Γνωμοδότηση για την ανεργία των νέων

(96/C 18/11)

Στις 23 Φεβρουαρίου 1995 και σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφος 3 του Εσωτερικού της Κανονισμού, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε την κατάρτιση γνωμοδότησης για την ανεργία των νέων.

Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτισμικών θεμάτων, στο οποίο είχε ανατεθεί η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 17 Ιουλίου 1995 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Rupp.

Κατά την 329η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίασης της 25ης Οκτωβρίου 1995), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε κατά πλειοψηφία, με 4 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Η ανεργία των νέων στην Ευρωπαϊκή Ένωση : η πρόκληση

1.1. Το ύψος της ανεργίας των νέων (κάτω των 25 ετών) στην Ευρωπαϊκή Ένωση ανέρχεται σε 21,2 % (), πράγμα που σημαίνει ότι είναι διπλάσιο του αντίστοιχου ποσοστού για τους ενήλικες. Περίπου 32 % όλων των ανέργων είναι νέοι. Η κατάσταση της ανεργίας των νέων που σήμερα δεν βρίσκεται σε κανένα σχεδόν κράτος κάτω του 10% είναι πολύ υψηλή σε σχέση με τα συνδεόμενα με αυτή ψυχολογικά προβλήματα των νέων.

1.2. Σε σύγκριση με το έτος αιχμής 1985, όταν 43 % του συνόλου των ανέργων ήταν ηλικίας κάτω των 25 ετών, το ποσοστό ανεργίας των νέων παρέμεινε σχεδόν αναλλοίωτο σε σχέση με το αντίστοιχο ποσοστό στους ενήλικες. Η ανεργία πλήττει κατά κύριο λόγο νέες γυναίκες και νέους άνδρες στη Νότια Ευρώπη και στην Φινλανδία, όπου τα αντίστοιχα ύψη ανεργίας ανέρχονται σε 34-42 και 34% (). Το 1992, ένα τρίτο των νέων στην ΕΕ ήταν άνεργοι για διάστημα μεγαλύτερο από ένα έτος.

1.3. Η ανεργία των νέων αποτελεί μέρος της συνολικής ανεργίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση η ιδιαίτερη σημασία της πηγάζει από το γεγονός ότι, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, απειλεί να στερήσει από τις νέες γενιές την προοπτική επαγγελματικής αποκατάστασης. Αυτό σημαίνει κατά κανόνα ότι οι νέοι στερούνται της δυνατότητας πρόσβασης σε ειδικευμένες δραστηριότητες και την κοινωνική ζωή. Όμως, οι νέοι χρειάζονται ιδιαίτερα την επαφή αυτή προκειμένου να μπορούν να ταυτίζονται θετικά με την κοινωνία, πράγμα που θα τους επιτρέψει να αναλαμβάνουν κινδύνους και να υπερνικούν διάφορες δυσχέρειες. Η ελλιπής επαγγελματική προοπτική αποτελεί εμπόδιο για τη ισορροπημένη ανάπτυξη των νέων. Σε αντίθεση με το παρελθόν, σήμερα, η επαγγελματική κατάρτιση ή η πανεπιστημιακή εκπαίδευση δεν εξασφαλίζουν την προοπτική της επαγγελματικής αποκατάστασης.

1.3.1. Οι ευρωπαϊκές αγορές εργασίες χαρακτηρίζονται από σημαντικές μισθολογικές διαφορές και απαιτούν διαφορετικά επαγγελματικά προσόντα. Οι νέοι δεν είναι πάντοτε σε θέση να ανταποκριθούν στην απαιτούμενη κινητικότητα η οποία κατ` αυτόν τον τρόπο οδηγεί συχνά σε νέα προβλήματα (επιπτώσεις της μετανάστευσης). Τα προβλήματα αυτά παρουσιάζονται σε εθνικό και διεθνικό επίπεδο και καθιστούν αναγκαίους στρατηγικούς χειρισμούς σε τοπική και περιφερειακή κλίμακα.

1.3.2. Πρέπει να υποτεθεί ότι η δια βίου εκπαίδευση θα αποτελέσει και στο μέλλον καθοριστικό παράγοντα κατάλληλης επαγγελματικής αποκατάστασης. Έτσι, θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην επαγγελματική εκπαίδευση, η οποία όμως δεν πρέπει να υπερτιμηθεί και να εκληφθεί ως πανάκεια.

1.3.3. Οι περίοδοι κρίσης καθιστούν απαραίτητη μια άλλη συνεργασία του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα, ενώ οι διαφορές που χαρακτηρίζουν μια συγκεκριμένη χώρα προϋποθέτουν ευρύτερες αντιλήψεις.

1.4. Ένα από τα εμπόδια είναι ότι σήμερα ένας στους πέντε νέους δεν μπορεί να ανεύρει απασχόληση στην ευρωπαϊκή αγορά εργασίας. Επιπλέον, πολλοί νέοι απασχολούνται σε επισφαλείς θέσεις, με χαμηλή αμοιβή, χωρίς να διαθέτουν καμία προοπτική να βελτιώσουν την κατάστασή τους. Η ανεργία και η υποαπασχόληση των νέων αποτελούν σημαντική σπατάλη ανθρώπινων πόρων και ενδέχεται να απειλήσουν την οικονομική και κοινωνική συνοχή της Ευρώπης και ίσως ακόμη και το δημοκρατικό σύστημα. Οι νέοι άνεργοι στερούνται της δυνατότητας να συνεισφέρουν στην κοινωνία. Ολοένα και μεγαλύτερα μέρη των νέων γενεών χάνονται και φαίνεται να είναι καταδικασμένα στην ανεργία και κατ`αυτό τον τρόπο στον αποκλεισμό τους από την κοινωνία. Ενδεικτικά στοιχεία του αποκλεισμού αποτελούν η έλλειψη εισοδήματος, η απουσία κοινωνικής αναγνώρισης και συμμετοχής, η αποξένωση, η αυξανόμενη απομόνωση και η σταδιακή απώλεια του αυτοσεβασμού. Η επαγγελματική ανασφάλεια, η περιθωριοποίηση και ο αποκλεισμός αποτελούν πρόσφορο έδαφος για την εγκληματικότητα, την χρήση ναρκωτικών, τον άκρατο εθνικισμό, την έλλειψη ανεκτικότητας, την ξενοφοβία και το ρατσισμό. Συνεπώς, η ανεργία των νέων αποτελεί ένα πρόβλημα που αφορά όλους και που δεν επιτρέπεται να αγνοηθεί από την ΕΕ.

1.5. Πάρα πολλοί νέοι στην Ευρωπαϊκή Ένωση εγκαταλείπουν πρόωρα το σχολείο. Κατ`αυτόν τον τρόπο στερούνται της δυνατότητας να συμμετάσχουν σε προγράμματα επιμόρφωσης και κατάρτισης ή να ανεύρουν απασχόληση. Την κατάσταση αυτή αντιμετωπίζουν σε διάφορο βαθμό και ένταση νέοι με διάφορα επαγγελματικά προσόντα (από ομάδες που δεν έχουν ολοκληρώσει κανένα είδος εκπαίδευσης έως πτυχιούχοι ανωτάτων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων). Κατά συνέπεια, πρέπει να αυξηθεί σημαντικά η προσφορά δυνατοτήτων και προγραμμάτων βελτίωσης των επαγγελματικών προσόντων, όπως συμβαίνει με τα προγράμματα Leonardo και Socrates.

1.5.1. Τα τελευταία χρόνια, το φάσμα της ανεργίας των νέων διευρύνθηκε για να καλύψει τις κατηγορίες του 10 % των νέων που δεν έχουν ολοκληρώσει κανένα είδος εκπαίδευσης, και τους πτυχιούχους πανεπιστημίων. Ενόψει της έλλειψης θέσεων απασχόλησης που παρατηρείται σε όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ανεργία, εκτός από πολλές άλλες ομάδες που βρίσκονται σε μειονεκτική θέση στην αγορά εργασίας, απειλεί ολοένα και περισσότερο νέους ανθρώπους με υψηλή κατάρτιση.

2. Προσπάθειες και προτάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης

2.1. Η αυξανόμενη έλλειψη αντιστοιχίας μεταξύ των συστημάτων εκπαίδευσης και απασχόλησης και η συνεχιζόμενη ελλιπής προσαρμογή της εκπαίδευσης στη ζήτηση στην αγορά εργασίας αποτελούν τους κύριους παράγοντες που εμποδίζουν τους νέους να ανεύρουν απασχόληση για να ενταχθούν με τον κατάλληλο τρόπο στην επαγγελματική ζωή. Στο Λευκό Βιβλίο για την Ανάπτυξη, την Ανταγωνιστικότητα και την Απασχόληση καθώς και στο Λευκό Βιβλίο για την Ευρωπαϊκή Κοινωνική Πολιτική αναφέρεται σχετικά με το πρόβλημα αυτό, ότι πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες για την επινόηση συστημάτων και λύσεων μέσω των οποίων θα εξασφαλίζεται μια κατάλληλη βασική εκπαίδευση και να αποκαθίσταται η διασύνδεσή της με την αγορά εργασίας. Παράλληλα, πρέπει να ληφθεί ιδιαίτερη μέριμνα για την αντιμετώπιση των κοινωνικών επιπτώσεων της ανεργίας και ιδιαιτέρως της ανεργίας των νέων όσον αφορά τον κοινωνικό αποκλεισμό. Σχετικά με το σημείο αυτό προτείνονται στα Λευκά Βιβλία τα ακόλουθα :

- σημαντική επέκταση της επαγγελματικής κατάρτισης, που σε ορισμένες περιπτώσεις θα μπορούσε να υποκαταστήσει την πανεπιστημιακή εκπαίδευση, με την προσφορά βραχύτερων και περισσότερο προσαρμοσμένων στην πράξη εκπαιδευτικών προγραμμάτων σε μαθητευόμενους και ασκούμενους σε επιχειρήσεις 7

- καλύτερη και έγκαιρη πρόβλεψη των απαιτούμενων ειδικεύσεων 7

- αναδιάρθρωση του συστήματος εκπαίδευσης και κατάρτισης σε συνεργασία με τις υπηρεσίες απασχόλησης 7

- αύξηση της συμμετοχής του ιδιωτικού τομέα, των κοινωνικών εταίρων και των δημόσιων αρχών όσον αφορά την ανάπτυξη « γνήσιων » συστημάτων επαγγελματικής κατάρτισης, ενδεχομένως με την προσφορά νομικών και φορολογικών κινήτρων 7

- αποτελεσματικότερη καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού.

2.2. Στα Λευκά Βιβλία (« Ανάπτυξη, Ανταγωνιστικότητα, Απασχόληση », κεφάλαιο 8, σημείο 8.8 ΚΕ, και « Ευρωπαϊκή Κοινωνική Πολιτική », κεφάλαιο 6 β, σημείο 15) προτείνεται η λήψη μέτρων για τη ανάπτυξη συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης στα « κατ`ιδίαν κράτη » καθώς και για την αντιμετώπιση του κοινωνικού αποκλεισμού (πρόσφατα προσδιορίστηκαν ακριβέστερα στις ανακοινώσεις της Επιτροπής στις 23. 11. 1994, υπό τον τίτλο « Turning growth into jobs : Brussels Action Plan). Στα μέτρα αυτά συμπεριλαμβάνονται εκτός άλλων :

- Η προσφορά εγγύησης σε κοινοτικό επίπεδο ότι κανείς νέος κάτω των 18 ετών δεν πρόκειται να είναι άνεργος : όλοι οι νέοι της κατηγορίας αυτής θα πρέπει να δικαιούνται μια θέση στο σύστημα γενικής ή επαγγελματικής εκπαίδευσης ή στα πλαίσια ενός άλλου εκπαιδευτικού μέτρου.

(Το ακόλουθο κείμενο αποτελεί τις παρατηρήσεις της ΟΚΕ επί της άποψης της Επιτροπής).

Θα πρέπει να εξετασθεί η δυνατότητα να υιοθετηθεί και από άλλα κράτη μέλη το παράδειγμα της Ολλανδίας (καθώς επίσης και της Δανίας και της Σουηδίας), όπου εδώ και αρκετά χρόνια δοκιμάζεται στην πράξη το εν λόγω σύστημα εγγύησης, πράγμα που ισχύει επίσης και για το δικαίωμα που παρέχει η Γερμανία στους νέους να αποκτήσουν μια θέση στο διττό σύστημα επαγγελματικής εκπαίδευσης. Επιπλέον, στην εν λόγω εγγύηση θα πρέπει να συμπεριλαμβάνεται και η προσφορά απασχόλησης είτε ως εναλλακτική λύση είτε μετά την ολοκλήρωση της εκπαίδευσης. Η αναγκαιότητα της προσφοράς εγγύησης σε κοινοτικό επίπεδο υποστηρίζεται από πολλές επιστημονικές μελέτες στις οποίες διαπιστώνεται ότι η ανεργία στο στάδιο της μετάβασης από την σχολική στην επαγγελματική κατάρτιση και στην εκπαίδευση έχει σοβαρές επιπτώσεις όσον αφορά τις δυνατότητες αλλά και τις προσδοκίες επαγγελματικής αποκαταστάσης και εξέλιξης. (Ενώ για την περίπτωση των ανέργων που διαθέτουν επαγγελματική πείρα εκλαμβάνεται ως ανεκτό όριο μια περίοδος ανεργίας έξι μηνών, σε όλες τις μελέτες αναφέρεται ότι οι νέοι δεν πρέπει να εκτίθενται στην ανεργία κατά το στάδιο της μετάβασής τους από το σχολείο στην επαγγελματική τους ζωή.)

- Διόρθωση των ελλείψεων που αφορούν τις βασικές θέσεις και των περαιτέρω βασικών δεξιοτήτων των νέων που εγκαταλείπουν το σχολείο.

Στον τομέα αυτό απεδείχθηκε ενδεδειγμένη η λήψη μέτρων τα οποία αποσκοπούν στη διεύρυνση των γνώσεων των νέων κατά το στάδιο της μετάβασης από το σχολείο στην επαγγελματική ζωή καθώς και η αύξηση της πρακτικής εξάσκησης σε επιχειρήσεις.

- Βελτίωση της αρχικής επαγγελματικής εκπαίδευσης και προαγωγή των δυνατοτήτων αξιοποίησης νέων τεχνολογιών.

Στο πλαίσιο αυτό πρέπει να ληφθεί ιδιαιτέρως υπόψη ότι, όπως υποδείχθηκε προηγουμένως, για τις διάφορες ομάδες νέων ανέργων, από αυτούς που έχουν διακόψει την εκπαίδευσή τους έως εκείνους που διαθέτουν πτυχίο λυκείου ή πανεπιστημίου, απαιτείται η λήψη συγκεκριμένων μέτρων προσαρμογής και η δημιουργία κατάλληλων προσβάσεων στη χρησιμοποίηση νέων τεχνολογιών στα διάφορα επίπεδα.

- Αύξηση του εύρους και διεύρυνση του φάσματος της προσφοράς των υφισταμένων συστημάτων εκπαίδευσης.

Στον τομέα αυτό θα πρέπει να εξετασθεί ιδιαιτέρως η δυνατότητα και οι προϋποθέσεις μεταφοράς των συστημάτων εκπαίδευσης των βορείων κρατών μελών σε άλλα καθώς και η δυνατότητα διασύνδεσής τους με τα εκάστοτε τοπικά εκπαιδευτικά συστήματα.

- Βελτίωση του συντονισμού των υπηρεσιών επαγγελματικού προσανατολισμού και διαμεσολάβησης για την ανεύρεση εργασίας.

Στον τομέα αυτό θα πρέπει να αξιοποιηθούν οι τελικές φάσεις της σχολικής εκπαίδευσης για την καλύτερη ενημέρωση των νέων σχετικά με τα επαγγέλματα και τους κλάδους εκπαίδευσης που τους προσφέρουν δυνατότητες απασχόλησης και της προώθησης των κινήτρων και των δυνατοτήτων τους να αποφασίζουν να παρακολουθήσουν μια συγκεκριμένη επαγγελματική κατάρτιση.

- Ενθάρρυνση των πανεπιστημίων και άλλων ανωτάτων σχολών να ενισχύσουν τη συνεργασία τους με τους τομείς της βιομηχανίας και του εμπορίου

- Μελέτη της δυνατότητας της προσφοράς φορολογικών κινήτρων σε επιχειρήσεις και σε μεμονωμένα άτομα για την πραγματοποίηση επενδύσεων στον τομέα της επιμόρφωσης

- Ενθάρρυνση των κοινωνικών εταίρων να προχωρήσουν στη σύναψη συλλογικών συμβάσεων εργασίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ουσιαστικό στοιχείο των οποίων θα πρέπει να είναι η βελτίωση της πρόσβασης και της συμμετοχής σε επιμορφωτικές πρωτοβουλίες. Παράλληλα θα πρέπει να επισημανθούν οι δυνατότητες τις οποίες προσφέρει ο στόχος 4 του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου όπου αποδίδεται ιδιαίτερη βαρύτητα στην εκπαίδευση που προσανατολίζεται στις εξελίξεις του μέλλοντος

- Ο περιορισμός και η καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού απαιτεί τη γενική κινητοποίηση όλων των κοινωνικών δυνάμεων καθώς και τη διασύνδεση οικονομικών και κοινωνικών μέτρων.

2.3. Σε συμφωνία με τον Επίτροπο Flynn, προτείνεται να αυξηθεί το όριο ηλικίας για την ανάληψη της υποχρέωσης εξασφάλισης απασχόλησης από το δέκατο όγδοο στο εικοστό έτος, ούτως ώστε, στα κράτη μέλη που λαμβάνουν κατ` αρχάς μέτρα που διασυνδέουν τη δευτεροβάθμια με την τριτοβάθμια εκπαίδευση, ώστε να προσφέρεται στους νέους, που ολοκληρώνουν τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και καταλήγουν στην ανεργία, η εγγύηση της επαγγελματικής αποκατάστασης. Επιπλέον, διαπιστώνεται ότι είναι απαραίτητη η δημιουργία δικτύων στον τομέα της επαγγελματικής εκπαίδευσης όπου αναπτύσσονται ιδιωτικές και κρατικές πρωτοβουλίες. Στην περίπτωση αυτή πρέπει να ληφθεί μέριμνα ώστε, ταυτόχρονα με την ενίσχυση της ιδιωτικής πρωτοβουλίας, να διατηρήσει το κράτος το συνοδευτικό του ρόλο και να εξακολουθήσει να καθορίζει τα πρότυπα που ισχύουν στο χώρο της επαγγελματικής εκπαίδευσης.

2.3.1. Τέλος, πρέπει να μελετηθεί κατά πόσο θα ήταν στο μέλλον ενδεδειγμένο να προταθεί στα κράτη μέλη η καθιέρωση ενός συστήματος βασικής επαγγελματικής εκπαίδευσης που θα προηγείται της πρακτικής επαγγελματικής εκπαίδευσης στις επιχειρήσεις. Κατ` αυτόν τον τρόπο θα προσφερόταν στους νέους η δυνατότητα να αποκτήσουν βασικές ειδικεύσεις σε ορισμένους τομείς απασχόλησης, πράγμα που θα διευκόλυνε την πρόσβασή τους τόσο στην περαιτέρω επαγγελματική κατάρτιση, όσο και στην επαγγελματική ζωή.

3. Ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες για την καταπολέμηση της ανεργίας των νέων

3.1. Στις πρόσφατες Διασκέψεις Κορυφής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις Βρυξέλλες, την Κέρκυρα και το Essen η καταπολέμηση ανεργίας των νέων χαρακτηρίσθηκε ως βασική προτεραιότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η απόφαση του Συμβουλίου της 5ης Δεκεμβρίου 1994 σχετικά με την ποιότητα και την ελκυστικότητα της επαγγελματικής κατάρτισης (), η οποία στηρίζεται στις προτάσεις του Λευκού Βιβλίου, προσδιορίζει ορισμένες βασικές προϋποθέσεις για την κατάστρωση εφικτών και αποτελεσματικών στρατηγικών επαγγελματικής κατάρτισης με στόχο την καταπολέμηση της ανεργίας των νέων. Στο διάστημα που μεσολάβησε έχουν προσδιορισθεί σαφώς οι προτεραιότητες βάσει των στόχων 3 και 4 όσον αφορά τη δυνατότητα πρόβλεψης των εξελίξεων στην αγορά εργασίας, την εκπαίδευση και τον επαγγελματικό προσανατολισμό. Επιπλέον, το πρόγραμμα Leonardo θα συμβάλει στη βελτίωση της πρόσβασης στην εκπαίδευση και στην αγορά εργασίας και θα παρεμποδίσει την υπερβολικό πολλαπλασιασμό του αριθμού προγραμμάτων.

3.2. Πρώτιστος στόχος των πρωτοβουλιών που αφορούν την πολιτική για την αγορά εργασίας κατά της ανεργίας των νέων πρέπει να είναι, παράλληλα με την παροχή ειδικεύσεων, η ανεύρεση και η προαγωγή νέων θέσεων απασχόλησης για νέους ώστε να υπάρξει μία ορατή συμβολή στην εξάλειψη του ελλείματος θέσεων απασχόλησης στα κράτη της ΕΕ.

3.3. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή έχει ήδη εκθέσει εκτενώς τις απόψεις της σχετικά με τα θέματα αυτά. Σε γνωμοδοτήσεις της για θέματα που αφορούν την ανάπτυξη και την απασχόληση διαπίστωσε ότι είναι απολύτως απαραίτητο να βελτιωθεί το σύστημα εκπαίδευσης αλλά και ότι σε τελευταία ανάλυση αυτό που έχει σημασία είναι ο αριθμός θέσεων απασχόλησης που δημιουργούνται πραγματικά για τους νέους. Οι σημαντικές αυτές απόψεις δεν θα επαναληφθούν στην παρούσα γνωμοδότηση πρωτοβουλίας.

3.3.1. Η ιδέα της παροχής μιας εγγύησης σε κοινοτικό επίπεδο ότι κανείς νέος κάτω των 18 ετών δεν θα παραμένει άνεργος, επεκτείνεται στο ίδιο επίπεδο για να συμπεριλάβει τους νέους κάτω των 20 ετών ώστε να προσφέρεται και στους τελευταίους μία ουσιαστική και αμοιβόμενη εναλλακτική λύση για την ανεργία και την απραξία. Ωστόσο, το κυριότερο μέσο για την καταπολέμηση της ανεργίας των νέων παραμένει η βελτίωση των δυνατοτήτων επιλογής και η αύξηση των δυνατοτήτων που προσφέρονται στον τομέα της εκπαίδευσης.

3.3.2. Περαιτέρω προτάσεις σχετικά με πρόσθετες προσφορές, προγράμματα και δράσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να εντάσσονται στη γενικότερη πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την απασχόληση και να είναι σύμφωνες με τα κριτήρια που ισχύουν γι` αυτήν. Παρόμοιες προτάσεις είναι για παράδειγμα :

- η καθιέρωση ενός κατώτερου ποσοστού επιλεξιμότητας 50 % ως προς τη συμμετοχή στα μέτρα 7

- για τις ομάδες που πλήττονται ιδιαίτερα από τον κοινωνικό αποκλεισμό πρέπει να ληφθούν μέτρα που να προσφέρουν εύκολη πρόσβαση (για παράδειγμα μαθήματα καταπολέμησης του αναλφαβητισμού ή προσφορά δυνατοτήτων ολοκλήρωσης της σχολικής εκπαίδευσης) 7

- ενίσχυση της ένταξης στην αγορά εργασίας και στην κοινωνία σε βαθμό όσο το δυνατόν ισοδύναμο 7

- βελτίωση των προσόντων των ανέργων κατά τρόπο που να τους καθιστά ενδιαφέροντες για την αγορά εργασίας, αύξηση των ευκαιριών 7

- προσανατολισμός προς τις γυναίκες και τα μειονεκτούντα άτομα όπως αντάπηροι, εθνικές μειονότητες κ.λπ. τα οποία αντιμετωπίζουν ειδικές δυσκολίες να αποκτήσουν πρόσβαση στην αγορά εργασίας ή στο σύστημα επαγγελματικής κατάρτισης 7

- για την υλοποίηση των στόχων αυτών καταβάλλονται προσπάθειες με πρωτοβουλίες όπως, για παράδειγμα, το πρόγραμμα « εκπαίδευση για όλους » κλπ. στη Δανία, με τη διασύνδεση της εκπαίδευσης, με νέες μορφές εργασίας στη συλλογική σύμβαση του οικοδομικού τομέα στο Βέλγιο, με τα συνοδευτικά μέτρα της εκπαίδευσης στη Γερμανία και άλλα.

- Η Επιτροπή συγκεντρώνει τις διαθέσιμες εμπειρίες των κρατών μελών προκειμένου να εξαγάγει τα κατάλληλα συμπεράσματα και να μεριμνήσει για την εφαρμογή τους.

4. Προτάσεις της ΟΚΕ

Η ΟΚΕ εξέτασε το πρόβλημα της ανεργίας των νέων και συνιστά την υποβολή περαιτέρω προτάσεων οι οποίες δεν εντάσσονται αποκλειστικά στις πρωτοβουλίες που αναλαμβάνονται στον τομέα της αγοράς εργασίας, αλλά προσδίδουν ευρωπαϊκό χαρακτήρα στην πολιτική, στους τομείς της απασχόλησης και της αγοράς της εργασίας καθώς και στην καταπολέμηση της ανεργίας των νέων.

4.1. Πρόγραμμα επιδότησης του μισθολογικού κόστους για νέους

Η ΟΚΕ συνιστά την κατάστρωση ενός προγράμματος επιδότητης του μισθολογικού κόστους για νέους που αναζητούν απασχόληση. Σκοπός του προγράμματος θα είναι η παροχή μιας συμβολής μέσω της θέσπισης για ορισμένο διάστημα συνοδευτικών μέτρων όσον αφορά νεοσυνιστώμενες θέσεις απασχόλησης που αποβλέπει στην εδραίωση και στη διασφάλιση νέων θέσεων απασχόλησης και στην παροχή μιας εγγύησης για απασχόληση σε άνεργους νέους.

4.1.1. Νέοι, που διατελούν σε ανεργία για διάστημα μεγαλύτερο των έξι μηνών και δεν παρακολουθούν μαθήματα κατάρτισης, πρέπει να έχουν την ευκαιρία μέσω πρακτικής εργασιακής εμπειρίας να επιτυγχάνουν την πρόσβασή τους στην αγορά εργασίας.

4.1.2. Η ενίσχυση πρέπει να παρέχεται για ένα τουλάχιστον έτος και να φθάνει βάσει των ισχύοντων μισθολογίων μέχρι το 50 % του μισθού. Προϋπόθεση σχετικά πρέπει να είναι μία σύμβαση εργασίας αορίστου χρόνου. Απασχόληση εντός της ίδιας χώρας πρέπει να αξιολογείται ιδιαιτέρως στο πρόγραμμα.

4.2. Πρόγραμμα εθελούσιας παροχής υπηρεσιών

4.2.1. Η ΟΚΕ προτείνει να εξετασθεί κατά πόσον θα ήταν δυνατό να εκτελεστεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο πρόγραμμα εθελούσιας παροχής υπηρεσιών (σε κοινωφελή βάση) στο οποίο να έχουν πρόσβαση όλοι οι νέοι κάτω των 25 ετών. Το πρόγραμμα αυτό θα μπορούσε να συμπληρωθεί από μια πρωτοβουλία που θα επικεντρώνεται στην ανταλλαγή μαθητευομένων μεταξύ επιχειρήσεων. Η ΟΚΕ και η ΕΤΠ πρέπει να συμμετάσχουν κατά την φάση της διαμόρφωσης του προγράμματος εθελούσιας παροχής υπηρεσιών. Στο σημείο αυτό υπενθυμίζονται οι προτάσεις της Επιτροπής της 23 Νοέμβρίου 1994 και της 12 Απρίλιου 1995 που φέρουν αντιστοίχως τον τίτλο « Μετατροπή της ανάπτυξης σε απασχόληση : Πρόγραμμα δράσης των Βρυξελλών » και « Μεσοπρόθεσμο κοινωνικοπολιτικό πρόγραμμα δράσης ».

4.2.2. Αυτό θα μπορούσε να συμβεί κατά τρόπο ανάλογο της σύμπραξης ιδιωτικού και δημοσίου τομέα σε ένα γενικότερο, όμως, ευρωπαϊκό πλαίσιο. Παράλληλα, καλείται η Επιτροπή να μεριμνήσει ώστε να υπάρξει η ενδεδειγμένη σύνδεση του ευρωπαϊκού φόρουμ νέων και άλλων σχετικών ΜΚΟ κατά την εφαρμογή του προγράμματος.

4.2.3. Το σημείο εκκίνησης ενός παρόμοιου προγράμματος θα μπορούσε να είναι ένα είδος κοινωνικής σύμπραξης (κατά την έννοια μίας κοινωνικής σύμβασης) μεταξύ του δημοσίου, του ιδιωτικού τομέα, των κοινωνικών εταίρων και νέων εθελοντών στις περιφέρειες, με στόχο, όπως αναφέρεται και στο Λευκό Βιβλίο, το συνδυασμό συμπράξεων δημοσίου-ιδιωτικού χαρακτήρα, προτύπων μερικής απασχόλησης και εισοδηματικής εξασφάλισης. Όπως συμβαίνει και με άλλα προγράμματα οι συμπράξεις για την παροχή υπηρεσιών κοινής ωφελείας είναι δυνατόν να ενθαρρυνθούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο με την εκτέλεση διασυνοριακών πρότυπων προγραμμάτων και με την παροχή φορολογικών διευκολύνσεων και εισοδηματικών εγγυήσεων. Στο σημείο αυτό θα πρέπει να εξετασθεί κατά πόσον το υφιστάμενο πρόγραμμα Youth-Start, με κονδύλιο 300 εκ. Ecu, εντός του οποίου εκτελούνται πρότυπες δράσεις σε διακρατικό επίπεδο υπέρ των νέων κάτω των 20 ετών, θα έπρεπε να συνοδευθεί από το 1996 - έτος της ενδιάμεσης αξιολόγησης των προγραμμάτων που εκτελούνται από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο - από ένα πρόγραμμα που να έχει καταρτισθεί κατά την προαναφερθείσα έννοια. Στο σημειο αυτό θα πραγματοποιηθεί ένας ενδεχόμενος στόχος του προγράμματος Youth-Start, ο οποίος από την άποψη της ανάπτυξης του προγράμματος προβλεπόνταν από την αρχή.

4.2.4. Κατά την εφαρμογή του προγράμματος εθελούσιας παροχής υπηρεσιών πρέπει να υπάρξει μέριμνα ώστε η νομική βάση για την εθελοντική χρησιμοποίηση νέων να ρυθμισθεί και στη σχετική ρύθμιση να διασφαλισθεί με τη συμφωνία των κοινωνικών εταίρων. Ταυτόχρονα πρέπει το κατώτερο όριο των δικαιωμάτων των νέων να περιγραφεί έτσι ώστε να είναι δυνατό να παρέχεται ένα εισόδημα κατά την πραγματοποίηση μιας εθελοντικής υπερεσίας.

4.3. Πρόγραμμα δράσης « χώρος απασχόλησης Ευρώπη ».

4.3.1. Η ΟΚΕ προτείνει περαιτέρω την κατάρτιση προγράμματος δράσης με την ονομασία « Χώρος απασχόλησης Ευρώπη ». Αυτή η νέα ευρωπαϊκή πρωτοβουλία στον τομέα της αγοράς εργασίας θα πρέπει να έχει ως στόχο να προσφέρει στους νέους, κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσής τους ή μετά την ολοκλήρωση αυτής και εφόσον δεν έχουν ανεύρει απασχόληση, τη δυνατότητα να ασκούνται πρακτικά για περίοδο τουλάχιστον τριών μηνών σε κοινοτικές επιχειρήσεις. Κατά την εφαρμογή του ανωτέρω προγράμματος πρέπει να δημιουργηθούν οι απαραίτητες διασυνδέσεις με το πρόγραμμα Leonardo, ιδιαίτερα όσον αφορά την διεθνή κινητικότητα, και τα προγράμματα να μπορούν να χρησιμοποιούνται σε συνδυασμό.

4.3.2. Θα πρέπει να ενισχυθούν ιδιαιτέρως η προετοιμασία, η υλοποίηση και η συνοδεία της πρακτικής εξάσκησης σε επιχειρήσεις, σε περίπτωση που η διάρκειά της είναι τουλάχιστον τρεις μήνες, και να συνοδευτούν από την ενθάρρυσνη της εκμάθησης ξένων γλωσσών (με τη μορφή συνοδευτικού μέτρου κατά τη διάρκεια της παραμονής για πρακτική άσκηση που διαρκεί τουλάχιστον 10 ώρες την εβδομάδα) καθώς και από ανταλλαγή απόψεων μεταξύ των νέων. Η παραμονή για πρακτική άσκηση μπορεί να προσανατολίζεται προς το εθνικό, το διεθνή ή το κοινοτικό επίπεδο.

4.3.3. Η περίοδος των τριών μηνών που προβλέπεται ως κατώτερο όριο στις πρωτοβουλίες για την προαγωγή της εκμάθησης ξένων γλωσσών πρέπει να ολοκληρώνεται με την καταγραφή των αποτελεσμάτων των εκπαιδευθέντων και να συνοδεύεται από τη χορήγηση αναγνωρισμένου πιστοποιητικού. Η πρωτοβουλία αυτή θα μπορούσε να συμπληρωθεί από ένα κύκλο επαφών μιας ή δύο εβδομάδων σε μία ευρωπαϊκή οργάνωση που θα προσφέρει στους νέους τη δυνατότητα να ενημερωθούν και να ασχοληθούν σε βάθος με τα ευρωπαϊκά ιδεώδη.

4.3.4. Το πρόγραμμα πρέπει να απευθύνεται σε όλες τις ομάδες των νέων, να χρηματοδοτείται από τον προϋπολογισμό του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου και να στις εμπειρίες που έχουν αποκτηθεί με το πρόγραμμα Sesam.

4.4. Βάσει μιας συντονισμένης διαδικασίας πρέπει να καταρτισθούν, να ενισχυθούν πρότυπες πρωτοβουλίες και από αυτές να επιλεγούν όσες εξυπηρετούν το κοινό συμφέρον και προωθούν τις διασυνοριακές ανταλλαγές στις αστικές περιοχές και στην ύπαιθρο προκειμένου να προσφερθεί στους νέους ανέργους ένα συγκεκριμένο, εφικτό και αξιόλογο ευρωπαϊκό πρόγραμμα που περιλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία :

- προστασία του περιβάλλοντος,

- αναζωογόνηση των πόλεων και της υπαίθρου,

- αποκατάσταση της πολιτιστικής κληρονομιάς,

- προσφορά κοινωνικών υπηρεσιών,

- παροχή φροντίδων και υπηρεσιών, η προσφορά των οποίων στην παραδοσιακή αγορά εργασίας δεν επαρκεί.

4.4.1. Το προτεινόμενο ευρωπαϊκό πρόγραμμα κοινωφελών υπηρεσιών και το πρόγραμμα δράσης « χώρος απασχόλησης Ευρώπη » θα καταστήσουν, επίσης, απαραίτητο ένα γενικό και ευέλικτο σύστημα χορήγησης επίσημων πιστοποιητικών σπουδών που να αναγνωρίζεται σε όλη την Ένωση.

5. Συμπεράσματα

Με την παρούσα γνωμοδότηση της ΟΚΕ σχετικά με το θέμα της ανεργίας των νέων εφιστάται η προσοχή στην επιδείνωση του προβλήματος της ένταξης των νέων στην επαγγελματική ζωή. Καταβάλλεται μια προσπάθεια να καταστεί σαφές ότι είναι απαραίτητο να ενισχυθεί η αλληλοδιασύνδεση των πρωτοβουλιών και των προγραμμάτων που έχουν ως στόχο την καταπολέμηση του προβλήματος αυτού, γεγονός που θα σημάνει και την απαρχή του πολιτικού αγώνα για την εξασφάλιση του μέλλοντος των νέων.

Βρυξέλλες, 25 Οκτωβρίου 1995.

Ο Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Carlos FERRER

() Eurostat News Release, αριθ. 31/95, 12. 6. 1995.

() ΕΕ αριθ. C 374 της 30. 12. 1994, σ. 1-4.