20.1.92 ΕπίσημηΕφημερίδατωνΕυρωπαϊκώνΚοινοτήτων Αριθ.C14/35
Γνωμοδοτησηγιατιςμονογονικέςοικογένειες
(92/C14/14)
Στις25Απριλίου1991καισύμφωναμετιςδιατάξειςτηςτετάρτηςπαραγράφουτουάρθρου20του
ΕσωτερικούτηςΚανονισμού,ηΟικονομικήκαιΚοινωνικήΕπιτροπήαποφάσισεναεκπονήσειγνωμο­
δότησηγιατιςμονογονικέςοικογένειες .
Τοτμήμακοινωνικών,οικογενειακών ,εκπαιδευτικώνκαιπολιτιστικώνθεμάτωνστοοποίοανατέθηκε
ηπροετοιμασίατωνεργασιώντηςΟΚΕυιοθέτησετηγνωμοδότησήτουστις11Οκτωβρίου1991,με
βάσητηνεισηγητικήέκθεσητηςκ.Slipman.
HΟικονομικήκαιΚοινωνικήΕπιτροπήκατάτη290ήσύνοδοολομέλειας(συνεδρίασητης
31ηςΟκτωβρίου1991),υιοθέτησεκατάπλειοψηφίακαιμε2αποχέςτηνακόλουθηγνωμοδότηση .
1.3.Hέκθεσηκατέληγε,μεεπιφύλαξη,στοσυμπέρασμα
ότιτουλάχιστοντο10%τωνοικογενειώνμεπαιδιάστην
ΕυρωπαϊκήΚοινότητααποτελείταιαπόμονογονικέςοικογέ­
νειες.Σήμερα,oαριθμόςαυτόςαποτελείπλέονπαρελθόνκαι
υποθέτουμεότιθαέχειαυξηθείτατελευταίαπέντεχρόνια.
2.Τάσεις
2.1.Hμεγάληαύξησητωνμονογονικώνοικογενειών
προήλθεαπόδιαστάσειςζευγώνήδιαζύγιακαιόχιαπόεξώγα­
μεςγεννήσεις.Παρόλοπουκατάτατελευταίαείκοσιχρόνια
αυξήθηκανοιεξώγαμεςγεννήσεις,υπάρχουνστοιχείαότι
πολλάπαιδιάγεννήθηκαναπόζευγάριαπουσυγκατοικούσαν .
Συνεπώς,ταστατιστικάαυτάστοιχείαπρέπειναχρησιμο­
ποιούνταιμεπροσοχή.Δενυπάρχειάμεσησυσχέτισημεταξύ
τωνεξώγαμωνγεννήσεωνκαιτωνμονογονικώνοικογενειών,
καθώςσημαντικόςαριθμόςαπότιςυπόεξέτασηοικογένειες
αποτελούνταιαπόδύογονείςπουέχουναποφασίσειναμη
συνάψουνγάμο.1.Εισαγωγή
1.1.ΣτιςπερισσότερεςχώρεςτηςΕυρωπαϊκήςΚοινότητας
καιιδιαίτεραστιςβόρειεςχώρεςπαρατηρήθηκεαύξησητου
αριθμούτωνμονογονικώνοικογενειών .Καμίαχώραδενέχει
προβλέψεισυνεκτικήστρατηγικήήπολιτική-πλαίσιογιατις
μονογονικέςοικογένειες .Στηνκαλύτερηπερίπτωσηεγκρίθη­
κανδέσμεςειδικώνμέτρωνπροκειμένουνααντιμετωπισθεί η
αύξησήτους,ενώυπήρξεμεγάληαπροθυμίαγιαλήψημέτρων
πουενδεχομένωςδημιουργούσαν τηνεντύπωσηότισυνέβα­
λανστηπεραιτέρωαύξησητουαριθμούτωνμονογονικών
οικογενειών ,μετηνελπίδαότιητάσηθααντιστραφεί .H
ΟΚΕείναιτηςγνώμηςότιοιμονογονικέςοικογένειες,ως
ομάδα,βρίσκονταισήμερασεμειονεκτικήθέσηκαιότιυπάρ­
χεικίνδυνοςαποκλεισμούτουςαπότηνκοινωνία.Είναιτης
γνώμηςεπίσηςότιπρέπεινααναληφθείδράσηεντόςτης
ΕυρωπαϊκήςΚοινότηταςπροκειμένουναεξετασθούνταπρο­
βλήματατωνενλόγωοικογενειώνστογενικότεροπλαίσιο
στοοποίοήδηπαρέχονταιίσεςευκαιρίεςκαιπροβλέπονται
οικογενειακέςπολιτικέςκαιπρογράμματαμεστόχοτηνεξα­
σφάλισητηςπρόσβασηςτωνμονογονικώνοικογενειώνκαι
τωνπαιδιώντουςσεαυτά.HπολιτικήτωνΕυρωπαϊκώνΚοι­
νοτήτωνείναιεπιβεβλημένοναστηρίζεταιστηναρχήότι
όλεςοιοικογένειεςπρέπειναέχουνίσεςευκαιρίεςκοινωνι­
κήςενσωμάτωσης ,αφούπρώταεκτιμηθούνοιανάγκεςσε
δημόσιεςεπενδύσειςανάλογαμετουςιδιωτικούςοικονομι­
κούςκαιλοιπούςπόρουςτωνοικογενειών .
1.2.ΜίαέκθεσηπουεκπονήθηκεγιατηνΕπιτροπήτον
Ιανουάριοτου1989κατέληγεστοσυμπέρασμαότισεγενικές
γραμμέςείναιδύσκολονασυγκριθείoαριθμόςτωνμονογονι­
κώνοικογενειώνστακράτημέληεπειδήκάθεκράτοςμέλοςΕξώγαμεςγεννήσεις(*)
Χώρα 1960197019801989
Βέλγιο 2,12,84,111,0
Δανία 7,811,033,2.45,0
Γαλλία 6,16,811,428,4
Γερμανία 6,35,57,610,3
Ελλάδα 1,21,11,52,1
Ιρλανδία 1,62,75,012,6
Ιταλία 2,42,24,36,1
Λουξεμβούργο 2,04,06,011,8
Ολλανδία 1,42,14,110,7
Πορτογαλία 9,57,39,214,5
ΗνωμένοΒασίλειο 5,28,011,526,6
Ισπανία 2,31,43,910,0χρησιμοποιείδιαφορετικάκριτήοιαταοποίαδιαφέρουναπό
τομέτροπουδίδεταικατωτέρω(').Ωστόσο,τοποσοστότων
μονογονικώνοικογενειώνμεταξύτωνοικογενειώνμεπαιδιά
είναι,κατάπροσέγγιση,τοακόλουθο :
14% Δανία,ΗνωμένοΒασίλειο
12-13% Γερμανία(2),Γαλλία
10-12%Βέλγιο,Λουξεμβούργο ,ΚάτωΧώρες
5-10% Ισπανία,Ιρλανδία,Πορτογαλία
5% Ελλάδα
(*)Εξώγαμεςγεννήσειςωςποσοστότουσυνόλουτωνγεννήσεωνζώντων
νεογνών.
Πηγή:ΕURΟSΤΑΤΔημογραφικήΣτατιστική1989.
(')Ωςμονογονικήοικογένειανοείταιέναςγονέαςπουζειχωρίς
σύντροφο,μεανύπανδρατέκναείτεμόνοςτουείτεμαζίμεάλλους.
(2)ΣτατιστικάστοιχείαγιατηνΟμοσπονδιακή ΔημοκρατίατηςΓερ­
μανίας.2.2.Παράτιςεπιμέρουςαποκλίσειςπουπαρατηρούνται
μεταξύτωνστατιστικώνστοιχείωντωνκρατώνμελώνη

Αριθ.C14/36 ΕπίσημηΕφημερίδατωνΕυρωπαϊκώνΚοινοτήτων 20.1.92
νειακούεισοδήματος ,διαφέρεισεμεγάλοβαθμό.Σεορισμέ­
νεςχώρεςταεπιδόματαδιαδραματίζουν δευτερεύονταρόλο,
σεάλλεςείναιμικρότερααπόταεισοδήματαεξεργασίας
αλλάπαραμένουνσημαντικάκαισεάλλεςαποτελούντη
σημαντικότερη πηγήεισοδήματος .Ορισμένεςχώρεςπαρέ­
χουνκαισυνδυασμέναεπιδόματαγιατηνκάλυψηκαιάλλων
δαπανών,όπωςηστέγασηενόλωήενμέρει.Στιςπεριπτώσεις
πουέχουνκαθιερωθείεπιδόματαπρόνοιαςδιαπιστώνεταιότι
αυτάσυχνάπαγιδεύουντουςμόνουςγονείςστηνανεργίακαι
σεεπίπεδοστοιχειώδουςεπιβίωσης.Αυτόγίνεταιεπειδήτο
επίδομααφαιρείταικαθώςαυξάνεταιτοεισόδημαπουαπο­
κτήθηκεαπόεργασία,μεαποτέλεσματηναπώλειατωνάλλων
σχετικώνεπιδομάτωνγιατηνκατοικίακαιτιςσχετικέςδαπά­
νεςταοποίαδενμπορείνακαλύψειτοεισόδημα.Οιμισθοί
τωνγυναικώνείναικατάπολύχαμηλότεροιαπόό,τιαυτοί
τωνανδρώνκαιταέξοδαγιατηφροντίδατωνπαιδιώναποτε­
λούνμίασημαντικήδαπάνηγιατανοικοκυριάτωνμονογονι­
κώνοικογενειώνκαιωςεκτούτουσυχνάοιμόνοιγονείς
βρίσκονταισεχειρότερηοικονομικήκατάστασηότανεργά­
ζονταιαπόό,τιστηνπερίπτωσηπουεπωφελούνταιτωνεπιδο­
μάτων.
3.1.4.Ταοικογενειακάεπιδόματαπουκαταβάλλονταιπριν
απότηγέννησηδενενισχύουνοικονομικάτομόνογονέα,
πουέχειλιγότεραπαιδιάαπόό,τιταζευγάρια.
3.1.5.Hμόνηχώραπουέχειπροβλέψειειδικάεπιδόματα
γιατουςμόνουςγονείςείναιηΓαλλίαμετοΕπίδομαΜόνου
Γονέα(ΑΡΙ)πουκαταβάλλεταιστουςγονείςμεπαιδιάηλικίας
κάτωτωντριώνετώνήγιαέναολόκληροέτοςαπότότεπου
έγινανμόνοιγονείς.Σεάλλεςχώρεςκαταβάλλονταιπεριορι­
σμέναεπιδόματαγιατουςμόνουςγονείς.Ορισμένεςχώρες
παρέχουνειδικέςφορολογικέςδιευκολύνσειςστουςμόνους
γονείς,πουενισχύουνόσουςέχουνεισοδήματααπόμισθούς
άνωτουφορολογικούορίου.
3.1.6.Τασυστήματαεπιδομάτωνορισμένωνκρατώνμελών
λαμβάνουνωςδεδομένοότιοιμόνοιγονείςθαπαραμείνουν
εκτόςτηςαγοράςεργασίαςκαθόσοδιάστημαέχουνπαιδιά
πουεξαρτώνταιαπόαυτούς,ενώάλλασυστήματαπροβλέπουν
μόνοπεριορισμένηπαραμονήεκτόςτουεργατικούδυναμι­
κού.έκθεσητωνΕΚκαταλήγειαναφέρονταςότιμπορούνναεξα­
χθούνορισμέναγενικάσυμπεράσματασχετικάμετιςμονογο­
νικέςοικογένειες :
—Hσυντριπτικήπλειοψηφίααποτελείταιαπόγυναίκες,
—Hκατηγορίατωνανύπαντρωνείναιημικρότερη.Hμεγα­
λύτερηκατηγορίααποτελείταιαπόδιαζευγμέναάτομαή
απόάτομαενδιαστάσει,
—Πολύλίγαάτομαείναιηλικίαςκάτωτων25ετών,
—Ταενλόγωάτομαέχουνλιγότεραπαιδιάαπόό,τιτα
ζευγάρια.Ταπερισσότεραέχουνμόνοέναπαιδί,
—Κατάμέσοόροταπαιδιάτουςείναιμεγαλύτερηςηλικίας
απόό,τιαυτάτωνδιγονικώνοικογενειών,
—Οιπερισσότερεςμονογονικέςοικογένειεςζουνμόνες
τους,
—Οιπερισσότερεςαπότοήμισυεξαυτώνπαύουννατελούν
υπότο«καθεστώςτωνμονογονικώνοικογενειών»εντός
5ετών(').
3.Διάφοραθέματα
3.1.Οικογενειακόεισόδημα
3.1.1.Τοεισόδηματωνμονογονικώνοικογενειώνείναι
κατάκανόναχαμηλότεροαπόό,τιτοεισόδηματωνδιγονικών
οικογενειών .HΕυρωπαϊκήΓενικήΈρευνατου1987διαπί­
στωσεότιτο45%τωνμόνωνγονέωνανήκουνστιςκατώτατες
κατηγορίεςεισοδήματος ,καιπολλοίαπόαυτούςκατατάσσο­
νταικάτωαπότοόριοφτώχειας.ΑπότηνΈρευναΕισοδημα­
τικώνΣτοιχείωντουΛουξεμβούργου προκύπτειότιοιμονο­
γονικέςοικογένειεςδιατρέχουνμεγαλύτεροκίνδυνοναπτω­
χεύσουνσεσύγκρισημεταζευγάριαμεπαιδιά.
3.1.2.Ταέξοδαδιατροφήςπουκαταβάλλουνοιαπόντες
γονείςγιαταπαιδιάτουςαποτελούντησημαντικότερηπηγή
εισοδήματοςμόνογιατο10%τωνμονογονικώνοικογενειών .
Σταπερισσότερακράτημέλη,όπουπροβλέπονταιέξοδαδια­
τροφής,ότανπροβλέπονταιδενεπαρκούνγιατιςδαπάνεςτων
παιδιώνκαισυνήθωςδεναποτελούνασφαλήπηγήεισοδήμα­
τος.Στιςπεριπτώσειςπουγίνεταιπροσφυγήστοδικαστήριο
προκειμένουνακαταβληθούνταέξοδαδιατροφήςσυχνά
παρατηρούνταικαθυστερήσειςστηνκαταβολήτους.Πολλές
χώρεςμέλητωνΕΚεκφράζουντηνανησυχίατουςγιατη
μικρήσυμβολήτωνεξόδωνδιατροφήςγιαταπαιδιάστο
εισόδηματηςμονογονικήςοικογένειαςκαιλαμβάνουνμέτρα
γιανατηναυξήσουν.Βασικόςλόγοςτηςανάπτυξηςτέτοιων
πολιτικώνείναιτοαυξανόμενοκόστοςπουαντιπροσωπεύει
μίαμονογονικήοικογένειαγιατιςδημόσιεςδαπάνες,καιη
όλοκαιμεγαλύτερησυνειδητοποίηση ότιπρέπεινααυξηθεί
ηιδιωτικήγονικήσυνεισφοράστοοικογενειακόεισόδημα.
3.1.3.Οισημαντικότερες πηγέςεισοδήματοςείναιτακρα­
τικάεπιδόματακοινωνικήςπρόνοιαςκαι/ήοιμισθοίπου
προέρχονταιαπόαπασχόληση .Στιςπερισσότερεςχώρεςπρο­
βλέπεταικάποιαμορφήεπιδομάτωνκοινωνικήςπρόνοιας,
αλλάτούψοςτωνεπιδομάτων,ωςποσοστόεπίτουοικογε­3.2.Απασχόληση
3.2.1.Τοποσοστότωνμόνωνγονέωνπουεργάζονταιποι­
κίλλειαισθητάαπόχώρασεχώρα·γιατιςμόνεςμητέρεςτο
ποσοστόαυτόκυμαίνεταιαπόλιγότεροτου25%έωςπλέον
του75%.Σεέξιχώρεςείναισυνηθέστεροναεργάζεταιμια
μητέραπουμεγαλώνειμόνηταπαιδιάτηςαπόμιαμητέρα
πουζειτηζωήτουζεύγουςκαισετρειςχώρεςσυμβαίνειτο
αντίθετο.Hμεγάληαυτήδιαφοράωςπροςτηναπασχόληση
οφείλεταιστηναλληλεπίδραση τωνεπιδομάτωνκοινωνικής
πρόνοιαςμετιςδυνατότητεςεκπαίδευσηςκαιαπασχόλησης
καιτηνπρόσβασησεβρεφονηπιακούς σταθμούς.Ορισμένες
χώρεςυιοθετούνμιακαταναγκαστική προσέγγισηωςπρος
τηνείσοδοστηναγοράεργασίαςπαρέχονταςπ.χ.κοινωνικά
επιδόματαγιακαθορισμέναχρονικάδιαστήματα,χωρίςόμως
νασυνοδεύονταιαπόάλλαθετικάμέτραωςπροςταάλλα
στοιχείασταπλαίσιαμιαςευνοϊκήςστρατηγικήςγιατην
απασχόληση .Σεγενικέςγραμμές,ωστόσο,τοποσοστόαπα­
σχόλησηςτωνμόνωνμητέρωνείναιχαμηλότεροαπότοαντί­(')Hαλλαγήτουκαθεστώτοςτηςμονογονικήςοικογένειαςγίνεται
συνήθωςμέσωγάμουήνέουγάμου,αλλάδεδομένουότιταπερισ­
σότεραάτομαπουπαντρεύονταιγιαδεύτερηφοράχωρίζουνσυ­
χνότερακαιειδικότεραεκείναπουoπρώτοςτουςγάμοςείχε
καταλήξεισεδιαζύγιο,σημαντικόμέροςεξαυτώνεπανέρχεται
στοκαθεστώςτηςμονογονικήςοικογένειαςκατάτηνπερίοδοπου
ταπαιδιάτουςεξαρτώνταιακόμηαπόαυτά.

20.1.92 ΕπίσημηΕφημερίδατωνΕυρωπαϊκώνΚοινοτήτων Αριθ.C14/37
στοίχοτωνμονώνπατέρων.Οιεργαζόμενεςμόνεςμητέρες
απασχολούνται περισσότερεςώρεςαπότιςάλλεςεργαζόμενες
μητέρεςαλλάείναιμάλλονασύνηθεςναεργάζονταιτόσοοι
έγγαμεςόσοκαιοιμόνεςμητέρεςανέχουνέναπαιδίπολύ
μικρήςηλικίας.Οιμέσεςαποδοχέςτωνεργαζομένωνμόνων
γονέωνείναιχαμηλότερεςόχιμόνοαπότιςμέσεςαποδοχές
ενόςζεύγουςμεπαιδιάστοοποίοεργάζονταικαιοιδύογονείς
αλλάκαιαπότιςαποδοχέςενόςζεύγουςμεπαιδιάστοοποίο
εργάζεταιμόνοoέναςγονέας.Συνήθως,οιεργαζόμενοιμόνοι
γονείςέχουνχαμηλέςαπολαβές,παρόλοπουμεταξύτους
συγκαταλέγονται πολλέςγυναίκεςμεγενικήεκπαίδευσηήμε
επαγγελματικάπροσόντα.Περαιτέρωμεγάλοςαριθμόςμόνων
γονέωνυποχρεώνεται ναεργάζεταικατ'οίκονεπειδήτο
κόστοςγιατηφύλαξητωνπαιδιώνδενείναιχαμηλό,ενώ
παράλληλαελλείπειηπροστασίαόσοναφοράτηναπασχό­
λησήτου.Oστόχοςτηςεξεύρεσηςαπασχόλησηςστους
μόνουςγονείςαπαιτείτηνύπαρξηκαλώςαμειβόμενωνευκαι­
ριώναπασχόλησηςπουθαπροκύψουνχάρησεικανοποιη­
τικήεπαγγελματικήεκπαίδευσηκαιστρατηγικέςπουθαεξα­
σφαλίσουνίσεςευκαιρίεςπρόσβασηςσετομείςαπασχόλη­
σηςπουανήκουνκατάπαράδοσηστουςάνδρες.
3.3.Μέριμναγιαταπαιδιά
3.3.1.Τοεπίπεδοτηςυποδομήςγιατηφροντίδατουπαι­
διούπουέχειστηδιάθεσήτουoμόνοςγονέαςείναικαθορι­
στικόγιατηδημιουργίατωνδυνατοτήτωνεκείνωνπουθα
τουεπιτρέψουννααποφύγειτηναπομόνωση,νααναπτύξειτις
γονικέςικανότητες,νακαταρτισθείγιακαλύτεραπληρωμένες
θέσειςαπασχόλησηςκαιναεισέλθειστηναγοράεργασίας.
Οιδιαφορέςπουπαρατηρούνται στιςχώρεςτωνΕΚόσον
αφοράτοεπίπεδοτηςυποδομήςγιατηφροντίδατουπαιδιού
έχουνεξετασθείικανοποιητικώς ,αλλάείναιεπίσηςσαφέςότι
όλεςοιμορφέςενίσχυσηςπροςτιςμονογονικέςοικογένειες
προϋποθέτουνσημαντικήβελτίωσητωνδυνατοτήτωνπρό­
σβασηςστηνυποδομήγιατηφροντίδατουπαιδιούτόσοαπό
πλευράςχώρουόσοκαικόστους,έτσιώστεναανταποκρίνο­
νταιευέλικτατόσοστιςανάγκεςτωνεργαζομένωνγονέων,
όσοκαιστηνανάγκητωνπαιδιώνγιακοινωνικήκαιπνευμα­
τικήανάπτυξη.
3.4.Στέγαση
3.4.1.Οιμονογονικέςοικογένειεςσυγκριτικάμετιςδιγονι­
κέςσυνήθωςδενέχουνιδιόκτητεςκατοικίες.ΣτοΒέλγιοτο
32%τωνμονογονικώνοικογενειώνσεσύγκρισημετο66%
τωνδιγονικών,στηΔανία1στις3σεσύγκρισημε4στις5,
στηΓερμανία22%σεσύγκρισημετο53%,στηΓαλλία17%
σεσύγκρισημετο24%,στιςΚάτωΧώρες15%σεσύγκριση
μετο59%καιστοΗνωμένοΒασίλειοτο29%σεσύγκριση
μετο67%.Σεορισμένεςχώρεςοιμονογονικέςοικογένειες
κατοικούνσυνήθωςστονλιγότεροεπιθυμητόδημόσιοήκοι­
νωνικότομέακατοικιώνκαισεεργατικέςκατοικίεςστιςλιγό­
τεροεπιθυμητέςπεριοχέςτωνπόλεων.Πολλέςμονογονικές
οικογένειεςκινδυνεύουνναμείνουνάστεγεςότανοισχέσεις
μεταξύσυντρόφωνδιακόπτονται .Έναπρόγραμμακατα­
σκευήςικανοποιητικών οικογενειακώνκοινωνικώνκατοι­
κιώνθασυνέβαλε,σεμεγάλοβαθμό,στηναντιμετώπισητων
ενλόγωπροβλημάτων .
3.5.Εθνικήκαταγωγήκαικαθεστώςμετανάστη
3.5.1.ΣτοΗνωμένοΒασίλειοτο6%τωνμονογονικών
οικογενειώνπροέρχεταιαπόεθνικέςμειονότητεςκαισυγκε­
κριμένατο5%απόμόνουςγονείςπουκατάγονταιαπότην
ΑφρικήήτηνΚαραϊβικήκαιτο1%απόμόνουςγονείςπου
κατάγονταιαπότηνΑσία.Ωστόσο,διαφορετικάπολιτιστικάπρότυπαδιαπιστώνονται καιμεταξύτωνκοινοτήτωντης
ΑφρικήςκαιτηςΚαραϊβικής,όπουτο42,6%τουσυνόλου
τωνοικογενειώνμεπαιδιάαποτελείταιαπόμονογονικέςοικο­
γένειες.Oαριθμόςτωνμονογονικώνοικογενειώνπουπροέρ­
χονταιαπόεθνικέςμειονότητεςείναιμάλλονμικρόςαλλάτα
προβλήματαπουαντιμετωπίζουν είναιέωςέναβαθμόδιαφο­
ρετικάήεπιπρόσθετα .Π.χ.οιμόνεςμητέρεςπουπροέρχονται
απότηνΑφρικήήτηνΚαραϊβικήσυχνάέχουνμεγαλύτερη
οικογενειακήυποστήριξη,ενώέχουννααντιμετωπίσουν το
επιπρόσθετοπρόβληματωνφυλετικώνδιακρίσεων .Σεορι­
σμένεςπεριπτώσειςηευρύτερηαυτήοικογενειακήδομήμπο­
ρείναοδηγήσεισεδιακρίσειςόσοναφοράτηνπρόσβασησε
δημόσιεςενισχύσεις .Υπάρχουνενδείξειςότιηδιαφορετική
αυτήοικογενειακήδομήχρησιμοποιείται αδικαιολόγητα ως
πρόσχημαγιανααποκλείονταιοιγονείςαπόταλιγοστά
επιδόματαγιατημέριμνατωνπαιδιών.Ταπροβλήματαγια
τιςμηαγγλόφωνεςμητέρεςπουπροέρχονταιαπότηνΑσία
μπορείναείναιπολύέντονα,ιδίωςότανηενλόγωμητέρα
δενσεβάστηκετονκώδικατηςκοινότητάςτηςκαιέχειαπορ­
ριφθείαπότηνίδιατηνοικογένειάτης.Σεάλλαμέρητης
Ευρώπηςταπροβλήματαδενείναιπαρόμοιαμεαυτάπου
αντιμετωπίζουν οιπολίτεςτωνκρατώνμελών,αλλάπερισσό­
τεροπροβλήματαομάδωνμεταναστώνπουδεναπολαμβάνουν
τωνδικαιωμάτωντηςιθαγένειας.
3.6.Προβλήματανέωνμητέρων
3.6.1.Οινέεςανύπαντρεςμητέρεςαποτελούντημικρότερη
κατηγορίατωνμόνωνγονέωνπουείναιεπικεφαλήςνοικοκυ­
ριώνκαιαντιμετωπίζουν ειδικάπροβλήματα .Αυτόσυμβαίνει
ιδιαίτεραστιςπεριπτώσειςπουημητέραδενέχειτελειώσει
τιςβασικέςτηςσπουδέςήδενέχειαποκτήσειεπαγγελματικά
προσόντα.Πράγματι,παρατηρείταιμεανησυχίαότιοινέες
γυναίκεςπουδιαθέτουνεπαγγελματικάπροσόντατείνουννα
εδραιώνουνπρώτατηνεπαγγελματικήτουςσταδιοδρομίακαι
ενσυνεχείανααποκτούνπαιδιά,ενώοινέεςγυναίκεςμε
λιγότεραακαδημαϊκάήεπαγγελματικά προσόντασυνήθως
αποκτούννεότερεςπαιδιά,ωςδιαβατήριοστηνενηλικίωση
καιέχουνλιγότερεςεπιλογέςόσοναφοράτηνπροσφορά
θέσεωναπασχόλησης ,δεδομένηςτηςγενικήςέλλειψηςευκαι­
ριώνγιατιςνέεςγυναίκες.
4.Πιθανέςστρατηγικές
4.1.Στοπλαίσιομιαςπιοολοκληρωμένης προσέγγισης
τηςπολιτικήςτωνΕΚ,πρέπεινααντιμετωπισθεί ηέλλειψη
συνοχήςπουπαρατηρείταικατάτηδιαμόρφωσητηςπολιτι­
κήςέναντιτωνμονογονικώνοικογενειών .HΟΚΕαναγνωρί­
ζειότιοιμονογονικέςοικογένειεςαποτελούνμίαμειονε­
κτούσακατηγορίαοικογενειώνκαιωςτέτοιαέχουνειδικές
ανάγκες.ΑλλάομοίωςηΟΚΕείναιτηςγνώμηςότιστόχος
οποιασδήποτεδράσηςπρέπειναείναιναπροαγάγειτηνπρό­
σβασήτουςστηνκαθημερινήζωήτηςΕυρωπαϊκήςΚοινότη­
τας.HΟΚΕθεωρείότιαυτόμπορείναεπιτευχθείμετην
εξέτασητωνειδικώναναγκώντωνμονογονικώνοικογενειών
όσοναφοράτηνπρόσβασήτουςστιςυφιστάμενεςίσεςευκαι­
ρίεςκαισταοικογενειακάπρογράμματακαι,μετηνπαροχή
πρόσθετηςενίσχυσηςστιςμονογονικέςοικογένειεςπροκει­
μένουνασυμμετάσχουν .HΟΚΕαναγνωρίζειότισεπολλές
μεγάλεςπόλειςηαναζωπύρωσητηςοικονομικήςμεγέθυνσης
καιανάπτυξηςπροϋποθέτειτηνοικονομικήδραστηριοποί­
ησητωνεπικεφαλήςτωννοικοκυριώντωνμονογονικώνοικο­
γενειών.
4.2.Οιστρατηγικέςυπέρτωνμονογονικώνοικογενειών
πρέπειναέχουνωςαρχήνααφήνουντουςμόνουςγονείςνα
αποφασίζουνανθέλουνναεργασθούν,αλλάμετηνπροοπτική

Αριθ.C14/38 ΕπίσημηΕφημερίδατωνΕυρωπαϊκωνΚοινοτήτων 20.1.92
οτιοιμονοίγονείςθαεπιλέγουνόλοκαιπερισσότερονα
εργάζονται .HΟΚΕφρονείότιδενείναιενδεδειγμένονα
επιβάλλεταιστουςμόνουςγονείςηένταξήτουςστηναγορά
εργασίαςκατάτηχρονικήεκείνηπερίοδοπουγίνονταιμόνοι
γονείςλόγωτουότιπρέπειπρώταναπροσαρμοσθούν στο
ρόλοτουςωςμόνοιγονείςπριναναλάβουντορόλοτου
οικονομικούστηρίγματοςτηςοικογένειας .Πολλοίμόνοι
γονείςκαιταπαιδιάτουςπερνούνπερίοδοψυχικούτραυματι­
σμούκατάτηναρχικήφάσητηςζωήςτουςωςμονογονική
οικογένεια .HΟΚΕπιστεύειότιδενείναικαλόγιαταπαιδιά
ναεξαναγκάζονται οιγονείςναεργάζονταιστιςπεριπτώσεις
πουαυτόμπορείναθέσεισεκίνδυνοτηνοικογενειακήσταθε­
ρότητα.
4.3.Προκείμενουναεπιτευχθουνισεςευκαιρίεςένταξης
στιςμονογονικέςοικογένειεςπρέπειναακολουθηθούν οι
εξήςστρατηγικές :ωστεναεξασφαλισθείοτιπραγματοποιείται ηιδιωτική
γονικήσυμβολήγιατηνεκπαίδευσητωνπαιδιών,
—HΕυρωπαϊκήΚοινότηταπρέπειναεξασφαλίσειότιη
νομοθεσίαπουπροβλέπεταιγιατηναμοιβαίαεφαρμογή
τωνκαθεστώτωνπουδιέπουνταέξοδαδιατροφής,εντός
τωνκρατώνμελών,θαεκσυχρονισθεί καιθαγίνειπιο
αποτελεσματική ,
—Στρατηγικήστέγασηςπουθαλαμβάνειυπόψητηνεπιπρό­
σθετηπιεστικήανάγκηγιακαλήςποιότηταςκοινωνική
κατοικίαπουδημιουργείταιαπότιςδιαστάσειςζευγώνκαι
ταδιαζύγια,
—Πρόσβασηστουςχώρουςμέριμναςγιαταπαιδιά,πουνα
ανταποκρίνονται στιςανάγκεςτόσοτουγονέαόσοκαι
τουπαιδιού,ανάλογαμετηνοικονομικήκατάστασηκάθε
οικογενείας,
—Ίσεςευκαιρίεςπρόσβασηςσταπρογράμματαεκπαιδευτι­
κήςκαιεπαγγελματικής κατάρτισηςλαμβάνονταςυπόψη
τηνανάγκητουμόνουατόμου,πουεργάζεταιγιαναθρέψει
τηνοικογένεια,ναβελτιώσειτιςαποδοχέςτου,
—Θέσπισηκατάλληλωνφορολογικώνδιευκολύνσεων που
ναβοηθούντομόνογονέαστηνεργασίακαικατάργηση
τωνυφιστάμενωνεκείνωνδιευκολύνσεων πουπροκαλούν
διακρίσειςειςβάροςτωνμόνωνγονέων,
—Ίσεςευκαιρίεςγιατηναπόκτησηοικογενειακούεισοδή­
ματοςπουσυνίσταταισεαποδοχές,σευπηρεσίεςαρωγής
προςτηνοικογενειακήζωήκαιταπαιδιάκαιίσεςευκαι­
ρίεςπρόσβασηςσεένασύστημαευεργετημάτων πουνα
αντισταθμίζειτηνεπιδείνωσητηςοικονομικήςκατάστα­
σηςτηςοικογενείας,
—Υποστήριξηκαιβελτίωσητωνυπηρεσιώνεκείνωνπου
παρέχουνπληροφορίες ,συμβουλέςκαικατάρτισηστους
μόνουςγονείςστοπλαίσιοτωννομικών,επαγγελματικών
καικοινωνικώνσυστημάτωνπρόνοιας.—Μίαγενικήκοινωνικήπολιτικήπουθαεπιτρεπειστους
μόνουςγονείς,πουέχουνπροτιμήσειναμείνουνσπίτιγια
ορισμένηπερίοδο,ναεπανενταχθούνστονεπαγγελματικό
βίο,δίδοντάςτουςπροτεραιότηταγιατησυμμετοχήτους
σεεκπαιδευτικάπρογράμματαγιατηβελτίωσητωνπρο­
σόντωντους,
—Τηντροποποίησητωνδιατάξεωντουσυστήματοςκοινω­
νικώνπαροχώνοιοποίεςπεριέχουναντικίνητραγιατη
συμμετοχήστηναγοράεργασίας,
—Κρατικήπαρέμβασηγιατηνυποχρεωτικήτακτήκατα­
βολήλογικούεπιπέδουεξόδωνδιατροφήςγιαταπαιδιά
Βρυξέλλες,31Οκτωβρίου1991.
OΠροεδροςτης
ΟικονομικήςκαιΚοινωνικήςΕπιτροπής
FrançoisSΤΑΕDΕLΙΝ