ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ Ενσωματωση του περιβαλλοντος και της αειφορου αναπτυξης στην πολιτικη για την οικονομικη και αναπτυξιακη συνεργασια Στοιχεια μιας ολοκληρωμενης στρατηγικης

Πίνακας περιεχομένων

1. Συνοψη

2. Γενικο πλαισιο

3. Συνοχη των πολιτικων για την προαγωγη τησ αειφορου αναπτυξησ

4. προκλησεισ και ευκαιριεσ για ενσωματωση του περιβαλλοντοσ

4.1. Αειφόρος οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη

4.2. Ενσωμάτωση των αναπτυσσομένων χωρών στην παγκόσμια οικονομία και ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα

4.2.1. Εμπόριο

4.2.2. Ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα

4.2.3. Διεθνείς επενδύσεις

4.3. Εκστρατεία κατά της φτώχειας

5. υποχρεωσεισ που απορρεουν απο πολυμερεισ συμφωνιεσ και διαδικασιεσ για το περιβαλλον

6. ενσωματωση του περιβαλλοντοσ στον προγραμματισμο και τον κυκλο των εργων

6.1. Διάθεση χρηματοδοτικών πόρων σε περιβαλλοντικά προγράμματα

6.2. Εθνικές και περιφερειακές στρατηγικές και προγραμματισμός

6.3. Κύκλος και προγράμματος και έργων

7. Προωθηση και αξιολογηση της διαδικασιασ ενσωματωσησ

7.1. Ανθρώπινο δυναμικό

7.2. Εσωτερική δημιουργία ικανοτήτων, κατάρτιση και ανταλλαγή γνώσεων

7.3. Αξιολόγηση των επιδόσεων της ενσωμάτωσης της περιβαλλοντικής διάστασης

8. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

ΑΚΡΩΝΥΜΙΑ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I: ΝΟΜΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΜΕ ΘΕΜΑ ΤΗΝ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣΗ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II: ΘΕΜΑΤΑ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΣΕ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΕΓΓΡΑΦΑ ΤΗΣ ΕΚ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΠΟ ΤΟ 1992

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III: ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΠΟΛΥΜΕΡΕΙΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΣΥΜΦΩΝΙΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ IV: ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗΣ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΩΝ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ ΤΗΣ ΕΚ, ΤΗΣ ΕΤΕ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΤΑΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΡΙΤΕΣ ΧΩΡΕΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ V: ΣΥΝΟΛΟ ΒΑΣΙΚΩΝ ΔΕΙΚΤΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΒΟΗΘΕΙΑΣ ΤΟΥ ΟΟΣΑ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VI: ΣΥΝΟΛΟ ΔΕΙΚΤΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΕΠΙΔΟΣΕΩΝ

1. Συνοψη

Σε απάντηση των δεσμεύσεων που έγιναν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Κάαρντιφ τον Ιούνιο του 1998, το παρόν έγγραφο περιγράφει τα στοιχεία μιας στρατηγικής για να εξασφαλιστεί ότι το φυσικό περιβάλλον αποτελεί βασικό στοιχείο της στήριξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς τις αναπτυσσόμενες χώρες.

Οι ίδιες οι αναπτυσσόμενες χώρες έχουν βασική ευθύνη για τον καθορισμό και την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών θεμάτων και την ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών εκτιμήσεων στις πολιτικές τους. Τα προγράμματα οικονομικής και αναπτυξιακής συνεργασίας της ΕΕ θα πρέπει να στηρίζουν τις προσπάθειες των αναπτυσσομένων χωρών για την προστασία του περιβάλλοντός τους καθώς και του κοινού παγκοσμίου περιβάλλοντος.

Για να επιτευχθεί ο στόχος αυτός, θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην ενίσχυση των θεσμικών και διοικητικών ικανοτήτων των χωρών, ώστε να υπάρξει αποτελεσματική διαχείριση του περιβάλλοντος. Θα πρέπει να είναι ικανές να χαράξουν και να εφαρμόσουν τους απαιτούμενους κανονισμούς και να παρακολουθήσουν την επιβολή τους. Είναι ουσιαστικής σημασίας, οι εξελίξεις στο δημόσιο και ιδιωτικό τομέα να αντικατοπτρίζουν τις περιβαλλοντικές ανησυχίες.

Όλες οι πολιτικές της ΕΚ θα πρέπει να παρουσιάζουν συνοχή σε σχέση με τις τρίτες χώρες, και θα πρέπει να αναλύονται οι επιπτώσεις, περιλαμβανομένων των περιβαλλοντικών επιπτώσεων, των πολιτικών της ΕΚ στις αναπτυσσόμενες χώρες.

Οι προσπάθειες της ΕΕ να βοηθήσει τις αναπτυσσόμενες χώρες για την ολοκλήρωσή τους στη διεθνή οικονομία θα πρέπει επίσης να αντικατοπτρίζουν τη δέσμευση για περιβαλλοντική βιωσιμότητα ιδίως στο πλαίσιο του επόμενου γύρου του Παγκοσμίου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ).

Ευρύτερα, η ΕΕ και οι αναπτυσσόμενες χώρες είναι αμφότεροι μέρη μεγάλου φάσματος περιβαλλοντικών συμφωνιών και διαδικασιών σε διεθνές επίπεδο. Η ΕΚ πρέπει να υποστηρίζει τις προσπάθειες των αναπτυσσομένων χωρών για την πλήρη συμμετοχή τους στις σχετικές διαπραγματεύσεις και την ανάπτυξη κατάλληλων πολιτικών και μέτρων που τους επιτρέπουν να υλοποιήσουν τις συμφωνίες τις οποίες συνάπτουν. Η Επιτροπή από την πλευρά της δίδει ιδιαίτερη έμφαση στις κορυφαίες περιβαλλοντικές συμβάσεις του ΟΗΕ για το κλίμα, τη βιοποικιλότητα και την απερήμωση, καθώς και το ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν οι αναπτυσσόμενες χώρες σε αυτά τα παγκόσμια περιβαλλοντικά θέματα.

Η χρηματοδότηση της ΕΚ που στοχεύει ειδικά στο περιβάλλον παραμένει περιορισμένη συγκριτικά με τη συνολική ροή της κοινοτικής βοήθειας. Η κύρια πρόκληση είναι η ένταξη του περιβάλλοντος στον προγραμματισμό. Κατά συνέπεια, η ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών προβληματισμών στη χρήση της συνολικής κοινοτικής βοήθειας και στον προγραμματισμό και τον κύκλο των έργων πρέπει να συνεχιστεί και να ενισχυθεί. Οι αναθεωρημένες κατευθυντήριες γραμμές για την ενσωμάτωση του περιβάλλοντος έχουν ιδιαίτερη σημασία. Το προσωπικό της Επιτροπής πρέπει να ενσωματώσει την αξιολόγηση των έργων και των προγραμμάτων. Εντούτοις, ο μακροπρόθεσμος στόχος είναι να ενισχυθούν οι χώρες-εταίροι ώστε να αναλάβουν την ευθύνη τους για την προστασία του περιβάλλοντος.

Υπάρχει συνεχής ανάγκη για την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων της κοινοτικής βοήθειας μέσω ενσωματωμένων δεικτών και τακτικών αξιολογήσεων.

2. Γενικο πλαισιο

Η ανάπτυξη είναι αειφόρος όταν είναι οικονομικά αποδοτική, πολιτικά δημοκρατική και πλουραλιστική, κοινωνικά δίκαιη και περιβαλλοντικά υγιής.

Η ενσωμάτωση των απαιτήσεων προστασίας του περιβάλλοντος στις πολιτικές της ΕΚ είναι μια θεμελιώδης υποχρέωση στο πλαίσιο της συνθήκης του Άμστερνταμ. Η προώθηση της αειφόρου ανάπτυξης είναι επίσης κεντρικός στόχος της αναπτυξιακής συνεργασίας [1]. Αυτό αντικατοπτρίζεται στη σύμβαση της Λομέ καθώς επίσης και στους κανονισμούς σχετικά με τη συνεργασία με τις διάφορες ομάδες αναπτυσσομένων χωρών (βλέπε παράρτημα I). Σε διεθνές επίπεδο, έχει επίσης συμφωνηθεί στο πλαίσιο της στρατηγικής της Επιτροπής Αναπτυξιακής Βοήθειας του ΟΟΣΑ (ΕΑΒ) «Διαμορφώνοντας τον 21ο αιώνα» να γίνουν προσπάθειες ώστε να αναστραφούν οι αρνητικές περιβαλλοντικές τάσεις μέχρι το 2015.

[1] Άρθρο 177 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας.

Σε επίπεδο ΕΕ, το ευρωπαϊκό συμβούλιο του Κάαρντιφ τον Ιούνιο του 1998 έλαβε σαφείς δεσμεύσεις όσον αφορά την ενσωμάτωση του περιβάλλοντος και της αειφόρου ανάπτυξη στις πολιτικές ΕΚ και κάλεσε όλες τις σχετικές ομάδες του Συμβουλίου να χαράξουν δικές τους στρατηγικές ενσωμάτωσης. Το Δεκέμβριο του 1998, το ευρωπαϊκό συμβούλιο της Βιέννης ζήτησε από το συμβούλιο ανάπτυξης, μαζί με άλλες ομάδες του Συμβουλίου, να προωθήσει περαιτέρω τις εργασίες αυτές.

Κατά την προετοιμασία της τελευταίας συνόδου του συμβουλίου ανάπτυξης το Μάιο του 1999, η Επιτροπή ετοίμασε ένα πληροφοριακό έγγραφο «Πρόοδος στην ενσωμάτωση της αειφόρου ανάπτυξης στην αναπτυξιακή και οικονομική συνεργασία της ΕΚ με ειδική αναφορά στο περιβάλλον». Βάσει μιας προηγούμενης αξιολόγησης [2] το έγγραφο αυτό προσδιόριζε τους τομείς για περαιτέρω βελτίωση. Χρησίμευσε ως βάση για τα συμπεράσματα, στα οποία το Συμβούλιο καλεί την Επιτροπή «...να εκπονήσει, σε διαβούλευση με τα κράτη μέλη, στοιχεία μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής, η οποία θα περιλαμβάνει χρονοδιάγραμμα περαιτέρω μέτρων, ανάλυση πόρων και ένα σύνολο δεικτών για το συμβούλιο ανάπτυξης το Νοέμβριο του 1999».

[2] Περιβαλλοντική Διαχείριση Πόρων (ERM). Αξιολόγηση των περιβαλλοντικών επιδόσεων των προγραμμάτων της ΕΚ στις αναπτυσσόμενες χώρες. Βρυξέλλες. 1997.

Οι αναπτυσσόμενες χώρες έχουν τη βασική ευθύνη για τον καθορισμό και την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών θεμάτων που έχουν σχέση με αυτές και την ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών θεμάτων στις πολιτικές τους. Όλες οι χώρες δεσμεύθηκαν κατά την ειδική σύνοδο της γενικής συνέλευσης των ΗΕ το 1997 («Ρίο συν 5») να προετοιμάσουν εθνικές στρατηγικές για αειφόρο ανάπτυξη μέχρι το 2002. Η οικονομική και αναπτυξιακή συνεργασία της ΕΚ θα πρέπει να στηρίξει τις προσπάθειες των αναπτυσσομένων χωρών να προστατεύσουν το περιβάλλον τους και το κοινό παγκόσμιο περιβάλλον. Η ΕΚ θα πρέπει να εργαστεί με τις χώρες εταίρους μέσω ενισχυμένου διαλόγου στα περιβαλλοντικά θέματα.

3. Συνοχη των πολιτικων για την προαγωγη τησ αειφορου αναπτυξησ [3]

[3] Το παρόν κεφάλαιο βασίζεται στο άτυπο έγγραφο της Επιτροπής για τη συνοχή των πολιτικών, το οποίο υποβλήθηκε στο συμβούλιο ανάπτυξης το Μάιο 1999. Στο ψήφισμα του συμβουλίου τον Ιούνιο του 1997, ζητείται από την Επιτροπή τακτική υποβολή εκθέσεων για την πρόοδο που σημειώνεται στην ενίσχυση της συνοχής, συμπεριλαμβανομένων όλων των διαδικαστικών ρυθμίσεων.

Για τη συστηματική προαγωγή της αειφόρου ανάπτυξης είναι απαραίτητη η εξασφάλιση συνοχής μεταξύ των πολιτικών για οικονομική και αναπτυξιακή συνεργασία και άλλων πολιτικών της ΕΕ και της Κοινότητας. Αυτό ισχύει ιδίως όσον αφορά την εμπορική, τη βιομηχανική, τη γεωργική και την αλιευτική πολιτική καθώς και άλλες πολιτικές όπως η κοινή εξωτερική πολιτική και η πολιτική ασφαλείας, η μεταναστευτική, η οικονομική και η νομισματική πολιτική, η πολιτική για τους καταναλωτές, την έρευνα και τεχνολογία, την ανάπτυξη και το περιβάλλον. Τα περιβαλλοντικά θέματα έχουν επίσης ρόλο στην έννοια της σύνδεσης της ανακούφισης, της αποκατάστασης και της ανάπτυξης, τα θέματα πολιτικής των οποίων καταρτίζονται αυτή τη στιγμή από τις υπηρεσίες της Επιτροπής.

Μέχρι τώρα η ανάλυση της συνοχής της πολιτικής της ΕΕ και της ΕΚ καθώς και των επιπτώσεων στις αναπτυσσόμενες χώρες δεν έγιναν με συστηματικό τρόπο. Το θέμα αυτό πρέπει να συζητηθεί περαιτέρω από το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και να δοθούν κατευθύνσεις σχετικά με την αντιμετώπισή του. Θα πρέπει επίσης να εξετασθεί η συζήτηση του θέματος αυτού από ειδικές ομάδες του Συμβουλίου.

Οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις των πολιτικών διαφέρουν από τη μια αναπτυσσόμενη χώρα στην άλλη και είναι κατά συνέπεια δύσκολο να εκτιμηθούν. Έχουν διενεργηθεί μελέτες σχετικά με τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των εμπορικών πολιτικών σε ορισμένες αναπτυσσόμενες χώρες. [4] Παρότι τα αποτελέσματα των μελετών αυτών είναι συχνά αντιφατικά, έχουν ιδιαίτερη σημασία ως βάση για πιο εμπεριστατωμένες επιλογές χάραξης και υλοποίησης πολιτικών, και αποτελούν σημαντική βάση για το σχεδιασμό προγραμμάτων και έργων για συγκεκριμένες χώρες ή περιφέρειες με στόχο την εξουδετέρωση αρνητικών περιβαλλοντικών συνεπειών. Επομένως, η διενέργεια τέτοιου είδους μελετών πρέπει να συνεχιστεί, ιδίως για τον καθορισμό των οικονομικών συνεπειών των περιβαλλοντικών θεμάτων.

[4] «Οι περιβαλλοντικές και κοικωνικοοικονομικές επιπτώσεις της παραγωγής ζαχαροκάλαμου και μπανάνας στην Κολομβία», 1996. «Η εμπορική πολιτική της ΕΚ, η σύμβαση Λομέ, ο τομέας των οπωροκηπευτικών και το περιβάλλον, Κένυα», 1996. «Οι στόχοι της συνεργασίας για την ανάπτυξη και το πρωτόκολλο για το βόειο κρέας: οικονομική ανάλυση της περίπτωσης της Μποτσουάνας», 1996. Brewster, Dwarika, Pemberton, «Εμπορική πολιτική της ΕΚ. Η σύμβαση Λομέ και το περιβάλλον του τρίτου κόσμου. Μελέτη των οικονομικών περιβαλλοντικών σχέσεων μέσω του εμπορίου στις νήσους Windward, Trinidad και Tobago», 1997.

Η συνθήκη για την ίδρυση της ΕΚ απαιτεί, στις πολιτικές οι οποίες ενδέχεται να επηρεάσουν τις αναπτυσσόμενες χώρες, η Κοινότητα να λαμβάνει υπόψη της τους στόχους της αναπτυξιακής συνεργασίας [5]. Κατά συνέπεια, τέτοιου είδους προβληματισμοί θα πρέπει να εντάσσονται συστηματικά στις αναθεωρήσεις των προτάσεων της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ιδίως στους τομείς πολιτικής που αναφέρονται ανωτέρω. Η νέα δομή της Επιτροπής θα προσφέρει περαιτέρω ευκαιρίες για την ενίσχυση της συνοχής των πολιτικών σε σχέση με την οικονομική και αναπτυξιακή συνεργασία της ΕΚ.

[5] Άρθρο 178 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας.

Οι αναπτυσσόμενες χώρες θα πρέπει να έχουν περισσότερες ευκαιρίες να εκφράζουν τις απόψεις τους σχετικά με τη συνοχή των πολιτικών της ΕΚ. Στη σύμβαση της Λομέ, παραδείγματος χάριν, ορίζεται ότι τα κράτη ΑΚΕ θα πρέπει να ενημερώνονται εγκαίρως σχετικά με κοινοτικά μέτρα που μπορούν να επηρεάσουν τα συμφέροντά τους, και ότι όπου κρίνεται αναγκαίο, τα κράτη ΑΚΕ μπορούν να ζητήσουν τέτοιου είδους πληροφόρηση. [6] Θα πρέπει να εξεταστεί η δυνατότητα συχνότερης χρήσης της διαδικασίας αυτής και της εισαγωγής παρόμοιων διαδικασιών της συμφωνίας με άλλες ομάδες αναπτυσσόμενων χωρών. Επίσης, θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν διάφορα φόρουμ για να συζητείται η συνοχή των πολιτικών με σημαντικές ομάδες αναπτυσσομένων χωρών.

[6] Άρθρο 12 της σύμβασης της Λομέ IV.

Μια σημαντική ευκαιρία για την ενίσχυση της γενικότερης συνοχής των πολιτικών της ΕΕ όσον αφορά το περιβάλλον και την αειφόρο ανάπτυξη αποτελεί η συνεχιζόμενη διαδικασία εκπόνησης στρατηγικών για την ενσωμάτωση του περιβάλλοντος από τις διάφορες ομάδες του Συμβουλίου. Σύμφωνα με τη συνθήκη για την ίδρυση της ΕΚ, τα πιθανά αποτελέσματα των εν λόγω στρατηγικών για τις αναπτυσσόμενες χώρες πρέπει να ληφθούν υπόψη στη γενική διαδικασία ενσωμάτωσης, παραδείγματος χάριν από τη σύνοδο του Ελσίνκι και ιδίως κατά την υλοποίηση των διαφόρων τομεακών στρατηγικών.

4. προκλησεισ και ευκαιριεσ για ενσωματωση του περιβαλλοντοσ

Οι τρεις μείζονες αναπτυξιακοί στόχοι δυνάμει της συνθήκης του Άμστερνταμ παρουσιάζουν προκλήσεις για την ενσωμάτωση του περιβάλλοντος στην οικονομική και αναπτυξιακή συνεργασία.

4.1. Αειφόρος οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη

Η αειφόρος μακροπρόθεσμη οικονομική ανάπτυξη είναι συμβατή με το στόχο της βιωσιμότητας του περιβάλλοντος. Για την εξασφάλιση του ανωτέρω, η περιβαλλοντική βιωσιμότητα πρέπει να ληφθεί υπόψη συστηματικά κατά τη χάραξη των οικονομικών και κοινωνικών πολιτικών. Προκειμένου να επιτευχθεί μακροπρόθεσμη οικονομική ανάπτυξη, πολλές χώρες έλαβαν δραστικά μέτρα υπό μορφή διαρθρωτικών προσαρμογών. Οι εν λόγω διαρθρωτικές προσαρμογές και τομεακές πολιτικές είχαν τόσο θετικά όσο και αρνητικά περιβαλλοντικά αποτελέσματα μέσω των αλλαγών στις σχετικές τιμές με τα επακόλουθα φαινόμενα αντικατάστασης και τις αλλαγές στην παραγωγή, και μέσω αλλαγών στο κανονιστικό και θεσμικό πλαίσιο. Το κατά πόσον οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις της διαρθρωτικής προσαρμογής αποδεικνύονται θετικές ή αρνητικές εξαρτάται συχνά από την κατάσταση της οικονομίας πριν από την εφαρμογή του προγράμματος προσαρμογής και από το βαθμό στον οποίο ελήφθησαν ανακουφιστικά μέτρα.

Οι πιθανές αρνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις της διαρθρωτικής προσαρμογής περιλαμβάνουν τα εξής:

*Υψηλότερη κατανάλωση ανανεώσιμων και μη ανανεώσιμων πόρων ως αποτέλεσμα της αύξησης της οικονομικής δραστηριότητας που μπορεί να συνοδεύεται από αυξημένα επίπεδα ρύπανσης και αποβλήτων, και από μη βιώσιμες πρακτικές διαχείρισης φυσικών πόρων.

*Αύξηση της εκμετάλλευσης των φυσικών πόρων ως αποτέλεσμα της ελευθέρωσης που μπορεί να οδηγήσει σε περιβαλλοντική υποβάθμιση. [7]

[7] Πολλές αφρικανικές χώρες επέτρεψαν την αύξηση των δραστηριοτήτων υλοτόμησης σε περιοχές τροπικών δασών προκειμένου να αυξήσουν τα έσοδα των εξαγωγών τους. Η κατάργηση των κανονιστικών ρυθμίσεων στο μεταλλευτικό τομέα οδήγησε σε αυξημένη εξόρυξη μικρής κλίμακας σε χώρες όπως η Μπουρκίνα Φάσο, η Τανζανία, η Ζιμπάμπουε με καταστροφικά περιβαλλοντικά αποτελέσματα (ρύπανση υδραργύρου, διάβρωση των όχθων του ποταμού, κινδύνους για την υγεία λόγω περιορισμένων μέτρων ασφαλείας εργασίας).

*Δημοσιονομικές περικοπές που επηρεάζουν το θεσμικό πλαίσιο και μειώνουν τα ήδη συχνά περιορισμένα κονδύλια για δαπάνες στο πεδίο της παρακολούθησης και επιβολής της νομοθεσίας καθώς και της δημοσίας ευαισθητοποίησης και της παιδείας σχετικά με το περιβάλλον.

Εξακολουθεί να υπάρχει ανάγκη ενσωμάτωσης των περιβαλλοντικών προβληματισμών στις πολιτικές διαρθρωτικής προσαρμογής με σκοπό την επίτευξη αειφόρου οικονομικής ανάπτυξης χωρίς υποβάθμιση του περιβάλλοντος. Οι πιθανοί κίνδυνοι και οι ευκαιρίες σχετικά με το περιβάλλον πρέπει να εκτιμηθούν προσεκτικά κατά τις προπαρασκευαστικές μελέτες. Οι εν λόγω εκτιμήσεις μπορούν επίσης να παράσχουν ενδείξεις για τις αλλαγές που απαιτούνται στη γενική προσέγγιση προκειμένου οι περιβαλλοντικές πολιτικές να καταστούν αποτελεσματικότερες και αποδοτικότερες. Εξάλλου, οι απολογισμοί δημοσίων δαπανών και οι μεταρρυθμίσεις στο δημόσιο τομέα αποτελούν σημαντικά σημεία αφετηρίας για την ενίσχυση των ρυθμιστικών λειτουργιών των κυβερνήσεων σχετικά με το περιβάλλον. Στις πειραματικές δραστηριότητες θα περιλαμβάνεται η εκπόνηση τέτοιου είδους εκτιμήσεων για τα προγράμματα διαρθρωτικής προσαρμογής.

Ενώ και άλλες πολιτικές της ΕΚ για την αναπτυξιακή συνεργασία είναι πολύ σημαντικές για την αειφόρο ανάπτυξη των αναπτυσσομένων χωρών, ο βαθμό στον οποίο είναι εφικτή η ενσωμάτωση των προβληματισμών για το περιβάλλον ποικίλλει. Ορισμένες πολιτικές έχουν ήδη μια πλήρως ολοκληρωμένη προσέγγιση στην αειφόρο ανάπτυξη και οι περισσότερες αναγνωρίζουν τη σημασία των περιβαλλοντικών προβληματισμών για τη χάραξη και την υλοποίηση δραστηριοτήτων (παράρτημα II). Σε ορισμένα πεδία πολιτικής, έχουν εκπονηθεί τομεακές κατευθυντήριες γραμμές και έχουν διεξαχθεί στρατηγικές μελέτες για το περιβάλλον και την αειφόρο ανάπτυξη με σκοπό τον προσανατολισμό της υλοποίησης της πολιτικής.

Ωστόσο, σε πολλές περιπτώσεις οι περιβαλλοντικοί προβληματισμοί θα μπορούσαν να αναλυθούν συστηματικότερα και να αντικατοπτρίζονται περισσότερο στις συστάσεις πολιτικής, ιδίως των πολιτικών οι οποίες συνδέονται έμμεσα με το περιβάλλον. Μια πιο αξιόπιστη ανάλυση θα επέτρεπε την υποβολή υποδείξεων για την καλύτερη ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής διάστασης και την επισήμανση κενών στο πολιτικό πλαίσιο. Για το σκοπό αυτό, μια εις βάθος ανάλυση των πολιτικών θα συμπεριληφθεί στη συνολική αξιολόγηση των περιβαλλοντικών επιδόσεων των προγραμμάτων συνεργασίας της ΕΚ που θα ξεκινήσουν το 2000. Επιπλέον, πρέπει να ξεκινήσουν διεξοδικότερες συζητήσεις με θέμα την ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής διάστασης στις τομεακές πολιτικές συνεργασίας, στο πλαίσιο της Κοινότητας, λαμβανομένων υπόψη των εμπειριών που αποκτήθηκαν από τα κράτη μέλη της ΕΕ. Ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί σε μεταρρυθμιστικά προγράμματα τομεακής κλίμακας, τα οποία αποτελούν σημαντικές ευκαιρίες για την ενίσχυση της ενσωμάτωσης περιβαλλοντικών θεμάτων σε διάφορους οικονομικούς και κοινωνικούς τομείς των χωρών εταίρων.

Σε πολλές περιπτώσεις τα αποτελέσματα και το κόστος της περιβαλλοντικής υποβάθμισης τα υφίστανται οι επερχόμενες γενεές ή οι μειονεκτούσες ομάδες της κοινωνίας. Οι κυβερνήσεις έχουν ιδιαίτερη ευθύνη όσον αφορά την ασφάλιση της αειφόρου διαχείρισης του περιβάλλοντος και της δίκαιης κατανομής οφέλους και κόστους των μέτρων προστασίας του περιβάλλοντος. Η μακροπρόθεσμη επιτυχία εξαρτάται από τις προσπάθειες των αναπτυσσομένων χωρών, τις επενδύσεις του ιδιωτικού τομέα και την αποδοτικότερη τιμολόγηση και κάλυψη του κόστους με έμφαση στην αρχή «Ο Ρυπαίνων Πληρώνει».

Η αναπτυξιακή συνεργασία θα πρέπει να περιλαμβάνει στήριξη μακροπρόθεσμων μέτρων τα οποία:

(1) Προάγουν ενισχυτικές δραστηριότητες και αυξάνουν την ικανότητα περιβαλλοντικής διαχείρισης τόσο του δημόσιου όσο και του ιδιωτικού τομέα των αναπτυσσομένων χωρών,

(2) Ευνοούν τόσο τις ρυθμιστικές όσο και τις βασισμένες στην αγορά προσεγγίσεις της διαχείρισης φυσικών πόρων και της προστασίας του περιβάλλοντος, όπως φορολογία, εθελοντικές συμφωνίες και σταδιακή εξάλειψη επιδοτήσεων,

(3) Προάγουν την ενημέρωση και την κατάρτιση σχετικά με το περιβάλλον και δημιουργούν μεταξύ ΕΕ και αναπτυσσόμενων χωρών σε δίκτυα έρευνας και ανάπτυξης τεχνολογίας για το περιβάλλον, καθώς και κοινές ερευνητικές δραστηριότητες.

4.2. Ενσωμάτωση των αναπτυσσομένων χωρών στην παγκόσμια οικονομία [8] και ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα

[8] Το άρθρο 177 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκή Κοινότητας ορίζει ότι η πολιτική της ΕΚ για την ανάπτυξη ευνοεί «την αρμονική και προοδευτική ένταξη των αναπτυσσόμενων χωρών στη διεθνή οικονομία».

Η ενσωμάτωση των αναπτυσσόμενων χωρών στην παγκόσμια οικονομία μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσω της εμπορικής και περιφερειακής οικονομικής ολοκλήρωσης, η οποία ευνοείται από την ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα και από τις εγχώριες και ξένες επενδύσεις. Το εμπόριο και το περιβάλλον πρέπει να διαδραματίζουν αμοιβαία υποστηρικτικό ρόλο προς αυτή την κατεύθυνση.

Η ΕΚ μπορεί να συμβάλει προσπαθώντας να καθιερώσει δίκαιους όρους για την παραγωγή και τον ανταγωνισμό στις παγκόσμιες αγορές και να εξισορροπήσει το εμπόριο και τους κινδύνους για το περιβάλλον. Η Κοινότητα δήλωσε ότι οι διαπραγματεύσεις στον τομέα αυτό θα πρέπει να λάβουν πλήρως υπόψη τις ανάγκες των αναπτυσσομένων χωρών και το στόχο της αειφόρου ανάπτυξης.

4.2.1. Εμπόριο

Η Κοινότητα επιδιώκει την ένταξη του στοιχείου του εμπορίου και του περιβάλλοντος στον επόμενο γύρο του Παγκοσμίου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ) [9] με στόχο να υπάρξει αποσαφήνιση:

[9] Οι στόχοι της Κοινότητας για το νέο γύρο του ΠΟΕ καταρτίστηκαν στην ανακοίνωση της Επιτροπής του Ιουλίου του 1999 για το Νέο Γύρο: «Η προσέγγιση της ΕΚ στον γύρο της χιλιετηρίδας του ΠΟΕ», που περιλαμβάνει επίσης εκτενέστερες συζητήσεις για το σημαντικό ρόλο και τις ανάγκες των αναπτυσσομένων χωρών. Παρόμοια θέματα συζητήθηκαν στην ανακοίνωση της Επιτροπής COM(96) 54 τελικό για το εμπόριο και το περιβάλλον.

(1) της νομικής σχέσης μεταξύ κανόνων ΠΟΕ και εμπορικών μέτρων που έχουν ληφθεί δυνάμει πολυμερών περιβαλλοντικών συμφωνιών (ΠΠΣ). Θα πρέπει να επιδιωχθεί συναίνεση για την ένταξη στους κανόνες του ΠΟΕ αυτών των εμπορικών μέτρων και για τους τύπους των πολυμερών συμφωνιών που θεωρούνται ΠΠΣ.

(2) της σχέσης μεταξύ κανόνων του ΠΟΕ και απαιτήσεων της διαδικασίας σχετικά με τα μη προϊόντα και των μεθόδων παραγωγής, και, ιδίως, της συμβατότητας με τον ΠΟΕ των συστημάτων οικολογικής σήμανσης.

(3) της σχέσης μεταξύ κανόνων πολυμερούς εμπορίου και βασικών περιβαλλοντικών αρχών, ιδίως της αρχής της πρόληψης. Είναι απαραίτητο να διατηρηθεί το δικαίωμα των μελών του ΠΟΕ να λαμβάνουν προληπτική δράση για την προστασία της ανθρώπινης υγείας, της ασφάλειας και του περιβάλλοντος ενώ ταυτόχρονα αποφεύγονται αδικαιολόγητοι ή δυσανάλογοι περιορισμοί.

Στο γύρο θα πρέπει να επιτευχθεί σαφής κατανόηση ότι, υπό τον όρο ότι θα ληφθούν οι απαραίτητες διασφαλίσεις, υπάρχει πεδίο εφαρμογής στο πλαίσιο των κανόνων του ΠΟΕ για τη χρήση μέσων που βασίζονται στην αγορά, που είναι μη διακριτικά, και μη προστατευτικά για την επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων και για να επιτραπεί στους καταναλωτές να προβαίνουν σε σωστές επιλογές. Οι εν λόγω στόχοι πρέπει να επιδιώκονται χωρίς να θίγονται τα ευρωπαϊκά εμπορικά συμφέροντα και η περιβαλλοντική νομοθεσία, ούτε τα νόμιμα συμφέροντα των αναπτυσσόμενων χωρών. Προκειμένου να γίνει η προετοιμασία για τις διαπραγματεύσεις, η ΕΚ ξεκίνησε ανασκόπηση για το περιβάλλον και τη βιωσιμότητα του γύρου ενώ και άλλα μέλη του ΠΟΕ σκοπεύουν να αναλάβουν παρόμοιες μελέτες.

Ένα άλλο εμπορικό και περιβαλλοντικό θέμα μεγάλης σημασίας για πολλές αναπτυσσόμενες χώρες είναι το θέμα των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας που έχουν σχέση με το εμπόριο (TRIPS). Θα πρέπει να εξεταστεί η σχέση μεταξύ της συμφωνίας του ΠΟΕ και τις διατάξεις για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας της σύμβασης των ΗΕ για τη βιολογική ποικιλότητα. Η Επιτροπή θα συνδράμει στην ενίσχυση της ικανότητας των αναπτυσσομένων χωρών να καθορίσουν και να αναζητούν τα νόμιμα δικαιώματά τους σε σχέση με τις διατάξεις της σύμβασης για τη βιοποικιλότητα στο πλαίσιο του προγράμματος δράσης για τη βιοποικιλότητα που προετοιμάζεται αυτή τη στιγμή (βλέπε επίσης τμήμα 5).

Οι σχετικοί με το εμπόριο στόχοι των πολιτικών συνεργασίας της ΕΚ επιδιώκονται μέσω επίσημων εμπορικών διακανονισμών, όπως η σύμβαση Λομέ με εταίρους συνεργασίας και μέσω προγραμμάτων προώθησης του εμπορίου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο λαμβάνεται σήμερα υπόψη το περιβάλλον στις εμπορικές συμφωνίες αποτελεί το πρωτόκολλο 10 της σύμβασης της Λομέ IV. Πρόκειται για την πρώτη επίσημη συμφωνία σε διεθνές επίπεδο στην οποία αναγνωρίζεται η ανάγκη ανάπτυξης συστημάτων πιστοποίησης δασών για το εμπόριο τροπικής ξυλείας, βάσει κριτηρίων και δεικτών εναρμονισμένων σε διεθνές επίπεδο.

Επιπλέον, το Σύστημα Γενικευμένων Προτιμήσεων (ΣΓΠ) επιτρέπει την πρόσθετη προτιμησιακή μεταχείριση χωρών που σέβονται τις ελάχιστες κοινωνικές και περιβαλλοντικές προδιαγραφές. Πρέπει να εντοπιστούν ευκαιρίες για συχνότερη χρήση της εν λόγω συμφωνίας, η οποία είναι απολύτως συμβατή με τους κανόνες του ΠΟΕ. [10] Θα πρέπει να γίνουν προσπάθειες να αποφευχθούν οι αρνητικές επιπτώσεις στις σχετικές προτιμήσεις για εμπορικούς εταίρους δυνάμει του συστήματος ΣΓΠ καθώς και της Λομέ και άλλων περιφερειακών συμφωνιών. Το ανωτέρω αποτελεί ένα από τα στοιχεία που πρέπει να ληφθούν υπόψη κατά τις διαπραγματεύσεις προκειμένου να αποφευχθεί οποιαδήποτε απαράδεκτη μείωση του περιθωρίου προτιμήσεων στους βασικούς τομείς των αναπτυσσομένων χωρών. Μια συνέπεια των διαπραγματεύσεων θα μπορούσε να είναι η ανάγκη για αύξηση των τρεχόντων προτιμήσεων ΣΓΠ, περιλαμβανομένων αυτών που εντάσσονται στο πλαίσιο των περιβαλλοντικών και κοινωνικών κινήτρων.

[10] Κανονισμοί ΕΚ αριθ. 3281/94 και 1256/96 και ανακοίνωση της Επιτροπής COM(97)534/4 «Ειδικές ρυθμίσεις κινήτρων σχετικά με τα εργασιακά δικαιώματα και την προστασία του περιβάλλοντος», Οκτώβριος 1997.

Όλες οι δασμολογικές πρωτοβουλίες του επόμενου γύρου ΠΟΕ θα πρέπει να λάβουν υπόψη τις ιδιαίτερες ανησυχίες των λιγότερο αναπτυγμένων χωρών. Η Κοινότητα πρότεινε αρχική δέσμευση στις αναπτυσσόμενες χώρες να εφαρμόσουν, το αργότερο στο τέλος του γύρου, πρόσβαση ατελώς για όλα ουσιαστικά τα προϊόντα από τις λιγότερο αναπτυγμένες χώρες.

4.2.2. Ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα

Η αύξηση της παγκοσμιοποίησης και η συνεπακόλουθη ανάγκη ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας των αναπτυσσόμενων χωρών αυξάνουν την ανάγκη ανάπτυξης του ιδιωτικού τομέα. Το ανωτέρω απαιτεί ένα σταθερό μακροοικονομικό πλαίσιο και εύρυθμη λειτουργία του πολιτικού και θεσμικού πλαισίου, περιλαμβανομένων αυτών που αποσκοπούν στη διασφάλιση της προστασίας του περιβάλλοντος και την αειφόρο χρήση των φυσικών πόρων.

Για όλους τους προαναφερθέντες λόγους, η υποστήριξη της ανάπτυξης του ιδιωτικού τομέα αποτελεί βασικό στοιχείο της πολιτικής για την αναπτυξιακή συνεργασία της ΕΕ. Θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στο να εξασφαλιστεί ότι οι φορείς του ιδιωτικού τομέα ενσωματώνουν τους περιβαλλοντικούς προβληματισμούς στις ενέργειές τους. Αυτό θα μπορούσε να σημαίνει την προώθηση των συστημάτων περιβαλλοντικής διαχείρισης, περιβαλλοντικούς ελέγχους και υποβολή εκθέσεων σχετικά με το περιβάλλον και τήρηση της διεθνώς αποδεκτής δεοντολογίας. Η ιδιωτικοποίηση της παροχής περιβαλλοντικών υπηρεσιών όπως η διαχείριση αποβλήτων, η αποχέτευση και επεξεργασία λυμάτων, θα μπορούσε επίσης να επιφέρει βελτίωση της οικονομικής και περιβαλλοντικής αποδοτικότητας.

4.2.3. Διεθνείς επενδύσεις

Οι εταιρείες με διεθνείς δραστηριότητες έχουν εμπειρία στην εισαγωγή και την υλοποίηση συστημάτων περιβαλλοντικής διαχείρισης και καθαρότερων μεθόδων και τεχνολογιών παραγωγής. Οι πολιτικές βιομηχανικής και οικονομικής συνεργασίας της ΕΚ θα πρέπει να επιδιώξουν να προωθήσουν αυτόν το ρόλο των διεθνών εταιρειών και να διαδώσουν τις ορθές πρακτικές.

Όσον αφορά τις διεθνείς επενδύσεις, οι αναπτυσσόμενες χώρες έχουν κατά παράδοση κυρίως το ρόλο του αποδέκτη. Οι επενδυτικές ροές μεταξύ των αναπτυσσομένων χωρών αυξήθηκαν αλλά παραμένουν σχετικά χαμηλές και άνισης κατανομής. Υπάρχει ανάγκη να καθιερωθεί πολυμερές πλαίσιο κανόνων που διέπουν τις διεθνείς επενδύσεις εξετάζοντας το θέμα της πρόσβασης σε επενδυτικές ευκαιρίες και της μη διακριτικής μεταχείρισης, και της προστασίας των επενδύσεων. Προκειμένου να συμβάλει στην αειφόρο ανάπτυξη, το πλαίσιο κανόνων θα πρέπει να διατηρεί την ικανότητα των χωρών αποδεκτών να ρυθμίζουν, με διαφανή και μη διακριτικό τρόπο, τη δραστηριότητα των επενδυτών, ξένων ή εγχωρίων, στην οικεία επικράτειά τους ώστε να επιτυγχάνεται σταθερό επιχειρηματικό περιβάλλον. Το ανωτέρω είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τις αναπτυσσόμενες χώρες. Σχετικά μ' αυτό, οι παραδοσιακές διατάξεις σχετικά με την ειδική και τη διαφορική μεταχείριση, όπως οι απαλλαγές και οι εξαιρέσεις, ή οι μακρύτερες μεταβατικές περίοδοι, για τις αναπτυσσόμενες χώρες μπορεί να μην επαρκούν πλέον. Το περιβάλλον και η αειφόρος ανάπτυξη θα πρέπει να ενταχθούν μάλλον στους κανόνες ώστε να μπορούν όλες οι χώρες να τους υλοποιήσουν για να τους εφαρμόσουν.

4.3. Εκστρατεία κατά της φτώχειας [11]

[11] Το άρθρο 177 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας θέτει την εκστρατεία κατά της φτώχειας ως έναν από τους τρεις κύριους στόχους της αναπτυξιακής συνεργασίας της ΕΚ.

Για τη συστηματικότερη διερεύνηση της ιδιαίτερα περίπλοκης σχέσης μεταξύ φτώχειας και περιβάλλοντος, η Επιτροπή συμμετέχει ενεργά με άλλους χρηματοδότες σε δύο σημαντικές πρωτοβουλίες.

Το 1998, το πρόγραμμα του ΟΗΕ για την ανάπτυξη (UNDP) και η Επιτροπή ανέλαβαν μια πρωτοβουλία για τη φτώχεια και το περιβάλλον. Συνοδευτικά της πρωτοβουλίας αυτής, ανελήφθη ανασκόπηση τομεακών μελετών η οποία κατέληξε στο συμπέρασμα ότι υπάρχουν πολλές ελπιδοφόρες προσεγγίσεις πολιτικής οι οποίες προάγουν την ανακούφιση από τη φτώχεια μέσω της βελτίωσης του περιβάλλοντος και αντιστρόφως. [12] Η ανασκόπηση συνέβαλε επίσης στην καλύτερη κατανόηση των πολιτικών οι οποίες οδηγούνται ενδεχομένως σε ανεπιθύμητη αντιστάθμιση μεταξύ μείωσης της φτώχειας και αναβάθμισης του περιβάλλοντος. Τα συμπεράσματα αυτής της συστηματικής διαγνωστικής άσκησης συζητήθηκαν το Σεπτέμβριο του 1999 σε φόρουμ υπουργών στο οποίο προήδρευαν από κοινού η Επιτροπή και το UNDP. Το εν λόγω φόρουμ θα συνεχίσει τις συζητήσεις και την ανταλλαγή εμπειριών προκειμένου να ενσωματώσει τα αποτελέσματα στο τρέχον πρόγραμμα συνεργασίας, την ετήσια σύνοδο της Επιτροπής των ΗΕ για την αειφόρο ανάπτυξη, και σε εκδηλώσεις σε σχέση με τις μείζονες διασκέψεις των ΗΕ.

[12] Τομεακές μελέτες με θέμα τις μακροοικονομικές πολιτικές και το εμπόριο, τη γεωργία, τη δασοκομία, τα ύδατα, την ανάπτυξη των αστικών κέντρων, την ενέργεια και τις σχέσεις μεταξύ φτώχειας και περιβάλλοντος στους τομείς αυτούς. Για περισσότερες πληροφορίες, βλέπε http://www.undp.org/seed/pei.

Η Επιτροπή συμμετέχει ενεργά στο δίκτυο της Επιτροπής Αναπτυξιακής Βοήθειας (ΕΑΒ) για τη φτώχεια και συμπροεδρεύει στην ομάδα εργασίας για τη συνοχή των πολιτικών. Η εν λόγω ομάδα εργασίας εστιάζει το έργο της στη συνοχή των πολιτικών και την επισιτιστική ασφάλεια, το εμπόριο και τα χρέη με την αναπτυξιακή συνεργασία, και προσδοκάται ότι θα προσφέρει έργο στην περιβαλλοντική πολιτική συνεχίζοντας την προηγούμενη μελέτη.

Επιπλέον, εκπονείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχέδιο δράσης για τη δημιουργία ικανοτήτων για τη μείωση της φτώχειας, στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων που διεξάγονται μετά τη σύμβαση της Λομέ. Στόχος θα είναι η διασφάλιση συστηματικότερης αναγνώρισης των διασυνδέσεων μεταξύ της φτώχειας και περιβάλλοντος στον πολιτικό διάλογο με τις χώρες εταίρους και η δημιουργία θετικών διασυνδέσεων στους δύο αυτούς τομείς εντός των προγραμμάτων και των σχεδίων συνεργασίας.

5. υποχρεωσεισ που απορρεουν απο πολυμερεισ συμφωνιεσ και διαδικασιεσ για το περιβαλλον

Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα έχει συνάψει 37 συμβάσεις, πρωτόκολλα και τροπολογίες για το περιβάλλον και έχει υπογράψει άλλες 15. Οι σημαντικότερες συμφωνίες και πρωτόκολλα παρατίθενται στο παράρτημα III. Επιπλέον, υπάρχουν άλλοι τύποι συμφωνιών με σημαντικό αντίκτυπο στους φυσικούς πόρους και το περιβάλλον, όπως οι συμφωνίες με τις οποίες θεσπίστηκαν οι περιφερειακοί οργανισμοί αλιείας και η σύμβαση του ΟΗΕ για το δίκαιο της θάλασσας, καθώς και οι συνεχιζόμενες διαπραγματεύσεις για τις νέες περιβαλλοντικές συμφωνίες.

Οι αναπτυσσόμενες χώρες συμμετέχουν σε ένα ευρύ φάσμα συμφωνιών και διαδικασιών για το περιβάλλον. Η συμμετοχή σε τέτοιου είδους συμφωνίες και διαδικασίες καθώς και η υλοποίησή τους θα πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο του πολιτικού διαλόγου της ΕΚ και του προγραμματισμού με τις χώρες εταίρους. Στα σημαντικότερα μέτρα περιλαμβάνεται ο προσδιορισμός των ιδιαιτέρων προτεραιοτήτων κάθε χώρες και η αντιμετώπισή τους στο πλαίσιο ολοκληρωμένων εθνικών στρατηγικών αειφόρου ανάπτυξης. Άλλες δραστηριότητες θα πρέπει να περιλαμβάνουν τη δημιουργία ικανοτήτων για το σχεδιασμό και την υλοποίηση πολιτικών και μέτρων, για την κατάρτιση, την παρακολούθηση και την υποβολή εκθέσεων προόδου, καθώς και τη συνεργασία για την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη. Κατά συνέπεια υπάρχει ανάγκη για την Κοινότητα να εντοπίσει ευκαιρίες:

*για την ενίσχυση της ικανότητας των αναπτυσσόμενων χωρών να διαπραγματευτούν τις επερχόμενες περιβαλλοντικές συμφωνίες.

*για την πλήρη συμμετοχή σε σχετικά διεθνή φόρουμ όπως το περιβαλλοντικό πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών και η επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για την αειφόρο ανάπτυξη, και

*για την εκπόνηση διαπραγματευτικών θέσεων στο πλαίσιο ομάδων που συμμερίζονται τις ιδέες τους, όπως για παράδειγμα, η συμμαχία μικρών νησιωτικών κρατών.

Η Επιτροπή αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στην υποστήριξη των προσπαθειών των αναπτυσσομένων χωρών ώστε να ανταποκριθούν στα παγκόσμια περιβαλλοντικά προβλήματα και να εφαρμόσουν τις σημαντικές περιβαλλοντικές συμβάσεις του ΟΗΕ για το κλίμα, τη βιοποικιλότητα και την απερήμωση. Οι απαιτήσεις των εν λόγω συμβάσεων εντάσσονται στην οικονομική και αναπτυξιακή πολιτική της ΕΚ καθώς και σε άλλες τομεακές πολιτικές και προγράμματα μέσω της εκπόνησης εγγράφων στρατηγικής υλοποίησης. Συγκεκριμένα:

*Το έγγραφο εργασίας της Επιτροπής «Οικονομική και αναπτυξιακή συνεργασία της ΕΚ: ανταπόκριση στις νέες προκλήσεις της αλλαγής του κλίματος» και τα συμπεράσματα του προσεχούς συμβουλίου σχετικά με το εν λόγω θέμα. [13]

[13] Η μεταβολή του κλίματος αναγνωρίστηκε επίσης από τη σύνοδο κορυφής της Βιέννης ως τομέας προτεραιότητας της γενικής διαδικασίας ενσωμάτωσης της περιβαλλοντικής διάστασης.

*Ένα σχέδιο δράσης σχετικά με τη βιοποικιλότητα το οποίο εκπονείται για την αναπτυξιακή συνεργασία της ΕΚ, ως τμήμα του γενικού σχεδίου δράσης της ΕΚ για τη βιοποικιλότητα (βασισμένο στη στρατηγική της ΕΚ για τη βιοποικιλότητα που τέθηκε σε εφαρμογή το 1998).

*Το έγγραφο εργασίας υπηρεσιών της Επιτροπής με θέμα «πολιτικές, προγράμματα, χρηματοδοτικά μέσα και έργα της Ευρωπαϊκής Κοινότητας σχετικά με την καταπολέμηση της απερήμωσης στις αναπτυσσόμενες χώρες και σε κράτη της ΕΕ», το οποίο αναθεωρείται για την τέταρτη διάσκεψη των μελών της σύμβασης του ΟΗΕ για την καταπολέμηση της απερήμωσης, η οποία πρόκειται να διεξαχθεί το 2000.

Παρά τη θεμελιώδη σημασία τους, τα εν λόγω παγκόσμια θέματα και συμβάσεις αποτελούν τμήμα ενός πολύ ευρύτερου φάσματος περιβαλλοντικών θεμάτων και συμφωνιών και απαιτούν τη δέουσα προσοχή και πόρoυς από την Κοινότητα και τις χώρες εταίρους. Επιπλέον, μπορεί να αρχίσουν να ισχύουν νέες υποχρεώσεις, όπως δεσμευτικές αναλήψεις υποχρεώσεων μερών αναπτυσσομένων χωρών δυνάμει του πρωτοκόλλου του Μόντρεαλ. Επιπλέον, νέες ΠΠΣ βρίσκονται συνεχώς υπό διαπραγμάτευση και έχουν ολοκληρωθεί, όπως αυτές για τη διαχείριση των χημικών προϊόντων και οι ενδεχόμενες διαπραγματεύσεις για ένα παγκόσμιο μέσο διαχείρισης των δασών.

Η ΕΕ προωθεί σε όσο το δυνατόν υψηλότερο επίπεδο την περιβαλλοντική ολοκλήρωση και κατά συνέπεια θα πρέπει να χρησιμοποιήσει όλο το βάρος της σε όλες τις πτυχές των διεθνών περιβαλλοντικών διαπραγματεύσεων. Για παράδειγμα, θα πρέπει να διερευνηθούν πλήρως οι ευκαιρίες για καλύτερο συντονισμό των στόχων της ΕΕ σε σχέση με τη λειτουργία των διαφόρων διεθνών ταμείων, περιλαμβανομένων αυτών που έχουν σχεδιαστεί για την υλοποίηση των ΠΠΣ.

6. ενσωματωση του περιβαλλοντοσ στον προγραμματισμο και τον κυκλο των εργων

6.1. Διάθεση χρηματοδοτικών πόρων σε περιβαλλοντικά προγράμματα

Τα κονδύλια τα οποία δεσμεύτηκαν και εκταμιεύθηκαν προς χώρες ΑΚΕ, AΛA και MED για περιβαλλοντικά έργα και περιβαλλοντικές συνιστώσες άλλων έργων αποτελούσαν το 8,5% (1,339 εκατομμύρια EUR) του συνόλου των δεσμευμένων κονδυλίων για τη χρονική περίοδο 1990 και 1995. [14] Το ποσοστό των κονδυλίων που διατέθηκαν σε περιβαλλοντικά έργα διέφεραν σημαντικά από περιφέρεια σε περιφέρεια. Ενώ στην περιφέρεια της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής, δεσμεύτηκε το 15% των χρηματοδοτικών και τεχνικών κονδυλίων (καλύπτοντας το στόχο του 10% του κανονισμού για τις χώρες ΑΛΑ), μόνο το 5% των κονδυλίων για τις χώρες ΜED [15] και μόνο 3% των κονδυλίων του 7ου ΕΤΑ δεσμεύτηκαν σε περιβαλλοντικά έργα. Επί του παρόντος εκπονείται απολογισμός των χρηματοδοτικών συνδρομών της ΕΚ για το περιβάλλον στις χώρες ΑΚΕ, ΑΛA και ΜED κατά τη χρονική περίοδο 1996-1999.

[14] Στην αξιολόγηση αυτή λαμβάνονται υπόψη μόνο κονδύλια που διαχειρίζονται οι ΓΔIB και ΓΔVIII και κατά συνέπεια δεν συνυπολογίζονται χρηματοδοτήσεις από άλλες ΓΔ, όπως η ΓΔXI (περιβάλλον) και η ΓΔXII (έρευνα).

[15] Από τα χρηματοδοτικά πρωτόκολλα και το πρόγραμμα MEDA. Σημαντική πρόσθετη ενίσχυση έχει παρασχεθεί σε περιβαλλοντικά έργα και προγράμματα σε χώρες της Μεσογείου μέσω του προγράμματος τεχνικής βοήθειας για το περιβάλλον στη Μεσόγειο, καθώς και μέσω δανείων και επιδότησης επιτοκίων από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (EΤΕ).

Από το πρόγραμμα Tacis, κατά την περίοδο 1995 έως 1997, διατέθηκαν στην πυρηνική ασφάλεια και το περιβάλλον 347 εκατομμύρια EUR, από τα οποία 67 εκατομμύρια EUR περίπου προορίζονταν για το περιβάλλον. Επίσης, ξεκίνησαν περιβαλλοντικά προγράμματα στο πλαίσιο του κανονισμού OBNOVA για τις δημοκρατίες της πρώην Γιουγκοσλαβίας.

Περιβαλλοντικά θέματα που χρήζουν χρηματοδότησης κατά προτεραιότητα αναφέρονται στη σύμβαση Λομέ, στη διακήρυξη της Βαρκελώνης και στο σχέδιο δράσης βραχυπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων προτεραιοτήτων για το περιβάλλον (SMAP), στην ανακοίνωση της Επιτροπής: «Στρατηγική συνεργασίας Ευρώπης και Ασίας στον τομέα του περιβάλλοντος» [16], και στους συναφείς κανονισμούς. Για τις χώρες ΑΚΕ-AΛA και MED, τα περιβαλλοντικά θέματα που έλαβαν τη μεγαλύτερη χρηματοδότηση κατά την περίοδο 1990 έως 1995 ήταν οι χερσαίοι πόροι, τα τροπικά δάση, το αστικό περιβάλλον, η θεσμική ενίσχυση, η βιοποικιλότητα, οι θαλάσσιοι πόροι και η μεταφορά τεχνολογίας. Περαιτέρω, έχουν γίνει ερευνητικές δράσεις στο πλαίσιο του πέμπτου προγράμματος-πλαισίου για την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη για παγκόσμια περιβαλλοντικά θέματα (παραδείγματος χάριν, η κεντρική δράση «παγκόσμια αλλαγή και βιοποικιλότητα») και συγκεκριμένα το πρόγραμμα «επιβεβαίωση του διεθνούς ρόλου της κοινοτικής έρευνας».

[16] Ανακοίνωση της Επιτροπής COM(97)490.

Η χρηματοδότηση της ΕΚ για συγκεκριμένους περιβαλλοντικούς σκοπούς παραμένει περιορισμένη σε σύγκριση με τη συνολική ροή βοήθειας της ΕΚ (βλέπε παράρτημα IV). Παρόλα αυτά, η χορήγηση περιβαλλοντικής χρηματοδότησης σε περιφέρειες, χώρες ή θέματα δεν αντικατοπτρίζει κατ' ανάγκη το μέγεθος των προβλημάτων. Υπεισέρχονται και άλλοι παράγοντες, όπως η περιορισμένη πολιτική δέσμευση και οι ανεπαρκείς διοικητικές και διαχειριστικές ικανότητες στις χώρες που δέχονται τη χρηματοδότηση, με αποτέλεσμα τη σχετικά χαμηλή ζήτηση για περιβαλλοντικά έργα. Στο διάλογο με τις χώρες εταίρους, η ΕΚ πρέπει να δώσει μεγαλύτερη έμφαση στο να υπογραμμιστεί η σημασία των περιβαλλοντικών θεμάτων στις πολιτικές ημερήσιες διατάξεις, αφού οι αναπτυσσόμενες χώρες δεν έχουν το βασικό ρόλο μόνο στην αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών προβλημάτων αλλά και στη χορήγηση πόρων σύμφωνα με τις δικές τους προτεραιότητες.

Η αποδοτικότητα είναι ένα σημαντικό σημείο της χορήγησης πόρων για περιβαλλοντικά προγράμματα. Θα πρέπει να δοθεί ίση σημασία στο κόστος και τα οφέλη όσον αφορά περιβαλλοντικές πτυχές, κατά την αξιολόγηση δραστηριοτήτων που εξετάζουν κυρίως άλλες πτυχές της αειφόρου ανάπτυξης. Η Επιτροπή έχει στόχο να επιτύχει τον μέγιστο αντίκτυπο των διαθέσιμων πόρων αξιολογώντας την αποδοτικότητα τόσο σε επίπεδο προγράμματος όσο και έργων. Το μεγαλύτερο τμήμα της περιβαλλοντικής χρηματοδότησης θα συνεχίσει να προέρχεται από τα κύρια γεωγραφικά χρηματοδοτικά μέσω ως τμήμα των τακτικών δραστηριοτήτων συνεργασίας. Είναι κατά συνέπεια ουσιαστικό να συνεχιστεί η ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών προβληματισμών σε όλα τα μέσα βοήθειας της ΕΚ και να εξασφαλιστεί ότι αξιολογούνται οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις.

Ένα στρατηγικής σημασίας κονδύλιο είναι το «περιβάλλον στις αναπτυσσόμενες χώρες», το οποίο αποτελεί ειδικό μέσο για την υλοποίηση πειραματικών δραστηριοτήτων και στρατηγικών μελετών. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την ευέλικτη ανταπόκριση σε επικείμενα περιβαλλοντικά προβλήματα. Πρέπει να επιταχυνθούν οι προσπάθειες για τη δημιουργία ικανοτήτων σε ειδικά περιβαλλοντικά θέματα και για την ενσωμάτωση του περιβάλλοντος και της αειφόρου ανάπτυξης στην κοινωνική και οικονομική πολιτική. Θα εξακολουθήσει η εστίαση σε μικρό αριθμό θεμάτων προτεραιότητας με στόχο τη βελτίωση της αποδοτικότητας και της διάδοσης των αποτελεσμάτων. Ιδίως, θα χρησιμοποιηθούν τα αποτελέσματα και τα μαθήματα σε σχέση με τη συνολική αξιολόγηση των περιβαλλοντικών επιδόσεων της βοήθειας ΕΚ.

Υπάρχει ανάγκη βελτίωσης του λογιστικού ελέγχου των δαπανών για το περιβάλλον ώστε να διευκολυνθεί η συγκρισιμότητα μεταξύ περιφερειών και των περιβαλλοντικών δαπανών της οικονομικής και αναπτυξιακής συνεργασίας των κρατών μελών της ΕΕ. Προς αυτή την κατεύθυνση, θα εισαχθεί το σύστημα ενδείξεων της ΕΑΒ του ΟΟΣΑ για το λογιστικό έλεγχο συνδρομών βάσει διεθνών συμφωνιών για το περιβάλλον. Η αξιολόγηση των έργων και των προγραμμάτων θα βοηθήσει στη μέτρηση της αποδοτικότητας των δαπανών για το περιβάλλον.

6.2. Εθνικές και περιφερειακές στρατηγικές και προγραμματισμός

Ο προγραμματισμός αποτελεί την αρχική διαδικασία σχεδιασμού μιας ομάδας δραστηριοτήτων συνεργασίας σε ένα ευρύ πλαίσιο μέσω διαλόγου με τα εμπλεκόμενα μέρη στη χώρα ή την περιφέρεια εταίρο, [17] και αποτελεί κατά συνέπεια μια άριστη ευκαιρία προκειμένου να διασφαλιστεί η ένταξη των δραστηριοτήτων συνεργασίας στην εθνική ή περιφερειακή στρατηγική αειφόρου ανάπτυξης.

[17] Στη φάση του προγραμματισμού αναλύεται η κατάσταση της χώρας και των τομέων, προκειμένου να εντοπισθούν προβλήματα, περιορισμοί και ευκαιρίες που θα μπορούσαν να αποτελέσουν αντικείμενο των δραστηριοτήτων αναπτυξιακής συνεργασίας.

Στη διάσκεψη για τη Γη+5 το 1997, όλες οι χώρες δεσμεύτηκαν να καταρτίσουν εθνικές στρατηγικές για την αειφόρο ανάπτυξη μέχρι το 2002. Στην ΕΑΒ όλοι οι διμερείς χορηγοί δεσμεύτηκαν να βοηθήσουν τις αναπτυσσόμενες χώρες, να υλοποιήσουν τέτοιες στρατηγικές μέχρι το 2005 προκειμένου να ξεκινήσει η αναστροφή της περιβαλλοντικής υποβάθμισης κατά το 2015. [18] Οι στρατηγικές αειφόρου ανάπτυξης συνιστούν ιδιαίτερες συμμετοχικές διαδικασίες για κάθε χώρα, με στόχο τη διασφάλιση της συνεκτίμησης της περιβαλλοντικής διάστασης στους κοινωνικοοικονομικούς αναπτυξιακούς στόχους στη χάραξη και την υλοποίηση των πολιτικών. Οι στρατηγικές μπορούν να παράσχουν πλαίσιο για ολοκληρωμένες, συνολικές και συνεκτικές προσεγγίσεις που διαθέτουν οι ίδιες οι αναπτυσσόμενες χώρες και ταυτόχρονα να παράσχουν ένα πλαίσιο στο οποίο μπορούν να εργαστούν συνεκτικά όλοι οι εταίροι. Επί του παρόντος καταρτίζεται μια σειρά κατευθυντήριων γραμμών για τους χορηγούς με θέμα την υποστήριξη των στρατηγικών αυτών, από την ομάδα σχεδιασμού της ΕΑΒ για τις εθνικές στρατηγικές αειφόρου ανάπτυξης στην οποία συμπροεδρεύουν το Ηνωμένο Βασίλειο και η Επιτροπή. Η Επιτροπή θα συνεχίσει τη στήριξη της χάραξης και της υλοποίησης εθνικών στρατηγικών για αειφόρο ανάπτυξη και θα χρησιμοποιήσει κατάλληλα τις κατευθυντήριες γραμμές της ΕΑΒ.

[18] Στρατηγική αναπτυξιακής εταιρικής σχέσης ΟΟΣΑ/ΕΑΒ «Διαγράφοντας τον 21ο αιώνα: Η Συμβολή της αναπτυξιακής συνεργασίας», Μάιος 1996. Ο στόχος αποσαφηνίστηκε περαιτέρω στη 37η σύνοδο κορυφής της ΕΑΒ (11-12 Μαΐου 1999) στο έγγραφο DCD/DAC(99)11 «Αποσαφήνιση των στόχων και των στρατηγικών της ΕΑΒ: Εθνική στρατηγική για αειφόρο ανάπτυξη».

Μείζονα έργα και προγράμματα σε περιφερειακό επίπεδο είναι δυνατόν να έχουν διασυνοριακές περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Στις περιπτώσεις αυτές, η έμφαση θα πρέπει να δοθεί στη συμπληρωματικότητα μεταξύ εθνικών και περιφερειακών ενδεικτικών προγραμμάτων ώστε να αποφεύγονται οι επικαλύψεις ή τα κενά. Επιπλέον, ορισμένες περιφερειακές ομάδες, όπως τα μικρά νησιωτικά αναπτυσσόμενα κράτη (SIDS), μπορεί να αντιμετωπίζουν παρόμοια περιβαλλοντικά προβλήματα, τα οποία να επιλύονται με πολύ μικρότερο κόστος μέσω της περιφερειακής συνεργασίας ή άλλων μορφών συνεργασίας Νότου-Νότου.

Επί του παρόντος, εκπονούνται εθνικές και περιφερειακές στρατηγικές για τις χώρες ΑΚΕ, AΛA και MED, με στόχο την ενίσχυση της συνοχής των πολιτικών αναπτυξιακής συνεργασίας και της ΕΚ που απευθύνονται στις εν λόγω χώρες. Στο παρόν στάδιο εναρμονίζεται η διαδικασία προγραμματισμού και θα πρέπει να εφαρμόζονται οι ίδιες διαδικασίες ενσωμάτωσης της περιβαλλοντικής διάστασης σε όλες τις περιφέρειες στα διάφορα στάδια προγραμματισμού. Αυτή τη στιγμή συντάσσεται εγχειρίδιο στο οποίο περιλαμβάνονται οι αναθεωρημένες κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών πτυχών στις πολιτικές και τον προγραμματισμό.

Η ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής διάστασης στη φάση του προγραμματισμού εξυπηρετεί δύο στόχους:

*τον εντοπισμό και την αποφυγή άμεσων και έμμεσων δυσμενών επιπτώσεων των προγραμμάτων συνεργασίας στο περιβάλλον, οι οποίες θα μπορούσαν να υπονομεύσουν τη βιωσιμότητα και να δυσχεράνουν την επίτευξη των στόχων της αναπτυξιακής συνεργασίας,

*την αναγνώριση και την αξιοποίηση των ευκαιριών βελτίωσης των περιβαλλοντικών συνθηκών, ώστε να επιτευχθούν πρόσθετα οφέλη για τις αναπτυξιακές και οικονομικές δραστηριότητες και να προαχθούν τα περιβαλλοντικά θέματα που αποτελούν προτεραιότητα για την ΕΕ.

Σύμφωνα με τις αναθεωρημένες κατευθυντήριες γραμμές, η ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής διάτασης θα επιτευχθεί μέσω μιας διαδικασίας τριών φάσεων. Κατά την πρώτη φάση, η εθνική περιβαλλοντική κατατομή [19] και οι σχετικοί δείκτες εξωτερικής απόδοσης (όπως οι δείκτες που περιγράφονται στο τμήμα 7.3) θα ληφθούν υπόψη για την κατάρτιση του εγγράφου εθνικής στρατηγικής. Η δεύτερη φάση αποτελείται από τη συστηματική αξιολόγηση των κινδύνων και των ευκαιριών του προτεινομένου προγράμματος βάσει της περιβαλλοντικής κατατομής. [20] Στην τρίτη φάση μπορεί να επιτευχθεί βελτίωση της συνολικής ποιότητας της ενσωμάτωσης των περιβαλλοντικών πτυχών μέσω των ομάδων υποστήριξης ποιότητας. Οι ομάδες υποστήριξης της ποιότητας έχουν επιτύχει ελπιδοφόρα αποτελέσματα στη συνεργασίας ΕΕ-ΑΚΕ.

[19] Πολλές χώρες διαθέτουν ήδη περιβαλλοντικές κατατομές (π.χ. http://www.afdb.org/about/oesu-cep.html), οι οποίες ενημερώνονται σε τακτά διαστήματα και περιλαμβάνουν σύνοψη και ανάλυση των περιβαλλοντικών συνθηκών της χώρας, καθώς και στοιχεία για τα σημαντικότερα περιβαλλοντικά ζητήματα, τις τάσεις και τις πιέσεις, τις αντιδράσεις των κρατικών αρχών και των πολιτών, την πρόοδο των κανονιστικών μεταρρυθμίσεων και τα εμπλεκόμενα θεσμικά όργανα.

[20] Αυτή η στρατηγική επανεξέταση θα πρέπει να παρέχει στους αρμόδιους για τη λήψη αποφάσεων πληροφορίες για τις σημαντικότερες περιβαλλοντικές επιπτώσεις και ευκαιρίες του προτεινόμενου προγράμματος και των εναλλακτικών λύσεων. Θα πρέπει να προτείνει μέτρα για τη μείωση των ενδεχόμενων συγκρούσεων μεταξύ των προγραμμάτων, καθώς και νέους τομείς προτεραιότητας για χρηματοδότηση, οι οποίοι θα περιορισθούν στα έγγραφα του προγράμματος.

Με τις φάσεις αυτές απλοποιείται η εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων κατά την κατάρτιση και την υλοποίηση των προγραμμάτων, ενώ αυξάνεται η πιθανότητα συμβολής των προγραμμάτων στην αειφόρο ανάπτυξη. Μειώνεται επίσης η ανάγκη αξιολόγησης των εναλλακτικών λύσεων κατά την κατάρτιση μεμονωμένων σχεδίων. Ένα επιπλέον βήμα θα μπορούσε να είναι η ενσωμάτωση ενός συντόμου κεφαλαίου για το περιβάλλον στην κατατομή κάθε χώρας.

6.3. Κύκλος και προγράμματος και έργων

Η επιτυχία και η βιωσιμότητα ενός αναπτυξιακού προγράμματος ή έργου επηρεάζεται από το βαθμό αλληλεπίδρασής του με τους περιβαλλοντικούς πόρους. Αυτοί οι παράγοντες, κατά συνέπεια, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη κατά την προπαρασκευαστική φάση (διορισμός και κατάρτιση) και υλοποίησης των έργων, ούτως ώστε να προλαμβάνονται ή να προβλέπονται περιβαλλοντικά προβλήματα, τα οποία ενδεχομένως θα παρεμπόδιζαν την επίτευξη των στόχων, θα προκαλούσαν καθυστερήσεις ή θα δημιουργούσαν απρόβλεπτες δαπάνες. Μια προκαταρκτική ενέργεια είναι η προεπιλογή όλων των περιβαλλοντικών έργων προκειμένου να καθορίζεται σε ποιο βαθμό χρειάζεται περιβαλλοντική δράση. Για τα έργα που απαιτούν περαιτέρω δράση, οι αξιολογήσεις περιβαλλοντικών επιπτώσεων (EIA) εξετάζουν την ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών προβληματισμών σε όλα τα στάδια του κύκλου των έργων.

Οι διαδικασίες αξιολόγησης θα περιλαμβάνουν ανάλυση (π.χ. με τη χρήση εννοιολογικού πλαισίου) σχετικά με το πώς οι προτεινόμενες δράσεις αναμένεται να οδηγήσουν στα προβλεπόμενα αποτελέσματα, λαμβάνοντας υπόψη τις πιθανές επιπτώσεις των εξωτερικών επιρροών και τις συνθήκες που απαιτούνται για βιωσιμότητα. Ενώ οι διαδικασίες περιβαλλοντικής αξιολόγησης για τα προγράμματα και τα έργα είναι υποχρεωτική στην οικονομική και αναπτυξιακή συνεργασία της ΕΚ, υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης. Οι αναθεωρημένες κατευθυντήριες γραμμές θα λαμβάνουν υπόψη τις αλλαγές στην προσέγγιση της ΕΚ στην οικονομική και αναπτυξιακή συνεργασία, ιδίως μέσω του αυξημένου αριθμού προγραμμάτων υποστήριξης τομεακής κλίμακας για τα οποία θα πραγματοποιούνται στρατηγικές περιβαλλοντικές αξιολογήσεις. Όπως προαναφέρθηκε, οι ομάδες υποστήριξης ποιότητας θα μπορούσαν επίσης να διασφαλίσουν τη συνολική ποιότητα της ενσωμάτωσης των περιβαλλοντικών πτυχών κατά την προετοιμασία του έργου. Για έργα που απαιτούν ειδική περιβαλλοντική δράση, η εμπεριστατωμένη μελέτη από την αρμόδια μονάδα θα πρέπει να αποτελεί υποχρεωτική φάση της διαδικασίας έγκρισης.

Οι εκθέσεις αξιολόγησης έργων και προγραμμάτων επί του παρόντος διανέμονται εσωτερικά [21] σε συστηματική βάση, όπως κατά θέμα ή κατά γεωγραφική περιοχή. Τα πορίσματά τους θα πρέπει να ενσωματώνονται στα μελλοντικά σχέδια και προγράμματα. Επιπλέον, η ενημέρωση του κοινού θα διευκολύνεται μέσω ηλεκτρονικής βάσης δεδομένων με πληροφορίες για τις στρατηγικές περιβαλλοντικές αξιολογήσεις και τις αξιολογήσεις περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Θα πρέπει να προωθηθεί η εκμάθηση και η βελτίωση μέσω της σύγκρισης, της τυποποιημένης πρόσβασης στις σχετικές πληροφορίες καθώς και της μεγαλύτερης διαφάνειας και υποχρέωσης λογοδοσίας.

[21] http://europa.eu.int/comm/scr/evaluation/index.htm.

7. Προωθηση και αξιολογηση της διαδικασιασ ενσωματωσησ

7.1. Ανθρώπινο δυναμικό

Το προσωπικό που ασχολείται με περιβαλλοντικά ζητήματα που έχουν σχέση με την οικονομική και αναπτυξιακή συνεργασία εργάζεται σε διάφορες Γενικές Διευθύνσεις διευκολύνοντας έτσι την ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών ζητημάτων στις διάφορες πολιτικές και προγράμματα (βλέπε σχήμα 1).

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Η αποτελεσματική ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών θεμάτων αποτελεί δικτύωση των διαφόρων κεντρικών ομάδων - των αρμοδίων με πλήρη ή μερική απασχόληση για τα περιβαλλοντικά ζητήματα στο πλαίσιο της οικονομικής και αναπτυξιακής συνεργασίας, και του λοιπού προσωπικού της Επιτροπής. Η δικτύωση αυτή επιτυγχάνεται μεταξύ των διαφόρων Γενικών Διευθύνσεων μέσω των διυπηρεσιακών ομάδων, όπως οι ανταποκριτές για θέματα ενσωμάτωσης, πυρήνας για το περιβάλλον και την ανάπτυξη, και εντός των Γενικών Διευθύνσεων μέσω των ομάδων σχεδιασμού.

Συνολικά 24 και 38 στελέχη απασχολούνται πλήρως και μερικώς αντίστοιχα, σε επτά Γενικές Διευθύνσεις και υπηρεσίες και ασχολούνται με το περιβάλλον στον τομέα της οικονομικής και αναπτυξιακής συνεργασίας. Η εργασία τους καλύπτει διεθνείς περιβαλλοντικές διαπραγματεύσεις, χάραξη και υλοποίηση περιβαλλοντικής πολιτικής ΕΚ, προετοιμασία κατευθυντήριων γραμμών, έλεγχο περιβαλλοντικών αξιολογήσεων, καθώς και προετοιμασία και έλεγχο περιβαλλοντικών έργων. Ορισμένες από τις εργασίες υποστηρίζονται και από εξωτερικούς συμβούλους. Στις αναπτυσσόμενες χώρες, τα περιβαλλοντικά έργα που χρηματοδοτούνται από την Κοινότητα σχεδιάζονται και υλοποιούνται από εξωτερικές ομάδες τεχνικής βοήθειας. Η Επιτροπή διατηρεί μια εποπτική αρμοδιότητα μέσω των κεντρικών υπηρεσιών της και ενός εκτεταμένου δικτύου αντιπροσωπειών ΕΚ στις χώρες.

Η «αξιολόγηση των περιβαλλοντικών επιδόσεων των προγραμμάτων της ΕΚ στις αναπτυσσόμενες χώρες» (1997) κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το προσωπικό στις περιοχές των χωρών AΛA-MED και ΑΚΕ σε σχέση με τις υποχρεώσεις που έχουν αναληφθεί, υπολείπεται σημαντικά του προσωπικού άλλων μεγάλων χρηματοδοτών. [22] Το θέμα των περιορισμένων ανθρώπινων πόρων, ιδίως για περιβαλλοντικά θέματα, θα πρέπει να μελετηθεί προσεκτικά, δεδομένων των αυστηρών στόχων συνολικών δαπανών προσωπικού τους οποίους έχουν θέσει τα κράτη μέλη της ΕΕ στην Ατζέντα 2000. Επιπλέον, οι προσπάθειες πρέπει να εστιαστούν στην ενίσχυση των ικανοτήτων των υπηρεσιών της Επιτροπής και της δημόσιας διοίκησης των χωρών εταίρων για τη βελτίωση των περιβαλλοντικών επιδόσεων της βοήθειας της ΕΚ. Στο πλαίσιο της τρέχουσας εντολής των περιβαλλοντικών μονάδων, υπάρχουν οι ακόλουθες δυνατότητες:

[22] ΑΚΕ: 1300 εκατομμύρια EUR συνολικής βοήθειας ανά εργαζόμενο, ΑΛΑ-MED: 600 εκατομμύρια EUR ανά εργαζόμενο, DfID: 166 εκατομμύρια EUR ανά εργαζόμενο, Διεθνής Τράπεζα: εκατομμύρια EUR ανά εργαζόμενο (1995). Πηγή: ERM (1997).

*δημιουργία ικανοτήτων στις χώρες εταίρους ώστε να είναι σε θέση να αναλάβουν περισσότερες ευθύνες για την υλοποίηση προγραμμάτων συνεργασίας κατά περιβαλλοντικά ορθό τρόπο,

*αύξηση της ικανότητας του προσωπικού για την ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών πτυχών στα προγράμματα οικονομικής και αναπτυξιακής συνεργασίας (βλέπε επόμενο τμήμα),

*εναρμόνιση των εσωτερικών διαδικασιών προκειμένου να λαμβάνονται συστηματικά υπόψη τα περιβαλλοντικά θέματα και να κατανέμονται οι ευθύνες μεταξύ περισσότερων εργαζομένων,

*δημιουργία ενός απλού συστήματος για τη συνεχή παρακολούθηση και βελτίωση της ποιότητας των αποτελεσμάτων, παραδείγματος χάριν τηρώντας σχετικά στατιστικά στοιχεία.

7.2. Εσωτερική δημιουργία ικανοτήτων, κατάρτιση και ανταλλαγή γνώσεων

Όπως ήδη αναφέρθηκε, η δημιουργία ικανοτήτων και η κατάρτιση αποτελούν μια από τις βασικές στρατηγικές δραστηριότητες για την περαιτέρω ενσωμάτωση του περιβάλλοντος και της αειφόρου ανάπτυξης στις πολιτικές οικονομικής και αναπτυξιακής συνεργασίας. Μια σειρά διημερίδων κατάρτισης [23] θα διοργανωθεί κατά τη διάρκεια του 1999 και του 2000 στις κεντρικές υπηρεσίες και στις αντιπροσωπείες στις περιφέρειες ΑΚΕ και ΑΛΑ-MED. Στη συνέχεια, η τακτική περιβαλλοντική κατάρτιση θα πρέπει να επεκταθεί ώστε να καλύψει όλους τους τομείς συνεργασίας. Η κατάρτιση αυτή θα πρέπει να είναι υποχρεωτική για όλους τους αρμόδιους γεωγραφικών περιφερειών και θεματικών τομέων, πρωτίστως για όσους ασχολούνται με τα προγράμματα και έργα υψηλής περιβαλλοντικής ευαισθησίας.

[23] Το πρόγραμμα κατάρτισης αποτελείται από τα ακόλουθα τέσσερα συστατικά στοιχεία: (i) εισαγωγή στα περιβαλλoντικά προβλήματα και στις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει η ΕΚ με πολυμερείς περιβαλλοντικές συμφωνίες, (ii) διάλογος για την περιβαλλοντική πολιτική και προγραμματισμός, (iii) ενσωμάτωση της διάστασης του περιβάλλοντος στον κύκλο των έργων, (iv) περιβαλλοντική οικονομία.

Το 2000 θα διεξαχθεί μια συνολική εκτίμηση των αναγκών κατάρτισης, προκειμένου να ποσοτικοποιηθεί το προσωπικό που χρειάζεται περαιτέρω περιβαλλοντική κατάρτιση και να προσδιοριστούν οι περιβαλλοντικές πτυχές που πρέπει να καλυφθούν κατά την κατάρτιση. Η εκτίμηση των αναγκών θα περιλαμβάνει επίσης εντοπισμό των πιθανών ευκαιριών για την ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής διάστασης σε άλλα προγράμματα κατάρτισης. [24] Θα πρέπει να τεθούν σαφείς στόχοι και δείκτες για τη μέτρηση της επιτυχίας της κατάρτισης αυτής.

[24] Όπως κατάρτιση και διαχείριση κύκλου έργου, χρηματοοικονομική ανάλυση, φτώχεια και φύλο.

Πέραν της επίσημης κατάρτισης, ένα άλλο σημαντικό ζήτημα αποτελεί η δικτύωση, ιδιαίτερα για την αναπτυξιακή συνεργασία της ΕΕ, η οποία έχει να προσφέρει ένα ευρύ φάσμα εμπειριών. Η συστηματικότερη ανταλλαγή απόψεων μεταξύ κρατών μελών για τα περιβαλλοντικά ζητήματα, θα αποβεί ωφέλιμη για τις χώρες εταίρους οι οποίες διαθέτουν ελάχιστη εμπειρία σε περιβαλλοντικά θέματα.

Η διάδοση των πληροφοριών έχει διευκολυνθεί εξαιρετικά μέσω της ταχείας επέκτασης των τηλεπικοινωνιών και του διαδικτύου. Η δημιουργία ενός κόμβου web της Επιτροπής στα τέλη του 1999 με θέμα «Περιβάλλον και Αναπτυξιακή Συνεργασία» θα διευκολύνει την πρόσβαση σε βασικά έγγραφα και χώρους πληροφοριών.

7.3. Αξιολόγηση των επιδόσεων της ενσωμάτωσης της περιβαλλοντικής διάστασης

Οι συνολικές περιβαλλοντικές επιδόσεις της βοήθειας της ΕΚ αξιολογούνται τακτικά. Στην επόμενη συνολική αξιολόγηση, η οποία θα πραγματοποιηθεί κατά το 2000-2001, θα εκτιμηθεί η πρόοδος που σημειώθηκε στην υλοποίηση των συστάσεων της προηγούμενης αξιολόγησης του 1997, καθώς και οι περιβαλλοντικές επιδόσεις της βοήθειας της ΕΚ κατά την περίοδο 1995-2000, από εξωτερική και εσωτερική άποψη.

Από εξωτερική άποψη, θα εξετάζονται οι ειδικοί περιβαλλοντικοί δείκτες κάθε χώρας ή περιοχής προκειμένου να εντοπιστούν το μέγεθος και η πορεία των περιβαλλοντικών τάσεων. Τέτοιοι δείκτες έχουν αναπτυχθεί από την ομάδα εργασίας της ΕΑΒ για την αειφόρο ανάπτυξη (παράρτημα V). Αυτοί οι γενικοί δείκτες θα χρησιμοποιηθούν για την προσαρμογή και εστίαση των προγραμμάτων και των πολιτικών συνεργασίας της ΕΚ όπως απαιτείται, και θα συμπεριληφθούν στις σχετικές εκθέσεις. Οι δείκτες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την εκτίμηση των γενικών τάσεων και της προόδου κάθε χώρας προς την επίτευξη των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης, καθώς και τον προσανατολισμό του περιφερειακού και εθνικού σχεδιασμού και προγραμματισμού. Δεδομένου ότι οι δείκτες της ΕΑΒ συμπεριλαμβάνουν μόνο ορισμένους από τους βασικούς δείκτες για κάθε σφαίρα αειφόρου ανάπτυξης, θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν και άλλα σύνολα δεικτών [25] και πηγές δεδομένων, ώστε να απεικονισθούν με μεγαλύτερη ακρίβεια οι αναπτυξιακές τάσεις στην εν λόγω χώρα ή περιφέρεια.

[25] Μεταξύ των εν λόγω συνόλων δεικτών συγκαταλέγονται ο δείκτης. ανθρώπινης ανάπτυξης, οι δείκτες αειφόρου ανάπτυξης που καταρτίζονται από την Επιτροπή του ΟΗΕ για την αειφόρο ανάπτυξη, το ελάχιστο σύνολο εθνικών κοινωνικών δεδομένων της στατιστικής υπηρεσίας του ΟΗΕ, καθώς και το σύστημα διάδοσης γενικών δεδομένων του ΔΝΤ.

Συχνά διαπιστώνεται έλλειψη διεθνώς συγκρίσιμων δεδομένων στον τομέα του περιβάλλοντος για τις αναπτυσσόμενες χώρες. Το γεγονός αυτό λειτουργεί ανασχετικά στη χάραξη πολιτικών στις εν λόγω χώρες και στην εκπλήρωση των απαιτήσεων υποβολής εκθέσεων που προβλέπονται από πολυμερείς περιβαλλοντικές συμφωνίες. Η ΕΕ και τα κράτη μέλη, μαζί με τους εταίρους από την ΕΑΒ, την Παγκόσμια Τράπεζα και το σύστημα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, θα πρέπει να καταβάλουν συντονισμένες προσπάθειες για την υποστήριξη της δημιουργίας ικανοτήτων τήρησης περιβαλλοντικών στατιστικών στοιχείων στις αναπτυσσόμενες χώρες.

Πέραν της εκτίμησης της προόδου σε παγκόσμιο επίπεδο και σε επίπεδο αναπτυσσόμενων χωρών, υπάρχει ανάγκη εκτίμησης της εσωτερικής προόδου όσον αφορά την ενσωμάτωση της διάστασης του περιβάλλοντος και της βιώσιμης ανάπτυξης στην οικονομική και αναπτυξιακή συνεργασία της ΕΕ. Για το σκοπό αυτό θα χρησιμοποιηθεί το σύνολο στόχων, οι ειδικές δράσεις για την περίοδο 2000-2002, και οι σχετικοί δείκτες που παρουσιάζονται στο παράρτημα VI.

8. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Οι αναπτυσσόμενες χώρες έχουν πρωτεύουσα αρμοδιότητα για τον καθορισμό και την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών θεμάτων τα οποία τους αφορούν και για την ενσωμάτωση περιβαλλοντικών εκτιμήσεων στις πολιτικές τους. Οι εθνικές τους στρατηγικές για αειφόρο ανάπτυξη θα διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στο πλαίσιο αυτό. Υπάρχουν πολλές ευκαιρίες και εναλλακτικές λύσεις για το πως οι πολιτικές της ΕΚ θα πρέπει να στηρίξουν τις προσπάθειές τους και για το πως να ενσωματώσουν περαιτέρω τις περιβαλλοντικές επιτυχίες στην οικονομική και αναπτυξιακή συνεργασία της ΕΚ. Ορισμένες από τις ευκαιρίες και τις δυνατότητες αυτές είχαν ήδη επισημανθεί σε προηγούμενα εσωτερικά έγγραφα.

Κατά συνέπεια, η βασική πρόκληση είναι να εξασφαλισθεί, με αξιοπιστία και διαφάνεια, ότι αναπτύσσονται πλήρως και ότι σημειώνεται σταθερή πρόοδος στη διαδικασία ενσωμάτωσης της περιβαλλοντικής διάστασης. Εν προκειμένω, τρία βασικά στοιχεία είναι πολύ σημαντικά. Πρώτον, βασική προϋπόθεση είναι η πολιτική δέσμευση στη διαδικασία ενσωμάτωσης σε κάθε επίπεδο ιεραρχίας.

Δεύτερον, πρέπει να επισημοποιηθεί η διαδικασία ενσωμάτωσης στην οργανωτική διάρθρωση ώστε να αποκτήσει επαρκές θεσμικό βάρος. Για την επίλυση παρόμοιων ζητημάτων καταβάλλουν προσπάθειες πολλοί άλλοι ιδιωτικοί και δημόσιοι οργανισμοί, και εκτός του τομέα αναπτυξιακής συνεργασίας, ιδίως όσον αφορά την ευρύτερη προσέγγιση της ενσωμάτωσης της έννοιας της βιώσιμης ανάπτυξης. Ο ΟΟΣΑ και η Παγκόσμια Τράπεζα, λόγου χάριν, αποφάσισαν να δώσουν μεγαλύτερο ειδικό βάρος και προβολή στην ευρύτερη διαδικασία ενσωμάτωσης εντός του οργανωτικού πλαισίου τους και συγκρότησαν ειδικές μονάδες υψηλού επιπέδου για την εποπτεία της διαδικασίας ενσωμάτωσης. Η Επιτροπή θα εξετάσει περαιτέρω τις εν λόγω οργανωτικές πτυχές στο εγγύς μέλλον.

Τρίτον, πρέπει να υπάρχει ορθή διαχείριση της συνολικής ποιότητας της διαδικασίας ενσωμάτωσης. Η πλέον αξιόπιστη από την άποψη αυτή προσέγγιση είναι η προσπάθεια πιστοποίησης και διαπίστευσης της διαδικασίας ενσωμάτωσης της περιβαλλοντικής διάστασης σύμφωνα με ένα διεθνώς αποδεκτό και τυποποιημένο σύστημα περιβαλλοντικής διαχείρισης. [26] Η πιστοποίηση από ανεξάρτητο φορέα θα προσδώσει στη διαδικασία την απαραίτητη διαφάνεια και προβολή. Η Επιτροπή θα διερευνήσει τη δυνατότητα απόκτησης της εν λόγω πιστοποίησης κατά τους προσεχείς μήνες.

[26] Τα σημαντικότερα συστήματα είναι το Πρότυπο ISO 14001 του Διεθνούς Οργανισμού Τυποποίησης και το σύστημα περιβαλλοντικής διαχείρισης και ελέγχου EMAS της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Το σύστημα περιβαλλοντικής διαχείρισης είναι ένα διαχειριστικό εργαλείο που δίνει τη δυνατότητα σε έναν οργανισμό να ελέγχει τον αντίκτυπο των δραστηριοτήτων, των προϊόντων ή των υπηρεσιών του στο περιβάλλον. Το σύστημα περιβαλλοντικής διαχείρισης καθιστά δυνατή μια δομημένη προσέγγιση βάσει της οποίας τίθενται και επιτυγχάνονται περιβαλλοντικοί στόχοι και σκοποί και αποδεικνύεται ότι έχουν επιτευχθεί. Τα πρότυπα αποσκοπούν στη δημιουργία ενός πλαισίου συνολικής στρατηγικής προσέγγισης στην περιβαλλοντική πολιτική του οργανισμού, στα σχέδια και τις δράσεις του και παράλληλα σε μια δέσμευση υπέρ της συνεχούς βελτίωσης.

ΑΚΡΩΝΥΜΙΑ

ΑΚΕ Aφρική-Καραϊβική-Ειρηνικός

AΛA Aσία και Λατινική Αμερική

ΚΑΕ Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη

ΕΑΒ Επιτροπή Αναπτυξιακής Βοήθειας

ΓΔ Γενική Διεύθυνση

ΕΟΕ Οικονομική Επιτροπή για την Ευρώπη

ΕΤΑΑ Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης

EMAS Σύστημα περιβαλλοντικής διαχείρισης και ελέγχου της Ευρωπαϊκής Κοινότητας

ΕΚ Ευρωπαϊκή Κοινότητα

ΕΤΑ Eυρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης

EΤΕ Eυρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων

ΜΠΕ Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων

FAO Οργανισμός τροφίμων και γεωργίας

ΣΓΠ Σύστημα Γενικευμένων Προτιμήσεων

ISO Διεθνής Οργανισμός Τυποποίησης

ΠΠΣ Πολυμερής περιβαλλοντική συμφωνία

MED Νότια Μεσόγειος, Εγγύς και Μέση Ανατολή

NΑΚ Nέα Ανεξάρτητα κράτη

NSSD Εθνική Στρατηγική Αειφόρου Ανάπτυξης

ΟBNOVA Σερβοκροατική λέξη για την Ανάπτυξη

ΟΟΣΑ Oργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης

ΣΠΜ Στρατηγική περιβαλλοντική μελέτη

SIDS Μικρά νησιωτικά αναπτυσσόμενα κράτη

TRIPS Δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας σε σχέση με το εμπόριο

UNCSD Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για την Αειφόρο Ανάπτυξη

UNDP Πρόγραμμα του ΟΗΕ για την ανάπτυξη

UNEP Πρόγραμμα του ΟΗΕ για το περιβάλλον

ΠΟΕ Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I: ΝΟΜΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΜΕ ΘΕΜΑ ΤΗΝ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣΗ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚ

ΔΕΣΜΕΥΣΗ // ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ/ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

Συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας // Άρθρο 6: «Οι απαιτήσεις της περιβαλλοντικής προστασίας πρέπει να ενταχθούν στον καθορισμό και την εφαρμογή των κοινοτικών πολιτικών και δράσεων που αναφέρονται στο άρθρο 3 [στο οποίο παρατίθενται οι πολιτικές της ΕΚ], ιδίως προκειμένου να προωθηθεί η αειφόρος ανάπτυξη».

Σύμβαση Λομέ IV (1990-2000) // Περιλαμβάνεται ο στρατηγικός στόχος επίτευξης μιας «βιώσιμης ισορροπίας μεταξύ των οικονομικών στόχων, της ορθολογικής περιβαλλοντικής διαχείρισης και της ενίσχυσης των φυσικών και ανθρώπινων πόρων». Σε τίτλο με θέμα το περιβάλλον διατυπώνονται οι αρχές, οι προτεραιότητες και οι διαδικασίες δράσης.

Κανονισμός του Συμβουλίου 443/92 περί χρηματοδοτικής και τεχνικής βοήθειας, καθώς και οικονομικής συνεργασίας με τις αναπτυσσόμενες χώρες της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής // Η προστασία του περιβάλλοντος και των φυσικών πόρων, καθώς και η βιώσιμη ανάπτυξη τίθενται ως μακροπρόθεσμες προτεραιότητες. Προβλέπεται η διάθεση ποσοστού 10% των χρηματοδοτικών πόρων από τα κονδύλια του προϋπολογισμού για τεχνική και χρηματοδοτική βοήθεια στις περιφέρειες ΑΛΑ με στόχο την προστασία του περιβάλλοντος και των φυσικών πόρων.

Κανονισμός του Συμβουλίου 1488/96 σχετικά με τα συνοδευτικά χρηματοδοτικά και τεχνικά μέτρα (MEDA) για τη μεταρρύθμιση των οικονομικών και κοινωνικών δομών στα πλαίσια της ευρωμεσογειακής συνεργασίας // Στον κανονισμό δηλώνεται ότι «η Κοινότητα...θα προβεί σε μεταρρυθμίσεις των οικονομικών και κοινωνικών δομών και θα μετριάσει τις συνέπειες που ενδέχεται να έχει η οικονομική ανάπτυξη στον κοινωνικό τομέα και στον τομέα του περιβάλλοντος».

Κανονισμός του Συμβουλίου 1279/96 για τη χορήγηση συνδρομής για την οικονομική μεταρρύθμιση και ανάκαμψη στα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη και τη Μογγολία (TACIS) // Το περιβάλλον χαρακτηρίζεται τομέας προτεραιότητας. Στον κανονισμό αναφέρεται ότι «θα χορηγηθεί βοήθεια για περιβαλλοντικά θέματα» και ότι «κατά την κατάρτιση και εφαρμογή προγραμμάτων αποδίδεται η δέουσα προσοχή στις περιβαλλοντικές εκτιμήσεις...». Στην πρόταση νέου κανονισμού δηλώνεται ότι τα εθνικά και διακρατικά προγράμματα θα καλύπτουν το πολύ τρία από τα επιλέξιμα πεδία συνεργασίας, τα οποία παρατίθενται. Ωστόσο, δίνεται έμφαση στην ενσωμάτωση του περιβάλλοντος και στη βιώσιμη ανάπτυξη ως γενικές αρχές της συνεργασίας.

Κανονισμός του Συμβουλίου 722/97 σχετικά με δράσεις που εφαρμόζονται στις αναπτυσσόμενες χώρες στον τομέα του περιβάλλοντος στο πλαίσιο της βιώσιμης ανάπτυξης // Τίθεται το πλαίσιο της κοινοτικής βοήθειας από τη γραμμή του προϋπολογισμού «Περιβάλλον στις αναπτυσσόμενες χώρες» (B7-6200) προκειμένου να δοθεί στις αναπτυσσόμενες χώρες η δυνατότητα ενσωμάτωσης της περιβαλλοντικής διάστασης στη διαδικασία ανάπτυξής τους. Τα σχέδια που υποστηρίζονται είναι πειραματικές ενέργειες και στρατηγικές μελέτες. Επί του παρόντος συζητείται πρόταση νέου κανονισμού.

Κανονισμός του Συμβουλίου 3062/95 σχετικά με τις ενέργειες για την προστασία των τροπικών δασών // Τίθεται το πλαίσιο της κοινοτικής βοήθειας από τη γραμμή του προϋπολογισμού «Τροπικά δάση» (B7-6201) με στόχο την υποστήριξη της διατήρησης και της βιώσιμης διαχείρισης των τροπικών δασών στις αναπτυσσόμενες χώρες. Έχει δημοσιευθεί και ένα εγχειρίδιο με θέμα τη συνεργασία για την ανάπτυξη του τομέα δασοκομίας. Στον νέο κανονισμό, ο οποίος συζητείται επί του παρόντος, θα περιληφθούν και άλλα είδη δασών, επιπλέον των τροπικών.

Ψήφισμα του Συμβουλίου της 28ης Mαΐου 1996 για τη μελέτη αξιολόγησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων στις αναπτυσσόμενες χώρες // Στο ψήφισμα δηλώνεται ότι η μελέτη αξιολόγησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μέσα ενσωμάτωσης του περιβάλλοντος και ότι στόχος είναι η πλήρης ενσωμάτωση της προστασίας του περιβάλλοντος στην κατάρτιση σχεδίων και προγραμμάτων, καθώς και σε επίπεδο στρατηγικής και πολιτικής.

Οδηγία του Συμβουλίου 90/313/EΟΚ σχετικά με την ελεύθερη πληροφόρηση για θέματα περιβάλλοντος // Στόχος είναι «η διασφάλιση ελεύθερης πρόσβασης και διάδοσης πληροφοριών σχετικά με το περιβάλλον, τις οποίες διαθέτουν οι δημόσιες αρχές». Παρότι απευθύνεται στα κράτη μέλη, αποτελεί, επίσης, αρχή την οποία η Επιτροπή αναμένεται να εφαρμόσει και σε άλλες χώρες.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II: ΘΕΜΑΤΑ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΣΕ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΕΓΓΡΑΦΑ ΤΗΣ ΕΚ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΠΟ ΤΟ 1992

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

φόσον δεν σημειώνεται άλλως, όλα τα αναφερόμενα έγγραφα πολιτικής είναι ανακοινώσεις της Επιτροπής.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III: ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΠΟΛΥΜΕΡΕΙΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΣΥΜΦΩΝΙΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ

Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα εμφανίζει έντονη δραστηριότητα όσον αφορά τις πολυμερείς περιβαλλοντικές συμφωνίες και έχει υπάρξει κινητήρια δύναμη πλήθους διαπραγματεύσεων στο πλαίσιο του ισχύοντος διεθνούς περιβαλλοντικού δικαίου. Η εμπειρία την οποία έχει αποκτήσει η Κοινότητα με την επίτευξη συμφωνιών μεταξύ 15 κρατών μελών με πολύ διαφορετικά επίπεδα ανάπτυξης παίζει συχνά αποφασιστικό ρόλο στην εξεύρεση συμβιβαστικών λύσεων σε ευρύτερο πλαίσιο. Από την άλλη πλευρά, οι διεθνείς συμφωνίες συνέβαλαν στη διαμόρφωση της εσωτερικής νομοθεσίας της Κοινότητας.

Eπίσης, το έργο του Συμβουλίου και των επικουρικών ομάδων του συνεπάγεται ότι οι συμμετέχοντες στη ΕΕ διαθέτουν μοναδική εμπειρία όσον αφορά τον διεθνή διάλογο. Η εμπειρία αυτή χρησιμοποιείται συχνά για την προώθηση διεθνών διαδικασιών όπως το Περιβάλλον για την Ευρώπη, η Ευρωμεσογειακή Συνεργασία, το Διοικητικό Συμβούλιο του Προγράμματος του ΟΗΕ για το περιβάλλον, η Επιτροπή του ΟΗΕ για τη βιώσιμη ανάπτυξη, η επιτροπή του ΠΟΕ για το εμπόριο και το περιβάλλον, το Διακυβερνητικό Φόρουμ για τα δάση, το Παγκόσμιο πρόγραμμα δράσης για τις χερσαίες πηγές θαλάσσιας ρύπανσης (Παγκόσμιο πρόγραμμα δράσης της Ουάσιγκτον) ή το Διεθνές φόρουμ για την ασφάλεια των χημικών ουσιών.

Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα συμμετέχει σε 37 περιβαλλοντικές συμβάσεις, πρωτόκολλα και τροπολογίες, εκ των οποίων μόνον 5 δεν έχουν τεθεί σε ισχύ, ενώ έχει υπογράψει άλλες 15 πράξεις. Συνολικά, πρόκειται για 26 διαφορετικές συμφωνίες, οι οποίες διακρίνονται σε διάφορες κατηγορίες. Όσες αφορούν την οικονομική και αναπτυξιακή συνεργασία αναπτυσσόμενων χωρών και ΕΚ αναφέρονται κατωτέρω. Στις ανωτέρω 26 συμφωνίες δεν περιλαμβάνονται άλλα είδη συμφωνιών με σημαντικό αντίκτυπο επί των φυσικών πόρων και του περιβάλλοντος, όπως οι συμφωνίες με τις οποίες ιδρύονται περιφερειακές αλιευτικές οργανώσεις και η σύμβαση του ΟΗΕ για το δίκαιο της θάλασσας.

Οι χώρες ΑΚΕ, ΑΛΑ και MED δεν καλύπτονται από όλες τις περιβαλλοντικές συμφωνίες, δεδομένου ότι πολλές είναι περιφερειακές συμφωνίες για την Ευρώπη. Παρά ταύτα, αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν οφέλη για τις εν λόγω χώρες από τις συμφωνίες αυτές. Παραδείγματος χάριν, η Σύμβαση της Οικονομικής επιτροπής για την Ευρώπη (ΟΕΕ του ΟΗΕ) για τη διασυνοριακή ατμοσφαιρική ρύπανση σε μεγάλη απόσταση και τα πολυάριθμα πρωτόκολλά της έχουν προταθεί ως πιθανά υποδείγματα για άλλες περιοχές σε ευρύτερα διεθνή φόρουμ, όπως το Πρόγραμμα του ΟΗΕ για το περιβάλλον και η Επιτροπή του ΟΗΕ για τη βιώσιμη ανάπτυξη.

Έξι από τις βασικές συμφωνίες στις οποίες συμμετέχει η Κοινότητα αφορούν ευρωπαϊκές λεκάνες απορροής ποταμών. Τέσσερις αφορούν τις θάλασσες από τις οποίες βρέχεται η Ευρώπη. Η Κοινότητα έλαβε μέρος στις διαπραγματεύσεις συμφωνιών που αφορούσαν τις θάλασσες άλλων περιφερειών, όπως η Σύμβαση της Καρθαγένης για την ευρύτερη περιοχή της Καραϊβικής και η Σύμβαση του Ναϊρόμπι για τη θάλασσα της Ανατολικής Αφρικής, και σε ορισμένες περιπτώσεις τις έχει υπογράψει, αλλά δεν έχει αναλάβει δράση για τη θέση σε ισχύ των συμφωνιών ούτε συμμετείχε στις διασκέψεις των μελών.

Από τις επτά συμφωνίες για την προστασία της φύσης, τη χλωρίδα και την πανίδα, στις οποίες συμμετέχει η Κοινότητα, οι εξής τρεις έχουν παγκόσμιο πεδίο εφαρμογής: η σύμβαση για την βιοποικιλότητα, η σύμβαση για την καταπολέμηση της απερήμωσης και η σύμβαση της Βόννης για τη διατήρηση των αποδημητικών ειδών. Επιπλέον, η σύμβαση του ΟΗΕ για το δίκαιο της θάλασσας είναι διεθνής σύμβαση. Η Κοινότητα δεν συμμετέχει σε μιαν άλλη παγκόσμιας κλίμακας συμφωνία για την προστασία της φύσης, την σύμβαση του Ραμσάρ για τους υδροβιότοπους. Ωστόσο, η Κοινότητα έχει υπογράψει, αλλά δεν έχει θέσει ακόμη σε εφαρμογή τη συμφωνία της Χάγης για την προστασία των αποδημητικών υδρόβιων πτηνών της Αφρικής και της Ευρασίας, η οποία αφορά μιαν αναπτυσσόμενη περιφέρεια.

Από τις τρεις συμφωνίες για τον αέρα και την ατμόσφαιρα, δύο είναι διεθνείς - η σύμβασης της Βιέννης και το Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ, καθώς και η σύμβαση πλαίσιο του ΟΗΕ για τις κλιματολογικές μεταβολές και το πρωτόκολλο του Κιότο στην ίδια σύμβαση. Δύο από τις τέσσερις συμφωνίες για τη βιομηχανία, τις επικίνδυνες ουσίες και τα απόβλητα έχουν παγκόσμιο πεδίο εφαρμογής: η σύμβαση της Βασιλείας σχετικά με τον έλεγχο των διασυνοριακών μετακινήσεων επικίνδυνων αποβλήτων και η σύμβαση του Ρότερνταμ του προγράμματος του ΟΗΕ για το περιβάλλον και του Οργανισμού τροφίμων και γεωργίας για την εφαρμογή της διαδικασίας της συνέχισης μετά από ενημέρωση σχετικά με ορισμένες επικίνδυνες χημικές ουσίες και παρασιτοκτόνα στο διεθνές εμπόριο.

Οι διαπραγματεύσεις και για τις δύο γενικές ή θεσμικές συμφωνίες, της Σύμβασης του Espoo για την αξιολόγηση των επιπτώσεων επί του διασυνοριακού περιβάλλοντος και της Σύμβασης του Aarhus για την πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά με το περιβάλλον, τη συμμετοχή των πολιτών στη λήψη αποφάσεων σχετικά με το περιβάλλον και την προσφυγή στη δικαιοσύνη, διενεργήθηκαν υπό την αιγίδα της ΟΕΕ του ΟΗΕ και το περιεχόμενό τους αντικατοπτρίζει τους προβληματισμούς και τις θεσμικές ικανότητες των βιομηχανικών χωρών. Ωστόσο, και οι δύο συμφωνίες διατυπώνουν με νομικά δεσμευτική μορφή αρχές καθολικής ισχύος, οι οποίες παγιώθηκαν από την διεθνή κοινότητα στη Διακήρυξη του Ρίο και μπορούν να αποτελέσουν χρήσιμο υπόδειγμα για άλλες περιφέρειες.

Η Κοινότητα συμμετείχε σε οκτώ περαιτέρω διαπραγματεύσεις, οι οποίες έχουν ολοκληρωθεί, αλλά δεν έχει ακόμη υπογράψει ή εγκρίνει τις συμφωνίες που προέκυψαν. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται τρεις παγκοσμίου ενδιαφέροντος, δύο από τις οποίες καλύπτουν έναν τομέα διαφορετικό από όλες τις προαναφερθείσες συμφωνίες. Η Σύμβαση για το δίκαιο χρήσης διασυνοριακών υδάτινων οδών, εκτός ναυσιπλοΐας υπογράφηκε κατόπιν διαπραγματεύσεων δεκαετιών και ακόμη δεν έχει τεθεί σε ισχύ. Ωστόσο, θα παράσχει νομικό πλαίσιο για την κοινή χρήση των πόρων των διεθνών ποταμών και, κατά συνέπεια, έχει ιδιαίτερη σημασία για πολλές χώρες. Η Σύμβαση της Διεθνούς Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας για την ασφάλεια των πυρηνικών και η κοινή σύμβαση της Διεθνούς Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας για την ασφάλεια της διαχείρισης των χρησιμοποιημένων καυσίμων και για την ασφάλεια των ραδιενεργών αποβλήτων έχουν πιο περιορισμένο πεδίο εφαρμογής, αλλά τουλάχιστον τα μικρά αναπτυσσόμενα νησιωτικά κράτη έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον για τη δεύτερη, παρότι δεν την έχουν υπογράψει.

Η Κοινότητα επί του παρόντος συμμετέχει στις διαπραγματεύσεις άλλων τεσσάρων διεθνών συμφωνιών, δύο από τις οποίες αφορούν περιβαλλοντικά θέματα. Το πρωτόκολλο για τη βιολογική ασφάλεια της Σύμβασης για τη βιοποικιλότητα αποσκοπεί πρωταρχικά στο να συμβάλει στην προστασία των αναπτυσσομένων χωρών από πιθανές απειλές κατά της βιοποικιλότητας οι οποίες προκαλούνται από κακή διαχείριση των τροποποιημένων έμβιων οργανισμών. Αναμένεται ότι με την παγκόσμια δεσμευτική πράξη για τους έμμονους οργανικούς ρύπους θα απαγορευθούν τουλάχιστον 12 τοξικές χημικές ουσίες, οι οποίες χρησιμοποιούνται ευρύτατα στις αναπτυσσόμενες χώρες. Επιπλέον, η Επιτροπή συμμετέχει ενεργά στις συζητήσεις για το ενδεχόμενο μιας παγκόσμιας δεσμευτικής πράξης που θα αφορά τη διαχείριση και την προστασία όλων των δασών. Μια τέτοιου είδους διεθνής νομική πράξη μπορεί να προσφέρει ισχυρά κίνητρα για τη βελτίωση του τρόπου υλοποίησης των πολιτικών και εφαρμογής των νομικών κανόνων που θεσπίζονται από κυρίαρχα έθνη ώστε μεταξύ άλλων (α) να αυξηθούν οι απαραίτητοι χρηματοδοτικοί πόροι για τη βιώσιμη διαχείριση των δασών, (β) να αναπτυχθούν μέσα για την εσωτερίκευση του περιβαλλοντικού και κοινωνικού κόστους και οφέλους, (γ) να μειωθεί το λαθρεμπόριο και να προωθηθεί η χρηστή διακυβέρνηση στον τομέα των δασών.

Επιπλέον, η Κοινότητα λαμβάνει μέρος στο έργο της Σύμβασης για το διεθνές εμπόριο ειδών που απειλούνται με εξαφάνιση και έχει θεσπίσει την απαιτούμενη εσωτερική νομοθεσία, αλλά δεν έχει υπογράψει, διότι δεν έχει τεθεί ακόμη σε ισχύ η τροπολογία, με την οποία θα επιτρέπεται η συμμετοχή οργανισμών περιφερειακής οικονομικής ολοκλήρωσης.

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΣΥΜΦΩΝΙΕΣ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚ

I. Πολυμερείς περιβαλλοντικές συμφωνίες και πρωτόκολλα στα οποία η ΕΚ είναι συμβαλλόμενο ή συνυπογράφον μέρος

ΥΔΑΤΑ - ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΠΟΤΑΜΟΙ ΚΑΙ ΛΙΜΝΕΣ

1. Σύμβαση για την προστασία και χρήση διασυνοριακών υδάτινων οδών και διεθνών λιμνών (1992) (ΟΗΕ-ΟΕΕ)

2. Σύμβαση σχετικά με τη συνεργασία για την προστασία και τη βιώσιμη χρήση του Δούναβη (1994, Σόφια)

3. Σύμβαση σχετικά με την διεθνή επιτροπή για την προστασία του Όντερ από τη ρύπανση (1996, Βρότσλαφ)

ΩΚΕΑΝΟΙ ΚΑΙ ΘΑΛΑΣΣΕΣ

4. Σύμβαση για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος της περιοχής της Βαλτικής θάλασσας (1974, Ελσίνκι)

5. Σύμβαση για την προστασία της Μεσογείου από τη ρύπανση (1976, Βαρκελώνη) (Πρόγραμμα του ΟΗΕ για το περιβάλλον)

6. Πρωτόκολλο σχετικά με τη συνεργασία για την καταπολέμηση της ρύπανσης της Μεσογείου από πετρέλαιο και άλλες επιβλαβείς ουσίες σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης (1976, Βαρκελώνη) (Πρόγραμμα του ΟΗΕ για το περιβάλλον)

7. Πρωτόκολλο για την πρόληψη της ρύπανσης της Μεσογείου από τη ρίψη αποβλήτων από πλοία και αεροσκάφη (1976, Βαρκελώνη) (Πρόγραμμα του ΟΗΕ για το περιβάλλον)

8. Πρωτόκολλο για την προστασία της Μεσογείου από τη ρύπανση από χερσαίες πηγές (1980, Αθήνα) (Πρόγραμμα του ΟΗΕ για το περιβάλλον)

9. Πρωτόκολλο σχετικά με τις περιοχές της Μεσογείου (1982, Γενεύη) (Πρόγραμμα του ΟΗΕ για το περιβάλλον)

10. Τροπολογίες στη Σύμβαση της Βαρκελώνης (1995, Bαρκελώνη)

11. Τροπολογίες στο Πρωτόκολλο για την πρόληψη της ρύπανσης της Μεσογείου από την ρίψη αποβλήτων από πλοία και αεροσκάφη (1995, Βαρκελώνη)

12. Πρωτόκολλο σχετικά με τις υπό καθεστώς ειδικής προστασίας περιοχές και τη βιολογική ποικιλότητα της Μεσογείου (1995, Bαρκελώνη)

13. Σύμβαση για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος της περιοχής της Βαλτικής θάλασσας (1992, Αναθεωρημένη Σύμβαση του Ελσίνκι) (1992, Ελσίνκι) (Δεν έχει τεθεί ακόμη σε ισχύ - Με τη θέση σε ισχύ θα αντικαταστήσει τη Σύμβαση του Ελσίνκι του 1974)

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ - ΧΛΩΡΙΔΑ ΚΑΙ ΠΑΝΙΔΑ

14. Σύμβαση για τη διάσωση αποδημητικών ειδών της άγριας πανίδας (1979, Βόννη) (Πρόγραμμα του ΟΗΕ για το περιβάλλον)

15. Σύμβαση για την προστασία της άγριας ζωής και του φυσικού περιβάλλοντος της Ευρώπης (1979, Βέρνη) (Συμβούλιο της Ευρώπης)

16. Σύμβαση για τη βιολογική ποικιλότητα (1992, Ρίο) (ΟΗΕ)

17. Συμφωνία για την προστασία των αποδημητικών υδρόβιων πτηνών της Αφρικής και της Ευρασίας (1995, Χάγη)

18. Συμφωνία του ΟΗΕ για την προστασία των μικρών κητοειδών της Βαλτικής και της Βόρειας θάλασσας (1992, Nέα Υόρκη)

19. Σύμβαση του ΟΗΕ για την καταπολέμηση της απερήμωσης σε χώρες που αντιμετωπίζουν σοβαρή ξηρασία και/ή απερήμωση, ιδίως στην Αφρική (1994, Παρίσι)

AΕΡΑΣ ΚΑΙ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ

20. Σύμβαση για τη διασυνοριακή ατμοσφαιρική ρύπανση σε μεγάλη απόσταση (1979, Γενεύη) (ΟΗΕ/ΕΚ)

21. Πρωτόκολλο σχετικά με τον έλεγχο των εκπομπών πτητικών οργανικών ενώσεων ή των διασυνοριακών ροών τους (1991, Γενεύη)

22. Πρωτόκολλο για τη μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση του προγράμματος συνεργασίας για την παρακολούθηση και αξιολόγηση της μετάδοσης ατμοσφαιρικών ρύπων σε μεγάλη απόσταση στην Ευρώπη (EMEP) (1984, Γενεύη) (ΟΗΕ/ΕΟΚ)

23. Πρωτόκολλο σχετικά με τον έλεγχο των εκπομπών αζωτούχων οξειδίων ή των διασυνοριακών ροών τους (1988, Σόφια)

24. Πρωτόκολλο στη Σύμβαση για τη διασυνοριακή ατμοσφαιρική ρύπανση σε μεγάλη απόσταση του 1979 για την περαιτέρω μείωση των εκπομπών διοξειδίου του θείου (S02) (1994, Όσλο) (Δεν έχει τεθεί ακόμη σε ισχύ)

25. Πρωτόκολλο για τα βαρέα μέταλλα στη Σύμβαση της Γενεύης για τη διασυνοριακή ατμοσφαιρική ρύπανση σε μεγάλη απόσταση

26. Πρωτόκολλο για τους επίμονους οργανικούς ρύπους στη Σύμβαση της Γενεύης για τη διασυνοριακή ατμοσφαιρική ρύπανση σε μεγάλη απόσταση

27. Σύμβαση για την προστασία του στρώματος του όζοντος (1985, Βιέννη)

28. Πρωτόκολλο για τις ουσίες που καταστρέφουν το στρώμα του όζοντος (1987, Mόντρεαλ) (Πρόγραμμα του ΟΗΕ για το περιβάλλον)

29. Τροπολογία του Λονδίνου στο Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ (1990, Λονδίνο)

30. Τροπολογία της Κοπεγχάγης στο Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ (1992, Κοπεγχάγη)

31. Σύμβαση πλαίσιο για τις κλιματολογικές μεταβολές (1992, Nέα Υόρκη) (ΟΗΕ)

32. Πρωτόκολλο στη Σύμβαση για τις κλιματολογικές μεταβολές (1997, Κιότο)

ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ / ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΕΣ ΟΥΣΙΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΒΛΗΤΑ

33. Σύμβαση για τον έλεγχο των διασυνοριακών μετακινήσεων επικίνδυνων αποβλήτων και την απόθεσή τους (1989, Βασιλεία) (Πρόγραμμα του ΟΗΕ για το περιβάλλον)

34. Σύμβαση για τις διασυνοριακές επιπτώσεις βιομηχανικών ατυχημάτων (1992, Ελσίνκι) (ΟΗΕ-Οικονομική Επιτροπή για την Ευρώπη) (Δεν έχει τεθεί ακόμη σε ισχύ)

35. Eυρωπαϊκή σύμβαση για την προστασία των σπονδυλωτών ζώων που χρησιμοποιούνται για πειραματικούς και άλλους επιστημονικούς σκοπούς (1986, Στρασβούργο) (Συμβούλιο της Ευρώπης)

36. (Πρόγραμμα του ΟΗΕ για το περιβάλλον)/Οργανισμός τροφίμων και γεωργίας) Σύμβαση για την εφαρμογή της διαδικασίας της συνέχισης μετά από ενημέρωση για ορισμένες επικίνδυνες χημικές ουσίες και παρασιτοκτόνα στο διεθνές εμπόριο (1998, Bρυξέλες)

ΓΕΝΙΚΑ

37. Σύμβαση για την αξιολόγηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων επί του διασυνοριακού περιβάλλοντος (1991, Espoo) (ΟΗΕ-ΟΕΕ)

38. (ΟΗΕ/ΟΕΕ) Σύμβαση για την ελεύθερη πρόσβαση στις πληροφορίες σχετικά με το περιβάλλον, τη συμμετοχή των πολιτών στη λήψη αποφάσεων για το περιβάλλον και την προσφυγή στη δικαιοσύνη

II. Πολυμερείς συμφωνίες, οι διαπραγματεύσεις των οποίων έχουν ολοκληρωθεί, αλλά δεν έχουν υπογραφεί από την Κοινότητα

1. Σύμβαση για το δίκαιο χρήσης διασυνοριακών υδάτινων οδών, εκτός της ναυσιπλοΐας (1997, Nέα Yόρκη)

2. Συμφωνία για την προστασία των κητοειδών στη Μεσόγειο και στη Μαύρη θάλασσα (στο πλαίσιο της Σύμβασης της Βόννης) (1996, Mονακό)

3. Συμφωνία για την προστασία της νυχτερίδας στην Ευρώπη (στο πλαίσιο της Σύμβασης της Βόννης)

4. Πρωτόκολλο για τη διασυνοριακή μετακίνηση επικίνδυνων αποβλήτων στη Μεσόγειο (1996, Σμύρνη)

5. Τροπολογίες στο Πρωτόκολλο στη Σύμβαση της Βαρκελώνης σχετικά με την προστασία της Μεσογείου από τη ρύπανση από χερσαίες πηγές (1996, Bαρκελώνη)

III. Κύριες πολυμερείς συμφωνίες στην τελική φάση των διαπραγματεύσεων

1. Πρωτόκολλο για τη βιολογική ασφάλεια στη Σύμβαση για τη βιοποικιλότητα

2. Δεύτερο Πρωτόκολλο για τα οξείδια του αζώτου στη Σύμβαση της Γενεύης για τη διασυνοριακή ατμοσφαιρική ρύπανση σε μεγάλη απόσταση

3. Παγκόσμια δεσμευτική πράξη του ΟΗΕ για τους επίμονους οργανικούς ρύπους

4. Πρωτόκολλο για τα ύδατα και την υγεία στη Σύμβαση ΟΗΕ-ΟΕΕ για τις διασυνοριακές υδάτινες οδούς.

5. Πρωτόκολλο ευθυνών στη Σύμβαση της Βασιλείας για τη διασυνοριακή μετακίνηση επικίνδυνων αποβλήτων και την απόθεσή τους

***

Σημείωση: η Κοινότητα δεν συμμετέχει προς το παρόν στη Σύμβαση για το διεθνές εμπόριο ειδών που απειλούνται από εξαφάνιση, αλλά παίζει θεμελιώδη ρόλο έστω και υπό την ιδιότητα του παρατηρητή.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ IV: ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗΣ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΩΝ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ ΤΗΣ ΕΚ, ΤΗΣ ΕΤΕ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΤΑΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΡΙΤΕΣ ΧΩΡΕΣ [27]

[27] Παρόμοια θεματική αναλυτική κατάσταση για τα Νέα Aνεξάρτητα Kράτη (ΝΑΚ) δεν είναι μέχρι στιγμής διαθέσιμη. Επί του παρόντος διενεργείται αξιολόγηση του διακρατικού προγράμματος για το περιβάλλον Tacis.

Πίνακας IV.1 Χρηματοδότηση περιβαλλοντικών θεμάτων στις χώρες ΑΚΕ κατά την περίοδο 1990 - 1995

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πίνακας IV.2 Χρηματοδότηση περιβαλλοντικών θεμάτων στις χώρες AΛA κατά την περίοδο 1990 - 1995

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πίνακας IV.3 Χρηματοδότηση περιβαλλοντικών θεμάτων σε χώρες της Μεσογείου κατά την περίοδο 1990 - 1995

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πίνακας IV.4 Χρηματοδότηση υποτομέων περιβάλλοντος και ενέργειας στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης κατά την περίοδο 1990 - 1998

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πίνακας IV.5 Κύρια χρηματοδοτικά μέσα ΕΚ, ΕΤΕ και ΕΤΑΑ

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

(*)αναλήψεις υποχρεώσεων 1998

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ V: ΣΥΝΟΛΟ ΒΑΣΙΚΩΝ ΔΕΙΚΤΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΒΟΗΘΕΙΑΣ ΤΟΥ ΟΟΣΑ

Το σύνολο βασικών δεικτών εργασίας της Επιτροπής αναπτυξιακής βοήθειας του ΟΟΣΑ βασίζεται στην στρατηγική αναπτυξιακών συνεργασιών «Διαμόρφωση του 21ου αιώνα», η οποία τέθηκε σε εφαρμογή τον Μάιο 1996. Στην εν λόγω στρατηγική επιλέχθηκαν ορισμένοι βασικοί στόχοι από πρόσφατες διασκέψεις του ΟΗΕ. Οι ποσοτικοί αυτοί στόχοι καλύπτουν τα πεδία της οικονομικής ευμάρειας, της κοινωνικής ανάπτυξης και της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας και αναγέννησης (οι επιλεχθέντες στόχοι παρατίθενται στον κατωτέρω πίνακα σε σχέση με τους δείκτες). Επιπλέον, αναγνωρίσθηκε η ουσιαστική συμβολή των ποιοτικών παραγόντων στην επίτευξη των στόχων αυτών (συμμετοχική ανάπτυξη, εκδημοκρατισμός, χρηστή διακυβέρνηση, ανθρώπινα δικαιώματα). Παρότι στη στρατηγική αναγνωριζόταν η ανάγκη να τεθούν στόχοι ανά χώρα, τονιζόταν ότι ο κύριος σκοπός των δεικτών της ΕΑΒ του ΟΟΣΑ ήταν η παρακολούθηση της προόδου σε συνολικό επίπεδο.

Ο κατάλογος των δεικτών είναι το αποτέλεσμα συνεργασίας μεταξύ των χρηματοδοτών της ΕΑΒ, εμπειρογνωμόνων της Παγκόσμιας Τράπεζας και του συστήματος του ΟΗΕ, αρμοδίων για τη λήψη αποφάσεων και στατιστικολόγων από τις αναπτυσσόμενες χώρες. Μια διάσκεψη κοινής εκπροσώπησης των ΟΟΣΑ, ΟΗΕ και Παγκόσμιας Τράπεζας, τον Φεβρουάριο 1998, κατέληξε σε ευρεία συμφωνία για τους βασικούς δείκτες εργασίας.

Ορισμένοι από τους δείκτες παρέχουν άμεσο υπολογισμό του στόχου (π.χ. στόχος: μείωση της έσχατης ένδειας κατά το ήμισυ, δείκτης: συχνότητα εμφάνισης έσχατης ένδειας: πληθυσμός κάτω του $1 ημερησίως), ενώ άλλοι δείκτες εκφράζουν άλλες διαστάσεις (π.χ.: μείωση έσχατης ένδειας κατά το ήμισυ, δείκτης: ανισότητα - ποσοστό εθνικής κατανάλωσης που αντιπροσωπεύει το φτωχότερο εν πέμπτο του πληθυσμού). Περιλαμβάνεται, επίσης, περιορισμένος αριθμός άλλων δεικτών, παρότι δεν συνδέονται άμεσα με τους επιλεγμένους στόχους, ώστε να δοθεί πληρέστερη εικόνα. Μεταξύ αυτών, ορισμένοι σύνθετοι κοινωνικοί δείκτες, όπως το προσδόκιμο επιβίωσης και κάποιες οικονομικές μετρήσεις, όπως η λήψη επισιτιστικής βοήθειας και το εξωτερικό χρέος.

Χρειάζεται μεγαλύτερη επεξεργασία, ώστε να διευκρινισθούν κάποιες μετρήσεις και το πεδίο το οποίο καλύπτουν, ιδίως όσον αφορά τους περιβαλλοντικούς δείκτες, και να προχωρήσει η επεξεργασία των δεικτών των ποιοτικών παραγόντων, όπως η συμμετοχική ανάπτυξη και η χρηστή διακυβέρνηση. Κατά συνέπεια, το σύνολο των δεικτών θα αναπτύσσεται συνεχώς. Εξετάζονται, λόγου χάριν, δείκτες για το θαλάσσιο περιβάλλον, τη χρήση των γαιών (π.χ. η αποψίλωση και η απερήμωση) και την ατμοσφαιρική ρύπανση.

Η προσέγγιση που χρησιμοποιήθηκε για αυτό το βασικό σύνολο δεικτών συνδέεται με την επικέντρωσή τους στους στόχους. Οι χώρες μπορούν να ομαδοποιηθούν σύμφωνα με τη σχετική απόστασή τους από τους επιλεγμένους στόχους. Οι 171 παραλήπτες βοήθειας που αναφέρονται στον κατάλογο της ΕΑΒ, χωρίζονται σε πέντε ομάδες, με 34 χώρες η κάθε μία (η Κίνα και η Ινδία απεικονίζονται χωριστά λόγω του μεγέθους του πληθυσμού τους). Επομένως, η πρώτη ομάδα απεικονίζει τις 34 αναπτυσσόμενες χώρες που απέχουν περισσότερο από τους αναπτυξιακούς στόχους. Οι 33 χώρες της πέμπτης ομάδας έχουν συνολικά αναπτυξιακούς δείκτες, οι οποίοι αντιστοιχούν κατά προσέγγιση στα επίπεδα των αναπτυγμένων χωρών. Για την ομαδοποίηση αυτή χρησιμοποιήθηκαν επτά δείκτες, οι οποίοι συνδέονται με τους επιλεγμένους στόχους, ώστε να αποδοθεί σωστά ο πολυδιάστατος χαρακτήρας της ανάπτυξης: κατά κεφαλήν ΑΕΠ, παιδικός υποσιτισμός, καθαρό ποσοστό εγγραφών στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, θνησιμότητα κάτω των 5 ετών, ποσοστό επιλόχειας θνησιμότητας, συνολικό ποσοστό γονιμότητας και πρόσβαση σε ασφαλές νερό.

Επομένως, μια χώρα η οποία έχει υψηλή βαθμολογία όσον αφορά το κατά κεφαλήν ΑΕΠ, μπορεί να κατατάσσεται σε χαμηλότερη ομάδα, διότι οι δείκτες υγείας ή εκπαίδευσης βρίσκονται χαμηλότερα από τον μέσο όρο αυτής της εισοδηματικής ομάδας. Η ίδια μέθοδος θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για τη θέση και παρακολούθηση εθνικών στόχων. Η επισήμανση σε τακτά διαστήματα της απόστασης από τους αναπτυξιακούς στόχους θα έδειχνε την πρόοδο και θα τόνιζε τις διαφορές στο ρυθμό προόδου όσον αφορά την κάλυψη των διαφορών, σε κάθε μία από τις πέντε διαστάσεις που συμπεριλαμβάνονται.

Προβλέπεται μια ανασκόπηση του συνόλου των δεικτών κατά το 2000, η οποία θα εξετάζει την πρόοδο και θα εντοπίζει τις ανάγκες για περαιτέρω δράση σε σχέση με τους δείκτες.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

ΥΝΟΛΟ ΒΑΣΙΚΩΝ ΔΕΙΚΤΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΑΒ ΤΟΥ ΟΟΣΑ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VI: ΣΥΝΟΛΟ ΔΕΙΚΤΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΕΠΙΔΟΣΕΩΝ

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>