ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ για τους γενικούς προσανατολισμούς των οικονομικών πολιτικών των κρατών μελών και της Κοινότητας (περίοδος 2003-2005)

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

I. Γενικοί προσανατολισμοί των οικονομικών πολιτικών

1. Επίτευξη του στρατηγικού στόχου της Λισσαβώνας - Η συμβολή της οικονομικής πολιτικής

2. Ενίσχυση της οικονομίας της ΕΕ

2.1. Μακροοικονομικές πολιτικές προσανατολισμένες στην ανάπτυξη και τη σταθερότητα

2.2. Οικονομικές μεταρρυθμίσεις για να ενισχυθεί το αναπτυξιακό δυναμικό της Ευρώπης

2.3. Ενίσχυση του βιώσιμου χαρακτήρα της ανάπτυξης

II. Προσανατολισμοί οικονομικής πολιτικής ανά χώρα

0. Ζώνη ευρώ

1. Βέλγιο

2. Δανία

3. Γερμανία

4. Ελλάδα

5. Ισπανία

6. Γαλλία

7. Ιρλανδία

8. Ιταλία

9. Λουξεμβούργο

10. Κάτω Χώρες

11. Αυστρία

12. Πορτογαλία

13. Φινλανδία

14. Σουηδία

15. Ηνωμένο Βασίλειο

I. ΓΕΝΙΚΟΊ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΊ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΏΝ ΠΟΛΙΤΙΚΏΝ

1. Επίτευξη του στρατηγικού στόχου της Λισσαβώνας - Η συμβολή της οικονομικής πολιτικής

Η ΕΕ βρίσκεται σήμερα σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι της ιστορίας της. Μετά την επιτυχή εισαγωγή των χαρτονομισμάτων και κερμάτων ευρώ, η ΕΕ είναι τώρα στις παραμονές μιας ιστορικής διεύρυνσης που θα οδηγήσει σε μια ένωση 25 κρατών μελών και θα δημιουργήσει μια ισχυρή οικονομική οντότητα 450 εκατ. και πλέον κατοίκων. Την ίδια στιγμή, ο πλανήτης γνωρίζει ισχυρότατες γεωπολιτικές εντάσεις που αναμφισβήτητα επιδεινώνουν τις βραχυπρόθεσμες αλλά πιθανώς και τις μεσοπρόθεσμες οικονομικές προοπτικές.

Η ΕΕ έθεσε στη Λισσαβώνα ένα νέο στρατηγικό στόχο για την τρέχουσα δεκαετία: "να καταστεί η ανταγωνιστικότερη και δυναμικότερη οικονομία της γνώσης ανά την υφήλιο, ικανή για βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη με περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας και με μεγαλύτερη κοινωνική συνοχή". Για την επιτυχή εφαρμογή της στρατηγικής της Λισσαβώνας απαραίτητη προϋπόθεση είναι η ανάληψη συντονισμένων και συνεκτικών πολιτικών πρωτοβουλιών σε ένα ευρύ φάσμα οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών τομέων.

Στους παρόντες γενικούς προσανατολισμούς των οικονομικών πολιτικών δίδεται έμφαση στη συμβολή που μπορούν να έχουν οι οικονομικές πολιτικές κατά τη διάρκεια των τριών επόμενων ετών. Ευθυγραμμιζόμενοι με τις διατάξεις για την απλούστευση των διαδικασιών και τα συμπεράσματα του εαρινού Ευρωπαϊκού Συμβουλίου των Βρυξελλών, οι προσανατολισμοί εστιάζονται στα βασικά ζητήματα και προτεραιότητες οικονομικής πολιτικής για την τριετή αυτή περίοδο. Βρίσκονται στον πυρήνα της προσπάθειας συντονισμού των πολιτικών, η οποία αποτελεί το υπόβαθρο για την οικονομική διακυβέρνηση στην ΕΕ και στα κράτη μέλη. Στους προσανατολισμούς αυτούς, η ΕΕ αναγνωρίζει ότι υπάρχει επιτακτική ανάγκη να διασφαλιστεί μια πιο ταχύρυθμη και βιώσιμη ανάπτυξη και παράλληλα υπογραμμίζει την αποφασιστικότητά της να λάβει τα απαραίτητα μέτρα για την επίτευξη αυτού του στόχου. Απαραίτητη προϋπόθεση για να διασφαλιστεί η απρόσκοπτη βελτίωση της οικονομικής ευημερίας είναι η ύπαρξη και εφαρμογή υγιών μακροοικονομικών συνθηκών και πολιτικών. Η ενίσχυση της επιχειρηματικότητας και η αύξηση των επενδύσεων στη γνώση και στην καινοτομία αποτελούν παράγοντες καθοριστικής σημασίας για τη δημιουργία νέων ευκαιριών ανάπτυξης. Η λειτουργία και η ανταγωνιστικότητα των αγορών εργασίας, προϊόντων και κεφαλαίων πρέπει να βελτιωθούν ώστε να καταστεί η οικονομία περισσότερο ευέλικτη και να ενισχυθεί το αναπτυξιακό της δυναμικό. Επιβάλλεται πάντως να δοθεί όλη η απαραίτητη προσοχή στα ζητήματα της οικονομικής, κοινωνικής και περιβαλλοντικής βιωσιμότητας ώστε να διασφαλιστεί ότι οι καταβαλλόμενες προσπάθειες θα αποφέρουν τα αναμενόμενα αποτελέσματα σε πιο μακροπρόθεσμη βάση.

Εκτός από τους παρόντες γενικούς προσανατολισμούς των οικονομικών πολιτικών (ΓΠΟΠ), τα κράτη μέλη οφείλουν επίσης να εφαρμόσουν πλήρως τις Γενικές κατευθύνσεις για την απασχόληση καθώς και τις σχετικές συστάσεις οι οποίες, σύμφωνα με το άρθρο 128 παράγραφος 2 της συνθήκης, πρέπει να συνάδουν με τους ΓΠΟΠ. Οι Γενικές κατευθύνσεις για την απασχόληση αποσκοπούν στο να προσανατολίσουν και να συντονίσουν τις πολιτικές απασχόλησης που ακολουθούν τα κράτη μέλη. στις Γενικές αυτές κατευθύνσεις τα θέματα της απασχόλησης εξετάζονται διεξοδικότερα σε σχέση με τους ΓΠΟΠ. Τα κράτη μέλη πρέπει επίσης να λάβουν υπόψη τους από κοινού συμφωνηθέντες στόχους στο πλαίσιο της ανοικτής μεθόδου συντονισμού για τις συντάξεις και την κοινωνική ενσωμάτωση.

Οι γενικοί προσανατολισμοί οικονομικής πολιτικής εφαρμόζονται σε όλα τα κράτη μέλη και στην Κοινότητα. Στο πλαίσιο της καθοριζόμενης συνολικής στρατηγικής, οι βασικές προκλήσεις

οικονομικής πολιτικής που αντιμετωπίζει το κάθε κράτος μέλος ενδέχεται να διαφέρουν μεταξύ τους λόγω των διαφορών που υφίστανται στις οικονομικές επιδόσεις, τις προοπτικές, τις δομές και τα θεσμικά όργανα των κρατών μελών. Στο μέρος ΙΙ του παρόντος κειμένου λαμβάνονται υπόψη οι διαφορές αυτές και παρουσιάζονται οι συστάσεις οικονομικής πολιτικής για κάθε χώρα. Το μέρος ΙΙ περιλαμβάνει επίσης ειδικό τμήμα για τη ζώνη ευρώ, όπου περιγράφονται οι προκλήσεις που πρέπει να αντιμετωπίσει η ζώνη αυτή.

Παρότι οι γενικοί προσανατολισμοί οικονομικών πολιτικών που παρουσιάζονται στο έγγραφο αυτό είναι κατάλληλοι και για τα νέα κράτη μέλη, κατά την επικαιροποίηση των ΓΠΟΠ που θα πραγματοποιηθεί το 2004 θα ληφθούν καλύτερα υπόψη η κατάσταση και οι ιδιαίτερες ανάγκες των προς ένταξη χωρών.

2. Ενίσχυση της οικονομίας της ΕΕ

Ο ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης αποδείχθηκε σημαντικά πιο αδύναμος σε σχέση με τις προβλέψεις. Η αύξηση του ΑΕΠ παρέμεινε αναιμική το 2002 και οι βραχυπρόθεσμοι δείκτες υποδηλώνουν ότι η κατάσταση αυτή θα συνεχιστεί. Πέρα από τις πρόσφατες γεωπολιτικές εντάσεις και την ασθενική εξωτερική ζήτηση, η αδύναμη ανάπτυξη οφείλεται στην ήδη φθίνουσα εμπιστοσύνη των επιχειρήσεων και των καταναλωτών και στην ανεπαρκή προσαρμοστικότητα στις κρίσεις. Οποιαδήποτε βραχυπρόθεσμη πρόβλεψη όσον αφορά την ανάπτυξη εξαρτάται από τις οικονομικές επιπτώσεις που θα έχει η στρατιωτική σύγκρουση στο Ιράκ που άρχισε στα τέλη Μαρτίου. Εάν μειωθούν οι γεωπολιτικές εντάσεις, υποχωρήσουν οι τιμές του πετρελαίου και βελτιωθεί η εμπιστοσύνη, η οικονομία ενδέχεται να ανακάμψει το δεύτερο εξάμηνο του 2003. Η ανάκαμψη αυτή μπορεί να είναι αναιμική καθότι η εγχώρια ζήτηση προβλέπεται ότι θα υποστεί τις συνέπειες από την αυξανόμενη ανεργία και την ακόμη ασταθή κατάσταση των ισολογισμών των εταιρειών (του χρηματοπιστωτικού και άλλων τομέων).

Η αύξηση της απασχόλησης συνεχίστηκε μέχρι τα τέλη του 2002 αλλά δεδομένου ότι η κατάσταση στην αγορά εργασίας αντικατοπτρίζει τις οικονομικές εξελίξεις με κάποια χρονική υστέρηση, η ανεργία θα συνεχίσει πιθανόν να αυξάνει το 2003. Παραδείγματος χάρη, η εξέλιξη των μισθών προσαρμόστηκε καθυστερημένα στη χαμηλή αύξηση της παραγωγικότητας.

Ο γενικός πληθωρισμός ανήλθε πρόσφατα σε επίπεδο ελαφρώς ανώτερο του 2%. Αν και με αργό ρυθμό, ο δομικός πληθωρισμός υποχωρεί συνεχώς από το δεύτερο εξάμηνο του 2002. Ως προς το θέμα αυτό, φαίνεται ότι οι υφιστάμενες ακαμψίες θα εξακολουθήσουν να αποτελούν εμπόδιο στην επιτάχυνση των προσαρμογών. Μελλοντικά, η επιβράδυνση του ρυθμού αύξησης του κόστους εργασίας αναμένεται ότι θα οδηγήσει σε αποκλιμάκωση του πληθωρισμού σε επίπεδα κατώτερα του 2%. Βραχυπρόθεσμα ωστόσο υφίστανται μεγάλες αβεβαιότητες όσον αφορά την εξέλιξη των πετρελαϊκών τιμών σε ένα πλαίσιο γεωπολιτικών εντάσεων.

Στις συνθήκες αυτές είναι σημαντικό να εφαρμοσθούν οικονομικές πολιτικές που να εμπνέουν εμπιστοσύνη και οι οποίες έτσι θα συμβάλλουν βραχυπρόθεσμα στη διαμόρφωση συνθηκών για ενίσχυση της εγχώριας ζήτησης και δημιουργία θέσεων απασχόλησης και μεσοπρόθεσμα στην ενίσχυση του αναπτυξιακού δυναμικού.

2.1. Μακροοικονομικές πολιτικές προσανατολισμένες στην ανάπτυξη και τη σταθερότητα

Οι μακροοικονομικές πολιτικές αποτελούν ουσιαστικό στοιχείο για τη στήριξη της ανάπτυξης και τη διατήρηση της σταθερότητας των τιμών. Πρέπει να ευνοούν την ισόρροπη επέκταση και την πλήρη αξιοποίηση του υφιστάμενου αναπτυξιακού δυναμικού. Παράλληλα, οι μακροοικονομικές πολιτικές πρέπει να δημιουργήσουν τις απαραίτητες συνθήκες ώστε να διαμορφωθούν τα κατάλληλα επίπεδα αποταμίευσης και επένδυσης - και ταυτόχρονα να προσανατολίσουν σταθερά τις επενδύσεις προς τη γνώση και την καινοτομία - προκειμένου να εισέλθει η οικονομία σε μια σταθερή τροχιά υψηλότερης και μη πληθωριστικής ανάπτυξης και απασχόλησης. Όταν σχεδιάζουν τις μελλοντικές τους ενέργειες, οι επιχειρήσεις και οι ιδιώτες πρέπει να έχουν τη βεβαιότητα ότι η σταθερότητα των τιμών θα διατηρηθεί και ότι τόσο οι συναλλαγματικές ισοτιμίες όσο και τα μακροπρόθεσμα επιτόκια θα παραμείνουν σε σχετικά σταθερό επίπεδο. Η διατήρηση υγιών μακροοικονομικών συνθηκών εξαρτάται από τις πολιτικές που ακολουθούν οι κεντρικές τράπεζες και οι κυβερνήσεις καθώς και από την εξέλιξη των μισθών, η οποία με τη σειρά της εξαρτάται από τις συμφωνίες που συνάπτονται μεταξύ των κοινωνικών εταίρων.

Αποστολή των νομισματικών αρχών είναι να μεριμνούν για τη σταθερότητα των τιμών και, εφόσον επιτύχουν αυτόν τον στόχο, να στηρίξουν τις υπόλοιπες οικονομικές πολιτικές.

Μέσω της δημοσιονομικής τους πολιτικής τα κράτη μέλη πρέπει να συμβάλλουν στη σταθεροποίηση του προϊόντος σε μια υψηλότερη και διατηρήσιμη αναπτυξιακή τροχιά, επιτρέποντας την πλήρη και συμμετρική λειτουργία των αυτόματων σταθεροποιητών καθ' όλη τη διάρκεια του κύκλου και, σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής της 27ης Νοεμβρίου 2002, ενισχύοντας τον συντονισμό των δημοσιονομικών τους πολιτικών. Για να γίνει αυτό πρέπει να πληρούνται δύο προϋποθέσεις. Καταρχάς, πρέπει να αποφεύγονται τα υπερβολικά ελλείμματα και, δεύτερον, πρέπει να επιτυγχάνονται δημοσιονομικές θέσεις σχεδόν ισοσκελισμένες ή πλεονασματικές σε κυκλικά προσαρμοσμένους όρους. Όταν ωστόσο εξετάζεται η τήρηση της απαίτησης για σχεδόν ισοσκελισμένους ή πλεονασματικούς προϋπολογισμούς, ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίδεται στις ειδικές συνθήκες που επικρατούν σε κάθε χώρα, προκειμένου ιδίως: i) να διασφαλίζεται η διατήρηση επαρκούς περιθωρίου ασφαλείας σε μόνιμη βάση ώστε να μπορούν να λειτουργήσουν πλήρως οι αυτόματοι σταθεροποιητές χωρίς να σημειωθεί υπέρβαση της τιμής αναφοράς του 3% του ΑΕΠ, ii) να διασφαλίζεται η μακροπρόθεσμη διατηρησιμότητα των δημοσίων οικονομικών, και iii) να διασφαλίζεται η συνοχή μεταξύ της εξέλιξης και ποιότητας των δημοσίων οικονομικών βάσει των προγραμμάτων σταθερότητας και σύγκλισης και της απαίτησης για σχεδόν ισοσκελισμένους ή πλεονασματικούς προϋπολογισμούς.

Ειδικότερα, κατά τα τρία προσεχή έτη, τα κράτη μέλη οφείλουν:

1) Να διατηρήσουν δημοσιονομικές θέσεις σχεδόν ισοσκελισμένες ή πλεονασματικές καθ' όλη τη διάρκεια του οικονομικού κύκλου και στο βαθμό που αυτό δεν έχει ακόμη επιτευχθεί, να λάβουν όλα τα απαραίτητα μέτρα τα οποία διασφαλίζουν σε ετήσια βάση βελτίωση της κυκλικά προσαρμοσμένης δημοσιονομικής τους θέσης τουλάχιστον κατά 0,5% του ΑΕΠ.

2) Εφόσον επιτύχουν το στόχο αυτό, τα κράτη μέλη οφείλουν να αποφύγουν, ιδίως σε περιόδους οικονομικής ανάκαμψης, την εφαρμογή προκυκλικών πολιτικών που παρεμποδίζουν την πλήρη και συμμετρική λειτουργία των αυτόματων σταθεροποιητών στη διάρκεια του κύκλου. Να ενισχύσουν από την φετεινή χρονιά το συντονισμό των δημοσιονομικών τους πολιτικών.

Η εξέλιξη των μισθών πρέπει να συμβάλλει στη σταθεροποίηση των μακροοικονομικών συνθηκών και στην εφαρμογή μείγματος οικονομικών πολιτικών πιο ευνοϊκού για την απασχόληση.

Τα κράτη μέλη οφείλουν να προάγουν το κατάλληλο πλαίσιο για τις μισθολογικές διαπραγματεύσεις μεταξύ κοινωνικών εταίρων. Οφείλουν ιδίως:

3) Να διασφαλίσουν ότι οι αυξήσεις των ονομαστικών μισθών συμβιβάζονται με το στόχο για σταθερότητα των τιμών και συναρτώνται με την αύξηση της παραγωγικότητας. Ειδικότερα, η άνοδος αυτή πρέπει να μείνει συγκρατημένη σε περίπτωση πιθανής κυκλικής ανάκαμψης της παραγωγικότητας ή αναζωπύρωσης του πληθωρισμού λόγω κατακόρυφης αύξησης των πετρελαϊκών τιμών, ώστε να καταστεί δυνατή η ανασύσταση των περιθωρίων κέρδους και να υποστηριχθεί έτσι η αύξηση των επενδύσεων που δημιουργούν θέσεις απασχόλησης.

2.2. Οικονομικές μεταρρυθμίσεις για να ενισχυθεί το αναπτυξιακό δυναμικό της Ευρώπης

Οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις είναι απαραίτητες για την ενίσχυση του αναπτυξιακού δυναμικού της ΕΕ. Για να παραχθούν οι περισσότερες δυνατές συνεργίες, η εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων αυτών πρέπει να είναι όσο το δυνατόν πληρέστερη και πιο συντονισμένη. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές διευκολύνουν την μακροοικονομική σταθερότητα καθότι εισάγουν μεγαλύτερη ευελιξία στην οικονομία. Επιπλέον, η ταυτόχρονη εφαρμογή διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων σε διάφορους τομείς μπορεί να αποφέρει σημαντικά οφέλη και παράλληλα να οδηγήσει σε μείωση του κόστους προσαρμογής. Π.χ., η επιπλέον προσφορά εργασίας που προκαλείται από τις μεταρρυθμίσεις στην αγορά εργασίας μπορεί να απορροφηθεί ταχύτερα εάν, μέσω των μεταρρυθμίσεων στις αγορές προϊόντων και κεφαλαίων, έχουν δημιουργηθεί νέες ευκαιρίες για τις επιχειρήσεις. Αντίστροφα, οι νέες ευκαιρίες που θα προκύψουν από τις μεταρρυθμίσεις στις αγορές προϊόντων και κεφαλαίων θα μπορέσουν να αξιοποιηθούν μόνον εφόσον είναι δυνατή η πρόσληψη, με τους κατάλληλους όρους, εκπαιδευμένου και ειδικευμένου εργατικού δυναμικού ικανού να καλύψει τις σχετικές ανάγκες.

i) Προς την πλήρη απασχόληση: περισσότερες και καλύτερης ποιότητας θέσεις απασχόλησης

Οι ανθρώπινοι πόροι στην ΕΕ υποχρησιμοποιούνται σε μεγάλο βαθμό. Αυτό αποδεικνύεται από τα σχετικά χαμηλά ποσοστά απασχόλησης στην ΕΕ καθώς και από την χαμηλή αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας (το δεύτερο αυτό ζήτημα αναλύεται στο σημείο 2.2.ii). Το γεγονός ότι το κατά κεφαλή ΑΕΠ είναι αισθητά χαμηλότερο σε σχέση με τις ΗΠΑ οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο ότι οι απασχολούμενοι είναι λιγότεροι αριθμητικά και εργάζονται για μικρότερο χρονικό διάστημα. Αν και η κατάσταση αυτή μπορεί να αντικατοπτρίζει επίσης μια μεγαλύτερη προτίμηση για δραστηριότητες ελευθέρου χρόνου, στις περισσότερες περιπτώσεις πρόκειται απλώς για το κατά πόσον η εργασία είναι συμφέρουσα από οικονομική άποψη. Πολλοί ενθαρρύνονται πράγματι να εγκαταλείψουν την αγορά εργασίας ή να παραμείνουν ανενεργοί, π.χ. μέσω σχετικά γενναιόδωρων ή ελάχιστα αυστηρών καθεστώτων κοινωνικών παροχών, ή μέσω της παροχής κινήτρων για πρόωρη συνταξιοδότηση. Όταν τα άτομα αυτά αναζητούν όντως μια θέση εργασίας, η προσπάθειά τους αυτή αποθαρρύνεται από το ύψος της φορολογίας που επιβάλλεται στην εργασία και από την προοπτική απώλειας κοινωνικών παροχών. Ορισμένα από τα άτομα αυτά, ιδίως οι ανειδίκευτοι ή οι διαμένοντες στις φτωχότερες περιοχές, βρίσκονται αποκλεισμένα από την εργασία λόγω υπερβολικά υψηλού κόστους. το γεγονός αυτό υπογραμμίζει την ανάγκη, αφενός, για βελτίωση της ποιότητας της εκπαίδευσης και της κατάρτισης (βλέπε σημείο ii) και, αφετέρου, την ανάγκη όπως το επίπεδο των μισθών αντικατοπτρίζει καλύτερα την παραγωγικότητα. Οι άκαμπτες ρυθμίσεις της αγοράς εργασίας, οι οποίες προστατεύουν τους ήδη εργαζόμενους αλλά αποθαρρύνουν τις επιχειρήσεις από το να πραγματοποιήσουν νέες προσλήψεις, έχουν ως αποτέλεσμα να εξωθούν πολλά άτομα στο περιθώριο της αγοράς εργασίας. Τα άτομα αυτά δεν έχουν άλλη επιλογή από το να αποδεχθούν θέσεις προσωρινής απασχόλησης ή να παραμείνουν σε μακροχρόνια ανεργία και σε απραξία. Αντίθετα, οι λιγότερες ρυθμίσεις και η πιο ευέλικτη οργάνωση της εργασίας - π.χ. παροχή περισσότερων ευκαιριών για μερική απασχόληση και πιο ευέλικτα ωράρια εργασίας - κατάλληλα αντισταθμισμένες με την απαραίτητη προστασία των εργασιακών σχέσεων, θα διευκόλυναν την ενσωμάτωσή των ατόμων αυτών στον ενεργό πληθυσμό και την πρόσληψή τους από τις επιχειρήσεις. Τα διάφορα εμπόδια και αντικίνητρα στην κινητικότητα της εργασίας - τόσο γεωγραφικής όσο και επαγγελματικής φύσης - δημιουργούν επίσης κωλύματα στην ομαλή λειτουργία της αγοράς εργασίας και επομένως πολλά μπορούν να γίνουν στο ζήτημα αυτό ώστε να υπάρχει μια καλύτερη αντιστοίχηση μεταξύ των προτεινόμενων θέσεων απασχόλησης και των ενδιαφερομένων που θα μπορούσαν να καταλάβουν τις θέσεις αυτές. Στο πλαίσιο αυτό, τα κράτη μέλη πρέπει εξετάσουν τον τρόπο με τον οποίο η πραγματική ενσωμάτωση των εργαζομένων μεταναστών θα μπορούσε να αμβλύνει τις πιέσεις στην αγορά εργασίας.

Η δημιουργία συνθηκών για πλήρη απασχόληση, για καλύτερη ποιότητα και παραγωγικότητα της εργασίας, για πιο αυξημένη συνοχή και για την ύπαρξη αγορών εργασίας χωρίς αποκλεισμούς είναι θεμελιώδους σημασίας στοιχεία της στρατηγικής της Λισσαβώνας και έχουν καταστεί οι γενικοί στόχοι της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για την Απασχόληση. Η καλύτερη χρήση των ανθρώπινων πόρων αποτελεί άξονα προτεραιότητας της στρατηγικής της Λισσαβώνας. Έτσι, οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων της ΕΕ αποφάσισαν να καθορίσουν στόχους σχετικά με τα ποσοστά απασχόλησης του συνολικού πληθυσμού, των γυναικών και των μεγαλύτερης ηλικίας εργαζομένων, και ζήτησαν να αυξηθεί κατά πέντε έτη η μέση πραγματική ηλικία συνταξιοδότησης στην ΕΕ. Η υλοποίησή τους θα αποτελέσει ένα σημαντικό βήμα προς τον στόχο της πλήρους απασχόλησης. Η αύξηση των ποσοστών απασχόλησης θα συμβάλει ευθέως στην ενίσχυση του ρυθμού οικονομικής ανάπτυξης. Οι στόχοι αυτοί είναι μέρος της παγιωμένης στρατηγικής τριών αξόνων για την αντιμετώπιση των δημοσιονομικών επιπτώσεων από τη δημογραφική γήρανση. Η επίτευξή τους θα συμβάλλει επίσης στη χρηματοδότηση των καθεστώτων κοινωνικής ασφάλισης, γεγονός που θα επιτρέψει περαιτέρω μειώσεις του μη μισθολογικού κόστους της εργασίας στο μέλλον. Για την επίτευξη αυτών των στόχων πρέπει να καταπολεμηθούν τα βαθύτερα αίτια της υψηλής ανεργίας και του χαμηλού ποσοστού συμμετοχής του ενεργού πληθυσμού στην αγορά εργασίας στην ΕΕ. Στο ζήτημα αυτό είναι σημαντικό να αναληφθούν πρωτοβουλίες βελτίωσης των κινήτρων που αποσκοπούν στο να καταστήσουν την εργασία συμφέρουσα από οικονομική άποψη, να διευκολύνουν τη δημιουργία θέσεων εργασίας και να βελτιώσουν τη λειτουργία της αγοράς εργασίας.

Στο πλαίσιο των μεταρρυθμίσεών τους με σκοπό την αύξηση της απασχόλησης, τα κράτη μέλη πρέπει να εφαρμόσουν αποφασιστικά όλες τις Κατευθύνσεις για την Απασχόληση (ΣΑ) καθώς και τις σχετικές συστάσεις για το κάθε κράτος μέλος, στις οποίες τα σχετικά με την απασχόληση ζητήματα εξετάζονται με διεξοδικότερο τρόπο. Για να συμβάλλουν στην ενίσχυση του ευρωπαϊκού αναπτυξιακού δυναμικού και να αντιμετωπίσουν τις δημοσιονομικές επιπτώσεις από τη δημογραφική γήρανση, τα κράτη μέλη οφείλουν κατά τα τρία προσεχή έτη:

4) Να βελτιώσουν τη συνδυασμένη επίδραση επί των κινήτρων για εργασία των συστημάτων φορολόγησης και παροχών, να μειώσουν τους υπερβολικά υψηλούς οριακούς φορολογικούς συντελεστές προκειμένου να εξαλειφθούν οι παγίδες φτώχειας και ανεργίας, να μειώσουν την φορολογία στους χαμηλόμισθους, να βελτιώσουν την εφαρμογή κριτηρίων επιλεξιμότητας για τις κοινωνικές παροχές μεριμνώντας παράλληλα για την διατήρηση κατάλληλου επιπέδου κοινωνικής προστασίας, και να διασφαλίσουν την αποτελεσματικότητα της συνδρομής για αναζήτηση εργασίας η οποία χορηγείται στους δικαιούχους κοινωνικών παροχών (βλ. επίσης Γενική Κατεύθυνση για την Απασχόληση 8).

5) Να μεριμνήσουν ώστε στο πλαίσιο των μηχανισμών μισθολογικών διαπραγματεύσεων η αμοιβή να συνδέεται με την παραγωγικότητα, λαμβάνοντας υπόψη τις διαφορές παραγωγικότητας ανάλογα με τις δεξιότητες και τις επικρατούσες συνθήκες στις τοπικές αγορές εργασίας.

6) Να προωθήσουν μια πιο προσαρμόσιμη οργάνωση της εργασίας και να αναθεωρήσουν τη νομοθεσία που διέπει την αγορά εργασίας, ιδίως εκείνη που ρυθμίζει τις συμβάσεις εργασίας, λαμβάνοντας υπόψη την ταυτόχρονη ανάγκη για ευελιξία και για ασφάλεια (βλ. επίσης Γενική Κατεύθυνση για την Απασχόληση 3).

7) Να προάγουν την κινητικότητα της απασχόλησης, τόσο από γεωγραφική όσο και από επαγγελματική άποψη, διευκολύνοντας ιδίως την αναγνώριση των δεξιοτήτων και τη μεταφορά των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων και των δικαιωμάτων κοινωνικής ασφάλισης, καταργώντας τα εμπόδια στην κινητικότητα τα οποία συνδέονται με την αγορά στέγης, και ενθαρρύνοντας τη δια βίου μάθηση (βλ. επίσης Γενικές Κατευθύνσεις για την Απασχόληση 4 και 10).

8) Να διασφαλίσουν, την εφαρμογή αποτελεσματικών ενεργών πολιτικών για την αγορά εργασίας που στοχεύουν στην κάλυψη εξατομικευμένων αναγκών με ιδιαίτερη προσοχή στα άτομα που αντιμετωπίζουν τις μεγαλύτερες δυσκολίες στην αγορά εργασίας, σύμφωνα με ενδελεχείς μελέτες επιπτώσεων. (βλ. επίσης Γενικές Κατευθύνσεις για την Απασχόληση 1 και 7).

ii) Προς μια ανταγωνιστική και δυναμική οικονομία που βασίζεται στη γνώση, με καλύτερης ποιότητας θέσεις εργασίας: αύξηση της παραγωγικότητας και του δυναμισμού των επιχειρήσεων

Η ενίσχυση του αναπτυξιακού δυναμικού της ΕΕ προϋποθέτει όχι μόνο τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης, αλλά και υψηλότερη παραγωγικότητα της εργασίας καθώς και δυναμισμό των επιχειρήσεων. Σε συνθήκες που χαρακτηρίζονται από την προοδευτική μείωση του ενεργού πληθυσμού λόγω της δημογραφικής γήρανσης, η περαιτέρω αύξηση της παραγωγικότητας είναι πράγματι απαραίτητη για τη διατήρηση και τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου. Η αύξηση της παραγωγικότητας καθιστά δυνατή την άνοδο των πραγματικών μισθών, τονώνει τις επενδύσεις και ενισχύει τη χρηματοδοτική βάση των παρεχόμενων από το δημόσιο υπηρεσιών. Απαραίτητη προϋπόθεση για τη βελτίωση της παραγωγικότητας είναι η αξιοποίηση των πλεονεκτημάτων που προσφέρει η εσωτερική αγορά, οι επενδύσεις στις δεξιότητες, στη γνώση, στην καινοτομία και στις οργανωτικές αλλαγές καθώς και η ευρύτερη χρήση των νέων τεχνολογιών. Ταυτόχρονα, απαιτείται να ενισχυθεί σημαντικά ο δυναμισμός των επιχειρήσεων ώστε να βελτιωθεί η ανταγωνιστική θέση των ευρωπαϊκών εταιρειών. Η παραγωγικότητα της εργασίας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις προσπάθειες που θα καταβληθούν για αύξηση των επενδύσεων σε φυσικό κεφάλαιο (ενίσχυση της κεφαλαιακής έντασης) καθώς και των επενδύσεων στη γνώση και στην καινοτομία. Η καταβολή προσπαθειών για να βελτιωθεί η ποιότητα της εργασίας και η συνολική ποιότητα του ανθρώπινων πόρων μέσω των κατάλληλων επενδύσεων θα συμβάλλει στην αναβάθμιση του ανθρώπινου κεφαλαίου και στην αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας. Η χωρίς διακρίσεις πρόσβαση στην εκπαίδευση και στην κατάρτιση θα συμβάλλει επίσης στην αύξηση της παραγωγικότητας και θα βελτιώσει τις ευκαιρίες για εξεύρεση θέσης εργασίας. Το ζήτημα της ποιότητας των θέσεων εργασίας αναλύεται στις Γενικές κατευθύνσεις για την απασχόληση.

Τόσο ο δημόσιος όσο και ο ιδιωτικός τομέας πρέπει να συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων της Λισσαβώνας. Από την πλευρά τους, οι κυβερνήσεις μπορούν να συμβάλλουν στην προσπάθεια αυτή με την όσο το δυνατόν αποτελεσματικότερη χρησιμοποίηση του δημόσιου χρήματος, αναπροσανατολίζοντας τις δημόσιες δαπάνες προς ευνοϊκές για την ανάπτυξη επενδύσεις σε φυσικό και ανθρώπινο κεφάλαιο και στη γνώση - στο πλαίσιο πάντοτε των συνολικών δημοσιονομικών περιορισμών - και επιδιώκοντας να αυξήσουν την επίδραση των κρατικών μέτρων στήριξης στις ιδιωτικές επενδύσεις. Ο ιδιωτικός τομέας πρέπει να διαδραματίσει πρωτεύοντα ρόλο σε αυτή την αύξηση των επενδύσεων. Για τον λόγο αυτό πρέπει οι πολιτικές να αποσκοπούν κατά προτεραιότητα στη βελτίωση των διαρθρωτικών συνθηκών της οικονομίας ώστε να παρακινηθούν οι επιχειρήσεις να καινοτομήσουν, να επενδύσουν και να αναπτυχθούν. Αυτό προϋποθέτει ιδίως τόνωση του ανταγωνισμού στις αγορές προϊόντων και κεφαλαίων, προώθηση της επιχειρηματικότητας και διασφάλιση υψηλής ποιότητας κανονιστικού περιβάλλοντος, αύξηση της εμπιστοσύνης των επενδυτών και αποδοτικότητα των επενδύσεων που πραγματοποιούνται στους τομείς της γνώσης και της καινοτομίας. Όπως προκύπτει από πρόσφατες μελέτες, η εσωτερική αγορά διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στο ζήτημα αυτό καθώς και στην ενοποίηση της αγοράς χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. Η Επιτροπή θα παρουσιάσει μια νέα και απλουστευμένη στρατηγική για την εσωτερική αγορά που θα αφορά την περίοδο 2003-2005 και θα περιλαμβάνει νέες προτάσεις για αξιοποίηση όλου του δυναμικού της εσωτερικής αγοράς με σκοπό την ανάπτυξη, τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την ανταγωνιστικότητα.

Ειδικότερα, κατά τα τρία προσεχή έτη, τα κράτη μέλη οφείλουν:

9) Να τονώσουν τον ανταγωνισμό στις αγορές αγαθών και υπηρεσιών i) βελτιώνοντας το ποσοστό ενσωμάτωσης των οδηγιών για την εσωτερική αγορά και καταργώντας τα εναπομένοντα εμπόδια (ιδίως εκείνα που δημιουργεί το φορολογικό σύστημα) στις διασυνοριακές συναλλαγές καθώς και τα εμπόδια εισόδου στις αγορές αγαθών και, κυρίως, υπηρεσιών, ii) μέσω του μεγαλύτερου ανοίγματος των δημοσίων συμβάσεων στον ανταγωνισμό, iii) παρέχοντας τους κατάλληλους πόρους στις ρυθμιστικές αρχές και στις αρχές ανταγωνισμού, iv) συνεχίζοντας τις προσπάθειες για μείωση του συνολικού επιπέδου των κρατικών ενισχύσεων, αναπροσανατολίζοντας παράλληλα τις ενισχύσεις προς οριζόντιους στόχους κοινού κοινοτικού ενδιαφέροντος και κετευθύνοντάς τες στις εξακριβωμένες περιπτώσεις αδυναμιών της αγοράς, και v) ενθαρρύνοντας την είσοδο νέων επιχειρήσεων στην αγορά και τον πραγματικό ανταγωνισμό στις βιομηχανίες δικτύου, επιδιώκοντας την μεγαλύτερη διασύνδεση των εθνικών αγορών και διασφαλίζοντας την πρόσβαση των καταναλωτών στις υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος.

10) Να επιταχύνουν την ενοποίηση των κεφαλαιαγορών της ΕΕ, μέσω ιδίως της εφαρμογής του Σχεδίου Δράσης για τα Επιχειρηματικά Κεφάλαια μέχρι το 2003 και του Σχεδίου Δράσης για τις Χρηματοπιστωτικές Υπηρεσίες μέχρι το 2005 (μέχρι το 2003 για τις αγορές κινητών αξιών). να διασφαλίσουν τη συνεπή εφαρμογή των κανόνων της ΕΕ και να καταργήσουν τα εμπόδια που τίθενται στην αποτελεσματική οργάνωση των συστημάτων εκκαθάρισης και διακανονισμού των διασυνοριακών συναλλαγών.

11) Να δημιουργήσουν περιβάλλον ευνοϊκό για την επιχειρηματικότητα και για την σύσταση και ανάπτυξη ΜΜΕ μειώνοντας τις διοικητικές επιβαρύνσεις που επιβάλλονται στις επιχειρήσεις, ενισχύοντας την αποτελεσματικότητα του δημόσιου τομέα, καθώς και μέσω της απλούστευσης του εταιρικού φορολογικού συστήματος και της βελτίωσης του κανονιστικού περιβάλλοντος, ιδίως των μηχανισμών εισόδου και εξόδου. Να βελτιώσουν την πρόσβαση των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων στις πηγές χρηματοδότησης.

12) Να αποφασίσουν και να εφαρμόσουν μέτρα για την ενίσχυση των κανόνων εταιρικής διακυβέρνησης σε εθνικό και σε κοινοτικό επίπεδο. Να βελτιώσουν επίσης τις ισχύουσες ρυθμίσεις σε εθνικό και κοινοτικό επίπεδο ώστε να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα της διατομεακής και διασυνοριακής χρηματοπιστωτικής εποπτείας και της διαχείρισης χρηματοοικονομικών κρίσεων.

13) Να προάγουν τις επενδύσεις στον τομέα της γνώσης και της καινοτομίας και να επιτύχουν πρόοδο προς την επίτευξη του στόχου για συνολικές επενδύσεις σε Ε&Α που να αντιπροσωπεύουν το 3% του ΑΕΠ i) δημιουργώντας ένα πλαίσιο ευνοϊκό για την Ε&Α και την καινοτομία μέσω της επέκτασης των δικτύων και των ομάδων επιχειρήσεων καθώς και της καθιέρωσης ενός προσιτού, νομικά ασφαλούς κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας ii) διευκολύνοντας την πρόσβαση και τη χρήση των ΤΠΕ στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης e-Europe 2005 iii) διευκολύνοντας την ανάπτυξη του ευρωπαϊκού δορυφορικού συστήματος πλοήγησης (GALILEO) και (iv) βελτιώνοντας την ποιότητα και την αποτελεσματικότητα των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης, μέσω ιδίως της δια βίου μάθησης και της εφαρμογής αποτελεσματικότερων ενεργητικών πολιτικών για την αγορά εργασίας με σκοπό την πληρέστερη κάλυψη των συνεχώς μεταβαλλόμενων αναγκών της αγοράς όσον αφορά τις δεξιότητες του εργατικού δυναμικού, διασφαλίζοντας έτσι τη διατήρηση και την αναβάθμιση του ανθρωπίνου κεφαλαίου (βλ. επίσης Γενική Κατεύθυνση για την Απασχόληση 4).

14) Να αυξήσουν τη συνεισφορά του δημόσιου τομέα στην ανάπτυξη i) αναπροσανατολίζοντας - στο πλαίσιο πάντοτε των συνολικών δημοσιονομικών περιορισμών - τις δημόσιες δαπάνες προς ευνοϊκές για την ανάπτυξη επενδύσεις σε φυσικό και ανθρώπινο κεφάλαιο και στη γνώση ii) με την αποτελεσματικότερη χρήση του δημόσιου χρήματος, ιδίως μέσω της καθιέρωσης μηχανισμών για την αξιολόγηση της συνεισφοράς των δημοσίων δαπανών στην επίτευξη των εκάστοτε επιδιωκόμενων στόχων και μέσω του καλύτερου ελέγχου των δαπανών και (iii) θεσπίζοντας το κατάλληλο πλαισίο για πρωτοβουλίες συνεργασίας μεταξύ ιδιωτικού και δημόσιου τομέα.

2.3. Ενίσχυση του βιώσιμου χαρακτήρα της ανάπτυξης

Η ανάπτυξη θα εξακολουθήσει να είναι βιώσιμη μόνο εάν δοθεί η δέουσα προσοχή στα ζητήματα της οικονομικής, κοινωνικής και περιβαλλοντικής βιωσιμότητας. Όταν προτείνεται νέα νομοθεσία, θα αξιολογούνται οι πιθανές της επιπτώσεις και θα πραγματοποιείται ανάλυση κόστους-αποτελέσματος. Έτσι θα προσδιορίζονται και θα αξιολογούνται συστηματικά οι συνεργίες και οι αρνητικές συσχετίσεις μεταξύ οικονομικών, περιβαλλοντικών και κοινωνικών στόχων. Όπου υπάρχει σχετική δυνατότητα, πρέπει να προτιμώνται ευέλικτες, βασιζόμενες στην αγορά λύσεις που συμβάλλουν στην επίτευξη των περιβαλλοντικών και κοινωνικών στόχων χωρίς να υπονομεύουν τις οικονομικές επιδόσεις.

i) Οικονομική βιωσιμότητα: Διασφάλιση της μακροπρόθεσμης διατηρησιμότητας των δημοσίων οικονομικών

Η δημογραφική γήρανση θέτει σημαντικές προκλήσεις. Η αύξηση των δεικτών ηλικιακής εξάρτησης θα ασκεί συνεχώς εντονότερες πιέσεις στα δημόσια οικονομικά. Η άνοδος των δημοσίων δαπανών, ιδίως εκείνων που συνδέονται με τις συντάξεις και την υγειονομική περίθαλψη, θα πρέπει να στηριχθεί κυρίως σε έναν συνεχώς μειούμενο αριθμητικώς πληθυσμό σε ηλικία εργασίας. Στα Ευρωπαϊκά Συμβούλια της Λισσαβώνας, της Στοκχόλμης και της Βαρκελώνης υπογραμμίσθηκε η ανάγκη για διασφάλιση της μακροπρόθεσμης διατηρησιμότητας των δημοσίων οικονομικών. Για να αντιμετωπιστούν οι οικονομικές και δημοσιονομικές συνέπειες από τη γήρανση του πληθυσμού, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Στοκχόλμης αποφάσισε την εφαρμογή στρατηγικής τριών αξόνων, στο πλαίσιο της οποίας η προτεραιότητα δίδεται στην αύξηση των ποσοστών απασχόλησης (βλέπε τμήμα 2.2.i), στη μείωση του δημοσίου χρέους και στη μεταρρύθμιση των συνταξιοδοτικών συστημάτων και των συστημάτων υγειονομικής περίθαλψης.

Τα προβλήματα της διατηρησιμότητας πρέπει οπωσδήποτε να ληφθούν υπόψη κατά την εκτίμηση των δημοσιονομικών θέσεων των κρατών μελών και κατά τα επόμενα έτη θα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη βαρύτητα στους δείκτες δημοσίου χρέους στο πλαίσιο της διαδικασίας δημοσιονομικής εποπτείας. Οι μεταρρυθμίσεις των συνταξιοδοτικών συστημάτων πρέπει να συνεχιστούν με αποφασιστικότητα, σύμφωνα με τους κοινούς γενικούς στόχους που συμφωνήθηκαν στα Ευρωπαϊκά Συμβούλια του Γκέτεμποργκ και του Λάκεν. Οι σχετικές πρωτοβουλίες θα πρέπει να αποσκοπούν στη διασφάλιση καταλλήλου επιπέδου συντάξεων, στην εξασφάλιση της χρηματοοικονομικής βιωσιμότητας των συνταξιοδοτικών συστημάτων και στον εκσυγχρονισμό των συστημάτων αυτών ώστε να μπορούν να ανταποκριθούν στις μεταβαλλόμενες ανάγκες της οικονομίας, της κοινωνίας και των μεμονωμένων ατόμων. Στην κοινή έκθεση σχετικά με τις στρατηγικές των κρατών μελών στον τομέα των συντάξεων, για την οποία το εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο των Βρυξελλών (Μάρτιος 2003) εξέφρασε την ικανοποίησή του, υπογραμμίζεται ότι η διασφάλιση της μακροπρόθεσμης χρηματοοικονομικής βιωσιμότητας δεν είναι μόνο σημαντική αυτή καθεαυτή αλλά και απαραίτητη προϋπόθεση για την απρόσκοπτη χορήγηση συντάξεων στο μέλλον. Η έκθεση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι πρέπει να διατηρηθεί η δυναμική των μεταρρυθμίσεων που αποσκοπούν στο να διασφαλίσουν τη βιωσιμότητα επαρκών συντάξεων, ακόμη και με την ανάληψη ευρύτερης εμβέλειας και πιο φιλόδοξων προσπαθειών. Για να αντιμετωπισθούν έγκαιρα οι δημοσιονομικές επιπτώσεις της δημογραφικής γήρανσης πρέπει να αξιοποιηθεί πλήρως το τρέχον περιθώριο, πριν οι προαναφερθείσες επιπτώσεις γίνουν πιο έντονα αισθητές. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να εξετασθούν πιο διεξοδικά οι συνέπειες που θα έχει η μετανάστευση.

Ειδικότερα, κατά τα τρία προσεχή έτη, τα κράτη μέλη οφείλουν:

15) Να διασφαλίσουν την περαιτέρω μείωση των δεικτών δημοσίου χρέους. τα κράτη μέλη στα οποία ο δείκτης αυτός παραμένει ανώτερος της τιμής αναφοράς του 60% του ΑΕΠ οφείλουν πρωτίστως να διασφαλίσουν έναν ικανοποιητικό ρυθμό μείωσης του δημοσίου χρέους προς την προαναφερθείσα τιμή αναφοράς. από την πλευρά τους, τα υπόλοιπα κράτη μέλη πρέπει να επιτύχουν νέα μείωση του δείκτη δημοσίου χρέους ώστε η δημοσιονομική τους κατάσταση να ενισχυθεί περαιτέρω για να μπορεί να αντιμετωπίσει το κόστος που συνεπάγεται η δημογραφική γήρανση, ιδίως την αύξηση των δαπανών για τους ηλικιωμένους.

16) Να σχεδιάσουν, να θεσπίσουν και να εφαρμόσουν αποτελεσματικά τις μεταρρυθμίσεις των συνταξιοδοτικών συστημάτων. Να ενθαρρύνουν την παράταση τoy εργάσιμου βίου τροποποιώντας τα κίνητρα που εξακολουθούν να ενυπάρχουν στα συνταξιοδοτικά τους συστήματα και στα συστήματα φορολόγησης / παροχών και τα οποία ενθαρρύνουν την πρόωρη αποχώρηση από την αγορά εργασίας, και περιορίζοντας την πρόσβαση στα καθεστώτα πρόωρης συνταξιοδότησης. Να καταστήσουν το συνταξιοδοτικό σύστημα καλύτερα προσαρμοσμένο στη δημογραφική εξέλιξη και στην αναμενόμενη αύξηση του προσδόκιμου ζωής. Να αυξήσουν τις χρηματοδοτήσεις και να βελτιώσουν ενδεχομένως την πρόσβαση στα επικουρικά συνταξιοδοτικά συστήματα διασφαλίζοντας την χορήγηση αυτών των παροχών, και ταυτόχρονα να αυξήσουν τη διαφάνεια μεταξύ εισφορών και παροχών. Να προσαρμόσουν τα συνταξιοδοτικά καθεστώτα σε πιο ευέλικτες μορφές απασχόλησης και επαγγελματικής σταδιοδρομίας καθώς και στις ανάγκες των μεμονωμένων ατόμων, προβλέποντας ιδίως την δυνατότητα μεταφοράς των συνταξιοδοτικών παροχών (βλ. επίσης Γενικές Κατευθύνσεις για την Απασχόληση 5 και 8).

ii) Κοινωνική βιωσιμότητα: συμβολή στην οικονομική και κοινωνική συνοχή

Η στρατηγική της Λισσαβώνας θα στεφθεί από επιτυχία και θα τύχει της ευρείας και μόνιμης στήριξης για τις απαραίτητες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις μόνον εάν κατορθώσει να συμβάλει στη βελτίωση των ευκαιριών για όλους. Η εφαρμογή υγιών οικονομικών πολιτικών μπορεί να συνεισφέρει σημαντικά στην οικονομική και κοινωνική συνοχή: δεδομένου ότι η απασχόληση αποτελεί την καλύτερη προστασία από τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό, η εφαρμογή υγιούς οικονομικής πολιτικής μπορεί καταρχάς να διευκολύνει τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης, ιδίως για τους ανειδίκευτους ή για εκείνους που διαμένουν σε περιοχές με αναπτυξιακή υστέρηση. δεύτερον, η εφαρμογή της πολιτικής αυτής μπορεί να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για μεγαλύτερη οικονομική ανάπτυξη και για υλοποίηση επενδύσεων διευκολύνοντας με τον τρόπο αυτό την κάλυψη της περιφερειακής υστέρησης (παρότι τα φτωχότερα κράτη μέλη καλύπτουν προοδευτικά την υστέρηση σε σχέση με τα υπόλοιπα, οι διαφορές οικονομικής ανάπτυξης παραμένουν και η διεύρυνση θα καταστήσει τις διαφορές αυτές πολύ μεγαλύτερες). και, τρίτον, να συμβάλλει σε μια πιο παραγωγική οικονομία στο πλαίσιο της οποίας θα λαμβάνονται υπόψη οι κοινωνικές συνθήκες και η αρχή της ίσης μεταχείρισης και η οποία, ως εκ τούτου, θα δημιουργεί πόρους για τις απαραίτητες συνοδευτικές πολιτικές στον κοινωνικό και εκπαιδευτικό τομέα καθώς και στον τομέα της περιφερειακής ανάπτυξης που θα διευκολύνουν τη μετατροπή της οικονομίας και θα μειώσουν τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό. Η προώθηση αγορών εργασίας χωρίς αποκλεισμούς, οι οποίες θα συμβάλλουν στην δημιουργία συνεκτικών κοινωνιών, αποτελεί αντικείμενο των Γενικών κατευθύνσεων για την απασχόληση καθώς και της διαδικασίας για την Κοινωνική Ενσωμάτωση.

Η δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών για τις δραστηριότητες και τις επενδύσεις του ιδιωτικού τομέα θα διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην κάλυψη της αναπτυξιακής υστέρησης και στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης. Η επιτυχής εφαρμογή των πολιτικών που καθορίζονται στα διάφορα τμήματα του παρόντος εγγράφου θα διευκολύνει τη δημιουργία αυτών των συνθηκών. Ειδικότερα, ιδιαίτερης σημασίας είναι τα μέτρα που αποσκοπούν στη βελτίωση της λειτουργίας της αγοράς εργασίας και στη διαμόρφωση των μισθών κατά τρόπο που να αντικατοπτρίζουν καλύτερα τις διαφορές παραγωγικότητας ανάλογα με τις δεξιότητες και τις τοπικές συνθήκες των αγορών εργασίας. Επίσης, είναι αναγκαία η εφαρμογή στοχοθετημένων μέτρων που θα διασφαλίζουν τη διαθεσιμότητα βασικών υποδομών επαρκούς ποιότητας και θα βελτιώνουν την εκπαίδευση και την δια βίου μάθηση με σκοπό την αναβάθμιση των δεξιοτήτων και της προσαρμοστικότητας του εργατικού δυναμικού. Στο πλαίσιο αυτό πρέπει να υπενθυμιστεί ότι η ΕΕ, μέσω των διαρθρωτικών ταμείων και του ταμείου συνοχής καθώς και μέσω της δράσης της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, προσφέρει σημαντική συνδρομή στις επενδύσεις που πραγματοποιούνται στις περιοχές με αναπτυξιακή υστέρηση. Οι δημόσιες επενδύσεις των κρατών μελών πρέπει να είναι επαρκείς και να καλύπτουν όλο το φάσμα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης. παράλληλα, τα κράτη πρέπει να πραγματοποιήσουν μεταρρυθμίσεις που θα βελτιώσουν τα εκπαιδευτικά πρότυπα και θα ενθαρρύνουν τις επιχειρήσεις και μεμονωμένα άτομα να αναλάβουν την υλοποίηση σημαντικών επενδύσεων.

Ειδικότερα, κατά τα τρία προσεχή έτη, τα κράτη μέλη οφείλουν:

17) Διασφαλίζοντας πάντα ένα κατάλληλο επίπεδο κοινωνικής προστασίας, να λάβουν μέτρα για τον εκσυγχρονισμό των συστημάτων κοινωνικής προστασίας και για την καταπολέμηση της φτώχειας και του αποκλεισμού που θα συμβάλλουν στην επίτευξη των γενικών στόχων της Λισσαβώνας, ιδίως στον τομέα της απασχόλησης, ώστε να διαμορφωθεί μία αγορά εργασίας χωρίς αποκλεισμούς και μια πιο συνεκτική κοινωνία για όλους (βλ. επίσης προσανατολισμό 4)

18) Να βελτιώσουν τη λειτουργία των αγορών ώστε οι τελευταίες να ευνοούν τις ιδιωτικές επενδύσεις σε περιοχές με αναπτυξιακή υστέρηση, ιδίως με τη λήψη μέτρων που θα επιτρέπουν στους μισθούς να αντικατοπτρίζουν την παραγωγικότητα λαμβάνοντας υπόψη τις διαφορές στις δεξιότητες και τις συνθήκες στις τοπικές αγορές εργασίας (βλ. επίσης προσανατολισμό 5).

19) Να διασφαλίσουν ότι τόσο η κρατική όσο και η κοινοτική συνδρομή στις περιοχές με αναπτυξιακή υστέρηση θα επικεντρωθούν κατά προτεραιότητα στις επενδύσεις σε ανθρώπινο κεφάλαιο και στη γνώση καθώς και στη δημιουργία των κατάλληλων υποδομών. να διασφαλίσουν επίσης τον αποτελεσματικό σχεδιασμό και διαχείριση των επενδυτικών προγραμμάτων ώστε να μεγιστοποιείται ο αντίκτυπός τους (βλ. επίσης προσανατολισμό 13). Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να ενισχυθεί η λειτουργική συνεργασία μεταξύ της Επιτροπής και της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων.

iii) Περιβαλλοντική βιωσιμότητα: προώθηση της αποτελεσματικής χρήσης των φυσικών πόρων

Για να συμβάλλει στην αύξηση της ευημερίας των σημερινών και μελλοντικών γενεών, η οικονομική ανάπτυξη δεν πρέπει να γίνει εις βάρος του περιβάλλοντος. Προϋπόθεση για την αποτελεσματική χρησιμοποίηση των φυσικών πόρων είναι οι τιμές τους να αντικατοπτρίζουν το κόστος τους για το κοινωνικό σύνολο, ιδίως το εξωτερικό κόστος που συνδέεται με την υποβάθμιση του περιβάλλοντος λόγω της απόληψης, της χρήσης και της τελικής τους διάθεσης. Με τον τρόπο αυτό, οι επιχειρήσεις θα ενθαρρυνθούν να προσαρμοστούν και να υιοθετήσουν καινοτόμους λύσεις.

Πάντως, η απουσία σαφώς καθορισμένων δικαιωμάτων ιδιοκτησίας αποτελεί κοινό χαρακτηριστικό πολυάριθμων φυσικών πόρων (π.χ. καθαρός αέρας και νερό). Στις περιπτώσεις αυτές, παρότι η κοινωνία στο σύνολό της έχει συμφέρον να γίνεται η διαχείριση των εν λόγω πόρων κατά τρόπο που να συμβάλλει στη βιωσιμότητα τους, κανένα μεμονωμένο άτομο δεν παρακινείται να ενεργήσει προς την κατεύθυνση αυτή.

Έτσι, η παρέμβαση των δημοσίων αρχών είναι απαραίτητη προκειμένου η οικονομική ανάπτυξη να μην είναι πλέον συνώνυμη της υποβάθμισης του περιβάλλοντος. Για να επιτευχθεί ο στόχος αυτός πρέπει ενδεχομένως να εφαρμοστεί ένας συνδυασμός κανονιστικών μέσων και μέσων που βασίζονται στην αγορά. Το περιβαλλοντικό κόστος της οικονομικής δραστηριότητας πρέπει σταδιακά να ενσωματωθεί στις τιμές. Πρέπει να καταβάλλεται αποζημίωση για τη χρησιμοποίηση των φυσικών πόρων. Η αρχή "ο ρυπαίνων πληρώνει" πρέπει να εφαρμόζεται κατά τρόπο συστηματικό.

Ειδικότερα, κατά τα τρία προσεχή έτη, τα κράτη μέλη οφείλουν:

20) Να μειώσουν τις τομεακές επιδοτήσεις, τις φορολογικές απαλλαγές και τα υπόλοιπα κίνητρα που έχουν αρνητική περιβαλλοντική επίπτωση και βλάπτουν τη βιώσιμη ανάπτυξη. Να διασφαλίσουν, μεταξύ άλλων επιβάλλοντας φόρους και άλλες επιβαρύνσεις, ότι η τιμές για την απόληψη, τη χρησιμοποίηση και, ενδεχομένως, την απόρριψη των φυσικών πόρων, όπως του νερού, αντικατοπτρίζουν κατάλληλα την σπανιότητά τους και όλο το συνεπαγόμενο κόστος για το περιβάλλον.

21) Να μειώσουν τις ενεργειακές επιδοτήσεις, να προωθήσουν μέτρα που βασίζονται στην αγορά, να διευρύνουν περαιτέρω τη φορολογική βάση για την κατανάλωση ενέργειας διασφαλίζοντας παράλληλα την κατάλληλη διαφοροποίηση της φορολογίας αυτής ώστε να επιτευχθεί ένας πιο βιώσιμος συνδυασμός και επίπεδο κατανάλωσης ενεργειακών πόρων, και να τονώσουν περαιτέρω τον ανταγωνισμό και τη διασύνδεση των δικτύων στις αγορές ενέργειας.

22) Να προσαρμόσουν το σύστημα φόρων, επιβαρύνσεων και επιδοτήσεων στον τομέα των μεταφορών ώστε να λαμβάνεται καλύτερα υπόψη το περιβαλλοντικό και κοινωνικό κόστος που προκαλούν οι μεταφορές και ως εκ τούτου να μειωθούν οι στρεβλώσεις στη ζήτηση για υπηρεσίες μεταφοράς και κατά την επιλογή των μεταφορικών μέσων, και να τονώσουν τον ανταγωνισμό, π.χ. μέσω της ταχύτερης ελευθέρωσης των ρυθμιζόμενων αγορών, σε τομείς όπως οι σιδηροδρομικές μεταφορές φορτίου προκειμένου να καταστούν οι τομείς αυτοί πιο ανταγωνιστικοί.

23) Να ανανεώσουν τις προσπάθειές τους για τήρηση των δεσμεύσεων που αναλήφθηκαν με το Πρωτόκολλο του Κιότο. αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για εκείνα τα κράτη μέλη που επί του παρόντος δεν κινούνται προς την κατεύθυνση της τήρησης των δεσμεύσεών τους. Για το σκοπό αυτό, τα κράτη μέλη πρέπει να εφαρμόσουν, σε επίπεδο ΕΚ, το σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου: συγκεκριμένα τα κράτη μέλη πρέπει να εκπονήσουν εθνικά σχέδια κατανομής των ποσοστώσεων, να θεσπίσουν εθνικά μητρώα αδειών, να δημιουργήσουν συστήματα που διασφαλίζουν την κατάλληλη παρακολούθηση, έλεγχο και επαλήθευση των εκπομπών στο επίπεδο της εγκατάστασης. Να σχεδιάσουν νέα μέτρα και πολιτικές και να εφαρμόσουν άμεσα τα ήδη υφιστάμενα στους τομείς που δεν καλύπτονται από το προαναφερόμενο καθεστώς εμπορίας δικαιωμάτων και να θεσπίσουν συστήματα αναφοράς για αυτές τις πολιτικές και μέτρα καθώς και για τις προβλεπόμενες επιπτώσεις τους στις εκπομπές αερίων.

II. ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΊ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΉΣ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΆ ΧΏΡΑ

0. Ζώνη ευρώ

Η επιβράδυνση της δραστηριότητας που παρατηρήθηκε την περίοδο 2001-2002 αποκάλυψε τις διαρθρωτικές αδυναμίες της ζώνης ευρώ. Η εσωτερική δυναμική της οικονομίας, η οποία φαινόταν ακόμη ισχυρή το 2000, υποχώρησε όταν η ανάκαμψη απέτυχε να επικρατήσει. Αυτό οφείλεται εν μέρει στο χαμηλό δείκτη δυνητικής ανάπτυξης της ζώνης ευρώ, ο οποίος καθιστά δυσχερέστερη τη διατήρηση του αναπτυξιακού ρυθμού σε μονίμως υψηλό επίπεδο. Ένας άλλος συγκυριακός λόγος είναι η αδυναμία της εγχώριας ζήτησης, η οποία δεν προσέφερε επαρκές περιθώριο για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων από τις οικονομικές κρίσεις. Αυτό ήταν ιδιαίτερα εμφανές το 2002, όταν η εγχώρια ζήτηση δεν αποδείχθηκε αρκούντως ισχυρή για να διαδεχθεί μια αρχική, εξωτερικής προέλευσης τόνωση της οικονομίας.

Ο ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης αναμένεται να ανακάμψει προοδευτικά καθώς θα υποχωρούν οι επιπτώσεις από τις πρόσφατες κρίσεις. Στις αρχές του 2003, οι οικονομικές προοπτικές εξαρτώνται από την υλοποίηση ορισμένων υποθέσεων εργασίας που αφορούν το είδος, το χρόνο και την πιθανότητα επέλευσης των διαφόρων κινδύνων για την οικονομική δραστηριότητα. Οι γεωπολιτικές αβεβαιότητες θολώνουν έντονα τον οικονομικό ορίζοντα. Συνολικά, σύμφωνα με τις προβλέψεις, η ανάπτυξη θα παραμείνει ιδιαίτερα αδύναμη το 2003, με την ανάκαμψη απλώς να ενισχύεται κατά το δεύτερο εξάμηνο του έτους αυτού ενώ επιτάχυνση του ρυθμού οικονομικής ανάπτυξης αναμένεται το 2004. Οι προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει η ζώνη ευρώ είναι:

* Η εφαρμογή ισορροπημένου μείγματος μακροοικονομικής πολιτικής

* Η αντιμετώπιση των υπερβολικά μεγάλων διαφορών στα ποσοστά πληθωρισμού

* Η ενίσχυση του συντονισμού των οικονομικών πολιτικών

Εφαρμογή ισορροπημένου μείγματος μακροοικονομικής πολιτικής

Στη ζώνη ευρώ, το μείγμα οικονομικών πολιτικών πρέπει να σχεδιαστεί με προσοχή προκειμένου να στηρίξει την οικονομική ανάκαμψη χωρίς ωστόσο να βλάψει τη μακροπρόθεσμη διατηρησιμότητα και τη σταθερότητα. Οι μακροοικονομικές πολιτικές θα εξακολουθήσουν να είναι προσανατολισμένες προς τη σταθερότητα αλλά παράλληλα θα πρέπει να αξιοποιήσουν τα διαθέσιμα περιθώρια χειρισμών για να τονώσουν μεσοπρόθεσμα την ανάκαμψη. Στην παρούσα συγκυρία, η ενίσχυση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών και των επενδυτών αποτελεί ουσιαστικό στόχο της εφαρμοζόμενης πολιτικής. Κάθε προβλεπόμενο μέτρο πρέπει επομένως να εκτιμάται σε συνάρτηση με τον αναμενόμενο αντίκτυπό του στην εμπιστοσύνη των οικονομικών φορέων. Αυτό ισχύει ιδίως για τα μέτρα δημοσιονομικής πολιτικής. Από τα παραπάνω προκύπτει ότι οι μακροοικονομικές πολιτικές πρέπει να παραμείνουν προσανατολισμένες στη μεσοπρόθεσμη σταθερότητα προκειμένου να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη των επιχειρήσεων και των καταναλωτών. Η ΕΚΤ οφείλει να μεριμνήσει για τη διατήρηση της σταθερότητας των τιμών μεσοπρόθεσμα και, χωρίς να υπονομευθεί η επίτευξη του στόχου αυτού, να υποστηρίξει τις γενικές οικονομικές πολιτικές που εφαρμόζονται στην Κοινότητα.

Καθώς η οικονομική δραστηριότητα προσεγγίζει τον ρυθμό δυνητικής ανάπτυξης, οι μακροοικονομικές πολιτικές θα πρέπει να αναπροσανατολιστούν προς τους μεσοπρόθεσμους στόχους. Η δημοσιονομική πολιτική πρέπει να διασφαλίσει μια δημοσιονομική θέση συνεπή με την ανάγκη, αφενός, για προετοιμασία των κρατικών προϋπολογισμών ενόψει των επιπτώσεων από τη δημογραφική γήρανση και, αφετέρου, για αναζήτηση μείγματος δημοσίων δαπανών και εσόδων που θα ευνοεί την ανάπτυξη.

Αντιμετώπιση των υπερβολικά μεγάλων διαφορών στα ποσοστά πληθωρισμού

Η μεγάλη σύγκλιση των ποσοστών πληθωρισμού που επιτεύχθηκε το 1997 στη ζώνη ευρώ δεν κατέστη δυνατό να διατηρηθεί και έκτοτε παρατηρείται σταθερή αύξηση των διαφορών στα ποσοστά πληθωρισμού. Οι διαφορές στα ποσοστά πληθωρισμού μεταξύ κρατών μελών ενδέχεται να αντικατοπτρίζουν την πραγματική λειτουργία μιας νομισματικής ένωσης όπου, επειδή δεν υφίστανται πλέον εθνικά περιθώρια χειρισμών στον τομέα της συναλλαγματικής και της νομισματικής πολιτικής, οι μεταβολές των σχετικών τιμών μεταξύ χωρών αναδεικνύονται σε καθοριστικής σημασίας μηχανισμό προσαρμογής. Αντίθετα, οι διαφορές αυτές στα ποσοστά πληθωρισμού θεωρούνται αρνητική εξέλιξη όταν οφείλονται σε δυσλειτουργίες των αγορών προϊόντων και εργασίας ή στην εφαρμογή ακατάλληλων πολιτικών. Ειδικότερα, οι αυξήσεις στις τιμές και στους μισθούς που γίνονται ως αντίδραση σε προσωρινές κρίσεις δεν πρέπει να μετατρέπονται σε μόνιμο πληθωρισμό. Οι τιμές και οι μισθοί πρέπει να διατηρούν την απαιτούμενη ευελιξία ώστε να αποτρέπουν τέτοιου είδους εξελίξεις και να ευνοούν τη σταθερότητα.

Η πρόσφατη διασπορά των ποσοστών πληθωρισμού οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στη διαφορετικότητα των εθνικών οικονομιών και δεν αποτελεί σημαντικό παράγοντα ανησυχίας. Την περίοδο 2000-2002, η απόκλιση των ποσοστών πληθωρισμού αποδίδεται κυρίως στα τρόφιμα, την ενέργεια και σε ορισμένες υπηρεσίες. Στους τρεις αυτούς τομείς οφείλονται τα τρία τέταρτα της αύξησης της διασποράς των ποσοστών πληθωρισμού που σημειώθηκε από το 1997. Η άνοδος των ενεργειακών τιμών το 2000-2001 και οι επιπτώσεις από τις επιζωοτίες το 2001 έπληξαν ορισμένες χώρες περισσότερο από ορισμένες άλλες. Εξάλλου, οι διαφορές μεταξύ εθνικών τιμών παραμένουν ακόμη σημαντικές για πολλά εμπορεύσιμα αγαθά και υπηρεσίες στη ζώνη ευρώ. Η περαιτέρω πρόοδος στη λειτουργία της ενιαίας αγοράς και η μεγαλύτερη διαφάνεια στις τιμές λόγω της εισαγωγής του ευρώ αναμένεται ότι θα οδηγήσει σε μεγαλύτερη σύγκλιση των εθνικών τιμών, γεγονός που δεν θα αποκλείσει ορισμένες προσωρινές διαφοροποιήσεις των ποσοστών πληθωρισμού. Τέλος, διάφορες περιπτώσεις κατακόρυφης ανόδου των τιμών είχαν ασύμμετρες επιπτώσεις στον πληθωρισμό. η εξέλιξη αυτή πιθανώς ενισχύθηκε από την ύπαρξη μηχανισμών τιμαριθμικής αναπροσαρμογής των μισθών σε ορισμένα κράτη μέλη και τη λήψη διαφορετικών μέτρων για την αντιμετώπιση της αύξησης των ενεργειακών τιμών.

Ενίσχυση του συντονισμού της οικονομικής πολιτικής

Όσο εντείνεται η οικονομική ενοποίηση τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες "μετάδοσης" μιας κρίσης, γεγονός που καθιστά ακόμη περισσότερο επιθυμητό τον συντονισμό της οικονομικής πολιτικής. Η μετάβαση στο ενιαίο νόμισμα ενίσχυσε τις εξωτερικές επιπτώσεις των εφαρμοζόμενων εθνικών πολιτικών στη ζώνη ευρώ. Η συναλλαγματική ισοτιμία του ευρώ, το ισοζύγιο πληρωμών και το μέσο ποσοστό πληθωρισμού της ζώνης ευρώ κατέστησαν κοινά αγαθά. Είναι επομένως απαραίτητο να ενισχυθεί ο συντονισμός των μακροοικονομικών και διαρθρωτικών πολιτικών στη ζώνη ευρώ προκειμένου να αυξηθεί η ανθεκτικότητά της στις κρίσεις και να βελτιωθούν το αναπτυξιακό της δυναμικό και οι επιδόσεις της.

Μόνον ο σχεδιασμός συνεκτικών μακροοικονομικών πολιτικών θα επιτρέψει να διατηρηθεί η μακροοικονομική σταθερότητα και να προαχθεί ένα μείγμα οικονομικών πολιτικών ευνοϊκό για την ανάπτυξη. Παρότι πρέπει να γίνει σεβαστή η αποστολή και η ανεξαρτησία των αρχών που είναι επιφορτισμένες με το σχεδιασμό της οικονομικής πολιτικής, ωστόσο οι αρχές αυτές οφείλουν να φροντίσουν για τη συμβατότητα των αμοιβαίων τους στόχων και να προσπαθήσουν να καταλήξουν σε κοινή εκτίμηση της βασικής οικονομικής κατάστασης. Οι δημοσιονομικές αρχές οφείλουν να διαφυλάξουν την αξιοπιστία των κανόνων που διέπουν τη δημοσιονομική πολιτική εφαρμόζοντας τους συμφωνηθέντες κανόνες με διαφανή και προβλέψιμο τρόπο. Στον τομέα των διαρθρωτικών πολιτικών επίσης, τα κράτη μέλη οφείλουν να δεχθούν με ανοικτό πνεύμα την αρχή της αξιολόγησης από εμπειρογνώμονες, τη συγκριτική αξιολόγηση και τις συμβουλές όσον αφορά τις καλύτερες πρακτικές.

Για να προαχθεί η αρμονική οικονομική ανάπτυξη είναι απαραίτητο να διασφαλιστεί ο στενός συντονισμός των οικονομικών πολιτικών μεταξύ των φορέων που σχεδιάζουν τις πολιτικές αυτές και να διοργανωθεί ένας μόνιμος και γόνιμος διάλογος στο Συμβούλιο και στο Eurogroup με τη συμμετοχή της ΕΚΤ και της Επιτροπής. Σημαντικό ρόλο διαδραματίζει επίσης η συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων στο πλαίσιο του μακροοικονομικού διαλόγου. Σε διεθνές επίπεδο, η συνεχώς αυξανόμενη σημασία της ζώνης ευρώ καθιστά επίσης απαραίτητη την ενίσχυση των κατάλληλων μηχανισμών συντονισμού ώστε η άποψη που εκφράζει η ζώνη ευρώ στα διεθνή φόρα να έχει βαρύτητα ανάλογη με την οικονομική της ισχύ.

Ειδικές συστάσεις για τη ζώνη ευρώ

Η αντιμετώπιση των προκλήσεων που περιγράφηκαν ανωτέρω απαιτεί εκτεταμένες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις σύμφωνα με τους γενικούς προσανατολισμούς (ΓΠ) που παρουσιάζονται στο μέρος Ι των Γενικών Προσανατολισμών των Οικονομικών Πολιτικών.

Για να διασφαλισθεί ένα ισορροπημένο μείγμα μακροοικονομικών πολιτικών, συνιστάται στους φορείς λήψης αποφάσεων σε εθνικό επίπεδο και στο επίπεδο της ζώνης ευρώ:

1. Να διασφαλίσουν ότι η κατεύθυνση της νομισματικής, δημοσιονομικής και εισοδηματικής πολιτικής είναι συμβατή με τον στόχο της σταθερότητας των τιμών και την ανάγκη να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη των επιχειρήσεων και των καταναλωτών βραχυπρόθεσμα, καθώς και με τον στόχο για οικονομική ανάπτυξη που θα προσεγγίζει το ρυθμό δυνητικής ανάπτυξης σε μεσοπρόθεσμη βάση.

Για την αντιμετώπιση των υπερβολικά μεγάλων διαφορών στα ποσοστά πληθωρισμού, οι προαναφερθέντες φορείς καλούνται:

2. Να ενισχύσουν τον ανταγωνισμό στις αγορές προϊόντων και κεφαλαίων, να βελτιώσουν τη λειτουργία της αγοράς εργασίας, μεταξύ άλλων με την άρση των εμποδίων στην ευελιξία των μισθών, και να ενθαρρύνουν τη γεωγραφική κινητικότητα.

Για να ενισχύσουν τον συντονισμό των οικονομικών πολιτικών, οι προαναφερθέντες φορείς καλούνται:

3. Να εμβαθύνουν την ανάλυση και το διάλογο για τις οικονομικές εξελίξεις και τις σχετικές προτεραιότητες, να διευρύνουν όσο το δυνατόν περισσότερο τις ανταλλαγές πληροφοριών για τα προβλεπόμενα μέτρα οικονομικής πολιτικής, και να ενισχύσουν την παρουσία της ζώνης ευρώ στο εξωτερικό.

4 Να βελτιώσουν την αποτελεσματικότητα των υφιστάμενων διαδικασιών συντονισμού στον τομέα των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, οι οποίες αποσκοπούν στην ενίσχυση του αναπτυξιακού δυναμικού της ζώνης ευρώ και της ανθεκτικότητάς της στις κρίσεις.

1. Βέλγιο

Οι οικονομικές επιδόσεις του Βελγίου κατά τα πρόσφατα έτη ήταν ιδιαίτερα ικανοποιητικές. Ωστόσο, η γενικότερη επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας είχε σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις στη βελγική οικονομία, με αποτέλεσμα ο δείκτης αύξησης του πραγματικού ΑΕΠ να υποχωρήσει προοδευτικά από 3,7% το 2000 σε 0,7% το 2002. Για το 2003 αναμένεται ανάκαμψη της οικονομικής δραστηριότητας και ενίσχυσή της κατά τα επόμενα έτη, ενώ, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, η δυνητική παραγωγή θα κινηθεί σε επίπεδα ελαφρώς κατώτερα του 2,5%. Το Βέλγιο πραγματοποίησε σημαντική πρόοδο στον τομέα της δημοσιονομικής προσαρμογής κατά τα πρόσφατα έτη, αλλά οι παρούσες δυσμενείς μακροοικονομικές συνθήκες απαιτούν περαιτέρω προσπάθειες για να τηρηθούν οι αναληφθείσες δεσμεύσεις σχετικά με τη δημοσιονομική εξυγίανση.

Πρόσφατα, λόγω του χαμηλότερου ρυθμού οικονομικής ανάπτυξης και της αρνητικής επίπτωσης των χρηματοπιστωτικών πράξεων, σημειώθηκε επιβράδυνση του ρυθμού μείωσης του δείκτη δημοσίου χρέους. Η ταχεία όμως μείωση του δείκτη αυτού είναι ουσιαστικής σημασίας προκειμένου το Βέλγιο να μπορέσει να αντιμετωπίσει στο μέλλον το αυξημένο δημοσιονομικό κόστος λόγω της δημογραφικής γήρανσης. Η αποτελεσματικότερη λειτουργία της αγοράς εργασίας, η οποία από μόνη της είναι αναγκαία, θα μπορούσε επίσης να συμβάλει στη δημοσιονομική εξυγίανση. Εξάλλου, απαιτείται να γίνουν μεταρρυθμίσεις στις αγορές προϊόντων προκειμένου να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα και η παραγωγικότητα. Οι προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει το Βέλγιο είναι:

* Η συνέχιση των προσπαθειών δημοσιονομικής εξυγίανσης κατά τα επόμενα έτη, προκειμένου ιδίως να διασφαλιστεί η διατηρησιμότητα των δημοσίων οικονομικών σε ένα πλαίσιο δημογραφικής γήρανσης

* Η αύξηση των χαμηλών ποσοστών συμμετοχής και απασχόλησης, ιδίως για τους μεγαλύτερης ηλικίας εργαζομένους και τις γυναίκες, και η βελτίωση των κινήτρων για εργασία

* Η ενίσχυση του ανταγωνισμού σε ορισμένους τομείς υπηρεσιών και η περαιτέρω αύξηση της αποτελεσματικότητας της δημόσιας διοίκησης και η βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος.

Συνέχιση των προσπαθειών δημοσιονομικής εξυγίανσης κατά τα επόμενα έτη, προκειμένου ιδίως να διασφαλιστεί η διατηρησιμότητα των δημοσίων οικονομικών σε ένα πλαίσιο δημογραφικής γήρανσης

Η μείωση του υψηλού ακόμη δείκτη χρέους (105,4% του ΑΕΠ το 2002) και η προετοιμασία για την κάλυψη του δημοσιονομικού κόστους που συνεπάγεται η δημογραφική γήρανση συνιστούν προκλήσεις οι οποίες απαιτούν την συνεχή εφαρμογή υγιούς δημοσιονομικής πολιτικής σε μακροπρόθεσμο επίπεδο. Η ακολουθούμενη από το Βέλγιο στρατηγική, ιδίως η πολιτική του για διατήρηση υψηλών πρωτογενών πλεονασμάτων, αναμένεται να του προσφέρει ένα περιθώριο που θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την κάλυψη του δημοσιονομικού κόστους λόγω της γήρανσης. Οι προσπάθειες ωστόσο αυτές πρέπει να συνεχιστούν σε μακροπρόθεσμο επίπεδο, διότι εάν το Βέλγιο δεν κατορθώσει να διασφαλίσει ένα αρκούντως υψηλό επίπεδο πρωτογενών πλεονασμάτων ενδέχεται να τεθεί σε κίνδυνο η διατηρησιμότητα των δημοσίων οικονομικών του.

Κατά τα επόμενα έτη η δημοσιονομική πολιτική θα αντιμετωπίσει την πρόκληση η οποία συνίσταται, αφενός, στην διατήρηση του ελέγχου των πρωτογενών δημοσίων δαπανών και στον περιορισμό της αύξησής τους σε πραγματικούς όρους και, αφετέρου, στην εξεύρεση πόρων για την υλοποίηση των απαραίτητων μεταρρυθμίσεων και την επίτευξη των υπολοίπων δημοσιονομικών στόχων. Στο πλαίσιο αυτό, οι δημοσιονομικές προσπάθειες μείωσης του δείκτη δημοσίου χρέους πρέπει να υποστηριχθούν από πολιτικές που θα αποσκοπούν στην αύξηση της συμμετοχής του

ενεργού πληθυσμού στην αγορά εργασίας καθώς και των χαμηλών σήμερα ποσοστών απασχόλησης.

Αύξηση των χαμηλών ποσοστών συμμετοχής και απασχόλησης, ιδίως για τους μεγαλύτερης ηλικίας εργαζομένους και τις γυναίκες, και βελτίωση των κινήτρων για εργασία

Το ποσοστό απασχόλησης, παρά την σταθερή του αύξηση κατά το δεύτερο ήμισυ της δεκαετίας '90, ήταν ακόμη 59,9% το 2001 δηλαδή 4 εκατοστιαίες μονάδες λιγότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ ενώ υπολείπεται πολύ των στόχων της ΕΕ για την απασχόληση. Όσον αφορά τους μεγαλύτερης ηλικίας εργαζόμενους (55-64 ετών), το ποσοστό αυτό ήταν μόνο 25,1% το 2001, δηλαδή το χαμηλότερο ποσοστό στην Ευρωπαϊκή Ένωση, κατώτερο κατά περίπου 13,5 εκατοστιαίες μονάδες από τον μέσο κοινοτικό όρο. Τα μέτρα που έχουν ληφθεί μέχρι σήμερα είναι απίθανο να αποδειχθούν επαρκή για την επίτευξη του στόχου της ΕΕ για το 2010. Για να αντιμετωπιστεί η πρόκληση της δημογραφικής γήρανσης είναι απαραίτητο να ληφθούν μέτρα με τα οποία θα παρακινηθεί το μη απασχολούμενο δυναμικό του ενεργού πληθυσμού να εισέλθει στην αγορά εργασίας και επομένως να αυξήσει τα ποσοστά απασχόλησης και συμμετοχής.

Παρά τα πρόσφατα μέτρα για την αντιμετώπιση του προβλήματος της εξάρτησης από τις κοινωνικές παροχές και τη μείωση του κινδύνου δημιουργίας "παγίδων ανεργίας", εξακολουθεί να υφίσταται σημαντικός αριθμός μη απασχολούμενων ατόμων σε ηλικία εργασίας και τα οποία λαμβάνουν κοινωνικές παροχές. Τα αντικίνητρα για εργασία που ενυπάρχουν στα ισχύοντα σήμερα καθεστώτα επιδομάτων ανεργίας καθιστούν απαραίτητη την περαιτέρω αναθεώρηση των συστημάτων αυτών προκειμένου να μειωθεί το ακόμη υπερβολικά υψηλό μερίδιο της μακροχρόνιας ανεργίας, η οποία εξακολουθεί να αποτελεί μείζον διαρθρωτικό πρόβλημα. Οι γλωσσικοί φραγμοί, τα υψηλά τέλη εγγραφής κατοικιών και η συμπίεση των μισθών συμβάλουν στη διατήρηση ανισοτήτων μεταξύ γεωγραφικών περιοχών και περιορίζουν τα κίνητρα για κινητικότητα.

Ενίσχυση του ανταγωνισμού σε ορισμένους τομείς υπηρεσιών και περαιτέρω αύξηση της αποτελεσματικότητας της δημόσιας διοίκησης και βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος.

Ο ανταγωνισμός παραμένει συνολικά περιορισμένος στις βιομηχανίες δικτύου και στις τοπικές υπηρεσίες, γεγονός που έχει ως αποτέλεσμα την εφαρμογή υψηλών τιμών καταναλωτή ιδίως για τις αστικές τηλεφωνικές κλήσεις ή την ηλεκτρική ενέργεια. Στον τομέα των δικτύων, οι δυσκολίες που συναντούν οι ανταγωνιστές στην προσπάθειά τους για είσοδο στην αγορά, οι φυσικές στενότητες, οι ιστορικοί δεσμοί με τις δημόσιες αρχές αποτελούν όλα παράγοντες διατήρησης της δύναμης που κατέχουν οι παραδοσιακοί φορείς στην αγορά. Στις τοπικές υπηρεσίες, οι σχέσεις μεταξύ δημοσίων αρχών και εταίρων από τον ιδιωτικό τομέα, ιδίως στις διακοινοτικές εταιρείες μικτής οικονομίας, εξακολουθούν να χαρακτηρίζονται από έλλειψη διαφάνειας. Η αρχή ανταγωνισμού, παρά την ενίσχυση των αρμοδιοτήτων της, εξακολουθεί να λειτουργεί με ανεπαρκές αριθμητικά προσωπικό ενώ δεν έχει ακόμη πραγματικά διασφαλιστεί η ανεξαρτησία της έναντι όλων των τομεακών ρυθμιστικών αρχών.

Πρόσφατα, λήφθηκαν μέτρα με τα οποία επιδιώκεται να μειωθεί ο διοικητικός φόρτος των επιχειρήσεων και να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα της δημόσιας διοίκησης. τα μέτρα αυτά συμβάλλουν στη δημιουργία ευνοϊκότερου κλίματος για τις επιχειρήσεις. Στο πλαίσιο αυτό άρχισε η εφαρμογή σχεδίων που αποσκοπούν στη μείωση του κόστους και στην απλούστευση των διοικητικών διατυπώσεων για τη σύσταση επιχείρησης ενώ παράλληλα εφαρμόζεται σχέδιο με την ονομασία "Copernicus" το οποίο αποσκοπεί στον εκσυγχρονισμό της ομοσπονδιακής διοίκησης. Ο αντίκτυπος από την εφαρμογή αυτών των σχεδίων δεν έχει ακόμη γίνει πλήρως αισθητός.

Συστάσεις που απευθύνονται στο Βέλγιο

Η αντιμετώπιση των προκλήσεων που περιγράφηκαν ανωτέρω απαιτεί εκτεταμένες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις σύμφωνα με τους γενικούς προσανατολισμούς (ΓΠ) που παρουσιάζονται στο μέρος Ι των Γενικών Προσανατολισμών των Οικονομικών Πολιτικών.

Για να διασφαλιστεί η συνέχιση της δημοσιονομικής εξυγίανσης κατά τα επόμενα έτη, προκειμένου ιδίως να επιτευχθεί η μακροπρόθεσμη διατηρησιμότητα των δημοσίων οικονομικών σε ένα περιβάλλον δημογραφικής γήρανσης, συνιστάται στο Βέλγιο:

1. Να διασφαλίσει ότι ο δείκτης του δημοσίου χρέους διατηρείται σταθερά σε πτωτική τροχιά, με ικανοποιητικό ρυθμό, μέσω της διατήρησης υψηλών πρωτογενών πλεονασμάτων (ΓΠ 15).

2. Να περιορίσει στο 1,5% την αύξηση των πραγματικών δαπανών της Οντότητας I (ομοσπονδιακή κυβέρνηση και κοινωνική ασφάλιση) και να διαθέσει, κατά προτεραιότητα, για τη βελτίωση της δημοσιονομικής θέσης τα έσοδα που θα προκύψουν από μια ισχυρότερη της προβλεπόμενης οικονομική ανάπτυξη.

3. Να ενισχύσει την εφαρμοζόμενη στρατηγική ώστε ο κρατικός προϋπολογισμός να προετοιμασθεί για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων από τη δημογραφική γήρανση: αυτό μπορεί να γίνει με τη μείωση του επιπέδου του χρέους, τη λήψη μέτρων για αύξηση του πραγματικού ορίου ηλικίας συνταξιοδότησης, την συνέχιση της μεταρρύθμισης των συνταξιοδοτικών συστημάτων, και με την καταβολή εντατικότερων προσπαθειών για τη χρηματοδότηση του Ταμείου Γήρατος (ΓΠ 16 και ΣΑ 2).

Το Βέλγιο θα πρέπει επίσης να εφαρμόσει αποφασιστικά όλες τις Συστάσεις για την Απασχόληση (ΣΑ), στις οποίες εξετάζονται διεξοδικότερα τα θέματα της απασχόλησης. Για να αυξηθεί το αναπτυξιακό δυναμικό, να διασφαλισθεί η μακροπρόθεσμη διατηρησιμότητα των δημοσίων οικονομικών και να αντιμετωπισθούν οι επιπτώσεις της δημογραφικής γήρανσης το Βέλγιο οφείλει πρωτίστως να αυξήσει τα χαμηλά ποσοστά συμμετοχής και απασχόλησης, ιδίως των μεγαλύτερης ηλικίας εργαζομένων και των γυναικών, και για να βελτιώσει τα κίνητρα για εργασία. Συνιστάται ιδίως στο Βέλγιο:

4. Να ενισχύσει τα μέτρα που αποσκοπούν στην επιμήκυνση της ηλικίας αποχώρησης από την αγορά εργασίας, συνδυάζοντας ιδίως την άρση των κινήτρων για πρόωρη συνταξιοδότηση (ΓΠ 16) με την ενίσχυση των προληπτικών και ενεργητικών μέτρων για τους μεγαλύτερης ηλικίας εργαζομένους. και

5. Να συνεχίσει τις προσπάθειες με τις οποίες επιδιώκεται να καταστεί η εργασία πιο συμφέρουσα από οικονομική άποψη, μέσω της κατάργησης των κυριότερων στρεβλώσεων που επηρεάζουν τα κίνητρα για εργασία και τα οποία προέρχονται από αλληλεπιδράσεις μεταξύ συστημάτων εισφορών και παροχών (ΓΠ 4 και ΣΑ 3).

Για να αυξηθεί ο ανταγωνισμός σε ορισμένους τομείς υπηρεσιών και για να αυξηθεί περαιτέρω η αποτελεσματικότητα της δημόσιας διοίκησης και να βελτιωθεί το επιχειρηματικό περιβάλλον, συνιστάται στο Βέλγιο (σύμφωνα με τους ΓΠ 9 έως 14):

6. Να λάβει μέτρα για τον αποτελεσματικότερο ανταγωνισμό στις βιομηχανίες δικτύου και στις τοπικές υπηρεσίες (σύμφωνα με τον ΓΠ 9). και

7. Να βελτιώσει τη λειτουργία της δημόσιας διοίκησης στο πλαίσιο της τρέχουσας μεταρρύθμισης και να συνεχίσει τις προσπάθειες για περιορισμό των διοικητικών επιβαρύνσεων στις επιχειρήσεις (ΓΠ 11).

2. Δανία

Η δανική οικονομία καταγράφει επί σειρά ετών δείκτη οικονομικής ανάπτυξης παραπλήσιο με τον δυνητικό δείκτη, με μέσο δείκτη πραγματικής ανάπτυξης 2,5% τα τελευταία 10 έτη. Κατά την περίοδο αυτή η οικονομία επωφελήθηκε από ισχυρή μείωση της ανεργίας - από ποσοστό υψηλότερο του 12% του εργατικού δυναμικού σήμερα η ανεργία έχει υποχωρήσει περίπου στο 5% - μείωση η οποία σε μεγάλο βαθμό μπορεί να θεωρηθεί διαρθρωτικού χαρακτήρα. Δεδομένου ότι η μείωση αυτή της ανεργίας δεν θα μπορέσει να επαναληφθεί κατά τα επόμενα έτη και καθότι οι δημογραφικές μεταβολές επιβραδύνουν την αύξηση του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας, οι δείκτες δυνητικής ανάπτυξης αναμένεται να μειωθούν στο 2% περίπου. Η ισχυρή μείωση της ανεργίας κατά την προηγούμενη δεκαετία είχε επίσης θετική επίπτωση στα δημόσια οικονομικά, όπου από το 1997 καταγράφεται κάθε έτος δημοσιονομικό πλεόνασμα.

Για να συνεχιστεί η απρόσκοπτη ανάπτυξη της δανικής οικονομίας, παρά την υποχώρηση των δυνητικών δεικτών ανάπτυξης, θα πρέπει να αντιμετωπιστούν ορισμένα διαρθρωτικά προβλήματα. Για να εξακολουθήσει ο προϋπολογισμός να εμφανίζει υψηλά πλεονάσματα πρέπει απαραιτήτως να αυξηθεί η προσφορά εργατικού δυναμικού, η οποία θα επιτρέψει ταυτόχρονα τη μείωση των δαπανών και την αύξηση των φορολογικών εσόδων. Εξάλλου, το επίπεδο τιμών παραμένει ένα από τα υψηλότερα της ΕΕ - αντικατοπτρίζοντας εν μέρει την έλλειψη ανταγωνισμού σε ορισμένους τομείς - ενώ υπάρχει ακόμη περιθώριο για να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα του δημόσιου τομέα. Οι προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει η Δανία είναι :

* Η εξασφάλιση επαρκούς προσφοράς εργασίας ενόψει της δημογραφικής γήρανσης

* Η ενίσχυση του ανταγωνισμού σε ορισμένους τομείς και η βελτίωση της αποτελεσματικότητας του δημόσιου τομέα

Εξασφάλιση επαρκούς προσφοράς εργασίας ενόψει της δημογραφικής γήρανσης

Οι δείκτες απασχόλησης είναι ήδη υψηλοί στη Δανία και πολύ πέραν από τους στόχους της Λισσαβώνας για την ΕΕ ως σύνολο. η διαπίστωση αυτή περιλαμβάνει τις γυναίκες και τους μεγαλύτερης ηλικίας εργαζόμενους. Πάντως, για να προετοιμαστεί η Δανία να αντιμετωπίσει τις επιπτώσεις που θα έχει η γήρανση του πληθυσμού στα δημόσια οικονομικά και για να διαφυλάξει το αναπτυξιακό της δυναμικό, είναι απαραίτητο να αυξηθούν οι δείκτες συμμετοχής στην αγορά εργασίας και να μειωθούν περαιτέρω τα ποσοστά ανεργίας, και αυτό πέραν από τα αποτελέσματα που αναμένεται να έχουν οι ήδη εφαρμοσθείσες μεταρρυθμίσεις. Με τον τρόπο αυτό θα καταστεί δυνατή η επίτευξη των κυβερνητικών στόχων για πλεονάσματα της τάξης του 1½-2½% του ΑΕΠ, ως ένα μέσο προετοιμασίας για την αντιμετώπιση των δημοσιονομικών επιπτώσεων από τη δημογραφική γήρανση.

Σημαντική πρόοδος έχει ήδη επιτευχθεί όσον αφορά τις ενεργητικές πολιτικές για την αγορά εργασίας, ιδίως όσον αφορά τα δικαιώματα και υποχρεώσεις στο πλαίσιο των ενεργητικών μέτρων. Λήφθηκαν επίσης μέτρα για τα συστήματα παροχών και τα συνταξιοδοτικά συστήματα. Πρόσφατα εξάλλου εξαγγέλθηκε φορολογική μεταρρύθμιση για την περίοδο 2004-2007 που αποσκοπεί στη μείωση της φορολογίας για τα εισοδήματα από την εργασία και η οποία αναμένεται επίσης να συμβάλει στην αύξηση της προσφοράς εργασίας. Πάντως, θα χρειαστούν και νέες μεταρρυθμίσεις για να διασφαλιστεί περαιτέρω σημαντική άνοδος των ήδη υψηλών δεικτών απασχόλησης και συμμετοχής του εργατικού δυναμικού. Η προσφορά εργασίας μπορεί να αυξηθεί με την αποτελεσματικότερη ενσωμάτωση των μεταναστών στην αγορά εργασίας, την συντομότερη παραμονή των σπουδαστών στο εκπαιδευτικό σύστημα και την καταβολή προσπαθειών για βελτίωση των κινήτρων που προσφέρει η αγορά εργασίας στους μεγαλύτερης ηλικίας εργαζόμενους. Στο πλαίσιο αυτό, η αύξηση του αριθμού των ατόμων που συμμετέχουν στην αγορά εργασίας και του αριθμού των ωρών απασχόλησης ανά άτομο θα μπορούσε να ενθαρρυνθεί με νέες μεταρρυθμίσεις των συστημάτων εισφορών και παροχών. ειδικότερα, αυτό μπορεί να επιτευχθεί με τη μείωση των σχετικά υψηλών ακόμη οριακών φορολογικών συντελεστών, ή με την θέσπιση αυστηρότερων προϋποθέσεων για πρόωρη συνταξιοδότηση, ή με τον συνδυασμό αυτών των δύο κατηγοριών μέτρων. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Υπουργείου οικονομικών, η μείωση των διαφόρων ειδών φορολογικών συντελεστών ενδέχεται να έχει σημαντικό αντίκτυπο στην προσφορά εργασίας. Ωστόσο, όταν εξετάζεται το ενδεχόμενο προώθησης περαιτέρω φορολογικών μεταρρυθμίσεων πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η απαίτηση για διατήρηση υγιούς δημοσιονομικής κατάστασης. Όσον αφορά την παράταση του ορίου ηλικίας συνταξιοδότησης, πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο λήψης μέτρων-κινήτρων για συνέχιση της εργασίας αντί της πρόωρης αποχώρησης από την ενεργό δράση μέσω μιας πρόωρης συνταξιοδότησης. Εξάλλου, για να διατηρήσει τα υψηλά δημοσιονομικά πλεονάσματα, η Δανία θα πρέπει όχι μόνο να αυξήσει την προσφορά εργασίας αλλά και να διατηρήσει αυστηρό έλεγχο των δαπανών προκειμένου να αποφευχθούν ενδεχόμενες αποκλίσεις που θα υπονόμευαν τις δυνατότητες επίτευξης των επιδιωκόμενων στόχων.

Ενίσχυση του ανταγωνισμού σε ορισμένους τομείς και βελτίωση της αποτελεσματικότητας στο δημόσιο τομέα

Η ενίσχυση του ανταγωνισμού θα συμβάλει στη μείωση του επιπέδου τιμών, το οποίο είναι το υψηλότερο στην ΕΕ, και στη βελτίωση της παραγωγικότητας, η οποία βρίσκεται περίπου στον μέσο όρο της ΕΕ. Ο ανταγωνισμός είναι ασθενέστερος στους τομείς της ενέργειας, της κατοικίας, των κατασκευών και στον τομέα των μη εξαγώγιμων υπηρεσιών. Η πλήρης ελευθέρωση του τομέα της ενέργειας θα έχει επίσης θετικό αντίκτυπο στο σύνολο της οικονομίας καθότι θα ενισχύσει τον ανταγωνισμό και θα μειώσει τις τιμές.

Ο δημόσιος τομέας στη Δανία είναι ένας από τους ευρύτερους της ΕΕ. Η χώρα αυτή κατέβαλε σημαντικές προσπάθειες για να βελτιώσει την αποτελεσματικότητά του εν λόγω τομέα και ο βαθμός ανοίγματος των δημοσίων συμβάσεων στον ανταγωνισμό είναι σήμερα από τους υψηλότερους της ΕΕ. Οι δημόσιοι οργανισμοί εξακολουθούν πάντως να κατέχουν μονοπωλιακή θέση σε πολυάριθμους τομείς δημοσίων υπηρεσιών ενώ είναι ακόμη άγνωστος ο βαθμός στον οποίο οι πρόσφατες μεταρρυθμίσεις για διεύρυνση της επιλογής των καταναλωτών όσον αφορά τις δημόσιες υπηρεσίες θα προκαλέσουν αύξηση του ανταγωνισμού εκ μέρους του ιδιωτικού τομέα. Παραδείγματος χάρη, η εκπαίδευση είναι ένας από τους τομείς στους οποίους μπορεί να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα: η μελέτη PISA του ΟΟΣΑ δείχνει ότι οι εκπαιδευτικές επιδόσεις είναι σχετικά χαμηλές στη Δανία και αυτό παρά τις υψηλές δημόσιες δαπάνες στον τομέα αυτό.

Συστάσεις που απευθύνονται στη Δανία

Η αντιμετώπιση των προκλήσεων που περιγράφηκαν ανωτέρω απαιτεί εκτεταμένες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις σύμφωνα με τους γενικούς προσανατολισμούς (ΓΠ) που παρουσιάζονται στο μέρος Ι των Γενικών Προσανατολισμών των Οικονομικών Πολιτικών.

Η Δανία θα πρέπει επίσης να εφαρμόσει αποφασιστικά όλες τις Συστάσεις για την Απασχόληση (ΣΑ), στις οποίες εξετάζονται διεξοδικότερα τα θέματα της απασχόλησης. Για να προετοιμασθεί ο κρατικός προϋπολογισμός να αντιμετωπίσει τις επιπτώσεις της δημογραφικής γήρανσης και για να διατηρηθεί το αναπτυξιακό δυναμικό, συνιστάται ιδίως στη Δανία:

1. Να συνεχίσει τις προσπάθειες ώστε η εργασία να καταστεί οικονομικώς συμφέρουσα. αυτό μπορεί να γίνει με την ενίσχυση των κινήτρων για ένταξη στην αγορά εργασίας και για καθυστέρηση της συνταξιοδότησης, ιδίως μέσω της εφαρμογής της φορολογικής μεταρρύθμισης και με την ενδεχόμενη λήψη νέων μέτρων για εφαρμογή αυστηρότερων κανόνων επιλεξιμότητας και για μείωση των οριακών φορολογικών συντελεστών στο πλαίσιο μιας υγιούς δημοσιονομικής πολιτικής (ΓΠ 4 και ΣΑ 1 και 3).

2. Να διασφαλίσει τον έλεγχο των δαπανών σε όλα τα επίπεδα της διοίκησης, ώστε να καταστεί δυνατή η τήρηση των πολυετών στόχων όσον αφορά την πραγματική αύξηση της δημόσιας κατανάλωσης (ΓΠ 14).

Για να ενισχυθεί ο ανταγωνισμός σε ορισμένους τομείς και να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα του δημόσιου τομέα, συνιστάται στη Δανία (ΓΠ 9 έως 14):

3. Να εντείνει τις προσπάθειες για ενίσχυση του ανταγωνισμού στους τομείς όπου ο ανταγωνισμός είναι ανεπαρκής (ΓΠ 9). και

4. Να συνεχίσει τις προσπάθειες για μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα του δημόσιου τομέα, μεταξύ άλλων με τη βελτίωση των συνθηκών για αύξηση του ανταγωνισμού, την προώθηση μεθόδων συγκριτικής αξιολόγησης για τη μέτρηση της αποτελεσματικότητας του δημόσιου τομέα και με το μεγαλύτερο άνοιγμα των δημοσίων συμβάσεων στον ανταγωνισμό (ΓΠ 11).

3. Γερμανία

Μετά τη σύντομη κατακόρυφη άνοδο της οικονομικής δραστηριότητας λόγω της επανένωσης, η Γερμανία κατέγραψε από τα μέσα της δεκαετίας '90 ρυθμούς ανάπτυξης πολύ κατώτερους σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες καθώς και σε σχέση με τις προηγούμενες επιδόσεις της ίδιας της γερμανικής οικονομίας. Η στασιμότητα αυτή, η οποία εν μέρει συνδέεται με το κόστος και τις επιπτώσεις της επανένωσης, έλαβε σταδιακά μόνιμο χαρακτήρα. Το 2003, η αύξηση του ΑΕΠ είναι πολύ πιθανό να παραμείνει κατώτερη του 1% για τρίτο συνεχές έτος. Η χαμηλή δυνητική ανάπτυξη της Γερμανίας, της τάξης του 1,½% έναντι 2,Ό% για το υπόλοιπο της ΕΕ, οφείλεται στις διαρθρωτικές προσαρμογές λόγω της επανένωσης, στις παγιωμένες ακαμψίες της αγοράς εργασίας και στις ρυθμιστικού χαρακτήρα επιβαρύνσεις που υπονομεύουν την παραγωγικότητα, καθώς και στην ιδιαίτερα αδύναμη δημογραφική αύξηση. Αν και ο χαμηλός αναπτυξιακός ρυθμός δεν αποτελεί αυτός καθαυτός πρόβλημα, έχει ωστόσο αντίκτυπο στα δημόσια οικονομικά, όπου η μείωση των φορολογικών εσόδων και των εσόδων από εισφορές είχαν ως αποτέλεσμα να υπερβεί η Γερμανία το κριτήριο της συνθήκης όσον αφορά το έλλειμμα. Ταυτόχρονα, η μέθοδος που επελέγη για να αντιμετωπιστεί το υπερβολικό έλλειμμα - δηλαδή η αύξηση των φόρων και των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης - τείνει με τη σειρά της να επιδεινώσει το πρόβλημα της αδύναμης ανάπτυξης. Πάντως, στις 14 Μαρτίου, ο καγκελάριος Σρέντερ μιλώντας στο Κοινοβούλιο περιέγραψε τα στοιχεία ενός προγράμματος εκτεταμένων μεταρρυθμίσεων το οποίο θα αποτελέσει σημαντικό βήμα για την επίλυση των διαρθρωτικών προβλημάτων της Γερμανίας.

Η βιώσιμη λύση στο δύσκολο πρόβλημα των δημοσίων οικονομικών πρέπει απαραιτήτως να προβλέπει και τρόπους αντιμετώπισης των βαθύτερων αιτίων στα οποία οφείλεται η αδύναμη οικονομική ανάπτυξη (και αντιστρόφως). Η ανάληψη φιλόδοξων μεταρρυθμίσεων καθίσταται ακόμη περισσότερο επείγουσα καθότι στο πλαίσιο των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης δεν έχει ληφθεί επαρκής μέριμνα για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων από τη δημογραφική γήρανση. Επομένως, για να επιλυθεί το διττό πρόβλημα που θέτει η αδυναμία του αναπτυξιακού δυναμικού και η μη διατηρησιμότητα των δημοσίων οικονομικών, η Γερμανία πρέπει να αντιμετωπίσει κατά προτεραιότητα τέσσερις προκλήσεις. Οι δύο πρώτες αφορούν τη βελτίωση του αναπτυξιακού δυναμικού της οικονομίας, ενώ οι δύο άλλες τη διατηρησιμότητα των δημοσίων οικονομικών. Οι προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει η Γερμανία είναι:

* Η προώθηση της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης και η βελτίωση της προσαρμοστικότητας και της κινητικότητας του αχρησιμοποίητου δυναμικού απασχόλησης

* Η αύξηση της παραγωγικότητας μέσω της βελτίωσης του επιχειρηματικού περιβάλλοντος και της πιο αποτελεσματικής λειτουργίας του εκπαιδευτικού συστήματος

* Η ταχύτερη εξυγίανση των δημοσίων οικονομικών

* Η διασφάλιση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας των συνταξιοδοτικών συστημάτων και των συστημάτων υγειονομικής περίθαλψης.

Προώθηση της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης και βελτίωση της προσαρμοστικότητας και κινητικότητας του αχρησιμοποίητου δυναμικού απασχόλησης

Ο δείκτης συνολικής απασχόλησης στη Γερμανία είναι παραπλήσιος του στόχου του 67% που έχει θέσει η ΕΕ για το 2005. Ο δείκτης απασχόλησης των γυναικών υπερβαίνει ήδη τον ενδιάμεσο στόχο του 57% που έχει θέσει η ΕΕ για το 2005, ενώ για τους μεγαλύτερης ηλικίας εργαζόμενους το ποσοστό απασχόλησης παραμένει ιδιαίτερα χαμηλό, και μάλιστα χαμηλότερο από το αντίστοιχο επίπεδο του 1997. Η Γερμανία σημειώνει θετικά αποτελέσματα όσον αφορά την απασχόληση των νέων, αλλά η εικόνα είναι εντελώς διαφορετική για τους ανειδίκευτους εργαζομένους, τους μεγαλύτερης ηλικίας εργαζομένους και για τα άτομα που ζουν σε μειονεκτικές περιοχές, ιδίως στο ανατολικό τμήμα της χώρας, για τα οποία υπάρχει σοβαρή έλλειψη ευχερειών απασχόλησης. Εάν

ληφθεί υπόψη το σημαντικό έλλειμμα απασχόλησης στα ανατολικά ομόσπονδα κράτη, υπάρχει κίνδυνος να διευρυνθούν περαιτέρω οι περιφερειακές ανισότητες στην αγορά εργασίας. Η προσφορά απασχόλησης στις παραπάνω ομάδες εργαζομένων θα τονώσει προφανώς σημαντικά την ανάπτυξη ενώ παράλληλα θα ενισχύσει τα δημόσια οικονομικά. Πιο σημαντικοί για την αγορά εργασίας φαίνεται να είναι οι εξής τρεις διαρθρωτικοί παράγοντες: πρώτον, η Γερμανία υποφέρει από σοβαρές παγίδες ανεργίας και αεργίας ιδίως όσον αφορά τους χαμηλόμισθους, για τους οποίους η συνδυασμένη επίπτωση της φορολογίας, των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης και της απώλειας κοινωνικών παροχών εξακολουθεί να δημιουργεί υψηλό οριακό πραγματικό φορολογικό συντελεστή πέραν του εισοδηματικού ορίου των 400 ευρώ μηνιαίως. Η πρόσφατη εφαρμογή αυστηρότερων κυρώσεων στους δικαιούχους παροχών που δεν τηρούν τις υποχρεώσεις τους προκάλεσε μεγαλύτερες μετατοπίσεις από την ανεργία στην αεργία. είναι ωστόσο ακόμη πολύ νωρίς για να εκτιμηθεί ο αντίκτυπος των κινήτρων για ενεργό αναζήτηση θέσης απασχόλησης, συμπεριλαμβανομένης της τομεακής και περιφερειακής κινητικότητας. Δεύτερον, το κόστος εργασίας για τους ανειδίκευτους εργαζομένους ή τα άτομα που κατοικούν σε μειονεκτικές περιοχές ενδέχεται να υπερβαίνει τα επίπεδα παραγωγικότητάς τους λόγω εφαρμογής των συλλογικών συμβάσεων εργασίας (Flδchentarifvertrag), οι οποίες είναι ουσιαστικά ίδιες στο σύνολο της χώρας για ένα συγκεκριμένο τομέα. Οι μειωμένοι μισθοί κατά τις περιόδους δοκιμής των νεοπροσλαμβανόμενων ή στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές όχι μόνο απαγορεύονται από τις συλλογικές συμβάσεις εργασίας, αλλά και από τη σχετική νομοθεσία. Πράγματι, ο Gόnstigkeitsprinzip δεσμεύει τις επιχειρήσεις να τηρήσουν τους ελάχιστους μισθούς που καθορίζονται στις τομεακές συλλογικές συμβάσεις εργασίας εφόσον η εταιρεία είναι μέλος της αντίστοιχης εργοδοτικής ένωσης ή εάν η κυβέρνηση έχει κηρύξει τη συμφωνία γενικώς εφαρμόσιμη. Όταν υφίστανται οι λεγόμενες ρήτρες "ανοίγματος", οι ρήτρες αυτές σπάνια εφαρμόζονται, ιδίως στο δυτικό τμήμα της χώρας. Τρίτον, η επανένταξη των ανέργων καθίσταται δυσχερής και λόγω των δυσλειτουργιών που παρατηρούνται στα ευρείας εμβέλειας προγράμματα ενεργητικών μέτρων για την αγορά εργασίας, καθώς και λόγω της ανεπαρκούς αξιολόγησης και στοχοθέτησης των μέτρων αυτών. Είναι ακόμη πολύ ενωρίς να εκτιμηθεί ο αντίκτυπος των πρόσφατων προσπαθειών για την αποτελεσματικότερη αξιολόγηση των προγραμμάτων αυτών.

Αύξηση της παραγωγικότητας μέσω της βελτίωσης του επιχειρηματικού περιβάλλοντος και της πιο αποτελεσματικής λειτουργίας του εκπαιδευτικού συστήματος

Η χαμηλή αύξηση του εργατικού δυναμικού συνοδεύεται από παράλληλη υποχώρηση του ρυθμού αύξησης της παραγωγικότητας και των επενδύσεων των επιχειρήσεων κατά τα πρόσφατα έτη. η εξέλιξη αυτή μπορεί να αποδοθεί στις ισχύουσες επαχθείς ρυθμιστικές απαιτήσεις και στα εμπόδια που εξακολουθούν να παραμένουν στον τομέα του ανταγωνισμού. Παρά την πρόοδο που επιτεύχθηκε στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης Hartz, η λειτουργία των αγορών εργασίας ιδιαίτερα εξακολουθεί να διέπεται από πολυάριθμες και αυστηρές ρυθμίσεις. Τα κυριότερα στοιχεία της κατάστασης αυτής είναι οι περιορισμοί στις συμβάσεις των γραφείων προσωρινής απασχόλησης και οι αβεβαιότητες που συνδέονται με την εφαρμογή, από τα δικαστήρια, της νομοθεσίας για την προστασία της απασχόλησης. Την περίοδο αυτή αναθεωρούνται οι κανόνες για την πρόσβαση στα βιοτεχνικά και στα ελευθέρια επαγγέλματα. Στο πλαίσιο αυτό θα πρέπει επίσης να αναφερθεί ο πολύπλοκος χαρακτήρας τμημάτων του φορολογικού κώδικα και η σχετικά περιορισμένη παροχή δημοσίων υπηρεσιών μέσω του Διαδικτύου. Τέλος, ο ανταγωνισμός στο λιανικό εμπόριο παρεμποδίζεται από περιττούς νομοθετικούς περιορισμούς, τα τέλη πρόσβασης στα ενεργειακά δίκτυα παραμένουν σχετικά υψηλά και υποκείμενα σε εκ των υστέρων έλεγχο, ενώ παράλληλα δεν υπάρχουν στοιχεία για άνοιγμα της αγοράς των δημοσίων συμβάσεων.

Ενόψει της αναμενόμενης μείωσης του ενεργού πληθυσμού, το επίπεδο δεξιοτήτων καθίσταται ένας ουσιαστικής σημασίας στόχος που θα πρέπει να επιδιώξει η Γερμανία για να αυξήσει την παραγωγικότητα της οικονομίας της και επομένως για να καταστεί δυνατή η διατήρηση του βιοτικού της επιπέδου. Η μελέτη PISA του ΟΟΣΑ υπογράμμισε τις σχετικά μέτριες επιδόσεις της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στη Γερμανία. Εξάλλου, μακροχρόνιο πρόβλημα αποτελεί η εξαιρετικά μεγάλη διάρκεια των πανεπιστημιακών σπουδών. Στο πλαίσιο των προσπαθειών για την καταπολέμηση της ανεργίας, οι μεταρρυθμίσεις του εκπαιδευτικού συστήματος αποτελούν

επίσης καθοριστικής σημασίας στοιχείο διότι οι ανειδίκευτοι εργαζόμενοι αντιπροσωπεύουν μεγάλο μερίδιο των ανέργων.

Ταχύτερη εξυγίανση των δημοσίων οικονομικών

Το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης το 2002 ήταν 3,6% του ΑΕΠ, υπερέβαινε δηλαδή σαφώς το σχετικό κριτήριο της συνθήκης. Στις 21 Ιανουαρίου 2003 το Συμβούλιο ECOFIN είχε ήδη διαπιστώσει την ύπαρξη υπερβολικού ελλείμματος στη Γερμανία και συνιστούσε στις γερμανικές αρχές την εφαρμογή των απαραίτητων μέτρων για μείωση του ελλείμματος αυτού κατά 1 εκατοστιαία μονάδα το 2003 και για πλήρη απορρόφησή του το 2004 το αργότερο. Η δημοσιονομική εξυγίανση θα συμβάλει επίσης στη βελτίωση του γενικότερου οικονομικού κλίματος και επομένως θα βελτιώσει το αναπτυξιακό δυναμικό της Γερμανίας. Πάντως, χωρίς πρόσθετες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που θα βελτιώσουν το χαμηλό αναπτυξιακό δυναμικό της Γερμανίας, μοιάζει απίθανη η επίτευξη του στόχου για σταθερή μείωση του δείκτη χρέους και για σχεδόν ισοσκελισμένο προϋπολογισμό το 2006. Επομένως, το Συμβούλιο ζήτησε από τη Γερμανία να εφαρμόσει διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, όχι μόνο στην αγορά εργασίας, αλλά και στα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης και παροχών γενικότερα, και παράλληλα να μειώσει τις ρυθμιστικές επιβαρύνσεις στην οικονομία.

Διασφάλιση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας των συνταξιοδοτικών συστημάτων και των συστημάτων υγειονομικής περίθαλψης

Τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης της Γερμανίας χρηματοδοτούνται κυρίως σε αναδιανεμητική βάση. Έτσι, τα συνταξιοδοτικά συστήματα και τα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης θα αντιμετωπίσουν δυσχέρειες όσον αφορά το πρόβλημα της γήρανσης του πληθυσμού. Εάν οι σημερινοί κανόνες λειτουργίας των συστημάτων αυτών παραμείνουν αμετάβλητοι, οι εισφορές κοινωνικής ασφάλισης, οι οποίες είναι μεταξύ των υψηλότερων στην Ευρώπη, θα πρέπει να αυξηθούν σημαντικά κατά τις προσεχείς δεκαετίες. Αυτό θα επιδεινώσει το πρόβλημα της ανεργίας και θα υπονομεύσει περαιτέρω τις αναπτυξιακές της προοπτικές. Στο συνταξιοδοτικό σύστημα απαιτείται να καθορισθεί μια στενότερη σχέση μεταξύ ατομικών εισφορών και κεκτημένων συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων προκειμένου οι συνταξιοδοτικές εισφορές να μην εκλαμβάνονται ευρέως ως φόροι. Η γερμανική κυβέρνηση έλαβε τα πρώτα μέτρα για τη θέσπιση ενός ιδιωτικού συνταξιοδοτικού συστήματος ("Riester-Rente") αλλά μόνο το 15% των εργαζομένων έκανε χρήση αυτής της νέας δυνατότητας μέχρι σήμερα, μεταξύ άλλων διότι η λειτουργία του συστήματος διέπεται από σχετικά πολυάριθμες και αυστηρές ρυθμίσεις.

Το σύστημα υγειονομικής περίθαλψης υφίσταται επίσης συνεχώς αυξανόμενες πιέσεις εδώ και ορισμένα χρόνια λόγω κυρίως του ανεπαρκούς ελέγχου του κόστους και της έλλειψης κινήτρων για την εξοικονόμηση πόρων. Την περίοδο αυτή διεξάγεται στη Γερμανία συζήτηση για τον αναπροσανατολισμό του συστήματος υγειονομικής περίθαλψης και στο πλαίσιο αυτό εξετάζεται το ενδεχόμενο η ασφαλιστική κάλυψη να περιορισθεί μόνο στους μεγάλους κινδύνους, γεγονός που θα επιτρέψει τη σημαντική μείωση του κόστους.

Οι ανησυχίες για την μακροπρόθεσμη διατηρησιμότητα των δημοσίων οικονομικών καθίστανται ακόμη μεγαλύτερες δεδομένου ότι ο δείκτης χρέους της Γερμανίας παραμένει ανώτερος του ορίου του 60%, ενώ δεν έχει ακόμη παρατηρηθεί σαφής τάση για πτωτική πορεία του δείκτη αυτού.

Συστάσεις που απευθύνονται στη Γερμανία

Η αντιμετώπιση των προκλήσεων που περιγράφηκαν ανωτέρω απαιτεί εκτεταμένες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις σύμφωνα με τους γενικούς προσανατολισμούς (ΓΠ) που παρουσιάζονται στο μέρος Ι των Γενικών Προσανατολισμών των Οικονομικών Πολιτικών.

Η Γερμανία θα πρέπει επίσης να εφαρμόσει αποφασιστικά όλες τις Συστάσεις για την Απασχόληση (ΣΑ), στις οποίες εξετάζονται διεξοδικότερα τα θέματα της απασχόλησης. Για να αυξηθεί το αναπτυξιακό δυναμικό, να διασφαλισθεί η μακροπρόθεσμη διατηρησιμότητα των δημοσίων οικονομικών, να αντιμετωπισθούν οι επιπτώσεις της δημογραφικής γήρανσης και να περιορισθούν οι περιφερειακές ανισότητες η Γερμανία οφείλει πρωτίστως να προωθήσει τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης καθώς και την προσαρμοστικότητα και την κινητικότητα του αχρησιμοποίητου δυναμικού απασχόλησης. Συνιστάται ιδίως στη Γερμανία:

1. Να μεταρρυθμίσει το σύστημα εισφορών-παροχών (ΓΠ 4 και ΣΑ 6) με τρόπο που να διασφαλίζει ιδίως ότι η αποδοχή θέσης απασχόλησης ή η μετάβαση σε ανώτερο φορολογικό κλιμάκιο συνεπάγονται αύξηση του καθαρού εισοδήματος ενώ παράλληλα η χορήγηση των κοινωνικών παροχών θα εξαρτάται πλέον από την ενεργό αναζήτηση θέσης απασχόλησης.

2. Να λάβει μέτρα με τα οποία θα διασφαλίζεται ότι οι μισθοί αντικατοπτρίζουν καλύτερα τις διαφορές παραγωγικότητας ανάλογα με τις δεξιότητες και τις περιφέρειες (ΓΠ 5). αυτό μπορεί να γίνει στο πλαίσιο της αναθεώρησης του Gόnstigkeitsprinzip, με τον καθορισμό χαμηλότερων προσωρινά αμοιβών για τους νεοπροσλαμβανόμενους. και

3. Να βελτιώσει την αποτελεσματικότητα των ενεργητικών προγραμμάτων για την αγορά εργασίας, και ιδιαίτερα την παροχή συνδρομής για την αναζήτηση θέσης απασχόλησης. Να μεταρρυθμίσει τα προγράμματα αυτά βάσει κριτηρίων κόστους-αποτελεσματικότητας και να τα προσανατολίσει καλύτερα προς τα άτομα εκείνα που είναι πιο επιρρεπή στον κίνδυνο της μακροχρόνιας ανεργίας (ΓΠ 8, 13iv και ΣΑ 1).

Για να αυξηθεί η παραγωγικότητα μέσω της βελτίωσης του επιχειρηματικού κλίματος και της πιο αυξημένης αποτελεσματικότητας του εκπαιδευτικού συστήματος, συνιστάται στη Γερμανία (σύμφωνα με τους ΓΠ 9 έως 14):

4. Να ενθαρρύνει τις επενδύσεις και την επέκταση των επιχειρήσεων. αυτό μπορεί να γίνει με τη δημιουργία πιο ανταγωνιστικού περιβάλλοντος (ΓΠ 9) και με περαιτέρω μείωση των κανονιστικών και διοικητικών επιβαρύνσεων (ΓΠ 11), μέσω, μεταξύ άλλων, της μείωσης του πραγματικού επιπέδου προστασίας της απασχόλησης (ΓΠ 6). και

5. Να πραγματοποιήσει περαιτέρω μεταρρυθμίσεις που θα συμβάλουν στη βελτίωση των εκπαιδευτικών επιδόσεων και στην εξάλειψη της παρατεταμένης έλλειψης ειδικευμένου εργατικού δυναμικού (ΓΠ 13).

Για να επιταχυνθεί η εξυγίανση των δημοσίων οικονομικών, συνιστάται στη Γερμανία:

6. Να εφαρμόσει διακριτικά μέτρα που θα οδηγήσουν σε μείωση του ελλείμματος κατά 1% του ΑΕΠ το 2003 και να θέσει τέρμα στην παρούσα κατάσταση υπερβολικού ελλείμματος έως το 2004 το αργότερο (ΓΠ 1). και

7. Να μειώσει το κυκλικά προσαρμοσμένο έλλειμμα τουλάχιστον κατά 1 εκατοστιαία μονάδα του ΑΕΠ μεταξύ τέλους 2003 και του 2005.

Για να διασφαλιστεί η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των συνταξιοδοτικών συστημάτων και των συστημάτων υγειονομικής περίθαλψης, συνιστάται στη Γερμανία:

8. Να προωθήσει την ανάπτυξη των επικουρικών συνταξιοδοτικών ταμείων, να ενισχύσει τα κίνητρα για παράταση του ορίου ηλικίας αποχώρησης από την αγορά εργασίας, και να ενισχύσει τη σχέση μεταξύ εισφορών στα δημόσια συνταξιοδοτικά ταμεία και κεκτημένων δικαιωμάτων (ΓΠ 16). και

9. Να αυξήσει την αποτελεσματικότητα του τομέα υγειονομικής περίθαλψης εισάγοντας οικονομικά κίνητρα για τους παρόχους και τους δικαιούχους υγειονομικών υπηρεσιών, όπως, π.χ., την από κοινού ανάληψη του κόστους.

4. Ελλάδα

Παρά την αρνητική διεθνή οικονομική συγκυρία, η ελληνική οικονομία συνέχισε να αναπτύσσεται με υψηλό ρυθμό το 2002. Η αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ αναμένεται να παραμείνει ανώτερη του μέσου όρου της ΕΕ και να ανέλθει σε 3,8% το 2003 (θα είναι δηλαδή ελαφρώς ανώτερη του ρυθμού δυνητικής ανάπτυξης που ανέρχεται σε 3,5% περίπου). Πάντως, η οικονομική δραστηριότητα, η οποία ενισχύθηκε από τις ιδιωτικές και δημόσιες επενδύσεις που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο της προετοιμασίας των Ολυμπιακών Αγώνων και μέσω του τρίτου κοινοτικού πλαισίου στήριξης, είναι πολύ απίθανο να υπερβεί ή να παραμείνει στο δυνητικό της επίπεδο μετά το 2004. Επιπλέον, οι υψηλοί δείκτες ανάπτυξης και οι αυξήσεις των ενεργειακών τιμών ενδέχεται να προκαλέσουν υπερβολικές πιέσεις στις τιμές. Ο δείκτης δημοσίου χρέους δεν υποχώρησε σε σημαντικό βαθμό, και αυτό παρά την ισχυρή ανάπτυξη και την πτωτική πορεία των επιτοκίων. Πράγματι, ενώ ο δείκτης χρέους υποχώρησε με αργούς ρυθμούς την περίοδο 1997-1999, στη συνέχεια αυξήθηκε την περίοδο 2000-2001 κυρίως λόγω της αναταξινόμησης ευρείας κλίμακας χρηματοπιστωτικών πράξεων οι οποίες προηγουμένως δεν περιλαμβάνονταν στον προϋπολογισμό.

Η κατάσταση στην αγορά εργασίας βελτιώνεται με πολύ αργό ρυθμό. Παρότι δημιουργήθηκαν πολυάριθμες νέες θέσεις εργασίας, η αύξηση της απασχόλησης δεν είναι ικανοποιητική ενώ η ανεργία, αν και υποχώρησε κάτω από το 10% του εργατικού δυναμικού το 2002, παραμένει σε υψηλό επίπεδο. Η συνδυασμένη επίπτωση από τις ακαμψίες στις αγορές εργασίας και προϊόντων και η καθυστερημένη ανάπτυξη της κοινωνίας της γνώσης, η οποία οφείλεται ιδίως στο χαμηλό επίπεδο των επενδύσεων σε ανθρώπινο κεφάλαιο και στην έρευνα, παρεμποδίζουν τη βελτίωση της παραγωγικότητας της εργασίας σε επίπεδα ικανά να συμβάλλουν στην επιτάχυνση της διαδικασίας κάλυψης της αναπτυξιακής υστέρησης.

Η Ελλάδα οφείλει να συνεχίσει τις προσπάθειες εξυγίανσης των δημοσίων οικονομικών προκειμένου να επιτύχει ικανοποιητικό ρυθμό μείωσης του υψηλού δείκτη δημοσίου χρέους. Τα διαρθρωτικά προβλήματα στις αγορές εργασίας και προϊόντων πρέπει να αντιμετωπισθούν προκειμένου να μειωθεί το υψηλό ποσοστό ανεργίας, να βελτιωθεί η παραγωγικότητα και να καταστεί δυνατή η αποτελεσματικότερη λειτουργία της οικονομίας. Οι προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει η Ελλάδα είναι:

* Η εξασφάλιση της μακροπρόθεσμης διατηρησιμότητας των δημοσίων οικονομικών με σκοπό την αντιμετώπιση των επιπτώσεων από τη δημογραφική γήρανση, λαμβανομένου ιδίως υπόψη του υψηλού ποσοστού δημοσίου χρέους

* Η αύξηση του χαμηλού επιπέδου παραγωγικότητας, το οποίο οφείλεται σε δυσλειτουργίες των αγορών εργασίας και προϊόντων, στις χαμηλές επενδύσεις σε ανθρώπινο κεφάλαιο και στην καθυστερημένη ανάπτυξη της κοινωνίας της γνώσης

* Η μείωση του υψηλού ποσοστού διαρθρωτικής ανεργίας και η αύξηση των ποσοστών απασχόλησης, ιδίως των γυναικών

Εξασφάλιση της μακροπρόθεσμης διατηρησιμότητας των δημοσίων οικονομικών με σκοπό την αντιμετώπιση των επιπτώσεων από τη δημογραφική γήρανση, λαμβανομένου ιδίως υπόψη του υψηλού ποσοστού δημοσίου χρέους

Παρά τις δημοσιονομικές προσαρμογές και τη βελτίωση των δημοσιονομικών αποτελεσμάτων που επιτεύχθηκαν κατά τα προηγούμενα έτη, το ποσοστό χρέους δεν τέθηκε σε τροχιά σταθερής αποκλιμάκωσης. Πράγματι, το ποσοστό χρέους, που το 2000 και το 2001 αυξήθηκε λόγω των αναθεωρήσεων που ζήτησε η Eurostat, το 2003 ανήλθε στο 105,3% του ΑΕΠ. Οι ευρείας κλίμακας χρηματοπιστωτικές πράξεις εξουδετέρωσαν εν μέρει τις θετικές συνέπειες που είχε για το δημόσιο χρέος η εμφάνιση πρωτογενών πλεονασμάτων. Εκτιμάται ότι ο ρυθμός αύξησης του πρωτογενούς πλεονάσματος επιβραδύνθηκε το 2002 ενώ το δημοσιονομικό έλλειμμα αναμένεται να διαμορφωθεί στο 1,1% του ΑΕΠ, έναντι 1,2% το 2001. Οι υψηλοί αναπτυξιακοί ρυθμοί αποτελούν μια υγιή βάση για την περαιτέρω βελτίωση των δημοσιονομικών αποτελεσμάτων και για τη μετατροπή του δημοσιονομικού ελλείμματος σε πλεόνασμα. Ιδιαίτερα μεγάλη σημασία έχει ο περιορισμός των δημοσίων δαπανών για καταναλωτικούς σκοπούς, προκειμένου να ελευθερωθούν πόροι για παραγωγικές χρήσεις, καθώς και η συγκράτηση του υψηλού ποσοστού δημοσίου χρέους. Εάν δεν τεθεί υπό έλεγχο, το υψηλό ποσοστό χρέους ενδέχεται να υπονομεύσει τη διατηρησιμότητα των δημοσίων οικονομικών μακροπρόθεσμα όταν ενταθούν οι πιέσεις στον προϋπολογισμό λόγω της δημογραφικής γήρανσης. Παρά τις προσπάθειες που καταβλήθηκαν το 2002 για τη μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού συστήματος, η ακόμη υψηλή προβλεπόμενη αύξηση των δημοσίων δαπανών για συντάξεις (από υψηλό σημείο εκκίνησης) υποδηλώνει ότι είναι απαραίτητο να καταβληθούν περαιτέρω προσπάθειες στον τομέα αυτό.

Αύξηση του χαμηλού επιπέδου παραγωγικότητας, το οποίο οφείλεται σε δυσλειτουργίες των αγορών εργασίας και προϊόντων, στις χαμηλές επενδύσεις σε ανθρώπινο κεφάλαιο και στην καθυστερημένη ανάπτυξη της κοινωνίας της γνώσης

Παρά την ισχυρή άνοδο που σημειώθηκε κατά τα τελευταία έτη, το επίπεδο παραγωγικότητας της εργασίας παραμένει το δεύτερο χαμηλότερο στην ΕΕ. Οι λόγοι που εξηγούν την κατάσταση αυτή είναι τα χαμηλά επίπεδα επενδύσεων σε Ε&Α, ο ακόμη χαμηλός - παρότι αυξανόμενος - βαθμός διάδοσης των τεχνολογιών της πληροφορίας και της επικοινωνίας (ΤΠΕ), το χαμηλό εκπαιδευτικό επίπεδο του πληθυσμού και η επακόλουθη έλλειψη ειδικευμένου εργατικού δυναμικού. Εξάλλου, το υψηλό ποσοστό εγχώριων μικρών και πολύ μικρών επιχειρήσεων, το οποίο εν μέρει οφείλεται σε στρεβλώσεις που δημιούργησαν, π.χ., η νομοθεσία για την αγορά εργασίας και το φορολογικό σύστημα, εξηγεί τις χαμηλές επενδύσεις στους τομείς της Ε&Α και της καινοτομίας.

Επίσης, καθοριστικής σημασίας παράγοντας για την αποτελεσματικότερη λειτουργία των αγορών προϊόντων είναι η βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος. Καταρχάς, ο ανταγωνισμός σε ορισμένες βιομηχανίες δικτύου παραμένει περιορισμένος. Παραδείγματος χάρη, στους τομείς της ηλεκτρικής ενέργειας και του φυσικού αερίου, οι καθετοποιημένοι παραδοσιακοί φορείς κυριαρχούν στις αντίστοιχες αγορές. Δεύτερον, παρά τα μέτρα που λήφθηκαν πρόσφατα με σκοπό την απλούστευση του κανονιστικού πλαισίου και του φορολογικού συστήματος, ο δυναμισμός των επιχειρήσεων εξακολουθεί να παρεμποδίζεται από πολύπλοκες διαδικασίες και την έλλειψη αποτελεσματικότητας της δημόσιας διοίκησης. Τρίτον, ο δείκτης ενσωμάτωσης των οδηγιών για την εσωτερική αγορά είναι ο δεύτερος χαμηλότερος στην ΕΕ.

Μείωση του υψηλού ποσοστού διαρθρωτικής ανεργίας και αύξηση των ποσοστών απασχόλησης, ιδίως των γυναικών

Ο δείκτης συνολικής απασχόλησης στην Ελλάδα είναι σημαντικά κατώτερος των στόχων που έθεσε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, ιδίως όσον αφορά τις γυναίκες. Η ανεργία υποχώρησε για τρίτο συνεχές έτος το 2002 αλλά παραμένει πολύ ανώτερη του μέσου όρου της ΕΕ, ενώ το ποσοστό ανεργίας των γυναικών είναι υπερδιπλάσιο εκείνου των ανδρών και η ανεργία των νέων βρίσκεται σε πολύ υψηλό επίπεδο. Το σύστημα διαμόρφωσης των μισθών δεν τροποποιήθηκε κατά τρόπο που να επιτρέπει τη μεγαλύτερη διαφοροποίησή τους σε συνάρτηση με την παραγωγικότητα και τις δεξιότητες. Το περίπλοκο ακόμη φορολογικό σύστημα (παρά τις πρόσφατες βελτιώσεις), οι υψηλές εισφορές κοινωνικής ασφάλισης και η αυστηρή νομοθεσία για την προστασία της απασχόλησης εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικά εμπόδια για τις προσλήψεις. Επιπλέον, ο περιορισμένος αντίκτυπος των μεταρρυθμίσεων για την προώθηση ευέλικτων μορφών απασχόλησης υποδηλώνει ότι πολυάριθμοι εργοδότες κάνουν χρήση αυτής της ευελιξίας προσφεύγοντας στην ανεπίσημη οικονομία. Εξακολουθεί να καθυστερεί η μεταρρύθμιση των δημοσίων υπηρεσιών απασχόλησης, η οποία αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την αντιμετώπιση του υψηλού ποσοστού μακροχρόνιας ανεργίας.

Συστάσεις που απευθύνονται στην Ελλάδα

Η αντιμετώπιση των προκλήσεων που περιγράφηκαν ανωτέρω απαιτεί εκτεταμένες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις σύμφωνα με τους γενικούς προσανατολισμούς (ΓΠ) που παρουσιάζονται στο μέρος Ι των Γενικών Προσανατολισμών των Οικονομικών Πολιτικών.

Για να διασφαλιστεί η μακροπρόθεσμη διατηρησιμότητα των δημοσίων οικονομικών ενόψει της δημογραφικής γήρανσης, λαμβάνοντας ιδίως υπόψη το υψηλό ποσοστό δημοσίου χρέους (ΓΠ 15), συνιστάται στην Ελλάδα:

1. Να διασφαλίσει, μέσω της διατήρησης υψηλών πρωτογενών πλεονασμάτων (ΓΠ 15), ότι το ποσοστό δημοσίου χρέους θα παραμείνει σε σταθερά πτωτική τροχιά και ότι ο ρυθμός μείωσης αυτού του ποσοστού θα είναι ικανοποιητικός.

2. Να διασφαλίσει την πραγματική συγκράτηση των πρωτογενών τρεχουσών δημοσίων δαπανών μέσω της αποφασιστικής επίλυσης του προβλήματος που θέτουν οι ανελαστικές δαπάνες (ΓΠ 14), π.χ. οι δαπάνες για μισθούς.

3. Να χρησιμοποιήσει τους δημόσιους πόρους με πιο αποτελεσματικό τρόπο ώστε να βελτιωθεί η παραγωγικότητα του εργατικού δυναμικού και να αυξηθεί η ικανότητα προς εργασία των ανέργων (ΓΠ 14). και

4. Να συνεχίσει τις μεταρρυθμίσεις του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης, και ιδίως του συνταξιοδοτικού συστήματος (ΓΠ 16), προκειμένου να αποφευχθούν μελλοντικές δημοσιονομικές πιέσεις λόγω της δημογραφικής γήρανσης.

Για να αυξηθεί το χαμηλό επίπεδο παραγωγικότητας, το οποίο οφείλεται στα προβλήματα λειτουργίας των αγορών εργασίας και προϊόντων, στις χαμηλές επενδύσεις σε ανθρώπινο κεφάλαιο και στην καθυστερημένη ανάπτυξη της κοινωνίας της γνώσης, συνιστάται στην Ελλάδα (ΓΠ 4 - 8 και 9 - 14) :

5. Να εντείνει τις προσπάθειες για αύξηση της διαθεσιμότητας ειδικευμένου ανθρώπινου κεφαλαίου και να εξακολουθήσει να ενθαρρύνει τη συμμετοχή των επιχειρήσεων σε ενέργειες Ε&Α και καινοτομίας και παράλληλα να συνεχίσει τις προσπάθειες για βελτίωση της διάδοσης των ΤΠΕ (ΓΠ 13 και ΣΑ 2).

6. Να αυξήσει ιδίως τον ανταγωνισμό στον ενεργειακό τομέα (ΓΠ 9).

7. Να συνεχίσει τις προσπάθειες για απλούστευση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος και του φορολογικού συστήματος και να βελτιώσει τον δείκτη ενσωμάτωσης των οδηγιών για την εσωτερική αγορά (ΓΠ 9 και 11).

Η Ελλάδα θα πρέπει επίσης να εφαρμόσει αποφασιστικά όλες τις Συστάσεις για την Απασχόληση (ΣΑ), στις οποίες εξετάζονται διεξοδικότερα τα θέματα της απασχόλησης. Για να αυξηθεί το αναπτυξιακό δυναμικό, να διασφαλισθεί η μακροπρόθεσμη διατηρησιμότητα των δημοσίων οικονομικών και να αντιμετωπισθούν οι επιπτώσεις της δημογραφικής γήρανσης η Ελλάδα οφείλει πρωτίστως να μειώσει το υψηλό ποσοστό διαρθρωτικής ανεργίας και να αυξήσει τα ποσοστά απασχόλησης, ιδιαίτερα των γυναικών. Συνιστάται ιδίως στην Ελλάδα:

8. Να βελτιώσει τα κίνητρα για εργασία, ιδίως στο πλαίσιο του φορολογικού και του συνταξιοδοτικού συστήματος, ώστε να ενθαρρυνθεί η απασχόληση στην επίσημη οικονομία, συμπεριλαμβανομένης της μερικής απασχόλησης (ΓΠ 4 και 16 και ΣΑ 4).

9. Να προωθήσει αλλαγές στο σύστημα μισθολογικών διαπραγματεύσεων ώστε οι μισθοί να αντικατοπτρίζουν τις διαφορές παραγωγικότητας (ΓΠ 5). και

10. Να εφαρμόσει το πακέτο μέτρων για τη μεταρρύθμιση της απασχόλησης προκειμένου να βελτιωθεί η ισορροπία μεταξύ ευελιξίας και ασφάλειας. αυτό μπορεί να επιτευχθεί με την αποτελεσματική εφαρμογή μεταρρυθμίσεων που αποσκοπούν στον εκσυγχρονισμό της οργάνωσης της εργασίας και με την αναθεώρηση των υπερβολικά περιοριστικών ρυθμίσεων για την αγορά εργασίας (ΓΠ 6 και ΣΑ 1).

5. Ισπανία

Η Ισπανία σημείωσε εξαιρετικές οικονομικές επιδόσεις κατά το δεύτερο ήμισυ της δεκαετίας 1990, με δείκτες ανάπτυξης (σχεδόν 4% κατά μέσο όρο) σαφώς ανώτερους από εκείνους των υπολοίπων χωρών της ζώνης ευρώ και επίσης ανώτερους από τον μεσοπρόθεσμο δυνητικό δείκτη ανάπτυξης της ίδιας της ισπανικής οικονομίας (εκτιμάται σε 3% περίπου). Σε αντίθεση με την προηγούμενη κυκλική κάμψη της οικονομίας, ο ανώτερος - σε σχέση με τον δυνητικό - ρυθμός ανάπτυξης διατηρήθηκε κατά τη διάρκεια της επιβράδυνσης η οποία άρχισε το 2001. Η επίδοση αυτή στηρίχθηκε στην πρωτοφανή αύξηση των θέσεων εργασίας, ενώ οι επικρατούσες συνθήκες νομισματικής πολιτικής συνεισέφεραν σημαντικά προς την κατεύθυνση αυτή. Από την άλλη πλευρά, ο πληθωρισμός παρέμεινε σταθερά υψηλότερος από τον μέσο όρο της ζώνης ευρώ, και η διαφορά αυτή ήταν ανώτερη από εκείνη που θα μπορούσε να αναμένεται για μια χώρα που βρίσκεται σε διαδικασία κάλυψης της υστέρησης. Ο ρυθμός αύξησης της φαινομένης παραγωγικότητας επιβραδύνθηκε, γεγονός που υπογραμμίζει τα διαρθρωτικά προβλήματα και ιδίως τον ανεπαρκή ανταγωνισμό σε ορισμένους τομείς της οικονομίας.

Για να διατηρηθεί η πορεία σύγκλισής της προς τις υψηλότερου εισοδήματος οικονομίες της ΕΕ (το ισπανικό κατά κεφαλή ΑΕΠ παραμένει κατά 15% περίπου χαμηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ), η ισπανική οικονομία οφείλει να εδραιώσει τις βελτιωμένες επιδόσεις της στην αγορά εργασίας, να μειώσει τις διαφορές στα ποσοστά ανεργίας μεταξύ περιφερειών και να αυξήσει τους δείκτες συμμετοχής στην αγορά εργασίας. Επίσης, η εφαρμογή πολιτικών με τις οποίες ενθαρρύνεται η Ε&Α και ο σχηματισμός ανθρωπίνου κεφαλαίου καθώς και η τόνωση του ανταγωνισμού μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της παραγωγικότητας, η οποία με τη σειρά της ενισχύει τον ρυθμό ανάπτυξης. Η επίτευξη των στόχων αυτών θα διευκολύνει τις προσπάθειες δημοσιονομικής εξυγίανσης που καταβάλλονται τα τελευταία έτη. Δεν μπορεί ωστόσο να αποκλειστεί ο κίνδυνος μελλοντικών ανισορροπιών στα δημόσια οικονομικά ως αποτέλεσμα του καθυστερημένου αλλά έντονου αντίκτυπου της δημογραφικής γήρανσης. Για να διασφαλιστεί επομένως η μακροπρόθεσμη διατηρησιμότητα των δημοσίων οικονομικών είναι απαραίτητη μία ευρείας κλίμακας μεταρρύθμιση του δημόσιου συνταξιοδοτικού συστήματος, στο πλαίσιο της οποίας θα πρέπει ιδίως να ενισχυθεί η σχέση μεταξύ συνεισφορών και παροχών. Οι προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει η Ισπανία είναι:

* Η αύξηση των χαμηλών δεικτών απασχόλησης, ιδίως των γυναικών, και ο περιορισμός των μεγάλων περιφερειακών ανισοτήτων που παρατηρούνται στην αγορά εργασίας, ιδίως όσον αφορά την ανεργία

* Η αύξηση του χαμηλού επιπέδου παραγωγικότητας, η οποία μπορεί να επιτευχθεί με τη λήψη μέτρων για ενίσχυση της οικονομίας της γνώσης μέσω της βελτίωσης του εκπαιδευτικού επιπέδου και των δεξιοτήτων, της πραγματοποίησης επενδύσεων σε τεχνολογίες της πληροφορίας και των καλύτερων επιδόσεων στον τομέα της Ε&Α και της καινοτομίας

* Η διασφάλιση της μακροπρόθεσμης διατηρησιμότητας των δημοσίων οικονομικών ενόψει της δημογραφικής γήρανσης.

Αύξηση των χαμηλών δεικτών απασχόλησης, ιδίως των γυναικών, και περιορισμός των μεγάλων περιφερειακών ανισοτήτων που παρατηρούνται στην αγορά εργασίας, ιδίως όσον αφορά την ανεργία

Παρά τις σημαντικές προσπάθειες και προόδους των τελευταίων ετών (από το 1995, η ανεργία έχει μειωθεί κατά