Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την "Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με την καθιέρωση κοινοτικού μηχανισμού για συντονισμό των επεμβάσεων πολιτικής άμυνας σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης"

(2001/C 253/06)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με την καθιέρωση κοινοτικού μηχανισμού για συντονισμό των επεμβάσεων πολιτικής άμυνας σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης [COM(2000) 593 τελικό - 2000/0248 (CNS)]·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Συμβουλίου, της 24ης Οκτωβρίου 2000, σύμφωνα με το άρθρο 265 (παράγραφος 1) της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, να ζητήσει τη γνωμοδότηση της ΕΤΠ για το θέμα αυτό·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της στις 27 Νοεμβρίου 2000, με την οποία ανατίθεται στην επιτροπή 4 - Χωροταξία, Αστικά Θέματα, Ενέργεια, Περιβάλλον, η κατάρτιση της σχετικής γνωμοδότησης·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών σχετικά με την "Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για τη θέσπιση κοινοτικού προγράμματος δράσης στον τομέα της πολιτικής άμυνας" (COM(98) 768 τελικό - CdR 104/99 fin(1))·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 8/01 rev.) που υιοθέτησε η επιτροπή 4 στις 9 Φεβρουαρίου 2001, με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Κουκουλόπουλου (GR, ΕΣΚ)·

υιοθέτησε, κατά την 38η σύνοδο ολομέλειας που πραγματοποιήθηκε στις 4 και 5 Απριλίου 2001 (συνεδρίαση της 4ης Απριλίου), την ακόλουθη γνωμοδότηση.

ΑΠΟΨΕΙΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Εισαγωγή

1. Η ΕΤΠ λαμβάνει γνώση της πρότασης απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με την καθιέρωση κοινοτικού μηχανισμού για συντονισμό των παρεμβάσεων πολιτικής άμυνας σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Στόχος της απόφασης αυτής είναι η εξασφάλιση μεγαλύτερης προστασίας των πολιτών, του περιβάλλοντος και των περιουσιών σε περίπτωση φυσικών, τεχνολογικών και περιβαλλοντικών καταστάσεων έκτακτης ανάγκης, όπου περιλαμβάνεται η ακούσια θαλάσσια ρύπανση, οι οποίες σημειώνονται εντός και εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με τη θέσπιση νέου κοινοτικού μηχανισμού παρεμβάσεων για σκοπούς πολιτικής άμυνας.

2. Γενικός σκοπός του προτεινόμενου μηχανισμού είναι η παροχή βοήθειας σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης και η διευκόλυνση του συντονισμού των παρεμβάσεων παροχής βοήθειας εντός της Κοινότητας, εφόσον ένα κράτος μέλος υποβάλει σχετικό αίτημα και εκτός της Κοινότητας, εφόσον μια υποψήφια χώρα υποβάλει σχετικό αίτημα παροχής βοήθειας. Ο μηχανισμός είναι ανοιχτός στη συμμετοχή των υποψηφίων χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης (ΧΚΑΕ) και των συνδεδεμένων χωρών (Κύπρου, Μάλτας και της Τουρκίας) κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις.

Γενικό πλαίσιο των προτάσεων της Επιτροπής

3. Το ψήφισμα της 8ης Ιουλίου 1991 σχετικά με τη βελτίωση της αμοιβαίας συνδρομής μεταξύ των κρατών μελών σε περίπτωση φυσικών ή τεχνολογικών καταστροφών(2) αποτελεί τη βάση του υφιστάμενου συστήματος για την αντιμετώπιση εκτάκτων καταστάσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

4. Επί πλέον η Επιτροπή έχει αναλάβει σειρά πρωτοβουλιών στον τομέα της Πολιτικής Άμυνας, με βάση την αρχή της επικουρικότητας, που εντάσσονται κυρίως στο πενταετές κοινοτικό πρόγραμμα δράσεων (2000-2004)(3). Μεταξύ των δράσεων συμπεριλαμβάνεται το επιχειρησιακό σχήμα πολιτικής άμυνας που λειτουργεί όλο το 24ωρο στη Γενική Διεύθυνση Περιβάλλοντος. Το επιχειρησιακό σχήμα, είναι σε ετοιμότητα για τη διευκόλυνση ή το συντονισμό της βοήθειας από άλλα κράτη μέλη προς το κράτος μέλος που κάλεσε σε βοήθεια, τη συλλογή έγκυρων πληροφοριών και τη διαβίβασή τους στα κράτη μέλη. Το σχήμα αυτό όμως αποτελεί μια πολύ ελαφρά δομή ώστε να μπορεί να συμβάλλει στο συντονισμό παρεμβάσεων.

5. Οι εμπειρίες των τελευταίων ετών και οι μεγάλες καταστροφές που έπληξαν με σφοδρότητα ορισμένες περιοχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν καταδείξει ότι το ισχύον κοινοτικό σύστημα δεν έχει τη δυνατότητα να επιτύχει την κινητοποίηση σημαντικών και επαρκών πόρων εκ μέρους των κρατών μελών και να υποστηρίξει τον αναγκαίο συντονισμό των απαιτούμενων παρεμβάσεων.

6. Καθίσταται επομένως σαφής η ανάγκη θέσπισης ενός σημαντικά ενισχυμένου κοινοτικού μηχανισμού παρεμβάσεων σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης εξ αιτίας φυσικών, τεχνολογικών και περιβαλλοντικών καταστροφών, στις οποίες περιλαμβάνεται η ακούσια θαλάσσια ρύπανση.

7. Η πρόταση της Επιτροπής λαμβάνει υπόψη τα συμπεράσματα της Προεδρίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου που πραγματοποιήθηκε στη Santa Maria da Feira, στις 19 και 20 Ιουνίου 2000, βάσει των οποίων η Επιτροπή καλείται να υποβάλει συντόμως προτάσεις στον τομέα της Πολιτικής Άμυνας. Με την πρόταση για τη θέσπιση του μηχανισμού επιδιώκεται η συμπλήρωση του υφιστάμενου κοινοτικού προγράμματος δράσεων (2000-2004) της Επιτροπής και η ενίσχυση της αμοιβαίας συνδρομής μεταξύ των κρατών μελών.

Ειδικότερες απαιτούμενες δράσεις

8. Τα κύρια σημεία δράσης, τα οποία φαίνονται απαραίτητα για την επίτευξη των στόχων για βελτιωμένο μηχανισμό παρεμβάσεων, πέραν των αναγκαίων πολιτικών δεσμεύσεων είναι, σύμφωνα με την πρόταση της Επιτροπής, τα ακόλουθα:

9. Εκ των προτέρων προσδιορισμός των μέσων παρέμβασης και παροχής βοήθειας: ο εκ των προτέρων προσδιορισμός των ομάδων παρέμβασης που μπορούν να διατεθούν από τις υπηρεσίες πολιτικής άμυνας σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα (γενικά εντός 2-24 ωρών από το συμβάν) και μπορούν να κινητοποιηθούν άμεσα (η σύνθεσή τους θα ποικίλλει αναλόγως του τύπου της έκτακτης ανάγκης και των ιδιαίτερων αναγκών που συνεπάγεται).

10. Εκπαιδευτικό πρόγραμμα για τη βελτίωση της ικανότητας αντίδρασης: εκπόνηση εκπαιδευτικού προγράμματος για τη βελτίωση της ικανότητας συνεργασίας των ομάδων και την προαγωγή της βέλτιστης συμπληρωματικότητας μεταξύ τους. Το πρόγραμμα θα περιλαμβάνει κοινές εκπαιδευτικές δραστηριότητες και ασκήσεις, καθώς και τη δυνατότητα απόσπασης μελών των ομάδων, για σύντομα χρονικά διαστήματα, σε ομάδες άλλων κρατών μελών.

11. Ομάδες εκτίμησης και συντονισμού με στόχο τη βελτίωση της επιτόπιας αποδοτικότητας και του αναγκαίου συντονισμού και τον προσδιορισμό των καταλληλότερων μέσων για την αντιμετώπιση της κατάστασης έκτακτης ανάγκης καθώς και, όπου χρειάζεται, τη διασφάλιση της σύνδεσης με τις αρμόδιες αρχές της χώρας που έχει καλέσει σε βοήθεια.

12. Θέσπιση κοινού συστήματος επικοινωνίας για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης με την εγκαθίδρυση κοινού επιχειρησιακού συστήματος επικοινωνιών έκτακτης ανάγκης μεταξύ των υπηρεσιών πολιτικής άμυνας των κρατών μελών και των σχετικών υπηρεσιών της Επιτροπής.

13. Οι προαναφερόμενες ομάδες παρέμβασης θα αποτελούν τον πυρήνα του μηχανισμού. Ωστόσο ο χειρισμός καταστάσεων έκτακτης ανάγκης απαιτεί πάντοτε μεγάλη ευελιξία και επομένως θα πρέπει να δοθεί επίσης η δυνατότητα στα κράτη μέλη και στις τρίτες χώρες, να ζητούν και άλλα μέσα όπως το ειδικευμένο προσωπικό και ο ειδικός εξοπλισμός που ενδεχομένως απαιτούνται για την αντιμετώπιση της συγκεκριμένης έκτακτης ανάγκης.

14. Οι αρχές πολιτικής άμυνας στα κράτη μέλη, αλλά και μη κυβερνητικοί οργανισμοί και άλλοι σχετικοί φορείς (π.χ. τομείς τοπικής ή περιφερειακής εμβέλειας) θα μπορούσαν να παρέχουν αυτά τα μέσα, τα οποία θα τίθενται υπό τον συντονισμό των σχετικών κοινοτικών υπηρεσιών και η χρήση τους θα γίνεται υπό την ευθύνη των αρχών πολιτικής προστασίας των εθνικών, περιφερειακών και επαρχιακών αρχών, βάσει των αρμοδιοτήτων που προβλέπονται από τη νομοθεσία και τις σχετικές διατάξεις σε κάθε κράτος μέλος. Στην πρόταση της Επιτροπής επισημαίνεται ότι θα είναι απαραίτητο να προβλέπεται ένα αξιόπιστο επιστημονικό και τεχνικό δίκτυο, ικανό να συνεισφέρει στην εκτίμηση των κινδύνων. Επιπλέον, φαίνεται σκόπιμο να θεσπιστεί ένα εθνικό μητρώο των εθελοντικών οργανώσεων με τον κατάλληλο εξοπλισμό.

Οι απόψεις της ΕΤΠ επί των προτάσεων

15. Η ΕΤΠ, δεδομένου ότι και οι μεγαλύτερες καταστάσεις έκτακτης ανάγκης λαμβάνουν χώρα σε τοπικό ή περιφερειακό επίπεδο και οι συνέπειές τους παραμένουν εμφανείς για αρκετό χρόνο, επισύρει την προσοχή στην αναγκαιότητα θέσπισης ενός θεσμικού πλαισίου για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των φυσικών, τεχνολογικών και περιβαλλοντικών καταστροφών που πλήττουν κατ' επανάληψη την Ευρωπαϊκή Ένωση και τρίτες χώρες, τηρουμένης της αρχής της επικουρικότητας, αλλά λαμβάνοντας υπόψη και την ανάγκη ενίσχυσης της αμοιβαίας συνδρομής. Το πλαίσιο πολιτικής αυτό θα επιδιώκει:

16. την ενθάρρυνση για την από κοινού αξιοποίηση της εμπειρίας και της τεχνολογίας εκ μέρους των κρατών μελών και των τοπικών και περιφερειακών αρχών·

17. την ενίσχυση της ανάπτυξης μακροπρόθεσμων στρατηγικών προγραμματισμού (εργαλεία πρόγνωσης ακραίων καιρικών φαινομένων, αντιπλημμυρικά συστήματα, εγκαταστάσεις για την αντιμετώπιση σεισμικών καταστροφών, κλπ.)·

18. την ανάπτυξη δικτύων σύνδεσης και επείγουσας επικοινωνίας μεταξύ των κρατών μελών και των τοπικών και περιφερειακών αρχών που αντιμετωπίζουν παρόμοια προβλήματα·

19. την ανάληψη κοινών συντονισμένων προσπαθειών για την αντιμετώπιση των σοβαρών κοινωνικών προβλημάτων, μετά από σοβαρές καταστροφές, ιδιαίτερα στις απομονωμένες και απομακρυσμένες περιοχές της Ένωσης. Οι περιοχές αυτές έχουν ειδικά χαρακτηριστικά λόγω γεωγραφίας, εδάφους, κοινωνικών και οικονομικών συνθηκών, τα οποία επιδεινώνουν τις επιπτώσεις και δημιουργούν ιδιαίτερες ανάγκες παροχής βοήθειας σε περίπτωση σοβαρής έκτακτης ανάγκης·

20. την υποστήριξη του έργου διεπιστημονικών ομάδων με στόχο την εκπόνηση μελετών στον τομέα της πρόβλεψης ακραίων καιρικών φαινομένων και της εκτίμησης των περιβαλλοντικών κινδύνων·

21. την απόδοση μεγαλύτερης έμφασης στη χρήση και την περαιτέρω ανάπτυξη εφαρμογών της σύγχρονης τεχνολογίας οι οποίες μπορούν να συμβάλλουν στον περιορισμό των συνεπειών των καταστροφών και κυρίως στον περιορισμό των θυμάτων·

22. την καλύτερη οργάνωση της αμοιβαίας υποστήριξης μεταξύ των πολιτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε περιπτώσεις φυσικών, τεχνολογικών και περιβαλλοντικών καταστροφών·

23. τη διάκριση μεταξύ των επιχειρήσεων πολιτικής προστασίας στα πλαίσια διαχείρισης κρίσεων αφενός και άλλων μορφών επιχειρήσεων βοήθειας κατόπιν καταστροφών αφετέρου, καθότι οι δεύτερες παρουσιάζουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, όπως αναφέρεται στα συμπεράσματα της Προεδρίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου που πραγματοποιήθηκε στη Santa Maria da Feira, στις 19 και 20 Ιουνίου 2000(4)·

24. την ανάγκη αντιμετώπισης, σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, των μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων συνεπειών των καταστροφών (αποκατάσταση, ανασυγκρότηση δραστηριοτήτων και λειτουργιών, αντιμετώπιση των κοινωνικών και ψυχολογικών επιπτώσεων στον πληθυσμό και τις ευαίσθητες ομάδες, αναπτυξιακή καθυστέρηση της πληγείσας περιοχής, κ.λπ.)·

25. τέλος την ειδική μέριμνα, με θεσμοθέτηση συγκεκριμένων ρυθμίσεων, για τις περιοχές της Ευρώπης που έχουν πληγεί από σοβαρές καταστροφές και τη λήψη ειδικών μέτρων προστασίας και ανακούφισης για ευρύτερες κοινωνικές ομάδες που οι όροι και η ποιότητα της ζωής τους επηρεάζονται άμεσα από τα καταστροφικά γεγονότα.

Συστάσεις της ΕΤΠ

26. Να ενισχυθεί η έρευνα και μελέτη των ιδιαίτερων προβλημάτων περιφερειών της Ευρώπης οι οποίες έχουν πληγεί επανειλημμένα από μεγάλες καταστροφές και αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο επανάληψης των ίδιων ή/και άλλου τύπου καταστροφών, αφού επισημανθούν, με επιστημονική και στατιστική τεκμηρίωση, οι περιοχές αυτές, με την κατάρτιση ενός ευρωπαϊκού χάρτη των περιοχών που εγκυμονούν κίνδυνο ως σύνθεση των περιφερειακών προγραμμάτων πολιτικής άμυνας.

27. Να περιλαμβάνεται στην απόφαση σειρά θεσμικών μέτρων και η πρόβλεψη διάθεσης πόρων - που να δύνανται να προγραμματίζονται σε περιφερειακό επίπεδο - για την εμπέδωση κοινής συνείδησης, μεθοδολογίας και πρακτικών ώστε να διευκολύνεται η από κοινού δράση των ομάδων του νέου μηχανισμού για την παρέμβαση, διάσωση, παροχή βοήθειας, εκτίμηση των συνεπειών και αντιμετώπιση των εκτάκτων αναγκών.

28. Να ενθαρρυνθεί η συμμετοχή στις ομάδες παρέμβασης του μηχανισμού στελεχών και εμπειρογνωμόνων, με πλήρη γνώση των τοπικών συνθηκών αλλά και των πραγματικών δυσχερειών εφαρμογής των δράσεων του νέου μηχανισμού στην πράξη με τη χρησιμοποίηση των κατάλληλων μέσων.

29. Να γίνει διάκριση μεταξύ των επιχειρήσεων πολιτικής προστασίας στα πλαίσια διαχείρισης κρίσεων και άλλων μορφών επιχειρήσεων βοήθειας κατόπιν καταστροφών, καθότι οι τελευταίες παρουσιάζουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά.

30. Να δημιουργηθούν σε κάθε κράτος μέλος, με τη φροντίδα των τοπικών και περιφερειακών αρχών, και με βάση την αρχή της επικουρικότητας, κέντρα συλλογής των υλικών πόρων που είναι απαραίτητοι για τη διαχείριση της κρίσης και για τις ενισχύσεις και να προβλεφθεί ο συντονισμός των ομάδων παρέμβασης, προκειμένου να κινητοποιούνται σημαντικοί και επαρκείς πόροι σε περίπτωση σοβαρών έκτακτων αναγκών.

31. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καθιστά σαφή τη βούλησή της να προβεί στην ενοποίηση του υφισταμένου προγράμματος δράσεων με τον προτεινόμενο μηχανισμό. Για να διασφαλιστεί η ύπαρξη μεγαλύτερης συνεκτικότητας και συμπληρωματικότητας μεταξύ του υφισταμένου προγράμματος δράσεων και των δράσεων που θα αναληφθούν στο πλαίσιο του προτεινόμενου νέου μηχανισμού, η ΕΤΠ εκφράζει την υποστήριξή της προς την εν λόγω ενοποίηση.

Βρυξέλλες, 4 Απριλίου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Jos Chabert

(1) ΕΕ C 293, 13.10.1999, σ. 53.

(2) ΕΕ C 198, 27.7.1991, σ. 1.

(3) ΕΕ L 327, 21.12.1999, σ. 53.

(4) ΕSN 200/2000 ADD1, 19& 20.6.2000, EL, σ. 19.