ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Αναθεωρημένο ΕΓΓΡΑΦΟ ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗΣ

Καθεστώς της ΕΕ που διέπει το εμπόριο ελεφαντόδοντου

(2021/C 528/03)

Πίνακας περιεχομένων

1. Εισαγωγή και γλωσσάριο όρων 20

2. Πλαίσιο 20

α) Το διεθνές και ενωσιακό νομικό πλαίσιο που διέπει το εμπόριο ελεφαντόδοντου 20

β) Πρωτοβουλίες της ΕΕ για την καταπολέμηση της παράνομης εμπορίας άγριων ειδών που επηρεάζουν το ενδοενωσιακό εμπόριο και την επανεξαγωγή ελεφαντόδοντου 22

3. Καθεστώς του παρόντος εγγράφου 22

4. Αιτιολόγηση και συνοπτική παρουσίαση των συστάσεων 23

α) Επανεξαγωγή από την ΕΕ 23

β) Ενδοενωσιακό εμπόριο ελεφαντόδοντου 24

γ) Εισαγωγές στην ΕΕ 24

5. Καθοδήγηση για την ερμηνεία των κανόνων της ΕΕ όσον αφορά την επανεξαγωγή ελεφαντόδοντου 24

α) Επανεξαγωγή ακατέργαστου ελεφαντόδοντου 25

β) Επανεξαγωγή κατεργασμένου ελεφαντόδοντου 25

6. Καθοδήγηση για την ερμηνεία των κανόνων της ΕΕ όσον αφορά το ενδοενωσιακό εμπόριο ελεφαντόδοντου 27

α) Ειδική καθοδήγηση σχετικά με το ενδοενωσιακό εμπόριο ακατέργαστου ελεφαντόδοντου 27

β) Ειδική καθοδήγηση σχετικά με το ενδοενωσιακό εμπόριο κατεργασμένου ελεφαντόδοντου 28

7. Καθοδήγηση για την ερμηνεία των κανόνων της ΕΕ όσον αφορά την εισαγωγή ελεφαντόδοντου 29

8. Συντονισμός εντός και μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ καθώς και με τρίτες χώρες 30

9. Συνοπτική παρουσίαση του καθεστώτος της ΕΕ που διέπει το εμπόριο ελεφαντόδοντου 30

Παράρτημα Ι – Στοιχεία που αποδεικνύουν τη νόμιμη απόκτηση 32

Παράρτημα ΙΙ — Σήμανση, καταχώριση και άλλες απαιτήσεις για την έκδοση πιστοποιητικών 34

1. Εισαγωγή και γλωσσάριο όρων

Το παρόν έγγραφο καθοδήγησης έχει ως σκοπό να παράσχει ερμηνεία του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 338/97 του Συμβουλίου (1) (στο εξής: βασικός κανονισμός) και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 865/2006 της Επιτροπής (2) και να συστήσει στα κράτη μέλη της ΕΕ:

α) να αναστείλουν την (επαν)εξαγωγή και εισαγωγή αντικειμένων από ακατέργαστο ελεφαντόδοντο·

β) να αναστείλουν το ενδοενωσιακό εμπόριο ακατέργαστου ελεφαντόδοντου, με εξαίρεση το ελεφαντόδοντο για επισκευές μουσικών οργάνων προ του 1975 και αντικών προ του 1947 υψηλής πολιτιστικής, καλλιτεχνικής ή ιστορικής σημασίας·

γ) να αναστείλουν το ενδοενωσιακό εμπόριο επεξεργασμένων δειγμάτων μετά το 1947, εξαιρουμένων των μουσικών οργάνων προ του 1975·

δ) να περιορίσουν τη χορήγηση αδειών για εισαγωγή και (επαν) εξαγωγή κατεργασμένου ελεφαντόδοντου στα μουσικά όργανα προ του 1975 και στις πωλήσεις αντικών προ του 1947 υψηλής πολιτιστικής, καλλιτεχνικής ή ιστορικής σημασίας σε μουσεία, και

ε) να διασφαλίσουν την αυστηρή ερμηνεία του δικαίου της ΕΕ όσον αφορά το εναπομένον επιτρεπόμενο εμπόριο.

Το παρόν έγγραφο καθοδήγησης θα πρέπει να διαβάζεται σε συνδυασμό με τον κανονισμό (ΕΕ) 2021/2280 της Επιτροπής για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 865/2006 της Επιτροπής (3).

Οι ακόλουθοι όροι χρησιμοποιούνται με ιδιαίτερη σημασία για τους σκοπούς του παρόντος εγγράφου καθοδήγησης:

— ελεφαντόδοντο: αναφέρεται μόνο στο ελεφαντόδοντο από ελέφαντες·

— μουσικό όργανο προ του 1975: μουσικό όργανο που περιέχει νομίμως αποκτηθέν ελεφαντόδοντο προ του 1975, το οποίο χρησιμοποιείται ή χρησιμοποιούνταν μέχρι πρόσφατα από καλλιτέχνη και, ως εκ τούτου, δεν συνιστά απλώς διακοσμητικό αντικείμενο. Η σύμβαση CITES εφαρμόζεται στους αφρικανικούς ελέφαντες από τις 26 Φεβρουαρίου 1976 και στους ασιατικούς ελέφαντες από την 1η Ιουλίου 1975. Για λόγους απλούστευσης, το παρόν έγγραφο καθοδήγησης χρησιμοποιεί ως σημείο αναφοράς μόνο την προγενέστερη ημερομηνία (1975)·

— αντίκα προ του 1947: αντικείμενο που περιέχει ελεφαντόδοντο και καλύπτεται από τον ορισμό του όρου «επεξεργασμένα δείγματα που αποκτήθηκαν πριν από 50 χρόνια τουλάχιστον» στο άρθρο 2 στοιχείο κγ) του βασικού κανονισμού·

— μουσείο: «μη κερδοσκοπικός μόνιμος οργανισμός, στην υπηρεσία της κοινωνίας και της ανάπτυξής της, ανοιχτός στο κοινό, ο οποίος αποκτά, συντηρεί, ερευνά, προβάλλει και εκθέτει την υλική και άυλη κληρονομιά της ανθρωπότητας και του περιβάλλοντός της, με στόχο την εκπαίδευση, μελέτη και ψυχαγωγία» (4).

2. Πλαίσιο

α) Το διεθνές και ενωσιακό νομικό πλαίσιο που διέπει το εμπόριο ελεφαντόδοντου

Αμφότεροι ο αφρικανικός ελέφαντας Loxodonta africana και ο ασιατικός ελέφαντας Elephas maximus περιλαμβάνονται στη σύμβαση για το διεθνές εμπόριο ειδών άγριας πανίδας και χλωρίδας που απειλούνται με εξαφάνιση (στο εξής: CITES), η οποία αριθμεί 183 συμβαλλόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένων της ΕΕ και όλων των κρατών μελών της.

Βάσει του ισχύοντος καθεστώτος της CITES, το διεθνές εμπόριο ελεφαντόδοντου (5) απαγορεύεται, με αυστηρά περιορισμένες εξαιρέσεις (για αντικείμενα που αποκτήθηκαν προτού η CITES αρχίσει να ισχύει για το ελεφαντόδοντο). Ωστόσο, η CITES δεν ρυθμίζει το εγχώριο εμπόριο ελεφαντόδοντου.

Η ΕΕ εφαρμόζει τη CITES μέσω του βασικού κανονισμού και των σχετικών κανονισμών της Επιτροπής (στο εξής: κανονισμοί της ΕΕ για το εμπόριο άγριων ειδών). Για το ελεφαντόδοντο (όπως και για τα άλλα είδη που παρατίθενται στο παράρτημα Α του βασικού κανονισμού), η ΕΕ έχει θεσπίσει πρόσθετα μέτρα τα οποία είναι αυστηρότερα από τα προβλεπόμενα στη CITES.

Κατά συνέπεια, το εμπόριο ελεφαντόδοντου ρυθμίζεται αυστηρά στην ΕΕ μέσω των κανονισμών της ΕΕ για το εμπόριο άγριων ειδών. Γενικά, το εμπόριο ελεφαντόδοντου για εμπορικούς σκοπούς προς, εντός και από την ΕΕ απαγορεύεται.

Ωστόσο, οι εθνικές αρχές μπορούν να επιτρέπουν το εμπόριο ελεφαντόδοντου για εμπορικούς σκοπούς υπό τους ακόλουθους όρους:

— η επανεξαγωγή μπορεί να επιτραπεί για δείγματα ελεφαντόδοντου τα οποία αποκτήθηκαν πριν από την ημερομηνία έναρξης ισχύος της CITES για τα δείγματα αυτά, δηλαδή πριν από την 26η Φεβρουαρίου 1976 για τους αφρικανικούς ελέφαντες και πριν από την 1η Ιουλίου 1975 για τους ασιατικούς ελέφαντες·

— το ενδοενωσιακό εμπόριο μπορεί να επιτραπεί για αντικείμενα από ελεφαντόδοντο τα οποία εισήχθησαν στην ΕΕ προτού συμπεριληφθεί ο ελέφαντας στο προσάρτημα I της CITES (18 Ιανουαρίου 1990 για τον αφρικανικό ελέφαντα και 1η Ιουλίου 1975 για τον ασιατικό ελέφαντα) (6), εφόσον έχει εκδοθεί πιστοποιητικό για τον σκοπό αυτόν από το κράτος μέλος της ΕΕ στο οποίο το αντικείμενο διατίθεται προς πώληση για πρώτη φορά·

— εισαγωγές αντικειμένων προ του 1947 μπορούν να επιτραπούν, καθώς και εισαγωγές νομίμως αποκτηθέντων αντικειμένων προ του 1975 που είχαν ήδη εισαχθεί νομίμως στην ΕΕ σε προγενέστερη ημερομηνία.

Η λαθροθηρία ελεφάντων και η παράνομη εμπορία ελεφαντόδοντου, λόγω της ζήτησης από την Ασία, παραμένουν σε επικίνδυνα υψηλά επίπεδα

Η λαθροθηρία ελεφάντων ανήλθε σε πρωτοφανή επίπεδα κατά το πρόσφατο παρελθόν, γεγονός που οδήγησε σε εκτεταμένη μείωση των πληθυσμών αφρικανικού ελέφαντα (7).

Σύμφωνα με το πρόγραμμα της CITES για την παρακολούθηση της παράνομης θήρας ελεφάντων (MIKE) (8), το επίπεδο του ποσοστού των παράνομα θανατωθέντων ελεφάντων (PIKE) παρουσιάζει σταθερή αύξηση από το 2006, κορύφωση το 2011 και, στη συνέχεια, πτωτική τάση από το 2011 έως το 2019. Από τα στοιχεία αυτά προκύπτει ότι τα επίπεδα λαθροθηρίας αρχίζουν να μειώνονται, αλλά πρέπει να εξεταστεί προσεκτικά αν η τάση αυτή θα διατηρηθεί. Πρέπει επίσης να αναγνωριστεί ότι οποιαδήποτε μείωση του παράνομου εμπορίου ελεφαντόδοντου σημειώνεται σε συνδυασμό με μια συνολική μείωση των πληθυσμών ελεφάντων στην Αφρική (9). Παρότι οι εκτιμήσεις για το PIKE υποδηλώνουν συνολική μείωση της λαθροθηρίας ελεφάντων στην Αφρική από το 2011, παρατηρούνται σημαντικές περιφερειακές διαφορές και τα συνολικά επίπεδα λαθροθηρίας για τους αφρικανικούς ελέφαντες εξακολουθούν να προκαλούν ανησυχία.

Το παράνομο εμπόριο ελεφαντόδοντου παραμένει επίσης σε υψηλά επίπεδα, παρότι οι τιμές του ελεφαντόδοντου μειώνονται σταθερά, σύμφωνα με την παγκόσμια έκθεση του 2020 για την εγκληματικότητα εις βάρος άγριων ειδών (10). Σύμφωνα με έκθεση του συστήματος πληροφοριών για το εμπόριο ελεφάντων (ETIS) (11), καταγράφηκαν παγκοσμίως περίπου 280 τόνοι ελεφαντόδοντου σε περίπου 8 000 υποθέσεις κατάσχεσης ελεφαντόδοντου μεταξύ 2012 και 2017. Τα στοιχεία του ETIS καταδεικνύουν επίσης αύξηση των κινεζικών δραστηριοτήτων επεξεργασίας ελεφαντόδοντου στην Αφρική, για την εξαγωγή προϊόντων σε ασιατικές αγορές (12) —όπου το 2017 καταγράφηκαν τουλάχιστον 24 περιπτώσεις από τέσσερις αφρικανικές χώρες στο πλαίσιο των οποίων μεταφέρθηκαν 1,11 τόνοι κατεργασμένου ελεφαντόδοντου από την Αφρική στην Ασία (13). Η μετακίνηση τόσο σημαντικών ποσοτήτων ελεφαντόδοντου υποδηλώνει αυξημένη συμμετοχή διεθνών δικτύων οργανωμένου εγκλήματος.

Η διεθνής αντίδραση

Για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που θέτουν η λαθροθηρία ελεφάντων και η παράνομη εμπορία ελεφαντόδοντου, η διεθνής κοινότητα ανέλαβε πολυάριθμες δεσμεύσεις μέσω ψηφισμάτων της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών και της Περιβαλλοντικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών, καθώς και σε διάφορες διασκέψεις υψηλού επιπέδου.

Στη 17η διάσκεψη των μερών της σύμβασης CITES (CoP17) τον Οκτώβριο του 2016 θεσπίστηκε σειρά μέτρων με στόχο τη βελτίωση της επιβολής των κανόνων κατά της λαθροθηρίας ελεφάντων και της παράνομης εμπορίας ελεφαντόδοντου, τη μείωση της ζήτησης παράνομου ελεφαντόδοντου και την ενίσχυση του ελέγχου της νομιμότητας του ελεφαντόδοντου στις εγχώριες αγορές. Το ψήφισμα 10.10 της CITES (Rev. CoP18) σχετικά με τα δείγματα ελέφαντα παροτρύνει τα συμβαλλόμενα μέρη να λάβουν ολοκληρωμένα εγχώρια νομοθετικά και κανονιστικά μέτρα, μέτρα επιβολής και άλλα μέτρα για το εμπόριο ελεφαντόδοντου/τις εγχώριες αγορές. Το εν λόγω ψήφισμα συνιστά επίσης «σε όλα τα συμβαλλόμενα και μη συμβαλλόμενα μέρη στη δικαιοδοσία των οποίων υπάρχει νόμιμη εγχώρια αγορά ελεφαντόδοντου, η οποία συμβάλλει στη λαθροθηρία ή στο παράνομο εμπόριο, να λάβουν όλα τα αναγκαία νομοθετικά και κανονιστικά μέτρα και μέτρα επιβολής προκειμένου να κλείσουν κατεπειγόντως τις εγχώριες αγορές τους για το εμπόριο ακατέργαστου και κατεργασμένου ελεφαντόδοντου» και αναγνωρίζει ότι «μπορούν να δικαιολογούνται περιορισμένες εξαιρέσεις από το εν λόγω κλείσιμο για ορισμένα αντικείμενα· τυχόν εξαιρέσεις δεν θα πρέπει να συμβάλλουν στη λαθροθηρία ή στο παράνομο εμπόριο».

Η ΕΕ, όπως και τα άλλα συμβαλλόμενα μέρη, έχει κληθεί επίσης να υποβάλει έκθεση στη μόνιμη επιτροπή και στη διάσκεψη των μερών σχετικά με τα μέτρα που έχει λάβει για να διασφαλίσει ότι η εγχώρια αγορά της δεν συμβάλλει στα τρέχοντα επίπεδα λαθροθηρίας και παράνομης εμπορίας.

Το νόμιμο εμπόριο ελεφαντόδοντου από την ΕΕ παρουσιάζει μείωση

Οι εμπορικές επανεξαγωγές ακατέργαστου και κατεργασμένου ελεφαντόδοντου από την ΕΕ που πραγματοποιούνται σύμφωνα με τον βασικό κανονισμό (στο εξής: νόμιμες επανεξαγωγές) παρουσίαζαν σημαντική αύξηση έως το 2015.

Από την έκδοση της προηγούμενης έκδοσης του παρόντος εγγράφου καθοδήγησης (14) τον Ιούλιο του 2017, η επανεξαγωγή ακατέργαστου ελεφαντόδοντου έχει ανασταλεί, γεγονός που οδήγησε σε μείωση των επανεξαγόμενων χαυλιοδόντων ακόμη και πριν από την έναρξη ισχύος της απαγόρευσης (420 χαυλιόδοντες επανεξήχθησαν το 2016, 101 το 2017).

Οι εμπορικές επανεξαγωγές νόμιμου κατεργασμένου ελεφαντόδοντου μειώθηκαν επίσης από το 2016. Ο μέσος αριθμός πιστοποιητικών επανεξαγωγής ανά έτος που εκδόθηκαν από τα κράτη μέλη της ΕΕ μειώθηκε από περίπου 470 την περίοδο 2012-2015 σε 280 την περίοδο 2016-2018.

β) Πρωτοβουλίες της ΕΕ για την καταπολέμηση της παράνομης εμπορίας άγριων ειδών που επηρεάζουν το ενδοενωσιακό εμπόριο και την επανεξαγωγή ελεφαντόδοντου

Στο πλαίσιο της ανακοίνωσης σχετικά με το σχέδιο δράσης της ΕΕ για την καταπολέμηση της παράνομης εμπορίας άγριων ειδών (15), η ΕΕ και τα κράτη μέλη της κλήθηκαν να εφαρμόσουν μια ολοκληρωμένη στρατηγική για την καταπολέμηση της παράνομης εμπορίας άγριων ειδών (16). Στην εν λόγω ανακοίνωση προβλεπόταν ιδίως (στην ενέργεια 2 «Περαιτέρω περιορισμός του εμπορίου ελεφαντόδοντου εντός και εκτός της ΕΕ») ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα εξέδιδε κατευθυντήριες γραμμές «για την εξασφάλιση ομοιόμορφης ερμηνείας των κανόνων της ΕΕ με σκοπό να διακοπεί η εξαγωγή ακατέργαστου ελεφαντόδοντου που βρισκόταν σε κυκλοφορία πριν από τη σύναψη της σύμβασης CITES και να διασφαλιστεί ότι μόνο νόμιμα παλαιά είδη ελεφαντόδοντου θα γίνονται αντικείμενο εμπορίας στην ΕΕ» έως το τέλος του 2016. Στα συμπεράσματα που εξέδωσε τον Ιούνιο του 2016 σχετικά με την εν λόγω ανακοίνωση, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης παρότρυνε «τα κράτη μέλη να μην εκδίδουν έγγραφα εξαγωγής ή επανεξαγωγής για ακατέργαστο ελεφαντόδοντο που βρισκόταν σε κυκλοφορία πριν από τη σύναψη της σύμβασης CITES με βάση τις κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ και να εξετάσουν περαιτέρω μέτρα για να τεθεί τέλος στις εμπορικές συναλλαγές ελεφαντοστού από ελέφαντες».

Ανταποκρινόμενη στις εν λόγω εκκλήσεις, η Επιτροπή εξέδωσε έγγραφο καθοδήγησης τον Μάιο του 2017. Το παρόν έγγραφο καθοδήγησης επικαιροποιεί και αντικαθιστά την έκδοση του 2017 και ανταποκρίνεται στη δέσμευση που έχει αναλάβει η Επιτροπή, στο πλαίσιο της στρατηγικής της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030, να ενισχύσει περαιτέρω τους κανόνες για το εμπόριο ελεφαντόδοντου στην ΕΕ (17).

3. Καθεστώς του παρόντος εγγράφου

Το παρόν έγγραφο καθοδήγησης αποτέλεσε αντικείμενο συζήτησης και εκπονήθηκε σε συνεργασία με εκπροσώπους των κρατών μελών, οι οποίοι συμμετέχουν στην ομάδα εμπειρογνωμόνων των αρμόδιων διαχειριστικών οργάνων της CITES (στο εξής: ομάδα εμπειρογνωμόνων).

Σκοπός του είναι να βοηθήσει τους πολίτες, τις επιχειρήσεις και τις εθνικές αρχές να εφαρμόσουν τον βασικό κανονισμό και τους σχετικούς κανονισμούς της Επιτροπής. Δεν αντικαθιστά, ούτε συμπληρώνει ή τροποποιεί τους κανόνες του βασικού κανονισμού και των εκτελεστικών κανονισμών του· επιπλέον, δεν θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη μεμονωμένα αλλά να χρησιμοποιείται σε συνδυασμό με την εν λόγω νομοθεσία. Μόνο το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι αρμόδιο να ερμηνεύει έγκυρα το δίκαιο της ΕΕ.

Ηλεκτρονική έκδοση του παρόντος εγγράφου καθοδήγησης δημοσιεύεται επίσης από την Επιτροπή, και ενδεχομένως από τα κράτη μέλη της ΕΕ.

Οι συστάσεις που περιέχει το παρόν έγγραφο απευθύνονται στα κράτη μέλη και εξακολουθούν να ισχύουν σύμφωνα με την αρχή της προφύλαξης, εκτός εάν προκύψουν νέες πειστικές επιστημονικές αποδείξεις που δικαιολογούν την αναθεώρηση του παρόντος εγγράφου καθοδήγησης σε διαβούλευση με την ομάδα εμπειρογνωμόνων.

4. Αιτιολόγηση και συνοπτική παρουσίαση των συστάσεων

Η σταθερά υψηλή ζήτηση ελεφαντόδοντου από την Ασία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες των τρεχόντων υψηλών επιπέδων λαθροθηρίας ελεφάντων και παράνομης εμπορίας ελεφαντόδοντου. Οι πιο πρόσφατες αναλύσεις [MIKE και ETIS, βλ. τμήμα 2 στοιχείο α)] κατέδειξαν μικρή μείωση των επιπέδων λαθροθηρίας. Ωστόσο, ο αριθμός των ελεφάντων που αποτελούν αντικείμενο λαθροθηρίας εξακολουθεί να μην είναι βιώσιμος για πολλούς πληθυσμούς στην Αφρική.

Παρότι κανένα από τα κράτη μέλη της ΕΕ δεν έχει προσδιοριστεί στις εκθέσεις του ETIS ως χώρα που εμπλέκεται σε παράνομο εμπόριο ελεφαντόδοντου, η ΕΕ θα πρέπει να συνεχίσει να μειώνει τον κίνδυνο συμβολής της στη ζήτηση ελεφαντόδοντου.

Το παρόν έγγραφο καθοδήγησης αποσκοπεί στον περαιτέρω περιορισμό του εμπορίου αντικειμένων και ορισμένων τύπων εμπορίου δυνητικά υψηλότερου κινδύνου, εξακολουθώντας ταυτόχρονα να επιτρέπει το περιορισμένο και καλά ελεγχόμενο εμπόριο αντικειμένων χαμηλού κινδύνου. Το έγγραφο βασίζεται σε μια προληπτική προσέγγιση όσον αφορά την εφαρμογή των κανόνων σχετικά με το εγχώριο εμπόριο ελεφαντόδοντου στην ΕΕ. Ορίζει ότι εφαρμόζονται περιορισμοί όταν είναι πιθανή η αύξηση του κινδύνου συμβολής του εμπορίου στη ζήτηση ελεφαντόδοντου και στο παράνομο εμπόριο ελεφαντόδοντου. Ως εκ τούτου, και υπό την προϋπόθεση εξασφάλισης σχετικών αδειών, μπορεί να συνεχιστεί το ενδοενωσιακό εμπόριο ορισμένων περιορισμένων ειδών αντικειμένων, στην περίπτωση των οποίων ο κίνδυνος συμβολής στη ζήτηση ελεφαντόδοντου ή στη λαθροθηρία ελεφάντων είναι χαμηλός ή ανύπαρκτος. Στόχος του εγγράφου είναι να βοηθήσει τους πολίτες και τις επιχειρήσεις να κατανοήσουν καλύτερα τους κανόνες και να τους τηρούν, καθώς και να διευκολύνει την αποτελεσματικότερη επιβολή της νομοθεσίας.

Τα τμήματα που ακολουθούν αναφέρονται στις επανεξαγωγές ελεφαντόδοντου από την ΕΕ (τμήμα 5), στο ενδοενωσιακό εμπόριο ελεφαντόδοντου (τμήμα 6) και στις εισαγωγές από χώρες εκτός της ΕΕ (τμήμα 7), καθώς και σε ζητήματα συντονισμού (τμήμα 8).

Στο υπόλοιπο μέρος του παρόντος τμήματος παρουσιάζονται πρόσθετες αιτιολογήσεις για την ανάγκη ανάληψης δράσης για καθεμία από τις εν λόγω εμπορικές ροές και παρέχεται συνοπτική παρουσίαση των συστάσεων προς τα κράτη μέλη. Συνοπτικότερη παρουσίαση σε μορφή πίνακα παρέχεται στο τελευταίο τμήμα 9.

α) Επανεξαγωγή από την ΕΕ

Το ακατέργαστο ελεφαντόδοντο (18) αντιπροσωπεύει το μεγαλύτερο ποσοστό ελεφαντόδοντου που εισέρχεται στο διεθνές παράνομο εμπόριο παγκοσμίως. Αυτό αποδεικνύεται από τα στοιχεία που υποβάλλονται στο ETIS από τα συμβαλλόμενα μέρη της CITES, τα οποία δείχνουν ότι οι κατασχέσεις παράνομου ακατέργαστου ελεφαντόδοντου αντιπροσωπεύουν τη μεγάλη πλειονότητα των κατασχέσεων ελεφαντόδοντου παγκοσμίως.

Το ακατέργαστο ελεφαντόδοντο αποτελείται κυρίως από χαυλιόδοντες, μεταξύ των οποίων είναι δύσκολο να γίνει διάκριση. Ο κίνδυνος να χρησιμοποιηθούν νόμιμες επανεξαγωγές ακατέργαστου ελεφαντόδοντου ως κάλυψη για το εμπόριο παράνομου ακατέργαστου ελεφαντόδοντου είναι μεγαλύτερος απ’ ό,τι για το κατεργασμένο ελεφαντόδοντο, παρά το γεγονός ότι οι νόμιμοι χαυλιόδοντες μπορούν να διατεθούν στο εμπόριο μόνο εφόσον φέρουν σήμανση.

Με την αναστολή της επανεξαγωγής ακατέργαστου ελεφαντόδοντου από την ΕΕ διασφαλίζεται η μη ανάμειξη χαυλιοδόντων νόμιμης προέλευσης με παράνομο ελεφαντόδοντο και παρέχεται βοήθεια στις χώρες προορισμού όσον αφορά την εφαρμογή των μέτρων τους για τη μείωση της ζήτησης ελεφαντόδοντου, στοιχεία που αποτελούν σημαντικό βήμα για την αντιμετώπιση του παράνομου εμπορίου ελεφαντόδοντου και της λαθροθηρίας ελεφάντων. Στο σκεπτικό αυτό βασίζεται η de facto απαγόρευση των εμπορικών επανεξαγωγών ακατέργαστου ελεφαντόδοντου, η οποία ισχύει από τον Ιούλιο του 2017 [βλ. τμήμα 5 στοιχείο α)].

Δεδομένου ότι υπάρχουν ενδείξεις ότι τα αντικείμενα από κατεργασμένο ελεφαντόδοντο εμπλέκονται και αυτά όλο και περισσότερο στο διεθνές παράνομο εμπόριο ελεφαντόδοντου (19), είναι αναγκαίο να επιβληθούν περαιτέρω περιορισμοί στις επανεξαγωγές κατεργασμένου ελεφαντόδοντου. Παρότι δεν υφίστανται ενδείξεις ότι υπάρχουν νόμιμες δραστηριότητες στην ΕΕ οι οποίες συμβάλλουν στη λαθροθηρία και την παράνομη εμπορία, η ΕΕ έχει δεσμευτεί να ελαχιστοποιήσει τον κίνδυνο τυχόν διεθνές εμπόριο που προέρχεται από την ΕΕ να τροφοδοτεί τη ζήτηση ελεφαντόδοντου η οποία, με τη σειρά της, να παρέχει κίνητρα για τη λαθροθηρία ελεφάντων προκειμένου να καλυφθεί η ζήτηση αυτή.

Συνεπώς, η Επιτροπή συνιστά να ανασταλεί επίσης η έκδοση πιστοποιητικών επανεξαγωγής για επεξεργασμένα δείγματα ελεφαντόδοντου, εξαιρουμένων των μουσικών οργάνων προ του 1975 και των αντικών προ του 1947 υψηλής πολιτιστικής, καλλιτεχνικής ή ιστορικής σημασίας που πωλούνται σε μουσεία [βλ. τμήμα 5 στοιχείο β) για λεπτομέρειες σχετικά με τις εξαιρέσεις αυτές]. Οι εξαιρέσεις αυτές ισχύουν για αντικείμενα η αξία των οποίων δεν συνδέεται με το ελεφαντόδοντο που περιέχουν. Επιπλέον, με τους συνιστώμενους ελέγχους, οι εξαιρέσεις αυτές είναι εξαιρετικά απίθανο να συντελούν στη λαθροθηρία ελεφάντων ή στο παράνομο εμπόριο ελεφαντόδοντου, ενώ συμβάλλουν στη διατήρηση σημαντικών καλλιτεχνικών, πολιτιστικών ή ιστορικών αξιών.

β) Ενδοενωσιακό εμπόριο ελεφαντόδοντου

Η ΕΕ υποχρεούται να διασφαλίζει ότι η εμπορική χρήση του ελεφαντόδοντου στην ΕΕ υπόκειται σε αυστηρό έλεγχο και ρυθμίσεις, σύμφωνα με το ψήφισμα 10.10 της CITES (Rev. CoP18) και τον βασικό κανονισμό.

Μετά την απόφαση απαγόρευσης του διεθνούς εμπορίου ελεφαντόδοντου που ελήφθη το 1989 στο πλαίσιο της CITES, η ζήτηση ελεφαντόδοντου στην Ευρώπη μειώθηκε σημαντικά. Τα κράτη μέλη της ΕΕ δεν έχουν προσδιοριστεί στο πλαίσιο της CITES ως σημαντικές αγορές προορισμού ή χώρες διαμετακόμισης για παράνομο ελεφαντόδοντο. Οι περισσότερες ενδοενωσιακές εμπορικές συναλλαγές αφορούν αντίκες προ του 1947.

Ωστόσο, έχουν σημειωθεί ορισμένα κρούσματα παράνομου εμπορίου αντικειμένων από ελεφαντόδοντο στην ΕΕ. Το εμπόριο ακατέργαστου ελεφαντόδοντου παρουσιάζει μεγαλύτερο κίνδυνο όσον αφορά τη συμβολή στο παράνομο εμπόριο ελεφαντόδοντου σε σχέση με το εμπόριο επεξεργασμένων δειγμάτων ελεφαντόδοντου. Το στοιχείο αυτό δικαιολογεί την επιβολή αναστολής της έκδοσης πιστοποιητικών για το εμπόριο ακατέργαστου ελεφαντόδοντου εντός της ΕΕ, εξαιρουμένων αυτών που αφορούν επισκευές μουσικών οργάνων προ του 1975 και αντικών προ του 1947 υψηλής πολιτιστικής, καλλιτεχνικής ή ιστορικής σημασίας που βρίσκονται στην κατοχή μουσείου ή δημόσιου ιδρύματος.

Επιπλέον, η Επιτροπή συνιστά να ανασταλεί η έκδοση πιστοποιητικών για επεξεργασμένα δείγματα που αποκτήθηκαν μετά το 1947, εξαιρουμένων των μουσικών οργάνων προ του 1975. Με τον τρόπο αυτόν θα περιοριστεί το εσωτερικό εμπόριο επεξεργασμένων αντικειμένων στις αντίκες προ του 1947 και στα μουσικά όργανα προ του 1975.

Το διαφορετικό καθεστώς που εφαρμόζεται στα επεξεργασμένα αντικείμενα δικαιολογείται από το γεγονός ότι είναι μικρότερος ο κίνδυνος για παράνομο εμπόριο ελεφαντόδοντου που συνδέεται με το ενδοενωσιακό εμπόριο τέτοιων αντικειμένων σε σύγκριση με το εμπόριο ακατέργαστου ελεφαντόδοντου και το εξωτερικό εμπόριο της ΕΕ γενικότερα, ειδικότερα όταν πρόκειται για αντίκες προ του 1947 ή μουσικά όργανα προ του 1975. Είναι εξαιρετικά απίθανο το ενδοενωσιακό εμπόριο αντικών προ του 1947 ή μουσικών οργάνων προ του 1975 να συμβάλλει στο παράνομο εμπόριο ελεφαντόδοντου ή στη ζήτηση για παράνομο ελεφαντόδοντο, δεδομένου επίσης ότι το εν λόγω εναπομένον εμπόριο θα ελέγχεται αυστηρά. Ως εκ τούτου, οι αντίκες προ του 1947 και τα μουσικά όργανα προ του 1975 μπορούν να συνεχίσουν να αποτελούν αντικείμενο εμπορίας εντός της ΕΕ, για τα οποία όμως θα απαιτείται η έκδοση πιστοποιητικού.

γ) Εισαγωγές στην ΕΕ

Η εισαγωγή ελεφαντόδοντου από χώρες εκτός της ΕΕ ρυθμίζεται αυστηρά. Οι εμπορικές εισαγωγές απαγορεύονται, με εξαίρεση τις αντίκες προ του 1947 ή τις επανεισαγωγές αντικειμένων που βρίσκονταν σε κυκλοφορία πριν από τη σύναψη της σύμβασης CITES και που είχαν προηγουμένως εισαχθεί νόμιμα στην ΕΕ (βλ. τμήμα 7).

Τα τελευταία χρόνια τα επίπεδα εμπορικών εισαγωγών στην ΕΕ είναι πολύ χαμηλά.

Παρότι εξακολουθεί να υπάρχει ένας βαθμός κινδύνου οι εισαγωγές επεξεργασμένων δειγμάτων να τροφοδοτούν τη ζήτηση ελεφαντόδοντου ή να συμβάλλουν στη λαθροθηρία ή στο παράνομο εμπόριο εν γένει, τα μουσικά όργανα προ του 1975 και οι αντίκες προ του 1947 υψηλής πολιτιστικής, καλλιτεχνικής ή ιστορικής σημασίας που πωλούνται σε μουσεία είναι εξαιρετικά απίθανο να ενέχουν τέτοιον κίνδυνο.

Για να βελτιωθεί η συνοχή με τους κανόνες που προτείνονται για το ενδοενωσιακό εμπόριο και την επανεξαγωγή, η Επιτροπή συνιστά να ανασταλούν τα εξής:

— η έκδοση αδειών εισαγωγής και επανεισαγωγής για ακατέργαστο ελεφαντόδοντο·

— η έκδοση αδειών εισαγωγής και επανεισαγωγής για τα επεξεργασμένα δείγματα ελεφαντόδοντου, εξαιρουμένων των μουσικών οργάνων προ του 1975 και των αντικών προ του 1947 υψηλής πολιτιστικής, καλλιτεχνικής ή ιστορικής σημασίας που πωλούνται σε μουσεία (βλ. τμήμα 7 για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τους όρους εφαρμογής των εξαιρέσεων).

5. Καθοδήγηση για την ερμηνεία των κανόνων της ΕΕ όσον αφορά την επανεξαγωγή ελεφαντόδοντου

Οι κανόνες που διέπουν την επανεξαγωγή δειγμάτων ελεφαντόδοντου τα οποία αποκτήθηκαν πριν από την ημερομηνία έναρξης ισχύος της CITES για τα συγκεκριμένα δείγματα ορίζονται στο άρθρο 5 του βασικού κανονισμού.

Σύμφωνα με το άρθρο 5 παράγραφος 2 στοιχείο δ), κατά την αξιολόγηση των αιτήσεων επανεξαγωγής ειδών του παραρτήματος Α, το διαχειριστικό όργανο πρέπει να «βεβαιώνεται, ύστερα από διαβούλευση με την αρμόδια επιστημονική αρχή, ότι κανένας παράγοντας που συνδέεται με τη διατήρηση του είδους δεν αντιτίθεται στην έκδοση της άδειας εξαγωγής».

Η απαίτηση αυτή πρέπει να ερμηνεύεται υπό το πρίσμα των περιστάσεων που περιγράφονται στο τμήμα 2, καθώς και λαμβανομένων υπόψη των ειδικών χαρακτηριστικών που σχετίζονται με το διεθνές εμπόριο τόσο ακατέργαστων όσο και επεξεργασμένων αντικειμένων.

α) Επανεξαγωγή ακατέργαστου ελεφαντόδοντου

Η Επιτροπή συνιστά στα κράτη μέλη να λάβουν υπόψη τους ότι υπάρχουν σοβαροί παράγοντες σχετικά με τη διατήρηση του είδους του ελέφαντα που συνηγορούν κατά της έκδοσης πιστοποιητικών επανεξαγωγής για το ακατέργαστο ελεφαντόδοντο.

Κατά συνέπεια, σύμφωνα με τον βασικό κανονισμό, η Επιτροπή συνιστά στα κράτη μέλη, όπως ισχύει από την 1η Ιουλίου 2017, να μην εκδίδουν πιστοποιητικά επανεξαγωγής για ακατέργαστο ελεφαντόδοντο, εκτός από εξαιρετικές περιπτώσεις στις οποίες το διαχειριστικό όργανο του οικείου κράτους μέλους βεβαιώνεται ότι το αντικείμενο:

1. αποτελεί μέρος γνήσιας ανταλλαγής πολιτιστικών αγαθών μεταξύ έγκριτων ιδρυμάτων (δηλαδή μουσείων)· ή

2. αποτελεί οικογενειακό κειμήλιο το οποίο μεταφέρεται στο πλαίσιο οικογενειακής μετεγκατάστασης· ή

3. μεταφέρεται για σκοπούς επιβολής του νόμου ή για επιστημονικούς ή εκπαιδευτικούς σκοπούς.

Σε τέτοιες εξαιρετικές περιπτώσεις, συνιστάται στα διαχειριστικά όργανα να ακολουθούν την καθοδήγηση που παρέχεται στο παρόν έγγραφο σχετικά με την απόκτηση κατάλληλων αποδεικτικών στοιχείων για τη νόμιμη προέλευση των δειγμάτων (παράρτημα Ι του παρόντος εγγράφου), τη σήμανση (παράρτημα ΙΙ) και, κατά περίπτωση, τον συντονισμό με άλλα κράτη μέλη και τρίτες χώρες (τμήμα 8).

β) Επανεξαγωγή κατεργασμένου ελεφαντόδοντου

Σε αντίθεση με το ακατέργαστο ελεφαντόδοντο, το κατεργασμένο ελεφαντόδοντο περιλαμβάνει πολλά διαφορετικά είδη δειγμάτων. Σε αυτά περιλαμβάνονται αντικείμενα τα οποία διατίθενται στο εμπόριο νόμιμα εδώ και δεκαετίες (για παράδειγμα, μουσικά όργανα ή αντίκες).

Η Επιτροπή συνιστά στα κράτη μέλη, από την ημερομηνία δημοσίευσης του παρόντος εγγράφου καθοδήγησης, να μην εκδίδουν πιστοποιητικά επανεξαγωγής για εμπορικές συναλλαγές επεξεργασμένων δειγμάτων.

Κατ’ εξαίρεση, το εμπόριο μπορεί να επιτραπεί στις περιπτώσεις στις οποίες το διαχειριστικό όργανο του οικείου κράτους μέλους βεβαιώνεται ότι:

— το αντικείμενο αποτελεί μουσικό όργανο προ του 1975· ή

— το αντικείμενο αποτελεί αντίκα προ του 1947 που πωλείται σε μουσείο, και σχετική αρχή αρμόδια για την πολιτιστική κληρονομιά (όπως το αρμόδιο υπουργείο) επιβεβαιώνει την υψηλή πολιτιστική, καλλιτεχνική ή ιστορική σημασία της και υποστηρίζει τη συναλλαγή.

Είναι επιτακτική ανάγκη τα κράτη μέλη της ΕΕ να ασκούν υψηλό επίπεδο ελέγχου όσον αφορά τις αιτήσεις επανεξαγωγής των αντικειμένων αυτών, προκειμένου να διασφαλίζεται ότι εκδίδουν τα σχετικά έγγραφα μόνον εφόσον πληρούνται οι όροι που προβλέπονται στη νομοθεσία της ΕΕ, με τους οποίους εξασφαλίζεται η νόμιμη προέλευση του ελεφαντόδοντου.

Επιπλέον της εξαίρεσης για εμπορική επανεξαγωγή που περιγράφεται ανωτέρω, τα διαχειριστικά όργανα μπορούν επίσης να εκδίδουν πιστοποιητικό επανεξαγωγής, εφόσον έχουν βεβαιωθεί ότι το αντικείμενο:

1. αποτελεί μέρος γνήσιας ανταλλαγής πολιτιστικών αγαθών μεταξύ έγκριτων ιδρυμάτων (δηλαδή μουσείων)· ή

2. αποτελεί οικογενειακό κειμήλιο το οποίο μεταφέρεται στο πλαίσιο οικογενειακής μετεγκατάστασης· ή

3. μεταφέρεται για σκοπούς επιβολής του νόμου ή για επιστημονικούς ή εκπαιδευτικούς σκοπούς.

Συνιστάται οι όροι έκδοσης των πιστοποιητικών επανεξαγωγής για τις ανωτέρω εξαιρέσεις να ερμηνεύονται αυστηρά.

Ειδικότερα, κατά την αξιολόγηση αίτησης για επανεξαγωγή, είτε για εμπορικούς είτε για άλλους σκοπούς, τα κράτη μέλη θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τα ακόλουθα:

— Κατά την αξιολόγηση του αν το δείγμα ανταποκρίνεται στον ορισμό του «μουσικού οργάνου προ του 1975», ο ιδιοκτήτης θα πρέπει να αποδεικνύει ότι το αντικείμενο χρησιμοποιείται ή χρησιμοποιούνταν μέχρι πρόσφατα ως όργανο από καλλιτέχνη και, ως εκ τούτου, δεν συνιστά απλώς διακοσμητικό αντικείμενο που περιέχει ελεφαντόδοντο.

— Κατά την αξιολόγηση του αν μπορεί να θεωρηθεί ότι ο προορισμός συγκεκριμένης αντίκας προ του 1947 είναι μουσείο, μπορεί να λαμβάνεται υπόψη το αν το ίδρυμα είναι μέλος του Διεθνούς Συμβουλίου Μουσείων (ICOM) ή παρόμοιου οργανισμού.

— Εάν το αντικείμενο περιγράφεται ως αντίκα προ του 1947 υψηλής πολιτιστικής, καλλιτεχνικής ή ιστορικής σημασίας, θα πρέπει να αποδεικνύεται ότι το αντικείμενο πληροί τις προϋποθέσεις για «επεξεργασμένο αντικείμενο που αποκτήθηκε πριν από τουλάχιστον 50 χρόνια». Το έγγραφο «Καθοδήγηση σχετικά με τα επεξεργασμένα δείγματα βάσει των κανονισμών της ΕΕ για το εμπόριο ειδών άγριας πανίδας και χλωρίδας» (20) παρέχει σαφείς κατευθύνσεις σχετικά με το θέμα αυτό. Προϋπόθεση για να επιτραπεί η πώληση σε μουσείο είναι δημόσια αρχή αρμόδια για την πολιτιστική κληρονομιά (όπως το αρμόδιο υπουργείο) να επιβεβαιώνει ρητά την υψηλή πολιτιστική, καλλιτεχνική ή ιστορική σημασία του αντικειμένου και να υποστηρίζει τη συναλλαγή. Παράγοντες όπως ο επαναπατρισμός σημαντικών πολιτιστικών αγαθών στη χώρα καταγωγής τους μπορούν να λαμβάνονται υπόψη.

— Απαιτούνται αποδεικτικά στοιχεία όπως τιμολόγιο —ή άλλο έγγραφο, όπως εκτίμηση της αξίας από εμπειρογνώμονα, με ανάλυση της ηλικίας και της τιμής— και λεπτομερής περιγραφή και φωτογραφίες του αντικειμένου για να αποδειχθεί ότι η αξία του είναι εγγενής και δεν σχετίζεται με το ελεφαντόδοντο που περιέχει.

— Στο πλαίσιο της αξιολόγησης θα πρέπει να εντάσσονται η ταυτότητα τόσο του πωλητή όσο και του αγοραστή. Η ταυτότητα του πωλητή μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να παρέχει πρόσθετες πληροφορίες σχετικά με το αντικείμενο. Πρέπει επίσης να λαμβάνονται υπόψη η χώρα προορισμού, καθώς και η συγκεκριμένη ιδιότητα του αγοραστή.

— Για τις αιτήσεις επανεξαγωγής σε χώρα προορισμού που έχει προσδιοριστεί από το ETIS ως χώρα που εμπλέκεται στο παράνομο εμπόριο ελεφαντόδοντου απαιτείται υψηλότερο επίπεδο ελέγχου σε σχέση με τις αιτήσεις που αφορούν άλλες χώρες προορισμού. Οι επανεξαγωγές προς συμβαλλόμενα μέρη στο πλαίσιο της διαδικασίας του εθνικού σχεδίου δράσης για το ελεφαντόδοντο (21) θα πρέπει να αποφεύγονται.

— Γενικά, η ταυτότητα του αγοραστή μπορεί να παράσχει πρόσθετη διαβεβαίωση ότι η συναλλαγή πραγματοποιείται για την εγγενή αξία του δείγματος (π.χ. μουσεία, αξιόπιστοι συλλέκτες, μουσικοί ή παρόμοιοι αγοραστές).

Εναπόκειται στον αιτούντα να παράσχει στοιχεία που αποδεικνύουν ότι το αντικείμενο εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής των εξαιρέσεων που περιγράφονται ανωτέρω. Εάν ο αιτών δεν είναι σε θέση να προσκομίσει επαρκή αποδεικτικά στοιχεία ώστε να βεβαιωθεί το όργανο του κράτους μέλους και εάν εξακολουθούν να υφίστανται αμφιβολίες, δεν θα πρέπει να εκδίδεται πιστοποιητικό.

Σε περίπτωση έκδοσης πιστοποιητικού, σε αυτό θα πρέπει να περιγράφεται το σχετικό μουσικό όργανο προ του 1975 ή η αντίκα προ του 1947 με επαρκείς λεπτομέρειες ώστε το πιστοποιητικό να μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο για το συγκεκριμένο δείγμα. Επιπλέον, και εφόσον το επιτρέπει η νομοθεσία, τα κράτη μέλη μπορούν ενδεχομένως να προβαίνουν σε αντιπαραβολή, εξακρίβωση και καταγραφή των στοιχείων ταυτότητας του αιτούντος και, εφόσον είναι δυνατόν, του αγοραστή.

Είναι ιδιαίτερα σημαντικό ο αιτών πιστοποιητικό επανεξαγωγής να αποδείξει είτε ότι το μουσικό όργανο κατασκευάστηκε με χρήση νόμιμου ελεφαντόδοντου πριν από το 1975 ή ότι πρόκειται για αντίκα προ του 1947, και ότι αποκτήθηκε νόμιμα. Μπορεί να το πράξει αυτό με την υποβολή πιστοποιητικού ενδοενωσιακού εμπορίου για το αντικείμενο, το οποίο αποδεικνύει τη νόμιμη απόκτηση και συνήθως παρέχει επίσης λεπτομέρειες σχετικά με την ηλικία του δείγματος. Είναι επίσης πιθανό ο αιτών να μη διαθέτει πιστοποιητικό: μπορεί να μην υπέβαλε ποτέ σχετική αίτηση, ή το αντικείμενο να καλύπτονταν στο παρελθόν από την εξαίρεση από την απαίτηση πιστοποιητικού για τα «επεξεργασμένα αντικείμενα που έχουν αποκτηθεί πριν από 50 έτη τουλάχιστον». Στις περιπτώσεις αυτές, ο αιτών πρέπει να αποδείξει τη γενική συμμόρφωση με τις απαιτήσεις του άρθρου 5 του βασικού κανονισμού.

Πιστοποιητικά που έχουν λήξει δυνάμει του άρθρου 11 παράγραφος 4α του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 865/2006 της Επιτροπής δεν ισχύουν πλέον για εμπορικές συναλλαγές. Συνιστάται, ωστόσο, στους κατόχους να διατηρούν αντίγραφο των πιστοποιητικών αυτών για να το χρησιμοποιούν ως αποδεικτικό στοιχείο νόμιμης απόκτησης σε τυχόν μελλοντικές αιτήσεις ή σε περίπτωση ελέγχων.

Τα κράτη μέλη θα πρέπει να ελέγχουν αν το αντικείμενο εμπίπτει πράγματι στο πεδίο εφαρμογής οποιασδήποτε εκ των προαναφερόμενων περιπτώσεων, δηλαδή αν υπάρχει βάσιμος λόγος για την απουσία πιστοποιητικού.

Για την περαιτέρω αξιολόγηση των όρων υπό τους οποίους μπορεί να επιτραπεί το εν λόγω εμπόριο, συνιστάται στα κράτη μέλη της ΕΕ να εφαρμόζουν επίσης την καθοδήγηση για τα ακόλουθα θέματα:

— «Επεξεργασμένα δείγματα βάσει των κανονισμών της ΕΕ για το εμπόριο ειδών άγριας πανίδας και χλωρίδας»;

— «Στοιχεία που αποδεικνύουν τη νόμιμη απόκτηση» στο παράρτημα Ι του παρόντος εγγράφου·;

— «Σήμανση, καταχώριση και άλλες απαιτήσεις για την έκδοση πιστοποιητικών» στο παράρτημα ΙΙ του παρόντος εγγράφου.

6. Καθοδήγηση για την ερμηνεία των κανόνων της ΕΕ όσον αφορά το ενδοενωσιακό εμπόριο ελεφαντόδοντου

Το ενδοενωσιακό εμπόριο δειγμάτων που περιλαμβάνονται στο παράρτημα A απαγορεύεται γενικά βάσει του άρθρου 8 παράγραφος 1 του βασικού κανονισμού. Το άρθρο 8 παράγραφος 3 προβλέπει ότι είναι δυνατές παρεκκλίσεις από την εν λόγω απαγόρευση εφόσον πληρούται τουλάχιστον ένας από τους όρους που απαριθμούνται στα στοιχεία α) έως η).

Ωστόσο η χρήση της διατύπωσης «είναι δυνατές» στο άρθρο 8 παράγραφος 3 καθιστά σαφές ότι τα κράτη μέλη δεν είναι υποχρεωμένα να χορηγήσουν πιστοποιητικό ενδοενωσιακού εμπορίου όταν πληρούνται αυτοί οι όροι (εκτός αντίθετων διατάξεων του ενωσιακού δικαίου, όπως διατάξεων για την εφαρμογή της αρχής της αναλογικότητας). Κατά τη λήψη απόφασης σχετικά με τη χορήγηση ή τη μη χορήγηση πιστοποιητικού, το διαχειριστικό όργανο θα πρέπει να κάνει χρήση των διακριτικών εξουσιών του με κατάλληλο τρόπο.

Συνεπώς, το άρθρο 8 παράγραφος 3 δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι παρέχει απόλυτο δικαίωμα για πιστοποιητικό ενδοενωσιακού εμπορίου σε οποιονδήποτε αιτούντα, ακόμη και αν πληρούται ένας από τους σχετικούς όρους. Επιπλέον, το άρθρο 8 παράγραφος 3 υπόκειται στην αρχή της προφύλαξης και, συνεπώς, όπως αναφέρθηκε ανωτέρω, το βάρος της απόδειξης της νομιμότητας μιας συναλλαγής και της συνέπειάς της με τους στόχους του βασικού κανονισμού εναπόκειται στον αιτούντα.

Κατά την παραλαβή αίτησης για εμπορική χρήση ελεφαντόδοντου στο εσωτερικό της ΕΕ σύμφωνα με το άρθρο 8 παράγραφος 3, κράτος μέλος δικαιούται, δυνάμει του δικαίου της Ένωσης, να αρνηθεί τη χορήγηση πιστοποιητικού, ακόμη και όταν πληρούται ένας από τους όρους, υπό την προϋπόθεση ότι η άρνηση αυτή είναι συμβατή με την αρχή της αναλογικότητας (δηλαδή η άρνηση είναι σκόπιμη για την προστασία του είδους και δεν υπερβαίνει το αναγκαίο μέτρο για την επίτευξη του εν λόγω σκοπού). Η Επιτροπή και η ομάδα εμπειρογνωμόνων πιστεύουν ότι αυτό συμβαίνει όταν η νομιμότητα μιας συναλλαγής και η συνέπειά της με τους στόχους του βασικού κανονισμού δεν έχουν καταδειχθεί σαφώς από τον αιτούντα.

Ευθύνη των κρατών μελών είναι να αποφεύγουν να εκδίδουν πιστοποιητικά που θα μπορούσαν να διευκολύνουν τυχόν παράνομες δραστηριότητες· συνεπώς, θα πρέπει να χειρίζονται τις αιτήσεις αυτές για ενδοενωσιακό εμπόριο κατά τρόπο ώστε να ελαχιστοποιείται ο κίνδυνος στον μέγιστο δυνατό βαθμό. Η έκδοση πιστοποιητικών θα πρέπει να εξετάζεται μόνο για ορισμένα είδη ενδοενωσιακών συναλλαγών που ενέχουν μηδενικό ή πολύ χαμηλό κίνδυνο συμβολής σε παράνομες δραστηριότητες σχετικές με ελεφαντόδοντο ή στη ζήτηση για παράνομο ελεφαντόδοντο. Συνιστάται στα κράτη μέλη να εξασφαλίζουν το μέγιστο επίπεδο ελέγχου κατά τη διεκπεραίωση αιτήσεων για πιστοποιητικά ενδοενωσιακού εμπορίου και να ερμηνεύουν αυστηρά τους όρους έκδοσης των πιστοποιητικών αυτών.

Για τον σκοπό αυτόν, συνιστάται στα κράτη μέλη της ΕΕ να εφαρμόζουν τις οδηγίες σχετικά με τα «στοιχεία που αποδεικνύουν τη νόμιμη απόκτηση», οι οποίες περιλαμβάνονται στο παράρτημα I του παρόντος εγγράφου, και τις οδηγίες σχετικά με «τη σήμανση, την καταχώριση και άλλες απαιτήσεις για την έκδοση πιστοποιητικών», οι οποίες περιλαμβάνονται στο παράρτημα II.

Σε περίπτωση χορήγησης του πιστοποιητικού, σε αυτό θα πρέπει να περιγράφεται το σχετικό αντικείμενο με επαρκείς λεπτομέρειες, ώστε να είναι σαφές ότι το πιστοποιητικό μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο για το σχετικό δείγμα —αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για το ακατέργαστο ελεφαντόδοντο το οποίο ενδέχεται να έχει λιγότερα χαρακτηριστικά γνωρίσματα. Επιπλέον, και εφόσον το επιτρέπει η νομοθεσία (22), συνιστάται στα κράτη μέλη να προβαίνουν σε αντιπαραβολή, εξακρίβωση και καταγραφή των στοιχείων ταυτότητας του πωλητή και του αγοραστή. Τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέψουν όρο ειδικά για το ενδοενωσιακό εμπόριο ακατέργαστου ελεφαντόδοντου στην ΕΕ, ο οποίος υποχρεώνει τον πωλητή να ενημερώνει τις αρχές σχετικά με την ταυτότητα του αγοραστή.

Όταν υποβάλλονται αιτήσεις για ενδοενωσιακό εμπόριο ελεφαντόδοντου βάσει του άρθρου 8 παράγραφος 3 στοιχείο γ), δηλαδή «για σκοπούς που δεν βλάπτουν την επιβίωση του συγκεκριμένου είδους» υπενθυμίζεται στα κράτη μέλη ότι, επειδή η εισαγωγή ελεφαντόδοντου (ως προσωπικών ειδών, ιδίως κυνηγετικών τροπαίων) είναι δυνατή μόνο για μη εμπορικούς σκοπούς, δεν υπάρχει δυνατότητα οι ιδιοκτήτες να λάβουν πιστοποιητικό για εμπορικούς σκοπούς εντός της ΕΕ βάσει της εν λόγω διάταξης).

Συνιστάται στα κράτη μέλη της ΕΕ να ακολουθούν τις οδηγίες που περιγράφονται κατωτέρω κατά την αξιολόγηση αιτήσεων για πιστοποιητικά ενδοενωσιακού εμπορίου ακατέργαστου ελεφαντόδοντου, καθώς και επεξεργασμένων δειγμάτων που περιέχουν ελεφαντόδοντο.

α) Ειδική καθοδήγηση σχετικά με το ενδοενωσιακό εμπόριο ακατέργαστου ελεφαντόδοντου

Υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 11 παράγραφος 4α του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 865/2006 της Επιτροπής (όπως τροποποιήθηκε) ορίζει ημερομηνία λήξης για τα πιστοποιητικά που αφορούν το ακατέργαστο ελεφαντόδοντο και εκδόθηκαν πριν από τις 19η Ιανουαρίου 2022. Η Επιτροπή συνιστά στα κράτη μέλη, από την ημερομηνία αυτή, να μην εκδίδουν πλέον πιστοποιητικά για εμπορικές συναλλαγές ακατέργαστου ελεφαντόδοντου εντός της ΕΕ.

Ωστόσο, όταν το διαχειριστικό όργανο του οικείου κράτους μέλους βεβαιώνεται ότι το ελεφαντόδοντο είναι απαραίτητο για την επισκευή συγκεκριμένου αντικειμένου και δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί υποκατάστατο, είναι δυνατή η χορήγηση πιστοποιητικού που επιτρέπει την πώληση ακατέργαστου ελεφαντόδοντου αποκλειστικά για την επισκευή των ακόλουθων αντικειμένων:

— μουσικά όργανα προ του 1975·

— αντίκες προ του 1947 που βρίσκονται στην κατοχή μουσείου ή δημόσιου ιδρύματος, των οποίων η υψηλή πολιτιστική, καλλιτεχνική ή ιστορική σημασία επιβεβαιώνεται από σχετική αρχή αρμόδια για την πολιτιστική κληρονομιά (όπως το αρμόδιο υπουργείο), η οποία υποστηρίζει επίσης την ανάγκη επισκευής τους με ελεφαντόδοντο.

Οι περιπτώσεις αυτές θεωρούνται σπάνιες και ιδιαιτέρως εξαιρετικές.

Το πιστοποιητικό θα πρέπει να εκδίδεται μόνον εάν το διαχειριστικό όργανο δεν έχει καμία αμφιβολία ότι το ακατέργαστο ελεφαντόδοντο θα χρησιμοποιηθεί για την επισκευή των εν λόγω αντικειμένων και εάν είναι σε θέση να ελέγξει και να επαληθεύσει, εφόσον απαιτηθεί, ότι αυτό θα συμβεί και ότι το ακατέργαστο ελεφαντόδοντο δεν θα χρησιμοποιηθεί για οποιονδήποτε άλλο σκοπό.

Συνιστάται στα κράτη μέλη να εξετάσουν το ενδεχόμενο δημιουργίας οικείου εθνικού συστήματος για τον έλεγχο του αποθέματος ακατέργαστου ελεφαντόδοντου που βρίσκεται στην κατοχή εργαστηρίων για επισκευές.

Τα διαχειριστικά όργανα θα πρέπει να καταστήσουν σαφές ότι η χρήση ακατέργαστου ελεφαντόδοντου για τέτοιου είδους επισκευές αποτελεί έσχατη λύση και να παροτρύνουν τους επαγγελματίες συντηρητές να χρησιμοποιούν υποκατάστατα που δεν είναι κατασκευασμένα από ελεφαντόδοντο, όποτε αυτό είναι δυνατόν. Στις σπάνιες περιπτώσεις στις οποίες αυτό δεν είναι δυνατό, μπορούν να εκδίδουν πιστοποιητικό για το ακατέργαστο ελεφαντόδοντο το οποίο θα αφορά τη συγκεκριμένη συναλλαγή.

Το πιστοποιητικό που εκδίδεται για τη χρήση ακατέργαστου ελεφαντόδοντου για επισκευές θα πρέπει, τουλάχιστον, να περιλαμβάνει στο τετραγωνίδιο 20 την ακόλουθη διατύπωση:

Για τα μουσικά όργανα προ του 1975: «Το παρόν πιστοποιητικό ισχύει αποκλειστικά για μία και μόνη πώληση σε επαγγελματικό εργαστήριο με αποκλειστικό σκοπό την επισκευή νομίμως αποκτηθέντων μουσικών οργάνων προ του 1975».

Για τις αντίκες προ του 1947 υψηλής πολιτιστικής, καλλιτεχνικής ή ιστορικής σημασίας που βρίσκονται στην κατοχή μουσείου ή δημόσιου ιδρύματος: «Το παρόν πιστοποιητικό ισχύει αποκλειστικά για μία και μόνη πώληση σε επαγγελματικό συνεργείο με αποκλειστικό σκοπό την επισκευή [συμπληρώνεται εδώ η περιγραφή του προς επισκευή αντικειμένου]».

Εφόσον κρίνεται σκόπιμο, τα κράτη μέλη μπορούν να συμπεριλαμβάνουν το όνομα του επαγγελματία συντηρητή στο πιστοποιητικό που αφορά τη συγκεκριμένη συναλλαγή.

Πιστοποιητικό θα πρέπει να εκδίδεται μόνον εάν το κράτος μέλος βεβαιώνεται ότι το ελεφαντόδοντο αποκτήθηκε νόμιμα πριν από την έναρξη ισχύος της σύμβασης CITES για τους ελέφαντες (βλ. ανωτέρω υποσημείωση 2).

Η Επιτροπή συνιστά επίσης στα κράτη μέλη να επισημαίνουν τους χαυλιόδοντες ακατέργαστου ελεφαντόδοντου σύμφωνα με το ψήφισμα Conf. 10.10 (Rev. CoP18) και να συμπεριλαμβάνουν την αναφορά της επισήμανσης στο πλαίσιο του πιστοποιητικού για την παράθεση περιγραφής (βλ. επίσης παράρτημα II).

β) Ειδική καθοδήγηση σχετικά με το ενδοενωσιακό εμπόριο κατεργασμένου ελεφαντόδοντου

Κατ’ εξαίρεση από τη γενική απαγόρευση εμπορίας δειγμάτων του παραρτήματος Α, που προβλέπεται στο άρθρο 8 παράγραφος 1 του βασικού κανονισμού, το ενδοενωσιακό εμπόριο όλων των επεξεργασμένων αντικειμένων που περιέχουν ελεφαντόδοντο επιτρέπεται μόνον εάν έχει χορηγηθεί πιστοποιητικό για τον σκοπό αυτόν από τα όργανα των κρατών μελών κατά περίπτωση [άρθρο 8 παράγραφος 3 στοιχείο α) και στοιχείο β) του βασικού κανονισμού].

Η Επιτροπή συνιστά στα κράτη μέλη, από την ημερομηνία δημοσίευσης του παρόντος εγγράφου καθοδήγησης, να μην εκδίδουν πιστοποιητικά για εμπορικές συναλλαγές επεξεργασμένων δειγμάτων ελεφαντόδοντου, εκτός εάν έχουν βεβαιωθεί ότι το αντικείμενο είναι:

1. μουσικό όργανο προ του 1975· ή

2. αντίκα προ του 1947.

Κατά την αξιολόγηση αίτησης για αντίκα προ του 1947, η ηλικία του δείγματος και οι άλλες πτυχές που σχετίζονται με τον ορισμό του «επεξεργασμένου δείγματος» αποτελούν τη βασική παράμετρο που λαμβάνεται υπόψη (23), και τα κράτη μέλη θα πρέπει να εξετάζουν το ενδεχόμενο περαιτέρω διερεύνησης μόνον εάν υπάρχουν ενδείξεις ότι το αντικείμενο αποκτήθηκε παράνομα.

Για τα μουσικά όργανα προ του 1975, τόσο η ηλικία όσο και η νόμιμη απόκτηση θα πρέπει γενικά να ελέγχονται, και το διαχειριστικό όργανο θα πρέπει να εκδίδει πιστοποιητικό μόνον εάν έχει βεβαιωθεί ότι έχουν παρασχεθεί επαρκείς αποδείξεις για την εκπλήρωση και των δύο όρων. Επιπλέον, ο ιδιοκτήτης θα πρέπει να αποδείξει ότι το αντικείμενο χρησιμοποιείται ή χρησιμοποιούνταν μέχρι πρόσφατα ως όργανο από καλλιτέχνη και, ως εκ τούτου, δεν συνιστά απλώς διακοσμητικό αντικείμενο που περιέχει ελεφαντόδοντο.

7. Καθοδήγηση για την ερμηνεία των κανόνων της ΕΕ όσον αφορά την εισαγωγή ελεφαντόδοντου

Οι κανόνες που διέπουν τις εισαγωγές δειγμάτων ελεφαντόδοντου καθορίζονται στο άρθρο 4 του βασικού κανονισμού. Σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 1 στοιχείο δ), κατά την αξιολόγηση αιτήσεων για εισαγωγή ειδών του παραρτήματος Α, τα διαχειριστικά όργανα πρέπει να βεβαιώνονται «ότι το δείγμα δεν θα χρησιμοποιηθεί για κυρίως εμπορικούς σκοπούς», το οποίο απαγορεύει ουσιαστικά τις εμπορικές εισαγωγές ελεφαντόδοντου στα κράτη μέλη της ΕΕ.

Εξαίρεση από τη γενική αυτή απαγόρευση εμπορικών εισαγωγών είναι δυνατή σε δύο ειδικές περιπτώσεις:

— το δείγμα είχε προηγουμένως εισαχθεί ή αποκτηθεί νομίμως στην ΕΕ και επανεισάγεται, τροποποιημένο ή όχι, στην ΕΕ [άρθρο 4 παράγραφος 5 στοιχείο α) του βασικού κανονισμού], ή

— πρόκειται για επεξεργασμένο δείγμα που είχε αποκτηθεί πριν από 50 τουλάχιστον χρόνια [άρθρο 4 παράγραφος 5 στοιχείο β) του βασικού κανονισμού].

Ωστόσο, ακόμη και αν πληρούται ένας από τους δύο όρους για την εν λόγω εξαίρεση, το διαχειριστικό όργανο μπορεί και πάλι να απορρίψει την αίτηση εάν, ύστερα από διαβούλευση με την αρμόδια επιστημονική αρχή, κρίνει ότι υπάρχουν άλλοι παράγοντες που συνδέονται με τη διατήρηση του είδους που αντιτίθενται στην έκδοση άδειας εισαγωγής [άρθρο 4 παράγραφος 1 στοιχείο ε)].

Η Επιτροπή συνιστά στα κράτη μέλη, από την ημερομηνία δημοσίευσης του παρόντος εγγράφου καθοδήγησης, να μην εκδίδουν άδειες για εμπορικές συναλλαγές ακατέργαστου ελεφαντόδοντου.

Η Επιτροπή συνιστά επίσης στα κράτη μέλη να μην εκδίδουν, από την ίδια ημερομηνία, άδειες εισαγωγής για επεξεργασμένα δείγματα.

Εξακολουθούν να είναι δυνατές δύο εξαιρέσεις για το εμπόριο, στις περιπτώσεις στις οποίες το διαχειριστικό όργανο του οικείου κράτους μέλους βεβαιώνεται ότι:

— το αντικείμενο αποτελεί μουσικό όργανο προ του 1975· ή

— το αντικείμενο αποτελεί αντίκα προ του 1947 που πωλείται σε μουσείο, και σχετική αρχή αρμόδια για την πολιτιστική κληρονομιά (όπως το αρμόδιο υπουργείο) επιβεβαιώνει την υψηλή πολιτιστική, καλλιτεχνική ή ιστορική σημασία της και υποστηρίζει τη συναλλαγή.

Η αξιολόγηση των αιτήσεων εισαγωγής είναι αντίστοιχη της αξιολόγησης των αιτήσεων επανεξαγωγής και, ως εκ τούτου, θα πρέπει να εφαρμόζονται επίσης τα κριτήρια που παρατίθενται στο τμήμα 5 στοιχείο β) για την έκδοση αδειών.

Άδειες εισαγωγής που επιτρέπουν την εισαγωγή δειγμάτων ακατέργαστου ή κατεργασμένου ελεφαντόδοντου για μη εμπορικούς σκοπούς μπορούν να εκδίδονται σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 1 του βασικού κανονισμού. Για τις εν λόγω εισαγωγές απαιτείται το υψηλότερο επίπεδο ελέγχου και οι άδειες θα πρέπει, κατά κανόνα, να εκδίδονται μόνον εάν το διαχειριστικό όργανο είναι πεπεισμένο ότι δεν υπάρχει κίνδυνος τα εν λόγω αντικείμενα να αποτελέσουν αντικείμενο εμπορικών συναλλαγών. Με βάση πρόσφατα εμπορικά δεδομένα (εισαγωγές από την Αφρική στην ΕΕ μεταξύ 2016 και 2018) προκύπτει σαφώς ότι, στην πράξη, οι εν λόγω εισαγωγές πραγματοποιούνται είτε για προσωπικούς σκοπούς είτε αφορούν κυνηγετικά τρόπαια, που δεν επιτρέπουν περαιτέρω εμπορική εκμετάλλευση μετά την εισαγωγή. Συνιστάται να αναφέρεται ρητά στην άδεια εισαγωγής ο περιορισμός ότι τα αντικείμενα αυτά προορίζονται μόνο για προσωπική χρήση. Μπορεί να χρησιμοποιείται η ακόλουθη σημείωση: «Η εισαγωγή του παρόντος δείγματος πραγματοποιείται αποκλειστικά για προσωπική χρήση. Το αντικείμενο πρέπει να παραμείνει στην ιδιοκτησία του κατόχου της παρούσας άδειας. Πρέπει να επιδεικνύεται στις αρμόδιες αρχές κατόπιν αιτήματος». Αυτό αφορά επίσης την εισαγωγή κυνηγετικών τροπαίων, καθώς πρόκειται για αντικείμενα που προορίζονται για προσωπική χρήση.

Κατά την αξιολόγηση αιτήσεων εισαγωγής κυνηγετικών τροπαίων, υπενθυμίζεται στα διαχειριστικά όργανα να λαμβάνουν υπόψη τις πλέον πρόσφατες επιστημονικές συμβουλές («πόρισμα περί μη ζημιογόνου χαρακτήρα» ή απουσία αυτού), όπως παρέχονται από την ομάδα επιστημονικής εξέτασης.

Απαγορεύεται η εμπορική χρήση κυνηγετικών τροπαίων ελέφαντα μετά την εισαγωγή τους στην ΕΕ, ανεξάρτητα από την προέλευση του ελέφαντα (24). Τα εν λόγω τρόπαια πρέπει να παραμένουν στην κατοχή του κυνηγού.

Επιπλέον της εξαίρεσης για εμπορικές εισαγωγές που περιγράφεται ανωτέρω, τα διαχειριστικά όργανα μπορούν επίσης να εκδίδουν άδεια εισαγωγής, εφόσον έχουν βεβαιωθεί ότι το αντικείμενο:

1. αποτελεί μέρος γνήσιας ανταλλαγής πολιτιστικών αγαθών μεταξύ έγκριτων ιδρυμάτων (π.χ. μουσείων)· ή

2. αποτελεί οικογενειακό κειμήλιο το οποίο μεταφέρεται στο πλαίσιο οικογενειακής μετεγκατάστασης· ή

3. μεταφέρεται για σκοπούς επιβολής του νόμου ή για επιστημονικούς ή εκπαιδευτικούς σκοπούς.

Για την περαιτέρω αξιολόγηση των όρων υπό τους οποίους μπορεί να επιτρέπεται το εν λόγω εμπόριο, συνιστάται στα κράτη μέλη της ΕΕ να εφαρμόζουν τις οδηγίες σχετικά με τα «στοιχεία που αποδεικνύουν τη νόμιμη απόκτηση» του παραρτήματος I του παρόντος εγγράφου, και σχετικά με τη «σήμανση, την καταχώριση και άλλες απαιτήσεις για την έκδοση πιστοποιητικών» του παραρτήματος II.

8. Συντονισμός εντός και μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ καθώς και με τρίτες χώρες

Όταν αρμόδια για την έκδοση εγγράφων CITES είναι περιφερειακά ή τοπικά διαχειριστικά όργανα της CITES, συνιστάται στα κράτη μέλη να διασφαλίζουν ότι τα εν λόγω όργανα υποβάλλουν στοιχεία στο κεντρικό διαχειριστικό όργανο της CITES σχετικά με όλες τις αιτήσεις που υποβάλλονται για την έκδοση πιστοποιητικών επανεξαγωγής και πιστοποιητικών ενδοενωσιακού εμπορίου. Με τον τρόπο αυτόν διασφαλίζονται τόσο η συντονισμένη επαλήθευση της νόμιμης απόκτησης όσο και η συνοχή στην αξιολόγηση των αιτήσεων. Για την υποστήριξη των ανωτέρω μπορούν να δημιουργηθούν εθνικές βάσεις δεδομένων για την αποθήκευση των σχετικών πληροφοριών.

Επιπλέον, ενδέχεται να ισχύουν επιπλέον περιορισμοί/έλεγχοι για τις επανεξαγωγές προς ορισμένες χώρες/εδάφη που έχουν θεσπίσει αυστηρότερα εγχώρια μέτρα σχετικά με το εμπόριο ελεφαντόδοντου, όπως η Κίνα, η ΕΔΠ του Χονγκ Κονγκ και οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Συνιστάται θερμά στα οικεία κράτη μέλη, προτού εκδώσουν πιστοποιητικό εξαγωγής για ελεφαντόδοντο, να ενημερώνουν τους αιτούντες σχετικά με το ενδεχόμενο να ισχύουν αυστηρότερα εγχώρια μέτρα στη χώρα προορισμού. Αποτελεί ευθύνη του αιτούντος ο έλεγχος των όρων που ισχύουν για την εισαγωγή ελεφαντόδοντου στη χώρα προορισμού.

Εάν το επιθυμεί, το κράτος μέλος μπορεί επίσης να ενημερώσει τα όργανα της CITES στη χώρα προορισμού, ώστε να ελέγξουν αν η εισαγωγή του εν λόγω δείγματος συνάδει με τους ισχύοντες κανονισμούς.

Όταν πιστοποιητικό ενδοενωσιακού εμπορίου που έχει εκδοθεί από κράτος μέλος της ΕΕ υποβάλλεται ως αποδεικτικό στοιχείο νόμιμης απόκτησης, για τους σκοπούς πιστοποιητικού επανεξαγωγής (μόνο για μουσικά όργανα προ του 1975) ή αίτησης για πιστοποιητικό ενδοενωσιακού εμπορίου, το κράτος μέλος που εξετάζει την αίτηση ενθαρρύνεται να επιβεβαιώνει την εγκυρότητα του πιστοποιητικού ενδοενωσιακού εμπορίου από το κράτος μέλος που το εξέδωσε.

Όταν το διαχειριστικό όργανο λαμβάνει αίτηση για ακατέργαστο ελεφαντόδοντο και η ταυτότητα του επαγγελματία συντηρητή είναι γνωστή αλλά ο εν λόγω επαγγελματίας είναι εγκατεστημένος σε άλλο κράτος μέλος, το κράτος μέλος έκδοσης ενθαρρύνεται να επικοινωνήσει με το κράτος μέλος προορισμού για να ελέγξει αν υπάρχουν λόγοι που συνηγορούν κατά της έκδοσης του πιστοποιητικού.

9. Συνοπτική παρουσίαση του καθεστώτος της ΕΕ που διέπει το εμπόριο ελεφαντόδοντου

Στον ακόλουθο πίνακα παρουσιάζεται σύγκριση μεταξύ του «παλαιού» και του «ισχύοντος» καθεστώτος της ΕΕ για το εμπόριο ελεφαντόδοντου:

— παλαιό καθεστώς — το καθεστώς που ίσχυε πριν από τη δημοσίευση του παρόντος εγγράφου καθοδήγησης και του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 2021/2280 της Επιτροπής·;

— ισχύον καθεστώς — οι κανόνες που ισχύουν έκτοτε (25).

Για λεπτομέρειες ανατρέξτε στους κανονισμούς για το εμπόριο άγριων ειδών και στα σχετικά τμήματα του παρόντος εγγράφου καθοδήγησης.

Ενδοενωσιακές συναλλαγές για εμπορικούς σκοπούς Επανεξαγωγή από την ΕΕ για εμπορικούς σκοπούς Εισαγωγή στην ΕΕ για εμπορικούς σκοπούς Παλαιό καθεστώς Ισχύον καθεστώς Παλαιό καθεστώς Ισχύον καθεστώς Παλαιό καθεστώς Ισχύον καθεστώς Ακατέργαστο ελεφαντόδοντο Είναι δυνατή η χορήγηση άδειας κατά περίπτωση για αντικείμενα προ του 1990 / προ του 1975 — Απαιτείται πιστοποιητικό Έχουν ανασταλεί, είναι δυνατή η κατά περίπτωση χορήγηση άδειας για τον σκοπό της επισκευής μουσικών οργάνων ή αντικών προ του 1947 υψηλής πολιτιστικής, καλλιτεχνικής ή ιστορικής σημασίας (26) —μεμονωμένη συναλλαγή— απαιτείται ειδικό πιστοποιητικό Έχει ανασταλεί Έχει ανασταλεί (καμία αλλαγή) Είναι δυνατή η χορήγηση άδειας κατά περίπτωση για αντίκες προ του 1947 ή επανεισαχθέντα αντικείμενα προ του 1975 — απαιτείται άδεια Έχει ανασταλεί Κατεργασμένο ελεφαντόδοντο: Αντικείμενα με ελεφαντόδοντο που αποκτήθηκαν την περίοδο μεταξύ 1975 και 1990 — «πριν από την έναρξη ισχύος του προσαρτήματος I» Είναι δυνατή η κατά περίπτωση χορήγηση άδειας — απαιτείται πιστοποιητικό Έχουν ανασταλεί Απαγορεύεται Απαγορεύεται (καμία αλλαγή) Απαγορεύεται Απαγορεύεται (καμία αλλαγή) Κατεργασμένο ελεφαντόδοντο: Αντικείμενα με ελεφαντόδοντο που αποκτήθηκαν την περίοδο μεταξύ 1947 και 1975 — «πριν από τη σύναψη της σύμβασης CITES» Έχουν ανασταλεί, είναι δυνατή η κατά περίπτωση χορήγηση άδειας για μουσικά όργανα — απαιτείται πιστοποιητικό Είναι δυνατή η κατά περίπτωση χορήγηση άδειας — απαιτείται πιστοποιητικό Έχει ανασταλεί, είναι δυνατή η κατά περίπτωση χορήγηση άδειας για μουσικά όργανα — απαιτείται πιστοποιητικό Είναι δυνατή η κατά περίπτωση χορήγηση άδειας μόνο για επανεισαγωγές — απαιτείται άδεια Έχει ανασταλεί, είναι δυνατή η κατά περίπτωση χορήγηση άδειας για μουσικά όργανα — απαιτείται άδεια Προ του 1947 επεξεργασμένα αντικείμενα (αντίκες) Επιτρέπονται — δεν απαιτείται πιστοποιητικό Είναι δυνατή η κατά περίπτωση χορήγηση άδειας — απαιτείται πιστοποιητικό Έχει ανασταλεί, είναι δυνατή η κατά περίπτωση χορήγηση άδειας για μουσικά όργανα και αντίκες που πωλούνται σε μουσεία — απαιτείται πιστοποιητικό Είναι δυνατή η κατά περίπτωση χορήγηση άδειας — απαιτείται άδεια Έχει ανασταλεί, είναι δυνατή η κατά περίπτωση χορήγηση άδειας για μουσικά όργανα και αντίκες που πωλούνται σε μουσεία — απαιτείται άδεια

(1) Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 338/97 του Συμβουλίου, της 9ης Δεκεμβρίου 1996, για την προστασία των ειδών άγριας πανίδας και χλωρίδας με τον έλεγχο του εμπορίου τους (ΕΕ L 61 της 3.3.1997, σ. 1).

(2) Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 865/2006 της Επιτροπής, της 4ης Μαΐου 2006, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 338/97 του Συμβουλίου για την προστασία των ειδών άγριας πανίδας και χλωρίδας με τον έλεγχο του εμπορίου τους (ΕΕ L 166 της 19.6.2006, σ. 1).

(3) ΕΕ L 473 της 22.12.2021, σ. 1

(4) http://uis.unesco.org/en/glossary-term/museum#:~:text=Definition,of%20education%2C%20study%20and%20enjoyment

(5) Η αναφορά σε ελεφαντόδοντο στο παρόν έγγραφο καθοδήγησης αφορά αποκλειστικά ελεφαντόδοντο από ελέφαντες.

(6) Σύμφωνα με το άρθρο 8 παράγραφος 3 στοιχείο α) του βασικού κανονισμού.

(7) Nellemann C., Henriksen R., Raxter P., Ash N., Mrema E. (επιμ.). (2014). The Environmental Crime Crisis — Threats to Sustainable Development from Illegal Exploitation and Trade in Wildlife and Forest Resources. A UNEP Rapid Response Assessment. United Nations Environment Programme και GRID-Arendal, Nairobi και Arendal.

(8) https://cites.org/eng/MIKE_PIKE_Trends_report_elephants_CITES_16112020.

(9) Thouless C.R., Dublin H.T., Blanc J.J., Skinner D.P., Daniel T.E., Taylor R.D., Maisels F., Frederick H. L., Bouché P. (2016). African Elephant Status Report 2016: an update from the African Elephant Database. Occasional Paper Series of the IUCN Species Survival Commission, No. 60 IUCN / SSC Africa Elephant Specialist Group. IUCN, Gland, Ελβετία.

(10) https://cites.org/eng/UNODC_releases_WorldWildlifeCrimeReport2020_CITES_10072020.

(11) Το σύστημα πληροφοριών για το εμπόριο ελεφάντων (ETIS) δημιουργήθηκε με το ψήφισμα Conf. 10.10 της CITES (Rev. CoP17) σχετικά με το εμπόριο δειγμάτων ελέφαντα. Ένας από τους στόχους του είναι «i) η μέτρηση και η καταγραφή των επιπέδων και των τάσεων, καθώς και των μεταβολών στα επίπεδα και τις τάσεις, της παράνομης θανάτωσης ελεφάντων και του εμπορίου ελεφαντόδοντου». Στο πλαίσιο του ETIS εκπονείται ολοκληρωμένη έκθεση για τις κατασχέσεις ελεφαντόδοντου παγκοσμίως πριν από κάθε διάσκεψη των μερών της CITES. Η τελευταία έκθεση είναι διαθέσιμη στη διεύθυνση: https://cites.org/sites/default/files/eng/cop/18/doc/E-CoP18- 069-03-R1.pdf

(12) https://cites.org/sites/default/files/eng/cop/18/doc/E-CoP18-069-02.pdf.

(13) https://cites.org/sites/default/files/eng/com/sc/70/E-SC70-49-01x-A1.pdf.

(14) Ανακοίνωση 2017/C 154/06 της Επιτροπής.

(15) http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52016DC0087&from=EN.

(16) Η αξιολόγηση του σχεδίου δράσης για τα άγρια είδη πραγματοποιείται το 2020 και το 2021· αναμένεται να εκδοθεί αναθεωρημένη έκδοση με βάση την αξιολόγηση — πρβλ. Στρατηγική της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030, COM(2020) 380 final της 20ής Μαΐου 2020.

(17) https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/?qid=1590574123338&uri=CELEX:52020DC0380.

(18) Συνιστάται στα κράτη μέλη της ΕΕ να χρησιμοποιούν τον ορισμό του «ακατέργαστου ελεφαντόδοντου» που περιλαμβάνεται στο ψήφισμα Conf. 10.10 της CITES (Rev. CoP 18), σύμφωνα με το οποίο:

«α) ο όρος “ακατέργαστο ελεφαντόδοντο” περιλαμβάνει κάθε ολόκληρο χαυλιόδοντα, στιλβωμένο ή μη και σε οποιαδήποτε μορφή, καθώς και κάθε ελεφαντόδοντο σε τμήματα, στιλβωμένο ή μη, το οποίο έχει μεταβληθεί κατ’ οποιονδήποτε τρόπο σε σχέση με την αρχική του μορφή, με εξαίρεση το “κατεργασμένο ελεφαντόδοντο”· και

β) ο όρος “κατεργασμένο ελεφαντόδοντο” σημαίνει ελεφαντόδοντο το οποίο έχει υποβληθεί σε εργασίες γλυπτικής, διαμόρφωσης ή κατεργασίας, εξολοκλήρου ή εν μέρει, αλλά δεν περιλαμβάνει ολόκληρους χαυλιόδοντες υπό οποιαδήποτε μορφή, εκτός εάν έχει υποβληθεί σε εργασίες γλυπτικής ολόκληρη η επιφάνεια».

(19) Πρβλ. Status of elephant populations, levels of illegal killing and the trade in ivory: A report to the CITES Standing Committee, στη διεύθυνση https://cites.org/sites/default/files/eng/com/sc/70/E-SC70-49-01x-A1.pdf.

(20) ΕΕ C 154 της 17.5.2017, σ. 15

(21) https://cites.org/eng/niaps

(22) Ιδίως οι νόμοι για την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.

(23) Ο ορισμός του επεξεργασμένου δείγματος περιλαμβάνει τέσσερα στοιχεία, τα οποία πρέπει να αξιολογούνται συνολικά: το αντικείμενο έχει κατασκευαστεί / υποστεί επεξεργασία πριν από τις 3 Μαρτίου 1947· η φυσική μορφή του αντικειμένου έχει τροποποιηθεί σημαντικά· το αντικείμενο ανήκει σαφώς σε μία από τις κατηγορίες: κοσμήματα, διακοσμητικά, καλλιτεχνικά ή χρήσιμα αντικείμενα, μουσικά όργανα, και μπορεί να χρησιμοποιηθεί χωρίς περαιτέρω εργασίες γλυπτικής, χειροτεχνίας ή μεταποίησης· το διαχειριστικό όργανο του οικείου κράτους μέλους βεβαιώνεται ότι το αντικείμενο αποκτήθηκε υπό αυτές τις συνθήκες. Βλέπε καθοδήγηση σχετικά με τα επεξεργασμένα δείγματα βάσει των κανονισμών της ΕΕ για το εμπόριο ειδών άγριας πανίδας και χλωρίδας (ΕΕ C 154 της 17.5.2017, σ. 15).

(24) Η απαγόρευση αυτή ισχύει για τους πληθυσμούς ελεφάντων που παρατίθενται και στα δύο παραρτήματα Α και Β, καθώς οι συναλλαγές κυνηγετικών τροπαίων του παραρτήματος Β επιτρέπονται μόνο για μη εμπορικούς σκοπούς (βλ. σημείωση στην καταχώριση των πληθυσμών ελέφαντα της Μποτσουάνα, της Ναμίμπια, της Νότιας Αφρικής και της Ζιμπάμπουε στο παράρτημα Β στον βασικό κανονισμό).

(25) Ο όρος «έχει/έχουν ανασταλεί» χρησιμοποιείται στον παρόντα πίνακα όταν το μέτρο έχει θεσπιστεί στο πλαίσιο του παρόντος ή του προηγούμενου εγγράφου καθοδήγησης. Ο όρος «απαγορεύεται» αναφέρεται στις υποχρεώσεις που περιλαμβάνονται στον βασικό κανονισμό και/ή στη CITES.

(26) Αντίκες προ του 1947 υψηλής πολιτιστικής, καλλιτεχνικής ή ιστορικής σημασίας που βρίσκονται στην κατοχή μουσείου ή δημόσιου ιδρύματος, των οποίων η υψηλή πολιτιστική, καλλιτεχνική ή ιστορική σημασία επιβεβαιώνεται από σχετική αρχή αρμόδια για την πολιτιστική κληρονομιά (δηλ. το αρμόδιο υπουργείο) η οποία υποστηρίζει επίσης την ανάγκη επισκευής τους με ελεφαντόδοντο.