Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για:

- την «Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με τους κανόνες συμμετοχής επιχειρήσεων, ερευνητικών κέντρων και πανεπιστημίων και τους κανόνες διάδοσης των αποτελεσμάτων της έρευνας για την υλοποίηση του πέμπτου προγράμματος-πλαισίου της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (1998-2002)», και - την «Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με τους κανόνες συμμετοχής επιχειρήσεων, ερευνητικών κέντρων και πανεπιστημίων για την υλοποίηση του πέμπτου προγράμματος-πλαισίου της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας (Euratom) (1998-2002)» () (98/C 214/13)

Στις 6 Ιανουαρίου 1998, και σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 130 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και του άρθρου 170 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για τις ανωτέρω προτάσεις.

Το τμήμα ενέργειας, πυρηνικών θεμάτων και έρευνας, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 7 Απριλίου 1998, με βάση προσχέδιο του εισηγητή, κ. Malosse.

Κατά την 354η σύνοδο ολομέλειας της 29ης και 30ής Απριλίου 1998 (συνεδρίαση της 29ης Απριλίου), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 122 ψήφους υπέρ και μια κατά την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Αντί να πραγματοποιήσει μία σημείο προς σημείο ανάλυση του κειμένου, το οποίο γενικά κρίνεται ικανοποιητικό όσον αφορά τη μορφή, η ΟΚΕ εκφέρει μία σειρά γενικών παρατηρήσεων, με στόχο τη διευκρίνιση ορισμένων ασαφειών και, ενδεχομένως, τη συμπλήρωση του περιεχομένου.

Οι εν λόγω παρατηρήσεις σχετίζονται με τέσσερις βασικές απαιτήσεις:

1.1.1. Η πρώτη αφορά, για ένα μηχανισμό που καθορίζει τους κανόνες συμμετοχής και διάδοσης, την ανάγκη ένταξής του στην προοπτική της προώθησης μίας δυναμικής. Πράγματι, απώτερος στόχος μίας διοικητικής πλαισίωσης είναι να θέτει όρια και να διανοίγει την πρόσβαση. Η διοικητική πλαισίωση αυτή δεν πρέπει να καταστεί μία σειρά εμποδίων. Κάθε διοικητική πλαισίωση έχει σημαντικές συνέπειες αναφορικά τόσο με τις λεπτομέρειες όσο και την ουσία της υλοποίησης. Κρίνεται ότι πρέπει να διευκρινισθούν πολυάριθμοι ορισμοί 7 επίσης, ορισμένα σημεία των διαδικασιών φαίνεται ότι προκαλούν καθυστερήσεις και δυσκαμψίες.

1.1.2. Η δεύτερη σχετίζεται με την ανάγκη για την επιδίωξη συνάφειας της νέας προσέγγισης του 5ου ΠΠΕΤΑ, κυρίως μέσω βασικών δράσεων εντός μίας ολοκληρωμένης προσέγγισης, και των κατευθύνσεων προτεραιότητας της κοινοτικής πολιτικής, μεταξύ των οποίων απαντώνται κυρίως η συνοχή, η απασχόληση, και η συμμετοχή των ΜΜΕ στις αναπτυξιακές πολιτικές.

1.1.3. Η τρίτη απαίτηση αφορά την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Το αποτέλεσμα της κοινοτικής προσπάθειας για την έρευνα πρέπει να είναι, κατά προτεραιότητα, η αναβάθμιση της θέσης των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων στις διεθνείς αγορές. Η ανταγωνιστικότητά τους έχει μειωθεί γενικά τις δύο τελευταίες δεκαετίες, κυρίως λόγω των ανεπαρκών και διεσπαρμένων προσπαθειών έρευνας και ικανοτήτων καινοτομίας.

1.1.4. Η τέταρτη απαίτηση σχετίζεται με την ανάγκη ριζικής μεταρρύθμισης των διαδικασιών διάθεσης των κοινοτικών κονδυλίων βοήθειας για τα ερευνητικά προγράμματα. Παρά τις αξιέπαινες προσπάθειες, οι επιστημονικοί και επιχειρηματικοί κύκλοι, κυρίως οι ΜΜΕ, αποθαρρύνονται όλο και περισσότερο από τις καθυστερήσεις και την πολυπλοκότητα των ευρωπαϊκών διαδικασιών με αποτέλεσμα όλο και λιγότερες πιθανότητες επιτυχίας.

1.2. Το πνεύμα της πρότασης της Επιτροπής διευκρινίζεται στο προοίμιο με τη φράση «καινοτομία στη συνέχεια της πορείας». Οι πρωτοβουλίες που απαριθμούνται στο μέρος «καινοτομία» κρίνεται ότι αντιστοιχούν πλήρως με τις κοινοτικές μέριμνες, και κυρίως:

- απλουστεύσεις χάρη στη δυνατότητα καθορισμού κατ' αποκοπή ποσών για τα γενικά έξοδα 7

- διαμόρφωση των όρων εκμετάλλευσης (αποκλειστικότητα, ιδιοκτησία) ανάλογα με την εγγύτητα του σχεδίου προς την αγορά για τις έμμεσες δράσεις 7

- προστασία της προϋπάρχουσας τεχνογνωσίας 7

- συμπερίληψη δεοντολογικών συλλογισμών στα κριτήρια επιλογής 7

- επέκταση του κριτηρίου «ΜΜΕ» στις επιχειρήσεις των οποίων το προσωπικό κυμαίνεται από 250 μέχρι 499 εργαζομένους 7

- και ρόλος του προγράμματος τεχνολογικής εφαρμογής στα συστατικά του μέρη της διάρθρωσης, του ελέγχου, και της αξιολόγησης των αποτελεσμάτων.

1.3. Οι εν λόγω καινοτομίες μαρτυρούν τη βούληση για τη λήψη υπόψη τόσο των κριτικών, οι οποίες διατυπώθηκαν κατά προγενεστέρων ΠΠΕΤΑ, ότι είναι «υπερβολικά χρονοβόρα, γραφειοκρατικά και απομακρυσμένα από την αγορά», όσο και των βασικών συστάσεων της έκθεσης Davignon, βάσει των οποίων το ΠΠΕΤΑ θα πρέπει να θεωρείται τρόπος χρηματοδότησης δράσεων για την προώθηση της ανταγωνιστικότητας. Η ΟΚΕ συγχαίρει την Επιτροπή για τους προσανατολισμούς της οι οποίοι συμπίπτουν με τις επιθυμίες που είχε εκφράσει. Προκειμένου να εξασφαλιστεί η λειτουργικότητα των προτάσεων αυτών, καθώς και η συνέπειά τους σε σχέση με τους επιδιωκόμενους στόχους, η ΟΚΕ διατυπώνει πολλές ειδικές συστάσεις.

2. Παρατηρήσεις ως προς τη μορφή

2.1. Δεδομένου του καινοτόμου χαρακτήρα του 5ου προγράμματος-πλαίσιο σε σύγκριση με το 4ο, πρέπει να εξασφαλισθεί η ορθή ερμηνεία των νέων εννοιών και των νέων λεπτομερειών εφαρμογής. Επί του προκειμένου, και πέρα από την προσπάθεια που καταβάλλεται για την εισαγωγή κοινών ορισμών για τις δύο προτάσεις, η ΟΚΕ κρίνει ότι:

- αφενός, θα έπρεπε να προτείνεται ένα μέσο για τη σύγκριση των δύο προγραμμάτων-πλαίσιο 7

- αφετέρου, θα έπρεπε να τεθεί στη διάθεση των ενδιαφερομένων μία περίληψη όλων των νέων κανόνων και της φιλοσοφίας του 5ου ΠΠΕΤΑ, με τη μορφή εγχειριδίου.

2.1.1. Τα δύο αυτά στοιχεία που θα πρέπει να τεθούν στη διάθεση των συμμετεχόντων, θα έδιναν τη δυνατότητα του εντοπισμού των κανόνων εφαρμογής, θα απάλειφαν τις αοριστίες, και θα μαρτυρούσαν τη δεδηλωμένη βούληση για σαφήνεια και απλούστευση.

2.2. Δεδομένου του καινοτόμου χαρακτήρα της αρχής των βασικών δράσεων, ως πολυτομεακών μέσων, είναι απαραίτητο να προβλεφθούν ομοιόμορφοι κανόνες συμμετοχής για όλους τους τύπους παρεμβάσεων (έρευνα, αξιοποίηση...), αν και οι ίδιες οι συμβάσεις για τις έμμεσες δράσεις είναι δυνατόν να διαφέρουν ανάλογα με τη φύση του σχεδίου. Αυτή η πτυχή θα έπρεπε να ληφθεί υπόψη στο πλαίσιο των νέων διατάξεων για τη συμμετοχή, αντί να διατηρηθούν διαφορετικοί κανόνες, όπως συμβαίνει, για παράδειγμα, για τις ειδικές δράσεις για τις ΜΜΕ.

2.3. Όσο για τους ορισμούς που προτείνονται, θα ήταν σκόπιμο να διευρυνθούν και να διευκρινιστούν. Ορισμένα στοιχεία που εμφανίζονται στο κυρίως κείμενο, ως καθοριστικά του περιεχομένου και της εμβέλειας της πρότασης, αναφέρονται απλώς χωρίς να αναλύονται εις βάθος. Εντοπίστηκαν κυρίως τα ακόλουθα:

- κατ' αποκοπή ποσά για τα γενικά έξοδα: αυτή η έννοια θα έπρεπε να διευκρινισθεί μέσω πρακτικών λεπτομερειών (κλίμακες, τρόποι υπολογισμού, κ.λπ.),

- εγγύτητα προς την αγορά: αναφέρεται στο προοίμιο αλλά δεν αναλύεται κατά τρόπο λειτουργικό στο κείμενο, αν και πρόκειται για ένα καθοριστικό στοιχείο του νέου μηχανισμού,

- προστασία της τεχνογνωσίας: δεν παρέχονται επαρκή στοιχεία στο κυρίως κείμενο της πρότασης, ιδιαίτερα ως προς τους μηχανισμούς προώθησης της πνευματικής και βιομηχανικής ιδιοκτησίας και την απαραίτητη αναφορά στο ζήτημα των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας.

2.4. Στα πλαίσια των παρατηρήσεων αυτού του τύπου, θα πρέπει να τονιστεί επίσης ότι το άρθρο 5 που αφορά τις «προϋποθέσεις συμμετοχής νομικών οντοτήτων κράτους μέλους και συνδεδεμένης χώρας» δεν αποδεικνύει σαφώς τη δυνατότητα πρόσβασης των ΜΜΕ στο ΠΠΕΤΑ, κυρίως λόγω της ασάφειας της προϋπόθεσης ότι «πρόκειται προσεχώς να διεξάγει δραστηριότητες έρευνας», η οποία, κατά την υλοποίηση του προγράμματος, μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο διαφορετικών εκτιμήσεων και αμφισβητήσεων.

2.5. Επίσης, στο άρθρο 8, η απαίτηση των «δυνητικών πόρων που είναι αναγκαίοι για την υλοποίηση της δράσης», αντιβαίνει τις αρχές της σύμπραξης για την έρευνα (πρόγραμμα Craft), σύμφωνα με τις οποίες οι ΜΜΕ αναθέτουν τις ερευνητικές εργασίες σε τρίτους.

3. Οι ΜΜΕ στην Ευρώπη και τα ιδιαίτερα προβλήματά τους

3.1. Είναι λυπηρό το γεγονός ότι οι προτεινόμενοι κανόνες συμμετοχής και διάδοσης που σχετίζονται με την ΕΤΑ στηρίζονται σε έναν ατελή ορισμό ο οποίος, αφενός, δεν δίνει τη δυνατότητα μίας λειτουργικής στρατηγικής προσέγγισης και, αφετέρου, αποκλείει ένα σημαντικό αριθμό ΜΜΕ από τα οφέλη του ΠΠΕΤΑ.

3.1.1. Εξαιτίας του αριθμού τους, του αντίκτυπού τους επί της απασχόλησης (66 % των θέσεων απασχόλησης στην Κοινότητα) και του μεγέθους του καθαρού ενεργητικού που αντιπροσωπεύουν (65 % στην Ευρωπαϊκή Ένωση), οι ΜΜΕ προορίζονται να διαδραματίσουν ένα διαρκώς σημαντικότερο οικονομικό ρόλο. Εντούτοις, δεν αποτελούν ομογενή ομάδα και είναι αναγκαίο, στο πλαίσιο αυτής της προβληματικής, να αναπτυχθεί μία τυπολογία ανάλογα με τις ανάγκες και τις ικανότητές τους όσον αφορά την ΕΤΑ. Πράγματι, ένας ενιαίος ορισμός για τις ΜΜΕ δεν έχει νόημα στο πλαίσιο αυτό και δεν θα δώσει τη δυνατότητα εξαγωγής έγκυρων και ορθών αξιοποιήσιμων συμπερασμάτων.

3.2. Η ΟΚΕ έχει ήδη προτείνει, σε πρόσφατη γνωμοδότηση για τις «Επιπτώσεις που υφίστανται οι ΜΜΕ από τη συνεχή και γενικευμένη μείωση των κεφαλαίων που προορίζονται για την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση (σε επίπεδο Κοινότητας και κρατών μελών)» (), τη διάκριση τριών κατηγοριών επιχειρήσεων, ανάλογα με τυπολογικά χαρακτηριστικά που, επί του παρόντος, έχουν καταστεί κλασικά:

3.2.1. Τις επιχειρήσεις που διαθέτουν πλήρως διαπιστωμένες ικανότητες ΕΤΑ και προμηθεύουν ή χρησιμοποιούν τεχνολογίες. Οι επιχειρήσεις αυτές αποτελούν τη μειονότητα και το ποσοστό τους εκτιμάται σε 3 % επί του συνολικού αριθμού. Σημαντικός αριθμός από αυτές συμμετέχει στα ερευνητικά προγράμματα που χρηματοδοτούνται από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

3.2.1.1. Στην πραγματικότητα, η συμμετοχή τους στην κοινοτική έρευνα είναι, στις περισσότερες περιπτώσεις, συμπληρωματική εκείνης των μεγάλων επιχειρήσεων. Για το λόγο αυτό, μέσω της σύνδεσής τους με το μεγαλύτερο μέρος των βασικών δράσεων, πλάι σε ερευνητικά ιδρύματα και μεγάλες επιχειρήσεις, διασφαλίζεται καινοτομία και δημιουργικότητα και εξασφαλίζεται η μεγαλύτερη συμμετοχή αυτών των επιχειρήσεων στα προγράμματα ΕΤΑ. Η εν λόγω στρατηγική συμπληρωματικότητας φαίνεται στην ΟΚΕ καταλληλότερη από εκείνη η οποία υιοθετήθηκε συχνά μέχρι σήμερα και η οποία συνίσταται στην υλοποίηση ειδικών δευτερευουσών δράσεων για τις ΜΜΕ.

3.2.2. Τις επιχειρήσεις που είναι δυνατόν να χαρακτηρισθούν «πρωτοπόροι» και που, χωρίς να διαθέτουν τα χαρακτηριστικά της προηγούμενης κατηγορίας, έχουν τη δυνατότητα να αναπτύξουν νέα προϊόντα τεχνολογικού περιεχομένου. Γενικά, πρόκειται για τις περισσότερο εξελιγμένες τεχνολογικά στους τομείς τους ΜΜΕ και το ποσοστό τους εκτιμάται σε λιγότερο από 10 %.

3.2.2.1. Αυτές είναι σε θέση να εντοπίζουν, να προσδιορίζουν, και να διατυπώνουν τις ανάγκες σε ΕΤΑ, αλλά οφείλουν να προσφεύγουν σε τρίτους για την εκτέλεση των ερευνητικών εργασιών, επειδή δεν διαθέτουν επαρκείς ικανότητες όσον αφορά την ΕΤΑ.

3.2.2.2. Αν και οι εν λόγω επιχειρήσεις μπορούν συχνά να εξευρίσκουν λύσεις (κατάλληλες ενισχύσεις σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο), έρχονται όλο και περισσότερο αντιμέτωπες με ανάγκες για την εξεύρεση τεχνολογικών λύσεων τις οποίες μπορούν να προσφέρουν μόνο εξειδικευμένοι, όσον αφορά την έρευνα, εταίροι.

3.2.3. Στην τρίτη κατηγορία εντάσσονται οι επιχειρήσεις που είναι μόνο χρήστες προϊόντων προερχόμενων από την τεχνολογική έρευνα. Αυτές αποτελούν τη συντριπτική πλειονότητα των ευρωπαϊκών ΜΜΕ και ενδιαφέρονται αποκλειστικά για τα τελικά προϊόντα της ΕΤΑ.

3.2.3.1. Με την ανάληψη μίας σε βάθος προσπάθειας για την ευαισθητοποίηση, την πληροφόρηση, την προετοιμασία και τη συνοδεία, αυτές οι επιχειρήσεις θα πρέπει να αποκτήσουν πρόσβαση στις ευκαιρίες που προσφέρουν τα προγράμματα ΕΤΑ, κυρίως τα κοινοτικά.

3.3. Εξάλλου, διαπιστώνεται ότι στο σύνολο της πρότασης, ο όρος ΜΜΕ αναφέρεται μόνο στα εδάφια γ) και δ) του άρθρου 5, τα οποία αφορούν αντίστοιχα τις «επιχορηγήσεις αναγνωριστικής φάσης» και τα «ερευνητικά έργα σύμπραξης», και κατά συνέπεια σχετικά δευτερεύουσες πτυχές του ΠΠΕΤΑ. Δεν γίνεται αναφορά στις ΜΜΕ στην πρόταση τη σχετική με τη Συνθήκη Ευρατόμ, παρά το γεγονός ότι υπάρχουν πολυάριθμες μικρές επιχειρήσεις που είναι δραστήριες σ' αυτόν τον τομέα.

3.4. Μέσα σ' αυτά τα πλαίσια, η ΟΚΕ τονίζει ότι υπάρχουν ειδικά θέματα για τις ΜΜΕ.

3.4.1. Το πρόβλημα που σχετίζεται με τις δυσκολίες των ΜΜΕ να προσδιορίσουν τις πραγματικές τους ανάγκες σε θέματα τεχνολογίας. Όχι μόνο η πλειονότητα των ΜΜΕ δεν έχει τη διαχειριστική δυνατότητα που επιβάλλει το ΠΠΕΤΑ, σε σχέση με τις απαιτήσεις διαχείρισης των ευρωπαϊκών ομίλων ΕΤΑ, για παράδειγμα, αλλά τίθεται και σε προγενέστερη φάση το πρόβλημα της διάγνωσης και των στρατηγικών επιλογών.

3.4.2. Οι επιχειρήσεις αυτές έχουν ανάγκη από συμπληρωματικά μέτρα για να συμμετάσχουν στο ΠΠΕΤΑ, και τα μέτρα αυτά θα έπρεπε να συμπεριλαμβάνονται στις προτάσεις:

- με τη μορφή κανόνων που να επιτρέπουν την πρόσβαση στο ΠΠΕΤΑ ενδιαμέσων, ως «τεχνολογικών μεσολαβητών», πλάι σε επιχειρήσεις, με σκοπό να συνδράμουν τις ΜΜΕ για τον εντοπισμό και τη διατύπωση των ιδιαίτερων αναγκών τους, στα πλαίσια προσεγγίσεων από την άποψη των προϊόντων, των αγορών, των τεχνολογιών.

- προσφέροντας τη δυνατότητα στους οργανισμούς (ενώσεις, επιμελητήρια, τεχνικά κέντρα κ.λπ.), που στρέφουν τις δραστηριότητές τους προς τις ΜΜΕ και τη βιοτεχνία, να προτείνουν και να διαχειρίζονται προγράμματα ΕΤΑ ειδικά σχεδιασμένα για τις επιχειρήσεις.

- προωθώντας το συμβουλευτικό και συνοδευτικό ρόλο των επί τόπου δικτύων ενημέρωσης, με σκοπό κυρίως να συνδράμουν τις ΜΜΕ στον εντοπισμό του πραγματικού συμφέροντος της συμμετοχής τους στις κοινοτικές δράσεις ΕΤΑ.

3.5. Ούτως, κρίνεται σκόπιμη η προσθήκη ενός ειδικού εδαφίου γι' αυτήν την κατηγορία επιχειρήσεων:

- το οποίο, αφενός, θα κάνει διάκριση ανάλογα με το τεχνολογικό επίπεδο,

- και, αφετέρου, θα διασφαλίζει, κατ' αρχήν, την πρόσβαση των ΜΜΕ μη υψηλής τεχνολογίας στην έρευνα. Πράγματι, κανείς δεν αμφισβητεί πλέον ότι η τεχνολογία αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την απόκτηση ανταγωνιστικών πλεονεκτημάτων 7 όμως, πρέπει πρώτα να αναπτυχθούν αυτές οι τεχνολογίες και μπορεί να αποδειχθεί δύσκολο για τις ΜΜΕ να πραγματοποιήσουν μόνες τους εργασίες ΕΤΑ σημαντικού επιπέδου. Η συνεργασία με τα ερευνητικά κέντρα και τις μεγάλες επιχειρήσεις και η συμμετοχή νόμιμων ενδιαμέσων, των «τεχνολογικών μεσολαβητών», συνιστούν μία λύση του προβλήματος αυτού, επειδή προσφέρουν δυνατότητα συνένωσης των πόρων και οι εταίροι μπορούν συχνά να προσφέρουν συμπληρωματικές ειδικότητες σε ένα έργο.

4. Ολοκλήρωση των αξόνων της κοινοτικής πολιτικής

4.1. Σ' αυτό το επίπεδο, κρίνεται σκόπιμο να διασφαλισθεί ότι οι διοικητικές διαδικασίες διαχείρισης και οι προτεινόμενοι κανόνες συμμετοχής και διάδοσης:

- αφενός, δεν αντίκεινται στους βασικούς πολιτικούς προσανατολισμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κυρίως όσον αφορά την απασχόληση και τη συνοχή, στο πλαίσιο της επιδίωξης της μείωσης των διαπεριφερειακών ανισοτήτων και διαφορών,

- αφετέρου, προσφέρουν στοιχεία διευκόλυνσης για την διευθέτηση και επίλυση αυτών των προβλημάτων.

4.2. Το πρόγραμμα ΕΤΑ και η απασχόληση

4.2.1. Ο όρος «απασχόληση» παρατίθεται μόνο μία φορά, στο άρθρο 2, στην παρουσίαση των ενδιαφερόντων της Κοινότητας, ενώ στη δεδηλωμένη πολιτική της Επιτροπής στο πλαίσιο του ΠΠΕΤΑ γίνεται ρητή μνεία στην ανάγκη να τεθεί η έρευνα στην υπηρεσία του πολίτη, μέσω της ανάπτυξης του προσανατολισμού της προς τις οικονομικές και κοινωνικές ανάγκες της Ευρώπης.

4.2.2. Η απασχόληση αποτελεί ένα σημαντικό παράγοντα στο πλαίσιο της συζήτησης για τις προοπτικές της μελλοντικής έρευνας της Κοινότητας. Αυτή παράλληλα αποτελεί και πρόβλημα, η σημασία του οποίου δικαιολογεί τον συνυπολογισμό του σε κάθε προβληματισμό για την οικονομική και τεχνολογική ανάπτυξη στην Ευρώπη. Από την άποψη αυτή, κεφαλαιώδες στοιχείο αποτελεί η μετουσίωση της έρευνας σε καινοτομίες και νέα προϊόντα και υπηρεσίες.

4.2.3. Είναι λυπηρό το γεγονός ότι η εν λόγω πτυχή δεν συμπεριλήφθηκε ρητώς στην πρόταση για τα κριτήρια επιλογής των σχεδίων τα οποία θα ενισχύονται από την Ευρώπη.

4.2.4. Κατά τον ίδιο τρόπο, θα έπρεπε στα σχέδια τεχνολογικής εφαρμογής να γίνεται σαφής αναφορά στον άμεσο ή έμμεσο αντίκτυπο επί της απασχόλησης.

4.3. Το πρόγραμμα ΕΤΑ και η συνοχή

4.3.1. Ο περιορισμός των οικονομικών και τεχνολογικών ανισοτήτων συνιστά έναν από τους στόχους προτεραιότητας του συνόλου των κοινοτικών πολιτικών ήδη από τη Συνθήκη του Μάαστριχτ. Η πολιτική ΕΤΑ μπορεί να διαδραματίσει ένα βαρύνοντα ρόλο σ' αυτή τη διαδικασία, εξαιτίας του γεγονότος ότι εννοείται ότι οι επιστημονικές βάσεις αποτελούν το απαραίτητο στήριγμα της αειφόρου ανάπτυξης.

4.3.2. Ωστόσο, διαπιστώνεται συχνά ότι οι λιγότερο αναπτυγμένες χώρες και περιφέρειες τείνουν να συγκεντρώνουν τις προσπάθειές τους στους τομείς που απαιτούν περιορισμένη τεχνολογική ανάπτυξη και σημαντικό εργατικό δυναμικό. Κατά συνέπεια, το ζητούμενο είναι η ενίσχυση της συμμετοχής αυτών των περιφερειών σε δραστηριότητες ΕΤΑ, προκειμένου να τους δοθεί η δυνατότητα να αναπτύξουν τις επιστημονικές και τεχνολογικές ικανότητές τους.

4.3.3. Στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας, οι ΜΜΕ διαδραματίζουν ένα θεμελιώδη ρόλο 7 σ' αυτές τις χώρες και περιφέρειες προτεραιότητας, έχουν ανάγκη ειδικής βοήθειας για να συμμετάσχουν στις δραστηριότητες έρευνας και τεχνολογικής καινοτομίας και θα είναι περισσότερο ευαίσθητες σε κάθε μορφή συνοδείας που θα έχει ως στόχο τη βελτίωση των τεχνολογικών μερών τους.

4.3.4. Όπως και για το πρόβλημα της απασχόλησης, διαπιστώνεται μόνο μία σύντομη αναφορά στην πρόταση, στο άρθρο 2, στο πλαίσιο της παρουσίασης των συμφερόντων της Κοινότητας. Το σημείο αυτό αξίζει να συμπληρωθεί στο κεφάλαιο για τα κριτήρια επιλογής. Επισημαίνεται ότι αυτή η πρωτοβουλία θα εντασσόταν, σε συνέργια με τη δεδηλωμένη βούληση της Επιτροπής για την ενίσχυση της σημασίας της καινοτομίας, στο πλαίσιο του νέου ορισμού των διαρθρωτικών ταμείων.

5. Συνάφεια των δράσεων ΕΤΑ στην Ευρώπη

5.1. Δεδομένου ότι η κοινοτική ΕΤΑ αντιπροσωπεύει μόνο το 4 % περίπου της έρευνας/ανάπτυξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το θέμα της συμπληρωματικότητας των ίδιων των κοινοτικών δράσεων, καθώς και των κοινοτικών δράσεων με τις εθνικές/περιφερειακές ή ιδιωτικές δράσεις, είναι θεμελιώδους σημασίας. Ως εκ τούτου, η ΟΚΕ προτείνει συγκεκριμένα μέτρα, όπως:

- το συντονισμό με τα λοιπά κοινοτικά προγράμματα και κατά κύριο λόγο με τα προγράμματα στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης, με τις δράσεις που συνδέονται με το «σχέδιο καινοτομίας» της Ένωσης, καθώς και με τις δράσεις για την κινητικότητα των ερευνητών,

- την ολοκλήρωση των δικτύων παροχής πληροφοριών και συμβουλών στους υποβάλλοντες αιτήσεις για ερευνητικά προγράμματα, κατά τρόπο ώστε η ευρωπαϊκή προσφορά, κοινοτικής, διακυβερνητικής (Ευρήκα), εθνικής ή και ιδιωτικής προέλευσης, να παρουσιάζεται σφαιρικά προκειμένου να διασφαλισθεί η διαφάνεια και η αποτελεσματικότητα,

- την περισσότερο δραστήρια προώθηση της διάδοσης των τεχνολογιών και της εμπορικής εκμετάλλευσής τους μέσω της συνεργασίας και του συντονισμού με άλλους μηχανισμούς, όπως είναι το Εύρηκα.

6. Το πρόγραμμα ΕΤΑ, η ανταγωνιστικότητα, και ο ορισμός της τεχνολογικής υλοποίησης

6.1. Ο όρος διεθνής ανταγωνιστικότητα εμφανίζεται μόνο σε σχέση με το άρθρο «συμφέροντα της Κοινότητας». Απουσιάζει από ολόκληρη την κυρίως ανάπτυξη των δύο προτάσεων. Οποιοσδήποτε προβληματισμός και πρόταση σχετικά με την τεχνολογική και οικονομική ανάπτυξη πρέπει να λαμβάνουν πλήρως υπόψη τον σημαντικό αυτό παράγοντα.

6.2. Ως εκ τούτου, η λειτουργική ανάλυση του παράγοντα της διεθνούς ανταγωνιστικότητας θα πρέπει να εξασφαλίζεται σαφέστερα:

- διακηρύσσοντας τις αρχές της συγκέντρωσης των διαθέσιμων πόρων στις προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης που επιλέγονται για την οικονομική, τεχνολογική, και κοινωνική τους καταλληλότητα και για την ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία τους 7

- γνωστοποιώντας το σύνολο των εξελίξεων των κανόνων συμμετοχής και διάδοσης σε συνάρτηση με τις μεταβολές του νομικού πλαισίου που διέπει σήμερα τα προγράμματα-πλαίσιο κατά τις προσπάθειες που καταβάλλονται για την αύξηση της ευελιξίας και της επικέντρωσης 7

- επιδιώκοντας συστηματικά να κυριαρχεί ο στόχος αυτός της ανταγωνιστικότητας στο σύνολο των συστάσεων για τις νέες προσεγγίσεις υλοποίησης του ΠΠΕΤΑ.

6.3. Η ΟΚΕ ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προβλέψει ρητώς, υπό τη μορφή, για παράδειγμα, ενός ομοιόμορφου προτύπου παρουσίασης, ότι τα σχέδια τεχνολογικής υλοποίησης καθορίζουν τους στόχους των σχεδίων σε σχέση με τα «συμφέροντα της Κοινότητας», και κυρίως όσον αφορά τον προβλεπόμενο, βραχυπρόθεσμο ή μακροπρόθεσμο, αντίκτυπο επί της απασχόλησης, επί της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης, επί του περιβάλλοντος, κ.λπ.

6.4. Αναπτύσσοντας την επιταγή της βιομηχανικής αποστολής της έρευνας, με τα σχέδια τεχνολογικής υλοποίησης, το 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο τοποθετείται όντως προς τη σωστή κατεύθυνση. Είναι, ωστόσο, σημαντικό τα σχέδια αυτά της τεχνολογικής υλοποίησης να συνιστούν, πέραν από ένα μηχανισμό ελέγχου, ένα εργαλείο διαχείρισης για τους φορείς, ώστε να διασφαλίζουν πραγματικά την αξιοποίηση και την εφαρμογή των ερευνών. Ούτως, τα εν λόγω σχέδια, με μία διαδικασία επικύρωσης εκ μέρους, ενδεχομένως, του ΚΚΕ, θα συμβάλουν στη βιομηχανική ανάπτυξη των ερευνητικών σχεδίων, ως μεταξύ άλλων υποστήριξη των χρηματοδοτικών ιδρυμάτων και μηχανισμών, υπό τη μορφή κεφαλαίων κινδύνου ή κεφαλαίων ανάπτυξης. Η ΟΚΕ προτείνει ένα μέρος της κοινοτικής συνδρομής να προορίζεται στη χρηματοδότηση αυτού του εργαλείου παρακολούθησης, και κυρίως όταν αυτό ανατίθεται σε εξειδικευμένους οργανισμούς του τύπου τεχνικών κέντρων, υπηρεσιών ανάπτυξης, συμβούλων των ΜΜΕ σε θέματα καινοτομίας. Η ΟΚΕ φρονεί ότι τα σχέδια αυτά δεν θα πρέπει να είναι δεσμευτικά 7 θα πρέπει να μπορούν, κατά τη φάση της ανάπτυξης, να προσαρμόζονται στις εξελίξεις. Πράγματι, η ΟΚΕ συνιστά τα σχέδια αυτά να χρησιμοποιηθούν ως μηχανισμοί παρακολούθησης για την εκτίμηση του αντίκτυπου των εργασιών που πραγματοποιήθηκαν και για τη διευκόλυνση των συνθηκών αξιοποίησης σε τεχνολογικό επίπεδο καθώς και την εξεύρεση χρηματοδοτικών μέσων για την ανάπτυξη.

7. Το πρόγραμμα ΕΤΑ και η απλούστευση των διαδικασιών

7.1. Πέρα από τη διακήρυξη καλών και αξιέπαινων προθέσεων, οι προτάσεις για τις διαδικασίες δεν αναγγέλλουν καμία καινοτομία ως προς την επιλογή και τη διάθεση των κεφαλαίων. Η ΟΚΕ λυπάται πραγματικά για το γεγονός αυτό.

7.2. Η ΟΚΕ προτείνει να δοκιμασθούν απλουστευμένες διαδικασίες, κυρίως για τα προγράμματα των ΜΜΕ. Ειδικότερα, συνιστά την διερεύνηση των εξής δυνατοτήτων:

- της αποκέντρωσης των μηχανισμών «προεπιλογής», χωρίς να αναθεωρηθεί η ορθολογική οργάνωση του προγράμματος, σύμφωνα με το παράδειγμα του μηχανισμού που αναπτύχθηκε με το πρόγραμμα Λεονάρντο (εθνικές υπηρεσίες πληροφοριών, προκαταρκτική εξέταση των προτάσεων...) 7

- ενός μηχανισμού, μόνιμου και γενικευμένου, για τις προσκλήσεις εκδήλωσης ενδιαφέροντος, προκειμένου να εντοπίζονται λεπτομερώς οι προτεραιότητες έρευνας, τις οποίες, στη συνέχεια, θα ακολουθούν προσκλήσεις για την υποβολή προσφορών με ορθή εστίαση, με σκοπό τη μεγιστοποίηση των πιθανοτήτων επιτυχίας των φορέων που θα εμφανίζονται κατά την εν λόγω δεύτερη φάση 7

- ενός συστήματος πραγματογνωμοσύνης που θα πρέπει να τυποποιηθεί ως προς τους κανόνες συμμετοχής, το οποίο θα λαμβάνει υπόψη τους κύριους προσανατολισμούς που αναπτύσσονται: ανταγωνιστικότητα, απασχόληση, και συνοχή.

7.3. Η ΟΚΕ εμμένει ότι οι διαδικασίες που θα προβλεφθούν θα πρέπει να συντονιστούν με τους εθνικούς μηχανισμούς ή με το πρόγραμμα Ευρήκα, ώστε το κάθε έργο να είναι δυνατόν να προσανατολίζεται προς τα καταλληλότερα προγράμματα.

7.4. Για να διασφαλιστεί η μεγαλύτερη προβολή και πραγματική διαφάνεια των διαδικασιών, θα πρέπει να τεθεί στη διάθεση των ενδιαφερομένων φορέων, κυρίως χάρη στις νέες τεχνολογίες, ένα ευρύτατο δίκτυο ενημέρωσης και αξιολόγησης, που να χαρακτηρίζεται από συνέπεια, για όλους τους εθνικούς ή κοινοτικούς μηχανισμούς. Η ΟΚΕ ετοιμάζει ειδική γνωμοδότηση πρωτοβουλίας για το σχέδιο αυτό.

Βρυξέλλες, 29 Απριλίου 1998.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() ΕΕ C 3 της 7.1.1998, σ. 5-13. ΕΕ C 40 της 7.2.1998, σ. 14.

() ΕΕ C 355 της 21.11.1997.