EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 110/89

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Eνδοοικογενειακή βία σε βάρος γυναικών»

(2006/C 110/15)

Στις 14 Ιουλίου 2005 η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε, με βάση το άρθρο 29, εδάφιο 2 του Εσωτερικού της Κανονισμού, να εκδώσει γνωμοδότηση για το ακόλουθο θέμα: «Eνδοοικογενειακή βία σε βάρος γυναικών»

Το ειδικευμένο τμήμα «Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη» στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 22 Φεβρουαρίου 2006 με βάση την εισηγητική έκθεση της κυρίας HEINISCH.

Κατά την 425η σύνοδο ολομέλειάς της, στις 15 και 16 Μαρτίου 2006 (συνεδρίαση της 16ης Μαρτίου 2006) η ΕΟΚΕ υιοθέτησε με 99 ψήφους υπέρ και 2 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση:

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1 Η ενδοοικογενειακή βία, είτε φυσική είτε ηθική, που ασκούν άνδρες σε βάρος γυναικών αποτελεί μια από τις σοβαρότερες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, του δικαιώματος στη ζωή καθώς και στη φυσική και ψυχολογική ακεραιότητα. Επειδή τα αίτια αυτής της μορφής βίας έγκεινται στην άνιση κατανομή της εξουσίας μεταξύ των δύο φύλων, που χαρακτηρίζει ακόμα και σήμερα τις κοινωνίες μας, το φαινόμενο αυτό αφορά τις γυναίκες όλων των κοινωνικών τάξεων. Με τον τρόπο αυτό τίθενται εμπόδια στην ανάπτυξη κάθε δημοκρατικής κοινωνίας στο σύνολό της. Για το λόγο αυτό, βασικός στόχος κάθε ευρωπαϊκής πολιτικής που στηρίζεται στο σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων, πρέπει να είναι η εξάλειψη αυτών των φαινομένων βίας, καθώς και η δημιουργία αποτελεσματικών διαδικασιών εκπαίδευσης για την πρόληψη, την ποινική δίωξη και την υποστήριξη.

1.2 Η ασφάλεια και η ισότιμη μεταχείριση των γυναικών, ως αναπόσπαστα θεμελιώδη ατομικά δικαιώματα, πρέπει να αποτελέσουν βασικές αρχές και ελάχιστους κανόνες σε όλα τα κράτη που είναι ή επιθυμούν να γίνουν μέλη της ΕΕ. Κατά συνέπεια, η ΕΟΚΕ καλεί επειγόντως τις προεδρίες του Συμβουλίου να εξακολουθήσουν να ασχολούνται εντατικά με το θέμα «ενδοοικογενειακή βία σε βάρος γυναικών».

Η έκκληση απευθύνεται στις Προεδρίες της ΕΕ και στην Επιτροπή.

1.3 Μολονότι την κύρια ευθύνη για την καταπολέμηση της βίας στο οικογενειακό περιβάλλον φέρουν τα κράτη μέλη, η ΕΟΚΕ κρίνει αναγκαίο να χαραχθεί πανευρωπαϊκή στρατηγική, επειδή τα μέτρα που λαμβάνονται σε εθνικό επίπεδο διαφέρουν έντονα από κράτος σε κράτος. — Με δεδομένο ότι η βία σε βάρος γυναικών στο οικογενειακό περιβάλλον αφενός αντικατοπτρίζει αφετέρου παράγει ανισότητες μεταξύ των δύο φύλων, η ΕΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να εκπονήσει μια ολοκληρωμένη στρατηγική για την καταπολέμηση του προβλήματος, με βάση τις ισχύουσες ρυθμίσεις της Συνθήκης. — Η πανευρωπαϊκή αυτή στρατηγική πρέπει να βασίζεται στην εκπόνηση μιας πρώτης πανευρωπαϊκής μελέτης σχετικά με τη συχνότητα των φαινομένων ενδοοικογενειακής βίας σε βάρος γυναικών, των ατομικών και κοινωνικών συνεπειών της καθώς και του οικονομικού κόστους που συνεπάγεται. — Δεδομένου η ενδοοικογενειακή βία αποτελεί κυρίως πρόβλημα που συνδέεται με την ισότητα των φύλων και ότι αρμόδιο όργανο της Επιτροπής για την ισότητα των δύο φύλων είναι η ΓΔ «Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις και ίσες ευκαιρίες», προτείνουμε να ανατεθεί ο συντονισμός της εκπόνησης μιας πανευρωπαϊκής στρατηγικής σε όργανο της Επιτροπής.

Η έκκληση αυτή απευθύνεται στην Επιτροπή, ΓΔ «Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις ίσες ευκαιρίες».

1.4 Η ενδοοικογενειακή βία μπορεί να καταπολεμηθεί αποτελεσματικά μόνο στο κατάλληλο εθνικό επίπεδο. Για το λόγο αυτό, κάθε κράτος μέλος πρέπει, στο πλαίσιο της επικείμενης πανευρωπαϊκής στρατηγικής, να εκπονήσει ένα εθνικό σχέδιο δράσης για την καταπολέμηση της ενδοοικογενειακής βίας σε βάρος γυναικών, το οποίο να προβλέπει την ανάληψη δράσεων με σαφείς προθεσμίες με σκοπό τη διασφάλιση της εφαρμογής στην πράξη της στρατηγικής. Σε αυτό το πλαίσιο, θα πρέπει να προβλέπεται συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα και να λαμβάνονται ιδιαίτερα υπόψη οι ακόλουθες πτυχές: — Οι σχετικές ρυθμίσεις, κυρίως σε ό,τι αφορά τις αρμοδιότητες της αστυνομίας και της δικαιοσύνης. — Η στατιστική καταγραφή των φαινομένων ενδοοικογενειακής βίας. — Τα μέτρα για την παροχή βοήθειας και υποστήριξης σε ένα πραγματικό και δυνητικό θύμα αυτής της μορφής βίας, με στόχο την «ενδυνάμωση». Θα πρέπει επίσης να συμπεριλαμβάνονται και ειδικά μέτρα που αφορούν την αγορά εργασίας και την συγκεκριμένη θέση εργασίας. — Θα πρέπει να ληφθούν μέτρα που να στοχεύουν σε ειδικές ομάδες όπως οι μετανάστριες, οι ηλικιωμένες και οι πολύ νέες γυναίκες. — Ιδιαίτερη έμφαση θα πρέπει να δοθεί σε προληπτικά και κατασταλτικά μέτρα που αφορούν τους θύτες. — Όλα τα μέτρα και σχέδια θα πρέπει να εντάσσονται και να εφαρμόζονται στο πλαίσιο δικτύου, και να συνδέουν διάφορες υπηρεσίες και τομείς. — Θα πρέπει να εξασφαλιστεί η χρηματοδοτική και οργανωτική στήριξη των ΜΚΟ δεδομένου ότι διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο, κυρίως σε ό,τι αφορά την πρόληψη της ενδοοικογενειακής βίας σε βάρος γυναικών, την οργάνωση εκστρατειών ενημέρωσης και κύκλων μαθημάτων, την προσφορά βοήθειας και υποστήριξης στα θύματα καθώς την ανάπτυξη δραστηριοτήτων που αφορούν τους θύτες, χωρίς ωστόσο να απαλλάσσεται το κράτος από τις ευθύνες του για την καταπολέμηση της οικογενειακής βίας. — Απαραίτητο είναι επίσης να διασφαλισθεί η επιμόρφωση του προσωπικού που εργάζεται στη δικαιοσύνη, στην αστυνομία, στην εκπαίδευση, σε κέντρα ψυχολογικής υγείας, στον τομέα της υγείας και στον κοινωνικό τομέα, και το οποίο είναι αρμόδιο για τη διαπίστωση ενδοοικογενειακής βίας και την παροχή αποτελεσματικής βοήθειας στα ενδιαφερόμενα άτομα. — Θα πρέπει να ορισθεί εθνικός εισηγητής, ο οποίος θα είναι αρμόδιος για την συγκέντρωση, ανταλλαγή και επεξεργασία πληροφοριών και στατιστικών δεδομένων σχετικά με την ενδοοικογενειακή βία σε βάρος γυναικών καθώς και για την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών μεταξύ των κρατών μελών και των υποψήφιων κρατών μελών. — Τα μέτρα και σχέδια που περιλαμβάνουν τα εθνικά σχέδια δράσης θα πρέπει να διαδοθούν ευρύτατα στην κοινή γνώμη, μέσω ενημερωτικών εκστρατειών.

1.5 Η ΕΟΚΕ θεωρεί απολύτως απαραίτητο να διασφαλίζεται ο έλεγχος της υλοποίησης των προγραμματισμένων μέτρων (παρακολούθηση). Σε αυτό το πλαίσιο, θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στην προθυμία των θυμάτων και των μαρτύρων να καταγγείλουν περιπτώσεις οικογενειακής βίας, γεγονός που θα αποτελέσει απόδειξη της εμπιστοσύνης που τρέφουν τα άτομα αυτά για την αστυνομία, τη δικαιοσύνη και τους κοινωνικούς θεσμούς.

Η έκκληση αυτή απευθύνεται στα κράτη μέλη.

1.6 Προκειμένου να γίνει κατανοητή η έκταση της οικογενειακής βίας σε βάρος γυναικών, να επικεντρωθεί η προσοχή της κοινής γνώμης στο πρόβλημα αυτό και να βρεθούν αποτελεσματικές λύσεις σε θεσμικό επίπεδο, είναι απαραίτητο να συγκεντρωθούν πληροφορίες και στατιστικά στοιχεία σε επίπεδο όλων των κρατών μελών, μολονότι οι στατιστικές δεν μπορούν ποτέ να αντικατοπτρίζουν πλήρως την έκταση παρόμοιου προβλήματος όπως η οικογενειακή βία.

1.7 Η ΕΟΚΕ θεωρεί επειγόντως απαραίτητο να καταρτίζονται αξιόπιστες και συγκρίσιμες στατιστικές σχετικά με την ενδοοικογενειακή βία σε βάρος γυναικών, σε όλα τα κράτη μέλη αλλά και στα υποψήφια κράτη μέλη. Η εκπόνηση των απαραίτητων μέσων και ρυθμίσεων θα πρέπει να αρχίσει αμέσως.

Η έκκληση απευθύνεται στην Επιτροπή, στην Eurostat, στο νέο ευρωπαϊκό όργανο για την ισότητα των δύο φύλων, στα κράτη μέλη.

1.8 Η ΕΟΚΕ θεωρεί επείγον να αναζητηθούν νέες λύσεις για την προληπτική αλλά και την κατασταλτική καταπολέμηση της οικογενειακής βίας σε βάρος γυναικών καθώς και για την ανταλλαγή σχεδίων βέλτιστων πρακτικών και μέτρων μεταξύ των κρατών μελών αλλά και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Φρονεί ότι η χρήση των μεγάλων εθνικών μέσων ενημέρωσης για την συνεχή διάδοση κατάλληλων μηνυμάτων που στοχεύουν στην απενοχοποίηση των θυμάτων θα μπορούσε να βοηθήσει τις γυναίκες ώστε να προχωρούν στην καταγγελία των πράξεων των οποίων έγιναν θύματα, πράγμα που αποτελεί το πρώτο βήμα υπευθυνότητας. Τα κράτη μέλη θα έπρεπε να επιδιώξουν τη χρησιμοποίηση των μεγάλων μέσων ενημέρωσης για να πληροφορούν σχετικά με τα δικαιώματα, τις διαδικασίες και τις χρήσιμες δομές βοήθειας που προβλέπονται για τα θύματα.

Η έκκληση απευθύνεται στα κράτη μέλη της ΕΕ και στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο Πρόληψης του Εγκλήματος (EUCPN).

2. Αιτιολογική έκθεση

2.1 Η έκταση, τα αίτια και οι επιπτώσεις της βίας που ασκούν άνδρες κατά των γυναικών

2.1.1 Κατά τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες, το θέμα «βία που ασκούν άνδρες κατά των γυναικών» εξελίχθηκε από θέμα «ταμπού» και ιδιωτική υπόθεση της ενδιαφερόμενης γυναίκας, σε κοινωνικό πρόβλημα και αντικείμενο έντονων δημοσίων συζητήσεων και υπό το πρίσμα της ποινικής δίωξης. Καθοριστικό μέρος σε αυτήν τη νέα αξιολόγηση είχε (και έχει) το γυναικείο και φεμινιστικό κίνημα που εστίαζε με έμφαση και αδιάλειπτα την προσοχή της κοινής γνώμης στην τεράστια έκταση της βίας που ασκείται κατά των γυναικών στο ιδιωτικό και οικογενειακό περιβάλλον καθώς και στις ανεπαρκείς αντιδράσεις επισήμων οργάνων και αρχών.

2.1.2 Η οικογενειακή βία κατά των γυναικών δεν αποτελεί προσωπική υπόθεση της θιγόμενης γυναίκας αλλά κοινωνικό πρόβλημα και συνδέεται άμεσα με διαρθρωτικά μειονεκτήματα και διακρίσεις σε βάρος γυναικών σε μια ακόμη ανδροκρατούμενη κοινωνία. Συναντάται σε όλες τις χώρες και σε όλα τα κοινωνικά στρώματα, αν και σε διαφορετικό βαθμό. Δυσχεραίνει την πρόσβαση ή την επάνοδο των γυναικών στην εργασία και/ή την ικανότητά τους να αναλαμβάνουν πλήρως τις ευθύνες της θέσης εργασίας τους.

2.1.3 Σύμφωνα με την έκθεση«Violence and Health» (βία και υγεία) που εξέδωσε το 2002 ο παγκόσμιος οργανισμός υγείας, στην οποία αναλύονται 48 μελέτες σχετικά με την πρόληψη της βίας κατά των γυναικών, το 10-69 % (ανάλογα με τη χώρα και τη μέθοδο ανάλυσης) των γυναικών έχουν υποστεί φυσική βία από τον σύζυγο ή σύντροφό τους. (1) στην Ευρώπη, το υπουργείο της ομοσπονδιακής δημοκρατίας της Γερμανίας για την οικογένεια, τους ηλικιωμένους, τις γυναίκες και τη νεολαία, εξέδωσε το 2004 μελέτη με τίτλο «συνθήκες διαβίωσης, ασφάλεια και υγεία των γυναικών στη Γερμανία» η οποία, μετά από την αξιολόγηση των στοιχείων διαφορετικών ευρωπαϊκών ερευνών, καταλήγει σε τιμές που κυμαίνονται από 7 έως 45 % όσον αφορά τη φυσική βία που ασκήθηκε σε γυναίκες. (2)

2.1.4 Κατά την αξιολόγηση αυτών των στατιστικών στοιχείων, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ότι αφενός τα στοιχεία αυτά είναι εξαιρετικά ανεπαρκή και αφετέρου είναι ελάχιστα έως καθόλου συγκρίσιμα: Τα στοιχεία στηρίζονται σε διαφορετικούς ορισμούς του όρου «βία σε βάρος γυναικών», οι μέθοδοι καταγραφής, το μέγεθος της δειγματοληψίας διαφέρουν έντονα και τέλος, οι γυναίκες είναι σε πολύ διαφορετικό βαθμό πρόθυμες να αναφέρουν στοιχεία σχετικά με τη βία των συντρόφων τους. Ωστόσο, είναι θεμιτό να ερμηνευτούν τα υφιστάμενα στοιχεία ως απόδειξη ότι η βία που ασκούν άνδρες σε βάρος γυναικών είναι φαινόμενο που απαντά σε όλες τις χώρες του κόσμου, ακόμα και στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και ότι θα πρέπει να θεωρηθεί δεδομένη, επίσης σε όλες τις χώρες του κόσμου, μια πολύ μεγαλύτερη έκταση της βίας αυτής απ' ό,τι δείχνουν τα στατιστικά στοιχεία.

2.1.5 Είναι πλέον αδιαμφισβήτητο το γεγονός ότι η μορφή και η έκταση της βίας των ανδρών κατά των γυναικών εξαρτάται από την ύπαρξη πατριαρχικών μορφών εξουσίας αλλά και από την εικόνα που δημιουργείται κατ' αυτόν τον τρόπο στην εκάστοτε κοινωνία σε ό,τι αφορά το ρόλο των δύο φύλων. Η ανδρική βία κατά των γυναικών αποτελεί φαινόμενο που οφείλεται άμεσα στη δομή κάθε κοινωνίας και συγκεκριμένα στην ανισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών. Η ελλιπής ισότητα των φύλων αποτελεί και έναν από τους λόγους για τους οποίους αυτή η μορφή βίας δεν έχει ακόμα διερευνηθεί επαρκώς, προλαμβάνεται και διώκεται ανεπαρκώς. Αντιστοίχως, οι κοινωνικές διεργασίες για την ισότητα ανδρών και γυναικών και την παροχή ίσων δικαιωμάτων και ελευθεριών στις γυναίκες συμβάλλουν ουσιαστικά στην καταστολή αυτής της μορφής βίας. Η κοινωνική θέση της γυναίκας, η σχολική της μόρφωση, οι επαγγελματικές της δυνατότητες, η οικονομική ανεξαρτησία της από το σύντροφό της, ο βαθμός στον οποίο συμμετέχει στα κοινωνικά δρώμενα γενικά, αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες για μια ζωή χωρίς βία, βασιζόμενη στην αυτοδιάθεση, μια ζωή στην οποία οι κίνδυνοι να υποβληθούν σε ενδοοικογενειακή βία έχουν περιορισθεί.

2.1.6 Επίσης τα διατιθέμενα στοιχεία αποδεικνύουν σαφώς ότι η βία κατά των γυναικών συνεπάγεται σοβαρές ψυχικές και ψυχοκοινωνικές συνέπειες αλλά και συνέπειες για την υγεία που επιδρούν στα συστήματα υγείας και στην αγορά εργασίας.

2.2 Η ενδοοικογενειακή βία κατά των γυναικών ως θέμα της ευρωπαϊκής Ένωσης

2.2.1 Η 4η Παγκόσμια Διάσκεψη των Ηνωμένων εθνών για τις γυναίκες, που πραγματοποιήθηκε στο Πεκίνο το 1995 και στην οποία συμμετείχαν όλα κράτη μέλη της Ε.Ε, αποτέλεσε ορόσημο στην πορεία προς μία νέα θεώρηση της βίας κατά των γυναικών. Οι εκπρόσωποι των κρατών μελών ενέκριναν, μαζί με τα άλλα μέλη της διάσκεψης, την τελική δήλωση του Πεκίνου και το πρόγραμμα δράσης και αποφάσισαν να λάβουν σε αυτό το πλαίσιο και άλλα μέτρα για την πρόληψη και την εξάλειψη της βίας κατά των γυναικών. (3)

2.2.2 Μολονότι η υλοποίηση των μέτρων αυτών εναπόκειται στα κράτη μέλη, έχουν ληφθεί και σε ευρωπαϊκό επίπεδο ορισμένα μέτρα για την υποστήριξη των κρατών μελών στην επίτευξη αυτού του στόχου. Ιδιαίτερο βάρος δόθηκε σε αυτό το πλαίσιο, εκτός από την εμπορία γυναικών, στο θέμα της ενδοοικογενειακής βίας κατά των γυναικών ( βλ. σχετικά την έκθεση «Beijing+10 1995-2005» που εξέδωσε το 2004 το ευρωπαϊκό λόμπι γυναικών) (4).

2.2.3 Mία από τις πρόσφατες δράσεις που αναλήφθηκαν σε ευρωπαϊκό επίπεδο είναι η πρόθεση της Ε.Ε. να υλοποιήσει μια απόφαση του Συμβουλίου της Ευρώπης που λήφθηκε κατά τη σύνοδο κορυφής της Βαρσοβίας στις 16 και 17 Μαΐου 2005: «Το Συμβούλιο της Ευρώπης θα λάβει μέτρα για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών». Στα μέτρα αυτά συμπεριλαμβάνεται η λήψη κατάλληλων μέτρων για την καταπολέμηση της ενδοοικογενειακής βίας. Για το σκοπό αυτό το Συμβούλιο της Ευρώπης θα συγκροτήσει ομάδα εργασίας η οποία θα αξιολογήσει την πρόοδο που σημειώνουν τα επιμέρους κράτη στον τομέα αυτό και θα καταγράψει τις εξελίξεις που σημειώνονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Στόχος είναι να εκπονηθούν προτάσεις για την ενδεχόμενη λήψη μέτρων (5).

2.2.4 Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξετάζει επίσης μια «έκθεση σχετικά με τη σημερινή κατάσταση όσον αφορά την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και τα μέτρα που μπορούν να ληφθούν στο μέλλον». Την έκθεση αυτή κατήρτισε η επιτροπή για τα δικαιώματα των γυναικών και την ισότητα των δύο φύλων (6).

2.3 Ανάλυση και προτάσεις της ΕΟΚΕ

2.3.1 Αδιαμφισβήτητα, κατά τα τελευταία χρόνια πολλά έχουν γίνει σε ευρωπαϊκό επίπεδο σχετικά με το θέμα: «ενδοοικογενειακή βία κατά των γυναικών»: Όλα τα κράτη μέλη αναγνωρίζουν το πρόβλημα που συνιστά και εφαρμόζουν προγράμματα και μέτρα για την ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης αλλά και για την πρόληψη και καταστολή αυτής της μορφής βίας. Και τα υποψήφια κράτη μέλη αναγνώρισαν τα ελλείμματα στον τομέα αυτό και καταβάλουν προσπάθειες για τη βελτίωση της κατάστασης (7).

2.3.2 Ωστόσο, οφείλουμε να διαπιστώσουμε ότι και οι πληροφορίες που παρέχουν τα «παλαιά» κράτη μέλη είναι τμηματικές και δεν δύναται να συγκριθούν. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι δεν υπάρχουν από κοινού συμφωνημένοι ορισμοί, κυρίως όσον αφορά τα στατιστικά στοιχεία σχετικά με αυτή τη μορφή βίας, δεν διατίθενται ακριβείς πληροφορίες σχετικά με τα μέτρα που έλαβαν τα κράτη μέλη για την ενδοοικογενειακή βία κατά των γυναικών με στόχο την πρόληψη, την παρέμβαση και την καταστολή, και επιπλέον δεν υπάρχουν δυνατότητες να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητα των μέτρων αυτών.

2.3.3 Στη γνωμοδότηση αυτή η «ενδοοικογενειακή βία κατά των γυναικών» ορίζεται ως βία μεταξύ συντρόφων, δηλαδή ως ψυχολογική ή φυσική (και σεξουαλική) βία στο άμεσο περιβάλλον έγγαμων ή άγαμων συντρόφων, ακόμη και αν τα περιστατικά συμβαίνουν μετά από χωρισμό αλλά συνδέονται άμεσα με την προηγούμενη σχέση συμβίωσης. Η βία αυτή οφείλεται σε μια διεργασία που αποσκοπεί στον έλεγχο και την κυριαρχία πάνω σε ένα άλλο άτομο και προσβάλει το δικαίωμα στην ελευθερία καθώς και στην σωματική, ψυχολογική και σεξουαλική ακεραιότητα του συντρόφου. Ιδιαίτερα όμως η ψυχολογική βία («ψυχολογική θηριωδία») επηρεάζει αισθητά την ικανότητα της θιγόμενης γυναίκας να αμυνθεί ή να διακόψει τη σχέση με τον βίαιο σύντροφό της. Στην πλειονότητα των περιστατικών ενδοοικογενειακής βίας, φαίνεται ότι οι άνδρες είναι οι δράστες και οι γυναίκες θύματα.

2.3.4 Η βία αυτή δεν πλήττει όμως μόνο το ίδιο το θύμα αλλά και άλλα μέλη της οικογένειας και ιδιαίτερα τα παιδιά. Τα παιδιά που γίνονται αυτόπτες μάρτυρες ενδοοικογενειακής βίας είναι πάντα θύματα ψυχολογικής βίας, και γίνονται συχνότερα από άλλα παιδιά και θύματα σωματικής βίας. Ωστόσο, η οικογενειακή βία δεν αποτελεί άμεση ή έμμεση βία κατά των παιδιών.

2.3.5 Η βία κατά των παιδιών, ιδιαίτερα στο άμεσο κοινωνικό περιβάλλον αποτελεί τόσο σημαντικό θέμα που πρέπει να εξετασθεί ξεχωριστά και όχι σε σχέση με την οικογενειακή βία κατά των γυναικών.

2.3.6 Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω, θα πρέπει να συζητηθούν κυρίως οι ακόλουθες συστάσεις:

2.3.7 Καταγραφή των νομοθετικών βάσεων για την πρόληψη και ποινική δίωξη της οικιακής βίας κατά των γυναικών στα κράτη μέλη

2.3.7.1 Οι υφιστάμενες εμπειρίες αποδεικνύουν ότι η ύπαρξη νομικών ρυθμίσεων είναι σημαντική και συμβάλει καθοριστικά στην ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης, στην πρόληψη αλλά και στην καταπολέμηση αυτής της μορφής βίας μέσω της λήψης κατάλληλων μέτρων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η εξέλιξη που σημειώθηκε στην Αυστρία (Με τη θέσπιση του νόμου «περί προστασίας από την ενδοοικογενειακή βία» την 1η Μαΐου 1997). Παρόμοιες ρυθμίσεις υιοθέτησαν στο μεταξύ και άλλα ευρωπαϊκά κράτη (8).

2.3.7.2 Για τη σχετική συζήτηση εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα είχε σημασία η διάθεση επίκαιρων πληροφοριών σχετικά με τις εκάστοτε νομικές ρυθμίσεις, ιδιαίτερα όσον αφορά τη δραστηριοποίηση της αστυνομίας, την αρμοδιότητα των δικαστηρίων και κυρίως σχετικά με τη δράση άλλων παραγόντων και τη δικτύωση με αυτούς, παράγοντες όπως π.χ. υπηρεσίες παροχής βοήθειας και συμβουλών (ΜΚΟ).

2.3.7.3 Εξίσου σημαντικό θα ήταν, ωστόσο, να υπάρχουν βάσιμα στοιχεία σχετικά με την υλοποίηση των νομοθετικών ρυθμίσεων στην πράξη. Οι πληροφορίες που διαθέτουμε από τα κράτη μέλη αποδεικνύουν ότι η ύπαρξη νομικών ρυθμίσεων και μόνο δεν επαρκεί για την αποτελεσματική πρόληψη και καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών στο άμεσο οικογενειακό περιβάλλον.

2.3.8 Εξέλιξη και συγκέντρωση στατιστικών στοιχείων σχετικά με την οικογενειακή βία κατά των γυναικών

2.3.8.1 Η σημερινή κατάσταση όσον αφορά τις πληροφορίες στατιστικού χαρακτήρα δεν είναι καθόλου ικανοποιητική. Προς το παρόν δεν διατίθενται βάσιμα και αξιόπιστα στατιστικά στοιχεία σχετικά με την οικογενειακή βία κατά των γυναικών, τα οποία να έχουν εναρμονιστεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο ώστε να είναι συγκρίσιμα. Οι «δείκτες» που καθορίστηκαν επί δανικής προεδρίας, δεν φαίνεται να έχουν εφαρμοστεί μέχρι σήμερα.

2.3.8.2 Εγκληματολογικά στατιστικά στοιχεία των κρατών μελών σχετικά με το θέμα αυτό, μπορούν, εφόσον υπάρχουν, να συγκεντρωθούν προς το παρόν μόνο από την Eurostat. Σύμφωνα με πληροφορίες της ΓΔ «Δικαιοσύνη, Ελευθερία, Ασφάλεια», η Eurostat επεξεργάζεται προς το παρόν ένα μέσο για τη συγκέντρωση συγκρίσιμων στατιστικών στοιχείων των αστυνομικών αρχών. Η Ευρωπόλ και η Ιντερπόλ δεν έχουν ακόμα ασχοληθεί με το θέμα αυτό. Ως ιδιαίτερα χρήσιμες για τη βελτίωση της σημερινής κατάστασης αποδείχθηκαν οι προσπάθειες που καταβάλλονται στο πλαίσιο του προγράμματος ΔΑΦΝΗ και οι οποίες θα πρέπει οπωσδήποτε να συνεχιστούν.

2.3.8.3 Μολονότι ο τελικός στόχος πρέπει να είναι η επιδίωξη συγκρίσιμων στατιστικών στοιχείων σχετικά με την «οικιακή βία», προς το παρόν είναι ενδεχομένως ευκολότερο να διοργανωθούν έρευνες ή σφυγμομετρήσεις (έρευνα που αφορά τα θύματα) σε εθνικό επίπεδο, σύμφωνα με συγκρίσιμα κριτήρια. στο σχέδιο EIDIV «ευρωπαϊκή βάση δεδομένων σχετικά με την οικιακή βία μεταξύ συντρόφων», που χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα DAPHNE, διατυπώνονται προτάσεις σχετικά με τη διοργάνωση «εναρμονισμένης σφυγμομέτρησης ευρωπαϊκού επιπέδου» οι οποίες μπορούν να εφαρμοστούν σχετικά εύκολα και σύντομα. Σε αυτό το πλαίσιο θα μπορούσαν να συμπεριληφθούν η συνεργασία και η δραστηριότητα υπηρεσιών παρέμβασης (ΜΚΟ).

2.3.8.4 αντιπροσωπευτικές έρευνες θα μπορούσαν να διεξαχθούν και στο πλαίσιο του Ευρωβαρομέτρου. Κατά αυτόν τον τρόπο διοργανώθηκε στο πλαίσιο της προαναφερθείσας «ευρωπαϊκής εκστρατείας για την καταπολέμηση της βίας μεταξύ συζύγων και συντρόφων» μια έρευνα του Ευρωβαρομέτρου για τη γνώμη των ευρωπαίων (ανδρών και γυναικών) όσον αφορά την οικιακή βία. Σύμφωνα με πληροφορίες, θα διεξαχθεί νέα έρευνα, εντός του 2006.

2.3.9 Υπογράμμιση της σημασίας της πρόληψης ενδοοικογενειακής βίας κατά των γυναικών

2.3.9.1 Η πρόληψη της ενδοοικογενειακής βίας κατά των γυναικών αποκτά καθοριστική σημασία: Όσο είναι δύσκολο να αποκαλυφθεί δημόσια η βία αυτή, να σπάσει η σιωπή, να διωχθεί ως ποινικό αδίκημα, να παρασχεθεί βοήθεια, υποστήριξη και προστασία στα θύματα, τόσο σημαντικότερο είναι να ληφθεί μέριμνα, ώστε τα μέτρα που λαμβάνονται να μην επιτρέψουν καν την εμφάνιση αυτής της μορφής βίας.

2.3.9.2 Στο πλαίσιο μιας πρόληψης κοινωνικού και καθολικού χαρακτήρα, θα πρέπει, κυρίως μέσω της ενημέρωσης και της διαφώτισης, να αποκλεισθεί εντελώς το ενδεχόμενο αποδοχής της ανδρικής βίας κατά των γυναικών, σε μια σύγχρονη δημοκρατική κοινωνία. Ήδη σε πολύ μικρή ηλικία, θα πρέπει να παιδιά, αγόρια και κορίτσια, να μαθαίνουν ότι τα αγόρια και τα κορίτσια, οι άνδρες και οι γυναίκες είναι ισότιμα άτομα, έχουν ίδια δικαιώματα και υποχρεώσεις, και ίδιες δυνατότητες. Η διαπαιδαγώγηση για την ισότητα θα πρέπει να καλύπτει όλη τη διάρκεια της σχολικής εκπαίδευσης και να συνεχίζεται καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής.

2.3.9.3 Η ενδοοικογενειακή βία έχει σοβαρές συνέπειες για τα παιδιά που γίνονται παρατηρητές αυτής της μορφής βίας και μεγαλώνουν σε ένα βίαιο περιβάλλον. Συνεπώς, πρέπει να βοηθηθούν τα παιδιά έγκαιρα και μακροπρόθεσμα ώστε να εγκαταλείψουν αυτόν τον κύκλο βίας και να μάθουν να λύνουν τα προβλήματα με ειρηνικά μέσα.

2.3.9.4 Θα πρέπει να λαμβάνονται κατάλληλα κοινωνικά, οικονομικά και νομικά μέσα, τα οποία να μην επιτρέπουν τη δημιουργία συνθηκών διαβίωσης που είναι ιδιαίτερα πρόσφορες για την εμφάνιση ενδοοικογενειακής βίας, όπως οι άσχημες υλικές συνθήκες, η οικονομική εξάρτηση από το σύντροφο, η ανεπάρκεια του χώρου στέγασης, και ιδιαίτερα ο αλκοολισμός ή η χρήση ναρκωτικών ουσιών. Άθλιες κοινωνικές συνθήκες αυξάνουν τον κίνδυνο της βίας για τις γυναίκες, μολονότι η ενδοοικογενειακή βία κατά γυναικών εμφανίζεται σε όλες τις κοινωνικές τάξεις.

2.3.10 Προώθηση σχεδίων παρέμβασης και ενώσεων συνεργασίας:βελτιστοποίηση της βοήθειας, παρέμβαση στον θύτη και «ενδυνάμωση»

2.3.10.1 Κατά κανόνα, οι γυναίκες που γίνονται θύματα οικογενειακής βίας, βρίσκουν σπάνια υποστήριξη στο άμεσο κοινωνικό τους περιβάλλον. Υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες ακόμα και αρμόδιες αρχές έδειξαν ότι αγνοούν ή φάνηκαν ανίκανες να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα ή μάλλον δεν έδωσαν τη δέουσα προσοχή, θεωρώντας ότι πρόκειται για ένα φαινόμενο που άπτεται της ιδιωτικής ζωής. Ως ιδιαίτερα αποτελεσματική αποδείχθηκε η δραστηριότητα των κέντρων υποδοχής κακοποιημένων γυναικών Θα πρέπει να διατηρηθούν και να διευρυνθούν οι δυνατότητες παροχής βοήθειας και υποστήριξης που διαθέτουν τα κέντρα αυτά. Επιπλέον, θα πρέπει να βελτιωθεί η συνεργασία μεταξύ διαφορετικών κρατικών και μη κρατικών οργανισμών και ιδρυμάτων, παραδείγματος χάρη με τη δημιουργία επίσημων δομών συνεργασίας («σχέδια παρέμβασης»).

2.3.10.2 Μέσω των σχεδίων παρέμβασης και των ενώσεων συνεργασίας επιτυγχάνεται μια αλλαγή οπτικής: οι άνδρες εντάσσονται στη συζήτηση και στην αντιμετώπιση της βίας στη σχέση των δύο φύλων, αντιμετωπίζονται ως συνυπεύθυνοι και όχι μόνο ως μέρος του προβλήματος αλλά και ως παράγοντες που συμμετέχουν ενεργά στην επίλυση. Οι γυναίκες που έχουν γίνει θύματα οικογενειακής βίας δεν εγκλωβίζονται στο ρόλο του θύματος αλλά ενδυναμώνονται. Σε αυτό το πλαίσιο απαιτείται κυρίως η δραστηριοποίηση μη κυβερνητικών οργανώσεων (ΜΚΟ).

2.3.10.3 Μολονότι σε αυτή τη φάση δεν είναι δυνατή η εξαντλητική καταγραφή των προβλημάτων, οφείλουμε να επισημάνουμε τα ακόλουθα πέντε:

2.3.11 Καλύτερη συνεκτίμηση της κατάστασης των μεταναστριών

2.3.11.1 Σύμφωνα με διαθέσιμα στοιχεία, φαίνεται ότι μεταξύ των μεταναστριών, υπάρχουν ορισμένες κατηγορίες που αντιμετωπίζουν εντονότερα το πρόβλημα της ενδοοικογενειακής βίας απ' ό,τι άλλες συγκρίσιμες ομάδες του γηγενούς πληθυσμού και λαμβάνουν λιγότερη κρατική ή μη κρατική βοήθεια. Οι λόγοι είναι πολύμορφοι. Οι κυριότεροι είναι η συνεχής απομόνωση των κοινοτήτων των μεταναστριών, οι δυσκολίες πρόσβασης στα ιδρύματα της κοινωνίας των πολιτών, τα γλωσσικά εμπόδια, οι πολιτισμικές διαφορές και η άγνοια σχετικά με τους φορείς από τους οποίους μπορεί να ζητηθεί βοήθεια. Ορισμένες μετανάστριες βρίσκονται παράνομα στη χώρα διαμονής και συνεπώς αντιμετωπίζουν μια ιδιαίτερα δύσκολη κατάσταση. Η παράνομη διαμονή τους και η ελλιπής ενημέρωσή τους σε ό,τι αφορά το δικαιώματά τους σχεδόν τις εμποδίζει να ζητήσουν βοήθεια σε περίπτωση οικογενειακής βίας, μολονότι, από νομική άποψη, έχουν βέβαια το ίδιο δικαίωμα στη βοήθεια αυτή, όπως και οι γηγενείς γυναίκες ή οι μετανάστριες που βρίσκονται νόμιμα στη χώρα διαμονής.

2.3.12 Καλύτερη συνεργασία με όλα τα άτομα που εργάζονται στον τομέα της υγειονομικής και ψυχολογικής περίθαλψης ή στον κοινωνικό τομέα

2.3.12.1 Οι σχετικές εθνικές πολιτικές πρέπει να συμβάλλουν ώστε οι επαγγελματίες στον τομέα της υγειονομικής και ψυχολογικής περίθαλψης ή στον κοινωνικό τομέα να είναι σε θέση να αναγνωρίζουν έγκαιρα τα φαινόμενα βίας. Ελλειμματικές γνώσεις των επαγγελματιών σε ό,τι αφορά τα συμπτώματα, τις μορφές και τα στάδια του κύκλου της βίας, συμβάλλουν στη σιωπή σχετικά με τη βία, στην παραγνώριση των διεργασιών, στην εσφαλμένη διάγνωση καθώς και στη λήψη εσφαλμένων μέτρων με ενδεχομένως ολέθριες συνέπειες.

2.3.13 Επανεξέταση της απαγόρευσης της εισόδου στην οικογενειακή κατοικία και επαφής με τα μέλη της οικογένειας

2.3.13.1 Η νομοθεσία για την προστασία από ενδοοικογενειακή βία περιλαμβάνει και την απαγόρευση της πρόσβασης και της επαφής. Ωστόσο, η επιδιωκόμενη προστασία των θυμάτων από τους βίαιους συντρόφους τους μπορεί να «αποδυναμωθεί» μέσω του δικαιώματος επίσκεψης που διαθέτουν (διαζευγμένοι) άνδρες όσον αφορά τα παιδιά τους. Ορισμένα κράτη μέλη έχουν ήδη λάβει στις νομοθεσίες τους πρόνοιες σχετικά με την αντιμετώπιση παρόμοιων καταστάσεων.

2.3.13.2 Πολλές γυναίκες που γίνονται θύματα ενδοοικογενειακής βίας αναγκάζονται ακόμα και σήμερα να αναζητούν προστασία σε ειδικά ιδρύματα. Παρά τις προσπάθειες που καταβάλλει το προσωπικό των ιδρυμάτων αυτών, οι διαμονή σε αυτά μπορεί να έχει αρνητικές επιπτώσεις στην ψυχική υγεία των θυμάτων, και ιδιαίτερα στα παιδιά που συνοδεύουν τις μητέρες τους. Επομένως, θα πρέπει να δημιουργηθούν οι νομικές προϋποθέσεις που επιτρέπουν γενικά τον αποκλεισμό του δράστη ενδοοικογενειακής βίας από την οικογενειακή κατοικία και τη διάθεσή της τελευταίας αποκλειστικά στα θύματα.

2.3.14 Μεγαλύτερη συνεκτίμηση της κατάστασης που αντιμετωπίζουν ηλικιωμένες γυναίκες που γίνονται θύματα ενδοοικογενειακής βίας

2.3.14.1 Σύμφωνα με στοιχεία διάφορων οργανισμών υποστήριξης των γυναικών, οι ηλικιωμένες γυναίκες δυσκολεύονται περισσότερο να ζητήσουν και να λάβουν βοήθεια σε περίπτωση βίας. Σε αυτές τις ηλικίες οι παραδοσιακές αντιλήψεις για το ρόλο των δύο φύλων είναι ακόμα βαθιά ριζωμένες. Στο πλαίσιο των εκστρατειών ευαισθητοποίησης για την ενδοοικογενειακή βία θα πρέπει να λαμβάνονται σε μεγαλύτερο βαθμό υπόψη οι ηλικιωμένες γυναίκες, ώστε να ενημερώνονται όχι μόνο για τις δυνατότητες αλλά και για το δικαίωμα που διαθέτουν να ζητήσουν βοήθεια.

2.3.15 Η κοινωνική συμμετοχή θυμάτων ενδοοικογενειακής βίας και η συμμετοχή τους ειδικά στην αγορά εργασίας

2.3.15.1 Η ενδοοικογενειακή βία κατά των γυναικών εμποδίζει την συμμετοχή των γυναικών στην κοινωνία γενικά και ειδικότερα στην αγορά εργασίας, με αποτέλεσμα την περιθωριοποίηση, τη φτώχεια, την οικονομική και υλική εξάρτηση. Οι σωματικές και ψυχικές συνέπειες της βίας δεν επιδρούν μόνο στην πρόσβαση στην αγορά εργασίας αλλά και στην κατάσταση στη θέση εργασίας, (συχνές απουσίες από την εργασία, ψυχική επιβάρυνση, αλλαγή τόπου κατοικίας, κλπ.). Χρειάζεται οι οργανισμοί της αγοράς εργασίας να αναζητήσουν συλλογικές λύσεις για το πρόβλημα αυτό, για παράδειγμα μέσω συμφωνιών που θα συναφθούν μεταξύ των εργοδοτών και των συνδικαλιστικών οργανώσεων για να προστατεύσουν και να υποστηρίξουν τις εργαζόμενες που είναι θύματα ενδοοικογενειακής βίας, όπως συμβαίνει για παράδειγμα στη Σουηδία.

Βρυξέλλες, 16 Μαρτίου 2006 Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Anne-Marie SIGMUND

(1) Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (2002): Έκθεση για την παγκόσμια κατάσταση σχετικά με τη βία και την υγεία (www.who.int/violence_injury_prevention/violence/world_report/en/summary.pdf).

(2) Υπουργείο της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας για την οικογένεια, τους ηλικιωμένους, τις γυναίκες και τη νεολαία ( 2004): Συνθήκες διαβίωσης, ασφάλεια και υγεία των γυναικών στη Γερμανία. Μια αντιπροσωπευτική έρευνα για την βία κατά των γυναικών στη Γερμανία (www.bmfsfj.de).

(3) The United Nations: Fourth World Conference on Women: Beijing Declaration and Platform for Action (www.un.org/womenwatch/daw/beijing/platform/index.html).

(4) European Women's Lobby (Ευρωπαϊκό Λόμπι Γυναικών): Beijing+10. 1995-2005: Review of the Implementation of the Beijing Platform for Action by the European Union Νοέμβριος 2004(www.womenlobby.org).

(5) CM-SUIVI3(2005)7; www.coe.int/t/dcr/summit/20050517_plan_action_en.asp. Η ομάδα εργασίας θα συσταθεί το 2006.

(6) Έκθεση σχετικά με τη σημερινή κατάσταση όσον αφορά την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και τα μέτρα που μπορούν να ληφθούν στο μέλλον (2004/2220(INI)) της επιτροπής για τα δικαιώματα των γυναικών και την ισότητα των δύο φύλων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της 9ης Δεκεμβρίου 2005 ((A6-0404/2005)

(7) Βλ. σχετικά την έκθεση για τη θέση των γυναικών στη νοτιοανατολική Ευρώπη (2003/2128(INI)), της επιτροπής για τα δικαιώματα των γυναικών και την ισότητα των δύο φύλων, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, 24 Μαΐου 2004 (Α5-0182/2004)

(8) Albin Dearing/Max Haller:Ο αυστριακός νόμος περί προστασίας από τη βία. Βιέννη 2000 Maria Ullmann: Η αστυνομική αντιμετώπιση της οικογενειακής βίας στην Αυστρία (Der polizeiliche Umgang mit hδuslicher Gewalt in Φsterreich) In: Detlef Schrφder/Peter Petzolt (Hrsg.): Η βία στο άμεσο κοινωνικό περιβάλλον Ι. Πρώτη ενδιάμεση αξιολόγηση μετά τη θέσπιση του νόμου περί προστασίας από τη βία. Φρανκφούρτη 2004, σ.7-23