Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών σχετικά με την «6η και 7η ετήσια έκθεση για τα Διαρθρωτικά Ταμεία - 1994 και 1995»

(97/C 215/05)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την 6η και 7η ετήσια έκθεση για τα Διαρθρωτικά Ταμεία 1994 και 1995 (COM(95) 583 τελικό και COM(96) 502 τελικό) 7

έχοντας υπόψη την απόφασή της της 12ης Ιουνίου 1996, σύμφωνα με το άρθρο 198 Γ, τέταρτη παράγραφος της Συνθήκης για την ίδρυση των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, να εκπονήσει γνωμοδότηση επί του θέματος αυτού και να αναθέσει στην επιτροπή 1 «Περιφερειακή ανάπτυξη, οικονομική ανάπτυξη, τοπικά και περιφερειακά οικονομικά» την προετοιμασία των σχετικών εργασιών 7

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CDR 355/96 rev.) που υιοθετήθηκε από την επιτροπή 1 στις 14 Φεβρουαρίου 1997 (εισηγητής: ο κ. Wyn).

υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση στην 17η σύνοδο ολομέλειας που πραγματοποιήθηκε στις 12 και 13 Μαρτίου 1997 (συνεδρίαση της 12ης Μαρτίου).

1. Εισαγωγή

1.1. Σύμφωνα με τους κανονισμούς των Διαρθρωτικών Ταμείων, η Επιτροπή δημοσιεύει ετησίως έκθεση για τις διαρθρωτικές παρεμβάσεις. Την περίοδο 1994 και 1995, οι εκθέσεις περιλάμβαναν κυρίως αναφορά στη συμβολή του ευρωπαϊκού ταμείου για την καταπολέμηση της ανεργίας και στις επιπτώσεις της παγκόσμιας ύφεσης.

1.2. Η έκτη ετήσια έκθεση καλύπτει το πρώτο έτος μιας εξαετούς προγραμματικής περιόδου για τα Διαρθρωτικά Ταμεία, τα οποία αποτελούν το σημαντικότερο μέσο που χρησιμοποιεί η Ευρωπαϊκή Ένωση για να προάγει την οικονομική και κοινωνική συνοχή. Η εν λόγω περίοδος προγραμματισμού ευρίσκεται σήμερα σε ένα ενδιάμεσο στάδιο. Η έβδομη ετήσια έκθεση δημοσιεύθηκε ήδη. Η έκθεση αυτή, αλλά ακόμη περισσότερο η έκθεση για τη συνοχή που δημοσιεύθηκε πρόσφατα, θα έχουν καθοριστική σημασία για τον προσδιορισμό ορισμένων σημαντικών θεμάτων στρατηγικού χαρακτήρα, τα οποία θίγονται εν μέρει στην παρούσα γνωμοδότηση. Για το λόγο αυτό, οι δηλώσεις που περιλαμβάνονται στην 7η ετήσια έκθεση για τα Διαρθρωτικά Ταμεία συνεκτιμώνται στην παρούσα γνωμοδότηση.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Ο αποφασιστικός ρόλος που διαδραματίζουν οι τοπικές και περιφερειακές αρχές και μάλιστα στα πλαίσια των Διαρθρωτικών Ταμείων.

2.1.1. Τα Διαρθρωτικά Ταμεία είναι σαφώς σημαντικά για τις τοπικές την περιφερειακές αρχές και μάλιστα για πολλούς λόγους:

Οι Τοπικές/Περιφερειακές Διοικητικές Αρχές:

- διαδραματίζουν ένα στρατηγικό ρόλο σχετιζόμενο με άλλους δημόσιους τομείς και την κοινότητα 7

- προσφέρουν σημαντικές υπηρεσίες στις τοπικές κοινότητες και τις επιχειρήσεις 7

- είναι αρμόδιες για την υλοποίηση χρηματοδοτούμενων από την ΕΕ σχεδίων και αποτελούν συχνά το μεγαλύτερο τομέα όσον αφορά την απορρόφηση ευρωπαϊκών επιδοτήσεων 7

- αποτελούν τη δημοκρατική φωνή του τοπικού πληθυσμού - λαμβανομένης υπόψη της σημασίας που αποδίδουν στον Ευρωπαίο Πολίτη και κυρίως της πρόσφατης έμφασης στους ανέργους και τους κοινωνικά αποκλεισμένους 7

- αποτελούν ένα σημαντικό και σταθερό εργοδότη, προσφέροντας ένα φόρουμ ορθής πρακτικής όσον αφορά την ισότητα των ευκαιριών και την προσφορά εργασίας 7

- διαθέτουν ευρεία εμπειρογνωμοσύνη όσον αφορά την ανάπτυξη καρποφόρων και στοχοθετημένων στρατηγικών για τις πρωτοβουλίες ευρωπαϊκής χρηματοδότησης, καθώς και προσωπικό έμπειρο σε τεχνικά χρηματοδοτικά θέματα προς όφελος της ευρύτερης κοινότητας 7

- αντιπροσωπεύουν μία μορφή δημόσιας διοίκησης η οποία είναι περισσότερο ευπροσάρμοστη, για παράδειγμα λόγω της εσωτερικής της αναδιοργάνωσης, στις καινοτομίες της κοινωνίας των πολιτών.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Κεντρικά σημεία

3.1.1. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές επιδοκιμάζουν το περιεχόμενο των εγγράφων της Επιτροπής και διαπιστώνουν με ικανοποίηση ότι και οι δύο εκθέσεις περιλαμβάνουν μία εμπεριστατωμένη και λεπτομερή ανάλυση που καλύπτει τις δραστηριότητες των Διαρθρωτικών Ταμείων για το 1994 και το 1995.

3.1.2. Όπως δήλωσε και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, μια τόσο εξαντλητική ανάλυση είναι αδύνατο να εξετασθεί λεπτομερώς, ωστόσο μπορεί να γίνουν ορισμένα σχόλια γενικού χαρακτήρα.

3.2. Οι πόροι

3.2.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών επιδοκιμάζει την αύξηση των πόρων των Διαρθρωτικών Ταμείων για την περίοδο 1994-1999. Ωστόσο, ο τρόπος με τον οποίο ενεγράφησαν στον προϋπολογισμό τα ποσά αυτά για την περίοδο 1994-1999 είναι χαρακτηριστικός για την έλλειψη διαφάνειας, η οποία υπονομεύει τη φιλοσοφία και το πνεύμα της διαρθρωτικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Επιτροπή των Περιφερειών θα πρέπει στο μέλλον να συμμετέχει σε παρόμοιες σημαντικές διαβουλεύσεις.

3.3. Οι επιπτώσεις των καθυστερήσεων

3.3.1. Όπως υποστηρίζει η Επιτροπή, κατά το πρώτο έτος της προγραμματικής περιόδου δεσμεύτηκε 90 % των πόρων (το ποσοστό αυτό αυξήθηκε το 1995 σε 91 %) 7 ωστόσο, κατά το πρώτο έτος της νέας περιόδου παρατηρήθηκαν σοβαρές καθυστερήσεις για την απορρόφηση των πόρων (π.χ. προγράμματα των Στόχων 2 και 3 υποβλήθηκαν στο ΗΒ με περισσότερο από ένα έτος καθυστέρηση). Η καθυστέρηση αυτή πρέπει, συνεπώς, να είχε επιπτώσεις επί της ποιότητας και του όγκου των πραγματικά πρόσθετων εφαρμογών, καθώς τα σχέδια που στηρίζονται κατά κύριο μέρος σε πρόσθετες χρηματοδοτήσεις βρίσκονται σε ορισμένες περιπτώσεις μεταξύ των πρώτων θυμάτων τέτοιου είδους καθυστερήσεων. Σε πολλές περιπτώσεις, οι καθυστερήσεις αυτές προκάλεσαν τη διακοπή της περαιτέρω χρηματοδότησης των ετήσιων δραστηριότητων και έκτοτε το σύστημα δεν έγινε δυνατό να επανέλθει στο κανονικό χρονοδιάγραμμά του, ακόμη και κατά το 1996, το τελευταίο έτος της ίδιας προγραμματικής περιόδου για το Στόχο 3.

3.3.2. Η ανησυχητική εξέλιξη που παρατηρήθηκε το 1994 με την ανεπαρκή δέσμευση πόρων με βάση τις κοινοτικές πρωτοβουλίες αντεστράφη το 1995 με την έγκριση των περισσοτέρων προγράμματων το έτος αυτό.

3.3.3. Λαμβανομένου υπόψη του απώτερου στόχου που αφορά τη διάθεση του 35 % του κοινοτικού προϋπολογισμού για τα Διαρθρωτικά Ταμεία ως το 1999, είναι ιδιαίτερα σημαντικό παρόμοια σημαντικά κονδύλια να διατίθενται σύμφωνα με ένα εύλογο χρονοδιάγραμμα, προκειμένου να επιτευχθεί το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα.

3.3.4. Σε πλήρη συμφωνία με τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την έκθεση αυτή, πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην απλοποίηση των διαδικασιών. Η καθιέρωση ενιαίων εγγράφων προγραμματισμού επιδοκιμάζεται ως ένα πρώτο βήμα για την επίτευξη του στόχου αυτού. Η καθιέρωση ενιαίων εγγράφων προγραμματισμού επιδοκιμάζεται εντόνως ως ένα πρώτο βήμα για την επίτευξη του στόχου αυτού, αν αυτά θεωρηθούν ως μια σοβαρή προώθηση για την αρχή της εταιρικής σύμπραξης και, συνεπώς, μια αμεσότερη και σαφέστερη συμμετοχή των περιφερειών. Παρόλα αυτά, είναι συνεχώς αναγκαία η απλούστευση των ταμείων, των στόχων, των διαδικασιών και των μέσων καθώς επίσης και ο περιορισμός της γραφειοκρατίας όσον αφορά τη διοίκηση των Διαρθρωτικών Ταμείων. Η άσκηση αυστηρών οικονομικών ελέγχων - η οποία αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προτάσεις που περιλαμβάνονται στην έκθεση για το 1995 - δεν παρεμποδίζει απαραίτητα τη θέσπιση ευέλικτων και καινοτόμων ρυθμίσεων σχετικά με τον επαναπροσανατολισμό των πόρων σε περίπτωση που τα πράγματα λάβουν μία διαφορετική τροπή.

3.4. Η εταιρική σχέση

3.4.1. Η έκθεση της Επιτροπής υποστηρίζει ότι ορισμένα κράτη μέλη φάνηκαν απρόθυμα να δεσμευτούν με πλήρη και ανοικτή εταιρική σχέση. Η κατάσταση, για παράδειγμα, ορισμένων περιφερειών του ΗΒ δεν ήταν καθόλου ικανοποιητική, αν και υπάρχουν ενδείξεις, στις οποίες συμπεριλαμβάνεται και η αύξηση της αποτελεσματικότητας των συνοδευτικών επιτροπών, ότι βελτιώθηκε ως ένα βαθμό. Εντούτοις, η Επιτροπή δείχνει απογοητευτικά απρόθυμη να ενεργήσει στις περιπτώσεις που η εταιρική σχέση είναι χαλαρή.

3.4.2. Στο προγραμματικό στάδιο, η εταιρική σχέση πρέπει οπωσδήποτε να ενισχυθεί. Ο προγραμματισμός πρέπει να στηρίζεται σε μια προσέγγιση από τη βάση προς τα άνω και να διασυνδέεται πιο στενά με τις τοπικές και περιφερειακές αρχές, οι οποίες συμμετέχουν στη χρηματοδότηση των προγραμμάτων. Η ΕΤΠ εκφράζει την ανησυχία της για την περιορισμένη έμφαση που δίνεται στη διασύνδεση με τις τοπικές και περιφερειακές αρχές και στην προσέγγιση από τη βάση προς τα άνω κατά την εφαρμογή των κοινοτικών πρωτοβουλιών και ζητεί από την Επιτροπή να εξετάσει την επέκταση της προσέγγισης βάσει του προγράμματος Leader σε άλλες κοινοτικές πρωτοβουλίες όπως το Rechar, το οποίο απευθύνεται στις βιομηχανικές κοινότητες της Ευρώπης.

3.5. Η επικουρικότητα

3.5.1. Πρέπει να γίνει ρητή μνεία στην επικουρικότητα όσον αφορά τις τοπικές και περιφερειακές διοικητικές αρχές κατά την προσεχή ΔΔ και η εφαρμογή του προγράμματος των Διαρθρωτικών Ταμείων θα μπορούσε να αποτελέσει ένα σημαντικό πεδίο για τη λήψη αποφάσεων στο καταλληλότερο επίπεδο που βρίσκεται πλησιέστερα στον πολίτη.

3.6. Οι νέες προτεραιότητες

3.6.1. Η συμμετοχή των τοπικών κοινοτήτων είναι ένα σημαντικό στοιχείο που πρέπει να ληφθεί υπόψη όσον αφορά τη βιωσιμότητα της οικονομικής ανάπτυξης. Η ΕΤΠ επικροτεί νέες προτεραιότητες και κρίνει ότι τόσο η θεματική όσο και η γεωγραφική συγκέντρωση πρέπει να εξακολουθήσουν να εστιάζονται στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης, ιδίως στις περιφέρειες που αντιμετωπίζουν τα σοβαρότερα προβλήματα. Τα διαρθρωτικά ταμεία πρέπει να δώσουν μεγαλύτερη έμφαση στα αναπτυξιακά μέτρα των κοινοτήτων. Πρέπει να εξασφαλισθεί η ομαλή μετάβαση από ένα σύνολο προτεραιοτήτων σε ένα άλλο για να διατηρηθεί η συνέχεια της λειτουργίας των Ταμείων. Ο καθορισμός νέων προτεραιοτήτων δεν πρέπει να επιβαρύνει την οικονομική κατάσταση των περιοχών που δεν έχουν εξασφαλίσει το κατάλληλο επίπεδο υποδομής.

3.6.2. Όπως δηλώνει και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, οι δράσεις που έχουν ως στόχο τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανομένης της χορήγης δανείων υπό ευνοϊκούς όρους κτλ. εξακολουθούν σε πολλές περιπτώσεις στην πράξη να μην ανταποκρίνονται στις άμεσες ανάγκες των επιχειρήσεων αυτών. Δεδομένου του ρόλου των ΜΜΕ για τη δημιουργία απασχόλησης η πολιτική γι'αυτές πρέπει να συμπεριλαμβάνεται στα προγράμματα περιφερειακής ανάπτυξης. Οι περιφέρειες πρέπει περαιτέρω να αναλαμβάνουν τη διαχείριση. Η Επιτροπή μπορεί να θέτει τις γενικές γραμμές.

3.6.3. Η Επιτροπή των Περιφερειών εκφράζει την ικανοποίησή της για τις προθέσεις της Επιτροπής σχετικά με την προαγωγή της εμπειρίας που υπάρχει όσον αφορά τις παρεμβάσεις στον πολιτιστικό τομέα, ο οποίος είναι βασικός τομέας ο οποίος εκτός του ό,τι εμπλουτίζει την ΕΕ, δημιουργεί το κατάλληλο περιβάλλον για την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη. Ωστόσο, η Επιτροπή των Περιφερειών εκφράζει την ελπίδα ότι θα υπάρξει η κατάλληλη μέριμνα ώστε να υπάρξει σεβασμός και υποστήριξη της ποικιλίας και της προώθησης της ποιότητας των πολιτιστικών χαρακτηριστικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

3.6.4. Είναι η πρώτη φορά που η Επιτροπή αποδίδει στην έκθεσή της για τη διαρθρωτική πολιτική ιδιαίτερη σημασία στα συμφέροντα του περιβάλλοντος. Η Επιτροπή των Περιφερειών επικροτεί την καλύτερη συνεκτίμηση των περιβαλλοντικών πτυχών στα πλαίσια της έκθεσης, δεδομένου ότι πρόκειται για ένα ουσιαστικό στοιχείο των διαρθρωτικών στόχων που έχουν τεθεί σε επίπεδο περιφερειών.

3.7. Η διάδοση πληροφοριών σε μειονεκτούντες υποψηφίους και σε περιφέρειες

3.7.1. Ένα σημαντικό βήμα προκειμένου να εξασφαλισθεί ότι οι πόροι θα διατεθούν σε όσους τους χρειάζονται περισσότερο, θα ήταν η περαιτέρω ανάπτυξη και βελτίωση της διάδοσης πληροφοριών σχετικά με την πρόσβαση στους πόρους των ταμείων. Αφ'ής στιγμής οι πόροι προορίζονται με τρόπο περισσότερο άμεσο για αυτούς οι οποίοι ευρίσκονται στην περισσότερο δυσχερή κοινωνική θέση, καθίσταται περισσότερο σημαντικό να εξασφαλισθεί ότι οι πληροφορίες αυτές θα είναι διαθέσιμες με μία μορφή η οποία θα διευκολύνει την πρόσβαση σ'αυτές και την κατανόησή τους.

3.8. Η αύξηση της πρόσθετης αξίας των καινοτόμων μεθόδων και δράσεων

3.8.1. Με δεδομένη τη διαρκή έμφαση σε καινοτόμες ενέργειες βάσει των Διαρθρωτικών Ταμείων και ιδιαιτέρως των κοινοτικών πρωτοβουλιών, η Επιτροπή των Περιφερειών έχει την εντύπωση ότι η Επιτροπή δεν ενεργοποιείται επαρκώς προκειμένου να προωθηθεί η διάδοση, με κατανοητό τρόπο, επιτυχημένων καινοτόμων προσεγγίσεων για την επίλυση προβλημάτων. Με αφορμή το γεγονός ότι τα διδάγματα που αντλούνται σε τοπικό επίπεδο δεν μεταφέρονται ή δεν ενσωματώνονται σε επίπεδο γεωγραφικό ή τομεακό, χάνεται σημαντικό μέρος της δυνητικής πρόσθετης αξίας που προέρχεται από τις δαπάνες των Διαρθρωτικών Ταμείων.

3.9. Απάτη/ανωμαλίες

3.9.1. Λαμβανομένων υπόψη των δυσμενών σχολίων του Ελεγκτικού Συνεδρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με την αντικανονική εφαρμογή διαδικασιών, ιδιαιτέρως ενόψει της αύξησης των πόρων των Διαρθρωτικών Ταμείων ως ποσοστό του γενικού προϋπολογισμού των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, η πάταξη της απάτης έχει ουσιαστική σημασία. Είναι σημαντικό ζήτημα για τα κράτη μέλη να εντείνουν τις προσπάθειες τους για την πάταξη της απάτης ως τμήμα επίσης των συνεχιζόμενων εργασιών της ΔΔ. Η Επιτροπή των Περιφερειών επιδοκιμάζει τις δράσεις που έχουν ήδη αναληφθεί από την Επιτροπή και το Ελεγκτικό Συνέδριο και υποστηρίζει απόλυτα τα σχόλια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου επί του θέματος αυτού με αφορμή την έκτη ετήσια έκθεση.

4. Συμπέρασμα

4.1. Η διαρθρωτική σύγκλιση, τόσο από κοινωνική όσο και από οικονομική άποψη, είναι μια μακρά και περίπλοκη διεργασία. Η Επιτροπή καλείται να παραδεχθεί ότι οι στρατηγικές προσεγγίσεις που έχουν υιοθετηθεί με στόχο την ενίσχυση των περισσότερων μειονεκτούντων περιφερειών και πολιτών της Ευρώπης θα αργήσουν να καρποφορήσουν. Για την επίτευξη των μακροπρόθεσμων στόχων που έχουν τεθεί είναι απαραίτητο να διασφαλισθούν η συνέπεια και οι επαρκείς πόροι και να αποφευχθεί ο εφησυχασμός.

4.2. Επιδοκιμάζεται η συγκέντρωση των πόρων και των πολιτικών στις περισσότερο αναγκαίες και αποτελεσματικές δράσεις, καθώς και η πραγματική λήψη υπόψη των περιβαλλοντικών συνεπειών όλων των δράσεων. Επιδοκιμάζεται ακόμη η έμφαση που δίνεται στην ανεργία και την ισότητα ευκαιριών. Πρέπει να γίνει προσπάθεια για να εξασφαλιστεί ότι ούτε οι ευρωπαϊκοί, ούτε οι εθνικοί κανόνες ούτε επίσης η υπέρμετρα γραφειοκρατική εφαρμογή τους δεν θα επιτραπεί να παρεμποδίζουν τους απλούς πολίτες και τις περιφέρειες να επωφελούνται στο ανώτατο δυνατό βαθμό από τη χρηματοδότηση των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών Ταμείων. Οι τοπικές και περιφερειακές διοικητικές αρχές όλης της ΕΕ επιδοκιμάζουν όλες τις δράσεις που αναλαμβάνει η Επιτροπή για την εξεύρεση πρακτικών και μη δαπανηρών τρόπων επίλυσης των σοβαρών προβλημάτων για την περιφερειακή ανάπτυξη, καθώς και των προβλημάτων των πολιτών που αντιμετωπίζουν τις μεγαλύτερες ανάγκες στην κοινωνία.

Βρυξέλλες, 12 Μαρτίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών

Pasqual MARAGALL i MIRA