Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για τη θέσπιση ειδικού προγράμματος έρευνας τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης στον τομέα της βιοτεχνολογίας (1994-1998) (94/C 228/08) (Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ) COM(94) 68 τελικό - 94/0086(CNS)

(Υποβλήθηκε από την Επιτροπή στις 30 Μαρτίου 1994)

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και ιδίως το άρθρο 130 Θ παράγραφος 4,

την πρόταση της Επιτροπής,

τη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου,

τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής,

Εκτιμώντας:

ότι το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με την απόφασή τους . . ./. . ./ΕΚ, θέσπισαν το τέταρτο πρόγραμμα-πλαίσιο κοινοτικών ενεργειών έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης (καλούμενων στο εξής Ε & ΤΑ) για τη χρονική περίοδο 1994-1998, στο οποίο καθορίζονται, μεταξύ άλλων, οι δραστηριότητες που πρέπει να αναληφθούν στον τομέα της βιοτεχνολογίας 7 ότι η παρούσα απόφαση βασίζεται στην αιτιολόγηση που εκτίθεται στο προοίμιο της παραπάνω απόφασης 7

ότι το άρθρο 130 Θ παράγραφος 3 προβλέπει ότι το πρόγραμμα-πλαίσιο εφαρμόζεται μέσω ειδικών προγραμμάτων, τα οποία εντάσσονται σε καθεμία από τις δράσεις που το απαρτίζουν 7 ότι σε κάθε ειδικό πρόγραμμα προσδιορίζεται ο τρόπος εκτέλεσής του, καθορίζεται η διάρκειά του και προβλέπονται τα μέσα που κρίνονται απαραίτητα 7

ότι το παρόν πρόγραμμα θα υλοποιηθεί κυρίως με ενέργειες επιμερισμένων δαπανών, συντονισμένες ενέργειες, συνοδευτικά μέτρα και μέτρα στήριξης 7

ότι, σύμφωνα με το άρθρο 130 Θ παράγραφος 3, πρέπει να εκτιμηθούν τα χρηματοδικά μέσα που απαιτούνται για την εκτέλεση του παρόντος ειδικού προγράμματος 7 ότι τα οριστικά ποσά καθορίζονται από την αρμόδια για τον προϋπολογισμό αρχή ανάλογα με τη σχετική προτεραιότητα, η οποία αποδίδεται στον τομέα που αποτελεί αντικείμενο του παρόντος προγράμματας εντός της πρώτης δράσης του τετάρτου προγράμματος-πλαισίου 7

ότι η απόφαση . . ./. . ./ΕΚ (τέταρτο πρόγραμμα-πλαίσιο) προβλέπει ότι ο μέγιστος συνολικός προϋπολογισμός του τετάρτου προγράμματος-πλαισίου θα επανεξεταστεί το αργότερο στις 30 Ιουνίου 1996 με προοπτική να προσαυξηθεί 7 ότι, ως αποτέλεσμα αυτής της επανεξέτασης, ενδέχεται να αυξηθεί και το πόσο που κρίνεται αναγκαίο για την εκτέλεση του παρόντος προγράμματος 7

ότι η έρευνα στον τομέα της βιοτεχνολογίας μπορεί να αυξήσει την αποδοτικότητα και τη βιωσιμότητα της γεωργίας και της βιομηχανίας, να αναβαθμίσει την προστασία του περιβάλλοντος και της υγείας και να βελτιώσει την ποιότητα των καταναλωτικών προϊόντων 7

ότι το παρόν πρόγραμμα μπορεί να συμβάλει αισθητά στην ανάκαμψη της οικονομίας, στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και στην αύξηση της απασχόλησης στην Κοινότητα, όπως αναφέρεται στο Λευκό Βιβλίο «Ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα και απασχόληση» (1) 7

ότι το περιεχόμενο του τετάρτου προγράμματος-πλαισίου κοινοτικών ενεργειών Ε & ΤΑ καθορίστηκε με βάση την αρχή της επικουρικότητας 7 ότι στο παρόν ειδικό πρόγραμμα προσδιορίζεται το περιεχόμενο των δραστηριοτήτων που πρέπει να αναληφθούν σύμφωνα με την αρχή αυτή στον τομέα της βιοτεχνολογίας 7

ότι η απόφαση . . ./. . ./ΕΚ (τέταρτο πρόγραμμα-πλαίσιο) προβλέπει ότι η κοινοτική δράση δικαιολογείται εφόσον, μεταξύ άλλων, η έρευνα συμβάλλει στην ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής της Κοινότητας καθώς και στην προώθηση της αρμονικής ανάπτυξης στο σύνολό της, χωρίς να θίγεται ο στόχος της επιστημονικής και τεχνικής ποιότητας 7 ότι το παρόν πρόγραμμα θεωρείται ότι συντελεί στην επίτευξη αυτών των σκοπών 7

ότι το παρόν πρόγραμμα και η εφαρμογή του συμβάλλουν στην ενίσχυση της συνέργειας, τόσο μεταξύ των δραστηριοτήτων Ε & ΤΑ που αναπτύσσουν στον τομέα της βιοτεχνολογίας τα ερευνητικά κέντρα, τα πανεπιστήμια και οι επιχειρήσεις, ιδίως οι μικρομεσαίες, των κρατών μελών, όσο και μεταξύ αυτών και των αντίστοιχων κοινοτικών δραστηριοτήτων Ε & ΤΑ 7

ότι στο παρόν ειδικό πρόγραμμα έχουν εφαρμογή οι κανόνες συμμετοχής των επιχειρήσεων, ερευνητικών κέντρων (συμπεριλαμβανομένου του ΚΚΕρ) και πανεπιστημίων καθώς και οι κανόνες για τη διάδοση των αποτελεσμάτων της έρευνας, οι οποίοι καθορίζονται με τα μέτρα που προβλέπει το άρθρο 130 Ι 7

ότι, για την εφαρμογή του παρόντος προγράμματος, είναι δυνατόν να αποδειχθούν σκόπιμες, εκτός από τη σύνδεση με αυτό των χωρών που καλύπτονται από τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΟΧ), και δραστηριότητες διεθνούς συνεργασίας με άλλες τρίτες χώρες και διεθνείς οργανισμούς σύμφωνα με το άρθρο 130 M 7

ότι η εφαρμογή του παρόντος προγράμματος περιλαμβάνει επίσης δραστηριότητες για τη διάδοση και αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της Ε & ΤΑ, ιδίως προς τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (MME) και, ειδικότερα, εκείνες που εδρεύουν στα κράτη μέλη ή στις περιφέρειες με τη μικρότερη συμμετοχή στο πρόγραμμα, καθώς και δραστηριότητες για την τόνωση της κινητικότητας και της επιμόρφωσης των ερευνητών, που θα αναπτυχθούν εντός του παρόντος προγράμματος και κατά το μέτρο που θα απαιτήσει η σωστή εκτέλεσή του 7

ότι για την εφαρμογή του παρόντος προγράμματος είναι αναγκαίο να προβλεφθούν μέτρα με σκοπό να διευκολυνθεί η συμμετοχή των MME, κυρίως με τεχνολογική παρότρυνση 7

ότι η βασική έρευνα στον τομέα της βιοτεχνολογίας πρέπει να ενθαρρυνθεί στο σύνολο της Κοινότητας, δεδομένου ότι αποτελεί πηγή καινοτομίας, που παρέχει ένα τεράστιο φάσμα επιστημονικών δυνατοτήτων για την ικανοποίηση των σημερινών αναγκών της κοινωνίας 7

ότι πρέπει να εκτιμηθούν οι οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις καθώς και οι ενδεχόμενοι τεχνολογικοί κίνδυνοι των δραστηριοτήτων που θα καλύψει το παρόν πρόγραμμα 7

ότι πρέπει αφενός να εξετάζεται διαρκώς και συστηματικώς η πρόοδος της εφαρμογής του παρόντος προγράμματος για να είναι δυνατή η προσαρμογή του, κατά περίπτωση, στις επιστημονικές και τεχνολογικές εξελίξεις στο συγκεκριμένο τομέα 7 αφετέρου πρέπει να διενεργηθεί σε εύθετο χρόνο ανεξάρτητη αξιολόγηση των επιτευγμάτων του προγράμματος με σκοπό να συγκεντρωθούν όλα τα στοιχεία εκτίμησης που θα είναι απαραίτητα κατά τον καθορισμό των στόχων του πέμπτου προγράμματος-πλαισίου Ε & ΤΑ 7 ότι τέλος, όταν περατωθεί το πρόγραμμα αυτό, πρέπει να διενεργηθεί η τελική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων του σε σχέση με τους στόχους που καθορίζονται στην παρούσα απόφαση 7

ότι, στις 23 Απριλίου 1990, το Συμβούλιο εξέδωσε την οδηγία 90/219/ΕΚ για την περιορισμένη χρήση γενετικώς τροποποιημένων μικροοργανισμών (2) και την οδηγία 90/220/ΕΚ για τη σκόπιμη ελευθέρωση γενετικών τροποποιημένων οργανισμών στο περιβάλλον (3) 7

ότι το ΚΚΕρ δύναται να συμμετάσχει στις έμμεσες ενέργειες που καλύπτονται από το παρόν πρόγραμμα 7

ότι ζητήθηκε σχετικά η γνώμη της Επιτροπής Επιστημονικής και Τεχνικής Έρευνας (Crest),

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Θεσπίζεται ειδικό πρόγραμμα έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης στον τομέα της βιοτεχνολογίας για τη χρονική περίοδο από (ημερομηνία έγκρισης του παρόντος προγράμματος) έως 31 Δεκεμβρίου 1998.

Άρθρο 2

1. Το ποσό που κρίνεται αναγκαίο για την εκτέλεση του προγράμματος ανέρχεται σε 552 εκατ. Ecu, συμπεριλαμβανομένου ποσοστού 7,5 % για τις δαπάνες προσωπικού και διοικητικής λειτουργίας.

2. Στο παράρτημα ΙΙ παρατίθεται ενδεικτική κατανομή του ποσού αυτού.

3. Το προαναφερόμενο ποσό, που κρίνεται αναγκαίο για την εκτέλεση του προγράμματος, ενδέχεται να αυξηθεί ως αποτέλεσμα της απόφασης που αναφέρεται στο άρθρο 1 παράγραφος 3 της απόφασης . . ./. . ./ΕΚ (τέταρτο πρόγραμμα-πλαίσιο) και σύμφωνα με αυτήν.

4. Οι διαθέσιμες πιστώσεις για κάθε οικονομικό έτος καθορίζονται από την αρμόδια για τον προϋπολογισμό αρχή σύμφωνα με τις επιστημονικές και τεχνολογικές προτεραιότητες που έχουν καθοριστεί από το τέταρτο πρόγραμμα-πλαίσιο.

Άρθρο 3

Οι λεπτομέρειες της εκτέλεσης του παρόντος προγράμματος, πλην των αναφερομένων στο άρθρο 5, προσδιορίζονται στο παράρτημα ΙΙΙ.

Άρθρο 4

1. Η Επιτροπή, επικουρούμενη καταλλήλως από ανεξάρτητους εξωτερικούς εμπειρογνώμονες, εξετάζει διαρκώς και κατά τρόπο συστηματικό την πρόοδο της εφαρμογής του παρόντος προγράμματος σε σχέση με τους στόχους που αναφέρονται στο παράρτημα Ι.

2. Ως συμβολή στη γενική αξιολόγηση των κοινοτικών δραστηριοτήτων που προβλέπονται στο άρθρο 4 παράγραφος 2 της απόφασης για τη θέσπιση του τετάρτου προγράμματος-πλαισίου, η Επιτροπή αναθέτει, σε εύθετο χρόνο, σε ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες να αξιολογήσουν τις δραστηριότητες που θα αναληφθούν στον ή στους τομείς, τους οποίους καλύπτει άμεσα το παρόν πρόγραμμα, καθώς και τη διαχείρισή τους κατά την πενταετία που έχει προηγηθεί της αξιολόγησης αυτής.

3. Μετά τη λήξη του παρόντος προγράμματος, η Επιτροπή αναθέτει σε ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες την τελική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων του σε σχέση με τους στόχους που καθορίζονται στο παράρτημα ΙΙΙ του τετάρτου προγράμματος-πλαισίου και στο παράρτημα Ι της παρούσας απόφασης. Η έκθεση τελικής αξιολόγησης διαβιβάζεται στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή.

Άρθρο 5

1. Η Επιτροπή καταρτίζει πρόγραμμα εργασιών σύμφωνα με τους στόχους που αναφέρονται στο παράρτημα Ι και το αναπροσαρμόζει κατά περίπτωση. Στο εν λόγω πρόγραμμα καθορίζονται λεπτομερώς οι επιστημονικοί και τεχνολογικοί στόχοι και προσδιορίζονται τα στάδια εφαρμογής του ειδικού προγράμματος καθώς και η προβλεπόμενη χρηματοδότηση για κάθε μέσο εκτέλεσης.

Το πρόγραμμα εργασιών είναι επίσης δυνατόν να προβλέπει συμμετοχή σε ορισμένες δραστηριότητες που εντάσσονται στο πλαίσιο Eureka.

2. Η Επιτροπή καταρτίζει προκηρύξεις για την υποβολή προτάσεων έργων με βάση το πρόγραμμα εργασιών.

Άρθρο 6

1. Υπεύθυνη για την εκτέλεση του προγράμματος είναι η Επιτροπή.

2. Στις περιπτώσεις που προβλέπονται στο άρθρο 7 παράγραφος 1, η Επιτροπή επικουρείται από επιτροπή, την οποία αποτελούν αντιπρόσωποι των κρατών μελών με πρόεδρο τον αντιπρόσωπο της Επιτροπής.

Ο αντιπρόσωπος της Επιτροπής υποβάλλει στην εν λόγω επιτροπή σχέδιο των μέτρων που πρόκειται να ληφθούν. Η επιτροπή γνωμοδοτεί επί του σχεδίου εντός προθεσμίας που δύναται να ορίσει ο πρόεδρος ανάλογα με τον επείγοντα χαρακτήρα του θέματος. Αποφασίζει με την πλειοψηφία που προβλέπεται στο άρθρο 148 παράγραφος 2 της Συνθήκης για την έκδοση των αποφάσεων, τις οποίες καλείται να λάβει το Συμβούλιο βάσει προτάσεως της Επιτροπής. Κατά την ψηφοφορία στην επιτροπή, οι ψήφοι των κρατών μελών σταθμίζονται σύμφωνα με το προαναφερόμενο άρθρο. Ο πρόεδρος δεν λαμβάνει μέρος στην ψηφοφορία.

Η Επιτροπή θεσπίζει τα σχεδιαζόμενα μέτρα, όταν αυτά είναι σύμφωνα με τη γνώμη της επιτροπής.

Όταν τα σχεδιαζόμενα μέτρα δεν είναι σύμφωνα με τη γνώμη της επιτροπής ή ελλείψει γνωμοδότησης, η Επιτροπή υποβάλλει χωρίς καθυστέρηση στο Συμβούλιο πρόταση για τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν. Το Συμβούλιο αποφασίζει με ειδική πλειοψηφία.

Εάν το Συμβούλιο δεν αποφασίσει εντός προθεσμίας ενός μηνός από την ημερομηνία υποβολής της πρότασης, τα προτεινόμενα μέτρα θεσπίζονται από την Επιτροπή.

Άρθρο 7

1. Η διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 6 παράγραφος 2 εφαρμόζεται στις εξής περιπτώσεις:

- κατάρτιση και αναπροσαρμογή του προγράμματος εργασιών που αναφέρεται στο άρθρο 5 παράγραφος 1,

- αξιολόγηση των έργων Ε & ΤΑ που πρότεινε για να χρηματοδοτηθούν από την Κοινότητα καθώς και του προβλεπόμενου ποσού της χρηματοδότησης κατ' έργο εφόσον το ποσό αυτό υπερβαίνει τα 0,5 εκατ. Ecu,

- λήψη των αναγκαίων μέτρων για την αξιολόγηση του προγράμματος,

- κάθε αναπροσαρμογή της παρατιθέμενης στο παράρτημα ΙΙ ενδεικτικής κατανομής του ποσού που κρίνεται αναγκαίο, η οποία δεν έχει αποτελέσει αντικείμενο απόφασης της αρμόδιας για τον προϋπολογισμό αρχής.

2. Σε κάθε συνεδρίαση της επιτροπής, η Επιτροπή την ενημερώνει σχετικά με την εξέλιξη της εφαρμογής του συνόλου του προγράμματος.

Άρθρο 8

Η Επιτροπή εξουσιοδοτείται, κατά την έννοια του άρθρου 228 παράγραφος 1, να αρχίσει διαπραγματεύσεις για τη σύναψη διεθνών συμφωνιών συνεργασίας με ευρωπαϊκές τρίτες χώρες που δεν καλύπτονται από τη συμφωνία ΕΟΧ καθώς και με διεθνείς οργανισμούς, που εδρεύουν στην Ευρώπη με σκοπό τη σύνδεσή τους με το σύνολο του προγράμματος ή μέρος του ή τη συμμετοχή τους στο πρόγραμμα κατ' έργο.

Άρθρο 9

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στα κράτη μέλη.

(1) COM(93) 700 τελικό της 5. 12. 1993.

(2) ΕΕ αριθ. L 117 της 8. 5. 1990, σ. 1.

(3) ΕΕ αριθ. L 117 της 8. 5. 1990, σ. 15.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΙ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ

Το παρόν ειδικό πρόγραμμα αντικατοπτρίζει απόλυτα τις κατευθύνσεις του τετάρτου προγράμματος-πλαισίου, του οποίου εφαρμόζει τα κριτήρια επιλογής και διασαφηνίζει τους επιστημονικούς και τεχνολογικούς στόχους.

Η παράγραφος 4.Α του παραρτήματος ΙΙΙ πρώτη δράση του εν λόγω προγράμματος-πλαισίου αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του παρόντος προγράμματος.

ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

Η Επιτροπή παρουσίασε στο Λευκό Βιβλίο της με τίτλο «Ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα και απασχόληση» μια ανάλυση των δυνατοτήτων που παρέχει η βιοτεχνολογία, η οποία εμφανίζει σίγουρες υποσχέσεις, βασιζόμενες στην πανταχού παρουσία των βιοδιεργασιών και στην ανταγωνιστικότητα των κλάδων-χρηστών, αλλά εντοπίζει και αδυναμίες, στις οποίες θα πρέπει να επικεντρώσει κατά προτεραιότητα το ενδιαφέρον της η κοινοτική προσπάθεια. Οι οικονομικοί κλάδοι των οποίων η ανταγωνιστικότητα βασίζεται κατά σημαντικό ποσοστό στη βιοτεχνολογία (γεωργία, είδη διατροφής, χημεία, φαρμακευτική) απασχολούν στην Ευρώπη 16,4 εκατομμύρια άτομα και εξάγουν προϊόντα αξίας 132,8 δισεκατ. Ecu. Περίπου 600 επιχειρήσεις της Ευρώπης αναπτύσσουν δραστηριότητα σε κάποια από τις εκφάνσεις της σύγχρονης βιοτεχνολογίας, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται ορισμένες διεθνούς φήμης χημικές και φαρμακευτικές επιχειρήσεις. Η συνέχιση της ανάπτυξης αυτού του τομέα θα εξαρτηθεί από την ανάπτυξη ισχυρής και καινοτόμου επιστημονικής βάσης, την ύπαρξη εξαιρετικά ειδικευμένου και ικανού ανθρώπινου δυναμικού, την αποτελεσματική μεταφορά τεχνολογίας από την επιστήμη στη βιομηχανία, την ταχύρρυθμη ενσωμάτωση των νέων και καινοτόμων τεχνικών στην τρέχουσα πρακτική, την υιοθέτηση πολυεπιστημονικής προσέγγισης όσον αφορά τις βασιζόμενες στη βιοτεχνολογία διεργασίες, την επικύρωση επιστημονικών αρχών που είναι σε θέση να υποστηρίξουν μια ενιαία αγορά βιοτεχνολογικών προϊόντων καθώς και από την αρμονική εφαρμογή των βιοδιεργασιών εκείνων που εμφανίζονται ως εναλλακτικές επιλογές ευνοϊκές για την προαγωγή του περιβάλλοντος και της υγείας και της ευημερίας των ανθρώπων. Αν τηρηθούν αυτές οι κατευθυντήριες γραμμές, είναι βέβαιο ότι η επιδιωκόμενη για το 2000 αγορά βιοτεχνολογικών προϊόντων πλην τροφίμων, που υπολογίζεται σε 26-41 δισεκατ. Ecu, μπορεί να επιτευχθεί με υψηλό βαθμό ευρωπαϊκής συμμετοχής και κοινωνικής ικανοποίησης. Πρόκειται για μια κατάσταση χωρίς προηγούμενο στην ιστορία, δεδομένου ότι η βιοτεχνολογία αποτελεί πλέον απτή πραγματικότητα για τους επιστήμονες, τα πολιτικά κέντρα αποφάσεων και τη βιομηχανία, ενώ τα προηγούμενα ερευνητικά προγράμματα βασίζονταν σε υποσχέσεις για το μέλλον.

Η διάθεση στην αγορά, την περίοδο που καλύπτει το τέταρτο πρόγραμμα-πλαίσιο, της πρώτης γενεάς διαγονιδιακών φυτών με νέες επωφελείς ιδιότητες, ασφαλέστερων και αποτελεσματικότερων εμβολίων που προήλθαν από την τεχνολογία του ανασυνδυασμού του DNA ή φυσικών αντιμικροβιακών ουσιών που προφυλάσσουν τα τρόφιμα από τη μόλυνση, θα αποτελέσει ένα ιδιαίτερα σημαντικό βήμα προς την ουσιαστικότερη σύνδεση των βιοεπιστημών με την κοινωνία.

Ενώ τα δύο άλλα προγράμματα, που έχουν ως αντικείμενο την έρευνα βιοϊατρικής και υγείας και τη γεωργοβιομηχανική έρευνα, θα προωθήσουν την εφαρμογή της βιοτεχνολογίας στο πλαίσιο των κλαδικών δραστηριοτήτων τους που συνδέονται με την παροχή αγαθών και υπηρεσιών, το πρόγραμμα για τη βιοτεχνολογία θα διανοίξει περαιτέρω προοπτικές, διεισδύοντας εσκεμμένα στον πυρήνα της ζώσας ύλης. Η ροή πληροφοριών μεταξύ των τριών αυτών προγραμμάτων θα είναι καθοριστικός παράγοντας για την επιτυχία τους.

Καθήκον της Κοινότητας θα είναι να ενθαρρύνει, στο πλαίσιο αυτού του προγράμματος, την πρόοδο της έρευνας στις ειδικές περιπτώσεις κατά τις οποίες η κοινωνία αναμένει τα μεγαλύτερα οφέλη. Αυτό σημαίνει ότι θα υπάρχουν προνομιακά πεδία εκμετάλλευσης των νέων γνώσεων, των οποίων κοινός παρονομαστής είναι ότι απαιτούν μεγαλύτερη διασύνδεση συγγενών θεμάτων έρευνας ή/και τη συνένωση μεγάλων ομάδων εμπειρογνωμόνων σε διεθνές επίπεδο. Η ίδια προσπάθεια ενοποίησης θα απαιτηθεί για να εργαστούν τα ζωντανά κύτταρα για τον άνθρωπο με πλήρη ασφάλεια, να διευρυνθεί η ευρωπαϊκή συμβολή στα διεθνή έργα που έχουν ως αντικείμενο τα γονιδιώματα, για να υλοποιηθεί η νέα συμμαχία μεταξύ της σύγχρονης γεωργίας και του περιβάλλοντος με το γενετικό σχεδιασμό των καλλιεργούμενων φυτών ή τον έλεγχο της υγείας των ζώων ή για να υπερνικηθεί η καθαρά ακαδημαϊκή διάκριση μεταξύ νευρολογίας, ενδοκρινολογίας και ανοσολογίας, μέχρις ότου ανακαλυφθούν οι γενικές αρχές των κυτταρικών και μοριακών αλληλεπιδράσεων. Θα ενισχυθούν η διεθνής σύμπραξη στο επιστημονικό πρόγραμμα «Ανθρώπινα σύνορα» καθώς και οι δεσμοί με τα έργα της πρωτοβουλίας Eureka και, στο εσωτερικό της Κοινότητας, με τα εθνικά προγράμματα. Σε όλη την έκταση του προγράμματος θα αποδοθεί ιδιαίτερη προσοχή στους λεπτούς χειρισμούς με τους οποίους τα αποτελέσματα της έρευνας εντάσσονται στο πλαίσιο των κοινωνικοοικονομικών αναγκών. Σε ειδικές περιπτώσεις ενδέχεται να διεξαχθούν έργα επίδειξης, ενώ θα επιδιωχθεί η κατάλληλη παρακολούθηση των ηθικών και κοινωνικών παραμέτρων της καθολικής αποδοχής.

Το παρόν πρόγραμμα θα εφαρμοστεί με συντονισμό, κατά περίπτωση, με τα ειδικά προγράμματα «Τεχνολογίες πληροφοριών», «Μετρήσεις και δοκιμές», «Περιβάλλον» και «Στοχοθετημένη κοινωνικοοικονομική» έρευνα.

Θα ληφθούν επίσης μέτρα για την προώθηση της συμμετοχής των ΜΜΕ, κυρίως μέτρα τεχνολογικής παρότρυνσης και δημιουργίας σχέσεων ανάμεσα στα επιστημονικά πάρκα και στις ΜΜΕ που ασχολούνται με τη βιοτεχνολογία, όπως συνιστάται στο Λευκό Βιβλίο «Ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα και απασχόληση».

ΟΙ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Ε & Α

Στον πυρήνα οποιασδήποτε βιολογικής διαδικασίας, είτε φυσικής είτε ελεγχόμενης από τον άνθρωπο, βρίσκεται αναπόδραστα το ζωντανό κύτταρο, του οποίου η λειτουργία προσομοιάζει με ένα μικροσκοπικό εργοστάσιο.

Κάθε κύτταρο καταναλώνει πρώτες ύλες, μετατρέπει ενέργεια, παράγει μόρια μεγάλης αξίας όπως και απόβλητα, έχοντας μάθει μέσω της εξέλιξης πώς να εκτελεί αυτές τις εποικοδομητικές διεργασίες σε ισσοροπία με το περιβάλλον του. Τόσο στους ζωντανούς οργανισμούς που καλλιεργούνται για γεωργικούς σκοπούς όσο και στους βιοαντιδραστήρες που χρησιμοποιούνται για τη βιομηχανική παραγωγή πολύτιμων μορίων, εμφανίζονται αναρίθμητα κύττρα ως αθροίσματα «καθαρών» παραγωγικών μονάδων, των οποίων η εκμετάλλευση παρέχει όλα τα εχέγγυα της αειφορίας. Για να επικεντρωθεί η βιοτεχνολογία στο στοιχείο της εκείνο, κατά το οποίο διαφέρει ουσιαστικά από τις εναλλακτικές τεχνολογίες, το προβάδισμα πρέπει να δοθεί στην πλήρη κατανόηση των μηχανισμών με τους οποίους το κύτταρο κατορθώνει να είναι τόσο δραστήριο.

ΣΤΟΧΟΙ ΠΟΥ ΑΠΑΙΤΟΥΝ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΜΕΣΩΝ

Πεδίο 1: Το κυτταρικό εργοστάσιο

Η βιομηχανική και περιβαλλοντική εκμετάλλευση των ζωντανών κυττάρων είναι αδιανόητη, χωρίς τη συνδυασμένη συνεισφορά της βιολογίας, της μηχανικής διεργασιών και της πληροφορικής σε μια σφαιρική προσέγγιση, στην οποία πρέπει να βασίζεται. Οι νέες διεπαφές μεταξύ της βιοτεχνολογίας και των προηγμένων τεχνολογιών επιτρέπουν την ενοποίηση της βιολογίας και με άλλους επιστημονικούς και τεχνικούς τομείς. Πρέπει να προωθηθεί μια πολυεπιστημονική αντίληψη του κυτταρικού εργοστασίου με τη συμμετοχή πανεπιστημιακών και βιομηχανικών εργαστηρίων σε στενή σύνδεση μεταξύ τους.

Πρωταρχικός στόχος είναι να κατανοηθεί ο τρόπος με τον οποίο τα ζωντανά κύτταρα, ιδιαίτερα οι μικροοργανισμοί και τα ζωικά κύτταρα, κατορθώνουν να είναι παραγωγικά και πώς η βιομηχανία μπορεί να διδαχθεί από τις κυτταρικές διεργασίες, ώστε να συλλάβει και να θέσει σε εφαρμογή ασφαλείς, εξειδικευμένες και αειφόρες βιοδιεργασίες.

Θα πρέπει να αξιοποιηθούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο οι κατάλληλες βιολογικές γνώσεις που έχουν προκύψει από τις μελέτες με θέματα την κυτταρική βιολογία και τη διαβίβαση σημάτων, τις μακρομοριακές αλληλεπιδράσεις, την αναδίπλωση και την έκκριση των πρωτεϊνών, τις τροποποιήσεις που έπονται της μετάφρασης, τη γενετική σταθερότητα, τη μικροβιακή φυσιολογία και βιοποικιλότητα, τον έλεγχο των μεταβολικών ροών, τους εξτρεμόφιλους οργανισμούς, τους αντιμικροβιακούς παράγοντες κ.λπ. Θα υποστηριχθούν οι περιπτώσεις κατά τις οποίες ο συνδυασμός αυτών των βιολογικών δεδομένων με προσεγγίσεις μηχανικής έχει τις μεγαλύτερες πιθανότητες να υλοποιήσει το βιοτεχνολογικό δυναμικό του κυτταρικού εργοστοσίου, ιδίως σε τομείς όπως οι βασικές πτυχές της ζύμωσης, η βιομεταποίηση, η βιοκατάλυση, οι βιοαισθητήρες, οι έλεγχοι διεργασιών με νευρωνικά δίκτυα, η τεχνολογία των κυτταροκαλλιεργειών και των κυτταρικών συγκαλλιεργειών, η καθοδική επεξεργασία κ.λπ.

Οι ερευνητικές εργασίες θα επικεντρωθούν σε κατάλληλα γενικά θέματα, που παρουσιάζουν ενδιαφέρον για τη βιομηχανία και άλλους τελικούς χρήστες της βιοτεχνολογίας. Το τυπικό έργο θα πρέπει να απαιτεί την ενοποίηση της βιολογίας και της βιολογικής μηχανής και να αποσκοπεί στη συμπλήρωση των υφισταμένων κενών σε βασικές γνώσεις καθώς και στην άρση των τεχνολογικών εμποδίων που δεν επιτρέπουν την πλήρη εκμετάλλευση των ικανοτήτων του κυττάρου ως εργοστασίου για τη μετατροπή ή την παραγωγή χρήσιμων βιομορίων.

Η βιοασφάλεια των συστημάτων-φορέων, των κυτταρικών σειρών και των μικροβιακών καλλιεργειών θα αποτελέσει σημαντικό κριτήριο κατά την επιλογή των έργων για τη δράση αυτή.

Για τη βελτιστοποίηση των κοινοτικών πόρων και την καλύτερη δυνατή εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων της έρευνας, οι δραστηριότητες μηχανικής βιοδιεργασιών θα ασκηθούν σε συνέργεια και στενό συντονισμό με τις συνεισφορές που επιζητούνται βάσει του προγράμματος για τη γεωργοβιομηχανική έρευνα, το οποίο καλύπτει αλληλοσυνδεόμενες εργασίες σχετικές με τις εφαρμογές τεχνολογιών μεταποίησης, τελικής χρήσης και κλιμάκωσης προσαρμοσμένων στις βιομηχανικές συνθήκες. Στο πεδίο των κυτταρικών εργοστασίων η έμφαση δίδεται στην ανάπτυξη και τη βελτιστοποίηση τεχνολογιών δυνάμει γενικής εφαρμογής σε πολλούς κλάδους.

Πεδίο 2: Ανάλυση γονιδιωμάτων

Η συμμετοχή ευρωπαϊκών δικτύων στα διεθνή προγράμματα που έχουν ως αντικείμενο τα γονιδιώματα θα αφορά τη συνέχιση της ανάλυσης και του προσδιορισμού της νουκλεοτιδικής αλληλουχίας υποδειγματικών γονιδιωμάτων, όπως των Bacillus subtilis, Saccharomyces cerevisiae και Arabidopsis thaliana. Τα έργα χαρτογράφησης και προσδιορισμού της νουκλεοτιδικής αλληλουχίας θα συνδυάσουν τις αναγκαίες προσπάθειες για την ανακάλυψη νέων γονιδίων και τη μελέτη της γενετικής λειτουργίας τους. Θα καταβληθεί νέα προσπάθεια για να προωθηθεί η ανάπτυξη νέων λογισμικών και άλλων εργαλείων βιοπληροφορικής καθώς και για να ενσωματωθεί στα έργα, κατά περίπτωση, η ανάπτυξη και επέκταση της μεθοδολογικής βάσης και του αυτοματισμού. Θα διερευνηθούν επίσης οι σχετικοί μηχανισμοί μεταγραφής και αντιγραφής καθώς και τα υψηλότερα επίπεδα οργάνωσης των γονιδιωμάτων, πράγμα που είναι πλέον δυνατόν χάρις στην προοδευτική απόκτηση νέων γνώσεων σχετικά με την πλήρη σύνθεση και δομή του χρωμοσώματος.

Θα αναπτυχθούν και θα εφαρμοστούν νέες μεθοδολογίες που θα επιτρέψουν το λεπτομερή συσχετισμό των νεοανακαλυπτόμενων γονιδίων από οποιοδήποτε κατάλληλο υποδειγματικό γονιδίωμα με τις βιολογικές λειτουργίες που αυτά κωδικοποιούν. Προβλέπεται μια συστηματική προσέγγιση της έρευνας για τις λειτουργίες μέσω δικτύων ειδικευμένων εργαστηρίων, τα οποία, χρησιμοποιώντας στελέχη που έχουν υποστεί μετάλλαξη ή εμφανίζουν έλλειψη (αποκοπή) ή υπερέκφραση γενετικού υλικού και που φέρουν μη χαρακτηρισμένα γονίδια, θα διεξαγάγουν τυποποιημένες δοκιμές που καταδεικνύουν τις αντίστοιχες λειτουργίες. Αντιστρόφως, θα υποστηριχθούν οι στοχοθετημένες λειτουργίες με την υποβολή προτάσεων από κοινοπραξίες που θα επιθυμούσαν να αντιπαραβάλουν με ταχεία ανάλυση, π.χ. σε ζυμομύκητες, το σύνολο των αποδιοργανωμένων μεταλλακτών έναντι προκαθορισμένων φαινοτυπικών αλλοιώσεων με στόχο την ταυτοποίηση των σειρών γονιδίων που κωδικοποιούν κατάλληλες για τη βιομηχανία λειτουργίες. Θα αποδοθεί ιδιαίτερη προσοχή και σε άλλες καινοτόμους προσεγγίσεις (δηλαδή τις βασισμένες στο mRNA, στις αναλογίες στη γονιδιακή δομή ή μεταξύ των γονιδίων-υποκινητών κ.λπ.), οι οποίες μπορούν να αξιοποιηθούν, ώστε τα υπό εξέλιξη έργα με αντικείμενο το γονιδίωμα να αποδώσουν τα μέγιστα οφέλη από βιολογικής πλευράς. Με την κάλυψη του κενού ανάμεσα στις δραστηριότητες προσδιορισμού της νουκλεοτιδικής αλληλουχίας και στο χαρακτηρισμό των λειτουργιών αυτών των αλληλουχιών, θα διανοιχθεί άλλη μια δίοδος στην έννοια του κυτταρικού εργοστασίου από την πλευρά του γενετικού ελέγχου των μεταβολικών οδών. Θα εφαρμοστούν συγκριτικές μέθοδοι σε διάφορα γονίδια, συμπεριλαμβανομένου και του ανθρωπίνου. Οι προσεγγίσεις αυτές θα περιλάβουν την ανάπτυξη νέων διαδικασιών χαρτογράφησης με βάση τη χρήση καθετήρων (ανιχνευτών) από ομόλογο DNA υποδειγματικών γονιδιωμάτων, την ετερόλογη έκφραση σε βακτηρίδια ή μύκητες με τη βοήθεια του cDNA και την ανάπτυξη νέων λογισμικών πληροφορικής για τη βελτίωση της ανίχνευσης των λειτουργικών ή δομικών ομολογιών. Θα οργανωθούν η ανάπτυξη και η από κοινού εφαρμογή των προηγμένων τεχνολογιών καθώς και μια αποκεντρωμένη συλλογή ανταλλάξιμων κλώνων, καθετήρων και δεδομένων.

Λόγω των πιθανών ιατρικών εφαρμογών τους, οι εργασίες με αντικείμενο το ανθρώπινο γονιδίωμα θα συγκεντρωθούν στο ερευνητικό πρόγραμμα βιοϊατρικής και υγείας. Παρ' όλα αυτά, οι συγκριτικές προσεγγίσεις και οι συνακόλουθες τεχνολογικές εξελίξεις θα συμπεριλάβουν το ανθρώπινο DNA και θα ισχύσουν οι ίδιοι περιορισμοί όσον αφορά τα ανθρώπινα κύτταρα, δηλαδή η αλλοίωση των βλαστικών κυττάρων ή η επέμβαση σε οποιοδήποτε στάδιο της ανάπτυξης των εμβρύων, με στόχο την κληρονομική τροποποίηση των γενετικών χαρακτηριστικών του ανθρώπου, έχει αποκλειστεί από τους στόχους του προγράμματος. Θα δοθεί έμφαση στο συντονισμό με τα συνοδευτικά μέτρα του παρόντος προγράμματος που αφορούν τις ηθικές, τις κοινωνικές και τις νομικές πτυχές της βιοτεχνολογίας.

Πεδίο 3: Φυτική και ζωική βιοτεχνολογία

Μοριακή και κυτταρική βιολογία των φυτών

Η μοριακή και η κυτταρική βιολογία των φυτών, συμπεριλαμβανομένης της πρωτεϊνικής μηχανικής, η φυτοφυσιολογία και η φυτοπαθολογία, στο σημείο τομής των συμφερόντων της γεωργίας, της βιομηχανίας και του περιβάλλοντος, πρέπει να αξιοποιηθούν με έμφαση στην ανάγκη ολοκληρωμένης έρευνας. Θα αποδοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη μοριακή κατανόηση και εν καιρώ τροποποίηση κατάλληλων φυτικών διεργασιών, ως προσέγγιση που οδηγεί σε νέα γεωργικά ή δασικά προϊόντα, προσαρμοσμένα στις ανάγκες των χρηστών και της αγοράς, και σε μεθόδους παραγωγής συμβατές με το περιβάλλον, την υγεία και τις απαιτήσεις των καταναλωτών, πεδία που καλύπτονται από το πρόγραμμα γεωργοβιομηχανικής έρευνας. Η δραστηριότητα αυτή αναμένεται να εστιαστεί στην ταυτοποίηση, το χαρακτηρισμό και την εκμετάλλευση χρήσιμων βιολογικών γνωρισμάτων, και των αντίστοιχων γονιδίων, που έχουν μεγάλη γεωργική και βιομηχανική σημασία ως προς τη βελτίωση της ποιότητας και την αύξηση της αποδοχής από το περιβάλλον.

Θα συμπεριληφθούν η αντοχή στους βλαβερούς οργανισμούς και στις ασθένειες, η ανοχή του στρες, η ποιότητα και η ποσότητα - σε κυτταρικό επίπεδο - του αμύλου, των λιπαρών υλών, των χρήσιμων πρωτεϊνών, των φαρμακευτικών ουσιών που περιέχονται στα φύλλα, στους σπόρους, στις ρίζες κ.λπ., οι μηχανισμοί ανάπτυξης, αναπαραγωγής και αναγέννησης, τα βελτιωμένα ένζυμα και μακρομόρια για μεταποιητικούς σκοπούς.

Θα πρέπει να ληφθούν υπόψη οι επιστημονικές βάσεις που επιτρέπουν τον έλεγχο της ετερόλογης έκφρασης και της σταθερότητας της έκφρασης, κυτταρικές δομικές αναλύσεις (για την κατανόηση και τον έλεγχο της κυκλοφορίας των μορίων) ή τον προσδιορισμό των σχετικών με τη διατροφή και την υγιεινή ιδιοτήτων των συστατικών των τροφίμων και ζωοτροφών (για τον ακριβέστερο προσανατολισμό των στόχων της μοριακής βελτίωσης ποικιλιών προς καλλιέργειες με υγιεινά χαρακτηριστικά), επιδίωξη που συμπληρώνει ένα σημαντικό στόχο του προγράμματος γεωργοβιομηχανικής έρευνας. Το τυπικό έργο θα αποβλέπει στην επίτευξη του κατάλληλου βαθμού ενοποίησης ανάμεσα στις φυτοεπιστήμες και την τεχνολογία των τελικών χρήσεων καθώς και ανάμεσα στη στοχοθετημένη έρευνα και τα πεδία της βιολογίας των ευκαρυωτικών οργανισμών, τα οποία είναι πηγή καθοριστικών γνώσεων (ανάλυση γονιδιωμάτων, δομική ανάλυση μακρομορίων και ενζύμων, οδοί διαβίβασης σημάτων, βιοπληροφορική κ.λπ.).

Ζωική φυσιοπαθολογία

Οι χάρτες γενετικής σύνδεσης των γονιδιωμάτων των κατοικιδίων ζώων έχουν ήδη συμπληρωθεί, κυρίως στο πλαίσιο του προηγούμενου προγράμματος Bridge. Η χαρτογράφηση των γονιδίων θα εξυπηρετήσει ιδιαίτερα την επιλογή ζώων με γνωρίσματα όπως η αντοχή στις αθένειες, τα οποία ελέγχονται από πολλά γονίδια (θέσεις ποιοτικών γνωρισμάτων/QTL), την εξάλειψη γονιδίων που έχουν βλαβερές συνέπειες ή τη μεταβίβαση νέων χρήσιμων γονιδίων από διάφορες φυλές ζώων με κατάλληλη εκτροφή. Θα συσταθούν ή θα επεκταθούν ευρωπαϊκά δίκτυα για τη χαρτογράφηση των γονιδιωμάτων ζώων που επιλέγονται για τη γεωργική ή βιομηχανική σημασία τους. Με τις σχετικές μελέτες θα σημειωθεί σημαντική πρόοδος στις γνώσεις μας σχετικά με την ανάλυση των QTL. Θα υποστηριχθούν επίσης οι ερευνητικές δραστηριότητες με αντικείμενο τους μηχανισμούς αναπαραγωγής των κατοικίδιων ζώων, με την οφειλόμενη τήρηση των αρχών της πρόνοιας για τα ζώα και της γενετικής ποικιλότητας των ζώων.

Για την κατανόηση και την καταπολέμηση των σοβαρών ασθενειών του ανθρώπου και των ζώων είναι απαραίτητα τα ζωικά μοντέλα, διαγονιδιακά και άλλα. Θα διεξαχθούν μελέτες που θα επιτρέψουν την ανάπτυξη νέων τεχνικών για την αναπαραγωγή ζωικών μοντέλων με ακριβή και προκαθορισμένα γενετικά χαρακτηριστικά, προορισμένων να προσφέρουν εξειδικευμένες και υψηλής ποιότητας πληροφορίες σχετικά με τις παθολογικές διαταραχές. Θα υποστηριχθεί η έρευνα που παρέχει στοιχεία για το ρόλο ρυθμισμένων/απορρυθμισμένων πορειών ή γενετικώς κωδικοποιούμενων παραγόντων στη φυσιολογία της εξέλιξης συγκεκριμένων ασθενειών.

Ένας άλλος, εξίσου σημαντικός στόχος είναι η ανάπτυξη νέων μεθόδων γονιδιακής θεραπείας σωματικών κυττάρων, ειδικότερα φορέων για την αναπλήρωση εξασθενημένων ή ελλιπουσών γονιδιακών λειτουργιών, που παρουσιάζουν πιθανώς ιατρικό ενδιαφέρον. Το πρόγραμμα θα καλύψει και άλλες σχετικές τεχνικές, που αφορούν τα κύτταρα-δέκτες, για να αρθούν τα εμπόδια που συναντά η γενικευμένη εφαρμογή των πρωτοκόλλων γονιδιακής θεραπείας σωματικών κυττάρων. Θα ληφθούν επίσης υπόψη τα μοντέλα που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την αξιολόγηση της ίδιας της μεθόδου.

Στην περίπτωση των δύο τελευταίων θεμάτων, που ενδέχεται να έχουν αντίκτυπο στις μελλοντικές ιατρικές και κτηνιατρικές εφαρμογές, το παρόν πρόγραμμα θα εξακολουθήσει να εντοπίζει το ενδιαφέρον του στο σχεδιασμό και την ανάπτυξη πειραματικών εργαλείων, τα οποία οδηγούν σε πιθανή συνέργεια με τα ερευνητικά προγράμματα στο γεωργοβιομηχανικό τομέα και στον τομέα της βιοϊατρικής και της υγείας.

Πεδίο 4: Κυτταρική επικοινωνία στις νευροεπιστήμες

Η κυτταρική βιολογία, η μοριακή βιολογία, συμπεριλαμβανομένης της μοριακής γενετικής και βιοχημείας, καθώς και η φαρμακολογία θα συνδυαστούν με τη γενετική μηχανική για την προώθηση πολυεπιστημονικών μελετών με θέμα τη φυσιολογία και την επικοινωνία των κυττάρων του νευρικού συστήματος, με προοπτική την προαγωγή των νευροεπιστημών με την υποστήριξη των παραπάνω επιστημονικών ειδικοτήτων. Θα αποδοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη φυσιολογία της ανάπτυξης του νευρικού συστήματος, στη διαχείριση των πληροφοριών από τα νευρικά κύτταρα (ενδοκυτταρικά και διακυτταρικά φαινόμενα), στις πιθανές κυτταρικές δυσλειτουργίες, όπως εκείνες που συνδέονται με τις εκφυλιστικές ασθένειες του ανθρώπου και των ζώων, στην ανάπτυξη νευροψυχιατρικών φαρμάκων βιοτεχνολογικής προελεύσεως καθώς και δοκιμών in vitro για τη φαρμακοτοξικολογική μελέτη αυτών των ουσιών.

Τα έργα που περιλαμβάνουν στάδια σαφώς προσανατολισμένα προς ιατρικές ή κτηνιατρικές εφαρμογές θεωρείται ότι εντάσσονται μάλλον στο πλαίσιο των ερευνητικών προγραμμάτων στο γεωργοβιομηχανικό τομέα και στον τομέα της βιοϊατρικής και της υγείας, ενώ το παρόν πρόγραμμα τείνει να επικεντρωθεί σε μοριακές και κυτταρικές προσεγγίσεις καθώς και στην ανάπτυξη των απαραίτητων εργαλείων για την έρευνα σε τόσο λεπτομερειακό επίπεδο.

Τα τέσσερα πεδία δράσης που προαναφέρθηκαν θα επωφεληθούν από σειρά ειδικών μέτρων, τα οποία αποσκοπούν στην καλύτερη εναρμόνιση της επιστημονικής προόδου με την πραγματικότητα του οικονομικού κόσμου και συγκεκριμένα: στο συστηματικό συνδυασμό της προηγμένης βιοτεχνολογίας με όλο το φάσμα των καθιερωμένων επιστημονικών ειδικοτήτων και τεχνικών, ώστε να αυξηθεί ο έλεγχος των βιολογικών διεργασιών από τους ιατρούς 7 στον εντατικό διάλογο μεταξύ των επιστημονικών ομάδων, των χρηστών των αποτελεσμάτων της έρευνας και των ομάδων εμπειρογνωμόνων που διερευνούν τους νέους δείκτες ευημερίας 7 στην ταυτόχρονη εκτίμηση των παράπλευρων αποτελεσμάτων που έχει η αναγνώριση των οικονομικών και κοινωνικών περιορισμών (μέτρα για την ασφάλεια, ηθικά προβλήματα, εκπαίδευση, ενημέρωση του κοινού, στοχοθετημένη επαγγελματική κατάρτιση για τη σύνδεση της έρευνας και της βιομηχανίας).

ΣΤΟΧΟΙ ΠΟΥ ΘΑ ΕΠΙΔΙΩΧΘΟΥΝ ΜΕ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟ

Τέσσερις ακόμη δραστηριότητες θα αποτελέσουν αντικείμενο ερευνητικών έργων ή δικτύων συντονισμού. Στόχος στην περίπτωση αυτή θα είναι ο καταμερισμός της εργασίας και των πληροφοριών σε τομείς που παρουσιάζουν ταχεία εξέλιξη καθώς και η από κοινού χρήση των δεδομένων ή των μεθόδων που μπορούν να προσφέρουν ακλόνητες βάσεις για την περαιτέρω εξέλιξη των κανονιστικών μέτρων της επιστημονικής πολιτικής.

Πεδίο 5: Ανοσολογία και γενική εμβολιολογία

Στον τομέα της ανοσολογίας, οι νέες ουσίες που προέρχονται από τη βιοτεχνολογία και συνδέονται με το ανοσοποιητικό σύστημα (μονοκλωνικά αντισώματα, κυτοκίνες, αυξητικοί παράγοντες, υποδοχές, μόρια προσκόλλησης κ.λπ.), ενδέχεται να έχουν ορισμένες επιδράσεις που περιλαμβάνουν ή καταπολεμούν σοβαρές παθολογικές καταστάσεις του ανθρώπου και των ζώων. Θα αποδοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη δυνατότητα δρομολόγησης μελετών με θέμα τους μηχανισμούς αλληλεπίδρασης αυτών των ουσιών με τη φυσιολογία του οργανισμού, ώστε να αναπτυχθούν νέες φαρμακολογικές γενικές αρχές, που θα πρέπει να ανταποκρίνονται σε συγκεκριμένα ενδιαφέροντα του ερευνητικού προγράμματος βιοϊατρικής υγείας.

Η έρευνα σε θέματα γενικής εμβολιολογίας θα οργανωθεί από άκρο σε άκρο της Ευρώπης (ζωντανοί φορείς για εμβόλια, η ικανότητά τους να ανοσοποιούν φυσιολογικούς ή προανοσοποιημένους οργανισμούς, ασφάλεια της παρουσίας τους σε φυσιολογικούς και ανοσοκατασταλμένους ξενιστές καθώς και σε άλλα είδη που είναι πιθανόν να έλθουν σε επαφή με αυτούς 7 συστήματα χορήγησης αντιγόνων και ιδιαίτερα εκείνα που επιτρέπουν τη χορήγηση εφάπαξ δόσεων 7 εμβολιασμός από το βλεννογόνο και το στόμα 7 επαγωγή ανοσοαποκρίσεων Τ και/ή Β κ.λπ.). Οι ασθένειες που θα χρησιμοποιηθούν ως μοντέλα για την επίδειξη των νέων μεθόδων θα πρέπει να έχουν επιλεγεί με κριτήριο τη σημασία τους για την ιατρική ή την κτηνιατρική.

Πεδίο 6: Δομική βιολογία

Ο συστηματικός προσδιορισμός της τρισδιάστατης δομής των βιομορίων θα συντελέσει στη γνώση των σχέσεων που συνδέουν την πρωτοταγή με την τριτοταγή σύνταξη των βιολογικά δραστικών μακρομορίων και, περαιτέρω, με την τεταρτοταγή σύνταξη των συμπλόκων πολλαπλών υπομονάδων, που υπεισέρχονται στις περισσότερες βιολογικές δραστηριότητες. Η επιταχυνόμενη συσσώρευση στοιχείων σχετικών με τις δομές οξύνει τις ανάγκες όσον αφορά την αποθήκευση, την ανάκτηση και την ανάλυση των πληροφοριών αυτών (βλ. υποδομές).

Κεντρικός στόχος είναι η κατανόηση της δομικής βάσης των βιομορίων και των συμπλόκων (πρωτεΐνες, DNA, RNA, υδατάνθρακες και λιπαρές ύλες), που είναι απαραίτητη για την ανακάλυψη και τον καθορισμό νέων βιοχημικών μορίων. Η βελτίωση της διαχωριστικής ικανότητας των τεχνικών και η αύξηση του μεγέθους των δομών που μπορούν να αναλυθούν με τη βοήθειά τους θα έχουν καίρια σημασία. Αυτές οι τεχνικές εξελίξεις θα επιτρέψουν τη διεξαγωγή ερευνών για τις υποκυτταρικές δομές, όπως τα χρωμοσώματα, τα splicesome, τα ρεπλισώματα, με περαιτέρω επίδραση στη βιολογία.

Τα βιολογικά μακρομόρια που καταλύουν χημικές αντιδράσεις (ένζυμα, απόζυμα, ριβόζυμα) παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη βιομηχανία. Για τη σύνθεση βιοκαταλυτών, με νέες ιδιότητες, θα εξεταστούν δύο διαφορετικοί και αλληλοσυμπληρούμενοι τρόποι. Ο πρώτος συνίσταται στον ορθολογικό σχεδιασμό βιομορίων, πράγμα που απαιτεί τη λεπτομερή κατανόηση και τον έλεγχο της στερεοχημικής διαμόρφωσης και της δραστικότητας (θέση των λειτουργικών ομάδων, χαρακτηριστικά της αναδίπλωσης). Ο δεύτερος τρόπος είναι η κατευθυνόμενη μοριακή εξέλιξη in vitro. Αυτή η τεχνολογικά χρήσιμη εναλλακτική λύση αντί του ορθολογικού σχεδιασμού συνίσταται σε ένα μεγάλο ετερογενές απόθεμα βιομορίων, τα οποία υποβάλλονται σε πολλαπλούς κύκλους επιλογής, γονιδιακού πολλαπλασιασμού και μετάλλαξης, οδηγώντας σε βιομόρια με τις επιθυμητές ιδιότητες. Το RNA, δρώντας ταυτόχρονα ως γενετικό μήνυμα και ως ένζυμο, αποτελεί ιδανικό μόριο για τα πειράματα εξέλιξης in vitro που θα επιζητηθούν.

Τέλος, θα τονωθεί η ανερχόμενη διεπαφή μεταξύ βιολογίας και ηλεκτρονικής με προοπτική να κατορθωθεί η ενοποίηση των μέσων της δομικής βιολογίας, της μοριακής μηχανικής και της νανολιθογραφίας, ώστε να προκύψουν νέες δυνατότητες σχεδιασμού λειτουργικών μονάδων που θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν τροποποιήσεις νανομετρικής κλίμακας.

Πεδίο 7: Προκανονιστική έρευνα, βιοποικιλότητα και κοινωνική αποδοχή

Θα επιδιωχθεί η καλύτερη εναρμόνιση των εθνικών προσπαθειών με τις κοινοτικές, όταν αυτή οδηγεί στην ανάπτυξη μεθόδων ή στην παραγωγή δεδομένων που επιτρέπουν να ενισχυθούν οι ορθολογικές βάσεις των κανονιστικών προσεγγίσεων και να προαχθεί η επεξεργασία διεθνώς αποδεκτών προτύπων και συστημάτων για την εκτίμηση των κινδύνων. Η δραστηριότητα αυτή θα ενθαρρυνθεί σε τρία πεδία έρευνας: ανάπτυξη φαρμακο-τοξικολογικών δοκιμών in vitro, αξιολόγηση από πλευράς βιοασφάλειας των προϊόντων της βιοτεχνολογίας και ανάπτυξη διεργασιών που θα προσφέρουν λύσεις στα περιβαλλοντικά προβλήματα.

Στην περίπτωση των δοκιμών in vitro, το ενδιαφέρον επικεντρώνεται κατά προτεραιότητα στη νευροβιολογία, στην ανοσολογία και στη φαρμακοτοξικολογία της ανάπτυξης καθώς και στην παραγωγή καλλιεργειών ή συγκαλλιεργειών κυττάρων που διατηρούν το φυσιολογικό μεταβολισμό τους, με σαφή στόχο την παροχή μεθόδων και δεδομένων που θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως εναλλακτικές λύσεις αντί των πειραμάτων σε ζώα και, ενδεχομένως, να διατεθούν για μελέτες προελέγχου της καταλληλότητας, του είδους εκείνων που προβλέπονται στο ερευνητικό πρόγραμμα βιοϊατρικής και υγείας.

Όσον αφορά την αξιολόγηση από πλευράς βιοασφάλειας των διαγονιδιακών οργανισμών και των παραγώγων τους, θα δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στους κινδύνους που ενδεχομένως συνεπάγεται η ελευθέρωση στο περιβάλλον γενετικώς τροποποιημένων οργανισμών, συμπεριλαμβανομένων των ζωντανών εμβολίων από ανασυνδυασμό, καθώς και στην επιστημονική υποστήριξη της εφαρμογής του κοινοτικού κανονιστικού πλαισίου για την ασφάλεια του ανθρώπου και του περιβάλλοντος.

Θα πρέπει να εφαρμοστεί διεπίπεδη προσέγγιση. Πρώτον, στο βασικό επίπεδο της μοριακής οικολογίας και, δεύτερον, στο επίπεδο της προκανονιστικής έρευνας, με την οποία συγκεντρώνονται στοιχεία για την τεκμηρίωση των επιστημονικών εκτιμήσεων και των αποφάσεων των κανονιστικών αρχών.

Οι περισσότερες από τις μελέτες αυτές, ιδίως η προκανονιστική έρευνα, θα πρέπει να συμπληρωθούν με επιτόπιες δοκιμές, ώστε να ληφθούν υπόψη οι περιβαλλοντικοί παράγοντες.

Η μικροβιακή οικολογία δεν είναι μόνο χρήσιμη για την προκανονιστική έρευνα αλλά αποτελεί και απαραίτητο στοιχείο των μελετών με θέμα την περιβαλλοντική βιοτεχνολογία και τη μικροβιακή βιοποικιλότητα.

Για να αποδώσει η περιβαλλοντική βιοτεχνολογία χρήσιμα αποτελέσματα, απαιτείται κατάλληλος συνδυασμός των γνώσεων που αποκτώνται μέσω της μικροβιακής οικολογίας, της μικροβιακής ποικιλότητας και της βιομεταποίησης (βλ. κυτταρικό εργοστάσιο), με σκοπό την πρόληψη, την ανίχνευση επικίνδυνων ουσιών και την αποκατάσταση του περιβάλλοντος.

Απαιτείται πληρέστερη κατανόηση της μικροβιακής ποικιλότητας, με ιδιαίτερη έμφαση στο μικροβιακό χαρακτηρισμό σε ακραίους οικοτόπους, στις στρατηγικές απομόνωσης και στις διαδικασίες καλλιέργειας, στην απευθείας ανάλυση των μικροβιακών κοινοτήτων με προσδιορισμό της νουκλεοτιδικής αλληλουχίας του DNA, στη βιοσυστηματική με τη βοήθεια μοριακών τεχνικών και χαρακτήρων-δεικτών, στις στρατηγικές ταχείας μαζικής ανάλυσης και στη διατήρηση.

Οι μελέτες με θέμα τη φυτική και τη ζωική ποικιλότητα θα αποτελέσουν επίσης μέρος της γενικότερης προσέγγισης, η οποία συνίσταται στη χρήση της μοριακής και της κυτταρικής βιολογίας για μεθοδολογικές βελτιώσεις με σκοπό τη διατήρηση των υφισταμένων γενετικών πόρων ή την εξερεύνηση της ανεκμετάλλευτης ποικιλότητας.

Θα καταβληθεί ιδιαίτερη προσπάθεια στο πεδίο της ανάλυσης παράπλευρων ζητημάτων, όπως οι αντιλήψεις του κοινού και η αποδοχή γενικά της βιοτεχνολογίας, σε συνάρτηση με τη δραστηριότητα οριζοντίου χαρακτήρα που αφορά τις ηθικές, κοινωνικές και νομικές πτυχές των βιοεπιστημών και της βιοτεχνολογίας και λαμβανομένων υπόψη της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τη Βιοδεοντολογία και περιβαλλοντικών παραμέτρων.

Πεδίο 8: Υποδομές

Ανάπτυξη της βιοπληροφορικής, της υποδομής πληροφοριών και των κέντρων πόρων (βάσεις δεδομένων, συλλογές γενετικού υλικού κ.λπ.) ως υπηρεσιών και ως μέσων για τη στήριξη των ερευνών μεγαλύτερης κλίμακας που διεξάγουν η Κοινότητα και τα κράτη μέλη της. Οι υπηρεσίες αυτές αποβλέπουν στην υποστήριξη και στην ενίσχυση των γενικότερων στόχων του προγράμματος βιοτεχνολογίας, ιδίως όσον αφορά τον προσδιορισμό της νουκλεοτιδικής αλληλουχίας στα γονιδιώματα, τη δομική βιολογία και τη βιοποικιλότητα. Θα καταβληθεί ιδιαίτερη προσπάθεια, ώστε οι υπηρεσίες αυτές να ανταποκρίνονται στις ανάγκες όλων, συμπεριλαμβανομένων των μεγάλων βιομηχανιών και των ΜΜΕ, σε σχέση με την έρευνα.

Θα πρέπει να ληφθούν τα μέτρα που απαιτούνται για να εξασφαλιστούν η κατάλληλη δημοσιότητα και η ευρεία κυκλοφορία των συλλογών καθώς και των πληροφοριών που περιέχονται σε βάσεις δεδομένων. Στην περίπτωση των συλλογών βιολογικού υλικού, θα προωθηθεί η σύζευξη των κυκλωμάτων διανομής δειγμάτων και των συναφών συστημάτων πληροφορικής για να διευκολυνθούν η πρόσβαση στους καταλόγους αποθηκευμένου υλικού και, ενδεχομένως, οι παραγγελίες και οι παραδόσεις.

Οι μεγάλες επιστημονικές και τεχνικές κοινότητες πρέπει να έχουν απλή και, κατά το μέτρο του δυνατού, ενιαία πρόσβαση στις διαδικασίες εισαγωγής και ανάκτησης πληροφοριών από διάφορες πηγές δεδομένων, συμπεριλαμβανομένων των βιβλιογραφικών καταλόγων. Για να επιτευχθούν οι παραπάνω στόχοι, είναι απαραίτητο να υποστηριχθούν οι ακόλουθες δραστηριότητες: ανάπτυξη εύχρηστων διεπαφών, εργαλεία παραπομπών και πορείας (πλοήγησης) μεταξύ διαφορετικών εγγραφών δεδομένων, διασύνδεση διαφόρων εθνικών και κοινοτικής κλίμακας βάσεων δεδομένων μέσω ευρωπαϊκών δικτύων, γενικικευμένη χρήση προτύπων, και, κατά περίπτωση, καθορισμός νέων μορφότυπων ανταλλαγής δεδομένων. Θα πρέπει να ενθαρρυνθεί η στενή συνεργασία με τα προγράμματα Ε & ΤΑ του τομέα των τεχνολογιών των πληροφοριών, ώστε να αξιοποιηθούν οι πρόοδοι και τα επιτεύγματά τους.

Οι ερευνητικές δραστηριότητες με αντικείμενο τις νέες τεχνικές βιοπληροφορικής θα υποστηριχθούν στις περιπτώσεις κατά τις οποίες μπορούν να συμβάλουν στη βελτίωση του σκέλους των προαναφερόμενων εργασιών που αφορά την παροχή υπηρεσιών.

ΣΤΟΧΟΙ ΠΟΥ ΘΑ ΕΠΙΔΙΩΧΘΟΥΝ ΜΕ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΟΡΙΖΟΝΤΙΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ

Δραστηριότητες επίδειξης στη βιοτεχνολογία

Οι νέες βιοτεχνολογίες που απορρέουν από την πρώτη γραμμή της ευρωπαϊκής έρευνας αντιμετωπίζουν ειδικής φύσεως δυσχέρειες και κοινωνικοοικονομικούς φραγμούς, που δεν επιτρέπουν την πλήρη εκμετάλλευσή τους στην αγορά. Οι ευρωπαίοι ερευνητές στον τομέα της βιοτεχνολογίας εξασφαλίζουν συνεχώς πλούσια παροχή δυνατοτήτων, επωφελών για την κοινωνία από πολλές απόψεις. Εντούτοις, διάφορες τεχνικοοικονομικές αβεβαιότητες, σύμφυτες με την εφαρμογή τόσο σύνθετων διεπιστημονικών διεργασιών (τις οποίες δεν κατανοούν εύκολα οι χρήστες της τεχνολογίας ή/και, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, φοβάται το ευρύ κοινό), παρεμποδίζουν την πλήρη αξιοποίηση των προσπαθειών που απορροφά η έρευνα και αυξάνουν τον απαιτούμενο χρόνο και τους κινδύνους που συνεπάγεται η διείσδυση στην αγορά νέων αλλά αποδεδειγμένων βιοτεχνολογικών αρχών. Η κοινοτική χρηματοδοτική ενίσχυση προσεκτικά επιλεγμένων δραστηριοτήτων επίδειξης στη βιοτεχνολογία θα παροτρύνει τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να διαθέσουν τα δαπανηρά διεπιστημονικά μέσα, που είναι αναγκαία σε κρίσιμη μάζα για να αρθούν τα παραπάνω εμπόδια, και συνεπώς θα διεκολύνει την υιοθέτηση των νέων βιοτεχνολογιών από πιθανούς χρήστες στη βιομηχανία και στις υπηρεσίες.

Η βιοτεχνολογική επίδειξη μπορεί να συνδυαστεί με οποιοδήποτε από τα επιστημονικά και τεχνολογικά πεδία έρευνας που καλύπτει το παρόν ειδικό πρόγραμμα, θα πραγματωθεί δε σε στενή συνεργασία και συνέργεια με τα ερευνητικά προγράμματα στο γεωργοβιομηχανικό τομέα και στον τομέα της βιοϊατρικής και υγείας, με συνένωση πόρων από όλες τις επιστημονικές ειδικότητες που είναι σημαντικές ως προς την εκτέλεση των έργων. Απαιτείται υψηλός βαθμός θεματικής ευελιξίας, προκειμένου να προσδιοριστούν από τη βάση προς την κορυφή (bottom-up) οι δραστηριότητες επίδειξης που προβλέπεται να έχουν τον ισχυρότερο αντίκτυπο, σε σχέση τόσο με την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας όσο και με την προώθηση μιας αντικειμενικής θεώρησης της βιοτεχνολογίας εκ μέρους του κοινού. Στα πεδία όπου πιθανώς θα εστιαστεί το ενδιαφέρον συγκαταλέγονται: νέες προσεγγίσεις στην κυτταρική τεχνολογία και στη βιοχημική μηχανική, ικανές να μεγιστοποιήσουν τα οφέλη από τα κυτταρικά εργοστάσια 7 νέα εμβόλια 7 χρήση διαγονιδιακών φυτών και ζώων ως μοντέλων 7 εφαρμογές των μικροοργανισμών ως μέσων βιοαποκατάστασης του περιβάλλοντος για την εξάλειψη των τοξικών αποβλήτων.

Ήθικές, κοινωνικές και νομικές πτυχές

Θα ενθαρρυνθεί και, όταν υπάρχει ανάγκη, θα οργανωθεί επιτούτου η συμμετοχή της Κοινότητας σε διάλογο που θα καλύψει όλες τις σχετικές κοινωνικοπολιτικές και βιοδεοντολογικές θέσεις, λαμβάνοντας υπόψη τις πολιτιστικές διαφορές και τις ισχύουσες εθνικές πολιτικές. Οι επιστημονικές μελέτες που θα διεξαχθούν, παραδεχόμενες τις επικρατούσες απόψεις σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, θα επικεντρωθούν στη διεπιστημονική προσέγγιση θεμάτων, που θα επιλεγούν με κριτήρια την ουσιαστική σημασία και τις πιθανές επιπτώσεις τους στο πλαίσιο του προγράμματος βιοτεχνολογίας, καθώς και στις εφαμογές των αποτελεσμάτων τους (π.χ. έρευνα για τα γονιδιώματα, βιοποικιλότητα, δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και, ιδιαίτερα, εξαίρεση της έρευνας στα διπλώματα ευρεσιτεχνίας, εισαγωγή νέων βιοτεχνολογικών προϊόντων για τη βιομηχανία και το περιβάλλον, διαγονιδιακά ζώα, νευροεπιστήμες). Οι δραστηριότητες αυτές θα συμβάλουν επίσης, κατά περίπτωση, στον προσδιορισμό πεδίων για την εφαρμογή κοινών αρχών - στο σημείο αυτό θα ληφθεί υπόψη το σχέδιο Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τη Βιοδεοντολογία του Συμβουλίου της Ευρώπης - καθώς και για την επίτευξη συμφωνίας όσον αφορά την καλύτερη δυνατή ερμηνεία αυτών των αρχών. Θα διευκολυνθεί τέλος η συνεχής ενημέρωση των επιστημονικών δεδομένων στα οποία στηρίζεται η διαδικασία κανονιστικών ρυθμίσεων.

Αντιλήψεις του κοινού

Θα συγκροτηθούν εξειδικευμένες ομάδες εργασίας για να προετοιμάσουν πρωτοβουλίες ad hoc, όπως συνέδρια πρακτικής εργασίας, διασκέψεις, σύνταξη εκθέσεων και έρευνες, σημαντικές για τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται το κοινό τη βιοτεχνολογία. Η ακριβής και έγκαιρη ενημέρωση για τους στόχους της έρευνας, τις επιστημονικές ανακαλύψεις, τις γνώσεις που προκύπτουν και τα εμπόδια που παρουσιάζονται αποτελεί καθοριστικό στοιχείο της διαμόρφωσης των αντιλήψεων του κοινού για τη βιοτεχνολογία, οι οποίες πρέπει να αναθεωρηθούν σε ανοικτή συζήτηση σχετικά με τις πιθανές εφαρμογές αυτής της νέας τεχνολογίας και τις επιπτώσεις των αποτελεσμάτων της. Εκτός από τη διάδοση των παραπάνω πληροφοριών, έχει μεγάλη σημασία να καταδειχθεί, κυρίως με συνέδρια και έρευνες, ότι οι προτάσεις και οι ανησυχίες που διατυπώνονται από το κοινό λαμβάνονται υπόψη κατά το στρατηγικό προγραμματισμό.

Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις

Η καθιέρωση σύγχρονων και αειφόρων συστημάτων παραγωγής θα αποτελέσει σημαντικό συντελεστή της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας και της απασχόλησης. Για το λόγο αυτό θα προωθηθούν οι δυνατότητες τις οποίες παρέχει η βιοτεχνολογία. Σε μεγάλους βιομηχανικούς κλάδους (γεωργική βιομηχανία, φαρμακευτικά προϊόντα, χημικά προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας), ενώ αυξάνονται τα νέα προϊόντα που οφείλονται στη βιοτεχνολογική έρευνα (π.χ., νέα φαρμακευτικά προϊόντα), η σημερινή παραγωγική διαδικασία βασίζεται γενικά σε κλασικές τεχνικές. Θα καταβληθεί προσπάθεια να αξιολογηθούν οι έμμεσες συνέπειες του ερευνητικού προγράμματος που αφορά τη βιοτεχνολογία, οι οποίες οδηγούν στη συγχώνευση νέων μέσων και μεθόδων με μια προϋπάρχουσα βάση καθιερωμένων πρακτικών προς όφελος των παραδοσιακών βιομηχανικών κλάδων. Ταυτόχρονα, θα εξεταστούν η ανάπτυξη νέων τομέων βιομηχανικής δραστηριότητας, βασιζόμενων στις δυνατότητες που παρέχονται στις ερευνητικές ΜΜΕ, και τα σχετικά ειδικά μειονεκτήματα/πλεονεκτήματα που διαπιστώνονται στην Ευρώπη.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ

ΤΡΟΠΟΣ ΕΚΤΕΛΕΣΗΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

1. Ο τρόπος χρηματοδοτικής συνεισφοράς της Κοινότητας προβλέπεται στο παράρτημα IV της απόφασης για το τέταρτο πρόγραμμα-πλαίσιο.

Ο τρόπος συμμετοχής των επιχειρήσεων, των ερευνητικών κέντρων και των πανεπιστημίων καθώς και ο τρόπος διάδοσης των αποτελεσμάτων προσδιορίζονται στα μέτρα που προβλέπονται από το άρθρο 130 I της Συνθήκης.

Παρ' όλα αυτά, για την εκτέλεση του παρόντος προγράμματος ισχύουν οι ακόλουθες διευκρινίσεις/παρεκκλίσεις:

1.1. Δικαίωμα συμμετοχής στο πρόγραμμα, με χρηματοδοτική ενίσχυση από την Κοινότητα, έχουν:

α) όλα τα νομικά πρόσωπα που εδρεύουν και ασκούν κανονικά δραστηριότητες Ε & Α

- στην Κοινότητα ή

- σε τρίτη χώρα, που έχει συνδεθεί εξ ολοκλήρου ή εν μέρει με την εφαρμογή του συγκεκριμένου προγράμματος, μετά από συμφωνία μεταξύ αυτής και της Επιτροπής 7

β) το Κοινό Κέντρο Ερευνών.

1.2. Δικαίωμα συμμετοχής στο πρόγραμμα, χωρίς χρηματοδοτική ενίσχυση από την Κοινότητα και με την προϋπόθεση ότι η συμμετοχή τους παρουσιάζει ενδιαφέρον για τις κοινοτικές πολιτικές, έχουν:

α) τα νομικά πρόσωπα που εδρεύουν σε χώρα η οποία έχει συνάψει με την Κοινότητα συμφωνία επιστημονικής και τεχνικής συνεργασίας με αντικείμενο ενέργειες καλυπτόμενες από το πρόγραμμα, με την προϋπόθεση ότι η συμμετοχή τους είναι σύμφωνη με τις διατάξεις της εν λόγω συμφωνίας 7

β) τα νομικά πρόσωπα που εδρεύουν σε ευρωπαϊκές χώρες 7

γ) οι διεθνείς οργανισμοί έρευνας.

1.3. Σε κατάλληλες ειδικές περιπτώσεις, η συμμετοχή των ευρωπαϊκών διεθνών οργανισμών μπορεί να χρηματοδοτηθεί με τους ίδιους όρους, όπως η συμμετοχή των κοινοτικών οργανισμών.

2. Το παρόν πρόγραμμα θα υλοποιηθεί με έμμεσες ενέργειες, δηλαδή με χρηματοδοτική συμμετοχή της Κοινότητας σε δραστηριότητες Ε & ΤΑ που αναπτύσσουν τρίτοι ή τα ινστιτούτα του ΚΚΕρ σε συνεργασία με τρίτους.

2.1. Ενέργειες επιμερισμένων δαπανών, που καλύπτουν τα εξής:

- τα έργα Ε & ΤΑ που εκτελούνται από επιχειρήσεις, ερευνητικά κέντρα και πανεπιστήμια, συμπεριλαμβανομένων των κοινοπραξιών για την εκτέλεση ολοκληρωμένων έργων, που συνενώνουν τους φορείς αυτούς στη μελέτη θεμάτων κοινού ενδιαφέροντος,

- την τεχνολογική παρότρυνση, με την οποία επιδιώκεται να προωθηθεί και να διευκολυνθεί η συμμετοχή των MME με πριμοδοτήσεις που καλύπτουν την αναγνωριστική φάση και δραστηριότητες Ε & ΤΑ, συμπεριλαμβανομένης της αναζήτησης συνεργατών, καθώς και με συλλογική έρευνα. Οι πριμοδοτήσεις αυτές χορηγούνται μετά από επιλογή προσχεδίων προτάσεων, οι οποίες μπορούν να υποβάλλονται ανά πάσα στιγμή,

- την υποστήριξη της χρηματοδότησης υποδομής ή εγκαταστάσεων που είναι απαραίτητες για την υλοποίηση μιας συντονιστικής δράσης (ενισχυμένη συντονιστική δραστηριότητα),

- τις ενέργειες επίδειξης, όπως ορίζονται στο παράρτημα ΙΙΙ του προγράμματος-πλαισίου, οι οποίες αποσκοπούν, μεταξύ άλλων με πριμοδοτήσεις σκοπιμότητας και άμεσες επιδοτήσεις προς τους τεχνολόγους, στην εξουδετέρωση των ειδικών εμποδίων που συναντά η χρήση των νέων τεχνολογιών και στη δημιουργία δεσμών μεταξύ των παραγωγών και των χρηστών τεχνολογίας.

2.2. Συντονισμένες ενέργειες, οι οποίες συνίστανται στο συντονισμό, κυρίως με συντονιστικά δίκτυα, των έργων Ε & ΤΑ που χρηματοδοτούνται ήδη από δημόσιες αρχές ή ιδιωτικούς οργανισμούς. Η συντονισμένη δράση είναι επίσης δυνατόν να χρησιμεύσει στον αναγκαίο συντονισμό για τη λειτουργία των θεματικών δικτύων, τα οποία, μέσω έργων Ε & ΤΑ επιμερισμένων δαπανών [πρβλ. παράγραφο 2 στοιχείο α) πρώτη περίπτωση], συνενώνουν κατασκευαστές, χρήστες, πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα στην επιδίωξη του ίδιου τεχνολογικού ή βιομηχανικού στόχου.

2.3. Ειδικά μέτρα, όπως μέτρα για την προώθηση της τυποποίησης και μέτρα για την εγκατάσταση εργαλείων γενικού προορισμού, που εξυπηρετούν τα ερευνητικά κέντρα, τα πανεπιστήμια και τις επιχειρήσεις. Η χρηματοδοτική συνεισφορά της Κοινότητας καλύπτει έως και το 100 % του κόστους των μέτρων αυτών.

2.4. Προπαρασκευαστικά και συνοδευτικά μέτρα καθώς και μέτρα στήριξης, που καλύπτουν τα εξής:

- μελέτες για τη στήριξη του παρόντος προγράμματος και την προπαρασκευή πιθανών μελλοντικών ενεργειών,

- διασκέψεις, σεμινάρια, συνέδρια πρακτικής εργασίας ή άλλες επιστημονικές ή τεχνικές συνεδριάσεις, συμπεριλαμβανομένων των συνεδριάσεων διακλαδικού ή πολυεπιστημονικού συντονισμού,

- χρήση εξωτερικής εξειδίκευσης, συμπεριλαμβανομένης της πρόσβασης σε βάσεις επιστημονικών δεδομένων,

- επιστημονικές δημοσιεύσεις, όπου συμπεριλαμβάνονται η διάδοση, η προώθηση και η αξιοποίηση των αποτελεσμάτων (σε συντονισμό με τις αντίστοιχες δραστηριότητες που αναπτύσσονται στο πλαίσιο της τρίτης δράσης),

- μελέτες για την εκτίμηση των κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων και των ενδεχόμενων τεχνολογικών κινδύνων που συνδέονται με το σύνολο των έργων του παρόντος προγράμματος,

- εκπαιδευτικές δραστηριότητες σχετικές με την έρευνα που καλύπτει το πρόγραμμα,

- ανεξάρτητη αξιολόγηση (συμπεριλαμβάνονται οι μελέτες) της διαχείρισης και των επιτευγμάτων των δραστηριοτήτων του προγράμματος,

- μέτρα για την υποστήριξη της λειτουργίας δικτύων ευαισθητοποίησης και αποκεντρωμένης παροχής συνδρομής στις ΜΜΕ, με συντονισμό με τη δράση Ευρωδιαχείριση - έλεγχος Ε & ΤΑ.

Οι δραστηριότητες που θα αναληφθούν βάσει του παρόντος προγράμματος για τη διάδοση και την αξιοποίηση των αποτελεσμάτων του θα συμπληρώνουν τις αντίστοιχες δραστηριότητες της τρίτης δράσης και θα ασκηθούν σε στενή συνεργασία με αυτήν. Οι συνεργαζόμενοι σε έργα Ε & ΤΑ αποτελούν προνομιακά δίκτυα διάδοσης και αξιοποίησης των αποτελεσμάτων, τα οποία θα ενισχυθούν με δημοσιεύσεις, συνέδρια, προώθηση αποτελεσμάτων, μελέτες οικονομοτεχνικών δυνατοτήτων κ.λπ. Για να εξασφαλιστεί η καλύτερη δυνατή εκμετάλλευση, πρέπει να ληφθούν υπόψη εξ αρχής αλλά και σε όλη τη διάρκεια της παρακολούθησης των έργων Ε & ΤΑ οι παράγοντες εκείνοι που μπορούν να ευνοήσουν τη μεταγενέστερη χρήση των αποτελεσμάτων.