C 404/24

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Βιώσιμη βιοοικονομία για την Ευρώπη: ενίσχυση της σύνδεσης οικονομίας, κοινωνίας και περιβάλλοντος»

(2019/C 404/05)

Εισηγητής : Jácint HORVÁTH (HU-PES), μέλος του δημοτικού συμβουλίου της Nagykanizsa Έγγραφο αναφοράς : Βιώσιμη βιοοικονομία για την Ευρώπη: ενίσχυση της σύνδεσης οικονομίας, κοινωνίας και περιβάλλοντος COM(2018) 673 final

ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Γενικές παρατηρήσεις

1. χαιρετίζει την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο « Βιώσιμη βιοοικονομία για την Ευρώπη: ενίσχυση της σύνδεσης οικονομίας, κοινωνίας και περιβάλλοντος », στην οποία προτείνεται ένα σχέδιο δράσης για την εφαρμογή της νέας ευρωπαϊκής στρατηγικής για τη βιοοικονομία τα επόμενα χρόνια· θεωρεί ότι η ίδια μπορεί να αναλάβει καίριο ρόλο στον διάλογο με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή·

2. θεωρεί ότι το εν λόγω σχέδιο δράσης είναι επαρκώς φιλόδοξο και ότι η υλοποίηση των μέτρων που περιλαμβάνονται σε αυτό είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής βιοοικονομίας με τον κατάλληλο ρυθμό·

3. πιστεύει ότι η ανάπτυξη της βιοοικονομίας ενέχει πολύ μεγάλο δυναμικό για την οικονομική μεγέθυνση και την απασχόληση, και επισημαίνει ότι η ανάπτυξη αυτή μπορεί να υλοποιηθεί μόνον εάν οι τοπικοί και οι περιφερειακοί φορείς συνεργάζονται στενά και επιδιώκουν κοινούς στόχους. H ΕτΠ τονίζει τη σημασία της βιώσιμης βιοοικονομίας για την επίτευξη των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης του ΟΗΕ·

4. είναι πεπεισμένη ότι οι ενωσιακές, εθνικές, περιφερειακές και τοπικές πρωτοβουλίες σε θέματα βιοοικονομίας πρέπει να εναρμονιστούν και να αξιοποιηθεί η πολυεπίπεδη διακυβέρνηση, προκειμένου να διαμορφωθούν οι βέλτιστες δυνατές συνθήκες για την ανάπτυξη της βιοοικονομίας στην Ευρώπη. Όπως σε άλλους τομείς, έτσι και στον τομέα της βιοοικονομίας, το τοπικό και το περιφερειακό επίπεδο διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην προώθηση της συνεργασίας μεταξύ των πανεπιστημίων, του βιομηχανικού κλάδου, των κυβερνήσεων και της κοινωνίας των πολιτών, χάρη στο πρότυπο της «τετραπλής έλικας».

5. υπογραμμίζει τις εξαιρετικές ευκαιρίες που προσφέρει η περίοδος 2021-2027 για την ανάπτυξη της βιοοικονομίας. Οι τοπικές και τις περιφερειακές αρχές κατέχουν καίριο ρόλο για την υλοποίηση της ενωσιακής πολιτικής για τη συνοχή, καθώς και πολλών περιφερειακών στρατηγικών έξυπνης εξειδίκευσης, βάσει των οποίων μπορούν να συγχρηματοδοτηθούν προγράμματα και έργα ενίσχυσης της βιοοικονομίας·

6. τονίζει επίσης ότι, από το 2021 και εξής, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχεδιάζει, αφενός μεν να καταστήσει υποχρεωτική την εκπόνηση σχεδίων δράσης για τη βιοοικονομία στο καταλληλότερο εδαφικό επίπεδο (πράγμα που σημαίνει ενίσχυση του ρόλου των τοπικών και περιφερειακών αρχών), αφετέρου δε να μεριμνά ώστε η διαχείριση των προγραμμάτων να γίνεται όσο το δυνατόν πλησιέστερα στους ενδιαφερόμενους κλάδους και πολίτες, σύμφωνα με τις αρχές της επικουρικότητας και της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης. Για την ανάπτυξη μιας βιώσιμης και κυκλικής βιοοικονομίας, οι δραστηριότητες πρέπει να είναι εδραιωμένες στο τοπικό και στο περιφερειακό επίπεδο, δεδομένου ότι ο τοπικός πληθυσμός γνωρίζει καλά τις αλυσίδες προστιθέμενης αξίας της περιφέρειάς του. Οι περιφέρειες επενδύουν στις βασικές υπηρεσίες και ικανότητες και, συνεπώς, η τοπική και η περιφερειακή προσέγγιση αποτελεί εγγύηση ισχυρών δεσμών με τις ιδιαιτερότητες και την εξειδίκευση της εκάστοτε περιφέρειας·

7. θεωρεί απαραίτητο, προκειμένου να υλοποιηθεί με επιτυχία το όραμα της όσο το δυνατόν μεγαλύτερης επέκτασης της βιοοικονομίας, να επανεξετάζεται τακτικά το νομικό πλαίσιο, ώστε να αρθούν και τα νομικά εμπόδια στις επενδύσεις·

8. είναι πεπεισμένη ότι η ανάπτυξη μιας βιώσιμης ευρωπαϊκής βιοοικονομίας θα δημιουργήσει θέσεις εργασίας, ειδικότερα στις παράκτιες και στις αγροτικές περιοχές, χάρη στην αυξημένη συμμετοχή των παραγωγών του πρωτογενούς τομέα στην τοπική βιοοικονομία. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των κλάδων της βιοοικονομίας, θα μπορούσαν να δημιουργηθούν ένα εκατομμύριο νέες θέσεις εργασίας έως το 2030·

9. παροτρύνει όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ να χαράξουν μια εθνική στρατηγική για τη βιοοικονομία έως το 2021, στο πλαίσιο του σχεδιασμού του επόμενου πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου της περιόδου 2021-2027, προκειμένου να διευκολυνθεί ο συντονισμός των αναπτυξιακών προγραμμάτων·

10. δεδομένου ότι το περιφερειακό επίπεδο είναι το πλέον κατάλληλο εδαφικό επίπεδο για την υλοποίηση των στρατηγικών βιοοικονομίας, ενθαρρύνει όλες τις περιφέρειες της Ευρώπης είτε να υιοθετήσουν σχέδια δράσης για τη βιοοικονομία έως τα τέλη του 2024, είτε να συμπεριλάβουν χωριστό κεφάλαιο για τη βιοοικονομία στη συνολική αναπτυξιακή τους στρατηγική· Επίσης, η ΕτΠ θεωρεί ότι, δεδομένου ότι οι οικολογικοί περιορισμοί της βιοοικονομίας υπερβαίνουν τους διοικητικούς, θα πρέπει να εξεταστεί και το ενδεχόμενο εφαρμογής διαπεριφερειακών στρατηγικών, προκειμένου να ενισχυθεί η διασυνοριακή και η διαπεριφερειακή συνεργασία (αδελφοποίηση, δημιουργία δικτύων) με περιφέρειες με παρόμοια χαρακτηριστικά. Ταυτόχρονα, οι συμπράξεις στον τομέα της βιοοικονομίας θα πρέπει να προωθηθούν στις μακροπεριφερειακές στρατηγικές και στις στρατηγικές για τις θαλάσσιες λεκάνες·

11. εύχεται οι οικολογικές δημόσιες συμβάσεις να επεκταθούν στο μέλλον στην ΕΕ όσο το δυνατόν περισσότερο και τονίζει ότι η ανάπτυξη της βιοοικονομίας είναι απαραίτητη για τον σκοπό αυτό· τονίζει ότι οι δημόσιες συμβάσεις αποτελούν ένα σημαντικό μέσο για τη στήριξη της ανάπτυξης των προϊόντων βιολογικής προέλευσης και των λύσεων στον τομέα της παραγωγής βιοπροϊόντων. Για να στηριχθεί και να επιτευχθεί αυτός ο στόχος απαιτείται συχνά στήριξη από την ΕΕ με τη μορφή μέτρων οικολογικού σχεδιασμού, προτύπων, κλιματικών και περιβαλλοντικών δηλώσεων προϊόντων, καθώς και με τη μορφή στρατηγικών που αποσκοπούν στην προώθηση μέτρων για την ανάπτυξη·

12. σημειώνει με ανησυχία ότι, σύμφωνα με πρόσφατο έγγραφο του Κοινού Κέντρου Ερευνών, «την περίοδο 2015-2030, περίπου το 11 % (πάνω από 20 εκατομμύρια εκτάρια) της γεωργικής γης στην ΕΕ πλήττεται από υψηλό δυνητικό κίνδυνο εγκατάλειψης, λόγω παραγόντων που σχετίζονται με τη βιοφυσική καταλληλότητα του εδάφους, τη διάρθρωση των γεωργικών εκμεταλλεύσεων και τη βιωσιμότητα της γεωργίας, τον πληθυσμό και τις περιφερειακές ιδιαιτερότητες» ( 1 ) . Υπό το πρίσμα των ανωτέρω παραμέτρων, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει το σημαντικό δυναμικό των εγκαταλελειμμένων γεωργικών εκτάσεων για την αύξηση της παραγωγής διαφόρων τύπων βιολογικών πόρων, υπό την προϋπόθεση ότι η εν λόγω διαφοροποιημένη χρήση δεν θέτει σε κίνδυνο τη γεωργική γη υψηλής φυσικής αξίας ούτε μειώνει τη βιοποικιλότητα και τις δυνατότητες αποκατάστασης των οικοτόπων και επαναφοράς των εκτάσεων σε κατάσταση άγριας φύσης·

13. υπενθυμίζει ότι, σε προηγούμενη γνωμοδότησή της σχετικά με τη μεταρρύθμιση της κοινής γεωργικής πολιτικής ( 2 ) , είχε τονίσει, όσον αφορά το περιβάλλον και τα τρόφιμα, την ανάγκη διπλασιασμού των εκτάσεων βιολογικής καλλιέργειας στα κράτη μέλη σε σύγκριση με το 2017 ή η εν λόγω καλλιέργεια να καλύπτει τουλάχιστον το 30 % της γεωργικής έκτασης των κρατών μελών·

14. συμμερίζεται τα συμπεράσματα της έκθεσης όσον αφορά την ενδιάμεση αναθεώρηση της δασικής στρατηγικής της ΕΕ, σύμφωνα με την οποία θα πρέπει να συντονιστεί η αναθεώρηση της δασικής στρατηγικής με τη μεταρρύθμιση της στρατηγικής για τη βιοοικονομία. Πρέπει να εναρμονιστούν οι ενωσιακές πολιτικές ενόψει της ανάπτυξης της δασικής βιοοικονομίας και της προώθησης της καινοτομίας·

Ενίσχυση και επέκταση των δραστηριοτήτων των κλάδων της βιοοικονομίας, αξιοποίηση του δυναμικού των επενδύσεων και των αγορών

15. πιστεύει ότι οι καινοτομίες στον τομέα της βιοοικονομίας προσελκύουν επί του παρόντος επενδυτές σε επιχειρήσεις μόνο εάν συνδέονται με την ανάπτυξη προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας. Θα πρέπει να βελτιωθούν τα καθεστώτα ενισχύσεων προκειμένου να αναπτυχθούν τεχνολογίες που σχετίζονται με βιολογικά προϊόντα χαμηλής εμπορικής αξίας, αλλά τα οποία προορίζονται να αντικαταστήσουν τα ορυκτά προϊόντα. Χρειάζονται σαφέστεροι μηχανισμοί τιμολόγησης για τους πόρους βιοενέργειας, χωρίς να παρέχονται λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τη χρήση αυτών. Η κατάλληλη τιμολόγηση των ορυκτών καυσίμων αποτελεί βασική προϋπόθεση ώστε να καταστεί η βιοοικονομία ανταγωνιστική·

16. είναι της άποψης ότι η θέσπιση ενός εναρμονισμένου συστήματος για τη ρύθμιση των προτύπων που αφορούν προϊόντα που παράγονται με βιώσιμο τρόπο και τα απόβλητα τους, καθώς και η εγγύηση της σταθερότητας αυτού του συστήματος σε επίπεδο κράτους μέλους θα ήταν ένα σημαντικό βήμα προόδου για τους οργανισμούς που ασχολούνται με την έρευνα, την ανάπτυξη και την παραγωγή βιολογικών προϊόντων·

17. καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να στηρίξει τις διαδικασίες παραγωγής και πώλησης προϊόντων βιολογικής προέλευσης στα κράτη μέλη της ΕΕ, καθώς και τον πολλαπλασιασμό των τεχνολογιών στον τομέα της βιώσιμης βιοοικονομίας. Η ΕΕ θα πρέπει να πρωτοστατήσει στον συγκεκριμένο τομέα, αναπτύσσοντας τεχνολογίες αιχμής για τη βιοοικονομία, με σκοπό να προωθήσει τη δημιουργία θέσεων εργασίας και να εξασφαλίσει την παροχή ποιοτικών βιολογικών προϊόντων·

18. τονίζει ότι οι ισχύουσες διατάξεις θα πρέπει να αποφεύγουν την υπερβολική γραφειοκρατεία στους χρήστες των βιολογικών πόρων. Επί του παρόντος, οι εν λόγω υποχρεώσεις υποβολής εκθέσεων σχετικά με ζητήματα που αφορούν τη βιωσιμότητα και την οικονομία (και για τους επιχειρηματικούς εταίρους) καθορίζονται τόσο από τους κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων όσο και από την οδηγία για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (RED II). Επιπλέον, πρέπει να αποφεύγεται η μικροδιαχείριση της χρήσης των διαφόρων βιολογικών πόρων, με την προϋπόθεση ότι οι πόροι αυτοί πληρούν τις απαιτήσεις μείωσης των επιπτώσεων στο κλίμα και βελτίωσης της βιωσιμότητας. Συγκεκριμένα, στα βιοδιυλιστήρια, χρησιμοποιούνται διαφορετικές ροές πόρων για πολλούς και διαφορετικούς σκοπούς, συμπεριλαμβανομένων των βιοκαυσίμων·

19. θεωρεί ότι η ανάπτυξη της βιοοικονομίας, ιδίως στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες, συνδέεται με συγκεκριμένα σχέδια και ότι η ανάπτυξη των εμβληματικών καινοτομιών καθιστά δυνατή την παρακολούθηση των εξελίξεων. Όσον αφορά τη BIOEAST και παρόμοιες πρωτοβουλίες που αφορούν περισσότερα από ένα κράτη μέλη, η ΕτΠ προτείνει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ενθαρρύνει την ενίσχυση των θετικών συνεργειών μέσω θεματικών προγραμμάτων και επιχορηγήσεων. Είναι σημαντικό η διασύνδεση μεταξύ των δραστηριοτήτων μεταφοράς τεχνολογίας και των πόρων βιομάζας των περιφερειών να οδηγήσει σε απτά αποτελέσματα για την κοινωνία, που να αποδεικνύουν ότι η βιώσιμη βιοοικονομία είναι η «οικολογική καρδιά» της κυκλικής οικονομίας·

20. πιστεύει ότι, προκειμένου να επιταχυνθεί η ενεργειακή μετάβαση και να καταστεί η ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές πιο ανταγωνιστική στην αγορά σε σύγκριση με τα ορυκτά καύσιμα —χωρίς αυτό να θεωρείται μη εγκεκριμένη κρατική ενίσχυση— θα πρέπει να εξεταστεί η προσαρμογή της οδηγίας για τη φορολογία της ενέργειας και των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις·

21. χαιρετίζει το γεγονός ότι, κατά τα προσεχή έτη, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχεδιάζει να θέσει σε εφαρμογή ένα μέσο στήριξης των πολιτικών για την αντιμετώπιση των κατά τόπους ανισορροπιών στη βιοοικονομία, αλλά τονίζει την ανάγκη να διασφαλιστεί ότι το μέσο αυτό θα λειτουργεί τουλάχιστον έως το τέλος του 2027, προκειμένου να μειωθούν αποτελεσματικά οι κατά τόπους ανισότητες που έχουν ανακύψει στο παρελθόν σε αυτόν τον τομέα·

22. επικροτεί την ενσωμάτωση της βιοτεχνολογίας στις στρατηγικές έξυπνης εξειδίκευσης (RIS3) σε διάφορες χώρες της ΕΕ. Οι στρατηγικές έξυπνης εξειδίκευσης, η προετοιμασία των οποίων συνιστά εκ των προτέρων αιρεσιμότητα για την πρόσβαση στα ενωσιακά κονδύλια για την έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία —για την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020— είναι ταυτόχρονα και μέσα πολιτικής δράσης, τα οποία, με τη σύνθεση μιας εικόνας με τα περιφερειακά και κατά τόπους χαρακτηριστικά, τους τεχνολογικούς τομείς και τις προτεραιότητες, αποτελούν σημεία αναφοράς για την υλοποίηση πολιτικών. Επιπλέον, η ΕτΠ θεωρεί ότι οι περιφερειακές στρατηγικές έξυπνης εξειδίκευσης στον τομέα της βιοοικονομίας είναι αποτελεσματικότερες εάν στηρίζονται σε συντονισμένες προσπάθειες, τόσο μεταξύ γειτονικών περιφερειών όσο και σε επίπεδο κρατών μελών, όχι μόνο από πλευράς οικολογικής βιωσιμότητας και βιοποικιλότητας, αλλά και από πλευράς αξιοποίησης του δυναμικού της βιοοικονομίας·

23. Η ΕτΠ θεωρεί απαραίτητο να ενισχυθεί η στήριξη της βιοτεχνολογίας, τόσο από πλευράς προτεραιοτήτων έρευνας και καινοτομίας (Ε & Α) όσο και από πλευράς επενδυτικών προτεραιοτήτων. Χάρη στη βάση γνώσεων και στα εργαλεία της, η βιοτεχνολογία είναι σε θέση, επειδή αποτελεί τον σύνδεσμο μεταξύ των σταδίων επεξεργασίας της βιομάζας, όχι μόνο να μειώσει τις αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον, αλλά και να προωθήσει την ανάπτυξη βιομηχανιών βιοπροϊόντων με βιώσιμο τρόπο·

24. συμφωνεί με τη δράση 1.5 του σχεδίου δράσης, η οποία προβλέπει την ανάπτυξη 300 βιώσιμων βιοδιυλιστηρίων ( 3 ) . Η ΕτΠ προτείνει, κατά την κατασκευή ενός νέου βιοδιυλιστηρίου, με βάση τα δεδομένα από το ενιαίο σύστημα δεικτών και παρακολούθησης, να βοηθηθούν οι λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες στον τομέα της βιοοικονομίας να καλύψουν τις ανάγκες τους, σύμφωνα με τους κανόνες και τις επιχορηγήσεις της ΚΓΠ και το 9ο πρόγραμμα-πλαίσιο. Η εισαγωγή τεχνολογικών καινοτομιών σε συνδυασμό με την ανάπτυξη των σχετικών συστημάτων μεταφοράς γνώσεων θα εξασφαλίσει την περιβαλλοντικά ορθή εκμετάλλευση του δυναμικού των οικοσυστημάτων, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε βιώσιμες αλυσίδες προστιθέμενης αξίας της βιομάζας·

25. πιστεύει ότι προϋπόθεση για τη βελτιστοποίηση, τον μετασχηματισμό και την ολοκλήρωση των αλυσίδων προστιθέμενης αξίας είναι η ενεργός συμμετοχή των τοπικών και των περιφερειακών ενδιαφερομένων —και δη των μικρών και των μεσαίων επιχειρήσεων— έτσι ώστε να συμπεριληφθεί ολόκληρη η επιχειρηματική αλυσίδα πέραν των πρωτογενών παραγωγών. Είναι δε σημαντικό να στηριχθεί ο ενεργός τεχνολογική και επιχειρηματική μετάβαση των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων στη βιοοικονομία·

Ταχεία ανάπτυξη τοπικών βιοοικονομιών σε ολόκληρη την Ευρώπη

26. συνιστά στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να δώσει ιδιαίτερη προσοχή στην ενημέρωση των διοικητικών υπαλλήλων των δήμων και των αγροτικών ζωνών, προκειμένου να ενσωματώσουν τις δυνατότητες παραγωγής και επεξεργασίας της βιομάζας στις διαδικασίες στρατηγικού σχεδιασμού και μακροπρόθεσμης κατάρτισης του προϋπολογισμού·

27. τονίζει ότι οι διαβουλεύσεις μεταξύ γειτονικών περιφερειών θα πρέπει να καθιστούν δυνατή την ανάπτυξη τεχνολογιών και λύσεων για τη βιολογική και την κυκλική γεωργία στο πλαίσιο της αμοιβαίας συνεργασίας·

28. εκτιμά ότι οι μεγάλες πόλεις θα πρέπει να μετατραπούν σε σημαντικούς πόλους κυκλικής βιοοικονομίας. Η κυκλική διαχείριση των υλικών και η ανακύκλωση (ή ανάλογα με την περίπτωση, η αναγέννηση) των αποβλήτων, συμπεριλαμβανομένων των οργανικών αποβλήτων, στις πόλεις είναι μείζονος σημασίας και η εφαρμογή των διεργασιών αυτών απαιτεί όχι μόνο υποδομές και συστήματα συλλογής, επεξεργασίας και ανακύκλωσης (ή αναγέννησης), αλλά και την ευαισθητοποίηση των πολιτών. Η ΕτΠ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προβεί σε συντονισμένες ενέργειες για τη διάθεση των απαιτούμενων πόρων· τούτο περιλαμβάνει επίσης την από κοινού και συμπληρωματική ανάπτυξη των τεχνολογικών προσαρμογών και των συστημάτων μεταφοράς γνώσης·

29. θεωρεί, ειδικότερα, ότι, στην πραγματικότητα, ούτε η στρατηγική ούτε το σχέδιο δράσης δεν εξετάζουν διαχειριστικά ζητήματα. Προκειμένου να υλοποιηθούν οι διαδικασίες που αναπτύσσονται στο σχέδιο δράσης, θα πρέπει να ανατεθούν σαφείς αρμοδιότητες στους σχετικούς φορείς και με πλήρη σεβασμό της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης, προκειμένου να εξασφαλιστεί η αποτελεσματική και αποδοτική εφαρμογή καθενός από τα στοιχεία της στρατηγικής·

30. θεωρεί απαραίτητη την εναρμόνιση της νομοθεσίας, δεδομένου ότι τα 28 κράτη μέλη εφαρμόζουν επί του παρόντος διαφορετικούς κανόνες στις ροές βιομάζας που αποτελούν τις κύριες πρώτες ύλες των αλυσίδων προστιθέμενης αξίας της βιοοικονομίας και τις ροές αποβλήτων που προκύπτουν από τη μεταχείρισή τους

31. είναι της άποψης ότι οι οργανισμοί (όπως το δίκτυο European Chemical Regions Network), οι πλατφόρμες (όπως η Bio-Based Industries Consortium) και οι συνεργατικοί σχηματισμοί που είναι σε θέση να μεγιστοποιήσουν τα αποτελέσματα και το δυναμικό γνώσης των τοπικών και των περιφερειακών πρωτοβουλιών μπορούν να προωθήσουν αποτελεσματικά τις διαδικασίες βιοοικονομίας. Θα είναι ιδιαίτερα σημαντικό, στο μέλλον, αυτοί οι φορείς να συμπεριληφθούν στα συστήματα μεταφοράς γνώσης·

Κατανόηση των οικολογικών ορίων της βιοοικονομίας

32. προτείνει να χρησιμοποιούνται ως βάση για την αξιολόγηση του δυναμικού παραγωγής βιομάζας τα οικολογικά όρια και οικοσυστήματα και όχι τα διοικητικά όρια. Για να επιτευχθούν οι στόχοι του σχεδίου δράσης, οι παραγόμενες ποσότητες βιομάζας θα πρέπει να αξιολογούνται με ακρίβεια και να καταγράφονται σε ένα ενιαίο σύστημα. Για τον σκοπό αυτό απαιτείται συντονισμένη συνεργασία μεταξύ των περιφερειών και είναι σημαντικό να αναπτυχθούν και να καθοριστούν τυποποιημένες μέθοδοι μέτρησης και ελέγχου για την εν λόγω αξιολόγηση·

33. επικροτεί την υποστήριξη που παρέχει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σύμφωνα με τη δράση 3.2 του σχεδίου δράσης, στην ανάπτυξη χαρτογραφικών και στατιστικών συστημάτων για την παρακολούθηση των οικοσυστημάτων. Ωστόσο, η ΕτΠ προτείνει την ανάπτυξη και εφαρμογή ενός ενιαίου ευρωπαϊκού συστήματος δεικτών για την παρακολούθηση της παραγωγής βιομάζας. Είναι σημαντικό να δημιουργηθεί ένα ενιαίο πλαίσιο πληροφοριών για τη χρήση τεχνολογιών επεξεργασίας των πρώτων υλών και τη βελτιστοποίηση της λειτουργίας τους από πλευράς ενεργειακής απόδοσης, προστασίας του περιβάλλοντος και υλικοτεχνικής διαχείρισης της βιομάζας·

34. προτείνει την ανάπτυξη ενιαίου συστήματος δεικτών ικανού να παρέχει πληροφορίες για τη δραστηριότητα των περιφερειών μέσω βασικών και ειδικών δεικτών. Όσον αφορά τους βασικούς δείκτες, προτείνεται να παρακολουθούνται οι ακόλουθες παράμετροι: 1) ΑΕγχΠ ανά περιφέρεια (ποσοστό επί του εθνικού ΑΕγχΠ), 2) διεθνής δραστηριότητα έρευνας-ανάπτυξης-καινοτομίας, 3) εξοικονόμηση ενέργειας από ορυκτά καύσιμα, 4) μειώσεις εκπομπών και δη της αμμωνίας (NH 3 ) και των σημαντικών αερίων του θερμοκηπίου (CO 2 , CH 4 ) και 5) παραγωγή ανανεώσιμης ενέργειας (στην προκειμένη περίπτωση προτείνεται να τυποποιηθεί ο τρόπος μέτρησης). Οι ειδικοί δείκτες για τον προσδιορισμό των επιδόσεων των περιφερειών σε σχέση με το σχέδιο δράσης της στρατηγικής για τη βιοοικονομία θα είναι οι εξής: 1) αριθμός νέων θέσεων εργασίας (που συνδέονται με την ανάπτυξη της βιοοικονομίας), 2) ρόλος της βιοοικονομίας όσον αφορά τις περιφερειακές επιδόσεις, 3) μέγεθος των προσπαθειών για τη διατήρηση και την ανάπτυξη της βιοποικιλότητας (κονδύλια που διατίθενται) και 4) προστασία του περιβάλλοντος και μείωση της ποσότητας των αποβλήτων·

35. θεωρεί ότι η επέκταση των διασυνοριακών συστημάτων που υποστηρίζουν τόσο τις διαδικασίες καινοτομίας όσο και τις ευκαιρίες συνεργασίας, ειδικά για την ανάπτυξη της βιοοικονομίας, συμβάλλει αποτελεσματικά στον διασυνοριακό συντονισμό των στρατηγικών στις γειτονικές περιοχές. Η συνεργασία που επικεντρώνεται σε παρόμοιες περιβαλλοντικές, κοινωνικές και οικονομικές προσεγγίσεις μπορεί να καθοδηγήσει την εξειδίκευση της κατάρτισης σε τοπικό επίπεδο και να έχει επίσης θετικό αντίκτυπο στα ποσοστά απασχόλησης ανά τομέα·

36. συνιστά τόσο την προώθηση μηχανισμών για την επίτευξη συμβιβασμών μεταξύ της βιοποικιλότητας και της παραγωγής όσο και την αναζήτηση συνεργειών μεταξύ των διαφόρων πολιτικών. Η επιτάχυνση της κλιματικής αλλαγής οδηγεί επίσης σε αλλαγές σε μικροπεριφερειακό επίπεδο·

37. ζητεί την ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου αναπτυξιακού πλαισίου που θα συμβάλλει στον συντονισμό των μέτρων πολιτικής για το κλίμα σε επίπεδο ΕΕ, προκειμένου να καταπολεμηθούν η απώλεια βιοποικιλότητας και οι αλλαγές του περιβάλλοντος με τη διατήρηση και τη βελτίωση των πόρων και της γονιμότητας του εδάφους·

38. επικροτεί τη θέσπιση μιας στρατηγικής για τη βιοοικονομία, η οποία θα συνάδει με τους στόχους βιωσιμότητας και θα συνοδεύεται από ένα σχέδιο δράσης, ο ακρογωνιαίος λίθος του οποίου είναι, αφενός, η προστασία των ζωνών παραγωγής από την υπερεκμετάλλευση και, αφετέρου, η παράλληλη αξιοποίηση του δυναμικού της βιομάζας. Η ΕτΠ επικροτεί επίσης την προστασία των πόρων που χρησιμοποιούνται ως βάση για την παραγωγή και καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξασφαλίσει στις περιφέρειες μια δικαιότερη πρόσβαση σε κονδύλια για την ενημέρωση των πολιτών·

Χρηματοδότηση της βιοοικονομίας

39. εκφράζει την ικανοποίησή της για το ότι οι προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο της περιόδου 2021-2027 έχουν ως στόχο να δώσουν σημαντική ώθηση στη συστημική έρευνα και καινοτομία στα πεδία και τους τομείς που καλύπτει η βιοοικονομία, ιδίως με τα 10 δισεκατ. ευρώ ( 4 ) που έχουν προβλεφθεί για το κεφάλαιο «Τρόφιμα και φυσικοί πόροι» του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», δηλαδή ποσοστό περίπου 10 % του προϋπολογισμού ( 5 ) . Η ΕτΠ επικροτεί ιδιαίτερα τη συμπερίληψη των «Βιώσιμων, χωρίς αποκλεισμούς και κυκλικών βιολογικών λύσεων» στους οκτώ τομείς εταιρικών σχέσεων του προγράμματος·

40. τονίζει, ωστόσο, ότι η ανάπτυξη της βιοοικονομίας απαιτεί μια ολιστική προσέγγιση, πράγμα που σημαίνει επίσης ότι η χρηματοδότησή της απαιτεί ταυτόχρονη και συντονισμένη χρήση διαφόρων πηγών. Η ΕτΠ θεωρεί αναγκαίο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ενισχύσει τη συμπληρωματικότητα πολλών χρηματοδοτικών μέσων και να αναπτύξει τα κατάλληλα μέσα για τον συντονισμό των πόρων του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης, του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου +, του Ευρωπαϊκού Ταμείου Θάλασσας και Αλιείας, της κοινής γεωργικής πολιτικής, καθώς και των πόρων που διατίθενται υπέρ της έρευνας-ανάπτυξης-καινοτομίας και των χρηματοδοτικών μέσων του προγράμματος InvestEU με σκοπό την παροχή της δυνατότητας στα κράτη μέλη και στις περιφέρειες να αξιοποιούν στο ακέραιο τα διαθέσιμα κονδύλια σε δράσεις στήριξης της βιοοικονομίας·

41. τονίζει τη σημασία του προγράμματος InvestEU ως μελλοντικής πηγής χρηματοδότησης της βιοοικονομίας· ζητεί, ως εκ τούτου, να εξακολουθήσει η χρηματοδότηση της βιοοικονομίας και να συνεχίσει τούτη να αποτελεί έναν από τους τομείς που καλύπτονται από το πρόγραμμα InvestEU·

42. υπενθυμίζει ότι ο προγραμματισμένος στόχος για τη διάθεση ποσοστού 25 % του προϋπολογισμού της ΕΕ, ως συμβολή στην επίτευξη των στόχων για την κλιματική αλλαγή, δεν επαρκεί για την επίτευξη των στόχων της συμφωνίας του Παρισιού. Η ΕτΠ είχε ήδη δηλώσει στη γνωμοδότησή της για το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο της περιόδου 2021-2027 ( 6 ) ότι η πρόταση για τις επόμενες δημοσιονομικές προοπτικές θα πρέπει να στοχεύει στην αύξηση αυτών των αναλήψεων υποχρεώσεων σε ποσοστό άνω του 30 %, γεγονός που θα συμβάλει στην απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές στον τομέα της ενέργειας, της βιομηχανίας και του συστήματος μεταφορών, καθώς και στη μετάβαση σε μια κυκλική οικονομία. Οι στόχοι αυτοί προωθούν την ανάπτυξη της βιοοικονομίας με τον κατάλληλο ρυθμό·

43. επαναλαμβάνει ότι η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τον κανονισμό του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, που θεσπίζει το πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα και την καινοτομία «Ορίζων Ευρώπη», περιλαμβάνει την αιτιολόγηση ειδικών μέτρων για τις εξόχως απόκεντρες περιοχές της ΕΕ όσον αφορά την πρόσβασή τους σε διατομεακά προγράμματα της Ένωσης, λαμβανομένης υπόψη της διαρθρωτικής, κοινωνικής και οικονομικής τους κατάστασης. Η ΕτΠ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι αυτή η αναγνώριση δεν αντικατοπτρίζεται στο προτεινόμενο κείμενο, πράγμα που θα δυσχεράνει τον συνυπολογισμό στο πρόγραμμα των ιδιαίτερων αναγκών αυτών των περιφερειών και των μοναδικών τους πλεονεκτημάτων ως πεδίων δοκιμής για την έρευνα και την καινοτομία σε τομείς όπως η βιοοικονομία και η κλιματική αλλαγή, σύμφωνα με τις στρατηγικές τους έξυπνης εξειδίκευσης·

Εκπαίδευση, κατάρτιση και ευαισθητοποίηση όσον αφορά τη βιοοικονομία

44. εκφράζει την ανησυχία της για τις στατιστικές που καταδεικνύουν ότι η μέση ηλικία των παραγωγών και των επιχειρηματιών που δραστηριοποιούνται στη βιοοικονομία αυξάνεται κάθε χρόνο. Εάν μια νεότερη γενιά δεν αντικαταστήσει τον γηράσκοντα πληθυσμό και δεν επιτευχθούν η μεταφορά γνώσεων και η απαραίτητη απόκτηση νέων δεξιοτήτων και προσόντων, απειλείται η μελλοντική προσφορά επαρκών —και αυξανόμενων— ποσοτήτων ποιοτικών τροφίμων. Θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην ανάπτυξη κατάλληλων συστημάτων μεταφοράς γνώσης στους τομείς της βιοοικονομίας και στις καινοτόμες, κοινωνικές, οικονομικές και οικολογικές διαστάσεις της διατομεακής συνδεσιμότητας·

45. θεωρεί ότι το εργατικό δυναμικό που απαιτείται για βιώσιμες αλυσίδες προστιθέμενης αξίας βιολογικής βάσης, προσαρμοσμένες στο οικοσύστημα, θα είναι διαθέσιμο μακροπρόθεσμα, εφόσον καταβληθούν προσπάθειες για την αντιμετώπιση των εξειδικευμένων αναγκών των βιοοικονομικών κλάδων σε εργατικό δυναμικό μέσω προοδευτικών και συνεκτικών εκπαιδευτικών ενοτήτων, αρχής γενομένης από την πρωτοβάθμια εκπαίδευση, καθώς και ενοτήτων κατάρτισης και διά βίου μάθησης, οι οποίες εκπονούνται στα κράτη μέλη βάσει της ανοικτής μεθόδου συντονισμού. Η ΕτΠ πιστεύει ότι η ανάπτυξη αυτών των ενοτήτων είναι απολύτως αναγκαία, δεδομένου ότι οι γνώσεις σχετικά με την περιβαλλοντική αγωγή και τη βιωσιμότητα θα πρέπει να μεταφερθούν σε όλα τα επίπεδα εκπαίδευσης, καθώς και στους τομείς της κατάρτισης και της διά βίου μάθησης· καλεί, στο πλαίσιο αυτό, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να βοηθήσει τα κράτη μέλη να προσδιορίσουν από κοινού και να καθορίσουν κοινούς στόχους καθώς και τα μέσα για την επίτευξή τους σε επίπεδο ΕΕ·

46. τονίζει ότι η δημιουργία ζήτησης στην αγορά βιολογικών προϊόντων είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη της βιοοικονομίας. Εφιστά δε την προσοχή στην ανάγκη για μέτρα ευαισθητοποίησης, αλλά και στήριξης της ζήτησης, η οποία απαιτεί τη συνεργασία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, των περιφερειών και των δήμων.

Βρυξέλλες, 26 Ιουνίου 2019. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών Karl-Heinz LAMBERTZ

(1) «Agricultural Land Abandonment in the EU within 2015-2030» (Εγκατάλειψη γεωργικών εκτάσεων στην ΕΕ κατά την περίοδο 2015-2030), JRC Policy Insights [Αναλύσεις πολιτικής του ΚΚΕρ] (Οκτώβριος 2018), διατίθενται στη διεύθυνση https://ec.europa.eu/jrc/sites/jrcsh/files/jrc113718.pdf

(2) Βλέπε γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Μεταρρύθμιση της ΚΓΠ» (COR-2018-03637).

(3) ΟΟΣΑ, Meeting Policy Challenges for a Sustainable Bioeconomy (Αντιμετώπιση των προκλήσεων για μια βιώσιμη βιοοικονομία), 2018, ISBN 9789264292345· BIO-TIC, A roadmap to a thriving industrial biotechnology sector in Europe (Χάρτης πορείας για έναν ακμάζοντα κλάδο της βιοτεχνολογίας στην Ευρώπη), 2015.

(4) COM(2018) 435, Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση του προγράμματος-πλαισίου έρευνας και καινοτομίας «Ορίζων Ευρώπη» και των κανόνων συμμετοχής και διάδοσής του (7/6/2018).

(5) COM(2018) 321, Ένας σύγχρονος προϋπολογισμός για μια Ένωση που προστατεύει, ενδυναμώνει και υπερασπίζεται τους πολίτες της – Πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο 2021-2027 (2/5/2018).

(6) COR-2018-02389.