[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 22.12.2009

COM(2009)689 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Εκ των υστέρων αξιολόγηση της εκδήλωσης «Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης» 2007 (Λουξεμβούργο και Σιμπίου) and 2008 (Λίβερπουλ και Στάβανγκερ)

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Εκ των υστέρων αξιολόγηση της εκδήλωσης «Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης » 2007 (Λουξεμβούργο και Σιμπίου) and 2008 (Λίβερπουλ και Στάβανγκερ)

(κείμενο με ενδιαφέρον για τον EOX)

εισαγωγή

Η παρούσα έκθεση υποβάλλεται βάσει του άρθρου 12 της απόφασης αριθ. 1622/2006/EK[1] της 24ης Οκτωβρίου 2006 για τη θέσπιση κοινοτικής δράσης όσον αφορά την Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης για τα έτη 2007 έως 2019, στο οποίο αναφέρεται ότι «κάθε χρόνο η Επιτροπή εξασφαλίζει την εξωτερική και ανεξάρτητη αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της εκδήλωσης Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης του προηγούμενου έτους σύμφωνα με τους στόχους και τα κριτήρια της δράσης που καθορίζονται στην παρούσα απόφαση. Η Επιτροπή υποβάλλει έκθεση της αξιολόγησης αυτής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και την Επιτροπή των Περιφερειών μέχρι τα τέλη του έτους που έπεται μετά από την εκδήλωση Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης.»

Οι αξιολογήσεις για τα έτη 2007 και 2008 συγχωνεύθηκαν· εντούτοις από το 2009 οι αξιολογήσεις θα εκτελούνται σε ετήσια βάση.

Η παρούσα έκθεση προβάλλει τη θέση της Επιτροπής ως προς τα κυριότερα συμπεράσματα και συστάσεις της εξωτερικής αξιολόγησης της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης 2007 και 2008 την οποία οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να συμβουλευτούν μέσω του συνδέσμου:

http://ec.europa.eu/dgs/education_culture/evalreports/index_en.htm

Η εξωτερική αξιολόγηση προβαίνει κατά πρώτον σε χωριστή αξιολόγηση των τεσσάρων πολιτιστικών πρωτευουσών της Ευρώπης (στη συνέχεια «ΠΠE"): Λουξεμβούργο (LUX) και Σιμπίου (RO) το 2007, Λίβερπουλ (UK) και Στάβανγκερ (NO) το 2008. Στη συνέχεια συγκρίνει τα αποτελέσματα και καταλήγει σε συνολικά συμπεράσματα που ισχύουν και για τις τέσσερις πόλεις. Τα αποτελέσματα βασίζονται σε στοιχεία που παρασχέθηκαν από τις τέσσερις ΠΠE, ανάδραση από τους συντελεστές και έγγραφο υλικό πολιτικής και ακαδημαϊκού χαρακτήρα σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Υπόβαθρο της δράσης

Οι κοινοτικές ενέργειες για την εκδήλωση Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης

Το αρχικό πρόγραμμα «Ευρωπαϊκή Πόλη Πολιτισμού» ξεκίνησε σε διακυβερνητικό επίπεδο του 1985[2] και αργότερα συμπληρώθηκε με έναν «Ευρωπαϊκό Μήνα Πολιτισμού»[3]. Στη βάση των δραστηριοτήτων αυτών, η απόφαση 1419/1999/EK θέσπισε μια κοινοτική δράση για την εκδήλωση «πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης» για τα έτη 2005 έως 2019,[4] στο εξής αναφερόμενη ως «η δράση». Τα κράτη μέλη κατατάχθηκαν σε μια χρονολογική σειρά υποδοχής της εκδήλωσης για κάθε έτος. Οι ευρωπαϊκές χώρες, που δεν είναι κράτη μέλη, δύνανται επίσης να υποβάλουν υποψηφιότητα, χωρίς προκαθορισμένη χρονολογική σειρά.

Η απόφαση 1419/1999/EK αντικαταστάθηκε αργότερα με την απόφαση 1622/2006/EK[5] η οποία παρουσίασε αναλυτικά τους στόχους της δράσης, τροποποίησε τη διαδικασία ορισμού και παρακολούθησης για τον τίτλο από το 2013 και μετά και κατάργησε τη δυνατότητα υποβολής υποψηφιότητας για τον τίτλο από μη κράτη μέλη. Εισήγαγε έναν εθνικό διαγωνισμό σε δύο στάδια με ευρωπαϊκά κριτήρια και συνεδριάσεις παρακολούθησης μετά τον ορισμό, ενώ η προηγούμενη απόφαση άφηνε στα κράτη μέλη την ευχέρεια να αποφασίζουν την ακολουθητέα διαδικασία για την επιλογή των πόλεων χωρίς επακόλουθη παρακολούθηση.

Στην περίπτωση του 2007 και του 2008, οι πόλεις που προτάθηκαν υπέβαλαν την αίτησή τους συμπεριλαμβανομένου του πολιτιστικού τους προγράμματος για το έτος σε μια ευρωπαϊκή επιτροπή επιλογής η οποία συνέστησε τον ορισμό τους στην Επιτροπή. Στη συνέχεια η Επιτροπή εξέδωσε σύσταση προς το Συμβούλιο Υπουργών το οποίο όρισε επίσημα τις ΠΠE. Λόγω της χρονικής κλίμακας υλοποίησης της ΠΠE, η προπαρασκευή της οποίας αρχίζει έξι έτη πριν από το έτος κατοχής του τίτλου, η απόφαση 2006 διατηρεί την εφαρμογή της απόφασης 1999 για τις ΠΠE των ετών 2007, 2008 και 2009 και προβλέπει μεταβατικές διατάξεις για τις εκδηλώσεις 2010-2012.

Η οικονομική υποστήριξη της ΕΕ παρέχεται από το Πρόγραμμα Πολιτισμού της ΕΕ. Για την περίοδο 2007-13 διαθέτει κατ' ανώτατο όριο 1,5 εκατ. ευρώ ετησίως ανά ΠΠE.[6] Για τα έτη 2007 και 2008, η οικονομική υποστήριξη πήρε τη μορφή συγχρηματοδοτικής επιδότησης για συγκεκριμένα σχέδια που καλύπτουν μέρος των πολιτιστικών προγραμμάτων της ΠΠE.

Πολιτιστικές πρωτεύουσες της Ευρώπης 2007-2008

Επομένως, οι ΠΠE 2007 και 2008 εμπίπτουν στις διαδικασίες επιλογής που προβλέπονται από την απόφαση του 1999. Στις χώρες LUX και UK ανατέθηκε η φιλοξενία των εκδηλώσεων ΠΠE κατά το 2007 και το 2008 αντίστοιχα. Το LUX πρότεινε για τον τίτλο την πόλη του Λουξεμβούργου και την ευρύτερη περιφέρειά της ["Grande Région" (GR)], το UK, πρότεινε το Λίβερπουλ μετά από εθνικό διαγωνισμό. Επιπλέον, η RO (που δεν ήταν ακόμα κράτος μέλος το 2004) πρότεινε το Σιμπίου για το 2007 και η NO το Στάβανγκερ για το 2008. Η διαδικασία επιλογής πραγματοποιήθηκε κατά τα έτη 2003-2004. Η ευρωπαϊκή επιτροπή επιλογής εξέδωσε έκθεση με την οποία συνιστούσε το Λουξεμβούργο και το Σιμπίου για τον τίτλο του 2007 και το Λίβερπουλ και το Στάβανγκερ για τον τίτλο του 2008, ενώ συγχρόνως διατύπωσε συστάσεις για την καλύτερη επίτευξη των προτεινόμενων στόχων. Το 2004 το Συμβούλιο των Υπουργών απένειμε επίσημα τον τίτλο στις υποψήφιες πόλεις, βάσει σύστασης της Επιτροπής.

Η εξωτερική αξιολόγηση

Οι όροι της αξιολόγησης

Η Επιτροπή ανέθεσε στην εταιρία Ecotec Research and Consulting την εκτέλεση της εξωτερικής αξιολόγησης[7] των εκδηλώσεων ΠΠE 2007 και 2008. Η αξιολόγηση αποσκοπούσε στην εκτίμηση της καταλληλότητας, της επάρκειας, της αποτελεσματικότητας και της βιωσιμότητας των τεσσάρων αυτών ΠΠE ως προς τους στόχους της δράσης και ως προς τους στόχους που έθεσαν οι ίδιες οι ΠΠE στις αιτήσεις τους και κατά τη διάρκεια του σταδίου υλοποίησης. Η εξωτερική αξιολόγηση συνοδευόταν από εκθέσεις για κάθε ΠΠE και παρείχε συμπεράσματα και συστάσεις ως προς τον τρόπο βελτίωσης της υλοποίησης της δράσης. Λόγω του ότι κάθε ΠΠE φέρει τον τίτλο μόνο για ένα έτος, τα συμπεράσματα και οι συστάσεις που αφορούν τις πόλεις διατυπώθηκαν με τη μορφή «διδαγμάτων», ώστε να βοηθηθούν οι μελλοντικές κατά την υλοποίησή τους.

Mεθοδολογία

Οι τέσσερις ΠΠE αξιολογήθηκαν χωριστά, λαμβάνοντας εν μέρει υπόψη αξιολογήσεις που παραγγέλθηκαν από τις ίδιες τις ΠΠE. Συγκεντρώθηκαν στοιχεία σε δύο επίπεδα: Μια μικρή ποσότητα σε επίπεδο ΕΕ και ένας μεγαλύτερος αριθμός στοιχείων από τις ίδιες τις ΠΠE. Οι βασικές πηγές περιελάμβαναν έγγραφα πολιτικής και ακαδημαϊκού χαρακτήρα σε ευρωπαϊκό επίπεδο· τις αρχικές αιτήσεις των ΠΠE, μελέτες και εκθέσεις που παρήγγειλαν οι ΠΠE, πρόγραμμα εκδηλώσεων, διαφημιστικό υλικό και ιστοχώρους· ποσοτικά στοιχεία που παρασχέθηκαν από τις ΠΠE σχετικά με δραστηριότητες, αποδόσεις και αποτελέσματα· συνεντεύξεις των ομάδων διαχείρισης κάθε ΠΠE· μια τηλεφωνική έρευνα που διενεργήθηκε μεταξύ βασικών συντελεστών σε κάθε ΠΠE· και επισκέψεις σε κάθε πόλη. Μια συγκριτική ανασκόπηση και μία μετα-αξιολόγηση εξέτασαν τα συμπεράσματα που προέκυψαν από το σύνολο των τεσσάρων ΠΠE, προέβησαν σε σύγκριση και αντιπαραβολή των προσεγγίσεων και επαλήθευσαν την ποιότητα της έρευνας. Συμπεράσματα σχετικά με την δράση ΠΠE γενικότερα, αντλήθηκαν από στοιχεία και συμπεράσματα που προέκυψαν από το σύνολο των τεσσάρων ΠΠE.

Τα συμπεράσματα του αξιολογητή

Σχετικότητα της δράσης

Η αξιολόγηση θεώρησε ότι η υλοποίηση της δράσης ήταν σχετική προς το άρθρο 151 της συνθήκης της EK: Οι σκοποί της «ανάπτυξης πολιτιστικών δραστηριοτήτων» και «προαγωγής της ευρωπαϊκής διάστασης του πολιτισμού και μέσω αυτού» προβάλλονται έντονα στην δράση. Επιπρόσθετα, από τα αποτελέσματα της αξιολόγησης φαίνεται ότι πόλεις που κατέχουν τον τίτλο της ΠΠE, με την πάροδο των ετών, υιοθέτησαν έναν τρίτο ευρύτερο σκοπό που οι αξιολογητές προσδιόρισαν ως «υποστήριξη της κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξης μέσω του πολιτισμού» αν και ο εν λόγω σκοπός δεν εμφανίζεται ρητά στο άρθρο 151 της συνθήκης.

Το προοίμιο της απόφασης του 1999 εισήγαγε για πρώτη φορά ρητή αναφορά στην ανάπτυξη του πολιτισμού και του τουρισμού και στην ανάγκη κινητοποίησης μεγάλων τμημάτων του πληθυσμού. Οι αναφορές αυτές ενισχύθηκαν αργότερα στην απόφαση του 2006 με τη συμπερίληψη σαφών κριτηρίων σχετικών με την «ενδυνάμωση της συμμετοχής των πολιτών» και «τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη». Πολλές ΠΠE πρoχώρησαν παραπέρα δηλώνοντας ρητά κοινωνικούς, οικονομικούς ή τουριστικούς στόχους. Η εισαγωγή αυτών των στόχων στη διοργάνωση ΠΠE συγχρόνως διαμόρφωσε και αντικατόπτρισε ευρύτερες τάσεις στην πολιτική για τον πολιτισμό.

Εντούτοις, η αυξανόμενη σημασία αυτών των στόχων συνοδεύτηκε από συζήτηση σχετικά με την ισορροπία μεταξύ της υποστήριξης του πολιτισμού για την εγγενή του αξία ή ως ενός μέσου απόδοσης απτών, μετρήσιμων κερδών πραγματοποιηθείσας επένδυσης.

Σχετικότητα των ΠΠE 2007 και 2008

Η αξιολόγηση εξέτασε τα κίνητρα των πόλεων για την υποβολή υποψηφιότητας τους ως ΠΠE και η σχετικότητα των σκοπών τους σε σχέση με στόχους της δράσης και του άρθρου 151. Και οι τέσσερις ΠΠE σχετίζονταν έντονα με τουλάχιστον έναν από τους τρεις ειδικούς στόχους της «ανάπτυξης πολιτιστικών δραστηριοτήτων», της «προαγωγής της ευρωπαϊκής διάστασης του πολιτισμού και μέσω αυτού» και της «κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξης μέσω του πολιτισμού» και εμφάνιζαν κάποια σχέση με όλους.

Ενώ και οι τέσσερις ΠΠE ήταν σχετικές με τον στόχο της «ανάπτυξης πολιτιστικών δραστηριοτήτων», αυτό ήταν περισσότερο εμφανές στην περίπτωση του Στάβανγκερ· στις λοιπές τρεις ΠΠE, αυτό φαινόταν μέσω άλλων γενικών στόχων όπως η διαμόρφωση μιας διασυνοριακής περιφέρειας (Λουξεμβούργο GR), η ανάπτυξη του διεθνούς χαρακτήρα της πόλης (Σιμπίου) και η αστική αναγέννηση και ένταξη (Λίβερπουλ).

Και οι τέσσερις ΠΠE ήταν σχετικές με τον στόχο της «προαγωγής της ευρωπαϊκής διάστασης του πολιτισμού και μέσω αυτού», πρωταρχικά μέσω των στόχων τους για ενδυνάμωση της συνεργασίας με πολιτιστικούς παράγοντες, καλλιτέχνες και πόλεις σε άλλα κράτη μέλη.

Και οι τέσσερις ΠΠE ήταν επίσης σχετικές με τον στόχο της επιδίωξης «οικονομικής ανάπτυξης μέσω του πολιτισμού», κατά πρώτο λόγο χρησιμοποιώντας την ΠΠE για τη βελτίωση της εικόνας της πόλης (της GR στην περίπτωση του Λουξεμβούργου) και με τον στόχο της επιδίωξης «κοινωνικής ανάπτυξης μέσω του πολιτισμού» καθώς διεύρυναν την πρόσβαση στον πολιτισμό.

Καταλληλότητα διακυβέρνησης

Σημασία δόθηκε στην καταλληλότητα της διακυβέρνησης της ΠΠE, συμπεριλαμβανομένων των οργανωτικών της προτύπων, των μεθόδων επιλογής και υλοποίησης πολιτιστικών δραστηριοτήτων και εκδηλώσεων, των ανακοινώσεων και διαφημιστικών δραστηριοτήτων καθώς και των μεθόδων συγκέντρωσης χρηματοδοτικών πόρων.

Και οι τέσσερις ΠΠE αντιμετώπισαν δυσχέρειες στη θέσπιση αποτελεσματικών ρυθμίσεων διακυβέρνησης, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της φάσης ανάπτυξης. Οι δυσχέρειες αυτές σχετίζονταν πρωτίστως με την πρόκληση που παρουσίαζε ο καθορισμός μιας οργανωτικής δομής και η στελέχωσημιας ομάδας με τις κατάλληλες δεξιότητες για την υλοποίηση του πολιτιστικού προγράμματος. Σε κάθε περίπτωση, αυτό χρειαζόταν μια ευρύτερη δέσμη δεξιοτήτων και κατά συνέπεια μια δομή διαφορετική από εκείνη της ομάδας που συνέταξε την επιτυχημένη αίτηση υποψηφιότητας, ενώ ταυτόχρονα θα διατηρούνταν τα περισσότερα από τα βασικά της στελέχη.

Θέματα που διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο ήταν: η ανάγκη εξισορρόπησης καλλιτεχνικών και πολιτικών προτεραιοτήτων και η εξασφάλιση ότι κάθε νέος μηχανισμός παραγωγής αποτελεσμάτων θα ήταν ευπρόσδεκτος από τους υφιστάμενους συντελεστές ως ένας συνεργάτης· επίσης η επίτευξη του σωστού μείγματος προϋπάρχοντoς και αποσπασμένoυ προσωπικού καθώς και νέων ταλέντων. Κάθε ΠΠE εγκαθίδρυσε μια επαρκή δομή διακυβέρνησης, όπως αναγνωρίστηκε από την πλειονότητα των συντελεστών.

Η εμπειρία του 2007 και του 2008 αποδεικνύει ότι μια νέα και ανεξάρτητη δομή είναι συνήθως ενδεδειγμένη, μια δομή προσεκτικά προσαρμοσμένη ώστε να αντικατοπτρίζει το πολιτικό και πολιτιστικό πλαίσιο της πόλης και, στην ουσία ολόκληρης της χώρας γενικότερα. Ένα άλλο σημαντικό δίδαγμα από την εμπειρία του 2007 και του 2008 υπήρξε η σπουδαιότητα των αξιολογήσεων που παρήγγειλαν οι ίδιες οι ΠΠE.

Επάρκεια των μηχανισμών ΠΠE σε επίπεδο ΕΕ

Ιδιαίτερη προσοχή θεωρήθηκε ότι απαιτούσε η επάρκεια των μεθόδων επιλογής, παρακολούθησης και οικονομικής διαχείρισης σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Ενώ οι τέσσερις ΠΠE εξέφρασαν γενική ικανοποίηση ως προς τον τρόπο λειτουργίας της ευρωπαϊκής επιτροπής επιλογής, είναι πολύ νωρίς για να συναχθούν ισχυρά συμπεράσματα ως προς την επάρκεια, αποτελεσματικότητα και αμεροληψία της διαδικασίας αυτής, καθώς στην περίπτωσή τους από την επιτροπή ζητήθηκε μόνο να γνωμοδοτήσει ως προς τα γενικά προσόντα κάθε υποψηφιότητας μάλλον παρά ως προς την αξία της σχετικά με τους ανταγωνιστές υποψηφίους, καθώς δεν υπήρχε κανένας.

Η απόφαση του 1999 δεν περιελάμβανε φάση παρακολούθησης. Οπωσδήποτε η επικρατούσα άποψη των τριών από τις τέσσερις πόλεις είναι ότι μια τέτοια φάση θα μπορούσε να έχει αποφέρει οφέλη. Όντως, θα μπορούσε να έχει βοηθήσει στην επίλυση δυνητικών προβλημάτων και να καταστήσει δυνατή την ανάληψη διορθωτικής δράσης νωρίτερα.

Η από μέρους της Επιτροπής προαγωγή της δικτύωσης μεταξύ παρελθουσών, υπαρχουσών και μελλοντικών ΠΠE ήταν ευπρόσδεκτη από το σύνολο των τεσσάρων ΠΠE.

Τα κριτήρια για τη χρηματοδότηση από την ΕΕ με 1,5 εκατομμύριο ευρώ ανά ΠΠE υπήρξαν σαφή και οι διοικητικές διαδικασίες δεν διέφεραν από εκείνες των λοιπών προγραμμάτων της ΕΕ. Κάθε ΠΠE έλαβε χρηματοδότηση από το πρόγραμμα Πολιτισμός της ΕΕ για συγκεκριμένα σχέδια. Η χρηματοδότηση της ΕΕ αποτέλεσε πολύ μικρό ποσοστό του συνολικού κόστους του πολιτιστικού προγράμματος κάθε ΠΠE. Εάν ληφθεί υπόψη το ταπεινό ποσό που παρέχεται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ, ο ορισμός ως ΠΠE έχει κατά συνέπεια πολύ αποτελεσματική θετική επίδραση.

Η δράση ΠΠE δημιουργεί υψηλή ζήτηση από υποψήφιες πόλεις, σημαντικές επενδύσεις στα πολιτιστικά προγράμματα και στις πόλεις γενικότερα και χαίρει ιδιαίτερης προβολής στα μέσα ενημέρωσης και μεταξύ του κοινού. Είναι αμφίβολο κατά πόσον οιοσδήποτε άλλος μηχανισμός πολιτικής θα μπορούσε να πετύχει τον ίδιο αντίκτυπο για το ίδιο επίπεδο επένδυσης της ΕΕ σε οικονομικούς όρους και προσπάθεια. Εντούτοις, θα πρέπει να εξεταστεί κατά πόσον οι «αποδόσεις των επενδύσεων» θα αρχίσουν να μειώνονται κατά τα προσεχή έτη και κατά πόσον απαιτούνται μηχανισμοί εναλλακτικής πολιτικής, μολονότι θα αξιοποιηθούν πολλές από τις ιδέες που αναπτύχθηκαν κατά την ΠΠE και οι μέχρι σήμερα εμπειρίες.

Αποτελεσματικότητα ως προς την ανάπτυξη πολιτιστικών δραστηριοτήτων

Η αξιολόγηση εξέτασε την αποτελεσματικότητα κάθε ΠΠE κατά την υλοποίηση του πολιτιστικού της προγράμματος και τον αντίκτυπό του στη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη της πόλης. Στην περιοχή της κάθε ΠΠE υλοποιήθηκε ένα εκτενέστερο πολιτιστικό πρόγραμμα από εκείνο που θα εφαρμοζόταν εάν η πόλη δεν είχε οριστεί ως ΠΠE. Αναλήφθηκαν πολλά γνήσια καινοτόμα σχέδια και νέες δεσμεύσεις για πολλούς πολιτιστικούς τομείς. Το κοινό που παρακολούθησε πολιτιστικές δραστηριότητες ήταν γενικά πολύ μεγαλύτερο από εκείνο παρόμοιων εκδηλώσεων κατά τα έτη που προηγήθηκαν της ΠΠE και, όπου υπάρχουν στοιχεία, φαίνεται ότι το επίπεδο ικανοποίησης του κοινού ήταν υψηλό.

Η πολιτιστική σκηνή κάθε πόλης είναι τώρα πιο ζωηρή και πιο αναγνωρισμένη σε εθνικό και διεθνές επίπεδο απ' ό,τι προηγουμένως. Ενώ κάθε πολιτιστικό πρόγραμμα παρουσίασε πολλούς καθιερωμένους σε διεθνές και εθνικό επίπεδο καλλιτέχνες, σε όλες τις περιπτώσεις υποστηρίχθηκε και σημαντικός αριθμός ντόπιων καλλιτεχνικών παραγόντων. Καθώς απολάμβαναν μεγαλύτερης προβολής και ευκαιριών για επαφές, ένα από τα σημαντικότερα οφέλη που αναφέρθηκαν και στις τέσσερις ΠΠE είναι ο μεγαλύτερος επαγγελματισμός και η επιχειρησιακή ικανότητα των εν λόγω παραγόντων. Σε πολλές περιπτώσεις, το απλό γεγονός ότι συνεργάστηκαν περισσότερο στενά με πολιτιστικά ιδρύματα και αρχές κατέστησε δυνατή την παροχή μεγαλύτερης υποστήριξης από προηγουμένως. Παραδείγματος χάρη, η αυξημένη χρηματοδότηση από δημόσιους φορείς συνοδευόταν κατά κανόνα από πρακτική συνδρομή, ώστε οι μικρότεροι οργανισμοί να μπορέσουν αποτελεσματικότερα να συνάψουν συμβάσεις για να επιτύχουν επιχορηγήσεις.

Γενικά, κάθε ΠΠE και επομένως η κοινοτική δράση επίσης γενικότερα, σημείωσαν ευρύτερη επιτυχία στην επίτευξη των στόχων σχετικά με την ανάπτυξη πολιτιστικών δραστηριοτήτων στη διάρκεια του έτους κατοχής του τίτλου. Φυσικά, δεν υπήρξαν απόλυτα επιτυχή όλα τα στοιχεία των πολιτιστικών προγραμμάτων και ορισμένοι συντελεστές απογοητεύτηκαν (όπως ορισμένα πολιτιστικά ιδρύματα για τα οποία η ΠΠE είχε περιορισμένη σημασία), ορισμένοι τοπικοί καλλιτέχνες είχαν το αίσθημα ότι αντιμετωπίστηκαν διαφορετικά έναντι των διεθνών καλλιτεχνών και οι προσδοκίες ορισμένων τοπικών πολιτιστικών παραγόντων για χρηματοδοτική και άλλη υποστήριξη δεν μπόρεσαν να υλοποιηθούν. Όμως η ΠΠE κατέστησε δυνατή την υλοποίηση τεσσάρων εκτεταμένων πολιτιστικών προγραμμάτων, τα οποία περιλαμβάνουν πολλά και καινοτόμα σχέδια.

Αποτελεσματικότητα ως προς την προαγωγή της ευρωπαϊκής διάστασης του πολιτισμού και μέσω αυτού

Η απόφαση του 1999 δεν παρέχει κανένα ρητό ορισμό της «ευρωπαϊκής διάστασης» και τα κριτήρια της «ευρωπαϊκής διάστασης», όπως ορίζονται στην απόφαση του 2006, επιδέχονται μεγάλη ευελιξία στην ερμηνεία τους. Ίσως συνέπεια τούτου ήταν το ότι η ευρωπαϊκή διάσταση της ΠΠΕ ερμηνεύτηκε κατά πολύ διαφορετικούς τρόπους από τις ΠΠΕ 2007 και 2008. Η αξιολόγηση ως εκ τούτου ήταν επίσης διαφοροποιημένη κατά την εξέταση της αποτελεσματικότητας των ΠΠΕ όσον αφορά την προαγωγή της ευρωπαϊκής διάστασης. Ενώ και οι τέσσερις ΠΠΕ ήταν αποτελεσματικές στην υλοποίηση ευρείας δέσμης δραστηριοτήτων με ευρωπαϊκή διάσταση, ο χαρακτήρας αυτής της διάστασης καθώς και ο βαθμός αποτελεσματικότητας διέφεραν:

- η προβολή που προσέφερε ο τίτλος βοήθησε και τις τέσσερις να είναι αποτελεσματικές ως προς την αύξηση του τουρισμού, παρά το ότι αυτό αποτελούσε σημαντικό στόχο μόνο για δύο από αυτές·

- όλες ήταν αποτελεσματικές όσον αφορά την ανάληψη συνεργασιών, συμπαραγωγών και ανταλλαγών παρά το ότι η εν λόγω δραστηριότητα ήταν εκτεταμένη μόνο στο Λουξεμβούργο GR· στις λοιπές ΠΠΕ, η συνεργασία αποτελούσε περιφερειακό χαρακτηριστικό του κυρίως πολιτιστικού προγράμματος και πρωτίστως πραγματοποιήθηκε μόνον με τον έτερο κάτοχο του τίτλου·

- ομοίως, όλες ήταν αποτελεσματικές όσον αφορά τη δημιουργία διεθνικών εταιρικών σχέσεων με άλλες πόλεις ή περιφέρειες, αλλά η εν λόγω δραστηριότητα ήταν εκτεταμένη μόνον στο Λουξεμβούργο GR·

- τρεις από τις ΠΠΕ υπήρξαν αποτελεσματικές ως προς την υλοποίηση του στόχου τους για την προσέλκυση καλλιτεχνών ευρωπαϊκής ακτινοβολίας·

- στην άλλη (Λουξεμβούργο GR), αυτός υπήρξε ένας λιγότερο σημαντικός στόχος, αν και προσελκύσθηκαν πολλοί ευρωπαίοι καλλιτέχνες·

- δραστηριότητες σχετικές με την «ευρωπαϊκή ιστορία, ταυτότητα και πολιτιστική κληρονομιά που ήδη υπήρχαν στην πόλη» πραγματοποιήθηκαν σε εκτεταμένο βαθμό μόνο στο Λουξεμβούργο GR και στο Σιμπίου, αν και αμφότερες ήταν σχετικά αποτελεσματικές·

- όλες οι ΠΠΕ απέδωσαν μόνο μέτρια προσοχή στην ανάπτυξη ευρωπαϊκών θεμάτων και ζητημάτων.

Αποτελεσματικότητα ως προς την επίτευξη αντίκτυπου όσον αφορά την οικονομία, την αστική ανάπτυξη και τον τουρισμό

Η αξιολόγηση διαπίστωσε ότι και οι τέσσερις ΠΠΕ ήταν αποτελεσματικές στην επίτευξη αντίκτυπου σχετικού με τους στόχους της οικονομίας, του τουρισμού και της αστικής ανάπτυξης· ο τουρισμός παρουσίασε αύξηση και στις τέσσερις περιπτώσεις και υπάρχουν στοιχεία ως προς τον αντίκτυπο στην τοπική οικονομία· και οι τέσσερις ΠΠΕ είτε χρηματοδότησαν απευθείας επενδύσεις για πολιτιστικές υποδομές και αστική ανάπτυξη η τους έδωσαν μεγαλύτερη ώθηση. Εντούτοις, δεν είναι σαφές κατά πόσον υπάρχει κάποιο όριο στο βαθμό που η έννοια της ΠΠΕ μπορεί επανειλημμένα να προωθεί την αστική αναγέννηση. Στο μέλλον, θα μπορούσαν κατά συνέπεια να γίνουν προσπάθειες για επιστροφή στους καθαρά πολιτιστικούς στόχους των πρώτων ετών της ΠΠΕ ή η εν λόγω έννοια θα πρέπει να επανεξεταστεί.

Αποτελεσματικότητα ως προς την υποστήριξη της κοινωνικής ανάπτυξης μέσω του πολιτισμού

Η αξιολόγηση εξέτασε την αποτελεσματικότητα της ΠΠΕ αναφορικά με την κοινωνική διάσταση της δράσης. Υπάρχουν στοιχεία σύμφωνα με τα οποία η κάθε ΠΠΕ ήταν αποτελεσματική στην υλοποίηση δραστηριοτήτων που αποσκοπούσαν στην επίτευξη κοινωνικών στόχων, ειδικότερα στη διεύρυνση της πρόσβασης στον πολιτισμό και τη συμμετοχή στον εθελοντισμό (ιδιαίτερα στο Σιμπίου και στο Λίβερπουλ). Υπάρχουν επίσης στοιχεία που δείχνουν αύξηση της προσέλευσης σε πολιτιστικές εκδηλώσεις και της συμμετοχής σε πολιτιστικές δραστηριότητες, περιλαμβανομένων και τον στοχευόμενων ομάδων (στην περίπτωση του Λουξεμβούργου). Επιπλέον, αναπτύχθηκαν πολλοί νέοι τρόποι ώστε οι ομάδες αυτές να συμμετέχουν, π.χ. με τη δημιουργία νέων χώρων συγκέντρωσης, τη διοργάνωση πολιτιστικών εκδηλώσεων σε διάφορες γειτονιές και τη δημιουργία προγραμμάτων τέχνης από κοινότητες πολιτών. Εντούτοις, η κοινωνική διάσταση των ΠΠΕ 2007 και 2008 συνίστατο κατά πρώτο λόγο στη διεύρυνση της πρόσβασης στο πολιτισμό μάλλον παρά στην πολιτιστική ένταξη ή την κοινωνική ένταξη καθεαυτή .

Βιωσιμότητα

Τέλος, η αξιολόγηση εξέτασε τη βιωσιμότητα των δραστηριοτήτων της ΠΠΕ και τον αντίκτυπό τους επί της πολιτιστικής διακυβέρνησης και της μακροπρόθεσμης ανάπτυξης των αντίστοιχων πόλεων. Ενώ το επίπεδο πολιτιστικής δραστηριότητας, όπως ήταν φυσικό, εμφάνισε πτώση μετά το τέλος του έτους κατοχής του τίτλου, υπάρχουν στοιχεία ότι και στις τέσσερις ΠΠΕ πολλές από τις δραστηριότητες που ξεκίνησαν κατά το έτος του τίτλου διατηρήθηκαν και, σε μερικές περιπτώσεις, οι δημόσιες αρχές διέθεσαν χρηματοδότηση για τη συνέχισή τους. Υπάρχουν επίσης πολυάριθμα παραδείγματα φεστιβάλ, τα οποία ξεκίνησαν κατά το έτος του τίτλου και συνεχίζουν να πραγματοποιούνται και στα επόμενα έτη. Επιπρόσθετα, υπάρχουν πολλά παραδείγματα πολιτιστικών ιδρυμάτων και ανεξάρτητων παραγόντων που παρουσιάζουν υψηλότερο επίπεδο δραστηριότητας σε σύγκριση με την προηγούμενη του έτους του τίτλου περίοδο, αν και χάθηκαν ορισμένες ευκαιρίες ως προς τούτο.

Η εμπειρία του 2007 και του 2008 ήταν ότι το τέλος του έτους του τίτλου οδηγεί σε διάλυση των επί τούτου συγκροτηθέντων φορέων και αναπόφευκτα σε κάποια απώλεια της συσσωρευθείσας εμπειρίας. Εντούτοις, είναι σαφές η ΠΠΕ προσκόμισε σημαντικές αλλαγές στη διαχείριση των πολιτιστικών δραστηριοτήτων στις αντίστοιχες πόλεις. Όχι μόνο διατηρήθηκε μεγάλο μέρος της εμπειρίας (με πολλά άτομα να παραμένουν δραστήρια στην πολιτιστική διακυβέρνηση της πόλης, έχοντας επιστρέψει στους προηγούμενους εργοδότες τους, π.χ. δημοτικές υπηρεσίες ή έχοντας αναλάβει νέες θέσεις, π.χ. σε πολιτιστικά ιδρύματα)· αλλά και οι ΠΠΕ οδήγησαν στην εισαγωγή νέων τρόπων εργασίας, νέων εταιρικών σχέσεων και νέων στρατηγικών. Σε πολλές περιπτώσεις, η ΠΠΕ εγκαινίασε νέα μορφή σχέσεων μεταξύ των τοπικών δημοτικών αρχών και των πολιτιστικών συντελεστών και αναβάθμισε τον πολιτισμό στο θεματολόγιο των τοπικών πολιτικών συζητήσεων. Γενικά, η ΠΠΕ συνέβαλε σε σημαντικές αλλαγές στον τρόπο που πραγματοποιούνται οι πολιτιστικές δραστηριότητες, οι οποίες θέσπισαν νέες βάσεις δραστηριότητας που φαίνεται ότι θα διατηρηθούν και στο μέλλον.

Στην παρούσα φάση, είναι πολύ νωρίς για να αξιολογηθεί η βιωσιμότητα του οικονομικού και του τουριστικού αντίκτυπου. Ενώ στις ΠΠΕ του 2007 και του 2008 αυξήθηκε ο τουρισμός και υπήρξε μεγαλύτερη διεθνής προβολή κατά τα έτη του τίτλου τους, υπάρχει κίνδυνος τα οφέλη αυτά να είναι δύσκολο να διατηρηθούν κάτω από τις παρούσες οικονομικές συγκυρίες - παρά το ότι οι κάτοχοι του τίτλου, φυσικά, ενδέχεται να επωφελούνται περισσότερων επισκεπτών από όσους θα δέχονταν αν δεν είχαν οριστεί ΠΠΕ και να είναι σε καλύτερη θέση ώστε να επιτύχουν μελλοντικά ωφελήματα όταν ανακάμψει η παγκόσμια οικονομία.

Κυριότερες συστάσεις της εξωτερικής αξιολόγησης και σχόλια της επιτροπής

Η Επιτροπή συμφωνεί με τα κύρια σημεία των συστάσεων του αξιολογητή, αν και πιστεύει ότι περιέχουν κάποιες επαναλήψεις και επομένως θα εφαρμόσει μια ελαφρά τροποποιημένη διατύπωση των συστάσεων όπως αναφέρεται παρακάτω, οι οποίες όμως δεν θα μεταβάλουν την ουσία τους.

Επάρκεια διακυβέρνησης

Η Επιτροπή θα συνιστούσε σε όλες τις ΠΠΕ να ζητούν την εκτέλεση αξιολογήσεων του αντίκτυπου των πολιτιστικών τους προγραμμάτων και των συναφών δραστηριοτήτων.

Επάρκεια των μηχανισμών ΠΠΕ σε επίπεδο ΕΕ

Οι μελλοντικές αξιολογήσεις θα πρέπει να εξετάζουν:

- την επάρκεια, την αποτελεσματικότητα και την αμεροληψία των διαδικασιών επιλογής και παρακολούθησης που θεσπίστηκαν με την απόφαση του 2006·

- τη συνεχιζόμενη αξία του «σήματος» ΠΠΕ, από τη σκοπιά τόσο των κατόχων του τίτλου όσο και του ευρύτερου κόσμου (μέσα ενημέρωσης, πολιτιστικοί φορείς και γενικό κοινό)· σε περίπτωση που γίνεται αντιληπτό ότι η αξία του σήματος μειώνεται, η Επιτροπή θα πρέπει να αναζητήσει εναλλακτικές προσεγγίσεις και να συγκρίνει τα σχετικά τους πλεονεκτήματα με εκείνα της ΠΠΕ.

Αποτελεσματικότητα στην επίτευξη αντίκτυπου στην οικονομία, την αστική ανάπτυξη και τον τουρισμό καθώς και στην υποστήριξη της κοινωνικής ανάπτυξης μέσω του πολιτισμού

Σε προσεχείς συζητήσεις, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα διερευνήσει το βαθμό στον οποίο η έννοια της ΠΠΕ (και του πολιτισμού γενικότερα) μπορεί (συνεχίζει να) και θα πρέπει να χρησιμοποιείται για να παρακινεί:

- την αστική αναγέννηση και την οικονομική ανάπτυξη ή κατά πόσον ενδείκνυται η επιστροφή σε μια προσέγγιση όπου ο πολιτισμός αποτελεί αυτοσκοπό·

- τη γνήσια κοινωνική ανανέωση των πόλεων και την προσέγγιση όλων των πολιτών, σε αντιπαραβολή με την απλή διεύρυνση των δυνατοτήτων για πολιτιστικές δραστηριότητες σε ήδη υπάρχον κοινό·

- ή κατά πόσον θα πρέπει να διατηρηθεί η ευελιξία των πόλεων να αποφασίζουν το δικό τους ισοζύγιο περιεχομένου.

Τα συμπεράσματα της επιτροπής

Η Επιτροπή συμμερίζεται τη γενική εκτίμηση του αξιολογητή και αποδέχεται τις συστάσεις του όπως διατυπώθηκαν στο παραπάνω τμήμα. Γνωρίζει ότι το σθένος κάθε ΠΤΕ έγκειται στην ποικιλομορφία της και στην πολιτιστική της μοναδικότητα και θα εξασφαλίζει στις πόλεις αρκετή ευελιξία στην υλοποίηση των στόχων της δράσης (σύσταση 1).

Η Επιτροπή σημειώνει ότι οι περισσότερες ΠΠΕ διαθέτουν ήδη προγράμματα αξιολόγησης που καλύπτουν το σύνολο ή μέρη του πολιτιστικού τους προγράμματος και θα συστήσει γενικές αξιολογήσεις σε τοπικό επίπεδο (σύσταση 2). Για να προαγάγει την κυκλοφορία των καλών πρακτικών, η Επιτροπή υποστήριξε μια ομαδοποίηση πολιτικής όπου το πρότυπο συνολικής αξιολόγησης που αναπτύχθηκε από το Λίβερπουλ 2008 προσαρμόζεται περαιτέρω στις ανάγκες των μελλοντικών ΠΠΕ.[8] Η Επιτροπή θα παρακολουθεί στενότερα τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούνται και με τον οποίο μπορούν να χρησιμοποιούνται τα διαρθρωτικά ταμεία από τις ΠΠΕ.[9] Η Επιτροπή με ικανοποίηση σημειώνει ότι οι νέες διαδικασίες επιλογής, παρακολούθησης και χρηματοδότησης που θεσπίστηκαν με την απόφαση του 2006 προχωρούν ήδη προς την κατεύθυνση που συστήνουν τα πορίσματα της αξιολόγησης. Θα διασφαλίσει ότι αυτές οι νέες ρυθμίσεις θα αξιολογούνται όπως πρέπει κατά τον κατάλληλο χρόνο.[10] Η Επιτροπή γνωρίζει το «σήμα» ΠΠΕ: παρέχει καθοδήγηση σχετικά με τη χρήση του μέσω του οδηγού ΠΠΕ για υποψήφιες πόλεις[11] και θα συνεχίσει να παρακολουθεί τη χρήση του και την αξία του σήματος.

Η Επιτροπή θα προωθήσει την ανταλλαγή καλών πρακτικών και θα αναδείξει την εμπειρία της ΠΠΕ ως «εργαστηρίου» για την αστική ανάπτυξη μέσω του πολιτισμού. Όπως και στην περίπτωση της έμφυτης αντιπαράθεσης μεταξύ της χρήσης του πολιτισμού ως μέσου για κοινωνικούς και οικονομικούς σκοπούς και της εγγενούς αξίας του πολιτισμού για τον ευρωπαίο πολίτη, η Επιτροπή είναι πεπεισμένη ότι η επιτυχημένη ΠΠΕ είναι ένα καλό παράδειγμα συνδυασμού της καλλιτεχνικής ποιότητας με την κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη. (σύσταση 3).

[1] EE L 304 της 3ης Νοεμβρίου 2006

[2] Ο τίτλος «Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης» επιλέχτηκε για να συμβάλει στην προσέγγιση των ευρωπαίων πολιτών μεταξύ τους. Βλ. το Ψήφισμα των υπουργών πολιτιστικών υποθέσεων σχετικά με την ετήσια διοργάνωση της «Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης» της 13.06.1985 http://eur-ex.europa.eu/Notice.do?mode=dbl&lang=en&lng1=en,en&lng2=da,de,el,en,es,fr,it,nl,&val=117538:cs&page=1&hwords=

[3] Συμπεράσματα των Υπουργών Πολιτισμού που συνεδρίασαν στο πλαίσιο του Συμβουλίου στις 18 Μαΐου 1992 σχετικά με την επιλογή των Ευρωπαϊκών Πόλεων Πολιτισμού μετά το 1996 και του «Πολιτιστικού Μήνα»' http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:41992X0616:EN:HTML

[4] Απόφαση 1419/1999/EK του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 25ης Μαΐου 1999 για τη θέσπιση κοινοτικής δράσης όσον αφορά την εκδήλωση «Πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης» για το διάστημα 2005 έως 2019 (EE L 166 της 1.7.1999, σ. 1). Η απόφαση τροποποιήθηκε με την απόφαση 649/2005/EK (EE L 117 της 4.5.2005, σ. 20). http://www.europa.eu/eur-lex/pri/en/oj/dat/1999/l_166/l_16619990701en00010005.pdf http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2005/l_117/l_11720050504en00200021.pdf

[5] Απόφαση 1622/2006/EK του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 24ης Οκτωβρίου 2006 για τη θέσπιση κοινοτικής δράσης όσον αφορά την εκδήλωση «Πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης» για τα έτη 2007 έως 2019 (EE L 304 της 3.11.2006, σ. 1). http://eur-lex.europa.eu/JOHtml.do?uri=OJ:L:2006:304:SOM:EN:HTML

[6] Απόφαση 1855/2006/EK του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 12ης Δεκεμβρίου 2006 σχετικά με τη θέσπιση του προγράμματος Πολιτισμός (2007-2013) (EE L 372 της 27.12.2006, σ. 1). Αναφ . Σύνολο 1.3

[7] Σύμβαση-πλαίσιο παροχής υπηρεσιών αριθ. EAC/03/06 για την αξιολόγηση, υπηρεσίες σχετικές με την αξιολόγηση και υποστήριξη αξιολόγησης αντίκτυπου

[8] http://www.liv.ac.uk/impacts08/

[9] Μελέτη για τη συμβολή του πολιτισμού στην τοπική και περιφερειακή οικονομική ανάπτυξη ως μέρος της ευρωπαϊκής περιφερειακής πολιτικής http://ec.europa.eu/culture/key-documents/doc537_en.htm

[10] ΠΠΕ 2010 για διαδικασίες παρακολούθησης και το βραβείο Μελίνα Μερκούρη· ΠΠΕ 2013 για την πλήρη διαδικασία επιλογής, όπως ορίζεται με την απόφαση του 2006

[11] http://ec.europa.eu/culture/our-programmes-and-actions/doc629_en.htm