Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 'Δέκα χρόνια μετά τη διάσκεψη του Ρίο: προετοιμασία για την παγκόσμια διάσκεψη για την αειφόρο ανάπτυξη το 2002'"

(2002/C 107/04)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την απόφαση που έλαβε η Επιτροπή στις 31 Μαΐου 2001, βάσει του άρθρου 265, 1η παράγραφος, της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για το θέμα αυτό·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της, της 13ης Ιουνίου 2000 να αναθέσει την κατάρτιση της σχετικής γνωμοδότησης στην επιτροπή 4 - "Χωροταξία, αστικά θέματα, περιβάλλον, ενέργεια"·

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής "Αειφόρος ανάπτυξη της Ευρώπης για ένα καλύτερο κόσμο: στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την αειφόρο ανάπτυξη" (COM(2001) 264 τελικό)·

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της επιτροπής 2: "Σφαιρική αξιολόγηση προγράμματος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας σχετικά με την πολιτική και τη δράση για το περιβάλλον και την αειφόρο ανάπτυξη" (πέμπτο πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον) (COM(1999) 543 τελικό)·

έχοντας υπόψη την έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής "Πρόγραμμα δράσης 21 - τα πέντε πρώτα χρόνια εφαρμογής του προγράμματος δράσης 21 στην ΕΕ"·

έχοντας υπόψη το έγγραφο εργασίας της Επιτροπής "Από το Κάρντιφ έως και πέρα από το Ελσίνκι - έκθεση προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με την ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών προβληματισμών και της αειφόρου ανάπτυξης στις πολιτικές της Κοινότητας" (SEC(1999) 1941)·

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή με θέμα "Πολιτικές τιμολόγησης για την ενίσχυση της αειφορίας των υδάτινων πόρων" (COM(2000) 477 τελικό)·

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πως θα ταιριάξουν τις ανάγκες με τις ευθύνες μας - ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών παραμέτρων στην οικονομική πολιτική (COM(2000) 576 τελικό)·

έχοντας υπόψη την "Πράσινη Βίβλο" της Επιτροπής: προς μια στρατηγική πολιτική για την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού(COM (2000) 769 τελικό)·

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής με θέμα "Ο πετρελαϊκός εφοδιασμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης" (COM(2000) 631 τελικό) την επικείμενη αναθεώρηση της κοινής πολιτικής μεταφορών·

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών για το έκτο Πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον της Ευρωπαϊκής Κοινότητας "Περιβάλλον 2010: το μέλλον μας, η επιλογής μας" - έκτο Πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον - και την πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση του κοινοτικού προγράμματος για το περιβάλλον 2001-2010 (υποβαλλόμενη από την Επιτροπή (COM(2001) 31 τελικό (COD)) και τη γνωμοδότησής της για την πρόταση αυτή CdR 36/2001 fin(1)·

έχοντας υπόψη τα συμπεράσματα του Συμβουλίου των Υπουργών Περιβάλλοντος που πραγματοποιήθηκε στις 8.3.2001 (6752/01) σχετικά με την παγκόσμια διάσκεψη για την αειφόρο ανάπτυξη·

έχοντας υπόψη τις δεσμεύσεις που ανέλαβε η ΕΕ κατά τις σχετικές διαπραγματεύσεις για το Πρωτόκολλο του Κιότο σχετικά με τη μείωση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου,

έχοντας υπόψη την κύρωση από τα κράτη μέλη του Πρωτοκόλλου του Κιότο,

έχοντας υπόψη τις συμφωνίες που υπογράφηκαν από την ΕΕ στη διάσκεψη του Ρίο (1992) σχετικά με τις κλιματικές μεταβολές και τη βιοποικιλότητα·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 37/2001 rev. 2) που υιοθέτησε η επιτροπή 4 στις 8 Οκτωβρίου 2001 με βάση την εισηγητική έκθεση της κ. Sally Powell (μέλους του Δημοτικού Συμβουλίου του Ηammersmith και Fulham London (UK, PES)·

έχοντας υπόψη ότι η Συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Ένωσης ζητεί να ενσωματώνονται στις Κοινοτικές πολιτικές οι περιβαλλοντικοί προβληματισμοί, ιδίως για την εξασφάλιση μιας αειφόρου ανάπτυξης

κατά την 41η σύνοδο ολομέλειας της 14ης και 15ης Νοεμβρίου (συνεδρίαση της 14ης Νοεμβρίου), υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Οι απόψεις της Επιτροπής των Περιφερειών για την Ανακοίνωση

1.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών επικροτεί την Ανακοίνωση της Επιτροπής ως μια αποτελεσματική αρχή για την προετοιμασία της συμβολής της ΕΕ στην παγκόσμια διάσκεψη του 2002.

1.2. Η Επιτροπή των Περιφερειών υποστηρίζει ένθερμα την άποψη της Επιτροπής ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να αναλάβει ηγετικό ρόλο στη διαδικασία του Ρίο + 10, τόσο στην προπαρασκευαστική διαδικασία όσο και στην ίδια τη διάσκεψη κορυφής του Johannesburg.

1.3. Η Επιτροπή των Περιφερειών υποστηρίζει πλήρως την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις κυβερνήσεις των κρατών μελών στην σταθερή αποφασιστικότητα τους όσον αφορά τη διασφάλιση της διεθνούς κύρωσης του πρωτοκόλλου του Κιότο το 2001.

1.4. Η Επιτροπή των Περιφερειών συμμερίζεται την άποψη της Επιτροπής ότι οι προσδοκίες που δημιουργήθηκαν στη σύνοδο κορυφής του Ρίου το 1992 δεν έχουν υλοποιηθεί και ότι θα πρέπει υπερπηδηθούν σοβαρά εμπόδια για να πραγματοποιηθεί ουσιαστική πρόοδος για την άρση των εμποδίων στην αειφόρο ανάπτυξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στον κόσμο.

1.5. Η Επιτροπή των Περιφερειών υποστηρίζει την άποψη της Επιτροπής ότι η ΕΕ θα πρέπει να υποστηρίξει μια στοχοθετημένη ημερήσια διάταξη, με επίκεντρο τα θέματα της βιώσιμης ανάπτυξης όπου η πρόοδος μπορεί να υπολογιστεί.

1.6. Είναι απαραίτητη μια ισορροπημένη ημερήσια διάταξη που να λαμβάνει υπόψη τα προβλήματα τόσο του Βορρά όσο και του Νότου, η δε ΕΤΠ είναι της γνώμης ότι έχει ζωτική σημασία για την καθοδήγηση των μεμονωμένων τομέων της κοινωνίας ο καθορισμός - με τη συμμετοχή όλων ενδιαφερομένων μελών - συγκεκριμένων και ποιοτικών στόχων.

1.7. Η Επιτροπή των Περιφερειών συμφωνεί με την Επιτροπή ότι ένας από τους σημαντικότερους τρόπους με τον οποίο η Ένωση μπορεί να συμβάλει στην πρόοδο στον τομέα της αειφόρου ανάπτυξης θα είναι η διαδικασία διεύρυνσης· υποστηρίζει επίσης την άποψη ότι θα πρέπει να αρχίσει διάλογος με τις υποψήφιες χώρες για τις προετοιμασίες ενόψει της Διάσκεψης.

1.8. Η Επιτροπή των Περιφερειών εκφράζει την απογοήτευσή της για το γεγονός ότι η Ανακοίνωση αναφέρεται ελάχιστα στη συμβολή των τοπικών και περιφερειακών αρχών στην αειφόρο ανάπτυξη, παρά το γεγονός ότι το πρόγραμμα δράσης 21 χαρακτηρίζει την τοπική αυτοδιοίκηση ως ένα "μείζονος σημασία συλλογικό φορέα", που αποτελεί έναν από τους εννέα βασικούς εταίρους για την επίτευξη αειφόρου ανάπτυξης.

1.9. Η Επιτροπή των Περιφερειών είναι της γνώμης ότι η Ανακοίνωση δεν αναγνωρίζει ούτε τη σημασία του τοπικού προγράμματος δράσης 21, που έχει αναγνωρισθεί ως ένας από τους πιο επιτυχείς τρόπους για την εφαρμογή του προγράμματος δράσης 21.

1.10. Η Επιτροπή των Περιφερειών επικροτεί την παραδοχή της Επιτροπής ότι η αειφόρος ανάπτυξη απαιτεί την ενσωμάτωση των στόχων που έχουν σχέση με την οικονομική ανάπτυξη, την κοινωνική ανάπτυξη και την προστασία του περιβάλλοντος.

1.11. Η Επιτροπή των Περιφερειών επιδοκιμάζει την απόφαση της Επιτροπής να μην καθοριστούν συγκεκριμένες θέσεις της ΕΕ για τη Διάσκεψη, ώστε να μην προκαταληφθεί η έκβαση των διαβουλεύσεων.

1.12. Η Επιτροπή των Περιφερειών πιστεύει ότι ο συντονισμός και η συνεργασία μεταξύ των διάφορων επιπέδων διακυβέρνησης έχουν ουσιαστική σημασία για την αντιμετώπιση των παγκόσμιων περιβαλλοντικών προβλημάτων.

2. Οι συστάσεις της Επιτροπής των Περιφερειών όσον αφορά την ανακοίνωση

2.1. Γενικές συστάσεις

2.1.1. Η ΕΤΠ θεωρεί την παγκόσμια διάσκεψη 2002 ως ευκαιρία για να προβληθεί και αξιολογηθεί η πρόοδος που πραγματοποιήθηκε όσον αφορά το πρόγραμμα δράσης 21 στην ΕΕ και τα κράτη μέλη της, και για επαναβεβαιωθεί η πολιτική δέσμευση στο πρόγραμμα δράσης 21 ως βάση επί της οποίας η Ένωση θα επιδιώξει την επίτευξη της αειφόρου ανάπτυξης στο μέλλον.

2.1.2. Η ΕΤΠ ζητεί από την Επιτροπή να παράσχει περαιτέρω ενδείξεις για τους τρόπους με τους οποίους οι υποδεικνυόμενοι στρατηγικοί στόχοι αντικατοπτρίζουν την ολοκληρωμένη οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική προσέγγιση, και για το κατά πόσο οι στόχοι αυτοί αντανακλούν πλήρως στους στόχους της στρατηγικής για την αειφόρο ανάπτυξη της ΕΕ.

2.2. Ο ρόλος των τοπικών και περιφερειακών αρχών

2.2.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών ζητεί να έχουν οι τοπικές και περιφερειακές αρχές δραστήριο ρόλο στη διαμόρφωση και την προώθηση της συμβολής της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη Διάσκεψη του Johannesburg το 2002.

2.2.2. Η ΕΤΠ είναι της γνώμης ότι οι εκπρόσωποι της τοπικής αυτοδιοίκησης θα πρέπει να συμμετέχουν σε όλες τις αντιπροσωπείες των κρατών μελών στη Διάσκεψη, και συνιστά στην Επιτροπή να προωθήσει την άποψη αυτή στα κράτη μέλη.

2.2.3. Ειδικότερα, η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι η ανακοίνωση θα πρέπει να επισημαίνει το θετικό έργο που πραγματοποιείται στα πλαίσια της διαδικασίας του προγράμματος δράσης 21, όπου οι τοπικές αρχές όλου του κόσμου έχουν πραγματοποιήσει σημαντική πρόοδο από άποψη συμμετοχής των φορέων τους. Η Διάσκεψη του 2002 παρέχει την δυνατότητα να εξετασθούν οι μέχρι σήμερα επιτυχίες στα πλαίσια του προγράμματος δράσης 21, καθώς επίσης και να διαδοθούν πληροφορίες και να πραγματοποιηθεί ανταλλαγή εμπειριών για την πρόοδο που έχει επιτευχθεί.

2.3. Ευρεία συμμετοχή και δέσμευση

2.3.1. Οι διεθνείς συμφωνίες και διαδικασίες αποτυγχάνουν συνήθως στο στάδιο της εφαρμογής εάν δεν υπάρχει τοπική και περιφερειακή υποστήριξη. Η ΕΤΠ ζητεί από την Επιτροπή να διασφαλίσει ότι οι σχετικές απόψεις και οι πληροφορίες που προέρχονται από τους κοινούς ανθρώπους θα φτάνουν και θα λαμβάνονται υπόψη στην ευρωπαϊκή διαδικασία λήψης αποφάσεων.

2.3.2. Απαιτούνται νέα είδη δεσμεύσεων των πολιτών όχι μόνο στις αναπτυσσόμενες χώρες, αλλά και στα κράτη μέλη της ΕΕ, η δε Επιτροπή των Περιφερειών είναι της άποψης ότι οι ευρείες διαβουλεύσεις και η συμμετοχή όλων των επιπέδων των δημόσιων αρχών και ενδιαφερόμενων φορέων έχουν ζωτική σημασία για την προετοιμασία της συμβολής της Ένωσης στη Διάσκεψη του Johannesburg. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές, ως το πλησιέστερο προς τους πολίτες επίπεδο διακυβέρνησης, και, σε πολλές περιπτώσεις, οι πρωτοπόρες διακλαδικές εταιρικές σχέσεις, μπορούν να διαδραματίσουν ζωτικό ρόλο στη διαδικασία αυτή.

2.3.3. Η Επιτροπή των Περιφερειών είναι της γνώμης ότι, στο πλαίσιο της αυξανόμενης παγκοσμιοποίησης και προς το συμφέρον της συνθεώρησης των οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών προβλημάτων, θα είναι ιδιαίτερα σημαντικό να συμμετάσχουν οι επιχειρήσεις στη Διάσκεψη του Johannesburg και στις προπαρασκευαστικές διαδικασίες. Ο προσδιορισμός των επιχειρήσεων που συμμετέχουν στην πληροφόρηση σχετικά με τις προετοιμασίες της διάσκεψης πρέπει να είναι όσο το δυνατόν πιο ευρύς και να συμπεριλαμβάνει όχι μόνο τους παραγωγούς προϊόντων αλλά και τις επιχειρήσεις που συμμετέχουν στην προώθηση και την τόνωση της κατανάλωσης των προϊόντων αυτών. Επιπλέον από τη συμμετοχή των επιχειρήσεων, είναι σημαντικό να διασφαλισθεί η συμμετοχή στις διεργασίες των καταναλωτών και των χρηστών των προϊόντων και υπηρεσιών. Οι διαδικασίες παραγωγής και η βιωσιμότητά τους μπορούν να επηρεασθούν από τις επιλογές των καταναλωτών και τούτες θα αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία στη διασφάλιση βιώσιμης χρήσης των πόρων.

2.3.4. Εκτός από την ενεργό συνεργασία μεταξύ των ευρωπαϊκών περιφερειών και δήμων και κοινοτήτων, θα πρέπει να ενθαρρυνθεί σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο η δραστήρια συμμετοχή των πανεπιστημίων, των ερευνητικών ιδρυμάτων, των κρατικών ιδρυμάτων, των ΜΚΟ και των επιχειρήσεων. Στον τομέα αυτό, η ΕΤΠ θα μπορούσε να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο παρέχοντας μια βάση συζήτησης και διαλόγου για ευρωπαϊκά θέματα σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο.

2.4. Επιπρόσθετη συμβολή από την Επιτροπή

2.4.1. Η ΕΤΠ είναι της γνώμης ότι η περιβαλλοντική υποβάθμιση και ο κοινωνικός αποκλεισμός συμβαδίζουν στις περισσότερες περιπτώσεις, και ότι οι εταιρικές σχέσεις σε τοπικό περιφερειακό επίπεδο φαίνεται να αποτελούν τον πιο αποτελεσματικό τρόπο καταπολέμησης τους αποκλεισμού και προώθησης μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης για την αειφόρο ανάπτυξη. Καινοτόμες δράσεις της ΕΕ θα μπορούσαν να προωθήσουν τη διάδοση βέλτιστων πρακτικών σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, και να συμβάλουν στον εντοπισμό νέων τρόπων αποτελεσματικής και ευρείας συμμετοχής και συμβολής.

2.4.2. Η ΕΤΠ προτείνει να εστιάσει η Επιτροπή το ενδιαφέρον της σε τρεις σημαντικές διαδικασίες για την ανάπτυξη βιώσιμων πολιτικών: τη διεύρυνση της ΕΕ, την κοινή στρατηγική της ΕΕ για τη Μεσόγειο και τη βόρεια διάσταση των πολιτικών της Ένωσης.

2.4.3. Η ΕΤΠ επαναλαμβάνει το αίτημα που είχε διατυπώσει παλαιότερα, δηλαδή να έχουν πιο δραστήριο ρόλο οι τοπικές και περιφερειακές αρχές στη χάραξη και την εφαρμογή περιβαλλοντικής πολιτικής στις περιφέρειες και τους δήμους και κοινότητες των νέων υποψήφιων χωρών.

2.4.4. Η ΕΤΠ επιθυμεί να αναπτυχθεί περαιτέρω μια καινοτόμος συνεργασία για την αειφόρο ανάπτυξη μεταξύ των περιφερειών της ΕΕ και των περιφερειών των υποψήφιων χωρών. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΤΠ προτείνει να χρησιμοποιείται για την αειφόρο ανάπτυξη μεγαλύτερο μέρος της προενταξιακής ενίσχυσης π.χ με την υποστήριξη μεταξύ άλλων, μέτρων στον τομέα των κρατικών μεταφορών.

2.4.5. Όσον αφορά τη βόρεια διάσταση η ΕΤΠ επιθυμεί να επισύρει την προσοχή στο γεγονός ότι μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για την αειφόρο ανάπτυξη στην Ευρώπη είναι η πυρηνική ασφάλεια και η ασφάλεια από τις ακτινοβολίες, δεδομένου ότι το βασικό πρόβλημα είναι τα εν μέρει ελαττωματικά μέτρα ασφάλειας που λαμβάνονται στους σταθμούς πυρηνικής ενέργειας. Η ΕΤΠ συνιστά στην Επιτροπή, βασιζόμενη στη μέχρι σήμερα εμπειρία της από τη χρηματοδοτική συνδρομή τόσο στις χώρες της Κεντρικής Ανατολικής Ευρώπης όσο και στα νέα ανεξάρτητα κράτη, να επικεντρώσει το ενδιαφέρον της στις εν λόγω ομάδες χωρών και να εντατικοποιήσει την ενίσχυσή της σε περιπτώσεις που παρουσιάζουν το μεγαλύτερο κίνδυνο για τους ανθρώπους και το περιβάλλον δίδοντας με τον τρόπο αυτό προτεραιότητα στις εν λόγω περιπτώσεις και, εάν χρειασθεί, υποστηρίζοντας την πτώση της λειτουργίας επικίνδυνων πυρηνικών σταθμών.

2.4.6. Όσον αφορά την υφιστάμενη και ήδη πιο καθιερωμένη μεσογειακή πολιτική της ΕΕ, η ΕΤΠ έχει ήδη ζητήσει(2) τη χάραξη κατευθυντήριων γραμμών για ένα διαπεριφερειακό και διακρατικό πρόγραμμα τοπικών και περιφερειακών αρχών και στις δύο πλευρές της Μεσογείου, που θα δώσει τέλος στο σημερινό κατακερματισμό και θα διασφαλίσει τον πολιτικό συντονισμό και την αποτελεσματική χρησιμοποίηση των πόρων. Το πρόγραμμα αυτό θα πρέπει να αντιμετωπίσει το θέμα της αειφόρου ανάπτυξης των λαών της Νοτιοανατολικής Μεσογείου δίδοντας ιδιαίτερη έμφαση στη χωροταξία, το περιβάλλον, τις ΜΜΕ, την απασχόληση, την οικονομική και κοινωνική πολιτική, και τη διαχείριση των μεταναστευτικών ρευμάτων.

2.4.7. Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει επίσης να δοθεί στις περιοχές με πιό ευαίσθητο περιβάλλον, διασφαλίζοντας ότι οι κάτοικοί τους θα είναι οι πρωταγωνιστές της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξής τους, που παραμένουν συμβατές με τους στόχους περιβαλλοντικής ποιότητας, σύμφωνα πάντα με τα κριτήρια της επικουρικότητας και της αλληλεγγύης.

2.4.8. Υπάρχει μια σημαντική διάκριση που πρέπει να γίνει μεταξύ διαθεσιμότητας και προσπελασιμότητας των πληροφοριών. Η ΕΤΠ συνιστά στην Επιτροπή να αναπτύξει πρότυπα αποτελεσματικής ανακοίνωσης οικονομικών και επιστημονικών πληροφοριών για να μπορούν τα μεμονωμένα άτομα, αφενός, και οι οργανώσεις και τα ιδρύματα, αφετέρου, να προβαίνουν σε πιο βιώσιμες επιλογές.

2.4.9. Η Επιτροπή των Περιφερειών υποστηρίζει την έμφαση που δίνεται στην ανακοίνωση στις επιπτώσεις που θα έχει για τη βιωσιμότητα η αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού. Ωστόσο, θεωρεί ότι η ανακοίνωση πρέπει να δώσει πρόσθετη προσοχή στο θέμα της οικονομικής και κοινωνικής βιωσιμότητας σε σχέση με τις δημογραφικές μεταβολές, αναφερόμενη συγκεκριμένα σε ορισμένες από τις συνέπειες του γηράσκοντος πληθυσμού.

2.4.10.

Βρυξέλλες, 14 Νοεμβρίου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Joss CHABERT

(1) EE C 357 της 14.12.2001, σ. 44.

(2) CdR 123/2000 - EE C 22 της 24.1.2001, σ. 7.