Πολλά κράτη μέλη αναγνώρισαν τα πρακτικά πλεονεκτήματα των δακτυλικών αποτυπωμάτων όσον αφορά την ασφαλή ταυτοποίηση ενός προσώπου. Πράγματι, πρόκειται για τον μοναδικό τρόπο ασφαλούς εξακρίβωσης της ταυτότητας του προσώπου. Το στοιχείο αυτό είναι υψίστης σημασίας διότι οι δικαστικές αρχές είναι υπεύθυνες για την ακρίβεια των πληροφοριών που τηρούνται στο ποινικό μητρώο. Ορισμένα κράτη μέλη εξέφρασαν ανησυχίες συνταγματικού χαρακτήρα και επέστησαν την προσοχή στα προβλήματα που εγείρονται σε σχέση με την πρακτική εφαρμογή της υποχρεωτικής λήψης δακτυλικών αποτυπωμάτων στο πλαίσιο του ECRIS. Πράγματι, οι κεντρικές αρχές μεγάλου αριθμού κρατών μελών δεν αποθηκεύουν επί του παρόντος δακτυλικά αποτυπώματα στα εθνικά τους αρχεία ποινικού μητρώου και δεν είναι συνδεδεμένες με το εθνικό αυτόματο σύστημα αναγνώρισης δακτυλικών αποτυπωμάτων (ΑΣΑΔΑ). Κάποια κράτη μέλη εξέφρασαν την ανησυχία για πιθανή εφαρμογή δύο μέτρων και δύο σταθμών σε σχέση με τους υπηκόους της ΕΕ, από τη μία πλευρά, και τους υπηκόους τρίτων χωρών, από την άλλη. Η κατάσταση είναι διαφορετική για τους υπηκόους τρίτων χωρών διότι ορισμένοι από αυτούς προέρχονται από χώρες οι οποίες δεν διαθέτουν κατάλληλο ή έγκυρο ληξιαρχικό μητρώο. Βάσει των προαναφερομένων, η συμπερίληψη των δακτυλικών αποτυπωμάτων ανάγεται σε προτεραιότητα.

Οι ενδιαφερόμενοι φορείς που δραστηριοποιούνται στον τομέα των θεμελιωδών δικαιωμάτων αναγνώρισαν εν γένει, αφενός, τα οφέλη ενός μελλοντικού συστήματος ECRIS για τους υπηκόους τρίτων χωρών από τη σκοπιά της δικαιοσύνης συνολικά, διότι θα συνδράμει στην εξασφάλιση της επιβολής κατάλληλων ποινών και στην προστασία των παιδιών από την κακοποίηση, και, αφετέρου, τα οφέλη για τους ίδιους τους υπηκόους τρίτων χωρών, διότι θα είναι σε θέση να αποδεικνύουν ότι διαθέτουν λευκό ποινικό μητρώο σε ολόκληρη την Ένωση. Προέκριναν την επιλογή ενός αποκεντρωμένου συστήματος, το οποίο θα πλαισιώνεται από επαρκείς τεχνικές ανωνυμοποίησης.

Τα εν λόγω ενδιαφερόμενα μέρη επισήμαναν ότι η θέσπιση ενός συστήματος ειδικά για τους υπηκόους τρίτων χωρών είναι δυνατή από την άποψη της ισότητας, υπό την προϋπόθεση ότι είναι αναγκαία και αναλογική. Ο ΕΕΠΔ έκρινε ότι η δημιουργία διαφορετικού καθεστώτος όσον αφορά τις πληροφορίες που πρέπει να αποθηκεύονται και να ανταλλάσσονται για τους υπηκόους τρίτων χωρών, από τη μία πλευρά, και για τους υπηκόους των κρατών μελών, από την άλλη, πρέπει να είναι δεόντως αιτιολογημένη. Τα ενδιαφερόμενα μέρη επέστησαν την προσοχή στις διασφαλίσεις που απαιτούνται για την αντιμετώπιση της ειδικής κατάστασης των υπηκόων τρίτων χωρών στο πλαίσιο της μετανάστευσης, στις παραμέτρους που συνδέονται με τη δημιουργία φίλτρου ευρετηρίου και τη χρήση δακτυλικών αποτυπωμάτων, στα δικαιώματα του παιδιού, καθώς και στα δικαιώματα των προσώπων στα οποία αναφέρονται τα δεδομένα και στην ανάγκη πρόβλεψης πρόσφορων μέσων έννομης προστασίας.

Στο πλαίσιο αυτό, είναι σκόπιμο να επισημανθεί ότι σκοπός της παρούσας πρότασης δεν είναι να αποτελέσει μέσο για τη ρύθμιση της μετανάστευσης. Δεν τροποποιεί καμία από τις ισχύουσες διατάξεις και διασφαλίσεις στον συγκεκριμένο τομέα. Στις αιτιολογικές σκέψεις της προτεινόμενης νομοθετικής πράξης αναγνωρίζεται ρητώς η ανάγκη τήρησης των διασφαλίσεων που προβλέπονται από το δίκαιο της ΕΕ και τις εθνικές νομοθεσίες στον τομέα του ασύλου και της μετανάστευσης. Οι διασφαλίσεις αυτές πρέπει να τηρούνται και στο μελλοντικό σύστημα.

Ορισμένες αξιόποινες πράξεις, όπως η παράτυπη είσοδος ή διαμονή, ή οι μετακινήσεις με πλαστές θεωρήσεις ή πλαστά ταξιδιωτικά έγγραφα, αφορούν ειδικά υπηκόους τρίτων χωρών και το μελλοντικό σύστημα ECRIS για υπηκόους τρίτων χωρών δεν θα πρέπει να έχει δυσανάλογες επιπτώσεις στα δικαιώματα των υπηκόων τρίτων χωρών που έχουν καταδικαστεί για αξιόποινες πράξεις αυτού του είδους. Ως προς το θέμα αυτό, ο FRA πρότεινε οι καταδικαστικές αποφάσεις σε υποθέσεις παράτυπης εισόδου και διαμονής να μην αποτελούν αντικείμενο επεξεργασίας στο πλαίσιο του συστήματος ECRIS για υπηκόους τρίτων χωρών για άλλους σκοπούς πλην των ποινικών διαδικασιών. Ωστόσο, η Επιτροπή εκτιμά ότι ο βαθμός επεξεργασίας των πληροφοριών ποινικού μητρώου για άλλους σκοπούς πλην των ποινικών διαδικασιών αποτελεί θέμα που εμπίπτει στην εθνική νομοθεσία, όπως ισχύει επί του παρόντος και για τους υπηκόους της ΕΕ.

Οι ενδιαφερόμενοι φορείς που δραστηριοποιούνται στον τομέα των θεμελιωδών δικαιωμάτων αναγνώρισαν το γεγονός ότι η ασφαλής ταυτοποίηση υπηκόων τρίτων χωρών μπορεί να είναι δυσκολότερη από την ταυτοποίηση υπηκόων της ΕΕ. Ωστόσο, κατά την άποψη του FRA, πρέπει να ληφθούν υπόψη η αναγκαιότητα και η αναλογικότητα της χρήσης δακτυλικών αποτυπωμάτων στο πλαίσιο του φίλτρου ευρετηρίου, καθώς και οι εναλλακτικές λύσεις της χρησιμοποίησης διαβατηρίων και/ή αδειών διαμονής, και οι δυνατότητες που παρέχουν οι υφιστάμενες ενωσιακές και εθνικές βάσεις δεδομένων. Οι εν λόγω εναλλακτικές λύσεις πρέπει να εξεταστούν σε σύγκριση με τη συμπερίληψη των δακτυλικών αποτυπωμάτων όλων ή ορισμένων κατηγοριών υπηκόων τρίτων χωρών.

Μολαταύτα, στην πρόταση δεν προβλέπεται η υποχρεωτική αποθήκευση δακτυλικών αποτυπωμάτων υπηκόων τρίτων χωρών για την επίλυση των προβλημάτων που αφορούν την εξακρίβωση της ταυτότητας υπηκόων τρίτων χωρών. Τα προβλήματα αυτά είναι διαφορετικά από εκείνα που προκύπτουν κατά την ταυτοποίηση υπηκόων της ΕΕ διότι, στη δεύτερη περίπτωση, μπορούν να ληφθούν ευκολότερα πληροφορίες από το κράτος μέλος ιθαγένειας.

Τα ενδιαφερόμενα μέρη επισήμαναν επίσης ότι τα παιδιά υπηκόων τρίτων χωρών είναι πιθανό να εκτίθενται ιδιαιτέρως στους κινδύνους τους οποίους συνεπάγεται η ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τις καταδίκες τους. Λόγω της ευάλωτης κατάστασης των παιδιών, ο FRA υπέδειξε ότι θα πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο είτε της καθολικής εξαίρεσης των παιδιών από το πεδίο εφαρμογής του ECRIS ή από το φίλτρο ευρετηρίου είτε του περιορισμού της ανταλλαγής πληροφοριών μόνο σε πολύ σοβαρές αξιόποινες πράξεις που διαπράττονται από παιδιά. Παράλληλα, τα ενδιαφερόμενα μέρη επιθυμούν να διασφαλιστεί ότι η πρόταση θα παρέχει στους εργοδότες τη δυνατότητα να εξακριβώνουν με αποτελεσματικό τρόπο αν έχει απαγορευθεί σε συγκεκριμένο υπήκοο τρίτης χώρας η άσκηση δραστηριοτήτων που συνεπάγονται άμεσες και τακτικές επαφές με παιδιά λόγω προγενέστερων ποινικών καταδικών.

Σε αυτό το πλαίσιο, είναι σκόπιμο να επισημανθεί ότι το ECRIS είναι ένα αποκεντρωμένο εργαλείο για την ανταλλαγή πληροφοριών που περιέχονται στα αρχεία ποινικού μητρώου των κρατών μελών. Η απόφαση σχετικά με την καταχώριση ή μη των ποινικών καταδικών παιδιών στα εθνικά αρχεία ποινικού μητρώου και, συνεπώς, η δυνατότητα ανταλλαγής τους μεταξύ των κρατών μελών εξαρτάται από τις διατάξεις της εθνικής νομοθεσίας των κρατών μελών. Όσον αφορά την πρόσβαση σε πληροφορίες ποινικού μητρώου μέσω του ECRIS σε περιπτώσεις προσλήψεων σε θέσεις που συνεπάγονται άμεσες και τακτικές επαφές με παιδιά, η εφαρμογή της οδηγίας θα διευκολύνει την εξακρίβωση της ύπαρξης προγενέστερων καταδικών εις βάρος υπηκόων τρίτων χωρών στον συγκεκριμένο τομέα.

Ορισμένα ενδιαφερόμενα μέρη αναφέρθηκαν στην ανάγκη να λαμβάνεται μέριμνα ώστε οι υπήκοοι τρίτων χωρών να έχουν το δικαίωμα πρόσβασης στα δεδομένα που τους αφορούν και να επιτυγχάνουν τη διόρθωσή τους, δεδομένου ότι η ανακρίβεια των πληροφοριών ποινικού μητρώου ενδέχεται να είναι συνηθέστερη σε υποθέσεις που αφορούν υπηκόους τρίτων χωρών. Ωστόσο, οι νομοθετικές πράξεις για το ECRIS καλύπτουν μόνο την ανταλλαγή πληροφοριών ποινικού μητρώου και δεν άπτονται των δικαιωμάτων πρόσβασης των φυσικών προσώπων σε δεδομένα που τα αφορούν και αποθηκεύονται σε εθνικό επίπεδο. Ο τομέας αυτός διέπεται από τη νομοθεσία για την προστασία των δεδομένων, τόσο σε εθνικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο ΕΕ.

•Συγκέντρωση και χρήση εμπειρογνωμοσύνης

Μια μελέτη σκοπιμότητας με τίτλο «Establishment of a European Index of Convicted Third Country Nationals» (Δημιουργία ευρωπαϊκού ευρετηρίου καταδικασθέντων υπηκόων τρίτων χωρών) συνέβαλε στην καλύτερη κατανόηση του μελλοντικού μηχανισμού για την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με καταδικασθέντες υπηκόους τρίτων χωρών και περιλάμβανε εκτίμηση των επιπτώσεων του εν λόγω ευρετηρίου από τεχνική, νομική και οργανωτική άποψη. Στο πλαίσιο μελέτης για την εκτίμηση των επιπτώσεων σε επίπεδο ΤΠΕ της νομοθετικής πρότασης σχετικά με τη δημιουργία συστήματος ECRIS για τους υπηκόους τρίτων χωρών, παρουσιάστηκε μια επισκόπηση των δαπανών που αναμένεται να επωμιστούν η ΕΕ και τα κράτη μέλη σε περίπτωση υλοποίησης των διαφόρων επιλογών. Τα στατιστικά στοιχεία της Eurostat για τη μετανάστευση και τον πληθυσμό παρείχαν αποδεικτικά στοιχεία σχετικά με το μέγεθος του προβλήματος. Πραγματοποιήθηκαν επίσης διεξοδικές συνεντεύξεις με εκπροσώπους του δικτύου FIU.net, ιδίως σχετικά με το λογισμικό Match, ένα ευφυές πρόγραμμα ανταλλαγής πληροφοριών και γνώσεων, το οποίο βασίζεται σε ανώνυμο φίλτρο ευρετηρίου και αναπτύχθηκε για το δίκτυο FIU.net.

•Εκτίμηση επιπτώσεων

Η Επιτροπή διενήργησε εκτίμηση επιπτώσεων. Οι σύνδεσμοι προς το δελτίο συνοπτικών πληροφοριών και τη θετική γνωμοδότηση της επιτροπής ρυθμιστικού ελέγχου παρατίθενται κατωτέρω: http://ec.europa.eu/justice/criminal/european-e-justice/ecris/index_en.htm Εξετάστηκαν τρεις εναλλακτικές επιλογές πολιτικής: i) διατήρηση της ισχύουσας κατάστασης· ii) προαιρετικό πρόγραμμα μεταξύ των κρατών μελών για έναν αποτελεσματικότερο μηχανισμό ανταλλαγής πληροφοριών ποινικού μητρώου σχετικά με τους υπηκόους τρίτων χωρών, με συγχρηματοδότηση από την Επιτροπή· και iii) νομοθεσία σχετικά με τη θέσπιση μηχανισμού αναζήτησης για τον εντοπισμό των κρατών μελών που διατηρούν πληροφορίες ποινικού μητρώου σχετικά με υπηκόους τρίτων χωρών, οι οποίες περιλαμβάνουν τα στοιχεία ταυτότητας καταδικασθέντων υπηκόων τρίτων χωρών (φίλτρο ευρετηρίου) και μπορούν να αναζητηθούν μέσω μηχανισμού αναζήτησης με σύστημα «αντιστοιχίας/μη αντιστοιχίας» (hit-/no-hit). Στο πλαίσιο της τελευταίας εναλλακτικής επιλογής εξετάστηκαν δύο επιμέρους επιλογές: είτε η χρήση αποκεντρωμένου φίλτρου ευρετηρίου, το οποίο θα ανωνυμοποιείται και θα διανέμεται σε όλα τα υπόλοιπα κράτη μέλη, παρέχοντάς τους τη δυνατότητα να πραγματοποιούν αναζήτηση στις εγκαταστάσεις τους· είτε η χρήση φίλτρου ευρετηρίου το οποίο θα αποθηκεύεται σε κεντρικό φορέα της ΕΕ. Όσον αφορά τα δακτυλικά αποτυπώματα, εξετάστηκαν τρεις επιμέρους επιλογές: i) η υποχρεωτική αποθήκευση των δακτυλικών αποτυπωμάτων υπηκόων τρίτων χωρών και η συμπερίληψή τους στο ευρετήριο/φίλτρο ευρετηρίου· ii) η επιβολή της υποχρέωσης στα κράτη μέλη να εξακριβώνουν, πριν από τη χρήση του ECRIS, την ταυτότητα κάθε υπηκόου τρίτης χώρας στα υφιστάμενα συστήματα ανταλλαγής δεδομένων με βάση τα δακτυλικά αποτυπώματα· iii) η επέκταση του ECRIS κατά τρόπο ώστε να υποστηρίζει την προαιρετική χρήση δακτυλικών αποτυπωμάτων από τα κράτη μέλη για υπηκόους τρίτων χωρών. Το αποκεντρωμένο φίλτρο ευρετηρίου αποτελεί την προτιμώμενη επιλογή διότι προσφέρει έναν μηχανισμό για τον αποτελεσματικό εντοπισμό των κρατών μελών που διατηρούν πληροφορίες ποινικού μητρώου σχετικά με συγκεκριμένο υπήκοο τρίτης χώρας. Δεδομένου ότι η επιλογή αυτή συνεπάγεται νομική υποχρέωση για όλα τα κράτη μέλη, θα διασφαλίσει την υιοθέτηση μιας κοινής προσέγγισης. Δεν προϋποθέτει τη δημιουργία πρόσθετου συστήματος σε επίπεδο ΕΕ, γεγονός που την καθιστά αποδοτικότερη από άποψη κόστους σε σύγκριση με το φίλτρο ευρετηρίου κεντρικής αποθήκευσης. Για τη διασφάλιση της αποτελεσματικής ταυτοποίησης των υπηκόων τρίτων χωρών, είναι σκόπιμο τα δακτυλικά αποτυπώματα να συμπεριλαμβάνονται στα δεδομένα ταυτοποίησης που θα πρέπει να αποθηκεύονται στο ποινικό μητρώο του προσώπου και στο φίλτρο ευρετηρίου. Η εξακρίβωση της ταυτότητας υπηκόων τρίτων χωρών είναι συχνά εξαιρετικά δύσκολη, εάν όχι αδύνατη, για παράδειγμα, επειδή δεν υπάρχουν ή ελλείπουν αξιόπιστα έγγραφα ταυτότητας ή λόγω της ευρύτατης χρήσης κοινών επωνύμων. Δεν προβλέπονται σημαντικές άμεσες επιπτώσεις σε οικονομικό, κοινωνικό ή περιβαλλοντικό επίπεδο, ούτε αναμένεται να επηρεαστούν οι επιχειρήσεις, οι ΜΜΕ και οι πολύ μικρές επιχειρήσεις. Στον προϋπολογισμό της ΕΕ και στους εθνικούς προϋπολογισμούς θα υπάρξουν οι ακόλουθες επιπτώσεις: εφάπαξ δαπάνες ύψους περίπου 1 089 000 ευρώ για την ΕΕ και περίπου 768 000 ευρώ για τα κράτη μέλη (συνολικό ποσό της τάξης των 1 857 000 ευρώ περίπου)· τρέχοντα έξοδα της τάξης των 668 000 ευρώ περίπου για την ΕΕ· για τα κράτη μέλη εκτιμάται ότι τα τρέχοντα έξοδα θα αυξηθούν με την πάροδο των ετών, ξεκινώντας από 5 304 000 ευρώ και φτάνοντας σε μέγιστο ύψος 12 804 000 ευρώ. Αυτό σημαίνει ότι τα συνολικά τρέχοντα έξοδα αναμένεται να αυξηθούν σταδιακά με την πάροδο των ετών, ξεκινώντας από 5 972 000 ευρώ και φτάνοντας σε μέγιστο ύψος 13 472 000 ευρώ. Το επιπρόσθετο κόστος για την επεξεργασία των δακτυλικών αποτυπωμάτων θα ανέλθει κατά προσέγγιση σε 5 εκατ. ευρώ υπό τη μορφή δαπανών εγκατάστασης για την ΕΕ και σε

1 εκατ. ευρώ υπό τη μορφή τρεχόντων εξόδων για την ΕΕ ετησίως. Οι δαπάνες εγκατάστασης για τα κράτη μέλη εκτιμάται ότι θα κυμανθούν από 2 εκατ. ευρώ έως 3 εκατ. ευρώ ανά κράτος μέλος, ανάλογα με τον όγκο των καταδικαστικών αποφάσεων εις βάρος υπηκόων τρίτων χωρών.

Επί του παρόντος, τα κράτη μέλη χρησιμοποιούν το ECRIS για την αναζήτηση υπηκόων τρίτων χωρών μόνο στο 5% των υποθέσεων. Προβλέπεται ότι τα οφέλη της προτεινόμενης λύσης θα έχουν ως αποτέλεσμα την αύξηση της χρήσης του ECRIS σε αξιοσημείωτο βαθμό. Διαπιστώθηκε ότι, σε περίπτωση συστηματικής αποστολής «μαζικών αιτήσεων» από τα κράτη μέλη, το πλέον δαπανηρό στοιχείο (εκτιμώμενου ύψους έως και 78 εκατ. ευρώ) της ροής εργασιών του ECRIS θα ήταν ο διοικητικός φόρτος της απάντησης στις εν λόγω αιτήσεις· η προτεινόμενη λύση διασφαλίζει την εξοικονόμηση των δαπανών αυτών.