Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Η βιοτεχνία και οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις»

(97/C 158/09)

Στις 19 Δεκεμβρίου 1995, και σύμφωνα με το άρθρο 23, 2ο εδάφιο, του εσωτερικού κανονισμού της, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση με θέμα «Η βιοτεχνία και οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις».

Το τμήμα βιομηχανίας, εμπορίου, βιοτεχνίας και υπηρεσιών, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 7 Φεβρουαρίου 1997 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Pezzini.

Κατά την 344η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 20ης Μαρτίου 1997), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 112 ψήφους υπέρ, 1 ψήφο κατά και 3 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η Συνθήκη της Ρώμης του 1957 δεν προέβλεπε τη διαμόρφωση κοινοτικής πολιτικής υπέρ των επιχειρήσεων. Μια τέτοιου είδους πολιτική άρχισε να αναπτύσσεται μόλις κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του '80, στα ίχνη της εφαρμογής του Λευκού Βιβλίου για την Ενιαία Αγορά () και με τη χάραξη νέων κοινοτικών πολιτικών, με στόχο τη δημιουργία καλύτερων προϋποθέσεων για την εποικοδομητική ενσωμάτωση των ΜΜΕ της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην Ενιαία Αγορά του 1992.

1.2. Η αναγνώριση της σημασίας των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων και της βιοτεχνίας στην Ευρώπη επέρχεται οριστικά στο Συμβούλιο του Εδιμβούργου, το Δεκέμβριο του 1992, στο Συμβούλιο της Κοπεγχάγης, τον Ιούνιο του 1993, και στο Συμβούλιο της Κέρκυρας, τον Ιούνιο του 1994. Κατά τη διάρκεια των εν λόγω Διασκέψεων Κορυφής εγκρίνεται μια σειρά πρωτοβουλιών, μεταξύ των οποίων μπορούν να αναφερθούν το «Πολυετές πρόγραμμα δράσης 1993-1996» για τις ΜΜΕ και το ψήφισμα - που έπεται του υπομνήματος της Βελγικής Προεδρίας του Συμβουλίου - το οποίο ζητεί την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων, ιδιαίτερα δε των ΜΜΕ και της βιοτεχνίας, καθώς και την ανάπτυξη της απασχόλησης και το οποίο μετατράπηκε, στη συνέχεια, σε «Πρόγραμμα Δράσης για τις ΜΜΕ».

1.3. Η σημασία των ΜΜΕ και της βιοτεχνίας για τον ευρωπαϊκό παραγωγικό ιστό καταδεικνύεται από ορισμένα αριθμητικά στοιχεία (): το 99 % των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων απασχολεί λιγότερους από 250 υπαλλήλους και μπορεί να υποστηριχθεί ότι η πλειονότητα των επιχειρήσεων αυτών είναι μικρές βιοτεχνίες, δεδομένου ότι το 93 % των επιχειρήσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης απασχολεί λιγότερους από 10 υπαλλήλους.

1.4. Όσον αφορά την ευρωπαϊκή οικονομία, οι ΜΜΕ παρέχουν πλέον των 2/3 της κοινοτικής απασχόλησης και οι κοινοτικές μικρές επιχειρήσεις (0-9 εργαζόμενοι) συμβάλλουν στην απασχόληση σχεδόν εξίσου με τις μεγάλες επιχειρήσεις (29 %). Κατά τα τελευταία τρία χρόνια, το 75 % των νέων θέσεων απασχόλησης στην Ευρώπη δημιουργήθηκαν στις ΜΜΕ και στη βιοτεχνία. Επιπλέον, εάν ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι οι ΜΜΕ αντιπροσωπεύουν πλέον του 70 % του συνολικού κύκλου εργασιών της ΕΕ, εξάγεται το συμπέρασμα ότι οι ΜΜΕ και η βιοτεχνία συνιστούν πραγματικά τον οικονομικό και κοινωνικό στυλοβάτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

1.5. Προκειμένου να ανταποκριθεί κατά συγκεκριμένο τρόπο στις πραγματικές ανάγκες των επικεφαλής μιας βιοτεχνίας και αναγνωρίζοντας τη σημαντική συμβολή τους στην οικονομική ανάπτυξη και στη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης, η ΕΕ άρχισε να εφαρμόζει εδώ και μερικά χρόνια μια πολιτική για τη στήριξη των ΜΜΕ και της βιοτεχνίας.

2. Από τη Διάσκεψη της Αβινιόν στη Διάσκεψη του Βερολίνου

2.1. Από την 1η Διάσκεψη της Αβινιόν, τον Οκτώβριο του 1990, η Επιτροπή κατέβαλε κάθε δυνατή προσπάθεια - σε στενή συνεργασία με τις κλαδικές οργανώσεις - προκειμένου να ανταποκριθεί στις ανάγκες των βιοτεχνιών. Πολυάριθμες δράσεις ανελήφθησαν έπειτα από αυτή τη Διάσκεψη: ο «Οδηγός των οργανώσεων της βιοτεχνίας και των μικρών επιχειρήσεων» 7 πρότυπες δράσεις για την κατάρτιση των συνεργαζομένων συζύγων 7 διασυνοριακή κατάρτιση και κατάρτιση σχετικά με την τυποποίηση και την πιστοποίηση της ποιότητας. Ο απολογισμός των ετών αυτών είναι αδιαφιλονίκητα θετικός: αφενός - παρότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή άρχισε να ασχολείται με την αντιμετώπιση των θεμάτων που προβληματίζουν τον τομέα της βιοτεχνίας και των μικρών επιχειρήσεων - οι αλλαγές που επήλθαν μετά την πρώτη Ευρωπαϊκή Διάσκεψη της Αβινιόν για τη Βιοτεχνία επιτείνουν την ανάγκη να συνεχισθεί η διαδικασία ανταλλαγών και διαλόγου μεταξύ των επιχειρήσεων, μεταξύ των εκπροσώπων τους σε εθνική και ευρωπαϊκή κλίμακα, καθώς και με τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αφετέρου, οι διαρθρωτικές προκλήσεις τις οποίες θα κληθούν να αντιμετωπίσουν οι μικρές επιχειρήσεις στο εγγύς μέλλον, θέτουν πολυάριθμα προβλήματα.

2.2. Οι προαναφερθείσες προκλήσεις διακρίνονται σε εξωγενείς και ενδογενείς. Όσον αφορά τις εξωγενείς προκλήσεις, οι βιοτεχνίες πρέπει να αντιμετωπίσουν την αύξηση του ανταγωνισμού που οφείλεται στα εξής:

- στη δημιουργία της εσωτερικής αγοράς,

- στη διείσδυση μεγάλων επιχειρήσεων σε παραδοσιακές αγορές των μικρών και πολύ μικρών επιχειρήσεων,

- στην υλοποίηση μεγάλων εμπορικών σχεδίων (μεγάλα εμπορικά καταστήματα και υπεραγορές), όπου κάθε υπάρχουσα θέση εργασίας αντιστοιχεί στην κατάργηση 3-4 θέσεων απασχόλησης στους τομείς της βιοτεχνίας και του εμπορίου,

- στην ανάπτυξη ημι-επαγγελματικών δραστηριοτήτων οικιακών μικροεπισκευών,

- στην αύξηση της παράνομης εργασίας (εργασία στη «μαύρη» αγορά).

2.3. Επιπλέον, οι βιοτέχνες και οι επικεφαλής μικρών επιχειρήσεων υφίστανται στρεβλώσεις του ανταγωνισμού λόγω ανεπαρκούς και μη έγκαιρης παροχής οικονομικών πληροφοριών, από τα πρότυπα και την πιστοποίηση της ποιότητας έως τις νομοθετικές διατάξεις που διέπουν την προστασία του περιβάλλοντος ή την ασφάλεια στο χώρο εργασίας κλπ. Όσον αφορά τις ενδογενείς προκλήσεις, οι βιοτέχνες και οι επικεφαλής μικρών επιχειρήσεων καλούνται να αντιμετωπίσουν τα εξής:

- περιορισμένους χρηματοοικονομικούς πόρους,

- αυξημένες φορολογικές και διοικητικές επιβαρύνσεις,

- ελλιπείς γνώσεις στρατηγικής διαχείρισης και επιχειρησιακής οργάνωσης,

- προβλήματα επαγγελματικής κατάρτισης του προσωπικού.

2.4. Κατά τη δεύτερη Διάσκεψη, το Σεπτέμβριο του 1994 στο Βερολίνο, προσδιορίσθηκαν τα κυριότερα θέματα που απασχολούν τις επιχειρήσεις ενόψει των οικονομικών και κοινωνικών μεταβολών στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η εν λόγω Διάσκεψη απετέλεσε σημαντικό βήμα για τη διεύρυνση του προβληματισμού σχετικά με τη βιοτεχνία σε ευρωπαϊκή κλίμακα (), καθώς και για τη διαμόρφωση νέας προσέγγισης όσον αφορά την ποιότητα κατά την προετοιμασία των εργασιών (προπαρασκευαστικές διασκέψεις). Κατά τη Διάσκεψη του Βερολίνου, υπεβλήθησαν 144 προτάσεις οι οποίες απευθύνονταν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στα λοιπά κοινοτικά και εθνικά όργανα. Οι προτάσεις αυτές δύνανται να συνοψισθούν ως εξής:

- μεγαλύτερη συμμετοχή των εκπροσώπων των μικρών επιχειρήσεων και της βιοτεχνίας στην επεξεργασία των κοινοτικών κανόνων,

- διεθνοποίηση των μικρών επιχειρήσεων και των βιοτεχνιών,

- συνεργασία με τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης,

- προβολή της εικόνας της βιοτεχνίας,

- γνώση του οικονομικού ρόλου του τομέα αυτού,

- ενσωμάτωση των μικρών επιχειρήσεων και των βιοτεχνιών στην εσωτερική αγορά,

- επαγγελματική κατάρτιση,

- διοικητικές απλουστεύσεις,

- διασυνοριακές ζώνες.

- χρηματοδοτήσεις και πρόσβαση στις πιστώσεις,

- μέγιστη δυνατή διαφάνεια των υπηρεσιών της Επιτροπής.

2.5. Η Επιτροπή προέβη σε αξιολόγηση των εν λόγω προτάσεων και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι περίπου το 50 % εξ αυτών καλύπτονται ήδη είτε από τις κοινοτικές πολιτικές είτε από δράσεις που ανελήφθησαν λίγο πριν από τη Διάσκεψη. Η ΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή να προβεί σε ανάλυση των προτάσεων αυτών που καλύπτονται ήδη και να διασαφηνίσει τη συνέχεια που σκοπεύει να δώσει στις υπόλοιπες προς ανάληψη δράσεις.

2.6. Εν κατακλείδι, η δεύτερη Ευρωπαϊκή Διάσκεψη του Βερολίνου για τη Βιοτεχνία και τις Μικρές Επιχειρήσεις απετέλεσε, αφενός, σημαντικό βήμα για την ενίσχυση του ρόλου της βιοτεχνίας στην οικονομική, κοινωνική και πολιτική ζωή της Ευρωπαϊκής Ένωσης και, αφετέρου, σημείωσε πρόοδο προς την κατεύθυνση της γνώσης και της επίλυσης των προβλημάτων του τομέα αυτού. Η επόμενη συνάντηση ορίστηκε στο πλαίσιο της τρίτης Ευρωπαϊκής Διάσκεψης για τη Βιοτεχνία που θα πραγματοποιηθεί στο Μιλάνο.

3. Η κοινοτική πολιτική για τις «ΜΜΕ και τη βιοτεχνία»

3.1. Στα μεμονωμένα κράτη μέλη, ο όρος «βιοτεχνία» αντιστοιχεί σε διαφορετικές δραστηριότητες και οι νομικοί ορισμοί - όπου υπάρχουν - διαφέρουν μεταξύ τους. Η ΟΚΕ, στη γνωμοδότησή της του Οκτωβρίου 1992 σχετικά με τις ΜΜΕ και τις βιοτεχνίες (), καθορίζει ένα σύνολο χαρακτηριστικών γνωρισμάτων των «επιχειρήσεων βιοτεχνικού χαρακτήρα» και των μικρών επιχειρήσεων στα κράτη μέλη:

- το εν γένει μικρό μέγεθός τους, με εξαίρεση ορισμένες περιφέρειες και χώρες,

- ο ρόλος τους ως στυλοβάτη της τοπικής οικονομίας και η ενασχόλησή τους με τεχνολογικά προηγμένους τομείς,

- η παραγωγή προϊόντων σε μοναδικά κομμάτια ή σε περιορισμένα αντίτυπα,

- η νομική και οικονομική ανεξαρτησία της επιχείρησης,

- ο οικογενειακός χαρακτήρας της επιχείρησης, στην οποία σημαντικό ρόλο διαδραματίζει ο συνεργαζόμενος σύζυγος,

- οι ικανότητες του επικεφαλής της επιχείρησης και η στενή συνεργασία του με τους υπαλλήλους του.

3.2. Επιπλέον, η μεγάλη σημασία ιδιαίτερα των πολύ μικρών επιχειρήσεων και της βιοτεχνίας δεν οφείλεται μόνον στο ρόλο που διαδραματίζουν στην οικονομική δραστηριότητα, στον αριθμό των επιχειρήσεων, στις θέσεις απασχόλησης και στη συνεισφορά τους από πλευράς προστιθέμενης αξίας, αλλά και στο δυναμικό τους ρόλο στα πλαίσια της κοινοτικής οικονομίας. Πράγματι, οι πολύ μικρές επιχειρήσεις και η βιοτεχνία έχουν - λόγω της μορφής της εσωτερικής τους οργάνωσης και της παρουσίας τους στις επεκτεινόμενες αγορές - θεμελιώδη σημασία για την παραγωγικότητα, την καινοτομία και την προσαρμοστικότητα, οι οποίες συνιστούν καίριους παράγοντες για τη διαρθρωτική ανάπτυξη του συνόλου της οικονομίας και, ειδικότερα, των περιφερειών που διέρχονται κρίση.

3.3. Εντούτοις, η βιοτεχνία οφείλει να υπερνικήσει δυσκολίες καθόλα διαφορετικές από εκείνες των μεσαίων και μεγάλων επιχειρήσεων. Ορισμένες από τις δυσκολίες αυτές προκύπτουν λόγω της αυξανόμενης ανάγκης να υπερβούν οι επιχειρήσεις τα όρια της εθνικής και παραδοσιακής αγοράς και να αναπτύξουν δραστηριότητα στην ευρωπαϊκή αγορά.

3.4. Σε σχέση με τις μεσαίες και μεγάλες επιχειρήσεις, οι βιοτεχνίες συναντούν περισσότερες δυσκολίες προκειμένου να ανταπεξέλθουν στο πολυσύνθετο διοικητικό και νομοθετικό πλαίσιο, ιδίως σε θέματα προστασίας του περιβάλλοντος ή τήρησης των κανόνων της ευρωπαϊκής εσωτερικής αγοράς.

3.5. Οι βιοτεχνίες αντιμετωπίζουν περισσότερα προβλήματα όσον αφορά τη χρηματοδότηση και την πρόσβαση στις πιστώσεις, την πρόσβαση στις κοινοτικές πληροφορίες και τη διεθνή συνεργασία. Είναι δε ακόμη δυσκολότερο για τους διευθυντές βιοτεχνιών να αναπτύξουν στρατηγικούς προσανατολισμούς για την επιχείρησή τους σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η Επιτροπή προέβη στη χάραξη της κοινοτικής πολιτικής υπέρ των ΜΜΕ και της βιοτεχνίας, με στόχο ακριβώς τον περιορισμό των δυσχερειών αυτών, καθώς και την ένταξή των εν λόγω επιχειρήσεων στην εσωτερική αγορά. Εν πάση περιπτώσει, θα πρέπει να εκπονηθεί μελέτη σχετικά με την πρόσβαση των βιοτεχνιών και των γυναικών επιχειρηματιών στις χρηματοδοτήσεις και στις πιστώσεις.

3.5.1. Αλλά και στον τομέα της έρευνας και της τεχνολογικής ανάπτυξης έχουν εγκριθεί μέτρα στήριξης των ΜΜΕ βάσει του 4ου προγράμματος πλαίσιο 1994-1999, έπειτα από τη θετική εμπειρία του προγράμματος Craft (αναφέρονται παραδείγματος χάρη τα βραβεία σκοπιμότητας). Τα μέτρα αυτά προορίζονται τόσο για τις ΜΜΕ των παραδοσιακών τομέων όσο και για εκείνες των τομέων προηγμένης τεχνολογίας και αποσκοπούν στην ενθάρρυνση της συμμετοχής των εν λόγω επιχειρήσεων σε όλα τα νέα κοινοτικά προγράμματα έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης.

3.6. Η προσπάθεια που θα πρέπει απαραιτήτως να καταβάλουν οι κοινοτικές αρχές προκειμένου να μεγιστοποιήσουν τη θετική επίδραση των πολιτικών στον παραγωγικό ιστό συνίσταται στη διάκριση μεταξύ δράσεων που προορίζονται για τις πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις και δράσεων που απευθύνονται σε μεσαίες επιχειρήσεις, λαμβανομένων υπόψη των εμφανών διαφορών που υφίστανται ανάμεσα σε αυτά τα δύο είδη επιχειρήσεων, από πλευράς τόσο παραγωγής και εμπορίας όσο και οργάνωσης και διαχείρισης.

3.7. Από αυτή την άποψη η Επιτροπή, διαλέγοντας βάσει επιλεκτικών κριτηρίων, δεν παρέχει άμεση στήριξη στις επιχειρήσεις αλλά ενισχύει τους ενδιάμεσους φορείς των επιχειρήσεων, καθώς και τα όργανα εκπροσώπησής τους, όπως οι επαγγελματικές και οι κλαδικές οργανώσεις.

3.8. Ανελήφθησαν διαφόρων ειδών πρωτοβουλίες, όπως τα Ευρωπαϊκά Κέντρα Πληροφοριών (δίκτυα πληροφοριών), τα BC-NET (δίκτυα συνεργασίας), το BRE (Γραφείο Προσεγγίσεως Επιχειρήσεων), το Europartenariat και το Interprise (συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων), καθώς και δράσεις σχετικά με την υπεργολαβία και πρότυπες δράσεις (EUROMANAGEMENT, Εμπόριο 2000 και Κεφάλαιο εκκίνησης). Επιπλέον, η ΕΕ ίδρυσε 24 «Ταμεία Κεφαλαίου Εκκίνησης» για την πραγματοποίηση επενδύσεων σε επιχειρήσεις οι οποίες είτε βρίσκονται στο στάδιο της σύστασης είτε έχουν συσταθεί πρόσφατα και χρειάζονται στήριξη από πλευράς διαχείρισης και χρηματοδότησης, προκειμένου να υλοποιηθούν σχέδια ικανά να αποτελέσουν πηγή ανάπτυξης και καινοτομίας.

3.9. Η βιοτεχνία τυγχάνει επίσης στήριξης - παρότι κατά τρόπο ανεπαρκή και δυσανάλογο της βαρύτητάς της στην κοινοτική οικονομία - στο πλαίσιο της κοινοτικής πολιτικής περιφερειακής ανάπτυξης, των κοινοτικών πλαισίων στήριξης (ΚΠΣ), των προγραμμάτων κοινοτικής πρωτοβουλίας και των δράσεων της ΕΤΕ (Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων), ιδίως μέσω των συνολικών δανείων.

3.10. Οι πιστώσεις των διαρθρωτικών ταμείων ανέρχονται συνολικά σε 141 δισεκατομμύρια ECU για τη χρονική περίοδο 1994-1999. Το μεγαλύτερο μέρος αυτού του σημαντικού κονδυλίου (τα διαρθρωτικά ταμεία αντιστοιχούν περίπου σε ποσοστό 35 % του ετήσιου κοινοτικού προϋπολογισμού) πρόκειται να διατεθεί για τη χρηματοδότηση των εθνικών Κοινοτικών Πλαισίων Στήριξης (ΚΠΣ) και, κυρίως, για παρεμβάσεις σε έργα υποδομής. Μικρό ωστόσο μέρος των πόρων αυτών χρησιμοποιείται για την προαγωγή της ανάπτυξης των ΜΜΕ και της βιοτεχνίας. Εξάλλου, το 9 % του συνολικού προϋπολογισμού των ταμείων - ήτοι 13,450 δισεκατομμύρια ECU - προορίζεται για προγράμματα κοινοτικής πρωτοβουλίας (ΠΚΠ).

3.11. Στο πλαίσιο των ανωτέρω, αξίζει να επισημανθεί η σημασία του προγράμματος κοινοτικής πρωτοβουλίας (ΠΚΠ) για τις ΜΜΕ το οποίο προβλέπει κονδύλιο ύψους 1 δισεκατομμύριο ECU για τη συγχρηματοδότηση μιας σειράς δράσεων στήριξης των ΜΜΕ και της βιοτεχνίας.

3.12. Αδιαφιλονίκητα, περαιτέρω πρόβλημα συνιστά ο τρόπος κατά τον οποίο θα καταστεί δυνατό να αποφέρουν καρπούς οι πολυάριθμες ευκαιρίες που παρέχονται στις βιοτεχνίες, ούτως ώστε να κατορθώσουν οι επιχειρήσεις αυτές να επωφεληθούν πλήρως από τις υφιστάμενες δράσεις και τα προγράμματα, σύμφωνα με όσα ζητεί η Επιτροπή (Ανακοίνωση (95) 502) και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (Έκθεση Thyssen). Μόνον εάν υπάρξει απλούστευση των διοικητικών διαδικασιών, μείωση του χρόνου που απαιτείται για τη χορήγηση των πιστώσεων, παροχή περισσότερης αρωγής, καθώς και στενότερη και ενεργέστερη συνεργασία με τις κοινοτικές, εθνικές και περιφερειακές αρχές και με τους εκπροσώπους του κλάδου είναι δυνατόν να επιτευχθεί καθολική δράση, βέλτιστη σύγκλιση μεταξύ των τοπικών δράσεων, καθώς και μεγαλύτερη διαφάνεια - αναγκαίες προϋποθέσεις για την πιο εποικοδομητική συμμετοχή των ενδιαφερομένων επιχειρήσεων.

3.13. Το Ολοκληρωμένο Πρόγραμμα για τις ΜΜΕ και τη βιοτεχνία () κινείται προς αυτή ακριβώς την κατεύθυνση και προτείνει ένα νέο πλαίσιο για τον καλύτερο εντοπισμό και την ολοκλήρωση των διαφόρων μέσων με τα οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση δύναται να συνεισφέρει στην προαγωγή της δημιουργίας και της ανάπτυξης των επιχειρήσεων. Στο πλαίσιο του προαναφερθέντος προγράμματος, η Επιτροπή δεσμεύθηκε κυρίως να συμβάλει στη διαμόρφωση νομικού και διοικητικού πλαισίου ευνοϊκού για τις βιοτεχνίες. Το εν λόγω πρόγραμμα δεν περιλαμβάνει νέα κεφάλαια για τις δαπάνες, αλλά συγκεντρώνει το σύνολο των δράσεων άλλων πολιτικών οι οποίες δύνανται να συντελέσουν στην ανάπτυξη των ΜΜΕ και της βιοτεχνίας, όπως τα διαρθρωτικά ταμεία, η έρευνα και η τεχνολογική ανάπτυξη και η επαγγελματική κατάρτιση. Η χρηματοδότηση των νέων προτεινόμενων δράσεων θα πραγματοποιηθεί από ήδη υφιστάμενα μέσα. Με στόχο την ακόμη αποτελεσματικότερη προσαρμογή των προγραμμάτων αυτών στις ιδιαιτερότητες της βιοτεχνίας και των μικρών επιχειρήσεων, η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να προβεί σε ανάλυση, στο πλαίσιο ανακοίνωσης, της συμμετοχής της βιοτεχνίας στα κοινοτικά προγράμματα.

3.14. Κατά τα τελευταία χρόνια, σημαντικό ρόλο για την εφαρμογή των πολιτικών αυτών διαδραμάτισαν οι ευρωπαϊκές οργανώσεις εκπροσώπησης της βιοτεχνίας και των μικρών επιχειρήσεων, οι οποίες συμμετέχουν ολοένα και περισσότερο στις κοινοτικές εργασίες. Οι οργανώσεις που εκπροσωπούν τον κλάδο της βιοτεχνίας είναι μέλη πολυάριθμων επιτροπών των οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επ'αυτού, η βούληση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι σαφής: υποστηρίζει κάθε μορφή διαβούλευσης μεταξύ των οργανώσεων των κρατών μελών και ενθαρρύνει τη συγκέντρωση των αρμοδιοτήτων τους.

3.15. Η επίδραση των κοινοτικών δράσεων στη βιοτεχνία

Έπειτα από εξέταση των δράσεων που προτάθηκαν κατά τα τελευταία χρόνια εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις ΜΜΕ και τη βιοτεχνία και κατόπιν αξιολόγησης της επίδρασης των δράσεων αυτών στον παραγωγικό ιστό των βιοτεχνιών, παρότι αναγνωρίζονται αναρίθμητα πλεονεκτήματα, κρίνεται σκόπιμο να διασαφηνισθούν τα ακόλουθα προβλήματα:

- οι πρωτοβουλίες υπέρ της βιοτεχνίας εντάσσονται πάντοτε σε ένα γενικότερο πλαίσιο - το οποίο δυσχεραίνει τον ακριβή καθορισμό των δικαιούχων και συνεπώς περιορίζει τη θετική επίδραση στον εν λόγω τομέα - και λαμβάνονται μονίμως χωρίς να ζητηθεί η γνώμη των οργανώσεων του κλάδου,

- οι προαναφερθείσες πρωτοβουλίες είναι ελάχιστα συγκεκριμένες, παρά τις ιδιαιτερότητες της βιοτεχνίας και της πολύ μικρής επιχείρησης εν γένει,

- τα μέτρα ενίσχυσης είναι πολύπλοκα και δεν είναι συντονισμένα, με αποτέλεσμα να αποπροσανατολίζουν τους βιοτέχνες και να μετριάζουν τη θετική επίδραση στις δραστηριότητες των επιχειρήσεων αυτών καθεαυτών. Στο σημείο αυτό θα ήταν επιθυμητός ο συντονισμός των πρωτοβουλιών σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Προς τούτο η δημιουργία μικτής ομάδας ΕΚ και ΟΚΕ και της διϋπηρεσιακής ομάδας της Επιτροπής των ΕΕ θα καθιστούσε πιο αποτελεσματικές τις δράσεις που αναπτύσσονται σε τοπικό, εθνικό και κοινοτικό επίπεδο. Προς τούτο, η δημιουργία μικτής ομάδας βιοτεχνίας και μικρών επιχειρήσεων στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στην ΟΚΕ και η σύσταση διϋπηρεσιακής ομάδας της Επιτροπής των ΕΕ - η οποία, υπό την εποπτεία της ΓΔ ΧΧΙΙΙ, θα συντόνιζε τις δράσεις της Επιτροπής υπέρ της βιοτεχνίας και των μικρών επιχειρήσεων - θα καθιστούσε πιο αποτελεσματικές τις δράσεις που αναπτύσσονται σε τοπικό, εθνικό και κοινοτικό επίπεδο.

3.15.1. Τα ανωτέρω εγείρουν δύο καίρια προβλήματα: το πρώτο συνίσταται στο γεγονός ότι δεν είναι δυνατόν να συνεχισθεί η χρήση γενικού ορισμού για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις στον οποίο να συμπεριλαμβάνονται και οι πολύ μικρές επιχειρήσεις, είτε πρόκειται για βιοτεχνίες είτε για εμπορικές επιχειρήσεις 7 το δεύτερο αφορά το γεγονός ότι απαιτείται ορθολογιστική οργάνωση των πρωτοβουλιών, κατά τρόπο ώστε να προσανατολισθούν στις ιδιαιτερότητες και στις ανάγκες των βιοτεχνιών.

3.15.2. Όσον αφορά το πρώτο πρόβλημα, χρήσιμη είναι η σύσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με θέμα «Ένας κοινός ορισμός για τις ευρωπαϊκές ΜΜΕ». Στη σύσταση αυτή επισημαίνεται ότι: «όσον αφορά τις ΜΜΕ, κρίνεται σκόπιμο να γίνεται διάκριση μεταξύ μεσαίων, μικρών και πολύ μικρών επιχειρήσεωνΧ δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να συμπεριληφθούν σε αυτή την κατηγορία οι βιοτεχνίες, οι οποίες θα εξακολουθήσουν να ορίζονται σε εθνική κλίμακα αναλόγως των ιδιαιτεροτήτων τους». Κατά τη σύσταση, εκλαμβάνεται ως πολύ μικρή επιχείρηση οποιαδήποτε επιχείρηση έχει λιγότερα από 10 άτομα προσωπικό (ασχέτως κύκλου εργασιών) 7 ως μικρή επιχείρηση, οποιαδήποτε επιχείρηση απασχολεί από 10 έως 49 άτομα και ο κύκλος εργασιών της δεν υπερβαίνει τα 7 εκατομμύρια ECU 7 ως μεσαία επιχείρηση, οποιαδήποτε επιχείρηση έχει προσωπικό από 50 έως 249 άτομα και κύκλο εργασιών ο οποίος δεν υπερβαίνει τα 40 εκατομμύρια ECU. Όλες οι επιχειρήσεις που απασχολούν άνω των 250 ατόμων θεωρούνται μεγάλες επιχειρήσεις.

3.15.3. Ως προς το δεύτερο πρόβλημα, η εξαιρετικά περιεκτική προσέγγιση που υιοθετεί η Επιτροπή ως προς τις παρεμβάσεις που προορίζονται για τις ΜΜΕ και τις βιοτεχνίες αποπροσανατολίζει τόσο τους υπεύθυνους για τη διαχείριση των πιστώσεων σε τοπική κλίμακα όσο και τους δικαιούχους. Το γεγονός αυτό έχει αντίκτυπο στην κατάρτιση των προγραμμάτων και στην ικανοποίηση των πραγματικών αναγκών των βιοτεχνιών και ενδέχεται να υπονομεύσει, ήδη από την αρχή, το νέο πολυετές πρόγραμμα δράσης 1997-2000 για τις ΜΜΕ.

4. Ο νομικός ορισμός της βιοτεχνίας

4.1. Δεν διαθέτουν όλες οι χώρες νομικό ορισμό της βιοτεχνίας, ενώ παρατηρούνται αρκετές διαφορές μεταξύ των υφισταμένων ορισμών. Από την εξέταση των σχετικών εθνικών νομοθεσιών προκύπτει ότι οι ορισμοί της βιοτεχνίας δύνανται να διακριθούν σε τρεις προσεγγίσεις: στην προσέγγιση «ανά τομέα/διαστάσεις», στην επαγγελματική προσέγγιση και στην καλλιτεχνική προσέγγιση.

4.2. Οι διαφορές αυτές δεν πρέπει να εκλαμβάνονται ως πρόβλημα, αλλά ως πολιτισμική κληρονομιά και ως αφετηρία για μια κοινή στρατηγική η οποία θα αξιοποιεί και θα εμπλουτίζει την ταυτότητα της ευρωπαϊκής βιοτεχνίας.

4.3. Η προσέγγιση «ανά τομέα/διαστάσεις», η οποία προβλέπει όρια όσον αφορά τις διαστάσεις της επιχείρησης (αριθμός υπαλλήλων) διαφέρει από την επαγγελματική προσέγγιση η οποία παραβλέπει την ποσοτική διάκριση μεταξύ βιοτεχνίας και μικρής και πολύ μικρής επιχείρησης, και βασίζεται στο συγκεκριμένο τομέα αναφοράς. Η καλλιτεχνική προσέγγιση είναι πιο περιοριστική, δεδομένου ότι το πεδίο δράσης της αφορά μόνο στην καλλιτεχνική βιοτεχνία ().

4.4. Η προσέγγιση ανά τομέα/διαστάσεις

Το κριτήριο που χρησιμοποιείται για τον ορισμό της βιοτεχνίας συνίσταται κατά κύριο λόγο στις διαστάσεις της επιχείρησης από πλευράς αριθμού εργαζομένων, ο οποίος μπορεί είτε να διαφοροποιείται αναλόγως του τομέα (στην Ιταλία) είτε να παραμένει αμετάβλητος (στη Γαλλία και στην Ολλανδία). Οι χώρες που ακολουθούν αυτή την προσέγγιση είναι η Ιταλία, η Γαλλία και η Ολλανδία.

4.4.1. Στην Ιταλία, η πρώτη νομοθεσία που ρυθμίζει κανονιστικά τον τομέα της βιοτεχνίας κάνει την εμφάνισή της με την έναρξη της ισχύος του νόμου αριθ. 860 της 25ης Ιουλίου 1956, ο οποίος περιελάμβανε τους «Κανονισμούς για τη νομοθετική ρύθμιση του καθεστώτος των βιοτεχνιών». Επί του παρόντος, ισχύει ο νόμος αριθ. 443 της 8ης Αυγούστου 1985. Σύμφωνα με το νόμο αριθ. 443, «η βιοτεχνία δύναται επίσης να λειτουργεί με την παροχή εργασίας από προσωπικό εξαρτώμενο απευθείας από τον ιδιοκτήτη ή τους εταίρους μιας βιοτεχνίας, αρκεί να τηρούνται οι ακόλουθοι περιορισμοί:

α) για μια επιχείρηση χωρίς παραγωγή εν σειρά: κατ'ανώτατο όριο 18 εργαζόμενοι, συμπεριλαμβανομένων των μαθητευόμενων οι οποίοι δεν πρέπει να υπερβαίνουν τους 9 7 ο αριθμός των εργαζομένων μπορεί να ανέλθει το πολύ σε 22, με την προϋπόθεση ότι τα επιπλέον άτομα είναι μαθητευόμενοι 7

β) για μια επιχείρηση με παραγωγή εν σειρά, υπό τον όρο ότι η επεξεργασία δεν είναι πλήρως αυτοματοποιημένη: κατ'ανώτατο όριο 9 εργαζόμενοι, συμπεριλαμβανομένων των μαθητευόμενων οι οποίοι δεν πρέπει να υπερβαίνουν τους 5 7 ο αριθμός των εργαζομένων μπορεί να ανέλθει το πολύ σε 12, με την προϋπόθεση ότι τα επιπλέον άτομα είναι μαθητευόμενοι 7

γ) για μια επιχείρηση που αναπτύσσει δραστηριότητα στους τομείς της καλλιτεχνικής και της παραδοσιακής παραγωγής, καθώς και στον τομέα της επί μέτρω κατασκευής ενδυμάτων: κατ' ανώτατο όριο 32 εργαζόμενοι, συμπεριλαμβανομένων των μαθητευόμενων οι οποίοι δεν πρέπει να υπερβαίνουν τους 16 7 ο αριθμός των εργαζομένων μπορεί να ανέλθει το πολύ σε 40, με την προϋπόθεση ότι τα επιπλέον άτομα είναι μαθητευόμενοι. Οι τομείς της καλλιτεχνικής και της παραδοσιακής παραγωγής, καθώς και ο τομέας της επί μέτρω κατασκευής ενδυμάτων θα καθορίζονται βάσει διατάγματος του Προέδρου της Δημοκρατίας, έπειτα από διαβούλευση με τις περιφέρειες και το Εθνικό Συμβούλιο Βιοτεχνίας 7

δ) για τις εταιρείες μεταφορών: κατ'ανώτατο όριο 8 εργαζόμενοι 7

ε) για τις οικοδομικές επιχειρήσεις: κατ'ανώτατο όριο 10 εργαζόμενοι, συμπεριλαμβανομένων των μαθητευόμενων οι οποίοι δεν πρέπει να υπερβαίνουν τους 5 7 ο αριθμός των εργαζομένων μπορεί να ανέλθει το πολύ σε 14, με την προϋπόθεση ότι τα επιπλέον άτομα είναι μαθητευόμενοι.

4.4.2. Στη Γαλλία, ο τομέας της βιοτεχνίας ρυθμίζεται κατά κύριο λόγο από τον Κώδικα περί Βιοτεχνίας (διατάγματα αριθ. 55-656 και αριθ. 55-657 της 20ής Μαΐου 1955 - τα οποία απέκτησαν νομοθετική ισχύ δυνάμει του νόμου αριθ. 58-346 της 3ης Απριλίου 1958 - και μεταγενέστερες τροποποιήσεις), καθώς και από το διάταγμα αριθ. 83-487 της 10ης Ιουνίου 1983 (όπως τροποποιήθηκε από το διάταγμα αριθ. 88-109 της 2ας Φεβρουαρίου 1988). Το μέγεθος της επιχείρησης στη Γαλλία οριζόταν - από το διάταγμα αριθ. 62-235 της 1ης Μαρτίου 1962 - σε 5 εργαζόμενους που αυξήθηκαν σε 10 - από το διάταγμα αριθ. 76-879 της 21ης Σεπτεμβρίου 1976 - ενώ, επί του παρόντος, έχει εγκριθεί διάταγμα για την αύξηση του αριθμού αυτού από 10 σε 15 απασχολούμενους (Droit de suite - Διάταγμα του Δεκεμβρίου 1995 και Νόμος της 5ης Ιουλίου 1996). Εξάλλου, πρόσφατα εγκρίθηκε ο νόμος 96/603 της 5ης Ιουλίου 1996, σχετικά με την ανάπτυξη και την προαγωγή του εμπορίου και της βιομηχανίας που διατηρεί εν ισχύι όσα προβλέπονται από το δικαίωμα παρακολούθησης χωρίς τροποποιήσεις.

4.4.3. Η Ολλανδία (σύμφωνα με επίσημο μη νομικό ορισμό) χρησιμοποιεί μεθοδολογία η οποία τοποθετείται μεταξύ της «λατινικής» και της «γερμανικής» προσέγγισης, παρότι υπερισχύει η παράμετρος που αφορά τις διαστάσεις: στην πράξη, θεωρούνται ως βιοτεχνίες όσες επιχειρήσεις δεν υπερβαίνουν, ως τάξη μεγέθους, τους 10 εργαζομένους και ασκούν δραστηριότητα σε καθορισμένους τομείς.

4.5. Η επαγγελματική προσέγγιση

4.5.1. Σε αυτή την περίπτωση η προσέγγιση είναι ιδιαίτερα δυναμική, δεδομένου ότι υπαγορεύεται από νόμο του Κράτους (στη Γερμανία από τον «Handwerksordnung 127» της 28ης Δεκεμβρίου 1965, στην Αυστρία από τον «Gewerbeordnung 1994» και στο Λουξεμβούργο από το νόμο του 1990). Οι εν λόγω νόμοι καθορίζουν τους τομείς που μπορούν να θεωρηθούν ως «βιοτεχνικοί», ανεξαρτήτως του μεγέθους της επιχείρησης. Ο καθορισμός αυτός προκύπτει βάσει του καθορισμού των «βιοτεχνικών επαγγελμάτων» (127 στη Γερμανία και 151 στο Λουξεμβούργο) για τα οποία απαιτείται συγκεκριμένο δίπλωμα προκειμένου να επιτραπεί η άσκηση της δραστηριότητας. Οι χώρες που ακολουθούν αυτή την προσέγγιση είναι η Γερμανία, η Αυστρία και το Λουξεμβούργο.

4.5.2. Στη Γερμανία, η ενιαία νομοθεσία που ισχύει επί του παρόντος εισήχθη από το «Νόμο περί κανονιστικής ρύθμισης της βιοτεχνίας» της 28ης Δεκεμβρίου 1965, ο οποίος τροποποιήθηκε αρκετές φορές με την πάροδο του χρόνου. Οι τελευταίες τροποποιήσεις επήλθαν με τους νόμους της 20ής Δεκεμβρίου 1993 και της 5ης Οκτωβρίου 1994.

4.5.3. Στην πρώτη παράγραφο του πρώτου τίτλου του πρώτου κεφαλαίου του νόμου περί «Νομιμοποίησης της αυτόνομης άσκησης βιοτεχνικής δραστηριότητας» αναφέρονται, σύμφωνα με τη γερμανική παράδοση, τα εξής κύρια χαρακτηριστικά της βιοτεχνίας: «Η αυτόνομη άσκηση μιας βιοτεχνικής δραστηριότητας ως μόνιμης επαγγελματικής απασχόλησης επιτρέπεται μόνον στα φυσικά ή νομικά πρόσωπα και στις εταιρείες προσώπων που έχουν εγγραφεί στο Μητρώο Βιοτεχνών» (πρώτο εδάφιο). «Κατά την έννοια του παρόντος νόμου μια επαγγελματική απασχόληση νοείται ως βιοτεχνική δραστηριότητα όταν ασκείται βιοτεχνικά και έχει αποκλειστικά ως αντικείμενο, ή ως αντικείμενο της κύριας δραστηριότητας, ένα από τα επαγγέλματα που παρατίθενται στο παράρτημα Α του παρόντος νόμου» (δεύτερο εδάφιο).

4.5.4. Στην Αυστρία, ο ορισμός των βιοτεχνικών επαγγελμάτων αναφέρεται στην 1η παράγραφο της Ένωσης Βιοτεχνών: η άσκηση βιοτεχνικής δραστηριότητας προϋποθέτει ικανότητες που αποκτήθηκαν με μαθήματα επαγγελματικής κατάρτισης και μεγάλη σχετική επαγγελματική εμπειρία.

4.5.5. Στο Λουξεμβούργο, για την άσκηση βιοτεχνικής δραστηριότητας απαιτείται, αφενός, γραπτή άδεια του Υπουργού Εθνικής Οικονομίας των Μεσαίων Τάξεων, η οποία είναι υποχρεωτική για τα φυσικά και τα νομικά πρόσωπα, και, αφετέρου, ενδεδειγμένες δεξιότητες και επαγγελματική εντιμότητα.

4.6. Η καλλιτεχνική προσέγγιση

Η προσέγγιση αυτή είναι εξαιρετικά περιοριστική, δεδομένου ότι δέχεται ως βιοτεχνίες μόνον τις επιχειρήσεις που ασκούν αποκλειστικά καλλιτεχνική δραστηριότητα. Η έννοια της βιοτεχνίας που χρησιμοποιείται συνήθως στην Ισπανία αφορά τις εφηρμοσμένες τέχνες και τις καλλιτεχνικές μελέτες που πραγματοποιούνται αυτόνομα (Βασιλικό Διάταγμα του 1982). Προκειμένου να καταστεί σεβαστή η αυτονομία των περιφερειών στη χώρα αυτή, υιοθετήθηκαν - από το 1985 - νόμοι που διέπουν τη βιοτεχνία σε επίπεδο κάθε μεμονωμένης περιφέρειας, οι οποίοι - από το 1995 - επιδιώκουν να υπερβούν τα όρια που έθετε ο προηγούμενος ορισμός χρησιμοποιώντας ευρύτερα και ελαστικότερα κριτήρια. Τα κριτήρια αυτά, βάσει εκείνων που αναφέρονται στην Έκθεση Schleyer (), είναι τα ακόλουθα ():

- στενή σχέση μεταξύ ιδιοκτησίας και διεύθυνσης της επιχείρησης,

- σημαντική απασχόληση ανθρώπινου δυναμικού το οποίο μπορεί να ασχολείται με τη χρήση των πλέον προηγμένων τεχνικών παραγωγής και διαχείρισης,

- ικανότητα και αξιοσύνη του επιχειρηματία όσον αφορά τις δραστηριότητές του στο πλαίσιο της επιχείρησης και της παραγωγικής διαδικασίας,

- άμεση και υπερισχύουσα συμμετοχή του επιχειρηματία στην οργάνωση της παραγωγικής διαδικασίας.

4.6.1. Σε αυτή την προσέγγιση θα μπορούσε να συμπεριληφθεί η βρετανική - και εν μέρει η ιρλανδική - βιοτεχνία, παρότι δεν υπάρχει νομικός ορισμός της βιοτεχνίας σε αυτές τις χώρες. Στο Ηνωμένο Βασίλειο και στην Ιρλανδία, ως βιοτέχνης νοείται αποκλειστικά και μόνον ο ανεξάρτητος εργαζόμενος που κατασκευάζει παραδοσιακά και καλλιτεχνικά χειροποίητα αντικείμενα. Εξάλλου, υφίσταται ο τομέας των μικρών παραγωγικών μονάδων - των «small business» - που παρουσιάζουν έντονα βιομηχανικά χαρακτηριστικά, ενώ το βιοτεχνικό στοιχείο απαντάται ως επί το πλείστον στα παραδοσιακά και καλλιτεχνικά προϊόντα.

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

4.7. Επιπλέον, υπάρχουν χώρες οι οποίες για διάφορους λόγους δεν εντάσσονται σε καμία από αυτές τις τρεις προσεγγίσεις.

4.7.1. Στο Βέλγιο υφίσταται ένας εξαιρετικά περιοριστικός νόμος για τις βιοτεχνίες, ο οποίος μειώνει αρκετά την οικονομική και κοινωνική σημασία που αποδίδεται στον εν λόγω κλάδο. Στη χώρα αυτή η έννοια της βιοτεχνίας συνδέεται στενά με την έννοια της μικρής και μεσαίας επιχείρησης, έννοια η οποία υπάγεται με τη σειρά της στη γενικότερη έννοια της «μεσαίας κατηγορίας».

4.7.2. Στην Ελλάδα χρησιμοποιείται επίσημος μη νομικός ορισμός, ενώ στην Πορτογαλία και στη Φινλανδία δεν υφίσταται ούτε επίσημος ούτε νομικός ορισμός της βιοτεχνίας. Στη Σουηδία, η διαδικασία για τη χορήγηση διπλωμάτων σε βιοτέχνες ορίζεται με το υπ' αριθμόν 596 βασιλικό διάταγμα της 26ης Ιουνίου 1973, γεγονός το οποίο συνιστά επίσημη αναγνώριση της βιοτεχνικής δραστηριότητας όσον αφορά διάφορα επαγγέλματα.

Στη Δανία, παρότι δεν υπάρχει κανένας γενικός ορισμός της βιοτεχνίας, χρησιμοποιείται μια σειρά κριτηρίων τα οποία εκλαμβάνονται ως βάση για την εφαρμογή συγκεκριμένων διατάξεων. Το πλέον διαδεδομένο κριτήριο αφορά το μέγεθος της επιχείρησης και περιλαμβάνεται στη μελέτη «Handvaerket og den Mindre Industri». Με βάση το εν λόγω κριτήριο θεωρούνται ως βιοτεχνίες όλες οι μεταποιητικές επιχειρήσεις που απασχολούν από 1 έως 5 εργαζομένους, καθώς και οι επιχειρήσεις επισκευών, οι επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών και οι οικοδομικές επιχειρήσεις, ανεξάρτητα από τον αριθμό των απασχολούμενων.

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

4.7.3. Λαμβανομένων υπόψη των σημαντικότατων διαφορών που υφίστανται μεταξύ των μεμονωμένων εθνικών νομοθεσιών, ευκταίο θα ήταν να ξεκινήσει μια διαδικασία για την καθιέρωση κοινής νομοθετικής βάσης σε όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με πρωταρχικό στόχο τον ορθότερο ποσοτικό προσδιορισμό της οικονομικής σημασίας του κλάδου αυτού στην Ευρώπη και τη βελτίωση των οικονομικών και κοινωνικών αποτελεσμάτων των πολιτικών αρωγής - κοινοτικών και εθνικών - οι οποίες αποσκοπούν στην ανάπτυξη του εν λόγω τομέα.

5. Στατιστικά στοιχεία για τον ποσοτικό προσδιορισμό της βιοτεχνίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση

5.1. Αριθμός επιχειρήσεων και απασχόληση

5.1.1. Μολονότι υπάρχουν πολλά στοιχεία όσον αφορά τον παραγωγικό ιστό των ΜΜΕ στην Ευρώπη, οι στατιστικές για τη βιοτεχνία είναι ανεπαρκείς (με εξαίρεση ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες). Πολύ συχνά, ο σημαντικός ρόλος που διαδραματίζουν οι βιοτεχνίες στην ευρωπαϊκή οικονομία δεν είναι δυνατόν να προσδιορισθεί ποσοτικά, κατά τρόπο εξαντλητικό και ομοιογενή. Η ανεπάρκεια αυτή οφείλεται στον ελλιπή συντονισμό μεταξύ των μεμονωμένων χωρών όσον αφορά τις στατιστικές για τις βιοτεχνίες και στη χρησιμοποίηση πολύ διαφορετικών μεταξύ τους μεθόδων μέτρησης που συχνά δεν επιτρέπουν την έγκυρη σύγκριση των δεδομένων τα οποία, άλλωστε, δεν είναι πάντοτε διαθέσιμα, ακόμη και εν σχέσει προς τη μελλοντική διεύρυνση προς τις ΧΚΑΕ.

5.1.2. Ο παραγωγικός ιστός της Ευρωπαϊκής Ένωσης περιλαμβάνει 16 περίπου εκατομμύρια επιχειρήσεων (16 030 000 επιχειρήσεις το 1995), εκτός του γεωργικού τομέα ().

5.1.3. Το 50 % περίπου από αυτές απαρτίζεται από ατομικές επιχειρήσεις, βιοτεχνίες, μικροεμπόρους ή επαγγελματίες οι οποίοι δεν απασχολούν υπαλλήλους. Το υπόλοιπο 50 % αποτελείται κυρίως από μικροεπιχειρήσεις: 7 εκατομμύρια μονάδες απασχολούν από 1 έως 9 εργαζόμενους, ενώ ένα εκατομμύριο μονάδες από 10 έως 49 εργαζόμενους. Οι μεσαίες επιχειρήσεις (από 50 έως 249 εργαζόμενους) και οι μεγάλες επιχειρήσεις (περισσότεροι από 250 εργαζόμενοι) δεν είναι πολλές - 155 000 και 35 000 μονάδες αντίστοιχα - μολονότι έχουν σημαντική οικονομική βαρύτητα: αντιπροσωπεύουν το 45 %-50 % περίπου της απασχόλησης και του κύκλου εργασιών των μη γεωργικών παραγωγικών τομέων. Κατά κανόνα, το μέσο μέγεθος της ευρωπαϊκής επιχείρησης αντιστοιχεί σε 6 εργαζόμενους περίπου.

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

Οι τρεις νέες χώρες που προσχώρησαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση (Αυστρία, Σουηδία και Φινλανδία) αριθμούν 900 000 επιχειρήσεις, ήτοι ποσοστό 5,6 % επί του συνόλου, και 5,55 εκατομμύρια εργαζόμενους, δηλαδή το 6,3 % του συνόλου.

5.1.4. Οι στατιστικές πληροφορίες καθιστούν βέβαια δυνατό τον προσδιορισμό του αριθμού των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, αλλά στην περίπτωση των βιοτεχνιών οι πληροφορίες είναι ελλιπείς. Σε ορισμένες χώρες, ο αριθμός των επιχειρήσεων και των απασχολούμενων παρουσιάζεται μικρότερος απ'ό,τι ισχύει στην πραγματικότητα, απλώς και μόνον λόγω των χρησιμοποιούμενων ορισμών και/ή κριτηρίων. Στην Ισπανία, παραδείγματος χάρη, οι επίσημα εγγεγραμμένες βιοτεχνίες είναι 14 920, κατά πάσα πιθανότητα πολύ λιγότερες από τις πραγματικά υπάρχουσες (). Αντίθετα, σε άλλες χώρες όπου οι εκτιμήσεις για τη βιοτεχνία πραγματοποιούνται με βάση τις επιχειρήσεις που απασχολούν προσωπικό λιγότερο από 9 άτομα, είναι δυνατόν να γίνει το αντίθετο λάθος.

5.1.5. Το είδος του νομικού ορισμού μπορεί να επηρεάσει ακόμη και το μέγεθος της επιχείρησης: παραδείγματος χάρη, σε χώρες όπου η νομοθεσία δεν θέτει περιορισμούς όσον αφορά το μέγεθος μιας επιχείρησης προκειμένου αυτή να χαρακτηρισθεί ως βιοτεχνία, η εν λόγω επιχείρηση έχει πολύ μεγαλύτερες διαστάσεις από μια αντίστοιχη επιχείρηση σε άλλες χώρες όπου υφίστανται περιορισμοί από πλευράς μεγέθους.

5.1.6. Οι προαναφερθείσες συνοπτικές παρατηρήσεις καταδεικνύουν ότι η απουσία κανονιστικών ρυθμίσεων σε ευρωπαϊκή κλίμακα για τις επιχειρήσεις βιοτεχνικού χαρακτήρα επηρεάζει τον ποσοτικό προσδιορισμό του εν λόγω τομέα και αφήνει να διαφανούν τρία βασικά προβλήματα:

- την υφιστάμενη αδυναμία ποσοτικού προσδιορισμού της βιοτεχνίας στην Ευρώπη εξαιτίας της επικρατούσας ανομοιογένειας (τόσο από πλευράς ετών αναφοράς όσο και από πλευράς διαφορετικών μεθόδων μέτρησης),

- την απουσία στατιστικής μεθοδολογίας με κοινά ελάχιστα όρια,

- την παραποίηση των διαστάσεων του φαινομένου.

5.1.7. Το οριστικό ψήφισμα που εγκρίθηκε από 15 Ευρωπαίους εμπειρογνώμονες (έναν για κάθε κράτος μέλος) για τη βιοτεχνία, κατά τη διάρκεια του δεύτερου σεμιναρίου για τις στατιστικές της βιοτεχνίας στην Ευρώπη (), προωθεί σαφώς την έναρξη μιας κοινής διαδικασίας για την εξέταση των προβλημάτων αυτών, με πρωταρχικό στόχο τη στατιστική επίλυσή τους.

5.1.8. Υπό αυτό το πρίσμα, κατεβλήθη προσπάθεια να συγκεντρωθούν τα διαθέσιμα στατιστικά στοιχεία όσον αφορά τις προσεγγίσεις που προαναφέρθηκαν. Από την έρευνα αυτή προκύπτουν τα εξής:

1) κανένα στοιχείο δεν είναι οικονομικά συγκρίσιμο 7

2) τα υπάρχοντα δεδομένα υποβαθμίζουν το φαινόμενο 7

3) όπου υφίσταται σχετική νομοθεσία, οι βιοτεχνίες καταδεικνύουν την οικονομική τους βαρύτητα σε σχέση με τα μεγέθη της εθνικής οικονομίας.

5.1.9. Ένας από τους πιο ενδιαφέροντες δείκτες συνίσταται στη σπουδαιότητα του εν λόγω κλάδου τόσο από πλευράς αριθμού επιχειρήσεων όσο και από πλευράς απασχολούμενων στο σύνολο των επιχειρήσεων.

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

5.1.10. Η εν λόγω έρευνα, με όλους τους περιορισμούς που αυτή συνεπάγεται (οι σχετικές παρατηρήσεις αφορούν ιδίως τις χώρες στις οποίες η βιοτεχνία δεν διέπεται από κανονιστικές ρυθμίσεις), παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον προκειμένου να δοθεί μια εικόνα - έστω και κατά προσέγγιση - της σημασίας (η οποία σε ορισμένες περιπτώσεις υπερεκτιμάται, ενώ άλλοτε υποτιμάται) των επιχειρήσεων βιοτεχνικού χαρακτήρα στην Ευρώπη.

5.1.11. Από την ανάλυση των κυριοτέρων αποτελεσμάτων προκύπτουν τρία ιδιαίτερα ενδιαφέροντα στοιχεία:

- σε γενικές γραμμές, στις χώρες όπου υφίσταται νομικός ορισμός της βιοτεχνίας, η βαρύτητα της βιοτεχνίας από πλευράς αριθμού επιχειρήσεων είναι μεγαλύτερη σε σχέση με άλλες χώρες,

- σε χώρες όπως η Ισπανία ή η Μεγάλη Βρετανία, ο ρόλος που διαδραματίζει ο τομέας της βιοτεχνίας είναι πιθανότατα υποβαθμισμένος. Δεν είναι τυχαίο ότι σε αυτές τις δύο χώρες υπερισχύει το «καλλιτεχνικό» στοιχείο για το χαρακτηρισμό μιας επιχείρησης ως βιοτεχνίας,

- στις χώρες όπου επικρατεί η επαγγελματική προσέγγιση, η σημασία της απασχόλησης στον κλάδο της βιοτεχνίας επί του συνόλου των ΜΜΕ είναι μεγαλύτερη, με εξαίρεση την Ιταλία. Αυτό σημαίνει ότι, πέραν του νομικού ορισμού, στην Ιταλία ο εν λόγω τομέας έχει διαρθρωτική σημασία για την απασχόληση στα πλαίσια του εθνικού παραγωγικού ιστού.

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

5.2. Ο ρόλος της βιοτεχνίας στη διαμόρφωση του ΑΕγχΠ και των εξαγωγών

5.2.1. Άλλο ενδιαφέρον στοιχείο αποτελεί ο σημαντικός ρόλος της βιοτεχνίας για τη διαμόρφωση του ΑΕγχΠ. Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν αφορούν όλα τα κράτη μέλη αλλά μόνον ορισμένα από αυτά. Ο εν λόγω τομέας διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην Ιταλία, με ποσοστό 12 %, έναντι 9,6 % στη Γερμανία και 5,6 % στην Αυστρία. Η Ολλανδία (3,5 %), η Γαλλία (5,1 %) και η Ελλάδα (3 %) καταλαμβάνουν μια ενδιάμεση θέση, ενώ η συμβολή της βιοτεχνίας στην Ισπανία είναι μειωμένη (0,33 %). Σε πολλές από τις χώρες αυτές, η συνεισφορά της βιοτεχνίας στη διαμόρφωση του ΑΕγχΠ είναι υψηλότερη από εκείνη της γεωργίας (όπως συμβαίνει, παραδείγματος χάρη, στην Ιταλία).

Πορεία των επιχειρήσεων και της απασχόλησης στη βιοτεχνία (βάση 1991 = 100)

Επαγγελματική προσέγγιση

Επιχειρήσεις Προσωπικό

Αυστρία Αυστρία

>ΑΡΧΗ ΓΡΑΦΗΚΟΥ>

Πηγή: Δεδωμένα που ανέλυσε το ίδρυμα Guglielmo Tagliacarne

Πηγή: Δεδωμένα που ανέλυσε το ίδρυμα Guglielmo Tagliacarne

>ΤΕΛΟΣ ΓΡΑΦΗΚΟΥ>

Γερμανία Γερμανία

>ΑΡΧΗ ΓΡΑΦΗΚΟΥ>

Πηγή: Δεδομένα της Γερμανικής συνομοσπονδίας βιοτεχνίας που ανέλυσε το ίδρυμα Guglielmo Tagliacarne Πηγές: Δεδομένα της Γερμανικής συνομοσπονδίας βιοτεχνίας που ανέλυσε το ίδρυμα Guglielmo Tagliacarne

>ΤΕΛΟΣ ΓΡΑΦΗΚΟΥ>

Λουξεμβούργο Λουξεμβούργο

>ΑΡΧΗ ΓΡΑΦΗΚΟΥ>

Πηγή: Δεδομένα του Επαγγελματικού Επιμελητύριου του Λουξεμβούργου που ανέλυσε το ίδρυμα Guglielmo Tagliacarne Πηγή: Δεδομένα του Επαγγελματικού Επιμελητύριου του Λουξεμβούργου που ανέλυσε το ίδρυμα Guglielmo Tagliacarne

>ΤΕΛΟΣ ΓΡΑΦΗΚΟΥ>

Πορεία των επιχειρήσεων και της απασχόλησης στη βιοτεχνία (βάση 1991 = 100)

Προσέγγιση ανά μέγεθος τομέα

Επιχειρήσεις Προσωπικό

Γαλλία Γαλλία

>ΑΡΧΗ ΓΡΑΦΗΚΟΥ>

Πηγή: Δεδομένα SIRENE/INSE που ανέλυσε το ίδρυμα Guglielmo Tagliacarne Πηγή: Δεδομένα SIRENE/INSE που ανέλυσε το ίδρυμα Guglielmo Tagliacarne

>ΤΕΛΟΣ ΓΡΑΦΗΚΟΥ>

Ιταλία Ιταλία

>ΑΡΧΗ ΓΡΑΦΗΚΟΥ>

Πηγή: Δεδομένα CERVED που ανέλυσε το ίδρυμα Guglielmo Tagliacarne Πηγή: Δεδομένα CERVED που ανέλυσε το ίδρυμα Guglielmo Tagliacarne

>ΤΕΛΟΣ ΓΡΑΦΗΚΟΥ>

Ολλανδία Ολλανδία

>ΑΡΧΗ ΓΡΑΦΗΚΟΥ>

Πηγή: Ετείσια δεδομένα για την απασχόληση που ανέλυσε το ίδρυμα Guglielmo Tagliacarne Πηγή: Ετείσια δεδομένα για την απασχόληση που ανέλυσε το ίδρυμα Guglielmo Tagliacarne

>ΤΕΛΟΣ ΓΡΑΦΗΚΟΥ>

Πορεία των επιχειρήσεων και της απασχόλησης στη βιοτεχνία (βάση 1991 = 100)

Καλλιτεχνική προσέγγιση

Επιχειρήσεις Προσωπικό

Ισπανία Ισπανία

>ΑΡΧΗ ΓΡΑΦΗΚΟΥ>

Πηγή: Δεδομένα του Ισπανικού πολιτισιακού ιδρύματος για την προσαγωγή της βιοτεχνίας που ανέλυσε το ίδρυμα Guglielmo Tagliacarne Πηγή: Δεδομένα του Ισπανικού πολιτισιακού ιδρύματος για την προσαγωγή της βιοτεχνίας που ανέλυσε το ίδρυμα Guglielmo Tagliacarne

>ΤΕΛΟΣ ΓΡΑΦΗΚΟΥ>

Ιρλανδία

>ΑΡΧΗ ΓΡΑΦΗΚΟΥ>

Πηγή: Δεδόμενα CSO που ανέλυσε το ίδρυμα Guglielmo Tagliacarne

>ΤΕΛΟΣ ΓΡΑΦΗΚΟΥ>

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

5.2.2. Για ορισμένες χώρες υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία όσον αφορά τις εξαγωγές του κλάδου της βιοτεχνίας. Αυτό σημαίνει, αφενός, ότι ακόμη και οι επιχειρήσεις μικρών και πολύ μικρών διαστάσεων μπορούν να πραγματοποιούν εξαγωγές και, αφετέρου, ότι οι σχέσεις με τις ξένες αγορές δεν αποτελούν αποκλειστικό προνόμιο των επιχειρήσεων μεγαλυτέρων διαστάσεων. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Ιταλίας όπου οι εξαγωγές της βιοτεχνίας αντιστοιχούσαν, το 1994, στο 18,3 % του συνόλου των εξαγωγών, με συνεισφορά υψηλότερη εκείνης με την οποία ο κλάδος αυτός συμβάλει στη διαμόρφωση του ΑΕγχΠ. Οι εξαγωγές της βιοτεχνίας είναι πολύ σημαντικές και στη Δανία, όπου αντιπροσωπεύουν το 6 % των συνολικών εξαγωγών. Αντίθετα, χαμηλότερη είναι η συνεισφορά των εξαγωγών της βιοτεχνίας έναντι της συνεισφοράς τους στο ΑΕγχΠ στη Γερμανία (2 % επί του συνόλου των εξαγωγών) και στη Γαλλία (4,2 % επί του συνόλου των εξαγωγών), ενώ στην Αυστρία οι εξαγωγές της βιοτεχνίας ανέρχονται σε ποσοστό 2,8 %.

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

5.3. Οι τάσεις της βιοτεχνίας στην Ευρώπη κατά την τελευταία πενταετία

5.3.1. Από πλευράς δυναμικής, η βιοτεχνία αναπτύχθηκε κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, όσον αφορά τον αριθμό των επιχειρήσεων. Από την ανάλυση των διαθέσιμων στοιχείων σε οκτώ χώρες (Αυστρία, Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία, Ιρλανδία, Λουξεμβούργο, Ολλανδία και Ισπανία) προκύπτει ότι ο αριθμός των επιχειρήσεων αυξήθηκε κατά την περίοδο 1991-1994/95 σχεδόν σε όλες τις χώρες. Η Γαλλία και η Ισπανία διαφοροποιούνται από την άποψη ότι εμφανίζουν διακεκομμένη αύξηση του αριθμού των επιχειρήσεων: η τάση στη Γαλλία μπορεί να διακριθεί σε δύο περιόδους: στην περίοδο 1991-1993, κατά τη διάρκεια της οποίας παρατηρείται μείωση του αριθμού των επιχειρήσεων, και στην περίοδο 1994-1995, όπου ο αριθμός των επιχειρήσεων αυξάνεται μεν, χωρίς όμως να ανακτήσει στο έπακρο ο, τι είχε χαθεί προγενέστερα. Στην Ισπανία - έπειτα από μια μέγιστη τιμή το 1992 - σημειώνεται, αντίθετα, μείωση των επιχειρήσεων κατά το 1993 και αύξηση του αριθμού τους κατά τη διετία 1994/95. Σε αντιδιαστολή με τα ανωτέρω, η κατανομή της απασχόλησης δεν είναι τόσο ομοιογενής: η απασχόληση αυξάνεται στη Γερμανία, στην Αυστρία και στο Λουξεμβούργο και μειώνεται σε όλες τις άλλες χώρες. Στην Ιταλία, στη Γαλλία και στην Ολλανδία η κατανομή του αριθμού των επιχειρήσεων και του επιπέδου απασχόλησης κατά τα τελευταία έτη είναι διχοτομική: ο αριθμός των επιχειρήσεων αυξάνεται, ενώ η απασχόληση αναπροσαρμόζεται παρουσιάζοντας μείωση. Τούτο εξηγείται εν μέρει λόγω της ανάπτυξης νέων επιχειρήσεων: πολλοί μαθητευόμενοι σταματούν να εργάζονται ως υπάλληλοι για να δημιουργήσουν τη δική τους βιοτεχνία: η εξηρτημένη εργασία μετατρέπεται σε ανεξάρτητη.

5.4. Περιφερειακές πτυχές

5.4.1. Η κατανομή της βιοτεχνίας στην Ευρώπη των περιφερειών είναι λιγότερο ομοιογενής από την αναμενόμενη. Στην Ιταλία, στη Γερμανία και στην Αυστρία υφίσταται άμεσος συσχετισμός μεταξύ υψηλού επιπέδου ανάπτυξης των περιοχών, υπολογιζόμενου με βάση το κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ, και μεγάλου αριθμού επιχειρήσεων. Αντιθέτως, στη Γαλλία ο συσχετισμός είναι αντίστροφος: οι περιοχές με το μεγαλύτερο αριθμό επιχειρήσεων είναι εκείνες που έχουν μέτριο-χαμηλό κατά κεφαλήν εισόδημα. Στην πράξη - και παρά την άποψη που επικρατεί συνήθως - ο τομέας της βιοτεχνίας κάνει την εμφάνισή του τόσο σε εξαιρετικά ανεπτυγμένες περιοχές όσο και σε περιοχές με αναπτυξιακή καθυστέρηση, ενώ σε πολλές περιοχές απετέλεσε έναυσμα για πολυάριθμες επιχειρηματικές δραστηριότητες (για παράδειγμα στην Ιταλία). Λόγου χάρη, οι περιφέρειες της Ιταλίας με τη μεγαλύτερη βιοτεχνική ανάπτυξη είναι η Τοσκάνη, οι Μάρκαι (Marche) και το Βένετο, δηλαδή περιφέρειες με μέσο-υψηλό επίπεδο οικονομικής ανάπτυξης (). Πιο συγκεκριμένα, η βιοτεχνία συνιστά παράγοντα ανάπτυξης για τις περιοχές όπου παρατηρείται συγκέντρωση επιχειρήσεων και/ή βιομηχανικών ζωνών. Μελέτη που εκπονήθηκε από το Ινστιτούτο Tagliacarne καταδεικνύει ότι οι πιο εύρωστες βιομηχανικές ζώνες ή εκείνες που παρουσιάζουν περισσότερα πλεονεκτήματα από το μέσο όρο είναι οι περιοχές με υψηλή συγκέντρωση βιοτεχνιών, ιδίως στις βορειοανατολικές περιφέρειες (Βένετο) και στην κεντρική Ιταλία (Τοσκάνη και Μάρκαι) (). Το ίδιο ισχύει και στη Γερμανία, όπου περιφέρειες όπως η Βάδη-Βυρττεμβέργη ή η Βαυαρία - οι οποίες συγκαταλέγονται μεταξύ των περιφερειών με το υψηλότερο εισόδημα στην Ευρώπη - εμφανίζουν το μεγαλύτερο αριθμό βιοτεχνιών. Στην Αυστρία οι σημαντικότερες συγκεντρώσεις παρατηρούνται στην περιοχή της Βιέννης και στην Κάτω Αυστρία (Niederοsterreich). Στη Γαλλία, αντίθετα, οι περιφέρειες που τίθενται επικεφαλής όλων των υπολοίπων είναι η Κορσική, το Midi-Pyrιnιes, το Limousin και το Languedoc-Roussillon, παρότι διαθέτουν μέσο-χαμηλό κατά κεφαλήν εισόδημα ().5.4.2. Μεταξύ των ασθενέστερων περιοχών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Mezzogiorno της Ιταλίας παρουσιάζει ελάχιστη βιοτεχνική δραστηριότητα. Αυτό δεν ισχύει στην περίπτωση της Ισπανίας, όπου μεταξύ των περιοχών με τη μεγαλύτερη βιοτεχνική ανάπτυξη συγκαταλέγεται η Ανδαλουσία (περιφέρεια που εμφανίζει αναπτυξιακή καθυστέρηση), ούτε στην περίπτωση της Μεγάλης Βρετανίας, όπου η μεγαλύτερη συγκέντρωση βιοτεχνιών παρατηρείται στη Σκωτία.

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

5.5. Η στατιστική επισκόπηση της βιοτεχνίας που εκτίθεται σε αυτό το σημείο είναι σαφώς κατακερματισμένη και ελλιπής, λόγω ανεπάρκειας διαθέσιμων πληροφοριών. Το γεγονός αυτό καθιστά προφανή την ανάγκη εκπόνησης ευρωπαϊκού προγράμματος για τη βελτίωση των στατιστικών πληροφοριών όσον αφορά τη βιοτεχνία.

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

6. Η κατάρτιση στον τομέα της βιοτεχνίας: εισαγωγικά στοιχεία

6.1. Στον τομέα της βιοτεχνίας - ίσως περισσότερο από ό,τι σε άλλους τομείς - η επιχείρηση συνιστά τη βάση της δραστηριότητας κατάρτισης, όπου οι επαγγελματικές ικανότητες και δεξιότητες αποτελούν το χαρακτηριστικό γνώρισμα που επιτρέπει την άσκηση του επαγγέλματος 7 μάλιστα, στα πλαίσια των διαδικασιών που ρυθμίζουν την πρόσβαση στο επάγγελμα, γίνεται συχνά αναφορά σε ένα σύστημα κανόνων, πιστοποιήσεων και εγκρίσεων που αποσκοπούν σε επίσημο προσδιορισμό των «ικανοτήτων» που πρέπει να διαθέτει όποιος επιθυμεί να ασκήσει μια δεδομένη δραστηριότητα. Υπό αυτό το πρίσμα, η κατάρτιση αποτελεί σημαντική προϋπόθεση για τη διαρκή ανάπτυξη και εξέλιξη του εν λόγω τομέα, κυρίως δε εάν ληφθεί υπόψη το σύνολο των εγγενών δυνατοτήτων και διαρθρώσεων της «επιμόρφωσης»: από τη στερεότυπη μετάδοση - βασικών ή εξειδικευμένων - γνώσεων και ικανοτήτων (ακόμη και της χειρωνακτικής εργασίας) έως τη διάδοση προτύπων συμπεριφοράς και μορφών διαχείρισης.

6.2. Συνεπώς, το σύστημα επαγγελματικής κατάρτισης - αρχικής και συνεχούς - που εφαρμόζεται σε κάθε κράτος μέλος, αποτελεί τη βάση για την ύπαρξη, συνέχιση και περαιτέρω ανάπτυξη των επαγγελματικών ικανοτήτων των φορέων των μικρών και των μεσαίων επιχειρήσεων και ιδιαίτερα των επιχειρήσεων του βιοτεχνικού τομέα.

6.3. Βασικά στοιχεία αυτού του προτύπου παρέμβασης είναι η συνεργασία κέντρων κατάρτισης και επιχειρήσεων βάσει του διπλού συστήματος, των συστημάτων εναλλασσόμενης κατάρτισης και των μορφών κατάρτισης όπως η μαθητεία ή οι συμβάσεις απασχόλησης-κατάρτισης καθώς και η κανονικότητα της συνεχούς κατάρτισης. Ιδιαίτερα η τελευταία έχει διττό στόχο, αφενός, την ενημέρωση των εργαζομένων - μέσω της πρόληψης της απαξίωσης του περιεχομένου των καθηκόντων των - και, αφετέρου, την αξιοποίηση των συσσωρευμένων γνώσεων οι οποίες είναι μοναδικές και συχνά μεταβιβάζονται μέσω άτυπων οδών.

6.4. Τέλος, η αναγνώριση του καθεστώτος της βιοτεχνίας που σε ορισμένα κράτη μέλη διέπεται από σύστημα συγκεκριμένων κανόνων και υπάγεται σε αυστηρές διαδικασίες (εξετάσεις, πιστοποιήσεις, πρακτικές δοικιμασίες, κλπ.) δείχνει την αναγκαιότητα, που έχει ήδη επισημανθεί σε πολλές χώρες, να διαφυλαχθεί η «μοναδικότητα» των βιοτεχνικών επαγγελμάτων, με την παράλληλη διατήρηση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών τους. Εξάλλου τούτο αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την αναγνώριση της ποιότητας των επαγγελματικών δραστηριοτήτων που θα συμβάλει στην προστασία των καταναλωτών και των τελικών αποδεκτών των παροχών του βιοτεχνικού τομέα. Στη Σουηδία, για παράδειγμα, για την άσκηση εκατό επαγγελμάτων, που ανήκουν στο βιοτεχνικό τομέα και αντιπροσωπεύουν ευρύ φάσμα επαγγελμάτων - από τον αρτοποιό έως τον παρασκευαστή παγωτών - απαιτείται το λεγόμενο «πιστοποιητικό μαθήτευσης και ειδίκευσης».

6.5. Το θεσμικό πλαίσιο

6.5.1. Ένα ολόκληρο δίκτυο φορέων εμπλέκεται στον προγραμματισμό, στην οργάνωση και την υλοποίηση των δράσεων επαγγελματικής κατάρτισης, είτε αυτή είναι αρχική είτε συνεχής, το οποίο διαθρώνεται ως εξής: α) κεντρικό κράτος - υπουργεία, οι διευθύνσεις τους και οι διοικητικές υπηρεσίες 7 β) τοπική διοίκηση 7 γ) αντιπροσωπευτικές ενώσεις του κλάδου (είτε σε εθνική είτε σε περιφερειακή κλίμακα με δικά τους κέντρα κατάρτισης διάσπαρτα σε όλη την επικράτεια).

6.5.2. Σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν οι δράσεις ειδικευμένων ινστιτούτων και κέντρων επαγγελματικής κατάρτισης (για παράδειγμα, το κέντρο AMU της Δανίας, που υπάρχει σε πολλές πόλεις της χώρας, τα επαγγελματικά επιμελητήρια στη Γερμανία, τα εθνικά κέντρα επαγγελματικής κατάρτισης στην Ολλανδία - COLO - οι αρχές τοπικής εκπαίδευσης στην Αγγλία, LEA).

Υπάρχει στενή σχέση μεταξύ των συστημάτων επαγγελματικής κατάρτισης - αρχικής και συνεχούς - και του τομέα των ΜΜΕ και ιδιαίτερα των βιοτεχνικών επιχειρήσεων. Επισημαίνεται ωστόσο ότι σε ορισμένα κράτη μέλη δεν υπάρχουν κέντρα επαγγελματικής κατάρτισης αποκλειστικά και μόνο για τις βιοτεχνικές επιχειρήσεις: Στην Ιρλανδία η επαγγελματική κατάρτιση για το βιοτεχνικό τομέα εντάσσεται στο δευτεροβάθμιο σύστημα κατάρτισης και στις πρωτοβουλίες κατάρτισης για τους άνεργους 7 στη Δανία, στο πλαίσιο της Βασικής Επαγγελματικής Εκπαίδευσης (EUD), των Ανώτερων Τεχνικών Σπουδών (ΗΤΧ) και στο Σύστημα Εκπαίδευσης της Αγοράς Εργασίας (σύστημα AMU, που απευθύνεται κυρίως στην κατάρτιση και την ενημέρωση των ειδικευμένων και των ημιειδικευμένων εργαζόμενων).

6.5.3. Η διαφορά των δύο συστημάτων επαγγελματικής κατάρτισης έγκειται κυρίως στην ομάδα-στόχο στην οποία απευθύνονται: στους νέους στην περίπτωση της αρχικής επαγγελματικής κατάρτισης και στους ενήλικες στην περίπτωση της συνεχούς επαγγελματικής κατάρτισης. Εξάλλου διαφορές υπάρχουν και στους στόχους που επιδιώκονται στο πλαίσιο αυτών των δράσεων κατάρτισης: η πρώτη, έχει ως στόχο την προετοιμασία για την είσοδο στον ενεργό βίο ενόψει του οποίου το περιεχόμενο των μαθημάτων παρέχει στους σπουδαστές τις θεωρητικές και πρακτικές βάσεις για την άσκηση οικονομικής και/ή επαγγελματικής δραστηριότητας και η αποτελεσματικότητά της οφείλεται στη στενή συνεργασία με το παραγωγικό σύστημα 7 η δεύτερη, είναι δράση για τη διατήρηση και ενημέρωση των αρμοδιοτήτων και για την επανειδίκευση και η αποτελεσματικότητά της οφείλεται στον κανονικό ρυθμό των μαθημάτων και στην προσέγγιση της έννοιας της δια βίου εκπαίδευσης και κατάρτισης.

6.5.4. Η συνεργασία στην οποία γίνεται αναφορά είναι αποτελεσματική λόγω της ύπαρξης του διπλού συστήματος και/ή της εναλλαγής εργασίας/σχολείου, όπου συνδυάζεται η πρακτική κατάρτιση στην επιχείρηση με την παρακολούθηση μαθημάτων επιμόρφωσης και κατάρτισης σε επαγγελματικές ή τεχνικές σχολές.

Στο πλαίσιο του διττού αυτού συστήματος η επιχείρηση και το σχολείο είναι εταίροι, μοιράζονται ρόλους και ευθύνες και αυτή η μορφή που προϋποθέτει την «διεισδυτικότητα» μεταξύ των δύο συστημάτων αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την υλοποίηση ενεργών πολιτικών κατάρτισης που να προωθούν την ανάπτυξη των οικονομικών τομέων.

6.5.5. Η εναλλαγή του τόπου εργασίας και του τόπου κατάρτισης δείχνει επίσης πόσο σημαντική είναι η θεώρηση των δύο συστημάτων, ως αμοιβαία υπεύθυνων του ενός για την εξέλιξη και τον εμπλουτισμό του άλλου.

Η πλέον διαδεδομένη μορφή για την εξασφάλιση αυτής της εναλλαγής είναι σαφώς η πρακτική της μαθητείας: δηλαδή ο συνδυασμός εργασίας και κατάρτισης που απευθύνεται στους νέους που αποκτούν - μέσω μιας «σύμβασης μαθητευόμενου» - τις βάσεις για να εργαστούν σε μια επιχείρηση. Όπως είναι ήδη σαφές η σχέση της μαθητείας διέπεται από συμφωνία (ή σύμβαση) μεταξύ του επιχειρηματία και των μαθητευόμενων (μέσω των αντίστοιχων νομικών τους αντιπροσώπων).

6.5.6. Στο βιοτεχνικό τομέα, το έργο κατάρτισης του επιχειρηματία είναι ιδιαίτερα πλούσιο: εγγυάται τη διαβίβαση ειδικών επαγγελματικών ικανοτήτων μαζί με τις γνώσεις διαχείρισης και διοίκησης που χαρακτηρίζουν τις επιχειρήσεις μικρών διαστάσεων 7 η ανάπτυξη του επαγγελματισμού στο βιοτεχνικό τομέα απαιτεί πράγματι, αφενός, την έντονη υποστήριξη και αλληλεπίδραση που παρέχει η ανάπτυξη των επιμέρους διαδικασιών κατάρτισης και, αφετέρου, ειδικές ικανότητες για τον προγραμματισμό, την ανάπτυξη δράσεων εμπορίας και γενικότερα για τη διαχείριση.

Οι δράσεις που υλοποιούνται κατά τη διάρκεια της μαθητείας είναι - στις περισσότερες περιπτώσεις - απόρροια της στενής συνεργασίας κυβερνητικών οργανισμών και κοινωνικών εταίρων που εκπροσωπούν το βιοτεχνικό τομέα.

6.5.7. Η μαθητεία αποτελεί συχνά - και όχι μόνο στην περίπτωση του βιοτεχνικού τομέα - απαραίτητη προϋπόθεση για την άσκηση ενός επαγγέλματος. Στην Αυστρία πάνω από 200 επαγγέλματα εντάσσονται στο πλαίσιο του συστήματος μαθητείας 7 στη Μεγάλη Βρετανία το σύγχρονο σύστημα μαθητείας - το οποίο άρχισε τον Σεπτέμβριο του 1995 - παρέχει στο Εθνικό Σύστημα Επαγγελματικής Εκπαίδευσης (ΕΣΕΕ) μια μέθοδο με βάση τον προσδιορισμό των αρμοδιοτήτων που αφορούν το βιομηχανικό σύστημα και εξασφαλίζει ότι ένα άτομο μπορεί να ασκήσει δραστηριότητα σε ένα συγκεκριμένο επίπεδο (αυτή τη στιγμή υπάρχουν στη Μεγάλη Βρετανία 500 ΕΣΕΕ για 150 επαγγέλματα, και εφαρμόζονται στο 80 % των επαγγελμάτων) 7 στην Ιρλανδία από το 1995 το μεγαλύτερο τμήμα των δραστηριοτήτων κατάρτισης που αφορούν τη μαθητεία διέπονται από ενιαίο σύστημα: το Standard Based Apprenticeship Programme, FAS - κυβερνητικός οργανισμός για την απασχόληση και τα επαγγέλματα - το οποίο είναι υπεύθυνο για τον προγραμματισμό των δραστηριοτήτων όλων των μαθητευόμενων κατά τη διάρκεια της μαθητείας και για την παροχή κατάρτισης που συνοδεύει την εμπειρία στην επιχείρηση. Η κατάρτιση πραγματοποιείται σε επαγγελματικές σχολές, σε τοπικά τεχνικά κολλέγια και στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας του Δουβλίνου.

6.5.8. Με την ολοκλήρωση της περιόδου μαθητείας απαιτείται η επιτυχία σε εξετάσεις θεωρητικής και πρακτικής φύσεως. Στη Γερμανία και στην Αυστρία, ο υποψήφιος - για να επιτύχει στις τελικές εξετάσεις βάσει των οποίων του χορηγείται το πιστοποιητικό επαγγελματικής ικανότητας με την ένδειξη της ειδικότητάς του (παραδείγματος χάρη, «τεχνίτης ξυλουργός») - πρέπει να υποστεί θεωρητική δοκιμασία και να αποδείξει έμπρακτα την ικανότητά του να «παράγει» ένα χειροποίητο προϊόν και να ολοκληρώνει ουσιαστικά μια δραστηριότητα που να αποδεικνύει την είδικευση και την ικανότητα στο επάγγελμα που αποτελεί αντικείμενο της εξέτασης.

6.5.9. Οι ενώσεις που συχνά εκπροσωπούν τον τομέα δημιουργούν και αναλαμβάνουν τη διαχείριση ειδικών κέντρων επαγγελματικής κατάρτισης (για παράδειγμα, στη Φινλανδία: τα Craft Trades Training Foundation 7 στη Γαλλία τα Κέντρα Κατάρτισης για τους Μαθητευόμενους 7 στην Ιταλία τα κέντρα που ανήκουν στις δύο κυριότερες ενώσεις που λειτουργούν στον τομέα αυτό: η Confartirgianato (Εθνική Συνομοσπονδία Βιοτεχνών) και η CNA (Εθνική Ομοσπονδία Βιοτεχνίας) ή συμμετέχουν ενεργά στην προώθηση της κατάρτισης στον τομέα αυτό (στη Μεγάλη Βρετανία τα Craft Councils - ένας οργανισμός που υποστηρίζεται από την κυβέρνηση - προωθούν τη διδασκαλία θεμάτων που αφορούν τον βιοτεχνικό τομέα σε κάθε επίπεδο επίσημης ή ανεπίσημης επαγγελματικής κατάρτισης).

6.5.10. Οι ρυθμίσεις που διέπουν τον βιοτεχνικό τομέα, και ιδιαίτερα τις δράσεις που αφορούν την επαγγελματική κατάρτιση, ισχύουν βάσει εθνικού νόμου: στην Ισπανία, ισχύει ο νόμος της υποχρεωτικής δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης (ESO) που θεσπίζει τους κύριους κανόνες που καθορίζουν την κατάρτιση των βιοτεχνικών επαγγελμάτων και υποδειγμάτων 7 στην Ιταλία ο νόμος πλαίσιο για τη βιοτεχνία 7 στην Αυστρία ο νόμος για την επαγγελματική κατάρτιση (Berufsausbildungsgesetz), στη Γερμανία το πρόγραμμα επαγγελματικής κατάρτισης (Handwerksordnung und Berufsausbildungsgesetz), στην Ολλανδία ο νόμος πλαίσιο για τη συνεχή κατάρτιση (KBS, Kaderregeling Bedrijfstakgewijze Scholing, που ισχύει από την 1η Ιανουαρίου 1995) κλπ.

Στη Γαλλία μια συλλογική συμφωνία (Σεπτέμβριος 1994) για την επαγγελματική κατάρτιση με την υπογραφή της UPA (Επαγγελματική Ένωση Βιοτεχνών) και των κοινωνικών εταίρων εστιάζεται στην ανάπτυξη της μαθητείας και προβλέπει, μεταξύ άλλων, τη δυνατότητα παροχής χρόνου στους εργαζόμενους βιοτέχνες για την κατάρτισή τους.

6.5.11. Συχνά οι μισθοί των μαθητευόμενων καθορίζονται ανάλογα με τη θέση απασχόλησης και τους χορηγείται ετήσια αύξηση: για παράδειγμα, στη Δανία ο μισθός του μαθητευόμενου καθορίζεται από ειδική κλαδική επιτροπή στην οποία συμμετέχουν και εκπρόσωποι των κοινωνικών εταίρων: το ύψος της αμοιβής εξαρτάται από το είδος της εργασίας, από τη διάρκεια της κατάρτισης και από την ηλικία του μαθητευόμενου (18 ετών πάνω-κάτω).

6.6. Η συμμετοχή των βιοτεχνικών επιχειρήσεων στις δραστηριότητες επαγγελματικής κατάρτισης

Η βασική ιδέα με άξονα την οποία πρέπει να χαραχθεί όλη η στρατηγική της κατάρτισης είναι ότι στο κέντρο των δραστηριοτήτων πρέπει να βρίσκεται η βιοτεχνική επιχείρηση.

Όπως επισημάνθηκε στην Έκθεση Thyssen του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, δεν είναι τυχαίο ότι η επιτροπή κοινωνικών υποθέσεων του ΕΚ ζήτησε οι ενισχύσεις για την κατάρτιση να διατεθούν κατά προτεραιότητα στις βιοτεχνίες και να αναληφθούν οι ακόλουθες δράσεις:

- αξιοποίηση του ρόλου των επιχειρήσεων στον τομέα της κατάρτισης, με στόχο την απόκτηση του τίτλου του «αρχιτεχνήτη»,

- ανταλλαγές εμπειριών και γνώσεων,

- ευρωπαϊκή αναγνώριση του διπλώματος του μαθητευόμενου.

6.6.1. Οι πρωτοβουλίες κατάρτισης που αποσκοπούν στην υποστήριξη και ενθάρρυνση της δημιουργίας βιοτεχνικών επιχειρήσεων εντάσσονται κυρίως στο πλαίσιο των εθνικών ή περιφερειακών προγραμμάτων και πρωτοβουλιών με στόχο την εμφάνιση νέων επιχειρήσεων 7 συνεπώς, η κατάρτιση αποτελεί ένα από τα λειτουργικά μέσα - αναπόσπαστο τμήμα ενός συνόλου υπηρεσιών που προσανατολίζονται στη δημιουργία επιχειρήσεων, όπως είναι τα οικονομικά κίνητρα, τεχνική βοήθεια και παροχή συμβουλών, καθοδήγηση - με κύριο στόχο τη μεταβίβαση βασικών γνώσεων για τη διαχείριση επιχειρήσεων.

6.6.2. Το κυριότερο πρόβλημα που πρέπει να επιλυθεί κατά τη δημιουργία δικτύου κατάρτισης αυτού του τύπου είναι κυρίως πολιτιστικής φύσεως, στο βαθμό που:

- η στρατηγική του βιοτεχνικού τομέα στρέφεται στην παραγωγή υπό στενή έννοια,

- η βιοτεχνική επιχείρηση εστιάζεται υπερβολικά στο προϊόν,

- το πρόβλημα αυτό αφορά κυρίως τις νέες επιχειρήσεις που προέκυψαν από την άνθηση παλαιότερων επιχειρήσεων.

6.6.3. Κατά συνέπεια η κατάρτιση καθίσταται μέσο ανάπτυξης όχι μόνο για τον βιοτεχνικό τομέα αλλά κυρίως για τους νέους επιχειρηματίες ούτως ώστε:

- να βελτιωθεί η ικανότητά τους για την αντιμετώπιση και επίλυση προβλημάτων της επιχείρησης που δεν αφορούν αποκλειστικά και μόνο την παραγωγή,

- να δοθεί στο νέο επιχειρηματία μια σφαιρικότερη εικόνα της στρατηγικής της επιχείρησης και της αγοράς,

- να ευνοηθεί η συνεργασία μεταξύ των πολύ μικρών επιχειρήσεων προκειμένου να επιτευχθούν καλύτερες εμπορικές σχέσεις, αποτελεσματικότερη ανταλλαγή τεχνογνωσίας, κλπ.,

- να αναπτυχθούν οι γλωσσικές γνώσεις για το άνοιγμα προς τις αγορές του εξωτερικού.

6.6.4. Ωστόσο, αυτά τα μαθήματα κατάρτισης δεν πρέπει να είναι αποσπασματικά και χρονικά ακανόνιστα, αλλά να χαρακτηρίζονται πριν απ'όλα από χρονική συνέχεια ώστε να υλοποιείται στην πράξη η στρατηγική που βασίζεται στη συνεχή κατάρτιση των νέων επιχειρηματιών.

6.6.5. Εν προκειμένω παρατίθενται τρία παραδείγματα δράσεων που έχουν υλοποιηθεί στην Ευρώπη. Στην Ιρλανδία, για παράδειγμα, τα κυριότερα προγράμματα για τις ΜΜΕ (Enterprise Development Programme, the Training Support Scheme, the Plato Programme and the Country Enterprise Board) υποστηρίζουν τους (δυνάμει) μικρούς επιχειρηματίες σε ό,τι αφορά τη διοίκηση επιχειρήσεων, την κατάρτιση, τον προσανατολισμό και τις ενισχύσεις. Στην Ελλάδα ο ΟΑΕΔ (Οργανισμός Απασχόλησης Εργατικού Δυναμικού) διαχειρίζεται πρόγραμμα ενίσχυσης των νέων επιχειρηματιών (με συγχρηματοδότηση του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου) με κύριο στόχο την οικονομική υποστήριξη ιδιωτικών πρωτοβουλιών για τη σύσταση επιχειρήσεων.

Στο Λουξεμβούργο, αντίθετα, το Εμπορικό Επιμελητήριο, μέσω της Υπηρεσίας Δημιουργίας Επιχειρήσεων (SCE), έχει αναλάβει την παροχή πληροφοριών και συμβουλών σε νέους που επιθυμούν να δημιουργήσουν δική τους επιχείρηση παρέχοντάς τους υπηρεσίες σε προσωπικό επίπεδο.

7. Εθνικές πολιτικές υπέρ της βιοτεχνίας και των ΜΜΕ

7.1. Η σημαντική συμβολή των ΜΜΕ και της βιοτεχνίας στην οικονομική ανάπτυξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναγνωρίστηκε σε κοινοτικό επίπεδο από το Λευκό Βιβλίο του Jacques Delors για την Ανάπτυξη, την Ανταγωνιστικότητα και την Απασχόληση. Και σε εθνική ακόμη κλίμακα, τα κράτη μέλη έχουν διαπιστώσει ότι οι μικρές επιχειρήσεις συνιστούν μοχλό ανάπτυξης ιδιαίτερα για τις πλέον μειονεκτικές περιοχές, καθώς και ότι αποτελούν μία από τις κυριότερες απαντήσεις στη ζήτηση νέων θέσεων απασχόλησης. Η βιοτεχνία έχει συνεισφέρει σε σημαντικό βαθμό στον τομέα αυτόν και μπορεί να εξακολουθήσει να παρέχει τη συνδρομή της: μία έρευνα που διεξήχθη στην Ιταλία το 1988 () αποκάλυψε ότι τα δύο τρίτα περίπου των νέων επιχειρηματιών προέρχονταν από το χώρο της βιοτεχνίας. Άλλες έρευνες επιβεβαίωσαν πώς σε περιπτώσεις όπου οι συγκυρίες είναι αρνητικές, οι μικρές και οι πολύ μικρές επιχειρήσεις διατηρούν καλύτερα το επίπεδο απασχόλησης σε σύγκριση με τις μεσαίες και τις μεγάλες επιχειρήσεις.

7.2. Αυτό συνεπάγεται ότι εάν οι μικρές επιχειρήσεις και οι βιοτεχνίες ενισχυθούν με τη βοήθεια επιλεγμένων πολιτικών παρέμβασης - οι οποίες να είναι στοχοθετημένες και συντονισμένες δράσεις - θα μπορέσουν να συμβάλουν σημαντικά στη σύσταση νέων επιχειρήσεων και στη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης.

7.3. Οι διευκολύνσεις που παρέχονται μέσω της νομοθεσίας στις ευρωπαϊκές χώρες αποσκοπούν γενικά:

- στη βελτίωση της ανταγωνιστικής ικανότητας του συστήματος των επιχειρήσεων,

- στην ενίσχυση των ικανοτήτων προσαρμογής των μικρών επιχειρήσεων απέναντι στις οικονομικού και τεχνολογικού χαρακτήρα αλλαγές,

- στη διατήρηση και στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης,

- στην εξασφάλιση πολλών και καλύτερης ποιότητας υπηρεσιών και αγαθών στον πληθυσμό.

7.4. Ακολουθεί συνοπτική παρουσίαση των κύριων τύπων παρέμβασης που τα κράτη μέλη της ΕΕ προέβλεψαν και έθεσαν σε εφαρμογή υπέρ των ΜΜΕ και της βιοτεχνίας κατά τα τελευταία χρόνια.

7.5. Αυστρία

- Στήριξη των ΜΜΕ (KMU- Fφrderungsgesetz 1996),

- Πιστωτικές ευκολίες,

- Διευκολύνσεις για την παροχή συμβουλών και κατάρτισης,

- Ενισχύσεις για την έρευνα και ανάπτυξη,

- Στήριξη της διεθνοποίησης.

7.6. Βέλγιο

- Καθιέρωση βαρομέτρου των ΜΜΕ με στόχο την καλύτερη κατανόηση των προβληματικών των ΜΜΕ και την προώθηση ορθών πολιτικών παρέμβασης,

- Αύξηση των διαθέσιμων πιστώσεων και των χρηματοοικονομικών πόρων του «Ταμείου Μεταβιβάσεων» που διευκολύνει τις μεταβιβάσεις επιχειρήσεων,

- Μεταρρυθμίσεις από πλευράς κοινωνικής ασφάλισης.

7.7. Δανία

- Μεταρρυθμίσεις στον τομέα της φορολογικής πολιτικής - αύξηση των δημόσιων επενδύσεων και φορολογική μεταρρύθμιση,

- Διευκολύνσεις υπέρ των επιχειρήσεων.

7.8. Γερμανία

- Φορολογικές ελαφρύνσεις υπέρ των επιχειρήσεων,

- Ευνοϊκοί όροι επιτοκίου,

- Μείωση της φορολογίας επί των κερδών των επιχειρήσεων,

- Πρόγραμμα με 30 σημεία με στόχο την υλοποίηση του Λευκού Βιβλίου Delors και τη θέσπιση διευκολύνσεων υπέρ των νέων επιχειρήσεων.

7.9. Ελλάδα

- Μεταρρυθμίσεις στον τομέα των ιδιωτικοποιήσεων, των οικονομικών εφοριών και του ανταγωνισμού,

- Ενισχύσεις σε περιφερειακή βάση.

7.10. Φινλανδία

- Ταμείο Ανάπτυξης - ειδικές εγγυήσεις για υπηρεσίες προς τις επιχειρήσεις,

- Ασφαλιστικές διευκολύνσεις για τις ΜΜΕ,

- Ευνοϊκοί όροι για τους μειοψηφούντες μετόχους των επιχειρήσεων.

7.11. Γαλλία

- Σχέδιο Madelin: φορολογική μεταρρύθμιση, παροχή πιστώσεων, ανταγωνισμός, διοικητικές διαδικασίες, συνεργασία μεταξύ των επιχειρήσεων,

- Ταμείο εγγυήσεων για τις παραγωγικές επενδύσεις,

- FFCGA,

- Πολυετές πρόγραμμα προσανατολισμού για τη βιοτεχνία (φορολογική μεταρρύθμιση, πρόσβαση στις πιστώσεις, ανταγωνισμός, διοικητικές διαδικασίες),

- Σχέδιο ΜΜΕ 1995,

- Νόμος του Ιουλίου 1996 για την ανάπτυξη και προαγωγή του εμπορίου και της βιοτεχνίας.

7.12. Ιρλανδία

- Μικρές φορολογικές επιβαρύνσεις επί των κερδών των επιχειρήσεων,

- Ενίσχυση των νεοσύστατων επιχειρήσεων (Σύστημα κεφαλαίου εκκίνησης/Seed Capital Scheme).

7.13. Ιταλία

- Προώθηση της τεχνολογικής καινοτομίας βάσει αναπτυξιακού σχεδίου που απαρτίζεται από 8 υποπρογράμματα σχετικά με φορολογικές διευκολύνσεις, άμεσες επιδοτήσεις, κλπ.,

- Δραστηριότητα του Ταμείου Βιοτεχνών με χρηματοοικονομικές παρεμβάσεις (ανάπτυξη του επιχειρηματικού πνεύματος των νέων και των γυναικών, προστασία του περιβάλλοντος, παροχή υπηρεσιών σε επιχειρήσεις, τεχνολογική καινοτομία, κλπ) και παρεμβάσεις (επιδοτήσεις επιτοκίου, εισφορών, παραχωρήσεις της επικουρικής εγγύησης) υπέρ των βιοτεχνιών (το 1995 εγκρίθηκαν 26 878 επιδοτήσεις επιτοκίου και 2 214 επικουρικές εγγυήσεις),

- Νόμοι 488 και 341: φορολογικές ελαφρύνσεις, μη επιστρεπτέες επιχορηγήσεις, κλπ.

7.14. Ολλανδία

- Χάραξη σχεδίου «Meer werk, weer werk» με στόχο την βελτίωση της ευελιξίας της αγοράς,

- Επιδοτήσεις υπέρ της έρευνας και ανάπτυξης,

- Πρόγραμμα μαθητείας,

- Φορολογικές ελαφρύνσεις.

7.15. Πορτογαλία

- Πρόγραμμα PEDIP II (Αναπτυξιακό πρόγραμμα για τις ΜΜΕ),

- Πρόγραμμα PROCOM (Πρόγραμμα υπέρ του εμπορίου),

- Διευκολύνσεις κατά τις εξαγωγές,

- Χρηματοοικονομικές συμμετοχές.

7.16. Ηνωμένο Βασίλειο

- Συνεργασία και βελτίωση της ανταγωνιστικότητας,

- Σχέδιο για τις τραπεζικές εγγυήσεις,

- Διευκολύνσεις υπέρ των επενδύσεων,

- Ενιαίος φόρος επιχειρήσεων (Uniform Business Rate).

7.17. Ισπανία

- Όρια πιστώσεων για τις ΜΜΕ μέω του Ιδρύματος Επίσημης Πίστεως (ICO),

- Επιχορηγήσεις πάγιων επενδύσεων,

- Μέτρα περιφερειακού χαρακτήρα.

8. Προτεραιότητες της ευρωπαϊκής βιοτεχνίας: ορισμένες αφορμές για διάλογο

8.1. Δεδομένων των ιδιαιτεροτήτων και των προβληματικών του τομέα της βιοτεχνίας που έχουν επανειλημμένως καταδειχθεί στα επίσημα έγγραφα της ΟΚΕ και της Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, καθώς και του σημαντικού ρόλου της βιοτεχνίας στην ευρωπαϊκή οικονομία όσον αφορά τον αριθμό των επιχειρήσεων, την απασχόληση και τη συμμετοχή του ΑΕγχΠ στην κατάρτιση, συνάγεται ότι ο εν λόγω τομέας πρέπει να υποστηριχθεί με κατάλληλη πολιτική δράση σε ευρωπαϊκή κλίμακα η οποία να είναι μεν ιδιαίτερη, αλλα να λειτουργεί συμπληρωματικά προς τις πολιτικές υπέρ των ΜΜΕ, να λαμβάνει υπόψη τις ιδιαιτερότητές τους, να αξιοποιεί τον οικονομικό και κοινωνικό ρόλο του και κυρίως να υποστηρίζει τη βιοτεχνία ως ένα αποτελεσματικό φυτώριο νέων επιχειρήσεων και δημιουργό θέσεων απασχόλησης.

8.2. Στις δράσεις με τις οποίες προωθείται η ανάπτυξη των βιοτεχνικών επιχειρήσεων πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τέσσερις προτεραιότητες:

- επισήμανση των ιδιαιτεροτήτων της βιοτεχνίας σε σχέση με τις ΜΜΕ στο πλαίσιο τόσο των διαβουλεύσεων και των διαπραγματεύσεων σε κοινοτικό, εθνικό και τοπικό επίπεδο όσο και κατά την εφαρμογή των κοινοτικών πολιτικών σε θέματα οικονομίας και κοινωνικής πολιτικής,

- πρόωθηση της εμφάνισης και της ανάπτυξης της ευρωπαϊκής ταυτότητας της βιοτεχνίας και της σχετικής παιδείας σε ευρωπαϊκό επίπεδο,

- υπόστηριξη της οικονομικής ανάπτυξης των βιοτεχνιών, με τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητάς της και τη διεύκολυνση της ένταξής τους στην ενιαία αγορά,

- ενθάρρυνση των βιοτεχνιών και των εκπροσώπων τους να συμμετέχουν στις ανταλλαγές και διαβουλεύσεις τόσο στο εσωτερικό της Κοινότητας όσο και στο πλαίσιο των σχέσεων της ΕΕ με τις τρίτες χώρες.

8.3. Για το λόγο αυτό προτείνονται έυτεκα άξονες δράσης. Με τις δράσεις αυτές δεν εξαντλούνται οι ανάγκες της ευρωπαϊκής πολύ μικρής επιχείρησης αποτελούν όμως ένα σημείο αφετηρίας για τον προσδιορισμό των μεθόδων που θα ικανοποιήσουν τις ανάγκες των πολύ μικρών επιχειρήσεων.

8.4. Οι έυτεκα άξονες δράσης που προτείνονται είναι οι ακόλουθοι:

8.4.1. Κοινωνική διαβούλευση

Η εκπροσώπηση των συμφερόντων των ΜΜΕ, περιλαμβανομένης της βιοτεχνίας, στις διαπραγματεύσεις που αναφέρονται στο άρθρο 4 της συμφωνίας για την κοινωνική πολιτική της Συνθήκης της ΕΕ θα πρέπει να προβλεφθεί εφόσον οι σχετικές οργανώσεις αντιπροσωπεύονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο ().

8.4.2. Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων

Ενδείκνυται η υποστήριξη του επιχειρηματία με τη βοήθεια συμβούλων που να παρακολουθούν την επιχείρηση και τους υπαλλήλους της καθόλη τη διάρκεια της ζωής της («life long advising») συμπεριλαμβανομένης και της μεταβίβασής της.

Για την επίτευξη του στόχου αυτού απαιτείται:

1) θέσπιση και υποστήριξη, με τη συμμετοχή του ΕΚΤ και των διαρθρωτικών ταμείων, ειδικών χρηματοδοτήσεων από τα υπουργεία που είναι αρμόδια για τις μικρές επιχειρήσεις και τη βιοτεχνία, με στόχο την αναζωογόνηση της οικονομίας 7

2) υποστήριξη της κατάρτισης και της ειδίκευσης των «φορέων οικονομικής ανάπτυξης» στις κλαδικές οργανώσεις, καθώς και της συνεργασίας και των ανταλλαγών μεταξύ των φορέων των διαφόρων κρατών της ΕΕ.

8.4.3. Σύσταση της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Βιοτεχνιών και των Μικρών Επιχειρήσεων

Η ακαδημία αυτή θα πρέπει να διαδραματίζει ρόλο προώθησης και να αποτελεί το κέντρο συντονισμού των ευρωπαϊκών ιδρυμάτων έρευνας και κατάρτισης για τη βιοτεχνία και ένα χώρο περισυλλογής, μελέτης και προτάσεων για τα προβλήματα της βιοτεχνίας σε ευρωπαϊκή κλίμακα και για τα σχέδια της Επιτροπής.

8.4.4. Ενίσχυση της ανάπτυξης ευρωπαϊκής ταυτότητας των βιοτεχνιών και των μικρών επιχειρήσεων, καθώς και της σχετικής παιδείας σε ευρωπαϊκή κλίμακα

Οι δράσεις που προτείνονται για την επιδίωξη του στόχου αυτού είναι:

1) ενίσχυση στα διάφορα κράτη μέλη των κέντρων κατάρτισης τα οποία προσανατολίζονται κυρίως στην περαιτέρω ανάπτυξη και εφαρμογή των νέων τεχνολογιών 7

2) ανάπτυξη των γνώσεων που σχετίζονται με τον οικονομικό ρόλο των μικρών επιχειρήσεων και των βιοτεχνιών μέσω της βελτίωσης των στατιστικών αναλύσεων και των θεματικών μελετών, ιδιαίτερα δε για το σημαντικό ρόλο του τομέα όσον αφορά το επιχειρηματικό πνεύμα των γυναικών, την απασχόληση των νέων και των ατόμων με ειδικές ανάγκες 7

3) σύσταση μόνιμου παρατηρητηρίου της βιοτεχνίας στην Ευρώπη, στο εσωτερικό του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για τις ΜΜΕ 7

4) ενθάρρυνση της ελευθερίας εγκατάστασης και της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών όπως προβλέπεται από την οδηγία 64/427/ΕΟΚ της 7/7/64 ().

8.4.5. Αξιοποίηση της μαθητείας και ενίσχυση της εναλλασσόμενης κατάρτισης

Δεδομένου ότι έχει αναγνωρισθεί η σημασία της μαθητείας ως κατ'εξοχήν μέσου διάδοσης των γνώσεων που αναπτύσσονται στο βιοτεχνικό περιβάλλον και ότι έχει διαπιστωθεί ότι η εναλλασσόμενη κατάρτιση αποτελεί θεμελιώδες μέσο ανάπτυξης του τομέα, υποδεικνύονται τέσσερις τομείς παρέμβασης:

1) αξιοποίηση του ρόλου που διαδραματίζουν οι επιχειρήσεις στον τομέα της κατάρτισης μέσω της συνδρομής των αντιπροσωπευτικών οργανώσεων της βιοτεχνίας για τη δημιουργία ενός τίτλου σε ευρωπαϊκή κλίμακα 7

2) προαγωγή της ανταλλαγής ικανοτήτων και γνώσεων μεταξύ των επιχειρήσεων και ιδιαίτερα μεταξύ των νέων που έχουν ολοκληρώσει την περίοδο μαθητείας τους και των εκπαιδευτών τους στον επιχειρησιακό χώρο και/ή τα ειδικευμένα κέντρα 7

3) προώθηση της αναγνώρισης των διπλωμάτων που αφορούν την μαθητεία με στόχο τη δημιουργία ευρωπαϊκού διπλώματος (η πείρα που αποκτήθηκε από τη συνεννόηση μεταξύ της Μόνιμης Συνέλευσης των Επαγγελματικών Επιμελητηρίων της Γαλλίας (APCM) και της Συνομοσπονδίας Γερμανών Βιοτεχνών (ZDH) θα μπορούσε να είναι πολύτιμη για το σκοπό αυτό) 7

4) ενίσχυση των δράσεων που προωθούν την απασχόληση και τη δημιουργία νέων επιχειρήσεων με οικονομικά μέσα, με ελαστικότητα του χρόνου εργασίας (ελαστικότητα των προβλεπόμενων μορφών συμβάσεων), με συνεχή κατάρτιση των μαθητευόμενων/νέων επιχειρηματιών.

8.4.6. Βελτίωση της ενημέρωσης των πολύ μικρών επιχειρήσεων

Η ιδιαιτερότητα των επιχειρήσεων μικρού και πολύ μικρού μεγέθους που έχει αναγνωρισθεί σε πολλά έγγραφα της ΟΚΕ και έχει υπογραμμισθεί από την Διάσκεψη του Βερολίνου, καθιστά σαφές ότι είναι απαραίτητο να βελτιωθεί η ενημέρωση των πολύ μικρών επιχειρήσεων. Για την επίτευξη του στόχου αυτού προτείνονται τα ακόλουθα:

1) βελτίωση της δραστηριότητας των ευρωπαϊκών κέντρων πληροφόρησης μέσω της στενότερης συνεργασίας με τις κλαδικές οργανώσεις και της συγκέντρωσης επιλεγμένων και στοχοθετημένων πληροφοριών, δίδοντας έμφαση περισσότερο στην ποιότητα παρά στην ποσότητα των πληροφοριών που παρέχονται, είτε σε έντυπη, είτε σε ηλεκτρονική μορφή 7

2) ορθότερη χρησιμοποίηση των δυνατοτήτων τόσο των οργανώσεων της βιοτεχνίας και των μικρών επιχειρήσεων όσο και των δικτύων τους για την αναμετάδοση των πληροφοριών και των συμβουλών 7

3) ανάπτυξη της παιδείας της καινοτομίας με στόχο την προαγωγή της χρήσης των νέων τεχνολογιών και την πιστοποίηση της ποιότητας στις πολύ μικρές επιχειρήσεις 7

4) αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της προδιάσκεψης του Μονάχου, που οργανώθηκε ενόψει της 3ης Ευρωπαϊκής Διάσκεψης για τη βιοτεχνία στο Μιλάνο, σχετικά με την ένταξη του κόσμου της βιοτεχνίας στην κοινωνία των πληροφοριών.

8.4.7. Απλοποίηση των διοικητικών διαδικασιών

Στον εν λόγω τομέα έχουν τεθεί οι εξής προτεραιότητες:

1) να δοθεί περισσότερος χρόνος στις πολύ μικρές επιχειρήσεις σε σύγκριση με τις επιχειρήσεις μεγαλυτέρου μεγέθους για την εφαρμογή των κανονιστικών διατάξεων, στο μέτρο που οι τελευταίες δεν αφορούν το εργατικό δίκαιο 7 οι διατάξεις αυτές συχνά είναι δαπανηρές και δυσεφάρμοστες για τους βιοτέχνες και τους εμπόρους αν ληφθεί υπόψη ο κύκλος εργασιών τους 7

2) να βελτιωθεί η υποστήριξη για τη σύσταση και μεταβίβαση επιχειρήσεων μέσω φορολογικών ρυθμίσεων που να διευκολύνουν τη δημιουργία και την ανάπτυξη βιοτεχνιών, ιδιαίτερα των παραμεθόριων 7

3) να προωθηθεί η δημιουργία κέντρων διαχείρισης τα οποία να βελτιώνουν τη σχέση του μικρού επιχειρηματία με τις λογιστικές και φορολογικές διατυπώσεις που προβλέπονται από τις εθνικές διοικήσεις και να διευκολύνουν τη συμμόρφωσή τους προς αυτές 7

4) να ελεγχθούν οι συνέπειες που έχουν οι νέες κοινοτικές νομοθεσίες στη βιοτεχνική επιχείρηση, ιδίως δε ανάλογα με την ιδιαιτερότητά τους έναντι των ΜΜΕ, ούτως ώστε να εξασφαλιστεί η αποτελεσματική εφαρμογή των κανόνων και να αποφευχθούν οι καταστρεπτικές συνέπειες που συνεπάγεται η εφαρμογή ακατάλληλων ρυθμίσεων τόσο στα έξοδα όσο και στη διαχείριση της βιοτεχνικής επιχείρησης.

8.4.8. Προώθηση της συνεργασίας και των ανταλλαγών μεταξύ των πολύ μικρών επιχειρήσεων και των οργανώσεών τους

Προκειμένου οι πολύ μικρές επιχειρήσεις να συμβαδίζουν με τις εξελίξεις των οικονομικών σεναρίων απαιτείται να ενισχυθεί η συνεργασία και να αυξηθούν οι ανταλλαγές μεταξύ κοινοτικών και μη κοινοτικών επιχειρήσεων.

Προτείνεται σχετικά:

1) να προαχθεί η συναίνεση μεταξύ αντιπροσωπευτικών οργανώσεων του τομέα της βιοτεχνίας και η συνεργασία μεταξύ τεχνικών ή κέντρων λειτουργίας που βρίσκονται κοντά στον κόσμο της βιοτεχνίας 7

2) να δοθεί η μέγιστη προτεραιότητα, στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων, στην παροχή κινήτρων οικονομικού και χρηματοδοτικού χαρακτήρα προς τις πολύ μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις 7

3) να ευνοηθεί η οργάνωση των επιχειρήσεων μεταξύ τους και η ανάπτυξη του πνεύματος συνεργασίας, βοηθώντας τη βιοτεχνία να διαρθρωθεί με τη μορφή κοινών επιχειρήσεων ακόμη και στα κράτη μέλη.

Η πρόωθηση παρόμοιας στρατηγικής πρέπει να βασίζεται σε κοινή δράση των τοπικών αρχών, των κρατών μελών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

8.4.9. Προαγωγή της καλλιέργειας του πνεύματος της καινοτομίας των βιοτεχνών και των μικρών επιχειρηματιών

Για να υπάρξει οικονομική ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα και νέες θέσεις εργασίας απαιτείται πρώθηση της καινοτομίας. Για να υλοποιηθούν αυτά είναι σημαντικό να υπάρξει καλλιέργεια του πνεύματος της καινοτομίας που να αφορά όχι μόνον το προϊόν, αλλά και την οργάνωση και εμπορία του.

8.4.10. Βελτίωση και ανάπτυξη των δικτύων μεταφοράς και επικοινωνιών

Η διεθνοποίηση των επιχειρήσεων και η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας επιτυγχάνεται κυρίως με την ανάπτυξη αποτελεσματικών δικτύων μεταφοράς και την παροχή δυνατοτήτων επικοινωνίας μεταξύ των διαφόρων οικονομικών φορέων. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να μπορεί η βιοτεχνική επιχείρηση να κυκλοφορεί τα προϊόντα της με το χαμηλότερο δυνατό κόστος και να έχει τη δυνατότητα επικοινωνίας με άλλες επιχειρήσεις του κλάδου μέσω καινοτόμων μέσων επικοινωνίας (ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, Internet, κλπ.).

8.4.11. Ενίσχυση των δράσεων που αποσκοπούν στην υποστήριξη της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης στις βιοτεχνίες

Επ'αυτού μπορούν να υιοθετηθούν απλά μέτρα με στόχο να διευκολυνθεί η ανάκαμψη και η σύσταση επιχειρήσεων:

- μέτρα χρηματοοικονομικής στήριξης, όπως η πρόσβαση στις πιστώσεις με προσαρμοζόμενα επιτόκια, η αμοιβαία εγγύηση ή η προστασία της οικογενειακής περιουσίας,

- μέτρα για την επίτευξη φορολογικής δικαιοσύνης όσον αφορά την υπεραξία, τα εισοδήματα από κεφάλαιο, τα δικαιώματα μεταβίβασης και την επιστροφή του ΦΠΑ,

- μέτρα με στόχο τη διοικητική απλούστευση, τα οποία να ευνοούν μεγαλύτερη ευελιξία στον τομέα της εργασίας,

- μέτρα για την ηθικοποίηση του ανταγωνισμού.

Βρυξέλλες, 20 Μαρτίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Λευκό Βιβλίο για την Ενιαία Αγορά, Βρυξέλλες, 1985.

() Πηγή: Eurostat.

() Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Η βιοτεχνία και οι μικρές επιχειρήσεις ενόψει της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, Συμπεράσματα της δεύτερης Ευρωπαϊκής Διάσκεψης για τη Βιοτεχνία και τις Μικρές Επιχειρήσεις, που πραγματοποιήθηκε στο Βερολίνο στις 4 Σεπτεμβρίου 1995.

() Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για τις «ΜΜΕ και τις βιοτεχνίες», ΕΕ αριθ C 322 της 16. 12. 1992.

() Επ'αυτού πρβλ.: έγγρ. COM(94) 207 τελικό της 3. 6. 1994 7 Ψήφισμα του Συμβουλίου της 10. 10. 1994, ΕΕ αριθ. C 294 της 22. 10. 1994 7 έγγρ. COM(95) 362 τελικό της 8. 9. 1995.

() Για εμβάθυνση στη νομοθεσία περί βιοτεχνίας στην Ιταλία, τη Γαλλία και τη Γερμανία, βλέπε: Giacomelli G., Scudier G., Giacomelli Giovanna, Casella L., L'impresa artigiana in Europa (Η βιοτεχνία στην Ευρώπη), Padova, 1995.

() Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για τις «ΜΜΕ και τις βιοτεχνίες», ΕΕ αριθ. C 322 της 16. 12. 1992.

() Κατά τον Ισπανό νομοθέτη, τα τέσσερα κριτήρια είναι εκείνα που καθορίστηκαν στο «Πρώτο σεμινάριο σχετικά με τις στατιστικές της βιοτεχνίας στην Ευρώπη» που διοργανώθηκε από το Ινστιτούτο G. Tagliacarne, με την υποστήριξη της ΓΔ ΧΧΙΙΙ της Επιτροπής, το Σεπτέμβριο του 1994 στη Ρώμη.

() Τα στοιχεία για τις επιχειρήσεις στην Ευρώπη των 15 περιλαμβάνουν και τις επιχειρήσεις με περισσότερους από 250 εργαζόμενους. Ωστόσο, οι επιχειρήσεις αυτές αντιστοιχούν σε ποσοστό που ανέρχεται μόλις σε 0,22 % επί συνόλου 35 000 επιχειρήσεων.

() Τις εκτιμήσεις για την Ισπανία πραγματοποίησε το ΙΚΕΙ του San Sebastian.

() Το δεύτερο σεμινάριο για τις στατιστικές της βιοτεχνίας στην Ευρώπη διοργανώθηκε από το Ινστιτούτο Guglielmo Tagliacarne υπό την αιγίδα της ΓΔ XXIII της Επιτροπής και διεξήχθη στη Ρώμη από τις 20-21. Μαρτίου 1996.

() Βλ. σχετικά: Istituto Guglielmo Tagliacarne, Reddito e occupazione nell'artigianato (Εισόδημα και απασχόληση στη Βιοτεχνία), Ρώμη, 1995.

() Istituto Guglielmo Tagliacarne-Unioncamere, Rapporto sull'impresa e sulle economie locale (Έκθεση σχετικά με την επιχείρηση και τις τοπικές οικονμίες), Ρώμη, 1995.

() Πηγή: Ministθre des PME - Direction de l'Artisanat (Υπουργείο ΜΜΕ - Διεύθυνση Βιοτεχνίας), La France de l'Artisanat, Παρίσι, 1995.

() Έρευνα που διενεργήθηκε από το Istituto Guglielmo Tagliacarne σε ολόκληρη την επικράτεια της χώρας.

() Βλ. σημείο 1.8 της γνωμοδότησης της ΟΚΕ για τον κοινωνικό διάλογο 7 ΕΕ αριθ. C 89 της 19. 3. 1997.

() Η οδηγία αυτή ήταν μία από τις πρώτες της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Κατά την περίοδο 1964-1982 η ΕΕ εξέδωσε άλλες έξη οδηγίες για τις αυτόνομες ενέργειες στο βιομηχανικό και βιοτεχνικό τομέα, με τις οποίες επικυρώνοταν η ελευθερία εγκατάστασης και η ελεύθερη παροχή υπηρεσιών για το μεγαλύτερο μέρος των βιοτεχνικών επαγγελμάτων.