]1.12.90 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ.0]]2^ 
γ^ ^α μπορούσαν να επιμορφωθούν άτομα από όλες τις 
αναπτυσσόμενες ^ώρες και ό^ι μόνο οι ολίγοι που συμμε 
τέ^ουν στα προγράμματα ^10 
δ^ Θετική τεχνολογία από τα κράτη μέλη θα μπορούσε να 
διαδοθεί ευρύτερα και ταχύτερα 
ε^ Οι ασκούμενοι θα μπορούσαν να φέρουν στα κέντρα 
επιμόρφωσης πληροφορίες για τις συνθήκες, τα έθιμα και 
τις διαδικασίες του τόπου τους 
στ^Ιακέντρα επιμόρφωσης θα μεριμνούν ωστενα δίδεται 
επαρκής προσοχή στις ενδεδειγμένες πτυχές της οικονο 
μικής και κοινωνικής έρευνας 
8ρυ^έλλεςΜ9Σεπτεμ^ρίου1990 
^ΟΚΕ επαναλαμβάνει την αδιάπτωτη υποστήριξη της προς 
το στό^οτηςδημιουργίας μιας κοινότητας των ερευνητών 
μέσα σ^έναν ευρωπαϊκό ^ώρο^ωρίς στεγανά, καθώς και την 
υποστήριςή της προς τις πρωτοβουλίες που έ^ουν ήδη αναλη^ 
φθεί για την επίτευξη του σκοπού αυτού 
ϋ ΟΚΕ, ενώ επιδοκιμάζει καταρχήν το προτεινόμενο 
πρόγραμμα, είναι πεπεισμένη ότιηδράση αυτή δενθα αποβεί 
πραγματικά προς όφελος τόσο της Κοινότητας όσο και των 
επιμέρους κρατών μελών, παρά μόνο αν ενταχθεί στα πλαίσια 
μιας σφαιρικήςκαι συνεκτικής πολιτικής που νασυντονί^εται 
εξάλλου με άλλεςσ^ετικέςπρωτο^ουλίες,οι οποίες έ^ουν 
ήδη αναληφθεί ή προταθεί από την Κοινότητα, και 
αποσκοπούνστη μείωση του τεχνολογικού ^άσματοςπου 
υπάρξει ανάμεσα στις μειονεκτικές και τις πιο ανεπτυγμένες 
περιοχές ^ Α επιμόρφωση θα παρέχεται με τρόπο ώστε να μπορούν 
οι ειδικοί στον τομέα της τεχνολογίας να επιστρέφουν 
στις ^ώρες τους, να δημιουργήσουν και να διαχειρισθούν 
τοπικές στολές επιμόρφωσης, συμπεριλαμβανομένης της 
δημιουργίας και της συντήρησης των απαραίτητων 
υποδομών. 
η^ ^αμπορούσεναγίνειμιαςευρείας κλίμακας επιλογή 
πανεπιστημιακών διδασκάλων, ορισμένοι από τους 
οποίους θα προέρχονται από τις αναπτυσσόμενες ^ώρες. 
θ^ ϋ^ιομη^ανία θα συμμετέχει στη διδασκαλία,τη^ορή^ 
γηση υποτροφιών και τηνπρομήθειαε^οπλισμού. απορεί 
επίσηςναδεί^ειενδιαφέρονγια τη μετέπειτα απασχόληση 
τωνπτυ^ιού^ωνστηναναπτυσσόμενη^ώρααπό την οποία 
προέρχεται για λειτουργικές έρευνες 
ϋΟΚΕ θέλει επίσης να υπενθυμίσει ότιηΕυρώπη των ερευ 
νητώνδενπεριορί^εται στον ακαδημαϊκό κόσμο και δεν^ητεί 
μόνο πρωτοβουλίες στον τομέα της εκπαίδευσης. Απαιτού 
νται άλλα μέτρα, προκειμένου να προωθηθείηανάπτυ^η της 
ευρωπαϊκής επιστημονικής κοινότητας στο σύνολο της. 
Ε^άλλου,ηΟΚΕ απευθύνει προς την Επιτροπή και το Συμ^ 
|3ούλιο έκκληση να εξασφαλίσουν τη συνέτιση των υπό 
ε^έλι^η δράσεων καθώς και των δραστηριοτήτων κατάρτισης 
που αναπτύσσονται στα πλαίσια των διαφόρων ειδικών 
προγραμμάτων έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης. Ρνωμοδότη^ηγιατηνπ^τ^ηαπ^^το^^^ 
^αιτε^ν^γι^ανάπτυ^^τ^ντ^έ^τ^^ν^ζ^ν^^ν^^ύ^^τ^ 
(90^^212^ 
Στις^ΐουνίου 1990 και σύμφωνα με το άρθρο 1]θθ,παράγραφος2της συνθήκης περί ιδρύσεως της 
ΕυρωπαϊκήςΟικονομικήςΚοινότητας,τοΣυμ^ούλιο αποφάσισε να ^ητήσειτη γνωμοδότηση της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την παραπάνω πρόταση 
Τοτμήμαενέργειας,πυρηνικώνθεμάτων και έρευνας,στο οποίο ανατέθηκεη προετοιμασίατων 
σχετικών εργασιών,επε^εργάσθηκε τη γνωμοδότηση του στις^Σεπτεμ^ρίου 1990 ^άσει της εισηγητή 
κής έκθεσης τουκ8ο^^8^ 
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή κατά τη 279η σύνοδο της ολομελείας (συνεδρίαση της 19ης 
Σεπτεμβρίου 1990^υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση. 
Αριθ. C 332/46 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 31.12.90 
Σε γενικές γραμμές, η ΟΚΕ επιδοκιμάζει την πρόταση απόφα­
σης διατυπώνοντας ωστόσο, ορισμένες παρατηρήσεις και 
συστάσεις σχετικά με ορισμένες διατάξεις και λεπτομέρειες 
εφαρμογής της. Οι εν λόγω παρατηρήσεις και συστάσεις 
εκτίθενται παρακάτω. 
1. Εισαγωγή 
1.1. Το ειδικό πρόγραμμα έρευνας και τεχνολογικής 
ανάπτυξης στον τομέα του ανθρώπινου δυναμικού και της 
κινητικότητας εντάσσεται στη γραμμή ερευνητικής δράσης 
6 του προγράμματος-πλαίσιο για τις κοινοτικές δράσεις έρευ­
νας και τεχνολογικής ανάπτυξης (1990-1994) ('). 
1.2. Στόχος της κοινοτικής δράσης στον τομέα αυτό είναι 
να «συνεισφέρει στην αύξηση του ανθρώπινου δυναμικού σε 
θέματα έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης που τα κράτη 
μέλη θα χρειασθούν κατά την επόμενη δεκαετία, και να βελ­
τιστοποιήσει τη χρησιμοποίηση των επιστημών και τεχνικών 
υποδομών των κρατών μελών, βοηθώντας στη δημιουργία 
μιας αληθινής ευρωπαϊκής επιστημονικής και τεχνολογικής 
κοινότητας». 
1.3. Ο στόχος αυτός στην ουσία δεν είναι νέος, εφόσον, 
μετά από μια πειραματική φάση δύο ετών, αποφασίσθηκε 
από το Συμβούλιο, τον Μάρτιο του 1985, ένα πρόγραμμα 
προώθησης των συνεργασιών στις ευρωπαϊκές επιστημονικές 
και τεχνολογικές ανταλλαγές για την περίοδο 1985-1988 (2), 
που είχε ήδη ως στόχο τη δημιουργία μιας πραγματικής 
κοινότητας ερευνητών μέσα σε έναν ευρωπαϊκό χώρο χωρίς 
στεγανά. 
1.4. Η ΟΚΕ είχε εκφράσει τότε, στη γνωμοδότηση που 
εξέδωσε για την πρόταση της Επιτροπής στις 25 Οκτωβρίου 
1984 (3), την πεποίθηση της, ότι «ήρθε η στιγμή να δημι­
ουργήσει η Ευρωπαϊκή Κοινότητα έναν πραγματικό επιστη­
μονικό χώρο με διαστάσεις παράλληλες προς τον αμερι­
κανικό επιστημονικό χώρο». 
1.5. Μολονότι δεν επρόκειτο παρά μόνο για ένα πρώτο 
βήμα προς αυτή την κατεύθυνση, το πρόγραμμα-πλαίσιο 
1987-1991 προσέδωσε στη δημιουργία μιας «Ευρώπης των 
ερευνητών» χαρακτήρα προτεραιότητας, που συγκεκριμενο­
ποιήθηκε με την καθιέρωση μιας γραμμής ειδικών ερευνητι­
κών δράσεων σε σχέση με την προώθηση, την αξιοποίηση 
και τη χρησιμοποίηση των ανθρώπινων πόρων (4). Στο πλαί­
σιο αυτό ακριβώς αποφασίσθηκαν από το Συμβούλιο τα εξής: 
— ένα σχέδιο προγράμματος για την προώθηση των διεθνών 
συνεργασιών και των αναγκαίων ανταλλαγών ευρωπαίων 
ερευνητών (1988-1992) (SCIENCE) (5) - προϋπολογι­
σμός: 167 εκατομμύρια Ecu, 
— ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα προώθησης της οικονομικής 
επιστήμης (1989-1992) (SPES) (6) - προϋπολογισμός: 
6 εκατομμύρια Ecu (7), 
(') ΕΕ αριθ. L 117 της 8. 5. 1990, σ. 28. 
(2) ΕΕ αριθ. L 83 της 25. 3. 1985, σ. 13. 
(3) ΕΕ αριθ. C 343 της 24. 12. 1984, σ. 12. 
(4) ΕΕ αριθ. L 302 της 24. 10. 1987. σ. 1. 
(5) ΕΕ αριθ. L 206 της 30. 7. 1988, σ. 88. 
(6) ΕΕ αριθ. L 44 της 13. 2. 1989, σ. 43. 
(7) Η Επιτροπή πρότεινε την έγκριση συμπληρωματικού προϋπολογι­
σμού 4 εκατομμυρίων Ecu για την υλοποίηση του προγράμματος 
SPES [έγγρ. COM(90) 179 τελικό]. — ένα πειραματικό κοινοτικό πρόγραμμα για την υποστή­
ριξη και τη διευκόλυνση της πρόσβασης στους μεγάλους 
επιστημονικούς και τεχνολογικούς εξοπλισμούς και εγκα­
ταστάσεις κοινού ενδιαφέροντος (&). 
1.6. Το νέο πρόγραμμα-πλαίσιο αναγνωρίζει βέβαια την 
ανάγκη να αναληφθεί μια νέα πιο συγκροτημένη πρωτοβου­
λία με πιο συγκεκριμένους στόχους, που να διαθέτει χρηματο­
δότηση καλύτερα προσαρμοσμένη στις ανάγκες, προκειμένου 
να «ενισχυθεί η κινητικότητα και η κατάρτιση των νέων 
ερευνητών στο διδακτορικό και μεταδιδακτορικό επίπεδο», 
σύμφωνα με μια προσέγγιση «Bottom-up» (από κάτω προς τα 
άνω), γύρω από δύο κύριους άξονες: την κατάρτιση και την 
κινητικότητα των προσωπικών έρευνας, αφενός, και τη 
δημιουργία δικτύων, αφετέρου. 
1.7. Η ανάγκη αυτή βασίζεται σε μία τριπλή διαπίστωση 
που έκανε η Επιτροπή στην ανακοίνωση της της 13ης Ιουνίου 
1989 με τον τίτλο «πλαίσιο των κοινοτικών δράσεων Ε και Α 
κατά τη δεκαετία του 1990» (9): 
— συγκριτικά πιο ολιγάριθμο επιστημονικό προσωπικό 
στην Κοινότητα (περίπου 500 000) από ό,τι στις Ηνωμένες 
Πολιτείες (825 000) ή στην Ιαπωνία (400 000), χώρες όπου 
ο αριθμός αυτός αυξάνεται με ταχύτητα. Η ευρωπαϊκή 
επιστημονική κοινότητα εξακολουθεί επιπλέον να γηρά­
σκει και δεν ανανεώνεται παρά μόνο σε ποσοστό 1% 
περίπου ετησίως, έναντι του 3% που απαιτείται για την 
ανανέωση 
— ανεπαρκής κινητικότητα του ερευνητικού προσωπικού, 
και τούτο μολονότι ένα τρίτο του προσωπικού αυτού συνέ­
χισε τις σπουδές του σε μια ευρωπαϊκή χώρα εκτός της 
δικής του 
— αυξανόμενο κόστος των μεγάλων επιστημονικών και ερευ­
νητικών εγκαταστάσεων και ρυθμός τεχνολογικής αλλα­
γής που προσδίδουν συνεχώς μεγαλύτερη σημασία στη 
δυνατότητα κατανομής της χρηματοδότησης αυτών των 
εγκαταστάσεων μεταξύ των κρατών μελών. 
1.8. Πρέπει να αναφερθεί μια τέταρτη διαπίστωση που σχε­
τίζεται με τη διαρροή εγκεφάλων («Brain Drain»), όχι τόσο 
στο εξωτερικό, όσο και στο εσωτερικό της Κοινότητας, που 
υποθηκεύει σοβαρά την επιστημονική και τεχνολογική 
ανάπτυξη ορισμένων κρατών μελών και συνεπώς την οικονο­
μική βάση και κοινωνική τους ανάπτυξη. Εδώ πρέπει να 
γίνει παραπομπή στην ενημερωτική έκθεση που κατήρτισε το 
τμήμα ενέργειας, πυρηνικών θεμάτων και έρευνας για την 
«κατάρτιση και απασχόληση των ερευνητών στην Κοινό­
τητα» (10), στην οποία υπογραμμιζόταν ιδίως η ανεπαρκής 
σημασία που αποδίδουν η Κοινότητα και τα κράτη μέλη στο 
θέμα αυτό. 
1.9. Η έκθεση της ομάδας εμπειρογνωμόνων στην οποία 
είχε ανατεθεί η εκτίμηση του προγράμματος-πλαίσιο 1987-
1991 («Framework programme review board») που υποβλή­
θηκε τον Ιούνιο του 1989, υπογραμμίζει κυρίως την ανάγκη 
λήψεως μέτρων για την προσέλκυση και συγκράτηση των 
(8) ΕΕ αριθ. L 98 της 11.4. 1989, σ. 29. 
(9) SEQ89) 675 τελικό. 
(ιο) Έγγρ. CES 388/88 τελικό της 20. 12. 1988 — Εισηγητής ο 
κ. Moreland. 
311190 Επίοημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ.033^7 
προσωπικών υι^η^ής κατάρτισης στις λιγότερο ευνοημένες 
περίοδες της Κοινότητας. 
ΡΙΟ. ^υγκεκριμένα^οστό^ος του προγράμματος^ για τον 
οποίοπρορ^επεταιη χορήγηση ποσοΰ^8 εκατομμυρίων 
Ε^είναιησυμ^ο^κατάτηνπενταετήδιάρκειαεφαρμογής 
του^ στην κατάρτιση και στην ανάπτυξη των γνώσεων και 
επιστημονικών ειδικεΰσεων^ΟΟΟ Ευρωπαίων ερευνητων.Ο 
αριθμός αυτός αντιπροσωπεύει τοΙ^Ιτουσυνο^ικοΰαριΟμοΰ 
ερευνητών της Κοινότητας 
ΡΙΡ Επιδόματα θα χορηγούνται σε νέους ερευνητές^ ώστε 
να αποκτούν μεταδιδακτορική κατάρτισης διετούς συνήθως 
διάρκειας^ σε ερευνητικά κέντρα υι^η^ού επιπέδους ειδικές 
επιστημονικές και τεχνολογικές εγκαταστάσεις που 
^ρίσκονταισεά^ακράτημέ^ητηςΚοινότητας^ήεξαιρε-
τικά ευρωπαϊκά δίκτυα. 
ΡΡ1 ΤοΚοινό Κέντρο Ερευνών (ΚΚΕρ^ θα πρέπει να 
συμβεί και αυτό στο πρόγραμμα. Ηροςτοΰτο προβλέπεται 
προϋπο^ογισμός^εκατομμύριαΕ^ που θα προέλθει από 
το γενικό προϋπολογισμό που εγκρίθηκε για το πρόγραμμα. 
ΡΙ1 Αυτές οι δράσεις κατάρτισης θα περιλαμβάνουν 
επίσης μέτρα χρηματοδοτικής υποστήριξης για να καταστεί 
δυνατήηπρόσ^αση στις εγκαταστάσεις των φι^οξενουσων 
οργανώσεων και για τη συμμετοχή στις έρευνες των δίκαιου 
^ων επιδομάτων κατάρτισης 
ΡΡ^. Ηρο^έπονται επίσης συνοδευτικά μέτραγια την 
εξασφάλιση της κα^,ής τεχνικής εκτέλεσης του προγράμμα­
τος^ της διαχείρισης και της εκτίμησης του^ την κατά^η^η 
διάδοση των αποτελεσμάτων των δράσεωνκατάρτισης και τη 
δυνατότητα πρόσ^ασηςσαυτά^καΟως και το συντονισμό και 
την ανάπτυξη της αμοιβαίας γνωριμίας των συμμετεχόντων 
στο πρόγραμμα. 
1.1^ Τέ^ πρέπεινα σημειωθεί ότι^93 εκατομμύρια 
Ε^υΟααφιερωΟούνστηνυ^οποίησητηςσυγκεντροποιημένης 
δράσης για τη διάδοση και αξιοποίηση των αποτελεσμάτων 
των ειδικών και συμπληρωματικών προγραμμάτων έρευνας^ 
όπως αυτή προ^έπεται στο άρΟρο^της απόφασης του ^υμ-
^ου^ίου σχετικά με το πρόγραμμα-π^αίσιο 1990-199^. 
1 Τ^ν^έςπα^τ^^εις 
ΙΡ^σ^^σ^^^^^^^^^^^^^^Ρ^^^ 
1ΡΡ Το προτεινόμενο πρόγραμμα δενπροορί^εται για 
υποκατάστατο των τρε^ουσών κοινοτικών δράσεων. Το 
πρόγραμμα αυτό δεν έ^ει επίσης σκοπό την εξασφάλιση μιας 
συνέ^ειαςήμιας ανάπτυξης των δράσεων αυτών^ παρόδους 
τους κοινούς στόλους και της στενής των σχέσης. Ενδείκνυ­
ται επίσης να τονιστεί εδώοκαινοτόμος χαρακτήρας των 
δραστηριοτήτων στην υλοποίηση των οποίων αποσκοπεί το 
πρόγραμμα αυτό. 
1Ρ1 Ανκαιείναι πο^ύενωρίςγια ναεκφέρεικανείς 
γνώμη για την επιτυχία του ^ΡΕ^ και του πειραματικού προ­
γράμματος ^εγά^οιεξοπ^ισμοί^όγωτηςπρόσφατηςέναρ-
ξηςεκτέ^εσήςτους^πρέπει να σημειωθεί η επιτυ^ίατου 
προγράμματος ^ΙΕΝΟΕ και ταυτόχρονα των δραστηριοτή^ 
των κατάρτισης^ που έ^ουν αναληφθεί στο πλαίσιο διαφόρων ειδικών προγραμμάτων έρευνας. Ενώ ε^ορηγούντο πενήντα 
υποτροφίες κατ^έτος από την Κοινότητα πριν από το!983 
(έτος ενάρξεως της πειραματικής φάσης του προγράμματος 
προώθησης των συνεργασιών και των αντα^αγων που απαι 
τούνται για τουςευρωπαίους ερευνητές ^-Ι983^^οαριθμός 
αυτός έφθασε τώρα στις τριακόσιες πενήντα^τετρακόσιες 
υποτροφίες κατ^έτος^ συμπεριλαμβανομένων των υποτροφιών 
που χορηγούνται στο πλαίσιο των ειδικών προγραμμάτων^ 
που πρέπεινααντιπαρα^ηΟούν προς τις ^ιες διακόσιες 
αιτήσεις που υπο^ά^ονται ετησίως. 
1Ρ3. σύμφωνα με τις σχετικές αποφάσεις του ^υμ^ου^ίου 
τα τρία αυτά προγράμματα θα πρέπει να βήξουν το 199^ έτος 
κατά το οποίο το πρόγραμμα-π^,αίσιο 1990-199^ θα πρέπει να 
αποτελέσει αντικείμενο εξέτασης^ηοποία^ σύμφωνα με την 
αρρήτου διολισθαίνοντος προγραμματισμού^Οαπρέπεινα 
οδηγήσειστηνυπορ^ήενός νέουπρογράμματος^αίσιο 
για την περίοδοΙ993-Ι997.σήμερα δεν προβλέπεται καμία 
χρηματοδότηση στο πρόγραμμα πλαίσιο Ι990-Ι99^γιατη 
συνέπεια πέρα από το 199^ των τριών αυτών προγραμμάτων. 
1Ρ^. 11 ΟΚΕ διερωτάται συνεπώςτι θα απογίνουν τα 
προγράμματα ^Ε^Ε^ΡΕ^ και ^εγά^οι εξοπλισμούς 
Θετική απάντηση δεν δόθηκε ούτε στη σχετική με το 
πρόγραμμα-π^αίσιο 1990-199^ απόφαση^ούτεστην εξετα­
ζόμενη πρόταση.11 διαβεβαίωση ότι ^η δράση πουδιεξάγεται 
στα πλαίσια του προγράμματος ^ιΕ^Ε θα συνετισθεί σε 
συντονισμό με τις νέες δραστηριότητες^ δεν θα μπορούσες 
αν δενυπάρξει κονδύλιο προϋπολογισμού για το σκοπό αυτό^ 
να αποτελέσει εγγύηση. 
II ^^^^^^^^^^^^ 
111. 11 ΟΚΕδιαπιστώνει πρώτααπ^αότ4 επειδή περιο­
ρίζει τις δράσεις κατάρτισης στο μεταδιδακτορικό επίπεδος 
ηπρόταση της Επιτροπής δεν συμφωνεί με το παράρτημα^ 
της σχετικής με το πρόγραμμα πλαίσιο 1990-199^ απόφασης, 
που εκθέτει λεπτομερώς το περιεχόμενο των προς εκτέλεση 
δράσεων και της οποίας το σημείο^προ^έπει ότι οι εν ^,όγω 
δράσεις αφορούν επίσης το διδακτορικό επίπεδο. Επιμένεις 
ώστε οι εκκλήσεις με προτάσεις που θα απευθυνθούν στους 
νέουςερευνητέςναδιευκρινί^ουνσ^ετικάτοεπίπεδο κατάρτι 
σης που απαιτείται από τους υποψηφίους των επιδομάτων για 
έρευνα. 
III Είναι απαραίτητο ά^Αωστε να υπενΟυμισΟείότιη 
διάρκεια διδακτορικών σπουδών ποικίλει σημαντικά από το 
ένα κράτος μέ^,ος στο ά^ο και σε συνάρτηση με τον κ^άδο 
σπουδών(από τρία έως εφτά^ο^τώ ακόμη και εννέα ^ρόνια^. 
Ενώ έ^εισημειωΟείηπρόΟεση της Επιτροπής να ^ει το 
στοιχείο αυτό υπόι^η κατά την επιλογή των ερευνητών που 
συμμετέχουν στο πρόγραμμα κατάρτισης^ αναμένονται 
ωστόσο διευκρινίσεις για τοντρόπο με τον οποίο θα πράγμα 
τοποιηΟείηεπι^ογήαυτή^ ώστε οι διαφορές αυτές να μην 
επηρεάζουν αρνητικά την υλοποίηση των στόλων του προ 
γράμματος. 
111 Κατά τις πληροφορίες που διε^ασεηΕπιτροπή, 
τοκόστοςμιαςδράσηςκατάρτισηςεκτιμάταιπερίπουσε 
38 000 Ε^ιι κατ^έτος. θ αριθμός αυτός περιλαμβάνει το 
επίδομα κατάρτισης ύ^ουςπερίπου^ΟΟΟΕ^ιι που χορηγεί­
ται στον ερευνητή και μια οικονομική ενίσχυση προς τον 
οργανισμό υποδομής ύ^ουςΙΟΟΟΟΕ^ιι. 
11^. ΗΟΚΕ επισημαίνει το γεγονός ότι^ηοικονομική 
αυτή ενίσχυση δεν πρέπεινα θεωρείται ως επιδότηση της 
Αριθ. C 332/48 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 31.12.90 
λειτουργίας του οργανισμού υποδοχής, ούτε να αντικαθιστά 
τις ενδεχόμενες οικονομικές παροχές που εχορηγούντο ως τη 
δεδομένη στιγμή από τα κράτη μέλη. 
2.2.5. Πάντως, η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να φροντίσει 
ώστε οι συμβάσεις που θα υπογραφούν για τις δράσεις κατάρ­
τισης να διευκρινίζουν, σε συνάρτηση ιδίως με τον τύπο 
ερευνητή και το σκοπό της χορήγησης του επιδόματος, που 
θα μπορέσει να διατεθεί από τον οργανισμό υποδοχής η 
οικονομική ενίσχυση που θα του χορηγηθεί. Η Επιτροπή θα 
πρέπει επίσης να ελέγχει την τήρηση των διατάξεων της 
υπογραφείσας σύμβασης και να προβεί στην εκτίμηση της 
επίδρασης της οικονομικής αυτής ενίσχυσης. 
2.3. Οι τομείς έρευνας που καλύπτονται από το πρόγραμμα 
2.3.1. Ο αριθμός και η έκταση των τομέων έρευνας που θα 
καλυφθούν από το πρόγραμμα, εκτός του ότι επιβεβαιώνουν 
τον οριζόντιο χαρακτήρα του, μαρτυρούν επίσης μέριμνα για 
τον μη εκ των προτέρων αποκλεισμό οιουδήποτε θέματος 
έρευνας. Σ'αυτό έγκειται η καινοτομία που παρουσιάζει αυτό 
το πρόγραμμα, ενώ, όσον αφορά τα προγράμματα SCIENCE 
και SPES, αυτά περιορίζονται αντίστοιχα, στους τομείς των 
φυσικών επιστημών και της οικονομικής επιστήμης. Γι'αυτό 
τον μη εκ των προτέρων αποκλεισμό διατυπώνονται διάφορες 
παρατηρήσεις στη γνωμοδότηση της ΟΚΕ. 
2.3.2. Η πρώτη από τις παρατηρήσεις αυτές αφορά τη 
συμπερίληψη των τομέων έρευνας που προσανατολίζονται σε 
σχέση με εκείνους που καλύπτονται από τα δεκατέσσερα άλλα 
ειδικά προγράμματα έρευνας του προγράμματος-πλαίσιο. 
2.3.3. Η ΟΚΕ εκφράζει έντονη ανησυχία για τις αβεβαιό­
τητες που υπάρχουν όσον αφορά τη βούληση της Επιτροπής 
να συνεχίσει την υλοποίηση δραστηριοτήτων κατάρτισης 
στο πλαίσιο των νέων προτεινόμενων ειδικών προγραμμάτων, 
ενώ τέτοιες δράσεις ετέθησαν και τίθενται σε εφαρμογή στα 
πλαίσια πολλών προγραμμάτων που σήμερα ευρίσκονται υπό 
εκτέλεση, ιδίως υπό μορφή υποτροφιών κατάρτισης και κινη­
τικότητας. 
2.3.4. Πρέπει να υπενθυμισθεί ότι η ΟΚΕ ετόνισε επανει­
λημμένα τη σημασία που πρέπει να δοθεί στις δραστηριότητες 
κατάρτισης στο πλαίσιο των ειδικών προγραμμάτων έρευνας, 
λόγω ιδίως της άμεσης και πραγματικής συμβολής τους στο 
στόχο της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής στο εσωτε­
ρικό της Κοινότητας. 
2.3.5. Οι δραστηριότητες αυτές διαδραματίζουν πρωταρ­
χικό ρόλο, επιτρέποντας στα κράτη μέλη που διαθέτουν περι­
ορισμένα μέσα στον τομέα των υποδομών έρευνας και του 
επιστημονικού προσωπικού να συμμετέχουν πλήρως στα 
προγράμματα έρευνας και ως εκ τούτου σημαντικά στη 
μείωση των ανισοτήτων ανάπτυξης μεταξύ των κρατών μελών, 
όπως τόνισε η ΟΚΕ τελευταία στη γνωμοδότηση της για το 
πρόγραμμα-πλαίσιο 1990-1994 (') · 
2.3.6. Αυτές οι δράσεις κατάρτισης επιτρέπουν επιπλέον 
την προσαρμογή του ερευνητικού προσωπικού στην ταχεία 
εξέλιξη των γνώσεων και των τεχνικών. 
(') ΕΕ αριθ. C 56 της 7. 3. 1990. σ. 34 (εισηγητής: ο κ. J. DeNormann). 2.3.7. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει ότι έχει πρωταρχική σημασία 
να συνεχιστούν αυτές οι δραστηριότητες κατάρτισης κατά 
κύριο λόγο στο πλαίσιο των διαφόρων ειδικών προγραμμάτων 
και σύμφωνα με τους στόχους και το επιστημονικό και τεχνο­
λογικό περιεχόμενο του καθενός από αυτά, και δεν θα 
μπορούσε να δεχθεί να γίνει πραγματική μεταφορά οικονομι­
κής επιβάρυνσης, εάν η πρόθεση της Επιτροπής ήταν η 
υλοποίηση των δραστηριοτήτων αυτών αποκλειστικά και 
μόνο στο πλαίσιο του εξεταζόμενου προγράμματος. 
2.3.8. Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, μια τέτοια εξέλιξη θα 
καθιστούσε κατά πάσα πιθανότητα δυσχερέστερη την 
επίτευξη των ειδικών στόχων του παρόντος προγράμματος, 
με την περικοπή των κονδυλίων προϋπολογισμού που θα 
προορίζονταν γι'αυτό και με τη διενέργεια πραγματικής μετα­
φοράς ευθυνών. 
2.3.9. Εντούτοις, η ΟΚΕ δεν αντιτίθεται στην ανάληψη, 
στο πλαίσιο του παρόντος προγράμματος, δράσεων κατάρτι­
σης, σε ερευνητικούς τομείς που προσανατολίζονται σε 
σχέση με εκείνους που καλύπτονται από τα δεκατέσσερα 
άλλα ειδικά προγράμματα. Εντούτοις, επισημαίνει, τον εξής 
κίνδυνο: αν δοθεί προτεραιότητα σ'αυτούς τους τομείς έρευ­
νας, μπορεί να μην υπάρξουν τα απαραίτητα κονδύλια για τη 
διεύρυνση νέων πεδίων έρευνας. 
2.3.10. Όσον αφορά τη συμπερίληψη των ανθρωπιστικών 
και των κοινωνιολογικών επιστημών, πρέπει να υπογραμμι­
σθεί ότι τούτο ανταποκρίνεται σε αίτημα που διετύπωσε η 
ΟΚΕ ήδη το 1984, στη γνωμοδότηση της για το πρόγραμμα 
τόνωσης των συνεργασιών και των ευρωπαϊκών επιστημονι­
κών και τεχνολογικών ανταλλαγών (1985-1988)(2), αίτημα 
που πρόβαλε εκ νέου στη γνωμοδότηση της για το πρόγραμμα 
SPES το Σεπτέμβριοι 988 (3). 
2.3.11. Η ΟΚΕ σημειώνει εντούτοις ότι η Επιτροπή δεν 
είναι σήμερα σε θέση να εκτιμήσει τις ανάγκες μεταδιδακτο­
ρικής κατάρτισης στον τομέα των κοινωνιολογικών και 
ανθρωπιστικών επιστημών ούτε και τον αριθμό ερευνητών 
στον τομέα αυτό, και ότι η υλοποίηση αυτού του προγράμμα­
τος θα μπορούσε να συμβάλει στην εκτίμηση των πραγματι­
κών σχετικών αναγκών. Κρίνεται εντούτοις σκόπιμο να ση­
μειωθεί ότι επί εξήντα χιλιάδων διδακτορικών διατριβών που 
υποβάλλονται ετησίως στην Κοινότητα, οι μισές περίπου 
αφορούν τον τομέα των κοινωνιολογικών και ανθρωπιστικών 
επιστημών. 
2.3.12. Πρέπει πάντως να διερωτηθεί κανείς ποιο είναι το 
ακριβές περιεχόμενο των όρων «Ανθρωπιστικές και κοινωνιο­
λογικές επιστήμες». Υφίσταται πράγματι ο κίνδυνος να δοθεί 
μάλλον έμφαση στην οικονομική επιστήμη, εις βάρος των 
άλλων κοινωνιολογικών και ανθρωπιστικών επιστημών, και 
κυρίως των ερευνών που τοποθετούνται στο μεταίχμιο μεταξύ 
επιστήμης/τεχνολογίας/κοινωνιολογίας, σε θέματα όπως η 
ποιότητα ζωής και το περιβάλλον. 
2.4. Οι λεπτομέρειες εκτέλεσης του προγράμματος 
2.4.1. Οι λεπτομέρειες εκτέλεσης του προτεινόμενου προ­
γράμματος εμφανίζουν δύο εποικοδομητικές καινοτομίες σε 
(2) ΕΕ αριθ. C 343 της 24. 12. 1984, σ. 12. 
(3) ΕΕ αριθ. C 310 της 12. 12. 1988. σ. 23. 
31.12.90 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 332/49 
σχέση με τις πρωτοβουλίες που έχει ήδη λάβει η Κοινότητα 
για την κατάρτιση των ερευνητών: 
— αφενός οι συμμετέχοντες στις δράσεις κατάρτισης θα 
επιλέγονται βάσει ετήσιας διαδικασίας με σκοπό να συν­
δυάζονται οι οργανισμοί υποδοχής με τους ερευνητές που 
επιθυμούν να συμμετάσχουν στην κοινοτική δράση και 
— αφετέρου οι ερευνητές να επιλέγονται από τους οργανι­
σμούς υποδοχής σύμφωνα με ένα αποκεντρωμένο 
σύστημα. 
2.4.2. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει αυτές τις λεπτομέρειες εκτέ­
λεσης, υπογραμμίζοντας συγχρόνως ότι θα απαιτηθεί πολύ 
στενή παρακολούθηση εκ μέρους της Επιτροπής, προκειμέ­
νου να υπάρξει συμβιβασμός μεταξύ της υλοποίησης του 
προγράμματος και των στόχων που έχουν καθορισθεί. Θα 
πρέπει κυρίως να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στο στόχο της 
ενίσχυσης της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής στην 
Κοινότητα, και συγκεκριμένα, κατά την επιλογή των δικαιού­
χων των επιδομάτων κατάρτισης. 
2.5. Επανεξέταση τον προγράμματος και εκτίμηση των 
αποτελεσμάτων τον 
2.5.1. Το άρθρο 5 της πρότασης απόφασης προβλέπει 
αφενός επανεξέταση του προγράμματος κατά τη διάρκεια του 
έτους 1992, και αφετέρου, εκτίμηση των αποτελεσμάτων του 
κατά τη λήξη του. 
2.5.2. Η ΟΚΕ διερωτάται κατά πόσον είναι χρήσιμο να 
γίνει επανεξέταση του προγράμματος κατά το 1992 στο βαθμό 
που η εκτέλεση του δεν είναι δυνατόν να αρχίσει πριν από 
την 1η Ιανουαρίου 1991 το ενωρίτερο και λαμβανομένων 
υπόψη των αναγκαίων χρονικών περιθωρίων για την επιλογή 
των οργανισμών υποδοχής και των ενδιαφερόμενων ερευνη­
τών, καθώς και για την απογραφή των συμβάσεων κατάρτι­
σης. Υπό τις συνθήκες αυτές η ΟΚΕ πιστεύει ότι για να 
έχει κάποια χρησιμότητα η επανεξέταση αυτή, θα πρέπει να 
πραγματοποιηθεί κατά τη διάρκεια του τρίτου έτους από την 
έναρξη εφαρμογής του εν λόγω προγράμματος. 
2.5.3. Η ΟΚΕ διαπιστώνει επίσης, ακόμη μία φορά, ότι δεν 
περιλαμβάνεται ρητά μεταξύ των παραληπτών των εκθέσεων 
για την επανεξέταση του προγράμματος και την εκτίμηση 
των αποτελεσμάτων του. Η Επιτροπή ποτέ δεν έδωσε επαρκή 
εξήγηση για την πρακτική αυτή και τη διατήρηση της, η 
νομική εγκυρότητα της οποίας κρίνεται απόλυτα αμφισβη­
τήσιμη βάσει των διατάξεων του άρθρου 130 Ο της συνθήκης 
ΕΟΚ. 
2.5.4. Κρίνεται λοιπόν απαραίτητο να υπενθυμισθεί ότι, 
σύμφωνα με το άρθρο αυτό της συνθήκης, πρέπει να ζητείται 
υποχρεωτικά η γνωμοδότηση της ΟΚΕ, ιδίως για κάθε πρό­
ταση τροποποίησης, παράτασης ή ανανέωσης των προγραμ­
μάτων έρευνας. Συνεπώς, οι εκθέσεις αυτές συνιστούν, τόσο 
για την ΟΚΕ όσο και για το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο, 
ουσιώδες στοιχείο εκτίμησης των προτάσεων της Επιτροπής. 
Η ΟΚΕ ζητεί από την Επιτοοπή και το Συμβούλιο να τρο­
ποποιήσουν το άρθρο 5 της πρότασης απόφασης. 
2.6. Συμβολή τον προγράμματος στο στόχο ενίσχυσης της 
οικονομικής και κοινωνικής συνοχής 
2.6.1. Η ικανότητα των περιοχών της Κοινότητας να 
κρατούν το προσωπικό έρευνας υψηλής κατάρτισης το οποίο 
κατάγεται από αυτές και μάλιστα να προσελκύουν και άλλο, συνιστά αναμφίβολα βασικό παράγοντα, προκειμένου να μπο­
ρέσουν οι πιο μειονεκτικές από αυτές να αναπτύξουν τις 
ικανότητες έρευνας τους και συνεπώς να μειώσουν το τεχνο­
λογικό χάσμα που τις χωρίζει από τις περιοχές που είναι πιο 
ανεπτυγμένες. 
2.6.2. Στο πλαίσιο αυτό, το επίπεδο ανάπτυξης των υποδο­
μών έρευνας διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο, τον οποίο 
αποσιωπεί σε σημαντικό βαθμό η εξεταζόμενη πρόταση. 
Πράγματι, υπάρχει κίνδυνος, το προτεινόμενο πρόγραμμα όχι 
μόνο να μην επιφέρει κοινοτικό όφελος για όλα τα κράτη 
μέλη αλλά και να οδηγήσει τελικά σε επιτάχυνση της φυγής 
εγκεφάλων προς τις πλέον ευημερούσες περιοχές της Κοινό­
τητας οι οποίες και διαθέτουν ανεπτυγμένες και προηγμένες 
υποδομές έρευνας. 
2.6.3. Ο κίνδυνος αυτός είχε ήδη επισημανθεί από την 
ΟΚΕ στη γνωμοδότηση της για το πρόγραμμα-πλαίσιο 1990-
1994, στην οποία είχε διαπιστωθεί η συγκέντρωση των 
κέντρων ανωτέρου επιπέδου στα κράτη μέλη του Βορρά και 
είχε υπογραμμισθεί ότι η άμεση εφαρμογή του προγράμματος 
αυτού θα επέφερε τη συγκέντρωση των ερευνητών στα κέντρα 
αυτά, εις βάρος ορισμένων άλλων κρατών μελών. 
2.6.4. Φαίνεται ότι η Επιτροπή συνειδητοποιεί τον κίνδυνο 
αυτό εφόσον προβλέπει, σε ειδικές περιπτώσεις, τη δυνατό­
τητα παράτασης κατά ένα έτος της χορήγησης των επιδο­
μάτων, προκειμένου να μπορούν οι ερευνητές να επανέλθουν 
στη χώρα καταγωγής τους και να εκμεταλλευθούν εκεί την 
τεχνογνωσία που απέκτησαν. Η δυνατότητα αυτή πρέπει να 
αντιμετωπισθεί ευνοϊκά, ακόμη και αν φυσικά μπορεί κανείς 
να αμφισβητήσει ότι ένα τέτοιο μέτρο θα είναι δυνατό να 
συγκρατήσει μόνιμα τους εν λόγω ερευνητές στις χώρες κατα­
γωγής τους. 
2.6.5. Μεγαλύτερη σημασία έχει η σημαντική θέση που 
δόθηκε στη συμμετοχή δικτύων κέντρων ανωτέρου επιπέδου 
στο πρόγραμμα κατάρτισης. Το παράρτημα II της απόφασης 
του Συμβουλίου σχετικά με το πρόγραμμα-πλαίσιο 1990-1994 
είναι, από την άποψη αυτή, πιο σαφές από την εξεταζόμενη 
πρόταση όσον αφορά τη συμβολή των δικτύων αυτών στο 
στόχο της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής, εφόσον 
διευκρινίζεται σ'αυτό ότι ο σκοπός είναι η διευκόλυνση της 
εγκατάστασης στις περιφερειακές περιοχές και στις περιοχές 
που είναι σήμερα μειονεκτικές ενός επιστημονικού και τεχνι­
κού δυναμικού υψηλής κατάρτισης, αφού ληφθούν υπόψη οι 
ειδικές ανάγκες των περιοχών αυτών. 
2.6.6. Αν και η σύσταση μιας υποδομής δικτύων θεωρείται 
βασικής σημασίας στο πλαίσιο αυτού του προγράμματος, η 
ΟΚΕ διαπιστώνει ότι κανένα συγκεκριμένο μέτρο δεν προτεί­
νεται για το σκοπό αυτό. Καλεί την Επιτροπή να δώσει λύση 
στην κατάσταση αυτή και να αφιερώσει σχετικά τις αναγκαίες 
πιστώσεις προϋπολογισμού. 
2.6.7. Πρέπει λοιπόν να τονισθεί ότι το προτεινόμενο 
πρόγραμμα δεν θα επιτύχει πλήρως το στόχο του παρά μόνον 
εάν ενταχθεί στο πλαίσιο μιας συνεκτικής πολιτικής που να 
συντονίζεται με άλλες σχετικές κοινοτικές πρωτοβουλίες και 
να αφορά κατά προτεραιότητα τις περιοχές των οποίων οι 
Αριθ ^ 332/50 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 31 12 90 
ικανότητες για έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη είναι οι 
ασθενέστερες, όπως τα προγράμματα 5ΤΚΗ)Ε('), νΑΐνΕ(2) 
και δΡΚΙΝΤ(3) Τούτο κρίνεται απαραίτητο, πολύ περισσό­
τερο που οι πρωτοβουλίες που έλαβε η Επιτροπή, ιδίως απο 
της ενάρξεως του πρώτου προγραμματος-πλαισιο το 1983, δεν 
κατέστησαν δυνατή τη μείωση του τεχνολογικού χάσματος, 
που αυξάνεται αδιάκοπα και χωρίζει τις πλέον μειονεκτικές 
περιοχές της Κοινότητας απο τις πλέον ευνοημένες Οι ανισό­
τητες αυτές εκτείνονται σήμερα σε μια κλίμακα απο 1 εως 12 
2 7 Συμπληρωματικές παρατηρήσεις 
2 7 1 Η ΟΚΕ κρίνει οτι πρέπει να υπενθυμισθούν οι σημα­
ντικές ανισότητες που υπάρχουν στην Κοινότητα στο θέμα 
των αμοιβών και των συνθηκών εργασίας των ερευνητών 
και οι οποίες επισημάνθηκαν στην ενημερωτική έκθεση που 
αναφέρεται στο σημείο 1 8 παραπάνω Οι ανισότητες αυτές 
συνιστούν τόσο τροχοπέδη στην κινητικότητα των ερευνη­
τών οσο και λόγο φυγής των εγκέφαλων, τόσο στο εξωτερικό 
οσο και στο εσωτερικό της Κοινότητας 
2 7 2 Η δημιουργία μιας πραγματικής επιστημονικής και 
τεχνολογικής ευρωπαϊκής κοινότητας σε ενα χώρο χωρίς 
στεγανά επιβάλλει την προσεκτική εξέταση των θεμάτων 
αυτών που συνδέονται άμεσα με το καθεστώς των ερευνητών 
(') δΤΚΙϋΕ δαβηα &ηά Ταζίιηοΐοβγ ΓΟΓ Κε^ιοηβΐ Ιηηον&ϋοη 3ηά 
ϋενείορπίΰηΐ ιη ΕιίΓορε 
(2) Διάδοση και αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της επιστημονικής 
και τεχνολογικής έρευνας (ΕΕ αριθ 1200 της 13 7 1989, σ 23) 
(3) Στρατηγικό πρόγραμμα καινοτομίας και μεταφοράς τεχνολογιών 
(ΕΕ αριθ Ε 112 της 25 4 1989 σ 12) 
Βρυξέλλες 19 Σεπτεμβρίου 1990 και που πρέπει, αν χρειασθεί, να οδηγήσουν στην υιοθέτηση 
κατάλληλων μέτρων για την εξάλειψη των ανισοτήτων αυτών 
και τη δημιουργία σε όλες τις περιοχές της Κοινότητας ενός 
περιβάλλοντος που να ευνοεί την εξέλιξη των ερευνητών και 
να τους ενθαρρύνει να ασχολούνται για πολύ καιρό με την 
έρευνα, είτε δημοσία είναι είτε ιδιωτική 
2 7 3 Η ΟΚΕ υπογραμμίζει έξαλλου οτι, ενω η αύξηση του 
επιστημονικού και τεχνολογικού δυναμικού της Κοινότητας 
συνιστά καθοριστικό παράγοντα ενίσχυσης της ικανότητας 
έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης της δεν αποτελεί τελικά 
επαρκή προϋπόθεση βελτίωσης, της ανταγωνιστικότητας της 
ευρωπαϊκής βιομηχανίας Η βελτίωση της ανταγωνιστικότη­
τας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, πέρα απο την ικανότητα 
της να προσελκύει και να συγκρατεί ερευνητές υψηλής κατάρ­
τισης, εξαρτάται απο την ύπαρξη διατάξεων που να εφαρμόζο­
νται με στόχο την πραγματική διάδοση και αξιοποίηση των 
αποτελεσμάτων της έρευνας και της τεχνολογικής ανάπτυξης 
και την ταχεία μετατροπή τους σε νεα προϊόντα η μεθόδους 
2 7 4 Η ΟΚΕ υπενθυμίζει τέλος οτι οι αυριανοί ερευνητές 
είναι οι σημερινοί μαθητές και οτι επομένως θα πρέπει να 
δοθεί αυξημένη προσοχή στην κατάρτιση που απαιτείται πριν 
απο την είσοδο στην ανωτάτη παιδεία Στην ενημερωτική 
έκθεση του τμήματος στην οποία έγινε η δη αναφορά, διατυ­
πώνονται σχετικά συστάσεις στις οποίες πρέπει να γίνει 
παραπομπή και υπογραμμίζεται η ζωτική ανάγκη έγκαιρης 
αποκάλυψης του ταλέντου, και ενθάρρυνσης εκείνων που 
το διαθέτουν, καθολη τη διάρκεια της κατάρτισης τους, να 
εργασθούν στον ερευνητικό τομέα Οι παρατηρήσεις αυτές 
πρέπει να ληφθούν υπόψη αν υπάρχει πράγματι βούληση να 
αυξηθεί το ανθρωπινό δυναμικό της Κοινότητας σε ο,τι 
άφορα την έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Αίθριο ΜΑ5ΡΚΟΝΕ