Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Ανακοίνωση στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για τον τομέα της ελιάς και του ελαιολάδου (συμπεριλαμβανομένων οικονομικών, πολιτισμικών, περιφερειακών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών ζητημάτων), την υφιστάμενη Κοινή Οργάνωση Αγοράς, την ανάγκη μεταρρύθμισής της και τις προτεινόμενες λύσεις»

(97/C 287/13)

Στις 20 Μαρτίου 1997, και σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφος 3 του Εσωτερικού Κανονισμού της η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει για την παραπάνω ανακοίνωση.

Το τμήμα γεωργίας και αλιείας στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 7 Μαΐου 1997 (εισηγητής: ο κ. Quevedo Rojo).

Κατά την 346η σύνοδο ολομέλειάς της που πραγματοποιήθηκε στις 28 και 29 Μαΐου 1997 (συνεδρίαση της 29ης Μαΐου 1997), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 52 ψήφους υπέρ, 5 ψήφους κατά και 4 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η ΚΟΑ ελαιολάδου θεσπίσθηκε το 1966 με τον κανονισμό αριθ. 136/66/ΕΟΚ.

1.2. Η εν λόγω ΚΟΑ λειτούργησε, γενικά, επί 31 έτη κατά τρόπο ικανοποιητικό. Γενικά, η εν λόγω ΚΟΑ αποτέλεσε ένα σημαντικό μέσο για τον εκσυγχρονισμό των ελαιώνων και του τομέα της μεταποίησης. Κατά τον τρόπο αυτό συνεχίσθηκε η καλλιέργεια εκτεταμένων αγροτικών περιοχών, γεγονός που είχε θετικές επιπτώσεις στην απασχόληση και συνέβαλε στη διατήρηση ενός γεωργικού συστήματος η εγκατάλειψη του οποίου θα είχε αρνητικές κοινωνικές και περιβαλλοντικές συνέπειες. Είναι συνεπώς αναμφισβήτητο ότι μία ΚΟΑ η οποία λειτουργεί επί τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα, στο πεδίο εφαρμογής της οποίας έχουν υπαχθεί οι χώρες που κατέχουν την 1η και τη 3η θέση ως προς την παραγωγή σε παγκόσμιο επίπεδο, περιλαμβάνει θετικά στοιχεία τα οποία μπορούν να συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων της. Είναι εντούτοις φανερό ότι απαιτείται να διενεργηθούν ορισμένες ουσιαστικές προσαρμογές στα πλαίσια της υφιστάμενης ΚΟΑ.

2. Στόχοι της ΚΟΑ

Στο έγγραφο αναφοράς προσδιορίζονται οι ακόλουθοι στόχοι:

α) Διατήρηση του τομέα και υποστήριξη των περιφερειακών οικονομιών:

β) Ύπαρξη ισορροπίας στην αγορά που να ανταποκρίνεται στην κατάσταση που επικρατεί στον τομέα του διεθνούς εμπορίου 7

γ) Ορθή διαχείριση του τομέα 7

δ) Δημοσιονομική ουδετερότητα 7

ε) Εφαρμογή ενός καθεστώτος απλού, διαφανούς και εύκολα ελεγχόμενου σε όλα τα κράτη μέλη 7

στ) Εξέταση των διαφόρων συστημάτων παραγωγής και απόδοσης της παραγωγής 7

ζ) Προσεκτική εξέταση των περιβαλλοντικών ζητημάτων 7

η) Βελτίωση της ποιότητας.

Στη συνέχεια θα εξετασθούν οι ενδεχόμενες επιπτώσεις που θα έχει η διατήρηση της υφιστάμενης ΚΟΑ σε κάθε ένα από τους προαναφερθέντες στόχους και οι προτεινόμενες εναλλακτικές λύσεις, δηλαδή η βελτίωσή της και η αντικατάστασή της από τη χορήγηση της ενίσχυσης ανά ελαιόδενδρο.

2.1. Διατήρηση του τομέα και υποστήριξη των περιφερειακών οικονομιών

2.1.1. Ο στόχος αυτός είναι χωρίς αμφιβολία ο βασικός στόχος κάθε ΚΟΑ. Η ελαιοκαλλιέργεια αποτελεί ουσιαστικό στοιχείο της οικονομικής και κοινωνικής ζωής των ελαιοπαραγωγών περιφερειών. Ο γεωγραφικός εντοπισμός και η συγκέντρωσή της καλλιέργειας αυτής σε ορισμένες περιφέρειες της Ένωσης που παρουσιάζουν τη μεγαλύτερη καθυστέρηση, ο σημαντικός ρόλος που διαδραματίζει σε σχέση με την απασχόληση σε πολλές περιοχές (σε ορισμένες περιφέρειες αντιπροσωπεύει το 90 % της γεωργικής απασχόλησης), ο υψηλός αριθμός γεωργικών εκμεταλλεύσεων που εξαρτώνται άμεσα από την εν λόγω καλλιέργεια, η βιομηχανική δραστηριότητα στον τομέα της μεταποίησης που συνδέεται με αυτή, καθιστούν την ελαιοκαλλιέργεια τον ακρογωνιαίο λίθο της οικονομικής και κοινωνικής ζωής των εν λόγω περιφερειών.

2.1.2. Η υφιστάμενη ΚΟΑ συμβάλλει στην αναζωογόνηση των οικονομιών των προαναφερθέντων περιφερειών, δεδομένου ότι μέσω της βελτίωσης των εισοδημάτων των ελαιοπαραγωγών παράγεται υπεραξία η οποία επανεπενδύεται στον τομέα, με αποτέλεσμα τον εκσυγχρονισμό των ελαιώνων και των ελαιουργείων και τη διατήρηση ενός γεωργικού συστήματος η εγκατάλειψη του οποίου θα είχε ιδιαίτερα αρνητικές κοινωνικοοικονομικές και οικολογικές συνέπειες, δηλαδή η ΚΟΑ λειτουργεί ως κινητήριος μοχλός για την γεωργική ανάπτυξη των περιοχών αυτών.

2.1.3. Η ελαιοκαλλιέργεια, βάσει της υφιστάμενης ΚΟΑ, αποτελεί μία σταθερή πηγή δημιουργίας θέσεων απασχόλησης. Η πλειοψηφία των εκμεταλλεύσεων διασφαλίζει τα εισοδήματα τόσο των μισθωτών όσο και των μικρών καλλιεργητών σε περιοχές όπου δεν υπάρχει άλλη δυνατότητα απασχόλησης. Στην περίπτωση τροποποίησης της υφιστάμενης ΚΟΑ θα μπορούσε να επηρεασθεί αρνητικά η απασχόληση, με άμεση συνέπεια την απερήμωση της υπαίθρου και τη μεταβολή των τοπικών ισορροπιών.

2.1.4. Ένα στοιχείο το οποίo θα πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά την εξέταση της μεταρρύθμισης της ΚΟΑ είναι ο ποσοτικός προσδιορισμός των επιπτώσεών της στην απασχόληση, πράγμα το οποίο δεν γίνεται στο έγγραφο της Επιτροπής. Σε πολλές ελαιοπαραγωγικές περιοχές της Ένωσης οι τομείς της ελαιοκομίας και της ελαιουργίας αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το 80 % της γεωργικής απασχόλησης και αποτελούν τη βάση της οικονομίας των εν λόγω περιφερειών (η πλειοψηφία των οποίων υπάγεται στις περιφέρειες του Στόχου 1), οι οποίες επιπλέον παρουσιάζουν υψηλό ποσοστό ανεργίας. Κατά συνέπεια ο οιοσδήποτε περιορισμός της παραγωγικής δραστηριότητας θα έχει ως αποτέλεσμα την απώλεια θέσεων απασχόλησης, ο ποσοτικός προσδιορισμός των οποίων δεν γίνεται στο έγγραφο της Επιτροπής.

2.1.5. Γενικά, όσον αφορά τη διατήρηση του τομέα και την υποστήριξη των περιφερειακών οικονομιών, η υφιστάμενη ΚΟΑ έχει αναμφισβήτητα συμβάλει:

- στη βελτίωση του εισοδήματος των ελαιοπαραγωγών 7

- στον εκσυγχρονισμό του τομέα της ελαιοκομίας και της ελαιουργίας 7

- στη δημιουργία νέων και δυναμικών επιχειρήσεων 7

- στη διατήρηση του πληθυσμού στην ύπαιθρο λόγω των άμεσων και έμμεσων θέσεων απασχόλησης που δημιουργεί 7

- στη διατήρηση ενός γεωργικού συστήματος η εγκατάλειψη του οποίου θα προκαλούσε περιβαλλοντικά προβλήματα.

2.1.6. Προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι οι θετικές αυτές πτυχές δεν αναφέρονται στην Ανακοίνωση της Επιτροπής. Η άνευ όρων χορήγηση ενισχύσεων στην παραγωγή είναι δυνατόν να αναστρέψει την υφιστάμενη δυναμική, προκαλώντας φαινόμενα παθητικότητας αντίστοιχης με αυτή που παρατηρήθηκε στον τομέα της καλλιέργειας ελαιούχων και πρωτεϊνούχων σιτηρών στις μεσογειακές χώρες. Σε κάθε περίπτωση από το έγγραφο της Επιτροπής απουσιάζει οιοδήποτε ποσοτικό στοιχείο σχετικά με τις επιπτώσεις που θα έχει η τροποποίηση της υφιστάμενης ΚΟΑ στην περιφερειακή οικονομική δραστηριότητα, στην απασχόληση στις εν λόγω περιφέρειες, καθώς και στη διατήρηση του περιβάλλοντος, ενώ τα προαναφερθέντα σημαντικά και θετικά αποτελέσματα συνδέονται με την αυξανόμενη ισχύ της υφιστάμενης ΚΟΑ.

2.2. Ισορροπία της αγοράς

2.2.1. Σύμφωνα με το έγγραφο της Επιτροπής δεν προβλέπεται η δημιουργία πλεονασμάτων. Πράγματι το ελαιόλαδο αντιπροσωπεύει περίπου το 3,6 % τόσο της παραγωγής όσο και της παγκόσμιας κατανάλωσης φυτικών ελαίων. Ήδη από πολλά έτη η παγκόσμια αγορά ελαιολάδου βρίσκεται σε κατάσταση ισορροπίας. Επιπλέον, οι δυνατότητες εξαγωγής και αύξησης της εσωτερικής κατανάλωσης στην ΕΕ είναι καλύτερες από ό,τι αναμενόταν, λαμβανομένης υπόψη και της εξέλιξης της παγκόσμιας κατανάλωσης. Όπως αναγνωρίζεται και στην Ανακοίνωση της Επιτροπής η σύνδεση της κατανάλωσης ελαιολάδου με την πρόληψη των καρδιοπαθειών και άλλων ασθενειών των αγγείων, καθώς και η εφαρμογή μίας έξυπνης πολιτικής προώθησης του ελαιολάδου από το Διεθνές Συμβούλιο Ελαιοπαραγωγών, είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση, σε διάστημα 10 ετών, των εξαγωγών προς τις ΗΠΑ από 40 000 τόννους σε 126 000 τόννους. Επίσης, κρίνεται σημαντική η μείωση των επιστροφών σε ποσότητα και σε αξία που απαιτείται από τη ΓΣΔΕ, στην περίπτωση που συνεχισθεί η υφιστάμενη τάση αύξησης των εξαγωγών προς τρίτες χώρες. Είναι οπωσδήποτε σκόπιμο να γίνει προσαρμογή του συστήματος των επιστροφών και της πολιτικής εξαγωγών προκειμένου να βελτιστοποιηθούν αυτές οι δυνατότητες τόσο στις κοινοτικές όσο και στις αγορές τρίτων χωρών.

2.2.2. Ένα από τα ζητήματα που απασχολεί έντονα το Διεθνές Συμβούλιο Ελαιοπαραγωγών είναι η εξασφάλιση της ύπαρξης πλεονασμάτων στην περίπτωση ανάληψης εκστρατειών προώθησης της κατανάλωσης, δεδομένου ότι η παραγωγή παρουσιάζει τάσεις αυξομείωσης, της οποίας ο έλεγχος δεν έχει ακόμη καταστεί δυνατός μέσω της επιστημονικής έρευνας. Όσον αφορά το θέμα αυτό η επιστημονική έρευνα έχει χωρίς καμία αμφιβολία καθοριστική σημασία για την επίλυση των προβλημάτων που προκαλούνται από την αυξομείωση που χαρακτηρίζει την παραγωγή. Παρά το γεγονός ότι το σύστημα ενίσχυσης του εισοδήματος των ελαιοπαραγωγών μέσω παρεμβάσεων δεν διαφέρει σημαντικά από το σύστημα της χορήγησης ενισχύσεων ανά ελαιόδενδρο, από την πλευρά της ρύθμισης της αγοράς το σύστημα παρέμβασης σε συνδυασμό με τα ρυθμιστικά αποθέματα αποτελεί, επί του παρόντος, τον μοναδικό τρόπο διασφάλισης τόσο του εφοδιασμού της αγοράς κατά τις περιόδους ύπαρξης χαμηλής παραγωγής όσο και της διατήρησης ενός ελάχιστου επιπέδου τιμών για τους παραγωγούς κατά τις περιόδους υπερπαραγωγής. Επιπλέον το κόστος του συστήματος παρέμβασης δεν επηρεάζει τον κοινοτικό προϋπολογισμό.

2.2.3. Ένας από τους στόχους της υφιστάμενης ΚΟΑ είναι να διευκολύνει την εμπορία του ελαιόλαδου που παρήχθη με το καθεστώς ενίσχυσης στην κατανάλωση η οποία είναι τόσο περιορισμένη ώστε να μην έχει κανένα αποτέλεσμα επί των τιμών και να διασπαθίζονται έτσι οι σχετικοί πόροι. Πρέπει συνεπώς να αντικατασταθεί το καθεστώς αυτό με νέα χρηματοδοτικά μέτρα από τους πόρους που μέχρι σήμερα προορίζοντο για την ενίσχυση αυτή, τα οποία θα αποσκοπούν κατά κύριο λόγο στην διευκόλυνση της εμπορίας του παραχθέντος προϊόντος.

2.2.4. Γενικά, από την άποψη της επίτευξης ισορροπίας στην αγορά που να ανταποκρίνεται στην κατάσταση που επικρατεί στο διεθνές εμπόριο:

- τα υφιστάμενα στοιχεία δεν αιτιολογούν την πρόβλεψη για τη δημιουργία διαρθρωτικών πλεονασμάτων στον τομέα του ελαιολάδου 7

- η διατήρηση του συστήματος παρέμβασης και ρυθμιστικών αποθεμάτων διασφαλίζει τον εφοδιασμό της αγοράς και τα εισοδήματα των παραγωγών, όσον αφορά μία καλλιέργεια της οποίας η τάση αυξομείωσης της παραγωγής είναι αδύνατον να ελεγχθεί 7

- το κόστος του συστήματος παρέμβασης δεν είναι ιδιαίτερα σημαντικό, επί του παρόντος, σε σχέση με τον κοινοτικό προϋπολογισμό της ΚΟΑ.

2.3. Ορθή διαχείριση του τομέα

2.3.1. Η Ευρωπαϊκή Ένωση κυριαρχεί στον τομέα της παραγωγής ελαιολάδου. Επίσης είναι και ο σημαντικότερος καταναλωτής με δυνατότητα περαιτέρω αύξησης της κατανάλωσης, λαμβανομένου υπόψη του χαμηλού επιπέδου της κατανάλωσης ελαιολάδου σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, στις οποίες η κατανάλωση του προϊόντος αυτού δεν αποτελεί παράδοση, αλλά στις οποίες είναι δυνατή η αύξησή της. Η Επιτροπή δεν θα πρέπει να παραβλέπει, σε καμία από τις προτάσεις, τις σχέσεις που διατηρεί με τις χώρες της Μεσογείου. Η εν λόγω πλεονεκτική θέση των περιοχών της Μεσογείου θα πρέπει να διατηρηθεί και να ενισχυθεί, δεδομένου ότι υφίστανται συγκεκριμένες δυνατότητες επέκτασης της κατανάλωσης σε άλλες χώρες.

2.3.2. Ένα από τα θετικά αποτελέσματα της υφιστάμενης ΚΟΑ είναι η ανάπτυξη αειφόρων ελαιώνων, στις κυριότερες ελαιοπαραγωγές χώρες της Ένωσης.

2.3.3. Η προώθηση των ελαιώνων αυτών, που βασίζονται περισσότερο σε επιστημονικά και τεχνολογικά δεδομένα, θα πρέπει να αποτελέσει τον κύριο στόχο της ΕΕ, μέσω της ΚΟΑ, προκειμένου να επιτευχθεί η διατήρηση, εκ μέρους της ΕΕ, της θέσης που κατέχει σήμερα.

Προς το σκοπό αυτό απαιτείται η διάθεση ειδικών κοινοτικών πόρων για την προκήρυξη δημόσιων διαγωνισμών για την ανάληψη δράσεων Ε& ΤΑ, βάσει των συνηθισμένων κριτηρίων της ΕΕ.

2.3.4. Η περίπτωση ενός άλλου δένδρου που καλλιεργείται στη Μεσόγειο, της αμυγδαλιάς, καταδεικνύει το τι μπορεί να συμβεί στην περίπτωση που δεν υπάρξει εκσυγχρονισμός των παραγωγικών τομέων της ΕΕ. Πράγματι κατά τη δεκαετία του 1950 η Ισπανία και η Ιταλία κατείχαν τις πρώτες θέσεις παραγωγής αμυγδάλων παγκοσμίως, βασιζόμενες σε παραδοσιακά συστήματα παραγωγής. Η εξάπλωση της καλλιέργειας της αμυγδαλιάς στην Καλιφόρνια είχε ως αποτέλεσμα να κυριαρχήσει η παραγωγή της περιοχής αυτής κατά τη δεκαετία του 1970 στην παγκόσμια αγορά και να συνεχίσει να κυριαρχεί έως και σήμερα.

2.3.5. Γενικά, η ορθή διαχείριση του τομέα θα πρέπει να αποσκοπεί στην ικανοποίηση των σημερινών αναγκών του τομέα της ελαιοκαλλιέργειας χωρίς να υποσκάπτεται το μέλλον του τομέα.

2.4. Δημοσιονομική ουδετερότητα

2.4.1. Η αρχή της δημοσιονομικής ουδετερότητας επιβάλλει την μη αύξηση του κόστους της ΚΟΑ του ελαιολάδου στην ΕΕ. Εντούτοις θα πρέπει να εξετασθεί το ζήτημα του καθορισμού της μέγιστης εγγυημένης ποσότητας σε επίπεδο που ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες της αγοράς.

2.5. Θέσπιση ενός απλού, διαφανούς και εύκολα ελεγχόμενου καθεστώτος σε όλα τα κράτη μέλη

2.5.1. Το έγγραφο της Επιτροπής επισύρει την προσοχή στο πρόβλημα της απάτης. Η ΟΚΕ υποστηρίζει ότι, υπό την παρούσα κατάσταση, το εν λόγω φαινόμενο έχει περιορισμένη έκταση, τόσο λόγω της θέσπισης ελαιοκομικών κτηματολογίων σε ορισμένα κράτη μέλη όσο και λόγω της αποτελεσματικής λειτουργίας των υπηρεσιών ελέγχου. Η ΟΚΕ επίσης επιδοκιμάζει την πρόταση εντατικοποίησης των ελέγχων προκειμένου να αποφευχθεί η ανάληψη οιασδήποτε δράσης στο πλαίσιο του ΕΓΤΠΕ - Τμήμα Εγγυήσεων. Σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να προσδιορισθούν οι χώρες όπου τα φαινόμενα απάτης έχουν λάβει μεγάλη έκταση, καθώς και το ποσοστό που αναλογεί σε κάθε μορφή ενίσχυσης.

2.5.2. Στο έγγραφο δεν προτείνονται λύσεις για την αντιμετώπιση των περιπτώσεων απάτης που αναφέρονται. Ιδιαίτερα εάν η εφαρμογή της προηγηθεί της καθιέρωσης του ελαιοκομικού κτηματολογίου. Εντούτοις, η Ανακοίνωση της Επιτροπής υποστηρίζει την χορήγηση ενίσχυσης ανά ελαιόδενδρο βάσει του αριθμού των υφιστάμενων ελαιοδένδρων ανά χώρα, παρά το γεγονός ότι αναγνωρίζει ότι ολοκληρωμένο ελαιοκομικό κτηματολόγιο υφίσταται σήμερα μόνο στην Ιταλία (παρά το γεγονός ότι αναμένεται η προσαρμογή του). Υπό αυτές τις συνθήκες, είναι πλήρως κατανοητή η διαμάχη που έχει προκληθεί από τις υφιστάμενες εκτιμήσεις. Πως είναι δυνατόν να διασφαλισθεί ότι, βάσει των υφιστάμενων αριθμών (αριθμός ελαιοδένδρων και δυνητική παραγωγή), δεν θα εμφανισθούν φαινόμενα απάτης, στην περίπτωση που δεν έχει καθιερωθεί το ελαιοκομικό κτηματολόγιο; Δεν θα ήταν προτιμότερο να προηγηθεί η καθιέρωση του ελαιοκομικού κτηματολογίου πριν επιχειρηθεί οιαδήποτε τροποποίηση της ΚΟΑ;

2.5.3. Πράγματι, υφίσταται μία ουσιαστική δυνατότητα για τον εξαντλητικό έλεγχο των χορηγούμενων ενισχύσεων, η οποία βασίζεται στον φυσικό έλεγχο του πραγματικά παραγόμενου ελαιολάδου και η οποία απλοποιεί τη διαχείριση των χορηγούμενων ενισχύσεων. Οι εν λόγω μηχανισμοί ελέγχου της παραγωγής παρουσιάζουν το πρόσθετο πλεονέκτημα ότι συμβάλουν στην οργάνωση της παραγωγής και της αγοράς.

2.5.4. Η εφαρμογή διπλού συστήματος αμοιβής των παραγωγών οδήγησε σε στρέβλωση της παραγωγής και της αγοράς. Η κατάργηση του εν λόγω καθεστώτος φαίνεται αναπόφευκτη, εάν επιδιώκεται να εκλείψει αυτό που θεωρείται ότι προκαλεί τις διαταραχές της αγοράς. Αυτό οφείλεται, εν μέρει, στις δυσκολίες προσδιορισμού της ποσότητας του ελαιολάδου που προορίζεται για αυτοκατανάλωση.

2.6. Θα πρέπει να ληφθούν υπόψη τα διάφορα συστήματα παραγωγής και απόδοσης της παραγωγής

2.6.1. Στην Ανακοίνωση της Επιτροπής δεν εξετάζεται διεξοδικά ο πολυσύνθετος χαρακτήρας και η πολυμορφία που χαρακτηρίζει τον τομέα της ελαιοκαλλιέργειας. Επίσης περιορίζονται, κατά τρόπο απλοποιητικό, οι διάφορες κατηγορίες ελαιοδένδρων σε τρείς στερεότυπες κατηγορίες. Επιπλέον, η αναφορά μίας από τις εν λόγω κατηγορίες οδηγεί σε συμπεράσματα τα οποία δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Κατά τον τρόπο αυτό η ΟΚΕ συμφωνεί με τη σύνδεση της νέας μορφής ελαιοκαλλιέργειας και των περιβαλλοντικών επιπτώσεων.

2.7. Θα πρέπει να δειχθεί μεγαλύτερη προσοχή στα περιβαλλοντικά ζητήματα

2.7.1. Η ελαιοκαλλιέργεια αποτελεί σήμερα ένα γεωργικό σύστημα η εγκατάλειψη του οποίου θα είχε ως αποτέλεσμα την επιδείνωση της περιβαλλοντικής κατάστασης. Ιστορικά, χρησιμοποιήθηκαν για την ελαιοκαλλιέργεια ιδιαίτερα ευαίσθητα εδάφη, προκειμένου να ικανοποιηθεί η αυξανόμενη ζήτηση ελαιολάδου, με αποτέλεσμα να προκληθούν σοβαρά προβλήματα διάβρωσης, λόγω των επιφανειακών υδάτων. Η εγκατάλειψη της εν λόγω καλλιέργειας θα δημιουργήσει επιπρόσθετα προβλήματα στο περιβάλλον (μεγαλύτερη διάβρωση του εδάφους λόγω της εγκατάλειψης τεχνικών που περιορίζουν την απώλεια εδαφών, αύξηση του κινδύνου πυρκαγιών, κ.λπ.)

2.7.2. Στην περίπτωση των νέων ελαιώνων η ιστορική τάση χρησιμοποίησης των πλέον ευαίσθητων εδαφών έχει διακοπεί και γενικά ο κίνδυνος διάβρωσης είναι περισσότερο περιορισμένος σε σχέση με τους παραδοσιακούς ελαιώνες.

2.7.3. Πράγματι, η παραδοσιακή ελαιοκαλλιέργεια αποτελεί ένα ιδιαίτερα σημαντικό παραγωγικό κλάδο των περιοχών της Νότιας Ευρώπης και παράλληλα διαδραματίζει ένα περιβαλλοντικό ρόλο πρωταρχικής σημασίας, δίδοντας τη δυνατότητα σε διάφορες ποικιλίες πουλιών που προέρχονται από την Κεντρική και τη Βόρεια Ευρώπη να εγκατασταθούν στα ελαιόδενδρα κατά τη χειμερινή περίοδο.

2.8. Προώθηση της ποιότητας

2.8.1. Η συμμετοχή των γεωργών στις διαδικασίες μεταποίησης και διάθεσης του προϊόντος στην αγορά αποτελούν ορισμένες από τις σημαντικότερες θετικές συνέπειες της υφιστάμενης ΚΟΑ. Κατά τη διάρκεια της εφαρμογής της έχει αυξηθεί ο βαθμός εμπορικής διάθεσης παρθένου ελαιολάδου. Το έγγραφο της Επιτροπής δείχνει να αγνοεί την εν λόγω πραγματικότητα και επικεντρώνεται μόνο στην άσκηση κριτικής του συστήματος των δύο φάσεων και των επιπτώσεών του στην ποιότητα, αναφέροντας ότι στο πλαίσιο αυτό διατίθεται στην αγορά ως ελαιόλαδο το πυρηνέλαιο, πράγμα που δεν είναι σωστό, χωρίς να λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι το εν λόγω σύστημα έχει ως αποτέλεσμα την πρακτική επίλυση των προβλημάτων που προκαλούνται από τόσο ρυπαντικά λύματα όπως είναι τα νερά της πρώτης συμπίεσης των ελαιών.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Η Ανακοίνωση της Επιτροπής αποτελεί ανεπαρκή βάση για την τροποποίηση της ΚΟΑ του ελαιολάδου. Η περιγραφή του τομέα που περιλαμβάνεται στην Ανακοίνωση (η οποία υποτίθεται ότι εξετάζει οικονομικές, πολιτισμικές, περιφερειακές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές πτυχές) δεν αντικατοπτρίζει την πολυσύνθετη και πολύμορφη πραγματικότητα, ούτε όσον αφορά τον τομέα της παραγωγής ούτε όσον αφορά τον τομέα της μεταποίησης και κυρίως δεν λαμβάνει υπόψη το ζήτημα των οικονομικών, κοινωνικών και πολιτισμικών επιπτώσεων στο περιβάλλον.

3.2. Η πρόταση της Επιτροπής δεν επιφέρει καμία βελτίωση στην υφιστάμενη ΚΟΑ για τους ακόλουθους λόγους.

3.2.1. Από πολιτικής πλευράς δεν προωθεί την ανάπτυξη των παραδοσιακά ελαιοπαραγωγών περιφερειών της Κοινότητας.

3.2.2. Από οικονομικής πλευράς δεν προωθεί την ανταγωνιστικότητα του τομέα της ελαιοκαλλιέργειας της Ευρώπης. Η πρόταση για την χορήγηση ενίσχυσης ανά ελαιόδενδρο, εκ των πραγμάτων, προϋποθέτει την απόρριψη των αειφόρων ελαιώνων του μέλλοντος, οι οποίοι είναι απαραίτητοι για τη διατήρηση της κυριαρχίας της Ευρώπης στον εν λόγω τομέα.

3.2.3. Από περιβαλλοντικής πλευράς, η εγκατάλειψη της καλλιέργειας που θα έχει ως αποτέλεσμα η χορήγηση ενίσχυσης ανά ελαιόδενδρο θα αυξήσει το ενδεχόμενο επιδείνωσης της περιβαλλοντικής κατάστασης.

3.2.4. Από κοινωνικής πλευράς, η χορήγηση ενισχύσεων στην παραγωγή διασφαλίζει τα υφιστάμενα επίπεδα απασχόλησης και αποτρέπει την εγκατάλειψη της υπαίθρου. Η εφαρμογή της ενίσχυσης ανά ελαιόδενδρο θα έχει ως πρακτικό αποτέλεσμα την κατάργηση ορισμένων συστημάτων παραγωγικής εκμετάλλευσης, μερικά από τα οποία έχουν ζωτική σημασία τόσο για τους μικρούς καλλιεργητές όσο και για τους μισθωτούς.

3.2.5. Όσον αφορά την αγορά, το έγγραφο της Επιτροπής δεν επιβεβαιώνει την ύπαρξη διαρθρωτικών πλεονασμάτων. Απαιτείται, επομένως, να προβλεφθεί η δυνατότητα συγκρότησης ρυθμιστικού αποθέματος, με στόχο να αποφευχθούν οι υπερβολικές διακυμάνσεις των τιμών, οι οποίες επηρεάζουν αρνητικά τη διατήρηση των επιπέδων κατανάλωσης.

3.2.6. Όσον αφορά την κατανάλωση, οι εκστρατείες προώθησης που αποσκοπούν στην αύξηση τόσο της εξωτερικής όσο και της εσωτερικής ζήτησης θα πρέπει να χρηματοδοτηθούν από τον προϋπολογισμό της ΚΟΑ. Επίσης, η ΟΚΕ προτείνει οι εν λόγω εκστρατείες που αναλαμβάνονται να έχουν χρονική συνέχεια και να είναι προσαρμοσμένες στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της κάθε χώρας

3.2.7. Όσον αφορά την ανάπτυξη, είναι επίσης προφανές ότι η υφιστάμενη ΚΟΑ διασφαλίζει υψηλά ποσοστά απασχόλησης, επενδύσεων και καινοτόμων εφαρμογών, τα οποία δεν είναι βέβαιο ότι θα διατηρηθούν σε περίπτωση τροποποίησής της.

3.2.8. Όσον αφορά τα εισοδήματα των ελαιοπαραγωγών είναι σημαντικό να διατηρηθεί το σύστημα παρέμβασης και να επιμηκυνθεί η περίοδος αποθήκευσης, προσφεύγοντας, εάν είναι απαραίτητο, στην ιδιωτική αποθήκευση. Εξάλλου, προκειμένου να αποφευχθούν οι υπερβολικές διακυμάνσεις των τιμών που επιδρούν αρνητικά στη διατήρηση των επιπέδων κατανάλωσης κρίνεται σκόπιμο να προβλεφθεί η πιθανότητα συγκρότησης ρυθμιστικών αποθεμάτων.

3.2.9. Όσον αφορά την απάτη, θα πρέπει στο πλαίσιο της υφιστάμενης ΚΟΑ να θεσπισθούν μηχανισμοί για την αποτελεσματική αντιμετώπισή της.

3.2.10. Όσον αφορά την ποιότητα η Επιτροπή θα πρέπει να αναλάβει την πρωτοβουλία να προτείνει στο Συμβούλιο την καθιέρωση προτύπων που διασφαλίζουν την γνησιότητα του ελαιολάδου, μέσω της ανάλογης επισήμανσης, που ενημερώνουν τον καταναλωτή ώστε να αποφευχθεί κάθε σύγχυση με τα μείγματα.

3.3. Οι προηγούμενες παρατηρήσεις έχουν ως στόχο τη διασφάλιση ότι ένα βασικά ευρωπαϊκό προϊόν, τόσο ιδιαίτερο και ωφέλιμο για την υγεία είναι προσιτό στους καταναλωτές, σε χαμηλές τιμές, και ότι παρέχεται με την απαραίτητη ενημέρωση για την επιβεβαίωση της γνησιότητάς του. Επίσης θα πρέπει να επιτρέψουν να διατηρηθεί το εισόδημα των ελαιοπαραγωγών, να διατηρηθεί το περιβάλλον και να προωθηθεί η κοινωνική ανάπτυξη των ελαιοπαραγωγών περιφερειών.

3.4. Το κτηματολόγιο για τους ελαιώνες κάθε ελαιοπαραγωγού κράτους θα πρέπει να έχει ολοκληρωθεί το αργότερο μέχρι τέλους του 1999.

4. Επιτραπέζιες ελιές

Η Επιτροπή θα πρέπει να εξετάσει ανεξάρτητα τον τομέα των επιτραπέζιων ελιών, λόγω της κοινωνικής και οικονομικής σημασίας του. Η πρόταση δεν θα πρέπει σε καμία περίπτωση να προκαλέσει αναταραχή στον τρόπο ρύθμισης του τομέα του ελαιολάδου. Η εξέταση των ιδιαίτερων πτυχών του εν λόγω υποτομέα θα πρέπει να γίνει σε ισότιμη βάση. Δεν θα πρέπει να υποβληθούν προτάσεις που αποθαρρύνουν μία παραγωγή στην οποία η ΕΕ κατέχει την πρώτη θέση σε παγκόσμιο επίπεδο.

5. Συμπεράσματα

5.1. Κατά συνέπεια, η ΟΚΕ, πριν από την πραγματοποίηση οιασδήποτε μεταρρύθμισης της υφιστάμενης ΚΟΑ, θεωρεί απαραίτητη την εξαντλητική και διεξοδική ανάλυση των νέων απαιτήσεων των ελαιοπαραγωγών. Η εν λόγω ΚΟΑ που λειτούργησε αποτελεσματικά επί 31 έτη δεν θα πρέπει να τροποποιηθεί, χωρίς να έχει προηγηθεί αξιολόγηση των συνεπειών που θα έχει η τροποποίησή της.

5.2. Η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να εξετάσει ενδελεχώς τα θετικά ή τα αρνητικά δεδομένα που περιγράφονται στις επιλογές που προτείνονται (ενίσχυση στην παραγωγή και ενίσχυση ανά ελαιόδενδρο), λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που διατυπώνονται στο τμήμα των ειδικών παρατηρήσεων, ούτως ώστε να εξευρεθεί ενδεχομένως μία εναλλακτική πρόταση στην οποία να περιέχεται ο μεγαλύτερος δυνατός αριθμός θετικών πτυχών, περιλαμβανομένης και της καταπολέμησης της νοθείας και της προπαρασκευής του τομέα για μεγαλύτερη συμβατότητα με την ΓΣΔΕ, η οποία επέβαλε ορισμένους περιορισμούς στις ενισχύσεις που χορηγεί η ΕΕ στη γεωργία της, με την επισήμανση ότι ο επόμενος γύρος διαπραγματεύσεων στο πλαίσιο του ΠΟΕ θα επιδεινώσει ακόμη περισσότερο την ΚΓΠ, συμπεριλαμβανομένου και του τομέα του ελαιολάδου.

5.3. Η ΟΚΕ ελπίζει ότι θα κληθεί να καταρτίσει γνωμοδότηση επί της συγκεκριμένης πρότασης που θα διατυπώσει η Επιτροπή.

Βρυξέλλες, 29 Μαΐου 1997.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Η ακόλουθη τροπολογία απορρίφθηκε κατά τη διάρκεια της συζήτησης.

Νέο σημείο 5.2.1

«Η Επιτροπή πρέπει να εξετάσει στην πρότασή της δύο νέες κατευθύνσεις, ανεξάρτητα από την επιλογή που θα προτείνει:

α) Την επιβολή σε όλους τους παραγωγούς (μεγάλους και μικρούς) της υποχρέωσης να υποβάλλουν στην αρχή πληρωμής πιστοποιητικό παράδοσης της συγκομιδής της ελιάς, το οποίο εκδίδει υποχρεωτικά η παραλαμβάνουσα αρχή.

β) Τη μελέτη της δυνατότητας να χορηγείται πρόσθετη ενίσχυση στις οργανώσεις παραγωγών, τους συνεταιρισμούς και τις ενώσεις τους, διότι είναι οργανώσεις αναγνωρισμένες ως όργανα της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής (ΚΓΠ) και συνεπώς είναι επιδεκτικές ελέγχου κατά της απάτης από τις αντίστοιχες αρχές, είτε της ΕΕ είτε των κρατών μελών.

Η ενίσχυση αυτή θα μπορούσε να επεκταθεί στην ιδιωτική μεταποιητική βιομηχανία του τομέα, από τη στιγμή που αυτές υποβάλλουν προηγούμενη δήλωση στις αντίστοιχες αρχές πληρωμής κάθε κράτους μέλους ότι θα επιτρέπουν στις αναφερθείσες αρχές καταπολέμησης της απάτης να ελέγχουν τα λογιστικά τους στοιχεία με το αυτό εύρος με το οποίο διενεργούνται οι πρώτες.»

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 16, ψήφοι κατά: 30, αποχές: 5.