ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Ετήσια έκθεση προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με τις δραστηριότητες της κεντρικής μονάδας του EURODAC κατά το 2011 /* COM/2012/0533 final */





ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Ετήσια έκθεση προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με τις δραστηριότητες της κεντρικής μονάδας του EURODAC κατά το 2011 1. Εισαγωγη 1.1. Πεδίο εφαρμογής Ο κανονισμός EΚ/2725/2000 του Συμβουλίου, της 11ης Δεκεμβρίου 2000, σχετικά με τη θέσπιση του «EURODAC» για την αντιπαραβολή δακτυλικών αποτυπωμάτων για την αποτελεσματική εφαρμογή της σύμβασης του Δουβλίνου (στη συνέχεια αναφερόμενος ως «κανονισμός EURODAC»)[1], ορίζει ότι η Επιτροπή υποβάλλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο ετήσια έκθεση σχετικά με τις δραστηριότητες της κεντρικής μονάδας[2]. Η παρούσα ένατη ετήσια έκθεση περιλαμβάνει πληροφορίες για τη διαχείριση και την απόδοση του συστήματος κατά το 2011. Αξιολογεί το αποτέλεσμα και τη σχέση κόστους/αποτελεσματικότητας του EURODAC, καθώς και την ποιότητα της υπηρεσίας της κεντρικής μονάδας του. 1.2. Εξελίξεις στον νομικό τομέα και στον τομέα των πολιτικών Η Επιτροπή εξέδωσε αναδιατύπωση του κανονισμού EURODAC κατά τα έτη 2008[3] και 2009[4]. Τις αναδιατυπώσεις ακολούθησε, στις 11 Οκτωβρίου 2010, τροποποιημένη πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση του «EURODAC» για την αντιπαραβολή δακτυλικών αποτυπωμάτων για την αποτελεσματική εφαρμογή του κανονισμού (EΚ) αριθ. […/…] [για τη θέσπιση των κριτηρίων και μηχανισμών για τον προσδιορισμό του κράτους μέλους που είναι υπεύθυνο για την εξέταση αίτησης διεθνούς προστασίας που υποβάλλεται σε κράτος μέλος από υπήκοο τρίτης χώρας ή από άπατριν][5], που συζητήθηκε από τους συν-νομοθέτες στις αρχές του 2011. Στις 03.02.2011, η επιτροπή «Πολιτικές ελευθερίες, δικαιοσύνη και εσωτερικές υποθέσεις (LIBE)» του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου προέβη σε ψηφοφορία προσανατολισμού, κατά την οποία εγκρίθηκε το σχέδιο έκθεσης του εισηγητή.[6] Για να συζητηθεί η πρόταση διεξήχθησαν δύο προπαρασκευαστικές συνεδριάσεις στο πλαίσιο του Συμβουλίου. Στις 21 Οκτωβρίου 2011, η πολωνική προεδρία παρατήρησε στο Συμβούλιο ότι «οι εργασίες σχετικά με τον κανονισμό «Eurodac» έχουν ανασταλεί. Όλες σχεδόν οι αντιπροσωπίες εξακολουθούν να υποστηρίζουν ότι πρέπει να εισαχθεί στον κανονισμό EURODAC ρήτρα που να επιτρέπει στα κράτη μέλη να παρέχουν στις αρμόδιες για την επιβολή του νόμου αρχές τους πρόσβαση στην κεντρική βάση δεδομένων του EURODAC, υπό αυστηρούς όρους και για λόγους καταπολέμησης της τρομοκρατίας και του οργανωμένου εγκλήματος».[7] Προηγουμένως η Επιτροπή είχε υποβάλει πρόταση που επέτρεπε στις αρχές επιβολής του νόμου των κρατών μελών τη δυνατότητα πρόσβασης στο EURODAC[8], αλλά αυτή είχε καταπέσει με την έναρξη ισχύος της Συνθήκης της Λισαβόνας. Κατά συνέπεια, δεν συνεχίστηκαν το 2011 οι διαπραγματεύσεις επί της πρότασης του 2010 (που δεν περιελάμβανε την πρόσβαση των αρχών επιβολής του νόμου). Ωστόσο, δεδομένου ότι σχεδόν όλα τα κράτη μέλη το απαιτούσαν, έχει έκτοτε καταστεί σαφές ότι στο EURODAC είναι αναγκαία η πρόσβαση των αρχών επιβολής του νόμου ως μέρος ενός ισόρροπου χειρισμού των διαπραγματεύσεων της δέσμης μέτρων για το κοινό ευρωπαϊκό σύστημα χορήγησης ασύλου, με στόχο να ολοκληρωθεί η δέσμη μέτρων μέχρι το τέλος του 2012. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή αποφάσισε να υποβάλει εκ νέου πρόταση που θα επιτρέπει την πρόσβαση των αρχών επιβολής του νόμου στο EURODAC· η εν λόγω πρόταση υποβλήθηκε στις 30 Μαΐου 2012. Η ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ EURODAC[9] 1.3. Διαχείριση του συστήματος Λόγω του αυξανόμενου όγκου των προς διαχείριση δεδομένων (ορισμένες κατηγορίες συναλλαγών πρέπει να αποθηκεύονται για διάστημα 10 ετών), του παρωχημένου από φυσική άποψη χαρακτήρα της τεχνικής πλατφόρμας (που παραδόθηκε το 2001) και του απρόβλεπτου χαρακτήρα της εξέλιξης του όγκου των συναλλαγών EURODAC, η Επιτροπή προέβη σε αναβάθμιση του σύστηματος EURODAC. Το καλούμενο EURODAC PLUS σχέδιο ΤΠ είχε ως στόχο α) την αντικατάσταση της απαρχαιωμένης υποδομής ΤΠ, β) τη βελτίωση των συνολικών ικανοτήτων και επιδόσεων του συστήματος, γ) τη διασφάλιση ταχύτερου, ασφαλέστερου και πιο αξιόπιστου συγχρονισμού δεδομένων μεταξύ του Παραγωγικού Συστήματος και του Συστήματος Συνέχισης της Λειτουργίας. Το 2011, ολοκληρώθηκαν επιτυχώς οι δοκιμές τελικής αποδοχής (FAT). Το σύστημα EURODAC PLUS έγινε ουσιαστικά δεκτό τον Απρίλιο 2011, μετά την ολοκλήρωση της δοκιμής τελικής αποδοχής που συνίστατο στην απρόσκοπτη λειτουργία επί τρεις συνεχείς μήνες. Η παλαιά υποδομή ΤΠ του EURODAC αποσύρθηκε από τη λειτουργία τον Νοέμβριο 2011. 1.4. Ποιότητα των υπηρεσιών και σχέση κόστους-αποτελεσματικότητας Η Επιτροπή κατέβαλε κάθε δυνατή προσπάθεια για να προσφέρει μια υπηρεσία υψηλής ποιότητας στα κράτη μέλη, τα οποία είναι οι τελικοί χρήστες της κεντρικής μονάδας του EURODAC. Τα κράτη μέλη τηρούνταν πλήρως ενήμερα για ενδεχόμενη μη διαθεσιμότητα της υπηρεσίας, η οποία σε κάθε περίπτωση οφειλόταν αποκλειστικά σε δραστηριότητες αναβάθμισης του EURODAC (EURODAC PLUS). Αν και η ίδια η κεντρική μονάδα του EURODAC δεν κατέγραψε καθόλου χρόνο εκτός λειτουργίας το 2011, η προγραμματισμένη μετάβαση από το EURODAC στο EURODAC PLUS και ο συναφής συγχρονισμός των δεδομένων μεταξύ των συστημάτων απαίτησαν τη διακοπή της εισερχόμενης ροής και κατά συνέπεια και την επεξεργασία των εισερχόμενων συναλλαγών για ένα χρονικό διάστημα 16 ωρών. Συνολικά, το 2011, η κεντρική μονάδα του EURODAC ήταν διαθέσιμη κατά το 99,82% του χρόνου. Κατά το 2011, οι δαπάνες συντήρησης και λειτουργίας της κεντρικής μονάδας ανήλθαν σε 1.040.703,82 ευρώ, δηλ. σημειώθηκε μείωση των δαπανών σε σχέση με τα προηγούμενα έτη (2.115.056,51 ευρώ το 2010 και 1.221.183,83 ευρώ το 2009), γεγονός που οφείλεται, κατά κύριο λόγο στην αναβάθμιση του συστήματος EURODAC (EURODAC PLUS). Η καθορισμένη τιμή για την εφαρμογή του EURODAC PLUS είναι 3.055.695,49 ευρώ: το 20% (611.139,10 ευρώ) καταβλήθηκε το 2009, το 60% (1.833.417,29 ευρώ) καταβλήθηκε το 2010. Το υπόλοιπο 20% (611.139,10 ευρώ) καταβλήθηκε το 2011 και αντιπροσώπευε το 58,72% των δαπανών ολόκληρου του έτους. Εξοικονομήθηκαν ορισμένοι πόροι χάρη στην αποτελεσματική χρησιμοποίηση των υφιστάμενων πόρων και υποδομών που διαχειρίζεται η Επιτροπή, όπως το δίκτυο s-TESTA[10]. Η Επιτροπή εξασφάλισε επίσης (μέσω του προγράμματος ISA)[11] τις υπηρεσίες επικοινωνίας και ασφάλειας για τις ανταλλαγές δεδομένων μεταξύ της κεντρικής μονάδας και των εθνικών μονάδων. Οι δαπάνες αυτές, που θα έπρεπε αρχικά να βαρύνουν κάθε κράτος μέλος σύμφωνα με το άρθρο 21 παράγραφοι 2 και 3 του κανονισμού, καλύφθηκαν στην περίπτωση αυτή από την Επιτροπή, που χρησιμοποίησε τις κοινές διαθέσιμες υποδομές. 1.5. Προστασία και ασφάλεια των δεδομένων Το άρθρο 18 παράγραφος 2 του κανονισμού EURODAC θεσπίζει μια κατηγορία συναλλαγών που προβλέπει τη δυνατότητα πραγματοποίησης των καλούμενων «ειδικών ερευνών» ("κατηγορία 9") μετά από αίτηση του προσώπου τα δεδομένα του οποίου είναι αποθηκευμένα στην κεντρική βάση δεδομένων, ώστε να διαφυλάσσονται τα δικαιώματα που έχει ως ενδιαφερόμενος/η) να έχει πρόσβαση στα δικά του/της δεδομένα. Όπως επισημάνθηκε σε προηγούμενες ετήσιες εκθέσεις, κατά τα πρώτα έτη της λειτουργίας του EURODAC, ο μεγάλος αριθμός «ειδικών ερευνών» προκάλεσε ανησυχίες για ενδεχόμενη κατάχρηση ως προς τη χρησιμοποίηση αυτής της δυνατότητας από τις εθνικές διοικήσεις. Το 2011, διενεργήθηκαν συνολικά 226 έρευνες του είδους αυτού, αριθμός που αντιπροσωπεύει μεγάλη αύξηση σε σύγκριση με το 2010 (66) και το 2009 (42). Οι περισσότερες περιπτώσεις καταγράφηκαν στην Ισπανία κατά τους μήνες Μάιο, Ιούνιο και Αύγουστο 2011 (10, 22 και 132 περιπτώσεις αντιστοίχως), δηλ. η Ισπανία πραγματοποίησε το 79% του συνόλου των ειδικών ερευνών. Για να ελεγχθεί καλύτερα αυτό το φαινόμενο, η Επιτροπή συμπεριέλαβε στην πρότασή της για την τροποποίηση του κανονισμού EURODAC την υποχρέωση των κρατών μελών να διαβιβάζουν αντίγραφο της αίτησης πρόσβασης του ενδιαφερομένου στην αρμόδια εθνική αρχή ελέγχου. 2. Στοιχεια και διαπιστωσεισ Το παράρτημα της παρούσας ετήσιας έκθεσης περιλαμβάνει πίνακες με τα σχετικά στοιχεία που παρασχέθηκαν από την κεντρική μονάδα για την περίοδο 01.01.2011 – 31.12.2011. Οι στατιστικές του EURODAC βασίζονται στα αρχεία (1) δακτυλικών αποτυπωμάτων όλων των προσώπων ηλικίας άνω των 14 ετών, τα οποία έχουν υποβάλει αίτηση ασύλου στα κράτη μέλη («κατηγορία 1»), (2) δακτυλικών αποτυπωμάτων των προσώπων που έχουν συλληφθεί κατά την παράνομη διέλευση των εξωτερικών συνόρων ενός κράτους μέλους («κατηγορία 2») ή (3) των προσώπων που βρίσκονται παράνομα στην επικράτεια ενός κράτους μέλους (σε περίπτωση που οι αρμόδιες αρχές κρίνουν απαραίτητο να επαληθεύσουν την ύπαρξη ενδεχόμενης προηγούμενης αίτησης ασύλου) («κατηγορία 3»). Τα δεδομένα του EURODAC σχετικά με τις αιτήσεις ασύλου δεν είναι συγκρίσιμα με αυτά της Eurostat, τα οποία βασίζονται σε μηνιαία στατιστικά δεδομένα χορηγούμενα από τα Υπουργεία Δικαιοσύνης και Εσωτερικών. Οι διαφορές αυτές οφείλονται σε διάφορους λόγους σχετικούς με τη μεθοδολογία. Πρώτον, τα δεδομένα της Eurostat περιλαμβάνουν όλους τους αιτούντες άσυλο, δηλ. άτομα κάθε ηλικίας. Δεύτερον τα δεδομένα αυτά συλλέγονται κάνοντας διάκριση μεταξύ αιτούντων άσυλο κατά τη διάρκεια του μηνός αναφοράς (που ενδέχεται να περιλαμβάνουν και επαναλαμβανόμενες αιτήσεις) και αιτούντων άσυλο για πρώτη φορά. 2.1. Επιτυχείς συναλλαγές «Επιτυχής συναλλαγή» είναι μια συναλλαγή που έχει εξετασθεί επιτυχώς από την κεντρική μονάδα, χωρίς να απορριφθεί για λόγους σχετικούς με ζητήματα εγκυρότητας των δεδομένων, σφαλμάτων ή ανεπαρκούς ποιότητας των δακτυλικών αποτυπωμάτων[12]. Κατά το 2011, η κεντρική μονάδα έλαβε συνολικά 412.303 επιτυχείς συναλλαγές, γεγονός που αντιπροσωπεύει αύξηση κατά 37,7% σε σύγκριση με το 2010 (299.459). Αυτό αντιβαίνει προς την τάση που είχε σημειωθεί το προηγούμενο έτος δηλ. μείωση ως προς τον αριθμό των επιτυχών συναλλαγών. Οι μεγαλύτερες αυξήσεις σημειώθηκαν στην Μάλτα (582,4%) και την Ιταλία (559.1%) και μπορεί να οφείλονται στην Αραβική Άνοιξη. Οι τάσεις ως προς τον αριθμό των συναλλαγών δεδομενων για αιτούντες άσυλο («κατηγορία 1») αυξήθηκαν το 2011 σε 275.857 (28%) αιτήσεις σε σύγκριση με το 2010 (215.463) και το 2009 (236.936). Σημειώθηκε μεταβολή ως προς τις τάσεις που χαρακτηρίζουν τον αριθμό των συλλαμβανόμενων κατά την παράνομη διέλευση εξωτερικών συνόρων («κατηγορία 2»). Μετά την μείωση σε 31.071 συναλλαγές κατά το 2009, και την περαιτέρω μείωση σε 11.156 κατά το 2010, ο αριθμός των συναλλαγών αυξήθηκε σημαντικά το 2011, σε 57.693 (417,1%). Η Ιταλία ήταν με μεγάλη διαφορά πρώτη ως προς τις συναλλαγές αυτές (50.555 ήτοι 88%), ακολουθούμενη μακρόθεν από την Ισπανία (4.204 ήτοι 7%). Αντίθετα, αν και η Ελλάδα είχε πραγματοποιήσει τον υψηλότερο αριθμό συναλλαγών σε αυτή την κατηγορία κατά το έτος 2009 (18.714) και το 2010 (4.486), το 2011 αυτό το κράτος μέλος σημείωσε μόνο 530 συναλλαγές (μείωση κατά 88%). Κατά το 2011, δεν απέστειλαν καμία συναλλαγή της «κατηγορίας 2» 8 κράτη μέλη: Ελβετία, Τσεχική Δημοκρατία, Εσθονία, Ιρλανδία, Λουξεμβούργο, Λετονία, Νορβηγία, Πορτογαλία (5 εξ αυτών των κρατών δεν είχαν αποστείλει ούτε το 2010). Όπως εξηγήθηκε στην έκθεση για το 2009, η απόκκλιση μεταξύ του αριθμού των δεδομένων της κατηγορίας 2 που απεστάλησαν στο σύστημα EURODAC και σε άλλες πηγές στατιστικών στοιχείων σχετικά με τον όγκο των περιπτώσεων παράνομης διέλευσης συνόρων στα κράτη μέλη, όπως τονίστηκαν στις στατιστικές EURODAC, οφείλεται στον ορισμό που αναφέρεται στο άρθρο 8 παράγραφος 1 του κανονισμού EURODAC[13]. Το ζήτημα αυτό θα διευκρινιστεί στο πλαίσιο της διεξαγόμενης επί του παρόντος αναθεώρησης του κανονισμού EURODAC. Ο συνολικός αριθμός πράξεων της "κατηγορίας 3" (δεδομένων σχετικών με συλληφθέντες για παράνομη διαμονή στην επικράτεια ενός κράτους μέλους) αυξήθηκε ελαφρά κατά 8,1% το 2011 (σε 78.753) έναντι του 2010 (72.840). Η Ιρλανδία εξακολουθεί να είναι το μόνο κράτος μέλος που δεν απέστειλε συναλλαγές της «κατηγορίας 3». Παρόλο που οι έρευνες της «κατηγορίας 3» δεν είναι υποχρεωτικές δυνάμει του κανονισμού EURODAC, η Επιτροπή συνιστά στα κράτη μέλη να κάνουν χρήση αυτής της δυνατότητας πριν κινήσουν διαδικασίες επιστροφής σύμφωνα με την οδηγία 2008/115/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2008, σχετικά με τους κοινούς κανόνες και διαδικασίες στα κράτη μέλη για την επιστροφή των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών[14]. Στις περιπτώσεις που αναφέρονται στον κανονισμό EURODAC[15], μια τέτοια έρευνα θα μπορούσε να καταδείξει εάν ο υπήκοος τρίτης χώρας υπέβαλε αίτηση ασύλου σε άλλο κράτος μέλος, στο οποίο θα πρέπει να επιστραφεί κατ' εφαρμογή του κανονισμού του Δουβλίνου. Ο μεγαλύτερος αριθμός συναλλαγών της κατηγορίας 3 κατά το 2011 προήλθαν από την Γερμανία (22.851 ήτοι 29%), το ΗΒ (12.859 ήτοι 16%) και τις Κάτω Χώρες (11.154 ήτοι 14%). Τα δεδομένα αυτά αντιστοιχούν με τις τάσεις του 2010. 2.2. «Συμπτώσεις» 2.2.1. Πολλαπλές αιτήσεις ασύλου (συμπτώσεις «κατηγορία 1 έναντι κατηγορίας 1») Επί συνόλου 275.857 αιτήσεων ασύλου που καταχωρίστηκαν στο σύστημα EURODAC κατά το 2011, το 22,4% αποτελούσε «πολλαπλές αιτήσεις ασύλου» (δηλ. δύο ή περισσότερες φορές), γεγονός που σημαίνει ότι στις 61.819 περιπτώσεις, τα δακτυλικά αποτυπώματα του ίδιου προσώπου είχαν ήδη καταχωριστεί ως συναλλαγές της «κατηγορίας 1» στο ίδιο ή σε άλλο κράτος μέλος. Το 2010, ο αντίστοιχος αριθμός ήταν 52.064 (24,2%). Ωστόσο, η πρακτική ορισμένων κρατών μελών να καταχωρούν τα δακτυλικά αποτυπώματα όταν αναλαμβάνουν την ευθύνη σύμφωνα με τον κανονισμό του Δουβλίνου δημιουργεί νόθευση των στατιστικών σχετικά με τις πολλαπλές αιτήσεις: η λήψη και η εκ νέου διαβίβαση των δακτυλικών αποτυπωμάτων του αιτούντος κατά την άφιξη μετά τη μεταγωγή δυνάμει του κανονισμού του Δουβλίνου, καταδεικνύει εσφαλμένα ότι ο αιτών υπέβαλε νέα αίτηση ασύλου. Η Επιτροπή προτίθεται να επιλύσει το συγκεκριμένο πρόβλημα και, στην πρότασή της για την τροποποίηση του κανονισμού EURODAC, συμπεριέλαβε την απαγόρευση καταχώρησης των μεταγωγών ως νέων αιτήσεων ασύλου. Ο πίνακας 3 του παραρτήματος παρουσιάζει, για κάθε κράτος μέλος, τον αριθμό των αιτήσεων ασύλου που αντιστοιχούν στις αιτήσεις ασύλου οι οποίες έχουν ήδη καταχωριστεί σε ένα άλλο («αλλοδαπές συμπτώσεις») ή στο ίδιο κράτος μέλος («τοπικές συμπτώσεις»)[16]. Το 2011, συνολικό ποσοστό 38,6% όλων των πολλαπλών αιτήσεων ήσαν τοπικές συμπτώσεις. Σε ορισμένα κράτη μέλη (Βέλγιο, Βουλγαρία, Κύπρος, Τσεχική Δημοκρατία, Ισπανία, Ιρλανδία, Ιταλία, Κάτω Χώρες, Πολωνία και ΗΒ) ο αριθμός αυτός υπερβαίνει μάλιστα και το 50%. Το ποσοστό των τοπικών συμπτώσεων ανερχόταν το 2010 στο 35%. Οι τοπικές συμπτώσεις, οι οποίες σηματοδοτούν περιπτώσεις κατά τις όποιες ένα πρόσωπο που υπέβαλε αίτηση ασύλου σε ένα κράτος μέλος υποβάλλει νέα αίτηση στο ίδιο κράτος μέλος, στην πραγματικότητα αντανακλούν την έννοια των «μεταγενέστερων αιτήσεων» που αναφέρεται στο άρθρο 32 της οδηγίας 2005/85/EΚ του Συμβουλίου, της 1ης Δεκεμβρίου 2005, σχετικά με τις ελάχιστες προδιαγραφές για τις διαδικασίες με τις οποίες τα κράτη μέλη χορηγούν και ανακαλούν το καθεστώς του πρόσφυγα[17]. Οι αλλοδαπές συμπτώσεις παρέχουν ενδείξεις των δευτερευουσών κινήσεων των αιτούντων άσυλο στην ΕΕ. Οι στατιστικές, όπως και κατά τα προηγούμενα έτη, επιβεβαιώνουν ότι οι εντοπισθείσες δευτερεύουσες κινήσεις δεν ακολουθούν αναγκαστικά τις «λογικές» διαδρομές μεταξύ γειτονικών κρατών μελών. Η Γαλλία, για παράδειγμα, συνέχισε να δέχεται τον μεγαλύτερο αριθμό αλλοδαπών συμπτώσεων από αιτούντες άσυλο που είχαν προηγουμένως υποβάλει αίτηση στην Πολωνία (1.746). Η ίδια πορεία παρατηρείται στη Γερμανία όπου ο μεγαλύτερος αριθμός αλλοδαπών συμπτώσεων αντιστοιχεί σε αιτήσεις ασύλου που έχουν καταχωρηθεί στη Σουηδία (1.314). Από τις στατιστικές για τις αλλοδαπές συμπτώσεις δεν προκύπτει η κίνηση προς μία μόνο κατεύθυνση από τις χώρες με εξωτερικά χερσαία σύνορα ή από εκείνες που βρέχονται από τη Μεσόγειο προς τα κράτη μέλη που βρίσκονται βορειότερα. Ωστόσο, οι στατιστικές που καταδεικνύουν δευτερεύοντα ρεύματα προς χώρες με εξωτερικά χερσαία σύνορα ή προς εκείνες που βρέχονται από τη Μεσόγειο αποδίδονται σε μεγάλο βαθμό στην πρακτική ορισμένων κρατών μελών να καταχωρούν τα δακτυλικά αποτυπώματα όταν αναλαμβάνουν την ευθύνη σύμφωνα με τον κανονισμό του Δουβλίνου. 2.2.2. Συμπτώσεις «κατηγορία 1» έναντι« κατηγορίας 2» Αυτές οι συμπτώσεις παρέχουν ένδειξη των διαδρομών που ακολούθησαν τα πρόσωπα που εισέρχονται παράνομα στην επικράτεια των κρατών μελών πριν να υποβάλουν αίτηση ασύλου. Το 2011 οι περισσότερες συμπτώσεις αντιστοιχούν σε αιτήσεις ασύλου που εστάλησαν από την Ιταλία (4.268), την Ελλάδα (1.805), την Ισπανία (555), την Ουγγαρία (446) και τη Βουλγαρία (76). Προκαλεί ωστόσο εντύπωση το γεγονός ότι όσον αφορά την Ιταλία (85,9%), οι εν λόγω συμπτώσεις ήσαν στην πλειοψηφία τους τοπικές συμπτώσεις. Συγκρίνοντας το έτος 2011 με το 2010 παρατηρείται δραματική μείωση από 73,4% σε 21% στις περιπτώσεις των προσώπων που συλλαμβάνονται κατά την παράνομη διέλευση συνόρων και εν συνεχεία αποφασίζουν να υποβάλουν αίτηση ασύλου. Ωστόσο, συγκρίνοντας τους απόλυτους αριθμούς των συμπτώσεων, διαπιστώνεται μείωση από 11.939 το 2010 σεto 7.384 το 2011. Η πλειονότητα αυτών που εισήλθαν παράνομα στην ΕΕ μέσω Ιταλίας για να μεταβούν σε άλλη χώρα, κατευθύνθηκαν στην Ελβετία (2.288), τη Γερμανία (688), ή τη Σουηδία (363). Τα πρόσωπα που εισήλθαν παράνομα μέσω Ελλάδας μετέβησαν κατά κύριο λόγο στη Γερμανία (323), το ΗΒ (195) ή τη Γαλλία (193). Από τα πρόσωπα που εισήλθαν μέσω Ισπανίας (555), τα περισσότερα μετέβησαν στην Ελβετία (161), τη Γαλλία (139), ή το Βέλγιο (130), ενώ από εκείνα που μετέβησαν σε άλλη χώρα μετά τη λήψη των δακτυλικών τους αποτυπωμάτων στην Ουγγαρία, τα περισσότερα κατευθύνθηκαν στις γειτονικές χώρες της Αυστρίας (163) ή της Γερμανίας (66). 2.2.3. Συμπτώσεις «κατηγορία 3 έναντι κατηγορίας 1» Αυτές οι συμπτώσεις παρέχουν ενδείξεις ως προς τις χώρες στις οποίες οι λαθρομετανάστες υπέβαλαν την πρώτη αίτησή τους για τη χορήγηση ασύλου πριν να μεταβούν σε ένα άλλο κράτος μέλος. Εντούτοις, θα πρέπει να επισημανθεί το γεγονός ότι η διαβίβαση των συναλλαγών της «κατηγορίας 3» δεν είναι υποχρεωτική και ότι δεν κάνουν συστηματικά χρήση αυτής της δυνατότητας ελέγχου όλα τα κράτη μέλη. Aπό τα διαθέσιμα δεδομένα προκύπτει ότι η ροή των προσώπων που συνελήφθησαν για παράνομη διαμονή σε άλλο κράτος μέλος από εκείνο στο οποίο ζήτησαν άσυλο, κατευθύνεται κυρίως σε λίγα κράτη μέλη, ιδίως στη Γερμανία (7.749), την Ελβετία (2.225), τις Κάτω Χώρες (3.418), τη Γαλλία (2.255), την Αυστρία (1.739) και τη Νορβηγία (1.612). 2.3. Καθυστερήσεις στη διαβίβαση Ο κανονισμός EURODAC επί του παρόντος προβλέπει απλώς μια πολύ αόριστη προθεσμία για τη διαβίβαση των δακτυλικών αποτυπωμάτων, γεγονός που στην πράξη είναι δυνατό να προκαλεί σοβαρές καθυστερήσεις. Πρόκειται για ζήτημα καίριας σημασίας δεδομένου ότι η καθυστερημένη διαβίβαση ενδέχεται να έχει αποτελέσματα αντίθετα προς τις αρχές περί προσδιορισμού της αρμοδιότητας οι οποίες διατυπώνονται στον κανονισμό του Δουβλίνου. Το ζήτημα των υπερβολικών καθυστερήσεων μεταξύ της λήψης των δακτυλικών αποτυπωμάτων και της αποστολής τους στη κεντρική μονάδα EURODAC επισημάνθηκε σε προηγούμενες ετήσιες εκθέσεις και χαρακτηρίστηκε ως πρόβλημα εφαρμογής στην έκθεση αξιολόγησης. Αντίθετα από τα προηγούμενα έτη, κατά το 2011 σημειώθηκε γενικώς μείωση ως προς τη μέση καθυστέρηση στη διαβίβαση δεδομένων, δηλαδή στον χρόνο που μεσολαβεί από τη λήψη των δακτυλικών αποτυπωμάτων έως την αποστολή τους στην κεντρική μονάδα EURODAC. Στα περισσότερα κράτη μέλη και τις συνδεδεμένες χώρες η καθυστέρηση στη διαβίβαση των δακτυλικών αποτυπωμάτων στην κεντρική μονάδα EURODAC κυμαίνεται μεταξύ 0 και 4 ημερών. Εξαίρεση από τη μέση αυτή καθυστέρηση σημειώθηκε κυρίως στη διαβίβαση δακτυλικών αποτυπωμάτων της ΚΑΤ 2 στα ακόλουθα κράτη μέλη: Γερμανία (4,67), Ελλάδα (12,03), Κάτω Χώρες (8,83), Σλοβακία (6,4) και ΗΒ (5,75). Η Επιτροπή επαναλαμβάνει ότι η καθυστερημένη διαβίβαση μπορεί να προκαλέσει εσφαλμένο καθορισμό ενός κράτους μέλους στο πλαίσιο δύο διαφορετικών σεναρίων που περιγράφονται συνοπτικά σε προηγούμενες ετήσιες εκθέσεις: «εσφαλμένες συμπτώσεις»[18] και «ματαιωμένες συμπτώσεις»[19]. Λόγω της γενικευμένης αυτής βελτίωσης της μέσης καθυστέρησης του χρόνου διαβίβασης, ο συνολικός αριθμός των ματαιωμένων συμπτώσεων λόγω καθυστέρησης στη διαβίβαση των δακτυλικών αποτυπωμάτων μειώθηκε από 362 το 2010 σε 9 μόνο κατά το 2011. Αξίζει να σημειωθεί ότι, όπως κατά το προηγούμενο έτος, η συντριπτική πλειονότητα των ματαιωμένων συμπτώσεων οφείλεται σε καθυστέρηση στη διαβίβαση εκ μέρους της Ελλάδας - συγκεκριμένα (66,6%). Η κατανομή των εσφαλμένων συμπτώσεων ακολούθησε επίσης την ίδια πορεία με εκείνη του 2010 καθώς οι καθυστερήσεις στη διαβίβαση από τη Δανία είχαν ως αποτέλεσμα 28 εσφαλμένες συμπτώσεις και εκείνες από τη Φινλανδία 23 επί συνόλου 89. Bάσει των ανωτέρω αποτελεσμάτων, η Επιτροπή καλεί εκ νέου τα κράτη μέλη να λάβουν όλα τα απαραίτητα μέτρα για να διαβιβάζουν έγκαιρα τα δεδομένα τους σύμφωνα με τα άρθρα 4 και 8 του κανονισμού EURODAC. 2.4. Ποιότητα των συναλλαγών Για το σύνολο των κρατών μελών και των συνδεδεμένων χωρών, το μέσο ποσοστό των συναλλαγών που απορρίφθηκαν[20] μειώθηκε στο 5,87% από 8,92% το 2010. Τα ακόλουθα κράτη μέλη εμφάνισαν ποσοστό απόρριψης 10% ή μεγαλύτερο από αυτό: Εσθονία (21,65%), Γαλλία (13,41%), Μάλτα (13,31%), Πορτογαλία (15,42%), και ΗΒ (11,08%). Συνολικά, ποσοστό απόρριψης μεγαλύτερο από το μέσο είχαν 10 κράτη μέλη. Το ποσοστό απόρριψης δεν εξαρτήθηκε από αδυναμίες τεχνολογικής ή συστημικής φύσης. Η απόρριψη συνδέθηκε κυρίως με τη χαμηλή ποιότητα λήψης των δακτυλικών αποτυπωμάτων που διαβιβάστηκαν από τα κράτη μέλη, με ανθρώπινο σφάλμα ή με εσφαλμένη διάρθρωση του εξοπλισμού του κράτους μέλους αποστολής. Εξάλλου, σε ορισμένες περιπτώσεις, τα στοιχεία αυτά περιελάμβαναν επανειλημμένες απόπειρες αποστολής των ίδιων δακτυλικών αποτυπωμάτων μετά την απόρριψή τους από το σύστημα για λόγους ποιότητας. Μολονότι αναγνωρίζει το γεγονός ότι κάποιες καθυστερήσεις ενδέχεται να προκληθούν από την προσωρινή αδυναμία λήψης δακτυλικών αποτυπωμάτων (κατεστραμμένα ακροδάκτυλα ή άλλα προβλήματα υγείας που εμποδίζουν την ταχεία λήψη δακτυλικών αποτυπωμάτων), η Επιτροπή θίγει εκ νέου το πρόβλημα των γενικά υψηλών ποσοστών απόρριψης, το οποίο έχει ήδη υπογραμμιστεί σε προηγούμενες ετήσιες εκθέσεις και καλεί τα κράτη μέλη να παράσχουν ειδική κατάρτιση στους εθνικούς φορείς EURODAC, καθώς και να διατάξουν ορθά τον εξοπλισμό τους προκειμένου να μειωθεί το εν λόγω ποσοστό απορρίψεων. 3. Συμπερασματα Καθόλη τη διάρκεια του 2011, η κεντρική μονάδα EURODAC παρείχε ικανοποιητικά αποτελέσματα από άποψη ταχύτητας, αποτελεσμάτων, ασφάλειας και κόστους-αποδοτικότητας. Το 2011, ο συνολικός όγκος των συναλλαγών αυξήθηκε κατά 37,7% (σε 412.303), με αύξηση και στις τρεις κατηγορίες συναλλαγών. Ο αριθμός των συναλλαγών της «κατηγορίας 1» αυξήθηκε κατά 28% (σε 275.857), ενώ ο αριθμός των συναλλαγών της «κατηγορίας 2» αυξήθηκε κατά 17,1% (σε 57.693) και ο αριθμός των συναλλαγών της «κατηγορίας 3» αυξήθηκε μετρίως κατά 8,1% (σε 78.753). Για το σύνολο των κρατών μελών, το μέσο ποσοστό των συναλλαγών που απορρίφθηκαν μειώθηκε κατά 5,87% το 2011, σε σύγκριση με το 8,92% το 2010. Υπήρξε γενικά βελτίωση όσον αφορά τις καθυστερήσεις στη διαβίβαση δεδομένων στην κεντρική μονάδα EURODAC, αλλά θα μπορούσαν να γίνουν ακόμα και άλλες βελτιώσεις. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Πίνακας 1: Κεντρική μονάδα EURODAC, κατάσταση του περιεχομένου της βάσης δεδομένων στις 31/12/2011 Πίνακας 2: Επιτυχείς συναλλαγές με την κεντρική μονάδα EURODAC κατά το 2011 Πίνακας 3: Κατανομή των συμπτώσεων – κατηγορία 1 έναντι κατηγορίας 1, κατά το 2011 Πίνακας 4: Κατανομή των συμπτώσεων – κατηγορία 1 έναντι κατηγορίας 2, κατά το 2011 Πίνακας 5: Κατανομή των συμπτώσεων – κατηγορία 3 έναντι κατηγορίας 1, κατά το 2011 Πίνακας 6: Απορριφθείσες συναλλαγές, ποσοστό κατά το 2011 Πίνακας 7: Μέσος χρόνος μεταξύ της λήψης των δακτυλικών αποτυπωμάτων και της αποστολής τους στην κεντρική μονάδα EURODAC, κατά το 2011 Πίνακας 8: Εσφαλμένες συμπτώσεις – κατηγορία 1 έναντι κατηγορίας 1 , κατά το 2011 Πίνακας 9: Κατανομή των ματαιωμένων συμπτώσεων ΚAT1/ΚAT2 λόγω καθυστερημένης αποστολής της ΚAT2, κατά το 2011 Πίνακας 10: Κατανομή των συμπτώσεων σε σχέση με τις περιπτώσεις κλειδώματος δεδομένων (άρθρο 12 του κανονισμού (EΚ) αριθ. 2725/2000), κατά το 2011 Πίνακας 11: Αριθμός διαβιβάσεων της κατηγορίας 9 ανά κράτος μέλος, κατά το 2011 [1] ΕΕ L 316 της 15.12.2000, σ.1. [2] Άρθρο 24 παράγραφος 1 του κανονισμού EURODAC. [3] COM(2008) 825 τελικό. [4] COM(2009) 342 τελικό και COM(2009) 344 τελικό. [5] COM(2010) 555 τελικό. [6] Βλ. έγγραφο Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου LIBE_PV(2011)0203_1. [7] "Κοινή Ευρωπαϊκή Πολιτική για το Άσυλο – Περιγραφή της κατάστασης". Βλ. έγγραφο του Συμβουλίου 15843/11. [8] COM(2009) 344 τελικό. [9] Ο κανονισμός EURODAC προβλέπει τη σύσταση κεντρικής μονάδας για τη λειτουργία της οποίας αρμόδια είναι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία διαθέτει ηλεκτρονικό σύστημα αναγνώρισης των δακτυλικών αποτυπωμάτων (AFIS) που λαμβάνει δεδομένα και διαβιβάζει θετικές/αρνητικές απαντήσεις (hit/no hit) στις εθνικές μονάδες (Εθνικά Σημεία Πρόσβασης) σε κάθε κράτος μέλο. Ο κανονισμός EURODAC και οι κανόνες εφαρμογής του προσδιορίζουν τις ευθύνες όσον αφορά τη συλλογή, διαβίβαση και αντιπαραβολή των δεδομένων δακτυλικών αποτυπωμάτων, τα μέσα με τα οποία πραγματοποιείται η διαβίβαση, τα στατιστικά καθήκοντα της κεντρικής μονάδας και τα πρότυπα που χρησιμοποιούνται για τη διαβίβαση των δεδομένων. [10] Το δίκτυο s-TESTA (ασφαλείς διευρωπαϊκές υπηρεσίες τηλεματικής μεταξύ δημόσιων διοικήσεων) παρέχει υποδομή γενικής φύσεως για την εξυπηρέτηση των λειτουργικών αναγκών και των απαιτήσεων ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ ευρωπαϊκών και εθνικών δημόσιων διοικήσεων. [11] Το ISA (Interoperability Solution for European Public Administrations) είναι ένα νέο πρόγραμμα για τη βελτίωση της ηλεκτρονικής συνεργασίας μεταξύ δημόσιων διοικήσεων των κρατών μελών της ΕΕ.Αποτελεί συνέχεια του προηγούμενου προγράμματος IDA II (ανταλλαγή δεδομένων μεταξύ διοικήσεων ) και του IDABC (διαλειτουργική παροχή πανευρωπαϊκών υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης στις δημόσιες διοικήσεις, τις επιχειρήσεις και τους πολίτες). [12] Ο πίνακας 2 του παραρτήματος ορίζει λεπτομερώς ανά κράτος μέλος τον αριθμό των επιτυχών συναλλαγών που έχουν καταχωρηθεί σε κάθε κατηγορία μεταξύ της 1ης Ιανουαρίου 2011 και της 31ης Δεκεμβρίου 2011. [13] «Κάθε κράτος μέλος, σύμφωνα με τις διασφαλίσεις που ορίζουν η Ευρωπαϊκή Σύμβαση Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και η σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού, λαμβάνει πάραυτα τα δακτυλικά αποτυπώματα όλων των δακτύλων κάθε αλλοδαπού ηλικίας τουλάχιστον 14 ετών που συλλαμβάνεται από τις αρμόδιες αρχές ελέγχου κατά την παράνομη διάβαση δια ξηράς, θαλάσσης ή αέρος των συνόρων του εν λόγω κράτους μέλους προερχόμενος από τρίτη χώρα, ο οποίος δεν αποπέμπεται.» [14] ΕΕ L 348 της 24.12.2008. [15] «Άρθρο 11: (…)Κατά γενικό κανόνα, υπάρχουν λόγοι για να ελεγχθεί εάν ένας αλλοδαπός έχει προηγουμένως καταθέσει αίτηση ασύλου σε άλλο κράτος μέλος όταν: α) ο αλλοδαπός δηλώνει ότι έχει καταθέσει αίτηση ασύλου αλλά δεν αναφέρει το κράτος μέλος στο οποίο υπέβαλε την αίτηση, β) ο αλλοδαπός δεν ζητά άσυλο αλλά αρνείται να επιστρέψει στην χώρα καταγωγής του ισχυριζόμενος ότι διατρέχει κίνδυνο, ή γ) ο αλλοδαπός προσπαθεί να αποτρέψει την απομάκρυνσή του με άλλα μέσα, αρνούμενος να συνεργασθεί για να διαπιστωθεί η ταυτότητά του, ιδίως μη δείχνοντας έγγραφα ταυτότητας ή προσκομίζοντας πλαστά έγγραφα ταυτότητας.» [16] Οι στατιστικές που αφορούν τις τοπικές συμπτώσεις που περιλαμβάνονται στους πίνακες δεν αντιστοιχούν αναγκαστικά στις συμπτώσεις που διαβιβάζονται από την κεντρική μονάδα και καταχωρούνται από τα κράτη μέλη. Πράγματι, τα κράτη μέλη δεν χρησιμοποιούν πάντα τη δυνατότητα που προβλέπεται από το άρθρο 4 παράγραφος 4, η οποία τους επιτρέπει να ζητούν από την κεντρική μονάδα να πραγματοποιεί σύγκριση με τα δικά τους δεδομένα που είναι ήδη αποθηκευμένα στην κεντρική βάση δεδομένων. Εντούτοις, ακόμα και όταν τα κράτη μέλη δεν χρησιμοποιούν αυτή τη δυνατότητα, η κεντρική μονάδα οφείλει, για τεχνικούς λόγους, να πραγματοποιεί πάντα σύγκριση με όλα τα δεδομένα (εθνικά και αλλοδαπά) που έχουν αποθηκευτεί στην κεντρική μονάδα. Σε μια τέτοια περίπτωση, ακόμα και αν υπάρχει σύμπτωση με τα εθνικά δεδομένα, η κεντρική μονάδα θα περιοριστεί να απαντήσει αρνητικά («no hit») επειδή το κράτος μέλος δεν ζήτησε τη σύγκριση των υποβληθέντων δεδομένων έναντι των δικών τους δεδομένων. [17] ΕΕ L 326 της 13.12.2005. [18] Στο καλούμενο σενάριο των «εσφαλμένων συμπτώσεων», ένας υπήκοος τρίτης χώρας υποβάλλει αίτηση ασύλου σε ένα κράτος μέλος (A), του οποίου οι αρχές λαμβάνουν τα δακτυλικά του/της αποτυπώματα. Καθόσον χρονικό διάστημα εκκρεμεί η αποστολή των συγκεκριμένων δακτυλικών αποτυπωμάτων στη κεντρική μονάδα (συναλλαγή της κατηγορίας 1), το ίδιο πρόσωπο μπορεί ήδη να παρουσιαστεί σε ένα άλλο κράτος μέλος (B) και να υποβάλλει νέα αίτηση ασύλου. Αν το εν λόγω κράτος μέλος B διαβιβάσει τα δακτυλικά αποτυπώματα πρώτο, τα δακτυλικά αποτυπώματα που διαβιβάζονται από το κράτος μέλος A θα καταχωρηθούν στη βάση δεδομένων αργότερα από τα αποτυπώματα που απεστάλησαν από το κράτος μέλος Β και κατά συνέπεια θα δημιουργήσουν σύμπτωση προερχόμενη από τη σύγκριση των δεδομένων που διαβιβάστηκαν από το κράτος μέλος B με τα δεδομένα που διαβιβάστηκαν από το κράτος μέλος A. Το κράτος μέλος B θα ορισθεί ως εκ τούτου αρμόδιο αντί του κράτους μέλους Α, στο οποίο υποβλήθηκε η πρώτη αίτηση ασύλου. [19] Στην περίπτωση της καλούμενης «ματαιωμένης σύμπτωσης», υπήκοος τρίτης χώρας συλλαμβάνεται κατά την παράνομη διέλευση συνόρων και τα δακτυλικά του/της αποτυπώματα λαμβάνονται από τις αρχές του κράτους μέλους (A) στο οποίο εισήλθε. Καθόσον χρονικό διάστημα εκκρεμεί η αποστολή των δακτυλικών αποτυπωμάτων του στην κεντρική μονάδα (συναλλαγή κατηγορίας 2), το ίδιο πρόσωπο μπορεί ήδη να μεταβεί σε άλλο κράτος μέλος (B) και να υποβάλει αίτηση ασύλου. Οι αρχές του κράτους μέλους (B) θα λάβουν τότε τα δακτυλικά αποτυπώματά του/της. Αν αυτό το κράτος μέλος (B) διαβιβάσει τα δακτυλικά αποτυπώματα (συναλλαγή κατηγορίας 1) πρώτο, η κεντρική μονάδα θα καταχωρήσει πρώτα μια συναλλαγή κατηγορίας 1 και το κράτος μέλος (B) θα εξετάσει την αίτηση αντί του κράτους μέλους A. Πράγματι, όταν στη συνέχεια φθάσει μια συναλλαγή κατηγορίας 2, η σύμπτωση θα ματαιωθεί δεδομένου ότι τα δεδομένα κατηγορίας 2 δεν είναι δυνατόν να ερευνηθούν. [20] Μια συναλλαγή μπορεί να απορριφθεί για λόγους σχετικούς με ζητήματα εγκυρότητας των δεδομένων, σφαλμάτων ή ανεπαρκούς ποιότητας των δακτυλικών αποτυπωμάτων (βλέπε επίσης τμήμα 2.1 αυτόθι).