ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Στρατηγική της Κοινότητας για τις διοξίνες, τα φουράνια και τα πολυχλωριωμένα διφαινύλια

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. Εισαγωγή και πεδίο εφαρμογής

2. Στόχοι της στρατηγικής

3. Το πρόβλημα των διοξινών και των PCB

3.1. Χημικές ιδιότητες, πηγές και οδοί

3.2. Επιδράσεις στην ανθρώπινη υγεία

3.3. Οικοτοξικολογία

4. Πρόοδος στην αντιμετώπιση του προβλήματος

4.1. Επιτεύγματα

4.2. Διεθνής προσέγγιση

4.3. Κενά

5. Βάση για κοινοτική δράση

6. Στρατηγική

6.1. Στρατηγική για τη μείωση της παρουσίας διοξινών και PCB στο περιβάλλον

6.2. Στρατηγική για τη μείωση της παρουσίας διοξινών και PCB στις ζωοτροφές και τα τρόφιμα

7. Συμπεράσματα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I: ΥΠΑΡΧΟΥΣΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΔΙΟΞΙΝΕΣ ΚΑΙ ΤΑ PCB 30

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II: ΜΕΛΕΤΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΔΙΟΞΙΝΕΣ/PCB ΠΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΟΥΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ 33

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ: ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

1. Εισαγωγη και πεδιο εφαρμογησ

Οι διοξίνες, τα φουράνια και τα PCB (πολυχλωριωμένα διφαινύλια) αποτελούν ομάδα τοξικών και ανθεκτικών χημικών ουσιών, στις επιπτώσεις των οποίων στην ανθρώπινη υγεία και στο περιβάλλον περιλαμβάνονται η δερματική τοξικότητα, η ανοσοτοξικότητα, επιπτώσεις στην αναπαραγωγή και τερατογένεση, διαταραχές της ενδοκρινούς λειτουργίας και η καρκινογένεση. Η αύξηση της παρουσίας των εν λόγω ουσιών στο περιβάλλον, σε συνδυασμό με ορισμένα ατυχήματα (Yusho (Ιαπωνία), Yu-cheng (Ταϊβάν), Seveso (Ιταλία), Βέλγιο), έχει προκαλέσει το σοβαρότατο ενδιαφέρον της διεθνούς κοινότητας για τη μείωση και τον έλεγχό τους. Περαιτέρω, υφίσταται σημαντικό δημόσιο, επιστημονικό και κανονιστικό ενδιαφέρον για τις αρνητικές επιδράσεις της μακροχρόνιας έκθεσης, ακόμη και σε ελάχιστα ποσά διοξινών και PCB, στην ανθρώπινη υγεία και στο περιβάλλον.

Τις τελευταίες δύο δεκαετίες, η Επιτροπή έχει προτείνει μια ευρείας κλίμακας νομοθεσία με σκοπό την άμεση και έμμεση μείωση της έκλυσης των εν λόγω ενώσεων στο περιβάλλον, στοχεύοντας στη μείωση της έκθεσης του ανθρώπου και στην προστασία της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος. Πρόσφατα δεδομένα σχετικά με την έκθεση δείχνουν ότι μέτρα που εισήχθησαν για τον έλεγχο της απελευθέρωσης διοξινών είχαν ως αποτέλεσμα την ουσιαστική μείωση της πρόσληψης των εν λόγω ενώσεων : τα επίπεδα στους ανθρώπους μειώνονται από τα μέσα του '80. Από το 1995, η τάση αυτή εμφανίζεται σταθεροποιούμενη, ακόμη και εάν έχουν παρατηρηθεί κάποια ελαφρά αυξημένα επίπεδα.

Υφίσταται επιτακτική ανάγκη περαιτέρω δράσεως για την αποφυγή περιβαλλοντικών επιπτώσεων και δυσμενών επιδράσεων στην υγεία από τις διοξίνες και τα PCB, διότι :

* Η βιοσυσσώρευση συνεχίζεται σε όλη την τροφική αλυσίδα και εξακολουθούν να παρατηρούνται εκπομπές από χωματερές, μολυσμένα εδάφη ή ιζήματα. Η απότομη μείωση των "βασικών επιπέδων" στο περιβάλλον τα τελευταία 20 χρόνια πιθανόν να μην επαναληφθεί τις ερχόμενες δεκαετίες.

* Οι τοξικές ιδιότητες φαίνεται ότι έχουν υποτιμηθεί αφού έχουν προκύψει νέα επιδημιολογικά, τοξικολογικά και μηχανιστικά δεδομένα, ειδικά σε σχέση με τις επιδράσεις στην ανάπτυξη του νευρικού συστήματος, στο αναπαραγωγικό και το ενδοκρινικό σύστημα, τα οποία δείχνουν ότι οι διοξίνες και ορισμένα PCB έχουν ευρύτερες επιπτώσεις στην υγεία από ό,τι εθεωρείτο στο παρελθόν, ακόμη και σε πολύ μικρές δόσεις και ειδικά στις πλέον ευάλωτες ομάδες, όπως νεογνά που θηλάζουν και έμβρυα, τα οποία εκτίθενται άμεσα στα συσσωρευμένα φορτία του μητρικού σώματος.

* Η έκθεση δια της τροφής στις διοξίνες και στα ανάλογα προς τις διοξίνες PCB υπερβαίνει την ανεκτή εβδομαδιαία πρόσληψη (TWI) ή την ανεκτή ημερήσια πρόσληψη (TDI) σε σημαντικό τμήμα του ευρωπαϊκού πληθυσμού : η επιστημονική επιτροπή τροφίμων (SCF) της ΕΕ, στις 30 Μαΐου 2001, εξέδωσε γνωμοδότηση για την αξιολόγηση των κινδύνων από τις διοξίνες και τα ανάλογα με αυτές PCB στα τρόφιμα. Η επιτροπή όρισε μια ομαδική TWI για τις διοξίνες και τα ανάλογα των διοξινών PCB ίση με 14 pg τοξικού ισοδυνάμου (ΠΟΥ-TEQ) /kg σωματικού βάρους. Η TWI αυτή συμφωνεί με την προσωρινή ανεκτή μηνιαία πρόσληψη των 70 pg/kg σωματικού βάρους/μήνα, η οποία καθορίστηκε από την κοινή επιτροπή εμπειρογνωμόνων των FAO/ΠΟΥ για τα πρόσθετα τροφίμων (JECFA) στη πεντηκοστή έβδομη συνάντησή της (Ρώμη, 5-14 Ιουνίου 2001) και συμπίπτει με το χαμηλότερο όριο της περιοχής TDI των 1-4 pg ΠΟΥ-TEQ/kg σωματικού βάρους, που καθορίστηκε από τις διαβουλεύσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), το 1998. Πρόσφατα αντιπροσωπευτικά δεδομένα για την πρόσληψη δια της τροφής δείχνουν ότι οι μέσες προσλήψεις διοξινών και αναλόγων προς τις διοξίνες PCB δια της τροφής στην ΕΕ είναι στην περιοχή των 1,2-3 pg/kg σωματικού βάρους και ημέρα, πράγμα που σημαίνει ότι ένα σημαντικό μέρος του ευρωπαϊκού πληθυσμού πρέπει να εξακολουθεί να υπερβαίνει την TWI ή την TDI.

* Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα έχει αναλάβει νέες υποχρεώσεις συμμετέχοντας ως συμβαλλόμενο μέρος σε αρκετές συμβάσεις στον τομέα των διοξινών και των PCB (βλ. 4.2).

* Η διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την εισδοχή των υπό ένταξη χωρών ενδεχομένως να αυξήσει τη μέση έκθεση στην ΕΕ. Πράγματι, οι υπό ένταξη χώρες είναι πιθανόν να παράγουν πολύ υψηλότερες εκπομπές από την ΕΕ αυτή τη στιγμή λόγω διαφορών στη νομοθεσία και της πληθώρας πεπαλαιωμένων βιομηχανικών μονάδων και συμβάλλουν, πιθανόν, σε μεγάλο βαθμό στις συνολικές εκπομπές διοξινών στο περιβάλλον της Ευρώπης. Το γεγονός αυτό καθιστά ιδιαίτερα φανερή την ανάγκη να διασφαλιστεί η συμμόρφωση των υπό ένταξη χωρών με το σχετικό περιβαλλοντικό κεκτημένο.

Λόγω της γενικής ανησυχίας και των νέων στοιχείων που αναφέρθηκαν, θεωρείται απαραίτητο να αναπτυχθεί μια κοινοτική στρατηγική για τις διοξίνες και τα PCB. Έτσι, η Επιτροπή υιοθέτησε την παρούσα στρατηγική προκειμένου να διασφαλίσει την καλύτερη προστασία της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος από τις επιπτώσεις των διοξινών και των PCB.

Το πεδίο εφαρμογής της παρούσας στρατηγικής καλύπτει τις πολυχλωριωμένες διβενζοδιοξίνες (PCDD) γνωστές ως διοξίνες, τα πολυχλωριωμένα διβενζοφουράνια (PCDF) γνωστά ως φουράνια και τα πολυχλωριωμένα διφαινύλια (PCB). Για λόγους απλούστευσης, σε όλο το κείμενο η λέξη διοξίνη περιλαμβάνει διοξίνες και φουράνια. Μεταξύ των PCB, για λόγους τοξικότητας, ιδιαίτερη προσοχή δίδεται σε μια μικρή ομάδα που καλείται «ανάλογα των διοξινών PCB » [1], η οποία εμφανίζει τοξικότητα παρόμοια με εκείνη των διοξινών.

[1] Δηλ. εκείνα που δεν έχουν χλώριο στις θέσεις ορθο- (= ομοεπίπεδο PCB) ή εκείνα με ένα μόνο χλώριο σε μία από τις τέσσερις θέσεις ορθο- (= μονο-ορθο χλωριωμένο PCB)

2. Στοχοι τησ στρατηγικησ

Στόχοι της στρατηγικής είναι :

* η εκτίμηση της τρέχουσας κατάστασης του περιβάλλοντος και του οικοσυστήματος.

* η μείωση της ανθρώπινης έκθεσης στις διοξίνες και τα PCB βραχυπρόθεσμα και η διατήρηση της ανθρώπινης έκθεσης σε ασφαλή επίπεδα μέσο- και μακροπρόθεσμα.

* η μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων από τις διοξίνες και τα PCB.

Ο ποσοτικός στόχος είναι :

* η μείωση των επιπέδων της ανθρώπινης πρόσληψης κάτω των 14 πικογραμμαρίων WHO-TEQ ανά kg σωματικού βάρους και εβδομάδα.

3. Το προβλημα των διοξινων και των PCB

3.1. Χημικές ιδιότητες, πηγές και οδοί

Οι διοξίνες, τα φουράνια και τα PCB είναι 3 από τους 12 διεθνώς αναγνωρισμένους Ανθεκτικούς Οργανικούς Ρύπους (ΑΟΡ ) από το UNEP. Οι ΑΟΡ είναι οργανικές ενώσεις, κυρίως ανθρωπογενούς προέλευσης, οι οποίες χαρακτηρίζονται από την λιποφιλικότητά τους, την ημι-πτητικότητα και την ανθεκτικότητά τους στην αποικοδόμηση. Τα χαρακτηριστικά αυτά αποτελούν στοιχεία προδιάθεσης για μακρόχρονη περιβαλλοντική ανθεκτικότητα και μεταφορά σε μεγάλες αποστάσεις των ουσιών αυτών. Οι ουσίες αυτές είναι επίσης γνωστές για την ικανότητά τους να βιομεγεθύνονται και να βιοσυσσωρεύονται υπό συνήθεις περιβαλλοντικές συνθήκες, με δυνητικό αποτέλεσμα την εμφάνιση τοξικολογικώς σημαντικών συγκεντρώσεων. Λόγω των τοξικών τους χαρακτηριστικών, αποτελούν απειλή για τους ανθρώπους και το περιβάλλον. Είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι οι διοξίνες και τα PCB έχουν παρόμοιες χημικές ιδιότητες και επικίνδυνα χαρακτηριστικά, οι πηγές έκλυσής τους όμως διαφέρουν. Επομένως, μια αποτελεσματική προσέγγιση για τον έλεγχο και τη μείωση της απελευθέρωσής τους στο περιβάλλον θα πρέπει να αφορά και τις δύο ουσίες, λαμβάνοντας όμως υπόψη τις διαφορές :

Οι διοξίνες δημιουργούνται βασικά ως ακούσια παραπροϊόντα σε πολλές χημικές διεργασίες, καθώς και σε κάθε σχεδόν διεργασία καύσης. Το έδαφος και τα ιζήματα αποτελούν σημαντικές ταμιευτικές πηγές, δεδομένης της ανθεκτικότητας των εν λόγω ρύπων στο περιβάλλον. Η σημαντικότερη οδός ανθρώπινης έκθεσης στις διοξίνες είναι η κατανάλωση τροφίμων, συμμετέχοντας με ποσοστό άνω του 90 % στη συνολική έκθεση. Τα ιχθυηρά και άλλα ζωικής προελεύσεως προϊόντα είναι υπεύθυνα για το 80% περίπου της συνολικής έκθεσης.

Τα PCB, και αυτή είναι η κύρια διαφορά τους από τις διοξίνες, αποτελούν εκουσίως παραγόμενες χημικές ουσίες, που παρασκευάζονταν επί δεκαετίες πριν από την απαγόρευση της εμπορίας και χρήσης τους το 1985 λόγω της τοξικότητάς τους στην αναπαραγωγή και των βιοσυσσωρευτικών τους τάσεων. Το κύριο μέρος των εν λόγω προϊόντων, τα οποία είναι πολύ ανθεκτικά και βιοσυσσωρεύσιμα στο λίπος του βιόκοσμου, είναι τώρα εξαπλωμένο στα εδάφη, στα ιζήματα και στο σύνολο του υδάτινου περιβάλλοντος ("ιστορική ρύπανση"). Υπάρχουν δύο είδη χρήσεων των PCB : 1) Κλειστές χρήσεις: ως διηλεκτρικά υγρά σε ηλεκτρικό εξοπλισμό. Από τις χρήσεις αυτές, οι κύριες πηγές απελευθέρωσης είναι : διαρροή, πυρκαγιές, ατυχήματα, παράνομη απόρριψη και ανεπαρκής διάθεση. 2) Ανοικτές χρήσεις : ως αραιωτικά γεωργικών φαρμάκων, επιβραδυντικά φλόγας, στεγανοποιητικά μέσα, βαφές,... Από τις χρήσεις αυτές οι κύριες πηγές απελευθέρωσης είναι : η ταφή, η μετανάστευση και οι εκπομπές στην ατμόσφαιρα από εξάτμιση. Άλλες λιγότερο σημαντικές πηγές είναι η αποτέφρωση αποβλήτων, η επίθεση λασπών υπονόμων σε χωράφια, η καύση χρησιμοποιημένων ορυκτελαίων, καθώς και ταμιευτήρες PCB, όπως θαλάσσια και ποτάμια ιζήματα και ιλύς λιμανιών.

Πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι οι διοξίνες είναι πιο τοξικές από τα PCB, οι ποσότητες όμως των PCB που απελευθερώνονται στο περιβάλλον είναι αρκετές φορές μεγαλύτερες.

3.2. Επιδράσεις στην ανθρώπινη υγεία

Ορισμένοι τύποι καρκίνου, καθώς και η εμφάνιση γενικευμένου καρκίνου, έχουν συνδεθεί με την τυχαία ή την στο εργασιακό περιβάλλον οφειλόμενη έκθεση στις διοξίνες (κυρίως TCDD [2]). Επιπλέον, έχουν αναφερθεί αυξημένα ποσοστά εμφάνισης διαβήτη και αυξημένη θνησιμότητα από διαβήτη και καρδιαγγειακές νόσους. Σε παιδιά που έχουν εκτεθεί ενδομητρίως σε διοξίνες και/ή PCB, έχουν παρατηρηθεί επιδράσεις στην ανάπτυξη και λειτουργία του νευρικού συστήματος καθώς και επιδράσεις στην κατάσταση των θυρεοειδικών ορμονών για εκθέσεις στα ή κοντά στα βασικά επίπεδα. Σε υψηλότερες εκθέσεις, που οφείλονται σε τυχαία περιστατικά ή στο εργασιακό περιβάλλον, παιδιά που εκτέθηκαν μέσω του πλακούντα σε PCB και διοξίνες παρουσιάζουν δερματικές ανωμαλίες (όπως χλωρακμή), απασβέστωση των δοντιών, καθυστέρηση στην ανάπτυξη, διαταραχές στη συμπεριφορά, μείωση του μήκους του πέους κατά την εφηβεία, μειωμένο ύψος τα κορίτσια κατά την εφηβεία και απώλεια ακοής. Στην περιοχή του Seveso, έχει παρατηρηθεί μια μετατόπιση στην αναλογία των δύο φύλων υπέρ του θηλυκού γένους, όταν οι πατέρες είχαν εκτεθεί σε TCDD. Οι άνθρωποι, τα θαλάσσια πτηνά και τα υδρόβια θηλαστικά αποτελούν στόχους προτεραιότητας και θύματα, καθώς βρίσκονται στο τέλος της υδρόβιας τροφικής αλυσίδας των εν λόγω προϊόντων, τα οποία βιοσυσσωρεύονται στο ζωικό λίπος. Παρόλο που η διοξίνη είναι γνωστή ως καρκινογόνος ουσία για τον άνθρωπο, ο καρκίνος δεν θεωρείται ως κρίσιμο παραγωγικό αποτέλεσμα της ανεκτής πρόσληψης. Οι κρίσιμες επιδράσεις είναι οι αλλαγές στη λειτουργία του νευρικού συστήματος, η ενδομητρίωση και η ανοσοκαταστολή. Τα PCB ταξινομούνται ως πιθανά καρκινογόνα για τον άνθρωπο και παράγουν ένα ευρύ φάσμα δυσμενών επιδράσεων στα ζώα, συμπεριλαμβανομένης της τοξικότητας στην αναπαραγωγή, της ανοσοτοξικότητας και της καρκινογένεσης.

[2] 2,3,7,8-τετραχλωροδιβενζο-ρ-διοξίνη

3.3. Οικοτοξικολογία

Στην άγρια πανίδα που εκτίθεται σε διοξίνες στο περιβάλλον της, έχει παρατηρηθεί μια ευρεία σειρά τοξικολογικών επιδράσεων. Οι επιδράσεις αυτές είναι από χρόνιες έως οξείες και σε αυτές περιλαμβάνονται η μείωση της ικανότητας σύλληψης, ανωμαλίες στην ανάπτυξη, ανοσοτοξικότητα και καρκινογένεση. Ωστόσο, εκτός εργαστηρίου, συχνά δεν είναι δυνατόν να αποδειχθεί κάποια σαφής σχέση αιτίου/αιτιατού μεταξύ των παρατηρουμένων επιδράσεων και της έκθεσης στις διοξίνες. Τα πρώιμα στάδια ζωής (αυγά, έμβρυα, νύμφες) των περισσότερων από τα μελετηθέντα είδη φαίνεται να είναι περισσότερο ευαίσθητα στις τοξικές επιδράσεις των διοξινών, διότι οι χημικές ουσίες δρουν σε πολλά συστήματα που παίζουν σημαντικό ρόλο στην αύξηση και την ανάπτυξη, όπως η βιταμίνη A και ο μεταβολισμός των ορμονών του φύλου.

4. Προοδοσ στην αντιμετωπιση του προβληματοσ

4.1. Επιτεύγματα

Σύμφωνα με το "Ευρωπαϊκό Μητρώο Καταγραφής Εκπομπών Διοξινών, Στάδιο II" (LUA-NRW [3], 2001), που ξεκίνησε η Επιτροπή, έχει σημειωθεί σημαντική βελτίωση της γενικής κατάστασης σχετικά με τις εκπομπές στην ατμόσφαιρα κατά την τελευταία δεκαετία, γεγονός που καταγράφεται στις μετρήσεις της συνολικής μείωσης που διεξάγονται στα πλέον εκβιομηχανισμένα κράτη μέλη. Η εν λόγω βελτίωση φαίνεται από τη μείωση των συγκεντρώσεων διοξινών στον αέρα του περιβάλλοντος και στις φθίνουσες εναποθέσεις. Περαιτέρω, η προαναφερθείσα έκθεση αξιολόγησε την τάση των εκπομπών 1985-2005 και προβλέπει ότι για τις βιομηχανικές διεργασίες που θεωρούνται ως οι σημαντικότερες πηγές εκπομπών, το 2005 θα έχει πραγματοποιηθεί μείωση σχεδόν 90% των εκπομπών διοξινών στην ατμόσφαιρα. Αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στις επιτυχίες όσον αφορά τις πηγές ειδικών εκπομπών οι οποίες, ήδη από το 1985/1990, αποτελούσαν στόχο μιας δραστήριας πολιτικής μείωσης των διοξινών. Το 1985, οι εκπομπές διοξινών από βιομηχανικές πηγές αντιπροσώπευαν το 77 % των συνολικών (βιομηχανικές + μη βιομηχανικές) εκπομπών διοξινών.

[3] Landesumweltamt Nordrhein-Westfalen

Προκειμένου να αποκτήσει σαφέστερη εικόνα και να μπορέσει να αντιμετωπίσει το πρόβλημα με αποτελεσματικό τρόπο, η Επιτροπή έχει χρηματοδοτήσει αρκετές μελέτες (παράρτημα 2) και έχει προτείνει αρκετές οδηγίες (παράρτημα 1) οι οποίες μειώνουν τις εκπομπές διοξινών και PCB στο περιβάλλον, μειουμένης έτσι της εκθέσεως του ανθρώπου στις ενώσεις αυτές :

- Αποτέφρωση αποβλήτων

Το 1989, για πρώτη φορά η ΕΕ υιοθέτησε νομοθεσία για τη μείωση των εκπομπών διοξινών από την αποτέφρωση αστικών αποβλήτων καθορίζοντας τους επονομαζόμενους λειτουργικούς όρους, με αποτέλεσμα μια σημαντική μείωση των εκπομπών διοξινών. Σε απόκριση στο στόχο που καθορίστηκε από το 5ο ΠΠΔ, προστέθηκε η οδηγία 94/67/ΕΚ για την αποτέφρωση των επικίνδυνων αποβλήτων : για πρώτη φορά καθορίστηκε οριακή τιμή εκπομπών (ΟΤΕ) σε κοινοτικό επίπεδο. Λόγω της σπουδαιότητας της αποτέφρωσης των αποβλήτων ως πηγής εκπομπών διοξινών, η Επιτροπή έχει προτείνει μια νέα οδηγία για την αποτέφρωση των αποβλήτων, η οποία θα τεθεί σε εφαρμογή για τις υπάρχουσες εγκαταστάσεις το καλοκαίρι του 2005. Η νέα αυτή οδηγία, η οποία καθορίζει ΟΤΕ για όλους τους αποτεφρωτές αποβλήτων, αποσκοπεί να μειώσει όσο το δυνατόν περισσότερο τις αρνητικές επιδράσεις στο περιβάλλον που προκαλούνται από την αποτέφρωση και συναποτέφρωση αποβλήτων, ενώ στοχεύει επίσης στην αποτέφρωση μη επικίνδυνων αποβλήτων, διεργασία που ήταν κάποτε η μεγαλύτερη πηγή εκπομπών διοξινών στην ατμόσφαιρα. Η κυρίαρχη πηγή διοξινών στην ΕΕ είναι παραδοσιακά η ανεξέλεγκτη αποτέφρωση αποβλήτων. Οι οδηγίες για την αποτέφρωση αποβλήτων εξασφαλίζουν την οριστική διακοπή της κατάστασης αυτής.

- Ολοκληρωμένη Πρόληψη και Έλεγχος της Ρύπανσης (ΟΠΕΡ)

Άλλοι σημαντικοί βιομηχανικοί τομείς που παράγουν διοξίνες καλύπτονται από την οδηγία ΟΠΕΡ ενώ τα κείμενα BREF [4] καλύπτουν ρητά τις διοξίνες, παρέχοντας σαφείς υποδείξεις για τις επιτεύξιμες ΟΤΕ. Η οδηγία αποτελεί μια "ολοκληρωμένη" προσέγγιση (δηλ. καλύπτει ταυτόχρονα όλα τα στοιχεία του περιβάλλοντος - αέρα, νερό, έδαφος) για τον έλεγχο των βιομηχανικών εκπομπών, όπως οι εκπομπές διοξινών. Όλες οι εγκαταστάσεις που καλύπτονται από το παράρτημα I της οδηγίας, συμπεριλαμβανομένων των εγκαταστάσεων με δυνητική ικανότητα εκπομπής διοξινών, πρέπει να διαθέτουν άδεια από τις αρχές στις χώρες της ΕΕ. Οι άδειες πρέπει να βασίζονται στην έννοια των Βέλτιστων Διαθέσιμων Τεχνικών (ΒΔΤ) και να περιλαμβάνουν ΟΤΕ για ορισμένους ρύπους όπως οι διοξίνες. Η οδηγία προβλέπει τη σύσταση ευρωπαϊκού μητρώου απογραφής ρυπογόνων εκπομπών, το οποίο είναι μηχανισμός παρακολούθησης και εναρμόνισης που σχεδιάστηκε για τη σύνταξη και έκδοση κάθε τρία χρόνια δελτίου απογραφής των κύριων βιομηχανικών εκπομπών, συμπεριλαμβανομένων των εκπομπών διοξινών στην ατμόσφαιρα και των πηγών τους. Οι υπάρχουσες εγκαταστάσεις πρέπει να συμμορφωθούν μέχρι τον Οκτώβριο του 2007.

[4] Κείμενα αναφοράς βέλτιστων διαθέσιμων μεθόδων

- Οι οδηγίες Seveso « για τον έλεγχο των κινδύνων μεγάλων ατυχημάτων»

Οι οδηγίες Seveso έχουν μεγάλη σημασία για την προστασία κοινοτήτων που είναι στα περίχωρα σχετικών εγκαταστάσεων και στοχεύουν στην αποφυγή σοβαρών ατυχημάτων όπως εκείνο της καταστροφής του Seveso, το 1976. Η οδηγία 96/82/ΕΚ, που αντικαθιστά την οδηγία 82/501/ΕΟΚ, στοχεύει στην πρόληψη κινδύνων σοβαρών ατυχημάτων όπου εμπλέκονται επικίνδυνες ουσίες όπως οι διοξίνες και δεύτερον, καθώς εξακολουθούν να συμβαίνουν ατυχήματα, στοχεύει στον περιορισμό των συνεπειών τέτοιων ατυχημάτων.

- Εκπομπές στο νερό

Η οδηγία 76/464/ΕΟΚ καθορίζει το πλαίσιο για τη θέσπιση οριακών τιμών εκπομπών και προτύπων ποιότητας περιβάλλοντος σε επίπεδο ΕΕ για ορισμένες κατηγορίες ουσιών, συμπεριλαμβανομένων των διοξινών και των PCB. Η οδηγία πλαίσιο για το νερό 2000/60/ΕΚ ενσωμάτωσε τις διατάξεις της 76/464/ΕΟΚ και προβλέπει τη σταδιακή μείωση ή παύση των απορρίψεων, εκπομπών και απωλειών ρύπων στο νερό.

- Περιορισμοί στην εμπορία και χρήση χημικών ουσιών

Το 1985, η χρήση των PCB και PCT απαγορεύτηκε με την οδηγία 85/467/ΕΟΚ σχετικά με περιορισμούς στην εμπορία και τη χρήση ορισμένων επικίνδυνων ουσιών και παρασκευασμάτων.

- Μεταφορά και διάθεση αποβλήτων που περιέχουν PCB

Παρόλο που τα PCB και οι διοξίνες αναγνωρίζονται ως επικίνδυνα απόβλητα στην οδηγία 91/689/ΕΟΚ του Συμβουλίου, η Επιτροπή διαπίστωσε την ανάγκη θέσπισης πρόσθετης νομοθεσίας για τη διάθεση των αποβλήτων που περιέχουν PCB και εισήγαγε σχετική νομοθεσία : η οδηγία 75/439/ΕΟΚ του Συμβουλίου για τη διάθεση των χρησιμοποιημένων ορυκτελαίων καθορίζει μέγιστο όριο 50 ppm στην περιεκτικότητα σε PCB των αναγεννημένων ορυκτελαίων ή ορυκτελαίων που χρησιμοποιούνται ως καύσιμο. Ο κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 259/93 του Συμβουλίου προβλέπει αυστηρές διαδικασίες ελέγχου για τη μεταφορά αποβλήτων που περιέχουν PCB, για την αποφυγή παράνομης απόρριψής τους. Ειδική οδηγία (96/59/ΕΚ) για τη διάθεση των PCB και PCT στοχεύει σε πλήρη απαλλαγή από PCB και εξοπλισμό που περιέχει PCB όσο το δυνατόν συντομότερα, και για τον μεγάλο εξοπλισμό πριν από το τέλος του 2010. Η εν λόγω οδηγία καθορίζει τις απαιτήσεις για μια περιβαλλοντικώς ορθή διάθεση των PCB. Τα κράτη μέλη πρέπει να προβούν σε απογραφή του βαρέος εξοπλισμού που περιέχει PCB, να υιοθετήσουν σχέδιο για τη διάθεση του απογραφέντος εξοπλισμού, και οδηγίες για τη συλλογή και διάθεση του μη απογραφέντος εξοπλισμού (μικρός ηλεκτρικός εξοπλισμός που υπάρχει συχνά σε οικιακές συσκευές κατασκευασμένες πριν από την απαγόρευση της παραγωγής PCB). Η πρόταση για οδηγία σχετικά με τα απόβλητα από ηλεκτρικό και ηλεκτρονικό εξοπλισμό, η οποία συζητείται τη στιγμή αυτή από το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, θα έχει σίγουρα μεγάλη επίδραση στην ξεχωριστή συλλογή και την περιβαλλοντικώς ορθή διάθεση του ηλεκτρικού εξοπλισμού που περιέχει PCB, καθώς περιλαμβάνει τη ρητή υποχρέωση διαχωρισμού των επικίνδυνων συστατικών του ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού πριν από την εφαρμογή οποιασδήποτε μετέπειτα επεξεργασίας. Η οδηγία περί υγειονομικής ταφής των αποβλήτων (99/31/ΕΚ) οδήγησε σε σημαντικές μεταβολές στον όγκο και στη φύση των αποβλήτων που γίνονται δεκτά στους χώρους υγειονομικής ταφής της Ευρώπης. Οδήγησε επίσης σε βελτιώσεις στα πρότυπα σχεδιασμού και λειτουργίας, καθώς και στην επιτήρηση νέων και υπαρχουσών χωματερών. Επομένως, θα πρέπει να επιτευχθεί σημαντική μείωση στην απελευθέρωση PCB στις χωματερές.

- Διατροφή των ζώων

Ως αποτέλεσμα δύο περιστατικών μόλυνσης στον τομέα των ζωοτροφών (πέλετς πολτού εσπεριδοειδών από τη Βραζιλία με υψηλή μόλυνση σε διοξίνες το 1998 και άκρως μολυσμένη καολινική άργιλος από ορισμένα ορυχεία το 1999) έχουν θεσπιστεί μέγιστα όρια για τις διοξίνες στα πέλετς πολτού εσπεριδοειδών και στην καολινική άργιλο.

4.2. Διεθνής προσέγγιση

Η διεθνής κοινότητα έχει ζητήσει την ανάληψη επειγουσών παγκόσμιων δράσεων για τη μείωση και εξάλειψη της απελευθέρωσης διοξινών και PCB. Για το λόγο αυτό, η Επιτροπή συμμετέχει ενεργά σε διάφορες σχετικές διεθνείς δραστηριότητες, εκ των οποίων οι ακόλουθες αξίζει να επισημανθούν ιδιαιτέρως :

- η διακήρυξη του 1990, η οποία εκδόθηκε από τη Συνδιάσκεψη για τη Βόρεια Θάλασσα προβλέποντας, μεταξύ άλλων, μειώσεις 70 % των χλωριωμένων διοξινών.

- το αναθεωρημένο πρωτόκολλο της Σύμβασης της Βαρκελώνης για την προστασία των υδάτων της Μεσογείου από χερσαίες πηγές, όπου οι διοξίνες συμπεριλαμβάνονται στον κατάλογο των ουσιών που πρέπει να ελεγχθούν.

- η κοινή ειδική ομάδα UNECE/WHO-ECEH [5] για τις υγειονομικές πτυχές της διαμεθοριακής ρύπανσης της ατμόσφαιρας σε μεγάλες αποστάσεις (ΔΡΑΜΑ) οργάνωσε συναντήσεις προκειμένου να ξεκινήσει η προετοιμασία της αξιολόγησης σχετικά με τους κινδύνους των ΑΟΡ για την υγεία από ΔΡΑΜΑ

[5] Οικονομική Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για την Ευρώπη/Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας-Ευρωπαϊκό Κέντρο για το Περιβάλλον και την Υγεία

- στις αρχές του 2000, ολοκληρώθηκε μια νέα ανταλλαγή επιστολών μεταξύ της Επιτροπής και του ΠΟΥ για την ενίσχυση και εντατικοποίηση του πλαισίου συνεργασίας. Κατά το σεμινάριο ΕΚ/ΠΟΥ σχετικά με τη συνεργασία σε ζητήματα περιβάλλοντος και υγείας (Βρυξέλλες, Σεπτέμβριος 2000), ο ΠΟΥ και η ΕΚ συζήτησαν ενδεχόμενη μελλοντική συνεργασία στον τομέα των διοξινών και των PCB και λήφθηκαν αποφάσεις σχετικά με συγκεκριμένες δράσεις.

Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα αποτελεί επίσης συμβαλλόμενο μέρος σε αρκετές συμβάσεις σχετικά με τις διοξίνες και τα PCB :

- Η σύμβαση της Βασιλείας σχεδιάστηκε για να ελέγχονται οι διασυνοριακές μετακινήσεις επικίνδυνων αποβλήτων και η διάθεσή τους. Τα PCB και οι διοξίνες ταξινομούνται ως επικίνδυνα απόβλητα.

- Στα πλαίσια της σύμβασης OSPAR για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος του Βορειο-ανατολικού Ατλαντικού, το 1998, συμφωνήθηκε η διακοπή των εκπομπών, απορρίψεων και απωλειών επικίνδυνων ουσιών μέχρι το 2020 προκειμένου να επιτευχθούν "σχεδόν μηδενικές" συγκεντρώσεις ενώσεων όπως οι διοξίνες/PCB στο θαλάσσιο περιβάλλον.

- Η σύμβαση για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος της περιοχής της Βαλτικής Θάλασσας: τα συμβαλλόμενα μέρη διακηρύσσουν την πλήρη ή εν μέρει απαγόρευση της χρήσης των PCB στη Βαλτική Θάλασσα και τις λεκάνες απορροής της.

- Το πρωτόκολλο της UNECE για τους ΑΟΡ στη σύμβαση για τη διαμεθοριακή ρύπανση της ατμόσφαιρας σε μεγάλες αποστάσεις, που υπεγράφη από την ΕΕ στο Aarhus τον Ιούνιο του 1998, έχει σκοπό τον έλεγχο και τη μείωση των εκπομπών ορισμένων ΑΟΡ για τους οποίους απαιτείται η ανάληψη επείγουσας δράσης, όπως οι διοξίνες και τα PCB.

- η σύμβαση της Στοκχόλμης (σύμβαση για τους ΑΟΡ ), που υπεγράφη από την ΕΕ το Μάιο του 2001 στη Στοκχόλμη, έχει σκοπό τη μείωση της συνολικής απελευθέρωσης διοξινών, φουρανίων και PCB, με στόχο τη συνεχή τους ελαχιστοποίηση και, όπου είναι εφικτό, την πλήρη εξάλειψή τους.

4.3. Κενά

Παρόλο που έχει σημειωθεί αρκετή πρόοδος στη μείωση των εκπομπών διοξινών/PCB στο περιβάλλον, έχουν αναφερθεί τα ακόλουθα:

* Ο στόχος που καθορίστηκε στο 5tο ΠΠΔ δεν θα επιτευχθεί : για τις βιομηχανικές πηγές έχει πραγματοποιηθεί σημαντική μείωση στις εκπομπές (βάσει των τρεχουσών τάσεων και δραστηριοτήτων, προβλέπεται ότι ο στόχος που καθορίστηκε στο 5ο ΠΠΔ της μείωσης κατά 90% θα έχει σχεδόν πραγματοποιηθεί το 2005 σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1985) ΑΛΛΑ, για τις μη βιομηχανικές πηγές (καύση οικιακών στερεών καυσίμων, καύση οικιακών αποβλήτων, πυρκαγιές, κλπ..), το ποσοστό μείωσης εκπομπών είναι πολύ χαμηλότερο. Η σχέση μεταξύ βιομηχανικών και μη βιομηχανικών πηγών εμφανίζεται να γέρνει προς την κατεύθυνση αύξησης της σπουδαιότητας των μη βιομηχανικών πηγών.

* 1 εκατομμύριο τόνοι PCB παρήχθησαν και χρησιμοποιήθηκαν κατά τον 20ο αιώνα μέχρι την κατάργησή τους το 1985. Το κύριο μέρος των προϊόντων αυτών, τα οποία είναι άκρως ανθεκτικά σε αποικοδόμηση (>30 έτη) και βιο-συσσωρεύσιμα στο λίπος των οργανισμών, είναι τώρα απλωμένο σε εδάφη, ιζήματα και σε όλο το υδάτινο οικοσύστημα ("Ιστορική ρύπανση").

* Μεγάλο τμήμα του εξοπλισμού και των υλικών που περιέχουν PCB θα φθάσουν τα επόμενα έτη, εάν δεν έχει ήδη συμβεί, το στάδιο της μετατροπής τους σε απόβλητα και πρέπει να διασφαλιστεί η ορθή διάθεση για την αποφυγή πρόσθετων εκπομπών στο περιβάλλον.

Για τους λόγους αυτούς, και σε συνδυασμό με τα νέα στοιχεία που αναφέρονται στην εισαγωγή, υπάρχει ανάγκη για περαιτέρω αντιμετώπιση του προβλήματος προκειμένου να προστατευθεί η ανθρώπινη υγεία. Για τη μείωση της πρόσληψης από τον άνθρωπο είναι σημαντικό να μειωθούν τα επίπεδα στην τροφική αλυσίδα διότι η κατανάλωση τροφής είναι η πλέον σημαντική οδός για την ανθρώπινη έκθεση (90% της συνολικής έκθεσης). Ο πιο αποτελεσματικός τρόπος να μειωθούν τα επίπεδα στην τροφική αλυσίδα είναι η μείωση της μόλυνσης του περιβάλλοντος. Αυτό πρέπει να πραγματοποιηθεί με :

1) την αποφυγή "νέων εκπομπών " στο περιβάλλον.

2) την αντιμετώπιση "της ιστορικής ρύπανσης".

Προκειμένου να πραγματοποιηθεί αυτό, εντοπίστηκαν τα εναπομένοντα κενά βάσει των οποίων πρέπει να αναπτυχθεί σχέδιο δράσης. Τα εν λόγω κενά μπορούν να ταξινομηθούν σε κενά στη γνώση, κενά στη νομοθεσία και κενά στην εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας.

- Κενά στη γνώση :

Πηγές και απογραφές : αναφορικά με τις πηγές εκπομπών, εξακολουθούν να υφίστανται κενά στα στοιχεία, προκαλώντας σημαντικές αβεβαιότητες στις εκτιμήσεις των εκπομπών. Η απογραφή των εκπομπών στο έδαφος και το νερό δεν είναι πλήρης : απαιτείται περαιτέρω έρευνα και συλλογή στοιχείων για την επαλήθευση της κλίμακας των εκπομπών από τους τομείς-πηγές που εμφανίζονται να έχουν υψηλές δυνατότητες εκπομπών.

Εκπομπές στις υπό ένταξη χώρες: σημαντικές πηγές διοξινών και PCB θα πρέπει να εντοπιστούν στις υπό ένταξη χώρες, οι οποίες μπορεί να είναι σημαντικές πηγές συμβολής στις συνολικές εκπομπές διοξινών και PCB στο περιβάλλον της Ευρώπης.

Προγράμματα παρακολούθησης: θα πρέπει να καταρτιστούν προγράμματα παρακολούθησης, προκειμένου να ελέγχεται η συμμόρφωση με την υπάρχουσα νομοθεσία και να παρακολουθούνται τα αποτελέσματα της στρατηγικής αυτής, η κατάσταση του περιβάλλοντος και οι τάσεις. Τα εν λόγω προγράμματα θα είναι σημαντικά για τον προσδιορισμό περαιτέρω μέτρων.

Μέθοδοι μετρήσεως και πρότυπα : αναγκαία προϋπόθεση για αποτελεσματικούς μηχανισμούς ελέγχου και παρακολούθησης είναι η ύπαρξη κατάλληλων μεθόδων μέτρησης και η συγκρισιμότητα των δεδομένων. Τη στιγμή αυτή, οι μέθοδοι αναλύσεως των διοξινών και των αναλόγων προς τις διοξίνες PCB κοστίζουν και καθυστερούν. Επομένως, πρέπει να αναπτυχθούν μέθοδοι χαμηλού κόστους και γρήγορες που θα δίδουν τη δυνατότητα συστηματικής ανάλυσης μεγάλου αριθμού δειγμάτων και θα παρέχουν άμεσα, φθηνά και αξιόπιστα αποτελέσματα σχετικά με την παρουσία των εν λόγω ενώσεων στο περιβάλλον, στις ζωοτροφές και τα τρόφιμα. Προκειμένου να εξασφαλιστούν συγκρίσιμα, συνεπή, αξιόπιστα και υψηλής ποιότητας αποτελέσματα μετρήσεων, πρέπει να εφαρμοστεί ένα υψηλής ποιότητας πρότυπο μέτρησης σε κοινοτικό επίπεδο.

Ανάλογα των διοξινών PCB: τα προγράμματα μετρήσεων που εφαρμόζονταν στο παρελθόν εστιάζονταν κυρίως στις διοξίνες. Ωστόσο, εντοπίστηκε και μία ομάδα άλλων ενώσεων με παρόμοια πιθανόν δυσμενή αποτελέσματα στην υγεία, τα καλούμενα ανάλογα των διοξινών PCB. Η διαθέσιμη βάση δεδομένων είναι ανεπαρκής για την αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης σχετικά με τα ανάλογα των διοξινών PCB. Για το λόγο αυτό, η Επιτροπή ξεκίνησε πρόσφατα μελέτη για να συγκεντρώσει πληροφορίες σχετικά με τις συγκεντρώσεις των αναλόγων των διοξινών PCB σε τρόφιμα, ζωοτροφές και σε περιβαλλοντικά δείγματα ανά την Ευρώπη.

Αξιολόγηση κινδύνου : η ευρωπαϊκή επιστημονική επιτροπή για τη διατροφή των ζώων (SCAN) εξέδωσε γνωμοδότηση σχετικά με τις "Διοξίνες στις Ζωοτροφές" στις 6/11/2000 ενώ η επιστημονική επιτροπή τροφίμων (SCF) υιοθέτησε γνωμοδότηση σχετικά με την " Αξιολόγηση κινδύνων των διοξινών και των αναλόγων των διοξινών PCB" στις 22/11/2000. Η SCF, στις 30/5/2001, ενημέρωσε τη γνωμοδότησή της βάσει νέων διαθέσιμων επιστημονικών πληροφοριών από τότε που εκδόθηκε η γνωμοδότηση της στις 22 Νοεμβρίου 2000. Ωστόσο, για τα μη ανάλογα των διοξινών PCB ("κλασικά" ή "μη ομοεπίπεδα ") τα οποία εμφανίζουν διαφορετικό τοξικολογικό προφίλ, κυκλοφορούν ευκολότερα μέσω των μυών και του αίματος και επηρεάζουν απευθείας το νευρικό σύστημα και την ανάπτυξη του εγκεφάλου (κυρίως του εμβρύου και των νεαρών παιδιών) και την ανάπτυξη του εγκεφάλου και τα οποία θα μπορούσαν να απαντώνται σε συγκεντρώσεις κατά πολλές τάξεις μεγέθους μεγαλύτερες από τις διοξίνες στους υδρόβιους οργανισμούς, όπως τα ψάρια και τα οστρακόδερμα

Ενημέρωση του κοινού: είναι απαραίτητη για να ενημερωθεί το κοινό, να μετριαστεί η ανησυχία του και να υπάρξει ευαισθητοποίηση σχετικά με τους κινδύνους που συνδέονται με την έκθεση στις εν λόγω ενώσεις και σχετικά με τον ρόλο που πρέπει να διαδραματίσει στην πρόληψη περαιτέρω μόλυνσης του περιβάλλοντος. Είναι επίσης σημαντικό να δοθεί η δυνατότητα « αυτοαναγνώρισης » των ομάδων σε κίνδυνο.

Περαιτέρω έρευνα: απαιτείται περαιτέρω έρευνα για την περιβαλλοντική τύχη και μεταφορά, την οικοτοξικολογία και την ανθρώπινη υγεία, τη βιομηχανία γεωργικών ειδών διατροφής, τα απογραφικά των πηγών, τις αναλυτικές πτυχές, τα μέτρα απολύμανσης και την παρακολούθηση. Τα σημαντικότερα κενά στη γνώση αφορούν: 1) τις διεργασίες μεταφοράς και αποικοδόμησης (απαιτείται καλύτερη κατανόηση και ποσοτική έκφραση των βασικών διεργασιών μεταφοράς μέσω των οποίων οι διοξίνες και τα PCB μετακινούνται μεταξύ των διαφόρων στοιχείων του περιβάλλοντος και των διαδικασιών αποικοδόμησης που προκύπτουν στο πλαίσιο των εν λόγω στοιχείων). 2) τις διαδικασίες βιο-συσσώρευσης και βιομεγέθυνσης. 3) την οικιακή αποτέφρωση ξύλων (υφίσταται έλλειμμα πληροφοριών σχετικά με την ποσότητα και τη σύνθεση των καυσίμων ξύλου που χρησιμοποιούνται για θέρμανση και μαγείρεμα). 4) τις ταμιευτικές πηγές (η συμβολή στην έκθεση του ανθρώπου, η συμπεριφορά και οι διεργασίες αποικοδόμησης και οι μέθοδοι απολύμανσης απαιτούν εξέταση). 5) τις ανοικτές χρήσεις των PCB. 6) τα ποσοστά μεταφοράς και τους συντελεστές μεταφοράς για τις διοξίνες και τα PCB από το έδαφος και τις ζωοτροφές στους ιστούς των ζώων και τα ζωικά προϊόντα (γάλα, αυγά).

- Κενά στη νομοθεσία :

Νομοθεσία για να περιοριστεί και να ελέγχεται η παρουσία διοξινών και PCB στις ζωοτροφές και τα τρόφιμα:

Το 1998, πέλετς πολτού εσπεριδοειδών από τη Βραζιλία βρέθηκαν με υψηλή συγκέντρωση διοξινών. Διεξοδικές έρευνες αποκάλυψαν ότι πηγή της διοξινούχου μόλυνσης του πολτού αυτού ήταν η χρήση μολυσμένης σε μεγάλο βαθμό ασβέστου (υδροξειδίου του ασβεστίου) που χρησιμοποιείται για την παραγωγή του προϊόντος. Αποδείχθηκε ότι η χρησιμοποιηθείσα λίαν μολυσμένη άσβεστος ήταν παραπροϊόν διεργασίας παραγωγής χημικών προϊόντων.

Το 1999, στο Βέλγιο, η μόλυνση λίπους που χρησιμοποιούταν για την παραγωγή ζωοτροφών προκάλεσε σοβαρή μόλυνση σε διάφορα ζωικά προϊόντα. Έρευνες αποκάλυψαν ότι την εν λόγω μόλυνση από διοξίνες είχε προκαλέσει η απόρριψη τεχνικού μίγματος PCB σε τοποθεσίες συλλογής λίπους που χρησιμοποιούνταν για την παραγωγή ζωοτροφών. Το ίδιο έτος, ανακαλύφθηκε στη Γερμανία χορτάλευρο με υψηλή μόλυνση από διοξίνες. Στην περίπτωση αυτή, η μόλυνση με διοξίνες προήλθε από τη διαδικασία αποξήρανσης: σε ανοιχτό σύστημα, πραγματοποιήθηκε καύση όλων των τύπων ξύλου, συμπεριλαμβανομένων και απορριμμάτων ξύλου με χημική μόλυνση από προηγούμενες βαφές ή χρήση ξύλου εμποτισμένου με συντηρητικά.

Το 1999 επίσης, καολινική άργιλος, χρησιμοποιούμενη ως «αντισβωλιαστικό μέσο» σε ζωοτροφές και ως φορέας για παραγωγή ανοργάνων ζωοτροφών βρισκόταν εξαιρετικά μολυσμένη εάν προερχόταν από συγκεκριμένα ορυχεία. Βαθμιαίως, κατέστη φανερό ότι ανακαλύφθηκε μια φυσική πηγή. Πιθανόν, το μοναδικό αυτό μόρφωμα διοξινών σχηματίστηκε με το χρόνο με γεωθερμικές διεργασίες από οργανική ύλη και χλώριο.

Τον Ιούνιο του 2000, βρέθηκαν διοξίνες σε ορισμένα προμίγματα που περιείχαν χλωριούχο χολίνη, η οποία χρησιμοποιείται ως πρόσθετο ζωοτροφών. Έρευνες για τον εντοπισμό της πηγής της μόλυνσης απoκάλυψαν ότι δεν ήταν μολυσμένη η ίδια η καθαρή χλωριούχος χολίνη αλλά ο φορέας.. Παρόλο που ο φορέας είχε δηλωθεί ως άλευρο από βλαστούς καλαμποκιού, η ανάλυση έδειξε ότι η σύνθεσή του δεν ήταν μόνον από αραβόσιτο αλλά και από φλοιούς ρυζιού και/ή πριονίδι κατεργασμένο πιθανώς με συντηρητικό ξύλου. Το ομοταγές μοντέλο που βρέθηκε στις μολυσμένες παρτίδες ήταν σύμφωνο με το σύνηθες μοντέλο μόλυνσης με πενταχλωροφαινόλη, η οποία χρησιμοποιείται ως συντηρητικό ξύλου. Το 2000, τα ιχνοστοιχεία οξειδίου του ψευδαργύρου και οξειδίου του χαλκού από ορισμένες πηγές προέλευσης βρέθηκαν ότι ήταν μολυσμένα με διοξίνες σε αυξημένα επίπεδα. Τα περιστατικά αυτά δείχνουν σαφώς την ανάγκη θέσπισης νομοθεσίας προκειμένου να περιοριστεί και να ελέγχεται η παρουσία διοξινών και PCB στις ζωοτροφές και τα τρόφιμα.

- Κενά στην εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας

Η οδηγία για τα PCB δεν έχει εφαρμοστεί επαρκώς και έχουν καταγγελθεί αρκετές περιπτώσεις παραβιάσεων από κράτη μέλη για μη εφαρμογή των υποχρεώσεών τους στο πλαίσιο της οδηγίας. Στην περίπτωση των PCB, τη στιγμή αυτή υπάρχει προθεσμία έως το 2010 για την καταστροφή και διάθεση (σύμφωνα με την οδηγία 96/59/ΕΚ για τη διάθεση των PCB και PCT) βαρέος εξοπλισμού. Ωστόσο, τα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν προβλήματα στη δημιουργία των υποχρεωτικών καταλόγων απογραφής εξοπλισμού που περιέχει PCB και στην πρόληψη της παράνομης απόρριψης και ανεπαρκούς διάθεσης των PCB.

5. Βαση για κοινοτικη δραση

* Η συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας προβλέπει στο άρθρο 152 ότι στον καθορισμό και την εφαρμογή όλων των κοινοτικών πολιτικών και δραστηριοτήτων διασφαλίζεται ένα υψηλό επίπεδο προστασίας της ανθρώπινης υγείας και στο άρθρο 174 ότι η κοινοτική πολιτική σχετικά με το περιβάλλον πρέπει να συμβάλλει στη διατήρηση, προστασία και βελτίωση της ποιότητας του περιβάλλοντος και στην προστασία της ανθρώπινης υγείας.

* Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Feira, που συνήλθε στις 19 και 20 Ιουνίου 2000, επαναβεβαίωσε την ανάγκη εξασφάλισης ενός υψηλού επιπέδου προστασίας της ανθρώπινης υγείας στον καθορισμό και την εφαρμογή όλων των πολιτικών της Ένωσης. Η πολιτική για την ασφάλεια των τροφίμων πρέπει να εφαρμόζεται στο σύνολο της τροφικής αλυσίδας των ζώων και του ανθρώπου και θα πρέπει, όσο το δυνατόν συντομότερα, να θεσπιστεί νομοθεσία για τα τρόφιμα που να ανταποκρίνεται στα πλέον αυστηρά κριτήρια δημόσιας υγείας. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ζήτησε από την Επιτροπή να προτείνει εναρμονισμένα μέγιστα επίπεδα για τους ρύπους, ειδικά για τις διοξίνες.

* Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στην εν ολομελεία συνεδρίασή του της 4ης Οκτωβρίου 2000, συζήτησε πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τις ανεπιθύμητες ουσίες και προϊόντα στη διατροφή των ζώων. Με την ευκαιρία αυτή, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζήτησε από την Επιτροπή να ορίσει, χωρίς καθυστέρηση, μέγιστα όρια για τις διοξίνες και τα PCB σε όλες τις ζωοτροφές.

* Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (ΓΔ Έρευνας: Αξιολόγηση Επιστημονικών και Τεχνολογικών Επιλογών) χρηματοδότησε τη μελέτη "Διοξίνες και PCB : επιπτώσεις στο περιβάλλον και την υγεία " (Bipro-Irce, Ιούλιος 2000) με σκοπό την ανάπτυξη πολιτικών και τεχνικών επιλογών για μια ολοκληρωμένη και συστηματική προσέγγιση για τη διασφάλιση καλύτερης προστασίας της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος από τις επιδράσεις των διοξινών και των PCB. Η μελέτη είχε σκοπό να συμβάλει αποτελεσματικά στις επί ευρωπαϊκού επιπέδου συζήτηση και να στηρίξει μια ευρωπαϊκή στρατηγική για τις διοξίνες και τα PCB.

* Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (επιτροπή για το περιβάλλον, τη δημόσια υγεία και την πολιτική για τους καταναλωτές) ετοίμασε έκθεση για την εφαρμογή της οδηγίας 96/59/ΕΚ για τη διάθεση των PCB και τον Ιανουάριο του 2001 εξέδωσε σχετικό ψήφισμα. Το Κοινοβούλιο συνέστησε να αποτελέσει άμεση προτεραιότητα η εφαρμογή της υπάρχουσας νομοθεσίας και κάλεσε τα κράτη μέλη να καταβάλουν πρόσθετες προσπάθειες για την τήρηση των υποχρεώσεών τους. Τέλος, το Κοινοβούλιο θεώρησε ότι η οδηγία για τα PCB θα πρέπει να αποτελέσει περιπτωσιολογική δοκιμή για την καλύτερη ανάπτυξη πιο αποτελεσματικών πολιτικών για άλλες άκρως τοξικές ουσίες.

* Η Αρχή της προφύλαξης: η προφύλαξη βρίσκεται στο υπόβαθρο του ενδιαφέροντος της Επιτροπής και εντάσσεται στην εν λόγω στρατηγική.

* Στο πέμπτο πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον με τίτλο "Με στόχο την αειφορία", που υποβλήθηκε από της Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο Συμβούλιο και εγκρίθηκε από το Συμβούλιο το 1993, γίνεται ειδική αναφορά στην ανάγκη μείωσης των εκπομπών των διοξινών σε σχέση με την ατμοσφαιρική μόλυνση και την επεξεργασία των αποβλήτων. Συγκεκριμένα, καθορίστηκε στόχος για μείωση κατά 90% των εκπομπών διοξινών στην ατμόσφαιρα από εντοπισμένες πηγές μέχρι το έτος 2005 σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1985.

* Στο έκτο πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον με τίτλο "Περιβάλλον 2010:Το μέλλον μας, η επιλογή μας " ο γενικός στόχος Περιβάλλον-Υγεία σύγκειται στην επίτευξη ποιότητας περιβάλλοντος όπου τα επίπεδα των ανθρωπογενών ρύπων να μη προκαλούν σημαντικές επιπτώσεις ή κινδύνους στην ανθρώπινη υγεία.

* Στη Λευκή Βίβλο για την ασφάλεια των τροφίμων, η Επιτροπή εντόπισε την εμφανή ανάγκη για καθορισμό προτύπων για ρύπους σε όλη την διατροφική αλυσίδα από τις ζωοτροφές έως τα τρόφιμα. Στο σχέδιο δράσης για την ασφάλεια των τροφίμων, που αποτελεί παράρτημα της Λευκής Βίβλου για την ασφάλεια των τροφίμων, ο καθορισμός μέγιστων επιπέδων για αρκετούς ρύπους συμπεριλαμβανομένων των διοξινών και PCB στα τρόφιμα, αποτελούσε ένα από τα προς εφαρμογή μέτρα με σκοπό την επίτευξη του υψηλότερου δυνατού επιπέδου προστασίας της υγείας. Αναπόφευκτα, συμπληρωματικά με τα προς πρόταση μέτρα στο επίπεδο των τροφών και ζωοτροφών, εντοπίστηκε και η ανάγκη πρότασης μέτρων προσανατολισμένων στην πηγή για τη μείωση της ρύπανσης του περιβάλλοντος.

6. Στρατηγικη

Για τη διασφάλιση καλύτερης προστασίας της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος από τις επιδράσεις των διοξινών και των PCB, απαιτείται μια ολοκληρωμένη και συστηματική προσέγγιση. Για το λόγο αυτό, η Επιτροπή προτείνει μια στρατηγική με στόχο :

1) τη μείωση της παρουσίας διοξινών και PCB στο περιβάλλον.

2) τη μείωση της παρουσίας διοξινών και PCB στις ζωοτροφές και τα τρόφιμα.

Η εν λόγω στρατηγική έχει σκοπό να καλύψει τα εντοπισμένα κενά, να βελτιώσει τον δεσμό μεταξύ της συλλογής δεδομένων και ενός συνεκτικού κοινοτικού συστήματος απόκρισης, να προσαρμόσει την υπάρχουσα τομεακή νομοθεσία προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι περιβάλλον-υγεία του 6ου ΠΠΔ και να αναπτύξει κίνητρα για την προώθηση της ανταλλαγής πληροφοριών και εμπειριών μεταξύ των κρατών μελών.

Η πλήρης εφαρμογή της υφιστάμενης κοινοτικής νομοθεσίας από τα κράτη μέλη αποτελεί προϋπόθεση για την επίτευξη των στόχων της παρούσας στρατηγικής. Περαιτέρω, κρίσιμο ρόλο στην επιτυχία της στρατηγικής θα παίξει η δράση που θα αναλάβουν σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο οι κοινότητες και τα κράτη μέλη.

6.1. Στρατηγική για τη μείωση της παρουσίας διοξινών και PCB στο περιβάλλον

Όλες οι αξιολογήσεις αναφέρονται στην επιτακτική ανάγκη της όσο το δυνατόν μεγαλύτερης μείωσης των πηγών περιβαλλοντικής μόλυνσης από τις εν λόγω ενώσεις ως τον πλέον κατάλληλο τρόπο για τη μείωση της ανθρώπινης έκθεσης. Για το λόγο αυτό, πρέπει να καθοριστεί ένα σύνολο βραχυ- έως μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων δράσεων.

ΒΡΑΧΥ- έως ΜΕΣΟΠΡΟΘΕΣΜΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ (5 έτη)

Η σειρά των δράσεων αυτών αφορά την ταυτοποίηση του κινδύνου, την αξιολόγηση του κινδύνου, τη διαχείριση του κινδύνου, την έρευνα, την επικοινωνία με το κοινό και τη συνεργασία με τρίτες χώρες και διεθνείς οργανισμούς.

A) Ταυτοποίηση του κινδύνου

Περαιτέρω ταυτοποίηση των πηγών διοξινών και PCB

Η πλήρης απογραφή των πηγών και η μεγαλύτερη γνώση όσον αφορά τα ποσοστά των διαφόρων πηγών διοξινών είναι σημαντική. "Το Ευρωπαϊκό Μητρώο Απογραφής Εκπομπών Διοξινών, Στάδιο II", (LUA-NRW,2001), που ξεκίνησε από την Επιτροπή, εντόπισε την ανάγκη για περαιτέρω έρευνα ή δράσεις σχετικά με ειδικές πηγές. Για το λόγο αυτό, η Επιτροπή θα αναλάβει τις ακόλουθες δράσεις :

Αποτεφρωτές νοσοκομειακών αποβλήτων: θα δημιουργηθεί σύντομα περιεκτικό μητρώο απογραφής των εγκαταστάσεων αυτών, συμπεριλαμβανομένων των κύριων στοιχείων λειτουργίας τους και οι χώρες που βασίζονται ακόμη στην επιτόπου αποτέφρωση των νοσοκομειακών αποβλήτων θα ενθαρρυνθούν να στραφούν σε άλλα συστήματα διαχείρισης αποβλήτων και μεθοδολογίες επεξεργασίας με λιγότερες εκπομπές, όσο το δυνατόν συντομότερα. Η δράση αυτή θα στηριχθεί μέσω της νέας οδηγίας 2000/76/ΕΚ για την αποτέφρωση των αποβλήτων, καθώς οι νέοι αποτεφρωτές νοσοκομειακών αποβλήτων θα πρέπει, από το Δεκέμβριο του 2002, να συμμορφώνονται με τις υποχρεώσεις της οδηγίας και όλοι οι υπάρχοντες αποτεφρωτές μέχρι το Δεκέμβριο του 2005.

Η θερμοσυσσωμάτωση σιδηρομεταλλεύματος μπορεί να αποτελέσει τον πλέον σημαντικό βιομηχανικό τομέα. Η σπουδαιότητα της εν λόγω πηγής θα ενισχυθεί περαιτέρω από τις εγκαταστάσεις που βρίσκονται στις υπό ένταξη χώρες. Θα διεξαχθούν μετρήσεις εκπομπών στις εγκαταστάσεις που δεν έχουν ακόμη ελεγχθεί. Δεδομένου ότι οι εκπομπές διοξινών από τις μονάδες θερμοσυσσωμάτωσης μπορούν να μειωθούν σημαντικά με πρωτεύοντα μέτρα, η Επιτροπή θα βοηθήσει στη διάδοση της γνώσης αυτής στα αντίστοιχα σημεία επαφής στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα. Το κείμενο αναφοράς BREF [6] για την παραγωγή σιδήρου και χάλυβα - που συντάχθηκε στο πλαίσιο της οδηγίας ΟΠΕΡ (96/61/ΕΚ) [7] - περιγράφει τέτοια πρωτεύοντα μέτρα και ήδη είναι διαθέσιμο στο διαδίκτυο (http://eippcb.jrc.es).. Η Επιτροπή θα προωθήσει περαιτέρω τη χρήση και την εφαρμογή ΒΔΤ στον εν λόγω τομέα.

[6] Κείμενο αναφοράς βέλτιστων διαθέσιμων τεχνικών

[7] Ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχος της ρύπανσης

Οι κάμινοι ηλεκτρικού τόξου μπορεί να είναι η μόνη βιομηχανική πηγή με σταθερές ή αυξανόμενες εκπομπές στην ατμόσφαιρα. Ωστόσο, με την εφαρμογή των κατάλληλων τεχνολογιών μείωσης που έχουν ήδη αναπτυχθεί, η τάση αυτή θα μπορούσε στο μέλλον να διακοπεί. Το ίδιο BREF που αναφέρθηκε στην παραπάνω παράγραφο παρέχει πληροφορίες και για τις διοξίνες από τις καμίνους ηλεκτρικού τόξου. Η Επιτροπή θα προωθήσει περαιτέρω τη χρήση ΒΔΤ στον εν λόγω τομέα, στο πλαίσιο της ανταλλαγής πληροφοριών που συντονίζεται από το Ευρωπαϊκό Γραφείο ΟΠΕΡ.

Βιομηχανία μη σιδηρούχων μετάλλων: οι εγκαταστάσεις για την ανάκτηση ψευδαργύρου από τις σκόνες φίλτρων καμίνων ηλεκτρικού τόξου (ΚΗΤ) έχουν αποδειχτεί ότι είναι σημαντικές πηγές εκπομπής διοξινών. Θα εντοπιστούν όλες οι εγκαταστάσεις για την ανάκτηση ψευδαργύρου από σκόνες ΚΗΤ και παρόμοια υλικά και οι εκπομπές διοξινών από τις εγκαταστάσεις αυτές. Το BREF του τομέα των μη σιδηρούχων μετάλλων αναφέρει τις τεχνικές για τη μείωση των εκπομπών διοξινών στον εν λόγω τομέα, τις οποίες θα προωθήσει περαιτέρω η Επιτροπή.

Διάφορες βιομηχανικές πηγές : υπάρχει πληθώρα διαφόρων βιομηχανικών εγκαταστάσεων με μικρές εκπομπές διοξινών ανά εγκατάσταση, οι οποίες όμως συνολικά συμβάλλουν σημαντικά στις ετήσιες εκπομπές διοξινών στην Ευρώπη, όπως οι δευτερογενείς εγκαταστάσεις τήξεως για μη σιδηρούχα μέταλλα (αλουμίνιο, χαλκός), χυτήρια σιδήρου (φρεατοκάμινα), παραγωγή τσιμέντου. Η Επιτροπή θα ενθαρρύνει τις αρχές έκδοσης αδειών να εκτιμήσουν κατά περίπτωση τις πιθανές εκπομπές διοξινών από αυτές τις εγκαταστάσεις "χαμηλής εκπομπής", λαμβάνοντας υπόψη τις διαθέσιμες πληροφορίες σχετικά με τις ΒΔΤ για τους εν λόγω τομείς.

Για τις κατηγορίες εγκαταστάσεων με τις υψηλότερες δυνητικές ικανότητες εκπομπής διοξινών, η οδηγία ΟΠΕΡ προβλέπει την υιοθέτηση οριακών τιμών εκπομπών για τις διοξίνες όταν εντοπίστηκε η ανάγκη ανάληψης κοινοτικής δράσης βάσει, ειδικά, της ανταλλαγής πληροφοριών που προβλέπεται στο άρθρο 16.

Μη βιομηχανικές πηγές εκπομπών : σχετικά με την οικιακή καύση στερεών καυσίμων, η Επιτροπή σκοπεύει να δημιουργήσει μητρώο απογραφής εκπομπών για όλες τις χώρες της ΕΕ και τις υπό ένταξη χώρες και να προβεί σε περαιτέρω έρευνα και ακριβή ποσοτικό προσδιορισμό για την οικιακή καύση ξύλου και άνθρακα. Στο πλαίσιο της στρατηγικής για την αναγγελία κινδύνου (βλ. 6.1.Ε), θα παρασχεθούν καλύτερες πληροφορίες στο κοινό για τις περιβαλλοντικές επιδράσεις και την κατάχρηση ακατάλληλων υλικών, όπως τα καύσιμα για θέρμανση, και για τους κινδύνους της οικιακής καύσης αποβλήτων ("καύση από την πίσω πόρτα"). Θα προωθηθεί περαιτέρω έρευνα για τις φυσικές πηγές διοξινών (άργιλος, ορυχεία, κλπ..) και για την ποσοστιαία συμβολή τους στις συνολικές εκπομπές στο περιβάλλον. Προσφάτως, εκφράστηκαν ανησυχίες για την εκπομπή διοξινών, μεταξύ μιας σειράς άλλων ουσιών, από την καύση σφαγίων σε πυρές λόγω του αφθώδους πυρετού. Η Επιτροπή θα εξετάσει εάν η επιλογή αυτή της στρατηγικής ελέγχου ασθενειών είναι βιώσιμη, εν όψει των πρακτικών δυσκολιών που παρουσιάζει όσον αφορά τη συγκράτηση των περιβαλλοντικών της επιπτώσεων μέσα σε ένα χρονικό πλαίσιο συνεπές με τον ταχύ και αποτελεσματικό έλεγχο των ασθενειών. Σκοπός θα είναι η διασφάλιση ότι δεν θα προκύψουν μη αποδεκτές εκπομπές επικίνδυνων ουσιών στο περιβάλλον και κατά συνέπεια στην διατροφική αλυσίδα ανθρώπων και ζώων.

Το μητρώο απογραφής εκπομπών στο έδαφος και το νερό δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί. Θα πραγματοποιηθεί περαιτέρω έρευνα και συλλογή δεδομένων για επαλήθευση της κλίμακας των εκπομπών από τους τομείς-πηγές με υψηλές δυνατότητες εκπομπών. Εκτός των μετρήσεων των συγκεντρώσεων, θα γίνει και έρευνα σχετικά με λεπτομέρειες όσον αφορά τη δραστηριότητα και τις διεργασίες.

Για τις πηγές PCB, η Επιτροπή θα επιταχύνει τη δημιουργία μητρώων απογραφής PCB, όπως απαιτεί η οδηγία 96/59/ΕΚ, και θα επιδιώξει να αποκτήσει περισσότερες γνώσεις για τις διάφορες ανοικτές χρήσεις των PCB. Από την άποψη αυτή, η Επιτροπή σκοπεύει να ξεκινήσει μια μελέτη για τις ανοικτές χρήσεις των PCB. Το πρόβλημα των PCB θεωρείται ως ιστορικό, πρόσφατες όμως μελέτες δείχνουν ότι μπορεί να υπάρχουν σημαντικές σύγχρονες εκπομπές από διάφορες βιομηχανικές διεργασίες. Για το λόγο αυτό, απαιτούνται πιο πρόσφατα δεδομένα για να εκτιμηθεί εάν τα PCB δημιουργούνται κατά τις διεργασίες ή εάν τα ευρήματα οφείλονται σε επανεκπομπές υπαρχόντων PCB.

B) Αξιολόγηση κινδύνου

Μη ανάλογα των διοξινών PCB

Η Επιτροπή θα ζητήσει από την SCF [8] να προβεί σε αξιολόγηση των " μη αναλόγων με τις διοξίνες PCB ("κλασικά" ή "μη ομοεπίπεδα" PCB) τα οποία διαθέτουν άλλο τοξικολογικό προφίλ, κυκλοφορούν ευκολότερα μέσω των μυώνων και του αίματος και επηρεάζουν απευθείας το νευρικό σύστημα και την ανάπτυξη του εγκεφάλου και τα οποία θα μπορούσαν να απαντώνται σε συγκεντρώσεις κατά πολλές τάξεις μεγέθους μεγαλύτερες από τις διοξίνες στους υδρόβιους οργανισμούς, όπως τα ψάρια και τα οστρακόδερμα.

[8] Επιστημονική επιτροπή τροφίμων

Ανάπτυξη μεθόδων μέτρησης

Πρέπει να πραγματοποιηθούν περισσότερες μετρήσεις προκειμένου να 1) ελεγχθεί η συμμόρφωση με την υπάρχουσα νομοθεσία καθώς και για να 2) παρακολουθηθούν τα αποτελέσματα των ληφθέντων μέτρων, η κατάσταση του περιβάλλοντος και οι τάσεις. Επομένως, θα προωθηθεί η επιστημονική έρευνα και η τεχνολογική ανάπτυξη για συστηματικές δοκιμές χαμηλού κόστους και εύκολης εφαρμογής για τη μέτρηση της μόλυνσης από διοξίνες και ανάλογα των διοξινών PCB σε περιβαλλοντικά δείγματα στις ζωοτροφές και τα τρόφιμα, καθώς επίσης και η έρευνα στον τομέα των συνεχών μετρήσεων εκπομπών διοξινών στον αέρα. Περαιτέρω, θα αναπτυχθούν κατευθυντήριες γραμμές και πρότυπα για δειγματοληψία, συγκέντρωση δεδομένων και κατάρτιση εκθέσεων.

Κατά τη διάρκεια του σεμιναρίου ΕΚ/ΠΟΥ (Βρυξέλλες, Σεπτέμβριος του 2000) ο ΠΟΥ και η ΕΚ αποφάσισαν να οργανώσουν από κοινού συνάντηση ανταλλαγής απόψεων για την αξιολόγηση ταχέων μεθόδων ανίχνευσης και τον προσδιορισμό των ερευνητικών αναγκών στον τομέα αυτόν.

Καθορισμός περιβαλλοντικών δεικτών, συμπεριλαμβανομένων και βιοδεικτών

Για την παρακολούθηση των αποτελεσμάτων των κανονιστικών ελέγχων στο περιβάλλον και στην έκθεση του ανθρώπου στις διοξίνες και τα PCB, θα αναπτυχθούν δείκτες. Η επιλογή περιβαλλοντικών δεικτών για σκοπούς παρακολούθησης θα αποτελέσει βραχυ- έως μεσοπρόθεσμη δράση, έστω κι αν η παρακολούθησή τους αποτελεί μακροπρόθεσμη δράση. Θα επιλεγούν καίριοι οργανισμοί, προϊόντα ή περιβαλλοντικοί τομείς για παρακολούθηση των εμφανιζομένων συγκεντρώσεων διοξινών και PCB. Αυτό θα πραγματοποιηθεί σε στενή συνεργασία με το Κοινό Κέντρο Ερευνών, τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος και τον ΠΟΥ.

Γ) Διαχείριση κινδύνου

Προληπτικά μέτρα

Θα δοθεί προτεραιότητα σε ειδικές δράσεις πρόληψης του σχηματισμού και έκλυσης διοξινών και PCB: η Επιτροπή θα προωθήσει την ανάπτυξη και χρήση υποκατάστατων ή τροποποιημένων υλικών, προϊόντων και διεργασιών για την πρόληψη του σχηματισμού και έκλυσης διοξινών και PCB, λαμβάνοντας υπόψη τις γενικές κατευθύνσεις σχετικά με μέτρα πρόληψης και μείωσης των εκπομπών στο παράρτημα Γ της σύμβασης του UNEP για τους ΑΟΡ [9]. Αυτό θα πραγματοποιηθεί με τη χρηματοδότηση ερευνών στον τομέα αυτόν και με το συντονισμό της ανταλλαγής πληροφοριών και εμπειριών μεταξύ των κρατών μελών.

[9] Περιβαλλοντικό πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών Ανθεκτικοί Οργανικοί Ρύποι

Έλεγχος των εκπομπών

Για τη μείωση των συνολικών εκπομπών διοξινών και PCB από ανθρωπογενείς πηγές, με στόχο τη συνεχή ελαχιστοποίησή τους και, όπου είναι εφικτό, την πλήρη εξάλειψή τους, η Επιτροπή θα λάβει τα ακόλουθα μέτρα σύμφωνα με τις υποχρεώσεις της σύμβασης του UNEP για τους ΑΟΡ :

Θα προωθήσει την ανταλλαγή πληροφοριών και εμπειριών μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά την τρέχουσα εφαρμογή διαθέσιμων, εφικτών και πρακτικών μέτρων που μπορούν άμεσα να επιτύχουν ένα ρεαλιστικό και σημαντικό επίπεδο μείωσης των εκπομπών ή εξάλειψης της πηγής.

Θα προωθήσει τη χρήση ΒΔΤ και τη μεταφορά τεχνολογίας σε τομείς με δυνητική ικανότητα εκπομπής διοξινών και PCB: η Επιτροπή έχει οργανώσει ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ εμπειρογνωμόνων, βιομηχανίας και περιβαλλοντικών οργανισμών, η οποία συντονίζεται από το Ευρωπαϊκό Γραφείο ΟΠΕΡ. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή θα ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να προωθήσουν τη συμμόρφωση των υφισταμένων εγκαταστάσεων ΟΠΕΡ πολύ πριν από το χρονικό όριο του Οκτωβρίου του 2007. Η Επιτροπή θα ενθαρρύνει επίσης τους εκπροσώπους των υπόψη κρατών μελών και βιομηχανιών να εξακολουθήσουν να συμμετέχουν πλήρως στην εν εξελίξει ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τις ΒΔΤ και να δώσουν ιδιαίτερη προσοχή σε τομείς με δυνητική ικανότητα εκπομπής διοξινών/PCB, διασφαλιζομένου έτσι ότι τα τελικά BREF θα περιλαμβάνουν σταδιακά συμπεράσματα ΒΔΤ σχετικά με τις διοξίνες /PCB. Η Επιτροπή θα ενθαρρύνει οργανώσεις εκπροσωπούσες τις εμπλεκόμενες βιομηχανίες, καθώς και τις δημόσιες αρχές, να συνεχίσουν την προσπάθεια ευαισθητοποίησης των εμπλεκόμενων βιομηχανιών σχετικά με τις υποχρεώσεις τους στα πλαίσια της οδηγίας ΟΠΕΡ, έτσι ώστε οι διάφοροι παράγοντες να είναι καλά προετοιμασμένοι για την εφαρμογή των ΒΔΤ, το αργότερο μέχρι τον Οκτώβριο του 2007.

Θα στηρίξει εθελοντικά μέτρα για την πρόληψη ατυχημάτων: εμπορικές επιχειρήσεις μπορούν να συμμετέχουν εθελοντικά σε ένα σύστημα περιβαλλοντικής διαχείρισης, σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 1836/93 του Συμβουλίου (EMAS) ή σύμφωνα με το ISO 14000. Η δράση αυτή αποτελεί μια πρόσθετη προσπάθεια για τη μείωση των εκπομπών από ατυχήματα πέραν των υφισταμένων νομικών κανονισμών που θεσπίζονται στην οδηγία 96/82/ΕΚ του Συμβουλίου για την αντιμετώπιση των κινδύνων μεγάλων ατυχημάτων που σχετίζονται με επικίνδυνες ουσίες. Για το λόγο αυτό, η Επιτροπή θα ενθαρρύνει την ανάπτυξη κωδίκων "βέλτιστων πρακτικών διαχείρισης κινδύνου" για την πρόληψη ατυχημάτων στις σχετικές βιομηχανίες.

Το πρόγραμμα Καθαρός Αέρας για την Ευρώπη (CAFE) : ένας σημαντικός στόχος για το CAFE, όσον αφορά τις εκπομπές διοξινών στην ατμόσφαιρα, είναι να διασφαλιστεί ότι τα διάφορα μητρώα απογραφής (EIONET, CORINAIR, EPER, EMEP) είναι εναρμονισμένα. Ο καθορισμός μέτρων για τη μείωση των εκπομπών διοξινών στην ατμόσφαιρα αποτελεί έναν άλλον τομέα στον οποίο προβλέπεται σύνδεση με το CAFE. Η τομεακή συντονιστική ομάδα που θα συσταθεί στο πλαίσιο του CAFE θα προωθεί την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ του CAFE, των φακέλων τομεακής ολοκλήρωσης και των ειδικών τομεακών πολιτικών μείωσης των εκπομπών (όπως η ΟΠΕΡ). Οι διοξίνες αποτελούν έναν από τους φακέλους που θα εκπροσωπείται στην ομάδα αυτή.

Έλεγχος της ποιότητας του περιβάλλοντος

Για την αντιμετώπιση του προβλήματος της παράνομης απόρριψης PCB στο περιβάλλον, η Επιτροπή θα ξεκινήσει δημόσια συζήτηση στο πλαίσιο της Κοινότητας, για αξιολόγηση της σκοπιμότητας χορήγησης δημόσιων ή ιδιωτικών επιδοτήσεων για τη διάθεση στους κατόχους εξοπλισμού που περιέχει PCB για την πρόληψη της παράνομης απόρριψης.

Η Επιτροπή θα λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα για τον έλεγχο των διοξινών και των PCB σε όλα τα στοιχεία του περιβάλλοντος:

Νερό : Η Επιτροπή στηρίζει δύο μελέτες σχετικά με τις ουσίες προτεραιότητας, συμπεριλαμβανομένων των διοξινών και των PCB, στον τομέα της πολιτικής για τα ύδατα όσον αφορά τις εκπομπές, απορρίψεις και απώλειες, τον εντοπισμό των πηγών, προτάσεις μέτρων και πρότυπα ποιότητας. Η "Παγκόσμια Θαλάσσια Στρατηγική" θα περιλαμβάνει παρακολούθηση μικρορύπων όπως οι διοξίνες και τα PCB στα ύδατα, στα ιζήματα και στο οικοσύστημα.

Έδαφος : Η Επιτροπή θα εφαρμόσει τη χαρτογράφηση των εξαιρετικά μολυσμένων εδαφών και ιζημάτων. Πρόβλεψη για πλήρη χαρτογράφηση με επακριβή αποτελέσματα μπορεί να γίνει μόνο για μετά 5-10 χρόνια. Εφόσον η μόλυνση των τροφίμων και των ζωοτροφών από διοξίνες/PCB εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη ρύπανση του εδάφους και των ιζημάτων, η χαρτογράφηση θα αποτελέσει ένα σημαντικό εργαλείο στα χέρια των αρμόδιων αρχών για τον περιορισμό της μόλυνσης της τροφικής αλυσίδας ανθρώπων και ζώων, όσο το δυνατόν περισσότερο.

Απόβλητα : προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι σωροί αποβλήτων που αποτελούνται ή περιέχουν PCB και απόβλητα, συμπεριλαμβανομένων προϊόντων και αγαθών που προορίζονται για απόβλητα, τα οποία αποτελούνται, περιέχουν ή είναι μολυσμένα με διοξίνες και PCB, θα αποτελούν αντικείμενο διαχείρισης με τρόπο που προστατεύει την ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον, η Επιτροπή θα λάβει τα ακόλουθα μέτρα σύμφωνα με τις υποχρεώσεις της σύμβασης της Στοκχόλμης :

* Στήριξη της ανάπτυξης κατάλληλων στρατηγικών για τον εντοπισμό α) σωρών αποβλήτων που αποτελούνται ή περιέχουν PCB και β) προϊόντων και αγαθών σε χρήση και αποβλήτων που αποτελούνται, περιέχουν ή είναι μολυσμένα με διοξίνες και PCB.

* Στήριξη του εντοπισμού, όσο είναι εφικτό, σωρών αποβλήτων που αποτελούνται ή περιέχουν PCB βάσει των προαναφερθέντων στρατηγικών.

* Προσπάθεια για την ανάπτυξη κατάλληλων στρατηγικών για τον εντοπισμό τοποθεσιών που είναι μολυσμένες από διοξίνες και PCB.

Η Επιτροπή θα προωθήσει την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των ελεγκτικών φορέων των διαφόρων κρατών μελών για το θέμα των αποβλήτων PCB και για συμμόρφωση με τους ισχύοντες κανονισμούς της ΕΕ. Στο πλαίσιο του κειμένου αναφοράς ΒΔΤ σχετικά με τις δραστηριότητες ανάκτησης και διάθεσης αποβλήτων, που θα ετοιμαστεί μεταξύ 2002 και 2004, ιδιαίτερη προσοχή θα δοθεί στον προσδιορισμό ΒΔΤ για την επεξεργασία αποβλήτων που είναι μολυσμένα με PCB και διοξίνες. Η Επιτροπή στηρίζει μελέτη με τίτλο "Διοξίνες και άλλοι ΑΟΡ στα απόβλητα και δυνατότητες να εισέλθουν στην τροφική αλυσίδα", προκειμένου να καλύψει κενά σε στοιχεία σχετικά με το θέμα της επαναχρησιμοποίησης των μολυσμένων αποβλήτων στην παραγωγή ζωοτροφών. Διάφορα εδάφη έχουν μολυνθεί σοβαρότατα από τη διάθεση αποβλήτων που περιέχουν διοξίνες και PCB. Ως ένα από τα πολλά πιθανά μέτρα πρόληψης της περαιτέρω μόλυνσης των εδαφών, η Επιτροπή εξετάζει την τροποποίηση της οδηγίας 86/278/ΕΟΚ για την προστασία του περιβάλλοντος, και ιδιαίτερα του εδάφους, όταν χρησιμοποιείται ιλύς υπονόμων στη γεωργία, προκειμένου να εξασφαλιστεί ένα υψηλό επίπεδο προστασίας του περιβάλλοντος. Θα πραγματοποιηθεί προσεκτική εκτίμηση της δυνατότητας πρόβλεψης κατώτερων οριακών τιμών για διοξίνες και PCB στις λάσπες των υπονόμων.

Δ) Έρευνα

Η Επιτροπή θα ενθαρρύνει κάθε είδους έρευνα που μπορεί να συμβάλει στη μείωση των επιπτώσεων των διοξινών και των PCB. Θα φέρει επίσης σε επαφή ερευνητές από διάφορα προγράμματα για την ανταλλαγή πληροφοριών και θα διευκολύνει το συντονισμό μεταξύ των κρατών μελών. Προκειμένου 1) να καθορίσει περαιτέρω μέτρα για τη μείωση της ρύπανσης, 2) να προβλέψει τα αποτελέσματα των κανονιστικών ελέγχων και 3) να μπορέσει να παρακολουθεί το περιβάλλον (τόσο από οικοτοξικολογικής, όσο και από επιδημιολογικής πλευράς) στο μέλλον, απαιτείται μια ολοκληρωμένη προσέγγιση στην έρευνα με βέλτιστη εκμετάλλευση των πόρων και κατάλληλη κάλυψη των καίριων ζητημάτων. Η στρατηγική αυτή προβλέπει καθοδηγητικό κατάλογο προτεραιοτήτων για περαιτέρω έρευνα (παράρτημα III) τόσο για την Επιτροπή όσο και για τα κράτη μέλη.

E) Επικοινωνία με το κοινό

Για την άμβλυνση των ανησυχιών, την ευαισθητοποίηση και την ενημέρωση του κοινού θα παρέχονται αξιόπιστες, ακριβείς, σαφείς και περιεκτικές πληροφορίες σχετικά με τις δραστηριότητες της Επιτροπής, τα πιθανά αποτελέσματα και κινδύνους, τις αβεβαιότητες, κλπ ... Κατά το σεμινάριο ΕΚ/ΠΟΥ (Βρυξέλλες, Σεπτέμβριος 2000), ο ΠΟΥ και η ΕΚ αποφάσισαν από κοινού να καθορίσουν τα στοιχεία μιας κατάλληλης στρατηγικής αναγγελίας κινδύνων στο θέμα των διοξινών και των σχετικών ενώσεων και να αναπτύξουν προσεγγίσεις με εμπλοκή διαφόρων επιστημονικών κλάδων, καθώς και όλων των ενδιαφερομένων. Στο πλαίσιο του προγράμματος CAFE, θα δοθεί μεγάλη σημασία στην ενεργό διάχυση και ανακοίνωση στο κοινό τεχνικών πληροφοριών και πληροφοριών σχετικών με τη χάραξη πολιτικής, ώστε να εξασφαλιστεί η πλήρης συμμετοχή του στη χάραξη και εφαρμογή πολιτικών.

Για την εκπαίδευση του κοινού: το ευρύ κοινό δεν πρέπει μόνον να ενημερώνεται, αλλά και να διαδραματίζει ενεργό ρόλο στην πρόληψη των εκπομπών στο περιβάλλον. Ρόλο το κοινό στις εκπομπές των διοξινών μπορεί γενικά να παίξει μόνον με μια κάποια συνειδητοποίηση από μέρους του των προβλημάτων που σχετίζονται με την οικιακή καύση ξύλου, αποβλήτων, κλπ....(το κοινό θα λάβει την αναγκαία παιδεία σχετικά με τα περιβαλλοντικά αποτελέσματα και την κατάχρηση ακατάλληλων υλικών όπως π.χ. καύσιμα για θέρμανση - κατεργασμένο ξύλο, άνθρακας για οικιακή καύση - και για τους κινδύνους της οικιακής καύσης αποβλήτων). Ο ρόλος όμως του κοινού στο θέμα των εκπομπών PCB μπορεί να είναι πολύ πιο σημαντικός, καθώς οι ηλεκτρικές οικιακές συσκευές αποτελούν μια πολύ σημαντική πηγή PCB και τα νοικοκυριά μπορούν να εξασφαλίσουν ότι οι ηλεκτρικές τους συσκευές δίδονται σε εξουσιοδοτημένες επιχειρήσεις που θα τις διαθέσουν με περιβαλλοντικώς ορθό τρόπο (το κοινό θα παιδευθεί σχετικά με τη διάθεση του εξοπλισμού που περιέχει PCB). Για το λόγο αυτό, θα προωθηθεί από την Επιτροπή ανταλλαγή πληροφοριών και εμπειριών μεταξύ κρατών μελών όσον αφορά την εκπαίδευση, την κατάρτιση και την ευαισθητοποίηση.

ΣΤ) Συνεργασία με τρίτες χώρες και διεθνείς οργανισμούς

Οι εκπομπές στις υπό ένταξη χώρες πιθανόν να είναι πολύ υψηλότερες από ό,τι στην ΕΕ. Η Επιτροπή σκοπεύει να ξεκινήσει ένα πρόγραμμα, προκειμένου να εντοπίσει σημαντικές πηγές διοξινών και να διεξαγάγει μετρήσεις στις υπό ένταξη χώρες. Η συνεργασία με τον ΠΟΥ είναι ουσιαστική για την αποφυγή διπλής δουλειάς και θα συνεχιστεί και στο μέλλον. Ως συμβαλλόμενο μέρος σε αρκετές συμβάσεις στον τομέα των διοξινών και των PCB, η Επιτροπή θα συνεχίσει τη διεθνή συνεργασία σε σχέση με το εν λόγω θέμα.

ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ (10 έτη )

Σημαντικό μέρος αυτής της στρατηγικής θα είναι η μακροχρόνια προπαρασκευή για 1) να ταυτοποιηθούν περαιτέρω δράσεις προσανατολισμένες στην πηγή και 2) να εκτιμηθεί η αποτελεσματικότητα της υπάρχουσας νομοθεσίας. Προκειμένου να εφαρμοστούν οι στόχοι για το "Περιβάλλον-Υγεία" στο 6ο ΠΠΔ, καθορίστηκε ένα σύνολο δράσεων το οποίο σχετίζεται με τη συλλογή δεδομένων, την παρακολούθηση και εποπτεία και περαιτέρω μέτρα ταυτοποίησης.

A) Συλλογή δεδομένων σχετικά με το επίπεδο μόλυνσης από διοξίνες/PCB του αέρα, των υδάτων (ίζημα) και του εδάφους :

- Η Επιτροπή θα στηρίξει τη συλλογή υπαρχόντων δεδομένων και τη δημιουργία Συστήματος Γεωγραφικών Πληροφοριών (ΣΓΠ) για τους επιλεγμένους δείκτες. Το ΣΓΠ θα ενταχθεί στις στρατηγικές ΣΓΠ για το παγκόσμιο περιβάλλον. Κατά συνέπεια, θα εντοπιστούν "θερμά σημεία" υψηλών επιπέδων μόλυνσης.

- Η Επιτροπή θα στηρίξει τη συλλογή επιδημιολογικών και τοξικολογικών δεδομένων στην ίδια βάση δεδομένων, προκειμένου να αποκαταστήσει μια σύνδεση μεταξύ περιβάλλοντος και υγείας.

B) Παρακολούθηση και εποπτεία του επιπέδου μόλυνσης από διοξίνες/PCB του αέρα, των υδάτων (ίζημα) και του εδάφους:

- Η Επιτροπή θα στηρίξει την εφαρμογή προγραμμάτων για την παρακολούθηση του επιπέδου της μόλυνσης. Είναι σημαντικό να καθοριστεί μία λεπτομερέστατη και κοινή διαδικασία συνεχούς παρακολούθησης των επιλεγμένων δεικτών στους επιλεγμένους τομείς. Με κοινή μεθοδολογία παρακολούθησης για όλους τους τομείς, τα αποτελέσματα θα είναι συγκρίσιμα και θα μπορέσει να εξαχθεί η γενικώς επικρατούσα τάση στην ΕΕ.

- Η Επιτροπή θα διεξαγάγει έρευνες και μετρήσεις της κατάστασης και των τάσεων της μόλυνσης, προκειμένου να εκτιμηθεί η πρόοδος στη μείωση της παρουσίας των διοξινών και των PCB στο περιβάλλον.

- Η Επιτροπή θα ερευνήσει την δυνατότητα σύνδεσης της συλλογής επιδημιολογικών δεδομένων και της παρακολούθησης του περιβάλλοντος, στο πλαίσιο της εφαρμογής του 6ου ΠΠΔ.

- Η Επιτροπή θα εξετάσει τη δυνατότητα ανάπτυξης συστήματος έκτακτης ανάγκης και αντίδρασης για σοβαρούς ή κατεπείγοντες περιβαλλοντικούς κινδύνους από διοξίνες και PCB στο πλαίσιο του 6ου ΠΠΔ. Το εν λόγω σύστημα θα βοηθήσει στην καθιέρωση διαδικασιών πληροφοριακής διαβούλευσης και συντονισμού μεταξύ των κρατών μελών.

Γ) Ταυτοποίηση μέτρων :

Οι προαναφερθείσες πληροφορίες θα οδηγήσουν σε μια περιεκτική εικόνα του περιβαλλοντικού προβλήματος των διοξινών/PCB και ορθή κατανόηση της τάσης, η οποία θα επιτρέπει την περαιτέρω χάραξη πολιτικής και αξιολόγηση. Η Επιτροπή κατόπιν θα καθορίσει περαιτέρω :

μέτρα προσανατολισμένα στην πηγή για περαιτέρω μείωση της περιβαλλοντικής μόλυνσης και διασφάλιση δυνατότητας τήρησης των μέγιστων επιπέδων στα τρόφιμα και τις ζωοτροφές και επίτευξης των επιπέδων-στόχων σε ένα ορισμένο χρονικό διάστημα.

μέτρα για τη βελτίωση της προστασίας του καταναλωτή : θα προταθούν τακτικές αναθεωρήσεις των ορίων στις ζωοτροφές και τα τρόφιμα, προσαρμοσμένα στις τάσεις της περιβαλλοντικής μόλυνσης και στην αξιολόγηση κινδύνου (συμπεριλαμβανομένων των ευάλωτων ομάδων) καθώς επίσης και προσωρινός περιορισμός στην κατανάλωση φυσικών τροφών από "θερμά σημεία" και με υψηλό ποσοστό βιοσυσσώρευσης.

6.2. Στρατηγική για τη μείωση της παρουσίας διοξινών και PCB στις ζωοτροφές και τα τρόφιμα

Τα τρόφιμα ζωικής προέλευσης αποτελούν κυρίαρχη πηγή ανθρώπινης έκθεσης στις διοξίνες και τα PCB. Καθώς η μόλυνση των τροφίμων συνδέεται άμεσα με την μόλυνση των ζωοτροφών, ακολουθείται μια ολοκληρωμένη προσέγγιση για τη μείωση της παρουσίας διοξινών /PCB σε όλη τη διατροφική αλυσίδα, δηλ. από πρώτες ύλες των ζωοτροφών και μέσω των ζώων που παράγουν τρόφιμα έως τον άνθρωπο. Η λήψη μέτρων σχετικά με τις ζωοτροφές αποτελεί επομένως ένα αποφασιστικό βήμα για τη μείωση της ανθρώπινης πρόσληψης. Μέτρα για τα τρόφιμα και τις ζωοτροφές βασιζόμενα αποκλειστικά στον καθορισμό μέγιστων ορίων δεν θα είναι επαρκώς αποτελεσματικά για τη μείωση του επιπέδου της μόλυνσης των τροφίμων και των ζωοτροφών, εκτός εάν τα επίπεδα οριστούν τόσο χαμηλά ώστε ένα μεγάλο μέρος των προμηθειών τροφίμων και ζωοτροφών να χαρακτηρίζεται ακατάλληλο προς κατανάλωση από τα ζώα/τον άνθρωπο. Εκτός των σημαντικών μέτρων για τον περιορισμό των εκπομπών διοξινών και PCB στο περιβάλλον, το 2002 προβλέπεται να τεθούν σε εφαρμογή και άλλα μέτρα με στόχο τη μείωση των διοξινών και των αναλόγων προς τις διοξίνες PCB στις ζωοτροφές και τα τρόφιμα

Τα νομοθετικά αυτά μέτρα για τις ζωοτροφές και τα τρόφιμα στηρίζονται σε τρεις άξονες:

Ψ στον καθορισμό μέγιστων ορίων σε ένα αυστηρό αλλά πάντως εφικτό επίπεδο στα τρόφιμα και τις ζωοτροφές

Ψ στον καθορισμό επιπέδων δράσης ως εργαλείο «έγκαιρης προειδοποίησης» για ύπαρξη υψηλοτέρων από τα επιθυμητά επίπεδα διοξινών στα τρόφιμα και τις ζωοτροφές

Ψ στον καθορισμό επιπέδων στόχων, σε βάθος χρόνου, προκειμένου η έκθεση μεγάλου μέρους του ευρωπαϊκού πληθυσμού να έλθει στα όρια που συνιστώνται από τις επιστημονικές επιτροπές.

Καθορισμός μέγιστων ορίων:

Καθορισμός μέγιστων ορίων σε ένα αυστηρό αλλά εφικτό επίπεδο, το οποίο θα μειώνεται προοδευτικά με το χρόνο, προκειμένου να απορρίπτονται τα μη αποδεκτά εξαιρετικά μολυσμένα προϊόντα. Ο καθορισμός τέτοιου ορίου αποτελεί απαραίτητο εργαλείο για τη διαχείριση και τη διασφάλιση ενιαίας εφαρμογής ανά την ΕΕ.

Από τοξικολογικής απόψεως, στα όρια θα πρέπει να περιλαμβάνονται οι διοξίνες και τα ανάλογα των διοξινών PCB. Ωστόσο, καθώς τα στοιχεία για την παρουσία αναλόγων προς τις διοξίνες PCB είναι ακόμη πολύ περιορισμένα, ειδικά για τις ζωοτροφές αλλά και για τα τρόφιμα, η εν λόγω προσέγγιση μπορεί να οδηγήσει σε μη ρεαλιστικά όρια διότι η συμβολή των αναλόγων προς τις διοξίνες PCB στη συνολική μόλυνση διαφέρει ανάλογα με τα τρόφιμα και τις ζωοτροφές και μπορεί να είναι μεγάλη (έως 4 φορές σε σχέση με τη συμβολή των διοξινών). Η μη ανάληψη όμως άμεσης δράσης για τα ανάλογα των διοξινών PCB δεν θα πρέπει να εμποδίσει την ανάληψη άμεσης δράσης για τις διοξίνες. Επομένως προτείνονται μέτρα μόνον για τις διοξίνες (PCDD/F), εν αναμονή συγκέντρωσης πλέον ολοκληρωμένων στοιχείων για τα ανάλογα προς τις διοξίνες PCB. Επιδιώκεται μια ενεργή προσέγγιση για την απόκτηση των εν λόγω δεδομένων και τη δημιουργία μιας αξιόπιστης βάσης δεδομένων, προκειμένου να δοθεί η δυνατότητα αναθεώρησης των ορίων για τις διοξίνες πριν από τα τέλη του έτους 2004 ώστε να καλυφθούν και τα ανάλογα των διοξινών PCB, και αυτό σε συμφωνία με την τοξικολογική αξιολόγηση.

Προκειμένου να διασφαλιστεί ότι όλοι οι παράγοντες της τροφικής αλυσίδας ανθρώπων και ζώων συνεχίζουν να καταβάλλουν προσπάθειες και να λαμβάνουν όλα τα απαραίτητα μέτρα για τον περιορισμό της παρουσίας διοξινών στις ζωοτροφές και τα τρόφιμα, προβλέπεται ο καθορισμός ουσιωδώς αυστηρότερων μέγιστων ορίων μέσα σε χρονική περίοδο 5 ετών.

Όσον αφορά τις ζωοτροφές, στις 20 Ιουλίου 2001, η Επιτροπή υπέβαλε σχέδια μέτρων καθορισμού μέγιστων ορίων για διοξίνες και φουράνια σε ορισμένες ύλες ζωοτροφών και ζωοτροφές για έκφραση γνώμης από τη μόνιμη επιτροπή ζωοτροφών. Επειδή δεν έλαβε ευνοϊκή γνώμη για τα προτεινόμενα σχέδια μέτρων, η Επιτροπή, τον Αύγουστο του 2001, παρέπεμψε τα προτεινόμενα μέτρα στο Συμβούλιο για υιοθέτηση [10].

[10] Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για τροποποίηση της οδηγίας 1999/29/ΕΚ του Συμβουλίου σχετικά με τις ανεπιθύμητες ουσίες και προϊόντα στη διατροφή των ζώων (COM (2001) 493 της 28ης Αυγούστου 2001)

Όσον αφορά τα τρόφιμα, στις 25 Ιουλίου 2001, η Επιτροπή υπέβαλε σχέδια μέτρων καθορισμού μέγιστων ορίων για διοξίνες και φουράνια σε ορισμένα τρόφιμα για έκφραση γνώμης από τη μόνιμη επιτροπή τροφίμων. Επειδή και σ' αυτή την περίπτωση δεν έλαβε ευνοϊκή γνώμη για τα προτεινόμενα σχέδια μέτρων, η Επιτροπή, τον Αύγουστο 2001, παρέπεμψε και αυτά τα προτεινόμενα μέτρα στο Συμβούλιο για υιοθέτηση [11].

[11] Πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου για τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 466/2001 για τον καθορισμό μέγιστων τιμών ανοχής για ορισμένες προσμείξεις στα τρόφιμα. (COM (2001) 495 της 28ης Αυγούστου 2001)

Για τα κλασσικά («μη ανάλογα προς τις διοξίνες») PCB, που εμφανίζουν διαφορετικό τοξικολογικό προφίλ, θα πραγματοποιηθεί αξιολόγηση κινδύνων την οποία θα ακολουθήσουν συζητήσεις για προτάσεις οριακών τιμών τα επόμενα χρόνια, τουλάχιστον στα θαλασσινά, που είναι η βασική πηγή έκθεσης του ανθρώπου στην ΕΕ.

Επίπεδα δράσης και επιδιωκόμενα επίπεδα :

Η συνεχής παρακολούθηση της παρουσίας διοξινών και PCBs στις ζωοτροφές και τα τρόφιμα ανά την ΕΕ είναι απαραίτητη. Σε περίπτωση μη φυσιολογικής αύξησης στο επίπεδο των εν λόγω ενώσεων, θα πρέπει να εντοπίζονται οι πηγές και/ή οι οδοί μόλυνσης. Μόλις εντοπιστούν, θα μπορούν να καθορίζονται και να εφαρμόζονται τα μέτρα για την πρόληψη ή μείωση της μόλυνσης από τις εν λόγω πηγές.

Προκειμένου να καθοριστεί τί πρέπει να θεωρείται ως επίπεδο μη φυσιολογικής αύξησης, καθορίζεται ένα επίπεδο δράσης. Τα επίπεδα δράσης σχεδιάστηκαν έτσι ώστε να αποτελούν έναυσμα ενεργητικής προσέγγισης από τις αρμόδιες αρχές και τους εμπλεκόμενους παράγοντες για τον εντοπισμό των πηγών και των οδών της μόλυνσης και τη λήψη μέτρων για εξάλειψή της. Η υπέρβαση του επιπέδου δράσης θα πρέπει επίσης να σημαίνει αυτόματα την εκτέλεση αναλύσεων για ανάλογα με τις διοξίνες PCB προκειμένου να καταρτιστεί γρήγορα μια αξιόπιστη βάση δεδομένων, πέραν των τακτικών, σε τυχαία βάση, αναλύσεων για τυχόν παρουσία αναλόγων προς τις διοξίνες PCB στα τρόφιμα και τις ζωοτροφές.

Επιδιωκόμενα επίπεδα είναι τα επίπεδα που πρέπει να επιτευχθούν στα τρόφιμα και τις ζωοτροφές, στα οποία μπορεί λογικά να θεωρηθεί ότι η έκθεση δια της τροφής της πλειονότητας του πληθυσμού της Ευρώπης θα βρίσκεται μέσα στο πλαίσιο της ανεκτής εβδομαδιαίας πρόσληψης για διοξίνες και ανάλογα προς τις διοξίνες PCB. Οι εν λόγω στοχοθετημένες τιμές θα καθοριστούν υπό το φως ακριβέστερων πληροφοριών για τα αποτελέσματα των περιβαλλοντικών μέτρων στη μείωση της παρουσίας διοξινών και αναλόγων προς τις διοξίνες PCB στις διάφορες ζωοτροφές και τρόφιμα, περισσοτέρων στοιχείων για τη συχνότητα παρουσίας, κλπ. Οι στοχοθετημένες τιμές θα δρουν ως κινητήρια δύναμη για μέτρα αναγκαία για την περαιτέρω μείωση των εκπομπών στο περιβάλλον.

Ταυτόχρονα με την οδηγία και τον κανονισμό για τα μέγιστα όρια, θα υιοθετηθεί από την Επιτροπή σύσταση για τα επίπεδα δράσης και τα επιδιωκόμενα επίπεδα που θα απευθύνεται στα κράτη μέλη.

Τα μέτρα για τη μείωση των εκπομπών διοξινών και PCB με σκοπό την επίτευξη φθίνουσας τάσης παρουσίας τους στο περιβάλλον, στα τρόφιμα και τις ζωοτροφές, παράλληλα με την ενεργό προσέγγιση για τη μείωση της παρουσίας διοξινών στις ζωοτροφές και τα τρόφιμα, με βάση τις συνεχείς προσπάθειες των φορέων, θα ωθήσει τα επίπεδα μόλυνσης των διαφόρων ομάδων ζωοτροφών/τροφίμων σε χαμηλότερα επίπεδα και επίτευξη, τελικά, των στοχοθετημένων επιπέδων. Για το λόγο αυτό, είναι αναγκαία μια τακτική ανασκόπηση για την προοδευτική μείωση των μέγιστων ορίων και των επιπέδων δράσης.

7. Συμπερασματα

Οι διοξίνες και τα PCB κατέχουν πρωτεύουσα θέση στην αντίληψη των ευρωπαίων πολιτών, διότι οι ενώσεις αυτές είναι γνωστό ότι έχουν σοβαρές και ευρείας κλίμακας επιπτώσεις στο περιβάλλον και την υγεία. Παρά την υπάρχουσα νομοθεσία και την πρόοδο που έχει ήδη σημειωθεί σχετικά με τη μείωση των εκπομπών και την έκθεση του ανθρώπου, εξακολουθούν να υφίστανται ελλείψεις. Απουσιάζει μία ολοκληρωμένη και συστηματική προσέγγιση. Υπάρχει επείγουσα ανάγκη για δράση, ώστε να μειωθούν περαιτέρω οι εκπομπές και να αποφευχθούν οι δυσμενείς επιδράσεις στο περιβάλλον και την υγεία από τις διοξίνες και τα PCB. Επομένως, είναι βασικό η Επιτροπή να υιοθετήσει μια στρατηγική για τη μείωση της παρουσίας των εν λόγω ενώσεων στο περιβάλλον, στις ζωοτροφές και τα τρόφιμα, συμπεριλαμβανομένων βραχυ- έως μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων δράσεων. Μία τέτοια ολοκληρωμένη προσέγγιση θα πρέπει να εγγυάται ότι το πρόβλημα των διοξινών και των PCB θα βρίσκεται υπό πλήρη έλεγχο σε 10 χρόνια. Στο σημείο αυτό, η εν λόγω στρατηγική θα πρέπει να αξιολογηθεί και ενδεχομένως να αναθεωρηθεί, ώστε να λάβει υπόψη τις τελευταίες εξελίξεις. Τότε, τα αποτελέσματα της εν λόγω στρατηγικής θα μπορούν να εφαρμοστούν για τη μείωση της παρουσίας και άλλων ανθεκτικών επικίνδυνων ουσιών στο περιβάλλον.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I ΥΠΑΡΧΟΥΣΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΔΙΟΞΙΝΕΣ ΚΑΙ ΤΑ PCB

Αποτέφρωση αποβλήτων

- Οδηγία 89/429/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 21ης Ιουνίου 1989 σχετικά με τη μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης που προκαλείται από τις υπάρχουσες εγκαταστάσεις καύσης αστικών απορριμμάτων

- Οδηγία 89/369/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 8ης Ιουνίου 1989 σχετικά με την πρόληψη της ατμοσφαιρικής ρύπανσης που προκαλείται από τις νέες εγκαταστάσεις καύσης αστικών απορριμμάτων

- Οδηγία 94/67/ΕΚ του Συμβουλίου της 16ης Δεκεμβρίου 1994 για την αποτέφρωση των επικίνδυνων αποβλήτων.

- Οδηγία 2000/76/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 4ης Δεκεμβρίου 2000, για την αποτέφρωση των αποβλήτων

Απόβλητα

- Οδηγία 75/442/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 15ης Ιουλίου 1975 περί των στερεών αποβλήτων

- Οδηγία 91/689/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 12ης Δεκεμβρίου 1991 για τα επικίνδυνα απόβλητα

- Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 259/93 του Συμβουλίου της 1ης Φεβρουαρίου 1993 σχετικά με την παρακολούθηση και τον έλεγχο των μεταφορών αποβλήτων στο εσωτερικό της Κοινότητας καθώς και κατά την είσοδο και έξοδό τους

- Οδηγία 1999/31/ΕΚ του Συμβουλίου της 26ης Απριλίου 1999 περί υγειονομικής ταφής των αποβλήτων

- Οδηγία 75/439/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 16ης Ιουνίου 1975 περί διαθέσεως των χρησιμοποιημένων ορυκτελαίων

Ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχος της ρύπανσης

- Οδηγία 96/61/ΕΚ του Συμβουλίου της 24ης Σεπτεμβρίου 1996 σχετικά με την ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχο της ρύπανσης

- 2000/479/ΕΚ: Απόφαση της Επιτροπής, της 17ης Ιουλίου 2000, περί υιοθέτησης ενός ευρωπαϊκού μητρώου ρυπογόνων εκπομπών (EPER) σύμφωνα με το άρθρο 15 της οδηγίας 96/61/ΕΚ του Συμβουλίου.

Ύδατα

- Οδηγία 80/68/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 17ης Δεκεμβρίου 1979 περί προστασίας των υπογείων υδάτων από τη ρύπανση που προέρχεται από ορισμένες επικίνδυνες ουσίες

- Οδηγία 76/464/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 4ης Μαΐου 1976 περί ρυπάνσεως που προκαλείται από ορισμένες επικίνδυνες ουσίες που εκχέονται στο υδάτινο περιβάλλον της Κοινότητας

- Οδηγία 2000/60/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 23ης Οκτωβρίου 2000 για τη θέσπιση πλαισίου κοινοτικής δράσης στον τομέα της πολιτικής των υδάτων

Περιορισμοί της κυκλοφορίας στην αγορά και χρήσης χημικών ουσιών

- Οδηγία 85/467/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 1ης Οκτωβρίου 1985 για την έκτη τροποποίηση (PCB/PCT) της οδηγίας 76/769/ΕΟΚ περί της προσέγγισης των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών που αφορούν περιορισμούς κυκλοφορίας στην αγορά και χρήσης μερικών επικινδύνων ουσιών και παρασκευασμάτων

- Οδηγία 91/173/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 21ης Μαρτίου 1991 για την ένατη τροποποίηση της οδηγίας 76/769/ΕΟΚ περί προσεγγίσεως των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών που αφορούν περιορισμούς κυκλοφορίας στην αγορά και χρήσεως μερικών επικίνδυνων ουσιών και παρασκευασμάτων

Λοιπή νομοθεσία για τα PCB

- Οδηγία 76/403/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 6ης Απριλίου 1976 περί της εξαλείψεως των πολυχλωροδιφαινυλίων και των πολυχλωροτριφαινυλίων (που καταργεί τη χρήση των PCB σε ευρείες εφαρμογές όπως οι τυπογραφικές μελάνες και οι συγκολλητικές ύλες)

- Οδηγία 96/59/ΕΚ του Συμβουλίου της 16ης Σεπτεμβρίου 1996 για τη διάθεση των πολυχλωροδιφαινυλίων και των πολυχλωροτριφαινυλίων (PCB/PCT)

Κίνδυνοι μεγάλων ατυχημάτων

- Οδηγία 82/501/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 24ης Ιουνίου 1982 περί του κινδύνου ατυχημάτων μεγάλης εκτάσεως τον οποίον περικλείουν ορισμένες βιομηχανικές δραστηριότητες

- Οδηγία 96/82/ΕΚ του Συμβουλίου της 9ης Δεκεμβρίου 1996 για την αντιμετώπιση των κινδύνων μεγάλων ατυχημάτων σχετιζόμενων με επικίνδυνες ουσίες

Διατροφή των ζώων

- Οδηγία 1999/29/ΕΚ του Συμβουλίου της 22ας Απριλίου 1999 σχετικά με τις ανεπιθύμητες ουσίες και προϊόντα στη διατροφή των ζώων

- Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2439/1999 της Επιτροπής της 17ης Νοεμβρίου 1999 σχετικά με τους όρους έγκρισης πρόσθετων υλών της ομάδας των συνδετικών, αντιπηκτικών και θρομβωτικών μέσων στις ζωοτροφές, όπως τροποποιήθηκε από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 739/2000 της Επιτροπής, της 7ης Απριλίου 2000.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II ΜΕΛΕΤΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΔΙΟΞΙΝΕΣ/PCB ΠΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΟΥΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

* « Ευρωπαϊκό Μητρώο Διοξινών : Εντοπισμός σημαντικών βιομηχανικών πηγών διοξινών και φουρανίων στην Ευρώπη », από την Κρατική Περιβαλλοντική Οργάνωση της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας , 1997

* " Ευρωπαϊκό Μητρώο Εκπομπής Διοξινών - Στάδιο II", LUA-NRW, Ιανουάριος 2001

* « Απελευθέρωση διοξινών και φουρανίων στο έδαφος και τα ύδατα στην Ευρώπη», AEA Technology, Σεπτέμβριος 1999

* « Συγκέντρωση δεδομένων της ΕΕ για την έκθεση στις διοξίνες και για την υγεία », AEA Technology, Αγγλία, Οκτώβριος 1999

* « Εκτίμηση της συχνότητας παρουσίας των PCDD/PCDF και ΑΟΡ στα απόβλητα και δυνατότητες να εισέλθουν στη τροφική αλυσίδα », Πανεπιστήμιο της Βηρυτού στο Τμήμα του Καθ. Hutzinger, Σεπτέμβριος 2000

* "Διερεύνηση ενδεχόμενων μελλοντικών τομέων ελέγχου των ΑΟΡ ", AEA Technology Environment, Σεπτέμβριος 2000

* "Διοξίνες και άλλοι ΑΟΡ στα απόβλητα και δυνατότητές τους να εισέλθουν στη τροφική αλυσίδα - στάδιο II",

* « PCDD/F, PCB, PBB και PBDD/F : περιβαλλοντικές οδοί για την έκθεση του ανθρώπου », Arbeitsgemeinschaft Dioxin Projekt

* "Περιβαλλοντικός κύκλος επιλεγμένων ανθεκτικών οργανικών ρυπαντών στην περιοχή της Βαλτικής (POPCYCLING-BALTIC)"

* "Παγκόσμια κατά μάζα ισορροπία ανθεκτικών ημιπτητικών οργανικών ενώσεων: μια προσέγγιση με δείκτη τα PCB (GLOBAL-SOC)"

* "Μέτρηση και παρουσίαση σε μοντέλο της δυναμικής απόκρισης οικοσυστημάτων απομακρυσμένων ορεινών λιμνών σε περιβαλλοντικές μεταβολές : πρόγραμμα έρευνας για τις ορεινές λίμνες (MOLAR)"

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΕΙΣ ΕΚΘΕΣΗΣ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΠΟΥ ΔΙΕΞΑΓΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

* "Εκτίμηση της πρόσληψης διοξινών και σχετικών PCB δια της τροφής από τον πληθυσμό των κρατών μελών της ΕΕ », Επιστημονική συνεργασία σε ζητήματα σχετικά με τα τρόφιμα - Έργο 3.2.5. - 7 Ιουνίου 2000

* "Μόλυνση των ζωοτροφών από διοξίνες και συμβολή τους στη μόλυνση των τροφίμων ζωικής προέλευσης", Γνωμοδότηση της Επιστημονικής Επιτροπής για τη Διατροφή των Ζώων που εξεδόθη στις 6 Νοεμβρίου 2000

* "Αξιολόγηση κινδύνων των διοξινών και των αναλόγων προς τις διοξίνες PCB στα τρόφιμα", Γνωμοδότηση της Επιστημονικής Επιτροπής Τροφίμων (SCF) που εξεδόθη στις 22 Νοεμβρίου 2000

* Ενημέρωση του "Αξιολόγηση κινδύνων των διοξινών και των αναλόγων προς τις διοξίνες PCB στα τρόφιμα " βάσει νέων διαθέσιμων πληροφοριών από την έκδοση της γνωμοδότησης της SCF της 22ας Νοεμβρίου 2000 . Γνωμοδότηση της Επιστημονικής Επιτροπής Τροφίμων που εξεδόθη στις 30 Μαΐου 2001

* "Κίνδυνοι από τις διοξίνες του περιβάλλοντος: Σύνδεση επιδημιολογίας με μελέτες για την τοξικότητα για την ενίσχυση της επακριβούς αξιολόγησης κινδύνων ", Φεβρουάριος 2000

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Διοξίνες και PCB

H = κύρια προτεραιότητα

m = μέση προτεραιότητα

1. Περιβαλλοντική τύχη και μεταφορά //

Ατμοσφαιρικό περιβάλλον //

* Καταμερισμός ατμών/σωματιδίων μεμονωμένων ομοταγών PCDD/F // m

* Δεδομένα κατανομής μεγέθους σωματιδίων για PCDD/F σχετιζόμενα με σωματίδια // m

* Μετρήσεις της υγρής και ξηρής εναπόθεσης // H

* Μελέτες σε μοντέλο της συμπεριφοράς των PCDD/F στο ατμοσφαιρικό περιβάλλον // H

* Μεταφορά σε μεγάλες αποστάσεις (στην Ευρώπη) // H

Χερσαίο περιβάλλον //

* Καθορισμός των ρυθμών μεταφοράς και αποικοδόμησης στο έδαφος // m

* Η σημασία της απορρόφησης από τις ρίζες, ιδιαίτερα διαφορές μεταξύ των ειδών // H

* PCDD/Fs που μεταφέρονται στα φυτά μέσω εκτίναξης χωμάτων και των πατημάτων των ζώων // m

* Αξιολόγηση της μεταφοράς από την ατμόσφαιρα στο έδαφος και των διαφόρων μηχανισμών απόθεσης στη βλάστηση (υγρή, σωματιδιακή, ξηρά αεριώδης) // H

* Τύχη και μεταφορά των PCB και PCDD/F στους χώρους ταφής // H

* Μελέτες για τα επίπεδα των PCDD/F που συνδέονται με την καύση ξύλου επεξεργασμένου με PCP // H

* Μελέτες για τα επίπεδα και τις πηγές των PCDD/F σε λιπασματοποιημένα υλικά και περιβαλλοντική πορεία των PCDD/F στα λιπασματοποιημένα υλικά και στη λάσπη των υπονόμων // H

* Μελέτες σε μοντέλο της συμπεριφοράς των PCDD/F στο εδαφικό περιβάλλον // H

* Κατάλληλα φυτά για να χρησιμοποιηθούν ως βιοσυσσωρευτές των PCB και PCDD/F // H

* Περαιτέρω μετρήσεις για τις βασικές συγκεντρώσεις ρύπων των PCB και PCDD/F στη βλάστηση και στους ιστούς των ζώων και καθορισμός τιμών αναφοράς // H

Υδάτινο περιβάλλον : έχει υπάρξει ιδιαίτερα εκτεταμένη γενική έρευνα, για το λόγο αυτό προτείνεται να εστιαστεί σε ειδικότερα κενά

* Ποσοτικός προσδιορισμός εισροής PCDD/F από απορροές σε επίπεδο λεκάνης απορροής // m

* Περαιτέρω πληροφορίες για τη σταθερότητα των PCB και PCDD/F στα ιζήματα σε διάφορα οξειδοαναγωγικά περιβάλλοντα, ειδικά εάν η τοξικότητα του μείγματος PCB και PCDD/F αυξάνεται μέσω αποικοδόμησης // m

* Ανάπτυξη πρότυπων στρατηγικών δειγματοληψίας για τον προσδιορισμό αντιπροσωπευτικών συγκεντρώσεων PCDD/F στα ψάρια και τα ιζήματα // H

* Καταμερισμός PCDD/F μεταξύ σωματιδιακών και διαλελυμένων οργανικών φάσεων στην υδάτινη στήλη. εφαρμογή πειραματικών εργασιών σε καταστάσεις επιτόπου // m

* Διαθεσιμότητα οργανικών, συνδεόμενων με άνθρακα, PCDD/F σε ιζήματα για το υδάτινο οικοσύστημα // H

* Μελέτες σε μοντέλο της βιο-συσσώρευσης/βιο-μεγέθυνσης των PCB και PCDD/F στο υδάτινο περιβάλλον και στην τροφική αλυσίδα // H

* Αποικοδόμηση των PCB προς μεταβολίτες στα ύδατα και τα ιζήματα // H

2. Οικοτοξικολογία και ανθρώπινη υγεία //

* Εκτιμήσεις της ανθρώπινης έκθεσης στις διοξίνες και τα PCB μέσω της κατάποσης, της εισπνοής και της επαφής με το δέρμα // H

* Επιπτώσεις της χρόνιας ή περιοδικής έκθεσης σε PCB (και μεταβολίτες) και σε διοξίνες // H

* Αναγνώριση ιδιαιτέρως ευάλωτων ειδών ως βιο-δεικτών για την παρακολούθηση και προστασία των ενδιαιτημάτων και τοποθεσιών που βρίσκονται σε κίνδυνο // H

* Εκπόνηση μεθοδολογίας για τον καθορισμό οριακών τιμών για τα χαμηλότερα επίπεδα επίδρασης στην πανίδα // H

* Διεύρυνση της γνώσης σχετικά με τους παράγοντες βιο-συσσώρευσης στην τροφική αλυσίδα // H

* Καθιέρωση Συντελεστή Τοξικού Ισοδυνάμου (TEF) για μη ομοεπίπεδα ομοταγή PCB με θυρεοειδική αντίδραση ή νευροτοξικότητα. // H

* Σημασία του κλίματος, των γεωργικών πρακτικών και της διατροφής για την έκθεση στα PCB και στις διοξίνες στα κράτη μέλη του Νότου της ΕΕ, τα οποία διαφέρουν από εκείνα των κρατών μελών του Βορρά // H

* Επιδημιολογικές μελέτες, συμπεριλαμβανομένων ομάδων στόχων όπως έμβρυα, βρέφη, κλπ // H

* Ταυτοποίηση βιοδεικτών επιπτώσεων στην υγεία ανθρώπων και ζώων // m

3. Βιομηχανία γεωργικών ειδών διατροφής //

* Μελέτες σχετικές με τη μεταφορά και προσδιορισμός κατάλληλων συντελεστών μεταφοράς για τα διάφορα PCB και PCDD/F από το έδαφος, τα ιζήματα και τις ζωοτροφές στους ιστούς των ζώων, συμπεριλαμβανομένων των ψαριών (π.χ. κρέας, λίπος) και των προϊόντων (π.χ. γάλα και αυγά). Χρειάζεται να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στα ανάλογα προς τις διοξίνες PCB :

- Προσδιορισμός συντελεστών μεταφοράς για PCDD/F από το έδαφος και τις ζωοτροφές στους ζωικούς ιστούς και προϊόντα για τα βοοειδή (μηρυκαστικά)

- Προσδιορισμός συντελεστών μεταφοράς για ανάλογα προς τις διοξίνες PCB από το έδαφος και τις ζωοτροφές στους ζωικούς ιστούς και προϊόντα (γάλα) για τα βοοειδή (μηρυκαστικά)

- Προσδιορισμός συντελεστών μεταφοράς για PCDD/F και PCB (ιδιαίτερα, ανάλογα των διοξινών PCB), από το έδαφος και τις ζωοτροφές στους ζωικούς ιστούς και προϊόντα (αυγά) για τα πουλερικά

- Προσδιορισμός συντελεστών μεταφοράς για PCDD/F και PCB (ιδιαίτερα, ανάλογα προς τις διοξίνες PCB) από ζωοτροφές στους ζωικούς ιστούς και προϊόντα για τους χοίρους

- Προσδιορισμός συντελεστών μεταφοράς για PCDD/F και PCB (ιδιαίτερα, ανάλογα προς τις διοξίνες PCB), από ιζήματα και ζωοτροφές για τα ψάρια

// H

* Χαρακτηριστικό προφίλ των αναλόγων προς τις διοξίνες ομοταγών ενώσεων στα μοσχάρια // m

* Αξιολόγηση γεωργικών και βιομηχανικών πρακτικών (όπως αποξήρανση ζωοτροφών με θερμό αέρα, χρήση χημικών ουσιών όπως διαλυτικά, βοηθητικά σύμπηξης κλπ ...για την παραγωγή ζωοτροφών, ζύμωση, ...) σχετικά με τις δυνατότητές τους να παράγουν PCDD/F // H

* Ποσοτικός προσδιορισμός δυνητικής εισόδου PCB και PCDD/F στις ζωοτροφές μέσω ανακυκλωμένων ειδών όπως χρησιμοποιημένα βρώσιμα έλαια & λίπη, απόβλητα σφαγείων, κλπ... // H

* PCDD/F στην κοπριά // m

4. Μητρώα απογραφής πηγών //

* Στοιχεία για τις πηγές PCB // H

* Συμβολή των αποβλήτων και της ανακύκλωσης των αποβλήτων (συμπεριλαμβανομένων και διεργασιών) στις συνολικές εκπομπές στο περιβάλλον /τροφική αλυσίδα // H

* Συμβολή προϊόντων στη συνολική εκπομπή στο περιβάλλον (π.χ. καλλυντικά, γεωργικά φάρμακα, υφαντικές ύλες, πλαστικά, χαρτί, ...) // H

* Οικιακή αποτέφρωση ξύλου και καύση άνθρακα (οικιακή + βιομηχανική) // H

* Ταμιευτικές πηγές (συμπεριφορά, διεργασίες αποικοδόμησης, μέθοδοι απολύμανσης,..) // H

* Φυσικές πηγές διοξινών και ποσοστιαία συμβολή τους στις συνολικές εκπομπές στο περιβάλλον // m

* Νέες πηγές PCB ως παραπροϊόντα της χημικής βιομηχανίας // m

* Διοξίνες από τυχαίες και συμπτωματικές πυρκαγιές (κτίρια, οχήματα, απόβλητα, κλπ..).... // m

5. Αναλυτικές πτυχές //

* Έρευνα σχετικά με οικονομικότερες, ταχύτερες και αξιόπιστες αναλυτικές εναλλακτικές τεχνικές και περιορισμοί τους // H

* Τυποποιημένη προσέγγιση για την ερμηνεία συνόλων δεδομένων που περιλαμβάνουν τιμές κάτω του ορίου ανίχνευσης (LOD) // m

* Διακρίβωση μεταξύ εργαστηρίων διοξινών προκειμένου να διασφαλιστούν συνεπή αποτελέσματα ανά την Ευρώπη // H

* Κατευθυντήριες γραμμές/πρότυπα για δειγματοληψία, συγκέντρωση δεδομένων και κατάρτιση εκθέσεων // H

6. Μέτρα απολύμανσης //

* Μέθοδοι απολύμανσης για προϊόντα (μητρικό γάλα, ιχθυέλαια, ...) // H

* Μέθοδοι απολύμανσης για εδάφη και ιζήματα // H

7. Παρακολούθηση //

* Ανάπτυξη Συστήματος Γεωγραφικών Πληροφοριών (ΣΓΠ/GIS) ενταγμένου στις παγκόσμιες περιβαλλοντικές στρατηγικές ΣΓΠ // H