Στρατηγική για την επιβολή των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας στις τρίτες χώρες

(2005/C 129/03)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Οι παραβιάσεις των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας αυξάνονται συνεχώς και τα τελευταία χρόνια έχουν αποκτήσει βιομηχανικές διαστάσεις. Αυτό συμβαίνει παρά το γεγονός ότι τώρα πια τα περισσότερα μέλη του ΠΟΕ έχουν θεσπίσει νομοθεσία για την εφαρμογή των βασικών κανόνων τήρησης των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας (ΔΠΙ). Είναι επομένως σημαντικό να μπορεί η Ευρωπαϊκή Ένωση να επικεντρώνει την προσοχή της στην αυστηρή και αποτελεσματική εφαρμογή αυτής της νομοθεσίας.

Αυτή η στρατηγική έχει ως στόχο να συμβάλει στη βελτίωση της κατάστασης στις τρίτες χώρες. Αποτελεί τη λογική συνέχεια των πρόσφατων πρωτοβουλιών όπως η οδηγία σχετικά με την επιβολή των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας (1) η οποία θα εναρμονίσει τη νομοθεσία επιβολής στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και η αναθεώρηση του τελωνειακού κανονισμού (2), που προβλέπει την ανάληψη δράσης για την καταπολέμηση των παραποιήσεων ή των πειρατικών εμπορευμάτων στα σύνορα της Κοινότητας.

Στόχοι της στρατηγικής είναι οι εξής:

Αυτή η στρατηγική δεν προορίζεται:

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ

1) Προσδιορισμός των χωρών με προτεραιότητα

Είναι σημαντικό να προσδιοριστεί ένας περιορισμένος αριθμός χωρών στι οποίες πρέπει να επικεντρωθούν οι προσπάθειες της Επιτροπής στο πλαίσιο της παρούσας στρατηγικής (βλ. παράρτημα Ι, τμήμα 4). Επειδή οι ανθρώπινοι και χρηματοδοτικοί πόροι που διατίθενται για την ενίσχυση των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας (4) είναι περιορισμένοι, δεν είναι ρεαλιστικό να πιστεύουμε ότι η δράση μας μπορεί να επεκταθεί ομοίως σε όλες, ή ακόμη και στις περισσότερες χώρες στις οποίες εμφανίζονται πρακτικές πειρατείας και παραποίησης. Για τον λόγο αυτό ένας μηχανισμός εντοπισμού των πιο προβληματικών χωρών/περιοχών, ή εκείνων στις οποίες απαιτείται επειγόντως η δράση της Κοινότητας, θα αποτελέσει βασικό μέσο για την επιτυχή εφαρμογή αυτής της στρατηγικής.

Στα τέλη του 2002, η Επιτροπή διενήργησε μια μελέτη για να εκτιμήσει την κατάσταση στις τρίτες χώρες όσον αφορά τις παραβιάσεις και την ενίσχυση των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας (5). Η μελέτη αυτή, εντοπίζοντας με μεγαλύτερη ακρίβεια τα προβλήματα, αποτελούσε τη διάγνωση που βοήθησε την Επιτροπή στο να αναπτύξει την παρούσα στρατηγική. Παράλληλα παρείχε σημαντικές πληροφορίες που συνέβαλαν στον προσδιορισμό των χωρών εκείνων στις οποίες πρέπει να επικεντρωθούν οι προτεραιότητες και να διατεθεί το μεγαλύτερο τμήμα των περιορισμένων πόρων μας.

Ειδικές δράσεις:

2) Πολυμερείς/διμερείς συμφωνίες

Η Συμφωνία για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας στον τομέα του εμπορίου (Συμφωνία TRIP) (7) περιέχει ένα λεπτομερές κεφάλαιο που είναι αφιερωμένο στον καθορισμό βασικών κανόνων ενίσχυσης των ΔΠΙ και τεχνικής συνεργασίας. Προβλέπει επίσης μια δομή αρμόδια για την παρακολούθηση της εφαρμογής των διατάξεων της συμφωνίας καθώς και για τις διαβουλεύσεις μεταξύ των μελών, δηλαδή του Συμβουλίου TRIP. Τέλος, καθιερώνει ένα μηχανισμό πρόληψης και ρύθμισης των διαφορών. Αυτά τα χαρακτηριστικά καθιστούν τη συμφωνία TRIP ένα από τα καταλληλότερα και αποτελεσματικότερα μέσα για την επίλυση του προβλήματος σχετικά με τις παραβιάσεις των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας.

Οι πολλές διμερείς συμφωνίες που έχει συνάψει η Ευρωπαϊκή Κοινότητα περιέχουν ένα κεφάλαιο που είναι αφιερωμένο στα ΔΠΙ. Αυτό το κεφάλαιο αναφέρει ότι πρέπει να επιτευχθεί υψηλό επίπεδο προστασίας των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας (καθώς και της επιβολής τους). Οι περισσότερες συμφωνίες περιλαμβάνουν επίσης μια διάταξη που επιτρέπει την τεχνική συνεργασία σ'αυτόν τον τομέα. Αυτές οι διατάξεις πρέπει να ελέγχονται προσεχτικά και να εφαρμόζονται αποτελεσματικά, ιδίως σε ό,τι αφορά τις πιο «προβληματικές» χώρες.

Οι θεσμικές δομές αυτών των πολυμερών και διμερών συμφωνιών (Συμβούλιο TRIP, Συμβούλια σύνδεσης, Παγκόσμιος Οργανισμός Πνευματικής Ιδιοκτησίας — WIPO, κ.λπ.) μπορούν να χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο και τις συζητήσεις σχετικά με τη νομοθεσία και τα προβλήματα επιβολής από τα πρώτα στάδια. Θα επιτρέψουν τη διεξαγωγή διαρθρωμένου πολιτικού διαλόγου και θα ενεργήσουν ως φόρουμ για την υποβολή νέων πρωτοβουλιών ή για την «έγκαιρη προειδοποίηση» σχετικά με προβλήματα που προκύπτουν πριν γίνει αναγκαία η θέσπιση αυστηρότερων μέτρων.

Προβλέπεται επίσης να βελτιωθεί η εφαρμογή των διατάξεων επιβολής στις μελλοντικές διμερείς ή διαπεριφερειακές συμφωνίες καθώς και να διευκρινιστεί τί ακριβώς θεωρεί η ΕΕ ως τα υψηλότερα διεθνή πρότυπα σ'αυτόν τον τομέα και τί είδους προσπάθειες περιμένει από τους εμπορικούς εταίρους της.

Ειδικές δράσεις:

3) Πoλιτικός διάλoγoς

Η Επιτροπή πρέπει να καταστήσει σαφές στους εμπορικούς εταίρους της ότι η αποτελεσματική προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας, τουλάχιστον σε επίπεδο που καθορίζεται στη συμφωνία TRIP, είναι απολύτως ουσιαστική και ότι το πρώτο βήμα για την καταπολέμηση της πειρατείας και της παραποίησης είναι η ύπαρξη του καταλλήλου επιπέδου επιβολής της νομοθεσίας στην πηγή, δηλαδή στις χώρες όπου παράγονται και εξάγονται αυτά τα εμπορεύματα. Η Επιτροπή θα τονίσει επίσης ότι η αποτελεσματική επιβολή των δικαιωμάτων είναι στις περισσότερες περιπτώσεις προς το αμοιβαίο συμφέρον, είτε πρόκειται για θέματα υγείας ή κατανάλωσης, και συμβάλλει γενικότερα στην προσέλκυση ξένων επενδύσεων. Στις επαφές της σε διάφορα επίπεδα με τις αρχές των εν λόγω χωρών, η Επιτροπή πρέπει να περάσει το μήνυμα ότι είναι πρόθυμη να τις βοηθήσει να αυξήσουν το επίπεδο επιβολής της νομοθεσίας, αλλά και ότι δεν θα διστάσει να χρησιμοποιήσει τα μέσα που διαθέτει στις περιπτώσεις στις οποίες η ελλειπής επιβολή της νομοθεσίας βλάπτει τους κατόχους αυτών των δικαιωμάτων.

Επιπλέον, η Επιτροπή αυξάνει τη συνεργασία της με χώρες που θίγονται σοβαρά από αυτές τις πρακτικές και οι οποίες συμμερίζονται τις ανησυχίες της Κοινότητας, όπως η Ιαπωνία. Αυτό θα καταλήξει σε μεγαλύτερη ανταλλαγή πληροφοριών και ακόμη στη συμμετοχή σε κοινές πρωτοβουλίες στις τρίτες χώρες. Εξάλλου, αυτές οι «κοινές επιχειρήσεις» πρέπει να συμβάλουν στην ορθολογική αναδιάρθρωση των πόρων μεταξύ των χωρών που συμμερίζονται παρόμοιες ανησυχίες και επιδιώκουν παράλληλες πρωτοβουλίες.

Τέλος, οι αντιπροσωπείες της ΕΚ στις «προβληματικές» χώρες μπορούν να παίξουν σημαντικό ρόλο καθιερώνοντας στενούς δεσμούς με τις τοπικές οντότητες επιβολής της νομοθεσίας, με τους κοινοτικούς κατόχους των δικαιωμάτων που λειτουργούν σ'αυτές τις χώρες και με τις πρεσβείες των κρατών μελών της ΕΕ και άλλων ενδιαφερομένων χωρών.

Ειδικές δράσεις:

4) Κίνητρα/Τεχνική συνεργασία

Οι περισσότερες χώρες στις οποίες δεν εφαρμόζεται σωστά η επιβολή της νομοθεσίας θα ισχυριστούν την έλλειψη πόρων και την ύπαρξη πιο πιεστικών προτεραιοτήτων από την προστασία των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας. Η επιβολή των ΔΠΙ είναι μια περίπλοκη δραστηριότητα που άπτεται πολλών τομέων. Προϋποθέτει το σχεδιασμό νομοθεσίας, την κατάρτιση δικαστών, αστυνομικών, υπαλλήλων τελωνείων και άλλων εμπειρογνωμόνων, τη δημιουργία υπηρεσιών ή ομάδων σχεδιασμού, τη συνειδητοποίηση του κοινού, κ.λπ.. Οι περισσότερες από αυτές τις ανάγκες μπορούν να αντιμετωπιστούν, και σε ορισμένο βαθμό έχουν ήδη αντιμετωπιστεί, από την Επιτροπή μέσω προγραμμάτων τεχνικής συνεργασίας, αλλά είναι σημαντικό να γίνουν περισσότερα με ακόμη καλύτερο τρόπο.

Η τεχνική βοήθεια είναι μια δραστηριότητα που ευνοείται από την ΕΕ για την συμβολή της στην ελάφρυνση της φτώχειας και στην ανάπτυξη. Έτσι είναι σημαντικό να αποδειχθεί το ότι η κατάλληλη επιβολή των ΔΠΙ μπορεί να συμβάλει στην υλοποίηση αυτού του στόχου συνδέοντάς τον με τις ευκαιρίες για επενδύσεις, με τη μεταφορά τεχνολογίας και τεχνογνωσίας, με την προστασία της παραδοσιακής γνώσης, με τη βελτίωση της υγείας και των προτύπων ασφαλείας, κ.λπ..

Θα είναι αναγκαίο να υπάρξει μια ευέλικτη προσέγγιση που θα λαμβάνει υπόψη τις διαφορετικές ανάγκες της δικαιούχου χώρας, το επίπεδο ανάπτυξής της, την προσχώρηση ή όχι στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (ΠΟΕ), και τα κυριότερα προβλήματα σε ό,τι αφορά τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας (χώρα παραγωγής, διαμετακόμιση ή κατανάλωση εμπορευμάτων παραποίησης). Τα προγράμματα συνεργασίας θα είναι αποτελεσματικά μόνον αν έχουν προτεραιότητα και αν εκλαμβάνονται ως σημαντικά στην δικαιούχο χώρα.

Είναι επίσης σημαντικό να διαδίδονται οι πληροφορίες και να εξασφαλίζεται ένα ελάχιστο επίπεδο συνεργίας μεταξύ των κυριοτέρων φορέων παροχής τεχνικής βοήθειας, όπως ο WIPO, η Παγκόσμια Οργάνωση Τελωνείων (WCO), τα κράτη μέλη και τρίτες χώρες όπως η Ιαπωνία, οι ΗΠΑ και άλλες.

Τέλος, πρέπει να τονιστούν οι εξής δυσκολίες:

Ειδικές δράσεις:

5) Ρύθμιση διαφορών/Κυρώσεις

Κανένας νόμος δεν μπορεί να είναι πράγματι αποτελεσματικός χωρίς την απειλή κυρώσεων. Οι χώρες στις οποίες γίνονται συστηματικές παραβιάσεις των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και όπου οι κυβερνήσεις δεν εφαρμόζουν δράση για την αντιμετώπιση του προβλήματος μπορούν να καταγγέλλονται δημοσίως. Ως τελευταία λύση, μπορεί να προβλέπεται η προσφυγή στους μηχανισμούς ρύθμισης των διαφορών στο πλαίσιο των πολυμερών και διμερών συμφωνιών.

Ο ισχύων μηχανισμός του κανονισμού για τους εμπορικούς φραγμούς (ΚΕΦ) (13) μπορεί να αποτελέσει το σημείο έναρξης. Ο ΚΕΦ είναι ένα νόμιμο μέσο που δίνει το δικαίωμα στις κοινοτικές επιχειρήσεις και βιομηχανίες να υποβάλουν καταγγελία, η οποία υποχρεώνει την Επιτροπή να διαξάγει έρευνες και να εκτιμά αν υπάρχουν αποδεικτικά στοιχεία για την παραβίαση των διεθνών εμπορικών κανόνων με δυσμενείς συνέπειες για το εμπόριο. Η διαδικασία κατά συνέπεια οδηγεί είτε σε αμοιβαία συμφωνηθείσα λύση του προβλήματος ή σε προσφυγή σε μηχανισμό ρύθμισης των διαφορών.

Ο ΚΕΦ έχει ευρύ πεδίο εφαρμογής, εφόσον καλύπτει όχι μόνον τα εμπορεύματα αλλά και, ως έναν ορισμένο βαθμό, τις υπηρεσίες και τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας όταν η παραβίαση των κανόνων που αφορούν αυτά τα δικαιώματα έχει κάποια συνέπεια στο εμπόριο μεταξύ της ΕΚ και τρίτης χώρας.

Μπορεί επίσης να προβλεφθεί η προσφυγή σε άλλους μηχανισμούς ρύθμισης των διαφορών. Για παράδειγμα, η ΕΕ συμπεριλαμβάνει επίσης παρόμοιους μηχανισμούς σε όλο και μεγαλύτερο αριθμό διμερών συμφωνιών οι οποίοι μπορούν να εφαρμοστούν σε περιπτώσεις μη συμμόρφωσης με τα απαιτούμενα (υψηλότερα) πρότυπα προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας.

Η ελλειπής επιβολή της νομοθεσίας απορρέει συνήθως από τον τρόπο με τον οποίο οι αρμόδιες αρχές εφαρμόζουν (ή δεν εφαρμόζουν) de facto αυτούς τους κανόνες και όχι από την απουσία νομοθεσίας ή από κατάφωρη ανακολουθία της νομοθεσίας με τις απαιτήσεις της συμφωνίας TRIP. Εντούτοις, όταν αυτές οι ελλείψεις γίνονται συστημικές μπορούν να αιτιολογήσουν μια υπόθεση ρύθμισης των διαφορών.

Ειδικές δράσεις:

6) Δημιουργία δημοσίων-ιδιωτικών εταιρικών σχέσεων

Υπάρχουν πολλές εταιρείες και ενώσεις οι οποίες ανέπτυξαν ενεργό δράση στην καταπολέμηση της πειρατείας/παραποίησης επί πολλά έτη. Αποτελούν μια πολύτιμη πηγή πληροφοριών αλλά είναι και βασικοί εταίροι για κάθε πρωτοβουλία συνειδητοποίησης. Ορισμένες από αυτές τις οντότητες είναι ήδη παρούσες και πολύ ενεργοί στις πιο προβληματικές χώρες.

Εκτός από τις συγκεκριμένες δράσεις που προτείνονται τώρα, υπάρχουν στην Επιτροπή άλλα παραδείγματα πρωτοβουλιών για τη δημιουργία δημοσίων-ιδιωτικών εταιρικών σχέσεων που συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με την επιβολή της νομοθεσίας για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας.

Ένα από αυτά τα σχέδια προέβλεπε τη δημιουργία Κέντρων αναδιανομής της καινοτομίας για την στήριξη εταιρειών που ασχολούνται με τη μεταφορά τεχνολογίας (14). Σ'αυτό το σχέδιο συμμετέχουν άτομα με μεγάλη εμπειρία στον τομέα των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας (έκδοση αδειών, μεταβίβαση δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, κλπ.) και μπορούν να συμβάλουν στην συγκέντρωση πληροφοριών σχετικά με προβλήματα επιβολής της νομοθεσίας σε τρίτες χώρες. Μέχρι σήμερα το δίκτυο καλύπτει μόνον την ΕΕ, αλλά προβλέπεται να επεκταθεί σε τρίτες χώρες. Υπάρχει ένα πρότυπο σχέδιο με μια υπηρεσία στην Χιλή.

'Εχει ήδη συσταθεί το «Γραφείο Συνδρομής ΔΠΙ» (15), ένα σχέδιο το οποίο υποστηρίζεται από την Επιτροπή για την ενίσχυση της δημιουργικότητας και της καινοτομίας. Στόχος αυτού του Γραφείου Συνδρομής δεν είναι να εξετάζει τις καταγγελίες αλλά να παρέχει πληροφορίες στους βιομηχανικούς κλάδους της ΕΕ. Μπορεί επομένως να κατευθύνει τις εταιρείες που αντιμετωπίζουν προβλήματα παραβίασης των δικαιωμάτων τους σε τρίτες χώρες.

Τέλος, η Επιτροπή έχει μακρά εμπειρία στο να εμπλέκει ιδιωτικούς φορείς στα σεμινάρια και εκπαιδευτικά προγράμματα που καλύπτουν ειδικότερα την επιβολή στα σύνορα της νομοθεσίας ΔΠΙ.

Ειδικές δράσεις:

7) Συνειδητοποίηση/Κτηθείσα εμπειρία

Η παροχή καλύτερων πληροφοριών στο κοινό αποτελεί μια άλλη πολύ σημαντική διάσταση της στρατηγικής. Αυτό μπορεί να αναλυθεί στα ακόλουθα στοιχεία:

Ειδικές δράσεις:

8) Θεσμική συνεργασία

Οι υπηρεσίες της Επιτροπής που είναι αρμόδιες για τις διάφορες πτυχές επιβολής των ΔΠΙ θα επιταχύνουν το συντονισμό και τη συνεργασία τους με στόχο την προώθηση του ρόλου της Επιτροπής. Χωρίς να παρεμβάλλεται μία επιπλέον γραφειοκρατική βαθμίδα είναι αναγκαίο:

Ειδικές δράσεις:

(1) Η οδηγία 2004/48/ΕK του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 2004, υπάρχει στη διεύθυνση:

http://europa.eu.int/eur-lex/pri/en/oj/dat/2004/l_195/l_19520040602en00160025.pdf

(2) Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1383/2003 του Συμβουλίου της 22ας Ιουλίου 2003, υπάρχει στη διεύθυνση:

http://europa.eu.int/comm/taxation_customs/customs/counterfeit_piracy/files/counterfeit_en.pdf

(3) Αυτή η στρατηγική δεν έχει πρόσθετες άμεσες δημοσιονομικές επιπτώσεις στον προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

(4) Η αναφορά στα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας σ'αυτό το έγγραφο γίνεται με την ευρύτερη έννοια, δηλαδή συμπεριλαμβάνονται τα δικαιώματα δημιουργού και τα συγγενικά δικαιώματα, αλλά επίσης και τα εμπορικά σήματα, τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας, τα σχέδια, οι γεωγραφικές ενδείξεις, οι εμπιστευτικές πληροφορίες, κλπ.

(5) Τα πλήρη αποτελέσματα της «Μελέτης για την ενίσχυση των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας στις τρίτες χώρες», καθώς και μια λεπτομερής έκθεση ανά χώρα, για όλες τις χώρες για τις οποίες λήφθηκαν επαρκείς πληροφορίες, βρίσκονται στη διεύθυνση:

http://europa.eu.int/comm/trade/issues/sectoral/intell_property/survey_en.htm

(6) Μια πολύτιμη πηγή πληροφοριών σχετικά με την καταγωγή, την πορεία και τη φύση των εμπορευμάτων παραποίησης και πειρατείας τα οποία προορίζονται για την Κοινότητα, ή είναι υπό διαμετακόμιση μέσω της Κοινότητας, είναι τα ετήσια στατιστικά στοιχεία σχετικά με τα εμπορεύματα καταγωγής τρίτων χωρών που έχουν κατασχεθεί από τις τελωνειακές αρχές στα σύνορα της Κοινότητας. Η έκθεση υποβάλλεται από την ΓΔ TAXUD. Τα στοιχεία για το έτος 2003 βρίσκονται στη διεύθυνση:

http://europa.eu.int/comm/taxation_customs/customs/counterfeit_piracy/index_en.htm

(7) Συμφωνία για τα Δικαιώματα Πνευματικής Ιδιοκτησίας στον Τομέα του Εμπορίου, παράρτημα 1Γ της συμφωνίας για την ίδρυση του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΤRIPs, Μαρακές 1994)·

(8) Το άρθρο 51 της συμφωνίας TRIP αναφέρει μόνον την υποχρέωση των μελών να εφαρμόζουν τελωνειακά μέτρα για εισαγόμενα εμπορεύματα.

(9) Το πρόγραμμα ΕΚ-ASEAN για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας περιέχει ένα περιφερειακό και ένα εθνικό στοιχείο και καλύπτει όλους τους τομείς αυτών των δικαιωμάτων. Είναι ύψους 5 εκατομμυρίων ευρώ. Προγραμματίζεται συμπληρωματικό ποσό 2 εκατομμυρίων ευρώ για να ληφθεί υπόψη η συμμετοχή του Λάος, της Καμπότζης και του Βιετνάμ. Το σχέδιο άρχισε το 2000 και έχει διάρκεια 5 έτη.

(10) Το πρόγραμμα ΠΟΕ ΙΙ είναι το μεγαλύτερο πρόγραμμα στήριξης του ΠΟΕ στην Κίνα αξίας 15 εκατομμυρίων ευρώ σε 5 έτη — στο οποίο η Κίνα προτίθεται να συνεισφέρει συμπληρωματικό ποσοστό 30 %. Θα προταθεί ένα κεφάλαιο σχετικό με τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας. Το πρόγραμμα πρέπει να ξεκινήσει πριν το τέλος του 2004.

(11) Το σχέδιο προορίζεται να στηρίξει μικρές πρωτοβουλίες στην Κίνα. Οι πρωτοβουλίες, συνολικής αξίας 9,6 εκατομμυρίων ευρώ και διάρκειας 5 ετών, στηρίζονται στη ζήτηση, αλλά θα ενθαρρυνθεί ενεργά η συμπερίληψη σχεδίων που αφορούν τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας.

(12) Στο πλαίσιο του προγράμματος κοινοτικής βοήθειας για την ανασυγκρότηση, την ανάπτυξη και τη σταθεροποίηση (CARDS) για τα Δυτικά Βαλκάνια, τον Ιούλιο 2003 εγκαινιάστηκε ένα σχέδιο με τίτλο «Βιομηχανικά και πνευματικά δικαιώματα». Το σχέδιο θα έχει διάρκεια 36 μηνών και αξία 2,25 εκατομμύρια ευρώ.

(13) Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 3286/94 του Συμβουλίου της 22ας Δεκεμβρίου 1994 που καθορίζει κοινοτικές διαδικασίες στον τομέα της κοινής εμπορικής πολιτικής για να διασφαλιστεί ή άσκηση των δικαιωμάτων της Κοινότητας στο πλαίσιο των κανόνων του διεθνούς εμπορίου, ιδίως αυτών που έχουν θεσπιστεί στο πλαίσιο του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου

http://europa.eu.int/comm/trade/issues/respectrules/tbr/legis/adgreg06a.htm

(14) Η ΓΔ ENTR διαχειρίζεται αυτό το σχέδιο. Για περισσότερες πληροφορίες βλ.:

http://europa.eu.int/comm/enterprise/innovation/networks.htm#irc

(15) http://www.ipr-helpdesk.org

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I

ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

1) Φύση του προβλήματος

Η συμφωνία TRIPs καθορίζει για πρώτη φορά ένα ενιαίο και πλήρες σύνολο πολυμερών κανόνων που ισχύουν σε όλους τους τύπους δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας. Επίσης, περιλαμβάνει ένα λεπτομερές κεφάλαιο που καθορίζει τα ελάχιστα πρότυπα εφαρμογής των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας το οποίο πρέπει να εγκριθεί από όλα τα μέλη του ΠΟΕ.

Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι σήμερα η πλειονότητα των μελών του ΠΟΕ έχει θεσπίσει νόμους για την εφαρμογή αυτών των ελάχιστων προτύπων (1), τα επίπεδα πειρατείας και παραποίησης/απομίμησης συνεχίζουν να αυξάνουν κάθε χρόνο. Τα τελευταία χρόνια, οι δραστηριότητες αυτές έχουν λάβει βιομηχανικές διαστάσεις, εφόσον παρέχουν αξιοσημείωτες προοπτικές κέρδους και από την άλλη πλευρά περιορισμένους κινδύνους για τους δράστες.

Επομένως, σαφώς η ΕΚ δεν μπορεί να αρκείται απλά στο να παρακολουθεί τη δημιουργία γενικών νομοθετικών πλαισίων στις χώρες μέλη του ΠΟΕ. Πρέπει οπωσδήποτε να στοχεύει όλο και περισσότερο στην ενεργή και αποτελεσματική εφαρμογή της νομοθεσίας τήρησης των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας.

Τα τελευταία χρόνια, σημειώθηκαν ορισμένες σημαντικές πρωτοβουλίες στην Κοινότητα και τα εξωτερικά της σύνορα. Αμέσως μετά το 1994, η ΕΚ εξέδωσε τον καλούμενο τελωνειακό κανονισμό (κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 3295/94), που επιτρέπει τους συνοριακούς ελέγχους στις εισαγωγές προϊόντων παραποίησης/απομίμησης. Αργότερα, το 1998, η Επιτροπή εξέδωσε την πράσινη βίβλο για την καταπολέμηση της παραποίησης και της πειρατείας στην ενιαία αγορά. Λαμβάνοντας υπόψη τις αντιδράσεις που προκάλεσε η πράσινη βίβλος, η Επιτροπή παρουσίασε σχέδιο δράσης στις 30 Νοεμβρίου 2000. Το εν λόγω σχέδιο δράσης εξετάζει συγκεκριμένα, ειδικότερα υπό μορφή οδηγίας για την εναρμόνιση των μέτρων εφαρμογής των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας στην Κοινότητα και κανονισμού για τη βελτίωση των τελωνειακών μηχανισμών που προέβλεπε ο προγενέστερος τελωνειακός κανονισμός για την καταπολέμηση των προϊόντων παραποίησης/απομίμησης ή των πειρατικών προϊόντων, την επέκταση των αρμοδιοτήτων της Europol ώστε να καλύπτουν την πειρατεία και την παραποίηση/απομίμηση, καθώς και μελέτη για τις μεθόδους συγκέντρωσης, ανάλυσης και σύγκρισης στοιχείων για την παραποίηση/απομίμηση και την πειρατεία (2). Επιπλέον, τα συμπεράσματα της προεδρίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Άνοιξης 2003 (3) περιείχαν επίμονη έκκληση για την αύξηση της καταπολέμησης της πειρατείας και της παραποίησης/απομίμησης. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή (ΓΔ ΔΕΥ) έχει την πρόθεση να εγκαινιάσει μια νομοθετική πρωτοβουλία το 2004 υπό μορφή πρότασης απόφασης — πλαισίου του Συμβουλίου όσον αφορά την προσέγγιση της εθνικής νομοθεσίας και τις κυρώσεις στον τομέα της παραποίησης/απομίμησης και της πειρατείας.

Η κατάσταση ωστόσο διαφέρει εκτός των συνόρων της Κοινότητας. Τα εσωτερικά μέσα που είναι στη διάθεση των κατόχων κοινοτικών δικαιωμάτων σε περιπτώσεις παραβίασης των δικαιωμάτων τους στο εσωτερικό της Κοινότητας ή στην περίπτωση εισαγωγής προϊόντων παραποίησης στην ΕΕ δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν εάν οι εν λόγω παραβιάσεις πραγματοποιούνται σε τρίτες χώρες και τα προϊόντα που προκύπτουν από αυτές καταναλώνονται στο εσωτερικό ή εξάγονται προς άλλες τρίτες χώρες. Αν και αυτές οι παραβιάσεις γίνονται εκτός της Κοινότητας, επηρεάζουν άμεσα τους κατόχους δικαιωμάτων της Κοινότητας.

2) Το πρόβλημα, έκταση των επιπτώσεων και θύματα

α) Ευρωπαϊκή Κοινότητα

Η παραβίαση των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, η οποία αντικατοπτρίζεται στην παρουσία στην αγορά όλο και μεγαλύτερου όγκου προϊόντων παραποίησης/απομίμησης και πειρατικών προϊόντων, έχει πολύ αρνητικές επιπτώσεις σε διάφορους τομείς. Η Κοινότητα, η οποία κατά παράδοση επενδύει σημαντικά σε αγαθά και υπηρεσίες η πνευματική ιδιοκτησία των οποίων προστατεύεται, και απολαύει σε αντάλλαγμα σημαντικής προστιθέμενης αξίας, πλήττεται ιδιαίτερα από την αδυναμία εφαρμογής των μέτρων προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας, ακόμη και στις τρίτες χώρες, ακόμη και όταν τα προϊόντα ή οι υπηρεσίες που αποτελούν αντικείμενο απομίμησης ή πειρατείας δεν προορίζονται για την κοινοτική αγορά. Ορισμένες από τις αρνητικές συνέπειες της παραβίασης των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας είναι οι εξής:

Οικονομικές και κοινωνικές πτυχές: Οι κάτοχοι δικαιωμάτων στερούνται του προϊόντος της επένδυσής τους σε Ε&Α, σε εμπορική προώθηση, σε δημιουργικότητα, σε ποιοτικό έλεγχο, κ.λπ. Υπάρχουν αρνητικές συνέπειες στο μερίδιο αγοράς, στον όγκο πωλήσεων, στη φήμη, στην απασχόληση και τέλος στη βιωσιμότητα ορισμένων δραστηριοτήτων ή επιχειρήσεων του τομέα της πνευματικής ιδιοκτησίας. Η παραβίαση των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας σε μεγάλη κλίμακα αποθαρρύνει επίσης τις ξένες επενδύσεις και τη μεταφορά τεχνολογίας.

Υγεία και προστασία του καταναλωτή: Τα πειρατικά προϊόντα και τα προϊόντα παραποίησης/απομίμησης συνήθως παράγονται από ανώνυμες οντότητες που δεν λαμβάνουν υπόψη κανένα κριτήριο υγείας, ασφάλειας και ποιότητας και δεν παρέχουν εξυπηρέτηση μετά την πώληση, εγγύηση, οδηγίες χρήσης, κ.λπ. Το πρόβλημα αυτό απεικονίζεται με τις όλο και μεγαλύτερες κατασχέσεις απομιμήσεων φαρμάκων, τροφίμων (ακόμη και εμφιαλωμένου νερού) εξαρτημάτων αυτοκινήτων και αεροσκαφών, ηλεκτρικών συσκευών και παιχνιδιών.

Δημόσια τάξη και ασφάλεια: Αυξημένη ανησυχία προκαλεί τα τελευταία χρόνια η όλο και μεγαλύτερη ανάμειξη εγκληματικών οργανώσεων και ενίοτε τρομοκρατικών ομάδων στη μεγάλη διεθνή διακίνηση προϊόντων παραποίησης/απομίμησης και πειρατικών προϊόντων. Αυτό εξηγείται από την ιδιαίτερα επικερδή φύση αυτών των δραστηριοτήτων και τον χαμηλό επιχειρηματικό κίνδυνο (4) που τις χαρακτηρίζει σε σχέση με άλλες επικερδείς εγκληματικές δραστηριότητες. Η έκταση του προβλήματος και τα χρηματικά ποσά που αφορά καθιστούν την κατάσταση όσον αφορά την πειρατεία τόσο περίπλοκη στο χειρισμό της όσο και η διακίνηση ναρκωτικών ή η νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες. Η Europol, η Interpol και ορισμένες αστυνομικές δυνάμεις στην Κοινότητα δημιούργησαν ειδικά τμήματα για την αντιμετώπιση της πειρατείας.

Φορολογία: Δεδομένου ότι το εμπόριο προϊόντων απομίμησης ή πειρατείας αποτελεί από μόνο του παράνομη και λαθρεμπορική δραστηριότητα, που χαρακτηρίζεται από χαμηλές τιμές, στερεί συχνά το κράτος από φορολογικά έσοδα (ΦΠΑ, φόρους εισοδήματος, δασμούς). Το θέμα αυτό είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο σε χώρες όπου υπάρχουν οικονομικοί τομείς υπό αυστηρό κρατικό έλεγχο, όπως ο καπνός, τα αλκοολούχα ποτά, τα καύσιμα, κ.λπ.

β) Τρίτες χώρες

Γιατί θα έπρεπε οι τρίτες χώρες που δεν διαθέτουν μεγάλη παράδοση στον τομέα των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, που έχουν περιορισμένο αριθμό κατόχων δικαιωμάτων και στις οποίες η βιομηχανία και το εμπόριο επωφελούνται κατά μεγάλο μέρος από τις παραβιάσεις αυτές, να απασχολούνται με το ζήτημα της πνευματικής ιδιοκτησίας;

Η απάντηση στην ερώτηση αυτή μοιάζει κατά πολύ με εκείνη που αφορά την Κοινότητα (βλ. παραπάνω). Οι συνέπειες της παραβίασης των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας όσον αφορά την προστασία των καταναλωτών και την υγεία, το οργανωμένο έγκλημα και την απώλεια φορολογικών εσόδων είναι σχετικά εμφανείς και άμεσα αισθητές τόσο στην Κοινότητα όσο και στις τρίτες χώρες όπου κυρίως παρατηρούνται οι παραβιάσεις αυτές. Ως εκ τούτου, οι χώρες αυτές έχουν (ή θα έπρεπε να έχουν) άμεσο συμφέρον από την καταπολέμηση της πειρατείας και της παραποίησης/απομίμησης.

Εξετάζοντας το πρώτο σημείο εντούτοις (οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις), ορισμένοι θα θεωρήσουν ότι με την εφαρμογή της προστασίας των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας που κατέχουν κοινοτικές εταιρείες, οι τρίτες χώρες δεν θα λάβουν κανένα άμεσο όφελος. Αντιθέτως, θα φαινόταν ότι χρησιμοποιούν τους πόρους τους για την προστασία των επενδύσεων ξένων οντοτήτων (επιχείρημα που χρησιμοποιείται συχνά από ορισμένες χώρες). Για την κατάρριψη του επιχειρήματος αυτού, η ΕΚ πρέπει να καταστήσει σαφές ότι η αποτελεσματική εφαρμογή των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας (ακόμη και αν αυτά ανήκουν σε τρίτα μέρη) αποτελεί ουσιαστικό εργαλείο για την προσέλκυση ξένων επενδύσεων και τη μεταφορά τεχνολογίας και τεχνογνωσίας, καθώς και για την προστασία των κατόχων των δικαιωμάτων στις αναπτυσσόμενες και στις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες που ήδη πλήττονται από την παράνομη ιδιοποίηση της πνευματικής ιδιοκτησίας τους (5). Πρόκειται για θέμα χρηστής διακυβέρνησης και διεθνούς αξιοπιστίας, εκτός της ανάγκης συμμόρφωσης με τις υποχρεώσεις στο πλαίσιο του ΠΟΕ και άλλες διμερείς και διεθνείς υποχρεώσεις. Μεσοπρόθεσμα έως μακροπρόθεσμα, αναμένεται να ενθαρρύνει τους εθνικούς δημιουργούς, τους εφευρέτες και τους επενδυτές και να συμβάλει στην ανάπτυξη αυτών των χωρών.

Η υποτίμηση της αξίας των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας συμβάλλει στην αναποτελεσματική εφαρμογή τους. Για να ενισχυθεί αυτή η πτυχή του συστήματος δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας θα ήταν χρήσιμο για ορισμένες (ταχέως) αναπτυσσόμενες χώρες να προβούν στην αξιολόγηση των βιομηχανικών κλάδων που βασίζονται κυρίως σε δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας (6). Αυτό θα οδηγούσε σε εκτίμηση της αξίας των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας στην εθνική οικονομία, καθώς και από πλευράς οικονομικής, κοινωνικής και πολιτιστικής ανάπτυξης και μεγέθυνσης.

Υπάρχουν ωστόσο, πρόσφατα παραδείγματα χωρών όπου η εμφάνιση ανταγωνιστικής και όλο και περισσότερο πολύπλοκης οικονομίας καθιστά εμφανή την ανάγκη για την αποτελεσματική προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας έναντι των εσωτερικών και των εξωτερικών παραβιάσεων.

Σε ορισμένες από τις πιο «προβληματικές» χώρες οι αρχές φαίνεται να έχουν πλήρη επίγνωση της σημασίας των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας για την ανάπτυξη της χώρας και οι τοπικοί κάτοχοι αυτών των δικαιωμάτων απαιτούν την επιβολή τους με το ίδιο σθένος όπως και οι ξένοι κάτοχοι. Η δυσκολία έγκειται στο γεγονός ότι η πειρατεία και η παραποίηση/απομίμηση είναι σημαντικό στοιχείο της οικονομίας τους. Είναι επομένως σαφές ότι το ευρύ αυτό πρόβλημα δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο υπό το πρίσμα των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας. Μόνο μια σφαιρική πολιτική με τη συμμετοχή των αρχών σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο μπορεί να δώσει λύση.

3) Δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας που παραβιάζονται και τομείς με τις μεγαλύτερες συνέπειες

Η πλειονότητα των δικαιωμάτων αποτελεί αντικείμενο παραβίασης. Υπάρχει συχνά η αντίληψη ότι η πειρατεία και η παραποίηση/απομίμηση πλήττουν κυρίως τις μάρκες προϊόντων πολυτελείας, αθλητικών ειδών, και ενδυμάτων, τα CD/DVD, και ελάχιστους άλλους τομείς. Στην πραγματικότητα, κάθε πνευματική ιδιοκτησία παραβιάζεται σε μεγάλο βαθμό και η κλίμακα των προϊόντων απομίμησης καθώς και των πειρατικών κυμαίνεται από τα κουτιά δημητριακών μέχρι τα φυτά και τους σπόρους, από τα εξαρτήματα των αεροσκαφών μέχρι τα γυαλιά ηλίου, από τα τσιγάρα μέχρι τα φάρμακα, από τους συσσωρευτές ΑΑ μέχρι ολόκληρα πρατήρια καυσίμων. Οι μεγαλοπαραγωγοί λογισμικού έχουν τις ίδιες πιθανότητες να πληγούν με τους μικροπαραγωγούς μιας συγκεκριμένης ποικιλίας τσαγιού. Οι ετήσιες στατιστικές που δημοσιεύουν οι τελωνειακές υπηρεσίες της Επιτροπής σχετικά με τον αριθμό και τη φύση των κατασχεθέντων προϊόντων παραποίησης/απομίμησης και των πειρατικών προϊόντων καταγωγής τρίτων χωρών περιέχουν λεπτομερείς και αξιόπιστες πληροφορίες σχετικά με τη διάσταση και το μέγεθος του προβλήματος (7).

Η Επιτροπή θεωρεί ότι τα περισσότερα προβλήματα που πλήττουν τους κατόχους διαφόρων τύπων δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας είναι κοινά και ως εκ τούτου αντιμετωπίζονται αποτελεσματικότερα με μια ολοκληρωμένη στρατηγική. Η στρατηγική που προτείνεται σήμερα αποσκοπεί στο να βελτιώσει την εφαρμογή της προστασίας των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας όλων των τύπων (δικαίωμα δημιουργού, εμπορικά σήματα, γεωγραφικές ενδείξεις, διπλώματα ευρεσιτεχνίας, σχέδια και πρότυπα, κ.λπ.).

4) Χώρες προτεραιότητας

Υπάρχουν ορισμένα διαφορετικά κριτήρια για τον ορισμό των χωρών που παρουσιάζουν τα μεγαλύτερα προβλήματα όσον αφορά την εφαρμογή των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας (8). Μπορούν να κατανεμηθούν ως εξής: α) χώρες καταγωγής, β) χώρες διαμετακόμισης και γ) χώρες προορισμού. Για κάθε μία από αυτές τις ομάδες, η φύση των πλέον κατάλληλων μέτρων αντιμετώπισης του προβλήματος είναι διαφορετική.

α) Χώρες καταγωγής

Πρόκειται για τις χώρες όπου η παραγωγή προϊόντων απομίμησης και πειρατικών προϊόντων, τόσο για εγχώρια κατανάλωση όσο και για εξαγωγή, λαμβάνει ανησυχητικές διαστάσεις. Στις περιπτώσεις ψηφιακής πειρατείας μέσω Ιντερνετ, η προέλευση της παραβίασης των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας μπορεί να είναι εξαιρετικά δύσκολο να ανιχνευτεί.

Στις χώρες αυτές είναι ιδιαίτερα σημαντικό να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα και ο συντονισμός των αστυνομικών αρχών, των δικαστικών αρχών, των τελωνείων και γενικά της διοίκησης. Είναι ακόμη σημαντικό να εξασφαλιστεί ότι το νομικό πλαίσιο προβλέπει αποτρεπτικές κυρώσεις.

β) Χώρες διαμετακόμισης

Για να υπάρξει μια πλήρης εικόνα, ωστόσο, δεν θα έπρεπε να εξεταστούν κατ' αποκλειστικότητα οι χώρες όπου σημειώνονται παραβιάσεις των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας με τη μαζική παραγωγή προϊόντων απομίμησης στο έδαφός τους, αλλά και εκείνες που χρησιμεύουν ως κόμβοι. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται οι χώρες που εμφανίζονται ως κυριότεροι τόποι καταγωγής κατασχεθέντων προϊόντων παραποίησης στην Κοινότητα και το πρόβλημα συνδέεται περισσότερο με τη ροή των προϊόντων παραποίησης υπό διαμετακόμιση και όχι με την εγχώρια παραγωγή τους. Ο σημαντικός όγκος προϊόντων καταγωγής αυτών των χωρών είναι ωστόσο ενδεικτικός της αναποτελεσματικότητας των μέτρων εφαρμογής, τουλάχιστον στο επίπεδο των συνοριακών ελέγχων. Τα δίκτυα του οργανωμένου εγκλήματος επωφελούνται από τις αδυναμίες αυτές για να δημιουργούν διαφορετικές οδούς διακίνησης και να αποκρύπτουν την πραγματική καταγωγή των προϊόντων.

Οι βελτιώσεις σε θέματα συνοριακών ελέγχων και αποτελεσματικότητας των τελωνειακών αρχών, ειδικότερα όσον αφορά τη διαμετακόμιση των εμπορευμάτων, αναμένεται να διευκολύνει την ουσιαστική μείωση του όγκου διακίνησης.

γ) Χώρες προορισμού

Στο πλαίσιο των στρατηγικών για τη μείωση των παραβιάσεων των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, είναι επίσης σημαντικό να λαμβάνονται υπόψη οι χώρες που θεωρούνται ως κυριότεροι τελικοί προορισμοί των εξαγωγών προϊόντων παραποίησης ή που χρησιμεύουν ως κύριες αγορές για τα προϊόντα αυτά.

Ο όγκος των πωλήσεων προϊόντων παραποίησης είναι μεγάλος σε όλες σχεδόν τις χώρες. Η δυσκολία καθορισμού των χωρών που αποτελούν κύριες αγορές για τα πειρατικά προϊόντα οφείλεται στο γεγονός ότι το φαινόμενο αυτό είναι πολύ διαδεδομένο αν και για διαφορετικούς (και ενίοτε αντιφατικούς λόγους): γιατί είναι πολύ φτωχές για να αγοράζουν προϊόντα των οποίων τα πνευματικά δικαιώματα προστατεύονται, διότι η πρακτική αυτή είναι αποδεκτή ή τουλάχιστον δεν είναι καταδικαστέα, διότι παράγονται σε μεγάλες ποσότητες, διότι ενίοτε δεν είναι δυνατός ο διαχωρισμός μεταξύ πειρατικών και γνήσιων προϊόντων ή διότι τα πειρατικά προϊόντα είναι φθηνότερα. Για το λόγο αυτό πρέπει οι πόροι να συγκεντρώνονται στις κύριες αγορές των κοινοτικών κατόχων νόμιμων δικαιωμάτων που πλήττονται περισσότερο από τις παραβιάσεις των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας.

Για την αντιμετώπιση της κατανάλωσης πειρατικών προϊόντων και προϊόντων παραποίησης/απομίμησης χρειάζεται προσπάθεια ευαισθητοποίησης του κοινού σχετικά με τις αρνητικές επιδράσεις και τους κινδύνους αυτών των πρακτικών. Χρειάζονται επίσης αποτελεσματικότεροι τελωνειακοί έλεγχοι των εισαγόμενων προϊόντων και αποτελεσματικότερη δράση των αστυνομικών και των δικαστικών αρχών για την καταπολέμηση των εν λόγω δικτύων και των ατόμων που συμμετέχουν στο εμπόριο αυτό σε ευρεία κλίμακα.

5) Κατάσταση στην Κοινότητα

Γενικά, η Κοινότητα και τα κράτη μέλη της αναγνωρίζεται ότι προστατεύουν και επιβάλλουν την τήρηση των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας με βάση πολύ υψηλά πρότυπα, όπως φαίνεται από το κεκτημένο και κυρίως οι πρόσφατες προσπάθειες που περιγράφονται στο παραπάνω σημείο 1). Επίσης, συγκεκριμένα, εκθέσεις όπως εκείνη που δημοσιεύεται ανά έτος από τη ΓΔ TAXUD (9) παρέχουν μια σαφή εικόνα των αποτελεσμάτων που επιτυγχάνονται από τις αρχές κάθε κράτους μέλους όσον αφορά την κατάσχεση πειρατικών προϊόντων στα σύνορα.

Εντούτοις, στην Κοινότητα, το επίπεδο εφαρμογής διαφέρει μεταξύ των κρατών μελών. Ορισμένα κράτη πρέπει να προσπαθήσουν να βελτιώσουν την τρέχουσα κατάσταση και να μειώσουν την εναπομένουσα παραγωγή και πώληση των προϊόντων παραποίησης/απομίμησης και των πειρατικών προϊόντων. Η νέα οδηγία για την εναρμόνιση της εφαρμογής των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας στην Κοινότητα θα συμβάλει στη βελτίωση της κατάστασης.

6) Κυριότεροι συντελεστές για την εφαρμογή των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας στην Επιτροπή

Πολλές Γενικές Διευθύνσεις (ΓΔ) της Επιτροπής είναι αρμόδιες για τις διάφορες πτυχές της εφαρμογής των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας:

— Η ΓΔ Εμπορίου ασχολείται με την εξωτερική διάσταση (διμερή και πολυμερή) του θέματος, ήτοι, την εφαρμογή σε τρίτες χώρες. Επίσης, αντιπροσωπεύει την Ευρωπαϊκή Κοινότητα στον ΠΟΕ και ειδικότερα στο Συμβούλιο TRIPs.

— Η ΓΔ Εσωτερικής Αγοράς (MARKT) είναι αρμόδια για την πολιτική και τη νομοθεσία πνευματικής και βιομηχανικής ιδιοκτησίας της ΕΕ, αντιπροσωπεύει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε διάφορες επιτροπές της Παγκόσμιας Οργάνωσης Πνευματικής Ιδιοκτησίας (WIPO) και διεξάγει διαπραγματεύσεις εξ ονόματός της. Η ΓΔ MARKT εκπόνησε την προαναφερθείσα οδηγία εφαρμογής.

— Η ΓΔ Γεωργίας (AGRI) είναι αρμόδια για την εσωτερική και την εξωτερική πολιτική της ΕΕ και την νομοθεσία της ΕΕ όσον αφορά τις γεωγραφικές ενδείξεις στη γεωργία και διεξάγει διαπραγματεύσεις επί των θεμάτων αυτών.

— Η ΓΔ Φορολογίας και Τελωνειακής Ένωσης (TAXUD) ρυθμίζει την εφαρμογή των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας στα εξωτερικά σύνορα της Κοινότητας. Η ΓΔ TAXUD εκπόνησε τον προαναφερθέντα τελωνειακό κανονισμό.

— Η ΓΔ Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων (JAI) μοιράζεται κανονιστικές αρμοδιότητες όταν η εφαρμογή των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας συνδέεται με την επιβολή του νόμου τόσο εντός όσο και εκτός της Κοινότητας. Οι ειδικές «επιτόπιες» δράσεις στον ίδιο τομέα είναι αρμοδιότητα της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF).

— Η ΓΔ Ανάπτυξης (DEV) και η ΓΔ Εξωτερικών Σχέσεων (RELEX) συντονίζουν, τόσο σε κεντρικό επίπεδο όσο και μέσω των Αντιπροσωπειών της ΕΕ σε τρίτες χώρες, την κοινοτική βοήθεια προς τις αναπτυσσόμενες χώρες και τις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες, μεταξύ άλλων, και στον εμπορικό τομέα, ενώ η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Συνεργασίας Europe Aid (AIDCO) διαχειρίζεται τα προγράμματα τεχνικής βοήθειας.

— Τέλος, η ΓΔ Επιχειρήσεων (ENTR), η οποία διαχειρίζεται το Help-Desk Προστασία της Πνευματικής Ιδιοκτησίας (10), και λόγω των στενών επαφών που έχει με τη βιομηχανία (δηλ. με πολύ μεγάλο αριθμό κατόχων δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας), αποτελεί βασικό εταίρο.

Η οργάνωση αυτή είναι ζωτική για την αποτελεσματικότητα της παρούσας στρατηγικής. Η ΓΔ TRADE και άλλες Γενικές Διευθύνσεις με εξωτερικές αρμοδιότητες διαδραματίζουν σημαντικό και συγκεκριμένο ρόλο για τη βελτίωση της εφαρμογής των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας στις τρίτες χώρες. Ωστόσο, τις πιο «επιχειρησιακές» ευθύνες για την καταπολέμηση της παραποίησης/απομίμησης και της πειρατείας έχουν τα κράτη μέλη ή άλλες Γενικές Διευθύνσεις. Τα πιο ορατά και/ή άμεσα αποτελέσματα αυτής της καταπολέμησης θα επιτυγχάνονται πάντα μέσω των τελωνειακών αρχών, των αστυνομικών αρχών, των εθνικών δικαστηρίων, της εναρμόνισης της νομοθεσίας και των διαδικασιών και της δημιουργίας μηχανισμών ανταλλαγής πληροφοριών σε κοινοτικό επίπεδο. Στους (εθνικούς κυρίως) αυτούς τομείς, η συμβολή της ΓΔ TRADE δεν μπορεί να είναι παρά περιορισμένη. Η κατάσταση ωστόσο είναι διαφορετική όσον αφορά την εφαρμογή σε τρίτες χώρες. Στην περίπτωση αυτή, η ΓΔ TRADE και οι υπηρεσίες της Επιτροπής με εξωτερικές αρμοδιότητες στα θέματα αυτά, με τη συνεργασία των Αντιπροσωπειών της ΕΚ στις τρίτες χώρες, μπορούν οπωσδήποτε να διαδραματίσουν πρωταρχικό ρόλο για την υλοποίηση των καθηκόντων που προτείνει η παρούσα στρατηγική.

(1) Οι λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες οφείλουν, τουλάχιστον μέχρι το 2006, να προσαρμόσουν τη νομοθεσία τους στις απαιτήσεις της συμφωνίας TRIPs.

(2) Αντίγραφο διατίθεται κατόπιν αιτήσεως που αποστέλλεται στη διεύθυνση MARKT-E4@cec.eu.int

(3) Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Άνοιξης 2003: Συμπεράσματα της Προεδρίας:

«37. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να αξιοποιήσουν καλύτερα τα δικαιώματα πνευματικής και βιομηχανικής ιδιοκτησίας, με την προώθηση μέτρων κατά της παραποίησης/απομίμησης και της πειρατείας οι οποίες αποθαρρύνουν την ανάπτυξη αγοράς ψηφιακών αγαθών και υπηρεσιών· να προστατέψουν τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας των εφευρέσεων που εφαρμόζονται σε υπολογιστή.»

(4) Σε πολλές χώρες, άλλες πολύ επικερδείς εγκληματικές δραστηριότητες όπως η εμπορία ναρκωτικών ενέχουν μεγάλους κινδύνους (επισύρουν ακόμη και τη θανατική ποινή) και καταπολεμούνται με σημαντικά μέσα, ενώ η εμπορία προϊόντων απομίμησης θεωρείται σχετικά ανώδυνη πρακτική.

(5) Βλ. Περιπτώσεις απομίμησης ορισμένων εμπορικών ονομασιών σακέ στην Κίνα ή μιας πασίγνωστης τοπικής εμπορικής ονομασίας σάλτσας ψαριού στο Βιετνάμ.

(6) Οι υπηρεσίες της Επιτροπής δημοσίευσαν το 2003 μελέτη με τίτλο The economic importance of copyright

(http://www.europa.eu.int/comm/internal_market/en/intprop/index.htm).

Ορισμένες χώρες, όπως οι ΗΠΑ και η Φινλανδία, δημοσιεύουν τέτοια έγγραφα, ιδίως για τη βιομηχανία δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας («Copyright industries in the US Economy – Stephen E. Siwek & Gale Mosteller, για την International Intellectual Property Alliance και The Economic Importance of Copyright Industries in Finland, the Finnish Copyright Society»).

(7) http://europa.eu.int/comm/taxation_customs/customs/counterfeit_piracy/index_en.htm

(8) Οι «Χώρες προτεραιότητας» καθορίζονται με βάση τα ακόλουθα κριτήρια:

— Πληροφορίες που λαμβάνονται από κατόχους δικαιωμάτων της Κοινότητας και άλλες πηγές (Αντιπροσωπείες, κ.λπ.) σχετικά με τις παραβιάσεις των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας.

— Στοιχεία για τις κατασχέσεις πειρατικών προϊόντων στα τελωνεία στα κοινοτικά σύνορα.

— Σπουδαιότητα των χωρών από πλευράς πραγματικού ή δυνάμει όγκου εμπορικών συναλλαγών με την Κοινότητα. Η κατάταξη μιας χώρας σε μία ή περισσότερες κατηγορίες αντικατοπτρίζει το βαθμό σοβαρότητας της κατάστασης της συγκεκριμένης χώρας κατά την άποψη της Κοινότητας. Οι χώρες με μικρή εμπορική δραστηριότητα δεν θεωρούνται προτεραιότητας.

Εν πάσει περιπτώσει, η κατάσταση στον τομέα αυτό αλλάζει διαρκώς, επομένως απαιτεί διαρκή παρακολούθηση και προσαρμογή.

(9) http://europa.eu.int/comm/taxation_customs/customs/counterfeit_piracy/index_en.htm

(10) http://www.ipr-helpdesk.org/index.htm