30. 12.89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. € 330/1 
Ι 
(Ανακοινώσεις) 
ΕΠΙΤΡΟΠΗ 
ΕΚΤΗ ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ 
στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 
για τον έλεγχο της εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου 
— 1988 — 
(89/(2 330/01) 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/3 
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 
Σελίδα 
ΠΡΟΛΟΓΟΣ 5 
ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΤΑ ΤΟΜΕΙΣ 
Ι. ΕΝΑΣ ΧΩΡΟΣ ΧΩΡΙΣ ΣΥΝΟΡΑ 
Η Μεγάλη αγορά 
Εξάλειψη των φυσικών συνόρων 7 
Τελωνειακή ένωση 7 
Ελεύθερη κυκλοφορία προϊόντων 8 
Το άρθρο 30 8 
Το άρθρο 95 9 
Κατάργηση των κτηνιατρικών και φυτοϋγειονομικών ελέγχων 10 
Κατάργηση των φορολογικών ελέγχων 10 
Εξάλειψη των τεχνικών συνόρων 11 
Ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων 11 
Αρχές τη ελεύθερης κυκλοφορίας 11 
Το άρθρο 30 11 
Αμοιβαία αναγνώριση των εθνικών κανόνων 13 
Τεχνικές ρυθμίσεις 14 
Διάφορα προϊόντα 14 
Οχήματα με κινητήρα 14 
Τρόφιμα 14 
Φαρμακευτικά προϊόντα 14 
Χημικά προϊόντα 15 
Ενεργειακά προϊόντα 15 
Άνοιγμα των δημόσιων συμβάσεων 15 
Ελεύθερη κυκλοφορία εργαζομένων και ελεύθερων επαγγελματιών 16 
Αγορά υπηρεσιών 16 
Χρηματοπιστωτικές υπηρεσίας 16 
Νέες τεχνολογίες και υπηρεσίες 17 
Κινήσεις κεφαλαίων 17 
Περιβάλλον των επιχειρήσεων 18 
Εταιρικό δίκαιο 18 
Βιομηχανική και πνευματική ιδιοκτησία 18 
Η Ευρώπη των πολιτών 
Ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων 19 
Ελεύθερη διέλευση των συνόρων 19 
Άμεση φορολογία 19 
Δικαίωμα εγκατάστασης και αναγνώριση διπλωμάτων 20 
Απαγόρευση διακρίσεων λόγω ιθαγένειας 20 
Άλλα θέματα: άδεια οδήγησης 21 
Απασχόληση, κοινωνική πολιτική και εκπαίδευση 21 
Προστασία των καταναλωτών 22 
Αριθ. C 330/4 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
Σελίδα 
Π. ΑΛΛΑ ΘΕΜΑΤΑ 
Στατιστικά θέματα 22 
Προσωπικό των Κοινοτήτων 23 
Δημοσιονομικά θέματα 23 
Πολιτική για το περιβάλλον 24 
Πολιτική ανταγωνισμού 25 
Γεωργική πολιτική 25 
Αλιευτική πολιτική 27 
Πολιτική μεταφορών 27 
Ενεργειακή πολιτική 28 
Εξωτερικές σχέσεις 28 
Πολιτική συνεργασίας για την ανάπτυξη 28 
ΠΙΝΑΚΕΣ, ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ 
Αριθ. 1 Διαδικασίες παραβάσεων που κινήθηκαν από το 1981 κατά διαδικαστικό στάδιο και κατά κράτος 
μέλος 29 
Αριθ. 2 Εξέλιξη του αριθμού των προειδοποιητικών επιστολών, κατά την περίοδο 1985-1988, κατά τομέα 
δραστηριότητας 30 
Αριθ. 3 Εξέλιξη του αριθμού των αιτιολογημένων γνωμών, κατά την περίοδο 1985-1988, κατά τομέα δρα­
στηριότητας 31 
Αριθ. 4 Εξέλιξη του αριθμού των προσφυγών στο Δικαστήριο, κατά την περίοδο 1985-1988, κατά τομέα 
δραστηριότητας 32 
Αριθ. 5 Διαδικασίες παράβασης που κινήθηκαν από το 1981 κατά διαδικαστικό στάδιο και κατά τομέα 
δραστηριότητας 33 
Αριθ. 6 Διαδικασίες παραβάσεων που κινήθηκαν από το 1981 κατά τομέα δραστηριότητας και κατά 
νομική βάση 34 
Αριθ. 7 Αριθμός διαδικασιών παραβάσεων που κινήθηκαν από το 1981 κατά νομική βάση και κατά διαδι­
καστικό στάδιο 35 
Αριθ. 8 Αριθμός διαδικασιών παραβάσεων που κινήθηκαν από το 1985 κατά κράτος μέλος, νομική βάση 
και διαδικαστικό στάδιο 36 
Αριθ. 9 Προσφυγές και αποφάσεις του Δικαστηρίου από το 1981 37 
Αριθ. 10 Αποφάσεις του Δικαστηρίου που εκδόθηκαν μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1988 και δεν έχουν ακόμα 
εκτελεσθεί 41 
Αριθ. 11 Κατάσταση σημαντικών αποφάσεων των εθνικών δικαστηρίων που δικάζουν σε τελευταίο βαθμό .. 53 
Αριθ. 12 Καταγγελίες και περιπτώσεις που επισημαίνονται αυτεπάγγελτα οι οποίες καταχωρήθηκαν από το 
1982, κατά τομέα δραστηριότητας 56 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ 
Α — Παραβάσεις στις συνθήκες και τους κανονισμούς 59 
Β — Παραβάσεις στις οδηγίες 82 
ΠΡΟΣΑΡΤΗΜΑ 146 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/5 
ΠΡΟΛΟΓΟΣ 
1. Η έκτη αυτή ετήσια έκθεση για την εφαρμογή του κοι­
νοτικού δικαίου από τα κράτη μέλη αποτελεί έναν απολο­
γισμό του ελέγχου της εφαρμογής του κοινοτικιού δικαίου 
στη διάρκεια του 1988. Ανταποκρίνεται, όπως και οι προη­
γούμενες ('), στην επιθυμία που είχε εκφράσει το Ευρω­
παϊκό Κοινοβούλιο με την ευκαιρία του ψηφίσματος της 9ης 
Φεβρουαρίου 1983 (2). 
2. Η έκθεση αυτή περιλαμβάνει: 
— μια κατάσταση με τις παραβάσεις των συνθηκών και του 
παράγωγου δικαίου που υπήρχαν στις 31 Δεκεμβρίου 
1987 καθώς και τις υποθέσεις που τέθηκαν στο αρχείο 
κατά τη διάρκεια του 1988 (παράρτημα Α), 
— μια κατάσταση της εφαρμογής των οδηγιών στις 31 
Δεκεμβρίου 1987 (παράρτημα Β). 
Των καταστάσεων αυτών προηγούνται μια ανάλυση κατά 
τομέα, διάφοροι στατιστικοί πίνακες και γραφικές παρα­
στάσεις καθώς και μια κατάσταση για τις σημαντικότερες 
αποφάσεις των εθνικών δικαστηρίων του δικάζουν σε τελευ­
ταίο βαθμό. 
3. Η παρουσίαση της έκθεσης δεν διαφέρει ουσιαστικά 
από την προηγούμενη. Ωστόσο, επήλθαν ορισμένες καινοτο­
μίες μετά από αίτημα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. 
α) στην ανάλυση κατά τομέα, το κεφάλαιο για τη μεγάλη 
αγορά συντάχθηκε κατά τρόπο σύμφωνο με τη διάρ­
θρωση του «Λευκού Βιβλίου» της Επιτροπής σχετικά με 
την εσωτερική αγορά και το κεφάλαιο για την Ευρώπη 
των πολιτών συμπληρώθηκε. Από τα υπόλοιπα θέματα, 
εμφανίζεται εκ νέου μια ανάλυση των εξωτερικών σχέ­
σεων 
6) για να ικανοποιηθεί το ενδιαφέρον που εκδήλωσε το 
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με τη συμπεριφορά των 
εθνικών δικαστηρίων σε θέματα κοινοτικού δικαίου, 
συμπληρώθηκε φέτος η ετήσια έκθεση των σημαντικών 
αποφάσεων των δικαστηρίων με μια εξελικτική μελέτη 
για τη δικαιοδοσία τους. Η μελέτη αυτή, που ανακοινώ­
θηκε ήδη στην πέμπτη έκθεση, δημοσιεύεται ως προσάρ­
τημα της παρούσας έκθεσης. 
4. Οι καταστάσεις και οι πίνακες που περιλαμβάνει η 
έκτη ετήσια έκθεση επιβάλλουν τις ακόλουθες διαπιστώ­
σεις: 
α) όσον αφορά τα μέσα εντοπισμού των παραβάσεων: 
i) οι καταγγελίες συνιστούν θεμελιώδη πηγή πληροφο­
ριών της Επιτροπής. Ο αριθμός των καταχωρούμενων 
καταγγελιών εξακολουθεί να αυξάνεται σημαντικά 
(1 137 κατά το 1988), πράγμα που αποδεικνύει ότι οι 
(') Πρώτη ετήσια έκθεση, COM(84) 181 τελικό, της 20. 4. 1984. 
Δεύτερη ετήσια έκθεση, COM(85) 149 τελικό, της 23. 4. 1985. 
Τρίτη ετήσια έκθεση, COM(86) 204 τελικό, της 3. 6. 1986, 
που δημοσιεύτηκε στην ΕΕ αριθ. C 220 της 1. 9. 1986. 
Τέταρτη ετήσια έκθεση, COM(87) 250 τελικό, της 24. 8. 1987, 
που δημοσιεύτηκε στην ΕΕ αριθ. C 338 της 16. 12. 1987. 
Πέμπτη ετήσια έκθεση, COM(88) 425 τελικό, της 13. 9. 1988, 
που δημοσιεύτηκε στην ΕΕ αριθ. C 310 της 5. 12. 1988. 
Ο ΕΕ αριθ. C 68 της 14. 4. 1983. πολίτες αναλαμβάνουν ολοένα και πιο ενεργό ρόλο 
την ουσιαστική πραγμάτωση μιας κοινότητας 
δικαίου. Η Επιτροπή καταβάλλει προσπάθεια — όπως 
επισημάνθηκε ήδη στην πέμπτη έκθεση — να απο­
φανθεί το ταχύτερο δυνατό (βλέπε πίνακα 12), 
ii) όσον αφορά τις περιπτώσεις που εντοπίζονται αυτε­
πάγγελτα, διαπιστώνεται αύξηση (307), αντίθετα με 
την κατάσταση του 1987. Σε αρκετές περιπτώσεις, 
πρόκειται για κοινοβουλευτικές ερωτήσεις ή προ­
σφυγές. Και στο θέμα αυτό, η Επιτροπή μεριμνά ώστε 
να πραγματοποιηθεί η επεξεργασία των φακέλων 
αυτών το συντομότερο δυνατό (βλέπε πίνακα 12)" 
6) ο αριθμός των προειδοποιητικών επιστολών μειώθηκε 
ανεπαίσθητα σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Οι 
τομείς της εσωτερικής αγοράς και των βιομηχανικών 
υποθέσεων, της γεωργίας και του περιβάλλοντος κατέ­
χουν τις πρώτες θέσεις στο σύνολο των διαδικασιών 
παραβάσεων που έχουν κινηθεί. Συγκριτικά με το 1987, 
διαπιστώνεται έντονη αύξηση στον τομέα της γεωργίας, 
αλλά μείωση στους τομείς του περιβάλλοντος, της απα­
σχόλησης και των κοινωνικών υποθέσεων (βλέπε πίνακες 
1 και 5, γραφική παράσταση 2)· 
γ) αντίθετα, ο αριθμός των αιτιολογημένων γνωμών αυξή­
θηκε κατά το 1988, συνεχίζοντας την ανοδική πορεία του 
1987. Η αύξηση αφορά περισσότερο τους τομείς του 
περιβάλλοντος, των μεταφορών και της γεωργίας. Στους 
τομείς της τελωνειακής ένωσης, της φορολογίας, της 
εσωτερικής αγοράς και των βιομηχανικών υποθέσεων 
σημειώθηκε μείωση (βλέπε πίνακες 1 και 5, γραφική 
παράσταση 3) * 
δ) ο αριθμός των προσφυγών που ασκήθηκαν ενώπιον του 
Δικαστηρίου αυξήθηκε ανεπαίσθητα σε σχέση με το 1987 
(βλέπε πίνακες 1 και 5, γραφική παράσταση 4) • 
ε) ο αριθμός των αποφάσεων του Δικαστηρίου που δεν 
εκτελέστηκαν ακόμη αυξήθηκαν αισθητά, πράγμα που 
επιτείνει τη διαπιστωθείσα κατά το 1987 τάση (βλέπε 
πίνακα 9 και κατάσταση 19). 
5. Οι διαπιστώσεις αυτές επιβάλλουν τις ακόλουθες παρα­
τηρήσεις: 
α) οι προειδοποιητικές επιστολές: 
i) στους τομείς της εσωτερικής αγοράς, αφενός, και του 
περιβάλλοντος και της προστασίας των κατανα­
λωτών, αφετέρου, ο αριθμός των προειδοποιητικών 
επιστολών έφτασε στα υψηλότερα επίπεδα. Αυτό 
ερμηνεύεται από την εντατικοποίηση της επόπτευσης 
εκ μέρους της Κοινότητας της τήρησης των άρθρων 
30 έως 36 της συνθήκης ΕΟΚ και της εφαρμογής των 
οδηγιών σχετικά με την πραγμάτωση της μεγάλης 
αγοράς, 
ii) η γεωργία καταλαμβάνει τη δεύτερη θέση. Η σχετική 
αύξηση που διαπιστώθηκε — συγκριτικά με το 1987 
— αφορά, κυρίως, την καθυστέρηση στην υιοθέτηση 
εθνικών μέτρων εκτέλεσης των οδηγιών για την εναρ­
μόνιση (πεδία: φυτοϋγειονομικός τομέας, σπόροι 
προς σπορά, ζωοτροφές και κτηνιατρικό δίκαιο), 
Αριθ. C 330/6 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
iii) ακολουθεί το περιβάλλον. Η σημαντική μέιωση του 
αριθμού των προειδοποιητικών επιστολών αντικατο­
πτρίζει ασφαλώς την απόδοση μεγαλύτερης προσοχής 
εκ μέρους των κρατών μελών σε ό,τι αφορά τις σχε­
τικές τους υποχρεώσεις, 
iv) στον κοινωνικό τομέα, μειώθηκε επίσης σημαντικά ο 
αριθμός των προειδοποιητικών επιστολών. Η μείωση 
αυτή είναι αποτέλεσμα της καλύτερης εφαρμογής εκ 
μέρους των κρατών μελών των οδηγιών σχετικά με 
την ισότητα ανδρών-γυναικών, την ασφάλεια και την 
προστασία της υγείας στο χώρο της εργασίας και των 
οδηγιών για τη μη εφαρμογή διακρίσεων στον τομέα 
της πρόσβασης στις δημόσιες θέσεις · 
6) οι αιτιολογημένες γνώμες 
i) ο τομέας με τις περισσότερες αιτιολογημένες γνώμες 
είναι το περιβάλλον. Πρόκειται για τη συνέχιση ενός 
τμήματος πολυάριθμων διαδικασιών παραβάσεων 
που κινήθηκαν κατά τα προηγούμενα έτη. Ωστόσο, 
δεν πρέπει να αγνοηθεί το γεγονός ότι σημαντικός 
αριθμός φακέλων τέθηκε στο αρχείο κατόπιν ρύθ­
μισης. Πρέπει να υπογραμμιστεί ότι η κοινή γνώμη 
διαδραμάτισε σημαίνοντα ρόλο στη διαφύλαξη του 
περιβάλλοντος. Έτσι, η πίεση που ασκήθηκε όσον 
αφορά την υπόθεση Karin Β ευνόησε την εκτέλεση 
της οδηγίας για τις διαμεθοριακές μεταφορές των 
επικίνδυνων αποβλήτων στο ιταλικό δίκαιο και, 
κατά συνέπεια, τη ρύθμιση της υφιστάμενης κατά­
στασης των παραβάσεων, 
ii) αντίθετα με τη διαπίστωση για τις προειδοποιητικές 
επιστολές, οι αιτιολογημένες γνώμες σχετικά με την 
εσωτερική αγορά τις βιομηχανικές υποθέσεις μειώ­
θηκαν κατά το 1988, μολονότι ο αριθμός τους παρα­
μένει σημαντικός, 
iii) στον τομέα της γεωργίας σημειώνεται διπλασιασμός 
των αιτιολογημένων γνωμών συγκριτικά με το 1989, 
παράλληλα με την αύξηση των προειδοποιητικών επι­
στολών, 
iv) τέλος, στον τομέα της τελωνειακής ένωσης και της 
έμμεσης φορολογίας σημειώνεται κάμψη ανάλογη με 
εκείνη του 1986" 
γ) η αύξηση του αριθμού των προσφυγών που ασκήθηκαν 
ενώπιον του Δικαστηρίου παρατηρείται, κυρίως, στον 
τομέα του περιβάλλοντος και στον κοινωνικό τομέα. Η 
ελαφά αυτή αύξηση δεν είναι σε θέση να θέσει υπό αμφι­
σβήτηση την τάση που επισημάνθηκε στην πέμπτη 
έκθεση (σημείο 5γ). 
6. Τέλος, η Επιτροπή επιθυμεί να επιστήσει την προσοχή 
του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στα ακόλουθα σημεία: 
α) οι προς πραγμάτωση στόχοι πριν από το τέλος του 1992 
απαιτούν αυξημένη προσοχή στην εφαρμογή του κοινο­
τικού δικαίου εκ μέρους των κρατών μελών και, κυρίως, 
των οδηγιών. Από τις οδηγίες που αφορούν τη μεγάλη 
αγορά και οι οποίες ήδη ισχύουν, ελάχιστες είναι 
εκείνες οι οποίας μετατράπηκαν σε όλα τα κράτη μέλη. Η δράση της Επιτροπής στα πλαίσια του άρθρου 169 
της συνθήκης ΕΟΚ είναι ουσιώδης από αυτή την 
άποψη ('). Πρέπει όμως να συμπληρωθεί με μια δράση 
μόνιμης ευαισθητοποίησης. Η Επιτροπή μεριμνά σχε­
τικά. Η ανάπτυξη σχέσεων μεταξύ του Ευρωπαϊκού 
Κοινοβουλίου και των εθνικών κοινοβουλίων μπορεί, 
εξάλλου, να συμβάλει στην ευαισθητοποίηση των κοι­
νοβουλίων, εφόσον είναι απαραίτητη η παρέμβαση του 
εθνικού νομοθέτη · 
6) δεδομένης της σημασίας του έργου της, η Επιτροπή 
αποδίδει μεγάλη αξία στις κοινοβουλευτικές ερωτήσεις, 
τις προσφυγές και τις καταγγελίες που της υποβάλλουν 
οι πολίτες. Οι πρωτοβουλίες αυτές της παρέχουν τη 
δυνατότητα πλέον εκτεταμένου ελέγχου, και αυτός 
είναι ο λόγος για τον οποίο η Επιτροπή επιθυμεί να τις 
εξετάζει το ταχύτερο δυνατό" 
γ) Η Επιτροπή εκφράζει την ανησυχία της για τις αποφά­
σεις του Δικαστηρίου που δεν έχουν ακόμη εκτελεστεί, 
έχοντας τη βεβαιότητα ότι είναι σπάνιες οι περιπτώσεις 
κακής πολιτικής πρόθεσης. Ωστόσο, η κατάσταση αυτή 
μπορεί να πλήξει τη θεμελιώδη αρχή της Κοινότητας 
δικαίου. Οι κανόνες του παιχνιδιού πρέπει να 
τηρούνται χωρίς εξαιρέσεις και ασάφειες. Όσο για τις 
επανορθωτικές πράξεις, το σύστημα της συνθήκης προ­
βλέπει μόνο για το Δικαστήριο εξουσία διαπίστωσης 
της μη υιοθέτησης των μέτρων που περιλαμβάνει η εκτέ­
λεση της απόφασης (άρθρο 171 της συνθήκης ΕΟΚ). 
Ελλείψει συμπληρωματικών ένδικων μέσων τα οποία 
αποσκοπούν στην ενδυνάμωση της ισχύος των αποφά­
σεων του Δικαστηρίου, το σοβαρό πρόβλημα της μη 
εκτέλεσης των αποφάσεων δεν μπορεί παρά να απαιτεί 
απαντήσεις πολιτικής υφής: ευαισθητοποίηση των 
κυβερνήσεων και των ατόμων, μορφές αυξημένης δημο­
σιότητας, πληροφόρηση και ενθάρρυνση των προδικα­
στικών προσφυγών κ.λπ. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή 
χαιρετίζει πρωτοβουλίες, όπως ο νόμος αριθ. 86 της 9ης 
Μαρτίου 1989, ο επονομαζόμενος «La Pergola», στην 
Ιταλία, που αποσκοπούν στην επιτάχυνση της διαδικα­
σίας της εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου. Οι πρωτο­
βουλίες αυτές τυχαίνουν μεγαλύτερης ενθάρρυνησης 
από την Επιτροπή δεδομένου ότι, συνήθως, οι περιπτώ­
σεις μη εκτελεσθεισών ακόμη αποφάσεων άπτονται του 
τομέα της εφαρμογής των οδηγιών και οφείλονται σε 
βραδύτητα των εσωτερικών νομοθετικών διαδικασιών 
δ) στο πλαίσιο αυτό και σε ευρύτερο πεδίο, η Επιτροπή 
εφιστά την προσοχή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου 
στην πρακτική της κατάλληλης δημοσιοποίησης των 
διαπιστωθεισών περιπτώσεων παραβάσεων καθώς και 
(') Γενικά, η Επιτροπή, σύμφωνα με πρόταση του Ευρωπαϊκού Κοι­
νοβουλίου (βλέπε σημείο 5 της σχετικής απόφασης στην πέμπτη 
ετήσια έκθεση), περιλαμβάνει συστηματικά, στις νέες προτάσεις 
οδηγιών, διάταξη η οποία υποχρεώνει τα κράτη μέλη να αναφέ­
ρονται σαφώς στις οδηγίες των εθνικών πράξεων που διέπουν την 
εκτέλεση τους. Αυτό διευκολύνει το ελεγκτικό έργο της Επι­
τροπής και μπορεί, ταυτόχρονα, να συμβάλει στη μεγαλύτερη 
νομική προστασία των πολιτών. 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/7 
της ρύθμισης τους κατά τρόπο ώστε να ενημερώνονται 
οι πολίτες για τα δικαιώματα τους και να αρχίσει έτσι, 
ενδεχομένως, η διενέργεια έμμεσων ελέγχων σχετικά με 
την τήρηση του κοινοτικού δικαίου μέσω της προ­
σφυγής ενώπιον εθνικών δικαστηρίων που μπορούν, 
ίσως, να κινήσουν προδικαστική διαδικασία' 
ε) όσον αφορά την προδικαστική διαδικασία στον έλεγχο 
της εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου, η Επιτροπή εξε­
τάζει σε κάθε περίπτωση προδικαστικής προσφυγής 
κατά πόσο νομιμοποιείται να κινηθεί διαδικασία παρά­
βασης. Ωστόσο, οι διατυπωθείσες στην πέμπτη έκθεση 
σκέψεις σεχτικά με την εφαρμογή του άρθρου 177 της 
συνθήκης ΕΟΚ διατηρούν αμείωτη την αξία τους. Έτσι, 
η Επιτροπή θεωρεί ότι το πρόβλημα των εξόδων που 
συνδέονται με τη διαδικασία μπορεί να επιλυθεί μόνο 
στο πλαίσιο της εναρμόνισης. Όσο για τα προβλήματα 
Ι. ΕΝΑΣ ΧΩΡΟΣ ΧΩΡΙΣ ΣΥΝΟΡΑ 
Η ΜΕΓΑΛΗ ΑΓΟΡΑ 
1. Η πραγμάτωση της εσωτερικής αγοράς καλύπτει: 
— την οργάνωση αμοιβαίας αναγνώρισης των εθνικών 
νόμων, οργάνωση η οποία έχει ήδη αναληφθεί ευρέως 
στον τομέα της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευ­
μάτων αλλά επεκτείνεται επίσης και στην ελεύθερη 
παροχή υπηρεσιών, 
— την υιοθέτηση 300 περίπου μέτρων τα οποία επισημαί­
νονται στο Λευκό Βιβλίο της Επιτροπής, που κυκλοφό­
ρησε τον Ιούνιο του 1985, και περιορίζονται αποκλει­
στικά στον καθορισμό των ουσιωδών απαιτήσεων και 
των γενικών αρχών τα μέτρα αυτά αποσκοπούν στην 
εναρμόνιση των εθνικών νομοθεσιών στα πλαίσια της 
απαραίτητης αυστηρότητας για την προστασία της 
υγείας, της ασφάλειας ή του περιβάλλοντος. 
2. Η παρακολούθηση της εφαρμογής του Λευκού Βιβλίου 
παρουσιάζεται στις περιοδικές εκθέσεις της Επιτροπής* 
μετά τη δημοσίευση της έκθεσης του Νοεμβρίου του 1988 
[COM(88) 650], κατ' εφαρμογή του άρθρου 88 της συν­
θήκης, η Επιτροπή δημοσίευσε, τον Ιούνιο του 1989, την 
τετάρτη έκθεση της για την εφαρμογή του Λευκού Βιβλίου. 
3. Δεν αρκεί όμως να υιοθετηθούν τα μέτρα, πρέπει και 
να εφαρμοστούν αποτελεσματικά από τα κράτη μέλη. Στην 
έκθεση του Νοεμβρίου 1988, η Επιτροπή εξέφρασε την ικα­
νοποίηση της για το γενονός ότι σχεδόν το 50 °/ο του προ­
γράμματος της αποτέλεσε αντικείμενο αποφάσεων του Συμ­
βουλίου. Εξέφρασε επίσης την ανησυχία της για τη μετα­
τροπή των μέτρων πράγματι, επί 112 υιοθετηθέντων 
μέτρων, 77, εκ των οποίων 65 οδηγίες, έπρεπε να μετατρα­
πούν από τα κράτη μέλη την 1η Ιανουαρίου 1989. Επιβάλ­
λεται η διαπίστωση ότι μόνο δύο από τις 65 αυτές οδηγίες που δημιουργεί η στάση των εθνικών διακστηρίων που 
δικάζουν σε τελευταίο βαθμό έναντι της προδικαστικής 
παραπομπής, η Επιτροπή αναφέρεται εδώ στο περιεχό­
μενο του πίνακα αριθ. 11, που αποτελεί τμήμα της 
παρούσας έκθεσης και ασχολείται με το θέμα· 
στ) η Επιτροπή πιστεύει, όπως και το Ευρωπαϊκό Κονο-
βούλιο, ότι είναι σκόπιμη η διασφάλιση μεγαλύτερης 
διάδοσης των γνώσεων σχετικά με το κοινοτικό δίκαιο, 
η οποία θα ενισχύσει αναμφισβήτητα την αποτελεσμα­
τικότητα του ελέγχου εφαρμογής του. Υπ' αυτή την 
έννοια, η Επιτροπή αναπτύσσει δράσεις για την ενθάρ­
ρυνση της ευρύτερης διάδοσης του κοινοτικού δικαίου 
στις πλέον ενδιαφερόμενες κατηγορίες (δικηγόροι, δικα­
στικοί, κρατικοί υπάλληλοι, ενώσεις καταναλωτών 
κ.λπ.). 
εφαρμόστηκαν στο σύνολο της Κοινότητας, δεδομένου ότι 
ορισμένα κράτη μέλη δεν έχουν λάβει ώς σήμερα κανένα 
από τα υπόλοιπα αναγκαία μέτρα. 
4. Είναι, επομένως, σημαντική η ιδιαίτερα αυστηρή παρα­
κολούθηση εκ μέρους της Επιτροπής της εξέλιξης της εφαρ­
μογής των υιοθετηθέντων μέτρων ώστε να διασφαλιστεί ότι 
οι καθυστερήσεις των κρατών μελών δεν βλάπτουν το στόχο 
του 1992 διατηρώντας τα εμπόδια τα οποία η Κοινότητα 
έχει αποφασίσει να εξαλείψει. 
Εξάλειψη των φυσικών συνόρων 
5. Η Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη, στο άρθρο 8Α, καθορίζει 
ένα σαφή στόχο για την Κοινότητα: να πραγματώσει έως 
τις 31 Δεκεμβρίου «ένα χώρο χωρίς εσωτερικά σύνορα όπου 
θα διασφαλίζεται η ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων, 
προσώπων, υπηρεσιών και κεφαλαίων». Το Λευκό Βιβλίο 
της Επιτροπής για την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς 
κατάρτισε το πρόγραμμα εργασίας για την επίτευξη αυτού 
του στόχου. Είναι σημαντικό να καλύψει το Συμβούλιο τις 
χρονοτριβές αυτές στην υιοθέτηση των απαραίτητων μέτρων 
προκειμένου να τεθούν σε εφαρμογή. 
Τελωνειακή ένωση 
6. Οι αποφάσεις που εξέδωσε το Δικαστήριο στη διάρ­
κεια του 1988 στον τομέα της τελωνειακής ένωσης αφορούν 
φορολογικές επιβαρύνσεις ισοδύναμου με δασμούς αποτελέ­
σματος που εισπράττονται στις συναλλαγές μεταξύ των 
κρατών μελών (άρθρο 9 και επόμενα της συνθήκης ΕΟΚ). 
7. Στην προοπτική της δημιουργίας της μεγάλης αγοράς 
του 1993 πρέπει, κυρίως, να γίνει υπόμνηση των αποφάσεων 
που εκδόθηκαν στις υποθέσεις 1887/και 104/86. 
8. Με την απόφαση που εκδόθηκε στις 27 Σεπτεμβρίου 
1988 για την υπόθεση 18/87, το Δικαστήριο δήλωσε ότι ένα 
τέλος, χρηματοδοτικά και οικονομικά δικαιολογημένο, με 
μοναδικό στόχο την αντιστάθμιση μιας υποχρέωσης ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΤΑ ΤΟΜΕΙΣ 
Αριθ. C 330/8 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
ελέγχου που επιβάλλεται ισομερώς από το κοινοτικό δίκαιο 
δεν μπορεί να θεωρηθεί ως φορολογική επιβάρυνση ισοδύ­
ναμου με δασμό αποτελέσματος, διότι η εναρμόνιση των 
ελέγχων είναι τέτοια που ευνοεί την ελεύθερη κυκλοφορία 
των εμπορευμάτων. 
9. Το Δικαστήριο δήλωσε επίσης ότι τα δυσμενή αποτελέ­
σματα που μπορεί να έχει ένα τέτοιο τέλος επί της ελεύ­
θερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων στο εσωτερικό της 
Κοινότητας μπορούν να απαλειφθούν μόνο στη βάση των 
κοινοτικών διατάξεων που προβλέπουν είτε την εναρμόνιση 
των τελών, είτε την υποχρέωση των κρατών μελών να υπο­
στούν έξοδα τα οποία προκύπτουν από τους ελέγχους, είτε, 
τέλος, την κάλυψη των εξόδων αυτών από τον κοινοτικό 
προϋπολογισμό. 
10. Στην απόφαση της 24ης Μαρτίου 1988 σχετικά με την 
υπόθεση 104/86, το Δικαστήριο επιβεβαίωσε την προηγού­
μενη νομολογία του σύμφωνα με την οποία η υπεροχή και 
το άμεσα αποτέλεσμα των διατάξεων του κοινοτικού 
δικαίου δεν απαλλάσσουν τα κράτη μέλη από την υπο­
χρέωση να εξαλείψουν από την εσωτερική έννομη τάξη τους 
τις διατάξεις που δεν συμβιβάζονται με το κοινοτικό δίκαιο. 
11. Όσον αφορά τις διαδικασίες παράβασης σχετικά με 
το στρατιωτικό υλικό που εισάγεται ατελώς, η πολιτική 
λύση που ανακοίνωσε η Επιτροπή στην πέμπτη έκθεση της 
(σελίδα 13, αριθ. 32) τέθηκε σε εφαρμογή με υποβολή από 
το Συμβούλιο πρότασης κανονισμού βασισμένης στο άρθρο 
28 της συνθήκης ΕΟΚ [βλέπε πρόταση κανονισμού (ΕΟΚ) 
του Συμβουλίου για την προσωρινή αρχή των δασμών που 
επιβάλλονται σε ορισμένα είδη εξοπλισμού και σε στρατιω­
τικό υλικό, ΕΕ αριθ. C 265 της 12. 10. 1988]. 
12. Σχετικά με τις οδηγίες, πρέπει να σημειωθεί ότι όλες 
οι διαδικασίες παράβασης σχετικά με την αλληλοβοήθεια 
τέθηκαν στο αρχείο, δεδομένου ότι τα ενδιαφερόμενα κράτη 
μέλη συμμορφώθηκαν προς το κοινοτικό δίκαιο. Αντίθετα, 
άλλες διαδικασίες που αφορούν την Ιταλία σχετικά με τη 
θέση σε εφαρμογή και τις διαδικασίες εξαγωγής δεν απέ­
δωσαν το επιθυμητό αποτέλεσμα, παρά τις αποφάσεις που 
εξέδωσε το Δικαστήριο, με αποτέλεσμα να κινηθούν νέες 
διαδικασίες βάσει του άρθρου 171 της συνθήκης ΕΟΚ για τη 
μη τήρηση των αποφάσεων του Δικαστηρίου. Η κατάσταση 
αυτή είναι ανησυχητική δεδομένου ότι θέτει σε αμφισβή­
τηση την αξιοπιστία των αποφάσεων του Δικαστηρίου των 
Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. 
13. Η Επιτροπή αναγκάστηκε να προσφύγει στο Δικα­
στήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων για να πιστοποιηθεί 
ότι το Βέλγιο δεν προβαίνει κανονικά στο συνυπολογισμό 
των γεωργικών εισφορών και στον υπολογισμό των προθε­
σμιών μεταφοράς των πληρωμών σύμφωνα με την οδηγία 
για την εναρμόνιση των διατάξεων σχετικά με τη μεταφορά 
καταβολής των δασμών εισαγωγής ή εξαγωγής. ΕλενΦερη κυκλοφορία προϊόντων 
14. Η κατάργηση των ελέγχων στα σύνορα καλύπτει την 
άμεση εφαρμογή της συνθήκης και τα μέτρα εναρμόνισης. 
Τα μέτρα αυτά αφορούν την ελεύθερη κυκλοφορία των 
γεωργικών προϊόντων και την εξάλειψη των φορολογικών 
ελέγχων στα σύνορα (βλέπε σημείο 28 και επόμενα). 
Το άρΰρο 30 
15. Το άρθρο 30 της συνθήκης απαγορεύει τους μεταξύ 
των κρατών μελών ποσοτικούς περιορισμούς επί των εισα­
γωγών και τα μέτρα ισοδυνάμου αποτελέσματος. Η διάταξη 
αυτή επιτρέπει να τεθούν υπό αμφισβήτηση οι διατυπώσεις 
εισαγωγής που δεν δικαιολογούνται από επιτακτικούς 
λόγους, κυρίως όσον αφορά την προστασία την υγείας ή της 
ασφάλειας. 
16. Έτσι, η Επιτροπή έθεσε υπό αμφισβήτηση ορισμένες 
ρυθμίσεις που δημιουργούν αδικαιολόγητες διατυπώσεις 
στην κυκλοφορία των βιομηχανικών και γεωργικών προϊ­
όντων. 
17. Στον τομέα των βιομηχανικών προϊόντων, τα ακό­
λουθα μέτρα τροποποιήθηκαν κατόπιν παρέμβασης της Επι­
τροπής: 
— έτσι, στη Γαλλία, τέθηκε τέλος στο μονοπώλιο του 
ταμείου νομισμάτων και μεταλλίων, το οποίο απαγόρευε 
την εισαγωγή μεταλλίων στη γαλλική επικράτεια-
κατόπιν τροποποίησης του εφαρμοζόμενου καθεστώτος, 
που δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Γαλ­
λικής Δημοκρατίας του Μαρτίου 1988, τα μετάλλια που 
κατασκευάζονται και διατίθενται προς εμπορία σε άλλα 
κράτη μέλη μπορούν στο εξής να εισάγονται ελεύθερα 
στη Γαλλία, 
— τέθηκε επίσης τέλος στους περιορισμούς που εφαρμό­
ζονταν στην Πορτογαλία επί των εισαγωγών σκαφών 
αναψυχής με την έκδοση εγγράφου το οποίο πιστοποιεί 
ότι το εισαχθέν σκάφος δεν ναυπηγείται στην Πορτο­
γαλία ή ότι θα μπορούσε να έχει αγοραστεί εκεί σε ανά­
λογη τιμή, 
— οι απαιτήσεις προηγούμενων αδειών και πιστοποιητικών 
καταγωγής για την εισαγωγή και την πρώτη εμπορία των 
οινοπνευματωδών ποτών στην Ελλάδα καταργήθηκαν 
επίσης από τις ελληνικές αρχές που έδωσαν οδηγίες στις 
τελωνειακές αρχές να μη ζητούν πλέον πιστοποιητικό 
καταγωγής για την εισαγωγή των εν λόγω προϊόντων. 
Τέθηκε επίσης τέλος στην υποχρέωση κατοχής κάρτας 
παραμονής και μετατροπής σε δραχμές του διπλάσιου 
της αξίας του εμπορεύματος για τον εκτελωνισμό των 
αγαθών ιδιωτικής χρήσης, 
— ένα ολόκληρο τμήμα της ισπανικής ρύθμισης όσον 
αφορά την εξομοίωση των βιομηχανικών προϊόντων τρο­
ποποιήθηκε, επίσης, κατόπιν παρέμβασης της Επιτροπής. 
Στο εξής μπορούν να εισέρχονται ελεύθερα στην Ισπανία 
είδη μαχαιροποιίας, κρουνοποιίας, διακόσμησης και 
φωτοβολτάΐκού υλικού, προϊόντα των οποίων η εμπορία 
υπέκειτο κατά το παρελθόν σε προηγούμενη εξομοίωση. 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/9 
18. Επιπλέον, όσον αφορά την επίθεση σημάτων κατα­
γωγής, η Επιτροπή συνέχισε τη δράση της εναντίον της Ιτα­
λίας, του Ηνωμένου Βασιλείου και της Γαλλίας, με προ­
σφυγές για παράλειψη ώστε να αποφευχθεί η αδικαιολό­
γητη παρακώλυση των συναλλαγών ως αποτέλεσμα των 
νομοθεσιών που αφορούν τα διορθωτικά καταγωγής. Αυτό 
συμβαίνει στην περίπτωση της ένδειξης της γεωγραφικής 
καταγωγής εισαγόμενου προϊόντος το οποίο έχει κατα­
σκευαστεί ή συναρμολογηθεί σε κράτος μέλος κατόπιν 
παραγγελίας εμπόρου και όπου το όνομα ή το σήμα της επι­
χείρησης εμφαίνεται επί των προϊόντων (πρακτική ευρέως 
διαδεομένη, ιδίως στον τομέα των κλωστοϋφαντουργικών 
προϊόντων). 
19. Στον τομέα των γεωργικών προϊόντων, η Επιτροπή 
ασχολήθηκε με τις ακόλουθες διατυπώσεις εισαγωγής: 
— απαίτηση προσκόμισης πιστοποιητικών από το κράτος 
μέλος παραγωγής που αποσκοπούν στη διασφάλιση της 
συμβατότητας των εν λόγω προϊόντων προς τις προδια­
γραφές του κράτους μέλους εισαγωγής" απαίτηση που 
ισχύει στην Ελλάδα, το Λουξεμούργο και τη Γερμανία 
για το παστεριωμένο βούτυρο και για πολλά είδη δια­
τροφής στην Ελλάδα λόγω ραδιενέργειας, 
— απαίτηση άδειας ή έγκρισης πριν από την εισαγωγή για 
τα ζωντανά προβατοειδή στη Γερμανία, για το σπέρμα 
τεχνητής γονιμοποίησης στη Γαλλία καθώς και για τα 
ζωντανά ζώα και τα νωπά κρέατα στο Βέλγιο, 
— μέτρα τα οποία περιορίζουν τις συναλλαγές λόγω της 
ύπαρξης εθνικής οργάνωσης των αγορών όπως είναι το 
ισχύον για τις μπανάνες καθεστώς στην Ελλάδα, 
— μέτρα τα οποία απαγορεύουν ή καθιστούν αδύνατες τις 
εξαγωγές όπως αυτά που αφορούν το ελαιόλαδο και το 
καλαμπόκι στην Ελλάδα. 
Το άρ#ρο 95 
20. Η παρούσα διάταξη επιτρέπει την απαγόρευση των 
δυσανάλογων ελέγχων και φορολογικών διατυπώσεων που 
αποσκοπούν στην καταπολέμηση της απάτης. 
21. Υπ' αυτή την έννοια, το έτος 1988 στάθηκε ιδιαίτερα 
σημαντικό για την Κοινότητα στον τομέα της επόπτευσης 
του κοινοτικού δικαίου σε θέματα φορολογίας, τόσο λόγω 
της υπεράφθονης νομολογίας του Δικαστηρίου, που, σε όλες 
σχεδόν τις περιπτώσεις, ακολούθησε την άποψη της Επι­
τροπής, όσο και λόγω των διατάξεων που εφάρμοσαν τα 
κράτη μέλη για να αντιμετωπίσουν τις εν λόγω παραβάσεις. 
22. Όπως και τα προηγούμενα έτη, η δράση της Επι­
τροπής αποσκοπούσε στην τήρηση του άρθρου 95 της συν­
θήκης και στη συμβατότητα των εθνικών νομοθεσιών προς 
τις κοινοτικές οδηγίες. Οι περισσότερες από τις ανακύψασες 
περιπτώσεις αφορούσαν τη δεύτερη αυτή πτυχή, και ιδιαί­
τερα τη συμβατότητα προς τις διατάξεις της έκτης οδηγίας 
ΦΠΑ. Η Επιτροπή οφείλει, ωστόσο, να παραδεχτεί με ικα­
νοποίηση ότι τα κράτη μέλη καταφεύγουν όλο και λιγότερο 
στο φορολογικό μέσο για να προστατέψουν την εθνική τους παραγωγή, πράγμα που αποτελεί εξαιρετικά θετικό στοιχείο 
ενόψει της πραγμάτωσης της μεγάλης αγοράς του 1993. 
Όσον αφορά την πρώτη πτυχή, αξίζει να σημειωθεί ότι στις 
31 Δεκεμβρίου 1988 έπαψε να ισχύει στην Ελλάδα ο ρυθμι­
στικός φόρος που είχε εισαχθεί στο πλαίσιο των διαπραγ­
ματεύσεων για το ελληνικό υπόμνημα της 23ης Μαρτίου 
1982 ('). Αυτό θα επιτρέψει να τεθούν στο αρχείο δύο διαδι­
κασίες που συνδέονταν με την εισαγωγή του φόρου αυτού' 
η μια αφορά τη δασμολόγηση των τυριών και η άλλη των 
διακοσμητικών αντικειμένων από κοινό πλαστικό (2). 
23. Ας σημειωθεί επίσης ότι η Ιρλανδία εξίσωσε το 
δασμό επί των μεταλλικών νερών που εισάγονται από άλλα 
κράτη μέλη με το φόρο των νερών εθνικής παραγωγής και η 
Επιτροπή παραιτήθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου (3). 
24. Αντίθετα, παρά την απόφαση του Δικαστηρίου της 
21ης Ιουνίου 1988 (4), η Ιταλία δεν κατάργησε ακόμη τη δια­
κριτική δασμολόγηση, όσον αφορά τον ΦΠΑ, επί των 
ιατρικών δειγμάτων και δεν έχει λάβει ακόμη μέτρα εκτέ­
λεσης των αποφάσεων της 8ης Μαΐου 1987 (5) που αφορούν 
το φόρο κατανάλωσης στις μπανάνες που προέρχονται από 
άλλα κράτη μέλη, πράγμα που ανάγκασε την Επιτροπή, 
στην τελευταία αυτή περίπτωση, να κινήσει τη διαδικασία 
του άρθρο 171 της συνθήκης ΕΟΚ. 
25. Αιτιολογημένη γνώμη εστάλη σε αρκετές νέες περι­
πτώσεις, από τις οποίες θα αναφερθούν οι σημαντικότερες: 
αφενός, η γνώμη που εκδόθηκε κατά του Ηνωμένου Βασι­
λείου σχετικά με το φόρο υπέρ τρίτων που εισπράττεται 
από τη Sea Fish Industry Authority επί των εγχώριων και 
εισαγόμενων προϊόντων αλιείας, δεδομένου ότι από τις 
δαπάνες του οργανισμού αυτού επωφελούνται, κυρίως, οι 
Βρετανοί αλιείς· αφετέρου, η γνώμη που εκδόθηκε κατά της 
Ελλάδας λόγω διαφοροποιημένης δασμολόγησης των εισα­
γόμενων οινοπνευματωδών ποτών, τα οποία φορολο­
γούνταν με συντελεστή ΦΠΑ 36°/ο (τζιν, ουίσκι, ρούμι), 
ενώ στην εγχώρια παραγωγή (ούζα, ηδύποτα) ο συντελεστής 
είναι μόνο 18 °/ο. 
26. Από τις διαδικασίες που έχουν κινηθεί και οι οποίες 
συνεχίστηκαν με προσφυγή στο Δικαστήριο, είναι σκόπιμο 
να αναφερθούν, κυρίως, οι διαδικασίες κατά της Δανίας και 
της Ελλάδας στον τομέα της φορολογίας των αυτοκινήτων. 
Πράγματι, στις χώρες αυτές, η υπερβολική φορολογία προ­
καλεί αύξηση των τιμών των αυτοκινήτων, θέτοντας τους 
καταναλωτές των δύο αυτών κρατών μελών σε υπερβολικά 
μειονεκτική θέση έναντι των λοιπών πολιτών της Κοινό­
τητας και αποτελώντας τεχνητή τροχοπέδη στις εισαγωγές 
των εν λόγω προϊόντων. Στην περίπτωση της Δανίας, ο 
φόρος εγγραφής επί των οχημάτων είναι τόσο υψηλός ώστε 
επηρεάζει τη συνολική πυκνότητα των οχημάτων στη χώρα 
(') COM(82) 348 τελικό. 
(2) Πέμπτη έκθεση, σημείο 38. 
(3) Υπόθεση 202/87 διαγραφείσα στις 27. 4. 1988. 
(4) Απόφαση της 21. 6. 1988 (υπόθεση 257/86). 
(5) Αποφάσεις της 7. 5. 1987 (υποθέσεις 184/85 και 193/85). 
Αριθ. C 330/10 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
ενώ, στην περίπτωση της Ελλάδας, το φορολογικό σύστημα 
είναι δυσμενές, κυρίως, για τα οχήματα κυλινδισμού ανώ­
τερου των 1 800 cc, για τα οποία δεν υφίσταται εγχώρια 
παραγωγή. 
Κατάργηση των κτηνιατρικών και φντονγειονομικών 
ελέγχων 
27. Το Λευκό Βιβλίο προβλέπει μέτρα εναρμόνισης για 
την κατάργηση την επιχειρημάτων για ορισμένους ελέγχους. 
Όπως εμφαίνεται στην έκθεση 88 (πιο κάτω), τα μόνα μέτρα 
που υιοθετήθηκαν έως σήμερα στον τομέα των ελέγχων στα 
σύνορα αφορούν την κατάργηση των κτηνιατρικών και 
φυτοϋγειονομικών ελέγχων, παρόλο που η Επιτροπή εξέ­
φρασε επανειλημμένα τη θλίψη της για την καθυστέρηση 
του Συμβουλίου. Στον τομέα αυτό, τέθηκαν στις 31 Δεκεμ­
βρίου 1988 σε ισχύ 22 οδηγίες του προγράμματος του 
Λευκού Βιβλίου από τις οποίες καμία δεν έχει μετατραπεί 
στο σύνολο της Κοινότητας. Η Επιτροπή θα πρέπει, επο­
μένως, να κινήσει, για καθένα από αυτά τα μέτρα, τις διαδι­
κασίες της συνθήκης με ιδιαίτερη σπουδή δεδομένης της 
σχέσης των διατάξεων αυτών με το στόχο του 1992. Η Επι­
τροπή οφείλει, επίσης, να διασφαλίσει την εφαρμογή του 
συνόλου της νομοθεσίας, το μεγαλύτερο μέρος της οποίας 
είναι προγενέστερο του προγράμματος του Λευκού Βιβλίου 
ή άπτεται της διαχείρησης του ισχύοντος δικαίου. Έτσι, 
κατά το 1988, η Επιτροπή κίνησε, στα πλαίσια του άρθρου 
169 της συνθήκης ΕΟΚ, 130 νέες διαδικασίες παραβάσεων 
για μη κοινοποίηση των εθνικών μέτρων εκτέλεσης των 
οδηγιών που συνδέονται με τους προαναφερθέντες τομείς. 
Κατάργηση των φορολογικών ελέγχων 
28. Ο έλεγχος της ορθής εφαρμογής της έκτης οδηγίας 
ΦΠΑ (') που καθορίζει τους κανόνες ομοιόμορφης βάσης για 
την είσπραξη του φόρου, συνιστά ιδιαίτερα σημαντικό έργο 
στα πλαίσια του φορολογικού προγράμματος της Επιτροπής 
για το 1993. Πράγματι, είναι ουσιώδες να εφαρμόζονται 
απολύτως ορθά οι διατάξεις της έκτης οδηγίας, εφόσον επι­
διώκεται η αποφυγή στρεβλώσεων του ανταγωνισμού, οι 
οποίες θα προσλάβουν μεγαλύτερη σοβαρότητα με την 
πραγμάτωση της προσέγγισης των συντελεστών του εν λόγω 
φόρου. 
29. Το Δικαστήριο, κατόπιν ενέργειας της Επιτροπής, εξέ­
δωσε μεγάλο αριθμό εξαιρετικά σημαντικών αποφάσεων, 
όχι μόνο επειδή ρυθμίζουν αρκετές παραβάσεις αλλά και 
επειδή επιτρέπουν την αποσαφήνιση της ισχύος ορισμένων 
διατάξεων της εν λόγω οδηγίας. 
30. Μεταξύ των σημαντικότερων αποφάσεων, σκόπιμο 
είναι να αναφερθούν, αφενός, η απόφαση κατά της Ιρλαν­
δίας και του Ηνωμένου Βασιλείου (2), που διατηρούσαν 
(•) ΕΕ αριθ. L 145 της 13. 6. 1977. 
(2) Αποφάσεις της 21. 6. 1988 (υποθέσεις 415/85 και 416/85). σύστημα μηδενικού συντελεστή του ΦΠΑ για ορισμένες 
ομάδες αγαθών και υπηρεσιών (συγκεκριμένα: οικοδομές 
και παροχή ύδατος, ενέργειας και καυσίμων) ασυμβίβαστο 
προς το άρθρο 28 παράγραφος 2 της έκτης οδηγίας. 
Αφετέρου, η απόφαση κατά του Βελγίου (3), όπου το Δικα­
στήριο απεφάνθη ότι το εν λόγω κράτος μέλος, στο νόμο 
της 31ης Ιουλίου 1984 για την τιμή καταλόγου ως βάση για 
τη φορολογία των καινουργών οχημάτων και των και-
νουργών οχημάτων μεικτής μεταφοράς, δεν έλαβε τα μέτρα 
που περιλαμβάνει η εκτέλεση της απόφασης του Δικαστη­
ρίου της 10ης Απριλίου 1984 (4). 
31. Επίσης, με απόφαση της 21ης Σεπτεμβρίου 1988 (5), το 
Δικαστήριο θέσπισε σημαντική αρχή σχετικά με το 
δικαίωμα έκπτωσης από τον ΦΠΑ, εφόσον έκρινε αντίθετη 
προς την έκτη οδηγία τη διατήρηση του δικαιώματος αυτού 
στη Γαλλία για τ.ις επιχειρήσεις που εκμισθώνουν ακίνητα 
τα οποία αγόρασαν ή κατασκεύασαν. 
32. Τέλος, όσοαν αφορά το άρθρο 25 της έκτης οδηγίας, 
το Δικαστήριο καταδίκασε την υπεραντιστάθμιση που 
εφαρμόζεται στην Ιταλία (6) στους τομείς του βόειου και 
χοίρειου κρέατος, στα πλαίσια της παράδοσης και της 
παροχής υπηρεσιών προς τους κατ' αποκοπή γεωργούς. 
33. Η Επιτροπή εποπτεύει την ορθή εκτέλεση των αποφά­
σεων αυτών στα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη και θεώρησε, 
συνεπώς, υποχρέωση της να κινήσει διαδικασία κατά της 
Ολλανδίας, η οποία δεν έχει ακόμη συμμορφωθεί προς την 
απόφαση της 26ης Μαρτίου 1987 (7) σχετικά με την απαλ­
λαγή, στην εν λόγω χώρα, του δημόσιου λειτουργήματος 
των συμβολαιογράφων και των δικαστικών κλητήρων. 
34. Αντίθετα, η Επιτροπή διαπιστώνει με ικανοποίηση ότι 
το Ηνωμένο Βασίλειο συμμορφώθηκε προς την απόφαση 
της 23ης Φεβρουαρίου 1988 (8), με την οποία καταδικάζεται 
η απαλλαγή από ΦΠΑ των παραδόσεων αγαθών (π.χ. των 
διορθωτικών φακών που κατασκευάζονται από εγκεκριμέ­
νους οπτικούς) στο μέτρο που τα αγαθά αυτά δεν αποτε­
λούν αναπόσπαστο τμήμα της παροχής υπηρεσιών επίσης, 
παραιτήθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου (9) στην υπόθεση 
κατά της Ιταλίας στον τομέα της απαλλαγής των πιστω­
τικών καρτών. 
35. Ωστόσο, κατά το διαρρεύσαν έτος κινήθηκε νέα δια­
δικασία κατά της Ισπανίας, η οποία εισήγαγε μηδενικό 
ρόλο ΦΠΑ για την παροχή υπηρεσιών από δικηγόρους και 
αντικλήτους, καθώς και για τους αθλητικούς ομίλους και τα 
(3) Απόφαση της 4. 2. 1988 (υπόθεση 391/85). 
(4) Υπόθεση 324/82. 
(5) Απόφαση της 21. 9. 1988 (υπόθεση 50/87). 
(6) Απόφαση της 28. 6. 1988 (υπόθεση 3/86). 
(7) Υπόθεση 235/85, πέμπτη έκθεση, σημείο 37. 
(8) Υπόθεση 353/85. 
(') Υπόθεση 103/87 διαγραφείσα στις 27. 10. 1988. 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/11 
αθλητικά θεάματα, και κατατέθηκε προσφυγή ενώπιον του 
Δικαστηρίου για δύο υποθέσεις για τις οποίες είχε κινηθεί 
προηγουμένως διαδικασία- η μια αφορά τη Γερμανία σχε­
τικά με την απαλλαγή των ταξιδιωτικών πρακτορείων για 
τα ταξίδια με προορισμό την Ισπανία και η άλλη τη Γαλλία 
λόγω του εφαρμοζόμενου στον τομέα των αυτόματων παι­
χνιδιών φορολογικού συστήματος ('). 
36. Η Γαλλική Δημοκρατία καταδικάστηκε στις 11 Ιου­
νίου 1983 (2) για παράβαση του άρθρου 5 παράγραφος 2 της 
οδηγίας 72/464/ΕΟΚ (3) που προβλέπει ότι η τιμή λιανικής 
πώλησης των κατεργασμένων καπνών καθορίζεται από τους 
κατασκευαστές ή τους εισαγωγείς και όχι από τις δημόσιες 
αρχές όπως συνέβαινε στη Γαλλία. Δεδομένου ότι τα εφαρ-
μοσθέντα από τις γαλλικές αρχές μέτρα δεν κρίθηκαν ικα­
νοποιητικά, η Επιτροπή υποχρεώθηκε να προσφύγει εκ νέου 
στο Δικαστήριο σύμφωνα με το άρθρο 171 της συνθήκης 
ΕΟΚ. Με απόφαση της 13ης Ιουλίου 1988 (4), το Δικαστήριο 
απεδέχθη την προσφυγή της Επιτροπής και καταδίκασε και 
πάλι τη Γαλλία για μη εφαρμογή των μέτρων που περιλαμ­
βάνει η εκτέλεση της προαναφερθείσας απόφασης, δηλαδή 
εφαρμογή του προμνημονευθέντος άρθρου 5 που θεσπίζει 
τον ελεύθερο καθορισμό της τιμής λιανικής πώλησης των 
κατεργασμένων καπνών. 
37. Τέλος, πρέπει να σημειωθεί ότι, κατά το 1988, εστάλη 
αιτιολογημένη γνώμη στην Ισπανία, της οποίας οι δημόσιες 
αρχές καθορίζουν οι ίδιες την τιμή λιανικής πώλησης των 
καπνών, αντίθετα με τις διατάξεις της οδηγίας. 
Εξάλειψη των τεχνικών συνόρων 
38. Το 70 ο/ο των εξελίξεων που σημειώθηκαν στα πλαίσια 
του προγράμματος του Λευκού Βιβλίου τοποθετούνται στον 
τομέα των τεχνικών συνόρων στον τομέα αυτό ακριβώς 
παρατηρούνται οι μεγαλύτερες δυσχέρειες στην εφαρμογή 
των υιοθετηθεισών διατάξεων. 
Ελεν&ερη κυκλοφορία εμπορευμάτων 
39. Η ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων δεν παρακω­
λύεται μόνο από τις διατυπώσεις εισαγωγής (βλέπε πιο 
πάνω), προσκρούει επίσης στις διαφορετικές ρυθμίσεις για 
τη διοχέτευση των προϊόντων στην αγορά. 
Αρχές της ελεύθερης κυκλοφορίας 
40. Η εξάλειψη των μη δασμολογικών εμποδίων στις 
ενδοκοινοτικές μεταφορές εμπορευμάτων συνιστά ακρογω­
νιαίο λίθο της πραγμάτωσης της εσωτερικής αγοράς. Γι' 
αυτόν το σκοπό, η επιτροπή διαθέτει δύο θεμελιώδη μέσα: 
αφενός, την απαγόρευση κάθε μέτρου ισοδυνάμου αποτελέ­
σματος με τους ποσοτικούς περιορισμούς (άρθρα 30 έως 36 
(') Πέμπτη έκθεση, σημείο 38. 
(2) Υπόθεση 90/82. 
Ο ΕΕ αριθ. L 303 της 31. 12. 1972, σ. 1. 
(4) Υπόθεση 169/87. της συνθήκης ΕΟΚ) και, αφετέρου, την προσέγγιση των 
εθνικών νομοθεσιών. 
Το άρΰρο 30 
41. Το άρθρο 30 της συνθήκης ΕΟΚ απαγορεύει, μεταξύ 
των κρατών μελών, τους ποσοτικούς περιορισμούς επί των 
εισαγωγών και τα μέτρα ισοδυνάμου αποτελέσματος. Το 
ευρύτατο φάσμα ερμηνείας της τελευταίας αυτής έννοιας, 
που αφορά — κατά τη διατύπωση του Δικαστηρίου — 
«κάθε εμπορική ρύθμιση η οποία μπορεί να επηρεάσει, 
άμεσα ή έμμεσα, πραγματικά ή δυνητικά, τις ενδοκοινοτικές 
συναλλαγές» δίνει τη δυνατότητα στην Επιτροπή, ως 
«θεματοφύλακα των συνθηκών», να ενεργήσει με στόχο την 
εξάλειψη των εμποδίων σε ολόκληρο το φάσμα των συναλ­
λαγών. 
42. Η δράση αυτή είναι συνέπεια των καταγγελιών που 
υπέβαλαν στην Επιτροπή οικονομικοί φορείς και ιδιώτες. 
Εξάλλου, οι υπηρεσίες αναπτύσσουν ίδια ελεγκτική δραστη­
ριότητα (περιπτώσεις που εντοπίζονται αυτεπάγγελτα) μετά 
από πληροφορίες που τους κοινοποίησε το Ευρωπαϊκό Κοι­
νοβούλιο (ερωτήσεις) ή συνέλεξαν οι ίδιες (εθνικές επίσημες 
εφημερίδες, για παράδειγμα). 
43. Στον τομέα των βιομηχανικών προϊόντων, η ελε­
γκτική δραστηριότητα αναπτύσσεται σταθερά όπως προκύ­
πτει από τον αριθμό των νέων καταγγελικών που κατατέ­
θηκαν κατά το 1988 (518) και των περιπτώσεων που εντοπί­
ζονται αυτεπάγγελτα (46 εκ των οποίων έξι κατόπιν κοινο­
βουλευτικών ερωτήσεων). 
44. Επιπλέον, είναι σκόπιμο να προστεθεί σε αυτά τα 
στοιχεία ο αριθμός των τεχνικών ρυθμίσεων που κοινοποιή­
θηκαν σύμφωνα με την οδηγία 83/189/ΕΟΚ και εξετά­
στηκαν βάσει των άρθρων 30 και 36 ΕΟΚ (βλέπε πιο κάτω). 
45. Λόγω της σταθερής αύξησης του αριθμού των περι­
πτώσεων που υπέπεσαν στην αντίληψη τους, οι υπηρεσίες 
υποχρεώθηκαν να υπερβούν τον ακριβή κανονισμό των υπο­
θέσεων και να αναπτύξουν μια «σφαιρική προσέγγιση» των 
προβλημάτων σε δύο επίπεδα. 
46. Όσον αφορά τις λύσεις βάσης, οι προβληματικές είναι 
παρόμοιες μεταξύ των κρατών μελών (π.χ. εξομοίωση βιομη­
χανικών προϊόντων, αναφορά καταγωγής των εισαγόμενων 
προϊόντων, ευθύνη των εισαγωγών, τιμές φαρμάκων κ.λπ.). 
47. Όσον αφορά την εξέταση των φακέλων, οι υπηρεσίες 
της Επιτροπής ανέλαβαν να επιλύσουν τις περισσότερες 
περιπτώσεις σε προδικαστικό στάδιο. Υπ' αυτό το πνεύμα, 
υιοθετήθηκε η πρακτική των συνεδριάσεων που αποκα­
λούνται «δέσμη», με τους αντιπροσώπους των ενδιαφερό­
μενων διοικήσεων, οι οποίες πραγματοποιούνται τακτικά σε 
κάθε κράτος μέλος. Στη διάρκεια των συνεδριάσεων αυτών, 
εξετάζεται το σύνολο των διαμφισβητήσεων που αφορούν 
ένα κράτος μέλος. Δίνεται έτσι η δυνατότητα να αναζητη­
θούν από κοινού, ήδη από το στάδιο της καταγγελίας, ρεα­
λιστικές και συμβιβάσιμες προς το κοινοτικό δίκαιο λύσεις. 
Τα αποτελέσματα της πρακτικής αυτής ήταν ιδιαίτερα εντυ­
πωσιακά για όλα τα κράτη μέλη (Ιταλία, Γαλλία, Πόρτο-
Αριθ. C 330/12 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
γαλία και Ελλάδα) με τα οποία πραγματοποιήθηκαν τέτοιου 
είδους συνεδριάσεις κατά το 1988. Ενδεικτικά μπορούν να 
ανφερθούν τα ακόλουθα αποτελέσματα: 
— Ιταλία (22 εξετασθείσες περιπτώσεις): 
— οι εισαγόμενοι τηλεοπτικοί δέκτες μπορούν στο εξής 
να εισέρχονται στην Ιταλία με αυτοπιστοποίηση του 
κατασκευαστή σχετικά με τα θέματα ασφάλειας σύμ­
φωνα με την οδηγία 73/23/ΕΟΚ, 
— οι προδιαφραφές ετικετών — ένδειξη των στοιχείων 
του εισαγωγέα κάτω από τα στοιχεία του ξένου 
κατασκευαστή — καταργήθηκαν με ερμηνευτική 
εγκύκλιο, 
— κατ' εαρμογή της νομολογίας «Cassis de Dijon», σε 
πολλές περιπτώσεις εφαρμόστηκε κανονισμός ο 
οποίος διασφαλίζει την ελεύθερη πρόσβαση των προϊ­
όντων που κατασκευάστηκαν και διατέθηκαν νόμιμα 
στο εμπόριο σε άλλα κράτη μέλη: Παρατίθεται το 
παράδειγμα των οινοπνευματωδών ποτών περιεκτικό­
τητας σε ακλοόλ κατώτερης του 9°/ο που δεν μπο­
ρούσαν να διατεθούν στο εμπόριο στην Ιταλία. Στον 
ίδιο τομέα, υπενθυμίζεται, τέλος, η περίπτωση των 
αποσταγμάτων των οποίων η εισαγωγή υπέκειτο σε 
έγκριση η οποία επέτρεπε την πιστοποίηση της συμ­
βατότητας τους προς την ιταλική ρύθμιση. 
— Γαλλία: 
— ρυμίστηκαν παλαιές περιπτώσεις παραβάσεων: έτσι, 
τα μηχανήματα επίθεσης ταχυδρομικών σφραγίδων 
της βρετανικής εταιρείας Pitney Powes εγκρίθηκαν 
επιτέλους από τις αρμόδιες αρχές μετά από διαδι­
κασία η οποία κινήθηκε κατόπιν απόφασης του 
Δικαστηρίου, 
— μια άλλη παράβαση, που επισημάνθηκε το 1985 και 
αφορά τα τρόφιμα (αλλαντικά), έτυχε ικανοποιητικής 
λύσης χάρη στη δημοσίευση εγκυκλίου η οποία 
παρέχει τη δυνατότητα στα εισαγόμενα προϊόντα να 
διατηρούν την ονομασία τους, ακόμη και όταν δεν 
ανταποκρίνονται στα «γαλλικά πρότυπα», 
— επίσης, καταργήθηκε η μονοπωλιακή διάθεση από τα 
φαρμακεία συνθετικών γλυκαντικών ουσιών, που 
απέρρεε από νόμο του 1902, 
— άρθρηκε, επίσης, η απαγόρευση εισαγωγών από 
ιδιώτες φαρμάκων που προορίζονται για ιδία χρήση 
και είναι απαγορευμένα στη Γαλλία. 
— Προτογαλία: 
— η αρχή της πιστοποίησης χωρίς επανάληψη της διαδι­
κασίας εφαρμόσθηκε στην περίπτωση της υποχρεω­
τικής πιστοποίησης των γεωργικών και δασικών 
μηχανημάτων και ενσωματώθηκε στα κείμενα. — Ελλάδα: 
— μπορεί να αναφερθεί η περίπτωση των αλεξικέ­
ραυνων, για τα οποία μια ρύθμιση επέβαλλε τη συμ­
βατότητα τους προς τα εθνικά τεχνικά πρότυπα για 
την πρόσβαση στις δημόσιες συμβάσεις. Η ρύθμιση 
τροποποιήθηκε με εγκύκλιο η οποία απεστάλη στις 
αρμόδιες διοικήσεις. 
48. Το 1988 σφραγίστηκε, στον τομέα της ελεύθερης 
κυκλοφορίας των προϊόντων, από τη θέσπιση μέτρων τα 
οποία την παρακωλύουν αλλά διακιολογούνται από άποψη 
προστασίας του περιβάλλοντος. Προς τούτο, η απόφαση που 
εξέδωσε το Δικαστήριο στις 20 Σεπτεμβρίου σχετικά με την 
υπόθεση 302/86 (Επιτροπή κατά Βασιλείου της Δανίας σχε­
τικά με το υποχρεωτικό σύστημα επαναχρησιμοποίησης των 
συσκευασιών μπίρας και αναψυκτικών) επικύρωσε τη νομι­
μότητα ενός συστήματος ανακύκλωσης και επαναχρησιμο­
ποίησης των συσκευασιών και την αναγκαιότητα του για 
την επίτευξη του επιδιωκόμενου στόχου, δηλαδή την προ­
στασία του περιβάλλοντος. 
49. Ο στόχος αυτός ορίστηκε από το Δικαστήριο ως 
«ένας από τους ουσιωδέστερους της Επιτροπής ο οποίος 
μπορεί να δικαιολογήσει ... ορισμένους περιορισμούς στην 
αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων. Η 
εκτίμηση αυτή επιβεβαιώνεται επίσης από την Ενιαία Ευρω­
παϊκή Πράξη» (όγδοη αιτιολογικών σκέψη). 
50. Όσον αφορά τις νέες ρυθμίσεις που εξέτασε η Επι­
τροπή, πρέπει να αναφερθούν οι γερμανικές ρυθμίσεις -έξι 
Lander- που προβλέπουν ότι, σε περίπτωση «smog» (νέφους), 
μπορεί να απαγορευθεί η οδική κυκλοφορία, εκτός από 
εκείνη των οχημάτων με προτεραιότητα (ασθενοφόρα, ...). 
51. Στον τομέα των τροφίμων, το 1988 σφραγίστηκε από 
σημαντικές αποφάσεις που πιστοποίησαν την προγενέστερη 
νομολογία καθώς και τις θέσεις της Επιτροπής, κυρίως σε 
ό,τι αφορά την αποκλειστική χρήση των ονομασιών για 
προϊόντα τα οποία συμβιβάζονται προς τις εθνικές προδια­
γραφές και τους περιορισμούς εισαγωγής ή πώλησης προϊ­
όντων τα οποία είναι ασυμβίβαστα με τις εθνικές ρυθμίσεις. 
52. Έτσι, στις αποφάσεις «γιαούρτι βαθείας ψύξεως» της 
14ης Ιουλίου 1988 (υπόθεση 298/87 — Γαλλία) και «Edam» 
της 22ας Σεπτεμβρίου 1988 (υπόθεση 286/86 — Γαλλία), το 
Δικαστήριο αποφάνθηκε εκ νέου κατά της αποκλειστικής 
χρήσης της ονομασίας, εφόσον τα χαρακτηριστικά των 
προϊόντων δεν διαφέρουν ουσιωδώς και αφού οι κατάλ­
ληλες ετικέτες είναι αρκετές για να παράσχουν ορθή πληρο­
φόρηση στον καταναλωτή. 
53. Εξάλλου, στις αποφάσεις «ζυμαρικά» της 19ης Ιου­
λίου 1988 (υποθέσεις 90/86 και 407/85 — Ιταλία), «υποκα­
τάστατα γάλακτος» της 23ης Φεβρουαρίου 1988 (υπόθεση 
216/84 — Επιτροπή κατά Γαλλικής Δημοκρατίας) και 
«παστεριωμένο γάλα, παστεριωμένη ή κατεψυγμένη κρέμα 
γάλακτος» της 4ης Φεβρουαρίου 1988 (υπόθεση 261/85 — 
Επιτροπή κατά Ηνωμένου Βασιλείου), το Δικαστήριο κατα­
δίκασε ως ασυμβίβαστους προς το άρθρο 30 της συνθήκης 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/13 
ΕΟΚ και αδικαιολόγητους σύμφωνα με το άρθρο 36 τους 
περιορισμούς της διάθεσης ζυμαρικών από μαλακό σίτο ή 
από μείγμα μαλακού και σκληρού σίτου, της εισαγωγής 
υποακτάστατων γάλακτος σε σκόνη, της εισαγωγής παστε­
ριωμένου γάλακτος και παστεριωμένης μη κατεψυγμένης 
κρέμας γάλακτος. 
54. Το δικαστήριο επιβεβαίωσε έτσι, ακόμη μια φορά, ότι 
ελλείψει οποιασδήποτε μέριμνας για τη δημόσια υγεία, η 
μόνο επιτακτική ανάγκη που μπορεί να δικαιολογήσει την 
απαγόρευση τροφίμου το οποίο έχει παρασκευαστεί σε 
άλλο κράτος μέλος, σύμφωνα με τις εκεί εφαρμοζόμενες 
ποιοτικές προδιαγραφές είναι αυτή πο απασκοπεί στην προ­
στασία των καταναλωτών από την απάτη και των παρα­
γωγών από τον αθέμιτο ανταγωνισμό. Οι υφιστάμενοι κοι­
νοτικοί κανόνες για τις ετικέτες παρέχουν, γενικά, δυνατό­
τητα διασφάλισης της κατάλληλης πληροφόρησης και πρό­
ληψης των ενδεχόμενων σφαλμάτων. Τα εμπόδια στην ελεύ­
θερη κυκλοφορία των τροφίμων που απορρέουν από την 
εφαρμογή στα εισαγόμενα προϊόντα ποιοτικών προδια­
γραφών μπορούν να αρθούν βάσει των άρθρων 30 και 36. Η 
Επιτροπή θα εκδώσει κατά το 1989 ανακοίνωση η οποία θα 
προσδιορίζει τους ερμηνευτικούς προσανατολισμούς που 
προκύπτουν από τις εκδοθείσες αποφάσεις του Δικαστηρίου 
στον τομέα των τροφίμων. 
55. Στον τομέα των γεωργικών προϊόντων, που αποτε­
λούν προϊόντα τα οποία εμπίπτουν στο παράρτημα II της 
συνθήκης ΕΟΚ, είναι σκόπιμο να υπογραμμιστεί ότι τα 
άρθρα 30 και 34 της συνθήκης σχετικά με την κατάργηση 
των ποσοτικών περιορισμών και όλων των μέτρων ισοδυ­
νάμου αποτελέσματος, τόσο στην εισαγωγή όσο και στην 
εξαγωγή, αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα των κοινών οργα­
νώσεων αγορών (βλέπε απόφαση του Δικαστηρίου στην 
υπόθεση 83/78 Pigs Marketing Board/Redmond, Συλλογή 
1978-9, σ. 2373, 55η αιτιολογική σκέψη) και ότι τα εμπόδια 
στις συναλλαγές προϊόντων τα οποία καλύπτονται από τις 
εν λόγω οργανώσεις επηρεάζουν την κανονική τους λει­
τουργία. Έτσι, τα εμπόδια που αποτέλεσαν αντικείμενο 
δίωξης παράβασης εκ μέρους της Επιτροπής είναι ποικίλης 
φύσης, όπως φαίνεται από τα ακόλουθα παραδείγματα: 
— τεχνικά πρότυπα σχετικά με την εμφάνιση, ποιότητα ή 
συσκευασία των προϊόντων που αποσκοπούν στον 
περιορισμό ή την αποθάρρυνση των εισαγωγών: η Επι­
τροπή υποχρεώθηκε να επιδιώξει τα μέτρα αυτού του 
τύπου στην περίπτωση, κυρίως, των περιορισμών που 
επιβάλλονται στην εμπορία ή την εισαγωγή στην Ιταλία 
λιπαρών ουσιών (υποχρεωτική παρουσία ειδικού) και 
τυριών (ελάχιστη περιεκτικότητα σε λιπαρά) καθώς και 
στην περίπτωση της γερμανικής ρύθμισης όπου επιβάλ­
λεται η αποκλειστική χρησιμοποίηση ορισμένου σχή­
ματος φιάλης για μερικούς εθνικούς παραγωγούς (Bocks-
beutel), 
— εθνικά μέτρα για τον κτηνιατρικό, υγειονομικό και 
φυτοϋγειονομικο τομέα ή τον τομέα των προσθετικών 
που απαγορεύουν ή καθιστούν αδύνατες τις εισαγωγές, 
όπως μέτρα για το παστεριωμένο γάλα στο Ηνωμένο 
Βασίλειο ορισμένες κονσέρβες κρέατος στη Γερμανία, 
για τα τυριά στην Ιταλία και την Ελλάδα (μέγιστη περιε­
κτικότητα σε νιτρικά άλατα), — εφαρμόστηκε καθορισμός των μέγιστων τιμών στην 
εμπορία ελαιόλαδου στην Ελλάδα, που αποσκοπεί στην 
αποθάρρυνση Kat τον περιορισμό των εισαγωγών, 
— μέτρα περιορισμού της διαφήμισης των εισαγόμενων 
προϊόντων, όπως απαγόρευση μετάδοσης από τα ελλη­
νικά κρατικά δίκτυα διαφημίσεων προώθησης τροφίμων 
που προέρχονται από διάφορα κράτη μέλη. 
Αμοιβαία αναγνώριση των εθνικών κανόνων 
56. Σύμφωνα με τη στρατηγική που διαγράφεται στο 
Λευκό Βιβλίο για την εσωτερική αγορά, η Επιτροπή ευνοεί 
την εφαρμογή των κανόνων της συνθήκης ΕΟΚ όσον 
αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων (άρθρα 
30-36) και προσπαθεί να ενσωματώσει κατά τρόπο συστη­
ματικό στις εθνικές ρυθμίσεις την αρχή της αμοιβαίας ανα­
γνώρισης. Η αρχή αυτή παρέχει τη δυνατότητα ελεύθερης 
πρόσβασης στην αγορά των άλλων κρατών μελών σε όλα τα 
νομίμως κατασκευασθέντα και διατεθέντα προς εμπορία σε 
ένα κράτος μέλος προϊόντα που δεν παρουσιάζουν κίνδυνο 
για την ασφάλεια και την υγεία. 
57. Σε υποθετικό επίπεδο, τα ληφθέντα μέτρα θα πρέπει 
οπωσδήποτε να παραμείνουν αυστηρά αναλογικά προς τους 
επιδιωκόμενους στόχους. Στόχος της Επιτροπής είναι να 
επιτύχει τη συστηματική ενσωμάτωση στις εθνικές ρυθμί­
σεις της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης. Η στρατηγική 
αυτή επέτρεψε να τεθεί τέλος στην υποχρεωτική εξομοίωση 
των βιομηχανικών προϊόντων στην Ισπανία και να ενσωμα­
τωθεί η αρχή της αναγνώρισης των προϊόντων που εξασφα­
λίζουν ισοδύναμο επίπεδο προστασίας στις περιπτώσεις 
όπου απαιτείται. Έδωσε επίσης τη δυνατότητα για 
άμβλυνση των διαδικασιών έγκρισης που διέπουν τον εξο­
πλισμό και τα τερματικά των τηλεπικοινωνιών στην Πορτο­
γαλία. Επιπλέον, μπορούν να αναφερθούν οι περιπτώσεις 
ηλεκτρικών οικιακών συσκευών, όπως οι μαγειρικές εστίες 
αερίου και τα ψυγεία-καταψύκτες που διέπονταν, στη 
Γαλλία, από τις εθνικές προδιαγραφές. 
— Η εισαγωγή και η εμπορία στη Γερμανία οικοδομικών 
υλικών — τμημάτων μερών — που κατασκευάζονται, 
ελέγχονται και πωλούνται στη Γαλλία, κατέστησαν 
δυνατές χάρη στην εφαρμογή του άρθρου 30 της συν­
θήκης ΕΟΚ. Έτσι, οι γερμανικές αρχές χορηγούν στο 
εξής έγκριση γι' αυτά τα τμήματα, στη βάση των αποτε­
λεσμάτων που σημειώθηκαν στη Γαλλία, σύμφωνα με τις 
μεθόδους ελέγχου της εν λόγω χώρας να τα υποβάλλουν 
συστηματικά σε νέες δοκιμές. 
— Τέλος, μπορεί επίσης να αναφερθεί η βρετανική ρύθμιση 
που επέβαλε υποχρεωτική συμβατότητα προς τις εθνικές 
απαιτήσεις, όσον αφορά τη θερμοκρασία επιφανείας, 
όλων των εισαγόμενων μαγειρικών εστιών αερίου και 
ηλεκτρικού ρεύματος. 
58. Στη διενέργεια του εκ των υστέρων ελέγχου προστί­
θεται, για τα βιμηχανικά προϊόντα, ο εκ των προτέρων 
έλεγχος που ασκεί η Επιτροπή κατ' εφαρμογή της οδηγίας 
Αριθ.^Ο^ Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών κοινοτήτων ^01^ 
^Ι^ΕΟΚ.ϋοδηγία αυτή υποχρεώνει τα κράτη μέλη να 
υποβάλουν τα σ^έδιατε^νικήςρΰθμισηςσε προγενέστερο 
έλεγ^οστοπλαίσιοτηςδιαδικασίαςενημέρωσης. Π υπο 
χρέωση αυτή^που δεν κάλυπτε τους τομείς της γεωργίας, 
των τροφίμων,των φαρμακευτικών και καλλυντικών προϊ 
όντων-^ επεκτείνεται από την 1η Ιανουαρίου 1^ στο 
σύνολο των τεχνικών ρυθμίσεων. 
5^. ^ατά το 1^ εξετάστηκαν έτσι 157 σχέδια ρύθμισης 
καιτε^νικών προδιαγραφών συμφωνάμε τη συνθήκηκαι 
τις πράξεις του παράγωγου δικαίου.Οέλεγ^ος αυτός οδή 
γησε την Επιτροπή να ζητήσει, σε^περιπτώσεις,τροποιή 
σεις προκειμένου να διασφαλίσει ότιηυιοθέτησή τους δεν 
θα δημιουργήσει νέαεμπόδια στην ελεύθερη κυκλοφορία 
των εμπορευμάτων, ^ε τέσσερις περιπτώσεις, η Επιτροπή 
ανάγγειλε την υποβολή σχεδίου κοινοτικής οδηγίαςηρύθ^ 
μισητηςοποίαςθααντικαταστήσειτιςεθνικέςδιατά^εις. 
^^Α^^^^^ 
60. Ιέθηκαν σεεφαρμογή ^ μέτρα του προγράμματος 
του Αευκού Βιβλίου, στα οποία προστίθενται 50 ακόμη οδη 
γίες οι οποίες εί^αν υιοθετηθεί πριν από το ΑευκόΒι6λίοή 
στο πλαίσιο της διαχείρισης του υφιστάμενου δικαίου. Από 
τα^μέτρα, ένα μόνο, όσον αφορά τα φαρμακευτικά προϊ 
όντα ^οδηγία ^7^1^Ε0Κ^, μετετράπη στις ^1 Αεκεμ6ρίου 
1^^ στο σύνολο της Κοινότητας, λαμβανομένων υπόφη των 
παρεκκλίσεων των οποίων απολαύουν έως τις ^1 Αεκεμ 
6ρίου1^^η1σπανία,ηΕλλάδακαιη11ορτογαλία. Αλλες 
οδηγίες, εξίσου σημαντικές με τις οδηγίες που αφορούν τα 
καυσαέριααυτοκινήτωνπουέπρεπενα μετατραπούν πριν 
από την 1η Ιουλίου 1^ ^οδηγίες ^^76^Ε0^ και 
^77^Ε01^ήπριναπότην ΙηΟκτωρίου 1^ ^οδηγία 
^^6^Ε^^ μετατράπηκαν σελίγα μόνο κράτη μέλη. Εν 
ε^ελί^ει βρίσκονται ακόμη 50 περίπου διαδικασίες παρατά 
σεων. 
^^^^^^ 
61. Πολλές διαδικασίες, δηλαδή 51 περιπτώσεις, αφορούν 
τη μηκοινοποίηση τωνμέτρων εκτέλεσης. Οπωςκαιστο 
παρελθόν,οφείλονταιγενικάστη6ραδύτητατωνεθνικών 
διαδικασιών τροποποίησης της νομοθεσίας. Από αυτήτην 
άποφη, διαπιστώνεται, ωστόσο, σαφής πρόοδος, δεδομένου 
ότι κατά το 1^ ρυθμίστηκαν από τα ενδιαφερόμενα κράτη 
μέλη ^1 περιπτώσεις. Ομως, προκειμένου για την Ιταλία, 
παραμένουν ακόμη εκκρεμείς δύο περιπτώσεις^ιατρικάθερ 
μόμετρα^. Ιο Αικαστήριο καταδίκασε την Ιταλική Αημο 
κρατία στη μια περίπτωση και άσκησε προσφυγή στην 
άλληΜΟσον αφορά την εφαρμογή εκ μέρους της Ισπανίας 
και της Πορτογαλίας των οδηγιών που αφορούν αυτούς 
τους τομείς δραστηριότητας, συνετίστηκαν οι επαφές με τις 
αρμόδιες εθνικές διοικήσεις ώστε να καλυφθούν σύντομα οι 
καθυστερήσειςστη μετατροπήτωνοδηγιώνστο ισπανικό 
και το πορτογαλικό δίκαιο. 6^. Οσον αφοράτημησυμμόρφωσηήτην κακή εφαρ 
μογή των εθνικών νομοθεσιών προς τις κοινοτικές οδηγίες, 
εν ε^ελί^ει περιπτώσεις παράβασης είναι όσες απομένουν 
από το 1^7,δηλαδήμιαδιαδικασίακατάτουΠνωμένου 
Βασιλείου και μια άλλη κατά της Ισπανίας. Και οι δύο αφο 
ρουν την οδηγία 73^^Ε0Κ, που ονομάζεται χαμηλής 
τάσεως^. Π εν λόγω 6ρετανική ρύθμιση 6ρίσκεται στο 
στάδιο της προσαρμογής, ^τηνίσπανία,παρατη θέση σε 
ισ^ύτην 1η Αεκεμ6ρίου 1^^του6ασιλικού διατάγματος 
7^1^^ που μετατρέπει την εν λόγω οδηγία σε εθνικό 
δίκαιο, εξακολουθούν να υφίστανται τα εμπόδια στις 
συναλλαγές που αφορούν προϊόντα τα οποία εμπίπτουν στο 
πεδίο της εφαρμογής της συγκεκριμένης οδηγίας, σύμφωνα 
με τις καταγγελίες που υπο6λήθηκαν πρόσφατα στηνΕπι 
τροπή.ΠΕπιτροπή συνέχει τον έλεγχο των περιπτώσεων 
αυτών που οφείλονται,προφανώς,σε εσφαλμένη ερμηνεία 
της κοινοτικής οδηγίας.^το μεταξύ, το Αικαστήριοέ^ειεπι^ 
ληφθεί της υπόθεσης. 
(^^^^^^^^ 
6^. Π εφαρμογή των οδηγιών στον τομέα των οχημάτων 
με κινητήρα,των γεωργικών ελκυστήρων και των μοτοπο 
δηλάτων συνετίστηκε κανονικά στα κράτη μέλη^ Ι^από 
αυτές έ^ουν πλέον μεταφερθεί, ^τη διάρκεια του έτους, 
κινήθηκαν τέσσερις διαδικασίες παρά6ασης για μη μετά 
τροπή οδηγίας. 
Οι παραβάσεις οφείλονται πάντα στη διοικητική βραδύτητα 
ορισμένων κρατών μελών όσον αφοράτη μετατροπή στην 
εθνική έννομη τά^η τους των κοινοτικών οδηγιών. 
^^^^ 
6^. Οιδιαδικασίεςπου κινήθηκαν γιαοδηγίααφορούν 
αποκλειστικά περιπτώσεις μη κοινοποίησης των εθνικών 
μέτρων εκτέλεσης.^παρα6άσεις τέθηκαν στο αρχείο, 1^ 
φάκελοι βρίσκονται στο στάδιο της προειδοποιητικής επι^ 
στολής καιτρειςστο στάδιο τηςαιτιολογημένης γνώμης. 
65. 11 Επιτροπή άσκησε προσφυγή για μη μετατροπή των 
οδηγιών ^3^17^Ε0Κ ^πρωτεΐνες τυρογάλακτος^κατάτης 
Ραλλίας και της Ολλανδίας και ^635^Ε0Κ ^διατηρημένα 
γάλατα^ κατά τηςΡαλλίας. 
^^^^^^^^^ 
66. Θετικά με τις οδηγίες ^φάρμακα^, οι διαδικασίες 
που κινήθηκαν αφορούν αποκλειστικά τηνίταλία.ΐδίως,η 
Επιτροπή αναγκάστηκε ναπροσφύγει στο Αικαστήριο για 
μη τήρηση εκ μέρους της ενλόγω^ώρας της απόφασης της 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/15 
15ης Μαρτίου 1983 όσον αφορά τη μη μετατροπή δύο 
βασικών οδηγιών για τα φαρμακευτικά ιδιοσκευάσματα 
(οδηγίες 65/65/ΕΟΚ και 75/319/ΕΟΚ). 
Χημικά προϊόντα 
67. Στον τομέα αυτό, μπορεί ορισμένα κράτη μέλη να 
μετέτρεψαν αρκετές οδηγίες, αλλά οι καθυστερήσεις εξακο­
λουθούν να είναι σημαντικές. Λόγω του μεγάλου αριθμού 
οδηγιών (31) και της τεχνικής τους πολυπλοκότητας, η 
Ισπανία και η Πορτογαλία έτυχαν ελαστικότερης μεταχεί­
ρισης όσον αφορά τις προθεσμίες μετατροπής στις εθνικές 
τους νομοθεσίες. 
68. Στη διάρκεια της χρήσης αυτής, κοινοποιήθηκαν στην 
Επιτροπή 22 περιπτώσεις θέσης σε εφαρμογή των οδηγιών 
που αφορούν τη χημεία. Αφορούν, κυρίως, τον αμίαντο, τις 
χρωστικές ύλες και τα βερνίκια. 
69. Η Επιτροπή κίνησε διαδικασία προσφυγής κατά της 
Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας σχετικά με τα 
πολυχλωροδιφαινύλια και τα πολυχλωροτριφαινύλια. Το 
Βέλγιο και η Ιταλία δεν έχουν εφαρμόσει ακόμη τις δύο 
οδηγίες σχετικά με τα απορρυπαντικά, παρά την καταδικα­
στική απόφαση του Δικαστηρίου. Γι' αυτόν το λόγο έχουν 
σταλεί προειδοποιητικές επιστολές. Επί εννέα προειδοποιη­
τικών επιστολών που απεστάλησαν σε κράτη μέλη, οι οκτώ 
απέδωσαν αποτελέσματα. 
Ενεργειακά προϊόντα 
70. Σε συνάρτηση με τις αναφερθείσες στην πέμπτη 
ετήσια έκθεση δράσεις, πρέπει να αναφερθούν οι ακόλουθες 
εξελίξεις. 
71. Αφού άσκησε προσφυγή στο Δικαστήριο κατά του 
Βελγίου για μη διαβίβαση στατιστικών πληροφοριών σχε­
τικά με τις τιμές του αργού πετρελαίου και των πετρελαϊκών 
προϊόντων, η Επιτροπή παραιτήθηκε, δεδομένου ότι το εν 
λόγω κράτος μέλος συμμορφώθηκε στο μεταξύ. 
72. Όσον για την εφαρμογή των οδηγιών που αφορούν 
την απόδοση των γεννητριών θερμότητας, η Επιτροπή συνε­
χίζει τη συγκριτική αξιολόγηση της σχετικά με τα εθνικά 
μέτρα εκτέλεσης, η οποία πρέπει να ολοκληρωθεί κατά το 
1989. 
73. Το 1988, η Επιτροπή ανέλαβε μία μόνο νέα δράση που 
είχε ως στόχο την πιστοποίηση της συμβατότητας του 
εθνικού δικαίου των κρατών μελών με τους όρους τη οδη­
γίας 85/536/ΕΟΚ σχετικά με τη χρησιμοποίηση καυσίμων 
υποκατάστασης. Η νομοθεσία τεσσάρων κρατών μελών 
(Γερμανίας, Δανίας, Λουξεμβούργου και Ισπανίας) συμβιβά­
ζεται σήμερα με την κοινοτική οδηγία. Ένα πέμπτο κράτος 
μέλος (Γαλλία) μετέτρεψε την οδηγία στο εθνικό της δίκαιο. 
Η Επιτροπή ζήτησε διευκρινίσεις για ορισμένα άρθρα της 
γαλλικής νομοθεσίας. Δυνάμει της συνθήκης ένταξης, η 
Πορτογαλία απολαμβάνει συμπληρωματικής προθεσμίας για 
τη συμμόρφωση της νομοθεσίας της προς το κοινοτικό 
δίκαιο. Τα υπόλοιπα έξι κράτη μέλη έλαβαν στις 28 Σεπτεμ­
βρίου 1988 γραπτή υπενθύμιση της Επιτροπής όσον αφορά 
την υποχρέωση τους να κοινοποιούν τα εθνικά μέτρα εκτέ­λεσης της οδηγίας 85/536/ΕΟΚ. Στις 31 Δεκεμβρίου 1988 η 
Επιτροπή πληροφορήθηκε ότι δύο από τα κράτη στα οποία 
εστάλη επιστολή (Ολλανδία και Ηνωμένο Βασίλειο) 
όφειλαν να ολοκληρώσουν τη μετατροπή της οδηγίας στις 
αρχές του 1989. 
Άνοιγμα των δημόσιων συμβάσεων 
ΙΑ. Το άνοιγμα των δημόσιων συμβάσεων αποτελεί έναν 
από τους βασικότερους όρους για την ολοκλήρωση της εσω­
τερικής αγοράς. Το 1988, όπως και το προηγούμενο έτος, η 
Επιροπή απέδωσε ιδιαίτερα μεγάλη σημασία στην ορθή 
εφαρμογή των κοινοτικών οδηγιών που συντονίζουν τις δια­
δικασίες ανάθεσης των δημόσιων συμβάσεων έργων και 
προμηθειών, και εξασφάλισε ότι οι κανόνες των συνθηκών 
που αφορούν την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών και την ελεύ­
θερη κυκλοφορία εμπορευμάτων θα αξιοποιηθούν στο 
μέγιστο. 
75. Οι παραβάσεις αφορούν κυρίως: 
— την επιλογή της διαδικασίας ανάθεσης και σημοσίευσης 
στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινο­
τήτων την οποία πρέπει να ακολουθήσουν οι αναθέ­
τουσες αρχές: π.χ. στην Ιταλία, η υποβολή προσφορών 
για την κατασκευή εγκατάστασης καύσης των στερεών 
αστικών αμορριμμάτων στη Spezia πραγματοποιήθηκε 
χωρίς προηγούμενη προκήρυξη του διαγωνισμού: η ανα­
θέτουσα αρχή κάλεσε απευθείας ορισμένες ιταλικές επι­
χειρήσεις να υποβάλουν προσφορές. Χάρη στα υιοθετη­
θέντα από την Επιτροπή μέτρα κατά το 1987 προκει­
μένου να επιταχυνθεί η εξέταση των παραβάσεων, η 
περίπτωση αυτή, η οποία γνωστοποιήθηκε στην Επι­
τροπή τον Ιανουάριο του 1988, παραπέμφθηκε ενώπιον 
του Δικαστηρίου έγκαιρα (τον Ιούλιο), ώστε να δια­
ταχθεί η αναστολή της σύμβασης ως την έκδοση της 
απόφασης, 
— την ερμηνεία του πεδίου εφαρμογής των οδηγιών και 
των εξαιρούμενων τομέων: π.χ. εστάλη στην Προτογαλία 
αιτιολογημένη γνώμη γιατί η δημόσια επιχείρηση που 
διαχειρίζεται τον αερολιμένα της Λισσαβόνας δεν οργά­
νωσε διαγωνισμό σε κοινοτικό επίπεδο, δημοσιεύοντας 
την προκήρυξη στην Επίσημη Εφημερέόια των Ευρω­
παϊκών Κοινοτήτων, για την προμήθεια και την εγκατά­
σταση ενός τηλεφωνικού κέντρου, 
— τα κριτήρια επιλογής των υποψηφίων ή των υποβαλ­
λόντων προσφορά: για παράδειγμα, εστάλη αιτιολογη­
μένη γνώμη στη Γερμανία, γιατί, για την κατασκευή 
σταθμού καθαρισμού στο Duisburg, η αναθέτουσα αρχή 
απαίτησε να ανήκουν οι εργολήπτες σε μια γερμανική 
οργάνωση προστασίας της ποιότητας και να παρα­
σχεθεί η εγγύηση για τα έργα από ένα ίδρυμα ή αφαλι-
στικοπιστωτικό οργανισμό αναγνωρισμένα στην Ομο­
σπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας. Αιτιολογημένη 
γνώμη εστάλη επίσης στην Ιταλία, δεδομένου ότι ανά­
λογη προκήρυξη δημόσιας σύμβασης έργων του Πανεπι­
στημίου της Παβίας απαιτούσε να είναι οι εργολήπτες 
εγγεγραμμένοι στον κατάλογο Ιταλών εργοληπτών 
καθώς και στα ιταλικά επαγγελματικά μητρώα, 
Αριθ. C 330/16 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
— τις τεχνικές προδιαγραφές των προϊόντων: από αυτή την 
άποψη, πρέπει να υπονηθεί η απόφαση του δικασηρίου 
της 22ας Σεπτεμβρίου 1988 (υπόθεση 4587) σχετικά με 
την προσφυγή της Επιτρορής κατά της Ιρλανδίας όσον 
αφορά την υποβολή προσφορών για τα έγα του «Dundalk 
Water Supply Augmentation Scheme: σύμβαση αριθ. 4». 
Στην απόφαση αυτή, το Δικαστήριο, μολονότι απεφάνθη 
ότι η αναθέτουσα αρχή ήταν ένας οργανισμός εξαιρού­
μενος από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 71/305/ΕΟΚ, 
καταδίκασε την Ιρλανδία για παραβίαση του άρθρου 30 
της συνθήκης ΕΟΚ. Η αναθέτουσα αρχή απαιτούσε τη 
χρήση υλικών σύμφωνων προς την εθνική προδιαγραφή 
και είχε απορρίψει τη δυνατότητα εξέτασης οποιασδή­
ποτε προσφοράς η οποία βασίζονταν σε άλλα τεχνικά 
πρότυπα εγκεκριμένα σε άλλο κράτος μέλος ως παρέ­
χοντα ισότιμες εγγυήσεις, 
— τα κριτήρια ανάθεσης της σύμβασης: για παράδειγμα, η 
τοπική επιτροπή αναδασμού του Waterland, στα πλαίσια 
δημόσιας ανάθεση έργων, που αποτέλεσε το αντικείμενο 
αιτιολογημένης γνώμης προς την Ολλανδία, χρησιμο­
ποίησε, στην ανάθεση της σύμβασης, κριτήρια τα οποία 
δεν ήταν προκαθορισμένα και επί των οποίων δεν μπο­
ρούσε, συνεπώς, να βασιστεί. Είναι σκόπιμο να υπο-
μνηεί ότι η δημόσια αυτή σύμβαση έγειρε προδικαστικά 
ερωτήματα εκ μέρους της Arrondissementsrechtsbank της 
Χάγης για τα οποία το Δικαστήριο απεφάνθη στην από­
φαση του της 20ης Σεπτεμβρίου 1988 (υπόθεση 31/87). Η 
απόφαση αυτή είναι εξαιρετικά σημαντική ενόψει του 
ανοίγματος των δημόσιων συμβάσεων για τη λειτουρ­
γική ερμηνεία που έδωσε το Δικαστήριο στην έννοια της 
αναθέτουσας αρσχής που διευκρινίζεται στην οδηγία 
71/305/ΕΟΚ. Το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι ένας 
οργανισμός όπως είναι η τοπική οργάνωση αναδασμού 
οφείλει να τηρεί την εν λόγω οδηγία διότι «ο στόχος της 
οδηγίας, που αποσκοπεί στην ουσιαστική πραγμάτωση 
της ελεύθερης εγκατάστασης και της ελεύθερης παροχής 
υπηρεσιών στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων έργων, 
θα κινδύνευε αν αποκλειόταν η εφαρμογή του καθε­
στώτος της οδηγίας και μόνο από το γενονός ότι 
δημόσια σύμβαση έργων ανατίθεται από έναν οργα­
νισμό, ο οποίος, μολονότι δημιουργήθηκε για να εκτελεί 
τα καθήκοντα που του αναθέτει ο νόμος, δεν είναι 
τυπικά ενσωματωμένος στη δημόσια διοίκηση». Η από­
φαση αυτή είναι εξίσου σημαντική γιατί το Δικαστήριο 
αναγνώρισε το άμεσο αποτέλεσμα των άρθρων 20, 26 
και 29 της προαναφερθείσας οδηγίας. 
76. Στα πλαίσια του ελέγχου της μετατροπής των οδη­
γιών, η Επιτροπή απηύθυνε αιτιολογημένη γνώμη στην 
Ελλάδα για κακή μετατροπή στην εθνική νομοθεσία της 
οδηγίας 71/305/ΕΟΚ. 
77. Μολονότι η αύξηση των καταγγελιών μαρτυρά μεγα­
λύτερη συνειδητοποίηση εκ μέρος των ευρωπαϊκών οικονο­
μικών φορέων των δικαιωμάτων που τους χωρηγεί η κοινο­
τική ρύθμιση στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων, υφί­
στανται ακόμη αναστολές στον εν λόγω τομέα, κυρίως από 
το φόβο ενδεχόμενων αντιποίνων στην περίπτωση νέας υπο­
βολής προσφορών. 78. Η Επιτροπή ενίσχυσε τα μέσα αυτεπάγγελτου εντοπι­
σμού των περιπτώσεων παράβασης, δρομολογώντας δράσεις 
που θα αποβούν λειτουργικές το 1989. Αφενός, υιοθέτησε 
νέο σύστημα ελέγχου της τήρησης των κανόνων που αφο­
ρούν τις «δημόσιες συμβάσεις» κατά την πραγμάτωση σχε­
δίων προγραμμάτων τα οποία χρηματοδοτούνται από τα 
διαρθρωτικά ταμεία και τα κοινοτικά χρηματοδοτικά 
μέσα (')· Πράγματι, το προηγούμενο σύστημα ελέγχου είχε 
επεκταθεί σε όλες τις μορφές κοινοτικής χρηματοδότησης 
και ενισχυθεί όσον αφορά το αντικείμενο του ελέγχου, ο 
οποίος δεν περιοριζόταν απλά στους κανόνες δημοσιότητας 
και τις παρεκκλίσεις τους αλλά κάλυπτε και τη διενέργεια 
των διαδικασιών. Αφετέρου, συνήψε πρότυπη σύμβαση 
«παρακολούθησης» με μια εταιρεία ανάλυσης, η οποία ανέ­
λαβε να εξετάζει συστηματικά, σε τακτές περιόδους του 
έτους 1989, τις προκηρύξεις των δημόσιων συμβάσεων τόσο 
στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
όσο και στον τύπο των διαφόρων κρατών μελών. Επιπλέον, 
η εταιρεία αυτή επωμίστηκε τη συναγωγή όλων των διαθέ­
σιμων πληροφοριών σχετικά με τις ανατεθείσες δημόσιες 
συμβάσεις καθώς και με εκείνες στους εξαιρούμενους 
τομείς. 
79. Εξάλλου, υιοθετήθηκαν άλλα μέτρα για τη βελτίωση 
των μέσων εξέτασης των περιπτώσεων παράβασης με βαθύ­
τερη γνώση των γεγονότων, των υφιστάμενων ρυθμίσεων 
και πρακτικών σε κάθε κράτος μέλος. Προς τούτο, η Επι­
τροπή συνήψε συμβόλαιο μεταξύ των αρμοδίων υπηρεσιών 
και εξωτερικών πραγματογνωμόνων (εμπειρογνωμόνων) 
στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων. 
80. Παράλληλα με την ενδυνάμωση του ελέγχου τήρησης 
του κοινοτικού δικαίου στον τομέα των δημόσιων συμβά­
σεων, η Επιτροπή συνέχισε τη δράση ευαισθητοποίησης που 
αποσκοπεί στην πρόληψη παραβάσεων. Η δράση αυτή περι­
λαμβάνει πολυάριθμα σεμινάρια και διασκέψεις που στο­
χεύουν στην κατάρτιση των αναθετουσών αρχών καθώς και 
άλλων φορέων που θεωρείται ότι διαθέτουν ανάλογες αρμο­
διότητες όπως αυτοί που αναφέρονται στις προτάσεις οδη­
γιών «έργα» και «εξαιρούμενοι τομείς». Εξάλλου, η δράση 
αυτή δρομολογήθηκε με μια ευρεία εκστρατεία κατάρτισης 
των ευρωθυρίδων και ενημέρωσης των δυνητικών υποβαλ­
λόντων προσφορές. 
Ελεύθερη κυκλοφορία εργαζομένων και ελεύθερων επαγγελ­
ματιών 
Βλέπε κεφάλαιο «Η Ευρώπη των πολιτών». 
Αγορά υπηρεσιών 
Χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες 
81. Μπορεί η δυναμική του 1992 να επέτρεψε την αναθέρ­
μανση των εργασιών για την ελεύθερη παροχή χρηματοπι­
στωτικών υπηρεσιών και την υιοθέτηση ορισμένων οδηγιών 
(') Βλέπε ανακοίνωση της Επιτροπής δημοσιευθείσα στην ΕΕ αριθ. 
C 22 της 28. 1. 1989. 
3012^ Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών κοινοτήτων Αρι8^^Ι7 
σ^ετικάμετατραπεζικάιδρΰματα,τιςασφάλειεςκαιτις 
κινητέςαξίες, αλλά κανένα απόαυτά τα μέτραδενέ^ει 
ακόμη εφαρμοσθεί στα κράτη μέλη. 
^2. Κατόπιν της ανοικτής της πρόσκλησης στο κοινό για 
παροχή αντιγράφου της τραπεζικής αλληλογραφίας του σ^ 
τικά με την είσπραξη προμήθειας επί των ευρωεπιταγών 
κατά την εξαργύρωση τους στο εξωτερικό, η Επιτροπή 
έλα^ε πολυάριθμες επιστολές. Αια^έτει, πλέον, πολλές πλη^ 
ροφορίες όσον αφορά τα συγκεκριμένα προβλήματα τα 
οποίααντιμετωπίζουνοι^ρήστεςευρωεπιταγών. Οσογια 
την είσπραξη τελών χαρτοσήμου κατά την εξαργύρωση των 
επιταγών στην Ιταλία,η Επιτροπή, σεβόμενη τη φορολο 
γική αρμοδιότητα των κρατών μελών, δεν μπόρεσε να απαι 
τήσει την κατάργηση των τελών αυτών εφόσονηείσπραξή 
τουςδενεμπεριέ^ειδιακρίσεις. Εκρινε λοιπόν ότιτο μόνο 
ασυμβίβαστο προς το κοινοτικό δίκαιο τέλος είναι το ^αρ 
τόσημο των ^00 λιρών που επιβαρύνει συστηματικά τις επι 
ταγές συναλλαγής σε συνάλλαγμα, κυρίως τις ευρωεπιταγές 
που εξαργυρώνονται σε ξένες τράπεζες. 
^1 Ελήφθησαν αρκετές επιστολές στις οποίες οι επιστο^ 
λογράφοι καταγγέλλουν έξοδα μεταφοράς τρημάτων από 
μιακοινοτική^ώρασεάλλη. ^ Επιτροπήέ^εισυνείδηση 
της μη ικανοποιητικής κατάστασης, αλλά ο μοναδικός 
τρόπος αντιμετώπισης της είναι μια ειδική πρωτοβουλία την 
οποίαπροτί^εταινα δρομολογήσει όσον αφοράτηδιαφά^ 
νεια των όρων που θέτουν οι τράπεζες. 
^. Αιτιολογημένη γνώμη εστάλη στην Ιταλία για τη μη 
τήρηση εκ μέρους της ιταλικής αστυνομίας της υποχρέωσης 
να μη ζητά πλέον την πράσινη κάρτα ως αποδεικτικό στοι^ 
^είο της ασφάλισης ο^ήματος.^Ροκοινοτικό σύστημα στηρΡ 
ζεται σε σύμβαση μεταξύ των εθνικών ασφαλιστικών υπηρε^ 
σιώνότι^α αποζημιώνουν τα^ΰματα ζημιών που προξε 
νουνται στο εξωτερικό από ό^ημα εγγεγραμμένο σε άλλο 
κράτος μέλος, με μόνη απόδειξη την εγγραφή του.ΝαπαΡ 
τηση κατοχής πράσινης κάρτας εί^ε, σε πολλές περιπτώσεις, 
απαράδεκτες και δυσανάλογες συνέπειες ^μεταξύ άλλων, 
κατάσβεση του οχήματος, ακουσία παράταση παραμονής εν 
αναμονή της αποστολής πράσινης κάρτος καταγωγής^. 
^. Σε συνέ^ειατων αποφάσεων του Αικαστηρίου όσον 
αφορά τη συνασφάλιση, μόνο η Αανία προσάρμοσε τη 
νομοθεσία της.Οι γαλλικές και ιρλανδικές αρ^ές, εν ανα^ 
μονή επίσημης τροποποίησης των αντίστοιχων νόμων, 
περιορίστηκαν ναεκδώσουνδιοικητικέςοδηγίεςώστενα 
μηναπαιτείταιπλέονηεγκατάστασητου αρχικού ασφα^ 
λιστή στο εθνικό έδαφος, ενώηγερμανική κυβέρνηση, που 
εκπονεί τροποποιητική νομοθεσία, δεν έκρινεαπαραίτητη 
τη λήψη προσωρινών μέτρων.^Επιτροπή 8α επανεξετάσει 
το πρόβλημα στα πλαίσια του ελέγχου της εφαρμογής της 
δεύτερης οδηγίας «ασφάλειες εκτός κλάδου ζωής» της 22ας 
Ιουνίου 19^ ^οδηγία ^^^7^Ε0^. ^. Ρια τη διασφάλιση της ελεύθερης κυκλοφορίαςτων 
ραδιοφωνικών εκπομπών στο εσωτερικό της Κοινότητας, τα 
μέσα που παρέ^ειη συνθήκη ΕΟΚ διακρίνονται σε δύο 
κατηγορίες^ αφορούν, αφενός,το συντονισμό των εθνικών 
νομοθεσιών και, αφετέρου, την άμεση εφαρμογή των διατά^ 
ξεων της συνθήκης, και κυρίως των άρθρων ^9 και ^2. 
^7. Οσον αφορά το πρώτο σκέλος, σε συνέπεια της αίτιο 
λογημένης γνώμης τουΚοινο^ουλίου σχετικά με την πρό 
τάση οδηγίας για τη ραδιοφωνική μετάδοση ^ΕΕαρι8.0^9 
της 22ας Φεβρουαρίου Ι9^^,ηΕπιτροπή διάβασε στο Συμ^ 
Ιούλιο στις^Απριλίου Ι9^την πρόταση τροποποιημένης 
οδηγίας ^ΕΕαρι8.θΙίθ της 27ης Απριλίου 19^. 
^. Οσον αφορά την άμεση εφαρμογή της συνθήκης, οι 
διαδικασίες που κινήθηκαν κατά το 19^7 σημείωσαν 
ευνοϊκή εξέλιξη.11 Επιτροπή έ8εσε στο αρχείο την υπόθεση 
κατά τηςΡερμανίας, δεδομένου ότιηκαλωδιακήαναμετά 
δόση των προγραμμάτων άλλων κρατών μελών δεν μπορεί 
πλέον ναπεριοριστείαπότηνεφαρμογή τωναπαιτήσεων 
της πολυφωνίας που επιβάλλονται στους διανομείς που είναι 
εγκατεστημένοι στο Ρ^ της Βρέμης και στα υπόλοιπα 
Ρ^Ι^τ. 
^9. Εξάλλου, το Αικαστήριο εξέδωσε στις 2^ Απριλίου 
19^ απόφαση προδικαστικής ερμηνείας για την ολλανδική 
ρύθμιση σχετικά με την καλωδιακή μετάδοση ξένων τηλεο 
πτικών προγραμμάτων ^^Ι^^ϋ^ Στην απόφαση αυτή, 
το Αικαστήριο όρισεότιοιαπαγορεύσεις που περιλαμ^ 
νονταιστοΚ^Ι^^ϋ^γιατην καλωδιακή αναμετάδοση 
στην Ολλανδία των δορυφορικών προγραμμάτων από άλλα 
κράτη μέλη με ολλανδικούς υπότιτλους και με διαφημίσεις 
που απευθύνονται αποκλειστικά στο ολλανδικό κοινό, περι^ 
λάμβαναν περιορισμούς όσον αφορά την ελεύθερη παροχή 
υπηρεσιών,οι οποίοι απαγορεύονται από το άρ^ρο^της 
συνθήκης, 
90. Ιέλος,η προσοχή της Επιτροπής έ^ειεπικεντρω8εί 
στην αδυναμία των ιδιωτών στο Βέλγιο να διαθέτουν παρα^ 
βολικές κεραίες ώστε να μπορούν να παρακολουθούν τηλεο^ 
πτικές εκπομπές που μεταδίδονται μέσω τηλεπικοινωνιακών 
δορυφόρων.ϋΕπιτροπήκίνησεκατάτηςενλόγωαπαγό^ 
ρεύσης τη διαδικασία του άρ8ρουΙ^9 της συνθήκης. 
9Ρ Στο ίδιο πλαίσιο, πρέπει να υπομνη^εί ότι έληξε στις 
2^ Αεκεμ^ρίουΙ9^ηπρο8εσμία ^οδηγία ^7^372^Ε0Κ^ για 
την εξασφάλιση τωνζωνώνσυ^νότηταςγιατοπανευρω^ 
παϊκό σύστημα κινητής κυψελοειδούς τηλεφωνίας. 
92. Στον τομέα των κινήσεων κεφαλαίων ^άρ8ρο^7και 
επόμενα της συνθήκης ΕΟΚ^,η^ελτίωση της κατάστασης 
των εξωτερικών πληρωμών της Ιρλανδίας οδήγησε την Επι 
τροπή να μην παρατείνει την απόφαση που επιτρέπει στο εν 
λόγω κράτος μέλος, δυνάμει του άρ8ρουί9^ παράγραφος^ 
τηςσυν8ήκηςΕ0Κ,να διατηρήσει έως τις ^1 Αεκεμ^ρίου 
Αριθ. C 330/18 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
1988 τους περιορισμούς σε ορισμένες κινήσεις κεφαλαίων 
που αποδεσμεύτηκαν βάσει του κοινοτικού δικαίου (')• 
Έτσι, η Ιρλανδία αναγκάστηκε να θεσπίσει τις απαραίτητες 
διατάξεις για την τήρηση από την 1 Ιανουαρίου 1989 του 
συνόλου των κοινοτικών υποχρεώσεων της όσον αφορά την 
ελεύθερη κυκλοφορία κεφαλαίων. Η απόφαση της Επι­
τροπής όσον αφορά την Ελλάδα, που υιοθετήθηκε τον 
Νοέμβριο του 1985, ως υποστήριξη του προγράμματος ανά­
καμψης του ισοζυγίου πληρωμών της εν λόγω χώρας, ανα­
θεωρήθηκε επίσης ώστε να απαλυνθούν σημαντικά οι περιο­
ρισμοί που επιβάλλει στις κινήσεις κεφαλαίων. Η βελτίωση 
του εξωτερικού ισοζυγίου της Ελλάδας δικαιολογούσε αυτή 
την άμβλυνση, αλλά δεν επέτρεπε, σε αυτό το στάδιο, την 
άρση όλων των μέτρων προστασίας που εγκρίθηκαν αρχικά. 
Η έγκριση εφαρμογής ορισμένων από αυτό παρατάθηκε έως 
τις 31 Δεκεμβρίου 1989 (2). Η Ισπανία και η Πορτογαλία 
μπορούν έτσι να διατηρήσουν ορισμένους περιορισμούς στις 
κινήσεις κεφαλαίων, έως το 1990 και 1992, αντίστοιχα, 
δυνάμει των μεταβατικών διατάξεων που προβλέπονται 
στην πράξη προσχώρησης. 
93. Σε συνέχεια της απόφασης του Δικαστηρίου της 3ης 
Δεκεμβρίου 1987 στην υπόθεση 194/84 σχετικά με τα 
δεσμευμένα στην Ελλάδα κεφάλαια, οι ελληνικές αρχές υιο­
θέτησαν δέσμη μέτρων που αποσκοπούν στην συμμόρφωση 
της χώρας. Ωστόσο, τα μέτρα αυτά είναι, από ορισμένες 
απόψεις, ελλιπή και η Επιτροπή κίνησε νέα διαδικασία σχε­
τικά. 
Περιβάλλον των επιχειρήσεων 
94. Στο πρόγραμμα του Λευκού Βιβλίου, υιοθετήθηκαν 
και εφαρμόστηκαν μόνο ορισμένα από τα μέτρα που προ­
βλέπονται στον τομέα του εταιρικού δικαίου και της βιομη­
χανικής ιδιοκτησίας. 
Εταιρικό δίκαιο 
95. Στον εν λόγω τομέα, το 1988 σφραγίστηκε από μια 
σειρά μετατροπών οδηγιών από τα κράτη μέλη. Η τρίτη και 
η έκτη οδηγία «συγχωνεύσεις» (78/855/ΕΟΚ) και «διασπά­
σεις» (82/891/ΕΟΚ) μετατράπηκαν από την Ελλάδα, το 
Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γαλλία, το Λουξεμβούργο και την 
Ιρλανδία. Η έβδομη οδηγία «ενοποιημένοι λογαριασμοί» 
(83/349/ΕΟΚ) μετατράπηκε από το Λουξεμβούργο και η 
όγδοη οδηγία «προσόντα των ελεγκτών λογαριασμών» 
(84/253/ΕΟΚ) μετατράπηκε από την Ισπανία. Αντίθετα, 
παρά την απόφαση του Δικαστηρίου (17/85), η Ιταλία δεν 
μετέτρεψε ακόμη την τέταρτη οδηγία «ετήσιοι λογαριασμοί 
των εταιρειών» (78/660/ΕΟΚ). Αναλυτικότερα: 
(') Απόφαση 85/15/ΕΟΚ τροποποιηθείσα από την απόφαση 
88/12/ΕΟΚ (ΕΕ αριθ. L 5 της 8. 1. 1988). 
(2) Απόφαση 85/594/ΕΟΚ τροποποιηθείσα από την απόφαση 
88/600/ΕΟΚ (ΕΕ αριθ. L 325 της 29. 11. 1988). — η τέταρτη οδηγία (78/660/ΕΟΚ) της 25ης Ιουλίου 1978 
του Συμβουλίου σχετικά με τους ετήσιους λογαριασμούς 
των εταιρειών μετατράπηκε σε όλα τα κράτη μέλη, με 
εξαίρεση την Ισπανία, την Ιταλία και την Πορτογαλία. 
Το Δικαστήριο εξέδωσε στις 20 Μαρτίου 1986 (υπόθεση 
17/85) καταδικαστική απόφαση κατά της Ιταλίας για μη 
μετατροπή της οδηγίας. Δεδομένου ότι η απόφαση δεν 
εκτελέστηκε στην Ιταλία, η Επιτροπή κίνησε νέα διαδι­
κασία παράβασης που βασίζεται στο άρθρο 171 της συν­
θήκης; 
— όσον αφορά τη μετατροπή της τρίτης οδηγίας 
(78/855/ΕΟΚ) του Συμβουλίου της 9ης Οκτωβρίου 1978 
για τις συγχωνεύσεις και την έκτη οδηγία (82/891/ΕΟ Κ) 
του Συμβουλίου της 17ης Δεκεμβρίου 1982 για τις διαλύ­
σεις, η Επιτροπή έθεσε στο αρχείο τις υποθέσεις κατά 
της Γαλλίας, του Ηνωμένου Βασιλείου, της Ελλάδας, της 
Ιρλανδίας και του Λουξεμβούργου κατόπιν της συμμόρ­
φωσης των νομοθεσιών τους προς το κοινοτικό δίκαιο. 
Αντίθετα, η Επιτροπή έφερε ενώπιον του Δικαστηρίου 
τις υποθέσεις κατά του Βελγίου και της Ιταλίας για μη 
μετατροπή των δύο προαναφερθεισών οδηγιών, 
— όσον αφορά την κακή εφαρμογή εκ μέρους των κρατών 
μελών των οδηγιών για το εταιρικό δίκαιο, η Επιτροπή 
έθεσε στο αρχείο δύο υποθέσεις· η πρώτη ήταν κατά του 
Βελγίου σχετικά με τη δεύτερη οδηγία (77/91/ΕΟ Κ) του 
Συμβουλίου της 13ης Σεπτεμβρίου 1976 και η δεύτερη 
κατά της Ολλανδίας σχετικά με την έβδομη οδηγία 
(83/349/ΕΟΚ) του Συμβουλίου της 13ης Ιουνίου 1983. 
Αντίθετα, η Επιτροπή κίνησε δύο νέες διαδικασίες κατά 
της Γερμανίας για την εφαρμογή της πρώτης οδηγίας 
(68/151/ΕΟΚ) του Συμβουλίου της 9ης Μαρτίου 1968 
και της έβδομης οδηγίας (85/349/ΕΟΚ) του Συμβουλίου 
της 13ης Ιουνίου 1983 αντίστοιχα. 
96. Εξάλλου, η Επιτροπή έλαβε καταγγελίες όσον αφορά 
τους περιορισμούς, σε διάφορα κράτη μέλη, της συμμετοχής 
υπηκόων της Κοινότητας στο κεφάλαιο των εταιρειών. Οι 
περισσότερες από αυτές τις περιπτώσεις βρήκαν ικανοποιη­
τική λύση. 
Βιομηχανική και πνευματική ιδιοκτησία 
97. Από τα δύο υιοθετηθέντα μέτρα, ίσχυσε μόνο η 
οδηγία για τη νομική προστασία των μικροκυκλωμάτων 
μετατράπηκε από οκτώ κράτη μέλη, ενώ για τα υπόλοιπα 
κινήθηκαν διαδικασίες παράβασης. 
Η ΕΥΡΩΠΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ 
98. Τα περισσότερα από τα υιοθετηθέντα μέτρα στο 
πλαίσιο της πραγμάτωσης της μεγάλης αγοράς ενδιαφέρουν 
άμεσα τον πολίτη, είτε για την προστασία των δικαιωμάτων 
του για κυκλοφορία και εγκατάσταση είτε για εδραίωση της 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/19 
ελευθερίας του να χρησιμοποιεί προϊόντα και να έχει πρό­
σβαση σε ελευθερωμένες υπηρεσίες στο εσωτερικό της Κοι­
νότητας. 
99. Από αυτή την άποψη, μπορούν να αναφερθούν ενδει­
κτικά οι αναληφθείσες δράσεις που έχουν ήδη μνημονευθεί: 
— για την επίλυση των προβλημάτων που συνδέονται με 
την εγγραφή των οχημάτων, 
— για τη διασφάλιση της ελεύθερης εισαγωγής φαρμάκων 
για προσωπική χρήση, 
— για την εξασφάλιση της ελεύθερης χρήσης στο Βέλγιο 
παραβολικών κεραιών με σκοπό τη λήψη τηλεοπτικών 
εκπομπών που μεταδίδονται δορυφορικά. 
100. Ωστόσο, έχουν ληφθεί μέτρα ειδικά για την προ­
στασία των πολιτών τα οποία και δικαιολογούν τη διενέρ­
γεια ελέγχου για την εφαρμογή τους. Δεν πρέπει να λησμο­
νείται ότι στον τομέα αυτό έχουν ληφθεί πολλά μέτρα στα 
πλαίσια μη υποχρεωτικών δράσεων: έτσι συνέβη, κυρίως, με 
το ευρωπαϊκό διαβατήριο, την κάρτα υγείας, την κατάργηση 
της πινακίδας «Τελωνείο» κ.λπ. 
Ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων 
101. Στα εσωτερικά σύνορα της Ευρώπης, όπου εξακολου­
θούν να υφίστανται έλεγχοι για τη μετανάστευση και τελω­
νειακές διατυπώσεις, οι πολίτες διαπιστώνουν διαρκώς πόσα 
στεγανά διαθέτει ακόμη η Κοινότητα. Η εξάλειψη των 
φραγμών θα αποτελέσει ένα από τα πλέον άμεσα και 
ορατά πλεονεκτήματα τα οποία μπορεί να παράσχει η Κοι­
νότητα στους Ευρωπαίους. Θα είναι το πρώτο βήμα προς τη 
δημιουργία μιας Ευρώπης των πολιτών, μιας Ευρώπης εποι­
κοδομητικής που βοηθά τους πολίτες στην καθημερινή τους 
ζωή και όχι μιας Ευρώπης κανονισμών. Δεν πρέπει να 
λησμονείται ότι τα εμπόδια στην ελεύθερη κυκλοφορία των 
προσώπων δεν περιορίζονται μόνο στα προβλήματα που 
παρουσιάζονται στα σύνορα, αλλά επεκτείνονται και στις 
εθνικές ρυθμίσεις, οι οποίες, χωρίς να συνδέονται με τους 
μεθοριακούς ελέγχους, συνιστούν, ωστόσο, απτά εμπόδια 
για την ανάπτυξη των οικονομικών δραστηριοτήτων των 
υπηκόων άλλων κρατών μελών. 
Ελεύθερη διέλευση των συνόρων 
102. Η Επιτροπή δέχθηκε πολλές καταγγελίες και διαμαρ­
τυρίες όσον αφορά τις δυσχέρειες που συνδέονται με τη διέ­
λευση των συνόρων, είτε πρόκειται για τον έλεγχο των 
εμπορευμάτων είτε για τον έλεγχο της ταυτότητας των προ­
σώπων. Πράγματι, πολύ συχνά παρατηρούνται ουρές στους 
αερολιμένες ή στα οδικά σύνορα που οφείλονται σε κακή 
οργάνωση των ελέγχων και έχουν σαν αποτέλεσμα την 
αμαύρωση της εικόνας της Κοινότητας. Οι προσφυγές που 
υποβλήθηκαν στην αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή 
πιστοποιούν τα εν λόγω προβλήματα. 
103. Συνήθως, η Επιτροπή δεν διαθέτει ένδικα μέσα 
δράσης" τα μόνα διαθέσιμα μέσα είναι εκείνα του άρθρου 7 
της συνθήκης και της οδηγίας «είσοδος και παραμονή». 
Πολύ συχνά, τα κριτήρια εφαρμογής των δύο αυτών διατά­ξεων δεν πληρούνται, είτε διότι δεν αποδεικνύεται η διά­
κριση είτε διότι οι έλεγχοι ασκούνται σύμφωνα με το κεί­
μενο της οδηγίας. 
104. Ωστόσο, η Επιτροπή αναπτύσσει δυναμική προσέγ­
γιση στην εφαρμογή του υφιστάμενου κοινοτικού δικαίου 
όπως μαρτυρά η αμφισβήτηση του συστηματικού ελέγχου 
της άδειας παραμονής στην περίπτωση της διέλευσης των 
συνόρων μεταξύ της Γερμανίας και του Βελγίου. Στην περί­
πτωση αυτή, το Δικαστήριο πιστοποιεί τα όρια της διακρι­
τικής ευχέρειας των αστυνομικών διοικήσεων, χωρίς να 
αμβισβητεί, ωστόσο, όπως θα το επιθυμούσε η Επιτροπή, 
τον ίδιο τον έλεγχο της άδειας παραμονής. 
105. Κατόπιν των διαδικασιών παράβασης που κινήθηκαν 
εναντίον τους, η Ελλάδα και η Πορτογαλία κατάργησαν, 
όπως έκαναν και τα υπόλοιπα κράτη μέλη προηγουμένως, 
την πρακτική της επίθεσης σφραγίδας επί των διαβατηρίων 
κατά την είσοδο στο ή την έξοδο από το έδαφος τους των 
υπηκόων της Κοινότητας. 
106. Η Γερμανία και η Δανία κατάργησαν τις διατάξεις 
που απαγόρευαν στους υπόλοιπους υπηκόους της Κοινό­
τητας τη διέλευση των συνόρων από μικρά μεθοριακά 
φυλάκια. 
107. Τέλος, η Επιτροπή αποφάσισε να υποβάλει στο δικα­
στήριο τη διαμφισβήτηση αρχής που τη φέρνει σε σύ­
γκρουση με την Ολλανδία σχετικά με την έκταση των εξου­
σιών των υπαλλήλων που είναι αρμόδιοι για τον έλεγχο των 
ταξιδιωτών κατά τη διέλευση των συνόρων. 
Άμεση φορολογία 
108. Στην προηγούμενη έκθεση ('), είχε τεθεί θέμα εξά­
λειψης των περιπτώσεων διπλής φορολογίας κατά την εισα­
γωγή μεταχειρισμένων αγαθών αγορασμένων από ιδιώτες 
σε άλλο κράτος μέλος, σύμφωνα με τη νομολογία «Gaston 
Schul»(2), η οποία επιβεβαιώθηκε από τη νομολογία της 
απόφασης της 25ης Φεβρουαρίου 1988 στην προδικαστική 
υπόθεση «Rainer Drexl» (3). 
109. Η διαδικασία κατά της Ολλανδίας τέθηκε στο 
αρχείο το 1987 και το ίδιο συνέβη και με τα άλλα κράτη 
μέλη, τα οποία, με τη σειρά τους, εφαρμόζουν πλέον ορθά 
την εν λόγω νομολογία σε όλες τις ανάλογες περιπτώσεις. 
Τα κράτη αυτά είναι η Γερμανία, η Ιρλανδία, το Λουξεμ­
βούργο, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Δανία. Απομένουν 
ακόμη να εξεταστούν ορισμένες λεπτομέρειες όσον αφορά 
τη Γαλλία. Σε δύο από τα νεότερα κράτη μέλη, την Ελλάδα 
και την Ισπανία, εστάλη αιτιολογημένη γνώμη. 
(') Πέμπτη έκθεση, σημείο 58. 
(2) Αποφάσεις της 5. 5. 1982 και 21. 5. 1985 στις υποθέσεις 15/81 και 
47/81 (ΕΕ αριθ. C 13 της 21. 1. 1986, σ. 2). 
(3) Υπόθεση 299/86. 
Αριθ. C 330/20 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
110. Στο πλαίσιο της ορθής εφαρμογής των φορολογικών 
απαλλαγών που απολαύουν οι ταξιδιώτες της Κοινότητας, 
πρέπει να επισημανθεί ότι τέθηκε στο αρχείο η κινηθείσα 
κατά του Ηνωμένου Βασιλείου διαδικασία που αφορά την 
απαίτηση ειδικού εντύπου για την απαλλαγή φόρου' μετά 
την τροποποίηση της νομοθεσίας στο Ηνωμένο Βασίλειο, η 
οδηγία προβλέπει μόνο την προσκόμιση τιμολογίου ή άλλου 
αντίστοιχου δικαιολογητικού. Ωστόσο, σε τέσσερις άλλες 
περιπτώσεις, η Επιτροπή αναγκάστηκε να προσφύγει στο 
δικαστήριο, δεδομένου ότι τα κράτη μέλη δεν είχαν συμμορ­
φωθεί προς την αιτιολογημένη γνώμη. Πρόκειται για τη 
Δανία και την Ιρλανδία λόγω, αφενός, των θεσπισθέντων 
από τον Απρίλιο του 1987 στα δύο αυτά κράτη μέλη περιο­
ρισμών στην απαλλαγή για ταξιδιώτες βραχείας παραμονής 
και, αφετέρου, της θέσπισης ποσοτικού περιορισμού για την 
μπίρα ('). 
111. Πρέπει επίσης να επισημανθεί το γενονός ότι κινή­
θηκαν δύο διαδικασίες σύμφωνα με το άρθρο 171 της συν­
θήκης ΕΟΚ(2) κατά της Ιταλίας, η οποία δεν έχει λάβει 
ακόμη τα απαραίτητα μέτρα προκειμένου να συμμορφωθεί 
προς την οδηγία 83/181/ΕΟΚ σχετικά με τη απαλλαγή από 
το ΦΠΑ ορισμένων οριστικών εισαγωγών αγαθών (κυρίως 
δειγμάτων) ούτε προς την οδηγία 83/183/ΕΟΚ σχετικά με 
τις απαλλαγές λόγω μετακόμισης. 
112. Στο πλαίσιο της ίδιας αυτής οδηγίας «μετακόμιση», 
πρέπει να επισημανθεί η αποστολή αιτιολογημένης γνώμης 
στην Ισπανία και την Ελλάδα. Πράγματι, αντίθετα με τις 
διατάξεις της οδηγίας, η Ελλάδα δεν εφαρμόζει την απαλ­
λαγή για τα κτηθέντα διά κληρονομιάς αυτοκίνητα και 
περιορίζει το ποσό για τα οχήματα με κυλινδρισμό που 
υπερβαίνει τα 1 800 cc, ενώ η Ισπανία απαιτεί την κατα­
βολή του ΦΠΑ εφόσον ο ισχύων στη χώρα καταγωγής συ­
ντελεστής είναι κατώτερος από τον επιβαλλόμενο από τις 
ισπανικές αρχές. Η οδηγία προβλέπει σχετικά πλήρη απαλ­
λαγή από δασμούς. 
Δικαίωμα εγκατάστασης και αναγνώριση διπλωμάτων 
113. Επί των πέντε εγκριθέντων από το Συμβούλιο 
μέτρων, στα πλαίσια των Λευκού Βιβλίου, τρία, σχετικά με 
την αναγνώριση των διπλωμάτων των φαρμακοποιών και 
των γενικών ιατρών, τέθηκαν σε ισχύ, τα υπόλοιπα δύο 
αφορούν το γενικό σύστημα αναγνώρισης των διπλωμάτων 
που θα ισχύσει από το Ιανουάριο του 1991 και την ισοτιμία 
(') 5η Έκθεση, σημείο 58. 
(2) Αποφάσεις της 24. 11. 1987 στις υποθέσεις 124/86 και 125/86. επαγγελματικών προσόντων, των οποίων η θέση σε ισχύ 
εξαρτάται από τη δημοσίευση εκ μέρους της Επιτροπής 
καταλόγων προσόντων ιγα ορισμένους τομείς. Οι τρεις 
αυτές ισχύουσες οδηγίες αντιμετωπίζουν καθυστερήσεις στη 
μετατροπή τους σε ένα κράτος μέλος στην περίπτωση των 
διπλωμάτων των φαρμακοποιών και, σε πέντε κράτη μέλη, 
στην περίπτωση των γενικών ιατρών. 
114. Η Επιτροπή χρειάστηκε όμως να διασφαλίσει την 
παρακολούθηση των άλλων οδηγιών που ήταν προγενέ­
στερες του Λευκού Βιβλίου και σχετικές με τα ελεύθερα και 
άλλα επαγγέλματα. Το Δικαστήριο, κατόπιν των αναλη-
φθεισών από την Επιτροπή δράσεων, εξέδωσε, κατά το 1988, 
τρεις αποφάσεις: κατά της Γερμανίας για κακή μετατροπή 
της οδηγίας «δικηγόροι» (υπόθεση 427/85), κατά του Βελ­
γίου (υπόθεση 283/86) και της Ιταλίας (υπόθεση 310/86 
στον τομέα της ελεύθερης κυκλοφορίας των «βοηθών μετα­
φορέων». Στα τέλη του 1988, δύο διαδικασίες παράβασης 
(Γαλλία για την οδηγία «δικηγόροι» και Ελλάδα για την 
οδηγία «βοηθοί μεταφορέων») βρίσκονταν στο στάδιο της 
αιτιολογημένης γνώμης. Ωστόσο, ο αριθμός αυτός κινδυ­
νεύει να αυξηθεί το 1989 αν, όσον αφορά τις οδηγίες 
«φαρμακοποιοί» και «αρχιτέκτονες» που ίσχυσαν, αντί­
στοιχα, από την 1η Οκτωβρίου 1987 και από την 1η Αυγού­
στου 1988, οι προειδοποιητικές επιστολές για μη μετατροπή 
των οδηγιών ή μη συμμόρφωση της μετατροπής δεν απολή­
ξουν σε διευθέτηση εκ μέρους των εν λόγω κρατών μελών. 
115. Εξάλλου, όσον αφορά τα επαγγέλματα τα οποία 
αποτελούν αντικείμενο ρύθμισης και για τα οποία οι κοινο­
τικές οδηγίες δεν εφαρμόζονται ή δεν εφαρμόζονται ακόμη, 
η Επιτροπή προσπαθεί να ωθήσει τα κράτη μέλη να εφαρμό­
σουν τις αρχές που διατύπωσε το Δικαστήριο στην από­
φαση που εξέδωσε στην υπόθεση 222/86 (απόφαση της 15ης 
Οκτωβρίου 1987 — G. Heylens — μη δημοσιευθείσα εισέτι). 
Στην υπόθεση αυτή, το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι, ακόμη 
και χωρίς εναρμόνιση των συνθηκών πρόσβασης σε ένα 
επάγγελμα, τα κράτη μέλη πρέπει «να εκτιμούν την ισοτιμία 
του ξένου διπλώματος λαμβάνοντας αποκλειστικά υπόψη το 
επίπεδο των γνώσεων και των προσόντων που, βάσει της 
φύσης και της διάρκειας των σπουδών και της πρακτικής 
κατάρτισης των οποίων πιστοποιεί την ολοκλήρωση, προσ­
δίδει στον κάτοχο του» (13η αιτιολογική σκέψη της εν λόγω 
απόφασης, σ. 8). 
Απαγόρευση των διακρίσεων λόγω ιθαγένειας 
116. Η Επιτροπή συνέχισε την εξέταση των καταγγελιών 
που έλαβε στον τομέα των ελεύθερων και βιοτεχνικών επαγ­
γελμάτων αλλά ανέπτυξε, κυρίως, τις δράσεις της προκει­
μένου να καταγγείλει τις υφιστάμενες στα εθνικά δημόσια 
λειτουργήματα διακρίσεις, σύμφωνα με τους δημοσιευθέντες 
προσανατολισμούς στην ανακοίνωση της για την εφαρμογή 
του άρθρου 48 παράγραφος 4 (ΕΕ αριθ. C 72 της 18. 3. 1988, 
σ. 2). 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/21 
117. Για τις περιπτώσεις διακρίσεων λόγω ιθαγένειας, οι 
αναληφθείσες από την Επιτροπή δράσεις έδωσαν τη δυνατό­
τητα στο Δικαστήριο να εκδώσει, το 1988, δύο καταδικα­
στικές αποφάσεις για την Ελλάδα που απαιτούσε την ελλη­
νική αποκλειστικά ιθαγένεια για τα επαγγέλματα του 
εκπαιδευτικού (υπόθεση 47/86), του δικηγόρου, του γεω-
μέτρη, του αρχιτέκτονα και του πολιτικού μηχανικού (υπό­
θεση 38/87) και καταδικαστική απόφαση για την Ιταλία 
που είχε αποκλείσει τους υπηκόους της Κοινότητας που δεν 
ήταν Ιταλοί από τα πλεονεκτήματα της έγγειας πίστωσης 
για τις κατασκευαζόμενες από δημόσιους φορείς κατοικίες 
(υπόθεση 63/86). Η Επιτροπή προσέφυγε επίσης στο Δικα­
στήριο για μια υπόθεση διάκρισης την οποία εφαρμόζει η 
Γαλλία απέναντι σε υπηκόους ορισμένων από τα υπερ­
πόντια εδάφη (υπόθεση 263/88). Η εν λόγω περίπτωση διά­
κρισης είναι παρεμφερής με μιαν άλλη, που εφαρμόζεται 
στην Ελλάδα, σχετικά με την αγορά ακινήτων σε ορισμένες 
περιοχές της χώρας, για την οποία η Επιτροπή προσέφυγε 
στο Δικαστήριο το 1987 (υπόθεση 305/87). Οι εκκρεμούσες 
ενώπιον του Δικαστηρίου υποθέσεις στα τέλη του 1988 είναι 
δύο. 
118. Εξάλλου, η Επιτροπή κίνησε διαδικασία κατά της 
Ιταλίας που βασίζεται στο άρθρο 171 της συνθήκης ΕΟΚ, 
λόγω της μη εκτέλεσης της εκδοθείσας απόφασης του 1986 
στην υπόθεση 168/85 σχετικά με την απαίτηση ιθαγένειας 
για την πρόσβαση σε διάφορα επαγγέλματα (δημοσιο­
γράφοι, φαρμακοποιοί κ.λπ.). 
119. Πάντα προσεκτική στις υποθέσεις που επισημαί­
νονται μέσω των προφορικών και γραπτών κοινοβουλευ­
τικών ερωτήσεων, η Επιτροπή εξέδωσε επίσης αιτιολογη­
μένες γνώμες κατά της Γαλλίας, της Ελλάδας και της Ιτα­
λίας για διάκριση όσον αφορά την ιθαγένεια για την πρό­
σβαση στο επάγγελμα του ξεναγού. 
Άλλα δέματα: άόεια οόήγηοης 
120. Η Ιταλία συμμορφώθηκε προς την απόφαση του 
Δικαστηρίου της 7ης Μαίου 1987 (υπόθεση 419/85) λαμβά­
νοντας εθνικά μέτρα μετατροπής της οδηγίας 80/1263/ΕΟΚ 
κατά το 1988* το υπόδειγμα της κοινοτικής άδειας οδή­
γησης θα είναι έτοιμο το 1989. Το Βέλγιο, που πήρε τα απα­
ραίτητα νομοθετικά μέτρα μετά από την απόφαση της 12ης 
Μαρτίου 1987 του Δικαστηρίου (υπόθεση 9/86) έθεσε σε 
ισχύ από την 1η Ιανουαρίου 1989 την κοινοτική άδεια οδή­
γησης. Η Γαλλία, κατά της οποίας είχε κινηθεί διαδικασία 
παράβασης, εκτέλεσε την οδηγία και έθεσε σε ισχύ τη νέα 
άδεια στις 6 Φεβρουαρίου 1989. Η Ηνωμένο Βασίλειο και η 
Ιρλανδία, παρά τη μετατροπή των περισσότερων διατάξεων 
της οδηγίας, δεν έχουν θέσει σε ισχύ τη νέα κοινοτική άδεια 
οδήγησης. Η Ιρλανδία θα την υιοθετήσει τον Σεπτέμβριο 
του 1989 και το Ηνωμένο Βασίλειο την 1η Ιανουαρίου του 
1990. 
121. Ο εν λόγω τομέας εξακολουθεί να προσελκύει το 
ενδιαφέρον των ενδιαφερομένων λόγω της διαβίβασης 
καταγγελιών στην Επιτροπή ή των προσφυγών στο Ευρω­παϊκό Κοινοβούλιο. Οι περισσότερες από αυτές τις καταγγε­
λίες οφείλονται σε εσφαλμένη γνώση των διατάξεων της 
κοινοτικής οδηγίας 80/1263/ΕΟΚ. Η Επιτροπή επέλυσε τα 
περισσότερα από αυτά τα προβλήματα. Εξέδωσε αιτιολογη­
μένη γνώμη κατά της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερ­
μανίας για εσφαλμένη ερμηνεία της έννοιας «μόνιμη 
κατοικία» που περιλαμβάνεται στο άρθρο 8 της οδηγίας που 
εφαρμόζεται στις περιπτώσεις των σπουδαστών. 
Απασχόληση, κοινωνική πολιτική και εκπαίδευση 
122. Στα κοινωνικά θέματα, η Επιτροπή φρόντισε να δια­
σφαλίσει την τήρηση της συνθήκης (άρθρο 48 για την ελεύ­
θερη κυκλοφορία των εργαζομένων, άρθρο 119 για την ισό­
τητα της αμοιβής ανδρών και γυναικών) και των κανονι­
σμών που ενέκρινε το Συμβούλιο (π.χ. κανονισμοί σχετικά 
με την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων και την 
εφαρμογή του καθεστώτος κοινωνικής ασφάλισης για τους 
εργαζόμενους μετανάστες). Επιπλέον, η Επιτροπή συνεχίζει 
τη διαδικασία εναντίον ορισμένων κρατών μελών που οφεί­
λουν να συμμορφωθούν προς τις οδηγίες μέσω των εθνικών 
μέτρων μετατροπής: οι οδηγίες αυτές καλύπτουν τόσο τη 
μετακίνηση και την παραμονή των εργαζομένων από τα 
κράτη μέλη στο εσωτερικό της Κοινότητας όσο και την ίση 
μεταχείριση ανδρών και γυναικών στον τομέα της απασχό­
λησης και της κοινωνικής ασφάλισης ή της προστασίας των 
εργαζομένων στο χώρο της εργασίας. 
123. Όσον αφορά, ιδιαίτερα, την τήρηση των άρθρων της 
συνθήκης και των διατάξεων των κανονισμών, η Επιτροπή 
υποχρεώθηκε, το 1988, να ασκήσει προσφυγή στο Δικα­
στήριο για μία υπόθεση που αφορά τη Γαλλία και για μία 
που αφορά το Βέλγιο. Μία ακόμη υπόθεση εκκρεμεί ακόμη 
ενώπιον του Δικαστηρίου. Δύο νέες παραβάσεις (Γαλλία) 
αποτέλεσαν το αντικείμενο απολογημένων γνωμών για τη 
μία από αυτές ασκήθηκε προσφυγή ενώπιον του Δικαστη­
ρίου. Εξάλλου, διευθετήθηκαν δύο περιπτώσεις παράβασης 
της Ιρλανδίας και της Ιταλίας και η Επιτροπή έθεσε στο 
αρχείο τους εν λόγω δύο φακέλους. 
124. Όσον αφορά τη μη συμμόρφωση ή την κακή εφαρ­
μογή των οδηγιών, διαγράφτηκαν έντεκα παραβάσεις, 
κυρίως στον τομέα της ίσης μεταχείρισης ανδρών και 
γυναικών, πράγμα που επέτρεψε να τεθούν στο αρχείο οι 
αντίστοιχες διαδικασίες. 
125. Στον εν λόγω τομέα, αξίζει να αναφερθούν οι ακό­
λουθες εξελίξεις: 
— όσον αφορά τον έλεγχο εισόδου, την άδεια παραμονής 
ή εγκατάστασης των υπηκόων της Κοινότητας που 
δικαιούνται ελεύθερης κυκλοφορίας (οδηγίες 
68/360/ΕΟΚ και 73/148/ΕΟΚ), η Επιτροπή άσκησε προ­
σφυγή στο Δικαστήριο κατά του Βελγίου (υπόθεση 
23/88), από την οποία παραιτήθηκε στην συνέχεια. Μία 
υπόθεση εξακολουθεί να εκκρεμεί ενώπιον του Δικαστη­
ρίου, 
Αριθ. C 330/22 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
— στο πεδίο της εφαρμογής της οδηγίας 76/207/ΕΟΚ που 
απασκοπεί στην ίση μεταχείριση ανδρών και γυναικών 
όσον αφορά την πρόσβαση στην απασχόληση, τέθηκαν 
στο αρχείο οκτώ διαδικασίες παράβασης κατόπιν της 
ικανοποιητικής του διευθέτησης, 
— όσον αφορά την οδηγία 77/187/ΕΟΚ, μια διαδικασία 
παράβασης κατά της Ελλάδας αποτέλεσε αντικείμενο 
αιτιολογημένης γνώμης και επακολούθησε προσφυγή 
ενώπιον του Δικαστηρίου, 
— αντικείμενο αιτιολογημένης γνώμης αποτέλεσε και μια 
διαδικασία παράβασης κατά του Βελγίου για κακή 
εφαρμογή της οδηγίας 79/7/ΕΟΚ σχετικά με την ίση 
μεταχείριση ανδρών και γυναικών σε θέματα κοινωνικής 
ασφάλισης, 
— ασκήθηκε προσφυγή ενώπιον του Δικαστηρίου κατά της 
Ελλάδας (υπόθεση 53/88) για μη συμμόρφωση των 
εθνικών της μέτρων εκτέλεσης της οδηγίας 80/987/ΕΟΚ 
σχετικά με την προστασία των εργαζομένων σε περί­
πτωση αφερεγγυότητας του εργοδότη. Μία υπόθεση 
κατά της Ιταλίας εκκρεμεί πάντα ενώπιον του Δικαστη­
ρίου. 
126. Όσον αφορά τη μη κοινοποίηση των εθνικών μέτρων 
εκτέλεσης των οδηγιών η Επιτροπή έθεσε στο αρχείο δέκα 
διαδικασίες παράβασης που αφορούν το Βέλγιο, τη Γαλλία, 
την Ελλάδα, την Ιρλανδία, το Λουξεμβούργο, την Ολλανδία 
και το Ηνωμένο Βασίλειο στον τομέα της ασφάλειας, της 
υγιεινής και της προστασίας της υγείας στο χώρο της εργα­
σίας. Αντίθετα, ασκήθηκε προσφυγή κατά της Ιταλίας για 
μη μετατροπή της οδηγίας 82/605/ΕΟΚ σχετικά με την προ­
στασία των εργαζομένων που εκτίθενται σε μετάλλευμα 
μολύβδου" όσον αφορά την οδηγία 83/477/ΕΟΚ σχετικά με 
την προστασία των εργαζομένων που εκτίθενται στον 
αμίαντο, ούτε η Ιταλία ούτε η Ολλανδία ανακοίνωσαν τα 
εθνικά μέτρα εκτέλεσης. Τέλος, η Επιτροπή ανησυχεί ιδιαί­
τερα για το γεγονός ότι η Ιταλία δεν έχει ακόμη μετατρέψει 
στο εσωτερικό της δίκαιο την οδηγία 75/129/ΕΟΚ σχετικά 
με τις συλλογικές απολύσεις, πάρα τις δύο αποφάσεις του 
δικαστηρίου της 8ης Ιουνίου 1982 και της 6ης Νοεμβρίου 
1985 στις υποθέσεις 91/81 και 131/84 αντίστοιχα. 
Προοτασία των καταναλωτών 
121. Στον τομέα αυτό, δεν υπάρχει καμία σημαντική εξέ­
λιξη σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Έτσι, κατά το 1988, 
εξετάστηκαν μόνο έντεκα καταγγελίες. Συνεπώς, ο έλεγχος 
που διεξήγαγε η Επιτροπή συνίστατο, κυρίως, στη διακρί­
βωση της τυπικής μετατροπής των κοινοτικών οδηγιών στο 
δίκαιο των κρατών μελών. 
128. Η απόφαση του δικαστηρίου στην υπόθεση 152/84, 
Marshall κατά Southampton Area Health Authority, πιστο­
ποιεί ότι οι οδηγίες δεν έχουν άμεσα «οριζόντια» αποτελέ­
σματα και ότι, κατά συνέπεια, τα άτομα δεν μπορούν να 
προσφύγουν σ' αυτή καθαυτή την οδηγία στα πλαίσια διαμ-
φισβήτησης εφόσον το κράτος μέλος δεν έχει μετατρέψει την οδηγία στο εθνικό του δίκαιο. Δεδομένης της νομικής 
αυτής κατάστασης, διαπιστώνεται ότι οι καταναλωτές, 
πρώτοι δικαιούχοι της μεγάλης αγοράς, εξακολουθούν να 
χρησιμοποιούν ελάχιστο τα υπόλοιπα μέσα προάσπισης των 
ειδικών δικαιωμάτων που τους παρέχει το κοινοτικό δίκαιο 
και ιδίως της υποβολή καταγγελιών στην Επιτροπή. 
129. Η κατάσταση αυτή ερμηνεύεται, αφενός, από το 
γεγονός ότι, στα κράτη μέλη όπου οι καταναλωτές είναι ιδι­
αίτερα ευαισθητοποιημένοι στα δικαιώματα τους, το 
εθνικό δίκαιο παρέχει ήδη ικανοποιητική προστασία και 
δυνατότητες προσφυγής και ότι οι κοινοτικές οδηγίες έχουν 
μετατραπεί, γενικά, σωστά. Αφετέρου, υπάρχουν κράτη 
μέλη όπου η μετατροπή των οδηγιών είναι λιγότερο ικανο­
ποιητική αλλά συνδυάζεται και με έλλειψη ευαισθητοποί­
ησης των καταναλωτών ως προς τα δικαιώματα τους. Μια 
άλλη εκτίμηση είναι ότι, μολονότι ένα εμπόδιο στις ενδο­
κοινοτικές συναλλαγές μπορεί να θίγει σταθερά έναν 
έμπορο και να τον ωθήσει να παραβιάσει έναν εθνικό 
κανόνα, ο μεμονωμένος καταναλωτής θίγεται μόνο περιο­
δικά από τη μη τήρηση των δικαιωμάτων του, εκτός αν το 
πρόβλημα του εντοπίζεται σε αγαθό καθημερινής κατανά­
λωσης. Έτσι, υπάρχει μια τάση του καταναλωτή να μην 
προασπίζει τα δικαιώματα του. 
130. Είναι σκόπιμο να υπομνηθεί επίσης ότι τα συμφέ­
ροντα των καταναλωτών λαμβάνονται υπόψη κατά τον 
έλεγχο της εφαρμογής του δικαιώματος της ελεύθερης 
κυκλοφορίας των αγαθών και των υπηρεσιών, των γεωρ­
γικών διατάξεων, των κανόνων του ανταγωνισμού και των 
περιβαλλοντολογικών διατάξεων (βλέπε αντίστοιχα κεφά­
λαια της παρούσας έκθεσης). 
II. ΑΛΛΑ ΘΕΜΑΤΑ 
Στατιστικά δέματα 
131. Η εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου που αφορά 
συγκεκριμένο στατιστικό τομέα παρουσιάζει εντελώς ξεχω­
ριστές ιδιομορφίες, δεδομένου ότι μπορεί να αμφισβητηθεί 
ανά πάσα στιγμή η ορθή εφαρμογή εκ μέρους του κράτους 
μέλους της υποχρέωσης να παρέχει στοιχεία με αριθμούς 
βάσει προκαθορισμένου χρονοδιαγράμματος και σχεδίου, 
εφόσον πρόκειται για επαναλαμβανόμενη περιοδικά υπο­
χρέωση. Εξάλλου, όταν η κοινοτική ρύθμιση αποτελεί αντι­
κείμενο οδηγιών, η επίσημη μετατροπή στο εθνικό δίκαιο 
δεν συνιστά απαραίτητη προϋπόθεση για την εφαρμογή της 
οδηγίας, δεδομένου ότι η εφαρμογή μπορεί να απορρέει 
απλώς από την παροχή των απαιτούμενων στοιχείων από 
την αρμόδια διοίκηση. 
132. Διαπιστώνεται ότι, τελικά, οι παραλείψεις που επι­
σημάνθηκαν στο στατιστικό τομέα είναι μάλλον σπάνιες 
και ότι μια περιστασιακή καθυστέρηση δεν συνιστά ipso 
facto και, ελλείψει αρνητικών συμπληρωματικών στοιχείων, 
παράλειψη που να δικαιολογεί την κίνηση διαδικασίας 
παράβασης. Ωστόσο, σχεδόν όλες οι περιπτώσεις που διαπι­
στώθηκαν ή επέσυραν κυρώσεις κατά των κρατών μελών 
αφορούν απαράδεκτες καθυστερήσεις και σπανιότερα τις 
συνθήκες της καταγραφής των στοιχείων, 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/23 
133. Ο φάκελος που επισημάνθηκε στην προηγούμενη 
έκθεση δεν έχει ακόμη διευθετηθεί από το ενδιαφερόμενο 
κράτος μέλος. Συγκεκριμένα, πρόκειται για την Ιταλία που 
έχει παραβιάσει τις υποχρεώσεις της που απορρέουν από 
την οδηγία 78/564/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 12ης Ιουνίου 
1978 σχετικά με τις οδικές μεταφορές εμπορευμάτων. Αφού 
καταδικάστηκε από το Δικαστήριο, το 1985, για μη παροχή 
του τμήματος των απαιτούμενων στοιχείων που αφορούν τη 
μεταφορά εμπρευμάτων από εθνικούς μεταφορείς, το εν 
λόγω κράτος εγκαλείται τώρα με προσφυγή λόγω παρα­
βίασης απόφασης του Δικαστηρίου. 
134. Επιπροσθέτως, η Επιτροπή εξέτασε εν παρόδω στη 
διάρκεια του έτους διάφορες διαμφισβητούμενες περιπτώ­
σεις, για τρεις από τις οποίες κίνησε διαδικασία παράβασης 
αποστέλλοντας προηγουμένως προειδοποιητική επιστολή. 
Στις δύο από αυτές τις περιπτώσεις η Επιτροπή αποφάσισε 
να στείλει αιτιολογημένη γνώμη, δεδομένου ότι δεν έλαβε 
απάντηση. Στην τρίτη περίπτωση, η απάντηση στην προει­
δοποιητική επιστολή επέσυρε τη ζήτηση συμπληρωματικών 
πληροφοριών, με αποτέλεσμα να αναβληθεί η κίνηση της 
επόμενης διαδικαστικής φάσης, 
Προσωπικό των Κοινοτήτων 
135. Όσον αφορά τη μεταφορά των συνταξιοδοτικών 
δικαιωμάτων, κατόπιν της απόφασης που εξέδωσε στις 17 
Δεκεμβρίου 1987 το Δικαστήριο στην υπόθεση 315/85 Επι­
τροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά του Μεγάλου 
Δουκάτου του Λουξεμβούργου, με την οποία αποδυναμώ­
νεται η θέση της Επιτροπής, σύμφωνα με την οποία ο υπάλ­
ληλος διαθέτει οπωσδήποτε το δικαίωμα να μεταφέρει το 
ισοδύναμο αναλογιστικό, ακόμη κι αν το εθνικό καθεστώς 
προβλέπει τη μεταφορά μόνο της εφάπαξ εξαγοράς, η Επι­
τροπή αποφάσισε να αποσύρει τις προσφυγές της κατά της 
Γερμανίας (υπόθεση 146/86) και της Γαλλίας (υπόθεση 
303/85) που βασίζονταν, κατά κύριο λόγο, στην ίδια 
αιτίαση. Η Ολλανδία προσάρμοσε τη νομοθεσία της ώστε 
να επιτρέπεται η μεταφορά, αλλά χρειάζεται ακόμη η ορι­
στικοποίηση επίσημης συμφωνίας με την Επιτροπή. Με το 
Βέλγιο οι διαπραγματεύσεις τείνουν να καταλήξουν. 
136. Όσον αφορά τη σώρευση των οικογενειακών 
παροχών, κατόπιν των αποφάσεων της 7ης Μαΐου 1987 που 
επικύρωσαν τον παραπληρωματικό χαρακτήρα των κοινο­
τικών οικογενειακών παροχών σε σχέση με τις οικογενει­
ακές παροχές, γίνονται διαπραγματεύσεις με την Ομοσπον­
διακή Δημοκρατία της Γερμανίας προκειμένου να καθορι­
στούν οι όροι εκτέλεσης των εν λόγω αποφάσεων αναδρο­
μικά. Στην περίπτωση του Βελγίου, οι όροι αυτοί νομοθετή­
θηκαν και η εκτέλεση τους βρίσκεται εν εξελίξει. 
137. Οι διάφορες διαδικασίες παραβάσεων που κινήθηκαν 
κατά του Βελγίου στις σχετικές με την κατάσταση των 
υπαλλήλων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων που έχουν απο­
σπασθεί στο Βέλγιο περιπτώσεις τέθηκαν στο αρχείο κατά το 1988. Η συμφωνία που συνήφθη τον Απρίλιο του 1987 με 
τις βελγικές αρχές σχετικά, κυρίως, με την καταχώρηση του 
προσωπικού των Κοινοτήτων σε ειδική στήλη των μητρώων 
του δημοτολογίου έδωσε τη δυνατότητα επίλυσης των δια­
φόρων προβλημάτων όπως είναι ο φόρος επί της μη κύριας 
κατοικίας, οι συνδρομές «μη μόνιμων κατοίκων» σε αθλη­
τικές και πολιτιστικές λέσχες και η τιμή κατανάλωσης 
ύδατος. 
138. Μόνο σε περίπτωση μετάθεσης και διακοπής των 
υπηρεσιακών τους καθηκόντων, οι μόνιμοι και οι έκτακτοι 
υπάλληλοι των Κοινοτήτων απολαύουν, δυνάμει του άρθρου 
12 στοιχείο ε) του πρωτοκόλλου για τα προνόμια και τις 
ασυλίες, του δικαιώματος εισαγωγής (μετάθεση) και επανε-
ξαγωγής (διακοπή υπηρεσιακών καθηκόντων) ατελώς από 
ΦΠΑ του αυτοκινήτου τους. Λόγω των δυσχερειών που 
αντιμετωπίστηκαν για την ατελή εισαγωγή στην Πορτο­
γαλία οχημάτων από πρώην μόνιμους ή έκτακτους υπαλλή­
λους της Επιτροπής, εστάλη στις πορτογαλικές αρχές αιτιο­
λογημένη γνώμη. Στην περίπτωση του Βελγίου, η διαδι­
κασία που κινήθηκε σχετικά με τους επιβαλλόμενους για 
την απαλλαγή από το ΦΠΑ όρους στην εισαγωγή αυτοκι­
νήτου τέθηκε στο αρχείο, δεδομένου ότι η κύρια αιτίαση 
που χρησιμοποίησε η Επιτροπή κρίθηκε ασύστατη. 
139. Όσον αφορά τη διαδικασία για την έκπτωση του 
50 ο/ο των αμοιβών που χορηγεί η βελγική κυβέρνηση στους 
Βέλγους εκπαιδευτικούς που είναι αποσπασμένοι στα ευρω­
παϊκά σχολεία, η επιτροπή αποφάσισε να προσφύγει ενώ­
πιον του Δικαστηρίου. 
δημοσιονομικά ΰέματα 
140. Η Επιτροπή έθεσε στο αρχείο διαδικασία παράβασης 
για τη μη καταβολή δασμών δεδομένου ότι το Βέλγιο κατέ­
βαλε τα αιτούμενα ποσά. 
141. Όσον αφορά του τόκους σε περίπτωση καθυστερη­
μένης καταβολής των ιδίων πόρων, η επιτροπή προσέφυγε 
στο Δικαστήριο κατά της Ιταλίας, και για μια άλλη περί­
πτωση που αφορά το εν λόγω κράτος εξέδωσε αιτιολογη­
μένη γνώμη. Διαδικασία παράβασης για το ίδιο θέμα τέθηκε 
στο αρχείο, δεδομένου ότι η Ελλάδα κατέβαλε τα αιτούμενα 
ποσά. 
142. Προκειμένου να εισπράξει τους ίδιους πόρους ΦΠΑ 
που δεν είχαν καταβληθεί — καθώς και τους οφειλόμενους 
τόκους καθυστέρησης — λόγω παραβάσεων στην οδηγία 
77/388/ΕΟΚ και τον τροποποιημένο κανονισμό (ΕΟΚ) 
αριθ. 2892/77, η Επιτροπή εξέδωσε αιτιολογημένη γνώμη 
κατά της Γαλλίας και άσκησε προσφυγή κατά της Γερμα­
νίας. Στον τομέα αυτό, η Επιτροπή έθεσε στο αρχείο τρεις 
διαδικασίες παραβάσεων, δεδομένου ότι τα εν λόγω κράτη 
(Ιρλανδία, Ολλανδία και Ηνωμένο Βασίλειο) κατέβαλαν 
τους πόρους ΦΠΑ καθώς και τους οφειλόμενους τόκους 
καθυστέρησης. 
Αριθ. C 330/24 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
Πολιτική για το περιβάλλον 
143. Το τέταρτο πρόγραμμα κοινοτικής δράσης για το 
περιβάλλον (') ορίζει την εφαρμογή του δικαίου για το περι­
βάλλον ως μια από τις προτεραιότητες των προσεχών ετών. 
Η προτεραιότητα αυτή επιβεβαιώθηκε σαφώς από απόφαση 
του Συμβουλίου της 19ης Οκτωβρίου 1987 (2) και έγινε απο­
δεκτή και από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. 
144. Στη διάρκεια του 1988, το Δικαστήριο έλαβε ορι­
σμένες σημαντικές αποφάσεις οι οποίες θα ασκήσουν 
θετική επίδραση επί της προστασίας του περιβάλλοντος. 
Έτσι, για παράδειγμα, στις υποθέσεις 227/85 έως 230/85, το 
Δικαστήριο καταδίκασε για δεύτερη φορά το Βέλγιο διότι 
δεν έλαβε τα απαραίτητα μέτρα για την εφαρμογή των οδη­
γιών του Συμβουλίου σχετικά με τα απόβλητα 
(78/176/ΕΟΚ, 75/442/ΕΟΚ, 75/439/ΕΟΚ και 
76/403/ΕΟΚ). Μπροστά σ' αυτή την απολύτως απαράδεκτη 
κατάσταση, η Επιτροπή θα αναγκαστεί να προβεί στα απα­
ραίτητα διαβήματα, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της, 
κυρίως εξετάζοντας τη χρηματοδότηση κοινοτικών δράσεων 
για το περιβάλλον στο Βέλγιο. Στην υπόθεση 322/86, το 
Δικαστήριο εξέδωσε στις 12 Ιουλίου 1988 απόφαση κατά 
της Ιταλίας για τη μερική εφαρμογή της οδηγίας 
78/659/ΕΟΚ (ύδατα ιχθυοτροφίας). Η απόφαση αυτή 
παρέχει στην Επιτροπή σταθερή βάση για να προβεί στην 
εφαρμογή της οδηγίας στα δώδεκα κράτη μέλη. Τέλος, στην 
υπόθεση 302/86 (απόφαση 29. 9. 1988) κατά της Δανίας, το 
Δικαστήριο επιβεβαίωσε την απόφαση του στην υπόθεση 
240/83, δηλαδή ότι η προστασία του περιβάλλοντος 
συνιστά σημαίνον γενικό συμφέρον που μπορεί να δικαιο­
λογήσει ορισμένους περιορισμούς στην αρχή της ελεύθερης 
κυκλοφορίας των εμπορευμάτων. 
145. Η δράση της Επιτροπής κατά το 1988, όπως και 
κατά το 1987, χαρακτηρίστηκε από περισσότερες ενέργειες 
όσον αφορά τη μερική συμμόρφωση και την κακή εφαρ­
μογή των κοινοτικών διατάξεων για το περιβάλλον. 
146. Η μετατροπή των οδηγιών για το περιβάλλον από τα 
κράτη μέλη πραγματοποιείται με ορισμένη καθυστέρηση και 
η Επιτροπή αναγκάστηκε να απευθύνει σημαντικό αριθμό 
προειδοποιητικών επιστολών στα κράτη μέλη για μη κοινο­
ποίηση των εθνικών μέτρων εκτέλεσης των οδηγιών. Πρέπει 
να γίνει ειδική μνεία της οδηγίας 85/337/ΕΟΚ σχετικά με 
την αξιολόγηση της επίδρασης του περιβάλλοντος. Παρά 
την τριετή καθυστέρηση μετατροπής, κατά την ημερομηνία 
θέσης σε ισχύ της οδηγίας (4 Ιουλίου 1988) μόνο πέντε 
κράτη μέλη είχαν ενημερώσει την Επιτροπή για τα εθνικά 
μέτρα εκτέλεσης. Στον τομέα των αποβλήτων, η καθυστερη­
μένη μετατροπή των κοινοτικών οδηγιών από πολλά κράτη 
μέλη είχε ως αποτέλεσμα, το καλοκαίρι του 1988, την 
έντονη ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης στην Ευρώπη 
και στον Τρίτο Κόσμο, όσον αφορά τη μεταφορά τοξικών 
αποβλήτων τόσο στο εσωτερικό της ΕΟΚ όσο και προς τον 
Τρίτο Κόσμο. Η πλήρης και αποτελεσματική εφαρμογή των 
(') ΕΕ αριθ. C 328 της 7. 12. 1987, σ. 1. 
(2) ΕΕ αριθ. C 328 της 7. 12. 1987, σ. 2. υφιστάμενων κοινοτικών οδηγιών, και ιδίως των οδηγιών 
84/631/ΕΟΚ και 86/279/ΕΟΚ, θα απέτρεπε την παράνομη 
διακίνηση. 
147. Όσον αφορά την ελλιπή εφαρμογή των κοινοτικών 
οδηγιών, η εθνική και περιφερειακή νομοθεσία για τη θήρα 
πρέπει να αναφερθεί ως πρώτο παράδειγμα διότι σε πολλά 
κράτη μέλη είναι ασυμβίβαστη προς την οδηγία για την προ­
στασία των πτηνών (79/409/ΕΟΚ). Στη διάρκεια του 1988, η 
Επιτροπή προσέφυγε, σε δύο περιπτώσεις κρατών μελών 
[Γερμανία (υπόθεση 88/288) και Ολλανδία (υπόθεση 
87/399)], στο Δικαστήριο και εξέδωσε ορισμένες προειδο­
ποιητικές επιστολές ή αιτιολογημένες γνώμες. Διαπιστώνει 
και σήμερα ότι τα κράτη μέλη των οποίων ορισμένες πρα­
κτικές θήρας ή αιχμαλωσίας είχαν κριθεί παράνομες από το 
Δικαστήριο κατά το 1987 και το 1988 δεν έχουν τροποποι­
ήσει ακόμη τη νομοθεσία τους. Έτσι, υποχρεώθηκε να 
κινήσει νέες διαδικασίες κατά ορισμένων κρατών. 
148. Το σοβαρότερο πρόβλημα εντοπίζεται στην αποτελε­
σματική εφαρμογή των υφιστάμενων κοινοτικών και 
εθνικών διατάξεων. Επιβάλλεται η διαπίστωση ότι το περι­
βάλλον στο σύνολο της Κοινότητας θα ήταν σε σαφώς 
καλύτερη κατάσταση αν εφαρμόζονταν σωστά οι υφιστά­
μενες διατάξεις στα κράτη μέλη. Η παρατήρηση αυτή 
αφορά όλους τους τομείς του περιβάλλοντος (ύδατα, ατμό­
σφαιρα, απόβλητα, χημικές ουσίες και εγκαταστάσεις, φύση 
και θόρυβο). Ιδιάζουνσα δυσχέρεια αντιμετωπίζουν πολλά 
κράτη μέλη όταν μια κοινοτική διάταξη τα υποχρεώνει να 
εκπονήσουν και να εφαρμόσουν σχέδια και προγράμματα 
εξυγίανσης. Δυσχέρειες ανακύπτουν επίσης συχνά κατά την 
επισήμανση ειδικών ζωνών και μέτρων εξυγίανσης, διατή­
ρησης ή επόπτευσης τα οποία πρέπει να ληφθούν. Από αυτή 
την άποψη, πρέπει να γίνει μνεία της οδηγίας 79/409/ΕΟΚ 
στις περιπτώσεις όπου καθορίζονται οι μισές περίπου από 
τις ζώνες ειδικής προστασίας για τα πτηνά και όπου οι 
εργασίες διευθέτησης ή οι οικονομικές δραστηριότητες στο 
εσωτερικό των ενδιαιτημάτων τους ανάγκασαν την Επι­
τροπή να κινήσει μια σειρά διαδικασιών παράβασης. Διατυ­
πώνονται φόβοι ότι οι ενέργειες αυτές στα ενδιαιτήματα 
των πτηνών εξακολουθούν να απειλούν σοβαρά τις προσπά­
θειες προστασίας της φύσης στην ΕΟΚ. 
149. Στον τομέα των αποβλήτων, τα κράτη μέλη παρου­
σιάζουν όλα σημαντική καθυστέρηση στη δημοσίευση και 
τη διαβίβαση των προγραμμάτων εξάλειψης των τοξικών 
και επικίνδυνων αποβλήτων. Το 1988, η Επιτροπή υπενθύ­
μισε στα κράτη μέλη τις υποχρεώσεις που προκύπτουν από 
την οδηγία 78/319/ΕΟΚ και επέστησε την προσοχή τους 
στην επίπτωση που θα έχει η ολοκλήρωση της εσωτερικής 
αγοράς επί των πολιτικών εξάλειψης των αποβλήτων. 
150. Στον τομέα των υδάτων, η εφαρμογή αρκετών οδη­
γιών [75/440/ΕΟΚ (επιφανειακά ύδατα), 76/160/ΕΟΚ 
(νηκτικά ύδατα), 80/68/ΕΟΚ (υπόγεια ύδατα), 80/778/ΕΟΚ 
(πόσιμα ύδατα), 78/659/ΕΟΚ (ύδατα ιχθυοτροφίας)] δεν 
είναι καθόλου ικανοποιητική. Η Επιτροπή επικέντρωσε, 
κατά το 1988, το ενδιαφέρον της στις οδηγίες για τα 
νηκτικά ύδατα — όπου κίνησε διαδικασίες παράβασης 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/25 
εναντίον όλων των κρατών μελών — και στην οδηγία για 
τα πόσιμα ύδατα. Στην οδηγία αυτή, η τήρηση των οριακών 
τιμών για τα νιτρικά άλατα και τα εντομοκτόνα προξενεί 
σημαντικά προβλήματα σε πολλά κράτη μέλη. Ο έλεγχος 
της εφαρμογής από την Επιτροπή καθίσταται δυσχερής 
λόγω του ότι η οδηγία 80/778/ΕΟΚ δεν προβλέπει ενημέ­
ρωση της Επιτροπής όσον αφορά την εφαρμογή της. 
151. Ο έλεγχος της εφαρμογής των διατάξεων των 
διεθνών συμβάσεων για τα «ύδατα» στις οποίες έχει προ­
σχωρήσει η ΕΟΚ δεν έχει ακόμη διενεργηθεί. Έτσι, η Επι­
τροπή δεν έχει λάβει μέτρα για τις κοινοτικές θάλασσες, 
πράγμα που αποτελεί παράλειψη όσον αφορά την αποτελε­
σματική προστασία του κοινοτικού περιβάλλοντος. 
152. Ο αριθμός των καταγγελιών αυξήθηκε ακόμη περισ­
σότερο κατά το 1988 με αποτέλεσμα να ανέλθει σε 200. Οι 
περισσότερες αφορούν την προστασία της φύσης. Ακολου­
θούν η ρύπανση των υδάτων και της ατμόσφαιρας. Η Επι­
τροπή διαπιστώνει με ικανοποίηση ότι έχει δεχθεί καταγγε­
λίες για το περιβάλλον όχι μόνο από ιδιώτες και συλλόγους 
προστασίας του περιβάλλοντος αλλά και από πολιτικά κόμ­
ματα, πολιτικές ομάδες των εθνικών κοινοβουλίων, τοπικές 
αρχές και πρεσβείες. Η Επιτροπή εκτιμά ότι πρόκειται για 
αύξηση του γενικού ενδιαφέροντος για την προστασία του 
περιβάλλοντος. Πιστεύει ότι η καταγγελία συνιστά χρήσιμο 
μέσο για τη διασφάλιση του αποτελεσματικού ελέγχου της 
ορθής εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου για το περι­
βάλλον. 
153. Στα τέλη του 1988, η Επιτροπή, κατόπιν μεμονω­
μένης καταγγελίας, άσκησε προσφυγή ενώπιον του Δικα­
στηρίου ώστε να επιτευχθεί η διευθέτηση της επεξεργασίας 
και της εξάλειψης των επικίνδυνων αποβλήτων στην 
Ισπανία (υπόθεση 21/89). 
Πολιτική ανταγωνισμού 
154. Όσον αφορά το διακανονισμό των εθνικών μονοπω­
λίων, η Επιτροπή ασχολήθηκε, κυρίως, με δύο περιπτώσεις. 
Σχετικά με το ελληνικό μονοπώλιο πετρελαίου, η Επιτροπή 
διαπίστωσε, κατά κύριο λόγο, ότι οι προτάσεις διακανονι­
σμού που κοινοποίησε η Ελλάδα προκειμένου για τη συμ­
μόρφωση της προς το άρθρο 40 της πράξης προσχώρησης 
δεν ήταν αποδεκτές και, συνεπώς, άσκησε στις 8 Ιουνίου 
1988 προσφυγή ενώπιον του Δικαστηρίου. Σχετικά με το 
διακανονισμό του ισπανικού μονοπωλίου πετρελαίου, σύμ­
φωνα με τις διατάξεις του άρθρου 48 της πράξης προσχώ­
ρησης και των άρθρων 30 και 37 της συνθήκης ΕΟΚ, η Επι­
τροπή έλαβε στις 25 Ιανουαρίου 1988 γνώση των δεσμεύ­
σεων που ανέλαβε η ισπανική κυβέρνηση προκειμένου για 
τη συμμόρφωση της, το συντομότερο δυνατό, προς την 
αιτιολογημένη γνώμη της Επιτροπή της 22ας Δεκεμβρίου 
1987. 155. Όσον αφορά τα κρατικά μέτρα υπό την έννοια του 
άρθρου 90 της συνθήκης ΕΟΚ είναι σκόπιμη η επισήμανση 
των ακόλουθων κυρίως περιπτώσεων: 
— το Δικαστήριο καταδίκασε, με απόφαση της 30ής Ιου­
νίου 1988 στην υπόθεση 226/87, την Ελληνική Δημο­
κρατία για μη υιοθέτηση των απαραίτητων μέτρων για 
τη συμμόρφωση της προς την απόφαση της Επιτροπής 
της 24ης Απριλίου 1985 (ΕΕ αριθ. L 152 της 11. 6. 1987, σ. 
25) σχετικά με την ασφάλιση στην Ελλάδα των δημό­
σιων αγαθών και των πιστώσεων που χορηγήθηκαν από 
δημόσιες ελληνικές τράπεζες. Η ελληνική κυβέρνηση δεν 
έχει ακόμη κοινοποιήσει τα απαραίτητα μέτρα για τη 
συμμόρφωση της προς την εν λόγω απόφαση· η Επι­
τροπή προτίθεται να κινήσει νέα διαδικασία, βάσει του 
άρθρου 169 της συνθήκης ΕΟΚ για παράβαση των υπο­
χρεώσεων που επιβάλλει το άρθρο 171 της συνθήκης 
ΕΟΚ, 
— κατόπιν της απόφασης που έλαβε η Επιτροπή σύμφωνα 
με το άρθρο 90 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΟΚ της 
22ας Ιουνίου 1987 (ΕΕ αριθ. L 194 της 15. 7. 1987, σ. 28) 
σχετικά με τις τιμές των αεροπορικών και θαλάσσιων 
μεταφορών αποκλειστικά για τους Ισπανούς που ταξι­
δεύουν στις Κανάριες και τις Βαλεαρίδες νήσους, η 
Ισπανία έλαβε μέτρα για την επέκταση του πλεονεκτή­
ματος των εν λόγω τιμών στους υπηκόους και των 
άλλων κρατών μελών, με ισχύ από 1ης Ιανουαρίου 1988. 
Παρόμοια λύση δόθηκε, το 1988, από την Πορτογαλία 
όσον αφορά το καθεστώς των προτιμησιακών τιμών των 
αεροπορικών μεταφορών. Στο εξής, οι υπήκοοι άλλων 
κρατών μελών που διαμένουν στις Αζόρες και τη 
Μαδέρα μπορούν να απολαμβάνουν των μειωμένων 
τιμών οι οποίες αποτελούσαν στο παρελθόν αποκλει­
στικό προνόμιο των Πορτογάλων. 
156. Η Επιτροπή εξέτασε επίσης το φάκελο σχετικά με 
την απαγόρευση εκ μέρους της γερμανικής κυβέρνησης 
παροχής βοήθειας στους έκτακτους υπαλλήλους της Επι­
τροπής στα πλαίσια της εφαρμογής των κανόνων του αντα­
γωνισμού. Στις 4 Ιουνίου 1987 εστάλη στη Γερμανία αιτιο­
λογημένη γνώμη. Η Επιτροπή αποφάσισε να αναβάλει την 
εξέταση της συγκεκριμένης υπόθεσης εν αναμονή της από­
φασης «Hoechst». 
Γεωργική πολιτική 
157. Οι παραβάσεις στα ειδικά μέτρα οργάνωσης της 
αγοράς που αποσκοπούν στην πραγμάτωση των στόχων που 
διατυπώνονται στο άρθρο 39 της συνθήκης ΕΟΚ αφορούν 
είτε την καθυστέρηση που σημειώθηκε στην εφαρμογή της 
κοινοτικής ρύθμισης (που προορίζεται να εφαρμοστεί σύν­
τομα ώστε να αποφέρει τα επιθυμητά από τον κοινοτικό 
νομοθέτη αποτελέσματα) είτε την κακή εφαρμογή αυτών 
καθαυτών των κοινοτικών διατάξεων. 
158. Η Επιτροπή υποχρεώθηκε να προβεί σε δίωξη για τις 
καθυστερήσεις που διαπιστώθηκαν στην εφαρμογή του 
καθεστώτος της συμπληρωματικής ανάλυσης των γαλακτο­
κομικών προϊόντων στην Ιταλία, στην καταβολή πριμοδοτή-
Αριθ. C 330/26 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
σεων για την εγκατάλειψη γαιών με αμπελοκαλλιέργειες 
στην Ιταλία, στη σύσταση αυτοματοποιημένου αρχείου με 
δεδομένα ελαιοκαλλιέργειας στην Ιταλία και την Ελλάδα, 
στην υιοθέτηση μέσων κυρώσεων σε περίπτωση παράβασης 
στο καθεστώς ενίσχυσης της παραγωγής ελαιόλαδου στην 
Ελλάδα. 
159. Η κακή εφαρμογή της κοινοτικής ρύθμισης επηρέασε 
τη λειτουργία των οργανώσεων αγοράς: 
— στους τομείς των δημητριακών και του ελαιόλαδου στην 
Ελλάδα, με κρατικές παρεμβάσεις σε επίπεδο κοινοτικών 
τιμών ή αποθεσματοποίησης των δημητριακών που δεν 
ανταποκρίνονταν στα καθορισθέντα από την κοινοτική 
ρύθμιση κριτήρια αλλά, κυρίως, με εθνικές παρεμβάσεις 
στη διαχείριση της αγοράς δημητριακών αντίθετες προς 
τους κανόνες της κοινής οργάνωσης αγοράς, μέσω του 
οργανισμού ΚΥΔΕΠ, οργάνου της ελληνικής κυβέρνησης 
που καλύπτει και τα ελλείμματα του, 
— στους τομείς των οπωροκηπευτικών, των γαλακτοκο­
μικών προϊόντων, του κρασιού στην Ιταλία, με έλλειψη 
των ελέγχων που διασφαλίζουν την τήρηση των ποιο­
τικών προδιαγραφών για τα οπωροκηπευτικά, με καθο­
ρισμό της τιμής του γάλακτος σε επίπεδο που εμπίπτει 
στην αρμοδιότητα της Κοινότητας ή με αδικαιολόγητη 
συμπερίληψη ορισμένων αμπελουργικών ζωνών σε καθο­
ρισμένη περιοχή (Lago di Caldaro), 
— στον τομέα του κρασιού στη Γερμανία, με παράνομη 
αύξηση του φυσικού αλκοολομετρικού τίτλου των κρα­
σιών του Μοζέλα, με αποδοχή VOPRD (κρασί ποιό­
τητας παραγόμενο σε ορισμένες περιοχές) από περιοχές 
εκτός των καθορισμένων ή με απαγόρευση της χρησιμο­
ποίησης ανακαθαρισμένων συμπυκνωμένων γλευκών 
σταφυλιών στην παρασκευή εγχώριων κρασιών και 
VOPRD, με μη υιοθέτηση νομοθεσίας που προβλέπει 
κυρώσεις στον τομέα της κοινής οργάνωσης των αμπελο-
οινικών αγορών για τη διασφάλιση της εκτέλεσης της 
υποχρεωτικής απόσταξης, 
— στον αμπελοοινικό τομέα στην Πορτογαλία, με κακή 
εφαρμογή (π.χ. μη προβλεπόμενοι συμπληρωματικοί 
όροι) του κοινοτικού καθεστώτος πριμοδοτήσεων για 
την εκρίζωση των αμπέλων, 
— στον τομέα των αυγών και των πουλερικών στην 
Ολλανδία , με την υποχρέωση των Ολλανδών εξαγωγέων 
που είναι εγκατεστημένοι εκτός της ολλανδικής επικρά­
τειας, κυρίως να επιθέτουν στη συσκευασία των αυγών 
τον αριθμό εξουσιοδοτημένου ολλανδικού κέντρου. 
160. Όσον αφορά την εναρμόνιση, τα πεδία που καλύ­
πτονται είναι τα εξής: φυτοϋγειονομικός τομέας, σπόροι 
προς σπορά, ζωοτροφές και κτηνιατρικό δίκαιο. 161. Κατά το 1988, η Επιτροπή κίνησε 130 νέες διαδικα­
σίες παράβασης, βάσει του άρθρου 169 της συνθήκης ΕΟΚ, 
για μη κοινοποίηση των εθνικών μέτρων εκτέλεσης των σχε­
τικών με τους προαναφερθέντες τομείς οδηγιών. 
162. Μολονότι ο αριθμός αυξήθηκε αισθητά, είναι προ­
φανές ότι τα κράτη μέλη υιοθετούν τα εθνικά μέτρα εκτέ­
λεσης χωρίς να χρειαστεί προσφυγή της Επιτροπής ενώπιον 
του Δικαστηρίου: το 1988, σε 17 περιπτώσεις επί συνόλου 
19, τα κράτη μέλη συμμορφώθηκαν προς τις αιτιολογημένες 
γνώμες που εξέδωσε η Επιτροπή πριν τον Δεκέμβριο του 
ιδίου έτους, Προσφυγή ενώπιον του Δικαστηρίου ασκήθηκε 
για μία περίπτωση (η οποία ρυθμίστηκε, εξάλλου, λίγο μετά 
την προσφυγή). 
163. Όσον αφορά την εκτέλεση των αποφάσεων του 
Δικαστηρίου, η Ιταλία (το μόνο ενδιαφερόμενο κράτος 
μέλος) υιοθέτησε βάσει του νόμου της εξουσιοδότησης (') τα 
μέτρα μετατροπής για έντεκα οδηγίες (επί 16)- για τις υπό­
λοιπες πέντε οδηγίες, η Επιτροπή κίνησε διαδικασίες στα 
πλαίσια του άρθρου 171 της συνθήκης ΕΟΚ. 
164. Όσον αφορά τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα των 
παραβάσεων των κρατών μελών, ισχύουν οι παρατηρήσεις 
των προηγούμενων εκθέσεων (2). Είναι άσκοπη η επανά­
ληψη, δεδομένου ότι δεν σημειώθηκε καμία εξέλιξη. 
165. Στην τελευταία της έκθεση (3), η Επιτροπή είχε επι­
σημάνει την ανησυχία της για τη μη εκτέλεση εκ μέρους της 
Ιταλίας της απόφασης του Δικασηρίου της 12ης Φεβρουα­
ρίου 1987 στην υπόθεση 68/86 με την οποία το Δικαστήριο, 
σύμφωνα με το άρθρο 171 της συνθήκης ΕΟΚ, είχε καταδι­
κάσει την Ιταλία για μη συμμόρφωση προς την εκδοθείσα 
στις 15 Νοεμβρίου 1983 απόφαση στην υπόθεση 322/82 σχε­
τικά με τη μη τήρηση εκ μέρους της Ιταλίας των κανόνων 
ελέγχου των ποιοτικών προδιαγραφών στον τομέα των οπω­
ροκηπευτικών. 
166. Η παρατήρηση αυτή ισχύει επίσης διότι, παρά τις 
πολυάριθμες παρεμβάσεις της Επιτροπής, η Ιταλία δεν έχει 
ακόμη συμμορφωθεί στη διπλή ετυμηγορία του Δικαστη­
ρίου. Η Επιτροπή οφείλει να καταγγείλει τη στάση αυτή, η 
οποία θίγει την καλή λειτουργία της Κοινότητας, που βασί­
ζεται στην τήρηση του δικαίου. 
(') Ο νόμος της εξουσιοδότησης της 16ης Απριλίου 1987 (Επίσημη 
Εφημερίδα της ιταλικής Δημοκρατίας της 13ης Μαΐου 1987, αριθ. 
109) χορηγούσε στην ιταλική κυβέρνηση προθεσμία ενός έτους 
για τη μετατροπή ορισμένων κοινοτικών οδηγιών. Η ισχύς του εν 
λόγω νόμου εξέπνευσε στο μεταξύ. 
(2) Βλέπε, κυρίως, πέμπτη ετήσια έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβου­
λίου για τον έλεγχο της εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου, 1987. 
Έγγραφο COM(88) 425 τελικό της 13ης Σεπτεμβρίου 1988, σ. 42. 
(3) Πέμπτη έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τον έλεγχο 
της εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου, 1987. Έγγραφο COM(88) 
425 τελικό της 13ης Σεπτεμβρίου 1988, σ. 47. 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/27 
Αλιευτική πολιτική 
167. Στον τομέα του κοινοτικού καθεστώτος της συντή­
ρησης και της διαχείρισης των αλιευτικών πόρων η εκ του 
σύνεγγυς επόπτευση της Επιτροπής κατά τα προηγούμενα 
έτη ανάγκασε τα περισσότερα κράτη μέλη να θέσουν σε 
εφαρμογή ενισχυμένες οδηγίες με στόχο την τήρηση των 
τεχνικών μέτρων συντήρησης και των ποσοστώσεων της 
αλιείας. Η επιτροπή εξακολουθεί να ασκεί δίωξη για τις 
υπερβάσεις των ποσοστώσεων αλιευμάτων η υπεραλιεία 
αποτελεί ένδειξη των αδυναμιών των ενδιαφερόμενων 
κρατών μελών όσον αφορά τον έλεγχο της αλιείας. Στα 
πλαίσια αυτά, έχουν σταλεί αιτιολογημένες γνώμες στο 
Ηνωμένο Βασίλειο (υπεραλιεία 1985), στην Ολλανδία 
(υπεραλιεία 1986) και στη Γαλλία (υπεραλιεία 1985 και 
1986). Η διαδικασία που κινήθηκε το 1987 κατά της Ολλαν­
δίας για τις διαπιστωθείσες κατά τα έτη 1983, 1984 και 1985 
περιπτώσεις υπεραλιείας, εξακολουθεί να εκκρεμεί ενώπιον 
του Δικαστηρίου. 
168. Όσον αφορά την τήρηση των διαδικασιών ελέγχου 
τις οποίες πρέπει να εφαρμόσουν τα κράτη μέλη, τέθηκε στο 
αρχείο μια διαδικασία που είχε κινηθεί κατά του Βελγίου. 
Η εξέταση ενός άλλου φακέλου κατά της Γαλλίας, λόγω 
πλημμελούς ελέγχου της τήρησης των τεχνικών μέτρων 
συντήρησης, οδήγησε σε προσφυγή ενώπιον του Δικαστη­
ρίου. Ομοίως, εστάλη αιτιολογημένη γνώμη κατά της Ισπα­
νίας για παραβίαση της υποχρέωσης καταχώρησης των αλι­
ευμάτων των ειδών που υπόκεινται στο TAC ή σε ποσοστώ­
σεις. Η παράβαση αυτή διανοίγει κίνδυνο αμφισβήτησης 
των δυνατοτήτων της Επιτροπής να διασφαλίσει τη μη υπέρ­
βαση των ποσοστώσεων από το εν λόγω κράτος μέλος. 
169. Η εφαρμογή από τα κράτη μέλη της κοινοτικής ρύθ­
μισης που θεσπίζει την υποχρέωση κοινοποίησης των προ­
βλεπόμενων στοιχείων στα πλαίσια της κοινής οργάνωσης 
αγορών βελτιώθηκε αισθητά. Η Επιτροπή έκλεισε τους 
φακέλους που αφορούν τη Δανία, την Ολλανδία και το 
Ηνωμένο Βασίλειο. Παραπτώματα ως προς την κοινοποίηση 
των πληροφοριών είχαν σημειωθεί από τη Γαλλία, την 
Ιταλία την Ιρλανδία και την Ελλάδα. Οι τρεις τελευταίες 
περιπτώσεις παραπέμφθηκαν στο Δικαστήριο. 
170. Τέλος, η Επιτροπή επιμένει, όπως και στο παρελθόν, 
να κοινοποιεί κάθε κράτος μέλος, σύμφωνα με τα επιβαλλό­
μενα πρότυπα και τις προθεσμίες, τα εθνικά μέτρα αλιείας. 
Μπορεί, έτσι, να ελεγχθεί η συμβατότητα των μέτρων αυτών 
προς το κοινοτικό δίκαιο και να διασφαλιστεί η συνοχή της 
κοινοτικής πολιτικής. Ένας τελευταίος φάκελος σχετικά με 
το ίδιο θέμα που αφορούσε την Ολλανδία τέθηκε στο 
αρχείο στη διάρκεια του 1988. 
171. Η Επιτροπή εξακολουθεί να παρακολουθεί συστημα­
τικά τις εθνικές νομοθεσίες που αφορούν τον τομέα της αλι­
είας ώστε να αποτιμήσει τη συμβατότητα τους προς τις κοι­
νοτικές διατάξεις και τις προνομίες. Έτσι, η Επιτροπή απο­
φάσισε να ασκήσει προσφυγή κατά της ιρλανδικής νομοθε­
σίας που υπάγει τη χορήγηση αδειών αλιείας σε όρο ιθαγέ­
νειας περιορίζοντας έτσι την ελευθερία εγκατάστασης. Απο­φάσισε επίσης να ασκήσει προσφυγή κατά υπόθεσης η 
οποία αφορά την επέκταση των χωρικών υδάτων από το 
Ηνωμένο Βασίλειο, πράγμα που συνεπάγεται περιορισμούς 
σε ειδικά δικαιώματα των αλιέων από άλλα κράτη μέλη τα 
οποία επικυρώνονται στην πράξη προσχώρησης και στον 
κανονισμό βάσης (ΕΟΚ) αριθ. 170/83. 
Πολιτική μεταφορών 
172. Τα περισσότερα από τα εγκριθέντα μέτρα στον 
τομέα των οδικών, αεροπορικών και θαλάσσιων μεταφορών 
παίρνουν τη μορφή κανονισμών και αποφάσεων άμεσα 
εφαρμόσιμων: έτσι, τέθηκαν, το 1988 σε ισχύ τρία μέτρα τα 
οποία αφορούν, αφενός, τις αεροπορικές μεταφορές (από­
φαση 87/602/ΕΟΚ για την κατανομή της μεταφορικής ικα-
νότητας/πρόσβαση στην αγορά και κανονισμός (ΕΟΚ) 
αριθ. 3975/87 σχετικά με την εφαρμογή των άρθρων 85 και 
86 της συνθήκης ΕΟΚ) και, αφετέρου, τις οδικές μεταφορές 
(κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 1841/88 σχετικά με την κοινοτική 
ποσόστωση). Μόνο οι ναύλοι των τακτικών αεροπορικών 
γραμμών μεταξύ των κρατών μελών αποτελούν αντικείμενο 
μιας οδηγίας (οδηγία 87/801/ΕΟΚ) που ισχύει από τις 31 
Δεκεμβρίου 1987 και η οποία, μετά από ένα έτος, δεν είχε 
μετατραπεί στα περισσότερα κράτη μέλη. 
173. Η Ιταλία δεν έχει ακόμη εκτελέσει τις αποφάσεις του 
Δικαστηρίου σχετικά με τη μη μετατροπή των τριών οδη­
γιών σχετικά με την πρόσβαση στο επάγγελμα του μετα­
φορέα εμπορευμάτων, του μεταφορέα ταξιδιωτών και την 
αμοιβαία αναγνώριση των διπλωμάτων μεταφορέων, παρά 
τις νέες καταδίκες από το Δικαστήριο βάσει του άρθρου 171 
της συνθήκης ΕΟΚ όσον αφορά τις δύο πρώτες οδηγίες και 
παρά τη νέα προσφυγή του Δικαστηρίου βάσει του ιδίου 
άρθρου όσον αφορά την τελευταία. Οι υποθέσεις κατά της 
Ελλάδας για μη μετατροπή των ίδιων οδηγιών βρίσκονται 
ακόμη ενώπιον του Δικαστηρίου. 
174. Αντίθετα, η Ιταλία υιοθέτησε τη νομοθεσία σχετικά 
με τις προβλεπόμενες φορολογικές διευκολύνσεις στην 
οδηγία 82/603/ΕΟΚ για τις συνδυασμένες σιδηροδρομικές/ 
οδικές μεταφορές εμπορευμάτων, σύμφωνα με την απόφαση 
του Δικαστηρίου της 7ης Ιουλίου 1987 στην υπόθεση 
420/85. 
175. Όσον αφορά την οδηγία 86/544/ΕΟΚ σχετικά με 
τον ίδιο τομέα, εφαρμόζεται πλέον σε όλα τα κράτη μέλη. 
176. Το Βέλγιο αποτελεί σήμερα τη μοναδική χώρα που 
δεν έχει μετατρέψει την οδηγία 82/714/ΕΟΚ για τις 
τεχνικές προδιαγραφές των σκαφών. Το Δικαστήριο εξέ­
δωσε καταδικαστική απόφασης στις 24 Μαΐου 1988. 
177. Στο σημαντικό τομέα του βάρους και των διαστά­
σεων των οχημάτων (οδηγία 86/364/ΕΟΚ), δύο χώρες συμ­
μορφώθηκαν κατόπιν των προειδοποιητικών επιστολών που 
Αριθ. C 330/28 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
απέστειλε η Επιτροπή. Απομένει να ληφθούν μέτρα από δύο 
άλλα κράτη μέλη καθώς και για τη νέα οδηγία όσον αφορά 
τη διευκόλυνση της διέλευσης των συνόρων. 
178. Με εξαίρεση το Ηνωμένο Βασίλειο, που υπέβαλε 
σχέδιο νομοθεσίας στην Επιτροπή, όλα τα κράτη μέλη μετέ­
τρεψαν τις δύο οδηγίες για τις εσωτερικές αεροπορικές 
μεταφορές. Όσον αφορά την οδηγία για τους ναύλους των 
τακτικών αεροπορικών μεταφορών μεταξύ κρατών μελών, 
που περιλαμβάνεται στην «αεροπορική δέσμη» του Δεκεμ­
βρίου του 1987, κινήθηκε διαδικασία παράβασης κατά δύο 
κρατών μελών. Μια σημαντική υπόθεση όσον αφορά την 
εφαρμογή της απόφασης 87/602/ΕΟΚ για τη μεταφορική 
ικανότητα/πρόσβαση στην αγορά, που περιλαμβάνεται στην 
«αεροπορική δέσμη» ανέκυψε στη διάρκεια του 1988. Οι 
ιταλικές αρχές αρνήθηκαν στην Air Lingus το δικαίωμα πέμ­
πτης ελευθερίας (δυνατότητα μεταφοράς φορτίου και επι­
βατών μεταξύ αερολιμένων που βρίσκονται σε κράτη μέλη 
διαφορετικά από το κράτος εγγραφής του αερομεταφορέα) 
για τις πτήσεις Manchester-Milano, που είναι ενταγμένες στη 
γραμμή Dublin/Manchester/Milano. Η Επιτροπή άσκησε 
προσφυγή ενώπιον του Δικαστηρίου. Η υπόθεση έτυχε ιδιαί­
τερης προσοχής εκ μέρους του Τύπου. 
179. Μια ακόμη σημαντική διαδικασία παράβασης είχε 
απήχηση στα μέσα μαζικής ενημέρωσης' πρόκειται για τη 
διαδικασία κατά της Πορτογαλίας όσον αφορά την εφαρ­
μογή του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 4055/86 για την ελεύθερη 
παροχή υπηρεσιών στον τομέα την θαλάσσιων μεταφορών 
(που περιλαμβάνεται στη «θαλάσσια δέσμη» του Δεκεμ­
βρίου 1986). Η Πορτογαλία υιοθέτησε, στις αρχές του 1987, 
νέο προτιμησιακό καθεστώς για τη σημαία όσον αφορά τη 
μεταφορά εμπορευμάτων που αύξησε την ισχύ της ήδη υφι­
στάμενης προτίμησης για την εθνική σημαία και την επεξέ-
τεινε στα μισθωμένα από εθνικούς πλοιοκτήτες σκάφη, 
πράγμα που αντιβαίνει σαφώς και τις παρεκκλίσεις που επι­
τρέπει ακόμη ο κανονισμός. Η παράβαση αυτή μοιάζει ότι 
μπορεί να τερματιστεί προσεχώς με τη δημοσίευση νέου δια-
τάγματος-νόμου το κείμενο του οποίου έτυχε της έγκρισης 
της Επιτροπής. 
Ενεργειακή πολιτική 
180. Στις 27 Απριλίου 1988, η Επιτροπή υιοθέτησε και 
κατόπιν διαβίβασε στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινο­
βούλιο έγγραφο εργασίας για την εσωτερική αγορά στον 
τομέα της ενέργειας [COM(88) 238 τελικό της 2ας Μαΐου 
1988]. Το έγγραφο περιλαμβάνει εξαντλητικό — στο μέτρο 
του δυνατού — κατάλογο των υφιστάμενων εμποδίων στην 
πραγμάτωση της εσωτερικής αγοράς στον τομέα της ενέρ­
γειας και προτείνει τέσσερα πλαίσια δράσης τα οποία θα 
επιτρέψουν την άρση των εμποδίων. Ένα από τα πλαίσια 
αυτά αφορά την εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου. Η Επι­
τροπή διαθέτει, κυρίως, τέσσερις δέσμες ένδικων μέσων: τα 
μέσα που διασφαλίζουν την ελεύθερη κυκλοφορία των 
εμπορευμάτων και των υπηρεσιών, αυτά που αφορούν τα 
κρατικά μονοπώλια και τα αποκλειστικά δικαιώματα, αυτά 
που διέπουν τους κανόνες του ανταγωνισμού και, τέλος, 
αυτά που εφαρμόζονται στις κρατικές ενισχύσεις. 181. Παράλληλα με την υιοθέτηση του εγγράφου, η Επι­
τροπή ανέθεσε στις υπηρεσίες να εξετάσουν την ενδυνά­
μωση των ένδικων μέσων που διαθέτει προκειμένου να δια-
σφαλιτεί η τήρηση του κοινοτικού δικαίου στον τομέα της 
ενέργειας. Στα πλαίσια της εντολής, οι υπηρεσίες προέ­
βησαν, κυρίως, στον έλεγχο των προβλημάτων που ανέ­
κυψαν όσον αφορά το ενδικοινοτικό εμπόριο ηλεκτρικής 
ενέργειας από το γερμανικό σύστημα έμμεσης ενίσχυσης 
για τον καταναλισκόμενο άνθρακα στους σταθμούς παρα­
γωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Οι υπηρεσίες ανέλαβαν επίσης 
έρευνα σε πέντε κράτη μέλη (Βέλγιο, Γερμανία, Ισπανία, 
Γαλλία και Ηνωμένο Βασίλειο) προκειμένου να διακρι-
βωθεί κατά πόσο οι συμβατικοί όροι που συνδέουν τις βιο­
μηχανίες άνθρακα και ηλεκτρικής ενέργειας συμβιβάζονται, 
κυρίως, με τα άρθρα 85 και 86 της συνθήκης ΕΟΚ. 
182. Στη συνέχεια, η Επιτροπή θα αποφασίσει στη διάρ­
κεια του 1989 για τις γενικές γραμμές δράσης. Στο πλαίσιο 
αυτό, θα περιληφθούν τα μέτρα που θα προτείνει η Επι­
τροπή για την εξάλειψη των εμποδίων στη διαμεθοριακή 
αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, όπως προκύπτει από την ανα­
κοίνωση σχετικά με το «Κοινοτικό καθεστώς των δημόσιων 
συμβάσεων στους εξαιρούμενους τομείς: ύδατα, ενέργεια, 
μεταφορές και τηλεπικοινωνίες» [COM(88) 376 τελικό της 
11ης Οκτωβρίου 1988, βλέπε εδάφιο 498, σ. 97]. 
Εξωτερικές σχέσεις 
183. Κατ' εφαρμογή της απόφασης αριθ. 393/74/ΕΟΚ 
του Συμβουλίου που θεσπίζει την υποχρέωση ενημέρωσης 
και προηγούμενης διαβούλευσης όσον αφορά τις συμφωνίες 
συνεργασίας που συνήψαν τα κράτη μέλη με τις τρίτες 
χώρες, η Επιτροπή απέστειλε στην Ελλάδα αιτιολογημένη 
γνώμη για τη μη τήρηση των προαναφερθεισών υποχρεώ­
σεων, πριν από τη διαπραγμάτευση συμφωνίας συνεργα­
σίας. 
184. Η Επιτροπή αποφάσισε επίσης να αποστείλει, στη 
διάρκεια του 1988, αιτιολογημένη γνώμη κατά της Γαλλίας 
λόγω των εμποδίων που θέτει στην εισαγωγή λιπασμάτων 
ουγγρικής προέλευσης. 
Πολιτική συνεργασίας για την ανάπτυξη 
185. Στους εν λόγω τομείς, ο έλεγχος της εφαρμογής του 
κοινοτικού δικαίου που ασκεί η Επιτροπή αποσκοπεί, 
κυρίως, στη διασφάλιση της τήρησης, εκ μέρους των κρατών 
μελών, των διαφόρων πρωτοκόλλων τα οποία έχουν συνα­
φθεί στο πλαίσιο της σύμβασης της Λομέ και των κοινο­
τικών πράξεων που απορρέουν από ορισμένες διεθνείς συμ­
φωνίες για τα προϊόντα. 
186. Επιπλέον, στο πλαίσιο των σχέσεων ΕΟΚ/ΥΧΕ, οι 
γαλλικές αρχές απέστειλαν στην Επιτροπή στις 22 Ιανουα­
ρίου 1988 θετική απάντηση, στην οποία επεσήμαιναν ότι η 
νομοθεσία στη Νέα Καληδονία και τη γαλλική Πολυνησία 
τελεί υπό μεταβολή προκειμένου να τηρηθεί η ελεύθερη 
εγκατάσταση ατόμων για την άσκηση πέντε επαγγελμάτων 
σχετικών με την υγεία. 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ApiS. C 330/29 
Χ 
χ 
$ t 
Ο Β 
< ι 
f 
Ι­Ο §. C 
5 
-3 
•Ά 
< 
Ο 
f 1 
Ι 
1 
ι 
ι 
1 
1 
1 
§§ 
ι 
1 
1 
1 
1 
1 
1 
1 
ι 
1 
1 
1 
Ι 
ι 
1 2 
-
2 
8 
-
-
OC 
OS 
R 
S 
S 
R 
2 
OC 
2 
8 
κ 
ϊ? 
» 
S 
Ε 
S 
R 
a 
-OC 
« 
~ 
OS 
-
-
-
ο, 
S 
-
-
-
S 
OC 
2 
2 
Κ 
S 
Λ 
Si 
s 
2 
8 
a 
ο m 
1 
-
-
-
„ 
-
CS, 
so 
-
~ 
-
-
„ 
Ξ 
VO 
a 
£ 
53 
f? 
S 
2 
2 
S 
Q 2 
-
= 
2 
-
c 
1 
1 
Pi 
S 
S 
S 
R 
-
-
1 
s 
{= 
* 
s 
s 
s 
oo 
1 
ti -
-
-
CO 
1 
1 
1 
1 
1 
1 
s 
P? 
PJ 
w Ξ 
OC 
CO 
2 
2 
ί­
ο» 
^ 
κ 
R 
S 
S 
?S 
S 
R 
Pj 
Κ 
s 
s 
s 
SJ 
Ε 
s 
a 
u. OC 
^ 
~ 
» 
~ 
-
~ 
~ 
Ξ 
a 
oo 
Ξ 
2 
so 
-
-
-
S 
5 
R 
PI 
2 
S 
S 
Ss 2 
S 
2 
S 
2 
2 
2 
s 
κ 
R 
S 
3 
s 
s 
s 
* 
ε 
Ρ 
^ 
g 
ε 
s 
s 
s 
~ c 
M 
-
-
m 
1 
^ 
r. 
OC 
2 
2 
2 
-
~ 
CO 
2 
£ 
8 
5 
P; 
S 
s 
s 
Ε 
-« 
-
1 
-
o, 
en 
„ 
•o 
2 
-
C 
-
« 
~ 
2 
-
Of 
-
S 
s? 
s 
2 
P? 
2 
Ζ 1 
1 
1 
1 
1 
1 
1 
1 
-
1 
1 
1 
1 
1 
1 
1 
2 
-
-
PH 1 
-
-
„ 
-
-
cs, 
-
2 
OS 
^ 
-
2 
-
-
OC 
R 
5 
Pi 
8 
S 
s 
P? 
s Ρ 
3 
-
= 
X 
9 
3 
S 
S 
2 
3 
3 
s 
s 
2 
2 
§ 
p 
2 
§ 
5 
§ 
R 
S 
| 
Εξέλιξη του αριθμού των προειδοποιητικών επιστολών κατά την περίοδο 1985 —1988, κατά τομέα δραστηριότητας 
1985 Ι 
η 
ο 
1986 
1987 
1988 
*..· 
^.#. 
% : 
Κ 
,»» ^ 52 
^ 
>.. ^ 
Τελωνειακή ένωση 
και έμμεση 
φορολογία Εσωτερική αγορά 
και βιομηχανικές 
υποθέσεις Απασχόληση και 
κοινωνικές 
υποθέσεις Μεταφορές Γεωργία Περιβάλλον και 
προστασία 
καταναλωτών Λοιποί τομείς Σύνολο ! 
Ι 
! 
5 
^0 .? 
Εξέλιξη του αριθμού των αιτιολογημένων γνωμών, κατά την περίοδο 1985 — 1988, κατά τομέα δραστηριότητας 
1985 
1986 
1987 
1988 
Ι 
£ 
Τελωνειακή ένωση 
και έμμεση 
φορολογία Εσωτερική αγορά 
και βιομηχανικές 
υποθέσεις Απασχόληση και 
κοινωνικές 
υποθέσεις Μεταφορές Γεωργία Περιβάλλον και 
προστασία 
καταναλωτών Λοιποί τομείς Σύνολο ! 
Ι 
Ι 
ο 
ο 
^ 
Εξέλιξη του αριθμού των προσφυγών στο Δικαστήριο, κατά την περίοδο!985—1988, κατά τομέα δραστηριότητας 
1985 
1986 
1987 η 
Ι 
Ηί Γ-, 1 1 "Ί ο ο 
Τελωνειακή ένωση 
και έμμεση 
φορολογία Εσωτερική αγορά 
και βιομηχανικές 
υποθέσεις Απασχόληση και 
κοινωνικές 
υποθέσεις Μεταφορές Γεωργία Περιβάλλον και 
προστασία 
καταναλωτών Λοιποί τομείς Σύνολο ΐ ! 
! ι 
ι 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/33 
Ι 
S 
1 
^5 
£ 
2. 
-6 
β ογοΛα^ 
]oitowio/ldo 
pauogoiwillidx 
»i»il3g jpairioN 
59i1oUoxouoodij 
»i3/ld3Ag 
5οΧλίγ3 ίφχιιΙοΛοχιο 
»131YV 
Λ0)1 «IDDlDOdli 
ira Λογγιρ91^3υ 
»ι»τΐ3β pjnilutioiy 
UijaiitioAy 
53dO<t)»13p*J 
T)}^d(03J 
5ΐ303β01ία 53JIM(0A1O)t 
1XWI liDli^pXOBKV 
59Τΐθ1Λ(θλ»1Λγ 
5l303ftOUtt 
53»ΐΛ»ΧΙιτ)οΐ9 ι»* 
ipdo/.» Ipnd3i(oog 
limi^on IpiuogoiDTlUdX 
IDM ΙυΐΠίΟΛΟΜΙΟ 
Ιριιιιγοίί Ipndouilg 
«Uoyodod) Uoarlrlg 
IT)» ΙΐΧ>0)Λ3 lpi»13A(I)^3X 
»ι»τΐ36 ipxufiuor; s 
-
55 
„ 
so 
2 
en 
S 
en 
£ 
5" 
ο 
f 
Ρ/ 
Ο 
t=: 
ο 
°9 
ο 
Ε 
I •<* 
^ 
en 
S 
22 
s 
-
ο 
§: 
-3 
ο 
< ο 
2 
-
-
-
•Ί-
a 
so 
ο 
Q. 
b 
β 
< ο 
b 
f: 
r 
§. s 
-
-
2 
-
s 
ο 
-
s 
a 
en 
5" 
ο 
e 
s 
f 
1 
ι* ο eg 
ο 
C 
1 Β 
^ 
-
ο 
ο 
-
SI 
S 
-
5 
-3 
ο 
g 
< Tt 
-
oc 
en 
en 
s 
os 
ο 
f 
e 
< 
ο 
ε 
f Ι­ο ο a. Ε Os 
-
~ 
τ»· 
£ 
c 
~ 
^ 
£ 
OS 
Os 
-
c 
-
κ 
5" 
Ο 
f 
Ο 
Ο CO 
Ο 
Ε 
1 S3 
-
-
Tf 
s<5 
en 
ο 
2 
-
§: 
-3 
£-
P" 
g 
< rr 
-
-
-
en 
s 
-
g t 
b 
£3 
< 
Ο 
9-b Ο 
Ε 3 
en 
-
2 
3 
·* 
o, 
-
S 
-
so 
S 
~ 
•* 
f 
b 
f 
δ ο to 
ο 
Ε 
•«* ·»* 
cs 
-
3 
CO 
-
a 
•* 
en 
•Ί-
CS 
C 
^ 
-
-3 
{ 
g 
< •«τ 
-
-
c 
« 
-
«n 
a 
-
-
-
-
g 
t 
D 
S 
< 
o 
D 
Ο 
9-
D 
Ο 
C s 
« 
•* 
^ 
•«i 
δ 
^ 
-
ο 
rr 
a 
-
2 
M 
·* 
-
ο 
D 
f 
ο 
ti Ο CO 
ο 
a 
1 δ 
„ 
w 
« 
^ 
-
-
? 
ο 
ο 
0\ 
£ 
I 
g 
< = 
-
Ώ 
^ 
-
^ 
-
cs 
-
TJ" 
-
a 
g t e a 
< 
ο 
e 
% 
9-D Ο 
C 2 
2 
c 
^ 
C 
a 
rf 
-
= 
a 
M 
2 
-
S 
5" 
ο 
i 
§ 
ο 
°2 
ο 
C 
1 s 
TJ-
2 
en 
«n 
-
^ 
"* 
n· 
OS 
{^ 
2 
§: 
-3 
g 
< -
-
cs 
-
2 
·** 
en 
Ο 
en 
Os 
-
-
g 
t 
< 
ο 
e 
©-e ο 
C δ 
en 
so 
-
-
-
2 
-
S 
s 
55 
~ 
ζ 
•<* 
e^ 
5" 
Ο 
f 
ο 
ο 
ο 
I 2 
OS 
^ 
-
so 
S 
-
a 
2 
•o 
Ρ 
-
Ζ 
5 
-3 ι 
ρ-?^ 
g 
< 3 
cs, 
-
en 
"T 
2 
so 
-
Ε 
a 
ο 
Q. 
f 
Β 
< 
ο 
C s 
OS 
2 
^o 
OS 
s 
en 
2 
2 
2 
oc 
ο 
-
rf 
X 
-
5" 
Ο 
f 
Ο 
Ο CO 
Ο 
C 
| a 
-
es 
oo 
-
cs 
ϊ= 
-
2 
Ε 
-
SO 
-3 
I 
g 
< Ρ 
CN 
cs 
-
•<*· 
-
en 
2 
-
-
-
-
g 
Q. 
D 
cs 
< 
ο 
b 
f: 
9-o ο 
C 
^ 
^^ 
^^ 
^^ 
^^ 
^^ 
^7 
^^ Απουσία ΕΜΕ 
Μη συμμόρφωση 
Κακή εφαρμογή 
Συνθήκες και κανονισμοί 
Απουσία ΕΜΕ 
Μη συμμόρφωση 
Κακή εφαρμογή 
Συνθήκες και κανονισμοί 
Απουσία ΕΜΕ 
Μη συμμόρφωση 
Κακή εφαρμογή 
Συνθήκες και κανονισμοί 
Απουσία ΕΜΕ 
Μη συμμόρφωση 
Κακή εφαρμογή 
Συνθήκες και κανονισμοί 
Απουσία ΕΜΕ 
Μη συμμόρφωση 
Κακή εφαρμογή 
Συνθήκες και κανονισμοί 
Απουσία ΕΜΕ 
Μη συμμόρφωση 
Κακή εφαρμογή 
Συνθήκες και κανονισμοί 
Απουσία ΕΜΕ 
Μη συμμόρφωση 
Κακή εφαρμογή 
Συνθήκες και κανονισμοί 
Απουσία ΕΜΕ 
Μη συμμόρφωση 
Κακή εφαρμογή 
Συνθήκες και κανονισμοί 
30.12.89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριβ. € 330/35 
Αριθμός διαδικασιών παραβάσεων που κινήθηκαν από το 1982, κατά νομική βάση και κατά διαδικαστικό στάδιο 
= συνθήκες και κανονισμοί 
= οδηγίες 
Προειδοποιητικές 
επιστολές 
1982 
Αιτιολογημένες 
γνώμες 
Προσφυγές ενώπιον 
τον Δικαστηρίου 1982 
19Β2 
Αποφάσεις 1 
^ 
^^^ 
7 ^^ηηηήη 
^^^^^^^ΜηηηηηηηηηΜ 
^ 12 ^^ΜηζΒΒηηηΙ 
11 26 28 
19Β2 1993 19Β4 1985 19Β6 1987 1< 
Αριθ. C 330/36 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
| 
ι 
ι 
1 Ι iff 
II 
if 
s-f 
li 
η 
Ρ 
8 
§ 
< 
1} 
ο 'Λ 
ι 
1^ 
ί 
8 fi 
*1 
lit 
Ε" 
•a I -^ 
·>«,„ 
"* «-> 1 
s— 
2-
2~-
vO- | 
ass-
r~oo.o 
— 
— 
32* 
R2* 
- I~ 
•n^ 
Ri· 
PQ JO·., 
22-
w«s~ 
r» rf —ι 
2-
cs 1 
m Tt I 
fs Μ 1 
s^ 
— 
SO ,-
^oo^ 
2 — 
«N 1-
|^ 
-.«„ 
Q «,„-
— 
| 
S 1 1 
~~ | 
2-1 
-, 
a- ι 
r~ ,-
M 1 1 
rr CM 1 
2- ι 
- I 
1 1 1 
— 
2 1 1 
Q Tt — r~ 
= «o 
««,„ 
S?2-
oo^oo 
OO | | 
^- | 
,a« 
S2* 
— 
vo | | 
£--
S3-
1 1 1 
~ 1 1 
B" 
1-1 2 — 
^ | 
^ 1 1 
1 1 1 
fN "^ I 
Ο­
Ι 1 1 
a 1 1 
s 1 1 
- 1 1 
1 1 1 
1 1 1 
1 1 
1 
UJU 
w a = -
2 — 
— 
a — 
S2" 
a*« 
<* | | 
a — 
a — 
-1 
<**« 
S5 = -
Tf — 
~m~ 
-,»« 
rj- —ι 
P-. «-1-
* ,-
— 
s— 
..-
«oe-
vo | | 
a — 
*-*, 
2«M 
oo.c 
£2~ 
2 — 
- 1-
s-* a — 
32~ 
^ 
BE" 
... 
2^ 
•^ ,-
22-
— 
OO | | 
«n | | 
S-«s 
S3~ 
---
«,™ 
sss 
~ ^- | 
~- 1 
«- | 
a— 
^, 
vo | | 
1 1 1 
oo.c 
- 1 1 
M 1 1 
«„-
£2-
— 
1 1 1 
-* 1 1 
RS-
t>JU 
,-J Ο TJ- — 
v© "<• 1 
*- I 
a — 
2— 
VO |-
s^ 1 
<*- | 
^ , 
«N | | 
2*1 
s — 
«N 1-
^C-
s — 2 ^ 1 
·*!• ro | 
- 1 1 
1 1 1 
~ 1 1 
"> 1 1 
1 1 1 
«n | | 
1 1 1 
1 1 1 
1 1 1 
1 1 1 
1 
1 1 1 
1 1 
P-, ™, 
o^| 
^•| 
s- I 
2rn 1 
oc-
•* «N | 
δ­
ει- I 
^^ , 
^~ 
2- 1 
o^„ 
— 
M 1 1 
>Q 't 1 
UJ u 
D -5" 
t=; -3 
£ 
^ "3 · £% 
2 s-
c < c 
II II II 
ω 
c < c 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/37 
ο, 
-
-
~ 
-
Λ 
-
ο, 
C 
«. 
ο C 
^ 
« 
-
^ 
^ 
-
C 
* 
-
-
-
«, 
~ 
« 
ο 
ο 
~ ~ 
-
~ 
-
~ 
~ 
~ 
-
Μ 
~ 
J 
c* -
~ 
^ 
ο, 
.-) -
-
-
-
—> -
w -
-
-
ο 
f 
ο 
3.1 
Ο 3. -
ν-, 
=1. 
g > 3 
a 
a 
a 
ν: 
Ο 
-3 
Ο > ο 
2 -
-
-
-
~ -
~ 
-
Ο -
CQ -
-
-
-
Q 
g 
Ο 
ο ο. 
C ~ 
~ 
S3 -
---
Ρί -
-
-
Ρί 
Ο 
-a > < -
PU 
Ο 
ο1 
Ι 
3. ο > ο 
ο 
Αριθ. C 330/38 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 
-3 
-Ι 
3 
D 
-a ©-
< 
Ι 
W 
ο 
-Β 
9-
< 
D 
Β 
< 
Ο 
9-Ο 
C Ι 
ι 
οο 
1 
1 
1 
ι 
1 
ι 
ι 
χ 
1 
ι 
1 
ι 
1 
1 
ι 
& 
1 
1 
1 
ι 
1 
β -
-
-
-
-
-
Μ 
~ 
„ 
-
r. 
-
03 
.Β 
ο 9-
ο 
ν. 
ρ· 
1 -
-
-
Μ 
-
« 
Q 
> 3 
— 
δ 
> 3 
3 e ο ο. -
-
Ρ •S 
Μ 
-
-
Pi 
ο -
-
-
-
-
-
-
ΡΗ -
ο, 
-
-
« 
^ 
ο. 
-
~ -
-
^ 
-
-
Pi -
^ 
~ 
•-) -
^ 
-4 -
«. 
-
>ο 
-
^ 
-
-
>ο 
ea 
Β 
Β 
ε 
ο δ id 
> -
ο 
-Β 
Q. 
Ε ο, 
Λ 
-
. 
Q 
3 
3 <; 
Β 
3 
3 Γ, 
~ 
« 
~ 
-
ο, 
^ 
« 
~ -
~ 
-
>-) « 
„ 
-
-
-
^ 
—1 ~ 
-
Q -
-
^ 
UH -
-
~ 
~ 
pi 
α ^ 
-
-
Pi -
~ 
-
-
„ 
-
-
-
ο, 
Q 
f 
ο 
-Ρ" 
Ι" ~ 
-
-
-
-
-
-
Ρ-, -
^ 
« 
>ο 
-
-
^ 
-
-
*> 
*> 
-
-
^ 
„ 
C 
~ -
-
-
-
^ 
,-Ι 
£3 -
-
-
r. 
--
-
r. 
-
-
pa „ 
-
^ 
-
~ 
Pi 
Ο -
H4 -
.-J -
-
« 
pa 
> -3 Q. Ο 9-B 
=3. 
f 
ο Ε -
-
-
-
U-, ~ 
-
-
-
-
~ 
~ 
~ 
-
-
-
r. 
~ -
-
Ρί -
M 
-J -
^ 
Pi 
Ο 
Τοιιει^ 
Στατιστικά θεαατα 
Αλιεία 
Τελωνειακή ένωση 
Χρηματοδοτικά ορνανα 
Εξωτερικές σχέσεις 
Εαιιεση φορολονια Κράτη 
ιιελη 
Β 
Ι 
οκ 
Ρ 
Ι 
υκ 
ικι 
ΝΙ 
Β 
ϋΚ 
Ε 
Ε 
Ι 
ι 
υκ 
οκ 
Ό 
Β 
Ό 
Ρ 
Ι 
ικι 
Νί 
Ρ 
Β 
ϋ 
οκ 
Ρ 
υκ 
Ι 
ικι 
Νί 
οκ Πρόσφυγε,, στο Δικαστήριο 
198! 
1 
1 
1 
2 1982 
1 
Ι 
1 
1 
1 
1 
1 
1 
1 1983 
2 
1 
4 1984 
1 
1 
1 
1 
1 
1 
1 
1 
1 
ι 
2 
1 
1 1985 
1 
1 
2 
1 
1 
1 
1 
1 
2 
1 
2 
2 
2 
3 
1 1986 
1 
1 
1 
1 
4 1987 
1 
1 
1 
1 
1 
1 
2 
6 
1 1988 
1 
1 
1 
1 
1 
1 
1 
1 
1 
3 
1 
1 
2 
1 Αποφάσεις υπέρ της Επιτροπής 
1981 1982 
1 
1 
1 1983 
1 
1 
1 
1 
1 
1 
1 1984 
1 
1 
1 
2 1985 
1 
1 
1 
2 1986 
1 
1 1987 
1 
3 
1 
Ι 1988 
1 
1 
1 
2 
2 
3 
1 Αποφάσεις υπέρ τον κρατον αε>ων 
1981 
1 1982 1983 1984 1985 
1 
1 1986 
1 1987 
1 
1 1988 
Ι 
1 31 
τ= 
^ 
? 
ο 
η 
η 
Τομείς 
Απασχόληση, εκπαίδευση και 
κοινωνικές υποθέσεις Κράτη 
μέλη 
Β 
0 
ΟΚ 
Ρ 
υκ 
Ι 
ι 
οκ 
ΙΚ1 
ΝΧ Προσφυγή στο Δικαστήριο 
1981 
1 
1 
1 
1 1982 
1 
1 
1 1983 
2 
1 
3 1984 
1 
2 1985 
1 
1 1986 
2 
1 1987 
1 
1 
1 1988 
2 
2 
1 
1 
2 
1 
1 Αποφάσεις υπέρ της Επιτροπής 
1981 1982 
1 
1 
1 1983 
1 1984 1985 
2 
1 
1 
1 1986 
1 
1 1987 
1 1988 
2 Αποφάσεις υπέρ των κρατών μελών 
1981 1982 1983 
1 1984 1985 1986 1987 1988 ξ? 
Ι 
•ρ 
8" 
ι 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/41 
=& 
^ < < a 
-Β 
Β 
a 
a. 
*& 
> b 
ο 
to 
•S" 
3 β 
X b 
a 
<1 
ο 
-ο 
> 
Ο? 
b ο 
b 
a 
1. ο > 
~b 
£> 
a 
a 
* 
ZJ.O 
a 
ο 
3 
ο 
ο 
ο 
3 
ο κ ο 
> 
3 ~ω 
Ε2 
ο 
\ 
•χ ^ 
ο> 
U. 
a 
> 
ο 
> 
ν. 
ο κ 
^g 
a 
u 
ο 
ο -5 ._ -2- S όο 
2* 
1 ^ 
ρ a -a 3. 
Q- F 
9- 2 
a κ 
5 i 
b κ 
J | 
l> 
< a -3 
"f J o 
Q- 9 
«a o. 
C -o 
S 
vis k Ό 
*. 1 
^ V «*> •* 
g 
-Ο 
3 
t Ο 
u 
CQ B2 a 
a ΡΪ §"2 a 
9-o> B2 §"2 a . g-2 
a <Q 
ApiS. C 330/42 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
ο 
-3 
ο 
< < a ™ 
a ο 8. 
κ U-I 
<J> 
b 
t; 
R 
n β 
a 
E"!^ 
e !* 
6 °i 
a fc< ? si 
1 δ" 
< ω a. ο Η Ρ7 43 ο 
ts -g 
2 > 
Η 5. a 9 
*a 
ο * 
* 3 
Ι ι 3. 
6 -3 
03 a 
5§ £ 
^ 3 a 
e 
a δ > 3. 3 
9- ?< 
Ο 
1 £ 
52 62 a 9-σ\ 
a CN r2 a _; 9- — 
-o . 
a — §"2 a 
9-σ\ 
ε «^ 
a »N ^2 
a e-r^ -o . 
a — ^2 
a §-«^ -ο 
a —. Ε"00 
62 a 
9"! < 
< 
OQ 
Ο Ζ 
ω 
α ζ χ, 6~2 a 9-1-: 
30. 12.89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/43 
k> > ο 
3 £ 
> "2 
α- ίΤ If 
a 9--o 
a 
3 £ £3" &S a _ * a 
> * 
3 ^3 ω to 3.UJ -3 ~8 9- =i 
ο ο 
ο *** 
IS ω 
>s Ρ 
Ρ b |l 
§1 
_cS S 
- « o Q.-CS 
Β 2 a >-
CL Q-
κ a si 
3 3? 
3 a « !£ > -2 
§".2 D 
2 e e» 
«=^ Ο 
p" §. §" 
a > g ^Έ" Η , g ϊ a ; 
ν ο a ! 
J$ Q. Κ 
u. a 
a £. 
r-i 
sis 
Ό 9 2 ο > ο 
> O rt ^ 
% a > !S f 
£" Ο Β Sf % 
ζ ^ !ί 2 > 
S Η Ρ > d 
ω ,2 3 * -a ο 
" a 
> 2 
Ο. ρ- Η Ο a a §^-* < => 
ι . ο 
£ α. -"I &-
a 
=1 ο * t; ο 
11 
3 -p y 
a 
9-
-o 
a 2 a 
<_f> ο > £ 
1 ο " 
2 2 
a «3 CO «§ 
Q. ω "θ * Μ 
§ 8 
Is g g 
t5 α-
Ο ρ 
I f J' * -a _ 
g | 
to =L _, - =_ Ό > 
Ρ ο -a' α 
Ό 2- * ** 
£· g 3 
if 0\ 
f 
Ι 
2? θ\ 
5> 
?> 
5>. 
1 ^ 
^' S. 
δ s> <% 1 
^ 
ι 
! 
^ δ1 
δ Ι 
1= ^ 
? 
Ι ^ Ν 
S5-
> S b» 
κ 
S' ι ι-w < Ζ < S 
α, ω 
•χ, 
< 
Ρ ί ^ ο S χ < 1 
^ < < 
ζ ο 
Ο 
ο < 
-ο 
§"2 a 9-cK 
§22 S θ-
> ΰ 
a c 
^^3 
•Χ Ρ 
ο >-
=t ρ­
ε 3 
^ 3 
§"1 
S e •ο 1 a ^ 
< e 
§"2 
a 
9-σί 
§2 -3 
§"2 8 
9-<Ν 
t=: "~! 
a •* ft 
< 3. 
ε 2 a 9-r<i ι-
Αριθ. C 330/44 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
W 
a 
c 
Β 
Β 
a 
> 
y 
ο? 
t 
V Κ 
a > 
ι-> -a 
9-ο 
a 
Ε" ο 
δ Ρ" -i 
-3 
> 
£ 
Ρ" < 
a y 
S3 
< 
ο r< 
y -a 9-fe 
a 
-a 
£ oo 
a^ 
~b ^ 
i< 
a ο <£ 'ω a 
-a 
a 
a 
n a y 
a 
a 
T-E" a ,-. 
-o"?^ a ° 
b< 
^Jf 
~" -a 
y e-a '6 a y ^ 
«sS 
2 \ 
a — 
Ζ S a 
'6 a y ^ 
^2 2 ^ co jo 
a — 
Ζ S a 
a 
y ^ ^S 2 \ cog 
a — 
Ζ < 
«ο a 
-3 
-Ο Η 
§ g" 
F5 > 
a H 
b §-
§ £ 
3C c ~b g< 3 <5 y a 
-P-C? 
i=; 
ο 
a 
zi. 
r> 
a y 
!-! 
U Η 
y 
ο 
> ο 
-a ^ a a ^ 
2 y 
-a Η 
< a 
-o >-
aa ο ^ 
£ ° < a "* 
-3 ·=: 3 
if 
P" 
<-; -3 
E"i§ 
ξ ΕΓ 
3-e << y -3 b 
Ο 
-a 
ο 9-a a y 
ο 
n 
a 
a 
< Η ^a\i ο 
> dL 
-1 
D -3 
<< 
> -3 
a β 3 
b CO 3 
a 
a — a — 
9- . §"2 
a 5 » 
a 9-r-; 
•o . b <* 
a 9-r-i -O — E"55 
§^ a _: 9- — a __: 9- — -o . 
§2 a2 
9- . 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/45 
% -a 
a t=; 
κ 
el 
I oo 
Fj 
φ 
-Ο 
a 
a 
n 
a V 
CO 
a 
a 
Ζ Cu 
a 
t sr 
ίο 
< 
1 
9; a 
a 
e 
a y 
CO 
a 
CO 
a 
Ζ <r 
O 
y 
-a 9-
m 
a 
a. t a 
κ 
a ο 
a y 
a 
a ϊ? 
<f 
ο 
<-=: 
-a 
~a ^ & -3 
^ 
a \ 
>-oo ° ^a 
p- 2 
^ «=> 
Η > 
a § 
b > 
„ 3 
% •£ 3 a 
£ ^ 
Η Ρ 
^ a > 
"£• ο 
CO ^ 
o » 
a 2 
£ CO 3 Ο ω ^ 
-a ο 5 jf-3' 
o ^a" ο 
2 ο ο s ?- 5 * < ο. 
S Q.D 8 α Ο 
-a ο =ί- if » ~2 ο Ρ 
2 ° ~fc~ 
S θ- Β . 2r a 
D Η ο a ^< 
Ο t) 
53 -Ο § F" 
Κ > Η g 
a 2 ο 
9- e 
=> 9-a c 
sr °- a 
S3'" ti -a o. >- y a < ^ ^t ^ 
«Jo 
< < < 
Ο ω -3 S > co 3 
°l 
3 g 
-a > 3 
-a 
Q. O 
S s 
f-& 
a g 
< 1 a a 
-ΰ > a 
|l2 
S.-S 
w =1 -P" 9-o 
c 
βάση 
χοίρω 
νόσο 
=*· 3 co 
Β H -3 
£ ^"^ 12 -3 a Ο > Ό a. a » c c © ο 
9-
a 
uL 
> 
=j. 
a 
CO 
w 
C> 
~o t=: e> 
•O 
^ 
a 
-g oo FJ- FJ§ 
as -o t=: ^ 
a — a 2 
9- . 
t=: . a r-a ©-\d ~o . 5 f^ a — a 9- — -o — Fl2 a 
9- VO FJ§ a 
9-rn 
Is FJS 
a 2 9- . -O !-Κ 
a r-a 9-<-4 
•o . 
Αριθ. C 330/46 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
Β-Β 
7 ^ * < -a 
a ,_. 
a ^ 
§ϊ 
ν < 
a ο 
CO -^ 
a * 
Ζ -Β 
-3 -Γ Η» 
^92 Ο 
> 
y 
CO 
a 3 ο 
ο 
ο 
ο 
ο 
δ 
-a 
ω 
Ι -a 
ζ3. 3 οο 
< b 
a 
-Β 
a 
t=: 
a 
~b 
a 
a 
a 
1 
b 
Έ> 
a 9-
o 
< 
> 3 
s--a 
ο 
a c£ "o. 
• 3 p-rsi Η (-) 
~<5 F 
OS ^ > ^rg £2 a 
p- t- a 
~2 Ό ia" 
a ο ω 
g. ω ^ 
F~P- ο 
«ο p-~§.°° 
e; s </-> 
S «S ο < 
I-1 
b * 
a § 
ο 3 
ο _ b 
a ο 
e ό -a a < 
Ο > 
* £§" 
"o a <o 
-o a 
S- 3. Ρ-
fi 3- > > 
"S_ a Ρ- a 
b > 
3 2 £ 
P > ο 
ω Β ti 
,S- c ° 
*o p- > Ο S 5" P-B ^ 
°> ο 
b"t< 
^ ο 
> ^ 
6 a. 
o. a 
=> Ο 
* > 
o '3 
H 3 ~£ **-
ω « 
D V-B > << -3 2 ο ^ S s *^ 
§<° I 
til-
b 2 
a Ρ"°° 
62 <r OQ 
ο Ζ 
ω 2 
C! 
5Τ Ρ" 
Β 
9- — 
-Ο — I ^2 Β 9-rJ a 
9-r-j ^2 
Β 
9-σ< §Έ 
30. 12.89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/47 
F<3*° 
a 16 
< e> 
5 ON 
-β <N Η α. 
Q. a a -55 «S F 
« "^ -o -2 &P 
Q => F 
Ρ ο -Η 5-S6 P.F rL >-
si 
Ο -ω 
2 F 
S * -Ρ- a ° I 
§-f | 
* g Κ 
>-ω a t^ a 
c ° 
^8 ^1 
a s !§ ω ο. b 
«to 
| § §• 
^ g.* 
a £ ω 
-ω g ^ 
Ζω ί2 
C 3 ο ο 
D "θ" 
> a 
co <g 
o-g 
a l'= 
g| 
ω ^ί «-· <^ 
-a ;> 
-pr<S Ο 
||| 
s. § 
^ ο" J a < 
If 
ο ω 
§ ϊ 
ν -a 
H 3 Η > 
*? 
f-F 
a 
Η a 
£ 
^ ο 
a 
CO 
<: > 8 
§-
° « 
§ ^ 
?-; > 
> ° 3 °-
i5> % 
§2 
9- . b 2 a §"2 
a S-r-j 
-O — §"2 
a 9-r-i -o . ΪΓ 
a ©-
-o a -9- . &2 a 9- — -o 6 -* b^2 a ©- — -o . 
§2 b^2 a ©- — -o §"2 a 
9- — 
ApiS. C 330/48 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
a 
a 
Ζ < 
ο y1 ο 
Η 3 ο. 
a -ο ο. ο y ο — a 3.3-
D 3 5 ο c *£« ε * 
a g~ 
a -3 
a 
3 D ^ Κ >- u 
ο ο Ρ· 
If 
5 a 3 
-^ 3- ο e > -a 
. g — — e s δ ~Q ο 
-a ^ ^ fr*8 2 > κ y 
_ a "^ ο 9 <J> 
a ^a 
ο H 
Ο > > * 5 Ξ, 9 S 
ο ω 
> 2 Ο O «J; C CO \ 
Vi ο ^ 
a b ^ 
° 8 
§ > 
^- a 
ο -g 
gco" 
co 6 
a -o 
ω Η 
* 9-
h- ?-2 1-1 
<3 a zL 
cr00 
B2 a 
9-vi 
-O . 
5 -* 
a r^i b 2 a 
9-so β 
9-<N &2 -ο 5 ^f ^2 a 
a ^ a — 
9- . §"2 a 
-o — b x: a 
9-^ 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ApiS. C 330/49 
£ -a α.^ 
Κ οο 
-g so 
Β ^ 
Ι < 8 Ο 
CO «S 
ζ 3; -β 
δ —^ ti ο 
a \ δ ^ Β _ £ < 
Β Ο 
to "5 
ζ ©: 8 
to It 
S ο 
Ι* 
if 
Ι 1 -g 
§. g 
1*3 
y Β 
ω ρ g-J-to 8 t> -
to s ^ 
>|a 
ο 3-_ 
^g 2 ω S~ 3 
9"^ Η 
"° Β 
5 Ο 
> «-» > 1 s 
£- £ 
ο ο > e 
5 > a u .ω 
> f δ<° 
Is ii -FI 
3. S * 8 
a e 
y ?> 
a ο 
Η θ-5-S Β κ => a : 
•5 3 b 
s % 
&6< P"« 
-3 
3- a -a 
9-e> a > _, a 
f^2 a S 2 
r-3 ^ 
> \ 
3< 
ID 9 I 
i f> 
α. Β 
a Θ-
I * 
S β 
δ |-
1 §• 
3 -ο 
£-B > 5 -3 ς 
1 "| 
!«§ 
ο s 
ίο 
2 s 
S-E 
S 3 
if ο 
e ο 
»f> 3 f| 
li 
I i" 
-a 
9-a ©-ω 2 δ 
3--S 
•ς-s 
8 
©-SO §"2 §"2 a 9TO 
ο 
a — 8 
9-so 
o 5 ο 8 m 8 9-r4 
-§-
a t §~2 §"2 a 
^9-so 
a ts 5 3. J 
ο ο 
P~^ 
is2 
8 _: ©- — ο . 
8 — Β 3 
3 H 
1? i -§" J "1 
12* § 
ω D > 
Αρι8.'C 330/50 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
8© 
^ < 
to <£ 
-ω -g 
Ζ £ ?ί 
^8 so 
Ζ £ §2 
-40 ~g 
ζ £ Γ. 
S5 < 
-Β 
S-8 
<3 
Κ οο 
i< 
to *^ 
Ζ £ 8 <o -Β 
κ ΟΟ 
«3 ω 
Ζ £ <ο ** 
Bo ^g 
S< ϊ 8 to «8 
^ οο 
8 ^ο 
Ζ 3: Β 
»=: -3 
ri y 
co 8 s 
< 
5 
•s-s 
ζ -S 
8 9--O t=: 8 
2< < < < < <<< §3? 
-8 Sj 
11 §"-S 
ε 
8 
Β Ο ¥ Η W δ. 
ίο "ο S 
i αω 
Ο. Κ <-3 
8 ω 
©-,„-. 
-o b 
θ- δ 
Ο § > ν© 
3< 
-Β *** 
- 3 
-ω υ> 
Ι* 
8 S -3 
*. 3 ?*-8 
3 
8 
£ > to 3 8 £ " -8 < 3. 3 
> <J> 
Hfc 
to g 
s ^ if 
a -8 * S-5 ° < ©-ο _ 
w 8 
8 a 
to 9-
-*o )£ 
ft 
Ο 3 Ο 
c< -3 ω e 
£: ο 
-8 °" 
ω Β 
Ο * 
Ε 3 
|ι 
C Ι -8 -3 
δ^3 | 
θ Ε < 5" 
-3 > 8 
Ε 
-ο 3 
-— οο «— ΟΟ r— οο c-οο cr°° 
52 62 62 62 62 8 
©-rn 
-Ο 
8 <Ν 8 
©/^ 
-ο . κ -; 8 — 8 Β 
-Ο ^ IT- ^2 ^2 62 
S-2 
8 — 8 
Θ- — 
-Ο — ti . 8 
θ- — 
-ο . 5 «^ 8 «Ν 8 
©- — 
-ο . 
8 <Ν §"2 
Β 
8 — §"2 
Β s2 ©- . 
8 r~ 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/51 
"ζ ~ 
|< 
•7 .9: -a 
a ^ 
κ Os 
a \ 
* < 
a ο* 
(Ο ^ 
8 «β 
•7 .©: -β 
9-5 a 
|< 
a ο" 
•7 9-* < 
-a 
9-
< < -ς" 3 
2 2< 
^οΙ 
a > 
9--3 
Ο 
ts ~§~ 
eg -3 
a~8 ^| a >. b * 
• 3 ^ 
ο 
Ξ- 8 a ρ 
e> S-
^3 
ο. g-
is 
Ι ρ 
< > S-ΕΓ 
2: s 
3 Η 
a a 
ο ^ 
8 
ί 
a — 
9- . a χ: 9- . -ο . 5 <* ίί2 a _; 9· — §"2 a 
9--: a Χ: 9- . a ~ 
9- . §"Ξ 62 62 
ο Κ Tt 
β Csl 22 9- . 
t=: 
a os a S-^o 
a «N 
£ 
η 
ΟΛΛΑΝΔΙΑ 
απόφαση της υπόθεση 291/84 Προστασία των υπόγειων υδάτων (Α 71/83) Νέα διαδικασία παράβασης 
17.9. 1987 (φάκελος Α 532/88) Μ 1 
απόφαση της υπόθεση 236/85 Αγρια πτηνά (Α 125/84) Νέα διαδικασία παράβασης §* 
13. 10. 1987 (φάκελος Α 60/89) 
1 Ι 
ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ©-
| 
απόφαση της υπόθεση 416/85 Εφαρμογή του μηδενικού συντελεστή Η εφαρμογή της απόφασης προβλέπεται στο νέο ο 
21. 6. 1988 νόμο οικονομικών του 1989. _|-
(Α 203/81) 8 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/53 
Αρι&. Π 
Κατάσταση σημαντικών αποφάσεων των εΦνικών δικαστηρίων που δικάζουν σε τελευταίο 6α$μό 
Στην πέμπτη έκθεση, η Επιτροπή είχε πληροφορήσει το Ευρωπαϊκό 
Κοινοβούλιο ότι είχε προβεί σε εμπεριστατωμένη μελέτη σχετικά με 
τη στάση των ανώτατων εθνικών δικαστηρίων απέναντι στο κοινο­
τικό δίκαιο και ότι η μελέτη αυτή θα δημοσιευόταν. 
Η Επιτροπή αποφάσισε, για πληρέστερη ενημέρωση του Ευρω­
παϊκού Κοινοβουλίου, να δημοσιεύσει την εν λόγω μελέτη ως συμ­
πλήρωμα της παρούσας έκθεσης. 
Οι λύσεις που δόθηκαν από τα ανώτατα δικαστήρια στα προβλή­
ματα που ανέκυψαν από αναπόφευκτες αντιθέσεις μεταξύ του κοινο­
τικού και του εθνικού δικαίου καθώς και η εφαρμογή από τα εν 
λόγω δικαστήρια των τριών θεμελιωδών αρχών του κοινοτικού 
δικαίου (υπεροχή επί του μεταγενέστερου εθνικού νόμου, άμεσο 
αποτέλεσμα κυρίως των οδηγιών και ενότητα της νομολογίας) ανα­
λύονται κατά χώρα και στην εξελικτική τους πορεία. 
Το συμπέρασμα είναι ότι οι ετερόδοξες θέσεις των ανώτατων δικα­
στηρίων μειώνονται ολοένα και περισσότερο και τα δικαστήρια 
συνεργάζονται αποτελεσματικά στην εφαρμογή του κοινοτικού 
δικαίου. 
Καθίσταται όλο και περισσότερο αισθητή η επίδραση της νομολο­
γίας του Δικαστηρίου, το οποίο, στην απόφαση 283/81, CILFIT('), 
έδωσε οριστική ερμηνεία του άρθρου 177 εδάφιο 3: ένα δικαστήριο 
του οποίου οι αποφάσεις δεν υπόκεινται σε δικαστική προσφυγή 
κατά το εθνικό δίκαιο, οφείλει κατά την παραπομπή ενώπιον του 
υπόθεσης κοινοτικού δικαίου, να ανταποκριθεί στην υποχρέωση 
προσφυγής, εκτός και αν διαπιστωθεί: 
— ότι το εγερθέν θέμα δεν είναι συναφές, ή 
— ότι η εν λόγω κοινοτική διάταξη έχει ήδη αποτελέσει αντικείμενο 
ερμηνείας εκ μέρους του Δικαστηρίου, ή 
— ότι επιβάλλεται αδιαμφισβήτητα η ορθή εφαρμογή του κοινο­
τικού δικαίου- το ενδεχόμενο αυτό πρέπει να αξιολογηθεί σε 
συνάρτηση με αυτά καθαυτά τα χαρακτηριστικά του κοινοτικού 
δικαίου, τις ιδιαίτερες δυσχέρειες που παρουσιάζει η ερμηνεία 
του και τον κίνδυνο των αποκλίσεων της νομολογίας στο εσωτε­
ρικό της Κοινότητας. 
Όσον αφορά ειδικά το έτος 1988, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι 
ισχύουν οι διατυπωθείσες στην πέμπτη έκθεση παρατηρήσεις. 
Τα δικαστήρια των διαφόρων κρατών μελών εφαρμόζουν, σε γενικές 
γραμμές, πλήρως το κοινοτικό δίκαιο. Αποφασίζουν για ήδη επιλυ-
θέντα θέματα κοινοτικού δικαίου, εφόσον τίθενται, και παραπέμ­
πονται στο Δικαστήριο ολοένα και περισσότερα προδικαστικά 
θέματα σύμφωνα με το άρθρο 177 της συνθήκης ΕΟΚ. Γενικά, αυτό 
ισχύει τόσο για τα κατώτερα δικαστήρια όσο και για τα δικαστήρια 
που δικάζουν σε τελευταίο βαθμό. Έτσι, ο αριθμός των προδικαστικών θεμάτων ανήλθε από 144 το 
1987 σε 179 το 1988. Κατά το 1988, κατανέμονται κατά κράτος και 
κατά δικαστήριο ως εξής (2): 
Κράτη μέλη 
Γερμανία 
Βέλγιο 
Δανία 
Ισπανία 
Γαλλία 
Ελλάδα 
Ιρλανδία 
Ιταλία 
Λουξεμβούργο 
Ολλανδία 
Πορτογαλία 
Ηνωμένο Βασίλειο Σύνολο 
34 (32) 
32 (15) 
4(5) 
1( 1) 
37 (36) 
-(17) 
-(2) 
28(5) 
2(3) 
25 (19) 
-(-) 
16(9) Αιτήσεις για έκδοση 
προδικαστικών 
αποφάσεων από 
δικαστήρια που 
δικάζουν σε τελευταίο 
θαθμό 
8(10) 
1(3) 
2(2) 
-(-) 
4(3) 
-(-) 
-( 1) 
-(-) 
2(3) 
16 (14) 
-(-) 
2( 1) 
Η Επιτροπή εκπόνησε, όπως και το 1987, κατάσταση των σημαν­
τικών αποφάσεων των δικαστηρίων που δικάζουν σε τελευταίο 
βαθμό όσον αφορά τα υφιστάμενα προβλήματα. 
Πράγματι, η Επιτροπή, με τα περιορισμένα μέσα που διαθέτει, έλαβε 
γνώση μόνο τριών περιπτώσεων για τις οποίες άξιζε να γίνει μνεία 
και οι οποίες αφορούν το Συμβούλιο Επικρατείας της Ιταλίας και της 
Γαλλίας (βλέπε πιο κάτω). Οι τρεις αυτές αποφάσεις είναι εξαιρε­
τικά σημαντικές, δεδομένου ότι, αφενός, δεν ασκήθηκε προσφυγή 
ενώπιον του Δικαστηρίου και, αφετέρου, τα δύο δικαστήρια δίνουν 
εσφαλμένη ερμηνεία του κοινοτικού δικαίου. 
Σύμφωνα με την πρόταση που περιλαμβάνεται στην απόφαση του 
Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (σημείο 4) όσον αφορά την πέμπτη 
έκθεση, η Επιτροπή μελετά ένα σύστημα που θα επιτρέπει την 
κατάρτιση πλήρων ετήσιων καταστάσεων των αποφάσεων που εξέ­
δωσαν τα ανώτατα εθνικά δικαστήρια. 
Δεδομένων της πολυπλοκότητας και των δυσχερειών οργάνωσης για 
τα 12 κράτη μέλη, η Επιτροπή προσανατολίζεται προς μια πρότυπη 
δοκιμή που θα αφορά ένα ή περισσότερα κράτη μέλη ώστε να εξα­
σφαλίσει τα απαραίτητα στοιχεία για μια ενδεχόμενη γενίκευση του 
συστήματος. 
Όσον αφορά, συγκεκριμένα, τις περιπτώσεις όπου εθνικά δικα­
στήρια παραβιάζουν την ισχύ και τους όρους του άρθρου 177 της 
συνθήκης ΕΟΚ, η Επιτροπή επισημαίνει ότι κίνησε διαδικασία παρά­
βασης κατά της Γαλλίας σχετικά με την απόφαση του Ακυρωτικού 
Δικαστηρίου (Cour de Cassation) που αναφέρθηκε ήδη στο σημείο 
Α.1 της σελίδας 44 της πέμπτης έκθεσης. 
Όπως ήδη επισημάνθηκε στην διάρκεια των συζητήσεων για την εν 
λόγω έκθεση, λόγω της οικουμενικής αρχής της ανεξαρτησίας της 
δικαστικής εξουσίας, η Επιτροπή θεωρεί ασύστατη την προσφυγή 
κατά κράτους μέλους για τη στάση ενός από τα εθνικά του δικα­
στήρια. 
(') C.I.C.E., απόφαση της 6. 10. 1982, Συλλογή 1982, σ. 3415. (2) Σε παρένθεση, τα στοιχεία του 1987. 
Αριθ. C 330/54 Επίσημη Εφημερίδα των 
Στην συγκεκριμένη περίπτωση, η Επιτροπή έκρινε ότι η γαλλική διοί­
κηση, η οποία διέπραξε το σφάλμα να ασκήσει δίωξη κατά επιχεί­
ρησης για παράπτωμα το οποίο στην πραγματικότητα δεν είχε δια­
πραχθεί, δεν νομιμοποιείται, βάσει του κοινοτικού δικαίου, να επι­
καλεστεί την εκδοθείσα ευνοϊκή υπέρ αυτής απόφαση, δεδομένου ότι 
και αυτή στηρίζεται στο ίδιο έκδηλο σφάλμα στην εφαρμογή του 
κοινοτικού δικαίου. 
Η διαδικασία βρίσκεται, επί του παρόντος, στο στάδιο της αιτιολο­
γημένης γνώμης. 
/. Συμβούλιο Επικρατείας της Ιταλίας. Έκτο Τμήμα — Απόφαση 
της 2ας Δεκεμβρίου 1988 — Cooperativa Carrettieri la Rinascita 
Η απόφαση αυτή επισημαίνεται εξαιτίας, αφενός, αφενός, της αδι­
καιολόγητης παράλειψης προσφυγής ενώπιον του Δικαστηρίου 
και, αφετέρου, της εσφαλμένης εφαρμογής του κοινοτικού 
δικαίου. 
Το Συμβούλιο Επικρατείας έπρεπε να αποφασίσει επί της έφεσης 
που άσκησαν τρεις ιταλικές εταιρείες κατά της απόφασης του 
περιφερειακού διοικητικού Δικαστηρίου του Λατίου, το οποίο 
απέρριψε την προσφυγή σχετικά με εγκύκλιο του Υπουργείου 
Μεταφορών, με την οποία ανακαλούνταν όλα τα μέτρα εκτέλεσης 
του νόμου αριθ. 815/1980, που θέσπιζε ενισχύσεις υπέρ των επι­
χειρήσεων μεταφοράς εμπορευμάτων. 
Η εγκύκλιος αυτή αποσκοπούσε στην εκτέλεση της απόφασης της 
Επιτροπής της 20ής Ιουλίου 1983 με την οποία έκρινε τις εν λόγω 
ενισχύσεις για την αγορά οχημάτων ασυμβίβαστες με το άρθρο 92 
παράγραφος 1 της συνθήκης- η κατάργηση του νόμου επικρίθηκε 
από την Επιτροπή, η οποία ζήτησε την υιοθέτηση νέου νόμου- η 
ιταλική κυβέρνηση απηλλάγη έτσι προσωρινά των «κοινοτικών» 
της υποχρεώσεων με διοικητική πράξη η οποία «πάγωνε» ορι­
στικά όλες τις διαδικασίες χορήγησης των εν λόγω ενισχύσεων. 
Το Συμβούλιο Επικρατείας της Ιταλίας ακύρωσε την απόφαση του 
πρωτοβάθμιου διοικητικού δικαστηρίου και κατάργησε την προα­
ναφερθείσα εγκύκλιο εφόσον, σύμφωνα με το ανώτατο δικα­
στήριο, όσο ισχύει ο νόμος αριθ. 815/1980, η ιταλική διοίκηση 
δεν μπορούσε νόμιμα να ανακαλέσει τα μέτρα εκτέλεσης. Η ανά­
κληση αυτή έπρεπε να έπεται και όχι να προηγείται -όπως απε­
φάνθη το Συμβούλιο Επικρατείας- της κατάργησης του νόμου του 
1980, μοναδικού μέτρου ορθής εκτέλεσης της απόφασης της Επι­
τροπής της 20ής Ιουλίου 1983. 
Το Συμβούλιο Επικρατείας απέρριψε έτσι, χωρίς αιτιολόγηση, τη 
θέση της ιταλικής κυβέρνησης, σύμφωνα με την οποία η αντίθεση, 
την οποία όφειλε να επιλύσει το ανώτατο δικαστήριο, αντιπαρέ-
θετε στον ιταλικό νόμο όχι την απόφαση της Επιτροπής άρθρο 93 
παράγραφος 2, αλλά το άρθρο 92 παράγραφος 1 της ίδιας της 
συνθήκης. Η θέση αυτή συμβιβάζονταν απόλυτα με την πάγια 
σχετική νομολογία του Δικαστηρίου (απόφαση 19. 6. 1973 Capo-
longo, 77/72). 
Όσον αφορά τα δικαστικά αποτελέσματα της απόφασης της Επι­
τροπής, σύμφωνα με το Συμβούλιο Επικρατείας: 
— «... οι αποφάσεις που δεν έχουν, εν αντιθέσει προς τους κανο­
νισμούς, γενική ισχύ, έχουν την ίδια υποχρεωτική ισχύ με τις Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
οδηγίες, που απευθύνονται στα κράτη μέλη, δεν είναι γενικής 
ισχύος, δεν είναι συγκεκριμένες και, συνεπώς, δεν είναι άμεσα 
εφαρμόσιμες (στα κράτη μέλη).» 
Επιπλέον, 
—«... οι αποφάσεις των κοινοτικών οργάνων είναι... συγκε­
κριμένες και ακριβείς πράξεις, οι οποίες, μολονότι δεσμεύουν 
το κράτος αποστολής, όσον αφορά τις υποχρεώσεις που επι­
βάλλουν, δεν μπορούν, ωστόσο, να εφαρμοστούν άμεσα στο 
εθνικό δίκαιο, εφόσον δεν περιλαμβάνουν διατάξεις γενικής 
ισχύος.» 
Είναι προφανές ότι οι προτάσεις αυτές αντίκεινται στην πάγια 
νομολογία του Δικαστηρίου όσον αφορά τα δικαστικά αποτε­
λέσματα των αποφάσεων. 
Προκύπτει, λοιπόν, αφενός, ότι το Συμβούλιο Επικρατείας της 
Ιταλίας παρέλειψε να προσφύγει στο Δικαστήριο για ένα προδι­
καστικό θέμα, ενώ όλα τα αντίδικα μέρη της υπόθεσης είχαν προ­
βάλει επιχειρήματα κοινοτικού δικαίου και η ιταλική κυβέρνηση 
είχε ζητήσει ειδικά από το ανώτατο διοικητικό δικαστήριο να 
παραπέμψει στο Δικαστήριο θέμα ερμηνείας του άρθρου 92 της 
συνθήκης ΕΟΚ- αφετέρου, προκύπτει ότι το Συμβούλιο Επικρα­
τείας της Ιταλίας παραβίασε, επιππλέον, τη νομολογία του Δικα­
στηρίου σχετικά με την κοινοτική ρύθμιση που αφορά τις κρα­
τικές ενισχύσεις και απεδείχθη αδύναμο να επιλύσει ορθά, όπως 
αποκαλύπτεται τόσο από το Δικαστήριο όσο και το ιταλικό συν­
ταγματικό δικαστήριο στην περίφημη απόφαση του «Granital» 
αριθ. 170/1984, τις αντιθέσεις μεταξύ της εθνικής και της κοινο­
τικής νομοθεσίας. Όπως και στην απόφαση του αριθ. 504 της 6ης 
Μαΐου 1980, σχετικά με τα αποτελέσματα μιας οδηγίας στο 
εθνικό δίκαιο, το Συμβούλιο Επικρατείας της Ιταλίας αρνείται επί­
μονα να αναγνωρίσει το άμεσο αποτέλεσμα των πράξεων των 
κοινοτικών οργάνων στο εθνικό δίκαιο. 
2. Συμβούλιο Επικρατείας (Conseil d'Etat) της Γαλλίας — Απόφαση 
της 27ης Απριλίου 1988 — Δέκατο και ένατο υποτμήματα από 
κοινού — Αριθ. 63772 — Societe Bernard Carant 
Με την απόφαση αυτή, το Συμβούλιο Επικρατείας, παραλείποντας 
να προσφύγει στο Δικαστήριο, λαβαίνει ετερόδοξη θέση σε ό,τι 
αφορά τις σχέσεις μεταξύ του κοινοτικού δικαίου και του μεταγε­
νέστερου εθνικού νόμου. 
Η προσφεύγουσα εταιρεία είχε ζητήσει την κατάργηση απόφασης 
της 31ης Αυγούστου 1984 με την οποία είχε ανασταλεί για ένα 
χρόνο η κατασκευή, η εξαγωγή, η εισαγωγή και η διάθεση στην 
αγορά των γομολαστιχών οι οποίες, λόγω της μορφής, της εμφά­
νισης ή της οσμής τους, προσιδιάζουν σε τρόφιμα και μπορούν 
εύκολα να καταποθούν. 
Στο θέμα κοινοτικού δικαίου που είχε εγερθεί σαφώς, το Συμβου­
λίου Επικρατείας ορίζει ότι «η προσφεύγουσα εταιρεία δεν 
μπορεί να επικαλεστεί βάσιμα ότι η εναχθείσα απόφαση παρα­
βιάζει τις διατάξεις των άρθρων 30 και 34 της Συνθήκης της 
Ρώμης, εφόσον ελήφθη βάσει του προαναφερθέντος νόμου της 
21ης Ιουλίου 1983, που είναι μεταγενέστερος της θέσης σε ισχύ 
της εν λόγω συνθήκης». 
Η παραβίαση της αρχής της υπεροχής του κοινοτικού δικαίου 
(και, στη συγκεκριμένη περίπτωση, επρόκειτο γι' αυτήν καθαυτή 
τη συνθήκη) προκύπτει σαφώς. 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/55 
3. Συμβούλιο Επικρατείας (Conseil d'Etat) της Γαλλίας — Απόφαση 
της 2ας Μαρτίου 1988 — Association «Club de chasse du Vert 
Galant — Αριθ. 25275, 25276 και 57837. 
Η εν λόγω απόφαση ερμηνεύει ένα άλλο σημαντικό σημείο της 
νομολογίας του Συμβουλίου Επικρατείας, δηλαδή την αποποίηση 
του καλούμενου «άμεσου αποτελέσματος» των οδηγιών. 
Η διαμφισβήτηση μεταξύ του προσφεύγοντος σωματείου και της 
φορολογικής διοίκησης συνίστατο στο γεγονός κατά πόσο τα 
έξοδα λειτουργίας του σωματείου, που καλύπτονται κατά κύριο 
μέρος από τις εφάπαξ συνδρομές των κυνηγών, αποτελούν ή όχι 
έσοδα τα οποία υπόκεινται σε ΦΠΑ. 
Δεδομένου ότι η εθνική νομοθεσία γνωμοδοτεί θετικά στο εν 
λόγω θέμα και το προσφεύγον σωματείο υποστηρίζει ότι η διαμ-
φισθητούμενη επιβολή φόρου παραβιάζει τους όρους της έκτης οδηγίας ΦΠΑ του Συμβουλίου της 17ης Μαΐου 1977, το Συμβούλιο 
Επικρατείας, παραλείποντας να ασκήσει προσφυγή ενώπιον του 
Δικαστηρίου, ορίζει ότι, δυνάμει του άρθρου 189 της συνθήκης 
ΕΟΚ, οι εθνικές αρχές είναι οι μόνες αρμόδιες να αποφασίσουν 
για τα ίδια μέσα που παρέχουν στις οδηγίες τη δυνατότητα να 
έχουν άμεσο αποτέλεσμα στο εθνικό δίκαιο. 'Ετσι, σύμφωνα με το 
ανώτατο δικαστήριο, ασχέτως των διευκρινίσεων που περιέχουν 
οι οδηγίες για τα κράτη μέλη, δεν μπορεί να γίνει επίκληση τους 
από τους υπηκόους των εν λόγω κρατών προς υποστήριξη μιας 
προσφυγής όσον αφορά, κυρίως, μια φορολογική διαμφισβήτηση. 
Το Συμβούλιο Επικρατείας διαπιστώνει ότι, κατά την περίοδο της 
διαμφισβητούμενης επιβολής φόρου, δεν είχαν ληφθεί ακόμη ίδια 
μέτρα που να επιτρέπουν στην έκτη οδηγία να έχει άμεσο αποτέ­
λεσμα στο εθνικό γαλλικό δίκαιο. Υπ' αυτούς τους όρους, η προα­
ναφερθείσα οδηγία δεν ασκεί, ασφαλώς, επίδραση επί των νομο­
θετικών διατάξεων που εφαρμόζονται στον εν λόγω τομέα. 
Αριθ. ^ 330/56 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
ι-<Ν <Ν τ)· τ)· οο Γ4 Γ4 τ? 
Ι — —ι ΓΟ -Η Ι —ι Ι II 
Ι ι ΟΟ <Λ 0\ Ο ΓΊ Ρ1 Ό ΓΟ —< <Ν ΙίΝ Ι <Ν — Ο — ΤΙΌβΓ- ΟΝΟΟΓ~··^·(~-00>0 
— —ι || ^-1^ >Λ •<}• νο νο» -^ 
^ ^ —ι —< —^ Γ- ΓΟ 
» (?ι (Ν Μ 1. ι. 0\ ~-. —Η _ 
—" — ίΝ ΓΟ ΓΠ ΓΟ ν^ 
-ιιι 
ι ι ι ι ι ι 
ι ι ι ι 
ΟΟ τ* (-ν] —' (Ν Γ\| 
ι-η -4- Γη \ο ^ \ο <Ν ι Ι Ι Ι Ι Ι—, 
™ ΟΟ Μ τ)- (Ν 0\ Ο -^ Γ— — | Ι — ™ 
Ι ι ι ι ι ι ι ι ι ι- ι ι 
•Ί" Ι —' ίΝ ΓΠ <Ν ΓΠ 
ι ι 
ι ι ι ι 
ι ι Ι~- ^ Ι~- *0 Ό η Ο —ι Ι ΙΝ —" ·—ι <Ν —< 
ι- ι ι- ι ι 
ι ι |- Ι -
ι ι ι ι - Ι Ι" ι 
Ο — V ΌΙ**· --< V» —: ι- ι ι ι ι 
ι ι ι ι ι-
Ι""- ι 
ι ι ΓΝ ΓΝ Ό '—ι — ι—ι ι-«Λ — Ο (Ν (Ν 'ί 1Λ 
ι ι Ι Ι <Ν <Ν <Ν Ι Ό 
| <Ν — ΓΝ Ι — —< 
νΟΙ^ΜΤί'ί «Ο — 
ι- - ι ι 
ι ι 
ι- ι - ι 
ι- ι- ι ι 
ι ι ι ι ι ι 
ι ι - ι ~ ι *> - ι ι - ι - ι 
ι ι ι ι ι ι —. ^ΜνΟΟΆΐΛ* 
ι-τ(- ι/-> Γ~. >0 ^ί- Ο (-~ ι ι- Ι Ι" ι 
- ι-
ι ι 
ι ι Ι ΓΝ — Ι — 
Ι |-- Ι ι ι 
ι ι ΓΜ ιη ι/-> Γ«-> ΟΟ •*<• τ!" (Ν (Ν 1 Ι — Ι <Ν 
(Ν ΓΠ V-) ΓΠ Γη V) ΟΟ 1Λ(Ν — Μ(Ν Ι ι 
ΓΝΙΟΟ η •* ι. *ο [^ οο ΤΙ-ΙΟΓ-ΟΟ ΓνίΓοΊ-ιτινοι^οο Ν ^ •* >Λ νο ρ; χ ^ "^ 3: %) ^ ΕΖ 25 5 22 2$ %2 3! [Ζ 25 οοοο οοοοοοοοοοοο οοοοοοοο οο οο οο οο οο οο οο οο οο οο οο οο οο οο ορ σο ορ ορ οο οο οο οο ορ ορ ορ ορ ορ ορ ο\ ο\ Ο\Ο\ΟΜ5\ ΟΜ?> σ\ ο\ ο\ ο\ ο\ ο\ σ\ ο\ ο\ ο\ ο\ ο\ σ\ ο\ ο\ ο\ ο\ ο\ ο\ ο\ ο\ ο\ ο\ ο\ σ\ <?\ ο\ ο\ ο\ ο\ ο\ ο\ 
ήί 
κ Ι 
α. >-^ 
-& Β 
β Ι 
» 
"ϋ ^. ι ϋ 
η 
ο. 
6 Ρ £ ϋ 
£^ 
Ο 
& Μ 
% 
, „ 
*, 3. 
Ο ^ ?0 
η > -ω Ο ο> 
Ο Β Β 
30. 12. 89 Επίοτημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. ^ 330/57 
1 
α, 
£ 
-) 
ίζ 
3 
3 
8 
« 
8 
Ρ Ι 
^ 
ι 
1 
ι 
ι 
ι 
ι 
ι 
ι ^•ΟΟ — ΟΓηΟΟΟΝ σ\ΟίΝΟΟΓΊΟΟΓΝ Ι Ι Ι «νΐΟ\5\ Ι Ι Ν — — ιηονο-"Γη Ι Ι ΝΟ(ΝΟΟ<<1 Ι >ο © νο τ>- οο ν© —< «-> !Ν <Ν Ν«Ν1Λ1ΛΝΜ III —' — II II — <-η Γη Γη | — ΓΜ ΓΝ —. 
1-~ τί" ΟΟ Ό »/"> Γη ·* {Ν»ΝΝ->»1-Η ί-^ι <Υ-> —< ΟΟ —ι Ο — —. — Ι Ι Ι Ι Ι Ν (Ν Μ Ο ΟΟ 9\ (^ «1 Ο « —• Γη Γη Ι — Ι Ι 
<Ν ΟΙ —'ΠΝΜ (~ © ν© ΤΤ Γη ΟΟ νΟ ^^ ^^ —4 III II — (Τ)ΐΟΐΛ-1 | || 
(Ν Ι Ι — ΓΝ —· Ι Ι —' Ι II Ι (Ν | —. ΓΝ | 
— II οοοο| ι ΓΑ ι ι _| ΝΓ-α III 
Ι —« Ι Ι -ί- Ό τί — ι/-> — Γη ^· τί- ·* Ι Ι Ι Ι Ι — — Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι -< Ι Ι Ι -ΙΓΟ-.10 Ι ΝΜτί νΟΝ ι 
ι ΝΠ(ΝΠ ι « — <Ν — ΓΝ <Ν τί —-. ι ι ι — ι ι ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι ι — ι ΓηΜ·*Μ Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι 
|ίΝ— ΐίΝίΝΓΝ — Γη —> ιη ΓΝ <— ΓΝ ι ι ι ι ι — ι Ι Ι Ι Ι Ι ι — ι ι ι ι ι ι ι ΝΙΛ— Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι 
ΙΙ-ΙΙ^- ι-ι |-| ι ι ι ι ι ι ι ι ι ι ι ι ι ι ι ι ι ι ι ι ι ι ι ι- ι ι ι ι-ι ι 
—< — — — ν© <Ν — Μ Ο νΟ ΟΟ Ον VI 1Γ1 Ι Ι Ι '—' "^*" '—' "^ Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Γη ν© Γη I Ι Ι Γ4 Ι Ι Ι 
Ι νη ^ Γη ^*- τΐ- (Ν οοΟηίΝΟΓ^οο III—« ^" Ι —' —< Ι Ι Ι Ι II—"II ΓΝ — ·*»• <Ν Γη νο «η Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι 
Ι —· ΓΝ ΓΝ Γη ΓΝ Γη —> III Ι Ι Ι Ι ι II II ^ _ _ ΙΙΙΙΙΙΙ 
ι ι -' ι Γη ~ —< ι ^-Η^·Ι-< ι « ι ι ι Ι "^ Ι —' ι ι ι ι ι Ι Ι Ι Ι Ι ι ι ι «ι.-< <Ν ι ι — η^ ^± ^- ι 
—< — —|ΐ—> — ΓΝΙ νο — >/->>/-> ν© ν© ι ι ι ι ι ι — Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι — ι ι ι ι Ο\<Ν Ι —— Ι Ι Ι Ι 
||—-|Γη—«Ι — ΟΟίΝΓ- τί — — Ι Ι Ι Ι Ι — ίΝ ΙΙίΝ'—'Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Γη Γη (Ν ι ι ι — ι ι ι 
II—' Ι Ι «Ν ΓΝΟνΟΟΊ-ΟΓ- — Γ-4 — <-η ΓΝ Ι —< Ι Ι III Ι Ι Ι Ι Ι Ι — (Ν ^ Γη Γ- Γη II—· Ι 1 Ι Ι II II — Γη νο ·^ Γη <Ν •**• Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι _«-,„,_< || Ι Ι Ι Ι 
Ι —ΓΝ| — Γη·<ί — !Ν θ\ —ι Γη Ι —' —ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι — Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι η Ι ΓΛΙ^- Ι —' —< Γη —< -τΙ· <Ν 
(Ν ΓΝ — Ι —<-ττ —αοοι~-οη-ο Ι Ι Ι Ι Ι Ι —' Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι —, —, ΓΝ —< (Ν ο —' Ι— ΙΙΙΙΙ Ι _ .— _ _, _< _ Ι Ι Ι Ι Ι Ι ΙΙΙΙΙ ΙΙΙΙΙ — Γη Γη Γη Ι ΙΙΙΙΙ 
Ι — <η Γη Ο τΐ- ·**• τί- Γ-- ιη Ον © Ό ••* ι ι ι Ι ν© <Ν Γη Ι Ι Ι Ι Ι — Ι Ι Ι —< Ι Ι Ι Ν«- ΓΝ Ι —' (Ν <0 1-^ — (Ν 
ΓΝ — ι—-Γητ3-Γ~οο ι^Οοοοο —— νο —Ν Ι »^ Γη Γη ΓΝ Ι—"Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι •* — Ι η* νονό — Ι Ι Ι Ι Ι Ι 
— <-η <Ν ΓΝ <Ν Γη ΓΝ Ι Ι III ΙΙΙΙΙ Ι ·*}•—" Γη Ι Ι Ι Ι Ι Ι 
(Ν— ι — <Ν η ι — (Ν ι II | •**• ·*τ Ι Τΐ" —> 
ΙίΝ— ΟΓ^Ο Ι Ι (Ν Ι Ι—> ν> θ\ —. III Ι — — <Ν II Ι Ι <ΝΙΟ III 
||||Γη~—< ·—' Τ)· (Ν τ* <Ν ΓΝ) ΓΝ) Ι Ι Ι Ι Ι Ι — ΙΙΙΙΙ ΙΙΙΙΙ |||— ΓΝΓη~ Ι ΓΝ — Γη <Ν Ι Ι 
Ι (Ν (Ν Ι Ι Ι (Ν — ΓΝ •* ΓΝ (Ν ΓΝ Γη | | | Ι "^ Ι ^ ΙΙΙΙΙ Ι Ι Ι Ι — | —' | —' —' "*>" Ό ΙΙΙΙΙΙΙ 
Ι —< Ι Ι Γ-- ΤΤ Γ— •*}• Γ- Ι Γ-~ ν© ·<3- ΟΟ Ι Ι Ι Ι (Ν — Γ«^ Ι Ι Ι Ι — Γη Ι — Ι Ι Ι Ι Μ— νβνΟΛ Ι Ι (Ν —' —' —< — 
—* νο <Ν Γη τ* Γη -*ί Ι-- Γ-- —'ΐΛΟΟν* Ι Ι Ι (Ν Ι ΓΛ— ΙΙΙΙΙ ΙΙΙΙΙ —" — — Γη \0 -«Φ ν-) Ι — — Ι Ι Ι Ι 
Γη — Γη κι οο (Ν οο ΓΝ Γη Γη οο <η *— — Ι Ι Ι Ι η-• Γη Ι | | | Ι —' ίΝ Ά-• —< Ι Ι | — <-η Γη <η | | —• ΓΝ <Ν | | 
-ιηνονιοΟΜοο Γη ΓΝ Ι ΓΝ Ι οο τ)- Ι ^^ Ι Ι ^^ -^ Ι ΙΙΙΙΙ ||——.—Η _Η —< ι ι (-. ^- νο ΙΙΙΙΙΙΙ 
Μη^ιηνοι^οο ΓΝ Γη ·Ί- >η ν© (--. οο ΜΓητ)- ιηνΟΓ-οο ΓΝ Γη -4" ν-ι ν© ΙΝ^ΙΛΙ^ΟΟ ΜΜ^->Λνο^οο ΓΝ <η τί- «η \© Γ~ οο 
οοοοοοοοοοοοοο οοοοοοοοοοοοοο οοοοοοοοοοοοοο οοοοοοοοοο οοοοοοοοοο οοοοοοοοοοοοοο οοοοοοοοοοοοοο 
ο\ σν 7\ ΟΜ7\ ον ον ο\ ο\ <?\ ο\ σ\ ο^ ο σ> α ο\ ο\ σν ο\ σν ο\ ο\ (?\ ο\ (?> ο\ ο\ ο\ 9ν ο\ ο\ σ\ *\ ο\ <?\ ο\ ο\ ον ον ο\ » α Ον ο\ 
§ 
β κ <3 
> < Ι 
9 
6θ 
β 
~ο ι 
3 
ο ο ο-Ε ώ 
> 8 
ϋ 
^ Ιδ 
Μ 
ϋ ο π ϋ ο _ η > ο. 38 
^ > *8^3 Ο- Η 
^^ Ο 
3 κ 2 
% > 3 
> ο 
.* 
^"^ 
!! 
11 -ι 
ί ? ι 
Αριθ. € 330/58 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
1 
Ρ-, 
£ 
-) 
^ 
^ 
3 
δ 
ίϋ 
^ 
α 
Μ Ι 
^ 
Ι 
ι 
^ 
§ 
^ 
έ 
^ 
*4 
ι 
^ 
ι 
ι 
ι 
§ 
^ 
Ι _, _ ΡΤ, ν© _ ^ ^ ι (χ «η — ^- Γη ^- 9\ ν» ο\ ΜΟνίΝαα·*» 
—« — .—Ι Γη — Ι -Η -Η-Η^·(ί1 
"Λ —Γ^Ο\*00 0\ ΟΙ— Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι (ΝίΛίΛΠ — Γη ν£> 
<Ν —< <Ν <Ν —' II Ι Ι Ι Ι Ι Ι — — —(~-^Γ~-
III Ι ""' Ι — νο »η 
Ι — — III ΓΝ ^· ΟΟ 
ΙίΝ—'—'ίΝΙΙ Ι Ι Ι Ι Ι Ι (Ν Ι Ι Ι Ι — Ι <Ν Ι Γη Γη 
ιι-Μι-- ι ι ι ι ι ι ι ι ι ι ι-ι ιΙΜ-
ιι ι- Ι I Ι Ι Ι Ι I Ι Ι I Ι I Ι Ι Ι Ι" ι-~ 
-- Ι -- Ι - ι - ι ι Ι Ι Ι 1 Ι Ι Ι Ι Ι Ι ^ Ι -
Ι Ι—ΟΟΓΝ— Ι Ι 'Η Ι Ι Ι — ν-» (Ν (Ν Γη Ι — — «Ν Ι — 1-~ 
,*•_ Ι ΓΝ | | | | | Ι Ι Ι Ι Ι Ι | °°£Ξ 
-ΗΓΝΙ-^Τ|·||| Ι II Ι "— Ι Ι -· Ι Μ Ι — Ι —« —< ν> — 
<Ν Ι <Ν τ* Ι Ι Γη Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι — <Ν —« — 
»\ — Ι ν> <Ν —> Ι Ι Ι Ι Ι Ι — Ι Ι Ι Ι Ι —ι Ι ΝΌΟΟ<Λ 
«ΜΓΛίΛ Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι *Οθηη<.000 
ι ^— Γ*Ι ιτ~> Ι — — ι ι (Ν | — Ι Γη —> Ι ΓΝ — —« Ι Γη ΓΝ Γη ^ο 
ΓΝ||Γη|ΓΝ| Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι — <"> ττ "* 
—* ΓΝ ΓΝ οο —^ Ι — Ι "— Ι Ι —> ι —* ~^ — ι ι Γη ^" ^^ (Ν Γη ^' 
^•ΙΛ»Ο-Η ι ι. ίΝ| Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι <Ν >/-> — <η ν© Ό © 
Ι | ΓΝ Ι — — Γη νο νο 
Ι« Ι - Ι Ι Ι | | | ι ι ι - ι ι ι ιιι --«-
ι- ι ι ι ι ι ι I I 1 Ι II |^^^ = 
ι — — ΓΝ| <η —« ι ι ι ι ι « — — <η Ι —< —Ι Ι Γη Γη Γη Γη 
— (ΝΙΛ ι —ΝίΛ Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι * ι ι -Η^·^-Η 
ι ι *-- ι ι Ι ι —' —' Ι Ι "" —' Ι Ι | — Ι <Ν Ι ρη Γη 
Ι Ι"" Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι II 1^*2 
ΓΧ Γη τ!" >/-) νΟ Γ~ ΟΟ ΓΝΓη^Τιη Μτί 10\ΟΓ-00 ΓΝ Γη ·*»•</">>© !~- ΟΟ 
οοοοοοοοοοοοοο οοοοοοοο οο οο οο οο οο οο οοοοοοοοοοοοοο β\ ΟΝ ο> Ον ΟΝ ο\ ^ ο\ ο\ ο\ @\ 0\0 0\0\0\* 0\ 0\ @\ @\ »\ ο\ ο\ 
Χρηματοδοτικοί οργανισμοί και 
εταιρικό δίκαιο 
Ενέργεια 
Προϋπολογισμός 
Τελωνειακή ένωση και έμμεση φορο­
λογία <Ν οι «ο ^ Γη © ι— — Ον •* ^· 0\ ν© © — — — οι ΓΝ οι <η 
ΟΙ β\ ν© Μ-> — © Γ-~ >. ΟΝ Γ- ΟΟ 0\ Ι. Π Γηη ^· >. ι— οο ^^ 
%99 
Ό Ά Γ~ 0\ < « ΓΟ 
«η — θ\ ^· © οι ν© —• ΟΙ —ι — οι οι οι 
-- οο ** <η © — ·* 
ν> <η <η Γη © ·<* ν© 
53 13 
51 28 
102 21 
104 38 
92 33 
141 27 
111 44 
τ* ΟΝ ν© ΟΟ ν© ^- ΟΙ 
ο- σ\ σ\ \© οι οο Γ~-
© <η *© οι «η — οι Γη οι οι οι οι οι οι 
© Γη οι »© — Γη ν© ψ—ι οι — οι — οι οι 
ΟΝ » ^Ο «Λ |~· ^ — 
<η οι <η >/-> «-> ν© Γ·» 
«ο © © — Γη ν© οο οι ν> <η ττ Γ~- Γη -Ί-
•ο ί- οι •© «η οι Γη 
© — ©©*© τ»· Γ-
135 13 
153 27 
373 30 
οι (?\ ^*- οι «η θ\ οι 
ο- <^ Γη ττ Γη ν© «/•> 
Ο) "/"> ""Τ 1" ΟΟ ΟΙ ν© 
^^ —< —· οι <η Γη Γη 
— — τ}· ι/-> οο — ν© Γη Γη Γη τ*- \ο οι — 
<© οι — -^ .— ΙΤ> ϊ-~ 
*—. ^-" οι Γη <η «—ι οι 
οι ^- ^± οο ν^ οοΌ\ οι οι — οι <η οι -Ί­
ο) Γη ^ Ό \© Γ- οο οο οο οο οο οο οο οο 0^\ 0> 0\ ΟΝ 0\ ΟΝ ^ 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/59 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α 
Παραβάσεις στις συνθήκες και τους κανονισμούς 
Περιεχόμενα 
Σελίδα 
Εξωτερικές σχέσεις 62 
Οικονομική και νομισματική πολιτική 62 
Εσωτερική αγορά και βιομηχανικές υποθέσεις 62 
Ανταγωνισμός 69 
Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις και εκπαίδευση 69 
Γεωργία 70 
Μεταφορές 74 
Ανάπτυξη 75 
Διοικητικά θέματα 75 
Περιβάλλον 76 
Αλιεία 76 
Δημοσιονομικά θέματα 78 
Τελωνειακή ένωση 78 
Έμμεση φορολογία 80 
Νομική βάση 
Η νομική βάση απορρέει από τον αριθμό του εγγράφου (της βάσης δεδομένων Celex) ο οποίος και αυτός απορρέει 
από τον πρωτότυπο αριθμό της πράξης" συντίθεται από (βλέπε συνημμένο πίνακα): 
— έναν αριθμό που προσδιορίζει τον τομέα τεκμηρίωσης (π.χ.: 1 = τομέας που περιλαμβάνει τις συνθήκες ίδρυσης 
των Κοινοτήτων), 
— δύο αριθμούς που αντιστοιχούν στο έτος αναφοράς (έτος δημοσιεύσεως, υπογραφής, κλπ.), 
— ένα ή δύο ψηφία που προσδιορίζουν τον τύπο του εγγράφου [π.χ.: Ε (του τομέα 1) = συνθήκη ΕΟΚ], 
— έναν αριθμό προτεραιότητας ο οποίος απορρέει από τον αριθμό με τον οποίο δημοσιεύτηκε το έγγραφο ή από 
τον αριθμό του άρθρου. 
Παράδειγμα: 3 80 R 2144 
τομέας 3: παράγωγο δίκαιο 
έτος δημοσίευσης 
κανονισμός 
κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2144/80 
Αριθ. C 330/60 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
Τομέας 
1 
2 
3 
4 
5 Είδος 
εγγράφου 
Α 
Β 
Ε 
F 
Η 
Κ 
R 
G 
Α 
Β 
C 
D 
L 
R 
Χ 
Υ 
Α 
D 
Χ 
Υ 
PC 
ΑΡ 
IP 
AC 
IC 
CC 
BP ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ Ή ΠΡΟΣΧΩΡΗΣΗΣ 
Συνθήκη Euratom 
Συνθήκη προσχώρησης της Δανίας, της Ιρλανδίας, της Νορβηγίας και του 
Ηνωμένου Βασιλείου 
Συνθήκη ΕΟΚ 
Συνθήκη συγχώνευσης 
Συνθήκη περί τροποποίησης ορισμένων δημοσιονομικών διατάξεων 
Συνθήκη ένταξης της Ελλάδας 
Συνθήκη ΕΚΑΧ 
Συνθήκη που τροποποιεί ορισμένες χρηματοδοτικές διατάξεις 
Συνθήκη περί τροποποίησης ορισμένων διατάξεων των καταστατικών της ΕΤΕ 
Συνθήκη που αφορά τη Γροιλανδία 
ΔΙΚΑΙΟ ΑΠΟΡΡΕΟΝ ΑΠΟ ΤΙζ ΕΞΩΤΕΡΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ 
ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Συμφωνίες με τρίτες χώρες 
ΠΑΡΑΓΩΓΟ ΔΙΚΑΙΟ 
Προϋπολογισμός 
Πρόταση δυσπιστίας 
Αποφάσεις (εκτός γενικών αποφάσεων ΕΚΑΧ) 
Οδηγίες ΕΟΚ/Ευρατόμ 
Συστάσεις ΕΚΑΧ 
Κανονισμοί ΕΟΚ/Ευρατόμ 
Συστάσεις ΕΚΑΧ γενικής ισχύος 
Λοιπές πράξεις (ψηφίσματα, γνώμες, κλπ.) δημοσιευθείσες στην ΕΕ «L» (ή απλά 
ΕΕ) 
Λοιπές πράξεις δημοσιεύονται στην ΕΕ «C» 
ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ 
Εσωτερικές συμφωνίες 
Αποφάσεις (των αντιπροσώπων των κυβερνήσεων των κρατών μελών) 
Λοιπές πράξεις δημοσιευθείσες στην ΕΕ «L» (ή απλά ΕΕ) 
Λοιπές πράξεις δημοσιευθείσες στην ΕΕ «C» 
ΠΡΟΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ 
Προτάσεις της Επιτροπής 
Γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (κατόπιν διαβουλεύσεων) 
Γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (πρωτοβουλία) 
Γνώμη της ΕΚΕ (κατόπιν διαβουλεύσεων) 
Γνώμη της ΕΚΕ (προτοβουλίες) 
Γνώμη του Ελεγκτικού Συνεδρίου 
Προπαρασκευαστικές πράξεις για τον προϋπολογισμό 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. € 330/61 
Τομέας 
6 
9 Είδος 
εγγράφου 
Β 
€ 
] 
0 
δ 
τ 
ν 
χ 
Ε 
Η 
0 
Ρ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ 
Παρατηρήσεις 
Παρατηρήσεις του γενικού εισαγγελέα 
Αποφάσεις 
Διατάξεις 
Αποφάσεις κατάσχεσης 
Τριτανακοπή 
Γνώμες 
Λοιπές πράξεις 
ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 
Γραπτής ερωτήσεις 
Ερωτήσεις τεθείσες κατά την ώρα των ερωτήσεων 
Προφορικές ερωτήσεις 
Αναφορές 
Υποσημείωση: Μελλοντικοί τομείς: 
7 — Εθνικά μέτρα εκτέλεσης. 
8 — Εθνική νομολογία. 
10 — Ερμηνευτική δικαίου. 
ApiS. C 330/62 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
< :?-
fir 
C^ 9· 
5. g "§ 5" 
ο 
ο 
f g-g" 
b <§ ©-ο -g -o 
C 3< 5 c* 
g vc 
l-g-g" 
b <3 ©-
a. g κ 
C 3-< ο 
t 
b S y < g^ 
|i? 
θ- ω a o -o -o o. g t=: -5 3. 
f 
> > 3 3 
18. 
9 υ> 
II 
g- Q. 
^ > 
«I 
O 3 W " 
^f i b 
b 
=1 
b 
ο 
ο. 
S 
^ & 
ο << S ο 
~3 Jg 
Ι! 
κ b 8- §" S ^ ©- ο 
ri1 
α. =L > 
•ο g| 
§ ω §. 
< b §" §. Ο ο 
» 
eH > -Ι 
3 <« 
-a ο 
Q.PQ 
b ω -ο 1=; β 
=3- ο 
fl 
* b 
co-p-
ο a ~o -o 
β 
5^ 
:< * 
> a 
=SL 
Q. > 
a 3. 
Q. 
tiS Ο 
?r 
sS PQ 
Ρί ps! »! 
... OS 
Pi 
e s> 
•a Si δ g ω «2 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/63 
5 ι 
ο ο 5 
-3 ~3 
Ι 
< < οο 
II 
§·§" 
θ- ω V 
£ a * < 
t> 
{* 
c v© 
E" 
5 
κ y X 
a 
Η < !Λ ~ 
g c> ~ 
!Ξ TJ-' 
sit 
C 5-< < ο 
κ 
θ-
C < ο 
ε f 
θ-
Ο 
Q. 
Ε οο 
^ 
β" 
3 ι=: ;-> 
f 
-Ο 
a 
Ι 
ω ο §"£ ο 
is a" 
y1 a 
>~ 
"o ο 
CO 
> 
3 
is 
2 5 8-1 
Ε D a e-£--a 3 
t a e-
3 g 
ο 
5 
CQ 3 > 3 
2 
ο —« 
< < 
"6" 8 
s 
•8. ο 
ο 
•ff 
a. ttv 
« ^ * ^ 
if 
1 
a 
e ><< 
P" a. 
£ <© 
Αριθ. C 330/64 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
ΐ 
Η 1 
* -a 
ζί. S ©-
> 
Ρ -53 
S t=i 
£ ~3 
S Α 
Ρ 
ο 
£ 
δ 
* y 
2 -α 
Ι 3 
ο 
ο 
β α. 
a 
r 3 
?-ί ο 
>-> -3 ν £-
Ρ 
ο Η a 
θ-
* > 3 
*. Ο . α. . (=: 
•& 
^ 
ί σ\ 
θ- ° 
si 
a e 9 ο. 
b 
< Co 
f §•§" 
©-ja δ 
81* 
£13 < Ρ 
ε 
Ρ 
«=»-e 
8 Ε SO 
io 
ρ 
1 ^ρ 
b 
-a a y ο 
>-
I 
- β 
"8.1 
ο a 
cS «S g 
Έ" °° 6 °° a — 
<^. 
c? s· ο -g -o 5 
-3 
r •§. 
ο -3 
I -3 -3 I 
ο 
I y 
0 
b 
o* 
y 
^ 3 
P 
ο 
a 
b -a 
a y ο (=: 
P 
a 
ο 
=j. ω ό| 
8 b e-8 
<N > 
£ § 
— b 
— A 
f 3 
°^ •£ 
Q.^3 
a * 
b7^ a ^ 
5 o < £ Ρ 
ο 
ο Ι 
ο 
a 
β 
ι £ -3 y I" ο 
t=: > 3 
> 
Ρ 
So" 
a 
y > 3 
a 
y Q. 
a 9-
a y 
3 
"S ο 
-1 
Ρ 
y a 
=J. 
a 
Θ-> 
r- -8 Η A > -3 
g. 6 
> -3 y 
CO 
3 
>-
y 
<< 
CO -a 
P 
Ο Q. 
Κ Ο 
3 
>· 1 
b 
ο A 
c 
g 
C > 
3 
> 
y 
ο 
ο 
ΐ 3 >-8 g 
c^i 
ς-
-a 
c a 
a 
"a. 
ο 
A UJ a 
5: 
^2 
'δ s a 
b > 3 
b 
-P-
g. 
0 
Q. 
r 
X u 
o << ο 
-a 
a 
CO 
30.12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/65 
~3 
{ 
ο §: 
-3 
Ι 
ο 8 5 
-3 
ί 
δ. g 5 
-3 
If 
f«8 "3. 8δ 
-s _, 
ο 
3 e i& 
5 δ 
§3 δ 3 ιΙ 
"§. Ο .ίί 
ο. b b-S 
3 ω 
i. 
8 3 
Ρ 5 
ι? 
ο <£ 
=J- ο 
<3 a a 
6 
fa 
-£ § > -3 
-ο 3 
-β 
α. β θ-
3. 3 
i ο 
Ο 
•3. 
e 
ρ-
Ι 
5- J 
?5 
a 
3 3 
^ ω ω < 
e s 
II If 
Αριθ. C 330/66 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30.12. 89 
1? ι 
ρ 
β 
•a 
< 3. 
~3 
£-Ι 
£ 
3 ο 
< -3 
£-Ι 
£ 
5 ο 
< 
8" ο· > 
«Ι ο.-ο 
§ ο. 
a" * 
> 
3 §_ 
It 
>- ίο 
Ο 
i 
3 
§" 
5 
c ο§ 
3 
< 
- to 
%% 
© s 
If 
3 =L -3 
5ί U 3 * 
S CL 
e JO 
II 
< J2 Wo 
££ 
«5 f 
Ο 
g .2 
•* 2. 
° -o 
a 8 
ο s 
Ρ 
κ § 
ο - -^ ©- ε 8.-ο •§. 
Η" °"δ -3 
£-Ι 
fc. £ ο Η =ί. 
~3 £-
£ 
| ο Η 5. -3 
£-Ι 
£ 
5 ο Ρ 3L -3 
£ Ι 
£ 
«3 ο -3 
ϊ. Ι 
ε 5 
Η 
1 
4 
2 ο 
>- 3. 
•Ι β 
II 
§-§" §1 
•si 
Ι* 
w § -3 
.3 e a 
» ο 
Q. * 
^2 
< to ο Ε: 
ω δ 3 
~3 3 
£ ~3 
a * 3 
Μ 
° i-
O s> to δ -3 κ ο. ο 
9- Η 
.2 3 
ο ®^ 
=1 D 
•Ο 8 
a ®" 
< ο 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/67 
ν £ 3 £ 5 t 
1£ 
ο 
ο 3 
χ α. a 
ο 
c 
ω 
Ρ-ρ· 
a. -3 £. 
5" 
"3. £ 
«5 ο Ρ-
i 
-3 £-
f H £ 
5 ο ς-a. -3 £-
£ H £ 
3 ο f=-
Λ. 
-3 £-
F 
3. 
£ 
5 ο pr 
=JL 
-3 £-
r n £ 
5 g 
§ 
=1 
C -3 
Is > a 
ΕΊ If 
e a. *>~3 CP 
_ > 
a a 2 
£* 8. 
ρ Ι * 
CO ρ 
Ι 
6 ο 9-8 
-Ο § 
Ε"Γ§ 
fi 
> ο β κ 
•Δ. Ο 
Ο- Η 
ι— η. 8 
^- 8 S 8-
a -ο 
to § 
a y 
ΙΜ 
3 
W ?<i P~§ 
ω to ο > 8 -3 
Ι § 
£«3 
<2 
£-to 3 >-8 „ 
a 3 
ω > 
^§ 
f f. 
Si ^ 8 > 3 a0? 
f-s 
-a ρ 
8 3 
s ε 
CL . 
ο •> 
ο- > 
=> S ο 
§ ^* 
Έ"*8 
F" §• Q-
^ Q. > 
O. 6 ° 
r 
I 
-β ο 
1 if 
Ο. »g 
3 f-5 
ο 
8 
03 
> 
3 8 
3 
Αριθ. C 330/68 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
Ρ 
Έ 
a *© 
Ρ οο "* 
^ ^ ο 
_<* f> Ι^ι 
ρ ~2 <5 
αΚ κ c e< Ρ 
α. ΐ" ρ ^ο a ^ 
-, °° S Ρ, \ 
Β So «Λ 
Ι^ί θ- ω a 
Ρ -Ρ ο α. g ι=: Ε 3< Ρ ο 
θ- w 
ο- £ 
C 3 ρ Ι 
a ο 
ρ£-
Ig-g" 
©-is s 
S. g 1* ρ 
f 
a 
< v© 
l|2 
fig" 
t? β> 9-P -P -P Q. g Κ 
C 3< 1ΙΪ 
Ig-g" 
Si* a °° 
.F~ -
ig-g· 
©•^s C5 9-Ρ -Ρ -P Ο. g S 
C 3< 1* 
9- ω 
S3 
δ- g 
Ε 3, f 
ί 
ρ 
ο -3 
I 
Ρ 
° U. 
3 ρ 
a ° 
CO 
> > 
Ρ ~£ £ -= b κ 
ΰ " 
δί 
< δ 3 Ρ S-
-a 
>-
ρ 
ρ 
υ> Ρ 
s 1= 
ω co 
~a a ο. 5 2 a < £; Θ-£ 
Ζ 8 * 2 
Q. C 2 § 
if >-
β ρ 
El 
< ω a Λ 
c g 
F κ 
> & 3 
2 n δ 
if a g 
ra ?< 
=*· Ε" 
I » §* 
< ω ""8 ί > Κ 
-t 
> -3 
Ά 
3 
>-τ*, 
<*>. 
12 
3 
a 
8 
Ρ 
£-5 
3a 
P -o 
> •5" 3 
©- 5 
a ~P 
Q. =1 
^ 3 •2 «S 
If 
p& c a 
§•-1 
α ρ 
a 
u a 
3 a 
1 
•8.1 
e s 
H 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/69 
< li 
If §: 
I f 
< ι 5 -3 
* £· 3 
2 
a 
g S 
* 
£ Η 2 
Q. ικαστί 
988 
< -s~ 
ο So <* 
«e-^ Μ f g-g" III 
a e< 
1 
ο 
f 
E-3 
ε δ-
c 6 I-
p-£ Q. Ρ" 
3 β 
f Ρ 
Ι δ 
§•6 Ν 
e 8. ο 
g" 
9-O 3 I 
g" 
i 
s ο Ρ" 
ft8 
81 
< > < ω "8. o" 
1 -
el 
g<g 8 
f 
3 «zS 
δ 
> 
° Β 
is 
-§ «ο 
C Ι εν 
II 
11 
a ~3 
< Β 
•a i •δ 3 
03 sS 
CQ 
s 
•E" 8 s oi »J w S 5 
a* 
•8.8 
ο 9 
3 =*• 4f 
5" a* 
Αριθ. C 330/70 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
5 
-3 
ο Ι 
ρ ι 
ι 3. Ι 
ο a 
•r 
S13 g 
ικασ" 
986 
< ^v 
oS* 
t5 oo «3 φυγή 
εση 4 
αση 1 
69& 
C £,< g" 
a 
a 
c ο 
Q. 
8 
* 
Η a 
< ί 
δ; 
9-D < Ο -
•a 
a ρ H 3 
a ,2 a g-
-3 3 
a < 
CO ff 
-a f 
•31 -a 
ο g" a y; 
•8.S. 
(=; -a 
·&£ &§ a 3. 
S £--o a 
•— Κ 
§ a 
ω 2 
«1 ο -a 
Έ 1 
•S.S 
> Ρ, £"£ 
-Q.CO 
o g 
a y 
> ο g Ο 
a 
g"^ 
§-£ 
-a -a 
< ω s» 
1 
a i a επιδομάτων σΰ 
υ κράτους παρ 
Εργαζομένου ακών 
τία το 
ς του ι 
ω "ί 2 
ω Ο > 
ΟΙΚΟ 
Γη νο 
οικογ Χορήγηση 
φωνα με -
μονής της ο* 
ο 
< -= a 
§^ 
a Js-
2"^ 
-a 
it of 
|l 
CO "o 
^Ϊ 
§ 3 
^£ 
•c > 
,2 ο -a Q- > 
κ~3 
£3 
ο a -3 > a > a 
a -o y: 
3 
a 
oa 
•a a 
3 -3. 3 
> 3 
cxi C* 
5 S Pd Pi Pi 
2 5 cti 
Pi Pi 
Pi 
4f 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ApiS. C 330/71 
ι! 
5" Ε" e * 
ο ε f PV τί-
S" 
S3 α. Ε ρ; 
vU «Ι" f 
iff < ^ 
el 
If 
C 3· 9 
Q. I -
*l ©-eg 
8 3-S-
c 3-< 
~2 
D 
8. 
V 
Ο s 
•3. 
ο 
1 6" | 
s 
3 s 5" 
-<3 3 
S 
-o 9-
i 
g ο 
< e fi g 
3^2 3. 
ο 
CQ Β 
QQ 
Ο 
1 5 
3 U 
8" 
•a. •si w w 2 P* pei 2 
2 
ca 2 P< w ω ού & Pi 
Αριθ. C 330/72 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
§" a 
f a 
•S" 
a" to 
w 
-S-ό 
£|--ο > 
="°2 8 y 
< <S 
_<Ν <Ν 
-ο 
α! ω 
Ρϋ 3 
ο 
Β 
3 
οί 
Ρ* £ 5 
3 ο 
.5 Η3 
Π §-
ο 
"2 w · 
g3 
ο ^ 9-
3 ώ 
-Β Ρ" 
It 
2: οο 
ο ^ 
Q 2 
ςχί &ί Ρί U 
Β Ο-
* Ο 
is 
"Ο > C 3-
y 
8 
-S 03 
S ° 
α. 3 
ο 3 
Β ^ Η ι! 
Ε 3-
Hi 
=L 3 
If 
9- ο­ο .3 
^ 8 
3 Ο 
-3 8 
β > 
& 
C* ~3 
-Ρ- 3 
PL'S· 
8 > e> 8 
οί Έ" 
r> 8 y 
< 
ε Έ 
Ρί-Ο 
ο c ^ 
ρ 
3 ι=: vU 
-3 α. 
θ-«2 " 
Ο CL< 
S ^ 9- ω 
ο- ε 
C 3 
5" 
y e 
£-~ο 
3 *? =?--3 ο 
§"2 -5" <J> 
Ο» 
w Ο 
< 6 % 
αί §•§•§" 
θ- « 8 
C9 9-
8-1 "8 
οϋ 
30.12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/73 
οο 
5 ^ τ} θ- δ &? α- ε Ε <i •ψ 
a * < ^ 
ε^ is" 
θ- ω 
η C3 "Ρ" 
Ο 
a U 
< £? 
S \ § ^ 
f §" 9- ω 
η c e ΐ" 
ο a * < Ρ 
S \ Ε "* 
f ΐ S--S §5 δ- g 
c e Ρ-
3. 
-3 
ζ: 
-1 ι 
3 
< 5 
ρ 8 
ο « Ο a 
Ο 
ε t 
ρ 
ϊ ~3^ 
Η | 
3.9-ο ^ 
9" £ ~& 
3-Β Ι -3 
-ζ 3 11 
ο g Β 
3-F 
3- β Ρ, θ­α. 
& J 3 
-3 
If 
5." 
2 Ρ si 
»8 
ο β 
•g i 
5." 
2 ^ 
ι .2 I a a 
3 3 
2 C* PU Os! 
αί w Pu w Pi (Hi Pd C* 
Αριθ. C 330/74 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
Ι 
ο g 
a 
ρ 
4" 3. 
•9 
< ο a 
< < 
5 
< £ 
5 
c 3. ~3 
I 
Q -3 
Q "3. 
5 
I 
Η 3 
•δ1 
e 3. 
ο 
3 8 
UN 
< Η 8~£ 
S Β 
3 °-
y a 
a» 
^ 6 
ill 
111 s 
3. 3 
"8.** 
I g 
ω 2 £S £ s° 
9 S 
-3 8-ti * Ο .ρ 
S a § 
δ S 
*<2 
Η 3 
g β 
If 
< * if > 
b a 
ο > ι 
3. ο 
ο: «ο 
^ Ρ a Si 
ο g 
a « 
** δ8 
9- ο ο-S? 
ll 
Κ Ρ 
1 § 
ο t=: _ 
8£ 
a £θ -3 
^3.1 
3 
03 a 
w 
-a 
w Pi Pd 2 2 s* 2 
8" 
1 3 i I 
i 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/75 
& Ι 
ο 5 
Ι 
< ι < 
ε Έ 
ο 9-οο 
Κ 
ίΓ & 
Ε e §1 
If 
8. 
Ε 
£ 
-3 
ν 
5^ ° ο e 
> 
-3 
f Ρ 
° ο 
f 1 
Ε 3. Q. Ο 9-
S 
Ο 
Ι ρ _, Ο 
-a S 
|| 
< Jo ο 
Θ-a 
> 
"° a 
<2 P 
_, ο 
«O ω 
-a δ 
<3 to 3 
> 
> 
3 
t 2 
-a 
:o 
> a a Ι-
Ι ο ο 
a 
IT Q-
-It ° s 
a. 
5< ?--3 
> -3 
J~S 
ο Q. a κ 
> -3 
V 
2 
ή 
?-
ο y > -3 
Χ 
ο ο. a ti 
> -3 
ν g 
£S 
ϊ-ο y -3 
I 
ο 
If •a -i 
I 
•s1 
g 
•8. 
-3 
3 ο 
ζ· 33 
ω i. 
a· u 
-β 
f 
ζ Ρίί •3. 
ο 
< i| 
o -a 2 
ο Pi 
c 
(J-< 3 OH 
Ο 
Pi 
eu 
I is 1 f 
Αριθ. C 330/76 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30.12. 89 
4ί ι 
< •a 
I 
< 3R £. 
Q 
jf (Ο 
^ S Κ 3 > 
•3. 
*f 
e -o 3-a 2 
*-6 
ίο 
CO K § i" a 
3 
a a r 
^ 3 
o .£ 
a § § So 
af ρ·52 
ρ- <-»> 
2 W 
«§ 
Π. 
ο 
< 2 
;-sS oa g 
>-sS QQ 2 
>-3 QQ sS Ο 
CO 
1 
I Ρ­
Ε 
Ο α. 
a 2 
δ Λ IN o iv 
Pi! 
OH 
δ 
pi 
Pi 2 Pi Pi 
Pi Pi Pi 2 
Pi 2 Pi Pi 
Pi Pi Pi w 
11 
it .2 
3 
30.12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/77 
a 
* < oo 
ss 
§3 
Ε β §: 
-3 £. Ι 
£ 
5 8 
< * 
JT •F (0 
a * < 
ο ε f ο­ο 
ο Ε <> 
β" 
3 t=; ^ ε 
5 5 
-3 
f 
Q | 
< oo li 
δ- 5 
Ε 3 §: 
~3 
I 
«5 
it 
is 
£| 
> 8= 
.FU4 
1 E^ 
? p a Ο a <^ 
*1* 
p-S ζ 
2 'δ -ο "Ε 
is 
-ra 9-
FF: 
c ω 
9 Β 
2 S IS 
a 
s? I ο 
< 
ο 
p>S 
II a :i 
ε t 
J.3 
-I 
ο 
Ε cr S 3 Η 
8. 
I r s 
ο a <^ §-1 
if 
5 r S 
° S ^ 
*-§ β 
pr a Η 
2ΐ-ο g > 
§.8· 
Κ 9-
O 
If 
|g 
ο * ** !=£ 
i ^ 
ο a b a 
Μ 
a I a < a m 
ο 
i 
3 3 
0Q 
8 oo oo oo oo 
ΙΛ vO ΙΟ Ο 
< < < < 
-a Pi! 
Oi P* 
(* Pi Pi 
PU pfi 
oi Pi P4 Pi 
Pi Pi 2 pi 
Pi 
ApiS. C 330/78 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
β 
1. 
S ε ι Ι Ι 
Q 
3 
u 
Oei 
1 if Q 
Q. 
a 
a 
re 
-ω 2 
x 3 
Ο ^: 
a: > £T 3 
-a 
-8 «3 
°- > 
Pi Pi 
p4 PU p4 
PU pe5 §: 
-3 
o 
D 8 pa 
ο 
> 
•3. 
3 
pd 
ο I < ^ 
el 
£•§" ©-is is 
C 3-
Q. a 
ο 
Ο 
·£ 
ο Η-D 
Ο Q. 
Ε ^ 
6" 
35 (=: 3 
Ρί 
2 3 Ρ ^- => 8 Ο 
Ν 
> > 
a a 
if β 2 £ 
Ρϋ •3 
Ι 
ρ 
{ 
II 
8 J 
Pi 9- ω 
Ε 3 
9 3 
11 
* ο Ε" 
ago 
κ -ο * 
2 «SIT ο 
g ο 
> 
<5 
ps! S 
2 5 < 
y 
t 
Ρ Θ-
Ο 
Ε VO 
Ο 
fT 
3 κ y 
2S i-
-a $ 
2 β 
o> 2 
1* 
f-3 
to > -o &> ti ώ 8 
> 8 3is > ώ 
^ Ο 
Ι § 
|| 
if 
* 3 £ 2. 2 -Ο 
* θ-
y: > 
(Ο > 
Κ ω 
β -e-
« ο 2 
"5 Β | 
3 is 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/79 
5 
f 
Ι 
ο κ ι 
| 
Ε 
«S ο ρ: 
< 5 
•3 
Ι 
£ 5 ο fi 
< S 
f I 
£ «5 ο Ρ 
< Κ 
f 
| 
£ 5 ο e < §: 
-3 
Ι 
Ε 
,5 g Η 
< S 
f Ι 
£ 5 ο Η 
< 3 
& α. β 
ο 
e 
« 
<5 
£ Ε 3< 1δ 
θ- ω 
II 
C 3-5 
ρ f 
a -ρ 
? c3 
a ?*-
s e> 
-f=" 
•a? 
< 3 
>-Β Ο 
-Ρ-««s 
< 3 
>-8 Ο 
-p-
•2» 
< > ~3 
P~ 
11 Β 
Ο 
g 
11 
ο I -3 
Ο 
Q. ti 
t-Q.~3 u 
-ω VJ> 
Q. > 
*% 8. 
c Β < 9-
> 
3 
s ο 
I 
e 
Β 
CO i 
3 
> CQ i 
3 > X Β 
Pi! ei Pd Pi 
I w PJ tq 
Αριθ. C 330/80 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30.12. 89 
ο 1 
κ a δ «8 
< 3 
5*ί 
§" 
Ο 
b 
* ρ-
Η 
f 
Ζ '8 b" 
If 
a 
•ε? 
=J- ο 
< S a r^ 2 <» 
< ST 2: στο 
184/8 
7.5. ροσφυγτ 
πόθεση 
πόφαση 
c ^< ο 
Ρ 
Ρ" 
Η Ρ" 
i 
-a £. 
g 
< ρ-
i 
-a £. f 
g 
< ρ-
a. -a £. f 
g 
< P-
a. ~3 
s. f 
g 
< " * * 1 
-3 
> a > a 
§. κ 
a. 
b 
f? 
S 
5 κ 
a. 
b 
ft 
£ 
5 κ 
a. 
b 
6 
£ 
5 κ =J. 
b 
fc 
3 i=: 
a. 
b 
fc 
£ 
-3 -3 
.3- £ ea 
< < < 
tu ω tq ω w ο °° 
§• ss 
ο ^ 
ο e σ> a ^ CO 
a ^ e> 
Μ 
^ Ο 
8 
* σ> 
a ^ σ> a ^ 
a. 3 
> 
< < J-i > i£ 
£-g g-co 
UW 
^F 
3 a 
If 
ω 5o 
ε a « P" =*.J5 ?~ 5-
<< -3 <5> O o> ο 
θ a ©-ω, Ο 
£ω 
^F 
ι. a 
ω 55 
•3. a P" —. ^- ?--O > Ο -ί -3 «5 
Ο C3> Ο S" 8 Q. -3 
.5 
I" 
& ο 
^F 
3 a 
a ο e w 
O > ο 
Ο -£ 
3. 
8- s» e- <? ;*- ο ο ?- ο θ a θ- θ a 9-3 ίί 
|ϊ 
Ι? 
a *2 
> 
b" 
3 a 
a e e w ω 5§ 
^§ 
-O > Ο 
^ ~3 -< 
9- a Q-
θ a e-g t e a y 
< o? 
g Ο 
li 
c 3-
> ^ 3 ~£ 
" O 
a ^ 
|ω 
^•F 
3 a 
e e 
ω S 
in 
^ ~3 << 
S- a Q. 
θ a 9-a 
ο 
c? 
3S" 
Eo 
b w 
ω 55 
^. a 
5 £-0 
θ a e-
o 
i 
3 
3" 
•a. Si ^ 
if i 
t 
P3 
30.12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/81 
2 
α. 
S 
ιΙ 
θ-
11 Ε 3 ο 
Ι ο 
ε 
Si 
eg" 
F ρ-
i 
-3 
=L £ 
5 g 
< p-
dL 
-3 
f •SL 
£ 
5 2 
< 2 f 
a 
2 \ 
Θ- to 
11 C 3-P" 
=1 
f 
=t £ 
5 2 
< 2 
Q. 
•f a 
< oo 
ll 
1* 
©"Js? 
Ε 3 ς-
3. 
-3 
=L £ 
3 2 
< p-
dL 
t 
3. 
F 
§ 2 
< p-
3. 
t 
3. 
g «5 2 
< P" 
=i 
f-w H £ 
5 2 
< P" 
A 
t 
"3. 
£ 
5 g 
< ! 
8. 
ο 
e ο 
ο 
Q. 
2 > < ο > -3 r δ-
3 
Q. 
Q. 
Ο 
-ο > 
5 -ο 
8. 
> -3 u. 
a -a 
a 
ο s3 
I-a 
ρ ν: 
a -a 
8-g 
Ι δ -ο 
-o tq ο 
£--3 
Ρ 
ο ο ο ο. ο 
θ 
8 
1 U ο Ε 5 
ί 
•8. 
Β 
Ε 
Ι 
W W 
8. 
β"! 
Αρι9. C 330/82 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β 
Παραβιάσεις στις οδηγίες 
ΙΤίνακας περιεχομένων 
Σελίδα 
Στατιστικά θέματα 83 
Εσωτερική αγορά και βιομηχανικές υποθέσεις 83 
Ανταγωνισμός 99 
Χρηματοδοτικοί οργανισμοί και εταιρικό δίκαιο 99 
Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις και εκπαίδευση 101 
Περιβάλλον, προστασία των καταναλωτών και πυρηνική ασφάλεια 103 
Γεωργία 117 
Μεταφορές 135 
Ενέργεια 139 
Προϋπολογισμοί 139 
Τελωνειακή και έμμεση φορολογία 139 
Τηλεπικοινωνίες, βιομηχανίες πληροφοριών και καινοτομία 145 
78/546 
(31. 12. 1980) 
καμία μνεία 
ναι 
απουσία ΕΜΕ 
μη συμμόρφ. 
κακή εφαρμογή 
1. 1. 1984 
Α 74/82 
υπόθεση 171/84 
απόφαση 13. 3. 1980 
Α.Γ. 
επισ. 169 Επεξηγηματικές οημειώοεις 
στοιχεία της οδηγίας 
προθεσμία ενσωμάτωσης της οδηγίας στο εθνικό δίκαιο 
μέτρα που δεν έχουν ανακοινωθεί τις 31. 12. 1988, γεγονός που δεν αποκλείει ότι 
εν τω μεταξύ έχει γίνει η ενσωμάτωση (ανακοίνωση του κράτους μέλους η οποία 
εξετάζεται) διαδικασία επί παραβάσει που έχει αποφασιστεί, αλλά δεν έχει 
ακόμη κινηθεί 
εθνικά μέτρα εκτέλεσης της οδηγίας που έχουν ανακοινωθεί 
διαδικασία επί παραβάσει που κινήθηκε ή εκκρεμεί για μη ανακοίνωση εθνικών 
μέτρων 
διαδικασία που εκκρεμεί επειδή τα μέτρα δεν είναι σύμφωνα προς την οδηγία 
διαδικασία που εκκρεμεί για κακή εφαρμογή της οδηγίας 
προθεσμία ενσωμάτωσης που ισχύει ειδικά για ένα κράτος μέλος 
στοιχεία της διαδικασίας επί παραβάσει ( /82 = έτος κατά το οποίο κινήθηκε 
η διαδικασία) 
στοιχεία της υπόθεσης στα πρωτόκολλα του Δικαστηρίου 
ημερομηνία απόφασης του Δικαστηρίου 
αιτιολογημένη γνώμη 
λαμβανόμενα υπόψη αιτιολογικά 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/83 
9-
Ο £ 1: δ"- g" S? if 
?5 Β g 
< §ϋ ω Ο f -β ο 
lb 85 
a Β 
w ο 
5? 9-3 % 
tS Sd Β 
b Κ "6" 
< S lb 
s* lb 
*¥ < * ω £ » •<*• 
m fe 8 
< * ω 
oo -O 
< S.< II §§ 00 ^ \ i. 
zi s S-b 
< 2 ο 
I" I"1-< 2 ο 
Ρ θ-< S.< 
It 
"5!" 
Ο 2 
Αριθ. C 330/84 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
ο θ­α. οο -ο 
< κ< 
f f Ι1 
* ω -
>- 2r F 
Iff-
a ο S ^ 
US ON < 2 "Ε 
Ρ θ-
§: 
a * ο» 
-ο 3 
^ e 2~FS 
"* 5 Θ-1 
ο 2 ο 
(Ν 5 s ο -
^, β θ- S-
< !ιί ω Κ e- ο. ti ^ < * w S ρ m < ^b 
a a 
Ο 2 a 3 
F *5 
II a ί1-^ 
* ω < 
30.12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/85 
a & 
C3 
2 Si 9-
•8-Έ ^2 
Β 
^ ς· ο. κ ο ε (Ν 
"^ ο S3 
Is 
-Ρ- a Ο 
US 
^ 2 
Ο * -ω It 1-5. w 
Ο- £ £-
sis 
Αριθ. C 330/86 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
| 
* ω -
«ft 
^ 
< 5 III 
Ι* 
g.3^ ω 
S 
<N Ο |_ 
< Β < 
rj- -O 
< S.< 
*§. §. ο 
w to t=: i 8. 
ο £ oo -O 
< 5.< 
3 § 3 
i. 
P" 
e ~a > 
<o 3 
=> CL 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/87 
Ι 
< 1 
8 β 
Ο 2 2 
ω 
οο 8 
< S < 
Ε" Ο α. 
3 § CO 
y>-3 
<S Ρ" «ρ 3. =i. ο 3 ο. Ε" 5 · κ «^ θ­α. 
OO ~_ S ON 
< §! ω — 
la Si 
Αριθ. C 330/88 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
Ε-°° t ΟΟ 
9- . JS =» 
aw a •* => — «5 )ο ω — 
ΟΟ .ρ-
22 § ο > 6 ί 
•3.Ί 
ξ -3 
a § 9- . 
a <N 11 
9- . 
a <* ω oo .3 A; e ο § ω g 
a ω 5 
~§>l 
g -3 
s Ο a e S . ω » ω 9-r- βξ „ 
< β ω a 
a 
2 tu 
a ω §"2 g" 
9-vocg^ 
-g _. -O eg 
δί e| ε s ο 
<^_ e> ω = Ρ- ο § Ι" 
0Q §" ω 3. Ο 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/89 
?-
-ω ΐί 
f- 3. ~5 J3 
ω ο 9- κ 5§ 
S 3 οο 
"δ ο. 
^Β 
3 § Ε. δ "* 
Κ 3 <Ν 
2-3 -β S. Η -ο ο. g-< 2 
< ν 3 u 
Ι­
Ο 
< 
οο 
\ 
?Ν 
< f: 
ο 
"i" §"u 
s §-< 
^ 
i 
Ί" §"u 
«9-3 
* ω < & > 
β u 
< 2 UP aw c<i Ν 
Ο ·« ο -Ο οο £ —ι _ Ρ rr, 
^Β 
3 § 
Αριθ. C 330/90 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
νο a 
ο 
2 w II ~ 
S -ρ· 
Ο 3 13. 
ρ=£ <3| 
Ι 3 ^F 
ο 
CO 
-ο 3 
£ H. 
3C ο 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ApiS. C 330/91 
62 g" 
< §w §2 §2 « 8 5" 
< β ω S 
< a ω S Γ- .g 
< s ω < 
3 
< 
ο 
a 
I g 
2 ω 
a tu 
UL 
9-
a 
a e-
tr <> 5" 
ο G a 
< a ω 
2 w · 
a w < a 
2 ω 
g 
2 ω 
< a ω < 
tu 
tu < 
% w 
^ ^a 
X 9--2 << D g 
a ω ω 
g 
» tu . 
a tu < -S 5 
8 UJ ω 
8 
» ω . 
a tu < 
=> 2 -2 > 
«| 
-g ~8 e a >5f 
.« Ρ 
< 5. s S * 9-
w Η 3 its 
a β u 
=LcO «S 
Αριθ. C 330/92 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
© g ω . 
< β ω < — 2 ω 
χ ο r- a 
< a ω < 
3 a. H 
if *!-9 5" 
> 2 u 
: gs 
a ω 
oo a 5" 
Ό g 
o^ Si 
a ω ω < 
ο 
ω ε 
8 Ο Ρ 
a ω 5 ~ 
6 g 
< a ω ω — 25 Si 
< β ω δ — 
£ a 
8 W ω — 
< a ω ω — 
3 r5 
ο 2 
a ω ω — a 
2 ω £S 
a ω ο 
Η 
„ Ρ 2 
Κ 3W g 
< a ω S ·=. 
5" 
ρ ίίίΜΚ 
Ο 5 β 
θ 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ApiS. C 330/93 
~-2 5 
Ρ 2ω b 
2 ω II-
a. « c3 
saw a 
c 2 w £2 
» ω Si 
ο 5 c* a 
> 
* 
ξ 
< Β 
:± 0 a -β ?· » Ο ω 
s β ω κ 
S S JS 
e => w 
a ω 25 
ο δ* 
οο 8 ^ 
< a W ω ~ 
#13 1 
β _. «-< a -a 9-β 
β 2 
|α 
?-4 _. 
* a 
ω ν: 5" 
ρ 2 Ι 
^ S 
2™ G 
a W ω — 
-2 £ SS β 5" 
< 8U ω-οο 8 ^ 
^ e S 
\ 
< 
$ 
< ι 
2 ω £2 a ω 
a 
2 w £2 a ω ο 
5" 
Ο 
3 ο 
-Ι β> οο 
οο 2 ω 
< a ω 
3s 
< 
1 
< a 
2 ω £2 a ω 
a, 
2 w £2 a ω 5 
ο 
6 
5" 
ο 
ο 2 
§ 
Αριθ. C 330/94 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
•«*• 
< ο 2 ω . gSH 8 ω < 
it 
"51" 
Ο 2 -2 5" ^ S 
8 ω S — 
2°~2 «^ ^ ^ 2 
°° 2ω ε 
< 8 ω ω ~ 
< 8 W ω — 
Ο 
2 ω 
8 W 
8 
b 
Ρ ω Ο «ς 
a ω £ ο 
Ο 
in οο 
<Ν 
< 8 
Ο 
2 ω £S 8 ω 
5? i .2 5" 
Ο 2 2 ; 
8 W ω ' 
s^ 5° -2 <^F ^ b g 
«^ 2 ω Ε 
< 8 ω S — 
"ο α. 
3 § Ι 
if-Ο 8 
SfS 8 
Ο. § 8 Ο 
ω Ά §; g-8 
Ο ς> ω Ο <5 
8 Μ 5" 
Ο 
Sov F? 
> 
.2 <-; 
If 
^ 3-
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αρι8. C 330/95 
§§ 
< 
or, 
\ 
3 < 3 5" 
ο Ρ άπου 
ΕΜΕ 
επισι 
a 
2 ω · gSh s ω < 
ο ο. 
3 S If 
it 
31. 
ON S£ ο.-ο 
2 8 § 8. a 
> 
a 
> a 
> 
oo 
•* 
< a 
U 
ο 
a UJ 5" 
ο So 
ti NO 
Si 
s θ <2 8-S 
Ο 'S 
Αριθ. C 330/96 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30.12. 89 
5" 
^3 S 
5 3. ο. 
Ζ PS ο _ 
CO £ 
ω ε" 
11 -3 Q-
3. Ι θ-
a a-o Q W 
3 > o. 3 
13 " > a-
w g 8 
E- s -o 
2 §. 8 8 
D -8 g -3 
3 
ο 
CO 
8 α. t 
8 
8 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/97 
-if 
* 
ft rt Ο 
to 
y 
9-
a 
^ * 
ft g 
1 o^1 
ON 
2 5^ si™ i 
SON 
s 3 S" ft g 
S ω b 
< β ω 
a 
2 ω £S 
s ω 0 
SON \ 
π 
< a "ft 
2 w £S 
a ω 
!Ξ <^> e g 
§ ω ft 
a ω ω 
a * 
2^8 s 6 g 
g w g 
* S g < a W ω --
a 
P 04 
< a ω 5 5" 
ο 
SON 
ft 2 w gS a ω 
H e a 
$ a e ρ 
ft -s 
:> ο a a 
Ο δ it 
O 5 .2 δ 
£- β a 9L Ι Ϊ 
=5 a 
Ο 2 
Αριθ. C 330/98 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
ο 
"ο Q. £* 
S- § * 3 δ » 
u ^ Ι Ε ST 8 8 £. 
iff 
Ο U! Ο ~δ ο. 
3 S ι 
«J"-ο 
&Ι δ s 
3 § ?< 9-Ο ο. 
3 § 
-α, 
^ ο Ο ο.-
^s 
3 § Ο 
y 
3 
L— ~Ε" 
ω "Ε"-ο J S κ Q 9-8 
9- §" Ο-
< α. * 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/99 
"θ Q. 
3 2 
3 — Ο 
r-i -ο a 
' 9-e 
^ Cio κ 
I 
χ m -3 ^ 5 2 g"^ 
a •* 
™ 11 §"<£ F 
*C £ §- ~; ,•£ °° 
^ ΕΓ ε ~ * * 
\ ο 
^ g a u 2 8- Β , 3- δ 
a -o 
9-Θ-<Ν a? S a a2 §" Sow 9-<^ Λ £ 
Μ Ο ^ Ό -Ο ^ 
< a ω sS δ — 5" 
ο Ο Ο. 
< 
<, y ω 8 ·«* Ξ> cs 
s-g-=J- a · ω ο. 9-rs α? a ~ο — -ο >λ 
Θ- ε · ** ° ω οο 
^F 
ο. t=; so 
-a ©-e a 
Tfr —, > 
c 9-a s ο. S a " 
ω£ g 
Αριθ. C 330/100 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
< a Μ Q.SO 
ti so! 
^F 
&§3 
~® 9-
fc- a 3 62 E" 
o ^ o . ~o ο 
aw a — am 
> -3 ο 2 ω 
ο ο Ι* 
3 *-* 
^- 2 
a i 
s ε 6"§ E; 
< SS a^ £S r! 
a 
?- P" 
C^ — 2 ω 9-tN <» S^ 
^ g ""5 6 JN ^ OS 
£ ο 
S § 
S -ω ω ω 
S-B 1=2 £ 
2 
< ^a 
Ο 2 ω ^F 
i- ° S3?? 
Ο. Κ © κ => σ\ 
^F §-ο 
Ho 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/101 
Ο 
ίο. 
3 ί -3 *·& 
< 2 
< * Hi 
< 2 "< 
1 3 
-i 
3.~s i ®" 
ο 9 
-if 
3 > s 
5 
ΐ g Β & 
«β 
e* 
ο 
Αριθ. C 330/102 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30.12. 89 
ϊΙ £_ 
3 β55 §"• 
-Ο —> -Ο . Κ .Κ. 
a νο ο . 
°° *!· §"2 Ε" 
rr> c -ο Ξ 2 ^ 
< =$. s οο ρ — 
©- οο -ο 
! ί 
< 5.< 
Ιί?ί 5 §j-s»i ^Ί 6*2 f 
< i a m Ρ ro 5 C) .§• Γ-* 62 g". 
:3; 
ii-i"00 
£ Κ JS oo 
ω So 
<5 ο 
w a 
^ 2 ft-3 
.9- a 
ω, > 
a >-
.0 5 *£ 
Ο 
-a 
« 
"? > 3 
n -p-
κ < 2 
§ a 
Ρ a. 5 S.u 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων AptS. C 330/103 
ο -F 
=3L e-=ί ρ 9-ί^ 2go^ 
2 g 
β Ο 
ο 5. g-S 
3 Ε- Ρ 
Q.00 ^ο 2 ω ~£F 
Ι=δ η 
ο ο 9 9-«ο 
S •* Β 
Β Ο £ C 3. S 
ο 
!•-§ 
Ρ" 2 
XsZio ο 9 
5 ο ο 3 
9- S 
^ ο 
Αριθ. C 330/104 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30.12. 89 
« Έ: 
* i 
< * ω < 
3. 
< 5.< < 2 ο 
Θ­α. ι--9 
55 i: 
ON Ρ 
< §!< 
2"g< 
ON S 
^ g rc-4 TI- cr°° _ ι— 
,. ON 6 \ -£ ·* —* to ·/-> \ 
O —< ώ _ ©to S .ωοοοο 
S-OfN-O^ — 05·$ .-0» -
W SN Sr-< 8W S- 9N < ο 
> 
3 
ti 
ο «3 
§3 
< χ ο θ-
< §.< 
9-
Sgu 
< §!< 
^22 < a ω a — a<N <2" •< < s 
3^ 
^22 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/105 
οο i 
SO ρ 
•-< -F 
< * lb 
lb sf 
\ s. 
δ^ -F 9- · "> § g.h 
< * 2 < 
<8 < * lb 
2 ω 
^ "1 ^ "* "S rr» Β W 8 <N => <N Si? 
< s | Θ-Ο. so -O 
US ^ 
< §!< 
t -F. 
\ 2 
fo £ 8 U 
^. a Θ-J 
< Ui ω < 
t~- *F a. . 
^ β Θ-Ί; θ-
Q. 
so -O^ 
-a 
il 
ApiS. C 330/106 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30.12. 89 
)Q 2 £Γ£ Ε" 
^ Ι 2 | Η ί a 
οο f 
00 a θ-1-: 
I-
—Η Ο ^5 -Ο r-ί -Ο \ 
·< a ω a <Ν s « a — ο <Ν 
i ι -ο 
8§ 
„ ι 
"ο Ι -ο 
β Srs ON lb 
a s 
-a «Ρ 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/107 
S-5" 
<8 ο 
=1. α. . 
§"<? ν. §. 
If ^ < 8 & ο - Ε" 
:ω 1-218 
; ω S -Η s Μ ο ? ω 
ω a - F 
ο ω S ^ 
S ~F 9- · 
< * ω < 
< 8 
οο a 
ω §"2 Ε" 
. g Η 5 «^ "^ £> 
j—οο 
Β» F 
< su a« at 
θ- . 
a οο 
1-S 
Ε" Ε" 
ο- £ 
Ι £ 
< -a Ο 
2 ω 
a ω ^F 
II ~ 
9- ^ οο r- ~F. 
^§ -F Q- . i. 
a θ-5 a 
> 
9-
Q. 
so -o^ 
S3 u 
< 5< 
vo ~s s? i: 8 § . 
< 5< 
f 
Αριθ. C 330/108 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
< §:§2 § 
| 
Ι" !> < 2 < 3L< 
Γ- -2 
< a< 
χ. <* -ο 
3. 
-β 
ω I S-55 
'to 
2 ω ο ο 
©. Q. ti SO <! !/ ω ti ί (Λ 
*£ 
«•of 
•* ~9 
S-S£5 ^ vo 
< i8 - 3 — 
> > 3 
3 -a 
I " 
Is: r- -5 
< S.< 
0--S s 
< i κ 
oo Q 
— -{=• δ: . 
00 § U1^ < * ω< 
< S.< a 
9-
— ^ 
< §!< 
θ­α. 
Si 
t. 
» 5 
c a 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/109 
=3-^" 
3.-5Γ 
< 5. 
< 5. 15" 
5^ 
< 5. 
D 9- f g§ 
Ρ ω c σ> 5^ 
Ο «Γ; Ο -Ο ν© 
< 5. 
^ Ρ g 
< §! S — 
ϊη Ρ ° 
15" 
< 
So 
Tt 
< Ρ" »=; 
Π ω 
θ-
^5" 
ρ ° 
Ρ" ι=: i ω 
-S-3 
ο g S -S 
U 
£ a > f ρ £ 31 3 8. -a * 
> 3 a < Ρ * & II! In < 5.< 
5 < =L 
3. 
cr; 
k< in 
< >-
~i" §"u a &· j 
-3 
2 > t> 3 
>. g 
^ a P g to 
Ό ο 
β *> 
ίο Η 
< Η 
ApiS.C 330/110 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
r- "2 
< S.< 
a > 
θ-
νο -Ο 
2 δ 
< §!< 
9-
< 5< 
οο =L 
< 5< 
Ο 
ο 
ΕΓ 
3 
* ω ο. 
Μ 
©-
S 
> 
ο 51 1 
ο 
If §" 51 r- ~Q 
< s.< 
1* 
£2 «N. -C5 
51 31 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αρι9. C 330/111 
α. > 
2 3 
» 2 
ο * Ο -5 2 
< Ρ < Q-.2 Ρ Ε" b §• δ £ 
2 Ξ? 2 ~2 <=* 
-5 43 
κ Ρ 
ω ο 
5 D 
ρ ω 
a ω If-
-ο 
|ί 
ο ο 
9. Η < 5. 1? 
οο ~Q k% 
"* 2 Ο 
< ω — 
^ο Ρ 2 
< §! Β — 
οο a ρ g" 
Μ 6 θ" ω §§ Γ<-Ι Ρ PJ D σ> -^ 
fN ο «5 δ -ο νο < a ω Κ ρ r^ 
F ^ ^=> 
οο ~0 5.-5" 
οο -^ .ρ-
(Ν Ρ 2 
< §1 ω — 
°° ~y -ρ-
— Ρ ° 
^ C S OS < =ϊ i — 
1 ε 
£ 8. r- -Q 
< S.< 
9-
oo 3. 
— ^ U 
- -F Ξ . 
< * ω < 
3 g-^2 
Αριθ. C 330/112 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
οο g 
"* 2 ω · 
Μ g 2 h < s ω < 
P-S 
< 2 *!' 
α.-ω 3 
° ° 5" 
2 S g < is. a \ 
So 
<, 
°° 
<-g 
Ο 
Β 
g ~t5 
ρ 
κ 
β 2 
UJ 
UJ 
2 
UJ || oo 
Κ SM 
^F 
9-1°° 6ci\ 
Q. ti t% 
Κ 2(N 
trig 
£ Ο Ρ 
£ > t> g 
2 tu 
gs I ξ"°° 
g.f go 
t=: Ρ CM 
g 
ρ ω . 
g2h s ω < 
fa 
s I: 
< κ P UJ 
gs 
a ω ίί°° 
C σ£ °° 
Κ Ρ fN 
-Ρ" 
Ιί°° 
C o> °° 
Κ 3(S 
g D 
ρ ω . 
gSh a ω < 
t> 9-
^ P 11 
< § i-ί°° 
e <Λ °° 9- ^ <N t=; Ρ <N 
ϊί°° 
bo °° 
9-^ ?°> 
°° -2 
<> 2 ω 
* gs 
< a ω g ft 
ο 
a 
g 
Ρ 
i=; 
a UJ 
2 
UJ 
UJ 
s UJ ^F 
IIP 
Q.K* 
Κ Ρ <>J 
1-1°° 
Q."g °° 
Κ Ρ ΓΜ 
UJ . 
ω < 
Ώ 
l_p 
61 
^ fc 
a 
=>> > -H Ρ Ο 
a 
«5 
* ρ * 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/113 
3 <5 
θ­α. 
SS"3. 
< κ< 
2 Ε" 
ο -9 in u 
< 5< 
a£ 
S -2 -II 
-,3-3 
3 Ο -
I'M ^ 
< 2 P 9-oo a 
< a ω < 
oo a 
•Λ 2 tu 
< a ω 
<c * §"< 
< 2 
-3 Q. ί-Ο 
^ ι 
δ ο lb 
5 1 ο 
< a ω 
ο ^a 
< a ω £ ~ 
a 
2 ω 3 
< a ω s ·=. Κ ν© 
f i 
III 
Αριθ. C 330/114 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
οο a 
2 ω 
a ω 
οο a 
^ 2 ω ^F g. § gg 
Q. S fN 
§.f go 
Ο- Κ ?n 
οο a So 
~" *=: 2 < a ω ^F 
lis? as* 
^F 
i. § go 
Κ 3 fN οο Β 
δ ω 
a ω 
a 
δ ω 
β ω |f go 
Ρ <N 
ο -ο < 
Q. *i < 
PJ < 
8 > a 
£ 
ν ο 
> a 
P-Λ -π 
Π 
£ 
-ι F! 
8 
a f 8 
ϊ^ a < a i-li 
Ο -Ο * α. κ < Κ Ρ « 
S lis 
PJ . 
ω < g 2> 
a 
c ρ PJ £2 
a ω 5 ο 
Ο 
$o 
.2 ^ 
2 ω Κ 
< a 
> 
Its 
til 
i g^ P* CO e 2 o δ « ο­δό Ρ * ^ u: < G Ο 
8 oS ~§-
PJ < 
.2 ^ 
3 -3 
J £ 
< -a O 5 Η 
ssll 
2 S a 
32 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/115 
3=2 -2 << Ο Ο 
Sue 
β ω ω — 
Β 
Ο 
» ω Ο -^ 
8 U 5 
ο 
2«s 
Β 
δ ω 
β ω 
Β 
0 
=> ω ο «5 
Β ω 5" 
ο ο 
ο | 
3" Β 5 1 < Β 5" 
Ο 
ω Ο 
ω ω • 
Β 
δ "-> 
β ω 
< 8 ο 
ω ω 
31 α.-ω 3 
ο -ς-8 
> 
S 
< 8 
~b 
ο 
8 PJ 5" 
ο 
Ιο­ί ° Ί § £ ι 
Αριθ. C 330/116 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
-3 
i 
ο> •η > b -3 
5^ 
3C 3 a ^ Μ. > 
-3 
β 
2 ο-9-
1 -a # a c ο-8 « 
3. >-
5"^ Χ » 9-f-i 
e a ^ 
δ Η g £& 9- > 
11 * Ρ a II 1! 
tf S-:o If* «sin 2 > G 3 
CO ?< a 
g δ 5: 
Ν« 
g ο. > 
30. 12. Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αρι3. C 330/117 
£-£ 
y 
U > 3 
C> 3 
=1. 
Μ 
1ί §Μ 
S-3 
< Xi -§ b a 
b => PJ Ο *5 
S UJ ^ ο b 
a 5" 
b Ρ 
S U4 ω ' 
i= a 
3 1 5* Q. b c?> 5c 
β Q Ο τ* 
9- 9- ^ ο 
ω ti Ο m 
=1. 
£ ο" 
9 ^ 
ω ?-
> S3 
Αριθ. C 330/118 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
r- 2" ST J£ ΟΟ 
s §•§•§! 
3 
Ζ ο -β α. ο. -ο ο 
« r>. W * θ--3 ν 
ο ο 
~§ ο. f 6" 
3 ο 
κ α. ρ- s 
Β * 3 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/119 
ο 
c 
a. u t=: a 
ο -a α. ο. -ο ο κ *=: 3 s> !t 
Κ 3 
_ J~s 
8.1 
5-3 S CO -a 
ο 
<o 
2 > Q--3 
Q. S 
-Ο Κ 
t=: cr 3Ϊ 
Q. g 
C oO 
Οδηγία Αντικείμενο ΌΚ ΟΒ ακ ικι ΝΙ > 
•ο 
η 
71/119 Νωπά κρέατα 
(1.1. 1986) πουλερικών Α 281/87 ναι 
κακή 
εφαρμογή 
προσφυγή 
υπόθεση 
1Β6/Β8 
71/140 Πολλαπλασιαστικό ναι 
(31. 12. 1985) υλικό της αμπέλου 
! 
71/161 Δασικό ναι 
(31. 12. 1985) πολλαπλασιαστικό 
υλικό -θ3 
1 
ϊ 
5 71/162 Σπόροι προς σπορά ναι 
(31. 12. 1985) 
72/168 Ποικιλίες των 
(31. 12. 1985) κηπευτικών 
72/169 Ποικιλίες της 
(31. 12. 1985) αμπέλου 
72/180 Ποικιλίες φυτικών ναι 
(31. 12. 1985) ειδών 
72/274 Σπόροι προς σπορά ναι 
(31. 12. 1985) 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/121 
•S 
Ό 
» Ο 
ι=-:± 
<=> t=; 
> < Ω­Ο 
ο 3> 
Ι is 
2 3. 
3d α. 
ο 
b 
ο Ε 
κ β ° 
-ο u» 3-
Ά F3 ο -a ο. α. ο ο 
Αριθ. C 330/122 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
< =L< < ^ ι^ 
11 
U4 Ο 18 
=*· 2 O g: 
Ο ^ ω *§ 
>- §" α. 
ο 3 
3 Κ 
< < 2 
Si 
< g lb 
-a 
II 
ξ" ω 
8 § I 
ca a a iS g ω 
< a ω 9-O 
a 
— Tt 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/123 
ο * J 
c β 
«2-1 -« 
ο 
Ο 
ο S α. * 
δ §· 
^δ-5 ^3 
_ χ 
§.1 ^ 
Αριθ. C 330/124 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30.12. 89 
-ο Β 
Ο 
2 ω 
a ω EV 
§"2 a 9--: -ο 
ΰ £5 Ο en < C5 
b 
2 u 
§2 
a ω — 
ο 
κ > 
§-! 
* 8. 
δ ο £ 
* Ρ 2 Ι« 
< * 9-ο 
ο θ-ο ο. 
ο 
3. 
8 
30.12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ApiS. C 330/125 
a 
> 
Β 
> t 
οο Β «3 , Κ sw Ζ *2 < a ω c-oo 
-ο . -6 ^ 
a ?5 ο ίη si 
Ζ g2 
< a w ο 
Q. 
< δ" 2 Ε" a « « So 2 ω θ-<^ c§ O *5 -Ο , -Ο « 
fc> <~t g Ο Κ ΟΟ οο β 
s "δ 5" 
Ο 
< aw a- sn < ο α. 
β ω 5 S ο 
θ-ο 
ο -a ο. ο ^ > 
fc~3 
§-1 *a 
•Ο ρ- Η S Ρ 3 W y 9-Ο D -Ο > 
> 3 
ο _ .9-Ρ a ο θ * χ 
S ο ο ~ο > > 3 
If 
a κ 
ο _> ο ο ο > > 3 
1!i 
θ * χ 
§2 
Αριθ. C 330/126 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30.12. 89 
H 3 
% > Ο 
8 81 I 
Ι" tc 
8 ^ »© 8 
S 1 ω lg ζ 
a -β 
Q a -a 
e g 
30.12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/127 
9-Ο α. 
ο 
S -3 
3 
a 
#1 ο m 
a ω 9- ^ <Ν 
£ 3 όο a ^ 
is Is < a w 
on 
•<* 
< a e> 
S ω · g2H a ω < 
ϊ I.» 
w ο θ-Θ- £ 
ο ε II 
3; <* 
Αριθ. C 330/128 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
Μ 
Τ? 
2 ω 
a ω ?Ρ 
g-ί si 
•§- 3 ii-δ ω · g2<2 a ω < 
S 
s-
ο > 3 
-3 > a 
c 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/129 
1! 3 Ό 
2 ω 
— ο e 2 
^3 
> 
•2" ο. e I-
8 -a 
It 
c J. 
ApiS. C 330/130 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30.12. 89 
Ρύ 
Ο -ν. 
«-> < ί Ι 
β ω ω — 
-2 Ε >3> -C5 Ο. ο 
ti Ο 
Ο 
-Ο α. Ι* 
* 9-Saw . 
< Β ω <; 
•ο _. "9-ο ο. 
S * 
ί 
|§ 
1 s 3-β 
3 S. It 
g 2 
30.12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/131 
ο 
ο -3 ο. * 
Ο & 
W (Ο 
5 
£ rl ΙΊ 2 w · 
Β Μ < < a ω < 
a 3 ^ 
ο a ο ii 
-€5 
8-1 
5 2 -«3 
Ι' 
8. 
3 
Αριθ. C 330/132 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
is ¥ 
< a w 
6 2 
ο ο So a 5" 
< su S Κ so 
β 
ι §• 
ο ο. 
ι* 
S D bo a 
< a 
Μ» 
*o 5 
κ U-l ο 
i t-> > 
ο s << 
a ω 
§ 
a S β 
-a a Η 
a-gL-a. 
%%* 
8^-a ω ο ** >· δ. 3 
3 ^Γ 
5 
κ U4 Ο 
•Α. 
n 
a 
ο ο 8 
Ο 
2 ω as β ω 5" ο 
Sc* 
-a 
3 
ο a 
3. e 
> ο a 
ill i 
ο 
6 y 
Ο ο 
£; π 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ApiS. C 330/133 
So a 5" 
<auS-
«-> g ^ i <* 
< aid δ-Ι 
< s ω < 
< a w < 
So a 
^•9 5 
«Λ g>g SON < a ω 5 
oo a ~Jz 
—• g ^ 2 er> 
< a w S 2 
< a ω < 
i| I12 S 2 ω 
5" 
ο 3 a 
< β ω 
& a 
< a w < 
So a 
< α ω < 
a 
5 W 
a 
2 W 
<2 g. oo a 5" 
— g 2 2 ON 
<awS2 
oo a \ -g 
S^ g ω . 
< a ω < 
^> 2 ω · 
< a ω < 
oo a \ ^g 
< a w < 
oo a \ -g 
< a ω < 
g -a 
"3 8. 
ο H I f 
a ω a — 
< e ω w — 
^5 5 ii e ο 
si §ω ε 
< a ω 5 
£-2 f Ό o 5 g ^ 
<, a tu ω —< 
-a If 
9, ο 8 β 5" 
^ 2 ω g 
<, a w ω — 
a ^2 f 
·< a w w <—ι 
e g-
Αριθ. C 330/134 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30.12. 89 
1 3-ο 
~3 
β β ω ω — 
οο a 
is Ο 5" 
ο 
οο a «5 
ο 
οο a 
Ο 3U g 
•Λ ο «g 2 os 
< β ω ω — 
C * -a 
§ ο 
(2- 3 -ο ο S1 
i 
-δ 8-
3d ~£ 5" 
ο 95 So« 
< a ω 
< aw S2 
< 
> α ν ο 
ο 3 
a 
Π a a ω 5" 
ο 
C ο ^ 
-8 If 
C J-
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/135 
.5 Ιι 
lis 3 y ο 
S I r 
a _· oo a 62 F 
» Ssl · -g ^ - Ss 
< β ω a 2 ρ S < *« rrl g ,-, 2. · « Sd -§•=3 
a ω a v% 
•5 
b 2 ω gs 
a ω g" § s 
II 3 
a -a 
I C-ON 
» ω 
gs 
a ω if» 
ο » > 
Β e. i 
Αριθ. C 330/136 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30.12. 89 
- β θ- 5 οο S \ 2« ϊϊ 
< * 5 < 
*1| iff 
1 ° §• 
won. 
H -1 §"2 F ^1 
< a ω 16" 5 
Θ-
~" Ρ* • < i< 
t- -O 
9-
CL 
oS H 
<N § . 
< §.< 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/137 
•if 
b t> w •3. «9 
4f 
1 * "g OB&^|\ 
Η κ 5 5 
< a ω 
•* —< lb 
"^ -F" αϊ < * ω S i© ·*=- a. 
n5 S| 
κ ^ . a e-
» u 
< 2 
< * § 9-
Q. 
s 9-Ο r 
s κ 
ο oo 
^ 
22 £ a 5" 
< 8 ώ 
fill 
UJ Ο 3. ω 
ApiS. C 330/138 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
ο 5 .2 <5 
e ο 
ρ ω Κ 
a ω 5 
b -a 
b 
Β 
δ 
ο 
-a OQ > ~3 
(Ο 
ο > 3 
"3. b 
ο > 3 
~Μ 
3. 
Ο 55 § 
< * \ 
m 
< a '6 ρ ω 
gSH β ω < 
a 
b ρ ω ο -^ 
a ω 5" ο 5^ 
ί i -3 
9- Q. ο ο Ε θ­α. s 
< 3. b * 
8 to 
8-1 Is 
S 8-S8 ·< a tu ω —ι 
b 
ρ ω 
e ω 
11 
a to 
<3 ο 
OQ Ο Ο ®- 9-
8 2 
s~ a 
b 2 ω g2 
a ω 
a 
b ρ ω g2 
a tu 5" 
ο s* 
CO — 
5" 
Ο 
Sov 
?<-a 3 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/139 
~ρ-
ο^ δον 
s ω ω — 
-ρ· .2 Α: e ο 
8 PJ ω — 
ε 2 g~3 a -a to -« ^ ο 
ο S I 
? ti i > -3 
ο 
ο 
a > 
Ε~ ΓΤ ο 
S ο 
°% 
δ Ι ο ι Is" 
< δ ο 
13 
¥ ?2 
# 
8. 
C * s ι— 
Αριθ. C 330/140 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30.12. 89 
< ν. 
< * -Ρ^ 
ο 
=1. 
a 
PV -F 
ρ 
θ-
ο 
ο. κ 
Ο => 
ri 
a n-θ-Ε" 
55 κ '_> 
ΕΓ 
D σ> 
Ο 
ι=; ο κ is 5? 
°" 
-S" 3 ο >-
Ι § 2 "δ" |||s 
f Ι§8 -£ 
8 U 
f 
© s 8 W g Ο Κ >Λ < 3L< 
.fcf 
Π 
Β 
CO 
a < > s 
Μ 
Μ > 
3 
4ΐ -ι 
ο ^ 
Οδηγία Αντικείμενο ϋΚ ΟΒ ΟΚ ΙΚί ΝΙ 
82/57 
(1. 7. 1982) Θέση σε ελεύθερη 
κυκλοφορία Α 183/84 
κακή 
εφαρμογή 
απόφαση 
27. 1. 1987 
υπόθεση 
275/85 
Α 240/88 
κακή 
εφαρμογή 
επιστολή 
169 
(Άρθρο 171) 2 
Ι 
1 ί 
! 82/347 
(1. 1. 1983) Διαδικασίες 
εξαγωγής των 
εμπορευμάτων Α 162/83 
απουσία 
ΕΜΕ 
απόφαση 
30. 4. 1986 
υπόθεση 
158/85 
Α 503/87 
απουσία 
ΕΜΕ 
Α.Γ. ναι ναι 
85/479 
(1.1. 1986) Αμοιβαία συνδρομή ναι ναι Ι 
η 
ο 
Αριθ. C 330/142 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
llfi 
< * ω Ι" § — 
1= 
< * α so III; 
a ο -ο < θ- ο. κ < 
ω Κ a < 
<-» f- §"2 Ε" 
^ δ S -Ο . -Ο ν^ 
< 2 ο 
f ^ 
a β· (-, 9-
8 
"a 
δ 
< § £ 3 < 2 
-fIt 1^ 
< 2 lb 
if 
- ο % 
ι §1 
e i.2 
3~ 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/143 
£"6" IIs e •MIS 
< 2 f |s*1 
f|Sf, 
U ω S <N Ο *t S» 
δ u 
11- ^ 
< 2 ©\ ti < s 
22 "g" oo 
?· Fo\ cr 
2S-b ig . _ 
Q. 9" SO <5S 
8 Ό -Ο ω So if §-f-3; 
< * ω 8 <N » • -Ρ-
9- ο. κ S ω ti a CN 
oo 
" ω 8 <N 3 •>* <a 
IF §"^ F >•© 
o^ § —« b oo 
-F Q- §" <> °ί oo κ"> 
β 9- g _; κ 3 
* ω 8 <N » u-> < 8.1-1 gg -F «a. e 
ω t=: Ο 
< * » u 
< 2 ^F 
S3?? 
g-§£ •«*• s ..2 6 - F 
-g ""! -g ^ 
8 <N » — -9 ? ο b 2 o. 
^3 
ApiS. C 330/144 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
ο 
<^ Έ" 9-
3 3 
Ο ί-Ο S α. σ ο 
a ω ο ο ο. 
s ω 5 S ο 
lb 
ο a 
2 w II~ 
1" » £ 
a -3 3> e a > >-ω a 2-3 
Ο ω s <* 
Ο Ο 
<. 8 UJ ω — 5 
1ί> 
β ~2 § 
δ1 
Οδηγία Αντικείμενο ϋΚ ΟΒ οκ πα. Ν1 ! 
Γη 
Τηλεπικινωνίες, βιομηχανία πληροφοριών και καινοτομίας 
86/364 Τηλεπικοινωνίες -
(26. 7. 1987) Αναγνώριση έγκριση 
εξοπλισμών 
τερματικών 8" 
! ι 
5 87/672 Ταινίες συχνότητας 
(26. 12. 1988) αποκλειστικά για 
δημόσιες 
επικοινωνίες 
! 
ο 
ο 
Αριθ. C 330/146 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
ΠΡΟΣΑΡΤΗΜΑ 
Η στάση των ανωτάτων εθνικών δικαστηρίων απέναντι στο Κοινοτικό Δίκαιο 
ΠΕΡΙΛΗΨΗ 
Η αποτελεσματικότητα του κοινοτικού δικαίου εξαρτάται 
σε μεγάλο ποσοστό από τα εθνικά δικαστήρια. Από τα 
δικαστήρια εξαρτάται πράγματι (υπό την επιφύλαξη της 
προδικαστικής προσφυγής στο Δικαστήριο προς ερμηνεία ή 
αξιολόγηση του κύρους) η εφαρμογή του κοινοτικού 
δικαίου σε όλες τις υποθέσεις όπου δεν ενέχεται η Κοινό­
τητα και των οποίων επιλαμβάνεται αποκλειστικά το Δικα­
στήριο. 
Η παρούσα έκθεση εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο εκπλη­
ρώνουν το ρόλο τους στην τήρηση του κοινοτικού δικαίου 
τα ανώτατα δικαστήρια των κρατών μελών, τα οποία εκδί­
δουν τελεσίδικες αποφάσεις και των οποίων η νομολογία 
χαράζει τον προσανατολισμό της νομολογίας των κατώ­
τερων δικαστηρίων. 
Η έκθεση εξετάζει, κατά κράτος: 
1. Τις λύσεις που δόθηκαν από τα ανώτατα δικαστήρια 
στα προβλήματα που τέθηκαν λόγω αναπόφευκτων αντιθέ­
σεων μεταξύ του κοινοτικού δικαίου και των εθνικών συ­
νταγμάτων. 
2. Την τήρηση εκ μέρους των δικαστηρίων τριών θεμε­
λιωδών αρχών του κοινοτικού δικαίου: της υπεροχής επί 
του μεταγενέστερου εθνικού νόμου, του αμέσου αποτελέ­
σματος, κυρίως ορισμένων οδηγιών και της ενότητας της 
νομολογίας (υποχρέωση προσφυγής ενώπιον του Δικαστη­
ρίου προς ερμηνεία των προς εφαρμογή διατάξεων του κοι­
νοτικού δικαίου (εκτός αν η διάταξη είναι αδιαμφισβήτητα 
σαφής ή αν έχει ήδη ερμηνευθεί από το Δικαστήριο υπο­
χρέωση συμμόρφωσης προς την απόφαση του Δικαστηρίου). 
Η εξέταση της κατάστασης καταδεικνύει ότι, παρά τη 
δυσχέρεια αποδοχής του συνόλου των περιορισμών που επι­
βάλλει στο νομοθέτη και στον εθνικό δικαστή η κυριαρχία, 
τα εθνικά δικαστήρια υπερκέρασαν τις αρχικές δυσκολίες 
και συνεργάζονται αποτελεσματικά στην εφαρμογή του κοι­
νοτικού δικαίου. Ωστόσο, εναπομένουν ακόμη δύο εξαιρέ­
σεις: η θέση του Συμβουλίου Επικρατείας της Γαλλίας που 
θεωρεί ότι δεν μπορεί να επιβάλει υπεροχή του κοινοτικού 
δικαίου επί του μεταγενέστερου εθνικού νόμου- η επιφύ­
λαξη αρκετών δικαστηρίων να αναγνωρίσουν το άμεσο απο­
τέλεσμα των οδηγιών, την καταχρηστική προσφυγή στη 
«σαφή διάταξη», τη μη εφαρμογή ορισμένων αποφάσεων 
του Δικαστηρίου. Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
1. Η αποτελεσματικότητα του κοινοτικού δικαίου εξαρ­
τάται σε μεγάλο βαθμό από τη δράση των εθνικών δικαστη­
ρίων: σ' αυτά εναπόκειται η εφαρμογή του σε όλες τις δικα­
στικές υποθέσεις που δεν υπόκεινται, βάσει των συνθηκών, 
στη δικαιοδοσία του Δικαστηρίου: όλες αυτές στις οποίες 
δεν ενέχεται η Κοινότητα, δηλαδή στις διαφορές μεταξύ 
ιδιωτών ή μεταξύ ιδιωτών και κράτους μέλους. Στην διοί­
κηση της δικαιοσύνης, όπως και στο νομοθετικό και διοικη­
τικό τομέα, πραγματοποιείται συνεργασία των εθνικών 
αρχών στην εφαρμογή των κοινοτικών πράξεων, όπως προ­
βλέπεται κυρίως στο άρθρο 5 της συνθήκης ΕΟΚ, που είναι 
απαραίτητη γι' αυτή καθαυτή την ύπαρξη της Κοινότητας. 
Ιδιαίτερα σημαντικός ρόλος είναι εκείνος των ανώτατων 
δικαστηρίων των κρατών μελών γιατί οι αποφάσεις τους όχι 
μόνο επιλύουν οριστικά τις διαφορές για τις οποίες έχει 
ασκηθεί προσφυγή αλλά και προσανατολίζουν — λόγω της 
ισχύος τους — τη μέλλουσα νομολογία των κατώτερων 
δικαστηρίων. Γι' αυτούς τους λόγους, τα άρθρα 177 της 
συνθήκης ΕΟΚ και 150 της συνθήκης Euratom, που παρέ­
χουν στους εθνικούς νομοθέτες τη δυνατότητα να προσφύ­
γουν στο Δικαστήριο για θέματα ερμηνείας ή αξιολόγησης 
του κύρους του κοινοτικού δικαίου του οποίου η επίλυση 
είναι απαραίτητη για την έκδοση αποφάσεων, αποτελούν 
υποχρέωση για τον εθνικό νομοθέτη «του οποίου οι αποφά­
σεις δεν υπόκεινται σε δικαστική προσφυγή εθνικού 
δικαίου». 
Ανταποκρινόμενη σε αίτηση που υποβλήθηκε στη νομική 
υπηρεσία [COM(87) PV 856 της 7ης Ιανουαρίου 1987], η 
παρούσα έκθεση εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο τα ανώ­
τατα δικαστήρια εκπλήρωσαν το έργο τους όσον αφορά το 
κοινοτικό δίκαιο. 
2. Αρχικά θα εξεταστούν οι λύσεις που δόθηκαν από ορι­
σμένα εθνικά δικαστήρια στα προβλήματα που θέτουν οι 
σχέσεις μεταξύ του κοινοτικού δικαίου και του συντάγ­
ματος: 
— οι περιορισμοί αρμοδιοτήτων υπέρ της Κοινότητας που 
υπαγορεύονται από τις συνθήκες του Παρισιού και της 
Ρώμης και από τις τροποποιητικές ή συμπληρωματικές 
πράξεις ήταν δυνατοί χωρίς αναθεώρηση του συντάγ­
ματος; 
— η εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου μπορεί να τεθεί υπό 
αμφισβήτηση αν υπάρχει αντίθεση με τις θεμελιώδεις 
αρχές του συντάγματος; 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ,^υ5Η^7 
Είναι ασφαλώς εύλογο να τεθεί το ερώτημα της σύνταγμα-
τικότητας των αρχικών συνθηκών και των μεταγενέστερων 
ε^ελί^εων τους πριν το κράτος αναλάβει, με την επικύρωση, 
τις υποχρεώσεις. Ορισμένα εθνικά δικαστήρια αντιμετώ­
πισαν αυτό το πρόβλημα. 
Αντίθετα, μετά την επικύρωση, οι συνθήκες δεν θα έπρεπε 
πλέον να αποτελούν αντικείμενο συ^ήτησης,Είναι απαρά­
δεκτο ένα κράτος να είναι μέλος της Κοινότητας,νααπο^ 
λαμβάνει των πλεονεκτημάτων που απορρέουν από αυτή 
του την ιδιότητα αλλά να αρνείται να αποδεχθεί ορισμένους 
περιορισμούς, ^την απόβαση του αριθ,^^τηςΙ^ης^ου-
λίου^^^ο^^Ε^I^, το Αικαστήριο δήλωσε ότι^ ^δεδο­
μένου ότιτο δίκαιο που προκύπτει από τη συνθήκη απορ-
ρέει από αυτόνομη πηγή,δεν είναι δυνατό, λόγω της ιδιά 
μούσας πρωτότυπης ^ύσης του, να εκτίθεται, από δικά 
στικήάποι^η, σε εναντίωση εθνικού νομοθετήματος, οποιο­
δήποτε και αν είναι αυτό^,^ιδανική λύση όσον α^ορά το 
κοινοτικό δίκαιο θα ήταν να αναγνωρί^εταιηυπεροχή του 
επίτου εθνικού δικαίουκαιεπίτου συντάγματος, ϋανα 
γνωριση αυτή δεναπορρέειαπότιςαπο^άσειςτωνανω 
τατωνδικαστηρίων,αλλά,όταν τέθηκε το θέμα,τα δικα­
στήρια—^ εκτός εξαιρέσεων οιοποίεςθα εξεταστούν πιο 
κάτω-^απέκλεισαν την ύπαρξη αντιθέσεων μεταξύ των δύο 
δικαίων^ επικουρούνται από μια διάταξη που υπάρχει στα 
περισσότερα από τα συντάγματα των κρατών μελών καιη 
οποία προβλέπει σα^ως τη δυνατότητα περιορισμού των 
αρμοδιοτήτων του κράτους υπέρ διεθνούς οργανισμού. 
^το γερμανικό καιτο ιταλικό σύστημαοέλεγχος της συ 
νταγματικότητας των νόμων επικύρωσης των συνθηκών δεν 
διενεργείται αποκλειστικά πριν από την έγκριση του νόμου, 
όπως για παράδειγμα στη Ραλλία, αλλά και μετά την 
έγκριση του^ πολλές^ορές, διενεργείται μετάαπό καιρό 
^ως παρεμπίπτον θέμα σε μια δίκη^. Ετσι, το θέμα της 
συνταγματικότητας των περιορισμών αρμοδιοτήτων που 
προβλέπονται από τις αρχικές συνθήκες τέθηκε επίσημα στο 
γερμανικό καιτο ιταλικόσυνταγματικό δικαστήριο μετά 
την επικύρωση τους. Αλλά και στα υπόλοιπα κράτη μέλη, τα 
δικαστήρια έθεσαν υπό αμφισβήτηση ορισμένες αρχές του 
κοινοτικού δικαίου, όπως η υπεροχή επί του μεταγενέ­
στερου εθνικού νόμου, με επιχειρήματα αντλούμενα από το 
σύνταγμα τους. 
^, ^τη συνέχεια, θα ε^εταστείοτρόπος με τον οποίο τα 
ανώτατα δικαστήρια εφάρμοσαν τις θεμελιώδεις αρχές του 
κοινοτικού δικαίου. 
α) Υπεροχή επί τον εθνικού νόμου 
Κάθε κοινοτικός κανόνας που έχει άμεσο αποτέλεσμα 
οφείλει να εφαρμόζεται: 
— από την έναρξη ισχύος του παρά την ενδεχόμενη 
προΰπαρξη ασυμβίβαστου εθνικού νόμου και — εφόσον ισχύει, παρά την ενδεχόμενη μεταγενέστερη 
έγκριση ασυμβίβαστου εθνικού νόμου. 
Τα εθνικά δικαστήρια δεν δίστασαν να αναγνωρίσουν 
την υπεροχή του κοινοτικού δικαίου επί των προϋπαρ­
χόντων εθνικών νόμων. Αντίθετα, η υπεροχή επί των 
μεταγενέστερων νόμων δημιούργησε δυσχέρειες, κυρίως 
στην Ιταλία: απόφαση Οοδίι/Εηεΐ της 7ης Μαρτίου 1964 
(βλέπε σ. 32, σημείωση 1). Το Δικαστήριο διακήρυξε την 
αρχή της υπεροχής στην απόφαση του της 15ης Ιουλίου 
1964 μεταξύ των ιδίων αντίδικων μερών (βλέπε σ. 3, υπο­
σημείωση 1). Το ιταλικό Συνταγματικό Δικαστήριο απο­
δέχτηκε στη συνέχεια, στην απόφαση Ι€Ι€ της 30ής 
Οκτωβρίου 1975 (βλέπε σ. 32, υποσημείωση 2), την ανα­
γκαιότητα υπερίσχυσης του κοινοτικού δικαίου επί του 
μεταγενέστερου ασυμβίβαστου νόμου, αλλά δεδομένου 
ότι μονοπώλησε την άρση του εμποδίου με δήλωση μη 
συνταγματικότητας την οποία ενέκρινε κατόπιν προ­
σφυγής του δικαστή επί της ουσίας, το Δικαστήριο στην 
απόφαση του αριθ. 106/77 της 9ης Μαρτίου 1978 δίιτι-
ΓηοηιΗ&Ι (2) αποφάνθηκε ότι η μοναδική λύση που συμβι­
βάζεται με το κοινοτικό δίκαιο είναι η δικαιοδοσία του 
δικαστή επί της ουσίας να καταργήσει ο ίδιος τον ασυμ­
βίβαστο εθνικό νόμο, ακόμη και μεταγενέστερο, «χωρίς 
να είναι υποχρεωμένος να ζητά ή να περιμένει προηγού­
μενη κατάργηση του διά της νομοθετικής οδού ή δι' 
άλλου συνταγματικού μέσου». 
^ ^^^^^^τ 
ϋολλοί από τους κανόνες των συνθηκών και από αυτούς 
που περιλαμβάνονται στις πράξεις των κοινοτικών 
οργάνων έχουν ^άμεσο αποτέλεσμα^, έχουν δηλαδή 
νομικά αποτελέσματα επί των εκδικασμένων υποθέσεων 
χωρίς παρέμβαση του εθνικού νομοθέτη και δημιουργούν 
δικαιώματα και υποχρεώσεις τα οποία οφείλουν να προ­
ασπίζουν τα εθνικά δικαστήρια. 
Οι συνθήκες επικύρωσαν σα^ως την Τάμεση ε^αρμοσι 
μότητα^ των κανονισμων,τοΑικαστήριο όμως αναγνω 
ρισε άμεσο αποτέλεσμα στις διατάζεις των οδηγιών που 
δημιουργούν σαφείς και απαράβατες υποχρεώσεις εις 
^άρος των κρατων,υπό την έννοια ότι οι ιδιώτες μπο­
ρούν να τις επικαλεστούν εναντίον των κρατών τα οποία 
δεν τις ε^αρμό^ουνήτις έχουν μετατρέπει εσφαλμένα 
στη νομοθεσία τους, πρόκειται για άμεσο^κάθετο^ απο­
τέλεσμα, λιγότερο εκτεταμένο από το αποτελεσμάτων 
κανονισμών, επί των οποίων ^ασί^ονται και οι δικα­
στικές πράξεις εναντίον άλλων ιδιωτών. 
Ταεθνικά δικαστήρια μπορούν έτσι να κληθούνε 
— ναακυρωσουνήνακαταργήσουντιςασυμ^αστες 
εθνικές διατάζεις, 
(') Συλλογή ΔΕΚ 1964, σ. 1127. (2) Συλλογή ΔΕΚ 1978, σ. 629. 
Αριθ. C 330/148 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
— στο μέτρο που οι διατάξεις αυτές έχουν ήδη εφαρμο­
στεί, είτε πρόκειται για καταδίκη κράτους ή άλλων 
δικαιούχων τέτοιων διατάξεων, είτε για επιστροφή 
ποσών τα οποία εισπράχθηκαν εσφαλμένα κατ' εφαρ­
μογή των εν λόγω διατάξεων, είτε για καταβολή απο-
ζημιώσεων-τόκων. 
Μολονότι η κοινοτική και η εθνική νομολογία σχετικά 
με την επανάληψη του σφάλματος και η νομολογία των 
ανώτατων δικαστηρίων συμβιβάζονται προς τη νομο­
λογία του Δικαστηρίου, δεν έχει γίνει η δέουσα μνεία 
για τις αποζημιώσεις και τους τόκους. Στην απόφαση 
αριθ. 60/75 της 22ας Ιανουαρίου 1976 για την υπόθεση 
Russo κατά Aima('), το Δικαστήριο αποφάνθηκε «ότι, 
στην περίπτωση πρόκλησης τέτοιας ζημίας λόγω παρα­
βίασης του κοινοτικού δικαίου, το κράτος οφείλει να 
αναλάβει απέναντι στο ζημιωθέν άτομο, τις συνέπειες 
στο πλαίσιο των διατάξεων του εθνικού δικαίου που 
αφορούν την ευθύνη του κράτους». 
γ) Ενότητα της νομολογίας 
Σε όλα τα κράτη, η ενότητα της νομολογίας διασφαλί­
ζεται από ένα ανώτατο δικαστήριο που μπορεί να προ­
βαίνει σε τροποποίηση ή ακύρωση των αποφάσεων των 
κατώτερων δικαστηρίων. Στην Κοινότητα, ο στόχος 
αυτός επιδιώκεται από το Δικαστήριο κατά διαφορετικό 
τρόπο, όχι με υπαγωγή των εθνικών δικαστηρίων αλλά 
με συνεργασία μαζί τους μέσω της προδικαστικής διαδι­
κασίας των άρθρων 177 της συνθήκης ΕΟΚ και 150 της 
συνθήκης Euratom. 
αα) Τα ανώτατα δικαστήρια υποχρεούνται να προσφύ­
γουν στο Δικαστήριο αν προκύψει θέμα ερμηνείας 
του κοινοτικού δικαίου ή αξιολόγησης του κύρους 
πράξης του παράγωγου κοινοτικού δικαίου και αν η 
επίλυση είναι απαραίτητη στην έκδοση απόφασης. 
Είναι γνωστό ότι τα δικαστήρια αυτά αποφεύγουν 
συνήθως την προσφυγή στο Δικαστήριο για ερμη­
νεία επειδή θεωρούν ότι οι προς εφαρμογή κοινο­
τικές διατάξεις δεν χρειάζονται ερμηνεία εφόσον 
είναι σαφείς. Στην απόφαση του αριθ. 283/81 της 
6ης Οκτωβρίου 1982 Cilfit(2) το Δικαστήριο έλαβε 
ασαφή θέση σχετικά με τη «θεωρία της σαφούς διά­
ταξης» αποδεχόμενο ότι δεν υφίσταται ανάγκη προ­
σφυγής: 
— εφόσον η προς ερμηνεία διάταξη έχει ήδη αποτε­
λέσει αντικείμενο ερμηνείας από το Δικαστήριο 
την οποία εφαρμόζει το δικαστήριο ή 
εφόσον «η ορθή εφαρμογή του κοινοτικού 
δικαίου επιβάλλεται με τέτοια σαφήνεια ώστε 
δεν αφήνει περιθώρια για εύλογες αμφιβολίες». 66) Πρέπει να διαφοροποιηθούν οι περιπτώσεις όπου η 
προς εφαρμογή κοινοτική διάταξη δεν έχει ακόμη 
ερμηνευθεί από το Δικαστήριο και όπου το Δικα­
στήριο έχει ήδη παρέμβει. Στην πρώτη περίπτωση, το 
ανώτατο δικαστήριο διαθέτει περιθώριο αξιολό­
γησης: αν αποφασίσει να ερμηνεύσει το ίδιο τη διά­
ταξη κρίνοντας την «σαφή» χωρίς να προσφύγει στο 
Δικαστήριο, θα είναι δύσκολο να την επικρίνει, 
ακόμη και αν σε πρώτη ευκαιρία δώσει το Δικα­
στήριο στην εν λόγω διάταξη διαφορετική ερμηνεία. 
Αντίθετα, στη δεύτερη περίπτωση, το ανώτατο δικα­
στήριο δεν έχει παρά να επιλέξει είτε να συμμορ­
φωθεί προς την ερμηνεία του Δικαστηρίου είτε να 
προσφύγει εκ νέου στο Δικαστήριο ευελπιστώντας 
ότι θα το πείσει να αλλάξει νομολογία. Η άρνηση 
προσφυγής στο Δικαστήριο και η απόδοση στη διά­
ταξη ερμηνείας διαφορετικής από εκείνη του Δικα­
στηρίου αποτελεί σοβαρή προσβολή της νομολογίας 
του Δικαστηρίου. 
γγ) Στην περίπτωση έκδοσης προδικαστικής απόφασης 
εκ μέρους του Δικαστηρίου, δεσμεύονται τόσο τα 
μέρη όσο και ο δικαστής της υπόθεσης: και όχι 
μόνο ο δικαστής που προσέφυγε στο Δικαστήριο, 
αλλά και κάθε δικαστής ο οποίος, ενδεχομένως σε 
ανώτερο δικαστήριο, εκδίδει απόφαση στην ίδια 
υπόθεση. 
Π. Κατάσταση στα κράτη μέλη 
1. ΒΕΛΓΙΟ 
Η αναγνώριση των αρχών υπεροχής του κοινοτικού δικαίου 
και του άμεσου αποτελέσματος του επικυρώθηκε από το 
Ακυρωτικό Δικαστήριο στην απόφαση αρχής της 27ης 
Μαΐου 1971 (υπόθεση τυροποιία «Le Ski» κατά βελγικού 
δημοσίου) (3): «Εκτιμώντας ότι εφόσον υπάρχει αντίθεση 
μεταξύ κανόνα του εθνικού δικαίου και κανόνα του διε­
θνούς δικαίου που έχει άμεσα αποτελέσματα επί του 
εθνικού δικαίου, ο θεσπισθείς από τη συνθήκη κανόνας 
οφείλει να υπερισχύσει και η υπεροχή του απορρέει από την 
ίδια τη φύση του διεθνούς συμβατικού δικαίου». 
«Εκτιμώντας ότι ισχύει κατά μείζονα λόγο εφόσον υπάρχει 
αντίθεση, όπως στη συγκεκριμένη περίπτωση, μεταξύ 
μέτρου του εθνικού δικαίου και κανόνα του κοινοτικού 
δικαίου* ότι πράγματι οι συνθήκες που δημιούργησαν το 
κοινοτικό δίκαιο θέσπισαν νέα έννομη τάξη προς όφελος 
της οποίας τα κράτη μέλη περιόρισαν την άσκηση των 
κυριαρχικών τους εξουσιών στους τομείς που προσδιορίζουν 
οι συνθήκες ...». 
Ώς σήμερα τέτοιες περιπτώσεις δεν έχουν απασχολήσει τα 
δικαστήρια. 
(•) Συλλογή ΔΕΚ 1976, σ. 45. 
(2) Συλλογή ΔΕΚ 1982, σ. 3415. (3) Τριμηνιαία επιθεώρηση ευρωπαϊκού δικαίου, 1971, σ. 494. 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/149 
Ομοίως, η χρήση από τα βελγικά δικαστήρια της προδικα­
στικής προσφυγής δεν προκάλεσε ιδιάζον πρόβλημα. Πρέπει 
να επισημανθεί ωστόσο ότι στην υπόθεση που υπεβλήθη 
στο Συμβούλιο Επικρατείας και όπου γίνεται επίκληση 
παραβίασης του άρθρου 30 της συνθήκης ΕΟΚ, το δικα­
στήριο έκρινε ότι είναι δυνατή η επίλυση της διαφοράς 
χωρίς προδικαστικό θέμα [απόφαση της 27ης Ιανουαρίου 
1984, Mees κατά βελγικού δημοσίου (')]. Η στάση αυτή απο­
τέλεσε αντικείμενο κριτικών ερμηνευτικής. Ωστόσο, πρέπει 
να αξιολογηθεί αν πρόκειται για περίπτωση προς ερμηνεία 
ή για τήρηση αρχής. 
2. ΔΑΝΙΑ 
Χωρίς, ωστόσο, να έχουν επικυρωθεί σαφώς από το δικα­
στήριο, οι αρχές της υπεροχής του κοινοτικού δικαίου και 
του άμεσου αποτελέσματος του δεν παρουσίασαν ιδιαίτερες 
δυσκολίες στην εφαρμογή τους. Ομοίως, εκτός μιας μεμονω­
μένης περίπτωσης όπου το Ανώτατο Δικαστήριο αποφάν­
θηκε, το 1980 (2), σχετικά με την επάρκεια της αιτιολόγησης 
για την απέλαση γάλλου υπηκόου χωρίς να θέσει προδικα­
στικό θέμα στο Δικαστήριο, η χρήση από τα δανικά δικα­
στήρια της προδικαστικής παραπομπής δεν προξένησε ιδιαί­
τερο πρόβλημα. 
3. ΓΕΡΜΑΝΙΑ 
1. Το άρθρο 100 του συντάγματος ή του «θεμελιώδους 
νόμου» («Grundgesetz») διανοίγει τη δανατότητα για 
έλεγχο της συνταγματικότητας κάθε νόμου που έχει 
θεσπιστεί μετά την έναρξη ισχύος του συντάγματος. 
Όσον αφορά τους κοινοτικούς νόμους, η απόφαση του 
Συνταγματικού Δικαστηρίου («Bundesverfassungsgericht») 
της 18ης Οκτωβρίου 1967 (3) απέρριψε τη δυνατότητα 
τέτοιου ελέγχου, με την αιτιολογία ότι οι θεσπισθείσες 
διατάξεις από την Κοινότητα — στην οποία οποία η Γερ­
μανία μεταβίβασε κυριαρχικά δικαιώματα δυνάμει του 
άρθρου 24 παράγραφος 1 του συντάγματος — δεν αποτε­
λούσαν πράξεις της γερμανικής δημόσιας αρχής. «Η Κοι­
νότητα ... είναι ... διακρατικός οργανισμός κατά την 
έννοια του άρθρου 24 του θεμελιώδους νόμου, στον 
οποίο η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας και 
τα άλλα κράτη μέλη έχουν μεταβιβάσει ορισμένα κυριαρ­
χικά δικαιώματα. Έτσι συστάθηκε μια νέα αρχή, αυτό­
νομη και αναξάρτητη από την αρχή των διαφόρων 
κρατών μελών οι πράξεις της δεν μπορούν να εγκριθούν 
ή να επικυρωθούν, αλλά ούτε και να ακυρωθούν από τα 
κράτη». 
Το Συνταγματικό Δικαστήριο επιφυλάχθηκε ως προς τη 
συμβατότητα του κοινοτικού δικαίου προς τα θεμελιώδη 
δικαιώματα που διασφαλίζει το σύνταγμα. Η επιφύλαξη 
(') Εφημερίδα των Δικαστηρίων, 1987, σ. 188. 
Ο UfR, 1980, σ. 504. 
(3) Επίσημη συλλογή, τόμος 22, σ. 293· Επιθεώρηση του ευρω­
παϊκού δικαίου, αριθ. 1/1968, σ. 203. αυτή διατυπώθηκε από το Συνταγματικό Δικαστήριο σε 
απόφαση της 29ης Μαΐου 1974 (4): η προάσπιση των 
θεμελιωδών δικαιωμάτων αποτελεί ουσιώδες και άρρητο 
στοιχείο του συντάγματος, το οποίο δεν μπορεί να περιο­
ριστεί ούτε από συνταγματικό νόμο (άρθρο 24). Βέβαια, 
το Δικαστήριο προασπίζει έτσι τα θεμελιώδη δικαιώ­
ματα1 δεν έχει καταρτιστεί όμως συγκεκριμένος κατά­
λογος των θεμελιωδών δικαιωμάτων με τη συμμετοχή 
κοινοβουλίου το οποίο έχει εκλεγεί με καθολική ψηφο­
φορία. Όσο παραμένουν αμετάβλητοι οι όροι αυτοί, το 
δικαστήριο μπορεί να απευθύνεται στο Συνταγματικό 
Δικαστήριο το οποίο, στην περίπτωση που θα διαπι­
στώσει παραβίαση θεμελιώδους δικαιώματος, θα απο­
φανθεί ότι δεν πρέπει να εφαρμόζεται ο κανονισμός στη 
Γερμανία. (Ας σημειωθεί ότι στην προς ερμηνεία περί­
πτωση το Δικαστήριο απέρριψε την εν λόγω αιτίαση.) 
Είναι απαράδεκτο να υποβάλλει ο εθνικός συνταγμα­
τικός δικαστής σε έλεγχο κοινοτική κανονιστική πράξη 
και να αποφαίνεται ότι είναι, αν όχι άκυρη, τουλάχιστον 
μη εφαρμόσιμη στη χώρα. Η κοινοτική πράξη μπορεί να 
προσβληθεί μόνο ενώπιον του Δικαστηρίου (άρθρα 164 
και επόμενα της συνθήκης ΕΟΚ). 
Το γερμανικό δικαστήριο έθεσε έτσι σε κίνδυνο την ενό­
τητα και την αδιαιρετότητα του κοινοτικού δικαίου. 
Ωστόσο, υπό το πρίσμα ασφαλώς της αυξανόμενης ευαι­
σθητοποίησης στα θεμελιώδη δικαιώματα που επεδείκνυε 
το Δικαστήριο, της διακήρυξης των τριών πολιτικών 
οργάνων της Κοινότητας για τα θεμελιώδη δικαιώματα 
και της εκλογής με καθολική ψηφοφορία του Ευρω­
παϊκού Κοινοβουλίου, σημειώθηκε μεταστροφή [από­
φαση της 25ης Ιουλίου 1979 του Συνταγματικού Δικαστη­
ρίου (5) και της 1ης Δεκεμβρίου 1982 του Bundesver-
waltungsgericht (6)] που κατέληξε εντυπωσιακά με την 
απόφαση της 22ας Οκτωβρίου 1986 του Συνταγματικού 
Δικαστηρίου (7). Το Δικαστήριο επιβεβαιώνει ότι, εφόσον 
οι Ευρωπαϊκές Κοινότητες, και ειδικότερα η νομολογία 
του Δικαστηρίου, εγγυώνται αποτελεσματική προάσπιση 
των θεμελιωδών δικαιωμάτων, θα αρνείται να απο­
φανθεί σχετικά με τη δυνατότητα εφαρμογής του παρά­
γωγου κοινοτικού δικαίου. Η απόφαση αυτή προσλαμ­
βάνει εξαιρετική σημασία για την αποτελεσματικότητα 
του κοινοτικού δικαίου στη Γερμανία. 
2. Στο περιθώριο του άρθρου 24 του Συντάγματος και χάρη 
στη μεγάλη εξοικείωση των νομικών με το ομοσπον­
διακό σύστημα, η αναγνώριση της υπεροχής του κοινο­
τικού δικαίου επί του μεταγενέστερου νόμου και του 
άμεσου αποτελέσματος του πραγματοποιήθηκε με σχε­
τική ευκολία. Η σαφής αναγνώριση της υπεροχής του 
κοινοτικού δικαίου, που είχε εξαγγελθεί στην προανα-
(4) Επίσημη συλλογή, τόμος 37, σ. 271. 
(5) Europaische Grundrechtezeitschrift, 1979, 547. 
(6) CVerwG 7 C 87.78. 
(7) Europaische Grundrechtezeitschrift, 1987, 1. 
Αριθ. C 330/150 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
φερθείσα απόφαση της 18ης Οκτωβρίου 1967 του Συνταγ­
ματικού Δικαστηρίου, πραγματοποιήθηκε από τη σημαν­
τική απόφαση της 9ης Ιουνίου 1971 του ιδίου αυτού δικα­
στηρίου ('). Το Δικαστήριο βασίζεται στο άρθρο 24 παρά­
γραφος 1 του θεμελιώδους νόμου ο οποίος, επιτρέποντας 
τη μεταβίβαση κυριαρχικών δικαιωμάτων σε διακρατικό 
οργανισμό, συναίνεσε να συμμετάσχει η Γερμανία στη 
σύσταση -Κοινότητας η οποία θα διαθέτει αυτόνομο 
δίκαιο του οποίου οι πράξεις «πρέπει να γίνονται αποδε­
κτές από τον αρχικό αποκλειστικό δικαιούχο της κυριαρ­
χικής εξουσίας». 
Το Δικαστήριο αναγνώρισε εξάλλου ότι δεν εμπίπτει στη 
δικαιοδοσία του αλλά στη δικαιοδοσία του δικαστή επί 
της ουσίας να ακυρώσει το μεταγενέστερο ασυμβίβαστο 
προς το κοινοτικό δίκαιο νόμο: «ο έλεγχος των προς 
εφαρμογή κανόνων στην προς ερμηνεία περίπτωση 
ανήκει στη δικαιοδοσία της δικαστικής εξουσίας, και 
κυρίως όσον αφορά το κύρος του. Σε περίπτωση δια­
φοράς μεταξύ ενός κανόνα και ενός άλλου ανώτερου, ο 
δικαστής οφείλει να μην εφαρμόσει τον πρώτο κανόνα 
στην προς ερμηνεία περίπτωση». Πρόκειται για μονα­
δική λύση διαφοράς η οποία τηρεί απολύτως τις αρχές 
του άμεσου αποτελέσματος και της υπεροχής, όπως 
δήλωσε το Δικαστήριο στην απόφαση Simmenthal της 9ης 
Μαΐου 1978. 
3. Όσον αφορά το άμεσο αποτέλεσμα, πρέπει να αναφερ­
θούν οι πρόσφατες αποφάσεις [28 Αυγούστου 1984 και 5 
Ιουνίου 1986 (2)] του Bundesverwaltungsgericht (ανώτατο 
ομοσπονδιακό διοικητικό δικαστήριο) που εκδόθηκαν 
σχετικά με ορισμένες διατάξεις οδηγιών. Το άμεσο απο­
τέλεσμα τους βασίζεται, κατά το εν λόγω δικαστήριο, 
στην αρχή της καλής πίστης («Treu und Glauben»). Έτσι, 
τα μεμονωμένα άτομα μπορούν να αμύνονται έναντι της 
συμπεριφοράς της κυβέρνησης που συγκρούεται ενδεχο­
μένως με τις υποχρεώσεις της δυνάμει μιας κοινοτικής 
οδηγίας. 
Ωστόσο, πρέπει να επισημανθεί, πάντα όσον αφορά το 
άμεσο αποτέλεσμα των οδηγιών, η απόφαση άλλου δικα­
στηρίου, του Bundesfinanzhof της 25ης Απριλίου 1985 (3), 
η οποία, χωρίς να τηρεί την εκδοθείσα από το Δικα­
στήριο απόφαση κατόπιν προδικαστικού θέματος στην 
υπόθεση αριθ. 70/38 (Kloppenburg κατά Finanzamt 
Leer) ("), αρνείται να αναγνωρίσει ότι οι διατάξεις των 
οδηγιών μπορούν να έχουν άμεσο αποτέλεσμα. Η Επι­
τροπή είχε κινήσει σχετικά διαδικασία παράβασης κατά 
της Γερμανίας (υπόθεση Β 117/85), αλλά η διαδικασία 
περατώθηκε καθόσον η γερμανική διοίκηση έδωσε οδη­
γίες οι οποίες επέτρεπαν να διευθετηθούν σύμφωνα με το 
κοινοτικό δίκαιο όλες οι εκκρεμούσες υποθέσεις. 
(') Επίσημη Συλλογή, τόμος 31, σ. 145. 
(2) Συλλογή BVerwG 70, σ. 41 και Europarecht 1986, σ. 372, αντί­
στοιχα. 
(3) Europarecht 1985, σ. 191. 
(<) Συλλογή ΔΕΚ 1984, σ. 1075. Εξάλλου, με συνταγματική προσφυγή που βασιζόταν 
στην παραβίαση εκ μέρους του Bundesfinanzhof του 
άρθρου 101 του θεμελιώδους νόμου που συνίστατο στη 
μη τήρηση της απόφασης του Δικαστηρίου, το Bundesver-
fassungsgericht ακύρωσε, με απόφαση της 8ης Απριλίου 
1987, την απόφαση του Bundesfinanzhof της 25ης Απρι­
λίου 1985 (5). 
4. Το άρθρο 101 του θεμελιώδους νόμου εγγυάται ότι 
κανείς δεν μπορεί να στερηθεί το δικαίωμα του νόμιμου 
δικαστή (gesetzlicher Richter). 
Με την προαναφερθείσα απόφαση της 22ας Οκτωβρίου 
1986 (6), το Bundesverfassungsgericht αναγνώρισε στο 
Δικαστήριο την ιδιότητα του νόμιμου δικαστή κατά την 
έννοια του άρθρου 101 του θεμελιώδους νόμου. Ενισχύει 
έτσι την αποτελεσματικότητα της διαδικασίας του 
άρθρου 177 της συνθήκης ΕΟΚ" το εθνικό δικαστήριο 
που θα παραλείψει αυθαίρετα να χρησιμοποιήσει τη δια­
δικασία αυτή ή που δεν θα συμμορφωθεί προς την από­
φαση του Δικαστηρίου διατρέχει τον κίνδυνο ακύρωσης 
της απόφασης του από το Συνταγματικό Δικαστήριο για 
παραβίαση του άρθρου 101 του θεμελιώδους νόμου. Πρό­
κειται για εντυπωσιακή εξέλιξη στη συγκεκριμενοποίηση 
του καθήκοντος συνεργασίας μεταξύ του Δικαστηρίου 
και εθνικών δικαστηρίων. 
Η απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου της 8ης 
Απριλίου 1987 που ακυρώνει την απόφαση του Bundesfi­
nanzhof η οποία εκδόθηκε στις 25 Απριλίου 1985 στην 
υπόθεση Kloppenburg περιλαμβάνει μια πρώτη σημα­
ντική εφαρμογή της εν λόγω αρχής. 
Με άλλη απόφαση, που εκδόθηκε στις 9 Νοεμβρίου 1987, 
το Bundesverfassungsgericht προσδιόρισε ακόμη περισσό­
τερο τις τυπικές περιπτώσεις οι οποίες συνιστούν παρα­
βίαση του άρθρου 101 του θεμελιώδους νόμου (7). 
Αναφερόμενο στη νομολογία του Δικαστηρίου όσον 
αφορά την ερμηνεία του άρθρου 177 της συνθήκης ΕΟΚ, 
υπόθεση αριθ. 283/81, CILFIT(8), το Bundesverfassungsge­
richt θεωρεί ως αυθαίρετη παράλειψη του άρθρου 101 του 
θεμελιώδους νόμου όχι μόνο τις περιπτώσεις όπου το 
δικαστήριο αποκλίνει σαφώς από τη νομολογία του 
Δικαστηρίου, όπως το Bundesfinanzhof στην υπόθεση 
Kloppenburg, αλλά και τις περιπτώσεις όπου το δικα­
στήριο παραβιάζει σαφώς (in unvertretbarer Weise) την 
υποχρέωση να θέσει προδικαστικό θέμα. Στην προς ερμη­
νεία περίπτωση, τα πολιτικά δικαστήρια όφειλαν να γνω­
ρίζουν την υποτιθέμενη επίπτωση της γεωργικής ρύθ­
μισης για τα δημητριακά επί των εγγυήσεων του προ­
σφεύγοντος. To Bundesverfassungsgericht αποφάνθηκε ότι 
δεν συγκεντρώνονταν οι όροι παραβίασης του άρθρου 
101 του θεμελιώδους νόμου. 
4. ΕΛΛΑΔΑ 
Η αρχή της υπεροχής των διεθνών συνθηκών επί του 
εθνικού νόμου επικυρώνεται σαφώς από το ελληνικό σύ-
(5) Europarecht 1987, σ. 333. 
(«) BerfG Ε 73, σσ. 336 και 339. 
(7) BVerfG Europarecht 1988, σ. 190. 
(8) Συλλογή ΔΕΚ 1982, σ. 3415. 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/151 
νταγμα (άρθρο 28)· αντίθετα, δεν επικυρώνεται σαφώς όσον 
αφορά αυτό καθαυτό το σύνταγμα, και το σημείο αυτό έχει 
προκαλέσει ώς σήμερα ιδιαίτερες δυσκολίες. 
Η αρχή της υπεροχής καθώς και η αρχή του άμεσου αποτε­
λέσματος αναγνωρίστηκαν σαφέστατα από το Συμβούλιο 
Επικρατείας από το 1980 (γνώμη 406/80 του διοικητικού 
τμήματος). Πιο πρόσφατα, το Συμβούλιο Επικρατείας επιβε­
βαίωσε τη θέση αυτή σε διάφορες αποφάσεις (αριθ. 1886/83, 
4190/83 και 815/84 για την αρχή της υπεροχής· αριθ. 
1258/85 για το το άμεσο αποτέλεσμα). 
Η κατάσταση είναι πιο ευαίσθητη όσον αφορά τις προδικα­
στικές παραπομπές. 
Επισημάνθηκαν μόνο τρεις προδικαστικές υποθέσεις εκ των 
οποίων η μία προέρχεται από το Συμβούλιο Επικρατείας 
(πλήρης σύνθεση, υπόθεση 254/86), το οποίο ώς σήμερα 
ήταν επιφυλακτικό απέναντι στην προδικαστική διαδι­
κασία. Πράγματι, το δικαστήριο αυτό είχε επανειλημμένα 
την ευκαιρία να προσφύγει στο Δικαστήριο αλλά δεν το 
έκανε είτε βασιζόμενο, σιωπηρά, στη θεωρία της σαφούς 
διάταξης (βλέπε απόφαση του Συμβουλίου Επικρατείας αριθ. 
815/84 σχετικά με την απαγόρευση εισαγωγής μπανανών 
στην Ελλάδα) είτε θεμελιώνοντας την επιχειρηματολογία 
του αποκλειστικά στο εθνικό δίκαιο στις περιπτώσεις όπου 
η εφαρμογή του θα είχε το ίδιο αποτέλεσμα με την εφαρ­
μογή του κοινοτικού δικαίου το οποίο εξέτασε εν παρόδω 
[βλέπε απόφαση αριθ. 520/83 (')], βασιζόμενο δηλαδή απο­
κλειστικά στο εθνικό δίκαιο του οποίου η εφαρμογή κατέ­
ληξε τυχαία στην ίδια λύση με αυτήν του κοινοτικού 
δικαίου το οποίο δεν είχε ληφθεί καθόλου υπόψη (βλέπε 
απόφαση αριθ. 1463/86 όπου το θέμα του κοινοτικού 
δικαίου, το οποίο δεν ανέκυψε, αφορούσε το άρθρο 40 
παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΟΚ στα πλαίσια της ΚΟΑ 
του ελαιόλαδου). 
Για ένα διάστημα, η μελανή κηλίδα στις σχέσεις μεταξύ του 
Συμβουλίου Επικρατείας και του Δικαστηρίου όσον αφορά 
την καλή διεξαγωγή της διαδικασίας υπό το άρθρο 177 της 
συνθήκης ΕΟΚ, ήταν ο ελληνικός νόμος 1470/84, του 
οποίου το άρθρο 1 παράγραφος 5 όριζε ότι: 
«Η παραπομπτή υπόθεσης ενώπιον της ολομελείας (του 
Συμβουλίου Επικρατείας) είναι ... υποχρεωτική εφόσον το 
τμήμα θεωρεί ότι στο Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινο­
τήτων πρέπει να ασκηθεί προσφυγή προδικαστικού 
θέματος». 
Το τέταρτο τμήμα του Συμβουλίου Επικρατείας εφάρμοσε 
την εν λόγω διάταξη στην απόφαση του αριθ. 1258/85 και 
παρέπεμψε την υπόθεση ενώπιον της ολομέλειας, η οποία, 
κρίνοντας ότι έπρεπε να ασκηθεί προσφυγή ενώπιον του 
Δικαστηρίου, αποφάσισε για πρώτη φορά την προσφυγή 
αυτή (υπόθεση αριθ. 254/86). 
Κατ' αίτηση της Επιτροπής, καταργήθηκε η εν λόγω διά­
ταξη. 
(') Βλέπε επίσης απόφαση αριθ. 348/85 του Ακυρωτικού Δικαστη­
ρίου. Η προγενέστερη υποχρέωση που περιλαμβάνεται στο νόμο 
1470/84 δεν θεωρήθηκε από την Επιτροπή σύμφωνη προς 
τους όρους του άρθρου 177 της συνθήκης ΕΟΚ. Έτσι, η 
κατάσταση αυτή αποτελεί αντικείμενο της εσωτερικής δια­
δικασίας για τις παραβάσεις (περίπτωση Β/85/140). 
Επιπλέον, το Ειδικό Ανώτατο Δικαστήριο, σε δύο υποθέσεις 
για τις οποίες ασκήθηκε προσφυγή, παρέλειψε, στην πρώτη, 
παρά τα τεθέντα προβλήματα κοινοτικού δικαίου, να προ­
σφύγει στο Δικαστήριο και, στη δεύτερη, δεν εξέτασε καν 
τις λύσεις που προσφέρει το κοινοτικό δίκαιο. 
5. ΙΣΠΑΝΙΑ 
1. Υπάρχει καλά εδραιωμένη ερμηνευτική και νομολογική 
παράδοση υπέρ της υπεροχής του γενικού διεθνούς 
δικαίου επί του εθνικού δικαίου. Η λύση αυτή απορρέει 
επίσης από τη συνδυασμένη ερμηνεία των έρθρων 96 
παράγραφος 1 και 9 παράγραφος 3 του συντάγματος του 
1978. Το ίδιο συμβαίνει σε ό,τι αφορά το άμεσο αποτέ­
λεσμα των διατάξεων του διεθνούς δικαίου. 
Οι αρχές αυτές εφαρμόστηκαν ήδη κατά μείζονα λόγο 
στο κοινοτικό δίκαιο. 
Έτσι, σε πρόσφατη διάταξη της 24ης Μαίου 1988 (2) στο 
πλαίσιο υπόθεσης που αφορά την εκτέλεση απόφασης 
της Επιτροπής με την οποία απαιτούσε την καταβολή των 
εισφορών ΕΚΑΧ εκ μέρους ισπανικής επιχείρησης, ο 
ισπανός δικαστής απεφάνθη, αναφέροντας την απόφαση 
του Δικαστηρίου της 5ης Φεβρουαρίου 1963 (Υπόθεση 
αριθ. 26/62 Van Gend & Loos), ότι οι Ευρωπαϊκές Κοινό­
τητες συνεπάγονται νέα έννομη τάξη στο διεθνές δίκαιο 
προς όφελος της οποίας τα κράτη μέλη περιόρισαν τις 
ίδιες κυριαρχίας και ότι η έννομη αυτή τάξη αποτελεί 
πηγή δικαιωμάτων και υποχρεώσεων όχι μόνο για τα 
κράτη, αλλά και για τα μεμονωμένα άτομα. 
2. Δεν επισημάνθηκε καμιά ιδιαίτερη δυσχέρεια όσον 
αφορά την προδικαστική παραπομπή, η οποία χρησιμο­
ποιήθηκε από τα ισπανικά δικαστήρια σε αρκετές υποθέ­
σεις (3). 
3. Η ύπαρξη Συνταγματικού Δικαστηρίου που μονοπωλεί 
τον έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων (άρθρο 
163) του συντάγματος εμπεριέχει τον κίνδυνο να χαρα­
κτηριστεί η αντίθεση μεταξύ του κοινοτικού δικαίου και 
του μεταγενέστερου εθνικού νόμου ως θέμα συνταγματι­
κότητας και να θεωρηθεί ότι εμπίπτει στην αποκλει­
στική αρμοδιότητα του Δικαστηρίου. Είναι γνωστό 
(βλέπε εισαγωγή, αριθ. 3α) ότι η λύση αυτή αποκλείστηκε 
από τα συνταγματικά δικαστήρια των άλλων κρατών 
μελών και καταδικάστηκε από το Δικαστήριο στην από-
(2) Διάταξη της 24.5.1988 του πρωτοδίκη του Almendralejo 
(Badajoz). 
(3) Βλέπε για παράδειγμα υποθέσεις 126/86 (Zaera/I.N.S.S.) και 
170/88 (Ford Espana/ίσπανικό Δημόσιο). 
Αριθ. C 330/152 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
φασή του Simenthal της 9ης Μαρτίου 1978 ως αντίθετη με 
τις αρχές της υπεροχής και του άμεσου αποτελέσματος. 
Στην Ισπανία δεν έχει επιλεγεί ακόμη η ορθόδοξη λύση. 
Πάντως, είναι σκόπιμο να ενημερωθούν οι ισπανοί δικα­
στικοί κύκλοι όσον αφορά τις προαναφερθείσες νομολο-
γικές εξελίξεις. 
6. ΓΑΛΛΙΑ 
1. Οι συνθήκες του Παρισιού και της Ρώμης υπογρά­
φτηκαν, επικυρώθηκαν και δημοσιεύτηκαν σύμφωνα με 
τους συνταγματικούς νόμους και έκτοτε δεν μπορεί να 
εγερθεί στη Γαλλία αιτίαση μη συνταγματικότητας 
κατά των διατάξεων τους ('). Αυτό διατυπώνεται σε δύο 
αποφάσεις της 30ής Δεκεμβρίου 1977 του Συνταγμα­
τικού Δικαστηρίου (2). Προκειμένου περί των διατάξεων 
των οικονομικών νόμων που αποσκοπούν στην εφαρ­
μογή των κοινοτικών κανονισμών σχετικά με την ισο-
γλυκόζη και το γάλα, το Συνταγματικό Συμβούλιο υπο­
γράμμισε ότι οι υποτιθέμενες προσβολές των αρμοδιο­
τήτων του εθνικού νομοθέτη «αποτελούν απλά συνέ­
πεια διεθνών δεσμεύσεων αναληφθεισών από τη Γαλλία 
που υπεισέρχονται στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 55 
του Συντάγματος»' το Συμβούλιο υπενθυμίζει επίσης το 
άρθρο 189 της συνθήκης ΕΟΚ και την ισχύ που προσ­
δίδει στους κανονισμούς: «η υποχρεωτική ισχύς που 
προσδίδεται στις περιλαμβανόμενες διατάξεις δεν υπό­
κειται σε παρέμβαση των κρατών μελών». 
Το Συνταγματικά Συμβούλιο, στο οποίο ασκήθηκαν 
δύο προσφυγές για νόμους που εισάγουν σημαντικές 
εξελίξεις των αρχικών συνθηκών — το 1970 η συνθήκη 
που ενίσχυε τις δημοσιονομικές εξουσίες του Ευρω­
παϊκού Κοινοβουλίου και η απόφαση «ίδιοι πόροι» (3), 
το 1976 η πράξη σχετικά με την εκλογή του Ευρω­
παϊκού Κοινοβουλίου με καθολική ψηφοφορία (4) — 
δεν έθεσε φραγμό στις εξελίξεις αυτές. Ασφαλώς, η 
αιτιολόγηση της δεύτερης από τις αποφάσεις περιλάμ­
βανε επιφυλάξεις οι οποίες δημιουργούν την εντύπωση 
ότι στις μελλοντικές προόδους στην ευρωπαϊκή ολοκλή­
ρωση θα εγερθούν αντιρρήσεις συνταγματικότητας που 
θα βασίζονται στην ιδέα της εθνικής κυριαρχίας. 
2. Το άρθρο 55 του συντάγματος ορίζει ότι «οι συνθήκες 
ή οι συμφωνίες που επικυρώθηκαν ή εγκρίθηκαν κανο­
νικά έχουν από τη δημοσίευση τους ισχύ ανώτερη από 
εκείνη των νόμων, υπό την επιφύλαξη, για κάθε συμ­
φωνία ή συνθήκη, της εφαρμογής της από το άλλο συμ­
βαλλόμενο μέρος». 
(') Το Συνταγματικό Δικαστήριο συστάθηκε υπό το Σύνταγμα της 
4ης Οκτωβρίου 1958. Δεν υπήρχε, επομένως, η δυνατότητα 
ελέγχου της συμβατότητας τους προς το σύνταγμα. 
(2) ΕΕ της Γαλλικής Δημοκρατίας της 31. 12. 1977, σ. 6385. 
(3) ΕΕ της Γαλλικής Δημοκρατίας της 21. 6. 1970 και τροποποιητικό 
της 23. 6. 1970. 
(4) ΕΕ της Γαλλικής Δημοκρατίας της 31. 12. 1976, σ. 7651. Η διάταξη αυτή, που εκ πρώτης όφεως επικυρώνει την 
υπεροχή του διεθνούς δικαίου, αποτέλεσε αντικείμενο 
έντονων αμφιγνωμιών και οι Γάλλοι δικαστές περιορί­
στηκαν για μεγάλο διάστημα να εφαρμόζουν την αρχή 
αυτή στις αντιθέσεις μεταξύ μιας συνθήκης και ενός 
προγενέστερου νόμου, όπου θα μπορούσαν να φτάσουν 
σε κοινό αποτέλεσμα επικαλούμενοι την κατάργηση. 
Αντίθετα, δίστασαν να την εφαρμόσουν σε μεταγενέ­
στερο νόμο, διότι δεν τόλμησαν να αντιτεθούν στη βού­
ληση του νομοθέτη. Φυσικά, προσπάθησαν να ερμηνεύ­
σουν το μεταγενέστερο νόμο κατά τρόπο ώστε να απο­
δώσουν στη συνθήκη την πλήρη ισχύ της και, ιδιαίτερα, 
εφόσον η συνθήκη διαθέτει πεδίο εφαρμογής πιο περιο­
ρισμένο από τον εθνικό νόμο, να ενεργήσουν σαν να 
προέβλεπε ο νόμος σιωπηρά την εφαρμογή της συν­
θήκης. Μια τέτοια προσπάθεια ερμηνείας όμως δεν 
είναι πάντα δυνατή. 
Όσον αφορά τη δυσκολία αυτή, το Ακυρωτικό Δικα­
στήριο και το Συμβούλιο Επικρατείας χρησιμοποίησαν 
διαφορετικές μεθόδους. 
Η υπεροχή της συνθήκης επί του εθνικού νόμου, ακόμη 
και μεταγενέστερου, αναγνωρίστηκε από το Ακυρω­
τικό Δικαστήριο σε μια πρώτη απόφαση της 22ας 
Οκτωβρίου 1970 (Φορολογική αρχή κατά Ramel) (5). Το 
Δικαστήριο επιβεβαίωσε και ερμήνευσε τη θέση του με 
επιχειρηματολογία η οποία βασιζόταν όχι μόνο στο 
άρθρο 55, αλλά και στον ιδιομορφία του κοινοτικού 
δικαίου στην απόφαση του της 24ης Μαΐου 1975 (J. 
Vabre)(6) και αποκλειστικά στο δεύτερο αυτό σημείο 
στην απόφαση της 1ης Δεκεμβρίου 1975 (Von 
Kempis)(7). Στο μεταξύ, το Συνταγματικό Συμβούλιο 
διευκόλυνε την επίλυση από το δικαστή επί της ουσίας 
των αντιθέσεων μεταξύ νόμου και συνθήκης δηλώ­
νοντας ότι δεν αποτελούν περιπτώσεις μη συνταγματι­
κότητας που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα του Συνταγ­
ματικού Συμβουλίου (απόφαση της 15ης Ιανουαρίου 
1975) (8). Το Ακυρωτικό Δικαστήριο δεν μετακινήθηκε 
από τη γενική στάση του (πρόσφατο παράδειγμα: από­
φαση της 15ης Μαΐου 1985, Ε. Leclerc κατά Συλλάγου 
βιβλιοπωλών του Loire-Ocean) (9). 
Αντίθετα, το Συμβούλιο Επικρατείας αρνήθηκε επίμονα 
να αναμειχθεί σε αυτή την υπόθεση (αποφάσεις της 1ης 
Μαρτίου 1968, υποθ. Γενικό Σωματείο κατασευαστών 
σιμιγδαλιού (10) και 22 Οκτωβρίου 1979, υπόθεση Δημο­
κρατική Ένωση Εργασίας και υπόθεση Εκλογή αντι­
προσώπων του Κοινοβουλίου των Ευρωπαϊκών Κοινο­
τήτων (Π). Ως κύρια αιτιολόγηση, το Συμβούλιο Επικρα-
(5) Εφημερίδα των Δικαστηρίων 1970, 6, αριθ. 343. 
(6) Cahiers de droit europoen 1974, σ. 394 και ειδικότερα σ. 411. 
(7) Αστικό δελτίο, III, αριθ. 173, 282. 
(8) ΕΕ της Γαλλικής Δημοκρατίας 16, 1976, σ. 67. 
(') Εφημερίδα των Δικαστηρίων, 1985, αριθ. 359. 
(10) Συλλογή Dalloz-Sirey, 1968, σ. 285. 
(") A.D.J.A., 1980, σ. 40. 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/153 
τείας χρησιμοποιεί την παραδοσιακή αντίληψη του 
εθνικού δικαίου σύμφωνα με την οποία δεν εμπίπτει 
στη δικαιοδοσία του, εφόσον αποφασίζει περί διαμφι-
σβήτησης, να κρίνει διαφορά η οποία θέτει υπό αμφι­
σβήτηση το κύρος των νομοθετικών διατάξεων. Παρά 
τις έντονες κριτικές ερμηνευτικής όσον αφορά την 
αιτιολόγηση, το Συμβούλιο Επικρατείας διατήρησε τη 
νομολογία αυτή δυνάμει της οποίας ο μεταγενέστερος 
νόμος αποτελεί «παραπέτασμα» το οποίο παρεμποδίζει 
την άσκηση του προδικαστικού ελέγχου, σε αντίθεση 
προς την αρχή της υπεροχής του κοινοτικού δικαίου (') 
που περιλήφθηκε μετά την απόφαση του Δικαστηρίου 
για το χαρακτήρα της παράβασης των εν λόγω 
μέτρων (2). 
Ο έλεγχος της συμβατότητας των εθνικών μέτρων προς 
το κοινοτικό δίκαιο από το διοικητικό δικαστή περιορί­
ζεται στα κείμενα της εκτελεστικής εξουσίας την οποία 
αποδεσμεύουν από την αυτόνομη κανονιστική εξουσία 
(άρθρο 37 του συντάγματος) ή την κανονιστική εξουσία 
εκτέλεσης των νόμων. 
Το Συμβούλιο Επικρατείας άμβλυνε εν μέρει τη θέση 
του υπογραμμίζοντας (3) ότι η εφαρμογή της θεωρίας 
του «νόμου-παραπετάσματος» είναι περιορισμένη, υπό 
την έννοια ότι εφόσον ένας νόμος μεταγενέστερος της 
συνθήκης είναι ένας απλός νόμος-πλαίσιο που περιορί­
ζεται να αποδίδει στην κανονιστική εξουσία αρμοδιό­
τητα χωρίς να καθορίζει τις κατευθυντήριες γραμμές 
για την άσκηση της αρμοδιότητας αυτής, ο δικαστής 
μπορεί, χωρίς να κρίνει το νόμο, να αποτιμήσει τη συμ­
βατότητα του κανονισμού προς τη συνθήκη (4). 
3. Θα πρέπει επίσης να αναφερθεί και η αρνητική συμπε­
ριφορά του Συμβουλίου Επικρατείας όσον αφορά το 
άμεσο αποτέλεσμα το οποίο πρέπει να αναγνωριστεί 
στις διατάξεις των οδηγιών που δημιουργούν συγκεκρι­
μένες και απαράβατες υποχρεώσεις εις βάρος των 
κρατών. Στην απόφαση του της 22ας Δεκεμβρίου 1978, 
Cohn-Benedit (5), το ανώτατο διοικητικό δικαστήριο 
τοποθετήθηκε σαφώς κατά της νομολογίας του Δικα­
στηρίου αρνούμενο να αναγνωρίσει το άμεσο αποτέ­
λεσμα του άρθρου 6 της οδηγίας του Συμβουλίου της 
(') A.D.J.A., 1986, σ. 174. 
(2) Βλέπε απόφαση της 13ης Δεκεμβρίου 1985, υπόθεση Διεθνείς 
πωλήσεις (Συλλογή Lebon σ. 377), κατά CJCE 21 Ιουνίου 1983 
(Επιτροπή/Γαλλία 90/82), Καθορισμός της τιμής πώλησης των 
μεταποιημένων καπνών (Συλλογή 1983, σ. 2011). 
(3) Μελέτες και έγγραφα του Συμβουλίου Επικρατείας, Ιούνιος 1987, 
σσ. 128 και 129. 
(4) C.E. 19 Νοεμβρίου 1986, εταιρεία «SMANOR, ADJA» 1986, σσ. 
714 και 681. 
(5) Dalloz 1979, Ξ. 155. Η θέση αυτή αποτελεί στο εξής αντικείμενο 
πάγιας νομολογίας του Συμβουλίου Επικρατείας: βλέπε, τέλος, τις 
αποφάσεις της 10ης Ιουνίου 1986, Soc. r.l. Societe de courtage 
d'assurance Renouf και της 16ης Ιουνίου, Soc. r.l. Cabinet Mantout. 25ης Φεβρουαρίου 1964. Βασιζόμενο αποκλειστικά στο 
κείμενο του άρθρου 189 της συνθήκης ΕΟΚ, συνήγαγε 
ότι οι εθνικές αρχές «παραμένουν οι μόνες αρμόδιες 
για να αποφασίσουν σχετικά με τη μορφή που θα λάβει 
η εκτέλεση των οδηγιών και για να καθορίσουν, υπό 
τον έλεγχο των εθνικών δικαστηρίων, τα ίδια μέσα που 
θα τους επιτρέψουν να έχουν αποτέλεσμα στο εθνικό 
δίκαιο» · συνεπώς, όποιες και αν είναι οι διευκρινίσεις 
που περιλαμβάνουν, όσον αφορά τα κράτη μέλη, οι 
οδηγίες δεν μπορούσαν να αποτελέσουν αντικείμενο 
επίκλησης από τους υπηκόους των κρατών προς υπο­
στήριξη προσφυγής κατά μεμονωμένης διοικητικής 
πράξης. 
Αντίθετα, προκειμένου για κανονιστικές πράξεις, η 
απόφαση Cohn-Bendit δεχόταν την «αμφισβήτηση για 
τη νομιμότητα των κανονιστικών μέτρων που έλαβε η 
γαλλική κυβέρνηση για να συμμορφωθεί προς τις οδη­
γίες». Το Συμβούλιο Επκρατείας έθεσε σε εφαρμογή την 
αρχή στις αποφάσεις του της 28ης Σεπτεμβρίου (6) και 
της 7ης Δεκεμβρίου 1984 (7), που ακύρωσαν άρθρο δια­
τάγματος της 1ης Οκτωβρίου 1980 και τέσσερις υπουρ­
γικές αποφάσεις της 20ής Απριλίου 1982 που κρίθηκαν 
αντίθετες στους καθορισθέντες, αντίστοιχα, στόχους 
από τις οδηγίες του Συμβουλίου της 18ης Ιουλίου 1977 
και της 2ας Απριλίου 1979. 
Στην εισαγωγή διατυπώθηκε η άποψη ότι είναι πενιχρή 
η νομολογία στα κράτη μέλη όσον αφορά τη μία από 
τις συνέπειες του άμεσου αποτελέσματος του κοινο­
τικού δικαίου: την επιδίκαση αποζημιώσεων-τόκων για 
ζημίες οφειλόμενες σε εθνικό μέτρο που αντίκειται στο 
κοινοτικό δίκαιο οι οποίες θα προκληθούν πριν από 
την κατάργηση του. Η πενιχρότητα αυτή οφείλεται εν 
μέρει στους περιορισμούς που υπάρχουν στην έννομη 
τάξη των περισσότερων κρατών μελών για την κατα­
δίκη του κράτους σε αποζημιώσεις-τόκους, κυρίως αν η 
ζημία οφείλεται σε νομοθετική πράξη. 
Στο γαλλικό δίκαιο, η επανόρθωση της ζημίας που 
οφείλεται σε κανονιστική πράξη γίνεται ευρέως δεκτή, 
εφόσον η εν λόγω πράξη μπορεί να χαρακτηριστεί ως 
ενεχόμενη παρανομίας. 
Τα γαλλικά διοικητικά δικαστήρια είχαν την ευκαιρία 
να επιδικάσουν αποζημιώσεις-τόκους για παραβίαση 
των κοινοτικών κανόνων. Στην υπόθεση Alivar κατά 
Υπουργείου Εξωτερικού Εμπορίου, το Διοικητικό Δικα­
στήριο του Παρισιού καταδίκασε το Δημόσιο να κατα-
βάλει 1 961 250 γαλλικά φράγκα σε ιταλική επιχείρηση 
(6) 28 Σεπτεμβρίου 1984, Εθνική συνομοσπονδία συλλόγων προστα­
σίας ζώων, Τριμηνιαία επιθεώρηση ευρωπαϊκού δικαίου 1984, σ. 
759 
(7) 7 Δεκεμβρίου 1984, Γαλλικοί σύλλογοι προστασίας της φύσης, 
Τριμηνιαία επιθεώρηση ευρωπαϊκού δικαίου 1985, σ. 187. 
Αριθ-C 330/154 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
που είχε πληγεί από μια απαγόρευση εξαγωγής γεω­
μήλων διότι είχε παρέμβει στην εφαρμογή διαδικασίας 
προηγούμενης δήλωσης των εξαγωγών την οποία το 
Δικαστήριο είχε στο μεταξύ κρίνει ως συστατική παρά­
βασης για παραβίαση του άρθρου 34 της συνθήκης 
ΕΟΚ ('). Κατόπιν προσφυγής του υπουργείου, το Συμ­
βούλιο Επικρατείας έκρινε ότι το μέτρο αυτό είχε 
ληφθεί «για λόγους γενικού συμφέροντος οφειλόμενους 
στην έλλειψη γεωμήλων στη γαλλική αγορά»· ότι 
«συνεπώς, το γαλλικό Δημόσιο μπορεί να κριθεί υπεύ­
θυνο απέναντι στην εν λόγω εταιρεία μόνο βάσει της 
αδιαμφισβήτητης ευθύνης στην περίπτωση που θα απο­
δεικνυόταν ασυνήθης και ιδιαίτερη ζημία οφειλόμενη 
σε παρέμβαση της γαλλικής διοίκησης». 
Αναγνώρισε, ωστόσο, τη ζημία και επιβεβαίωσε το 
ποσό της αποζημίωσης που είχε επιδικάσει το πρωτο­
βάθμιο δικαστήριο. 
Όμως, είναι εντυπωσιακή η διαπίστωση ότι ο Γάλλος 
διοικητικός δικαστής δεν εφάρμοσε σε αυτή την περί­
πτωση τις γενικά ισχύουσες λύσεις για την πραγματική 
ευθύνη των διοικητικών πράξεων, αλλά το περισσότερο 
περιοριστικό καθεστώς της πραγματικής ευθύνης των 
νόμων ή των διεθνών συμβάσεων, με αποτέλεσμα να 
αποφύγει να αποφανθεί περί της νομιμότητας του εν 
λόγω μέτρου (2). 
4.1. Όσον αφορά την προδικαστική προσφυγή, το Ακυρω­
τικό Δικαστήριο ανησυχεί για την τήρηση και το 
πνεύμα του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ του οποίου 
στόχος είναι η διασφάλιση της ενότητας της νομολο­
γίας στην Κοινότητα. 
Ακόμη και αν το ποινικό τμήμα διστάζει να θέσει προ­
δικαστικά θέματα [αποφάσεις της 18ης Νοεμβρίου 1986, 
υπόθεση Burdet και άλλοι (3) και υπόθεση Poupon· 
απόφαση της 8ης Ιανουαρίου 1986, υπόθεση 
Malagutti (4) (5)], το ανώτατο αυτό δικαστήριο δεν 
δίστασε, σε γενικές γραμμές, να δικαιολογήσει την προ­
σφυγή στην προβλεπόμενη από το άρθρο 177 της συν­
θήκης ΕΟΚ διαδικασία και αναγνώρισε την υποχρεω­
τική απόλυτη ισχύ των απαντήσεων του Δικαστηρίου. 
Από τα πρόσφατα παραδείγματα παρατίθενται οι απο-
(') ΕΕ των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, 16 Μαρτίου 1977 (Επιτροπή/ 
Γαλλία, 68-76), Συλλογή ΔΕΚ 1977, σ. 515. 
(2) Βλέπε DS 1986, σ. 24. 
(3) Ποινικό δελτίο, 1986, αριθ. 9. σ, 852. 
(4) DS, 1985, σ. 586. 
(5) Μερικές μέρες μετά την έκδοση της απόφασης, το Πταισματοδι­
κείο της Dijon άσκησε προσφυγή ενώπιον του Δικαστηρίου για 
προδικαστικό θέμα σχετικά με το ίδιο πρόβλημα (υποθέσεις 
54/85/Μ.Ρ. κατά Mirepoix). φάσεις της 16ης Ιουλίου 1983, Γενική Διεύθυνση Φορο­
λογίας κατά Humblot(6) και της 10ης Δεκεμβρίου 1985, 
Τελωνειακή αρχή κατά Roquette (7). 
4.2. Το Συμβούλιο Επικρατείας, αντίθετα, κατέφυγε σε μια 
ιδιαίτερα ευρεία έννοια της «σαφούς διάταξης» για να 
μην προβεί σε επίκληση του άρθρου 177 της συνθήκης 
ΕΟΚ αρχής γενομένης από την απόφαση της 19ης Ιου­
νίου 1964, Εταιρείες πετρελαίου Shell-Berre (8) που είχε 
ως αντικείμενο μια ιδιαίτερα δύσκολη διάταξη της συν­
θήκης ΕΟΚ, το άρθρο 37. Η ερμηνεία, εξάλλου, αποκά­
λυπτε τις επιφυλάξεις του (9). Έκτοτε το Συμβούλιο Επι­
κρατείας επιβεβαίωσε επανειλημμένα τη σαφήνεια 
αρκετά αμφιλεγόμενων διατάξεων των οποίων την 
ερμηνεία είχαν ζητήσει τα μέρη και ο επίτροπος της 
κυβέρνησης (10). Η ευρεία έννοια της σαφούς διάταξης 
δεν αποτελεί ωστόσο αποκλειστικότητα του γαλλικού 
ανώτατου διοικητικού δικαστηρίου. 
Αντίθετα, ένα σοβαρότερο ρήγμα στην αρχή της ενό­
τητας της νομολογίας είναι αυτό που συγκεκριμενοποι­
ήθηκε στις προαναφερθείσες αποφάσεις της 22ας 
Σεπτεμβρίου Cohn-Bendit και της 19ης Νοεμβρίου 1986 
Smanor, στις οποίες το Συμβούλιο υιοθέτησε λύσεις οι 
οποίες αντέκειντο στη νομολογία του Δικαστηρίου 
χωρίς να προσπαθήσει προηγουμένως να την αναπρο­
σανατολίσει θέτοντας εκ νέου θέμα ερμηνείας στο 
Δικαστήριο. 
Σε άλλες περιπτώσεις, τέλος, το Συμβούλιο Επικρατείας 
δεν συμμορφώθηκε προς την εκδοθείσα από το Δικα­
στήριο απόφαση στην ίδια υπόθεση. Στις αποφάσεις 
αυτές [O.N.I.C. κατά Ελαιουργείων του Pont-
a-Mousson, 9 Μαΐου 1980 (") και O.N.I.C. κατά Αραβο-
σιτουργίας του Beauce, 26 Ιουλίου 1985 (12)], το Συμ­
βούλιο Επικρατείας αρνήθηκε να θέσει σε ισχύ τις απο­
φάσεις του Δικαστηρίου, το οποίο, εκδίδοντας από­
φαση σε προδικαστικό στάδιο, είχε περιορίσει τις συνέ­
πειες της έλλειψης κύρους των κοινοτικών κανονισμών. 
Παρά ορισμένες μέτριες ενδείξεις εξέλιξης, η στάση του 
Συμβουλίου Επικρατείας παραμένει ασυμβίβαστη σε 
αρκετά σημαντικά σημεία προς τη νομολογία του Δικα-
(6) Δελτίο 1985, αριθ. 213. 
(7) DS 1986, σ. 250. Η τελευταία αυτή απόφαση είναι πιο σημαν­
τική εφόσον το θέμα που τίθεται στο Δικαστήριο αφορά τις 
συνέπειες της έλλειψης νομικής ισχύος των κοινοτικών κανονι­
σμών, περί της οποίας αποφάνθηκε το Δικαστήριο στην από­
φαση του της 15ης Οκτωβρίου 1980, κατόπιν προδικαστικού 
θέματος. Το Ακυρωτικό Δικαστήριο συμμορφώθηκε ανεπιφύ­
λακτα προς την απόφαση του Δικαστηρίου, σε αντίθεση με το 
Συμβούλιο Επικρατείας σε ανάλογη περίπτωση (βλέπε πιο κάτω). 
(8) RDP 1964, 1018. 
(') Βλέπε την κριτική του κοσμήτορα Colliard σχετικά με «τη σκο­
τεινή σαφήνεια του άρθρου 37 της συνθήκης ΕΟΚ» (D. 1964, 
Chr. 263). 
(,0) Βλέπε πρόσφατα CE 7 Οκτωβρίου 1987, ενάγων Genty, και CE 
23 Δεκεμβρίου 1987, Joseph Griesmar. 
(") ADJA 1980, σ. 535. 
Ο2) ADJA 1985, σ. 615. 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/155 
στηρίου. Η Επιτροπή απευθύνθηκε στη γαλλική κυβέρ­
νηση ώστε να εξαλειφθούν τουλάχιστον οι συνέπειες 
αυτής της παράβασης και, λαμβάνοντας υπόψη την 
αρχή της διάκρισης των εξουσιών, επέμεινε να λάβει ο 
διοικητικός υπάλληλος, στις διαδικασίες ενώπιον του 
Συμβουλίου Επικρατείας, θέσεις σύμφωνες κατ' ουσία 
προς τη νομολογία του Δικαστηρίου 
7. ΙΡΛΑΝΔΙΑ 
1. Το ιρλανδικό σύνταγμα δεν περιλαμβάνει, όπως τα συ­
ντάγματα των περισσότερων από τις ευρωπαϊκές χώρες, 
διάταξη η οποία να επιτρέπει τη συναίνεση στους περιο­
ρισμούς της κυριαρχίας υπέρ διεθνούς οργανισμού. 
Κατά το 1972 κρίθηκε ότι πρέπει να τροποποιηθεί το 
σύνταγμα ώστε να επιτραπεί η προσχώρηση της Ιρλαν­
δίας στην Κοινότητα. Με δημοψήφισμα της 10ης Μαΐου 
1972 εγκρίθηκε η τρίτη τροπολογία της Συνταγματικής 
Πράξης, που ορίζει: 
«Καμία διάταξη του παρόντος συντάγματος δεν ακυ­
ρώνει τους κανόνες, τις πράξεις ή τα μέτρα που υιοθετεί 
το κράτος και που καθίστανται απαραίτητα από τις υπο­
χρεώσεις του ως μέλους της Κοινότητας, ούτε εμποδίζει 
τους κανόνες, τις πράξεις ή τα μέτρα που έχουν εγκρίνει 
οι Κοινότητες ή τα όργανα τους να έχουν ισχύ νόμου 
στο εν λόγω κράτος.» 
Όταν το ιρλανδικό Κοινοβούλιο επέτρεψε την κύρωση 
της Ενιαίας Ευρωπαϊκής Πράξης, ένας απλός πολίτης, ο 
κ. Crotty, κατόρθωσε να δεσμεύσει με διαδικασία ασφα­
λιστικών μέτρων την κατάθεση του εγγράφου κύρωσης 
και, μετά την απόρριψη από το High Court όσον αφορά 
την ουσία της προσφυγής του, να επιτύχει από το 
Supreme Court απόφαση περί ασυμβατότητας προς το 
σύνταγμα του τίτλου ΠΙ της Ενιαίας Πράξης που 
δεσμεύει τα κράτη μέλη σε πολιτική συνεργασία στον 
τομέα των εξωτερικών σχέσεων. Η υποχρέωση διαβού­
λευσης και προσπάθειας υιοθέτησης κοινής θέσης στο 
νέο αυτόν τομέα, που είναι άγνωστος στις αρχικές συν­
θήκες, αποτελεί περιορισμό της κυριαρχίας που δεν καλύ­
πτεται από την τροπολογία του συντάγματος κατά το 
1972. 
Αντίθετα, η κύρωση των άλλων διατάξεων της Ενιαίας 
Πράξης κρίθηκε συμβιβάσιμη προς το σύνταγμα. 
Από αυτή την άποψη, το Δικαστήριο όφειλε να εξετάσει 
τη συνταγματικότητα της Πράξης των Ευρωπαϊκών Κοι­
νοτήτων του 1986, με την οποία ο εθνικός νομοθέτης 
σκόπευε να μετατρέψει σε εθνικό δίκαιο το άρθρο 3 
παράγραφος 1, τον τίτλο Π, το άρθρο 31, το άρθρο 32 και 
εν μέρει τα άρθρα 33 και 34 της Ενιαίας Ευρωπαϊκής 
Πράξης. Αποφάσισε ότι δεν υπήρχε συνταγματικό 
κώλυμα σε αυτήν τη νομοθεσία, δεδομένου ότι η τροπο­
λογία του συντάγματος κατά το 1972 επέτρεπε στο 
κράτος, όχι μόνο να ενταχθεί στις Κοινότητες υπό το 
υφιστάμενο κατά το 1973 καθεστώς τους, αλλά και να δεχθούν τροποποιήσεις στις συνθήκες στο μέτρο που 
αυτές δεν θα άλλαζαν ουσιαστικά ούτε τη διάσταση ούτε 
τους στόχους των Κοινοτήτων. 
Ωστόσο, λαμβανομένης υπόψη της απόφασης του 
Supreme Court όσον αφορά τον τίτλο III, χρειάστηκε να 
διενεργηθεί δημοψήφισμα για τροποποίηση του συντάγ­
ματος ώστε να επιτραπεί η κύρωση της Ενιαίας Πράξης 
από την ιρλανδική κυβέρνηση. Το δημοψήφισμα πραγμα­
τοποιήθηκε τον Μάιο του 1987 και το θετικό του αποτέ­
λεσμα επέτρεψε στην κυβέρνηση να καταθέσει το 
έγγραφο κύρωσης στις 24 Ιουνίου 1987. 
2. Από την προσχώρηση, δεν τέθηκαν υπό αμφισβήτηση οι 
αρχές της υπεροχής και του άμεσου αποτελέσματος. 
3. Ομοίως, η χρήση από τα ιρλανδικά δικαστήρια της προ­
δικαστικής παραπομπής δεν προξένησε ιδιαίτερο πρό­
βλημα. Υπογραμμίζεται απόφαση της 15ης Ιουνίου του 
Supreme Court (υπόθεση Campus Oil) σύμφωνα με την 
οποία απόφαση του High Court με την οποία εφαρμο­
ζόταν η προβλεπόμενη από το άρθρο 177 της συνθήκης 
ΕΟΚ διαδικασία δεν μπορούσε να αποτελέσει αντικεί­
μενο έφεσης" η λύση ανταποκρίνεται απόλυτα στους 
στόχους της διαδικασίας αυτής. 
8. ΙΤΑΛΙΑ 
1. Στην Ιταλία, όπως και στη Γερμανία, ένας νόμος μπορεί 
να υποβληθεί σε έλεγχο συνταγματικότητας οποοιαδή-
ποτε χρονική στιγμή μετά την έγκριση του. Το ίδιο 
ισχύει και για το νόμο κύρωσης συνθήκης. Οι αποφάσεις 
αριθ. 98 της 27ης Δεκεμβρίου 1965, Χαλυβουργία S. 
Michele(') και αριθ. 183 της 27ης Δεκεμβρίου 1973, Fron-
tini (2), εκδόθηκαν από το Συνταγματικό Δικαστήριο κατ' 
αίτηση των δικαστηρίων που είχαν διατυπώσει αμφιβο­
λίες σχετικά με τη συμβατότητα προς το σύνταγμα των 
διατάξεων των συνθηκών ΕΚΑΧ και ΕΟΚ που αποδίδουν 
δικαστικές εξουσίες στο Δικαστήριο και νομοθετικές στο 
Συμβούλιο και την Επιτροπή, περιορίζοντας τις εξουσίες 
των Ιταλών δικαστών και του Κοινοβουλίου. Το Δικα­
στήριο αναγνώρισε τη συμβατότητα των συνθηκών προς 
το σύνταγμα χρησιμοποιώντας δύο επιχειρήματα: 
— δυνάμει του άρθρου 11 του συντάγματος, η Ιταλία 
«συναινεί, υπό όρους ισότητας με τα άλλα κράτη, 
στους απαραίτητους περιορισμούς κυριαρχίας σε μια 
τάξη που διασφαλίζει την ειρήνη και τη δικαιοσύνη 
μεταξύ των εθνών», 
(') Foro it. 1966, Ι. σ. 8. 
(2) Foro it. 1974, Ι, σ. 314 και Εφημερίδα των Δικαστηρίων 1974, σ. 
409. 
Αριθ. C 330/156 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
— ο τρόπος με τον οποίο έχει διαρθρωθεί η Κοινότητα 
και με τον οποίο έχει οργανώσει την άσκηση των 
εξουσιών της εξαρτάται από την κοινοτική τάξη, που 
είναι αυτόνομη και διάφορη έναντι της εθνικής 
τάξης- παραμένει, επομένως, εκτός των συνταγμα­
τικών επιταγών του κράτους, συμπεριλαμβανομένων 
αυτών που αποδίδουν στο κράτος την άσκηση της 
δικαστικής και νομοθετικής εξουσίας. 
Το Συνταγματικό Δικαστήριο διερωτήθηκε, φυσικά, αν η 
διαφύλαξη ορισμένων θεμελιωδών αξιών, που αποτελούν 
τη βάση του συντάγματος, και ιδιαίτερα τα θεμελιώδη 
δικαιώματα, δεν αποτελεί περιορισμό στη μεταβίβαση σε 
διεθνείς οργανισμούς κυριαρχικών εξουσιών που προβλέ­
πεται από το άρθρο 11 του συντάγματος (απόφαση 
Χαλυβουργία S. Michele). Η απόφαση Frontini δίνει 
θετική απάντηση στο ερώτημα αυτό αλλά υπογραμμίζει: 
α) ότι η κοινοτική τάξη περιλαμβάνει σύστημα νομικής 
προστασίας η οποία χαρακτηρίζεται από την πληρό­
τητα των αρμοδιοτήτων που αποδίδονται στο Δικα-
τήριο · 
6) ότι αποκλείεται να μπορούν οι περιορισμοί κυριαρ­
χίας που έχουν συμφωνηθεί υπέρ της Κοινότητας 
«στη Συνθήκη της Ρώμης — που έχει προσυπογραφεί 
από τις χώρες όπου η έννομη τάξη διέπεται από τις 
αρχές του κράτους δικαίου διασφαλίζοντας τις θεμε­
λιώδεις ελευθερίες των πολιτών — να επεκταθούν 
κατά τρόπο ώστε τα όργανα της ΕΟΚ να διαθέτουν 
την απαράδεκτη εξουσία να παραβιάζουν τις θεμελιώ­
δεις αρχές ... ή τα απαράβατα δικαιώματα του 
ατόμου.»' 
γ) «ότι δεν πρέπει να δοθεί ποτέ τόσο ρηξικέλευθη ερμη­
νεία στο άρθρο 189' στην προοπτική αυτή ο δικα­
στικός έλεγχος του Δικαστηρίου θα ήταν διασφαλι­
σμένος» αλλά θα ασκούνταν «όσον αφορά τη σταθε­
ρότητα της συμβατότητας των συνθηκών προς τις 
καλούμενες θεμελιώδεις αρχές», ενώ, αντίθετα, «θα 
αποκλειόταν ο έλεγχος από το εν λόγω Δικαστήριο 
των ιδιαίτερων κανονισμών». 
Η λύση αυτή, που επιβεβαιώθηκε από την απόφαση αριθ. 
170 της 8ης Ιουνίου 1984 (βλέπε πιο κάτω), η οποία απα­
λείφει όλα τα προβλήματα, εφόσον η κοινοτική τάξη διέ­
πεται από την τήρηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων, 
παραβάλλεται με αυτήν που ισχύει στη Γερμανία από την 
έκδοση της απόφασης της 22ας Οκτωβρίου 1986 του 
Bundesverfassungsgericht. 
2. Στην Ιταλία, η νομολογία αναγνώρισε με δυσκολία ότι το 
κοινοτικό δίκαιο υπερισχύει του μεταγενέστερου 
εθνικού νόμου. Μετά από την εχθρική απόφαση αριθ. 14 
της 7ης Μαρτίου 1964 Costa κατά Enel('), το Συνταγμα-
(') Foro it. 1964, 1. 465. τικό Δικαστήριο ανέλαβε «μεγάλη πορεία» προς την ανα­
γνώριση αυτής της αρχής. Χωρίς να επιλύει όλα τα προ­
βλήματα, η απόφαση της 27ης Δεκεμβρίου 1973 Frontini 
(βλέπε σημείο 1) θέτει τα πρώτα θεμέλια γι' αυτή την 
αναγνώριση. Επακολουθεί η απόφαση αριθ. 232 της 30ής 
Οκτωβρίου 1975 ICIC του ιδίου Συνταγματικού Δικαστη­
ρίου (2). Η θέση του Δικαστηρίου ήταν ότι ο ασυμβίβα­
στος προς το κοινοτικό δίκαιο νόμος αντίκειται στο προ­
αναφερθέν άρθρο 11 του συντάγματος: μπορεί και 
πρέπει, επομένως, να κριθεί αντισυνταγματικός· αυτό 
σημαίνει, επίσης, ότι ο δικαστής της υπόθεσης δεν έχει 
την ισχύ να καταργήσει τον ασυμβίβαστο εθνικό νόμο' 
οφείλει μόνο να προσφύγει στο Συνταγματικό Δικα­
στήριο για να κηρύξει την αντισυνταγματικότητα. Η 
λύση αυτή, ελάχιστα πρακτική και — όπως υπογραμμίζει 
το Δικαστήριο στην απόφαση 106/77 Simmenthal της 9ης 
Μαρτίου 1978 — ασυμβίβαστη προς τις αρχές του 
άμεσου αποτελέσματος και της υπεροχής, καταργήθηκε 
τελικά από την απόφαση αριθ. 170 της 8ης Ιουνίου 1984 
Granital (3), τελευταίο στάδιο της νομολογικής εξέλιξης. 
Βασιζόμενο στην εθνική έννομη τάξη, το Συνταγματικό 
Δικαστήριο παραιτείται από την άσκηση ελέγχου σχε­
τικά με τη συμβατότητα μεταξύ εθνικού νόμου και κοινο­
τικού κανονισμού. Ο εθνικός νόμος δεν παρεμβαίνει στον 
τομέα του κοινοτικού δικαίου* ο κοινοτικός κανονισμός 
οφείλει, συνεπώς, να εφαρμόζεται πάντα, είτε ακολουθεί 
είτε προηγείται χρονικά των ασυμβίβαστων προς αυτών 
αρχικών νόμων: ο εθνικός δικαστής θα χρησιμοποιήσει 
ως μέσο το προδικαστικό θέμα σε περίπτωση δυσχέρειας 
κατά την εφαρμογή. 
Άλλες αποφάσεις του Συνταγματικού Δικαστηρίου επιβε­
βαίωσαν αυτό τον αναπροσανατολισμό. 
Μετά από το νέο αυτόν προσανατολισμό της νομολογίας 
του Συνταγματικού Δικαστηρίου εκδόθηκαν σημαντικές 
αποφάσεις του Ακυρωτικού Δικαστηρίου, στις οποίες 
έκανε συστηματική χρήση της δυνατότητας του να απο­
φαίνεται άμεσα περί της ασυμβατότητας εθνικού νόμου 
προς το κοινοτικό δίκαιο και να καταργεί, έτσι, την 
εφαρμογή του στις υποβληθείσες περιπτώσεις (4). 
(2) Foro it. 1975, I, 2661 και Τριμηνιαία επιθεώρηση ευρωπαϊκού 
δικαίου 1976, σ. 271. 
(3) Foro it., 1984,1, σ. 2063. 
(4) Βλέπε για παράδειγμα τις αποφάσεις του Ακυρωτικού Δικαστη­
ρίου που θίγουν, κατά τρόπο ευνοϊκό για το κοινοτικό δίκαιο, το 
θέμα σχετικά με την αντίθεση του προς το νομοθετικό διάταγμα 
αριθ. 688/9182: αποφάσεις αριθ. 5129 της 18. 10. 1985, αριθ. 5235 
της 24. 10. 1985, αριθ. 2144 της 26. 3. 1986, αριθ. 2145 της ίδιας 
ημερομηνίας, αριθ. 2339 της 4. 4. 1986, αριθ. 2415 της 7. 6. 1986, 
αριθ. 2425 της ίδιας ημερομηνίας, αριθ. 2717 της 16. 4. 1986, αριθ. 
3061 της 7. 5. 1986, αριθ. 3339 της 20. 5. 1986, αριθ. 4063 της 18. 6. 
1986, αριθ. 4761 της 25. 7. 1986. 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/157 
3. Όσον αφορά το άμεσο αποτέλεσμα των οδηγιών υπάρ­
χουν ακόμη πολλοί δισταγμοί κυρίως εκ μέρους του Ακυ­
ρωτικού Δικαστηρίου (αποφάσεις της 21ης Ιουλίου και 
της 7ης Οκτωβρίου 1981 (') και του Συμβουλίου Επικρα­
τείας (απόφαση της 6ης Μαΐου 1980) (2). 
4. Όσον αφορά τη συνεργασία μεταξύ των εθνικών δικα­
στηρίων και του Δικαστηρίου επισημαίνεται ο δισταγμός 
του Συμβουλίου Επικρατείας να χρησιμοποιήσει την προ­
δικαστική διαδικασία. 
Το Συνταγματικό Δικαστήριο, από την πλευρά του, ενδυ­
νάμωσε την ισχύ της νομολογίας του Δικαστηρίου διευ­
κρινίζοντας στην απόφαση του αριθ. 113 της 23ης Απρι­
λίου 1985 BECA(3), ότι το καθήκον του δικαστή να επι­
βάλει την υπεροχή του άμεσα εφαρμόσιμου κοινοτικού 
δικαίου επί του εθνικού νόμου, ακόμη και μεταγενέ­
στερου, που καθορίζεται στην απόφαση του της 8ης Ιου­
νίου 1984 Granital (βλέπε σημείο 2) ισχύει επίσης όταν ο 
εθνικός νόμος αντίκειται σε αρχή που θέσπισε το Δικα­
στήριο μέσω της ερμηνείας του κοινοτικού δικαίου σε 
προδικαστικό στάδιο. 
9. ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ 
Σχετικά με την υπεροχή, τα δικαστήρια του Λουξεμβούργου 
συμμορφώνονται προς απόφαση της 14ης Ιουλίου 1954 (4) 
του Ανώτατου Δικαστηρίου που αναγνωρίζει ότι η «ουσία 
της συνθήκης είναι ανώτερη ...» και ότι «σε περίπτωση 
αντίθεσης μεταξύ των διατάξεων διεθνούς συνθήκης και 
εκείνων μεταγενέστερου εθνικού νόμου, ο διεθνής νόμος 
πρέπει να υπερισχύει επί του εθνικού νόμου» (προκειμένου 
περί του κοινοτικού δικαίου: Συμβούλιο Επικρατείας, από­
φαση της 21ης Νοεμβρίου 1984, Bellion κατά Υπουργείο 
Δημόσιας Διοίκησης) (5). Ομοίως, το άμεσο αποτέλεσμα του 
κοινοτικού δικαίου αναγνωρίστηκε σαφώς από τον Αουξεμ-
βουργιανό δικαστή (Συμβούλιο Επκρατείας, προαναφερ­
θείσα απόφαση της 21ης Νοεμβρίου 1984, και Εφετείο, από­
φαση της 2ας Μαΐου 1985, ΒΝΡ κατά Stoffel (6). Η χρήση 
από τα δικαστήρια του Λουξεμβούργου της προδικαστικής 
παραπομπής δεν προξένησε ιδιαίτερο πρόβλημα. 
(') Αποφάσεις αριθ. 4686 και 5266. Το Ακυρωτικό Δικαστήριο ορίζει 
ότι οι οδηγίες δεσμεύουν αποκλειστικά τα κράτη και δεν διαθέ­
τουν άμεσο αποτέλεσμα στο εσωτερικό της εθνικής έννομης 
τάξης. Οποιαδήποτε διαφορά μεταξύ της εθνικής διάταξης και 
της οδηγίας εξαρτάται, σύμωνα με το Δικαστήριο, από τη διεθνή 
ευθύνη του κράτους. 
(2) Απόφαση αριθ. 504. Το Συμβούλιο Επικρατείας διευκρινίζει ότι 
«εμπίπτει στην αρμοδιότητα των διεθνών Δικαστηρίως (sic) οποι­
αδήποτε διαφορά αφορά την υποχρέωση κράτους να προσαρ­
μόζει τη νομοθεσία του στις οδηγίες ΕΟΚ». 
(3) Foro it., 1985, Ι, σ. 1600. 
(4) Pas. Lux., XVI, σ. 150. 
(5) Pas. Lux., XXVI, σ. 174. 
(«) Pas. Lux., XXBI, σ. 273. 10. ΟΛΛΑΝΔΙΑ 
1. Η αρχή της υπεροχής των διεθνών συνθηκών καθώς και 
των αποφάσεων των διεθνών οργανισμών επί του 
εθνικού νόμου εγγράφεται σαφώς στο άρθρο 94 του Συ­
ντάγματος του 1983. Σύμφωνα με το άρθρο αυτό, ο 
εθνικός νόμος δεν εφαρμόζεται αν δεν συμβιβάζεται με 
διατάξεις «self-executing» υφής (με άμεσα αποτέλεσμα) 
συνθηκών ή με αποφάσεις διεθνών οργανισμών. Τέτοιες 
διατάξεις, σύμφωνα με το άρθρο 93 του Συντάγματος, δεν 
έχουν υποχρεωτική ισχύ παρά μόνο μετά τη δημοσίευση 
τους. Για την κοινοτική ρύθμιση είναι αρκετή η δημοσί­
ευση στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινο­
τήτων^). 
Τα ανώτατα δικαστήρια της Ολλανδίας αναγνώρισαν την 
υπεροχή του κοινοτικού δικαίου είτε βάσει της ίδιας 
φύσης του (8) είτε δυνάμει του προαναφερθέντος άρθρου 
94 (9). Η υπεροχή αυτή καθώς και το άμεσο αποτέλεσμα 
του παράγωγου κοινοτικού δικαίου, αλλά και των οδη­
γιών, δεν προξένησαν δυσκολίες στα ολλανδικά δικα­
στήρια (10). 
2. Η χρήση από τα ολλανδικά δικαστήρια της προδικα­
στικής παραπομπής δεν δημιούργησε σοβαρά προβλή­
ματα σε ευρωπαϊκό επίπεδο. To Hoge Raad προσέφυγε 
στη θεωρία της σαφούς διάταξης μόνο σε εξαιρετικές 
περιπτώσεις ("). Επιπλέον, ένα θέμα του ίδιου αυτού 
δικαστηρίου αποτέλεσε το πρώτο παράδειγμα της 
«αποσαφηνισμένης» (12) διάταξης, δηλαδή της θεωρίας 
σύμφωνα με την οποία ένα εθνικό δικαστήριο δεν είναι 
υποχρεωμένο να ασκήσει προσφυγή ενώπιον του Δικα­
στηρίου εφόσον πρόκειται για θέμα περί του οποίου έχει 
ήδη αποφανθεί αυτό. 
11. ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ 
Το γεγονός ότι το πορτογαλικό σύνταγμα του 1976, που 
αναθεωρήθηκε το 1982, προβλέπει μεταγενέστερο έλεγχο 
(7) Αρθρο 7 του νόμου της 22ας Ιουνίου 1961, Stb. 207. 
(8) Cass. crim. 18. 5. 1962 (Bosch) Ν. Ξ. 1965, αριθ. 115. Αμεσο απο­
τέλεσμα του άρθρου 85-86 της συνθήκης ΕΟΚ. 
(') Centrale Raad van Beroep 19. 11. 1963 και Tarief Commissie 2. 12. 
1965 αναφερόμενες υπό G. BEBR, How Supreme is Community 
Law ? στο Common Market Law Review 1974, 3. 
(10) Ο Πρόεδρος του Δικαστηρίου της Χάγης επέβαλε μάλιστα στον 
εθνικό δικαστή να εκτελέσει την τρίτη οδηγία για την κοινω­
νική ασφάλιση (ισότητα ανδρών-γυναικών), γιατί περιλάμβανε 
νόμους άμεσου αποτελέσματος και είχε λήξει η προθεσμία εφαρ­
μογής του. Η απόφαση αυτή ακυρώθηκε γιατί αντέκειτο στη διά­
κριση των εξουσιών, βλέπε NJ 1985, 262-263. 
(") Η. R. 20 Φεβρουαρίου 1985,ΒΝΒ 1985/128. Για συμπληρωμα­
τικά στοιχεία, βλέπε Μ. R. Mok, Experience of the Netherlands 
Courts in applying the preliminary proceedings of Article 177 CEE, 
Papers of trie Asser Institute Colloquium on European Law, 15th 
Session 1985. 
Η Υποθέσεις 28, 29 1 30/62/1963/ECR, σ. 31 (Da Costa & Schaake). 
Αριθ. C 330/158 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 12. 89 
της συνταγματικότητας των διατάξεων των συνθηκών ή των 
διεθνών συμβάσεων (άρθρο 280) ενέχει θεωρητικό κίνδυνο. 
Ωστόσο, μπορεί να υποτεθεί ότι, όπως συμβαίνει με το ιτα­
λικό και το γερμανικό συνταγματικό δικαστήριο, το πορτο­
γαλικό συνταγματικό δικαστήριο θα απορρίψει οποιαδή­
ποτε ένσταση αντισυνταγματικότητας κατά του κοινοτικού 
δικαίου, αν χρειαστεί να επιληφθεί ανάλογης υπόθεσης. 
Το πορτογαλικό σύνταγμα ορίζει σαφώς το άμεσο αποτέ­
λεσμα του διεθνούς δικαίου (άρθρο 8). Στο περιθώριο της 
διάταξης αυτής, η νομολογία αναγνώρισε, γενικά, την αρχή 
της υπεροχής του διεθνούς δικαίου (βλέπε για παράδειγμα 
απόφαση της 19ης Ιουνίου 1984 του Συνταγματικού Δικα­
στηρίου, υπόθεση 107/83 ('). Προκειμένου περί του κοινο­
τικού δικαίου, η μόνη απόφαση που εκδόθηκε ως σήμερα 
από πορτογαλικό δικαστήριο (Εφετείο της Coimbra της 30ής 
Ιουλίου 1986) επιβεβαίωσε ρητά τις αρχές της υπεροχής και 
του άμεσου αποτελέσματος (2). 
Όσον αφορά την προδικαστική προσφυγή, είναι ασφαλώς 
πρόωρο να σχολιάσουμε τη χρήση της, δεδομένου ότι δεν 
έχει τεθεί θέμα ώς σήμερα. 
12. ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ 
1. Η βρετανική συνταγματική πρακτική όσον αφορά τις 
συνθήκες βασίζεται σε αυστηρή διάκριση μεταξύ των 
αρμοδιοτήτων τως εκτελεστικής και της νομοθετικής 
εξουσίας. Η σύναψη διεθνούς συνθήκης εμπίπτει στην 
αποκλειστική αρμοδιότητα του Στέμματος, αλλά, χωρίς 
παρέμβαση του Κοινοβουλίου, η συνθήκη δεν έχει 
διεθνή αποτελέσματα. Για να υπάρξουν αποτελέσματα 
επί του εθνικού δικαίου, πρέπει να ψηφιστεί από το Κοι­
νοβούλιο ένας ad hoc νόμος. Για την προσχώρηση στις 
Κοινότητες, χρειάστηκε, αφενός, έγκριση από το Κοινο­
βούλιο της Πράξης των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων που 
ενσωμάτωσε τις συνθήκες στην εθνική έννομη τάξη. 
Έπρεπε να υπερκεραστούν οι δυσχέρειες εκτέλεσης του 
κοινοτικού δικαίου που συνδέονται με τη δυαδική παρά­
δοση και την αρχή σύμφωνα με την οποία κανένα Κοινο­
βούλιο δεν μπορεί να δεσμεύσει τα μελλοντικά κοινο­
βούλια. Το τμήμα 2 παράγραφος 1 της Πράξης των Ευρω­
παϊκών Κοινοτήτων θεσπίζει την αρχή της άμεσης εφαρ­
μογής. Η αρχή της υπεροχής εφαρμόστηκε κατά πραγμα­
τιστικό τρόπο από το τμήμα 2 παράγραφος 4, που υποχρε­
ώνει τις αρχές να ερμηνεύσουν και να εφαρμόσουν την 
εθνική νομοθεσία, ακόμη και τη μεταγενέστερη, έτσι 
ώστε να εφαρμοστεί το κοινοτικό δίκαιο. 
(') DR II, 29 Δεκεμβρίου 1984, σ. 11.681. 
(2) Είναι σκόπιμο να επισημανθεί ότι, στη συγκεκριμένη περίπτωση, 
επρόκειτο για οδηγία η οποία δεν είχε μετατραπεί στο πορτογα­
λικό δίκαιο. Το τμήμα 3 παράγραφος 1, που καθιστά υποχρεωτική την 
επίλυση των θεμάτων του κοινοτικού δικαίου σύμφωνα 
με τις αποφάσεις του Δικαστηρίου, δεν επιβεβαιώνει μόνο 
την αρχή της ενότητας της νομολογίας, αλλά ενισχύει 
επίσης την άμεση εφαρμογή και την υπεροχή ως αρχές 
θεσπισθείσες από τις αποφάσεις του Δικαστηρίου. Η 
μοναδική αδυναμία του οικοδομήματος αυτού είναι ότι η 
Πράξη των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων μπορεί να καταρ­
γηθεί ή να τροποποιηθεί από το Κοινοβούλιο. 
Με τις αποφάσεις της 27ης Φεβρουαρίου 1971, Blackburn 
c. Attorney General (3) και του 1972, McWhirter α Attorney 
General (4), το Court of Appeal (Εφετείο) απέρριψε δύο 
προσφυγές κατά της διαδικασίας προσχώρησης που βασί­
ζονταν η πρώτη στην αμετάκλητη μερική εγκατάλειψη 
της κυριαρχίας και η δεύτερη στην υποτιθέμενη ασυμβα­
τότητα προς το Bill of Rights (Διακήρυξη Δικαιωμάτων) 
του 1968. Με απόφαση της 7ης Μαρτίου 1975, Gibson α 
Lord Advocate (5), το Court of session της Σκοτίας απέρ­
ριψε προσφυγή κατά της Πράξης των Ευρωπαϊκών Κοι­
νοτήτων που κρίθηκε αντίθετη προς την Act of Union 
1707. 
2. Η υπεροχή του κοινοτικού δικαίου επιβεβαιώνεται από 
τους Βρετανούς δικαστές με αναφορά στην Πράξη των 
Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Η πρώτη συναφής απόφαση 
είναι της 27ης Νοεμβρίου 1973 του High Cour, Chancery 
Division, Aero Zipp Fasteners c. Y.K.K. Fasteners (6). Στην 
απόφαση της 27ης Απριλίου 1978 του Court of Appeal, 
Shields c. Coombes (7), ο λόρδος Denning δεν αναφέρει το 
τμήμα 2 παράγραφος 4 αλλά το τμήμα 3 παράγραφος 1 
που υποχρεώνει τους δικαστές να τηρήσουν τις θεσπι­
σθείσες από το Δικαστήριο αρχές, μεταξύ των οποίων η 
άμεση εφαρμογή και η υπεροχή. Στην απόφαση του Court 
of Appeal της 19ης Ιουλίου 1979, Macarthys α Smith (8), ο 
λόρδος Denning επιβεβαιώνει εκ νέου την αρχή αλλά σε 
ένα «obiter dictum» διατυπώνει την εξής παρατήρηση: 
«Αν μια μέρα το Κοινοβούλιο ενέκρινε συνειδητά νόμο 
με την πρόθεση να αποποιηθεί τη συνθήκη ή κάθε διά­
ταξη που περιλαμβάνει και το διατύπωνε με σαφείς 
όρους, θα έκρινα ότι καθήκον των δικαστηρίων μας θα 
ήταν να τηρήσουν το νόμο». Η επιφύλαξη αυτή μοιάζει, 
κυρίως, ως απότιση τιμής στην παραδοσιακή αρχή της 
κυριαρχίας του Κοινοβουλίου και ώς σήμερα παραμένει 
δυνητική. 
Η τήρηση της συνθήκης ΕΟΚ σε μια περίπτωση εμφα­
νούς αντίθεσης με μεταγενέστερο νόμο διασφαλίστηκε 
από το House of Lords (Βουλή των Λόρδων) σε απόφαση 
της 22ας Απριλίου 1982, Garland α British Rail Enginee­
ring Π-
'3) Common Market Law Reports 1971, 84. 
;4) Common Market Law Reports 1972, 882. 
^5) Common Market Law Reports 1975, 563. 
^6) Common Market Law Reports 1973, 819. 
I1) 1 Weekly Law Reports 1978, 1408. 
[8) 3 ALL. E.R., 325, υπόθεση 129/79 και «The Times» 18. 4. 1980. 
(») (1982)2WLR918. 
30. 12. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 330/159 
Ωστόσο, δεν επιχειρηματολογούμε επί όροις υπεροχής. Ο 
λόρδος Diplock υπενθυμίζει απλά ότι οι νόμοι πρέπει να 
ερμηνευθούν στο μέτρο του δυνατού σύμφωνα με τις 
διεθνείς υποχρεώσεις (αρχή ισχύουσα «a fortiori» για τις 
υποχρεώσεις που απορρέουν από τις κοινοτικές συνθήκες 
που περιλαμβάνονται στο τμήμα 2 της Πράξης των Ευρω­
παϊκών Κοινοτήτων). Διότι η διαμφισβητούμεη διάταξη 
μπορούσε, «χωρίς να παραβιάσει αντιδεοντολογικά την 
κανονική έννοια του χρησιμοποιούμενου λεξιλογίου», να 
ερμηνευθεί σύμφωνα προς τη συνθήκη. 
3. Οι Βρετανοί δικαστές δεν αντιμετώπισαν, σε γενικές 
γραμμές, δυσκολίες με την αρχή του άμεσου αποτελέ­
σματος. 
Ωστόσο, η αναγνώριση του άμεσου αποτελέσματος δεν 
προχώρησε ώς την επιδίκαση αποζημιώσεων-τόκων για 
μια πράξη γενικής ισχύος αντίθετη προς τις συνθήκες. 
Στην απόφαση Bourgoin c. Ministry of Agriculture, Fishe­
ries and Food του 1985 ('), το Court of Appeal απέρριψε 
ανάλογο αίτημα των παραγωγών οι οποίοι είχαν πληγεί 
από την απαγόρευση εισαγωγής που είχε επιβάλει ο 
Υπουργός Γεωργίας για υγειονομικούς λόγους και η 
οποία στην πραγματικότητα αντέβαινε το άρθρο 30 της 
συνθήκης ΕΟΚ. Το Δικαστήριο βασίστηκε στο γεγονός 
ότι το εθνικό δίκαιο δεν προέβλεπε κυβερνητική ευθύνη 
σε παρόμοιες περιπτώσεις και παρατήρησε, εξάλλου, ότι 
το ίδιο το Δικαστήριο περιορίζει την ευθύνη των κοινο­
τικών οργάνων. Οι εγκαλούντες άσκησαν προσφυγή ενώ­
πιον της Βουλής των Λόρδων, αλλά, πριν εκδοθεί από­
φαση, δέχτηκαν, κατόπιν εξωδικαστικού συμβιβασμού, 
αποζημίωση ύψους 3 500 000 λιρών στερλινών περίπου. 
4. Στην αρχή οι Βρετανοί δικαστές δίστασαν να χρησιμοποι­
ήσουν την προδικαστική διαδικασία, στη συνέχεια όμως 
άσκησαν επανειλημμένα προσφυγή στο Δικαστήριο προς 
ερμηνεία των κοινοτικών διατάξεων, κυρίως (όταν πρό­
κειται για ασυμβίβαστους εθνικούς νόμους) για να γίνει 
γνωστό αν έχουν άμεσο αποτέλεσμα: ο Βρετανός δικα­
στής ευελπιστεί ότι θα στηριχθεί στην αρχή του Δικαστη­
ρίου προκειμένου να ακυρώσει νόμο του Κοινοβουλίου. 
Όσον αφορά την τήρηση των αποφάσεων του Δικαστη­
ρίου, υπάρχει περίπτωση εμφανούς μη συμβατότητας 
(απόφαση Santillo α Home Secretary, 1980) (2)* φαίνεται 
όμως ότι το εθνικό δικαστήριο εξέδωσε απόφαση μάλλον 
στο περιθώριο αξιολόγησης που του άφησε η απόφαση 
του Δικαστηρίου. 
(') (1985) 3 WLR 1027. 
(2) Common Market Law Reports, 7 Οκτωβρίου 1980, σ. 212. III. Συμπεράσματα 
Χωρίς την έντιμη συνεργασία των εθνικών δικαστηρίων, η 
εφαρμογή των συνθηκών και των πράξεων των κοινοτικών 
οργάνων δεν θα ήταν ικανοποιητική. Όμως, για να διασφα­
λιστεί αυτή η συνεργασία, έπρεπε αρχές ανεξάρτητες όσο 
Kat οι δικαστικές να κατανοήσουν την έννοια της νέας κοι­
νοτικής πραγματικότητας και να συναινέσουν στις μετα­
τροπές που επέβαλλε. 
Δεν ήταν εύκολο. Τα κράτη δεν είχαν γνωρίσει στο 
παρελθόν τόσο σημαντικούς περιορισμούς κυριαρχίας. Οι 
χώρες με δυαδική παράδοση, όπως η Γερμανία, η Ιταλία ή 
το Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά και άλλες, δεν μπορούσαν 
εύκολα να δεχτούν την άμεση εφαρμογή και την υπεροχή 
του κοινοτικού επί του εθνικού δικαίου. Σε καμία χώρα, τα 
«ανώτατα» δικαστήρια δεν αποδέχονταν πρόθυμα την υπο­
χρέωση να ζητούν ερμηνεία από άλλο δικαστήριο που ήταν 
ξένο προς την έννομη πράξη τους, ούτε και την υποχρέωση 
να συμορφώνονται προς τις αποφάσεις του. 
Αυτό ερμηνεύει ορισμένες αντιστάσεις: τη διεκδίκηση από 
το Συνταγματικό Δικαστήριο της Γερμανίας του δικαιώ­
ματος να κρίνει ανεφάρμοστες τις κοινοτικές πράξεις που 
θίγουν θεμελιώδη δικαιώματα* την αρχική άρνηση του Συ­
νταγματικού Δικαστηρίου της Ιταλίας και τη μόνιμη άρνηση 
του Συμβουλίου Επικρατείας της Γαλλίας να αναγνωρίσει 
την υπεροχή του κοινοτικού δικαίου" την καταχρηστική 
προσφυγή στη θεωρία της σαφούς διάταξης* την αναστολή 
αποδοχής του άμεσου αποτελέσματος των οδηγιών την 
άρνηση του Συμβουλίου Επικρατείας και του Bundesfinanz-
hof να αναγνωρίσουν τον υποχρεωτικό χαρακτήρα ορι­
σμένων αποφάσεων του Δικαστηρίου. 
Σήμερα οι περισσότερες από αυτές τις ετερόδοξες στάσεις 
έχουν εγκαταλειφθεί. Απομένουν λιγότερο θεμελιώδη 
εμπόδια, όπως η καταχρηστική προσφυγή στην «σαφή διά­
ταξη», αλλά που τείνουν να εκλείψουν, όπως η στάση του 
Bundesfinanzhof, και, τέλος, η γνωστή έλλειψη βούλησης του 
Συμβουλίου Επικρατείας της Γαλλίας να αναγνωρίσει την 
υπεροχή του κοινοτικού δικαίου επί του μεταγενέστερου 
νόμου και να αποδεχτεί ορισμένες αποφάσεις του Δικαστη­
ρίου. 
Η εντύπωση που παρέχει η γενική κατάσταση είναι γενικά 
σαφώς θετική και, ίσως, πολύ θετική αν γίνει σύγκριση της 
σημερινής κατάστασης με τις αμφιταλαντεύσεις του παρελ­
θόντος* σήμερα, πραγματοποιώντας αναδρομή στο 
παρελθόν, διαπιστώνουμε πόσο σημαντική υπήρξε η διανυ­
θείσα πορεία. 
Οπωσδήποτε, απομένουν ανησυχητικές αντιθέσεις, πράγμα 
που συνεπάγεται τη λήψη επανορθωτικών μέτρων εκ μέρους 
της Επιτροπής. 
Αριθ^Ο^βΟ Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ^Α^ 
^τηντοποθέτησήτηςαπέναντιστακράτη μελη,συμπε^ρι 
λαμβανομένου καιτου άρθρου ^β^ της συνθήκης ΕΟΚ,η 
επιτροπή αποφεΰνει να θέσει υπό αμφισβήτηση την ανεςαρ^ 
τησία της δικαστικής εξουσίας. Απαιτεί μόνο, αφενός, κατά 
τις δίκες, την προάσπιση από τους αντιπροσώπους των 
κυβερνήσεωνθέσεων συμφωνών προς τοκοινοτικό δίκαιο 
και, αφετέρου, σε περίπτωση απόκλισης των αποφάσεων 
των εθνικών δικαστηρίων, τη λήψη από τις κυβερνήσεις 
όλων των κατάλληλων μέτρων νια την κατάργηση των 
ασυμβίβαστων προς το κοινοτικό δίκαιο πρακτικών αποτε^ 
λεσμάτων, 
^Επιτροπή ευνοεί, ε^άλλου,τηνε^έλι^η στην ορθή κατεΰ 
θυνση των εθνικών δικαστηρίων ενθαρρύνοντας την εκπό νησημελετών,τη δημοσίευση άρθρων,τη διοργάνωση δια-
σκέψεων,συνεδρίων και συζητήσεων που αποσκοπούν να 
ενημερώσουν καινά πείσουν τους δικαστικούς κύκλους. 
Από το Ι^β, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έ^ει ευαισθητοποι­
ηθεί, επίσης, στις σημαντικές αποφάσεις των ανώτατων 
εθνικών δικαστηρίων και αφιερώνει ένα κεφάλαιο της ετή 
σιαςέκθεσηςστονέλεν^ο της εφαρμογής τουκοινοτικοΰ 
δικαίου. 
Νρέπει να συνετιστεί ακαταπόνητα η προσπάθεια αυτή 
ώστε να βελτιωθείηκατάσταση, κυρίως στην προοπτική της 
μενάληςανοράς, δεδομένου ότι είναι απαραίτητο να επιτΰ 
^ουν οι συντελεστές τη διασφάλιση της τήρησης των κοινο­
τικών κανόνων εκ μέρους των εθνικών δικαστών.