Γνωμοδότηση για το Πράσινο Βιβλίο - Προσφυγή των καταναλωτών στη δικαιοσύνη και ρύθμιση των διαφορών κατανάλωσης στην εσωτερική αγορά

(94/C 217/10)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

Εκτιμώντας ότι το άρθρο 129 Α της Συνθήκης προβλέπει ότι η Κοινότητα συμβάλλει στην επίτευξη υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών με μέτρα θεσπιζόμενα κατ'εφαρμογήν του άρθρου 100 Α στα πλαίσια της υλοποίησης της εσωτερικής αγοράς και με ειδικές δράσεις που στηρίζουν και συμπληρώνουν την πολιτική των κρατών μελών για την προστασία της υγείας, της ασφάλειας και των οικονομικών συμφερόντων των καταναλωτών, καθώς και για την επαρκή ενημέρωσή τους.

Εκτιμώντας τα ψηφίσματα του Συμβουλίου της 14ης Απριλίου 1975, της 19ης Μαρτίου 1981, της 23ης Ιουνίου 1986 και της 9ης Νοεμβρίου 1989, στα οποία προσδιορίζονται τα «θεμελιώδη δικαιώματα του καταναλωτή», μεταξύ των οποίων «το δικαίωμα στη δίκαια αποκατάσταση των ζημιών με ταχύρρυθμες, αποτελεσματικές και μικρής επιβάρυνσης διαδικασίες».

Εκτιμώντας τις ανακοινώσεις της Επιτροπής στο Συμβούλιο της 4ης Ιανουαρίου 1985 και της 7ης Μαΐου 1987, που επιβεβαιώνουν ότι «ο συνολικός στόχος παραμένει σαφής: να εξασφαλιστεί ότι, σε ολόκληρη την Κοινότητα, οι καταναλωτές θα μπορούν να τυγχάνουν συνολικά του ίδιου επιπέδου αποζημίωσης» και εξαγγέλλουν τη δέσμευση της Επιτροπής να υποστηρίξει πρότυπα σχέδια.

Εκτιμώντας ότι η ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς θέτει την προστασία των κατανωλωτών στην Κοινότητα μπροστά σε νέες προκλήσεις - συγκεκριμένα, αυτές που αφορούν τις διασυνοριακές διαφορές - και ότι η Επιτροπή, στο Πράσινο Βιβλίο της 16ης Νοεμβρίου 1993, προτείνει την έναρξη συζήτησης επί του θέματος μεταξύ όλων των ενδιαφερόμενων μερών.

Έχοντας υπόψη την αίτηση της Επιτροπής της 7ης Μαρτίου 1994 για την έκδοση γνωμοδότησης της ΕΤΠ μέχρι την 31η Μαΐου 1994 το αργότερο,

ΥΙΟΘΕΤΗΣΕ

ομόφωνα κατά την 3η σύνοδο ολομέλειάς της, που πραγματοποιήθηκε στις 17 και 18 Μαΐου 1994 (συνεδρίαση της 17ης Μαΐου), την ακόλουθη γνωμοδότηση, την οποία κατήρτισε ο γενικός εισηγητής, κ. Luc van den Brande.

1. Η θέση της Επιτροπής των Περιφερειών έναντι της παρουσίασης προτάσεων της Επιτροπής σε Πράσινο Βιβλίο

Η επεξεργασία Πράσινου Βιβλίου από την Επιτροπή δεν εντάσσεται στην ευρωπαϊκή διαδικασία λήψης αποφάσεων με τη στενή έννοια του όρου. Με τη σύνταξη Πράσινου Βιβλίου, η Επιτροπή θέλει να υποκινήσει ευρεία συζήτηση, με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, σχετικά με έναν πολύ συγκεκριμένο τομεακό πεδίο δράσης, το οποίο παρουσιάζει προβλήματα, φραγμούς και προκλήσεις, κοινοτικού επιπέδου και για το οποίο μπορεί να προβλεφθούν κοινοτικές πρωτοβουλίες. Βάσει των διαβουλεύσεων αυτών, η Επιτροπή, μπορεί στη συνέχεια, εάν συντρέχει περίπτωση, να προβεί στην επεξεργασία συγκεκριμένων προτάσεων για την ανάληψη κοινοτικής δράσης.

Δεδομένου ότι η παρουσίαση Πράσινου Βιβλίου έχει άμεση σχέση με την εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας, όπως ορίζεται στο άρθρο 3 Β της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, και λαμβάνοντας υπόψη τις αρμοδιότητες που ανατίθενται στην Επιτροπή των Περιφερειών από την ανωτέρω Συνθήκη, η ΕΤΠ θέλει να ακολουθήσει μια γενική πολιτική γραμμή όσον αφορά την υιοθέτηση γνωμοδοτήσεων για τα Πράσινα Βιβλία της Επιτροπής.

Η ΕΤΠ φρονεί ότι δεν είναι της αρμοδιότητάς της να εκδώσει γνωμοδότηση για όλες τις τεχνικές πτυχές του τομέα που πραγματεύεται το παρόν Πράσινο Βιβλίο.

Θα επικεντρώσει τη γνωμοδότησή της στα ζητήματα:

- ποιες είναι οι επιπτώσεις της αρχής της επικουρικότητας, όπως ορίζεται στο άρθρο 3 Β της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, στη συγκεκριμένη πολιτική ;

- η ανάλυση των προβλημάτων, των φραγμών και των προκλήσεων του τομέα από το Πράσινο Βιβλίο λαμβάνει δεόντως υπόψη τις διαφορές και τις ιδιαιτερότητες των περιφερειών της Κοινότητας ;

- οι λύσεις και οι πρωτοβουλίες που προτείνονται στο Πράσινο Βιβλίο λαμβάνουν επαρκώς υπόψη τις διαφορές και τις ιδιαιτερότητες των περιφερειών της Κοινότητας και σέβονται και αξιοποιούν δεόντως σχετικά τις αρμοδιότητες και τις δυνατότητες των περιφερειακών και τοπικών αρχών ;

- οι συγκεκριμένες προτάσεις που θα καταρτισθούν τελικά βάσει του Πράσινου Βιβλίου θα είναι σε θέση να συμβάλουν στη βελτίωση της καθημερινής ζωής των Ευρωπαίων πολιτών, κάνοντας έτσι πιο χειροπιαστή για τους Ευρωπαίους πολίτες την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, με τη μορφή πολύ συγκεκριμένων επιτευγμάτων ;

- ποιο ρόλο θα κληθεί να διαδραματίσει η Επιτροπή των Περιφερειών στην τελική επεξεργασία του Πράσινου Βιβλίου και, ειδικότερα, στο πλαίσιο των διαβουλεύσεων που θέλει να διοργανώσει η Επιτροπή επί του θέματος με διάφορους φορείς, οργανισμούς και αρμόδιες αρχές ;

Η ΕΤΠ θα επεξεργασθεί, μέσω των αρμόδιων επιτροπών της, κατάλληλες μεθόδους εργασίας για να παρακολουθεί από κοντά τη διαδικασία εξέτασης των Πράσινων Βιβλίων της Επιτροπής.

2. Προσφυγή των καταναλωτών στη δικαιοσύνη και ρύθμιση των διαφορών κατανάλωσης στην ενιαία αγορά

2.1. Η ΕΤΠ εκφράζει την ικανοποίησή της για το Πράσινο Βιβλίο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Το Πράσινο Βιβλίο ανταποκρίνεται όντως σε πολύ συγκεκριμένες ανάγκες των Ευρωπαίων πολιτών, για τους οποίους η ενιαία αγορά δεν πρέπει να αποτελεί αφηρημένη πραγματικότητα, ούτε να δημιουργεί νέα εμπόδια ή να γίνεται αιτία για διακρίσεις.

Η ΕΤΠ είναι απόλυτα σύμφωνη με την θέση της Επιτροπής σύμφωνα με την οποία, όσον αφορά την προστασία του καταναλωτή, «υπάρχει ένας λόγος που αφορά στην «αξιοπιστία» του ευρωπαϊκού οικοδομήματος στα μάτια των πολιτών». Εξάλλου, είναι εξίσου αληθινό ότι η καλή λειτουργία της ενιαίας αγοράς απαιτεί να έχει ο ευρωπαίος πολίτης αρκετή εμπιστοσύνη στην αγορά και να γνωρίζει ότι τα ενδεχόμενα προβλήματά του μπορούν να λυθούν με ταχύρρυθμη και αποτελεσματική διαδικασία.

Η ΕΤΠ διαπιστώνει ότι το Πράσινο Βιβλίο φανερώνει με εμπεριστατωμένο τρόπο ότι το ζήτημα της προστασίας του καταναλωτή απέκτησε στο περιβάλλον της ενιαίας αγοράς μία νέα «κοινοτική» διάσταση, κυρίως όσον αφορά τις διασυνοριακές διαφορές. Προς το παρόν, υπάρχουν αμφιβολίες κατά πόσον τα δικαιώματα των καταναλωτών προστατεύονται αποτελεσματικά. Αυτή η κατάσταση είναι απαράδεκτη.

Για όλους αυτούς τους λόγους, η ΕΤΠ ζητεί από την Επιτροπή να δώσει προτεραιότητα στη μελέτη των θεμάτων που έχουν σχέση με τα ένδικα μέσα και τη ρύθμιση των καταναλωτικών διαφορών στην ενιαία αγορά και να αξιοποιήσει σε βάθος τις νέες δυνατότητες που παρέχει το άρθρο 129 Α της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

2.2. Η ΕΤΠ είναι σύμφωνη με το στόχο της Επιτροπής που συνίσταται στο «να εξασφαλισθεί ότι, σε ολόκληρη την Κοινότητα, οι καταναλωτές θα μπορούν να τυγχάνουν συνολικά του ιδίου επιπέδου αποζημίωσης».

Η ΕΤΠ διαπιστώνει ότι όσον αφορά τις διασυνοριακές διαφορές ούτε η κοινοτική νομοθεσία, ούτε οι υπάρχουσες διεθνείς συμφωνίες, ούτε οι εθνικές νομικές διατάξεις, που όχι μόνο ποικίλλουν αλλά και αποκλίνουν, δεν προσφέρουν επαρκείς εγγυήσεις.

Η ΕΤΠ εκτιμά ότι πρέπει να μελετηθούν αποτελεσματικές λύσεις στο πνεύμα της αρχής της επικουρικότητας. Αυτό σημαίνει ότι η αναγκαιότητα κάθε νέας κοινοτικής δράσης πρέπει να καταδεικνύεται με τη βοήθεια απαντήσεων στα ακόλουθα ερωτήματα:

1. Ποια είναι η πραγματική ευρωπαϊκή διάσταση των προβλημάτων ;

2. Ποιες είναι οι καλύτερες λύσεις εάν λάβει κανείς υπόψη του τους πόρους που έχει στη διάθεσή της η Κοινότητα ;

3. Ποια υπεραξία αποφέρει μία κοινοτική δράση σε σχέση με μια συγκεκριμένη παρέμβαση των κρατών μελών ή των εθνικών οργανισμών ή των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης ;

Τα νέα μέτρα δεν πρέπει μόνο να αποδεικνύεται ότι είναι αναγκαία, αλλά πρέπει να είναι και ανάλογα των επιδιωκόμενων στόχων. Αυτό συνεπάγεται ότι τα κράτη μέλη, η περιφερειακή διοίκηση και οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης πρέπει να διαθέτουν το μεγαλύτερο δυνατό περιθώριο για την εφαρμογή αυτών των μέτρων. Τα ενδεχόμενα μέτρα εναρμόνισης πρέπει να περιορισθούν στις βασικές και «οριζόντιες» κοινοτικές πτυχές.

Η ΕΤΠ είναι της γνώμης ότι οι υφιστάμενες διαφορές μεταξύ των εθνικών νομοθεσιών στο θέμα της προστασίας των καταναλωτών δεν πρέπει να εκλαμβάνονται ως ένας απλός αρνητικός παράγοντας για την προστασία των καταναλωτών στην Ευρώπη. Εκτιμά ότι οι διαφορές αυτές αποτελούν περισσότερο την έκφραση των πολιτισμικών διαφορών της Ευρώπης. Η ΕΤΠ καλεί την Επιτροπή να σεβασθεί απόλυτα την ποικιλομορφία των παραδόσεων στις μελλοντικές προτάσεις της για την προστασία των καταναλωτών. Εξάλλου, μία αποτελεσματική κοινοτική πολιτική για την προστασία των καταναλωτών δεν είναι δυνατόν να ακολουθηθεί παρά μόνον εάν έχουν ληφθεί πλήρως υπόψη οι περιφερειακές και τοπικές πραγματικότητες κάθε κράτους μέλους, προς το συμφέρον των καταναλωτών.

2.3. Η ΕΤΠ είναι της γνώμης ότι τα θέματα που προτείνει η Επιτροπή για συζήτηση είναι πράγματι καίρια για τη συζήτηση όσον αφορά την προστασία των ευρωπαίων καταναλωτών. Πρόκειται για τα ακόλουθα θέματα:

1. την ελεύθερη κυκλοφορία των αγωγών για παύση ενέργειας.

2. τη δικαστική αρωγή.

3. την ενίσχυση για νομικές συμβουλές και δικαστική αρωγή.

4. το κοινοτικό δίκαιο και τα ένδικα μέσα.

Ωστόσο, η ΕΤΠ ζητεί από την Επιτροπή να εξετασθεί επίσης το θέμα της άμεσης κατάρτισης και πληροφόρησης των ευρωπαίων καταναλωτών στα θέματα αυτά. Με την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς, οι ευρωπαίοι καταναλωτές αντιμετωπίζουν πράγματι νέα προβλήματα. Επιβάλλεται πλέον να είναι πλήρως ενημερωμένοι ως προς τις λύσεις που προτείνονται σε ευρωπαϊκή κλίμακα.

Καλείται η Επιτροπή να μεριμνήσει ώστε να προβλέψουν όλα τα κράτη μέλη μια μορφή εκπροσώπησης για να εξασφαλισθεί ότι απαγορευτικές δαπάνες δεν αποτρέπουν τους ιδιώτες να εγείρουν αγωγές για αποζημίωση λόγω καταναλωτικών διαφορών.

Καλείται η Επιτροπή να μεριμνήσει ώστε η πρόσβαση σε νόμιμη αποζημίωση να εξασφαλίζεται σε ένα κοινό επίπεδο σε όλη την Κοινότητα και να αναγνωρίσει και να ενθαρρύνει τις δράσεις που αναλαμβάνουν τα κράτη μέλη και οι περιφερειακές και τοπικές αρχές με στόχο την προώθηση της συνεργασίας για την τήρηση της σχετικής νομοθεσίας.

2.4. Η ΕΤΠ είναι σύμφωνη με την πρόταση της Επιτροπής να καθιερωθεί καταρχάς ένα σύστημα παρακολούθησης των διασυνοριακών διαφορών. Είναι όντως σκόπιμο, πριν προταθούν μέσα και λύσεις, να γίνει απογραφή των προβλημάτων που προκύπτουν στην πράξη και να καταρτισθεί ένας κατάλογος των θεμάτων προτεραιότητας.

Η ΕΤΠ ζητεί ωστόσο από την Επιτροπή το εν λόγω σύστημα παρακολούθησης να σεβασθεί απόλυτα και να αξιοποιήσει τις περιφερειακές και τοπικές ιδιαιτερότητες.

2.5. Η ΕΤΠ συνιστά στην Επιτροπή τα μελλοντικά πρότυπα προγράμματα να αφορούν κατά προτίμηση τις μεθοριακές περιοχές της Κοινότητας - σε συνεννόηση με τις περιφερειακές και/ή τοπικές αρχές, και να είναι προσαρμοσμένα στο νομοθετικό περιβάλλον και τις κοινωνικοοικονομικές πραγματικότητες κάθε χώρας.

2.6. Η αρμόδια επιτροπή της ΕΤΠ θα παρακολουθήσει από κοντά την μεταγενέστερη εξέλιξη του Πράσινου Βιβλίου της Επιτροπής, κυρίως ως προς τις διαδικασίες διαβούλευσης και σύνδεσης των αρμόδιων φορέων σε περιφερειακή και τοπική κλίμακα. Εαν κρίνει σκόπιμο, η ΕΤΠ θα κοινοποιήσει στην Επιτροπή πρόσθετη γνωμοδότηση μετά από πρόταση της αρμόδιας επιτροπής της.

Βρυξέλλες, 17 Μαΐου 1994.

Η Πρόεδρος της

Επιτροπή των Πεσιφεσειών

Jacques ΒLΑΝC