ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ - Περιβαλλοντική συνεργασία στην περιοχή του Δούναβη - Εύξεινου Πόντου

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

1. Εισαγωγή

2. Οι περιβαλλοντικές προκλήσεις στην περιοχή

2.1. Ο Δούναβης

2.2. Ο Εύξεινος Πόντος

3. Υπάρχουσα περιβαλλοντική συνεργασία στην περιοχή

4. Βασικοί περιβαλλοντικοί στόχοι

5. Προτεινόμενες ενέργειες

6. Συμπέρασμα

Παράρτημα 1 Κατάλογος συντομογραφιών

Παράρτημα 2 Περιβαλλοντική συνεργασία στην περιοχή

Παράρτημα 2.1 Διεθνής επιτροπή για την προστασία του Δούναβη

Παράρτημα 2.2 Σύμβαση για την προστασία του Εύξεινου Πόντου κατά της ρύπανσης

Παράρτημα 2.3 Άλλοι φορείς

Παράρτημα 3 Πληθυσμός στην περιοχή του Δούναβη και του Εύξεινου Πόντου

Συνοπτική έκθεση

Η περιοχή του Δούναβη - Εύξεινου Πόντου περιλαμβάνει το σημαντικότερο μη ωεκάνιο υδάτινο όγκο στην Ευρώπη. Κάθε χρόνο, περίπου 350 κυβ. χλμ. ποτάμιων υδάτων εκχέονται από τον Δούναβη στον Εύξεινο Πόντο, από μία λεκάνη απορροής έκτασης 2 εκατ. τετρ.χλμ. που καλύπτει το 1/3 της έκτασης της ηπειρωτικής Ευρώπης. Πλέον των 160 εκατ. κατοίκων διαβιούν σε αυτή τη λεκάνη απορροής. Ο Δούναβης είναι η πιο διεθνής ποτάμια λεκάνη απορροής στον κόσμο, στοιχείο που καθιστά τη συντονισμένη δράση ακόμα πιο σημαντική και προκλητική.

Η στρατηγική σημασία της περιοχής επιτείνεται στο πλαίσιο μιας διευρυμένης Ευρώπης. Μέχρι σήμερα ο Δούναβης ήταν ένας σημαντικό μέσο σύνδεσης στην Κεντρική Ευρώπη, καθώς και η μεθόριος μεταξύ της ΕΕ και της περιοχής των Βαλκανίων και του Εύξεινου Πόντου. Με την διεύρυνση της ΕΕ, ορισμένες παραδουνάβιες χώρες θα είναι μέλη της Ευρωπαϊκής ´Ενωσης και ο Δούναβης θα καταστεί κεντρικός άξονας της Ευρώπης, ενώ ο Εύξεινος Πόντος μία παράκτια περιοχή της ´Ενωσης.

Σε περιβαλλοντικό και υγειονομικό επίπεδο, η περιοχή του Δούναβη-Εύξεινου Πόντου υποφέρει από έντονα προβλήματα. Ο Δούναβης υπόκειται σε αυξανόμενη πίεση που επηρεάζει την παροχή πόσιμου ύδατος, την άρδευση, τη βιομηχανία, την αλιεία, τον τουρισμό, την ηλεκτροπαραγωγή και τη ναυσιπλοϊα. Πολύ συχνά είναι επίσης ο τελικός προορισμός της διάθεσης λυμάτων. Αυτές οι εντατικές χρήσεις έχουν δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα στην ποιότητα και ποσότητα του ύδατος, καθώς και μείωση της βιοποικιλότητας στη λεκάνη απορροής. Ο ευτροφισμός είναι το κύριο περιβαλλοντικό πρόβλημα στον Εύξεινο Πόντο. οφείλεται στα υπερβολικά φορτία θρεπτικών ουσιών διαμέσου των ποταμών και άμεσα από τις παράκτιες χώρες. Από τη δεκαετία του 60, ο ευτροφισμός επέφερε ριζικές αλλαγές του οικοσυστήματος και είχε σημαντικό διασυνοριακό αντίκτυπο στη βιοποικιλότητα και στη χρήση της θάλασσας από τον άνθρωπο.

Την τελευταία δεκαετία, ορισμένες εθνικές και διεθνείς περιβαλλοντικές πρωτοβουλίες προσπάθησαν να αποκαταστήσουν την περιβαλλοντική υποβάθμιση του Δούναβη και του Εύξεινου Πόντου. Διάφορα μέσα περιβαλλοντικής προστασίας εφαρμόστηκαν στην περιοχή, συγκεκριμένα η Σύμβαση για την προστασία του Δούναβη (DRPC) και η Σύμβαση για την προστασία του Εύξεινου Πόντου κατά της ρύπανσης (Σύμβαση για τον Εύξεινο Πόντο). Βάσει αμφοτέρων των συμβάσεων, εκπονήθηκαν περιβαλλοντικά προγράμματα που καθορίζουν στρατηγικές και εντοπίζουν «θερμά σημεία» για τα οποία χρειάζονταν επενδυτικές παρεμβάσεις ώστε να αντιμετωπιστούν τα διασυνοριακά προβλήματα. ´Ομως, μέχρι σήμερα υπήρξαν περιορισμένες επενδύσεις στα έργα προτεραιότητας που καθορίζονταν στα δύο πλαίσια. Επίσης, από το 1990, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα υποστηρίζει το περιβάλλον της περιοχής μέσω διάφορων χρηματοδοτικών μηχανισμών, ιδίως των προγραμμάτων PHARE και TACIS. Ορισμένα κράτη μέλη της ΕΕ παρέχουν διμερή περιβαλλοντική βοήθεια. Τα Ηνωμένα ´Εθνη και το Παγκόσμιο Ταμείο για την Προστασία του Περιβάλλοντος (GEF) διαθέτουν επίσης χρηματοδοτική βοήθεια για περιβαλλοντικά έργα και έχουν αναλάβει σημαντικές προσπάθειες για το συντονισμό των δραστηριοτήτων και την αποφυγή της επανάληψης των εργασιών.

´Ομως, οι ενέργειες και οι πρωτοβουλίες που έχουν αναληφθεί μέχρι σήμερα, αποδείχτηκαν ανεπαρκείς για την αναστροφή της περιβαλλοντικής υποβάθμισης και των υγειονομικών προβλημάτων στην περιοχή του Δούναβη-Εύξεινου Πόντου και, συνεπώς, απαιτείται ενισχυμένη δράση για την επαναφορά του περιβάλλοντος της περιοχής σε μία κατάσταση αποδεκτή για τους κατοίκους που διαβιούν σε αυτή.

Η προκείμενη Ανακοίνωση παρέχει μία επισκόπηση της παρούσας περιβαλλοντικής κατάστασης στην περιοχή του Δούναβη-Εύξεινου Πόντου και των υπό εκτέλεση δραστηριοτήτων περιβαλλοντικής συνεργασίας. Προβάλλει τις ενέργειες προτεραιότητας που απαιτούνται για τη βελτίωση της περιβαλλοντικής ποιότητας και σκιαγραφεί μία στρατηγική για την επίτευξη των στόχων περιβαλλοντικής προστασίας που έχουν τεθεί για την περιοχή. Η Ανακοίνωση απαιτεί αυξημένη συμμετοχή της ΕΕ και των κρατών μελών της για την περιβαλλοντική συνεργασία στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένης συντονισμένης δράσης από όλα τα κοινοτικά χρηματοδοτικά μέσα που εφαρμόζονται στην περιοχή. Αυτό αποτελεί βασικό στοιχείο για την ανάπτυξη ευρείας συνεργασίας μεταξύ των χωρών και για την ειρήνη και σταθερότητα στην περιοχή του Δούναβη-Εύξεινου Πόντου.

1. Εισαγωγη

Η περιοχή του Δούναβη και του Εύξεινου Πόντου περιλαμβάνει το σημαντικότερο μη ωκεάνιο υδάτινο όγκο στην Ευρώπη. Κάθε χρόνο, περίπου 350 κυβ. χιλ. ποτάμιων υδάτων εκχέονται από το Δούναβη στον Εύξεινο Πόντο, από μία λεκάνη απορροής έκτασης 2 εκατ. τετρ. χιλ., που καλύπτει περίπου το 1/3 της έκτασης της ηπειρωτικής Ευρώπης. Ο Δούναβης είναι ο σημαντικότερος ποταμός που εκβάλλει στον Εύξεινο Πόντο. Είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος ευρωπαϊκός ποταμός (μετά το Βόλγα), που ρέει σε μήκος 2.857 χλμ από τις πηγές του στο Μέλανα Δρυμό της Γερμανίας μέχρι τον Εύξεινο Πόντο. Εκτός από τον Δούναβη, στον Εύξεινο Πόντο εκβάλλουν και οι ποταμοί Δνείπερος και Ντον, ο τρίτος και ο τέταρτος μεγαλύτερος ποταμός της Ευρώπης, Ο πληθυσμός της ευρύτερης λεκάνης απορροής του Εύξεινου Πόντου υπερβαίνει τα 160 εκατ. κατοίκους.

Ο Δούναβης

Το 17% της περιοχής της λεκάνης απορροής του Δούναβη βρίσκεται εντός της ΕΕ, το 57% στα εδάφη των υποψήφιων χωρών, ενώ το 25% της λεκάνης απορροής ανήκει σε μη υποψήφιες χώρες. Ο Εύξεινος Πόντος περιβάλλεται από τρεις υποψήφιες χώρες: τη Ρουμανία, τη Βουλγαρία και την Τουρκία και από την Ουκρανία, τη Ρωσία και τη Γεωργία Το 99% της περιοχής της λεκάνης απορροής κατανέμεται μεταξύ δεκατριών χωρών, δηλαδή Γερμανία (7%), Αυστρία (10%), Τσεχία (3%), Σλοβακική Δημοκρατία (6%), Ουγγαρία (11%), Σλοβενία (2%), Κροατία (4%), Βοσνία (7%), Γιουγκοσλαβία (9%), Βουλγαρία (6%), Ρουμανία 29%), Μολδαβία (1%) και Ουκρανία (4%). Το υπόλοιπο 1% της περιοχής της λεκάνης απορροής κατανέμεται σε διάφορες χώρες (Πολωνία, Ιταλία και Ελβετία).

Ο Γαλάζιος Δούναβης, όπως αποκαλείται συχνά, συνενώνει 80 εκατ. κατοίκους, ένα πλήθος διαφορετικών παραδόσεων, πολιτιστικών εικόνων και εμπειριών του παρελθόντος. Ο Δούναβης και ειδικότερα οι υγρότοποί του αποτελούν οικότοπους για ποικίλα φυτά και ζώα και τόπο διαβίωσης για σπάνια και απειλούμενα είδη. Ο Δούναβης υποστηρίζει την παροχή πόσιμου ύδατος, τη γεωργία, τη βιομηχανία, την αλιεία, τον τουρισμό και την αναψυχή, χρησιμοποιείται για την ηλεκτροπαραγωγή, τη ναυσιπλοϊα, και συχνά αποτελεί τον τελικό προορισμό της διάθεσης λυμάτων. Αυτές οι εντατικές χρήσεις δημιουργούν προβλήματα όσον αφορά την ποιότητα και ποσότητα του ύδατος, προσβάλλουν την υγεία των κατοίκων και μειώνουν τη βιοποικιλότητα της λεκάνης απορροής.

Ο Εύξεινος Πόντος

Ο Εύξεινος Πόντος είναι μία από τις σημαντικότερες περιφερειακές θάλασσες στον κόσμο. Είναι σχεδόν αποκομμένος από τους υπόλοιπους ωκεανούς του πλανήτη αλλά το βάθος του φθάνει τα 2212 μέτρα. Ο ευτροφισμός του Εύξεινου Πόντου, που οφείλεται στα υπερβολικά φορτία θρεπτικών ουσιών διαμέσου των ποταμών και άμεσα από τις παράκτιες χώρες επέφερε, από τη δεκαετία του 1960, ριζικές αλλαγές του οικοσυστήματος. Αυτό είχε σημαντικό διασυνοριακό αντίκτυπο στη βιοποικιλότητα και στη χρήση της θάλασσας από τον άνθρωπο, συμπεριλαμβανομένης της αλιείας και της αναψυχής.

Ο Εύξεινος Πόντος, το Αιγαίο Πέλαγος και η Μεσόγειος Θάλασσα συνδέονται μόνο μέσω των Στενών του Βοσπόρου, ένα φυσικό θαλάσσιο πέρασμα μήκους 35 χιλ., που σε ορισμένα σημεία το βάθος του είναι μόλις 40μ. Ο Βόσπορος έχει ροή σε δύο στρώματα, που μεταφέρουν θαλάσσια ύδατα από τη Μεσόγειο στον Εύξεινο Πόντο κατά μήκος του κατώτερου στρώματος και επιστρέφουν ένα μίγμα θαλάσσιων και γλυκών υδάτων με διπλάσιο όγκο στο ανώτερο στρώμα

Οι προσπάθειες για την αναστροφή αυτής της κατάστασης ήσαν μέχρι σήμερα ανεπαρκείς και απαιτείται η ανάληψη δράσης προκειμένου το περιβάλλον να επανέλθει σε επίπεδα αποδεκτά για τους κατοίκους της περιοχής, καθώς και να προστατευτούν και να αποκατασταθούν τα οικοσυστήματα του Εύξεινου Πόντου.

Τα οικοσυστήματα του Εύξεινου Πόντου έχουν παγκόσμια οικολογική και σχετική με τη βιοποικιλότητα σημασία.

Περιφερειακή συνεργασία

Οι παραδουνάβιες και παραευξείνιες χώρες διατηρούν ισχυρούς δεσμούς μεταξύ τους λόγω της κοινής πολιτικής και πολιτιστικής κληρονομιάς τους. επιπλέον δε, οι περιβαλλοντικοί δεσμοί είναι εξίσου ισχυροί εφόσον η λεκάνη απορροής του ποταμού μοιράζεται κατά μήκος εθνικών συνόρων. Ιστορικά υπήρξε πολύ μεγάλη συνεργασία μεταξύ των παραδουνάβιων και παραευξείνιων χωρών. Στο μέλλον η συνεργασία αυτή θα πρέπει να καταστεί ακόμα ισχυρότερη προκειμένου οι χώρες να ανταπεξέλθουν επιτυχώς στις προκλήσεις της αποκατάστασης των υδάτινων οικοσυστημάτων.

Tο κοινό καθήκον της διαχείρισης των ποταμών και των περιφερειακών θαλασσών αποτελεί δυνάμει ισχυρό πλεονέκτημα για τις συγκεκριμένες χώρες, διότι μπορεί να επιφέρει την ανάπτυξη μιας γόνιμης συνεργασίας αλλά, αφετέρου, έμμεσα, μπορεί να αποτελέσει και πηγή έντασης μεταξύ χωρών, όπως στην περίπτωση που η ρύπανση εξαπλώνεται διαμέσου των ποταμών από τη μία χώρα στην άλλη. Ο περιφερειακός χαρακτήρας της συνεργασίας στην περιοχή του Δούναβη-Εύξεινου Πόντου είναι ένα από τα μέσα για μακροπρόθεσμη διασφάλιση της ειρηνικής συνύπαρξης σε μία επανενοποιημένη Ευρώπη.

Η συνεργασία μεταξύ των παραδουνάβιων και παραευξείνιων χωρών αποτελεί σημαντικό καταλύτη για την τεχνολογική και οικονομική ανάπτυξη της περιοχής. Η συνεργασία θα επιτρέψει σε χώρες να επωφεληθούν από τον Δούναβη ως πλωτή οδό, που προσφέρει φθηνότερα, και λιγότερο επιβλαβή για το περιβάλλον, μέσα μεταφοράς και επιτρέπει ταχύτερη εξάπλωση της οικονομικής ανάπτυξης στην περιοχή. Η επίπτωση αυτή είναι ήδη εμφανής για τον Ρήνο, που αποτέλεσε το κέντρο της βασικής ζώνης της ευρωπαϊκής οικονομικής ανάπτυξης, που εκτείνεται μεταξύ Λονδίνου και Μιλάνου και σήμερα περιλαμβάνει πλέον του 1/3 του ευρωπαϊκού πλούτου.

Σχέσεις με την ΕΕ

Η Ευρωπαϊκή ´Ενωση και τα κράτη μέλη της έχουν πολλαπλούς λόγους για να εδραιώσουν και να διατηρήσουν μία στενή συνεργασία με τις παραδουνάβιες και παραευξείνιες χώρες. Με την διεύρυνση της ΕΕ, ορισμένες παραδουνάβιες χώρες θα γίνουν μέλη της Ευρωπαϊκής ´Ενωσης και ο Δούναβης θα καταστεί κεντρικός άξονας της διευρυμένης Ευρώπης ενώ ο Εύξεινος Πόντος μία παράκτια περιοχή της ´Ενωσης.

Μέρος της λεκάνης απορροής του Δούναβη βρίσκεται στη Γερμανία και Αυστρία, και η ανάγκη συνεργασίας τους με άλλες χώρες της περιοχής είναι πρόδηλη. Η Ιταλία συνδέεται επίσης στενά με την περιοχή διότι μοιράζεται μικρό τμήμα της λεκάνης απορροής του Δούναβη και λόγω της Αδριατικής, την οποία μοιράζεται με την Βοσνία - Ερζεγοβίνη, Κροατία, Σλοβενία, Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας και την Αλβανία. Για την Ελλάδα, η περιβαλλοντική κατάσταση του Εύξεινου Πόντου είναι σημαντική, στο βαθμό που τα ύδατα που εκρέουν από τον Εύξεινο Πόντο επηρεάζουν το Αιγαίο Πέλαγος και τις ελληνικές ακτές. Η στενή συνεργασία μεταξύ των φορέων της περιοχής και της ΕΕ είναι ουσιαστικής σημασίας για την εδραίωση της πολιτικής στήριξης των κοινών ενεργειών που πρέπει να αναληφθούν.

Σήμερα πολυάριθμες δραστηριότητες για την περιοχή του Δούναβη-Εύξεινου Πόντου έχουν ήδη αναληφθεί ή βρίσκονται στο στάδιο του σχεδιασμού. Οι δραστηριότητες αυτές, που συνδέονται με το γεγονός ότι η Επιτροπή για τον Εύξεινο Πόντο χορήγησε πρόσφατα το καθεστώς του παρατηρητή στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, απαιτούν η Ευρωπαϊκή ´Ενωση να αναλάβει μία πιο προβλεπτική προσέγγιση και να συμμετάσχει πιο ενεργά στην περιφερειακή συνεργασία στην περιοχή.

2. Οι περιβαλλοντικεσ προκλησεισ στην περιοχη

Ως ευτροφισμός νοείται ο υπέρμετρος εμπλουτισμός του υδάτινου όγκου με οργανικό υλικό, ιδίως φύκη (φυτοπλαγκτόν). Το φύκη αναπτύσσονται σε όλα τα επιφανειακά ύδατα όπου υπάρχει αρκετό φως και βασικές θρεπτικές ουσίες, ιδίως άζωτο και φώσφορο.

'Όταν το επίπεδο των θρεπτικών ουσιών είναι ιδιαίτερα υψηλό υποστηρίζει μία άφθονη παραγωγή πλαγκτού και όταν το πλαγκτόν αποσυντίθεται η κατανάλωση οξυγόνου αυξάνει σε ανεπιθύμητα επίπεδα και οι δυσάρεστες μεταβολές στην ποιότητα του ύδατος μπορεί να οδηγήσουν στην εξαφάνιση των ειδών. Στον Εύξεινο Πόντο αυτό έχει ήδη συμβεί και η τροφική αλυσίδα έχει διαρραγεί σοβαρά

´Ένα από τα βασικά περιβαλλοντικά προβλήματα που σχετίζονται με τον υδάτινο όγκο στην περιοχή του Δούναβη-Εύξεινου Πόντου οφείλεται στην υψηλή περιεκτικότητα σε θρεπτικές ουσίες που εκχέονται στον Εύξεινο Πόντο, τόσο διαμέσου των ποταμών όσο και άμεσα από χερσαίες πηγές. Αυτό οδηγεί στον ευτροφισμό των ποταμών και θαλασσών, που αναγνωρίζεται ως μία από τις κύριες αιτίες της υποβάθμισής τους. Ο ευτροφισμός έχει συνέπειες για τη βιοποικιλότητα των υδάτινων όγκων και των γύρω υγρότοπων και δασών, καθώς και για την υγεία των κατοίκων της περιοχής.

2.1. Ο Δούναβης

Ο Δούναβης είναι ασυγκρίτως ο κύριος υπεύθυνος για τη ρύπανση του Εύξεινου Πόντου από θρεπτικές ουσίες.

Η λεκάνη απορροής του Δούναβη χωρίζεται σε τρεις υποπεριφέρειες: την άνω, τη μέση και την κάτω λεκάνη απορροής συμπεριλαμβανομένου του Δέλτα του Δούναβη. Η άνω λεκάνη απορροής εκτείνεται από τις πηγές στη Γερμανία μέχρι τη Μπρατισλάβα στη Σλοβακική Δημοκρατία. Η μέση λεκάνη απορροής καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος και περιλαμβάνει το τμήμα από τη Μπρατισλάβα μέχρι τα φράγματα των Σιδηρών Πυλών στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας/Ρουμανία. Οι ρουμανο-βουλγαρικές πεδιάδες και τα ορεινά οροπέδια και όρη αποτελούν την κάτω λεκάνη απορροής του ποταμού. Τέλος, ο διαχωρισμός του ποταμού σε τρεις βασικούς βραχίονες δημιουργεί το Δέλτα του Δούναβη, που καλύπτει έκταση περίπου 6000 χμ .

Παραπόταμοι του Δούναβη

Οι σημαντικότεροι παραπόταμοι του Δούναβη είναι οι Ιν (Ελβετία, Αυστρία, Γερμανία), Δράβος (Αυστρία, Σλοβενία, Κροατία και Ουγγαρία), Τίσα (Σλοβακία, Ρουμανία, Ουκρανία, Ουγγαρία και Γιουγκοσλαβία), Σάβος (Σλοβενία, Κροατία, Βοσνία-Ερζεγοβίνη, Γιουγκοσλαβία), Μοραβας (Γιουγκοσλαβία) και Προυτ (Ουκρανία, Μολδαβία, Ρουμανία).

Η λεκάνη απορροής του Δούναβη

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Το 1997 συστάθηκε μία ad hoc κοινή τεχνική ομάδα εργασίας μεταξύ της Διεθνούς Επιτροπής για την Προστασία του Εύξεινου Πόντου και της Διεθνούς Επιτροπής για την Προστασία του Δούναβη. Η περιγραφή της κατάστασης του περιβάλλοντος στον Δούναβη και τον Εύξεινο Πόντο, που περιλαμβάνεται στην παρούσα ανακοίνωση, βασίζεται στην έκθεση των εργασιών της εν λόγω ομάδας. ´Οπου χρησιμοποιούνται στοιχεία από άλλες πηγές, επισημαίνεται ξεχωριστά.

Τα στοιχεία που συγκέντρωσε η ομάδα εργασίας είναι η πιο πρόσφατη πλήρης σειρά στοιχείων που υπάρχουν για τον Δούναβη και τον Εύξεινο Πόντο. ´Εκτοτε δεν έχουν δημοσιευτεί επίσημα στοιχεία, που να καλύπτουν ολόκληρη την περιοχή του Δούναβη και του Εύξεινου Πόντου.

Τα βασικά προβλήματα που επηρεάζουν τα οικοσυστήματα του Δούναβη είναι:

Υψηλά φορτία θρεπτικών ουσιών (άζωτο και φώσφορο)

Σχεδόν το ήμισυ των θρεπτικών ουσιών που εκχέονται στον ποταμό προέρχονται από τη γεωργία, ένα τέταρτο από τη βιομηχανία και μία παρεμφερής αναλογία από εγχώριες πηγές. Οι βασικοί ρυπαντές είναι απόβλητα αστικών κέντρων και βιομηχανιών, χημικά λιπάσματα, και ζωικά λιπάσματα από εντατική και μεγάλης κλίμακας εκτροφή ζωικού κεφαλαίου, καθώς και η επεξεργασία πετροχημικών, η επεξεργασία σιδήρου και μετάλλων, η παραγωγή ξυλείας, ο χαρτοπολτός και η διάθεση δημοτικών στερεών αποβλήτων

Ανταγωνισμός για τη διάθεση ύδατος

Υπάρχει σοβαρό πρόβλημα στη λεκάνη απορροής του Δούναβη λόγω της έλλειψης ολοκληρωμένου σχεδιασμού και διαχείρισης του ύδατος. Η μεγαλύτερη κατανάλωση ύδατος καταλογίζεται στην άρδευση και τη βιομηχανία

Υπερεκμετάλλευση των επιφανειακών και υπόγειων υδάτων

Αλλαγές στα πρότυπα ροής του ποταμού

Συμπεριλαμβανομένης της μεταφοράς ιλύος.

Συμπεριλαμβανομένης της μεταφοράς ιλύος.

Συμπεριλαμβανομένων βαρέων μετάλλων, πετρελαίου, ουσιών που μειώνουν το οξυγόνο και μικροβιολογικής μόλυνσης

Τυχαία ρύπανση

Υποβάθμιση και απώλεια υγρότοπων

Η ανάλυση έδειξε σταδιακή αύξηση του φορτίου αζώτου στον ποταμό από τις πηγές μέχρι την περιοχή του μέσου Δούναβη, όπου αυξάνει με ταχείς ρυθμούς λόγω των εισροών των παραποτάμων Δράβου, Τίσα και Σάβου. Η σταδιακή αύξηση συνεχίζεται μέχρι την εκροή. Οι αναλογίες των χωρών στις εισροές δείχνουν σταδιακή ή αιφνίδια άνοδο, παρεμφερή με την άνοδο των αναλογιών απορροής τους. Προς τις εκβολές, οι αναλογίες των χωρών στο φορτίο αζώτου μειώνονται βαθμιαία διότι μέρος του αζώτου απομακρύνεται από τα ύδατα και μετατρέπεται σε αέριο αζώτου μέσω απονιτροποίησης

Το συνολικό φορτίο αζώτου στον Δούναβη εκτιμάται μεταξύ 537.000 και 551.000 τόνων ετησίως, ανάλογα με τις εκτιμήσεις της απομάκρυνσης μέσω απονιτροποίησης. Τα στοιχεία αυτά ισχύουν για την περίοδο 1992-1996 και εκτιμώνται βάσει ενός σταθερού κρατικού προτύπου αλλά δεν καλύπτουν πλήρως πιθανές εκχειλίσεις και άλλα απρόβλεπτα γεγονότα. Πρέπει να θεωρηθούν απλώς ως ένδειξη του μεγέθους του φορτίου αζώτου.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Παρεμφερής είναι η εικόνα και για το φώσφορο. Στην περίπτωση αυτή όμως, η απομάκρυνση δεν κατανέμεται καθ´ όλο το μήκος του ποταμού όπως για το άζωτο. Ο φώσφορος απομακρύνεται από τον ποταμό μόνο στην περιοχή της λίμνης στις Σιδηρές Πύλες, μετά τις εισροές των παραπόταμων Δράβου, Τίσα και Σάβου. Συνεπώς, το φορτίο στον ποταμό μειώνεται απότομα μετά την έντονη αύξηση στις τοποθεσίες αυτών των παραποτάμων.

Το συνολικό φορτίο φωσφόρου στον Δούναβη ανέρχεται σε 48.900 τόνους ετησίως. Τα στοιχεία αυτά ισχύουν για την περίοδο 1992-1996 και εκτιμώνται βάσει ενός σταθερού κρατικού προτύπου αλλά δεν καλύπτουν πλήρως πιθανές εκχειλίσεις και άλλα απρόβλεπτα γεγονότα. Πρέπει να θεωρηθούν απλώς ως ένδειξη του μεγέθους του φορτίου φωσφόρου.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Μεγάλα φορτία αζώτου

Το μέγεθος των φορτίων αζώτου και φωσφόρου στον Δούναβη είναι μεγάλο συγκριτικά με τα φορτία που εκχέονται στη θάλασσα από άλλους σημαντικούς ποταμούς της Ευρώπης. Για παράδειγμα, το φορτίο αζώτου για την ίδια χρονική περίοδο από το Ρήνο ανέρχεται περίπου σε 50.000 τόνους ετησίως και το φορτίο αζώτου από το Σηκουάνα σε 149.000 τόνους συγκριτικά με 537.000-551.000 τόνους που προέρχονται από τον Δούναβη.

Η αναλογία κάθε χώρας της περιοχής στα συνολικά φορτία αζώτου και φωσφόρου στον Δούναβη (εκτίμηση στην πηγή) αναφέρεται στον ακόλουθο πίνακα:

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Ο πίνακας δείχνει ότι οι μεγαλύτερες εισροές αζώτου σε ποσοστό άνω του 10% προέρχονται από τη Γερμανία, την Αυστρία, τη Ρουμανία και την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας. ´Οσον αφορά το φώσφορο, οι μεγαλύτερες εισροές προέρχονται από την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβία και τη Ρουμανία. Ας σημειωθεί ότι δεν υπάρχει πάντα κατ´ανάγκη αντιστοιχία μεταξύ του ποσοστού του πληθυσμού και του ποσοστού του φορτίου θρεπτικών ουσιών. Συνεπώς κάθε προσπάθεια για την επίλυση των σχετικών με τις θρεπτικές ουσίες προβλημάτων του ποταμού πρέπει να είναι προσεκτικά στοχοθετημένη, λαμβάνοντας υπόψη τόσο τη σχετική όσο και την απόλυτη συμβολή μιας χώρας στη ρύπανση του Δούναβη και του Εύξεινου Πόντου.

´Οσον αφορά τους άλλους βασικούς ρύπους του Δούναβη και του Εύξεινου Πόντου τα στοιχεία δεν είναι επαρκώς καθορισμένα.

Η Σύμβαση για τους υγρότοπους, που υπογράφηκε στο Ramsar (Ιράν), το 1971, είναι μία διακυβερνητική συνθήκη που παρέχει το πλαίσιο εθνικής δράσης και διεθνούς συνεργασίας για τη διατήρηση και τη συνετή χρήση των υγρότοπων και των πόρων τους

Τα συμβαλλόμενα μέρη της σύμβασης ανέρχονται σήμερα σε 124, ενώ οι τοποθεσίες υγρότοπων, συνολικής έκτασης 81,76 εκατ. εκταρίων, σε 1073 και πρόκειται να συμπεριληφθούν στον κατάλογο υγρότοπων διεθνούς σημασίας του Ραμσάρ.

Παρά τη ρύπανση και την κατασκευή φραγμάτων, υπάρχουν στην περιοχή της λεκάνης απορροής του Δούναβη ορισμένες προστατευόμενες φυσικές περιοχές. το ρουμανικό τμήμα του Δέλτα καταχωρήθηκε βάσει της Σύμβασης Ramsar και το 1992 χαρακτηρίστηκε Ειδικός Χώρος Βιόσφαιρας στο πλαίσιο της Κληρονομιάς του Ανθρώπου και της Βιόσφαιρας της UNESCO. ´Ενα άλλο μοναδικό οικοσύστημα είναι οι υγρότοποι Καρστ στον Κάτω Δούναβη στη Ρουμανία και τη Βουλγαρία.

2.2. Ο Εύξεινος Πόντος

Ο Εύξεινος Πόντος περιβάλλεται από έξι χώρες: Ρουμανία, Βουλγαρία, Τουρκία, Γεωργία, Ρωσία και Ουκρανία.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Από τη δεκαετία του 1960 ο ευτροφισμός οδήγησε σε ριζικές αλλαγές του οικοσυστήματος του Εύξεινου Πόντου με σημαντικό διασυνοριακό αντίκτυπο για τη βιοποικιλότητα και τη χρήση της θάλασσας από τον άνθρωπο, συμπεριλαμβανομένης της αλιείας και της αναψυχής.

Οι αζωτούχες και φωσφορικές ενώσεις που προκαλούν ευτροφισμό προέρχονται από ολόκληρη τη λεκάνη απορροής του Εύξεινου Πόντου. Η Διαγνωστική Διασυνοριακή Ανάλυση για τον Εύξεινο Πόντο (1996) αναφέρει ότι, το 1992, το 70% των θρεπτικών ουσιών προέρχονταν από έξι χώρες του Εύξεινου Πόντου. Τρεις παραευξείνιες χώρες (Ρουμανία, Βουλγαρία και Ουκρανία) απορρίπτουν το μεγαλύτερο μέρος του φορτίου θρεπτικών ουσιών μέσω του Δούναβη. Το υπόλοιπο 30% προέρχεται από μη παράκτιες χώρες.

Ο Δνείπερος μεταφέρει περίπου 20.000 τόνους αζώτου ετησίως στον Εύξεινο Πόντο.

Η αναλογία των μεμονωμένων χωρών στις εισροές αζώτου και φωσφόρου (εκτίμηση στην πηγή) στον Εύξεινο Πόντο απεικονίζεται στον ακόλουθο πίνακα (Εκτίμηση της ρύπανσης στον Εύξεινο Πόντο, 1998):

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Ο πίνακας δείχνει ότι δεν υπάρχει πάντα κατ´ανάγκη αντιστοιχία μεταξύ του ποσοστού του πληθυσμού και του ποσοστού του φορτίου θρεπτικών ουσιών. Συνεπώς κάθε προσπάθεια για την επίλυση των σχετικών με τις θρεπτικές ουσίες προβλημάτων του ποταμού πρέπει να είναι προσεκτικά στοχοθετημένη, λαμβάνοντας υπόψη τόσο τη σχετική όσο και την απόλυτη συμβολή μιας χώρας στη ρύπανση.

Πρόσφατες εξελίξεις

Τα τελευταία χρόνια, μειώθηκε το φορτίο θρεπτικών ουσιών που εισέρχονται στον Εύξεινο Πόντο από τον Δούναβη. Αυτό οφείλεται στην πτωτική τάση των οικονομιών των χωρών του Κάτω Δούναβη και των πρώην σοβιετικών χωρών, στα μέτρα που ελήφθησαν για τη μείωση της απόρριψης θρεπτικών ουσιών στις χώρες του ´Ανω Δούναβη, και στην απαγόρευση της χρήσης πολυφωσφορικών απορρυπαντικών σε ορισμένες χώρες. ´Ομως, τα συνολικά επίπεδα αζώτου εξακολουθούν να είναι τέσσερις φορές υψηλότερα από τα παρατηρούμενα τη δεκαετία του 1960 (σχεδόν καμία μείωση του συνολικού ανόργανου αζώτου δεν παρατηρήθηκε την περίοδο από το 1980), ενώ τα σημερινά επίπεδα φωσφορικών αλάτων είναι κατά προσέγγιση τα ίδια.

Τα πυριτικά άλατα μειώθηκαν περίπου στο 30% των επιπέδων της δεκαετίας του 1960. (Αιτίες και επιπτώσεις του ευτροφισμού στον Εύξεινο Πόντο. Συνοπτική ´Εκθεση, Ιούνιος 1999, Πρόγραμμα για τη μείωση της ρύπανσης του Δούναβη).

Τα ύδατα του Εύξεινου Πόντου επηρεάζονται σε μεγάλο βαθμό από την αποχέτευση, μία κατάσταση που επιδεινώνεται από τις οικονομίες των παράκτιων χωρών, που μετά βίας διαθέτουν τα μέσα για μεγάλες επενδύσεις σε εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων που απαιτούνται για την αποφυγή της μόλυνσης του ύδατος. Ορισμένες χώρες (πχ Βουλγαρία και Ρουμανία) επενδύουν ήδη σε νέες εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων αλλά εν γένει, στα περισσότερα μέρη γύρω από τον Εύξεινο Πόντο, η επεξεργασία του ύδατος είναι ανύπαρκτη ή ελλιπής. Υπάρχουν επίσης σοβαρά προβλήματα όσον αφορά τη διάθεση στερεών αποβλήτων.

Η πετρελαϊκή ρύπανση στον Εύξεινο Πόντο δεν φαίνεται να είναι ένα ευρέως διαδεδομένο πρόβλημα αλλά έχει σημασία για τις παράκτιες περιοχές γύρω από τις εκβολές του ποταμού, τα στόμια εκροής των υπονόμων, τις βιομηχανικές εγκαταστάσεις και τους λιμένες. ´Ομως, εμφανίζονται νέες περιβαλλοντικές πιέσεις ως αποτέλεσμα της αυξημένης χρήσης του Εύξεινου Πόντου ως θαλάσσιας μεταφορικής οδού, ιδίως για τη μεταφορά πετρελαίου προερχόμενου από τις νεοκατασκευασθείσες πετρελαιοπηγές της Κασπίας. Αυτή η εξέλιξη δημιουργεί υψηλό κίνδυνο ατυχήματος από δεξαμενόπλοια, ιδίως στα Στενά των Δαρδανελίων.

Προς το παρόν δεν υπάρχουν αποδεικτικά στοιχεία για σημαντική ρύπανση από βαρέα μέταλλα ή ρύπανση από φυτοφάρμακα και άλλους ανθεκτικούς οργανικούς ρύπους του Εύξεινου Πόντου (όπως τα PCB).

´Ενα άλλο σοβαρό ζήτημα αφορά την απώλεια της βιοποικιλότητας στον Εύξεινο Πόντο. Αρχικά υπήρχε πολύ πλούσια βιοποικιλότητα, ιδίως στη βορειοδυτική αιγιαλίτιδα ζώνη του Εύξεινου Πόντου, όπου υπήρχε ένα μοναδικό οικοσύστημα ερυθρών φυκών. Σήμερα, η περιοχή έχει αλλάξει σε μία εποχιακά ανοξική «νεκρή ζώνη». Τα τελευταία 30 έτη η συνολική έκταση που επηρεάζεται από αυτές τις συνθήκες αυξήθηκε 1000 φορές. Το γεγονός αυτό έχει επιδράσει σε ολοκλήρο τον Εύξεινο Πόντο και αλλάξει την ισορροπία μεταξύ των διάφορων ειδών που οδηγούν σε ένα ασταθές οικοσύστημα. ´Ενα άλλο πρόβλημα είναι η υπερεκμετάλλευση των θαλάσσιων αλιευτικών αποθεμάτων. Από τη δεκαετία του 1960 ο κλάδος επεκτάθηκε και εφαρμόζονται τεχνικές ανεύρεσης ιχθύων υψηλής τεχνολογίας. Προβλήματα ανακύπτουν επίσης λόγω της εμφάνισης ενός εξωτικού είδους (κτενοφόρες μέδουσες) που δεν έχει φυσικούς εχθρούς στον Εύξεινο Πόντο. Αναπτύσσεται και, όπως υποστηρίζεται, έχει φθάσει συνολική βιομάζα περίπου 1 δισ. τόνων στον Εύξεινο Πόντο, περισσότερο από τα μέγιστα παγκόσμια ετήσια αλιευτικά αποθέματα το 1989-90. Το γεγονός αυτό είχε τεράστιο αντίκτυπο στα οικοσυστήματα του Εύξεινου Πόντου και στα εμπορικά αλιευτικά αποθέματα.

Τα προβλήματα αυτά, σε συνδυασμό με τη ρύπανση του ύδατος κυρίως από θρεπτικές ουσίες καθώς και την αύξηση της θολότητας, οδήγησαν σε μείωση της ποικιλότητας των εμπορικά εκμεταλλεύσιμων ιχθύων από 26 σε 6 είδη, από τα τέλη της δεκαετίας του 1970.

3. Υπαρχουσα περιβαλλοντικη συνεργασια στην περιοχη

Τα μέρη που κύρωσαν τη Σύμβαση για την προστασία του Δούναβη (DRPC) είναι:

Αυστρία, Βουλγαρία, Κροατία, Τσεχική Δημοκρατία, Γερμανία, Ουγγαρία, Μολδαβία, Ρουμανία, Σλοβακική Δημοκρατία, Σλοβενία και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξ ονόματος των Κοινοτήτων.

Η Ουκρανία έχει υπογράψει αλλά δεν έχει κυρώσει τη σύμβαση, ενώ η Βοσνία - Ερζεγοβίνη και η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας είναι παρατηρητές

Οι παραδουνάβιες χώρες έχουν υπογράψει τη σύμβαση συνεργασίας για την προστασία και την αειφόρο χρήση του Δούναβη (Σύμβαση για την προστασία του Δούναβη, DRPC) όσον αφορά την περιβαλλοντική συνεργασία στην περιοχή της λεκάνης απορροής του ποταμού. Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα αποτελεί επίσης μέρος της Σύμβασης και χρηματοδοτεί μέρος των δραστηριοτήτων της. Η Διεθνής Επιτροπή για την προστασία του Δούναβη (ICPDR) εφαρμόζει την DRPC.

Τα μέρη της Σύμβασης για τον Εύξεινο Πόντο είναι:

Ρουμανία, Βουλγαρία, Ουκρανία, Γεωργία, Ρωσία και Τουρκία.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας απόκτησε πρόσφατα επίσημο καθεστώς παρατηρητή

Η συνεργασία για την προστασία του περιβάλλοντος του Εύξεινου Πόντου πραγματοποιείται στο πλαίσιο της Σύμβασης για την προστασία του Εύξεινου Πόντου κατά της ρύπανσης (Σύμβαση για τον Εύξεινο Πόντο).

Αμφότερες οι Συμβάσεις αποτελούν τη βάση της περιφερειακής συνεργασίας και των προσπαθειών για τη στήριξη της περιοχής. Τοιουτοτρόπως το επίκεντρο θα είναι στην ενίσχυση αυτών των συμβάσεων παρά στη δημιουργία νέων όπως προτείνεται κατά διαστήματα.

Κοινοτική στήριξη

Από το 1990 η Ευρωπαϊκή Κοινότητα υποστηρίζει την περιοχή του Δούναβη μέσω του προγράμματος PHARE [1] που αποτελείται τόσο από εθνικά προγράμματα όσο και από πολυκρατική βοήθεια στις χώρες της περιοχής. Το πρόγραμμα για το περιβάλλον του Δούναβη ήταν μεταξύ των πρώτων εγκριθέντων πολυκρατικών προγραμμάτων και παράλληλα ένα από τα μεγαλύτερα αναληφθέντα έργα. Παράλληλα τα ΗΕ και το GEF ανέπτυξαν δραστηριότητα στην περιοχή και αναλήφθηκαν σημαντικές προσπάθειες προκειμένου να συντονίζονται οι δραστηριότητες της ΕΕ και των ΗΕ και να αποφεύγονται οι επαναλήψεις προγραμμάτων.

[1] Από την 1η Ιανουαρίου 2000 όλη η προενταξιακή βοήθεια πρέπει να συνδέεται με την προετοιμασία της προσχώρησης των υποψήφιων χωρών, ήτοι τις προτεραιότητες που αναφέρονται στις εταιρικές σχέσεις προσχώρησης.

Τον Ιούλιο του 2000, το Συμβούλιο ενέκρινε πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με την καταβολή ποσού στο διεθνές ταμείο για τον καθαρισμό του Δούναβη (απόφαση του Συμβουλίου 2000/474/Ευρωπαϊκή Επιτροπή της 17ης Ιουλίου 2000). Από τον Ιανουάριο του 2001 η επιτροπή για τον Δούναβη που εδρεύει στη Βουδαπέστη ξεκίνησε το έργο καθαρισμού μερών του Δούναβη.

Στήριξη από το PHARE και το TACIS παρασχέθηκε επίσης για περιβαλλοντικά έργα στον Εύξεινο Πόντο μετά την έναρξη του προγράμματος για το περιβάλλον του Εύξεινου Πόντου (BSEP), που θεσπίστηκε το 1993 με τη στήριξη του GEF και των ΗΕ. Ο γενικός στόχος ήταν να συνδράμει τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Ρωσία, την Ουκρανία και τη Γεωργία να ενισχύσουν τη μεμονωμένη και κοινή ικανότητά τους όσον αφορά την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών προβλημάτων του Εύξεινου Πόντου. Περαιτέρω στήριξη χορηγήθηκε από το TACIS στη Γεωργία, στη Ρωσία και την Ουκρανία προκειμένου να συμμετάσχουν και να εφαρμόσουν τη Σύμβαση για τον Εύξεινο Πόντο και το στρατηγικό σχέδιο δράσης για τον Εύξεινο Πόντο, ιδίως σε σχέση με την ενίσχυση της αγωγής και ενημέρωσης του κοινού για τα προβλήματα του Εύξεινου Πόντου, της βοήθειας σε τοπικές ομάδες και της μεταφοράς τεχνογνωσίας.

Προγράμματα στρατηγικής δράσης

Τα προγράμματα για το Δούναβη και τον Εύξεινο Πόντο εστιάζονται στον καθορισμό στρατηγικών και στον προσδιορισμό επενδύσεων σε θερμά σημεία για τα οποία απαιτούνται παρεμβάσεις για την εξέταση διασυνοριακών προβλημάτων. ´Ενας από τους βασικούς επιτευχθέντες στόχους των προγραμμάτων τόσο για τον Δούναβη όσο και για τον Εύξεινο Πόντο είναι η ανάπτυξη στρατηγικών προγραμμάτων δράσης. Αυτά αποτελούν τη βάση των δραστηριοτήτων που θα αναληφθούν στο μέλλον.

Περιορισμένες επενδύσεις

´Ομως, μέχρι σήμερα υπήρξαν περιορισμένες επενδύσεις στα έργα προτεραιότητας που προσδιορίζονται στα δύο πλαίσια. Ο βασικός περιορισμός φαίνεται να είναι ότι τα «θερμά σημεία» στον Εύξεινο Πόντο και τον Δούναβη δεν κατέχουν ακόμα εξέχουσα θέση στις εθνικές προτεραιότητες δημόσιων επενδύσεων ούτε και αποτελούν μέρος εκτενών και ορθών στρατηγικών σε εθνικό επίπεδο.

´Ενα σύνολο εναρμονισμένων στόχων για την ποιότητα των υδάτων προτάθηκε για τον Εύξεινο Πόντο σύμφωνα με το στρατηγικό σχέδιο δράσης για τον Εύξεινο Πόντο του 1996 αλλά η συνολική εφαρμογή του σχεδίου υστερεί του χρονοδιαγράμματος.

Ως μέρος της δομής που δημιουργήθηκε βάσει του περιβαλλοντικού προγράμματος για τον Εύξεινο Πόντο, συστάθηκε ένα κέντρο δραστηριότητας σε καθεμία από τις χώρες του Εύξεινου Πόντου. Κάθε κέντρο έχει το δικό του τομέα ευθύνης, όπως αλιεία, βιοποικιλότητα, παρακολούθηση, κλπ διεκπεραιώνοντας ένα συντονιστικό ρόλο σε περιφερειακό επίπεδο. Παράλληλα σε όλες τις χώρες, έχουν καθοριστεί Εθνικά Σημεία Επικέντρωσης για τις αναφερόμενες δραστηριότητες. Το δίκτυο αυτών των κέντρων δραστηριότητας βρίσκεται σήμερα σε δυσχερή κατάσταση λόγω έλλειψης χρηματοδότησης και στήριξης από τις εθνικές κυβερνήσεις.

Το παράρτημα 2.3 απαριθμεί επιλεγμένα έργα της ΕΕ που υλοποιήθηκαν στην περιοχή την τελευταία δεκαετία. Για την περιοχή του Δούναβη, μεταξύ αυτών είναι μελέτες και επενδύσεις για έργα στους τομείς των υδάτων και των λυμάτων, που είχαν άμεση επίπτωση στην ποιότητα του ύδατος του Δούναβη και του Εύξεινου Πόντου.

Η ΕΕ ανέλαβε πρόσφατα μία προσπάθεια περιφερειακής περιβαλλοντικής συνεργασίας στο πλαίσιο του Περιφερειακού Προγράμματος Περιβαλλοντικής Ανασυγκρότησης (ΠΠΠΑ) για τα Βαλκάνια.

Το πρόγραμμα αυτό προσφέρει μία πλατφόρμα για το συντονισμό των περιβαλλοντικών δραστηριοτήτων στο ευρύτερο πλαίσιο της διεθνούς βοήθειας στην περιοχή των Βαλκανίων, εστιαζόμενο ειδικότερα στη θεσμική ενίσχυση, αλλά συμπεριλαμβάνοντας και κάποιες επείγουσες περιβαλλοντικές επενδύσεις. ´Αλλο παρεμφερές μοντέλο είναι η Task Force EAP (http://www.oecd.org/env/eap/eaptf/12taskforce/index.htm)

4. Βασικοι περιβαλλοντικοι στοιχοι

Οι γενικοί περιβαλλοντικοί στόχοι για την περιοχή του Δούναβη και του Εύξεινου Πόντου καθορίστηκαν το 1998 από την κοινή ομάδα εργασίας Δούναβη-Εύξεινου Πόντου. Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα συμμερίζεται αυτούς τους στόχους και καταβάλλει προσπάθειες για την επίτευξή τους.

Ο μακροπρόθεσμος στόχος είναι η μείωση των θρεπτικών ουσιών και άλλων επικίνδυνων ουσιών προκειμένου να καταστεί δυνατή η ανάκαμψη των οικοσυστημάτων της περιοχής

Οι περισσότερες χώρες της περιοχής έχουν υιοθετήσει εθνικές περιβαλλοντικές στρατηγικές που περιλαμβάνουν το Δούναβη και τον Εύξεινο Πόντο. Πρέπει όμως να εξεταστεί η άκρως απαραίτητη οικονομική ανάπτυξη κατά τρόπο που να διασφαλίζει την εφαρμογή κατάλληλων μέτρων και πρακτικών για τον περιορισμό της απόρριψης θρεπτικών ουσιών από σημειακές (δημοτικές, βιομηχανικές και σημειακές γεωργικές πηγές) και μη σημειακές πηγές (γεωργία).

Το παρόν επίπεδο θρεπτικών ουσιών που εισέρχονται στον Εύξεινο Πόντο παρουσιάζει μία εξαιρετική κατάσταση που προκύπτει από την οικονομική ύφεση που γνωρίζουν οι περισσότερες παράκτιες χώρες την τελευταία δεκαετία. ´Ομως, είναι ύψιστης σημασίας να παραμένουν οι εισροές θρεπτικών ουσιών χαμηλές ανεξάρτητα από το οικονομικό σενάριο και συνεπώς κάθε εθνικό σχέδιο ανάπτυξης να περιλαμβάνει τον έλεγχο της εκπομπής θρεπτικών και τοξικών ουσιών.

Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω,

Ο ενδιάμεσος στόχος είναι όλες οι χώρες της λεκάνης απορροής του Δούναβη-Εύξεινου Πόντου να θεσπίσουν και να εφαρμόσουν μέτρα επιτακτικού ελέγχου με σκοπό την αποφυγή απορρίψεων αζώτου και φωσφόρου στον Εύξεινο Πόντο (μεταξύ άλλων διαμέσου του Δούναβη) σε επίπεδα ανώτερα αυτών που παρατηρήθηκαν το 1997.

Η κοινή τεχνική ομάδα εργασίας για τον Δούναβη-Εύξεινο Πόντο πρότεινε το 1997 ως έτος αναφοράς, εφόσον η ανάλυση που πραγματοποίησε η ομάδα έδειξε τουλάχιστον μία σταθερή κατάσταση ή ακόμα και ελαφρά βελτίωση των συνθηκών των οικοσυστημάτων του Εύξεινου Πόντου.

Οι άλλοι σημαντικοί στόχοι πρέπει, κατά τη γνώμη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, να είναι σύμφωνοι με τις αρχές της κοινοτικής οδηγίας πλαίσιο για τα ύδατα:

* αποτροπή της περαιτέρω επιδείνωσης, προστασία και βελτίωση της κατάστασης των υδάτινων οικοσυστημάτων, καθώς και των αμέσως εξαρτωμένων από αυτά χερσαίων οικουσυστημάτων και υγροτόπων,

* προώθηση της αειφόρου χρήσης των υδάτων βάσει μακροπρόθεσμης προστασίας των διαθέσιμων υδάτινων πόρων,

* ενίσχυση της προστασίας και βελτίωσης του υδάτινου περιβάλλοντος, με ειδικά μέτρα για ουσίες προτεραιότητας και παύση ή σταδιακή εξάλειψη των επικίνδυνων ουσιών προτεραιότητας,

* διασφάλιση της προοδευτικής μείωσης της ρύπανσης των υπόγειων υδάτων και αποτροπή της περαιτέρω μόλυνσής τους,

* συμβολή στο μετριασμό των επιπτώσεων από πλημμύρες και ξηρασίες.

Ολοκληρωμένη διαχείριση της παράκτιας ζώνης

Το 2000, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε Ανακοίνωση σχετικά με μία ολοκληρωμένη διαχείριση της παράκτιας ζώνης: μία στρατηγική για την Ευρώπη (COM/00/547 της 27ης Σεπτεμβρίου 2000). Η Ανακοίνωση καθορίζει τις ακολουθητέες αρχές για την προώθηση του διαρκούς και σταθερού σχεδιασμού και διαχείρισης στην παράκτια ζώνη. Το έγγραφο σκιαγραφεί τις ενέργειες που θα αναληφθούν σε κοινοτικό επίπεδο για την προώθηση αυτών των αρχών, υπογραμμίζοντας παράλληλα τη σημασία της δράσης σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο.

Λαμβανομένων υπόψη των πολλών και αυξανόμενων πιέσεων στην παράκτια περιοχή του Εύξεινου Πόντου, οι αρχές της ΟΔΠΖ θα εφαρμόζονται για το σχεδιασμό και τη διαχείριση αυτής της περιοχής.

Η προσέγγιση της ολοκληρωμένης διαχείρισης της παράκτιας ζώνης (ΟΔΠΖ) δίνει έμφαση:

Στην ανάγκη συντονισμού μεταξύ των πολλών οικονομικών και πολιτικών τομέων που είναι ενεργοί στην παράκτια ζώνη:

Στις σχέσεις μεταξύ δραστηριοτήτων στην ενδοχώρα και της κατάστασης της παράκτιας ζώνης

Στη σημασία του ενιαίου σχεδιασμού και διαχείρισης των προς την ξηρά και προς τη θάλασσα πλευρών της παράκτιας ζώνης.

Στην ανάγκη συνεργασίας μεταξύ γειτονικών χωρών όσον αφορά το σχεδιασμό και τη διαχείριση σε επίπεδο περιφερειακών θαλασσών.

5. Προτεινομενεσ ενεργειεσ

Για να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά το πρόβλημα του ευτροφισμού των οικοσυστημάτων του Δούναβη και του Εύξεινου Πόντου και να ικανοποιηθούν οι στόχοι που σκιαγραφούνται στο τμήμα 4 ανωτέρω, απαιτείται συντονισμένη δράση από όλες τις ενδιαφερόμενες χώρες καθώς και από τους διεθνείς οργανισμούς που αναπτύσσουν δραστηριότητα στην περιοχή.

Αναγνωρίζεται ευρέως ότι το βέλτιστο μοντέλο για ένα ενιαίο σύστημα διαχείρισης των υδάτων είναι σε επίπεδο λεκάνης απορροής ποταμού, που είναι η φυσική γεωγραφική και υδρολογική μονάδα, παρά σύμφωνα με διοικητικά ή πολιτικά σύνορα.

Αυτή η προσέγγιση αναπτύσσεται σήμερα στην ΕΕ με την εφαρμογή της νέας οδηγίας πλαίσιο για τα ύδατα και προτείνεται για μία ενισχυμένη περιβαλλοντική συνεργασία στην περιοχή του Δούναβη-Εύξεινου Πόντου.

Παρ´ όλο που οι παραδουνάβιες τρίτες χώρες δεν μπορούν να εφαρμόσουν την οδηγία πλαίσιο για τα ύδατα υπό την αυστηρή έννοια του όρου, όλες οι χώρες μέλη της Σύμβασης για την προστασία του Δούναβη αποφάσισαν να ακολουθήσουν μία διαχείριση σε επίπεδο ποταμού σύμφωνη με τις αρχές της οδηγίας πλαίσιο για τα ύδατα

Η εφαρμογή αυτή συντονίζεται από ομάδα εμπειρογνωμόνων στο πλαίσιο της ΟΔΠΖ η οποία προεδρεύεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής ακολουθεί αυτό που προβλέπει η οδηγία για τα κράτη μέλη της ΕΕ.

Οι υποχρεώσεις της οδηγίας πλαίσιο για τα ύδατα της ΕΕ όσον αφορά τη λεκάνη απορροής του Δούναβη-Εύξεινου Πόντου είναι:

επέκταση του πεδίου προστασίας σε όλα τα ύδατα.

είτευξη καλής κατάστασης όλων των υδάτων εντός ορισμένης προθεσμίας.

δαχείριση των υδάτων με βάση τις λεκάνες απορροής ποταμού.

σνδυασμένη προσέγγιση των οριακών τιμών εκπομπών και των κανόνων ποιότητας

ισοστάθμιση των τιμών

στενότερη συμμετοχή των πολιτών

εκσυγχρονισμός της νομοθεσίας.

Για κάθε περιοχή λεκάνης απορροής του ποταμού πρέπει να εκπονηθεί ένα «σχέδιο διαχείρισης της λεκάνης απορροής του ποταμού». Το σχέδιο θα περιλαμβάνει ανάλυση των χαρακτηριστικών της λεκάνης απορροής ποταμού, επανεξέταση του αντίκτυπου της ανθρώπινης δραστηριότητας στην κατάσταση των υδάτων, καθώς και οικονομική ανάλυση της χρήσης του ύδατος στην περιοχή .

Επιπλέον, σήμερα που όλες οι παραδουνάβιες χώρες έχουν δεσμευθεί στην εφαρμογή της συγκεκριμένης προσέγγισης διαχείρισης σε επίπεδο λεκάνης απορροής ποταμού, ορισμένες παράκτιες περιοχές του Εύξεινου Πόντου υπάγονται στην περιοχή της λεκάνης απορροής του Δούναβη, στοιχείο που προσδίδει νέα ώθηση για ολοκληρωμένη προσέγγιση που περιλαμβάνει ολόκληρη την περιοχή της λεκάνης απορροής του Δούναβη-Εύξεινου Πόντου.

Για τους άλλους παραπόταμους που εκβάλλουν στον Εύξεινο Πόντο, καταβάλλονται προσπάθειες για την ανάπτυξη σχεδίων δράσης - πρώτες ενέργειες για τη διαχείριση σε επίπεδο λεκάνης απορροής ποταμού - που μπορούν να αποτελέσουν τη βάση ολοκληρωμένων προσεγγίσεων για την προστασία του Εύξεινου Πόντου [2].

[2] ´Οσον αφορά τον Δνείπερο (Ρωσία, Λευκορωσία και Ουκρανία) ένα υποστηριζόμενο από το GEF πρόγραμμα αναπτύσσει μία διασυνοριακή διαγνωστική ανάλυση και ένα στρατηγικό πρόγραμμα δράσης για τη λεκάνη απορροής του Δνείπερου. Το έργο θα συνδράμει τις χώρες της λεκάνης απορροής του Δνείπερου όσον αφορά τον εντοπισμό, τον καθορισμό προτεραιοτήτων και την εξέταση σημειακών και μη πηγών θρεπτικής και τοξικής ρύπανσης του Δνείπερου και των ακτών του Εύξεινου Πόντου.

Οι περιβαλλοντικές προκλήσεις για τον Εύξεινο Πόντο που δεν συνδέονται άμεσα με τις θρεπτικές ουσίες και άλλες μορφές ρύπανσης των ποταμών που εκβάλλουν στον Πόντο θα πρέπει επίσης να αντιμετωπιστούν στο πλαίσιο μελλοντικών εργασιών. Μεταξύ αυτών είναι η αλιεία, η ρύπανση από πετρέλαιο και επικίνδυνες ουσίες, η αερόφερτη ρύπανση, η απόρριψη απορριμμάτων, η ρύπανση από τη ναυσιπλοϊα και η πρόληψη των ατυχημάτων

Οι υπό μελέτη ενέργειες εμπίπτουν στο πεδίο τριών βασικών στόχων:

1) Επιχειρησιακό πλαίσιο συνεργασίας σε ολόκληρη την περιοχή

2) Βελτιωμένη ενσωμάτωση των προτεραιοτήτων για τον Δούναβη και τον Εύξεινο Πόντο στο πλαίσιο της πολιτικής για τη συνεργασία της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της τομεακής ενσωμάτωσης

3): Αποτελεσματικότερη χρηματοδοτική βοήθεια.

Επιχειρησιακό πλαίσιο συνεργασίας σε ολόκληρη την περιοχή

Το θεσμικό πλαίσιο της περιφερειακής περιβαλλοντικής συνεργασίας στην περιοχή του Δούναβη-Εύξεινου Πόντου υπάρχει ήδη (βλ. τμήμα 3 και παράρτημα 2), αλλά η εφαρμογή καθώς και ο συντονισμός των διάφορων υπό εκτέλεση πρωτοβουλιών υστερούν, γεγονός που δεν οδηγεί σε επιθυμητές συνέργιες

Συνεπώς υπάρχει επιτακτική ανάγκη βελτιωμένης συντονισμένης βοήθειας προς τις υπάρχουσες περιφερειακές περιβαλλοντικές δομές (ICPDR και Επιτροπή για τον Εύξεινο Πόντο) και τις μεμονωμένες χώρες της περιοχής. Είναι επίσης βασικό να προωθηθεί η περαιτέρω ανάπτυξη της περιφερειακής συνεργασίας μεταξύ των χωρών της λεκάνης απορροής.

Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα, που παρέχει ήδη στήριξη στην περιοχή, θα αναλάβει ένα περισσότερο προβλεπτικό ρόλο και θα καταστεί η κινητήρια δύναμη αυτής της άκρως αναγκαίας συντονισμένης βοήθειας.

* Ως πρώτο βήμα, πρέπει να ενισχυθεί η Γραμματεία της Επιτροπής για τον Δούναβη (ICPDR) προκειμένου να αναλάβει το συντονισμό της εφαρμογής της κοινοτικής οδηγίας πλαίσιο για τα ύδατα. Παράλληλα, πρέπει να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα της Γραμματείας του Εύξεινου Πόντου και των κέντρων δραστηριότητας σε κάθε χώρα, έτσι ώστε οι χώρες γύρω από τον Εύξεινο Πόντο να αναλάβουν άμεση ευθύνη για την πολιτική και χρηματοοικονομική λειτουργία της.

Αμφότερες οι επιτροπές έχουν ήδη δηλώσει από κοινού τη βούλησή τους να συνεργαστούν για την επίτευξη κοινών στρατηγικών στόχων. ´Ενα Μνημόνιο Συμφωνίας (ΜΣ) μεταξύ των δύο μερών σχετικά με τη μείωση της ελευθέρωσης θρεπτικών ουσιών στον Δούναβη βρίσκεται υπό εξέλιξη.

* Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα καταβάλει προσπάθειες για τη μεταστροφή του μνημονίου συμφωνίας μεταξύ των επιτροπών για τον Δούναβη και τον Εύξεινο Πόντο σε μία κοινή πλατφόρμα συνεργασίας με συγκεκριμένα μέτρα εφαρμογής. Αυτό συνεπάγεται, προπάντων, την υπογραφή του μνημονίου από τα υπογράφοντα μέρη των συμβάσεων. Για να καθοριστεί η συγκεκριμένη πλατφόρμα, η Επιτροπή προτείνει τη σύσταση μιας άτυπης Task Force (Task Force DABLAS), εντός του υπάρχοντος πλαισίου συνεργασίας μεταξύ των δύο συμβάσεων. Το πρώτο καθήκον της Τask Force είναι η εκτέλεση της προπαρασκευαστικής εργασίας για την υπογραφή του ΜΣ και, στη συνέχεια, η εκπόνηση ενός περιβαλλοντικού προγράμματος συμπεριλαμβανομένου καταλόγου έργων για την περιβαλλοντική αποκατάσταση της περιοχής, κατά σειρά προτεραιότητας.

Η άτυπη Τask Force θα απαρτίζεται από εκπροσώπους των χωρών της περιοχής, των επιτροπών για τον Δούναβη και τον Εύξεινο Πόντο, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, των ενδιαφερόμενων κρατών μελών της ΕΕ, των διεθνών χρηματοπιστωτικών οργανισμών και των διμερών χορηγών βοήθειας.

* Σε πιο τεχνικό επίπεδο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα υποστηρίξει την ανασύσταση της κοινής ομάδας εργασίας για τον Δούναβη-Εύξεινο Πόντο, που θα αποτελεί τη βάση για τις βελτιωμένες τεχνικές εκτιμήσεις των περιβαλλοντικών προβλημάτων της περιοχής.

Τόσο η άτυπη Task Force όσο και η κοινή ομάδα εργασίας για τον Δούναβη-Εύξεινο Πόντο θα ξεκινήσουν τις δραστηριότητές τους το φθινόπωρο του 2001.

* Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα καταβάλει προσπάθειες για τη διευκόλυνση της συνεργασίας μεταξύ των συμβάσεων για τον Δούναβη και τον Εύξεινο Πόντο και του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (ΕΟΠ) προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η παρακολούθηση και η διαχείριση των δεδομένων είναι εναρμονισμένη στην περιοχή και σύμφωνη με τις πρακτικές της ΕΕ Στη διάρκεια του 2001/2002, ο ΕΟΠ θα καταβάλει προσπάθειες για την ανάπτυξη ενεργειών σημαντικών για την περιοχή του Δούναβη και του Εύξεινου Πόντου και το στοιχείο αυτό θα αποτελέσει τη βάση μελλοντικών εργασιών.

Πολλές χώρες της περιοχής αναμένεται να καταστούν μέλη του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος μέχρι το 2002 [3]. Αυτό πιθανόν να οδηγήσει στην ανάπτυξη νέων θεμάτων εργασίας του ΕΟΠ σχετικά με τον Δούναβη και τον Εύξεινο Πόντο με δυνατότητα εκτέλεσης ειδικών έργων που παρουσιάζουν ενδιαφέρον για τις χώρες μέλη της περιοχής.

[3] Αποφάσεις 2001/582/ΕΚ - 2001/594/ΕΚ του Συμβουλίου της 18ης Ιουνίου 2001 σχετικά με τη σύναψη συμφωνίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και της Τσεχικής Δημοκρατίας, της Πολωνίας, της Ρουμανίας, της Σλοβενίας, της Ουγγαρίας, της Λετονίας, της Λιθουανίας, της Βουλγαρίας, της Σλοβακικής Δημοκρατίας, της Εσθονίας, της Κύπρου, της Μάλτα, της Τουρκίας όσον αφορά τη συμμετοχή στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος και στο ευρωπαϊκό δίκτυο περιβαλλοντικής πληροφόρησης και παρατήρησης.

* Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα συνδράμει τη θέσπιση ενός επιχειρησιακού καθεστώτος συνεργασίας μεταξύ του μελλοντικού διευρυμένου ΕΟΠ και των άλλων χωρών της περιοχής που δεν είναι μέλη του ΕΟΠ.

* Το Περιφερειακό Περιβαλλοντικό Κέντρο (ΠΠΚ) του Szentendre [4], που στο εγγύς μέλλον θα επεκταθεί ώστε να καλύψει την Τουρκία από κοινού με τις υπόλοιπες υποψήφιες χώρες, θα κληθεί να συμμετάσχει στην ανάπτυξη έργων και δραστηριοτήτων εστιασμένων στον Δούναβη και τον Εύξεινο Πόντο.

[4] http://www.rec.org/.

* Επιπλέον, το Περιφερειακό Περιβαλλοντικό Κέντρο του Καυκάσου [5] θα διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στο περιβαλλοντικό σενάριο των χωρών του ανατολικού Εύξεινου Πόντου και συνεπώς θα κληθεί να συνεργαστεί στο πλαίσιο των νέων προτεινόμενων περιφερειακών πρωτοβουλιών.

[5] http://rec.caucasus.net.

* Θα δημιουργηθεί σαφής σύνδεση μεταξύ των δραστηριοτήτων για την περιοχή του Δούναβη - Εύξεινου Πόντου και αυτών που αναλαμβάνονται στο πλαίσιο της διαδικασίας για το Περιβάλλον της Ευρώπης. Ειδικότερα, θα αντληθούν οφέλη από την εμπειρία της ΕΑΡ Task Force για ζητήματα σχετικά με ύδατα. Συνεπώς, η Task Force EAP θα κληθεί να λάβει μέρος στην άτυπη Task Force που θα συσταθεί.

Τέλος, η Επιτροπή για τον Εύξεινο Πόντο χορήγησε πρόσφατα στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα επίσημο καθεστώς παρατηρητή στη Σύμβαση για τον Εύξεινο Πόντο. Μεσοπρόθεσμα - σε σύνδεση με τη διαδικασία προσχώρησης παραευξείνιων χωρών στην ΕΕ - η Ευρωπαϊκή Κοινότητα θα επιδιώξει να καταστεί μέλος της Σύμβασης για τον Εύξεινο Πόντο.

Βελτιωμένη ενσωμάτωση των προτεραιοτήτων για τον Δούναβη και τον Εύξεινο Πόντο στο πλαίσιο της πολιτικής για τη συνεργασία της ΕΕ

* Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα συνδράμει την περιβαλλοντική βελτίωση του Δούναβη και του Εύξεινου Πόντου προωθώντας την εφαρμογή των κατευθυντήριων αρχών της κοινοτικής οδηγίας πλαίσιο για τα ύδατα σε ολόκληρη τη λεκάνη απορροής του Δούναβη και τα παράκτια κράτη του Εύξεινου Πόντου, ξεκινώντας με τις υποψήφιες χώρες. Το χρονικό πλαίσιο αυτής της δράσης είναι δεκαετές με συγκεκριμένα ορόσημα που θα τηρούν οι χώρες.

* Σε πιο μακροπρόθεσμη βάση η Επιτροπή θα καταβάλει προσπάθειες για να συνδράμει τη σύναψη συμφωνιών συνεργασίας παρεμφερών με την εγκριθείσα για τη λεκάνη απορροής του Δούναβη (βλ. τμήμα 2.1 ανωτέρω) για τους άλλους παραπόταμους που εκβάλλουν στον Εύξεινο Πόντο [6]. Το πρώτο ορόσημο είναι η επανεξέταση των τρεχόντων προγραμμάτων περιβαλλοντικής δράσης γι´αυτούς τους ποταμούς και η ανάπτυξη στρατηγικής για περαιτέρω ανάπτυξή τους. Οι εργασίες θα ξεκινήσουν το 2001 και θα εκπονηθεί ένα πρόγραμμα για στενότερη συμμετοχή όλων των χωρών της περιοχής του Εύξεινου Πόντου στην επίλυση των προβλημάτων του Εύξεινου Πόντου.

[6] Δεδομένου ότι η σύμβαση για τον Εύξεινο Πόντο αποτελεί μία οριακή γραμμή μπορεί να αποτελέσει εμπόδιο για την ανάληψη ευρείας προσέγγισης σε επίπεδο λεκάνης απορροής και αυτή η πτυχή πρέπει να εξεταστεί και ενδεχομένως να αναλυθεί.

* Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενθαρρύνει τις χώρες της περιοχής, οσάκις είναι συναφές και σύμφωνο με τα συγκεκριμένα κοινοτικά μέσα [7] (LIFE, PHARE, ISPA, TACIS, CARDS, SAPARD κλπ), να συμπεριλαμβάνουν στα εθνικά προγράμματα και στρατηγικές που υποβάλλουν προς κοινοτική χρηματοδοτική στήριξη έργα ωφέλιμα για το περιβάλλον του Δούναβη και του Εύξεινου Πόντου, σύμφωνα με τις διατάξεις της οδηγίας πλαίσιο για τα ύδατα της ΕΕ και άλλες σχετικές νομοθετικές διατάξεις για τα ύδατα.

[7] Tο ΙSPA είναι το βασικό κοινοτικό μέσο για τη στήριξη έργων περιβαλλοντικών επενδύσεων. Ο ρόλος του PHARE θα περιοριστεί στη στήριξη, στις δέκα υποψήφιες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, της θεσμικής ενίσχυσης και των επενδύσεων, που αποτελούν συνακόλουθο αλλά απαραίτητο μέρος των ολοκληρωμένων προγραμμάτων βιομηχανικής ανασυγκρότησης ή περιφερειακής ανάπτυξης.

* Η Επιτροπή ενθαρρύνει τις χώρες της περιοχής και τους χορηγούς βοήθειας που χρηματοδοτούν έργα να διασφαλίζουν ότι όλες οι νέες εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων περιλαμβάνουν δευτερογενή επεξεργασία (βιολογική) που μπορεί να αναβαθμιστεί σε τριτογενή επεξεργασία (με απομάκρυνση θρεπτικών ουσιών) χωρίς υπέρμετρο κόστος.

* Υπάρχει θεμελιώδης ανάγκη ενισχυμένης έρευνας προκειμένου να παρασχεθεί ορθή επιστημονική στήριξη στους αρμόδιους για τη λήψη αποφάσεων όσον αφορά τον προσανατολισμό επενδύσεων που αποσκοπούν στη βελτίωση της ποιότητας του περιβάλλοντος στη λεκάνη απορροής του Δούναβη και στην περιοχή λήψης του Εύξεινου Πόντου, καθώς και καθορισμού προτεραιοτήτων. Η έρευνα που πραγματοποιείται βάσει των κοινοτικών προγραμμάτων έρευνας συμβάλλει στην επίτευξη αυτού του στόχου.

* Η Επιτροπή θα καταβάλει προσπάθειες προκειμένου να διασφαλιστεί ότι κατά την προσεχή επανεξέταση της κοινής γεωργικής πολιτικής θα εξεταστεί ο ρόλος της όσον αφορά την προστασία και βελτίωση του περιβάλλοντος της περιοχής, ειδικότερα, σε σχέση με τη μείωση των εκπομπών θρεπτικών ουσιών και την προστασία των φυσικών αποθεμάτων και της βιοποικιλότητας στις περιοχές του Δούναβη και του Εύξεινου Πόντου.

* Η Ρουμανία διαδραματίζει ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στην απόρριψη θρεπτικών ουσιών στον Εύξεινο Πόντο. Ολόκληρο το έδαφός της αποστραγγίζει στον Εύξεινο Πόντο, κυρίως μέσω του Δούναβη. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στη στήριξη των προσπαθειών της Ρουμανίας για μείωση του φορτίου ρύπανσης.

* Η Επιτροπή ενθαρρύνει τις χώρες της περιοχής να υπογράψουν και να κυρώσουν τις σχετικές συμβάσεις των ΗΕ/ΟΕΕ, ιδίως τη Σύμβαση για την προστασία και χρήση των διασυνοριακών υδατορευμάτων και διεθνών λιμνών και τη Σύμβαση για τις διασυνοριακές επιπτώσεις των βιομηχανικών ατυχημάτων. Η Επιτροπή τονίζει την ανάγκη για τις χώρες της περιοχής του Δούναβη και του Εύξεινου Πόντου να ενσωματώσουν την περιβαλλοντική και υγειονομική διάσταση σε τομεακές πολιτικές τους όπως οι μεταφορές, η ενέργεια, η γεωργία, η αλιεία, το εμπόριο κλπ σύμφωνα με τις στρατηγικές της Ευρωπαϊκής ´Ενωσης για την ολοκλήρωση (διαδικασία του Κάρντιφ).

Αποτελεσματικότερη χρηματοδοτική στήριξη της περιοχής

Η παρούσα κοινοτική χρηματοδοτική στήριξη για την περιοχή περιλαμβάνει κονδύλιο 3 εκατ. ευρώ, βάσει του προγράμματος περιφερειακής συνεργασίας Tacis (προϋπολογισμός 2000), παρέχοντας στήριξη τεχνικής βοήθειας κυρίως στα Περιφερειακά Κέντρα Δραστηριότητας του Εύξεινου Πόντου στην Οδησσό, στο Krasnodar και το Batumi προκειμένου να ενισχύσουν την ικανότητά τους σχετικά με την παροχή συμβουλών και τη συνδρομή για θέματα περιβαλλοντικής διαχείρισης.

Επιπλέον το πρόγραμμα για το περιβάλλον και την αειφόρο ανάπτυξη βάσει του προγράμματος πλαισίου έρευνας υποστηρίζει διάφορα έργα στην περιοχή του Δούναβη-Εύξεινου Πόντου. Τα σημαντικότερα είναι : το έργο DANUBS, ένα μεγάλο έργο έρευνας για τη λεκάνη απορροής του Δούναβη με σκοπό τη δημιουργία ορθών επιστημονικών σεναρίων και την παροχή στους αρμόδιους για τη λήψη αποφάσεων μιας βάσης για τον καθορισμό προτεραιοτήτων των παρεμβάσεων που απαιτούνται για τη μείωση του ευτροφισμού του Εύξεινου Πόντου. Το δεύτερο είναι το ΕΡΓΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΟΤΑΜΟ TΙSZA όσον αφορά μία ολοκληρωμένη προσέγγιση διαμόρφωσης, υποστηριζόμενη και επιβεβαιούμενη από επιτόπιες μελέτες, που διαθέτει στους αρμόδιους για τη λήψη των αποφάσεων ένα σύνολο μέσων σχεδιασμού και διαχείρισης αυτού του κρίσιμου τμήματος του Δούναβη.

* Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διασφαλίζει ότι, στο μέλλον, όλα τα σημαντικά χρηματοδοτούμενα από την ΕΚ έργα στην περιοχή του Δούναβη-Εύξεινου Πόντου θα λαμβάνουν υπόψη τις προτεραιότητες των στρατηγικών προγραμμάτων περιβαλλοντικής δράσης για την περιοχή του Δούναβη - Εύξεινου Πόντου. Αυτό δεν γινόταν πάντα μέχρι σήμερα, εφόσον οι συγκεκριμένες προτεραιότητες δεν αντικατοπτρίζονταν στις αιτήσεις χρηματοδοτικής στήριξης που υπέβαλαν οι χώρες.

* Η Επιτροπή θα εξετάσει τρόπους βελτίωσης της συνοχής και του συντονισμού της κοινοτικής χρηματοδοτικής βοήθειας στα περιφερειακά περιβαλλοντικά έργα συμπεριλαμβανομένων έργων υποδομής. Η εξέταση θα καλύπτει τους τρόπους βελτίωσης του συντονισμού μεταξύ των διάφορων μέσων χρηματοδότησης στην περιοχή του Δούναβη-Εύξεινου Πόντου, συμπεριλαμβανομένων του ISPA, του PHARE για τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία, καθώς και του προγράμματος TACIS και του χρηματοδοτικού μέσου για την Τουρκία. Μεταξύ άλλων δυνατοτήτων είναι επίσης έργα βάσει του INTERREG IIIB, στα οποία οι υποψήφιες χώρες μπορούν επίσης να συμμετάσχουν.

* Η Επιτροπή θα διερευνήσει και θα επιδιώξει τη δυνατότητα επέκτασης του LIFE για τρίτες χώρες ώστε να συμπεριλάβει όλες τις χώρες της περιοχής.

* Η Επιτροπή θα δραστηριοποιηθεί για την αύξηση των επενδύσεων από τους Διεθνείς Χρηματοδοτικούς Οργανισμούς (ΔΧΟ) και διμερείς χορηγούς βοήθειας στην περιοχή και θα διερευνήσει όλες τις δυνατότητες για μεγαλύτερη κοινοτική συγχρηματοδότηση των επενδύσεων των ΔΧΟ και βελτιωμένο συντονισμό με διμερή προγράμματα των κρατών μελών. Στο πλαίσιο αυτό, μελετάται η συγχρηματοδότηση επένδυσης στην περιοχή του Εύξεινου Πόντου όσον αφορά την διαχείριση υδάτων και την υδροδότηση στη Νότια Ουκρανία (προϋπολογισμός 2001). Ιδιαίτερης σημασίας θα είναι βραχυπρόθεσμα η εκταμίευση 70 εκατ. δολαρίων για επενδύσεις στην περιοχή από το Ταμείο Επενδύσεων Συνεργασίας GEF-Διεθνούς Τράπεζας. Το Παγκόσμιο Ταμείο για την Προστασία του Περιβάλλοντος, GEF, προγραμματίζει τα επόμενα έτη να χρηματοδοτήσει ένα κοινό έργο τεχνικής βοήθειας για τον Δούναβη και τον Εύξεινο Πόντο. Η συνολική συνιστώσα για την ενίσχυση της ικανότητας του έργου ανέρχεται σε 24 εκατ. δολάρια. Το πρώτο μέρος αυτού του χρηματικού ποσού εκταμιεύτηκε το Μάιο του 2001.

* Μέσω της συμμετοχής της στις εργασίες της ICPDR και της Επιτροπής για τον Εύξεινο Πόντο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα στηρίξει την υλοποίηση αυτής της πρωτοβουλίας.

* Η Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη της ΕΕ να συμπεριλάβουν την περιοχή του Δούναβη και του Εύξεινου Πόντου στις προτεραιότητές τους για διμερή στήριξη στους τομείς του περιβάλλοντος και της αειφόρου ανάπτυξης.

6. Συμπερασμα

Η περιοχή του Δούναβη-Εύξεινου Πόντου αποτελεί άξονα αυξανόμενης γεωπολιτικής σημασίας στο πλαίσιο της διευρυμένης Ευρωπαϊκής ´Ενωσης.

Η περιβαλλοντική υποβάθμιση της περιοχής του Δούναβη και του Εύξεινου Πόντου απαιτεί επείγουσα προσοχή και μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο μέσω κοινής προσπάθειας περιβαλλοντικής αποκατάστασης, υλοποιούμενης σε περιφερειακό επίπεδο. Αυτή η τόσο αναγκαία προσπάθεια θα καταστεί πρωταρχικό μέσο για την προώθηση και την διασφάλιση της αειφόρου ανάπτυξης της περιοχής.

Η στρατηγική της ΕΕ για την αειφόρο ανάπτυξη υπογραμμίζει το βασικό ρόλο που διαδραματίζει η ΕΕ για την επίτευξη αειφόρου ανάπτυξης στην Ευρώπη καθώς και στην ευρύτερη παγκόσμια σκηνή. Τονίζει ότι οι πολιτικές της ΕΕ - εσωτερικές και εξωτερικές - πρέπει να στηρίζουν ενεργά προσπάθειες άλλων χωρών για την επίτευξη μιας περισσότερο αειφόρου ανάπτυξης.

* Παράλληλα, η Επιτροπή καλεί το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο να εξετάσουν μία συντονισμένη πρωτοβουλία της ΕΕ στην περιοχή του Δούναβη-Εύξεινου Πόντου. Το 2003 η Επιτροπή θα υποβάλει έκθεση σχετικά με τα αποτελέσματα των ανανεωμένων προσπαθειών και πρωτοβουλιών που προτίθεται να αναλάβει.

Παραρτήματα

Παράρτημα 1 Κατάλογος συντομογραφιών

PHARE // Προενταξιακή βοήθεια για τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης

ISPA // Μέσο για τις Διαρθρωτικές Προενταξιακές Πολιτικές

TACIS // Πρόγραμμα τεχνικής βοήθειας στα ΝΑΚ της πρώην Σοβιετικής ´Ενωσης και στη Μογγολία

SAPARD // Διαρθρωτική προενταξιακή βοήθεια για τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης

CARDS // Κοινοτική βοήθεια για την ανασυγκρότηση, τον εκδημοκρατισμό και τη σταθεροποίηση

MEDA // Πρόγραμμα χορήγησης βοήθειας στις μεσογειακές χώρες

UNESCO // Εκπαιδευτικός, Επιστημονικός και Πολιτιστικός Οργανισμός των Ηνωμένων Εθνών

ICPDR // Διεθνής Επιτροπή για την προστασία του Δούναβη

DRPC // Σύμβαση για την προστασία του Δούναβη

BSC // Επιτροπή για την προστασία του Εύξεινου Πόντου κατά της ρύπανσης (Επιτροπή για τον Εύξεινο Πόντο)

ICPBR // Διεθνής επιτροπή για την προστασία του Εύξεινου Πόντου

ΠΠΠΑ // Περιφερειακό πρόγραμμα περιβαλλοντικής ανασυγκρότησης

ΠΠΚ // Περιφερειακό Περιβαλλοντικό Κέντρο

GEF // Παγκόσμιο Ταμείο για την προστασία του περιβάλλοντος

ΕΟΠ // Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος

BSEP // Πρόγραμμα για το περιβάλλον του Εύξεινου Πόντου

PCB // Πολυχλωριωμένα διφαινύλια

Παραρτημα 2 Περιβαλλοντικη συνεργασια στην περιοχη

Παράρτημα 2.1 Διεθνής επιτροπή για την προστασία του Δούναβη

Η σύμβαση για τη συνεργασία σχετικά με την προστασία και την αειφόρο χρήση του Δούναβη (Σύμβαση για την προστασία του Δούναβη, ή DRPC) υπεγράφη στη Σόφια στις 29 Ιουνίου 1994 από έντεκα παρόχθια κράτη του Δούναβη και την Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Η σύμβαση τέθηκε σε ισχύ στις 22 Οκτωβρίου 1998 μετά την κύρωσή της από εννέα κράτη.

Η Σύμβαση βασίζεται στη δήλωση για την προστασία του Δούναβη που εκδόθηκε στο Βουκουρέστι και στη σύμβαση ΗΕ/ΟΕΕ για την προστασία και τη χρησιμοποίηση διασυνοριακών υδατορευμάτων και διεθνών λιμνών (Ελσίνκι, 1992) [8].

[8] Η Σύμβαση εγκρίθηκε από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα με την απόφαση 97/825/ΕΚ του Συμβουλίου της 24ης Νοεμβρίου 1997 που δημοσιεύθηκε στην ΕΕ L 342/18.

Η σύμβαση εφαρμόζεται για τα επιφανειακά και τα υπόγεια ύδατα στην περιοχή της λεκάνης απορροής του Δούναβη καθόσον τη συμμερίζονται τα συμβαλλόμενα μέρη.

Η σύμβαση για την προστασία του Δούναβη αποσκοπεί στην επίτευξη της αειφόρου και δίκαιης διαχείρισης του ύδατος στη λεκάνη απορροής του Δούναβη, συμπεριλαμβανομένης της διατήρησης, της βελτίωσης και της ορθολογικής χρήσης των επιφανειακών και των υπόγειων υδάτων στην περιοχή της λεκάνης απορροής του Δούναβη. Τα συμβαλλόμενα μέρη θα καταβάλουν επίσης προσπάθειες για τον έλεγχο των κινδύνων από ατυχήματα σχετικά με την απόρριψη επικίνδυνων ουσιών στα ύδατα, πλημμύρες και κινδύνους από πάγους στο Δούναβη. Τα συμβαλλόμενα μέρη θα καταβάλουν προσπάθειες για να συμβάλουν στη μείωση των φορτίων ρύπανσης του Εύξεινου Πόντου από πηγές στην περιοχή της λεκάνης απορροής.

Επιπλέον, τα συμβαλλόμενα μέρη θα συνεργαστούν για, τουλάχιστον, τη διατήρηση και τη βελτίωση των υφιστάμενων συνθηκών σχετικά με το περιβάλλον και την ποιότητα των υδάτων του Δούναβη και των υδάτων στην περιοχή της λεκάνης απορροής του.

Τα συμβαλλόμενα μέρη θα λάβουν μέτρα που αποσκοπούν στην αειφόρο ανάπτυξη και την περιβαλλοντική προστασία του Δούναβη. Ο στόχος αυτός θα διασφαλίσει ειδικότερα την αειφόρο χρήση των υδάτινων πόρων για δημοτικούς, βιομηχανικούς και γεωργικούς σκοπούς, καθώς και τη διατήρηση και αποκατάσταση των οικοσυστημάτων και, επιπλέον, θα καλύψει και άλλες απαιτήσεις συναφείς με τη δημόσια υγεία.

Οι ακόλουθες δραστηριότητες και μέτρα εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της Σύμβασης, στο βαθμό που προκαλούν ή είναι πιθανόν να προκαλέσουν διασυνοριακές επιπτώσεις:

* η απόρριψη λυμάτων, οι εισροές θρεπτικών ουσιών και επικίνδυνων ουσιών από σημειακές και μη πηγές, καθώς και οι απορρίψεις από τη θέρμανση,

* προγραμματισθείσες δραστηριότητες και μέτρα στον τομέα των υδροτεχνικών έργων, ιδίως ρύθμιση καθώς και έλεγχος της στάθμης διαρροής και αποθήκευσης των υδατορευμάτων, έλεγχος των πλημμύρων και μείωση των κινδύνων από τους πάγους,

* άλλες προγραμματισθείσες δραστηριότητες και μέτρα για τους σκοπούς της χρήσης του ύδατος, όπως χρήση του ύδατος για ηλεκτροπαραγωγή, μεταφοράς και απομάκρυνσης υδάτων,

* η λειτουργία των υφιστάμενων υδροτεχνικών κατασκευών,

* η αντιμετώπιση επικίνδυνων ουσιών στο νερό και η έγκαιρη πρόληψη ατυχημάτων.

Η Σύμβαση εφαρμόζεται για ζητήματα αλιείας και εσωτερικής ναυσιπλοϊας όσον αφορά προβλήματα προστασίας των υδάτων κατά της ρύπανσης που προκαλούνται από αυτές τις δραστηριότητες.

Για να επιτευχθούν οι στόχοι που αναφέρονται στη Σύμβαση, πρέπει να αναπτυχθεί και να εφαρμοστεί διμερής ή/και πολυμερής συνεργασία ιδίως όσον αφορά

* την καταγραφή των συνθηκών των φυσικών υδάτινων πόρων εντός της περιοχής της λεκάνης απορροής με την εφαρμογή εγκριθέντων ποιοτικών και ποσοτικών παραμέτρων,

* την έγκριση νομικών διατάξεων σχετικά με τις απορρίψεις λυμάτων,

* την έγκριση νομικών διατάξεων για την αντιμετώπιση των επικίνδυνων ουσιών στο νερό,

* την έγκριση νομικών διατάξεων για τη μείωση των εισροών θρεπτικών ή επικίνδυνων ουσιών από μη σημειακές πηγές,

* την εναρμόνιση κανονισμών σε ένα υψηλό επίπεδο προστασίας, και

* την έγκριση μέτρων για την αποφυγή των διασυνοριακών επιπτώσεων αποβλήτων και επικίνδυνων ουσιών ιδίως των προερχόμενων από τις μεταφορές.

Θα ληφθούν κατάλληλα μέτρα για την πρόληψη και μείωση των διασυνοριακών επιπτώσεων της ρύπανσης καθώς και για τη διασφάλιση της αειφόρου και δίκαιης χρήσης των υδάτινων πόρων και της διατήρησης των οικολογικών πόρων.

Για να υποστηριχθούν οι σκοποί της Σύμβασης, τα συμβαλλόμενα μέρη θα εφαρμόσουν συμπληρωματικά ή κοινά προγράμματα επιστημονικής ή τεχνικής έρευνας και θα παρέχουν συντονισμένα ή κοινά συστήματα επικοινωνίας, προειδοποίησης και συναγερμού στο πλαίσιο της λεκάνης απορροής.

Πέντε παραρτήματα αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της Σύμβασης. Το παράρτημα Ι ορίζει την έννοια των Βέλτιστων Διαθέσιμων Τεχνικών και των Βέλτιστων Περιβαλλοντικών Πρακτικών. Το παράρτημα ΙΙ απαριθμεί τους βιομηχανικούς τομείς και τις επικίνδυνες ουσίες, που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της Σύμβασης. Το παράρτημα ΙΙΙ παρέχει γενικό προσανατολισμό για τους στόχους και τα κριτήρια της ποιότητας των υδάτων, το παράρτημα IV περιγράφει τη δομή και τις διαδικασίες της Διεθνούς Επιτροπής και το παράρτημα V ορίζει τη διαδικασία διαιτησίας.

Παράρτημα 2.2 Σύμβαση για την προστασία του Εύξεινου Πόντου κατά της ρύπανσης

Αυτή η συνεργασία των χωρών του Εύξεινου Πόντου επισημοποιήθηκε κατ´αρχήν στη σύμβαση για την προστασία του Εύξεινου Πόντου κατά της ρύπανσης του 1992 (Σύμβαση του Βουκουρεστίου) και στα τρία σχετικά Πρωτόκολλα. Τα Πρωτόκολλα αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της Σύμβασης και καλύπτουν: την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος του Εύξεινου Πόντου κατά της ρύπανσης από χερσαίες πηγές, τη συνεργασία για την καταπολέμηση της ρύπανσης του θαλάσσιου περιβάλλοντος του Εύξεινου Πόντου από το πετρέλαιο και άλλες επιβλαβείς ουσίες σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης και την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος του Εύξεινου Πόντου κατά της ρύπανσης από απορρίψεις απορριμμάτων.

Η Σύμβαση για τον Εύξεινο Πόντο ισχύει για τον Εύξεινο Πόντο καθαυτόν και συνεπώς είναι μία οριακή σύμβαση για τις παραευξείνιες χώρες. ´Ομως η σύμβαση παρέχει τη δυνατότητα για κράτη εκτός των παραευξείνιων κρατών να συνδεθούν με τη σύμβαση εφόσον έχουν κοινό συμφέρον από την επίτευξη των στόχων της σύμβασης.

Η σύμβαση για την προστασία του Εύξεινου Πόντου κατά της ρύπανσης υποχρεώνει τα συμβαλλόμενα μέρη της να λαμβάνουν μεμονωμένα ή από κοινού όλα τα αναγκαία μέτρα για την πρόληψη, τη μείωση και τον έλεγχο της ρύπανσης του Εύξεινου Πόντου. Επιπλέον η Σύμβαση επιτρέπει στα συμβαλλόμενα μέρη να εκπονούν συμπληρωματικά πρωτόκολλα για τους τομείς που θεωρούν αναγκαίους.

Οι ακόλουθες δραστηριότητες και μέτρα εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της σύμβασης:

* Πρόληψη της ρύπανσης του θαλάσσιου περιβάλλοντος από τις ουσίες και τα υλικά που καθορίζονται στο παράρτημα της σύμβασης. Μεταξύ αυτών είναι άλλες ουσίες που περιλαμβάνουν βαρέα μέταλλα, έμμονες ουσίες και ραδιενεργές ουσίες.

* Πρόληψη, μείωση και έλεγχος της ρύπανσης από χερσαίες πηγές.

* Πρόληψη, μείωση και έλεγχος της ρύπανσης από τη ναυσιπλοϊα

* Συνεργασία για την καταπολέμηση της ρύπανσης σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.

* Πρόληψη, μείωση και έλεγχος της ρύπανσης από απορρίψεις απορριμμάτων.

* Πρόληψη, μείωση και έλεγχος της ρύπανσης από δραστηριότητες στην ηπειρωτική υφαλοκρηπίδα όπως η εκμετάλλευση φυσικών πόρων.

* Λήψη μεμονωμένων ή συμφωνηθέντων μέτρων για την πρόληψη, τη μείωση και τον έλεγχο της ρύπανσης από ατμοσφαιρικές πηγές.

* Προστασία των θαλάσσιων έμβιων πόρων.

* Πρόληψη της ρύπανσης λόγω της μεταφοράς επικίνδυνων αποβλήτων.

* Συνεργασία στον τομέα της επιστημονικής έρευνας.

* Ανάληψη συμπληρωματικών ή κοινών προγραμμάτων παρακολούθησης.

Βάσει της σύμβασης του Βουκουρεστίου η επιτροπή της Κωνσταντινούπολης διασφαλίζει το συντονισμό των εργασιών σχετικά με τη σύμβαση. Το Σεπτέμβριο του 2000, οι χώρες του Εύξεινου Πόντου προέβησαν στη σύσταση της Γραμματείας της Επιτροπής για τον Εύξεινο Πόντο. Η εφαρμογή της σύμβασης του Βουκουρεστίου συντονίζεται από τη Γραμματεία.

Παράρτημα 2.3 Άλλοι φορείς

Ευρωπαϊκή Επιτροπή

´Εργα PHARE και TACIS της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο πλαίσιο του περιβαλλοντικού προγράμματος για τη λεκάνη απορροής του Δούναβη

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Στη διάρκεια του πρώτου έτους λειτουργίας του, το ISPA 2000 επικέντρωσε τη χρηματοδοτική στήριξή του για το περιβάλλον σε έργα σχετικά με την εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας για τα ύδατα στις υποψήφιες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Το ίδιο θα αποτελεί προτεραιότητα και για τις μελλοντικές δραστηριότητες ISPA και θα έχει άμεσες ευεργετικές επιπτώσεις στην ποιότητα και ορθή διαχείριση των υδάτινων πόρων στην περιοχή του Δούναβη και του Εύξεινου Πόντου.

Τα σημαντικότερα έργα έρευνας, που έχουν ήδη εξετάσει ή πρόκειται να εξετάσουν τον Δούναβη και τον Εύξεινο Πόντο, είναι:

EROS-2000/EROS 21 («Οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ του Δούναβη και του Βορειοδυτικού Εύξεινου Πόντου»). Το EROS-2000 ήταν το πιλοτικό στάδιο του ΕROS-21.

ERMAS («´Οχθες ευρωπαϊκών ποταμών: Ο ρόλος της βιοποικιλότητας στη λειτουργία των παρόχθιων συστημάτων»). Το έργο εξέτασε μεταξύ άλλων την έρευνα για τους υγρότοπους του δέλτα του Δούναβη που πραγματοποίησε το Πανεπιστήμιο του Βουκουρεστίου.

Το έργο DANUBS, που ξεκίνησε τον Φεβρουάριο του 2001 (και θα περατωθεί στα τέλη Ιανουαρίου 2005). Το έργο εξετάζει ολόκληρη τη λεκάνη απορροής του Δούναβη όσον αφορά θρεπτικές ουσίες και άλλους επιλεγμένους ρύπους, συμπεριλαμβανομένης της καταστροφής στον Δυτικό Εύξεινο Πόντο.

Το ΕΡΓΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΟΤΑΜΟ TISZA, για το οποίο μόλις ολοκληρώθηκαν οι διαπραγματεύσεις χρηματοδότησης και θα συναφθεί σύμβαση πριν το τέλος του έτους.

´Εργα στην περιοχή του Εύξεινου Πόντου

Η ΕΕ έχει παράσχει στήριξη στον Εύξεινο Πόντο μέσω του περιβαλλοντικού προγράμματος για τον Εύξεινο Πόντο (BSEP) με γενικό στόχο να συνδράμει τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Ρωσία, την Ουκρανία και τη Γεωργία να ενισχύσουν τη μεμονωμένη και κοινή ικανότητά τους όσον αφορά την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών προβλημάτων του Εύξεινου Πόντου. Το συνολικό αναληφθέν ποσό ανήλθε σε 1,5 εκατ. ευρώ από τον προϋπολογισμό PHARE/TACIS για το 1995.

Οι πέντε συνιστώσες του έργου ήσαν::

(1) Περιβαλλοντική αγωγή και ενημέρωση του κοινού

(2) Αειφόρος οικονομική ανάπτυξη

(3) Εκτίμηση και έλεγχος της ρύπανσης

(4) Διαχείριση της παράκτιας ζώνης

(5) Αναδιάρθρωση του Κέντρου για τη βιοποικιλότητα του Εύξεινου Πόντου

Εκτός αυτού το TACIS υποστήριξε τη Γραμματεία του Εύξεινου Πόντου

Η διεθνής Task Force για το Δούναβη (ITF

Στις 25 Φεβρουαρίου 2000 συστάθηκε μία διεθνής Task Force (ITF) κατόπιν πρωτοβουλίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ως ανταπόκριση στο συμβάν της ρύπανσης από κυανιούχο άλας στη Βaia Μare. Η Διεθνής Task Force για την εκτίμηση του ατυχήματος στην Baia Mare (Task Force Βaia Mare) ITF συνεργάστηκε στενά με τη διεθνή επιτροπή για την προστασία του Δούναβη αλλά είναι πλήρως ανεξάρτητη από αυτή

Τα βασικά καθήκοντα της ITF είναι: να εκτιμά τη ζημία, να διερευνά τα αίτια του ατυχήματος, να σκιαγραφεί τα ληπτέα μέτρα, να διασφαλίζει ότι μία τέτοια καταστροφή δεν θα συμβεί ξανά και τέλος, να καθορίζει βασικά ληπτέα μέτρα για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των τοπικών πληθυσμών.

Η task force εκτίμησε τα αίτια του ατυχήματος και διατύπωσε σειρά συστάσεων για την ενίσχυση του κανονιστικού πλαισίου και τη βελτίωση των επιχειρησιακών πρακτικών.

Tο Παγκόσμιο Ταμείο για την Προστασία του Περιβάλλοντος (GEF)

Το Παγκόσμιο Ταμείο για την Προστασία του Περιβάλλοντος συστάθηκε με σκοπό να σφυρηλατήσει διεθνείς ενέργειες συνεργασίας και να χρηματοδοτήσει ενέργειες για την αντιμετώπιση τεσσάρων κρίσιμων απειλών για το περιβάλλον του πλανήτη: απώλεια βιοποικιλότητας, κλιματική αλλαγή, υποβάθμιση των διεθνών υδάτων και εξασθένιση του όζοντος. Το GEF, που ξεκίνησε το 1991 ως ταμείο πειραματικού χαρακτήρα, αναδιαρθρώθηκε μετά τη Σύνοδο Κορυφής για τον πλανήτη του Ριο ντε Τζανέιρο. Το ταμείο που προέκυψε μετά την αναδιάρθρωση είχε περισσότερο στρατηγικό, αποτελεσματικό, διάφανο και συμμετοχικό χαρακτήρα. Το 1994, 34 κράτη δέσμευσαν 2 δισ. δολάρια προς στήριξη της αποστολής του GEF' το 1998, 36 κράτη δέσμευσαν 2,75 δισ. δολάρια για την προστασία του περιβάλλοντος του πλανήτη και την προώθηση της αειφόρου ανάπτυξης.

Το GEF θα πετύχει την παγκόσμια περιβαλλοντική αποστολή του μόνο ως μέρος ενός παγκόσμιου κινήματος για την αειφόρο ανάπτυξη. Το GEF συνενώνει 166 κυβερνήσεις μέλη, εξέχοντες οργανισμούς ανάπτυξης, την επιστημονική κοινότητα και ένα ευρύ φάσμα οργανισμών του ιδιωτικού τομέα και μη κυβερνητικών οργανώσεων εξ ονόματος ενός κοινού παγκόσμιου περιβαλλοντικού προγράμματος δράσης.

´Οσον αφορά τα διεθνή ύδατα, το GEF υποστηρίζει, από το 1993, χώρες της λεκάνης απορροής του Δούναβη και χώρες γύρω από τον Εύξεινο Πόντο με σκοπό την κατανόηση των σχετικών με τα ύδατα προβλημάτων προτεραιότητας που αντιμετωπίζουν και την ενίσχυση της ικανότητάς τους βάσει της Σύμβασης για τον Δούναβη και της Σύμβασης για τον Εύξεινο Πόντο ώστε να εξετάζουν τις προτεραιότητες από κοινού.

Το GEF έχει υποστηρίξει σειρά έργων για την επίτευξη αυτού μέσω κοινών διαδικασιών για την εκπόνηση διασυνοριακής ανάλυσης για τον καθορισμό των ανά χώρα προτεραιοτήτων και, στη συνέχεια, τη διατύπωση ενός στρατηγικού σχεδίου δράσης (ΣΣΔ) των απαιτούμενων περιφερειακών και ανά χώρα ενεργειών για την αντιμετώπιση των βασικών αιτίων των διασυνοριακών προβλημάτων.

Στο πλαίσιο του προγράμματος διάθεσης επιχορηγήσεων μικρής κλίμακας του GEF που διαχειρίζεται το UNDP, το GEF χρηματοδότησε το πρόγραμμα διάθεσης επιχορηγήσεων για τον Δούναβη για ΜΚΟ. Το πρόγραμμα εφαρμόστηκε το 1998-99 από το Περιφερειακό Περιβαλλοντικό Κέντρο γα την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη (REC). Οι βασικοί στόχοι ήσαν η αυξημένη ενημέρωση και συμμετοχή του κοινού, καθώς και η ενίσχυση της συμμετοχής των ΜΚΟ σε βασισμένα σε κοινότητες μέτρα για τη μείωση της ρύπανσης και έργα για μεγαλύτερη ενημέρωση.

Την ίδια σχεδόν περίοδο, το GEF χρηματοδότησε το πρόγραμμα για τη μείωση της ρύπανσης στο Δούναβη (ΠΜΡ). Το ΠΜΡ για τον Δούναβη αποσκοπεί στη βελτιωμένη ποιότητα των επιφανειακών και των υπόγειων υδάτινων όγκων και παρουσιάζει μία ομάδα έργων και μέτρων που ανταποκρίνονται σε εντοπισθείσες επιπτώσεις της ρύπανσης και διασυνοριακές επιπτώσεις στη λεκάνη απορροής του Δούναβη και στον Εύξεινο Πόντο. Υποστηρίζει τις στρατηγικές και πολιτικές όπως ορίζονται στο ΣΣΔ καθώς και την εφαρμογή της DRPC.

Στο πλαίσιο του ΠΜΡ έχουν αναληφθεί ποικίλες δραστηριότητες:

* η διασυνοριακή ανάλυση συμπεριλαμβανομένου καταλόγου των βασικών πηγών ρύπανσης και θερμών σημείων,

* η ανάπτυξη μοντέλου για την αξιολόγηση της εκροής της ρύπανσης μέσω του Δούναβη στον Εύξεινο Πόντο (μοντέλο ποιότητας των υδάτων στον Δούναβη),

* η εκπόνηση θεματικών χαρτών για τη διαχείριση της λεκάνης απορροής του ποταμού, ο σχεδιασμός διάφορων μελετών όσον αφορά μηχανισμούς χρηματοδότησης, η αποκατάσταση υγρότοπων και η δημιουργία τράπεζας δεδομένων με υπό εκτέλεση και προγραμματισθέντα έργα (421 έργα που καλύπτουν 246 θερμά σημεία).

Τα αποτελέσματα του ΠΜΡ θα υποστηρίξουν τις δραστηριότητες του ΙCPDR μέσω της ανάπτυξης ενός προγράμματος δράσης για την εφαρμογή της σύμβασης για την προστασία του Δούναβη.

Οικονομική συνεργασία στον Εύξεινο Πόντο (BSEC)

Η Οικονομική συνεργασία στον Εύξεινο Πόντο συνίσταται σε μία οργανωτική διάρθρωση, που περιλαμβάνει διακυβερνητικές, διακοινοβουλευτικές, διεπιχειρηματικές και χρηματοδοτικές συνιστώσες. Αποσκοπεί στο συντονισμό και συγχρονισμό των απόψεων και θέσεων των συμμετεχόντων κρατών όσον αφορά την οικονομική συνεργασία στον Εύξεινο Πόντο.

Η διακυβερνητική συνιστώσα αποτελείται από το όργανο λήψης αποφάσεων, τη συνεδρίαση των Υπουργών Εξωτερικών (ΥΕ) των συμμετεχόντων κρατών, τη συνεδρίαση ανώτατων υπαλλήλων, τις ομάδες εργασίας εμπειρογνωμόνων που είναι τα ορισθέντα από τους ΥΕ επικουρικά όργανα και τα οποία ασχολούνται με συγκεκριμένες σφαίρες των δραστηριοτήτων της BSEC.

Σύμφωνα με απόφαση των ΥΕ, συστάθηκε η Μόνιμη Διεθνής Γραμματεία της BSEC με κεντρικά γραφεία στην Κωνσταντινούπολη. Η Γραμματεία, που η λειτουργία της εμπίπτει στη δικαιοδοσία του Προέδρου της Συνόδου της ΒSEC, ανέλαβε καθήκοντα το 1994.

Η διακοινοβουλευτική συνιστώσα δημιουργήθηκε το 1993 όταν οι αντιπρόσωποι της Αλβανίας, της Αρμενίας, του Αζερμπαϊτζάν, της Γεωργίας, της Μολδαβίας, της Ρουμανίας, της Ρωσίας, της Τουρκίας και της Ουκρανίας αποφάσισαν να δημιουργήσουν την Κοινοβουλευτική Συνέλευση της BSEC (PABSEC). Σκοπός της είναι να δημιουργήσει κατάλληλες προϋποθέσεις για τα συμμετέχοντα κράτη, συμπεριλαμβανομένης νομικής στήριξης για την επίτευξη των στόχων και αρχών της Δήλωσης της Συνόδου Κορυφής της BSEC. Εντός του φάσματος των στόχων της, η PABSEC δημιουργήθηκε επίσης με σκοπό να ενισχύσει την πλουραλιστική δημοκρατική δομή και πολιτική σταθερότητα στην περιοχή του Εύξεινου Πόντου.

Υπάρχουν τρεις επιτροπές της PABSEC οι οποίες εξετάζουν περιβαλλοντικά θέματα στο πλαίσιο της επιτροπής οικονομικών, εμπορικών, τεχνολογικών και περιβαλλοντικών υποθέσεων.

Η Τράπεζα Εμπορίου και Ανάπτυξης του Εύξεινου Πόντου, που έχει τα κεντρικά γραφεία της στη Θεσσαλονίκη, αποτελεί τη χρηματοπιστωτική συνιστώσα της δομής της BSEC. Η Τράπεζα είναι ο βασικός μηχανισμός της BSEC για την εκπόνηση, χρηματοδότηση και εφαρμογή κοινών περιφερειακών έργων και την παροχή των αναγκαίων χρηματοδοτικών πόρων για τα συμμετέχοντα κράτη.

Φόρουμ για το περιβάλλον του Δούναβη (ΦΠΔ)

Το Φόρουμ για το περιβάλλον του Δούναβη είναι ένα δίκτυο 13 μη κυβερνητικών οργανώσεων που αντιπροσωπεύουν όλες τις χώρες της λεκάνης απορροής του ποταμού εκτός από την Ουγγαρία και τη Μολδαβία. Η νομική καταχώρηση του ΦΠΔ ως διεθνούς οργανισμού βάσει της σλοβακικής νομοθεσίας ολοκληρώθηκε τον Οκτώβριο του 1999. Το ΦΠΔ απέκτησε καθεστώς παρατηρητή στην ICPDR το Νοέμβριο του 1999. Σε 6 χώρες (Aυστρία, Τσεχική Δημοκρατία, Σλοβακία, Πρώην Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας, Ρουμανία, Ουκρανία), το ΦΠΔ διαθέτει εθνικά σημεία επικέντρωσης.

Η Επιτροπή για τον Δούναβη

Τον Ιούλιο του 2000, το Συμβούλιο ενέκρινε πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με την καταβολή ποσού στο διεθνές ταμείο για τον καθαρισμό του Δούναβη. («Διεθνές Ταμείο για τον καθαρισμό της κοίτης του Δούναβη») για τον καθαρισμό του Δούναβη από τα συντρίμματα του πολέμου, προκειμένου να αποκατασταθεί η πλωτότητα σην περιοχή του Νοvi Sad, το οποίο διαχειρίζεται η Επιτροπή για τον Δούναβη.

Τον Ιανουάριο του 2001 η Επιτροπή για τον Δούναβη ξεκίνησε την εφαρμογή του έργου και των δραστηριοτήτων για τον καθαρισμό τμημάτων του Δούναβη.

Παράρτημα 3 Πληθυσμός στην περιοχή του Δούναβη και του Εύξεινου Πόντου

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>