Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα την "Ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού στα Δυτικά Βαλκάνια"

(2001/C 193/20)

Κατά τη σύνοδο ολομελείας της, της 12ης και 13ης Ιουλίου 2000, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε, σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφος 3, του Εσωτερικού Κανονισμού της, να καταρτίσει γνωμοδότηση με το ανωτέρω θέμα.

Το τμήμα εξωτερικών σχέσεων, στο οποίο ανατέθηκαν οι προπαρασκευαστικές εργασίες, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 11 Απριλίου με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Σκλαβούνου.

Κατά την 381η σύνοδο ολομελείας της, της 25ης και 26ης Απριλίου 2001 (συνεδρίαση της 25ης Απριλίου), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 59 ψήφους υπέρ, 1 κατά και 4 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Η αναγκαιότητα και ο σκοπός της γνωμοδότησης

1.1. Η αναγκαιότητα και ο σκοπός της γνωμοδότησης είναι οι εξής:

1.1.1. Η σημασία των Βαλκανίων για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.

1.1.2. Η σημασία του ανθρώπινου και κοινωνικού κεφαλαίου για την οικονομική ανάπτυξη της περιοχής και για την βιώσιμη διεύρυνση προς τον Νότο.

1.1.3. Η σημασία των Βαλκανίων για την ολοκλήρωση της λεκάνης της Μεσογείου στις ευρωπαϊκές "διαρθρώσεις".

1.2. Σκοπός της γνωμοδότησης είναι να τονίσει τη σημασία των κεφαλαίων του είδους αυτού και να παράσχει ένα φάσμα προτάσεων που απαιτούνται για να διατυπωθεί μια ολιστική προσέγγιση της ανάπτυξης του ανθρώπινου και κοινωνικού κεφαλαίου στα Δυτικά Βαλκάνια.

1.3. H αναμφισβήτητη ανάγκη για σαφή, αποτελεσματική και αποφασιστική ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική γενικώς και έναντι των Βαλκανίων ειδικότερα.

Το "κόστος" του πολέμου και της αστάθειας στα Δυτικά Βαλκάνια είναι αφόρητο για τη διαδικασία ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Συνεπώς, η ειρήνη και σταθερότητα στα Δυτικά Βαλκάνια δεν αποτελεί περιφερειακό αλλά ευρωπαϊκό πρόβλημα.

Η ανάγκη για σθεναρή και αποφασιστική αναζωπύρωση του συμφώνου σταθερότητας προκειμένου να δυνηθεί να ανταποκριθεί στις προσδοκίες της ευρύτερης ευρωπαϊκής κοινωνίας και των κοινοτικών εταίρων, αφενός, οι στόχοι που τέθηκαν από την παγκόσμιο οικονομία ως προς το σύμφωνο σταθερότητας καθώς και οι ανάγκες των τοπικών κοινωνιών, αφετέρου.

Η ανάγκη για οργανωμένη, καλώς διαρθρωμένη και προγραμματισμένη σύμπραξη της ευρωπαϊκής κοινωνίας των πολιτών στην ανάπτυξη του ανθρώπινου και κοινωνικού κεφαλαίου, το συμμετοχικό πνεύμα και οι διαρθρώσεις του κοινωνικού διαλόγου στα Δυτικά Βαλκάνια.

Οι συμφωνίες συνδέσεως αποτελούν ένα ιδιαίτερα χρήσιμο μέσο για την ενσωμάτωση των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων στις ευρωπαϊκές διαρθρώσεις, αλλά υπάρχει μεγάλη ανάγκη για μια πιο συνεκτική και ολιστική προσέγγιση που να απευθύνεται στην περιοχή ως σύνολο.

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υποστηρίζει ότι η περιφερειακή προσέγγιση και όλες οι τομεακές πολιτικές για τα Δυτικά Βαλκάνια θα πρέπει να περιληφθούν σε ένα πρόγραμμα περιφερειακής ανάπτυξης.

2. Η σημασία του ανθρώπινου και του κοινωνικού κεφαλαίου για την ανάπτυξη της περιοχής

2.1. Η έκθεση της Διεθνούς Τράπεζας με τίτλο "Ο δρόμος προς τη σταθερότητα και την ευημερία στη Νοτιοανατολική Ευρώπη: Έγγραφο περιφερειακής στρατηγικής, 15 Μαρτίου 2000" αποδίδει πολύ μεγάλη σημασία στην ανάπτυξη του ανθρώπινου και του κοινωνικού κεφαλαίου ως απαραίτητου παράγοντα ή/και προϋπόθεσης για την αειφόρο ανάπτυξη της περιοχής. Δύο κεφάλαια (το 5 και το 6) σχετίζονται, αν όχι αφιερώνονται, στην ανάπτυξη του ανθρώπινου και του κοινωνικού κεφαλαίου.

2.2. Η ανώτερη εκπαίδευση για την ανάπτυξη ηγεσίας, για την ανάπτυξη του ανθρώπινου κεφαλαίου, για την κοινωνική αλλαγή.

2.2.1. Η ανάπτυξη επίλεκτων με πολυπολιτισμική παιδεία και ορίζοντες και η εκπαίδευση της νεότερης γενιάς σε παρόμοια βάση θεωρούνται επενδύσεις σε κοινωνικό κεφάλαιο και σε ένα ειρηνικό αειφόρο μέλλον.

2.2.2. Ένα καλά καταρτισμένο ανθρώπινο κεφάλαιο θεωρείται ουσιώδης παράγοντας για την οικονομική ανάπτυξη της περιοχής, την καταπολέμηση της φτώχειας και την αναχαίτιση της υποβάθμισης του περιβάλλοντος.

2.2.3. Προς το παρόν όμως αντιμετωπίζουμε, από τη μία πλευρά, επιδείνωση του εκπαιδευτικού συστήματος και έλλειψη ευκαιριών για τους ανθρώπους με υψηλή εκπαίδευση και εξειδίκευση και, από την άλλη, μαζική αποστράγγιση εγκεφάλων από την περιοχή. Ταυτόχρονα όλοι συμφωνούν ότι υπάρχει επιτακτική ανάγκη για "εκσυγχρονισμό" του εκπαιδευτικού συστήματος.

3. Τα προβλήματα

3.1. Η μαζική και συνεχής καταστροφή των ανθρώπινων πόρων και του ανθρώπινου και κοινωνικού κεφαλαίου, μαζί με την αποστράγγιση εγκεφάλων και τη μετανάστευση, καθιστούν επείγουσα την ανάγκη μιας αποτελεσματικής ολιστικής προσέγγισης για την ανασυγκρότηση, την ανάπλαση και την ανάπτυξη αυτού του κεφαλαίου ως κρίσιμου, καθοριστικού παράγοντα για την οικονομική ανοικοδόμηση της περιοχής.

3.2. Ανεξάρτητα από τις γενεσιουργούς αιτίες των προβλημάτων και τους βαθμούς των διαφορών μεταξύ των χωρών στις περιοχές, η λήξη της μεταβατικής περιόδου και του τελευταίου βαλκανικού πολέμου βρίσκει τα Δυτικά Βαλκάνια στην εξής κατάσταση:

3.2.1. Καταστροφή ή μοιραία υποβάθμιση της υποδομής που απαιτείται για τη βιωσιμότητα του ανθρώπινου και του κοινωνικού κεφαλαίου. Κρίση νομιμότητας του θεσμικού πλαισίου, της δημόσιας διοίκησης και εξουσίας, του νομικού συστήματος και της δημοσίας τάξης.

3.2.2. Κοινωνικός κατακερματισμός: ρήξη των κοινωνικών δεσμών, κατακερματισμός, διαχωρισμός σε φατριακή βάση, θρησκεύματα, πολιτικοί κομματικοί μηχανισμοί, περιφερειακές ταυτότητες βασισμένες σε πολιτικά και φατριακά κριτήρια.

3.2.3. Αντικοινωνική αμυντική αλληλεγγύη των ομάδων με αποκλεισμό των μη μελών. Καταφυγή στην οικογένεια που αποτελεί το μόνο σταθερό καταφύγιο αφομοίωσης ενώ οτιδήποτε εκτός των ορίων της οικογένειας είναι όλο και πιο μεταβαλλόμενο και ρευστό.

3.2.4. Δυσπιστία απέναντι στους ξένους γενικά, καθώς και απέναντι σε όσους δεν ανήκουν στην οικογένεια.

3.2.5. Δυσχέρειες όσον αφορά τη συνεργασία με τους άλλους και δυσπιστία απέναντι στους συλλογικούς φορείς ή όργανα, από τις συνδικαλιστικές ενώσεις έως τα πολιτικά κόμματα.

3.3. Με λίγα λόγια, αντιμετωπίζουμε καταστροφή ή σοβαρή αδυναμία των καθολικών κοινωνικών δεσμών, του συστήματος αξιών και της διάρθρωσης των αξιών.

3.4. Οι συγκρούσεις μεταξύ των διάφορων εθνοτήτων και οι πόλεμοι, παρέχοντας συγκάλυψη και μια αμυντική, αποκλειστική εθνική αλληλεγγύη, η οποία επισκιάζει την δυσαρέσκεια και τον κατακερματισμό που υπάρχουν στο εσωτερικό των εθνοτικών ομάδων, την πολιτική διάσπαση και την υπανάπτυξη.

3.5. Για την ακριβή περιγραφή και την ορθή κατανόηση της τρέχουσας κατάστασης του ανθρώπινου και του κοινωνικού κεφαλαίου, πρέπει να ληφθούν υπόψη οι σημαντικά διαφορετικές, αλλά παράλληλες τραγικές ιστορικές εμπειρίες της Αλβανίας και της πρώην Γιουγκοσλαβίας μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.

3.6. Ο στόχος της Αλβανίας (υπό τον Χότζα) να καθιερωθεί μια αλβανική ταυτότητα και μια κομουνιστική συνείδηση μεταξύ των διάφορων φατριών, εθνοτικών ομάδων και θρησκευμάτων της Αλβανίας δεν επιτεύχθηκε.

3.7. Η σιδηρά εξουσία, το υπερβολικά συγκεντρωτικό γραφειοκρατικό μονοκομματικό σύστημα των επίλεκτων και η τιτάνια προσπάθεια να ξεριζωθεί το αλβανικό παρελθόν ήταν καταδικασμένα σε αποτυχία με καταστροφικά μακροχρόνια αποτελέσματα.

3.8. Ο διαφορετικός, αλλά παράλληλος στόχος του Τίτο ήταν να καθιερώσει μια γιουγκοσλαβική ταυτότητα και μια σοσιαλιστική συνείδηση μεταξύ των διάφορων νοτιοσλαβικών εθνοτήτων, των μη σλαβικών μειονοτήτων και των άλλων μειονοτήτων μέσω μιας ασθενούς αποκεντρωμένης ομοσπονδίας.

3.9. Η κατάρρευση του κομουνισμού, του διπολικού συστήματος της παγκόσμιας οργάνωσης και των διευθετήσεων της Γιάλτας, μεταξύ διάφορων άλλων παραγόντων, συνέβαλαν, στην Αλβανία και τη Γιουγκοσλαβία, στην ταχεία κατάρρευση του αλβανικού καθεστώτος και σε μια αργή, αλλά τραγική αποσύνθεση της γιουγκοσλαβικής ομοσπονδίας.

3.10. Τα σημερινά κομματικά συστήματα, τα περισσότερα στελέχη των οποίων προέρχονται από τις ίδιες πηγές των προηγουμένων καθεστώτων, χωρίς πραγματικές ανοιχτές διαφανείς δημοκρατικές συμμετοχικές παραδόσεις και εμπειρία, χωρίς διαφανή χρηματοδότηση, χωρίς πραγματική συμμετοχή των μελών και τοπικές δημοκρατικές εκλογές των εκπροσώπων από τη βάση προς τα πάνω, αποτελούν περισσότερο μηχανισμούς κοινωνικού ελέγχου, που αγωνίζονται να καθιερώσουν μια κοινωνικά αποδεκτή και νομιμοποιημένη τάξη, παρά κόμματα όπως αυτά νοούνται στη δυτική δημοκρατική και κοινοβουλευτική παράδοση.

3.11. Μια από τις βασικές διαστάσεις του "προβλήματος" είναι η δυσκολία των χορηγών χωρών, των διεθνών οργάνων, και των ΜΚΟ να αντιληφθούν αυτά που πρόσφατα αναγνώρισε η Διεθνής Τράπεζα:

"Το σημαντικότερο είναι να δοθεί λιγότερη έμφαση στις πολιτικές και μεγαλύτερη έμφαση στους θεσμούς. Θεσμούς όπως τους ερμήνευσε ο Douglas North: ιδέες, ιδεολογίες, προκαταλήψεις, κανόνες συμπεριφοράς και όχι οργανισμοί ή άλλες υλικές οντότητες. Προκειμένου να μετασχηματιστούν οι θεσμοί αυτοί, πρέπει να αλλάξει το ήθος.

Αυτό συνεπάγεται πολύ περισσότερο από την απλή ιδιωτικοποίηση των δημοσίων επιχειρήσεων ή την θέσπιση νόμων. Συνεπάγεται αλλαγή των νοοτροπιών των δημοσιών υπαλλήλων, ακόμα και αλλαγή των νοοτροπιών του ιδιωτικού τομέα.

Αντιλαμβανόμαστε ότι η κυβέρνηση δεν μπορεί απλώς να δημιουργήσει και να νομιμοποιήσει νέους θεσμούς και κανόνες συμπεριφοράς και να τους επιβάλει από την κορυφή προς την βάση διαμέσου της νομοθεσίας και πολιτικών δράσεων. Η κοινωνία των πολιτών πρέπει να αισθανθεί την ανάγκη για αλλαγή. Συνεπώς, πρέπει να είμαστε σε θέση να βοηθήσουμε τόσο το κοινό όσο και την κυβέρνηση - τις δυο πλευρές αυτού του μετασχηματισμού(1)."

4. Δημοτικό σύστημα

Το δημοτικό σύστημα είναι ασθενές και αναποτελεσματικό (ιδίως στην Αλβανία), επειδή λειτουργούσε ως χαμηλότερο επίπεδο διορισμένων διοικητικών υπαλλήλων ή/και κομματικά διορισμένων στελεχών και όχι ως τοπική εκλεγμένη ηγεσία υπεύθυνη για τη διαχείριση του τοπικού πλούτου με υποχρέωση λογοδοσίας στον τοπικό πληθυσμό. Κατά τις περιόδους των συγκρούσεων, τα εθνοτικά και θρησκευτικά εμπόδια παρέλυαν το δημοτικό σύστημα και οι εθνοτικοί θύλακες ("μαχαλάδες") στα χωριά ή τα εθνοτικά χωριά περιέπλεκαν την εξέλιξή του.

5. Δημόσια διοίκηση και διαχείριση του δημόσιου τομέα

5.1. Η παράδοση του μονοκομματικού συστήματος και του κρατικού ελέγχου της διοίκησης και του δημόσιου τομέα στην Αλβανία και η ίδια παράδοση, αλλά σε ομοσπονδιακή και εθνοτική βάση στη Γιουγκοσλαβία οδήγησαν στην αναποτελεσματικότητα του παρελθόντος και την αδυναμία του παρόντος.

5.2. Τα χρόνια της σύγκρουσης, των πολέμων, των εμπάργκο και μιας ημιεπίσημης μαύρης αγοράς για την κάλυψη των αναγκών του κράτους και του δημοσίου πολλαπλασίασαν και βάθυναν τις κρίσεις στη δημόσια διοίκηση και στον δημόσιο τομέα.

6. Η γενική κοινωνική διάσπαση

6.1. Η κατάρρευση του πολιτικού συστήματος και του συστήματος αξιών στην Αλβανία, η αναζήτηση ταυτότητας στην ΠΓΔΜ, την Κροατία, τη Σερβία, το Μαυροβούνιο και τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη κατά τη διάρκεια της βραδείας και τραγικής κατάρρευσης της γιουγκοσλαβικής ομοσπονδίας, ο σοσιαλισμός, ο εμφύλιος πόλεμος, το εμπάργκο και οι δραματικές οικονομικές κρίσεις έχουν αποτελέσματα στο δικαστικό σύστημα, στη νομοθεσία και στη δημόσια τάξη.

6.2. Οι εμπειρίες της μετάβασης, οι πυραμίδες στην Αλβανία, οι μη δημοκρατικές διαδικασίες ιδιωτικοποίησης στην ΠΓΔΜ και στην Κροατία, η μαύρη αγορά στη Σερβία και στο Μαυροβούνιο είχαν ως αποκορύφωμα ένα γενικό κοινωνικό κλίμα δυσπιστίας των πολιτών μεταξύ τους και των πολιτών προς τις αρχές.

6.3. Η κρίση νομιμότητας πλήττει όλα τα επίπεδα και όλες τις σφαίρες εξουσίας και επιδεινώνεται λόγω της εμμονής της διαφθοράς.

6.4. Η κατάρρευση των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης και η ανικανότητα του κράτους να καταβάλλει ακόμη και τις συντάξεις και τους βασικούς μισθούς επιβάλλει τον φαύλο κύκλο της ανομίας και ενισχύει τη μαύρη αγορά, την παραοικονομία, τις διεισδύσεις του οργανωμένου εγκλήματος στην κοινωνία. Για παράδειγμα, στην ΠΓΔΜ οι άνεργοι υπερβαίνουν τους εργαζόμενους και οι μαζικές απολύσεις δεν συνοδεύονται από καμία μέριμνα για κατάρτιση ή ελπίδα για μελλοντική απασχόληση.

7. Επίπεδα διαβίωσης

7.1. Η επιδείνωση των επιπέδων διαβίωσης σε όλες τις χώρες της περιοχής είναι η σκληρή πραγματικότητα τουλάχιστον την τελευταία δεκαετία. Οι πραγματικοί μισθοί μειώνονται, καθώς η δεδηλωμένη ανεργία, για παράδειγμα, έφθανε το 36 % στην ΠΓΔΜ, το 30 % στη Γιουγκοσλαβία και το 55 % στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη το 1998.

7.2. Στη Βουλγαρία ο αριθμητικός δείκτης της φτώχειας επταπλασιάστηκε μεταξύ 1995 και 1997, ενώ στη Ρουμανία πενταπλασιάσθηκε κατά την περίοδο 1989-1998.

7.3. Εκτόπιση πληθυσμών. Περίπου 3 εκατομμύρια άνθρωποι εκτοπίσθηκαν μόνο εξαιτίας του πολέμου Σερβίας - Ερζεγοβίνης - Κροατίας, χωρίς να υπολογίζεται η κρίση στο Κοσσυφοπέδιο.

7.3.1. Σερβικές πηγές αναφέρουν ότι σήμερα βρίσκονται στη Σερβία 1 εκατομμύριο πρόσφυγες και με ελάχιστο κόστος 1 δολάριο την ημέρα αποτελούν σε αυστηρά οικονομική βάση συντριπτικό βάρος για την οικονομία της χώρας.

7.3.2. Το 13 % του πληθυσμού του Μαυροβουνίου είναι πρόσφυγες.

7.3.3. Το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης και υγειονομικής περίθαλψης καθώς και το σύστημα κοινωνικής προστασίας κατέρρευσαν με συνέπεια την αύξηση της κοινωνικής δυσαρέσκειας, απογοήτευσης, και διάσπασης. Η επιδείνωση του περιβάλλοντος, η κυβερνητική και κοινωνική ανικανότητα για αποτελεσματική χρήση των μέτρων κοινωνικής προστασίας συμβάλλουν στην όξυνση του προβλήματος και εγκυμονούν κινδύνους για την κοινωνική υγεία. Η κατάσταση των μειονοτήτων και ειδικότερα των τσιγγάνων χειροτέρευσε λόγω του τελευταίου πολέμου.

8. Εκπαίδευση και νεολαία

8.1. Οι δημόσιες επιχορηγήσεις για εκπαίδευση παραμένουν χαμηλές σε όλες τις χώρες. Οι οικονομικές επιχορηγήσεις ως μερίδιο των ΑΕγχΠ μειώθηκαν τα τελευταία χρόνια. Καθώς όλες οι χώρες γνώρισαν σημαντική μείωση του ΑΕγχΠ τους καθ' όλη τη διάρκεια της μετάβασης, τα κονδύλια που διατίθενται για την εκπαίδευση κάθε μαθητή έχουν μειωθεί σημαντικά. Σε πολλές χώρες η θεσμική ικανότητα του εκπαιδευτικού τομέα έχει εξασθενίσει, με ερειπωμένη υποδομή, κακοπληρωμένους, και χωρίς επαρκή κατάρτιση και κίνητρα εκπαιδευτικούς και παρωχημένα εκπαιδευτικά υλικά, προγράμματα, και μεθόδους διδασκαλίας. Όλα αυτά συνέβησαν σε κοινωνίες που αποτελούνταν από υπερβολικά πολλές εθνικές φυλές όπου οι δυσκολίες εφαρμογής πολυπολιτισμικών εκπαιδευτικών προγραμμάτων ήσαν σημαντικές.

8.2. Σε όλες σχεδόν τις χώρες της ΝΑ Ευρώπης, οι ανάγκες για επίπλωση, εξοπλισμό και διδακτικό υλικό είναι τρομακτικές. Ακόμη πιο σημαντικές είναι οι ανάγκες για ικανότητες διαχείρισης και λειτουργίας των εκπαιδευτικών συστημάτων.

9. Έγκλημα και διαφθορά

Η διαφθορά θεωρείται πολύ σημαντικός παράγοντας συμβολής στην ανομία και στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική υπανάπτυξη των Βαλκανίων γενικά και των Δυτικών Βαλκανίων ειδικότερα. Από 99 συνολικά χώρες, ο Διεθνής Δείκτης Διαφάνειας/Διαφθοράς κατέτασσε την ΠΓΔΜ στην 63η θέση (μαζί με τη Ρουμανία), την Κροατία στην 74η και την Αλβανία στην 84η.

9.1. Οι συγκρούσεις, η ανασφάλεια, και η άκρα φτώχεια υποθάλπουν την διαφθορά και το οργανωμένο έγκλημα που, με τη σειρά τους, τις υποδαυλίζουν. Η εμπορία γυναικών και παιδιών ορθώς τονίστηκε κατά την τελευταία συνεδρίαση του δικτύου βουλευτών για την Νοτιοανατολική Ευρώπη (26-27 Φεβρουαρίου 2001, Σκόπια, ΠΓΔΜ) Τα υψηλά κέρδη που αποφέρει τροφοδοτούν τη διαφθορά.

9.2. Η διαφθορά και το οργανωμένο έγκλημα αποτελούν παράγοντες που εντείνουν την κοινωνική, πολιτική, και ηθική αποσάθρωση στην περιοχή. Η παρουσία ξένων στρατιωτικών δυνάμεων στην περιοχή θεωρείται ως παράγοντας που συμβάλλει στην εμπορία των γυναικών, την πορνεία και, συνεπώς, στην διαφθορά.

9.3. Η διαφθορά τρέφει το έγκλημα και τροφοδοτείται από αυτό. Η εμπορία παιδιών και γυναικών, η πώληση οργάνων φτωχών παιδιών, η παιδική εργασία και η παιδική πορνεία θεριεύουν στην περιοχή σαν αποτέλεσμα της διαφθοράς και σαν παράγοντας για τη συντήρησή της.

10. Η άλλη όψη του νομίσματος

10.1. Η Ιστορία των Βαλκανίων γενικά και των Δυτικών Βαλκανίων ειδικότερα δεν είναι Ιστορία συνεχών συγκρούσεων, μίσους και αίματος. Όπως έχουν αποδείξει πολλοί ιστορικοί και κοινωνιολόγοι, υπάρχουν ιστορικές περίοδοι και εμπειρίες συνύπαρξης, συμβίωσης και στενών και ποικίλων επαφών.

10.2. Στη σχετική βιβλιογραφία αναφέρεται "η κλασική μελέτη της σερβο-αλβανικής όσμωσης", που περιγράφεται από τον Milan Sufflay του Srbic Arbnasi (1925).

10.3. Στο Μαυροβούνιο και τη Βόρεια Αλβανία παρατηρούμε επίσης για αιώνες ισχυρούς δεσμούς ανάμεσα στις αλβανικές και τις μαυροβούνιες φατρίες: επιγαμίες και πολεμικές συμμαχίες. Οι φατρίες του Μαυροβουνίου μπορούν να θεωρηθούν παρακλάδια οικογενειών της Αλβανίας και το αντίστροφο.

10.4. Στην Ιστορία του Κοσσυφοπεδίου, επίσης, οι κοινωνικές συγκρούσεις δεν οφείλονταν μόνο σε εθνοτικές διαφορές, αλλά και σε λόγους ιδιοκτησίας της γης και στη σχετική αντιπαράθεση των Αλβανών γαιοκτημόνων με τον φτωχό μουσουλμανικό και χριστιανικό αλβανικό και σερβικό πληθυσμό. Κατά την περίοδο του Χότζα, επίσης, οι προοδευτικοί Κοσσυφοπεδίτες αντιμετώπιζαν περισσότερα προβλήματα στην Αλβανία παρά στη Σερβία, πράγμα που αποδεικνύει ότι οι πολιτικές διαχωριστικές γραμμές ήταν εξίσου ισχυρές σε ορισμένες περιόδους.

11. Υπάρχουν ιστορικές επιστημονικές αποδείξεις και κοινωνική μνήμη που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για μια νέα αρχή ειρήνης και συνεργασίας

Η περιοχή έχει αρκετούς φυσικούς πόρους, μεγάλη πολιτιστική και ιστορική κληρονομιά, γεωπολιτική σημασία και οικονομικά και πολιτιστικά ανθούσα διασπορά στη Βόρεια Ευρώπη, στην Αυστραλία, στον Καναδά και στις ΗΠΑ, έτσι ώστε σε γενικές γραμμές η ένταξή της στην ΕΕ και στις διαρθρώσεις της θα είναι μεγάλο πλεονέκτημα για την Ευρώπη.

12. Υφιστάμενες δράσεις, σχέδια και στρατηγικές

Υπάρχει πολύ πλούσιο και βαθύ έργο σχετικά με στρατηγικές, δράσεις και σχέδια για τα Βαλκάνια.

12.1. Το σύμφωνο σταθερότητας παραμένει ένας καθολικός "μηχανισμός" και σχέδιο για την περιοχή που επιδιώκει την ανάπτυξη του κοινωνικού και ανθρώπινου κεφαλαίου. Σίγουρα η παγκόσμια κοινότητα, ο μέσος ευρωπαίος πολίτης, οι πολίτες των Δυτικών Βαλκανίων αναμένουν πολλά από το σύμφωνο σταθερότητας. Η κατάρτιση του συμφώνου σταθερότητας αποτελεί ήδη ένα επίτευγμα. Σε περίπτωση που το σύμφωνο σταθερότητας δεν επιτύχει τους στόχους του τότε η απώλεια θα έχει μακροπρόθεσμα καταστροφικά αποτελέσματα. Με τις μεταβολές που σημειώνονται στην Πρώην Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας ελπίζουμε ότι δεν θα υπάρχει πλέον λόγος να καθυστερήσει ο αποφασιστικός μετασχηματισμός του συμφώνου σταθερότητας σε ένα συνεκτικό αναπτυξιακό σύμφωνο.

12.2. Προξενεί ενίοτε σύγχυση ο υπερβολικός αριθμός ΜΚΟ, ιδρυμάτων, διεθνών οργανισμών και οργανισμών του ΟΗΕ, ευρωπαϊκών και αμερικανικών οργανώσεων και υπηρεσιών που ασχολούνται με τα Βαλκάνια γενικά και με τα Δυτικά Βαλκάνια ειδικότερα, στη Βοσνία, στο Κοσσυφοπέδιο, στην Αλβανία.

12.3. Πέρα από τις εκθέσεις και τις γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ, στα έγγραφα υψηλής ποιότητας συμπεριλαμβάνονται τα εξής:

12.4. Το σχέδιο του Κέντρου Ευρωπαϊκών Πολιτικών Μελετών για τα Βαλκάνια (CEPS 2000A.804, Michael Emerson, Daniel Gros Editors).

12.5. H έκθεση της Task Force με τίτλο "Προαγωγή βιώσιμων οικονομιών στα Βαλκάνια" που χρηματοδοτήθηκε από το Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων των ΗΠΑ.

12.6. "Ο δρόμος προς τη σταθερότητα και την ευημερία στη Νοτιοανατολική Ευρώπη: Έγγραφο περιφερειακής στρατηγικής", 1η Μαρτίου 2000, Διεθνής Τράπεζα, Περιφέρεια της Ευρώπης και της Κεντρικής Ασίας.

12.7. Ένα πολύ συγκεκριμένο ελληνικό σχέδιο ανασυγκρότησης της περιοχής είναι έτοιμο προς εφαρμογή.

13. Σημαντικοί κοινοί παρονομαστές μεταξύ των προτεινόμενων σχεδίων των διάφορων ιδρυμάτων αποκαλύπτουν κοινό έδαφος για δράση

13.1. Με την πολιτική βούληση που εκφράζουν όλοι οι ενδιαφερόμενοι για ειρήνη και σταθερότητα στην περιοχή.

13.2. Με την ύπαρξη εκατοντάδων οργανώσεων και ειδικών που ασχολούνται ήδη και που χρηματοδοτούνται για να εργαστούν στην περιοχή και υπέρ αυτής.

13.3. Με τη δέσμευση της ΕΕ και των Διεθνών Οικονομικών Ιδρυμάτων, οι χώρες της περιοχής και η διεθνής κοινότητα αναμένουν αποτελέσματα.

13.4. Με τις αλλαγές στη Γιουγκοσλαβία, τα εμπόδια για μια νέα αρχή της περιφερειακής προσέγγισης, μια νέα αναζωογονημένη και αποτελεσματική στρατηγική για τα Δυτικά Βαλκάνια και μια νέα προσέγγιση της διεύρυνσης προς Νότο είναι, φυσικά, εγγεγραμμένα στην ημερήσια διάταξη της ΕΕ.

14. Προϋποθέσεις επιτυχημένων στρατηγικών για την ανάπτυξη του ανθρώπινου και του κοινωνικού κεφαλαίου

Για να αναπτυχθεί το ανθρώπινο και το κοινωνικό κεφάλαιο, χρειάζεται το κατάλληλο κλίμα που θα υποστηρίζει μια ψυχολογία ελπίδας και ασφάλειας, θα ενθαρρύνει τη συμμετοχή και θα παρέχει ορισμένες εγγυήσεις εντιμότητας στις επιχειρήσεις, στις τοπικές και εθνικές πολιτικές και στο δικαστικό σύστημα και τις διαδικασίες.

Έχουν ληφθεί απαραίτητα μέτρα για αυτόν τον στόχο από τη διεθνή κοινότητα, από την ΕΕ, από τα συμβαλλόμενα μέρη του συμφώνου σταθερότητας και από τις ίδιες τις κυβερνήσεις της περιοχής.

Δέσμευση των χωρών που έχουν υπογράψει το σύμφωνο σταθερότητας για συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για κάθε "πίνακα" του συμφώνου σε σχέση με ορισμένες προτεραιότητες, για παράδειγμα "Εγγυημένα σύνορα":

- Μείωση των αμυντικών δαπανών.

- Δέσμευση σε Συγκεκριμένο Περιφερειακό Σχέδιο και πρόγραμμα για την εφαρμογή του, το οποίο θα περιλαμβάνει σχεδιασμό, συντονισμό, χρηματοδότηση και λειτουργίες.

Προσδιορισμός διεθνικών σχεδίων προτεραιότητας και ορισμός Υπεύθυνης Αρχής για κάθε σχέδιο.

Δρομολόγηση Βαλκανικής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών.

Σύνδεση των βαλκανικών νομισμάτων με το ευρώ.

Θέσπιση μέσων περιφερειακής πολιτικής στο επίπεδο της ΕΕ ή σύσταση, για παράδειγμα:

- Νοτιοανατολικού Γραφείου Διευρωπαϊκών Δικτύων

- Νοτιοανατολικού Γραφείου ΙSPA

- Νοτιοανατολικού Γραφείου Phare

- Νοτιοανατολικού Γραφείου για τη δημοτική και αστική ανάπτυξη.

Θέσπιση μέσων περιφερειακής πολιτικής δίπλα σε κάθε κυβέρνηση της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, καθώς και περιφερειακών-τομεακών λειτουργιών σε βαλκανική βάση.

14.1. Προς ένα θετικό αλυσωτό αποτέλεσμα και νέες κρατικές ευθύνες στην περιοχή

14.1.1. Η ευθύνη κάθε κράτους για την προαγωγή της ανάπτυξης του ανθρώπινου και του κοινωνικού κεφαλαίου μεταξύ των στόχων του επαναλαμβάνονται σε κάθε έγγραφο για την περιοχή. Η μία μετά την άλλη, οι κυβερνήσεις χάνουν την αξιοπιστία τους, μην μπορώντας να καθιερώσουν κοινωνικούς δεσμούς και γενική και καθολική αλληλεγγύη, επειδή αυτά τα κοινωνικά "στοιχεία" δεν εξασφαλίζονται με κυβερνητικά διατάγματα και υπουργικές εντολές.

14.1.1.1. Η δέσμευση υπέρ της τοπικής κοινότητας, του κράτους και της περιφέρειας δεν μπορεί να επιτευχθεί, αν δεν φθάσουμε σε ένα κρίσιμο σημείο ρήξης του φαύλου κύκλου που επικρατεί σήμερα με την εμφάνιση αποφασιστικών θετικών αλυσωτών αποτελεσμάτων και μηχανισμών διαρκούς ειρήνης, σταθερότητας, περιφερειακής συνεργασίας και έντονης ανάπτυξης.

14.1.2. Σε κάθε προεδρία, η αξιολόγηση της προόδου του συμφώνου σταθερότητας πρέπει να τίθεται ως προτεραιότητα.

14.1.2.1. Δέσμευση της διεθνούς κοινότητας για ειρήνη και σταθερότητα στην περιοχή.

14.1.2.2. Δέσμευση των κυριότερων μερών που έχουν υπογράψει το "σύμφωνο σταθερότητας" για ένα ενεργό πρόγραμμα επείγουσας ανάγκης για τη μεγιστοποίηση του συντονισμού και της αποτελεσματικότητας της διαχείρισης σ' αυτήν την περιοχή, τη μείωση του αριθμού των εμπλεκόμενων φορέων, θεσμών και οργανώσεων στο ελάχιστο απαραίτητο και τη χρήση των πόρων από τη μείωση του κόστους προς όφελος των δικαιούχων.

14.1.2.3. Αναγγελία της μετατροπής της περιφερειακής προσέγγισης σε περιφερειακό πρόγραμμα και δέσμευση της ΕΕ να διασφαλίσει τον υψηλότερο δυνατό βαθμό ορθολογικής οργάνωσης και τον καλύτερο συντονισμό των ενεργειών της.

14.1.2.4. Εναρμόνιση της διαδικασίας διεύρυνσης με τις διαδικασίες σταθερότητας και ένωσης στην περιοχή.

14.1.3. Οι δεσμεύσεις αυτές θα λειτουργήσουν ως καταλύτες για τις κοινωνίες και τις κυβερνήσεις της περιοχής.

14.1.3.1. Με αυτή τη βάση, οι κυβερνήσεις της περιοχής μπορούν να παρακινηθούν, να ενθαρρυνθούν, να προβούν σε περιφερειακές και κρατικές πρωτοβουλίες.

14.1.3.2. Με αυτή τη βάση, η περιφερειακή και η παγκόσμια επιχειρηματική κοινότητα θα ανταποκριθούν θετικά στην πρόσκληση συμμετοχής, η αποστράγγιση εγκεφάλων θα σταματήσει, οι εκπατρισμένοι Βαλκάνιοι θα ενθαρρυνθούν να επιστρέψουν και οι Βαλκάνιοι της Διασποράς να συμμετάσχουν στην ανοικοδόμηση της περιοχής.

14.2. Θέσπιση περιφερειακών χρηματοδοτικών μέσων

14.2.1. Η εφαρμογή οποιασδήποτε πολιτικής, περιφερειακής πολιτικής ή σχεδίου απαιτεί χρηματοδοτικούς πόρους, καθώς και προγραμματισμό και διαχείριση της χρηματοδότησης.

14.2.2. Ο καθορισμός Περιφερειακών Αρχών των Σχεδίων, περιφερειακών χρηματοδοτικών μέσων και μέσων περιφερειακής πολιτικής για την υποστήριξη των περιφερειακών σχεδίων θα βελτιστοποιήσει τις συνέργιες. Οι συμπληρωματικότητες θα έχουν πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα όχι μόνο στον σχεδιασμό και τη χρηματοδότηση, αλλά και στην παροχή των βάσεων για την ανάπτυξη δημόσιων-ιδιωτικών συμπράξεων και την αποτελεσματική δέσμευση των Διεθνών Χρηματοδοτικών Ιδρυμάτων.

14.2.3. Αυτού του είδους τα μέτρα θα αναπτύξουν θετικές αλυσωτές επιδράσεις. Θα συμβάλουν στη διαμόρφωση θετικής κοινωνικής ψυχολογίας στις τοπικές κοινωνίες και επιχειρηματικές κοινότητες. Θα ελαχιστοποιήσουν τους κινδύνους διαφθοράς, καθώς τα σχέδια θα είναι πανβαλκανικής κλίμακας και κατά συνέπεια θα υπόκεινται σε πανβαλκανικό και κοινοτικό έλεγχο.

14.2.4. Αυτού του είδους τα μέτρα (Περιφερειακές Αρχές των Σχεδίων, περιφερειακά χρηματοδοτικά μέσα, περιφερειακός σχεδιασμός και υλοποίηση) θα χρειαστούν και θα ενθαρρύνουν την οικοδόμηση περιφερειακών θεσμικών οργάνων, π.χ. για την έρευνα και την ανάπτυξη, για την προστασία και τη βιωσιμότητα του περιβάλλοντος, για τη διαχείριση των υδάτων, για την προστασία των δασών και των ποταμών, για την πανεπιστημιακή συνεργασία, για τον Περιφερειακό Κοινωνικό Διάλογο, για τον τραπεζικό τομέα, για τη μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης, για την προαγωγή της κοινωνίας των πληροφοριών, για την αντιμετώπιση των αστικών προβλημάτων και για τη συνεργασία σε τομεακές οικονομικές στρατηγικές (τουρισμός, γεωργία κ.ά.).

14.2.5. Με τέτοια συγκεκριμένη βάση θα μπορέσει να αναζωογονηθεί το ενδιαφέρον της κοινωνίας. Η συμμετοχή των πολιτών σε ένα νέο πνεύμα συλλογικής δράσης και σε συμμετοχικές πρακτικές θα οδηγήσει στην οικοδόμηση κοινωνίας των πολιτών. Οι ΜΚΟ μπορούν να συμβάλουν στην επίτευξη του σκοπού που αναφέρεται παραπάνω. Η μεγάλη θετική εμπειρία και η εφαρμογή ορθών πρακτικών, καθώς και η αποτροπή δυσλειτουργιών, θα επιτρέψει στη Νοτιοανατολική Ευρώπη να βελτιστοποιήσει τη χρησιμότητα των ΜΚΟ όσον αφορά την ανάπτυξη της κοινωνίας των πολιτών και της δημοκρατίας.

14.3. Προώθηση και ενίσχυση της τοπικής συμμετοχής μέσω διεθνών και κοινοτικών προγραμμάτων

14.3.1. Μία από τις προϋποθέσεις για την ανάπτυξη του κοινωνικού και του ανθρώπινου κεφαλαίου στα Δυτικά Βαλκάνια είναι η βελτιστοποίηση της συμμετοχής των τοπικών κοινωνιών στα διεθνή και τα κοινοτικά προγράμματα ανοικοδόμησης, η καθιέρωση μικροπιστώσεων και μικροχρηματοδοτικών συστημάτων για την υποστήριξη της τοπικής οικονομίας και των οικογενειακής βάσεως ΜΜΕ προκειμένου να αντιμετωπισθεί η ανεργία των νέων. Άλλωστε, η εμπειρία από μικρής κλίμακας μικροχρηματοδοτήσεις στα Βαλκάνια και διεθνώς υπήρξε μέχρι σήμερα θετική και ενθαρρυντική.

14.3.2. Πρέπει να εξεταστεί επειγόντως εάν οι δραστηριότητες του ήδη μεγάλου αριθμού οργανώσεων, ιδρυμάτων, συνδικαλιστικών ενώσεων ΜΚΟ, εκκλησιών είναι καλά συντονισμένες προκειμένου να αποτραπούν αντιπαραγωγικά αποτελέσματα. Υπάρχουν πολύ σοβαρές παρατηρήσεις που συνηγορούν υπέρ αυτού του ισχυρισμού.

14.3.3. Από το υψηλότερο δυνατό μέχρι το χαμηλότερο επίπεδο θα είναι χρήσιμο να ανακοινωθεί στους κατοίκους ότι δεν αντιμετωπίζουν ανταγωνισμό χωρίς ελπίδα επιβίωσης από σωτήρες. Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης θα πρέπει να προβάλουν ένα σαφές πολιτικό όραμα του μέλλοντος και να αποδείξουν ότι μπορεί να επιτευχθεί.

14.3.4. Πρέπει να ζητηθούν αξιολογήσεις κόστους-οφέλους και ετήσιες εκθέσεις από όλους τους οργανισμούς που χρησιμοποιούν χρήματα του ΟΗΕ και χρηματοδότηση των διεθνών χρηματοδοτικών ιδρυμάτων.

14.3.5. Τα ΗΕ, ενδεχομένως μαζί με τις εθνικές κυβερνήσεις, πρέπει να κάνουν έκκληση για συνεργασία και συντονισμό για τη μείωση του κόστους λειτουργίας προς όφελος των δικαιούχων.

14.3.6. Για την υλοποίηση των προγραμμάτων και των δράσεων θα πρέπει να προσληφθούν ντόπιοι, να αντικατασταθούν όσο το δυνατόν περισσότεροι αλλοδαποί με τοπικό προσωπικό στη Βοσνία, το Κοσσυφοπέδιο και την Αλβανία και να καταβληθεί προσπάθεια να αποφευχθούν τα λάθη του παρελθόντος που επηρεάζουν την ανοικοδόμηση της Σερβίας.

14.3.7. Απαιτείται στενή συνεργασία των διεθνών χρηματοοικονομικών οργανισμών και των εντοπίων κοινωνικών εταίρων και της κοινωνίας των πολιτών.

14.3.8. Θα πρέπει να καθιερωθεί σαφής συνεργασία της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, των οργανώσεων και των κοινωνικών εταίρων και για την ανάπτυξη ανεξάρτητων τοπικών μέσων ενημέρωσης τα οποία υποστηρίζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα, τη συλλογική πολιτιστική παιδεία και τις ίσες ευκαιρίες.

14.3.9. Η ανάπλαση και η ενδυνάμωση των δημοτικών αρχών θα πρέπει να ενθαρρυνθεί με τη βοήθεια και την υποστήριξη των συναφών ευρωπαϊκών οργανώσεων.

14.4. Ανάγκη βελτίωσης του συντονισμού και της αποτελεσματικότητας των προσπαθειών, των φορέων και των δράσεων ανοικοδόμησης

14.4.1. Έχει καταδειχθεί τεκμηριωμένα ότι απαιτείται στενή συνεργασία και συντονισμός. Το κοινό γραφείο ΕΕ-Διεθνούς Τράπεζας στις Βρυξέλλες δεν επαρκεί για να λύσει το πρόβλημα του συντονισμού.

14.4.1.1. Υπάρχουν επικαλύψεις ευθυνών σε κάθε τομέα και κάθε επίπεδο συμμετοχής στα Βαλκάνια.

14.4.2. Στον ιδιωτικό τομέα έχουμε τουλάχιστον 3 ομάδες που συμμετέχουν.

14.4.2.1. Μία που συμβουλεύει τις κυβερνήσεις για τον τρόπο εφαρμογής της δέσμης επενδύσεων του συμφώνου σταθερότητας.

14.4.2.2. Μία που έχει θεσπιστεί στο πλαίσιο του διατλαντικού επιχειρηματικού διαλόγου.

14.4.2.3. Μία που λειτουργεί στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας συνεργασίας της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.

14.4.3. Στο επίπεδο της ΕΕ αντιμετωπίζουμε έναν πολύπλοκο πολυεπίπεδο και πολυπολικό τρόπο χάραξης και εφαρμογής των πολιτικών για τα Βαλκάνια. Συμμετέχουν:

14.4.3.1. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τις εξωτερικές οικονομικές υποθέσεις, τη διεύρυνση, την αναπτυξιακή βοήθεια, τα οικονομικά και τα χρηματοδοτικά θέματα.

14.4.3.2. Το Συμβούλιο των Υπουργών.

14.4.3.3. Το διακυβερνητικό επίπεδο της ΕΕ.

14.4.3.4. Επιπλέον των ανωτέρω, λειτουργούν επίσης task force για την ανοικοδόμηση στο Κοσσυφοπέδιο και από παλαιότερα στη Βοσνία.

14.4.4. Η πλευρά των ΗΠΑ

14.4.4.1. Από την πλευρά των ΗΠΑ υπάρχει επίσης πληθώρα κέντρων και φορέων που συμμετέχουν στη χάραξη και την εφαρμογή των πολιτικών.

14.4.4.2. Το Εθνικό Συμβούλιο Ασφαλείας με το ειδικό περιφερειακό του γραφείο για θέματα Νοτιοανατολικής Ευρώπης, το Εθνικό Οικονομικό Συμβούλιο, το Γραφείο Οικονομικών Υποθέσεων, το Γραφείο Ευρωπαϊκών Υποθέσεων.

14.4.4.3. Το αμερικανικό Υπουργείο Εξωτερικών χρησιμοποιεί τους εξής συντονιστές: ένα συντονιστή για την εφαρμογή του συμφώνου σταθερότητας, έναν για τη βοήθεια προς τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, έναν για τις συνεταιριστικές πρωτοβουλίες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και έναν ειδικό Σύμβουλο για το Κοσσυφοπέδιο.

14.4.4.4. Η Υπηρεσία Διεθνούς Ανάπτυξης των ΗΠΑ.

14.4.4.5. Το Υπουργείο Εμπορίου.

14.4.5. Πέρα από την ΕΕ και τις ΗΠΑ, τη Διεθνή Τράπεζα, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Έρευνας και Ανάπτυξης, με τα Βαλκάνια ασχολούνται επίσης εκατοντάδες ΜΚΟ, οι περισσότεροι από τους οποίους (επίσης χρηματοδοτούμενοι από τους κρατικούς προϋπολογισμούς) επιδιώκουν δικούς τους στόχους και υπηρετούν δικούς τους σκοπούς.

15. Συστάσεις για περιφερειακές πρωτοβουλίες

15.1. Πρωτοβουλίες για την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού και την αποκατάσταση γενικής κοινωνικής και περιφερειακής αλληλεγγύης και ταυτότητας.

15.2. Η υπερνίκηση της τομεακής αποκλειστικής αλληλεγγύης είναι δύσκολο έργο, αλλά μπορεί να επιτευχθεί με μια καλά οργανωμένη προσπάθεια διασυνοριακής ευθυγράμμισης των διάφορων κοινωνικοοικονομικών ομάδων και ομάδων συμφερόντων (πολιτιστικών, θρησκευτικών, περιφερειακών, κρατικών) βάσει αποφασιστικά σημαντικών για αυτές ζητημάτων. Για παράδειγμα:

15.3. Πρωτοβουλία για την Αδριατική και το Ιόνιο.

15.3.1. Συνεργασία των περιβαλλοντικών οργανώσεων για την προστασία της θάλασσας. Ενθάρρυνση αυτής της συνεργασίας από κοινοτικά, περιφερειακά, κρατικά προγράμματα.

15.3.2. Τομεακή συνεργασία: π.χ. τουριστική βιομηχανία - ξενοδόχοι.

15.3.3. Συνεργασία πόλεων και λιμένων της Αδριατικής.

15.4. Συνεργασία για την οικοδόμηση της διάρθρωσης του κοινωνικού διαλόγου. Αξιόπιστες οργανώσεις εργοδοτών και εργαζομένων.

15.4.1. Συνεργασία για την ίδρυση επιτροπής των περιφερειών.

15.4.2. Ενθάρρυνση περιφερειακών ενώσεων των ελεύθερων επαγγελμάτων, των ακαδημιών και των πανεπιστημίων.

15.4.3. Περιφερειακή ερευνητική συνεργασία, ιδίως για θέματα βιώσιμης ανάπτυξης.

15.4.4. Περιφερειακή συνεργασία των μέσων μαζικής ενημέρωσης: εφημερίδων, ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών σταθμών, επιστημονικών περιοδικών.

15.5. Περιφερειακή συνεργασία πολιτικών κομμάτων με κοινό προσανατολισμό.

15.6. Καθιέρωση διαρθρωμένης τακτικής διακυβερνητικής συνεργασίας για περιφερειακά θέματα αρχίζοντας από το περιβάλλον.

15.7. Ανάπτυξη συνεργασίας μεταξύ των εκκλησιών και των ενοριών.

15.8. Οι σοβαρές και αυξανόμενες ανάγκες, ιδιαίτερα των παιδιών, των γυναικών και των ηλικιωμένων, πρέπει να αντιμετωπιστούν συντονισμένα σε τοπικό, περιφερειακό, ή εθνικό επίπεδο και με διεθνή συνεργασία και στήριξη.

16. Συστάσεις - προαγωγή της υποεθνικής συνεργασίας

16.1. Η προαγωγή της υποεθνικής συνεργασίας ως στρατηγικής μεταξύ οργανωμένων υποεθνικών φορέων διακυβέρνησης όπως οι δήμοι, οι περιφέρειες, οι συνεταιρισμοί κοκ., προς δύο κατευθύνσεις: αφενός, μεταξύ των Δυτικών Βαλκανίων και των Βαλκανίων γενικά και, αφετέρου, μεταξύ των υποεθνικών αρχών της ΕΕ και των αντίστοιχων αρχών των Βαλκανίων.

16.1.1. Ανάπτυξη διαρθρωμένου διαλόγου σε υποεθνικό επίπεδο μεταξύ βιώσιμων, φιλικών για τα παιδιά, υγιών, ασφαλών πόλεων και των πόλεων των Βαλκανίων. Προαγωγή της αρχής της "βαλκανικής διάστασης" σε κάθε κρατική πολιτική.

17. Συστάσεις για εθνικές ευθύνες: Σχέδιο δράσης για την εθνική συμφιλίωση προσανατολισμένο προς το μέλλον, που θα καθιερώνει σαφείς κανόνες και τη δέσμευση για την ανάπτυξη πολιτικού και κοινωνικού διαλόγου

17.1. Θέσπιση σαφών κανόνων για την κοινωνική ενσωμάτωση, τη συμμετοχή των μειονοτήτων και την ανεξάρτητη και αξιοκρατική διοίκηση και δικαιοσύνη.

17.1.1. Θέσπιση δημόσιας χρηματοδότησης για τα πολιτικά κόμματα και πλήρους διαφάνειας όσον αφορά τα οικονομικά τους.

17.1.2. Ανεξάρτητα διοικητικά όργανα κοινής αποδοχής για τα κρατικά μέσα ενημέρωσης.

17.1.3. Καθιέρωση σαφούς στρατηγικής για: αποτελεσματική επιβολή και τήρηση των νόμων - υπόλογο, διαφανές και δημοκρατικό κράτος - αποτελεσματικό, ανταγωνιστικό και σαφώς οριοθετημένο δημόσιο τομέα.

17.1.4. Εθνικό σχέδιο για την αναδιοργάνωση των δήμων και των πόλεων, από το χαμηλότερο επίπεδο της κρατικής γραφειοκρατίας έως τα αποκεντρωμένα δημοκρατικά κέντρα εξουσίας και κοινωνικοοικονομικής ανάπτυξης.

17.2. Σ' αυτό το κλίμα ασφάλειας, σταθερότητας και ελπίδας μπορούν να ακουστούν και να εξεταστούν τα "λόγια" και τα "έργα" των ΜΚΟ για την ανοικοδόμηση των κοινωνικών δεσμών και τη θέσπιση μιας δημοκρατικής κοινωνίας.

17.2.1. Σ' αυτό το κλίμα των θετικών αλυσωτών αποτελεσμάτων μπορεί να θεμελιωθεί ένας πραγματικός κοινωνικός διάλογος αντί για παρωδία διαλόγου και να επανεμφανισθεί μια αποτελεσματική κοινωνική συμμετοχή.

17.3. Η έμφαση στη μικροοικονομική σταθερότητα, στη στήριξη των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων και σε έναν πραγματικά ισχυρό και ανεξάρτητο ρόλο των δήμων στην τοπική αναπτυξιακή στρατηγική θα επιτρέψει μιαν αργή, αλλά σίγουρη ανάπτυξη των κοινωνικοοικονομικών επιπέδων και των επιπέδων ηγεσίας από τη βάση προς τα άνω. Η σημασία των ΜΜΕ είναι αδιαμφισβήτητη όχι μόνο για την οικονομία αλλά και για την κοινωνική συνοχή, την κοινωνική ανάπτυξη, την απασχόληση, την ανασυγκρότηση, την αναζωογόνηση των κοινωνικών δεσμών, και την επανεμφάνιση της τοπικής ενδογενούς ηγεσίας. Η υποστήριξη των οικογενειακών ΜΜΕ πρέπει να αναγνωριστεί ως ιδιαίτερα σημαντικός παράγοντας για την ανοικοδόμηση της κοινωνικής συνοχής.

17.4. Εθνικές στρατηγικές για την αναδιοργάνωση των σχολικών και των εκπαιδευτικών συστημάτων.

17.4.1. Διαπανεπιστημιακή συνεργασία για την εισαγωγή της ευρωπαϊκής διάστασης στην εκπαίδευση.

17.4.2. Εναρμόνιση των εκπαιδευτικών προγραμμάτων για την προώθηση της αμοιβαίας αναγνώρισης και της διαπανεπιστημιακής και διευρωπαϊκής κινητικότητας των σπουδαστών.

17.4.3. Εφαρμογή συστημάτων ενοτήτων και συστημάτων μεταφοράς κατοχυρωμένων μαθημάτων.

17.5. Εθνικές στρατηγικές για τον επαναπατρισμό του εκπατρισμένου ανθρώπινου κεφαλαίου, τον επαναπατρισμό των Βαλκανίων της διασποράς και τη συμμετοχή τους στα προγράμματα ανοικοδόμησης.

17.6. Προσπάθειες αποκατάστασης του ρόλου των τοπικών πανεπιστημιακών, ακαδημαϊκών και πολιτιστικών ομάδων επίλεκτων στην ανοικοδόμηση του συστήματος αξιών και στη διάρθρωση των αξιών στις διάφορες χώρες.

18. Συστάσεις για το ρόλο της ΟΚΕ

18.1. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή διαδραματίζει μέσω του Σχεδίου Δράσεως αποφασιστικό ρόλο στην προαγωγή του κοινωνικού και πολιτικού διαλόγου σε κάθε χώρα και στο σύνολο της περιοχής ως βασικό μέσο για τη δημιουργία θετικών αλυσωτών αποτελεσμάτων στην κοινωνική ανοικοδόμηση. Μια προσπάθεια για συντονισμό και διάλογο των κυριότερων ΜΚΟ στην περιοχή θα ήταν πολύ χρήσιμη.

18.2. Ο κοινωνικός και πολιτικός διάλογος, αν και χρειάζεται ορισμένο επίπεδο ανάπτυξης του ανθρώπινου και του κοινωνικού κεφαλαίου για να λειτουργήσει αποτελεσματικά, συμβάλει επίσης στη σταθερή ανάπτυξή τους.

18.3. Ο περιφερειακός κοινωνικός και πολιτικός διάλογος μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την ανάπτυξη:

- Περιφερειακών ομάδων συμφερόντων, κοινών δράσεων, και συνεργασίας

- Των επαφών μεταξύ περιφερειακής ελίτ και ηγεσίας, της συνεργασίας και της αμοιβαίας εμπιστοσύνης.

18.3.1. Της συνεργασίας της περιφερειακής ελίτ και ηγεσίας για την χάραξη και στήριξη περιφερειακών αναπτυξιακών σχεδίων για την ενθάρρυνση της ανάμιξης και συμμετοχής των νέων σε όλα τα επίπεδα λήψεως αποφάσεων.

18.3.2. Σε συνεργασία με την Επιτροπή των Περιφερειών και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η ΟΚΕ μπορεί να προαγάγει υποεθνικές και υπερεθνικές σχέσεις στα Βαλκάνια γενικά και στα Δυτικά Βαλκάνια ειδικότερα. Η πρόσφατη δημιουργία ενός δικτύου βουλευτών της Ν.Α. Ευρώπης αποτελεί εξαίρετο παράδειγμα υπερεθνικού δικτύου.

18.3.3. Η ΟΚΕ μπορεί να προβεί σε πρωτοβουλίες όπως η διοργάνωση της περιφερειακής συνεργασίας και του διαρθρωμένου διαλόγου με βάση τις Ομάδες Ι, ΙΙ και ΙΙΙ στις οποίες στηρίζεται η λειτουργία της. Μπορεί ακόμη:

18.3.4. Να προσκαλέσει και να ενθαρρύνει τα Οικονομικά και Κοινωνικά Συμβούλια των κρατών μελών να παράσχουν εκπαιδευτική, επιστημονική και ενημερωτική υποστήριξη στα Οικονομικά και Κοινωνικά Συμβούλια των βαλκανικών χωρών.

18.3.5. Να παράσχει πρόσβαση σε βάσεις πληροφοριών και δεδομένων.

18.3.6. Να γνωμοδοτήσει για ορισμένα σημαντικά θέματα όπως η αειφόρος ανάπτυξη ή τα αστικά θέματα.

18.3.7. Να διοργανώσει από μία διάσκεψη σε κάθε χώρα για να συζητηθεί η ανάπτυξη του ανθρώπινου και του κοινωνικού κεφαλαίου ως βασικού παράγοντα για τη χρηστή διακυβέρνηση και την ανάπτυξη κοινωνίας των πολιτών.

18.3.8. Να προωθήσει την ιδέα της σύστασης ενός Νοτιοανατολικού Βήματος Οικονομικών και Κοινωνικών Συμβουλίων, μιας Επιτροπής των Περιφερειών και μιας ένωσης των πόλεων ή τουλάχιστον των πρωτευουσών.

18.3.9. Να ενθαρρύνει τη συνεργασία των βαλκανικών πανεπιστημίων ως κύριων πηγών όχι μόνο της γνώσης, αλλά και της μελλοντικής ηγεσίας.

18.3.10. Να στηρίξει την δημιουργία και τη λειτουργία ενός βήματος της βαλκανικής διασποράς.

Βρυξέλλες, 25 Απριλίου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) Transition: The Transition Newsletter για την αναμόρφωση των οικονομιών - Νοέμβρ. - Δεκ. 2000/Ιαν. 2001(μόνο στα αγγλικά).

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I

στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

1. Η σημασία του ανθρώπινου και κοινωνικού κεφαλαίου για την ανάπτυξη

1.1. Οι εμπειρίες που έχουν συσσωρευτεί και αξιολογηθεί σε παγκόσμιο επίπεδο για τις βέλτιστες πρακτικές, καθώς επίσης και η συγκριτική διαχείριση και διακυβέρνηση δείχνουν την αποφασιστική και καθοριστική σημασία του ανθρώπινου και κοινωνικού κεφαλαίου για την οικονομική ανάπτυξη.

1.1.1. Στις εκθέσεις του ΟΗΕ και τις εκθέσεις της Παγκόσμιας Τράπεζας τονίζεται όλο και περισσότερο η σημασία αυτή, ζητώντας να αναγνωρισθεί ως προτεραιότητα και κατά την εφαρμογή των σχετικών πολιτικών.

1.1.2. Οι πολιτικές για τη διαμόρφωση και τη διαχείριση κοινωνικού κεφαλαίου εξελίσσονται, υποστηριζόμενες από προγράμματα του ΟΗΕ. Στις πολιτικές αυτές συγκαταλέγονται και οι εξής:

- η ανάπτυξη του κοινωνικού κεφαλαίου

- η συμπλήρωση του κοινωνικού κεφαλαίου

- η σύνδεση του κοινωνικού κεφαλαίου.

1.1.3. Έρευνες και συγκριτικές μελέτες σε αναπτυγμένες χώρες δείχνουν ότι η πρωταρχική σημασία του ανθρώπινου και κοινωνικού κεφαλαίου δεν περιορίζεται στις αναπτυσσόμενες χώρες (για την καταπολέμηση της φτώχειας ή την επιτάχυνση της ανάπτυξης), αλλά ότι το ανθρώπινο και κοινωνικό κεφάλαιο είναι επίσης σημαντικό για τις ιδιαίτερα ανεπτυγμένες χώρες προκειμένου να διατηρήσουν την ανταγωνιστικότητά τους.

1.1.4. Είναι ευρέως αποδεκτό ότι "η γεωγραφική θέση, οι φυσικοί πόροι και η στρατιωτική ισχύς δεν έχουν πλέον καθοριστική σημασία". Αντίθετα, η ευημερία ενός έθνους εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίον οι πολίτες του οργανώνουν και διαχειρίζονται την οικονομία τους, από τους θεσμούς που δημιουργούν και τα είδη επενδύσεων που διενεργούν, τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο.

1.1.5. Η μετάβαση από τη φιλοσοφία και τις πρακτικές διαχείρισης προς στρατηγικές αυξημένης ανταγωνιστικότητας του ανθρώπινου και κοινωνικού κεφαλαίου δείχνει μια μετάβαση από τα ανταγωνιστικά οφέλη (χαμηλό κόστος εργασίας ή φυσικοί πόροι) σε ανταγωνιστικά οφέλη που παρέχονται από συγκεκριμένες και ουσιαστικά ανταγωνιστικές στρατηγικές στις μεθόδους παραγωγής και στη διάθεση προϊόντων και υπηρεσιών.

1.2. Η ορθά νοούμενη παραγωγικότητα αφορά τόσο την αξία (τιμές των προϊόντων μιας χώρας στην αγορά) όσο και την αποτελεσματικότητα με την οποίαν τα προϊόντα αυτά παράγονται.

1.2.1. Με απλά λόγια, είναι σαφές ότι η παραγωγή περισσότερων μονάδων προϊόντων ανά μονάδα εργασίας ή κεφαλαίου δεν εξασφαλίζει οπωσδήποτε υψηλότερα κέρδη (ή μισθούς). Τα υψηλότερα κέρδη απαιτούν σταθερές και αυξανόμενες τιμές των προϊόντων.

"Το βασικό θέμα της οικονομικής ανάπτυξης είναι ο τρόπος διαμόρφωσης των προϋποθέσεων για ταχεία και βιώσιμη αύξηση της παραγωγικότητας".

1.2.2. Η παραγωγικότητα μιας χώρας είναι το σύνολο της παραγωγικότητας όλων των επιχειρήσεών της. Συνεπώς, είναι το αποτέλεσμα της διαχείρισης της ανάπτυξης του σωρευμένου ανθρώπινου και κοινωνικού κεφαλαίου.

1.2.3. Η παραγωγικότητα ως μια διαδικασία σε τοπικό, κοινωνικό και συλλογικό επίπεδο, καθώς επίσης και σε επίπεδο πολιτιστικής εξέλιξης, συμβαδίζει με την ανάπτυξη και τη διαχείριση του ανθρώπινου και κοινωνικού κεφαλαίου. Οι συγκριτικές μελέτες για τη διαχείριση σε παγκόσμιο επίπεδο δείχνουν τα εξής:

2. Για να μπορούν οι εταιρείες να επιβιώσουν σε ένα κλίμα διεθνούς ανταγωνισμού ή ακόμη για να επιτύχουν ένα παγκόσμιο ανταγωνιστικό επίπεδο πρέπει να βασιστούν στην παραγωγικότητα και να αξιοποιούν την παραγωγικότητα των τοπικών βιομηχανικών συγκροτημάτων και των συναφών επιχειρήσεων.

Οφείλουν να είναι σε θέση να αξιοποιούν τη σωρευμένη γνώση, πείρα και εμπειρογνωμοσύνη των ερευνητικών ιδρυμάτων, τη διαθεσιμότητα ειδικευμένου και εκπαιδευμένου προσωπικού, μια ουσιαστική και αποτελεσματική δημόσια διοίκηση σε τοπικό επίπεδο, ποιοτικές υποδομές για βασικές υπηρεσίες όπως οι τηλεπικοινωνίες κ.λπ.

2.1. Πρέπει να κατανοηθεί σαφώς ότι η παραγωγικότητα δεν είναι και δεν μπορεί να είναι "αποκλειστικότητα μιας επιχείρησης". Είναι το αποτέλεσμα διαδικασιών, συλλογικών διαδικασιών στο χώρο, το περιβάλλον και την περιοχή των επιχειρήσεων.

2.1.1. Το τοπικά σωρευμένο ανθρώπινο και κοινωνικό κεφάλαιο, το θεσμικό πλαίσιο οι επίσημες και ανεπίσημες σχέσεις συνεργασίας, η διαχείριση της σώρευσης, η διάδοση των ως άνω "κεφαλαίων" αποτελούν την υλική και άυλη βάση επί της οποίας η παραγωγικότητα εξελίσσεται και η ανταγωνιστικότητα δρομολογείται και στηρίζεται.

2.1.2. Η ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων απαιτεί ένα "γόνιμο", θετικό επιχειρηματικό κλίμα, νομικό πλαίσιο, διοικητική, επιστημονική και ακαδημαϊκή έρευνα, πανεπιστημιακό και τραπεζικό περιβάλλον, επικρατούσες επιχειρηματικές πρακτικές και δεοντολογικό επιχειρηματικό πνεύμα.

2.2. Το επιχειρηματικό κλίμα δεν μπορεί να είναι το αποτέλεσμα των επιχειρηματικών δράσεων. Θα είναι το αποτέλεσμα της όλης αποτελεσματικής διαδικασίας και συνεργασίας του επιχειρηματικού κόσμου, των επιστημονικών ακαδημαϊκών κύκλων, του κράτους, των σχέσεων μεταξύ των εταιριών και των εργαζομένων, του επικρατούντος πνεύματος στη λειτουργία και τη συνεργασία των τοπικών ελίτ και ηγετικών στελεχών.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II

στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Βασικοί όροι

- Ανθρώπινοι πόροι

Συνήθως ο όρος "ανθρώπινοι πόροι" αφορά το μέγεθος του πληθυσμού, τις κατηγορίες ηλικίας, και το εργατικό δυναμικό.

- Ανθρώπινο κεφάλαιο

Ως ανθρώπινο κεφάλαιο ορίζεται η κατά κεφαλήν:

- εκπαίδευση, γνώση·

- εμπειρία, εμπειρογνωμοσύνη, ειδίκευση·

- τέχνη, δημιουργικότητα·

- ικανότητα και προθυμία ανάληψης πρωτοβουλιών·

- προθυμία και ικανότητα συνεργασίας στη διαδικασία ατομικών, ομαδικών ή ειδικών αναγκών.

Ορισμένες φορές, οι ανθρώπινοι πόροι και το κεφάλαιο στην ορολογία της ανάπτυξης περιλαμβάνουν τους δύο αυτούς ορισμούς.

- Κοινωνικό κεφάλαιο

Ως κοινωνικό κεφάλαιο σε μια δεδομένη κοινωνία ορίζεται:

Η ιεραρχία αξιών και αναγκών. Η εργασιακή δεοντολογία. Η κοινωνική αλληλεγγύη και οι κοινωνικοί δεσμοί, η κοινωνική ευαισθησία, η ικανότητα επίλυσης ή/και εξάλειψης των διαφορών.

Η θεσμοποίηση της συνεργασίας, του διαλόγου μεταξύ ομάδων επίλεκτων και ηγετικών στελεχών.

Να δίδει κανείς σημασία, να εκτιμά, να σέβεται και μάλιστα να είναι πρόθυμος να υπηρετήσει εθελοντικά το κοινό καλό, το κοινό συμφέρον, το κοινωνικό συμφέρον σε όλες τις αποχρώσεις: το αφανές και υλικό κεφάλαιο που χρησιμοποιείται πολλές φορές με την προαναφερόμενη έννοια. Στην περίπτωση μιας εταιρίας, υπάρχει διαφοροποίηση του νοήματος του αφανούς και άυλου κεφαλαίου ... και είναι "κεφάλαιο" που αναπτύσσεται εντός και εκτός της επιχείρησης.

- Κοινωνικός δεσμός

Πρόκειται σαφώς για κοινωνιολογικό όρο που αφορά τους ατομικούς δεσμούς σε μια κοινωνία και τους "συλλογικούς" δεσμούς σε αυτή, τις δυνάμεις που συνδέουν τα άτομα, αλλά εκείνες οι οποίες δεν είναι νομικά δεσμευτικές ή επιβεβλημένες εκ των άνω. Μερικές φορές ο κοινωνικός δεσμός ερμηνεύεται επίσης ως ένδειξη συμμετοχής σε μια συγκεκριμένη κοινωνία.

- Κοινωνία των πολιτών(1)

Μια κοινωνία των πολιτών ορίζεται με τον τρόπο αυτό, σε αντίθεση προς μια μη κοινωνία των πολιτών, μια αυταρχική κοινωνία. Συνεπώς, το βασικό, το καθοριστικό χαρακτηριστικό του ενός ή του άλλου είδους κοινωνίας εξαρτάται από τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων, τη φύση του βαθμού κοινωνικής ένταξης και συμμετοχής στη διαδικασία λήψης αποφάσεων, την αποτελεσματικότητα της κοινωνικής συμμετοχής.

Η κοινωνία των πολιτών είναι μια κοινωνία στην οποία:

- το κράτος λειτουργεί και οι πολιτικές επηρεάζονται ή χαράσσονται ελεύθερα και αποφασιστικά, και αξιολογούνται από τις οργανωμένες ομάδες κοινωνικών συμφερόντων, την ίδια την οργανωμένη κοινωνία·

- οι κοινωνικές ομάδες συμφερόντων, ανεξάρτητα από το κράτος, συμμετέχουν ελεύθερα και δημοκρατικά στον καθορισμό, τον επανακαθορισμό και την εξυπηρέτηση των κοινών συμφερόντων, των δημόσιων συμφερόντων ή των συλλογικών συμφερόντων, και εξυπηρετούν τα ανθρώπινα δικαιώματα ή τα δικαιώματα συγκεκριμένων ομάδων, καθώς και την ανάπτυξη ενός δημοκρατικού συμμετοχικού πνεύματος και κοινωνικών διαρθρώσεων.

- Ανάπτυξη της κοινωνίας των πολιτών

Η ανάπτυξη της κοινωνίας των πολιτών δεν υπολογίζεται ανάλογα με τον αυξανόμενο ρυθμό των ανταγωνιζόμενων ΜΚΟ, (με δημόσιες δαπάνες) για την αύξηση της επιρροής τους και των εξαρτημένων κατηγοριών κοινωνικά αποκλεισμένων ατόμων που εξυπηρετούν.

Υπολογίζεται ανάλογα με τη φύση, το ρόλο, τη λειτουργία των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών.

Μια κοινωνία των πολιτών αναπτύσσεται σε βαθμό ώστε: οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών να προωθούν την ενδυνάμωση της κοινωνίας από οργανωτική και θεσμική άποψη και να επιτρέπουν στο μέσο πολίτη να συμμετέχει με κριτικό και ουσιαστικό τρόπο στην επίλυση των κοινωνικών προβλημάτων, στο επηρεασμό της κυβέρνησης στη διαδικασία λήψης αποφάσεων, στην προώθηση της κοινωνικής ένταξης, του δημοκρατικού συμμετοχικού πνεύματος και των διαρθρώσεων. Η κοινωνία των πολιτών δεν αναπτύσσεται από την ύπαρξη ενός ισχυρού κινήματος ΜΚΟ που αποσκοπεί στην υποκατάσταση του κράτους όσον αφορά την παροχή κοινωνικής μέριμνας ή στην υποκατάσταση της κοινωνίας με την παροχή φιλανθρωπικών υπηρεσιών.

(1) Το 1999, η ΟΚΕ υιοθέτησε γνωμοδότηση σχετικά με το ρόλο και τη συμβολή της κοινωνίας των πολιτών στην ευρωπαϊκή οικοδόμηση (ΕΕ C 329 της 17.11.1999).

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III

στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Στατιστικές και ενημερωτικό υλικό

Table 1: EU Assistance to Balkan Countries 1991-1999((Includes assistance for economic programmes, democracy, institution-building, humanitarian aid, balance-of-payments support, and infrastructure.)) (millions of dollars)((Converted from euro figures at euro 1000 = $ 1,03.))

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Source:

EU press release dated November 19, 1999.

Table 2: U.S. Assistance Funding for Balkan Countries: Economic Restructuring, Institution-Building, and Social Development Programmes, Fiscal Year 1991-1999((US assistance provided through SEED Act funding. Does not include substantial humanitarian assistance provided under other programmes.)) (millions of dollars)

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Source:

U.S. State Department.

Table 3: Breakdown of U.S. Aid Commitments to Kosovo, November 1999-December 2000((Commitments made at the aid co-ordination conference in Brussels on 17 November 1999.)) (millions of dollars)

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Source:

U.S. State Department and World Bank/European Commission webpage on Economic Reconstruction and Development in Southeast Europe (www.seerecon.org).

Table 4: Transparency International Corruption Indicators((The Transparency International Corruption Index for 1999 has been published on 26 October 1999. CPI scores relate to perceptions of the depth of corruption as seen by business people, risk analysts, and the general public and ranges between 10 (highly clean) and 0 (highly corrupt).))

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Table 5: Currently Displaced Persons (Refugees and IDPs) in SEE Region

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Source:

UNHCR, November 15,1999.

Table 6: Selected Indicators On Political Process/Accountability/Participatory Institutions

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Note:

Bigger numbers indicate better governance for KKZ, and worse governance for FH.

Table 7: Selected Corruption Indicators

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Note:

Bigger numbers indicate worse governance for FH, EBRD bribery questions - bigger numbers indicate better governance TI, KKZ, and ICRG.

Table 8: Selected Legal/Judicial Indicators

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Note:

Bigger numbers indicate worse governance for FH abd WDR97. Bigger numbers indicate better governance for EBRD law and order index, TI, KKZ, and ICRG.

Table 9: Summary of Social Indicators for SEE, 1997

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Source:

WB ECA Social Protection Strategy (1999 draft); UNICEF Transmonee report (1999); UNDP Human Security in SEE (1999).

Πρέπει να τονιστεί ότι η κατάσταση επιδεινώθηκε σοβαρά κατά την περίοδο από το 95-96 έως το 2000.

Πλαίσιο 1: Χαρακτηριστικά της φτώχειας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη

- Υπάρχουν έντονες περιφερειακές αποκλίσεις στα επίπεδα φτώχειας σε όλες τις χώρες: μεταξύ των ημιορεινών/ορεινών περιοχών και των παράκτιων περιοχών της Αλβανίας: μεταξύ της Republika Srpska (RS) και της ομοσπονδίας της Βοσνίας Ερζεγοβίνης (και εντός κάθε γεωγραφικής ενότητας), καθώς επίσης και μεταξύ της Βόρειας και Νότιας Ρουμανίας. Οι διαφορές όσον αφορά την κατανάλωση εντείνονται από τη διαφορετική πρόσβαση σε ποιοτικές κοινωνικές υπηρεσίες, αυξάνοντας την πιθανότητα συνεχούς φτώχειας σε ορισμένες γεωγραφικές περιοχές.

- Η αγροτική φτώχεια είναι χειρότερη από την αστική σε όλες τις χώρες. Οι συντελεστές αγροτικής φτώχειας ήταν: 80 % υψηλότερη στη Ρουμανία (1944)· 2 % στη Βουλγαρία (1997)· πέντε φορές υψηλότερη στις αγροτικές περιοχές της Αλβανίας από ό,τι στις αστικές περιοχές εκτός των Τιράνων (1996)· και αισθητά υψηλότερη στην Κροατία (1998). Επίσης, το βάθος της φτώχειας (δηλ. σε ποιο βαθμό ο μέσος φτωχός βρίσκεται κάτω από το όριο της φτώχειας) και η σοβαρότητα της φτώχειας, (που λαμβάνει υπόψη την ανισότητα μεταξύ των φτωχών) είναι πολύ χειρότερες στις αγροτικές περιοχές.

- Το μορφωτικό επίπεδο του αρχηγού του νοικοκυριού συνδέεται στενά με τη φτώχεια, εφόσον τα πανεπιστημιακά προσόντα καθιστούν σχεδόν αδύνατη τη φτώχεια ενός νοικοκυριού, τα δε νοικοκυριά των οποίων ο αρχηγός διαθέτει εκπαίδευση υποδεέστερη της δευτεροβάθμιας έχουν υψηλότερα ποσοστά φτώχειας από το μέσο όρο. Τα άτομα με εκπαίδευση υποδεέστερη της δευτεροβάθμιας αντιπροσωπεύουν το 80 % του συνόλου των φτωχών στην πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, στην Αλβανία, και 40 % και πλέον των φτωχών στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη.

- Τα νοικοκυριά των οποίων οι αρχηγοί είναι άνεργοι έχουν τα υψηλότερα ποσοστά φτώχειας.

- Παρά τα υψηλά ποσοστά φτώχειας μεταξύ των ανέργων, τα νοικοκυριά με εργαζόμενους αρχηγούς αποτελούν σημαντικό μέρος του συνόλου των φτωχών, λόγω του μεγάλου μεριδίου τους στο συνολικό πληθυσμό. Για παράδειγμα, στην Αλβανία, το 70 % περίπου των φτωχών εργάζονται. Στη Ρουμανία, το 1994, το 70 % περίπου των φτωχών ήταν είτε εργαζόμενοι είτε συνταξιούχοι.

- Τα μεγάλα νοικοκυριά είναι τα φτωχότερα. Στη Αλβανία, οι φτωχοί έχουν μεγάλα νοικοκυριά και κατά μέσο όρο 3, 4 παιδιά έναντι ενός μέσου όρου 1,5 παιδιών. Στην πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, ο αριθμός των παιδιών σε ένα νοικοκυριό είναι ευθέως ανάλογος με τη φτώχεια, ενώ τα νοικοκυριά με 3 ή περισσότερα παιδιά παρουσιάζουν σχεδόν διπλάσιο ποσοστό φτώχειας σε εθνικό επίπεδο και αντιστοιχούν σχεδόν στο 50 % του συνολικού αριθμού των φτωχών. Στη Βουλγαρία, τα ποσοστά φτώχειας είναι επίσης υψηλότερα για τα μεγάλα νοικοκυριά και τα παιδιά διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο φτώχειας από τους ηλικιωμένους. Η μόνη χώρα στην οποία αυτό δεν φαίνεται να συμβαίνει είναι η Κροατία, όπου οι ηλικιωμένοι, οι οποίοι ζουν σε μικρότερα του μέσου όρου νοικοκυριά, κατέχουν κυρίαρχη θέση μεταξύ των φτωχών. Τα πρώτα στοιχεία από τη Βοσνία Ερζεγοβίνη δείχνουν ότι υπάρχει στη χώρα αυτή το ίδιο πρότυπο.

- Οι Roma είναι πολύ φτωχοί και η φτώχεια τους έχει μόνιμο χαρακτήρα, αν και είναι δύσκολο να υπάρξει ποσοτικός προσδιορισμός λόγο των περιορισμών σε ορισμένες έρευνες που αφορούν θέματα μειονοτήτων. Τα νοικοκυριά των Roma παρουσιάζουν συνήθως διάφορα χαρακτηριστικά που έχουν σχέση με υψηλά ποσοστά φτώχειας, συμπεριλαμβανόμενων υψηλών ποσοστών γεννητικότητας, χαμηλού μορφωτικού επιπέδου (υψηλό ποσοστό αγράμματων) και υψηλών ποσοστών ανεργίας. Στη Βουλγαρία, τα ποσοστά φτώχειας των Roma είναι 85 % περίπου ή 2,5 φορές υψηλότερα από τον εθνικό μέσο όρο. Το ίδιο δείχνουν τα πορίσματα της ΕΕ, π.χ., για την Ουγγαρία.

Πηγή:

Τα συμπεράσματα αυτά βασίζονται σε μια σειρά μελετών της Παγκόσμιας Τράπεζας: Αλβανία: Εξάλειψη της φτώχειας (1996), και Αλβανία: Φτώχεια και κοινωνική ευημερίας (Rashid κ.λπ., 1999)· η φτώχεια στην Βοσνία και την Ερζεγοβίνη: η κληρονομιά του πολέμου (Bisogno, draft mimeo, WB, 1999)· Βουλγαρία: η φτώχεια κατά τη μεταβατική περίοδο (WB, 1999)· Κροατία: Μελέτη για την οικονομική τρωτότητα και την κοινωνική ευημερία, (mimeo, WB, 1999)· Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας: με επίκεντρο τους φτωχούς (δύο τόμοι, WB, 1999)· και Ρουμανία: φτώχεια και κοινωνική πολιτική (δύο τόμοι, WB, 1997).

Πλαίσιο 2: Μέτρα καταπολέμησης της διαφθοράς στην Αλβανία

Η κυβέρνηση της Αλβανίας συνέστησε μια επιτροπή καταπολέμησης της διαφθοράς με το διάταγμα αριθ. 72 της 30ής Ιανουαρίου 1998 που έχει τους εξής επίσημους στόχους: (1) να θεσπιστεί μια στρατηγική για την οργάνωση και τον προσανατολισμό του αγώνα κατά της διαφθοράς. (2) Να πραγματοποιηθεί ο αποτελεσματικός συντονισμός των δράσεων καταπολέμησης της διαφθοράς των κρατικών οργάνων και του ιδιωτικού τομέα· (3) να διασφαλιστεί η απαιτούμενη συνεργασία με τα διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που υποστηρίζουν τις πρωτοβουλίες καταπολέμησης της διαφθοράς που αναλαμβάνει η κυβέρνηση.

Σε συνεργασία με την Παγκόσμια Τράπεζα και την Usaid, εκπονήθηκαν ανεξάρτητες μελέτες επιχειρήσεων και νοικοκυριών, και πραγματοποιήθηκαν συνεντεύξεις με δημόσιους υπαλλήλους εκ μέρους του κέντρου οικονομικών ερευνών Αλβανίας, μιας μη κυβερνητικής οργάνωσης.

Οι μελέτες αυτές έδειξαν τα εξής:

- το 50 % και πλέον των επιχειρήσεων παραδέχονται ότι δωροδοκούν τους δημόσιους υπαλλήλους, το δε κόστος της δωροδοκίας εκ μέρους των επιχειρήσεων ανέρχεται στο 7 % περίπου του ακαθάριστου κύκλου εργασιών·

- τα περιστατικά δωροδοκίας των δημόσιων υπαλλήλων από επιχειρήσεις είναι περισσότερα στον τομέα του εμπορίου και των κατασκευών από ό,τι στον τομέα της μεταποίησης και των υπηρεσιών· τα 34 των επιχειρήσεων του εμπορικού και κατασκευαστικού τομέα παραδέχονται ότι δωροδοκούν·

- το 50 % περίπου των ιδιωτών παραδέχονται ότι χρησιμοποιούν μεθόδους δωροδοκίας από το 1991·

- οι δημόσιοι υπάλληλοι επιβεβαιώνουν ότι η διαφθορά είναι ευρέως διαδεδομένη· τα 2/3 και πλέον των δημόσιων υπαλλήλων που ερωτήθηκαν, απάντησαν ότι η δωροδοκία είναι άκρως διαδεδομένη στην Αλβανία·

- σύμφωνα με τους δημόσιους υπαλλήλους, το 50 % και πλέον των τελωνειακών υπαλλήλων "αγοράζουν" τη θέσης τους·

- το 1/4 των ιδιωτών των οποίων ένα μέλος της οικογένειας ήταν σοβαρά άρρωστο, παραδέχονται ότι δωροδόκησε το κρατικό ιατρικό προσωπικό.

Σε μία ημερίδα εργασίας, που πραγματοποιήθηκε στις 30 Ιουνίου 1998 στα Τίρανα, αναπτύχθηκε και συζητήθηκε ανοιχτά ένα μείζον πρόγραμμα θεσμικών μεταρρυθμίσεων και μεταρρυθμίσεων πολιτικής για τη μείωση της διαφθοράς. Η εν λόγω ημερίδα εργασίας έδωσε την ευκαιρία στον Πρωθυπουργό να αναλάβει σημαντικές δεσμεύσεις όσον αφορά το πρόγραμμα. Κατά τη διάρκεια της εν λόγω ημερίδας εργασίας, συζητήθηκε εκτεταμένα ένα κυβερνητικό πρόγραμμα δράσης για την καταπολέμηση της διαφθοράς. Τα αποτελέσματα και τα συμπεράσματα της συνεδρίασης αυτής αποτέλεσαν το κύριο άρθρο όλων των εφημερίδων και των τηλεοπτικών σταθμών, δίδοντας το έναυσμα για μια ζωηρή δημόσια συζήτηση.

Η επιτυχία της εν λόγω ημερίδας εργασίας ήταν απόρροια του ευρέως προγραμματισμού και των αναλυτικών εργασιών που είχαν προηγηθεί, καθώς επίσης και των ανυπέρθετων προθεσμιών που ορίστηκαν για την καταπολέμηση της διαφθοράς, βάσει των ερευνών.

Οι κυριότερες μεταρρυθμίσεις που προτάθηκαν στην ημερίδα εργασίας ήταν οι εξής:

1) Υποστήριξη της ριζικής αναδιάρθρωσης του δικαστικού κλάδου.

2) Ριζική αναδιάρθρωση των φορολογικών και τελωνειακών υπηρεσιών.

3) Διαφάνεια του προϋπολογισμού των σχολείων, των νοσοκομείων και άλλων κρατικών υπηρεσιών, διευκολύνοντας την υποβολή καταγγελιών από τους πελάτες.

4) Περαιτέρω βελτιώσεις του συστήματος δημόσιων προμηθειών, του λογιστικού ελέγχου και του επαγγελματικού πνεύματος των δημόσιων υπηρεσιών.

Για την πλαισίωση των μεταρρυθμίσεων αυτών, η κυβέρνηση δεσμεύτηκε να δημοσιεύσει τα τελευταία στοιχεία των ερευνών, να εκπονεί τακτικές έρευνες στο μέλλον και να συνεργάζεται με τις μη κυβερνητικές οργανώσεις για την εξέταση της προόδου του εγκριθέντος προγράμματος δράσης.