Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για:

- την «Πρόταση κανονισμού (ΕΚ) του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 3528/86 για την προστασία των δασών στην Κοινότητα από την ατμοσφαιρική ρύπανση» και - την «Πρόταση κανονισμού (ΕΚ) του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2158/92 για την πυροπροστασία των κοινοτικών δασών» () (97/C 66/19)

Στις 11 Σεπτεμβρίου 1996, και σύμφωνα με τα άρθρα 43 και 198 της Συνθήκης για την ίδρυση της ΕΟΚ, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για τις παραπάνω προτάσεις.

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή όρισε τον κ. Kallio εισηγητή και του ανέθεσε την προετοιμασία των σχετικών εργασιών.

Κατά την 340ή σύνοδο ολομέλειας της 27ης και 28ης Νοεμβρίου 1996 (συνεδρίαση της 27ης Νοεμβρίου 1996), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει αμφότερες τις προτάσεις κανονισμού, με την επιφύλαξη των παρακάτω παρατηρήσεων.

1. Εισαγωγή

1.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή διαπιστώνει ότι απαιτείται η συνέχιση της ισχύος των δύο κανονισμών, προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι που ορίζονται σ' αυτούς. Από την άποψη της επίτευξης των στόχων του κανονισμού για την προστασία των δασών από την ατμοσφαιρική ρύπανση, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη η μακροβιότητα των δασών.

1.2. Η ΟΚΕ τάχθηκε υπέρ της παράτασης της ισχύος των κανονισμών για πρώτη φορά το 1992, με γνωμοδότηση πρωτοβουλίας. Επιπλέον, η ΟΚΕ μπόρεσε να σχηματίσει μία επίκαιρη εικόνα για την κατάσταση των ευρωπαϊκών δασών, βάσει των ετήσιων εκθέσεων για το θέμα στην Ευρώπη και μελετών σχετικά με τα αποτελέσματα ερευνών για τις πυρκαγιές των δασών.

1.3. Η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι:

- τα κοινοτικά μέτρα για την προστασία των δασών από την ατμοσφαιρική ρύπανση είναι σύμφωνα με τους στόχους της γεωργικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ανταποκρίνονται στους στόχους του πέμπτου κοινοτικού προγράμματος για την περιβαλλοντική πολιτική και τα μέτρα για διαρκή και φιλική προς το περιβάλλον ανάπτυξη. Επίσης, τα εν λόγω μέτρα συμβάλλουν στην τήρηση των διεθνών δεσμεύσεων που ανέλαβε η Ευρωπαϊκή Ένωση (Διάσκεψη του Ρίο 1992) 7

- οι ενισχύσεις των κρατών μελών για τα μέτρα πυροπροστασίας των δασών έχουν συγκεντρωθεί στις πλέον επισφαλείς περιοχές και θα πρέπει μελλοντικά να ενισχυθεί η κοινοτική συνεργασία για τη βελτίωση των συστημάτων πυροπροστασίας με την ανάπτυξη ενός συστήματος πληροφόρησης. Αυτό το σύστημα πληροφόρησης θα πρέπει να δίνει μεγάλη σημασία στην εποπτεία και την έρευνα.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Τα δάση έχουν θεμελιώδη σημασία για τη διαρκή διαφύλαξη της οικολογικής ισορροπίας, και κυρίως όσον αφορά το έδαφος και γονιμότητα του εδάφους, την οικονομία των υδάτων, το κλίμα και την πανίδα και χλωρίδα. Οι εν λόγω προστατευτικές λειτουργίες των δασών αποτελούν σημαντική προϋπόθεση για τη διατήρηση της γονιμότητας των επιφανειών που χρησιμοποιούνται από τη γεωργία.

2.2. Η οικονομική σημασία των δασών έγκειται στην παραγωγή ανανεώσιμων πρώτων υλών, καθώς και στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης στους τομείς της δασοκομίας και ξυλείας. Επιπλεόν και άλλοι τομείς της οικονομίας επωφελούνται από τα δάση, όπως ο τουρισμός και οι ψυχαγωγικές δραστηριότητες. Για τη δασοκομική εκμετάλλευση των δασών πραγματοποιούνται τα απαιτούμενα έργα υποδομής.

2.3. Λόγω των σημαντικών οικολογικών, οικονομικών και κοινωνικών λειτουργιών τους, τα δάση θα πρέπει να θεωρούνται βαρύνων παράγοντας ανάπτυξης για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

2.4. Η ΟΚΕ διακρίνει στα ευρωπαϊκά δάση πόρους στρατηγικής σημασίας, ώστε η διαφύλαξή τους να χρήζει μιας ολοκληρωμένης διαρθρωτικής πολιτικής σε συνάφεια και με τη συμβολή της ΕΕ στην προστασία των οικοσυστημάτων και στην διαρκή ανάπτυξη σε παγκόσμιο επίπεδο.

2.5. Θα πρέπει ακόμη να ληφθεί αναλόγως υπόψη βάσει των κοινοτικών πολιτικών η σημασία των ευρωπαϊκών δασών για τον άνθρωπο και το περιβάλλον, την οικονομία και τη γεωργία. Επιπλέον, θα πρέπει να δοθούν κίνητρα στη δασοκομία, ώστε να διασφαλισθεί η διαρκής προστασία και η σύμφωνη με τις φυσικές συνθήκες ανάπτυξη των δασών.

2.6. Η ΟΚΕ πληροφορήθηκε με ικανοποίηση ότι και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ήδη από το 1992, ασχολείται συστηματικά με το θέμα της διαφύλαξης και της ανάπτυξης των δασών και των δασοκομικών πόρων (Μελέτη EUROFOR 1994, Πρωτοβουλία 1996).

2.7. Η ΟΚΕ πληροφορήθηκε με ικανοποίηση το συντονισμό των εργασιών της Μόνιμης Δασικής Επιτροπής τόσο σε επίπεδο ΕΕ όσο και σε ευρύτερο επίπεδο.

2.8. Η ΟΚΕ συμμερίζεται ιδιαιτέρως την πρόθεση της Επιτροπής για τη σύσταση μίας Συμβουλευτικής Δασοκομικής Επιτροπής.

3. Ιδιαίτερες παρατηρήσεις όσον αφορά την ανάληψη κοινοτικής δράσης για την προστασία των δασών από την ατμοσφαιρική ρύπανση

3.1. Η ΟΚΕ χαιρετίζει τις ανακοινώσεις για την κατάσταση των δασών, τις οποίες εκδίδουν από το 1992 η Οικονομική Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για την Ευρώπη (UN/ECE) και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Από αυτές προκύπτει όμως ότι, παρά την ύπαρξη ορισμένων βελτιώσεων σε περιφερειακό επίπεδο, οι ζημίες στα δάση αυξάνονται στο σύνολο της Ευρώπης.

3.2. Επιπλέον, διαπιστώνεται με ικανοποίηση ότι όλο και περισσότερες χώρες συμμετέχουν στις εθνικές και διεθνείς έρευνες για την κατάσταση των δασών (επίπεδο 1) και ότι οι έρευνες, οι οποίες περιορίζονταν σε αναλύσεις των κορυφών των δένδρων, επεκτάθηκαν κατά την περίοδο από 1991 μέχρι 1995 και στην εξέταση του εδάφους, καθώς και στη χημική ανάλυση των βελονών και των φύλλων των δένδρων.

3.3. Εξάλλου η ΟΚΕ επικροτεί το ευρωπαϊκό Ίδρυμα για τη Διαρκή Παρατήρηση των Επιφανειών (επίπεδο ΙΙ), το οποίο διενεργεί εντατικές έρευνες. Βάσει των αποτελεσμάτων αυτών των ερευνών, θα επιδιωχθεί να αποσαφηνισθεί η περίπλοκη σχέση μεταξύ των ζημιών στα δάση και της ατμοσφαιρικής ρύπανσης.

3.3.1. Σε σχέση με τα ανωτέρω θα πρέπει να αναφερθεί ότι τα πρώτα αποτελέσματα των ερευνών της διαρκούς παρατήρησης των επιφανειών θα είναι διαθέσιμα το 1997. Εντούτοις για τον εντοπισμό των βασικών τάσεων, θα πρέπει να προβλεφθεί η κατάσταση για τα επόμενα 10 έτη τουλάχιστον, πράγμα που απαιτεί τη διενέργεια τακτικών ερευνών επί 5 έως 10 έτη.

3.3.2. Η αξιοποίηση των εντατικών παρατηρήσεων, η τυποποίηση των μεθόδων μέτρησης, καθώς και η τακτική ανταλλαγή και αντιπαραβολή των αποτελεσμάτων με εκείνα άλλων κέντρων ερευνών σε διεθνές επίπεδο στηρίζονται στη στενή κοινοτική συνεργασία.

3.3.3. Οι συνοδευόμενοι από ένα εντατικό πρόγραμμα παρατηρήσεων στόχοι θα επιτευχθούν ευκολότερα με τη συμμετοχή πολυάριθμων χωρών. Γι' αυτό, θα πρέπει να υποστηριχθούν περαιτέρω οι χώρες που είναι ήδη δραστήριες σε αυτόν τον τομέα και να ενθαρρυνθούν να συμμετάσχουν οι ενδιαφερόμενες χώρες.

3.4. Σύμφωνα με ορισμένες ανακοινώσεις, οι υπεύθυνοι για τις ζημίες στα δάση παράγοντες είναι πολυάριθμοι και επιδρούν από κοινού κατά τρόπο ιδιαίτερα περίπλοκο επί των δασών. Η επίδραση αυτών των οργανικών και ανόργανων παραγόντων επί της ζωτικότητας των δασών, καθώς και οι αλληλεπιδράσεις τους, θα πρέπει να αναλυθούν εντατικά στο μέλλον. Η ΟΚΕ συνιστά επ' αυτού να ενισχυθεί από την Κοινότητα η λήψη μέτρων για την αντιμετώπιση τέτοιου είδους ζημιογόνων παραγόντων.

4. Ειδικές παρατηρήσεις όσον αφορά την ανάληψη κοινοτικής δράσης για την πυροπροστασία των δασών

4.1. Τα κοινοτικά μέτρα για την πυροπροστασία των δασών αποκτούν νόημα μόνο όταν εφαρμόζονται στο πλαίσιο μίας ολοκληρωμένης δασικής πολιτικής. Η εν λόγω δασική πολιτική θα πρέπει να αποτελεί μέρος μίας αναπτυξιακής πολιτικής για τις γεωργικές γαίες, όπως αναφέρεται στη Δήλωση του Cork (). Η πυροπροστασία των δασών έχει ιδιαίτερη σημασία για τη χωροταξική πολιτική.

4.2. Επικροτείται το σύστημα πληροφόρησης για τις πυρκαγιές των δασών, το οποίο σχεδιάστηκε βάσει μίας πρότυπης μελέτης () και επί του παρόντος καλύπτει πολυάριθμες επαρχίες των νοτιών κρατών μελών και βάσει του οποίου βελτιώθηκε η μέχρι πρόσφατα ανεπαρκής γνώση των αιτιών των πυρκαγιών.

4.2.1. Διαπιστώνεται ότι κατά τα τελευταία 10 έτη έχει βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα των μέτρων για την πυροπροστασία που έλαβαν τόσο τα κράτη μέλη όσο και η Ευρωπαϊκή Ένωση. Η συνολική έκταση των καμένων επιφανειών μειώθηκε, η μέση διάρκεια των μεμονωμένων πυρκαγιών ελαττώθηκε και η ταχύτητα επέμβασης της πυροσβεστικής υπηρεσίας αυξήθηκε. Εντούτοις προξενεί έντονες ανησυχίες η αισθητή αύξηση των πυρκαγιών. Καθώς κατά 50 % τα αίτια των πυρκαγιών παραμένουν άγνωστα, θα πρέπει να ενισχυθεί η έρευνα των αιτιών των πυρκαγιών. Η αναλυσή αυτή είναι ζωτικής σημασίας για πολλούς οικονομικούς τομείς, όπως η γεωργική εκμετάλλευση, η εγκατάλειψη των γεωργικών περιοχών, ο τουρισμός, κ.λπ.

4.3. Έχει διαπιστωθεί ότι το 60 % των καμένων εκτάσεων ανήκουν σε ιδιώτες. Λαμβανομένης υπόψη της περιορισμένης φυσικής αποδοτικότητας αυτών των δασών της νότιας Ευρώπης, δικαιολογείται η συγχρηματοδότηση εκ μέρους της Κοινότητας δαπανηρών μέτρων πρόληψης των πυρκαγιών στα ιδιωτικά δάση, τα οποία διαφορετικά δεν θα ήταν δυνατόν να χρηματοδοτηθούν. Επομένως, κρίνεται σκόπιμη η προβλεπόμενη αύξηση των χρηματοδοτικών μέσων για αυτή την περίοδο παράτασης της ισχύος.

4.4. Συμπληρωματικά στην κοινοτική παρέμβαση, θα πρέπει να εκπονηθούν σχέδια για τη λήψη δασικών μέτρων για το περιορισμό των συνεπειών των πυρκαγιών στα δάση σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο.

4.5. Τέλος η ΟΚΕ επισημαίνει το σημαίνοντα ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν η Μόνιμη Δασική Επιτροπή και η σχεδιαζόμενη στους κόλπους της ΓΔ VI Συμβουλευτική Δασοκομική Επιτροπή ως κάθετος αγωγός πληροφόρησης μεταξύ των περιφερειών, των κρατών μελών και της Επιτροπής.

Βρυξέλλες, 27 Νοεμβρίου 1996.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() ΕΕ αριθ. C 268 της 14. 9. 1996, σ. 7 και 8.

() Ευρωπαϊκή Διάσκεψη για τη Γεωργική Ανάπτυξη. Cork, Ιρλανδία, 7-9 Νοεμβρίου 1996.

() Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Forest fires in the south of the European Union Pilot project in preparation for setting up the Community forest-fire information system. Βρυξέλλες 1996.