ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ σχετικά με τη δυνατότητα της Βοσνίας Ερζεγοβίνης να διαπραγματευτεί συμφωνία σταθεροποίησης και σύνδεσης με την Ευρωπαϊκή Ένωση

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

A. Εισαγωγή

1. Στόχος της έκθεσης

2. Iστορικό: σχέσεις μεταξύ της ευρωπαϊκής ένωσης και της Βοσνίας - Ερζεγοβίνης

B. βασικα θεματα tησ προετοιμασιασ διαπραγματευσησ μιας συμφωνιασ σταθεροποιησησ και συνδεσησ

1. Πολιτικα κριτηρια

1.1 Δημοκρατία και κράτος δικαίου

1.1.1 Προεδρία

1.1.2. Νομοθετική εξουσία

1.1.3 Εκτελεστική εξουσία

1.1.4 Δημόσια διοίκηση

1.1.5 Σχέσεις με τη διεθνή κοινότητα

1.2 Ανθρώπινα δικαιώματα

1.2.1 Ατομικά, πολιτικά, κοινωνικά και οικονομικά δικαιώματα

1.2.2 Δικαιώματα μειονοτήτων και πρόσφυγες

1.3. Γενική αξιολόγηση

2. Οικονομικα κριτηρια

2.1 Οικονομική κατάσταση και δημοσιονομική διατηρησιμότητα

2.2 Ελευθέρωση των τιμών και των συναλλαγών

2.3 Διαδικασία ιδιωτικοποίησης

2.4 Μεταρρύθμιση του χρηματοπιστωτικού τομέα

2.5 Γενική αξιολόγηση

3. ικανοτητα αναληψησ των υποχρεωσεων που απορρεουν από μια σσσ

3.1 Πολιτικός διάλογος

3.2 Περιφερειακή συνεργασία

3.3 Ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων

3.3.1 Εμπόριο βιομηχανικών προϊόντων

3.3.2 Εμπόριο γεωργικών προϊόντων

3.4 Κυκλοφορία εργαζομένων, εγκατάσταση, υπηρεσίες, κεφάλαια

3.4.1 Κυκλοφορία εργαζομένων

3.4.2 Εγκατάσταση

3.4.3 Εμπόριο υπηρεσιών

3.4.4 Τρέχουσες πληρωμές και κυκλοφορία κεφαλαίων

3.5 Εναρμόνιση, εφαρμογή και επιβολή της νομοθεσίας

3.5.1 Aνταγωνισμός

3.5.2 Πνευματική, βιομηχανική και εμπορική ιδιοκτησία

3.5.3 Δημόσιες συμβάσεις

3.5.4 Τυποποίηση και διαπίστωση της συμμόρφωσης

3.5.5 Προστασία των καταναλωτών

3.6 Δικαιοσύνη και εσωτερικές υποθέσεις

3.6.1 Ενίσχυση των θεσμικών οργάνων και του κράτους δικαίου

3.6.1.1 Αστυνομία

3.6.1.2 Δικαστική εξουσία

3.6.1.3 Σωφρονιστικό σύστημα

3.6.2 Θεωρήσεις, συνοριακός έλεγχος, άσυλο και μετανάστευση

3.6.3 Καταπολέμηση της νομιμοποίησης προσόδων από παράνομες δραστηριότητες

3.6.4 Πρόληψη και καταπολέμηση του εγκλήματος, καταπολέμηση του λαθρεμπορίου και των παράνομων ναρκωτικών

3.7 Πολιτικές συνεργασίας

3.7.1 Οικονομική, νομισματική και στατιστική συνεργασία

3.7.2 Προώθηση και προστασία των επενδύσεων, βιομηχανική συνεργασία, μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ), τουρισμός

3.7.3 Γεωργία και αγροτοβιομηχανικός τομέας

3.7.4 Τελωνεία και φορολογία

3.7.4.1 Τελωνεία

3.7.4.2 Φορολογία

3.7.5. Απασχόληση, κοινωνική πολιτική, εκπαίδευση και κατάρτιση, έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη (ΕΤΑ)

3.7.5.1 Απασχόληση και κοινωνική πολιτική

3.7.5.2 Εκπαίδευση και κατάρτιση, ΕΤΑ

3.7.6 Πολιτιστικός και οπτικοακουστικός τομέας, τηλεπικοινωνίες και ταχυδρομικές υπηρεσίες, κοινωνία της πληροφορίας

3.7.6.1 Πολιτισμός και οπτικοακουστικά μέσα

3.7.6.2 Τηλεπικοινωνίες, κοινωνία της πληροφορίας, ταχυδρομικές υπηρεσίες

3.7.7 Μεταφορές

3.7.8 Ενέργεια

3.7.9 Περιβάλλον

3.8 Χρηματοδοτική συνεργασία

3.9 Γενική αξιολόγηση

Γ. συμπερασμα

Κατάλογος συντομογραφιών

A. Εισαγωγή

1. Στόχος της έκθεσης

Στόχος της παρούσας έκθεσης είναι να αξιολογηθεί η πρόοδος που σημείωσε η Βοσνία - Ερζεγοβίνη (Β-Ε) στο πλαίσιο της διαδικασίας σταθεροποίησης και σύνδεσης (ΔΣΣ). Το 2000, ένας "οδικός χάρτης" της ΕΕ προσδιόρισε δεκαοκτώ αρχικά "βήματα που πρέπει να γίνουν από τη Βοσνία - Ερζεγοβίνη προκειμένου να καταρτιστεί μελέτη σκοπιμότητας όσον αφορά την έναρξη διαπραγματεύσεων για τη σύναψη Συμφωνίας Σταθεροποίησης και Σύνδεσης". Τα βήματα που προέβλεπε ο οδικός χάρτης "ολοκληρώθηκαν ουσιαστικά" τον Σεπτέμβριο 2002. Έτσι, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσιάζει τη μελέτη της. Η μελέτη διερευνά την τρέχουσα κατάσταση στην Β-Ε, εντοπίζει τις απαιτήσεις που ενυπάρχουν σε μία Συμφωνία Σταθεροποίησης και Σύνδεσης (ΣΣΣ) και κρίνει κατά πόσο η Β-Ε έχει προοδεύσει αρκετά ώστε να είναι σε θέση να διαπραγματευτεί ουσιαστικά, και στη συνέχεια να εφαρμόσει επιτυχώς, μία τέτοια συμφωνία.

2. Iστορικό: σχέσεις μεταξύ της ευρωπαϊκής ένωσης και της Βοσνίας - Ερζεγοβίνης

Η Β-Ε είναι μία από τις πέντε χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης που συμμετέχει στη ΔΣΣ. Η διαδικασία αυτή στηρίζει την εθνική και περιφερειακή σταθερότητα ενσωματώνοντας, σταδιακά, κάθε μία από τις πέντε συμμετέχουσες χώρες στις ευρωπαϊκές δομές και παρέχοντάς τους την προοπτική της προσχώρησής τους στην ΕΕ. Σε κάθε περίπτωση, η πρόοδος της ενσωμάτωσης εξαρτάται από τις ικανότητες της κάθε χώρας ξεχωριστά. Η παρούσα μελέτη σκοπιμότητας αναφέρεται, ως εκ τούτου, αποκλειστικά στην Β-Ε.

Οι σχέσεις μεταξύ της Β-Ε και της ΕΕ έχουν αναπτυχθεί σε μεγάλο βαθμό τα τελευταία χρόνια. Από το 1996 η Β-Ε έχει επωφεληθεί από τη βοήθεια που χορηγείται στο πλαίσιο των προγραμμάτων PHARE και ΟΒΝΟVA. Το 1997 η ΕΕ κατάρτισε την περιφερειακή της προσέγγιση και το Συμβούλιο Υπουργών της καθόρισε τα πολιτικά και οικονομικά κριτήρια που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη για την ανάπτυξη διμερών σχέσεων. Το 1998, μία διακήρυξη της ΕΕ για τις "ιδιαίτερες σχέσεις μεταξύ της ΕΕ και της Β-Ε" οδήγησε στη δημιουργία μιας ειδικής συμβουλευτικής ομάδας ΕΕ - Β-Ε (ΕΣΟ) η οποία έχει ως έργο να βοηθήσει την προετοιμασία των συμβατικών σχέσεων. Το 1999, η ΔΣΣ προσέφερε την προοπτική προσχώρησης στις δομές της ΕΕ και το 2000 ο οδικός χάρτης της ΕΕ προσδιόρισε τα πρώτα συγκεκριμένα βήματα προς την κατεύθυνση αυτή. Αρχικά είχε θεωρηθεί ως ένα βραχυπρόθεσμο έργο, αλλά η "ουσιαστική ολοκλήρωση" επιτεύχθηκε μόνο τον Σεπτέμβριο 2002. Εν τω μεταξύ, το 2000 τα αυτόνομα εμπορικά μέτρα της Κοινότητας επέκτειναν την ελεύθερη, με απαλλαγή από δασμούς, πρόσβαση στην αγορά της ΕΕ για τα περισσότερα εμπορεύματα της Β-Ε και ο κανονισμός CARDS προέβλεπε χρηματοδοτική στήριξη προσαρμοσμένη στις προτεραιότητες της ΔΣΣ. Το 2000, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Φέιρα δήλωσε ότι η Β-Ε, όπως και οι γείτονές της, είναι δυνάμει υποψήφια κράτη μέλη της ΕΕ, ένα μήνυμα που ενισχύθηκε στις επόμενες συνόδους στο Ζάγκρεμπ (Νοέμβριος 2000) και στη Θεσσαλονίκη (Ιούνιος 2003). Πράγματι, στη Θεσσαλονίκη έγινε πράξη η προοπτική αυτή καθώς αναπτύχθηκε η προοπτική χρησιμοποίησης, από τα Δυτικά Βαλκάνια, ορισμένων μέσων που αποδείχθηκαν αποτελεσματικά στις υποψήφιες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης.

Οι σχέσεις της Β-Ε με την ΕΕ είναι πρόσφατες, αλλά στενές. Οι σχέσεις αυτές διήλθαν το αρχικό τους στάδιο και εξελίχθηκαν ταχύτατα, σε βαθμό που οι επαφές πλέον μεταξύ των δύο μερών να αποτελούν ρουτίνα τόσο σε πολιτικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο εργασίας. Στόχος πρέπει να είναι τώρα να τεθούν ταχύτατα οι βάσεις για τη δημιουργία συμβατικών σχέσεων μέσω μιας ΣΣΣ.

B. βασικα θεματα tησ προετοιμασιασ διαπραγματευσησ μιας συμφωνιασ σταθεροποιησησ και συνδεσησ

1. Πολιτικα κριτηρια

Ο σεβασμός των δημοκρατικών αρχών και ανθρώπινων δικαιωμάτων, όπως διακηρύσσονται σε βασικές διεθνείς πράξεις, όπως η παγκόσμια διακήρυξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, καθώς και η τήρηση των αρχών του διεθνούς δικαίου και του κράτους δικαίου γενικά πρέπει να συνιστούν τη βάση των εσωτερικών και των εξωτερικών πολιτικών των συμβαλλόμενων μερών μιας ΣΣΣ. Η εδραίωση διεθνούς και περιφερειακής ειρήνης και σταθερότητας και η ανάπτυξη σχέσεων καλής γειτονίας θα αποτελούν κοινό στόχο τόσο της ΕΕ όσο και της Β-Ε στο πλαίσιο μιας ΣΣΣ.

1.1 Δημοκρατία και κράτος δικαίου

Το Σύνταγμα της Β-Ε ορίζει (άρθρο Ι.2) ότι η Β-Ε είναι δημοκρατικό κράτος που λειτουργεί σύμφωνα με το κράτος δικαίου και με ελεύθερες και δημοκρατικές εκλογές. Στο Σύνταγμα εμπεριέχεται η ευρωπαϊκή σύμβαση για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Τα δημοκρατικά συστήματα έχουν αρχίσει να λειτουργούν στην Β-Ε. Έχει καταγραφεί κάποια πρόοδος από τον πόλεμο του 1992-1995 ο οποίος ευθύνεται για χιλιάδες θύματα, τον εκτοπισμό του ημίσεως του πληθυσμού, την καταστροφή των δημόσιων και ιδιωτικών υποδομών και τον δηλητηριασμό των διακοινοτικών σχέσεων. Το κράτος δικαίου έχει σταδιακά αποκατασταθεί: η χώρα διέρχεται σε γενικές γραμμές περίοδο ειρήνης. υπάρχει ελευθερία του εκφράζεσθαι και του συνέρχεσθαι ειρηνικά. Η ελεύθερη κυκλοφορία είναι διασφαλισμένη και το δικαίωμα της ιδιοκτησίας τηρείται στις περισσότερες περιπτώσεις. Με δεδομένη την πρόσφατη ιστορία της χώρας, αυτά καθώς και άλλα δικαιώματα συνιστούν σημαντικά επιτεύγματα.

Η συνταγματική βάση για την εγκαθίδρυση της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου είναι το παράρτημα 4 της γενικής συμφωνίας πλαισίου για την ειρήνη (ΓΣΠΕ) που υπεγράφη στο Ντέιτον τον Δεκέμβριο 1995. Με το παράρτημα 4 της συμφωνίας, το σύνταγμα της Β-Ε, δημιουργείται ένα πολύ αποκεντρωμένο κράτος με προορισμό να ικανοποιήσει τις διαφορετικές προτιμήσεις αποξενωμένων μεταξύ τους λαών. Στην πράξη, αυτό σήμαινε τη σύσταση μεγάλου αριθμού κυβερνήσεων και σχετικών διοικήσεων. Το σύνταγμα προβλέπει επίσης ένα σύστημα ελέγχων και ισορροπιών. πρόκειται για την εξισορρόπηση της νομοθετικής και της εκτελεστικής εξουσίας και τη διασφάλιση των δικαιωμάτων κάθε εθνοτικής ομάδας. Το σύνταγμα του κεντρικού κράτους καθώς και τα συντάγματα των οντοτήτων προβλέπουν μηχανισμούς απαγόρευσης οι οποίοι προστατεύουν τα "ζωτικά συμφέροντα" των συστατικών λαών της Β-Ε. Αυτός ο μηχανισμός απαγόρευσης δύναται μεν να διασφαλίζει τα δικαιώματα κάθε λαού αλλά ταυτόχρονα ενδέχεται να δυσχεραίνει τη νομοθετική πρόοδο και να οδηγεί σε αδιέξοδα. Ωστόσο, από την άποψη της ευρωπαϊκής ενσωμάτωσης, είναι σημαντικό οι χώρες εταίροι να μπορούν να λειτουργούν ομαλά. τα διάφορα θεσμικά τους όργανα πρέπει να παράγουν τα αποτελέσματα που είναι αναμενόμενα σε μία σύγχρονη δημοκρατική χώρα. Η πολυπλοκότητα της τάξης που επέβαλε η ισχύουσα συμφωνία Ντέιτον ενδέχεται να περιορίσει τις επιδόσεις της Β-Ε.

Το σύστημα που συμφωνήθηκε στο Ντέιτον έχει συχνά αμφισβητηθεί τόσο εντός όσο και εκτός της Β-Ε. Βεβαίως, από την άποψη της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης είναι δύσκολο να υποστηριχθεί το επιχείρημα ότι η σημερινή συνταγματική τάξη είναι βέλτιστη. Ανεξάρτητα από τα επιχειρήματα υπέρ και κατά, το άρθρο Χ του συντάγματος προβλέπει τη δυνατότητα τροποποίησης. Πράγματι, ορισμένοι ισχυρίζονται ότι η Β-Ε έχει ήδη αρχίσει να αντιμετωπίζει τα θέματα αυτά μέσω της υπόθεσης των "συστατικών λαών" και μέσω της μεταρρύθμισης της έμμεσης φορολογίας και της άμυνας, κ.λπ. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές δείχνουν ότι οι αυξημένες μεταρρυθμίσεις ανά συγκεκριμένο θέμα μπορούν να αποτελέσουν βήμα προόδου. Σε κάθε περίπτωση, το σύνταγμα δεν αποτελεί ανυπέρβλητο εμπόδιο στη μεταρρύθμιση ή στην ευρωπαϊκή ενσωμάτωση.

1.1.1 Προεδρία

Η Β-Ε διοικείται από άμεσα εκλεγόμενη τριμελή Προεδρία. Η Προεδρία, μεταξύ άλλων, ασκεί την εξωτερική πολιτική, προτείνει τους ετήσιους προϋπολογισμούς και αντιπροσωπεύει την Β-Ε σε διεθνείς και ευρωπαϊκούς οργανισμούς. Σε επίπεδο οντοτήτων, υπάρχουν επίσης προεδρίες και, μετά τις συνταγματικές μεταρρυθμίσεις που επήλθαν το 2002, συμπληρώνονται από αντιπροέδρους (οι οποίοι, σε ορισμένες περιπτώσεις, χρειάστηκε να δώσουν μάχη για να προσδιορίσουν και να εξασφαλίσουν ουσιαστικό ρόλο).

Ειδικότερα τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια, η Προεδρία της Β-Ε διαδραμάτισε πολύ καθοριστικό ρόλο σε σύγκριση με τους λοιπούς θεσμούς σε κεντρικό επίπεδο. Ωστόσο, καθώς το Συμβούλιο Υπουργών της Β-Ε απέκτησε μεγαλύτερη εξουσία, η Προεδρία επικεντρώθηκε περισσότερο στα καθήκοντά της που ορίζονται από το σύνταγμα. Αν και σε γενικές γραμμές λειτουργεί ικανοποιητικά, η Προεδρία αναπόφευκτα αντανακλά ορισμένες από τις προκλήσεις και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η Β-Ε. Σε αντίθεση με το Συμβούλιο Υπουργών της Β-Ε, το οποίο έχει διορισμένο Πρόεδρο, η Προεδρία εξακολουθεί να ασκείται εκ περιτροπής σε οκτάμηνη βάση. Αρκετά πρόσωπα που άσκησαν την Προεδρία κατά το παρελθόν εγκατέλειψαν τη θέση τους λόγω δραστηριοτήτων που θεωρήθηκαν ασυμβίβαστες με τη συμφωνία Ντέιτον και οι σχέσεις εντός της Προεδρίας συχνά εντάθηκαν λόγω διαφορετικών απόψεων σχετικά με τη συνταγματική τάξη και το μέλλον της Β-Ε. Η εμμονή στην εθνοτική νοοτροπία αντανακλάται στο γεγονός ότι η Προεδρία κάποια στιγμή υποστήριζε την επανεισαγωγή ξεχωριστών (τουτέστιν, διαχωρισμένων ως προς την εθνότητα) γραμματειών, μία κίνηση που έρχεται σε αντίφαση με τις συστάσεις του οδικού χάρτη. Επίσης, ο διορισμός πρέσβεων από την Προεδρία εξακολουθεί να βασίζεται σε κριτήρια ισορροπιών μεταξύ των εθνοτήτων.

Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι παρά τη σταδιακή ολοκλήρωση, οι προεδρικές εκλογές που διεξάγονται στη Β-Ε εξακολουθούν να βασίζονται (όπως υπαγορεύει το σύνταγμα) σε εθνοτικές / εδαφικές αρχές - για παράδειγμα, τα βοσνιακά και τα κροατικά μέλη εκλέγονται "από το έδαφος της Ομοσπονδίας" και ένας Σέρβος "από το έδαφος της Σερβικής Δημοκρατίας" (σύνταγμα, άρθρο V). Η διαδικασία αυτή έχει κατακριθεί ως αναχρονιστική και ασυμβίβαστη με την αρχή της "συστατικής" ταυτότητας κάθε λαού.

1.1.2. Νομοθετική εξουσία

Η Β-Ε είναι κοινοβουλευτική δημοκρατία. Οι εξουσίες και οι διαδικασίες του κεντρικού Κοινοβουλίου περιγράφονται στο άρθρο IV του Συντάγματος. Υπάρχουν επίσης Κοινοβούλια σε επίπεδο οντοτήτων, επαρχίας Brcko και καντονίων.

Με τα χρόνια, η λειτουργία του Κοινοβουλίου σε κεντρικό επίπεδο έχει βελτιωθεί. Σε αντίθεση με τις κοινοβουλευτικές περιόδους 1996 - 1998 και 1998 - 2000, προτάθηκε από το Συμβούλιο Υπουργών και εγκρίθηκε τριπλάσιου μεγέθους νομοθετικό έργο το διάστημα 2000 - 2002. Αν και συναντά σοβαρά εμπόδια λόγω της έλλειψης τεχνικών πόρων και ειδικευμένου προσωπικού, το κεντρικό κοινοβούλιο έχει σταδιακά αναπτύξει τεχνικές ικανότητες. Ορισμένες τεχνικές επιτροπές έχουν συσταθεί για να προβαίνουν σε εξειδικευμένη και ενδελεχή εξέταση της νομοθεσίας. Ιδιαίτερα αξιοσημείωτη είναι η σύσταση μιας επιτροπής για υποθέσεις ευρωπαϊκής ενσωμάτωσης, η πρώτη κοινή επιτροπή των δύο κεντρικών κοινοβουλίων. Η σταδιακά ανάδυση μιας νοοτροπίας συμβιβασμών στο πλαίσιο του κοινοβουλίου, όπως αναφέρουν ορισμένοι παρατηρητές, είναι επίσης θετικό βήμα. Η εγκατάλειψη της "μηδενικής πολιτικής" που χαρακτήριζε όλη την αμέσως μεταπολεμική περίοδο, αν κάτι τέτοιο επιβεβαιωθεί, θα ωφελήσει όλους τους λαούς της Β-Ε και θα αποτελέσει θετικό βήμα προς την καθιέρωση περισσότερο ευρωπαϊκών κοινοβουλευτικών πρακτικών.

Είναι βέβαιο, ωστόσο, ότι εξακολουθούν να υφίστανται προβλήματα. Συχνά το κοινοβούλιο συνεδριάζει για λιγότερο από δύο ημέρες κάθε μήνα, ενώ κατά το δεκάμηνο που προηγήθηκε μέχρι τον Σεπτέμβριο 2003 το κοινοβούλιο της Β-Ε είχε εγκρίνει μόνο 19 νόμους ή τροπολογίες νόμων. Ο ρυθμός και η ποιότητα του επιτελούμενου νομοθετικού έργου επηρεάζεται από τους αργούς ρυθμούς του Συμβουλίου Υπουργών και από την έλλειψη επαρκώς καταρτισμένων και οργανωμένων κοινοβουλευτικών διοικητικών υπηρεσιών. Αν και αναπτύσσεται σταδιακά μία μεγαλύτερη βούληση για πειθαρχημένη και συμβιβαστική συμπεριφορά, η τάση αυτή δεν είναι κατά κανένα τρόπο καθολική. Τα μέλη του κρατικού κοινοβουλίου εξακολουθούν να ψηφίζουν συχνά βάσει εθνοτικών κατευθύνσεων ή να τηρούν στάση υποταγής στην οντότητά τους, με αποτέλεσμα οι συνεδριάσεις να καταλήγουν σε αδιέξοδο. Η κατάσταση αυτή δυσχεραίνεται περισσότερο καθώς μερικές φορές λειτουργούν ανταγωνιστικά τα κέντρα νομοθετικής εξουσίας σε επίπεδο οντότητας ή καντονίου. Μόνο πρόσφατα οι κοινοβουλευτικοί εκπρόσωποι του κεντρικού κοινοβουλίου και των κοινοβουλίων των οντοτήτων συμφώνησαν κατ´ αρχήν να δημιουργήσουν μία μόνιμη διακοινοβουλευτική επιτροπή. Η επιτροπή αυτή θα πρέπει στο μέλλον να διασφαλίζει τον καλύτερο συντονισμό των νομοθετικών προγραμμάτων μεταξύ όλων των επιπέδων εξουσίας.

Από τη λήξη του πολέμου και μετά, η Β-Ε έχει διεξάγει πολυάριθμές εκλογές. Γενικές εκλογές πραγματοποιήθηκαν τελευταία φορά τον Οκτώβριο 2002, βάσει του εκλογικού νόμου που εγκρίθηκε μόλις τον Αύγουστο 2001 μετά από σημαντικές πιέσεις της διεθνούς κοινότητας. Στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής ενσωμάτωσης, είναι σημαντικό ότι όλα τα σημαντικά μέρη που συμμετείχαν στις εκλογές αυτές είχαν αποδεχθεί την Β-Ε ως κοινό κράτος, στήριζαν τη "μεταρρύθμιση" και προσδιόρισαν ως απώτατο πολιτικό τους στόχο την προσχώρηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Για πρώτη φορά στην μεταπολεμική Β-Ε, οι εκλογές του 2002 οργανώθηκαν και διεξήχθησαν όχι από τον ΟΑΣΕ αλλά από την ίδια την Β-Ε. Οι εκλογές αυτές είχαν διοργανωθεί αποτελεσματικά και διεξήχθησαν ειρηνικά, χωρίς εθνικιστικές εξάρσεις. Η επιτυχής μεταβίβαση στην Β-Ε της αρμοδιότητας διεξαγωγής εκλογών αποδεικνύει ότι η Β-Ε διαθέτει δυνατότητες και μπορεί η εμπειρία αυτή να αποτελέσει παράδειγμα για την μεταβίβαση και άλλων εξουσιών.

Στα αρνητικά στοιχεία πρέπει να περιληφθεί η χαμηλή συμμετοχή στις εκλογές, η οποία κυμάνθηκε στο 54% (αν και είναι κατανοητή η εκλογική κόπωση καθώς επρόκειτο για τις έκτες εκλογές που διεξήχθησαν σε διάστημα έξι ετών). Είναι σημαντικό επίσης το ότι η Β-Ε δεν μπόρεσε να καλύψει από μόνη της το κόστος των εκλογών του 2002. στηρίχθηκε στη διεθνή χρηματοδότηση για το 70 % περίπου του συνολικού κόστους - ενώ και η χρηματοδότηση των προσεχών εκλογών, περιλαμβανομένων και των δημοτικών εκλογών το φθινόπωρο 2004, δεν είναι ακόμη εξασφαλισμένη. Η βιωσιμότητα της δημοκρατίας στην Β-Ε μπορεί να διακυβευτεί εάν οι χρηματοδοτικές της βάσεις παραμείνουν τόσο αδύναμες.

1.1.3 Εκτελεστική εξουσία

Ανεξάρτητα από τα πολιτικά κόμματα που συνθέτουν την κυβέρνηση, η Β-Ε χρειάζεται μία εκτελεστική εξουσία ικανή να υλοποιήσει τις μεταρρυθμίσεις και να δώσει περιεχόμενο στις μεταρρυθμιστικές πολιτικές που έχουν διακηρυχθεί δημόσια σε διαδοχικές εκλογικές εκστρατείες. Ξεκινώντας από πολύ χαμηλά, η Β-Ε έχει σημειώσει κάποια πρόοδο.

Οι πρώτες μεταπολεμικές διοικήσεις σε επίπεδο κεντρικού κράτους χαρακτηρίζονταν από εθνοτικό διχασμό και σε γενικές γραμμές ήταν αναποτελεσματικές όσον αφορά την υλοποίηση της μεταρρύθμισης. Η κατάσταση έχει βελτιωθεί, αλλά εξακολουθούν να υπάρχουν ορισμένα διαρθρωτικά προβλήματα. Σε μία χώρα με πληθυσμό περίπου τεσσάρων εκατομμυρίων ατόμων, υπάρχουν 14 κυβερνήσεις: μία κεντρική κυβέρνηση η οποία συνυπάρχει (και σε ορισμένες περιπτώσεις ανταγωνίζεται) με τις κυβερνήσεις των δύο οντοτήτων, με μία επαρχιακή κυβέρνηση στην επαρχία Brcko και με τις κυβερνήσεις δέκα καντονίων στην ΟΒΕ. Παρά τις προσπάθειες ενός συντονιστικού συμβουλίου υψηλού επιπέδου για την οικονομική ανάπτυξη και την ενσωμάτωση στην ΕΕ καθώς και ορισμένων ειδικών τομεακών επιτροπών και επιτροπών ad hoc, ο συντονισμός μεταξύ των φορέων αυτών απέχει πολύ από τον βέλτιστο δυνατό. Η επικάλυψη καθηκόντων, η επανάληψη προσπαθειών και οι ασυντόνιστες πρωτοβουλίες εξακολουθούν να αποτελούν πρόβλημα.

Σε επίπεδο κεντρικής κυβέρνησης, είναι περιορισμένες οι επιδόσεις όσον αφορά την κατάρτιση και την προώθηση νομοθεσίας σε κοινοβουλευτική διαδικασία. Το γεγονός αυτό αντανακλά ορισμένες φορές την έλλειψη πολιτικής βούλησης και αποκλίνοντα εθνικά συμφέροντα, αλλά επίσης και διαρθρωτικές αδυναμίες, όπως η ανεπαρκής ικανότητα εκπόνησης νομοθετικού έργου και δομές υποστήριξης που δεν είναι ακόμη πλήρως λειτουργικές. Το Συμβούλιο Υπουργών έχει επανειλημμένα αποτύχει να καταρτίσει το ετήσιο πρόγραμμα εργασίας που απαιτείται στις αρχές κάθε ημερολογιακού έτους. Νέα Υπουργεία που συστάθηκαν βάσει νόμου του υπουργικού συμβουλίου δεν έχουν ακόμη αναπτυχθεί πλήρως. Για να διορθωθεί η κατάσταση αυτή και να επιλυθούν και άλλα προβλήματα, δύο τουλάχιστον παράγοντες θα διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο: η βελτίωση της θεσμικής ικανότητας και η πολιτική βούληση.

Με τον νόμο του 2002 για το Συμβούλιο Υπουργών, εισήχθησαν σημαντικές θεσμικές καινοτομίες. Η θέση του προέδρου του υπουργικού συμβουλίου δεν καταλαμβάνεται πλέον εκ περιτροπής ανά οκτάμηνο, αλλά μπορεί να διατηρείται για ολόκληρη την κοινοβουλευτική περίοδο. Ο πρόεδρος μπορεί με τον τρόπο αυτό να αναπτύξει την εξουσία του και να καταστεί, στην πράξη, πρωθυπουργός. Με τον τρόπο αυτό ενθαρρύνεται ο μακροπρόθεσμος σχεδιασμός και διευκολύνεται η συνέπεια της ασκούμενης πολιτικής. Δια νόμου συστάθηκαν επίσης ορισμένοι βοηθητικοί φορείς, όπως μία γενική γραμματεία και ένα νομοθετικό γραφείο, μία οικονομική επιτροπή και μία επιτροπή εσωτερικής πολιτικής, που θα συμβάλλουν στην αποτελεσματικότερη διαχείριση του κυβερνητικού έργου. Ωστόσο, οι δομές αυτές δεν έχουν ακόμη αναπτυχθεί πλήρως. Δημιουργήθηκαν νέα Υπουργεία σε επίπεδο κεντρικού κράτους, περιλαμβανομένων και των Υπουργείων Δικαιοσύνης και Ασφάλειας (πολύ σημαντικά, στο πλαίσιο οποιασδήποτε ΣΣΣ). Ιδιαίτερα αξιοσημείωτη ήταν η αντικατάσταση του Υπουργείου Ευρωπαϊκής Ενσωμάτωσης με μία διεύθυνση για την ευρωπαϊκή ενσωμάτωση (ΔΕΕ) υπό την εξουσία του προέδρου του Συμβουλίου.

Από την άποψη της πολιτικής βούλησης, φαίνεται επίσης να υπάρχει κάποια βελτίωση. Είναι γεγονός ότι η στήριξη της μεταρρύθμισης δεν είναι καθολικά αποδεκτή. Ωστόσο, το Συμβούλιο Υπουργών έχει εργαστεί με σκοπό να προωθήσει τη συναίνεση. Οι κυβερνήσεις, τόσο σε επίπεδο κράτους όσο και οντότητας, λαμβάνουν μέρος σε συνεδριάσεις της κατευθυντήριας επιτροπής του Συμβουλίου εφαρμογής της ειρήνης (ΣΕΕ) και έχουν εγκρίνει έγγραφα στρατηγικής πολιτικής ("ατζέντες μεταρρύθμισης") που καλύπτουν θέματα όπως η μεταρρύθμιση στον δικαστικό και οικονομικό τομέα, η δημόσια διοίκηση, η εκπαίδευση και η άμυνα. Οι κυβερνήσεις έχουν πρόσφατα μετατρέψει τις δεσμεύσεις αυτές, και τις απαιτήσεις μεταρρύθμισης που απορρέουν από το ΔΣΣ, σε ένα σχέδιο δράσης για την εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων προτεραιότητας από τον Αύγουστο 2003 μέχρι τον Μάρτιο 2004. Το σχέδιο αυτό μπορεί κάλλιστα να αποτελέσει ένα σχέδιο εργασίας της κυβέρνησης. Ως τέτοιο, θα συμβάλλει στη χάραξη κατευθύνσεων για έξι μήνες, αλλά εξακολουθούν να χρειάζονται ένας μεσοπρόθεσμος σχεδιασμός και μέσα επόπτευσης. Για να μπορέσει να εφαρμόσει με επιτυχία μία ΣΣΣ, η Β-Ε θα πρέπει να συνεχίσει την περαιτέρω βελτίωση των εκτελεστικών της ικανοτήτων.

1.1.4 Δημόσια διοίκηση

Η διοικητική ικανότητα που απαιτείται στο πλαίσιο μιας ΣΣΣ είναι μικρότερη από αυτήν που αναμένεται να διαθέτει ένα κράτος μέλος της ΕΕ ή μία χώρα που διαπραγματεύεται την προσχώρησή της. Παρ' όλα αυτά, για να σημειώσει πρόοδο προς την κατεύθυνση μιας ΣΣΣ, η Β-Ε πρέπει να αναπτύξει μία σταθερή δημόσια διοίκηση που θα βασίζεται σε ένα σαφές νομικό πλαίσιο και θα χαρακτηρίζεται από αποτελεσματικότητα, επαγγελματισμό και ανεξαρτησία.

Στο θέμα αυτό, η Β-Ε αντιμετωπίζει μία μεγάλη πρόκληση. Στην ατζέντα του Μαρτίου 2003 για τη "μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης", οι κυβερνήσεις της Β-Ε αναγνώρισαν ότι η δημόσια διοίκηση της Β-Ε δεν έχει ακόμη ικανοποιήσει τις προσδοκίες όλων των πολιτών. Η διοίκηση εργάζεται με αργούς ρυθμούς, είναι απρόβλεπτη και απορροφά υπερβολικά υψηλούς κρατικούς πόρους. Χαρακτηρίζεται από μεγάλη επιστρωμάτωση και γραφειοκρατικές δομές (συχνά ανταγωνιστικές μεταξύ τους) σε επίπεδο κεντρικού κράτους, οντοτήτων, καντονίων και δήμων. Το σύστημα αποδοχών πρέπει να αποσαφηνιστεί και να τυποποιηθεί. Οι υπάλληλοι έχουν ελλιπή κατάρτιση και εξοπλισμό για να αντιμετωπίσουν τις νέες προκλήσεις που θα προέκυπταν από μία ΣΣΣ. Στη διοίκηση, όπως και στην κυβέρνηση, οι ικανότητες στρατηγικού σχεδιασμού και συντονισμού είναι περιορισμένες. Οι αδυναμίες αυτές επιτείνονται από το ότι οι κυβερνήσεις είθισται ανέκαθεν να διατηρούν με τη δημόσια διοίκηση πελατειακές σχέσεις. Η έννοια μιας δημόσιας διοίκησης που θα χαρακτηρίζεται από επαγγελματισμό και θα είναι πολιτικά ανεξάρτητη, στην οποία οι προσλήψεις και οι προαγωγές θα γίνονται με κριτήρια εμπειρίας και αξιοκρατίας, γίνεται δύσκολα κατανοητή. Ακόμη και σήμερα, εξακολουθούν να είναι ανεπαρκείς οι διασφαλίσεις έναντι των πολιτικών παρεμβάσεων στη δημόσια διοίκήση. Επιπλέον, η ανεξαρτησία πρέπει να εξισορροπείται από την απόδοση ευθυνών. Αν και ένας νόμος για τη σύγκρουση συμφερόντων παρέχει μία πρώτη βάση, δεν υπάρχει ακόμη ένα σαφές νομικό πλαίσιο για τον καθορισμό των αρμοδιοτήτων και την καθιέρωση συστημάτων απόδοσης ευθυνών εντός των δημόσιων υπηρεσιών.

Στην Β-Ε, γίνεται όλο και περισσότερο αντιληπτή η ανάγκη ανάπτυξης μιας διοικητικής ικανότητας. Ένα σημαντικό βήμα προς την κατεύθυνση αυτή έγινε με την έγκριση νομοθεσίας για τη δημόσια διοίκηση σε επίπεδο κεντρικού κράτους και οντοτήτων, βάσει της οποίας διαμορφώνεται ένα νομικό πλαίσιο για τη δημόσια διοίκηση. Επιπλέον, δημιουργήθηκαν σε επίπεδο κεντρικού κράτους και σε επίπεδο ΣΔ γραφεία δημόσιας διοίκησης τα οποία είναι αρμόδια για την πρόσληψη, την κατάρτιση, την πειθαρχία κ.λπ στη δημόσια διοίκηση. στην ΟΒΕ το γραφείο αυτό δεν έχει ακόμη αναπτυχθεί πλήρως. Έχει αρχίσει η αξιολόγηση των δημοσίων υπαλλήλων σε επίπεδο κεντρικού κράτους. Εξίσου σημαντικό στοιχείο είναι το ότι το Μάρτιο 2003 οι κυβερνήσεις της Β-Ε ενέκριναν πέντε σχέδια του ΣΕΕ για τη μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης. Η ατζέντα που προέκυψε υπογράμμιζε την ανάγκη διαρθρωτικής μεταρρύθμισης που θα οδηγήσει σε μία αποτελεσματική διοίκηση, η οποία θα λειτουργεί χωρίς διακρίσεις και θα είναι ανεκτή από την άποψη του κόστους. Επιπλέον, η ατζέντα αναγνώριζε την ανάγκη συγκέντρωσης όλων των μέχρι τώρα αποτελεσμάτων σε λειτουργικές επισκοπήσεις έτσι ώστε, μέχρι το φθινόπωρο 2004, να έχει παραχθεί ένα συνολικό σχέδιο δράσης, με συνυπολογισμό του κόστους, για τη μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης. το χρονοδιάγραμμα αυτό πρέπει να διατηρηθεί. Ως συνέπεια, δημιουργήθηκε μία διακυβερνητική ειδική ομάδα δράσης σε επίπεδο κεντρικού κράτους και οντοτήτων. Μέχρι στιγμής, η ομάδα αυτή έχει συνέλθει μερικές φορές, αλλά τα πρακτικά αποτελέσματα είναι περιορισμένα.

Από την άποψη της ευρωπαϊκής ενσωμάτωσης, παρουσιάζονται ιδιαίτερες ανάγκες. Γενικά, παρατηρείται χαμηλό επίπεδο κατανόησης της διαδικασίας ενσωμάτωσης και των απαιτήσεων μιας ΣΣΣ ειδικότερα. Μία ΣΣΣ προϋποθέτει τον συντονισμό μεγάλου αριθμού Υπουργείων μεταξύ τους. Στην περίπτωση αυτή τον πρωτεύοντα ρόλο τον έχει αναλάβει η νέα Διεύθυνση Ευρωπαϊκής Ενσωμάτωσης η οποία, αν και χαρακτηρίζεται από ελλιπή ανάπτυξη, λειτούργησε αξιοσημείωτα ικανοποιητικά όσον αφορά τον συντονισμό των απαντήσεων της Β-Ε στο ερωτηματολόγιο της μελέτης σκοπιμότητας. Μόνο τον Σεπτέμβριο 2003 η Διεύθυνση αυτή έλαβε την έγκριση του κανονισμού λειτουργίας της. Έτσι, τώρα θα μπορέσει να ανακατατάξει το προσωπικό της καθώς και να προσλάβει νέο προσωπικό, να αντιμετωπίσει καλύτερα τις αρμοδιότητές της όσον αφορά τη στρατηγική ανάλυση, την εναρμόνιση των νομοθεσιών και τον συντονισμό της βοήθειας. Η ΔΕΕ πρέπει να διατυπώσει λεπτομερώς συνολική πολιτική ενσωμάτωσης, να ανακοινώσει μία στρατηγική στα άλλα Υπουργεία και να διασφαλίσει μία συνεκτική εθνική προσέγγιση μέσω της έγκρισης μιας στρατηγικής για την ευρωπαϊκή ενσωμάτωση. Η πλήρης λειτουργική ικανότητα της Διεύθυνσης αποτελεί επείγουσα προϋπόθεση.

1.1.5 Σχέσεις με τη διεθνή κοινότητα

Βάσει της εντολής που απορρέει από τη συμφωνία Ντέιτον, η διεθνής κοινότητα έχει αναμιχθεί έντονα στην Β-Ε από την περίοδο του πολέμου. Μία διεθνής ειρηνευτική δύναμη (IFOR) υπό το ΝΑΤΟ και αργότερα μία δύναμη σταθεροποίησης (SFOR) προώθησαν τη στρατιωτική σταθερότητα. Η ΟΑΣΕ επόπτευσε τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης και ασφάλειας και έθεσε σε εφαρμογή ένα πρόγραμμα εκλογών. Οι υπηρεσίες των ΗΕ επικεντρώθηκαν μεταξύ άλλων στην επιστροφή των προσφύγων και στη μεταρρύθμιση της αστυνομίας. Τα διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα στήριξαν την μακροοικονομική σταθερότητα και ανάπτυξη. Οκτώ χρόνια από τη λήξη του πολέμου, ορισμένα διεθνή όργανα έχουν ολοκληρώσει την εντολή τους και έχουν αποσυρθεί. Τα εναπομένοντα, έχουν προσαρμοστεί στις μεταβαλλόμενες και γενικά βελτιούμενες συνθήκες. Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι επιδόσεις της Β-Ε είναι θετικές και έχουν συμβάλει στη γενικότερη βελτίωση.

Βεβαίως, ορισμένα θέματα χρήζουν περαιτέρω προσοχής. Το έργο του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου για την πρώην Γιουγκοσλαβία (ΔΠΔΓ) συνεχίζεται. Η συνεργασία της Β-Ε με το ΔΠΔΓ δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ικανοποιητική. Στην ΟΒΕ σημειώνονται σοβαρές ανεπάρκειες από την πλευρά των βοσνιοκροατών. Στην ΣΔ υπάρχει κάποιου βαθμού, αλλά ακόμη ανεπαρκής, πρόσβαση σε έγγραφα και σε μεμονωμένα πρόσωπα. Μέχρι σήμερα, η ΣΔ δεν έχει εντοπίσει ή συλλάβει ούτε έναν καταζητούμενο. Ο Κάραζιτς και άλλοι εξακολουθούν να διαφεύγουν ενώ έχει αναφερθεί ότι διαθέτουν μεγάλα και καλά οργανωμένα συστήματα υποστήριξής τους.

Η μεταρρύθμιση της αστυνομίας σημείωσε σημαντική πρόοδο στο πλαίσιο της διεθνούς ειδικής ομάδας για την αστυνομία υπό την καθοδήγηση των ΗΕ (ΔΕΟΑ) και τώρα με την καλή συνεργασία της Β-Ε παγιώνεται μέσω των εργασιών μιας τριετούς Αστυνομικής Αποστολής της ΕΕ (ΑΑΕΕ).

Καθώς η Β-Ε προχωρεί προς μία ΣΣΣ, πρέπει να αποδείξει ότι ο ρόλος της διεθνούς κοινότητας εντός των συνόρων της εξελίσσεται στον χαρακτηριστικό ρόλο που διαδραματίζει σε άλλες χώρες υπό μετάβαση. Η απαίτηση αυτή ισχύει περισσότερο στην περίπτωση του Γραφείου του Ύπατου Εκπροσώπου (ΓΥΕ) της οποίας ο προϊστάμενος, υπό τη διπλή ιδιότητα του Ύπατου Εκπροσώπου και του Ειδικού Αντιπροσώπου της ΕΕ, διαδραματίζει ιδιαίτερο ρόλο στην Β-Ε. Παράλληλα με τις αρμοδιότητες που απορρέουν από την εντολή βάσει της συμφωνίας Ντέιτον (παράρτημα Χ), μετά από συνεδρίαση τον Δεκέμβριο 1997 το ΣΣΕ παραχώρησε στον Ύπατο Εκπρόσωπο την εξουσία να επιβάλλει νομικά δεσμευτικές αποφάσεις στη Β-Ε. Στην πράξη, αυτό υλοποιείται με τρεις τρόπους: ι) με την άσκηση νομοθετικής εξουσίας, ιι) με την παύση αξιωματούχων από τα καθήκοντά τους και ιιι) με την επιβολή άλλων δεσμευτικών αποφάσεων. Οι αποφάσεις που λαμβάνονται βάσει των εξουσιών που απορρέουν από την ειρηνευτική διαδικασία της Βόννης αποδείχθηκαν σημαντικές όσον αφορά την επίτευξη μεταρρυθμίσεων που διαφορετικά θα είχαν καθυστερήσει ή δεν θα είχαν υλοποιηθεί ποτέ. Ο αριθμός και η φύση των αποφάσεων αυτών αντανακλούν μία μόνιμη απροθυμία ή ανικανότητα της Β-Ε να παρουσιάσει πρόοδο όσον αφορά τα εσωτερικά της. Δεν εκπλήσσει ότι προκαλούν εύλογα ερωτήματα σχετικά με την ικανότητα της Β-Ε να αντέξει μία ΣΣΣ. Ωστόσο, αν και οι "εξουσίες της Βόννης" θεωρούνται βεβαίως αφύσικες μεταξύ κρατών εταίρων της ΕΕ, η ύπαρξή τους στην Β-Ε δεν πρέπει αυτόματα να αποκλείει τη χώρα αυτή από τη διεξαγωγή διαπραγματεύσεων για μία ΣΣΣ. Για να υλοποιήσει κάτι τέτοιο, η Β-Ε πρέπει να αποδείξει ότι οι εξουσίες αυτές γενικά συρρικνώνονται και ότι προστρέχει σε αυτές όλο και λιγότερο σε θέματα που εντάσσονται στο πλαίσιο μιας ΣΣΣ.

Το διάστημα που μεσολάβησε μεταξύ του 1997 και του καλοκαιριού 2003, καταγράφονται σχεδόν 500 αποφάσεις που έλαβε ο Ύπατος Εκπρόσωπος. Ο αριθμός αυτός έφθασε στο υψηλότερο σημείο του το 2002, με 153 αποφάσεις. (Σημειώνεται, ωστόσο, ότι ο απόλυτος αριθμός αποφάσεων ενδέχεται να μην είναι αξιόπιστος οδηγός - μία απόφασης πολιτικής συχνά απαιτεί πολλαπλές αποφάσεις εφαρμογής που καλύπτουν διαφορετικά επίπεδα διακυβέρνησης.) Αξίζει να αναφερθεί επίσης ότι αν και κατά το διάστημα Ιουνίου 2002 - Ιανουαρίου 2003 καταγράφηκαν συνολικά 101 αποφάσεις, το οκτάμηνο που ακολούθησε (Φεβρουάριος - Σεπτέμβριος 2003) αναφέρθηκαν μόνο 68 αποφάσεις - χωρίς ωστόσο να σημειωθεί σημαντική επιβράδυνση στον ρυθμό της μεταρρύθμισης. Πρόκειται για σημαντική μείωση το προηγούμενο οκτάμηνο. Επίσης, η Β-Ε φαίνεται ότι συνεργάζεται όλο και περισσότερο με τον Ύπατο Εκπρόσωπο, αντί να αποδέχεται απλώς την επιβολή αποφάσεων. Το γεγονός αυτό αποδεικνύεται μεταξύ άλλων από τις εβδομαδιαίες συνεδριάσεις μεταξύ του Προέδρου του Συμβουλίου των Υπουργών και του Ύπατου Εκπροσώπου, τις ημερήσιες συνεδριάσεις συντονισμού μεταξύ των δύο γραφείων και τις πολυμερείς συναντήσεις των ενδιαφερόμενων πολιτικών αρχηγών με τον Ύπατο Εκπρόσωπο για συγκεκριμένα θέματα (π.χ. μεταρρύθμιση του υπουργικού συμβουλίου). Η συνεργασία αυτή κατέληξε σε μία σταδιακή μεταστροφή προς τις "ήπιες" αποφάσεις, τουτέστιν τις αποφάσεις που απλώς ακολουθούν τις πολιτικές που έχουν ήδη αποφασιστεί. Επιπλέον, υπάρχουν πρόσφατες αποδείξεις ότι η Β-Ε ενδέχεται τώρα να χρησιμοποιεί τις αποφάσεις του ΓΥΕ για να διευκολύνει την επίλυση εσωτερικών προβλημάτων. Για παράδειγμα, η απόφαση του Ύπατου Εκπροσώπου να δημιουργήσει επιτροπές για την πολιτική έμμεσης φορολογίας, για την άμυνα και για τις υπηρεσίες πληροφοριών έδωσε στα μέρη της Β-Ε τη δυνατότητα να καταρτίσουν νομοσχέδια αποδεκτά από όλες τις πλευρές. Η ταχεία έγκριση της νομοθεσίας αυτής από το κοινοβούλιο θα αποτελέσει σημαντική ένδειξη του ότι αρχίζει να καλλιεργείται μία νοοτροπία επιδίωξης πολιτικής συναίνεσης.

Τέλος, αν και στο πλαίσιο μίας ΣΣΣ απαιτείται σαφώς μία συνολική αρμοδιότητα λήψης αποφάσεων, ωστόσο, σε βασικούς τομείς της ΣΣΣ όπως το εμπόριο, η ενιαία αγορά και η δικαιοσύνη και οι εσωτερικές υποθέσεις (ΔΕΥ), έχει μεγάλη σημασία να επικρατεί η λήψη αποφάσεων σε εθνικό επίπεδο. Πρέπει να σημειωθεί ότι το επίπεδο επιβολής όσον αφορά την οικονομική μεταρρύθμιση είναι χαμηλό. Η συνεχής εδραίωση, στο εσωτερικό της Β-Ε, της εκτίμησης ότι χρειάζεται οικονομική μεταρρύθμιση, σε συνδυασμό με τις διεθνείς πιέσεις από την ΕΕ, τα διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και άλλους φορείς, φαίνεται να έχουν κινητοποιήσει τουλάχιστον μετριοπαθείς μεταρρυθμίσεις. Στο θέμα αυτό, η Β-Ε παρουσιάζει κάποιες διαφορές από πολλές άλλες χώρες που βρίσκονται στο στάδιο της μετάβασης ή και σε προηγούμενο στάδιο. Πράγματι, τα πρακτικά του ΓΥΕ δείχνουν ότι κατά τους πρώτους εννέα μήνες του 2003, εκτός από αποφάσεις για δέσμευση τραπεζικών λογαριασμών των υπόπτων για συμμετοχή σε εγκλήματα πολέμου, μόνο τρεις αποφάσεις επιβλήθηκαν στον τομέα της οικονομικής πολιτικής. Όσον αφορά το κράτος δικαίου, ο ρυθμός επιβολής είναι μέτριος, με 21 αποφάσεις να έχουν ληφθεί μεταξύ Ιανουαρίου και αρχών Οκτωβρίου 2003, αν και σχεδόν μισές από αυτές αφορούσαν την τοποθέτηση διεθνών δικαστών ή/και εισαγγελέων. Στο σημείο αυτό, πρέπει να αναφερθεί ότι η μεταρρύθμιση δημιουργεί έναν πολιτικά ανεξάρτητο μηχανισμό ο οποίος σε πολλές περιπτώσεις θα αποφαίνεται για θέματα σχετικά με μία ΣΣΣ. Καθώς εδραιώνεται η δομή αυτή, οι πολικοί, οι επιχειρηματίες και οι απλοί πολίτες θα πρέπει να κινούνται όλο και περισσότερο εντός των ορίων των δεουσών διαδικασιών και του κράτους δικαίου. Η ανάγκη για παρέμβαση του ΓΥΕ, π.χ. όσον αφορά την εξάλειψη των εγκληματικών δικτύων, πρέπει κατά συνέπεια να μειωθεί επίσης.

Για να είναι ικανός εταίρος στο πλαίσιο μιας ΣΣΣ, η Β-Ε πρέπει να αποδείξει ότι καθίστανται περιττές οι εξουσίες που ανατέθηκαν στο πλαίσιο της ειρηνευτικής διαδικασίας της Βόννης, επιτρέποντας έτσι στον Ύπατο Εκπρόσωπο να ασκεί κατά κύριο λόγο καθήκοντα διευκόλυνσης και διαμεσολάβησης. Τα υπάρχοντα στοιχεία δείχνουν ότι κάτι τέτοιο είναι ενδεχομένως εφικτό και ότι η "ώθηση" που δόθηκε μέσω των εξουσιών της Βόννης αντικαθίσταται σταδιακά από την "έλξη" που προκαλούν τα ευρωπαϊκά (και βορειοατλαντικά) όργανα. Η Β-Ε πρέπει τώρα να διασφαλίσει ότι αν προκύψει περίπτωση επιβολής απόφασης, θα πρόκειται για "ήπια" απόφαση και ότι ο συνολικός αριθμός των αποφάσεων του ΓΥΕ θα εξακολουθήσει να μειώνεται.

1.2 Ανθρώπινα δικαιώματα

Τέλος, οι πολίτες της Β-Ε απολαύουν όλων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των ελευθεριών που εμπεριέχονται στην ευρωπαϊκή σύμβαση για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών και στα πρωτόκολλά της. Σύμφωνα με το σύνταγμα της Β-Ε (Άρθρο ΙΙ.2), τα δικαιώματα αυτά εφαρμόζονται άμεσα στην Β-Ε και υπερισχύουν έναντι κάθε άλλου νόμου. Η ισότιμη μεταχείριση ανδρών και γυναικών είναι εγγυημένη από τον νόμο. Επίσης, η Β-Ε έχει κυρώσει ορισμένες διεθνείς συμβάσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα (αν και δεν έχει να επιδείξει καλές επιδόσεις όσον αφορά την κοινοποίηση στοιχείων στους διεθνείς φορείς παρακολούθησης). Το 2002 η Β-Ε προσχώρησε στο Συμβούλιο της Ευρώπης. Το γεγονός αυτό αποδεικνύει ότι έχει σημειωθεί πρόοδος όσον αφορά την εγκαθίδρυση της δημοκρατίας και τη διασφάλιση του κράτους δικαίου, αλλά η προσχώρηση συνοδεύτηκε από μεταγενέστερες απαιτήσεις τις οποίες η Β-Ε εξακολουθεί να εκπληρώνει. Προκαλεί ανησυχία το ότι κατά παράβαση των δεσμεύσεων της Β-Ε, το Σύνταγμα της ΣΔ (άρθρο 11) προβλέπει τη θανατική ποινή για σοβαρά εγκλήματα. Κάτι τέτοιο δεν είναι συμβατό με την πολιτική της ΕΕ.

1.2.1 Ατομικά, πολιτικά, κοινωνικά και οικονομικά δικαιώματα

Ο πόλεμος στην Β-Ε οδήγησε σε μαζικές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Οκτώ χρόνια μετά τον πόλεμο, χιλιάδες περιπτώσεις καταπάτησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, στις οποίες περιλαμβάνονται και οι εξαφανίσεις προσώπων, παραμένουν ανεξιχνίαστες και ατιμώρητες. Σταδιακά, ωστόσο, η επιστροφή των προσφύγων και η εφαρμογή της νομοθεσίας περί ιδιοκτησίας έχουν αποκαταστήσει ορισμένες από τις αδικίες που προέκυψαν με τον πόλεμο.

Με μία απόφαση σταθμό το καλοκαίρι 2000, το συνταγματικό δικαστήριο αποφάσισε ότι απαιτούνται ορισμένες αλλαγές στα συντάγματα των οντοτήτων με σκοπό τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των συστατικών λαών της Β-Ε. Ως συνέπεια, εισήχθησαν συνταγματικοί μηχανισμοί στις οντότητες με σκοπό την εξισορρόπηση και την προάσπιση των δικαιωμάτων των συστατικών λαών. Κάθε εθνότητα θα πρέπει τώρα να απολαύει ισοτιμίας και αναλογικής εκπροσώπησης στα πολιτικά, διοικητικά και δικαστικά θεσμικά όργανα. Πράγματι, αν και η νομοθεσία που επιβάλλει τις αλλαγές αυτές εισήχθη από τον Ύπατο Εκπρόσωπο το 2002, καμία οντότητα δεν έχει ακόμη ψηφίσει όλες τις απαιτούμενες τροποποιήσεις. οι διατάξεις που καθορίζουν την αναλογική εκπροσώπηση στους κρατικούς φορείς συχνά αγνοούνται. Το γεγονός αυτό μπορεί να ερμηνευτεί ως ανεπαρκής δέσμευση εκ μέρους της περιφερειακής κυβέρνησης έναντι συνταγματικά κατοχυρωμένων ατομικών και πολιτικών δικαιωμάτων.

Η συμφωνία του Ντέιτον, επίσης, περιείχε συνταγματική διάταξη για την προστασία των δικαιωμάτων: την τοποθέτηση διεθνούς διαμεσολαβητή, τη σύσταση ενός Επιμελητηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΑΔ) και μιας Επιτροπής Διεκδικήσεων Ακίνητης Περιουσίας (ΕΔΑΠ). Σύμφωνα με εκθέσεις του διαμεσολαβητή, οι συχνότερες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων αφορούν την ισότητα έναντι του νόμου, τα δικαιώματα ιδιοκτησίας και το δικαίωμα εργασίας. Ο βαθμός τήρησης των αποφάσεων των φορέων για τα ανθρώπινα δικαιώματα ποικίλλει: η Ομοσπονδία Βοσνίας-Ερζεγοβίνης (ΟΒΕ) καταγράφει τα καλύτερα αποτελέσματα, ενώ οι κεντρικές αρχές και οι αρχές της Σερβικής Δημοκρατίας (ΣΔ) εξακολουθούν να μην εκτελούν τις αποφάσεις σε ικανοποιητικό βαθμό. Για μία παρατεταμένη περίοδο, οι φορείς προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων αντιμετώπιζαν προβλήματα ως προς την εξασφάλιση εσωτερικής χρηματοδότησης. Οι εντολές του ΕΑΔ και της ΕΔΑΠ λήγουν στο τέλος 2003. Η βάση δεδομένων της τελευταίας θα διαβιβαστεί στο κεντρικό Υπουργείο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Προσφύγων και οι διεκδικήσεις που εκκρεμούν ακόμη θα παραπεμφθούν σε εσωτερικά όργανα. Στην περίπτωση του πρώτου φορέα, οι αρμοδιότητές του θα εκχωρηθούν στο Συνταγματικό Δικαστήριο (το οποίο, σημειωτέον, θα χρειαστεί συμπληρωματική χρηματοδότηση για να αντιμετωπίσει τις νέες του αρμοδιότητες). Ομοίως, ο διεθνής διαμεσολαβητής πρέπει να αντικατασταθεί το 2004 από θεσμικό όργανο με τρεις υπηκόους Β-Ε, το οποίο θα χρηματοδοτείται από τον προϋπολογισμό της Β-Ε. Αναμένεται ότι οι διαμεσολαβητές των οντοτήτων θα συγχωνευθούν με τον διαμεσολαβητή του κεντρικού κράτους.

Τα κοινωνικά και οικονομικά δικαιώματα των πολιτών της Β-Ε παραμένουν περιορισμένα λόγω της συνεχιζόμενης δυσχερούς οικονομικής κατάστασης. Επίσημα, ποσοστό μέχρι και 40% του πληθυσμού είναι άνεργο. Περίπου το 20% ζει κάτω από το όριο της φτώχειας, ενώ ένα επιπλέον 30% κυμαίνεται στα όρια της φτώχειας. Εν μέρει, το γεγονός αυτό αντανακλά την αποτυχία των (όντως στοιχειωδών) συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης να αντιμετωπίσουν τις ανάγκες των οικονομικά ασθενέστερων στρωμάτων. Το δικαίωμα συμμετοχής σε ένα ανεξάρτητο συνδικαλιστικό σωματείο γίνεται σεβαστό, αλλά τα σωματεία έχουν εξασθενήσει από τον πόλεμο, τις εθνοτικές διασπάσεις και την υψηλή ανεργία. Πολυάριθμες απεργίες έχουν διοργανωθεί, γεγονός που αντανακλά τη γενικότερη δυσαρέσκεια για την μη καταβολή οφειλόμενων ημερομισθίων ή συντάξεων. Ο τομέας της υγείας και στις δύο οντότητες παραμένει εξασθενημένος με ανεπαρκή χρηματοδότηση. Μεγάλος αριθμός πολιτών δεν καλύπτεται από υγειονομική ασφάλιση, αλλά ακόμη και στην αντίθετη περίπτωση, η κάλυψη δεν είναι αξιόπιστη. Πολλές αγροτικές περιοχές στερούνται ουσιαστικής ιατρικής κάλυψης. Στην ΟΒΕ εξακολουθούν να υπάρχουν παράλληλα συστήματα υγείας.

Η Β-Ε εφαρμόζει νόμο για την ελευθερία της πληροφορίας, βάσει του οποίου οι κυβερνήσεις υποχρεούνται να διαδίδουν πληροφορίες στο κοινό. Με εξαίρεση ορισμένα μεμονωμένα περιστατικά, η ανεξαρτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης και η ελευθερία της έκφρασης γίνονται σε μεγάλο βαθμό σεβαστά. Τα ηλεκτρονικά μέσα ενημέρωσης εποπτεύονται από την ανεξάρτητη ρυθμιστική αρχή επικοινωνιών (αν και η αρχή αυτή απειλείται από οικονομικές περικοπές και έλλειψη προσωπικού). Ο τύπος υπόκειται σε αυτορρύθμιση και είναι ευρύτατα κατατμημένος ανάλογα με την εθνοτική γραμμή που υποστηρίζει. Η πολιτική επιρροή είναι περιορισμένη, αλλά μπορεί να ασκείται μέσω της χορήγησης δωρεών προς ευνοουμένους ή της προσφυγής στη δικαιοσύνη κατά των μη φιλικά διακειμένων. Η πολιτικά υποκινούμενη καταχρηστική επίκληση της νομοθεσίας περί συκοφαντίας με στόχο δημοσιογράφους που ασκούσαν έντονη κριτική περιορίστηκε μόνο με τη θέσπιση νέας νομοθεσίας περί δυσφημήσεως.

Τα οικονομικά προβλήματα που προέκυψαν με τον πόλεμο αλλά και μεταπολεμικά ανέκοψαν την ανάπτυξη της κοινωνίας των πολιτών. Μετά τον πόλεμο, ο τομέας αναπτύχθηκε κυρίως στην περιφέρεια και εξυπηρετεί ανάγκες σε επίπεδο μάλλον τοπικό παρά συνολικό της Β-Ε. Οι μη κυβερνητικές οργανώσεις (ΜΚΟ), αν και πολυάριθμες, συχνά δραστηριοποιούνται μόνο σε τοπικό επίπεδο και εξαρτώνται από τη διεθνή χρηματοδότηση. Οι ελλιπείς ικανότητές τους όσον αφορά την υποστήριξη και την προβολή του έργου τους περιορίζει την αποτελεσματικότητά τους και, κατά συνέπεια, την επιρροή τους στην κυβέρνηση. Αφετέρου, ορισμένες μη φιλελεύθερες ΜΚΟ αμφίβολης προέλευσης έχουν κατηγορηθεί ότι υποστηρίζουν την τρομοκρατία. Η βελτίωση της συνεργασίας μεταξύ ΜΚΟ αποδεικνύεται και από τη συμμετοχή σε διαβουλεύσεις σχετικά με το έγγραφο στρατηγικής για τη μείωση της φτώχειας. Ο ρόλος και η επιρροή που ασκούν οι δεξαμενές σκέψεις παραμένουν περιορισμένα.

1.2.2 Δικαιώματα μειονοτήτων και πρόσφυγες

Ένας ιδιαίτερος δυναμισμός της κοινωνίας της Β-Ε πηγάζει από το γεγονός ότι κανένας από τους συστατικούς λαούς (Βόσνιοι, Σέρβοι, Κροάτες ή άλλοι) δεν υπερβαίνουν το 50% του πληθυσμού. Για να προασπιστούν τα "ζωτικά συμφέροντα" των Βοσνίων, των Σέρβων και των Κροατών, έχουν θεσπιστεί πολύπλοκες συνταγματικές διατάξεις. ωστόσο, δεν υπάρχουν τέτοιες διατάξεις για "τους άλλους". Στους "άλλους" της Β-Ε συγκαταλέγονται κατά κύριο λόγο οι Ρόμα και οι Εβραίοι. Οι Ρόμα αποτελούν τη μεγαλύτερη ομάδα. Ανέκαθεν υπήρξαν τα θύματα αντιξοοτήτων και αποκλεισμού, αλλά με τον νόμο του 2002 για τα δικαιώματα των εθνοτικών μειονοτήτων και τη σύσταση συμβουλευτικών φόρα αναμένεται να διασφαλιστούν τα δικαιώματά τους, να διευκολυνθεί η συμμετοχή τους στην πολιτική και να προστατεύονται οι γλώσσες των μειονοτήτων.

Η Β-Ε διακρίνεται επίσης από το ότι έχει διασφαλίσει το δικαίωμα των προσφύγων και των εκτοπισμένων να απαιτούν την επιστροφή των περιουσιών τους μετά τον πόλεμο. Αν και σε ορισμένες περιοχές διατηρείται η αντίσταση έναντι των επαναπατριζομένων, η Β-Ε έχει καταγράψει μερικές από τις εντυπωσιακότερες επιτυχίες όσον αφορά την επιστροφή προσφύγων στην περιοχή. Αν και το 14% του πληθυσμού εξακολουθεί να είναι εκτοπισμένοι και τα αποτελέσματα της "εθνικής κάθαρσης" εμμένουν σε ορισμένες περιοχές, περίπου ένα εκατομμύριο πρόσφυγες και εκτοπισθέντες έχουν επιστρέψει στις προ του πολέμου εστίες τους. Εξ αυτών, κάτι λιγότερο από τους μισούς ανήκουν σε μειονότητες. Η εγκαθίδρυση βιώσιμων οικονομικών και κοινωνικών συνθηκών για τους επαναπατριζόμενους συνιστά μία συνεχή πρόκληση. Το 90% περίπου των διεκδικήσεων επιστροφής των περιουσιών έχουν διευθετηθεί (η ΣΔ παρουσιάζεται να φθάνει στα επίπεδα της ΟΒΕ). Ως εκ τούτου, όλες οι διεκδικήσεις επιστροφής περιουσιών θα μπορούσαν να διεκπεραιωθούν μέχρι τα τέλη του 2003.

Τον Ιανουάριο 2003, η Β-Ε υπέβαλε στο ΔΣΕ ένα "Παράρτημα VII (GFAP) Στρατηγικής" όπου εξετάζεται η μεταβίβαση των αρμοδιοτήτων για την επιστροφή των προσφύγων σε κρατικά όργανα. Η υλοποίηση της στρατηγικής αυτής και η βιωσιμότητα της διαδικασίας επιστροφής θα εξαρτηθεί από την πολιτική βούληση και τη διαθεσιμότητα χρηματοδοτικών πόρων. Είναι ανησυχητικό ότι ορισμένες νομοθετικές προθεσμίες έχουν καθυστερήσει σημαντικά, επηρεάζοντας, για παράδειγμα, τη σύσταση ενός Ταμείου επιστροφής Β-Ε. Ένας άλλος καθοριστικός παράγοντας είναι η περιφερειακή διάσταση: οι πρόσφυγες εξακολουθούν να είναι διασκορπισμένοι σε όλη την περιοχή και σε ορισμένες περιπτώσεις, η επιστροφή των εκτοπισθέντων στις εστίες τους στο εσωτερικό της Β-Ε εμποδίζεται από την παρουσία προσφύγων από άλλες χώρες. Είναι σημαντικό για την Β-Ε να εφαρμόσει τη διαδικασία επιστροφής με επιτυχία - τόσο για λόγους ηθικής τάξης όσο και για λόγους ιδίου συμφέροντος. Η αδυναμία ολοκλήρωσης της διαδικασίας θα συνιστούσε αρνητικό μήνυμα όσον αφορά την ικανότητα και τη βούληση της Β-Ε να προστατεύει την ιδιοκτησία και τις επενδύσεις.

1.3. Γενική αξιολόγηση

Οι πολιτικές αδυναμίες της Β-Ε είναι πολυάριθμες και εύκολα εντοπίσιμες. Οι διχασμοί που φάνηκαν τόσο έντονα και τραγικά με τον πόλεμο του 1992 - 1995 δεν έχουν ακόμη υπερκερασθεί. Η αντιμετώπιση των διχασμών αυτών και η εξασφάλιση ενός λειτουργούντος κράτους είναι σημαντικά στοιχεία στο πλαίσιο μιας ΣΣΣ, δεδομένου ότι μόνο τα κράτη που χαρακτηρίζονται από συνέπεια και εύρυθμη λειτουργία μπορούν να διαπραγματευτούν επιτυχώς μία συμφωνία με την ΕΕ. Οι διαπραγματεύσεις ΣΣΣ προϋποθέτουν ότι η Β-Ε θα διαμορφώσει τις δικές της εσωτερικές θέσεις και προτιμήσεις προκειμένου να παρουσιάσει μία ενιαία, εθνική θέση στους εταίρους της ΕΕ. Η προϋπόθεση αυτή τονίζει την ανάγκη της Β-Ε να επιτύχει εσωτερική συναίνεση και να επιδιώξει επειγόντως και με αποφασιστικότητα περαιτέρω μεταρρυθμίσεις σε επίπεδο διακυβέρνησης και διοίκησης.

Το ότι η μεταρρύθμιση πραγματοποιήθηκε με αργούς ρυθμούς κατά το παρελθόν οφείλεται στην έλλειψη πολιτικής βούλησης και στην απουσία συναισθήματος "οικειοποίησης" της μεταρρύθμισης. Αν και δεν είναι σαφές το κατά πόσο έχει οριστικά ξεπεραστεί το πρόβλημα αυτό, υπάρχουν κάποιες ενδείξεις ότι πιθανόν αναδύεται μία νέα δυναμική εντός του πολιτικού σώματος της Β-Ε. Η συνεισφορά της Β-Ε στην προετοιμασία της μελέτης σκοπιμότητας απέδειξε ότι υπάρχουν πλέον ένας κοινός σκοπός και μία βούληση που παλαιότερα έλειπαν. Επιπλέον, το έργο των επιτροπών μεταρρύθμισης για την έμμεση φορολογία και άλλα θέματα, αν αποδειχθεί επιτυχές και τύχει νομοθετικής έγκρισης, θα αποτελέσει αποδεικτικό στοιχείο μιας αναδυόμενης νοοτροπίας πολιτικής συναίνεσης. Κάτι τέτοιο είναι προαπαιτούμενο για την υλοποίηση αυτοδύναμων και βιώσιμων μεταρρυθμίσεων από την ίδια την Β-Ε.

2. Οικονομικα κριτηρια

Ο σεβασμός των αρχών της οικονομίας της αγοράς πρέπει να αποτελεί τη βάση των εσωτερικών και εξωτερικών πολιτικών των μερών μιας ΣΣΣ. Το γεγονός αυτό προϋποθέτει ένα σταθερό μακροοικονομικό περιβάλλον το οποίο θα στηρίζεται από αξιόπιστα μακροοικονομικά όργανα, μία συνολική ελευθέρωση των τιμών και του εμπορίου και από τη δημιουργία ενός ισχυρού ιδιωτικού τομέα που θα λειτουργεί βάσει ενός σταθερού νομικού και ρυθμιστικού πλαισίου.

2.1 Οικονομική κατάσταση και δημοσιονομική διατηρησιμότητα

Μετά τον πόλεμο, που είχε σαν αποτέλεσμα να μειωθεί το ΑΕΠ της Β-Ε στο 20% περίπου των προπολεμικών επιπέδων, άρχισε μία σημαντική οικονομική ανάκαμψη. Το διάστημα μεταξύ 1996 και 1999 η πραγματική αύξηση του ΑΕΠ, με τη στήριξη της εξωτερικής βοήθειας για την ανασυγκρότηση που έφθασε τα 5 δισ. ευρώ περίπου, κυμάνθηκε σε ποσοστά ανώτερα του 30%. Παρ' όλα αυτά, η Β-Ε φάνηκε ανίκανη να κινητοποιήσει επαρκώς τις εγχώριες πηγές ανάπτυξης, ειδικότερα τον ιδιωτικό τομέα, και από το 2000 η ετήσια ανάπτυξη μειώθηκε στο 5% περίπου. Για το 2003, υπολογίζεται στο 3,5%, με το ΑΕΠ να εξακολουθεί να κυμαίνεται περίπου στο 60% του προπολεμικού επιπέδου. Ακόμη και στην περίπτωση που συνεχιστεί η μέση αύξηση του 6%, το προπολεμικό επίπεδο του ΑΕΠ θα επιτευχθεί και πάλι μόνο το 2011. Κατά συνέπεια, τα οικονομικά στοιχεία για τη Β-Ε πρέπει να ερμηνεύονται προσεκτικά, καθώς οι στατιστικές είναι αναξιόπιστες και μία εκτεταμένη ανεπίσημη οικονομία στρεβλώνει την εικόνα.

Όσον αφορά τον εξωτερικό τομέα, η Β-Ε επιδεικνύει μεγάλες ανισορροπίες από τον πόλεμο και μετά. Το διάστημα μεταξύ 1996 και 1999 το εμπορικό έλλειμμα κυμάνθηκε στο 50% του ΑΕΠ, και στο 34% περίπου αντίστοιχα το διάστημα μεταξύ 2000 και 2002. Κατά τη διάρκεια της ανασυγκρότησης τα ελλείμματα αυτά ίσως δικαιολογούνται από τις εισαγωγές που σχετίζονται με τη βοήθεια για την ανασυγκρότηση. Ωστόσο, οι συνεχιζόμενες μεγάλες ανισορροπίες ενδέχεται να φανερώνουν διαρθρωτικό πρόβλημα, π.χ. ανεπαρκή παραγωγική και εξαγωγική ικανότητα. Τα ελλείμματα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών επίσης επιμένουν : κατά μέσο όρο, κυμάνθηκαν σε ποσοστό άνω του 25% του ΑΕΠ το διάστημα 1996-1999, και σε ποσοστό 16% του ΑΕΠ το διάστημα 2000-2002, παρά τα σημαντικά εμβάσματα από το εξωτερικό (ετησίως, 10% του ΑΕΠ περίπου). Για το 2003, χάρη σε μία αυστηρή νομισματική πολιτική που συμφωνήθηκε με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ), το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών αναμένεται να κυμανθεί στο 17,5% του ΑΕΠ περίπου. Κατά το παρελθόν, η Β-Ε δεν είχε προσελκύσει μεγάλες ροές άμεσων ξένων επενδύσεων (ΑΞΕ - μόνο περίπου 100 εκατ. ευρώ ετησίως μέχρι το 2001). ωστόσο, οι πρόσφατες προσπάθειες βελτίωσης του επενδυτικού κλίματος μέσω της αύξησης της διαφάνειας και της μείωσης των διοικητικών εμποδίων οδήγησε το 2002 στο διπλασιασμό των ΑΞΕ (σε 200 εκατ. ευρώ περίπου), τάση που αναμένεται να συνεχιστεί και το 2003.

Όπως προβλέπει η συμφωνία Ντέιτον, το 1997 καθιερώθηκε καθεστώτος νομισματικού συμβουλίου. Το καθεστώς αυτό συνέβαλε στον μετριασμό των πληθωριστικών πιέσεων και στην γενική αποδοχή του κοινού νομίσματος, του μετατρέψιμου μάρκου (ΜΜ) το οποίο είναι προσδεδεμένο στο ευρώ. Ο πληθωρισμός της Β-Ε εκτιμάται ότι θα είναι περίπου μηδενικός το 2003. Μία σημαντική διαφοροποίηση του πληθωρισμού που είχε παρατηρηθεί κατά το παρελθόν μεταξύ των οντοτήτων, τελικά συνέκλινε σε ένα χαμηλό επίπεδο: ο πληθωρισμός στη Β-Ε ήταν κατώτερος του 2% την τελευταία τριετία και σε συνεχή μείωση στη ΣΔ λόγω της αυξημένης οικονομικής ολοκλήρωσης μεταξύ των οντοτήτων. Σε εναρμόνιση με το τρέχον πρόγραμμα του ΔΝΤ, το νομισματικό συμβούλιο θα εξακολουθήσει να λειτουργεί.

Η δημοσιονομική πολιτική εξελίσσεται θετικά. Από μία κατάσταση που χαρακτηριζόταν από κρατικά ελλείμματα, χαμηλές επιδόσεις ως προς τα έσοδα, μεγάλες δαπάνες εκτός προϋπολογισμού, καθυστερημένες πληρωμές και υψηλές στρατιωτικές δαπάνες, η Β-Ε (κυρίως οι οντότητες) επέτυχε σημαντική δημοσιονομική σταθερότητα. To ενοποιημένο δημοσιονομικό έλλειμμα (περιλαμβανομένων και των μη επιστρεπτέων ενισχύσεων) μειώθηκε από 7,8% του ΑΕΠ το 1998 σε 2,2% το 2002, και αναμένεται να εξισορροπηθεί σχεδόν το 2003. Η εξωτερική χρηματοδότηση του προϋπολογισμού, κυρίως μέσω μη επιστρεπτέων ενισχύσεων ή μέσω δανείων με ευνοϊκούς όρους, μειώθηκε από 17% σε 9% του ΑΕΠ το ίδιο διάστημα (εξακολουθεί ωστόσο να είναι το υψηλότερο ποσοστό στα Δυτικά Βαλκάνια). Οι δαπάνες του δημοσίου ως ποσοστό επί του ΑΕΠ παρέμειναν σε πολύ υψηλά επίπεδα, στο 51% το 2002, αν και παρουσιάζουν πτωτική τάση. Η βάση φορολογικών εσόδων των οντοτήτων είναι χαμηλή, και προέρχεται κυρίως από την έμμεση φορολογία (πωλήσεις και τελωνεία). Ο δείκτης φορολογικής επιβάρυνσης είναι από τους υψηλότερους στην Ευρώπη. O κεντρικός προϋπολογισμός, ο οποίος δεν έχει ίδια έσοδα, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις μεταφορές που πραγματοποιούν οι οντότητες, όσον αφορά την κάλυψη των ιδίων αναγκών και την εξυπηρέτηση του εξωτερικού χρέους.

Όσον αφορά τα δημόσια οικονομικά, η μεταρρύθμιση των φορολογικών και τελωνειακών διοικήσεων με τη βοήθεια της Υπηρεσίας τελωνειακής και φορολογικής βοήθειας (ΥΤΦΒ), συνέβαλε στη βελτίωση της συλλογής και στην εναρμόνιση των συντελεστών έμμεσης φορολογίας. Έχουν καταβληθεί ορισμένες προσπάθειες για την πάταξη της διαφθοράς, αλλά πρέπει να γίνουν πολλά ακόμη. Η διαχείριση των δημόσιων δαπανών έχει βελτιωθεί. Το 1999 εισήχθη ένα σύστημα-πλαίσιο για τις μεσοπρόθεσμες δαπάνες (αν και ταυτόχρονα παρατηρήθηκαν ανεπαρκείς ικανότητες προγραμματισμού). Η κατάργηση του Γραφείου Πληρωμών το 2001 άνοιξε τον δρόμο για τη σταδιακή εισαγωγή ενός συστήματος Δημόσιου Ταμείου, το οποίο εφαρμόζεται τη στιγμή αυτή και επεκτείνεται στις διοικήσεις των υπο-οντοτήτων, ενώ τα ανώτατα ινστιτούτα λογιστικού ελέγχου (ΑΙΕ) που δημιουργήθηκαν το 2000 σε όλα τα επίπεδα έχουν σταδιακά βελτιώσει τη διαφάνεια των ενεργειών των δημοσιονομικών υπηρεσιών. Ωστόσο, η δημοσιονομική κατάσταση παραμένει ευάλωτη και χρήζει περαιτέρω προσοχής. Τα δημοσιονομικά έσοδα και οι δημοσιονομικές δαπάνες εκτός προϋπολογισμού εξακολουθούν να επιμένουν, ειδικότερα σε επίπεδο καντονίων και δήμων. Εξακολουθούν να παρατηρούνται καθυστερημένες πληρωμές, και η εξαιρετικά αποκεντρωμένη διοικητική δομή είναι ταυτόχρονα άκαμπτη και δαπανηρή. Ο εκθέσεις των ΑΙΕ αποκάλυψαν πρόσφατα αδυναμίες όσον αφορά ορισμένες λειτουργίες εσωτερικού ελέγχου της διαδικασίας του προϋπολογισμού. οι αδυναμίες αυτές πρέπει να αντιμετωπιστούν. Η θεσμική ικανότητα για τον μεσοπρόθεσμο (πολυετή) δημοσιονομικό προγραμματισμό πρέπει να ενισχυθεί.

2.2 Ελευθέρωση των τιμών και των συναλλαγών

Η ελευθέρωση των τιμών, αρμοδιότητα σε επίπεδο οντότητας, παρουσιάζει πρόοδο. Οι περισσότερες τιμές, περιλαμβανομένων και των επιτοκίων αλλά εξαιρουμένων ορισμένων επιλεκτικών δημόσιων υπηρεσιών και αγαθών πρώτης ανάγκης (για παράδειγμα, το σιτάρι και τα φάρμακα), έχουν ελευθερωθεί. Άνω του 95% των τιμών εμπορευμάτων και υπηρεσιών καθορίζονται πλέον προφανώς από την αγορά. Η πλήρης μετατρεψιμότητα του συναλλάγματος επιτεύχθηκε το 1998 με τη δημιουργία του νομισματικού συμβουλίου.

Η ελευθέρωση του εμπορίου παρουσιάζει πρόοδο. Τον Μάιο 1999, η Β-Ε υπέβαλε αίτηση προσχώρησής της στον ΠΟΕ, η οποία εκκρεμεί. Έχει επίσης συνάψει διμερείς συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου με όλες τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, καθώς και με την Σλοβενία, τη Ρουμανία, τη Βουλγαρία και τη Μολδαβία (ενώ διεξάγει συζητήσεις με την αποστολή των ΗΕ στο Κοσσυφοπέδιο). Η ΕΕ είναι ο κύριος εμπορικός της εταίρος, αντιπροσωπεύοντας ποσοστό άνω του 50% του εξωτερικού εμπορίου της Β-Ε.

2.3 Διαδικασία ιδιωτικοποίησης

Το θεσμικό και νομοθετικό πλαίσιο για τις ιδιωτικοποιήσεις, η διαχείριση του οποίου πραγματοποιείται σε επίπεδο οντότητας, είχε ήδη ολοκληρωθεί από τον Μάιο 1998. Ωστόσο, η διαδικασία ιδιωτικοποίησης άρχισε να επιταχύνεται μόλις το 2000, και η μεγαλύτερη πρόοδος περιορίστηκε στις επιχειρήσεις μικρής κλίμακας. Από το 2002, το 70% των εταιρειών της ΟΒΕ και το 47% των εταιρειών της ΣΔ έχουν πωληθεί. Από την άποψη της μεθόδου, η "ιδιωτικοποίηση με κουπόνια" έχει πλέον ολοκληρωθεί. Όσον αφορά τις μεγάλες επιχειρήσεις (με περισσότερους των 50 υπαλλήλων ή με κύκλο εργασιών περίπου 260 000 ευρώ), η ιδιωτικοποίηση ήταν αργότερη: στα τέλη του 2002 μόνο το 24% των επιχειρήσεων στην ΟΒΕ και το 42% στη ΣΔ. Τη μεγαλύτερη δυσκολία παρουσίασαν οι μεγάλες στρατηγικής σημασίας επιχειρήσεις (ορυχεία, διυλιστήρια, καπνοβιομηχανία, βιομηχανία ανταλλακτικών αυτοκινήτων). Παρά τη διεθνή στήριξη, στα τέλη του 2002 είχαν πωληθεί μόνο 17 από τις 56 στρατηγικής σημασίας επιχειρήσεις στην ΟΒΕ, και 4 από τις 52 (80, αν συνυπολογιστούν και οι εταιρείες χόλντινγκ) στη ΣΔ. Η έλλειψη πολιτικής βούλησης, τα κοινωνικά προβλήματα, τα υψηλά χρέη των επιχειρήσεων, οι δυσχέρειες στην εταιρική διακυβέρνηση και η διαφθορά αποθάρρυναν τους δυνάμει αλλοδαπούς επενδυτές (οι οποίοι θεώρησαν ελκυστικότερες τις πιθανές ιδιωτικοποιήσεις στην Κροατία ή στη Σερβία και το Μαυροβούνιο). Ως αποτέλεσμα, το 2001 μόνο το 40% του ΑΕΠ ανήκε σε ιδιώτες, ποσοστό πολύ χαμηλότερο από το αντίστοιχο 53% στις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων. Αυτό εξηγεί και την έλλειψη εγχωρίως τροφοδοτούμενης ανάπτυξης στην Β-Ε.

2.4 Μεταρρύθμιση του χρηματοπιστωτικού τομέα

Η μεταρρύθμιση του τραπεζικού τομέα ξεκίνησε με αργούς ρυθμούς αλλά πρόσφατα άρχισε να κινείται με ταχύτερους ρυθμούς. Η νομοθεσία για την ιδιωτικοποίηση και την εκκαθάριση των αφερέγγυων τραπεζών έχει θεσπιστεί από το 1998, αλλά λόγω πολιτικών, κυρίως, σκοπιμοτήτων και περιορισμένου ενδιαφέροντος από ξένους επενδυτές, ο στόχος της ιδιωτικοποίησης όλων (63) των τραπεζών μέχρι τον Αύγουστο 2000 δεν επετεύχθη (η προθεσμία παρατάθηκε μέχρι το τέλος 2002 και στη συνέχεια μέχρι τον Αύγουστο 2003). Τα Γραφεία Πληρωμών καταργήθηκαν τον Ιανουάριο 2001. Η ιδιωτικοποίηση των τραπεζών έχει τώρα ολοκληρωθεί στην ΣΔ, ενώ οι έξι εναπομένουσες κρατικές τράπεζες στη Β-Ε βρίσκονται τη στιγμή αυτή σε διαδικασία εκκαθάρισης. Λόγω της εξυγίανσης και του αυξημένου ανταγωνισμού, ο τραπεζικός τομέας περιλαμβάνει τώρα 37 τράπεζες (27 στην ΟΒΕ και 10 στη ΣΔ). Η ξένη παρουσία είναι σημαντική (περίπου δύο τρίτα του συνόλου των ιδιωτικών κεφαλαίων στην ΟΒΕ), προερχόμενη κυρίως από την Αυστρία, την Κροατία και τη Σλοβενία. Το νομικό, ρυθμιστικό και εποπτικό πλαίσιο του τραπεζικού τομέα έχει αρχίσει να βελτιώνεται, αφότου, το 2001, αυξήθηκαν σταδιακά οι απαιτήσεις ελάχιστων κεφαλαίων για τη διασφάλιση της βιωσιμότητας και στη συνέχεια, τον Αύγουστο 2002, άρχισε να λειτουργεί ένας κρατικός οργανισμός εγγύησης των καταθέσεων.

Παρά τις ενθαρρυντικές αυτές επιδόσεις, ο μακροπρόθεσμος δανεισμός του ιδιωτικού τομέα παραμένει πολύ χαμηλός, γεγονός που οφείλεται εν μέρει στη βραχυπρόθεσμη φύση των καταθέσεων. Έτσι, οι τράπεζες εξακολουθούν να διαδραματίζουν δευτερεύοντα, ενδιάμεσο ρόλο, αν και διαθέτουν σημαντικές δυνατότητες. Επιπλέον, αν και τα επιτόκια μειώθηκαν, παραμένουν υψηλά σε σύγκριση με τα ευρωπαϊκά δεδομένα και η ψαλίδα μεταξύ επιτοκίων δανεισμού και καταθέσεων είναι μεγάλη (περίπου τετραπλάσια των αντίστοιχων της ΕΕ και διπλάσια των υποψηφίων χωρών). Οι υψηλές προμήθειες που εισπράττουν οι τράπεζες αντανακλούν την αίσθηση του μεγάλου κινδύνου και δείχνουν ότι η αποτελεσματικότητα του τραπεζικού τομέα θα μπορούσε να βελτιωθεί. Στις αρχές του 2002 άρχισαν να λειτουργούν χρηματιστήρια και στις δύο οντότητες, αλλά η κεφαλαιοποίηση της αγοράς παραμένει ασήμαντη.

2.5 Γενική αξιολόγηση

Σε γενικές γραμμές, η Β-Ε έχει αναπτύξει υγιείς μακροοικονομικές πολιτικές και έχει σημειώσει κάποια πρόοδο όσον αφορά τη διαρθρωτική μεταρρύθμιση. Παρ´ όλα αυτά, η μακροοικονομική σταθερότητα εξακολουθεί να κινδυνεύει. Με δεδομένη τη μείωση της εξωτερικής βοήθειας, τα υψηλά ελλείμματα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών και η συνεχής έλλειψη βιώσιμης εγχώριας ανάπτυξης (που εμποδίζεται από την ασθενή εταιρική διακυβέρνηση και τις ακαμψίες της αγοράς εργασίας) θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο τη νομισματική σταθερότητα με πιθανές συνέπειες στον πληθωρισμό και τη βιωσιμότητα της εξυπηρέτησης του χρέους. Από δημοσιονομικής άποψης, οι δημόσιες δαπάνες εξακολουθούν να αφορούν κυρίως τρέχουσες δαπάνες και όχι επενδύσεις. Επίσης, το εξωτερικό δημόσιο χρέος παρουσιάζει μειωτικές τάσεις, αλλά το εγχώριο δημόσιο χρέος, το οποίο περιλαμβάνει καθυστερημένες πληρωμές, πολεμικές αποζημιώσεις και δέσμευση των καταθέσεων, δεν έχει ακόμη προσδιοριστεί ποσοτικά πλήρως.

Οκτώ χρόνια μετά τη λήξη του πολέμου, η Β-Ε δεν έχει φθάσει στο προπολεμικό επίπεδο του ΑΕΠ της. Με κατά κεφαλή εισόδημα της τάξης των 1 300 ευρώ ετησίως, το ΑΕΠ εξακολουθεί να είναι ένα από τα χαμηλότερα στην περιοχή, μετά το Κοσσυφοπέδιο. Η κύρια πρόκληση στα ερχόμενα χρόνια είναι να επιτευχθεί αυτοσυντηρούμενη οικονομική ανάπτυξη που θα βασίζεται στην ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα, στην αύξηση των εξαγωγών και στην περαιτέρω δημοσιονομική εξυγίανση, καθώς η εξωτερική βοήθεια θα μειώνεται. Η οικονομική ανάπτυξη σε συνδυασμό με τη μείωση των περιττών δαπανών θα οδηγήσουν στη συγκέντρωση των πόρων για τις ανάγκες θεσμικής μεταρρύθμισης της Β-Ε. Αν και η Β-Ε δεν διαθέτει ακόμη πλήρως λειτουργούσα οικονομία της αγοράς, έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο όσον αφορά την οικονομική μεταρρύθμιση και την εκπλήρωση των προϋποθέσεων για την έναρξη διαπραγμάτευσης μιας ΣΣΣ.

3. ικανοτητα αναληψησ των υποχρεωσεων που απορρεουν από μια σσσ

Η ΔΣΣ εφαρμόζεται στην Β-Ε από το 1999. Αρχικά, η ανταπόκριση της Β-Ε στη διαδικασία ήταν αργή και υποτονική. Η Β-Ε είχε δυσκολία ακόμη και στο να συμπληρώσει τον σχετικά μη απαιτητικό οδικό χάρτη. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η νομοθεσία δεν εφαρμοζόταν ικανοποιητικά μετά την έγκρισή της. Πρόσφατα, αρχίζουν να διαφαίνονται σημάδια μιας νέας αποφασιστικότητας. Η Β-Ε φαίνεται να έχει λάβει σοβαρά τις ετήσιες εκθέσεις ΔΣΣ και τις συστάσεις που περιέχονται σ' αυτές όσον αφορά τομείς προτεραιότητας που χρήζουν προσοχής. Έχει σημειωθεί πρόοδος όσον αφορά την υλοποίηση των συστάσεων αυτών.

3.1 Πολιτικός διάλογος

Ο πολιτικός διάλογος στο πλαίσιο μιας ΣΣΣ στοχεύει στην αύξηση της σύγκλισης μεταξύ των εξωτερικών πολιτικών της ΕΕ και της Β-Ε και στην προώθηση των κοινών απόψεων για την ασφάλεια και τη σταθερότητα στην Ευρώπη.

Σε πολλούς τομείς της εξωτερικής πολιτικής, οι θέσεις της ΕΕ και της Β-Ε είναι ήδη παρόμοιες και συμβατές. Σε καίρια σύγχρονα ζητήματα, όπως η περιφερειακή ασφάλεια και ανάπτυξη, η καταπολέμηση της τρομοκρατίας, κ.λπ., υπάρχει σύγκλιση απόψεων μεταξύ Β-Ε και ΕΕ. Είναι πιθανό η σύγκλιση αυτή να προχωρήσει περισσότερο αν ληφθούν υπόψη, αφενός, οι συνεχιζόμενες κοινοβουλευτικές επαφές και η απόφαση του Συμβουλίου της Θεσσαλονίκης τον Ιούνιο 2002 για τη σύσταση ενός φόρουμ ΕΕ-Δυτικών Βαλκανίων υψηλού επιπέδου και, αφετέρου, το κάλεσμα προς την Β-Ε και άλλους να ευθυγραμμίζονται με τα διαβήματα, τις δηλώσεις και τις κοινές θέσεις της ΕΕ. Τον Σεπτέμβριο 2003, μετά τις προτάσεις της Θεσσαλονίκης, εγκρίθηκε επίσης κοινή θέση για τον πολιτικό διάλογο μεταξύ ΕΕ και Β-Ε. Με την υλοποίησή του θα συσφιχθούν οι πολιτικές σχέσεις και πιστεύεται ότι θα ενισχυθεί η σύγκλιση των θέσεων. Υπάρχουν ορισμένα σοβαρά ζητήματα προς συζήτηση.

Πρόσφατα, προέκυψαν διαφορές όσον αφορά την πολιτική έναντι του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου (ΔΠΔ). Η Β-Ε είναι συμβαλλόμενο μέρος της συμφωνίας για το Δικαστήριο, αλλά τον Ιούνιο 2003 προσχώρησε επίσης σε διμερή συμφωνία με τις ΗΠΑ, βάσει της οποίας απαλλάσσονται από την έκδοσή τους στο ΔΠΔ όλοι οι υπήκοοι ΗΠΑ, είτε υπηρετούν τη στιγμή αυτή είτε αποτελούν πρώην στρατιωτικό προσωπικό των ΗΠΑ στη Β-Ε (περιλαμβανομένων και μη υπηκόων ΗΠΑ). Η συμφωνία δεν συνάδει προς τους όρους της σχετικής κοινής θέσης της ΕΕ που εκδόθηκε τον Σεπτέμβριο 2002. Πολιτικές επιλογές όπως αυτή, οι οποίες δεν εναρμονίζονται με τις καθορισμένες πολιτικές της ΕΕ, είναι δύσκολο να συνάδουν με την προνομιούχο θέση που απορρέει από μία ΣΣΣ.

Ο διάλογος θα αφορά στο μέλλον και άλλα θέματα. Το 2002 διαπιστώθηκε ότι στρατιωτικές υπηρεσίες της ΣΔ παρακολουθούσε παράνομα την SFOR. για παρόμοιες δραστηριότητες θεωρούνται ύποπτες και οι υπηρεσίες πληροφοριών της ΟΒΕ. Το διάστημα 2002-2003 κατέστη σαφές ότι η ΣΔ, κατά παράβαση του εμπάργκο όπλων που επέβαλαν τα ΗΕ, είχε εμπορικές επαφές με το καθεστώς Μπάαθ στο Ιράκ. Οι ενέργειες αυτές παραβιάζουν τις αναληφθείσες δεσμεύσεις και είναι ασυμβίβαστες με τις ευρύτερες πολιτικές και διπλωματικές επιλογές της Β-Ε. Υπονοούν ότι η αδιαμφισβήτητη επίσημη βούληση της Β-Ε για σύγκλιση με τις θέσεις της ΕΕ πρέπει να ενισχυθεί περαιτέρω μιας διαρθρωτικής και συστημικής προσαρμογής. Η σύγκλιση επί μεμονωμένων θέσεων και όχι οι απλές δηλώσει θα δείξουν το βαθμό στον οποίο η Β-Ε δεσμεύεται να ευθυγραμμιστεί με την ΚΕΠΠΑ της ΕΕ.

3.2 Περιφερειακή συνεργασία

Στο πλαίσιο της ΣΣΣ, η Β-Ε αναμένεται να αναλάβει δεσμεύσεις για την ενεργό προώθηση της περιφερειακής συνεργασίας. Θα της ζητηθεί να συνάψει, εντός δύο ετών από την υπογραφή, με όλες τις άλλες χώρες που έχουν υπογράψει ΣΣΣ, διμερείς συμβάσεις οι οποίες θα περιέχουν διατάξεις που θα διέπουν το ελεύθερο εμπόριο, τον πολιτικό διάλογο, τις αμοιβαίες παραχωρήσεις, την κυκλοφορία των εργαζομένων και την παροχή υπηρεσιών, τη συνεργασία στον τομέα της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων, κ.λπ.

Οι εσωτερικές πολιτικές της Β-Ε, μιας μικρής χώρας με γείτονες που κατά το παρελθόν είχαν εδαφικές διεκδικήσεις εναντίον της και με τους οποίους μοιράζεται πληθυσμούς με την ίδια εθνοτική ταυτότητα, παραμένουν ασυνήθιστα ευαίσθητες στις περιφερειακές θέσεις και εξελίξεις. Επίσης, περισσότερο απ' ό,τι άλλα κράτη, η Β-Ε επωφελείται αφενός από ένα ευνοϊκό περιφερειακό περιβάλλον και παράλληλα αντιμετωπίζει ένα αρνητικό. Είναι βέβαιο ότι το τέλος των καθεστώτων του Τούτσζμαν και του Μιλόσεβιτς δημιούργησε μακροπρόθεσμα ευνοϊκότερο περιβάλλον για την Β-Ε. "Δεν αποτελεί έκπληξη ότι η ενεργός και εποικοδομητική ανάπτυξη των σχέσεων με τις γειτονικές χώρες", με επίκεντρο την Σερβία και το Μαυροβούνιο και την Κροατία, συγκαταλέγεται στις προτεραιότητες της εξωτερικής πολιτικής της Β-Ε. Στο πλαίσιο αυτό, η Β-Ε μπορεί δικαιολογημένα να υποστηρίξει ότι έχει συντελεσθεί πρόοδος: παρατηρείται μία σαφής τάση ομαλοποίησης. Τον Ιούλιο 2002, πραγματοποιήθηκε στο Σεράγιεβο η πρώτη διάσκεψη κορυφής των αρχηγών κρατών της Β-Ε, της Κροατίας και της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γιουγκοσλαβίας. Η διάσκεψη αυτή κατέληξε σε κοινή δήλωση στην οποία επιβεβαιώνεται το απαραβίαστο των συνόρων και η ανάληψη περαιτέρω προσπαθειών για την ανάπτυξη της περιφερειακής συνεργασίας.

Η αλλαγή καθεστώτος στη Σερβία και το Μαυροβούνιο διευκόλυνε τη βελτίωση των σχέσεων με το Βελιγράδι. Και οι δύο χώρες πλέον συναντώνται τακτικά στο πλαίσιο ενός διακρατικού συμβουλίου συνεργασίας. Έχουν καταλήξει σε συμφωνία για θέματα όπως η οικονομική συνεργασία, οι υποδομές, η προάσπιση των δικαιωμάτων των πολιτών και η διπλή ιθαγένεια. Έχει τεθεί σε ισχύ μία συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών, μέσω της οποίας παγιώθηκε η θέση της Σερβίας και Μαυροβουνίου ως σημαντικότερου εμπορικού εταίρου της Β-Ε. Δεν εκπλήσσει ωστόσο το γεγονός ότι εξακολουθούν να υπάρχουν ορισμένες εντάσεις: στο Διεθνές Δικαστήριο συνεχίζεται δίκη κατά της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γιουγκοσλαβίας (τώρα Σερβία και Μαυροβούνιο) για το θέμα της γενοκτονίας ενώ ορισμένοι πολιτικοί αρχηγοί της Σερβίας (παρά τη διάσκεψη κορυφής του 2002 στο Σεράγιεβο) περιστασιακά αμφισβητούν την εδαφική ακεραιότητα της Β-Ε: Μία "ειδική παράλληλη σχέση" μεταξύ της ΣΔ και της Β-Ε συνεχίζεται, αλλά δεν φαίνεται να εμποδίζει τις διακρατικές σχέσεις. Μετά τη δολοφονία του Σέρβου πρωθυπουργού Τζίντζιτς το 2003, η ένταση αυξήθηκε μεταξύ Βελιγραδίου και Μπάνια Λούκα όσον αφορά τη διαδικασία ερευνών. Το γεγονός αυτό συνέβαλε στο να συνειδητοποιηθεί ακόμη περισσότερο ότι τα συμφέροντα του Βελιγραδίου και της Μπάνια Λούκα δεν συμπίπτουν πάντα.

Οι σχέσεις με την Κροατία είναι εξίσου σημαντικές. Η ύπαρξη σχέσεων, αλληλεξάρτησης και περιφερειακής δυναμικής αποδεικνύεται από το γεγονός ότι περίπου 21 000 Σερβοκροάτες με καθεστώς πρόσφυγα εξακολουθούν να διαμένουν στην Β-Ε ενώ κατέχουν ιδιοκτησία στην ΣΔ. Η επιστροφή των προσφύγων αυτών στην Κροατία θα διευκόλυνε την επίλυση των προβλημάτων που θα προέκυπταν εάν παρέμεναν εσωτερικά εκτοπισθέντες στο εσωτερικό της Β-Ε. Σε γενικές γραμμές, οι σχέσεις με την Κροατία έχουν σταθεροποιηθεί και σταδιακά βελτιώνονται. Η τελευταία αυτή έχει εγκαταλείψει κάθε εδαφική διεκδίκηση επί της Β-Ε (περιλαμβανομένων τυχόν "παράλληλων ειδικών σχέσεων") και έχει αποθαρρύνει τις αποσχιστικές τάσεις Κροατών της Β-Ε. Η Κροατία έχει τηρήσει σθεναρά και θετική στάση όσον αφορά την πάταξη της διαφθοράς (βλ. Hercegovacka Banka). Μία συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών με την Κροατία, η οποία αντιπροσωπεύει το 25% των εξαγωγών της Β-Ε, άρχισε να ισχύει τον Ιανουάριο 2001. Ένα σοβαρό ζήτημα αφορά τον λιμένα Ploce και τη διέλευση μέσω Neum.

Ομοίως, οι σχέσεις με άλλες χώρες της πρώην Γιουγκοσλαβίας έχουν βελτιωθεί. Η Β-Ε έχει εκπληρώσει την υποχρέωσή της, που απορρέει από το σύμφωνο σταθερότητας, να έχει διαπραγματευτεί, μέχρι τον Δεκέμβριο 2002, συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών με όλους τους γείτονές της των Δυτικών Βαλκανίων - και, με τον τρόπο αυτό, να καλύψει ήδη μία από τις απαιτήσεις μελλοντικής ΣΣΣ (αν και θα μπορούσαν ακόμη να προκύψουν δυσχέρειες λόγω τεχνικών αδυναμιών - βλ. τμήμα 3.3.). Και άλλες απαιτήσεις που απορρέουν από μία ΣΣΣ και αφορούν διμερείς συμβάσεις, ειδικότερα η απαίτηση περιφερειακής συνεργασίας, δεν αναμένεται να δημιουργήσουν μεγάλα προβλήματα, καθώς η Β-Ε έχει επιμελώς προωθήσει τη συνεργασία στην περιοχή. Το 2003 η Β-Ε ανέλαβε την προεδρία της Διαδικασίας Συνεργασίας Νοτιοανατολικής Ευρώπης (SEECP) και έδωσε ιδιαίτερη έμφαση σε θέματα δικαιοσύνης και κράτους δικαίου. Η Β-Ε συμμετέχει επίσης στην Πρωτοβουλία Συνεργασίας Νοτιοανατολικής Ευρώπης (SECI), στην Πρωτοβουλία Κεντρικής Ευρώπης (CEI) και σε άλλες περιφερειακές πρωτοβουλίες.

3.3 Ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων

Η διασφάλιση της ελεύθερης κυκλοφορίας αγαθών είναι ένας από τους κύριους στόχους κάθε Συμφωνίας Σύνδεσης που συνάπτει η ΕΕ. Στο πλαίσιο μιας μελλοντικής ΣΣΣ, η Β-Ε θα χρειαστεί σταδιακά να καθιερώσει ζώνη ελεύθερων συναλλαγών με την Κοινότητα εντός μεταβατικής περιόδου που θα προσδιοριστεί κατά τις διαπραγματεύσεις. Η ζώνη ελεύθερων συναλλαγών θα πρέπει να είναι σύμφωνη με τις σχετικές διατάξεις ΠΟΕ. Ειδικότερα, η Β-Ε θα πρέπει να καταργήσει όλους τους ποσοτικούς περιορισμούς ή τα μέτρα ισοδυνάμου αποτελέσματος, εφόσον υπάρχουν, και να εξαλείψει σταδιακά τους δασμούς στο σύνολο ουσιαστικά του εμπορίου με την ΕΕ. Τα τελωνεία της Β-Ε θα πρέπει να μπορούν να αστυνομεύουν και να διασφαλίζουν το καθεστώς του εμπορίου.

Η Β-Ε δεν θα πρέπει να εισάγει νέους δασμούς, περιορισμούς ή μέτρα ισοδύναμου αποτελέσματος στις συναλλαγές της με την Κοινότητα. Βάσει των αυτόνομων εμπορικών προτιμήσεων της ΕΚ που έχουν χορηγηθεί πρόσφατα στην Β-Ε, η τελευταία αυτή υπόκειται ήδη σε υποχρέωση ακινητοποίησης για τους εισαγωγικούς δασμούς και τα μέτρα ισοδύναμου αποτελέσματος. Η Β-Ε θα πρέπει επίσης να καταργήσει κάθε εσωτερικό φορολογικό μέτρο ή πρακτική η οποία είναι δυνατόν να εισάγει άμεσα ή έμμεσα διακρίσεις εις βάρος των προϊόντων της ΕΕ. Επίσης, οι εμπορικές ρυθμίσεις της Β-Ε με τρίτα συμβαλλόμενα μέρη θα πρέπει να διευθετηθούν κατά τρόπον ώστε να μην εισάγουν διακρίσεις εις βάρος της ΕΕ.

Η ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων έχει τουλάχιστον δύο διαστάσεις για την Β-Ε - μία εσωτερική και μία εξωτερική. Είναι σημαντικό ότι αν και σχεδόν όλοι οι πολιτικοί αρχηγοί της Β-Ε τάσσονται υπέρ της πρόσβασης στην αγορά της ΕΕ, ορισμένοι παρουσιάζονται λιγότερο ενθουσιώδεις όσον αφορά την προώθηση της ολοκλήρωσης της εσωτερικής αγοράς της Β-Ε. "Η άρση όλων των εμπορικών φραγμών μεταξύ των οντοτήτων" ήταν μία από τις προϋποθέσεις του οδικού χάρτη, αλλά μία ολοκληρωμένη αγορά της Β-Ε πραγματοποιείται με αργούς ρυθμούς. Αν και οι προφανέστεροι υλικοί φραγμοί στο εμπόριο έχουν καταργηθεί, πρέπει να καταβληθούν και άλλες προσπάθειες για την αντιμετώπιση εμποδίων όπως τα πολλαπλά τελωνειακά καθεστώτα, οι διαφορετικές τεχνικές απαιτήσεις, οι απαιτήσεις διπλής εγγραφής και οι διαφορετικές τεχνικές προδιαγραφές.

Οι εμπορικές σχέσεις με την ΕΕ καθορίζονται τη στιγμή αυτή από τα αυτόνομα εμπορικά μέτρα της Κοινότητας του Σεπτεμβρίου 2000 (ΑΕΜ - Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2007/2000 του Συμβουλίου). Στο πλαίσιο αυτό, επιτρέπεται σε ποσοστό άνω του 95% του συνόλου των εισαγωγών (περιλαμβανομένων και των γεωργικών προϊόντων) καταγωγής Β-Ε να εισέλθει στην ΕΕ ελεύθερο από δασμούς και ποσοστώσεις. Κατά κάποιο τρόπο, η Β-Ε είναι σε θέση να διαχειριστεί μία ΣΕΣ με την ΕΕ: από το 1999 εφαρμόζεται ενοποιημένο δασμολόγιο. οι περισσότεροι ποσοτικοί περιορισμοί έχουν εξαλειφθεί και η ονοματολογία εμπορευμάτων της Β-Ε έχει πλήρως εναρμονισθεί με την ονοματολογία της ΕΕ. Η δομή των δασμών συνίσταται σε τέσσερις δασμολογικές κατηγορίες (από 0% έως 15%) με έναν απλό μέσο όρο 6,4%. Λόγω των ΣΕΣ που έχει ήδη συνάψει η Β-Ε και του ότι μία ΣΣΣ θα συναφθεί με μία διευρυμένη ΕΕ, το 90% του εμπορίου της Β-Ε θα έχει στην πράξη ελευθερωθεί στο τέλος της μεταβατικής περιόδου μιας ΣΣΣ. (Τα τελωνειακά έσοδα, συνεπώς, θα μειωθούν σημαντικά εκτός κι αν ληφθούν μέτρα για τη διαφοροποίηση της βάσης εσόδων). Παρ´ όλα αυτά, τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι το εμπόριο με την ΕΕ το διάστημα 2001-2002 παρέμεινε σχετικά στάσιμο: οι εξαγωγές της Β-Ε στην ΕΕ ανήλθαν σε 0,6% δισ. ευρώ περίπου και οι εξαγωγές της ΕΕ στην Β-Ε σε 1,3 δισ. ευρώ περίπου. Δηλαδή, το συγκεκριμένο διάστημα, η Β-Ε δεν μπόρεσε να εκμεταλλευτεί πλήρως το ελευθερωμένο εμπορικό καθεστώς που παρέχει η ΕΕ και να αυξήσει τις εξαγωγές της.

Οι τεχνικές ικανότητες αποτελούν μέρος του προβλήματος. Η Β-Ε δεν μπορεί ακόμη να πιστοποιεί ικανοποιητικά ότι οι ενδεχόμενες εξαγωγές πληρούν τα ελάχιστα κοινοτικά πρότυπα. Ακόμη και στην περίπτωση των ΣΕΣ που έχει ήδη υπογράψει, η Β-Ε ενδέχεται να συναντήσει δυσκολίες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι συμφωνίες αυτές καθορίζουν πρότυπα ΠΟΕ και ικανότητες πιστοποίησης σε επίπεδο κεντρικού κράτους τις οποίες η Β-Ε δεν διαθέτει ακόμη. Απαιτούνται επίσης άλλες τεχνικές προσαρμογές: η Β-Ε πρέπει να ολοκληρώσει την τελωνειακή μεταρρύθμιση (βλ. τμήμα 3.7.4.1) και να βελτιώσει την ικανότητά της να εγγυάται την γνησιότητα των πιστοποιητικών καταγωγής που εκδίδει. Πρέπει να εφαρμόσει τη συμφωνία TIR την οποία υπέγραψε στα μέσα της δεκαετίας του 90. Επιπλέον, πρέπει να αντιμετωπιστούν οι ασυνέπειες στη διατύπωση και την εφαρμογή της νομοθεσίας : πρέπει να εξεταστούν οι συχνά αμοιβαία αντιφατικές διατάξεις των νόμων για την εξωτερική εμπορική πολιτική, την τελωνειακή πολιτική και τις ελεύθερες ζώνες. Η Β-Ε πρέπει να εξασφαλίσει ότι οι ελεύθερες ζώνες δεν αποτελούν πλέον μία απορυθμισμένη πλάγια είσοδο στην αγορά της Β-Ε, η οποία θα μπορούσε να υπονομεύσει κάθε προτιμησιακή πρόσβαση που θα είχε χορηγηθεί στην Κοινότητα.

Γενικότερα, η Β-Ε εξακολουθεί να μη διαθέτει μία σαφή και ολοκληρωμένη εμπορική πολιτική. Δεν πραγματοποιούνται επαρκείς αναλύσεις λόγω της μη ύπαρξης αξιόπιστων δεδομένων για την εγχώρια παραγωγή, τις ανάγκες προμήθειας, κ.λπ. Φαίνεται επίσης ότι δεν αξιολογούνται σωστά οι επιπτώσεις της προσχώρησης στον ΠΟΕ. Το Υπουργείο Εμπορίου και Εξωτερικών Οικονομικών Σχέσεων (MOFTER) δεν διαθέτει επαρκές ανθρώπινο δυναμικό και υλικούς πόρους. Ο συντονισμός της εμπορικής πολιτικής σε επίπεδο οντοτήτων είναι ανεπαρκής. Η Β-Ε θα πρέπει να σημειώσει σημαντική περαιτέρω πρόοδο για να ανταποκριθεί στα αυστηρά πρότυπα που προϋποθέτει μία ΣΣΣ.

3.3.1 Εμπόριο βιομηχανικών προϊόντων

Η Β-Ε παρουσιάζει εμπορικό έλλειμμα με την ΕΕ. Η μείωση της παραγωγής σήμανε και την μείωση της εξαγωγικής ικανότητας ακόμη και για παραδοσιακά προϊόντα όπως τα είδη ένδυσης, τα κλωστοϋφαντουργικά, τα προϊόντα δέρματος και ξύλου. Καθώς οι εξαγωγές της τείνουν να είναι χαμηλής προστιθέμενης αξίας και να επικεντρώνονται κυρίως στις πρώτες ύλες, η Β-Ε είναι εκτεθειμένη στις μεταβολές των τιμών των βασικών αγαθών παγκοσμίως, στις οποίες δεν μπορεί να παρέμβει. Αντίστροφα, το εμπορικό έλλειμμα επιδεινώνεται από την περιορισμένη και χαμηλής ποιότητας εγχώρια παραγωγή. Έτσι, σε συνδυασμό με την μεγάλη εγχώρια ζήτηση, παρατηρείται αύξηση των εισαγωγών.

Το γεγονός ότι ακόμη και με τα ασύμμετρα ΑΕΜ, η Β-Ε δεν μπόρεσε να εκμεταλλευτεί πλήρως το καθεστώς ελευθέρωσης των συναλλαγών με την ΕΕ, αποδεικνύει το μέγεθος των προκλήσεων που αντιμετωπίζει η Β-Ε. Εκτός από την κάλυψη των τεχνικών αδυναμιών που αναφέρθηκαν προηγουμένως, η Β-Ε πρέπει να αυξήσει την ανταγωνιστικότητά της στο βιομηχανικό τομέα βελτιώνοντας την εταιρική διακυβέρνηση, την πρόσβαση στα μέσα χρηματοδότησης και τις ικανότητές της. Χρειάζεται υποδομή για την παροχή πληροφοριών και βοηθητικών υπηρεσιών σε δυνάμει εξαγωγείς. Επίσης, όπως και άλλες χώρες υπό μετάβαση, η Β-Ε πρέπει να προχωρήσει σε διαρθρωτική αλλαγή προς μία οικονομία υψηλότερης προστιθέμενης αξίας των εξαγόμενων αγαθών και υπηρεσιών, ειδικότερα στο πλαίσιο των εμπορικών συναλλαγών με επιχειρήσεις της ΕΕ.

3.3.2 Εμπόριο γεωργικών προϊόντων

Η γεωργία αποτελεί σημαντικό στοιχείο της οικονομίας της Β-Ε, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 12% του ΑΕΠ. Διαθέτοντας ευνοϊκές κλιματικές συνθήκες και εύφορα εδάφη, η Β-Ε θα πρέπει να μπορέσει να αναπτύξει σημαντικές εξαγωγικές δυνατότητες. Δυστυχώς, ωστόσο, η γεωργική υποδομή είναι ασθενής, η ποιότητα πολλών προϊόντων της Β-Ε χαμηλή και οι ικανότητες προώθησης στο εμπόριο περιορισμένες. Μέχρι πρόσφατα, στις δυσκολίες αυτές είχε προστεθεί και η έλλειψη κρατικής κτηνιατρικής υπηρεσίας. η υπηρεσία αυτή έχει πλέον συσταθεί αλλά δεν είναι ακόμη πλήρως λειτουργική. Το πλαίσιο και το σύστημα εφαρμογής υγειονομικών και φυτοϋγειονομικών προτύπων είναι ασαφές. Δεδομένου ότι η Β-Ε δεν μπόρεσε να συμμορφωθεί με τις συστάσεις του Γραφείου Τροφίμων και κτηνιατρικών θεμάτων της ΕΚ, δεν μπορεί και να εξάγει ζώα ή ζωικά προϊόντα στην ΕΕ.

Για να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις μιας ΣΣΣ στον γεωργικό τομέα, η Β-Ε χρειάζεται ένα πρόγραμμα διαρθρωτικής προσαρμογής βασιζόμενο σε μία συνεκτική γεωργική πολιτική η οποία θα προσδιορίσει και θα θέσει ως προτεραιότητα την μεταρρύθμιση. Για να εκμεταλλευτεί τις εξαγωγικές της δυνατότητες και την ανοικτή αγορά της ΕΕ, η Β-Ε πρέπει να ευθυγραμμίσει ταχέως την κτηνιατρική και φυτοϋγειονομική της νομοθεσία με την αντίστοιχη της ΕΕ. Χρειάζεται εργαστήρια και πιστοποιημένους φορείς ικανούς να πιστοποιήσουν τη συμμόρφωση των γεωργικών προϊόντων προς το κεκτημένο ΕΕ στον τομέα αυτόν. Επίσης, με δεδομένες τις συνεχιζόμενες προετοιμασίες για την προσχώρηση στον ΠΟΕ, η Β-Ε πρέπει να διασφαλίσει την επιβίωσή της όταν θα επιβληθούν κατώτατα επίπεδα δασμών στις εισαγωγές ευαίσθητων γεωργικών προϊόντων, σε συμφωνία με τους κανόνες ΠΟΕ, και ταυτόχρονα να αναπτύξει τον δικό της γεωργικό τομέα.

3.4 Κυκλοφορία εργαζομένων, εγκατάσταση, υπηρεσίες, κεφάλαια

3.4.1 Κυκλοφορία εργαζομένων

Στο πλαίσιο μιας ΣΣΣ θα απαιτηθεί τόσο από την ΕΕ όσο και από την Β-Ε η διασφάλιση της μη διακριτικής μεταχείρισης όσον αφορά τους όρους εργασίας, τις αμοιβές και τις απολύσεις εργαζομένων που είναι νομίμως εγκατεστημένοι στα αντίστοιχα εδάφη τους. Οι νομίμως διαμένοντες σύζυγος και τέκνα ενός νομίμως εργαζομένου στην ΕΕ ή στην Β-Ε έχουν πρόσβαση στην αγορά εργασίας κατά την περίοδο της εγκεκριμένης παραμονής του εν λόγω εργαζομένου. Επιπλέον, θα ζητηθεί από την ΕΕ να εφαρμόσει κανόνες για το συντονισμό των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης για υπηκόους της Β-Ε οι οποίοι απασχολούνται νομίμως στην ΕΕ καθώς και για τα μέλη των οικογενειών τους που διαμένουν νομίμως μαζί τους. Όσον αφορά ορισμένους κανόνες, η Β-Ε θα πρέπει να χορηγήσει ανάλογη μεταχείριση σε υπηκόους της ΕΕ οι οποίοι απασχολούνται νομίμως στην Β-Ε καθώς και στα μέλη των οικογενειών τους που διαμένουν μαζί τους.

Βάσει των διαφορετικών νομοθεσιών των οντοτήτων, οι ξένοι υπήκοοι που διαμένουν νομίμως στην Β-Ε δύνανται να έχουν πρόσβαση στην απασχόληση. Ωστόσο, η πρόσβαση αυτή ενδέχεται να εξαρτάται από την χορήγηση άδειας εργασίας και στις περισσότερες περιπτώσεις προτιμούνται οι υπήκοοι του κράτους. Έτσι, η Β-Ε δεν έχει ακόμη εξασφαλίσει την απόλυτα μη διακριτική μεταχείριση των υπηκόων ΕΕ που εργάζονται και διαμένουν νόμιμα στο έδαφός της. Επιπλέον, η ανάγκη εφαρμογής συντονισμένων κανόνων κοινωνικής ασφάλισης και στους εργαζόμενους υπηκόους της ΕΕ, θα μπορούσε να δημιουργήσει προβλήματα δεδομένου ότι το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης της Β-Ε παραμένει στοιχειώδες και αποσπασματικό.

3.4.2 Εγκατάσταση

Στο πλαίσιο μιας μελλοντικής ΣΣΣ, η Β-Ε υποχρεούται να χορηγήσει στις επιχειρήσεις ΕΕ το δικαίωμα εγκατάστασης. Το δικαίωμα αυτό παρέχεται σε αμοιβαία βάση. Όσον αφορά τις κοινοτικές επιχειρήσεις που είναι εγκατεστημένες στην Β-Ε, πρόκειται να τους παρασχεθεί είτε εθνική μεταχείριση ή καθεστώς ΜΕΚ, ανάλογα με το ποιο είναι ευνοϊκότερο. Κατά τη διάρκεια μιας μεταβατικής περιόδου, θα εξετασθεί το ενδεχόμενο επέκτασης αυτών των δικαιωμάτων σε υπηκόους της ΕΕ ή της Β-Ε που επιθυμούν να εγκατασταθούν ως ανεξάρτητοι επαγγελματίες. Με την επιφύλαξη των διατάξεων που διέπουν την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων στο πλαίσιο της συμφωνίας, θα ήταν δυνατό να θεσπισθούν ειδικές διατάξεις για το βασικό προσωπικό.

Επίσημα, η Β-Ε εφαρμόζει ελευθερωμένο καθεστώς όσον αφορά την εγκατάσταση. Οι εταιρείες της ΕΕ δύνανται ήδη να εγκατασταθούν και να λειτουργούν στην Β-Ε βάσει της εθνικής μεταχείρισης. Έχουν το δικαίωμα να αποκτήσουν γη και περιουσιακά στοιχεία υπό τους ίδιους όρους με τους υπηκόους της Β-Ε. Το γεγονός ότι δεν έχουν εγκατασταθεί περισσότερες εταιρείες οφείλεται σε διστακτικότητα για λόγους σταθερότητας, στην έλλειψη επιχειρηματικών ευκαιριών και στο γεγονός ότι η καταχώρηση των επιχειρήσεων είναι πολύπλοκη - για όλους. Στο πλαίσιο της ατζέντας για τις μεταρρυθμίσεις "Εργασία και δικαιοσύνη", η Β-Ε δεσμεύτηκε να περικόψει τη διαδικασία καταχώρησης των επιχειρήσεων σε 15 ημέρες με την καθιέρωση ενός ενιαίου συστήματος καταχώρησης των επιχειρήσεων. Η μεταρρύθμιση αυτή πρέπει να συμπληρωθεί και με άλλες μεταρρυθμίσεις, όπως η εισαγωγή εναρμονισμένων συστημάτων κατάρτισης κτηματολογίου, γεγονός που θα δημιουργήσει εμπιστοσύνη για την ιδιοκτησία.

Μία ΣΣΣ θα μπορούσε να περιέχει διατάξεις που θα επιτρέπουν σε ένα μελλοντικό Συμβούλιο Σταθεροποίησης και Σύνδεσης να καθορίζει λεπτομέρειες όσον αφορά την επέκταση του δικαιώματος εγκατάστασης σε υπηκόους αμφοτέρων των μερών, περιλαμβανομένης και της ανάληψης οικονομικών δραστηριοτήτων υπό την ιδιότητα του αυτοαπασχολουμένου. Η ενδεχόμενη διαπραγμάτευση του δικαιώματος αυτού θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις μεταναστευτικές πιέσεις.

3.4.3 Εμπόριο υπηρεσιών

Στο πλαίσιο μιας μελλοντικής ΣΣΣ, θα προβλεφθεί η προοδευτική και αμοιβαία ελευθέρωση των συναλλαγών στον τομέα των υπηρεσιών, σύμφωνα με τους σχετικούς κανόνες του ΠΟΕ, ειδικότερα, το άρθρο V της Γενικής Συμφωνίας για τις Συναλλαγές στον Τομέα των Υπηρεσιών (GATS). Οι εταιρείες που δεν είναι εγκατεστημένες στην επικράτεια του άλλου μέρους θα αποκτούν σταδιακά το δικαίωμα παροχής υπηρεσιών, σύμφωνα με τις διατάξεις της GATS, και λαμβανομένης υπόψη, ειδικότερα, της προόδου που επιτυγχάνεται όσον αφορά την προσέγγιση των νομοθεσιών στους διάφορους τομείς. Η εφαρμογή αυτής της διαδικασίας ελευθέρωσης θα αποτελέσει αντικείμενο παρακολούθησης στο πλαίσιο της συμφωνίας, κυρίως όσον αφορά τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες.

Ο νόμος της Β-Ε για την εξωτερική εμπορική πολιτική ορίζει ότι παρέχεται η εθνική μεταχείριση στους αλλοδαπούς παρόχους υπηρεσιών στην αγορά της Β-Ε, αν και ενδεχομένως υπό την προϋπόθεση της εγκατάστασης νομικού προσώπου στην χώρα. Οι εγκατεστημένοι αλλοδαποί πάροχοι υπηρεσιών υπόκεινται κατά συνέπεια στο ίδιο ρυθμιστικό και φορολογικό καθεστώς με τους υπηκόους της Β-Ε. Το μόνο άλλο επίσημο εμπόδιο για πραγματοποίηση ξένων επενδύσεων στον τομέα των υπηρεσιών αφορά τα μέσα μαζικής ενημέρωσης (όπου η ιδιοκτησία αλλοδαπών περιορίζεται στο 49%). Η σχετικά φιλελεύθερη προσέγγιση της Β-Ε όσον αφορά την παροχή υπηρεσιών αποδεικνύεται και από την έκταση των δραστηριοτήτων των ξένων τραπεζών στο εσωτερικό της Β-Ε και από την παρουσία ξένων εταιρειών στον τομέα των μεταφορών και των ταχυμεταφορών.

Aν και η παροχή υπηρεσιών είναι θεωρητικά ελευθερωμένη, στην πράξη αντιμετωπίζει εμπόδια που οφείλονται στο ότι η οικονομία εξακολουθεί να είναι κατακερματισμένη, σε ορισμένους τομείς, ανάλογα με τους κανόνες που θεσπίζει κάθε οντότητα. Για παράδειγμα, αν και υπάρχει κεντρικός φορέας εποπτείας των τραπεζών και μία ανεξάρτητη κεντρική υπηρεσία Β-Ε εγγύησης των καταθέσεων, δεν υπάρχει ενοποιημένη κεφαλαιαγορά. Επιπλέον, η ασφαλιστική αγορά είναι κατακερματισμένη: η ΟΒΕ διαθέτει μία ανεξάρτητη υπηρεσία με εποπτικά καθήκοντα, ενώ στη ΣΔ η εποπτεία διεξάγεται από το Υπουργείο Οικονομικών. Η Β-Ε θα πρέπει να αντιμετωπίσει τους περιορισμούς αυτούς ώστε να μπορέσει να καταστεί μία ΣΣΣ απόλυτα λειτουργική.

3.4.4 Τρέχουσες πληρωμές και κυκλοφορία κεφαλαίων

Στο πλαίσιο μίας ΣΣΣ, η Β-Ε θα πρέπει να αναλάβει τη δέσμευση σταδιακής ελευθέρωσης των ροών κεφαλαίων από και προς το εξωτερικό, ειδικότερα, όσον αφορά τις άμεσες επενδύσεις. Είναι, επίσης, σκόπιμο να προβλεφθεί η προστασία των επενδυτών όσον αφορά τη ρευστοποίηση και τον επαναπατρισμό των επενδύσεων και των κερδών. Μετά από μία μεταβατική περίοδο, το Συμβούλιο Σταθεροποίησης και Σύνδεσης θα καθορίζει τις λεπτομέρειες της πλήρους εφαρμογής των κοινοτικών κανόνων σχετικά με την κυκλοφορία κεφαλαίων.

Οι ξένες επενδύσεις στη Β-Ε διέπονται από τη νομοθεσία περί πολιτικής στον τομέα των άμεσων ξένων επενδύσεων. Σύμφωνα με τη νομοθεσία αυτή, καταργούνται τα εμπόδια για τις περισσότερες επενδύσεις στη Β-Ε, με εξαίρεση ένα όριο 49% που τίθεται στην απόκτηση μεριδίου εταιρειών του στρατιωτικού τομέα και του τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Οι εναπομένοντες αυτοί περιορισμοί δεν θα δημιουργήσουν πρόβλημα στο πλαίσιο μιας ΣΣΣ (καθώς πρόκειται για νόμιμη εξαίρεση στη συγκεκριμένη ελευθερία εντός της ΕΕ). Επιπλέον, οι ξένες επενδύσεις στη Β-Ε διέπονται από μία "ρήτρα σταθερότητας" που επιτρέπει στους επενδυτές να επιλέγουν το νομικό καθεστώς που θα εφαρμόζουν στην περίπτωση τροποποίησης των νόμων ή των κανονισμών για τις ξένες επενδύσεις. Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται ότι τα δικαιώματα των επενδυτών δεν μπορούν να καταργηθούν αλλά μόνο να αυξηθούν.

Το σύστημα εκκαθάρισης στη Β-Ε έχει προοδεύσει τόσο ώστε να είναι συγκρίσιμο με τα αντίστοιχα συστήματα του διεθνούς τραπεζικού τομέα. Οι εγχώριες πληρωμές στο εσωτερικό της Β-Ε πραγματοποιούνται μέσω εμπορικών τραπεζών και η Κεντρική Τράπεζα αναλαμβάνει το ρόλο της διευθέτησης διαφορών. Οι ξένες συναλλαγές πραγματοποιούνται μέσω εμπορικών τραπεζών. Αν και υπάρχουν ορισμένοι περιορισμοί όσον αφορά τις ξένες συναλλαγές που πραγματοποιούν ιδιώτες και μη μόνιμοι κάτοικοι, οι νομικές οντότητες μπορούν να πραγματοποιούν μεταφορές στο εξωτερικό και να μεταφέρουν κεφάλαια μετά από μερική ή πλήρη εκκαθάριση των επενδύσεών τους στη Β-Ε - υπό τον όρο της προσκόμισης των "αναγκαίων εγγράφων". Επιπλέον, φαίνεται ασυνεπές το γεγονός ότι η συναλλαγματική πολιτική καθορίζεται από την Κεντρική Τράπεζα, ενώ η άδεια για τον έλεγχο του συναλλάγματος λειτουργεί σε επίπεδο οντότητας. Κατά τις διαπραγματεύσεις μιας ΣΣΣ, το γεγονός αυτό θα μπορούσε να περιπλέξει τον προσδιορισμό των πράξεων που είναι ελεύθερες και αυτών που δεν είναι.

3.5 Εναρμόνιση, εφαρμογή και επιβολή της νομοθεσίας

Μία ΣΣΣ θα περιέχει διατάξεις για τη σταδιακή προσέγγιση της υφιστάμενης και μελλοντικής νομοθεσίας της Β-Ε στη νομοθεσία της Κοινότητας. Η Β-Ε θα πρέπει να εγγυηθεί ότι από την ημερομηνία υπογραφής της ΣΣΣ, η προσέγγιση θα αρχίσει να επεκτείνεται σε όλα τα στοιχεία του κοινοτικού κεκτημένου που περιέχονται στη συμφωνία. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για βασικούς τομείς της νομοθεσίας για την εσωτερική αγορά και το εμπόριο. H BE θα πρέπει συνεπώς να συμφωνήσει δεσμευτικές προθεσμίες για την επίτευξη εναρμόνισης σε τομείς όπως: ο ανταγωνισμός, η πνευματική, βιομηχανική και εμπορική ιδιοκτησία, οι κρατικές συμβάσεις, τα πρότυπα και η πιστοποίηση και η προστασία των καταναλωτών.

Αν και η Β-Ε έχει ήδη εκφράσει την επιθυμία της για την εναρμόνιση προς τη νομοθεσία της ΕΕ, όσο και για την εφαρμογή και την επιβολή της, η ικανότητά της για κάτι τέτοιο παρεμποδίζεται από την κατανομή των εξουσιών μεταξύ κεντρικού κράτους, οντοτήτων και καντονίων. Για να εφαρμοστεί ορθά μία ΣΣΣ, η Β-Ε θα χρειαστεί να διασφαλίσει έναν επαρκή μηχανισμό συνεργασίας και συντονισμού μεταξύ των οντοτήτων, σε τομείς αρμοδιοτήτων που δεν έχουν παραχωρηθεί στο κεντρικό κράτος. Σε κάθε περίπτωση, θα πρέπει να υπάρχει ενιαία θέση έναντι της ΕΕ. Η εφαρμογή και η επιβολή της νομοθεσίας θα πρέπει να είναι αποτελεσματική και συνεπής σε όλα τα τμήματα της Β-Ε.

3.5.1 Aνταγωνισμός

Στο πλαίσιο μιας ΣΣΣ, η Β-Ε θα πρέπει να απέχει από τη λήψη μέτρων που ενδεχομένως επηρεάζουν αρνητικά τον θεμιτό ανταγωνισμό. Ειδικότερα, θα πρέπει να απαγορεύει: ι) όλες τις συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων και τις εναρμονισμένες πρακτικές που οδηγούν σε παρακώλυση, περιορισμό ή στρέβλωση του ανταγωνισμού. ii)την καταχρηστική εκμετάλλευση δεσπόζουσας θέσης από μία ή περισσότερες επιχειρήσεις, iii)τις κρατικές ενισχύσεις που στρεβλώνουν ή απειλούν με στρέβλωση τον ανταγωνισμό ευνοώντας συγκεκριμένες επιχειρήσεις ή συγκεκριμένα προϊόντα. Η Β-Ε θα δεσμευτεί ότι θα διασφαλίσει διαφάνεια στον τομέα των κρατικών (δηλ. δημόσιων) ενισχύσεων, μέσω, μεταξύ άλλων, της ολοκληρωμένης καταγραφής των καθεστώτων ενισχύσεων και μέσω ετήσιας αναφοράς σχετικά με το συνολικό ποσό και την κατανομή της χορηγηθείσας βοήθειας. Θα παρέχει επίσης, εφόσον της ζητείται, πληροφορίες για συγκεκριμένες περιπτώσεις.

Η εφαρμογή της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού περιέχεται στην ατζέντα της Β-Ε από τις αρχές τουλάχιστον του 2000, όταν σύμφωνα με τον οδικό χάρτη έπρεπε να θεσπιστεί νομοθεσία περί ανταγωνισμού. Η νομοθεσία αυτή, συμβατή με τα κοινοτικά πρότυπα, ψηφίστηκε τελικά τον Δεκέμβριο 2001. Έκτοτε, παρέμεινε ανεφάρμοστη λόγω του ότι δεν έχουν ακόμη συσταθεί το Συμβούλιο ανταγωνισμού και οι συναφείς υπηρεσίες σε επίπεδο οντοτήτων.

Στον τομέα των κρατικών (δημόσιων) ενισχύσεων, η Β-Ε υπολείπεται κατά πολύ των απαιτήσεων μιας μελλοντικής ΣΣΣ. Η υφιστάμενη νομοθεσία περί ανταγωνισμού δεν περιέχει διατάξεις για τις κρατικές ενισχύσεις - και πράγματι καμία ενίσχυση δεν χορηγείται σε επίπεδο κεντρικού κράτους. Ωστόσο, οι οντότητες χορηγούν βοήθεια είτε σε επιχειρήσεις ή σε τομείς (π.χ. στον εξορυκτικό τομέα η ΟΒΕ και στον γεωργικό τομέα η ΣΔ). Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει αρχή αρμόδια για την εποπτεία της βοήθειας αυτής και δεν γίνεται καμία καταγραφή της βοήθειας και καμία συστηματική αναφορά. Στο πλαίσιο μιας ΣΣΣ, η κατάσταση αυτή θα πρέπει να διορθωθεί.

3.5.2 Πνευματική, βιομηχανική και εμπορική ιδιοκτησία

Πριν από τη λήξη μεταβατικής περιόδου, η Β-Ε θα πρέπει να εξασφαλίσει αποτελεσματική προστασία και τήρηση των δικαιωμάτων πνευματικής, βιομηχανικής και εμπορικής ιδιοκτησίας, περιλαμβανομένης και της προστασίας κατά της παραποίησης και της πειρατείας. Η Β-Ε θα πρέπει να εγγυηθεί ένα επίπεδο προστασίας ανάλογο με το ισχύον στην Κοινότητα. Οφείλει, επίσης, να προσχωρήσει σε σειρά πολυμερών συμβάσεων στις οποίες τα κράτη μέλη της ΕΕ είναι συμβαλλόμενα μέρη ή οι οποίες εφαρμόζονται στην Κοινότητα ντε φάκτο.

Αν και η Β-Ε έχει ήδη προσχωρήσει σε ορισμένες διεθνείς συμβάσεις (π.χ. Παγκόσμιος Οργανισμός πνευματικής ιδιοκτησίας), δεν είναι τη στιγμή αυτή σε θέση να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις μιας μελλοντικής ΣΣΣ. Έχει ήδη θεσπιστεί νομοθεσία για τη βιομηχανική ιδιοκτησία και τα δικαιώματα δημιουργού και τα συγγενικά δικαιώματα, ενώ λειτουργεί, αποσπασματικά, ένα Ινστιτούτο για τα πρότυπα, την μετρολογία και την πνευματική ιδιοκτησία. Ωστόσο, η παραποίηση και η πειρατεία είναι ευρύτατα διαδεδομένες. Η μη εποικοδομητική στάση του πληθυσμού όσον αφορά την πειρατεία, η έλλειψη ακρίβειας στην ισχύουσα νομοθεσία, η έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού σε θεσμικό επίπεδο (κανένας δεν ασχολείται τη στιγμή αυτή με θέματα δικαιωμάτων δημιουργού), οι περιορισμένοι τεχνικοί πόροι, η έλλειψη ειδικευμένων δικαστηρίων και ο ανεπαρκής συντονισμός με τους φορείς επιβολής, όλα αυτά δείχνουν ότι η Β-Ε δεν είναι τη στιγμή αυτή ικανή να παράσχει αποδεκτή προστασία στον τομέα αυτό. Οι ελλείψεις αυτές συμβάλλουν στη συνεχιζόμενη αδυναμία της Β-Ε να προσελκύσει ξένες επενδύσεις. Υπό τις συνθήκες αυτές, η Β-Ε θα δυσκολευόταν να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις μιας ΣΣΣ.

3.5.3 Δημόσιες συμβάσεις

Στο πλαίσιο μιας ΣΣΣ, η Β-Ε θα πρέπει να διασφαλίσει ότι οι εταιρείες της ΕΕ μπορούν να συμμετέχουν σε διαγωνισμούς ανάθεσης συμβάσεων επί της ίδιας βάσης με τις εταιρείες της Β-Ε. Η Β-Ε θα χρειασθεί να εναρμονίσει σταδιακά τη νομοθεσία της για τις δημόσιες συμβάσεις με την αντίστοιχη νομοθεσία της ΕΕ. Θα χρειαστεί, επίσης, να ενισχύσει τους σχετικούς φορείς και τη δικαστική εξουσία προκειμένου να καταστεί δυνατή η ορθή εφαρμογή των διαδικασιών δημοσίων συμβάσεων.

Η Β-Ε εξακολουθεί να μην διαθέτει, σε επίπεδο κεντρικού κράτους, νομοθεσία για τις δημόσιες συμβάσεις. Τη στιγμή αυτή, η ανάθεση συμβάσεων πραγματοποιείται σύμφωνα με ξεχωριστή νομοθεσία κάθε κράτους, οντότητας καθώς και της επαρχίας Brcko. Ξεχωριστά νομικά όργανα με διαφορετικά νομικά καθεστώτα σημαίνει ότι το πλαίσιο που ισχύει για τις δημόσιες συμβάσεις στην Β-Ε δεν είναι αρκετά υγιές για να παρέχει ένα σαφές, βασιζόμενο σε κανόνες περιβάλλον, συμβατό με το κεκτημένο της ΕΕ. Ωστόσο, καταρτίζεται ήδη σε επίπεδο κεντρικού κράτους νόμος για τις δημόσιες συμβάσεις, συμβατός με την κοινοτική νομοθεσία. Ο νόμος προβλέπει ένα νέο Γραφείο δημόσιων συμβάσεων και μία Υπηρεσία εποπτείας των δημόσιων συμβάσεων. Στον τομέα αυτό, η Β-Ε θα πρέπει να εξασφαλίσει ότι η νομοθεσία θα συνοδεύεται από επαρκείς χρηματοοικονομικούς και τεχνικούς πόρους που μπορούν να διασφαλίσουν την αποτελεσματική εφαρμογή της. Θα απαιτηθεί εκπαιδευμένο προσωπικό τόσο για το εν λόγω Γραφείο όσο και για την Υπηρεσία εποπτείας. Θα χρειαστεί επίσης επαρκώς καταρτισμένο και εξειδικευμένο προσωπικό στο δικαστικό σώμα.

3.5.4 Τυποποίηση και διαπίστωση της συμμόρφωσης

Για να συμμορφωθεί με μία ΣΣΣ, η Β-Ε θα πρέπει σταδιακά να επιτύχει ευθυγράμμιση της νομοθεσίας της με τους τεχνικούς κανονισμούς της ΕΕ και με πρακτικές της ευρωπαϊκής τυποποίησης, της μετρολογίας, της διαπίστευσης και της διαπίστωσης της συμμόρφωσης. Ειδικότερα, θα πρέπει: i) να προωθηθεί η ανάπτυξη υποδομής για τα πρότυπα, την τυποποίηση και την ποιότητα, ii) να προωθηθεί η χρησιμοποίηση τεχνικών κανονισμών και διαδικασιών διαπίστωσης της συμμόρφωσης συμβατών με τους αντίστοιχους κοινοτικούς κανόνες και διαδικασίες, iii) να προωθηθεί η συμμετοχή της Β-Ε στις εργασίες των σχετικών ευρωπαϊκών και διεθνών οργανισμών, iv) όπου κρίνεται σκόπιμο, να συναφθούν συμβάσεις με την ΕΚ και τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΟΧ) σχετικά με τη διαπίστωση της συμμόρφωσης και την αποδοχή των προϊόντων.

Η Β-Ε κληρονόμησε τη νομοθεσία της πρώην Γιουγκοσλαβίας, αλλά μετά την ανεξαρτησία, οι οντότητες αρχικά εκπόνησαν νόμους και κανονισμούς και συνέστησαν νέους φορείς, ανεξάρτητα η μία από την άλλη. Τώρα, η Β-Ε διαθέτει νομοθεσία για τη μετρολογία η οποία βασίζεται στα ευρωπαϊκά πρότυπα. έχει εισαχθεί νόμος, σε επίπεδο κεντρικού κράτους, για τις μονάδες μέτρησης και έχει δημιουργηθεί η νομική βάση για τα πρότυπα, μέσω ενός κεντρικού νόμου για την τυποποίηση. Bάσει των νόμων αυτών, δημιουργήθηκε ένα νέο Ινστιτούτο της Β-Ε για τα πρότυπα, την μετρολογία και την πνευματική ιδιοκτησία. Το Ινστιτούτο αυτό, αν και αρμόδιο για την πιστοποίηση και τη διαπίστωση της συμμόρφωσης, δεν διαθέτει ούτε τις αναγκαίες εγκαταστάσεις ούτε την απαιτούμενη εξουσία εποπτείας της αγοράς και παραμένει σε υπανάπτυκτη κατάσταση όσον αφορά την οργάνωσή του. Εξακολουθεί να μη διαθέτει μόνιμο διοικητή, ενώ σε όλα τα τμήματά του οι πόροι και το προσωπικό είναι περιορισμένοι. Επίσης, πρέπει να εκπονηθεί, σε επίπεδο κεντρικού κράτους, νομοθεσία σχετικά με την διαπίστωση της συμμόρφωσης.

Όπως αναφέρεται, μόνο τέσσερις εταιρείες της Β-Ε έχουν τη στιγμή αυτή την ικανότητα να χρησιμοποιούν το σήμα ΕΚ που είναι αναγκαίο για τις εξαγωγές βιομηχανικών προϊόντων στην ΕΕ. Άλλες εταιρείες χρησιμοποιούν οδηγίες της ΕΕ και υποδομή διαπίστωσης της συμμόρφωσης εντός των κρατών μελών της ΕΕ. Η Β-Ε πρέπει να αναπτύξει τεχνική ικανότητα στον τομέα αυτό.

3.5.5 Προστασία των καταναλωτών

Η αποτελεσματική προστασία των καταναλωτών είναι αναγκαία προκειμένου να εξασφαλισθούν, αφενός, η ορθή λειτουργία της οικονομίας της αγοράς και, αφετέρου, τα μέγιστα δυνατά οφέλη της για τους καταναλωτές. Η προστασία αυτή θα εξαρτηθεί από την ανάπτυξη διοικητικής υποδομής που θα εξασφαλίζει την εποπτεία της αγοράς και την επιβολή της νομοθεσίας. Προκειμένου να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις της στο πλαίσιο μιας ΣΣΣ, η Β-Ε πρέπει: i) να αναπτύξει ενεργό πολιτική προστασίας των καταναλωτών, σύμφωνα με την κοινοτική νομοθεσία, ii) να εναρμονίσει τη νομοθεσία της για την προστασία των καταναλωτών, iii) να δημιουργήσει ανεξάρτητες και αποτελεσματικές διοικητικές δομές και εξουσίες επιβολής ώστε να εξασφαλίσει τις βασικές απαιτήσεις υγείας και ασφάλειας, και iv) να εξασφαλίσει την εκπροσώπηση, την ενημέρωση και την εκπαίδευση των καταναλωτών.

Νομοθεσία για την προστασία των καταναλωτών σε κεντρικό επίπεδο υπήρχε στη Β-Ε από το 2002 - ήταν μία από τις απαιτήσεις του οδικού χάρτη. Ωστόσο, η πραγματική προστασία των καταναλωτών υπάρχει στη θεωρία παρά στην πράξη καθώς οι απαιτούμενες οργανωτικές και διοικητικές υποδομές παραμένουν ατελείς. Δεν έχει ακόμη συσταθεί το Συμβούλιο που προβλεπόταν βάσει της νομοθεσίας του 2002. Ωστόσο, έχουν αρχίσει να δημιουργούνται ενώσεις καταναλωτών.

3.6 Δικαιοσύνη και εσωτερικές υποθέσεις

Χάρη στη διεθνή βοήθεια και στήριξη, η Β-Ε έχει αρχίσει να αντιμετωπίζει τις αδυναμίες που παρουσιάζουν τα συστήματά της στον τομέα της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων. Για πολύ μεγάλο διάστημα, η εθνότητα, η γεωγραφική θέση και οι προσωπικές επαφές καθόριζαν κατά κύριο λόγο τη λειτουργία της δικαιοσύνης στο πλαίσιο ενός κατατμημένου νομικού συστήματος. Το έγκλημα, είτε συγκυριακό είτε οργανωμένο, επεκτάθηκε ευρέως και η διαφθορά ρίζωσε βαθιά στον κοινωνικό, οικονομικό και πολιτικό ιστό. Η πλήρης εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων στο νομικό και δικαστικό τομέα που συντελούνται τη στιγμή αυτή θα καθορίσει και το κατά πόσο η Β-Ε μπορεί να εγκαθιδρύσει κράτος δικαίου και να τηρεί τις δέουσες διαδικασίες. Η διασφάλιση ενός αξιόπιστου και προβλέψιμου νομικού χώρου είναι προαπαιτούμενο για την αποτελεσματική λειτουργία μιας ΣΣΣ.

3.6.1 Ενίσχυση των θεσμικών οργάνων και του κράτους δικαίου

Στο πλαίσιο μιας ΣΣΣ, τα μέρη δίδουν ιδιαίτερη σημασία στην εδραίωση του κράτους δικαίου και στην ενίσχυση των θεσμών σε όλα τα επίπεδα, τόσο στον τομέα της διοίκησης γενικά όσο και στον τομέα της εφαρμογής του νόμου και του μηχανισμού της δικαιοσύνης ειδικότερα.

3.6.1.1 Αστυνομία

Οι αστυνομικές δυνάμεις είναι οργανωμένες σε διάφορα επίπεδα: υπάρχουν 10 αστυνομικές δυνάμεις σε επίπεδο καντονίων της ΟΒΕ, μία στην επαρχία Brcko, μία δύναμη της ΟΒΕ και μία της ΣΔ, η Κρατική Υπηρεσία Συνόρων (ΚΥΣ), η Κρατική Υπηρεσία Πληροφοριών και Προστασίας (ΚΥΠΠ), η δικαστική αστυνομία και η οικονομική αστυνομία. Έτσι, σε μία χώρα με πληθυσμό κατώτερο των τεσσάρων εκατομμυρίων κατοίκων οι αστυνομικές δυνάμεις αριθμούν 17 000 περίπου άτομα και κοστίζουν περίπου 180 εκατ. ευρώ ετησίως. Είναι προφανές ότι αυτή η πολυπλοκότητα των αστυνομικών δυνάμεων αυξάνει το κόστος και δημιουργεί προβλήματα συντονισμού και αποτελεσματικότητας. Η αστυνομική συνεργασία έχει βελτιωθεί (π.χ. η αστυνομική συνεργασία της ΣΔ υπήρξε ικανοποιητική σε μία σημαντική υπόθεση λαθρεμπορίου που τελικά κατέληξε στο ανώτατο δικαστήριο), αλλά εξακολουθούν να υπάρχουν πολυάριθμες λειτουργικές δυσκολίες: οι αστυνομικές δυνάμεις μίας οντότητας δεν έχουν δικαίωμα "καταδίωξης" στο εσωτερικό μιας άλλης. δεν υπάρχει κεντρική βάση δεδομένων και οι δυνάμεις των διάφορων οντοτήτων χρησιμοποιούν διαφορετικά συστήματα πληροφορικής. Το κόστος είναι υψηλό λόγω της αλληλοεπικάλυψης σε τομείς όπως η κατάρτιση και ο εξοπλισμός. Οι περιορισμοί οικονομικής και τεχνικής φύσης παρεμποδίζουν την καταπολέμηση του εγκλήματος.

Και στις δύο οντότητες καθώς και στην επαρχία Brcko, έχει αναληφθεί μεταρρύθμιση της αστυνομίας. Από τον Ιανουάριο 2003, μία αστυνομική αποστολή της ΕΕ (ΑΑΕΕ) εργάζεται για να καταρτίσει και να θέσει σε εφαρμογή βιώσιμες ρυθμίσεις αστυνόμευσης, σύμφωνες με τις βέλτιστες ευρωπαϊκές και διεθνείς πρακτικές, τις οποίες θα διαχειρίζεται η Β-Ε. Η ΑΑΕΕ μελετά, παρακολουθεί και εποπτεύει με σκοπό τη βελτίωση των διοικητικών και επιχειρησιακών ικανοτήτων της αστυνομίας. Η άσκηση επαρκούς πολιτικού ελέγχου στις αστυνομικές υπηρεσίες παρακολουθείται. Σε επιχειρησιακούς όρους, προτεραιότητα της ΑΑΕΕ, όσον αφορά την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος και την ενίσχυση της ασφάλειας των προσφύγων που επιστρέφουν, είναι να αναπτυχθεί μία προσέγγιση που θα βασίζεται στις πληροφορίες. Είναι γεγονός ότι η αστυνόμευση σε επίπεδο Β-Ε έχει βελτιωθεί: αυξήθηκε ο επαγγελματισμός, και αναπτύχθηκαν η ικανότητα διοίκησης και η συνεργασία μεταξύ αστυνομικών υπηρεσιών και άλλων φορέων επιβολής (π.χ. ΚΥΣ και τελωνειακές υπηρεσίες). Η σύσταση, το 2003, ενός νέου Υπουργείου Ασφάλειας σε επίπεδο κεντρικού κράτους αποτελεί επίσης θετικό βήμα. Αν και σε νηπιακό στάδιο ακόμη, το Υπουργείο θα έχει αρμοδιότητα σε επίπεδο κεντρικού κράτους για ορισμένα θέματα όπως ο μεθοριακός έλεγχος και η καταπολέμηση της τρομοκρατίας (ΚΥΣ, ΚΥΠΠ και Interpol). Πιστεύεται ότι το Υπουργείο θα διευκολύνει τη συνεργασία μεταξύ οντοτήτων και για το λόγο αυτό πρέπει να εξασφαλιστεί το συντομότερο δυνατό η πλήρης λειτουργική του ικανότητα.

Ωστόσο, για την καταπολέμηση του εγκλήματος, απαιτούνται μία ευρύτερη μεταρρύθμιση και ικανότητα επιβολής σε επίπεδο κεντρικού κράτους. Η συλλογή πληροφοριών πρέπει να βελτιωθεί με την άμεση ολοκλήρωση, για παράδειγμα, της λειτουργίας της ΚΥΠΠ. Επίσης, η Β-Ε πρέπει τώρα να εξετάσει το ενδεχόμενο περαιτέρω αναδιάρθρωσης και εξορθολογισμού των αστυνομικών υπηρεσιών προκειμένου να προωθηθεί η αποτελεσματικότητα και να βελτιωθεί η ικανότητα καταπολέμησης του εγκλήματος.

Τη στιγμή