Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Μέτρα έκτακτης ανάγκης για τη στήριξη της απασχόλησης και του εισοδήματος κατά τη διάρκεια της πανδημικής κρίσης»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2021/C 517/03)

Εισηγήτρια: η κ. Cinzia DEL RIO

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας 26.4.2021 Νομική βάση Άρθρο 32 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας Αρμόδιο όργανο Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη Εγκρίθηκε από το τμήμα 7.9.2021 Εγκρίθηκε από την ολομέλεια 22.9.2021 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 563 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ / κατά / αποχές) 211/1/4

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Η ΕΟΚΕ εγκρίνει τη στρατηγική της ΕΕ για την αντιμετώπιση της πανδημικής κρίσης, για την αναζωογόνηση και την ανθεκτικότητα των οικονομικών, κοινωνικών και υγειονομικών συστημάτων των κρατών μελών και για τη διαφύλαξη του συστήματος παραγωγής, της απασχόλησης και τη στήριξη του ατομικού εισοδήματος.

1.2. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τη θέσπιση του μέσου SURE ως καινοτόμου χρηματοδοτικού μέσου ευρωπαϊκής αλληλεγγύης για τη διατήρηση των θέσεων εργασίας, την παροχή εισοδηματικής στήριξης στους εργαζομένους και τη στήριξη των επιχειρήσεων, καθώς και ως μέσου ολοκλήρωσης και κοινωνικοοικονομικής ανθεκτικότητας στην ΕΕ.

1.3. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την κοινωνική αξία του SURE, το οποίο, μέσω της έκδοσης ομολόγων για τη χρηματοδότηση πρωτοβουλιών για κοινωνικούς σκοπούς, προβλέπει τον μηχανισμό του προγράμματος NextGenerationEU.

1.4. Η ΕΟΚΕ επικροτεί το μέτρο του SURE, το οποίο, μέσω της χρηματοδότησης προγραμμάτων για τη μείωση του ωραρίου εργασίας, των μορφών ενίσχυσης του εισοδήματος και των επιχειρήσεων, έχει προστατεύσει το ένα τέταρτο του συνολικού εργαζόμενου πληθυσμού, διατηρώντας τις θέσεις εργασίας και την παραγωγική ικανότητα των επιχειρήσεων, και παράλληλα έχει θετική επίδραση στην οικονομία και στην αγορά εργασίας. Ωστόσο, σημειώνεται ότι σε αυτά τα δεδομένα δεν αποτυπώνονται επαρκώς τα μεμονωμένα μέτρα που χρηματοδοτούνται από τις διάφορες χώρες, τα ποσά τους και τις κατηγορίες εργαζομένων που υπάγονται στην ενίσχυση.

1.5. Η ΕΟΚΕ προτείνει τη δημιουργία ενός παρατηρητηρίου λειτουργίας του SURE καθ’ όλη τη διάρκειά της, με τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και άλλων οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, με σκοπό την παρακολούθηση και την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων των χρηματοδοτούμενων μέτρων στις επιμέρους χώρες για τον προσδιορισμό μελλοντικά βιώσιμων υποδειγμάτων συστημάτων μειωμένου ωραρίου εργασίας και εισοδηματικής στήριξης σε παρεμφερείς καταστάσεις κρίσης.

1.6. Σε περιόδους οικονομικής κρίσης, η ταχύτητα των αποφάσεων και των επιλογών είναι καθοριστικός παράγοντας. Για τον λόγο αυτό, η ΕΟΚΕ εκτιμά την ταχύτητα με την οποία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημιούργησε το SURE και την ταχύτητα με την οποία ολοκλήρωσε τις διαπραγματεύσεις με τα κράτη μέλη σε σύντομο χρονικό διάστημα, επιδεικνύοντας ετοιμότητα ενόψει της σοβαρότητας της κρίσης.

1.7. Η ΕΟΚΕ συνιστά να συνδυαστεί η χρήση του SURE με ενεργές πολιτικές παρεμβάσεις της αγοράς εργασίας και προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης και επανειδίκευσης που αποσκοπούν στη δημιουργία σταθερής και ποιοτικής απασχόλησης με παράλληλη εξουδετέρωση των μορφών χαμηλόμισθης, κατακερματισμένης και ασταθούς εργασίας που δεν παρέχουν καμία εγγύηση επαρκούς κάλυψης κοινωνικής ασφάλισης και επηρεάζουν επίσης τα δημόσια συστήματα κοινωνικής πρόνοιας.

1.8. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι το SURE είναι ένα από τα ενδεδειγμένα μέσα παροχής κινήτρων στους εργοδότες να διατηρούν τους εργαζομένους τους παρά τη μείωση της παραγωγικής δραστηριότητας. Οι παρεμβάσεις για τη διάθεση μέρους του χρόνου εργασίας στην επιμόρφωση μπορούν να ενθαρρυνθούν μέσω συλλογικών συμβάσεων. Αυτό επιτρέπει στις επιχειρήσεις να προσαρμόζουν τις δεξιότητες των εργαζομένων, διαθέτοντας μέρος του ωραρίου εργασίας στην κατάρτιση, με το ωρομίσθιο του προσωπικού που παρακολουθεί την κατάρτιση να καλύπτεται από το SURE.

1.9. Η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη να καθοριστεί και να ολοκληρωθεί η ευρωπαϊκή κοινωνική διάσταση με πληρέστερο και πιο συνεκτικό τρόπο, με παράλληλη διασφάλιση της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης σε παγκόσμια κλίμακα, ενόψει επίσης των νέων προκλήσεων της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης, λαμβάνοντας υπόψη τα μέτρα που προσδιορίζονται στο σχέδιο δράσης για τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων των παρεμβάσεων και των επενδύσεων υπέρ της απασχόλησης, της κατάρτισης και των ενεργών πολιτικών στην αγορά εργασίας.

1.10. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής όσον αφορά την αναστολή της γενικής ρήτρας διαφυγής του συμφώνου σταθερότητας και ανάπτυξης και προκρίνει τη μεταστροφή προς ένα αναθεωρημένο και εκ νέου ισορροπημένο πλαίσιο οικονομικής πολιτικής, με μέλημα την προώθηση παραγωγικών επενδύσεων. Θα είναι ουσιώδες να βοηθηθούν τα κράτη μέλη να θέσουν τα δημόσια οικονομικά τους σε βιώσιμο επίπεδο και να ενισχυθεί έτσι η εμπιστοσύνη στις επενδύσεις.

1.11. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η κατανομή και η συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων αποτελούν προστιθέμενη αξία των ευρωπαϊκών και εθνικών πολιτικών. Συνεπώς, η συμμετοχή τους και στις δράσεις που συγχρηματοδοτούνται από το SURE είναι ζωτικής σημασίας, με γνώμονα και τις συλλογικές διαπραγματεύσεις στους κλάδους συγκεκριμένα που έχουν πληγεί περισσότερο από την κρίση. Ωστόσο, είναι σημαντικό η συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων να είναι ουσιαστική, βάσει νόμου και όχι τυπική.

1.12. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει πλήρως τα θετικά αποτελέσματα του SURE, τα οποία επισημάνθηκαν στην έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του Μαρτίου του 2021, και επικροτεί την πρόταση περί σταθεροποίησής του προς όφελος των εργαζομένων και των επιχειρήσεων, ως μέσο ολοκλήρωσης και κοινωνικοοικονομικής ανθεκτικότητας της ΕΕ σε περιόδους κρίσης σαν τη σημερινή. Τούτο θα πρέπει να πραγματοποιηθεί κατόπιν της παρακολούθησης και της αξιολόγησής του από το παρατηρητήριο για τη λειτουργία του SURE, τη δημιουργία του οποίου προτείνει η ΕΟΚΕ.

1.13. Η ΕΟΚΕ επικροτεί τη σύσταση (ΕΕ) 2021/402 ( 1 ) (EASE) της Επιτροπής, η οποία υιοθετεί τη στρατηγική προσέγγιση της σταδιακής μετάβασης από τα μέτρα έκτακτης ανάγκης που αναπτύχθηκαν κατά τη διάρκεια της πανδημίας στα νέα μέτρα που απαιτούνται για τη διασφάλιση μιας ανάκαμψης με άφθονες θέσεις εργασίας, ιδίως ενεργές πολιτικές για την αγορά εργασίας, όπως προσωρινά κίνητρα πρόσληψης για ευάλωτες ομάδες, ευκαιρίες αναβάθμισης των δεξιοτήτων και επανειδίκευσης, καθώς και στήριξη των επιχειρήσεων, μεταξύ άλλων και για την κοινωνική οικονομία.

2. Εισαγωγή

2.1. Η ευρωπαϊκή οικονομία έχει πληγεί σοβαρά από τη συνεχιζόμενη πανδημία. Η ΕΟΚΕ επικροτεί τα οικονομικά και κοινωνικά μέτρα που έχει λάβει η ΕΕ με κατ’ εξαίρεση μέσα για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της πανδημικής κρίσης, καθότι αποτελούν μεγάλη ευκαιρία για τον επανασχεδιασμό μιας πιο δίκαιης και αλληλέγγυας Ευρώπης, μιας ανταγωνιστικής κοινωνικής οικονομίας της αγοράς, καθώς και για την αντιμετώπιση των νέων προκλήσεων που σχετίζονται με την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση. Εκτός από το σχέδιο NextGenerationEU, τα μέσα αυτά περιλαμβάνουν τα εξής: — εθνικά μέτρα που λαμβάνονται στο πλαίσιο της ευελιξίας των δημοσιονομικών κανόνων της ΕΕ, — εθνικά μέτρα στήριξης της ρευστότητας, εγκεκριμένα βάσει των προσωρινών και ευέλικτων κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, — την ενίσχυση των πιστωτικών ορίων που εγγυάται η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) στις επιχειρήσεις, μέσω της δημιουργίας ενός νέου ταμείου εγγυήσεων, — τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας (ΕΜΣ), που εισήχθη μέσω τροποποιήσεων στη Συνθήκη της Λισαβόνας για την παροχή δανείων στον τομέα της υγείας χωρίς όρους, — το ευρωπαϊκό μέσο προσωρινής στήριξης για τον μετριασμό των κινδύνων ανεργίας σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης (SURE).

2.2. Στόχος της παρούσας γνωμοδότησης είναι να αναλυθεί ο αντίκτυπος των έκτακτων μέτρων για τον περιορισμό της ανεργίας, την ενίσχυση του εισοδήματος και των επιχειρήσεων, με έμφαση στο μέσο SURE.

2.3. Έως τον Απρίλιο του 2020, περισσότεροι από 50 εκατομμύρια εργαζόμενοι σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες είχαν συμπεριληφθεί σε προγράμματα μείωσης του χρόνου εργασίας ( 2 ) ή παρόμοια μέτρα είχαν ληφθεί ειδικά για την αντιμετώπιση της προσωρινής —μερικής ή ολικής— απώλειας χρόνου εργασίας. Το Eurofound κατέγραψε 500 μέτρα, τα περισσότερα από τα οποία είχαν ως στόχο τη βοήθεια προς τις επιχειρήσεις (35 %), τη στήριξη του εισοδήματος (εκτός από μέτρα για τη μείωση των ωρών εργασίας, 20 %) και την προστασία της απασχόλησης (13 %) ( 3 ) . Οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον τομέα της μεταποίησης, του εμπορίου, των υπηρεσιών, του τουρισμού και του πολιτισμού επλήγησαν περισσότερο από την κρίση ( 4 )

2.4. Οι διάφορες μορφές επιδομάτων προσωρινής αργίας για την αντιστάθμιση των ωρών εργασίας που δεν πραγματοποιήθηκαν —οι οποίες υπάρχουν στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες— αποτελούν το πιο χρησιμοποιημένο μέσο προστασίας των θέσεων εργασίας σε περιόδους οικονομικής κρίσης, λόγω της θετικής επίδρασής στους εργαζόμενους και τις επιχειρήσεις. Στην έκθεση του 2020 για την παρουσίαση του μέσου SURE, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τονίζει ότι «με την αποφυγή των άσκοπων απολύσεων, τα συστήματα μείωσης του ωραρίου μπορούν να αποτρέψουν τις σοβαρότερες και πιο μακροχρόνιες αρνητικές συνέπειες ενός προσωρινού κλυδωνισμού για την οικονομία και την αγορά εργασίας στα κράτη μέλη. Με τον τρόπο αυτόν, συμβάλλουν στη διατήρηση των εισοδημάτων των οικογενειών και στη διατήρηση της παραγωγικής ικανότητας και του ανθρώπινου κεφαλαίου των επιχειρήσεων και της οικονομίας συνολικά ( 5 ) » .

2.5. Σε χώρες όπου αυτά τα προγράμματα υπήρχαν ήδη, οι κυβερνήσεις έχουν λάβει ειδικά μέτρα για να διευκολύνουν την υπαγωγή σε αυτά και τα κριτήρια επιλεξιμότητας, να επεκτείνουν την κάλυψη και να αυξήσουν την οικονομική βοήθεια, αλλά με μεγάλες διαφορές μεταξύ των χωρών ( 6 )

2.6. Αυτά τα μέτρα επέτρεψαν στις επιχειρήσεις να καλύψουν τη μείωση των ωρών εργασίας σύμφωνα με τη μείωση της οικονομικής δραστηριότητας με περιορισμένο ή ανύπαρκτο κόστος, μειώνοντας σημαντικά τον αριθμό των επισφαλών θέσεων εργασίας, λόγω της έλλειψης ρευστότητας. Αρκετές κατηγορίες εργαζομένων σε άτυπες θέσεις εργασίας εξακολουθούν να εξαιρούνται από μορφές στήριξης σε μερικές χώρες της ΕΕ, ιδίως οι εργαζόμενοι με συμβάσεις περιστασιακής απασχόλησης, και, σε ορισμένες περιπτώσεις, οι εργαζόμενοι μέσω πρακτορείων (agency workers) και οι εργαζόμενοι με συμβάσεις ορισμένου χρόνου, ενώ σε άλλες χώρες οι κρατικές ενισχύσεις έχουν επεκταθεί σε ορισμένες μορφές αυτοαπασχόλησης ( 7 ) . Υπάρχουν επίσης διαφορετικές μέθοδοι και κριτήρια για την πρόσβαση σε αυτές τις επιδοτήσεις μεταξύ χωρών που σχετίζονται με την κάλυψη, τους δικαιούχους, τη διάρκεια κ.λπ. ( 8 )

2.7. Τα προγράμματα μείωσης του χρόνου εργασίας συνέβαλαν στην αποφυγή της κατάρρευσης της εργασιακής σχέσης, η οποία είναι πολύ δαπανηρή για τις επιχειρήσεις και τους εργαζομένους. Αυτά τα μέτρα «διατήρησης θέσεων εργασίας» το δεύτερο τρίμηνο του 2020 μείωσαν σημαντικά τις απώλειες θέσεων εργασίας, από περίπου 12 % σε 4 % στις χώρες του ΟΟΣΑ. Στην ΕΕ, τα στοιχεία δείχνουν ότι οι επίσημα απασχολούμενοι, με μηδενικές ώρες διπλασιάστηκαν στο 17 % το δεύτερο τρίμηνο του 2020 σε σύγκριση με την ίδια περίοδο το 2019 ( 9 )

2.8. Η κρίση στον τομέα της απασχόλησης έπληξε ιδιαίτερα σοβαρά τις γυναίκες και τους νέους που συχνά απασχολούνται με άτυπες συμβάσεις, χαμηλόμισθες θέσεις εργασίας και εκτίθενται περισσότερο σε ασταθείς συνθήκες εργασίας που δεν παρέχουν καμία εγγύηση επαρκούς κάλυψης κοινωνικής ασφάλισης. Επιπλέον, αντιπροσωπεύουν ένα πολύ υψηλό ποσοστό του εργατικού δυναμικού στους τομείς του τουρισμού, των ξενοδοχείων και της εστίασης, οι οποίοι πλήττονται ιδιαίτερα, καθώς και στους τομείς του πολιτισμού, της ψυχαγωγίας και της παροχής κοινωνικών υπηρεσιών μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα. Η οικονομική ανάκαμψη θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνει συγκεκριμένες μεταρρυθμίσεις και ειδικά μέτρα, κατόπιν συμφωνίας με τους κοινωνικούς εταίρους, για την αντιμετώπιση των ανισοτήτων μεταξύ των φύλων και των ηλικιών που προϋπήρχαν της τρέχουσας κρίσης και να εφαρμόσει στοχευμένες δράσεις βραχυπρόθεσμα, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα ( 10 )

2.9. Παράλληλα με τα μέτρα για τη στήριξη της μείωσης των ωρών εργασίας, αρκετές χώρες έχουν θεσπίσει μέτρα για την προστασία από απολύσεις σε επιχειρήσεις που λαμβάνουν δημόσια βοήθεια για την προσωρινή αργία, τόσο για την αποφυγή καταχρήσεων κατά τη διάρκεια της περιόδου κρίσης όσο και για τη δημιουργία προϋποθέσεων για τη χρήση της εθνικής και ευρωπαϊκής κρατικής ενίσχυσης, η οποία πρέπει να χρησιμοποιηθεί για την αποφυγή της απόλυσης και για την προσωρινή υποστήριξη των επιχειρήσεων μέχρι την ανάκαμψη. Σε ορισμένες χώρες, οι ίδιες οι συλλογικές συμβάσεις απαγορεύουν την απόλυση σε περίπτωση κρατικής ενίσχυσης ( 11 )

2.10. Σημαντικό ρόλο διαδραμάτισε η συλλογική διαπραγμάτευση με συγκεκριμένες συμφωνίες και πρωτόκολλα, τόσο για την αντιμετώπιση και για τη διαχείριση της έκτακτης ανάγκης στον χώρο εργασίας όσο και για την εισαγωγή ειδικών συμβατικών διατάξεων κατά τη διάρκεια της πανδημίας, τροποποιώντας την οργάνωση και τις συνθήκες εργασίας (π.χ. Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία, Σουηδία, Ισπανία, Αυστρία, Δανία). Άλλες μορφές στήριξης των επιχειρήσεων έχουν επίσης υιοθετηθεί σε ορισμένες χώρες (αναστολή ενυπόθηκων δανείων, αναβολή ή αναστολή πληρωμής φόρων, ενοικίων ή κοινωνικών εισφορών), οι οποίες καθυστερούν τις υποχρεώσεις πληρωμής και έχουν σχεδιαστεί για τη συνδρομή των επιχειρήσεων, ιδίως των ΜΜΕ, ή των αυτοαπασχολούμενων με στόχο τη διατήρηση των θέσεων εργασίας και την παροχή ρευστότητας βραχυπρόθεσμα.

3. Χαρακτηριστικά, ρύθμιση και πρώτα αποτελέσματα του SURE

3.1. Το ενωσιακό μέσο SURE είναι ένα προσωρινό ταμείο που παρέχει χρηματοδοτική ενίσχυση με τη μορφή δανείων, με ευνοϊκούς όρους ύψους έως 100 δισεκατ. ευρώ στα κράτη μέλη για την αντιμετώπιση της ανεργίας, ενώ προσφέρει σε όλους τους εργαζομένους λόγω της μείωσης του χρόνου εργασίας και του εισοδήματός τους. Το ταμείο θα παραμείνει σε λειτουργία έως τις 31 Δεκεμβρίου 2022.

3.2. Τα ομόλογα που εκδίδονται για πρώτη φορά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή βάσει του μέσου SURE είναι «κοινωνικά ομόλογα», τα οποία εγγυώνται σε όσους επενδύουν σε αυτά τα ομόλογα ότι τα κεφάλαια που εκταμιεύονται προορίζονται πραγματικά για κοινωνικούς σκοπούς. Η ζήτηση ήταν 10 φορές υψηλότερη από την προσφορά και παρείχε ανταγωνιστικές αποδόσεις στην αγορά.

3.3. Από τη θέσπισή του, το Συμβούλιο χορήγησε, βάσει προτάσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, πάνω από το 90 % του συνολικού προϋπολογισμού σε 19 κράτη μέλη ( 12 ) . Από αυτά, 15 το χρησιμοποίησαν για να χρηματοδοτήσουν προγράμματα μείωσης του χρόνου εργασίας ή παρόμοια μέτρα και 14 κράτη μέλη χρηματοδότησαν επίσης μέτρα συνδρομής των αυτοαπασχολούμενων.

3.4. Ορισμένες χώρες δεν υπέβαλαν αίτηση για χρηματοδότηση από το SURE. Οι λόγοι που επικαλέστηκαν οι εν λόγω κυβερνήσεις διαφέρουν: σε ορισμένες χώρες τα διαθέσιμα εθνικά κονδύλια ήταν επαρκή για να καλύψουν τις πρόσθετες δημόσιες δαπάνες που συνδέονται με την αύξηση της ανεργίας· άλλες μπορούσαν να προμηθευτούν πρόσθετους πόρους στην αγορά σε εξίσου πλεονεκτικές τιμές· σε άλλες περιπτώσεις, η επιλογή αυτή οφείλεται στο κόστος που σχετίζεται με τις διοικητικές διαδικασίες υπαγωγής στο SURE, ενώ άλλες χώρες χρησιμοποίησαν τα προσωρινά μέτρα που θέσπισε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την ευελιξία στο πλαίσιο του προϋπολογισμού και των κρατικών ενισχύσεων ( 13 )

3.5. Με βάση τις εκθέσεις που υπέβαλαν τα κράτη μέλη, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά, στην έκθεση ( 14 ) του Μαρτίου 2021, ότι το 2020 μέσω του SURE ενισχύθηκαν μεταξύ 25 και 30 εκατομμύρια εργαζομένων, δηλαδή το ένα τέταρτο του συνολικού απασχολούμενου πληθυσμού στα δικαιούχα κράτη μέλη. Πρόκειται για περίπου 21,5 εκατομμύρια μισθωτούς και 5 εκατομμύρια αυτοαπασχολούμενους. Επιπλέον, μεταξύ 1,5 και 2,5 εκατομμύρια επιχειρήσεις επωφελήθηκαν από αυτό το μέσο, που αντιστοιχεί στο 12-16 % των επιχειρήσεων στα δικαιούχα κράτη μέλη ( 15 )

3.6. Η έκθεση επισημαίνει ότι τα προγράμματα δημόσιας στήριξης που χρηματοδοτούνται από το SURE έχουν ως αποτέλεσμα τη μείωση του κόστους εργασίας για τις επιχειρήσεις και προσφέρουν εναλλακτική ενίσχυση του εισοδήματος των νοικοκυριών, με καλύτερα αποτελέσματα από τα παραδοσιακά επιδόματα ανεργίας. Επιπλέον, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τονίζει ότι τα προγράμματα στήριξης της απασχόλησης είναι πιο αποτελεσματικά σε χώρες που είχαν ήδη εθνικά υποστηρικτικά προγράμματα για τον μετριασμό των επιπτώσεων της ανεργίας.

3.7. Μέχρι το τέλος του 2020, το 80 % των συνολικών προγραμματισμένων δημόσιων δαπανών για επιλέξιμα μέτρα είχε ήδη χρησιμοποιηθεί. Σχεδόν όλα τα κράτη μέλη έχουν ήδη δαπανήσει ή προγραμματίζουν να δαπανήσουν το συνολικό ποσό που έλαβαν στο πλαίσιο του SURE.

3.8. Τα κράτη μέλη εξοικονόμησαν περίπου 5,8 δισεκατ. ευρώ σε τόκους χρησιμοποιώντας το SURE —χάρη στην υψηλή πιστοληπτική ικανότητα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής— σε σύγκριση με το εάν είχαν προβεί τα ίδια στην έκδοση τίτλων δημοσίου χρέους. Οι μελλοντικές εκταμιεύσεις είναι πιθανό να αποφέρουν επιπλέον εξοικονόμηση.

4. Γενικές παρατηρήσεις

4.1. Η ΕΟΚΕ εγκρίνει τη στρατηγική της ΕΕ για την αντιμετώπιση της πανδημικής κρίσης, για την αναζωογόνηση και ανθεκτικότητα των οικονομικών, κοινωνικών και υγειονομικών συστημάτων των κρατών μελών και για τη διαφύλαξη της απασχόλησης και θεωρεί ότι είναι κατάλληλη για τον καθορισμό και την ολοκλήρωση της ευρωπαϊκής κοινωνικής διάστασης, με παράλληλη διασφάλιση της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης σε παγκόσμια κλίμακα. Το σχέδιο δράσης για την εφαρμογή του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων υποδεικνύει τα μέτρα που πρέπει να εφαρμοστούν για να ενθαρρυνθούν οι επενδύσεις που είναι απαραίτητες για τη βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη.

4.2. Η ΕΟΚΕ έχει τονίσει επανειλημμένα την ανάγκη επίτευξης μεγαλύτερης οικονομικής και κοινωνικής σύγκλισης της ΕΕ, με σκοπό να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής κοινωνικής οικονομίας της αγοράς, να μπορούν όλοι οι πολίτες να απολαύουν στο ακέραιο των δικαιωμάτων τους και να υποστηριχθεί η συγκρότηση μιας αγοράς εργασίας ικανής να λαμβάνει υπόψη τις συντελούμενες αλλαγές με ενέργειες και στρατηγικές που συμμορφώνονται με τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, καθώς και με την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση. Είναι σημαντικό τα κράτη μέλη να αξιοποιήσουν σωστά τη στήριξη που λαμβάνουν από το μέσο ανάκαμψης και ανθεκτικότητας ( 16 )

4.3. Είναι σημαντικό να βοηθηθεί η ανάπτυξη και η παραγωγικότητα των βιώσιμων επιχειρήσεων, συμπεριλαμβανομένων των ΜΜΕ και των πολύ μικρών επιχειρήσεων. Το SURE είναι ένα από τα πλέον ενδεδειγμένα μέσα για την παροχή κινήτρων στους εργοδότες για τη διατήρηση των εργαζομένων παρά τη μείωση της παραγωγικής δραστηριότητας. Θα πρέπει επίσης να προκρίνονται συλλογικές συμβάσεις που περιέχουν νέους τρόπους οργάνωσης των ωρών εργασίας με στόχο τη συμμετοχή σε κύκλους επιμόρφωσης, καθώς και μέτρα αρωγής όσων επιχειρήσεων επιδιώκουν τόσο τη διατήρηση των θέσεων εργασίας και των δεξιοτήτων όσο και τη συνέχεια του εισοδήματος.

4.4. Το SURE αποτελεί θεμελιώδες μέσο για την προστασία των εργαζομένων και τον μετριασμό των σοβαρών κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων της πανδημίας στο σύστημα απασχόλησης, καθότι έτσι αφενός τα εθνικά συστήματα για τη μείωση του ωραρίου εργασίας και παρόμοια μέτρα υποστηρίζονται οικονομικά, ακόμη και στις συνεχείς εργασιακές σχέσεις, προστατεύοντας τις θέσεις εργασίας, περιορίζοντας την ανεργία των εργαζομένων και την απώλεια εισοδήματος· αφετέρου δε, το κόστος των επιχειρήσεων που σχετίζεται με επιδόματα ανεργίας και κοινωνικές εισφορές καλύπτεται σε μεγάλο βαθμό από δημόσιους πόρους με μέτρα έκτακτης ανάγκης.

4.5. Η ΕΟΚΕ εκτιμά την ταχύτητα με την οποία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκπόνησε την πρότασή της με θέμα τη θέσπιση του SURE και το γεγονός ότι οι άμεσες διαπραγματεύσεις με τα κράτη μέλη ολοκληρώθηκαν σε λίγες εβδομάδες. Με το SURE υπογραμμίζεται η σημασία των προγραμμάτων βραχυπρόθεσμης μείωσης του χρόνου εργασίας και στήριξης του εισοδήματος και ενθαρρύνονται τα κράτη μέλη να τα χρησιμοποιούν. Ένας από τους στόχους του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, είναι η προώθηση επενδύσεων προσανατολισμένων στην πλήρη και σταθερή απασχόληση και στην καταπολέμηση των νέων μορφών φτώχειας, μεταξύ άλλων μέσω κοινωνικά βιώσιμων διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων.

4.6. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η χρηματοδοτική στήριξη υπό τη μορφή δανείων με ευνοϊκούς όρους που χορηγεί η ΕΕ στα κράτη μέλη είναι σημαντική και εκτιμά τον κοινωνικό χαρακτήρα των ομολόγων ειδικού σκοπού που εκδίδει Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

4.7. Η χρηματοδότηση συστημάτων μείωσης του χρόνου εργασίας και οι μορφές στήριξης του εισοδήματος έχουν θετική επίδραση στο σύνολο της οικονομίας, διατηρώντας τη σχέση μεταξύ εργοδότη και εργαζομένου ζωντανή, συμβάλλοντας στη διαφύλαξη των δεξιοτήτων των εργαζομένων και της παραγωγικής ικανότητας των επιχειρήσεων και αποτρέποντας την επίταση και την επέκταση των επιζήμιων συνεπειών της πανδημίας στην οικονομία και στην αγορά εργασίας.

4.8. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η θέσπιση του SURE είναι ένα ακόμη βήμα προς ένα σύστημα αλληλεγγύης στην ΕΕ που θα σέβεται τις αρχές της επικουρικότητας και της αναλογικότητας, καθότι αποτελεί τρόπον τινά ένα ευρωπαϊκό εχέγγυο, το οποίο μπορεί να ενισχυθεί με τα ευρωπαϊκά ομόλογα που θα χρησιμοποιηθούν για τη χρηματοδότηση του προγράμματος NextGenerationEU ( 17 ) . Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι ένα σημαντικό πλεονέκτημα του SURE είναι να αποδείξει ότι, εάν χρειαστεί, η ΕΕ μπορεί να δημιουργήσει δανειοδοτική ικανότητα και να εκδώσει ένα «κοινό εχέγγυο» χρησιμοποιώντας την κοινοτική μέθοδο, αντί διακυβερνητικών συμφωνιών όπως ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας (ΕΜΣ) και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (ΕΤΧΣ).

4.9. Η ΕΟΚΕ ζητά να αναθεωρηθούν οι διαδικασίες για τη συνδρομή και την πρόσβαση στη χρηματοδότηση SURE, ελπίζοντας στην απλοποίηση των διοικητικών διαδικασιών και των μηχανισμών αναφοράς.

4.10. Η ΕΟΚΕ συνιστά να συνδυαστεί η χρήση του SURE με ενεργές παρεμβάσεις δημόσιας πολιτικής και κύκλους επιμόρφωσης και επανειδίκευσης χρήσιμα τόσο για τους εργαζομένους όσο και για τις επιχειρήσεις ( 18 ) . Σε αυτό το πλαίσιο, τίθεται εκ νέου το ερώτημα πώς θα καταστούν οι υπηρεσίες υπέρ της απασχόλησης πιο αποτελεσματικές ακόμη και σε περιόδους κρίσης. Σε περιόδους ακούσιας μείωσης των ωρών εργασίας, τα μαθήματα επιμόρφωσης πρέπει να ενθαρρύνονται όσον αφορά την επανειδίκευση ή τη μετάβαση σε νέες ευκαιρίες για εξειδικευμένη και σταθερή εργασία. Δυστυχώς, τα παραδείγματα ενεργών πολιτικών εν προκειμένω είναι μάλλον λίγα ( 19 )

4.11. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι παρεμβάσεις του SURE στα επιμέρους κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίζουν την κάλυψη όλων των εργαζομένων και όλων των μορφών αυτοαπασχόλησης και άτυπης εργασίας που επηρεάζουν ιδιαίτερα τους νέους.

4.12. Από τα λίγα διαθέσιμα στοιχεία, προκύπτει ότι οι κοινωνικοί εταίροι δεν έχουν συμμετάσχει ενεργά, ούτε στα θεσμικά όργανα της ΕΕ ούτε στα εθνικά θεσμικά όργανα, στην αναζήτηση καλύτερης χρήσης του SURE. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ συνιστά να προβλεφθεί ένας ειδικός σταθερός μηχανισμός διαβούλευσης.

4.13. Η ΕΟΚΕ εξέτασε τις εκτιμήσεις σχετικά με τα άτομα και τις επιχειρήσεις που είναι δικαιούχοι της υποστήριξης του SURE ( 20 ) , ωστόσο σημειώνει ότι αυτά τα στοιχεία δεν επισημαίνουν επαρκώς τα επιμέρους μέτρα που χρηματοδοτούνται από τις διάφορες χώρες και τα ποσά τους, ούτε την επίδραση που είχαν στον μετριασμό των κινδύνων ανεργίας και προστασίας του εισοδήματος.

5. Ειδικές παρατηρήσεις — Τι είδους αντίκτυπο;

5.1. Η πανδημική κρίση έπληξε σημαντικά τα οικονομικά, κοινωνικά και υγειονομικά συστήματα της ΕΕ και επηρέασε τη ζωή των ανθρώπων και τη λειτουργία των επιχειρήσεων, οξύνοντας τις ανισότητες σε κάθε χώρα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μεταξύ των διαφόρων χωρών. Για τον λόγο αυτό, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι είναι απαραίτητο να καθοριστεί και να συμπληρωθεί η ευρωπαϊκή κοινωνική διάσταση με πιο ολοκληρωμένο και συνεκτικό τρόπο, λαμβάνοντας υπόψη τα μέτρα που προσδιορίζονται στο σχέδιο δράσης για τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, με παράλληλη διασφάλιση της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης σε παγκόσμια κλίμακα.

5.2. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη επισημάνει ( 21 ) ότι πρέπει να συνεχιστεί η διαδικασία επανεξέτασης του πλαισίου άσκησης της οικονομικής πολιτικής στην ΕΕ, η οποία ανεστάλη έως το 2022 με την ανακοίνωση που εξέδωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή της στις 20 Μαρτίου 2020 ( 22 ) . Η ΕΟΚΕ επικροτεί την εν λόγω ανακοίνωση, στην οποία εκφράζεται η πρόθεση να αποφασιστεί η μελλοντική απενεργοποίηση της γενικής ρήτρας διαφυγής του συμφώνου σταθερότητας και ανάπτυξης κατόπιν συνολικής αξιολόγησης της κατάστασης της οικονομίας βάσει ποσοτικών κριτηρίων. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η ΕΟΚΕ προκρίνει τη μεταστροφή προς ένα αναθεωρημένο και εκ νέου ισορροπημένο πλαίσιο οικονομικής πολιτικής, με γνώμονα την ευημερία, κατά προτίμηση με απλουστευμένους κανόνες και μειωμένες κυκλικές τάσεις της οικονομίας που να αντικατοπτρίζουν την κατάσταση μετά την πανδημία. Είναι απαραίτητο να βοηθήσουμε τα κράτη μέλη να θέσουν τα δημόσια οικονομικά τους σε βιώσιμο επίπεδο και να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη για επενδύσεις.

5.3. Μεταξύ της δέσμης οικονομικών και κοινωνικών μέτρων για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της πανδημίας, η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την επιλογή του SURE ως καινοτόμου χρηματοδοτικού μέσου ευρωπαϊκής αλληλεγγύης, μέσω του οποίου και ενόψει του μηχανισμού του προγράμματος NextGenerationEU, εκδόθηκαν για πρώτη φορά ομόλογα για κοινωνικούς σκοπούς.

5.4. Το SURE έχει αποδειχθεί ότι αποτελεί δίχτυ ασφαλείας και προστασίας για τις υπάρχουσες θέσεις εργασίας και για τη διαφύλαξη των διαφόρων μορφών επιχειρήσεων, λαμβάνοντας επίσης δεόντως υπόψη τις εθνικές αρμοδιότητες όσον αφορά την κοινωνική προστασία. Ωστόσο, είναι απαραίτητο να συνοδευτούν τα μέτρα κοινωνικής προστασίας που εγκρίθηκαν στο πλαίσιο του SURE από ενεργές πολιτικές της αγοράς εργασίας για τη δημιουργία σταθερής απασχόλησης και συστημάτων προσαρμογής δεξιοτήτων, με παράλληλη εξουδετέρωση των μορφών χαμηλόμισθης, κατακερματισμένης και ασταθούς εργασίας που δεν παρέχουν καμία εγγύηση επαρκούς κάλυψης κοινωνικής ασφάλισης και επηρεάζουν επίσης τα δημόσια συστήματα κοινωνικής πρόνοιας.

5.5. Η ΕΟΚΕ επικροτεί τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «EASE», η οποία εγκρίθηκε ως μέρος της εφαρμογής του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων και αποσκοπεί στην ενεργό στήριξη της απασχόλησης μετά την κρίση της νόσου COVID-19. Υπογραμμίζει τη στρατηγική προσέγγισή της για τη σταδιακή μετάβαση από τα μέτρα έκτακτης ανάγκης που ελήφθησαν κατά τη διάρκεια της πανδημίας σε νέα μέτρα απαραίτητα για την ανάκαμψη με πολλές θέσεις εργασίας, ιδίως στον πράσινο και τον ψηφιακό τομέα. Οι αποτελεσματικές πολιτικές για την προώθηση της δημιουργίας ποιοτικών θέσεων εργασίας και της μετάβασης από τη μια θέση εργασίας στην άλλη θα πρέπει να συνοδεύονται από υπηρεσίες απασχόλησης με καλές επιδόσεις, οι οποίες θα παρέχουν εξατομικευμένη στήριξη στους αναζητούντες εργασία, ιδίως στους νέους, τις γυναίκες και τους κοινωνικούς επιχειρηματίες.

5.6. Κατά την ΕΟΚΕ, η κατανομή και η συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων είναι μια αξία, γι’ αυτό η συμμετοχή τους τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο είναι θεμελιώδης για τη σύγκριση, τη συμμετοχή και τη διαπραγμάτευση των δράσεων που συγχρηματοδοτούνται από το SURE, εστιάζοντας επίσης στις συλλογικές διαπραγματεύσεις σε συγκεκριμένους κλάδους, που πλήττονται περισσότερο από την κρίση. Ωστόσο, είναι σημαντικό η συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων να είναι ουσιαστική, βάσει νόμου και όχι τυπική.

5.7. Η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντικό να επισημανθεί πόσο σημαντικό είναι οι πόροι του SURE να διατίθενται στη χρηματοδότηση παρεμβάσεων για τον περιορισμό της εξάπλωσης του ιού στο χώρο εργασίας, με παρεμβάσεις και δράσεις που αποσκοπούν στην πρόληψη και προστασία της ασφάλειας και της υγείας, μειώνοντας το κόστος των επιχειρήσεων σχετικά με την προσαρμογή της παραγωγής στα πρωτόκολλα ασφάλειας.

5.8. Η ΕΟΚΕ προτείνει τη δημιουργία ενός παρατηρητηρίου λειτουργίας του SURE καθ’ όλη τη διάρκειά του, το οποίο θα είναι ανοικτό στην ενεργό συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και άλλων οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, με σκοπό την παρακολούθηση και την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων των χρηματοδοτούμενων μέτρων στις επιμέρους χώρες, την ανάλυση των βέλτιστων πρακτικών και των συστημάτων προστασίας που δημιουργήθηκαν σε κάθε χώρα για τον προσδιορισμό μελλοντικά βιώσιμων υποδειγμάτων συστημάτων μειωμένου ωραρίου εργασίας και εισοδηματικής στήριξης σε καταστάσεις κρίσης.

5.9. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει πλήρως τα θετικά αποτελέσματα του SURE που επισημάνθηκαν στην έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του Μαρτίου του 2021. Το πρόγραμμα SURE πληροί προσωρινά κριτήρια στήριξης των κρατών μελών προκειμένου να βοηθήσουν τους εργαζομένους και τις επιχειρήσεις να ξεπεράσουν την κρίση, να διαφυλάξουν τις θέσεις εργασίας και να προετοιμάσουν το έδαφος για την οικονομική και την κοινωνική ανάκαμψη. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρόταση περί σταθεροποίησής του SURE προς όφελος των εργαζομένων και των επιχειρήσεων, ως μέσο ολοκλήρωσης και κοινωνικοοικονομικής ανθεκτικότητας της ΕΕ σε περιόδους κρίσης σαν τη σημερινή. Τούτο θα πρέπει να πραγματοποιηθεί κατόπιν της παρακολούθησης και της αξιολόγησής του από το παρατηρητήριο για τη λειτουργία του SURE. Η πρόταση αυτή αποτελεί απόρροια της συζήτησης που πραγματοποιήθηκε με τη συμμετοχή κυβερνήσεων, κοινωνικών και οικονομικών εταίρων, οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, πανεπιστημιακών και επιστημόνων από διάφορες ευρωπαϊκές χώρες, αλλά και εντός της ίδιας της Επιτροπής ( 23 )

5.10. Σε περίπτωση οικονομικής κρίσης, η ΕΟΚΕ καλεί τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα να αναλάβουν πιο αποτελεσματικό και υποστηρικτικό ρόλο στα κοινωνικά και κοινωνικά ζητήματα, ιδίως με την κανονιστική ρύθμιση και τη χρηματοδότηση μέτρων στήριξης των εργαζομένων και των επιχειρήσεων. Τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα θα πρέπει να προωθήσουν τη διεξαγωγή δημόσιας συζήτησης με στόχο τη θέσπιση μόνιμου ευρωπαϊκού συστήματος ασφάλισης ανεργίας με διαφορετική νομική βάση, λαμβάνοντας υπόψη παλαιότερες γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ ( 24 )

Βρυξέλλες, 22 Σεπτεμβρίου 2021. Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Christa SCHWENG

(1) Σύσταση (EE) 2021/402 της Επιτροπής, της 4ης Μαρτίου 2021, σχετικά με την αποτελεσματική ενεργό στήριξη της απασχόλησης μετά την κρίση της νόσου COVID-19 (EASE) (ΕΕ L 80 της 8.3.2021, σ. 1).

(2) Eurofound, COVID-19: Implications for Employment and working life [Οι επιπτώσεις της νόσου COVID-19 στην απασχόληση και την επαγγελματική ζωή], Μάρτιος 2021.

(3) Eurofound, COVID-19: Policy responses across Europe [COVID-19: Απαντήσεις πολιτικής σε ολόκληρη την Ευρώπη], Ιούνιος 2020.

(4) OECD — Employment Outlook 2021 [Έκθεση προοπτικής του ΟΟΣΑ για την απασχόληση που εκδόθηκε το 2021], κεφάλαιο 2.

(5) COM(2021) 148 final. SURE: Απολογισμός μετά από έξι μήνες, 22 Μαρτίου 2021· βλέπε επίσης Ενημέρωση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την εφαρμογή του SURE, Απρίλιος 2021.

(6) OECD — Employment Outlook 2021 [Έκθεση προοπτικής του ΟΟΣΑ για την απασχόληση που εκδόθηκε το 2021], κεφάλαιο 2, πίνακας 2.1 Job retention schemes in OECD countries [σχέδια διατήρησης θέσεων εργασίας σε χώρες του ΟΟΣΑ] — όπως προηγουμένως Eurofound.

(7) Eurofound, COVID-19: Policy responses across Europe [COVID-19: Απαντήσεις πολιτικής σε ολόκληρη την Ευρώπη], Ιούνιος 2020.

(8) Στοιχεία από τον ΟΟΣΑ, το Ευρωπαϊκό Συνδικαλιστικό Ινστιτούτο, την Επιτροπή, το θεματολογικό δελτίο του ΕΚ.

(9) Eurofound, COVID-19: Policy responses across Europe [COVID-19: Απαντήσεις πολιτικής σε ολόκληρη την Ευρώπη], Ιούνιος 2020, στοιχεία της Eurostat επεξεργασμένα από το Eurofound.

(10) Ανάλυση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Eurofound, βλέπε επίσης ILO-UN Women Joint Programme [Κοινό Πρόγραμμα των ΔΟΕ και ΟΗΕ με θέμα τις γυναίκες, εργαλείο πολιτικής, Assessing the gendered employment impacts of COVID-19 and supporting a gender-responsive recovery [Αξιολόγηση των επιπτώσεων της νόσου COVID-19 στην απασχόληση ως προς το φύλο και υποστήριξη της ανάκαμψης με συνεκτίμηση του φύλου], Μάρτιος 2021.

(11) ETUI — Policy Brief No 7, 2020 [Ενημερωτικό σημείωμα αριθ. 7/2020 του Ευρωπαϊκού Συνδικαλιστικού Ινστιτούτου (ETUI)].

(12) COM(2021) 148 final. SURE: Απολογισμός μετά από έξι μήνες, 22 Μαρτίου 2021· βλέπε επίσης Ενημέρωση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την εφαρμογή του SURE, Απρίλιος 2021, και ιστότοπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το SURE για ενημέρωση σχετικά με την παροχή κονδυλίων στα κράτη μέλη.

(13) Όπως προηγουμένως, Eurofound, κεφάλαιο. 3, 2021.

(14) COM (2021) 105 final, Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο — Ένας χρόνος από την έξαρση της πανδημίας COVID-19: απόκριση σε επίπεδο δημοσιονομικής πολιτικής.

(15) COM(2021) 148 final. SURE: Απολογισμός μετά από έξι μήνες, 22 Μαρτίου 2021· βλέπε, επίσης, Ενημέρωση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την εφαρμογή του SURE, Απρίλιος 2021.

(16) Ψήφισμα της ΕΟΚΕ με θέμα «Η συμβολή της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής στο πρόγραμμα εργασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2022» (Ιούνιος 2021) (ΕΕ C 341 της 24.8.2021, σ. 1).

(17) Χριστίνα Καττάμη, Προστασία της απασχόλησης το 2021 και μετά: τι μπορεί να κάνει το νέο πρόγραμμα SURE;, έγγραφο πολιτικής του ΕΛΙΑΜΕΠ 2021· L. Andor, Protecting Jobs and Incomes in Europe: Towards an EU Capacity for Employment Stabilisation in the Pandemic Period [Η προστασία των θέσεων εργασίας και του εισοδήματος στην Ευρώπη: προς την απόκτηση ικανότητας της ΕΕ για τη σταθεροποίηση της εργασίας κατά την περίοδο της πανδημίας], 2021, Caetano J., Vieira I., Caleiro A., «New Challenges for the Eurozone Governance» [Νέες προκλήσεις στη διακυβέρνηση της ευρωζώνης].

(18) Eurofound, COVID-19: Implications for Employment and working life [Οι επιπτώσεις της νόσου COVID-19 στην απασχόληση και την επαγγελματική ζωή], Μάρτιος 2021.

(19) OECD — Employment Outlook, Chap. 2.5, Combining job retention policies with job reallocation, [Έκθεση του ΟΟΣΑ για την Προοπτική Απασχόλησης που εκδόθηκε το 2021, κεφάλαιο. 2.5 Συνδυασμός πολιτικών διατήρησης θέσεων εργασίας με ανακατανομή θέσεων εργασίας], και Eurofound, όπως προηγουμένως, με παραδείγματα μέτρων που έλαβαν ορισμένες χώρες.

(20) COM/2021/148 final.

(21) Ψήφισμα της ΕΟΚΕ με θέμα «Η συμβολή της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής στο πρόγραμμα εργασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2022» (ΕΕ C 341 της 24.8.2021, σ. 1).

(22) COM(2020) 123 final.

(23) Χριστίνα Καττάμη, Προστασία της απασχόλησης το 2021 και μετά: τι μπορεί να κάνει το νέο πρόγραμμα SURE;, έγγραφο πολιτικής του ΕΛΙΑΜΕΠ 2021· L. Andor, Protecting Jobs and Incomes in Europe: Towards an EU Capacity for Employment Stabilisation in the Pandemic Period [Η προστασία των θέσεων εργασίας και του εισοδήματος στην Ευρώπη: προς την απόκτηση ικανότητας της ΕΕ για τη σταθεροποίηση της εργασίας κατά την περίοδο της πανδημίας], 2021· Caetano J., Vieira I., Caleiro A., «New Challenges for the Eurozone Governance» [Νέες προκλήσεις στη διακυβέρνηση της ευρωζώνης]· βλέπε, επίσης, έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Eurofound και ΟΟΣΑ, COVID-19: Implications for Employment and working life [Οι επιπτώσεις της νόσου COVID-19 στην απασχόληση και την επαγγελματική ζωή], Μάρτιος 2021· COM(2021) 148 final. SURE: Απολογισμός μετά από έξι μήνες, 22 Μαρτίου 2021· βλέπε, επίσης, Ενημέρωση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την εφαρμογή του SURE, Απρίλιος 2021.

(24) Γνωμοδότηση τμήματος, Γνωμοδότηση με θέμα τα κοινά ελάχιστα πρότυπα (ΕΕ C 97 της 24.3.2020, σ. 32)· Beblavy Miroslav, Karolien Lenaerts, Feasibility and added value of a European Unemployment Benefits Scheme [Σκοπιμότητα και προστιθέμενη αξία ενός ευρωπαϊκού συστήματος παροχών ανεργίας], Κέντρο Μελετών Ευρωπαϊκής Πολιτικής (CEPS), 2017.