ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ Οι πρόσφατες πρόοδοι στη δημιουργία της εσωτερικής αγοράς ηλεκτρισμού

I. Εισαγωγή

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβόνας ζήτησε να επιταχυνθεί η ελευθέρωση στους τομείς του ηλεκτρισμού και του φυσικού αερίου, ενόψει της δημιουργίας πλήρως λειτουργικής εσωτερικής αγοράς στους τομείς αυτούς. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο πρόκειται να αξιολογήσει την πρόοδο που πραγματοποιήθηκε στον τομέα αυτό τον Μάρτιο του 2001 στη Στοκχόλμη, βάσει εκθέσεως και προτάσεων της Επιτροπής.

Το πλήρες άνοιγμα των αγορών της ενέργειας αποτελεί κεντρικό παράγοντα της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας. Ο ηλεκτρισμός είναι η πλέον σημαντική πηγή ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση· η βιομηχανία ηλεκτρισμού αποτελεί ένα από τους πλέον σημαντικούς τομείς της ευρωπαϊκής οικονομίας, με ετήσια παραγωγή περίπου 2500 τεραβατώρες [1] και συνολικό ετήσιο κύκλο εργασιών περίπου EUR 150 δισεκατομμύρια. Η προοδευτική εισαγωγή του ανταγωνισμού στον τομέα αυτόν ήδη είχε ως αποτέλεσμα σημαντική μείωση των τιμών ηλεκτρισμού κατά τη διάρκεια των δύο τελευταίων ετών.

[1] Δηλαδή 2500 δισεκατ. κιλοβατώρες.

Παράλληλα, είναι απαραίτητο, ως απαραίτητη προϋπόθεση της πλήρους ελευθέρωσης, η διατήρηση και η ανάπτυξη των προτύπων της δημόσιας υπηρεσίας και ο συνυπολογισμός των επιπτώσεων όσον αφορά την απασχόληση στον τομέα.

Σε συνέχεια της εντολής της Λισσαβόνας, η Επιτροπή πρόκειται να υποβάλει προτάσεις, βάσει των αποτελεσμάτων που προέκυψαν από τη λεγόμενη διαδικασία της Φλωρεντίας, οι οποίες αποσκοπούν στον καθορισμό συγκεκριμένων μέτρων που επιτρέπουν τη διευκόλυνση της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς. Η παρούσα ανακοίνωση προβαίνει σε σύντομη ανάλυση της ισχύουσας κατάστασης και εξετάζει, ιδίως βάσει των τελευταίων αποτελεσμάτων της διαδικασίας της Φλωρεντίας, τις δράσεις οι οποίες πρόκειται να εφαρμοστούν από τους φορείς και τις ρυθμιστικές αρχές, υπό τον έλεγχο της Επιτροπής, προκειμένου να διασφαλιστεί η ορθή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς ηλεκτρισμού.

II. Το άνοιγμα των αγορών ηλεκτρισμού: σημερινή κατάσταση

Όλα τα κράτη μέλη, εκτός από το Λουξεμβούργο [2], έχουν τώρα μεταφέρει στο εσωτερικό τους δίκαιο τις διατάξεις της οδηγίας που αφορά τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρισμού (96/92/ΕΚ). Ωστόσο, σε ορισμένα κράτη μέλη (Γαλλία, Βέλγιο), οι δευτερεύουσες νομικές πράξεις (διατάγματα εφαρμογής), που είναι απαραίτητες για την εφαρμογή των νόμων, δεν έχουν εγκριθεί μέχρι στιγμής. Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να βεβαιώνεται ότι οι εθνικές διατάξεις εφαρμογής είναι συμβατές με τις διάφορες διατάξεις της οδηγίας.

[2] Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, το Λουξεμβούργο πρόκειται να εγκρίνει το νόμο για την εφαρμογή στις 23/24 Μαΐου 2000.

Η οδηγία καθορίζει ελάχιστο βαθμό ανοίγματος της αγοράς που αντιστοιχεί στο 30% της κατανάλωσης το 2000 και στο 35% της κατανάλωσης το 2003. Το άνοιγμα αυτό δίνει τη δυνατότητα στους πλέον σημαντικούς καταναλωτές να επιλέγουν ελεύθερα τους προμηθευτές τους. Πολλά κράτη μέλη προχωρούν πέρα από τις απαιτήσεις αυτές που προβλέπονται στην οδηγία. Έτσι, η εφαρμογή της οδηγίας οδήγησε σε βαθμό ανοίγματος της αγοράς δύο τρίτων της κατανάλωσης ηλεκτρισμού στην ΕΕ (παράρτημα Ι).

Επιπλέον, στο βαθμό κατά τον οποίο η οδηγία επέτρεψε στα κράτη μέλη την επιλογή μεταξύ συγκρίσιμων μηχανισμών, η πλειονότητα των κρατών επέλεξαν την προσέγγιση που είναι σε θέση να δημιουργήσει τα πλέον θετικά αποτελέσματα για την λειτουργία της αγοράς. Για παράδειγμα, η ρυθμιζόμενη πρόσβαση τρίτων στο δίκτυο, η διαδικασία αδειοδότησης για την κατασκευή νέων δυναμικοτήτων παραγωγής και ο πλήρης νομικός διαχωρισμός μεταξύ του διαχειριστή του δικτύου και του παραγωγού/διανομέα, η δημιουργία ανεξαρτήτων ρυθμιστικών αρχών, αποτελούν επιλογές τις οποίες προτίμησαν τα περισσότερα κράτη μέλη. Τα συστήματα αυτά είναι πράγματι τα πλέον κατάλληλα για να αποφεύγεται η διάκριση όσον αφορά τους νεοεισερχόμενους στη αγορά.

Κατά συνέπεια, η μείωση των τιμών ηλεκτρισμού, ένα από τα πλέον ορατά αποτελέσματα, γίνεται πραγματικότητα (παράρτημα ΙΙ). Τα στατιστικά στοιχεία σχετικά με την εξέλιξη των τιμών ηλεκτρισμού στην Ευρωπαϊκή Ένωση μεταξύ 1996 και 1999 καταδεικνύουν - κατά μέσο όρο - μείωση περίπου 6% [3], η οποία φθάνει σε ορισμένες περιπτώσεις μέχρι το 20%. Όλοι οι καταναλωτές ηλεκτρισμού - νοικοκυριά, ΜΜΕ και βιομηχανία - επωφελούνται της εξελίξεως αυτής. Η τάση ενισχύθηκε αισθητά το 1999.

[3] Απλός αριθμητικός μέσος· πηγή : EUROSTAT

Το διασυνοριακό εμπόριο, άλλη βασική πλευρά της ελευθέρωσης, εξελίσσεται επίσης: ο συνολικός όγκος των ανταλλαγών ηλεκτρισμού ανέρχεται περίπου στο 8% της συνολικής παραγωγής ηλεκτρισμού στην Κοινότητα.

Οι εξελίξεις αυτές είναι ενθαρρυντικές, ακόμα και εάν τις συγκρίνει κανείς με τις εξελίξεις σε άλλες περιοχές του κόσμου, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι η πλέον προηγμένη περιοχή στην ανάπτυξη ολοκληρωμένης περιφερειακής αγοράς ηλεκτρισμού, ενώ αυτή βασιζόταν σε εθνικούς τομείς διαχωρισμένους και κυριαρχούμενους από μονοπώλια.

Ωστόσο, ο τελικός στόχος κατάληξης σε πλήρως ολοκληρωμένη αγορά δεν έχει ακόμα επιτευχθεί. Πράγματι, όλοι οι παράγοντες της αγοράς αναγνωρίζουν ότι για να φθάσουμε σε πραγματική εσωτερική αγορά, πρέπει να επανεξεταστούν τα δύο ακόλουθα ζητήματα:

- Διαχωρισμός μεταξύ του διαχειριστή του δικτύου και του παραγωγού/διανομέα («unbundling »)

Η πρόσβαση στην αγορά, ιδίως από τους νεοεισερχόμενους, προϋποθέτει πρόσβαση στο δίκτυο, η οποία χορηγείται βάσει ίσων και μη δημιουργούντων διακρίσεις κανόνων. Η πείρα καταδεικνύει ότι η υλοποίηση του στόχου αυτού διευκολύνεται σε πολύ μεγάλο βαθμό όταν οι διαχειριστές των δικτύων μεταφοράς και διανομής (τα οποία στην πράξη ανήκουν συνήθως σε υπάρχουσες και κατακόρυφα ολοκληρωμένες εταιρείες) είναι διαχωρισμένοι από άλλα συμφέροντα της βιομηχανίας, ιδίως την παραγωγή και τη διανομή/διάθεση στο εμπόριο.

Τα κράτη μέλη πρέπει να φροντίζουν ώστε τα εμπορικά συμφέροντα της μητρικής εταιρείας να είναι πράγματι και πλήρως διακεκριμένα από τις λειτουργικές δραστηριότητες του δικτύου.

- Ρυθμιζόμενη πρόσβαση τρίτων

Η αποκτηθείσα πείρα επιβεβαιώνει ότι το σύστημα ρυθμιζόμενης πρόσβασης τρίτων βάσει δημοσιευόμενων τιμών αποτελεί την πλέον κατάλληλη μέθοδο πρόσβασης στο δίκτυο ώστε να αποφεύγεται οποιαδήποτε διάκριση. Πράγματι, το σύστημα αυτό προλαμβάνει όχι μόνο τις διακρίσεις, αλλά επιτρέπει εξίσου στις επιχειρήσεις να προγραμματίζουν τις αγορές τους ηλεκτρισμού, γνωρίζοντας εκ των προτέρων τις τιμές. Αντίθετα, σε καθεστώς πρόσβασης κατόπιν διαπραγματεύσεως, η υποχρέωση διαπραγμάτευσης των τιμών και των προϋποθέσεων πρόσβασης μετά από κάθε λήξη της συμβάσεως αποτελεί επιβάρυνση για τις επιχειρήσεις. Επομένως, τα κράτη μέλη πρέπει να εξετάσουν τα μέτρα που πρέπει να απαιτήσουν ώστε να διασφαλιστεί ότι οποιαδήποτε πρόσβαση τρίτων ρυθμίζεται κατά τρόπο διαφανή, προκειμένου να αποκλείεται οποιαδήποτε μορφή διακρίσεων.

Εν κατακλείδι, πρέπει να τονισθεί ότι το άνοιγμα της αγοράς, όπως προβλέπεται στις νομοθετικές διατάξεις, οι οποίες μεταφέρουν την οδηγία στο εσωτερικό δίκαιο, δεν επαρκεί ώστε να δημιουργηθεί πραγματική ενιαία αγορά στην πράξη. Πράγματι, ο τελικός σκοπός είναι μια αγορά πραγματικά ολοκληρωμένη και όχι μια παράθεση 15 λίγο έως πολύ ελευθερωμένων αγορών.

III. Μέτρα και μηχανισμοί για τη διευκόλυνση της λειτουργίας της αγοράς

Οι διασυνοριακές τιμές μεταφοράς που δεν δημιουργούν διακρίσεις και ένα αποτελεσματικό σύστημα διαχείρισης της συμφορήσεως αποτελούν δύο βασικά ζητήματα, προκειμένου να δοθεί αποφασιστική ώθηση στην ανάπτυξη ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας. Ο στόχος είναι να φθάσουμε γρήγορα σε ένα καθεστώς ανταλλαγής απλό, διαφανές, αντικειμενικό, που δεν δημιουργεί διακρίσεις και το οποίο εκφράζει τις δαπάνες προκειμένου να δημιουργηθεί πραγματική εσωτερική αγορά ενέργειας στη θέση των 15 ελευθέρων αγορών, οι οποίες όμως είναι ακόμα εξαιρετικά κατακερματισμένες. Η ονομαζόμενη διαδικασία "της Φλωρεντίας" εφαρμόστηκε για να διευκολύνει τη διαδικασία αυτή. Συγκεντρώνει υπό μορφή φόρουμ περί την Επιτροπή τους αντιπροσώπους των εθνικών διοικήσεων, του συμβουλίου των ευρωπαϊκών ρυθμιστικών αρχών και την ευρωπαϊκή ένωση των φορέων εκμετάλλευσης συστήματος μεταφοράς (ETSO-ΕΕΦΕΣΜ). Διασφαλίζεται επίσης η αντιπροσώπευση των παραγωγών, καταναλωτών και φορέων εκμετάλλευσης της αγοράς, καθώς και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Οι εργασίες του φόρουμ αποσκοπούν στην προετοιμασία και στη διευκόλυνση σε άτυπο πλαίσιο, των αποφάσεων ή των προτάσεων τεχνικής φύσεως, όπως η τιμολόγηση της μεταφοράς και η διασυνοριακή διαχείριση της συμφορήσεως, που συγκεντρώνει όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη. Τα τεχνικά αυτά μέτρα έχουν το πλεονέκτημα να είναι ταχέως εφαρμόσιμα από τις ρυθμιστικές αρχές στα κράτη μέλη, χωρίς να απαιτείται νέα οδηγία.

1. Τιμολόγηση της διασυνοριακής μεταφοράς

Τα χαρακτηριστικά του ηλεκτρισμού καθιστούν ιδιαίτερα δύσκολη την ανάπτυξη συστήματος τιμολόγησης, το οποίο να είναι συγχρόνως διαφανές, αντικειμενικό και να μην δημιουργεί διακρίσεις, ευρισκόμενο συγχρόνως σε άμεση σχέση προς τις δαπάνες. Πράγματι, η φυσική ροή του ηλεκτρισμού δεν συμπίπτει με τις συμβατικές σχέσεις μεταξύ του πωλητού και του αγοραστού: εάν ένας παραγωγός στη Βόρεια Ευρώπη πωλεί ηλεκτρισμό σε καταναλωτή στη Μεσογειακή Ευρώπη, αυτό δεν σημαίνει ότι τα ηλεκτρόνια που παράγονται από τον παραγωγό θα κυκλοφορήσουν στην πράξη από το Βορρά προς το Νότο.

Ωστόσο, εφόσον δεν είναι δυνατόν να καταχωρηθούν σαφώς στις διάφορες οικονομικές συναλλαγές, οι ανταλλαγές ηλεκτρισμού εκφράζονται με τις φυσικές ροές μεταξύ των συστημάτων μεταφοράς. Έτσι, η παραγωγή ηλεκτρισμού σε χώρα Α θα μεταφερθεί σε ορισμένες περιπτώσεις από το σύστημα μεταφοράς μιας χώρας Β για να φθάσει στον καταναλωτή που ευρίσκεται στην χώρα Γ. Κατά συνέπεια, είναι απαραίτητο να προβλέπεται αποζημίωση των δαπανών για τους φορείς εκμετάλλευσης του συστήματος μεταφοράς, οι οποίοι διασφαλίζουν τις εν λόγω ροές διελεύσεως. Η αποζημίωση αυτή πρέπει να αναλαμβάνεται από τους φορείς εκμετάλλευσης των συστημάτων από τα οποία οι ροές αυτές παράγονται.

Κατά τη συνεδρίασή της του Μαρτίου 2000, η διαδικασία της Φλωρεντίας κατέληξε σε κατ' αρχήν συμφωνία μεταξύ των συμμετεχόντων επί προσωρινού μηχανισμού διασυνοριακής τιμολόγησης, πράγμα το οποίο αποτελεί σημαντικό βήμα προόδου. Ο μηχανισμός αυτός πρέπει να τεθεί σε ισχύ την 1η Οκτωβρίου 2000, για αρχικό χρονικό διάστημα ενός έτους και να προβλέπει αποζημιώσεις μεταξύ των φορέων εκμετάλλευσης του συστήματος. Κατά την ημερομηνία αυτή, όλες οι φορολογικές επιβαρύνσεις κατά την εισαγωγή και κατά την εξαγωγή οι οποίες υπάρχουν σε εθνικό επίπεδο θα καταργηθούν.

Το σύστημα αυτό περιλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία:

- Καθορισμό των συνολικών δαπανών που επιβαρύνουν το σύνολο των φορέων εκμετάλλευσης του συστήματος μεταφοράς (TSO-ΦΕΣΜ), οι οποίες μπορούν να αποδοθούν στη διασυνοριακή ροή του ηλεκτρισμού (βάσει της ποσότητας φυσικής ροής που μετράται σε δεδομένο χρονικό διάστημα): οι συνολικές αυτές δαπάνες καθορίζουν το «αντισταθμιστικό ταμείο» - το συνολικό ποσό που διατίθεται για τις αποζημιώσεις μεταξύ ΦΕΣΜ όσον αφορά τις ροές διαμετακόμισης ηλεκτρισμού.

- Καθορισμό των συνεισφορών τις οποίες έκαστος εθνικός ΦΕΣΜ πρέπει να καταβάλει στο αντισταθμιστικό ταμείο, βάσει των εξερχομένων φυσικών ροών μείον των εισερχομένων φυσικών ροών (που έχουν μετρηθεί κατά το παρελθόν): εάν ένας φορέας εκμετάλλευσης έχει περισσότερες φυσικές εξαγωγές ηλεκτρισμού από φυσικές εισαγωγές, οφείλει να συνεισφέρει στο ταμείο.

- Καθορισμό της αποζημίωσης, την οποία έκαστος ΦΕΣΜ λαμβάνει, βάσει των διαμετακομιζομένων ροών (που έχουν μετρηθεί κατά το παρελθόν).

Βάσει των συνεισφορών και των αποζημιώσεων που καθορίζονται για έκαστο ΦΕΣΜ, συντάσσεται ο κατάλογος των φορέων με καθαρή εισφορά και των φορέων με καθαρή απολαβή.

Το επίπεδο των δαπανών διασυνοριακής μεταφοράς - για τις οποίες πραγματοποιούνται οι αποζημιώσεις μεταξύ των φορέων εκμετάλλευσης του συστήματος - καθορίζεται χρησιμοποιώντας, για πειραματικό χρονικό διάστημα ενός έτους, τις προσωρινές πληροφορίες που είναι διαθέσιμες στην ETSO (η ευρωπαϊκή ένωση φορέων εκμετάλλευσης του συστήματος μεταφοράς).

Το προσωρινό αυτό αριθμητικό στοιχείο πρέπει να τύχει περαιτέρω επεξεργασίας· το επίπεδο των συνολικών αποζημιώσεων θα καθορίσει το επίπεδο πραγματικών τιμών για το διασυνοριακό εμπόριο. Ο ακριβής υπολογισμός του είναι επομένως μεγάλης σημασίας για την ανάπτυξη συναλλαγών ηλεκτρισμού. Προς το σκοπό αυτό, η Επιτροπή και οι εθνικοί ρυθμιστικοί φορείς θα φροντίσουν ώστε να αναπτυχθεί μεθοδολογία υπολογισμού για τις δαπάνες διαμετακόμισης που εκφράζουν πλήρως τις δαπάνες.

Η μεθοδολογία η οποία πρόκειται να χρησιμοποιηθεί για έκαστο ΦΕΣΜ προκειμένου να εκφράζει τις συνεισφορές οι οποίες καταβάλλονται και τις αποζημιώσεις που λαμβάνονται στο σύστημά τους εθνικής τιμολόγησης πρέπει, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα, να επαφίεται ως ένα βαθμό στην επικουρικότητα. Επομένως, κάθε φορέας εκμετάλλευσης καθορίζει τη μέθοδο, η οποία ταιριάζει καλύτερα στη συγκεκριμένη κατάστασή του. Η μέθοδος αυτή θα υποβληθεί προς έγκριση στην εθνική ρυθμιστική αρχή. Οι εθνικές μεθοδολογίες θα σταλούν ωστόσο στην Επιτροπή προς έγκριση, πριν από την εφαρμογή τους. Έτσι, η Επιτροπή θα επαληθεύσει ότι οι προσεγγίσεις, που ενδεχομένως διαφέρουν σε επίπεδο κρατών μελών, δεν καταλήγουν σε τυχόν στρέβλωση της εσωτερικής αγοράς.

Οι εργασίες πρέπει να εξακολουθήσουν, προκειμένου να καταλήξουν σε πλέον ανεπτυγμένο σύστημα, το οποίο θα εκφράζει τον καταμερισμό των δαπανών μεταξύ των παραγωγών και των καταναλωτών. Ο στόχος είναι η δημιουργία ενός τέτοιου συστήματος περί τον Οκτώβριο του 2001. Επ' αυτού του θέματος, υπάρχει γενική συναίνεση η οποία πρέπει να παγιωθεί μεταξύ όλων των ενδιαφερομένων μερών, έτσι ώστε οι σχέσεις (λόγος) μεταξύ των επιβαρύνσεων επί της παραγωγής [4], καθώς και εκείνων επί της κατανάλωσης [5] να εναρμονιστούν, προκειμένου να καταλήξουν σε σταθερή και μακροπρόθεσμη λύση όσον αφορά το ζήτημα της διασυνοριακής τιμολόγησης. Η αιτιολόγηση της εναρμονίσεως του επιπέδου ως προς την επιβάρυνση επί της παραγωγής είναι ιδίως η ανάγκη διασφαλίσεως της ισότητας για όλους τους παραγωγούς όσον αφορά την πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά με τη χρήση του δικτύου. Βάσει προτάσεως των εθνικών ρυθμιστών, η Επιτροπή πρόκειται να αξιολογήσει την πρόοδο και, εφόσον είναι σκόπιμο, πρόκειται να υποβάλει συγκεκριμένες προτάσεις μέχρι το τέλος του 2000, προκειμένου να διασφαλίσει την εφαρμογή σε εύθετο χρόνο μιας κοινοτικής προσέγγισης.

[4] Καθορίζεται ως επιβαρύνσεις στο σημείο G (ή « Generation ») κατά την ορολογία που χρησιμοποιείται από τους φορείς εκμετάλλευσης.

[5] Καθορίζεται ως επιβαρύνσεις στο σημείο L (ή « Load »).

2. Διαχείριση της συμφορήσεως

Έχει επέλθει μεγάλη πρόοδος. Σύμφωνα με το αίτημα του Συμβουλίου και με τα συμπεράσματα του τελευταίου φόρουμ της Φλωρεντίας, ο ΕΕΦΕΣΜ υπέβαλε τα αποτελέσματα των εργασιών του επί των ακολούθων ειδικών ζητημάτων:

- διαθέσιμες δυναμικότητες μεταφοράς : ο ΕΕΦΕΣΜ πρόκειται να καθορίσει τη διαθέσιμη δυναμικότητα διασυνδέσεων σε τακτική βάση και να δημοσιεύσει τα δεδομένα αυτά ήδη την άνοιξη του 2000.

- ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ ΦΕΣΜ για τη διασφάλιση της ασφαλείας του συστήματος: αναπτύχθηκε και λειτουργεί κατάλληλος μηχανισμός·

- δημιουργία νέων δυναμικοτήτων διασύνδεσης: συμφωνήθηκε να γίνει ανάλυση των υπαρχόντων σημείων στένωσης από πλευράς διασυνδέσεων μεταξύ των συστημάτων. Η Κοινότητα έχει κεντρικό ρόλο από αυτής της πλευράς, προκειμένου να διασφαλίσει ότι η λειτουργία της αγοράς δεν παρεμποδίζεται από φυσικούς περιορισμούς. Από αυτής της πλευράς, φαίνεται απαραίτητο να προετοιμάσουν τα κράτη μέλη, κατόπιν διαβουλεύσεως, σχέδιο διασύνδεσης ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος. Συχνά, η δημιουργία νέων δυναμικοτήτων διασύνδεσης δεν αποτελεί πρόβλημα από πλευράς χρηματοδότησης ή αποδοτικότητας (η αγορά υπάρχει), αλλά ζήτημα ισορροπίας μεταξύ των επιφυλάξεων σε τοπικό επίπεδο έναντι νέων υποδομών και του γενικού συμφέροντος.

- μηχανισμοί για τον καταμερισμό των διαθέσιμων δυναμικοτήτων μεταφοράς: αναπτύχθηκαν οι μηχανισμοί καταμερισμού για τις συγκεκριμένες γραμμές, οι οποίες είναι υπερφορτωμένες, ιδίως Γαλλίας-Ισπανίας και Γερμανίας-Δανίας. Το σύστημα αυτό βασίζεται στην πώληση με ισότιμους πλειστηριασμούς. Ο στόχος είναι να εγκριθούν κοινοί προσανατολισμοί στον τομέα αυτό, βάσει της αποκτηθείσας πείρας.

IV. Συμπληρωματικές δράσεις

Η ορθή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς ηλεκτρισμού θα εξαρτηθεί από τις λύσεις σε ορισμένα ζητήματα πολύ τεχνικής φύσεως. Ωστόσο, οι λύσεις αυτές πρέπει να συμπληρωθούν από δράσεις γενικότερου χαρακτήρα, που αποσκοπούν στη στήριξη της ορθής λειτουργίας της αγοράς.

1. Επίπεδο παροχών δημόσιας υπηρεσίας

Πρέπει να διασφαλιστεί ότι το επίπεδο υπηρεσιών στον τομέα του ηλεκτρισμού δεν θα επηρεαστεί από τη διαδικασία ελευθέρωσης. Η αρχή αυτή απορρέει σαφώς από το πνεύμα και από το γράμμα της οδηγίας, η οποία προβλέπει μέτρα που αποσκοπούν στην παροχή εγγυήσεων ότι οι βασικοί κανόνες της δημόσιας υπηρεσίας θα τηρηθούν εντός μιας ανταγωνιστικής αγοράς. Οι κανόνες αυτοί διασφαλίζουν συνήθως σε όλους τους πολίτες το δικαίωμα τροφοδοσίας σε ηλεκτρισμό σε δίκαιες τιμές, μερικές φορές επιβάλλουν ιδιαίτερη προστασία για τα πλέον ευαίσθητα στρώματα (ηλικιωμένους, άτομα με ειδικές ανάγκες) και προβλέπουν επίσης την προστασία του περιβάλλοντος και την ασφάλεια του εφοδιασμού. Η πείρα που έχει αποκτηθεί μέχρι στιγμής καταδεικνύει ότι η ποιότητα των δημοσίων υπηρεσιών δεν επηρεάζεται από την εισαγωγή του ανταγωνισμού, υπό την προϋπόθεση ότι οι διοικήσεις ή οι ρυθμιστές θα επιβάλλουν ειδικές συνθήκες, για παράδειγμα κατά την χορήγηση ή την παράταση αδείας πωλήσεως ηλεκτρισμού.

Η Επιτροπή, υπό την προοπτική του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Στοκχόλμης το Μάρτιο 2001, πρόκειται να υποβάλει ανακοίνωση που θα περιγράφει τα μέτρα τα οποία ακολουθούν τα κράτη μέλη στον τομέα της προστασίας του καταναλωτού. Εξάλλου, οι διαθέσιμες πληροφορίες θα αξιοποιηθούν, προκειμένου να ξεκινήσει άσκηση συγκριτικής αξιολόγησης, με σκοπό την προώθηση των βέλτιστων πρακτικών. Σε συνεργασία με τα κράτη μέλη και τα άλλα ενδιαφερόμενα μέρη, μπορεί να υπάρξουν προτάσεις από την Επιτροπή σχετικά με τους προσανατολισμούς που πρέπει να ακολουθηθούν για να αναπτυχθεί η δημόσια υπηρεσία.

Κατά τα πρότυπα της ενισχύσεως της «καθολικής υπηρεσίας» στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, ο στόχος είναι να διασφαλιστεί το επίπεδο της πλέον υψηλής δυνατής ποιότητας των δημοσίων υπηρεσιών στην Κοινότητα.

2. Αποτελέσματα της ελευθέρωσης στην απασχόληση

Η διαδικασία ανοίγματος των αγορών πρέπει να λαμβάνει υπόψη την εξέλιξη της κατάστασης της απασχολήσεως στον τομέα. Μια γενική αξιολόγηση πρέπει να λαμβάνει υπόψη όχι μόνο τις αναδιαρθρώσεις, δηλαδή ορισμένες ειδικές για τον τομέα απώλειες θέσεων εργασίας, αλλά επίσης το σύνολο των θετικών αποτελεσμάτων επί της οικονομίας και επί της απασχολήσεως, που απορρέουν από την αύξηση της ανταγωνιστικότητας και από τη μείωση των δαπανών, ιδίως για τις βιομηχανίες της υψηλής ενεργειακής κατανάλωσης.

Η Επιτροπή ξεκίνησε μελέτη η οποία αφορά ιδίως τις εμπειρίες που έχουν συγκεντρωθεί στις πλέον προηγμένες χώρες στον τομέα της ελευθέρωσης. Τα αποτελέσματα, που αναμένονται πριν το τέλος του 2000, θα επιτρέψουν την υποβολή αναλύσεως των κυρίων τάσεων και των ποιοτικών μέτρων που πρέπει να ληφθούν.

3. Συγκριτική αξιολόγηση (« benchmarking »)

Τα κράτη μέλη έχουν ανοίξει τις αγορές τους ηλεκτρισμού ευρύτερα σε σχέση με τις απαιτήσεις της οδηγίας. Ωστόσο, η πείρα δείχνει ότι ο βαθμός ελευθέρωσης που προβλέπεται στις νομικές πράξεις δεν αντιστοιχεί κατ' ανάγκην προς τις πραγματικές εξελίξεις στην αγορά. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή, με τη στήριξη της EUROSTAT, πρόκειται να αναπτύξει τους δείκτες για την αξιολόγηση του πραγματικού βαθμού ανταγωνισμού στις εθνικές αγορές, καθώς και στην κοινοτική αγορά στο σύνολό της. Θα ξεκινήσει επίσης μελέτη τις επόμενες εβδομάδες σχετικά με τα συστήματα τιμολόγησης της προσβάσεως στα δίκτυα, που εφαρμόζονται από τα κράτη μέλη, της οποίας τα αποτελέσματα θα είναι διαθέσιμα για το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Στοκχόλμης.

Ο στόχος είναι να εξασφαλιστεί η πλήρης εικόνα της λειτουργίας των αγορών και η προώθηση των βέλτιστων πρακτικών στην Κοινότητα.

4. Εισαγωγές/εξαγωγές

Οι εμπορικοί κανόνες επιτρέπουν κατ' αρχήν στις τρίτες χώρες να πωλούν ηλεκτρισμό στην Ευρωπαϊκή Ένωση· ορισμένες επιδιώκουν ήδη να κάνουν χρήση του δικαιώματος αυτού. Δύο σημεία φαίνονται να αποκτούν ιδιαίτερη σημασία από αυτής της πλευράς:

- η αμοιβαία πρόσβαση στις αγορές·

- η τήρηση των περιβαλλοντικών προτύπων.

Μια δυνατότητα μπορεί να περάσει από τη σύναψη περιφερειακών ή διμερών συμφωνιών - ή κοινή ερμηνευτική δήλωση, όπως εκείνη που την εποχή αυτή βρίσκεται στο στάδιο προετοιμασίας μεταξύ της Ελβετίας και της ΕΕ. Τέτοιου είδους συμφωνίες πρόκειται να συναφθούν μεταξύ της ΕΕ και των διαφόρων χωρών, διασφαλίζοντας την αμοιβαία πρόσβαση στην αγορά βάσει της αμοιβαιότητας και της τηρήσεως ισοδυνάμων περιβαλλοντικών προτύπων. Η Επιτροπή πρόκειται να προτείνει τους επόμενους μήνες εντολή διαπραγμάτευσης για ορισμένες τρίτες χώρες.

5. Τεχνική βοήθεια για τις υποψήφιες χώρες

Η Επιτροπή έχει εκπονήσει πρόγραμμα δράσεως για να προσφέρει σε όλες τις υποψήφιες χώρες την απαραίτητη τεχνική βοήθεια για την μετάβαση προς ανταγωνιστική αγορά ενέργειας. Οι υποψήφιες προς ένταξη χώρες πρέπει να ευθυγραμμίσουν τη νομοθεσία τους προς τις σχετικές οδηγίες της ΕΕ. Για να τις βοηθήσει, το πρόγραμμα δράσης τονίζει τις πραγματικές ανάγκες βοήθειας για τα ρυθμιστικά ζητήματα, τη σύνταξη της νομοθεσίας, τη λειτουργία της αγοράς και του συστήματος μεταφοράς, την δημιουργία εθνικών ρυθμιστικών αρχών. Έχουν αναπτυχθεί ειδικές δράσεις προκειμένου να διευκολυνθεί η μεταβατική διαδικασία.

6. Παραγωγή ηλεκτρισμού από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας

Το 1997, η Επιτροπή υπέβαλε τη Λευκή Βίβλο για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η οποία τονίζει τον θεμελιώδη ρόλο των πηγών αυτών για την ασφάλεια του εφοδιασμού και την προστασία του περιβάλλοντος. Η Λευκή Βίβλος προτείνει ως ενδεικτικό στόχο τον διπλασιασμό του μεριδίου των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο ενεργειακό ισοζύγιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προκειμένου να φθάσει στα 12% το 2010. Η αυξανόμενη χρήση του ηλεκτρισμού που παράγεται από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα συνεισφέρει σημαντικά στην υλοποίηση του στόχου αυτού, καθώς και στις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει η Ευρωπαϊκή Ένωση στο Κυότο για τη μείωση των αερίων φαινομένου θερμοκηπίου. Επομένως για την επίτευξη του στόχου του 12%, θεωρείται απαραίτητο να υπάρξει συνεισφορά από τον τομέα του ηλεκτρισμού που οδηγεί σε ποσοστό 22,1% το μερίδιο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην συνολική κατανάλωση ηλεκτρισμού.

Κατά συνέπεια, πρέπει να ενθαρρυνθεί κρίσιμη μάζα της αγοράς, ώστε ο ηλεκτρισμός που παράγεται από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας να επιτύχει επίπεδο ανταγωνιστικότητας που επιτρέπει την ολοκλήρωσή του στην εσωτερική αγορά.

Η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση οδηγίας προς την κατεύθυνση αυτή για το Συμβούλιο της 30ης Μαΐου 2000.

V. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Έχουν επιτευχθεί ορισμένα βήματα προόδου όσον αφορά την εφαρμογή της αγοράς ηλεκτρισμού, τόσο στο βαθμό ανοίγματος όσο και σχετικά με τη μείωση των τιμών για τους βιομηχανικούς και οικιακούς καταναλωτές.

Ωστόσο, προκειμένου η Κοινότητα να επωφεληθεί πλήρως μιας αγοράς ανταγωνιστικής και δυναμικής, η επιτάχυνση της ελευθέρωσης πρέπει να είναι συγχρόνως ποσοτική και ποιοτική στη φύση της. Πρέπει να οδηγήσει σε κατάσταση κατά την οποία όλοι οι καταναλωτές έχουν τελικά το δικαίωμα να επιλέγουν τον προμηθευτή τους.

Προκειμένου να διασφαλιστεί το δικαίωμα αυτό, πρέπει να είναι εγγυημένη η ισότιμη πρόσβαση στο δίκτυο με κανόνες αντικειμενικούς και διαφανείς και σε τιμές που δεν δημιουργούν διακρίσεις. Παράλληλα, το επίπεδο δημόσιας υπηρεσίας πρέπει να διατηρηθεί και να αναπτυχθεί, λαμβάνοντας υπόψη τις επιπτώσεις στην απασχόληση και στο περιβάλλον.

Η ισχύουσα οδηγία θέτει τις βασικές αρχές όσον αφορά τις προϋποθέσεις, τις μεθόδους και το ρυθμό ελευθέρωσης. Ωστόσο, είναι απαραίτητα συμπληρωματικά μέτρα ώστε να λειτουργήσει μια πραγματική ενιαία αγορά ηλεκτρισμού, ιδίως όσον αφορά τα διασυνοριακά ζητήματα και τη διαχείριση της συμφορήσεως.

Η διαδικασία της Φλωρεντίας θεσπίστηκε για να ανταποκρίνεται στην ανάγκη αυτή. Έχοντας ως βάση τη διαβούλευση μεταξύ των παραγόντων, αποτελεί πρωτότυπη προσέγγιση σε επίπεδο θεσμικό και «διαχείρισης». Η Επιτροπή έχει συνδέσει στη διαδικασία αυτή τα κράτη μέλη και όλους τους βασικούς παράγοντες, διατηρώντας παράλληλα τις αρμοδιότητες που αντιστοιχούν στον καθένα. Έτσι, η διαδικασία της Φλωρεντίας παρουσιάζει αναμφισβήτητα πλεονεκτήματα όσον αφορά την αποτελεσματικότητα και την ταχύτητα, λαμβάνοντας υπόψη τη φύση των σχετικών ζητημάτων.

Κατ'αυτόν τον τρόπο, η συνεδρίαση του φόρουμ του Μαρτίου 2000 σημείωσε πραγματική πρόοδο στο επίπεδο της διασυνοριακής τιμολόγησης και της διαφάνειας της αγοράς. Η Επιτροπή - σε στενή συνεργασία με τους εθνικούς ρυθμιστές - θα φροντίσει ώστε ο μηχανισμός προκαταρκτικής τιμολόγησης που προβλέπεται για τον Οκτώβριο 2000 να τηρήσει τους επιδιωκόμενους στόχους - την πραγματική σχέση με τις δαπάνες, την αντικειμενικότητα, τη διαφάνεια και την ισότιμη αντιμετώπιση. Το μεταβατικό αυτό σύστημα θα επιτρέψει την θέσπιση σταθερού και εναρμονισμένου μηχανισμού.

Η Επιτροπή διασφαλίζει την πλαισίωση των εργασιών αυτών.

Τα τελευταία αποτελέσματα της διαδικασίας της Φλωρεντίας, ιδίως στο ζήτημα των αρχών διασυνοριακής τιμολόγησης, θα ληφθούν υπόψη και θα προσαρμοστούν κατά την αναθεώρηση της οδηγίας «Εσωτερική αγορά ηλεκτρισμού», την οποία η Επιτροπή πρόκειται να υποβάλει στο πλαίσιο της ανακοίνωσής της ενόψει του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Στοκχόλμης. Με την ευκαιρία αυτή, η Επιτροπή μπορεί να υποβάλει συμπληρωματικές προτάσεις για την εσωτερική αγορά ηλεκτρισμού, ιδίως όσον αφορά τη σημαντική και ταχύτερη αύξηση του αριθμού καταλλήλων πελατών και την ενίσχυση του επιχειρησιακού και λογιστικού διαχωρισμού, καθώς και την ρυθμιζόμενη πρόσβαση τρίτων στο δίκτυο.

Τέλος, όσον αφορά τη συμφόρηση και την έλλειψη μεγάλων δικτύων διασυνδέσεως, επιθυμεί να προτείνει μηχανισμό διαβούλευσης μεταξύ των ενδιαφερομένων μερών, ώστε να καθοριστεί ευρωπαϊκό σχέδιο των μεγάλων υποδομών διασύνδεσης που αυτή τη στιγμή δεν υπάρχουν.

Παράρτημα I (Βαθμός ανοίγματος των αγορών ανά κράτος μέλος)

Παράρτημα II (Εξέλιξη των τιμών)

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1

ΒΑΘΜΟΣ ΑΝΟΙΓΜΑΤΟΣ ΑΝΑ ΚΡΑΤΟΣ ΜΕΛΟΣ

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Σημείωση: το Λουξεμβούργο δεν είχε ακόμη εφαρμόσει την οδηγία όταν συντάχθηκε ο παρών πίνακας

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2

ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΤΙΜΩΝ 1996 - 1999 (τρέχουσες τιμές)

Εξαιρούνται οι φόροι. (Πηγή : Eurostat)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Σημείωση: Στοιχεία που πρέπει να ληφθούν υπόψη για την ερμηνεία του ανωτέρω πίνακα:

- Το 1996 επελέγη ως έτος βάσης για να παρουσιαστεί η εξέλιξη από τη στιγμή της έκδοσης της οδηγίας, δηλ. από τη στιγμή που θεωρείται πιθανό ότι άρχισε η προκαταρκτική φάση της απελευθέρωσης.

- Το Βέλγιο, η Ελλάδα και η Ιρλανδία διέθεταν μια πρόσθετη προθεσμία για την εφαρμογή της οδηγίας, αντίστοιχα ενός έτους, δύο ετών και ενός έτους.

- Ορισμένες χώρες (π.χ. το Ηνωμένο Βασίλειο) είχαν ήδη αρχίσει να απελευθερώνουν τις αγορές τους πριν από την έκδοση της οδηγίας. Έτσι, το δυναμικό για τις μειώσεις των τιμών είχε ήδη χρησιμοποιηθεί, εν μέρει, πριν από το 1996.

- Κατ'αρχήν, η δημιουργία μιας εσωτερικής αγοράς θα έχει ως αποτέλεσμα μια σύγκλιση των τιμών των κρατών μελών. Έτσι θα υπάρχει μια ετεροχρονισμένη τάση όσον αφορά τις μειώσεις των τιμών σε ορισμένα κράτη μέλη, που θα εξαρτάται από το επίπεδο τιμών που επικρατούσε πριν από την έκδοση της οδηγίας.

- Ορισμένα κράτη μέλη προέβησαν αμέσως σε πλήρες άνοιγμα της αγοράς και, επιπλέον, εγκαθίδρυσαν ένα "χρηματιστήριο" ηλεκτρισμού. Στα περισσότερα από αυτά τα κράτη μέλη παρατηρούνται οι σημαντικότερες μειώσεις τιμών.