28. 2. 91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. Ο 53/1 
II 
(Προπαρασκευαστικές πράξεις) 
ΕΠΙΤΡΟΠΗ 
Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για την έγκριση της ετήσιας έκθεσης 1990/91 επί της 
οικονομικής κατάστασης της Κοινότητας και για τη θέσπιση των κατευθύνσεων της ακολουθη­
τέας στην Κοινότητα οικονομικής πολιτικής για το 1991 (ετήσια οικονομική έκθεση 1990/91) 
ϋΟΜ(90) 613 τελικό 
(91/0 53/01) 
ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ, 
Έχοντας υπόψη: 
τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, 
την απόφαση 90/141/Ε()Κ του Συμβουλίου της 12ης Μαρτίου 1990 για την επίτευξη ποοδευτικής 
σύγκλισης των οικονομικών πολιτικών και αποτελεσμάτων κατά το πρώτο στάδιο της 
οικονομικής και νομισματικής ένωσης (!), και ιδίως το άρθρο 4, 
την πρόταση της Επιτροπής, 
τη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, 
τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, 
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ: 
Άρθρο 1 
Εγκρίνεται η ετήσια οικονομική έκθεση 1990/91, που επισυνάπτεται στην παρούσα απόφαση 
και θεσπίζονται οι κατευθύνσεις της ακολουθητέας στην Κοινότητα οικονομικής πολιτικής για 
το 1991, οι οποίες περιέχονται στην έκθεση αυτή. 
Άρθρο 2 
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στα κράτη μέλη. 
0) ΕΕ αριθ. ί 78 της 24. 3. 1990, σ. 13. 
Αριθ. Ο 53/2 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 28. 2. 91 
ΕΤΗΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 1990 
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΣΤΗ ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΤΟΥ 1990: 
ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΝΟΜΙΣΜΑΉΚΗ ΕΝΩΣΗ 
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 
ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σελίδα 
I. ΕΠΙΔΕΙΝΩΣΗ ΤΩΝ ΜΕΣΟΠΡΟΘΕΣΜΩΝ ΠΡΟΟΠΤΙΚΩΝ 4 
Α. Επιβράδυνση του ρυθμού οικονομικής ανάπτυξης της Κοινότητας το 1990 5 
1. Στις περισσότερες χώρες επιβραδύνεται ο ρυθμός της οικονομικής ανάπτυξης 5 
2. Στη Γερμανία συνεχίζεται όμως η ισχυρή επέκταση 6 
Β. Το διεθνές περιβάλλον επιδεινώνεται 7 
1. Οι οικονομικές επιπτώσεις της αύξησης της τιμής του πετρελαίου 7 
2. Αργός ρυθμός ανάπτυξης των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής και έντονη πλην όμως 
επιβραδυνόμενη ανάπτυξη στην Ιαπωνία 10 
3. Επιβράδυνση του διεθνούς εμπορίου 10 
Γ. Η εικόνα για το 1991 και 1992 11 
II. ΟΙ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΟΛΙΏΚΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ 
ΚΑΙ ΝΟΜΙΣΜΑΉΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 11 
Α. Διατήρηση της σταθερότητας και του αναπτυξιακού κλίματος 12 
1. Αποφυγή της σπειροειδούς πληθωριστικής διαδικασίας 12 
2. Διαφύλαξη των θεμελιωδών προϋποθέσεων συνεχούς ανάπτυξης και δημιουργίας θέσεων απα­
σχόλησης 14 
Β. Η εκμετάλλευση των δυνατοτήτων της Κοινότητας 15 
1. Ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς 15 
2. Βελτίωση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής 16 
3. Διαρθρωτική προσαρμογή και ευελιξία της αγοράς απασχόλησης 16 
4. Η πρόκληση στον τομέα της προστασίας του περιβάλλοντος 17 
Γ. Πολιτικές για τη βελτίωση της σύγκλισης 18 
1. Σύγκλιση τιμών και κόστους 18 
2. Η σύγκλιση των δημοσιονομικών πολιτικών 20 
3. Σύγκλιση των εξωτερικών θέσεων 22 
28. 2. 91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. Ο 53/3 
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΣΤΗ ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΤΟΥ 1990: 
ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ 
ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
Από την 1η Ιουλίου 1990 η Κοινότητα έχει εισέλθει στο πρώτο 
στάδιο της οικονομικής και νομισματικής ένωσης. Η επι­
τυχία του πρώτου σταδίου θα έχει ζωτική σημασία για τη 
δημιουργία της οικονομικής και νομισματικής ένωσης. Για 
να στεφθεί από επιτυχία το πρώτο στάδιο τώρα που οι 
βραχυπρόθεσμες προοπτικές για την οικονομία της Κοινότη­
τας είναι λιγότερο ευνοϊκές, απαιτείται στενότερος συντονι­
σμός των πολιτικών προκειμένου να ευνοηθεί μια σταθερή 
οικονομική ανάπτυξη και μια μεγαλύτερη ονομαστική και 
πραγματική σύγκλιση. Λόγω των σημαντικών προσαρμογών 
που απαιτούνται για να επιτευχθεί το υψηλότερο δυνατό 
επίπεδο σύγκλισης, αυτή η διαδικασία πρέπει να ενισχυθεί 
χωρίς καθυστέρηση. 
Στο κατώφλι της δεκαετίας του '90, η οικονομία της Κοινό­
τητας βρίσκεται σε μια διφορούμενη κατάσταση. Από τη μία 
πλευρά, το διεθνές οικονομικό κλίμα επιδεινώνεται σαφώς σε 
σημείο που οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και το 
Ηνωμένο Βασίλειο να αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο ύφεσης. Η 
κρίση του Κόλπου επιδείνωσε τις αβεβαιότητες και τον 
πληθωρισμό και σε αλλές χώρες, ιδίως σε εκείνες που δεν 
ήταν σε θέση να ελέγξουν επαρκώς τον πληθωρισμό· επι­
βραδύνεται ο ρυθμός της οικονομικής ανάπτυξης και των 
επενδύσεων. Το διεθνές εμπόριο επιβραδύνεται και η ισχυρή 
πτώση του δολαρίου περιορίζει την ανταγωνιστικότητα της 
κοινοτικής βιομηχανίας. Μολονότι οι λιγότερο ευνοϊκές 
προοπτικές οικονομικής ανάπτυξης ενδέχεται να σταματή­
σουν προσωρινά την τάση μείωσης της ανεργίας, η Κοινότη­
τα μπορεί να έχει πολύ μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στην πρα­
γματική ισχύ της οικονομίας της. Παρά την αναμενόμενη 
επιβράδυση του ρυθμού οικονομικής ανάπτυξης, οι μεσοπρό­
θεσμες προοπτικές παραμένουν ελπιδοφόρες. Οι προσδιο­
ριστικοί παράγοντες της οικονομικής ανάπτυξης έχουν βελ­
τιωθεί σημαντικά και οι προοπτικές που διανοίγουν οι 
προσδοκίες μιας ταχείας ολοκλήρωσης της εσωτερικής 
αγοράς προσδίδουν νέο δυναμισμό. 
Στο διεθνές επίπεδο, η ανταγωνιστικότητα της Κοινότητας 
εξακολουθεί να περιορίζεται από τον κατακερματισμό των 
αγορών της. Ακριβώς για το λόγο αυτό, δηλαδή για να 
εξασφαλίσει το οικονομικόν της μέλλον, η Κοινότητα έχει 
θέσει σε εφαρμογή ένα πρόγραμμα που αποσκοπεί στη 
δημιουργία μιας αγοράς ηπειρωτικών διαστάσεων, το οποίο 
ενισχύει ήδη σημαντικά τις αναπτυξιακές προοπτικές της. 
Και αν η ολοκληρωμένη εσωτερική αγορά μπορέσει στο 
προβλεπτό μέλλον να αποκτήσει ένα κοινό νόμισμα, αυτό θα 
ενισχύσει ακόμη περισσότερο τις προσδοκίες των διευθυντι­
κών στελεχών. Οι μεγάλες ελπίδες που έχουν δημιουργηθεί 
δεν πρέπει να διαψευσθούν. Τα κράτη μέλη πρέπει να 
επισπεύσουν την εφαρμογή των προτάσεων που περιλαμβά­
νονται στη Λευκή Βίβλο και να τηρήσουν την καταληκτική 
ημερομηνία της 1ης Ιανουαρίου 1993. Ειδικότερα, η μείωση 
των αποκλίσεων μεταξύ των έμμεσων φόρων αποτελεί 
σημαντική προϋπόθεση για την επιτυχή κατάργηση των 
συνοριακών ελέγχων. 
Ο δεύτερος παράγοντας που ευνοεί τις μεσοπρόθεσμες ανα­
πτυξιακές προοπτικές είναι η επιτάχυνση της διαδικασίας 
κάλυψης της καθυστέρησης των λιγότερο ευνοούμενων 
χωρών και περιοχών. Ο μεγαλύτερος από το μέσο όρο ρυθμός 
οικονομικής ανάπτυξης σ' αυτές τις χώρες και περιοχές, εμφανής τα τελευταία χρόνια ιδίως στην Ισπανία, Ιρλανδία 
και Πορτογαλία, έχει αυξήσει σημαντικά το αναπτυξιακό 
δυναμικό της Κοινότητας στο σύνολο της. Παρά τη βελτίωση 
των διαρθρωτικών πολιτικών, το διπλασιασμό των πόρων 
των διαρθρωτικών ταμείων και την ταυτόχρονη ενίσχυση των 
χρηματοδοτικών μέσων, την ευθύνη για την ανάπτυξή τους 
θα εξακολουθούν να φέρουν κατά κύριο λόγο οι χώρες αυτές. 
Για να ανταποκριθούν με επιτυχία σ' αυτή τους την υποχρέ­
ωση, η οικονομική και κοινωνική τους πολιτική πρέπει να 
ασκείται κατά τρόπο που να θέτει τις βάσεις για μια 
ταχύρρυθμη και ισχυρή αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ, 
χωρίς πληθωριστικές πιέσεις ή σημαντικές εσωτερικές και 
εξωτερικές ανισορροποίες. 
Μια βασική προϋπόθεση μακροοικονομικού χαρακτήρα για 
να επιτύχει η διαδικασία κάλυψης της καθυστέρησης και το 
πρόγραμμα για την εσωτερική αγορά είναι η σταθεροποίηση 
—και κατά προέκταση η επιτάχυνση χωρίς πληθωρισμό— 
του ρυθμού οικονομικής ανάπτυξης των πλέον προηγμένων 
οικονομιών. Από την άποψη αυτή επιτεύχθηκε πλήρης συναί­
νεση όσον αφορά την οικονομική πολιτική της Κοινότητας: 
να δοθεί νέα πνοή στη διαδικασία οικονομικής ανάπτυξης 
της Κοινότητας με βάση την προσφορά και υπό συνθήκες 
σταθερότητας των τιμών. Αυτό θα επιτευχθεί με την εφαρμο­
γή αυστηρής νομισματικής πολιτικής, την προοδευτική στα­
θεροποίηση των δημοσίων οικονομικών, την αύξηση της 
ευελιξίας από πλευράς προσφοράς, τη συγκράτηση της 
αύξησης των πραγματικών τιμών και την ενίσχυση του 
συντονισμού των πολιτικών μέσα στο πλαίσιο της πολυμε­
ρούς εποπτείας του πρώτου σταδίου της οικονομικής και 
νομισματικής ένωσης. 
Τέλος, η πρόσφατη ύφεση μεταξύ Ανατολής-Δύσης έχει 
σημαντικές συνέπειες για το αναπτυξιακό κλίμα μεσοπρό­
θεσμα. Ενόψει της ενσωμάτωσης των χωρών κρατικού 
εμπορίου στο διεθνή καταμερισμό εργασίας, οι σχέσεις με τις 
χώρες αυτές βρίσκονται τώρα σε μια αποφασιστική καμπή. 
Μολονότι βραχυπρόθεσμα ο μετασχηματισμός των κεντρι­
κών και ανατολικών ευρωπαϊκών κρατικών οικονομιών σε 
οικονομίες της αγοράς θα ενισχύσει τους αποδιοργανωτικούς 
παράγοντες και θα επιδυνώσει βραχυπρόθεσμα τις εμπορικές 
προοπτικές, δεν πρέπει Λ/α λησμονείται ότι η Κεντρική και 
Ανατολική Ευρώπη αντιπροσωπεύει μακροπρόθεσμα μια 
αγορά 400 και πλέον εκατομμυρίων καταναλωτών, ακριβώς 
στο κατώφλι της Κοινότητας. Αυτό ενισχύει το συμφέρον της 
Κοινότητας να βοηθήσει αυτές τις χώρες, αλλά επιτείνει 
συγχρόνως την ανάγκη εξοικονόμησης πόρων σε διεθνές 
επίπεδο. 
Το πλέον σημαντικό και άμεσο αποτέλεσμα της φιλελευθε­
ροποίησης στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη είναι η 
γερμανική ενοποίηση. Αυτή η ενοποίηση έγινε με πολύ 
γρήγορο ρυθμό και έχει σημαντική και άμεση σπουδαιότητα 
για την Κοινότητα. Θα επιταχύνει τον ρυθμό οικονομικής 
ανάπτυξης της Γερμανίας, θα οδηγήσει σε περιορισμό ή 
ακόμη και εξάλειψη του πλεονάσματος του ισοζυγίου τρεχου-
σών συναλλαγών και θα μεταβάλει την Ανατολική Γερμανία 
σε μια οικονομία της αγοράς. Αυτή η κατάσταση θα επιδει­
νώσει τη σπανιότητα κεφαλαίων στην Ευρώπη και θα απαι­
τήσει να καταβληθούν προσπάθειες σε κοινοτικό επίπεδο για 
την αντιμετώπιση της ανεπάρκειας της αποταμίευσης στην 
Κοινότητα. Η πιο άμεση λύση αυτού του προβλήματος είναι η 
αύξηση της δημόσιας αποταμίευσης. 
Αριθ. Ο 53/4 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 28. 2. 91 
Η κοινοτική οικονομία είναι τώρα καλύτερα οργανωμένη και 
οι προσδιοριστικοί παράγοντες της οικονομικής ανάπτυξης 
παραμένουν ευνοϊκοί έτσι ώστε να θεωρείτάι απίθανη μια 
αιφνίδια ανακοπή της αναπτυξιακής διαδικασίας. Αναμφί­
βολα, υπάρχουν αρνητικοί παράγοντες στο-διεθνές περιβάλ­
λον: η επίδοση των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής είναι 
ισχνή και, αν και περιορισμένη, η πρόσφατη αύξηση των 
πετρελαϊκών τιμών θα έχει σαν αποτέλεσμα να ανασταλεί 
επιπλέον η ανάπτυξη της οικονομικής δραστηριότητας. Η 
πτώση του δολαρίου αμβλύνει τις πληθωριστικές πιέσεις 
στην Κοινότητα μετά την αύξηση των πετρελαϊκών τιμών 
αλλά, εάν εφαρμοστούν πολιτικές για την αντιμετώπιση 
αυτής της ανόδου των τιμών κατά τρόπο ώστε να αποτραπεί 
η εξέλιξη αυτής της τάσης σε μια σπειροειδή πληθωριστική 
διαδικασία, δεν αναμένεται ότι μια επιβράδυνση του ρυθμού 
αύξησης των διεθνών συναλλαγών —μετά από μια ύφεση στις 
Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής— θα υπονομεύσει την 
εμπιστοσύνη του ιδιωτικού τομέα. Σε πολλές χώρες μέλη, οι 
υγιείς βάσεις της κοινοτικής οικονομίας και η τονωτική 
ένεση που αντιπροσωπεύει για την τελευταία η γερμανική 
ενοποίηση, θα επιτρέψουν κατά πάσα πιθανότητα να συνε­
χιστεί μεσοπρόθεσμα η αναπτυξιακή διαδικασία της Κοινό­
τητας. Το ίδιο φαίνεται να ισχύει για την Ιαπωνία και για 
την περιοχή του Νοτίου Ειρηνικού," όπου οι αναπτυξιακές 
προοπτικές παραμένουν συνολικά ικανοποιητικές. Η επι­
τυχής έκβαση του γύρου της Ουρουγουάης είναι απαραίτητη 
για την ανάπτυξη του διεθνούς εμπορίου και είναι φυσικό για 
την Κοινότητα, που αποτελεί το μεγαλύτερο στον κόσμο 
εμπορικό συνασπισμό, να ενδιαφέρεται άμεσα γι' αυτή την 
επιτυχία. 
Εκ πρώτης όψεως, θα μπορούσε να εκφραστεί η ανησυχία ότι 
η κρίση του Κόλπου ενδέχεται να αλλοιώσει σημαντικά τον 
πίνακα που μόλις σκιαγραφήσαμε και να υποθηκεύσει την 
πρόοδο προς την οικονομική και νομισματική ένωση. Πράγ­
ματι, οι δύο προηγούμενες πετρελαϊκές κρίσεις επέφεραν 
σημαντικό πλήγμα στη διαδικασία σύγκλισης της Κοινότη­
τας. Αυτή τη φορά, όμως, το οικονομικό πλαίσιο είναι 
περισσότερο ευνοϊκό. Το 1973 η τιμή του πετρελαίου τετρα-
πλασιάστηκε και το 1979 τριπλασιάστηκε. Υπό τις παρούσες 
συνθήκες υπάρχουν βάσιμες ελπίδες ότι οι τιμές θα αυξηθούν σε σαφώς χαμηλότερα επίπεδα. Εξάλλου, η εξάρτηση του 
παραγωγικού κλάδου έναντι του πετρελαίου έχει περιοριστεί 
περίπου κατά 1/3 από το τέλος της δεκαετίας του '70, αλλά 
εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των 
κρατών μελών και η αύξηση του συνολικού κόστους του 
πετρελαίου είναι ιδιαίτερα σημαντική για την Ελλάδα, την 
Ισπανία και την Πορτογαλία. Η γενική κατάσταση των 
οικονομιών μας έχει βελτιωθεί σε αξιοσημείωτο βαθμό. 
Τέλος, οι διαδικασίες του πρώτου σταδίου, που αποσκοπούν 
στην ενίσχυση του συντονισμού των πολιτικών, έχουν ολο­
κληρωθεί και πρέπει να αξιοποιηθούν πλήρως. 
Αυτό που προέχει για το άμεσο μέλλον είναι να αποφευχθούν 
τα σφάλματα του παρελθόντος όσον αφορά την αντιμετώπι­
ση της νέας αύξησης των πετρελαϊκών τιμών. Κατά τις δύο 
πρώτες πετρελαϊκές κρίσεις, οί πολιτικές και οι συμπεριφο­
ρές που υιοθετήθηκαν ήταν εντελώς διαφορετικές και τα 
μέτρα που λήφθηκαν δεν ήταν συνολικά επαρκώς περιορι­
στικά: κατά συνέπεια, η αύξηση των πραγματικών μισθών 
μπόρεσε να συνεχιστεί με επιταχυνόμενο ρυθμό παρά την 
επιδείνωση των όρων εμπορίου μετά την άνοδο των πετρε­
λαϊκών τιμών. Αυτή η εξέλιξη οδήγησε τελικά σε όξυνση της 
διαμάχης για την κατανομή του εισοδήματος, πράγμα που 
αποτελεί και τον βασικό λόγο του χαμηλού αναπτυξιακού 
ρυθμού της Κοινότητας και των όλο και μεγαλύτερων απο­
κλίσεων που παρατηρήθηκαν κατά τη διάρκεια της δεκαετί­
ας του '70. Για να αποφευχθεί η επανάληψη τέτοιων σφαλ­
μάτων, η νομισματική πολιτική πρέπει να διατηρήσει και, αν 
χρειάζεται, να ενισχύσει την αντιπληθωριστική στάση της: 
δεν πρέπει να υπάρξει καμιά αμφιβολία όσον αφορά την 
αποφασιστικότητα των δημοσίων αρχών να μην συμβιβα­
στούν με τον πληθωρισμό. Η δημοσιονομική πολιτική πρέπει 
να εξακολουθήσει να αποβλέπει σε μια μεσοπρόθεσμη δημο­
σιονομική σταθεροποίηση· οι αρχές δεν πρέπει να προσπα­
θήσουν να αντισταθμίσουν τις αναπόφευκτες λόγω της 
πετρελαϊκής κρίσης εισοδηματικές απώλειες. Αυτή η στρα­
τηγική αποτελεί επίσης απαραίτητη προϋπόθεση για την 
επιτυχή μετάβαση της Κοινότητας στο δεύτερο στάδιο της 
οικονομικής και νομισματικής ένωσης την 1η Ιανουαρίου 
1994 και, σε τελευταία ανάλυση, για να καταστεί η υλοποίηση 
της νομισματικής'ένωσης ένας ρεαλιστικός στόχος. 
I. ΕΠΙΔΕΙΝΩΣΗ ΤΩΝ ΜΕΣΟΠΡΟΘΕΣΜΩΝ ΠΡΟΟΠΤΙΚΩΝ 
Μετά από πολλά χρόνια ισχυρής επέκτασης που χαρακτηρίζονταν από τη συνεχή αύξηση των 
επενδύσεων, τη γρήγορη δημιουργία θέσεων απασχόλησης και την ενίσχυση της σύγκλισης, οι 
μεσοπρόθεσμες προοπτικές της κοινοτικής οικονομίας επιδεινώθηκαν το 1990 και τούτο εν μέρει λόγω 
εσωτερικών παραγόντων. Πάντως, η επίπτωση αυτών των παραγόντων ενισχύθηκε σημαντικά από 
εξωτερικά γεγονότα, όπως η αύξηση των πετρελαϊκών τιμών, η υποτίμηση του δολαρίου καθώς και η 
επιβράδυνση τόσο της οικονομικής ανάπτυξης στις Ηνωμένες Πολιτείες της; Αμερικής όσο και της 
επέκτασης του παγκόσμιου εμπορίου. 
Το 1991 αναμένεται ότι θα σημειωθεί στην Κοινότητα νέα επιβράδυνση της οικονομικής ανάπτυξης και 
της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης καθώς και μια επιτάχυνση του ρυθμού αύξησης των τιμών 
καταναλωτή. Η έκταση και η διάρκεια της κάμψης του ρυθμού οικονομικής ανάπτυξης και της 
επιτάχυνσης του πληθωρισμού θα εξαρτηθούν σε μεγάλο βαθμό από τις πολιτικές που θα εφαρμο­
σθούν. Αν αυτές οι πολιτικές είναι κατάλληλες, και είναι γνωστό ότι το πρώτο στάδιο της οικονομικής 
και νομισματικής ένωσης εμπεριέχει κανονιστικό πλαίσιο που είναι απαραίτητο για τον σκοπό αυτό, η 
Κοινότητα θα μπορούσε να επανέλθει, ήδη από το 1992, σε μια ταχύτερη αναπτυξιακή πορεία μέσα σε 
ένα κλίμα υποχώρησης του πληθωρισμού. 
28. 2. 91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. Ο 53/5 
Α. Επιβράδυνση του ρυθμού οικονομικής ανάπτυξης της Κοινότητας το 1990 
Ήδη πριν από την κρίση του Κόλπου, ο ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης της Κοινότητας είχε σημειώσει 
κάποια επιβράδυνση και, σύμφωνα με τις προβλέψεις, αναμενόταν ότι το πραγματικό ποσοστό 
οικονομικής ανάπτυξης θα μειωνόταν από 3,8 % το 1988 σε 3,3 % το 1989 και 2,9 % το 1990. Αυτή η 
επιβράδυνση οφειλόταν κυρίως στο χαμηλότερο από τις προβλέψεις ρυθμό οικονομικής ανάπτυξης 
του Ηνωμένου Βασιλείου αλλά επίσης και στην επιβράδυνση της οικονομικής ανάπτυξης στην Γαλλία, 
στην Ιταλία και στην Ισπανία. Αυτή η επιβράδυνση αντισταθμιζόταν μόνο εν μέρει από την ενίσχυση 
της επέκτασης της οικονομικής δραστηριότητας στη Γερμανία, μετά την ενοποίηση της χώρας και τη 
φορολογική μεταρρύθμιση (βλέπε εντός πλαισίου σχόλιο για το ιδιαίτερο καθεστώς που εφαρμόζεται 
στη Γερμανία), που είχαν θετικό αντίκτυπο στις χώρες της Μπενελούξ και τη Δανία. 
ΠΙΝΑΚΑΣ 1 
Η οικονομία της Κοινότητας στην καμπή της δεκαετίας 
(Ετήσιες ποσοστιαίες μεταβολές) 
1982-1985 1986-1987 1988-1990 1989 1990 1991 (') 
Πραγματικό ακαθάριστο 
εγχώριο προϊόν + 1,8 + 2,7 + 3,3 + 3,3 + 2,9 + 2,2 " 
Απασχόληση -0,2 + 1,0 + 1,5 + 1,6 + 1,7 + 0,6 
Πληθωρισμός (2) + 8,1 + 3,6 + 4,6 + 4,9 + 5,1 + 5,3 
Επενδύσεις + 0,4 + 4,6 + 6,5 + 6,5 + 4,4 + 2,9 
εκ των οποίων κεφαλαιουχι­
κές + 3,2 + 5,9 + 8,9 + 8,9 + 5,1 + 3,7 
Πραγματικό κόστος εργα­
σίας ανά μονάδα προϊόντος -1,3 -0,6 -0,5 -0,8 + 0,4 -0,2 
(') Πρόβλεψη. 
(2) Αποπληθωριστής τιμών καταναλωτή. 
Η αύξηση της συνολικής απασχόλησης αυνεχίστηκε με γρήγορο ρυθμό, αλλά ο πληθωρισμός 
επιταχύνθηκε στο σύνολο της Κοινότητας. Αυτή η εξέλιξη είναι το αποτέλεσμα μιας ταχείας αύξησης 
των κατά κεφαλή αποδοχών, που αναμένεται ότι θα ανέλθουν σε 7,5 % σε ονομαστικούς όρους και σε 
περισσότερο από 2 % σε πραγματικούς όρους: πρόκειται για ένα από τα υψηλότερα ποσοστά αύξησης 
από το τέλος της δεκαετίας του '70 το οποίο σηματοδοτεί το τέλος μιας περίοδου συνεχούς αύξησης 
της αποδοτικότητας από το 1981. Κατά τη διάρκεια του δευτέρου εξαμήνου, η αύξηση της τιμής του 
πετρελαίου είχε σαν αποτέλεσμα την αναζωπύρωση του πληθωρισμού. 
1. Στις περισσότερες χώρες επιβραδύνεται ο ρυθμός της οικονομικής ανάπτυξης 
Η επιβράδυνση που παρατηρείται στις μεγάλες χώρες της Κοινότητας (εξαιρουμένης της 
Γερμανίας) οφείλεται κυρίως στον περιορισμό των εξαγωγών και των ακθάριστων επενδύσεων 
παγίου κεφαλαίου. Ο περιορισμός των εξαγωγών αντικατοπρίζει μια επιβράδυνση των διεθνών 
συναλλαγών. Συγχρόνως, όμως, στις χώρες αυτές το κόστος εργασίας αυξήθηκε με γρήγορο 
σχετικά ρυθμό κατά τη διάρκεια των δύο τελευταίων ετών. Μέχρι τώρα, η αυξανόμενη ζήτηση 
επέτρεψε την απορρόφηση αυτών των αυξήσεων του κόστους με την αύξηση των τιμών, πράγμα 
που ενδέχεται να έχει αποδυναμώσει την εξαγωγική και επενδυτική επίδοση. Η άσκηση 
περιοριστικής νομισματικής πολιτικής και, κατά συνέπεια, η αύξηση των πραγματικών επιτοκίων 
είχαν επίσης επιπτώσεις στις επενδύσεις, ιδίως στον τομέα των κατασκευών. 
Αριθ. Ο 53/6 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 28. 2. 91 
ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΓΕΡΜΑΝΙΑ 
Όλα τα στοιχεία που παρουσιάζονται στην ετήσια οικονομική έκθεση αυτού του έτους 
αφορούν την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας πριν από την ενοποίηση. Λόγω 
σημαντικών στατιστικών προβλμάτων δεν είναι δυνατόν προς το παρόν να δοθούν αξιόπιστα 
στοιχεία για το νέο γερμανικό κράτος. 
Αυτά τα στατιστικά προβλήματα είναι ποικίλα. Οφείλονται ιδίως στο γεγονός ότι η πρώην 
Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας ήταν μια κεντρικά διευθυνόμενη οικονομία. Όπως και στις 
άλλες οικονομίες του ίδιου τύπου, οι στατιστικές έννοιες που χρησιμοποιούνταν ήταν πολύ 
διαφορετικές από εκείνες που εφαρμόζονται συνήθως στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών εθνικών 
λογαριασμών; Η έννοια του καθαρού υλικού προϊόντος διαφέρει από το γνωστό ακαθάριστο 
εγχώριο προϊόν, δεδομένου ότι δεν λαμβάνει υπόψη του τις «άυλες» υπηρεσίες (υγεία, 
εκπαίδευση, χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες). Εξάλλου, τα στοιχεία που περιλαμβάνονταν 
στις στατιστικές της πρώην Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας δεν έχουν καμία οικονομική 
σημασία δεδομένου ότι η διάρθρωση των τιμών ήταν στρεβλωμένη και έτσι οι τιμές δεν 
αντικατόπτριζαν καθόλου τη σχετική σπανιότητα εμπορευμάτων. Επίσης, είναι δύσκολο να 
γίνει ορθή αποτίμηση των υλικών ποσοτήτων των παραχθέντων εμπορευμάτων, δεδομένου ότι 
τα περισσότερα από αυτά τα αγαθά δεν ανταποκρίνονται στα κριτήρια της δυτικής αγοράς 
και έτσι είναι πρακτικά αδύνατο να γίνει εκτίμηση με βάση μια ρεαλιστική τιμή. 
Με τις συνθήκες αυτές, είναι εξαιρετικά δυσχερές και χωρίς ουσιαστική σκοπιμότητα να γίνει 
τώρα εκτίμηση του επιπέδου του ανατολικογερμανικού ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος 
πριν από την ενοποίηση. Τη στιγμή αυτή καταρτίζονται νέες στατιστικές μέθοδοι, συγκρίσι­
μες με αυτές που ισχύουν στις άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες, αλλά αυτή η εργασία θα 
χρειασθεί καιρό μέχρι να ολοκληρωθεί. Στο μεταξύ, το μόνο που μπορεί να γίνει είναι 
εξαιρετικά επισφαλείς εκτιμήσεις για τα κυριότερα οικονομικά μεγέθη οι οποίες θα πρέπει 
άλλωστε να ερμηνεύονται με κάθε επιφύλαξη. 
Σύμφωνα με τις προβλέψεις, η ανατολικογερμανική οικονομία θα υποστεί μια διαδικασία 
ριζικής προσαρμογής. Επειδή θα σταματήσει η παραγωγή μη ανταγωνιστικών αγαθών, 
αναμένεται σημαντική μείωση της βιομηχανικής παραγωγής κυρίως κατά τη διάρκεια του 
δευτέρου εξαμήνου του 1990. Το ακθάριστο εγχώριο προϊόν σε σταθερές τιμές ενδέχεται να 
μειωθεί σημαντικά. Η οικονομική δραστηριότητα αναμένεται ότι θα φθάσει στο χαμηλότερο 
σημείο της κατά τη διάρκεια του πρώτου εξαμήνου του 1991 και εν συνεχεία θα σημειωθεί 
ανάκαμψη. Αυτή η ανάκαμψη θα συνεχιστεί το 1992 και η αύξηση του ακαθάριστου εγχώριου 
προϊόντος για το σύνολο της Γερμανίας ενδέχεται να είναι μεγαλύτερη από εκείνη του 
ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος της πρώην Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας. Αν ενσωματώ­
σουμε αυτές τις προσωρινές εκτιμήσεις σχετικά με την Ανατολική Γερμανία στις προβλέψεις 
που αφορούν το σύνολο της Κοινότητας, τότε ο ρυθμός αύξησης του κοινοτικού ακαθάριστου 
εγχώριου προϊόντος το 1990 και 1991 θα είναι ελαφρά χαμηλότερος, ενώ το 1992 κάπως 
υψηλότερος. 
Ο αριθμός των ανέργων στη Λαϊκή Δημοκρατία τις Γερμανίας θα φθάσει σύμφωνα με 
τις προβλέψεις σε 1,5 εκατομμύρια άτομα το 1991 και 1992. Ο αριθμός των μισθωτών «με 
μειωμένο ωράριο» ενδέχεται να φθάσει σε 2 εκατομμύρια το 1991 και περίπου 1,5 εκατομμύρια 
το 1992. Το ποσοστό ανεργίας για το σύνολο της Γερμανίας (αριθμός ανέργων ως ποσοστό του 
εργατικού δυναμικού εκτός των στρατιωτικών) ενδέχεται να ανέλθει, σε 8,7 % το 1991 και 
8,9 °7ο το 1992, μη λαμβανομένων υπόψη των θέσεων αποσχόλησης «με μειωμένο ωράριο». Για 
την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία, τα αντίστοιχα αριθμητικά στοιχεία προβλέπεται ότι θα είναι 
6,3 % το 1991 και 6,5 % το 1992. Με την ενσωμάτωση της ανατολικογερμανικής ανεργίας στις 
στατιστικές της Κοινότητας, το κοινοτικό ποσοστό ανεργίας αυξάνεται περίπου κατά 
1,5 ποσοστιαία μονάδα, τόσο για το 1991 όσο και για το 1992. 
Παρά την επιβράδυνση της δραστηριότητας και την ανατίμηση των νομισμάτων τους με βάση τον 
αποπληθωριστή της ιδιωτικής κατανάλωσης, παρατηρήθηκε στις προαναφερόμενες χώρες μια 
Ελαφρά επιτάχυνση του πληθωρισμού το 1990. Στη Γαλλία, στην Ιταλία και την Ισπανία, η αύξηση 
του πληθωρισμού ήταν περιορισμένη (κάτω του % μιας εκατοστιαίας μονάδας), αλλά το επίπεδο 
του πληθωρισμού παρέμενε στην Ιταλία κάι την Ισπανία τουλάχιστον διπλάσιο απ' ό,τι στη 
Γαλλία, ενώ στο Ηνωμένο Βασίλειο η επιτάχυνση του πληθωρισμού ήταν σαφώς εντονότερη 
(3/4 μιας εκατοστιαίας μονάδας). Εντούτοις, σε όλες αυτές τις χώρες είναι αναγκαίο να συνεχιστεί 
η βελτίωση των προσδιοριστικών παραγόντων της οικονομικής ανάπτυξης, να τεθεί υπό έλεγχο 
ο πληθωρισμός και, κυρίως, τώρα που επιβραδύνεται η αύξηση της παραγωγικότητας, να 
συγκρατηθεί η εξέλιξη των μισθών. 
2. Στη Γερμανία συνεχίζεται όμως η ισχυρή επέκταση 
Από την άλλη πλευρά, η ενοποίηση της Γερμανίας έδωσε νέα πνοή στην οικονομική ανάπτυξη της 
χώρας και προκάλεσε σημαντικές μεταβολές στη δημοσιονομική κατάσταση και στο ισοζύγιο 
πληρωμών. Πράγματι, ενώ αναμένεται ότι η δημοσιονομική επέκταση για το σύνολο της 
28. 2. 91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. Ο 53/7 
Γερμανίας στο διάστημα μεταξύ 1989 και 1991 θα είναι της τάξης του 5% του ακαθάριστου 
εγχώριου προϊόντος, το πλεόνασμα του ισοζυγίου πληρωμών θα εξαφανιστεί ουσιαστικά κατά τη 
διάρκεια της ίδιας περιόδου. Οι σημαντικές τρέχουσες και κεφαλαιακές μεταβιβάσεις από την 
Δυτική Γερμανία προς τα πέντε νέα ί&ηάβΓ μετατράπηκαν εν μέρει σε πρόσθετη ζήτηση εισαγωγών 
εκ μέρους των τελευταίων, πράγμα που οδήγησε σε σημαντική αύξηση των δυτικογερμανικών 
εξαγωγών. Αυτή η εξέλιξη τόνωσε την τελική ζήτηση στη Δυτική Γερμανία και προκάλεσε μία 
ταχεία αύξηση των εισαγωγών από την αλλοδαπή. 
Συγχρόνως, οι φορολογικές απαλλαγές που αντιπροσωπεύουν περίπου 1 °7ο του ακαθάριστου 
εγχώριου προϊόντως, η μαζική μετανάστευση από την Ανατολή και η αύξηση της απασχόλησης 
ευνόησαν την ιδιωτική κατανάλωση. Αυτοί οι θετικοί παράγοντες της εσωτερικής ζήτησης 
ευνόησαν μια αισθητή αύξηση των επενδύσεων, ιδίως σε κεφαλαιουχικά αγαθά. Οι εξαγωγές 
κεφαλαίων από τη Γερμανία προς την αλλοδαπή αναμένεται ότι θα μειωθούν λόγω της εξάλειψης 
του πλεονάσματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Για τις χώρες εταίρους αυτό το 
φαινόμενο αντισταθμίζεται όμως από την ισχυρή αύξηση των εισαγωγών, η οποία τονώνει τη 
ζήτηση σ' αυτές τις χώρες. 
Οι χώρες που ευνοούνται κυρίως από τη γερμανική επέκταση και συνεχίζουν να σημειώνουν 
ευνοϊκά ποσοστά οικονομικής ανάπτυξης —που ενισχύονται από υψηλό επίπεδο επενδύσεων— 
είναι οι χώρες της Μπενελούξ. Αλλά και στις χώρες αυτές ο πληθωρισμός έχει επιταχυνθεί ιδίως 
λόγω της εξέλιξης των μισθών. 
Β. Το διεθνές περιβάλλον επιδεινώνεται 
Από τα μέσα του 1990, ορισμένα εξωτερικά γεγονότα έχουν επιδεινώσει τις οικονομικές προοπτικές 
της Κοινότητας: η κρίση του Κόλπου, και η επιβράδυνση της οικονομικής ανάπτυξης των Ηνωμένων 
Πολιτειών της Αμερικής και του διεθνούς εμπορίου. Μολονότι δεν πρέπει να αναμένεται ότι αυτά τα 
γεγονότα θα επηρεάσουν κατ' ανάγκη τις οικονομικές συνθήκες στην Κοινότητα κατά μόνιμο τόπο, 
υπονομεύουν τις προοπτικές σταθερότητας και οικονομικής ανάπτυξης βραχυπρόθεσμα. 
1. Οι οικονομικές επιπτώσεις της αύξησης της τιμής του πετρελαίου 
Η κρίση του Κόλπου προκάλεσε άμεση μείωση της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου περίπου 
κατά 7 °76, η οποία έχει τώρα αντισταθμιστεί από την αύξηση των προμηθειών από άλλες χώρες. Οι 
αβεβαιότητες όσον αφορά το μελλοντικό εφοδιασμό είχαν σαν αποτέλεσμα να αυξηθεί κατα­
κόρυφα η τιμή του πετρελαίου, που από 21 δολάρια το βαρέλι στα τέλη Ιουλίου αυξήθηκε σε 
35 δολάρια περίπου το βαρέλι στα τέλη Οκτωβρίου. Κατά τη διάρκεια της ίδιας περιόδου η τιμή 
ήταν εξαιρετικά ασταθής και σε μεμονωμένες περιπτώσεις ξεπέρασε τα 40 δολάρια το βαρέλι. 
Διάγραμμα 1 
Τιμές εισαγωγής πετρελαίου Κοινότητα των 12 
50 
δολάριο Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής 
— Εοιι 
40-
30-
20-
10-
0 "ΓΤ—I—Γ I I I—ΓΠ—I—I—I I I—I I I I I I—|—I—I—| | | |—1—|—ΓΗ-
1960 1965 1970 1975 1980 1985 1990 
Αρνθ. Ο 53/8 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 28. 2. 91 
Για τις χώρες που εισάγουν μετρέλαιο, η αύξηση της τιμής του πετρελαίου ήταν μέχρι τώρα 
λιγότερο σημαντική σε σχετικούς όρους απ' ό,τι κατά τις δύο προηγούμενες πετρελαϊκές κρίσεις 
του 1973 και 1979 (διάγραμμα 1). Αν ληφθεί υπόψη η μέση τιμή κατά την περίοδο Σεπτεμβρίου-
Οκτωβρίου, η αύξηση της τιμής εκφρασμένη σε δολάρια είναι της τάξης του 60 °7ο, ενώ ανερχόταν 
σε 300% το 1973 και 200% το 1979/80. 
ΠΙΝΑΚΑΣ 2 
Επιπτώσεις από την αύξηση της παγκόσμιας τιμής πετρελαίου σε 25 δολάρια το βαρέλι 
(Ποσοστιαίες αποκλίσεις από την υπόθεση αναφοράς) 
1990 1991 
Βιομηχανικές χώρες: 
— πραγματικό ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος -0,2 -0,5 
— πληθωρισμός + 0,3 + 0,5 
Κοινότητα: 
— πραγματικό ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος -0,2 -0,5 
— πληθωρισμός + 0,3 + 0,5 
Αναπτυσσόμενες χώρες: 
που δεν παράγουν πετρέλαιο πραγματικό ακαθάριστου 
εγχώριου προϊόντος 
Εξαγωγείς πρώτων υλών -0,4 -0,9 
— Εξαγωγείς βιομηχανικών προϊόντων -0,2 -0,4 
— Εξαγωγείς πετρελαίου + 2,0 + 4,5 
Η αύξηση της τιμής του πετρελαίου συνεπάγεται σημαντική μεταφορά προσόδων από τις χώρες 
που εισάγουν στις χώρες που εξάγουν πετρέλαιο. Η αύξηση της τιμής του πετρελαίου συνεπάγεται 
άνοδο των εσωτερικών τιμών και πτώση της εσωτερικής ζήτησης και της παραγωγής. Με 
αμετάβλητες νομισματικές πολιτικές, μια τέτοια αύξηση συνεπάγεται επίσης άνοδο των ονομα­
στικών επιτοκίων. Εξάλλου, η αστάθεια της τιμής του πετρελαίου δημιουργεί σοβαρές αβεβαιό­
τητες για την οικονομία που ενδέχεται να επηρεάσουν αρνητικά τις προσδοκίες. 
Προσομοιώσεις που βασίζονται στην υπόθεση εργασίας ότι η μέση τιμή του πετρελαίου το 1991 θα 
είναι 25 δολάρια το βαρέλι οδηγούν στα ακόλουθα συμπεράσματα όσον αφορά τις πιθανές 
επιπτώσεις (πίνακας 2): στις βιομηχανικές χώρες και στην Κοινότητα, το ποσοστό αύξησης του 
πραγματικού ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος θα είναι, το 1991, κατώτερο κατά 0,5 ποσοστιαία 
μονάδα από την υπόθεση αναφοράς, σύμφωνα με την οποία η τιμή του πετρελαίου θα ήταν 
17,8 δολάρια το βαρέλι και το ποσοστό οικονομικής ανάπτύξης, σε σταθερές τιμές, περί­
που 3 %. 
Εντούτοις, οι αναπτυσσόμενες χώρες που εισάγουν πετρέλαιο θα δεχθούν σκληρότερο πλήγμα: το 
ποσοστό ανάπτυξης των χωρών που εξάγουν βασικά προϊόντα θα είναι κατώτερο κατά 0,9 % από 
την υπόθεση αναφοράς, ενώ εκείνο των χωρών που εξάγουν μεταποιημένα προϊόντα θα είναι 
κατώτερο περίπου κατά 0,4%. Στις βιομηχανικές χώρες και στην Κοινότητα, ο πληθωρισμός θα 
είναι κατά 0,5 υψηλότερος από το ποσοστό της υπόθεσης αναφοράς. 
Αν όμως η τιμή του πετρελαίου παραμείνει καθόλη τη διάρκεια του 1991 στο μέσο επίπεδο της 
περιόδου Σεπτεμβρίου έως Οκτωβρίου 1990 (περίπου 35 δολάρια το βαρέλι), η έκταση των 
επιπτώσεων που αναφέρονται ανωτέρω θα διπλασιαστεί. Η τεχνική υπόθεση στην οποία 
βασίστηκαν οι προβλέψεις για την Κοινότητα βρίσκεται σε ένα ενδιάμεσο επίπεδο, δηλαδή ότι η 
τιμή του πετρελαίου θα μείνει αμετάβλητη σ' αυτό το επίπεδο κατά τη διάρκεια του πρώτου 
εξαμήνου του 1991, αλλά θα πέσει στα 25 δολάρια περίπου το βαρέλι κατά μέσο όρο το δεύτερο 
εξάμηνο. 
Οι χώρες της Ανατολικής και κεντρικής Ευρώπης απειλούνται από μία τριπλή κρίση. Οι 
προτιμησιακές συμφωνίες που υπήρχαν με την Σοβιετική Ένωση και επέτρεπαν σ' αυτές τις χώρες 
να προμηθεύονται πετρελαϊκά προϊόντα σε τιμές χαμηλότερες από τις τιμές της αγοράς θα λήξουν 
στο τέλος του 1990. Σ' αυτές τις χώρες, η προσαρμογή των τιμών θα προσλάβει σημαντικές 
διαστάσεις δεδομένου ότι στην απώλεια των προτιμησιακών συμφωνιών θα προστεθεί ο 
αντίκτυπος της κρίσης του Κόλπου. Αυτά τα στοιχεία μαζί με την απώλεια της πρώην Λαϊκής 
Δημοκρατίας της Γερμανίας ως εμπορικού εταίρου θα επιδεινώσουν την οικονομική αποδιοργά­
νωση που έχει προκαλέσει η κατάρρευση των συστημάτων κεντρικού σχεδιασμού. 
Οι συνέπειες της κρίσης του Κόλπου για την Κοινότητα αναμένεται ότι θα είναι σαφώς λιγότερο 
σημαντικές από εκείνες της πρώτης και την δεύτερης πετρελαϊκής κρίσης. 
— Πρώτον, λόγω των διακυμάνσεων της ισοτιμίας μεταξύ του δολαρίου και του Εοιι, η αύξηση της 
τιμής του πετρελαίου θα κλιμακωθεί σε περίοδο τριών ετών (πίνακας 3). 
28. 2. 91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. Ο 53/9 
ΠΙΝΑΚΑΣ 3 
Τιμή πετρελαίου 
1988 1989 1990 1991 (') 
Επίπεδο Επίπεδο Μεταβολή 
(%) Επίπεδο Μεταβολή 
(%) Επίπεδο Μεταβολή 
(%) 
Δολάρια/ανά βαρέλι 
Δολάρια/Εου 
Εαι ανά βαρέλι 14,9 
0,847 
12,6 17,7 
0,907 
16,0 + 18,8 
+ 7,1 
+ 27,0 23,7 
0,796 
18,9 + 33,9 
-12,2 
+ 18,1 . 29,0 
0,755 
22,0 + 22,4 
"5,2 (») 
+ 16,4 
(') Πρόβλεψη. 
(2) Η τιμή του δολαρίου υποτίθεται ότι θα παραμείνει στα επίπεδα που βρισκόταν στα μέσα Οκτωβρίου 1990. 
— Δεύτερον, η ενεργειακή εξάρτηση της Κοινότητας έχει περιοριστεί σημαντικά σε σχέση με τις 
προηγούμενες πετρελαϊκές κρίσεις: το 1989, ο όγκος των ενεργειακών αναγκών ανά μονάδα 
ΑΕΠ ήταν κατώτερος περίπου κατά 25 % σε σχέση με το 1970, και τούτο χάρη στα μέτρα 
εξοικονόμησης της ενέργειας (διάγραμμα 2). Η ένταση σε πετρέλαιο της παραγωγής μειώθηκε 
ακόμη περισσότερο (κατά 45 %) λόγω της διαφοροποίησης των χρησιμοποιούμενων πηγών 
ενέργειας. Οι εισαγωγές πετρελαίου είναι περισσότερο από 55% χαμηλότερες λόγω της 
αύξησης της παραγωγής πετρελαίου στην Κοινότητα. 
Διάγραμμα 2 
Ένταση ενέργειας ανά μονάδα πραγματικού ακαθάριστων εγχώριου προϊόντος 
Κοινότητα των 12 (1972 = 100) 
120 
100 Ενέργεια 
80-
Πετρέλαιο 
60-
Εισαγωγές πετρελαίου 
40-
20-
1966 1986 1962 1979 1973 1976 1970 
— Ενέργεια/ΑΕΠ Πετρέλαιο/ΑΕΠ Εισαγωγές/ΑΕΠ 
Η συνολική εικόνα που σκιαγραφήθηκε προηγουμένως πρέπει ωστόσο να διαφοροποιηθεί ανάλογα 
με την κάθε χώρα. Αν και η συνολική ενεργειακή ένταση μπόρεσε να μειωθεί, σε παρόμοιες 
αναλογίες, σε εννέα χώρες μέλη της Κοινότητας (περίπου - 30 % κατά μέσο όρο), η ένταση αυτή 
αυξήθηκε στην Ισπανία (+10%) και κυρίως στην Ελλάδα ( + 23,7%) και στην Πορτογαλία 
( + 26%), λόγω της μετάβασης σε παραγωγικές διαρθρώσεις με μεγαλύτερο βιομηχανικό 
περιεχόμενο. 
— Τρίτον, η οικονομική κατάσταση και ειδικότερα η αποδοτικότητα των επενδύσεων στην 
Κοινότητα είναι επίσης κατά πολύ καλύτερες απ' ό,τι ήταν κατά την περίοδο των προηγού­
μενων κρίσεων, όπου η οικονομία βρισκόταν· σε κατάσταση υπερθέρμανσης και ο πληθωρι­
σμός επιταχύνετο διαρκώς. 
— Τέταρτον, η Κοινότητα έχει διδαχθεί από τα μαθήματα του παρελθόντος. Οι δύο προηγούμενες 
πετρελαϊκές κρίσεις επέτρεψαν να αντληθούν πολύτιμα συμπεράσματα για την αντιμετώπιση 
τέτοιων καταστάσεων. 
Πάντως, αν η παρούσα αύξηση της τιμής του πετρελαίου παραμείνει μέσα στα όρια των 
προαναφερόμενων υποθέσεων, για να μη γίνει αποδεκτή η πληθωριστική έξαρση και η διαιώνισή 
της θα απαιτηθεί μια προσαρμογή των πολιτικών. Αν εφαρμοσθούν ορθά τέτοιες πολιτικές, τότε η 
κρίση του Κόλπου δεν πρέπει κατ' ανάγκη να οδηγήσει σε μόνιμη επιδείνωση των προσδιοριστικών 
παραγόντων της οικονομικής ανάπτυξης και της σταθερότητας στην Κοινότητα. 
Αριθ. € 53/10 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 28. 2. 91 
2. Αργός ρυθμός ανάπτυξης των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής και έντονη πλην όμως 
επιβραδυνόμενη ανάπτυξη στην Ιαπωνία 
Ήδη πριν από το ξέσπασμα της κρίσης στον Κολπο ήταν εμφανής η έντονη επιβράδυνση του 
ρυθμού ανάπτυξης των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής. Η αναμενόμενη αύξηση του 
πραγματικού ΑΕΠ θα είναι μικρότερη από 1 °Ιο κατά το 1990 και σχεδόν ένα τέταρτο της μονάδας 
κατά το 1991 (πίνακας 4). Ιδιαίτερα η ιδιωτική κατανάλωση και οι επενδύσεις θα είναι 
χαμηλότερες από τις αναμενόμενες. Συγχρόνως οι πληθωριστικές πιέσεις θα είναι εντονότερες, 
και ο πληθωρισμός θα ανέλθει σε 6,3 % κατά το 1991. 
ΠΙΝΑΚΑΣ 4 
Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, κυριότεροι οικονομικοί δείκτες 
(Ψο του ΑΕΠ) 
1988 1989 1990 1991 (') 
Πραγματικό ακαθάριστο 
εγχώριο προϊον + 4,6 + 3,0 + 1,0 + 0,3 
Επενδύσεις + 5,4 + 1,6 , -0,4 -1,0 
Τιμές καταναλωτών + 4,1 + 4,4 + 5,1 + 6,3 
Δημοσιονομικό υπόλοιπο -2,0 -2,0 -2,3 -2,3 
Ισοζύγια τρεχουσών 
συναλλαγών -2,4 -1,8 -1,7 -1,8 
(') Προβλέψεις. 
Παρά την αισθητά χαμηλότερη εγχώρια ανάπτυξη, το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών θα 
βελτιωθεί ελάχιστα κατά το 1990 και 1991, και αφετέρου το έλλειμμα του δημοσίου τομέα 
αναμένεται να σημειώσει ελαφρά αύξηση. 
Η βραδεία οικονομική δραστηριότητα είχε σαν αποτέλεσμα την σημαντική χαλάρωση της 
νομισματικής πολιτικής. Η προκύπτουσα διεύρυνση της αρνητικών διαφορών μεταξύ των 
βραχυπρόθεσμων επιτοκίων ως προς το ιαπωνικό γιεν και το γερμανικό μάρκο καθώς και η μη 
ικανοποιητική εικόνα της αμερικανικής οικονομίας οδήγησαν σε συνεχή πτώση του δολαρίου για 
την υπό εξέταση περίοδο. Η αύξηση των εισαγωγών αναμένεται να επιβραδυνθεί, αφού θα είναι 
μόνο 2,5 %, σε σχέση με 6% που ήταν ο μέσος όρος για την περίοδο 1980-1989. 
Οι ανεπαρκείς εγχώριες αποταμιεύσεις, που είναι κυρίως αποτέλεσμα του ελλείμματος του 
ομοσπονδιάκού προϋπολογισμού, συνεχίζουν να αποτελούν κρίσιμο παράγοντα της οικονομικής 
πολιτικής των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής. Η περαιτέρω σταθεροποίηση της δημοσιονο­
μικής κατάστασης κρίνεται απαραίτητη για να περιοριστεί η απορρόφηση των επενδυτικών 
πόρων, κυρίως στα πλαίσια της τεράστιας ζήτησης για επενδύσεις στην Κεντρική και Ανατολική 
Ευρώπη. Οι περισσότερο δραστικές ενέργειες για τη βελτίωση της δημοσιονομικής κατάστασης 
είναι δυνατόν να συμβάλουν στη διεθνή διαδικασία προσαρμογής. 
Στην Ιαπωνία, η πραγματική αύξηση του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος αναμένεται να 
σημειώσει επιβράδυνση από 6% το 1990 σε 4% το 1991, κυρίως λόγω υψηλών επιτοκίων. Ο 
συνεχώς αυξανόμενος αριθμός ανάπτυξης και οι επικρατούσες διεθνώς δυσμενείς συνθήκες 
συμβάλλουν στην περαιτέρω μείωση του πλεονάσματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Ο 
πληθωρισμός αναμένεται να κινηθεί σε μέτρια επίπεδα. 
3. Επιβράδυνση του διεθνούς εμπορίου 
Η εξωτερική οικονομική κατάσταση πρόκειται επίσης να επηρεαστεί από την αναγκαία 
μεταρρύθμιση των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, οι οποίες θα περάσουν από 
καθεστώς ελεγχόμενης οικονομίας σε καθεστώς οικονομίας της αγοράς. Η ενσωμάτωση των 
χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης στο διεθνή καταμερισμό της εργασίας θα αυξήσει 
σημαντικά τη ζήτηση κεφαλαίων η οποία θα προστεθεί στις υψηλές ήδη ανάγκες των αναπτυσσό­
μενων χωρών. Εάν δεν αυξηθούν οι αποταμιεύσεις θα διατηρηθούν τα επιτόκια σε υψηλά 
επίπεδα. 
Η επιβράδυνση της ανάπτυξης των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, η αύξηση της τιμής του 
πετρελαίου και των επιπτώσεών της στις αναπτυσσόμενες χώρες και η αναπόφευκτη μεταρρύθ­
μιση στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη θα έχουν σαν αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός διεθνούς 
περιβάλλοντος με λιγότερες προοπτικές ανάπτυξης. Κατά το 1991, το πραγματικό ακαθάριστο 
28. 2. 91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. € 53/11 
εγχώριο προϊόν εκτός της Κοινότητας θα πρέπει να σημειώσει αύξηση σε ποσοστό λιγότερο από 
μία εκατοστιαία μονάδα. Κατά συνέπεια, το διεθνές εμπόριο, εξαιρουμένων των χωρών της 
Κοινότητας αναμένεται να αυξηθεί κατά το 1991 σε ποσοστό λιγότερο από 4,5 % σε πραγματικούς 
όρους, που είναι χαμηλότερο από το 6% που σημειώθηκε κατά το 1990 και και το 7,4 % κατά το 
1989. Επιπλέον, οι κοινοτικές εξαγωγές στον υπόλοιπο κόσμο θα επηρεαστούν αρνητικά από την 
περαιτέρω ανατίμηση των κοινοτικών νομισμάτων. Μέχρι το τέλος του Νοεμβρίου 1990, το Εαι 
είχε ήδη ανατιμηθεί κατά 25 °7ο σε σχέση με τον αντίστοιχο μέσο όρο του 1989. Η επιτυχής έκβαση 
του υπι§ιιαγ Κοιιηά αποτελεί ουσιαστική προϋπόθεση για την αναθέρμανση του διεθνούς 
εμπορίου. 
Γ. Η εικόνα γιά το 1991 και 1992 
Η άνοδος των τιμών του πετρελαίου, η επιβράδυνση του διεθνούς εμπορίου, η ύφεση στις Ηνωμένες 
Πολιτείες της Αμερικής και η έντονη ανατίμηση των κοινοτικών νομισμάτων απέναντι στο 
αμερικανικό δολάριο, θα συμβάλουν στη μείωση του ρυθμού ανάπτυξης για το 1991 στο επίπεδο του 
2ΥΑ %, το οποίο είναι χαμηλότερο σε σχέση με το 2,9 °/ο για το 1990 και 3,3 % για το 1989. Η γενική αυτή 
επιβράδυνση χαρακτηρίζεται πάλι από σημαντικές διαφορές μέσα στην Κοινότητα: ο ρυθμός 
ανάπτυξης για τη Δυτική Γερμανία, το Λουξεμβούργο και την Πορτογαλία θα είναι περίπου 3 °/ο, ενώ 
για τη Δανία, την Ελλάδα και το Ηνωμένο Βασίλειο θα ανέλθει περίπου σε 1 °7ο. Στις υπόλοιπες χώρες 
το ποσοστό ανάπτυξης θα πλησιάζει περίπου τον μέσο όρο. Όλα τα συστατικά στοιχεία της εγχώριας 
ζήτησης αναμένεται να σημειώσουν κάμψη και ιδίως οι επενδύσεις. 
Ο ρυθμός αύξησης της απασχόλησης θα σημειώσει επιβράδυνση και θα κυμανθεί από 1,5 °/ο κατά μέσο 
.όρο για την περίοδο 1987-1990, σε 0,6 % για το 1991 με τρόπο ώστε να πάψει πλέον η σταθερή μείωση 
του ποσοστού ανεργίας η οποία είχε παρατηρηθεί στις περισσότερες χώρες κατά τα τελευταία χρόνια. 
Η δημοσιονομική κατάσταση των χωρών της Κοινότητας θα σημειώσει κάποια ελαφρά επιδείνωση, 
κυρίως λόγω της διεύρυνσης του δημοσιονομικού ελλείμματος στη Γερμανία το οποίο αγγίζει το 5 °/ο 
του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος. 
Κατά το 1992, ενώ η απόδοση των επενδύσεων θα παραμείνει βασικά η ίδια, οι προοπτικές ανάπτυξης 
είναι θετικές: η εγχώρια ζήτηση θα αυξηθεί κατά 3%, από 2,3% κατά το 1991, κυρίως λόγω της 
αναζωπύρωσης των επενδύσεων. 
Η εικόνα για το 1991 και 1992 εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την αβεβαιότητα που επικρατεί σε 
διεθνή κλίμακα, κυρίως λόγω της εξέλιξης των τιμών του πετρελαίου και του δολαρίου. Η πορεία της 
τιμής του πετρελαίου θα επηρεαστεί σημαντικά από το αποτέλεσμα της διαμάχης στον Κόλπο. 
Η δεύτερη πηγή αβεβαιότητας αφορά τις εξελίξεις στις Ηνωμένες Πολιτειές. Συνολικά, η υποτίμηση 
του δολαρίου είχε μέχρι σήμερα ευνοϊκές επιπτώσεις για την Κοινότητα, λόγω της σε μεγάλο βαθμό 
εξουδετέρωσης των πληθωριστικών επιπτώσεων των υψηλότερων τιμών του πετρελαίου, ενώ οι 
αρνητικές επιπτώσεις στην ήδη ζωηρή δραστηριότητα δεν αποτέλεσαν πηγή ιδιαίτερης ανησυχίας. 
Μια περαιτέρω σημαντική και απότομη πτώση του δολαρίου θα μπορούσε πάντως, παράλληλα με τις 
ευνοϊκές επιπτώσεις στον πληθωρισμό, να έχει σοβαρές συνέπειες για τις εξαγωγές και τις επενδύσεις 
και θα μπορούσε να θέσει σε δοκιμασία την σταθερότητα του ευρωπαϊκού νομισματικού συστή­
ματος. 
II. ΟΙ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΘΑΣΗ ΤΗΣ ΟΝΕ 
Η Κοινότητα θα πρέπει να στηριχθεί στις δικές της δυνάμεις για να διατηρήσει την οικονομική 
ανάπτυξη και απασχόληση κάτων από τις σημερινές δυσμενείς εξωτερικές συνθήκες. Απαραίτητη 
προϋπόθεση είνάι η ύπαρξη ενός κλίματος σταθερότητας. Για το λόγο αυτό η Κοινότητα θα πρέπει να 
συνεχίσει περιοριστικές, νομισματικές και δημοσιονιμικές πολιτικές, οι οποίες θα συμβάλλουν στην 
διατήρηση των ευνοϊκών βασικών αναπτυξιακών δεδομένων. Η ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς 
και άλλων διαρθρωτικών πολιτικών, η περαιτέρω βελτίωση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής 
καθώς και του περιβάλλοντος θα ενισχύσουν το δυναμικό της Κοινότητας. 
Επιπλέον, η πρώτη φάση της οικονομικής και νομισματικής ένωσης θα επιβάλει μεγαλύτερες 
απαιτήσεις σύγκλισης στους τομείς των τιμών και του κόστους, της δημοσιονομικής και εξωτερικής 
θέσης. Σε μερικές περιπτώσεις οι απαιτήσεις προσαρμογής θα είναι μεγάλες. Ορισμένα κράτη μέλη θα 
πρέπει να υποβάλουν τώρα μεσοπρόθεσμα προγράμματα προσαρμογής για να εξασφαλιστεί ότι όλα 
τα κράτη μέλη θα είναι σε θέση να εισέλθουν στην τελική φάση της οικονομικής και νομισματικής 
ένωσης. 
Η επιδείνωση των προοπτικών βραχυπρόθεσμης ανάπτυξης της Κοινότητας δεν αλλάζει κατ'ανάγκη 
την βασική θετική εκτίμηση των υφιστάμενων δυνατοτήτων της κοινοτικής οικονομίας. Οι δυσμενείς 
ενδογενείς και εξωγενείς παράγοντες θα έχουν ως αναπόφευκτη συνέπεια μια σχετική επιβράδυνση 
Αριθ. Ο 53/12. Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 28. 2. 91 
του ρυθμού ανάπτυξης. Εάν όμως ακολουθηθούν οι απαραίτητες πολιτικές τότε η αποδοτικότητα θα 
παραμείνει θετική και η επενδυτική δραστηριότητα θα εμφανίσει εκ νέου ισχυρή άνοδο οδηγώντας στη 
δημιουργία σημαντικού αριθμού θέσεων απασχόλησης. Για να υπάρξουν όμως τα αποτελέσματα αυτά 
απαιτείται η ενίσχυση του συντονισμού των πολιτικών σύμφωνα με την απόφαση πολυμερούς 
εποπτείας κατά τη διάρκεια της πρώτης φάσεως. 
Α. Διατήρηση της σταθερότητας και του αναπτυξιακού κλίματος 
\ 
Παρά τη σημαντική ανατίμηση του Εαι και τη μείωση του ρυθμού ανάπτυξης, ο πληθωρισμός 
παραμένει σε υψηλά επίπεδα και αποτελεί, ως εκ τούτου, την βασικότερη αιτία ανησυχίας στην 
παρούσα κατάσταση για την ανάληψη της κατάλληλης πολιτικής. Η άνοδος της τιμής του πετρελαίου 
έρχεται να προστεθεί στην ήδη υπάρχουσα αυξητική τάση του κόστους και των τιμών. Η χαλάρωση 
της μισθολογικής πολιτικής που ακολουθήθηκε κατά τη δεκαετία του 1980 είναι κατανοητή μετά από 
μια μακρά περίοδο οικονομικής ανάκαμψης, πλην όμως θέτει σε κίνδυνο τις προοπτικές μεσοπρό­
θεσμης ανάπτυξης: η ανεργία παραμένει σε υψηλά επίπεδα και απαιτεί την πραγματοποίηση μεγάλων 
επενδύσεων για μια περίοδο αρκετών ετών καθώς και υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, ιδίως στις 
λιγότερο ευημερούσες χώρες και περιοχές, για να επανέλθουν σε κάποια ικανοποιητική κατάσταση 
από πλευράς απασχόλησης. 
Για να συνεχιστεί το ικανοποιητικό κλίμα ανάπτυξης στην Κοινότητα, θα πρέπει να αντιμετωπιστεί 
άμεσα η απειλή του πληθωρισμού που προκαλείται από την αύξηση των μισθολογικών δαπανών καθώς 
και από την πρόσφατη άνοδο των τιμών του πετρελαίου, αποφεύγοντας συγχρόνως τις αποκλίσεις 
μεταξύ των διαφόρων κρατών μελών. Θα πρέπει συνεπώς να εξαχθούν τα κατάλληλα συμπεράσματα 
από τις προηγούμενες πετρελαϊκές κρίσεις, συμπεριλαμβανόμενης της ενίσχυσης των ενεργειών 
επαγγελματικής κατάρτισης για τη στήριξη των απαιτούμενων προσαρμογών. 
1. Αποφυγή της σπειροειδούς πληθωριστικής διαδικασίας 
Διάγράμμα 3 
Διακύμανση των τιμών μετά τις δύο πετρελαϊκές κρίσεις 
Πρώτη πετρελαϊκή κρίση 
ευκ 7 
πιΐηίηιυπι 
πι I 
Δεύτερη πετρελαϊκή κρίση 
28. 2. 91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών-Κοινοτήτων Αριθ. Ο 53/13 
Ον δύο προηγούμενες πετρελαϊκες κρίσεις είχαν χαρακτηριστεί από απότομη επιδείνωση του 
πληθωρισμού και αύξηση των αποκλίσεων των ποσοστών πληθωρισμού στα κράτη μέλη, όπως 
παρατηρήθηκε ιδίως κατά την πετρελαϊκή κρίση του 1973. 
Η θέσπιση ιδιαίτερα χαλαρών και συγκρουόμενων πολιτικών μεταξύ των κρατών μελών αποτελεί 
μία από τις βασικές αιτίες για την απουσία αποτελεσματικής σύγκλισης στην Κοινότητα κατά τη 
διάρκεια του δευτέρου ημίσεως της δεκαετίας του "70 (διάγραμμα 3). 
Η αντιμετώπιση της δεύτερης πετρελαϊκής κρίσης του 1979/80 έδειξε ότι υπήρχε καλύτερος 
συντονισμός των πολιτικών, κυρίως λόγω της παρουσίας του ευρωπαϊκού νομισματικού συστή­
ματος. Επειδή όμως οι επιπτώσεις από την πετρελαϊκή κρίση του 1973 δεν είχαν απορροφηθεί 
πλήρως, η διασπορά παρέμενε σε υψηλά επίπεδα. Η βελτίωση της εσωτερικής συνοχής της 
Κοινότητας απαίτησε μακρόχρονες και επίπονες προσπάθειες καθόλη τη διάρκεια της δεκαετίας 
του 1980. 
Από την κρίση του 1979, βελτιώθηκε σημαντικά η συναίνεση στην οικονομική πολιτική καθώς και 
στο συντονισμό της νομισματικής πολιτικής, γεγονός που διευκολύνει την εφαρμογή μιας 
συντονισμένης στρατηγικής. 
Η προηγούμενη εμπειρία των πετρελαϊκών κρίσεων συνηγορεί υπέρ μιας οικονομικής πολιτικής η 
οποία δεν επιχειρεί να αντισταθμίσει τις απώλειες στην πραγματική ζήτηση και το εισόδημα που 
απορρέουν από την άνοδο της τιμής του πετρελαίου, και η οποία παραμένει προσανατολισμένη 
στην συνολική σταθερότητα των τιμών. 
Θα πρέπει συνεπώς: 
— οι κυβερνήσεις να επιτρέψουν την καθολική μεταφορά της αύξησης των τιμών εισαγωγής 
πετρελαίου επί των πετρελαϊκών προϊόντων στην εγχώρια αγορά* επιπλέον πρέπει να 
ενισχυθούν οι πολιτικές εξοικονόμησης ενέργειας για να μειωθεί περαιτέρω η ενεργειακή 
εξάρτηση, 
— να διατηρηθούν και να ενισχυθούν οι ενέργειες νομισματικής πολιτικής για την καταπολέμηση 
του πληθωρισμού. Θα πρέπει καταρχήν να αποφευχθεί η ανάπτυξη μιας σπειροειδούς σχέσης 
τιμών-μισθών, μη αφήνοντας καμία αμφιβολία σχετικά με την πρόθεση παρεμπόδισης των 
πληθωριστικών εξελίξεων εκ μέρους των αρμόδιων αρχών, 
— να συνεχιστεί η μεσοπρόθεσμη παγιοποίηση του προϋπολογισμού στα πλαίσια της δημοσιο­
νομικής πολιτικής, και να μη γίνεται προσπάθεια αντιστάθμισης των αναπόφευκτων απωλειών 
τις οποίες συνεπάγονται οι διάφορες πετρελαϊκές κρίσεις τόσο για την ιδιωτική ζήτηση όσο και 
για το εισόδημα, 
— να ενισχυθεί ο συντονισμός των πολιτικών κατά την πρώτη φάση της οικονομικής και 
νομισματικής ένωσης. 
Μέχρι σήμερα, οι νομισματικές πολιτικές στην Κοινότητα είχαν σε μεγάλο βαθμό περιοριστικό 
χαρακτήρα. Η πρόσφατη αντίμηση των κοινοτικών νομισμάτων συμβάλει στη μερική αντιστάθ­
μιση των πληθωριστικών πιέσεων θέτοντας στις νομισματικές αρχές το δύσκολο ερώτημα σχετικά 
με το εάν είναι αρκετή η συγκράτηση των εγχώριων μισθολογικών πιέσεων. Η απότομη μεταβολή 
της καμπύλης αποδοτικότητας λόγω της αύξησης των μακροπρόθεσμων επιτοκίων προκαλεί 
ορισμένες ανησυχίες διότι μπορεί να συνεπάγεται, εκτός από τις μεγάλες ανάγκες κεφαλαίων, 
υψηλές πληθωριστικές προσδοκίες. Για το λόγο αυτό είναι αναγκαία η ανάληψη σταθερών και 
αποτελεσματικών ενεργειών στα πλαίσια των πολιτικών που πρέπει να ακολουθηθούν. 
Οι πολιτικές πάντως που έχουν εφαρμοστεί μέχρι σήμερα δεν παρουσίασαν την επιθυμητή 
σύγκλιση. Η μείωση των επιτοκίων σε εποχή αυξανόμενου πληθωρισμού είναι ενδεικτικό της 
πολιτικής βούλησης των αρχών για την καταπολέμηση των πληθωριστικών προσδοκιών. Εάν δεν 
αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά και από την αρχή οι επιπτώσεις λόγω ανόδου των τιμών του 
πετρελαίου καθώς και των εγχώριων μισθολογικών εξελίξεων, τότε θα απαιτηθεί σε μεταγενέστερο 
στάδιο η λήψη αυστηρότερων και δαπανηρότερων μέτρων για την ανατιμετώπιση των πληθω­
ριστικών πιέσεων. 
Η απελευθέρωση των κινήσεων κεφαλαίων καθώς και η μεγάλη σταθερότητα των επιτοκίων στα 
πλαίσια του ευρωπαϊκού νομισματικές συστήματος είχαν σαν αποτέλεσμα να καταστήσουν 
λιγότερο αποτελεσματικές τις περιοριστικές νομισματικές πολιτικές. Τα επιτόκια χρησιμοποιού­
νται όλο και λιγότερο λόγω επιβάρυνσης της νομισματικής πολιτικής. Υπάρχει άρα ανάγκη 
μεγαλύτερου συντονισμού των οικονομικών πολιτικών. Η ενίσχυση της συμμετρίας στο εσωτερικό 
του ευρωπαϊκού νομισματικού συστήματος πρέπει να συνοδεύεται από ουσιαστικό συντονισμό 
των προσπαθειών εκ μέρους των νομισματικών αρχών με σκοπό τη διατήρηση της συνολικής 
σταθερότητας. 
Για να αποφευχθεί η υπερβολική επιβάρυνση της νομισματικής πολιτικής, θα πρέπει η δημοσιο­
νομική πολιτική να συνεχίσει την επιδίωξη των μεσοπρόθεσμων στόχων παγιοποίησης, ακόμα και 
εάν τα αποτελέσματα των «αυτόματων σταθεροποιητών» και των αυξανόμενων επιτοκίων 
οδηγούν σε προσωρινή επιδείνωση των δημόσιων οικονομικών. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να μην 
χρησιμοποιεί ο δημόσιος τομέας την αποταμίευση σαν μέσο για την χρηματοδότηση των 
τρεχουσών δαπανών. Οι τεράστιες επενδυτικές ανάγκες στην Κοινότητα και στην Κεντρική και 
Ανατολική Ευρώπη θα οδηγήσουν σε αύξηση των πραγματικών επιτοκίων και υποχώρηση των 
Αριθ. Ο 53/14 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 28. 2. 91 
επενδύσεων εκτός εάν αυξηθούν σημαντικά οι αποταμιεύσεις. Η αύξηση των αποταμιεύσεων του 
δημοσίου τομέα αποτελεί τον πλέον άμεσο τρόπο αύξησης της εθνικής αποταμίευσης. Στην 
Ελλάδα και την Ιταλία, αλλά και στο Βέλγιο, την Πορτογαλία, τις Κάτω Χώρες και την Ιρλανδία η 
αρνητική αποταμίευση του δημόσιου τομέα παραμένει σε σημαντικά επίπεδα. Στις χώρες αυτές, 
θα πρέπει ο δημόσιος τομέας να συμβάλει περισσότερο στην εθνική αποταμίευση. 
Η απότομη αύξηση του δημοσιονομικού ελλείμματος στη Γερμανία που προέρχεται από την 
ενοποίηση αποτελεί επίσης λόγο ανησυχίας διότι επιβαρύνει σε μεγάλο βαθμό τη νομισματική 
πολιτική καθώς και τις κεφαλαιαγορές, και είναι δυνατόν να διατηρήσει αλλά και να εντείνει τις 
πληθωριστικές πιέσεις λόγω της ανόδου των τιμών πετρελαίου. 
2. Διαφύλαξη των θεμελιωδών προϋποθέσεων συνεχούς ανάπτυξης και δημιουργίας θέσεων απασχό­
λησης 
Διάγραμμα 4 
Ευνοϊκοί παράγοντες ανάπτυξης (% ή δείκτης) 
Πραγματικές αμοιβές ανά μισθωτό Ποσοστό αποδοτικότητας παγίων κεφαλαίων 
και παραγωγικότητα 
(τριετής κινητός μέσος όρος) 
Παραγωγικότητα 
Πραγματικές αμοιβές 
ι 
ο 140-Ταχα τ«ηΙαϋΙ11Ια4ο 4ο ςαρΚαΙ Μζο 
(1941-Τ» · ιοο) 
Ακαθάριστες επενδύσεις παγίου κεφαλαίου (% του ΑΕΠ) 
ίο 
II 
14 
Ροπ&αςαο ϋΓαΙα 4« οαρΚαΙ Ηκ> 
<·» * «ο "•> 14 
11 
10 
11 
14 
ΙΜβ 1Μ0 ΙΜβ 
Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1980 σημειώθηκε σημαντική βελτίωση των βασικών 
προϋποθέσεων ανάπτυξης στην Κοινότητας (διάγραμμα 4). Η θέσπιση των κατάλληλων νομι­
σματικών και δημοσιονομικών πολιτικών θα πρέπει να εξασφαλίσει ότι η εισοδηματική απώλεια 
λόγω της αύξησης των τιμών του πετρελαίου κατανέμεται ανάλογα μεταξύ των μισθών και των 
κερδών ούτως ώστε να ελαχιστοποιηθούν οι αρνητικές επιπτώσεις επί της αποδοτικότητας των 
επενδύσεων. Η οικονομική πολιτική δεν μπορεί να παρεμποδίσει την προσωρινή επιβράδυνση της 
ανάπτυξης, πλην όμως με την πρόληψη των δευτερευουσών πληθωριστικών επιπτώσεων θα 
καταστήσει δυνατή τη διατήρηση των βασικών μεσοπρόθεσμων προϋποθέσεων υγιούς ανά­
πτυξης. 
Σύμφωνα με την εμπειρία των δύο προηγούμενων πετρελαϊκών κρίσεων η εξέλιξη των μισθών θα 
παίξει σημαντικό ρόλο στη διατήρηση του αναπτυξιακού δυναμικού της Κοινότητας. 
Η ορθή κατανομή της επιβάρυνσης από την απώλεια εισοδήματος μεταξύ του κράτους, των 
νοικοκυριών και των επιχειρήσεων, θα εξαρτηθεί από την συγκεκριμένη κατάσταση που επικρατεί 
σε κάθε κράτος μέλος, πλην όμως πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι όσο λιγότερο επηρεαστεί η 
αποδοτικότητα των επενδύσεων τόσο γρηγορότερα θα επιτευχθεί η ανάκαμψη της οικονομικής 
ανάπτυξης. Οι διαφορές του τρόπου κατανομής της επιβάρυνσης αυτής στα διάφορα κράτη μέλη 
είναι δυνατόν να θέσει σε κίνδυνο την απαραίτητη σύγκλιση των οικονομιών των κρατών μελών. 
28. 2! 91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. Ο 53/15 
Η ύπαρξη σε ορισμένες χώρες επίσημων ή ανεπίσημων μηχανισμών αναπροσαρμογής των μισθών 
είναι δυνατόν να επηρεάσει αρνητικά και άνευ αιτίας την ευκαμψία των μισθών. Η δέσμευση της 
νομισματικής σταθερότητας κατά τη διάρκεια της πρώτης φάσεως συνεπάγεται ότι οι επιπτώσεις 
της ακαμψίας των μισθών δεν θα εξισορροπούνται από αύξηση του γενικού επιπέδου των τιμών ή 
από προσαρμογές της συναλλαγματικής ισοτιμίας. Ως εκ τούτου οι μισθοί θα πρέπει να 
προσαρμόζονται με μεγαλύτερη ευελιξία στην κατάσταση που επικρατεί στις ανταγωνίστριες 
χώρες. 
Η ορθή στάση απέναντι στον ανταγωνισμό και το άνοιγμα των αγορών θα αποτελέσουν ένα 
συνεπές και αποτελεσματικό πλαίσιο θετικής προσαρμογής απέναντι στις δυνάμεις της αγοράς, 
σύμφωνα με την,ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τη δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών 
για την ανάπτυξη της βιομηχανικής πολιτικής. 
Β. Η εκμετάλλευση των δυνατοτήτων της Κοινότητας 
Οι γενικές πολιτικές οι οποίες πρέπει να εφαρμοστούν για να τεθούν σε έλεγχο οι πληθωριστικές 
πιέσεις καθώς και οι διακυμάνσεις των ποσοστών πληθωρισμού είναι οι ίδιες με εκείνες που είναι 
απαραίτητες για τη δημιουργία των προϋποθέσεων υλοποίησης των μεγάλων κοινοτικών στόχων: 
οικονομική και νομισματική ένωση, ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς, οικονομική και κοινωνική 
συνοχή. Συγχρόνως, οι στόχοι αυτοί συμπληρώνουν τις πολιτικές που ακολουθούνται σε εθνικό 
επίπεδο. 
1. Ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς 
Για να εξασφαλισθεί το οικονομικό μέλλον της Ευρώπης τέθηκε σε εφαρμογή πρόγραμμα 
δημιουργίας μιας αγοράς η οποία καλύπτει όλη την ευρωπαϊκή ήπειρο. Ένα από τα βασικά 
εμπόδια τα οποία συνεχίζουν να υφίστανται στην Ευρώπη είναι η κατάτμιση των αγορών της, 
γεγονός το οποίο καθιστά δύσκολη την επίτευξη του άριστου επίπεδου παραγωγής, καθυστερεί την 
τεχνολογική πρόοδο, και εμποδίζει την εξέλιξη του τομέα των υπηρεσιών, στον οποίο η ανάπτυξη 
είναι ιδιαίτερα σημαντική. Το άνοιγμα των ευρωπαϊκών συνόρων θα ενισχύσει τον ανταγωνισμό. Η 
αυξημένη εξειδίκευση και αποτελεσματικότητα της παραγωγής θα βελτιώσουν σε μεγάλο βαθμό 
τις δυνατότητες επιλογής των καταναλωτών. 
Το πρόγραμμα υλοποίησης της εσωτερικής αγοράς αποτελεί την βασική κινητήρια δύναμη της 
εξέλιξης αυτής και βελτιώνει τις προοπτικές ανάπτυξης και ευημερίας στην Ευρωπαϊκή 
Κοινότητα. Οι οικονομικοί φορείς αναμένουν με μεγάλη ανυπομονησία τις ιδιαίτερα ανταγωνι­
στικές συνθήκες που πρόκειται να ισχύσουν από το 1992 καθώς και τις νέες προϋποθέσεις και 
ευκαιρίες που θα παρουσιαστούν. Όλο και περισσότερες επιχειρήσεις έχουν αρχίσει να λειτουρ­
γούν διευρύνοντας τις αγορές τους και προσαρμόζοντας τις στρατηγικές τους. Πλην των θετικών 
επιπτώσεων από την κατάργηση των συνοριακών ελέγχων στο εσωτερικό της Κοινότητας καθώς 
και την εξάλειψη των τεχνικών εμποδίων στην ελεύθερη διακίνηση αγαθών και υπηρεσιών, 
ιδιαίτερα όσον αφορά τις τελευταίες στον τομέα των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, η ανάπτυξη 
θα επηρεαστεί επίσης θετικά από την υποχρεωτική αναδιάρθρωση της βιομηχανίας καθώς και του 
κλάδου των υπηρεσιών όπως επίσης και από τις μεταβολές των στρατηγικών προώθησης και 
εμπορίας. 
Η αποτελεσματική κοινοτική πολιτική του ανταγωνισμού είναι απαραίτητη στα πλαίσια της 
εσωτερικής αγοράς διότι τα μέτρα και οι πρακτικές οι οποίες περιορίζουν ή εξαφανίζουν την 
ύπαρξη ανταγωνισμού (αύξηση των επιδοτήσεων ή συμφωνίες καταμερισμού της αγοράς) 
μειώνουν τις θετικές αυτές επιπτώσεις. Η ολοκλήρωση της υλοποίησης της εσωτερικής αγοράς, σε 
σύντομο χρονικό διάστημα, με τη θέσπιση ενός κοινού νομίσματος, θα ενίσχυε περαιτέρω την 
ευνοϊκή διάθεση καθώς και τις προσδοκίες των επιχειρηματικών φορέων, σύμφωνα με πρόσφατη 
έρευνα. 
Οι μεγάλες αυτές προσδοκίες δεν θα πρέπει να μείνουν ανεκπλήρωτες. Για το λόγο αυτό είναι 
απαραίτητη η τήρηση της προθεσμίας της 1ης Ιανουαρίου 1993 για την ολοκλήρωση της 
εσωτερικής αγοράς. Αποτελεί συνεπώς βασική προϋπόθεση να ληφθούν το γρηγορότερο δυνατόν 
οι εναπομένουσες αποφάσεις επί των προτάσεων που περιλαμβάνονται στη Λευκή Βίβλο του 1985. 
Έχει επιτευχθεί ήδη σημαντική πρόοδος και έχουν ληφθεί αποφάσεις σε όλους τους τομείς της 
οικονομικής δραστηριότητας. Η Επιτροπή έχει ήδη υποβάλει όλες τις προτάσεις που περιλαμβά­
νονται στη Λευκή Βίβλο και το-Συμβούλιο έχει εγκρίνει περισσότερο από τα δύο τρίτα των 
προτάσεων αυτών. Η Επιτροπή στρέφει την προσοχή της στα προβλήματα εφαρμογής (έχουν ήδη 
ληφθεί περισσότερο από 72 % των απαραίτητων εθνικών μέτρων) καθώς και στην ορθή λειτουργία 
της ενιαίας αγοράς. Σημαντικές αποφάσεις πρέπει ακόμη να ληφθούν σε τομείς που αφορούν την 
πλήρη εξάλειψη των συνοριακών ελέγχων στο εσωτερικό της Κοινότητας. Το Συμβούλιο πρέπει να 
δώσει προτεραιότητα στους τομείς αυτούς (που αφορούν την προσέγγιση των συντελεστών 
έμμεσης φορολογίας) και να εποπτεύει την κατάσταση επί μονίμου βάσεως για να εξασφαλιστεί ότι 
οι αποφάσεις λαμβάνονται με τέτοιο τρόπου που να καθιστούν αμετάκλητη την πρόοδο προς την 
ολική κατάργηση των εσωτερικών συνόρων, όπως συμβαίνει για το υπόλοιπο πρόγραμμα. Τα 
κράτη μέλη, οφείλουν να επιταχύνουν την ενσωμάτωση των αποφάσεων και να εξαλείψουν κάθε 
πιθανότητα καθυστέρησης μέχρι το τέλος του 1991. 
Αριθ. Ο 53/16 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 28. 2. 91 
2. Βελτίωση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής 
Η βελτίωση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής θα ενισχύσει επίσης τις προοπτικές 
ανάπτυξης. Έν&ς ρυθμός ανάπτυξης μεγαλύτερος του μέσου όρου για τις λιγότερο ευημερούσες 
χώρες θα συνέβαλε στην άνοδο του αναπτυξιακού δυναμικού του συνόλου της κοινοτικής 
οικονομίας. 
Η ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής καθώς και ο στόχος της εναρμονισμένης 
ανάπτυξης όλων των ευρωπαϊκών περιοχών επιβεβαιώθηκαν στο άρθρο 130 της Ενιαίας 
Ευρωπαϊκής Πράξης. Η άνω του μέσου όρου ανάπτυξη στις χώρες αυτές και τις περιοχές, όπως 
συνέβη τα τελευταία χρόνια στην Ισπανία, την Πορτογαλία και την Ιρλανδία, όχι όμως στην 
Ελλάδα, είχε αν αποτέλεσμα την μείωση της διαφοράς των εισοδημάτων (πίνακας 5) και αύξησε 
τις αναπτυξιακές δραστηριότητες για το σύνολο της Κοινότητας. Οι οικονομικά εύρωστες χώρες 
θα μπορούσαν να συμβάλουν στη διαδικασία αυτή με τη διατήρηση ενός δυναμικού πρότυπου 
ανάπτυξης και το άνοιγμα των αγορών τους στο εμπόριο. 
ΠΙΝΑΚΑΣ 5 
Μείωση των διαφορών στην Κοινότητα 
Κατά κεφαλήν ακαθάριστο,εγχώριο προϊόν σε τρέχουσες τιμές και αγοραστικές ισοτιμίες 
(Ευκ 12 = 100) 
Ελλάδα Ισπανία Ιρλανδία Πορτογαλί5α 
1985 56,8 71,8 65,2 52,1 
1986 55,8 72,2 63,5 52,7 
1987 54,2 73,9 64,9 53,8 
1988 54,3 74,7 65,2 54,0 
1989 54,1 75,9 67,2 55,2 
1990 53,4 76,7 68,8 56,2 
1990-1985 -3,4 + 4,9 + 3,6 + 4,1 · 
(') Η αναιρορά στο ακαθάριστο εγχώριο προϊόντος είναι δυνατό να δώσει υπερβολική εικόνα της προόδου στο βαθμό όπου οι 
μεταφορές εισοδημάτων στο εξωτερικό πιθανόν να υπερβαίνουν την ονομαστική αύξηση του ακαθάριστου εγχώριου 
προϊόντος. 
Ο διπλασιασμός των πόρων των διαρθρωτικών ταμείων και η παράλληλη ενίσχυση των 
χρηματοδοτικών μέσων θα θέσουν στη διάθεση της Ελλάδας, της Πορτογαλίας και της Ιρλανδίας 
πόρους, το ύψος των οποίων θα ανέλθει σε 3 έως 5 % του ακαδάριστου εγχώριου προϊόντος κατά το 
1993. Τα μέτρα αυτά συμβάλλουν στην ουσιαστική βελτίωση των διαρθρωτικών πολιτικών που έχει 
ήδη επιτευχθεί. Οι οικονομικές και κοινωνικές πολιτικές, τόσο σε εθνικό όσο και σε κοινοτικό 
επίπεδο, θα πρέπει να αποτελέσουν την βάση διαρκούς σχετικής αύξησης του πραγματικού 
ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος, χωρίς πληθωριστικές πιέσεις και ανεξέλεγκτες εσωτερικές και 
εξωτερικές ανισορροπίες. Η μείωση πάντως των αναπτυξιακών διαφορών αποτελεί κατά κύριο 
λόγο ευθύνη των ενδιαφερόμενων χωρών. 
3. Διαρθρωτική προσαρμογή και ευελιξία της αγοράς απασχόλησης 
Οι διαρθρωτικές πολιτικές βελτιώνουν τη δυνατότητα προσαρμογής των οικονομιών των κρατών 
μελών. Ευνοούν την ευελιξία των αγορών αγαθών και συντελεστών παραγωγής και αυξάνουν την 
έκταση και την ταχύτητα αντανάκλασης των μεταβολών των συνθηκών αγοράς στο επίπεδο των 
τιμών. Οι διαρθρωτικές πολιτικές μειώνουν με τον τρόπο αυτό το δυνητικό μέγεθος καθώς και τη 
διάρκεια του κόστους προσαρμογής λόγω των σημειούμενων μεταβολών. 
Παράλληλα με το πρόγραμμα ολοκλήρωσης της εσωτερικής αγοράς, τα κράτη μέλη έχουν 
επιφέρει ορισμένες διαρθρωτικές βελτιώσεις για να αντιμετωπίσουν τον αυξανόμενο ανταγωνισμό 
λόγω ενοποίησης της αγοράς. Μέχρι σήμερα, οι βασικές πρωτοβουλίες αφορούν την απελευθέ­
ρωση των χρηματοοικονομικών αγορών και την αναδιάρθρωση της φορολογίας των φυσικών 
προσώπων και των εταιρειών. 
28. 2. 91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. Ο 53/17 
Οι κυβερνήσεις έχουν αναλάβει πρωτοβουλίες για τη βελτίωση των δυνατοτήτων αντιμετώπισης 
των αγορών εργασίας απέναντι στις αλλεγές αυτές και πολλά κράτη μέλη έχουν δώσει μεγάλη 
προτεραιότητα σε πολιτικές εκπαίδευσης και κατάρτισης. Οι πολιτικές αυτές αποτελούν 
ουσιαστικό στοιχείο των προσπαθειών για τη μείωση της μακροχρόνιας ανεργίας. 
Οι πρωτοβουλίες διαρθρωτικής πολιτικής στα πλαίσια της αγοράς εργασίας θα πρέπει να τύχουν 
μεγαλύτερης προσοχής. Η απελευθέρωση των ανταλλαγών αγαθών και υπηρεσιών μέσα σε μια 
ενοποιημένη αγορά θα ασκήσει επιπρόσθετες πιέσεις στις αγορές εργασίας και κυρίως στα 
συστήματα καθορισμού των μισθών. Για να αποφευχθούν στο μέτρο του δυνατού οι αρνητικές 
επιπτώσεις πάνω στην απασχόληση, θα πρέπει τα σημερινά συστήματα καθορισμού των μισθών 
στα κράτη μέλη να καταστούν περισσότερο ευέλικτα (στο επίπεδο των διαφόρων τομέων της 
βιομηχανίας, των επαγγελμάτων, των περιοχών ή των επιχειρήσεων) για να επιτρέχουν την ταχεία 
και αποτελεσματική προσαρμογή στις νέες συνθήκες της αγοράς. 
Θα πρέπει επίσης να επέλθουν διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις στον δημόσιο τομέα για να βελτιωθεί 
η αποτελεσματικότητά του. 
Η αύξηση της οικονομικής αποτελεσματικότητας και η καλύτερη κατανομή των πόρων 
αποτελούν στόχους οι οποίοι ρέπει να επιτευχθούν όχι μόνο σε επίπεδο Κοινότητας αλλά σε 
παγκόσμια κλίμακα. Οι συνομιλίες στα πλαίσια του υπι§ιι&γ Κοιιικί αποτελούν κοινή προσπάθεια 
για την προώθηση του εμπορίου και της οικονομικής ανάπτυξης. Η Κοινότητα, ως ο μεγαλύτερος 
εμπορικός εταίρος, έχει κάθε συμφέρον επιτυχούς ολοκλήρωσης των εν λόγω συνομιλιών, οι 
οποίες αποτελούν συγχρόνως το μέσο για την παροχή μεγαλύτερων δυνατοτήτων στους 
ασθενέστερους εταίρους και κυρίως τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης καθώς καί 
τις αναπτυσσόμενες χώρες. 
4. Η πρόκληση στον τομέα της προστασίας του περιβάλλοντος 
Όπως οι προηγούμενες πετρελαϊκές κρίσεις συνέβαλαν στη ρήξη της παράλληλης εξέλιξης που 
υπήρχε στις δεκαετιές του '50 και '60 μεταξύ της οιοκονομικής ανάπτυξης και της κατανάλωσης 
ενέργειας, έτσι και τώρα εδραιώνεται η πεποίθηση, που αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα λόγω της 
κρίσης στον Περσικό Κόλπο, ότι θα πρέπει να σπάσει ο κρίκος που συνδέει την οικονομική 
ανάπτυξη με την μόλυνση του περιβάλλοντος. Ωστόσο, η κατάσταση που επικρατεί στις χώρες της 
Ανατολικής Ευρώπης, οι οποίες έχουν πολύ υψηλότερο βαθμό μόλυνσης από ό,τι οι ευπορότερες 
κοινοτικές χώρες, δείχνει ότι η ανάπτυξη και η μόλυνση του περιβάλλοντος δεν ακολουθούν πάντα 
παράλληλη πορεία. Η συγκριτικά καλύτερη θέση της Κοινότητας δεν αποτελεί λόγο εφησυχασμού 
και η κατάσταση θα πρέπει να βελτιωθεί σημαντικά. Πάντως, υπάρχει όντως μία σχέση μεταξύ του 
μηχανισμού τιμών και της μόλυνσης του περιβάλλοντος. Συχνά οι τιμές της αγοράς δεν 
ενσωματώνουν το πλήρες περιβαλλοντικό κόστος που αντιπροσωπεύει για την κοινωνία η 
παραγωγή ή η χρήση των προϊόντων. Επιπλέον, οι ιδιωτικοί οικονομικοί ψορείς έχουν την τάση να 
μην λαμβάνουν υπόψη τους τις επιπτώσεις των δραστηριοτήτων τους στο περιβάλλον, όταν 
αποφασίζουν να καταναλώσουν αγαθά ή να πραγματοποιήσουν επενδύσεις. 
Συνεπώς, βασικός άξονας κάθε ολοκληρωμένης πολιτικής για την αντιμετώπιση του προβλήμα­
τος της μόλυνσης (εκτός από την αναπόφευκτη ανάγκη λήψης ρυθμιστικών μέτρων) πρέπει να 
είναι η εσωτερίκευση αυτών των εξωτερικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων έτσι ώστε να δοθούν τα 
κατάλληλα μηνύματα στους οικονομικούς φορείς. 
Στόχος είναι η μετατροπή των δομών της οικονομικής ανάπτυξης κατά τέτοιο τρόπο ώστε να 
φθάσουμε σε μια αποδεκτή αναπτυξιακή πορεία. Η ενίσχυση της πολιτικής για την προστασία του 
περιβάλλοντος δεν αντιπροσωπεύει αναγκαστικά εμπόδιο για την ανάπτυξη ιδιωτικής επιχειρη­
ματικής δράσης, αλλά μπορεί να προσφέρει στην αγορά αξιόλογες ευκαιρίες για όσους 
αναπτύξουν πρωτοβουλίες στην αναζήτηση προϊόντων και μεθόδων παραγωγής που δεν ρυπαίνουν 
το περιβάλλον. 
Έχει γίνει πλέον ευρύτατα αποδεκτό ότι θά πρέπει να γίνει μεγαλύτερη χρήση οικονομικών και 
δημοσιονομικών μέτρων στην περιβαλλοντική πολιτική, αλλά η βέλτιστη πολιτική δεν μπορεί 
παρά να περιλαμβάνει ένα ισόρροπο συνδυασμό μέτρων που στηρίζονται στο μηχανισμό της 
αγοράς και παραδοσιακών ρυθμιστικών μέτρων. Τα κυριότερα παραδείγματα οικονομικών και 
δημοσιονομικών μέτρων είναι οι φόροι, οι εισφορές ή τα φορολογικά κίνητρα, τα συστήματα 
επιστροφής εγγυήσεων, οι εμπορεύσιμες άδειες εκπομπών και οι χρηματοπιστωτικές ενισχύσεις ή 
επιδοτήσεις. Στην περίπτωση των φόρων και των εισφορών, θα πρέπει να εξεταστούν οι επιπτώσεις 
στην ανταγωνιστική θέση της Κοινότητας και στους στόχους προτεραιότητας της εσωτερικής 
αγοράς. 
Λόγω της σπουδαιότητας που έχει η διεθνής διάσταση της ρύπανσης του περιβάλλοντος απαιτείται 
διεθνής συντονισμός σε ευρεία κλίμακα. Εντός της Κοινότητας απαιτείται ένας ελάχιστος βαθμός 
εναρμόνισης για να αποφευχθεί η ενδεχόμενη σύγκρουση των μέτρων που λαμβάνονται με τους 
άλλους κοινοτικούς στόχους και για να εξασφαλιστεί η συμβατότητα των λαμβανομένων μέτρων 
στα διάφορα κράτη μέλη όταν πρόκειται για την επίλυση διεθνών προβλημάτων. 
Αριθ. € 53/18 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 28. 2. 91 
Γ. Πολιτικές για τη βελτίωση της σύγκλισης 
Παρόλο που η Κοινότητα βελτίωσε σημαντικά τις επιδόσεις της στον τομέα της οικονομικής 
σύγκλισης από την έναρξη της δεκαετίας, εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρά προβλήματα σε 
ορισμένες χώρες και περιοχές. Επιπλέον κατά το πρώτο στάδιο της οικονομικής και νομισμαγτικής 
ένωσης θα υπάρχουν ακόμη μεγαλύτερες απαιτήσεις σύγκλισης. Η σημαντική πρόοδος που έχει ήδη 
επιτευχθεί αποδεικνύει τα θετικά αποτελέσματα της πειθαρχίας που επιβλήθηκε με το μηχανισμό 
συναλλαγματικών ισοτιμιών του Ευρωπαϊκού νομισματικού συστήματος. Πράγματι, ο βαθμός 
σύγκλισης που έχει επιτευχθεί στα κράτη μέλη συνδέεται στενά με το βαθμό πειθαρχίας στον οποίο 
υποβλήθηκαν. 
1. Σύγκλιση τιμών και κόστους 
Ο βαθμός σύγκλισης των τιμών είναι ιδιαίτερα αισθητός στις χώρες εκείνες τα νομίσματα των 
οποίων κινήθηκαν εξ αρχής εντός της ζώνης περιορισμένων περιθωρίων διακύμανσης. Από το 
1986, το μέσο ποσοστό του πληθωρισμού (αποπληθωριστής της ιδιωτικής κατανάλωσης) σ' αυτή 
την ομάδα των χωρών ήταν γύρω στο 3 % ή και χαμηλότερο (διάγραμμα 5). Η διασπορά στα 
επιμέρους ποσοστά πληθωρισμού είναι μικρότερη από ό,τι τη δεκατετία του 1960 και η απόκλιση 
μεταξύ του υψηλότερου (3,6% στο Βέλγιο) και του χαμηλότερου (2,4% στης Κάτω Χώρες) 
π,οσοστού πληθωρισμού για το 1990 μόλις ξεπερνά τη μία ποσοστιαία μονάδα (πίνακας 6). 
Εντούτοις, θα πρέπει να καταπολεμηθεί το ταχύτερο δυνατόν η επιτάχυνση του πληθωρισμού 
το 1990 και 1991, δεδομένου ότι η κατάσταση αυτή έχει δυσμενείς επιπτώσεις για τη σταθε­
ρότητα. 
Διάγραμμα 5 
Σύγκλιση των αποπληθωριστών ιδιωτικής κατανάλωσης 
ΕυΚ 12 
(Ετήσια ποσοστιαία μεταβολή) -
Μέγιστο 
ΕϋΚ 12 
Ελάχιστο Ευκ 7 
(Ετήσια ποσοστιαία μεταβολή) 
/ \ / \ Μέγιστο 
/^^Ευκ τ/~ζ.' κ\ / \\ 
ν-*> 
Ελάχιστο ~ ' 
- . . ι • I ι • ι • I ι ι ι • I . . • , Ι ι ι . • I • • • . I 
Η σύγκλιση των τιμών στις χώρες αυτές, ανταποκρίνεται ήδη σε μεγάλο βαθμό στις απαιτήσεις για 
τη μετάβαση στο τελικό στάδιο της οικονομικής και νομισματικής ένωσης. Αυτή η σύγκλιση των 
ποσοστών του πληθωρισμού συνοδεύτηκε με σαφή επιβράδυνση των ποσοστών αύξησης του 
ονομαστικού και πραγματικού κόστους εργασίας ανά μονάδα προϊόντος, βελτιώνοντας έτσι την 
αποδοτικότητα των επενδύσεων. Ωστόσο, η αποδοτικότητα αυτή θα χρειαστεί να βελτιωθεί 
περαιτέρω, στις χώρες στις οποίες τα επίπεδα ανεργίας είναι ιδιαίτερα υψηλά ή όπου, όπως στη 
Δανία, η οικονομική ανάπτυξη πρέπει να επιβραδυνθεί για να καταπολεμηθεί ο πληθωρισμός και 
να μειωθεί το εξωτερικό έλλειμμα. 
Το ποσοστό πληθωρισμού στη δεύτερη ομάδα των χωρών το 1990 εξακολουθεί να είναι δύο φορές 
μεγαλύτερο από εκείνο της πρώτης ομάδας. Η Ιταλία, η οποία εισήλθε πρόσφατα στη ζώνη 
περιορισμένων περιθωρίων διακύμανσης, και η Ισπανία, η οποία συμμετέχει στη ζώνη ευρύτερων 
περιθωρίων διακύμανσης από πέρυσι, πραγματοποίησαν επίσης σημαντική πρόοδο από τις αρχές 
του 1980, αλλά η κατάσταση ως προς τη σύγκλιση είναι λιγότερο ικανοποιητική; Και οι δύο χώρες 
αντιμετωπίζουν ισχυρές μισθολογικές πιέσεις· το ονομαστικό κόστος εργασίας ανά μονάδα 
προϊόντος έχει αυξηθεί κατά 7 % και άνω το 1990 έναντι ποσοστού κατώτερου του 4 °/ο για τις χώρες 
που συμμετείχαν εξαρχής στη ζώνη περιορισμένων περιθωρίων διακύμανσης. Αυτές οι χώρες θα 
πρέπει σταδιακά να μειώσουν τον πληθωρισμό τους στα επόμενα δύο ή τρία χρόνια φθάνοντας το 
επίπεδο των χωρών της ζώνης περιορισμένων περιθωρίων διακύμανσης. Για το σκοπό αυτό θα 
πρέπει οι απαιτήσεις σε πόρους των διαφόρων τομέων της οικονομίας να καταστούν περισσότερο 
συμβατές μεταξύ τους. Η θέσπιση πιο φιλόδοξων αλλά ρεαλιστικών στόχων για το επίπεδο του 
πληθωρισμού και η προσπάθεια υλοποίησής τους με σταθεροποιητικές νομισματικές και 
δημοσιονομικές πολιτικές, μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία ενός κλίματος σταθερότητος και 
να βοηθήσει στη δημιουργία ενός πλαισίου αναφοράς για την εξέλιξη των μισθών. 
28. 2. 91 I 
Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. Ο 53/19 
ΠΙΝΑΚΑΣ 6 
Σύγκλιση του πληθωρισμού στην Κοινότητα το δεύτερο ήμισυ της δεκαετίας του 1980 (') 
1981 1986 1989 1990 
Χώρες με χαμηλά και συγκλίνοντα ποσοστά πληθωρισμού (3) 
Κοινότητα των 7 9,3 1,2 3,2 3,0 3,8 
Βέλγιο 8,1 0,3 3,4 3,6 4,5 
Δανία 12,0 3,5 5,0 2,8 3,3 
Γερμανία 6,0 -0,2 3,2 2,8 , 3,9 
Γαλλία 13,0 2,9 3,3 -3,4 3,6 
Ιρλανδία 19,6 4,0 3,9 2,8 3,5 
Λουξεμβούργο 8,7 1,2 4,0 3,5 4,0 
Κάτω Χώρες 6,3 0,2 2,1 2,4 2,8 
Χώρες με υψηλό πληθωρισμό 
Ιταλία 18,2 5,7 6,0 . 6,1 6,3 
Ισπανία 14,3 8,7 6,6 6,8 6,6 
Ηνωμένο Βασίλειο 11,2 4,4 6,1 7,0 6,3 
Χώρες με διψήφιο ποσοστό πληθωρισμού 
Πορτογαλία 20,2 13,8 12,8 13,2 12,6 
Ελλάδα 22,7 22,0 14,4 20,5 18,5 
(') Αποπληθωριστής ιδιωτικής κατανάλωσης. 
(2) Προβλέψεις. 
(3) Χώρες με χαμηλά και συγκλίνοντα ποσοστά πληθωρισμού κατά το δεύτερο ήμιση της δεκαετίας του 1980- πρόκειται για τις 
χώρες που συμμετείχαν εξαρχής στη ζώνη περιορισμένων περιθωρίων διακύμανσης του ευρωπαϊκού νομισματικού 
συστήματος. 
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, το οποίο εισήλθε πρόσφατα στη ζώνη ευρύτερων περιθωρίων διακύμανσης 
του μηχανισμού συναλλαγματικών ισοτιμιών, παρατηρήθηκε υψηλό ποσοστό πληθωρισμού 
(περίπου 7 % το 1990 για τον αποπληθωριστή της ιδιωτικής κατανάλωσης, προσαρμοσμένου για να 
ληφθούν υπόψη οι επιπτώσεις των μεταβολών στη φορολογία της τοπικής αυτοδιοίκησης) και 
μεγάλο έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών (περίπου 3 % του ακαθάριστου εγχώριου 
προϊόντος το 1990). Η τρέχουσα επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας θα επιφέρει κάποια 
βελτίωση και στους δύο αυτούς τομείς. Το κυριότερο πρόβλημα της οικονομίας του Ηνωμένου 
Βασιλείου είναι η υπερβολική αύξηση των μισθολογικών δαπανών. Αυτό που προκαλεί ακόμα 
μεγαλύτερες ανησυχίες είναι ότι οι μισθολογικοί διακανονισμοί των συλλογικών συμβάσεων 
εργασίας εξακολουθούν να παρουσιάζουν αυξητικές τάσεις και δεν φαίνεται να έχουν ακόμη 
επηρεαστεί από την επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας. Η σύνθεση του δείκτη τιμών 
λιανικής πώλησης θα μπορούσε εν μέρει να εξηγήσει την εξέλιξη αυτή. Μετά την είσοδο της 
στερλίνας στο μηχανισμό συναλλαγματικών ισοτιμιών, αναμένεται να επηρεαστούν ευνοϊκά οι 
προσδοκίες του κοινού βελτιώνοντας τις προοπτικές του Ηνωμένου Βασιλείου για την μείωση του 
πληθωρισμού. 
Η Πορτογαλία εξακολουθεί να έχει πολύ υψηλό ποσοστό πληθωρισμού (περίπου 13 % το 1990). Το 
ονομαστικό κόστος εργασίας ανά μονάδα προϊόντος εξακολουθεί να αυξάνεται με πολύ ταχύ 
ρυθμό, Θα απαιτηθούν επίμονες προσπάθειες για τη σταδιακή μείωση του πληθωρισμού στο 
επίπεδο των χωρών της ζώνης περιορισμένων περιθωρίων διακύμανσης. Το εγχείρημα αυτό δεν 
είναι ακατόρθωτο όπως άλλωστε έδιεξαν τα παραδείγματα άλλων χωρών. Το 1982 και 1983, όταν η 
πολιτική συναλλάγματος του ευρωπαϊκού νομισματικού συστήματος έγινε αυστηρότερη, η 
Ιρλανδία είχε ποσοστά πληθωρισμού παρόμοια με αυτά που εμφανίζει σήμερα η Πορτογαλία. 
Συνεπώς θα πρέπει να επιδιωχθεί το συντομότερο δυνατόν η συμμετοχή στο μηχανισμό 
συναλλαγματικών ισοτιμιών. 
Η ελληνική οικονομία χαρακτηρίζεται από σημαντικές ανισορροπίες σε πολλούς τομείς, 
καθιστώντας αναγκαία τη λήψη δραστικών μέτρων. Το 1990, το ποσοστό πληθωρισμού υπερέβη το 
20 % και το δημοσιονομικό έλλειμμα έφθασε σε άνευ προηγουμένου επίπεδα στην Κοινότητα, 
οδηγώντας σε ένα ταχύτατα αυξανόμενο λόγο δημοσίου χρέους προς το ακαθάριστο εγχώριο 
προϊόν. Πρέπει να καταβληθούν σημαντικότατες προσπάθειες προσαρμογής οι οποίες πρέπει να 
διατηρηθούν μεσοπρόθεσμα. Το πρόσφατο πρόγραμμα της ελληνικής κυβέρνησης αποτελεί ένα 
βήμα προς την κατεύθυνση αυτή. 
Αριθ. Ο 53/20 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 28. 2. 91 
2. Η σύγκλιση των δημοσιονομικών πολιτικών 
Η σύγκλιση δεν πρέπει να επιδιώκεται μόνο ως προς το κόστος και τις τιμές, αλλά και οι δημόσιες 
αρχές θα πρέπει επίσης να περιορίσουν τις απαιτήσεις τους σε πόρους, έτσι ώστε να αποφεύγονται 
οι αδικαιολόγητες ανισορροπίες, να βελτιωθεί ο τομέας προσφοράς της οικονομίας και να 
δημιουργηθούν περιθώρια ελιγμών όταν πρέπει να αντιμετωπιστούν δυσμενείς εξελίξεις. 
Στο δημοσιονομικό τομέα, παρατηρήθηκε σαφώς μικρότερη σύγκλιση απ' ό,τι στις τιμές και το 
κόστος. Οι επιπτώσεις στη νομισματική και συναλλαγματική σταθερότητα γίνονται αισθητές μόνο 
έμμεσα και μετά από μια παρατεταμένη περίοδο συσσώρευσης ανισορροπιών. Ωστόσο, πρέπει 
οπωσδήποτε να επιτευχθεί πρόοδος δεδομένου ότι οι μη υγιείς δημοσιονομικές θέσεις υπονομεύουν 
μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα την αξιοπιστία της δέσμευσης για την επίτευξη νομισματικής 
σταθερότητας και κλονίζουν την οικονομική πολιτική. 
Η Ελλάδα και η Ιταλία, εξακολουθούν να έχουν υπερβολικά υψηλά δημοσιονομικά ελλείμματα. 
Στην Ελλάδα, το δημοσιονομικό έλλειμμα ανερχόμενο σε ποσοστό ανώτερο του 18% του 
ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος το 1990, έφθασε σε επίπεδα που δεν είχαν ποτέ στο παρελθόν 
παρατηρηθεί στην Κοινότητα. Το ακαθάριστο δημόσιο χρέος αυξήθηκε ταχύτατα από ποσοστό 
κατώτερο του 30% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος το 1980 σε περίπου 90% το 1990 
(πίνακας 7). Απαιτείται μια ευρύτατη και πολυετής προσπάθεια προσαρμογής, όπως άλλωστε 
δείχνει το πρόσφατο μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα προσαρμογής. 
ΠΙΝΑΚΑΣ 7 
Ακαθάριστο δημόσιο χρέος στις χώρες της Κοινότητας 
(ως ποσοστό του ΑΕΠ) 
1980 1986 1989 1990 1991 (') 
Βέλγιο 76,9 123,7 129,9 129,4 129,4 
Ιταλία 59,0 88,5 98,9 100,9 102,9 
Ιρλανδία 76,8 115,7 104,7 101,4 99,4 
Ελλάδα 28,8 65,3 85,1 89,5 94,3 
Κάτω Χώρες 45,9 71,7 77,6 77,8 1 78,5 
Πορτογαλία 37,1 68,4 71,5 67,8 64,7 
Δανία 39,3 67,2 63,3 62,8 63,3 
Ισπανία 18,1 48,5 45,2 44,7 42,6 
Γερμανία 32,7 42,7 43,6 43,7 45,2 
Ηνωμένο Βασίλειο 54,3 58,1 45,7 43,0 41,8 
Γαλλία 24,6 34,2 36,0 36,1 36,1 
Λουξεμβούργο 13,8 13,8 8,8 7,8 6,8 
Ευρώπη των 12 41,0 58,5 59,0 58,9 59,2 
(') Προβλέψεις. 
Αλλά και η Ιταλία αντιμετωπίζει μεγάλο δημοσιονομικό έλλειμμα (10 % του ακαθάριστου εγχώριου 
προϊόντος το 1990), το οποίο οδηγεί στην αύξηση του επιπέδου του δημόσιου χρέους ως ποσοστού 
του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (περίπου 100 % του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος το 1990 
έναντι 66% το 1982). Η αναγκαία μείωση του ποσοστού του πληθωρισμού πρέπει να συνοδεύεται 
από σημαντική συμπίεση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων που θα επιτρέψουν κατ' αρχήν τη 
σταθεροποίηση, και εν συνεχεία τη μείωση του επιπέδου του χρέους ως ποσοστού του ακαθάριστου 
εγχώριου προϊόντος. Αν η διαδικασία αποπληθωρισμού δεν συνοδεύεται από τις αναγκαίες 
δημοσιονομικές προσαρμογές, τότε θα οδηγήσει σε ακόμα ταχύτερη αύξηση της αναλογίας 
του δημόσιου χρέους, όπως συνέβη στο Βέλγιο στις αρχές και τα μέσα της δεκαετίας 
του '80. Οι προσπάθειες προσαρμογής που θα χρειαστεί να καταβληθούν τότε θα είναι ακόμη 
μεγαλύτερες. 
Το Βέλγιο, η Πορτογαλία, η Ιρλανδία και, σε μικρότερο βαθμό, οι Κάτω Χώρες, εξακολουθούν να 
αντιμετωπίζουν δημοσιονομικά προβλήματα λόγω του ύψους του δημόσιου χρέους. Στις χώρες 
αυτές πρέπει να μειωθεί το επίπεδο του χρέους ως ποσοστού του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος 
έτσι ώστε να μειωθούν οι δαπάνες εξυπηρέτησης του χρέους και να μην είναι οι χώρες αυτές τόσο 
τρωτές από τις αυξήσεις των επιτοκίων. Στο Βέλγιο η αναλογία του δημόσιου χρέους είναι 
28. 2. 91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. Ο 53/21 
υπερβολικά υψηλή (128 °7ο. του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος το 1990). Το δημοσιονομικό 
έλλειμμα εξακολουθεί να είναι πολύ μεγάλο, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να συρρικνωθεί η 
αναλογία του δημόσιου χρέους, όταν μειώνεται ο ρυθμός της ανάπτυξης ή αυξάνονται τα επιτόκια. 
Ο διπλός κυβερνητικός στόχος που αποβλέπει στό πάγωμα σε πραγματικές τιμές όλων των 
δαπανών εκτός των δαπανών για τόκους και στη διατήρηση του ελλείμματος σταθερού σε 
ονομαστικές τιμές, θα πρέπει να εφαρμόζεται σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης. Μόνο η αυστηρή 
εφαρμογή των μέτρων αυτών θα εξασφαλίσει τη σταδιακή μείωση της αναλογίας του δημόσιου 
χρέους, πράγμα που είναι αναγκαίο για την εξασφάλιση της μακροπρόθεσμης σταθερότητας. Η 
Ιρλανδία έχει ήδη μειώσει σημαντικά το δημοσιονομικό της έλλειμμα και η αναλογία του δημόσιου 
χρέους έχει σαφώς λάβει πτωτική πορεία. Ο ρυθμός αυτός θα πρέπει να συνεχιστεί. Στις Κάτω 
Χώρες, η αναλογία του δημόσιου χρέους, παρόλο που δεν είναι τόσο υψηλή όσο στο Βέλγιο και την 
Ιρλανδία, δεν έχει ακόμα σταθεροποιηθεί πλήρως. Συνεπώς η δημοσιονομική θέση απαιτεί στενή 
παρακολούθηση. Η δημοσιονομική κατάσταση στην Πορτογαλία θα πρέπει επίσης να βελτιωθεί 
παράλληλα με τη διαδικασία αποπληθωρισμού έτσι ώστε να διατηρηθεί η πρόοδος στη σταθερο­
ποίηση της αναλογίας του δημόσιου χρέους. 
ΠΙΝΑΚΑΣ 8 
Καθαρή ικανότητα χρηματοδότησης (+) ή καθαρές δανειακές ανάγκες (-) 
(ως ποσοστό του ΑΕΠ) 
1983 1985 1987 1989 1990 1991 (») 
Ευρώπη των 12 -5,3 -5,2 -4,2 -3,0 -3,9 -4,1 
Χώρες με μεγάλα ελλείμματα 
Ελλάδα -8,3 -13,8 -12,0 -18,4 -18,6 -17,1 
Ιταλία -11,8 -12,5 -11,2 -10,2 -10,0 -9,4 
Χώρες με υψηλό χρέος 
Βέλγιο -11,2 -8,5 -7,1 -6,6 -5,6 -5,9 
Ιρλανδία -11,8 -11,3 -9,1 -3,2 -3,3 -3,5 
Κάτω Χώρες -6,4 -4,8 -6,5 -5,3 -5,4 -4,7 
Πορτογαλία -9,0 -10,1 -6,8 -3,8 -6,0 -5,6 
Λοιπές χώρες 
Δανία -7,2 -2,2 + 2,2 -0,8 -1,4 -1,6 
Γερμανία -2,5 -ι,ι -1,9 + 0,2 -3,2 -4,8 
Ισπανία -4,8 -7,0 -3,2 -2,7 -3,0 -1,8 
Γαλλία -3,2 -2,9 -2,0 -1,5 -1,2 -ι,ι 
Λουξεμβούργο + 2,0 + 5,3 + 1,3 + 3,4 + 3,3 + 1,1 
Ηνωμένο Βασίλειο -3,3 · -2,7 -1,3 + 0,9 -0,2 -0,7 
(') Προβλέψεις. 
Στην ενοποιημένη Γερμανία η δημοσιονομική κατάσταση προκαλεί επίσης κάποια ανησυχία, 
λόγω των έντονων επεκτατικών αποτελεσμάτων των δημοσιονομικών δαπανών της ενοποίησης. 
Παρόλο που ένα υψηλότερο δημόσιο έλλειμμα για τη χρηματοδότηση των επενδύσεων κατά τη 
διάρκεια της μεταβατικής αυτής περιόδου αιτιολογείται από οικονομική άποψη, το μέγεθος του 
παρόντος δανεισμού ασκεί αδικαιολόγητη πίεση στα επιτόκια. Επιπλέον, η ισχυρή ζήτηση από την 
πρώην Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας ενδέχεται να καταπονήσει την παραγωγική δυναμικό­
τητα στη Δυτική Γερμανία, ασκώντας πληθωριστικές πιέσεις και προκαλώντας ανατίμηση του 
συναλλάγματος σε πραγματικές τιμές. Για να προληφθούν οι κίνδυνοι αυτοί και για να αποφευχθεί 
η υπερβολική επιβάρυνση της νομισματικής πολιτικής, θα ήταν σκόπιμο να ασκείται αυστηρότερη 
δημοσιονομική πολιτική. Στο βαθμό που η διόγκωση της ζήτησης αντιμετωπίζεται με την αύξηση 
των εισαγωγών από τα άλλα κράτη μέλη, θα μειωθούν οι πιέσεις που ασκούνται στη γερμανική 
παραγωγική δυναμικότητα και θα τονωθεί η οικονομική δραστηριότητα στα άλλα κράτη 
μέλη. 
Στην τελευταία ομάδα χωρών —στην οποία περιλαμβάνονται η Δανία, η Ισπανία, η Γαλλία, το 
Λουξεμβούργο και το Ηνωμένο Βασίλειο— η δημοσιονομική θέση ως προς τον καθαρό δανεισμό 
και το δημόσιο χρέος φαίνεται να βρίσκεται υπό έλεγχο και δεν δημιουργεί προβλήματα σύγκλισης 
στην Κοινότητα. Ωστόσο, η αύξηση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων στη Δανία και το Ηνωμένο 
Βασίλειο απαιτεί κάποια προσοχή. Πάντως, αυτή η γενική θετική εκτίμηση δεν σημαίνει ότι 
οι χώρες αυτές, όπως και οι υπόλοιπες χώρες της Κοινότητας, δεν πρέπει να καταβάλλουν 
Αριθ. Ο 53/22 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 28. 2. 91 
προσπάθειες για τη βελτίωση των διαρθρωτικών χαρακτηριστικών των δημόσιων οικονομικών 
τους για την προώθηση του τομέα προσφοράς της οικονομίας, την προετοιμασία για την ενιαία 
αγορά του 1992 και την αύξηση της δημοσιονομικής ευκαμψίας με βάση ένα αποτελεσματικότερο 
συνδυασμό πολιτικών. Για το σκοπό αυτό θα πρέπει ειδικότερα να βελτιωθεί η διάρθρωση των 
δαπανών και των εσόδων, να μειωθεί σε ορισμένες περιπτώσεις το μερίδιο συμμετοχής των 
δαπανών στο ακαθάριστο εγχώριο προϊόν και να ελαφρυνθούν οι φορολογικές επιβαρύνσεις. 
Εξάλλου, σε ορισμένες από τις χώρες αυτές εξακολουθούν να παρατηρούνται έντονες πληθωρι­
στικές πιέσεις και μεγάλα εξωτερικά ελλείμματα, όπως στο Ηνωμένο Βασίλειο και στην Ισπανία, 
ή υψηλό εξωτερικό χρέος, όπως στη Δανία. Συνεπώς, θα πρέπει να συνεχιστεί η άσκηση μιας 
συνετής δημοσιονομικής πολιτικής στις χώρες αυτές. 
3. Σύγκλιση των εξωτερικών θέσεων 
Σε μια οικονομία που βαδίζει προς την ολοκλήρωσή της όπου υπάρχει πλήρης ελευθερία των 
κινήσεων κεφαλαίων και όλο και σταθερότερες τιμές συναλλάγματος, η σύγκλιση των ισοζυγίων 
τρεχουσών συναλλαγών πρέπει να εξετάζεται σε διαφορετική βάση και η αξιολόγηση των τυχόν 
ανισορροπιών στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών πρέπει να διενεργείται ανάλογα με την 
κατάσταση που επικρατεί στην κάθε χώρα. 
Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών της Ισπανίας παρουσιάζει υψηλό και αυξανόμενο έλλειμμα 
(άνω των 3,5 ποσοστιαίων μονάδων του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος το 1990). Στη χώρα 
αυτή, το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών αυτό καθεαυτό δεν θα ήταν ανησυχητικό 
εφόσον θα μπορούσε να αποδοθεί σε εισαγωγές κεφαλαίων για τη χρηματοδότηση της ταχείας 
αύξησης των παραγωγικών επενδύσεων. Όμως, αυτό που προκαλεί ανησυχίες, και ιδιαίτερα εάν 
διατηρηθούν στους προσεχείς μήνες οι υψηλές τιμές των τιμών του πετρελαίου, είναι η ταχύτητα 
της επιδείνωσης του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών το οποίο βρισκόταν σε κατάσταση 
ισορροπίας το 1987. Εντούτοις το έλλειμμα αναμένεται να σταθεροποιηθεί το 1991. Για να μπορέσει 
να διατηρηθεί η σταθερότητα των τιμών συναλλάγματος, ο ρυθμός αύξησης του κόστους εργασίας 
ανά μονάδα προϊόντος στην Ισπανία πρέπει να μειωθεί το ταχύτερο δυνατόν σε επίπεδο 
χαμηλότερο από εκείνο των κυριότερων εμπορικών εταίρων της έτσι ώστε να βελτιωθεί η 
ανταγωνιστική θέση της χώρας. Με τον τρόπο αυτό θα μπορέσουν επίσης να δημιουργηθούν οι 
κατάλληλες συνθήκες για τη διατήρηση του υψηλού ρυθμού ανάπτυξης που απαιτείται τόσο για τη 
μείωση των συνεχιζόμενων μεγάλων ποσοστών ανεργίας όσο και για τη συνέχιση της διαδικασίας 
για την κάλυψη των αναπτυξιακών κενών της οικονομίας. Οι παρατηρήσεις αυτές ισχύουν επίσης 
και για την Ελλάδα η εξωτερική θέση της οποίας έχει επιδεινωθεί σοβαρά κατά τα τελευταία 
χρόνια. 
Στην Ιταλία η εξωτερική θέση δεν προκαλεί ακόμα ανησυχίες, αλλά απαιτείται εγρήγορση στον 
τομέα της εξωτερικής ανταγωνιστικότητας. Στο Ηνωμένο Βασίλειο αναμένεται κάποια βελτίωση 
της εξωτερικής θέσης, αλλά θα πρέπει να συνεχιστεί η στενή παρακολούθηση της εξέλιξης του 
κόστους. 
Σε γενικές γραμμές, η κατάσταση των ισοζυγίων τρεχουσών συναλλαγών στις χώρες που 
συμμετείχαν αρχικά στη ζώνη περιορισμένων περιθωρίων διακύμανσης φαίνεται ικανοποιητική. 
Το γερμανικό πλεόνασμα, το οποίο είχε προκαλέσει ανησυχίες τα τελευταία χρόνια, σημειώνει 
αισθητή μείωση λόγω του αναπροσανατολισμού του εμπορίου που προκλήθηκε από τη διαδικασία 
ενοποίησης. Σημαντική πρόοδος πραγματοποιήθηκε στη Δανία, όπου για πρώτη φορά μετά τις 
αρχές της δεκαετίας του '60 το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών παρουσίασε πλεόνασμα. 
Εντούτοις, αυτό επιτεύχθηκε με σημαντικό κόστος εις βάρος της ανάπτυξης. Μία νέα βελτίωση 
της ανταγωνιστικής θέσης ενδέχεται να συμβάλει στη σταθεροποίηση της βελτίωσης αυτής, με 
υψηλότερα ποσοστά δραστηριότητας και απασχόλησης. 
Με τις κατάλληλες νομισματικές, δημοσιονομικές και διαρθρωτικές πολιτικές, οι επιπτώσεις της 
ανόδου των τιμών του πετρελαίου και οι διεθνείς πληθωριστικές πιέσεις μπορούν να εξουδετερω­
θούν, συμβάλλοντας με τον τρόπο αυτό στη διατήρηση των θεμελιωδών προϋποθέσεων για την 
ανάπτυξη της Κοινότητας. Η αξιοποίηση του δυναμικού της Κοινότητας θα βελτιώσει την 
προσφορά στην οικονομία και θα της επιτρέψει να ανακτήσει το μεσοπρόθεσμο αναπτυξιακό 
ρυθμό της. Αυτός ο συνδυασμός των πολιτικών αποτελεί συγχρόνως αναγκαία προϋπόθεση για την 
επιτυχή μετάβαση προς την οικονομική και νομισματική ένωση. 
28. 2. 91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. € 53/23 
ΒΑΣΙΚΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ 1988-1992 
ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ, ΗΝΩΜΕΝΕΣ ΠΟΛΙΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΑΜΕΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΙΑΠΩΝΙΑ 
α) ΑΕΠ σε σταθερές τιμές β) Εγχώρια ζήτηση σε σταθερές τιμές 
(ποσοστιαία μεταβολή σε σχέση με το προηγούμενο έτος) (') (ποσοστιαία μεταβολή σε σχέση με το προηγούμενο έτος) 
1988 1989 1990 (*) 1991 (*) 1992 (•) 1988 1989 1990 (*) 1991 (») 1992 («) 
Β 4,3- 4,0 3,5 2% η Β 4,3 5,0 4,0 2% 2% 
ϋΚ -0,4 1,3 0,9 1 Ι3/4 ϋΚ -2,2 0,8 -0,8 -ν4 1 
Ό 3,7 3,3 4,3 3% 2 ϋ 3,8 2,7 3,7 3% 2% 
ΟΚ 4,0 2,6 1,2 1 • ι % ΟΚ 5,6 4,2 2,1 1 ΐ'/2 
Ε 5,0 4,9 3,5 214 3>/4 Ε 7,3 7,7 5,3 3 33/4 
Ρ 3,3 3,6 2,5 2'/2 η Ρ 3,5 3,1 2,9 2% 3 
ΙΜ, 3,7 5,9 4,5 2'4 33/4 ΙΚί 0,2 6,1 6,4 3/4 4'/4 
I 3,9 3,2 2,6 2'/4 2% I 4,6 3,3 2,9 2% 3'/4 
ί 4,3 6,1 3,2 3 3% ί 2,7 5,3 5,2 4Υ2 4 
ΝΙ, 2,7 4,0 3,4 2 2ΥΖ ΝΙ, 2,0 4,3 3,9 ΐ3/4 2 
Ρ 3,9 5,4 4,2 31/, 33/4 Ρ 7,4 4,1 5,0 3'/2 4'/4 
υκ 4,1 2,2 1,5 ν4 2'/2 υκ 7,3 3,1 0,9 ν2 23/4 
ΕΟ 3,8 3,3 2,9 2% 2ΥΖ ΕΟ 4,8 3,6 3,0 2% 3 
υδΑ 4,6 2,5 1,1 % 1% υδΑ 3,2 1,9 0,6 -ν4 3/4 
ΙΑΡ 5,7 4,9 6,0 4% 4 ΙΑΡ 7,5 5,9 6,0 4% 4% 
γ) Αποπληθωριστής της ιδιωτικής κατανάλωσης δ) Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών 
(ποσοστιαία μεταβολή σε σχέση με το προηγούμενο έτος) Χ (ως ποσοστό % του ΑΕΠ) (>) 
1988 1989 1990 (•) 1991 (•) 1992 (•) 1988 1989 1990 (*) 1991 (») 1992 («) 
Β 1,8 3,4 3,6 4'/2 3>/2 Β 1,0 1,0 0,3 - ν4 0 
ϋΚ 4,9 5,0 2,8 3% 2 ϋΚ -1,8 -1,3 0 % ΐν4 
ϋ 1,3 3,2 2,8 4 3Υ2 ϋ 4,1 4,7 2,6. % 3/4 
ΟΚ 14,0 14,4 20,5 18Υ2 15 ΟΚ -1,7 -4,8 -5,1 -5 -4>/2 
Ε 5,1 6,6 6,8 6% 5ν2 Ε -ι,ι -2,9 -3,8 -4 -4 
Ρ 3,0 3,3 3,4 3'/2 3 Ρ -0,4 -0,2 -0,3 - ν2 - % 
ΙΜ, 2,5 3,9 2,8 ν/2 2ΥΖ ΚΙ, 1,8 1,6 1,2 '/2 - ν4 
I 4,8 6,0 6,1 6% 5'/2 I -0,6 -1,3 -1,3 -ιν4 
ί 2,6 4,0 3,5 4 3Υ2 I. 34,3 31,5 27,3 24 22 ν2 
Νί 0,7 2,1 2,4 2% 2'/2 ΝΙ, 2,4 3,6 3,3 3'/2 3'/2 
Ρ 10,0 12,8 13,2 1214 11 Ρ -4,4 -1,2 -1,2 -ΐ3/< -134 
υκ 5,0 6,1 7,0 6% 434 υκ -4,1 . -3,7 -2,8 -2 -2 
ΕΟ 3,7 4,9 5,1 5% 4'/2 ΕΟ 0,2 0,2 -0,3 - 3/< - 34 
υδΑ 4,1 4,4 5,1 6'/4 5Υ2 υδΑ -2,4 -1,9 -1,7 -ιν4 -ιν2 ' 
ΙΑΡ 0 1,7 2,5 2% 2% ΙΑΡ 2,8 2,2 1,6 ΐν* ΐν4 
(*) Προβλέψεις Νοεμβρίου 1990. 
(') Ακαθάριστο εγχώριο προϊόν για τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και την Ιαπωνία το 1989. 
Αριθ. Ο 53/24 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 28. 2. 91 
ε) Αριθμός ανέργων ως ποσοστό % του εργατικού δυναμικού εκτός στ) Δανειακές ανάγκες ή ικανότητα χρηματοδότησης του δημοσίου 
του στρατιωτικού τομέα (ως ποσοστό % του ΑΕΠ) 
1988 1989 1990 (*) 1991 (•) 1992 (*) 1988 1989 1990 (•) 1991 (•) 1992 (*) 
Β 10,0 8,5 7,8 1% 7ν2 Β -6,6 -6,6 -5,8 -6 -5'/2 
Ε>κ 6,5 7,7 8,2 8% η ϋΚ 0,2 -0,7' -1,4 -1>/2 -1 
ϋ ' 6,1 5,5 6,0 6% 6'/2 ϋ , -2,1 0,2 -3,2 -43/4 -3»/2 
ΟΚ 7,7 7,8 8,1 9% 91/, ΟΚ -15,6 -18,4 -18,4 -17 -1434 
Ε 19,3 17,0 15,8 15Υ2 15 Ε -3,2 -2,7 -3,1 -ΐ34 -1 
Ρ 9,9 9,4 8,9 8Υ< 8ν2 Ρ -1,7 -1,5 -1,2 -1 -1 
ΙΜ, 17,6 17,0 16,5 16Υ2 16% ΙΚί -5,2 -3,4 -3,4 -3'/2 -3*4 
I 10,8 10,8 10,2 10>/4 ιον4 I -10,9 -10,2 -10,1 -9% -9% 
ί 2,1 1,8 1,7 ιν2 ιν2 Ι> 2,1 3,2 3,3 1% 1 
ΝΙ, 9,3 8,7 7,4 η 7 ΝΙ, -5,2 -5,2 -5,4 -4% -4Υ2 
Ρ 5,6 5,0 4,4 5 5' Ρ -5,4 -3,8 -6,0 -51/, -434 
υκ 8,5 7,0 6,4 7% 8 υκ 1,1 0,9 -0,2 -34 -ν2 
ΕΟ 9,7 8,9 8,5 %% 834 ΕΟ -3,7 -3,0 -4,0 -4 -3ν2 
υδΑ 5,5 5,3 5,4 6 βνΑ υδΑ -3,6 -2,0 -2,3 -2% -2 
ΙΑΡ 2,5 2,3 2,2 η 2% ΙΑΡ 2,1 1,8 2,7 2ΥΖ ν/4 
ζ) Συνολική απασχόληση η) Πραγματικό κατά κεφαλή εισόδημα εξαρτημένης εργασίας 
(ετήσια ποσοστιαία μεταβολή) (ετήσια ποσοστιαία μεταβολή) 0) 
1988 1989 1990 (•) 1991 (•) 1992 (*) 1988 1989 1990 (*) 1991 (•) 1992 (•) 
Β 1,5 1,3 0,9 ν4 ν4 Β -ο,ι 0,5 2,6 2>/2 2% 
ϋΚ -0,6 -0,5 -0,2 0 ν2 ϋΚ -0,4 -1,3 0,4 -ν4 1 
ϋ 0,6 1,4 2,4 ΐν2 1 ϋ 1,9 -0,3 1,9 ιν4 
ΟΚ 1,6 0,4 0,7 -ν2 0 ΟΚ 2,8 3,9 -2,1 -ιν2 -1>/2 
Ε 2,9 4,1 2,7 ιν2 ιν4 Ε V -0,8 1,3 3/< 1 
Ρ 0,6 1,2 1,2 ν4 3/4 Ρ ι,'ο 1,5 2,0 1 ΐν2 
ΙΜ, 0,4 1,1 1,6 % 3/< ΙΜ, 1,6 -1,5 1,5 134 ΐν4 
I 1,4 0,2 0,9 % ν2 I 3,8 3,0 2,6 2ν2 2ι/4 
ι 3,1 3,7 2,4 I3/, ιν2 ι 0,5 -0,2 2,6 1% 2Υ4 
ΝΙ 1,3 1,6 1,7 34 1 ΝΙ, 0,7 -1,5 2,2 ιν2 ιν2 
Ρ 0,1 1,8 0,7 ν4 ν4 Ρ 3,1 0,2 3,3 23/4 2'/2 
υκ 3,2 2,8 2,0 -ν2 0 υκ 2,1 2,5 3,2 2% ιν4 
ΕΟ 1,5 1,6 1,7 ν2 3/<. ΕΟ 1,8 1,1 2,2 . ι ιά ΐ'/2 
υδΑ 2,9 2,0 0,9 3/< 3/4 υδΑ 0,9 -0,7 0 ν4 3/4 
ΙΑΡ 1,6 1,9 1,6 1% 1 ΙΑΡ 3,7 2,2 3,0 3 2% 
(*) Προβλέψεις Νοεμβρίου 1990. 
(>) Αποπληθωρισμένα μεγέθη με τον αποπληθωριστή της ιδιωτικής κατανάλωσης. 
28. 2. 91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. Ο 53/25 
θ) Επενδύσεις στον κατασκευαστικό κλάδο σε σταθερές τιμές ι) Επενδύσεις σε εξοπλισμό σε σταθερές τιμές 
(ποσοστιαία μεταβολή σε σχέση με το προηγούμενο έτος) (ποσοστιαία μεταβολή σε σχέση με το προηγούμενο έτος) 
1988 1989 1990 (•) 1991 (•) 1992 (•) 1988 1989 1990 (») 1991 (*) 1992 (•) 
Β 15,0 9,6 4,7 -ν4 3ν4 Β 17,7 19,0 10,0 8 ' 8 >/4 
ΌΚ -3,1 -4,2 -6,1 -2% -% ΌΚ -7,5 5,5 1,8 2ι/ι 3»/2 
Ό 4,7 5,1 5,2 2 2% Ό 7,7 9,7 11,4 7 6 
ΟΚ 7,6 2,0 2,0 2 3ν2 ΟΚ 10,8 17,3 4,0 4 6 
Ε 12,6 13,3 11,5 6 7 ' Ε 16,5 14,1 5,4 4 5% 
Ρ 6,2 4,5 3,0 2 3ν2 Ρ 8,9 6,9 4,5 4 51/, 
ΙΚί -0,7 9,8 10,6 63/4 63/4 ΙΚί 5,6 14,1 9,8 6% 6'/2 
I 3,7 3,6 2,5 2ΥΖ 2Υ2 I 6,4 6,3 3,4 4 51/, 
ί 9,9 8,8 8,2 5 4Υ2 I, -5,4 14,9 12,0 6% 5% 
Νί 11,8 2,6 0,8 -ιν2 2ν2 Νί 6,8 5,5 5,5 η 234 
Ρ 10,1 7,5 7,0 4 ν2 5'/2 Ρ 23,2 9,0 11,0 8 8'/2 
υκ 6,1 -0,4 -2,2 -% υκ 17,7 10,0 -0,3 -η 3% 
ΕΟ 6,4 4,7 3,6 2 3% ΕΟ 10,4 9,1 5,3 η 5% 
ια) Συνολικές επενδύσεις σε σταθερές τιμές ιβ) Κατά κεφαλή ΑΕΠ 
(ποσοστιαία μεταβολή σε σχέση με το προηγούμενο έτος) (ΕΟ = 100) σε τρέχουσες τιμές και τρέχουσες ΜΑΔ 
1988 1989 1990 (•) 1991 (•) 1992 (») 1960 1973 1986 1991 (•) 1992 (•) 
Β ' 16,0 13,6 7,0 3Υ2 5'/2 Β 95,4 101,3 101,0 103,3 104,0 
ϋΚ -6,5 -0,1 -2,6 0 ιν2 ϋΚ 118,4 113,2 116,7 104,2 103,9 
Ό 5,9 7,1 8,0 4ν2 4 Ό 118,0 111,3 114,3 112,5 110,9 
ΟΚ 9,0 8,6 2,9 3 4Υ4 ΟΚ 38,7 56,9 55,8 52,8 52,4 
Ε 14,0 13,6 8,9 5'4 6Υ4 Ε 59,6 78,1 72,2 77,1 77,8 
Ρ 7,5 5,9 3,8 3ν4* 4'/2 Ρ 105,9 110,6 110,1 108,9 109,3 
ΙΚί 0,3 12,1 10,2 6'/2 63/4 ΙΚί 60,8 59,0 63,5 69,2 70,4 
I 4,9 5,1 3,0 3% 4 I 86,6 93,4 103,2 104,4 104,9 
ι 3,2 11,5 10,0 534 5ν4 ι 158,4 142,3 124,2 125,4 127,4 
ΝΙ 9,8 3,9 2,9 ν4 2'/2 Νί 118,7 113,2 106,3 103,6 103,6 
Ρ 15,0 8,3 9,1 6% 7 Ρ 38,8 56,4 52,7 56,9 . 57,7 
υκ 13,1 4,8 -1,2 -ιν2 2'/2 υκ 128,7 108,5 105,1 104,0 104,1 
ΕΟ 8,4 6,8 4,4 3 4ν4 ΕΟ 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 
υδΑ 5,4 1,8 0,6 -% 3 υδΑ 190,0 162,0 155,8 147,4 144,9 
ΙΑΡ 13,4 10,9 9,9 5 6 ΙΑΡ 55,9 96,4 111,0 122,5 125,4 
(*) Προβλέψεις Νοεμβρίου 1990. 
Πηγή: Υπηρεσίες της Επιτροπής.