Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα "Ο ρόλος των τοπικών και περιφερειακών αρχών στην ευρωπαϊκή οικοδόμηση"

(2003/C 73/15)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη το έγγραφο εργασίας της Επιτροπής Θεσμικών Θεμάτων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με θέμα "Ο ρόλος των τοπικών και περιφερειακών αρχών στην ευρωπαϊκή οικοδόμηση" (ΡΕ 313.402)·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 3ης Σεπτεμβρίου 2002 να ζητήσει τη γνωμοδότησή της επί του θέματος αυτού, σύμφωνα με το άρθρο 265, τέταρτο εδάφιο της ΣΕΚ·

έχοντας υπόψη την απόφαση που έλαβε το Προεδρείο της στις 2 Ιουλίου 2002 να αναθέσει στην Επιτροπή Συνταγματικών Υποθέσεων και Ευρωπαϊκής Διακυβέρνησης την κατάρτιση της σχετικής γνωμοδότησης·

έχοντας υπόψη τα συμπεράσματα της Προεδρίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Λάακεν της 14ης και 15ης Δεκεμβρίου 2001 και ιδίως τη διακήρυξη του Λάακεν για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης·

έχοντας υπόψη τη Λευκή Βίβλο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Ευρωπαϊκή Διακυβέρνηση (COM(2001) 428 τελικό)·

έχοντας υπόψη την έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την οριοθέτηση των αρμοδιοτήτων μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών μελών (Α5-0133/2002)·

έχοντας υπόψη το σχέδιο συμπερασμάτων, της 29ης Ιουλίου 2002, της ομάδας εργασίας "Ευρωπαϊκή Συνέλευση" σχετικά με την αρχή της επικουρικότητας (WD09-WG1)·

έχοντας υπόψη τη συμβολή της στην Ευρωπαϊκή Συνέλευση που υιοθετήθηκε στις 4 Ιουλίου 2002 (CdR 127/2002 fin)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότησή της, της 13ης Μαρτίου 2002, σχετικά με τη Λευκή Βίβλο για την Ευρωπαϊκή Διακυβέρνηση (CdR 103/2001 fin)(1)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότησή της, της 13ης Μαρτίου 2002, για το σχέδιο έκθεσης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου όσον αφορά τον προσδιορισμό των αρμοδιοτήτων μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών μελών (CdR 466/2001 fin)(2)·

έχοντας υπόψη το ψήφισμά της, της 14ης Νοεμβρίου 2001, με θέμα "Προετοιμασία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Laeken και μελλοντική εξέλιξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενόψει της διακυβερνητικής διάσκεψης του 2004" (CdR 104/2001 fin)(3)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότησή της, της 14ης Νοεμβρίου 2001, με θέμα "Η συμμετοχή εκπροσώπων των περιφερειακών κυβερνήσεων στις εργασίες του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης" (CdR 431/2000 fin)(4)·

έχοντας υπόψη την έκθεσή της, της 20ής Σεπτεμβρίου 2001, για την εγγύτητα (CdR 436/2000 fin)·

έχοντας υπόψη το ψήφισμά της, της 4ης Απριλίου 2001, με θέμα τα αποτελέσματα της Διακυβερνητικής Διάσκεψης του 2000 και τη συζήτηση σχετικά με το μέλλον της ΕΕ (CdR 430/2000 fin)(5)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότησή της, της 11ης Μαρτίου 1999, για την αρχή της επικουρικότητας "Προς μια πραγματική προσέγγιση της επικουρικότητας" Έκκληση της Επιτροπής των Περιφερειών (CdR 302/98 fin)(6)·

έχοντας υπόψη το έγγραφο διατύπωσης θέσεων, του Ιουνίου 2002, που υπέβαλε το Συμβούλιο Ευρωπαϊκών Δήμων, Κοινοτήτων και Περιφερειών (CEMR) σχετικά με τη Συνέλευση·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 237/2002 rev.) που υιοθετήθηκε στις 11 Οκτωβρίου 2002 από την επιτροπή "Συνταγματικές υποθέσεις και ευρωπαϊκή διακυβέρνηση" με βάση την εισηγητική έκθεση του Λόρδου TOPE (UK-ELDR) Μέλους της Εκτελεστικής Αρχής του Μείζονος Λονδίνου και του Δημοτικού Συμβουλίου του Sutton του Λονδίνου·

εκτιμώντας ότι ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δήλωσε πρόσφατα ότι "έχει ζωτική σημασία να διαδραματίσουν ενεργότερο ρόλο οι τοπικές και περιφερειακές αρχές... χρειάζεται να υπάρξει μεγαλύτερη συμμετοχή πριν από την κοινοτική διαδικασία, ήδη από τη φάση του σχεδιασμού. Τα κράτη μέλη...θα πρέπει να συμπεριλάβουν τις περιφερειακές και τις τοπικές αρχές στην επεξεργασία των εθνικών θέσεων στο πλαίσιο του Συμβουλίου. Η Επιτροπή επιθυμεί να οργανώσει καλύτερα το διάλογο με τους περιφερειακούς και τοπικούς φορείς."(7)·

υιοθέτησε ομόφωνα, κατά την 47η σύνοδο ολομέλειας της 20ής και 21ης Νοεμβρίου 2002 (συνεδρίασης της 21ης Νοεμβρίου), την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Οι απόψεις της Επιτροπής των Περιφερειών σχετικά με το έγγραφο εργασίας του ΕΚ

Γενικοί προβληματισμοί

Η Επιτροπή των Περιφερειών

1.1. εκφράζει την ικανοποίησή της για την πρωτοβουλία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου να καταρτίσει έκθεση σχετικά με το ρόλο των τοπικών και περιφερειακών αρχών στην ευρωπαϊκή οικοδόμηση, ως ένα βήμα προόδου στο πλαίσιο της συζήτησης για τη μελλοντική ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική, την οποία η ΕΤΠ θα επιθυμούσε να επεκτείνει περαιτέρω και να ενισχύσει.

1.2. τονίζει ότι ο διάλογος αφορά το ρόλο και τα δικαιώματα όλων των επιπέδων υποεθνικών διοικήσεων, τοπικών και περιφερειακών, αντανακλώντας το εύρος και την ποικιλία των διακανονισμών μεταξύ των κρατών μελών καθώς και μεταξύ των αντιπροσωπευτικών οργάνων και ενώσεων,

1.3. ακόμη, εκφράζει την έκπληξή της για την έλλειψη ευαισθησίας που διέπει το έγγραφο εργασίας όσον αφορά την περιφερειακή διάσταση, σε αντίθεση τόσο με προηγούμενα έγγραφα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου όσο και με την τάση που διαγράφηκε από το Λευκό Βιβλίο για τη διακυβέρνηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και η οποία είναι εμφανής και στη Δήλωση του Λάακεν, όπου οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων αναφέρθηκαν στην ανάγκη να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην περιφερειακή διάσταση προκειμένου να επιτευχθεί καλύτερη κατανομή και καθορισμός των αρμοδιοτήτων της ΕΕ,

1.4. συμμερίζεται την άποψη του εισηγητή του ΕΚ ότι η διαδικασία ένταξης πρέπει να τονωθεί, και όχι να αποδυναμωθεί, στο πλαίσιο της διευρυμένης Ευρώπης και ότι η κοινοτική μέθοδος πρέπει να ενισχυθεί και όχι να διακυβευτεί. Υπογραμμίζει ότι η πλήρης ανάμιξη όλων των επιπέδων διακυβέρνησης που συμμετέχουν στη χάραξη των κοινοτικών πολιτικών και της νομοθεσίας συμβάλλει σημαντικά και είναι απαραίτητη για την επίτευξη του εν λόγω στόχου, καθώς και ότι στηρίζει τη δημοκρατική νομιμότητα της ΕΕ. Εξάλλου, η έγκαιρη διαβούλευση σχετικά με αυτά τα νόμιμα συμφέροντα θα επισημάνει και πιθανόν θα επιλύσει σε αρχικό στάδιο τα τυχόν προβλήματα, διευκολύνοντας κατ' αυτόν τον τρόπο την αποτελεσματικότερη λήψη αποφάσεων και την εφαρμογή της πολιτικής και της νομοθεσίας της ΕΕ,

1.5. επαναλαμβάνει το αίτημά της να προστεθούν στις κοινές αξίες της Ευρώπης οι αρχές της τοπικής και περιφερειακής αυτονομίας, στα πλαίσια σεβασμού των επιταγών των εσωτερικών Συνταγμάτων των κρατών μελών,

1.6. συμφωνεί με την άποψη του εισηγητή του ΕΚ ότι η αρχή της επικουρικότητας δεν πρέπει να διέπει μόνο τις σχέσεις ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τις κυβερνήσεις των κρατών μελών της, αλλά και άλλα επίπεδα διακυβέρνησης, και παραπέμπει στην δήλωση, που ελήφθη υπόψη, κατά την κυβερνητική διάσκεψη στο Άμστερνταμ, και έγινε από τη Γερμανία, την Αυστρία και το Βέλγιο όσον αφορά την επικουρικότητα,

1.7. ως εκ τούτου, θεωρεί ότι για την ενίσχυση της δημοκρατικής νομιμότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης απαιτείται οπωσδήποτε να δοθεί η δυνατότητα συμμετοχής των τοπικών και περιφερειακών αρχών στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων και να αυξηθεί η συμμετοχή τους στη χάραξη και την εφαρμογή των ευρωπαϊκών πολιτικών. Σε αντίθεση με τις παρατηρήσεις που διατυπώνονται στο έγγραφο εργασίας του ΕΚ, δεν πιστεύει ότι αυτό θα επιβαρύνει ή θα περιπλέξει αναγκαστικά τη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Εάν τυχόν τα πράγματα καταστούν πιο πολύπλοκα, θα μπορούν να αντισταθμιστούν σε μεγάλο βαθμό από την αυξημένη νομιμότητα και τη δημόσια αποδοχή καθώς και από την αύξηση της αποδοτικότητας (καθώς θα έχουν επισημανθεί και υπερπηδηθεί τυχόν τεχνικά εμπόδια),

1.8. η ΕΤΠ εκφράζει επομένως την ικανοποίησή της για τις προτάσεις της Επιτροπής σχετικά με τη μεγαλύτερη συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών αρχών. Ωστόσο τονίζει ότι η συμμετοχή αυτή πρέπει να είναι διττή: αφενός μέσω της συστηματικής διαβούλευσης με τις τοπικές και περιφερειακές αρχές και τις ενώσεις τους κατά την προνομοθετική φάση, και αφετέρου μέσω της ενίσχυσης του ρόλου της ΕΤΠ κατά τη φάση που λαμβάνεται η πολιτική απόφαση.

Επικουρικότητα

Η Επιτροπή των Περιφερειών

1.9. επαναλαμβάνει την άποψή της ότι η αρχή της επικουρικότητας είναι πολιτική αρχή με συνταγματική αξία. Με την ενσωμάτωση της αρχής αυτής στις Συνθήκες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη και θεσμικά όργανα υποχρεούνται να επιδιώκουν τη μέγιστη δυνατή αποτελεσματικότητα και αναλογικότητα κατά την επιλογή του ενδεδειγμένου επιπέδου για τη λήψη αποφάσεων. Για το λόγο αυτό, η εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας πρέπει να διασφαλίζει τόσο τα περιφερειακά προνόμια όσο και την τοπική αυτονομία, στο πλαίσιο της τήρησης της νομικής τάξης του κάθε κράτους μέλους, δεδομένου ότι σε πολλά κράτη μέλη οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης διαθέτουν διοικητικές αρμοδιότητες επί κοινοτικών θεμάτων. Η Κοινότητα πρέπει να δραστηριοποιείται μόνο στην περίπτωση που οι στόχοι των εν λόγω μέτρων δεν υλοποιούνται επαρκώς σε επίπεδο κρατών μελών και, επομένως, λόγω της ευρύτητας και των επιδράσεών τους θα απέφεραν καλύτερα αποτελέσματα εάν εφαρμόζονταν σε κοινοτική κλίμακα,

1.10. φρονεί ότι η χρήση των νόμων-πλαίσιο και των οδηγιών θα πρέπει να προτιμάται από τις λεπτομερέστερες ρυθμίσεις, η χρήση των οποίων θα περιορίζεται στις περιπτώσεις όπου θα κρίνονται απολύτως αναγκαίες για την επίτευξη του επιδιωκόμενου στόχου,

1.11. θεωρεί ότι η νομοθεσία δεν αποτελεί το μόνο μέσο δράσης στο δημόσιο τομέα, ούτε πάντα το πιο σημαντικό και, ως εκ τούτου, σε πολλά από τα ζητήματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης οι τοπικοί και περιφερειακοί φορείς έχουν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο, ανεξάρτητα από την περιορισμένη συμμετοχή τους στη νομοθετική διαδικασία λήψης αποφάσεων,

1.12. διαπιστώνει ότι, παρά την πολιτική και νομική πρόοδο μετά την αναγνώρισή της στη Συνθήκη του Μάαστριχτ, και την ακριβή αναφορά της στο Πρωτόκολλο για τη Συνθήκη του Άμστερνταμ σχετικά με την εφαρμογή των αρχών της επικουρικότητας και της αναλογικότητας η αρχή της επικουρικότητας δεν εφαρμόστηκε πλήρως και δεν κατάφερε να έχει τον αναμενόμενο αντίκτυπο στη λειτουργία της Ένωσης, και τη διασφάλιση του χώρου ελιγμών και της ευθύνης των κρατών μελών, περιφερειών και ΟΤΑ,

1.13. θεωρεί ότι οι κύριες διατάξεις του υφιστάμενου Πρωτοκόλλου για την επικουρικότητα θα πρέπει να καταστούν σαφείς σε οποιαδήποτε νέα Συνθήκη, περιλαμβανομένων όχι μόνο των αναφορών στα κράτη μέλη αλλά και, ανάλογα με τις αρμοδιότητες που τους παραχωρούνται, στους τοπικούς και περιφερειακούς φορείς τους,

1.14. φρονεί ότι στα συμπεράσματα της Συνέλευσης για την αρχή της επικουρικότητας πρέπει να εξετάζονται ο ρόλος και οι ευθύνες των τοπικών και περιφερειακών επιπέδων διακυβέρνησης,

1.15. στηρίζει την πρόταση της Συνέλευσης για τη σύσταση ειδικής ομάδας εργασίας αποκλειστικά επιφορτισμένης με την εξέταση του ρόλου της τοπικής αυτοδιοίκησης των κρατών μελών,

1.16. θεωρεί λογικό το να κατέχει η ΕΤΠ, ως το όργανο της ΕΕ που εκπροσωπεί τους φορείς διακυβέρνησης που βρίσκονται πλησιέστερα στους πολίτες, ιδιαίτερο ρόλο στη διασφάλιση της τήρησης της εν λόγω αρχής και έχει επανειλημμένως ζητήσει να της ανατεθεί ρητώς από τις Συνθήκες η αποστολή να διασφαλίζει την τήρηση της αρχής της επικουρικότητας,

1.17. ζητεί να δοθεί στις τοπικές και περιφερειακές αρχές το δικαίωμα προσφυγής στο Ε.Δ. όταν θίγεται η αρμοδιότητά τους μέσω πράξεων των κοινοτικών οργάνων,

1.18. ως εκ τούτου, διατυπώνει τις αμφιβολίες της σχετικά με το κατά πόσο χρειάζεται να συγκροτηθεί νέο εποπτικό όργανο για το σκοπό αυτό. Εάν ωστόσο πρέπει να συγκροτηθεί ένα τέτοιο όργανο, θεωρεί σημαντική της αντιπροσώπευση των τοπικών και περιφερειακών αρχών σε αυτό,

1.19. θεωρεί ότι σε κάθε κράτος μέλος πρέπει να υπάρχει ένας μηχανισμός επανεξέτασης της εσωτερικής εφαρμογής της αρχής της επικουρικότητας.

Χάρτης για την Τοπική Αυτοδιοίκηση

Η Επιτροπή των Περιφερειών

1.20. πιστεύει ότι η εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας διασφαλίζει τη δημοκρατική βάση των θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και τη έννοια της ευρωπαϊκής ιθαγένειας. Ταυτόχρονα, η αρχή της επικουρικότητας επιτρέπει να πλησιάσει η λήψη πολιτικών αποφάσεων τους πολίτες μέσω των αρχών της τοπικής αυτοδιοίκησης. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι αυτή η διάσταση της αρχής της επικουρικότητας μπορεί να αποδοθεί καλύτερα με τον όρο "εγγύτητα", ο οποίος πρέπει να προστεθεί στις αρχές της "διακυβέρνησης" της ΕΕ.

1.21. ζητεί για μια ακόμη φορά να ενσωματώσει το νέο συνταγματικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης τον Ευρωπαϊκό Χάρτη για την Τοπική Αυτοδιοίκηση στο πλαίσιο του κοινοτικού κεκτημένου προκειμένου να οικοδομηθεί μια Ευρώπη που να βασίζεται στις αρχές της δημοκρατίας και της διαφάνειας,

1.22. επαναλαμβάνει την άποψή της ότι η αρχή της αυτονομίας των περιφερειών πρέπει να καταστεί μία από τις αρχές που θα εμπνέουν την Ένωση να σέβεται τη δημοκρατία και να επιδιώκει μία μεγαλύτερη ενοποίηση.

Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων

Η Επιτροπή των Περιφερειών

1.23. θεωρεί ότι ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων αποτελεί σημαντική συμβολή στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, με την οποία διασαφηνίζεται ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί κοινότητα αξιών. Υποστηρίζει ότι ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να ενσωματωθεί στη Συνθήκη.

Αρμοδιότητες ΕΕ

Η Επιτροπή των Περιφερειών

1.24. θεωρεί ότι είναι απαραίτητο να διασαφηνισθεί ποια καθήκοντα θα πρέπει και θα μπορεί να εκτελεί μία σημαντικά διευρυμένη και ουσιαστικά ετερογενής Ένωση. Είναι αναγκαίο να καταστούν σαφή τα συμφέροντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης που μπορούν να πραγματοποιηθούν μόνον από κοινού και να επικεντρωθούν οι αρμοδιότητες της διευρυμένης Ένωσης στους τομείς αυτούς· όμως η εν λόγω επανεξέταση αρμοδιοτήτων στα κράτη μέλη ενδέχεται σε ορισμένους τομείς να οδηγήσει σε διεύρυνση των αρμοδιοτήτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης,

1.25. τονίζει ότι πολλές αρμοδιότητες της μελλοντικής Ευρωπαϊκής Ένωσης χρειάζεται να συνεχίσουν να είναι κοινές αρμοδιότητες - κοινές όχι μόνο μεταξύ της ΕΕ και των εθνικών κυβερνήσεων αλλά και, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας και της εγγύτητας, των τοπικών και περιφερειακών αρχών, πάντα στα πλαίσια τήρησης των όσων προβλέπονται στα συντάγματα των κρατών μελών. Επισημαίνει επίσης ότι ο όρος "αρμοδιότητα" δεν περιορίζεται σε μια νομοθετική εξουσία, αλλά συμπεριλαμβάνει και άλλες νομικές εξουσίες δράσης στα πλαίσια των αρμοδιοτήτων κάθε επιπέδου διακυβέρνησης,

1.26. ζητά να περιγραφούν με σαφήνεια στη Συνθήκη οι αρμοδιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να συνεχίσει να μπορεί να αντιδρά με ευελιξία στις αυξανόμενες προκλήσεις που θα αντιμετωπίσει. Απαιτείται σαφής διάκριση ανάμεσα στις αποκλειστικές, κοινές και συμπληρωματικές αρμοδιότητες της ΕΕ. Όσον αφορά τις αρμοδιότητες που εμπίπτουν στην ΕΕ, επιβάλλεται να απαριθμηθούν και να προσδιοριστούν στη Συνθήκη οι μορφές δράσης οι οποίες προβλέπονται μεν από τις Συνθήκες αλλά δεν έχουν ακόμη ως επί το πλείστον σαφή διάρθρωση (ρύθμιση, εναρμόνιση, αμοιβαία αναγνώριση, επαύξηση, προαγωγή, συντονισμός, εφαρμογή). Υπό αυτό το πρίσμα, θα πρέπει να καταβληθεί ιδιαίτερη προσπάθεια για την προώθηση της διασυνοριακής συνεργασίας ως μελήματος και στόχου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

1.27. επαναλαμβάνει ότι αντιτίθεται στην κατάρτιση περιοριστικών και λεπτομερών καταλόγων αρμοδιοτήτων. Ωστόσο, η Ένωση πρέπει να λάβει υπόψη (και να τηρήσει) τους εσωτερικούς κανόνες και την οργάνωση των κρατών μελών σε ό,τι αφορά την κατανομή αρμοδιοτήτων.

Διαβούλευση

Η Επιτροπή των Περιφερειών

α) Διαβούλευση σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης

1.28. επιθυμεί να αναγνωριστεί ο ρόλος των περιφερειακών και τοπικών αρχών στην εφαρμογή των πολιτικών της Ένωσης και φρονεί ότι πρέπει να ζητείται η γνώμη τους καθώς και η γνώμη των φορέων που τις εκπροσωπούν για όσα ζητήματα άπτονται των αρμοδιοτήτων που αυτές διαθέτουν, ανάλογα με την εσωτερική οργάνωση του κάθε κράτους,

1.29. στο πλαίσιο αυτό, εκφράζει την ικανοποίησή της για τη δέσμευση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στη Λευκή Βίβλο για την Ευρωπαϊκή Διακυβέρνηση να θεσπίσει τη διεξαγωγή συστηματικού διαλόγου ανάμεσα τόσο στις ευρωπαϊκές και στις εθνικές ενώσεις τοπικής αυτοδιοίκησης όσο και στις ίδιες τις τοπικές και περιφερειακές αρχές, κυρίως κατά τη φάση που προηγείται της χάραξης νέων πολιτικών, όταν αυτές έχουν αντίκτυπο στις περιφερειακές και τοπικές αρχές ή επηρεάζουν τις αρμοδιότητές τους,

1.30. ζητά να καταστούν σαφείς κατά τη φάση διαβούλευσης καθώς και να ληφθούν υπόψη στην τελική απόφαση οι οικονομικές και διοικητικές επιπτώσεις της προτεινόμενης κοινοτικής νομοθεσίας για τις αρχές που έχουν αναλάβει την εφαρμογή της,

β) Διαβούλευση με την Επιτροπή των Περιφερειών

1.31. Όσον αφορά τις συμβουλευτικές αρμοδιότητες, ζητά τα εξής:

- την ενεργοποίηση μηχανισμού που να διασφαλίζει ότι η μη τήρηση της υποχρεωτικής διαβούλευσης με την ΕΤΠ ή η υιοθέτηση νομοθετικών μέτρων εντός των πεδίων αρμοδιότητάς της χωρίς την έκδοση γνωμοδότησης από την ΕΤΠ εντός της προβλεπόμενης προθεσμίας θα επιφέρει νομικές συνέπειες. Ειδικότερα, η ΕΤΠ θα πρέπει να διαθέτει νόμιμο δικαίωμα προάσπισης των προνομιών της, γεγονός που θα της επιτρέπει να προσφεύγει στο Δικαστήριο για να ζητά την ακύρωση των κοινοτικών πράξεων που υιοθετήθηκαν χωρίς να τηρηθεί η διαδικασία υποχρεωτικής διαβούλευσης με την ΕΤΠ,

- την ενίσχυση της συμβουλευτικής αρμοδιότητας διαμέσου της επιβολής, στα θεσμικά όργανα που υιοθετούν νομικές πράξεις, της υποχρέωσης να αιτιολογούν διότι δεν ακολούθησαν τη γνώμη της ΕΤΠ. Η υποχρέωση αυτή πρέπει να καλύπτει όλους τους τομείς της υποχρεωτικής διαβούλευσης.

- τη διεύρυνση των θεμάτων όπου είναι υποχρεωτική η διαβούλευση με την ΕΤΠ ώστε να περιληφθούν όλα τα ζητήματα για τα οποία διαθέτουν αρμοδιότητα οι τοπικές και περιφερειακές αρχές,

- τη διαβούλευση σχετικά με την ετήσια πολιτική στρατηγική, και στον τομέα της ενημέρωσης και της επικοινωνίας.

γ) Διαβούλευση στο πλαίσιο των κρατών μελών

1.32. υπενθυμίζει την εκτίμηση της Λευκής Βίβλου για την Ευρωπαϊκή Διακυβέρνηση, η οποία παρατηρεί ότι τα κράτη μέλη δεν συνεργάζονται επαρκώς με τις τοπικές και περιφερειακές αρχές κατά την προετοιμασία των θέσεών τους σχετικά με τις ευρωπαϊκές πολιτικές.

1.33. φρονεί ότι οι θέσεις των κρατών μελών σχετικά με τα ευρωπαϊκά θέματα πρέπει να επιτευχθούν μέσω της τόνωσης του διαλόγου και της συνεργασίας ανάμεσα στις εθνικές, τις περιφερειακές και τις τοπικές αρχές και τις αντιπροσωπευτικές οργανώσεις τους, γεγονός που αναμένεται να τονώσει τη δημοκρατική νομιμότητα της διαδικασίας λήψης αποφάσεων σε επίπεδο ΕΕ, και συνιστά να διασφαλιστεί αυτό το δικαίωμα ενημέρωσης και συμμετοχής σε υψηλό νομικό επίπεδο.

Το μέλλον της Επιτροπής των Περιφερειών

1.34. υπενθυμίζει ότι βάσει της ΣΕΕ η ΕΤΠ θεσμοθετήθηκε ως το μόνο αντιπροσωπευτικό όργανο "περιφερειακών και τοπικών οργανισμών" όλων των κρατών μελών στο πλαίσιο της κοινοτικής διαδικασίας λήψης αποφάσεων. Η ΕΤΠ συνεπώς υποχρεούται να αντανακλά όλες τις ποικίλες μορφές τοπικών και περιφερειακών οργανώσεων στα κράτη μέλη σε ισότιμη βάση,

1.35. επαναλαμβάνει ότι δεν μπορεί να αποτελεί απόλυτα αποτελεσματικό μέσο συμμετοχής των τοπικών και περιφερειακών αρχών στην ευρωπαϊκή οικοδόμηση όσο παραμένει στο σημερινό καθεστώς του επικουρικού και συμβουλευτικού οργάνου,

1.36. ειδικότερα, ζητεί:

- αναγνώριση του καθεστώτος του θεσμικού οργάνου

- αναγνώριση του δικαιώματος προσφυγής στο Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων για την υπεράσπιση των προνομιών της και της αρχής της επικουρικότητας

- το δικαίωμα να υποβάλει γραπτές και προφορικές ερωτήσεις στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή

- ενίσχυση των αρμοδιοτήτων της ΕΤΠ που να υπερβαίνουν το συμβουλευτικό ρόλο που κατέχει επί του παρόντος. Γι' αυτό, πρέπει να παραχωρηθεί στην ΕΤΠ ανασταλτικό δικαίωμα αρνησικυρίας στις περιπτώσεις των υποχρεωτικών αιτήσεων γνωμοδότησης και εκεί όπου επιβάλλονται στις τοπικές και περιφερειακές αρχές οικονομικές επιβαρύνσεις μέσω της κοινοτικής νομοθεσίας

- δυνατότητα συμμετοχής στο διάλογο στο πλαίσιο της διαδικασίας συναπόφασης μεταξύ Συμβουλίου - Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου - Επιτροπής, για τις περιπτώσεις υποχρεωτικής διαβούλευσης που προβλέπονται από τη Συνθήκη.

Ευρωπαϊκές και εθνικές ενώσεις τοπικών και περιφερειακών αρχών

1.37. τονίζει ότι με τη διεύρυνση η Ευρωπαϊκή Ένωση θα περιλαμβάνει περίπου 250 περιφέρειες και 100000 τοπικές αρχές. Ως εκ τούτου, είναι σαφές ότι η ΕΕ δεν μπορεί να διαβουλεύεται με κάθε ενδιαφερόμενο φορέα απευθείας, και ότι τα αντιπροσωπευτικά όργανα και οι ενώσεις έχουν να διαδραματίσουν έναν όλο και σημαντικότερο ρόλο,

1.38. η ΕΤΠ αποτελεί πολιτικό όργανο που εκπροσωπεί το γενικό συμφέρον της τοπικής και περιφερειακής διοίκησης στην ΕΕ. Με τον τρόπο αυτό κατέχει διαφορετική θέση, πρώτον, από την κοινωνία των πολιτών, η οποία αποτελεί το φόρουμ για την αυτόματη οργάνωση ειδικών συμφερόντων, δεύτερον, από τις ευρωπαϊκές ενώσεις τοπικών και περιφερειακών αρχών, οι οποίες, μολονότι αποτελούνται από πολιτικά όργανα, έχουν ιδιωτικό χαρακτήρα και εκπροσωπούν αποκλειστικά τα μέλη τους, και, τρίτον, από τις επιμέρους τοπικές και περιφερειακές αρχές, που έχουν μεν πολιτικό χαρακτήρα, εκπροσωπούν όμως τα επιμέρους ειδικά συμφέροντά τους. Παράλληλα, διακρίνεται από τις ευρωπαϊκές ενώσεις οργανισμών τοπικής και περιφερειακής διοίκησης μέσω του ιδιαίτερου καθεστώτος του επισήμου συμβουλευτικού οργάνου της ΕΕ που της έχει αναγνωριστεί.

1.39. αυτό κατ' ουδένα τρόπο δεν περιορίζει τη δημοκρατική νομιμότητα των άλλων οργάνων που εκπροσωπούν τα περιφερειακά και τοπικά συμφέροντα στον διάλογο με τα κοινοτικά όργανα, τη γνώμη των οποίων τα θεσμικά όργανα πρέπει να ζητούν συστηματικά, ανάλογα με τις πληροφορίες που χρειάζονται. Ανάλογα με το υπό εξέταση θέμα, κρίνεται απόλυτα φυσικό να διοργανώνει εγκαίρως η Επιτροπή φόρουμ διαβούλευσης στα οποία να συμμετέχουν οι ενδιαφερόμενες ευρωπαϊκές ή εθνικές ενώσεις, ή επιμέρους περιφέρειες στις οποίες ένα θέμα απασχολεί συγκεκριμένα μια δεδομένη τοπική ή περιφερειακή ομάδα.

Περιφέρειες με νομοθετικές εξουσίες

1.40. καλεί τα κράτη μέλη να θεσπίσουν, στο πλαίσιο της εσωτερικής τους οργάνωσης, τους κατάλληλους μηχανισμούς σε εθνικό επίπεδο για τη συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών αρχών (ή των ενώσεών τους) στην επεξεργασία θεμάτων που εμπίπτουν στην αρμοδιότητά τους για τη διαμόρφωση "εθνικών" θέσεων ενόψει των σχετικών συζητήσεων στο Συμβούλιο Υπουργών της ΕΕ.

1.41. επαναλαμβάνει τη γνώμη της ότι είναι αναγκαία η συμμετοχή σε όλες τις φάσεις της προετοιμασίας των αποφάσεων του Συμβουλίου, προκειμένου να είναι πλήρης και αποτελεσματική η κοινή διαπραγμάτευση όλων των ειδικών ζητημάτων αρμοδιότητας και ενδιαφέροντος των περιφερειακών και των τοπικών αρχών,

1.42. έχει επίσης τη γνώμη ότι σε έναν εκ των προτέρων έλεγχο για την τήρηση της αρχής επικουρικότητας και για την κατανομή των αρμοδιοτήτων πρέπει, μαζί με τα εθνικά κοινοβούλια και σύμφωνα με τις συνταγματικές διατάξεις κάθε κράτους μέλους, να συμμετέχει και η Επιτροπή των Περιφερειών ως εκπρόσωπος των τοπικών και περιφερειακών αρχών,

1.43. απορρίπτει την άποψη ότι η ανάπτυξη πιέσεων σε περιφερειακό επίπεδο "δύσκολα μπορεί να ερμηνευθεί ως ένδειξη αλληλεγγύης προς άλλες περιφέρειες". Η ΕΤΠ, που αντιπροσωπεύει τις διάφορες τοπικές και περιφερειακές αρχές, θεωρεί κατανοητό το γεγονός ότι οι επιμέρους περιφέρειες, οι τοπικές αρχές και τα αντιπροσωπευτικά τους όργανα επιδιώκουν την ικανοποίηση των συμφερόντων τους στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ παράλληλα επιδιώκουν ενεργά μεγαλύτερη συνεννόηση στην ΕΤΠ,

1.44. υποστηρίζει τις προσπάθειες των τοπικών κοινοβουλίων που διαθέτουν νομοθετικές αρμοδιότητες για περαιτέρω ανάπτυξη των θεσμικών επαφών με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο,

1.45. θεωρεί επίσης εσφαλμένη την άποψη του εισηγητή που εξομοιώνει τις συνταγματικά ισχυρές περιφέρειες με τις πλούσιες περιφέρειες της Ευρώπης, και διαβλέπει ένα κίνδυνο διαφοροποιημένης ενσωμάτωσης μεταξύ πλούσιων και φτωχών περιφερειών. Η θέση αυτή δεν συμβιβάζεται με την εξέταση των στατιστικών στοιχείων για τα περιφερειακά ΑΕγχΠ στην ΕΕ που κατήρτισε η ΕUROSTART και τα πλέον πρόσφατα των οποίων επιβεβαιώνουν την "Πρώτη έκθεση προόδου σχετικά με την οικονομική και κοινωνική συνοχή" που υπέβαλε η Επιτροπή στις 4 Φεβρουαρίου 2002(8). Ενώ οι περιφέρειες αυτές υποστηρίζουν τα κοινά τους συμφέροντα σε συνάρτηση με τις ειδικές αρμοδιότητες που διαθέτουν, είναι εξίσου αλληλέγγυες με τις άλλες περιφέρειες και τοπικές αρχές της ΕΕ, λαμβάνοντας συγκεκριμένα υπόψη μία ισορροπημένη πολιτική οικονομικής και κοινωνικής συνοχής.

Συμπερασματική παρατήρηση

1.46. καλεί, συνεπώς, όλες τις περιφέρειες με νομοθετικές αρμοδιότητες και όλες τις άλλες αρχές του υποεθνικού επιπέδου διακυβέρνησης να συσπειρώσουν τις δυνάμεις τους και να μοιραστούν τις γνώσεις και τις εμπειρίες τους σε μία κοινή προσπάθεια για την ενισχυμένη εφαρμογή των αρχών της επικουρικότητας και της εγγύτητας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

2. Συστάσεις της Επιτροπής των Περιφερειών για την ενσωμάτωση τροποποιήσεων σε μια νέα Συνθήκη

Θεμελιώδεις αρχές

2.1. Στο άρθρο 6 της ΣΕΕ πρέπει να γίνει αναφορά στις αρχές διακυβέρνησης της Ένωσης, όπως αυτές καθορίζονται στη Λευκή Βίβλο για την Ευρωπαϊκή Διακυβέρνηση, δηλ. περιλαμβανομένης της διαφάνειας, της συμμετοχής, της λογοδότησης, της αποτελεσματικότητας, της συνοχής, της επικουρικότητας (εγγύτητας), της αναλογικότητας. Θα προσθέταμε επίσης και τη "διαβούλευση, εταιρική σχέση".

2.2. στο άρθρο 6 της ΣΕΕ, όπου γίνεται αναφορά στις θεμελιώδεις αρχές της ΕΕ, πρέπει να γίνει συγκεκριμένη αναφορά στην περιφερειακή αυτοδιοίκηση και στον Ευρωπαϊκό Χάρτη για την Τοπική Αυτοδιοίκηση και να διασαφηνίζεται η δέσμευσή της: "Η Ένωση σέβεται την αρχή της περιφερειακής αυτοδιοίκησης και τα δικαιώματα που αφορούν την τοπική αυτοδιοίκηση, έτσι όπως διασφαλίζονται στον Χάρτη για την Τοπική Αυτοδιοίκηση του Συμβουλίου της Ευρώπης του 1985".

2.3. επιπλέον, στο άρθρο 6 της ΣΕΕ (παράγραφος 3) πρέπει να γίνει αναφορά στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, και οι διατάξεις του Χάρτη πρέπει να ενσωματωθούν στη Συνθήκη στο/α κατάλληλο/α σημείο/α. Προς αυτή την κατεύθυνση, το άρθρο 6 της ΣΕΕ, όπου αναφέρεται ο σεβασμός της εθνικής ταυτότητα των κρατών μελών της Ένωσης, τροποποιείται και αναφέρεται στο σεβασμό της εθνικής ταυτότητας "των κρατών μελών της, περιλαμβανομένων (ανάλογα με την εσωτερική τους οργάνωση) των περιφερειών τους και των τοπικών αρχών τους."

Επικουρικότητα

2.4. στο άρθρο 5 της ΣΕΚ, ενσωματώνεται το εξής "η Κοινότητα λαμβάνει υπόψη (και τηρεί) τους εσωτερικούς κανόνες και την οργάνωση των κρατών μελών σε ό,τι αφορά την κατανομή των αρμοδιοτήτων".

2.5. στο άρθρο 5 της ΣΕΚ ο ορισμός της επικουρικότητας πρέπει να αναφέρεται ρητά "στα κράτη μέλη ή στις τοπικές και περιφερειακές τους αρχές, ανάλογα με τις αρμοδιότητες που τους ανατίθενται από κάθε κράτος μέλος".

2.6. στο άρθρο 5 της ΣΕΚ, εξετάζεται ένας μηχανισμός (όχι απαραίτητα ένα νέο θεσμικό όργανο) που θα ελέγχει την εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας και επιβάλλει στα κράτη μέλη "το καθήκον θέσπισης ενός μηχανισμού που θα ελέγχει την εφαρμογή της αρχής στο εν λόγω κράτος".

2.7. στο άρθρο 10 της ΣΕΚ (πρώτη παράγραφος):

"Τα κράτη μέλη, καθώς και οι περιφερειακές και τοπικές αρχές τους, στο πλαίσιο των αντίστοιχων αρμοδιοτήτων τους, λαμβάνουν κάθε γενικό ή ειδικό μέτρο κατάλληλο να εξασφαλίσει την εκπλήρωση των υποχρεώσεων που απορρέουν από την παρούσα Συνθήκη ή προκύπτουν από πράξεις των οργάνων της Κοινότητας."

"Σε σχέση με αυτό, όλες οι νομοθετικές προτάσεις περιλαμβάνουν εκτίμηση των επιπτώσεων από άποψη πόρων (χρηματοοικονομικών και διοικητικών) για τα εκτελεστικά όργανα."

Στο άρθρο 230 της ΣΕΚ προτείνεται να προστεθεί το εξής "Το δικαστήριο είναι αρμόδιο για προσφυγές ενός κράτους μέλους, μιας περιφέρειας ή τοπικής αρχής ενός κράτους μέλους βάσει των νομοθετικών αρμοδιοτήτων της ή της ΕΤΠ κατά της παραβίασης της αρχής της επικουρικότητας".

Διαβούλευση

2.8. Στο άρθρο 211 της ΣΕΚ, στο τέλος πρέπει να προστεθεί η υποχρέωση εκ μέρους "της Επιτροπής να συνεχίσει τη δραστηριότητά της σε πνεύμα συνεργασίας με τα κράτη μέλη και με τις αιρετές τοπικές και περιφερειακές αρχές ή τα αντιπροσωπευτικά τους όργανα, τηρώντας τις αρχές της χρηστής διακυβέρνησης, και κυρίως την αρχή της διαβούλευσης."

Σε ό,τι αφορά την Επιτροπή των Περιφερειών ως θεσμικό όργανο

2.9. στο άρθρο 7 της ΣΕΚ (παράγραφος 1) να προστεθεί η "Επιτροπή των Περιφερειών" στον κατάλογο των οργάνων με πλήρη δικαιώματα (και συνεπώς να διαγραφεί η υφιστάμενη αναφορά στην παράγραφο 2),

2.10. στο πέμπτο μέρος, τίτλος 1, κεφάλαιο 1 ("τα όργανα της Κοινότητας") να ενσωματωθεί ένα νέο τμήμα 5 "Η Επιτροπή των Περιφερειών" που θα υλοποιεί το αίτημά της να καταστεί όργανο με πλήρη δικαιώματα. Τα άρθρα και οι διατάξεις που περιλαμβάνονται επί του παρόντος στο Κεφάλαιο 4 πρέπει να μεταφερθούν στο νέο αυτό τμήμα.

Στο άρθρο 230.3 της ΣΕΚ πρέπει το δικαίωμα προσφυγής της ΕΤΠ προς διασφάλιση των δικαιωμάτων της να θεσπισθεί με βάση την εξής διατύπωση: "Το Δικαστήριο είναι αρμόδιο, υπό τις αυτές προϋποθέσεις για πρόσφυγες του ΕΚ, του ΕΣ της ΕΚΤ και της ΕΤΠ, που αποσκοπούν στη διασφάλιση των δικαιωμάτων τους".

2.11. το άρθρο 263 της ΣΕΚ να τροποποιηθεί, επομένως, ως εξής: "Η Επιτροπή των Περιφερειών, αποτελούμενη από αντιπροσώπους των οργανισμών περιφερειακής διοίκησης και τοπικής αυτοδιοίκησης, ασκεί τα καθήκοντα που της αναθέτει η παρούσα Συνθήκη."

2.12. στο άρθρο 265 της ΣΕΚ (παράγραφος 1) να προστεθεί στο τέλος το εξής: "στην περίπτωση που δεν ζητηθεί η γνώμη της ΕΤΠ όπου αυτό κρίνεται υποχρεωτικό από την παρούσα Συνθήκη, διακόπτεται η διαδικασία στα άλλα θεσμικά όργανα (ή ακυρώνεται η είδη ληφθείσα απόφαση), εν αναμονή της διαβίβασης της γνωμοδότησης της ΕΤΠ εντός των προθεσμιών που προβλέπονται από την παρούσα Συνθήκη." Το γεγονός αυτό, πράγματι, παραχωρεί στην ΕΤΠ το ανασταλτικό δικαίωμα αρνησικυρίας στις εν λόγω περιπτώσεις.

2.13. στο άρθρο 265 της ΣΕΚ (παράγραφος 2) η προθεσμία πρέπει να παραταθεί στους τρεις μήνες, προκειμένου να καταστεί σαφές ότι η ΕΤΠ διαθέτει πόρους μόνο για τη διεξαγωγή πέντε συνόδων ολομέλειας ετησίως.

2.14. στο άρθρο 265 της ΣΕΚ (παράγραφος 3) να προστεθεί στο τέλος το εξής: "Η Επιτροπή των Περιφερειών δύναται να υποβάλει γραπτές και προφορικές ερωτήσεις στην Επιτροπή".

2.15. στο άρθρο 265 της ΣΕΚ (παράγραφος 7) (νέα): "Το Συμβούλιο και η Επιτροπή παρέχουν σε τακτική βάση αιτιολογημένη έκθεση σχετικά με τη δράση που αναλαμβάνουν ως απάντηση στις γνωμοδοτήσεις της Επιτροπής των Περιφερειών."

Διαδικασία συναπόφασης

2.16. στο άρθρο 251 της ΣΕΚ (παράγραφος 4) σχετικά με τη σύνθεση της επιτροπής συνδιαλλαγής, να προστεθεί: "Η Επιτροπή των Περιφερειών μπορεί να συμμετέχει με την ιδιότητα του παρατηρητή σε όλα τα θέματα για τα οποία ζητείται υποχρεωτική αίτηση γνωμοδότησης βάσει της παρούσας Συνθήκης, προκειμένου να πληροφορεί τα υπόλοιπα όργανα σχετικά με τις επιπτώσεις που υπάρχουν για όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης που αντιπροσωπεύει."

2.17. αναθέτει στον Πρόεδρό της να διαβιβάσει την παρούσα γνωμοδότηση στον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή καθώς και στον Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Συνέλευσης.

Βρυξέλλες, 21 Νοεμβρίου 2002.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Albert Bore

(1) ΕΕ C 192 της 12.8.2002, σ. 24.

(2) ΕΕ C 192 της 12.8.2002, σ. 31.

(3) ΕΕ C 107 της 3.5.2002, σ. 36.

(4) ΕΕ C 107 της 3.5.2002, σ. 5.

(5) ΕΕ C 253 της 12.9.2001, σ. 25.

(6) ΕΕ C 198 της 14.7.1999, σ. 73.

(7) Ομιλία του Προέδρου Prodi 02/344, Bellagio, 15 Ιουλίου 2002.

(8) COM(2002) 46 τελικό.