Γνωμοδότηση για την ανακοίνωση της Επιτροπής και πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με πρόγραμμα κοινοτικής δράσης στον τομέα της προαγωγής, ενημέρωσης, αγωγής και κατάρτισης σε θέματα υγείας εντός του πλαισίου δράσης στον τομέα της δημόσιας υγείας (95/C 210/13)

Στις 20 Σεπτεμβρίου 1994, και σύμφωνα με το άρθρο 198 Γ της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για τα ανωτέρω έγγραφα.

Η Επιτροπή Οικονομικής και Κοινωνικής Συνοχής, Κοινωνικής Πολιτικής και Δημόσιας Υγείας στην οποία ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάσθηκε τη γνωμοδότησή της στις 12 Οκτωβρίου 1994 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Peter Soulsby. Η συνημμένη συμπληρωματική γνωμοδότηση (έγγρ. CDR 247/94) εκπονήθηκε από την επιτροπή εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης στις 24 Οκτωβρίου 1994 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Ο`Νeachtaνn.

Κατά την 5η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 16ης Νοεμβρίου 1994, η Eπιτροπή των Περιφερειών υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών χαίρει για την ευκαιρία που της δίδεται να σχολιάσει τον σημαντικό αυτό και νέο τομέα αρμοδιοτήτων και προτάσεων που επιζητεί την υιοθέτηση προγράμματος κοινοτικής δράσης εντός του συνολικού πλαισίου δράσης στον τομέα της δημόσιας υγείας. Η ΕΤΠ έχει επίγνωση της σημασίας των περιφερειακών και τοπικών παραγόντων για την υγεία της Κοινότητας. Επιθυμεί συνεπώς να αναγνωρίσει η Επιτροπή τον αποφασιστικό ρόλο των τοπικών και περιφερειακών αρχών που θεραπεύουν τους βασικούς και καθοριστικούς παράγοντες της κακής υγείας παρέχοντας ένα ασφαλές και υγιές περιβάλλον εντός του οποίου τα άτομα μπορούν να ζουν, να εργάζονται και να διασκεδάζουν πράγμα το οποίο συνεπάγεται την επίτευξη αποδεκτών προτύπων δημόσιας υγείας με άλλα μέσα όπως η προαγωγή της υγείας.

1.2. Επικροτείται ιδιαιτέρως η έμφαση την οποία δίδει η Επιτροπή στις δράσεις προλήψεως μάλλον παρά θεραπείας. Η ΕΤΠ αναγνωρίζει συνεπώς τη σημασία που έχει η ύπαρξη ενός κατάλληλου πλαισίου για την προαγωγή της υγείας, την ενημέρωση, την αγωγή και την κατάρτιση και ταυτοχρόνως τονίζει ότι πρέπει να συνδυαστεί η εν λόγω δραστηριότητα με άλλες, παρόμοιες, σκοπός των οποίων είναι να μειωθεί η έκθεση στους παράγοντες κινδύνου που προκαλούν τις ασθένειες και την κακή υγεία. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ΕΤΠ έχει το ζήτημα των επιπτώσεων που συνεπάγονται για την υγεία οι κοινωνικοοικονομικές και φυσικές συνθήκες καθώς και οι συνέπειες των ανισοτήτων, όπως η φτώχεια και η ανεργία και η πρόσβαση στις δυνατότητες προληπτικής και θεραπευτικής αγωγής.

1.3. Επικροτείται επίσης και το γενονός ότι αναγνωρίζονται οι πολυάριθμοι παράγοντες που προκαλούν την κακή υγεία. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι για την επιτυχία πρωτοβουλιών στον τομέα της δημόσιας υγείας απαιτείται η ύπαρξη ενός πλαισίου που θα καθιστά δυνατή μια σφαιρική άποψη των πολλών και διαφόρων πρωτοβουλιών στο πλαίσιο του συνολικού προγράμματος δράσεως του οποίου η προαγωγή της υγείας, η αγωγή και κατάρτιση αποτελούν ένα και μόνο μέρος.

1.4. Η ΕΤΠ τονίζει ότι η ανάληψη δράσεων στον τομέα της προαγωγής της υγείας είναι αποτελεσματικότερη μόνον όταν εκείνα τα μέλη της Κοινότητας προς τα οποία απευθύνεται το πρόγραμμα δράσης ζουν και εργάζονται σε ένα περιβάλλον που τους δίδει τη δυνατότητα να προβαίνουν σε επιλογές σχετικά με την υγεία, ύστερα από κατάλληλη πληροφόρηση, και να υιοθετούν υγιείς τρόπους ζωής βάσει της ενημέρωσης, κατάρτισης και αγωγής που τους έχει παρασχεθεί.

2. Προαγωγή της υγείας: έννοιες, στόχοι και πεδίο δράσεων

2.1. Έννοιες και στόχοι της προαγωγής της υγείας

2.1.1. Η ΕΤΠ δέχεται μεν ότι η υγεία του ατόμου μπορεί να χαρακτηρίζεται από παράγοντες ενδογενείς, παράγοντες συμπεριφοράς και παράγοντες περιβάλλοντος, αλλά δεν συμφωνεί ότι και σε όλες τις περιπτώσεις τα άτομα έχουν τη δυνατότητα να ασκούν πλήρη έλεγχο σε ορισμένους από τους παράγοντες συμπεριφοράς. Τα άτομα που υπόκεινται στη φτώχεια, με κακές στεγαστικές συνθήκες, ή τα εξαρτημένα άτομα παραδείγματος χάρη ενδέχεται να μην είναι σε θέση να εξασφαλίσουν βελτιωμένη διατροφή ή σωματική άσκηση.

2.1.2. Το να πεισθεί ένα άτομο και να υιοθετήσει έναν υπεύθυνο τρόπο ζωής και συμπεριφοράς για ορισμένες ομάδες πληθυσμού δεν εξαρτάται μόνο από την παροχή προσόντων και γνώσεων με σκοπό τον υγιή βίο αλλά και από τους κοινωνικοοικονομικούς και φυσικούς παράγοντες που οδηγούν στην καλή υγεία. Η Κοινότητα έχει να διαδραματίσει έναν ορισμένο ρόλο προκειμένου να ενθαρρυνθεί η εξασφάλιση και των δύο αυτών παραγόντων.

2.1.3. Η ΕΤΠ αποδέχεται και υποστηρίζει τη διαβεβαίωση ότι πρωταρχικός άξονας για την προαγωγή της υγείας πρέπει να είναι η υγεία και όχι η ασθένεια μολονότι αναγνωρίζει ότι σε ορισμένες περιπτώσεις η προαγωγή της υγείας συμπληρώνει ορισμένες ειδικότερες κοινοτικές δράσεις στον τομέα της δημόσιας υγείας.

2.1.4. Η ΕΤΠ υποστηρίζει επίσης τους γενικότερους στόχους της προαγωγής της υγείας στην Ευρωπαϊκή Ένωση τόσο σε κοινοτικό όσο και σε κρατικό επίπεδο ενώ παράλληλα τονίζει ότι είναι ανάγκη να συντονιστεί το πρόγραμμα δράσης για τη δημόσια υγεία με τα λοιπά προγράμματα δράσεως της Κοινότητας. Επί παραδείγματι, ο στόχος που προβλέπει την παροχή ενημέρωσης και γνώσεων που απαιτούνται για την αντιμετώπιση των ατυχημάτων και λοιπών βλαβών των ατόμων πρέπει να υποστηριχθεί με ένα κατάλληλο πλαίσιο υγείας και ασφάλειας καθώς και με την κατάλληλη νομοθεσία για την προστασία του καταναλωτού.

2.1.5. Ένα άλλο παράδειγμα είναι η έκταση της καθιστικής ζωής που χαρακτηρίζει τον σύγχρονο βίο καθώς και η απόφαση πολλών να περιορίσουν στο ελάχιστο το βάδισμα. Σήμερα αναγνωρίζεται πλήρως από τη μεγάλη πλειοψηφία ότι η έλλειψη κατάλληλης φυσικής άσκησης αποτελεί έναν από τους καθοριστικότερους παράγοντες ορισμένων ασθενειών και συνθηκών κακής υγείας, και μολαταύτα ο προγραμματισμός και η πολιτική των μεταφορών σε πολλούς τομείς αντιστρατεύεται τη σωματική άσκηση. Σε πολλές περιφέρειες, η πρόσβαση στους τόπους απασχόλησης, τα εμπορικά κέντρα και τους χώρους αναψυχής και αγωγής είναι δυνατή μόνον με αυτοκίνητο. Ο βαθμός στον οποίο το αυτοκίνητο ή οι δημόσιες συγκοινωνίες προτιμούνται από το βάδισμα ή το ποδήλατο εξαρτάται επίσης από γενικότερους παράγοντες, όπως η ασφάλεια του αστικού περιβάλλοντος και από κοινωνικά ζητήματα, όπως η εγκληματικότητα. Ενώ λοιπόν η ΕΤΠ είναι πρόθυμη να υποστηρίξει δραστηριότητες για την προαγωγή περισσότερης σωματικής άσκησης, τίθεται και πάλι το θέμα της κατάλληλης υποδομής με την οποία θα εξασφαλιστεί ότι η μείωση των τρόπων καθιστικής ζωής αποτελεί μία βιώσιμη εναλλακτική λύση.

2.2. Το φάσμα για την προαγωγή της υγείας: παράγοντες που καθορίζουν την υγεία

2.2.1. Η ΕΤΠ χαίρει επειδή η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η κατάσταση της υγείας σε μια κοινότητα εξαρτάται σε ορισμένο βαθμό από την επικράτηση φυσικών και κοινωνικοοικονομικών συνθηκών. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ΕΤΠ έχει το εύρος της ποικιλίας των συνθηκών που υφίστανται από περιφέρεια σε περιφέρεια. Η ΕΤΠ υποστηρίζει ότι η αναγνώριση της στέγασης και του αστικού προγραμματισμού, η ποιότητα και η στάθμη της εκπαίδευσης, της απασχόλησης και των συνθηκών εργασίας, ως κοινωνικές και φυσικές συνθήκες, έχουν αποφασιστική σημασία για την υγεία. Ωστόσο, η ΕΤΠ θεωρεί ότι η ποιότητα του περιβάλλοντος διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στον καθορισμό της καλής υγείας. Το καθαρό νερό, η αποτελεσματική αποχέτευση, η εξάλειψη των ζωυφίων, ο καθαρός αέρας και η κατάλληλη συλλογή και διαχείριση των απορριμμάτων έχουν επίσης ζωτική σημασία.

3. Επισκόπηση των τάσεων και των δράσεων σε κοινοτικό επίπεδο

3.1. Η προσέγγιση της προαγωγής της υγείας

3.1.1. Η ΕΤΠ υποστηρίζει την μετάβαση από την μονόπλευρη προσέγγιση της προαγωγής της υγείας προς την πολύπλευρη προσέγγιση. Η ΕΤΠ συμφωνεί επίσης με τη διεύρυνση της προσέγγισης έτσι ώστε η βελτίωση της υγείας να αντιμετωπίζεται πλέον ως σημαντικό στοιχείο για τον καθορισμό της ποιότητας της ζωής. Έχει σημασία να αναγνωριστεί εντούτοις ότι σε περιπτώσεις συγκεκριμένης δράσεως η μονόπλευρη προσέγγιση ενδέχεται να είναι καταλληλότερη όταν ασχολείται με τις πλέον μειονεκτικές ή ασθενείς ομάδες ατόμων εντός της Κοινότητας ή με τις σημαντικότερες μάστιγες της υγείας. Έως ότου αντιμετωπιστούν οι προτεραιότητες αυτές, πολλά από τα γενικότερα μηνύματα για την προαγωγή ενδέχεται να είναι ακατάλληλα.

3.1.2. Η υιοθέτηση από πολλά κράτη μέλη του προγράμματος «Υγεία για όλους» στο πλαίσιο της ΠΟΥ θεωρείται ως καίριο στοιχείο πολλών από τις πολιτικές στον τομέα της υγείας. Η ΕΤΠ υποστηρίζει την προσοχή που επιδεικνύει σήμερα η ΠΟΥ όσον αφορά τη συνολική προσέγγιση της υγείας πράγμα, που δείχνει πόσο σημαντικός είναι ο δεσμός μεταξύ υγείας και περιβάλλοντος. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι πρέπει να καταβληθούν πολλές προσπάθειες ακόμη στον τομέα της περιβαλλοντικής υγείας μολονότι πολλά είναι τα διδάγματα που απέρρευσαν από το πρόγραμμα των υγιεινών πόλεων και την πείρα της μονόπλευρης και πολύπλευρης προσέγγισης. Η ΕΤΠ θα υποστήριζε προθύμως την εφαρμογή ενός βελτιωμένου δικτύου εμπειρογνωμοσύνης και έρευνας στα πλαίσια της Κοινότητας επί του οποίου θα μπορούσαν να βασιστούν τα μελλοντικά προγράμματα προαγωγής της υγείας.

4. Η κοινοτική προσέγγιση

4.1. Η ΕΤΠ τονίζει ότι η δράση της Κοινότητας πρέπει να λάβει υπόψη την αρχή της επικουρικότητας καθώς και την απαίτηση μιας αναλογικότητος. Η ΕΤΠ σημειώνει και υποστηρίζει τους πρωταρχικούς στόχους της κοινοτικής δράσης οι οποίοι έχουν εξής:

(i) πρόληψη των πρόωρων θανάτων 7

(ii)

αύξηση της πιθανής διάρκειας ζωής 7

(iii)

άνοδος του βιοτικού επιπέδου 7

(iv)

προαγωγή της γενικότερης ευημερίας του πληθυσμού.

4.2. Η ΕΤΠ πιστεύει εντούτοις ότι η Επιτροπή πρέπει να θέτει στόχους στους οποίους να ανταποκρίνονται οι δράσεις της. Η εκτίμηση της συμβολής της προαγωγής της υγείας στους τομείς των προγραμμάτων αυτών είναι απαραίτητη για να εξασφαλιστεί ότι η μελλοντική δράση θα είναι κατάλληλη, δραστική και αποτελεσματική από την άποψη του κόστους.

4.3. Η ΕΤΠ θεωρεί επίσης ότι κατά την προαγωγή του συντονισμού και των προγραμμάτων στα κράτη μέλη θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερο βάρος στα περιφερειακά θέματα, στον ρόλο και στη συμβολή των περιφερειακών και των τοπικών αρχών. Η συνεργασία είναι απαραίτητη σε εθνικό περιφερειακό και τοπικό επίπεδο προκειμένου να επιτευχθεί κατά το δυνατόν περισσότερο το προτεινόμενο πρόγραμμα δράσης.

5. Κοινοτικό πρόγραμμα δράσης για την προαγωγή της υγείας (1995-1999)

5.1. Η ΕΤΠ θα υποστήριζε ευχαρίστως μία σχετική συμβολή της Επιτροπής προκειμένου να βελτιωθεί η γνώση των μηχανισμών που συνεπάγεται ο σχεδιασμός των μηνυμάτων υγείας. Επικροτείται επίσης η αξιολόγηση των μέτρων ενημέρωσης σε θέματα υγείας μέσω της προαγωγής ανταλλαγών εμπειρογνωμοσύνης, πληροφόρησης και εμπειρίας. Η ΕΤΠ θεωρεί εντούτοις ότι σημαντικό στοιχείο του προγράμματος θα είναι η αξιολόγηση του τρόπου μεταδόσεως του μηνύματος καθώς και του μηχανισμού που χρησιμοποιείται για τη μετάδοσή του. Θα υπάρξει οπωσδήποτε ζήτημα περιφερειακών και τοπικών διαφορών σε ό,τι αφορά τον αντικατοπτρισμό των τοπικών περιστάσεων και για τον λόγο αυτό η Επιτροπή θα πρέπει να ενθαρρύνει περιφερειακές πρωτοβουλίες εντός ενός κοινοτικού πλαισίου.

5.2. Η ΕΤΠ υποστηρίζει τους στόχους των κοινοτικών δράσεων όσον αφορά την πληροφόρηση και την αγωγή στον τομέα της υγείας καθώς και τα μέτρα εκείνα που αποσκοπούν στη βελτίωση της εμπειρογνωμοσύνης και της γνώμης των επαγγελματιών του τομέα. Έχει σημασία εντούτοις να αναγνωριστεί το γεγονός ότι πολλά επαγγέλματα ενέχονται στην προαγωγή της υγείας, την εκπαίδευση για την υγεία, ή και γενικότερα στη δημόσια υγεία. Και πρέπει να εξεταστεί περισσότερο με ποιό τρόπο μπορεί να εδραιωθεί η συνεργασία μεταξύ όλων αυτών.

5.3. Το γεγονός αυτό έχει σημασία για την ανάπτυξη δράσεων ειδικής πρόληψης και προαγωγής της υγείας καθώς και για την προώθηση δομών και στρατηγικών στον τομέα της υγείας. Κανείς μεμονωμένος εθνικός ή περιφερειακός φορέας δεν μπορεί να έχει την ευθύνη για την προαγωγή της υγείας ενώ από την άλλη πλευρά έχει σημασία να εκπροσωπούνται πλήρως όλοι όσοι συμμετέχουν και να αναγνωριστεί πλήρως η διαπεριφερειακή διάσταση της προαγωγής της υγείας όταν θα έχουν δημιουργηθεί τα σχετικά δίκτυα.

5.4. Η ΕΤΠ επικροτεί την προτεινόμενη διαδικασία για διατομεακή διαβούλευση πριν από τις αποφάσεις της Επιτροπής για να εξασφαλιστεί ότι η υγεία λαμβάνεται υπόψη και στις λοιπές πολιτικές της Κοινότητας.

5.5. Η ΕΤΠ επικροτεί επίσης την ενθάρρυνση της συνεργασίας με τρίτες χώρες, μερικές από τις οποίες διατηρούν στενούς δεσμούς με τις περιφέρειες της Κοινότητας και οι οποίες όσον αφορά τη δημόσια υγεία έχουν πολλά κοινά στοιχεία.

6. Διαβουλεύσεις και συμμετοχή

6.1. Επικροτείται η δημιουργία συμβουλευτικής επιτροπής της οποίας θα προεδρεύει η Επιτροπή. Η ΕΤΠ επιμένει εντούτοις ότι η σύνθεση της επιτροπής αυτής πρέπει να διευρυνθεί και να συμπεριλάβει εκπροσώπους των τοπικών και περιφερειακών αρχών και των μη κυβερνητικών οργανώσεων, προκειμένου να αναγνωριστεί πλήρως η περιφερειακή διάσταση της κοινοτικής πολιτικής.

7. Αξιολογήσεις και εκθέσεις

7.1. Οι αξιολογήσεις και οι εκθέσεις αποτελούν απαραίτητα στοιχεία του προγράμματος της κοινοτικής δράσης και υποστηρίζονται από την ΕΤΠ.

8. Απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου

8.1. Άρθρο 1

Η ΕΤΠ υποστηρίζει πλήρως το πρόγραμμα κοινοτικής δράσης σχετικά με την προαγωγή της υγείας και την ενημέρωση, αγωγή και κατάρτιση σε θέματα υγείας και αναγνωρίζει ότι αποτελεί τομέα προτεραιότητας της ανακοίνωσης της Επιτροπής για τη δημόσια υγεία.

8.2. Άρθρο 2

Η ΕΤΠ θεωρεί ότι λαμβανομένου υπόψη του κονδυλίου που έχει ορίσει η Επιτροπή και τους εύρους των δραστηριοτήτων που περιλαμβάνει το πρόγραμμα, το πρόγραμμα δράσης θα μπορούσε να ωφεληθεί εάν καθίστατο πιο συγκεκριμένο και πιο ειδικό για να εξασφαλισθεί το κατάλληλο επίπεδο επίτευξης και η αποτελεσματική χρήση των πόρων από την άποψη του κόστους.

8.3. Άρθρο 4

ΕΤΠ τονίζει ότι είναι απαραίτητο να εξασφαλισθεί η συνοχή και η συμπληρωματικότητα μεταξύ των κοινοτικών δράσεων και των άλλων συναφών κοινοτικών προγραμμάτων.

8.4. Άρθρο 5

Η ΕΤΠ επιμένει ότι η Επιτροπή πρέπει να αναγνωρίσει τη σημασία των περιφερειακών και τοπικών συμφερόντων στα πλαίσια της προτεινόμενης συμβουλευτικής επιτροπής.

8.5. Άρθρο 6

Η ΕΤΠ τονίζει τη σημασία που έχει η συνεργασία με τρίτες χώρες και με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας.

8.6. Άρθρο 7

Η ΕΤΠ επικροτεί το γεγονός ότι η Επιτροπή αναγνωρίζει τη σημασία της τακτικής δημοσίευσης πληροφοριών καθώς και την πρόταση υποβολής προς την Επιτροπή των Περιφερειών σχετικής μεσοπρόθεσμης έκθεσης.

9. Παράρτημα στο πρόγραμμα δράσης της Κοινότητας

9.1. Ενημέρωση σε θέματα υγείας

Κατά την άποψη της ΕΤΠ δεν γίνεται σαφές τι νοείται με τις λέξεις «υποστήριξη για τη δημιουργία ευρωπαϊκής υποδομής για την παροχή πληροφοριών» φρονεί εντούτοις ότι η ανταλλαγή πληροφοριών δεν θα πρέπει να περιορίζεται σε λεπτομέρειες ενημερωτικών εκστρατειών.

9.2. Αγωγή σε θέματα υγείας

Η ΕΤΠ αναγνωρίζει ότι η σχολική αγωγή σε θέματα υγείας δεν είναι πλήρως εδραιωμένη σε όλα τα κράτη μέλη αλλά ανησυχεί διότι οι προτάσεις υπερβαίνουν τις σημερινές αρμοδιότητες της Επιτροπής. Η ΕΤΠ ενδιαφέρεται ιδιαιτέρως να υπάρξει πλήρης κατανόηση των διαφορών που υφίστανται μεταξύ της προαγωγής της υγείας και της αγωγής σε θέματα υγείας και σημειώνει ότι σε πολά μέρη του εγγράφου οι έννοιες αυτές χρησιμοποιούνται αδιακρίτως η μία αντί της άλλης. Η ΕΤΠ πιστεύει παραδείγματος χάρη ότι στον τόπο εργασίας είναι προτιμότερη η προαγωγή της υγείας από τη γενικότερη αγωγή σε θέματα υγείας. Ο τόπος εργασίας είναι ένας χώρος όπου η δράση των ατόμων καθορίζει και την υγεία, την ασφάλεια και την ευημερία των άλλων. Η ΕΤΠ θα ήθελε να διευκρινιστεί και να αναπτυχθεί περισσότερο η υποστήριξη για την αγωγή σε θέματα υγείας και για τα προγράμματα αγωγής σε θέματα υγείας.

9.3. Επαγγελματική κατάρτιση στους τομείς της δημόσιας υγείας και τηςπροαγωγής της υγείας

Η ΕΤΠ πιστεύει ότι υπάρχουν σημαντικές ποικιλίες μεταξύ των κρατών μελών σε ό,τι αφορά τον ρόλο των εκπαιδευτικών συστημάτων στους τομείς της δημόσιας υγείας και συνεπώς η πρόταση για ανταλλαγές ίσως στο στάδιο αυτό να είναι υπεβολικά φιλόδοξη.

9.4. Ειδική πρόληψη και μέτρα προαγωγής της υγείας

Η ΕΤΠ θεωρεί ότι οι πόροι που διατίθενται στην Επιτροπή θα χρησιμοποιούνταν καλύτερα εάν παρείχετο η υποστήριξη για ειδικευμένες και συγκεκριμένες δραστηριότητες για την προαγωγή της υγείας αντί του ευρέος φάσματος που προτείνεται. Παρόμοια συγκεκριμένα προγράμματα θα μπορούσαν για παράδειγμα να αφορούν ειδικές μειονεκτικές ομάδες. Η ΕΤΠ πιστεύει εντούτοις ότι η ανάπτυξη εύρωστων προγραμμάτων για την προαγωγή της υγείας θα πρέπει να υποβοηθηθεί από ευρύτερη και καλύτερη ερευνητική εργασία για να αξιολογείται η αποτελεσματικότητα της προαγωγής της υγείας.

9.5. Διαρθρώσεις και στρατηγικές για την προαγωγή της υγείας

Η ΕΤΠ θα επικροτούσε την παροχή περισσότερων λεπτομερειών όσον αφορά τις δραστηριότητες αυτές για να ενθαρρυνθεί και ενισχυθεί η συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών.

Βρυξέλλες, 16 Νοεμβρίου 1994.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Jacques BLANC

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Συρπληρωματική γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών

Στις 26 Ιουλίου 1994, και σύμφωνα με το άρθρο 9, παράγραφος 1, του Εσωτερικού της Κανονισμού, η Επιτροπή των Περιφερειών αποφάσισε να καταρτίσει συμπληρωματική γνωμοδότηση για τα ανωτέρω έγγραφα.

Η επιτροπή Εκπαίδευση και Κατάρτιση, στην οποία ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΤΠ, υιοθέτησε την ακόλουθη συμπληρωματική γνωμοδότηση στις 24 Οκτωβρίου 1994 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Ο`Νeachtaνn.

Η παρούσα συμπληρωματική γνωμοδότηση επισυνάφθηκε στη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών (έγγρ. CDR 246/94) η οποία υιοθετήθηκε κατά την 5η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 16ης Νοεμβρίου 1994).

1. Αγωγή σε θέματα υγείας

Η ΕΤΠ συμφωνεί με τη δήλωση της Επιτροπής στην ανακοίνωσή της ότι η αγωγή σε θέματα υγείας αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της πολιτικής προαγωγής της υγείας. Τονίζει ότι πολλές ασθένειες και θάνατοι, λόγω του ότι συνδέονται με τρόπους ζωής και συμπεριφοράς, μπορούν να προληφθούν και ότι τα συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης μπορούν να διαδραματίσουν κεντρικό ρόλο στη διδαχή θετικών και υγιών συμπεριφορών.

1.1. Τονίζει ότι η αγωγή σε θέματα υγείας, σε αντιδιαστολή με άλλες δράσεις για την προαγωγή της υγείας, περιλαμβάνει μια δυναμική διεργασία μάθησης, με διαλογική ανατροφοδότηση μεταξύ διδασκόμενου και εκπαιδευτή. Η ΕΤΠ φρονεί ότι η αγωγή σε θέματα υγείας αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα κάθε στρατηγικής για την προαγωγή της υγείας και υποστηρίζει το συντονισμένο πλαίσιο του προγράμματος κοινοτικής δράσης για τις προτεινόμενες ενέργειες.

1.2. Η ΕΤΠ τονίζει τη σπουδαιότητα της διδαχής θετικών συμπεριφορών στους μαθητές των σχολείων, αρχίζοντας από το επίπεδο της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, διότι η διδαχή αυτή θα έχει θετική επίδραση στις μελλοντικές τους συνήθειες. Συμφωνεί με την προαγωγή της αγωγής σε θέματα υγείας στα εκπαιδευτικά προγράμματα των σχολείων, τονίζοντας ωστόσο τη σπουδαιότητα της διεπιστημονικής προσέγγισης της αγωγής αυτής. Επ`αυτού η ΕΤΠ συμφωνεί, ειδικότερα, με προγράμματα υποστήριξης του ευρωπαϊκού δικτύου σχολείων τα οποία προάγουν την υγεία, σε συνεργασία με την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας και το Συμβούλιο της Ευρώπης.

1.3. Παρόλο που αναγνωρίζει ότι τα παιδιά πρέπει να είναι η κατά προτεραιότητα ομάδα-στόχος της αγωγής σε θέματα υγείας, η ΕΤΠ φρονεί ότι η αγωγή αυτή δεν πρέπει να σταματά στην αίθουσα διδασκαλίας. Για να υπάρξει αποτελεσματική προαγωγή της υγείας, πρέπει να παρέχονται σε όλους τους πολίτες, κάθε ηλικίας, είτε στο χώρο εργασίας τους είτε στην τοπική τους κοινότητα, κατάλληλες διαδικασίες συνεχούς εκπαίδευσης. Τα μέτρα θα πρέπει, επομένως, να ενθαρρύνουν την ενεργό συμμετοχή όλης της Κοινότητας στην απόκτηση των απαραίτητων γνώσεων για μια υγιή διαβίωση και την πρόληψη των ασθενειών, των ατυχημάτων και των τραυματισμών, αφού, εξάλλου, η επίτευξη υψηλού επιπέδου προστασίας της υγείας συγκαταλέγεται στους στόχους της Συνθήκης του Μάαστριχτ.

1.4. Η ΕΤΠ συμφωνεί με την Επιτροπή όσον αφορά την προσέγγιση της προαγωγής της υγείας με βάση την αρχή ότι «η πρόληψη είναι καλύτερη από τη θεραπεία», αλλά επισημαίνει ότι, για να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα στη ρίζα τους, χρειάζεται βαθύτερη ανάλυση, ιδίως των παραγόντων που διαμορφώνουν την ανθυγιεινή και επικίνδυνη συμπεριφορά. Είναι σημαντικό, δηλαδή, να γίνει διάκριση μεταξύ των αιτίων αυτής της συμπεριφοράς και των συμπτωμάτων της και να αναγνωριστεί ότι τα μέτρα για την προαγωγή της υγείας θα είναι ατελέσφορα, αν δεν αντιμετωπιστούν σωστά οι αιτίες.

1.5. H ETΠ καλεί την Επιτροπή να αναφερθεί ρητά στην ανεργία και τον κοινωνικό αποκλεισμό ως σημαντικούς διαμορφωτικούς παράγοντες ανθυγιεινών τρόπων ζωής και υποστηρίζει ότι τα μέτρα εκπαίδευσης και κατάρτισης για την προαγωγή της υγείας πρέπει να συμβαδίζουν με πολιτικές που αποσκοπούν στη βελτίωση των κοινωνικών και οικονομικών συνθηκών και, ιδιαίτερα, στην αύξηση των παρεχόμενων υγειονομικών υπηρεσιών.

1.6. Ειδική προσοχή επ`αυτού πρέπει να δοθεί στην πρόβλεψη αγωγής σε θέματα υγείας για τις μειονεκτικές ομάδες του πληθυσμού και, ιδιαίτερα, για τις μειονεκτικές περιοχές (κέντρα πόλεων σε μαρασμό, περιφερειακές ή αγροτικές περιοχές), που παρουσιάζουν ιδιαίτερες δυσκολίες όσον αφορά την προαγωγή της αγωγής σε θέματα υγείας.

1.7. Η ΕΤΠ υποστηρίζει ότι, μεταξύ των προτάσεων της Επιτροπής για τους στόχους της αγωγής σε θέματα υγείας, πρέπει να γίνει ιδιαίτερη μνεία στην ψυχική υγεία. Μία αποτελεσματική κοινοτική στρατηγική αγωγής σε θέματα υγείας δεν μπορεί να παραγνωρίσει αυτόν τον τομέα, που είναι ιδιαίτερα σημαντικός, δεδομένου ότι η αυτοκτονία είναι σήμερα από τις μεγαλύτερες αιτίες θνησιμότητας στην ΕΕ.

1.8. Θα πρέπει, επίσης, να ληφθούν υπόψη ψυχολογικοί διαμορφωτικοί παράγοντες, όπως το άγχος, η πλήξη και η αλλοτρίωση (οι οποίοι μπορούν επίσης να συσχετιστούν με την ανεργία). Αυτού του τύπου οι παράγοντες υποδεικνύουν την ανάγκη να καθιερωθεί μία Ευρώπη των Πολιτών, η οποία να μη δίνει σημασία μόνο στο επίπεδο διαβίωσης, αλλά και στην ποιότητα ζωής.

1.9. Η ΕΤΠ τονίζει τη σπουδαιότητα της μετάδοσης θετικών, σαφών, και επιστημονικώς τεκμηριωμένων μηνυμάτων με την αγωγή σε θέματα υγείας. Η αγωγή πρέπει, δηλαδή, να εστιαστεί στον υγιή τρόπο ζωής, την ισορροπημένη διατροφή, τα προληπτικά μέτρα όπως ο εμβολιασμός, τις αθλητικές και ψυχαγωγικές δραστηριότητες, την ασφαλή σεξουαλική συμπεριφορά και την αποφυγή του καπνίσματος, της τοξικομανίας, του αλκοολισμού και της επικίνδυνης οδήγησης. Τονίζει την αξία των επισκέψεων σε νοσοκομεία και υγειονομικά ιδρύματα, καθώς και του κατάλληλου οπτικοακουστικού υλικού και των προγραμμάτων επίδειξης. Όλα αυτά φέρνουν τον πολίτη κοντύτερα στα θέματα προαγωγής της δημόσιας υγείας και τον κάνουν να συνειδητοποιήσει τη σημασία της αποφυγής των επικίνδυνων συμπεριφορών.

1.10. Η ΕΤΠ υποστηρίζει ότι οι επαγγελματικά ασχολούμενοι με την υγειονομική περίθαλψη, και ιδιαίτερα οι γιατροί και οι νοσοκόμοι, μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο, όχι μόνο στη θεραπεία της κακής υγείας, αλλά και στην προαγωγή της καλής, και η ΕΤΠ ζητεί να υποστηριχθούν πρότυπα προγράμματα, τα οποία θα ενθαρρύνουν την ενεργό συνεισφορά των επαγγελματιών του τομέα της υγείας στην αγωγή σε θέματα υγείας στα σχολεία και το χώρο εργασίας.

1.11. Τονίζει ότι οι ρητορικοί τρόποι παρουσίασης που μεταδίδουν απαγορευτικά μηνύματα ισοδυναμούν με συγκαλυμμένη μορφή ενσποράς πανικού, η οποία μπορεί να αποβεί αντιπαραγωγική και να ενθαρρύνει επικίνδυνες συμπεριφορές.

1.12. Η ΕΤΠ κάνει έκκληση για εκπαιδευτικά μέτρα που να προάγουν την ευαισθητοποίηση όσον αφορά την υγεία και την ασφάλεια και την αποφυγή των ατυχημάτων και των τραυματισμών στο χώρο εργασίας και το σπίτι, λαμβανομένων υπόψη των ιδιαίτερων αναγκών των ηλικιωμένων και της τάσης γήρανσης του πληθυσμού.

1.13. Παρόλο που η ΕΤΠ αναγνωρίζει ότι μια αποτελεσματική πολιτική προαγωγής της υγείας και εκπαίδευσης θα επιφέρει σημαντικές οικονομίες στο συνολικό κόστος των συστημάτων υγειονομικής περίθαλψης, τονίζει ότι η πολιτική αυτή δεν πρέπει να συνεπάγεται μείωση των δαπανών για υγειονομικές υπηρεσίες.

2. Επαγγελματική κατάρτιση σε θέματα δημόσιας υγείας και προαγωγής της υγείας

2.1. Η ΕΤΠ συμφωνεί με την επισκόπηση και την αξιολόγηση των υφιστάμενων διαρθρώσεων και εκπαιδευτικών συστημάτων στους τομείς της δημόσιας υγείας και της προαγωγής της υγείας, καθώς και με τη σύνταξη ευρωπαϊκού καταλόγου. Επικροτεί τη σύσταση δικτύων σχολών δημόσιας υγείας, κολλεγίων, πανεπιστημίων και εκπαιδευτικών οργανισμών με σκοπό την ανάπτυξη ενός κοινού πυρήνα όσον αφορά τα προγράμματα κατάρτισης και τις ανταλλαγές σπουδαστών και διδακτικού προσωπικού μεταξύ των χωρών της ΕΕ. Τονίζει, επίσης, τη σπουδαιότητα της έμφασης στη διεπιστημονική προσέγγιση, με την προαγωγή ενοτήτων δημόσιας υγείας στα προγράμματα κατάρτισης.

2.2. Φρονεί ότι κάθε προαγωγή της συνεργασίας των κρατών μελών όσον αφορά το περιεχόμενο των προγραμμάτων και των δραστηριοτήτων κατάρτισης στον τομέα της δημόσιας υγείας πρέπει να περιλαμβάνει τη διαπεριφερειακή συνεργασία των αρμόδιων φορέων και, ιδιαίτερα, των τοπικών και περιφερειακών υγειονομικών και εκπαιδευτικών αρχών. Οι αρχές αυτές έχουν καλύτερη αντίληψη των πραγματικών προβλημάτων προαγωγής της υγείας στις κοινότητές τους, διότι οι διαφορετικές πολιτιστικές παραδόσεις, οι διαφορετικές κοινωνικο-οικονομικές συνθήκες και ο διαφορετικός δεσπόζων τρόπος ζωής της καθεμιάς επιβάλλουν και διαφορετικές προσεγγίσεις. Επιπλέον, έχουν άμεση επαφή με τους εκπαιδευτικούς, τους κοινωνικούς λειτουργούς και τα ιατρικά και παραϊατρικά επαγγέλματα, που είναι οι κύριοι φορείς της αγωγής σε θέματα υγείας. Η κοινοτική δράση μπορεί να υποστηρίξει τη συνεργασία και τη σύσταση δικτύων, ενισχύοντας έτσι το ρόλο τους.

2.3. Η ΕΤΠ τονίζει τη σπουδαιότητα της ανάπτυξης κατάλληλων διδακτικών βοηθημάτων και διδακτικού υλικού, ιδίως οπτικοακουστικού υλικού που μπορεί να χρησιμοποιηθεί ευρέως σε όλα τα κράτη μέλη. Η διάδοση πληροφοριών για τις «ορθές πρακτικές» είναι ιδιαίτερα πολύτιμη για εκπαιδευτικούς σκοπούς.

2.4. Η ΕΤΠ υποστηρίζει το συντονισμό της κοινοτικής δράσης για την κατάρτιση σε θέματα προαγωγής της υγείας με τα προτεινόμενα προγράμματα Σώκρατης και Leonardo da Vinci, καθώς και την αξιοποίηση της πείρας που έχει αποκτηθεί από τα υπάρχοντα κοινοτικά προγράμματα εκπαίδευσης και κατάρτισης, όπως το Erasmus και το Comett.

3. Διαπεριφερειακή συνεργασία όσον αφορά την αγωγή σε θέματα υγείας και την κατάρτιση σε θέματα δημόσιας υγείας και προαγωγής της υγείας

3.1. Η ΕΤΠ απευθύνει έκκληση για σύσταση δικτύων συνεργασίας, μέσω των οποίων θα προωθηθεί η ανταλλαγή πληροφοριών και πείρας, και την υποστήριξη πρότυπων προγραμμάτων, στα οποία θα συμμετέχουν τα σχολεία, οι ενώσεις γονέων, αρμόδια εκπαιδευτικά και υγειονομικά ιδρύματα, πανεπιστήμια, μη κυβερνητικοί οργανισμοί (συγκεκριμένα, η Ένωση Σχολών Δημόσιας Υγείας στην Ευρώπη και η Ευρωπαϊκή Ένωση Δημόσιας Υγείας), ιατρικά κέντρα, νοσοκομεία, κοινωνικοί λειτουργοί, κοινωνικά κέντρα, επιχειρήσεις, κέντρα αθλητισμού και αναψυχής, καθώς και οι αρχές τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης, οι οποίες μπορούν να διαδραματίσουν κεντρικό ρόλο ως καταλύτες και συντονιστές, που θα συνενώνουν όλους τους συμμετέχοντες εταίρους βάσει μιας ολοκληρωμένης, κοινοτικής προσέγγισης. Τονίζει τη σημασία της σύνταξης ενός ευρωπαϊκού καταλόγου, που θα επιτρέπει τον προσδιορισμό, και, κατά συνέπεια, τη σύνδεση με τα κοινοτικά δίκτυα, όλων των κυριότερων συμμετεχόντων στην προαγωγή της αγωγής σε θέματα υγείας σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο σε όλη την ΕΕ.

3.2. Η ΕΤΠ απευθύνει έκκληση να υποστηριχθούν καινοτόμα προγράμματα επίδειξης σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, με τη συμμετοχή των ίδιων των πολιτών, και ιδιαίτερα των νέων, στο σχεδιασμό, την εφαρμογή και, ιδίως, την αξιολόγηση των προγραμμάτων. Τα πρότυπα αυτά προγράμματα θα μπορούσαν να παρέχουν πολύτιμες πληροφορίες για την ορθή πρακτική σε όλους τους φορείς που συμμετέχουν στην αγωγή σε θέματα δημόσιας υγείας σε όλη την ΕΕ. Προγράμματα όπως αυτό του Ηνωμένου Βασιλείου, το οποίο επιτρέπει στους γιατρούς να ορίζουν ως αγωγή μαθήματα κολύμβησης σε ένα τοπικό κέντρο αναψυχής, ή το πρόγραμμα των ημι-κρατικών οργανισμών της Ιρλανδίας, το οποίο περιλαμβάνει υποχρεωτική παρακολούθηση μαθημάτων για εργαζομένους που κάνουν κατάχρηση οινοπνεύματος, δείχνουν παραστατικά τη σημαντική συμβολή των αρχών τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης στη θετική στρατηγική προαγωγής της υγείας.

3.3. Η ΕΤΠ, φρονώντας ότι οι μάστιγες της υγείας δεν έχουν σύνορα και ότι η προαγωγή της υγείας είναι θέμα παγκοσμίου ενδιαφέροντος, υποστηρίζει σθεναρά τη συνεργασία με τρίτες χώρες, όπως η ένωση των χωρών της ΕΖΕΣ και οι χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, και με διεθνείς οργανισμούς δημόσιας υγείας, όπως η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας, και κάνει έκκληση για ενίσχυση της διαπεριφερειακής συνεργασίας με τρίτες χώρες στους τομείς της αγωγής σε θέματα υγείας και της κατάρτισης σε θέματα δημόσιας υγείας και προαγωγής της υγείας.

3.4. Υπογραμμίζει, τέλος, ότι ο αποτελεσματικός συντονισμός των δράσεων προαγωγής της υγείας και αγωγής σε θέματα υγείας, καθώς και ο αποδοτικός σχεδιασμός και η ορθή αξιολόγηση των δραστηριοτήτων, απαιτούν τη συμμετοχή των αρχών τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας.

Βρυξέλλες, 24 Οκτωβρίου 1994.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Jacques BLANC