Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ο απολογισμός των τριών πρώτων ετών της μεταρρύθμισης της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής (ΚΓΠ)»

(97/C 89/14)

Στις 26 Οκτωβρίου 1995, και σύμφωνα με το άρθρο 23 παράγραφος 3 του Εσωτερικού της Κανονισμού, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή απεφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση με θέμα «Ο απολογισμός των τριών πρώτων ετών της μεταρρύθμισης της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής (ΚΓΠ)».

Το τμήμα γεωργίας και αλιείας στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 9 Ιανουαρίου 1997 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. de Paul de Barchifontaine.

Κατά την 342η σύνοδο ολομέλειας της 29ης και 30ής Ιανουαρίου 1997 (συνεδρίαση της 29ης Ιανουαρίου 1997), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 39 ψήφους υπέρ, 5 κατά και 16 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

«Κανένας άνεμος δεν είναι ούριος γι'αυτόν που δεν γνωρίζει το δρόμο του»

(Σενέκας)

1. Οι αιτίες της μεταρρύθμισης

1.1. Μέχρι το 1992, η υλοποίηση μιας πραγματικής μεταρρύθμισης της κοινής γεωργικής πολιτικής είχε πρακτικά παραμεληθεί, καθώς οι πρωτοβουλίες της Επιτροπής επικεντρώνονταν σε μία σωστή πολιτική των τιμών και στην εφαρμογή μιας στρατηγικής τομεακής προσαρμογής, οι οποίες, με τη σειρά τους, οδήγησαν στη λήψη μέτρων για τον περιορισμό της αμπελοοινικής παραγωγής το 1984, στην καθιέρωση ποσοστώσεων για τη γαλακτοπαραγωγή το 1985, σε περιορισμούς του επιπέδου παρέμβασης υπέρ των δημητριακών το 1986 και το 1987, στην απόφαση για νέα δημοσιονομική πειθαρχία το 1988 και, τέλος, στην καθιέρωση μέτρων οικονομικής σταθεροποίησης σε όλες σχεδόν της κοινές οργανώσεις αγορών, καθώς και μέτρων που αποσκοπούν στην ενθάρρυνση της απόσυρσης γαιών από την παραγωγή.

1.2. Συνεπώς, τα προβλήματα που κατέστησαν απαραίτητη τη μεταρρύθμιση της ΚΓΠ το 1992 ήταν βασικά τα εξής:

- η αύξηση της παραγωγής πέρα από τα αποδεκτά όρια για τη διατήρηση των πόρων,

- ο σχηματισμός διαρθρωτικών πλεονασμάτων,

- οι αντίστοιχες επιβαρύνσεις του κοινοτικού προϋπολογισμού,

- οι περιφερειακές ανισότητες και οι διάφορες κατηγορίες παραγόντων για την κατανομή των διαθέσιμων χρηματοδοτικών πόρων,

- οι εντάσεις που δημιουργήθηκαν στις διεθνείς σχέσεις λόγω των επιστροφών κατά την εξαγωγή.

1.3. Έπρεπε λοιπόν οπωσδήποτε να πραγματοποιηθεί μια μεταρρύθμιση, λόγω της μειούμενης αποτελεσματικότητας των δαπανών της ΚΓΠ και της ανάγκης να αναχαιτισθεί η συσσώρευση αδιάθετων πλεονασμάτων.

1.3.1. Οι ευεργετημένοι από αυτή την κατάσταση ήταν κυρίως οι κάτοχοι των αποθεμάτων στο εσωτερικό της Κοινότητας και οι καταναλωτές των τρίτων χωρών, στις αγορές των οποίων διοχετεύθηκαν τα πλεονάσματα.

1.4. Ο περιορισμός ορισμένων παραγωγών, και συγκεκριμένα εκείνων που παρουσίαζαν διαρθρωτικά πλεονάσματα και είχαν πιο σοβαρές επιπτώσεις στις γεωργικές δαπάνες, αφορούσε τα δημητριακά, τους ελαιούχους σπόρους, το βόειο κρέας και τα γαλακτομικά προϊόντα (βούτυρο/γάλα σε σκόνη).

1.5. Δεν μεταρρυθμίστηκαν δηλαδή όλοι οι τομείς το 1992, ιδίως ορισμένοι που αφορούν το Νότο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό δημιουργεί προβλήματα συνοχής, παρά την κοινή δήλωση του Συμβουλίου και της Επιτροπής στις 20 Σεπτεμβρίου 1993:

«Για όσους τομείς οι κοινές οργανώσεις αγοράς δεν έχουν ακόμη τροποποιηθεί, το Συμβούλιο και η Επιτροπή δεσμεύονται να υιοθετήσουν τις αναγκαίες διατάξεις για να διασφαλίσουν τα γεωργικά εισοδήματα και την κοινοτική προτίμηση. Θα ληφθούν υπόψη στους τομείς αυτούς οι γεωργικές και οικονομικές συνθήκες και αρχές που εφαρμόσθηκαν στο σύνολο του γεωργικού τομέα. Θα ληφθεί επίσης υπόψη το πλαίσιο του Γύρου της Ουρουγουάης.»

2. Οι στόχοι της μεταρρύθμισης

2.1. Οι στόχοι αυτοί απορρέουν από το έγγραφο προβληματισμού της Επιτροπής «Εξέλιξη και μέλλον της ΚΓΠ» (COM(91) 100 τελικό της 1ης Φεβρουαρίου 1991):

- Να διατηρηθεί σε ενεργό δράση επαρκής αριθμός γεωργών, που θα διασφαλίσει τη διατήρηση του περιβάλλοντος, καθώς και ένα οικογενειακό πρότυπο γεωργίας.

- Να ελεγχθεί η παραγωγή για να αποκατασταθεί η ισορροπία των αγορών, ώστε να αποφευχθεί ο σχηματισμός πλεονασμάτων και η υπερβολική αύξηση των δαπανών.

- Να καθιερωθούν τεχνικές εκτατικής παραγωγής.

- Να προωθηθεί η ανταγωνιστικότητα και η αποδοτικότητα του τομέα, που θα επιτρέψουν στην ευρωπαϊκή γεωργία να διατηρήσει το ρόλο της στο παγκόσμιο επίπεδο.

- Να πραγματοποιηθεί μια δικαιότερη κατανομή των ενισχύσεων, που μέχρι σήμερα ήταν αποκλειστικά συνδεδεμένες με τον όγκο της παραγωγής και όχι με την οικονομική κατάσταση της εκμετάλλευσης.

3. Οι θεμελιώδεις επιλογές της μεταρρύθμισης

3.1. Ενώπιον αυτών των προβλημάτων, η μεταρρύθμιση της ΚΓΠ - που περιορίσθηκε στις αρόσιμες καλλιέργειες - καθοδηγήθηκε από 4 βασικές επιλογές:

- τη σύγκλιση μεταξύ των εσωτερικών τιμών και των διεθνών,

- την καθιέρωση ενίσχυσης ανά εκτάριο, για να αντισταθμισθεί η πτώση των θεσμικών τιμών,

- την απόσυρση γαιών για προσωρινή αγρανάπαυση ή αναδάσωση ή καλλιέργεια μη εδώδιμων προϊόντων,

- συνοδευτικά μέτρα, συγκεκριμένα παρεμβάσεις υπέρ του περιβάλλοντος, της πρόωρης συνταξιοδότησης και της αναδάσωσης, όπως προαναφέρθηκε.

4. Τα αποτελέσματα της μεταρρύθμισης

4.1. Η μείωση της παραγωγής επιτεύχθηκε ικανοποιητικά, εν μέρει χάρη στην αγρανάπαυση του 15 % (μετά του 12 % και αργότερα του 10 %) των εκτάσεων που καλλιεργούντο με δημητριακά, ελαιούχους και πρωτεϊνούχους σπόρους (7,2 εκατ. εκτάρια το 1993-1994, 7,4 εκατ. εκτάρια το 1994-1995 και 7 εκατ. εκτάρια το 1995-1996). Από άποψη έκτασης, η αγρανάπαυση είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση κατά 8 % των αγροτεμαχίων των μεγάλων καλλιεργειών στην Ευρωπαϊκή Ένωση κατά την περίοδο 1994-1995 σε σχέση με το μέσο όρο των ετών πριν από την εφαρμογή της αγρανάπαυσης.

4.2. Όσον αφορά την ευρωπαϊκή παραγωγή σπόρων, το 1994 επανήλθε στο επίπεδο του 1986, υποχώρησε δηλαδή κατά 11 % σε σχέση με τη μέγιστη παραγωγή του 1991. Σε αυτή τη μείωση της παραγωγής οφείλεται, σε μεγάλο βαθμό, η αύξηση των τιμών των δημητριακών το 1995.

4.3. Σχετικά με τη ζωϊκή παραγωγή, η καθιέρωση ορίων στις παρεμβάσεις και ορίων στη χορήγηση πριμοδοτήσεων είχε αντιφατικά αποτελέσματα. Είχε, μάλλον, ως άμεσο αποτέλεσμα την ανάκαμψη της παραγωγής γαλακτοφόρων αγελάδων, αφού κάθε Ευρωπαίος κτηνοτρόφος επεδίωξε να επωφεληθεί της προθεσμίας που χορηγήθηκε. Μεσοπρόθεσμα, αντίθετα, η καθιέρωση των ποσοστώσεων αναμενόταν να σταθεροποιήσει την παραγωγή, αλλά σε σχετικά υψηλό επίπεδο.

4.4. Η μείωση της τιμής των σιτηρών κατέστησε δυνατή την αυξημένη χρησιμοποίηση στην παραγωγή ζωοτροφών και στην εκτροφή ζώων, όπως προέβλεπε η μεταρρύθμιση. Ο υπολογισμός της ακριβούς έκτασής της είναι δύσκολος, διότι οι πηγές έχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ τους. Πάντως, κατά τις δύο περιόδους εμπορίας 1993-1994 και 1994-1995, η ανακατάκτηση της αγοράς στην Ευρωπαϊκή Ένωση, έχοντας υπόψη τις υφιστάμενες διαφορές μεταξύ των μελών, κυμαίνεται μεταξύ 5 και 7 εκατ. τόννων για την πρώτη περίοδο και μεταξύ 0 και 5 εκατ. τόννων για τη δεύτερη. Κατά την ίδια περίοδο σημειώθηκε αύξηση των τιμών των υποκατάστατων προϊόντων στην παγκόσμια αγορά.

4.5. Οι επιπτώσεις της στις εισαγωγές επιτάθηκαν εξαιτίας του γεγονότος ότι η εφαρμογή της μεταρρύθμισης της ΚΓΠ συνέπεσε με μια μείωση της αμερικανικής παραγωγής δημητριακών και μια άνοδο των διεθνών τιμών, λόγω των κλιματολογικών συνθηκών.

4.5.1. Με τον ίδιο τρόπο, η προγραμματισμένη μείωση των τιμών των δημητριακών και των ελαιούχων σπόρων οδήγησε τους διάφορους αρμόδιους του δημοσίου και του ιδιωτικού τομέα (πολιτικούς, διαχειριστές γεωργικών εκμεταλλεύσεων, εταιρείες πετρελαίου, κατασκευαστές μηχανημάτων) να ασχοληθούν περισσότερο με το ενδεχόμενο της παραγωγής αιθυλικής αλκοόλης (από τα δημητριακά) και εστέρα (από τους ελαιούχους σπόρους). Η αγρανάπαυση συνέβαλε θετικά στην εξέλιξη αυτή, καθώς οι αιτήσεις για αγροτοβιομηχανική αγρανάπαυση αφορούσαν 264 000 εκτάρια το 1993 και 686 000 το 1994, κυρίως υπό μορφήν παραγωγής καυσίμου από κράμβη (diester). Η συνέπεια ήταν να πραγματοποιηθούν πολλές επενδύσεις, για την παραγωγή τόσο αιθυλικής αλκοόλης όσο και εστέρα από την ελαιούχο κράμβη, και μπορεί να ειπωθεί ότι η νέα κοινή γεωργική πολιτική συνέβαλε στην εξέλιξη αυτή, παρά την έλλειψη συνοχής στον τομέα αυτό.

4.6. Η πραγματοποίηση της μεταρρύθμισης είχε σημαντική επίδραση από διοικητική άποψη, προκαλώντας αυξημένα έξοδα διαχείρισης και ελέγχου, τα οποία επηρέασαν πολύ αρνητικά τους ενδιαφερόμενους ιδιοκτήτες γεωργικών εκμεταλλεύσεων και τις αρμόδιες αρχές. Επίσης, μερικοί ορισμοί προκάλεσαν αρκετά έντονα αμφισβητήσεις (για παράδειγμα οι ορισμοί σχετικά με τους μικρούς ιδοκτήτες εκμεταλλεύσεων, τις περιόδους αναφοράς, τα περιφερειακά όρια, τα μέτρα για την επιβολή κυρώσεων). Εν τω μεταξύ, επήλθαν ορισμένες απλουστεύσεις και διορθώσεις βάσει των εθνικών υπομνημάτων. Η κοινή γεωργική πολιτική πρέπει να αντιμετωπίσει την πρόκληση της αυξημένης απλούστευσης και της ελαχιστοποίησης των μειονεκτημάτων από άποψης ανταγωνιστικότητας και αποτελεσματικότητας, αφενός, και της μη αμφισβήτησης του διαρκούς και αξιόπιστου χαρακτήρα της μεταρρύθμισης, αφετέρου.

5. Προστασία του περιβάλλοντος

5.1. Το σύστημα των κοινών οργανώσεων της αγοράς, σε συνδυασμό με μια ευρεία εγγύηση των τιμών και των αγορών, ήταν πριν από τη μεταρρύθμιση της ΚΓΠ του 1992 μία από τις κυριότερες αιτίες της έντονης εντατικοποίησης της παραγωγής στους σημαντικούς τομείς. Αυτό είχε συγκεκριμένα ως συνέπεια τόσο μια αισθητή αύξηση των δαπανών για τη διαχείριση των πλεονασμάτων, όσο και αρνητική επίδραση στο περιβάλλον.

5.1.1. Στα πλαίσια της μεταρρύθμισης του 1992 εφαρμόστηκαν σημαντικά μέτρα, που επέτρεψαν τη μείωση της παραγωγής, αλλά επίσης και την εκτατικοποίηση της γεωργίας. Ιδιαίτερα σημαντικά στο πλαίσιο αυτό είναι τα μέτρα που προβλέπονται στον κανονισμό 2078/92, και τα οποία εφαρμόσθηκαν σε όλα σχεδόν τα κράτη μέλη 7 τα μέτρα αυτά συνέβαλαν σημαντικά σε μια παραγωγή που λαμβάνει περισσότερο υπόψη το περιβάλλον.

5.1.2. Οι επιδράσεις στο περιβάλλον ήταν τελικά θετικές (τα αποτελέσματα της εκτατικοποίησης για τις μεγάλες καλλιέργειες και για τη μεταποίηση των κτηνοτροφικών προϊόντων βάσει των ποσοστώσεων των ζωικών μονάδων).

5.1.3. Τα γεωργο-περιβαλλοντικά μέτρα δεν είναι ικανά να καταπολεμήσουν τις δυσμενείς τάσεις της γεωργίας, που οφείλονται στη στρέβλωση τιμής της ζωικής διατροφής ανάλογα με το αν βασίζεται στη χορτονομή ή στα συμπυκνωμένα προϊόντα. Η κατάσταση αυτή επηρεάζει βαθιά την εσωτερική οργάνωση της γεωργίας και την απασχόληση στον κλάδο και, συνεπώς, δυσχεραίνει τον «αναπροσανατολισμό» που επιθυμεί να δώσει στη γεωργία η Ευρωπαϊκή Ένωση. Με τη γεωργική μεταρρύθμιση γίνεται προσπάθεια, μέσω της κατάληψης του χώρου και του περιορισμού των κτηνοτροφικών πριμοδοτήσεων, καθώς και με άλλα μέτρα προώθησης, να εφαρμοσθεί μία δραστήρια πολιτική υποστήριξης του περιβάλλοντος.

5.1.4. Η μεταρρύθμιση συνέβαλε, μέσω των αποτελεσμάτων της εκτατικοποίησης και χάρις σε ορισμένες μεταβιβάσεις εισοδημάτων στις λιγότερο ευνοϊκές περιοχές, στη διατήρηση των γεωργικών δραστηριοτήτων σε ολόκληρη την επικράτεια της Ευρώπης.

6. Κοινωνικές επιπτώσεις της μεταρρύθμισης

6.1. Τη στιγμή που η Ευρωπαϊκή Ένωση γνωρίζει μαζική ανεργία και αυξανόμενη φτώχεια, που δεν φείδονται ουδόλως της υπαίθρου, είναι απαραίτητο ο απολογισμός κάθε ευρείας οικονομικής μεταρρύθμισης, και της μεταρρύθμισης της ΚΓΠ στην οποία ανήκει πασιφανώς κατηγορία, να γίνει ως εξής:

- από άποψη επιπτώσεων στην απασχόληση και στα εισοδήματα, τόσο των αγροτών όσο και των μισθωτών,

- από άποψη αξιολόγησης της μείωσης ή της όξυνσης των ανισοτήτων μεταξύ των γεωργών, καθώς και μεταξύ των διάφορων περιφερειών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

6.2. Ενώ παρατηρείται ταχεία ανάπτυξη των μεγάλων επιχειρήσεων παραγωγής και διανομής γεωργικών και κτηνοτροφικών προϊόντων, πολλές μικρομεσαίες γεωργικές εκμεταλλεύσεις αντιμετωπίζουν έντονα οικονομικά και χρηματοδοτικά προβλήματα, ενώ ορισμένες από αυτές αναγκάσθηκαν να κηρύξουν πτώχευση.

6.2.1. Τα προβλήματα των εκμεταλλεύσεων αυτών εκφράζονται με την απώλεια θέσεων εργασίας, ιδίως για τις κατηγορίες των ιδιοκτητών μικρών οικογενειακών εκμεταλλεύσεων και των εκμεταλλεύσεων με μισθωτούς του γεωργικού τομέα.

6.2.2. Η μεταρρύθμιση της ΚΓΠ δεν σταμάτησε τη διαδικασία αυτή. Το 1990, στην Ευρώπη των 12, η απασχόληση στη γεωργία, δηλαδή το σύνολο των ατόμων που είχαν έμμισθη απασχόληση ή εργάζονται για ίδιο λογαριασμό, καθώς επίσης και οι μη επιστρεπτέες οικογενειακές ενισχύσεις, αντιπροσώπευαν το 6,5 % της συνολικής απασχόλησης, πλην του στρατιωτικού τομέα 7 το 1993, μετά από τη μεταρρύθμιση, αντιπροσώπευαν το 5,7 % 7 το 1994 μειώθηκαν σε 5,5 % και το 1995 και 5,3 % (Ευρώπη των 15), σημειώθηκε δηλαδή μια περαιτέρω απώλεια θέσεων εργασίας σε σχέση με το 1994 κατά 205 000 θέσεις πλήρους απασχόλησης.

6.3. Όσον αφορά τους μισθωτούς στο γεωργικό τομέα, πρέπει να σημειωθεί ότι πρόκειται για τους μεγάλους λησμονημένους των κοινοτικών κειμένων, πράγμα που δεν τους αφήνει προφανώς ανεπηρέαστους.

6.3.1. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών, η πτώση της μισθωτής απασχόλησης στη γεωργία συνεχίσθηκε με οξύ ρυθμό στις περιφέρειες της μεσογειακής λεκάνης (ιδίως στην Ιταλία), στη Σουηδία και, κυρίως, λόγω των συνεπειών της ενοποίησης της Γερμανίας, στα νέα Lander. Έντονα αυξήθηκε, επίσης, η ανασφάλεια της απασχόλησης (εποχιακή εργασία με μειωμένο ωράριο), με ανησυχητικές παρεκτροπές, έως αναμίξεως της Μαφίας (παράνομη εργασία).

6.4. Η θέση των Ευρωπαίων εργαζομένων στη γεωργία επιδεινώθηκε, είτε από άποψη εισοδημάτων (από τα πιο χαμηλά και τα πιο ακαθόριστα στην Ευρωπαϊκή Ένωση) είτε από άποψη συνθηκών εργασίας. Πρέπει ακόμη να υπογραμμισθεί πως, όσον αφορά την πρόωρη συνταξιοδότηση, οι μισθωτοί στη γεωργία έχουν λησμονηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη μεταρρύθμιση του 1992.

6.5. Τα διαρθρωτικά μέτρα ανασυγκρότησης και υποστήριξης της μεταρρύθμισης της ΚΓΠ δεν κατόρθωσαν να ανακόψουν το μαρασμό ορισμένων αγροτικών ζωνών. Αυτό προκύπτει από τη μείωση του πληθυσμού, από το σημαντικό ποσοστό ανεργίας ή/και εγκατάλειψης των αγροτικών περιοχών και, τέλος, από μια «ερήμωση» με σημαντικές οικονομικές, κοινωνικές και οικολογικές συνέπειες.

6.5.1. Επίσης, η αναζωογόννηση του κοινωνικού ιστού και η διατήρηση ενός ελάχιστου πληθυσμού στις ζώνες που ενδέχεται να «ερημωθούν», δεν εξαρτώνται μόνο από την ΚΓΠ, αλλά και από μια συντονισμένη και ολοκληρωμένη εφαρμογή των διάφορων πολιτικών (περιφερειακής, κοινωνικής, μεταφορών, βιοτεχνίας, μικρομεσαίων βιομηχανιών, κ.λπ.), δηλαδή από την αξιοποίηση και την ολοκληρωμένη ανάπτυξη όλων των πόρων των περιοχών αυτών.

6.5.2. Η ανακοπή της διαδικασίας μαρασμού των ζωνών αυτών απαιτεί μια δραστήρια πολιτική για την προώθηση της εγκατάστασης νέων γεωργών, καθώς επίσης και μια ουσιαστική υποστήριξη των πρωτοβουλιών που δημιουργούν θέσεις εργασίας στο γεωργικό τομέα.

6.5.2.1. Πρέπει επίσης να διερωτηθεί κανείς κατά πόσο η μεταρρύθμιση συνέβαλε στη δραστηριοποίηση των νέων γεωργών και στην ενίσχυση της θέσης τους. Η ΟΚΕ υπενθυμίζει τη γνωμοδότησή της με θέμα «Οι νέοι γεωργοί και η διαδοχή των γενέων στον αγροτικό κόσμο» (). Η ΟΚΕ εκφράζει σχετικά την απογοήτευσή του για την καθυστέρηση των δύο ετών με την οποία υπεβλήθη η έκθεση της Επιτροπής για το θέμα.

6.6. Αν και είναι ίσως κάπως υπερβολικό να θέλει κανείς να θεωρήσει τη μεταρρύθμιση υπεύθυνη για τη μείωση του αριθμού των γεωργών και των μισθωτών του γεωργικού τομέα, που είχε αρχίσει ήδη από προηγουμένως, είναι ωστόσο αλήθεια ότι η μεταρρύθμιση του 1992 δεν κατάφερε να σταματήσει τη μείωση των απασχολούμενων στη γεωργία.

7. Εισόδημα

7.1. Τα μέτρα που λήφθηκαν στα πλαίσια της μεταρρύθμισης (καθαρή μείωση των επίσημων τιμών των προϊόντων και αποζημίωση με τη μορφή πριμοδότησης ανά εκτάριο ή ανά ζωική μονάδα), προκάλεσαν έντονη αύξηση των άμεσων ενισχύσεων στα γεωργικά εισοδήματα. Μετά από πολλά έτη απώλειας εισοδημάτων, που ήταν ορισμένες φορές σημαντική, η μεταρρύθμιση και μία ευνοϊκή παγκόσμια συγκυρία κατέστησαν γενικά δυνατή τη σταθεροποίηση και μάλιστα τη βελτίωση των γεωργικών εσόδων. Ωστόσο, οι θετικές επιδράσεις της μεταρύθμισης στα εισοδήματα αντισταθμίστηκαν από τις διακυμάνσεις των νομισμάτων σε ορισμένα κράτη μέλη και κινδυνεύουν προς το παρόν να ανατραπούν όσον αφορά τους εκτροφείς βοείου κρέατος λόγω της κρίσης της σπογγώδους εγκεφαλοπάθειας των βοοειδών.

7.1.1. Είναι πλέον δεδομένο ότι η μεταρρύθμιση της ΚΓΠ (που περιορίζεται στις αρόσιμες γαίες) έχει επανεξισορροπήσει τις αγορές σιτηρών και ελαιούχων σπόρων, χωρίς να θίξει τα έσοδα των γεωργών.

7.1.1.1. Μολονότι, από τη μία πλευρά, οι θεσμικές τιμές υπέστησαν μειώσεις, από την άλλη, οι αντισταθμιστικές ενισχύσεις προκάλεσαν γενική βελτίωση των γεωργικών εσόδων.

7.1.1.2. Για παράδειγμα, στον τομέα των σιτηρών, το μέσο εισόδημα στις τιμές της αγοράς μειώθηκε από 500 Ecu περίπου ανά εκτάριο το 1992 σε 330 Ecu το 1995. Εάν προστεθούν οι αντισταθμιστικές ενισχύσεις, το μέσο εισόδημα ανέρχεται σε 570 Ecu, έχει δηλαδή σημειώσει πραγματική αύξηση 14 %.

8. Τελικές παρατηρήσεις

8.1. Για το σημερινό στάδιο εφαρμογής της μεταρρύθμισης της ΚΓΠ μπορούν να διατυπωθούν οι εξής παρατηρήσεις:

- Η μεταρρύθμιση βασίζεται στον έλεγχο της προσφοράς με τη συμπίεση του παραγωγικού δυναμικού της Κοινότητας, πράγμα που γίνεται τόσο για εσωτερικούς όσο και για εξωτερικούς λόγους, επειδή επιβάλλεται η προώθηση μίας πολιτικής προσανατολισμένης περισσότερο προς την αγορά, ευαισθητοποιώντας τους γεωργούς στην έντονη διεθνοποίηση της γεωργίας.

- Η εφαρμοζόμενη πολιτική έχει αυξήσει την ανισορροπία μεταξύ των επιπέδων στήριξης των διάφορων προϊόντων, διότι η μετάβαση από μια πολιτική στήριξης μέσω της αγοράς στην άμεση στήριξη του εισοδήματος αφορούσε μόνο το 50 % της κοινοτικής παραγωγής.

- Η εφαρμογή της δέσμης μέτρων που εισήχθη με τη μεταρρύθμιση του Μαΐου 1992 προσέθεσε νέους διοικητικούς περιορισμούς και υπερβολικές επιβαρύνσεις για τους παραγωγούς.

- Η αποσύνδεση της στήριξης από την παραγωγή, όπου καθιερώθηκε, δεν έχει γίνει ακόμη απόλυτα πραγματικότητα, καθόσον οι άμεσες ενισχύσεις δεν έχουν παύσει ακόμη να επηρεάζουν, τουλάχιστον εν μέρει, το επίπεδο της παραγωγής, ενώ επιπλέον - πράγμα για ορισμένους αναλυτές σημαντικότερο - αυτό το μέσο στήριξης θα έπρεπε να αφορά πιο συγκεκριμένα τους γεωργούς που αντιμετωπίζουν τα μεγαλύτερα εισοδηματικά προβλήματα.

- Συνολικά, τα πρώτα αποτελέσματα της μεταρρύθμισης της ΚΓΠ αρχίζουν να γίνονται αισθητά μετά από τρία χρόνια εφαρμογής της.

- Όσον αφορά τα σιτηρά και τα γαλακτοκομικά προϊόντα, τα αποθέματα έχουν μειωθεί αισθητά, καθώς επίσης και εκείνα του βοείου κρέατος, λόγω της κρίσης της σπογγώδους εγκεφαλοπάθειας των βοοειδών.

- Κατέστη δυνατή η σταθεροποίηση και μάλιστα η βελτίωση των γεωργικών εισοδημάτων 7 ωστόσο, δεν πρέπει να παραβλέπονται οι διακυμάνσεις των νομισμάτων και οι μεταβολές που σημειώθηκαν στις παγκόσμιες αγορές, ιδίως όσον αφορά τα σιτηρά.

- Ωστόσο, η τάση για αυξημένη συγκέντρωση της γεωργικής παραγωγής δεν αναστράφηκε ούτε, κατά συνέπεια, η απώλεια θέσεων απασχόλησης στη γεωργία.

- Οι μειώσεις των τιμών, σε συνδυασμό με τις αποζημιώσεις που καταβλήθηκαν βάσει των μέτρων υποστήριξης, όπως εκείνα που προβλέπονται στον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 2078/92, κατέστησαν ήδη δυνατή τη μείωση της έντασης της παραγωγής.

- Ο στόχος της σταθεροποίησης των δαπανών του προϋπολογισμού κατέστη δυνατόν να επιτευχθεί, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη το κόστος των συνεπειών της κρίσης που προκάλεσε η σπογγώδης εγκεφαλοπάθεια των βοοειδών.

- Οι πριμοδοτήσεις που αποφασίσθηκαν να χορηγηθούν για την αντιστάθμιση της πτώσης των επίσημων τιμών, είχαν ως αποτέλεσμα την καλύτερη κατανομή των δαπανών του προϋπολογισμού που αφορούσαν τη γεωργία, το δε μέρος των άμεσων ενισχύσεων των γεωργικών εισοδημάτων αυξήθηκε αισθητά.

- Η δέσμη μέτρων που εφαρμόσθηκε στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης του 1992 προκάλεσε αυξημένα έξοδα διαχείρισης και ελέγχου 7 εναπομένουν να γίνουν βήματα προόδου όσον αφορά την απλούστευση.

- Από τη μεταρρύθμιση αυτή ωφελούνται σε μεγάλο βαθμό οι καταναλωτές ιδίως χάρις στη μείωση των τιμών του βοείου κρέατος και των σιτηρών.

8.2. Πρέπει, ωστόσο, να διευκρινισθεί σχετικά ότι η Επιτροπή, πέρα από τις δηλώσεις αρχής, είχε από την πρώτη στιγμή επίγνωση της δυσκολίας που εμπεριείχε η ενδεχόμενη επιλογή μιας στοχοθετημένης εφαρμογής των αντισταθμίσεων των τιμών. Γι' αυτό και προτίμησε από την πρώτη στιγμή να μην καταστήσει την άμεση ενίσχυση μέσο αποκατάστασης της ισορροπίας μεταξύ των εισοδημάτων των παραγωγών.

8.2.1. Η μεταρρύθμιση του 1992 έφερε βαθιά μεταβολή στο σχηματισμό του γεωργικού εισοδήματος και στην κατανομή του μεταξύ των διάφορων οικονομικών φορέων. Πράγματι, οι άμεσες αντισταθμίσεις έχουν αρχίσει να αποτελούν σημαντικό στοιχείο του εισοδήματος των γεωργών, πράγμα που παρουσιάζει βεβαίως τον κίνδυνο να εξασθενίσει τη συνεχώς υψηλότερου επιπέδου έρευνα για αυτόνομη διαχείριση, ακόμη και στις εκμεταλλεύσεις που διακρίνονται για τον επαγγελματισμό τους.

8.3. Παρά τις ατέλειές της, η εφαρμοζόμενη πολιτική, που είναι προϊόν ενός μίγματος μέσων ελέγχου της προσφοράς, μείωσης των επίσημων τιμών, ενισχύσεων στις εξαγωγές, άμεσων αντισταθμίσεων και ενισχύσεων μετατροπής, πρέπει να συνεχισθεί, αλλά και να τροποποιηθεί με τρόπο ώστε να συμβάλει, περισσότερο από ό,τι κατά το παρελθόν, στην οικονομική και κοινωνική συνοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης, γενικότερα, και στη διατήρηση της απασχόλησης των γεωργών και των μισθωτών του αγροτικού τομέα και του ενδιαφέροντος των καταναλωτών, ειδικότερα.

8.3.1. Συνεπώς, μπορεί να διερωτηθεί κανείς κατά πόσο είναι ενδιαφέρον ένα επάγγελμα που εξαρτάται όλο και περισσότερο από τον καθορισμό των δικαιωμάτων παραγωγής και του οποίου τα έσοδα αποτελούν συνάρτηση των κρατικών ενισχύσεων, των οποίων η νομιμότητα δεν είναι απόλυτα βέβαιη.

8.3.2. Στο αυστηρά οικονομικό επίπεδο, πρέπει ωστόσο να προστεθεί ότι αν υπήρχαν πιο αποφασιστικές δράσεις στον τομέα της χρηματοδότησης, της προαγωγής και της ανάπτυξης των διαρθρωτικών πολιτικών και αν είχε δοθεί περισσότερη προσοχή στην επανισορρόπηση της στήριξης των διάφορων παραγωγικών τομέων, το στάδιο εφαρμογής αυτής της πολιτικής θα μπορούσε να είναι πολύ πιο σύντομο και πολλές υπάρχουσες περιφερειακές και εισοδηματικές ανισορροπίες θα μπορούσαν ίσως να εξαλειφθούν.

8.3.3. Εξάλλου, ο περιορισμός του όγκου των επιδοτούμενων εξαγωγών καθιστά αναγκαία την καθιέρωση μιας ρύθμισης για την επιδοτούμενη παραγωγή. Mε την ανυπαρξία παρόμοιας ρύθμισης και τη συχνή αδυναμία των Ευρωπαίων παραγωγών να εξάγουν χωρίς επιδοτήσεις, είναι αναπόφευκτη η επανεμφάνιση πλεονασμάτων. Η επιλογή των ρυθμίσεων της ΚΓΠ εξαρτάται, λοιπόν, στο εξής σε μεγάλο βαθμό από τις δυνατότητες που προσφέρει και τους περιορισμούς που επιβάλλει η συμφωνία της ΓΣΔΕ.

8.3.4. Με λίγα λόγια, η συμφωνία της ΓΣΔΕ υποβάλει τη γεωργία στους συνήθεις νόμους του διεθνούς εμπορίου. Παρόλα αυτά, οι σημερινές δεσμεύσεις δεν μεταφράζονται σε υποχρέωση της πολιτικής να ακολουθήσει, βραχυπρόθεσμα, μία πιο ευέλικτη γραμμή. Διασαφηνίζουν, όμως, τα όρια και τα μειονεκτήματα της σημερινής ΚΓΠ, από την άποψη της ωφέλειας από την αυξανόμενη ελευθερία των συναλλαγών. Με άλλα λόγια, κάθε ενδεχόμενη νέα μεταρρύθμιση της ΚΓΠ θα εξαρτάται, σε μεγάλο βαθμό, από το περιθώριο των ελιγμών που θα διαθέτει η ΕΕ στον τομέα της εμπορικής πολιτικής. Το περιθώριο αυτό εξαρτάται, με τη σειρά του, και κατά τρόπο αποφασιστικό, από τα αποτελέσματα ενός προσεχούς γύρου ΓΣΔΕ/ΠΟΕ.

8.3.5. Τέλος, η γεωργία αναπτύσσεται στον τομέα του «ζώντος». Η εφαρμογή των εμπορικών κανόνων, με τους οποίους μπορούν να συμβιβασθούν ο βιομηχανικός και βιοτεχνικός τομέας, μπορεί να αποδειχθεί τελείως ακατάλληλη στο γεωργικό τομέα.

8.3.6. Η γεωργία είναι μια δραστηριότητα που απαιτεί μεγάλες επενδύσεις και, επομένως, φέρει μεγάλα οικονομικά βάρη. Δεν θα μπορέσει ποτέ να συμβιβασθεί με μια συνεχώς μεταβαλλόμενη πολιτική, που αποθαρρύνει κάθε μακροπρόθεσμη επένδυση.

8.3.6.1. Το γεγονός ότι οι πριμοδοτήσεις, όπως αυτές αποφασίσθηκαν το 1992 για την αντιστάθμιση της μείωσης των τιμών, αμφισβητήθηκαν εν μέρει, προκάλεσε νέους φόβους σε πολλούς γεωργούς των κρατών μελών. Δεν πρέπει να ξεχνά κανείς ότι ένας από τους λόγους που επικαλέσθηκε η Επιτροπή για να δικαιολογήσει τη μεταρρύθμιση του 1992 ήταν η ανάγκη να καταστεί η αγροτική πολιτική πιο προβλέψιμη από τους γεωργούς.

8.4. Βάσει των προαναφερόμενων εκτιμήσεων μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η μεταρρύθμιση της ΚΓΠ το 1992, που περιορίζονταν στις αρόσιμες γαίες, προκάλεσε μετατροπές και προσαρμογές που είχαν μεγάλη σημασία σε τουλάχιστον τρεις τομείς: την παραγωγή, τις συναλλαγές και τις γεωργικές δαπάνες.

8.4.1. Η ένταση και η κατεύθυνση της διαδικασίας αυτής δεν έχουν ακόμη αποτελέσει το αντικείμενο οριστικής αξιολόγησης. Ωστόσο, μπορεί να διαπιστωθεί ότι ο στόχος του περιορισμού της παραγωγής έχει επιτευχθεί, σε σημείο που η ΕΕ να είναι μερικές φορές υποχρεωμένη να φορολογεί τις εξαγωγές σιτηρών της. Ειδικότερα, η παραγωγή σιτηρών ανήλθε σε 176 εκατ. τόννους το 1995, επειδή οι εκτάσεις που τέθηκαν εκτός παραγωγής ήταν συνολικά 7,3 εκατ. εκτάρια.

8.4.2. Τα κρατικά αποθέματα, που στις αρχές της μεταρρύθμισης ανέρχονταν σε 33,3 εκατ. τόννους, μειώθηκαν σε 22,5 εκατ. τόννους (2,5 εκατ. τόννους στις 30 Ιανουαρίου 1996).

8.4.3. Οι δαπάνες για «επιστροφές κατά την εξαγωγή» υπέστησαν αισθητή μείωση και ήταν φυσικό να έχουν ως αποτέλεσμα τη μειωμένη παρουσία της ΕΕ στις διεθνείς αγορές.

8.4.4. Όσον αφορά τις δαπάνες, πρέπει να τονισθεί ότι οι αρόσιμες γαίες θα απορροφήσουν το 1996 περισσότερ από το 42 % των συνολικών πόρων του τμήματος εγγυήσεων του ΕΓΤΠΕ, η δε αύξηση σε σχέση με το 1995 θα ανέλθει σε 23 % περίπου.

8.4.5. Αυτό δεν πρέπει να προκαλεί έκπληξη, επειδή από την εποχή της έγκρισης της μεταρρύθμισης προβλεπόταν ότι οι δαπάνες που είχαν σχέση με τις αρόσιμες γαίες θα αυξάνονταν κατά την περίοδο 94/95/96 (λόγω των αντισταθμιστικών ενισχύσεων) και ότι από το 1997 θα ήταν δυνατή η μείωση των δαπανών αυτών.

8.4.6. Σε τελική ανάλυση, οι στόχοι τους οποίους η κοινοτική νομοθεσία επιδίωκε με τη μεταρύθμιση της ΚΓΠ - και κυρίως ο στόχος της κατοχύρωσης της διαφάνειας της πολιτικής της αγοράς, λαμβάνοντας ταυτόχρονα υπόψη την ανάγκη καλύτερης ρύθμισης του καθεστώτος των διεθνών συναλλαγών γεωργικών προϊόντων - φαίνεται να έχουν επιτευχθεί σήμερα. Είναι ωστόσο γεγονός ότι, σε χρηματοπιστωτικούς όρους, παραμένουν προφανείς ανισορροπίες στις πιστώσεις που χορηγήθηκαν στα διάφορα κράτη μέλη και μεταξύ των διαφόρων κατηγοριών γεωργικών επιχειρηματιών.

8.4.7. Ωστόσο, πρέπει να διερωτηθεί κανείς κατά πόσο η συμπίεση του ευρωπαϊκού παραγωγικού δυναμικού αποτελεί στρατηγική που μπορεί να επικροτεί κανείς σήμερα, έχοντας υπόψη τις μεταβολές του γενικού οικονομικού πλαισίου σε ευρωπαϊκή και παγκόσμια κλίμακα.

8.4.8. Οι ενδείξεις ύφεσης που υπάρχουν σήμερα, επιβάλλουν την επίδειξη προσοχής ή, τουλάχιστον, ευελιξίας κατά τη διαχείριση των μηχανισμών ελέγχου της παραγωγής, τόσο για να ληφθεί υπόψη η ανάγκη διατήρησης των δυνατοτήτων απασχόλησης στη γεωργία, όσο και για να ικανοποιηθούν οι έκτακτες ανάγκες σε τρόφιμα των χωρών του Τρίτου Κόσμου, έναντι των οποίων η Παγκόσμια Διάσκεψη του FAO ανέλαβε συγκεκριμένες δεσμεύσεις.

9. Απολογισμός των τριών πρώτων ετών εφαρμογής της μεταρρύθμισης

9.1. Αν και είναι νωρίς να γίνει απολογισμός της μεταρρύθμισης της ΚΓΠ του 1992, μπορεί να διαπιστώσει ήδη κανείς μια σειρά αντιδράσεων που περιπλέκουν σοβαρά τη διενέργεια ενός απολογισμού. Συνεπώς, το κλίμα, τα νομισματικά και κοινωνικά θέματα και, πιο πρόσφατα, το φαινόμενο της «τρελλής αγελάδας» κ.λπ. είναι παράγοντες που πρέπει να ληφθούν οπωσδήποτε υπόψη στα συμπεράσματα που θα συναχθούν.

9.1.1. Ωστόσο, έχοντας υπόψη τους στόχους και τις βασικές επιλογές της μεταρρύθμισης, η ΟΚΕ κρίνει ότι μπορεί ήδη να προβεί στις ακόλουθες διαπιστώσεις.

9.1.2. Τρία χρόνια μετά από την έγκριση της μεταρρύθμισης αυτής, κανένας δεν είναι απόλυτα ικανοποιημένος, αλλά αντιγράφοντας διάφορες πτυχές της γεωργικής πολιτικής των ΗΠΑ, δηλαδή τις μείζονες εγγυήσεις των τιμών σε επίπεδα χαμηλότερα του κόστους παραγωγής για την πλειοψηφία των γεωργών των αναπτυσσόμενων χωρών και, ως εκ τούτου, καθιστώντας αναγκαίες τις άμεσες κρατικές ενισχύσεις, μπορεί κανείς να διερωτηθεί κατά πόσο η μεταρρύθμιση αυτή θα είναι σε θέση να επιλύσει ένα από τα κυριότερα προβλήματα της ΚΓΠ, δηλαδή το υψηλό κόστος.

9.1.3. Πράγματι, όσο οι μεγάλες χώρες παραγωγής, ιδίως οι ΗΠΑ και η Ευρωπαϊκή Ένωση, δεν συμφωνούν επί ενός πραγματικού κανόνα του διεθνούς παιχνιδιού, καταργώντας προοδευτικά τις κρατικές ενισχύσεις που στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό και «σπάζουν τις τιμές» στις παγκόσμιες αγορές, οι δημόσιες δαπάνες και οι δυσρυθμίες θα συνεχίζονται, δυσρυθμίες οι οποίες καθιστούν ταυτόχρονα δύσκολη την ανάπτυξη γεωργικών παραγωγών στις αναπτυσσόμενες χώρες.

9.2. Ο στόχος του ελέγχου των δαπανών

9.2.1. Οι δαπάνες είναι αυξημένες. Ο μόνος τρόπος να μειωθούν προοδευτικά οι κρατικές γεωργικές δαπάνες στις αναπτυσσόμενες χώρες που επιθυμούν να διατηρήσουν τα εισοδήματα των γεωργών τους, είναι η αύξηση των τιμών στις ΗΠΑ και στις διεθνείς αγορές (το ένα δεν γίνεται χωρίς το άλλο), ώστε να μειωθούν οι κρατικές ενισχύσεις που είναι σήμερα απαραίτητες τόσο στις ΗΠΑ όσο και στην Ευρώπη. Οι ενισχύσεις αυτές υπήρχαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση με τη μορφή προστασίας στα σύνορα, υποστήριξης των αγορών και επιστροφών κατά την εξαγωγή, πριν από τη μεταρρύθμιση της ΚΓΠ. Περιλαμβάνουν τώρα τις άμεσες ενισχύσεις, που είναι πολύ μεγαλύτερες από ό,τι πριν από τη μεταρρύθμιση, αντισταθμίζοντας την πτώση των εγγυημένων τιμών.

9.2.2. Ωστόσο, η μεταρρύθμιση της ΚΓΠ ευθυγραμμίζει εν μέρει την ευρωπαϊκή γεωργική πολιτική με εκείνη των ΗΠΑ, της οποίας η βάση είναι να καταβάλουν οι φορολογούμενοι περισσότερα από τους καταναλωτές (οι δε συμφωνίες της ΓΣΔΕ βαίνουν γενικά προς την κατεύθυνση αυτή). Συνεπώς, δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι οι δαπάνες του ΕΓΤΠΕ δεν έχουν μειωθεί καθόλου: το αντίθετο θα προκαλούσε έκπληξη.

Βρυξέλλες, 29 Ιανουαρίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() ΕΕ αριθ. C 195 της 18. 7. 1994.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1.1. Η πολυπλοκότητα του γεωργικού συστήματος

1.1.1. Εκτός των περιπτώσεων της εξειδικευμένης γεωργίας, που συχνά έχει προορισμό την εξαγωγή, η γεωργία αποτελείται σε όλες σχεδόν τις χώρες του κόσμου από ένα σύνολο ανεξάρτητων ειδών και τρόπων παραγωγής.

1.1.2. Οι σχέσεις μεταξύ των προϊόντων, μαζί με τους φυσικούς περιορισμούς, δημιουργούν το πλαίσιο ενός σύνθετου παραγωγικού συστήματος, του οποίου όμως τα διάφορα στοιχεία είναι κατά κανόνα ενσωματωμένα σε ένα συνεκτικό σύνολο που βρίσκεται σε ισορροπία με το περιβάλλον. Η πρόοδος ή το εξαγωγικό εμπόριο επηρεάζουν επίσης την ισορροπία του συστήματος. Στο σύστημα αυτό, οι αποφάσεις του κάθε οικονομικού παράγοντα δεν είναι ανεξάρτητες από τις αποφάσεις των άλλων.

1.1.3. Η ανάγκη για μιαν αειφόρο γεωργία δεν συζητάται πλέον σήμερα. Συνιστάται και από τους διεθνείς οργανισμούς. Αλλά οι συνθήκες που συνεπάγονται την υλοποίησή της αγνοούνται. Στην περίπτωση της γεωργίας υπάρχουν πολλά παράδοξα. Συχνά υπάρχει αντίφαση μεταξύ του αναγνωρισμένου στόχου της αειφόρου γεωργίας και της καταστροφής των εσωτερικών συστημάτων παραγωγής λόγω της υποβολής τους στη διεθνή οικονομική αταξία.

1.2. Οι παράγοντες αβεβαιότητας και περιορισμού της ΚΓΠ

1.2.1. Ο νομισματικός παράγων

1.2.1.1. Η εμπειρία που απέκτησε η ΕΕ κατά τη διάρκεια των τελευταίων 25 ετών δείχνει ότι είναι δύσκολο να επιτευχθεί η κατάλληλη ενοποίηση ενός τομέα όπως ο γεωργικός, όταν οι εθνικές διαφορές στο οικονομικό και χρηματοδοτικό επίπεδο παραμένουν σημαντικές, αντικατοπτρίζοντας απότομες μεταβολές των τιμών συναλλάγματος.

1.2.1.2. Ο νομισματικός παράγων διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στις σχέσεις της ευρωπαϊκής γεωργίας με τη διεθνή αγορά. Μετά από την ανισορροπία των τιμών προστασίας στα σύνορα (η οποία παραμόρφωσε το εξωτερικό εμπόριο και το εσωτερικό σύστημα παραγωγής της ΕΕ) ο νομισματικός παράγων αποτελεί ίσως την κυριότερη αιτία των απογοητεύσεων από την κοινή γεωργική πολιτική. Καθώς δεν υπάρχει ενιαίο νόμισμα, η ενιαία αγορά οδηγεί σε συστηματικές αυξήσεις των γεωργικών τιμών και εισοδημάτων στα κράτη μέλη με ασθενές νόμισμα και σε συστηματικές μειώσεις των γεωργικών τιμών και εισοδημάτων στα κράτη μέλη με ισχυρό.

1.2.1.3. Η τιμή συναλλάγματος που θα ορισθεί για το Εύρο θα έχει οπωσδήποτε επιπτώσεις στη γεωργική αγορά και τα γεωργικά εισοδήματα.

1.2.2. Η δημοσιονομική πειθαρχία

1.2.2.1. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Εδιμβούργου της 11ης και 12ης Δεκεμβρίου 1992 διεύρυνε το πεδίο εφαρμογής της κατευθυντήριας χρηματοδοτικής γραμμής, δηλαδή τον περιορισμό του ποσοστού αύξησης των δαπανών στο 74 % του ΑΕγχΠ, εκτός της στήριξης των αγορών, για όλα σχεδόν τα είδη δαπανών που αφορούν τη γεωργία. Στην κατευθυντήρια γραμμή υπήχθησαν επίσης: το κόστος των συνοδευτικών μέτρων της μεταρρύθμισης της ΚΓΠ (πρόωρη συνταξιοδότηση, περιβάλλον), το μέρος των δαπανών που αφορά την παύση της καλλιέργειας γαιών με χρηματοδότηση του Τμήματος Προσανατολισμού του ΕΓΤΠΕ, η στήριξη της αγοράς της αλιείας, η στήριξη των γεωργικών εισοδημάτων κ.ά. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ενίσχυσε, επίσης, τη δημοσιονομική πειθαρχία, τείνοντας να την εξατομικεύσει ανά τομέα παραγωγής: εάν αντιμετωπίζονται δημοσιονομικά προβλήματα σε δεδομένο τομέα για εσωτερικούς του λόγους (αύξηση του επιπέδου παραγωγής, πτώση της κατανάλωσης κ.λπ.), η Επιτροπή θα πρέπει πρώτα να αναζητήσει τα διορθωτικά μέτρα που θα πρέπει να λάβει στο συγκεκριμένο τομέα και δεν θα μπορεί πλέον να πραγματοποιεί μεταφορές από τον ένα τομέα στον άλλο.

1.2.3. Η χρηματοδότηση της ΚΓΠ

1.2.3.1. Μπορούμε να διακρίνουμε σχηματικά τρεις κατηγορίες παραγόντων, που επηρεάζουν τις χρηματοδοτικές ανάγκες της ΚΓΠ: η πρώτη κατηγορία, σε αντίθεση με τις δύο άλλες, εξαρτάται άμεσα από τους φορείς λήψης πολιτικών αποφάσεων. Οι τρεις αυτές κατηγορίες είναι, συγκεκριμένα, οι εξής:

- πολιτικοί παράγοντες: επίπεδο των τιμών, ύψος των πριμοδοτήσεων κοκ. Στον κατάλογο αυτό θα πρέπει επίσης να προστεθούν, αρχίζοντας από τον προϋπολογισμό του 1996, οι επιπτώσεις των διάφορων δαπανών (παρεμβάσεις, σφαγές, ενισχύσεις του εισοδήματος, εκστρατεία προβολής) που συνδέονται με την κρίση της αγοράς βοείου κρέατος λόγω της ασθένειας ESB.

Τίθεται όλη η πολιτική των μεταφορών ποσών.

- εσωτερικοί παράγοντες: αύξηση των αποδόσεων χάρις στις τεχνικές προόδους, πτώση της κατανάλωσης λόγω της εξέλιξης των προτιμήσεων των καταναλωτών κ.ά.

- εξωτερικοί παράγοντες, που ενδέχεται να επηρεάζουν τις δαπάνες (πτώση ή άνοδος των διεθνών τιμών, πτώση ή άνοδος του δολαρίου, επανευθυγραμμίσεις των ευρωπαϊκών νομισμάτων κ.ά) ή τα έσοδα του ΕΓΤΠΕ (επιβράδυνση της αύξησης του ΑΕγχΠ, η οποία μειώνει ή αυξάνει την κατευθυντήρια γραμμή κοκ.).

1.2.3.2. Οι αβεβαιότητες αφορούν κυρίως την τρίτη κατηγορία. Μπορούν να αναφερθούν ως πρόσφατες εξελίξεις:

- Οι νομισματικές διαταραχές, ιδιαίτερα η επανευθυγράμμιση των ευρωπαϊκών νομισμάτων το 1995 7 χωρίς αναπροσαρμογή των γεωργο-νομισματικών κανόνων τον Ιούνιο του 1995, θα προξενήσει πρόσθετες δαπάνες ύψους 1,7 δισ. Ecu ετησίως σύμφωνα με τις δημοσιονομικές προβλέψεις της Επιτροπής από το 1995 ως το 1997, ενώ το νομισματικό αποθεματικό θα μειωθεί από 1 σε 0,5 δισ. Ecu.

- Η επιβράδυνση της οικονομικής ανάπτυξης σε σχέση με τις προβλέψεις του 1992, στην οποία αντιστοιχεί πτώση της κατευθυντήριας γραμμής και μείωση των εσόδων που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τη γεωργία περίπου κατά 1,5 ως 2 δισ. Ecu σε σχέση με τις αρχικές προβλέψεις.

- Η διεύρυνση της ΕΕ σε 15 κράτη μέλη, η οποία, αντίθετα από την ενδεχόμενη διεύρυνση στις ΧΚΑΕ, δεν τροποποιεί καθόλου την τελική ισορροπία μεταξύ εσόδων και δαπανών.

- Η βελτίωση της διεθνούς αγοράς σιτηρών το 1995, η οποία, μαζί με τη γενική πτώση των αποθεμάτων, μειώνει τις δαπάνες κ.λπ.

1.2.3.3. Ο ριζικά αβέβαιος χαρακτήρας της κατάστασης της ΚΓΠ στο οικονομικό επίπεδο συνάγεται από την επεξεργασία του προϋπολογισμού του 1996. Στις 24 Ιουλίου 1995, το Συμβούλιο ενέκρινε ένα σχέδιο προϋπολογισμού, το οποίο προέβλεπε 86,0 δισ. Ecu ως πιστώσεις ανάληψης υποχρεώσεων (81,4 δισ. Ecu ως πιστώσεις για πληρωμές), από τα οποία 40,8 δισ. Ecu προορίζονταν για την ΚΓΠ (38,5 για τη διαχείριση της αγοράς και 2,3 για τα συνοδευτικά μέτρα της μεταρρύθμισης της ΚΓΠ), αφήνοντας ένα γεωργικό νομισματικό αποθεματικό μειωμένο σε 0,5 δισ. Ecu. Οι πιστώσεις αυτές μόλις ανταποκρίνονται στην κατευθυντήρια γραμμή. Μερικούς μήνες ενωρίτερα, κατά την παρουσίαση του προσχεδίου που καταρτίσθηκε από την Επιτροπή στις 27 Απριλίου, η Επιτροπή ανακοίνωνε ένα πιθανό έλλειμμα της τάξεως του 0,9 δισ. Ecu (ανάγκες σε πιστώσεις: 41,7 έναντι 40,8 της κατευθυντήριας γραμμής). Στο μεταξύ, μέσα σε λίγους μήνες, επήλθε αύξηση των διεθνών τιμών, με παράλληλη μείωση των ευρωπαϊκών αποθεμάτων, ενώ με την απόφαση της 22ας Ιουνίου 1995 υιοθετήθηκαν πιο περιοριστικές γεωργο-νομισματικές διατάξεις (κατάργηση του mini switch-over, το οποίο ακολούθησε την κατάργηση του switch-over που αποφασίσθηκε το Δεκέμβριο του 1994).

2. ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΥΠΕΝΘΥΜΙΣΕΙΣ

2.1. Η ΚΓΠ και η μεταρρύθμισή της

2.1.1. Το άρθρο 39 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας ορίζει τους στόχους της ΚΓΠ ως εξής:

2.1.1.1

α) «να αυξάνει την παραγωγικότητα της γεωργίας με την ανάπτυξη της τεχνικής προοόδου, με την εξασφάλιση της ορθολογικής αναπτύξεως της γεωργικής παραγωγής, καθώς και της αρίστης χρησιμοποιήσεως των συντελεστών παραγωγής, ιδίως του εργατικού δυναμικού,

β) να εξασφαλίζει κατ' αυτό τον τρόπο ένα δίκαιο βιοτικό επίπεδο στον γεωργικό πληθυσμό, ιδίως με την αύξηση του ατομικού εισοδήματος των εργαζομένων στη γεωργία,

γ) να σταθεροποιεί τις αγορές,

δ) να εξασφαλίζει τον εφοδιασμό,

ε) να διασφαλίζει λογικές τιμές κατά την προσφορά αγαθών στους καταναλωτές».

2.1.1.2. Οι βασικές αρχές της ΚΓΠ, η τήρηση των οποίων αποτελεί προϋπόθεση για την επίτευξη των στόχων που ορίζει η Συνθήκη, έχουν προσδιορισθεί ως εξής:

α) ενότητα των αγορών,

β) κοινοτική προτίμηση,

γ) οικονομική αλληλεγγύη.

2.1.1.3. Τα ιδιαίτερα μέσα της ΚΓΠ για την πρακτική εφαρμογή των αρχών που έχουν προσδιορισθεί για την επίτευξη των στόχων του άρθρου 39 της Συνθήκης είναι:

α) Κοινές τιμές εντός της επικράτειας της ΕΕ, προκειμένου να εξασφαλισθεί η ενότητα των αγορών.

β) Κοινό δασμολόγιο, τιμή εισόδου, εισφορά κατά την εισαγωγή, ποσόστωση και χρονοδιάγραμμα εισαγωγής, εφαρμογή της ρήτρας διασφάλισης για την εξασφάλιση της κοινοτικής προτίμησης.

γ) Ευρωπαϊκό Ταμείο Προσανατολισμού και Εγγυήσεων (ΕΓΤΠΕ) για την υποστήριξη των γεωργικών αγορών και διαρθρώσεων ως μέσο οικονομικής αλληλεγγύης.

2.2. Η ΓΣΔΕ

2.2.1. Είναι αναμφισβήτητο ότι η μεταρρύθμιση διευκόλυνε την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων της ΓΣΔΕ το 1993 7 θα ήταν ωστόσο σφάλμα να λεχθεί ότι η μεταρρύθμιση συντελέσθηκε «μόνον» επειδή επέκειτο η συμφωνία της ΓΣΔΕ.

2.2.2. Πριν από την ολοκλήρωση του Γύρου της Ουρουγουάης, τo 1994, δεν υπήρχαν σχεδόν υποχρεωτικοί κανόνες για τις συναλλαγές γεωργικών προϊόντων. Οι διάφορες χώρες, όχι μόνο δεν ήταν έτοιμες να αναλάβουν δεσμεύσεις σ' αυτόν τον τομέα σε σχέση με τα ανώτατα όρια των δασμών, αλλά και είχαν πλήρη ελευθερία κινήσεων σε σχέση με τις εξαγωγικές επιδοτήσεις.

2.2.3. Οι συμφωνίες που συνήφθησαν στο πλαίσιο της ΓΣΔΕ έθεσαν τέλος στα εξής ζητήματα:

- την πρόσβαση στην αγορά: μετατροπή όλων των (μεταβλητών) εισφορών κατά την εισαγωγή σε πάγιους δασμούς, που πρόκειται να μειωθούν κατά 36 % μέσα σε 6 χρόνια,

- τις ενισχύσεις των εξαγωγών: μείωση κατά 21 %, εντός 6 ετών, του όγκου των επιδοτούμενων εξαγωγών και κατά 36 % των κονδυλίων που προορίζονται για τις επιδοτήσεις των εξαγωγών,

- τις εσωτερικές ενισχύσεις: μείωση κατά 20 % του συνόλου των εσωτερικών ενισχύσεων, πλην των επιτρεπόμενων λεπτομερειών της γεωργικής πολιτικής.

2.2.4. Πέραν των άμεσων συνεπειών τους στην εφαρμοζόμενη πολιτική, οι διάφορες αυτές συμφωνίες σημαίνουν ότι η ΕΕ δεν είναι πλέον σε θέση να αποσυνδέσει τη διαχείριση της εσωτερικής της αγοράς από τις διεθνείς. Η μετατροπή των εισφορών σε τελωνειακούς δασμούς ορίζει το ανώτατο όριο της διαφοράς που είναι δυνατόν να υπάρχει μεταξύ των εγχώριων και των διεθνών τιμών. Η μείωση που συμφωνήθηκε μεταγενέστερα για τους ίδιους δασμούς διασφαλίζει τη συνέχιση της σύγκλισης μεταξύ των τιμών της Ένωσης και των διεθνών.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

ΑΠΟΔΟΣΗ, ΕΚΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΔΗΜΗΤΡΙΑΚΩΝ

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

Σύστημα αρόσιμων καλλιεργειών ΕΕ-15:

Σύνολο βασικής αρόσιμης έκτασης: 53,56/000 Ha

Έκταση αναφοράς για τους ελαιούχους σπόρους: 5 484 000 Ha

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

Σχολιασμός της αγοράς

Τα αποτελέσματα των εσοδειών σίτου μέχρι σήμερα υπερέβαιναν τις προσδοκίες σε πολλά τμήματα του Βορείου Ημισφαιρίου και το εξαγωγικό εμπόριο παρουσίαζε γενικά κάμψη. Οι εκτιμήσεις για αύξηση της παραγωγής και μια περαιτέρω μείωση του προβλεπόμενου επιπέδου των συναλλαγών προξένησαν σημαντικές συρρικνώσεις των προθεσμιακών αγορών στις ΗΠΑ. Ωστόσο, μια μεγάλη μείωση της εκτίμησης του Υπουργείου Γεωργίας των ΗΠΑ για την εγχώρια εσοδεία καλαμποκιού κατέληξε σε μια ταχεία, αλλά προσωρινή ανάκαμψη των τιμών των περισσότερων σιτηρών. Η είδηση για ενδεχόμενες εσοδείες ρεκόρ τόσο σίτου όσο και χονδρόκοκκων στην Κίνα ήταν άλλος ένας παράγοντας που συνετέλεσε στην ύφεση. Τα περιορισμένα αποθέματα από την προηγούμενη εσοδεία επέδρασαν αυξητικά στις τιμές του καλαμποκιού. Οι συμβάσεις για τη νέα εσοδεία σημείωσαν μείωση, λόγω των μετεωρολογικών προβλέψεων και ιδιαίτερα της πιθανότητας πρώιμων παγετών στη Ζώνη Αραβοσίτου των ΗΠΑ. Οι κερδοσκοπικές παρεμβάσεις ήταν λιγότερο εμφανείς στις προθεσμιακές συμβάσεις (futures) για δημητριακά, αλλά εξακολουθούσαν να αποτελούν έντονο χαρακτηριστικό για τα σπέρματα σόγιας. H ανησυχία για την καθυστερημένη ανάπτυξη της αμερικανικής συγκομιδής κατέστη ο κυριότερος διαμορφωτικός παράγοντας του συμπλέγματος σιτηρών/ελαιούχων σπόρων. Οι τιμές εξαγωγής (fob) για το σιτάρι για μεταφορές κοντινών αποστάσεων ήταν ως επί το πλείστον χαμηλότερες και σε ορισμένες περιπτώσεις επανήλθαν στα επίπεδα του προηγούμενου έτους. Οι ίδιες τιμές για το καλαμπόκι εξακολουθούν να είναι γύρω στο 30 % υψηλότερες από εκείνες που είχαν σημειωθεί την ίδια εποχή πέρυσι.

Για να είναι πιο ολοκληρωμένη η παρουσίαση της οικονομικής και κοινωνικής κατάστασης της γεωργίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, είναι χρήσιμο να γίνει παραπομπή σε βασικά στατιστικά στοιχεία για τη γεωργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τους πίνακες Τ22 και Τ23 της έκθεσης του 1995 που δημοσιεύθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή με θέμα «Η κατάσταση της γεωργίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση», καθώς και τους πίνακες της ίδιας έκθεσης Τ111, Τ112 και Τ113 σχετικά με την εξέλιξη της απασχόλησης στο γεωργικό τομέα και στους άλλους τομείς.