Ωστόσο, δεδομένης της σημασίας που έχουν οι απαιτήσεις ασφάλειας των οχημάτων μεταξύ των εν λόγω παραγόντων, και σε εκπλήρωση των υποχρεώσεών της υποβολής εκθέσεων βάσει των κανονισμού για τη γενική ασφάλεια και του κανονισμού για την προστασία των πεζών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ξεκίνησε τη συζήτηση για τις προτεραιότητες για παρέμβαση στον τομέα αυτόν και για τη λήψη τεκμηριωμένων μέτρων που επιτυγχάνουν μέγιστο θετικό αντίκτυπο συνολικά.

Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στους ανεπαρκώς προστατευόμενους χρήστες των οδών, καθώς και στους επιβαίνοντες σε οχήματα που παρουσιάζουν εγγενή ευπάθεια λόγω της ηλικίας τους, δηλαδή τους ηλικιωμένους και τα παιδιά μικρής ηλικίας. Προσοχή θα πρέπει επίσης να δοθεί στην αξιολόγηση των τεχνολογιών που εκμεταλλεύονται τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ του οδηγού, του οχήματος και του περιβάλλοντος οδήγησης, όπως τα ευφυή συστήματα μεταφορών (ITS), οι οποίες, με τον τρόπο αυτόν, ενισχύουν τις τάσεις ψηφιοποίησης στην ΕΕ, σε αρμονία με τη στρατηγική για την ψηφιακή ενιαία αγορά.

3.Ασφαλεια χαρη σε ρυθμιστικη παρεμβαση

Υπάρχουν εύγλωττα παραδείγματα αποτελεσματικών απαιτήσεων ασφάλειας οι οποίες έχουν ήδη καταστεί υποχρεωτικές στην ΕΕ, όπως οι διατάξεις για την παθητική ασφάλεια των επιβατηγών αυτοκινήτων έναντι μετωπικής και πλευρικής σύγκρουσης, καθώς και για την προστασία των πεζών, οι οποίες θεσπίστηκαν σταδιακά κατά τα τελευταία 15 έτη. Οι εν λόγω εξελίξεις στον τομέα της ασφάλειας των οχημάτων θεωρήθηκαν κρίσιμες όσον αφορά τη συμβολή των παρεμβάσεων της ΕΕ στη μείωση των τροχαίων ατυχημάτων και των θανάτων και τραυματισμών κατά τα τελευταία 15 έτη, μείωση που κατέστησε την ΕΕ την ασφαλέστερη περιοχή παγκοσμίως στο επίπεδο της ασφάλειας των οχημάτων.

Ειδικά για την προστασία των πεζών και άλλων ανεπαρκώς προστατευόμενων χρηστών των οδών, όπως των ποδηλατών, θεσπίστηκε και τέθηκε σταδιακά σε εφαρμογή, για τα ελαφρά επιβατηγά αυτοκίνητα από το 2005 έως το 2013, ένα σύνολο ολοκληρωμένων απαιτήσεων, οι οποίες από το 2011 τίθενται σταδιακά σε εφαρμογή, και έως το 2019 θα έχουν τεθεί πλήρως σε εφαρμογή, και για τα βαρέα αυτοκίνητα και τα ελαφρά φορτηγά. Η σύγκριση της κατάστασης στην ΕΕ το 2013 με αυτήν το 2004 όσον αφορά τον αριθμό των θανάτων πεζών και ποδηλατών δείχνει μείωση των θανάτων κατά 37 % και κατά 32 %, αντιστοίχως.

Ο κανονισμός για τη γενική ασφάλεια έχει θεσπίσει υποχρέωση ύπαρξης διάταξης υπενθύμισης της χρήσης ζώνης ασφαλείας για τον οδηγό, αγκυρώσεων ISOFIX για την ασφαλή εγκατάσταση παιδικών καθισμάτων στα αυτοκίνητα και συστήματος παρακολούθησης της πίεσης των ελαστικών για την αποτροπή εκρήξεων ελαστικών αυτοκινήτων που μπορούν να οδηγήσουν σε απώλεια του ελέγχου. Η ύπαρξη συστήματος προειδοποίησης απόκλισης από τη λωρίδα κυκλοφορίας και συστήματος αυτόνομης πέδησης έκτακτης ανάγκης κατέστη υποχρεωτική για τα νέα φορτηγά και λεωφορεία, ενώ θεσπίστηκε υποχρέωση ύπαρξης συστήματος ηλεκτρονικού ελέγχου ευστάθειας και φανών πορείας ημέρας για όλα τα μηχανοκίνητα οχήματα. Τα πρόσφατα αυτά μέτρα τέθηκαν σταδιακά σε εφαρμογή από το 2011 έως το 2015. Ως εκ τούτου, δεδομένης της σχετικά χαμηλής ακόμη διείσδυσης στην αγορά των χρησιμοποιούμενων τεχνολογιών, δεν κατέστη δυνατή προς το παρόν η λεπτομερής αξιολόγηση της αποτελεσματικότητάς τους.

4.Παρακολουθηση των προηγμενων μετρων ασφαλειας των οχηματων

Σύμφωνα με τον κανονισμό για τη γενική ασφάλεια και τον κανονισμό για την προστασία των πεζών, η Επιτροπή οφείλει να παρακολουθεί τις τεχνικές εξελίξεις στο πεδίο των αυξημένων απαιτήσεων παθητικής ασφάλειας, να εξετάσει την ενδεχόμενη προσθήκη νέων και βελτιωμένων στοιχείων ασφάλειας, καθώς και βελτιωμένων τεχνολογιών ενεργητικής ασφάλειας, και να υποβάλει σχετικές εκθέσεις στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο. Οι σχετικές υποχρεώσεις προβλέπονται στο άρθρο 17 του κανονισμού για τη γενική ασφάλεια και στο άρθρο 12 του κανονισμού για την προστασία των πεζών.

4.1.Νεες τεχνολογιες και μη ρυθμιζομενα μετρα

Για να επιτύχει τον ως άνω στόχο της παρακολούθησης και υποβολής εκθέσεων, η Επιτροπή δρομολόγησε το 2014 μελέτη σχετικά με τα Οφέλη και εφικτότητα μιας σειράς νέων τεχνολογιών και μη ρυθμιζόμενων μέτρων στους τομείς της ασφάλειας των επιβατών οχημάτων και της προστασίας των ανεπαρκώς προστατευόμενων χρηστών των οδών («Benefit and Feasibility of a Range of New Technologies and Unregulated Measures in the fields of Vehicle Occupant Safety and Protection of Vulnerable Road Users»), στο πλαίσιο του κανονισμού για τη γενική ασφάλεια και του κανονισμού για την προστασία των πεζών, η οποία δημοσιεύθηκε στο EU Bookshop τον Μάρτιο του 2015.

Τόσο η εκπόνηση από την Επιτροπή της συγγραφής υποχρεώσεων για τη μελέτη όσο και οι λεπτομερείς πληροφορίες και τα στοιχεία που παρασχέθηκαν κατά τη διάρκεια της ανάλυσης που πραγματοποιήθηκε μεταγενέστερα για λογαριασμό της Επιτροπής στηρίχθηκαν σε μεγάλο βαθμό σε εντατική συνεργασία και διαβουλεύσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη. Επιπλέον, πριν από την ολοκλήρωσή της, η μελέτη συζητήθηκε διεξοδικά με τις αρχές των κρατών μελών και διεθνείς εταίρους.

Η Επιτροπή επιθυμούσε να διασφαλίσει ότι οι πληροφορίες θα συγκεντρώνονταν και θα παρέχονταν κατά τρόπο που να καθιστά δυνατή την κατάταξη των πιθανών μελλοντικών μέτρων ασφάλειας κατά σειρά προτεραιότητας. Προς τον σκοπό αυτόν, η μελέτη παρέχει μια επισκόπηση της εφικτότητας και της σχέσης κόστους/οφέλους ενός ευρέος φάσματος 55 δυνητικών μέτρων, τα οποία θα μπορούσαν ενδεχομένως να συμπεριληφθούν στους αναθεωρημένους κανονισμούς για τη γενική ασφάλεια και την προστασία των πεζών. Τα αποτελέσματα της μελέτης παρέχουν ενδεικτικές εκτιμήσεις των σχετικών σχέσεων κόστους/οφέλους, προκειμένου τα εν λόγω μέτρα να διακριθούν μεταξύ αυτών που είναι πολύ πιθανό, αυτών που είναι μετρίως πιθανό και αυτών που είναι απίθανο να επιφέρουν όφελος ανάλογο προς το κόστος εφαρμογής τους.

Στο πλαίσιο της παρούσας έκθεσης της Επιτροπής, η προκαταρκτική αξιολόγηση των βελτιωμένων στοιχείων ασφάλειας αναπτύχθηκε περαιτέρω και μετατράπηκε σε κατάλογο με συγκεκριμένα μέτρα που θα μπορούσαν να είναι τόσο αποδοτικά σε όρους κόστους/αποτελεσματικότητας όσο και εφικτά στην υλοποίησή τους. Τα μέτρα αυτά περιλαμβάνουν την υιοθέτηση ενεργητικών συστημάτων, όπως συστημάτων αυτόνομης πέδησης έκτακτης ανάγκης και ενεργητικών τεχνολογιών παραμονής στη λωρίδα κυκλοφορίας, τη βελτίωση στοιχείων παθητικής ασφάλειας, όπως την τοποθέτηση διατάξεων υπενθύμισης της χρήσης ζώνης ασφαλείας σε όλα τα καθίσματα, καθώς και βελτιωμένα χαρακτηριστικά για τη μείωση των επιπτώσεων τυχόν πρόσκρουσης του κεφαλιού πεζού στο μπροστινό μέρος του οχήματος και συστήματα εντοπισμού ποδηλατών σε περίπτωση επικείμενης σύγκρουσης. Άλλοι τομείς υψηλού ενδιαφέροντος αφορούν τη βελτίωση της άμεσης ορατότητας και την εξάλειψη των τυφλών σημείων στα φορτηγά για την προστασία των ανεπαρκώς προστατευόμενων χρηστών των οδών. Στην ενότητα 5 παρέχεται μια ολοκληρωμένη συναφής επισκόπηση, ενώ όλες οι λεπτομέρειες περιλαμβάνονται στο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής που συνοδεύει την παρούσα έκθεση.

4.2.Προαιρετικη τοποθετηση

Τα προγράμματα αξιολόγησης και βαθμολόγησης των καταναλωτικών αυτοκινήτων, όπως το ευρωπαϊκό πρόγραμμα αξιολόγησης των νέων μοντέλων αυτοκινήτων (Euro NCAP), έχουν ενθαρρύνει τους κατασκευαστές οχημάτων να αναπτύσσουν οχήματα που είναι ασφαλέστερα από ό,τι απαιτείται από τη νομοθεσία της ΕΕ για την ασφάλεια των οχημάτων και να εγκαθιστούν τις πλέον σύγχρονες τεχνολογίες ασφάλειας σε μεγάλο ποσοστό των μοντέλων που διαθέτουν στην αγορά. Είναι αδιαμφισβήτητο ότι οι προσπάθειες αυτές επίσης συμβάλλουν στο υψηλό επίπεδο ασφάλειας στους δρόμους της ΕΕ.

Ωστόσο, μολονότι οι κατασκευαστές γενικά επιδιώκουν να επιτύχουν την υψηλότερη δυνατή βαθμολογία σε αστέρια για τα μοντέλα τους με τις υψηλότερες πωλήσεις στις αγορές των βασικών κρατών μελών, υπάρχουν ενδείξεις ότι δεν απολαμβάνουν όλες οι χώρες ισότιμη διανομή των αυτοκινήτων με τις υψηλότερες βαθμολογίες στις εγχώριες αγορές τους. Σε ορισμένες περιπτώσεις, συγκεκριμένα μοντέλα με χαμηλή βαθμολογία προορίζονται ειδικά για ορισμένες (λιγότερο εύπορες) αγορές και δεν διατίθενται στις άλλες. Σε άλλες περιπτώσεις, τα μοντέλα που φυσιολογικά λαμβάνουν υψηλή βαθμολογία εμφανίζουν στην πράξη λιγότερο καλές επιδόσεις, διότι, σε συγκεκριμένες χώρες, τους έχουν αφαιρεθεί τα μη υποχρεωτικά προηγμένα στοιχεία ασφάλειας, για παράδειγμα, για λόγους μείωσης του κόστους που συνδέεται με τοπικές φορολογικές πολιτικές. Η κοινή αυτή πρακτική εξηγείται από τον (έως πρόσφατα) εφαρμοζόμενο στο εν λόγω σύστημα βαθμολόγησης κανόνα που όριζε ότι ορισμένο στοιχείο ασφάλειας δεν απαιτούνταν να είναι εγκατεστημένο σε όλα τα αυτοκίνητα του υπό αξιολόγηση μοντέλου αλλά μόνο στην πλειονότητά τους.

Ως αποτέλεσμα των ανωτέρω, υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι δεν έχουν όλοι οι πολίτες της ΕΕ πρόσβαση σε αυτοκίνητα με εξίσου υψηλό επίπεδο ασφάλειας, αλλά ότι αυτό εξαρτάται από τις εσωτερικές πολιτικές και τις στρατηγικές διανομής των κατασκευαστών αυτοκινήτων και των εισαγωγέων τους, οι οποίες διαφοροποιούνται, ιδίως, ανάλογα με την αγοραστική δύναμη των καταναλωτών στην εκάστοτε αγορά. Το γεγονός δε αυτό οδηγεί σε μια κατάσταση κατά την οποία ένα από τα πέντε αυτοκίνητα που αγοράζονται δεν διαθέτει απαραιτήτως τα προηγμένα στοιχεία ασφάλειας των οποίων την ύπαρξη υποδηλώνει η βαθμολογία σε αστέρια του αυτοκινήτου. Παρά ταύτα, πολλά από τα στοιχεία που προωθούνται από τα προγράμματα αξιολόγησης είναι συνήθη και, λόγω οικονομιών κλίμακας, το κόστος τους θα πρέπει να έχει μειωθεί σημαντικά κατά τα τελευταία έτη. Η καθιέρωση των εν λόγω στοιχείων ως υποχρεωτικών θα μπορούσε να οδηγήσει σε πιο ίσα επίπεδα ασφάλειας.

4.3.Αξιολογηση του τρεχοντος επιπεδου αναφορας οσον αφορα την ασφαλεια και μελλοντικες προτεραιοτητες

Για να καταστεί δυνατή μια πιο φιλόδοξη και εναρμονισμένη κατάσταση ως προς την ασφάλεια σε ολόκληρη την ΕΕ, η αναθεώρηση των ενωσιακών κανονισμών για την ασφάλεια των οχημάτων θα πρέπει να αξιολογήσει τα στοιχεία ασφάλειας που εξετάζονται για ενδεχόμενη υποχρεωτική συμπερίληψη ως προς την ικανότητά τους να επιφέρουν αναβάθμιση του επιπέδου ασφάλειας των οχημάτων στο επίπεδο που αντιστοιχεί στο τρέχον επίπεδο αναφοράς που παρέχουν τα βασικά αυτοκίνητα με τις υψηλότερες πωλήσεις στην ΕΕ.

Όσον αφορά τα επαγγελματικά οχήματα και τα λεωφορεία, η κατάσταση επίσης απαιτεί προσοχή. Ενώ για τα επιβατηγά αυτοκίνητα η έμφαση δίνεται στην προστασία των επιβατών και στην προστασία των πεζών και άλλων ανεπαρκώς προστατευόμενων χρηστών των οδών, αυτό δεν είναι πάντα εμφανές για τις άλλες κατηγορίες οχημάτων. Μολονότι πλέον απαιτούνται τα στοιχειώδη στοιχεία ασφάλειας, όπως η γενική δομική ακεραιότητα και η ύπαρξη ζωνών ασφαλείας, καθώς και η ύπαρξη συστημάτων αυτόνομης πέδησης και προειδοποίησης απόκλισης από τη λωρίδα κυκλοφορίας, σχετικά λίγη προσοχή έχει δοθεί στην περαιτέρω προώθηση και βελτίωση των επιπέδων ασφάλειας που παρέχουν τα εν λόγω οχήματα. Το γεγονός αυτό αντιβαίνει στην ανάγκη καλύτερης προστασίας των επιβατών των εν λόγω οχημάτων, δεδομένου του σημαντικού ακόμη μεριδίου επί του συνολικού αριθμού θυμάτων που τους αναλογεί, καθώς και στην ανάγκη προστασίας των ποδηλατών και των πεζών, οι οποίοι ολοένα και περισσότερο εμπλέκονται σε ατυχήματα που έχουν ως συνέπεια σοβαρούς τραυματισμούς και θανάτους στις πόλεις της ΕΕ.