Γνωμοδοτηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Βιομηχανικές μεταλλαγές, εδαφική ανάπτυξη και ευθύνη των επιχειρήσεων»

(2009/C 175/11)

Στις 17 Ιανουαρίου 2008, και σύμφωνα με το άρθρο 29, παράγραφος 2, του Εσωτερικού της Κανονισμού, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα:

Βιομηχανικές μεταλλαγές, εδαφική ανάπτυξη και ευθύνη των επιχειρήσεων.

Η Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών, στην οποία ανατέθηκε η προετοιμασία των εργασιών της ΕΟΚΕ, κατήρτισε τη γνωμοδότησή της στις 18 Νοεμβρίου 2008, βάσει της έκθεσης του εισηγητή κ. PEZZINI και του συνεισηγητή κ. GAY.

Κατά την 449η σύνοδο ολομελείας της, της 3ης και 4ης Δεκεμβρίου 2008, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 168 ψήφους υπέρ, 1 κατά και 3 αποχές.

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1 Στο πλαίσιο της στρατηγικής της Λισσαβώνας και του Göteborg, η ΕΟΚΕ θεωρεί θεμελιώδους σημασίας την αναζωογόνηση των τοπικών εδαφικών συστημάτων, με τη μορφή οργανικών συνόλων δομών, υποδομών και φορέων του ιδιωτικού και του δημοσίου τομέα, τα οποία αποσκοπούν να συνδυάσουν υψηλό επίπεδο ευημερίας και ανταγωνιστικότητας με εκτεταμένες κοινωνικές και περιβαλλοντικές αρμοδιότητες σε ένα κοινό αναπτυξιακό όραμα στέρεα «αγκυροβολημένο» στην εδαφική περιοχή. Ουσιαστικά, το ζητούμενο είναι μια διαδικασία η οποία να προσδιορίζει το αποτέλεσμα μιας σειράς αλληλεπιδράσεων.

1.2 Η ΕΟΚΕ συνιστά να αναληφθεί μια κοινοτική πρωτοβουλία για την ανάπτυξη«της κοινωνικά υπεύθυνης περιοχής» (ΚΥΠ). Η ΚΥΠ μπορεί να οριστεί ως συνδετικός κρίκος μεταξύ των στόχων της δημοκρατίας της εγγύτητας και των στόχων της ανάληψης ευθυνών εκ μέρους των διοικήσεων, αλλά και των δημοσίων και ιδιωτικών φορέων στο σύνολό τους, ενόψει της υιοθέτησης μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής προσέγγισης για την ανταγωνιστική αξιοποίηση των εδαφικών ιδιαιτεροτήτων.

1.3 Η ΕΟΚΕ ζητεί η πρωτοβουλία ΚΥΠ να συνοδεύεται από ένα Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Δράσης το οποίο να αποσκοπεί:

1.4 Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι για να δοθεί συνέχεια στην Κοινοτική Πρωτοβουλία ΚΥΠ (1) και στο σχετικό Πρόγραμμα Δράσης:

1.5 Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ένθερμα την ανάπτυξη της δημοκρατίας της εγγύτητας, σύμφωνα με την οποία οι αρμόδιοι πολιτικοί, οικονομικοί και κοινωνικοί φορείς της περιοχής συμμετέχουν στις δράσεις που αποσκοπούν στη βελτίωση της ποιότητας ζωής και στην ανταγωνιστική και βιώσιμη οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη των περιοχών της Ένωσης.

1.6 Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, πρέπει να καταβληθούν μεγάλες προσπάθειες για την καλλιέργεια ενός πνεύματος καινοτομίας και συμμετοχής: η ζήτηση δημοκρατικών αξιών πρέπει να εκπορεύεται από το σύνολο της κοινωνίας της ενδιαφερόμενης περιοχής και από μεγάλο αριθμό φορέων και θεσμικών οργάνων που αντιπροσωπεύουν τα συμφέροντα των διαφόρων τομέων δραστηριότητας. Σε αυτό το πλαίσιο, η επιχείρηση εκλαμβάνεται ως μια κοινότητα που παράγει πλούτο για την ανάπτυξη μιας καλύτερης κοινωνίας στην εκάστοτε περιοχή.

1.7 Εν προκειμένω, η ΕΟΚΕ επιθυμεί να υλοποιηθούν άμεσα οι δηλώσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 13ης και 14ης Μαρτίου 2008 για τον σημαντικό ρόλο των τοπικών και περιφερειακών αρχών στη δημιουργία οικονομικής μεγέθυνσης και θέσεων εργασίας και στην ανάπτυξη ικανοτήτων διακυβέρνησης της περιοχής μεταξύ όλων των πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών συνιστωσών σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο.

1.8 Η ΕΟΚΕ είναι επίσης πεπεισμένη ότι η Ευρώπη πρέπει να καταστεί πόλος αριστείας όσον αφορά την ανάπτυξη της ΚΥΠ (2), να αξιοποιήσει τις θετικές εμπειρίες του EMAS και της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης (ΕΚΕ), αλλά και να διευρύνει το πλαίσιο αναφοράς στην εδαφική διάσταση κατά τρόπο ώστε να εξασφαλιστεί ότι η κληρονομιά της κοινής ευθύνης αποτελεί σταθερό στοιχείο της συνιστώσας των επιχειρήσεων, αρκεί να επωφελείται από τα συστήματα δικτύου και τους συνεργατικούς σχηματισμούς (clusters) και να έχει πλήρη συμμετοχή στη διαδικασία της στρατηγικής εδαφικής ανάπτυξης.

1.9 Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η συνιστώσα των πολύ μικρών και των μικρών επιχειρήσεων και η τεράστια και σημαντική εμπειρία της κοινωνικής οικονομίας πρέπει να τύχουν συνδρομής και εμπειρογνωμοσύνης, καθώς και καλύτερης πρόσβασης στην πίστωση και στην μικροπίστωση, προκειμένου να επιτευχθεί η ανάπτυξη μιας διαχείρισης επιχειρήσεων φιλικής προς το περιβάλλον, την εδαφική περιοχή και τους κατοίκους της.

1.10 Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, η κοινοτική πρωτοβουλία ΚΥΠ και το Σχέδιο Δράσης της θα πρέπει συγχρόνως να προωθούν τον διαρθρωμένο στην εδαφική περιοχή κοινωνικό διάλογο, καθώς και τις αδελφοποιήσεις μεταξύ τοπικών θεσμικών οργάνων, ιδιαίτερα σε διασυνοριακό επίπεδο. Στόχος είναι να καταστεί δυνατή — μέσω ισχυρότερων εταιρικών σχέσεων — η συνολική ενίσχυση της ανάπτυξης ικανοτήτων (capacity building), των γνώσεων και των αποτελεσμάτων των εδαφικών κοινοτήτων που εκφράζονται σε διαφορετικά επίπεδα ικανοτήτων και βρίσκονται συχνά σε συνθήκες αμοιβαίου ανταγωνισμού.

1.11 Η ΕΟΚΕ εξαίρει, εν κατακλείδι, τη σημασία που έχει η διασφάλιση υψηλού επιπέδου συντονισμού από συστήματα πολυεπίπεδης διακυβέρνησης προκειμένου να μην κατατμηθούν σε τοπικό επίπεδο όλα όσα έχουν ενωθεί από την ενιαία αγορά, αποφεύγοντας το ενδεχόμενο κατακερματισμού και διακριτικής μεταχείρισης στην περιοχή, γεγονός το οποίο θα καθιστούσε την ευρωπαϊκή οικονομία ακόμη ευπαθέστερη στις παγκόσμιες αγορές.

2. Εισαγωγή

2.1 Με την ευκαιρία της διάσκεψης της 4ης Μαρτίου 2008 που διοργανώθηκε από την Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ για τον εδαφικό διάλογο, ο ρόλος των τοπικών και περιφερειακών κοινοτήτων για την επίτευξη των στόχων της αναθεωρημένης στρατηγικής της Λισσαβώνας τέθηκε ως προτεραιότητα στο πλαίσιο της πολιτικής για τη συνοχή.

2.2 Με την παρούσα γνωμοδότηση η ΕΟΚΕ προτίθεται να προσδιορίσει τις σχέσεις μεταξύ της εδαφικής περιοχής και των πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών φορέων για την εφαρμογή της στρατηγικής της Λισσαβώνας και την ανάπτυξη μιας ανταγωνιστικής κοινωνίας της γνώσης στην εσωτερική και παγκόσμια αγορά.

2.3 Ως σημείο εκκίνησης τίθεται, αφενός, η βελτίωση των οραμάτων που προοιωνίζουν τις οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές αλλαγές και της οργάνωσης όσων συμβάλλουν στην υλοποίηση μιας «κοινωνικά υπεύθυνης περιοχής» (ΚΥΠ) (3) και, αφετέρου, ο προσδιορισμός των ευθυνών των επιχειρήσεων, των διοικήσεων, των κοινωνικών εταίρων και όλων των φορέων που συμβάλλουν στην αξιοποίηση της ανταγωνιστικότητας της περιοχής, με στόχο την καθιέρωση ενός δυναμικού, αλληλέγγυου και συνεκτικού ευρωπαϊκού κοινωνικού προτύπου (4).

Η εδαφική οικονομία, ανάλογα με τη σύνθεσή της, μπορεί να εκτίθεται λιγότερο ή περισσότερο στον διεθνή οικονομικό ανταγωνισμό. Εξάλλου, ο δείκτης του ΑΕγχΠ (ή της προστιθέμενης αξίας) δεν αντικατοπτρίζει το επίπεδο πλούτου μιας περιοχής κι αυτό για δύο λόγους. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΟΚΕ χαιρετίζει την πρόσφατη δημοσίευση εκ μέρους της Επιτροπής της Πράσινης Βίβλου που φέρει τον τίτλο: «Πράσινη Βίβλος για την εδαφική συνοχή — Μετατροπή της εδαφικής ποικιλομορφίας σε προτέρημα» (5) και θα αποτελέσει αντικείμενο άλλης γνωμοδότησης.

2.4.1 Πρώτον, τα διανεμόμενα κέρδη που προέρχονται από την εργασία και το κεφάλαιο, καθώς και η φορολογία που καταβάλλεται από τις παραγωγικές δυνάμεις της αγοράς, δεν παραμένουν στο σύνολό τους στην περιοχή όπου δημιουργήθηκαν διότι σημειώνεται «εξαγωγή» ορισμένων πόρων.

2.4.2 Δεύτερον, και κυριότερο, οι εδαφικές περιοχές εξαρτώνται και από άλλους πόρους και όχι μόνον από τους πόρους των παραγωγικών δυνάμεων (μισθοί των δημοσίων υπαλλήλων, συντάξεις, έσοδα, δαπάνες των τουριστών, εισοδήματα των εργαζομένων που απασχολούνται αλλού, κοινωνικές παροχές εκτός των συντάξεων, κλπ).

Το φάσμα των μέσων διαχείρισης και υποστήριξης πολιτικών και προγραμμάτων βιώσιμης ανάπτυξης από κυβερνητικές αρχές και επιχειρήσεις είναι ολοένα και μεγαλύτερο και λεπτομερέστερο και βασίζεται:

2.5.1 σε κανόνες

2.5.2 σε δομές

2.5.3 σε συμφωνίες

2.6 Η ΕΟΚΕ θεωρεί εντελώς απαραίτητο να ενισχυθεί η εδραίωση, η ολοκλήρωση και ο συντονισμός της εφαρμογής αυτών των κανονιστικών, ρυθμιστικών και εθελοντικών μέσων, προκειμένου να συντονιστούν οι ποικίλοι στόχοι και τα διάφορα επίπεδα συμμετοχής και να επιτευχθούν αποτελεσματικά, αποδοτικά και κοινά αποτελέσματα.

2.7 Η εδαφική συνοχή, υπό το φως του Χάρτη της Λειψίας (9) και της εδαφικής ατζέντας της Ευρωπαϊκής Ένωσης του 2007, για την οποία η ΕΟΚΕ έχει καταρτίσει σχετική γνωμοδότηση (10), έχει αποκτήσει μεγαλύτερη βαρύτητα με στόχο:

2.8 Η Εδαφική Ατζέντα αποτελεί ένα στρατηγικό πλαίσιο για τον προσανατολισμό των πολιτικών εδαφικής ανάπτυξης μέσω της εφαρμογής των στρατηγικών της Λισσαβώνας και του Göteborg.

2.9 Η ΕΟΚΕ, στη γνωμοδότησή της σχετικά με τη διακυβέρνηση των βιομηχανικών μεταλλαγών σε τοπικό επίπεδο (12), επεσήμανε ότι για «την αξιοποίηση της τοπικής ταυτότητας, απαιτείται ένα αμάλγαμα στοιχείων που προκύπτει από την υιοθέτηση, την αναγνώριση και την προσήλωση σε ένα σύνολο κοινών αξιών, στο πλαίσιο ενός κοινού οράματος για το μέλλον» με μια ολοκληρωμένη τοπική προσέγγιση (ΟΤΠ) και μια στρατηγική διακυβέρνησης για την ανάπτυξη μιας «κοινωνικά υπεύθυνης περιοχής» (ΚΥΠ), διευκρινίζοντας ότι η στρατηγική αυτή θα καταστεί αποτελεσματική κυρίως μέσω:

Οι πρωτοβουλίες αυτές, εκτός από τον υψηλό βαθμό συντονισμού για την εξασφάλιση συνεργειών και την αποφυγή επικαλύψεων και ασυνεπειών, απαιτούν από τις τοπικές, περιφερειακές, εθνικές και ευρωπαϊκές αρχές:

2.10.1 Σε αυτή τη διαδικασία εμφανίζονται και αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη σημασία οι ικανότητες και οι αρμοδιότητες των κέντρων λήψεως αποφάσεων σε πολιτικό και διοικητικό επίπεδο προκειμένου να εξασφαλιστούν οι ασφαλείς προϋποθέσεις που απαιτούνται για την προσέλκυση επενδύσεων και για τη δημιουργία πολύ μικρών και μικρών επιχειρήσεων σε ένα πλαίσιο διαρκούς ανάπτυξης.

Η ΕΟΚΕ έχει αποδώσει μεγάλη σημασία στη διαδικασία που μπορεί να οδηγήσει μια εδαφική περιοχή να οριστεί ως «κοινωνικά υπεύθυνη περιοχή» (ΚΥΠ) (15).

2.11.1 Τούτο επιτυγχάνεται εάν μια περιοχή καταφέρει να ενσωματώσει κοινωνικές και περιβαλλοντικές πτυχές στις οικονομικές αποφάσεις· πρότυπα και αξίες για ανάκαμψη της ανταγωνιστικότητας· βέλτιστες πρακτικές και συνεχή αλληλεπίδραση μεταξύ των φορέων συμφερόντων προκειμένου να αυξηθεί η καινοτομία και η ανταγωνιστικότητα.

3. Η «δημοκρατία της εγγύτητας» για μια ανταγωνιστική και βιώσιμη ανάπτυξη

3.1 Για να βελτιωθεί η ποιότητα ζωής και η ανταγωνιστική οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη των περιφερειών της Ένωσης, η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι πρέπει να αναπτυχθεί η δημοκρατία της εγγύτητας, κατά τρόπο ώστε οι πολιτικοί, οικονομικοί και κοινωνικοί ιθύνοντες που βρίσκονται στην περιοχή να συμμετέχουν στα δυνατά και αδύνατα σημεία και στις προοπτικές ανάπτυξης των επιχειρήσεων και της αύξησης της απασχόλησης.

3.2 Η δημοκρατία της εγγύτητας, ως βασικός πυλώνας της ευρωπαϊκής διακυβέρνησης, περιλαμβάνει μορφές και διαδικασίες που διαφέρουν πολύ στα διάφορα εθνικά πλαίσια, αλλά πρέπει να έχουν ως συνδετικά στοιχεία τα εξής:

3.3 Η εδαφική ανάπτυξη συνεπάγεται την πλήρη εφαρμογή της δημοκρατίας της εγγύτητας, αλλά και της διαρθρωμένης τοπικής διακυβέρνησης για τη διαχείριση της ανάπτυξης (21).

3.4 Μια χρηστή εδαφική διακυβέρνηση πρέπει πρωτίστως να προωθεί την ανάπτυξη κάθε είδους συνεργασίας, κάθε διαδικασίας εταιρικής σχέσης η οποία μπορεί να είναι επιτυχημένη τόσο σε διεπιχειρησιακό επίπεδο όσο και σε επίπεδο επιχειρήσεων και συλλογικών φορέων.

3.5 Η εδαφική δημοκρατική διακυβέρνηση είναι μια αποκεντρωμένη σφαιρική διαδικασία λήψεως αποφάσεων που πρέπει να βασίζεται, κατά τη άποψη της ΕΟΚΕ, στις αρχές της διαφάνειας και της υπευθυνότητας και σε μια συμμετοχική προσέγγιση όσον αφορά την ανάλυση, τη διαμόρφωση, την εφαρμογή και τη διαχείριση ενός κοινού στρατηγικού οράματος ανάπτυξης μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα.

3.6 Σε ένα σύστημα πολυεπίπεδης εταιρικής σχέσης, η ΕΟΚΕ θεωρεί απολύτως αναγκαία τη βέλτιστη δυνατή σύζευξη διαδικασιών «εκ των κάτω προς τα άνω» (bottom-up) και «εκ των άνω προς τα κάτω» (top-down): ο συγκερασμός αμφοτέρων των διαδικασιών αποτελεί πράγματι αναπόδραστη προϋπόθεση επιτυχίας.

3.7 Κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ, απαιτείται να επενδυθούν τα μάλα για την ανάπτυξη ενός πνεύματος καινοτομίας και συμμετοχής, δεδομένου ότι η ζήτηση δημοκρατικών αξιών πρέπει να προέρχεται από το σύνολο της ενδιαφερόμενης τοπικής κοινωνίας και από μεγάλο αριθμό φορέων και θεσμικών οργάνων που εκπροσωπούν τα συμφέροντα των διαφόρων κλάδων.

Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι για την αξιοποίηση της εδαφικής περιοχής της Ένωσης προϋποτίθεται η βελτιστοποίηση του ιδιαίτερου δυναμικού τους, χάρη σε αποτελεσματικές και βιώσιμες στρατηγικές ανάπτυξης βασισμένες στην έννοια της «κοινωνικά υπεύθυνης περιοχής».

3.8.1 Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει εν προκειμένω όσα υποστηρίζει στην πρόσφατη σχετική γνωμοδότησή της (22).

4. Η δέσμευση σε κοινοτικό επίπεδο για την υλοποίηση μιας «κοινωνικά υπεύθυνης περιοχής»

Η ΕΟΚΕ ζητεί ένθερμα την ανάληψη μιας κοινοτικής πρωτοβουλίας για την ανάπτυξη της«κοινωνικά υπεύθυνης περιοχής» (ΚΥΠ), η οποία να περιλαμβάνει τους στόχους της δημοκρατίας της εγγύτητας, της ενίσχυσης ενός πνεύματος καινοτομίας και συμμετοχής, της επίτευξης μιας αποτελεσματικής και συνεκτικής εδαφικής διαχείρισης σύμφωνα με το εθνικό και κοινοτικό πλαίσιο της ατζέντας της Λισσαβώνας, της ανάπτυξης μιας εταιρικής σχέσης πολλαπλών φορέων σε πολλαπλούς τομείς προκειμένου να ενισχυθεί η ελκυστικότητα και η ανταγωνιστικότητα της εκάστοτε συγκεκριμένης περιοχής στην παγκόσμια αγορά, προβλέποντας τις βιομηχανικές μεταλλαγές και αξιοποιώντας το τοπικό κοινωνικό κεφάλαιο.

4.1.1 Πρώτιστο μέλημα της πρωτοβουλίας ΚΥΠ είναι να εξασφαλίσει τον συντονισμό και τη συνοχή μεταξύ των διαφόρων επιπέδων: ευρωπαϊκού, εθνικού, περιφερειακού και τοπικού.

4.2 Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, η πρωτοβουλία ΚΥΠ πρέπει να συνοδεύεται από ένα Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Δράσης το οποίο να αποσκοπεί:

4.3 Η ευρωπαϊκή δέσμευση έναντι της πρωτοβουλίας ΚΥΠ — σε συνδυασμό με το Πρόγραμμα Δράσης — πρέπει, κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, να συγκεντρώσει και να συντονίσει τα εθελοντικά και ρυθμιστικά μέσα που αναφέρεται στο σημείο 2.7 σε ένα συνεκτικό σύστημα, στο οποίο η ευθύνη των επιχειρήσεων όλων των τομέων — συμπεριλαμβανομένου του χρηματοπιστωτικού και του τοπικού δημόσιου τομέα — είναι καθοριστικής σημασίας για την επίτευξη των στόχων της τοπικής στρατηγικής για την ανάπτυξη και την απασχόληση, στο πλαίσιο τόσο των εθνικών στρατηγικών όσο και της ευρωπαϊκής στρατηγικής στον εν λόγω τομέα.

Κατά την ΕΟΚΕ, η Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη (ΕΚΕ) (26) οφείλει εν προκειμένω, να εκληφθεί ως εκούσια συνιστώσα ανοικτού συντονισμού που χρήζει διευκόλυνσης και ενθάρρυνσης, ιδίως στην περίπτωση των πολύ μικρών και των μικρών επιχειρήσεων οι οποίες αποτελούν βασικό άξονα της τοπικής ανάπτυξης, μέσω της συμμετοχής τους και του κοινού και συλλογικού οράματός τους.

4.4.1 Η πρωτοβουλία ΚΥΠ πρέπει να συμβάλει στην ανάπτυξη των ηθικών και προσωπικών αξιών ενός συμμετοχικού πνεύματος υπέρ της καινοτομίας γύρω από μια κοινή ταυτότητα, που δεν πρέπει να ανήκει αποκλειστικά στον επιχειρηματία αλλά να διαποτίζει όλες τις δημόσιες και ιδιωτικές συνιστώσες του εδαφικού συστήματος, καθώς και των δικτύων και των συνεργατικών σχηματισμών/περιφερειακών και διαπεριφερειακών περιοχών αναφοράς.

4.5 Η εδαφική«κοινότητα μάθησης» πρέπει να μπορεί να βασίζεται σε διαλειτουργικές και διαλογικές υποδομές τηλεματικής, από την ηλεκτρονική διακυβέρνηση και την πλατφόρμα IDABC (27) — που αποσκοπεί στην παροχή πανευρωπαϊκών υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης στις δημόσιες διοικήσεις — έως τις επιχειρήσεις και τους πολίτες με στόχο τη βελτίωση της απόδοσης των ευρωπαϊκών δημοσίων διοικήσεων και της συνεργασίας τόσο μεταξύ τους όσο και με την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών.

Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι η Ευρώπη πρέπει να καταστεί πόλος αριστείας για την ανάπτυξη της ΚΥΠ, εμπνεόμενη από τις θετικές εμπειρίες του EMAS και της ΕΚΕ, αλλά επεκτείνοντας το πλαίσιο αναφοράς στην εδαφική διάσταση.

4.6.1 Η διαδικασία της στρατηγικής εδαφικής ανάπτυξης, για να είναι αποτελεσματική, θα πρέπει να διαχωριστεί από τους πολιτικούς παράγοντες της εκλογικής ανανέωσης των εδαφικών κοινοτήτων και να προωθήσει την αλληλεπίδραση όλων των τοπικών πολιτικών συνιστωσών κυβέρνησης και αντιπολίτευσης της εδαφικής περιοχής, κατά τρόπο ώστε να υπάρξει μια συνέχεια στην κοινή ευθύνη του πολίτη εκλογέα ή/και εκλεγμένου.

Η συνιστώσα της πολύ μικρής και μικρής επιχείρησης, θα έπρεπε να έχει τη δυνατότητα να επωφελείται από την παροχή εμπειρογνωμοσύνης για να προωθεί, με απλή γλώσσα και απλές διαδικασίες, αλλά και με καλύτερη πρόσβαση στις πιστώσεις και στις μικροπιστώσεις, μια επιχειρηματική διαχείριση που να σέβεται το περιβάλλον, την εδαφική περιοχή και το κοινωνικό της κεφάλαιο.

4.7.1 Οι επιχειρήσεις της κοινωνικής οικονομίας καλούνται, εξάλλου, να συμβάλουν στην ανάπτυξη της κοινωνικά υπεύθυνης περιοχής εφόσον ευνοούν την κοινωνική συνοχή και τη βιωσιμότητα, κατανέμουν τα οφέλη μεταξύ των μελών του προσωπικού τους και εμπνέονται από μια συμμετοχική και δημοκρατική διαχείριση.

4.8 Το σύστημα εκπαίδευσης, πανεπιστημιακής παιδείας και τοπικής έρευνας θα πρέπει να συνδεθεί σε ευρωπαϊκά περιφερειακά και διαπεριφερειακά δίκτυα αριστείας και αρμοδιοτήτων — όπως επίσης προβλέπεται στο πρόγραμμα «Ικανότητες» του 7ου ΠΠ έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης και στο πρόγραμμα «Εκπαίδευση 2010» — προκειμένου να εξασφαλιστούν στο τοπικό σύστημα οι δεξιότητες και οι ικανότητες που απαιτούνται για την επίτευξη της στρατηγικής εδαφικής ανάπτυξης, στοιχεία ιδιαίτερα δύσκολα να βρεθούν από μια μικρή επιχείρηση.

4.9 Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, η κοινοτική πρωτοβουλία ΚΥΠ θα πρέπει εξάλλου να προωθεί τον διαρθρωμένο τοπικό κοινωνικό διάλογο, καθώς και τις αδελφοποιήσεις των τοπικών θεσμικών οργάνων, κατά τρόπο ώστε να προαχθούν ισχυρότερες εταιρικές σχέσεις για την ανάπτυξη ικανοτήτων μεταξύ εδαφικών κοινοτήτων και τη μείωση των διαφορών απόδοσης, αλλά και να εκπονηθεί ένας νέος Χάρτης ΚΥΠ 21, ως μέσο για την ενίσχυση της εναρμόνισης και της αποτελεσματικότητας της ΚΥΠ.

4.10 Τέλος, η ΕΟΚΕ ζητεί να συμπεριληφθεί στην κοινοτική πρωτοβουλία ΚΥΠ μια δράση εκτίμησης, συγκριτικής αξιολόγησης και ελέγχου, εκτός από τη δημιουργία μιας τράπεζας δεδομένων για τα κατά κεφαλήν εισοδήματα σε εδαφικό επίπεδο και την ανά διετία εκπόνηση έκθεσης προς υποβολή στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Συμβούλιο και στην ΕΟΚΕ.

5. Η δέσμευση των εθνικών δημοσίων αρχών

5.1 Τα κράτη μέλη θα πρέπει να εφαρμόζουν τις διατάξεις με ομοιογενή τρόπο, ούτως ώστε να διαφυλαχθεί η ενότητα της ευρωπαϊκής εσωτερικής αγοράς χρησιμοποιώντας μηχανισμούς στήριξης και αποτροπής. Οι δημόσιες εθνικές αρχές θα πρέπει μεταξύ άλλων:

5.2 Οι δημόσιες τοπικές και περιφερειακές αρχές θα πρέπει:

5.3 Η ανταλλαγή ορθών πρακτικών και τα διαπεριφερειακά δίκτυα θα πρέπει να αποτελούν αντικείμενο δράσεων προτεραιότητας εκ μέρους των τοπικών και περιφερειακών αρχών μαζί με την εφαρμογή κατάλληλων μηχανισμών προοπτικής διερεύνησης (foresight) για τον καθορισμό ενός κοινού και συλλογικού οράματος.

6. Η δέσμευση των επιχειρήσεων για μια επιχείρηση υπεύθυνη έναντι της εδαφικής της επικράτειας

6.1 Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι οι επιχειρήσεις θα πρέπει — αποφεύγοντας περαιτέρω γραφειοκρατικές και διαδικαστικές επιβαρύνσεις — να συμβάλουν στην αναζωογόνηση του εδαφικού συστήματος, του οποίου αποτελούν αφενός κινητήρια δύναμη και αφετέρου αναπόσπαστο τμήμα, επιδιώκοντας:

7. Επιτεύγματα επί τόπου: παραδείγματα προς μίμηση

7.1 Ποικίλες ευρωπαϊκές πολιτικές και πρωτοβουλίες έχουν αναληφθεί για την αντιμετώπιση της πρόκλησης που συνεπάγεται η κοινωνικά υπεύθυνη ανάπτυξη της επικράτειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και για τη μεγαλύτερη προβολή μιας θετικής εικόνας της εδαφικής διάστασης στις κοινοτικές πολιτικές. Πολυάριθμα παραδείγματα των εν λόγω πρωτοβουλιών είναι διαθέσιμα στην ιστοσελίδα της ΣΕΒΜ (http://www.eesc.europa.eu/sections/ccmi/index_el.asp), η οποία περιλαμβάνει επίσης πληροφορίες σχετικά με μια ακρόαση που πραγματοποιήθηκε στη Lille, στις 25 Σεπτεμβρίου 2008 ενόψει της προετοιμασίας της παρούσας γνωμοδότησης (πρβλ. την αντίστοιχη ενότητα της παρούσας γνωμοδότησης).

(1) Πρβλ. σημείο 1.2.

(2) Αυτόθι.

(3) Πρβλ. σημείο 1.2.

(4) «Το ευρωπαϊκό κοινωνικό πρότυπο πρέπει να προβάλει την ιδέα μιας δημοκρατικής, οικολογικής, ανταγωνιστικής, βασιζόμενης στην αλληλεγγύη, κοινωνίας της ευημερίας, χωρίς αποκλεισμούς για όλους τους πολίτες της Ευρώπης» (γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Κοινωνική συνοχή: να δοθεί περιεχόμενο σ' ένα ευρωπαϊκό πρότυπο», ΕΕ C 309 της 16.12.2006, σελ. 119).

(5) COM(2008) 616 τελικό.

(6) Ο κατάλογος των κρατών μελών που προσάρμοσαν τη νομοθεσία τους για να καταστεί δυνατή η υλοποίηση των ΕΟΕΣ υπάρχει στην ιστοσελίδα της Επιτροπής των Περιφερειών (Κατηγορία «Δραστηριότητες/Εκδηλώσεις»)

(7) Για τον προσδιορισμό και τη συγκεκριμενοποίηση — με την υποστήριξη των κοινωνικών εταίρων — των νέων πηγών απασχόλησης.

(8) Πρβλ. Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ, αριθ. 145 σειρά L. της 4ης Ιουνίου 2008, Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 450/2008 της 23ης Απριλίου 2008.

(9) Πρβλ. Χάρτη της Λειψίας για τις βιώσιμες ευρωπαϊκές πόλεις της 25ης Μαΐου 2007.

(10) Πρβλ. Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ για την «Εδαφική ατζέντα»ΕΕ C 168 της 20.7.2007, σελ. 16-21.

(11) Πρβλ. Γνωμοδότηση με θέμα «Η διακυβέρνηση σε τοπικό επίπεδο των βιομηχανικών μεταλλαγών: ο ρόλος των κοινωνικών εταίρων και η συμβολή του προγράμματος-πλαισίου για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία». ΕΕ C 318 της 23.12.2006, σελ. 12-19.

(12) Πρβλ. προηγούμενη υποσημείωση.

(13) Πρβλ. Γνωμοδότηση με θέμα «Αναδιαρθρώσεις και απασχόληση — Πρόβλεψη και πλαισίωση των αναδιαρθρώσεων για την ανάπτυξη της απασχόλησης: ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης» COM (2005) 120 τελικό ΕΕ C 65 της 17.3.2006, σελ. 58-62.

(14) Πρβλ. Γνωμοδότηση με θέμα «Μια θεματική στρατηγική για το αστικό περιβάλλον» — COM(2005) 718 τελικό — {SEC(2006) 16} ΕΕ C318 της 23.12.2006, σελ. 86-92.

(15) Πρβλ. τη νέα στρατηγική του Συμβουλίου (έγγρ. 10117/06 της l 9ης Ιουνίου 2006, σημεία 29 και 30). Πρβλ. επίσης σημείο 1.2 της παρούσας γνωμοδότησης.

(16) Πρβλ. π.χ. τις περιφερειακές επιτροπές κοινωνικού διαλόγου στην Πολωνία

(17) SWOT = Strengths, Weaknesses, Opportunities and Threats analysis (Ανάλυση των δυνατοτήτων, των αδυναμιών, των ευκαιριών και των απειλών)

(18) «Foresight — Προοπτική διερεύνησης είναι η συστηματική, συμμετοχική διαδικασία που περιλαμβάνει την συλλογή πληροφοριών και την επεξεργασία ενός οράματος του μέλλοντος, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα».

(19) EMAS = κοινοτικό σύστημα οικολογικής διαχείρισης και οικολογικού ελέγχου

(20) Πρβλ. Γνωμοδότηση με θέμα «Οι ευρωπαϊκές βιομηχανικές περιοχές και τα νέα δίκτυα της γνώσης» ΕΕ C 255 της 14.10.2005, σελ. 1-13.

(21) Πρβλ. ΟΟΣΑ Territorial Outlook — 2001 Edition.

(22) Πρβλ Γνωμοδότηση με θέμα «Η διακυβέρνηση σε τοπικό επίπεδο των βιομηχανικών μεταλλαγών». υποσημείωση 11.

(23) ΕΟΕΣ: Ευρωπαϊκοί Όμιλοι Εδαφικής Συνεργασίας· χρησιμεύουν ως μέσο συνεργασίας σε κοινοτικό επίπεδο και επιτρέπουν σε ομίλους συνεργασίας την υλοποίηση σχεδίων τοπικής συνεργασίας συγχρηματοδοτούμενων από την Κοινότητα ή την εκτέλεση ενεργειών τοπικής συνεργασίας με πρωτοβουλία των κρατών μελών — Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1082/2006 [ΕΕ L 210 της 31.7.2006].

(24) ΕΥΡΩΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ: δομές διεθνικής συνεργασίας μεταξύ δύο ή περισσότερων εδαφικών περιοχών που βρίσκονται σε διαφορετικά κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή/και σε γειτονικά κράτη, οι οποίες αποσκοπούν στην προάσπιση κοινών συμφερόντων πέραν των συνόρων και στη συνεργασία προς το κοινό όφελος των όμορων πληθυσμών.

(25) Πρβλ. τη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ, με θέμα «Οι ευρωπαϊκές βιομηχανικές περιοχές και τα νέα δίκτυα της γνώσης», ΕΕ της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 255 της 14.10.2005.

(26) Πρβλ. Γνωμοδοτήσεις με θέμα «Πραγμάτωση της εταιρικής σχέσης για τη μεγέθυνση και την απασχόληση: Να γίνει η Ευρώπη πόλος αριστείας στον τομέα της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης» (COM (2006) 136 τελικό), ΕΕ C 325 της 30.12.2006, σελ. 53-60, και με θέμα «Πράσινη Βίβλος: Ευρωπαϊκό πλαίσιο συνθηκών για την κοινωνική ευθύνη των επιχειρήσεων» (COM(2001)366 τελικό), ΕΕ C 125 της 27.5.2002, σελ. 44-55.

(27) IDABC = Interoperable Delivery of Pan-European e-Government Services to Public Administrations, Business and Citizens (διαλειτουργική παροχή πανευρωπαϊκών υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης στις δημόσιες διοικήσεις, τις επιχειρήσεις και τους πολίτες)· πρβλ. επίσης γνωμοδότηση ΕΟΚΕ 1610/2003 — Εισηγητής: PEZZINI

(28) Πρβλ. γνωμοδότηση με θέμα «Επιπτώσεις της εδαφικότητας των φορολογικών νομοθεσιών στις βιομηχανικές μεταλλαγές», ΕΕ C 120 της 16.5.2008, σελ. 51-57.

(29) Οδηγία (85/337/ΕΟΚ), που τροποποιήθηκε από την οδηγία του Συμβουλίου 97/11/ΕΚ της 03.03.1997 και από την οδηγία 2003/35/ΕΚ της 26.05.2003.

(30) SEA — Οδηγία 2001/42/ΕΚ. Στόχος της οδηγίας SEA είναι να εξασφαλίσει τον καθορισμό και την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων και προγραμμάτων — ιδίως στην εδαφική διάσταση — κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας τους και πριν να υιοθετηθούν.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I

στη γνωμοδότηση «Βιομηχανικές μεταλλαγές, εδαφική ανάπτυξη και ευθύνη των επιχειρήσεων»

(CCMI/055)

Report on the hearing held in Lille on 25 September 2008, at the headquarters of the Nord-Pas de Calais Regional Council

Under the French presidency of the European Union, the European Economic and Social Committee's Consultative Commission on Industrial Change (CCMI) and the Nord-Pas de Calais (NPdC) Regional Council organised a hearing on Industrial change, territorial development and responsibility of companies (subject of the opinion for which this is the appendix), which took place in the regional council's hemicycle. The hearing was attended by over 90 key guests from 12 European countries and high-level local and regional bodies, both public and private, together with representatives from three of the European Commission's directorates-general.

With the participation of the regional council president, Daniel Percheron, the CCMI president, Joost van Iersel, the study group president, Martin Siecker, the rapporteur, Antonello Pezzini, and the co-rapporteur, Bernard Gay, promoter of this important initiative, a wide-ranging and animated debate was held on regional and local development, governance, the revitalisation of production, the need for shared views of future trends, sectoral and inter-sectoral prospects for the growth of competitive employment, and mechanisms for active democracy through the development of a participatory culture in an area successfully combining an adequate level of wellbeing with the duties which are an integral part of social responsibility.

In our globalised economy, territorial development and industrial change are closely connected and interdependent. The opinion aims to take a territorial approach to assessing the prospects for socio-economic change, focusing primarily on the development strategies designed by local and regional bodies and on the centres of competence set up by private and public stakeholders. The analysis thus focuses on the regions' capacity to cope with and adapt to irreversible changes through collective responsibility-sharing systems, taking into account the concept of corporate societal responsibility.

NPdC is considered a region with a rich fund of experience in these fields and the CCMI therefore asked it to cooperate in organising a hearing in Lille. The two organisations pooled their resources with a view to taking stock of the experiences of regional development stakeholders and noting their proposals for harmonious regional development.

Listening to the problems, solutions and experiences outlined by the most qualified representatives of the «real world» in the NPdC region (businessmen, presidents of business clubs and hubs of competitiveness, trade unions and representatives of the social economy, universities, the professions and public administration at various levels) and the wide-ranging exchange of ideas which ensued led to the identification of innovative strategies and key priorities which, alongside the generous hospitality of the NPdC regional council and the friendly relations established during the hearing, forged strong contacts with a profound impact on the CCMI's work.