Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την «Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την ανάπτυξη της πολιτικής για τη δημόσια υγεία στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα»

(1999/C 51/09)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την «Ανάπτυξη της πολιτικής για τη δημόσια υγεία στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα» [COM(98) 230 τελικό] 7

έχοντας υπόψη την απόφαση της Επιτροπής της 17ης Απριλίου 1998 να ζητήσει τη γνωμοδότησή της επί του ανωτέρω θέματος, σύμφωνα με τα άρθρα 129 και 198 Γ παράγραφος 1 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας 7

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της στις 13 Μαΐου 1998 να αναθέσει την προετοιμασία της εν λόγω γνωμοδότησης στην επιτροπή 5 «Κοινωνική πολιτική, δημόσια υγεία, προστασία του καταναλωτή, έρευνα, τουρισμός» 7

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότησή της για την «Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την έγκριση σχεδίου δράσης για την περίοδο 1995-1999 για την καταπολέμηση του καρκίνου εντός του πλαισίου δράσης στον τομέα της δημόσιας υγείας» (CdR 183/94) (), τη γνωμοδότησή της για την «Ανακοίνωση της Επιτροπής και την Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου περί έγκρισης προγράμματος κοινοτικής δράσης στον τομέα της προαγωγής, της ενημέρωσης, της αγωγής και της κατάρτισης σε θέματα υγείας στο πλαίσιο της δράσης στον τομέα της δημόσιας υγείας» (CdR 246/96 fin) (), τη γνωμοδότησή της για το «Πρόγραμμα κοινοτικής δράσης σχετικά με την πρόληψη του AIDS και ορισμένων άλλων μεταδοτικών ασθενειών στο πλαίσιο της δράσης στον τομέα της δημόσιας υγείας» (CdR 144/95) (), τη γνωμοδότησή της για την «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για ένα σχέδιο δράσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά της τοξικομανίας (1995-1999)» (CdR 147/95) (), τη γνωμοδότησή της για την «Ανακοίνωση της Επιτροπής για ένα κοινοτικό πρόγραμμα δράσης σχετικά με την παρακολούθηση της υγείας στο πλαίσιο της δράσης στον τομέα της δημόσιας υγείας» και την «Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση κοινοτικού προγράμματος δράσης σχετικά με την παρακολούθηση της υγείας στο πλαίσιο της δράσης στον τομέα της δημόσιας υγείας» (CdR 25/96 fin) (), τη γνωμοδότησή της για την «Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τα δίκτυα παρακολούθησης των μεταδοτικών ασθενειών στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα» και την «Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη δημιουργία δικτύου επιδημιολογικής παρακολούθησης και ελέγχου των μεταδοτικών ασθενειών στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα» (CdR 157/96 fin) () και την «Ανακοίνωση της Επιτροπής συνοδευόμενη από Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την έγκριση ενός κοινοτικού προγράμματος δράσης για την περίοδο 1999-2003 σχετικά με την πρόληψη των τραυματισμών στο πλαίσιο των ενεργειών στον τομέα της δημόσιας υγείας» (CdR 287/97 fin) () 7

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 156/98 rev. 2) που υιοθέτησε η επιτροπή 5 στις 29 Σεπτεμβρίου 1998 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Ian Hudgton 7

υιοθέτησε κατά την 26η σύνοδο ολομέλειάς της 18ης και 19ης Νοεμβρίου 1998 (συνεδρίαση της 19ης Νοεμβρίου) την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών επικροτεί την ανακοίνωση και την επισκόπηση της πολιτικής για τη δημόσια υγεία υπό το πρίσμα της πείρας που αποκτήθηκε μετά την επέκταση των κοινοτικών αρμοδιοτήτων σε θέματα δημόσιας υγείας στο άρθρο 129 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ΕΤΠ πιστεύει ότι μια εξέταση της κοινοτικής πολιτικής για τη δημόσια υγεία είναι επίσης απαραίτητη ενόψει της περαιτέρω επέκτασης των σχετικών αρμοδιοτήτων στη Συνθήκη του Άμστερνταμ.

1.2. Από το άρθρο 129 έχουν εκπηγάσει οκτώ προγράμματα δημόσιας υγείας, πολλά από τα οποία πρόκειται να λήξουν ως το 2000. Η ΕΤΠ πιστεύει ότι τούτο καθιστά την αξιολόγηση των υφιστάμενων προγραμμάτων απαραίτητη. Η ΕΤΠ εκφράζει την ανησυχία της για το γεγονός ότι δεν έχει ακόμη ληφθεί απόφαση για τρία από τα εν λόγω προγράμματα.

1.3. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει τρεις άξονες ενεργειών, τους εξής:

- βελτίωση της ενημέρωσης για την ανάπτυξη της δημόσιας υγείας,

- ταχεία αντίδραση στις απειλές για την υγεία,

- βελτίωση των καθοριστικών παραγόντων της υγείας μέσω της προώθησης της υγείας και της πρόληψης των ασθενειών.

Τα θέματα που αφορούν τη διεύρυνση και την ενσωμάτωση των απαιτήσεων για την υγεία στις κοινοτικές πολιτικές εξετάζονται στο πλαίσιο κάθε άξονα ενεργειών, πράγμα που κατά την άποψη της ΕΤΠ αποτελεί μια σημαντική επιλογή της ανακοίνωσης.

1.4. Αν και υποστηρίζει γενικά αυτές τις ενέργειες, η Επιτροπή των Περιφερειών πιστεύει ότι η ΕΚ θα πρέπει να σέβεται την επικουρικότητα και να δρα μόνο όταν υπάρχουν σαφή πλεονεκτήματα από τη δράση σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η πρόσθετη αξία των πειραματικών σχεδίων, των δικτύων και της ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών θα πρέπει να τονισθεί. Η ΕΤΠ πιστεύει ότι θα πρέπει να δοθεί επισταμένη προσοχή στην κοινοτική παρέμβαση σε κάθε άξονα, ούτως ώστε η ΕΚ να συμπληρώνει τις εθνικές δράσεις, αλλά να μην τις επικαλύπτει. Οι άξονες αυτοί διασυνδέονται και αυτή η διασύνδεση θα πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά την ανάπτυξη των κοινοτικών αρμοδιοτήτων σε θέματα δημόσιας υγείας.

2. Οι σημερινές δραστηριότητες της πολιτικής της ΕΕ για τη δημόσια υγεία

2.1. Στη Συνθήκη του Μάαστριχτ, το άρθρο 129 κάλυπτε τις αρμοδιότητες της ΕΚ σε θέματα δημόσιας υγείας. Οι κυριότερες ευθύνες της είναι οι εξής:

- Η Κοινότητα συμβάλλει στην εξασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας της υγείας του ανθρώπου, ενθαρρύνοντας τη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών και, αν αυτό απαιτείται, υποστηρίζοντας τη δράση τους.

- Η δράση της Κοινότητας για την προστασία της υγείας επικεντρώνεται στην πρόληψη των ασθενειών.

- Οι κοινοτικές δραστηριότητες στον τομέα της δημόσιας υγείας επικεντρώνονται ιδιαίτερα στις μεγάλες «πληγές» της ανθρωπότητας, συμπεριλαμβανομένης της τοξικομανίας.

2.2. Σήμερα υπάρχουν οκτώ προγράμματα δράσης που συνδέονται με τη δημόσια υγεία. Αφορούν συγκεκριμένα:

- το AIDS και άλλες μεταδοτικές ασθένειες,

- τον καρκίνο,

- την τοξικομανία, πρόγραμμα το οποίο συνδέεται και με άλλα μέτρα, όπως η ίδρυση του Ευρωπαϊκού Κέντρου Παρακολούθησης των Ναρκωτικών και της Τοξικομανίας. Έχει αποφασισθεί επίσης, σε συμφωνία με τα κράτη μέλη, ένα πρόγραμμα δράσης για την καταπολέμηση των ναρκωτικών,

- την προώθηση της υγείας,

- την παρακολούθηση της υγείας,

- τις ασθένειες που συνδέονται με τη ρύπανση,

- την πρόληψη των τραυματισμών,

- τις σπάνιες ασθένειες.

2.3. Για τα προγράμματα που αφορούν τις ασθένειες που συνδέονται με τη ρύπανση, την πρόληψη των τραυματισμών και τις σπάνιες ασθένειες δεν έχει ακόμη ληφθεί απόφαση του Συμβουλίου και του Κοινοβουλίου. Η ΕΤΠ θεωρεί σημαντικό να ληφθεί όσο το δυνατόν συντομότερα σχετική απόφαση των δύο οργάνων.

2.4. Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα έχει αναπτύξει πρωτοβουλίες και σε ορισμένους άλλους τομείς, όπως:

- κατευθυντήριες γραμμές και πρακτικές συστάσεις σχετικά με τον προσυμπτωματικό έλεγχο για τον καρκίνο, την οστεοπόρωση, την υγιεινή διατροφή και την κατανάλωση οινοπνεύματος από τη νεολαία,

- μέτρα για την καταπολέμηση της κατανάλωσης καπνού και τον περιορισμό της διαφήμισής του,

- μια στρατηγική για την ασφάλεια και την επάρκεια του αίματος,

- μια σφαιρική επισκόπηση της μη ιωδίζουσας ακτινοβολίας.

2.5. Η ΕΤΠ επικροτεί την αναγωγή της δημόσιας υγείας σε σημαντικό στοιχείο του Πέμπτου Προγράμματος Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (1998-2002), το οποίο περιλαμβάνει διερεύνηση της σχέσης μεταξύ υγείας, περιβάλλοντος και διατροφής, έλεγχο των μολυσματικών ασθενειών και διερεύνηση των προβλημάτων του γηράσκοντος πληθυσμού.

3. Η επέκταση των αρμοδιοτήτων για τη δημόσια υγεία στη Συνθήκη και τα προβλήματα της τρέχουσας προσέγγισης

3.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών συμφωνεί με τις εκτιμήσεις της Επιτροπής στην ανακοίνωση όσον αφορά τα προβλήματα διαχείρισης των οχτώ υφιστάμενων προγραμμάτων. Συγκεκριμένα, κάθε πρόγραμμα έχει μικρό προϋπολογισμό, τη δική του ανεξάρτητη στρατηγική και το δικό του χρονοδιάγραμμα, καθώς και τη δική του επιτροπή με ιδιαίτερη διάρθρωση και πολύπλοκους κανόνες. Αυτά προξενούν σημαντικό διοικητικό φόρτο και δυσχεραίνουν την ανάπτυξη μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής της ΕΚ για τη δημόσια υγεία.

3.2. Η ΕΤΠ συμφωνεί ότι η τρέχουσα προσέγγιση χρειάζεται πιο απλοποιημένη διάρθρωση με λιγότερα προγράμματα και περισσότερο συντονισμό μεταξύ τους.

3.3. Η ανακοίνωση δηλώνει ότι «ο αντίκτυπος των προγραμμάτων θα ήταν μεγαλύτερος σε περίπτωση που είχαν υποστηριχθεί λιγότερες, μεγαλύτερης κλίμακας και βιώσιμες ενέργειες» και ότι «η εξάρτηση των προγραμμάτων από την υποβολή σχεδίων εκ μέρους οργανισμών σύμφωνα με τους δικούς τους στόχους δεν μπορεί να εξασφαλίσει την επίτευξη των πολιτικών στόχων των προγραμμάτων και των στόχων των εθνικών στρατηγικών». Αν και από διοικητική άποψη ενδέχεται να κρίνεται σκόπιμη η μετάβαση σε ευρύτερα σχέδια, η ΕΤΠ πιστεύει ότι τα καινοτόμα ή τα πειραματικά σχέδια παραμένουν σημαντικό τμήμα των προγραμμάτων και αυτός ο τύπος σχεδίων είναι εξαιρετικά αποτελεσματικός στο περιφερειακό ή το τοπικό επίπεδο. Ομοίως, τα σχέδια ανταλλαγής εμπειριών μπορούν να αναπτυχθούν αποτελεσματικά με έναν μικρό αριθμό διεθνικών εταίρων με πείρα στις καινοτόμους τεχνικές.

3.4. Η Επιτροπή ισχυρίζεται στην ανακοίνωσή της ότι οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει η δημόσια υγεία, η προαγωγή της υγείας και η πρόληψη των ασθενειών έχουν αλλάξει από τότε που δημοσιεύθηκε η πρώτη κοινοτική στρατηγική, το 1993, και αναφέρει εν συντομία ορισμένες από αυτές τις αλλαγές. Περιλαμβάνουν τους δημογραφικούς παράγοντες και τη γήρανση του πληθυσμού, τις νέες τεχνολογίες και τεχνικές και την αύξηση των δημόσιων προσδοκιών στον τομέα της υγείας. Άλλα σημαντικά στοιχεία που πρέπει να ληφθούν υπόψη είναι τα μεταβαλλόμενα πρότυπα απασχόλησης και οι αλλαγές στα συστήματα ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης.

3.5. Η ανακοίνωση τονίζει την ασφάλεια των τροφίμων ως ιδιαίτερο μέλημα. Υπήρξαν περιπτώσεις στις οποίες ασθένειες όπως η ΣΕΒ ή τα κολοβακτηρίδια προξένησαν ευρεία ανησυχία όσον αφορά τη δημόσια υγεία. Η ανακοίνωση δηλώνει ότι η πολιτική της ΕΕ για τη δημόσια υγεία πρέπει να λάβει υπόψη και τις επιδράσεις των σύγχρονων πρακτικών παραγωγής τροφίμων και των σύγχρονων γεωργικών πρακτικών. Η Επιτροπή των Περιφερειών συμφωνεί με αυτήν την άποψη και τονίζει την ανάγκη να αναπτυχθούν διασυνδέσεις μεταξύ της κοινοτικής πολιτικής για τη δημόσια υγεία και τις άλλες ευρωπαϊκές πολιτικές, όπως η Κοινή Γεωργική Πολιτική και η πολιτική στον τομέα της ασφάλειας των τροφίμων. Η Επιτροπή των Περιφερειών τονίζει, επίσης, ότι η ΣΕΒ και τα κολοβακτηρίδια αποτελούν ένα προβλημα που απασχολεί διάφορα επίπεδα διακυβέρνησης και ότι στον αγώνα για την καταπολέμησή τους χρειάζεται να συμμετάσχουν όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης σε μια συντονισμένη προσπάθεια για την εξάλειψή τους. Είναι επίσης σημαντικό να γίνουν διασυνδέσεις και με τα ζητήματα της εκτροφής κοπαδιών, της διατροφής των ζώων καθώς και της προσθήκης αντιβιοτικών στις ζωοτροφές.

3.6. Oι αλλαγές αυτές έχουν επηρεάσει πολύ την πολιτική για τη δημόσια υγεία και θα παραμείνουν έργο της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Γι' αυτό και η Συνθήκη του Άμστερνταμ έδωσε στην Ευρωπαϊκή Ένωση ευρύτερες αρμοδιότητες στον τομέα της δημόσιας υγείας.

3.7. Στη νέα Συνθήκη του Άμστερνταμ η δημόσια υγεία διέπεται από το άρθρο 152, στο οποίο έχουν γίνει ορισμένες σημαντικές αλλαγές:

- Οι διατάξεις για τον αντίκτυπο των άλλων πολιτικών στην υγεία τονίζουν ότι ένα υψηλό επίπεδο προστασίας της υγείας θα πρέπει να αποτελεί σημαντικό παράγοντα όλων των πολιτικών και δράσεων της Ευρωπαϊκής Κοινότητας.

- Οι κοινοτικές ενέργειες δεν περιλαμβάνουν πλέον μόνο εκείνες που αποσκοπούν στην «πρόληψη της ανθρώπινης ασθένειας» και την «αποτροπή των πηγών κινδύνου για την ανθρώπινη υγεία», αλλά επεκτείνονται και στις ενέργειες που «αποβλέπουν στη βελτίωση της δημόσιας υγείας».

- Οι ενέργειες στον τομέα των ναρκωτικών αποβλέπουν «στη μείωση της βλάβης που προκαλούν στην υγεία τα ναρκωτικά».

- Η Κοινότητα μπορεί πλέον να υιοθετεί «μέτρα με υψηλές προδιαγραφές όσον αφορά την ποιότητα και την ασφάλεια των οργάνων και των ουσιών ανθρώπινης προέλευσης, του αίματος και των παραγώγων του», αλλά τα μέτρα αυτά «δεν θίγουν τις εθνικές διατάξεις περί δωρεάς ή ιατρικής χρήσεως οργάνων και αίματος».

3.8. Στην ανάπτυξη της πολιτικής για τη δημόσια υγεία πρέπει να ληφθούν υπόψη οι επιπτώσεις της διεύρυνσης και οι διεθνείς δεσμεύσεις έναντι οργανισμών όπως ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας. Η ΕΤΠ συμφωνεί ότι κατά την ανάπτυξη κοινοτικής πολιτικής για τη δημόσια υγεία χρειάζεται να ληφθεί υπόψη το έργο των διεθνών οργανισμών και θεωρεί σημαντικό οι κοινοτικές ενέργειες να συμπληρώνουν και να μην αντιγράφουν τις ενέργειες του ΠΟΥ. Όσον αφορά τη διεύρυνση, στις υποψήφιες χώρες υπάρχουν χαμηλότερες κατά κεφαλήν δαπάνες για την υγεία, μικρότερη προσδοκώμενη διάρκεια ζωής και χαμηλότεροι δείκτες κατάστασης της υγείας. Ένα πρόσθετο ζήτημα αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία των προϊόντων (ιδίως ορισμένων φαρμάκων, προϊόντων αίματος και ιατρικών εργαλείων), το οποίο δημιουργεί προβλήματα σε σχέση με την ασφάλεια και τον ποιοτικό έλεγχο. Η διεθνής διάσταση αφορά τις απειλές για την υγεία σε παγκόσμιο επίπεδο και, ιδίως, τις μεταδοτικές ασθένειες.

4. Η μελλοντική πολιτική της Κοινότητας στον τομέα της δημόσιας υγείας

4.1. Κατόπιν των ανωτέρω αλλαγών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει μία κοινοτική πολιτική για τη δημόσια υγεία με τους εξής τρεις άξονες:

- βελτίωση της ενημέρωσης για την ανάπτυξη της δημόσιας υγείας,

- ταχεία αντίδραση στις απειλές για την υγεία,

- βελτίωση των καθοριστικών παραγόντων της υγείας μέσω της προώθησης της υγείας και της πρόληψης των ασθενειών.

Άξονας 1: Βελτίωση της ενημέρωσης για την ανάπτυξη της δημόσιας υγείας

4.2. Η Επιτροπή τονίζει τη σημασία που έχουν τα κατάλληλα συστήματα ενημέρωσης σχετικά με την υγεία για την ανάλυση της πολιτικής και, κατά συνέπεια, για τη βελτίωση της ικανότητας της Κοινότητας να υλοποιεί αποτελεσματικές ενέργειες στον τομέα της δημόσιας υγείας. Αν και η ΕΤΠ συμφωνεί ότι η ανάπτυξη συστημάτων ενημέρωσης είναι βασικός παράγοντας για την ανάπτυξη της πολιτικής για τη δημόσια υγεία, στην ανακοίνωση απαριθμούνται τομείς πληροφοριών, οι οποίοι ανήκουν στην αρμοδιότητα των κρατών μελών και όχι της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Στο άρθρο 4.7, για παράδειγμα, αναφέρονται οι «τάσεις του κόστους της χρηματοδότησης των συστημάτων υγείας, συμπεριλαμβανομένου του ρόλου των κρατικών και των ιδιωτικών ασφαλιστικών συστημάτων» και οι «προτεραιότητες στον τομέα της υγείας, συμπεριλαμβανομένων των μηχανισμών καθορισμού των προτεραιοτήτων, καθώς και [οι] αντιλήψεις και ανησυχίες του κοινού όσον αφορά την υγεία και την αποτελεσματικότητα των συστημάτων υγείας». Τούτο ενδέχεται να οδηγήσει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε τομείς που δεν επισημαίνονται στο άρθρο 152 του σχεδίου της Συνθήκης του Άμστερνταμ.

4.3. Αν και η ενημέρωση και η σύγκριση στοιχείων σε αυτούς τους τομείς πολιτικής θα ήταν χρήσιμη για τα κράτη μέλη, το έργο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δεν θα πρέπει να περιλαμβάνει συστάσεις και δεσμευτικές αποφάσεις. Η προτεραιότητα στη συλλογή πληροφοριών από πλευράς της Ευρωπαϊκής Επιτροπής πρέπει να δίδεται στους τομείς στους οποίους έχει αρμοδιότητα. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό δεδομένου του δημοσιονομικού περιβάλλοντος στο οποίο πρόκειται να αναπτυχθεί η κοινοτική πολιτική για τη δημόσια υγεία. Με τη συλλογή πληροφοριών της, η ΕΚ θα πρέπει να συμπληρώνει τη συλλογή πληροφοριών των κρατών μελών και των διεθνών οργανισμών όπως η ΠΟΥ και ο ΟΟΣΑ.

4.4. Η διάδοση πληροφοριών σχετικά με τις έρευνες που έχει αναθέσει η ΕΚ και τη συλλογή στοιχείων είναι πολύ σημαντική. Οι μέθοδοι διάδοσης πρέπει να προσδιοριστούν με προσοχή ώστε η Ευρωπαϊκή Κοινότητα να συνεργάζεται με τα κράτη μέλη και τις τοπικές και περιφερειακές κυβερνήσεις. Τα διάφορα επίπεδα διακυβέρνησης θα πρέπει να συνεξετάσουν την έρευνα της ΕΚ και το πρόγραμμα ενημέρωσης για τη δημόσια υγεία.

4.5. Η έρευνα και η συλλογή πληροφοριών σε πολλούς τομείς της δημόσιας υγείας θα πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο συζήτησης, αλλά οι αποφάσεις που θα προκύψουν από την έρευνα θα πρέπει να παραμείνουν στην αρμοδιότητα των κρατών μελών εκτός και αν ανατίθενται συγκεκριμένα στην ΕΚ βάσει των ευρωπαϊκών συνθηκών.

Άξονας 2: Ταχεία αντίδραση στις απειλές για την υγεία

4.6. Ο άξονας αυτός δίνει έμφαση στην ανάγκη ταχείας αντίδρασης στις μεταδοτικές και τις σπάνιες ασθένειες και αναφέρει ως παραδείγματα τη χολέρα, τον αιμορραγικό πυρετό και την ασιατική γρίππη. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιθυμεί να προσθέσει τις απαιτήσεις για την υγεία σε θέματα ασφάλειας των τροφίμων, φυτοϋγειονομικά και κτηνιατρικά θέματα, τις ζωονόσους, την ασφάλεια του αίματος και των οργάνων, τους περιβαλλοντικούς κινδύνους, τους κινδύνους για την υγεία από χημικές ουσίες και δηλητηρίαση και τις ανεπιθύμητες επιδράσεις ιατρικών προϊόντων και εργαλείων. Η ΕΤΠ επικροτεί αυτές τις προτάσεις, διότι η συνεργασία των κρατών μελών είναι σημαντικός παράγοντας για την καταπολέμηση των απειλών της δημόσιας υγείας από μεταδοτικές ασθένειες. Η απειλή που θέτουν αυτές οι ασθένειες αυξάνει όσο αυξάνει η κινητικότητα στην Ευρωπαϊκή Ένωση λόγω των επαγγελματικών και των τουριστικών επισκέψεων και η Ευρωπαϊκή Κοινότητα πρέπει να διαδραματίσει τον ρόλο της στην ανταλλαγή πληροφοριών και βέλτιστων πρακτικών. Για τους τομείς των τροφίμων και της ασφάλειας της παραγωγής υπάρχει ήδη ένα καλώς λειτουργούν σύστημα προειδοποίησης και ενημέρωσης στο οποίο συμμετέχουν όλα τα κράτη μέλη και η Επιτροπή. Τα ενδεχόμενα νέα συστήματα ενημέρωσης για τους τομείς που συνδέονται με την υγεία πρέπει να είναι κατά το δυνατό συμβατά με τα ισχύοντα συστήματα.

4.7. Οι ενέργειες της Κοινότητας θα στηρίζονται σε μηχανισμούς συντονισμού σε ευρωπαϊκό επίπεδο και θα περιλαμβάνουν επιτήρηση, επιτόπιες επισκέψεις και άμεση ανάλυση και διερεύνηση ειδικών προβλημάτων. Η ΕΤΠ υποστηρίζει, κατ' αρχήν, τις δραστηριότητες αυτού του τύπου, διότι είναι σημαντικό να υποστηριχθεί από την ΕΚ η συνεργασία των κρατών μελών.

Άξονας 3: Βελτίωση των καθοριστικών παραγόντων της υγείας μέσω της προώθησης της υγείας και της πρόληψης των ασθενειών

4.8. Ο άξονας αυτός αποτελείται από ενέργειες που ενισχύουν τις δεξιότητες και τις ικανότητες των ατόμων για προώθηση της υγείας και πρόληψη των ασθενειών. Η δράση θα αποβλέπει στη μεταβολή των κοινωνικών, οικονομικών και περιβαλλοντικών συνθηκών, ούτως ώστε να συμβάλουν στη βελτίωση της ατομικής και της δημόσιας υγείας. Ο άξονας περιλαμβάνει τα έξι από τα οκτώ προγράμματα της σημερινής στρατηγικής για τη δημόσια υγεία, διότι πρόκειται για προγράμματα που αφορούν την πρόληψη ασθενειών και την εξάλειψη προβλημάτων υγείας. Η ΕΤΠ επικροτεί το υπόλοιπο μέρος της πρότασης.

4.9. Η ανακοίνωση αναφέρει ότι οι ενέργειες θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν εμβολιασμό, προφυλάξεις ασφαλείας, προσυμπτωματικό έλεγχο και εξέταση ομάδων στόχων. Ωστόσο, η ΕΤΠ πιστεύει ότι οι ενέργειες αυτές θα πρέπει να επαφεθούν στα κράτη μέλη, με επικέντρωση της κοινοτικής χρηματοδότησης στη δημιουργία δικτύων στον καθορισμό προτύπων ποιότητας και τις ανταλλαγές βέλτιστων πρακτικών, ευνοώντας τα σχέδια που βελτιώνουν τις κοινωνικές, οικονομικές και περιβαλλοντικές συνθήκες καθώς και την εξανθρώπηση της υγειονομικής παρέμβασης.

4.10. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητεί καθοδήγηση όσον αφορά τις προτεραιότητές της σε αυτόν τον άξονα. Ρωτά αν θα πρέπει να επικεντρωθεί περισσότερο στην αντιμετώπιση ασθενειών του γηράσκοντος πληθυσμού όπως η νόσος του Alzheimer; να ενισχύσει τις ενέργειες για τη διατροφή και την παχυσαρκία, να αφιερώσει περισσότερη προσοχή στις καρδιοαγγειακές παθήσεις, να λάβει μέτρα για τη μείωση της βλάβης της υγείας από τα ναρκωτικά, να επικεντρωθεί στην υγεία συγκεκριμένων ομάδων του πληθυσμού όπως οι κοινωνικώς αποκλεισμένοι, οι νέοι, τα παιδιά και οι γυναίκες, να εξασφαλίσει την πρόσβαση των πολιτών της Κοινότητας που μεταβαίνουν σε άλλο κράτος μέλος για εργασία, σπουδές ή αναψυχή στις πληροφορίες και τις συμβουλευτικές υπηρεσίες για την υγεία και να προσαρμόσει τις στρατηγικές της ώστε να λαμβάνουν υπόψη τα ιδιαίτερα προβλήματα των υπό ένταξη χωρών.

4.11. Η ΕΤΠ πιστεύει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εισάγει μακρύ κατάλογο ενεργειών και, ενόψει του περιορισμένου προϋπολογισμού, θα χρειαστεί να προσδιορίσει προσεκτικά τις προτεραιότητες ανάμεσα σ' αυτές τις ενέργειες με βάση τις πραγματικές ανάγκες όσον αφορά την υγεία του πληθυσμού. Πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη σημασία στα μέτρα για τη βελτίωση της υγείας και να καταβληθούν ιδιαίτερες προσπάθειες για τις πιο ασθενείς ομάδες - αποδέκτες.

4.12. Η γνώμη της ΕΤΠ είναι ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να προσδιορίσει τους τομείς όπου η ευρωπαϊκή παρέμβαση θα παράσχει πραγματικά πρόσθετη αξία και όπου θα αποδειχθεί αποτελεσματική η δημιουργία δικτύων και η ανταλλαγή εμπειριών.

4.13. Το τμήμα 4.1 της ανακοίνωσης περιγράφει εν συντομία τις προκλήσεις που θα παρουσιάσει για τη δημόσια υγεία η διεύρυνση. Αναφέρει ότι οι υποψήφιες χώρες «ενδέχεται να αντιμετωπίσουν σοβαρά προβλήματα λόγω μεταδοτικών ασθενειών» και ότι «η ελεύθερη κυκλοφορία προϊόντων, ιδίως ορισμένων φαρμάκων, προϊόντων αίματος και ιατρικών εργαλείων, δημιουργεί προβλήματα σε σχέση με την ασφάλεια, τον ποιοτικό έλεγχο, καθώς και την τιμολόγηση». Επιπροσθέτως, το πρόβλημα της κατάχρησης ναρκωτικών σε ορισμένες υποψήφιες χώρες και το αυξανόμενο πρόβλημα της τοξικομανίας στα κράτη μέλη της ΕΕ σημαίνει ότι τα μέτρα για τη μείωση της βλάβης που προξενούν στην υγεία τα ναρκωτικά θα αποτελέσει υψηλή προτεραιότητα. Ενόψει αυτών των προβλημάτων, η ΕΚ θα χρειαστεί να αναθεωρήσει τις στρατηγικές της υπό το πρίσμα μιας διευρυμένης Ευρωπαϊκής Ένωσης και αυτό είναι ένα θέμα που χρειάζεται να εξετασθεί επειγόντως.

4.14. Η πρόσβαση των πολιτών της ΕΕ που ζουν και εργάζονται σε άλλα κράτη μέλη στις πληροφορίες και τις συμβουλευτικές υπηρεσίες για την υγεία είναι άλλο ένα σημαντικό ζήτημα για την Ευρωπαϊκή Κοινότητα.

4.15. Αν και θα υπάρξει συνδυασμός των προγραμμάτων αυτού του άξονα, φαίνεται ότι δεν θα μπορέσουν να διατεθούν σημαντικά χρηματικά ποσά. Έχοντας υπόψη αυτό το γεγονός, η ΕΤΠ θεωρεί ότι οι δραστηριότητες θα πρέπει να επικεντρωθούν σε συγκεκριμένες ομάδες στόχους και στους επαγγελματίες της υγείας και όχι στο ευρύ κοινό. Ακολουθώντας περαιτέρω αυτή τη συλλογιστική, τα σχέδια θα πρέπει να αναπτύσσονται μέσω ανοικτών προσκλήσεων για υποβολή προτάσεων και να υπάρχει στοχοθέτηση των καινοτόμων δραστηριοτήτων με περιφερειακή ή τοπική βάση.

4.16. Η ΕΤΠ συμφωνεί ότι δεν υπάρχει μεγάλο όφελος από τον καταμερισμό των προγραμμάτων προώθησης και πρόληψης και ότι απαιτείται μια πιο απλοποιημένη προσέγγιση. Ένα ενιαίο πλαίσιο για αυτόν τον άξονα θα συνέτεινε στην καλύτερη αξιοποίηση των πόρων.

5. Η μελλοντική πορεία

5.1. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διατυπώνει ορισμένες αρχικές παρατηρήσεις σχετικά με τις προτεινόμενες μεθόδους αντιμετώπισης της πολιτικής για τη δημόσια υγεία στο μέλλον. Κρίνει ότι πρέπει να διεξαχθεί συζήτηση τόσο σχετικά με το περιεχόμενο της μελλοντικής πολιτικής όσο και σχετικά με την εφαρμογή της. Βασικό ζήτημα είναι η φύση των νομικών μηχανισμών που θα χρησιμοποιηθούν προκειμένου να εξασφαλισθεί ότι η πολιτική θα συνδυάζει με αποτελεσματικό τρόπο τα μέτρα ενθάρρυνσης και τα νομοθετικά μέτρα που προβλέπονται στη νέα Συνθήκη. Το προτεινόμενο δίκτυο για την επιτήρηση και τον έλεγχο των μεταδοτικών ασθενειών θα έχει ιδιαίτερη νομική βάση.

5.2. Υπάρχουν δύο επιλογές όσον αφορά τη θέσπιση της νέας πολιτικής. Η πρώτη είναι να εγκριθεί ένα ενιαίο «μέσο-πλαίσιο», το οποίο θα προβλέπει στη συνέχεια την έγκριση ξεχωριστών μέσων για κάθε άξονα δράσης. Η επιλογή αυτή προσφέρει το πλεονέκτημα της σύστασης ενός ενιαίου κονδυλίου προϋπολογισμού και της αναλογικής κατανομής των πιστώσεων μεταξύ των αξόνων, παρουσιάζει όμως το μειονέκτημα ότι προϋποθέτει δύο επίπεδα λήψης αποφάσεων και διοικητικών δομών. Η άλλη επιλογή είναι να εγκριθεί ένα ξεχωριστό νομικό μέσο για κάθε άξονα χωρίς να υπάρχει ένα συνολικό μέσο. Η επιλογή αυτή προϋποθέτει μια σιωπηρή συναίνεση όσον αφορά την κατανομή των κεφαλαίων μεταξύ των αξόνων. Η ΕΤΠ πιστεύει ότι οι τρεις άξονες διασυνδέονται και ότι υπάρχουν ισχυρά επιχειρήματα υπέρ ενός ενιαίου πλαισίου, αν μπορέσουν να διεξαχθούν σύντομα και αποτελεσματικά οι διαπραγματεύσεις για τη συμφωνία επ' αυτού του πλαισίου μεταξύ των οργάνων της ΕΕ.

5.3. Ένα πρόγραμμα για τη βελτίωση του επιπέδου υγείας θα είναι πολύτιμο, εφόσον όμως καθορίζει σαφείς προτεραιότητες για τους διάφορους τομείς, π.χ. για το κάπνισμα. Το πρόγραμμα πρέπει να έχει ως στόχο τη μείωση των διαφορών στον τομέα της υγείας, πράγμα που ευνοεί μία στροφή προς ορισμένες ιδιαίτερες κοινωνικές ομάδες όσον αφορά την υγεία.

5.4. Η διεύρυνση των αρμοδιοτήτων της ΕΕ σε «evidence based medicine» (ιατρική βάση τεχνητής νοημοσύνης), στην εξασφάλιση της ποιότητας, στην εφαρμογή, στην «health technology assessment» (αποτίμηση των επιπτώσεων της τεχνολογίας στην υγεία) και στη διάδοση των αποτελεσμάτων είναι φυσιολογική και σημαντική για τα προγράμματα του τομέα της δημόσιας υγείας, στον οποίο πρέπει να προωθηθεί η συνεργασία και η καλή πρακτική μεταξύ των κρατών μελών.

5.5. Η χρησιμοποίηση της έρευνας και η συλλογή πληροφοριών είναι χρήσιμες σε πολλούς τομείς της δημόσιας υγείας για τους οποίους είναι αρμόδια τα κράτη μέλη. Δεν θα πρέπει να λησμονείται όμως ότι η έρευνα και η ενημέρωση χρησιμεύουν για τη διεξαγωγή λεπτομερούς συζήτησης. Η αρμοδιότητα για την ανάπτυξη της υγείας και των ιατρικών συστημάτων, που περιλαμβάνει τον έλεγχο του κόστους και τα προγράμματα χρηματοδότησης, θα παραμείνει στα κράτη μέλη.

5.6. Το να εξετασθούν τα θέματα της δημόσιας υγείας ως ένας παραγωγικός συντελεστής για την κοινωνία, όπως έκανε η Παγκόσμιος Τράπεζα στη δράση «Επένδυση για την υγεία» αποτελεί θετικό βήμα. Είναι σημαντικό να καθορισθούν προτεραιότητες στον τομέα της δημόσιας υγείας, ιδιαίτερα με βάση την επίτευξη του τελικού στόχου που είναι η εξάλειψη των διαφορών σχετικά με την υγεία μεταξύ των διαφόρων ομάδων, περιφερειών και χωρών.

6. Κύρια συμπεράσματα

6.1. Η ΕΤΠ επικροτεί την ανακοίνωση, διότι παρέχει πλήρη ανάλυση των προβλημάτων που αντιμετωπίζει η ανάπτυξη της πολιτικής της ΕΚ για τη δημόσια υγεία. Λόγω της αύξησης της αρμοδιότητας της ΕΚ στον τομέα της δημόσιας υγείας βάσει των συνθηκών του Μάαστριχτ και του Άμστερνταμ η αξιολόγηση των προγραμμάτων δημόσιας υγείας θεωρείται ως θετικό βήμα.

6.2. Αν και υποστηρίζει γενικά τους τρεις άξονες ενεργειών που παρουσιάζονται στην ανακοίνωση, η ΕΤΠ πιστεύει εντούτοις ότι η ΕΚ θα πρέπει να σεβαστεί την επικουρικότητα και να δείξει πού υπάρχουν σαφή πλεονεκτήματα από τη δράση σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

6.3. Η τρέχουσα εφαρμογή οκτώ προγραμμάτων για τη δημόσια υγεία με σχετικά περιορισμένους προϋπολογισμούς σημαίνει ότι υπάρχει πολλή περιττή γραφειοκρατία και η ΕΤΠ επικροτεί τις προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να απλοποιήσει αυτά τα προγράμματα.

6.4. Η ΕΤΠ τονίζει τη σχέση που υπάρχει μεταξύ πολιτικής για τη δημόσια υγεία και άλλων πολιτικών της ΕΚ όπως η κοινή γεωργική πολιτική και η πολιτική στον τομέα της ασφάλειας των τροφίμων.

6.5. Παρά την απλοποίηση αυτή, τα χρηματικά ποσά που θα χορηγηθούν δεν θα επιτρέψουν την ανάπτυξη εκτεταμένων δραστηριοτήτων και η ΕΤΠ πιστεύει ότι, σε πολλούς τομείς, τα προγράμματα θα πρέπει να επικεντρωθούν σε καινοτόμα τοπικά ή περιφερειακά σχέδια και στην ανταλλαγή εμπειριών.

6.6. Eίναι, επίσης, σημαντικό να ληφθεί όσο το δυνατόν συντομότερα απόφαση από το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο για τα τρία προγράμματα δημόσιας υγείας που δεν έχουν ακόμη εγκριθεί.

6.7. Στον άξονα 1, η ΕΤΠ συμφωνεί ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να συλλέξει πληροφορίες για να βοηθήσει την ανάπτυξη της κοινοτικής πολιτικής για τη δημόσια υγεία, αλλά σημειώνει ότι η Επιτροπή προτίθεται να συλλέξει πληροφορίες σε τομείς πολιτικής που αποτελούν αρμοδιότητα των κρατών μελών. Η ΕΚ θα πρέπει, επίσης, να λάβει υπόψη τις πληροφορίες που έχουν συλλεχθεί από άλλους διεθνείς οργανισμούς όπως η ΠΟΥ και ο ΟΟΣΑ. Η ΕΤΠ πιστεύει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να δώσει μεγάλη προσοχή σε αυτό το θέμα και να μην εκδώσει συστάσεις και δεσμευτικές αποφάσεις.

6.8. Η ΕΤΠ επικροτεί τις ενέργειες του άξονα 2, ο οποίος αποτελεί σημαντικό τμήμα του έργου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, και τονίζει τον συντονιστικό ρόλο που θα πρέπει να διαδραματίσει η ΕΚ σε αυτόν τον άξονα, προκειμένου να ενθαρρύνει τη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών.

6.9. Η ΕΤΠ επικροτεί την υπαγωγή έξι από τα οκτώ σημερινά προγράμματα δημόσιας υγείας στον άξονα 3, σε μια προσπάθεια να δημιουργηθεί μια πιο απλοποιημένη και αποτελεσματική προσέγγιση. Ωστόσο, ενόψει των δημοσιονομικών περιορισμών, χρειάζεται προσεκτική σκέψη κατά τον προσδιορισμό νέων ή εκτενέστερων δραστηριοτήτων σε αυτόν τον άξονα. Η ΕΤΠ επιθυμεί να υπογραμμίσει τις αλλαγές που απαιτούνται στις στρατηγικές λόγω της διεύρυνσης και της αυξανόμενης μάστιγας που αποτελούν οι ασθένειες που συνδέονται με τα ναρκωτικά στην ΕΕ.

6.10. Ενόψει του περιορισμένου προϋπολογισμού, η ΕΤΠ θέλει να υπενθυμίσει στην Επιτροπή τη σημασία και την αποτελεσματικότητα των καινοτόμων σχεδίων με περιφερειακή ή τοπική βάση. Η δημιουργία δικτύων και η ανταλλαγή πληροφοριών παρέχουν επίσης πρόσθετη αξία σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

6.11. Η ΕΤΠ είναι υπέρ ενός ενιαίου νομικού πλαισίου λόγω της στενής διασύνδεσης των τριών αξόνων ενεργειών.

Βρυξέλλες, 19 Νοεμβρίου 1998.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών

Manfred DAMMEYER

() ΕΕ C 210 της 14.8.1995, σ. 55.

() ΕΕ C 210 της 14.8.1995, σ. 81.

() ΕΕ C 100 της 2.4.1996, σ. 28.

() ΕΕ C 100 της 2.4.1996, σ. 38.

() ΕΕ C 129 της 2.5.1996, σ. 50.

() ΕΕ C 337 της 11.11.1996, σ. 67.

() EE C 64 της 27.2.1998, σ. 91.