Συμπεράσματα του Συμβουλίου

της 27ης Οκτωβρίου 2003

σχετικά με την Ευρωπαϊκή Στρατηγική για το Περιβάλλον και την Υγεία

(2003/C 268/02)

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,

I. ΥΠΕΝΘΥΜΙΖΟΝΤΑΣ ΟΤΙ:

1. Σύμφωνα με τα άρθρα 152 και 174 της Συνθήκης, κατά τον καθορισμό και την εφαρμογή όλων των πολιτικών και δράσεων της Κοινότητας εξασφαλίζεται υψηλού επιπέδου προστασία της υγείας του ανθρώπου, η δε πολιτική της Κοινότητας στον τομέα του περιβάλλοντος συμβάλλει, μεταξύ άλλων, στην προστασία της υγείας του ανθρώπου και στην προώθηση, σε διεθνές επίπεδο, μέτρων για την αντιμετώπιση των περιφερειακών ή παγκόσμιων περιβαλλοντικών προβλημάτων, στηρίζεται δε στην αρχή της προφύλαξης.

2. Σύμφωνα με τον ορισμό της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας (ΠΟΥ) "το περιβάλλον και η υγεία" συμπεριλαμβάνουν "τόσο τις άμεσες παθολογικές επιπτώσεις των χημικών ουσιών, της ακτινοβολίας και ορισμένων βιολογικών παραγόντων, όσο και τις επιπτώσεις (συχνά έμμεσες) στην υγεία και στην ευεξία του ευρέως φυσικού, ψυχολογικού, κοινωνικού και αισθητικού περιβάλλοντος, το οποίο περιλαμβάνει τη στέγαση, την αστική ανάπτυξη, τη χρήση γης και τις μεταφορές"(1).

3. Το Έκτο Πρόγραμμα Δράσης για το Περιβάλλον έθεσε ως στόχο του να συμβάλει στην επίτευξη "ενός υψηλού επιπέδου ποιότητας ζωής και κοινωνικής ευημερίας για τους πολίτες, παρέχοντας ένα περιβάλλον στο οποίο το επίπεδο ρύπανσης δεν θα επιφέρει επιβλαβείς επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία και στο περιβάλλον".

4. Στο κοινοτικό πρόγραμμα δράσης για τη δημόσια υγεία (2003-2008) περιλαμβάνονται στο φάσμα των δράσεων και των μέτρων υποστήριξης "η προαγωγή της υγείας και η πρόληψη των ασθενειών μέσω της αντιμετώπισης των καθοριστικών παραγόντων της υγείας σε όλες τις πολιτικές και δραστηριότητες της Κοινότητας".

5. Στα πολυετή προγράμματα-πλαίσια έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας έχουν περιληφθεί ειδικές δράσεις για το περιβάλλον και την υγεία, που παραμένουν σημαντικότατοι τομείς έρευνας.

6. Η κοινοτική στρατηγική για την αειφόρο ανάπτυξη μπορεί να αποτελέσει εργαλείο για την προώθηση της ενσωμάτωσης των διαστάσεων του περιβάλλοντος και της υγείας στις τομεακές πολιτικές.

7. Μια σημαντική διεθνής διαδικασία εγκαινιάστηκε στη Φρανκφούρτη το 1989 όταν οι Υπουργοί Περιβάλλοντος και Υγείας του Περιφερειακού Γραφείου για την Ευρώπη της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας ενέκριναν τον Ευρωπαϊκό Χάρτη για το Περιβάλλον και την Υγεία, ακολούθως δε με τις δηλώσεις του Ελσίνκι (1994) και του Λονδίνου (1999), που καθόρισαν την περαιτέρω δράση και ιδίως τα εθνικά προγράμματα δράσης για το περιβάλλον και την υγεία (National Environmental Health Action Plans - NEHAP) τα οποία ανέπτυξαν τα περισσότερα κράτη μέλη και οι υπό ένταξη χώρες. Επόμενο σταθμό αποτελεί η υπουργική διάσκεψη περιβάλλοντος και υγείας που θα γίνει τον Ιούνιο του 2004 στη Βουδαπέστη με θέμα "Το μέλλον των παιδιών μας".

8. Το περιβάλλον και η υγεία καταλαμβάνουν επίσης σημαντικότατη θέση στο πρόγραμμα δράσης σε παγκόσμια κλίμακα: ορισμένοι από τους στόχους που έθεσε η Παγκόσμια Σύνοδος Κορυφής για την Αειφόρο Ανάπτυξη (World Summit on Sustainable Development - WSSD) στο Γιοχάνεσμπουργκ, καθώς και οι Στόχοι της Χιλιετίας των Ηνωμένων Εθνών για την Ανάπτυξη, περιλαμβάνουν ζητήματα που αφορούν την υγεία του ανθρώπου σε σχέση με την υποβάθμιση του περιβάλλοντος.

II. ΕΚΤΙΜΩΝΤΑΣ ΤΑ ΕΞΗΣ:

9. Υπάρχει μια αυξανόμενη ανάγκη να διατυπωθεί σε κοινοτική κλίμακα μια σφαιρική και πολυτομεακή προσέγγιση-πλαίσιο για το συντονισμό των διαφόρων κοινοτικών προγραμμάτων δράσης, με σκοπό να εντοπιστούν και να χρησιμοποιηθούν όλες οι δυνητικές συνέργιες, ενώ θα αποφεύγονται τυχόν άσκοπες επικαλύψεις και θα εντοπίζονται πιθανά κενά και θέματα που χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης.

10. Έως σήμερα, οι περιβαλλοντικές εκτιμήσεις και οι πολιτικές δράσεις έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο, εστιάζοντας το ενδιαφέρον στους επιμέρους ρύπους εντός των επιμέρους στοιχείων του περιβάλλοντος. Ενώ λοιπόν θα πρέπει να καταβληθούν περαιτέρω προσπάθειες στην κατεύθυνση αυτή, σήμερα συνειδητοποιείται ολοένα και περισσότερο η ανάγκη να αντιμετωπιστούν οι επιπτώσεις συνδυασμού των επιβλαβών περιβαλλοντικών παραγόντων, της μεταφοράς ρύπων μεταξύ των διαφόρων στοιχείων του περιβάλλοντος και της έκθεσης στους ρύπους αυτούς επί μακρά χρονική περίοδο.

11. Κατά τη διερεύνηση της σχέσης μεταξύ περιβάλλοντος και υγείας θα πρέπει επίσης να εξετάζονται οι χημικές ουσίες μεγάλης παραγωγής και χρήσης για τις οποίες έχουμε πολύ λίγα στοιχεία σήμερα αλλά στις οποίες η έκθεση αναμένεται να είναι σημαντική. Στη συνάρτηση αυτή, η καινούργια πολιτική όσον αφορά τις χημικές ουσίες με το σύστημα REACH θα τελειοποιηθεί προκειμένου να γίνει ουσιαστικό εργαλείο για τη βελτίωση των σχετικών γνώσεων και την πρόληψη μελλοντικών κινδύνων για την ανθρώπινη υγεία.

12. Επιπλέον, οι κοινωνίες μας έχουν αποδειχθεί ευάλωτες στα ακραία κλιματικά φαινόμενα, με αποτέλεσμα σοβαρές συνέπειες για τη δημόσια υγεία. Δεδομένου ότι τα φαινόμενα αυτά αναμένεται να είναι συχνότερα και δριμύτερα, οι κοινωνίες μας θα πρέπει να βελτιώσουν την ικανότητά τους να αξιολογούν καλύτερα τις σχετικές επιπτώσεις και να προετοιμάζονται καλύτερα για τις συνθήκες αυτές.

13. Ορισμένες σημαντικές ασθένειες του ανθρώπου συνδέονται με την έκθεση του πληθυσμού, ιδίως των ευπαθών ομάδων όπως τα παιδιά στα διάφορα στάδια της ανάπτυξής τους, οι έγκυες γυναίκες, οι ηλικιωμένοι και οι μειονεκτούντες στον κοινωνικό και οικονομικό τομέα, σε ορισμένους περιβαλλοντικούς παράγοντες, σε κλειστούς ή ανοικτούς χώρους, για σύντομα διαστήματα ή επί μακρές περιόδους. Τα παιδιά είναι ιδιαίτερα ευπαθή, σε ορισμένους περιβαλλοντικούς παράγοντες και συνεπώς ενδέχεται να απαιτηθεί ένας πρόσθετος παράγων ασφάλειας όταν μελετώνται οι πραγματικοί κίνδυνοι για τα παιδιά. Πρέπει λοιπόν να αναληφθούν ειδικές δράσεις με σκοπό την προστασία της υγείας των παιδιών και την αύξηση του προσδόκιμου υγιούς ζωής τους.

14. Τα προβλήματα υγείας που συνδέονται με το περιβάλλον μπορεί να έχουν διαφορετικές επιπτώσεις σε άνδρες και γυναίκες. Είναι συνεπώς ανάγκη να διερευνηθεί περαιτέρω το πεδίο αυτό.

15. Ορισμένοι παράγοντες του εσωτερικού περιβάλλοντος επηρεάζουν τον επιπολασμό των αναπνευστικών νόσων του άσθματος και της αλλεργίας των παιδιών. Γι' αυτό πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στους εσωτερικούς χώρους κατά το μελλοντικό πρόγραμμα εργασιών. Τα μικρά παιδιά ζουν τον περισσότερο καιρό σε εσωτερικούς χώρους, και γι' αυτό οι ασφαλείς συνθήκες είναι βασικό ζήτημα. Επίσης, πολλοί εργαζόμενοι περνούν σημαντικότατο μέρος της ζωής τους στον εσωτερικό χώρο της εργασίας και είναι σημαντικό να είναι ασφαλές το περιβάλλον εργασίας. Συνεπώς είναι ουσιώδες να μειωθεί ή να εξαλειφθεί τελείως ο απαράδεκτος κίνδυνος που δημιουργεί το κάπνισμα.

III. ΕΠΙΚΡΟΤΕΙ:

16. Την ευρωπαϊκή στρατηγική για το περιβάλλον και την υγεία όπως εκτίθεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής(2), η οποία επικεντρώνεται για την πρώτη περίοδο (2004-2010) σε τέσσερα μείζονα προβλήματα υγείας (αναπνευστικά νοσήματα των παιδιών, άσθμα, αλλεργίες, νευροαναπτυξιακές διαταραχές, καρκίνος παιδικής ηλικίας, ενδοκρινικές διαταραχές) και έχει τρεις απώτερους στόχους, ήτοι να μειωθούν στην ΕΕ οι κίνδυνοι για την υγεία και η επιβάρυνση της υγείας από ασθένειες που προκαλούνται από περιβαλλοντικούς παράγοντες, να προσδιοριστούν και να προληφθούν οι νέες απειλές κατά της υγείας που προκαλούνται από περιβαλλοντικούς παράγοντες και να ενισχυθεί η ικανότητα της ΕΕ για χάραξη πολιτικής στον εν λόγω τομέα, διότι αποτελεί σημαντικό βήμα για τη θεμελίωση μιας συνεκτικής, μακροπρόθεσμης, ολοκληρωμένης κοινοτικής πολιτικής για την καταπολέμηση των κινδύνων κατά της υγείας και των κινδύνων που προκαλούνται από περιβαλλοντικούς παράγοντες, συμπεριλαμβανόμενων ειδικών μέτρων και ενεργειών.

17. Την πρόθεση της Επιτροπής να δημιουργήσει ένα ευρωπαϊκό ολοκληρωμένο σύστημα παρακολούθησης και ανταπόκρισης στους τομείς του περιβάλλοντος και της υγείας, το οποίο θα δημιουργήσει συνέργιες και θα διευκολύνει την κοινή χρήση δεδομένων και μεθοδολογιών ώστε να βελτιωθεί η κατανόηση της σχέσης περιβάλλοντος και υγείας.

IV. ΥΠΟΓΡΑΜΜΙΖΕΙ:

18. Την προστιθέμενη αξία που μπορεί να δημιουργηθεί μέσω του στενού συντονισμού μεταξύ του Έκτου Προγράμματος Δράσης για το Περιβάλλον, του κοινοτικού προγράμματος δράσης για την δημόσια υγεία (2003-2008) και του Έκτου Προγράμματος-πλαισίου για την Έρευνα και την Τεχνολογική Ανάπτυξη.

19. Την ανάγκη να εξασφαλιστεί ότι η Συμβουλευτική Ομάδα και οι τεχνικές ομάδες εργασίας που συνέστησε η Επιτροπή λαμβάνουν υπόψη τις εργασίες των επιστημονικών επιτροπών και άλλων συμβουλευτικών φορέων που παρέχουν συμβουλές στην Επιτροπή, προκειμένου να ενισχυθεί η συνέργια και να αποφευχθούν επικαλύψεις.

20. Την ανάγκη να αναπτυχθεί στενή συνεργασία μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών και να χρησιμοποιηθεί πλήρως η συμβολή επιστημονικών ιδρυμάτων και να προσκληθούν οι ΜΚΟ και άλλοι ενδιαφερόμενοι φορείς στην εφαρμογή της στρατηγικής.

21. Τη σημασία του να τεθούν, κατά τη σύνταξη του σχεδίου δράσης 2004-2010, συγκεκριμένοι επιχειρησιακοί και ποσοτικοί στόχοι, με βάση τις υφιστάμενες τράπεζες δεδομένων στους τομείς του περιβάλλοντος και της υγείας, προκειμένου να διασφαλισθεί ότι τα στοιχεία θα είναι ολοκληρωμένα. Πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην ανάπτυξη ευρύτερων μεθόδων αξιολόγησης των υγειονομικών επιπτώσεων, συστημάτων επιτήρησης των πληροφοριών και συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης, στην ανάπτυξη έγκυρων, αξιόπιστων και κατατοπιστικών δεικτών σε θέματα περιβάλλοντος και υγείας. Τα κοινά προγράμματα παρακολούθησης θα ήταν επίσης χρήσιμα για την ανταλλαγή εμπειριών και γνώσεων και θα συμπλήρωναν μερικές από τις ελλείψεις.

22. Την ανάγκη να στηριχθεί η εφαρμογή και ανάπτυξη της ευρωπαϊκής στρατηγικής για το περιβάλλον και την υγεία, μεταξύ άλλων μέσω των προγραμμάτων-πλαισίων για την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη, και να αποδοθεί ιδιαίτερη προσοχή τόσο στη δημιουργία υποδομής, όσο και στην παραγωγή, ανταλλαγή και διάδοση των γνώσεων.

23. Το γεγονός ότι η σωστή και αποτελεσματική προάσπιση, πληροφόρηση, εκπαίδευση και επικοινωνία, που θα στηρίζεται σε στέρεες γνώσεις είναι βασικός παράγοντας προώθησης της ευαισθητοποίησης του κοινού, ώστε να μπορεί να αποφεύγει τις γνωστές και τις νεοεμφανιζόμενες περιβαλλοντικές απειλές για την υγεία. Επιπλέον, η ευαισθητοποίηση του κοινού μπορεί να παίξει επίσης σημαντικό ρόλο στην εξασφάλιση επαρκούς στήριξης για την ανάπτυξη νέων πολιτικών διαχείρισης του κινδύνου.

24. Την ανάγκη να μελετηθεί πως θα συμπληρωθούν τα ρυθμιστικά μέσα με άλλους τύπους μέτρων, όπως για παράδειγμα πολιτικές που θα παρακινήσουν τους οικονομικούς παράγοντες και τους πολίτες να αναλάβουν θετική δράση στον τομέα του περιβάλλοντος και της υγείας.

25. Την ανάγκη να εξασφαλιστεί ότι θα αποδοθεί ιδιαίτερη προσοχή στα προβλήματα περιβάλλοντος και υγείας που παρουσιάζουν οι προσχωρούσες χώρες.

26. Την ανάγκη να αναπτυχθεί στενή συνεργασία με διεθνείς οργανισμούς, όπως η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας, το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον, η Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για την Αειφόρο Ανάπτυξη, η Οικονομική Επιτροπή των ΗΕ για την Ευρώπη και ο ΟΟΣΑ, με σκοπό την προώθηση της εξωτερικής διάστασης της στρατηγικής, λαμβάνοντας υπόψη τους στόχους που έθεσαν η Παγκόσμια Σύνοδος Κορυφής για την Αειφόρο Ανάπτυξη (WSSD) και η δήλωση των Ηνωμένων Εθνών για τη Χιλιετία.

V. ΚΑΛΕΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ:

27. Να εξασφαλίσει κατά τη θέσπιση και την εφαρμογή του "Προγράμματος δράσης 2004-2010" έναν ισχυρό σύνδεσμο και αλληλεπίδραση με τις σχετικές θεματικές στρατηγικές του Έκτου Προγράμματος Δράσης για το Περιβάλλον, του προγράμματος κοινοτικής δράσης για τη δημόσια υγεία, του Έκτου Προγράμματος Πλαισίου για την Έρευνα και την Ανάπτυξη και των άλλων σχετικών κοινοτικών προγραμμάτων με σκοπό τη συμβολή στη μελλοντική ανάπτυξη των στρατηγικών αυτών.

28. Να διασφαλίσει την τακτική αξιολόγηση και προσαρμογή της στρατηγικής και του σχετικού προγράμματος δράσης με βάση την επιστημονική γνώση και την πείρα που αποκτάται κατά την εφαρμογή.

29. Να αναπτύξει, κατά τον πρώτο κύκλο της στρατηγικής, τη βάση έρευνας για την κοινωνική και οικονομική αξιολόγηση των επιπτώσεων των πολιτικών και των μέτρων για την υγεία, με ιδιαίτερη έμφαση στην υγεία των παιδιών και άλλων ευπαθών ομάδων, με στόχο την υποστήριξη της χάραξης πολιτικής και την προώθηση της ένταξης ορισμένων πτυχών της υγείας στο νέο ολοκληρωμένο εργαλείο εκτίμησης των συνεπειών.

30. Να εξετάσει την πιθανότητα να περιληφθεί στον πρώτο κύκλο της στρατηγικής η έρευνα λιγότερο γνωστών κινδύνων κατά της υγείας και περιβαλλοντικών κινδύνων, ιδιαιτέρως δε η επίδραση του ευρύτερου φυσικού, ψυχολογικού, κοινωνικού και αισθητικού περιβάλλοντος στην υγεία και ευζωία του πληθυσμού όπως:

- οι παράγοντες εσωτερικών χώρων συμπεριλαμβανομένου του καπνίσματος,

- κοινωνικοοικονομικές συνιστώσες της περιβαλλοντικής υγείας,

- οι επιπτώσεις των αλλαγών του κλίματος,

- τα μη μολυσμένα ύδατα και

- ο θόρυβος.

31. Να εξασφαλίσει την κατάλληλη συμμετοχή του Συμβουλίου στην εξέλιξη του σχεδίου δράσης μέχρι την πανευρωπαϊκή υπουργική διάσκεψη περιβάλλοντος και υγείας που θα γίνει στη Βουδαπέστη.

32. Να συμβάλει, σε στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη και την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας στην προετοιμασία και τις επακόλουθες εργασίες της πανευρωπαϊκής υπουργικής διάσκεψης για το Περιβάλλον και την Υγεία με θέμα "Το μέλλον των παιδιών μας", και, στο πλαίσιο αυτό, να διασφαλίσει τη συνοχή μεταξύ του "Προγράμματος δράσης 2004-2010" και του προγράμματος δράσης "Υγεία και Περιβάλλον των παιδιών για την Ευρώπη" (CEHAPE).

VI. ΚΑΛΕΙ ΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ:

33. Να εξασφαλίσουν ενεργό ρόλο στην κοινωνία των πολιτών, τις μη κυβερνητικές οργανώσεις και τις οργανώσεις των πολιτών κατά την ανάπτυξη και εφαρμογή της στρατηγικής.

34. Να εξασφαλίσουν τη στενή οργανωτική συνεργασία όλων των αρμόδιων σε θέματα ελέγχου του περιβάλλοντος και της υγείας Οργάνων, δίδοντας ιδιαίτερη έμφαση σε δραστηριότητες επιτήρησης και παρακολούθησης, σε τοπικό, εθνικό και διεθνές επίπεδο.

(1) Περιβάλλον και υγεία. Ο ευρωπαϊκός χάρτης και παρατηρήσεις (Environment and health. The European Charter and commentary). Κοπεγχάγη, Περιφερειακό Γραφείο για την Ευρώπη του ΠΟΥ, 1990 (Περιφερειακές δημοσιεύσεις ΠΟΥ, Ευρωπαϊκή σειρά, αριθ. 35).

(2) Έγγρ. 10676/03 ENV 347 SAN 141.