Γνωμοδότηση ης Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Πρόταση Οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών όσον αφορά τη διαφήμιση και τη χορηγία υπέρ των προϊόντων καπνού" (Υποβάλλεται από την Επιτροπή σύμφωνα με το άρθρο 47 παράγραφος 2, και τα άρθρα 55 και 95 της Συνθήκης ΕΚ)

(2002/C 36/20)

Στις 3 Ιουλίου 2001, και σύμφωνα με το άρθρο 95 της Συνθήκης ιδρύσεως των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα "Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη" στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 3 Οκτωβρίου με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Fuchs.

Κατά την 385η σύνοδο ολομέλειας της 17ης και 18ης Οκτωβρίου 2001 (συνεδρίαση της 17ης Οκτωβρίου), η ΟΚΕ υιοθέτησε, με 50 ψήφους υπέρ, 18 κατά και 7 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η ΟΚΕ λαμβάνει γνώση του ότι με την υποβληθείσα πρόταση οδηγίας, σε συνδυασμό με την ολοκλήρωση της Εσωτερικής Αγοράς, θα αντικατασταθεί η Οδηγία 98/43/ΕΚ της 6ης Ιουλίου 1998, η οποία ακυρώθηκε από το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων(1). Σκοπός της Οδηγίας είναι η ρύθμιση της διαφήμισης προϊόντων καπνού και των συναφών χορηγιών. Αυτό που επιδιώκεται είναι η εναρμόνιση των νομοθετικών και διοικητικών διατάξεων που ισχύουν στα κράτη μέλη και καταυτόν τον τρόπο η άρση των εμποδίων στα οποία προσκρούει η λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, ούτως ώστε να διασφαλιστεί η ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων και υπηρεσιών.

1.2. Τα περισσότερα κράτη μέλη έχουν θεσπίσει νομοθετικά μέτρα για την ρύθμιση του θέματος της διαφήμισης προϊόντων καπνού και της σχετικής χορηγίας. Το πεδίο εφαρμογής των εν λόγω νομοθετικών διατάξεων παρουσιάζει μεγάλες διαφορές. Ωστόσο, όλα τα κράτη μέλη έχουν μεταφέρει στο εθνικό τους δίκαιο την Οδηγία 89/552/ΕΟΚ, η οποία απαγορεύει την τηλεοπτική διαφήμιση των προϊόντων καπνού. Σύμφωνα με την πρόταση της Επιτροπής, διακρίνονται τρεις ομάδες χωρών:

α) χώρες στις οποίες ισχύουν περιορισμοί για τη διαφήμιση των προϊόντων καπνού, όπως το Λουξεμβούργο, η Σουηδία, η Ισπανία, η Ελλάδα, η Γερμανία και η Αυστρία·

β) χώρες στις οποίες απαγορεύεται πλήρως η διαφήμιση προϊόντων καπνού, όπως η Γαλλία η Ιταλία, η Πορτογαλία και η Φιλανδία·

γ) χώρες στις οποίες προβλέπεται τροποποίηση της νομοθεσίας, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ιρλανδία, οι Κάτω Χώρες, η Δανία και το Βέλγιο.

Οι διαφορές μεταξύ των εθνικών νομοθετικών διατάξεων μπορούν να δημιουργήσουν πρόσθετα εμπόδια στην ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων και υπηρεσιών, σε σχέση με την διαφήμιση και τη χορηγία. Τα εμπόδια αυτά πρέπει να αρθούν.

1.3. Η πρόταση στηρίζεται στο άρθρο 47 παράγραφος 2, άρθρο 55 και άρθρο 95 της Συνθήκης. Το άρθρο 95 παράγραφος 3 της Συνθήκης, προϋποθέτει ένα υψηλό επίπεδο προστασίας της υγείας. Με την προσέγγιση των νομοθετικών διατάξεων των κρατών μελών επιδιώκεται η προστασία της δημόσιας υγείας, δεδομένου ότι αποφεύγεται ο εθισμός των νέων στο κάπνισμα.

Επίσης, με την πρόταση αυτή λαμβάνονται υπόψη οι προτάσεις των κρατών μελών και επιστημονικών ιδρυμάτων σε σχέση με τη δημόσια υγεία, οι οποίες διαβιβάστηκαν στην Επιτροπή (Άρθρο 95 παράγραφος 8).

1.4. Η πρόταση αποσκοπεί στη ρύθμιση της διαφήμισης προϊόντων καπνού και της συναφούς χορηγίας, με εξαίρεση την τηλεοπτική διαφήμιση η οποία εμπίπτει σε άλλες κοινοτικές διατάξεις. Αυτό που επιδιώκεται είναι μια όσο το δυνατό ευρύτερη απαγόρευση της διαφήμισης προϊόντων καπνού σε όλα τα ΜΜΕ, καθώς και της συναφούς χορηγίας και μάλιστα με τέτοιο τρόπο ώστε να συνεκτιμάται πλήρως η νομολογία του ΔΕΚ. Περαιτέρω, η πρόταση προβλέπει διαδικασία υποβολής έκθεσης στην οποία συνεκτιμώνται οι τελευταίες επιστημονικές εξελίξεις, εφόσον αυτές επηρεάζουν την υλοποίηση και τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς.

1.5. Η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι τα προτεινόμενα μέτρα συμφωνούν με τις συστάσεις της συμβουλευτικής επιτροπής για την πρόληψη του καρκίνου (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)(2) και της συνέλευσης της ΠΟΥ(3). Επίσης, συνεκτιμούν τη γνωμοδότηση της επιτροπής καταναλωτών (Ευρωπαϊκή Επιτροπή), για την άσκηση μιας κοινωνικώς υπεύθυνης κοινοτικής πολιτικής για τον καπνό, που διατυπώθηκε στις 14 Ιουνίου 1998(4).

1.6. Ιδιαίτερα σημαντική πρέπει να θεωρηθεί η πρωτοβουλία για την πρόληψη του καπνίσματος, που ακολουθεί αυτήν της ΠΟΥ. Η 22η συνέλευση της ΠΟΥ αποφάσισε, στις 24 Μαΐου 1999, να προβεί στη σύσταση διαπραγματευτικής ομάδας σε κυβερνητικό επίπεδο στην οποία θα ανατεθεί να καταρτίσει πρόταση για μια σύμβαση πλαίσιο της ΠΟΥ με στόχο τον περιορισμό της κατανάλωσης προϊόντων καπνού. Στόχος των εν λόγω διαπραγματεύσεων είναι επίσης να θεσπιστούν διατάξεις για την διαφημιστική προβολή, τη χορηγία και άλλες μορφές προαγωγής της πωλήσεως προϊόντων καπνού, οι οποίες θα έχουν ένα ορισμένο αντίκτυπο στην κείμενη νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

1.7. Σύμφωνα με μια έκθεση για τον έλεγχο της κατανάλωσης καπνού που εκπονήθηκε με εντολή της Παγκόσμιας Τράπεζας(5), οι καθολικές απαγορεύσεις της διαφήμισης είναι αποτελεσματικές μόνο όταν καλύπτουν όλα τα μέσα ενημέρωσης και όλες τις χρήσεις εμπορικών επωνυμιών και λογοτύπων.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η ΟΚΕ χαιρετίζει την πρόταση της Επιτροπής για την έκδοση οδηγίας για την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών όσον αφορά τη διαφήμιση και τη χορηγία υπέρ των προϊόντων καπνού·

2.2. Η ΟΚΕ συμμερίζεται την άποψη ότι η προτεινόμενη από την Επιτροπή προσέγγιση και εναρμόνιση των υφιστάμενων νομοθετικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών θα βελτιώσει την εφαρμογή των κανόνων. Η ΟΚΕ τάσσεται υπέρ της εκτενέστερης εναρμόνισης ή προσέγγισης των νομικών διατάξεων των κρατών μελών, στις περιπτώσεις όπου αυτό είναι σαφώς απαραίτητο για την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς. Διαπιστώνει δε με λύπη ότι η Επιτροπή δεν προσφέρει καμιά απόδειξη για πραγματικά κωλύματα που επιβάλλονται στον τομέα της διαφήμισης για προϊόντα καπνού·

2.3. Η ΟΚΕ τονίζει ότι η πρωτοβουλία της Επιτροπής μπορεί να θεωρηθεί ότι αποτελεί ένα περαιτέρω βήμα προς την προαγωγή της δημόσιας υγείας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ΟΚΕ έχει τονίσει σε επανειλημμένες περιπτώσεις την αυξανόμενη σημασία της δημόσιας υγείας σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης(6)·

2.4. Η ΟΚΕ εκλαμβάνει την πρωτοβουλία της Επιτροπής ως ένα περαιτέρω βήμα για τον περιορισμό των βλαβών που επιφέρει στην υγεία το κάπνισμα. Σε σχέση με αυτό η ΟΚΕ τονίζει ότι μια ολοκληρωμένη και διεθνής στρατηγική για την πρόληψη των βλαβών της υγείας που προέρχονται από το κάπνισμα μπορεί να έχει μακροχρόνιο αντίκτυπο. Για το λόγο αυτό υποστηρίζει ανεπιφύλακτα τα τελικά συμπεράσματα του Συμβουλίου της 19ης Ιουνίου 2001(7) το οποίο προτείνει στην Επιτροπή να υποστηρίξει την ΠΟΥ στις προσπάθειες για την σύναψη σύμβασης-πλαίσιο για τον περιορισμό της κατανάλωσης προϊόντων καπνού·

2.5. Η ΟΚΕ χαιρετίζει το γεγονός ότι με την πρόταση οδηγίας υλοποιείται το αίτημά της, της 9ης Ιουλίου 1997(8), για την απαγόρευση της άμεσης και της έμμεσης διαφήμισης προϊόντων καπνού·

2.6. Η ΟΚΕ παραπέμπει στις πολυάριθμες γνωμοδοτήσεις που είχε εκδώσει(9), στις οποίες αναφέρεται ότι τα προϊόντα καπνού επιφέρουν βλάβη στην ανθρώπινη υγεία όπως ασθένειες του καρδιαγγειακού συστήματος και καρκίνο. Η ΠΟΥ(10)(11) υποθέτει ότι κάθε χρόνο 500000 πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης πεθαίνουν πρόωρα από την κατανάλωση προϊόντων καπνού. Το 80 % των νέων αρχίζει το κάπνισμα πριν την ηλικία των 18 ετών. Με βάση το στόχο της Ευρωπαϊκής Ένωσης να εξασφαλίσει ένα υψηλό επίπεδο προστασίας της υγείας και προς όφελος της προστασίας των καταναλωτών, απαιτείται η εκτεταμένη απαγόρευση της διαφήμισης στα πλαίσια της θέσπισης μιας σειράς μέτρων για την καταπολέμηση της κατανάλωσης καπνού. Έτσι θα αποφευχθεί το ενδεχόμενο να ωθηθούν από τη διαφήμιση και να εθιστούν στο κάπνισμα ομάδες που χρειάζονται ειδική προστασία, όπως τα παιδιά και οι νέοι·

2.7. Η ΟΚΕ απαιτείται ενίσχυση της επιδημιολογικής και κλινικής έρευνας για το κάπνισμα. Η σημασία των πρόσθετων ουσιών και των καρκινογόνων έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον·

2.8. Η ΟΚΕ υποθέτει ότι η Επιτροπή έχει συνεκτιμήσει δεόντως την απόφαση του δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων της 5ης Οκτωβρίου 2000.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Η ΟΚΕ επικροτεί τους στόχους της Οδηγίας, δηλαδή τη βελτίωση του επίπεδου προστασίας της υγείας στα Κράτη μέλη. Ωστόσο, εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι το σχέδιο της Επιτροπής δεν παρέχει κανένα στοιχείο σχετικά με την αποτελεσματικότητα του μέτρου της απαγόρευσης της διαφήμισης βάσει της εμπειρίας που έχουν αποκομίσει τα κράτη μέλη στα οποία έχει ήδη εφαρμοσθεί η εν λόγω απαγόρευση.

3.2. Άρθρο 1

Η ΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το περιορισμένο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας, το οποίο δεν επιτρέπει μια γενική ρύθμιση της διαφήμισης και της χορηγίας των προϊόντων καπνού, η οποία να συμπεριλαμβάνει τη διαφήμιση προϊόντων καπνού σε κινηματογράφους και υπαίθριους χώρους.

3.3. Άρθρο 2

Η ΟΚΕ επισημαίνει την ταχύτατη ανάπτυξη και συνεχή εξέλιξη των υπηρεσιών της κοινωνίας των πληροφοριών, ο έλεγχος των οποίων δεν θα είναι εύκολος και στον τομέα της διαφήμισης.

3.4. Η ΟΚΕ υποθέτει ότι ιδιαίτερα το Άρθρο 3 θα υποβληθεί σε εμπεριστατωμένη νομική εξέταση. Αντικείμενο της εξέτασης αυτής πρέπει να είναι και το ερώτημα αν έντυπα που εμφανίζονται στον Τύπο ή αλλού που έχουν αποκλειστικά τοπικό και περιφερειακό χαρακτήρα και επομένως δεν δημιουργούν εμπόδια στην εσωτερική αγορά και υπόκεινται αποκλειστικά στην εθνική νομοθεσία, θα πρέπει να εξαιρεθούν, κατ' αναλογία προς τις διατάξεις για τις χορηγίες και για τα έντυπα που εκδίδονται εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

3.5. Άρθρο 5

Η ΟΚΕ επισημαίνει το πρόβλημα των πρακτικών του ντάμπιγκ όσον αφορά τις τιμές, που έχουν σαν αποτέλεσμα να πωλούνται τα προϊόντα καπνού στην Κοινότητα εν μέρει κάτω από την τιμή κόστους. Χαιρετίζει την πρόθεση της Επιτροπής να εξετάσει αυτό το πρόβλημα, το οποίο αποτελεί εμπόδιο για την ενιαία αγορά, σε ειδική οδηγία.

3.6. Άρθρο 6

Η ΟΚΕ επικροτεί την υποχρέωση της Επιτροπής να υποβάλει έκθεση.

Βρυξέλλες, 17 Οκτωβρίου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) Υπόθεση C-376/98 της 5ης Οκτωβρίου 2000, Γερμανία/Ολομέλεια και Συμβούλιο.

(2) COM(96) 609 τελικό - Παράρτημα.

(3) ΠΟΥ, Καπνός και Υγεία. Έκθεση προόδου έρευνας, Γενεύη 1997, σ. 49.

(4) Γνωμοδότηση της επιτροπής καταναλωτών για την άσκηση μιας κοινωνικώς υπεύθυνης κοινοτικής πολιτικής για τον καπνό (14.6.1998).

(5) Ο έλεγχος της επιδημίας, Παγκόσμια Τράπεζα, Ουάσιγκτον 1999· Έλεγχος των καπνών στις αναπτυσσόμενες χώρες, Oxford, Oxford University Press, 2001.

(6) ΕΕ C 407 της 28.12.1998, σ. 21.

(7) ΕΕ C 174 της 19.6.2001, σ. 1.

(8) ΕΕ C 296 της 29.9.1997, σ. 32.

(9) "Κοινοτικό πρόγραμμα δράσης στον τομέα της δημόσιας υγείας" (2001-2006) - ΕΕ C 116 της 20.4.2001, σ. 20 "Προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την παραγωγή, την παρουσίαση και την πώληση των προϊόντων καπνού" - ΕΕ C 140της 18.5.2000, σ. 24 "Καταπολέμηση της κατανάλωσης καπνού" - ΕΕ C 96 της 29.9.1997, σ. 2.

(10) ΠΟΥ, Καπνός ή Υγεία. Μια έκθεση της παγκόσμιας κατάστασης. Γενεύη 1997.

(11) Peto και κα. Θάνατοι από το κάπνισμα στις αναπτυσσόμενες χώρες 1950-2000, Οξφόρδη, Oxford University Press, 1994.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Τα ακόλουθα σημεία της γνωμοδότησης του τμήματος, υπέρ της διατήρησης των οποίων τάχθηκε τουλάχιστον το ένα τέταρτο των ψηφοφόρων, διαγράφονται κατόπιν τροπολογίας:

Σημείο 2.2

"Τα υφιστάμενα εμπόδια για το εμπόριο πρέπει να αρθούν. Περαιτέρω, η ΟΚΕ τάσσεται υπέρ της ευρείας εναρμόνισης και προσέγγισης των νομοθετικών διατάξεων την οποία θεωρεί απαραίτητη για την ολοκλήρωση της κοινής εσωτερικής αγοράς·"

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας για τη διαγραφή του κειμένου:

Ψήφοι υπέρ: 44, ψήφοι κατά: 28, αποχές: 3.

Σημείο 3.1

"Η ΟΚΕ επικροτεί τους στόχους της Οδηγίας. Αναμένει δε ότι με την έγκρισή της θα επιτευχθεί η άρση των εμποδίων στα οποία προσκρούει η Εσωτερική αγορά και θα εξασφαλιστεί περαιτέρω ένα υψηλό επίπεδο προστασίας της υγείας"

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας για τη διαγραφή του κειμένου:

Ψήφοι υπέρ: 39, ψήφοι κατά: 33, αποχές: 0.