ΕΚΘΕΣΗΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ την εφαρμογή του άρθρου 7 της οδηγίας 86/362/EΟΚ του Συμβουλίου και του άρθρου 4 της οδηγίας 90/642/EΟΚ του Συμβουλίου, για τον έλεγχο των καταλοίπων φυτοφαρμάκων

ΕΚΘΕΣΗΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

την εφαρμογή του άρθρου 7 της οδηγίας 86/362/EΟΚ του Συμβουλίου και του άρθρου 4 της οδηγίας 90/642/EΟΚ του Συμβουλίου, για τον έλεγχο των καταλοίπων φυτοφαρμάκων

Εισαγωγή

Οι οδηγίες 86/362/EΟΚ της 24ης Ιουλίου 1986 για τον καθορισμό των ανωτάτων περιεκτικοτήτων για τα κατάλοιπα φυτοφαρμάκων μέσα και πάνω στα σιτηρά [1] και 90/642/EΟΚ του Συμβουλίου της 27ης Νοεμβρίου 1990 σχετικά με τον καθορισμό των ανώτατων περιεκτικοτήτων για τα κατάλοιπα φυτοφαρμάκων επάνω ή μέσα σε ορισμένα προϊόντα φυτικής προέλευσης συμπεριλαμβανομένων των οπωροκηπευτικών [2], περιλαμβάνουν άρθρα που προβλέπουν τον έλεγχο των επιπέδων των καταλοίπων φυτοφαρμάκων.

[1] ΕΕ L 221 της 7.8.1986, σ. 37.

[2] ΕΕ L 350 της 14.12.1990, σ. 71.

Ειδικότερα, το άρθρο 7 παράγραφος 5 της οδηγίας 86/362/EΟΚ του Συμβουλίου και το άρθρο 4 παράγραφος 5 της οδηγίας 90/642/EΟΚ του Συμβουλίου (όπως τροποποιήθηκε τελευταία με την οδηγία 1999/71/EΚ [3]), ορίζουν ότι η Επιτροπή διαβιβάζει στο Συμβούλιο, πριν από τα τέλη του 1999, έκθεση σχετικά με την εφαρμογή των εν λόγω άρθρων όσον αφορά τον έλεγχο των καταλοίπων φυτοφαρμάκων. Η εν λόγω έκθεση υποβάλλεται στο Συμβούλιο σύμφωνα με τις εν λόγω διατάξεις και περιλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία:

[3] ΕΕ L 194 της 27.7.1999, σ. 36.

1. τους στόχους του ελέγχου,

2. τις αρχές που πραγματοποιούν τον έλεγχο,

3. τον προγραμματισμό του ελέγχου,

4. την οργάνωση του ελέγχου,

5. την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων,

6. τις αναληφθείσες δράσεις από την Επιτροπή,

7. τις αποστολές της Υπηρεσίας Κτηνιατρικής και Φυτοϋγειονομικής Επιθεώρησης,

8. συγκεκριμένα θέματα προβληματισμού,

9. συμπεράσματα και συστάσεις.

(1) Στόχοι του ελέγχου

Ο γενικός στόχος του ελέγχου είναι να παρασχεθεί η δυνατότητα στην Επιτροπή να δημιουργήσει ένα σύστημα που θα μπορούσε να επιτρέψει την εκτίμηση της πραγματικής πρόσληψης μέσω του σιτηρεσίου. ’λλοι στόχοι περιλαμβάνουν εκτιμήσεις του μεγέθους των παραβάσεων ως προς τα ανώτατα όρια καταλοίπων και τα υφιστάμενα επίπεδα καταλοίπων σε σχέση με τα καθορισθέντα ανώτατα όρια καταλοίπων.

(2) Οι αρχές που πραγματοποιούν τον έλεγχο

Οι οδηγίες προβλέπουν ότι τα κράτη μέλη ορίζουν μία αρχή αρμόδια για τη διασφάλιση του ελέγχου που αναφέρεται στο άρθρο 4 παράγραφος 4 της οδηγίας 86/362/EΟΚ του Συμβουλίου και στο άρθρο 3 παράγραφος 4 της οδηγίας 90/642/EΟΚ του Συμβουλίου.

Τα κράτη μέλη έχουν ορίσει τις ενδεδειγμένες αρχές για τη διεξαγωγή του ελέγχου.

Τα εν λόγω άρθρα προβλέπουν επίσης ότι ο έλεγχος πρέπει να πραγματοποιείται σύμφωνα με τις οδηγίες 89/397/EΟΚ [4] και 93/99/EΟΚ [5] του Συμβουλίου σχετικά με τον επίσημο έλεγχο των τροφίμων. Σύμφωνα με την οδηγία 93/99/ΕΟΚ απαιτείται η έγκριση των εργαστηρίων μέχρι την 1η Νοεμβρίου 1998.

[4] ΕΕ L 186 της 30.6.1989, σ. 23.

[5] ΕΕ L 290 της 24.11.1993, σ. 14.

(3) Προγραμματισμός του ελέγχου

Αρχικά προβλεπόταν να υποβάλλουν τα κράτη μέλη τα εθνικά σχέδιά τους στην Επιτροπή πριν από τις 30 Ιουνίου κάθε έτους για το επόμενο έτος. Τούτο δημιούργησε προβλήματα για πολλά κράτη μέλη, δεδομένου ότι οι προβλέψεις τους βασίζονταν, από πολλές απόψεις, στην ανάλυση των αποτελεσμάτων των ελέγχων που πραγματοποιήθηκαν κατά το προηγούμενο έτος. Το πρόβλημα αυτό ελήφθη υπόψη στις αρχικές οδηγίες του Συμβουλίου, στις οποίες ανατίθετο στην Επιτροπή η αρμοδιότητα τροποποίησης των σχετικών ημερομηνιών. Tο πρόβλημα αντιμετωπίσθηκε με την οδηγία 1999/65/EΚ [6] της Επιτροπής, με την οποία παρατάθηκε η προθεσμία από την 30η Ιουνίου στις 30 Σεπτεμβρίου. Τούτο θα παράσχει τη δυνατότητα στα κράτη μέλη να υποβάλλουν μελλοντικά τα εθνικά σχέδιά τους εγκαίρως στην Επιτροπή.

[6] ΕΕ L 172 της 8.7.1999, σ. 40.

Από το 1996. η Επιτροπή υποβάλει κάθε χρόνο στη Μόνιμη Φυτοϋγειονομική Επιτροπή, για την έκδοση γνώμης, ένα σχέδιο συστάσεων σχετικά με τα προγράμματα ελέγχου. Σε περίπτωση θετικής γνώμης, οι εν λόγω συστάσεις εγκρίνονται από την Επιτροπή και δημοσιεύονται στην Επίσημη Εφημερίδα ως συστάσεις σχετικά με τον έλεγχο 96/199/EΚ [7] (για το 1996), 96/738/EΚ [8] (για το 1997), 97/822/EΚ [9] (για το 1998), 1999/333/EΚ [10], (για το 1999, συμπεριλαμβανομένων, για πρώτη φορά, των κατευθύνσεων σχετικά με τις διαδικασίες ελέγχου της ποιότητας) και για το 2000 [11].

[7] ΕΕ L 64 της 14.3.1996, σ. 18.

[8] ΕΕ L 335 της 24.12.1996, σ. 54.

[9] ΕΕ L 337 της 9.12.1997, σ. 14.

[10] ΕΕ L 128 της 21.5.1999, σ. 25.

[11] Θετική γνώμη της Μόνιμης Φυτοϋγειονομικής Επιτροπής στις 28.9.1999.

Οι εν λόγω συστάσεις σχετικά με τον έλεγχο καθορίζουν τους συνδυασμούς προϊόντος/φυτοφαρμάκου, που πρέπει να ελεγχθούν κατά το συγκεκριμένο έτος. Οι συνδυασμοί αυτοί επιλέγονται κατά τρόπο που να συμφωνούν με την ευρύτερη συνολική στρατηγική που αποσκοπεί στον έλεγχο, κατά τη διάρκεια 5ετούς περιόδου, μιας επαρκούς ποικιλίας προϊόντων για ομάδες φυτοφαρμάκων, έτσι ώστε να παρασχεθεί η δυνατότητα στην Επιτροπή και τα κράτη μέλη να έχουν μια γενική εικόνα σχετικά με την πραγματική πρόσληψη φυτοφαρμάκων μέσω του σιτηρεσίου. Κατά το 2001, ο πρώτος 5ετής κύκλος θα ολοκληρωθεί και θα είναι πλέον δυνατόν να πραγματοποιηθεί, σε επίπεδο Κοινότητας, μια πρώτη εκτίμηση της πραγματικής πρόσληψης της πρώτης ομάδας των 5 φυτοφαρμάκων κατά τη διάρκεια της εν λόγω περιόδου, για τα κυριότερα οπωροκηπευτικά στο σιτηρέσιο, τα οποία περιέχουν τα εν λόγω φυτοφάρμακα. Την ενέργεια αυτή θα ακολουθήσουν ανάλογες δραστηριότητες κατά τα επερχόμενα έτη.

Στις σχετικές με τον έλεγχο συστάσεις για το 1999, συμπεριελήφθη ένα νέο στοιχείο, η διαδικασία σχετικά με την μεταβλητότητα. Tούτο θα επιτρέψει στην Επιτροπή και τα κράτη μέλη να αντιμετωπίσουν ορισμένα έντονα προβλήματα πρόσληψης όσον αφορά ορισμένα έντονα τοξικά φυτοφάρμακα. Στην πράξη, η διαδικασία αυτή συνίσταται, για τους συνδυασμούς φυτοφαρμάκου/προϊόντος, στη λήψη δύο δειγμάτων, εκ των οποίων το ένα αναλύεται ως σύνθετο δείγμα και το δεύτερο υποδιαιρείται σε μεμονωμένα στοιχεία, τα οποία αναλύονται μεμονωμένα, έτσι ώστε να παρασχεθεί δυνατότητα αξιολόγησης της μεταβλητότητας εντός του δείγματος.

(4) Οργάνωση του ελέγχου

Ο αριθμός των δειγμάτων που αναλύονται κάθε έτος ποικίλλει σε μεγάλο βαθμό στα κράτη μέλη. Κατά το 1997, ο αριθμός αυτός κυμαινόταν από 220 δείγματα στο Λουξεμβούργο έως 9.540 δείγματα στις Κάτω Χώρες. Δεδομένου ότι οι οδηγίες προβλέπουν μόνο την υποχρέωση δειγματοληψίας και δεν αναφέρουν τον ελάχιστο αριθμό δειγμάτων που θα πρέπει να λαμβάνονται, κάθε κράτος μέλος δύναται να καθορίζει τον αριθμό δειγμάτων που είναι απαραίτητος για την τήρηση των διατάξεων. Οι περισσότερες ετήσιες εθνικές εκθέσεις ελέγχου που παρελήφθησαν από την Επιτροπή, περιέγραφαν τα κριτήρια που χρησιμοποιήθηκαν για τα προς ανάλυση προϊόντα. Ο αριθμός δειγμάτων και καταλοίπων φυτοφαρμάκων που ελέγχθηκαν εξαρτάται κυρίως από τις διαθέσιμες δυνατότητες ανάλυσης. Οι πόροι και το τεχνολογικό επίπεδο των εργαστηρίων των κρατών μελών δεν βρίσκονταν πάντοτε σε ικανοποιητικό επίπεδο στις χώρες στις οποίες πραγματοποιήθηκε μέχρι σήμερα επίσκεψη. Tα θέματα αυτά συζητήθηκαν επίσης με την ευκαιρία διαφόρων αποστολών στις αρχές των διαφόρων κρατών μελών (βλέπε σημείο 7 κατωτέρω). Καθορίστηκαν επίσης ορισμένα κριτήρια όσον αφορά την επιλογή των καλλιεργειών. Κατά κανόνα, οι αρχές καταβάλλουν προσπάθειες για τον έλεγχο των προϊόντων που κυκλοφορούν στην αγορά και επιπλέον, προσπαθούν να τηρούν τη σχέση εισαγομένων/εγχωρίων προϊόντων στον προγραμματισμό τους. Εντούτοις, η Επιτροπή δεν διαθέτει στοιχεία απ´όλα τα κράτη μέλη σχετικά με τα θέματα αυτά. Ακόμα και όταν προβλέπονται ορισμένα κριτήρια, τούτο δεν σημαίνει πάντοτε ότι η κατάσταση είναι ικανοποιητική δεδομένου ότι το βασικό κριτήριο για τη δειγματοληψία είναι η διαθεσιμότητα πόρων και οι εν λόγω πόροι τείνουν να είναι περιορισμένοι.

(5) Ανακοίνωση των αποτελεσμάτων

Οι οδηγίες προβλέπουν ότι τα κράτη μέλη πρέπει να ανακοινώνουν τα αποτελέσματα του προηγουμένου έτους στην Επιτροπή μέχρι την 31η Αυγούστου. Από πλευράς της, η Επιτροπή πρέπει στη συνέχεια να διαβιβάζει τα στοιχεία αυτά στη Μόνιμη Φυτοϋγειονομική Επιτροπή, μέχρι την 30η Σεπτεμβρίου. 1/4πως και στην περίπτωση της προθεσμίας για τον προγραμματισμό (βλέπε σημείο 3 ανωτέρω), προέκυψαν ορισμένα προβλήματα ως προς την τήρηση της τελευταίας προθεσμίας κάθε έτος. Το πρόβλημα επιλύθηκε επίσης με την οδηγία 1999/65/ΕΚ της Επιτροπής, με την οποία παρετάθη η τελευταία προθεσμία από την 30ή Σεπτεμβρίου στις 31 Δεκεμβρίου.

Σε αρχικό στάδιο της ετήσιας διαδικασίας ελέγχου, τα κράτη μέλη και η Επιτροπή συμφώνησαν να ανακοινώνουν τα διαθέσιμα στοιχεία στο ευρύ κοινό. Μέχρι σήμερα, οι εκθέσεις σχετικά με τον έλεγχο των καταλοίπων των φυτοφαρμάκων στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι διαθέσιμες για τις δύο πρώτες ετήσιες περιόδους (1996 και 1997) και έχουν δημοσιευθεί στη θέση της Γενικής Διεύθυνσης SANCO στο δίκτυο Internet (http://europa.eu.int/comm/dg24/health/fnaoi/reports/pesticides/mon_rep/index_en.html). Κατά τη στιγμή της δημοσίευσης, η Επιτροπή εξέδωσε ανακοινωθέντα τύπου με δηλώσεις των αρμοδίων Επιτρόπων.

Τα πραγματικά επίπεδα καταλοίπων φυτοφαρμάκων που ανιχνεύθηκαν κατά το 1996 και το 1997, εξετάστηκαν σε σχέση με τα ανώτατα όρια καταλοίπων που είχαν καθοριστεί στην Κοινότητα προς τον σκοπό αυτό. Τα αποτελέσματα από το ένα έτος στο άλλο ήταν ομοιογενή. Στο 60% περίπου των δειγμάτων στα οποία πραγματοποιήθηκε ανάλυση στο πλαίσιο εθνικών προγραμμάτων, δεν διαπιστώθηκαν ανιχνεύσιμα κατάλοιπα. Λιγότερο από το 4% των δειγμάτων περιείχαν κατάλοιπα φυτοφαρμάκων που υπερέβαιναν τα ανώτατα όρια καταλοίπων. Στο συντονισμένο πρόγραμμα της Κοινότητας, το 0.3-0.5% των δειγμάτων περιείχαν επίσης κατάλοιπα φυτοφαρμάκων που υπερέβαιναν τα ανώτατα όρια καταλοίπων. Σε μία περίπτωση, ένα προϊόν είχε περιεκτικότητα σε κατάλοιπα τόσο υψηλή που παρατηρήθηκε προσωρινά υπέρβαση της ημερήσιας πρόσληψης, το γεγονός αυτό όμως πρέπει να ερμηνευθεί σε συνδυασμό με το πόρισμα της Διεθνούς Οργάνωσης Υγείας [12], σύμφωνα με το οποίο οι βραχυπρόθεσμες προσωρινές υπερβάσεις της ημερήσιας πρόσληψης δεν πρέπει να δημιουργούν ανησυχία. Από τους ρεαλιστικούς υπολογισμούς της ποσότητας πρόσληψης, με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, προέκυψε ότι κανένας από τους περιορισμένου αριθμού συνδυασμούς φυτοφαρμάκου-προϊόντος που αναλύθηκαν, δεν δημιουργεί χρόνιο ή έντονο κίνδυνο για την υγεία. Κατά συνέπεια, δεν θεωρήθηκε απαραίτητο να ληφθεί οποιοδήποτε μέτρο σε κοινοτική κλίμακα, για λόγους δημόσιας υγείας, σχετικά με τις ανακοινωθείσες υπερβάσεις των μεγίστων ορίων. Κατά το 2001, όταν θα έχουμε μια πληρέστερη γενική εικόνα σχετικά με την πρόσληψη μέσω του σιτηρεσίου για την πρώτη ομάδα φυτοφαρμάκων, θα επανεξετασθεί το ζήτημα αυτό. Σε περίπτωση σημαντικής υπέρβασης των ανώτατων ορίων καταλοίπων και για τις περιπτώσεις κατά τις οποίες υπάρχουν σοβαροί κίνδυνοι έντονης τοξικότητας, δύναται να εφαρμόζεται, και εφαρμόζεται στην πράξη, το κοινοτικό σύστημα ταχείας προειδοποίησης. Επί του παρόντος, διεξάγονται συζητήσεις μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών σχετικά με τον τρόπο βελτίωσης της λειτουργίας του στον τομέα των καταλοίπων φυτοφαρμάκων στα τρόφιμα.

[12] Γενικές κατευθύνσεις για την πρόβλεψη της πρόσληψης καταλοίπων φυτοφαρμάκων μέσω του σιτηρεσίου, WHO/FSF/FOS/97.7.

Κατά την ανακοίνωση υπερβάσεων των ανώτατων ορίων καταλοίπων, προέκυψε το ζήτημα κατά πόσον, από τεχνική και στατιστική άποψη, μια υπέρβαση του ανώτατου ορίου καταλοίπων δύναται να θεωρηθεί ως παράβαση. Τούτο δεν διευκρινίζεται στις οδηγίες και τα κράτη μέλη έχουν διαφορετικές γνώμες και αντιδράσεις σε ανάλογες περιπτώσεις. Μέχρι σήμερα, το ζήτημα αυτό δεν οδήγησε σε προβλήματα στις συναλλαγές, θα μπορούσαν όμως να προκύψουν δυνητικά προβλήματα και ως εκ τούτου θα ήταν χρήσιμο να επιλυθεί το πρόβλημα αυτό.

(6) Αναληφθείσες δράσεις από την Επιτροπή

1/4πως περιγράφεται στα τμήματα 3 και 5 ανωτέρω, η Επιτροπή έχει ήδη, στην οδηγία 1999/65/EΚ, τροποποιήσει τις ημερομηνίες κοινοποίησης και ανακοίνωσης.

Η Επιτροπή έχει επίσης θεσπίσει λεπτομερείς κανόνες εφαρμογής υπό μορφή σημειωμάτων με γενικές κατευθύνσεις, που περιλαμβάνουν τους μορφότυπους και τη διασφάλιση της ποιότητας και έχουν δημοσιευθεί παράλληλα με τη σύσταση του 1999 σχετικά με τον έλεγχο. Tα εν λόγω έγγραφα επανεξετάζονται διαρκώς και η χρηματοδότηση των δραστηριοτήτων αυτών προβλέπεται στο σχέδιο κανονισμού σχετικά με τον έλεγχο, το οποίο υποβλήθηκε στη Μόνιμη Φυτοϋγειονομική Επιτροπή για γνώμη, στις 2 Δεκεμβρίου 1999.

Tα κράτη μέλη συμμετέχουν επίσης σε τακτικές δοκιμές επιδόσεων, οι οποίες διοργανώνονται από κοινού και χρηματοδοτούνται από την Επιτροπή. Ενόψει της μελλοντικής διεύρυνσης της Κοινότητας, οι υπηρεσίες της Επιτροπής συμφώνησαν να επιτρέψουν τη συμμετοχή εργαστηρίων από χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης στις εν λόγω δραστηριότητες.

Το σχέδιο κανονισμού προβλέπει επίσης τη διενέργεια τακτικών δοκιμών των επιδόσεων, την ενημέρωση του εγγράφου προσανατολισμού σχετικά με τη διασφάλιση της ποιότητας και του υπολογισμού της πραγματικής πρόσληψης από τους καταναλωτές, κατά το πέρας του 5ετούς κύκλου ελέγχων. Η έγκριση αποτελεί αρμοδιότητα των εθνικών φορέων διαπίστευσης. Το έργο τους διευκολύνεται από την Επιτροπή μέσω της διοργάνωσης και της χρηματοδότησης δοκιμών των επιδόσεων κάθε δύο έτη και μέσω της ανάπτυξης γενικών κατευθύνσεων σχετικά με τη διασφάλιση της ποιότητας.

(7) Αποστολές της Υπηρεσίας Κτηνιατρικής και Φυτοϋγειονομικής Επιθεώρησης

Η Υπηρεσία Κτηνιατρικής και Φυτοϋγειονομικής Επιθεώρησης της Επιτροπής πραγματοποιεί αποστολές στα κράτη μέλη για τον έλεγχο των όρων υπό τους οποίους διεξάγεται η παρακολούθηση και για την επαλήθευση της τήρησης των προδιαγραφών που περιλαμβάνονται αντίστοιχα στα άρθρα 4 παράγραφος 4 και 3 παράγραφος 4 των οδηγιών 86/362/ΕΟΚ και 90/642/ΕΟΚ του Συμβουλίου. Οι εν λόγω αποστολές περιλαμβάνουν ενίοτε επιθεωρήσεις με σκοπό την επαλήθευση των ελέγχων που πραγματοποιούνται από τα κράτη μέλη, σύμφωνα με την οδηγία 91/414/EΟΚ του Συμβουλίου (άρθρο 17) σχετικά με την εμπορία και τη χρήση φυτοπροστατευτικών προϊόντων.

Οι εκθέσεις των εν λόγω αποστολών δημοσιεύονται στη θέση της ΓΔ SANCO στο δίκτυο Internet (βλέπε σημείο 5). Μέχρι σήμερα έχουν πραγματοποιηθεί αποστολές σε 5 κράτη μέλη. Η έγκριση των εργαστηρίων υπήρξε και εξακολουθεί να αποτελεί πρόβλημα σε πολλές χώρες. Σε δύο χώρες (την Πορτογαλία και την Ιρλανδία) δεν προβλεπόταν οποιαδήποτε έγκριση.

(8) Συγκεκριμένα θέματα προβληματισμού

1) Τα κατάλοιπα φυτοφαρμάκων σε τρόφιμα ζωικής προέλευσης δεν υπόκεινται, στο πλαίσιο του κοινοτικού προγράμματος που συντονίζεται στα κράτη μέλη, στους ελέγχους που προβλέπονται από τα προαναφερθέντα άρθρα των οδηγιών. Ελέγχονται στα κράτη μέλη σύμφωνα με τις διατάξεις της οδηγίας 96/23/EΚ (οδηγία 96/23/EΚ του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 1996 σχετικά με τη λήψη μέτρων για τον έλεγχο ορισμένων ουσιών και καταλοίπων σε ζώντα ζώα και ζωικά προϊόντα και για την κατάργηση των οδηγιών 85/358/EΟΚ και 86/469/EΟΚ και των αποφάσεων 89/187/EΟΚ και 91/664/EΟΚ). Η οδηγία αυτή προβλέπει επίσης την υποβολή εκθέσεων στην Επιτροπή μέχρι την 31η Μαρτίου κάθε έτους. Εντούτοις, δεν υπάρχουν σχετικές διατάξεις ώστε να συγκεντρώνονται τα αποτελέσματα σε κοινοτική κλίμακα και να ενσωματώνονται στις ετήσιες εκθέσεις της Επιτροπής, που προβλέπονται στα άρθρα της οδηγίας 96/23/EΚ. Επιπλέον, ο στόχος του ελέγχου που πραγματοποιείται στο πλαίσιο της οδηγίας 96/23/EΚ είναι να διασφαλίσει την τήρηση της κοινοτικής νομοθεσίας, ενώ ούτε η κλίμακα του ελέγχου ούτε ο σχεδιασμός του δεν επιτρέπουν την ευχερή συμπληρωματικότητα σε σχέση με το συντονισμένο κοινοτικό πρόγραμμα ελέγχου που προβλέπεται στα εν λόγω άρθρα.

2) Τα ανώτατα όρια καταλοίπων φυτοφαρμάκων σε προϊόντα ζωικής προέλευσης, καθορίζονται από την Επιτροπή (οδηγία 86/363/EΟΚ του Συμβουλίου της 24ης Ιουλίου 1986 για τον καθορισμό των ανωτάτων περιεκτικοτήτων για τα κατάλοιπα φυτοφαρμάκων μέσα και πάνω στα τρόφιμα ζωικής προέλευσης [13]). Ορισμένα φυτοφάρμακα ενδέχεται να έχουν διπλή χρήση. Εφόσον χρησιμοποιούνται σε κτηνιατρικά φάρμακα, οι εν λόγω ουσίες αξιολογούνται σύμφωνα με τον κανονισμό 2377/90/ΕΟΚ [14], σχετικά με τη θέσπιση κοινοτικής διαδικασίας για τον καθορισμό ανώτατων ορίων καταλοίπων κτηνιατρικών φαρμάκων στα·τρόφιμα ζωικής προέλευσης. Η αξιολόγηση των στοιχείων πραγματοποιείται στο πλαίσιο της ΕΥΑΦΠ από την Επιτροπή Κτηνιατρικών Φαρμάκων. Μετά από την αξιολόγηση αυτή, η Επιτροπή καθορίζει τα ανώτατα όρια καταλοίπων.

[13] ΕΕ L 221 της 7.08.1986, σ. 43

[14] ΕΕ L 224 της 18.8.1990 όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 1570/98 της Επιτροπής ΕΕ L 205 της 22.07.1998, σ. 10

Οι διαφορές που υπάρχουν σε οριμένες περιπτώσεις ως προς τους ορισμούς των καταλοίπων και τα προϊόντα στα οποία εφαρμόζονται, εκφράζουν διαφορές μεθοδολογίας του υπολογισμού λόγω διαφορετικών επιπέδων καταλοίπων για την ίδια ουσία, στα ίδια τρόφιμα. Διαπιστώθηκε ότι οι τιμές που προτάθηκαν από την Επιστημονική Επιτροπή Κτηνιατρικών Φαρμάκων είναι αυστηρότερες από εκείνες που εγκρίθηκαν για τα ίδια φυτοφάρμακα που χρησιμοποιούνται ως φυτοπροστατευτικά προϊόντα.

Οι διαφορές αυτές διαπιστώθηκαν σε γενικό επίπεδο στις εργασίες του Codex Alimentarius. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής καταβάλλουν επομένως προσπάθειες για τη μείωση των διαφορών αυτών τόσο σε κοινοτική κλίμακα όσο και στο πλαίσιο του Codex Alimentarius.

Εντούτοις, κάθε περαιτέρω προσαρμογή θα απαιτήσει την τροποποίηση της ισχύουσας νομοθεσίας. Κατά συνέπεια, θα ήταν επιθυμητό να επανεξεταστούν εκ παραλλήλου τα παραρτήματα των οδηγιών για τα κατάλοιπα και τα παραρτήματα του κανονισμού 2377/90, έτσι ώστε να βελτιωθεί η διαφάνεια και η δυνατότητα εφαρμογής της κοινοτικής νομοθεσίας.

3) Η οδηγία 97/41/EΚ του Συμβουλίου (της 25ης Ιουνίου 1997, που τροποποιεί τις οδηγίες 76/895/EΟΚ, 86/362/EΟΚ, 86/363/EΟΚ και 90/642/EΟΚ σχετικά με τον καθορισμό των ανωτάτων περιεκτικοτήτων για τα κατάλοιπα φυτοφαρμάκων μέσα και πάνω, αντίστοιχα, στα οπωροκηπευτικά, τα σιτηρά, τα τρόφιμα ζωικής προέλευσης και ορισμένα προϊόντα φυτικής προέλευσης, συμπεριλαμβανομένων των οπωροκηπευτικών) [15] διεύρυνε το πεδίο εφαρμογής των κοινοτικών ανώτατων ορίων καταλοίπων, συμπεριλαμβάνοντας τις ζωοτροφές. Εντούτοις, τα κατάλοιπα στις ζωοτροφές δεν ελέγχονται στο βαθμό που ελέγχονται στα βασικά γεωργικά προϊόντα. Μόνο εφόσον τα τρόφιμα αποτελούν επίσης βασικά γεωργικά προϊόντα (π.χ. σιτηρά) τηρούνται οι διατάξεις των οδηγιών σχετικά με τη δειγματοληψία, παρά το γεγονός ότι, δυνητικά, τα τρόφιμα δύνανται να αποτελέσουν το αντικείμενο των ελέγχων που προβλέπονται από την οδηγία 96/23/EΚ.

[15] ΕΕ L 184 της 12.07.1997, σ. 33.

4) Τα κράτη μέλη υποχρεούνται να ελέγχουν τα επίπεδα καταλοίπων φυτοφαρμάκων στα τρόφιμα και τα γεωργικά προϊόντα, δεν υπάρχουν όμως "ελάχιστες" απαιτήσεις και ο βαθμός ελέγχου ποικίλλει σημαντικά ανάλογα με τη χώρα. Λόγω του περιορισμένου αριθμού των προϊόντων που υφίστανται ανάλυση στο πλαίσιο του συντονισμένου προγράμματος, πρέπει να παρέλθουν 5 έτη έως ότου να καταστεί δυνατό να πραγματοποιηθούν προβλέψεις σχετικά με την πρόσληψη καταλοίπων, αλλά και στην περίπτωση αυτή οι προβλέψεις αυτές θα αφορούν περιορισμένο αριθμό φυτοφαρμάκων. Υπάρχει επίσης περιορισμένος αριθμός εγκεκριμένων εργαστηρίων που έχουν τη δυνατότητα να διεξάγουν ελέγχους στα κράτη μέλη.

5) Το ποσοστό υπέρβασης των κοινοτικών ανώτατων ορίων καταλοίπων, παρά το γεγονός ότι είναι περιορισμένο, δημιουργεί ανησυχίες και απαιτεί περαιτέρω διερεύνηση. Ενδέχεται να οφείλεται στον τρόπο με τον οποίο έχουν καθοριστεί τα κοινοτικά ανώτατα όρια καταλοίπων (με βάση μια στατιστική πιθανότητα υπέρβασης), δύναται όμως να οφείλεται στο γεγονός ότι χρησιμοποιούνται μη επιτρεπόμενα φυτοφάρμακα. Υπάρχει κάποιος προβληματισμός σχετικά με τις υπερβάσεις των ανώτατων ορίων καταλοίπων στους τροπικούς καρπούς, θα μπορούσε όμως να οφείλεται στο γεγονός ότι έχουν εγκριθεί για τις εισαγωγές ορισμένες μη μηδενικές ανοχές και ότι δεν υπάρχουν γενικές κατευθύνσεις σχετικά με την υποβολή των σχετικών στοιχείων. Η κατάσταση αυτή δύναται να βελτιωθεί μετά από την έκδοση γενικών κατευθύνσεων από την Επιτροπή, τον Οκτώβριο του 1999.

6) Οι αρμοδιότητες της Επιτροπής σχετικά με τις επιθεωρήσεις στα κράτη μέλη είναι περιορισμένες.

7) Για τη δημιουργία ενός συστήματος που θα επιτρέπει την εκτίμηση της πραγματικής πρόσληψης καταλοίπων φυτοφαρμάκων, απαιτούνται συμπληρωματικά στοιχεία των οποίων η συλλογή δεν προβλέπεται στις οδηγίες. Τα στοιχεία αυτά αφορούν κυρίως τη διατροφή του πληθυσμού και των επιμέρους ομάδων του πληθυσμού, καθώς και την πρόσληψη φυτοφαρμάκων από άλλες πηγές οι οποίες δεν ελέγχονται βάσει των συγκεκριμένων άρθρων (π.χ. νερό, τόπος εργασίας ή διαμονής, προϊόντα ζωικής προέλευσης).

Η Επιτροπή εξέτασε πολλά από τα εν λόγω θέματα στη Λευκή Βίβλο σχετικά με την ασφάλεια των τροφίμων, ενώ άλλα θέματα αποτελούν το αντικείμενο νομοθετικών πράξεων που εκπονούνται επί του παρόντος.

(9) Συμπεράσματα και συστάσεις

Η εφαρμογή του άρθρου 7 της οδηγίας 86/362/EΟΚ του Συμβουλίου και του άρθρου 4 της οδηγίας 90/642/EΟΚ του Συμβουλίου, σχετικά με τον έλεγχο των καταλοίπων φυτοφαρμάκων, είναι κατά κανόνα ικανοποιητική σε ολόκληρη την Κοινότητα και επέτρεψε, για πρώτη φορά, την αξιολόγηση της πραγματικής κατάστασης στην Κοινότητα όσον αφορά την πρόσληψη καταλοίπων φυτοφαρμάκων σε οπωροκηπευτικά, από τους καταναλωτές. Είναι ενθαρρυντική η διαπίστωση ότι τα επίπεδα καταλοίπων φυτοφαρμάκων που έχουν ανιχνευθεί μέχρι σήμερα δεν εγκυμονούν κινδύνους υγείας για τους καταναλωτές. Εντούτοις, δεν θα πρέπει να επαναπαυθεί κανείς και η Επιτροπή, μαζί με τα κράτη μέλη, θα πρέπει να εξακολουθήσει να παρακολουθεί στενά τα επίπεδα καταλοίπων φυτοφαρμάκων στα τρόφιμα και να εξετάζει τα συγκεκριμένα θέματα προβληματισμού που περιλαμβάνονται στο τμήμα 8 ανωτέρω. Ειδικότερα, η Επιτροπή συνιστά μια ολοκληρωμένη προσέγγιση, όπως προτείνεται στη Λευκή Βίβλο για την ασφάλεια των τροφίμων. Η προσέγγιση αυτή, με την οποία η Επιτροπή θα είναι ενδεχομένως σε θέση να αξιολογεί την παρουσία όλων των ειδών ουσιών, όπως είναι τα κατάλοιπα ρυπαντών, τα φυτοφάρμακα, οι πρόσθετες ύλες, τα κτηνιατρικά φάρμακα, κλπ, στα τρόφιμα, θα είναι δυνατόν να εφαρμοστεί μόνον εφόσον υπάρχουν συντονισμένα κοινοτικά προγράμματα ελέγχου για όλα τα εν λόγω είδη ουσιών. Θα πρέπει επίσης να διαθέτει ένα σύνολο διαιτητικών προτύπων για διάφορες κατηγορίες ευρωπαίων καταναλωτών, το οποίο θα παρέχει τη δυνατότητα αξιολόγησης της παρουσίας των εν λόγω ουσιών.