Αριθ. C 180/26 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 8. 7. 87 
3. Η Επιτροπή, με βάση τα παραπάνω μέτρα και εφόσον 
παρίσταται ανάγκη, προχωρεί σε συντονισμό όλων των 
μέτρων από κοινού με τις αρμόδιες υπηρεσίες των κρατών 
και απευθύνει στα κράτη μέλη κάθε πρόταση σχετικά. 
Άρθρο 12 
Κάθε κράτος μέλος ανακοινώνει στην Επιτροπή όλα τα 
στοιχεία τα σχετικά με την εφαρμογή του παρόντος κανο­
νισμού και της επισημαίνει κυρίως τις περιπτώσεις υπέρ­
βασης των ανωτάτων επιτρεπτών επιπέδων. 
Η Επιτροπή διαβιβάζει τα στοιχεία αυτά στα άλλα κράτη 
μέλη και ενημερώνει τακτικά την Οικονομική και Κοινω­
νική Επιτροπή. 
1. Γενικές παρατηρήσεις 
1.1. Η ΟΚΕ χαιρετίζει την υποβολή του 4ου προγράμ­
ματος δράσης για την προστασία του περιβάλλοντος και 
την πρόταση ψηφίσματος του Συμβουλίου για την περαι­
τέρω ανάπτυξη και εφαρμογή μιας πολιτικής περιβάλλον­
τος στην οποία θα λαμβάνονται υπόψη: 
— η σημασία που αποκτά η πρόληψη και η προστασία 
στον τομέα του περιβάλλοντος για την εξασφάλιση 
των-φυσικών προϋποθέσεων και της ποιότητας ζωής 
όλων των πολιτών της Κοινότητας, 
— και ότι η προστασία του περιβάλλοντος αφορά όλους 
τους τομείς ζωής, συμφερόντων και ευθύνης και ότι ο 
καθένας είναι υπαίτιος (για επιφερόμενες βλάβες) και 
καρπωτής. 
(') ΕΕ αριθ. C 70 της 18.3.1987, σ. 3. Άρθρο 13 
Οι λεπτομέρειες εφαρμογής του παρόντος κανονισμού 
καθώς και ενδεχόμενες μεταβολές στον κατάλογο των 
ήσσονος σημασίας τροφίμων που απαριθμούνται στο 
Παράρτημα Π, υιοθετούνται με βάση τη διαδικασία την 
προβλεπόμενη στα άρθρα 5 και 6. 
Άρθρο 14 
Ο παρών κανονισμός τίθεται σε ισχύ την επόμενη της 
δημοσίευσης του στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊ­
κών Κοινοτήτων. 
Ο παρών κανονισμός είναι δεσμευτικός ως προς όλα του 
τα σημεία και εφαρμόζεται άμεσα σε όλα τα κράτη μέλη. 
Μελλοντικά θα πρέπει η Κοινότητα, επίσης με ανάληψη 
υποχρέωσης των κρατών μελών, να ορίσει τους κανόνες 
μιας προοδευτικής περιβαλλοντολογικής πολιτικής. 
1.2. Οι πολιτικοί στόχοι του προγράμματος υποστη­
ρίζονται και ιδιαίτερα η πρόθεση να αξιοποιηθούν οι 
δυνατότητες και οι αρμοδιότητες που απορρέουν από την 
Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη και να ληφθεί υπόψη η κοινή 
εσωτερική αγορά από το 1992 κατά τη διατύπωση της 
περιβαλλοντολογικής πολιτικής. 
Πάντως η ΟΚΕ δεν διαπιστώνει ένα σαφή απολογισμό 
για την υλοποίηση και την εφαρμογή των προηγουμένων 
προγραμμάτων δράσης και ιδιαίτερα του 3ου προγράμμα­
τος δράσης της Κοινότητας. 
1.3. Επικροτείται η επιδιωκόμενη περαιτέρω ανάπτυξη 
του ουσιαστικού ευρωπαϊκού περιβαλλοντολογικού δικαί­
ου σε υψηλό επίπεδο. Η ΟΚΕ αντιλαμβάνεται την πρό­
θεση αυτή με την έννοια μιας ενίσχυσης της αρχής της 
πρόληψης, σύμφωνα με την οποία: Γνωμοδότηση για το σχέδιο ψηφίσματος του Συμβουλίου για την περαιτέρω ανάπτυξη και εφαρ­
μογή μιας πολιτικής περιβάλλοντος και ενός προγράμματος δράσης των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
για την προστασία του περιβάλλοντος (1987 έως 1992)0) 
(87/C 180/11) 
Το Συμβούλιο αποφάσισε στις 28 Φεβρουαρίου 1986, σύμφωνα με το άρθρο 198 της συνθήκης 
για την ίδρυση της ΕΟΚ, να ζητήσει από την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή γνωμοδότηση 
για το προαναφερόμενο έγγραφο. 
Το τμήμα περιβάλλοντος, δημόσιας υγείας και κατανάλωσης, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμα­
σία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 23 Απριλίου 1987 βάσει της 
εισηγητικής έκθεσης του κ. Boisseree. 
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή έλαβε γνώση ότι το Συμβούλιο των Υπουργών, κατά τη 
συνεδρίαση του της 19/20 Μαρτίου 1987, προγραμμάτισε να αποφασίσει εκ νέου για τις επιμέρους 
προτάσεις του 4ου προγράμματος δράσης για την προστασία του περιβάλλοντος μετά την έκδοση 
των γνωμοδοτήσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της Οικονομικής και Κοινωνικής 
Επιτροπής και μετά την υποβολή προτάσεων της Επιτροπής. Ύστερα από αυτή την απόφαση η 
Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αναμένει ότι η ανωτέρω αναφερόμενη γνωμοδότηση θα 
έχει την απήχη$ή της κατά τις περαιτέρω συζητήσεις του Συμβουλίου των Υπουργών. 
Η ΟΚΕ εξέδωσε κατά τη 246η σύνοδο ολομέλειας της (συνεδρίαση της 13ης Μαΐου 1987) με 81 
ψήφους υπέρ, 42 ψήφους κατά και 17 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση: 
8. 7. 87 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 180/27 
— εφαρμόζονται τα μέτρα στην πηγή της ρύπανσης ή της 
βλάβης του περιβάλλοντος, 
— συμπεριλαμβάνονται και παλαιότερες — ήδη υφιστά­
μενες — εγκαταστάσεις είτε προϊόντα στα μέτρα 
προστασίας, 
— απαιτείται η φειδωλή χρησιμοποίηση πόρων και η 
αποφυγή των επιβαρύνσεων του περιβάλλοντος, 
— επίσης από οικονομική άποψη η αρχή αυτή είναι 
λογική διότι προληπτικά μέτρα είναι κατά κανόνα 
λιγότερα δαπανηρά από οποιαδήποτε εκ των υστέρων 
εξυγίανση και αποκατάσταση ζημιών. 
Στο πνεύμα μιας πρόληψης ανταποκρίνεται η έγκαιρη 
χρησιμοποίηση των μέτρων προστασίας του περιβάλλον­
τος, ακόμη και αν δεν έχουν διευκρινισθεί οριστικά όλα 
τα επιστημονικώς αμφίβολα θέματα. 
1.4. Σύμφωνα με την απόφαση του Συμβουλίου των 
Υπουργών της 24ης Νοεμβρίου 1986 η ΟΚΕ θεωρεί οπωσ­
δήποτε απαραίτητο να συγκεντρωθεί το πρόγραμμα δρά­
σης σε ενέργειες κατά προτεραιότητα, οι οποίες μέσα σε 
καθορισμένο χρονικό πλαίσιο μπορούν να υλοποιηθούν 
και λόγω του ευρωπαϊκής έκτασης χαρακτήρα τους 
μπορούν να επιλυθούν ικανοποιητικά μόνο σε κοινοτικό 
επίπεδο. 
Η Επιτροπή θα πρέπει συνεπώς, με βάση την εκτενή πα­
ρουσίαση στο 4ο πρόγραμμα, να καταρτίσει ένα συνεκτικό 
πρόγραμμα δράσης για την περίοδο 1987 έως 1992, στο 
οποίο θα περιλαμβάνονται: 
— η ακριβής περιγραφή της παρούσας κατάστασης, όπου 
θα συνεκτιμώνται οι διατάξεις και οδηγίες που έχουν 
εκδοθεί από την Κοινότητα και η περιγραφή της εφαρ­
μογής τους στα διάφορα κράτη μέλη· σχετικά πρέπει 
να αναφερθούν οι αρμόδιες αρχές και ενώσεις για τους 
διάφορους τομείς της προστασίας του περιβάλλοντος 
στα κράτη μέλη και να περιγραφούν οι περιφερειακές 
ή τοπικές εμπειρίες σε διάφορες προβληματικές περιο­
χές, 
— μια έκθεση και εκτίμηση των αποτελεσμάτων των 
προηγουμένων προγραμμάτων δράσης, ιδίως του τρί­
του προγράμματος, 
— μια συνοπτική παρουσίαση εκείνων των περιβαλ­
λοντολογικών προβλημάτων που — ιδίως λόγω του 
υπερσυνοριακού χαρακτήρα τους — είναι σκόπιμο να 
αντιμετωπισθούν καλύτερα σε κοινοτικό επίπεδο και 
εκείνων που — βάσει των σημερινών δεδομένων — 
πρέπει να εξετασθούν στο επίπεδο των κρατών μελών, 
— ένα χρονοδιάγραμμα για τις διάφορες κοινοτικές 
δράσεις, τη διασαφήνιση των κριτηρίων της προ­
τεραιότητας τους, καθώς και μια εκτίμηση των συνολι­
κών επιπτώσεων των μέτρων αυτών (συμπεριλαμβανο­
μένων των οικονομικών και προσωπικών μέσων, τα 
οποία πρέπει να εξεύρει η Κοινότητα). 
Χωρίς να προκαταλαμβάνει την Επιτροπή, η ΟΚΕ θεωρεί 
σημαντικό να περιληφθούν στον κατάλογο προτεραιότη­
τας τα ακόλουθα θέματα: 
— ο έλεγχος και η αξιολόγηση των ρυθμίσεων για την 
προστασία του περιβάλλοντος που θεσπίσθηκαν ώς 
τώρα και η προσαρμογή τους στο προηγμένο στάδιο 
της τεχνολογίας, συμπεριλαμβανομένων των οικονο­
μικών και κοινωνικών επιπτώσεων, — η ενσωμάτωση της προστασίας του περιβάλλοντος σε 
όλους τους τομείς της πολιτικής που λαμβάνονται εδώ 
υπόψη και τα χρηματοδοτικά μέσα της Κοινότητας, 
— τα μέτρα για την πρόληψη εκτεταμένων υπερσυνορια-
κών επιβαρύνσεων του περιβάλλοντος, συμπεριλαμβα­
νομένων των τρίτων χωρών, όπως π.χ. η εξάπλωση 
ενώσεων θείου και αζώτου ως συνέπεια της ατμοσφαι­
ρικής ρύπανσης, 
— η προστασία του περιβάλλοντος μεθοριακών περιοχών 
(π.χ. η διαφυγή ρυπαντών και θερμότητας σε κοίτες 
ποταμών, που διασχίζουν πολλές χώρες) με την 
ανάπτυξη της ενισχυμένης συνεργασίας και συμμε­
τοχής των ενδιαφερομένων, 
— η συμμετοχή των εργαζομένων στην ενημέρωση σχε­
τικά με περιβαλλοντολογικά προβλήματα των επιχει­
ρήσεων, ώστε να εξασφαλισθεί έτσι η σύμπραξη τους 
κατά την επίλυση των προβλημάτων. 
1.5. Λαμβάνοντας υπόψη τη σημασία του περιβαλ­
λοντολογικού αυτού προγράμματος για την οικονομική, 
κοινωνική και την πολιτική της απασχόλησης, η ΟΚΕ 
συνιστά στην Επιτροπή κατά την υλοποίηση του προ­
γράμματος, να συμπεριλάβει τις οργανώσεις των επιχειρη­
ματιών, τους εργαζόμενους καθώς και τις αντιπροσωπευτι­
κές ομάδες καταναλωτών και υπεράσπισης του περιβάλ­
λοντος. Σε κοινοτικό επίπεδο θα πρέπει να δημιουργηθούν 
γενικές συνθήκες που θα διασφαλίζουν ανάλογη συνεργα­
σία σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. 
2. Ειδικές παρατηρήσεις 
2.1. Γενικός προσανατολισμός της πολιτικής 
2.1.1. Τροποποίηση της Συνθήκης της Ρώμης 
2.1.1.1. Η ΟΚΕ εύχεται ευρεία χρήση της εξουσιοδό­
τησης που περιέχεται στην Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη για 
τη συμπλήρωση των ευρωπαϊκών περιβαλλοντολογικών 
διατάξεων. Για να επιτευχθεί ταχύτερη πρόοδος στον περι­
βαλλοντολογικό τομέα, η ΟΚΕ καλεί το Συμβούλιο των 
Υπουργών να εφαρμόσει όσο το δυνατό σε ευρύτερη κλί­
μακα την αρχή της πλειοψηφίας (άρθρο 100α και 130σ 
της συνθήκης της ΕΟΚ). 
2.1.1.2. Η ΟΚΕ επικροτεί τα προβλεπόμενα μέτρα για 
τη βελτίωση της πληροφόρησης για το περιβάλλον σε 
ευρωπαϊκό επίπεδο. Θεμελιώδους σημασίας είναι στην 
περίπτωση αυτή η συγκέντρωση στο ουσιώδες. Η ποιό­
τητα των εθνικών και κοινοτικών ρυθμίσεων και της εκτέ­
λεσης τους μπορούν να εκτιμηθούν πιο αποτελεσματικά 
στην πραγματική ανάπτυξη της κατάστασης του περιβάλ­
λοντος. Για το λόγο αυτό. φαίνεται λογικό να συλλέγονται 
συνεχώς δεδομένα για το θέμα, για μια «έκθεση σχετικά 
με την κατάσταση του περιβάλλοντος στην Κοινότητα» 
και να γίνεται περιοδική εκτίμηση των δεδομένων αυτών. 
2.1.1.3. Προϋπόθεση γι' αυτό αποτελεί η εγκατάσταση 
επαρκούς αριθμού σταθμών οι οποίοι θα μετρούν συνεχώς 
τις σημαντικότερες επιβαρύνσεις του περιβάλλοντος σε 
κατάλληλα σημεία. Απαιτείται η ενοποίηση των εφαρμο­
ζόμενων τεχνικών μετρήσεων και κριτηρίων εκτίμησης 
καθώς και η εκπαίδευση του απαραίτητου προσωπικού 
για να είναι δυνατή η εκτίμηση των αποτελεσμάτων τους 
σε ευρωπαϊκό επίπεδο. 
Αριθ. C 180/28 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 8. 7. 87 
2.1.1.4. Η ΟΚΕ υποστηρίζει επίσης το σχέδιο της 
Επιτροπής να μετατρέψει την ως τώρα υφιστάμενη συμφω­
νία για ενημέρωση σε ένα δεσμευτικό κοινοτικό θέσπισμα 
για τη βελτίωση της ενημέρωσης σχετικά με προγραμμα­
τιζόμενα μέτρα που αφορούν το περιβάλλον στα κράτη 
μέλη· οι νέες διατάξεις περί αρμοδιοτήτων που περιλαμβά­
νονται στην Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη προϋποθέτουν μια 
τέτοια αυστηρή υποχρέωση πληροφόρησης. 
2.1.1.5. Για να αποτραπεί σε ορισμένες χώρες η παρε­
μπόδιση προοδευτικών λύσεων λόγω της έκδοσης κοινο­
τικών κανόνων, μπορεί για ειδικούς λόγους να ζητηθεί η 
ρητή θέσπιση των κανόνων αυτών ως «ελαχίστων προδια­
γραφών» (βλέπε επίσης το άρθρο 130τ) που έχει παρεμβλη­
θεί με την Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη στη συνθήκη ΕΟΚ). 
2.1.2 Εφαρμογή των κοινοτικών οδηγιών 
2.1.2.1. Η μετατροπή κοινοτικών διατάξεων, ιδιαίτερα 
οδηγιών, σχετικών με το περιβάλλον σε εσωτερικό δίκαιο 
των κρατών μελών υπογραμμίζεται δικαιολογημένα στο 
πρόγραμμα. Η ΟΚΕ λυπάται επειδή μεγάλος αριθμός 
οδηγιών για το περιβάλλον δεν εφαρμόσθηκε πλήρως ή 
καθόλου και ζητά τη σύνταξη πλήρους καταλόγου (στον 
οποίο θα περιλαμβάνεται κατάσταση των περιπτώσεων 
για τις οποίες κινήθηκε η διαδικασία του άρθρου 169 της 
συνθήκης ΕΟΚ σχετικά με το εν λόγω αντικείμενο) ο 
οποίος θα πρέπει να δημοσιευθεί. Για το μέλλον οπωσδή­
ποτε έχει σημασία όπως τόσο η Επιτροπή, κατά τη διατύ­
πωση προτάσεων, όσο και το Συμβούλιο κατά την υιοθέ­
τηση οδηγιών αποδίδουν μεγαλύτερο βάρος στη δυνατό­
τητα μετατροπής σε εσωτερικό δίκαιο και υλοποίησης 
των πράξεων αυτών ώστε να αποκλεισθούν σχετικές 
δυσχέρειες. 
2.1.2.2. Η ΟΚΕ συμφωνεί με τη γνώμη της Επιτροπής 
ότι η αποτελεσματική υλοποίηση των διατάξεων σχετικά 
με το περιβάλλον έχει μελλοντικά ιδιαίτερη σημασία. Η 
ΟΚΕ υποστηρίζει τις προτάσεις που υπέβαλε η Επιτροπή 
για τη βελτίωση της ενημέρωσης μεταξύ Κοινότητας και 
κρατών μελών, των κρατών μελών μεταξύ τους και της 
δημοσιότητας για την προστασία του περιβάλλοντος. 
2.1.2.3. Το όργανο, η σύσταση του οποίου μελετάται 
από την Επιτροπή, δηλαδή το σώμα «Επιθεωρητών περι­
βάλλοντος της Κοινότητας», θα μπορούσε να έχει μεγάλη 
σημασία για την ενημέρωση, την παροχή συμβουλών και 
την ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ των κρατών μελών. 
Παράλληλα πρέπει όμως να ληφθεί υπόψη ότι η 
υλοποίηση των διατάξεων για το περιβάλλον, είτε πρόκει­
ται για διατάξεις κοινοτικής, εθνικής, ή περιφερειακής 
προέλευσης, αποτελεί και πρέπει να παραμείνει μέλημα 
των περιφερειακών και εθνικών υπηρεσιών, θα πρέπει να 
αποφευχθεί ευθύς εξ αρχής μια επικάλυψη αρμοδιοτήτων 
μεταξύ επιθεωρητών της Κοινότητας και εθνικών υπηρε­
σιών στον τομέα του δικαίου του περιβάλλοντος. Η Επι­
τροπή θα πρέπει να εξετάσει αν για το λόγο αυτό θα 
ήταν δυνατό να εγκαταλειφθεί η έννοια του «επιθεωρητή 
περιβάλλοντος» και να επιλεγεί εκείνη του «παρατηρητή 
περιβάλλοντος». 
2.1.2.4. Ιδιαίτερης προσοχής πρέπει να τύχουν σχετικά 
οι «εντεταλμένοι των επιχειρήσεων για την προστασία του 
περιβάλλοντος» (ειδικευμένα άτομα στις επιχειρήσεις), ο 
ρόλος των οποίων θα πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο 
ενοποίησης με κοινοτικές διατάξεις. Η χρησιμοποίηση 
εντεταλμένων των επιχειρήσεων και η επαγγελματική τους κατάρτιση πρέπει στην περίπτωση αυτή να διαφοροποιεί­
ται ανάλογα με το μέγεθος της επιχείρησης. Χρειάζεται 
να ενισχυθεί η θέση των εντεταλμένων των επιχειρήσεων. 
Τα «επαγγέλματα περιβάλλοντος» που ανέκυψαν από την 
ανάγκη προστασίας του περιβάλλοντος — όπως και 
εκείνα των εντεταλμένων των επιχειρήσεων απαιτούν 
ιδιαίτερους κλάδους σπουδών, π.χ. στους τομείς της γεω­
γραφίας, ιατρικής, βιολογίας, τεχνολογίας, οικολογίας, 
γεωλογίας, χημείας και φυσικής. Ιδιαίτερη σημασία 
αποκτά ο ολοκληρωμένος κλάδος περιβαλλοντολογικών 
επιστημών. Για να επιτευχθεί η ελεύθερη διακίνηση για 
τα επαγγέλματα αυτά στην Κοινότητα, η Επιτροπή θα 
πρέπει να θεσπίσει κανόνες εκπαίδευσης. 
2.1.3. Ενσωμάτωση της πολιτικής περιβάλλο­
ντος σε άλλες κοινοτικές πολιτικές 
2.1.3.1. Το πρόγραμμα ενσωμάτωσης της προστασίας 
του περιβάλλοντος σε άλλες κοινοτικές πολιτικές υποστη­
ρίζεται. Γενικά θα πρέπει να επιδιωχθεί η εφαρμονή των 
ουσιαστικών κανόνων του ευρωπαϊκού ελέγχου για το 
συμβιβαστό με το περιβάλλον(') μελλοντικά σε όλους 
τους σχετικούς για την περίπτωση τομείς πολιτικής και 
μέτρα της Κοινότητας. Π.χ. στο αιτιολογικό νομικών 
πράξεων που θα υιοθετούνται είναι ανάγκη να περιγρά­
φονται οι επιπτώσεις στο περιβάλλον (ανάλογα με την 
περιγραφή των προβλεπόμενων οικονομικών επιπτώσεων 
στο προϋπολογισμό κατά την προετοιμασία νομικών 
πράξεων). 
2.1.3.2. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για την κοινοτική γεωρ­
γική πολιτική, στόχος της οποίας πρέπει να είναι μελ­
λοντικά, να εξασφαλίζει μια συμβιβαστή με το περιβάλ­
λον γεωργία και δασοκομία, τη διατήρηση του περιβάλ­
λοντος της υπαίθρου ως ζωτικού και οικονομικού χώρου 
και τον εφοδιασμό του πληθυσμού με γεωργικά προϊόντα 
υψηλής ποιότητας. Το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο, σκο­
πός του οποίου είναι η λήψη μέτρων για τη γεωργία πρέπει 
να χρησιμοποιηθεί περισσότερο από ό,τι ως τώρα για τη 
συνέχιση γεωργικών δραστηριοτήτων που να συμβι­
βάζονται με την προστασία του περιβάλλοντος. Στο 
σημείο αυτό αναγνωρίζεται ότι γεωργικές και δασοκομι­
κές εκμεταλλεύσεις υπόκεινται στις γενικά ισχύουσες 
νομικές διατάξεις για το περιβάλλον και τη χωροταξία. 
2.1.3.3. Αλλά η προστασία του περιβάλλοντος χρειάζε­
ται να ενταχθεί καλύτερα και στην πολιτική μεταφορών 
και να ληφθούν σε μεγαλύτερο βαθμό μέτρα για την 
ανάπτυξη των δημόσιων μεταφορών, αλλά και των διασυ­
νοριακών μεταφορών μικρών αποστάσεων. Κοινοτικές 
διατάξεις για την ασφάλεια κατά τις μεταφορές επικίνδυ­
νων ή άλλων αγαθών που σχετίζονται από άλλη άποψη 
με το περιβάλλον πρέπει να λαμβάνουν υπόψη περισσό­
τερο από ό,τι ως τώρα τους κινδύνους για το περιβάλλον 
που προκύπτουν από ατυχήματα. 
2.1.3.4. Ο συντονισμός της πολιτικής για το περιβάλ­
λον και τις περιφέρειες δικαιολογημένα υπογραμμίζεται 
ιδιαίτερα στο πρόγραμμα. Η ΟΚΕ επισημαίνει ιδίως τις 
ενδεχόμενες για το περιβάλλον διαμάχες που είναι δυνατό 
να προκύψουν λόγω των σχεδίων έργων υποδομής ευρωπα­
ϊκού ενδιαφέροντος που προβλέπεται να υλοποιηθούν 
μέσω κοινοτικής χρηματοδότησης αν δεν επιτευχθεί 
έγκαιρα ένας συντονισμός (βλέπε έγγρ. COM(86) 722 
τελικό και έγγραφο εργασίας CES 42/87). 
(') Οδηγία του Συμβουλίου της 27. 6. 1985 (85/337/ΕΟΚ) — ΕΕ 
αριθ. L 175/40 της 5. 7. 1985. 
8. 7. 87 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 180/29 
Όσον αφορά τις εξυγιάνσεις των κέντρων των πόλεων, 
που πρέπει να πραγματοποιηθούν για τη βελτίωση του 
περιβάλλοντος και τις ενισχύσεις για χώρους παλαιών 
βιομηχανιών η ΟΚΕ υποστηρίζει την παρέμβαση του 
Περιφερειακού Ταμείου. 
2.1.3.5. Για το συντονισμό μεταξύ πολιτικής περιβάλ­
λοντος και ενέργειας η ΟΚΕ επιμένει στα μέτρα για τη 
βελτίωση του βαθμού αποτελεσματικότητας της μετατρο­
πής και εφαρμογής της ενέργειας, διότι μόνο με τον τρόπο 
αυτό μπορούν να συμβιβαστούν μεταξύ τους η προστασία 
του περιβάλλοντος, η φειδωλή χρησιμοποίηση των πόρων 
και το βιοτικό επίπεδο. Θα πρέπει να ληφθούν μέτρα για 
τον οικονομικά επωφελή και αβλαβή για το περιβάλλον 
συνδυασμό ισχύος-θερμότητας κατά την παραγωγή 
ηλεκτρικής ενέργειας. 
Μελλοντικά χρεαίζεται να καταργηθούν τιμολόγια που 
ευνοούν την μεγαλύτερη κατανάλωση ρεύματος, θερμό­
τητας, νερού κλπ. Η Επιτροπή θα πρέπει να εκπονήσει 
πρότυπα τιμολογίων, προσαρμοσμένα στις απαιτήσεις της 
πολιτικής περιβάλλοντος στην Ευρώπη. Αυτό δεν σημαί­
νει σε καμία περίπτωση ότι η ΟΚΕ επιθυμεί την κατάρ­
γηση των ειδικών τιμολογίων για τους συνδρομητές μεγά­
λης κατανάλωσης. 
2.1.3.6. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει η ΟΚΕ στο συν­
δυασμό προστασίας περιβάλλοντος και προστασίας κατα­
ναλωτών. Η Επιτροπή είναι ανάγκη να αναπτύξει στρα­
τηγικές για την καθιέρωση στην αγορά και την κατανά­
λωση αβλαβών για το περιβάλλον προϊόντων. Ιδιαίτερα 
αναγκαία είναι η καθιέρωση συστήματος αναγνώρισης 
αβλαβών για το περιβάλλον προϊόντων, όπως υπάρχει ήδη 
σε μερικές χώρες, καθώς και η υποχρέωση, στις οδηγίες 
χρήσης να αναφέρονται η αβλαβής για το περιβάλλον 
χρησιμοποίηση και εξάλειψη των προϊόντων. Είναι 
ελάχιστα γνωστό πόσο μπορούν να συμβάλουν μεμονω­
μένα άτομα στην αποτελεσματική προστασία του περιβάλ­
λοντος. Ο τύπος, η ραδιοτηλοψία και άλλα μέσα ενημέ­
ρωσης πρέπει να κληθούν να διαφημίζουν περισσότερο 
από ό,τι ως τώρα προϊόντα αβλαβή για το περιβάλλον 
καθώς και τη χρησιμοποίηση αβλαβών προϊόντων (όπως 
και την εξάλειψη τους) και να προειδοποιούν αποτρέ­
ποντας τη χρήση βλαβερών για το περιβάλλον προϊόντων. 
Η διαφωτιστική αυτή εργασία στα μέσα μαζικής ενημέ­
ρωσης πρέπει να αναφέρεται και στη συμπεριφορά των 
πολιτών κατά τον ελεύθερο χρόνο τους. 
Η Επιτροπή και το Συμβούλιο των Υπουργών οφείλουν 
να συνεργάζονται στενά με ενώσεις καταναλωτών και 
προστασίας του περιβάλλοντος. 
2.1.3.7. Η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή στην αμοιβαία 
σχέση μεταξύ προστασίας περιβάλλοντος και προστασίας 
στον τόπο της εργασίας. Παράλληλα πρέπει να ληφθεί 
μέριμνα, ώστε τα μέτρα για την αποφυγή ρύπανσης του 
εξωτερικού περιβάλλοντος να μην αποβαίνουν σε βάρος 
του περιβάλλοντος της εργασίας και αντίστροφα. 
Το ίδιο ισχύει για τον τομέα της κατοικίας. Σχετικά επιση­
μαίνονται π.χ. οι ζημίες που προκαλούνται στο περιβάλ­
λον, την υγεία, και την ασφάλεια από τα υλικά οικοδομών, 
τις πρώτες ύλες και από τη λειτουργία συσκευών οικιακής 
χρήσης. Στο σημείο αυτό συνιστάται η παροχή οδηγιών 
και προειδοποιήσεων. Τα υλικά οικοδομών που χαρακτη­
ρίζονται ως επικίνδυνα για την υγεία των ανθρώπων πρέπει 
να απαγορευθούν. Επίσης στις τοποθεσίες που χαρακτη­
ρίζονται ως επικίνδυνες για την οικοδόμηση, πρέπει να 
επιβληθεί η απαγόρευση της οικοδόμησης. 2.1.4. Οικονομικές και απασχολησιακές πτυχές 
των στρατηγικών και των δράσεων για το 
περιβάλλον 
2.1.4.1. Οι παρατηρήσεις της Επιτροπής για τις οικονο­
μικές και τις απασχολησιακές πτυχές της πολιτικής που 
αφορούν την προστασία του περιβάλλοντος υποστη­
ρίζονται κατά βάση. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τα μέτρα, 
τα οποία έχουν προγραμματισθεί μεσοπρόθεσμα και 
μακροπρόθεσμα και αποβλέπουν σε μια διαρκή πρόοδο. 
Διότι μια τέτοια πολιτική προστασίας του περιβάλλοντος 
έχει, επειδή είναι δυνατόν να υπολογισθεί, για τις επιχει­
ρήσεις συνέπειες θετικότερες από την άποψη της πολιτι­
κής απασχόλησης, από ό,τι οι ασταθείς μεταβολές της 
νομοθεσίας για το περιβάλλον. Η εμπειρία δείχνει επίσης 
ότι θέσεις απασχόλησης κινδυνεύουν αν μέτρα για το 
περιβάλλον δεν έχουν ληφθεί ή δεν λαμβάνονται έγκαιρα. 
Η Επιτροπή καλείται να συλλέξει και να δημοσιεύσει 
εμπειρίες και πληροφορίες για την επίδραση της 
προστασίας του περιβάλλοντος στην οικονομική 
ανάπτυξη και απασχόληση μέσα και έξω από την Κοινό­
τητα. 
Η ΟΚΕ επισημαίνει τα ακόλουθα παραδείγματα πρόσθε­
των δυνατοτήτων απασχόλησης μέσω της προστασίας του 
περιβάλλοντος: 
— αλλαγή εξοπλισμού παλαιών βιομηχανικών εγκα­
ταστάσεων, 
— μόνωση, εξυγίανση και αποκατάσταση κτιρίων, 
— κατασκευή και συντήρηση εγκαταστάσεων καθαρι­
σμού των λυμάτων και επεξεργασίας των αποβλήτων 
υδάτων, 
— έρευνα και ανάπτυξη, 
— δημιουργία εγκαταστάσεων ψυχαγωγίας σε περιοχές 
της υπαίθρου. 
2.1.4.2. Η ελκυστικότητα του τοπίου και των συνθηκών 
ζίοής που επιτεύχθηκε με τη βελτίωση της προστασίας του 
περιβάλλοντος, θα επιδράσει, όπως έδειξαν μελέτες της 
ΟΚΕ σε διάφορες περιοχές της Ευρώπης, θετικά στον 
τουρισμό και συνεπώς θα συμβάλει στην ενίσχυση της 
οικονομικής ισχύος αυτών των περιοχών. Οπωσδήποτε η 
τουριστική ανάπτυξη θα πρέπει να πραγματοποιηθεί κατά 
τρόπο που δεν θα επηρεάζει δυσμενώς το περιβάλλον. 
2.1.4.3. Το πενταετές κοινοτικό πρόγραμμα για σχέδια 
επίδειξης στα κράτη μέλη που καταρτίζεται από την Επι­
τροπή (ι), προσφέρει τη δυνατότητα προώθησης της κοι­
νοτικής περιβαλλοντολογικής πολιτικής, ιδιαίτερα όσον 
αφορά τις μειονεκτικότερες περιοχές της Κοινότητας και 
για το λόγο αυτό υποστηρίζεται. 
2.1.4.4. Για τις εκτιμήσεις κόστους-ωφέλειας από μέτρα 
πολιτικής για το περιβάλλον η ΟΚΕ διατύπωσε σκέψεις 
ήδη στη γνωμοδότηση για το δεύτερο πρόγραμμα δράσης 
για την προστασία του περιβάλλοντος, στις οποίες γίνεται 
παραπομπή (2). Τα κριτήρια εκτίμησης πάντως θα δώσουν 
αφορμή για διενέξεις, διότι πρέπει να λαμβάνονται υπόψη 
οι πολύ διαφορετικές κάθε φορά νόμιμες απόψεις. 
(') COM(OO) της 2. 3. 1987. Η ΟΚΕ θα εκδώσει εντός του 1987 
σχετική γνωμοδότηση. 
(2) ΕΕ αριθ. C 281/20 της 27. 11. 1976, σ. 23. 
Αριθ. C 180/30 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 8. 7. 87 
2.1.5. Οικονομικά μέσα της πολιτικής περιβάλ­
λοντος 
2.1.5.1. Η ΟΚΕ επικροτεί την πρόθεση για μεγαλύτερη 
χρησιμοποίηση οικονομικών μέσων στην πολιτική περι­
βάλλοντος. Διαπιστώνει σχετικά μια δυνατότητα, επιφυ­
λασσόμενων των κατάλληλων μέσων, προώθησης μέτρων 
για την προστασία του περιβάλλοντος με πρωτοβουλία 
αποκλειστικά των ενδιαφερομένων. Πάντως η εμπορική 
εκμετάλλευση της χρησιμοποίησης του περιβάλλοντος, 
που αναφέρεται συχνά, μέσω των γνωστών ως «πιστοποιη­
τικών περιβάλλοντος»^) αποτελεί αντικείμενο βασικών 
ενδοιασμών. Ένα τέτοιο μέσο σε καμία περίπτωση δεν 
αποδείχθηκε πραγματοποιήσιμο. 
Σχετικά με την αξιολόγηση των οικονομικών συνεπειών 
των μέτρων προστασίας του περιβάλλοντος πρέπει να 
ληφθεί υπόψη ότι τελικά οι καταναλωτές, εξ ολοκλήρου 
ή εν μέρει, επιβαρύνονται με το σχετικό κόστος. 
2.1.5.2. Η μεγαλύτερη χρησιμοποίηση των πόρων του 
Περιφερειακού Ταμείου για ενισχύσεις προς το σκοπό 
μείωσης της ρύπανσης, που αποτελεί αντικείμενο δια­
πραγματεύσεων στα πλαίσια των οικονομικών μέσων, 
βρίσκει σύμφωνο το τμήμα, εφόσον η ενίσχυση χορηγεί­
ται σε εκείνους που λαμβάνουν μέτρα για το περιβάλλον 
επιπλέον των καθοριζόμενων. Κατά τη χρησιμοποίηση 
του Περιφερειακού Ταμείου για σκοπούς προστασίας του 
περιβάλλοντος θα πρέπει να λαμβάνεται ιδιαίτερα υπόψη 
η συμμετοχή περιφερειακών και τοπικών υπηρεσιών, 
ενώσεων και πρωτοβουλιών. 
2.1.5.3. Η προγραμματιζόμενη διεύρυνση του κοινο­
τικού πλαισίου του 1974 σχετικά με κρατικές ενισχύσεις 
για την προστασία του περιβάλλοντος επικροτείται από 
την ΟΚΕ. Παράλληλα θα πρέπει όμως να εξετασθεί, 
μήπως η διεύρυνση είναι ανάγκη να πραγματοποιηθεί υπό 
τον όρο ότι οι ενισχύσεις θα καταβάλλονται μόνο για 
μέτρα προστασίας του περιβάλλοντος, τα οποία υπερβαί­
νουν το ελάχιστο όριο που προβλέπεται από τις διατάξεις 
ή από τα ευρωπαϊκά πρότυπα, λαμβάνουν υπόψη περαι­
τέρω εξελίξεις του επιπέδου της τεχνολογίας η υλοποίηση 
των οποίων καθίσταται δυνατή ενωρίτερα, απ'ό,τι είχε 
προβλεφθεί νομοθετικά. 
2.1.5.4. Η ΟΚΕ σημειώνει με ενδιαφέρον τις σκέψεις 
της Επιτροπής για τις ρυθμίσεις σχετικά με την ευθύνη 
και την αποζημίωση για βλάβες του περιβάλλοντος. 
Αναφέρεται στα προβλήματα της τακτοποίησης υπερσυ-
νοριακών ζημιών καθώς και στην ανάγκη μιας υποχρεωτι­
κής ασφαλιστικής προστασίας στην περίπτωση ενδεχόμε­
νης καθιέρωσης της ευθύνης ανεξαρτήτως υπαιτιότητας 
(ευθύνη λόγω έκθεσης σε κίνδυνο). Σχετικά επισημαίνεται 
η σημασίΰ της εφαρμογής της οδηγίας 85/374 ΕΟΚ για 
την ευθύνη για ελαττωματικά προϊόντα ('). 
Εφόσον δεν είναι δυνατός ο καταλογισμός των ζημιών 
του περιβάλλοντος σε ορισμένο υπαίτιο, όπως π.χ. σε 
μολυσμένες περιοχές (παλαιές επιβαρύνσεις), δασικές 
ζημίες, και μολυσμένα ύδατα, δεν πρέπει να καλείται εξ 
αρχής το κράτος να χρηματοδοτήσει τις εργασίες εξυγίαν­
σης. Επίσης, χρειάζεται να εξετασθεί αν και κατά πόσο 
μπορεί να χρηματοδοτηθεί η καταπολέμηση των ζημιών 
αυτών του περιβάλλοντος από περιφερειακά ή κλαδικά 
ταμεία. Στο σημείο αυτό μπορούν να ληφθούν υπόψη και 
(') Οδηγία του Συμβουλίου της 25. 7. 1985 για την εναρμόνιση 
των νομικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών 
για την ευθύνη για ελαττωματικά προϊόντα (ΕΕ αριθ. L 210 
της 7. 8. 1985, σ. 29). ενώσεις, τις οποίες συνιστούν οι υπαίτιοι και καρπωτές 
σε μια κοινότητα συμφερόντων και χρηματοδότησης. 
Τέτοιες λύσεις θα πρέπει ενδεχομένως να λαμβάνονται 
βάσει υπερσυνοριακών εκτιμήσεων. 
2.1.5.5. Οι φόροι λόγω ρύπανσης που αναφέρονται στο 
πρόγραμμα αξίζει να προσεχθούν. Οι εισφορές πρέπει να 
καθοριστούν κατά τρόπο που θα παρέχει κίνητρα για την 
αποφυγή της ρύπανσης του περιβάλλοντος με ίδια μέτρα. 
Η ΟΚΕ συνιστά, να πραγματοποιηθεί καταρχή μια εκτε­
ταμένη ανταλλαγή εμπειριών, λαμβανομένων υπόψη και 
των εμπειριών εκτός της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, όσον 
αφορά τα αποτελέσματα που επιτυγχάνονται για την 
προστασία του περιβάλλοντος μέσω εισφορών, καθώς και 
τα προβλήματα κατά τη συλλογή των εμπειριών αυτών. 
Σε περίπτωση επιβαρύνσεων του περιβάλλοντος που 
θέτουν σε κίνδυνο την υγεία τα μέτρα προστασίας δεν 
πρέπει σε καμία περίπτωση να υποκαθίστανται από εισφο­
ρές. 
2.1.6. Ενημέρωση και διαπαιδαγώγηση 
2.1.6.1. Η ΟΚΕ αποδίδει μεγάλη σημασία στην ενημέ­
ρωση, στη διαπαιδαγώγηση σχετικά με το περιβάλλον και 
στην εκπαίδευση του διδακτικού προσωπικού. 
2.1.6.2. Η ΟΚΕ προτείνει όμως τα «πρότυπα εκπαιδευ­
τικά σχέδια» της Κοινότητας να μην περατώνονται 
αμέσως μετά το έτος της προστασίας περιβάλλοντος, αλλά 
να συνεχίζονται και να επεκταθούν επιπλέον και στο πανε­
πιστημιακό επίπεδο (2). Ταυτόχρονα πρέπει να προβλεφθεί 
και να δημοσιευθεί μια αξιολόγηση των μέχρι τούδε 
μέτρων. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον αποδίδει η ΟΚΕ στην καθιέ­
ρωση της περιβαλλοντολογικής ενημέρωσης κατά τη σχο­
λική διδασκαλία. Η Επιτροπή θα πρέπει να εξετάσει, 
αν είναι δυνατό να διατεθεί παιδαγωγικό υλικό για το 
περιβάλλον προς χρήση στα κράτη μέλη. Η ΟΚΕ εφιστά 
την προσοχή στην πρακτική εργασία, που πραγματοποιεί­
ται με επιτυχία σε μερικά κράτη μέλη, στην οποία σχολεία 
και εκπαιδευτικά ιδρύματα ενηλίκων συνεργάζονται με 
εξωσχολικούς οργανισμούς που έχουν ειδικευθεί στην 
προστασία του περιβάλλοντος και τη διαπαιδαγώγηση για 
το περιβάλλον. 
2.1.6.3. Στη διαπαιδαγώγηση για το περιβάλλον περι­
λαμβάνεται και η έρευνα όλων των στοιχείων που είναι 
απαραίτητα για την προστασία του περιβάλλοντος κατά 
την επαγγελματική εκπαίδευση των νέων (π.χ. παραγωγι­
κές διαδικασίες και τεχνικές προστασίας του περιβάλλον­
τος, επιλογή αβλαβών για το περιβάλλον πρώτων υλών 
και υλικών, γνώσεις των διατάξεων περί προστασίας του 
περιβάλλοντος). Η επαγγελματική επιμόρφωση θα πρέπει 
να συμπεριλαμβάνει την ανάπτυξη των γνώσεων και δια­
τάξεων περί προστασίας του περιβάλλοντος, καθώς και 
πληροφορίες σχετικά με ό,τι είναι επιθυμητό κάθε φορά 
από πλευράς πολιτικής περιβάλλοντος. Η Επιτροπή κα­
λείται να δημιουργήσει πρότυπα για τέτοιου είδους περι­
βαλλοντολογικά στοιχεία επαγγελματικού χαρακτήρα. 
(2) Βλέπε επίσης τα σχέδια COMET (πρόταση απόφασης του 
Συμβουλίου για προγράμματα δράσης 1986 έως 1993 για την 
εκπαίδευση και επιμόρφωση στον τεχνολογικό τομέα. Σχε­
τική γνωμοδότηση της ΟΚΕ (ΕΕ αριθ. C 344 της 31. 12. 1985, 
σ. 24) και Erasmus (πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για 
προγράμματα δράσης για την ανάπτυξη της κινητικότητας 
των φοιτητών γνωμοδότηση της ΟΚΕ για το θέμα (ΕΕ αριθ. 
C 189 της 28. 7. 1986, σ. 8). 
8. 7. 87 Επίσημη Εφημερίδα των Ευροιπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 180/31 
2.1.6.4. Η ΟΚΕ υποστηρίζει μια δημόσια συζήτηση για 
το περιβάλλον και μια έντονη συμμετοχή του κοινού στη 
διαδικασία λήψης αποφάσεων γι' αυτό. Στην περίπτωση 
σχεδίων, που έχουν επιπτώσεις πέρα από τα εθνικά 
σύνορα, θα πρέπει να επιζητείται η έγκαιρη και με ίσους 
όρους συμμετοχή του ενδιαφερόμενου πληθυσμού στην 
εκάστοτε γειτονική χώρα. 
2.1.6.5. Η ΟΚΕ υποστηρίζει τις προτάσεις της Επιτρο­
πής για την εντατικοποίηση της ενημέρωσης για το περι­
βάλλον και για την βελτιωμένη συνεργασία με συλλόγους 
προστασίας του περιβάλλοντος και άλλους ενδιαφερόμε­
νους, μη κυβερνητικούς οργανισμούς. Από την άποψη 
αυτή έχει σημασία να δοθεί στο ενδιαφερόμενο κοινό η 
δυνατότητα να πληροφορηθεί τις προεργασίες της Επιτρο­
πής για την προστασία του περιβάλλοντος αλλά και τα 
αποτελέσματα από την τήρηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο 
μέτρων προστασίας του περιβάλλοντος. 
2.1.6.6. Σχετικά με την πληροφόρηση για το περιβάλ­
λον στο επίπεδο της Κοινότητας και των κρατών μελών 
θα πρέπει να ληφθούν ακόμη υπόψη τα εξής: 
— επειδή το κίνητρο για τη διατήρηση και τη βελτίωση 
του περιβάλλοντος της Κοινότητας πρέπει τελικά να 
προέλθει από τους πολίτες, η σημασία της βελτίωσης 
της συνειδητοποίησης του περιβάλλοντος μέσω πλη­
ροφόρησης και αγωγής είναι ανεκτίμηση, 
— οι πολίτες, ως ωφελούμενοι από την περιβαλλοντο­
λογική πολιτική, θα πρέπει να γνωρίζουν ότι όλα τα 
μέτρα έχουν οικονομικές συνέπειες και ότι τα ιδιωτικά 
και δημόσια χρηματοδοτικά μέσα είναι περιορισμένα· 
θα πρέπει συνεπώς να ενημερώνονται κατά τρόπο που 
θα τους επιτρέπει να αναγνωρίζουν και να υποστη­
ρίζουν από κοινού τις προτεραιότητες των διαφόρων 
τομέων πολιτικής. 
2.2. Μέτρα για την πρόληψη και τον έλεγχο της ρύπαν­
σης τον περιβάλλοντος 
2.2.1. Η ΟΚΕ αντιλαμβάνεται ως εξής — σε συμφωνία 
με τους πολιτικούς στόχους του προγράμματος δράσης — 
τους «γενικούς κανόνες για μέτρα πρόληψης και ελέγχου 
της ρύπανσης του περιβάλλοντος». 
— τα διάφορα σχέδια περιβαλλοντολογικής πολιτικής 
δεν θα πρέπει να εφαρμόζονται εναλλακτικά, αλλά — 
ανάλογα με το αντικείμενο— σωρευτικά· παράλληλα 
ο καθορισμός ποιοτικών στόχων για κάθε περιβαλ­
λοντολογικό μέσο δεν επιτρέπεται να θέτει σε αμφι­
σβήτηση την ισχύ των οριακών τιμών εκπομπών, 
— η αρχή της πρόληψης εφαρμόζεται με συνέπεια, όταν 
τα μέτρα δίνουν προτεραιότητα στην πηγή των εκπο­
μπών, 
— την ευθύνη για την υλοποίηση των μέτρων αυτών πρέ­
πει να φέρει ο υπαίτιος — σε περίπτωση που συνυπάρ­
χουν περισσότεροι υπαίτιοι ανακύπτει περίπτωση 
συνυπευθυνότητας όλων των ενδιαφερομένων. Ο λόγω 
ρύπανσης του περιβάλλοντος ζημιωθείς δεν πρέπει να 
αντιμετωπίζει προβλήματα αν συντρέχουν περισσό­
τεροι υπαίτιοι, συνεπώς μια περίπτωση «αντιστροφής 
του βάρους των αποδείξεων». 
Κατά την εφαρμογή αυτών των κανόνων πρέπει να ληφθεί 
υπόψη ότι περιβαλλοντολογικά προβλήματα προκύπτουν όχι σπάνια και από την υλοποίηση τοπικών αναπτυξιακών 
σχεδίων· εδώ πρέπει να τονισθεί ιδιαίτερα η ευθύνη τοπι­
κών και περιφερειακών υπηρεσιών. 
2.2.2. Η ΟΚΕ επικροτεί το γεγονός ότι η Επιτροπή 
υπογραμμίζει το «επίπεδο της τεχνολογίας» κατά τον 
καθορισμό οριακών τιμών εκπομπών και επισημαίνει ότι: 
— η έννοια αυτή θα πρέπει να γίνεται αντιληπτή ως 
συνεκτίμηση προοδευτικών μεθόδων, εγκαταστάσεων 
ή τρόπων λειτουργίας, η πρακτική καταλληλότητα 
των οποίων για την προστασία του περιβάλλοντος 
εμφανίζεται ως εξασφαλισμένη· στην περίπτωση αυτή 
πρέπει να λαμβάνονται υπόψη και εμπειρίες που 
αποκτήθηκαν εκτός της Κοινότητας, 
— το επίπεδο της τεχνολογίας βρίσκεται υπό διαρκή 
εξέλιξη· η εξέλιξη αυτή μπορεί μέσω—χρονικά καθο­
ρισμένων στόχων— να μεταφρασθεί σε ευρωπαϊκούς 
κανόνες προστασίας. 
2.3. Μέτρα σε ειδικούς τομείς 
2.3.1.Ατμοσφαιρική ρύπανση 
2.3.1.1. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή ότι η διατή­
ρηση μιας καθαρής ατμόσφαιρας πρέπει να αποτελεί 
βασικό σημείο κοινοτικής περιβαλλοντολογικής πολιτι­
κής, ιδιαίτερα λόγω των υπερσυνοριακών ατμοσφαιρικών 
ρυπάνσεων. Θα πρέπει να επιδιωχθεί η εφαρμογή μιας 
ευρωπαϊκής στρατηγικής για τη διατήρηση καθαρής 
ατμόσφαιρας μέσω κανόνων που υιοθετούνται κατά στάδια 
για τις εκπομπές των σημαντικότερων ρυπαντών και βιο­
μηχανιών, η οποία θα συμπεριλαμβάνει και τις ήδη 
υφιστάμενες εγκαταστάσεις. Η οδηγία για τις μεγάλες 
εγκαταστάσεις καύσεων αποτελεί σχετικά το πρώτο βήμα 
προς την ορθή κατεύθυνση. Η ΟΚΕ ζητά από το Συμβού­
λιο των Υπουργών, να επικυρώσει επιτέλους το σχέδιο 
οδηγίας, λαμβάνοντας υπόψη τη γνωμοδότηση της ΟΚΕ. 
2.3.1.2. Είναι αυτονόητο ότι πρέπει να έχουν υψηλή 
προτεραιότητα και τα μέτρα για τον περαιτέρω περιορισμό 
των εκπομπών από αυτοκίνητα οχήματα· η τεχνική πρόο­
δος που έχει επιτευχθεί σε πολυάριθμους τομείς επιτρέπει 
σήμερα αυστηρότερες προδιαγραφές. 
2.3.1.3. Μια εποικοδομητική συμμετοχή της Κοινό­
τητας στη διεθνή πολιτική διατήρησης καθαρής 
ατμόσφαιρας είναι επιθυμητή. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για 
τις εργασίες στα πλαίσια της συμφωνίας για μεγάλης 
εμβέλειας υπερσυνοριακές ατμοσφαιρικές ρυπάνσεις 
καθώς και του πρόσθετου πρωτοκόλλου, με το οποίο τα 
μέρη της συμφωνίας υποχρεώνονται να μειώσουν τις εκπο­
μπές διοξειδίου του θείου μέχρι το έτος 1993 τουλάχιστον 
κατά 30%. 
2.3.1.4. Για τους χλωροφθοριούχους υδρογονάνθρακες 
υπάρχει βάσιμη υπόνοια ότι καταστρέφουν τη στοιβάδα 
του όζοντος. Η ΟΚΕ έχει τη γνώμη ότι ύστερα από πολυ­
ετείς συζητήσεις χωρίς σημαντικά αποτελέσματα επιβάλ­
λεται τώρα να ληφθούν βραχυπροθέσμως μέτρα τα οποία 
θα οδηγήσουν σε έντονη μείωση της χρήσης των χλωρο-
φθοριούχων υδρογονανθράκων και να θεσπισθεί ένα χρο­
νοδιάγραμμα για την πλήρη απαγόρευση των ουσιών 
αυτών στο μέλλον. Ο συμβιβασμός που επιτεύχθηκε τώρα 
στο πλαίσιο των διεθνών διαβουλεύσεων δεν αρκεί για να 
συμβάλει με τρόπο αποτελεσματικό στην παρεμπόδιση 
της περαιτέρω χειροτέρευσης της στοιβάδας του όζοντος. 
Για την υποκατάσταση των χλωροφθοριούχων υδρο­
γονανθράκων θα χρησιμοποιούνται μόνο ακίνδυνες 
ουσίες. 
Αριθ. C 180/32 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 8. 7. 87 
2.3.2. Γλυκά ύδατα και θαλάσσιο ύδωρ 
2.3.2.1. Για τη διατήρηση της καθαρότητας στην περί­
πτωση εσωτερικών υδάτων θα πρέπει μελλοντικά κατά τη 
γνώμη της ΟΚΕ τα ως τώρα εναλλακτικά («παράλληλα») 
προβλεπόμενα μέσα (επίπεδο εκπομπών και ποιοτικοί στό­
χοι) να χρησιμοποιούνται σωρευτικά, (βλέπε σημείο 4.2.3. 
του προγράμματος δράσης). Ως επείγοντος χαρακτήρα 
θεωρούνται τα όρια εκπομπών για τους διάφορους βιομη­
χανικούς τομείς με βάσει τις καλύτερες και εφαρμόσιμες 
υφιστάμενες τεχνολογίες. Για το σκοπό αυτό θα πρέπει 
να αποδίδεται ιδιαίτερη σημασία στην προστασία των 
υπογείων υδάτων πράγμα που απαλλάσσει από δαπανηρά 
μέτρα για τον καθαρισμό των υδάτων. Η Επιτροπή χρειά­
ζεται να στραφεί κατά προτεραιότητα προς την προστασία 
των υδάτων έναντι της ρύπανσης που οφείλεται σε περι­
πτώσεις βλαβών και ατυχημάτων. 
Η ΟΚΕ επισημαίνει ότι από γεωργικές εγκαταστάσεις 
προκαλούνται π.χ. λύματα από σίλο ή ρύπανση του 
ύδατος, καταστάσεις οι οποίες πρέπει να αποφευχθούν. 
2.3.2.2. Στα μέτρα πρόληψης και περιορισμού της 
ρύπανσης των θαλάσσιων ακτών και των υδάτων για κο­
λύμβηση θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη αξία. Οι θάλασσες 
οι οποίες περιβάλλουν την Κοινότητα, ιδιαίτερα η Μεσό­
γειος και η Βόρεια Θάλασσα, αποτελούν ευαίσθητα οικο­
λογική συστήματα, με την προστασία των οποίων θα πρέ­
πει να ασχοληθεί εντατικά η Κοινότητα. Αξίζει ιδιαίτερα 
να σημειωθούν: 
— ένα πρόγραμμα δράσης για την Μεσόγειο και τη 
Βόρεια Θάλασσα βάσει του πρώτου συνεδρίου για την 
προστασία, 
— μείωση της απόρριψης ρυπαντών από την ξηρά και 
συγκεκριμένα δια της κοίτης ποταμών και μέσω της 
ατμόσφαιρας, 
— μείωση της έκχυσης αποβλήτων και περάτωσης της 
καύσης στη θάλασσα, 
— παρεμπόδιση της ρύπανσης που προέρχεται από 
ατυχήματα· έτσι για παράδειγμα θα πρέπει ενέργειες 
για την αποτροπή μεγάλης έκτασης ζημιών σε περί­
πτωση ατυχημάτων δεξαμενόπλοιων να περιλαμβά­
νουν και έναν αριθμό ρυμουλκών, που θα βρίσκονται 
σε διαρκή επιφυλακή σε στρατηγικά κατάλληλους 
λιμένες, για την ταχεία ρυμούλκηση πλοίων που έχουν 
υποστεί ρωγμές, 
— νομικές διατάξεις που θα επιτρέπουν την κράτηση σε 
λιμένα των πλοίων που δεν είναι επαρκώς ασφα­
λισμένα ή φέρουν όχι επαρκώς ασφαλισμένο φορτίο, 
εφόσον το επιβάλλουν οι καιρικές συνθήκες. 
Η Κοινότητα θα πρέπει να ενεργήσει με σκοπό την ταχεία 
επικύρωση εκ μέρους των κρατών μελών όλων των συμ­
βάσεων για την προστασία της θάλασσας από την ρύπαν­
ση και την εν συνεχεία εφαρμογή τους στον τομέα ευθύνης 
τους. 
2.3.3. Χημικές ουσίες 
Η ΟΚΕ υποστηρίζει την πρόταση της Επιτροπής να 
επεξεργασθεί στα πλαίσια των μέτρων για την προστασία 
από χημικές ουσίες μια νέα διαδικασία εκτίμησης των 
κινδύνων από ήδη υφιστάμενες χημικές ουσίες (παλαιές 
ουσίες). Βάσει του καταλόγου «EINECS» (European 
Inventory of Existing Commercial Chemical Substances) θα 
πρέπει να διενεργηθεί μια ταξινόμηση των επικίνδυνων 
ουσιών (κατάλογος προτεραιότητας από χρονική και τοξι-κολογική άποψη) — επίσης με υιοθέτηση υφιστάμενων 
αποτελεσμάτων έλεγχων, π.χ. από τις ΗΠΑ. 
Κατά την εκτίμηση της βλαβερότητας των χημικών 
ουσιών πρέπει π.χ. στο γεωργικό τομέα να λαμβάνεται 
υπόψη η συσσώρευση λόγω πολλαπλής χρησιμοποίησης 
και η συνδυασμένη δράση λόγω ταυτόχρονης χρησιμο­
ποίησης διαφόρων ουσιών. 
2.3.4. Γενετική μηχανική 
Το ενδιαφέρον της Επιτροπής για τα προβλήματα της 
γενετικής μηχανικής —και ειδικά για την επίδραση της 
σε ανθρώπους και περιβάλλον— και να αναπτύξει μια 
πρωτοβουλία για τη θέσπιση μιας δεσμευτικής ρύθμισης 
σε κοινοτικό επίπεδο, επικροτείται. Στους τομείς αυτούς 
δεν υπάρχουν ακόμη εκτενείς διατάξεις σε κανένα κράτος 
της Κοινότητας — συνεπώς οι ρυθμίσεις σε κοινοτικό 
επίπεδο θα μπορούσαν να χρησιμοποιούνται ως πρότυπα. 
Οπωσδήποτε το σχέδιο μπορεί να εκτιμηθεί οριστικά, 
όταν η Επιτροπή θα έχει συγκεκριμενοποιήσει τις σχε­
τικές της αντιλήψεις. 
2.3.5.Θόρυβος 
2.3.5.1. Η ΟΚΕ συμμερίζεται την άποψη της Επιτροπής 
ότι η καταπολέμηση του θορύβου, λόγω του γεγονότος 
ότι ο πληθυσμός πλήττεται σε μεγάλο βαθμό, αποτελεί 
ένα σημαντικό τομέα προστασίας του περιβάλλοντος. 
2.3.5.2. Οι κοινοτικές ρυθμίσεις για το περιβάλλον που 
θεσπίζει η Κοινότητα πρέπει κατά κύριο λόγο να καθιε­
ρώσουν μέτρα για την προστασία από το θόρυβο στην 
πηγή του, και να αφορούν κυρίως τις συσκευές και τα 
οχήματα που παράγουν το θόρυβο. Γι' αυτό θα πρέπει 
οπωσδήποτε να ληφθούν υπόψη όχι μόνο το επίπεδο θορύ­
βου από μία μεμονωμένη πηγή, αλλά και η δυνατότητα 
συνεπίδρασης με ομοειδείς και άλλες συσκευές που παρά­
γουν θόρυβο. 
«Οι ποιοτικοί στόχοι για το θόρυβο» που αναφέρονται 
από την Επιτροπή χρειάζεται να διαμορφωθούν σε ευρω­
παϊκό επίπεδο ως ελάχιστες τιμές, ανάλογα με τις φυσιο­
λογικές ανάγκες διότι για το όριο ανοχής του θορύβου 
επικρατούν διαφορετικές αντιλήψεις στα κράτη μέλη. 
2.3.5.3. Η σκέψη της Επιτροπής, να επιβαρυνθούν με 
ειδικούς φόρους τα προϊόντα «εντόνου θορύβου», είναι 
ασφαλώς ενδιαφέρουσα όσον αφορά τη χρησιμοποίηση 
μέσων, σύμφωνων με την οικονομία και την πολιτική 
του περιβάλλοντος. Η ΟΚΕ εξέφρασε ήδη ουσιαστικές 
σκέψεις στη γνωμοδότηση της για την «Προστασία των 
εργαζομένων από τους κινδύνους χημικών, φυσικών και 
βιολογικών ουσιών κατά την εργασία: Θόρυβος(·)», στην 
οποία γίνεται εδώ παραπομπή. 
(') Έγγρ- CES της 23. 11.1983 (ΕΕ αριθ. C 23 της 30. 1. 1984, 
σ. 30.) Βλέπε επίσης ΕΕ αριθ. C 283 της 27.11.1979, σ. 19, 
καθώς και τη γνωμοδότηση της ΟΚΕ της 20ης Οκτωβρίου 
1986, που θα δημοσιευθεί εντός του 1987. 
8. 7. 87 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 180/33 
2.3.6. Πυρηνική ασφάλεια 
Η ΟΚΕ παραπέμπει στις γνωμοδοτήσεις που εξέδωσε για 
το σύνολο των θεμάτων «Πυρηνική ασφάλεια»(·) και σε 
εκείνες που βρίσκονται στο στάδιο της προετοιμασίας (2). 
2.4. Διαχείριση των πόρων τον περιβάλλοντος 
2.4.1. Διατήρηση της φύσης και των φυσικών 
πόρων 
2.4.1.1. Η Κοινότητα θα πρέπει να επιδιώξει μια «Ευρω­
παϊκή στρατηγική για τη διατήρηση της φύσης», υιοθε­
τώντας για παράδειγμα «τη διεθνή στατηγική για τη διατή­
ρηση της φύσης» (World Conservation Strategy 1980), που 
καθιερώθηκε από τον UNEP (United Nations Environment 
Program) μαζί με άλλους οργανισμούς. Ιδιαίτερη προσοχή 
αποδίδει η ΟΚΕ στην ενίσχυση περιοχών φυσικής 
προστασίας ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος. 
2.4.1.2. Στο πλαίσιο της προστασίας της φύσης ανήκει 
η αμοιβαία σχέση με άλλους τομείς πολιτικής, ιδιαίτερα 
με τη γεωργική πολιτική. 
2.4.1.3 Για παράδειγμα επισημαίνονται οι ακόλουθες 
συγκρούσεις μεταξύ γεωργίας και προστασίας της φύσης, 
που προκύπτουν και λόγω των ενισχυτικών μέτρων της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας: 
— η γεωργική πολιτική της Κοινότητας οδηγεί σε εντα­
τική εκμετάλλευση των διαθέσιμων εκτάσεων η 
αποτελεσματική προστασία της φύσης όμως απαιτεί 
συχνά την ελευθέρωση οικολογικά πολυτίμων περιο­
χών, 
— το συμφέρον της προστασίας της φύσης απαιτεί την 
εξασφάλιση περιοχών με υγρασία. 
2.4.1.4. Η ΟΚΕ επικροτεί τα μέτρα που προβλέπονται 
στο πρόγραμμα για την προστασία των ζώων και επιθυμεί 
ζωηρά την εφαρμογή τους. 
2.4.2. Προστασία του εδάφους 
Επικροτείται το γεγονός ότι η προστασία του εδάφους 
έχει συμπεριληφθεί στο πρόγραμμα. Το θέμα αυτό αξίζει 
μεγάλης προσοχής στην κοινοτική περιβαλλοντολογική 
πολιτική. Και στο σημείο αυτό πρόκειται για αμοιβαίες 
στενές σχέσεις με τη γεωργία, ιδιαίτερα στην περίπτωση: 
(') Γνωμοδότηση της ΟΚΕ της 25ης Φεβρουαρίου 1987 για τα 
κοινοτικά μέτρα σε εφαρμογή του κεφαλαίου II της συνθήκης 
Euratom, που εδώ αφορά την κατάρτιση ενός κοινοτικού 
συστήματος ταχείας ανταλλαγής πληροφοριών σε περίπτωση 
εξαιρετικά υψηλών τιμών ραδιενέργειας ή ενός πηρηνικού 
ατυχήματος (ΕΕ αριθ. C 105 της 21. 4.1987, σ. 9). 
(2) Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της ΟΚΕ για τις «Συνέπειες του 
ατυχήματος του αντιδραστήρα του Τσερνομπίλ» καθώς και 
γνωμοδότηση για μια «Πρόταση κανονισμού (ΕΟΚ) του Συμ­
βουλίου για την παράταση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1707/ 
86 σχετικά με τους όρους εισαγωγής γεωργικών προϊόντων 
καταγωγής τρίτων χωρών μετά το ατύχημα στον ηλεκτρο­
παραγωγό πυρηνικό σταθμό του Τσερνομπίλ, καθώς και σχε­
τικά με μόνιμο σύστημα καθορισμών ορίων αναφορικά με τη 
ραδιενεργό μόλυνση του πόσιμου νερού και των γεωργικών 
προϊόντων σε περίπτωση πηρηνικού ατυχήματος». Η έκδοση 
των δύο αυτών γνωμοδοτήσεων υπολογίζεται για τα μέσα του 
1987. — της εντατικής εκτροφής ζώων (π.χ. λόγω της υπερβολι­
κής λίπανσης με υγρά κόπρο), 
— της χρησιμοποίησης χημικών λιπασμάτων, 
— της άδειας και χρησιμοποίησης φυτοφαρμάκων και 
προϊόντων αποφύλλισης, 
— των μέτρων για την αποτροπή της διάβρωσης σε 
εκτάσεις γεωργικής και δασικής εκμετάλλευσης, 
συμπεριλαμβανομένου και του κινδύνου της απερή­
μωσης, που προκαλείται π.χ. από μεγάλης έκτασης 
δασικές πυρκαϊές, 
— η πάλη κατά της απερήμωσης, σε ορισμένες περιοχές, 
ακόμη και αν οφείλεται σε φυσικές αιτίες, αποτελεί 
ένα επείγον πρόβλημα για τη λύση του οποίου πρέπει 
να καταβληθούν — βραχυπροθέσμως — σοβαρές 
προσπάθειες σε όλους τους τομείς (έρευνα, χρηματο­
δότηση, έργα υποδομής κλπ.). 
Επισημαίνεται η σπουδαιότητα του χωροταξικού και 
πολεοδομικού προγραμματισμού για την προστασία του 
εδάφους («περίφραξη του τοπίου») μέσω χρήσης εκτάσεων 
κατά την κατασκευή οδών και την πολεοδομία. 
2.4.3. Διαχείριση αποβλήτων 
2.4.3.1. Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ η διαχείριση των 
αποβλήτων (3) θα καταλάβει προοδευτικά το επίκεντρο της 
περιβαλλοντολογικής πολιτικής και ζητεί μια «στρα­
τηγική αποβλήτων» με την ακόλουθη σειρά προτεραιότη­
τας: 
— αποφυγή δημιουργίας αποβλήτων, 
— διαχωρισμός αποβλήτων και επαναχρησιμοποίηση 
των ουσιών που έχουν αξία, 
— εξάλειψη αποβλήτων (μείωση του όγκου αποβλήτων 
και ασφαλείς χώροι αποθέσεων χωρίς κινδύνους για 
την υγεία). 
Στις στρατηγικές αποφυγής της δημιουργίας αποβλήτων 
πρέπει να αναπτυχθούν δράσεις που ευνοούν τη χρησιμο­
ποίηση προϊόντων μακράς διάρκειας και συσκευασιών με 
δυνατότητα πολλαπλής χρήσης ή επαναχρησιμοποίησης 
υπό μορφή, η οποία οδηγεί σε μείωση των αποβλήτων. 
Επίσης πρέπει να αναπτυχθούν και να προωθηθούν «καθα­
ρές» τεχνολογίες. Όταν πρόκειται για την αποφυγή 
αποβλήτων και την εξ'αυτών προκαλούμενη ρύπανση η 
διαπαιδαγώγηση για μια φιλική προς το περιβάλλον 
συμπεριφορά αποκτά ιδιαίτερο ρόλο. 
2.4.3.2. Ειδικό πρόβλημα στα πλαίσια της διαχείρισης 
αποβλήτων αποτελεί ο καθαρισμός μολυσμένων χώρων 
απόθεσης (ιδίως «παλαιές επιβαρύνσεις»). Το θέμα έχει 
υψηλή επικαιρότητα σε πολλές χώρες μέλη. Η ΟΚΕ 
επιδοκιμάζει το γεγονός ότι τα προβλήματα αυτά συμπερι­
λήφθηκαν στον κανονισμό του Συμβουλίου σχετικά με την 
ανάπτυξη μιας κοινοτικής δράσης για το περιβάλλον (4). 
(3) Βλέπε σχετικά τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινω­
νικής Επιτροπής της 24ης Μαΐου 1984, για το πρόγραμμα 
δράσης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας σχετικά με τη διαχεί­
ριση των αποβλήτων (πρόληψη, ανακύκλυση, εξάλειψη) (ΕΕ 
αριθ. C 206 της 6. 8. 1984, σ. 62), καθώς επίσης την εισηγη­
τική έκθεση του τμήματος περιβάλλοντος, δημόσιας υγείας 
και κατανάλωσης για το θέμα αυτό. 
(4) Ο κανονισμός ΕΟΚ αριθ. 1872/84 του Συμβουλίου (ΕΕ αριθ. 
L 176 της 3. 7. 1984, σ. 1) θα τροποποιηθεί ανάλογα· βλέπε 
προτάσεις της Επιτροπής COM(00) της 19ης Δεκεμβρίου 
1986, καθώς επίσης και τη γνωμοδότηση της Οικονομικής 
και Κοινωνικής Επιτροπής που πρόκειται να εκδοθεί τον 
Ιούνιο 1987. 
Αριθ. C 180/34 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 8.7.87 
Επιπλέον, η προώθηση της ανταλλαγής εμπειριών μεταξύ 
των κρατών μελών σαν πρώτο μέτρο θα μπορούσε να έχει 
μεγάλη σημασία. Επίσης η ΟΚΕ επισημαίνει τα ιδιαίτερα 
προβλήματα από δηλητηριώδη απόβλητα, η μεταφορά και 
εξάλειψη των οποίων απαιτεί μια υπερσυνοριακή συνερ­
γασία, π.χ. με την εγγραφή των σχετικών μεταφορικών 
εταιρειών σε μητρώο. 
2.4.4. Αστικές, παράκτιες και ορεινές περιοχές 
Ιδιαίτερη σημασία έχουν τα μέτρα για την εξυγίανση 
παλαιών μη χρησιμοποιούμενων βιομηχανικών περιοχών 
και των κέντρων των πόλεων. Εδώ θα μπορούσε να αποδει­
χθεί συμφέρουσα η συμμετοχή της περιφερειακής πολιτι­
κής. Ανάλογα ισχύουν και για περιοχές με βιομηχανική 
μονοδιάρθρωση και υψηλή επιβάρυνση περιβάλλοντος. 
Πρέπει να ληφθούν μέτρα ώστε να διασφαλισθεί ότι τα 
οικονομικά οφέλη που προσφέρει η εξυγίανση που χρη­
ματοδοτείται με δημόσιους πόρους, δεν ευνοούν μόνο 
ορισμένα άτομα αλλά το κοινωνικό σύνολο. Οι πόροι 
που θα προκύψουν από την υπερτίμηση θα πρέπει να 
χορηγηθούν στο πρόγραμμα με σκοπό την εφαρμογή 
επιπλέον μέτρων εξυγίανσης. 
Η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή της Επιτροπής στα ιδιαίτερα 
προβλήματα των νησιωτικών περιοχών, που λόγω των 
γεωγραφικών και υδρογραφικών δεδομένων τους διατρέ­
χουν ιδιαίτερα μεγάλο κίνδυνο. 
2.5. Έρευνα 
2.5.1. Η ΟΚΕ παραπέμπει σχετικά στη γνωμοδότηση 
την οποία εξέδωσε το Νοέμβριο του 1986 (') για το κοινο­
τικό πρόγραμμα πλαίσιο στην υπηρεσία της έρευνας και 
της τεχνολογικής ανάπτυξης (1987 έως 1991). Ιδιαίτερο 
ενδιαφέρον από πλευράς πολιτικής περιβάλλοντος στον 
τομέα της τεχνικής της ενέργειας έχουν η έρευνα και η 
ανάπτυξη, η οποία θα πρέπει να συμπεριλάβει την προώ­
θηση της ανάπτυξης «καύσιμων στοιχείων» και ηλεκτρο­
κινήτων αυτοκινήτων. 
2.5.2. Είναι αναγκαίο να επιτευχθεί ο συντονισμός 
σχεδίων περιβαλλοντολογικής έρευνας μέσα στην Κοινό­
τητα, για να αποφεύγεται επικάλυψη δραστηριότητας, να 
καλύπτονται ερευνητικά κενά και να είναι δυνατή η 
σύγκριση των αποτελεσμάτων των ερευνών. Προς τούτο 
θα πρέπει η Κοινότητα να χρησιμοποιήσει αποτελεσμα­
τικά τις ερευνητικές δυνατότητες όλων των κρατών μελών, 
αναθέτοντας και κοινοτικές παραγγελίες για έρευνα. 
2.6. Μέτρα σε διεθνές επίπεδο 
2.6.1. Δράσεις σε διεθνείς οργανισμούς και με 
τρίτες χώρες 
Η ΟΚΕ υποστηρίζει τη μεγαλύτερη συνεργασία με τρίτες 
χώρες και διεθνείς οργανισμούς. Η Κοινότητα θα πρέπει 
στο μέτρο του δυνατού, να προσχωρήσει σε διεθνή συμφω­
νία. Η ΟΚΕ επισημαίνει περαιτέρω ότι πρέπει να αποφευ­
χθεί η διπλή εργασία, ιδίως στην έρευνα και ανάπτυξη 
και στον τομέα της συλλογής εμπειριών. Συνεπώς θα 
χρειασθεί καλύτερος συντονισμός μεταξύ των διάφορων 
τομέων. Θα πρέπει να αναπτυχθούν και να προωθηθούν 
(') Γνωμοδότηση της ΟΚΕ της 27ης Νοεμβρίου 1986 (ΕΕ αριθ. 
C 333 της 29. 12. 1986, σ. 45). κοινά προγράμματα δράσης μεταξύ της Κοινότητας και 
διεθνών οργανισμών (π.χ. Οργανισμός Τροφίμων και 
Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών). 
2.6.2. Συνεργασία με αναπτυσσόμενες χώρες σε 
θέματα περιβάλλοντος 
2.6.2.1. Η ΟΚΕ επικροτεί το γεγονός ότι η Επιτροπή 
θέλει να προβεί σε ενέργειες, ώστε να λαμβάνονται περισ­
σότερο από ό,τι ώς τώρα υπόψη οι περιβαλλοντολογικές 
πτυχές στην αναπτυξιακή πολιτική της Κοινότητας και 
παράλληλα να εξετάζονται και οι εμπειρίες και γνώμες 
περιβαλλοντολογικών οργανώσεων των αναπτυσσόμενων 
χωρών. Κάθε σχέδιο της συνεργασίας με τις αναπτυσσόμε­
νες χώρες πρέπει να εξετάζεται όσον αφορά τις επιπτώσεις 
του στο περιβάλλον. 
2.6.2.2. Ένα στόχο της αναπτυξιακής βοήθειας θα πρέ­
πει να αποτελεί η ανάπτυξη τεχνικών, προσαρμοσμένων 
στις συνθήκες των αναπτυσσόμενων χωρών, π.χ. η 
ανάπτυξη απλών μεθόδων για τον εφοδιασμό σε πόσιμο 
νερό. 
2.6.2.3. Η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή στο πρόβλημα που 
μπορεί να προκύψει από το γεγονός ότι ορισμένα προϊόντα 
που παράγονται στην Ευρώπη, των οποίων όμως η χρήση 
μέσα στην Κοινότητα είναι απαγορευμένη ή περιορισμένη 
για λόγους προστασίας του περιβάλλοντος ή της υγείας, 
προορίζονται για εξαγωγή σε τρίτες χώρες. 
Κατ'αρχήν θα πρέπει η εξαγωγή των προϊόντων αυτών να 
απαγορευθεί, Εφόσον δεν εγκαταλείπονται σε εξαιρετικές 
περιπτώσεις τέτοιες εξαγωγές, θα πρέπει να ληφθεί μέρι­
μνα σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ώστε οι παραλήπτες να ενημε­
ρώνονται για τους κινδύνους που διαπιστώνονται εδώ και 
να τους επισημαίνονται οι νομικοί περιορισμοί. Στην 
περίπτωση αυτή θα πρέπει να αφήνεται στη χώρα εισαγω­
γής η θέσπιση ενδεχομένως των ανάλογων ρυθμίσεων. 
2.7. Ευρωπαϊκό έτος προστασίας του περιβάλλοντος 
2.7.1. Η ΟΚΕ επικρότησε το ευρωπαϊκό έτος 
προστασίας του περιβάλλοντος. Διαβλέπει σ' αυτό μια 
εξαιρετική δυνατότητα για ενημέρωση και προώθηση της 
συνειδητοποίησης των σοβαρών προβλημάτων του περι­
βάλλοντος. Προς το σκοπό αυτό είναι χρήσιμο να ενταθεί 
ο διάλογος μεταξύ των ενδιαφερομένων για περιβαλλοντο­
λογικά προβλήματα. 
2.7.2. Για το λόγο αυτό η ΟΚΕ έλαβε υπόψη το ευρωπα­
ϊκό έτος προστασίας του περιβάλλοντος μέσα στο 
πρόγραμμα εργασίας της με τα ακόλουθα κέντρα βάρους: 
— ανάπτυξη της συνείδησης για το περιβάλλον μέσω 
ενημέρωσης και εκπαίδευσης, 
— άνοιγμα νέων αγορών μέσω της ενημέρωσης το)ν 
επιχειρηματιών και των εργαζομένων σχετικά με τις 
προοδευτικές τεχνικές προστασίας του περιβάλλοντος 
και των καταναλωτών σχετικά με τα αβλαβή για το 
περιβάλλον προϊόντα, 
— πρωτοβουλίες για την δημιουργία θέσεων απασχό­
λησης μέσω της «βιομηχανίας περιβάλλοντος» και 
του οικονομικού δυναμισμού που αντλείται από την 
εξυγίανση των περιοχών με βεβαρυμένο περιβάλλον, 
8. 7. 87 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 180/35 
2.8. Συνεργασία στη μελλοντική ανάπτυξη της πολιτικής 
περιβάλλοντος 
Η ΟΚΕ λαμβάνει ως βάση ότι ύστερα από το παρόν «4ο 
πρόγραμμα δράσης για την προστασία του περιβάλλον­
τος» θα ακολουθήσουν και άλλα προγράμματα δράσης 
πολιτικής του περιβάλλοντος. Καλεί την Επιτροπή να 
συνεργάζεται και μελλοντικά ήδη κατά την προετοιμασία 
των προγραμμάτων και των διατάξεων που πρέπει να απορ­
ρέουν από αυτά, όχι μόνο με τις κυβερνητικές υπηρεσίες, 
αλλά και με τις οργανώσεις των επιχειρηματιών, των εργα­
ζομένων, καθώς και με τις αντιπροσωπευτικές ομάδες περι­
βάλλοντος και καταναλωτών. 
Ο πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Alfons MARGOT 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 
Τροπολογίες που απορρίφθηκαν 
Οι ακόλουθες τροπολογίες, οι οποίες προτάθηκαν με βάση τη γνωμοδότηση του τμήματος και κατατέθηκαν 
σύμφωνα με τον εσωτερικό κανονισμό, απορρίφθηκαν κατά τη διάρκεια των συζητήσεων: 
Σημείο 2.1.2.3. 
Να διαγραφούν οι τρεις τελευταίες προτάσεις (να διατηρηθεί ωστόσο η πρώτη πρόταση). 
Αιτιολογία 
Χωρίς αποτελεσματική «υπερεθνική» εποπτεία — και συνεπώς, κοινοτική —, δεν μπορεί να επιτευχθεί η 
υλοποίηση των οδηγιών στις περισσότερες περιφέρειες ή χώρες. 
Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας 
Τήφοι υπέρ: 31, ψήφοι κατά: 84, αποχές: 8. 
Σημείο 2.2.1. 
3η περίπτωση (δεύτερο μέρος). Να απαλειφθούν στην τέταρτη σειρά οι λέξεις «συνεπώς μια περίπτωση 
αντιστροφής του βάρους των αποδείξεων». 
Αιτιολογία 
Το δεύτερο μέρος αποβλέπει να προλάβει όπως υποδειχθεί αβασάνιστα και χωρίς κατάλληλα επιχειρήματα 
μια εξέλιξη της αρχής που αναφέρεται εδώ αρχή η οποία είναι αποδεκτή ως τοιαύτη και η οποία εγείρει 
θεμελιώδεις αντιρρήσεις εκ μέρους των νομικών συστημάτων των κρατών μελών. 
Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας 
Ψήφοι υπέρ: 50, ψήφοι κατά: 72, αποχές 11. — πρωτοβουλίες που αποσκοπούν στην εξέταση των 
περιφερειακών περιβαλλοντολογικών προβλημάτων, 
ακόμη και αυτών που έχουν διασυνοριακό χαρακτήρα, 
με τη συνεργασία όχι μόνο των κρατικών και τοπικών 
αρχών αλλά και των κοινωνικών εταίρων των ενώσεων 
καταναλωτών και προστασίας του περιβάλλοντος 
καθώς και με τη συμμετοχή του τύπου και των άλλων 
μέσων μαζικής ενημέρωσης· εδώ συμπεριλαμβάνεται 
και η ανταλλαγή εμπειριών και πληροφοριών μεταξύ 
περιοχών, οι οποίες απέχουν μεν γεωγραφικά, εμφανί­
ζουν όμως του αυτού είδους προβλήματα. 
Βρυξέλλες, 13 Μαΐου 1987. 
Αριθ. € 180/36 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 8. 7. 87 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 
Τα ακόλουθα μέλη, παρόντα ή εκπροσωπούμενα ψήφισαν υπέρ της γνωμοδότησης: 
Κυρίες/Κύριοι: 
ΑΜΑΤΟ 
ΑδΡΙΝΑΙΙ 
ΑΤΑΙΒΕ 
ΒΕΝΤΟ ΟΟΝςΑίνΕδ 
ΒΕΚΕΤΤΑ 
ΒίΕδΕΚ 
ΒΟΙδδΕΚΕΕ 
ΒΟδ 
ΒΚΙΟΑΝΤΙ 
ίΟΒΟ ΒΚΑΝϋΑΟ Κ. €ΑΜ 
€ΑΕΥΕΤ ΟΗΑΜΒΟΝ 
ΟΑΚΚΟΙΙ 
€ΑΥΑΖΖυΤΙ 
0ΕΒΑ11Ο ΗΕΚ.ΚΕΚΟ 
ΟίΚΙδΤΙΕ 
ΑΙΥΕδ€ΟΝΟΕ 
ουκπδ 
ν3η ΟΑΜ 
νοη ΟΕΚ ΟΕ€ΚΕΝ 
ϋΕίΗΟΜΕΝΙΕ 
ΟΕΕΕΑ €ΚΟ€Ε 
ΒΟδδΑΝΤΟδ 
ΟΚΑΟΟ 
ΕΕδΤΝΕΚ 
ΕΜΟ ΟΑΡΟΟΙΕΙδΤΑ 
ΕΤΤΥ 
ΕυΕΕΝ ΡΚΑΝΟΙ 
ΟΕϋΈΝΙΟΗ 
ΟίΕδΕΝΕΚ 
ΡΟΚΟΑδ 
ΟΟΜΕΖ ΜΑΚΤΙΝΕΖ 
ΟΟΚΙδ 
ΟΚΕΟΑΕ 
ΟΚΕΕΝ 
νΑΝ ΟΚΕυΝδνΕΝ 
ΗΑΑδ 
ΗΑΟΕΝ 
ΗΑΜΜΟΝΟ 
ΗΙΕΚΕΝδ 
ΗόΚδΚΕΝ 
ΗΟνΟΑΑΚΟ]ΑΚΟΒδΕΝ 
]Αδ€ΗΙ€Κ 
.ΙΕΝΚΙΝδ 
ΚΑΑΚΙδ 
ΕΑΚΑ ΜΑΚΤΙΝ 
ΕΑΝϋΑΒυΚυ 
Εθ]ΕΨδΚΙ 
ΜΑϋϋΟεΚδ 
ΜΑΙΝΕΤΤΙ 
ΜΕΥΕΚ. ΗΟΡοΝ 
ΜΟΚδΕΙΙΙ 
Μουκουεδ 
ΜυΉΚ ΜυΝΙΖ ΟυΑΚΟΑΟΟ 
ΜυΚΡΗΥ 
ΝΙΕίδΕΝ Ρ. 
ΝΙΕυ\ΥΕΝΗυΐΖΕ 
ΟΚδΙ 
ΡΚΟΕΝςΑ 
ουενΕοο κοιο 
ΚΑΜΑΕΚΕΚδ 
ΚΟδΕΙΝΟΚΑνΕ 
κουζίΕΚ 
δΑΕΟΜΟΝΕ 
δΑΝΤΙΠΑΝ ΟΑΒΕΖΑ 
δ€ΗΜΙΤΖ 
δΟΗΟΕΡΟΕδ 
δΙίΤΥΑ 
δΜΙΤΗ Α. Κ. 
δΜΙΤΗ 1.1. 
δΟΕΑΚΙ 
δΤΑΕϋΕΠΝ 
δΤΚΑυδδ 
ΤΙΕΜΑΝΝ 
τυκκεκ 
νΑΝϋΕΝ ΒΚθυ€ΚΕ 
νΐΟΑΕ 
νΕΕΑδΟΟ ΜΑΝΟΕΒΟ 
νΕΚΟΕίίΙΝΟ 
ΖυΡΙΑυΚ ΝΑΚνΑΙΖΑ 
Τα ακόλουθα μέλη, παρόντα ή εκπροσωπούμενα ψήφισαν κατά της γνωμοδότησης: 
Κυρίες/Κύριοι: 
ΑΡΑΡοΧΙΟ ΒΚΑνΟ 
ΑΚΕΝΑ 
ΒΑΟΕΙΑΝΟ 
ΒΕΕΤΚΑΜΙ 
ΒΚ0Ι€ΗΕΚ 
€ΑδΗΜΑΝ 
€ΕΥΚΑ€ 
€ΕΑΥΕΕ 
εΟΕΕΑδ 
€ΟΥΕΕ 
ΌΟΌΌ 
οκουιΐΝ 
ΟΑΚϋΝΕΚ 
ΟΙΑΟΟΜΕΙΧΙ ΗΑΝ€θ€Κ 
ΚΕΕΕΥ 
ΚΕΝΝΑ 
ΕΑΝΟΑδΤΚΕ 
ΕΑυκ 
ΕΟΡΕΖ ΒΕ ΕΑ ΡΌΈΚΤΑ 
ΜΑΟΗΑΟΟ ν. Τδ€ΗυδΙ 
ΜΑΚΟΑΕΕΡ ΜΑδΙΑ 
ΜΑΚΤΙΝ ΑΕΜΕΝϋΚΟ 
ΜΑΚΤΙΝ ΟΑδΤΕΕΕΑ 
ΜΑδΡΚΟΝΕ 
ΜΟΡχΕΕΑΝϋ 
ΡΕΑΚδΟΝ 
ΡΕΕΕΕΤΙΕΡ ΡΕΡνΡνΙΝ-ΡΕΕΕΕΤΙΕΚ 
ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΣ 
ΡΚΟϋΜΕΝδ 
ΚΙΒΙΕΚΕ 
ΚΟΒΙΝδΟΝ 
ΡνΟΕλΟ ΟΟΝςΑΕνΕδ 
ΚΟΜΟΕΙ 
δΑϊυ 
δ€ΗΝΙΕΟΕΚδ 
δΡΚΙΝΟΒΟΚΟ 
ΤΑΜΕΙΝ 
ΨΑΟΝΕΡ 
ΨΗΙΤΨΟΚΤΗ 
ΥνΕΚΝΕΑυ 
Τα ακόλουθα μέλη, παρόντα ή εκπροσωπούμενα απέσχον: 
Κυρίες/Κύριοι: 
ΑΚΕΤδ 
ΒΕΑΟΚ 
€ΑΜΡΒΕΕΕ 
ΟΟΡνΕΕΕ ΑΥΟΚΑ 
ΟυΝΕΤ 
ΡΚΕδΙ 
ΚΚϋΟΕΚ ΕΟ\ν 
ΝΕΤΟ ΒΑ δΙίΤΥΑ 
ΝΟΟΚϋΨΑΕ 
(1ε ΝΟΡοΜΑΝΝ 
ΡΑΚΟΟΝ 
ΡΟΕΤΟΝ ΚΙΕΚΑ ΜΑΚδΑ 
δΡΕΙΚδ 
ΤΙΧΙΕΚ 
\νιεκ