Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για το «Διεθνές Εμπόριο και το Περιβάλλον»

(97/C 56/11)

Στις 28 Μαρτίου 1996, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε, σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφος 3 του ΕΚ να καταρτίσει γνωμοδότηση για το «Διεθνές Εμπόριο και το Περιβάλλον»

Το τμήμα εξωτερικών σχέσεων, εμπορικής και αναπτυξιακής πολιτικής, στο οποίο είχε ανατεθεί η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 17 Οκτωβρίου 1996 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Koopman.

Κατά την 339η σύνοδο ολομέλειας της 30ής και 31ης Οκτωβρίου 1996 (συνεδρίαση της 31ης Οκτωβρίου 1996), η ΟΚΕ υιοθέτησε με 65 ψήφους υπέρ και 3 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

0. Περίληψη

0.1. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η ελευθέρωση του παγκόσμιου εμπορίου εξυπηρετεί την οικονομική αποτελεσματικότητα, προσφέρει στους καταναλωτές αυξημένες δυνατότητες επιλογής με φθηνότερες τιμές και μπορεί να συμβάλει στη βιώσιμη ανάπτυξη μέσω της αποδοτικότερης χρήσης των πρώτων υλών και των φυσικών πόρων. Η βασική αιτία των περιβαλλοντικών προβλημάτων δεν είναι η ελευθέρωση του εμπορίου, αλλά η αδυναμία των αγορών και των Αρχών να εκφράσουν με τον κατάλληλο τρόπο το κόστος του περιβάλλοντος στις τιμές που ισχύουν. Για το λόγο αυτό και όσον αφορά τα χρησιμοποιούμενα μέσα, είναι απαραίτητο να εκσυγχρονιστεί και να προωθηθεί περαιτέρω η αρχή του ΟΟΣΑ με βάση την οποία «ο ρυπαίνων πληρώνει (ΑΡΠ), η οποία προσφέρει άριστες δυνατότητες καταλογισμού του περιβαλλοντικού κόστους».

0.2. Κάθε χώρα έχει το δικαίωμα να εφαρμόζει για τα εισαγόμενα προϊόντα τα ίδια μέτρα που εφαρμόζει για τα προϊόντα που παράγει η ίδια. Έτσι η ΕΕ μπορεί να προφυλαχθεί από προϊόντα που είναι ανεπιθύμητα από πλευράς περιβάλλοντος. Τυχόν διαφορές της περιβαλλοντικής πολιτικής των κρατών μελών δεν πρέπει να οδηγούν στη θέσπιση αντισταθμιστικών δασμών ή επιστροφών κατά την εξαγωγή με στόχο την κάλυψη των συγκριτικών μειονεκτημάτων που προκύπτουν για τις εθνικές βιομηχανίες. Στην περίπτωση περιβαλλοντικών προβλημάτων που έχουν διασυνοριακό, περιφερειακό ή παγκόσμιο χαρακτήρα, οι χώρες που αντιμετωπίζουν παρόμοια προβλήματα πρέπει να επιδιώκουν από κοινού την ανεύρεση λύσεων. Η προσθήκη συμπληρωματικών εμπορικών μέτρων μπορεί να αποτελέσει απαραίτητο στοιχείο παρομοίων πολυμερών συμφωνιών για το περιβάλλον (ΠΣΠ).

0.3. Τα θέματα που θίγονται διαδοχικά στην ανακοίνωση αναφέρονται στις αλληλεπιδράσεις μεταξύ εμπορίου και περιβάλλοντος, τη θέση που καταλαμβάνουν στη συζήτηση αυτή οι αναπτυσσόμενες χώρες και οι χώρες η οικονομία των οποίων τελεί υπό μετατροπή, το πολυμερές εμπορικό σύστημα και η προστασία του περιβάλλοντος και οι διεθνείς εμπορικές συναλλαγές. Η ανακοίνωση ολοκληρώνεται με ορισμένα συμπεράσματα.

0.4. Η Επιτροπή είναι της άποψης ότι το διεθνές εμπόριο μπορεί να χρησιμεύσει ως κινητήρια δύναμη για τη βιώσιμη ανάπτυξη, υπό την προϋπόθεση ότι θα ληφθούν τα κατάλληλα περιβαλλοντικά μέτρα σε εθνικό και διεθνές επίπεδο. Η ΟΚΕ συμφωνεί με τη θέση αυτή, έχοντας παράλληλα επίγνωση των πιθανών αρνητικών επιπτώσεων του διεθνούς εμπορίου για το περιβάλλον. Έτσι, αναγνωρίζεται ότι πρέπει να διεξαχθούν περισσότερο διεξοδικές μελέτες για την καλύτερη κατανόηση «των ενδεχομένων επιπτώσεων της ελευθέρωσης του εμπορίου» και αναφέρεται ότι είναι απαραίτητο τα εμπορικά μέτρα και οι αντίστοιχες συμφωνίες να εξετάζονται από την άποψη μιας περιβαλλοντικής προοπτικής. Από τις εκθέσεις για την εφαρμογή των «διαδικαστικών οδηγιών» του ΟΟΣΑ σχετικά με το εμπόριο και το περιβάλλον, φαίνεται ότι αυτές οι οδηγίες αποδεικνύουν τη χρησιμότητά τους. Η ΟΚΕ παροτρύνει την Επιτροπή να συστήσει όπως όλα τα κράτη μέλη του ΟΟΣΑ εφαρμόσουν με ακρίβεια τις εν λόγω οδηγίες.

0.5. Η ΟΚΕ λαμβάνει γνώση του συμπεράσματος που αναφέρεται στην έκθεση του Συμβουλίου των Υπουργών των χωρών του ΟΟΣΑ, του Μαΐου 1995, με βάση το οποίο δεν υπάρχει συστηματική σχέση μεταξύ της ασκούμενης περιβαλλοντικής πολιτικής και του ανταγωνισμού. Το αυτό ισχύει και για τη θέση που εκφράζεται στην ανακοίνωση ότι τα πλεονεκτήματα που προσφέρει η θέσπιση αυστηρότερων περιβαλλοντικών προτύπων υπερβαίνουν τα μειονεκτήματα, ώστε να προκύπτουν καταστάσεις στις οποίες επωφελούνται και οι δύο πλευρές. Είναι δύσκολο να διαπιστωθεί σε ποιο βαθμό ο φόβος για τα ανταγωνιστικά μειονεκτήματα που ενδέχεται να προκύψουν για διάφορες επιχειρήσεις ή οι προοπτικές σχετικά με τις προσπάθειες που πρέπει να καταβληθούν για να υπερνικηθούν τα προαναφερθέντα βραχυπρόθεσμα μειονεκτήματα αποθαρρύνουν τις κυβερνήσεις να προχωρήσουν στη θέσπιση των αναγκαίων περιβαλλοντικών μέτρων.

0.6. Η Επιτροπή έχει τη γνώμη ότι, στην περίπτωση περιβαλλοντικών προβλημάτων με διασυνοριακό ή παγκόσμιο χαρακτήρα, πρέπει να αποφεύγονται οι μονομερείς δράσεις που δεν εμπίπτουν στη δικαιοδοσία της χώρας εισαγωγής. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την άποψη αυτή. Τα προβλήματα αυτά πρέπει να επιλύονται μέσω ΠΣΠ και το σχετικό σημείο αναφοράς είναι ότι η χρήση περιοριστικών εμπορικών μέτρων δεν επιτρέπεται να υπερβαίνει το όριο που αντιστοιχεί στην επίτευξη των επιδιωκόμενων στόχων. Οι ΠΣΠ πρέπει να καταρτίζονται από διεθνείς περιβαλλοντικούς οργανισμούς. Σχετικά πρέπει να δοθεί πρωτεύουσα θέση στο ΠΗΕΠ.

0.7. Η ΟΚΕ συμφωνεί απολύτως με την Επιτροπή ότι οι ανησυχίες των αναπτυσσόμενων χωρών και των χωρών του πρώην ανατολικού συνασπισμού πρέπει να αντιμετωπιστούν με ιδιαίτερη σοβαρότητα. Η προσέγγιση τω θεμάτων που αφορούν το περιβάλλον δεν πρέπει να βλάπτει ή να υπονομεύει τις προοπτικές των χωρών αυτών όσον αφορά την οικονομική ανάπτυξη και τις εξαγωγικές τους δυνατότητες. Οι ιδέες και οι προτάσεις που περιλαμβάνονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής βρίσκουν σύμφωνη την ΟΚΕ, η οποία εφιστά ιδιαιτέρως την προσοχή στα θετικά μέτρα που αναφέρονται από την Επιτροπή, όπως τα εκπαιδευτικά προγράμματα, η τεχνολογική έρευνα κ.λπ.

0.8. Ορθή μπορεί να θεωρηθεί η θέση ότι είναι απαραίτητο να αναπτυχθεί ένα κατάλληλο περίγραμμα στους κόλπους της ΓΣΔΕ ή του ΠΟΕ για τα εμπορικά μέτρα που θα συνοδεύουν τις ΠΣΠ. Η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι αυτή είναι η στάση που πρέπει να τηρηθεί όσον αφορά την υπεράσπιση της ακεραιότητας του ανοιχτού εμπορικού συστήματος και την ανάγκη να εξασφαλιστεί η υλοποίηση κοινών στόχων με τη θέσπιση των ενδεδειγμένων μέτρων. Εκτιμάται η ενέργεια της Επιτροπής να καταρτίσει έγγραφο συζήτησης για το θέμα αυτό. Η πρόταση της Επιτροπής σημαίνει εν συντομία ότι, για την περίπτωση μέτρων που θα θεσπίζονται σύμφωνα με τις διατάξεις των ΠΣΠ, θα ισχύει ένα ελαστικότερο καθεστώς στον ΠΟΕ από ό,τι στην περίπτωση άλλων μέτρων. Η ΟΚΕ κρίνει ότι οι προτάσεις της Επιτροπής φαίνεται να πετυχαίνουν την εξισορρόπηση των αναγκών των διαφόρων χωρών και ότι τα εμπορικά μέτρα θα μπορούσαν να συμπεριληφθούν στις ΠΣΠ με στόχο την αντιμετώπιση του προβλήματος των αποκαλούμενων «ελεύθερων ιππέων». Αυτό που έχει σημασία για τον προσδιορισμό αυτών αλλά και άλλων μέτρων είναι να διασαφηνιστεί η λειτουργική σημασία σημαντικών διατάξεων του ΠΟΕ. Κατ' αυτόν τον τρόπο θα αναπτυχθούν έννοιες που θα διευκολύνουν και τον προσδιορισμό μέτρων που δεν είναι απόρροια των ΠΣΠ.

0.9. Ένα ειδικό πρόβλημα αποτελούν τα προγράμματα εθελούσιας οικολογικής επισήμανσης που στηρίζονται στην εκτίμηση του κύκλου ζωής (ΕΚΖ) των προϊόντων. Μ' αυτήν την εφ'όρου ζωής προσέγγιση θεσπίζονται όροι για τις ΜΚΠ που δεν επηρεάζουν το συγκεκριμένο προϊόν στη χώρα που το εισάγει. Λαμβανομένων υπόψη των ασαφειών που προαναφέρθηκαν και των ενδεχομένων στρεβλώσεων του εμπορίου, η ΟΚΕ θεωρεί ότι η λήψη μέτρων επιβάλλεται. Κατ' αρχάς, δεν πρέπει να γίνεται διάκριση μεταξύ πιστοποιητικών που χορηγούνται από δημόσιους και από ανεξάρτητους οργανισμούς. Κατά δεύτερον, πρέπει να διατηρηθεί η δυνατότητα χορήγησης πιστοποιητικών με βάση την εκτίμηση του κύκλου ζωής ενός προϊόντος. Στην περίπτωση αυτή χρειάζεται να ακολουθείται μια πραγματιστική προσέγγιση. Η αξιοπιστία των πιστοποιητικών μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα να θεσπιστούν όροι για τις ΠΣΠ που δεν έχουν και ιδιαίτερη σημασία για τη χώρα εξαγωγέα και που, κατά συνέπεια, θα μπορούσαν να επιφέρουν εμπορικά μειονεκτήματα. Πρέπει να υπάρξει όσο το δυνατό περισσότερη διαφάνεια. Χρειάζεται να επιδιωχθεί η επίτευξη διεθνούς συμφωνίας όσον αφορά την απαιτούμενη διαφάνεια, έτσι ώστε να είναι πιό εύκολη η ενημέρωση των ενδιαφερόμενων παραγωγών και να καταστεί δυνατή η συμμετοχή τους στον καθορισμό των όρων αυτών. Στην ΕΕ, το μέλλον ανήκει στην οικολογική επισήμανση.

0.10. Η ΟΚΕ κρίνει ότι η διαδικασία διευθέτησης διενέξεων πρέπει να έχει όσο το δυνατό περισσότερο δημόσιο χαρακτήρα και να προσφέρει και τη δυνατότητα της συμμετοχής ΜΚΟ. Οι ομάδες εργασίας πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να ζητούν την επικουρία και τη γνώμη επιστημονικών και τεχνικών εμπειρογνωμόνων και ειδικών σε θέματα περιβάλλοντος.

0.11. Οι δράσεις της ΕΕΠ πρέπει να είναι αποτελεσματικές, η προσέγγιση που εφαρμόζει ισορροπημένη, ενώ παράλληλα πρέπει να είναι επιδεκτική της συνεισφοράς των ειδικών για θέματα περιβάλλοντος και των διεθνών οργανισμών. Η ΟΚΕ συμφωνεί επίσης με τη σημασία που αποδίδεται στην αύξηση της διαφάνειας των δράσεων της ΕΕΠ. Πράγματι, οι ΜΚΟ, οι επιχειρήσεις και οι καταναλωτές μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στο έργο της. Λαμβανομένων υπόψη των επιφυλάξεων που εκφράστηκαν από την ΟΚΕ σχετικά με τις επιπτώσεις μιας ανεπαρκούς περιβαλλοντικής πολιτικής σε συνδυασμό με την περαιτέρω ελευθέρωση του εμπορίου, η ΟΚΕ υποστηρίζει με θέρμη τη σύσταση της Επιτροπής να συμπεριληφθεί στο πρόγραμμα εργασιών της ΕΕΠ και η διερεύνηση των αρνητικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων της ελευθέρωσης του εμπορίου. Η ΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι είναι απαραίτητο να υπάρχει ένας πλήρως αναγνωρισμένος και ισχυρός διεθνής οργανισμός περιβάλλοντος που θα μπορεί, κατά κάποιο τρόπο, να λειτουργήσει ως φυσικός αντίποδας του ΠΟΕ. Για την ανάληψη του ρόλου αυτού φαίνεται ότι πλέον κατάλληλος θα ήταν ένας «αυτόνομος» οργανισμός. Αφετέρου, η ΟΚΕ πιστεύει ότι δεν είναι ευκταίο να δημιουργηθεί για το σκοπό αυτό ένας νέος οργανισμός. Κατά τη γνώμη της, θα ήταν προτιμότερος ο σύνδεσμος με ένα υφιστάμενο οργανισμό (όπως το ΠΗΕΠ).

1. Εισαγωγή

1.1. Το Δεκέμβριο του 1996 πρόκειται να πραγματοποιηθεί στη Σιγκαπούρη η υπουργική διάσκεψη των χωρών του ΠΟΕ. Στην ημερήσια διάταξη περιλαμβάνεται η εξέταση έκθεσης της Επιτροπής Εμπορίου και Περιβάλλοντος (ΕΕΠ) και η διεξαγωγή συζήτησης σχετικά με την αποστολή της. Η απόφαση να καταστεί η ΕΕΠ όργανο του ΠΟΕ ελήφθη στην υπουργική διάσκεψη που πραγματοποιήθηκε στο Μαρακές, το 1994, κατά την ολοκλήρωση του Γύρου της Ουρουγουάης. Στην περιγραφή της αποστολής της ΕΕΠ περιλαμβάνονται, εκτός άλλων, «ο προσδιορισμός της σχέσης των μέτρων που λαμβάνονται στους τομείς του περιβάλλοντος και του εμπορίου με στόχο την προαγωγή της βιώσιμης ανάπτυξης» και «η υποβολή κατάλληλων συστάσεων όσον αφορά το θέμα κατά πόσο απαιτείται οποιαδήποτε τροποποίηση των κανόνων του διεθνούς εμπορικού συστήματος». Ταυτόχρονα, καταρτίστηκε ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα εργασίας επί του οποίου θα εκφέρει πρώτη γνώμη η ΕΕΠ.

1.2. Η Επιτροπή απηύθυνε ανακοίνωση προς το Συμβούλιο και το ΕΚ (CΟΜ(96) 54,) «επειδή, εν όψει της βαρύτητας του θέματος, επιβάλλεται απόλυτα η πλήρης συμμετοχή της ΕΕ στη συζήτηση και την εξαγωγή των σχετικών συμπερασμάτων». Στην ανακοίνωσή η Επιτροπή εκθέτει τις απόψεις της όσον αφορά τα θέματα που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα εργασίας της ΕΕΠ.

1.3. Σκοπός της παρούσας γνωμοδότησης πρωτοβουλίας είναι να καταστούν γνωστές οι απόψεις της ΟΚΕ όσον αφορά το θέμα «εμπόριο και περιβάλλον», με βάση την ανακοίνωση της Επιτροπής και πριν από τη διεξαγωγή της υπουργικής διάσκεψης.

2. Η σχέση της ελευθέρωσης του εμπορίου με την πολιτική για το περιβάλλον

2.1. Η ελευθέρωση του παγκοσμίου εμπορίου αποσκοπεί στη διεύρυνση και τη διευκόλυνση της πρόσβασης στις δεθνείς αγορές με την κατάργηση μέτρων που παρεμποδίζουν τις συναλλαγές και τη θέσπιση κανόνων που αυξάνουν τη διαφάνεια του διεθνούς εμπορίου. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η ελευθέρωση εξυπηρετεί την οικονομική αποτελεσματικότητα, προσφέρει στους καταναλωτές αυξημένες δυνατότητες επιλογής με φθηνότερες τιμές () και μπορεί να συμβάλει στη βιώσιμη ανάπτυξη μέσω της αποδοτικότερης χρήσης των πρώτων υλών και των φυσικών πόρων. Αυτές οι πιο ελεύθερες συναλλαγές πραγματοποιούνται εντός ενός χώρου που θα θεσπισθεί από τις δημόσιες αρχές. Ο εν λόγω περιορισμός εδράζεται στην ευθύνη των δημόσιων αρχών για την κοινωνική αποδοχή της σχετικής διεργασίας εντός της αγοράς και τις συνέπειές της. Για την αύξηση της αποδοτικότητας σε παγκόσμια κλίμακα, οι τιμές πρέπει οπωσδήποτε να αντανακλούν πραγματικά την κατάσταση της συγκριτικής σπανιότητας (και να συμπεριλαμβάνουν το κόστος των αρνητικών εξωτερικών επιπτώσεων κόστους για το περιβάλλον και τη μελλοντική σπανιότητα). Αυτό δεν συμβαίνει σήμερα όσο θα έπρεπε.

2.2. Ως αποδεκτή κρίνεται επίσης η άποψη της Διεθνούς Τράπεζας ότι «η βασική αιτία των περιβαλλοντικών προβλημάτων δεν είναι η ελευθέρωση του εμπορίου, αλλά η αδυναμία των αγορών και των Αρχών να εκφράσουν με τον κατάλληλο τρόπο το κόστος του περιβάλλοντος στις τιμές που ισχύουν» (). Η υποτίμηση αυτή έχει ως αποτέλεσμα να μην επαρκεί ο μηχανισμός των τιμών για τη συγκέντρωση σπάνιων πόρων που μπορούν να οδηγήσουν στην αποφυγή ή στην εξουδετέρωση των περιβαλλοντικών ζημιών.

2.3. Η ανωτέρω ατυχής συγκέντρωση πόρων προξενεί, επίσης, στρεβλώσεις του διεθνούς εμπορίου. Το δε μέγεθος αυτών διαφέρει ανά χώρα και ανά τομέα της οικονομίας και εξαρτάται - εκτός άλλων - και από το δείκτη εξαγωγών.

2.4. Για το λόγο αυτό και όσον αφορά τα χρησιμοποιούμενα μέσα, είναι απαραίτητο να εκσυγχρονιστεί και να προωθηθεί περαιτέρω η αρχή του ΟΟΣΑ με βάση την οποία «ο ρυπαίνων πληρώνει (ΑΡΠ)» (). Η αρχή αυτή προσφέρει κάθε δυνατότητα για τον καταλογισμό του περιβαλλοντικού κόστους, που αναφέρεται στο σημείο 16 της Δήλωσης του Ρίο για το περιβάλλον και την ανάπτυξη. Με βάση τη μέθοδο αυτή, που αποσκοπεί στην αποκατάσταση του (εθνικού) περιβάλλοντος «σε ένα ικανοποιητικό επίπεδο», απορρίπτεται η χορήγηση επιδοτήσεων και εξυπηρετούνται οι στόχοι της διεθνούς εμπορικής πολιτικής, επειδή δεν προκαλούνται στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό. Η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» πρέπει να εφαρμόζεται σε περισσότερες περιπτώσεις.

Συνεπώς, η ΟΚΕ επικροτεί τη δήλωση των υπουργών περιβάλλοντος των G7 σύμφωνα με την οποία ο ΠΟΕ θα πρέπει να υποστηρίζει τις προσπάθειες που καταβάλλονται για τη δημιουργία μιας διάρθρωσης στους κόλπους της οποίας θα αναγνωρίζεται η σημασία του καταλογισμού του περιβαλλοντικού κόστους. Επίσης, η ΟΚΕ υποστηρίζει την έκκληση που έχει απευθυνθεί στον ΠΟΕ να ερευνήσει τη σχέση μεταξύ των εμπορικών κανόνων και των αρχών που διέπουν το περιβάλλον, συμπεριλαμβανομένων της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει» και της αρχής της πρόνοιας (). Η σημασία της αρχής της πρόνοιας αναγνωρίζεται στη Δήλωση του Ρίο, στην οποία έχει συμπεριληφθεί ως 15η αρχή.

2.5. Όμως, πρέπει να αναγνωρισθεί ότι η ΑΡΠ συνεπάγεται σημαντικούς περιορισμούς όσον αφορά την επίλυση των οικολογικών προβλημάτων. Έτσι, δεν προσφέρει λύση για το πρόβλημα της υπερεκμετάλλευσης ή της κακής διαχείρισης των φυσικών πόρων ούτε για τα οικολογικά προβλήματα που έχουν διασυνοριακό ή παγκόσμιο χαρακτήρα (). Οπωσδήποτε όμως, η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» αποτελεί μια χρήσιμη μέθοδο για τον εσωτερικό καταλογισμό του περιβαλλοντικού κόστους προϊόντων που διατίθενται στο διεθνές εμπόριο.

2.6. Η ΟΚΕ συμφωνεί με το συμπέρασμα του ΟΟΣΑ ότι ο βαθμός στον οποίο το εμπόριο, η εμπορικές πολιτικές ή η ελευθέρωση των εμπορικών συναλλαγών συντελούν στην επιδείνωση της κατάστασης του περιβάλλοντος είναι δύσκολο να προσδιοριστεί και σχετίζεται, συνήθως, με πολλούς άλλους παράγοντες. Οι άμεσες - θετικές και αρνητικές - επιπτώσεις του εμπορίου στο περιβάλλον ενδέχεται να περιορίζονται σε ορισμένες ειδικές περιπτώσεις. Οι έμμεσες διαρθρωτικές επιπτώσεις του εμπορίου επί των τιμών και των συνθηκών που ισχύουν στην παγκόσμια αγορά ενδέχεται να έχουν μεγαλύτερη σημασία από την άποψη του περιβάλλοντος, είναι όμως δύσκολο να προσδιοριστούν ή να διαχωριστούν από τους υπόλοιπους παράγοντες που συμβάλουν στο ίδιο φαινόμενο ().

3. Βασικές αρχές

3.1. Στην περίπτωση περιβαλλοντικών προβλημάτων, οι συνέπειες των οποίων περιορίζονται στην ίδια την επικράτεια μιας χώρας, οι ενδιαφερόμενες αρχές έχουν το δικαίωμα να αναζητούν οι ίδιες τρόπους για την επίλυσή τους, υπό τον όρο ότι οι μέθοδοι που εφαρμόζουν δεν εισάγουν διακρίσεις και δεν οδηγούν σε ένα είδος καλυμμένου προστατευτισμού. Στην προσπάθεια αυτή οι αρχές καθοδηγούνται από τους στόχους που έχουν θέσει όσον αφορά την ποιότητα του περιβάλλοντος, οι οποίοι εξάλλου ποικίλλουν από χώρα σε χώρα. Οι διαφορές αυτές είναι αποτέλεσμα της διαφορετικής αρχικής κατάστασης που επικρατεί σε μια χώρα όσον αφορά την παρουσία και την ποιότητα περιβαλλοντικών αγαθών και την αξία που προσδίδεται σ' αυτά, καθώς και τις δυνατότητες τις οποίες έχουν τα κράτη (ιδίως οι αναπτυσσόμενες χώρες) για να αντιμετωπίσουν αυτά τα προβλήματα. Ο τρόπος αντιμετώπισης των προβλημάτων εξαρτάται από τις διάφορες απόψεις που επικρατούν σε κάθε χώρα όσον αφορά την αποτελεσματικότητα των μέτρων που λαμβάνονται.

3.2. Ο στόχος παρομοίων συμπληρωματικών μέτρων είναι η αύξηση της αποτελεσματικότητας της ασκούμενης πολιτικής. Η ΟΚΕ συμφωνεί απολύτως με την άποψη της Επιτροπής ότι τυχόν διαφορές της περιβαλλοντικής πολιτικής των κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένων των μέτρων που είναι απόρροια του διαφορετικού βαθμού επιβάρυνσης του περιβάλλοντος, δεν πρέπει να οδηγούν στη θέσπιση αντισταθμιστικών δασμών ή επιστροφών κατά την εξαγωγή (που αποκαλούνται από την Επιτροπή «οικολογικοί δασμοί») με στόχο την κάλυψη των συγκριτικών μειονεκτημάτων που προκύπτουν για τις εθνικές βιομηχανίες.

Εξάλλου, τα προβλήματα αυτά θα μπορούσαν να περιοριστούν με την επίτευξη διεθνούς συμφωνίας - ιδιαιτέρως στην χώρες όπου ισχύουν λίγοπολύ οι ίδιες συνθήκες, όπως στα κράτη μέλη της ΕΕ ή του ΟΟΣΑ - για τους αντίστοιχους περιβαλλοντικούς στόχους. Η σημασία της σταδιακής σύγκλισης της περιβαλλοντικής πολιτικής επισημαίνεται και στην ανακοίνωση της Επιτροπής. Στην περίπτωση αυτή δεν πρέπει να αντισταθμίζονται τα συγκριτικά μειονεκτήματα που θα αντιμετωπίσουν οι επιχειρήσεις χωρών που αντιμετωπίζουν μαγελύτερα περιβαλλοντικά προβλήματα. Οι διαφορές ως προς την αρχική κατάσταση οι οποίες σχετίζονται με το είδος, την ποσότητα και την ποιότητα των περιβαλλοντικών αγαθών πρέπει να θεωρηθεί ότι αποτελούν τμήμα των περιουσιακών στοιχείων που διαθέτει μια χώρα, τα οποία - κάτω από ιδανικές συνθήκες - πρέπει να προσφέρουν τη βάση για τη λειτουργία του συστήματος της διεθνούς κατανομής της εργασίας και του εμπορίου.

3.3. Στην περίπτωση περιβαλλοντικών προβλημάτων που έχουν διασυνοριακό, περιφερειακό ή παγκόσμιο χαρακτήρα, οι χώρες που αντιμετωπίζουν παρόμοια προβλήματα πρέπει να επιδιώκουν από κοινού την ανεύρεση λύσεων. Η προσθήκη συμπληρωματικών εμπορικών μέτρων () μπορεί να αποτελέσει απαραίτητο στοιχείο παρομοίων πολυμερών συμφωνιών για το περιβάλλον (ΠΣΠ).

3.4. Η κοινή ευθύνη των κρατών εκφράζεται στο σημείο 12 της Δήλωσης του Ρίο, όπου ορίζεται, εκτός άλλων, ότι τα έθνη πρέπει να συνεργάζονται για την προαγωγή ενός ανοικτού διεθνούς οικονομικού συστήματος, που να οδηγεί σε μια βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη και ότι πρέπει να αποφεύγονται οι μονομερείς δράσεις πέραν της δικαιοδοσίας της χώρας του εισαγωγέως (τα αποκαλούμενα υπερεδαφικά μέτρα) για την αντιμετώπιση περιβαλλοντικών προβλημάτων.

3.5. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στις αναπτυσσόμενες χώρες και στις χώρες η οικονομία των οποίων ευρίσκεται σε μεταβατικό στάδιο. Τα μέτρα που πρέπει να εφαρμοστούν για την αντιμετώπιση των προβλημάτων που αναφέρονται στο σημείο 3.3 πρέπει να αφήνουν αρκετά περιθώρια για την ανάπτυξη της οικονομίας. Οι διαφορές που προκύπτουν όσον αφορά την ευθύνη που βαρύνει την κάθε χώρα αναγνωρίζονται κατ' αρχήν στο σημείο 7 της Δήλωσης του Ρίο, όπου ορίζεται ότι οι χώρες είναι από κοινού υπεύθυνες, αλλά σε διαφορετικό βαθμό, ανάλογα με το βαθμό της ευθύνης τους στην επιδείνωση της κατάστασης του περιβάλλοντος σε παγκόσμια κλίμακα ().

Η αρχή της διαφορικής ευθύνης περιλαμβάνεται σε πρόσφατες ΠΣΠ, όπως η συμφωνία - πλαίσιο του ΟΗΕ για την αλλαγή του κλίματος, του 1992, και το πρωτόκολλο του Μοντρεάλ,του 1987, σχετικά με την καταστροφή του στρώματος του όζοντος. Σύμφωνα με τις συμβάσεις αυτές, το μεγαλύτερο μέρος των ευθυνών το επωμίζονται οι αναπτυγμένες χώρες, ενώ στις αναπτυσσόμενες χώρες χορηγείται οικονομική και τεχνική βοήθεια και προσφέρεται μια μεγαλύτερη προθεσμία για την κάλυψη ορισμένων υποχρεώσεων. Η αρχή των διαφοροποιημένων ευθυνών αναγνωρίζεται στο Σύστημα Γενικευμένων Δασμολογικών Προτιμήσεων (ΣΓΔΠ) που επιτρέπεται από τον ΠΟΕ ως αυτοτελής ρύθμιση. Το ΣΓΔΠ επιτρέπει την προτιμησιακή μεταχείριση των αναπτυσσόμενων χωρών επιτρέποντας την παρέκκλιση από δύο βασικές αρχές της ΓΣΔΕ που είναι η αρχή του μάλλον ευνοούμενου κράτους και η αρχή της αμοιβαιότητας.

4. Τα θέματα που περιλαμβάνονται στην ημερήσια διάταξη της διάσκεψης της Σιγκαπούρης.

4.1. Τα θέματα που θίγονται διαδοχικά στην ανακοίνωση αναφέρονται στην απόφαση για την ίδρυση της ΕΕΠ και στο πρόγραμμα εργασίας της, αν και όχι με την ίδια σειρά. Πρόκειται για: τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ εμπορίου και περιβάλλοντος, τη θέση που καταλαμβάνουν στη συζήτηση αυτή οι αναπτυσσόμενες χώρες και οι χώρες η οικονομία των οποίων τελεί υπό μετατροπή, το πολυμερές εμπορικό σύστημα και η προστασία του περιβάλλοντος και οι διεθνείς εμπορικές συναλλαγές. Η ανακοίνωση ολοκληρώνεται με ορισμένα συμπεράσματα.

4.2. Οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ εμπορίου και περιβάλλοντος

4.2.1. Οι επιπτώσεις της ελευθέρωσης του εμπορίου για το περιβάλλον ()

Η Επιτροπή είναι της άποψης ότι το διεθνές εμπόριο μπορεί να χρησιμεύσει ως κινητήρια δύναμη για τη βιώσιμη ανάπτυξη, υπό την προϋπόθεση ότι θα ληφθούν τα κατάλληλα περιβαλλοντικά μέτρα σε εθνικό και διεθνές επίπεδο. Η ΟΚΕ συμφωνεί με τη θέση αυτή, έχοντας παράλληλα επίγνωση των πιθανών αρνητικών επιπτώσεων του διεθνούς εμπορίου για το περιβάλλον.

Τα προβλήματα αυτά δεν περιγράφονται επαρκώς στην ανακοίνωση. Σχετικό παράδειγμα αποτελούν οι αρνητικές επιπτώσεις σε τομείς όπου η ελευθέρωση του εμπορίου οδηγεί σε μια αύξηση του όγκου της παραγωγής που είναι μεγαλύτερη του κέρδους που προκύπτει από τη μείωση των εκπομπών ανά μονάδα προϊόντος. Μια παρόμοια κατάσταση δημιουργεί ακόμη περισσότερα προβλήματα σε περίπτωση που η αύξηση αυτή ενισχύεται από την έλλειψη συμφωνίας σχετικά με την εφαρμογή μέτρων για τον καταλογισμό του περιβαλλοντικού κόστους με τον ενδεδειγμένο τρόπο. Σχετικό παράδειγμα αποτελεί η αντίσταση κατά της εισφοράς για το CO2 στην ΕΕ () και το συναφές πρόβλημα του ανεπαρκούς καταλογισμού του κοινωνικού κόστους στις μεταφορές () που οδηγούν σε μια κινητικότητα που υπερβαίνει το από την άποψη του περιβάλλοντος επιθυμητό επίπεδο ().

Στην ανακοίνωση γίνεται βεβαίως αναφορά στους κινδύνους αυτούς («η ελευθέρωση του εμπορίου μπορεί να λειτουργήσει ως μεγεθυντικός φακός για τις ελλείψεις της πολιτικής»), χωρίς όμως να προβάλλονται νέες ιδέες για την επίλυση των προβλημάτων (). Έτσι, αναγνωρίζεται ότι πρέπει να διεξαχθούν περισσότερο διεξοδικές μελέτες για την καλύτερη κατανόηση «των ενδεχομένων επιπτώσεων της ελευθέρωσης του εμπορίου» και αναφέρεται ότι είναι απαραίτητο τα εμπορικά μέτρα και οι αντίστοιχες συμφωνίες να εξετάζονται από την άποψη μιας περιβαλλοντικής προοπτικής, λείπουν όμως ατυχώς συγκεκριμένες προτάσεις. Από τις εκθέσεις για την εφαρμογή των «διαδικαστικών οδηγιών» του ΟΟΣΑ () σχετικά με το εμπόριο και το περιβάλλον, φαίνεται ότι αυτές οι οδηγίες αποδεικνύουν τη χρησιμότητά τους. Οι εκθέσεις από χώρες που έχουν πραγματοποιήσει περιβαλλοντικές έρευνες σχετικά με εμπορικά θεσπίσματα και συμφωνίες σε εθνική κλίμακα, υπογραμμίζουν ότι οι τελευταίες αυξάνουν την επίγνωση για τις επιπτώσεις στο περιβάλλον και συμβάλλουν θετικά στην καλύτερη προετοιμασία μιας πολιτικής και ενός συντονισμού των μέτρων για το περιβάλλον και το εμπόριο. Η ΟΚΕ παροτρύνει την Επιτροπή να συστήσει όπως όλα τα κράτη μέλη του ΟΟΣΑ εφαρμόσουν με ακρίβεια τις εν λόγω οδηγίες. Τα μέλη οφείλουν, ενόψει της προετοιμασίας διεθνών εμπορικών συμφωνιών να αφήνουν πάντοτε θέση για περιβαλλοντικές έρευνες όταν αναμένονται σοβαρές επιπτώσεις στο περιβάλλον. Αυτές οι περιβαλλοντικές έρευνες μπορούν, ιδιάιτερα μέσω της εξάπλωσής τους, να αποτελέσουν παραδείγματα και να δώσουν λαβή σε νέες μεθοδολογικές προόδους. Η ΟΚΕ συμφωνεί βεβαίως ότι πρέπει να ληφθούν υπόψη και τα εν λόγω σημεία αναφοράς και συμμερίζεται, όπως και η Επιτροπή, τη διαπίστωση ότι το έργο αυτό θα πρέπει να αναληφθεί από το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον, τη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη, τον ΟΟΣΑ και την ΕΕ. Είναι απολύτως απαραίτητο να δημοσιευθούν οι αναλύσεις των Οργανισμών αυτών και να συζητηθούν σε ευρύ κύκλο. Η πρόοδος των σχετικών εργασιών πρέπει να παρακολουθείται επιμελώς.

4.2.2. Η προστασία του περιβάλλοντος και η διεθνής ανταγωνιστικότητα

Η ΟΚΕ λαμβάνει γνώση του συμπεράσματος που αναφέρεται στην έκθεση του Συμβουλίου των Υπουργών των χωρών του ΟΟΣΑ, του Μαΐου 1995, με βάση το οποίο δεν υπάρχει συστηματική σχέση μεταξύ της ασκούμενης περιβαλλοντικής πολιτικής και του ανταγωνισμού; Το αυτό ισχύει και για τη θέση που εκφράζεται στην ανακοίνωση ότι τα πλεονεκτήματα που προσφέρει η θέσπιση αυστηρότερων περιβαλλοντικών προτύπων υπερβαίνουν τα (κυρίως βραχυπρόθεσμα) μειονεκτήματα, ώστε να προκύπτουν καταστάσεις στις οποίες επωφελούνται και οι δύο πλευρές. Η άποψη αυτή στηρίζεται στη διαπίστωση ότι οι δαπάνες για το περιβάλλον που είναι αποτέλεσμα της σχετικής πολιτικής των κρατών μελών της ΕΕ είναι σχετικά περιορισμένες (μεταξύ 1 και 2 % του παραγωγικού κόστους των επιχειρήσεων). Στην περίπτωση του ισχυρισμού αυτού πρέπει να ληφθεί κυρίως υπόψη ότι τα σχετικά δεδομένα στηρίζονται σε μέσους όρους. Σε πολλούς τομείς, που δεν είναι απαραιτήτως οι λιγότερο σημαντικοί, οι επιπτώσεις είναι πολύ σοβαρότερες, με αποτέλεσμα να αυξάνονται και οι πιθανότητες να εγκατασταθούν βιομηχανίες σε χώρες με λιγότερο αυστηρή περιβαλλοντική πολιτική. Υπάρχουν, επίσης, απτά παραδείγματα επιχειρήσεων από ευαίσθητους τομείς που υφίστανται τις συνέπειες. Αλλά στην έκθεση του ΟΟΣΑ παρατηρείται ότι δεν βρέθηκαν αποδείξεις μιας σημαντικής βιομηχανικής μετεγκατάστασης. Σ' αυτό πρέπει να προστεθεί ότι οι χώρες αυτές, εκτός άλλων και λόγω του διεθνούς ανταγωνισμού, θα υποχρεωθούν επίσης να λάβουν αυστηρά μέτρα για την προστασία του περιβάλλοντος, με αποτέλεσμα να ελαττωθούν τα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα που διαθέτουν.

Είναι δύσκολο να διαπιστωθεί σε ποιο βαθμό ο φόβος για τα ανταγωνιστικά μειονεκτήματα που ενδέχεται να προκύψουν για διάφορες επιχειρήσεις ή οι προοπτικές σχετικά με τις προσπάθειες που πρέπει να καταβληθούν για να υπερνικηθούν τα προαναφερθέντα βραχυπρόθεσμα μειονεκτήματα αποθαρρύνουν τις κυβερνήσεις να προχωρήσουν στη θέσπιση των αναγκαίων περιβαλλοντικών μέτρων. Όπως και να έχουν τα πράγματα, η ΟΚΕ είναι της άποψης ότι πρέπει να καταβάλλονται συνεχείς προσπάθειες για την ανάλυση της σχέσης μεταξύ ανταγωνιστικότητας και περιβαλλοντικής πολιτικής, ώστε να επωφεληθούν και οι δύο τομείς κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο.

4.2.3. Διεθνείς εμπορικές σχέσεις: Η αναγκαιότητα της πολυμερούς συνεργασίας

4.2.3.1. Η Επιτροπή έχει τη γνώμη ότι, στην περίπτωση περιβαλλοντικών προβλημάτων με διασυνοριακό ή παγκόσμιο χαρακτήρα, πρέπει να αποφεύγονται οι μονομερείς δράσεις που δεν εμπίπτουν στη δικαιοδοσία της χώρας εισαγωγής. Όπως αναφέρεται και στο σημείο 3.4, η ΟΚΕ συμφωνεί με την άποψη αυτή. Μια παρόμοια πολιτική φαίνεται ότι αντίκειται στις διατάξεις του ΠΟΕ. Στη γνωστή «υπόθεση του τόνου», η ομάδα εργασίας της ΓΣΔΕ, που συστάθηκε το 1991 μετά από προσφυγή του Μεξικού, έκρινε ότι οι ΗΠΑ δεν μπορούσαν να αιτιολογήσουν την απαγόρευσή τους κατ' εξαίρεση από το άρθρο ΧΧ της Συμφωνίας (), επειδή το εν λόγω άρθρο ισχύει για τις δράσεις που εμπίπτουν στη δικαιοδοσία της χώρας που λαμβάνει τα σχετικά μέτρα και δεν είναι δυνατό να χρησιμοποιηθεί για τη ρύθμιση της προσφοράς και της ζήτησης εκτός των εθνικών συνόρων.

Παρεμπιπτόντως, η έκθεση μιας ομάδας εργασίας σχετικά με την ίδια υπόθεση, το 1994, φαίνεται να διαφοροποιεί κατά ένα τρόπο αυτό το συμπέρασμα. Δεν πρέπει, επίσης, να λησμονείται ότι οι εκθέσεις αυτές δεν έχουν επικυρωθεί ποτέ από την ΓΣΔΕ (). Ωστόσο, η αρχή της υπερεδαφικότητας δεν εφαρμόζεται πάντοτε στα κράτη μέλη του ΠΟΕ (). Σχετικά, η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή στις εντάσεις που ενδέχεται να προκληθούν στις επί μέρους χώρες στην περίπτωση πολύ σοβαρών περιβαλλοντικών προβλημάτων διασυνοριακού χαρακτήρα, οι οποίες είτε βλάπτουν σημαντικά τις χώρες αυτές, είτε είναι φορτισμένες σε μεγάλο βαθμό από ηθική άποψη, καθώς επίσης και στην περίπτωση που η επίλυση των προβλημάτων αυτών μέσω διεθνούς συνεργασίας δεν φαίνεται να είναι εφικτή σε εύλογο χρονικό διάστημα. Ετσι εξηγείται η στάση διαμαρτυρίας εντός της ΕΕ την οποία εξεδήλωσαν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και η ΟΚΕ διότι ο αποκαλούμενος κανονισμός για τις παγίδες δεν άρχισε να ισχύει ακόμη ().

4.2.3.2. Ορθή κρίνεται η ρητή άποψη της Επιτροπής ότι για τα περιβαλλοντικά προβλήματα που έχουν διασυνοριακό ή παγκόσμιο χαρακτήρα επιβάλλεται μια πολυμερής προσέγγιση. Τα προβλήματα αυτά πρέπει να επιλύονται μέσω ΠΣΠ και το σχετικό σημείο αναφοράς είναι ότι η χρήση περιοριστικών εμπορικών μέτρων δεν επιτρέπεται να υπερβαίνει το όριο που αντιστοιχεί στην επίτευξη των επιδιωκόμενων στόχων (βλέπε επίσης σημεία 2.3 και 2.4). Διαφορές που ενδέχεται να προκύψουν από τις απαιτήσεις αυτές μπορούν να διευθετούνται μέσω του μηχανισμού που περιγράφεται στο σημείο 4.4.1.

4.2.3.3. Οι ΠΣΠ πρέπει να καταρτίζονται από διεθνείς περιβαλλοντικούς οργανισμούς. Σχετικά πρέπει να δοθεί στην UNEP πρωτεύουσα θέση. Ενα δύσκολο θέμα είναι η κάλυψη των διαφορετικών αναγκών των κρατών (βλέπε επίσης σημείο 3.1). Ιδιαιτέρως σημαντικό είναι να συμπεριληφθούν στις ΠΣΠ οικονομικά μέτρα, ορισμένα από τα οποία θα στηρίζονται στην αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» (). Η ΟΚΕ θεωρεί σκόπιμο να δοθεί εκ μέρους του ΟΟΣΑ προτεραιότητα στην ανάπτυξη του συνόλου των μέσων που μπορούν να χρησιμοποιούνται στις ΠΣΠ κατά τρόπο που να εμπνέει εμπιστοσύνη και στις αναπτυσσόμενες χώρες.

4.3. Η θέση των αναπτυσσόμενων χωρών και των χωρών του πρώην ανατολικού συνασπισμού στη συζήτηση για το εμπόριο και το περιβάλλον

4.3.1. Η ΟΚΕ συμφωνεί απολύτως με την Επιτροπή ότι οι ανησυχίες των χωρών αυτών πρέπει να αντιμετωπιστούν με ιδιαίτερη σοβαρότητα. Η προσέγγιση τω θεμάτων που αφορούν το περιβάλλον δεν πρέπει να βλάπτει ή να υπονομεύει τις προοπτικές των χωρών αυτών όσον αφορά την οικονομική ανάπτυξη και τις εξαγωγικές τους δυνατότητες. Πολλές αναπτυσσόμενες χώρες αντιμετωπίζουν με δυσπιστία την περιβαλλοντική πολιτική του «Πρώτου Κόσμου», η οποία πιστεύουν ότι διέπεται από προστατευτικές τάσεις, με αποτέλεσμα να την αποκαλούν «πράσινο προστατευτισμό» ().

4.3.2. Η χορήγηση επαρκούς βοήθειας σε χώρες των οποίων η οικονομία διέρχεται μια μεταβατική περίοδο για την ανάπτυξη της πολιτικής τους στον τομέα του περιβάλλοντος εξακολουθεί να έχει ιδιαίτερη σημασία. Στην προσπάθεια αυτή πρέπει να δίνεται προτεραιότητα στα αποκαλούμενα θετικά μέτρα - μέτρα που προωθούν ένα επιθυμητό είδος συμπεριφοράς. Η ΕΕ έχει στη διάθεσή της επαρκή αποτελεσματικά μέσα, όπως είναι οι συμφωνίες σύνδεσης με τις ΧΚΑΕ, η ευρωμεσογειακή συνεργασία με τον προϋπολογισμό για το πρόγραμμα MEDA και η Σύμβαση της Λομέ, προκειμένου να υποστηρίξει τις προσπάθειες που καταβάλλουν οι χώρες αυτές με στόχο τη βιώσιμη ανάπτυξη της οικονομίας τους. Οι προθέσεις αυτές θα πρέπει να αξιοποιηθούν για την περαιτέρω ελευθέρωση των αγορών της ΕΕ - εκτός άλλων - σε συνάρτηση με την αναπτυξιακή πολιτική που ακολουθεί. Οι ιδέες και οι προτάσεις που περιλαμβάνονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής βρίσκουν σύμφωνη την ΟΚΕ, η οποία εφιστά ιδιαιτέρως την προσοχή στα θετικά μέτρα που αναφέρονται από την Επιτροπή, όπως τα εκπαιδευτικά προγράμματα, η τεχνολογική έρευνα και η χορήγηση βοήθειας για τον περιορισμό της ρύπανσης που συνεπάγεται η παραγωγή. Οι προσπάθειες αυτές συμβάλουν στον περιορισμό της ανάγκης εφαρμογής αρνητικών μέτρων, που παρεμποδίζουν το διεθνές εμπόριο. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό όπως η ΕΕ με άλλα αναπτυγμένα κράτη παρουσιάσουν προτάσεις και να υπάρξει στη Σιγκαπούρη συμφωνία απόψεων όσον αφορά το σύνολο των σημείων αναφοράς και των θετικών μέτρων που πρέπει να καθιερωθούν σε συμφωνίες για το εμπόριο και το περιβάλλον που θα συναφθούν με τις χώρες αυτές.

4.4. Το πολυμερές εμπορικό σύστημα και η προστασία του περιβάλλοντος

4.4.1. ΓΣΔΕ/ΠΟΕ και ΠΣΠ

4.4.1.1. Ορθή μπορεί να θεωρηθεί η θέση ότι είναι απαραίτητο να αναπτυχθεί ένα κατάλληλο περίγραμμα στους κόλπους της ΓΣΔΕ ή του ΠΟΕ για τα εμπορικά μέτρα που θα συνοδεύουν τις ΠΣΠ. Παρόλο που, μέχρι σήμερα, η θέσπιση εμπορικών μέτρων δεν προβλέπεται παρά μόνο σε λίγες ΠΣΠ (18 από ένα σύνολο 180) και δεν έχει αμφισβητηθεί σε καμία περίπτωση, είναι απαραίτητο να δημιουργηθεί ένα περιβάλλον που δεν προξενεί στρεβλώσεις. Η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι αυτή είναι η στάση που πρέπει να τηρηθεί όσον αφορά τα κράτη που πιστεύουν ότι θίγονται από τα μέτρα αυτά, την υπεράσπιση της ακεραιότητας του ανοιχτού εμπορικού συστήματος και την ανάγκη να εξασφαλιστεί η υλοποίηση κοινών στόχων με τη θέσπιση των ενδεδειγμένων μέτρων.

Εκτιμάται η ενέργεια της Επιτροπής να καταρτίσει έγγραφο συζήτησης για το θέμα αυτό. Στο άτυπο έγγραφο της Επιτροπής της 19ης Φεβρουαρίου 1996 () προτείνονται δύο πιθανές λύσεις: Η πρώτη αφορά την τροποποίηση της ΓΣΔΕ με την προσθήκη μιας παραγράφου Κ στο άρθρο ΧΧ, που αφορά τη θέσπιση μέτρων σύμφωνα με τις ΠΣΠ, με μια «αιτιολόγηση». Η δεύτερη αφορά την «ευρύτερη επιλογή» της τροποποίησης της παραγράφου (β) () του ιδίου άρθρου με την προσθήκη των λέξεων «... ή του περιβάλλοντος» και της παραγράφου (κ) με την ίδια αιτιολόγηση. Η διαφορά μεταξύ των δύο επιλογών έγκειται στη ρητή αναφορά του περιβάλλοντος στην παράγραφο (β).

Κατά πόσο αυτή η ευρύτερη επιλογή θα αυξήσει πραγματικά τα υφιστάμενα περιθώρια θα εξαρτηθεί - εκτός άλλων - από την εφαρμογή της. Ισως να δημιουργούνται κατ' αυτόν τον τρόπο καλύτερες δυνατότητες στο μέλλον για τη θέσπιση περιβαλλοντικών μέτρων στο πλαίσιο αυτής της «ρήτρας εξαίρεσης». Εξάλλου, όπως προκύπτει από τις εκθέσεις μιας ομάδας εργασίας, η σημερινή διατύπωση της παραγράφου (β) δεν έχει (ακόμη) εμποδίσει ούτε τη διευθέτηση διενέξεων μεταξύ των χωρών του ΠΟΕ με αντικείμενο το περιβάλλον, ούτε τη θέσπιση σχετικών μέτρων. Εξακολουθεί, όμως, να υφίσταται το ερώτημα κατά πόσο έχουν ληφθεί επαρκώς υπόψη οι ανάγκες του περιβάλλοντος. Η Επιτροπή είναι επίσης της γνώμης ότι τα μέτρα για την προστασία του περιβάλλοντος που θεσπίζονται στους κόλπους της επιλογής αυτής πρέπει να πληρούν τον «όρο της αναγκαιότητας» της παραγράφου β).

4.4.1.2. Η πρόταση της Επιτροπής σημαίνει εν συντομία ότι για την περίπτωση μέτρων που θα θεσπίζονται σύμφωνα με τις διατάξεις των ΠΣΠ θα ισχύει ένα ελαστικότερο καθεστώς στον ΠΟΕ από ό,τι στην περίπτωση άλλων μέτρων. Η Επιτροπή θεωρεί ως βάση των προτάσεών της ότι κατά τη θέσπιση των ΠΣΠ έχει πραγματοποιηθεί μία στενή συνεργασία μεταξύ των γραμματέων του ΠΟΕ και των ΠΣΠ όσον αφορά το περιεχόμενο των μέτρων για το εμπόριο που θα ληφθούν (βλ. ιδίως το σημείο 15 του Non-Paper). Η απλοποίηση της διαδικασίας έχει την ακόλουθη εξέλιξη. Αν ένα από τα μέτρα αυτά αμφισβητηθεί εκ μέρους ενός κράτους μέλους του ΠΟΕ, που δε έχει συνυπογράψει την αντίστοιχη ΠΣΠ, μια ομάδα εργασίας της ΓΣΔΕ θα εξετάζει κατά πόσο τα μέτρα αυτά πληρούν τις διατάξεις της συμφωνίας. Εάν το πόρισμα είναι θετικό, δεν εφαρμόζεται ο «όρος της αναγκαιότητας» ούτε αμφισβητείται η νομιμότητα των μέτρων τα οποία κρίνονται αποκλειστικά με βάση τις διατάξεις που αναφέρονται στην επικεφαλής σημείωση () του άρθρου ΧΧ. Εάν δεν λαμβάνονται μέτρα βάσει μιας ΠΣΠ ισχύουν όλοι οι κανόνες του ΠΟΕ, μεταξύ των οποίων η εξέταση της ανάγκης προσαρμογής.

Στη συμφωνία ορίζεται - εκτός άλλων - ότι σε μια ΠΣΠ πρέπει να μπορούν να προσχωρήσουν όλες οι ενδιαφερόμενες χώρες. Επίσης, οι χώρες αυτές πρέπει να συμμετέχουν επαρκώς στις σχετικές διαπραγματεύσεις, στις οποίες θα εκφράζονται τα συμφέροντα όλων των πλευρών. Η σύσταση έχει ως στόχο τη συμμετοχή της γραμματείας του ΠΟΕ στις διαπραγματεύσεις που διεξάγονται βάσει μιας ΠΣΠ για την ενδεχόμενη λήψη εμπορικών μέτρων. Οι διενέξεις μεταξύ των συμβαλλόμενων μερών μιας ΠΣΠ πρέπει να διευθετούνται με την ενσωμάτωση σχετικής ρύθμισης στις διατάξεις τους. Η ΟΚΕ συμφωνεί με τη διαπίστωση της Επιτροπής στην ανακοίνωσή της ότι οι ρυθμίσεις αυτές «θεωρούνται εν γένει πολύ αποτελεσματικές» και συμμερίζεται τη σύστασή της σχετικά με την ανάπτυξη κατάλληλων και αποτελεσματικών μηχανισμών για τη διευθέτηση διενέξεων, την παρακολούθηση και την επίβλεψη της εφαρμογής στις υφιστάμενες και στις νέες ΠΣΠ.

4.4.1.3. Οι προτάσεις της Επιτροπής φαίνεται να πετυχαίνουν την εξισορρόπηση της ανάγκης των διαφόρων χωρών να επιλύουν από κοινού τα περιβαλλοντικά προβλήματα χωρίς να θίγεται η ακεραιότητα του παγκόσμιου εμπορικού συστήματος. Ωστόσο, δεν έγιναν δεκτές με ενθουσιασμό στη Γενεύη.

Όσοι κρίνουν ότι η ΟΚΕ κατέληξε να αποδίδει μεγαλύτερη αξία στην προστασία του περιβάλλοντος απ' ότι στις ανάγκες του ανοικτού εμπορικού συστήματος υπέβαλαν προτάσεις που διορθώνουν συστάσεις της Επιτροπής που έχουν ως αποτέλεσμα «τη στέρηση δικαιωμάτων που παρέχονται στα μέλη του ΠΟΕ από τη Σύμβαση» (). Έτσι, προτείνεται εκτός άλλων να χρησιμοποιείται πάντοτε ο μηχανισμός διευθέτησης διενέξεων του ΠΟΕ σε περίπτωση προσφυγής. Επίσης, σε περίπτωση που μια χώρα διεκδικεί ένα ηπιότερο καθεστώς, ισχύουν αυστηρότεροι όροι για τη σύνθεση μιας ΠΣΠ. Τα εμπορικά μέτρα θεωρούνται «αναγκαία» εκτός και αν αμφισβητηθούν από ένα κράτος μέλος του ΠΟΕ. Στην περίπτωση αυτή αντιστρέφεται το βάρος απόδειξης: το ενδιαφερόμενο κράτος πρέπει να αποδείξει σε ομάδα εργασίας της ΓΣΔΕ ότι το μέτρο δεν είναι «αναγκαίο». Μέσω της διαδικασίας αυτής οι διαπραγματευτές των ΠΣΠ επιθυμούν να μεριμνήσουν ώστε ένα μέτρο για το εμπόριο να μη θεσπίζεται παρά για σοβαρό λόγο και έτσι εξαλείφεται η αβεβαιότητα αυτού το κράτους μέλους του ΠΟΕ ότι το μέτρο βασίζεται αδικαιολογήτως σε περιβαλλοντικές πτυχές.

Παρεμπιπτόντως, από την άποψη της προστασίας του περιβάλλοντος πρέπει να παρατηρηθεί ότι, όσο «κομψή» και αν είναι η λύση αυτή για το πρόβλημα της αποφυγής της εξέτασης της αναγκαιότητας, μπορεί να προκαλέσει μεγάλη αβεβαιότητα σχετικά με την ισχύ των μέτρων, επειδή δεν μπορεί να προσδιοριστούν επαρκώς οι προϋποθέσεις για μια παρόμοια αξιολόγηση ex-ante, με αποτέλεσμα να μην είναι δυνατό να εκτιμηθεί εκ των προτέρων η σχετική απόφαση της ομάδας εργασίας.

Ως συμπέρασμα όμως πρέπει να διαπιστωθεί ότι αυτές οι διάφορες αβεβαιότητες, που αφορούν και τις δύο επιλογές, θα έχουν περιορισμένη σημασία στο βαθμό που ο συντονισμός μεταξύ γραμματειών ΠΟΕ και ΠΣΠ οδηγεί σε περισσότερη συμφωνία ως προς τα μέτρα που θα ληφθούν.

Αν και μπορεί να γίνει κατανοητό το γεγονός ότι όλες οι υπό εξέταση χώρες δεν επιλέγουν να προσχωρήσουν σε μια ΠΣΠ, θα ήταν δυνατόν, βεβαίως, να προκύψει μια ανεπιθύμητη κατάσταση αν μια χώρα θέτει, λόγω του ανωτέρω, τους στόχους της ΠΣΠ σε κίνδυνο, ή αν επιτυγχάνει ένα σοβαρό εμπορικό πλεονέκτημα (πρόκειται για το πρόβλημα που αποκαλείται «free rider») που ενδέχεται να υπονομεύσει την ΠΣΠ. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι οι ΠΣΠ θα δύνανται να λάβουν εμπορικά μέτρα για να αποτρέψουν παρόμοια κατάσταση ().

4.4.1.4. Όποια και να είναι η πορεία των διαπραγματεύσεων σχετικά με την ενσωμάτωση εμπορικών μέτρων στις ΠΣΠ, αυτό που έχει σημασία για τον προσδιορισμό αυτών αλλά και άλλων μέτρων είναι να διασαφηνιστεί η λειτουργική σημασία σημαντικών διατάξεων του ΠΟΕ για τη διατύπωση των μέτρων αυτών. Κατ' αυτόν τον τρόπο θα αναπτυχθούν έννοιες που θα διευκολύνουν και τον προσδιορισμό μέτρων που δεν είναι απόρροια των ΠΣΠ.

Αυτό ισχύει κατά πρώτον για τα κριτήρια που αναφέρονται στην επικεφαλής σημείωση του άρθρου ΧΧ, όπως είναι η φράση «όπου επικρατούν οι ίδιες συνθήκες» και το κριτήριο της αναγκαιότητας στην παράγραφο (β) του ιδίου άρθρου, καθώς επίσης και άλλα κριτήρια όπως «παρόμοια» προϊόντα και «λιγότερο ανασταλτικά για το εμπόριο». Η εξασφάλιση της (ενιαίας) εφαρμογής () των κανόνων αυτών εξυπηρετεί τόσο τις ανάγκες του ελεύθερου εμπορικού συστήματος, όσο και την αποτελεσματικότητα των εμπορικών μέτρων που λαμβάνονται στα πλαίσια της (διεθνούς) περιβαλλοντικής πολιτικής και ιδιαιτέρως των εμποορικών μέτρων που μπορούν να εφαρμοστούν δυνάμει των ΠΣΠ. Τέλος, φαίνεται ότι είναι σκόπιμο να διευκρινιστεί κατά πόσο οι απόψεις συγκλίνουν υπέρ της κατάρτισης κατευθυντήριων γραμμών για τους διαπραγματευτές ΠΣΠ, όπως ισχυρίζονται διάφορες πλευρές.

4.4.2. Μέτρα που αφορούν προϊόντα και μέτρα που αφορούν τις ΠΣΠ (παραγωγικές μέθοδοι και διαδικασίες)

4.4.2.1. Ο ΠΟΕ προσφέρει στα κράτη που την έχουν υπογράψει τα περιθώρια να επιβάλουν όρους στην εισαγωγή προϊόντων υπό την προϋπόθεση ότι παρόμοιοι όροι θα ισχύουν και για τα αντίστοιχα εθνικά προϊόντα. Σε περίπτωση επιβολής μέτρων με αποκλειστικό στόχο την επίλυση ενός εθνικού περιβαλλοντικού προβλήματος δεν απαιτείται η εναρμόνιση των μέτρων αυτών ωστόσο, για λόγους που αφορούν τις εμπορικές συναλλαγές και εφόσον τίθενται όροι στην εισαγωγή προϊόντων, θα ήταν σκόπιμο να καταβληθεί μια προσπάθεια για την εναρμόνιση των σχετικών προδιαγραφών. Η συμφωνία για τα τεχνικά εμπόδια για το εμπόριο (ΤΕΕ) και για τα φυτουγειονομικά μέτρα (ΦΥΜ) προσφέρει ένα κατάλληλο χώρο για την ανάληψη δράσεων με στόχο την αντιμετώπιση ενός τοπικού προβλήματος. Παρεμπιπτόντως, οι συμβάσεις αυτές περιορίζουν την ελευθερία των κρατών όσον αφορά τη λήψη εμπορικών μέτρων επειδή περιλαμβάνουν τον όρο της επιστημονικής απόδειξης.

Η ΟΚΕ πιστεύει ότι η διάταξη αυτή ενδέχεται να έρχεται σε αντίφαση με την αρχή της πρόνοιας (), η οποία αναγνωρίζεται σε ορισμένο βαθμό στη συμφωνία για τα ΦΥΜ, ενώ στη συμφωνία για τα ΤΕΕ σε πολύ λιγότερο βαθμό. Η εφαρμογή της αρχής της πρόνοιας μπορεί να θεωρηθεί ως ένα σύστημα διαχείρισης κινδύνων το οποίο προσφέρει σε κάθε χώρα τα περιθώρια να επιλέξει τους κινδύνους που επιθυμεί να διατρέξει. Ο προσδιορισμός των κινδύνων αυτών πρέπει να είναι επαρκώς θεμελιωμένος.

4.4.2.2. Η κατάσταση είναι διαφορετική όσον αφορά τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις που έχουν διάφορα προϊόντα σε διασυνοριακό ή παγκόσμιο επίπεδο. Αν και τα ΤΕΕ και τα ΦΥΜ έχουν ως στόχο την εναρμόνιση των προτύπων και των τεχνικών προδιαγραφών, η υλοποίησή τους είναι πολύ δυσκολότερη, πράγμα που οφείλεται και στη διαφορετική αρχική κατάσταση στην οποία ευρίσκεται η κάθε χώρα. Για το λόγο αυτό, τα ΤΕΕ και τα ΦΥΜ προβλέπουν και τη δυνατότητα της εφαρμογής εθνικών κανόνων εφόσον οι διεθνώς αναγνωρισμένοι κανόνες δεν διευκολύνουν την επίτευξη των στόχων που έχουν τεθεί.

4.4.2.3. Πριν εξεταστεί το θέμα των σχετικών μέτρων, πρέπει να γίνει μια διάκριση των μεθόδων παραγωγής και κατεργασίας προϊόντων. Κατ' αρχάς πρέπει να γίνει διάκριση με βάση κατά πόσο μια μέθοδος παραγωγής ή κατεργασίας ενός προϊόντος έχει ή δεν έχει επιπτώσεις για το περιβάλλον. Παράλληλα, οι μέθοδοι αυτές ενδέχεται να επηρεάζουν με άμεσο τρόπο το περιβάλλον σε τοπικό ή διασυνοριακό επίπεδο. Όταν το προϊόν έχει επιπτώσεις για το περιβάλλον, ισχύουν όσα αναφέρονται στο σημείο 4.4.2.1, δηλαδή ότι μια χώρα μπορεί να λάβει μέτρα για την εισαγωγή των προϊόντων αυτών. Όταν όμως μια ορισμένη μέθοδος παραγωγής ή κατεργασίας δεν επηρεάζει το προϊόν στη χώρα εισαγωγής, η σύμβαση για τον ΠΟΕ δεν επιτρέπει τη λήψη παρόμοιων μέτρων. Επίσης, δεν επιτρέπεται ο μονομερής περιορισμός της εισαγωγής προϊόντων που παράγονται με βάση μεθόδους οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις των οποίων περιορίζονται στην επικράτεια της χώρας παραγωγής. Όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, στην περίπτωση που η παραγωγή ενός προϊόντος έχει άμεσες επιπτώσες σε διασυνοριακό ή παγκόσμιο επίπεδο, οι συνέπειες αυτές πρέπει να αντιμετωπιστούν μέσω των ΠΣΠ.

Η Επιτροπή διερωτάται εάν μια χώρα μπορεί, σε παρόμοιες περιπτώσεις προβλημάτων παγκόσμιου χαρακτήρα και κάτω από αυστηρές προϋποθέσεις, να λάβει μέτρα εναντίον ενός «παραβάτη» ( με το αιτιολογικό ότι παραβιάζει τη δεύτερη αρχή της Δήλωσης του Ρίο σχετικά με την υποχρέωση μιας χώρας να μην προβαίνει σε ενέργειες που είναι επιζήμιες για το περιβάλλον μιας άλλης) σε εξαιρετικές περιπτώσεις. Η Επιτροπή δεν επιθυμεί να αποκλείσει εντελώς το ενδεχόμενο αυτό και έχει τη γνώμη ότι παρόμοια εμπορικά μέτρα θα πρέπει (εκτός άλλων) να στηρίζονται σε αδιάψευστα επιστημονικά στοιχεία. Παρότι γενικά επιδοκιμάζεται η άποψη της Επιτροπής ότι παρόμοια μέτρα επιτρέπονται μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις, πρέπει να σημειωθεί εκ νέου ότι η αρχή της προσκόμισης επιστημονικών αποδείξεων μπορεί να έχει αρνητικές επιδράσεις επί της αρχής της πρόνοιας (βλέπε επίσης σημείο 4.4.2.1. Η θέσπιση εξαιρετικών μέτρων πρέπει να επιτρέπεται και στις περιπτώσεις που αφορούν την καλή μεταχείριση των ζώων.

4.4.3. Νέα μέσα περιβαλλοντικής πολιτικής, συμπεριλαμβανομένων των προγραμμάτων οικολογικής επισήμανσης

4.4.3.1. Ένα ειδικό πρόβλημα αποτελούν τα προγράμματα εθελούσιας οικολογικής επισήμανσης που στηρίζονται στην εκτίμηση του κύκλου ζωής (ΕΚΖ) των προϊόντων. Μ' αυτήν την εφ'όρου ζωής προσέγγιση θεσπίζονται όροι για τις ΜΚΠ που δεν επηρεάζουν το συγκεκριμένο προϊόν στη χώρα που το εισάγει. Από την άποψη του περιβάλλοντος, οι όροι που τίθενται στη χώρα εισαγωγής μπορεί ιδιαιτέρως να είναι απολύτως δικαιολογημένοι, πράγμα που δεν ισχύει απαραιτήτως και για την χώρα εξαγωγής (βλέπε επίσης σημείο 3.1).

4.4.3.2. Δεν υπάρχει συμφωνία απόψεων όσον αφορά το θέμα κατά πόσο παρόμοια προγράμματα οικολογικής επισήμανσης θα πρέπει να περιλαμβάνονται στις διατάξεις της σύμβασης για τα ΤΕΕ επειδή έχουν εθελούσιο χαρακτήρα: δεν είναι υποχρεωτική η οικολογική πιστοποίηση ενός προϊόντος, ενώ προϊόντα που δεν πληρούν τις σχετικές προϋποθέσεις δεν απωθούνται από τις αγορές. Φαίνεται ότι υπάρχουν αμφιβολίες σχετικά με το κατά πόσο η σύμβαση για τα ΤΕΕ επιτρέπει την εθελούσια πιστοποίηση παραγωγικών μεθόδων και διαδικασιών που δεν αφορούν αποκλειστικώς ορισμένα προϊόντα. Είναι αναμφισβήτητο ότι η περιβαλλοντική πιστοποίηση ενδέχεται να επηρεάσει τον ανταγωνισμό () και ότι οι κυβερνήσεις των διαφόρων κρατών (συμπεριλαμβανομένης της ΕΕ) ασκούν μια ορισμένη επιρροή στην επιλογή των κατηγοριών προϊόντων και στον καθορισμό των κριτηρίων για την χορήγηση των εν λόγω εγκρίσεων.

4.4.3.3. Ένα πρόσθετο πρόβλημα είναι οι διαφορετικές αντιλήψεις των κρατών σχετικά με τον τρόπο καθορισμού των περιβαλλοντικών απαιτήσεων: στην ΕΕ προτιμώνται πιστοποιητικά καταλληλότητας με βάση προϋποθέσεις που καθορίζονται από ανεξάρτητους οργανισμούς και που χαρακτηρίζονται από τον ΔΟΤ ως πιστοποιητικά τύπου Ι. Στις ΗΠΑ προτιμώνται πιστοποιητικά που επισυνάπτονται από τους ίδιους τους παραγωγούς στα προϊόντα τους (τύπου ΙΙ) ή συστήματα που προσφέρουν αποκλειστικά τεχνικές πληροφορίες για τα προϊόντα και αφήνουν στους καταναλωτές την ευχέρεια να αποφασίσουν ποιό προϊόν βλάπτει περισσότερο το περιβάλλον (τύπου ΙΙΙ). Αυτού του είδους οι επισημάνσεις είναι αδιαφανείς.

Η ΟΚΕ αντιλαμβάνεται ότι τα πιστοποιητικά τύπου ΙΙΙ είναι τα πληρέστερα και, κατά συνέπεια, τα περισσότερο αντικειμενικά. Κάτω από ιδανικές συνθήκες, ο καταναλωτής μπορεί, στην περίπτωση αυτή, να αποφασίζει ο ίδιος εάν ένα συγκεκριμένο προϊόν συμβαδίζει με τις ανάγκες του περιβάλλοντος. Ωστόσο, αυτός ο τρόπος παρουσίασης δε λαμβάνει υπόψη τη δυνατότητα των καταναλωτών να διαμορφώσουν μια «σταθμισμένη» άποψη σχετικά με αυτές τις - συχνά πολύπλοκες - τεχνικές πληροφορίες καθώς και το «χρόνο» που επιθυμεί να διαθέσειγια το σκοπό αυτό. Γι' αυτό και εκφράζει την προτίμησή της για τις επισημάνσεις τύπου Ι, επειδή προσφέρουν μια περισσότερο αποτελεσματική και αντικειμενική ενημέρωση στον καταναλωτή απ' ότι οι άλλες. Πρόκειται για μια προσέγγιση που μπορεί να γίνει αποδεκτή από τους καταναλωτές λόγω της ανεξαρτησίας και της ακεραιότητας των ευρωπαϊκών οργανισμών πιστοποίσης.

4.4.3.4. Λαμβανομένων υπόψη των ασαφειών που προαναφέρθηκαν και των ενδεχομένων στρεβλώσεων του εμπορίου, η ΟΚΕ θεωρεί ότι η λήψη μέτρων επιβάλλεται. Για το σκοπό αυτό μπορούν να εφαρμοστούν δύο μέθοδοι: η ανάπτυξη ενός κώδικα συμπεριφοράς ή η ένταξη των πιστοποιητικών αυτών στη σύμβαση για τα ΤΕΕ (). Προς το παρόν, η ΟΚΕ περιορίζεται στη διατύπωση των όρων οι οποίοι θα πρέπει να πληρούνται για τη χορήγηση πιστοποιητικού περιβαλλοντικής καταλληλότητας.

Κατ' αρχάς, δεν πρέπει να γίνεται διάκριση μεταξύ πιστοποιητικών που χορηγούνται από δημόσιους (όπως η οικολογική επισήμανση της ΕΕ και ο σκανδιναβικός «κύκνος») και από ανεξάρτητους οργανισμούς (όπως για παράδειγμα το ολλανδικό πιστοποιητικό περιβαλλοντικής καταλληλότητας). Κατά δεύτερον, πρέπει να διατηρηθεί η δυνατότητα χορήγησης πιστοποιητικών με βάση την εκτίμηση του κύκλου ζωής ενός προϊόντος. Στην περίπτωση αυτή χρειάζεται να πραγματοποιηθεί μια πραγματιστική προσέγγιση, επειδή από πολλούς συντελεστές του κύκλου ζωής δεν είναι δυνατό να συναχθούν σαφή και αναπαραγόμενα στοιχεία. Η ΟΚΕ συμφωνεί περαιτέρω με την άποψη ότι τα πιστοποιητικά καταλληλότητας πρέπει να είναι διαφανή και πιστεύει ότι χρειάζεται να επιδιωχθεί η επίτευξη διεθνούς συμφωνίας όσον αφορά τις σχετικές προϋποθέσεις, έτσι ώστε να είναι πιό εύκολη η ενημέρωση των ενδιαφερόμενων παραγωγών και να καταστεί δυνατή η συμμετοχή τους στον καθορισμό αυτών. Η σύμβαση για τα ΤΕΕ πρέπει να λειτουργεί ως πρότυπο για τον ορισμό των προϋποθέσεων διαφάνειας. Επίσης, είναι ανάγκη να υπάρχουν επαρκείς δυνατότητες υποβολής προσφυγής εκ μέρους πλευρών που κρίνουν ότι θίγονται από τις εν λόγω διαδικασίες πιστοποίησης. Κατ' αυτόν τον τρόπο μπορεί επίσης να αποφευχθεί στο μέτρο του δυνατού το ενδεχόμενο να προβάλλονται απαιτήσεις που συνιστούν καλυμμένο προστατευτισμό προς όφελος των εγχώριων παραγωγών. Επιπλέον, οι όροι αυτοί επιβάλλεται να εναρμονίζονται με τις ανάγκες του περιβάλλοντος και να στηρίζονται στο μέτρο του δυνατού στα πλέον αξιόπιστα επιστημονικά και τεχνικά δεδομένα.

Ο κίνδυνος του κρυπτοπροστατευτισμού υφίσταται σε περίπτωση που η αναλογία των προϊόντων που παράγονται στην περιφέρεια ενός οργανισμού πιστοποίησης δεν είναι παρά ένα μικρό μέρος των εισαγωγών «παρόμοιων» προϊόντων. Επειδή τα πιστοποιητικά έχουν ως στόχο την επίλυση «οικείων» περιβαλλοντικών προβλημάτων, δεν υπάρχουν στην περίπτωση αυτή άμεσοι λόγοι να καθιερωθούν αυστηρές προϋποθέσεις για ΠΣΠ που δεν αφορούν προϊόντα και δεν παρουσιάζουν καθόλου ενδιαφέρον για την εθνική αγορά των εξαγωγέων αυτών.

Στην ΕΕ το μέλλον ανήκει στην οικολογική επισήμανση. Εν τω μεταξύ πρέπει να επιδιωχθεί η όσο το δυνατό μεγαλύτερη εναρμόνιση των όρων που ισχύουν στα διάφορα εθνικά προγράμματα περιβαλλοντικής πιστοποίησης στην ΕΕ. Η προσπάθεια αυτή θα οδηγήσει τελικά σε μια κατάσταση όπου εθνικές διαδικασίες πιστοποίησης θα εφαρμόζονται μόνο για προϊόντα τοπικού χαρακτήρα. Στην ΕΕ θα πρέπει να ενισχυθεί η θέση των αρμόδιων αρχών έναντι της Επιτροπής όσον αφορά τον καθορισμό περιβαλλοντικών κριτηρίων ().

4.4.3.5. Επίσης, οι αρχές που καθορίζουν τα εν λόγω κριτήρια πρέπει να λαμβάνουν επαρκώς υπόψη τα συμφέροντα και τις δυνατότητες των παραγωγών από τις αναπτυσσόμενες χώρες και τις χώρες η οικονομία των οποίων τελεί υπό μετατροπή (βλέπε επίσης σημείο 4.3). Ωστόσο, στα εν λόγω συστήματα πιστοποίησης με βάση την ΕΚΖ δεν θα είναι πάντοτε δυνατό να λαμβάνονται επαρκώς υπόψη οι - καθεαυτού λογικές - επιθυμίες των χωρών αυτών, δεδομένου ότι, σε περίπτωση που - με την επιφύλαξη των όσων αναφέρονται στο σημείο 4.4.3.4 - οι περιβαλλοντικές απαιτήσεις στις οποίες πρέπει να ανταποκρίνονται οι μέθοδοι παραγωγής και κατεργασίας είναι χαμηλού επιπέδου, υπονομεύεται η εγκυρότητα των πιστοποιητικών. Εξίσου αδύνατη φαίνεται να είναι μια διαφορική προσέγγιση με βάση την οποία θα μπορούν να χορηγούνται πιστοποιητικά σε προϊόντα που έχουν παραχθεί ή υποστεί κατεργασία στις χώρες αυτές με μεθόδους που ανταποκρίνονται σε λιγότερο αυστηρά περιβαλλοντικά κριτήρια.

Το πρόβλημα της εγκυρότητας οφείλεται στο ότι οι καταναλωτές επιθυμούν να αγοράζουν προϊόντα που ανταποκρίνονται σε υψηλές περιβαλλοντικές προδιαγραφές. Με άλλα λόγια, από την άποψη των καταναλωτών, δύο προϊόντα που είναι όμοια όσον αφορά τη σύσταση και τις ιδιότητές τους, εκ των οποίων το ένα έχει παραχθεί με μεθόδους που καλύπτουν λιγότερο αυστηρά περιβαλλοντικά κριτήρια που δεν έχουν άμεση σχέση με αυτό, δεν είναι τα ίδια. Δεδομένου λοιπόν ότι ο στόχος της ελευθέρωσης του εμπορίου είναι η αύξηση της καταναλωτικής επιλογής - και οπωσδήποτε όχι ο περιορισμός της - το σύστημα εμπορικών συναλλαγών πρέπει να διευκολύνει την υλοποίησή του.

4.4.4. Οικονομικά μέσα

Η ΟΚΕ συμφωνεί με την άποψη της Επιτροπής ότι πρέπει να διασαφηνιστεί περισσότερο το ερώτημα κατά πόσο οι κανόνες για την προσαρμογή των δασμών που επιβάλλονται τις εισαγωγές και τις εξαγωγές οδηγούν στην επιλογή περισσότερο αποτελεσματικών φορολογικών μέτρων.

4.4.5. Διευθέτηση διενέξεων με αντικείμενο εμπορικά μέτρα που αφορούν το περιβάλλον

Η ΟΚΕ συμφωνεί επίσης με την άποψη της Επιτροπής ότι πρέπει να αναπτυχθούν οι κατάλληλοι μηχανισμοί διευθέτησης διενέξεων για τις υφιστάμενες και τις νέες ΠΣΠ. Λόγω του κοινωνικού ενδιαφέροντος που παρουσιάζουν παρόμοιες περιπτώσεις, θα ήταν ενδεδειγμένο η διαδικασία αυτή να έχει όσο το δυνατό περισσότερο δημόσιο χαρακτήρα και να υπάρχει και η δυνατότητα της συμμετοχής ΜΚΟ.

Η νέα ρύθμιση του ΠΟΕ για τη διευθέτηση διενέξεων επιτρέπει να αναζητούνται τα μέλη μιας ομάδας εργασίας και σε κύκλους διάφορους των διπλωματών και των νομικών της ΓΣΔΕ. Η μέχρι τούδε εμπειρία δεν επαρκεί για τη διαμόρφωση γνώμης επί του θέματος αυτού. Η ΟΚΕ επιθυμεί να προωθηθεί η αξιοποίηση της δυνατότητας αυτής όταν πρόκειται να εξεταστούν (σημαντικά) περιβαλλοντικά μέτρα. Μια παρόμοια επιθυμία πρέπει να θεωρηθεί ως θεμιτή, εφόσον στο προοίμιο της Σύμβασης του ΠΟΕ έχει συμπεριληφθεί και η έννοια της βιώσιμης ανάπτυξης. Στις ομάδες εργασίας πρέπει να συμμετέχουν ενδεχομένως και εμπειρογνώμονες από άλλους επιστημονικούς κλάδους ενώ θα πρέπει να υπάρχει η δυνατότητα να ζητείται η επικουρία και η γνώμη επιστημονικών και τεχνικών εμπειρογνωμόνων και ειδικών σε θέματα περιβάλλοντος ().

4.4.6. Το εμπόριο επικίνδυνων ουσιών και το θέμα της απαγόρευσης προϊόντων στη εσωτερική αγορά

Η ΟΚΕ συμφωνεί με τη σύσταση της Επιτροπής να θεσπιστεί από τον ΠΟΕ ένα σύστημα αναφοράς για τα προϊόντα η κυκλοφορία των οποίων είναι απαγορευμένη στην εσωτερική αγορά και δεν καλύπτονται από τις υφιστάμενες διεθνείς συμφωνίες και για τις εξαγωγές κρατών μελών του ΠΟΕ που δεν έχουν προσχωρήσει στις συμφωνίες αυτές.

Εξάλλου, η ΟΚΕ είναι της άποψης ότι πρέπει να διευκρινιστεί περαιτέρω η απόφαση που ελήφθη, ύστερα από πρωτοβουλία των πλουσίων κρατών, στη διάσκεψη των χωρών που υπέγραψαν τη σύμβαση της Βασιλείας (), το 1995, σχετικά με την απαγόρευση του εμπορίου μεταξύ μελών και μη μελών του ΟΟΣΑ κάθε είδους αποβλήτων που προορίζονται για οριστική διάθεση καθώς και των αποβλήτων που προορίζονται για επεξεργασία ή ανακύκλωση. Πρόκειται για ένα «χοντροειδές» μέτρο για να προληφθεί ότι οι «αναπτυσσόμενες χώρες» θα επωμιστούν τα προβλήματα διάθεσης αποβλήτων που έχουν οι χώρες της Δύσης. Η ΟΚΕ η ίδια εκφράσθηκε εντελώς πρόσφατα με κριτικό πνεύμα όσον αφορά τη Συνθήκη της Βασιλείας και άλλες ρυθμίσεις στο πλαίσιο της πρότασης της Επιτροπής για έναν κανονισμό σχετικά με την εποπτεία και τον έλεγχο για τη μεταφορά εντός, προς και εκτός της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και παραπέμπει στις απόψεις που διατύπωσε εκεί (). Η ΟΚΕ εύχεται ότι θα είναι σύντομα δυνατό να ληφθούν μέτρα που είναι περισσότερο εύστοχα από τις αποφάσεις του 1995 όσον αφορά την άσκηση μιας αποτελεσματικής πολιτικής τόσο στο χώρο του διεθνούς εμπορίου, όσο και στο χώρο του περιβάλλοντος.

4.5. Το διεθνές εμπόριο και η συζήτηση για το περιβάλλον

4.5.1. Η ΟΚΕ συμφωνεί πλήρως με τις απόψεις της Επιτροπής όσον αφορά τα καθήκοντα και τη μέθοδο εργασίας της ΕΕΠ: οι δράσεις της πρέπει να είναι αποτελεσματικές, η προσέγγιση που εφαρμόζει ισορροπημένη, ενώ παράλληλα πρέπει να είναι επιδεκτική της συνεισφοράς των ειδικών για θέματα περιβάλλοντος και των διεθνών οργανισμών. Η ΟΚΕ συμφωνεί επίσης με τη σημασία που αποδίδει η Επιτροπή στην αύξηση της διαφάνειας των δράσεων της ΕΕΠ. Πράγματι, οι ΜΚΟ, οι επιχειρήσεις και οι καταναλωτές μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στο έργο της. Παράλληλα, επικροτείται η άποψη της Επιτροπής ότι παρόμοιες επαφές - για τις οποίες πρέπει να δημιουργηθεί μια καλύτερη υποδομή - δεν πρέπει να υποκαταστήσουν το διάλογο που διεξάγεται σε εθνικό επίπεδο. Ωστόσο, η Επιτροπή πρέπει να συνειδητοποιήσει ότι, με την πάροδο του χρόνου, έχουν συσταθεί ΜΚΟ που δρούν στο διεθνή χώρο. Είναι αυτονόητο ότι οι οργανισμοί αυτοί, αλλά και άλλοι δημόσιοι πολυμερείς οργανισμοί, πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να αποτείνονται στη ΕΕΠ.

4.5.2. Λαμβανομένων υπόψη των επιφυλάξεων που εκφράστηκαν από την ΟΚΕ σχετικά με τις επιπτώσεις μιας ανεπαρκούς περιβαλλοντικής πολιτικής σε συνδυασμό με την περαιτέρω ελευθέρωση του εμπορίου, η ΟΚΕ υποστηρίζει με θέρμη τη σύσταση της Επιτροπής να συμπεριληφθεί στο πρόγραμμα εργασιών της ΕΕΠ και η διερεύνηση των αρνητικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων της ελευθέρωσης του εμπορίου.

Η ΟΚΕ έχει ήδη επισημάνει τη σημασία που έχει η ενίσχυση της συνεργασίας με άλλους διεθνείς οργανισμούς και συμφωνεί με τα καθήκοντα που προβλέπει γι αυτούς η Επιτροπή. Ωστόσο, επιθυμεί να παρατηρήσει ότι είναι πεπεισμένη ότι είναι απαραίτητο να υπάρχει ένας πλήρως αναγνωρισμένος και ισχυρός διεθνής οργανισμός περιβάλλοντος που θα μπορεί κατά κάποιο τρόπο να λειτουργήσει ως φυσικός αντίποδας του ΠΟΕ. Μέχρι σήμερα, οι αρμοδιότητες για τα διεθνή θέματα που αφορούν το περιβάλλον είναι κάπως διάσπαρτες, έτσι ώστε να μην είναι πάντοτε σαφές ποιός οργανισμός πρέπει να αναλάβει δράση ή να θεωρηθεί αρμόδιος για την εξέταση θεμάτων που αφορούν τη σχέση του εμπορίου με το περιβάλλον. Για την ανάληψη του ρόλου αυτού φαίνεται ότι πλέον κατάλληλος θα ήταν ένας «αυτόνομος» οργανισμός. Αφετέρου, η ΟΚΕ πιστεύει ότι δεν είναι ευκταίο να δημιουργηθεί για το σκοπό αυτό ένας νέος οργανισμός. Κατά την ΟΚΕ θα ήταν προτιμότερος ο σύνδεσμος με ένα υφιστάμενο οργανισμό και μάλιστα τον UNEP. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει, κατά τα άλλα, ότι δεν είναι δυνατό να συσταθεί σύντομα ένας παρόμοιος οργανισμός και έχει επίγνωση των περιορισμένω δυνατοτήτων που διαθέτει ένα όργανο των Ηνωμένων Εθνών να δρά με την απαιτούμενη αποφασιστικότητα. Ελπίζει, όμως, ότι ο UNEP, έχοντας επίγνωση του θέματος, θα μετεξελιχθεί ο ίδιος σε όργανο κατάλληλο για την εκτέλεση αυτής της αποστολής.

4.5.3. Τέλος, η ΟΚΕ συμμερίζεται της ανησυχίες της Επιτροπής ότι η ημερήσια διάταξη της συζήτησης του θέματος εμπόριο και περιβάλλον είναι υπερφορτισμένη. Γι αυτό και κρίνει ότι πρέπει να τεθούν προτεραιότητες. Ταυτόχρονα, συμφωνεί με την Επιτροπή ότι πρέπει να δοθεί απόλυτη προτεραιότητα στην καθιέρωση ΠΣΠ στο πολυμερές εμπορικό σύστημα. Συνεπώς, εκπλήσσεται με την υψηλή προτεραιότητα που αποδίδεται από την Επιτροπή σε ένα θέμα όπως η οικολογική επισήμανση, ιδιαιτέρως εάν ληφθεί υπόψη ο δευτερεύων ρόλος που διαδραματίζουν σημερα στο διεθνές εμπόριο παρόμοιες πιστοποιήσεις. Προς στιγμήν, δεν φαίνεται όχι χρειάζεται να γίνουν περισσότερα από την υπόδειξη της κατεύθυνσης στην οποία θα πρέπει να αναζητηθούν λύσεις.

Αντ' αυτού, η ΟΚΕ θεωρεί ότι είναι πολύ προτιμότερο να υπάρξει ανταπόκριση στην προαναφερθείσα έκκληση των υπουργών περιβάλλοντος των G7 για την περαιτέρω διερεύνηση της σχέσης των κανόνων που διέπουν το εμπόριο και το περιβάλλον, ιδιαιτέρως δε των ΠΣΠ και της αρχής της πρόνοιας. Κατ' αυτόν τον τρόπο θα διαπιστωθεί ακριβέστερα ποιες είναι οι συνέπειες για το περιβάλλον, ποιες επιλογές πρέπει να γίνουν στο χώρο αυτό και σε ποια βάση πρέπει να στηριχθεί η χάραξη και η εφαρμογή μιας αποτελεσματικής (διεθνούς) περιβαλλοντικής πολιτικής. Αυτή είναι η προβληματική που πρέπει να επιλυθεί και η οποία συμπεριλαμβάνεται οπωσδήποτε στην ημερήσια διάταξη περισσοτέρων οργανισμών από τον ΕΕΠ, προκειμένου να επαληθευθεί σε μεγάλο βαθμό η θέση της Επιτροπής ότι η εμπορική και η περιβαλλοντική πολιτική μπορούν να αλληλοενισχύονται προς όφελος της βιώσιμης ανάπτυξης.

Βρυξέλλες, 31 Οκτωβρίου 1996.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() ΕΕ αριθ. C 295/14 της 7. 10. 1996, προτεραιότητες της καταναλωτικής πολιτικής, σημεία 1.5 και 2.2.4.

() The World Bank, World Development Report 1992, σ. 67.

() OECD, The Polluter Pays Principle Definition, Analysis, Implementation, Paris 1985.

() Βλέπε σημείο 29 της περίληψης του προέδρου της συνεδρίασης που πραγματοποιήθηκε στο Cabourg της Γαλλίας, στις 9 και 10. 5. 1996.

() Kuik, O.J. H. Verbruggen, International Trade and Nature Conservation: the Polluter Pays Principle R-95/02. VU boekhandel, 1995.

() ΟΟΣΑ, Οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις του εμπορίου, σ. 17, Παρίσι, 1994.

() Στην περίπτωση αυτή συνιστάται ο επαρκής συντονισμός της πολιτικής που ασκείται σε εθνικό επίπεδο, ώστε να επιτραπεί η ανεύρεση λύσεων που ανταποκρίνονται στις ανάγκες τόσο του περιβάλλοντος, όσο και του διεθνούς εμπορίου.

() Παρεμπιπτόντως, η ευθύνη αυτή προσδιορίζεται περαιτέρω από το περιεχόμενο της δεύτερης αρχής της Δήλωσης του Ρίο, σύμφωνα με την οποία οι δραστηριότητες μιας χώρας δεν επιτρέπεται να επιβαρύνουν το περιβάλλον σε τρίτες χώρες.

() Ο ΟΟΣΑ διακρίνει τρία είδη επιπτώσεων που μπορεί να έχει το διεθνές εμπόριο για το περιβάλλον, οι οποίες μπορεί να είναι θετικές ή αρνητικές. Έτσι, υπάρχουν επιπτώσεις για τα προϊόντα που κρίνονται ως θετικές όταν, για παράδειγμα, σημειώνεται τεχνολογική πρόοδος και αρνητικές όταν διενεργείται εμπόριο επικίνδυνων ουσιών. Υπάρχουν επιπτώσεις κλίμακας, που είναι το αποτέλεσμα της συμβολής του διεθνούς εμπορίου στην αύξηση της οικονομικής δραστηριότητας. Οι θετικές επιπτώσεις αναφέρθηκαν ήδη στο σημείο 2.1. Οι αρνητικές επιπτώσεις επιδεινώνονται από τις ελλείψεις της περιβαλλοντικής πολιτικής. Υπάρχουν επίσης διαρθρωτικές επιπτώσεις που αφορούν τη χρήση παραγωγικών συντελεστών και την εξέλιξη των μεθόδων παραγωγής (βλέπε, επίσης, σημείο2.6. Για την πηγή βλέπε υποσημείωση 6 (σ. 12-14).

() Καθώς επίσης και η απουσία σχετικών μέτρων στη συμφωνία πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για την αλλαγή του κλίματος.

() Που ευθύνονται για το Ό των συνολικών εκπομπών CO2 στην ΕΕ, βλ. COM(96) 217, σημείο 4.6.

() Βλέπε: «Προς ένα δίκαιο και αποτελεσματικό καθορισμό των τιμών στις μεταφορές» COM(95) 691 τελικό και το Citizen's Network, COM(95) 601 και την αντίστοιχη γνωμοδότηση της ΟΚΕ (EE αριθ. C 212 της 22. 7. 1996).

() Βλέπε, επίσης, ΟΟΣΑ, οι επιπτώσεις του εμπορίου στο περιβάλλον, Παρίσι, 1994. Στη μελέτη αυτή εξετάζονται οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις του διεθνούς εμπορίου σε πέντε τομείς. Στη γεωργία, την αλιεία και τις μεταφορές παρατηρούνται αρνητικές επιπτώσεις που είναι αποτέλεσμα της πολιτικής προστατευτισμού και του ανεπαρκούς καταλογισμού του περιβαλλοντικού κόστους. Η καθιέρωση τομεακών πολιτικών αναμένεται ότι θα έχει θετικές επιπτώσεις. Οι προτεινόμενες λύσεις θα πρέπει οπωσδήποτε να είναι σύμφωνες με την αρχή «η ελευθέρωση του εμπορίου και η προστασία του περιβάλλοντος είναι δύο εξίσου σημαντικοί στόχοι». Βλέπε σημείο 27 της προαναφερθείσας περίληψης του προέδρου της συνέλευσης των υπουργών περιβάλλοντος των G7.

() ΟΟΣΑ/GD(96) 98.

() Στο άρθρο αυτό ρυθμίζονται - υπό όρους - οι τομείς [που αναφέρονται στις παραγράφους (α) έως και (ζ)] στους οποίους τα κράτη μέλη είναι ελεύθερα να θεσπίσουν ή να εφαρμόσουν μέτρα, παρά την επιφύλαξη των διατάξεων της ΓΣΔΕ.

() Λόγω της αντίδρασης των ΗΠΑ. Σύμφωνα με την παλαιά διαδικασία διευθέτησης διενέξεων, για την επικύρωση έπρεπε να υπάρχει ομοφωνία απόψεων.

() Όπως συνέβη, για παράδειγμα, με την «Πράξη για την απελευθέρωση της Κούβας και τη δημοκρατική αλληλεγγύη» που επικυρώθηκε από τον Πρόεδρο Clinton τον Ιούλιο του 1996.

() Βλέπε γνωμοδότηση ΟΚΕ ιδίως παρ. 2.6 (ΕΕ αριθ. C 212 της 22. 7. 1996) και τις τροποποιήσεις του Κοινοβουλίου στην πρόταση της Επιτροπής (95) 737 (ΕΕ αριθ. C 198 της 19. 6. 1996).

() Βλέπε: Candice Stevens, Synthesis Report, στο OECD Documents, Environmental Policies and Industrial Competitiveness, Παρίσι 1993, σ. 3: «Because they are market-based measures, the economic costs of achieving environmental standards should be generally less under systems of economic instruments (than under regulatory instruments)». Με παρόμοιο τρόπο αναφέρεται στο θέμα και η Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανίας και Επιχειρήσεων του ΟΟΣΑ προσδιορίζοντας τη θέση της όσον αφορά τις ΠΣΠ, στις 2 Φεβρουαρίου 1996: «Recognising that the benefits to be achieved by encouraging the use of market instruments MEA's generally should contain rules to implement PPP as applicable to the circumstances of each specific agreement».

() Έτσι, το Africa Resources Trust (ART), ένας ΜΚΟ από τη Ζιμπάμπουε παραπονείται σε επιστολή προς την ΟΚΕ ότι οι ΗΠΑ παρεμποδίζουν τις εξαγωγές δέρματος κροκοδείλων, που έχει παραχθεί με βάση το σύστημα της βιώσιμης διαχείρισης, με την θέσπιση νομοθετικών μέτρων που είναι αυστηρότερα από τις διατάξεις της σύμβασης CITES (για τα άγρια ζώα και φυτά που τελούν υπό απειλή), τη στιγμή που η General Motors έχει ελεύθερη πρόσβαση στις αγορές της χώρας του. Παρεμπιπτόντως, το ART συμφωνεί με την προσέγγιση της Επιτροπής στην ανακοίνωση.

() Το έγγραφο αυτό αφορά το βασικό θέμα του αντικειμένου «1» της ημερήσιας διάταξης της CTE «Η σχέση μεταξύ των διατάξεων του συστήματος πολυμερούς εμπορίου και εμπορικών μέτρων για περιβαλλοντικούς σκοπούς στα οποία περιλαμβάνονται και εκείνα βάσει των ΠΣΠ».

() Το περιεχόμενο της οποία έχει ως εξής: «που είναι απαραίτητα για την προστασία της ζωής ή της υγείας των ανθρώπων, των ζώων ή των φυτών».

() Στη σημείωση αυτή ορίζεται ότι η λήψη μέτρων επιτρέπεται εφόσον αυτά «... δεν εφαρμόζονται με τρόπο που εισάγει αυθαίρετες ή αδικαιολόγητες διακρίσεις μεταξύ χωρών στις οποίες επικρατούν οι ίδιες συνθήκες και δεν περιορίζουν με κεκαλυμμένο τρόπο το διεθνές εμπόριο...».

() Βλέπε, για παράδειγμα, τη θέση της UNICE, της 17. 7. 1996, σχετικά με το σημείο 1 της ημερήσιας διάταξης του CTE.

() Βλέπε και το ψήφισμα του ΕΚ (σημείο 12) που ακολουθεί την ίδια γραμμή (ΕΕ αριθ. C 166 της 10. 6. 1996, σ. 261).

() Βλέπε την παρέμβαση του Steve Charnovitz στην υψηλού επιπέδου συζήτηση στρογγυλής τραπέζης σχετικά με τη σχέση του πολυμερούς εμπορικού συστήματος με την εφαρμογή εμπορικών μέτρων στις ΠΣΠ. Ο Charnovitz αναφέρει μεγάλο αριθμό διεθνών εμπορικών συμβάσεων όπου ορίζονται σημαντικά κριτήρια που παρουσιάζουν ενδιαφέρον στα πλαίσια της συζήτησης για το περιβάλλον και αντίκεινται στους κανόνες του διεθνούς εμπορικού συστήματος. Βλέπε Rapport, σ. 19, 22-23, Ιανουάριος 1996, Χάγη. Προηγουμένως, ο Charnovitz παρατηρεί ότι παρόμοια κριτήρια πρέπει να εφαρμόζονται με μη διακριτικό τρόπο στις εμπορικές συμφωνίες.

() Βλέπε π.χ. τη θέση της ΕΕ στη συζήτηση με τις ΗΠΑ σχετικά με την εισαγωγή κρέατος που περιέχει ορμόνες.

() Πράγμα το οποίο δεν συμβαίνει σήμερα ούτε στην ΕΕ, ούτε αλλού.

() Την πρόταση αυτή υποστηρίζει η UNICE.

() Βλέπε επίσης τη γνωμοδότηση της ΟΚΕ σχετικά με τις προτεραιότητες των καταναλωτών, ΕΕ αριθ. C 295 της 7. 10. 1996, σ. 14, σημεία 2.7.5. - 2.7.7.

() Βλέπε επίσης ΟΟΣΑ, Εκθεση για το εμπόριο και την ανάπτυξη προς το (Υπουργικό) Συμβούλιο των χωρών του ΟΟΣΑ, σ. 31, Παρίσι 1995.

() Σχετικά με τον έλεγχο των διασυνοριακών μεταφορών επικίνδυνων ουσιών και τη διάθεση αυτών, 1989.

() Βλέπε ιδίως σημεία 2.3-2.5 της γνωμοδότησης που υιοθετήθηκε ομόφωνα (ΕΕ αριθ. C 18 της 22. 1. 1996).