτητο επιστημονικό συμβούλιο που απαρτίζεται από επιστήμονες, μηχανικούς και πανεπιστημιακούς υψηλοτάτου κύρους και εμπειρογνωσίας χαράσσει τη γενική επιστημονική στρατηγική και έχει την πλήρη αρμοδιότητα των αποφάσεων σχετικά με το είδος της έρευνας που πρόκειται να χρηματοδοτηθεί. Τα εν λόγω ουσιαστικά χαρακτηριστικά του ΕΣΕ εγγυώνται την αποτελεσματικότητα του επιστημονικού του προγράμματος, την ποιότητα των εργασιών του και τη διαδικασία αξιολόγησης από ομολόγους, καθώς και την αξιοπιστία του στην επιστημονική κοινότητα. Λειτουργώντας σε όλη την Ευρώπη σε ανταγωνιστική βάση, το ΕΣΕ είναι σε θέση να προσφύγει σε μια ευρύτερη δεξαμενή ταλέντων και ιδεών από ό, τι θα μπορούσε το εκάστοτε εθνικό καθεστώς. Οι καλύτεροι ερευνητές και οι καλύτερες ιδέες συναγωνίζονται μεταξύ τους. Οι υποψήφιοι γνωρίζουν ότι πρέπει να έχουν επιδόσεις υψηλοτάτου επιπέδου, με ανταμοιβή την ευέλικτη χρηματοδότηση στο πλαίσιο συναγωνισμού επί ίσοις όροις, ανεξαρτήτως τοπικών εμπλοκών ή διαθεσιμότητας εθνικής χρηματοδότησης. Η έρευνα αιχμής που χρηματοδοτείται από το ΕΣΕ αναμένεται επομένως να έχει σημαντικό άμεσο αντίκτυπο υπό μορφή επιτευγμάτων στα όρια της γνώσης, ανοίγοντας το δρόμο σε νέα και συχνά απρόσμενα επιστημονικά και τεχνολογικά αποτελέσματα και νέα πεδία έρευνας, τα οποία, εν τέλει, μπορούν να παράγουν ριζικά νέες ιδέες που θα προωθήσουν την καινοτομία και την εφευρετικότητα των επιχειρήσεων και θα αντιμετωπίσουν τις κοινωνιακές προκλήσεις. Αυτός ο συνδυασμός άριστων μεμονωμένων επιστημόνων με καινοτόμες ιδέες στηρίζει κάθε κρίκο της αλυσίδας καινοτομίας. Πέραν τούτου, το ΕΣΕ έχει σημαντικό διαρθρωτικό αντίκτυπο δίνοντας ισχυρό ερέθισμα στην άνοδο της ποιότητας του ευρωπαϊκού ερευνητικού συστήματος στο σύνολό του, πέραν και πάνω από τους ερευνητές και τα έργα που λαμβάνουν άμεση χρηματοδότηση από το ΕΣΕ. Τα έργα και οι ερευνητές που χρηματοδοτούνται από το ΕΣΕ θέτουν έναν σαφή στόχο που αποτελεί πηγή έμπνευσης για την έρευνα αιχμής στην Ευρώπη, ενισχύουν τα χαρακτηριστικά της και την καθιστούν ελκυστικότερη για τους καλύτερους ερευνητές σε παγκόσμιο επίπεδο. Το κύρος που απορρέει από τη φιλοξενία υποτρόφων του ΕΣΕ και η συνοδευτική «σφραγίδα αριστείας» εντείνουν τον ανταγωνισμό μεταξύ των πανεπιστημίων της Ευρώπης και άλλων ερευνητικών οργανισμών προκειμένου να παρέχουν τους πλέον ελκυστικούς όρους σε κορυφαίους ερευνητές. Επίσης, η ικανότητα των εθνικών συστημάτων και των μεμονωμένων ερευνητικών ιδρυμάτων να προσελκύουν και να φιλοξενούν υποτρόφους του ΕΣΕ αποτελεί το μέτρο σύγκρισης που τους επιτρέπει να αξιολογούν τα δικά τους σχετικά πλεονεκτήματα και αδυναμίες, και να μεταρρυθμίζουν τις οικείες πολιτικές και πρακτικές αναλόγως. Επομένως, η χρηματοδότηση από το ΕΣΕ είναι επιπρόσθετη στις προσπάθειες που καταβάλλονται επί του παρόντος σε ενωσιακό, εθνικό και περιφερειακό επίπεδο για μεταρρύθμιση, δημιουργία ικανοτήτων και απελευθέρωση του πλήρους δυναμικού και της ελκυστικότητας του ευρωπαϊκού ερευνητικού συστήματος. 1.3. Γενικές γραμμές των δραστηριοτήτων Ουσιαστική δραστηριότητα του ΕΣΕ θα είναι να προσφέρει ελκυστική μακροχρόνια χρηματοδότηση για τη στήριξη των άριστων ερευνητών και των ερευνητικών ομάδων τους προκειμένου να διεξάγουν ρηξικέλευθη έρευνα υψηλού κέρδους/υψηλού κινδύνου. Η χρηματοδότηση του ΕΣΕ χορηγείται σύμφωνα με τις ακόλουθες πάγιες αρχές. Η επιστημονική αριστεία αποτελεί το μοναδικό κριτήριο με βάση το οποίο παρέχονται οι υποτροφίες του ΕΣΕ. Το ΕΣΕ λειτουργεί «από τη βάση προς την κορυφή», χωρίς προκαθορισμένες προτεραιότητες. Οι υποτροφίες του ΕΣΕ είναι ανοικτές σε μεμονωμένες ομάδες ερευνητών κάθε ηλικίας και κάθε χώρας του κόσμου που εργάζονται στην Ευρώπη. Το ΕΣΕ αποσκοπεί να προωθήσει τον υγιή ανταγωνισμό σε ολόκληρη την Ευρώπη. Το ΕΣΕ δίνει ιδιαίτερη προτεραιότητα στην παροχή βοήθειας σε άριστους ερευνητές στην αρχή της σταδιοδρομίας τους προκειμένου να πραγματοποιήσουν το βήμα μετάβασης στην ανεξαρτησία τους, παρέχοντας κατάλληλη στήριξη στην κρίσιμη φάση συγκρότησης ή εδραίωσης δική τους ερευνητικής ομάδας ή προγράμματος. Το ΕΣΕ παρέχει επίσης στήριξη, όπου κρίνεται αναγκαίο, σε αναδυόμενους νέους τρόπους εργασίας στο χώρο της επιστήμης με δυνατότητα παραγωγής ρηξικέλευθων αποτελεσμάτων και διευκολύνει την εξερεύνηση του εμπορικού και κοινωνικού δυναμικού καινοτομίας της έρευνας την οποία χρηματοδοτεί. Επομένως, έως το 2020 το ΕΣΕ έχει ως στόχο να καταδείξει: ότι στους διαγωνισμούς που διοργανώνει το ΕΣΕ συμμετέχουν οι καλύτεροι ερευνητές, ότι η χρηματοδότηση του ΕΣΕ οδηγεί άμεσα σε επιστημονικές δημοσιεύσεις υψηλότατης ποιότητας και στην εμπορευματοποίηση και εφαρμογή καινοτόμων τεχνολογιών και ιδεών, και ότι το ΕΣΕ έχει συμβάλει σημαντικά να καταστεί η Ευρώπη ένα ελκυστικότερο περιβάλλον για τους καλύτερους επιστήμονες του κόσμου. Ειδικότερα, το ΕΣΕ στοχεύει σε μια μετρήσιμη βελτίωση του μεριδίου της Ένωσης στο παγκόσμιο ανώτατο ποσοστό 1% των δημοσιεύσεων με τις περισσότερες παραπομπές. Επιπροσθέτως, αποσκοπεί σε σημαντική αύξηση του αριθμού των άριστων ερευνητών εκτός Ευρώπης τους οποίους χρηματοδοτεί, και σε συγκεκριμένη βελτίωση των θεσμικών πρακτικών και των εθνικών πολιτικών για τη στήριξη των κορυφαίων ερευνητών. Το Επιστημονικό Συμβούλιο του ΕΣΕ παρακολουθεί συνεχώς τις δραστηριότητες του ΕΣΕ και εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο θα επιτύχει βέλτιστα τους στόχους του μέσω προγραμμάτων υποτροφιών που δίνουν έμφαση στη σαφήνεια, τη σταθερότητα και την απλότητα, τόσο για τους αιτούντες, όσο και όσον αφορά στην υλοποίηση και διαχείρισή τους και, εάν είναι αναγκαίο, για να ανταποκριθεί σε νεοεμφανιζόμενες ανάγκες. Θα προσπαθήσει να διατηρήσει και να επεξεργαστεί περαιτέρω το παγκόσμιας κλάσης σύστημα ελέγχου από ομολόγους του ΕΣΕ, το οποίο βασίζεται στη διαφανή, δίκαιη και αμερόληπτη επεξεργασία προτάσεων, ούτως ώστε να μπορεί να εντοπίσει τη ρηξικέλευθη επιστημονική αριστεία και το ταλέντο, ανεξαρτήτως φύλου, εθνικότητας ή ηλικίας του ερευνητή. Τέλος, το ΕΣΕ εξακολουθεί να διεξάγει τις δικές του στρατηγικές μελέτες για την προετοιμασία και τη στήριξη των δραστηριοτήτων του, να διατηρεί στενές επαφές με την επιστημονική κοινότητα και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη, και να επιδιώκει να καταστήσει τις δραστηριότητές του συμπληρωματικές ως προς την έρευνα που διεξάγεται σε άλλα επίπεδα. 2. Μελλοντικές και νεοεμφανιζόμενες τεχνολογίες (ΜΝΤ) 2.1. Ειδικός στόχος Ο ειδικός στόχος είναι να προωθηθούν ριζικά νέες τεχνολογίες διερευνώντας νεωτεριστικές ιδέες υψηλού κινδύνου, με στήριγμα την επιστημονική βάση. Με την παροχή ευέλικτης στήριξης στη διεπιστημονική συνεργατική έρευνα με προσανατολισμό τους στόχους σε ποικίλη κλίμακα και υιοθετώντας καινοτόμες ερευνητικές πρακτικές, σκοπός είναι να προσδιοριστούν και να αξιοποιηθούν οι ευκαιρίες για μακροχρόνια οφέλη για τους πολίτες, την οικονομία και την κοινωνία. Οι ΜΝΤ θα προωθήσουν την έρευνα πέραν όσων είναι ήδη γνωστά, αποδεκτά ή ευρέως χρησιμοποιούμενα, και θα ενθαρρύνουν τη νεωτεριστική και οραματική σκέψη ώστε να διανοιχθούν πολλά υποσχόμενοι δρόμοι προς ισχυρές νέες τεχνολογίες, ορισμένες από τις οποίες θα μπορούσαν να εξελιχθούν σε πρωτοπόρα τεχνολογικά και διανοητικά πρότυπα παραδείγματα για τις επόμενες δεκαετίες. Οι ΜΝΤ θα προωθήσουν τις προσπάθειες επιδίωξης ερευνητικών ευκαιριών μικρής κλίμακας σε όλους τους τομείς, συμπεριλαμβανομένων των νεοεμφανιζόμενων θεματικών πεδίων και των μειζόνων επιστημονικών και τεχνολογικών (Ε&Τ) προκλήσεων οι οποίες απαιτούν συνένωση και συνεργασία μεταξύ προγραμμάτων σε ολόκληρη την Ευρώπη και πέραν αυτής. Η εν λόγω προσέγγιση έχει γνώμονα την αριστεία και εκτείνεται στη διερεύνηση προανταγωνιστικών ιδεών με σκοπό τη διαμόρφωση του τεχνολογικού μέλλοντος, δίνοντας τη δυνατότητα στην κοινωνία να επωφεληθεί από την πολυεπιστημονική ερευνητική συνεργασία που πρέπει να αναληφθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο, επιτυγχάνοντας τη σύνδεση μεταξύ της έρευνας που έχει ως μοχλό την επιστήμη και της έρευνας που έχει ως μοχλό τις κοινωνιακές προκλήσεις ή την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας. 2.2. Σκεπτικό και προστιθέμενη αξία της ΕΕ Οι ριζοσπαστικές ανακαλύψεις με μετασχηματιστικό αντίκτυπο βασίζονται ολοένα και περισσότερο στην εντατική συνεργασία μεταξύ κλάδων της επιστήμης και της τεχνολογίας (για παράδειγμα, πληροφορίες και επικοινωνίες, βιολογία, χημεία, επιστήμες του γήινου συστήματος, επιστήμες των υλικών, νευροεπιστήμες και γνωστικές επιστήμες, κοινωνικές επιστήμες ή οικονομικά), καθώς και με τις τέχνες και τις ανθρωπιστικές επιστήμες. Αυτό απαιτεί όχι μόνο αριστεία στην επιστήμη και στην τεχνολογία, αλλά και νέα νοοτροπία και νεωτεριστικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ ενός ευρέος φάσματος παραγόντων της έρευνας. Ενώ ορισμένες ιδέες μπορούν να αναπτυχθούν σε μικρή κλίμακα, άλλες ενδέχεται να ενέχουν τόσες προκλήσεις που να απαιτούν ευρεία συνένωση προσπαθειών για σημαντικό χρονικό διάστημα. Αυτό έχει αναγνωριστεί από τις μεγάλες οικονομίες παγκοσμίως, και υπάρχει αυξημένος παγκόσμιος ανταγωνισμός για τον εντοπισμό και την επιδίωξη νεοεμφανιζόμενων τεχνολογικών ευκαιριών στα όρια της επιστήμης οι οποίες μπορούν να δημιουργήσουν σημαντικό αντίκτυπο στην καινοτομία και οφέλη για την κοινωνία. Για να είναι αποτελεσματικές, οι εν λόγω μορφές δραστηριοτήτων πρέπει να εφαρμοστούν γρήγορα σε μεγάλη κλίμακα, συνενώνοντας προγράμματα σε ευρωπαϊκό, εθνικό και περιφερειακό επίπεδο γύρω από κοινούς στόχους με σκοπό τη δημιουργία κρίσιμης μάζας, τη στήριξη συνεργειών και την επίτευξη βέλτιστων αποτελεσμάτων μόχλευσης. Το πρόγραμμα για τις ΜΝΤ καλύπτει ολόκληρο το φάσμα της καινοτομίας με μοχλό την επιστήμη: από την πρώιμη και μικρής κλίμακας διερεύνηση εύθραυστων ιδεών εμβρυϊκού σταδίου με προσέγγιση από τη βάση προς την κορυφή έως τη σύσταση νέων κοινοτήτων έρευνας και καινοτομίας γύρω από μετασχηματιστικούς νεοεμφανιζόμενους τομείς έρευνας· και ευρείες και κοινές ερευνητικές πρωτοβουλίες διαρθρωμένες γύρω από ένα ερευνητικό θεματολόγιο που αποσκοπεί στην επίτευξη φιλόδοξων και οραματικών στόχων. Καθένα από τα εν λόγω τρία επίπεδα δέσμευσης έχει τη δική του ιδιαίτερη αξία, ενώ είναι συμπληρωματικά και συνεργιστικά. Για παράδειγμα, οι εξερευνήσεις μικρής κλίμακας μπορούν να αναδείξουν ανάγκες για ανάπτυξη νέων θεματικών πεδίων που μπορούν να οδηγήσουν σε μεγάλης κλίμακας δράση με βάση χάρτες πορείας. Περιλαμβάνουν ένα ευρύ φάσμα ερευνητικών φορέων, συμπεριλαμβανομένων των νέων ερευνητών και των ΜΜΕ έντασης έρευνας, και κοινότητες ενδιαφερόμενων μερών (κοινωνία των πολιτών, υπευθύνους χάραξης πολιτικής, βιομηχανία και ερευνητές δημόσιου τομέα) που συσπειρώνονται γύρω από ερευνητικά θεματολόγια καθώς αυτά σχηματοποιούνται, ωριμάζουν και διαφοροποιούνται. 2.3. Γενικές γραμμές δραστηριοτήτων Ενώ το πρόγραμμα για τις ΜΝΤ επιδιώκει να είναι οραματικό, μετασχηματιστικό και μη συμβατικό, οι δραστηριότητές τους ακολουθούν διαφορετικές λογικές, από εντελώς ανοικτές έως τη διάρθρωση θεμάτων, κοινοτήτων και χρηματοδότησης σε διαφορετικό βαθμό. Οι δραστηριότητες θα δώσουν σταθερότερη μορφή σε διαφορετικές λογικές δράσης, σε κατάλληλη κλίμακα, εντοπίζοντας και αξιοποιώντας ευκαιρίες μακροπρόθεσμου οφέλους για τους πολίτες, την οικονομία και την κοινωνία: α) Με την προώθηση νεωτεριστικών ιδεών (ανοικτές ΜΝΤ), οι ΜΝΤ θα στηρίξουν την επιστημονική και τεχνολογική έρευνα εμβρυϊκού σταδίου που εξερευνά νέα θεμέλια για ριζικά νέες μελλοντικές τεχνολογίες, αμφισβητώντας τα υφιστάμενα παραδείγματα και διερευνώντας άγνωστους τομείς. Μια διαδικασία επιλογής από τη βάση στην κορυφή, απολύτως ανοικτή σε κάθε ερευνητική ιδέα, θα συγκροτήσει ένα διαφοροποιημένο χαρτοφυλάκιο στοχευόμενων έργων. Ο έγκαιρος εντοπισμός πολλά υποσχόμενων νέων τομέων, εξελίξεων και τάσεων, παράλληλα με την προσέλκυση νέων και υψηλού δυναμικού φορέων έρευνας και καινοτομίας είναι καίριας σημασίας. β) Με την προώθηση νεοεμφανιζόμενων θεματικών πεδίων και κοινοτήτων («πρόδρομες ΜΝΤ»), οι ΜΝΤ θα αντιμετωπίσουν μια σειρά πολλά υποσχόμενων θεματικών πεδίων αναγνωριστικής έρευνας που έχουν τη δυνατότητα να δημιουργήσουν κρίσιμη μάζα αλληλοσχετιζόμενων έργων τα οποία, από κοινού, συνιστούν μια ευρεία και πολυσχιδή εξερεύνηση θεματικών πεδίων και δημιουργούν μια ευρωπαϊκή δεξαμενή γνώσεων. γ) Με την αντιμετώπιση μειζόνων διεπιστημονικών προκλήσεων Ε&Τ («εμβληματικές ΜΝΤ»), οι ΜΝΤ θα στηρίξουν μια φιλόδοξη, μεγάλης κλίμακας έρευνα με μοχλό την επιστήμη, η οποία επιδιώκει την επίτευξη επιστημονικών ανακαλύψεων. Οι εν λόγω δραστηριότητες θα επωφεληθούν από την εναρμόνιση των ευρωπαϊκών και εθνικών θεματολογίων. Η επιστημονική πρόοδος πρέπει να παρέχει μια ισχυρή και ευρεία βάση για μελλοντική τεχνολογική καινοτομία και οικονομική εφαρμογή σε ποικίλους τομείς, καθώς και νέα οφέλη για την κοινωνία. Για κάθε δραστηριότητα θα καθοριστεί η σωστή μείξη ανοίγματος και ποικίλου βαθμού διάθρωσης θεμάτων, κοινοτήτων και χρηματοδότησης προκειμένου να αντιμετωπιστούν βέλτιστα οι επιδιωκόμενοι στόχοι. 3. Δράσεις «Μαρία Κιουρί» 3.1. Ειδικός στόχος Ο ειδικός στόχος είναι να διασφαλιστεί η βέλτιστη ανάπτυξη και η δυναμική χρήση του διανοητικού κεφαλαίου της Ευρώπης, προκειμένου να παραχθούν νέες δεξιότητες και καινοτομία και, επομένως, να αξιοποιηθεί το πλήρες δυναμικό της σε όλους τους τομείς και περιφέρειες. Οι καλά εκπαιδευμένοι, δυναμικοί και δημιουργικοί ερευνητές αποτελούν τη ζωτική πρώτη ύλη για την βέλτιστη επιστήμη και την πλέον παραγωγική καινοτομία με βάση την έρευνα. Παρά το γεγονός ότι η Ευρώπη διαθέτει μια μεγάλη και διαφοροποιημένη δεξαμενή εξειδικευμένων ανθρώπινων πόρων για την έρευνα και την καινοτομία, αυτή χρειάζεται συνεχή ανεφοδιασμό, βελτίωση και προσαρμογή στις ταχέως εξελισσόμενες ανάγκες της αγοράς εργασίας. Σήμερα μόνο το 46% αυτής της δεξαμενής απασχολείται στον επιχειρηματικό τομέα, ποσοστό πολύ μικρότερο από ό,τι στους κύριους οικονομικούς ανταγωνιστές της Ευρώπης, π.χ. 69% στην Κίνα, 73% στην Ιαπωνία και 80% στις Ηνωμένες Πολιτείες. Επιπλέον, βάσει δημογραφικών παραγόντων, ένας δυσανάλογος αριθμός ερευνητών θα είναι σε ηλικία συνταξιοδότησης τα προσεχή έτη. Αυτό, σε συνδυασμό με την ανάγκη πολλών ερευνητικών θέσεων εργασίας υψηλής ποιότητας καθώς η ένταση έρευνας της ευρωπαϊκής οικονομίας αυξάνει θα είναι μία από τις κύριες προκλήσεις που θα αντιμετωπίσουν τα ευρωπαϊκά συστήματα εκπαίδευσης, έρευνας και καινοτομίας τα επόμενα χρόνια. Η αναγκαία μεταρρύθμιση πρέπει να ξεκινήσει από τα πρώτα στάδια της σταδιοδρομίας των ερευνητών, κατά τη διάρκεια των διδακτορικών σπουδών τους ή αντίστοιχης μεταπτυχιακής κατάρτισης. Η Ευρώπη πρέπει να αναπτύξει υπερσύγχρονα καινοτόμα προγράμματα κατάρτισης, τα οποία να συνάδουν με τις άκρως ανταγωνιστικές και ολοένα και περισσότερο διεπιστημονικές απαιτήσεις της έρευνας και της καινοτομίας. Θα χρειαστεί η μεγάλη συμμετοχή επιχειρήσεων, συμπεριλαμβανομένων των ΜΜΕ και άλλων κοινωνικοοικονομικών φορέων, προκειμένου οι ερευνητές να αποκτήσουν τις δεξιότητες καινοτομίας που απαιτούνται για τις θέσεις εργασίας του μέλλοντος. Επίσης, είναι σημαντικό να ενισχυθεί η κινητικότητα των εν λόγω ερευνητών δεδομένου ότι επί του παρόντος παραμένει σε πολύ μέτριο επίπεδο: το 2008, μόνο το 7% των Ευρωπαίων υποψηφίων διδακτόρων καταρτίστηκε σε άλλο κράτος μέλος, ενώ ο στόχος είναι 20% έως το 2030. Η εν λόγω μεταρρύθμιση πρέπει να συνεχιστεί σε κάθε στάδιο της σταδιοδρομίας των ερευνητών. Η αύξηση της κινητικότητας των ερευνητών σε όλα τα επίπεδα είναι ζωτικής σημασίας, συμπεριλαμβανομένης της κινητικότητας στο μέσο της σταδιοδρομίας, όχι μόνο μεταξύ χωρών, αλλά και μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Αυτό δημιουργεί ισχυρό κίνητρο για μάθηση και ανάπτυξη νέων δεξιοτήτων. Αποτελεί επίσης κύριο παράγοντα συνεργασίας μεταξύ πανεπιστημίων, ερευνητικών κέντρων και βιομηχανίας μεταξύ χωρών. Ο ανθρώπινος παράγοντας αποτελεί τη ραχοκοκαλιά της βιώσιμης συνεργασίες που είναι η βασική κινητήρια δύναμη για μια καινοτόμο και δημιουργική Ευρώπη, ικανή να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις της κοινωνίας, και αποτελεί τη λύση για την υπέρβαση του κατακερματισμού των εθνικών πολιτικών. Η συνεργασία και η ανταλλαγή γνώσεων, μέσω ατομικής κινητικότητας σε όλα τα στάδια της σταδιοδρομίας και μέσω ανταλλαγών προσωπικού υψηλής εξειδίκευσης στην έρευνα και καινοτομία είναι απαραίτητες προκειμένου η Ευρώπη να επανέλθει στο δρόμο της βιώσιμης ανάπτυξης και να αντιμετωπίσει τις κοινωνιακές προκλήσεις. Εάν η Ευρώπη θέλει να σταθεί πλάι στους ανταγωνιστές της στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας, πρέπει να προσελκύσει περισσότερους νέους άνδρες και γυναίκες για να ακολουθήσουν ερευνητική σταδιοδρομ