[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 21.11.2007

COM(2007) 721 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, TO ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ, ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ

Η οικονομία της ΕΕ: Ανασκόπηση του 2007 επεκταση των συνορων τησ παραγωγικότητας στην ευρωπη {SEC(2007) 1507}

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, TO ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ, ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ

Η οικονομία της ΕΕ: Ανασκόπηση του 2007 επεκταση των συνορων τησ παραγωγικότητας στην ευρωπη

Με όλη την ποικιλομορφία της, η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι μια από τις πιο προηγμένες και παραγωγικές οικονομίες του κόσμου. Η Ευρωπαϊκή Ένωση κατέχει υψηλή θέση στην παγκόσμια κατάταξη ως προς το παραγόμενο προϊόν ανά εργαζόμενο και το πραγματικό κατά κεφαλή εισόδημα. Ακόμη και αν τα κράτη μέλη που προσχώρησαν πρόσφατα στην Ένωση έχουν να διανύσουν ακόμη αρκετό δρόμο σε σχέση με τις πιο ώριμες οικονομίες της αγοράς των άλλων κρατών μελών, καλύπτουν με ταχύ ρυθμό την απόσταση που τα χωρίζει – χάρη στην ώθηση της συνεχούς εισροής άμεσων ξένων επενδύσεων, τη στήριξη από την πολιτική συνοχής της ΕΕ και τη θέσπιση υγιών νομικών, κανονιστικών και θεσμικών υποδομών που αποτελούν εχέγγυο για την αποτελεσματική λειτουργία των οικονομιών της αγοράς.

Ωστόσο εξακολουθεί να υπάρχει σημαντική απόσταση ανάμεσα στο βιοτικό επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και εκείνο των Ηνωμένων Πολιτειών – της πιο προηγμένης οικονομίας του κόσμου . Μετά από μια περίοδο ταχείας κάλυψης της διαφοράς τη δεκαετία του '50 και του '60, η διαδικασία αυτή ανακόπηκε στις αρχές της δεκαετίας του '70. Σήμερα, το βιοτικό επίπεδο στην ΕΕ, μετρούμενο με βάση το κατά κεφαλή ΑΕΠ, εξακολουθεί να είναι κατά ένα τρίτο χαμηλότερο από εκείνο των ΗΠΑ– παρά τα ευεργετικά αποτελέσματα της αύξησης του αριθμού των ατόμων σε ηλικία εργασίας που συμμετέχουν στην αγορά εργασίας της ΕΕ τα πρόσφατα χρόνια.

Η ρίζα του προβλήματος βρίσκεται στην απόκλιση που παρουσίασε η εξέλιξη της παραγωγικότητας . Παρόλο που αναμφίβολα οι εξελίξεις διέφεραν στα διάφορα κράτη μέλη της ΕΕ, η αύξηση της παραγωγικότητας – με όποιο τρόπο και αν μετρηθεί, ανά ώρα εργασίας, ανά απασχολούμενο άτομο ή σε σχέση με ένα συνδυασμό εισροών που περιλαμβάνουν κεφάλαιο και εργασία – παρουσίασε σαφή επιβράδυνση από τα μέσα της δεκαετίας του 90' στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ γνώρισε έντονη επιτάχυνση στις Ηνωμένες Πολιτείες. Παραδείγματος χάρη, η αύξηση της ωριαίας παραγωγικότητας της εργασίας στην ΕΕ-15 μειώθηκε από 2% την περίοδο 1981-1995 σε 1½ % την περίοδο 1995-2000 και μετά σε 1% την περίοδο 2000-05. Αντίθετα, στις ΗΠΑ παρατηρήθηκε μεγάλη βελτίωση της παραγωγικότητας με μέση ετήσια αύξηση κατά τη διάρκεια της ίδιας περιόδου από 1¼%, σε 2% και στη συνέχεια σε σχεδόν 2½%.

Με την υιοθέτηση της στρατηγικής της Λισαβόνας το Μάρτιο του 2000, οι ευρωπαίοι ηγέτες υπογράμμισαν τη θεμελιώδη σημασία που έχει η βελτίωση της παραγωγικότητας της ΕΕ σε συνδυασμό με μια ισχυρή αύξηση της απασχόλησης. Ο στόχος αυτός μπορεί να συνοψιστεί με το σύνθημα της μετάβασης στην "οικονομία της γνώσης" και της δημιουργίας "περισσότερων και καλύτερων θέσεων εργασίας". Μέχρι στιγμής, οι εξελίξεις στον τομέα της απασχόλησης είναι πράγματι ενθαρρυντικές. Το ποσοστό απασχόλησης στην ΕΕ-15 αυξήθηκε από 60 σε 66% από το 1995, ενώ το ποσοστό ανεργίας συρρικνώθηκε από ποσοστό άνω του 10% σε σχεδόν 7% – επίπεδο που δεν είχε επιτευχθεί εδώ και πολλά χρόνια. Υπάρχουν στοιχεία ότι οι πολιτικές που ασκούνται για την ενδυνάμωση της αγοράς εργασίας και για τη μεγαλύτερη αύξηση της απασχόλησης αποδίδουν καρπούς, ενώ αντίθετα οι πολιτικές που στοχεύουν στη βελτίωση των επιδόσεων σε επίπεδο παραγωγικότητας – περιλαμβανομένων των μέτρων για την προώθηση των επενδύσεων σε ανθρώπινο κεφάλαιο, την ενθάρρυνση της μεταρρύθμισης του κανονιστικού πλαισίου και την τόνωση της επιχειρηματικότητας και της καινοτομίας– αποδείχθηκαν μέχρι στιγμής λιγότερο αποτελεσματικές ή ενδεχομένως χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να φανούν να αποτελέσματά τους.

Η βελτίωση της παραγωγικότητας και η αύξηση της απασχόλησης μπορούν να αναπτύσσονται ταυτόχρονα. Προφανώς, θα ήταν μια ακραία υπεραπλούστευση να θεωρήσει κανείς ότι το πρόσφατο «θαύμα» που έγινε στον τομέα της απασχόλησης οδήγησε αυτό το ίδιο στην επιβράδυνση της παραγωγικότητας, και ότι αποτελεί το τίμημα για την αύξηση της απασχόλησης. Πράγματι, μπορεί να προκύψει αρνητική συσχέτιση μεταξύ της μεγαλύτερης απασχόλησης και της υψηλότερης παραγωγικότητας εάν η ταχύτερη αύξηση της απασχόλησης συνεπάγεται χαμηλότερη χρησιμοποίηση του κεφαλαίου ανά εργαζόμενο και αν απασχολούνται περισσότεροι εργαζόμενοι χαμηλής ειδίκευσης. Αλλά αυτό το συνδυασμένο αποτέλεσμα είναι περιορισμένο και υπεραντισταθμίζεται από τα ευεργετικά αποτελέσματα της ανάπτυξης και της διάδοσης νέων τεχνολογιών και βέλτιστων πρακτικών εργασίας– με την προϋπόθεση ότι πράγματι αναπτύσσονται και διαδίδονται γρήγορα, πράγμα που αποτελεί πρόκληση, ιδίως για τα πιο προηγμένα κράτη μέλη που βρίσκονται μεν κοντά στην αιχμή της τεχνολογίας, αλλά δείχνουν βραδύτητα στην υιοθέτηση νέων πιο ακραία καινοτόμων εξελίξεων. Εάν οι αγορές εργασίας και προϊόντων λειτουργούν καλά και υπάρχει τεχνολογική πρόοδος, η υψηλή αύξηση της απασχόλησης μπορεί να συμβαδίζει με υψηλή αύξηση της παραγωγικότητας.

Από τα μέσα του 2005, η αύξηση της παραγωγικότητας στην ΕΕ παρουσιάζει ανοδική πορεία. Θα ήταν ιδιαίτερα θετικό αν μέρος αυτής της βελτίωσης είχε περισσότερο διαρθρωτικό και λιγότερο κυκλικό χαρακτήρα, δηλαδή αν δεν αποδιδόταν αποκλειστικά στην επιτάχυνση του ρυθμού ανάκαμψης. Είναι πράγματι δυνατό οι μεταρρυθμίσεις που εφαρμόστηκαν στο παρελθόν για την τόνωση της παραγωγικότητας να έχουν αρχίσει πλέον να αποφέρουν καρπούς, οπότε η πρόσφατα παρατηρηθείσα αύξηση της παραγωγικότητας μπορεί να έχει εν μέρει διαθρωτικό χαρακτήρα και να συνδέεται με βελτίωση της αποτελεσματικότητας. Ωστόσο, σύμφωνα με την «Α νασκόπηση της οικονομίας της ΕΕ του 2007» που δημοσιεύεται μαζί με την παρούσα ανακοίνωση, απαιτείται προς το παρόν μια επιφυλακτική ερμηνεία, δεδομένου ότι μέχρι στιγμής υπάρχουν πολύ λίγα στοιχεία που θα μπορούσαν να στηρίξουν τη θέση μιας διαρθρωτικής αύξησης της παραγωγικότητας.

Υπάρχουν σημαντικά περιθώρια βελτίωσης της παραγωγικότητας της Ευρώπης, με την προώθηση της καινοτομίας, την βελτίωση των επενδύσεων σε ανθρώπινο κεφάλαιο και κεφάλαιο που συνδέεται με τις ΤΠΕ, την τόνωση του ανταγωνισμού και τον εξορθολογισμό της κανονιστικής ρύθμισης των αγορών προϊόντων και εργασίας και των χρηματοπιστωτικών αγορών. Αυτό υπογραμμίστηκε το 2005 με την αναθεώρηση της στρατηγικής ανάπτυξης και απασχόλησης της Λισαβόνας, με τη μεγαλύτερη έμφαση που δόθηκε σε εκτεταμένες ολοκληρωμένες δέσμες μεταρρυθμιστικών μέτρων, στις προσπάθειες ενστερνισμού σε εθνικό επίπεδο των δεσμεύσεων πραγματοποίησης μεταρρυθμίσεων και της μεγαλύτερης συμπληρωματικότητας μεταξύ των μεταρρυθμίσεων που αναλαμβάνονται σε εθνικό επίπεδο και σε επίπεδο ΕΕ. Η τάση που παρατηρείται από τα μέσα της δεκαετίας του '90 φαίνεται να υποδηλώνει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχει ακόμη αξιοποιήσει πλήρως να οφέλη της επανάστασης στον τομέα των τεχνολογιών της πληροφορίας και τα άλματα που πραγματοποιήθηκαν στον διεθνή καταμερισμό εργασίας στο πλαίσιο της διεθνούς οικονομικής ολοκλήρωσης. Αξιολογήσεις που πραγματοποιήθηκαν από την Επιτροπή και το Συμβούλιο δείχνουν ότι συντελέστηκε πρόοδος όσον αφορά τις μεταρρυθμίσεις, αλλά ότι ο ρυθμός και η έντασή τους διαφέρουν μεταξύ των κρατών μελών. Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχει πλέον την πολυτέλεια να μην αξιοποιεί τις ευκαιρίες μεγαλύτερης αύξησης της παραγωγικότητας που προσφέρουν οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Με τη γήρανση του πληθυσμού και την εντατικοποίηση του παγκόσμιου ανταγωνισμού, η τόνωση της παραγωγικότητας έχει ζωτική σημασία για την εξασφάλιση διατηρήσιμης οικονομικής ανάπτυξης μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα.[1]

1. βασικα πορισματα της ανασκοπησησ

Το δεύτερο ήμισυ της δεκαετίας του '90 η παραγωγικότητα στην Ευρωπαϊκή Ένωση σημείωσε επιβράδυνση. Η επιβράδυνση αυτή είναι διαμετρικά αντίθετη με τις αντίστοιχες εξελίξεις στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η τάση αυτή στην Ευρώπη αντανακλά κατά κύριο λόγο την επιβράδυνση που έπληξε με ιδιαίτερη οξύτητα δύο μεγάλα κράτη μέλη στη ζώνη του ευρώ, και συγκεκριμένα την Ισπανία και την Ιταλία, ενώ οι οικονομίες των άλλων μεγάλων χωρών επηρεάστηκαν λιγότερο. Πράγματι, σε αντίθεση με την Ισπανία και την Ιταλία, ο τομέας της μεταποίησης στη Γερμανία και τη Γαλλία κατόρθωσε να αποφύγει τη γενική καθοδική πορεία της δεκαετίας του '90. Μετά την έλευση του νέου αιώνα δεν καταγράφηκαν άλλες υποχωρήσεις στην τάση ανάπτυξης της παραγωγικότητας στην ΕΕ, και μάλιστα από τα μέσα του 2005 η παραγωγικότητα παρουσίασε άνοδο. Ωστόσο, μέρος της ανόδου αυτής πρέπει να θεωρηθεί ότι οφείλεται σε κυκλικούς παράγοντες, στο πλαίσιο μιας επιταχυνόμενης ανάκαμψης, δεδομένου ότι προς το παρόν δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία που να επιβεβαιώνουν το διαρθρωτικό χαρακτήρα της.

Το μεγαλύτερο μέρος της διαφοράς στην αύξηση της παραγωγικότητας μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ από το 1995 οφείλεται στις αποκλίνουσες τάσεις της συνολικής παραγωγικότητας των συντελεστών παραγωγής (total factor productivity-TFP) – που μετρά την αποτελεσματικότητα με την οποία χρησιμοποιούνται όλες οι εισροές συντελεστών παραγωγής, περιλαμβανομένων της εργασίας, του εξοπλισμού πληροφορίας και επικοινωνίας (κεφάλαιο ΤΠΕ) και του συμβατικού κεφαλαίου (εξοπλισμός και υποδομές). Οι αποκλίσεις μεταξύ των δύο οικονομιών όσον αφορά την αύξηση του κεφαλαίου ανά εργαζόμενο διαδραματίζουν πολύ μικρότερο ρόλο στη διαμόρφωση της διαφοράς της παραγωγικότητας. Εντούτοις, μια περαιτέρω ανάλυση της συνεισφοράς του κεφαλαίου δείχνει ότι στις Ηνωμένες Πολιτείες μπορεί να παρατηρηθεί μια στροφή από το συμβατικό κεφάλαιο στο κεφάλαιο ΤΠΕ, ιδίως στον τομέα των ιδιωτικών υπηρεσιών, ενώ δεν διακρίνεται τέτοια τάση στην Ευρώπη. Στο βαθμό που το κεφάλαιο που συνδέεται με ΤΠΕ ενισχύει την παραγωγικότητα, η στροφή αυτή θα μπορούσε επίσης να εξηγήσει την διευρυνόμενη διαφορά παραγωγικότητας μεταξύ των δύο οικονομιών.

Σχεδόν το σύνολο της διαφοράς με τις ΗΠΑ στην αύξηση της συνολικής παραγωγικότητας των συντελεστών παραγωγής αποδίδεται στη βραδύτητα της ανάπτυξης ελάχιστων μόνο βιομηχανικών κλάδων, ενώ καθοριστικό ρόλο διαδραματίζουν οι οικονομικές διαρθρώσεις, το συγκριτικό μέγεθος των βιομηχανιών και κανονιστικά θέματα . Μια λεπτομερής ανάλυση ανά τομέα αποκαλύπτει ότι αυτό αφορά κατά κύριο λόγο το χονδρικό και λιανικό εμπόριο, τον κλάδο των ακινήτων και άλλες επιχειρηματικές υπηρεσίες, τη βιομηχανία ηλεκτρολογικού και οπτικού εξοπλισμού (που περιλαμβάνει τους ημιαγωγούς, την κυριότερη βιομηχανία παραγωγής ΤΠΕ) και σε μικρότερο βαθμό τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. Το χαμηλό επίπεδο ιδιωτικών δαπανών E&A για ΤΠΕ στην Ευρώπη σε σύγκριση με τις ΗΠΑ οφείλεται κυρίως στις διαφορές της βιομηχανικής διάρθρωσης, ιδίως στο μικρότερο μέγεθος της βιομηχανίας υψηλής τεχνολογίας στην ΕΕ. Κανονιστικά θέματα, και ιδίως οι κανόνες εισόδου και εξόδου, φαίνεται να διαδραματίζουν κάποιο ρόλο στις επιχειρηματικές και χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, ενώ η χαμηλή παραγωγικότητα των κλάδων λιανικού και χονδρικού εμπορίου της ΕΕ εξηγείται εν μέρει από περιορισμούς στην αξιοποίηση των οικονομιών κλίμακας. Αντίθετα, θετικό είναι το γεγονός ότι η ΕΕ είχε αισθητά καλύτερες επιδόσεις από τις ΗΠΑ στις αποκαλούμενες βιομηχανίες δικτύου, χάρη και στις βελτιώσεις της αποδοτικότητας που συνδέονται με την προσπάθεια άρσης των κανονιστικών περιορισμών κατά την τελευταία εικοσαετία.

Η επιβράδυνση της παραγωγικότητας της ΕΕ συνοδεύτηκε από πρωτοφανή αύξηση της απασχόλησης. Είναι θεμιτό να τεθεί το ερώτημα κατά πόσο τα δύο φαινόμενα συνδέονται μεταξύ τους. Οι ισχυρισμοί μιας πιθανής αρνητικής συσχέτισης μεταξύ παραγωγικότητας και απασχόλησης φαίνεται να βρίσκουν κάποιο έρεισμα στη μεταπολεμική οικονομική ιστορία. Στις δεκαετίες του '70 και του '80, η Ευρωπαϊκή Ένωση συνδύαζε σχετικά ταχεία αύξηση της παραγωγικότητας με υποτονική αύξηση της απασχόλησης– ενώ αντίθετα οι Ηνωμένες Πολιτείες γνώριζαν ταχεία αύξηση της απασχόλησης σε ένα πλαίσιο επιβράδυνσης της παραγωγικότητας. Κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής η κατακόρυφη άνοδος των τιμών του πετρελαίου και οι επακόλουθες μεγάλες αυξήσεις του πραγματικού μισθολογικού κόστους σε πολλές χώρες της ΕΕ (καθώς οι εργαζόμενοι μετακύλυαν τις υψηλότερες τιμές των ενεργειακών προϊόντων στους εργοδότες ζητώντας αυξήσεις των μισθών) προκάλεσαν την υποκατάσταση της εργασίας από το κεφάλαιο, πράγμα που σήμαινε ότι η ταχεία αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας συνοδεύτηκε από μαζικές περικοπές εργατικού δυναμικού. Ωστόσο, η ερμηνεία του φαινομένου αυτού ως αρνητική συσχέτιση μεταξύ παραγωγικότητας-απασχόλησης είναι μεν σωστή από μια άποψη, αλλά μπορεί να οδηγεί και σε παραπλανητικά συμπεράσματα. Πράγματι, η εμπειρία των ΗΠΑ από τα μέσα της δεκαετίας του '90 έρχεται σε αντίθεση με τη θεωρία της αρνητικής συσχέτισης μεταξύ παραγωγικότητας και απασχόλησης δεδομένου ότι οι επιδόσεις ήταν εξαιρετικές και στα δύο μέτωπα. Οι μεγάλες αυξήσεις της παραγωγικότητας που ήταν αποτέλεσμα της καινοτομίας και των καλύτερων εργασιακών πρακτικών, και χαρακτήρισαν τις οικονομικές επιδόσεις των ΗΠΑ την τελευταία δεκαετία, συνέβαλαν στην αύξηση της παραγωγικότητας τόσο του κεφαλαίου όσο και της εργασίας, και συνεπώς τόνωσαν τη ζήτηση και για τα δύο. Συνεπώς, η καινοτομία δεν έβλαψε καθόλου την απασχόληση και κανονικά δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο – εκτός εάν οι θεσμοί της αγοράς εργασίας αντιστέκονται στις αλλαγές και εάν οι επιχειρήσεις δεν έχουν ισχυρά κίνητρα στην αγορά που να τις παροτρύνουν να προσαρμοστούν.

Η αύξηση της απασχόλησης μπορεί να συνδεθεί με κάποιες μειώσεις της παραγωγικότητας, αλλά το αποτέλεσμα στη συνολική τάση είναι μικρό. Ορισμένες μεταρρυθμίσεις στην αγορά εργασίας, όπως η εισαγωγή ευέλικτων συμβάσεων απασχόλησης και ρυθμίσεων σχετικά με τις ώρες εργασίας σε συνδυασμό με πιο ευνοϊκές για την απασχόληση πρακτικές μισθολογικών διαπραγματεύσεων, μπορούν να οδηγήσουν σε κάποια απώλεια παραγωγικότητας καθώς απασχολούνται λιγότερο παραγωγικά τμήματα του εργατικού δυναμικού και η χρήση κεφαλαίου ανά εργαζόμενο παρουσιάζει πτώση. Αυτό επιβεβαιώνεται σε γενικές γραμμές από την εμπειρική ανάλυση παρόλο που το αποτέλεσμα αυτό φαίνεται να είναι αρκετά περιορισμένο. Σύμφωνα με οικονομετρικές έρευνες, η αρνητική αυτή συσχέτιση εκτιμάται ότι είναι της τάξης του 10-40% της σχετικής μείωσης της παραγωγικότητας για μια δεδομένη αύξηση της απασχόλησης, ενώ προσομοιώσεις με το μακροοικονομικό μοντέλο QUEST της ΓΔ ECFIN δείχνουν επιβράδυνση της αύξησης της παραγωγικότητας γύρω στο 20% για μια δεδομένη αύξηση της απασχόλησης. Οι οικονομετρικές εκτιμήσεις δείχνουν ότι οι πολιτικές που τονώνουν τις προοπτικές απασχόλησης «περιθωριακών» εργαζομένων – όπως τα φορολογικά κίνητρα για προσωρινή και μερική απασχόληση, οι στοχευμένες φορολογικές απαλλαγές για ανειδίκευτους ή χαμηλόμισθους εργαζόμενους, οι επιχορηγήσεις υπέρ της απασχόλησης, τα άμεσα καθεστώτα δημιουργίας θέσεων εργασίας και οι εργασιακές παροχές – μπορεί να έχουν αυξήσει την απασχόληση κατά ποσοστό ελαφρά υψηλότερο του 1% στη διάρκεια της περιόδου 2001-06 σε χώρες στις οποίες εφαρμόστηκαν αυτές οι πολιτικές·φαίνεται επίσης ότι υπήρξε περιορισμένη αρνητική επίπτωση στην αύξηση της παραγωγικότητας της τάξης του ¼ έως ½%, ή περίπου 25% της αύξησης της απασχόλησης. Επιπλέον, σε μερικές χώρες, όπως η Ιταλία και η Ισπανία, η νομιμοποίηση των παράνομων εργαζόμενων είναι πιθανό να επηρέασε αρνητικά τις στατιστικές παραγωγικότητας της εργασίας.

Οι πρόσφατες εξελίξεις της απασχόλησης και της παραγωγικότητας καθορίζονται από ξεχωριστούς προσδιοριστικούς παράγοντες, αλλά μπορούν να επωφεληθούν αμοιβαία από μια ολοκληρωμένη στρατηγική για την αύξηση της απασχόλησης και της ανάπτυξης. Ο καλύτερος τρόπος για να επιτευχθεί αυτό είναι μέσω πολιτικών που προωθούν την «κοινωνία της γνώσης», η οποία κατέχει σημαντική θέση στην ατζέντα των πολιτικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως στη στρατηγική της Λισαβόνας για την ανάπτυξη και την απασχόληση. Σε αυτό το πλαίσιο, τα κράτη μέλη έχουν συμπεριλάβει μια πληθώρα μέτρων πολιτικής για την αύξηση της συνολικής παραγωγικότητας των συντελεστών παραγωγής στα εθνικά προγράμματα μεταρρυθμίσεων που εφαρμόζουν. Οι πολιτικές για την τόνωση της παραγωγικότητας με την ταυτόχρονη στήριξη της απασχόλησης μπορούν να ταξινομηθούν σε τρεις βασικές κατηγορίες: (i) βελτίωση των γνώσεων, (ii) ενίσχυση των δυνάμεων του ανταγωνισμού και (iii) αύξηση της ευελιξίας.

i) Η βελτίωση των γνώσεων απαιτεί περισσότερες και καλύτερες επενδύσεις σε Ε&Α και ανθρώπινο κεφάλαιο . Οι πολιτικές στοχεύουν στη μείωση του χάσματος ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρωπαϊκή Ένωση όσον αφορά τις επενδύσεις σε Ε&Α και ανθρώπινο κεφάλαιο. Οι ΗΠΑ επενδύουν σχεδόν το 3% του ΑΕΠ σε Ε&Α και άνω του 7% στην εκπαίδευση, έναντι σχεδόν 2% και 5½% αντίστοιχα στην ΕΕ. Οι προσπάθειες στην EΕ για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα αυτό άρχισαν πριν την υιοθέτηση της στρατηγικής της Λισαβόνας το 2000, για παράδειγμα με τη Διαδικασία της Μπολόνια που αποσκοπούσε στη δημιουργία ενός Ευρωπαϊκού Εκπαιδευτικού Χώρου και στην εναρμόνιση των πανεπιστημιακών τίτλων σπουδών. Ο Ευρωπαϊκός Ερευνητικός Χώρος σκοπό έχει την αντιμετώπιση του κατακερματισμού και την αύξηση των αποτελεσμάτων διάχυσης των επενδύσεων Ε&Α. Επιπλέον, βάσει της στρατηγικής της Λισαβόνας, τα κράτη μέλη έχουν αναλάβει τη δέσμευση να αυξήσουν τις δαπάνες Ε&Α (το μεγαλύτερο μέρος των οποίων πρέπει να προέλθει από ιδιωτικές πηγές που αποτελούν το κυριότερο αίτιο απόκλισης των δαπανών μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ), να αναβαθμίσουν το επίπεδο της επίσημης εκπαίδευσης και να βελτιώσουν το επίπεδο δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού.

Η δημόσια στήριξη για επενδύσεις στον τομέα της Ε&Α και της εκπαίδευσης ενθαρρύνεται από τα θετικά αποτελέσματα αυτών των μέτρων στην ευημερία και την ανάπτυξη . Πράγματι, προσομοιώσεις με το μακροοικονομικό μοντέλο QUEST αποδεικνύουν ότι τα μέτρα για τη στήριξη των επενδύσεων Ε&Α θα μπορούσαν να αυξήσουν αισθητά την οικονομική ανάπτυξη και την παραγωγικότητα. Ειδικότερα, εάν η ένταση Ε&Α αυξανόταν από 1,8% του ΑΕΠ το 2005 στο αναμενόμενο επίπεδο του 2,6% του ΑΕΠ για την ΕΕ μέχρι το 2010 (βάσει των στόχων που έχουν θέσει τα ίδια τα κράτη μέλη στα εθνικά προγράμματα μεταρρυθμίσεων), η αύξηση τόσο του ΑΕΠ όσο και της παραγωγικότητας θα αυξανόταν κατά 0,2 της εκατοστιαίας μονάδας ετησίως. Και το αποτέλεσμα αυτό μπορεί να είναι διπλάσιο εάν ληφθούν υπόψη τα ευνοϊκά διασυνοριακά αποτελέσματα. Παρόλο που η συνολική απασχόληση δεν θα επηρεαστεί παρά ελάχιστα, προβλέπεται να υπάρξει μετατόπιση της ζήτησης από εργαζόμενους χαμηλής σε εργαζόμενους υψηλής ειδίκευσης και επακόλουθη σχετική αύξηση των αμοιβών των δεύτερων λόγω της ανελαστικής προσφοράς εργαζόμενων υψηλής ειδίκευσης σε βραχυπρόθεσμη έως μεσοπρόθεσμη βάση.

Για να καταστούν αποτελεσματικές οι πολιτικές Ε&Α, πρέπει να πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις. Τα ευνοϊκά αποτελέσματα που αναφέρθηκαν παραπάνω μπορεί να μην υλοποιηθούν εάν δεν πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις. Για παράδειγμα, μπορεί να λάβει χώρα υποκατάσταση, και ο ιδιωτικός τομέας να χρησιμοποιεί αυτές τις επιχορηγήσεις για τη μείωση της δικής του χρηματοδοτικής συμμετοχής. .Επίσης δεν είναι βέβαιο ότι το δημόσιο θα είναι σε θέση να επιλέγει με μεγαλύτερη διορατικότητα από ό,τι ο ιδιωτικός τομέας τα σχέδια Ε&Α που αξίζουν να αναπτυχθούν, παρόλο που το πρόβλημα αυτό είναι λιγότερο οξύ όταν η στήριξη λαμβάνει τη μορφή φορολογικών κινήτρων (σε αντίθεση με στοχευμένες επιχορηγήσεις). Αλλά στην περίπτωση φορολογικών κινήτρων υπάρχει μεγαλύτερος κίνδυνος ‘απωλειών αποτελεσματικότητας’, αν η κυβέρνηση επιχορηγεί επενδύσεις Ε&Α οι οποίες θα είχαν πραγματοποιηθεί ούτως ή άλλως. Αυτοί οι θεσμικοί κίνδυνοι θα μπορούσαν να περιοριστούν εάν το πλαίσιο εντός του οποίου λειτουργούν οι ιδιωτικοί και οι δημόσιοι φορείς είναι υποστηρικτικό – και περιλαμβάνει αποτελεσματική προστασία των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, εργατικό δυναμικό υψηλού μορφωτικού επιπέδου και ειδίκευσης, υγιή ανταγωνισμό και ισχυρούς δεσμούς μεταξύ της έρευνας του δημοσίου και του ιδιωτικού τομέα.

Πρέπει επίσης να εξασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα και η αποδοτικότητα κόστους της εκπαίδευσης σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση . Η αναποτελεσματικότητα των εκπαιδευτικών συστημάτων φαίνεται να είναι εκτεταμένη σε ορισμένα κράτη μέλη, αφού, σύμφωνα με τα στοιχεία που υπάρχουν, ορισμένα κράτη μέλη επιτυγχάνουν τα ίδια αποτελέσματα με αισθητά λιγότερους πόρους, δηλαδή θα μπορούσαν να επιτευχθούν καλύτερα αποτελέσματα με παρόμοιους πόρους. Αυτό είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό δεδομένου ότι το ανθρώπινο κεφάλαιο δεν αποτελεί μόνο σημαντική συνιστώσα της ποιότητας του εργατικού δυναμικού και της παραγωγικότητας, αλλά και επειδή μπορεί να βελτιώσει την ικανότητα των οικονομιών να εισάγουν καινοτομίες. Ειδικότερα, οι χώρες που βρίσκονται κοντά στην αιχμή της τεχνολογίας – όπως συμβαίνει με πολλά κράτη μέλη της ΕΕ – πρέπει να βελτιώσουν την ικανότητά τους να υιοθετούν νέες τεχνολογίες, και αυτό απαιτεί σημαντικές προσπάθειες έτσι ώστε να διατηρήσουν και, στο μέτρο του δυνατού, να βελτιώσουν την ποιότητα της εκπαίδευσης, και ιδίως της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.

ii) Ο ανταγωνισμός έχει καθοριστική σημασία τόσο για το επίπεδο όσο και για το ρυθμό αύξησης της παραγωγικότητας . Η ανάγκη μαχητικής διεκδίκησης μιας θέσης στην αγορά παρακινεί τις επιχειρήσεις να εισάγουν καινοτομίες και ευνοεί την εναλλαγή των επιχειρήσεων ωθώντας τις ανταγωνιστικές επιχειρήσεις να εισέλθουν στην αγορά και τις λιγότερο ανταγωνιστικές να αποχωρήσουν από αυτήν. Οι ανησυχίες που διατυπώνονται, σύμφωνα με τις οποίες ο έντονος ανταγωνισμός θα απέτρεπε την εισαγωγή καινοτομιών από τις επιχειρήσεις, με το σκεπτικό ότι η πίεση που ασκείται στα περιθώρια κέρδους θα καθιστούσε δυσχερή την άντληση των απαιτούμενων κεφαλαίων, φαίνονται αβάσιμες, παρόλο που υπάρχουν στοιχεία που υποδηλώνουν ότι η πιο καινοτόμος επιχείρηση στην αγορά είναι συνήθως η επιχείρηση που κυριαρχεί στην αγορά. Οι πολιτικές της ΕΕ με στόχο την ενίσχυση του ανταγωνισμού στηρίζονται σε τρεις άξονες, και παρόλο που ο πρωταρχικός στόχος τους δεν είναι η βελτίωση της παραγωγικότητας, είναι σαφές ότι συμβάλλουν προς αυτήν την κατεύθυνση. Ειδικότερα, μια πλήρως λειτουργούσα ενιαία αγορά τονώνει την παραγωγικότητα αυξάνοντας την έκθεση των επιχειρήσεων στον εξωτερικό ανταγωνισμό, καθιστώντας δυνατή την επίτευξη οικονομιών κλίμακας (περιλαμβανομένων των δραστηριοτήτων στον τομέα της E&A), και διευκολύνοντας τη διασυνοριακή διάδοση της τεχνολογίας και των διαχειριστικών δεξιοτήτων. Επιπλέον, όπως παρατηρήθηκε, η ελευθέρωση και η κανονιστική ρύθμιση των βιομηχανιών δικτύου όπως των τηλεπικοινωνιών, του ηλεκτρισμού, του αερίου, των ταχυδρομικών υπηρεσιών, των σιδηροδρομικών, των οδικών και των αεροπορικών μεταφορών έχουν συμβάλει στην αύξηση της παραγωγικότητας. Τέλος, η πολιτική ανταγωνισμού αυτή καθαυτή έχει συντελέσει στη μείωση των φραγμών εισόδου και έχει αυξήσει το κόστος των αντιανταγωνιστικών πρακτικών.

Η εμπειρική έρευνα επιβεβαιώνει τα αναμενόμενα θετικά αποτελέσματα του ανοίγματος των αγορών στον ανταγωνισμό για την παραγωγικότητα και την ανάπτυξη, αλλά και για την απασχόληση . Προσομοιώσεις που πραγματοποιήθηκαν με βάση το μοντέλο QUEST για τη μέτρηση των επιπτώσεων καθενός από αυτούς τους τομείς της πολιτικής, είτε μεμονωμένα είτε σε συνδυασμό, επιβεβαιώνουν την ανάγκη να εξασφαλιστεί ο ανταγωνισμός σε όλη την οικονομία. Σχετικά με την εκτίμηση των μακροοικονομικών επιπτώσεων των μεταρρυθμίσεων στις αγορές προϊόντων που πραγματοποιήθηκαν το διάστημα 1995-2003, οι προσομοιώσεις δείχνουν ότι υπήρξαν θετικά αποτελέσματα στο ΑΕΠ που φθάνουν σε σχεδόν 1½%, και συγκεκριμένα αύξηση της απασχόλησης κατά 1% και αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας κατά ½%. Και πάλι αυτό επιβεβαιώνει ότι οι πολιτικές που στοχεύουν στην αύξηση της παραγωγικότητας μπορούν να έχουν θετικά αποτελέσματα και στην απασχόληση, και καταρρίπτει την ερμηνεία για την υποτιθέμενη ύπαρξη αρνητικής συσχέτισης μεταξύ απασχόλησης και παραγωγικότητας.

iii) Απαιτείται μεγαλύτερη ευελιξία για την ομαλή προσαρμογή των δομών της παραγωγής στις απαιτήσεις μεγαλύτερης εξειδίκευσης και διαφοροποίησης σε νέους τομείς που προσφέρουν συγκριτικά πλεονεκτήματα . Η επέκταση των συνόρων της τεχνολογίας που είναι απαραίτητη για να διατηρηθεί η ανταγωνιστικότητα μιας οικονομίας σε παγκόσμιο επίπεδο δεν είναι εγχείρημα χωρίς κόστος, δεδομένου ότι εκθέτει την οικονομία σε διαρθρωτικές αλλαγές. Συνεπώς, η ικανότητα προσαρμογής της οικονομίας είναι παράγοντας καθοριστικής σημασίας, όχι μόνο για να εξασφαλιστεί η ομαλή απορρόφηση των αρνητικών κραδασμών χωρίς να δημιουργείται μόνιμη επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας, αλλά και για να εξασφαλιστεί η βέλτιστη αξιοποίηση των τεχνολογικών αλλαγών. Ωστόσο, πολλά κράτη μέλη της ΕΕ φαίνεται να έχουν περιορισμένες ικανότητες προσαρμογής, σε αντίθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες όπου εκτιμάται ότι μέχρι και ένα δεύτερο της παρατηρούμενης συνολικής αύξησης της παραγωγικότητας οφείλεται στην ανακατανομή των πόρων προς καινοτόμες δραστηριότητες. Η ικανότητα προσαρμογής της ΕΕ για την αντιμετώπιση των τεχνολογικών αλλαγών εμποδίζεται επίσης από την περιορισμένη ευελιξία που επιτρέπουν οι θεσμοί της αγοράς εργασίας και οι κανονιστικές ρυθμίσεις. Ειδικότερα, η πολύ αυστηρή νομοθεσία για την προστασία της απασχόλησης και οι υπερβολικά υψηλοί ελάχιστοι μισθοί ενδέχεται να λειτουργούν αποτρεπτικά για την κινητικότητα της εργασίας. Εν γένει, τα διαρθρωτικά εμπόδια για την είσοδο και την επέκταση των επιχειρήσεων συμβάλλουν στη δημιουργία του χάσματος παραγωγικότητας μεταξύ της ΕΕ και των ΗΠΑ.

Τα τελευταία χρόνια τα κράτη μέλη της ΕΕ έχουν λάβει μέτρα για τη διευκόλυνση της κινητικότητας των επιχειρήσεων και της εργασίας, αλλά απαιτούνται περισσότερες και εκτενέστερες ενέργειες . Τα μέτρα επικεντρώθηκαν κυρίως στη μείωση των διοικητικών επιβαρύνσεων για τους εισερχόμενους στην αγορά και στη βελτίωση της πρόσβασης των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) στη χρηματοδότηση. Επιπλέον, αρκετά κράτη μέλη έχουν αναθεωρήσει τις νομοθετικές τους ρυθμίσεις σχετικά με την πτώχευση για να ενθαρρύνουν την ανάληψη κινδύνων. Ωστόσο, απαιτείται κάποια προσοχή στο βαθμό που οι πολιτικές που απευθύνονται σε επιχειρήσεις κάποιου ορισμένου μεγέθους (συνήθως ΜΜΕ), όπως π.χ. μειωμένες εισφορές κοινωνικής ασφάλισης κάτω από ένα δεδομένο όριο απασχόλησης, θα μπορούσαν να αποθαρρύνουν τις επιχειρήσεις αυτές να αναπτυχθούν πέρα από τα όρια που τους επιτρέπουν να επωφεληθούν από τις παροχές αυτές. Αυτό θα ήταν ιδιαίτερα επιζήμιο δεδομένου ότι έχει διαπιστωθεί ότι η παραγωγικότητα των νέων επιχειρήσεων βελτιώνεται αισθητά καθώς μεγεθύνονται. Σε συνολικό επίπεδο, η μείωση κατά ένα τέταρτο των διοικητικών επιβαρύνσεων που επιβάλλονται σε όλες τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, που εκτιμάται ότι κυμαίνονται από 3 έως 4% του ΑΕΠ, θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια κατά 1% αύξηση του ΑΕΠ. Η άρση των εμποδίων στη γεωγραφική και επαγγελματική κινητικότητα της εργασίας θα συμβάλει επίσης στην αποτελεσματικότερη κατανομή των πόρων και θα αυξήσει τη δυνητική ανάπτυξη, ενώ η δια βίου μάθηση αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την επιτυχή μετάβαση στην κοινωνία της γνώσης.

2. Συμπεράσματα και οι κυριοτερεσ πολιτικεσ προεκτασεισ

Απαιτείται αλλαγή νοοτροπίας Η παγκοσμιοποίηση και η επανάσταση στις τεχνολογίες της πληροφορίας και της επικοινωνίας (ΤΠΕ) έχουν καταρρίψει μια σειρά αντιλήψεων ευρείας αποδοχής, όπως ότι μόνο οι μεγάλες χώρες και οι μεγάλες επιχειρήσεις μπορούν να έχουν την πρωτοπορία στον τομέα της τεχνολογίας και ότι το εμπόριο είναι το κυριότερο μέσο για τη διάδοση της τεχνολογίας. Πράγματι, διαπιστώνεται πλέον ότι οι μικρές χώρες μπορούν να κατέχουν ηγετική θέση στον τομέα της τεχνολογίας σε ειδικευμένους τομείς, και ότι οι νέες τεχνολογίες συχνά αναπτύσσονται και εισάγονται από μικρές νεοσύστατες επιχειρήσεις ενώ τα κυριότερα μέσα για τη διάδοσή της δεν είναι τόσο το εμπόριο, αλλά η διεθνής κινητικότητα των ερευνητών και η χρηματοδότηση.

Διαφαίνεται ευρεία συναίνεση για τους παράγοντες που περιορίζουν την αύξηση της παραγωγικότητας και τα μέτρα που απαιτούνται για την επιτάχυνσή της. Οι περιορισμοί στις αγορές εργασίας και προϊόντων, η έλλειψη ανοίγματος στις άμεσες ξένες επενδύσεις και οι φραγμοί στην πρόσβαση ή στη δημιουργία νέων τεχνολογιών και τη διάδοσή τους μπορούν να αποτελούν τροχοπέδη για την αύξηση της παραγωγικότητας σε βάθος χρόνου. Η νομοθετική ρύθμιση της αγοράς προϊόντων κατά τρόπο που ευνοεί τον ανταγωνισμό, η δραστηριότητες E&A και η ποιότητα του ανθρωπίνου κεφαλαίου μπορούν να συμβάλουν στην αύξηση της συνολικής παραγωγικότητας των συντελεστών παραγωγής. Παράλληλα, θα πρέπει να διαφυλαχθούν οι ευρύτεροι στόχοι και τα οφέλη της νομοθεσίας και των κανονιστικών ρυθμίσεων· πράγματι, οι κανονιστικές ρυθμίσεις μπορούν ακόμη και να προωθήσουν την καινοτομία (για παράδειγμα στον τομέα της οικολογικής καινοτομίας, ή με τη θέσπιση προτύπων μέσω πρωτοποριακών προγραμμάτων προωθώντας έτσι τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ή τα προϊόντα που εξοικονομούν ενέργεια).

Η αντιμετώπιση των βασικών αιτίων της χαμηλής αύξησης της παραγωγικότητας παραμένει η πιο πιεστική και σύνθετη πρόκληση για την οικονομική πολιτική της Ένωσης. Οι πολιτικές για την προώθηση της ταχύτερης αύξησης της παραγωγικότητας πρέπει να εφαρμοστούν με συγκροτημένο τρόπο για να διευκολυνθεί η προσαρμογή στο ταχέως μεταβαλλόμενο παγκόσμιο οικονομικό περιβάλλον και να μπορέσει η οικονομία να ανταποκριθεί στην πρόκληση βελτίωσης της ανταγωνιστικότητας. Συγχρόνως, οι πολιτικές για την ενθάρρυνση της ταχύτερης αύξησης της παραγωγικότητας μπορούν να συμβάλουν στην καλύτερη διαχείριση των κοινωνικών, οικονομικών και δημοσιονομικών προκλήσεων που καλούνται να αντιμετωπίσουν τα ευρωπαϊκά συστήματα κοινωνικής ασφάλισης λόγω της γήρανσης του πληθυσμού. Θα βοηθήσουν επίσης την ομαλότερη προσαρμογή σε δυσμενείς εξελίξεις όσον αφορά την ανταγωνιστικότητα στη ζώνη του ευρώ.

Οι στόχοι που τέθηκαν στην ανανεωμένη στρατηγική της Λισαβόνας για την ανάπτυξη και την απασχόληση εξακολουθούν να είναι επίκαιροι και θα πρέπει να συνεχιστούν εντατικά οι προσπάθειες για την επίτευξή τους και στον επόμενο κύκλο . Τώρα που αρχίζουν να αποδίδουν καρπούς οι μεταρρυθμίσεις που προηγήθηκαν, έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία η διατήρηση της έμφασής τους στην ενίσχυση της E&A και της καινοτομίας, στη δημιουργία ενός δυναμικότερου επιχειρηματικού περιβάλλοντος, στην μεγαλύτερη απασχολησιμότητα και στις επενδύσεις στους τομείς του ανθρωπίνου κεφαλαίου, της ενέργειας και των κλιματικών αλλαγών.

Ένας αριθμός βασικών πολιτικών μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην ισχυρότερη αύξηση της παραγωγικότητας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ανάλυση στην οποία στηρίζεται η παρούσα ανακοίνωση δείχνει ότι θα πρέπει να αποσκοπούν στα εξής:

- Προώθηση υψηλότερων επιπέδων επενδύσεων σε E&A . Απαιτείται ιδίως η αύξηση των ιδιωτικών επενδύσεων, με τη βοήθεια συστημάτων χρηματοδότησης που στηρίζονται σε μεγαλύτερο βαθμό στην αγορά, όπως μέσω των επιχειρηματικών κεφαλαίων. Τα φορολογικά κίνητρα μπορεί να αποτελέσουν σημαντικό στοιχείο μιας τέτοιας πολιτικής, αλλά πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες για την ελαχιστοποίηση απωλειών λόγω υποκατάστασης και να εξασφαλιστεί ένα προσθετικό αποτέλεσμα. Απαιτούνται ισχυροί δεσμοί μεταξύ της δημόσιας και της ιδιωτικής έρευνας σε συνδυασμό με αποτελεσματικότερη προστασία των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας.

- Ανάπτυξη ερευνητικών και εκπαιδευτικών ιδρυμάτων διεθνούς κύρους Η ανάπτυξη κορυφαίων διαχειριστικών και ερευνητικών δεξιοτήτων θα οδηγήσει την οικονομία σε υψηλά επίπεδα καινοτομίας και διάδοσης νέων τεχνολογιών. Απαιτούνται ικανότεροι ερευνητές για να επεκταθούν οι δραστηριότητες E&A· διαφορετικά, η αύξηση της ζήτησης αυτών των δεξιοτήτων θα οδηγήσει απλώς στην άνοδο των μισθολογικών δαπανών εις βάρος άλλων επενδυτικών δραστηριοτήτων. Οι πρωτοβουλίες που αναλαμβάνονται στο πλαίσιο της Διαδικασίας της Μπολόνια για την εναρμόνιση των πανεπιστημιακών τίτλων σπουδών και τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού εκπαιδευτικού χώρου θα συμβάλουν στην κομβικής σημασίας ενθάρρυνση της διεθνούς κινητικότητας των ερευνητών. Εκτός από τα πλαίσια του ειδικού τομέα των ερευνητικών πρωτοβουλιών, η εισαγωγή της «μπλε κάρτας» (ακολουθώντας το παράδειγμα της πράσινης κάρτας των ΗΠΑ) μπορεί να έχει επίσης θετικά αποτελέσματα στην ελκυστικότητα της ΕΕ για τους διακινούμενους εργαζόμενους με ιδιαίτερα υψηλές δεξιότητες. Οι αναποτελεσματικότητες που παρατηρούνται στα εκπαιδευτικά συστήματα ορισμένων χωρών πρέπει να αντιμετωπιστούν και να επιτευχθούν καλύτερα αποτελέσματα. Η προσαρμογή των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης είναι απαραίτητη ώστε αυτά να ανταποκρίνονται καλύτερα στις ανάγκες της οικονομίας και της κοινωνίας της γνώσης.

- Θέσπιση μιας πλήρως λειτουργούσας, ανοικτής και ανταγωνιστικής ενιαίας αγοράς. Η προβολή του στοιχείου της μαχητικής διεκδίκησης των αγορών, ιδίως με την ελευθέρωση των υπηρεσιών στις οποίες τα περιθώρια αύξησης της παραγωγικότητας φαίνονται μεγαλύτερα, έχει καθοριστική σημασία για την τόνωση της καινοτομίας. Πιο ευέλικτα και λιγότερο επιβαρυντικά κανονιστικά και θεσμικά πλαίσια, που επιτρέπουν την εύκολη είσοδο και έξοδο από την αγορά, μπορούν να εξασφαλίσουν ένα δυναμικό και ανταγωνιστικό επιχειρηματικό περιβάλλον. Αυτό είναι απολύτως απαραίτητο στον τομέα των υπηρεσιών, και ιδίως στο λιανικό εμπόριο. Οι βελτιώσεις της αποτελεσματικότητας που επιτεύχθηκαν με την κατάργηση των ρυθμίσεων στις βιομηχανίες δικτύου κατά τη διάρκεια των δύο τελευταίων δεκαετιών μπορούν να χρησιμεύσουν ως παράδειγμα. Πράγματι, αποτελεί γενικό στόχο της στρατηγικής για την ανάπτυξη και την απασχόληση να εξασφαλιστεί ένα κανονιστικό πλαίσιο διαφανές, αποτελεσματικό και αναλογικό σε σχέση με τις ανάγκες του και να αρθούν οι περιττές διοικητικές επιβαρύνσεις που εμποδίζουν την ανάπτυξη και αναχαιτίζουν την καινοτομία.

- Προώθηση μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης για την προώθηση τόσο της ευελιξίας όσο και της ασφάλειας στην αγορά εργασίας. Οι σύγχρονες πολιτικές στον κοινωνικό τομέα και στην αγορά εργασίας μπορούν να συμβιβάσουν τις επιταγές της αποτελεσματικότητας και της δικαιοσύνης. Θα πρέπει να σχεδιαστούν και να εφαρμοστούν στρατηγικές για την προώθηση της ευελιξίας και της ασφάλειας στην απασχόληση με σκοπό τη στήριξη της απασχόλησης και τη διευκόλυνση της κινητικότητας της εργασίας μέσω των ακόλουθων τεσσάρων αλληλοενισχυόμενων συνιστωσών (i) ευέλικτες και αξιόπιστες συμβατικές ρυθμίσεις, (ii) εμπεριστατωμένες στρατηγικές δια βίου μάθησης, (iii) αποτελεσματικές ενεργές πολιτικές για την αγορά εργασίας και (iv) συστήματα για την επαρκή στήριξη των εισοδημάτων.

- Βελτίωση της ποιότητας των δημοσίων οικονομικών . Η ανάγκη βελτίωσης της ανταγωνιστικότητας, οι ανησυχίες σχετικά με τη διατηρησιμότητα των δημοσίων οικονομικών και οι αυξανόμενες απαιτήσεις των φορολογουμένων για τη βελτιστοποίηση της αποδοτικότητας των φόρων που καταβάλλουν, καθώς και η ανάγκη επανεξέτασης της έκτασης της κρατικής παρέμβασης στην οικονομία, οδήγησαν σε προσπάθειες που αποσκοπούν στο μεγαλύτερο εστιασμό των προϋπολογισμών σε δραστηριότητες που προωθούν την ανάπτυξη και στον προσανατολισμό των φορολογικών εσόδων και της κατανομής των πόρων εντός του δημοσίου τομέα με γνώμονα τη βελτίωση της αποδοτικότητας και της αποτελεσματικότητας. Οι προσπάθειες αυτές περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων τον εκσυγχρονισμό της δημόσιας διοίκησης που μπορεί να αποτελέσει καθοριστικό παράγοντα για την εξασφάλιση του ελέγχου των δαπανών και της δημοσιονομικής εξυγίανσης. Η επίτευξη και η διατήρηση υγιών δημόσιων οικονομικών, με την αποφυγή της χρησιμοποίησης της ιδιωτικής αποταμίευσης για τη χρηματοδότηση των δημοσίων ελλειμμάτων, αποτελεί αυτή καθαυτή βασική προϋπόθεση για τη στήριξη ισχυρών και σταθερών κεφαλαιουχικών επενδύσεων από τον ιδιωτικό τομέα.

Ενώ πολλές πτυχές αυτής της προσέγγισης εξαγγέλθηκαν τα τελευταία χρόνια στα επιμέρους μεταρρυθμιστικά προγράμματα διαφόρων κρατών μελών της ΕΕ, και σε αρκετές μάλιστα περιπτώσεις εφαρμόστηκαν, η αλλαγή νοοτροπίας που απαιτείται για να στεφθεί η διαδικασία αυτή με επιτυχία πρέπει προχωρήσει ακόμη πιο βαθειά τόσο σε επίπεδο χωρών όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Μια συγκροτημένη στρατηγική που συνδυάζει την αποτελεσματικότητα με τη δικαιοσύνη θα συμβάλει έτσι ώστε οι πολίτες να αποκτήσουν τις δεξιότητες, την υποστήριξη και τα κίνητρα που χρειάζονται για την επιτυχία τους σε αυτό το μεταβαλλόμενο περιβάλλον.

Η στρατηγική της Λισαβόνας για την ανάπτυξη και την απασχόληση μπορεί να προσφέρει ένα αποτελεσματικό μέσο για τη διαχείριση αυτής της διαδικασίας μετάβασης, μια μετάβαση που είναι απαραίτητη για να δοθεί ώθηση στην επέκταση των συνόρων της παραγωγικότητας της Ευρώπης.

[1] Βλ. επίσης στο πλαίσιο αυτό την ανακοίνωση της Επιτροπής «Ενίσχυση της παραγωγικότητας: τα βασικά μηνύματα της έκθεσης του 2007 για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα". COM (2007) 666 τελικό.