Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, και την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή προς μια θεματική στρατηγική για αειφόρο χρήση των φυτοφαρμάκων"

(COM(2002) 349 τελικό)

(2003/C 85/24)

Την 1η Ιουλίου 2002, και σύμφωνα με το άρθρο 175 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το τμήμα "Γεωργία, ανάπτυξη της υπαίθρου, περιβάλλον", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 7 Ιανουαρίου 2003 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Staffan Nilsson.

Κατά την 396η σύνοδο ολομέλειας της 22ας και 23ης Ιανουαρίου 2003 (συνεδρίαση της 23ης Ιανουαρίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 74 ψήφους υπέρ, 2 κατά και 11 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Σύνοψη

1.1. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την προσπάθεια της Επιτροπής να χαράξει μια θεματική στρατηγική για τα φυτοφάρμακα βάσει της παρούσας ανακοίνωσης. Στη στρατηγική αυτή πρέπει να περιλαμβάνονται μέτρα που υφίστανται ήδη στις ισχύουσες οδηγίες, όπως και άλλα συμπληρωματικά κατά τρόπο οργανικό και συνεπή προκειμένου να αποτραπούν επικαλύψεις που θα μπορούσαν να προκαλέσουν σύγχυση ως προς τις αρμοδιότητες ή υπερβολικό κόστος για τους οικονομικούς φορείς. Η ΕΟΚΕ φρονεί, επίσης, ότι πρέπει να αναφερθεί ότι επιβάλλεται η προστασία των καλλιεργειών η οποία επιτυγχάνεται με τη χρήση φυτοφαρμάκων, οι κίνδυνοι και τα οφέλη των οποίων πρέπει να εκτιμηθούν σε στέρεη επιστημονική βάση.

1.2. Στα νέα μέτρα που θα προταθούν στο μέλλον για τη στρατηγική θα πρέπει να περιλαμβάνονται κοινά κριτήρια, προσανατολισμοί και άλλοι παράμετροι για το ποια μέτρα θα πρέπει να ληφθούν. Πάντως, η υλοποίηση του προγράμματος δράσης πρέπει να διεξαχθεί στο εθνικό επίπεδο. Η ΕΟΚΕ προτιμά την προσέγγιση αυτή επειδή επιτρέπει την προσαρμογή των γενικών κριτηρίων στις τοπικές καταστάσεις και στη φύση των προβλημάτων που αντιμετωπίζονται.

1.3. Σημαντικό μέρος των μέτρων για τη μείωση των κινδύνων που απειλούν το περιβάλλον και την υγεία αφορούν την κατάρτιση και την παροχή συμβουλών προς τους γεωργούς, τους εργαζομένους στη γεωργία, τους εποχικά εργαζομένους και τους άλλους χρήστες. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η Επιτροπή πρέπει να εξετάσει τη δυνατότητα μερικής χρηματοδότησης των μέτρων μέσω επιβολής ενός δίκαιου φόρου επί των φυτοφαρμάκων.

1.4. Είναι ορθό να εστιάζεται η προσοχή πρωτίστως στη μείωση των κινδύνων που συνδέονται με τα φυτοφάρμακα, η οποία μπορεί να περιλαμβάνει τη μείωση των ποσοτήτων των χημικών προϊόντων που χρησιμοποιούνται, ειδικότερα εάν προσαρμόζονται στις εθνικές, περιφερειακές και τοπικές ανάγκες.

1.5. Η αναθεώρηση της οδηγίας 91/414/ΕΟΚ είναι ευπρόσδεκτη και πτυχές όπως η αρχή της αντικατάστασης και οι περιφερειακοί έλεγχοι, θεωρούνται ως θετικές.

2. Εισαγωγή

Τα φυτοφάρμακα αποτελούν συχνά για τη γεωργία πρόσφορο μέσο προκειμένου να προστατευθεί η εσοδεία από τις επιδρομές εντόμων, μυκήτων και από τις επιδημίες φυτικών ασθενειών που μπορεί να την απειλήσουν ή να τη βλάψουν. Πολλοί καταναλωτές διερωτώνται για τη χρήση των φυτοφαρμάκων στη γεωργία. Μεταξύ των περιβαλλοντικών οργανώσεων υπάρχει σοβαρή αντίσταση αλλά και επιθυμία για ταχεία και εκτεταμένη μείωση της χρήσης τους. Συγχρόνως, η μεταποιητική βιομηχανία αποτελεί σημαντικό ερευνητικό και αναπτυξιακό παράγοντα για καλύτερα και ασφαλέστερα φυτοφάρμακα τόσο χημικά όσο και βιολογικά. Γι' αυτό πρέπει να δοθεί υψηλή προτεραιότητα στις εργασίες της Επιτροπής και των κρατών μελών για το εν λόγω θέμα.

3. Περίληψη της ανακοίνωσης της Επιτροπής

3.1. Το 6ο πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον (6ΠΔΠ) προβλέπει την ανάπτυξη Θεματικής Στρατηγικής για την Αειφόρο Χρήση των Φυτοφαρμάκων με στόχο τη μείωση των επιπτώσεων τους. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε τώρα ανακοίνωση που αποτελεί το πρώτο βήμα για την ανάπτυξη της στρατηγικής αυτής. Συγχρόνως, προσκάλεσε και τις ενδιαφερόμενες οργανώσεις στη διάσκεψη της 4ης Νοεμβρίου 2002 για να συζητήσει τη στρατηγική αυτή. Επιπλέον, στην ιστοθέση της Επιτροπής στο Διαδίκτυο περιέχονται όλο το σχετικό υλικό, οδηγίες και επεξηγήσεις. Το κοινό μπορεί επίσης να εκφράσει τις απόψεις του στην ίδια ιστοσελίδα.

3.2. Η στρατηγική στοχεύει στη μείωση των επιπτώσεων στο περιβάλλον και στην υγεία από τα φυτοφάρμακα, ενώ συγχρόνως διασφαλίζει επαρκή φυτοπροστασία. Οι βασικοί στόχοι της στρατηγικής είναι οι εξής:

- ελαχιστοποίηση των κινδύνων για την υγεία και το περιβάλλον από τη χρήση των φυτοφαρμάκων

- βελτίωση του ελέγχου της χρήσης και της διανομής φυτοφαρμάκων

- μείωση των ποσοτήτων επικίνδυνων δραστικών ουσιών, ιδίως μέσω της αντικατάστασης των πλέον επικίνδυνων από ασφαλέστερες εναλλακτικές λύσεις (συμπεριλαμβανομένων των μη χημικών)

- ενθάρρυνση της εφαρμογής γεωργικών μεθόδων με μικρή ή μηδενική χρήση φυτοφαρμάκων

- καθιέρωση διαφανούς συστήματος για την αναφορά και την παρακολούθηση της προόδου, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης κατάλληλων δεικτών.

3.3. Η Επιτροπή αναφέρει ότι η ανακοίνωση επικεντρώνεται στη χρήση φυτοπροστατευτικών προϊόντων (ΦΠΠ), κυρίως στη γεωργία. Μολονότι το περιβαλλοντικό πρόγραμμα δράσης χρησιμοποιεί τον όρο φυτοφάρμακα είναι σαφές ότι πρόκειται για ΦΠΠ. Ο όρος φυτοφάρμακα είναι γενικός για όλα τα προϊόντα που χρησιμοποιούνται στη γεωργία και εν μέρει εκτός αυτής (σε σιδηροδρομικές περιοχές, σε πάρκα και ως καταναλωτικά προϊόντα). Στην πλειονότητά τους αποτελούνται από χημικά συστατικά, αλλά τα φυτοφάρμακα μπορεί να έχουν τόσο χημικά όσο και βιολογικά συστατικά.

3.4. Η ανακοίνωση περιλαμβάνει ανάλυση της ισχύουσας νομοθεσίας στην ΕΕ. Σ' αυτή δίνεται έμφαση στις σχέσεις με άλλους τομείς πολιτικών, στις κοινοτικές πρωτοβουλίες και λαμβάνεται επίσης υπόψη η διεύρυνση καθώς και οι διεθνείς υποχρεώσεις της Ένωσης. Αναφέρονται επίσης παραδείγματα αποτελεσματικών μέτρων που ελήφθησαν ήδη από ορισμένα κράτη μέλη και προτείνεται η λήψη μέτρων που θα μπορούσαν να αποτελέσουν μέρος της θεματικής στρατηγικής.

3.5. Κατά τη διάρκεια του 2003, στο τέλος της διαδικασίας διαβούλευσης και έχοντας υπόψη όλες τις παρατηρήσεις και τις πρωτοβουλίες που θα έχουν διατυπωθεί, η Επιτροπή θα υποβάλει, στις αρχές του 2004, προς έγκριση τη θεματική στρατηγική στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο καθορίζοντας τα λεπτομερή μέτρα που πρέπει να ληφθούν.

4. Γενικές παρατηρήσεις

4.1. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την πρωτοβουλία της Επιτροπής να καταστρώσει μια στρατηγική για την αειφόρο χρήση των φυτοφαρμάκων. Όταν το χημικό παρασκεύασμα που διασπείρεται είναι εχθρικό προς το περιβάλλον και πιθανόν να είναι βλαβερό τότε είναι σκόπιμο να επικεντρώνονται τα μέτρα στη μείωση των κινδύνων. Μακροπρόθεσμος στόχος πρέπει να είναι να μειωθεί η εξάρτηση της γεωργίας από τα χημικά φυτοφάρμακα. Πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες για την ανάπτυξη διαφόρων βιολογικών εναλλακτικών λύσεων, της αντίστασης των ίδιων των φυτών και των μεθόδων γεωργίας που θα μπορούσαν να ελαχιστοποιήσουν τη χρήση των φυτοφαρμάκων. Όμως, η γεωργία σήμερα έχει ανάγκη των φυτοφαρμάκων προκειμένου να εμποδίσει διάφορες μορφές επιβλαβών επιδημιών. Συνεπώς, η ανακοίνωση της Επιτροπής αποτελεί σημαντικό βήμα για την επίτευξη μιας αειφόρου χρήσης.

4.2. Το περιβάλλον και η υγεία είναι φυσικό να επηρεάζονται από το μεγάλο αριθμό δραστηριοτήτων και των άλλων ουσιών πέραν των φυτοφαρμάκων. Γι' αυτό η στρατηγική πρέπει να σταθμίσει τους κινδύνους από τα φυτοφάρμακα σε σχέση με τους άλλους κινδύνους που οφείλονται σε άλλες δραστηριότητες στην κοινωνία.

4.3. Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει τις εργασίες της Επιτροπής για να καταστεί δυνατή η παρουσίαση μίας θεματικής στρατηγικής κατά το 2004 και ευελπιστεί να γίνει μία λεπτομερέστερη και σαφέστερη περιγραφή του οφέλους και των κινδύνων που συνδέονται με τη χρήση των φυτοφαρμάκων. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι οι περισσότερες προτάσεις της Επιτροπής στηρίζονται ορθώς σε περιβαλλοντικούς και υγειονομικούς συλλογισμούς και μπορούν να υλοποιηθούν σε χρονικές προθεσμίες που πρέπει ακόμη να οριστούν.

4.4. Σύμφωνα με την ΕΟΚΕ η στρατηγική αυτή δεν θα συμπληρώσει την ισχύουσα νομοθεσία όπως, π.χ., την οδηγία 91/414/EΟΚ, αλλά θα λειτουργήσει ως πλαίσιο, θα περιλαμβάνει την ισχύουσα νομοθεσία, και πιθανόν να προτείνει νέα. Είναι σημαντικό να διασαφηνίσει η Επιτροπή το μελλοντικό ρόλο της εν λόγω στρατηγικής λαμβάνοντας μέριμνα ώστε κατά την εφαρμογή της να αποτραπούν επικαλύψεις των διαφόρων ρυθμίσεων, είτε ευρωπαϊκών είτε τοπικών, που ενέχουν τον κίνδυνο να προκαλέσουν σύγχυση και αύξηση του κόστους.

4.5. Μολονότι η Επιτροπή αναφέρει σε ένα ορισμένο σημείο τα οφέλη από τη χρήση των φυτοφαρμάκων, εντούτοις παραλείπει να περιγράψει τα οφέλη που απορρέουν άμεσα από τη δυνατότητα μείωσης των ζημιών στις γεωργικές εσοδείες, με άλλα λόγια ότι η παραγωγή τροφίμων μπορεί να διατηρηθεί σε επαρκώς υψηλό επίπεδο, από απόψεως ποσότητας, ποιότητας και ποικιλίας καλλιεργειών, για να διασφαλιστεί ο εφοδιασμός σε τρόφιμα. Σε μια μελλοντική στρατηγική, θα πρέπει να διευκρινίζεται το πως επηρεάζονται οι τιμές των τροφίμων από τη χρήση των χημικών φυτοφαρμάκων. Η χρήση των φυτοφαρμάκων θα μπορούσε να είχε σταματήσει εντός συγκεκριμένου χρόνου εάν δεν είχαν τα οφέλη αυτά.

4.6. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η Επιτροπή θα έπρεπε να περιγράψει πιο εμπεριστατωμένα τις απειλές που συνεπάγεται η χρήση των φυτοφαρμάκων. Για να γίνει κατανοητή η χρήση τους, απαιτείται καλή γνώση των προβλημάτων που αντιμετωπίζει η γεωργία εξαιτίας των παρασίτων, των μυκήτων, και των εντόμων. Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να περιλαμβάνει η επικείμενη στρατηγική μια γενική περιγραφή των απειλών, του επιπέδου απωλειών που προκαλούν σήμερα στις εσοδείες τα παράσιτα, οι μύκητες και τα έντομα, του μεγέθους των ζημιών σε περίπτωση που χρησιμοποιηθούν εναλλακτικές μέθοδοι που είναι σήμερα γνωστές, καθώς και του κατά πόσο η μη χρήση των φυτοφαρμάκων θα επηρέαζε την αλυσίδα των τροφίμων και των τιμών τους στην Ευρώπη;

4.7. Στην προσπάθεια μείωσης των κινδύνων από τα φυτοφάρμακα, πιθανόν να προκύψει σύγκρουση στόχων μεταξύ των διαφόρων μορφών περιβαλλοντικών μέτρων. Για παράδειγμα, η επίδραση στο κλίμα λόγω της χρήσης μηχανικών μεθόδων σε σύγκριση με τους κινδύνους που συνεπάγεται η χρήση των φυτοφαρμάκων. Στη στρατηγική για τα φυτοφάρμακα, πρέπει να ληφθούν υπόψη οι συγκρούσεις στόχων.

4.8. Μολονότι η ανακοίνωση επικεντρώνεται στη μείωση των κινδύνων από τη χρήση των φυτοφαρμάκων, είναι σημαντικό να επιδιώκει στρατηγική τη μείωση της χρήσης τους. Για τη γεωργία τα φυτοφάρμακα αποτελούν πολύτιμη εισροή. Μπορεί να επιτευχθεί μείωση της χρήσης με την καλύτερη αξιοποίηση, την προσαρμογή της στις ανάγκες, καλύτερες τεχνικές και άλλα μέσα. Μείωση της χρήσης μπορεί να έχει ως συνέπεια μείωση των κινδύνων. Η Επιτροπή πρέπει να χαράξει, επίσης, μια στρατηγική για τη μείωση της χρήσης των φυτοφαρμάκων σε τομείς, εκτός της γεωργίας, (δημόσιο, ιδιωτικό, κ.λπ., τομείς).

4.9. Η βιομηχανία και το εμπόριο τροφίμων διαθέτουν πρωτοβουλίες και κανόνες που θέτουν απαιτήσεις για τον τρόπο χρησιμοποίησης των φυτοφαρμάκων στη γεωργία. Ορισμένες εμπορικές αλυσίδες, εταιρείες τροφίμων, και γεωργικοί συνεταιρισμοί απαιτούν από τους γεωργούς να συμμορφώνονται προς ορισμένους όρους ανεφοδιασμού προκειμένου να ενισχύσουν το κύρος του εμπορικού τους σήματος, πράγμα που επηρεάζει τη χρήση των φυτοφαρμάκων. Οι προτιμήσεις των καταναλωτών και, κατά συνέπεια, οι συγκεκριμένες απαιτήσεις του εμπορίου και της βιομηχανίας τροφίμων ασκούν αποφασιστική επίδραση στην παραγωγή των γεωργικών προϊόντων. Παρατηρείται συχνά να προτιμούν οι καταναλωτές τρόφιμα με άψογη παρουσίαση πράγμα που αποτελεί πρόσθετο κίνητρο προστασίας των καλλιεργειών από επιβλαβείς οργανισμούς. Η ανάπτυξη που κατευθύνεται από τους κανόνες της αγοράς μπορεί να οδηγήσει στη μείωση της χρήσης αλλά και στην αειφόρο ανάπτυξη των φυτοφαρμάκων, σε σύγκριση με την ανάπτυξη που βασίζεται στο νόμο.

5. Ειδικές παρατηρήσεις

5.1. Στον τίτλο VI καταχωρούνται τα συστατικά στοιχεία που πιθανόν να αποτελέσουν τη μελλοντική θεματική στρατηγική της Επιτροπής για τα φυτοφάρμακα. Οι διάφορες προτάσεις σχολιάζονται λεπτομερώς κατωτέρω. Οι αριθμοί σε παρένθεση παραπέμπουν στις παραγράφους του τίτλου αυτού.

5.2. (1α) Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την κατάρτιση εθνικών σχεδίων και θεωρεί ευκταίο να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στη συμμετοχή των γεωργών, των εργαζομένων στη γεωργία, των οργανώσεων τους, καθώς και της βιομηχανίας χημικών. Είναι όμως σημαντικό να βασιστεί η συμμετοχή αυτή σε κοινά κριτήρια, προσανατολισμούς, και παραμέτρους της ΕΕ για τα μέτρα που θα πρέπει να ληφθούν προκειμένου να αποτραπεί η στρέβλωση του ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά. Πολλά από τα υπολειπόμενα μέτρα της προτεινόμενης στρατηγικής θα πρέπει να ενσωματωθούν στα εν λόγω εθνικά σχέδια. Τα τελευταία πρέπει να αξιολογούνται σε τακτά χρονικά διαστήματα.

5.3. (1β) Κατά τη θέσπιση προληπτικών μέτρων σε ιδιαίτερα ευαίσθητες περιοχές, π.χ., περιοχές με υψηλό επίπεδο προστασίας του υδάτινου περιβάλλοντος, και αυτές που ορίζονται από το πρόγραμμα Νatura 2000, είναι σημαντικό να λαμβάνονται υπόψη οι τοπικές συνθήκες. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι πιθανόν να είναι ευκταία η θέσπιση κοινών κανόνων και ελάχιστων επιπέδων, οι προϋποθέσεις, όμως, για τον τρόπο επίτευξης της απαραίτητης προστασίας εξαρτώνται από τις τοπικές συνθήκες. Όταν βλάπτεται η συνήθης χρήση της γης είναι λογικό και αποτελεί δικαίωμα του καθενός η καταβολή αποζημίωσης για τη μεταβολή της αξίας και της χρήσης της γης. Σε περίπτωση που οι περιοχές αυτές απαιτούν επιπλέον προστασία, αυτό θα πρέπει να συνάγεται σαφώς από την οδηγία περί βιοτόπων (92/43/EΟΚ) ή από την οδηγία πλαίσιο για τα ύδατα (2000/60/ΕΚ) και τις σχετικές θυγατρικές οδηγίες που πραγματεύονται το σύνολο των κινδύνων.

5.4. (1γ, δ) Κατά την ΕΟΚΕ, το κοινό πρέπει να ενημερώνεται για τους κινδύνους που διατρέχει εξαιτίας των φυτοφαρμάκων και το τι μπορεί να πράξει για να τους μειώσει. Ένα θέμα που δεν εξετάζει η Επιτροπή είναι το πώς θα καταστεί δυνατόν να μετρώνται όχι μόνο τα κατάλοιπα των φυτοφαρμάκων στο νερό αλλά και τα συστατικά τους. Στη μελλοντική θεματική στρατηγική πρέπει να αναφέρεται το τι πρέπει να αλλάξει ή να συμπληρωθεί στις καθημερινές διαδικασίες. H πρόθεση της Επιτροπής να συμβάλει στην ανάπτυξη των κατάλληλων δεικτών που μπορούν να τις καταστήσουν δυνατές.

5.5. (2 α, β, γ) Δεν πρέπει να δημιουργηθούν σύστημα αναφοράς και διοικητική δομή που να συνεπάγονται δαπάνες, εκτός και εάν υπάρξει καθαρό όφελος από αυτά. Οι πληροφορίες που θα τεκμηριώνονται από τους χρήστες θα πρέπει να είναι τέτοιας μορφής που να αισθάνονται οι τελευταίοι ότι δικαιολογείται η συγκέντρωσή τους από πλευράς Παραγωγής.

5.6. (2 δ) Σχετικά με τη συλλογή της συσκευασίας που περιέχει κατάλοιπα των φυτοφαρμάκων οι νόμοι που θα θεσπισθούν θα πρέπει να συνταχθούν με τρόπο ώστε να ισχύουν και για άλλα επικίνδυνα απόβλητα, π.χ., μπαταρίες, χρησιμοποιημένα λάδια, και λαμπτήρες φθορισμού. Υπάρχουν πολλά παραδείγματα για το πώς διάφορες χώρες, π.χ., η Γερμανία και το Βέλγιο, οργάνωσαν εκστρατείες συλλογής χρησιμοποιηθέντων φυτοφαρμάκων και συσκευασιών. Πρέπει να δύναται μεγαλύτερη προσοχή στη ρύπανση που δημιουργείται από το γέμισμα και τον καθαρισμό υλικών καθώς και στην επεξεργασία των συσκευασιών.

5.7. (2 ε, στ) Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τα προτεινόμενα μέτρα για την εισαγωγή συστήματος τακτικής τεχνικής επιθεώρησης του εξοπλισμού ψεκασμού και τη δημιουργία συστήματος υποχρεωτικής εκπαίδευσης, αύξησης της συνειδητοποίησης, κατάρτισης και ικανότητας για όλους τους χρήστες φυτοφαρμάκων (γεωργούς, εργαζομένους στη γεωργία, εποχικά εργαζομένους κ.λπ.). Σε πολλές έρευνες που διεξήχθησαν σε διάφορα κράτη μέλη αναφέρεται ότι η εκπαίδευση και η παροχή συμβουλών προς τους χρήστες μπορούν να συμβάλουν στη σημαντική μείωση των κινδύνων. Για την αύξηση των γνώσεων και την κατανόηση της υφιστάμενης νομοθεσίας, θα πρέπει να παρέχεται εκπαίδευση. Κατάρτιση, ικανότητα και τεχνικός έλεγχος του εξοπλισμού πρέπει να είναι υποχρεωτικά.

5.7.1. Όσον αφορά τα σημεία 2α-στ, η Επιτροπή προτίθεται να υποβάλει εκ νέου προτάσεις για κατάλληλες υποχρεωτικές απαιτήσεις πριν την παρέλευση δύο ετών μετά την υιοθέτηση της στρατηγικής. Η Επιτροπή προτείνει, επίσης, να συνδέεται η υλοποίηση των προτάσεων με την Κοινή Γεωργική Πολιτική (ΚΓΠ) μέσω της γνωστής ως "πολλαπλής συμμόρφωσης" (cross-complience), που σημαίνει ότι οι δικαιούχοι ενίσχυσης δεν θα λαμβάνουν τα σχετικά ποσά εάν παραβαίνουν ορισμένες διατάξεις, οπότε θα ισχύουν κανόνες σε συνδυασμό με τη χρήση φυτοφαρμάκων. Η ΕΟΚΕ, στη γνωμοδότησή της για την ενδιάμεση επισκόπηση της ΚΓΠ, ανέφερε ότι θα πρέπει να εξετάζεται ο τρόπος διατύπωσης των κανόνων πριν αξιολογηθούν οι κανόνες περί της "πολλαπλής συμμόρφωσης". Επίσης, θεωρείται λογικό να συνεπάγεται ένα και το αυτό λάθος τόσο κυρώσεις όσο και αποζημίωση.

5.8. (3) Η διαδικασία αξιολόγησης των δραστικών ουσιών προκειμένου να συμπεριληφθούν στο παράρτημα 1 της οδηγίας 91/414/ΕΟΚ πρέπει να έχει προτεραιότητα και περαιτέρω καθυστερήσεις είναι απαράδεκτες. Η πρόταση της Επιτροπής να συμπεριληφθεί στην οδηγία η αρχή της αντικατάστασης αποτελεί λογική υπόδειξη προκειμένου να επιτευχθεί η μόνιμη μείωση των κινδύνων που απειλούν το περιβάλλον και την υγεία λόγω των φυτοφαρμάκων. Η ΕΟΚΕ υποθέτει ότι η Επιτροπή στην πρόταση της θα προβλέπει τη χορήγηση εύλογης προθεσμίας για την απόσυρση των ουσιών βάσει της αρχής της αντικατάστασης, ώστε να δοθούν εγγυήσεις στους βιομηχάνους αλλά και κίνητρα για την ανάπτυξη νέων ουσιών που θα είναι λιγότερο επιβλαβείς.

5.8.1. Είναι, επίσης, σημαντικό να εξετάζεται από την τροποποιημένη οδηγία 91/414/ΕΟΚ ο τρόπος με τον οποίο θα καταστεί αποτελεσματικότερος ο έλεγχος των διάφορων παρασκευασμάτων. Αυτό θα μπορούσε, π.χ., να γίνει μέσω ελέγχων σε περιφερειακό επίπεδο χωρίς να περιορίζεται το δικαίωμα ενός κράτους μέλους για λήψη απόφασης. Μια διαδικασία ελέγχου σε περιφερειακό επίπεδο θα είχε ως αποτέλεσμα να κυκλοφορούν στην αγορά ορισμένα προϊόντα με περιορισμένο κύκλο εφαρμογών, που πιθανόν να αποσύρονταν για οικονομικούς λόγους. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι από την αγορά θα αποσυρθούν πρώτα τα παρασκευάσματα που εγκυμονούν τους μεγαλύτερους κινδύνους για το περιβάλλον και την υγεία και όχι εκείνα με τη μικρότερη ζήτηση.

5.9. (4α) Έχει μεγάλη σημασία και αποτελεί θετικό βήμα να υποστηριχθούν με διάφορους τρόπους γεωργικές μέθοδοι που μειώνουν τη εξάρτηση από τα φυτοφάρμακα. Είναι, επίσης, σημαντικό να υποστηριχθούν διάφοροι μέθοδοι που θα μειώνουν με διάφορους τρόπους τόσο τη χρήση όσο και τους κινδύνους. Στη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της ΕΟΚΕ με θέμα "Το μέλλον της ΚΓΠ"(1), αναφέρονται διάφορες δυνατότητες για την καλύτερη ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών πτυχών στη γεωργική πολιτική. Ο αποκαλούμενος "δεύτερος πυλώνας" στη γεωργική πολιτική παρέχει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να ενισχύουν τους γεωργούς που μειώνουν τους κινδύνους που συνεπάγεται η χρήση χημικών φυτοπροστατευτικών προϊόντων. Το πρόγραμμα δράσης μπορεί, επίσης, να χρηματοδοτηθεί από το Κοινωνικό Ταμείο ή με έναν εναρμονισμένο φόρο στα φυτοφάρμακα.

5.10. (4β) Για την ανάπτυξη ορθών γεωργικών πρακτικών είναι σημαντικό να λαμβάνονται υπόψη οι υπάρχοντες κανόνες που διέπουν τη χρήση των φυτοφαρμάκων. Εάν δημιουργηθεί ένα σύστημα κανόνων προς το οποίο οι χρήστες δεν θα είναι σε θέση να συμμορφώνονται, για τεχνικούς λόγους ή λόγω έλλειψης γνώσεων, τότε θα θεωρούνται αυτοί υπεύθυνοι πράγμα που δεν θα τους ενθαρρύνει να συνεχίσουν τις προσπάθειες τους για βελτίωση,για την οποία η δέσμευση των χρηστών έχει ουσιαστική σημασία.

5.11. (4γ) Ένας φόρος επί των φυτοφαρμάκων μπορεί να αιτιολογηθεί, αφενός, για να μειωθεί η χρήση τους και, αφετέρου, για τη συλλογική χρηματοδότηση ορισμένων δραστηριοτήτων. Εφόσον πολλά από τα μέτρα που προτείνονται από την Επιτροπή απαιτούν χρηματοδότηση, είναι λογικό να επωμισθούν οι χρήστες των φυτοφαρμάκων μέρος της χρηματοδότησης. Επομένως, είναι δυνατόν να επιβληθεί μια περιορισμένη επιβάρυνση για κάθε κιλό χρησιμοποιούμενης δραστικής ουσίας με σκοπό τη χρηματοδότηση μέρους των προτεινόμενων μέτρων, π.χ., για την πληροφόρηση και την κατάρτιση. Επίσης, ένας εναρμονισμένος φόρος θα απέφερε σημαντικούς πόρους για τα εθνικά προγράμματα μείωσης των κινδύνων. Ωστόσο, έστω και ένας μικρός φόρος στην παραγωγή της ΕΕ θα έχει ως αποτέλεσμα την περαιτέρω αύξηση των τιμών. Για να αποφευχθεί η στρέβλωση του ανταγωνισμού, η Επιτροπή θα έπρεπε παρόλα αυτά να καταβάλει προσπάθειες ώστε μια ανάλογη φορολογική ρύθμιση να καθιερωθεί και σε άλλες χώρες. Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι είναι σημαντικό να έχει η ΕΕ μια γενική προοπτική κατά τη θέσπιση νόμων με στόχο τη βελτίωση του περιβάλλοντος. Όταν θεσπιστούν ανάλογα μέτρα και σε άλλες χώρες, μπορούν να ληφθούν μέτρα για τη βελτίωση του περιβάλλοντος που να καθιστούν ταυτόχρονα δυνατή τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής γεωργίας.

5.12. (4δ) Η Επιτροπή αναφέρει ότι τα ποσοστά του ΦΠΑ των κρατών μελών όσον αφορά τα φυτοφάρμακα διαφέρουν από 3 έως 25 %. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι μια προϋπόθεση για τη εύρυθμη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, με θεμιτούς όρους ανταγωνισμού είναι η εναρμόνιση όχι μόνο των φόρων αλλά και των συντελεστών ΦΠΑ στα φυτοφάρμακα.

5.13. (5) Είναι απαραίτητο να υπάρξει κατάλληλο σύστημα εξέτασης των αποτελεσμάτων που επετεύχθησαν χάρη στα μέτρα που ελήφθησαν, προκειμένου να αξιολογούνται και βελτιώνονται. Είναι, συνεπώς, σημαντικό να φαίνονται στους δείκτες τα αποτελέσματα των βελτιώσεων. Για να υπολογισθεί η μεταβολή των καταλοίπων στα τρόφιμα ή στο αίμα των χρηστών, τεχνικά είναι δυνατόν να πραγματοποιούνται χημικές αναλύσεις. Όσον αφορά την παρακολούθηση της μείωσης των κινδύνων στο οικοσύστημα και στο νερό, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την πρόταση της Επιτροπής για την κατάρτιση δεικτών που δεν θα επικεντρώνονται στη χρησιμοποιηθείσα ποσότητα, αλλά θα λαμβάνουν κυρίως υπόψη τις ιδιότητες των σχετικών ουσιών και τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιήθηκαν.

5.14. (6) Τα μέτρα που προτείνονται για τις υποψήφιες χώρες είναι εύλογα, πρέπει, όμως, να βρεθούν και τα σχετικά μέσα για τη χρηματοδότηση τους. Επιπλέον, πρέπει όλοι να προσέξουμε το γεγονός ότι ο εκσυγχρονισμός της γεωργίας των υποψήφιων χωρών πιθανόν να οδηγήσει σε μεγαλύτερη χρήση φυτοφαρμάκων. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η Επιτροπή πρέπει, ειδικότερα, να παρακολουθεί την εξέλιξη της κατάστασης στις υποψήφιες χώρες. Θα πρέπει να αναπτυχθεί ένα σύστημα για τη συλλογή και την εξουδετέρωση τους.

5.15. (7) Η ΕΕ δεν θα έπρεπε να επιτρέψει την εισαγωγή προϊόντων με υψηλότερο ποσοστό καταλοίπων από εκείνο που επιτρέπει για τα προϊόντα που παράγονται σ' αυτήν. Δεν αφορά μόνο το θεμιτό ανταγωνισμό των προϊόντων της αλλά προπάντων το σημαντικό θέμα της υγείας των πολιτών της. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει το σχετικό έργο της Επιτροπής.

Βρυξέλλες, 23 Ιανουαρίου 2003.

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Roger Briesch

(1) ΕΕ C 125 της 27.5.2002, σ. 87-99.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

στη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Οι ακόλουθες τροπολογίες, που συγκέντρωσαν το Ό τουλάχιστον των ψήφων, απορρίφθηκαν κατά τις συζητήσεις της ΕΟΚΕ.

Σημείο 4.5

Η δεύτερη φράση τροποποιείται ως εξής:

"... σε όρους ποιότητας και ποσότητας για να διασαφηνισθεί ..."

Αιτιολογία

Οι δυνατότητες χρήσης των φυτοφαρμάκων έχουν συμβάλει μέχρι τώρα σε έντονο βαθμό στη γενετική πενία ειδών και γενών.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 27, ψήφοι κατά: 44, αποχές: 11.

Σημείο 5.2

Η πρώτη φράση συμπληρώνεται ως εξής:

"... και των οργανώσεών τους των ενεργειών προστασίας του περιβάλλοντος και των καταναλωτών καθώς και της βιομηχανίας χημικών."

Αιτιολογία

Κατά την παρουσίαση των εθνικών σχεδίων είναι απαράδεκτη η ευρεία κοινωνική συμμετοχή των σχετικών οργανώσεων.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 25, ψήφοι κατά: 55, αποχές: 3.

Σημείο 5.9

Μετά τη δεύτερη φράση όσο και τους κινδύνους προστίθεται το ακόλουθο κείμενο:

"... Ο αποκαλούμενος πρώτος πυλώνας της ΚΓΠ επιβάλλεται στην κατεύθυνσή του να ανοιχθεί προς την ευρεία γεωργία μέσω μίας άλλης κατανομής των μέσων ενίσχυσης και κατά την πορεία προς μία εντονότερη μείωση της χρήσης φυτοφαρμάκων. Στη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας ..."

Αιτιολογία

Η κατανομή των πόρων από τον πρώτο πυλώνα της ΚΓΠ έχει ποσοτικές επιπτώσεις στην καλλιέργεια και επιλογή προϊόντων. Προλαμβάνει επίσης την ανάγκη της μεταγενέστερης χρήσης φυτοφαρμάκων.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 26, ψήφοι κατά: 53, αποχές: 5.