EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 389/35

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Η Ευρωπαϊκή πρωτοβουλία πολιτών (αναθεώρηση)»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2016/C 389/05)

Εισηγητής: ο κ. Antonio LONGO

Στις 21 Ιανουαρίου 2016 και σύμφωνα με το άρθρο 29 παράγραφος 2 του εσωτερικού της κανονισμού, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα

«H Ευρωπαϊκή πρωτοβουλία πολιτών (αναθεώρηση)»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

Η υποεπιτροπή στην οποία ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, εκπόνησε τη γνωμοδότησή της στις 17 Μαΐου 2016.

Κατά την 518η σύνοδο ολομέλειας, της 13ης και 14ης Ιουλίου 2016 (συνεδρίαση της 13ης Ιουλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 107 ψήφους υπέρ,1 ψήφο κατά και 1 αποχή την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ), τέσσερα χρόνια μετά την έναρξη ισχύος του κανονισμού για την Ευρωπαϊκή πρωτοβουλία πολιτών (ΕΠΠ), επαναλαμβάνει την κεντρική θέση των πολιτών στο ευρωπαϊκό εγχείρημα και την ικανότητα του εν λόγω μέσου να συμβάλλει στον περιορισμό του δημοκρατικού ελλείμματος, με την υποστήριξη της ενεργού συμμετοχής του πολίτη στα κοινά και της συμμετοχικής δημοκρατίας.

1.2. Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται τις θέσεις που έχουν ήδη λάβει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η Επιτροπή των Περιφερειών και η Ευρωπαία Διαμεσολαβήτρια και θεωρεί ότι δεν έχουν ακόμη αναδειχθεί όλες οι δυνατότητες της ΕΠΠ, εξαιτίας ενός κανονισμού του οποίου ζητείται η αναθεώρηση.

1.3. Μάλιστα, η ΕΟΚΕ έχει διαπιστώσει σημαντικά τεχνικά, νομικά και γραφειοκρατικά προβλήματα, καθώς και την καταφανή υπερσυσσώρευση αρμοδιοτήτων στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με συνέπεια να εμποδίζεται η πλήρης διάδοση, εφαρμογή και συνέχιση μιας επιτυχούς πρωτοβουλίας.

1.4. Για την αναθεώρηση του εν λόγω κανονισμού, η ΕΟΚΕ προτείνει τα ακόλουθα μέτρα:

1.4.1. Να επιτρέπεται στις επιτροπές πολιτών να ξεκινούν τη συγκέντρωση δηλώσεων υποστήριξης σε ημερομηνία της επιλογής τους.

1.4.2. Να χορηγηθεί νομική αναγνώριση στις επιτροπές πολιτών, έτσι ώστε να περιορίζεται η ποινική ευθύνη των διοργανωτών σε περιπτώσεις δόλου και σοβαρού παραπτώματος, σύμφωνα με το υπόδειγμα της οδηγίας 2008/99/ΕΚ σχετικά με την προστασία του περιβάλλοντος μέσω του ποινικού δικαίου.

1.4.3. Να δημιουργηθεί μια μονοαπευθυντική υπηρεσία σε διαδικτυακή ή υλική μορφή, μέσω της οποίας θα μπορούν οι πολίτες να λαμβάνουν πληροφορίες και καθοδήγηση όσον αφορά την παρουσίαση πρωτοβουλιών.

1.4.4. Να εξεταστούν οι προτάσεις που αποσκοπούν στη μείωση του ελαχίστου ορίου ηλικίας για την υποστήριξη και τη συμμετοχή σε μια ΕΠΠ, όπως ζητήθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Επιτροπή των Περιφερειών.

1.4.5. Να βρεθεί λύση στην προφανή σύγκρουση συμφερόντων στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με διαχωρισμό των ιδιοτήτων του «θεσμικού ιθύνοντος» και του «κριτή». Εν προκειμένω, η ΕΟΚΕ, επαναλαμβάνοντας ότι είναι διατεθειμένη να συνεχίσει να δραστηριοποιείται στις ήδη αναληφθείσες δράσεις, αποτελεί φυσικό υποψήφιο να αναλάβει χρέη διαμεσολαβητή και θεσμικού ιθύνοντος.

1.4.6. Να διασφαλιστεί η κατάλληλη συνέχιση των επιτυχών πρωτοβουλιών με την έκκληση προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή είτε να εκπονεί νομοθετική πρόταση εντός 12 μηνών από το πέρας της εκστρατείας, είτε να προβαίνει σε ικανοποιητική αιτιολόγηση της απόφασής της να μην υποβάλει καμία πρόταση. Ελλείψει πρότασης, η ΕΟΚΕ ευελπιστεί ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα ασκήσει πιέσεις στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή δυνάμει του άρθρου 225 της ΣΛΕΕ.

1.5. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η αντιμετώπιση ορισμένων προβλημάτων δεν απαιτεί την αναθεώρηση του κανονισμού και, ως εκ τούτου, θα πρέπει να επιλυθούν άμεσα για να μην αποθαρρύνονται οι πιθανοί διοργανωτές πρωτοβουλιών. Για να καταστεί το συγκεκριμένο μέσο πιο αποτελεσματικό και εύχρηστο, η ΕΟΚΕ επιδιώκει την πραγματοποίηση των ακόλουθων πρωτοβουλιών:

1.5.1. Για να καταστεί πιο διαφανής η διαδικασία καταχώρισης, πρέπει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ακολουθεί σαφείς και απλές διαδικασίες και να παρέχει αναλυτικές απαντήσεις και πιθανές λύσεις στην περίπτωση πρωτοβουλιών που κρίνονται μη επιλέξιμες, έτσι ώστε να μπορούν οι επιτροπές πολιτών να τις τροποποιούν και να τις υποβάλλουν εκ νέου.

1.5.2. Πρέπει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συνεχίσει τις διαπραγματεύσεις με τα κράτη μέλη για την απλοποίηση, τη μείωση και την εναρμόνιση των συστημάτων των εθνικών κανόνων για τη συλλογή δεδομένων. Προτείνεται συγκεκριμένα να περιοριστούν οι απαιτήσεις για την επίδειξη προσωπικών εγγράφων ταυτότητας και να παρέχεται η δυνατότητα σε όλους τους πολίτες να υπογράφουν πρωτοβουλίες από τις χώρες στις οποίες κατοικούν.

1.5.3. Πρέπει να διατίθεται σε μόνιμη, πλέον, βάση το δωρεάν λογισμικό για τη διαδικτυακή συγκέντρωση δηλώσεων υποστήριξης (OCS) (1) με σκοπό την απλοποίηση της συλλογής και καταχώρισης των δηλώσεων υποστήριξης και την επαλήθευσή τους από τις εθνικές αρχές. Επίσης, ελπίζεται ότι σε αυτό το μέσο θα έχουν εύκολη πρόσβαση και τα άτομα με αναπηρίες.

1.6. Για λόγους ευρύτερης διάδοσης και παγίωσης της ΕΠΠ, η ΕΟΚΕ εισηγείται τα εξής:

1.6.1. Περαιτέρω πληροφόρηση και ευαισθητοποίηση των πολιτών ως προς το μέσο της ΕΠΠ με ειδικές ενημερωτικές εκστρατείες, που θα επιτρέπουν στις επιτροπές πολιτών να ενημερώνουν τους υπογράφοντες για τα αποτελέσματα που έχουν επιτευχθεί και, κυρίως μέσω της μεγαλύτερης δέσμευσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής όσον αφορά τη δημοσίευση της συνέχειας που δόθηκε στις επιτυχημένες πρωτοβουλίες.

1.6.2. Κατοχύρωση της πολυγλωσσίας και αναζήτηση νέων τρόπων διασύνδεσης της ηλεκτρονικής συγκέντρωσης υπογραφών με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τα ψηφιακά μέσα ενημέρωσης, με σκοπό την επίτευξη ολοένα και ευρύτερου κοινού.

1.6.3. Να επιτρέπεται, καταρχήν, σε κάθε πολίτη της ΕΕ να διοργανώνει μια ΕΠΠ, με εξασφαλισμένη τη δυνατότητα ανάληψης των βασικών δαπανών της εκστρατείας στην περίπτωση που η ΕΠΠ είναι επίσημα καταχωρισμένη.

1.7. Η ΕΟΚΕ προτείνει τη δημιουργία ενός θεσμικού φόρουμ Συμμετοχής των Ευρωπαίων πολιτών, με τη φιλοδοξία να εξελιχθεί σε ένα μόνιμο βήμα συζήτησης και προβληματισμού στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κατά το πρότυπο του Ευρωπαϊκού φόρουμ για τη Μετανάστευση και με βάση την ήδη συντελεσθείσα πρόοδο όσον αφορά την «Ημέρα της Ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας πολιτών». Το θέμα θα μπορούσε να είναι αντικείμενο μιας ειδικής και λεπτομερέστερης πρότασης σε προσεχή ειδική γνωμοδότηση πρωτοβουλίας.

2. Εισαγωγή

2.1. Το δικαίωμα της ΕΠΠ θεσπίστηκε στη Συνθήκη της Λισαβόνας (2) ως καινοτόμο μέσο διεθνικής συμμετοχικής δημοκρατίας. Παρέχει δε τη δυνατότητα σε ένα εκατ. πολίτες της ΕΕ από τουλάχιστον επτά κράτη μέλη, να ζητούν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προτείνει τη θέσπιση νομοθεσίας για θέματα της αρμοδιότητας της ΕΕ. Με τον τρόπο αυτό επιδιώκεται η ενεργός συμμετοχή των πολιτών στην ενωσιακή διαδικασία λήψης αποφάσεων, αφού τους παρέχεται το έμμεσο δικαίωμα ανάληψης νομοθετικής πρωτοβουλίας.

2.2. Οι κανόνες και οι διαδικασίες που διέπουν την ΕΠΠ περιγράφονται σε κανονισμό της ΕΕ που εκδόθηκε στις 16 Φεβρουαρίου 2011 και τέθηκε σε ισχύ την 1η Απριλίου 2012 (3).

2.3. ΕΠΠ μπορούν να αναλάβουν ή/και να υπογράψουν όλοι οι ευρωπαίοι πολίτες που έχουν συμπληρώσει το όριο ηλικίας που τους παρέχει δικαίωμα ψήφου στις ευρωεκλογές (4). Οι οργανώσεις δεν μπορούν να αναλαμβάνουν τέτοιες πρωτοβουλίες· μπορούν, ωστόσο, να τις προάγουν ή να τις υποστηρίζουν, υπό την προϋπόθεση ότι το πράττουν με απόλυτη διαφάνεια.

2.4. Η προβλεπόμενη διαδικασία της ΕΠΠ μπορεί να συνοψιστεί στις εξής τρεις φάσεις:

2.4.1. Η φάση εκκίνησης συνίσταται στη συγκρότηση μιας «επιτροπής πολιτών» (5), στην επίσημη καταχώριση της πρωτοβουλίας (6), υπό την αίρεση της αξιολόγησης της επιλέξιμότητάς της από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (7), και στην πιστοποίηση του συστήματος διαδικτυακής συλλογής υπογραφών (8).

2.4.2. Στη φάση της συλλογής πρέπει να συγκεντρωθούν ένα εκατ. «δηλώσεις υποστήριξης» (υπογραφές) σε μέγιστη περίοδο 12 μηνών και σε τουλάχιστον επτά χώρες της ΕΕ (9). Το αποτέλεσμα αυτό πρέπει να πιστοποιηθεί από τις αρμόδιες εθνικές αρχές (10).

2.4.3. Στη φάση της υποβολής, η πρωτοβουλία εξετάζεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατόπιν συνάντησης με τους διοργανωτές και δημόσιας ακρόασης στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προθεσμία τριών μηνών για να απαντήσει με ειδική ανακοίνωση και να αποφασίσει εάν θα εγκρίνει την πρόταση, ενεργοποιώντας τη νομοθετική διαδικασία.

3. Τα πρώτα τέσσερα χρόνια της ΕΠΠ

3.1. Έως σήμερα, περισσότερα από 6 εκατ. ευρωπαίοι πολίτες έχουν υπογράψει τουλάχιστον μία ΕΠΠ. Παρόλο που έχουν υποβληθεί 56 πρωτοβουλίες, μόνο 36 έχουν καταχωριστεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκ των οποίων μόνο τρεις έχουν συγκεντρώσει τουλάχιστον 1 εκατ. υπογραφές (11). Καμία επιτυχής πρωτοβουλία δεν έχει οδηγήσει μέχρι στιγμής σε νέα νομοθετική πρόταση, αν και, σε ορισμένες περιπτώσεις, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έλαβε υπόψη της τη θέση της κοινής γνώμης για συγκεκριμένα θέματα.

3.2. Οι σημαντικές τεχνικές, νομικές και γραφειοκρατικές δυσκολίες που συναντούν οι διοργανωτές και το περιορισμένο νομοθετικό αντίκρυσμα των επιτυχών πρωτοβουλιών έχουν υπονομεύσει ριζικά την αξιοπιστία του μέσου της ΕΠΠ. Τούτο είναι σαφές από τη δραστική μείωση των καταχωρισμένων πρωτοβουλιών, από 16 το 2012 σε 5 το 2015 (12), καθώς και από τον αριθμό των δηλώσεων υποστήριξης που συγκεντρώθηκαν, δηλαδή από περισσότερα από 5 εκατ. το 2012 σε μερικές χιλιάδες το 2015 (13).

3.3. Σε αυτά τα τέσσερα χρόνια, πολλοί διοργανωτές και εκπρόσωποι της οργανωμένης κοινωνίας πολιτών (14) έχουν καταγγείλει τις αδυναμίες και τη δυσκαμψία ενός μέσου το οποίο, σύμφωνα με τις προθέσεις των εμπνευστών του, θα έπρεπε να είναι σαφές, απλό και εύχρηστο. Μάλιστα, ο εν λόγω προσανατολισμός επιβεβαιώθηκε σε δημόσια ακρόαση που διοργανώθηκε από την ΕΟΚΕ στις 22 Φεβρουαρίου 2016.

3.4. Τον Φεβρουάριο του 2015, τρία χρόνια μετά την έναρξη ισχύος της ΕΠΠ, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υπέβαλε μελέτη (15) με θέμα την εφαρμογή του κανονισμού, ζητώντας την αναθεώρησή του. Τα συμπεράσματα αυτής της μελέτης ενσωματώθηκαν τον Οκτώβριο του 2015 σε ένα ψήφισμα (16) με το οποίο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο διαβίβασε επισήμως το εν λόγω αίτημα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή με σαφείς και ακριβείς προτάσεις.

3.5. Η Ευρωπαία Διαμεσολαβήτρια, κατόπιν διακρίβωσης τόσο της αποτελεσματικότητας της λειτουργίας της διαδικασίας της ΕΠΠ όσο και του ρόλου και των αρμοδιοτήτων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, κατήρτισε τον Μάρτιο του 2015 11 κατευθυντήριες γραμμές με στόχο τη βελτίωση της ΕΠΠ (17).

3.6. Η Επιτροπή των Περιφερειών υιοθέτησε, τον Οκτώβριο του 2015, γνωμοδότηση στην οποία επίσης τάσσεται υπέρ της ταχείας και ουσιαστικής αναθεώρησης του κανονισμού (18).

3.7. Ανταποκρινόμενη στα πολυάριθμα αιτήματα για τροποποίηση του κανονισμού, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε τον Απρίλιο του 2015, όπως προβλέπεται στον κανονισμό, έκθεση (19) σχετικά με τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν μέχρι σήμερα και, στη συνέχεια, τον Φεβρουαρίου του 2016 έκθεση (20) με θέμα τη συνέχεια που δόθηκε στις προτάσεις που είχε υποβάλει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Και στις δύο περιπτώσεις, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ενώ αναγνωρίζει ποικίλες δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι οργανωτές ΕΠΠ και δέχεται τη δυνατότητα βελτίωσης της εφαρμογής του υφιστάμενου κανονιστικού πλαισίου, αρνήθηκε επανειλημμένα κάθε δυνατότητα έγκαιρης αναθεώρησης του ισχύοντος κανονισμού.

3.8. Είναι πλέον ευρέως αποδεκτό από τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, τους διοργανωτές και τους εκπρόσωπους της οργανωμένης κοινωνίας πολιτών ότι, παρά την επίτευξη κάποιων θετικών αποτελεσμάτων, η ΕΠΠ απέχει ακόμα πολύ από την πλήρη αξιοποίηση των δυνατοτήτων της ως πρόταση πολιτικής και όσον αφορά την ενεργό συμμετοχή των πολιτών.

3.9. Τα κύρια προβλήματα που εντόπισαν ομόφωνα τα θεσμικά όργανα και τα ενδιαφερόμενα μέρη είναι τα εξής:

3.9.1. Έλλειψη γνώσεων και εξοικείωσης των πολιτών και των εθνικών θεσμικών οργάνων ως προς το μέσο της ΕΠΠ (21).

3.9.2. Οι επιτροπές πολιτών αντιμετωπίζουν πολλά εμπόδια τεχνικής, νομικής και γραφειοκρατικής φύσης, όσον αφορά την καταγραφή και τη συγκέντρωση των δηλώσεων υποστήριξης, με συνέπεια να τίθεται εν αμφιβόλω η επιτυχία της ίδιας της πρωτοβουλίας.

3.9.3. Οι πολίτες που σκόπευαν να υπογράψουν μια πρωτοβουλία έχουν αντιμετωπίσει πολυάριθμες δυσκολίες που απορρέουν από την εκάστοτε εθνική νομοθεσία για την επεξεργασία των δεδομένων.

3.9.4. Εξάλλου, οι λίγες επιτυχημένες πρωτοβουλίες δεν λήφθηκαν υπόψη από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά την εκπόνηση νέων νομοθετικών προτάσεων αλλά μόνο για νομοθετικές πρωτοβουλίες που έμμεσα συνδέονται με αυτές.

3.10. Πιο συγκεκριμένα, ορισμένες από τις βασικές δυσκολίες που συναντούν οι επιτροπές πολιτών αφορούν τα εξής:

3.10.1. Απουσία νομικής αναγνώρισης της επιτροπής των πολιτών. Το γεγονός αυτό έχει αρνητικό αντίκτυπο σε σημαντικές πρακτικές πτυχές της ΕΠΠ όπως η συγκέντρωση κεφαλαίων ή και το απλό άνοιγμα ενός τρεχούμενου λογαριασμού. Εξάλλου, το γεγονός ότι οι «διοργανωτές υπέχουν ευθύνη […] για όποιες βλάβες προξενούν κατά τη διοργάνωση πρωτοβουλίας πολιτών» (22) λειτουργεί αποτρεπτικά.

3.10.2. Άκαμπτη εφαρμογή των κριτηρίων επιλεξιμότητας των ΕΠΠ. Περίπου το 40 % αυτών των πρωτοβουλιών έχουν κριθεί μη επιλέξιμες από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή από το πρώτο στάδιο της διαδικασίας, δηλαδή κατά την «καταχώριση» της πρωτοβουλίας (23). Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κρίνει σκόπιμο να αναλυθεί σε βάθος η εσωτερική σύγκρουση συμφερόντων στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία, από τη μία πλευρά οφείλει να ενημερώνει τους διοργανωτές και να παρέχει εκτίμηση σχετικά με το παραδεκτό της πρωτοβουλίας, και από την άλλη, είναι η ίδια αποδέκτης της πρωτοβουλίας (24).

3.10.3. Αλληλεπικάλυψη δραστηριοτήτων στο χρονοδιάγραμμα μιας ΕΠΠ. Ο χρόνος που απαιτείται για την πιστοποίηση σε κάθε κράτος μέλος των διαδικτυακών συστημάτων συλλογής υπογραφών περιορίζει ακόμη περισσότερο την ήδη σύντομη προθεσμία των 12 μηνών για τη συγκέντρωση των δηλώσεων υποστήριξης.

3.10.4. Έλλειψη επαρκούς στήριξης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ιδίως κατά τις φάσεις της εκκίνησης και της διαχείρισης της πρωτοβουλίας. Πρέπει να δοθεί έμφαση στη φιλοξενία ιστού (hosting) και στο λογισμικό για τη διαδικτυακή συγκέντρωση δηλώσεων υποστήριξης που προσφέρει δωρεάν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, καθώς και στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι διοργανωτές κατά την εκπόνηση και διάδοση υλικού σε πολλαπλές γλώσσες.

3.10.5. Η διαχείριση μιας ΕΠΠ είναι δαπανηρή. Αυτό αποδεικνύεται από το γεγονός ότι οι τρεις επιτυχείς πρωτοβουλίες είχαν τύχει της υποστήριξης μεγάλων οργανώσεων της κοινωνίας πολιτών, μέσω της ενίσχυσης του τεχνικού, οργανωτικού και οικονομικού σκέλους των δραστηριοτήτων. Πολλοί διοργανωτές, για να μην παραβιάζεται η θεμελιώδης αρχή της ΕΠΠ, έχουν υπογραμμίσει την ανάγκη να λαμβάνουν μεγαλύτερη υποστήριξη, σε επίπεδο ΕΕ, για την εκκίνηση της εκστρατείας.

3.10.6. Υπερβολική αυστηρότητα στη συλλογή και επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Σε ορισμένα κράτη μέλη, το οικείο κανονιστικό πλαίσιο αποθάρρυνε την περαιτέρω οργάνωση νέων πρωτοβουλιών και τη συμμετοχή σε αυτές. Επίσης, σε ορισμένες χώρες βάσει της νομοθεσίας περί συλλογής δεδομένων, λαμβάνονται υπόψη μόνο οι υπογραφές από πολίτες οι οποίοι διαμένουν στην επικράτεια του κράτους, γεγονός που στερεί από 11 εκατ. άτομα το δικαίωμα συμμετοχής (25).

3.10.7. Μικρή συμμετοχή των διοργανωτών στις δραστηριότητες συνέχισης. Οι συνεδριάσεις και οι ακροάσεις, δεδομένης της περιορισμένης συνέχειας που δίνεται στις επιτυχημένες πρωτοβουλίες, φαίνεται να είναι ανεπαρκείς για να μετουσιωθούν σε μια συγκεκριμένη νομοθετική δράση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

3.11. Το 2016 είναι έτος καθοριστικής σημασίας για την ΕΠΠ σε μια διαδικασία που θα μπορούσε να οδηγήσει στην αναθεώρησή της. Με την παρούσα γνωμοδότηση πρωτοβουλίας η ΕΟΚΕ επιδιώκει να συμβάλει στην εν λόγω διαδικασία, αντιλαμβανόμενη τις τεράστιες ανεκμετάλλευτες δυνατότητες ενός τόσο σημαντικού και ρηξικέλευθου μέσου για την ενωσιακή διαδικασία λήψης αποφάσεων και στο πνεύμα μιας αληθινής ευρωπαϊκής ιδιότητας του πολίτη.

4. Η ΕΟΚΕ και η ΕΠΠ

4.1. Η ΕΟΚΕ, σαν γέφυρα μεταξύ των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων και της οργανωμένης κοινωνίας πολιτών, έχει συμμετάσχει εξαρχής στη συζήτηση για την ΕΠΠ. Αυτό πιστοποιείται τόσο από τις γνωμοδοτήσεις που έχει ήδη υιοθετήσει (26) όσο και από τη σύσταση ειδικής ομάδας, η οποία παρακολουθεί συνεχώς την εξέλιξη και την άσκηση αυτού του δικαιώματος (27).

4.2. Συν τοις άλλοις, η ΕΟΚΕ συμμετέχει ενεργά στη διαδικασία της ΕΠΠ (28) με τη διπλή ιδιότητα του διαμεσολαβητή των πρωτοβουλιών και του θεσμικού ιθύνοντος. Ακολούθως παρατίθενται μερικές από τις πρωτοβουλίες και τις αρμοδιότητες της ΕΟΚΕ:

4.2.1. Η «Ημέρα Ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας πολιτών», η οποία διοργανώνεται κάθε έτος για την αξιολόγηση από όλους τους συναρμοδίους του βαθμού εφαρμογής και αποτελεσματικότητας της ΕΠΠ. Το γεγονός αυτό διευκολύνει επίσης την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών και τη δικτύωση μεταξύ των διοργανωτών της εκάστοτε πρωτοβουλίας και άλλων ενδιαφερόμενων μερών.

4.2.2. Η δημιουργία ειδικής υπηρεσίας τεχνικής υποστήριξης ΕΠΠ, η οποία παρέχει, μεταξύ άλλων, τη μετάφραση στις επίσημες γλώσσες της ΕΕ της περιγραφής όσων πρωτοβουλιών έχουν εγκριθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

4.2.3. Η διάθεση αιθουσών για τη διάδοση των εκστρατειών.

4.2.4. Η εκπόνηση ενός πρακτικού οδηγού (ήδη βρίσκεται στην τρίτη του έκδοση) με σκοπό την προβολή και την προαγωγή των ΕΠΠ (29). Επιπροσθέτως, η ΕΟΚΕ αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στις ΕΠΠ και σε άλλη μία έκδοσή της, το Ευρωπαϊκό διαβατήριο για την ενεργό συμμετοχή του πολίτη (30), με σκοπό την ενημέρωση των Ευρωπαίων πολιτών για το σύνολο των δικαιωμάτων τους και την τόνωση της διεθνικής συμμετοχικής δημοκρατίας.

4.2.5. Η δημιουργία το 2016 ενός δημόσιου αρχείου με την ακαδημαϊκή και επιστημονική τεκμηρίωση που αφορά την ΕΠΠ. Το εν λόγω αρχείο μπορούν να συμβουλεύονται δωρεάν όλοι οι πολίτες.

4.2.6. Η παρουσίαση στη σύνοδο ολομέλειας, ή εναλλακτικά σε συνεδρίαση τμήματος, όλων των καταχωρισμένων πρωτοβουλιών με τη μεγαλύτερη απήχηση που δεν έρχονται σε αντίθεση με την επίσημη πολιτική που η ΕΟΚΕ διατυπώνει στις γνωμοδοτήσεις της, της επιτρέπει, τηρώντας πάντως ουδέτερη στάση, να τις προβάλλει αναλόγως.

4.2.7. Η ΕΟΚΕ συμμετέχει με τα μέλη της στις ακροάσεις που διεξάγει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για τις επιτυχείς πρωτοβουλίες, συμβάλλοντας έτσι στη διαδικασία ανάλυσης και ενδελεχούς επεξεργασίας τους υπό την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

5. Γενικές παρατηρήσεις

5.1. Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει με έμφαση τη στήριξή της στην ΕΠΠ. Τέσσερα χρόνια μετά την έναρξη ισχύος του κανονισμού για την ΕΠΠ, διαπιστώνονται ενθαρρυντικά στοιχεία όσον αφορά τη συμμετοχή, αλλά και τεράστιες ανεκμετάλλευτες δυνατότητες. Μάλιστα, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η σωστή και άρτια εφαρμογή της ΕΠΠ μπορεί να συντείνει στη γεφύρωση του αυξανόμενου χάσματος μεταξύ της ΕΕ και των πολιτών της.

5.2. Η ΕΟΚΕ ενστερνίζεται τις απόψεις που εξέφρασε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η Επιτροπή των Περιφερειών και η Ευρωπαία Διαμεσολαβήτρια, σύμφωνα με τις οποίες η μερική και περιορισμένη υλοποίηση της ΕΠΠ οφείλεται σε διάφορους παράγοντες. Πιο συγκεκριμένα, παρατηρούνται τεχνικοί, νομικοί και γραφειοκρατικοί περιορισμοί καθώς και ένα προφανές θεσμικό «βραχυκύκλωμα» λόγω υπερφόρτωσης των αρμοδιοτήτων και των ευθυνών στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

5.3. Η ΕΟΚΕ θεωρεί, επίσης, ότι ορισμένα από αυτά τα προβλήματα επιλύθηκαν επιτυχώς από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (π.χ. η περίπτωση της δωρεάν παροχής του λογισμικού για τη διαδικτυακή συγκέντρωση δηλώσεων υποστήριξης)· αντιθέτως, άλλα προβλήματα δυστυχώς δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν χωρίς αναθεώρηση του ίδιου του κανονισμού.

5.4. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναλάβει δράση προς δύο κατευθύνσεις: αφενός με την έγκαιρη παρέμβαση για την επίλυση ή/και την απλοποίηση των λιγότερο πολύπλοκων και καταφανών τεχνικών και γραφειοκρατικών προβλημάτων· αφετέρου με την υποβολή το ταχύτερο δυνατό πρότασης τροποποίησης του εν λόγω κανονισμού με σκοπό την αντιμετώπιση των πιο σύνθετων θεσμικών, νομικών και οργανωτικών ζητημάτων.

6. Ειδικές παρατηρήσεις

6.1. Για λόγους απλοποίησης και ενίσχυσης της αποτελεσματικότητας του μέσου της ΕΠΠ, η ΕΟΚΕ διατυπώνει τις ακόλουθες προτάσεις για την αναθεώρηση του κανονισμού:

6.1.1. Να επιτρέπεται στις επιτροπές πολιτών να ξεκινούν τη συγκέντρωση των δηλώσεων υποστήριξης σε ημερομηνία της επιλογής τους. Αυτό έχει καθοριστική σημασία για να καθίσταται επαρκής η δωδεκάμηνη προθεσμία συγκέντρωσης υπογραφών.

6.1.2. Να δοθεί νομική αναγνώριση στις επιτροπές πολιτών, και να τους χορηγείται —όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο— ειδικό καθεστώς, έτσι ώστε να περιορίζεται η ποινική ευθύνη των διοργανωτών σε περιπτώσεις δόλου και σοβαρού παραπτώματος, σύμφωνα με το υπόδειγμα της οδηγίας 2008/99/ΕΚ σχετικά με την προστασία του περιβάλλοντος μέσω του ποινικού δικαίου.

6.1.3. Να δημιουργηθεί μια μονοαπευθυντική υπηρεσία σε διαδικτυακή ή υλική μορφή, μέσω της οποίας θα μπορούν οι πολίτες να λαμβάνουν πληροφορίες και καθοδήγηση όσον αφορά την παρουσίαση πρωτοβουλιών. Προέχει η παροχή στις επιτροπές πολιτών κατάλληλης τεχνικής και νομικής βοήθειας με σκοπό τη διευκόλυνση της υποβολής των προτάσεων και την αύξηση του ποσοστού των επιλέξιμων εξ αυτών.

6.1.4. Να εξεταστούν οι προτάσεις που αποσκοπούν στη μείωση του ελαχίστου ορίου ηλικίας για την υποστήριξη και τη συμμετοχή σε μια ΕΠΠ, όπως ζητήθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Επιτροπή των Περιφερειών ώστε να δοθεί στους νέους η ευκαιρία να συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία οικοδόμησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

6.1.5. Να γίνει διάκριση των ιδιοτήτων του «θεσμικού ιθύνοντος» και του «κριτή», τις οποίες αμφότερες προς το παρόν φέρει Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Είναι καθοριστικής σημασίας για την επίλυση της σύγκρουσης συμφερόντων στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και για την προώθηση της πλήρους και αποτελεσματικής εφαρμογής του μέσου της ΕΠΠ.

6.1.5.1. Η ΕΟΚΕ, επιβεβαιώνοντας ότι είναι διατεθειμένη να συνεχίσει να δραστηριοποιείται στις ήδη αναληφθείσες δράσεις, αποτελεί φυσικό υποψήφιο να αναλάβει χρέη διαμεσολαβητή και θεσμικού ιθύνοντος.

6.1.6. Να διασφαλίζεται η κατάλληλη συνέχιση των επιτυχών πρωτοβουλιών. Ζητείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε ό,τι αφορά το δικαίωμα πρωτοβουλίας, είτε να εκπονεί νομοθετική πρόταση εντός 12 μηνών από το πέρας της εκάστοτε εκστρατείας, είτε να διατυπώνει ικανοποιητική αιτιολόγηση της απόφασής της να μην υποβάλει καμία πρόταση. Ελλείψει έγκαιρα κατατεθειμένης πρότασης, η ΕΟΚΕ ευελπιστεί ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα ασκεί πιέσεις στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή δυνάμει του άρθρου 225 της ΣΛΕΕ. Επιπλέον, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να έχει στενότερη σχέση με τους εμπνευστές αυτών των πρωτοβουλιών, πέραν των απλών ακροάσεων στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, έτσι ώστε η πρόταση να ανταποκρίνεται στις προσδοκίες όσων την έχουν υποστηρίξει.

6.2. Η ΕΟΚΕ σημειώνει επίσης ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει:

6.2.1. Να καταστεί πιο διαφανής και αποτελεσματική η διαδικασία καταχώρισης. Να ενεργεί πιο προβλεπτικά, δίνοντας λεπτομερείς απαντήσεις και πιθανές λύσεις, εάν μια πρωτοβουλία θεωρείται μη επιλέξιμη, έτσι ώστε οι επιτροπές πολιτών να μπορούν να την αναπροσαρμόζουν για να είναι σύμφωνη με τα κριτήρια που προβλέπονται από την ισχύουσα νομοθεσία.

6.2.2. Να συνεχίσει τις διαπραγματεύσεις με τα κράτη μέλη για την απλοποίηση, τη μείωση και την εναρμόνιση των συστημάτων της εθνικής νομοθεσίας για τη συλλογή δεδομένων, που προϋποθέτει η υπογραφή μιας δήλωσης υποστήριξης. Προτείνεται, συγκεκριμένα, να περιοριστούν οι απαιτήσεις για την επίδειξη προσωπικών εγγράφων ταυτότητας και να παρέχεται η δυνατότητα σε όλους τους πολίτες να υπογράφουν πρωτοβουλίες από τις χώρες στις οποίες κατοικούν (31).

6.2.3. Να διατίθεται σε μόνιμη, πλέον, βάση το δωρεάν λογισμικό για τη διαδικτυακή συγκέντρωση δηλώσεων υποστήριξης για την απλοποίηση της συλλογής και καταχώρισης των δηλώσεων υποστήριξης και την επαλήθευσή τους από τις εθνικές αρχές. Επίσης, ελπίζεται ότι σε αυτό το μέσο θα έχουν εύκολη πρόσβαση και τα άτομα με αναπηρίες.

6.3. Πιο συγκεκριμένα προτείνονται τα εξής:

6.3.1. Να ενισχυθεί η διαδικασία ενημέρωσης ως προς την ΕΠΠ και εξοικείωσης με αυτήν. Αυτό πρέπει να γίνει κυρίως μέσω ειδικών εκστρατειών υπό την αιγίδα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των κρατών μελών. Υπό αυτό το πρίσμα, προτείνεται να επιτρέπεται στις επιτροπές πολιτών να ενημερώνουν τους ενδιαφερόμενους υποστηρικτές (κατόπιν σχετικής εξουσιοδότησης από τους τελευταίους) για τις εξελίξεις της εκστρατείας και τα αποτελέσματα που έχουν επιτευχθεί. Κάτι ανάλογο ισχύει και για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία οφείλει να δίνει μεγαλύτερη δημοσιότητα στη συνέχιση των επιτυχημένων πρωτοβουλιών και να ενημερώσει σχετικά πρωτίστως την επιτροπές πολιτών.

6.3.2. Να κατοχυρωθεί η πολυγλωσσία, βασική προϋπόθεση για την επίτευξη υψηλού ποσοστού συμμετοχής, και να αναζητηθούν νέοι τρόποι διασύνδεσης της ηλεκτρονικής συγκέντρωσης υπογραφών με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τα ψηφιακά μέσα ενημέρωσης με σκοπό την ολοένα και μεγαλύτερη διεύρυνση του κοινού.

6.3.3. Να επιτρέπεται, καταρχήν, σε κάθε πολίτη της ΕΕ να διοργανώνει μια ΕΠΠ, με εξασφαλισμένη τη δυνατότητα ανάληψης των βασικών δαπανών της εκστρατείας στην περίπτωση που η ΕΠΠ είναι επίσημα καταχωρισμένη.

6.4. Τέλος, η ΕΟΚΕ προτείνει τη δημιουργία ενός θεσμικού φόρουμ συμμετοχής των Ευρωπαίων πολιτών, με τη φιλοδοξία να εξελιχθεί σε ένα μόνιμο βήμα συζήτησης και προβληματισμού στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κατά το πρότυπο του Ευρωπαϊκού φόρουμ για τη Μετανάστευση και με βάση την ήδη συντελεσθείσα πρόοδο όσον αφορά την «Ημέρα της Ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας πολιτών». Μέσα σε αυτό το περίγραμμα, για να εξασφαλίζεται πάντα συμμετοχή υψηλού επιπέδου, η ΕΟΚΕ προτίθεται να αναλάβει να καλεί μεταξύ των άλλων εκπροσώπων των συναρμόδιων θεσμικών φορέων, έναν εκπρόσωπο από κάθε επιτροπή πολιτών με επίσημα καταχωρισμένη πρωτοβουλία, καθώς και όλους τους άλλους ενδιαφερομένους. Το θέμα θα μπορούσε να είναι αντικείμενο μιας ειδικής και λεπτομερέστερης πρότασης σε προσεχή ειδική γνωμοδότηση πρωτοβουλίας.

Βρυξέλλες 13 Ιουλίου 2016. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Γιώργος ΝΤΑΣΗΣ

(1) Το OCS είναι το ακρωνύμιο στα αγγλικά για το «Online Collection Software» (λογισμικό διαδικτυακής συλλογής) και αποτελεί ένα μέσο που διαθέτει δωρεάν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την ηλεκτρονική συγκέντρωση δεδομένων. Αυτό το μέσο διευκολύνει τόσο τη συλλογή δεδομένων όσο και την επαλήθευσή τους από τις εθνικές αρχές. Συν τοις άλλοις, το συγκεκριμένο λογισμικό είναι συμβατό με τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 211/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, καθώς και με τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 1179/2011 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, https://joinup.ec.europa.eu/software/ocs/description

(2) Άρθρο 11 παράγραφος 4 και άρθρο 24 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.

(3) Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 211/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Φεβρουαρίου 2011, σχετικά με την πρωτοβουλία πολιτών, http://ec.europa.eu/citizens-initiative/public/welcome

(4) Κανονικά η ηλικία αυτή είναι τα 18 έτη σε όλα τα κράτη μέλη εκτός από την Αυστρία, όπου είναι τα 16.

(5) Η επιτροπή πολιτών πρέπει να αποτελείται από τουλάχιστον επτά πολίτες της ΕΕ που διαμένουν σε ισάριθμα κράτη μέλη της ΕΕ.

(6) Η πρωτοβουλία πρέπει να περιγράφεται με ανώτατο όριο 800 χαρακτήρων (100 στον τίτλο, 200 για την περιγραφή και 500 για τις λεπτομέρειες των στόχων).

(7) Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 211/2011, άρθρο 4 παράγραφος 2. Πριν από την επίσημη καταχώριση της πρωτοβουλίας και την ανάρτησή της στον ιστότοπο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η τελευταία έχει στη διάθεσή της δύο μήνες για να επαληθεύσει τα εξής: 1) έχει συγκροτηθεί η επιτροπή πολιτών και έχουν οριστεί τα πρόσωπα επικοινωνίας, 2) η πρωτοβουλία δεν βρίσκεται καταφανώς εκτός του πλαισίου των αρμοδιοτήτων της Επιτροπής να υποβάλλει νομοθετική πρόταση για την εφαρμογή των Συνθηκών, 3) η προτεινόμενη πρωτοβουλία πολιτών δεν είναι κατάφωρα καταχρηστική, επιπόλαια ή κακόβουλη και 4) η προτεινόμενη πρωτοβουλία πολιτών δεν αντίκειται προφανώς στις αξίες που ορίζονται στις Συνθήκες της ΕΕ. Η απόφαση για την καταχώριση ή μη βασίζεται σε νομικούς λόγους και άρα μπορεί να αμφισβητηθεί. Εάν δεν κάνει δεκτή την καταχώριση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα ενημερώσει τους οργανωτές της για τους λόγους της απόρριψης, καθώς και για όλα τα πιθανά ένδικα ή εξώδικα μέσα που τίθενται στη διάθεσή τους. Αυτά συμπεριλαμβάνουν τη δυνατότητα άσκησης προσφυγής ενώπιον του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή υποβολής καταγγελίας στον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή (καταγγελία για κακοδιοίκηση).

(8) Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 211/2011, άρθρο 6. Ο κανονισμός προβλέπει ότι η διαδικασία αυτή διεξάγεται από τις αρμόδιες αρχές κάθε κράτους μέλους όπου συγκεντρώνονται οι δηλώσεις υποστήριξης.

(9) Ο κανονισμός προβλέπει την υποχρέωση συγκέντρωσης ελάχιστου ποσοστού υπογραφών ανά χώρα, αναλόγως με τον αριθμό των κατοίκων του, http://ec.europa.eu/citizens-initiative/public/signatories

(10) Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 211/2011, άρθρο 15.

(11) Οι επιτυχείς προτάσεις είναι οι εξής: «Η ύδρευση και η αποχέτευση είναι ανθρώπινο δικαίωμα! Το νερό είναι δημόσιο αγαθό, όχι εμπόρευμα!», «Σταματήστε τη ζωοτομία!», «Ένας από μας», http://ec.europa.eu/citizens-initiative/public/initiatives/successful

(12) Ο αριθμός των καταχωρισμένων πρωτοβουλιών μειώνεται με την πάροδο των χρόνων: 16 το 2012, 9 το 2013, 5 το 2014 και 5 το 2015.

(13) Τα δεδομένα των συγκεντρωμένων υπογραφών υπέρ μιας ΕΠΠ τα τελευταία τρία χρόνια καταδεικνύουν σαφώς μια πτώση στη συμμετοχή και το ενδιαφέρον των πολιτών. Το 2013 συλλέχθηκαν 5 402 174 υπογραφές, το 2014 μόνο 628 865 και το 2015 μόλις 8 500.

(14) C. Berg, J. Tomson, An ECI that works! Learning from the first two years of the European Citizens’ Initiative, 2014. http://ecithatworks.org/

(15) Υπηρεσία Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, «Εφαρμογή της Ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας πολιτών. Η εμπειρία από τα τρία πρώτα έτη», 2015. www.europarl.europa.eu/thinktank

(16) Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 28ης Οκτωβρίου 2015 σχετικά με την Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών [2014/2257(INI)], εισηγητής: Schöpflin.

(17) Υπόθεση: OI/9/2013/TN. Εκκίνηση έρευνας στις 18 Δεκεμβρίου 2013 — Απόφαση στις 4 Μαρτίου 2015, http://www.ombudsman.europa.eu/el/cases/decision.faces;jsessionid=87717B07AC5D9459F41E315833D9C5D5

(18) Επιτροπή των Περιφερειών, γνωμοδότηση σχετικά με την ευρωπαϊκή πρωτοβουλία πολιτών (EE C 423 της 17.12.2015, σ. 1).

(19) Έκθεση για την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 211/2011 σχετικά με την πρωτοβουλία πολιτών, COM(2015) 145 final.

(20) «Συνέχεια που δόθηκε στο ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την Ευρωπαϊκή πρωτοβουλία πολιτών», εγκρίθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 2 Φεβρουαρίου 2016.

(21) Έρευνα του Ευρωβαρόμετρου «Η υπόσχεση της ΕΕ», Σεπτέμβριος 2014, σ. 55.

(22) Άρθρο 13 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 211/2011 (εννοείται ο κίνδυνος σφαλμάτων στην επεξεργασία προσωπικών δεδομένων).

(23) Ιδιαίτερα συσταλτική κρίνεται η ερμηνεία της έννοιας «η προτεινόμενη πρωτοβουλία πολιτών δεν ευρίσκεται καταφανώς εκτός του πλαισίου των αρμοδιοτήτων της Επιτροπής να υποβάλλει πρόταση για την έκδοση νομικής πράξης της Ένωσης για την εφαρμογή των συνθηκών». Με τον τρόπο αυτό απορρίφθηκαν συστηματικά όλες οι πρωτοβουλίες που είχαν ως στόχο την τροποποίηση των Συνθηκών. Η μόνη εξαίρεση είναι «Επιτρέψτε μου να ψηφίσω», με την οποία τα δικαιώματα των ευρωπαίων πολιτών τα οποία κατοχυρώνονται στο άρθρο 20 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ θα μπορούσαν να ενσωματωθούν στο δικαίωμα ψήφου σε όλες τις πολιτικές εκλογές στο κράτος μέλος κατοικίας του, υπό τους ίδιους όρους με τους υπηκόους του εν λόγω κράτους.

(24) Υπηρεσία Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Implementation of the European Citizens’ Initiative. The experience of the first three years (Εφαρμογή της Ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας πολιτών. Η εμπειρία από τα τρία πρώτα έτη), 2015, σημείο 3.1.4.

(25) Υπηρεσία Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Implementation of the European Citizens’ Initiative. The experience of the first three years (Εφαρμογή της Ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας πολιτών. Η εμπειρία από τα τρία πρώτα έτη), 2015, σημείο 6.

Υπηρεσία Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Disenfranchisement of EU citizens resident abroad (Στέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων των πολιτών της ΕΕ που διαμένουν στο εξωτερικό), συνοπτική παρουσίαση.

(26) Γνωμοδότηση σχετικά με την πρωτοβουλία πολιτών (ΕΕ C 44 της 11.2.2011, σ. 182).

Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «H εφαρμογή της Συνθήκης της Λισαβόνας: η συμμετοχική δημοκρατία και η πρωτοβουλία Ευρωπαίων πολιτών (άρθρο 11)» (ΕΕ C 354 της 28.12.2010, σ. 59).

(27) Η μόνιμη ειδική ομάδα για την ΕΠΠ συστάθηκε τον Οκτωβρίου του 2013, και η θητεία της ανανεώθηκε το 2015.

(28) http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.members-former-eesc-presidents-henri-malosse-speeches-statements&itemCode=35383

(29) http://www.eesc.europa.eu/resources/docs/el_15_438-citizens-initiative.pdf

(30) http://www.eesc.europa.eu/resources/docs/15_85-citizenship-passport-el.pdf

(31) Οι Ιρλανδοί και οι Βρετανοί υπήκοοι που διαμένουν στη Βουλγαρία, την Τσεχική Δημοκρατία, τη Γαλλία, την Αυστρία και την Πορτογαλία εξακολουθούν να στερούνται του δικαιώματος αυτού.