ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Βρυξέλλες, 10.06.1996 
COM(96) 247 τελικό 
ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ 
ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΤΗΣ ΤΟΜΑΤΑΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ 
ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 

ΑΠΙΟΛΟΠΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
Κατά το συμβούλιο γεωργίας της 19-22ης Ιουνίου 1995 και στό πλαίσιο των συζητήσεων της 
δέσμης τιμών 1995-1996, το Συμβούλιο ζήτησε από την Επιτροπή την υποβολή έκθεσης, 
σχετικά με την κατάσταση του τομέα της τομάτας στην Ένωση. 
Η Επιτροπή είναι σε θέση, σήμερα, να υποβάλει στο Συμβούλιο την παρούσα έκθεση, η οποία 
εκπονήθηκε με βάση την έρευνα την οποία διηνήργησε η Επιτροπή στα κράτη μέλη 
προκειμένου να καταστεί δυνατή η σύγκριση και επαλήθευση των υφισταμένων στοιχείων 
καθώς και η συλλογή των στοιχείων τα οποία δεν διέθεταν οι υπηρεσίες της Επιτροπής. 
Η παρούσα έκθεση περιορίζεται στην ανάλυση της καταστάσεως της αγοράς της τομάτας που 
πρόκειται να καταναλωθεί σε νωπή κατάσταση και δεν λαμβάνει συνεπώς υπ'όψη της την 
τομάτα που προορίζεται για μεταποίηση. 
Πράγματι, η αγορά της τομάτας αντιμετώπισε δυσκολίες κατά τις τελευταίες περιόδους 
εμπορίας και, ειδικότερα, οι παραγωγές θερμοκηπίων, οι οποίες βρίσκονται αντιμέτωπες με 
την δυναμική αναδιοργάνωσης της αγοράς η οποία δημιουργήθηκε λόγω της νέας καταστάσεως 
που επικράτησε από το 1993, εποχή πού χαρακτηρίζει το τέλος της περιόδου προσχώρησης 
για την Ισπανία όσον αφορά το προϊόν αυτό. 
Στην παρούσα έκθεση αναλύονται επίσης οι κοινοτικές ενισχύσεις που χορηγούνται στις 
διαρθρώσεις παραγωγής και εμπορίας οι οποίες δεν φαίνεται, ωστόσο, ότι έχουν σημαντικές 
επιπτώσεις στην εξέλιξη της παραγωγής. 
Από την άλλη πλευρά, το καθεστώς των εξ ολοκλήρου χρηματοδοτούμενων εθνικών 
ενισχύσεων από τα κράτη μέλη, των χορηγουμένων ειδικά στον τομέα της τομάτας, αποτελούν 
επίσης αντικείμενο της παρούσας έκθεσης. 
Ένα από τα συμπεράσματα στα οποία καταλήγει η παρούσα έκθεση είναι ότι η φυσική εξέλιξη 
της αγοράς θα πρέπει να εξισορροπισθεί με τον καταλληλότερο δυνατό τρόπο δίχως την 
επιβολή κοινοτικών μέτρων παρέμβασης. 
Ωστόσο, η Επιτροπή δεν προέβαλε, κατά το παρελθόν, αντιρρήσεις όσον αφορά τις εθνικές 
ενισχύσεις για την κατάργηση του δυναμικού παραγωγής, πράγμα το οποίο θα μπορούσε να 
εφαρμοσθεί στην περίπτωση των θερμοκηπίων. 
λ 
ΑΠΙΟΑΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
ΣΥΝΟΨΗ 
Ι.ΑΝΑΑΥΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΤΟΜΑΤΑΣ 
1· - Το διεθνές πλαίσιο 
2. - Η κοινοτική αγορά: 
2.1 σχετική σημασία του οικονομικού κλάδου της τομάτας στο 
γεωργικό τομέα 
2.2 κοινοτική παραγωγή 
2.3 κατάσταση και εξέλιξη των διαρθρώσεων παραγωγής 
2.4 κατανάλωση και εμπορία 
2.5 οι τιμές στην παραγωγή 
3. Ανάλυση των συναλλαγών 
3.1 το ενδοκοινοτικό εμπόριο 
3.2 εξαγωγές εκτός ΕΚ 
3.3 κοινοτικές εξαγωγές 
Π. ΟΙ ΚΟΙΝΟΤΙΚΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ 
1. - Οι διαρθρωτικές ενισ/ύσεις 
2. - Οι εθνικές ενισχύσεις 
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ: 
1. Οι στιααντιχότεοες παοανωνιχές πεοιονές: 
- Βέλγιο 
- Κάτω Χώρες 
- Ισπανία 
- Γαλλία 
2. Στατιστικά στοιχεία 
3. Διαρθρωτικό παράρτημα 
Ι 
ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
Κατά το συμβούλιο γεωργίας της 19/22ης Ιουνίου 1995 και στο πλαίσιο των συζητήσεων της 
δέσμης τιμών 1995/1996, το Συμβούλιο ζήτησε από την Επιτροπή την υποβολή έκθεσης, 
σχετικά με την κατάσταση του τομέα της τομάτας στην Ένωση. 
Η παρούσα έκθεση εκπονήθηκε με βάση μια έρευνα που πραγματοποιήθηκε από την Επιτροπή 
στα κράτη μέλη προκειμένου να επιτευχθεί η σύγκριση και επαλήθευση των υφισταμένων 
στοιχείων καθώς και η συλλογή των στοιχείων τα οποία οι υπηρεσίες της Επιτροπής δεν 
διέθεταν ακόμη. 
Η περίοδος ανάλυσης περιλαμβάνει 5 χρόνια, από το 1990 έως το 1994. Στην περίοδο αυτή 
περιλαμβάνονται τρεις περίοδοι εμπορίας κατά τις οποίες η Ισπανία βρισκόταν ακόμη σε 
μεταβατική περίοδο προσχώρησης όσον αφορά το προϊόν αυτό και υπόκειτο, επομένως, στην 
τιμή προσφοράς, και δύο περίοδοι, 1993 και 1994, κατά τις οποίες η Ισπανία διέθεται μόνον 
ένα σύστημα στατιστικής εποπτείας των αποστολών [ΣΜΣ]. 
Η παρούσα έκθεση περιορίζεται στην ανάλυση της κατάστασης της αγοράς της τομάτας που 
πρόκειται να καταναλωθεί νωπή και δεν λαμβάνει συνεπώς υπ'όψη της την τομάτα που 
προορίζεται για μεταποίηση, η οποία θεωρείται διαφορετικό προϊόν τόσο ως προς τους όρους 
παραγωγής όσο και ως προς την εμπορία της. 
3 
ΣΥΝΟΨΗ 
Η τομάτα έχει καταστεί ένα βασικό λαχανικό στο διαιτολόγιο των ευρωπαίων. Η σημασία της 
στην κοινοτική γεωργική οικονομία (14,7 του συνολικού όγκου των λαχανικών) είναι μεγάλη. 
(...) Το μερίδιο της στον κοινοτικό προϋπολογισμό ανέρχεται σε 9,4 εκατ. ECU , τα οποία 
χρησιμοποιούνται για την κοινοτική παρέμβαση στην αγορά. 
Από το 1990 η κοινοτική παραγωγή και οι καλλιεργούμενες εκτάσεις παρουσιάζουν μείωση. 
Αντίθετα, οι αποδόσεις παρουσιάζουν σημαντική αύξηση οφειλόμενη στην τεχνική εξέλιξη της 
καλλιέργειας. Η τάση στο μέλλον προσανατολίζεται προς την εξειδίκευση της παραγωγής και 
τη μείωση του αριθμού των επιχειρήσεων. 
Η αύξηση της κατανάλωσης η οποία παρατηρείται από το 1990 φαίνεται ότι έχει φθάσει στο 
ανώτατο σημείο της και θα σταθεροποιηθεί κατά το μέλλον. Η κατανάλωση αυτή γνωρίζει 
ωστόσο μία εξέλιξη προς τη διαφοροποίηση και την ποιότητα με τη ζήτηση νέων τύπων και 
ποικιλιών, με γεύση που θυμίζει αυτή της τομάτας "υπαίθρου". Η προσαρμογή της 
παραγωγής στη νέα αυτή ζήτηση, φαίνεται ότι αποτελεί ένα από τους παράγοντες που θα 
επιτρέψει την ενίσχυση του δυναμισμού της παραγωγής στις χώρες του βορρά έναντι του 
μεγάλου ανταγωνισμού των χωρών του νότου. 
Ο έντονος εποχιακός χαρακτήρας συνεχίζει να αποτελεί ένα σημαντικό χαρακτηριστικό του 
τομέα αυτού. Η κατάσταση των τιμών στις αγορές χονδρικής πώλησης παρουσιάζει μία 
συνολική τάση προς τη μείωση· ωστόσο, διαπιστώνεται μια σχετική αύξηση των τιμών για το 
έτος 1994. Παρά την έλλειψη οριστικών πληροφοριών, οι τιμές θα μπορούσαν να έχουν 
υποστεί και μείωση για το έτος 1995 κυρίως για τη τομάτα θερμοκηπίου στις καλλιέργειες 
δενδροκηπευτικών του βορρά. 
Η πτώση αυτή οφείλεται κυρίως στη μείωση των τιμών της "κλασσικής στρογγυλής τομάτας" 
ενώ για τις νέες ποικιλίες με "υψηλή προστιθέμενη αξία" (τομάτες σε τσαμπί, τομάτες-
νάνοι), οι τιμές στην παραγωγή είναι πολύ ελκυστικές. Ο όγκος της παραγωγής των νέων 
αυτών ποικιλιών παρουσιάζει προοδευτική αύξηση. 
Δεν μπόρεσε να καταδειχθεί ότι υπάρχει ουσιαστικός αντίκτυπος των νομισματικών 
διακυμάνσεων ορισμένων ασθενών νομισμάτων στις τιμές των τοματών προέλευσης από 
χώρες που έχουν υποστεί υποτιμήσεις (συγκεκριμένα από την Ισπανία). 
Η κοινοτική παρέμβαση, η οποία μειώθηκε σε συνολικούς όρους από το 1990 χρησιμοποιήθηκε 
μόνο ως δίχτυ ασφαλείας της αγοράς και σε καμία περίπτωση σαν πηγή εισοδήματος, λόγω, 
της περιορισμένης χρησιμοποίησης της δυνατότητας αυτής (1,6% κατά μέσο όρο). 
Οι κοινοτικές συναλλαγές αυξήθηκαν κατά 27% από το 1990. Η αύξηση αυτή οφείλειται κατά 
ένα μεγάλο μέρος στην αύξηση των εξαγωγών από την Ισπανία. 
Ο αναπροσανατολισμός των χρονοδιαγραμμάτων παραγωγής αποτελεί την αιτία ορισμένων 
εποχιακών δυσκολιών που αντιμετωπίζει ο τομέας αυτός μεταξύ των περιοχών του βορρά και 
του νότου. Πράγματι, μέχρι το 1994, η χειμερινή περίοδος (Ιανουάριος, Φεβρουάριος, 
Μάρτιος) καλυπτόταν σχεδόν στο σύνολο της από την ισπανική παραγωγή 
(συμπεριλαμβανομένων των Καναρίων Νήσων) και από την παραγωγή του Μαρόκου, ενώ η 
θερινή περίοδος αντιστοιχούσε στις παραγωγές των κρατών μελών του βορρά (Βέλγιο, Κάτω 
Χώρες και εν μέρει Γαλλία). 
Με το πέρας της μεταβατικής περιόδου προσχώρησης της Ισπανίας το 1993, έπαψαν να 
ισχύουν οι περιορισμοί των τιμών και η δυνατότητα αποστολής κατά τους μήνες που 
θεωρούνται "ευαίσθητοι·1 (Απρίλιος, Μαΐος και Ιούνιος) είναι στο εξής τελείως ανοικτή στα 
ισπανικά προϊόντα, πράγμα που συνεπάγεται σημαντικές επικαλύψεις με τις παραγωγές του 
βορρά. 
Από την άλλη πλευρά, η παραγωγή σε θερμοκήπια επιδιώκει να κατακτήσει ένα μέρος της 
"χειμερινής αγοράς" με νέες τεχνικές καλλιέργειας και με ποικιλίες υψηλής προστιθέμενης 
αξίας, οι οποίες απαιτούν σημαντικές επενδύσεις. 
Οι εισαγωγές από τις τρίτες χώρες, και ιδίως από το Μαρόκο πραγματοποιούνται κυρίως στη 
γαλλική αγορά. Φαίνεται ότι οι εισαγωγές αυτές δεν διαταράσσουν την αγορά. 
Πραγματοποιούνται εξάλλου από το 1995 στο πλαίσιο διμερούς συμφωνίας. 
Οι κοινοτικές ενισχύσεις στις διαρθρώσεις παραγωγής και εμπορίας δεν φαίνεται ότι έχουν 
σημαντική επίπτωση στην εξέλιξη της παραγωγής. Αυτή επηρεάστηκε περισσότερο από τις 
κανονικές διακυμάνσεις της αγοράς και κυρίως από την εξέλιξη των ενδοκοινοτικών 
συναλλαγών. 
Εξ άλλου η Επιτροπή δεν έχει στοιχεία σχετικά με καθεστώτα εθνικών ενισχύσων 
χρηματοδοτούμενων καθ'ολοκληρίαν από τα κράτη μέλη και τα οποία να παρέχονται ειδικά 
στον τομέα της τομάτας. Στο γενικό πλαίσιο των εθνικών ενισχύσεων αυτός ο τομέας μπόρεσε 
να ευεργετηθεί από τα οριζόντια σχέδια γενικών ενισχύσεων για τη γεωργία ή την περιφερειακή 
ανάπτυξη. 
1. ΤΟ ΑΙΕΘΝΕΣ ΠΛΑΙΣΙΟ 
Η παραγωγή τομάτας αντιπροσωπεύει, κατ'όγκον, 18% της παγκόσμιας παραγωγής 
λαχανικών: σύμφωνα με τα στοιχεία της FAO, η παγκόσμια παραγωγή τομάτας 
(συμπεριλαμβανομένης της τομάτας για μεταποίηση) αυξήθηκε από 50 εκατ. τόνους το 1990 
σε 74,3 εκατ. τόνους και το 1993. Οι παγκόσμιες συναλλαγές του νωπού προϊόντος είναι 
κατά 4% κατώτερες της παγκόσμιας παραγωγής και η τομάτα που προορίζεται για μεταποίηση 
αντιπροσωπεύει περίπου το 30% της παγκόσμιας παραγωγής. 
Ο περιορισμένος όγκος των εξαγωγών για τη τομάτα που προορίζεται για κατανάλωση σε 
νωπή κατάσταση αποδεικνύει ότι το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής τομάτας σε παγκόσμιο 
επίπεδο προορίζεται για κατανάλωση στις εθνικές αγορές. 
Πράγματι, το προϊόν αυτό δεν είναι ιδιαίτερα προσαρμοσμένο στις συναλλαγές λόγω των 
χαρακτηριστικών του: εξαιρετικά φθαρτός χαρακτήρας του προϊόντος, αλληλεεπικάλυψη 
μεταξύ των περιόδων παραγωγής των χωρών εισαγωγής και εξαγωγής, καθώς και σημαντικές 
διακυμάνσεις τιμών κατά τη διάρκεια των διαφόρων εποχών. 
Οι κύριοι παραγωγοί είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση, οι Ηνωμένες Πολιτείες, ή πρώην ΕΣΣΔ, 
η Κίνα και η Τουρκία. 
Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ο κυριότερος παραγωγός, με παραγωγή 13,4 εκατ. τόνων, εκ των 
οποίων 6,9 εκατ. προορίζονται για κατανάλωση σε νωπή κατάσταση, ήτοι 48,5% της 
συνολικής παραγωγής1. Το εμπόριο νωπής τομάτας είναι σημαντικά αναπτυγμένο στην 
Ευρώπη, όπου είναι συγκεντρωμένοι οι μεγαλύτεροι εξαγωγείς του κόσμου: Κάτω Χώρες, 
Ισπανία και Βέλγιο, καθώς και οι μεγαλύτεροι εισαγωγείς: Γερμανία, Γαλλία και Ηνωμένο 
Βασίλειο. 
2. Η ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΑΓΟΡΑ 
2.1 Σσημασία της οικονομίας της τομάτας στον τομέα καλλιέργειας δενδροκηπευτικών 
Η νωπή τομάτα αποτελεί ένα σημαντικό προϊόν στον τομέα της καλλιέργειας 
δενδροκηπευτικών. Η παρουσία της καθόλη τη διάρκεια του έτους στο διαιτολόγιο των 
ευρωπαίων επιτρέπει να θεωρηθεί ως "βασικό λαχανικό". Αντιπροσωπεύει 14,7% του συνόλου 
των λαχανικών που παράγονται στην Ένωση. Η γεωργική έκταση που προορίζεται για την 
παραγωγή αυτή αντιπροσωπεύει κατά μέσο όρο 13% της καλλιέργειας που αφιερώνεται στην 
καλλιέργεια δενδροκηπευτικών στην Ένωση. 
για την περίοδο 1990 έως 1994 
Σε δημοσιονομικούς όρους, το μέσο κόστος είναι 9,4 εκατ. ECU2 τα οποία προορίζονται για 
παρεμβάσεις της αγοράς και αντιπροσωπεύουν κατά συνέπεια 1,2% του προϋπολογισμού που 
προορίζεται για τον τομέα των νωπών οπωροκηπευτικών. 
Οι ποσότητες που αποσύρονται από την αγορά μειώθηκαν σε συνολικούς όρους από το έτος 
1990 και αντιπροσωπεύουν κατά μέσο όρο 1,6% της παραγωγής τομάτας για κατανάλωση σε 
νωπή κατάσταση κατά τα έτη 1990 έως 1994. Για την περίοδο αυτή, η Γαλλία απέσυρε 3% της 
παραγωγής της, ακολουθούμενη από τις Κάτω Χώρες (2,8%) και την Ιταλία (2,6%). 
2.2. Η κοινοτική παραγωγή 
Κατά μέσο όρο 48,5% της κοινοτικής παραγωγής τομάτας προορίζεται για κατανάλωση σε 
νωπή κατάσταση. 
Ο πρώτος παραγωγός τομάτας για κατανάλωση ως νωπό προϊόν στην Ευρώπη είναι η Ιταλία 
(29,8%), ακολουθούμενη από την Ισπανία (27,4%), την Ελλάδα (10%) και τις Κάτω Χώρες 
0J. 
Η παραγωγή αυτή η οποία παρουσίαζε αύξηση μέχρι το 1990 υπέστη μείωση μεταξύ 1990 και 
1994 (7 εκατ. τόνοι το 1990 έως 6,3 εκατ. τόνοι το 1994). Η πτωτική αυτή τάση έχει γίνει 
εμφανής από την περίοδο 1993 και κυρίως στην Ισπανία, την Ιταλία και τις Κάτω Χώρες. 
Αντιθέτως στο Βέλγιο και την Ελλάδα σημειώθηκε αύξηση από το 1990 και μετά. 
Πίνακας 1: Εξέλιξη της παραγωγής τομάτας 
Βέλγιο 
Ελλάδα 
Ισπανία 
Γαλλία 
Ιταλία 
Κάτω-
Χώρες 
Πορτο­
γαλία 
ΕΥΡ-15 1988 
205.030 
666.910 
1.834.893 
417.500 
1.594.916 
567.029 
63.893 
5.530.068 1989 
225.220 
728.050 
1.987.763 
421.700 
2.018.230 
620.782 
80.835 
6.265.710 1990 
268.400 
665.790 
2.024.695 
461.100 
2.657.083 
640.725 
86.706 
6.987.534 1991 
313.960 
710.700 
1.793.832 
527.300 
2.759.091 
636.149 
72.625 
6.993.597 1992 
329.500 
754.940 
1.880.143 
516.900 
2.712.099 
651.994 
64.267 
7.098.801 1993 
346.779 
784.850 
1.912.300 
643.400 
1.984.572 
606.612 
μ. δ. 
6.651.347 (τόνοι) 
1994 
309.334 
757.250 
1.786.807 
492.600 
2.149.074 
540.577 
75.000 
6.262.412 
μέσος όρος των ετών 1990 έως 1994. Για το 1994 το δημοσιονομικό κόστος ανήλθε σε 4,46 
εκατ. ECU αντιπροσωπεύοντας 0,5% του προϋπολογισμού που προορίζεται για τον τομέα 
των νωπών οπωροκηπευτικών. 
Πίνακας 
Βέλγιο 
Ελλάδα 
Ισπανία 
Γαλλία 
Ιταλία 
Κάτω Χώρες 2: Εξέλιξη 
1988 
3,7 
12 
33 
7,5 
28,7 
10,2 της παραγωγής σε σχέση με τη συνολική παραγωγή EUR 
(σε %) 
1989 
3,6 
11,5 
31,4 
6,7 
31,9 
9,8 1990 
3,8 
9,4 
28,7 
6,5 
37,7 
9,1 1991 
4,5 
ιο,ι 
25,4 
7,5 
39,1 
9 1992 
4,6 
10,5 
26,3 
7,2 
37,9 
9,1 1993 
5,2 
Π,7 
28,5 
9,6 
29,6 
9 1994 
4,9 
12 
28,2 
7,8 
33,9 
8,5 
2.3 Κατάσταση και ε£έλι£η των διαρθρώσεων παοαγωνικ 
Η καλλιέργεια στην ύπαιθρο συγκεντρώνεται στις χώρες του νότου και κυρίως στην Ιταλία, 
Ισπανία, Ελλάδα, Νότιο Γαλλία και Πορτογαλία. 
Η καλλιέργεια κάτω από πλαστικά σκέπαστρα αποτελεί μία πρόσφατη παραλλαγή της 
παραγωγής στην ύπαιθρο, η οποία συνίσταται στην προστασία των καλλιεργειών με πλαστικές 
σήραγγες. Η προστασία χρησιμοποιείται κυρίως ως άμυνα κατά του ανέμου και για τη 
βελτιστοποίηση της ποιότητας της παραγωγής. 
Η καλλιέργεια σε θερμοκήπια συγκεντρώνεται στις χώρες του βορρά, κυρίως στις Κάτω 
Χώρες, το Βέλγιο και σε ένα τμήμα της Γαλλίας. Η καλλιέργεια αυτή πραγματοποιείται με 
τεχνητή θέρμανση κατά τη διάρκεια των πιό ψυχρών περιόδων. 
Η συνολική κοινοτική έκταση, η οποία προορίζεται για την παραγωγή τομάτας παρουσιάζει 
μείωση από το 1990 (255.000 εκτάρια το 1990 έως 217.000 εκτάρια το 1994). Η μείωση αυτή 
οφείλεται εν μέρει στη μείωση των εκτάσεων στις χώρες του νότου, οι οποίες κατά παράδοση 
καλλιεργούν στην ύπαιθρο και συμπίπτει με αύξηση των αποδόσεων και με καθιέρωση νέων 
ποικιλιών. 
Η σημαντικότερη έκταση βρίσκεται στην Ιταλία με 50,6% της συνολικής έκτασης, 
ακολουθούμενη από την Ισπανία με 25,5% και την Ελλάδα με 14,9%. 
Η συνολική έκταση που προορίζεται για παραγωγή κάτω από σκέπαστρα στην Κοινότητα 
αντιπροσωπεύει μόνο 9% των συνολικών εκτάσεων για την παραγωγή τομάτας που 
καταναλώνεται νωπή. 
Στο Βέλγιο και τις Κάτω Χώρες, η έκταση που χρησιμοποιείται για την παραγωγή βρίσκεται 
εξ ολοκλήρου σε θερμοκήπια. Ας σημειωθεί, ότι παρατηρείται συνεχής μείωση στις Κάτω 
Χώρες από το 1990, ενώ στο Βέλγιο η έκταση έχει ελαφρώς αυξηθεί. Στην Ισπανία η έκταση 
που προορίζεται για την παραγωγή κάτω από σκέπαστρα αντιπροσωπεύει 16,6% της συνολικής 
έκτασης, ενώ στην Ιταλία 5,3% και στη Γαλλία 60%. 
Συνολικά, για την περίοδο 1990 έως 1994, διαπιστώνεται μείωση των εκτάσεων της τάξης του 
17,7%. Η μείωση αυτή είναι σημαντικότερη στη Γαλλία (-38,9%), ακολουθούμενη από τις Κάτω 
Χώρες (-29,2%), την Ελλάδα (-20%) και την Ισπανία (-13,4%). 
Πίνακας 3: Εξέλιξη των εκτάσεων που προορίζονται για την παραγωγή τομάτας 
(εκτάρια) 
Βέλγιο 
Ελλάδα 
Ισπανία 
Γαλλία 
Ιταλία 
Κάτω Χώρε£ 1990 
940 
38.513 
69.884 
6.600 
136.378 
1.603 1991 
945 
39.015 
59.913 
6.650 
129.669 
1.570 1992 
963 
36.657 
55.802 
5.960 
117.595 
1.505 1993 
946 
33.110 
57.111 
6.060 
113.426 
1.390 1994 
954 
32.083 
61.613 
4.750 
115.248 
1.241 
Οι διάφορες τεχνικές παραγωγής έχουν σαν αποτέλεσμα μια τεράστια διαφορά μεταξύ των 
αποδόσεων κάθε τύπου εκμετάλλευσης. 
Πράγματι, από τους πίνακες που ακολουθούν προκύπτει η διαφορά μεταξύ των αποδόσεων 
του συστήματος παραγωγής στην "ύπαιθρο" - 50 τόνοι/εκτάριο - και των αποδόσεων της 
παραγωγής σε "θερμοκήπιο" - 400 τόνοι/εκτάριο. 
Η τάση μεταξύ 1990 και 1994 είναι μία συνολική αύξηση των αποδόσεων (κατά 2% ετησίως) 
για τους δύο τύπους παραγωγής. 
Οι σημαντικές αυτές αυξήσεις απόδοσης οφείλονται κυρίως σε μία καλύτερη γνώση των 
καλλιεργητικών τεχνικών, στις πιό παραγωγικές νέες ποικιλίες που έχουν καθιερωθεί στην 
αγορά, καθώς και σε νέες τεχνολογίες που χρησιμοποιούνται για τις καλλιέργειες κάτω από 
σκέπαστρα. 
Πίνακας 4: Εξέλιξη των αποδόσεων στην παραγωγή τομάτας 
Βέλγιο 
Ελλάδα 
Ισπανία 
Γαλλία 
Ιταλία 
Κάτω Χώρες 1988 
238,8 
45,5 
42,8 
108,2 
41 
330,6 1989 
246,1 
53,2 
44,9 
113 
45,5 
368 1990 
285,5 
45,6 
45,2 
119,3 
45,7 
399,7 1991 
332,2 
48,4 
44,5 
127,7 
47,7 
405,2 1992 
342,2 
51,2 
47,4 
128,2 
50,5 
433,2 (τόνοι/εκτάριο) 
1993 
366,6 
52,4 
49,1 
145,4 
48,4 
436,4 1994 
324,2 
52,6 
49,8 
162 
50,4 
435,6 
2.4 Κατανάλωση και εμπορία 
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν δοθεί από τα κράτη μέλη, η κατανάλωση αυξήθηκε 
από το 1990. Ωστόσο, η τάση αυτή δεν προδικάζει το μέλλον για το οποίο οι ενδιαφερόμενοι 
επαγγελματικοί κύκλοι βλέπουν μάλλον στασιμότητα της κατανάλωσης. 
Ο μέσος όρος κατανάλωσης νωπής τομάτας στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι 24,6 χγρ/κάτοικο3, 
ποσοστό που απέχει κατά πολύ από τον μέσο όρο κατανάλωσης των χωρών ΟΟΣΑ που είναι 
31 χγρ/κάτοικο. 
Ο μεγαλύτερος καταναλωτής νωπής τομάτας είναι η Ελλάδα και ακολουθεί η Ιταλία και η 
Ισπανία. Πρέπει επίσης να σημειωθεί η μεγάλη μείωση της κατανάλωσης νωπής τομάτας στην 
Ισπανία κατά το έτος 1994. 
Όπως προκύπτει από τον ανωτέρω πίνακα η κατανάλωση στην Κοινότητα δεν είναι 
ομοιογενής, αλλά μάλλον το αντίθετο. Οι διαφορές στην κατανάλωση μεταξύ των κρατών 
μελών είναι σημαντικές. Η σχέση μεταξύ του κράτους μέλους που καταναλώνει περισσότερο 
ανά κεφαλή και αυτού που καταναλώνει λιγότερη είναι 1 προς 15. 
Η εξέλιξη της κατανάλωσης ακολουθεί την αρκετά ισχυρή τάση της προτίμησης των 
καταναλωτών για νέες ποικιλίες όπως οι τομάτες σε τσαμπί, οι τομάτες-νάνοι ή οι ποικιλίες 
με οργανοληπτικά χαρακτηριστικά που πλησιάζουν περισσότερο προς τις τομάτες " υπαίθρου". 
Κατά γενικό κανόνα, τα κράτη μέλη με μεγάλη παραγωγή παρουσιάζουν πολύ υψηλή 
κατανάλωση που παραμένει ωστόσο σταθερή. 
Μέσος όρος κατανάλωσης μεταξύ 1990 και 1994 
10 
Πίνακας 5: Κατανάλωση τομάτας (νωπή) 
(kg/κάτοικο) 
Κράτος μέλος 
Βέλγιο 
Δανία 
Γερμανία 
Ελλάδα 
Ισπανία 
Γαλλία 
Ιρλανδία 
Ιταλία 
Λουξεμβούργο 
Κάτω-Χώρες 
Πορτογαλία 
νωμένο Βασίλειο 
Αυστρία 
Φινλανδία 
Σουηδία 1988 
10,9 
5,9 
13,9 
66,0 
37,0 
10,0 
6,0 
59,4 
/ 
6,1 
/ 
6,4 
/ 
8,3 
/ 1989 
9,5 
/ 
14,8 
72,0 
40,8 
10,3 
6,0 
62,1 
/ 
6,2 
/ 
6,6 
Ι 
8,5 
/ 1990 
11,8 
5,5 
15,4 
65,0 
43,6 
10,4 
6,0 
64,4 
/ 
6,5 
/ 
6,4 
Ι 
9,1 
/ 1991 
14,0 
/ 
15,3 
69,0 
37,2 
10,6 
6,0 
63,3 
Ι 
6,7 
/ 
5,9 
/ 
8,7 
/ 1992 
11,7 
/ 
15,7 
73,0 
36,5 
/ 
6,0 
57,6 
Ι 
6,6 
/ 
6,0 
/ 
9,0 
/ 1993 
13,5 
5,0 
16,0 
76,0 
35,3 
/ 
/ 
57,1 
/ 
6,7 
/ 
4,5 
Ι 
9,0 
/ 1994 
/ 
/ 
14,1 
73,0 
28,3 
/ 
/ 
55,6 
/ 
6,0 
/ 
5,5 
/ 
9,7 
Ι 
Διαφορετικές ποικιλίες τομάτας χρησιμοποιούνται για να ικανοποιηθεί η ζήτηση των 
ευρωπαίων καταναλωτών που ζητούν όλο και περισσότερο διαφοροποιημένα προϊόντα στην 
αγορά. Αυτό απαιτεί επιπλέον προσπάθεια για την παραγωγή προκειμένου να προσαρμοστεί 
σε αυτή την κατάτμιση της αγοράς με τις νέες ποικιλίες. Κατά τα τελευταία έτη παρατηρείται 
αύξηση του αριθμού των ποικιλιών όπως η τομάτα-νάνος καθώς και οι τομάτες που είναι 
προσκολλημένες στο κοτσάνι ή "τομάτες σε τσαμπί" που γνώρισαν μεγάλη επιτυχία λόγω των 
οργανοληπτικών ιδιοτήτων τους και λόγω της προφανούς φρεσκάδας τους. 
Η παραγωγή τομάτας για νωπή κατανάλωση, σε αντίθεση με την παραγωγή που προορίζεται 
για τη μεταποίηση, καλύπτει όλο το έτος και αυτό χάρις στις νέες τεχνικές παραγωγής και 
στις νέες ποικιλίες τομάτας. 
2.5 Οι τιμές στην παραγωγή 
Το χαρακτηριστικότερο γνώρισμα των τιμών για τη νωπή τομάτα είναι η έντονη εποχικότητα. 
Διαπιστώνεται, πράγματι, μια πολύ μεγάλη διαφορά τιμών στην παραγωγή ανάλογα με τους 
μήνες παραγωγής και ανάλογα με τα κράτη μέλη παραγωγής. Κατά γενικό κανόνα, κατά την 
περίοδο του χειμώνα, οι διαπιστωθείσες τιμές είναι πολύ υψηλότερες από αυτές της περιόδου 
Μαΐου-Νοεμβρίου και τα επίπεδα τιμών διατηρούνται κανονικά. 
Συνολικά, μια μείωση των τιμών για τη νωπή τομάτα διαπιστώνεται από το 1990 και μέχρι το 
έτος 1994 όπου παρατηρείται μια μικρή αύξηση των τιμών. 
11 
Κατά την περίοδο εμπορίας 1991 υπήρξε μια αύξηση των τιμών σε σχέση με το 1990. 
Ωστόσο, μειώσεις των τιμών παρατηρήθηκαν στην Ισπανία, στην Ιταλία και στην 
Πορτογαλία. Κατά την περίοδο αυτή διαπιστώθηκε, επίσης συνολικά, αύξηση της 
παραγωγής των καλλιεργούμενων εκτάσεων και των αποδόσεων. 
Η περίοδος εμπορίας 1992 είναι η πρώτη περίοδος κατά την οποία διαπιστώνεται 
μείωση των τιμών. Η μείωση ήταν περισσότερο έντονη στην Ισπανία, στο Βέλγιο, στις 
Κάτω Χώρες και στο Ηνωμένο Βασίλειο. 
Κατά την περίοδο εμπορίας 1993 συνεχίζεται η μείωση των τιμών που άρχισε το 1992. 
Πρέπει να σημειωθεί ότι η περίοδος αυτή χαρακτηρίζεται από μείωση της παραγωγής 
παρόλο που αυξήθηκαν οι καλλιεργούμενες εκτάσεις. 
Κατά την περίοδο εμπορίας 1994 σημειώθηκε μια σχετική αύξηση των τιμών. Η εν 
λόγω αύξηση των τιμών σημειώθηκε κυρίως στις Κάτω Χώρες και στη Γαλλία όπου οι 
τιμές του 1994 ανέκαμψαν σε πολύ ικανοποιητικό επίπεδο υπερβαίνοντας ακόμα και 
τις τιμές της περιόδου 1990. Αντιθέτως, στην Ιταλία, στο Βέλγιο και στην 
Πορτογαλία, οι τιμές ανέκαμψαν εν μέρει χωρίς να φθάσουν τα επίπεδα του 1990. 
Στην Ισπανία και στο Ηνωμένο Βασίλειο οι τιμές παραμένουν πάντοτε σε πολύ χαμηλά 
επίπεδα. 
Στον πίνακα αριθ. 6 σχετικά με την εξέλιξη των μηνιαίων τιμών διαπιστώνεται 
αντιθέτως ότι, από το 1990 για την Ισπανία, τις Κάτω Χώρες και το Βέλγιο, υπάρχει 
αύξηση των τιμών κατά τους μήνες Μάϊο και Ιούνιο και μείωση των τιμών για τους 
μήνες Μάρτιο και Απρίλιο. Ωστόσο, κατά το έτος 1994 υπάρχει μεγάλη ανάκαμψη των 
τιμών για τους εν λόγω μήνες Μαρτίου και Απριλίου. 
12 
Πίνακας 6: Εξελίξεις των μηνιαίων τιμών σε σχέση με το 1990 
1. Ισπανία 
Μάρτιος 
Απρίλιος 
Μάϊος 
Ιούνιος 1990 
100 
100 
100 
100 1991 
44 
79 
189 
133 1992 
64 
72 
160 
101 1993 
70 
116 
181 
105 1994 
88 
95 
132 
146 
2.Κάτω Χώρες 
Μάρτιος 
Απρίλιος 
Μάϊος 
Ιούνιος 1990 
100 
100 
100 
100 1991 
77 
110 
94 
159 1992 
68 
79 
126 
123 1993 
53 
74 
96 
109 1994 
77 
91 
104 
148 
3. Βέλγιο 
Μάρτιος 
Απρίλιος 
Μάιος 
Ιούνιος 1990 
100 
100 
100 
100 1991 
73 
106 
92 
128 1992 
67 
85 
130 
110 1993 
59 
77 
101 
96 1994 
78 
86 
99 
123 
Πηγή: Στοιχεία της ΓΔ\Ί και στοιχεία του Υπουργείου Γεωργίας (Ισπανίας),ΟΒΤ,και VBT. 
Για την περίοδο εμπορίας 1995, οι επαγγελματικοί κύκλοι παραγωγών του βορρά, 
παραπονέθηκαν για χαμηλά επίπεδα τιμών και επομένως για τη μη αποδοτικότητα των 
επιχειρήσεων. Η κατάσταση αυτή φαίνεται ότι επηρέασε όλο τον τομέα των οπωροκηπευτικών 
θερμοκηπίου και δεν συνδέεται επομένως μόνο με τον τομέα της τομάτας. Ενδεικτικά και για 
την περίπτωση του Βελγίου, τα ακόλουθα στοιχεία σχετικά με την κλασσική στρογγυλή τομάτα 
καταδεικνύουν το εν λόγω πρόβλημα : 
- έξοδα (επενδύσεις, παραγωγή και εργατικό δυναμικό) 1.400 έως 1.500 F/m2. 
Η κανονική παραγωγή φθάνει περίπου τα 55 χγρ/ιη2 και η υψηλή παραγωγή περίπου 
τα 60 χγρ/ιτι2· 
- αυτό σημαίνει ότι προκειμένου να υπάρξει ικανοποιητικό οικονομικό αποτέλεσμα 
ώστε να καλυφθούν τα πραγματοποιηθέντα έξοδα, το επίπεδο τιμών πρέπει να φθάσει 
τουλάχιστον τα 23 F/χγρ (1.400 F έξοδα και 60 χγρ παραγωγή) για τις πολύ καλές 
επιχειρήσεις. Η μέση τιμή στο Βέλγιο ήταν 20 F/χγρ για το 1995.4 
Στη γαλλική αγορά (55% των βελγικών εξαγωγών) οι "βελγικές" τομάτες ανταγωνίζονται τις 
"ισπανικές", η τιμή των οποίων είναι κατευθυντήρια. 
Από την εξέταση των ισπανικών τιμών σε πεσέτες προκύπτει ότι οι διακυμάνσεις είναι πολύ 
σημαντικές και δεν σχετίζονται με νομισματικά προβλήματα. 
Στοιχεία του κράτους ,μέλους 
13 
Από τις ευθείες παλινδρομήσεις του Ιανουαρίου 1992 έως τον απρίλιο 1995 καθίσταται σαφές 
ότι η τάση της εξελίξεως των τιμών σε πεσέτες ακολουθεί σχεδόν παράλληληπορεία με την 
υποτίμηση του νομίσματος. Βάσει αυτών των μέσων τάσεων η ισοτιμία ECU/πεσέτα αυξήθηκε 
εντός σαράντα μηνών με αρκετά σταθερό ρυθμό κατά 32% , ενώ η αύξηση των τιμών σε 
πεσέτες ανήλθε με πολλές διακυμάνσεις σε 51%. Η τιμή της ισπανικής τομάτας σε ECU 
αυξήθηκε συνεπώς κατά 14% περίπου την εν λόγω περίοδο. 
Επομένως δεν μπορεί να αποδειχθεί ότι υπάρχει αντίκτυπος των υποτιμήσεων της πεσέτας 
στιςτιμές της ισπανικής τομάτας σε ECU και συνεπώς σε βελγικά φράγκα. 
Ισπανικές τομάτες 
Νομισματικοί αντίκτυποι στις τιμές 
• 1ecu= ΡΤΑ 
Ο· Prix Pta/Kg 
12 3 4 5 7 89 10 11 12 1 234 56789 10 11 12 1 234 567 9 10 11 12 1 2 3 4 
Ιανουάριος 1992/Απρίλιος 1995 
14 
3. ΛΝΛΛΥΣΙ1 ΊΩΝ ΣΥΝΑΛΛΑΓΩΝ 
3.1 Το ενδοκοινοτικό εμπόριο 
Το ενδοκοινοτικό εμπόριο (συμπεριλαμβανομένου των Καναρίων) αυξήθηκε κατά 27% 
σε όγκο από το 1990. 
Ο όγκος των συναλλαγο')ν ανέρχεται σε 1,3 εκατ. τόνους που αντιπροσωπεύει το 21% 
της συνολικής παραγωγής. 
Το μεγαλύτερο'τμήμα του όγκου των ενδοκοινοτικών αποστολών ίο 1994 προέρχεται 
από την Ισπανία με 618.000 τόνους (εκ των οποίων 306.000 τόνοι από τα Κανάρια 
Νησιά)· επιπλέον πρέπει να σημειωθεί ότι αϊτό το 1990 η χώρα αυτή διπλασίασε τις 
αποστολές της. Έπονται οι Κάτω Χώρες με 410.000 τόνους και το Βέλγιο με 160.800 
τόνους5. 
Οι κυριότερες κοινοτικές αγορές που απορροφούν τις ποσότητες αυτές βρίσκονται στη 
Γερμ.ανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γαλλία. 
Οι αποστολές των Κάτω Χωρών και του Βελγίου υπέστησαν μείωση από το 1990 και 
ιδίως κατά την περίοδο εμπορίας 1993· ακολούθησε μια μικρή ανάκαμψη κατά την 
περίοδο εμπορίας 1994. 
Αντιθέτως, οι γαλλικές και ιταλικές αποστολές διατηρήθηκαν στα ίδια επίπεδα, 
αυξήθηκαν μάλιστα κατά το 1993 και έφθασαν σε επίπεδο ρεκόρ κατά το 1994. 
Πίνακας 7: Όγκος των ενδοκοινοτικοί συναλλαγών (τόνοι) 
Ισπανία 
Κάτω Χώρες 
Βέλγιο 
Ιταλία 
Γαλλία 
EUR-12 
Ι 1990 
291.885 
545.958 
154.667 
17.196 
31.568 
1.051.777 1991 
331.391 
559.175 
172.437 
23.884 
43.317 
1.142.113 1992 
414.630 
545.010 
187.831 
28.883 
46.682 
1.238.824 1993 
433.167 
387.053 
150.403 
38.832 
46.758 
1.068.907 1994 
618.426 
409.669 
160.779 
64.655 
62.051 
1.332.080 
Ι 1 nrfpy.Eurostat-Cronos.Ta στοιχεία για την Ισπανία περιλαμβάνουν τις Καναρίους Νήσους. 
II αύξηση των ισπανικών αποστολών συνδέεται αναμφίβολα με το τέλος της 
μεταβατικής περιόδου κατά την έναρξη της περιόδου εμπορίας 1993 και επομένως με 
την εξάλειψη των περιορισμών. II αύξηση αυτή παγιώνεται το 1994, έτος κατά το οποίο 
η παραγωγή και η κατανάλωση μειώθηκαν στην Ισπανία. Μπορούμε να συμπεράνουμε 
για αυτό το έτος ότι οι αποστολές πραγματοποιήθηκαν εις βάρος της πώλησης στην 
εθνική αγορά. Διαπιστώνεται επιπλέον, ότι οι αποστολές από την Χερσόνησο (Almeria 
και Murcia) αυξήθηκαν περισσότερο από αυτές των Καναρίων Νήσων. 
Δεδομένα για το έτος 1994 
Λ5 
Τα επογιακά χοονοδιανοάμματα 
Παραδοσιακά, οι ενδοκοινοτικές αποστολές πραγματοποιούνταν κατά τη διάρκεια δύο 
διαφορετικών χρονικών περιόδων: 
- Μεταξύ του Νοεμβρίου και του Μαρτίου (χειμερινή τομάτα) οι ισπανικές αποστολές 
που προέρχονταν από τις Κανάριες Νήσους καθώς και από την περιοχή Murcia/Almeria. 
- Μεταξύ του Απριλίου και του Σεπτεμβρίου (θερινή τομάτα) οι αποστολές που 
προέρχονταν από τις Κάτω Χώρες και το Βέλγιο. Κατά τη διάρκεια αυτής της 
περιόδου, η ισπανική παραγωγή προοριζόταν για την ισπανική αγορά. 
Εντούτοις, παρατηρούνται δύο πρόσφατες εξελίξεις με τις οποίες διαταράσσεται αυτό το 
παραδοσιακό σχήμα: 
- Αφενός, οι αποστολές ισπανικής προέλευσης αυξάνονται κατά τη διάρκεια των μηνών 
Απριλίου, Μαΐου και Ιουνίου (βλ. ακόλουθο πίνακα), παρόλο που οι μέγιστες 
ποσότητες εξακολουθούν να αντιστοιχούν στους μήνες Ιανουάριο, Φεβρουάριο και 
Μάρτιο. Το στοιχείο αυτό προαναγγέλλει μία εμπορική στρατηγική της ισπανικής 
παραγωγής η οποία αποσκοπεί στο να συμμετέχει εφεξής και στη θερινή περίοδο 
εμπορίας στην οποία, παραδοσιακά, συμμετείχαν μόνο οι παραγωγοί των βορείων 
χωρών. 
- Αφετέρου, διαπιστώνεται επίσης μία αντίστροφη μετατόπιση των αποστολών των 
Κάτω Χωρών: οι αποστολές του 1994 αυξήθηκαν κατά τη διάρκεια των μηνών 
Ιανουαρίου, Φεβρουαρίου και Μαρτίου. Αντιθέτως, οι αποστολές μειώνονται κατά τη 
διάρκεια του Μαΐου και του Ιουνίου. 
Στο Βέλγιο, οι αποστολές αυξάνονται κατά τη διάρκεια του Απριλίου και του Μαΐου, 
αλλά και κατά τη διάρκεια του Φεβρουαρίου και του Μαρτίου. 
Οι εξελίξεις αυτές καταδεικνύουν τον ανταγωνισμό μεταξύ των "βορείων" και των 
ισπανικών αποστολών κατά τη διάρκεια της χειμερινής περιόδου. 
Από το 1993, έχουν τελείως ανατραπεί τα παραδοσιακά χρονοδιαγράμματα των συναλλαγών 
της κοινοτικής αγοράς. Εμφανίζονται νέες στρατηγικές εμπορίας. Στις Κάτω Χώρες, 
παραδείγματος χάρη, η διαφοροποίηση επιτρέπει να διατίθενται στην αγορά τομάτες σε τσαμπί 
τον Φεβρουάριο. Αντιθέτως, το δυναμικό της ισπανικής παραγωγής επιτρέπει, σε ορισμένες 
περιοχές, παραγωγή επί 11 μήνες ετησίως. 
Αυτό το γεγονός αποτελεί ένα από τα στοιχεία-κλειδιά στα οποία οφείλονται οι δυσχέρειες 
που αντιμετώπισε η αγορά της τομάτας κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών. Η φυσιολογική 
εξέλιξη της αγοράς θα πρέπει να οδηγήσει στην επιδιωκόμενη ισορροπία, χωρίς να χρειαστούν 
κοινοτικές παρεμβάσεις. 
Λ 
Πίνακας 8: Εξέλιξη του χρονοδιαγράμματος των συναλλαγών 
(τόνοι) 
Βέλγιο 
Κάτω Χώρες 
Ισπανία Ιανουάριος 
1992 1993 1994 
1170 527 1076 
22762 16510 22830 
105219 76099 95013 Φεβρουάριος 
1992 1993 1994 
317 462 1862 
18125 14760 24694 
50741 108644 97027 Μάρτιος 
1992 1993 1994 
869 2221 2182 
27301 24878 36776 
68795 89203 88256 
Βέλγιο 
Κάτω Χώρες 
Ισπανία Απρίλιος 
1992 1993 1994 
11478 15248 81333 
46343 43828 43487 
43801 39099 49114 Μάιος 
1992 1993 1994 
23562 29100 26637 
74566 72308 65076 
8428 29671 50601 Ιούνιος 
1992 1993 1994 
30050 34558 34204 
93469 86330 77578 
5078 11230 50601 
3.2.Το εξωκοινοτικό ειιπόοιο 
Εισαγωγές 
Ο κυριότερος προμηθευτής είναι σήμερα το Μαρόκο με εισαγωγές της τάξεως των 148.000 
τόνων οι οποίες πραγματοποιούνται μεταξύ Νοεμβρίου και Μαρτίου. 
Η δεύτερη χώρα εισαγωγής είναι το Ισραήλ με 4.000 τόνους, το 1994. 
Ο συνολικός όγκος των κοινοτικών εισαγωγών ήταν, το 1994, της τάξεως των 162.114 τόνων. 
Πίνακας 9: κοινοτικές εισαγωγές 
ΜΑΡΟΚΟ 
ΤΟΥΡΚΙΑ 
ΙΣΡΑΗΛ 
ΣΥΝΟΛΟ 1990 
106.319 
3.014 
7.217 
-1991 
135.808 
3.230 
5.707 
-1992 
131.920 
3.926 
5.033 
152.066 1993 
•164.360 
1.820 
3.860 
179.572 1994 
148.297 
2.829 
4.073 
162.114 
Μαοόκό 
Η έκταση καλλιέργειας τομάτας στο Μαρόκο σημείωσε μείωση από το 1990 (από 5.500 
εκτάρια το 1990 σε 4.000 εκτάρια το 1994). Η χώρα προσαρμόστηκε μάλλον προς τις 
προστατευόμενες καλλιέργειες. Η παραγωγή παραμένει σταθερή παρά τη μείωση, κατά το 
1994. 
Ο κύριος προορισμός των εισαγωγών καταγωγής Μαρόκου, είναι, καταρχήν, η Γαλλία, η 
οποία απορρόφησε, το 1994, 85% του συνολικού όγκου τοματών καταγωγής Μαρόκου. Η 
Ίϊ 
Γερμανία είναι η τελική αγορά με 6,4% του συνολικού όγκου και το Βέλγιο και οι Κάτω 
Χώρες απορροφούν αντιστοίχως 2% των εισαγωγών του Μαρόκου. Η Ισπανία και η Ιταλία 
εισάγουν μόνο 400 τόνους αντιστοίχως. 
Το πρωτόκολλο αριθ. 1 της ευρω-μεσογειακής συμφωνίας σύνδεσης η οποία έχει συναφθεί με 
το Μαρόκο προβλέπει ποσόστωση φρέσκων τοματών 150.676 τόνων στους οποίους 
επιβάλλεται μηδενικός δασμός ad valorem και, κατά την περίοδο από τον Οκτώβριο έως τον 
Μάρτιο, τυγχάνουν προτιμησιακής τιμής εισόδου. 
Όσον αφορά το ευεργέτημα της μείωσης του δασμού ad valorem, η συμφωνία δεν έχει ακόμη 
αρχίσει να εφαρμόζεται: εξακολουθεί να επιβάλλεται στις εισαγωγές μηδενικός δασμός ad 
valomer δυνάμει της παλιάς συμφωνίας η οποία ισχύει πάντα, έως το όριο της κοινοτικής 
ποσόστωσης των 96.208 τόνων, για την περίοδο από 15 Νοεμβρίου 1995 έως 30 Απριλίου 
1996, από τις οποίες 16.800 τόνοι για την περίοδο από 1ης έως και 30 Απριλίου 1996. 
Επιπλέον, το Μαρόκο τυγχάνει διμερούς γαλλικής ποσόστωσης της τάξεως των 120.000 
τόνων με μηδενικό δασμό ad valorem. 
Κατά την οριστική θέση σε ισχύ της νέας συμφωνίας η κοινοτική ποσόστωση μηδενικού δασμού 
ad valorem θα είναι πράγματι της τάξεως των 150.676 τόνων και η διμερής γαλλο-
μαροκανική ποσόστωση θα καταργηθεί. Η νέα ποσόστωση θα αντιστοιχεί επομένως στο 
σύνολο της παλιάς κοινοτικής ποσόστωσης, της διμερούς ποσόστωσης που κατέστη κοινοτική 
και των ποσοτήτων που χορηγούνται στο πλαίσιο της διεύρυνσης της Κοινότητας στα τρία νέα 
κράτη μέλη. 
Η διάταξη η σχετική με την ετήσια αύξηση της ποσόστωσης της παλιάς συμφωνίας 
περιλαμβάνεται στη νέα συμφωνία: κάθε χρόνο από την 1η Ιανουαρίου 1997 έως την 1η 
Ιανουαρίου 2000, η ποσότητα θα αυξάνεται, σε τέσσερις ίσες δόσεις οι οποίες θα 
αντιπροσωπεύουν 3% του ποσού. Τέλος, πέρα από την ποσόστωση, ο δασμός ad valorem θα 
μειωθεί κατά 60%. 
Οσον αφορά το ευεργέτημα της προτιμησιακής τιμής εισόδου, η συμφωνία εφαρμόστηκε, πριν 
την ορισθείσα ημερομηνία, την 1η Νοεμβρίου 1995, δυνάμει του κανονισμού του Συμβουλίου 
αριθ. 3057/95 της 22ας Δεκεμβρίου 1995 (ΕΕ αριθ. L 326). 
Για την περίοδο, από 1ης Νοεμβρίου 1995 έως 30 Μαρτίου 1996, το Μαρόκο τυγχάνει τιμής 
εισόδου 500 ECU ανά τόνο, για μεγίστη ποσότητα 145.676 τόνων. Η τιμή εισόδου του κοινού 
δασμολογίου, η οποία εφαρμόζεται για όλους τους άλλους τόπους καταγωγής, ήταν 688 ECU 
ανά τόνο από την 1η Νοεμβρίου έως τις 20 Δεκεμβρίου 1995, 738 ECU ανά τόνο από την 21η 
έως και την 31η Δεκεμβρίου 1995 και 895 ECU ανά τόνο από την 1η Ιανουαρίου έως και την 
30ή Μαρτίου 1996. 
Σύμφωνα με το άρθρο 3 του πρωτοκόλλου αριθ. 1 της συμφωνίας σύνδεσης με το Μαρόκο, 
για κάθε περίοδο μετά την 1η Οκτωβρίου έως και την 31η Μαρτίου, η χώρα αυτή θα τυγχάνει 
της μειωμένης τιμής εισόδου για μεγίστη αμετάβλητη ποσότητα, της τάξεως των 150.676 
τόνων. Η ποσότητα αυτή κατανέμεται ανά μήνα ως εξής: 
4 
περίοδος ποσότητες 
Οκτώβριος 5 000 
Νοέμβριος έως Μάρτιο 145 676 
εκ των οποίων: 
Νοέμβριος 18 601 
Δεκέμβριος 36 170 
Ιανουάριος 30 749 
Φεβρουάριος 33 091 
Μάρτιος 27 065 
Σύνολο 150 676 
Η τιμή εισόδου - 500 ECU ανά τόνο για το 1995/96 - μειώνεται κατά την ίδια αναλογία και 
ρυθμό με την παγιωμένη τιμή εισόδου στο πλαίσιο της κοινής οργάνωσης αγοράς. Όρια 
ανοχής, 20% μηναίας υπέρβασης και "εκ των υστέρων χρησιμοποίησης" των μη 
χρησιμοποιηθεισών μηνιαίων ποσοτήτων, προβλέπονται, από τον Νοέμβριο έως τον Μάρτιο 
έως το όριο της συνολικής ποσότητας. 
Τέλος, το Μαρόκο ανακοίνωσε στην Επιτροπή τις εβδομαδιαίες εξαγωγές τις οποίες 
πραγματοποίησε προς την Κοινότητα 
Αυτό το προτιμησιακό καθεστώς, το σχετικό με τον πρόσθετο ειδικό δασμό περιλαμβάνει και 
αναπτύσσει τις διατάξεις οι οποίες θεσπίστηκαν κατά το πρώτο τρίμηνο 1995 και οι οποίες 
είχαν ως στόχο να διασφαλίσουν στο Μαρόκο τη διατήρηση των παραδοσιακών 
χρηματοοικονομικών ροών του. 
Για την πρώτη περίοδο εμπορίας εφαρμογής του νέου καθεστώτος της τιμής εισόδου, από την 
1η Ιανουαρίου 1995 για τις τομάτες, μια συμφωνία με μορφή ανταλλαγής επιστολών ανάμεσα 
στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα και το Βασίλειο του Μαρόκου6 έχει ιδίως ορίσει μία προτιμησιακή 
τιμή εισόδου για τις τομάτες της τάξεως των 560 ECU ανά τόνο. Η συμφωνία αυτή 
εφαρμόστηκε για πρώτη φορά, κατά την περίοδο από 1ης Ιανουαρίου έως 31ης Μαρτίου 1995, 
και για ανώτατη ποσότητα 81.006 τόνων, με βάση την παραδοσιακή χρηματοοικονομική ροή 
της Κοινότητας των Δώδεκα. 
Το Μάροκο ανέλαβε την υποχρέωση να μην υπερβεί την ποσότητα αυτή και να την κατανείμει 
μηνιαίως, 27.756,29.594 και 23.656 τόνους κατά τον Ιανουάριο, Φεβρουάριο και Μάρτιο 1995, 
αντιστοίχως, έως το όριο ανοχής 10% καθώς και να ανακοινώνει τις εβδομαδιαίες ποσότητες 
που εξάγονται προς την Κοινότητα. 
Η ανάλυση της περιόδου αυτής δείχνει ότι η συμφωνία εφαρμόστηκε ορθώς: οι ποσότητες 
τηρήθηκαν αυστηρά, οι διάφορες πηγές πληροφοριών συμφωνούν στο θέμα αυτό, (βλ. πίνακα 
παραπάνω). Από την άλλη μεριά, με εξαίρεση μια κρίσιμη περίοδο, κατά τη διάρκεια του 
Φεβρουαρίου 1995, οι τιμές ήσαν ικανοποιητικές. 
Απόφαση του Συμβουλίου της 20ης Δεκεμβρίου 1994, ΕΕ αριθ. L 48, 3.3.1995, σ. 22. 
Η Επιτροπή έθεσε σε εφαρμογή τη συμφωνία αυτή με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 298/95 της 
14ης Φεβρουαρίου 1995, ΕΕ αριθ. L 35, 25.02.1995, σ. 6 
Πηγές 
πληροφοριών/περίοδ 
οι (ποσότητες σε 
τόνους) 
Ιανουάριος 1995 
Φεβρουάριος 1995 
Μάρτιος 1995 
Σύνολο Ανακοίνωση του 
Μαρόκου: εξαγωγές 
προς την Ευρωπαϊκή 
Ένωση 
28 697 
26 063 
24 463 
79 223 Εισαχθείσες 
ποσότητες 
11.09.90 
28 884 
25 985 
26 106 
80 975 Βάση δεδομένων 
Comext: 
πραγματικές 
εισαγωγές: 
26 189 
25 319 
25 971 
77 479 
Τα διαθέσιμα στοιχεία για την τρέχουσα περίοδο δείχνουν μία υποχρησιμοποίηση από το 
Μαρόκο της ποσόστωσης με προτιμησιακή τιμή εισόδου. Από την άλλη πλευρά, οι τιμές 
διατηρήθηκαν: η VFI (κατ'αποκοπήν αξία κατά την εισαγωγή) υπήρξε πάντα ανώτερη από την 
τιμή εισόδου (Μαρόκο), με εξαίρεση τις δύο κρίσιμες περιόδους, κατά τα μέσα Νοεμβρίου 1995 
και τα μέσα Ιανουαρίου 1996. 
Πίνακας 10: Εξέλιξη των κοινοτικών εξαγωγών τον Μαρόκου 
τομάτες 
ΣΟ 070200 
Μονάδα: τόνους 
1986 
1987 
1988 
1989 
1990 
1991 
1992 
1993 
1994 
1995 Ιανουάριος 
Ιούνιοφ Εμπόριο εκτός ΕΚ 
Εισαγωγές του Μαρόκου στην 
Ευρωπαϊκή Ένωση 
93 482 
93 194 
80 968 
91 874 
106 319 
135 808 
131 920 
164 360 
148 297 
84 491 
Πηγές: eurostat-comext 
Οι ε£ανωνέ€ 
Οι κοινοτικές εξαγωγές τοματών βρίσκονται σε συνεχή άνοδο από το 1990 για όλα τα κράτη 
μέλη, με εξαίρεση το Ηνωμένο Βασίλειο, και αυξήθηκαν από 107.000 τόνους σε 277.000 
τόνους για το 1990, ήτοι, μέση ετήσια αύξηση της τάξεως των 24,1%. 
20 
Πίνακας 11: Εξαγωγές EUR-12 (σε τόνουφ 
ΕΤΑΙΡΟΙ 
εκ 
ΚΑΝΑΔΑΣ 
ΕΛΒΕΤΙΑ 
ΠΟΛΩΝΙΑ 
ΟΥΓΓΑΡΙΑ 
ΙΣΡΑΗΛ 
ΡΩΣΙΑ 
ΣΛΟΒΕΝΙΑ 
ΚΡΟΑΤΙΑ 
ΤΣΕΧΙΚΗ ΔΗΜ. 
EXTRA EC12 1990 
2.009 
425 
25.891 
2.070 
131 
3 
0 
0 
0 
0 
106.904 1991 
4.106 
1.769 
29.549 
22.260 
189 
24 
0 
0 
0 
0 
131.591 1992 
3.862 
1.067 
29.239 
29.959 
1.782 
15 
84 
577 
111 
0 
147.383 1993 
12.782 
1.978 
34.267 
43.570 
4.668 
0 
648 
5.051 
1.481 
6.950 
211.207 1994 
12.549 
2.891 
39.816 
32.020 
4.463 
4.056 
35.759 
7.458 
6.602 
12.865 
278.089 
Σε γενικές γραμμές, παρατηρείται σχετικά με τις εξαγωγές ότι πραγματοποιήθηκε άνοιγμα 
προς τις ανατολικές χώρες όπως η Ρωσία, η Πολωνία, η Τσεχική Δημοκρατία και ορισμένς 
περιοχές της πρώην Γιουγκοσλαβίας, εμπορική ροή η οποία σκόπιμο είναι να συνεχισθεί και 
στο μέλλον. 
21 
ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ 
α) Οι ενισχύσεις στις διαρθρώσεις παραγωγής 
Μέχρι το 1993, η παρέμβαση του ΕΓΤΠΕ-τμήμα Προσανατολισμού για τις εν λόγω 
ενισχύσεις δεν ήταν προγραμματισμένη. Οι ενισχύσεις χορηγούντο με σύστημα 
εξυπηρέτησης κατά σειρά προτεραιότητας που εφαρμοζόταν σε κάθε κράτος μέλος 
και το ΕΓΤΠΕ επέστρεφε τις δαπάνες που κοινοποιούσαν τα εν λόγω κράτη μέλη. 
Οι δαπάνες ήταν επιλέξιμες από τη στιγμή που τηρούνταν οι διατάξεις του 
κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2328/91 του Συμβουλίου σχετικά με τη βελτίωση της 
αποτελεσματικότητας των διαρθρώσεων γεωργίας. Στις διατάξεις του εν λόγω 
κανονισμού δεν υπήρχε ειδική απαγόρευση για τις ενισχύσεις που αφορούσαν τα 
θερμοκήπια ή τις ντομάτες. 
Μετά το 1994 υπήρξε ένα ρυθμιστικό πλαίσιο για τη χρηματοδότηση του στόχου 5α 
(καθώς και περιορισμένος προγραμματισμός για τις ενισχύσεις που χορηγούνταν 
στις περιφέρειες του στόχου αριθ. 1). Πρέπει ωστόσο να τονιστεί ότι παρά την 
προσπάθεια της Επιτροπής να υπάρξει ειδικός προγραμματισμός για το σύνολο του 
κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2328/91, το Συμβούλιο δεν δέχθηκε την άποψη αυτή. 
Στο κανονιστικό σημερινό πλαίσιο υπάρχει μόνο μία ενδεικτική χρηματοδοτική 
πρόβλεψη και όσον αφορά τις επενδύσεις παραμένει δυνατή η παροχή ενίσχυσης για 
τα θερμοκήπια και τις ντομάτες. 
Λαμβανομένης υπόψη της εν λόγω κατάστασης και των δυσκολιών που προκύπτουν 
για την εξέταση της ενδεχόμενης επίπτωσης των ενισχύσεων αυτών στην παραγωγή 
ντομάτας, ζητήθηκε από τα κράτη μέλη να πραγματοποιήσουν ανάλυση των 
ενισχύσεων που χορηγούνται για την παραγωγή αυτή. Σε όλα τα κράτη μέλη 
κατέστη αδύνατον να συλλέγουν ακριβείς πληροφορίες για τις εν λόγω ενισχύσεις. 
Πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι οι διαρθρώσεις παραγωγής όσον 
αφορά τα οπωροκηπευτικά παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλία (με σκέπαστρο, με 
πλαστικό κάλυμα, δίχτυ, θερμοκήπιο ...) και μπορούν να χρησιμοποιηθούν για 
την παραγωγή διαφόρων προϊόντων ανάλογα με την εποχή, το κλίμα, τις 
προτιμήσεις των καταναλωτών, την αγορά, κλπ πράγμα που καθιστά ακόμα 
δυσκολότερη την πραγματοποίηση μιας ακριβούς ανάλυσης στο πλαίσιο του στόχου 
5α. 
Αντιθέτως, στο πλαίσιο των επιχειρησιακών προγραμμάτων αυτό το είδος 
επένδυσης προσδιορίζεται ευκολότερα. Έτσι, παρόλο που έχουν υποβληθεί 
αιτήσεις εκ μέρους ενός ορισμένου αριθμού κρατών για την κατασκευή θερμοκηπίων 
για ντομάτες, η απάντηση ήταν πάντοτε αρνητική. Η πιο πρόσφατη περίπτωση 
είναι αυτή της Ισπανίας. Οι μόνες περιπτώσεις όπου κατέστη δυνατή η 
συγχρηματοδότηση για θερμοκήπια ήταν πολύ ειδικές ενέργειες και για προϊόντα 
όπως τα άνθη και τα προϊόντα εκτός εποχής. 
Εκτός των επιχειρησιακών αυτών προγραμμάτων και λόγω έλλειψης συγκεκριμένων 
ενδείξεων μπορούμε να πραγματοποιήσουμε μόνο μία απόπειρα ανάλυσης. 
Δεδομένου ότι η νομοθεσία δεν επιτρέπει επακριβή προσέγγιση της κατάστασης, 
ένας ορισμένος αριθμός πληροφοριών ελήφθη από τα κράτη μέλη προκειμένου να 
& 
αποκτήσουμε μία κατά προσέγγιση γνώση της κατάστασης. Με βάση τις ληφθείσες 
πληροφορίες, κατά τη διάρκεια της περιόδου 1990-1994, στο πλαίσιο των 
ενισχύσεων στις επενδύσεις του Κ. 2328/91, 5,5% των ποσών χρησιμοποιήθηκαν 
για την κατασκευή και τον εκσυγχρονισμό θερμοκηπίων για όλα τα είδη προϊόντων 
: οπωροκηπευτικά, άνθη ή φυτώρια. Οι επενδύσεις αυτές αντιπροσωπεύουν 
συνολικό ποσό που αναλαμβάνει το ΕΓΤΠΕ 347,65 εκατ. ECU για όλη την περίοδο 
1990-1994 και για το σύνολο της Κοινότητας. 
Με βάση αυτό το συνολικό δεδομένο και γενικεύοντας μπορούμε να επιχειρήσουμε 
ένα προσδιορισμό των ενισχύσεων για την ντομάτα, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός 
ότι το προϊόν αυτό αφορά, περίπου, μόνο 14% της συνολικής παραγωγής των 
οπωροκηπευτικών (δεν συμπεριλαμβάνονται τα άνθη και τα φυτώρια). 
Εφαρμόζοντας το ποσοστό αυτό στο συνολικό ποσό των ενισχύσεων για τις 
επενδύσεις φτάνουμε σε ένα ποσό 48,67 εκατ. ECU συμμετοχής ΕΓΤΠΕ για την 
περίοδο 1990-1994, γεγονός που αντιπροσωπεύει ετήσιο μέσο όρο 9,73 εκατ. ECU 
για την Κοινότητα των 12. 
Το συμπέρασμα στο οποίο μπορούμε να καταλήξουμε είναι ότι, χωρίς να μπορούμε 
να αποκλείσουμε ορισμένες εξαιρετικές περιπτώσεις χρησιμοποίησης θερμοκηπίων 
για την παραγωγή ντομάτας, η επίπτωση των διαρθρωτικών ενισχύσεων στις 
επενδύσεις είναι ελάχιστες για την κοινοτική παραγωγή. 
β) Οι ενισχύσεις στις διαρθρώσεις μεταποίησης και εμπορίας 
Για να μπορέσουμε να αποκτήσουμε μία πλήρη εικόνα της κατάστασης, πρέπει να 
εξεταστούν επίσης οι ενισχύσεις για τη μεταποίηση και εμπορία των γεωργικών 
προϊόντων. Στον τομέα αυτό, οι ενισχύσεις επιτρέπονται αλλά υπόκεινται σε 
συγκεκριμένα κριτήρια επιλογής [βλέπε παράρτημα]. Επίσης μπορούμε να 
διαπιστώσουμε ότι οι επενδύσεις όσον αφορά τη μεταποίηση της ντομάτας 
απαγορεύονται ή υπόκεινται σε πολύ περιοριστικούς όρους για παράδειγμα μείωσης 
κατά 20% των δυνατοτήτων μεταποίησης. Αντιθέτως γενικώς επιτρέπονται, οι 
ενισχύσεις σχετικά με την εμπορία (πώληση σε δημοπρασία, συσκευασία), μέτρα 
που έχουν ως στόχο να διευκολύνουν τη διάθεση των προϊόντων στην αγορά και 
που αντιπροσωπεύουν κατά συνέπεια ένα θετικό στοιχείο της αλυσίδας παραγωγής. 
Ενδεικτικά ο κατωτέρω πίνακας περιλαμβάνει τις ενισχύσεις για τη μεταποίηση και 
την εμπορία όσον αφορά το σύνολο του τομέα των οπωροκηπευτικών για την 
περίοδο 1991-1993. Αν ληφθεί υπόψη ο περιοριστικός χαρακτήρας των κριτηρίων 
επιλογής και η σχετική σημασία της ντομάτας στο σύνολο του τομέα των 
οπωροκηπευτικών, μπορούμε να συμπεράνουμε ότι ο τομέας της ντομάτας δεν 
επωφελήθηκε από τις ενισχύσεις για τη μεταποίηση και την εμπορία. 
22» 
Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 866/90 - ΤΟΜΕΑΣ : ΟΠΩΡΟΚΗΠΕΥΤΙΚΑ 
Περίοδος 1991-1993 
(σε εκατ. ECU) 
Κράτη μέλη 
Σύν. περιόδου 91-93 
Ετήσιος μέσος όρος BE 
5,78 
1,45 DK 
ο,ιι 
0,03 DE 
29,10 
7,28 EL 
22,06 
5,52 ES 
56,95 
14,24 FR 
31,40 
7,85 IR 
2,37 
0,59 IT 
74,17 
18,54 LX 
0 
0 NL 
4,59 
1,15 PT 
26,2 
6,55 UK 
6,64 
1,66 Σύνολο 
EUR-12 
259,37 
64,84 
& 
2. ΕΘΝΙΚΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ 
2.1 Περιπτώσεις κρατικών ενισχύσεων στον τομέα της τομάτας 
Η Επιτροπή δεν έχει στοιχεία για καθεστώτα εθνικών ενισχύσεων τα οποία χρηματοδοτούνται 
αποκλειστικώς από τα κράτη μέλη και αφορούν ειδικά τον τομέα της τομάτας. Η μόνη 
γνωστή περίπτωση, η οποία συνδέεται με την κατάσταση που επικρατεί σήμερα στην αγορά 
τομάτας, είναι το καθεστώς ενισχύσεων του Βελγίου το οποίο αφορά ενίσχυση διάσωσης υπό 
μορφή επιδότησης επιτοκίου και κρατικής εγγύησης των πιστώσεων για παραγωγούς τομάτας, 
πιπεριάς και αγγουριών οι οποίοι αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσχέρειες. 
Σύμφωνα με την τρέχουσα πολιτική της Επιτροπής η κυριότερη προϋπόθεση για την αποδοχή 
της ενίσχυσης διάσωσης είναι να αφορά επενδύσεις που έγιναν στο παρελθόν και ότι η 
ενίσχυση διάσωσης αθροιζόμενη με επενδυτική ενίσχυση που έχει ήδη χορηγηθεί να μην 
υπερβαίνει το ανώτατο ύψος ενίσχυσης το οποίο εφαρμόζεται συνήθως για τις επενδυτικές 
ενισχύσεις. 
Περαιτέρω προϋποθέσεις για την αποδοχή της ενίσχυσης διάσωσης είναι οι οικονομικές 
δυσχέρειες των συγκεκριμένων επιχειρήσεων να έχουν προκληθεί από εξωτερικούς παράγοντες 
ή οι επιχειρήσεις που λαμβάνουν τις ενισχύσεις να παρέχουν αποδείξεις για τη μελλοντική 
τους βιωσιμότητα. 
Πρέπει να υπογραμμισθεί ότι τα τρέχοντα προβλήματα της αγοράς για τους παραγωγούς 
τομάτας στο Βέλγιο είναι μόνο το έναυσμα για τη χορήγηση ενίσχυσης διάσωσης. Η χορήγηση 
τέτοιου είδους ενίσχυσης θα μπορούσε επίσης να είναι πιθανή ως συνέπεια άλλων γεγονότων 
όπως είναι η αύξηση των επιτοκίων. Ωστόσο, ο κυριότερος λόγος για την μη προβολή 
αντιρρήσεων εκ μέρους της Επιτροπής για τέτοιου είδου ενίσχυση είναι το γεγονός ότι η 
επενδυτική ενίσχυση που χορηγήθηκε στο παρελθόν δεν έφθασε στα όρια τα οποία είναι 
συνήθως αποδεκτά από την Επιτροπή. Βασικά, μία τέτοιου είδους ενίσχυση, μπορεί να 
θεωρηθεί ως πρόσθετη επενδυτική ενίσχυση εκ των υστέρων. 
2.2 Ενίσχυση στον τομέα της τομάτας στο πλαίσιο γενικότερων καθεστώτων ενίσχυσης 
Αν κα δεν είναι γνωστά στην Επιτροπή καθεστώτα εθνικών ενισχύσεων για τους παραγωγούς 
τομάτας, ο τομέας της τομάτας μπορεί να υπαχθεί σε ένα γενικό καθεστώς κρατικών 
ενισχύσεων για την καλλιέργεια κηπευτικών είτε σε περιφερειακά προγράμματα τα οποία δεν 
αποκλείουν τον γεωργικό τομέα. Οι δυνατότητες για τέτοιες ενισχύσεις είναι ωστόσο μάλλον 
περιορισμένες για τους εξής λόγους : 
2.2.1 Η Επιτροπή θεωρεί την εθνική ενίσχυση με την μορφή λειτουργικής ενίσχυσης (ενίσχυση ανά 
μονάδα εισροής ή εκροής, ή ανά εκτάριο) συνήθως ως ασυμβίβαστη με την κοινή αγορά επειδή 
η ενίσχυση αυτή δεν έχει διαρκές αποτέλεσμα στην ανάπτυξη του συγκεκριμένου τομέα. 
Επιπλέον, στην περίπτωση των προϊόντων που υπάγονται σε κοινές οργανώσεις αγοράς οι 
ενισχύσεις αυτές υπάρχει κίνδυνος να διαταράξουν τους κοινοτικούς μηχανισμούς στήριξης 
και, συνεπώς, θεωρούνται παραβάσεις των κανόνων των εν λόγω οργανώσεων αγοράς. Οι 
ΚΟΑ θεωρούνται πλήρεις και εξαντλητικές ρυθμίσεις για τα προϊόντα τα οποία αφορούν, 
πράγμα που αποκλείει οποιαδήποτε πρόσθετη εθνική ενίσχυση. Επομένως, εάν υφίσταται 
τέτοιου είδους ενίσχυση θα πρέπει, κατά γενικό κανόνα, να θεωρείται παράνομη. 
Στο πλαίσιο της συζήτησης για την αγορά τομάτας στην Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να 
αναφερθούν δύο μέτρα των ολλανδικών αρχών για τον τομέα των κηπευτικών τα οποία 
ενδέχεται να θεωρηθούν ότι αποτελούν λειτουργική ενίσχυση (αλλά δεν πληρούν απαραιτήτως 
τις προϋποθέσεις του άρθρου 92 παράγραφος 1) : 
25 
Το σύστημα τιμολόγησης του φυσικού αερίου για την καλλιέργεια κηπευτικών στις 
Κάτω Χώρες θεωρείται από την Επιτροπή ότι δεν παρέχει οικονομικό πλεονέκτημα 
στους καλλιεργητές κηπευτικών έναντι άλλων τομέων της οικονομίας των Κάτω 
Χωρών, επειδή μπορούν να λάβουν και οι άλλοι την ίδια τιμή εάν χρησιμοποιούν 
ποσότητες φυσικού αερίου στον ίδιο βαθμό με τον κλάδο της καλλιέργειας των 
κηπευτικών. Συνεπώς, δεν υπάρχει κρατική ενίσχυση που εμπίπτει στο άρθρο 92 
παράγραφος 1 ως προς την τιμολόγηση αυτή. Η τιμή του φυσικού αερίου στις Κάτω 
Χώρες είναι συνδεδεμένη, για όλους τους τομείς, με την τιμή του πετρελαίου. 
Επιπλέον, η Επιτροπή δεν έχει στοιχεία για οποιαδήποτε πιθανή ενίσχυση υπό τη 
μορφή ευνοϊκής φορολόγησης για τις καλλιέργειες κηπευτικών στις Κάτω Χώρες. 
Αυτό ισχύειεπίσης και για τον ενεργειακό φόρο ο οποίος εγκρίθηκε προσφάτως από 
την Επιτροπή. Ο φόρος αυτός προβλέπει μερική εξαίρεση του τομέα των κηπευτικών 
από τον ενεργειακό φόρο. Ο κυριότερος λόγος που οδήγησε την Επιτροπή να 
αποδεχθεί την εξαίρεση αυτή για τον τομέα των κηπευτικών που καλλιεργούνται σε 
θερμοκήπια ήταν ότι "η πλήρης φορολόγηση δεν θα επέτρεπε την πλήρη διοχέτευση των 
εσόδων του φόρου που αποτελεί προϋπόθεση για το εν λόγω πρόγραμμα" και 
"αντιθέτως, θα είχε ως αποτέλεσμα ουσιαστική αύξηση της φορολογικής επιβάρυνσης" 
για τον κλάδο της καλλιέργειας των κηπευτικών (απόφαση της Επιτροπής της 20ης 
Δεκεμβρίου 1995). 
2.2.2 Η μόνη λειτουργική ενίσχυση που πληροί τις προϋποθέσεις του άρθρου 92 παράγραφος 1 και 
η οποία είναι δυνατή ως ενίσχυση συγχρηματοδοτούμενη στο πλαίσιο του κανονισμού (ΕΟΚ) 
αριθ. 2078/92 του Συμβουλίου και ως κρατική ενίσχυση είναι η ενίσχυση στη γεωργία για 
φιλικές προς το περιβάλλον μεθόδους παραγωγής. Η ενίσχυση αυτή η οποία συνήθως 
χορηγείται υπό μορφή ενίσχυσης ανά εκτάριο προορίζεται να αντισταθμίσει την απώλεια 
εισοδήματος που προκύπτει από τις δεσμεύσεις που αναλαμβάνει ο δικαιούχος για την 
προστασία του περιβάλλοντος συν κάποιο κίνητρο. Πρέπει να αναφερθεί ότι στην ισχύουσα 
πολιτική της Επιτροπής για τις κρατικές ενισχύσεις δεν καθορίζονται τα όρια της κλίμακας 
για το κίνητρο αυτό. 
Η ενίσχυση για τις γεωργικές μεθόδους που είναι φιλικές προς το περιβάλλον χορηγείται 
πολλές φορές με τη μορφή συγχρηματοδοτούμενης ενίσχυσης στο πλαίσιο του 
προαναφερόμενου κανονισμού του Συμβουλίου. Δεδομένου ότι ο κανονισμός αυτός δεν 
αποκλείει τη χορήγηση κρατικών ενισχύσεων υπό διαφορετικές συνθήκες ή κρατικών 
ενισχύσεων που υπερβαίνουν τα όρια που καθορίζονται στον κανονισμό, σε πολλά κράτη μέλη 
ισχύουν προγράμματα συμπληρωματικής κρατικής ενίσχυσης. 
2.2.3 Σε ό,τι αφορά την επενδυτική ενίσχυση, η ενίσχυση αυτή δύναται να χορηγηθεί στους 
παραγωγούς τομάτας, στο πλαίσιο γενικών καθεστώτων ενίσχυσης. Τα εν λόγω καθεστώτα 
ενίσχυσης εμπίπτουν σε μεγάλο βαθμό, στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 
2328/91 του Συμβουλίου. Ο κανονισμός αυτός επιτρέπει συμπληρωματική κρατική ενίσχυση 
για επενδύσεις μόνο για ορισμένους συγκεκριμένους σκοπούς, όπως είναι για παράδειγμα η 
ενίσχυση για την προστασία του περιβάλλοντος που δεν συνδέεται με την αύξηση της 
παραγωγικής ικανότητας. 
26 
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 
1. Η γενική ανάλυση που πραγματοποιήθηκε επιτρέπει να ειπωθεί με βεβαιότητα ότι η 
κοινοτική αγορά τομάτας που προορίζεται για κατανάλωση σε νωπή κατάσταση παρουσιάζει 
εν γένει ισορροπία, με κανονικές διακυμάνσεις, που αποτελούν χαρακτηριστικό μιας 
δυναμικής αγοράς. Παρά την αύξηση της κατανάλωσης από το 1990, που φαίνεται ότι θα 
σταθεροποιηθεί στο μέλλον, η κοινοτική παραγωγή και οι καλλιεργούμενες εκτάσεις 
παρουσιάζουν μείωση. Οι πρόοδοι των τεχνικών καλλιέργειας στηρίζονται ωστόσο σε μια 
αξιόλογη καινοτομία, πράγμα που προκάλεσε σημαντική αύξηση των αποδόσεων. Η ζήτηση 
εξελίσσεται προοδευτικά προς τη διαφοροποίηση και την ποιότητα. Η προσαρμογή της 
προσφοράς είναι ένα από τα κεντρικά στοιχεία για το δυναμισμό της αγοράς αυτής. 
2. Η κατάσταση των τιμών στις αγορές χονδρικής πώλησης παρουσιάζει μια πτωτική τάση 
παρά τη σχετική αύξηση του 1994. Η τάση για το 1995 διαγράφεται επίσης προς μια πτώση 
των τιμών. Η μείωση αυτή δεν είναι ομοιόμορφη και έπληξε περισσότερο "τις κλασικές" 
ποικιλίες, ενώ για τις νέες ποικιλίες ή τις νέες μορφές παρουσίασης οι τιμές στην παραγωγή 
υπήρξαν πολύ εκλυστικές. 
Η κοινοτική παρέμβαση χρησιμοποιήθηκε σπάνια. 
Από την άλλη πλευρά, δεν είναι δυνατόν να καταστεί σαφής η επίδραση των υποτιμήσεων 
ορισμένων νομισμάτων (πεσέτα, ιταλική λιρέτα), στην τιμή σε ECU των τοματών των 
προερχομένων από χώρες με αδύνατο νόμσιμα (ειδικότερα από την Ισπανία). 
3. Ο αυξανόμενος όγκος των ενδοκοινοτικών συναλλαγών, δείχνει μια ικανοποιητική 
λειτουργία του τομέα. Ωστόσο, η κατανομή των παραδοσιακών χρονοδιαγραμμάτων για τις 
αποστολές κατά τη διάρκεια του χειμώνα/καλοκαιριού έχει αλλάξει. Η νέα ισορροπία που θα 
πρέπει να αποκατασταθεί για 1,3 εκατ. τόνους που αποτελούν το αντικείμενο των 
συναλλαγών, θα είναι ένα στοιχείο - κλειδί για την επίλυση των διαφορών βορρά/νότου. 
Οι εισαγωγές από τις τρίτες χώρες, και ιδίως από το Μαρόκο, δεν διαταράσσουν την 
κοινοτική αγορά. 
4. Οι κοινοτικές ενισχύσεις στις διαρθρώσεις παραγωγής και εμπορίας δεν φαίνεται να έχουν 
αξιόλογη επίπτωση στην εξέλιξη της παραγωγής. Αυτή επηρεάστηκε πολύ περισσότερο από 
τις κανονικές διακυμάνσεις της αγοράς και κυρίως από την εξέλιξη των κοινοτικών 
συναλλαγών. 
Από την ανάλυση της κατάστασης δεν διαφαίνεται η ύπαρξη γενικών προβλημάτων σε 
διαρθρωτικό επίπεδο. Ο τομέας φαίνεται δυναμικός και δεν μπορεί να γίνει λόγος για 
πλεονασματική παραγωγή, και οι διακυμάνσεις των συναλλαγών μπορούν να θεωρηθούν 
κανονικές από την άποψη της δυναμικής μιας ενιαίας αγοράς. 
5. Η Επιτροπή δεν διαθέτει στοιχεία όσον αφορά τις εθνικές ενισχύσεις τις οποίες 
χρηματοδοτούν εξ ολοκλήρου τα κράτη μέλη και οι οποίες προορίζονται ειδικά για τον τομέα 
της τομάτας. Η Επιτροπή εξετάζει σήμερα την ενίσχυση που ζητήθηκε να χρησιμοποιηθεί στον 
τομέα αυτό, στο πλαίσιο των επιλεγομένων "ενισχύσεων διάσωσης". 
Ά-
ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ 
Τα συμπεράσματα αυτά οδηγούν την Επιτροπή στη θεώρηση ότι : 
1. Η κοινοτική αγορά βρίσκεται σε μία νέα δυναμική αναδιοργάνωσης ενόψει μιας νέας 
κατάστασης από το 1993. Οι προκλήσεις είναι αφενός νέες απαιτήσεις της ζήτησης και 
αφετέρου ο αναπροσανατολισμός των χρονοδιαγραμμάτων των ενδοκοινοτικών συναλλαγών. 
Η φυσική εξέλιξη της αγοράς θα πρέπει να βρεί την κατάλληλη ισορροπία χωρίς να χρειαστούν 
μέτρα κοινοτικής παρέμβασης. 
2. Η μη αποδοτικότητα ορισμένων επιχειρήσεων δενδροκηπευτικών προϊόντων που 
καλλιεργούνται σε θερμοκήπια, οι οποίες είναι εγκατεστημένες στις χώρες του βορρά δεν 
αφορά αποκλειστικά τον τομέα της τομάτας. Οι δυσκολίες αυτές πρέπει να αποδοθούν 
περισσότερο σε συγκυριακούς παράγοντες όσον αφορά την σκοπιμότητα των επενδύσεων παρά 
σε πραγματικές αλλοιώσεις της ισορροπίας της αγοράς. 
3 . Οι λύσεις πρέπει να εξεταστούν κατά περίπτωση και κατά τρόπο κατάλληλο, χωρίς 
ωστόσο να διαταραχθεί η καλή λειτουργία της ενιαίας αγοράς. 
Η Επιτροπή δεν προέβαλε κατά το παρελθόν, αντιρρήσεις για την κατάργηση του δυναμικού 
παραγωγής, πράγμα το οποίο θα μπορούσε να εφαρμοσθεί στην ιδιαίτερη περίπτωση των 
θερμοκηπίων. 
Ο τύπος αυτός ενίσχυσης θα μπορούσε να εφαρμοσθεί αποκλειστικά και μόνον για την 
αντιστάθμιση των εισοδηματαικών απωλειών των μη αποδοτικών επιχειρήσεων οι οποίες 
επιθυμούν να εγκαταλείψουν τον τομέα κηπευτικής. 
Η Επιτροπή δεν προέβαλε επίσης αντιρρήσεις όσον αφορά τη χορήγηση ενισχύσεων 
"διάσωσης" στις βιώσιμες επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες 
οφειλόμενες σε εξωτερικούς παράγοντες. Οι εν λόγω ενισχύσεις περιορίζονται συναρήσει των 
επενδύσεων που πραγματοποιήθηκαν κατά το παρελθόν. 
Ά 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ 
Λ 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 
ΟΙ ΣΙΙΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΕΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ 
1. Στο Βέλγιο 
Η βελγική παραγωγή έχει αυξηθεί κατά 13% από το 1990. Είναι συγκεντρωμένη στην επαρχία της 
Αμβέρσας, και ιδίως στις περιοχές Malines και Hoogstraten, καθώς επίσης και στη δυτική 
Φλάνδρα. Η διάθεση στην αγορά αυτής της παραγωγής πραγματοποιείται συνήθως μέσω 
συνεταιρισμών οι οποίοι εξασφαλίζουν την εμπορία των προϊόντων. 
Ο κύκλος των εργασιών των αγορών χονδρεμπορίου για την τομάτα αντιστοιχούσε, το 1994, στο 
23,3% της συνολικής αξίας των κηπευτικών που είχαν παραχθεί στο Βέλγιο. 
Συνολικά, ο κύκλος των εργασιών των κηπευτικών θερμοκηπίου αυξήθηκε στο Βέλγιο το 1994 
κατά 6,1% σε σχέση με το 1993· η σημαντικότερη αύξηση οφειλόταν στις τομάτες. 
Ο αριθμός των επιχειρήσεων, οικογενειακού χαρακτήρα ως επί το πλείστον, των οποίων η 
έκταση είναι κατά μέσο όρο 1 εκτάριο, μειώθηκε από το 1990, οι εκτάσεις όμως παρέμειναν 
κατ'ουσίαν σταθερές, ενώ η απόδοση σημείωσε αύξηση. Το ποσοστό της έκτασης των 
θερμαινόμενων θερμοκηπίων αυξήθηκε κατά τη διάρκεια των δύο τελευταίων ετών, εις βάρος της 
μη θερμαινόμενης παραγωγής. 
Η τάση του τομέα αυτού είναι φθίνουσα ως προς τον αριθμό των επιχειρήσεων και ως προς την 
ειδίκευση του, ενώ ο μέσος όρος έκτασης σημειώνει αύξηση. 
Ο μέσος όρος των τιμών στην παραγωγή (χωρίς ποικιλιακή διαφοροποίηση) δείχνει μείωση των 
τιμών κατά τη διάρκεια των περιόδων εμπορίας 1992 και 1993, καθώς επίσης και αύξηση τους 
κατά τη διάρκεια του 1994, η οποία όμως δεν επαρκεί για να επανέλθουν πλήρως στα επίπεδα 
του 1990. 
Από μία λεπτομερέστερη ανάλυση κατά ποικιλίες προκύπτει ότι, σε σχέση με το 1990, 
μειώθηκαν οι τιμές για την κλασική στρογγυλή τομάτα το 1993, με ανάκαμψη τους το 1994. 
Αντιθέτως, για. τις τομάτες σε τσαμπιά, σημειώθηκε σημαντική ποσοτική αύξηση, από 430 
τόνους το 1993 σε 2.752 τόνους το 1994, οι οποίοι τέθηκαν σε εμπορία ήδη από τον 
Φεβρουάριο, με αισθητή αύξηση των τιμών για την ποικιλία αυτή. 
Αυτή η αύξηση της παραγωγής τοματών σε τσαμπιά αυξήθηκε έτι περαιτέρω κατά τη διάρκεια της 
περιόδου εμπορίας του 1995· η τάση αυτή αναμένεται ότι θα εξακολουθήσει να ισχύει. 
Το Βέλγιο, μετά από τη σταθεροποίηση, το 1992 και το 1993, της παραδοσιακής παραγωγής 
τομάτας, αποφάσισε να προσανατολιστεί προς τη διαφοροποίηση αυτής της καλλιέργειας. Η 
διαφοροποίηση αυτή αναμένεται ότι θα του επιτρέψει να επανέλθει στα επίπεδα τιμών του 1994. 
Όσον αφορά τις αποστολές προς την Ένωση, η συνολική ποσότητα αποστολών του Βελγίου έχει 
αυξηθεί από το 1990, ιδίως προς τη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, ενώ μειώνονται οι 
αποστολές προς τη Γερμανία. 
3D 
2. Στκ Κάτω X<i)p£C 
Η παραγωγή έχει μειωθεί κατά 19% από το 1990. Ο αριθμός των επιχειρήσεων έχει μειωθεί 
κατα'34% κατά τη διάρκεια της τελευταία πενταετίας, με ταυτόχρονη μείωση των εκτάσεων. Η 
απόδοση εξακολουθεί να αυξάνεται. Το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής βρίσκεται στην 
περιοχή Westland. 
Η τομάτα αντιστοιχεί, από την άποα|)η της αξίας της παραγωγής, στο 37% της συνολικής αξίας 
της παραγωγής κηπευτικών. Από το 1990, παρατηρείται εξέλιξη προς την παραγωγή πιπεριών 
εις βάρος της τομάτας. 
Όσον αφορά τις ποικιλίες, παρατηρείται μείωση των εκτάσεων οι οποίες προορίζονται για να 
παράγονται τομάτες στρογγυλές και σαρκώδεις, ενώ αντιθέτως αυξάνονται οι εκτάσεις που 
προορίζονται για την παραγωγή τοματών μικρού μεγέθους, τοματών σε τσαμπιά ή τοματών -
νάνων- οι οποίες, όπως ήταν αναμενόμενο, αυξάνονται σημαντικά (από 30 εκτάρια το 1993 σε 
150 εκτάρια το 1994). 
Όσον αφορά τις τιμές, συνολικά (χωρίς ποικιλιακή διαφοροποίηση) διαπιστώνεται σταθερότητα 
των επιπέδων των τιμών σε σχέση με το 1990.Κατά τη διάρκεια των περιόδων εμπορίας του 
1992 και 1993, το επίπεδο των τιμών μειώθηκε κατά 15%, ενώ το 1994 επανήλθαν στα επίπεδα 
του 1990. 
Όσον αφορά τις ποικιλίες, επιβεβαιώνεται η μείωση των τιμών των τοματών των ποικιλιών 
"σαρκώδεις", ενώ αυξάνονται οι τιμές των ποικιλιών "σε τσαμπιά" και "νάνοι". 
Στις Κάτω Χώρες το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής, παραδοσιακά, τίθεται σε εμπορία μέσω 
των συνεταιρισμών, στους οποίους ανατίθεται επίσης ο έλεγχος της ποιότητας και της εμπορίας. 
Οι νέες στρατηγικές έχουν στραφεί κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών περισσότερο προς τη 
ζήτηση της αγοράς, γεγονός το οποίο συνεπάγεται πολιτική διαφοροποίηση της προσφοράς έτσι 
ώστε να αναπτυχθούν νέες "ευκαιρίες για προστιθέμενη αξία". Παράδειγμα αυτής της πολιτικής 
αποτελεί η εισαγωγή της τομάτας σε τσαμπιά και των τοματών με "ιδιαίτερη γεύση" οι οποίες 
σημείωσαν μεγάλη επιτυχία στην αγορά. 
Πλέον του 85% της ολλανδικής παραγωγής τομάτας προορίζεται για τις εξωτερικές αγορές. 
Οι πωλήσεις αυτές πραγματοποιούνται μέσω των "veilings". Δεκεπέντε περίπου μεγάλες 
αλυσίδες υπεραγορών θέτουν σε εμπορία, στις χώρες προορισμού, πλέον του 50% της 
ολλανδικής παραγωγής. Οι κυριότερες χώρες προορισμού είναι η Γερμανία, το Ηνωμένο 
Βασίλειο και η Σουηδία. 
Από το 1990, οι αποστολές προς τη Γερμανία έχουν αυξηθεί, ενών μειώθηκαν οι αποστολές 
προς την αγγλική αγορά. 
il 
3. Στη Γαλλία 
Παρόλο που η παραγωγή στη Γαλλία έχει αυξηθεί από το 1990, το 1994 παρατηρήθηκε 
σημαντική μείωση της συγκομιδής. 
Η ανάπτυξη των θερμοκηπίων είχε ως συνέπεια τη μείωση των εκτάσεων που καλλιεργούνται 
καθώς επίσης και αύξηση της μέσης απόδοσης. 
Η παραγωγή "θερμοκηπίου" στη Γαλλία αντιπροσωπεύει σήμερα το 75% της ποσότητας 
συγκομιδής. 
Ο μέσος όρος των εκτάσεων των επιχειρήσεων είναι μικρότερος από ένα εκτάριο δεδομένου ότι, 
κατά μεγάλο μέρος, ο χαρακτήρας των επιχειρήσεων είναι οικογενειακός. Η εμπορία του 70% 
περίπου της συνολικής παραγωγής συγκεντρώνεται από 45 οργανώσεις παραγωγών. 
Η γαλλική παραγωγή επικεντρώνεται στις νοτιοανατολικές, νοτιοδυτικές και βορειοδυτικές 
περιοχές της χώρας. Στον νότο, ο κυριότερος παραγωγικός νομός είναι ο νομός Bouches-du-
Rhône στον οποίο αντιστοιχεί το 20% της συνολικής παραγωγής. 
Η γαλλική παραγωγή δεν καλύπτει το σύνολο της εσωτερικής ζήτησης· οι εισαγωγές προέρχονται 
κυρίως από την Ισπανία και το Βέλγιο. Οι εισαγωγές που προέρχονται από την Ισπανία έχουν 
αυξηθεί σημαντικά, ιδίως κατά τη χειμερινή περίοδο. Οι εισαγωγές που προέρχονται από το 
Βέλγιο και τις Κάτω Χώρες ανταγωνίζονται άμεσα, κατά τη θερινή περίοδο, τη γαλλική 
παραγωγή. 
Η Γαλλία αποτελεί την κυριότερη αγορά των εισαγωγών που προέρχονται από το Μαρόκο, 
δεδομένου ότι απορροφά πλεόν του 85% των τοματών καταγωγής Μαρόκου. 
3λ 
4. Στην Ισπανία 
Η τομάτα, η οποία είναι το υπ'αριθμόν 1 καταναλωνόμενο κηπευτικό στην Ισπανία, 
αντιπροσωπεύει σε αξία το 25% της συνολικής φυτοκομικής παραγωγής· είναι παρούσα στην 
αγορά καθ'όλη τη διάρκεια του έτους. 
Από το 1990, έχουν μειωθεί στην Ισπανία και η παραγωγή και οι εκτάσεις κατά 13%, ενώ η 
απόδοση διαρκώς αυξάνεται. 
Η ισπανική παραγωγή είναι αδιάκοπη, με διαφορετικά χαρακτηριστικά κατά τη χειμερινή 
(Οκτώβριος - Ιούνιος) και τη θερινή παραγωγή (Ιούνιος -Σεπτέμβριος). 
Η θερινή παραγωγή, η οποία προορίζεται κυρίως για την ισπανική αγορά, καλλιεργείται ως επί 
το πλείστον "υπαίθρια", από επιχειρήσεις μικρών διαστάσεων και οικογενειακού χαρακτήρα. 
Αντιθέτως, η χειμερινή παραγωγή, η οποία επικεντρώνεται στο νοτιοανατολικό τμήμα της 
μεσογειακής ακτής και στις Κανάριες Νήσους, αντιπροσωπεύει πλέον του 85% της ισπανικής 
παραγωγής τομάτας. Πρόκειται για εντατική παραγωγή στην οποία μετέχουν επιχειρήσεις 
μεγάλου και μεσαίου μεγέθους οι οποίες έχουν αναπτύξει παραγωγές μεγάλης ειδίκευσης από 
τεχνική άποψη, με δυναμικές και πολύ αποτελεσματικές δομές εμπορίας. Το σύνολο των 
ισπανικών εξαγωγών προέρχονται από αυτές τις περιοχές χειμερινής παραγωγής. 
- Στην Ιβηρική χερσόνησο: 
Οι παραγωγικές ζώνες βρίσκονται κυρίως στις περιοχές Almeria και Murcia, και 
αντιπροσωπεύουν το 22% της ισπανικής παραγωγής τομάτας για κατανάλωση σε νωπή 
κατάσταση. Από το 1990, παρατηρείται αύξηση της παραγωγής σε αυτήν την περιοχή, καθώς 
επίσης και περιορισμένη αύξηση των εκτάσεων οι οποίες προορίζονται για παραγωγή τοματών 
κάτω από σκέπαστρα. 
Το 60% περίπου των επιχειρήσεων χρησιμοποιούν τη μέθοδο της καλλιέργειας κάτω από 
πλαστικά σκέπαστρα, με την οποία επιτυγχάνονται υψηλότερες θερμοκρασίες τον χειμώνα, ενώ 
οι καλλιέργειες αερίζονται κατά τις θερμές περιόδους του έτους. 
Χάρη στις νέες ποικιλίες, είναι εφεξής εφικτό να παράγεται σε αυτές τις περιοχές ομοιόμορφη 
ποιότητα επί 11 μήνες ετησίως. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών, έχει καθιερωθεί σε 
αυτήν την περιοχή ένα μεσογειακό μοντέλο υψηλών επιδόσεων το οποίο συμπεριλαμβάνει τις 
δομές εμπορίας (και, επομένως, εξαγωγών) γύρω από τις ζώνες παραγωγής. 
- Στις Κανάριες Νήσους: 
Η παραγωγή των Καναρίων Νήσων διατίθεται κυρίως για εξαγωγή η οποιά αντιπροσωπεύει 
σήμερα το 80% της συνολικής παραγωγής των νήσων. 
Εκατό περίπου επιχειρήσεις συμμετέχουν στην παραγωγή η οποία αντιπροσωπεύει το 75% της 
συνολικής αξίας της φυτοκομικής παραγωγής των Καναρίων. 
Η παραγωγική έκταση έχει αυξηθεί από το 1990 και φαίνεται ότι έχει πλέον φτάσει στο μέγιστο 
επίπεδο της, πράγμα που ισχύει επίσης και για τις ποσότητες που αποστλέλλονται προς την 
Ένωση. 
Από το 1990, ο τομέας διήλθε από περίοδο διαρθρωτικού εκσυγχρονισμού ο οποίος βασίστηκε, 
κατά μεγάλο μέρος, στις προσδοκίες της ευρωπαϊκής αγοράς, και ο οποίος εξακολουθεί να 
αναπτύσσεται, με εκσυγχρονισμό όσον αφορά τη συσκευασία και τις εμπορικές στρατηγικές. Ο 
ανταγωνισμός του Μαρόκου έχει αναμφισβήτητα επιταχύνει αυτές τις εξελίξεις. 
Το "άνοιγμα" του τομεά των μεταφορών στον διεθνή ανταγωνισμό, έχει πάντως οδηγήσει σε 
μείωση, το 1994, κατά 15% του μεταφορικού κόστους ως προς τα προηγούμενα έτη. 
Οι αποστολές από τις Κανάριες Νήσους προς την Ένωση αυξήθηκαν το 1994 κατά 29%· η 
αύξηση αυτή αφορούσε κυρίως την αγγλική αγορά. 
Οι κυριότερες αγορές τατν αποστολλών των Καναρίων Νήσων βρίσκονται στο Ηνωμένο Βασίλειο 
33 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ Π 
ΣΤΑΤΙΣΤΙΚά ΣΤΟΙΧΕΙΑ 
3Η 
Καλλιέργεια τομάτας στην ΕΥΡ15 
Κρότος μέλος 
BELGIQUE 
OANMARK 
DEUTSCHLAND 
ΕΛΛΑΔΑ 
ESPANA 
FRANCE 
IRELAND 
ITALIA 
LUXEMBOURG 
NEDERLAND 
PORTUGAL 
UNITED KINGDOM 
EYP-12 παραγωγή 
έκταση 
απόδοση 
παραγωγή 
έκταση 
απόδοση 
παραγωγή 
έκταση 
απόδοση 
παραγωγή 
έκταση 
απόδοση 
παραγωγή 
έκταση 
απόδοση 
παραγωγή 
έκταση 
απόδοση 
παραγωγή 
έκταση 
απόδοση 
παραγωγή 
έκταση 
απόδοση 
παραγωγή 
έκταση 
απόδοση 
παραγωγή 
έκταση 
απόδοση 
παραγωγή 
έκταση 
απόδοση 
παραγωγή 
έκταση 
απόδοση 
παραγωγή 
έκταση 
απόδοση 1988 
205.030 
859 
239 
15.167 
47 
323 
19.100 
255 
75 
666.910 
36.720 
46 
1.834.893 
60.350 
43 
417.500 
6.420 
108 
13.500 
81 
167 
1.594.916 
116.013 
41 
30 
2 
15 
567.029 
1.715 
331 
63.893 
132.100 
624 
212 
5.530.068 
223.086 
133 1989 
225.220 
915 
246 
17.000 
21.500 
267 
81 
728.050 
37.691 
53 
1.987.763 
66.066 
45 
421.700 
6.600 
113 
10.600 
57 
186 
2.018.230 
133.601 
46 
30 
2 
15 
620.782 
1.687 
368 
80.835 
134.000 
595 
225 
6.265.710 
247.481 
115 1990 
268.400 
940 
286 
19.300 
60 
322 
14.500 
: 
: 
666.790 
38.513 
46 
2.024.695 
69.884 
45 
461.100 
6.600 
119 
10.500 
54 
194 
2.657.083 
136.378 
46 
35 
2 
18 
640.725 
1.603 
400 
86.706 
: 
: 
138.700 
580 
239 
6.987.534 
254.614 
143 1991 
313.960 
945 
332 
17.500 
16.000 
710.700 
39.015 
48 
1.793.832 
59.913 
44 
527.300 
6.650 
128 
9.100 
43 
212 
2.759.091 
129.669 
48 
40 
3 
13 
636.149 
1.570 
405 
72.625 
137.300 
556 
247 
6.993.597 
238.364 
123 1992 
329.500 
963 
342 
20.000 
31.306 
479 
65 
754.940 
36.657 
51 
1.880.143 
55.802 
47 
516.900 
5.960 
128 
11.700 
55 
213 
2.712.099 
117.595 
50 
52 
3 
17 
651.994 
1.505 
433 
64.267 
125.900 
476 
264 
7.098.801 
219.495 
134 1993 
346.779 
946 
367 
14.666 
55 
267 
24.100 
784.850 
33.110 
52 
1.912.300 
57.111 
49 
643.400 
6.060 
145 
0 
1.984.572 
113.426 
48 
65 
4 
19 
606.612 
1.390 
436 
221.103 
34.694 
21 
112.900 
401 
282 
6.651.347 
247.197 
140 1994 
309.334 
954 
324 
20.000 
20.700 
757.250 
32.083 
53 
1.786.807 
61.613 
50 
492.600 
4.750 
162 
0 
2.149.074 
115.248 
50 
70 
4 
20 
540.577 
1.241 
436 
75.000 
111.000 
388 
286 
6.262.412 
216.281 
115 
36 
Καλλιέργεια τομάτας στην ΕΥΡ15 - συνολική παραγωγή που προορίζεται για νωπή κατανάλωση 
Κράτος μέλος 
BELGIQUE 
DANMARK (*) 
DEUTSCHLAND 
ΕΛΛΑΔΑ 
ESPANA 
FRANCE 
IRELAND 
ITALIA 
LUXEMBOURG 
NEDERLAND 
PORTUGAL 
UNITED KINGDOM 
OSTERREICH 
FINLAND 
SVERIGE (**) 
EYP15 1988 
(τόνοι) 
205.030 
15.167 
19.100 
666.910 
1.834.893 
417.500 
13.500 
1.594.916 
30 
567.029 
63.893 
132.100 
30.145 
5.560.213 L(%i_ 
V 0,3 
0,3 
12,0 
33,0 
7,5 
0,2 
28,7 
0.0 
10,2 
1,1 
2,4 
0,0 
0,5 
0,0 
100,0 1989 
(τόνοι) 
225.220 
17.000 
21.500 
728.050 
1.987.763 
421.700 
10.600 
2.018.230 
30 
620.782 
80.835 
134.000 
18.395 
28.822 
15.540 
6.328.467 W 
3.6 
0.3 
0,3 
11,5 
31,4 
6,7 
0,2 
31,9 
0.0 
9.8 
1.3 
2.1 
0,3 
0,5 
0,2 
100,0 1990 
(τόνοι) 
268.400 
19.300 
14.500 
665.790 
2.024.695 
461.100 
10.500 
2.657.083 
35 
640.725 
86.706 
138.700 
18.045 
31.857 
17.887 
7.055.323 (%) 
3,8 
0,3 
0,2 
9,4 
28,7 
6,5 
0,1 
37.7 
0,0 
9.1 
1.2 
2,0 
0,3 
0,5 
0,3 
100,0 1991 
(τόνοι) 
313.960 
17.500 
16.000 
710.700 
1.793.832 
527.300 
9.100 
2.759.091 
40 
636.149 
72.625 
137.300 
13.768 
30.014 
17.890 
7.055.269 (%) 
4,5 
0,2 
0.2 
10,1 
25,4 
7,5 
0,1 
39,1 
0,0 
9,0 
1,0 
1,9 
0.2 
0,4 
0.3 
100,0 1992 
(τόνοι) 
329.500 
20.000 
31.306 
754.940 
1.880.143 
516.900 
11.700 
2.712.099 
52 
651.994 
64.267 
125.900 
12.330 
30.346 
17.890 
7.159.367 (%) 
4,6 
0,3 
0,4 
10,5 
26,3 
7,2 
0,2 
37,9 
0,0 
9,1 
0.9 
1,8 
0,2 
0.4 
0,2 
100.0 1993 
(τόνοι) 
346.779 
14.666 
24.100 
784.850 
1.912.300 
643.400 
1.984.572 
65 
606.612 
221.103 
112.900 
13.620 
30.778 
18.889 
6.714.634 (%) 
5,2 
0,2 
0,4 
11,7 
28,5 
9,6 
29,6 
0,0 
9,0 
3,3 
1,7 
0,2 
0,5 
0,3 
100,0 1994 
(τόνοι) 
309.334 
20.000 
20.700 
757.250 
1.786.807 
492.600 
2.149.074 
70 
540.577 
75.000 
111.000 
14.524 
34.608 
19.000 
6.330.544 (%) 
4,9 
0,3 
0,3 
12,0 
28,2 
7,8 
33,9 
0,0 
8,5 
1,2 
1,8 
0,2 
0,5 
0,3 
100,0 1995 
(τόνοι) (%) 
(*): στοιχεία EUROSTAT-CRONOS για τα έτη 1989, 1991, 1992, 1994 
(**): στοιχεία EUROSTAT - CRONOS για τα έτη 1989, 1991, 1992 
y? 
BELGIQUE 
DANMARK 
DEUTSCHLAND 
ΕΛΛΑΔΑ | 
ESPAGNE 
FRANCE 
IRELAND 
ITALIA 
LUXEMBOURG 
NEDERLAND 
PORTUGAL 
U. KINGDOM 
EYP-12 | 1990 
αποσύρσεις 
18 
8 
62 
7783 
116367 
11123 
135361 παραγωγή 
268400 
19300 
14500 
665790 
2024695 
461100 
10500 
2657083 
35 
640725 
86706 
138700 
6987534 (%) 
0,01 
0,00 
0,00 
1,69 
4,38 
1,74 
1,94 Ι 
αποσύρσεις 2 
Εξέλιξη των ποσοτήτων που αποσύρθηκαν από το 1990 έως το 1994 
1991 
αποσύρσεις 
312 
0 
46 
19091 
71 
26407 
47 
9072 
0 
5227 
0 
0 
60273 παραγωγή 
313960 
17500 
16000 
710700 
1793832 
527300 
9100 
2759091 
40 
636149 
72625 
137300 
6993597 (%) 
0,1 
2,7 
0,00 
5,01 
0,33 
0,82 
0,86 
Πηγή: Απολογισμός των κρατών μελών που πραγματοποιήθηκε από την ΓΔ VI.Ε. 1 1992 
αποσύρσεις 
6543 
0 
312 
3169 
49 
25528 
120 
175792 
0 
41181 
0 
3 
252697 παραγωγή 
329500 
20000 
31306 
754940 
1880143 
516900 
11700 
2712099 
52 
651994 
221103 
112900 
7242637 (%) 
2,0 
0,4 
ο,ο 
4,9 
6,5 
6,3 
3,5 1993 
αποσύρσεις 
5444 
99 
5006 
2613 
11964 
89 
5852 
18894 
130 
0 
50091 παραγωγή 
346779 
14666 
24100 
784850 
1912300 
643400 
1984572 
65 
606612 
221103 
112900 
6651347 
! (%) 
1,57 
0,4 
0,6 
0,1 
1,9 
0,3 
3,1 
0,1 
0,8 1994 
αποσύρσεις 
7531 
59 
2977 
9996 
6644 
97 
13820 
8958 
138 
50220 παραγωγή 
309334 
20000 
20700 
757250 
1786807 
492600 
2149074 
70 
540577 
75000 
111000 
6262412 (%) 
2,4 
0,3 
0,4 
0,6 
1,3 
0,6 
1,7 
0,2 
0,8 
StJ 
Παραγωγή και ενδοκοινοτικές συναλλαγές (ΕΥΡ 12) 
Εξέλιξη της απόδοσης της παραγοογής 
(τόνοι/εκτάρια) 
Stf 450 
400 
350 
300 
1990 1991 1992 1993 1994 
T^to? Των χαλλιεβγαών τ°μΛτας κάτω από σκέπαστρα στην ΕΕ 
30 
25 
20 Κατανάλωση τοματών σε νωπή κατάσταση στην ΕΕ (κατ'εκτίμηση) 
(kg/κάτοικο) 
r 15 
10 
1990 1991 1992 1993 1994 
SSÎS^*^ τψών °ε σχέση •" το Ι99° -Iroravta -
Διακυμάνσεις των μηνιαίων τιμών σε σχέση με το 1990 - Κάτω Χώοες -
(δείκτης -1900=100) ^ b 
Διακυμάνσεις των μηνιαίων τιμών σε σχέση με το 1990 - Βέλγιο 
(δείκτης -1900=100) 
200 
• 1990 
-•-1991 
-Α-1992 
-•-1993 
4Η-1994 
Λίο5 Ui/UVi GS 
Διακυμάνσεις των μέσων κοινοτικών τιμών από τον Μάρτιο έως τον Ιούνιο σε σγέση 
με το 1990 
(δείκτης -1900=100) 
\s\ 
60 4 
1990 1991 1992 1993 1994 
Εθνική σημασία των αποσύρσεων τοματών από την αγορά σε σχέση με την εθνική 
παραγωγή μεταξύ του 1990 και του 1994 
Παραγωγή, ενδοκοινοτικές συναλλαγές και ενισχύσεις στις επενδύσεις - Βέλγιο 
(Χ 1000 τόνους) -
2 000 
1 500 
1000 
500 80 
[• 70 
60 
]• 50 
g 11 ι Παράγωγη 
-40 ^ \emrnΣυναλλαγές 
S i —•— Ενισχύσεις Ι 
30 
20 
10 
1990 1991 1992 1993 1994 
Παραγωγή, ενδοκοινοτικές συναλλαγές και ενισχύσεις στις επενδύσεις -Κάτω Χώρες-
(χ 1000 τόνους) -
€2 2 000 
1500 
1 000 
500 Παραγωγή 
Συναλλαγές 
Ενισχύσεις ι 
1990 1991 1992 1993 1994 
Παραγωγή, ενδοκοινοτικές συναλλαγές και ενισχύσεις στις επενδύσεις - Ισπανία 
(Χ 1000 τόνους) -
2 000 
1 500 
1000 
500 80 
70 
l· 60 
50 
40 J 
Ci 
s .Παραγωγή 
Συναλλαγές 
ΕνισχύσειςΙ 
30 
1990 1991 1992 1993 1994 
Παραγωγή, ενδοκοινοτικές συναλλαγές και ενισχύσεις στις επενδύσεις - Γαλλία 
(Χ 1000 τόνους) -
V 2 000 
1500 
1000 
500 Παραγωγή 
Εβϊ Συναλλαγές 
_Φ_ Ενισχύσεις Ι 
1990 1991 1992 1993 1994 
Εισαγωγές στην ΕΕ τρματών προέλευσης Μαρόκου 
(χ 1000 τόνους) 
S 
1990 1991 1992 1993 1994 
.ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ht 
Κριτήρια επιλογής για τις επενδύσεις που αφορούν τη μεταποίηση και εμπορία 
των γεωργικών προϊόντων βάσει του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 866/90 
Όσον αφορά τον τομέα των οπωροκηπευτικών, τα κριτήρια επιλογής (απόφαση 
94/342/IiOK) προβλέπουν τον αποκλεισμό των ακόλουθων επενδύσεων : 
επενδύσεις που αφορούν αύξηση των δυνατοτήτων εμπορίας για προϊόντα 
για τα οποία διαπιστώθηκαν σημαντικές αποσύρσεις στις συγκεκριμένες 
περιφέρειες (που συνδέονται με πλεονασματική παραγωγή) κατά τη διάρκεια 
των 3 τελευταίων ετών, 
όλες οι επενδύσεις που επιφέρουν αύξηση των δυνατοτήτων μεταποίησης, 
εκτός εάν ίσες δυνατότητες μεταποίησης έχουν εγκαταλειφθεί στην ίδια 
επιχείρηση ή σε άλλες συγκεκριμένες επιχειρήσεις ή εκτός ειδικών προϊόντων 
για τα οποία έχει διαπιστωθεί σημαντική αύξηση των δυνατοτήτων διάθεσης 
στην αγορά. Η απαγόρευση αυτή δεν εφαρμόζεται στις περιφέρειες του 
στόχου αριθ. 1 για τις οποίες έχει διαπιστωθεί ανεπάρκεια δυνατοτήτων, 
επενδύσεις που αφορούν την παραγωγή συμπυκνωμένου χυμού ντομάτας, 
αποφλοιωμένων ντοματών, χυμό εσπεριδοειδών, ροδάκινων σε σιρόπι και 
αχλαδιών σε σιρόπι, εκτός εάν οι επενδύσεις στοχεύουν σε μία νέα 
δυνατότητα μεταποίησης που είναι κατώτερη κατά 20% τουλάχιστον από τη 
συνολική προϋπάρχουσα δυνατότητα που έχει εγκαταλειφθεί, στην 
συγκεκριμένη περιφέρεια. 
Οι επενδύσεις που λαμβάνονται υπόψη για τη χορήγηση συνδρομής του ΕΓΤΠΕ-
τμήμα Προσανατολισμού βάσει του κανονισμού πρέπει να στοχεύουν : 
στην ορθολογική οργάνωση και την ανάπτυξη της συσκευασίας, της 
διατήρησης, της επεξεργασίας, της μεταποίησης, της ανακύκλωσης των 
υποπροϊόντων και των καταλοίπων παραγωγής· 
στη βελτίωση της διάθεσης στην αγορά συμπεριλαμβανομένης της βελτίωσης 
του τομέα της διαφάνειας στη διαμόρφωση των τιμών· 
στην εφαρμογή νέων τεχνικών μεταποίησης συμπεριλαμβανομένης της 
ανάπτυξης νέων προϊόντων και υποπροϊόντων ή το άνοιγμα νέων αγορών 
καθώς και καινοτόμων επενδύσεων· 
τη βελτίωση της ποιότητας των πρϊόντων. 
JK 

ISSN 0254-1483 
COM(96) 247 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 03 
Αριθ. καταλόγου : CB-CO-96-256-GR-C 
ISBN 92-78-04815-1 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Λουζεμβσύργο 
^