ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Κατευθυντήριες γραμμές για την εκτίμηση από τα εθνικά δικαστήρια του μεριδίου της επιπλέον επιβάρυνσης που μετακυλίεται στους έμμεσους αγοραστές

(2019/C 267/07)

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 7

1.1. Σκοπός, πεδίο εφαρμογής και διάρθρωση των κατευθυντήριων γραμμών 7

1.2. Τι σημαίνει μετακύλιση της επιπλέον επιβάρυνσης; 8

2. ΤΟ ΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ 9

2.1. Η μετακύλιση της επιπλέον επιβάρυνσης και το δικαίωμα πλήρους αποζημίωσης 9

2.2. Σενάρια στο πλαίσιο των οποίων τα εθνικά δικαστήρια ενδέχεται να αντιμετωπίσουν ζητήματα μετακύλισης 11

2.3. Εξουσία του δικαστηρίου να εκτιμά περιπτώσεις μετακύλισης 13

2.4. Ο ρόλος των αποδεικτικών στοιχείων 14

3. Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΚΥΛΙΣΗΣ 16

3.1. Επισκόπηση 16

3.2. Παραδείγματα 19

4. Η ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΚΥΛΙΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΟΣ ΟΓΚΟΥ – ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΤΥΧΕΣ 21

4.1. Στοιχεία και πληροφορίες που απαιτούνται για την ποσοτικοποίηση των επιπτώσεων της μετακύλισης 22

4.2. Η προσφυγή σε οικονομικούς πραγματογνώμονες 23

5. ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΤΗΣ ΜΕΤΑΚΥΛΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΤΙΜΗ 24

5.1. Συγκριτικές μέθοδοι 24

5.1.1. Προσεγγίσεις 25

5.1.1.1 Η προσέγγιση «πριν/κατά/μετά» την παράβαση 25

5.1.1.2 Η διατομεακή προσέγγιση 26

5.1.1.3 Η προσέγγιση της «διαφοράς των διαφορών» 26

5.1.2. Εφαρμογή των συγκριτικών προσεγγίσεων στην πράξη 28

5.1.3. Προκλήσεις 30

5.2. Άλλες μέθοδοι 31

5.2.1. Η προσέγγιση με βάση το ποσοστό μετακύλισης 31

5.2.2. Εφαρμογή της προσέγγισης με βάση το ποσοστό μετακύλισης στην πράξη 32

5.2.3. Η προσέγγιση προσομοίωσης 33

6. ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΟΓΚΟΥ 33

6.1. Εισαγωγή 33

6.2. Συγκριτική προσέγγιση 35

6.2.1. Απαιτούμενες πληροφορίες 35

6.2.2. Μέθοδοι και προκλήσεις 35

6.3. Προσέγγιση βάσει της ελαστικότητας 35

6.3.1. Μέθοδοι και πληροφορίες που απαιτούνται 35

6.3.2. Προκλήσεις 36

7. ΕΠΙΛΟΓΗ ΜΕΘΟΔΟΥ 36

8. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 – ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ 37

8.1. Εισαγωγή 37

8.2. Κόστος εισροών και η επίπτωσή του στις τιμολογιακές αποφάσεις 37

8.3. Χαρακτηριστικά της ζήτησης και συσχέτιση με τις τιμές 38

8.4. Τιμολογιακή απόφαση μιας επιχείρησης 40

8.5. Ενταση του ανταγωνισμού και σύνδεση με τη μετακύλιση 40

8.5.1. Συνέχεια της ανταγωνιστικότητας των αγορών 40

8.5.2. Επιπλέον επιβάρυνση που αφορά το σύνολο του κλάδου έναντι επιπλέον επιβάρυνσης που αφορά μια συγκεκριμένη επιχείρηση και μετακύλιση 41

8.6. Πρόσθετοι παράγοντες που επηρεάζουν τη μετακύλιση 41

9. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 – ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ 43

ΠΛΑΙΣΙΑ

Πλαίσιο 1: Μετακύλιση της αύξησης της τιμής του χαλκού (υποθετικό παράδειγμα) 8

Πλαίσιο 2: Τα δύο συνήθη σενάρια μετακύλισης 11

Πλαίσιο 3: Παράδειγμα υπόθεσης που αφορά την παροχή αποδεικτικών στοιχείων από οικονομικούς πραγματογνώμονες 23

Πλαίσιο 4: Παράδειγμα υπόθεσης στην οποία το δικαστήριο διορίζει οικονομικό πραγματογνώμονα 23

Πλαίσιο 5: Εικονογραφημένο παράδειγμα της προσέγγισης πριν/κατά/μετά την παράβαση 25

Πλαίσιο 6: Εικονογραφημένο παράδειγμα διατομεακής προσέγγισης 26

Πλαίσιο 7: Απεικόνιση της προσέγγισης της «διαφοράς των διαφορών» 27

Πλαίσιο 8: Η γερμανική υπόθεση των υαλοπινάκων αυτοκινήτων 28

Πλαίσιο 9: Εκτίμηση της μετακύλισης βάσει ποιοτικών αποδεικτικών στοιχείων – Cheminova (2015) 29

Πλαίσιο 10: Εκτίμηση της μετακύλισης βάσει ποιοτικών αποδεικτικών στοιχείων – DOUX Aliments (2014) 29

Πλαίσιο 11: Το αποτέλεσμα όγκου 34

Πλαίσιο 12: Εκτίμηση του αποτελέσματος όγκου – Cheminova (2015) 34

Πλαίσιο 13: Παραδείγματα οριακού και σταθερού κόστους 37

Πλαίσιο 14: Η τυπική καμπύλη ζήτησης – Επιπτώσεις στην τιμή και στον όγκο 38

Πλαίσιο 15: Άλλες καμπυλότητες της ζήτησης 39

Πλαίσιο 16: Αντιστάθμιση μεταξύ αύξησης τιμής και απώλειας πωλήσεων 40

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1.1. Σκοπός, πεδίο εφαρμογής και διάρθρωση των κατευθυντήριων γραμμών

1) Οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές έχουν ως στόχο να παράσχουν στα εθνικά δικαστήρια, στους δικαστές και σε άλλα μέρη που εμπλέκονται στην άσκηση αγωγών αποζημίωσης για παραβάσεις των άρθρων 101 και 102 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης («ΣΛΕΕ») πρακτική καθοδήγηση όσον αφορά τον τρόπο εκτίμησης της μετακύλισης της επιπλέον επιβάρυνσης. Ειδικότερα, καθορίζουν τις οικονομικές αρχές, τις μεθόδους και την ορολογία σχετικά με τη μετακύλιση μέσω, μεταξύ άλλων, αναφοράς σε σειρά παραδειγμάτων. Επιπλέον, οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές σχεδιάστηκαν για να συμβάλουν στον καθορισμό των πηγών των συναφών αποδεικτικών στοιχείων, στο κατά πόσο μια αίτηση κοινοποίησης είναι αναλογική και στην αξιολόγηση των καταθέσεων των διαδίκων σχετικά με τη μετακύλιση και της γνώμης του εκάστοτε οικονομικού πραγματογνώμονα που ενδεχομένως παρίσταται στο δικαστήριο.

2) Νομική βάση των κατευθυντήριων γραμμών είναι το άρθρο 16 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης ( 1 ) . Οι κατευθυντήριες γραμμές δεν είναι δεσμευτικές και δεν τροποποιούν τους υφιστάμενους κανόνες στο πλαίσιο του δικαίου της ΕΕ ή των κρατών μελών. Συνεπώς, τα εθνικά δικαστήρια δεν υποχρεούνται να τις ακολουθούν. Επίσης, οι κατευθυντήριες γραμμές ισχύουν με την επιφύλαξη της νομολογίας του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης («ΔΕΕ»). Παραπέμπουν στους εναρμονισμένους κανόνες που ορίζονται στην οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης, επισημαίνοντας ότι, στην πράξη, τα εθνικά δικαστήρια εφαρμόζουν τους εθνικούς κανόνες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που μεταφέρουν στο εθνικό δίκαιο την οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης.

3) Ως πηγή αναφοράς για την εφαρμογή ορθών πρακτικών, οι κατευθυντήριες γραμμές παρέχουν υποδείξεις όσον αφορά τις σχετικές παραμέτρους που μπορούν να ληφθούν υπόψη κατά την επεξεργασία των οικονομικών αποδεικτικών στοιχείων που είναι σημαντικά για την αξιολόγηση της μετακύλισης της επιπλέον επιβάρυνσης. Βασίζονται σε σχετικές οικονομικές μελέτες που συγκέντρωσε η Επιτροπή και συμπληρώνουν τον πρακτικό οδηγό για την ποσοτικοποίηση της βλάβης σε αγωγές αποζημίωσης που στηρίζονται σε παράβαση των άρθρων 101 ή 102 της ΣΛΕΕ («πρακτικός οδηγός») ( 2 ) , ο οποίος συνοδεύει την ανακοίνωση της Επιτροπής για την ποσοτικοποίηση της βλάβης σε αγωγές αποζημίωσης ( 3 ) . Ενώ ο πρακτικός οδηγός εστιάζει στην επιπλέον επιβάρυνση, οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές εξετάζουν διεξοδικότερα τη μετακύλιση αυτής της επιπλέον επιβάρυνσης ( 4 ) . Ο πρακτικός οδηγός και οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές θα πρέπει να ερμηνεύονται συνδυαστικά ( 5 )

4) Όπως εξηγείται στις παραγράφους 17-19 κατωτέρω, οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές μπορούν να αποδειχθούν χρήσιμες σε περίπτωση που ο παραβάτης επικαλείται τη μετακύλιση στην ένστασή του για να αντικρούσει μια αξίωση αποζημίωσης («μέσο υπεράσπισης») ή όταν ο έμμεσος αγοραστής αξιώνει αποζημίωση από τον παραβάτη που φέρεται να μετακύλισε την επιπλέον επιβάρυνση («μέσο διεκδίκησης»). Εντούτοις, όπως και σε κάθε αγωγή αποζημίωσης, ο βαθμός στον οποίο το δικαστήριο πρέπει να λάβει υπόψη τα στοιχεία μιας υπόθεσης θα εξαρτηθεί από τον τρόπο με τον οποίο κατατίθεται η αγωγή από τον ενάγοντα και από τον χαρακτήρα της ένστασης που θα εγείρει ο εναγόμενος. Για παράδειγμα, σε ορισμένες υποθέσεις, ο ενάγων ενδέχεται να μην αξιώσει διαφυγόν κέρδος ως συνέπεια του αποτελέσματος όγκου, λόγω της πρόσθετης πολυπλοκότητας που μπορεί να συνεπάγεται κάτι τέτοιο ( 6 ) . Ωστόσο, η αξίωση του έμμεσου αγοραστή έναντι του παραβάτη θα συμπεριλάβει κατά κανόνα την εξέταση της μετακύλισης, δεδομένου ότι αυτή συνιστά απαραίτητη προϋπόθεση για την αξίωση.

5) Ομοίως, ο τρόπος με τον οποίο ένα εθνικό δικαστήριο θα επιδιώξει να προσεγγίσει την αξιολόγηση και την εκτίμηση της μετακύλισης, θα επηρεαστεί πιθανόν από τον χαρακτήρα και το μέγεθος της αξίωσης, το βάσιμο του αιτήματος και τη διαθεσιμότητα των στοιχείων. Κατά την αξιολόγηση της αναλογικότητας μιας εντολής για γνωστοποίηση πληροφοριών, το εν λόγω δικαστήριο θα μπορούσε να λάβει υπόψη την επιλογή οικονομικής μεθόδου και προσέγγισης μεταξύ των διαφόρων επιλογών που επεξηγούνται στις κατευθυντήριες γραμμές. Ό,τι μπορεί να κριθεί αναλογικό όσον αφορά το εύρος των απαιτούμενων στοιχείων και το κόστος της ανάλυσης ενός πραγματογνώμονα για μια αξίωση 20 εκατ. EUR, ενδεχομένως να μην είναι αναλογικό για μια αξίωση 200 000 EUR.

6) Με γνώμονα τις νομικές αρχές, την πάγια νομολογία και τις διατάξεις της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης, οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές καθορίζουν το νομικό πλαίσιο που ισχύει για τη μετακύλιση. Σε ένα σύντομο νομικό τμήμα συνοψίζονται οι δικονομικοί κανόνες και τα μέσα βάσει των οποίων τα εθνικά δικαστήρια μπορούν να εξετάσουν τη μετακύλιση της επιπλέον επιβάρυνσης στο πλαίσιο των αγωγών αποζημίωσης. Το νομικό πλαίσιο αφορά το δίκαιο της ΕΕ, το εθνικό δίκαιο και την αντίστοιχη πρακτική. Στο πλαίσιο αυτό οι δικαστές πρέπει να αποδίδουν ιδιαίτερη προσοχή στις αρχές της αποτελεσματικότητας και της ισοδυναμίας ( 7 ) . Πρώτον, αυτό σημαίνει ότι πρέπει να εφαρμόζουν τους εθνικούς κανόνες έτσι ώστε η εφαρμογή τους να μην καθιστά πρακτικά αδύνατη ή υπερβολικά δυσχερή την άσκηση του δικαιώματος σε πλήρη αποζημίωση για ζημία προκληθείσα από παράβαση του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ (αρχή της αποτελεσματικότητας) ( 8 ) . Δεύτερον, οι δικαστές πρέπει να έχουν υπόψη ότι οι εθνικές διατάξεις και διαδικασίες σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης που ασκούνται λόγω παράβασης των άρθρων 101 ή 102 ΣΛΕΕ δεν πρέπει να είναι λιγότερο ευνοϊκές για τους φερόμενους ως ζημιωθέντες από αυτές που διέπουν αντίστοιχες αγωγές αποζημιώσεως για ζημίες λόγω παραβάσεων του εθνικού δικαίου ανταγωνισμού (αρχή της ισοδυναμίας).

7) Το βασικό τμήμα των κατευθυντήριων γραμμών πραγματεύεται τις οικονομικές πτυχές της μετακύλισης, ιδίως την οικονομική θεωρία και τις μεθόδους ποσοτικοποίησης που σχετίζονται με την εκτίμηση της μετακύλισης. Το τμήμα σχετικά με την οικονομική θεωρία εστιάζει στις θεωρητικές έννοιες που διέπουν τη μετακύλιση και καθορίζει τους παράγοντες που μπορεί να επιδρούν σε αυτή. Στο τμήμα της οικονομικής ποσοτικοποίησης παρουσιάζονται διάφορες προσεγγίσεις και μέθοδοι για την ποσοτικοποίηση των επιπτώσεων της μετακύλισης.

1.2. Τι σημαίνει μετακύλιση της επιπλέον επιβάρυνσης;

8) Η μετακύλιση της επιπλέον επιβάρυνσης μπορεί να συντελεστεί σε διάφορες βαθμίδες της αλυσίδας εφοδιασμού. Αυτό απεικονίζεται στο Πλαίσιο 1 κατωτέρω, με αναφορά σε ένα υποθετικό παράδειγμα. Για λόγους απεικόνισης, το παράδειγμα στο Πλαίσιο 1, το οποίο αποτελεί σημείο εκκίνησης για τροποποιήσεις στην περαιτέρω διασαφήνιση της μετακύλισης, παρουσιάζει μια σχετικά απλή περίπτωση σταθερών τιμών χαλκού και τη μετακύλιση της αντίστοιχης αύξησης στην αυτοκινητοβιομηχανία. Στην πράξη, η μετακύλιση μπορεί να συντελεστεί σε ακόμα περισσότερο πολύπλοκες αλυσίδες εφοδιασμού, ενώ το προϊόν ή η υπηρεσία που προέκυψε από τον σχηματισμό σύμπραξης μπορεί να αποτελεί ακόμα μικρότερη εισροή και το τελικό προϊόν θα μπορούσε να επηρεαστεί από περισσότερες αντιανταγωνιστικές πρακτικές.

Πλαίσιο 1

Μετακύλιση της αύξησης της τιμής του χαλκού (υποθετικό παράδειγμα)

Η επιχείρηση Α είναι κατασκευαστής χαλκού και σχημάτισε σύμπραξη (καρτέλ) μέσω συμφωνίας με τους ανταγωνιστές της για τον καθορισμό των τιμών πώλησης του χαλκού, κατά παράβαση του άρθρου 101 της ΣΛΕΕ. Η συμφωνία επέτρεψε στην επιχείρηση Α να χρεώσει τον χαλκό σε υψηλότερες τιμές στους πελάτες της, συμπεριλαμβανομένης της επιχείρησης Β. Η διαφορά τιμής μεταξύ του τιμήματος που όντως καταβλήθηκε και του τιμήματος που θα είχε ισχύσει αν δεν υπήρχε παράβαση του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ αναφέρεται ως επιπλέον επιβάρυνση (9). Η επιχείρηση Β είναι προμηθευτής μερών αυτοκινήτων και χρησιμοποίησε τον χαλκό που αγόρασε από την Α για την παραγωγή συρμάτινων καλωδίων, τα οποία πώλησε στον κατασκευαστή αυτοκινήτων Γ. Μετά την αύξηση της τιμής του χαλκού λόγω της σύμπραξης, η Β αύξησε επίσης τις τιμές πώλησης των συρμάτινων καλωδίων που προμήθευσε στην Γ. Η τακτική αυτή συνιστά μετακύλιση της επιπλέον επιβάρυνσης, εν προκειμένω από τη Β στη Γ. Σύμφωνα με τους ορισμούς της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης, η Α μπορεί να αναφερθεί ως παραβάτης, η Β ως άμεσος αγοραστής και η Γ ως έμμεσος αγοραστής (10).

9) Και πάλι, υπάρχουν πιο πολύπλοκα παραδείγματα μετακύλισης. Ορισμένα από αυτά αναφέρονται σε πρόσθετα πλαίσια κατωτέρω. Σκοπός των εν λόγω πλαισίων είναι να επισημανθούν ορισμένες πτυχές μετακύλισης, καθώς και ο τρόπος με τον οποίο τα εθνικά δικαστήρια έχουν προσεγγίσει στο παρελθόν το ζήτημα της εκτίμησης του μεριδίου της επιπλέον επιβάρυνσης που μετακυλίεται στον έμμεσο αγοραστή.

10) Όταν ο άμεσος αγοραστής μετακυλίει, πλήρως ή εν μέρει, την επιπλέον επιβάρυνση στον έμμεσο αγοραστή, ο τελευταίος δεν θα αντιμετωπίσει απλώς επίπτωση στην τιμή αλλά, σε πολλές περιπτώσεις, και μείωση στη ζήτησή του, με αποτέλεσμα άμεσος αγοραστής να μειώσει τις πωλήσεις του. Το διαφυγόν κέρδος επί των πωλήσεων συνιστά τον όγκο αποτελέσματος της μετακύλισης. Οι νομικές και οικονομικές επιπτώσεις του εξετάζονται λεπτομερέστερα στη συνέχεια.

11) Η επιπλέον επιβάρυνση μπορεί να μετακυλιστεί σε όλες τις επόμενες βαθμίδες της αλυσίδας εφοδιασμού και να αφορά προϊόντα ή υπηρεσίες. Για παράδειγμα, σύμφωνα με το παράδειγμα που παρατίθεται στο Πλαίσιο 1 ανωτέρω, ο κατασκευαστής αυτοκινήτων Γ μπορεί ομοίως να έχει αυξήσει τις τιμές χρέωσης στον πελάτη του, την ανεξάρτητη επιχείρηση λιανικής πώλησης αυτοκινήτων Δ. Ακολούθως, η επιχείρηση Δ μπορεί επίσης να έχει αυξήσει την τιμή τελικού καταναλωτή για το αυτοκίνητο στο οποίο εντοπίζεται ο χαλκός που προέκυψε από τον σχηματισμό σύμπραξης. Οι επιχειρήσεις Γ και Δ και οι τελικοί καταναλωτές είναι όλοι έμμεσοι αγοραστές υπό την έννοια του ορισμού της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης ( 11 )

2. ΤΟ ΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

2.1. Η μετακύλιση της επιπλέον επιβάρυνσης και το δικαίωμα πλήρους αποζημίωσης

12) Τόσο η νομολογία του ΔΕΕ όσο και η οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης είναι σημαντικές για την αξιολόγηση της μετακύλισης. Πρώτον, πρέπει να υπενθυμιστεί ότι, σύμφωνα με την πάγια νομολογία του ΔΕΕ, «κάθε πρόσωπο» δικαιούται να ζητήσει αποκατάσταση της ζημίας που υπέστη, εφόσον υφίσταται αιτιώδης σύνδεσμος μεταξύ της ζημίας και της παράβασης του άρθρου 101 ή 102 της ΣΛΕΕ ( 12 ) . Ιδίως στο άρθρο 1 παράγραφος 1 και στο άρθρο 3 παράγραφοι 1 και 2 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης, καθίσταται σαφές ότι οιοσδήποτε υπέστη ζημία λόγω παράβασης του άρθρου 101 ή 102 πρέπει να μπορεί να ασκήσει αποτελεσματικά το δικαίωμα για αξίωση πλήρους αποζημίωσης ( 13 ) . Δεύτερον, οι κανόνες της οδηγίας σχετικά με τη μετακύλιση της επιπλέον επιβάρυνσης βασίζονται στην αρχή της αποζημίωσης, η οποία διέπει το σύνολο της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης και πρέπει να θεωρηθεί ότι προϋποθέτει ότι ένα πρόσωπο που δικαιούται να ζητήσει αποζημίωση για τη ζημία που υπέστη πρέπει να περιέλθει στη θέση στην οποία θα βρισκόταν εάν δεν είχε διαπραχθεί η παράβαση.

13) Στο πλαίσιο της μετακύλισης της επιπλέον επιβάρυνσης, το άρθρο 12 παράγραφος 1 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης διευκρινίζει ότι η έννοια «κάθε πρόσωπο» περιλαμβάνει τους άμεσους και τους έμμεσους αγοραστές. Αυτό σημαίνει ότι, στο παράδειγμα που αναφέρεται στο Πλαίσιο 1 ανωτέρω, ο παραγωγός συρμάτινων καλωδίων Β, ως άμεσος αγοραστής, και ο κατασκευαστής αυτοκινήτων Γ, ως έμμεσος αγοραστής, μπορούν επίσης να ζητήσουν αποζημίωση από τον κατασκευαστή χαλκού Α, ως παραβάτη. Άλλοι έμμεσοι αγοραστές στις επόμενες βαθμίδες της αλυσίδας εφοδιασμού δικαιούνται επίσης να λάβουν αποζημίωση από τον παραβάτη. Όπως αναφέρεται ανωτέρω στην παράγραφο 11, σε αυτούς θα μπορούσαν να συγκαταλέγονται η ανεξάρτητη επιχείρηση λιανικής πώλησης αυτοκινήτων Δ και οι τελικοί καταναλωτές στο παράδειγμα που αναφέρεται στο Πλαίσιο 1 ανωτέρω.

14) προμηθευτές ενός παραβάτη. Η οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης αναφέρεται στην περίπτωση σύμπραξης αγοραστών ως παράδειγμα στο οποίο η ζημία θα μπορούσε να προκύψει λόγω της καταβολής χαμηλότερου τιμήματος από τους παραβάτες στους προμηθευτές τους Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η ουσία της αρχής αποκατάστασης, δηλαδή το δικαίωμα κάθε προσώπου να αξιώνει πλήρη αποζημίωση για ζημία που υπέστη όταν υπάρχει αιτιώδης συνάφεια με παράβαση του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ, εφαρμόζεται επίσης στους άμεσους και έμμεσουςενός παραβάτη. Η οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης αναφέρεται στην περίπτωση σύμπραξης αγοραστών ως παράδειγμα στο οποίο η ζημία θα μπορούσε να προκύψει λόγω της καταβολής χαμηλότερου τιμήματος από τους παραβάτες στους προμηθευτές τους ( 14 )

15) damnum emergens ) και για διαφυγόν κέρδος ( lucrum cessans ), καθώς και την καταβολή τόκων Η πλήρης αποζημίωση καλύπτει την αποζημίωση για θετική ζημία () και για διαφυγόν κέρδος (), καθώς και την καταβολή τόκων ( 15 ) . Εν γένει, η θετική ζημία αναφέρεται στη μείωση του ενεργητικού ενός προσώπου, και το διαφυγόν κέρδος στην αύξηση του εν λόγω ενεργητικού που θα προέκυπτε εάν δεν τελούνταν η επιζήμια πράξη ( 16 ) . Στο πλαίσιο της μετακύλισης, η διάκριση αυτή διαδραματίζει σημαντικό ρόλο όσον αφορά τις ιδιαίτερες οικονομικές επιπτώσεις και την νομική τους ταξινόμηση. Ο γενικός κανόνας παρατίθεται κατωτέρω. — Η επίπτωση στην τιμή σχετίζεται με την επιπλέον επιβάρυνση ως αύξηση στην τιμή που πρέπει να καταβάλει ένας άμεσος ή έμμεσος αγοραστής για ένα προϊόν ή μια υπηρεσία λόγω παράβασης του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ (17). Περιλαμβάνει τη διαμόρφωση των τιμών στην αγορά υπό την επιρροή συμπράξεως (umbrella pricing) (18). Η επίπτωση στην τιμή μπορεί να αντικατοπτριστεί στην αξίωση αποζημίωσης εκ μέρους άμεσου ή έμμεσου αγοραστή για θετική ζημία. Είναι τμήμα της ζημίας η οποία αναφέρεται ως ζημία λόγω επιπλέον επιβάρυνσης στην οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης (19). Ωστόσο, ο άμεσος ή ο έμμεσος αγοραστής μπορεί να μετακυλίσει την επιπλέον επιβάρυνση στις επόμενες βαθμίδες της αλυσίδας εφοδιασμού, είτε μερικώς είτε πλήρως. Συνεπώς, όταν τα εθνικά δικαστήρια εκτιμούν τη μερική ή την πλήρη μετακύλιση μιας επιπλέον επιβάρυνσης στο πλαίσιο αγωγών αποζημίωσης, θα πρέπει να εντοπίζουν τη ζημία λόγω επιπλέον επιβάρυνσης που εξακολουθεί να υφίσταται σε ένα δεδομένο επίπεδο της αλυσίδας εφοδιασμού. Ανάλογα με το νομικό σύστημα, το εθνικό δικαστήριο μπορεί να θεωρήσει την εν λόγω μετακύλιση ως μείωση της θετικής ζημίας ή να την εξετάσει σε σχέση με άλλους κανόνες ή αρχές όπως η compensatio lucri cum damno (20). — Το αποτέλεσμα όγκου μπορεί να περιγραφεί, γενικότερα, ως η ζημία που οφείλεται στο γεγονός ότι αγοράζεται μικρότερος όγκος προϊόντων ή υπηρεσιών λόγω της επιπλέον επιβάρυνσης (21). Ωστόσο, οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές επικεντρώνονται στο αποτέλεσμα όγκου που θεωρείται ως το διαφυγόν κέρδος λόγω της μείωσης των πωλήσεων που προκύπτει από τη μετακύλιση. Όπως αναφέρεται στην οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης, μπορεί να ανακτηθεί ως διαφυγόν κέρδος (22).

16) Μολονότι με βάση την οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης μπορεί να γίνει διάκριση μεταξύ, αφενός, της θετικής ζημίας λόγω επιπλέον επιβάρυνσης και, αφετέρου, του διαφυγόντος κέρδους λόγω μειωμένων πωλήσεων, υπάρχει εγγενής σύνδεση μεταξύ της υποκείμενης επίπτωσης στην τιμή και του αποτελέσματος όγκου ( 23 ) . Συνεπώς, εάν υφίσταται μετακύλιση, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη αμφότερες οι επιπτώσεις και η μεταξύ τους αλληλεπίδραση. Οι οικονομικές μέθοδοι γι’ αυτό παρατίθενται στη συνέχεια.

2.2. Σενάρια στο πλαίσιο των οποίων τα εθνικά δικαστήρια ενδέχεται να αντιμετωπίσουν ζητήματα μετακύλισης

17) Στις αγωγές αποζημίωσης που στηρίζονται σε παραβάσεις του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ, τα εθνικά δικαστήρια επιλαμβάνονται κατά κανόνα της μετακύλισης της επιπλέον επιβάρυνσης βάσει δύο σεναρίων.

18) Πρώτον, ο παραβάτης, στην ένστασή του έναντι αξιώσεων αποζημίωσης, μπορεί να επικαλεστεί τη μετακύλιση της επιπλέον επιβάρυνσης, δηλαδή να υποστηρίξει ότι ο άμεσος ή έμμεσος αγοραστής έχει μετακυλίσει την πρόσθετη επιβάρυνση, πλήρως ή εν μέρει, στους δικούς του πελάτες ( 24 ) . Η περίπτωση αυτή, στην οποία η μετακύλιση μπορεί να χαρακτηριστεί ως μέσο υπεράσπισης, παρουσιάζεται στο Πλαίσιο 2 κατωτέρω, με αναφορά στην αξίωση του άμεσου αγοραστή. Πρέπει να τονιστεί ότι η ένσταση μετακύλισης μπορεί να προβληθεί και έναντι αξιώσεων έμμεσων αγοραστών στις επόμενες βαθμίδες της αλυσίδας εφοδιασμού.

19) Δεύτερον, οι έμμεσοι αγοραστές μπορούν να στηρίξουν τις αγωγές αποζημίωσης που καταθέτουν με το επιχείρημα ότι οι άμεσοι αγοραστές του παραβάτη μετακύλισαν (εν μέρει) σε αυτούς την επιπλέον επιβάρυνση και, συνεπώς, οι ίδιοι υπέστησαν ζημία. Στην περίπτωση αυτή η μετακύλιση μπορεί να χαρακτηριστεί ως μέσο διεκδίκησης. Το εν λόγω σενάριο παρουσιάζεται επίσης στο Πλαίσιο 2 κατωτέρω.

Πλαίσιο 2

Τα δύο συνήθη σενάρια μετακύλισης

20) Θα πρέπει να σημειωθεί ευθύς εξ αρχής ότι το άρθρο 17 παράγραφος 2 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης θεσπίζει το γενικό τεκμήριο ότι οι παραβάσεις από συμπράξεις προκαλούν ζημία. Επιπλέον, τα άρθρα 13 και 14 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης περιλαμβάνουν ειδικούς κανόνες σχετικά με το βάρος της απόδειξης στο πλαίσιο της μετακύλισης.

21) Στο πρώτο σενάριο, δηλαδή όταν η μετακύλιση της επιπλέον επιβάρυνσης χρησιμοποιείται ως ένσταση έναντι μιας πράξης που βασίζεται σε παράβαση του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ, ο εναγόμενος πρέπει να αποδείξει ότι ο ενάγων έχει μετακυλίσει την επιπλέον επιβάρυνση ( 25 ) . Το βάρος της απόδειξης αφορά την ύπαρξη και την έκταση της μετακύλισης της επιπλέον επιβάρυνσης. Εάν η ένσταση μετακύλισης γίνει πλήρως ή εν μέρει αποδεκτή, το άρθρο 12 παράγραφος 3 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης ορίζει ότι, σύμφωνα με το εθνικό δικονομικό δίκαιο, λαμβανομένης υπόψη της αρχής της αποτελεσματικότητας και της ισοδυναμίας, ο ενάγων μπορεί εντούτοις να απαιτήσει αποζημίωση για διαφυγόν κέρδος ( 26 ) . Στην περίπτωση αυτή, το βάρος αποδείξεως του σχετικού αποτελέσματος όγκου λόγω μετακύλισης το φέρει ο ενάγων.

22) Η οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης περιλαμβάνει επίσης κανόνες που εφαρμόζονται στο δεύτερο σενάριο, δηλαδή όταν ένας έμμεσος αγοραστής υποστηρίζει ότι υπέστη ζημία λόγω μετακύλισης των επιπλέον επιβαρύνσεων. Στο εν λόγω σενάριο, το βάρος της απόδειξης της ύπαρξης και της έκτασης αυτής της μετακύλισης το φέρει ο έμμεσος αγοραστής ο οποίος ζητεί αποζημίωση από τον παραβάτη.

23) Ωστόσο, η οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης εξετάζει ειδικότερα τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι έμμεσοι αγοραστές όταν ζητούν αποζημίωση για τη ζημία που οφείλεται στη μετακύλιση πρόσθετης επιβάρυνσης ( 27 ) . Πρώτον, το άρθρο 14 παράγραφος 1 και η αιτιολογική σκέψη 41 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης αναφέρονται στο γεγονός ότι η μετακύλιση των αυξήσεων των τιμών στις επόμενες βαθμίδες της αλυσίδας εφοδιασμού ενδέχεται να αποτελεί εμπορική πρακτική. Αν εντοπιστεί μια τέτοια εμπορική πρακτική, τα εθνικά δικαστήρια μπορούν να βασιστούν σε εκ πρώτης όψεως αποδεικτικά στοιχεία της μετακύλισης. Με βάση την εν λόγω αναφορά, στο άρθρο 14 παράγραφος 2 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης ορίζεται ένα μαχητό κριτήριο δυνάμει του οποίου ένας ενάγων (δηλαδή ο έμμεσος αγοραστής) θεωρείται ότι απέδειξε ότι επήλθε μετακύλιση από τον άμεσο στον έμμεσο αγοραστή, εφόσον ο ενάγων μπορεί να αποδείξει ότι πληρούνται οι ακόλουθες προϋποθέσεις: α) ο εναγόμενος έχει τελέσει παράβαση του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ (28)· β) η παράβαση του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ είχε ως αποτέλεσμα την επιβολή επιπλέον επιβάρυνσης στον άμεσο αγοραστή του εναγομένου· και γ) ο έμμεσος αγοραστής αγόρασε τα αγαθά ή τις υπηρεσίες που αποτέλεσαν αντικείμενο της παράβασης του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ ή αγόρασε αγαθά ή υπηρεσίες τα οποία είτε προήλθαν από τα αγαθά ή τις υπηρεσίες που αποτέλεσαν αντικείμενο της παράβασης είτε περιείχαν τα εν λόγω αγαθά ή υπηρεσίες.

24) Το εν λόγω τεκμήριο δεν εφαρμόζεται σε περίπτωση που ο παραβάτης μπορεί να αποδείξει κατά τρόπο αξιόπιστο και ικανοποιητικό για το δικαστήριο ότι η επιπλέον επιβάρυνση δεν μετακυλίστηκε ή δεν μετακυλίστηκε εξ ολοκλήρου στον έμμεσο αγοραστή ( 29 )

25) Ως συνέπεια i) της αρχής αποκατάστασης, ii) της πρακτικής της μετακύλισης της επιπλέον επιβάρυνσης και iii) των προαναφερθέντων τεκμηρίων, είναι δυνατόν να υφίστανται παράλληλες αξιώσεις από αγοραστές σε διάφορες βαθμίδες της αλυσίδας εφοδιασμού. Στις περιπτώσεις αυτές, τα εθνικά δικαστήρια θα πρέπει να προσπαθήσουν να αποφύγουν την επιδίκαση υπερβολικά υψηλής ή υπερβολικά χαμηλής αποζημίωσης ( 30 ) . Αυτό μπορεί να επιτευχθεί, μεταξύ άλλων, λαμβανομένης δεόντως υπόψη, στο μέτρο του δυνατού, κάθε αγωγής αποζημίωσης που αφορά την ίδια παράβαση του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ, των αποφάσεων που προέκυψαν επί ανάλογων αγωγών αποζημίωσης και των σχετικών πληροφοριών ελευθέρας χρήσεως που απορρέουν από τη δημόσια επιβολή του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ εν προκειμένω ( 31 ) . Είναι προς το συμφέρον των διαδίκων μιας αγωγής αποζημίωσης να ενημερώνουν το δικαστήριο για τις εν λόγω αγωγές, αποφάσεις ή πληροφορίες και να εξηγούν για ποιο λόγο είναι συναφείς με την υπό εξέταση υπόθεση.

26) Επιπλέον, όταν συναφείς αγωγές εκκρεμούν ενώπιον δικαστηρίων διαφορετικών κρατών μελών, τα εθνικά δικαστήρια μπορούν να εφαρμόζουν το άρθρο 30 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1215/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου ( 32 ) στο οποίο παραπέμπει η οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης ( 33 ) . Το εν λόγω άρθρο αναφέρει ότι κάθε εθνικό δικαστήριο εκτός του πρώτου επιληφθέντος μπορεί να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία ή, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, να διαπιστώσει την έλλειψη δικαιοδοσίας του. Το δικαστήριο κράτους μέλους μπορεί επίσης να καταφύγει στους εθνικούς κανόνες περί αναστολής της διαδικασίας, εφόσον προβλέπονται στο πλαίσιο του εθνικού δικαίου.

27) Για την ενίσχυση της συνέπειας μεταξύ δικαστικών αποφάσεων που εκδίδονται στο πλαίσιο συναφών διαδικασιών, τα εθνικά δικαστήρια θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη και να προβλέπουν τη χρήση κατάλληλων δικονομικών μέσων που έχουν στη διάθεσή τους δυνάμει του εθνικού δικαίου. Για παράδειγμα, στην οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης γίνεται αναφορά στην υποκειμενική ένωση των αξιώσεων ( 34 ) . Γίνεται επίσης αναφορά στη δυνατότητα ενός προσώπου να αποκτήσει την αξίωση άλλου προσώπου ( 35 ) . Στόχος της εν λόγω απόκτησης μπορεί να είναι η κατάθεση κοινής αγωγής η οποία μπορεί να συμβάλει στη διασφάλιση της συνοχής μεταξύ των αγωγών αποζημίωσης που αφορούν την ίδια παράβαση του δικαίου ανταγωνισμού ( 36 )

28) Ανάλογα με το εθνικό νομικό σύστημα, μπορούν να εφαρμοστούν άλλα μέσα όπως μηχανισμοί συλλογικής προσφυγής, προσεπικλήσεις ή παρεμβάσεις τρίτων και κανόνες περί αναστολών. Για παράδειγμα, ένας άμεσος αγοραστής μπορεί να παρέμβει στην αγωγή αποζημίωσης ενός έμμεσου αγοραστή κατά του παραβάτη. Σε μια τέτοια περίπτωση, ο άμεσος αγοραστής (ο παρεμβαίνων) και ο παραβάτης (εναγόμενος) μπορούν να υποστηρίξουν ότι η επιπλέον επιβάρυνση δεν μετακυλίστηκε ή δεν μετακυλίστηκε εξ ολοκλήρου στον έμμεσο αγοραστή (ενάγοντα).

29) Η διαθεσιμότητα δικονομικών μέσων μπορεί επίσης να ληφθεί υπόψη όταν ένα εθνικό δικαστήριο αποφαίνεται σχετικά με την αναλογικότητα μιας αίτησης κοινοποίησης. Για παράδειγμα, η υποκειμενική ένωση μιας σειράς μικρότερων αξιώσεων μπορεί να αυξήσει τη συνολική αξία των αξιώσεων που εκκρεμούν ενώπιον ενός δικαστηρίου, στον βαθμό που το δικαστήριο κρίνει αναλογικό τον όγκο των δεδομένων που ζητούνται για μια περισσότερο δαπανηρή ανάλυση πραγματογνώμονα.

2.3. Εξουσία του δικαστηρίου να εκτιμά περιπτώσεις μετακύλισης

30) Το άρθρο 12 παράγραφος 5 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης επιβάλλει ρητά στα κράτη μέλη να διασφαλίζουν ότι τα εθνικά δικαστήρια έχουν την εξουσία να εκτιμήσουν, σύμφωνα με τις εθνικές διαδικασίες, ποιο μερίδιο της επιπλέον επιβάρυνσης μετακυλίστηκε. Η εν λόγω εξουσία πρέπει να καλύπτει όλες τις επιπτώσεις της μετακύλισης, δηλ. την επίπτωση στην τιμή και το αποτέλεσμα όγκου. Αυτό απορρέει επίσης από το άρθρο 17 παράγραφος 1 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης, το οποίο εφαρμόζεται γενικότερα στην ποσοτικοποίηση της ζημίας.

31) Όταν τα εθνικά δικαστήρια αξιοποιούν τη συγκεκριμένη εξουσία εκτίμησης, θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους κανόνες και τις αρχές που ορίζονται στην οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης καθώς και τη βασική νομολογία του ΔΕΕ. Αυτό σημαίνει ότι, όταν τα δικαστήρια εκτιμούν τη ζημία που συνδέεται μέσω αιτιώδους συνάφειας με παράβαση του άρθρου 101 ή 102 της ΣΛΕΕ, αυτό πρέπει να γίνεται με βάση την αρχή της αποζημίωσης. Με άλλα λόγια, η αντίστοιχη επιδίκαση αποζημίωσης πρέπει να αποσκοπεί στην αποκατάσταση του θύματος στη θέση στην οποία θα βρισκόταν αν δεν υπήρχε παράβαση (βλ. παράγραφο 12 ανωτέρω). Για τον σκοπό αυτό, τα εθνικά δικαστήρια πρέπει επίσης να χρησιμοποιούν τα δικονομικά τους μέσα αναλόγως. Ειδικότερα, πρέπει να εφαρμόζουν τους ισχύοντες κανόνες σχετικά με το βάρος της απόδειξης και το αποδεικτικό πρότυπο, ούτως ώστε να μην τίθεται σε κίνδυνο η πλήρης αποτελεσματικότητα του άρθρου 101 της ΣΛΕΕ.

32) Kone ότι τα θύματα της διαμόρφωσης τιμών στην αγορά υπό την επιρροή συμπράξεως (umbrella pricing) μπορούν να αποζημιωθούν για ζημία που προκλήθηκε από παράβαση του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ, αναφέροντας ότι η πλήρης αποτελεσματικότητα του άρθρου 101 της ΣΛΕΕ θα ετίθετο σε κίνδυνο εάν το εθνικό δίκαιο εξαιρούσε, κατηγορηματικά και ανεξάρτητα από τις ιδιαίτερες περιστάσεις της υπόθεσης, το δικαίωμά τους για αξίωση αποζημίωσης. Επιπλέον, στην υπόθεση Kone υπογραμμίζεται ότι σε αγωγές αποζημίωσης για παραβάσεις του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ ενδέχεται να προκύψουν πραγματικά και νομικά ερωτήματα σχετικά με την αιτιώδη συνάφεια. Ανάλογα ερωτήματα προκύπτουν επίσης στο πλαίσιο της μετακύλισης Για παράδειγμα, το ΔΕΕ έκρινε στην υπόθεσηότι τα θύματα της διαμόρφωσης τιμών στην αγορά υπό την επιρροή συμπράξεως (umbrella pricing) μπορούν να αποζημιωθούν για ζημία που προκλήθηκε από παράβαση του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ, αναφέροντας ότι η πλήρης αποτελεσματικότητα του άρθρου 101 της ΣΛΕΕ θα ετίθετο σε κίνδυνο εάν το εθνικό δίκαιο εξαιρούσε, κατηγορηματικά και ανεξάρτητα από τις ιδιαίτερες περιστάσεις της υπόθεσης, το δικαίωμά τους για αξίωση αποζημίωσης. Επιπλέον, στην υπόθεσηυπογραμμίζεται ότι σε αγωγές αποζημίωσης για παραβάσεις του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ ενδέχεται να προκύψουν πραγματικά και νομικά ερωτήματα σχετικά με την αιτιώδη συνάφεια. Ανάλογα ερωτήματα προκύπτουν επίσης στο πλαίσιο της μετακύλισης ( 37 )

33) Ομοίως, όταν τα εθνικά δικαστήρια, σύμφωνα με τις εθνικές διαδικασίες, εκτιμούν το ποσό της ζημίας και το μερίδιο της εκάστοτε επιπλέον επιβάρυνσης που μετακυλίστηκε, όπως προβλέπεται στην οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης, πρέπει να τηρούν τις προαναφερθείσες αρχές της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας. Όσον αφορά την εξουσία εκτίμησης, αυτή συνεπάγεται ότι τα εθνικά δικαστήρια δεν μπορούν να απορρίψουν ένα αίτημα για εξέταση μετακύλισης απλώς και μόνο διότι ο διάδικος αδυνατεί να προσδιορίσει επακριβώς με ποσοτικούς όρους τις επιπτώσεις της μετακύλισης.

34) Επιπλέον, βάσει της εξουσίας εκτίμησης, όπως προβλέπεται στο άρθρο 12 παράγραφος 5 και στο άρθρο 17 παράγραφος 1 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης, τα εθνικά δικαστήρια οφείλουν, πρώτον, να στηρίζουν την εκτίμησή τους στις πληροφορίες που ευλόγως περιήλθαν στη διάθεσή τους και, δεύτερον, να καταβάλλουν κάθε προσπάθεια για μια εύλογη κατά προσέγγιση εκτίμηση του ποσού ή του μεριδίου της μετακύλισης. Αυτό απορρέει από την οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης, στην οποία τονίζεται ότι υπάρχουν ασυμμετρίες πληροφόρησης και αναγνωρίζεται ότι η ζημία δεν μπορεί να ποσοτικοποιηθεί με απόλυτη ακρίβεια ( 38 ) . Η άσκηση της εκτίμησης υπόκειται στο εθνικό δίκαιο. Στην πραγματικότητα, ορισμένα κράτη μέλη εφαρμόζουν ήδη νόμους που αντιστοιχούν στην εξουσία εκτίμησης, όπως προβλέπεται στην οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης ( 39 )

35) Στην πράξη, τα εθνικά δικαστήρια συχνά πρέπει να βασίζονται σε παραδοχές, για παράδειγμα σε υποθετικές τιμές, στους όγκους πωλήσεων ή στο κέρδος. Μπορούν να έχουν ευρεία διακριτική ευχέρεια ως προς την επιλογή των αριθμητικών ποσών και των στατιστικών στοιχείων και, κυρίως, ως προς τον τρόπο με τον οποίο θα χρησιμοποιηθούν αυτά για τον υπολογισμό και την εκτίμηση των ζημιών ( 40 ) . Επιπλέον, οι παραδοχές είναι συνήθως σημαντικές κατά τη διαμόρφωση ενός αντίστροφου σεναρίου με σκοπό την ποσοτικοποίηση της μετακύλισης και των αποτελεσμάτων όγκου, όπως περιγράφεται στο τμήμα 4 κατωτέρω. Λόγω της σημασίας αυτής, ίσως είναι σκόπιμο σε κάθε είδους αίτημα που υποβάλλεται στο δικαστήριο να παρατίθενται λεπτομερώς οι παραδοχές και να καθίσταται σαφής η ευαισθησία των προβλέψεων σε αλλαγές των παραδοχών, όπως ορίζει η Γενική Διεύθυνση Ανταγωνισμού της Επιτροπής στο έγγραφο «Best practices for the submission of economic evidence and data collection in cases concerning the application of Article 101 and 102 TFEU and in merger cases» (Βέλτιστες πρακτικές για την υποβολή οικονομικών στοιχείων και τη συλλογή δεδομένων σε περιπτώσεις που αφορούν την εφαρμογή των άρθρων 101 και 102 της ΣΛΕΕ και σε περιπτώσεις συγχώνευσης) ( 41 )

2.4. Ο ρόλος των αποδεικτικών στοιχείων

36) Η νομική εκτίμηση της μετακύλισης απαιτεί κατά κανόνα σύνθετη ανάλυση των πραγματικών και οικονομικών παραμέτρων. Μολονότι η συγκέντρωση των αποδεικτικών στοιχείων συνήθως συνιστά σημαντικό παράγοντα σε κάθε αγωγή αποζημίωσης που προκύπτει από παραβάσεις των άρθρων 101 ή 102 της ΣΛΕΕ, ο ρόλος των αποδεικτικών στοιχείων στη μετακύλιση διαφοροποιείται ανάλογα με τα δύο προαναφερθέντα σενάρια και τον βαθμό στον οποίο ισχύει ένα τεκμήριο ( 42 ) . Σε κάθε περίπτωση, τα πραγματικά περιστατικά που είναι όντως σχετικά και διαθέσιμα μπορούν να καθορίσουν τη συγκέντρωση των αποδεικτικών στοιχείων και, τελικά, την εκτίμηση της μετακύλισης.

37) Το είδος των αποδεικτικών στοιχείων που απαιτούνται για την απόδειξη και την ποσοτικοποίηση της μετακύλισης εξαρτάται από το ποιες οικονομικές μέθοδοι εφαρμόζονται, μεταξύ εκείνων που περιγράφονται στα τμήματα 5 και 6 κατωτέρω. Τα αποδεικτικά στοιχεία μπορούν να ταξινομηθούν με διάφορους τρόπους, ωστόσο διακρίνονται κατά κανόνα σε ποιοτικά και ποσοτικά αποδεικτικά στοιχεία. Η ίδια η οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης καθιστά σαφές ότι «αποδεικτικά στοιχεία» είναι όλα τα είδη αποδεικτικών στοιχείων που γίνονται δεκτά ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου. ( 43 ) Σε αυτά θα μπορούσαν να περιλαμβάνονται τα ακόλουθα: — ποιοτικά αποδεικτικά στοιχεία για την κατανόηση της εμπορικής συμπεριφοράς ή των τιμολογιακών στρατηγικών μιας επιχείρησης, τα οποία περιλαμβάνουν για παράδειγμα i) συμβάσεις, ii) εσωτερικά έγγραφα, iii) οικονομικές και λογιστικές εκθέσεις, iv) καταθέσεις μαρτύρων, v) γνώμες πραγματογνωμόνων καθώς και vi) εκθέσεις του κλάδου και μελέτες αγοράς· ή — ποσοτικά αποδεικτικά στοιχεία που σχετίζονται ειδικότερα με δεδομένα για τη χρήση οικονομετρικών τεχνικών (44), όπως i) τιμές πώλησης, τιμές για τους εμπόρους λιανικής και τους τελικούς καταναλωτές του συγκεκριμένου προϊόντος ή της συγκεκριμένης υπηρεσίας και συγκρίσιμων προϊόντων ή υπηρεσιών, ii) οικονομικές εκθέσεις, iii) γνώμες πραγματογνωμόνων, iv) προκαθορισμένες τιμές βάσει κανονισμού, v) όγκος πωλήσεων, vi) εκπτώσεις καθώς και vii) άλλο κόστος εισροών και άλλα στοιχεία κόστους. Όπως συνάγεται από τις ενδεικτικές κατηγορίες ανωτέρω, ορισμένα είδη αποδεικτών στοιχείων μπορούν να χαρακτηριστούν τόσο ποιοτικά όσο και ποσοτικά αποδεικτικά στοιχεία, όπως, για παράδειγμα, οι οικονομικές εκθέσεις και οι γνώμες πραγματογνωμόνων.

38) Όπως εξηγείται γενικότερα στον πρακτικό οδηγό, συνήθως οι ιδιαιτερότητες της υπόθεσης και οι αποδείξεις που παρέχονται αποτελούν σημείο εκκίνησης προκειμένου να καθοριστεί αν η παράβαση προκάλεσε πράγματι ζημία στον ενάγοντα και, αν ναι, να καθοριστεί το ύψος της ζημίας αυτής ( 45 ) . Τα σχετικά αποδεικτικά στοιχεία μπορεί να περιλαμβάνουν μέσα άμεσης απόδειξης τα οποία, τουλάχιστον στο πλαίσιο της μετακύλισης, μπορούν να θεωρηθούν ως έγγραφα που προσκομίζονται από τον άμεσο ή τον έμμεσο αγοραστή, καθώς και καταθέσεις μαρτύρων για το αν η επιπλέον επιβάρυνση μετακυλίστηκε. Η διαθεσιμότητα τέτοιων στοιχείων μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο όταν το δικαστήριο αποφασίζει κατά πόσο οι μέθοδοι που περιγράφονται κατωτέρω μπορούν να χρησιμοποιηθούν από έναν διάδικο, ούτως ώστε αυτός να πληροί το απαιτούμενο αποδεικτικό πρότυπο στο πλαίσιο του εφαρμοστέου δικαίου.

39) Επιπλέον, όσον αφορά την εκτίμηση της μετακύλισης, τα εθνικά δικαστήρια συχνά δέχονται γνώμες οικονομικών πραγματογνωμόνων. Ανάλογα με τα μέσα που διατίθενται στο πλαίσιο του εθνικού δικαίου, οι εν λόγω γνώμες μπορούν να υποβληθούν από οικονομικούς πραγματογνώμονες τους οποίους έχουν προσλάβει οι διάδικοι, από πραγματογνώμονα που έχει διορίσει το ίδιο το δικαστήριο για λόγους συνδρομής ή από πραγματογνώμονες και των δύο κατηγοριών. Στο μέτρο του δυνατού, το εθνικό δικαστήριο μπορεί να επιθυμεί να καθοδηγήσει κάποιον από αυτούς τους οικονομικούς πραγματογνώμονες ενδεχομένως σε πρώιμο στάδιο της διαδικασίας, όταν οι διάδικοι ζητούν τη γνωστοποίηση αποδεικτικών στοιχείων, και να θέσει πιο συγκεκριμένα ερωτήματα σχετικά με τη μέθοδο ποσοτικοποίησης που θα χρησιμοποιηθεί και σχετικά με τα απαιτούμενα δεδομένα. Η εν λόγω καθοδήγηση και τα ερωτήματα ενδέχεται να είναι σημαντικά για σκοπούς διαχείρισης της υπόθεσης αλλά και για την ουσιαστική εκτίμηση. Ειδικότερα, όπως αναφέρθηκε ανωτέρω, όταν τα εθνικά δικαστήρια προβαίνουν σε εκτίμηση των επιπτώσεων της μετακύλισης, μπορούν να λαμβάνουν υπόψη εάν μια γνώμη οικονομικού πραγματογνώμονα συμμορφώνεται με τις βέλτιστες πρακτικές, π.χ. εάν παρουσιάζει προσεκτικά τις σχετικές παραδοχές και την ευαισθησία των προβλέψεων σε αλλαγές των εν λόγω παραδοχών. Στο ίδιο πνεύμα και στο πλαίσιο του εθνικού δικαίου, τα εθνικά δικαστήρια μπορούν να ζητήσουν από τους οικονομικούς πραγματογνώμονες να εξετάσουν εναλλακτικές εξηγήσεις για τα πορίσματά τους, να διασφαλίσουν τη δυνατότητα αναπαραγωγής και να επιτρέψουν στους διαδίκους να διατυπώσουν τις παρατηρήσεις τους.

40) Η οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης αποσκοπεί στη διασφάλιση της αποτελεσματικής άσκησης των δικαιωμάτων και της ισότητας όπλων, μέσω της θέσπισης κανόνων που απαιτούν την κοινοποίηση των αποδεικτικών στοιχείων. Οι κανόνες αυτοί εφαρμόζονται σε αμφότερα τα σενάρια μετακύλισης που προαναφέρθηκαν. Όσον αφορά το σενάριο στο οποίο η μετακύλιση χρησιμοποιείται ως ένσταση, το άρθρο 13 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης αναφέρει ρητά ότι ο εναγόμενος μπορεί να ζητήσει ευλόγως κοινοποιήσεις από τον ενάγοντα ή από τρίτους. Στο πλαίσιο του σεναρίου κατά το οποίο ένας έμμεσος αγοραστής ζητεί αποζημίωση, το άρθρο 14 παράγραφος 1 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης αναφέρει ότι ο εν λόγω έμμεσος αγοραστής δύναται ευλόγως να απαιτήσει κοινοποιήσεις από τον εναγόμενο ή από τρίτους.

41) Οι συγκεκριμένοι κανόνες της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης περιορίζουν την κοινοποίηση των αποδεικτικών στοιχείων υπό την έννοια ότι ο διάδικος ο οποίος φέρει το βάρος της απόδειξης για την ύπαρξη και την έκταση της μετακύλισης μπορεί μόνο ευλόγως να απαιτήσει κοινοποίηση. Σύμφωνα με τους γενικούς κανόνες περί κοινοποίησης που αναφέρονται στο άρθρο 5 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης, το εθνικό δικαστήριο μπορεί να ζητήσει την ύπαρξη πειστικού ισχυρισμού του αιτούντος, βάσει του οποίου η ζημία λόγω επιπλέον επιβάρυνσης έχει μετακυλιστεί από τον άμεσο στον έμμεσο αγοραστή. Ο αιτών θα πρέπει επίσης να χρησιμοποιεί τα πραγματικά περιστατικά που έχει ήδη ευλόγως στη διάθεσή του. Στο πλαίσιο της μετακύλισης, αυτά περιλαμβάνουν πληροφορίες που συγκεντρώθηκαν στη διάρκεια συναλλαγών με τον αντίδικο ή στοιχεία που περιήλθαν ευλόγως στη διάθεσή του από τρίτους, όπως εταιρείες μελετών της αγοράς.

42) Η πρώτη πρόταση του άρθρου 5 παράγραφος 3 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης ορίζει μια γενική αρχή αναλογικότητας υπό την έννοια ότι ζητείται από τα εθνικά δικαστήρια να «περιορίζουν την κοινοποίηση αποδεικτικών στοιχείων στην έκταση που επιτρέπει η αρχή της αναλογικότητας». Η αρχή αυτή είναι σημαντική για τη διαχείριση υποθέσεων αγωγών αποζημίωσης που προκύπτουν λόγω παραβάσεων του άρθρου 101 ή 102 της ΣΛΕΕ. Όπως προαναφέρθηκε, οι δικαστές εφαρμόζουν τους εθνικούς δικονομικούς κανόνες και πρέπει να αποδίδουν ιδιαίτερη προσοχή στις αρχές της αποτελεσματικότητας και της ισοδυναμίας. Ωστόσο, εντός του πεδίου εφαρμογής των συγκεκριμένων νομικών κανόνων, τα εθνικά δικαστήρια μπορούν να λαμβάνουν υπόψη το κόστος και το όφελος από τη διαταγή της αιτούμενης κοινοποίησης. Για παράδειγμα, αυτό σημαίνει ότι τα εθνικά δικαστήρια ενδέχεται να καταλήξουν στο συμπέρασμα ότι τα κατατεθέντα αποδεικτικά στοιχεία από τους διαδίκους τούς επιτρέπουν ήδη να εκτιμήσουν το μερίδιο της επιπλέον επιβάρυνσης που μετακυλίστηκε αντί να συγκεντρώσουν περαιτέρω στοιχεία.

43) Ο αντίδικος ή τρίτα μέρη μπορούν να ζητήσουν αποδεικτικά στοιχεία μέσω και υπό τον αυστηρό έλεγχο του εθνικού δικαστηρίου. Το αίτημα πρέπει να αφορά συγκεκριμένα σημεία ή κατηγορίες αποδεικτικών στοιχείων ( 46 ) . Υπό την προϋπόθεση ότι το εθνικό δικαστήριο λαμβάνει υπόψη τις γενικές αρχές της αναλογικότητας και της προστασίας των εννόμων συμφερόντων, μπορεί ακόμη και να διατάξει την κοινοποίηση αποδεικτικών στοιχείων που περιέχουν εμπιστευτικές πληροφορίες προς όφελος του διαδίκου που φέρει το βάρος της απόδειξης των επιπτώσεων της μετακύλισης. Για παράδειγμα, οι πληροφορίες αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν έγγραφα ή στοιχεία σχετικά με τα έσοδα, τις τιμές ή τα περιθώρια. Ωστόσο, στην περίπτωση διαταγής κοινοποίησης ανάλογων αποδεικτικών στοιχείων, είναι καθοριστικής σημασίας για το εθνικό δικαστήριο να λαμβάνει μέτρα για την προστασία των εμπιστευτικών πληροφοριών ( 47 ) . Για παράδειγμα, η οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης κάνει μνεία σε ορισμένα μέτρα, όπως η δυνατότητα σύνταξης ευαίσθητων χωρίων σε έγγραφα, η διεξαγωγή συνεδριάσεων κεκλεισμένων των θυρών, ο περιορισμός των προσώπων που νομιμοποιούνται να ενημερωθούν για τα εκάστοτε αποδεικτικά στοιχεία, καθώς και η προσφυγή σε πραγματογνώμονες, οι οποίοι αναλαμβάνουν να καταρτίσουν περίληψη των πληροφοριών σε συγκεντρωτική ή άλλης μορφής μη εμπιστευτική εκδοχή ( 48 ) . Σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, τα εθνικά δικαστήρια μπορούν επίσης να λάβουν υπόψη τα μέτρα που αναφέρονται στις βέλτιστες πρακτικές, όπως η διαδικασία αίθουσας δεδομένων ( 49 ) , και στο άρθρο 9 παράγραφος 2 της οδηγίας για τα εμπορικά απόρρητα ( 50 )

44) Η κοινοποίηση αποδεικτικών στοιχείων που περιλαμβάνονται στον φάκελο μιας αρχής ανταγωνισμού θα μπορούσε δυνητικά να είναι σημαντική για την ποσοτικοποίηση της επιπλέον επιβάρυνσης, αλλά εν γένει είναι λιγότερο σημαντική στο πλαίσιο της μετακύλισης (ιδίως διότι η μετακύλιση της επιπλέον επιβάρυνσης εξετάζει την τιμολογιακή συμπεριφορά των αγοραστών, για τους οποίους κατά κανόνα δεν περιλαμβάνονται πληροφορίες στον φάκελο της αρχής ανταγωνισμού). Επιπλέον, η δημόσια έκδοση της απόφασης περί παραβάσεως μπορεί να περιλαμβάνει γενικότερες πληροφορίες οι οποίες ενδεχομένως να είναι συναφείς, όπως πληροφορίες σχετικά με τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες που υπόκεινται σε αντιανταγωνιστική συμπεριφορά. Όπως προβλέπεται στο άρθρο 6 παράγραφος 10 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης, η κοινοποίηση αποδεικτικών στοιχείων από μια αρχή ανταγωνισμού συνιστά μέτρο έσχατης ανάγκης.

45) Τέλος, όπως αναφέρεται στο άρθρο 15 παράγραφος 1 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης, οι αγωγές αποζημίωσης που αφορούν την ίδια παράβαση του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ, και οι σχετικές αποφάσεις μπορούν επίσης να συνιστούν σημαντικές πηγές πληροφοριών για την ποσοτικοποίηση της μετακύλισης.

3. Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΚΥΛΙΣΗΣ

3.1. Επισκόπηση

46) Η μετακύλιση της επιπλέον επιβάρυνσης και οι σχετικές επιπτώσεις στην τιμή και τα αποτελέσματα όγκου προκύπτουν λόγω των κινήτρων που έχει μια επιχείρηση να αντιδράσει στην άνοδο του κόστους της με αύξηση των τιμών ( 51 ) . Η αρχική επιπλέον επιβάρυνση μπορεί να εκληφθεί ως αύξηση στο κόστος εισροών του άμεσου αγοραστή. Προκειμένου να εκτιμήσει τις επιπτώσεις της μετακύλισης, το δικαστήριο θα πρέπει, κατά κανόνα, να λάβει υπόψη με ποιο τρόπο η εν λόγω αύξηση στο κόστος θα μπορούσε να επηρεάσει 1) τις τιμές που ορίζει ο άμεσος αγοραστής στην αγορά επόμενου σταδίου 2) την αξία της απώλειας πωλήσεων που παρέχει ο άμεσος αγοραστής.

47) Τα εθνικά δικαστήρια εκτιμούν τη μετακύλιση βάσει των συνθηκών της εκάστοτε υπόθεσης. Ωστόσο, η γενική κατανόηση της οικονομικής θεωρίας σε σχέση με τη μετακύλιση και τις αντίστοιχες επιπτώσεις μπορεί να είναι σημαντική για το δικαστήριο για διάφορους λόγους. Πρώτον, οι προβλέψεις της οικονομικής θεωρίας μπορούν να αποτελέσουν έναν από τους πολλούς παράγοντες που είναι σημαντικοί για να εκτιμηθεί κατά πόσο πληρούται το απαιτούμενο αποδεικτικό πρότυπο σε μια συγκεκριμένη υπόθεση. Για παράδειγμα, η οικονομική θεωρία παρέχει στο δικαστήριο το πλαίσιο εντός του οποίου μπορούν να αξιολογηθούν τα ποσοτικά και ποιοτικά αποδεικτικά στοιχεία ( 52 ) . Δεύτερον, ιδίως σε πρώιμο στάδιο της δικαστικής διαφοράς, η οικονομική θεωρία μπορεί να βοηθήσει τους δικαστές στις αποφάσεις τους σχετικά με την κοινοποίηση στοιχείων ή πληροφοριών μέσω της αξιολόγησης της συνάφειάς τους. Τέλος, οι θεωρητικές ή εννοιολογικές παράμετροι μπορούν επίσης να διαμορφώσουν μια βάση για την αξιολόγηση της αξιοπιστίας και της εγκυρότητας διαφόρων οικονομικών ερμηνειών που προβάλλουν οι διάδικοι για να στηρίξουν τη σχέση μεταξύ επιπλέον επιβάρυνσης και μετακύλισης.

48) Στην οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης δεν γίνεται διάκριση μεταξύ ζημιών που προκαλούνται από 1) τις αυξημένες τιμές (επιπτώσεις στις τιμές) και τη μετακύλιση των πρόσθετων επιβαρύνσεων, συμπεριλαμβανομένου του αποτελέσματος όγκου και 2) άλλες επιπτώσεις που μπορεί να εκδηλωθούν, όπως η μείωση της ποιότητας των προϊόντων ή η παρεμπόδιση της καινοτομίας (επιπτώσεις που δεν αφορούν τις τιμές). Οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές επικεντρώνονται στη μετακύλιση των αυξήσεων στις τιμές και στα συναφή αποτελέσματα όγκου ( 53 )

49) Σύμφωνα με την οικονομική θεωρία, η ύπαρξη και το μέγεθος των επιπτώσεων της μετακύλισης, δηλαδή της σχετικής τιμής και των αποτελεσμάτων όγκου, καθορίζονται από διάφορους παράγοντες ( 54 ) . Οι παράγοντες αυτοί επηρεάζουν ταυτόχρονα την έκβαση του σεναρίου μετακύλισης, και συνεπώς θα πρέπει να ληφθεί υπόψη η αλληλεξάρτησή τους.

50) Επιπλέον, η σχετική σπουδαιότητα του εκάστοτε παράγοντα μπορεί να διαφοροποιείται ανάλογα με την υπόθεση. Επομένως, είναι ενδεχομένως σημαντικό ο δικαστής να κατανοεί τους παράγοντες που είναι πιθανόν να επηρεάσουν τον βαθμό της μετακύλισης σε μια συγκεκριμένη υπόθεση. Για τον λόγο αυτό, ο δικαστής μπορεί, ανάλογα με το εθνικό δίκαιο, να κάνει μνεία στις εξηγήσεις των οικονομικών πραγματογνωμόνων των διαδίκων ή του οικονομικού πραγματογνώμονα που έχει διορίσει το δικαστήριο. Επιπλέον, στην πράξη, μια επιχείρηση δεν μπορεί να λαμβάνει πάντοτε αποφάσεις τιμολόγησης που συνάδουν πλήρως με τις προβλέψεις της οικονομικής θεωρίας. Συνεπώς, είναι επίσης σημαντικό να αξιολογούνται οι διαπιστώσεις της οικονομικής θεωρίας με βάση τα πραγματικά στοιχεία που είναι διαθέσιμα στην υπό εξέταση υπόθεση. Τα εν λόγω στοιχεία μπορεί να είναι τόσο ποιοτικά όσο και ποσοτικά, όπως εσωτερικά έγγραφα στα οποία περιγράφεται ο βαθμός μετακύλισης και οι ποιοτικές μέθοδοι που επεξηγούνται στο τμήμα 4 κατωτέρω.

51) Όπως ορίζεται διεξοδικότερα στο παράρτημα 1, σύμφωνα με την οικονομική θεωρία, οι σημαντικότεροι παράγοντες που επηρεάζουν την ύπαρξη και το μέγεθος των επιπτώσεων της μετακύλισης περιλαμβάνουν: i) τον χαρακτήρα του κόστους εισροών (55) που υφίσταται την επιπλέον επιβάρυνση (αν πρόκειται για σταθερό ή μεταβλητό κόστος, αν η παράβαση οδηγεί σε αύξηση του εν λόγω κόστους μόνο για έναν πελάτη ή για τη συντριπτική πλειονότητα των πελατών μιας δεδομένης αγοράς)· ii) τον χαρακτήρα της ζήτησης προϊόντος που αντιμετωπίζουν οι άμεσοι ή έμμεσοι πελάτες (ιδίως η σχέση μεταξύ ζήτησης και επιπέδου τιμής)· iii) το μέγεθος και την ένταση του ανταγωνισμού στις αγορές στις οποίες δραστηριοποιούνται οι άμεσοι και έμμεσοι πελάτες· και iv) άλλους παράγοντες, όπως το κόστος αναπροσαρμογής των τιμών, το ποσοστό των δαπανών μιας επιχείρησης που επηρεάζονται από την επιπλέον επιβάρυνση, η δύναμη του αγοραστή, ην κάθετη ολοκλήρωση των άμεσων ή έμμεσων πελατών, η ρύθμιση των τιμών ή ο χρόνος που λαμβάνονται οι αποφάσεις για τον καθορισμό των τιμών στις διάφορες βαθμίδες της αλυσίδας εφοδιασμού.

52) Πρώτον, ο χαρακτήρας του κόστους εισροών που υπόκειται σε επιπλέον επιβάρυνση επηρεάζει το κατά πόσο, και σε ποια έκταση, η εν λόγω επιπλέον επιβάρυνση μπορεί να μετακυλιστεί. Όταν η επιπλέον επιβάρυνση επηρεάζει το κόστος του άμεσου αγοραστή που δεν μεταβάλλεται αναλόγως της ποσότητας των εισροών (δηλαδή το σταθερό κόστος), αυτή είναι λιγότερο πιθανόν να μετακυλιστεί, διότι το εν λόγω κόστος κατά κανόνα δεν επηρεάζει τη διαμόρφωση των τιμών από τον άμεσο αγοραστή, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα. Ωστόσο, μακροπρόθεσμα το σταθερό κόστος μπορεί επίσης να επηρεάσει την ανάλυση στρατηγικών αποφάσεων μιας επιχείρησης όσον αφορά, για παράδειγμα, την παραγωγική της ικανότητα, η οποία, με τη σειρά της, μπορεί να επηρεάσει τον επακόλουθο (βραχυπρόθεσμο) μηχανισμό διαμόρφωσης τιμών. Σ’ ένα τέτοιο σενάριο, ενδέχεται να μετακυλιστεί και το σταθερό κόστος. Αντιθέτως, όταν η επιπλέον επιβάρυνση επηρεάζει το κόστος του άμεσου αγοραστή που όντως μεταβάλλεται αναλόγως της ποσότητας των εισροών (δηλαδή το μεταβλητό κόστος), είναι πιθανότερο αυτή να μετακυλιστεί, τουλάχιστον έως έναν βαθμό. Αυτό συμβαίνει διότι το οριακό κόστος (υποκατηγορία του μεταβλητού κόστους που μπορεί να οριστεί ως το πρόσθετο κόστος που προκύπτει λόγω της αγοράς μιας πρόσθετης εισροής) ( 56 ) επηρεάζει κατά κανόνα τις αποφάσεις διαμόρφωσης των τιμών του άμεσου αγοραστή ( 57 )

53) Δεύτερον, η ζήτηση προϊόντος που αντιμετωπίζει ο άμεσος αγοραστής επηρεάζει το επίπεδο της μετακύλισης. Ο βασικός μηχανισμός διαμόρφωσης τιμών βασίζεται στο γεγονός ότι η ζήτηση που αντιμετωπίζει μια επιχείρηση (δηλαδή η ποσότητα των πωλήσεών της) μειώνεται όταν αυξάνονται οι τιμές της. Ο βαθμός στον οποίο ο άμεσος αγοραστής αυξάνει την τιμή του όταν αντιμετωπίζει μια επιπλέον επιβάρυνση εξαρτάται από το αν η ζήτηση αντιδρά έντονα ή όχι σε μια τέτοια αλλαγή της τιμής. Για παράδειγμα, αν ο άμεσος αγοραστής είναι μονοπωλητής και η ζήτηση που αντιμετωπίζει είναι εξίσου ευαίσθητη σε μια αλλαγή τιμών σε όλα τα επίπεδα τιμών και ο άμεσος αγοραστής αντιμετωπίζει σταθερό οριακό κόστος, σύμφωνα με την οικονομική θεωρία θα μετακυλιστεί το ήμισυ της επιπλέον επιβάρυνσης. Αν η ζήτηση που αντιμετωπίζει ο μονοπωλητής μειώνεται «ολοένα και περισσότερο» (δηλαδή με αυξανόμενο ρυθμό) όταν αυξάνονται οι τιμές, υπάρχει μικρότερη πιθανότητα να μετακυλιστεί η επιπλέον επιβάρυνση σε σύγκριση με μια κατάσταση στην οποία η ζήτηση που αντιμετωπίζει ένας τέτοιος μονοπωλητής μειώνεται «ολοένα και λιγότερο» (δηλαδή με πτωτικό ρυθμό) όταν αυξάνονται οι τιμές, ανεξαρτήτως των υπολοίπων παραγόντων ( 58 )

54) Τρίτον, ο χαρακτήρας και η ένταση της ανταγωνιστικής αλληλεπίδρασης μεταξύ των επιχειρήσεων στην αγορά στην οποία δραστηριοποιούνται οι άμεσοι αγοραστές επηρεάζει επίσης το επίπεδο της μετακύλισης. Είναι σημαντικό να λαμβάνουμε υπόψη ότι η επίπτωση που μπορεί να έχει ο εν λόγω αυξημένος ανταγωνισμός στον βαθμό της μετακύλισης επηρεάζεται επίσης από το κατά πόσο η αρχική επιπλέον επιβάρυνση επηρεάζει μόνο τον άμεσο πελάτη (δηλαδή αν πρόκειται για επιπλέον επιβάρυνση που αφορά μόνο τη συγκεκριμένη επιχείρηση) ή και τους ανταγωνιστές του άμεσου πελάτη (δηλαδή αν πρόκειται για επιπλέον επιβάρυνση που αφορά το σύνολο του κλάδου). Εάν η επιπλέον επιβάρυνση επηρεάζει μόνο τον άμεσο αγοραστή, ο οποίος αντιμετωπίζει έντονο ανταγωνισμό από άλλους άμεσους αγοραστές, η μετακύλιση είναι λιγότερη πιθανή σε σχέση με την περίπτωση που ο θιγόμενος άμεσος αγοραστής αντιμετωπίζει ήπιο ανταγωνισμό. Ωστόσο, εάν η επιπλέον επιβάρυνση αφορά το σύνολο του κλάδου, η ύπαρξη μεγάλου αριθμού έντονα ανταγωνιζόμενων άμεσων αγοραστών θα οδηγήσει κατά κανόνα σε υψηλότερη μετακύλιση σε σχέση με την περίπτωση που υπάρχει ηπιότερος ανταγωνισμός μεταξύ των εν λόγω άμεσων αγοραστών ( 59 )

55) Σε αρκετές αποφάσεις εθνικών δικαστηρίων σε υποθέσεις αγωγών αποζημίωσης έχει υπογραμμιστεί πόσο σημαντικό είναι να λαμβάνεται υπόψη ο τρόπος με τον οποίο η ζήτηση ανταποκρίνεται στις μεταβολές των τιμών, η ένταση του ανταγωνισμού, καθώς και κατά πόσον οι ανταγωνιστές του άμεσου αγοραστή επηρεάζονται από την επιπλέον επιβάρυνση ή όχι ( 60 )

56) Τέταρτον, όπως αναφέρεται στην παράγραφο 51 και στο παράρτημα 1, υπό ορισμένες συνθήκες, άλλοι παράγοντες μπορεί να διαδραματίσουν κρίσιμο ρόλο στον μηχανισμό διαμόρφωσης τιμών του άμεσου αγοραστή και, συνεπώς, στη μετακύλιση της επιπλέον επιβάρυνσης από τον άμεσο αγοραστή. Για παράδειγμα, ένας άλλος παράγοντας που ενδεχομένως να είναι σημαντικός για την ποσοτικοποίηση της μετακύλισης είναι το κατά πόσον η εισροή που επηρεάζεται από την επιπλέον επιβάρυνση αντιπροσωπεύει μεγάλο ή μικρό μερίδιο του μεταβλητού κόστους του άμεσου αγοραστή. Ο άμεσος αγοραστής μπορεί να αντιμετωπίσει κόστος όταν αλλάζει τις τιμές του, το επονομαζόμενο «κόστος αναπροσαρμογής των τιμών». Αν η επιπλέον επιβάρυνση αντιπροσωπεύει μικρό μερίδιο του μεταβλητού κόστους, ο άμεσος αγοραστής μπορεί να κρίνει ότι είναι προσοδοφόρα η μετακύλιση μιας τέτοιας επιπλέον επιβάρυνσης λόγω του κόστους αναπροσαρμογής των τιμών. Επιπλέον, άλλες πτυχές που ενδέχεται επίσης να επηρεάσουν τη μετακύλιση είναι ο βαθμός της αγοραστικής δύναμης ή ο χρόνος που λαμβάνονται οι αποφάσεις για τον καθορισμό των τιμών στις διάφορες βαθμίδες της αλυσίδας εφοδιασμού. Ορισμένοι από τους παράγοντες που αναφέρονται στην παράγραφο 51 έχουν επίσης ληφθεί υπόψη από τα εθνικά δικαστήρια σε υποθέσεις που αφορούν τη μετακύλιση ( 61 )

57) Η ύπαρξη και η έκταση της μετακύλισης συνδέονται με απώλειες στον όγκο των πωλήσεων που συνοδεύουν εν γένει κάθε αύξηση τιμών. Όπως περιγράφηκε ανωτέρω, η εν λόγω απώλεια επί των πωλήσεων μπορεί να χαρακτηριστεί ως αποτέλεσμα όγκου, απώλεια την οποία ο αγοραστής μπορεί να επικαλεστεί ως διαφυγόν κέρδος. Το αποτέλεσμα όγκου προκύπτει διότι ο αγοραστής συνήθως αντιμετωπίζει μια καμπύλη ζήτησης με καθοδική κλίση. Αν η αρχική επιπλέον επιβάρυνση μετακυλίεται στις επόμενες βαθμίδες της αλυσίδας εφοδιασμού, το αποτέλεσμα όγκου θα προκύψει σε όλες τις βαθμίδες της κάθετης αλυσίδας. Συνεπώς, όταν η αξίωση περιλαμβάνει αποζημίωση για πρόκληση αποτελέσματος όγκου, το δικαστήριο ενδεχομένως πρέπει να εκτιμά επίσης αυτή την επίπτωση.

58) Όπως προαναφέρθηκε, όλα τα θύματα παραβάσεων του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ έχουν δικαίωμα να διεκδικήσουν πλήρη αποζημίωση για ζημίες που υπέστησαν και οι οποίες έχουν αιτιώδη συνάφεια με την παράβαση. Όταν υπάρχει επίκληση μετακύλισης, μπορεί να είναι σημαντικό να εκτιμηθεί το αποτέλεσμα όγκου προκειμένου να ποσοτικοποιηθεί η ζημία που προκλήθηκε από την επιπλέον επιβάρυνση σε μία αγωγή αποζημίωσης. Ωστόσο, σε μια τέτοια περίπτωση θα πρέπει να σημειωθεί ότι η εκτίμηση της συνολικής ζημίας μέσω απλής αφαίρεσης της επίπτωσης της μετακύλισης στην τιμή από την επίπτωση της επιπλέον επιβάρυνσης θα μπορούσε να οδηγήσει σε υποεκτίμηση της ζημίας που υπέστη ο άμεσος ή έμμεσος πελάτης αν δεν ληφθεί υπόψη το αποτέλεσμα όγκου.

59) Η απώλεια όγκου που προκύπτει από μια επιπλέον επιβάρυνση επηρεάζεται από την ευαισθησία της ζήτησης που αντιμετωπίζει ο αγοραστής και από τον τρόπο που αντιδρούν οι ανταγωνιστές του αγοραστή στην επιπλέον επιβάρυνση. Για παράδειγμα, αν ο αγοραστής αντιμετωπίζει ανελαστική ζήτηση, δηλαδή οι πελάτες του επηρεάζονται σε μικρό βαθμό από τις αυξήσεις στην τιμή, η αύξηση της τιμής οδηγεί σε σχετικά χαμηλή μείωση του όγκου των πωλήσεων. Αυτό, ανεξαρτήτων των υπολοίπων παραγόντων, θα οδηγήσει σε μικρότερο αποτέλεσμα όγκου σε σχέση με την περίπτωση πιο ελαστικής ζήτησης. Ταυτόχρονα, αν οι ανταγωνιστές του αγοραστή αυξήσουν επίσης τις τιμές τους έπειτα από μια επιπλέον επιβάρυνση, αυτό θα μπορούσε επίσης να μειώσει τον αντίκτυπο από την αύξηση της τιμής του αγοραστή στις πωλήσεις του ( 62 )

3.2. Παραδείγματα

60) Τα υποθετικά παραδείγματα που ακολουθούν έχουν ως στόχο να παρουσιάσουν τη σημασία των διαπιστώσεων της οικονομικής θεωρίας που επεξηγούνται στο παράρτημα 1.

61) Το παράδειγμα 1 περιγράφει επιπλέον επιβάρυνση που αφορά συγκεκριμένη επιχείρηση σε μια αγορά με έντονο ανταγωνισμό.

Παράδειγμα 1 Δεδομένα: Υπάρχουν 10 παραγωγοί χυμού μήλου στην ίδια σχετική αγορά. Ένας από τους παραγωγούς προμηθεύεται μήλα από προμηθευτή ο οποίος συμμετέχει σε σύμπραξη καθορισμού των τιμών. Ο παραγωγός χυμού μήλου αξιώνει αποζημίωση λόγω ύπαρξης επιπλέον επιβάρυνσης. Ωστόσο, ο εναγόμενος (ο παραγωγός των μήλων) εγείρει την ένσταση μετακύλισης και υποστηρίζει ότι ο παραγωγός χυμού μήλου έχει μετακυλίσει το σύνολο της επιπλέον επιβάρυνσης στους έμμεσους αγοραστές. Ανάλυση: Ο παραγωγός χυμού μήλου που αντιμετωπίζει την επιπλέον επιβάρυνση βρίσκεται σε σχέση ισχυρού ανταγωνισμού με άλλες εννέα εταιρείες παραγωγής και προμήθειας χυμού μήλου. Όλα τα προϊόντα που πωλούνται από τις δέκα εταιρείες θεωρούνται μάλλον ομοιογενή από τους καταναλωτές. Στον βαθμό που οι υπόλοιποι παραγωγοί δεν προμηθεύονται μήλα από μέλη της σύμπραξης αλλά μπορούν να τα αγοράσουν από αλλού σε χαμηλότερες τιμές, ο παραγωγός που πρέπει να αγοράσει από τη σύμπραξη περιέρχεται σε μειονεκτική θέση από άποψη ανταγωνισμού σε σχέση με τους ανταγωνιστές του. Συνεπώς, η δυνατότητα του παραγωγού χυμού μήλου να μετακυλίσει την αύξηση κόστους θα περιοριζόταν λόγω του γεγονότος ότι θα υφίστατο απώλεια στις πωλήσεις (και στο κέρδος) έναντι των ανταγωνιστών του σε ιδιαίτερα μεγάλη έκταση αν μετακύλιε την επιπλέον επιβάρυνση, ακόμη και εν μέρει. Όσο πιο ισχυρός είναι ο ανταγωνισμός μεταξύ των 10 παραγωγών χυμού μήλου, τόσο περισσότερο περιορίζεται η δυνατότητα να μετακυλιστεί η αύξηση του κόστους. Συνεπώς, στο εν λόγω σενάριο ο άμεσος πελάτης δεν θα μπορέσει κατά κανόνα να μετακυλίσει την αύξηση του κόστους (επιπλέον επιβάρυνση).

62) Το παράδειγμα 2 περιγράφει περίπτωση στην οποία η επιπλέον επιβάρυνση αφορά το σύνολο ενός κλάδου και την ένταση ανταγωνισμού.

Παράδειγμα 2 Δεδομένα: Και οι 10 παραγωγοί χυμού μήλου του παραδείγματος 1 προμηθεύονται μήλα από προμηθευτές που συμμετέχουν σε σύμπραξη καθορισμού των τιμών. Τα μέλη της σύμπραξης υποστηρίζουν ότι οιαδήποτε επιπλέον επιβάρυνση μετακυλίεται στους έμμεσους αγοραστές. Ανάλυση: Οι παραγωγοί χυμού μήλου είναι εξίσου εκτεθειμένοι στην επιπλέον επιβάρυνση και η αγορά χαρακτηρίζεται ως ανταγωνιστική. Εφόσον όλοι οι παραγωγοί αντιμετωπίζουν την επιπλέον επιβάρυνση, καμία μεμονωμένη επιχείρηση δεν θα βρεθεί σε μειονεκτική θέση από άποψη ανταγωνισμού σε σχέση με τις υπόλοιπες επιχειρήσεις. Συνεπώς, είναι πιθανότερο καθένας από τους παραγωγούς χυμού μήλου να μετακυλίσει την επιπλέον επιβάρυνση, σε αντίθεση με την περίπτωση που περιγράφεται στο παράδειγμα 1 (όπου η επιβάρυνση αφορά μια συγκεκριμένη επιχείρηση). Ενδεικτικά, σε μια πλήρως ανταγωνιστική αγορά, η τιμή ισούται με το οριακό κόστος και η αύξηση του κόστους μιας εισροής θα οδηγήσει, συνεπώς, απευθείας σε ισότιμη αύξηση της τιμής.

63) Το παράδειγμα 3 περιγράφει το ζήτημα του ποσοστού μετακύλισης για μονοπωλητές που αντιμετωπίζουν διαφορετική ζήτηση.

Παράδειγμα 3 Δεδομένα: Ο παραγωγός χυμού μήλου Α είναι μονοπωλητής στην αγορά παραγωγής χυμού μήλου στο κράτος μέλος 1, ενώ ο παραγωγός χυμού μήλου Β είναι μονοπωλητής στην αγορά του ίδιου προϊόντος στο κράτος μέλος 2. Το κόστος παραγωγής μιας επιπλέον παρτίδας χυμού μήλου είναι σταθερό και όμοιο για τους παραγωγούς Α και Β. Οι δύο παραγωγοί χυμού μήλου προμηθεύτηκαν μήλα από τον Γ, προμηθευτή ο οποίος συμμετέχει σε σύμπραξη καθορισμού των τιμών. Ως συνέπεια, οι παραγωγοί Α και Β υπέστησαν επιπλέον επιβάρυνση ύψους 6 EUR/κιβώτιο μήλων που αγόρασαν από τον Γ. Οι παραγωγοί Α και Β αντιμετώπισαν διαφορετική ζήτηση από τις αλυσίδες καταστημάτων λιανικής πώλησης τροφίμων σε καθένα από τα κράτη μέλη. Στο κράτος μέλος 1, η ζήτηση ήταν εξίσου ευαίσθητη σε μια μεταβολή της τιμής σε όλα τα επίπεδα τιμών (δηλαδή, η ζήτηση ήταν γραμμική, βλ. Πλαίσιο 15). Στο κράτος μέλος 2 αυτό δεν ίσχυε. Εδώ, η ζήτηση μειωνόταν «ολοένα και λιγότερο» (δηλαδή με πτωτικό ρυθμό) όταν αυξανόταν η τιμή (δηλαδή η καμπύλη ζήτησης ήταν κυρτή, βλ. επίσης Πλαίσιο 15). Οι παραγωγοί Α και Β διεκδικούν αποζημίωση από τον Γ (μέλος της σύμπραξης) για ζημία λόγω της επιπλέον επιβάρυνσης. Ο Γ εγείρει ένσταση μετακύλισης, υποστηρίζοντας ότι οι παραγωγοί Α και Β έχουν μετακυλίσει το ήμισυ της επιπλέον επιβάρυνσης. Ανάλυση: Οι μονοπωλητές στο κράτος μέλος 1 και στο κράτος μέλος 2 αντιμετώπισαν διαφορετική ζήτηση από τις αλυσίδες καταστημάτων λιανικής πώλησης τροφίμων σε καθένα από τα κράτη μέλη. Το κόστος παραγωγής μιας επιπλέον παρτίδας χυμού μήλου παρέμεινε σταθερό. Η επιπλέον επιβάρυνση των 6 EUR ανά κιβώτιο μήλων θεωρείται αύξηση του οριακού κόστους για καθέναν από αυτούς. Έπειτα από μια τέτοια αύξηση του κόστους, το περιθώριο προσαρμογής των τιμών προς τα πάνω θα εξαρτιόταν από την ποσότητα της παραγωγής που καθένας από αυτούς θα έπρεπε να θυσιάσει προκειμένου να μετακυλίσει ένα μέρος της μεταβολής του κόστους, δηλαδή να αυξήσει τις τιμές. Αυτό συμβαίνει διότι, αν η απώλεια όγκου που συνεπάγεται η αύξηση της τιμής είναι σχετικά χαμηλή, η αύξηση της τιμής θα είναι πιο συμφέρουσα σε σύγκριση με την περίπτωση στην οποία η απώλεια όγκου είναι υψηλή. Η απώλεια όγκου λόγω αύξησης της τιμής εξαρτάται από την καμπυλότητα της ζήτησης που αντιμετωπίζει ο μονοπωλητής, δηλαδή από το κατά πόσο η καμπύλη ζήτησης είναι γραμμική, κυρτή ή κοίλη. Αυτό εξηγείται περαιτέρω στο Πλαίσιο 15 κατωτέρω. Όσον αφορά τον μονοπωλητή Α στο κράτος μέλος 1, με βάση την οικονομική θεωρία μπορεί ενδεχομένως να υποστηριχθεί ότι ο μονοπωλητής έχει μετακυλίσει το ήμισυ της επιπλέον επιβάρυνσης, δηλαδή 3 EUR. Ωστόσο, καθώς ο μονοπωλητής Β αντιμετώπισε κυρτή καμπύλη ζήτησης, η εναπομείνασα ζήτηση θα ήταν λιγότερο ευαίσθητη ως προς την τιμή όσο η τιμή παρουσίαζε αύξηση. Σε σύγκριση με τον παραγωγό Α (που αντιμετωπίζει γραμμική ζήτηση), ο παραγωγός Β θα είχε μικρότερη απώλεια όγκου κατά την αύξηση της τιμής κατά 3 EUR. Αυτό συνεπάγεται ότι ο Β είχε κίνητρο να μετακυλίσει ποσό μεγαλύτερο των 3 EUR.

64) Το παράδειγμα 4 περιγράφει το ζήτημα του κόστους αναπροσαρμογής των τιμών και του μεταβλητού κόστους έναντι του σταθερού κόστους βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα.

Παράδειγμα 4 Δεδομένα: Οι επιχειρήσεις Α και Β είναι οι μόνες επιχειρήσεις που κατέχουν και μισθώνουν πυργογερανούς στο κράτος μέλος 1. Από το 2005 έως το 2015 οι επιχειρήσεις Α και Β συμμετείχαν σε σύμπραξη και είχαν συμφωνήσει να αυξήσουν την τιμή μίσθωσης πυργογερανών κατά 80 τοις εκατό. Η επιχείρηση Γ είναι κατασκευαστική επιχείρηση που δραστηριοποιείται σε πόλεις που βρίσκονται σε ολόκληρη την επικράτεια του κράτους μέλους 1. Η εταιρεία σχεδιάζει, κατασκευάζει και πωλεί διαμερίσματα σε ουρανοξύστες στους τελικούς πελάτες. Οι τιμές των διαμερισμάτων διαφημίζονται σε διάφορα μέσα και τοποθεσίες, μεταξύ άλλων στο διαδίκτυο, στις εφημερίδες και σε αφίσες δρόμου. Η εθνική αρχή ανταγωνισμού στο κράτος μέλος 1 απεφάνθη ότι η συμφωνία για τις τιμές στον κατασκευαστικό κλάδο συνιστά παράβαση του δικαίου ανταγωνισμού, και ότι η απόφασή της να επιβάλει πρόστιμα στα μέλη της σύμπραξης δεν αποτέλεσε αντικείμενο προσφυγής εκ μέρους της επιχείρησης Α ή Β. Η επιχείρηση Γ είναι άμεσος πελάτης της σύμπραξης. Αξιώνει αποζημίωση από τα μέλη της σύμπραξης Α και Β. Ωστόσο, οι επιχειρήσεις Α και Β έχουν εγείρει ένσταση μετακύλισης, υποστηρίζοντας ότι η επιχείρηση Γ έχει μετακυλίσει το σύνολο της επιπλέον επιβάρυνσης στους έμμεσους αγοραστές, δηλαδή στους τελικούς πελάτες που αγοράζουν διαμερίσματα σε ουρανοξύστες. Ανάλυση: Η μίσθωση πυργογερανών αποτελεί ένα από τα πολλά κόστη εισροών που αντιμετωπίζει η επιχείρηση Γ κατά τον σχεδιασμό και την κατασκευή ουρανοξυστών. Στα εν λόγω κόστη εισροών περιλαμβάνονται πρώτες ύλες όπως ο χάλυβας και το σκυρόδεμα, το κόστος εργασίας και το οικονομικό κόστος. Συνεπώς, πιθανόν η μίσθωση πυργογερανών να συνιστά ένα μικρό μόνο τμήμα του συνολικού κόστους. Εφόσον οι τιμές των διαμερισμάτων διαφημίζονται ευρέως, η επιχείρηση Γ μπορεί να επιβαρυνθεί με σημαντικό κόστος αναπροσαρμογής των τιμών. Ωστόσο, δεδομένου ότι η σύμπραξη διήρκεσε 10 έτη, το κόστος αναπροσαρμογής των τιμών μπορεί να είναι αμελητέο σε σύγκριση με την επιπλέον επιβάρυνση έπειτα από ορισμένο χρονικό διάστημα, παρέχοντας τελικά στην επιχείρηση Γ το κίνητρο να λάβει υπόψη την επιπλέον επιβάρυνση κατά τον καθορισμό των τιμών των διαμερισμάτων. Ως εκ τούτου, η επιχείρηση Γ ενδεχομένως να μην έχει βραχυπρόθεσμα το κίνητρο να μετακυλίσει την επιπλέον επιβάρυνση λόγω του κόστους αναπροσαρμογής των τιμών. Ωστόσο, το κίνητρο για μετακύλιση της επιπλέον επιβάρυνσης μπορεί να αλλάξει κατά τη διάρκεια της περιόδου που τελείται η παράβαση. Προκειμένου το δικαστήριο να αξιολογήσει την πραγματική μετακύλιση κατά τη διάρκεια της σχετικής περιόδου, θα πρέπει να εκτιμήσει την επίπτωση της μετακύλισης με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, χρησιμοποιώντας, για παράδειγμα, μια από τις μεθόδους που παρατίθενται στο τμήμα 4.

4. Η ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΚΥΛΙΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΟΣ ΟΓΚΟΥ – ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΤΥΧΕΣ

65) Η αποζημίωση για ζημία που προκλήθηκε αποσκοπεί στην αποκατάσταση του διαδίκου που επλήγη στην κατάσταση στην οποία θα βρισκόταν αν δεν είχε τελεσθεί η παράβαση. Προκειμένου να μπορεί να αξιολογηθεί αυτή η κατάσταση, θα πρέπει να γίνει σύγκριση της υπό εξέταση κατάστασης, δηλαδή της κατάστασης κατά την οποία τελέσθηκε η παράβαση, με μια υποθετική κατάσταση, δηλαδή κατάσταση στην οποία δεν τελέσθηκε η παράβαση. Αυτή η υποθετική κατάσταση αναφέρεται ως «αντίστροφο σενάριο».

66) Σκοπός της διαμόρφωσης αυτού του αντίστροφου σεναρίου είναι να απομονωθούν οι επιπτώσεις της παράβασης από άλλους παράγοντες που επηρεάζουν την τιμή ενός προϊόντος ή μιας υπηρεσίας, οι οποίοι θα είχαν επίδραση στην εν λόγω τιμή και αν δεν είχε τελεσθεί η παράβαση ( 63 ) . Για παράδειγμα, μια αύξηση στη ζήτηση θα οδηγούσε κατά κανόνα σε αύξηση της τιμής, ακόμα και απουσία σύμπραξης. Οι άμεσοι ή έμμεσοι αγοραστές δεν θα έπρεπε να αποζημιωθούν γι’ αυτή την επίπτωση. Συνεπώς, κατά τη διαμόρφωση ενός αντίστροφου σεναρίου απαιτείται να ελέγχονται παράγοντες που δεν σχετίζονται με την παράβαση ( 64 )

67) Εφόσον το αντίστροφο σενάριο είναι υποθετικό, δεν είναι άμεσα παρατηρήσιμο. Όπως περιγράφεται στη συνέχεια, έχουν αναπτυχθεί διάφορες μέθοδοι και τεχνικές στην οικονομική επιστήμη και τη νομική πρακτική για τη διαμόρφωση του αντίστροφου σεναρίου. Οι εν λόγω μέθοδοι και τεχνικές διαφοροποιούνται όσον αφορά τις υποκείμενες παραδοχές και το είδος των απαιτούμενων στοιχείων.

68) Μολονότι με τις μεθόδους αυτές επιδιώκεται να διαπιστωθεί πώς θα είχε εξελιχθεί η εξεταζόμενη αγορά αν δεν είχε γίνει η παράβαση, πιο άμεσα αποδεικτικά στοιχεία που είναι στη διάθεση των μερών και του δικαστηρίου (π.χ. εσωτερικά έγγραφα που περιγράφουν τον τρόπο με τον οποίο ο άμεσος αγοραστής μετακύλισε, σε μια συγκεκριμένη περίπτωση, την αρχική επιπλέον επιβάρυνση) μπορεί επίσης να παρέχουν, βάσει των ισχυόντων εθνικών νομοθετικών κανόνων, σημαντικές πληροφορίες για την εκτίμηση της αποζημίωσης σε μια δεδομένη υπόθεση ( 65 )

69) Κατά τον χειρισμό περίπτωσης μετακύλισης σε αγωγή αποζημίωσης για παράβαση του δικαίου ανταγωνισμού, τα εθνικά δικαστήρια ενδεχομένως να πρέπει να εξετάσουν τρεις συνιστώσες σχετικά με τη ζημία για την οποία ένας άμεσος ή έμμεσος αγοραστής διεκδικεί αποζημίωση, δηλαδή την επιπλέον επιβάρυνση, την επίπτωση της μετακύλισης στην τιμή και την επίπτωση της μετακύλισης στον όγκο ( 66 ) . Τα εθνικά δικαστήρια και οι οικονομικοί πραγματογνώμονες μπορεί να επιλέξουν να εκτιμήσουν τις τρεις αυτές συνιστώσες διαδοχικά, δηλαδή στο πλαίσιο διαδικασίας τριών σταδίων η οποία παρατίθεται κατωτέρω.

70) Στο πρώτο στάδιο μπορεί να ποσοτικοποιηθεί ή να εκτιμηθεί η επιπλέον επιβάρυνση. Διάφορες μέθοδοι μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη συγκεκριμένη διαδικασία. Ωστόσο, οι μέθοδοι που χρησιμοποιούνται ευρύτερα από τους διαδίκους και τα δικαστήρια για την εκτίμηση της αρχικής επιπλέον επιβάρυνσης είναι οι λεγόμενες συγκριτικές μέθοδοι. Οι διάφορες μέθοδοι για την εκτίμηση της επιπλέον επιβάρυνσης εξετάζονται διεξοδικά στον πρακτικό οδηγό.

71) Το δεύτερο στάδιο αφορά την εκτίμηση του μεγέθους της επίπτωσης μετακύλισης στην τιμή. Η έκταση αυτών των επιπτώσεων μπορεί να εκτιμηθεί άμεσα, με χρήση των συγκριτικών μεθόδων, δηλαδή παρόμοιων μεθόδων με εκείνες που εφαρμόζονται για την ποσοτικοποίηση της επιπλέον επιβάρυνσης. Εφόσον πληρούνται ορισμένες παραδοχές, η έκταση αυτών των επιπτώσεων μπορεί επίσης να εκτιμηθεί έμμεσα, προβαίνοντας σε εκτίμηση του ποσοστού στο οποίο έχει πιθανόν μετακυλιστεί η αύξηση στο συντελεσθέν κόστος εισροών και συνδυάζοντας αυτή την εκτίμηση με πληροφορίες σχετικά με την επιπλέον επιβάρυνση και τις πωλήσεις. Τα τμήματα 5.1 έως 5.2 παρέχουν επισκόπηση των διαφόρων προσεγγίσεων για την ποσοτικοποίηση των εν λόγω επιπτώσεων.

72) Στο τρίτο στάδιο εκτιμάται η επίπτωση της μετακύλισης στον όγκο. Όπως και στην εκτίμηση της επίπτωσης της μετακύλισης στην τιμή, το αποτέλεσμα όγκου μπορεί να εκτιμηθεί άμεσα ή έμμεσα. Οι διάφορες προσεγγίσεις για την ποσοτικοποίηση αυτών των επιπτώσεων εξετάζονται στα τμήματα 6.2 και 6.3.

73) Άλλες προσεγγίσεις, όπως η προσέγγιση προσομοίωσης, που λαμβάνει υπόψη παράλληλα τις επιπτώσεις της μετακύλισης στην τιμή και τις επιπτώσεις στον όγκο, μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν για την ποσοτικοποίηση της ζημίας σε αγωγές αποζημίωσης ενώπιον εθνικών δικαστηρίων σε περίπτωση παράβασης του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ. Η προσέγγιση προσομοίωσης εξηγείται εν συντομία στο τμήμα 5.2.

4.1. Στοιχεία και πληροφορίες που απαιτούνται για την ποσοτικοποίηση των επιπτώσεων της μετακύλισης

74) Όπως διευκρινίζεται στο τμήμα 2.2, η οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης περιλαμβάνει κανόνες που διέπουν την κοινοποίηση αποδεικτικών στοιχείων. Τα στοιχεία και οι πληροφορίες που έχουν στη διάθεσή τους οι διάδικοι ή τρίτα μέρη αποτελούν σημαντικούς παράγοντες για τη διενέργεια μιας ορθής οικονομικής ανάλυσης των επιπτώσεων της μετακύλισης. Συνεπώς, ένα χρήσιμο πρώτο βήμα κατά την ποσοτικοποίηση των επιπτώσεων της μετακύλισης στην τιμή είναι ενδεχομένως να προσδιοριστούν τα αναγκαία στοιχεία και να εξασφαλιστεί η διαθεσιμότητά τους για τη διαμόρφωση του αντίστροφου σεναρίου.

75) Κατά τον καθορισμό του κατάλληλου είδους στοιχείων και πληροφοριών σε μια συγκεκριμένη υπόθεση, ίσως είναι χρήσιμο για τον δικαστή να λάβει υπόψη τις γενικές διαπιστώσεις της οικονομικής θεωρίας που επεξηγούνται στο τμήμα 3. Οι εν λόγω διαπιστώσεις μπορεί επίσης να είναι σημαντικές αν ο δικαστής πρέπει να αξιολογήσει αντικρουόμενες απόψεις οικονομικών πραγματογνωμόνων ( 67 ) . Επιπλέον, το είδος των στοιχείων που απαιτούνται για την εκτίμηση της μετακύλισης απαιτεί συνήθως καλή γνώση του σχετικού κλάδου και των κύριων χαρακτηριστικών της αγοράς εν προκειμένω. Συνεπώς, είναι πιθανόν χρήσιμο αρχικά να εξεταστούν έγγραφα που καταδεικνύουν την ευλογοφάνεια της μετακύλισης σε πρώτο στάδιο, όπως υφιστάμενες δικαστικές αποφάσεις, παράλληλες αστικές δίκες στην ίδια ή διαφορετική βαθμίδα της αλυσίδας εφοδιασμού της ίδιας αγοράς, μελέτες της αγοράς ή αποφάσεις των αρχών ανταγωνισμού που περιγράφουν τη δυναμική της σχετικής αγοράς ( 68 )

76) Το δικαστήριο μπορεί να λάβει υπόψη αποδεικτικά στοιχεία ποιοτικού και ποσοτικού χαρακτήρα ( 69 ) . Τα ποιοτικά αποδεικτικά στοιχεία, όπως εσωτερικά έγγραφα σχετικά με τιμολογήσεις, στρατηγική, συμβάσεις και οικονομικές εκθέσεις, μπορούν να αναλυθούν στο πλαίσιο της οικονομικής θεωρίας. Μπορούν επίσης να παρέχουν πληροφορίες σχετικά με το κατά πόσο υπάρχουν αποδεικτικά στοιχεία σύνδεσης μεταξύ της τιμολόγησης στην αγορά επομένου σταδίου και της επιπλέον επιβάρυνσης που προκύπτει από την παράβαση στην αγορά προηγούμενου σταδίου.

77) Ωστόσο, για να διαμορφωθεί ένα αντίστροφο σενάριο και να ληφθούν υπόψη οι διάφοροι παράγοντες που επηρεάζουν τη μετακύλιση, σε πολλές περιπτώσεις μπορεί επίσης να χρειαστούν ποσοτικά αποδεικτικά στοιχεία. Σε αυτά τα αποδεικτικά στοιχεία μπορεί να συγκαταλέγονται δεδομένα για τις πραγματικές τιμές, το κόστος ή το περιθώριο κέρδους καθώς και εξωτερικοί δείκτες που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τις αποφάσεις τιμολόγησης των επιχειρήσεων, όπως συνολικές μετρήσεις της οικονομικής δραστηριότητας (όπως τα ποσοστά αύξηση του ΑΕΠ, του πληθωρισμού και της ανεργίας). Σε ορισμένες περιπτώσεις, περιφερειακές παράμετροι της οικονομικής δραστηριότητας μπορεί επίσης να είναι χρήσιμες για την εξακρίβωση των διαφόρων περιφερειακών τάσεων που δεν σχετίζονται με την παράβαση.

78) Το δικαστήριο μπορεί επίσης να λάβει υπόψη ειδικούς παράγοντες που σχετίζονται με τον κλάδο ή την επιχείρηση και επηρεάζουν τη διαμόρφωση των τιμών. Στο παράδειγμα που παρατίθεται ανωτέρω στο Πλαίσιο 1, αν το πλαστικό αποτελούσε επίσης σημαντική εισροή για την παραγωγή συρμάτινων καλωδίων κατά τη διάρκεια της περιόδου στην οποία τελέσθηκε η παράβαση, όταν ο κατασκευαστής χαλκού Α συμφώνησε με τους ανταγωνιστές στον καθορισμό των τιμών του χαλκού ως της άλλης βασικής εισροής στην παραγωγή του προμηθευτή συρμάτινων καλωδίων Β, είναι πιθανόν ο Β να μετακύλιε στον πελάτη του και την αύξηση της τιμής του πλαστικού, η οποία όμως δεν υπήρξε αντικείμενο παράβασης του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ. Στην περίπτωση αυτή, μια εκτίμηση της μετακύλισης που δεν λαμβάνει υπόψη τις επιπτώσεις λόγω της αύξησης στην τιμή του πλαστικού, θα μπορούσε ουσιαστικά να οδηγήσει σε υπερεκτίμηση της μετακύλισης της επιπλέον επιβάρυνσης, αποδίδοντας λανθασμένα τη συνολική αύξηση της τιμής στην παράβαση. Το ίδιο σκεπτικό ισχύει για ενδεχόμενες μειώσεις σε άλλα κόστη εισροών, οι οποίες, αν δεν ληφθούν υπόψη και μετακυλιστούν στις επόμενες βαθμίδες της αλυσίδας εφοδιασμού, θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε τεχνητή υποεκτίμηση της μετακύλισης της επιπλέον επιβάρυνσης από τη σύμπραξη.

79) Στα ακόλουθα παραδείγματα, η εφαρμογή των μεθόδων επικεντρώνεται στην τιμή. Αναλόγως της διαθεσιμότητας των στοιχείων και των περιστάσεων μιας δεδομένης υπόθεσης, το δικαστήριο μπορεί επίσης να λάβει υπόψη τις ίδιες μεθόδους για την εκτίμηση άλλων οικονομικών μεταβλητών, όπως τα περιθώρια κέρδους ή το επίπεδου του κόστους μιας επιχείρησης. Τα στοιχεία που χρησιμοποιούνται για τη σύγκριση της επηρεαζόμενης αγοράς και του αντίστροφου σεναρίου μπορεί να αφορούν το σύνολο της αγοράς (π.χ. μέση τιμή των συρμάτινων καλωδίων για όλους τους πελάτες σε αγορές άλλων προϊόντων ή άλλων γεωγραφικών περιοχών) ή ορισμένους πελάτες ή ομάδες πελατών.

4.2. Η προσφυγή σε οικονομικούς πραγματογνώμονες

80) Σε πολλές περιπτώσεις εκτίμησης της μετακύλισης της επιπλέον επιβάρυνσης, μπορεί να συμμετέχουν οικονομικοί πραγματογνώμονες στις αγωγές αποζημίωσης ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων. Οι κανόνες σχετικά με τα αποδεικτικά στοιχεία πραγματογνωμόνων διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών ( 70 ) . Σε κάθε περίπτωση, ενδεχομένως να είναι χρήσιμο τα δικαστήρια να διαθέτουν κατευθυντήριες γραμμές όσον αφορά τις γενικές αρχές και τα μέτρα που αφορούν τη συμμετοχή οικονομικών πραγματογνωμόνων.

81) Σε πρώιμο στάδιο της διαδικασίας, το δικαστήριο μπορεί να ενθαρρύνει τη συζήτηση μεταξύ των πραγματογνωμόνων που εκπροσωπούν τους διαδίκους, εφόσον το επιτρέπει η εθνική νομοθεσία. Οι συζητήσεις αυτές μπορεί να έχουν ως στόχο να προσδιοριστούν τα σημεία συμφωνίας ή διαφωνίας σε ζητήματα σχετικά με την υπόθεση, συμπεριλαμβανομένων των ζητημάτων που σχετίζονται με τις απαιτήσεις κοινοποίησης. Παράδειγμα αυτής της προσέγγισης παρατίθεται στο Πλαίσιο 3 στη συνέχεια.

Πλαίσιο 3

Παράδειγμα υπόθεσης που αφορά την παροχή αποδεικτικών στοιχείων από οικονομικούς πραγματογνώμονες (71)

Σε μια υπόθεση ενώπιον δικαστηρίου του Ηνωμένου Βασιλείου, οι οικονομικοί πραγματογνώμονες που εκπροσωπούσαν την κάθε πλευρά (τον παραβάτη και τον ενάγοντα) πρότειναν τη δική τους ξεχωριστή μέθοδο για την εκτίμηση της μετακύλισης. Ο δικαστής εξέφρασε ανησυχία όσον αφορά την ενδεχόμενη πολυπλοκότητα των αποδεικτικών στοιχείων των πραγματογνωμόνων και ζήτησε από τους πραγματογνώμονες των διαδίκων να καταλήξουν σε συμφωνία όσον αφορά την προτεινόμενη προσέγγιση σχετικά με τα οικονομικά αποδεικτικά στοιχεία για τη μετακύλιση, πριν από την έκδοση διαταγής κοινοποίησης. Εάν οι πραγματογνώμονες δεν κατόρθωναν να καταλήξουν σε συμφωνία σχετικά με την προσέγγιση, ο δικαστής θα προχωρούσε σε ακρόαση των επιχειρημάτων σχετικά με τις αντίστοιχες προσεγγίσεις, συμπεριλαμβανομένης της εξήγησης της πρότασης κάθε πραγματογνώμονα, των απαιτούμενων πληροφοριών και του κόστους της εφαρμογής τους, και κατόπιν θα αποφάσιζε ποια μέθοδος θα πρέπει να εφαρμοστεί.

82) Στο πλαίσιο ορισμένων έννομων τάξεων, τα εθνικά δικαστήρια δύνανται να διορίσουν οικονομικούς πραγματογνώμονες που επικουρούν τον δικαστή στην εκτίμηση της μετακύλισης, προσέγγιση που χρησιμοποιούσαν ανέκαθεν για την εκτίμηση της αρχικής επιπλέον επιβάρυνσης. Το δικαστήριο μπορεί να εφαρμόσει παρόμοια προσέγγιση κατά την εκτίμηση της μετακύλισης, για παράδειγμα, χρησιμοποιώντας τις λεγόμενες συγκριτικές μεθόδους. Η εμπειρία από την αξιοποίηση πραγματογνωμόνων που διορίζονται από το δικαστήριο για την εκτίμηση της επιπλέον επιβάρυνσης μπορεί, συνεπώς, να είναι επίσης σημαντική για την εκτίμηση της μετακύλισης. Παράδειγμα της προσέγγισης διορισμού οικονομικού πραγματογνώμονα από το δικαστήριο παρατίθεται στο Πλαίσιο 4 κατωτέρω.

Πλαίσιο 4

Παράδειγμα υπόθεσης στην οποία το δικαστήριο διορίζει οικονομικό πραγματογνώμονα (72)

Σε υπόθεση ενώπιον γερμανικού δικαστηρίου, διορίστηκε οικονομικός πραγματογνώμονας από το δικαστήριο. Καθήκον του πραγματογνώμονα ήταν να προτείνει τη μεθοδολογία και ακολούθως να προβεί σε ποσοτικοποίηση της επιπλέον επιβάρυνσης. Σε πρώτο στάδιο, ο πραγματογνώμονας πρότεινε μια εμπειρική μέθοδο ποσοτικοποίησης της επιπλέον επιβάρυνσης. Η προτεινόμενη προσέγγιση του πραγματογνώμονα εξετάστηκε στο πλαίσιο γραπτών σημειωμάτων και προφορικών ακροάσεων πριν αποφασίσει το δικαστήριο την προσέγγιση που θα υιοθετήσει. Στο επόμενο στάδιο εφαρμόστηκε η επιλεγείσα μέθοδος και υπολογίστηκε η επιπλέον επιβάρυνση. Τα βασικά στοιχεία που χρησιμοποιήθηκαν στους υπολογισμούς τέθηκαν υπόψη του δικαστηρίου και των διαδίκων. Το τρίτο στάδιο περιλάμβανε έλεγχο αξιοπιστίας, στο πλαίσιο του οποίου οι διάδικοι είχαν τη δυνατότητα να υποβάλουν παρατηρήσεις και να θέσουν ερωτήματα. Οι εν λόγω παρατηρήσεις λήφθηκαν υπόψη στην τελική αξιολόγηση που υποβλήθηκε στο δικαστήριο. Στην τελική αξιολόγηση εξετάστηκε επίσης η ευλογοφάνεια των εκτιμώμενων αποτελεσμάτων, η αξιοπιστία των εκτιμώμενων επιπτώσεων και η ποιότητα των βασικών δεδομένων.

83) Σε περίπτωση που οι οικονομικοί πραγματογνώμονες που εκπροσωπούν τους διαδίκους έχουν αντικρουόμενες απόψεις όσον αφορά την προσέγγιση που πρέπει να υιοθετηθεί για την εκτίμηση της μετακύλισης, το εθνικό δικαστήριο δύναται να ζητήσει τη συμβουλή της εθνικής αρχής ανταγωνισμού σχετικά με τη μέθοδο που πρέπει να εφαρμόσει ( 73 ) . Επιπλέον, προκειμένου να εκτιμήσει τον βαθμό της μετακύλισης, το εθνικό δικαστήριο μπορεί καταρχήν να βασιστεί επίσης σε πληροφορίες που περιλαμβάνονται σε απόφαση που εξέδωσε η αρχή ανταγωνισμού, π.χ. όσον αφορά την αρχική επιπλέον επιβάρυνση ( 74 )

5. ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΤΗΣ ΜΕΤΑΚΥΛΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΤΙΜΗ

84) Κατά την εκτίμηση των επιπτώσεων της μετακύλισης στην τιμή, τα εθνικά δικαστήρια μπορούν να βασιστούν σε διάφορα είδη οικονομικής προσέγγισης της ποσοτικοποίησης, ιδίως στις συγκριτικές προσεγγίσεις, αλλά και στην προσέγγιση του ποσοστού μετακύλισης ( 75 ) ή στην προσέγγιση προσομοίωσης. Οι προσεγγίσεις που περιγράφονται στο παρόν κεφάλαιο βασίζονται σε ποσοτικά στοιχεία για την εκτίμηση των επιπτώσεων της μετακύλισης. Σε πολλές περιπτώσεις, το δικαστήριο μπορεί να κρίνει χρήσιμη επίσης την αξιολόγηση ποιοτικών στοιχείων, όπως εσωτερικά έγγραφα ή προφορικές μαρτυρίες αυτοπτών μαρτύρων, κατά την εκτίμηση των επιπτώσεων της μετακύλισης. Η ύπαρξη τέτοιων ποιοτικών στοιχείων μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την απόφαση σχετικά με το εάν και, εάν ναι, ποιες από τις τεχνικές μπορούν να χρησιμοποιηθούν από έναν διάδικο προκειμένου να πληρούται το απαιτούμενο αποδεικτικό πρότυπο στο πλαίσιο του εφαρμοστέου δικαίου ( 76 )

5.1. Συγκριτικές μέθοδοι

85) Η επίπτωση της μετακύλισης στην τιμή σε διάφορα επίπεδα της αλυσίδας εφοδιασμού μπορεί να υπολογιστεί με την απευθείας εκτίμηση της αύξησης των τιμών ή της μεταβολής που προέκυψε λόγω του αντίκτυπου της αρχικής επιπλέον επιβάρυνσης. Κατά την εκτίμηση της μετακύλισης της επιπλέον επιβάρυνσης από τον άμεσο αγοραστή, η συγκεκριμένη μέθοδος συγκρίνει την τιμή που όρισε ο άμεσος αγοραστής κατά τη διάρκεια της περιόδου που τελέσθηκε η παράβαση με την τιμή που ορίστηκε στην αγορά (στις αγορές) σύγκρισης.

86) Κατά την εκτίμηση των επιπτώσεων της μετακύλισης στην τιμή, το δικαστήριο μπορεί να εκτιμήσει τις διαφορές μεταξύ των παρατηρούμενων τιμών ή περιθωρίων και των τιμών ή περιθωρίων του αντίστροφου σεναρίου ( 77 ) , χρησιμοποιώντας τις ίδιες συγκριτικές μεθόδους με εκείνες που εφαρμόστηκαν για τον υπολογισμό της αρχικής επιπλέον επιβάρυνσης. Μολονότι η έννοια που διέπει τις μεθόδους αυτές περιγράφεται λεπτομερώς στον πρακτικό οδηγό, στα τμήματα που ακολουθούν παρέχονται περαιτέρω οδηγίες σχετικά με την εφαρμογή των εν λόγω μεθόδων στο πλαίσιο της μετακύλισης.

87) Οι συγκριτικές μέθοδοι έχουν το πλεονέκτημα ότι χρησιμοποιούν πραγματικά δεδομένα που παρατηρήθηκαν στην ίδια ή σε μια παρόμοια αγορά ( 78 ) . Βασίζονται στο γεγονός ότι το σενάριο σύγκρισης μπορεί να θεωρηθεί ότι αντιστοιχεί στο σενάριο μη ύπαρξης παράβασης. Οι μέθοδοι αυτές αναγνωρίζονται και εφαρμόζονται από τις αρχές ανταγωνισμού στην Ευρώπη με στόχο τη διεξαγωγή αναλύσεων παρόμοιου χαρακτήρα με την εκτίμηση της μετακύλισης, π.χ. πραγματοποίηση εκ των υστέρων αξιολόγησης της πολιτικής ανταγωνισμού ( 79 )

88) Κατά την εφαρμογή της συγκριτικής μεθόδου, θα πρέπει στην ιδανική περίπτωση να συγκρίνεται η τιμή ή το περιθώριο κατά τη διάρκεια της περιόδου που τελέσθηκε η παράβαση με την ίδια ακριβώς αγορά ελλείψει της παράβασης. Ωστόσο, δεν είναι φυσικά δυνατόν να γνωρίζει κανείς με ακρίβεια πώς θα εξελισσόταν μια αγορά αν δεν υπήρχε παράβαση. Για παράδειγμα, σημαντικοί παράγοντες που επηρεάζουν τις τιμές που έχει θέσει ο άμεσος αγοραστής, όπως μεταβολές της ζήτησης ή των τιμών άλλων εισροών, ενδεχομένως να μην έχουν παρόμοια επίπτωση στις τιμές κατά τη διάρκεια της περιόδου που τελείται η παράβαση και στο αντίστροφο σενάριο.

89) Οι εν λόγω παράγοντες είναι σημαντικό να λαμβάνονται υπόψη όταν εξετάζεται εάν μια δεδομένη αγορά σύγκρισης είναι κατάλληλη ως αντίστροφο σενάριο. Όπως επεξηγείται περαιτέρω στο τμήμα 5.1.1, υπάρχουν διάφορες τεχνικές για να ληφθούν υπόψη οι διαφορές μεταξύ της αγοράς που επηρεάστηκε από την παράβαση και των αγορών σύγκρισης. Κατά πόσο το επίπεδο ομοιότητας μεταξύ της αγοράς στην οποία τελέσθηκε η παράβαση και της αγοράς σύγκρισης μπορεί να θεωρηθεί επαρκές προκειμένου τα αποτελέσματα της εν λόγω σύγκρισης να χρησιμοποιηθούν για την εκτίμηση της μετακύλισης εξαρτάται από τα εθνικά νομικά συστήματα ( 80 )

5.1.1. Προσεγγίσεις

90) Όταν χρησιμοποιείται η συγκριτική μέθοδος για την εκτίμηση της επίπτωσης της μετακύλισης, η τιμή που καθορίστηκε από τον άμεσο ή τον έμμεσο αγοραστή κατά τη διάρκεια της περιόδου που τελέσθηκε η παράβαση συγκρίνεται με το σενάριο της μη παράβασης ή αντίστροφο σενάριο. Το αντίστροφο σενάριο μπορεί να καθοριστεί με βάση τα ακόλουθα ( 81 ) — στοιχεία σχετικά με τις τιμές ή τα περιθώρια της εν λόγω αγοράς πριν και/ή μετά την παράβαση, προσέγγιση που συνήθως αποκαλείται προσέγγιση πριν/κατά/μετά την παράβαση, — στοιχεία σχετικά με την ίδια αγορά (προϊόντος) αλλά σε διαφορετική γεωγραφική περιοχή, ή με άλλη αγορά προϊόντος που θεωρείται ότι αναπτύσσεται κατά τρόπο παρόμοιο με την αγορά στην οποία δραστηριοποιείται ο άμεσος ή έμμεσος αγοραστής. Η προσέγγιση αυτή συνήθως αποκαλείται διατομεακή, ή — συνδυασμό διαχρονικών συγκρίσεων και συγκρίσεων μεταξύ αγορών, προσέγγιση που συνήθως αποκαλείται προσέγγιση της «διαφοράς των διαφορών».

5.1.1.1. Η προσέγγιση «πριν/κατά/μετά» την παράβαση

91) Μια προσέγγιση που χρησιμοποιείται συχνά κατά την εκτίμηση των αρχικών επιπλέον επιβαρύνσεων έγκειται στη διαχρονική σύγκριση τιμών στην ίδια αγορά. Στην περίπτωση αυτή γίνεται λόγος για σύγκριση πριν/κατά/μετά την παράβαση (παρουσιάζεται στο Πλαίσιο 5 κατωτέρω) ( 82 ) . Όταν η εν λόγω προσέγγιση εφαρμόζεται στην εκτίμηση της μετακύλισης, η αγορά σύγκρισης είναι η ίδια ακριβώς αγορά προϊόντος με την αγορά στην οποία δραστηριοποιούνταν ο άμεσος ή ο έμμεσος αγοραστής όταν τελέσθηκε η παράβαση, αλλά αναλύεται σε διαφορετικά χρονικά σημεία. Συνεπώς, η βασική παραδοχή είναι ότι η υπό εξέταση αγορά προϊόντος κατά την περίοδο που δεν καλύπτεται από την παράβαση παρέχει ικανοποιητική προσομοίωση του αντίστροφου σεναρίου, δηλ. της κατάστασης που θα επικρατούσε στην αγορά προϊόντος αν δεν είχε τελεστεί παράβαση. Η εν λόγω παραδοχή ενδέχεται να είναι εσφαλμένη διότι, από πρακτική άποψη, δεν υφίσταται αγορά σύγκρισης ανεξαρτήτως γεωγραφίας ή προϊόντος η οποία να λαμβάνει υπόψη το πρόσθετο στοιχείο της απομόνωσης σε σχέση με την επίπτωση που απορρέει από την παράβαση.

Πλαίσιο 5

Εικονογραφημένο παράδειγμα της προσέγγισης πριν/κατά/μετά την παράβαση (83)

Τιμή των συρμάτινων καλωδίων

92) Στο παράδειγμα που απεικονίζεται στο Πλαίσιο 5 ανωτέρω εκτιμάται ότι ο παράνομος καθορισμός τιμών στο κλάδο του χαλκού διήρκεσε πέντε ετών, από το 2005 έως το 2010. Κατά την περίοδο αυτή ( 84 ) μετακυλίστηκε η αρχική επιπλέον επιβάρυνση στον κατασκευαστή αυτοκινήτων Γ. Κατά την εφαρμογή της εν λόγω μεθόδου, η τιμή που κατέβαλε ο κατασκευαστής αυτοκινήτων στη διάρκεια της περιόδου της παράβασης συγκρίνεται με την τιμή που κατέβαλε ο κατασκευαστής αυτοκινήτων στη διάρκεια μιας περιόδου που δεν υπήρχε παράβαση και μετακύλιση, π.χ. κατά το 2003 και το 2004. Παράδειγμα υπόθεσης στο πλαίσιο της οποίας ο ενάγων εφάρμοσε την εν λόγω προσέγγιση παρατίθεται στο Πλαίσιο 8 κατωτέρω.

5.1.1.2. Η διατομεακή προσέγγιση

93) Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να είναι δύσκολη η παρατήρηση της εξέλιξης των τιμών διαχρονικά στην αγορά σύγκρισης ή στην αγορά στην οποία τελέσθηκε η παράβαση. Στην περίπτωση αυτή, θα μπορούσε να εφαρμοστεί μια άλλη συγκριτική μέθοδος, συγκεκριμένα η μέθοδος σύγκρισης διαφορετικών γεωγραφικών αγορών. Η εν λόγω προσέγγιση βασίζεται στην παραδοχή ότι η άλλη γεωγραφική αγορά είναι από κάθε άποψη παρόμοια με την αγορά στην οποία τελέσθηκε η παράβαση, εξαιρουμένου του συμβάντος της παράβασης. Και σ’ αυτή την περίπτωση η συγκεκριμένη παραδοχή ενδεχομένως να είναι υπερβολική.

94) 1 κατά τη διάρκεια της παράβασης στο κράτος μέλος 1 ( τ 1), με τη μέση τιμή που κατέβαλαν οι αντίστοιχοι κατασκευαστές αυτοκινήτων στο κράτος μέλος 2, δηλαδή σε μια διαφορετική γεωγραφική αγορά, που δεν επηρεάστηκε από την παράβαση ( τ 2). Η εν λόγω μέθοδος αναφέρεται ως σύγκριση μεταξύ αγορών Για παράδειγμα, όπως φαίνεται στο Πλαίσιο 6 κατωτέρω, ένα εθνικό δικαστήριο μπορεί να λάβει υπόψη τη σύγκριση των τιμών που κατέβαλε ο κατασκευαστής αυτοκινήτων Γκατά τη διάρκεια της παράβασης στο κράτος μέλος 1 (1), με τη μέση τιμή που κατέβαλαν οι αντίστοιχοι κατασκευαστές αυτοκινήτων στο κράτος μέλος 2, δηλαδή σε μια διαφορετική γεωγραφική αγορά, που δεν επηρεάστηκε από την παράβαση (2). Η εν λόγω μέθοδος αναφέρεται ως σύγκριση μεταξύ αγορών ( 85 )

Πλαίσιο 6

Εικονογραφημένο παράδειγμα διατομεακής προσέγγισης

Εάν διαπιστωθεί ότι η τ1 είναι υψηλότερη από την τ2, αυτό σημαίνει επίπτωση στην τιμή λόγω της μετακύλισης στην οποία προέβη ο προμηθευτής συρμάτινων καλωδίων B1 στον κατασκευαστή αυτοκινήτων Γ1 στο κράτος μέλος 1. Το ίδιο είδος σύγκρισης μπορεί να γίνει όσον αφορά και άλλες οικονομικές μεταβλητές, όπως τα περιθώρια κέρδους ή ο όγκος πωλήσεων.

5.1.1.3. Η προσέγγιση της «διαφοράς των διαφορών»

95) Από οικονομική άποψη, η πιο ακριβής συγκριτική μέθοδος είναι εκείνη που συνδυάζει την πριν/κατά/μετά την παράβαση προσέγγιση και τη διατομεακή προσέγγιση. Η μέθοδος αυτή είναι η προσέγγιση της «διαφοράς των διαφορών» ( 86 ) . Επικεντρώνεται στην εξέλιξη της σχετικής οικονομικής μεταβλητής στην επηρεαζόμενη από τη μετακύλιση αγορά στη διάρκεια μιας συγκεκριμένης περιόδου (διαχρονική διαφορά στην αγορά στην οποία συντελέστηκε η μετακύλιση) και τη συγκρίνει με την εξέλιξη της ίδιας μεταβλητής κατά την ίδια χρονική περίοδο σε αγορά σύγκρισης που δεν έχει επηρεαστεί από την παράβαση (για παράδειγμα, σε μια άλλη γεωγραφική αγορά).

96) Στο πλαίσιο 7 απεικονίζεται η προσέγγιση της διαφοράς των διαφορών.

Πλαίσιο 7

Απεικόνιση της προσέγγισης της «διαφοράς των διαφορών»

97) Ας υποθέσουμε ότι, στην υπόθεση στην οποία βασίζονται το Πλαίσιο 5 και το Πλαίσιο 6, ο κατασκευαστής αυτοκινήτων Γ 1 στο κράτος μέλος 1 (έμμεσος αγοραστής) αξιώνει αποζημίωση από τον κατασκευαστή χαλκού Α 1 (παραβάτης). Όπως διευκρινίζεται στην παράγραφο 8, οποιαδήποτε ζημία υποστεί ο Γ 1 οφείλεται στη μετακύλιση επιπλέον επιβαρύνσεων από τον προμηθευτή συρμάτινων καλωδίων B 1 . Η εφαρμογή της προσέγγισης της «διαφοράς των διαφορών» θα συνεπαγόταν εκτίμηση της εξέλιξης της τιμής που κατέβαλε ο κατασκευαστής αυτοκινήτων Γ 1 στο κράτος μέλος 1 (στην αγορά που υπέστη την επίπτωση της μετακύλισης στην τιμή) κατά τη διάρκεια μιας δεδομένης περιόδου, και σύγκρισή της με την εξέλιξη της τιμής που κατέβαλε ο κατασκευαστής αυτοκινήτων Γ 2 στο κράτος μέλος 2 (που δεν επηρεάστηκε από την παράβαση και συνεπώς δεν υπήρξαν επιπτώσεις της μετακύλισης στην τιμή) κατά την ίδια περίοδο. Η σύγκριση δείχνει τη διαφορά μεταξύ αυτών των δύο διαφορών στον χρόνο. Παρέχει εκτίμηση της μεταβολής στην τιμή που κατέβαλε ο κατασκευαστής αυτοκινήτων, εξαιρώντας όλους τους παράγοντες επηρέασαν τις αγορές τόσο στο κράτος μέλος 1 όσο και στο κράτος μέλος 2 κατά τον ίδιο τρόπο. Συνεπώς, η μέθοδος απομονώνει την επίπτωση της μετακύλισης στην τιμή από άλλες επιρροές στην τιμή των συρμάτινων καλωδίων, κοινές για τις δύο αγορές.

98) Μια άλλη εκδοχή της υπόθεσης, στην οποία βασίζεται το Πλαίσιο 6 και το Πλαίσιο 7, μπορεί να σκιαγραφήσει τη μέθοδο. Υποθέτουμε ότι μια σύγκριση πριν/κατά/μετά την παράβαση δείχνει αύξηση στην τιμή μονάδας των συρμάτινων καλωδίων κατά 100 EUR στο κράτος μέλος 1 (όπου τελέσθηκαν η παράβαση και η μετακύλιση) στο διάστημα μεταξύ 2005 και 2010. Από την ανάλυση της αγοράς που δεν έχει επηρεαστεί στο κράτος μέλος 2 κατά τη διάρκεια της ίδιας περιόδου, μπορεί να διαπιστωθεί ότι η τιμή μονάδας των συρμάτινων καλωδίων αυξήθηκε μόλις κατά 10 EUR, λόγω αύξησης του κόστους μιας άλλης εισροής, π.χ. του πλαστικού. Αν υποτεθεί ότι η αύξηση του κόστους της εισροής (του πλαστικού) αφορούσε επίσης το κράτος μέλος 1, και τηρουμένων όλων των άλλων προϋποθέσεων, η σύγκριση της διαφορετικής εξέλιξης των τιμών των συρμάτινων καλωδίων στο κράτος μέλος 1 και στο κράτος μέλος 2 θα έδειχνε τη διαφορά της τιμής που προκλήθηκε από την επίπτωση της μετακύλισης. Στο παράδειγμα, η διαφορά αυτή θα ήταν 90 EUR.

99) Συνεπώς, σημαντικό πλεονέκτημα της προσέγγισης της «διαφοράς των διαφορών» είναι ότι μπορεί να αποκλείσει τις μεταβολές που δεν συνδέονται με την επίπτωση της μετακύλισης στην τιμή, οι οποίες επήλθαν κατά τη διάρκεια της ίδιας περιόδου με τη μετακύλιση. Ωστόσο, στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην παραδοχή ότι οι άλλοι παράγοντες, στο προαναφερθέν παράδειγμα η τιμή του πλαστικού, επηρέασαν με τον ίδιο τρόπο και τις δύο αγορές. Αν δεν συμβαίνει αυτό, ενδεχομένως να χρειαστεί μια οικονομετρική εφαρμογή της τεχνικής της «διαφοράς των διαφορών». Οι εφαρμογές ανάλογων τεχνικών περιγράφονται διεξοδικότερα στο τμήμα 5.1.2 κατωτέρω.

5.1.2. Εφαρμογή των συγκριτικών προσεγγίσεων στην πράξη

100) Διατίθενται διάφορες τεχνικές για την εκτίμηση των επιπτώσεων της μετακύλισης στην τιμή με βάση τη συγκριτική προσέγγιση. Ορισμένοι παράγοντες, όπως η αύξηση του κόστους των πρώτων υλών στο παραπάνω παράδειγμα, μπορεί να επηρεάσουν μόνο την αγορά σύγκρισης ή την αγορά που επηρεάστηκε από τη μετακύλιση. Όπως εξηγείται ανωτέρω, τα υπό παρατήρηση στοιχεία θα πρέπει να προσαρμοστούν ώστε να λαμβάνονται υπόψη αυτού του είδους οι επιρροές. Ενδεχομένως να πρόκειται για απλές προσαρμογές στα στοιχεία, σε περιπτώσεις που ο παράγοντας επιρροής και το μέγεθος των επιπτώσεών του μπορεί να υπολογιστεί σχετικά εύκολα.

101) Σε ορισμένες περιπτώσεις, όταν το επιτρέπουν η διαθεσιμότητα και η ποιότητα των στοιχείων, μπορούν να γίνουν προσαρμογές στα δεδομένα σύγκρισης βάσει οικονομετρικών τεχνικών, ιδίως με τη χρήση της ανάλυσης παλινδρόμησης. Η ανάλυση παλινδρόμησης είναι μια στατιστική τεχνική, που βοηθά στην ανάλυση μοντέλων στη σχέση μεταξύ διαφόρων μεταβλητών.

102) Κατά την ανάλυση παλινδρόμησης, αναλύεται ένας αριθμός παρατηρήσεων για την εξεταζόμενη μεταβλητή και τις πιθανές επηρεάζουσες μεταβλητές. Η σχέση που διαπιστώνεται συνήθως εκφράζεται με τη μορφή εξίσωσης. Η εξίσωση αυτή καθιστά δυνατή την εκτίμηση των αποτελεσμάτων των επηρεαζουσών μεταβλητών στην εξεταζόμενη μεταβλητή και την απομόνωσή τους από τα αποτελέσματα της παράβασης. Με βάση την ανάλυση παλινδρόμησης είναι δυνατόν να εκτιμηθεί πόσο στενά συσχετίζονται οι σχετικές μεταβλητές μεταξύ τους, στοιχείο που σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να υπονοεί αιτιώδη σχέση μεταξύ δύο μεταβλητών ( 87 )

103) Οι διάφορες διαθέσιμες τεχνικές για την προσαρμογή των δεδομένων σύγκρισης περιγράφονται λεπτομερέστερα στον πρακτικό οδηγό ( 88 ) . Με αναφορές σε παραδείγματα και γραφικές απεικονίσεις, ο πρακτικός οδηγός παρέχει καθοδήγηση σχετικά με τις έννοιες, τις προσεγγίσεις και τους όρους εφαρμογής των διαφόρων τεχνικών. Θα πρέπει να χρησιμοποιείται ως βάση για την αντιμετώπιση ζητημάτων όσον αφορά τις διαθέσιμες τεχνικές εφαρμογής των συγκριτικών μεθόδων.

104) Το δικαστήριο θα πρέπει να έχει επίγνωση του γεγονότος ότι η χρήση αναλύσεων παλινδρόμησης μπορεί να αυξήσει τον βαθμό ακρίβειας όσον αφορά την εκτίμηση της αποζημίωσης, συμβάλλοντας με τον τρόπο αυτό στην ικανοποίηση του απαιτούμενου αποδεικτικού προτύπου ( 89 ) . Τα εθνικά δικαστήρια έχουν ασχοληθεί με την αποδεικτική αξία των στατιστικών στοιχείων, όπως αναλύσεις παλινδρόμησης, σε περιπτώσεις επιδίκασης αποζημίωσης ( 90 )

105) Σε γενικές γραμμές, η αποδεικτική αξία των στατιστικών στοιχείων εξαρτάται από την ικανότητά τους να απομακρύνουν τον κίνδυνο των λεγόμενων σφαλμάτων τύπου 1, δηλαδή τον εντοπισμό επίπτωσης μετακύλισης σε περιπτώσεις που στην πραγματικότητα δεν υφίσταται επίπτωση, και των λεγόμενων σφαλμάτων τύπου 2, δηλαδή τον μη εντοπισμό επίπτωσης της μετακύλισης σε περιπτώσεις που όντως υπάρχει επίπτωση. Για την αντιμετώπιση των εν λόγω κινδύνων, ένα στατιστικό μοντέλο μπορεί να θέσει σε εφαρμογή τις έννοιες της στατιστικής σημαντικότητας και της στατιστικής ισχύος. Η έννοια της στατιστικής σημαντικότητας αφορά τον προσδιορισμό ενός υψηλού ορίου με βάση το οποίο μπορεί να θεωρηθεί ότι υφίσταται μετακύλιση. Μια ευρέως χρησιμοποιούμενη προσέγγιση συνίσταται στον καθορισμό κινδύνου της τάξης του πέντε τοις εκατό για σφάλμα τύπου 1, με τη χρήση του λεγόμενου διαστήματος εμπιστοσύνης με πιθανότητα 95 % ( 91 ) . Ωστόσο, τα υποδείγματα παλινδρόμησης μπορούν επίσης να μειώσουν τον κίνδυνο σφαλμάτων τύπου 2 ( 92 ) . Σε μια συγκεκριμένη υπόθεση στην οποία εκτιμάται η μετακύλιση, εναπόκειται στο δικαστήριο να αποφασίσει αν ένα υποβληθέν υπόδειγμα παλινδρόμησης απομακρύνει τους κινδύνους σφαλμάτων τύπου 1 και 2 σε τέτοιο βαθμό ώστε το υπόδειγμα να έχει αποδεικτική αξία.

106) Η δυνητική σημασία της προσαρμογής των δεδομένων σύγκρισης με τη χρήση ποσοτικών τεχνικών όπως οι αναλύσεις παλινδρόμησης καταδεικνύεται με παραπομπή στην απόφαση γερμανικού δικαστηρίου που περιγράφεται στο Πλαίσιο 8.

Πλαίσιο 8

Η γερμανική υπόθεση των υαλοπινάκων αυτοκινήτων (93)

Ο ενάγων σε αυτή την αγωγή αποζημίωσης ήταν έμμεσος αγοραστής από τα μέλη της σύμπραξης υαλοπινάκων αυτοκινήτων. Τα μέλη της σύμπραξης παραβίασαν το άρθρο 101 της ΣΛΕΕ και τους επιβλήθηκαν πρόστιμα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2008. Οι πραγματογνώμονες του ενάγοντος διενήργησαν ανάλυση της εξέλιξης της τιμής πριν, κατά και μετά την περίοδο σύμπραξης. Δεν διενεργήθηκαν αναλύσεις παλινδρόμησης ή συσχέτισης, αντιθέτως οι πραγματογνώμονες επεδίωξαν να αποδείξουν την ύπαρξη σχέσης μεταξύ της τιμής των υαλοπινάκων αυτοκινήτων (του προϊόντος σύμπραξης) και της τιμής αντικατάστασης των υαλοπινάκων αποκλειστικά μέσω παρατήρησης της εξέλιξης των τιμών. Ωστόσο, το δικαστήριο θεώρησε ότι η εν λόγω ανάλυση αδυνατούσε να αποδείξει επαρκώς την ύπαρξη άμεσης αιτιώδους συνάφειας στην τιμολόγηση των δύο προϊόντων που προαναφέρθηκαν. Αυτό οφείλεται ιδίως στα στοιχεία που χρησιμοποιήθηκαν στην ανάλυση των πραγματογνωμόνων του ενάγοντος και στο γεγονός ότι δεν ελήφθησαν δεόντως υπόψη άλλες επιπτώσεις στις τιμές ούτε οι τάσεις της αγοράς. Στην προκειμένη περίπτωση, το δικαστήριο έλαβε επίσης υπόψη τις συνθήκες της αγοράς προκειμένου να απορρίψει τα περί μετακύλισης επιχειρήματα.

107) Ωστόσο, τεχνικές που βασίζονται σε οικονομετρικές αναλύσεις μπορούν, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις να συνεπάγονται σημαντικό κόστος. Στις περιπτώσεις αυτές, το δικαστήριο μπορεί να κρίνει επαρκή την εκτίμηση της μετακύλισης, αξιολογώντας παράλληλα ποσοτικά δεδομένα χωρίς χρήση της ανάλυσης παλινδρόμησης και λαμβάνοντας υπόψη ποιοτικά αποδεικτικά στοιχεία. Επιπλέον, το δικαστήριο μπορεί, στις περισσότερες περιπτώσεις, να κρίνει ότι είναι χρήσιμη η αξιολόγηση ποιοτικών αποδεικτικών στοιχείων, όπως άμεσα αποδεικτικά στοιχεία της μετακύλισης, μεταξύ άλλων κατά τη χρήση των ποσοτικών μεθόδων που περιγράφονται στο παρόν τμήμα.

108) Στο πλαίσιο της εκτίμησης της μετακύλισης βάσει ποσοτικών αποδεικτικών στοιχείων, ιδιαίτερη σημασία μπορεί να έχουν τα εσωτερικά έγγραφα που περιγράφουν την τιμολογιακή πολιτική μιας επιχείρησης. Κατά την αξιολόγηση των εσωτερικών εγγράφων, το δικαστήριο θα πρέπει να έχει επίγνωση του γεγονότος ότι επιχειρήσεις διαφορετικών κλάδων, ή ακόμη και του ίδιου κλάδου, μπορεί να υιοθετούν διαφορετική τιμολογιακή πολιτική. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μια επιχείρηση μπορεί να έχει σαφή πολιτική ή καθιερωμένη πρακτική που καθορίζει τις αναπροσαρμογές της τιμής που προκύπτουν από συγκεκριμένες μεταβολές στο κόστος. Για παράδειγμα, σε ορισμένες περιπτώσεις οι αγοραστές μπορεί να συνδέσουν τις αναπροσαρμογές των τιμών με τις μεταβολές ορισμένων δεικτών οι οποίοι ενδέχεται να μην επηρεάζονται από την αντιανταγωνιστική συμπεριφορά των παραβατών, π.χ. δείκτες τιμών καταναλωτή. Σε άλλες περιπτώσεις, οι αγοραστές ίσως επιδιώκουν να επιτύχουν συγκεκριμένους στόχους επιδόσεων, π.χ. να εφαρμόσουν ένα συγκεκριμένο περιθώριο στην τιμολόγηση των προϊόντων που παρέχουν. Καταρχήν, στην πρώτη πολιτική μπορεί να μην διαπιστωθεί μετακύλιση, ενώ στη δεύτερη υποδηλώνεται ότι ο αγοραστής θα μετακυλίσει τις μεταβολές κόστους.

109) Επιπλέον, κατά την αξιολόγηση των τιμολογιακών πολιτικών, το δικαστήριο θα πρέπει επίσης να λάβει υπόψη κατά πόσο η τιμολογιακή πολιτική της οικείας επιχείρησης έχει όντως εφαρμοστεί, π.χ. εξετάζοντας δεδομένα τιμών για να αποφασίσει εάν αυτά ανταποκρίνονται στην εν λόγω τιμολογιακή πολιτική.

110) Στη συνέχεια παρατίθενται παραδείγματα στα οποία τα εθνικά δικαστήρια έλαβαν υπόψη ποιοτικά αποδεικτικά στοιχεία.

Πλαίσιο 9

Εκτίμηση της μετακύλισης βάσει ποιοτικών αποδεικτικών στοιχείων – Cheminova (2015) (94)

Στην εν λόγω απόφαση, το δικαστήριο έκρινε ότι ο παραγωγός φυτοφαρμάκων είχε μετακυλίσει το 50 % της αρχικής επιπλέον επιβάρυνσης στους έμμεσους πελάτες. Το πόρισμα αυτό βασίστηκε στην οικονομική θεωρία. Στην εν λόγω περίπτωση το δικαστήριο βασίστηκε σε δημοσιευμένες μελέτες αγοράς που χαρακτήριζαν ως μονοπωλιακή αγορά την αγορά στην οποία δραστηριοποιούνταν ο άμεσος πελάτης. Σε έκθεση που διαβίβασε ο άμεσος πελάτης, υποστηρίχθηκε ότι η αγορά θα έπρεπε στην πραγματικότητα να χαρακτηριστεί μάλλον ανταγωνιστική παρά μονοπωλιακή. Ο άμεσος πελάτης ισχυρίστηκε, μεταξύ άλλων, ότι ο αριθμός των προϊόντων που ανταγωνίζονταν στην αγορά ήταν μεγάλος και ότι τα μέτρια μερίδια αγοράς αποτελούσαν ένδειξη της ύπαρξης ανταγωνιστικής αγοράς. Εντούτοις, βάσει των αντικειμενικών στοιχείων της συγκεκριμένης υπόθεσης, το δικαστήριο απέρριψε αυτή την προσέγγιση.

Πλαίσιο 10

Εκτίμηση της μετακύλισης βάσει ποιοτικών αποδεικτικών στοιχείων — DOUX Aliments (2014) (95)

Στην εν λόγω απόφαση, το δικαστήριο έκρινε ότι ο ενάγων είχε αποδείξει την απουσία μετακύλισης. Η επιπλέον επιβάρυνση εν προκειμένω αφορούσε τη λυσίνη, μια εισροή στην παραγωγή κοτόπουλων. Το δικαστήριο έκρινε ότι η λυσίνη αντιπροσώπευε μόλις