ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ Έρευνα και καινοτομία για τη μελλοντική κινητικότητα στην Ευρώπη Χάραξη ευρωπαϊκής στρατηγικής για την τεχνολογία των μεταφορών /* COM/2012/0501 final/2 */





ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 1........... Έρευνα και καινοτομία για τη στήριξη της πολιτικής μεταφορών................................ 3 2........... Η αποδέσμευση του αναξιοποίητου δυναμικού καινοτομίας για τις μεταφορές στην Ευρώπη 4 3........... Η προοπτική για τις ευρωπαϊκές μεταφορές και την κινητικότητα του μέλλοντος....... 5 3.1........ Χρηστοκεντρική ενοποίηση των μεταφορών................................................................ 6 3.2........ Βιώσιμες μεταφορές μεγάλων αποστάσεων, υπεραστικές και αστικές....................... 7 4........... Ενίσχυση του συστήματος έρευνας και καινοτομίας για τις μεταφορές της Ευρώπης 8 5........... Πρωτοβουλίες για τη βελτίωση του καινοτομικού δυναμικού για τις μεταφορές........ 9 5.1........ Περισσότερη επικέντρωση της έρευνας και καινοτομίας για τις μεταφορές............... 9 5.2........ Καλύτερη εναρμόνιση των προσπαθειών................................................................... 11 5.3........ Εκτός της πεπατημένης: απόδραση από την περιχαράκωση σε συγκεκριμένες τεχνολογίες 11 5.4........ Αποτελεσματική εφαρμογή των καινοτόμων λύσεων................................................ 12 6........... Ευκαιρίες και προκλήσεις της εφαρμογής της τεχνολογίας μεταφορών.................... 13 7........... Περαιτέρω προώθηση των εργασιών......................................................................... 14 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ : Τομείς έρευνας και καινοτομίας, πεδία προτεραιότητας και η σημασία τους για την πολιτική 15 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ Έρευνα και καινοτομία για τη μελλοντική κινητικότητα στην Ευρώπη Χάραξη ευρωπαϊκής στρατηγικής για την τεχνολογία των μεταφορών 1. Έρευνα και καινοτομία για τη στήριξη της πολιτικής μεταφορών Στη λευκή βίβλο του 2011 για τις μεταφορές[1] παρατίθενται πειστικά επιχειρήματα υπέρ του μετασχηματισμού του ευρωπαϊκού συστήματος μεταφορών σε βιώσιμο και ανταγωνιστικό σύστημα που θα βελτιώσει περαιτέρω την κινητικότητα και θα συνεχίσει να υποστηρίζει την οικονομική μεγέθυνση και την απασχόληση. Τίθενται φιλόδοξοι στόχοι για τη μείωση της εξάρτησης της Ευρώπης από τις εισαγωγές πετρελαίου, για τη βελτίωση του περιβάλλοντος, τη μείωση των ατυχημάτων και τον δραστικό περιορισμό των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Οι στόχοι αυτοί πρέπει να θεωρηθούν υπό το πρίσμα της συνεχούς αύξησης της ζήτησης για μεταφορές, της διαφορετικής εξέλιξης των τρόπων μεταφοράς, των δημογραφικών αλλαγών και της συρρικνούμενης επενδυτικής ικανότητας των δημόσιων αρχών. Βαθμιαίες αλλαγές δεν θα αρκούν για να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις για την Ευρώπη και τον κλάδο των μεταφορών. Αντίθετα, οι κυβερνήσεις και ο κλάδος των μεταφορών γενικότερα πρέπει να αποδεσμευτούν από την πεπατημένη σκέψη. Για την αντιμετώπιση της κατάστασης στη νέα πραγματικότητα χρειάζονται νέες ιδέες, πρωτοποριακές στρατηγικές και επιχειρηματικότητα. Αυτό που διακυβεύεται δεν είναι απλώς η βιωσιμότητα του ευρωπαϊκού συστήματος μεταφορών, αλλά και ― λόγω του αντίκτυπου των μεταφορών στην οικονομική μεγέθυνση και στο δυναμικό δημιουργίας θέσεων απασχόλησης ― η επίτευξη έξυπνης, βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς οικονομίας, όπως τονίζεται στη στρατηγική «Ευρώπη 2020»[2]. Επομένως, είναι απαραίτητη η κινητοποίηση του δυναμικού έρευνας και καινοτομίας που διαθέτει η Ευρώπη για να στηριχθούν οι σκοποί της πολιτικής μεταφορών και οι κοινωνικοί στόχοι. Στη λευκή βίβλο προτείνεται να δημιουργηθεί «Ενιαίος Ευρωπαϊκός Χώρος Μεταφορών » για την εξυπηρέτηση των 500 εκατομμυρίων πολιτών στην εσωτερική αγορά. Το μέγεθος της αγοράς αυτής θα παρέχει τη δυνατότητα να δοκιμάζονται σε μεγάλη κλίμακα οι διάφορες καινοτόμοι τεχνολογίες και υπηρεσίες, να αξιοποιούνται οι οικονομίες κλίμακας και φάσματος και να συγκροτηθούν ισχυρές εγχώριες αγορές για τις ευρωπαϊκές βιομηχανίες εξοπλισμού μεταφορών οι οποίες δραστηριοποιούνται παγκοσμίως. Επιπλέον, αυτή η προσέγγιση διασυνδέει την καινοτομία με τις άλλες τρεις διαστάσεις της πράσινης βίβλου: εσωτερική αγορά, ανάπτυξη υποδομών και διεθνής συνεργασία. Στην παρούσα ανακοίνωση, η Επιτροπή συνοψίζει τα αποτελέσματα μιας πρώτης αποτίμησης της έρευνας και της καινοτομίας για τις μεταφορές στην ΕΕ. Αναλύονται οι ατέλειες του συστήματος καινοτομίας για τις μεταφορές της ΕΕ και παρουσιάζονται οι αρχικές προτάσεις σχετικά με τους τρόπους αντιμετώπισής τους. Η ανακοίνωση θα αποτελέσει το σημείο εκκίνησης για την εκπόνηση σχεδίου ευρωπαϊκής στρατηγικής σχετικά με την τεχνολογία των μεταφορών, το οποίο θα αποτελέσει κατ’ ουσίαν τον πυλώνα έρευνας και καινοτομίας της λευκής βίβλου. Στόχος είναι να εξασφαλιστεί συνεκτική προσέγγιση που να καλύπτει διάφορες πηγές χρηματοδότησης της έρευνας και της καινοτομίας στις μεταφορές, κατά την επόμενη περίοδο δημοσιονομικού προγραμματισμού και πέραν αυτής. Στο σχέδιο αυτό θα σκιαγραφούνται τα πεδία προτεραιότητας που έχουν μεγαλύτερη σημασία για την έρευνα και την καινοτομία, θα εξετάζεται το θέμα της αποτελεσματικότητας της αλυσίδας καινοτομίας και θα προτείνονται συγκεκριμένες δράσεις για την υπερνίκηση των εμποδίων εμπορικής εξάπλωσης. 2. Η αποδέσμευση του αναξιοποίητου δυναμικού καινοτομίας για τις μεταφορές στην Ευρώπη Οι υπηρεσίες μεταφορών και η μεταποιητική βιομηχανία συμβάλλουν σημαντικά στην ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης. Ο τομέας των υπηρεσιών μεταφορών και αποθήκευσης, συμπεριλαμβανομένων των ταχυδρομικών υπηρεσιών και της ταχυμεταφοράς, καταλαμβάνει το 5,1% της συνολικής προστιθέμενης αξίας και το 5,0% της συνολικής απασχόλησης (περίπου 11 εκατομμύρια απασχολούμενοι). Εάν συμπεριληφθούν η κατασκευή του εξοπλισμού μεταφορών, το εμπόριο και οι επισκευές μηχανοκίνητων οχημάτων και μοτοσικλετών, στον κλάδο των μεταφορών αντιστοιχεί το 7,9% της προστιθέμενης αξίας και το 8.2% της απασχόλησης, ή 18 εκατομμύρια άτομα. Πολλές ΜΜΕ της μεταποιητικής βιομηχανίας για τον κλάδο των μεταφορών επενδύουν σημαντικά ποσά στην έρευνα και ανάπτυξη (Ε&Α). Ο κλάδος των μεταφορών έχει να αντιμετωπίσει αυξανόμενο αριθμό ανταγωνιστών σε παγκόσμιο επίπεδο, οι οποίοι ενδιαφέρονται για την καινοτομία και να επενδύσουν. Στον ταχέως εξελισσόμενο κόσμο, η Ευρώπη δεν έχει την πολυτέλεια να υστερεί και οι επιχειρήσεις πρέπει να είναι σε θέση να απορροφούν καινοτόμες τεχνολογίες και επιχειρηματικά πρότυπα που θα διατηρήσουν τη θέση της Ευρώπης ως παγκόσμιας ηγετικής δύναμης στον κλάδο των μεταφορών. Σύμφωνα με την ανάλυση του δυναμικού καινοτομίας για τις μεταφορές[3], οι εταιρικές επενδύσεις Ε&Α για τις μεταφορές το 2008 από τις εταιρείες που εδρεύουν στην ΕΕ υπερέβησαν τα 39 δις ευρώ[4]. Το γεγονός αυτό καθιστά τις μεταφορές τον κλάδο με τις μεγαλύτερες επενδύσεις σε Ε&Α στην ΕΕ. Πρόσθετο ποσό ύψους 4,2 δις ευρώ επενδύθηκε από τα κράτη μέλη και την ΕΕ. Σε εταιρείες με έδρα την ΕΕ αναλογεί άνω του 40% της παγκόσμιας βιομηχανικής Ε&Α στον κλάδο των μεταφορών, ποσοστό υψηλότερο από εκείνο των ιαπωνικών και αμερικανικών εταιρειών, στις οποίες αναλογεί περίπου το ένα τέταρτο. Σε σύγκριση με τον ιδιωτικό τομέα και τα κράτη μέλη, τα μεγέθη των χρηματικών ποσών που επενδύει επί του παρόντος η ΕΕ στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας είναι περιορισμένα, αλλά είναι υψηλή η μόχλευση που προκαλούν. Από το 7ο πρόγραμμα πλαίσιο για δραστηριότητες έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης (7ο ΠΠ) διατέθηκαν περίπου 600 εκατ. ευρώ ετησίως. Με χρηματοδότηση από το πρόγραμμα του Διευρωπαϊκού Δικτύου Μεταφορών, το Ταμείο Συνοχής και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) στηρίζεται η αφομοίωση από την αγορά και η εφαρμογή. Η ΕΕ εκπληρώνει επίσης σημαντικό ρόλο συντονισμού μέσω διαφόρων μέσων και των εταιρικών σχέσεων, όπως π.χ. οι Ευρωπαϊκές Τεχνολογικές Πλατφόρμες και οι Κοινές Τεχνολογικές Πρωτοβουλίες[5], και είναι πρόδρομος στην υποβολή προτάσεων για την ανάληψη πολιτικών δεσμεύσεων και για κανονιστικές απαιτήσεις. Μέχρι στιγμής, από τις δράσεις «Μαρία Κιουρί» του 7ου ΠΠ έχουν ανατεθεί έργα έρευνας σχετικά με τις μεταφορές που χρηματοδοτήθηκαν με 43,5 εκατ. ευρώ, τα οποία παρέχουν ελκυστικές ευκαιρίες επαγγελματικής σταδιοδρομίας στους ερευνητές. Όσον αφορά το δυναμικό καινοτομίας, ο κλάδος των μεταφορών απαρτίζεται από εξαιρετικά ετερογενείς υποτομείς, καθένας εκ των οποίων εκτίθεται σε διαφορετικές πιέσεις της αγοράς, σε διαφορετικές κινητήριες δυνάμεις για καινοτομία και απαιτήσεις χρηστών. Σε ορισμένους υποτομείς υπάρχει αναντιστοιχία μεταξύ των φορέων που δραστηριοποιούνται στην εκπόνηση λύσεων και εκείνων που ασχολούνται με την εφαρμογή τους. Άλλες ιδιαιτερότητες είναι τα διαφορετικά θεσμικά πλαίσια χάραξης πολιτικής για τις μεταφορές σε όλα τα κράτη μέλη και οι αποκλίνουσες προτεραιότητες στον κλάδο των μεταφορών όσον αφορά την έρευνα, τη καινοτομία και την εμπορική εξάπλωση. Ως αποτέλεσμα, η Ευρώπη δεν αξιοποιεί πλήρως τα οφέλη που θα μπορούσε να αποκομίσει με καλύτερη εναρμόνιση μεταξύ των κρατών μελών και εντός των διαφόρων κλάδων μεταφορών των προσπαθειών που καταβάλουν για έρευνα και καινοτομία στον κλάδο των μεταφορών. Πρέπει να επιδιωχθεί η συγκρότηση γνήσιου Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας και Καινοτομίας στις μεταφορές. Μέχρι τώρα, οι δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ έχουν επικεντρωθεί κυρίως στην έρευνα και λιγότερο στην επίδειξη, την αφομοίωση από την αγορά και την πλήρη εφαρμογή νέων λύσεων, αν και υπάρχουν περιπτώσεις ανάληψης υποχρεώσεων για την εκτέλεση ολόκληρου του κύκλου εκπόνησης λύσεων, όπως το ERTMS[6], το SESAR[7] ή το Galileo[8]. Η Επιτροπή προτείνει μια νέα προσέγγιση για να αξιοποιηθεί πλήρως το δυναμικό καινοτομίας για τις μεταφορές και να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις που περιγράφηκαν ανωτέρω. Θα χρειαστεί διαφοροποίηση του χαρτοφυλακίου των δημόσιων και ιδιωτικών πηγών χρηματοδότησης, συμπεριλαμβανομένων των νέων χρηματοδοτικών μέσων για την αύξηση της μόχλευσης από τους δημόσιους προϋπολογισμούς και ένα περεταίρω βήμα προς την κατεύθυνση της αρχής «ο χρήστης πληρώνει». 3. Η προοπτική για τις ευρωπαϊκές μεταφορές και την κινητικότητα του μέλλοντος Μια προοπτική για τον τρόπο με τον οποίο θα ήταν δυνατή η εξέλιξη των ευρωπαϊκών μεταφορών μπορεί να χρησιμεύσει ως βάση προβληματισμού σχετικά με την έρευνα και την καινοτομία και σχετικά με τις λύσεις που είναι αναγκαίες για την υποστήριξη των στόχων της λευκής βίβλου. Το όραμα αυτό βασίζεται στην ανάλυση[9] στην οποία στηρίχθηκε η λευκή βίβλος για τις μεταφορές και σε επιστημονική αξιολόγηση των στρατηγικών τεχνολογιών στον κλάδο των μεταφορών[10]. Για την προοπτική που περιγράφεται κατωτέρω πρέπει να ληφθεί υπόψη η αναμενόμενη εξέλιξη της ευρωπαϊκής μεταποιητικής βιομηχανίας για τον κλάδο των μεταφορών. Η βιομηχανία μας θα συνεχίσει τη μετάβαση από το κοστοστρεφές ανταγωνιστικό πλεονέκτημα προς σύστημα βασιζόμενο σε τομείς με υψηλή προστιθέμενη αξία, που σχετίζεται με την καινοτομία ως προς το σχεδιασμό, την παραγωγή και την λειτουργία των πολύπλοκων συστημάτων και υπηρεσιών με χαμηλότερες ανθρακούχες εκπομπές. Με τον τρόπο αυτό θα ενισχυθεί η απασχόληση και η οικονομική μεγέθυνση. Με την καθιέρωση νέων υλικών και διεργασιών παραγωγής θα εμφανιστούν εταίροι για τη νέα τεχνολογία στη μεταποιητική βιομηχανία για τον κλάδο των μεταφορών. Με τον τρόπο αυτό, και σε συνδυασμό με την εντονότερη και καρποφόρα αλληλεπίδραση μεταξύ των τρόπων μεταφοράς, θα ενισχυθεί ο καινοτόμος χαρακτήρας του κλάδου, θα προκύψουν οικολογικότερα προϊόντα, και θα τονωθεί η αξία του ευρωπαϊκού σήματος για προϊόντα και υπηρεσίες υψηλής ποιότητας. 3.1. Χρηστοκεντρική ενοποίηση των μεταφορών Στο μέλλον, η ισχυρότερη αλληλεπίδραση μεταξύ των μεταφορών, της ενέργειας και των τεχνολογιών πληροφοριών και επικοινωνιών και των δικτύων θα αποφέρουν βελτιώσεις των περιβαλλοντικών επιδόσεων και της αποδοτικότητας των πόρων. Στις μεταφορές θα παρατηρηθεί μεταστροφή προς κινητικότητα που θα βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στη χρήση εναλλακτικών καυσίμων, στις αειφόρες πηγές ενέργειας και στη εντονότερη χρήση ενεργειακά αποδοτικών και φιλικών προς το περιβάλλον μέσων μεταφοράς. Τα εναλλακτικά συστήματα πρόωσης και οι έξυπνες τεχνολογίες επικοινωνιών θα είναι στο επίκεντρο μιας νέας γενιάς καθαρών και «διασυνδεμένων» οχημάτων. Το σύστημα μεταφορών θα ενοποιηθεί πλήρως και διατροπικά, ώστε να παρέχει τη δυνατότητα σε ταξιδιώτες και εμπορεύματα να αλλάζουν αδιάλειπτα τρόπο μεταφοράς και ανεξαρτήτως συνόρων. Η αυξανόμενη ζήτηση από τους τελικούς χρήστες, σε συνδυασμό με την περαιτέρω ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς θα αποφέρουν νέες υπηρεσίες, υψηλότερη αξιοπιστία και μεγαλύτερη ευελιξία για τους επιβάτες και τους ιδιοκτήτες φορτίου. Όλα οι μεγάλοι αερολιμένες και οι θαλάσσιοι λιμένες θα συνδέονται με το σιδηροδρομικό δίκτυο. Επιπλέον, για την υποστήριξη των προαναφερομένων θα παρέχονται πλήρως διατροπικές πληροφορίες, συστήματα και υπηρεσίες κράτησης και πληρωμής. Διατροπικοί τερματικοί σταθμοί και πλατφόρμες επιβατικών και εμπορευματικών μεταφορών θα είναι «έξυπνα» σχεδιασμένα και θα διαθέτουν προηγμένης τεχνολογίας εξοπλισμό, που θα διευκολύνουν π.χ. την αδιάλειπτη μεταφόρτωση φορτίων. Νέες προσεγγίσεις για τον εντοπισμό, την παρακολούθηση και τη διαχείριση των εμπορευματικών μεταφορών θα έχουν ως αποτέλεσμα άκρως αποτελεσματικές, οικονομικά προσιτές και χωρίς χρήση χαρτιού υπηρεσίες εφοδιαστικής, με μικρότερο αποτύπωμα διοξειδίου του άνθρακα. Τα εμπορεύματα θα παραδίδονται εντός εγγυημένης προθεσμίας παράδοσης. Όσον αφορά τα θέματα ασφάλειας και προστασίας των μεταφορών, η τεχνολογία θα βοηθήσει να ικανοποιηθούν οι προσδοκίες της κοινωνίας για εξάλειψη των θανατηφόρων οδικών ατυχημάτων και πλήρη προστασία από κακόβουλες ενέργειες. Μεσοπρόθεσμα, θα υλοποιηθεί μια νέα αρχιτεκτονική χρηστοκεντρικού συστήματος διαχείρισης, πληροφόρησης και πληρωμών για τις ευρωπαϊκές μεταφορές, το οποίο θα βασίζεται σε σύγχρονες τεχνολογίες γεωγραφικού εντοπισμού, επικοινωνίας και παρακολούθησης. Βραχυπρόθεσμα, θα βελτιωθούν περαιτέρω τα υφιστάμενα συστήματα διαχείρισης των τρόπων μεταφοράς και πληροφόρησης, θα εξαπλωθεί η εφαρμογή τους και, οσάκις ενδείκνυται, θα διευρυνθούν μέσω διεπαφών με άλλους τρόπους μεταφοράς οι οποίες καθιστούν δυνατές αδιάλειπτα δρομολόγια ταξιδιών και εφοδιαστικής. Οι υποδομές μεταφορών θα αλλάξουν. Στις σύγχρονες υποδομές θα ενσωματώνονται όλο και περισσότερο νέες συνιστώσες που θα τις καθιστούν έξυπνες (ευφυείς, με δυνατότητες TΠE και αυτοματοποιημένες), πράσινες (καινούργια ελαφρά και ανακυκλώσιμα υλικά) και διατροπικές (αυτοματοποιημένοι τερματικοί σταθμοί, κόμβοι και εξοπλισμός). Στις σύγχρονες υποδομές θα περιλαμβάνεται η δυνατότητα ανεφοδιασμού με εναλλακτικά καύσιμα με χαμηλές ανθρακούχες εκπομπές και καινοτόμοι μέθοδοι διαχείρισης και λειτουργίας των συστημάτων. Εν προκειμένω, το κεντρικό δίκτυο του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών θα αποτελέσει σημαντικό παράδειγμα προς μίμηση. Χαρακτηριστικά της νέας υποδομής θα είναι η ανθεκτικότητα στις αλλαγές του κλίματος, οι συντομότερες διακοπές λειτουργίας και το χαμηλό κόστος συντήρησης. 3.2. Βιώσιμες μεταφορές μεγάλων αποστάσεων, υπεραστικές και αστικές Νέες γενεές καθαρών, ασφαλών και αθόρυβων οδικών οχημάτων, σκαφών, αεροσκαφών και τρένων θα αντικαταστήσουν τα μέσα μεταφοράς που χρησιμοποιούνται σήμερα. Ωστόσο, η διάρκεια ζωής των αεροσκαφών, πλοίων και τρένων είναι μεγάλη, πράγμα που σημαίνει ότι — εξαιρουμένης της μετασκευής τους —τα οφέλη θα προκύψουν με πολύ αργούς ρυθμούς, ακόμη και αν οι επιχειρησιακές και τεχνικές βελτιώσεις υλοποιηθούν νωρίτερα. Τα μελλοντικά αεροσκάφη και σκάφη, σε συνδυασμό με αλλαγή υποδείγματος στη διοργάνωση της διαχείρισης της κυκλοφορίας, θα αποφέρουν σημαντικότατα οφέλη για το περιβάλλον και την αποδοτικότητα σε έναν κλάδο στον οποίο θα συνεχιστεί ισχυρή μεγέθυνση της αγοράς. Οι πλωτές και σιδηροδρομικές μεταφορές μεσαίων αποστάσεων θα αποσπάσουν μερίδια στις αγορές μεταφοράς επιβατών και εμπορευμάτων με τη χρησιμοποίηση των προσφάτως ανεπτυγμένων, ειδικών μέσων μεταφοράς. Το «πρασίνισμα» της εφοδιαστικής αλυσίδας θα αποτελέσει επίσης έναυσμα για μεταστροφή των εμπορευματικών μεταφορών μακρινών αποστάσεων στα πλωτά μέσα και τους σιδηροδρόμους. Οι οδικές εμπορευματικές μεταφορές μεσαίων αποστάσεων και οι επιβατικές μεταφορές με πούλμαν θα χρησιμοποιεί όλο και περισσότερο νέους τύπους οχημάτων που θα κινούνται σε ειδικά για τον σκοπό αυτό «δίκτυα πράσινης υποδομής». Η σταδιακή επιβολή αυστηρότερων κανονισμών για τις εκπομπές από τα καινούργια επιβατικά αυτοκίνητα αναμένεται να ευνοήσει τη χρήση της εναλλακτικής πρόωσης, ιδιαίτερα στα αστικά κέντρα, διατηρώντας όμως παράλληλα την κινητικότητα. Θα αναδυθούν νέοι τρόποι ατομικής μεταφοράς με την ελάχιστη δυνατή χρήση των πόρων, παράλληλα με το αυξανόμενο μερίδιο της ποδηλασίας και της πεζοπορίας σε αναδιαμορφωμένες αστικές περιοχές. Ο ολοκληρωμένος σχεδιασμός για αειφόρο κινητικότητα θα ενσωματωθεί στο πλαίσιο της αστικής και εδαφικής ανάπτυξης. Η εφοδιαστική και οι διαδρομές παράδοσης και διανομής εμπορευμάτων σε αστικές περιοχές θα είναι αθόρυβες και όλο και περισσότερο χωρίς ανθρακούχες εκπομπές. Θα εφαρμόζονται νέα μοντέλα διανομής στις αστικές εμπορευματικές μεταφορές. Η ανάπτυξη των δημοσίων συγκοινωνιών θα συγκεντρωθεί σε αστικές περιοχές, στις οποίες είναι δυνατή η αύξηση του μεριδίου αγοράς των δημόσιων συγκοινωνιών. Τα μέσα των δημοσίων συγκοινωνιών θα καθίστανται όλο και περισσότερο ηλεκτροκίνητα. Οι δημόσιες συγκοινωνίες θα παραμείνουν οικονομικά προσιτές και προσβάσιμες για όλους, ανεξαρτήτως της κοινωνικής κατάστασης και του τόπου κατοικίας (αποτροπή ένδειας πρόσβασης). Ενδέχεται να ανακύψουν εντελώς νέα επιχειρηματικά μοντέλα για τις δημόσιες και ιδιωτικές υπηρεσίες μεταφορών, όπως η συνιδιοκτησία του μεταφορικού μέσου. Είναι δυνατόν να εξαπλωθεί μια νέα γενιά μέσων ατομικής μεταφοράς, που θα μπορούν να συνδέονται και να μετατραπούν σε «εξατομικευμένα» συστήματα δημόσιων συγκοινωνιών. Η μεταφορά με εξατομικευμένα και οικολογικά λεωφορεία, υπεραστικά λεωφορεία, μικρολεωφορεία ή ταξί θα διασφαλίζουν την «προσβασιμότητα κατόπιν (ηλεκτρονικής) ζήτησης» στις αγροτικές περιοχές. 4. Ενίσχυση του συστήματος έρευνας και καινοτομίας για τις μεταφορές της Ευρώπης Η προαναφερόμενη προοπτική θα υλοποιηθεί μόνον εφόσον το σύστημα της ευρωπαϊκής έρευνας και καινοτομίας για τον κλάδο των μεταφορών προσφέρει τις απαραίτητες νέες λύσεις. Προς τούτο θα απαιτηθούν στρατηγικές δράσεις σε τέσσερα πεδία. Πρώτον, πρέπει να ενισχυθεί η παγίωση της έρευνας και της καινοτομίας στην πολιτική μεταφορών. Στην εμβληματική πρωτοβουλία «Ένωση καινοτομίας»[11] και στο «Ψηφιακό θεματολόγιο για την Ευρώπη»[12] υπογραμμίζεται η αναγκαιότητα στρατηγικής προσέγγισης για την καινοτομία. Στην πρόταση της Επιτροπής «Ορίζοντας 2020»[13], με την επιφύλαξη της έγκρισης από την νομοθετική αρχή, επισημαίνεται ότι έξυπνες, πράσινες και ενοποιημένες μεταφορές αποτελούν μία από τις έξι μεγάλες κοινωνικές προκλήσεις στις οποίες η ευρωπαϊκή έρευνα και η καινοτομία μπορούν να δώσουν αποφασιστικές λύσεις. Επιπλέον, στη λευκή βίβλο για τις μεταφορές διατυπώνεται η απαίτηση για ενοποίηση όλων των τρόπων μεταφοράς σε ενιαίο ευρωπαϊκό σύστημα μεταφορών, ανατρέποντας την τρέχουσα τάση να εξετάζεται ο κάθε τρόπος χωριστά. Δεύτερον, θα πρέπει να εναρμονιστούν καλύτερα οι μεμονωμένες προσπάθειες των επιμέρους τομέων και παραγόντων. Μολονότι, εν γένει, πολλαπλές ερευνητικές προσπάθειες ενισχύουν την πιθανότητα επιτευγμάτων και αυξάνουν το φάσμα των λύσεων, οι ιδιαιτερότητες της καινοτομίας για τις μεταφορές υποδηλώνουν ότι κοινές ή συντονισμένες προσπάθειες των επιμέρους τομέων και παραγόντων ενδέχεται να είναι αποτελεσματικότερες σε ειδικά πεδία. Για παράδειγμα, οι πάροχοι υπηρεσιών μεταφορών συχνά αναφέρουν ότι είναι ανεπαρκείς ή πρόωρες οι καινοτόμες λύσεις, ενώ οι εφευρέτες λύσεων για τις μεταφορές συχνά αναμένουν σαφή μηνύματα της αγοράς πριν από την ανάπτυξη νέων λύσεων, χωρίς πάντοτε να κατανοούν πλήρως τις ανάγκες των χρηστών[14]. Τρίτον, είναι σημαντικό να ξεπεραστεί η περιχαράκωση σε συγκεκριμένες τεχνολογίες και η θεσμική απομόνωση. Υφιστάμενες δομές και συνασπισμοί ενδιαφερομένων παρεμποδίζουν την πλήρη αξιοποίηση των δυνατοτήτων που προσφέρει η μεταφορά καινοτομίας που βασίζεται σε άλλους τρόπους και κλάδους μεταφορών. Για παράδειγμα, η καινοτομία στις μεταφορές θα μπορούσε να επηρεαστεί εντονότερα από τις εξελίξεις σε άλλους τομείς, όπως οι τηλεπικοινωνίες και η ενέργεια. Οι επιχειρήσεις μεταφορών που θα μπορούσαν να επωφεληθούν από καινοτόμες λύσεις συχνά λειτουργούν με χαμηλά περιθώρια κέρδους και έχουν λιγότερα κίνητρα να επενδύσουν σε νέες λύσεις. Τέλος, οι δαπανηρές απαιτήσεις απόκτησης περιουσιακών στοιχείων, οι σημαντικές επενδυτικές ανάγκες και οι υψηλοί φραγμοί που αντιμετωπίζουν οι νεοεισερχόμενοι στην αγορά εμποδίζουν την υλοποίηση των απαραίτητων λύσεων μετασχηματισμού της αγοράς στον κλάδο των μεταφορών. Το πρόβλημα του αγεφύρωτου χάσματος μεταξύ της έρευνας και ανάπτυξης, αφενός, και της καινοτομίας και αφομοίωσης από την αγορά, αφετέρου, έχει ήδη τονιστεί στην ανακοίνωση σχετικά με την εμβληματική πρωτοβουλία «Ένωση καινοτομίας». Αυτό ισχύει σαφώς για τον κλάδο των μεταφορών. 5. Πρωτοβουλίες για τη βελτίωση του καινοτομικού δυναμικού για τις μεταφορές Η Επιτροπή προτείνει κλίμακα πρωτοβουλιών για την εφαρμογή των απαραίτητων μέτρων, τα οποία θα συμβάλουν στην εκπλήρωση των στόχων πολιτικής και στην αντιμετώπιση της πρόκλησης των μεταφορών με στόχο τον «Ορίζοντα 2020»[15]. 5.1. Περισσότερη επικέντρωση της έρευνας και καινοτομίας για τις μεταφορές Η διαδικασία κοινού στρατηγικού προγραμματισμού από άκρου σε άκρο θα αποτελέσει πολύτιμο εργαλείο για την ενίσχυση του συστήματος καινοτομίας. Η παρούσα ανακοίνωση αποτελεί αφετηρία αυτής της διαδικασίας και η Επιτροπή προτείνει τρεις σφαιρικούς τομείς έρευνας και καινοτομίας στους οποίους πρέπει να επιτευχθούν απτά και αξιοποιήσιμα αποτελέσματα εντός της προσεχούς εικοσαετίας. · Όσον αφορά τα μέσα μεταφοράς, η απαιτούμενη αλλαγή υποδείγματος προς εναλλακτικά συστήματα πρόωσης, εναλλακτικά καύσιμα και έξυπνες τεχνολογίες επικοινωνίας πρέπει να οδηγήσει στην ανάπτυξη καθαρών, ασφαλών και αθόρυβων οδικών οχημάτων, σκαφών, αεροσκαφών και τρένων, καθώς και σε αποτελεσματικότερη διεπαφή τους με την υποδομή. Περιλαμβάνονται εν προκειμένω η εξέλιξη των κατασκευαστικών στοιχείων, των υλικών και των τεχνολογιών γενικής εφαρμογής. Πρέπει να ενισχυθεί όχι μόνο η καλύτερη εξυπηρέτηση των αναγκών των ευρωπαίων χρηστών αλλά και η παγκόσμια ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής μεταποιητικής βιομηχανίας για τον κλάδο των μεταφορών. · Στον τομέα των υποδομών χρειάζεται πρόοδος στο θέμα των έξυπνων, πράσινων, οικονομικών ως προς τη συντήρηση και ανθεκτικών στις αλλαγές του κλίματος υποδομών, καθώς και στα θέματα της παροχής εναλλακτικών καυσίμων, της διατροπικής διαχείρισης της κυκλοφορίας και συστημάτων πληροφοριών ικανών να στηρίζουν υπηρεσίες χρηστών, της διαχείρισης της ζήτησης, καθώς και άλλων λύσεων που σχετίζονται με βελτιστοποιημένες χρήσεις υποδομής. Είναι απαραίτητο να αναπτυχθεί σε τοπικό, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο το ανθρώπινο δυναμικό των δημοσίων αρχών που είναι αρμόδιες για την παροχή υπηρεσιών καθώς και των επιχειρήσεων μεταφορών. · Στον τομέα των υπηρεσιών και των λειτουργιών μεταφορών χρειάζονται μεγάλα επιτεύγματα για αδιάλειπτες και αποτελεσματικές υπηρεσίες μεταφοράς επιβατών και εμπορευμάτων, τα οποία να καταστήσουν δυνατή την ισχυρότερη ενοποίηση όλων των τρόπων μεταφοράς, ιδίως όσον αφορά τις αστικές και περιαστικές περιοχές και τον καλύτερο σχεδιασμό των κόμβων μεταφορών και τον αποδοτικό εξοπλισμό μεταφόρτωσης. Πρόοδος απαιτείται επίσης όσον αφορά τις ενοποιημένες πληροφορίες πολυτροπικών μεταφορών, την κυκλοφορία και τη διαχείριση της ζήτησης σε ευρωπαϊκό επίπεδο, την αδιάλειπτη εφοδιαστική και καινοτόμες λύσεις σε θέματα αστικής κινητικότητας, καθώς και τις υψηλής ποιότητας δημόσιες μεταφορές. Κύριο στοιχείο όλων των προαναφερόμενων πεδίων θα αποτελούν τα ζητήματα ασφάλειας και προστασίας και εφαρμογών ΤΠΕ, καθώς και ανάγκες των χρηστών, όπως η προσβασιμότητα, καθώς έχουν συνέπειες για τα οχήματα, τις υποδομές και τις υπηρεσίες. Θα είναι επίσης απαραίτητες η κοινωνικοοικονομική και η αναγνωριστική έρευνα, καθώς και η έρευνα για την κατανόηση της συμπεριφοράς των χρηστών. Για την πραγματική εφαρμογή νέων λύσεων που θα συμβάλουν στην επίτευξη των στόχων της ευρωπαϊκής πολιτικής μεταφορών, οι ευρωπαϊκές δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας πρέπει να είναι στοχοθετημένες. Στο παράρτημα 1 παρουσιάζονται οι τρεις τομείς καινοτομίας, τα δέκα πεδία τους[16] και το πώς αυτά σχετίζονται με την επίτευξη των σκοπών και στόχων της λευκής βίβλου. Η Επιτροπή, λαμβάνοντας υπόψη την κρίση των εμπειρογνωμόνων, θεωρεί ότι τα εν λόγω δέκα πεδία ενέχουν σημαντικές δυνατότητες να συμβάλουν στους στόχους της λευκής βίβλου μέχρι το 2030, σε ορισμένα πεδία έως το 2050, και λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαιτερότητες των επιμέρους τρόπων μεταφοράς και θέματα διατροπικότητας. Δεν συνιστούν τελική θέση ούτε κατάλογο προτεραιοτήτων μελλοντικών προγραμμάτων έρευνας και καινοτομίας και θα μπορούσαν να προσαρμοστούν στο πλαίσιο συζητήσεων με τους ενδιαφερομένους. Τα πεδία συνιστούν την αφετηρία για την οργάνωση εγχειρήματος εκπόνησης χάρτη πορείας, το οποίο θα ξεκινήσει τον Σεπτέμβριο του 2012, με στόχο να εστιαστούν οι ευρωπαϊκές δραστηριότητες Ε&Α και να χρηματοδοτηθούν αξιοποιήσιμες τεχνολογίες που συνεισφέρουν αποτελεσματικά στους στόχους της πολιτικής. Επίσης, θα επιδιωχθεί ο προσδιορισμός των υφιστάμενων κενών και η αντιμετώπιση των αδυναμιών όλης της αλυσίδας της καινοτομίας. Το τελικό αποτέλεσμα θα ένας ή περισσότεροι χάρτες πορείας για κάθε πεδίο, ο εντοπισμός της χρηματοδότησης, των μέσων και των συντελεστών καθώς και των προβλεπόμενων μηχανισμών παρακολούθησης και διοίκησης που είναι ικανοί να αποδεχθούν τις εξελισσόμενες συνθήκες. Ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί σε πεδία στα οποία υφίστανται αστοχίες της αγοράς ή είναι δυνατόν να επιταχυνθεί η αφομοίωση νέων τεχνολογιών με κοινές ή συντονισμένες προσπάθειες. Αυτή η εκπόνηση χάρτη πορείας, με βάση την παρούσα ανακοίνωση και το συνοδευτικό έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής, θα είναι διαδικασία διαβουλεύσεων στην οποία θα συμμετέχουν οι ενδιαφερόμενοι για τον εντοπισμό εκείνων των δράσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο που μπορούν να αποφέρουν το σημαντικότερο αντίκτυπο. Για κάθε πεδίο προτεραιότητας, θα επιδιωχθεί η επίτευξη συναίνεσης σχετικά με τις απαιτήσεις που προκύπτουν από τους στόχους πολιτικής και την εξέλιξη της τεχνολογίας στην Ευρώπη. Στο μέτρο του δυνατού, η αφετηρία θα είναι χάρτες πορείας που θα έχουν εκπονήσει ενδιαφερόμενα μέρη. Η διαδικασία αυτή θα υποστηριχθεί με επιστημονική προσέγγιση, κατά την οποία θα εξεταστεί κατά πόσον οι χάρτες πορείας αντιμετωπίζουν τον κατακερματισμό, ώστε να καταστεί δυνατή η υιοθέτηση πιο φιλόδοξων στόχων και για η επίτευξη κρίσιμης μάζας κατά την εφαρμογή των λύσεων. Θα απαιτηθεί μεγαλύτερη προσπάθεια σε ορισμένους τομείς, κυρίως σε όσους αφορούν θέματα διατροπικών μεταφορών στους οποίους λείπουν ορθοί χάρτες πορείας. Η δέσμη χαρτών πορείας που θα προκύψει θα αποτελέσει το επίκεντρο ευρωπαϊκού στρατηγικού σχεδίου τεχνολογίας για τις μεταφορές. Θα χρησιμεύσει ως βάση για τις μελλοντικές εργασίες εντός της Επιτροπής, π.χ. για την εκπόνηση των προγραμμάτων εργασίας για την πρωτοβουλία «Ορίζοντας 2020», τον εντοπισμό των απαιτήσεων χρηματοδότησης, τις νομοθετικές προτάσεις με δυναμικό να τονώσουν την ανάπτυξη, κ.λπ. 5.2. Καλύτερη εναρμόνιση των προσπαθειών Η Επιτροπή προτείνει να προχωρήσουν οι εταιρικές σχέσεις και να βελτιωθεί η διοίκηση της αλυσίδας καινοτομίας. Οι υφιστάμενες εταιρικές σχέσεις δημόσιου ― ιδιωτικού τομέα που σχετίζονται με τις μεταφορές και οι ευρωπαϊκές τεχνολογικές πλατφόρμες έχουν ήδη καταστρώσει χρήσιμους χάρτες πορείας και στρατηγικά ερευνητικά προγράμματα, ιδίως για θέματα διατροπικών μεταφορών. Ενδέχεται να διερευνηθούν πρόσθετοι ή βελτιωμένοι μηχανισμοί συντονισμού δημόσιου-ιδιωτικού τομέα. Ο από κοινού προγραμματισμός ― υπό τη μορφή εταιρικών σχέσεων μεταξύ των κρατών μελών, με την υποστήριξη της Επιτροπής, ή ευρωπαϊκών συμπράξεων καινοτομίας ― μπορούν επίσης να προσφέρει περαιτέρω δυνατότητες που πρέπει να διερευνηθούν. Θα εξασφαλιστούν οι συνδέσεις με άλλες στρατηγικές έρευνας και καινοτομίας, όπως π.χ. το σχέδιο ΣΕΤ[17]. Η παροχή αξιόπιστων πληροφοριών σε τακτά χρονικά διαστήματα προς τους υπεύθυνους για τη χάραξη πολιτικής και τα ενδιαφερόμενα μέρη από τον ιδιωτικό τομέα μπορεί να διευκολύνει την παρακολούθηση και την καθοδήγηση της ανάπτυξης και εφαρμογής καινοτόμων λύσεων. Για τον σκοπό αυτό, η Επιτροπή προτίθεται να συγκροτήσει Σύστημα Παρακολούθησης και Πληροφόρησης σχετικά με την Έρευνα και την Καινοτομία για τις Μεταφορές (Transport Research and Innovation Monitoring and Information System/TRIMIS). Το TRIMIS, για το οποίο θα χρησιμοποιηθούν πόροι από την πρωτοβουλία «Ορίζοντας 2020», θα αποτελέσει το μέσο της Επιτροπής για τη χαρτογράφηση των τάσεων της τεχνολογίας και των ικανοτήτων έρευνας και καινοτομίας. Το TRIMIS είναι δυνατόν να συνδεθεί με μια συμπληρωματική πηγή πληροφοριών, τη δικτυακή πύλη της Επιτροπής σχετικά με την έρευνα και καινοτομία για τις μεταφορές. Τέλος, οι παγκόσμιες περιβαλλοντικές προκλήσεις χρειάζονται συντονισμένη αντιμετώπιση σε διεθνή κλίμακα. Ο αγώνας για να επιτευχθεί αειφόρος κινητικότητα είναι παγκόσμιος. Αυτό σημαίνει ότι η ένταξη της διεθνούς διάστασης στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής έρευνας και καινοτομίας για τις μεταφορές είναι σημαντική για την επιτυχία της Ευρώπης. Συγκεκριμένα, η καταβολή προσπαθειών για διεθνείς συμφωνίες και για στόχους μείωσης των θερμοκηπικών αερίων (π.χ. σχετικά σε επίπεδο ΔΟΠΑ ή ΔΝΟ) μπορούν να διασφαλίσουν την παγκόσμια οικονομική μεγέθυνση, την εμπορία και την εφαρμογή καινοτόμων λύσεων ικανών να συμβάλουν στην επίτευξη αειφόρου κινητικότητας. Η Ευρώπη θα χρειαστεί να δημιουργήσει ισχυρές διεθνείς εταιρικές σχέσεις που να εξυπηρετούν ρυθμιστικούς και εμπορικούς σκοπούς. 5.3. Εκτός της πεπατημένης: απόδραση από την περιχαράκωση σε συγκεκριμένες τεχνολογίες Για την ενθάρρυνση της καινοτομίας στην κινητικότητα και τις μεταφορές θα απαιτηθεί η ενεργοποίηση όχι μόνο των ώριμων τμημάτων της αγοράς μεταφορών, αλλά και η ανάμειξή τους με υφιστάμενους ή νέους, αναδυόμενους δραστηριοποιούμενους σε διάφορους κλάδους, π.χ. στις τηλεπικοινωνίες, στην παραγωγή περιεχομένου, στις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες και στην αγορά ενεργειακού εφοδιασμού. Ως εκ τούτου, μπορεί να προκύψει αντιπαράθεση μεταξύ συμφερόντων και επιχειρηματικού πνεύματος, η οποία ευνοεί τη μη συμβατική και προορατική σκέψη. Συνεπώς, το στρατηγικό σχέδιο τεχνολογίας για τις μεταφορές θα αποσκοπεί επίσης στα ακόλουθα: · Εκμετάλλευση των συγκλίσεων μεταξύ διαφορετικών κλάδων, π.χ μεταφορών, ενέργειας, υπηρεσιών πληροφορικής και τηλεπικοινωνιών, εδαφικής ανάπτυξης, περιβάλλοντος που μπορεί να δημιουργήσει προστιθέμενη αξία για την κινητικότητα των επιχειρήσεων και των καταναλωτών και για ευρύτερους πολιτικούς σκοπούς, όπως η οικονομική μεγέθυνση και η απασχόληση. Οι συγκλίσεις αυτές πρέπει να επιδιωχθούν μέσω νέας προσέγγισης που να βασίζεται σε νέες συστημικές έννοιες και πρωτοποριακές ιδέες. · Σχεδιασμός δέσμης νεωτεριστικών αρχών και μέσων λειτουργίας καθώς και διακλαδικών προσεγγίσεων για την τόνωση της επιχειρηματικότητας ― π.χ. διαγωνισμοί με βραβεία, νέα συστήματα επιχειρηματικών κεφαλαίων, έξυπνες δημόσιες συμβάσεις, κ.λπ. ― που να μπορούν να παρέχουν έγκαιρη και επαρκή δημόσια ανταπόκριση στις απαιτήσεις των κοινοτήτων χρηστών και στη δυναμική της αγοράς. · Δημιουργία καινοτομικής δυναμικής για τις μεταφορές η οποία μπορεί να προωθήσει την αναγέννηση του κλάδου γενικότερα, να τον καταστήσει ελκυστικό για μια νέα γενιά ταλέντων, νεωτεριστών και επιχειρηματιών. Ενδεχομένως να καταστούν απαραίτητες συντονισμένες επενδύσεις σε κατάρτιση και εκπαίδευση και η επανεξέταση των δεξιοτήτων που παρέχουν. Η ανταγωνιστικότητα των ΜΜΕ του κλάδου μπορεί να υποστηριχθεί με καλύτερη πρόσβαση στη χρηματοδότηση, την ευκολότερη πρόσβαση στις ευρωπαϊκές και διεθνείς αγορές και λιγότερη γραφειοκρατία. 5.4. Αποτελεσματική εφαρμογή των καινοτόμων λύσεων Τα ανωτέρω μέτρα θα συμβάλουν στην εστίαση και εναρμόνιση των προσπαθειών, δημιουργώντας νέα δυναμική. Ωστόσο, για να εξασφαλιστεί η ταχεία και μεγάλης εμβέλειας αφομοίωση από την αγορά και η εφαρμογή των νέων τεχνολογιών και υπηρεσιών μεταφορών, χωρίς να κινδυνεύσει η ενιαία αγορά, είναι πιθανή δημόσια παρέμβαση, εφόσον η αγορά δεν ανταποκρίνεται επαρκώς, υπό μορφή κανονισμού, προτύπων προκειμένου να εξασφαλίζεται η διαλειτουργικότητα ή η συνέχεια των δρομολογίων, δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, δημοσίων συμβάσεων και παροχής οικονομικών κινήτρων. Η ΕΕ είναι σε θέση να αμβλύνει τις στρεβλώσεις που οφείλονται στις επιδοτήσεις και τη δημιουργία εσόδων. Το στρατηγικό σχέδιο τεχνολογίας για τις μεταφορές θα συμβάλει στην εφαρμογή των προγραμμάτων χρηματοδότησης που προτείνει η Επιτροπή για το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο, με την επιφύλαξη της έγκρισης από τη νομοθετική αρχή. Συγκεκριμένα, πρόκειται για την πρωτοβουλία «Ορίζοντας 2020», τη διευκόλυνση «Συνδέοντας την Ευρώπη»[18], το ΕΤΠΑ και το Ταμείο Συνοχής[19] και το πρόγραμμα για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και των ΜΜΕ[20]. Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) θα κληθεί να εντατικοποιήσει την παροχή προτιμησιακών δανείων μέσω της χρηματοδοτικής διευκόλυνσης καταμερισμού του κινδύνου (RSFF), να επεκτείνει τη χορήγηση δανείων στον κλάδο των μεταφορών, στο πλαίσιο της νέας δανειοδοτικής πολιτικής[21] και να παρέχει αυξημένη τεχνική βοήθεια σε δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς. Η δημόσια χρηματοδοτική στήριξη θα πρέπει να παρέχεται σε πλήρη συνέπεια με τους ισχύοντες κανόνες της ΕΕ για τις κρατικές ενισχύσεις, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών κανόνων που διέπουν τις δραστηριότητες έρευνας, ανάπτυξης και καινοτομίας, τη χρηματοδότησης των δραστηριοτήτων μεταφοράς και των επενδύσεων σε υποδομές. 6. Ευκαιρίες και προκλήσεις της εφαρμογής της τεχνολογίας μεταφορών Για την επίτευξη των στόχων της πολιτικής μας θα χρειαστεί να αντικατασταθούν σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα πολλά από τα σημερινά συστήματα και λύσεις μεταφορών. Οι πρόσθετες επενδύσεις που απαιτούνται για καινοτόμα οχήματα, εξοπλισμό και υποδομή χρέωσης των οχημάτων ώστε να επιτευχθούν οι στόχοι μείωσης των εκπομπών από το ευρωπαϊκό σύστημα μεταφορών εκτιμούνται σε ένα τρισεκατομμύριο ευρώ μεταξύ του 2010 και του 2030[22]. Το ποσό αυτό, μολονότι φαίνεται τεράστιο εκ πρώτης όψεως, αντιστοιχεί περίπου στο ποσό που δαπανούν τα νοικοκυριά στην ΕΕ για τις μεταφορές σε ένα έτος[23]. Από την ανάλυση που διενήργησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή[24] προκύπτει ότι, μολονότι οι επενδυτικές δαπάνες δεν είναι αμελητέες, την εισαγωγή στην αγορά νέων λύσεων παρεμποδίζει κυρίως η έλλειψη οικονομικών κινήτρων για την πραγματοποίηση αλλαγών σε «συστημικό επίπεδο», τόσο για τους χρήστες όσο και για τους προμηθευτές. Ωστόσο, η εφαρμογή νέων «πράσινων», έξυπνων, ασφαλών και αποτελεσματικών λύσεων μεταφορών προσφέρει θαυμάσια ευκαιρία για την επίτευξη των περιβαλλοντικών και κλιματικών στόχων μας, καθώς και την αύξηση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας. Δεδομένου του επείγοντος χαρακτήρα και της πολυμορφίας των προκλήσεων που επίκεινται, χρειάζεται πολιτικός διάλογος σχετικά με το πώς τα ενδιαφερόμενα μέρη, τα κράτη μέλη και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα αναλάβουν και θα επιτύχουν ταχύτερα και αποτελεσματικότερα την εξεύρεση και την εφαρμογή καινοτόμων λύσεων. Λαμβανομένης υπόψη της πίεσης που συνεπάγεται η τρέχουσα οικονομική κρίση και οι συνέπειές της για τους δημόσιους προϋπολογισμούς, θα χρειαστεί να καθοριστούν προτεραιότητες και να τεθούν σε εφαρμογή τα κατάλληλα μέσα (π.χ. οικονομικά κίνητρα, ρυθμίσεις, πρότυπα, κλαδικοί στόχοι καθορισμένοι από την πολιτική, εθελοντικές δεσμεύσεις και δράσεις συντονισμού) ώστε να τονωθεί η εφαρμογή σε κάθε πεδίο προτεραιότητας. Το σύστημα μεταφορών της Ευρώπης χρειάζεται να αναπροσαρμοστεί. Οι υπεύθυνοι λήψης αποφάσεων πρέπει να δηλώσουν ποια είναι η κατάσταση όσον αφορά την ισορροπία μεταξύ των διάφορων μέσων, λαμβάνοντας υπόψη τον επείγοντα χαρακτήρα της κατάστασης, ο βαθμός αποδοχής και η οικονομική προσιτότητα της εφαρμογής των καινοτόμων λύσεων που είναι απαραίτητες για την επίτευξη των στόχων της πολιτικής μας. Η ευαισθητοποίηση των πολιτών πρέπει να ενισχυθεί και μέτρα παροχής κινήτρων θα μπορούσε να συμβάλουν στην ενίσχυση των αλλαγών στη συμπεριφορά των καταναλωτών ώστε να είναι συνεκτική με την τεχνολογική καινοτομία, διευκολύνοντας έτσι την αφομοίωση από την αγορά και την αυξανόμενη ζήτηση για προηγμένα προϊόντα και υπηρεσίες. Εν προκειμένω, σε κάθε συζήτηση σχετικά με το κόστος πρέπει να αντιπαραβληθεί το κόστος της αδράνειας. 7. Περαιτέρω προώθηση των εργασιών Στην παρούσα ανακοίνωση παρουσιάζονται οι απόψεις της Επιτροπής σχετικά με το πώς η έρευνα και καινοτομία στις μεταφορές θα μπορούσαν να συμβάλουν στην επίτευξη των φιλόδοξων στόχων της λευκής βίβλου για τις μεταφορές και στη στήριξη της εφαρμογής της πρωτοβουλίας «Ορίζοντας 2020», σε συνδυασμό και με στρατηγικές για την έξυπνη εξειδίκευση. Η Επιτροπή καλεί το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο: · να επιβεβαιώσουν ότι στόχος είναι η καλύτερη ευθυγράμμιση της έρευνας και καινοτομίας στις μεταφορές με τους στόχους της ευρωπαϊκής πολιτικής μεταφορών, λαμβανομένων υπόψη της τρέχουσας οικονομικής και πολιτικής πραγματικότητας και των μακροπρόθεσμων στόχων της αειφορίας· · να συμφωνήσουν στην επικέντρωση των προσπαθειών στην επίτευξη πρωτοπόρων και αειφόρων λύσεων στις μεταφορές σε ευρωπαϊκό, εθνικό και τοπικό επίπεδο, μέσω της χρήσης καινοτόμων τεχνολογιών, νέων προσεγγίσεων για την παροχή υπηρεσιών και της επιχειρηματικότητας· · να μελετήσουν τον τρόπο για την εξεύρεση του κατάλληλου ισοζυγίου μεταξύ των διαφόρων μέσων που απαιτούνται για είναι θετική η αφομοίωση από την αγορά και η εφαρμογή· · να εγκρίνουν την προσέγγιση που συνίσταται στην εκπόνηση ευρωπαϊκού στρατηγικού σχεδίου τεχνολογίας για τις μεταφορές, καθώς και τις επιλογές για περαιτέρω δράσεις, που περιγράφονται στην παρούσα ανακοίνωση. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ : Τομείς έρευνας και καινοτομίας, πεδία προτεραιότητας και η σημασία τους για την πολιτική Στον παρόντα πίνακα παρουσιάζεται πώς η τεχνολογική καινοτομία σε κάθε πεδίο προτεραιότητας αναμένεται να συμβάλει στην επίτευξη των σκοπών της Λευκής Βίβλου. Τομέας έρευνας και καινοτομίας || Πεδίο || Οι δέκα στόχοι της Λευκής Βίβλου (όπως συνοψίζονται για να είναι πιο εύληπτοι) Αστικές μεταφορές και εφοδιαστική χαμηλών εκπομπών || Χαμηλής περιεκτικότητας σε άνθρακα καύσιμα για την αεροπορία και τις θαλάσσιες μεταφορές || Στροφή από την οδική μεταφορά εμπορευμάτων σε άλλους τρόπους τους || Πανευρωπαϊκό σιδηροδρομικό δίκτυο υψηλής ταχύτητας || Πανευρωπαϊκό πολυτροπικό κεντρικό δίκτυο ΔΕΔ-Μ || Μακροπρόθεσμο εκτεταμένο δίκτυο || Συστήματα για τη διαχείριση της κυκλοφορίας σε όλα τα μέσα μεταφορών || Ευρωπαϊκό σύστημα πληροφοριών για τις πολυτροπικές μεταφορές || Σχεδόν εξάλειψη των θανατηφόρων οδικών ατυχημάτων || Εφαρμογή των αρχών «ο χρήστης πληρώνει» και «ο ρυπαίνων πληρώνει» Καθαρά, αποδοτικά, ασφαλή, αθόρυβα και έξυπνα μέσα μεταφορών || Καθαρά, αποδοτικά, ασφαλή, αθόρυβα και έξυπνα οδικά οχήματα || ¢ || || || || || || || || ¢ || Καθαρά, αποδοτικά, ασφαλή, αθόρυβα και έξυπνα αεροσκάφη || || ¢ || || || || || ¢ || || || Καθαρά, αποδοτικά, ασφαλή, αθόρυβα και έξυπνα σκάφη || || ¢ || ¢ || || || || || || || Καθαρά, αποδοτικά, ασφαλή, αθόρυβα και έξυπνα σιδηροδρομικά οχήματα || || || ¢ || ¡ || || || || || || Υποδομή και έξυπνα συστήματα || Έξυπνη, πράσινη, οικονομική ως προς τη συντήρηση και ανθεκτική στις αλλαγές του κλίματος υποδομή || || || ¢ || ¢ || ¢ || ¡ || || || ¢ || Υποδομές διανομής εναλλακτικών καυσίμων σε όλη την Ευρώπη || ¢ || ¡ || ¡ || || || || || || || Αποτελεσματικά συστήματα πολυτροπικής διαχείρισης της κυκλοφορίας (συμπεριλαμβανομένης της διαχείρισης της μεταφορικής ικανότητας και της ζήτησης) || || ¢ || ¢ || ¡ || ¡ || || ¢ || ¡ || ¡ || ¡ Υπηρεσίες και λειτουργίες μεταφοράς επιβατών και εμπορευμάτων || Ενοποιημένες υπηρεσίες πολυτροπικών πληροφοριών και διαχείρισης || || ¡ || ¡ || || ¡ || ¡ || || ¢ || || Αδιάλειπτη εφοδιαστική || ¡ || ¡ || ¢ || || || || || ¡ || || Ενοποιημένες και καινοτόμοι αστική κινητικότητα και μεταφορές || ¡ || || || || || || || ¡ || ¢ || ¢ Αναμένεται ότι αυτό το πεδίο προτεραιότητας θα συμβάλει σημαντικά στην επίτευξη του στόχου της λευκής βίβλου ¡ Αναμένεται ότι αυτό το πεδίο προτεραιότητας θα συμβάλει σε κάποιο βαθμό στην επίτευξη του στόχου της λευκής βίβλου [1] Χάρτης πορείας για έναν Ενιαίο Ευρωπαϊκό Χώρο Μεταφορών – Για ένα ανταγωνιστικό και ενεργειακά αποδοτικό σύστημα μεταφορών, COM (2011) 144 τελικό. [2] Ευρώπη 2020: Στρατηγική για έξυπνη, διατηρήσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη, COM (2010) 2020 τελικό. [3] Mapping innovation in the European transport sector (Χαρτογράφηση της καινοτομίας στον τομέα των ευρωπαϊκών μεταφορών), Κοινό Κέντρο Ερευνών της ΕΚ, EUR 24771 EN, 2011. [4] Πρόκειται για Ε&Α χρηματοδοτούμενη από ιδίους πόρους. Επομένως εξαιρούνται, στο μέτρο του δυνατού, οι δημόσια χρηματοδοτούμενες ερευνητικές δραστηριότητες, προκειμένου να αποφευχθούν οι διπλοεγγραφές κατά τον υπολογισμό των δημόσιων επενδύσεων σε Ε&Α. [5] Στις οποίες συγκαταλέγονται η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία «πράσινων» αυτοκινήτων, οι κοινές επιχειρήσεις Clean Sky και SESAR (Έρευνα στη διαχείριση της εναέριας κυκλοφορίας στο πλαίσιο του Ενιαίου Ευρωπαϊκού Ουρανού), καθώς και οι υπό εξέλιξη Ευρωπαϊκές Τεχνολογικές Πλατφόρμες με επικέντρωση στις μεταφορές: ACARE (συμβουλευτική επιτροπή για την έρευνα στον τομέα της αεροπορίας και της καινοτομίας στην Ευρώπη), ERRAC (European Rail Research Advisory Council/ Ευρωπαϊκό συμβούλιο για την έρευνα των σιδηροδρόμων), ERTRAC (European Road Transport Research Advisory Council/Ευρωπαϊκό γνωμοδοτικό συμβούλιο για την έρευνα στις οδικές μεταφορές) και WATERBORNE-TP (Technology Platform for the Maritime and Inland Navigation sectors/Τεχνολογική πλατφόρμα για τις θαλάσσιες και εσωτερικές πλωτές μεταφορές ). [6] European Rail Traffic Management System (Ευρωπαϊκό Σύστημα Διαχείρισης της Σιδηροδρομικής Κυκλοφορίας). [7] Single European Sky ATM Research (Ερευνητικό σχέδιο ΑΤΜ του Ενιαίου Ευρωπαϊκού Ουρανού). [8] Το ευρωπαϊκό υπερσύγχρονο Παγκόσμιο Δορυφορικό Σύστημα Πλοήγησης. [9] Αειφόρο μέλλον για τις μεταφορές : προς ένα ενοποιημένο, καθοδηγούμενο από την τεχνολογία και εύχρηστο σύστημα μεταφορών, COM (2009) 279 τελικό. [10] Scientific Assessment of Strategic Transport Technologies (Επιστημονική αξιολόγηση των στρατηγικών τεχνολογιών μεταφορών), Κοινό Κέντρου Ερευνών της ΕΚ, EUR 25211 EN, 2012. [11] Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών: Εμβληματική πρωτοβουλία της στρατηγικής Ευρώπη 2020: Ένωση καινοτομίας, COM (2010) 546 τελικό. [12] Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών: Ψηφιακό θεματολόγιο για την Ευρώπη, COM (2010) 245 τελικό/2. [13] Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών: «Ορίζοντας 2020» — το πρόγραμμα πλαίσιο για την έρευνα και την καινοτομία, COM (2011) 808 τελικό. [14] Συνοπτική ανάλυση των απαντήσεων σε έρευνα ανά χώρα σχετικά με την καινοτομία στις μεταφορές, Διεθνές Φόρουμ Μεταφορών (2010). [15] Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση της πρωτοβουλίας "Ορίζοντας 2020" – το πρόγραμμα πλαίσιο για την έρευνα και την καινοτομία (2012-2020), COM (2011) 809 τελικό. [16] Οι τομείς έρευνας και καινοτομίας, καθώς και τα πεδία προτεραιότητας παρουσιάζονται λεπτομερέστερα στο έγγραφο εργασίας Preliminary Descriptions of Research and Innovation Areas and Fields (προκαταρκτική περιγραφή των τομέων και πεδίων έρευνας και καινοτομίας ) SEC ….. [17] Ευρωπαϊκό στρατηγικό σχέδιο ενεργειακών τεχνολογιών (σχέδιο ΣΕΤ) – Η πορεία προς τις χαμηλές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, COM (2007) 723 τελικό. [18] Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη σύσταση της Διευκόλυνσης «Συνδέοντας την Ευρώπη», COM(2011), 665 τελικό. [19] http://ec.europa.eu/regional_policy/what/future/proposals_2014_2020_en.cfm [20] Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση προγράμματος για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (2014 - 2020), COM(2011) 834 τελικό. [21] Πολιτική της ΕΤΕπ για τη χορήγηση δανείων στον τομέα των μεταφορών: http://www.eib.org/projects/publications/eib-transport-lending-policy.htm [22] Εκτίμηση επιπτώσεων που συνοδεύει τη Λευκή Βίβλο για τις Μεταφορές, SEC(2011) 358 τελικό, σ. 84. [23] 13,6% των δαπανών των νοικοκυριών. Πηγή: Eurostat. [24] Mapping innovation in the European transport sector (Χαρτογράφηση της καινοτομίας στον τομέα των ευρωπαϊκών μεταφορών), Κοινό Κέντρο Ερευνών της ΕΚ, EUR 24771 EN 2011.