ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ - Για μια διεθνή νομική πράξη σχετικά με την πολιτιστική πολυμορφία

1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ

Η πολιτιστική πολυμορφία είναι ένα από τα κύρια θέματα του διεθνούς διαλόγου που λαμβάνει χώρα μεταξύ των διεθνών και περιφερειακών οργανώσεων από το 1998. Ορισμένοι οργανισμοί εξέτασαν το θέμα αυτό: Η Ομάδα των 8 (Οkinawa, 2000), το Συμβούλιο της Ευρώπης (Δήλωση σχετικά με την Πολιτιστική Πολυμορφία, Δεκέμβριος 2000), ΟΥΝΕΣΚΟ (Παγκόσμια Δήλωση και Σχέδιο Δράσης για την Πολιτιστική Πολυμορφία, Νοέμβριος 2001, υπέρ της οποίας η Ευρωπαϊκή Κοινότητα και τα κράτη μέλη της εξέφρασαν την υποστήριξή τους), και σήμερα τα Ηνωμένα Έθνη και η Διεθνής Ένωση Τηλεπικοινωνιών (ITU) μέσω της Παγκόσμιας Διάσκεψης για την Κοινωνία της Πληροφορίας (WSIS), η οποία πρόκειται να διεξαχθεί στη Γενεύη το 2003 και στην Τυνησία το 2005. Περαιτέρω, η πολιτιστική πολυμορφία απετέλεσε θέμα συζητήσεων άλλων διεθνών και περιφερειακών φόρουμ, συμπεριλαμβανομένης της κοινωνίας των πολιτών [1].

[1] Η Διεθνής Οργάνωση Γαλλοφώνων (Organisation Internacionale de la Francophonie (OIF)), και το Διεθνές Δίκτυο για την Πολιτιστική Πολιτική (INCP), καθώς και το διεθνές δίκτυο για την πολιτιστική πολυμορφία (INCD) όπως και η κοινωνία των πολιτών συμμετέχουν. Στο πλαίσιο των συζητήσεών τους για την πολιτιστική πολυμορφία, ορισμένες οργανώσεις συγκεντρώθηκαν ειδικότερα στο θέμα που έχει σχέση με μια διεθνή πράξη. Η INCP υπέβαλε σχέδιο παγκόσμιας σύμβασης, που εγκρίθηκε από τους Υπουργούς στο Καίηπ Τάουν τον Οκτώβριο του 2002. Παράλληλα με τις συνεδριάσεις του INCP, ένας συνασπισμός επαγγελματιών που αντιπροσωπεύουν την κοινωνία των πολιτών και μια συνεδρίαση στα πλαίσια του διεθνούς δικτύου για την πολιτιστική πολυμορφία (INCD) συνέταξαν επίσης ένα σχέδιο διεθνούς πράξης. Επιπλέον, η SAGIT - τομεακή συμβουλευτική ομάδα για το διεθνές εμπόριο των πολιτιστικών βιομηχανιών, η οποία συμβουλεύει την καναδική κυβέρνηση σε θέματα σχετικά με το εμπόριο, συνέταξε σχέδιο πράξης.

Μία τέτοια προοδευτική επιβεβαίωση της πολιτιστικής πολυμορφίας σε διεθνές επίπεδο αποτελεί ανταπόκριση που ενισχύει την αυξανόμενη μέριμνα της κοινωνίας των πολιτών και των κυβερνήσεων όσον αφορά τη διατήρηση της πολιτιστικής πολυμορφίας (ως κοινής κληρονομιάς της ανθρωπότητας, κατά τον ίδιο τρόπο όπως και η βιολογική πολυμορφία) καθώς και επίσης και την προαγωγή των ζωντανών πολιτισμών και της δημιουργικής ικανότητας. Και στις δύο διαστάσεις, η πολιτιστική πολυμορφία τείνει να εντάξει παγκόσμιες στρατηγικές βιώσιμης ανάπτυξης. Οι δημόσιες αρχές ευαισθητοποιούνται όλο και περισσότερο στην ανάγκη να αναπτυχθεί ο διαπολιτιστικός διάλογος, με σκοπό την υπεράσπιση της ειρήνης, της ασφάλειας και της σταθερότητας σε παγκόσμιο επίπεδο.

Η παγκόσμια δήλωση για την πολιτιστική πολυμορφία και το σχέδιο δράσης, που την υποστηρίζει, αφού εγκρίθηκαν ομόφωνα από την ΟΥΝΕΣΚΟ το Νοέμβριο του 2001, έγιναν δεκτά από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα και τα κράτη μέλη της. Τα τελευταία κατά κανόνα επικύρωσαν τις αξίες και τις αρχές που διέπουν αυτά τα κείμενα, τα οποία εγκρίθηκαν από την πλειονότητα της διεθνούς κοινότητας. Το πρώτο λήμμα στο σχέδιο δράσης αναφέρει τον στόχο «(...) να δοθεί μεγαλύτερη σημασία στη δυνατότητα μιας διεθνούς νομικής πράξης σχετικά με την πολιτιστική πολυμορφία.»

Τον Απρίλιο του 2003, το Εκτελεστικό Συμβούλιο της ΟΥΝΕΣΚΟ με ομοφωνία συνέστησε να λάβει η γενική διάσκεψη της οργάνωσης, η οποία πρόκειται να συνέλθει στις αρχές του φθινοπώρου (29 Σεπτεμβρίου - 17 Οκτωβρίου), «απόφαση για την εξακολούθηση της δράσης με στόχο τη σύνταξη μιας νέας νομικής πράξης η οποία να θεσπίζει κανόνες για την πολιτιστική πολυμορφία και να καθορίζει τη φύση αυτής της πράξης.»

Η επόμενη γενική διάσκεψη επομένως θα λάβει απόφαση σχετικά με τη δυνατότητα μιας διεθνούς νομικής πράξης για την πολιτιστική πολυμορφία, καθώς και για τη φύση μιας τέτοιας πράξης.

2. συμμετοχη τησ κοινοτητασ

Η διατήρηση και η προαγωγή της πολιτιστικής πολυμορφίας εντάσσονται στις θεμελιώδεις αρχές του ευρωπαϊκού προτύπου. Προβλέπονται στη Συνθήκη, στο άρθρο 151 [2]. στο Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στο άρθρο 22 [3], και θα προβλέπονται με έμφαση στο μελλοντικό μας Σύνταγμα.

[2] Άρθρο 151.1: «Η Κοινότητα συμβάλλει στην άνθηση των πολιτισμών των κρατών μελών, σεβόμενη παράλληλα την εθνική και περιφερειακή πολυμορφία τους και ταυτόχρονα προάγοντας την κοινή πολιτιστική κληρονομιά.» Άρθρο 151.4: «Η Κοινότητα θα λάβει υπόψη τις πολιτιστικές πτυχές κατά τη δράση της σύμφωνα με άλλες διατάξεις της παρούσας Συνθήκης, ιδιαίτερα για το σεβασμό και την προαγωγή της πολυμορφίας των πολιτισμών της.»

[3] Άρθρο 22: «Η Ένωση σέβεται την πολιτιστική, τη θρησκευτική και γλωσσική πολυμορφία».

Όσον αφορά τις εσωτερικές πολιτικές, το άρθρο 151, το οποίο επέτρεψε την ανάπτυξη πολιτιστικών δράσεων κυρίως μέσω του προγράμματος πολιτισμός 2000, απαιτεί επιπλέον να λαμβάνεται υπόψη η πολιτιστική διάσταση και σε άλλες κοινοτικές πολιτικές - όπως συμβαίνει με τη βιομηχανική πολιτική όσον αφορά το πρόγραμμα MEDIA Plus και με την ευκαιρία της διακίνησης των υπηρεσιών στα πλαίσια της εσωτερικής αγοράς όσον αφορά την οδηγία για την τηλεόραση χωρίς σύνορα.

Μια τέτοια αρχή εφαρμόζεται επίσης στην εξωτερική διάσταση της κοινοτικής δράσης, καθόσον το άρθρο 151 απαιτεί να προάγουν η ΕΚ και τα κράτη μέλη της αυτό το πρότυπο στις διεθνείς σχέσεις τους, ως συμβολή σε μια παγκόσμια τάξη βασισμένη στη βιώσιμη ανάπτυξη, στην ειρηνική συνύπαρξη και στο διάλογο μεταξύ των πολιτισμών. Όσον αφορά τη διεθνή συνεργασία, η διάταξη κλειδί είναι άρθρο 151.3: «Η Κοινότητα και τα κράτη μέλη της θα προωθήσουν τη συνεργασία με τις τρίτες χώρες και τις αρμόδιες διεθνείς οργανώσεις στον τομέα του πολιτισμού, ιδιαίτερα με το Συμβούλιο της Ευρώπης.»

Η Κοινότητα συμμετέχει σε πολιτιστικές πολιτικές και δράσεις για τις οποίες απαιτείται από αυτή να ενδυναμώσει τις εν λόγω πτυχές τόσο εντός αυτής όσο και στις σχέσεις της με τις τρίτες χώρες και τις διεθνείς οργανώσεις. Η Κοινότητα έχει εκπονήσει μια φιλόδοξη αναπτυξιακή πολιτική η οποία περιλαμβάνει μια πολιτιστική συνιστώσα υπέρ ορισμένων περιοχών του κόσμου, ιδιαίτερα της Αφρικής, Καραϊβικής και Ειρηνικού (ΑΚΕ) και της Μεσογείου [4]. Η κοινοτική εξωτερική δράση στον τομέα του πολιτισμού αντλεί τη νομιμότητά της και την προστιθέμενη αξία της από την φυσική κλίση της να υποστηρίζει το διαπολιτιστικό διάλογο και να καθιερώνει συνθήκες ισότητας γι' αυτόν.

[4] Βλέπε άρθρο 27 σχετικά με την «πολιτιστική ανάπτυξη» της συμφωνίας Cotonou και κεφάλαιο ΙΙΙ σχετικά με τις «εταιρικές σχέσεις, στις κοινωνικές, πολιτιστικές και ανθρωπιστικές υποθέσεις: ανάπτυξη ανθρώπινων πόρων, προαγωγή της κατανόησης μεταξύ των πολιτισμών και ανταλλαγές μεταξύ κοινωνιών » της δήλωσης της Βαρκελώνης του 1995 για τη σύσταση των νέων ευρωμεσογειακών εταιρικών σχέσεων.

Στον τομέα της κοινωνίας της πληροφορίας, η Κοινότητα ανέπτυξε δράσεις και προγράμματα - όπως η πρωτοβουλία eEurope - που αποσκοπούν κυρίως στην προαγωγή της πολιτιστικής πολυμορφίας με τη χρήση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας (ΤΠΕ). Αυτές οι δράσεις αποτελούν το πλαίσιο για το διάλογο και τη συνεργασία με τις τρίτες χώρες.

Η Συνθήκη και οι κοινοτικές πράξεις καλούν την Κοινότητα και τα κράτη μέλη της να αντιμετωπίζουν από κοινού ορισμένα θέματα τα οποία είναι σημαντικά για τη συζήτηση σχετικά με μία διεθνή νομική πράξη. Η ΕΚ και τα κράτη μέλη της πρέπει να εξασφαλίζουν τη συνοχή μεταξύ εσωτερικών και εξωτερικών πολιτικών της ΕΕ και πολυμερών συμφωνιών, συγκεκριμένα υπό την αιγίδα της Παγκόσμιας Οργάνωσης Εμπορίου (ΠΟΕ) και της Παγκόσμιας Οργάνωσης Πνευματικής Ιδιοκτησίας (WIPO). Στα πλαίσια αυτού του τελευταίου φόρουμ, η εν λόγω νομική πράξη δεν πρέπει ούτε να παρεμβαίνει ούτε να προδικάζει τις διεξαγόμενες συζητήσεις κυρίως στα πλαίσια της διακυβερνητικής επιτροπής της WIPO για τους γενετικούς πόρους, τις παραδοσιακές γνώσεις και την λαϊκή / παραδοσιακή πολιτιστική έκφραση.

Κατά την έναρξη των πολυμερών εμπορικών διαπραγματεύσεων στα πλαίσια της ΠΟΕ, το Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων της ΕΕ τόνισε τη σημασία του στόχου της διατήρησης της πολιτιστικής πολυμορφίας, κατά τα συμπεράσματά του του 1999 [5], τα οποία εξακολουθούν να ισχύουν για τις διεξαγόμενες διαπραγματεύσεις.

[5] Συμπεράσματα του Συμβουλίου της 25ης Οκτωβρίου 1999: «Στη διάρκεια των προσεχών διαπραγματεύσεων της ΠΟΕ, η Ένωση θα εξασφαλίσει, όπως και κατά τον Κύκλο της Ουρουγουάης, ότι η Κοινότητα και τα κράτη μέλη της διατηρούν τη δυνατότητα της διατήρησης και της ανάπτυξης της ικανότητά τους να καθορίζουν και να εφαρμόζουν τις πολιτιστικές και οπτικοακουστικές πολιτικές τους με στόχο τη διατήρηση της πολιτιστικής πολυμορφίας τους.»

Επιπλέον, λόγω της σημασίας της διεθνούς πολιτιστικής και οπτικοακουστικής συνεργασίας κατ' αυτές τις συζητήσεις, η Κοινότητα και τα κράτη μέλη της, βάσει των σημαντικών κοινοτικών πράξεων συνεργασίας , πρέπει να συμμετέχουν σ' αυτές τις συζητήσεις με τρόπο ανάλογο προς την κοινοτική συμβολή στη συνεργασία και την ανάπτυξη. Οι ευρωπαϊκές πολιτικές υποστηρίζουν και εφαρμόζουν ορισμένους ειδικούς στόχους της παγκόσμιας δήλωσης της ΟΥΝΕΣΚΟ, όπως η ανάπτυξη βιώσιμων τοπικών πολιτιστικών βιομηχανιών και η βελτίωση της κατανομής πολιτιστικών εργασιών σε παγκόσμιο επίπεδο, ιδιαίτερα εργασιών από αναπτυσσόμενες χώρες.

Οι διαπραγματεύσεις, κατά την προσεχή γενική διάσκεψη της ΟΥΝΕΣΚΟ, με σκοπό μια απόφαση ως προς τη σκοπιμότητα και τη φύση μιας ενδεχόμενης μελλοντικής διεθνούς νομικής πράξης σχετικά με την πολιτιστική κληρονομιά, καλύπτουν σαφώς θέματα που αφορούν τους κανόνες και τις πράξεις που υφίστανται σε κοινοτικό επίπεδο.

Κατά τη συνεδρίαση των υπουργών πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη το Μάιο του 2003 διεξάχθηκε συζήτηση με μια ενδεχόμενη διεθνή νομική πράξη για την πολιτιστική πολυμορφία, με τα ακόλουθα συμπεράσματα:

«7. Η Ευρώπη ως ήπειρος πολιτισμών δεν μπορεί να δεχθεί ούτε την απειλή μιας πολιτιστικής ομοιομορφίας, ούτε την απειλή μιας σύγκρουσης πολιτισμών. Η ευρωπαϊκή απάντηση σε όλα αυτά είναι η επιμονή στη διασφάλιση και την προαγωγή της πολιτιστικής πολυμορφίας.

8. Αυτή η βασική πολιτική επιδίωξη απαιτεί την κατάλληλη νομική βάση. Σε διεθνές επίπεδο, η τελευταία μπορεί να εκφραστεί υπό την αιγίδα της ΟΥΝΕΣΚΟ υπό τη μορφή μιας πολυμερούς σύμβασης για την προστασία και την προαγωγή της πολιτιστικής πολυμορφίας, λαμβάνοντας υπόψη την προετοιμασία που έχει γίνει ήδη στο πλαίσιο του Συμβουλίου της Ευρώπης και του διεθνούς δικτύου πολιτιστικής πολιτικής. Το βασικό διεθνές φόρουμ για τις πολιτιστικές πολιτικές δεν είναι δυνατόν να είναι η ΠΟΕ. »

3. ΠΡΟΣΤΙΘΕΜΕΝΗ ΑΞΙΑ ΜΙΑΣ ΝΕΑΣ ΠΡΑΞΗΣ

Ο αναπτυσσόμενος διάλογος σε διεθνές επίπεδο, όπως φαίνεται από τις παραπάνω εξελίξεις, επιβεβαιώνει το ενδιαφέρον για μια πολιτιστική πολυμορφία, ειδικά σε ένα κανονιστικό πλαίσιο για την εξασφάλιση της διατήρησης και της προαγωγής της πολιτιστικής πολυμορφίας.

Στο έγγραφό της "προκαταρκτική μελέτη των τεχνικών και νομικών πτυχών όσον αφορά το επιθυμητό μιας νομικής πράξης που να θεσπίζει κανόνες για την πολιτιστική πολυμορφία" (166 EX/28 της 12ης Μαρτίου 2003), που συνέταξε το Εκτελεστικό Συμβούλιο, η Γραμματεία της ΟΥΝΕΣΚΟ απαριθμεί τις υφιστάμενες διεθνείς πράξεις σχετικά με την πολιτιστική πολυμορφία, υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών. Με την ανάλυσή της καταλήγει ότι "διάφορες πτυχές της πολιτιστικής πολυμορφίας διέπονται ήδη από διεθνείς κανόνες, άλλους δεσμευτικούς, άλλους μη δεσμευτικούς." Επισημαίνει παρόλα αυτά ένα κενό του διεθνούς δικαίου το οποίο μια νομική πράξη θα μπορούσε να καλύψει, όσον αφορά την πολιτιστική πολυμορφία στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης, με τους ακόλουθους ειδικούς στόχους:

"Να καθιερωθεί η σύνδεση μεταξύ της διατήρησης της πολιτιστικής πολυμορφίας και των στόχων της ανάπτυξης, συγκεκριμένα με την προαγωγή της δημιουργικής δραστηριότητας και των πολιτιστικών αγαθών και υπηρεσιών μέσω των οποίων εκφράζεται μία τέτοια δραστηριότητα. Αυτό σημαίνει ιδιαίτερα, υποστήριξη της ικανότητας των κρατών να καθορίζουν τις πολιτιστικές πολιτικές τους (...)."

Σ' αυτό το σημείο εκκίνησης, η Γραμματεία απαριθμεί τέσσερις πιθανούς τομείς ή εναλλακτικές που θα μπορούσαν να επωφεληθούν από τις προσπάθειες θέσπισης κανόνων εκ μέρους της ΟΥΝΕΣΚΟ [6]. Μεταξύ αυτών των τεσσάρων εναλλακτικών, μια σαφής πλειονότητα των μελών του Εκτελεστικού Συμβουλίου της ΟΥΝΕΣΚΟ ευνόησε την τελευταία, που συνίσταται "στην προστασία της πολυμορφίας του πολιτιστικού περιεχομένου και της καλλιτεχνικής έκφρασης που αντικατοπτρίζονται στα πολιτιστικά επαγγέλματα, και των οποίων οι πτυχές φαίνονται να απειλούνται ιδιαίτερα από την παγκοσμιοποίηση ".

[6] Αυτοί οι τέσσερις τομείς ή εναλλακτικές είναι: (α) μια νέα πλήρης νομική πράξη σχετικά με τα πολιτιστικά δικαιώματα (δηλ. συμμετοχή στην πολιτιστική ζωή, ελευθερία ανάληψης δημιουργικής δραστηριότητας, δικαίωμα εκπαίδευσης κ.λπ...) (β) μία πράξη σχετικά με το καθεστώς των καλλιτεχνών. (γ) ένα πρωτόκολλο στη συμφωνία της Φλωρεντίας (σχετικά με την κυκλοφορία των πολιτιστικών αγαθών) και (δ) η προστασία της πολυμορφίας του πολιτιστικού περιεχομένου και της καλλιτεχνικής έκφρασης. Η γραμματεία προσδιορίζει, στα σχόλιά της σχετικά με τις πρώτες 3 πρώτες εναλλακτικές, και για διαφορετικούς λόγους, ότι ενδέχεται να μην είναι σκόπιμο ή εφικτό να μελετηθεί - και κατά συνέπεια να ευνοηθεί - η εναλλακτική (δ).

Η Γραμματεία της ΟΥΝΕΣΚΟ προσδιορίζει τους στόχους της απαραίτητης εργασίας καθορισμού κανόνων στα πλαίσια αυτής της εναλλακτικής ως εξής: "(...) να διασφαλισθεί η προστασία της πολιτιστικής πολυμορφίας εντός μιας ποικιλίας μορφών έκφρασης πολιτιστικής δραστηριότητας. να προαχθεί η δυναμική διάδραση μεταξύ του διαφόρων πολιτιστικών περιεχομένων και καλλιτεχνικών εκφράσεων και μεταξύ αυτών και άλλων πολύ σχετικών τομέων (πολυγλωσσία σε σχέση με την πολιτιστική έκφραση, ανάπτυξη τοπικού περιεχομένου, συμμετοχή στην πολιτιστική ζωή, ευκαιρίες πρόσβασης σε πολιτισμούς πολλαπλών πηγών και με μία ποικιλία μέσων, συμπεριλαμβανομένων των ψηφιακών). να εξασφαλίζεται ο σεβασμός των ατομικών δικαιωμάτων των δημιουργών και καλλιτεχνών και να διευκολύνεται η κυκλοφορία προσώπων, αγαθών, υπηρεσιών και γνώσεων που έχουν σχέση με την πολιτιστική δραστηριότητα διαφυλάσσοντας παράλληλα την ιδιαιτερότητα και τη δημιουργικότητα. Η διατήρηση της πολιτιστικής πολυμορφίας επομένως θα συνδέεται με τους στόχους της βιώσιμης ανάπτυξης και του διαπολιτιστικού διαλόγου μέσω της προαγωγής της δημιουργικής δραστηριότητας και της καλλιτεχνικής έκφρασης. Μια τέτοια νομική πράξη πρέπει επίσης να εξασφαλίζει ότι κάθε κράτος είναι ελεύθερο να καθορίζει την πολιτιστική πολιτική του, τις συμφωνίες του συνεργασίας και τις πρωτοβουλίες του εταιρικών σχέσεων σε ένα παγκόσμιο πλαίσιο (...)."

4. ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΑΡΧΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ

Σ' αυτό το στάδιο η μορφή και το περιεχόμενο της μελετώμενης νομικής πράξης δεν έχουν ακόμη εξεταστεί. Διεξάγονται συζητήσεις σχετικά με αυτό και θα μπορούσαν να μελετηθούν διάφορες εναλλακτικές.

Η Επιτροπή κρίνει ότι μια νομικά δεσμευτική πράξη για τη διατήρηση και την προαγωγή της πολιτιστικής πολυμορφίας είναι απαραίτητη, έτσι ώστε να εδραιωθούν ορισμένα πολιτιστικά δικαιώματα [7], να δεσμευθούν τα μέρη για διεθνή συνεργασία, να δημιουργηθεί ένα φόρουμ συζήτησης σχετικά με τις πολιτιστικές πολιτικές και να καθιερωθεί ένας παγκόσμιος έλεγχος της κατάστασης της πολιτιστικής πολυμορφίας σε όλο τον κόσμο. Μια τέτοια προσέγγιση πρέπει να αναγνωρίζει την ανάγκη για μια ισόρροπη κατανόηση τόσο των ευκαιριών που προσφέρονται όσο και των απειλών που θέτει η παγκοσμιοποίηση και η ανάπτυξη των τεχνολογιών της πληροφορίας και της επικοινωνίας.

[7] Τα πολιτιστικά δικαιώματα στο πλαίσιο αυτό νοούνται κατά την έννοια της Παγκόσμιας Δήλωσης των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και της Δήλωσης της ΟΥΝΕΣΚΟ για την Πολιτιστική Πολυμορφία, άρθρο 5: Τα "πολιτιστικά δικαιώματα αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των ανθρώπινων δικαιωμάτων, τα οποία είναι παγκόσμια, αδιαίρετα και αλληλοεξαρτώμενα. Η άνθηση της δημιουργικής πολυμορφίας απαιτεί την πλήρη εφαρμογή των πολιτιστικών δικαιωμάτων όπως ορίζονται στο άρθρο 27 της Παγκόσμιας Δήλωσης των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και στα άρθρα 13 και 15 της διεθνούς συνθήκης για τα οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά δικαιώματα. Όλα τα άτομα επομένως πρέπει να είναι ικανά να εκφράζονται, να δημιουργούν και να διαδίδουν το έργο τους στη γλώσσα της επιλογής τους, και ιδιαίτερα στη μητρική γλώσσα τους. όλα τα άτομα πρέπει να δικαιούνται εκπαίδευση και κατάρτιση ποιότητας με πλήρη σεβασμό της πολιτιστικής ταυτότητά τους. όλα τα άτομα πρέπει να είναι σε θέση να συμμετέχουν στην πολιτιστική ζωή της επιλογής τους και να διεξάγουν τις δικές τους πολιτιστικές πρακτικές, με σεβασμό των ανθρώπινων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών ". Ο όρος "πολιτιστικά δικαιώματα", όπως αναφέρεται σε αυτό το άρθρο, πρέπει να νοείται χωρίς επιφύλαξη όσον αφορά τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και την εκμετάλλευσή τους.

Για να τύχει μια διεθνής νομική πράξη για την πολιτιστική πολυμορφία της υποστήριξης της ΕΚ και για να αντικατοπτρίζει την ευρωπαϊκή προσέγγιση, η Επιτροπή κρίνει ότι η πράξη πρέπει να βασίζεται στα ανθρώπινα δικαιώματα και να τα σέβεται πλήρως. Πέραν της αναγνώρισης των πολιτιστικών δικαιωμάτων [8], κυρίως του δικαιώματος της ελεύθερης συμμετοχής στην πολιτιστική ζωή της κοινότητας, η παγκόσμια δήλωση ανθρώπινων δικαιωμάτων καθιερώνει μια προσέγγιση του πολιτισμού βασισμένη στις έννοιες της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της ισότητας και της ελευθερίας. Τέτοιες αρχές αναπτύσσονται στην παγκόσμια δήλωση της ΟΥΝΕΣΚΟ σχετικά με την πολιτιστική πολυμορφία, της οποίας αποτελούν τόσο τα θεμέλια όσο και τα όρια [9]. Εντός της ΕΕ, η Συνθήκη (άρθρο 151) αποτελεί τη νομική βάση για την προαγωγή της πολιτιστικής πολυμορφίας, κυρίως μέσω της υποχρέωσης της Κοινότητας να λαμβάνει υπόψη τον πολιτισμό κατά τη δράση της, συμπεριλαμβανομένης της δράσης για τη διεθνή συνεργασία.

[8] Βλέπε άρθρο 22 της δήλωσης: "Κάθε άτομο (...) έχει οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά δικαιώματα απαραίτητα για την προστασία της αξιοπρέπειάς του και την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητάς του", και το άρθρο 27 της δήλωσης: "1. Κάθε άτομο έχει το δικαίωμα να συμμετέχει ελεύθερα στην πολιτιστική ζωή της κοινότητας, να απολαμβάνει τις καλές τέχνες και να επωφελείται από την επιστημονική πρόοδο και τα οφέλη της. 2. Κάθε άτομο έχει το δικαίωμα της προστασίας των ηθικών και υλικών συμφερόντων που προκύπτουν από κάθε επιστημονικό, λογοτεχνικό ή καλλιτεχνικό έργο του οποίου είναι δημιουργός."

[9] Η παγκόσμια δήλωση της ΟΥΝΕΣΚΟ για την πολιτιστική πολυμορφία προβλέπει στο άρθρο 4: "Κανένας δεν μπορεί να επικαλείται την πολιτιστική πολυμορφία για την καταπάτηση ανθρώπινων δικαιωμάτων που διασφαλίζονται από το διεθνές δίκαιο, ούτε για τον περιορισμό της εμβέλειάς τους."

Η έννοια του πολιτισμού η οποία αποτελεί τη βάση για την κοινοτική δράση, συγκεκριμένα σε διεθνές επίπεδο, νοείται κατά την ανθρωπολογική και κοινωνική έννοια, συμπεριλαμβάνοντας όλα τα στοιχεία που συνηγορούν υπέρ της ταυτότητας και της αξιοπρέπειας των ανθρώπων. Μία τέτοια έννοια καθιστά δυνατή την πλήρη κατανόηση της πολιτιστικής πολυμορφίας με δυναμικό τρόπο κατά τις σχέσεις του ενός με τον άλλο.

Επιπλέον, η πράξη πρέπει να έχει τους ακόλουθους στόχους και να πληροί τις ακόλουθες προϋποθέσεις:

- Να προάγει την πολιτιστική πολυμορφία.

- Να συμβάλλει στο διάλογο μεταξύ πολιτισμών και στην αμοιβαία κατανόηση και σεβασμό.

- Να αναπτύσσει τη διεθνή πολιτιστική συνεργασία, που αποσκοπεί στην ανάπτυξη των ανταλλαγών πολιτιστικών αγαθών και υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που προέρχονται από αναπτυσσόμενες χώρες. Σ' αυτό το πλαίσιο, πρέπει να λαμβάνουν χώρα τακτικές συνεδριάσεις μεταξύ επαγγελματιών των μερών με σκοπό τη συμβολή στον καθορισμό και την εκπόνηση πράξεων και πλαισίων συνεργασίας σε διεθνές επίπεδο (περιφερειακό ή / και διμερές). Η πολιτιστική διάσταση των δράσεων συνεργασίας θα προάγεται, συμπεριλαμβανομένης της ανάγκης υποστήριξης μέσω της εκπαίδευσης της αμοιβαίας γνώσης των πολιτιστικών ταυτοτήτων ως προϋπόθεση του διαπολιτιστικού διαλόγου.

- Να ευνοεί την ανάπτυξη πολιτιστικών πολιτικών και πράξεων σε εθνικό, περιφερειακό και διεθνές επίπεδο.

- Να παρέχει στα ενδιαφερόμενα μέρη μια εστία και ένα φόρουμ για τη συζήτηση και το διάλογο σχετικά με τις πολιτιστικές πολιτικές, να αναπτυχθούν οι γνώσεις ως προς το θέμα αυτό και να ανταλλάσσονται οι βέλτιστες πρακτικές.

- Να παρέχει τεχνική βοήθεια και εμπειρογνωμοσύνη, με σκοπό την ανάπτυξη πολιτιστικών πολιτικών προσαρμοσμένων σε κάθε ειδική περίπτωση.

- Να καθιερωθεί θεσμικό πλαίσιο για τον έλεγχο της κατάστασης της πολιτιστικής πολυμορφίας στον κόσμο, π.χ. ένα διεθνές παρατηρητήριο ή ένας μηχανισμός παρακολούθησης της πολιτιστικής πολυμορφίας και των πολιτιστικών ανταλλαγών, και να καταβληθούν προσπάθειες για την εκπόνηση και τον καθορισμό δεικτών και διεθνών κανόνων στο πλαίσιο της πολιτιστικής πολυμορφίας. Μια τέτοια δομή θα μπορούσε παραδείγματος χάριν να προετοιμάσει μια ετήσια έκθεση για την "κατάσταση της πολιτιστικής πολυμορφίας", βάσει έκθεσης του κάθε συμβαλλόμενου μέρους.

Επιπλέον, ένα τέτοιο όργανο δεν επηρεάζει ούτε παραβλάπτει το διεθνές νομικό πλαίσιο που εφαρμόζεται στις ανταλλαγές πολιτιστικών αγαθών και υπηρεσιών - ιδιαίτερα όσον αφορά τις πτυχές δικαιωμάτων εκμετάλλευσής τους και πνευματικής ιδιοκτησίας.

Λαμβάνοντας υπόψη τα ανωτέρω, είναι σημαντικό και χρήσιμο να συνταχθεί μια διεθνής νομική πράξη για την πολιτιστική πολυμορφία. Η διατήρηση και η προαγωγή της πολιτιστικής πολυμορφίας είναι θεμελιώδης αρχή η οποία πρέπει να αντικατοπτρίζεται στο διεθνές δίκαιο και τη διεθνή πολιτική. Όλα τα μέρη, συμπεριλαμβανομένων των επαγγελματικών οργανώσεων του πολιτιστικού τομέα, πρέπει να συμμετέχουν πλήρως στη διαδικασία της σύνταξης μιας νομικά δεσμευτικής πράξης.

5. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Σύμφωνα με τα παραπάνω, χωρίς να προδικάζεται καμιά ουσιαστική συζήτηση, μια διεθνής συζήτηση σχετικά με την πολιτιστική πολυμορφία απαιτεί κοινή ανταπόκριση εκ μέρους της ΕΚ και των κρατών μελών της.

Πρόσφατα, κατά τη συνεδρίαση των Υπουργών Πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη τονίσθηκε η ανάγκη διασφάλισης και προαγωγής της πολιτιστικής πολυμορφίας και αναφέρθηκε σχετικά το γεγονός ότι μια διεθνής νομική πράξη στα πλαίσια της ΟΥΝΕΣΚΟ μπορεί να είναι η κατάλληλη νομική απάντηση σε διεθνές επίπεδο.

Η Επιτροπή θεωρεί σημαντικό να επιβεβαιώσουν η Ευρωπαϊκή Κοινότητα και τα κράτη μέλη της σε διεθνές επίπεδο την αφοσίωσή τους για την πολιτιστική πολυμορφία, της οποίας πυρήνας είναι η κοινή αφοσίωση όλων των κρατών μελών.

Είναι επομένως πρόθεση της Επιτροπής να διαδραματίσει η ΕΚ δραστικό ρόλο κατά την επόμενη γενική διάσκεψη της ΟΥΝΕΣΚΟ, συγκεκριμένα όσον αφορά τις διερευνητικές συζητήσεις σχετικά με τη σύνταξη μιας διεθνούς πράξης που να θεσπίζει κανόνες σχετικά με την πολιτιστική πολυμορφία. Η Επιτροπή θα επιδιώξει τη συνέπεια μεταξύ εσωτερικής και διεθνούς ευρωπαϊκής δράσης όσον αφορά την πολιτιστική πολυμορφία, με παράλληλο πλήρη σεβασμό του υφισταμένου κεκτημένου της ΕΚ.

Η Επιτροπή θα συνεργαστεί με τα κράτη μέλη για την ανάπτυξη κοινών θέσεων, έτσι ώστε να είναι η ΕΚ ενωμένη κατά τις προτάσεις της και κατά τη διεξαγωγή της γενικής διάσκεψης. Για το σκοπό αυτό, προτείνονται σε παράρτημα ορισμένα βασικά στοιχεία για μια δήλωση εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και των κρατών μελών της, με σκοπό την παρουσίαση, εκ μέρους της Επιτροπής, μιας κοινής θέσης ως προς το θέμα μιας διεθνούς νομικής πράξης σχετικά με την πολιτιστική πολυμορφία, στη γενική διάσκεψη της ΟΥΝΕΣΚΟ.

Εφόσον η γενική διάσκεψη καταλήξει στην έναρξη διαπραγματεύσεων για μια διεθνή νομική πράξη για την πολιτιστική πολυμορφία, η Επιτροπή θα προτείνει έγκαιρα σύσταση προς το Συμβούλιο για απόφαση με σκοπό να εξουσιοδοτηθεί η Επιτροπή να διαπραγματευτεί στα πλαίσια της ΟΥΝΕΣΚΟ ως προς το θέμα της έκδοσης μιας διεθνούς νομικής πράξης σχετικά με την πολιτιστική πολυμορφία, και να διεξάγει αυτές τις διαπραγματεύσεις εξ ονόματος της ΕΚ και των κρατών μελών της.

ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΜΙΑ ΔΗΛΩΣΗ ΕΞ ΟΝΟΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΟΙΝΌΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ ΤΗΣ ΜΕ ΣΚΟΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ μιας ΚΟΙΝΗΣ ΘΕΣΗΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΜΙΑΣ ΝΟΜΙΚΗΣ ΠΡΑΞΗΣ ΠΟΥ ΝΑ ΚΑΘΟΡΙΖΕΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΣΧΕΤΙΚΑ μέ την ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΠΟΙΚΙΛΟΜΟΡΦΙΑ ΚΑΤΑ την ΠΡΟΣΕΧΗ ΓΕΝΙΚΉ ΔΙΑΣΚΕΨΗ της ΟΥΝΕΣΚΟ

Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα και τα κράτη μέλη της επιθυμούν να υπενθυμίσουν την παρέμβασή τους που πραγματοποιήθηκε κατά την 166η σύνοδο του Εκτελεστικού Συμβουλίου της ΟΥΝΕΣΚΟ, ως προς το θέμα της έκδοσης της διεθνούς νομικής πράξης σχετικά με την πολιτιστική πολυμορφία. Με την ευκαιρία αυτή η Ευρωπαϊκή Κοινότητα και τα κράτη μέλη της επιδοκίμασαν τις εργασίες της οργάνωσης για την εκπόνηση μιας σύμβασης σχετικά με την πολιτιστική πολυμορφία και παρατήρησαν ότι ένα τέτοιο έργο πρέπει να βασίζεται στη δήλωση για την πολιτιστική πολυμορφία και να θεωρείται ως συνέχειά της. Σύμφωνα με την σύσταση του Εκτελεστικού Συμβουλίου να " ληφθεί απόφαση για την εξακολούθηση της δράσης που αποσκοπεί στη σύνταξη μίας νέας νομικής πράξης που να θεσπίζει κανόνες σχετικά με την πολιτιστική πολυμορφία και για τον καθορισμό της φύσης της εν λόγω πράξης", η συζήτηση ως προς τη διεθνή νομική πράξη σχετικά με την πολιτιστική πολυμορφία κατά την παρούσα σύνοδο της γενικής διάσκεψης παρέχει στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα και στα κράτη μέλη της την ευκαιρία να επανεπιβεβαιώσουν τη δέσμευσή τους για την πολιτιστική πολυμορφία σε διεθνές επίπεδο.

Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα και τα κράτη μέλη της επιθυμούν να εκφράσουν την υποστήριξή τους για μια νομική πράξη που να θεσπίζει κανόνες σχετικά με την πολιτιστική πολυμορφία, πράγμα το οποίο θα είναι ένα νέο βήμα και θα αποτελεί συνέχεια της παγκόσμιας δήλωσης για την πολιτιστική πολυμορφία, στο πλαίσιο μιας απαραίτητης προοπτικής προστιθέμενης αξίας.

Μία τέτοια νομική πράξη, βασισμένη στα ανθρώπινα δικαιώματα και σε μια ισόρροπη κατανόηση τόσο των ευκαιριών που προσφέρονται όσο και των απειλών που τίθενται από την παγκοσμιοποίηση και την ανάπτυξη των ΤΠΕ, θα διατηρεί και θα προάγει την πολιτιστική πολυμορφία μεταξύ άλλων ως εξής:

- Με την εδραίωση ορισμένων πολιτιστικών δικαιωμάτων

- Με τη δέσμευση των μερών για διεθνή συνεργασία

- Με τη δημιουργία ενός φόρουμ για συζήτηση σχετικά με τις πολιτιστικές πολιτικές και

- Με την καθιέρωση ενός παγκόσμιου ελέγχου της κατάστασης της πολιτιστικής πολυμορφίας σε όλον τον κόσμο.

Μια τέτοια νομική πράξη πρέπει να έχει το γενικό στόχο της προαγωγής της πολιτιστικής πολυμορφίας, συμβάλλοντας στο διάλογο μεταξύ πολιτισμών και υποστηρίζοντας την αμοιβαία κατανόηση και τον αμοιβαίο σεβασμό.

Προς το σκοπό αυτό, οι διαπραγματεύσεις σχετικά με τη νομική πράξη μπορούν να λάβουν υπόψη τους ακόλουθους ειδικούς στόχους:

- Να αναπτυχθεί η διεθνής πολιτιστική συνεργασία, που αποσκοπεί στην ανάπτυξη των ανταλλαγών πολιτιστικών αγαθών και υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που προέρχονται από αναπτυσσόμενες χώρες, ιδιαίτερα μέσω της ανάπτυξης νομικών πράξεων και πλαισίων συνεργασίας σε διεθνές επίπεδο (περιφερειακό και / ή διμερές). Η πολιτιστική διάσταση των δράσεων συνεργασίας θα προαχθεί, καθώς και η ανάγκη της υποστήριξης μέσω της εκπαίδευσης της αμοιβαίας γνώσης των πολιτιστικών ταυτοτήτων ως προϋπόθεση του διαπολιτιστικού διαλόγου.

- Να ευνοηθεί η ανάπτυξη πολιτιστικών πολιτικών και νομικών πράξεων και για να ενισχυθεί ο διαπολιτιστικός διάλογος σε περιφερειακό, εθνικό και διεθνές επίπεδο. Για το σκοπό αυτό πρέπει να παρασχεθεί τεχνική βοήθεια και εμπειρογνωμοσύνη στα μέλη, με σκοπό την ανάπτυξη πολιτιστικών πολιτικών προσαρμοσμένων σε κάθε περίπτωση.

- Να παρασχεθεί στα ενδιαφερόμενα μέρη μια εστία και ένα φόρουμ για τη συζήτηση και το διάλογο σχετικά με τις πολιτιστικές πολιτικές, την ανάπτυξη των γνώσεων γι' αυτές και την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών.

- Να καθιερωθεί πλαίσιο για τον έλεγχο της κατάστασης της πολιτιστικής πολυμορφίας στον κόσμο, το οποίο θα ασχολείται με την εκπόνηση και τον καθορισμό δεικτών και διεθνών κανόνων στο πλαίσιο της πολιτιστικής πολυμορφίας και θα μπορεί για παράδειγμα να εκδίδει ετήσια έκθεση της "κατάστασης της πολιτιστικής πολυμορφίας".

Μια τέτοια πράξη δεν πρέπει να επηρεάζει ούτε να παραβλάπτει το διεθνές νομικό πλαίσιο που ισχύει στις ανταλλαγές πολιτιστικών αγαθών και υπηρεσιών, ιδιαίτερα όσον αφορά τις πτυχές της εκμετάλλευσής τους και των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας.

Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα και τα κράτη μέλη της κρίνουν ότι η διατήρηση και η προαγωγή της πολιτιστικής πολυμορφίας είναι θεμελιώδης αρχή η οποία πρέπει να αντικατοπτρίζεται στο διεθνές δίκαιο και τη διεθνή πολιτική. Όλα τα μέρη, συμπεριλαμβανομένης της κοινωνίας πολιτών, πρέπει να συμμετέχουν πλήρως στη διαδικασία της σύνταξης μιας νομικά δεσμευτικής πράξης υπό την αιγίδα της ΟΥΝΕΣΚΟ.