Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για:

- το "Σχέδιο πρότασης οδηγίας (Euratom) του Συμβουλίου με την οποία προσδιορίζονται οι βασικές υποχρεώσεις και αρχές σχετικά με την ασφάλεια των πυρηνικών εγκαταστάσεων" και

- το "Σχέδιο πρότασης οδηγίας (Euratom) του Συμβουλίου σχετικά με τη διαχείριση των αναλωμένων ραδιενεργών καυσίμων και των ραδιενεργών αποβλήτων" (το έγγραφο της Επιτροπής δεν υπάρχει ακόμη στα ελληνικά (28.3.2003)· ως εκ τούτου: ελεύθερη μετάφραση τίτλου (για την ορολογία χρησιμοποιήθηκαν παλαιότερες οδηγίες της Επιτροπής όπως η CΟΜ(2002) 605 τελικό))

(COM(2003) 32 τελικό - 2003/0021 (CNS) - 2003/0022 (CNS))(1)

(2003/C 133/15)

Στις 30 Ιανουαρίου 2003 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει, σύμφωνα με το άρθρο 31 της Συνθήκης ΕΚΑΕ, τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για τα παραπάνω σχέδια.

Το ειδικευμένο τμήμα "Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 13 Μαρτίου 2003, με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Wolf.

Κατά την 398η σύνοδο ολομέλειάς της, της 26ης και 27ης Μαρτίου 2003 (συνεδρίαση της 26ης Μαρτίου), η ΕΟΚΕ υιοθέτησε με 88 ψήφους υπέρ, 1 ψήφο κατά και 1 αποχή την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η ενέργεια που παράγεται από πυρηνική σχάση αποτελεί επί του παρόντος το15 % της κατανάλωσης σε πρωτογενή ενέργεια (και το 35 % της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας) στην Ευρώπη, χωρίς να δημιουργεί αέρια βλαβερά για το κλίμα. Ωστόσο, η χρήση της ενέργειας αυτής είναι εξαιρετικά αμφισβητούμενη και οι απόψεις των κρατών μελών σχετικά διίστανται λόγω των κινδύνων ραδιενεργούς μόλυνσης που εγκυμονεί σε περίπτωση ατυχήματος αλλά και κατά την αποθήκευση των ραδιενεργών αποβλήτων. Συνεπώς, η ασφάλεια των πυρηνικών εγκαταστάσεων και της αποθήκευσης ραδιενεργών αποβλήτων αποτελεί βασικό στόχο και σε ό,τι αφορά την προστασία της υγείας του πληθυσμού. Η σημασία του θέματος αυτού υπογραμμίζεται άλλωστε και στην Πράσινη Βίβλο(2) της Επιτροπής με τίτλο "Προς μια ευρωπαϊκή στρατηγική για την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού" καθώς και στην αντίστοιχη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ(3).

1.2. Στόχος της Συνθήκης ΕΚΑΕ, που υπογράφηκε το 1957 (Ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας), ήταν να προσφέρει στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα μια εναλλακτική πηγή εφοδιασμού με εγχώρια ενέργεια και να περιορίσει την αυξανόμενη εξάρτηση από τις εισαγωγές πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή(4). Κατά τους όρους της Συνθήκης αυτής, η Κοινότητα οφείλει να θεσπίζει ομοιόμορφους κανόνες ασφαλείας για την προστασία της υγείας του πληθυσμού και των εργαζομένων και να μεριμνά για την εφαρμογή τους (Άρθρο 2 β) και άρθρο 30). Οι συμφωνίες που έχουν συναφθεί σχετικά με την προστασία της υγείας των εργαζομένων και του πληθυσμού από τις ιονίζουσες ακτινοβολίες, περιλαμβάνονται στην οδηγία 96/29/Ευρατόμ(5) του Συμβουλίου.

1.3. Με στόχο την μεγαλύτερη ανταπόκριση στην υποχρέωση αυτή και ενόψει της επικείμενης διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Επιτροπή υποβάλλει δύο σχέδια προτάσεων οδηγιών (ΕΚΑΕ) του Συμβουλίου εκ των οποίων το ένα αφορά την ασφάλεια πυρηνικών εγκαταστάσεων και το άλλο την διαχείριση αναλωμένων ραδιενεργών καυσίμων και ραδιενεργών αποβλήτων.

1.4. Και για τα δύο αυτά κείμενα ζητήθηκε η γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ, σύμφωνα με τους όρους του άρθρου 31 της Συνθήκης Ευρατόμ.

2. Στόχος και περιεχόμενο των σχεδίων πρότασης οδηγιών της Επιτροπής

2.1. Προσδιορισμός βασικών υποχρεώσεων και γενικών αρχών στον τομέα της ασφάλειας πυρηνικών εγκαταστάσεων

Σκοπός της οδηγίας αυτής είναι η θέσπιση δέσμης μέτρων, μέσω των οποίων η Κοινότητα θα μπορεί αφενός να προωθεί την περαιτέρω ανάπτυξη και ολοκλήρωση υφιστάμενων συμφωνιών και ρυθμίσεων και να επιβάλει στα επιμέρους κράτη μέλη το σεβασμό των κοινών αρχών και των ρυθμίσεων που απορρέουν από αυτές και αφετέρου να διαπιστώνει αν τα κράτη μέλη ελέγχουν την εφαρμογή των εν λόγω κανόνων και ρυθμίσεων. Τα κράτη μέλη έχουν, ωστόσο, τη δυνατότητα να θεσπίζουν αυστηρότερες ρυθμίσεις εάν το επιθυμούν. Ένα από τα μέτρα που προτείνει η Επιτροπή είναι η διασφάλιση της διάθεσης των απαραίτητων πόρων εκ μέρους των κρατών μελών, αφενός για την ασφάλεια των πυρηνικών εγκαταστάσεων όσο λειτουργούν και αφετέρου για την διενέργεια εργασιών παροπλισμού. Οι πόροι για τον παροπλισμό θα πρέπει να διατίθενται μέσω της σύστασης κεφαλαίων παροπλισμού.

2.2. Διαχείριση αναλωμένων καυσίμων και ραδιενεργών αποβλήτων

Στόχος της οδηγίας αυτής είναι να δεσμευτούν τα κράτη μέλη να χρησιμοποιούν τις βέλτιστες, ως προς την υγεία του πληθυσμού, μεθόδους αειφόρου διαχείρισης των ραδιενεργών αποβλήτων των αναλωμένων καυσίμων ή άλλων πηγών ραδιενέργειας. Η οδηγία περιλαμβάνει και προτάσεις για την κατάρτιση δεσμευτικού χρονοδιαγράμματος εντός του οποίου όλα τα κράτη μέλη οφείλουν να διαθέτουν εγκαταστάσεις τελικής αποθήκευσης, χωρίς να αποκλείεται η κοινή χρήση των εγκαταστάσεων αυτών από πολλά κράτη μέλη. Σύμφωνα με το σημερινό επίπεδο γνώσεων, πρόκειται για την ταφή σε κατάλληλα γεωλογικά στρώματα, τα οποία μπορούν να απομονώσουν μακρόβια ραδιενεργά απόβλητα κατά το απαιτούμενο χρονικό διάστημα, ώστε να μην κινδυνεύουν ο πληθυσμός και η βιόσφαιρα, και να διασφαλίζεται η προστασία της υγείας του πληθυσμού. Συγχρόνως, τονίζεται ότι είναι αναγκαίο να συνεχιστεί και να εντατικοποιηθεί η έρευνα τόσο σε κοινοτικό όσο και σε εθνικό επίπεδο και ότι χρειάζεται απόλυτη διαφάνεια κατά την ανεύρεση λύσεων ώστε να διασφαλιστεί η εμπιστοσύνη της κοινής γνώμης.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Και οι δύο πτυχές, δηλαδή αφενός ο ενεργειακός εφοδιασμός και η ένταξή του στην ενιαία αγορά ως αποτέλεσμα της πολιτικής βούλησης των κρατών μελών και αφετέρου, οι επιπτώσεις ενδεχόμενων ατυχημάτων σε πυρηνικές εγκαταστάσεις και η ραδιενεργός μόλυνση ως φυσικό τους αποτέλεσμα, αποτελούν διασυνοριακά θέματα που αφορούν όλα τα κράτη μέλη και υπερβαίνουν μάλιστα το κοινοτικό έδαφος. Είναι, επομένως λογικό και σκόπιμο να θεωρηθούν και οι δύο αυτές πτυχές ως κοινοτικοί στόχοι. Γενικά, η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει τη σχετική πρωτοβουλία της Επιτροπής όσον αφορά την ασφάλεια των πυρηνικών εγκαταστάσεων και τη διαχείριση ραδιενεργών αποβλήτων καθώς και τους στόχους των δύο προτεινόμενων οδηγιών. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ιδιαίτερα σημαντική την πτυχή της ασφάλειας των πυρηνικών εγκαταστάσεων στα υποψήφια κράτη μέλη και την ένταξή τους σε ένα κοινοτικό ρυθμιστικό πλαίσιο. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ εκφράζει ενδοιασμούς ως προς το περιεχόμενο ορισμένων σημείων και θεωρεί ότι ορισμένα άλλα σημεία χρειάζεται να διευκρινισθούν περισσότερο.

3.2. Η ΕΟΚΕ έχει επισημάνει επανειλημμένα(6) το μακροπρόθεσμα ανεπίλυτο πρόβλημα του ενεργειακού εφοδιασμού και έχει επίσης τονίσει το σημαντικό ρόλο της πυρηνικής ενέργειας στην επίλυση αυτού του προβλήματος. Επειδή ο ενεργειακός εφοδιασμός του πληθυσμού λειτουργεί ικανοποιητικά από δεκαετίες, αλλά και επί του παρόντος, ενδέχεται να χαλαρώσει η συνειδητοποίηση εκ μέρους της κοινής γνώμης της σημασίας ενός μακροπρόθεσμου και αειφόρου ενεργειακού εφοδιασμού. Επίσης, μπορεί για τον ίδιο λόγο να υποτιμηθούν οι κίνδυνοι και οι συνέπειες του μελλοντικού περιορισμού των ενεργειακών πόρων.

3.3. Μολονότι το επιπέδου ασφαλείας των πυρηνικών εγκαταστάσεων στα σημερινά κράτη μέλη είναι υψηλό, έχει ιδιαίτερη σημασία και λόγω των διαφορετικών θέσεων που υιοθετούν τα κράτη μέλη όσον αφορά τη χρήση της πυρηνικής ενέργειας, η θέσπιση κοινοτικών ρυθμίσεων για την ασφάλεια των πυρηνικών εγκαταστάσεων και τη διαχείριση των πυρηνικών αποβλήτων και των αναλωμένων καυσίμων.

3.4. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή, κυρίως λόγω της σημασίας της προβληματικής αυτής και παρά την ύπαρξη πιθανών διαφορών, να προσεγγίσει το θέμα αυτό με αποφασιστικότητα και επιμονή αλλά και με την απαραίτητη ευελιξία, και να προβλέψει ικανοποιητικά χρονικά περιθώρια(7) για τη διεξαγωγή συζήτησης στους κόλπους των κοινωνικών ομάδων, μεταξύ των οργάνων της Κοινότητας αλλά και μεταξύ των κρατών μελών. Συγχρόνως, θα πρέπει να καταστεί σαφές ότι τα μέτρα που προτείνει η Επιτροπή δεν θίγουν τις βασικές θέσεις των κρατών μελών σχετικά με την πυρηνική ενέργεια ή τον αμοιβαίο σεβασμό μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά τις θέσεις αυτές.

3.5. Ένα σημείο που θα μπορούσε να αποτελέσει αντικείμενο αντιπαραθέσεων, είναι η νομική θεμελίωση των μέτρων που προτείνει η Επιτροπή ως κοινοτική αποστολή, την οποία επί του παρόντος στηρίζει στα υφιστάμενα κείμενα, όπως στο άρθρο 2β)(8) και άρθρο 30 της Συνθήκης ΕΚΑΕ. Μολονότι το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, με την απόφαση(9) που εξέδωσε στις 10 Δεκεμβρίου 2002, υποστηρίζει την θέση αυτή της Επιτροπής και η ΕΟΚΕ δεν την αμφισβητεί, η ΕΟΚΕ συνιστά να θεμελιωθεί ρητά την κατάλληλη στιγμή η αρμοδιότητα της Κοινότητας για την ασφάλεια των πυρηνικών εγκαταστάσεων και τη διαχείριση των αναλωμένων καυσίμων.

3.5.1. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ αμφιβάλλει αν από την αρμοδιότητα αυτή μπορεί να εξαχθεί ανάλογη αρμοδιότητα της Κοινότητας όσον αφορά τη ρύθμιση της πρόβλεψης χρηματοοικονομικών πόρων για τον παροπλισμό πυρηνικών εγκαταστάσεων. Η ρύθμιση που προτείνει η Επιτροπή περιλαμβάνει αποκλειστικά διατάξεις διοικητικού και οργανωτικού χαρακτήρα με τις οποίες καθορίζεται μόνον ο τρόπος και η μορφή της χρηματοδότησης του παροπλισμού, χωρίς να θίγεται η πρακτική πτυχή της προστασίας της υγείας του πληθυσμού.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

Η ΕΟΚΕ, μολονότι, όπως τόνισε στις προηγούμενες παραγράφους, υποστηρίζει βασικά τους στόχους της Επιτροπής, επιθυμεί να προσθέσει ορισμένες διευκρινίσεις και να διατυπώσει ενδοιασμούς.

4.1. Σε ό,τι αφορά την ασφάλεια των πυρηνικών εγκαταστάσεων, η ΕΟΚΕ συνιστά να μην θεσπιστούν νέοι, ανεξάρτητοι ορισμοί και νέες ρυθμίσεις αλλά να εφαρμοστούν οι ορισμοί και οι ρυθμίσεις του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΙΑΕΟ), που έχει την έδρα του στη Βιέννη, ως κοινό σύστημα αναφοράς και συγχρόνως η Κοινότητα να ελέγχει την πλήρη και αυστηρή εφαρμογή τους από τα κράτη μέλη. Η ΕΟΚΕ συνιστά, όμως, επίσης να συμμετάσχει η Κοινότητα ενεργά και με εμπειρογνωμοσύνη στην περαιτέρω ανάπτυξη αυτών των ρυθμίσεων του ΙΑΕΟ. Παρόμοια συμμετοχή θα αποτελούσε άλλωστε σημαντική συμβολή στο γενικότερο στόχο της ασφαλούς και υπεύθυνης χρήσης της πυρηνικής ενέργειας. Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει και την πρόθεση της Επιτροπής να επιτύχει τη συνεκτίμηση των αποτελεσμάτων του WENRA(10) και του ΝRWG.(11)

4.2. Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι οι οδηγίες για την ασφάλεια των πυρηνικών εγκαταστάσεων και η διαδικασίες ελέγχου που προβλέπουν πρέπει να καθιστούν σαφές ότι η έκταση και ο τομέας των αρμοδιοτήτων των υπηρεσιών ασφαλείας των κρατών μελών θα διασφαλιστούν στο ακέραιο καθώς και ότι ο φορέας εκμετάλλευσης πυρηνικών εγκαταστάσεων θα εξακολουθεί να φέρει την πλήρη ευθύνη για την ασφαλή λειτουργία των εν λόγω εγκαταστάσεων. Άλλωστε, αυτό επιβάλλεται και από την εφαρμογή της αρχής "ο ρυπαίνων πληρώνει", αρχή στην οποία η ΕΟΚΕ αποδίδει ιδιαίτερη σημασία.

4.3. Επίσης, οι διαδικασίες ελέγχου που προβλέπει η Επιτροπή δε θα πρέπει να επιβαρύνουν επιπλέον την εποπτεία των πυρηνικών εγκαταστάσεων αλλά να επικεντρώνονται στον έλεγχο και τη διαπίστωση ότι τα κράτη μέλη και οι αρμόδιες αρχές τους ανταποκρίνονται πλήρως στα καθήκοντά τους όσον αφορά τα κοινά πρότυπα ασφαλείας μόλις τεθούν σε ισχύ. Ενδεχομένως η Επιτροπή θα μπορεί να προβεί προηγουμένως στη διενέργεια ελέγχου(12). Η ΕΟΚΕ προτείνει σχετικά να συμπληρωθεί το άρθρο 12.1 της πρότασης οδηγίας ως εξής: "...προκειμένου να διατηρηθεί ένα υψηλό επίπεδο πυρηνικής ασφάλειας η Επιτροπή διενεργεί έλεγχο στις αρχές εποπτείας της ασφάλειας, με βάση τις κοινές προδιαγραφές ασφαλείας που περιλαμβάνονται στο άρθρο 7.1 μετά την έναρξη της ισχύος τους".

4.4. Σχετικά με την υλοποίηση των διαδικασιών που προβλέπονται στην οδηγία ή τις οποίες συνιστά η ΕΟΚΕ καθώς και σχετικά με το χρονοδιάγραμμα της εφαρμογής τους, είναι ωστόσο απαραίτητο να διευκρινιστεί και να διασφαλισθεί ότι οι πυρηνικές εγκαταστάσεις που ήδη λειτουργούν ή σχεδιάζονται στα κράτη μέλη και οι οποίες ανταποκρίνονται στα ισχύοντα ήδη πολύ υψηλά πρότυπα ασφαλείας των σημερινών κρατών μελών, δε θα πρέπει να περιοριστούν, να τύχουν δυσμενούς μεταχείρισης ή να εμποδιστεί η λειτουργία ή κατασκευή τους χωρίς σοβαρό λόγο. Παρόμοια προσέγγιση ανταποκρίνεται άλλωστε και στην επιδιωκόμενη ισορροπία μεταξύ της αρχής της διατήρησης κεκτημένων δικαιωμάτων και της ασφάλειας του προγραμματισμού καθώς και της νομικής ασφάλειας αλλά και της εγγύησης του ανώτατου δυνατού επιπέδου ασφάλειας. Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι η Επιτροπή δεν λαμβάνει θέση στην πρότασή της σχετικά με το σημαντικό αυτό θέμα και προτείνει γι αυτό ανάλογη συμπλήρωση του άρθρου 7.1 της πρότασης οδηγίας με το ακόλουθο περιεχόμενο: "Τα κράτη μέλη επιβάλλουν στις επιχειρήσεις που εκμεταλλεύονται πυρηνικές εγκαταστάσεις, ....την εφαρμογή των σχετικών κοινών προδιαγραφών ασφαλείας. Οι προθεσμίες εντός των οποίων θα πρέπει να τεθούν σε εφαρμογή οι κοινές προδιαγραφές ασφαλείας καθώς και οι λεπτομερείς διατάξεις εφαρμογής, θα καθοριστούν στα πλαίσια μελλοντικών συμπληρώσεων της πρότασης οδηγίας".

4.5. Κρίνεται επιπλέον σκόπιμο, οι σχετικές τεχνικές προδιαγραφές και τα μέτρα που προβλέπονται για τον έλεγχο της εφαρμογής τους να σχεδιάζονται κατά τρόπο που να προκαλεί και να ευνοεί (ι) την ανάπτυξη μιας ορισμένης καινοτομίας όσον αφορά την εξέλιξη των πυρηνικών εγκαταστάσεων και των διατάξεων ασφαλείας και (ιι) την ανάπτυξη ανταγωνισμού στα πλαίσια των κανόνων της ενιαίας αγοράς και της αναζήτησης των βέλτιστων σχεδίων και τεχνικών λύσεων. Στόχος πρέπει να είναι τόσο η τήρηση των προτύπων ασφαλείας όπως περιγράφονται στο σημείο 4.3 όσο και η συνεχής περαιτέρω εξέλιξη της επιστημονικής και τεχνολογικής πτυχής των πυρηνικών εγκαταστάσεων, των διατάξεων ασφαλείας και των διαδικασιών εξάλειψης αποβλήτων προκειμένου να διασφαλιστεί η μεγαλύτερη δυνατή προστασία της υγείας του πληθυσμού και να περιοριστούν στο ελάχιστο οι κίνδυνοι.

4.5.1. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει σχετικά ότι ο ασαφής όρος που χρησιμοποιεί η Επιτροπή στην πρότασή της (άρθρο 1, σημείο 1, ψηφίο α) "να προστατεύονται κατάλληλα" πρέπει να αντικατασταθεί από τη φράση "σύμφωνα με τους στόχους προστασίας που περιλαμβάνει η οδηγία 96/29/ΕΚΑΕ(13) του Συμβουλίου".

4.6. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει καταρχήν την πρόθεση της Επιτροπής να διασφαλίσει τη διαθεσιμότητα των απαραίτητων χρηματοοικονομικών πόρων για τον παροπλισμό πυρηνικών εγκαταστάσεων. Θεωρεί όμως ότι τα περισσότερα κράτη μέλη ήδη εφαρμόζουν αποτελεσματικές ρυθμίσεις για το σκοπό αυτό. Αντιθέτως, οι πόροι που προτείνει η Επιτροπή ενδέχεται να αφήνουν ελάχιστα περιθώρια στους φορείς εκμετάλλευσης της εγκατάστασης ή στα κράτη μέλη όσον αφορά την επιλογή της οικονομικότερης διαδικασίας.

4.6.1. Ανεξάρτητα από την ασάφεια που διαπιστώνεται όσον αφορά τη νομική βάση (βλ. επίσης 3.5.1) της αρμοδιότητας της Κοινότητας σε αυτό το ειδικό θέμα χρηματοδότησης, η ΕΟΚΕ συνιστά και για αντικειμενικούς λόγους να ανήκει και στο μέλλον η αρμοδιότητα αυτή αποκλειστικά στα κράτη μέλη. Συνιστά, επίσης, να διατίθεται στους φορείς εκμετάλλευσης ελευθερία επιλογής όσον αφορά την εξεύρεση του οικονομικότερου και ασφαλέστερου τρόπου συγκέντρωσης αποθεματικού κεφαλαίου εντός των κρατών μελών, στα πλαίσια του κοινοτικού δικαίου ανταγωνισμού. Με αυτή την έννοια η εξασφάλιση κεφαλαίων παροπλισμού, που προτείνει η Επιτροπή, δε μπορεί να αποτελεί παρά μια από τις δυνατότητες επιλογής. Επίσης, η ΕΟΚΕ επιθυμεί να επαναλάβει όσα διατύπωσε στο σημείο 4.4, και να τονίσει ότι και σχετικά με το θέμα αυτό είναι αναγκαίο να υπάρχει ισορροπία μεταξύ αφενός της διασφάλισης κεκτημένων δικαιωμάτων και των πτυχών της ασφάλειας του προγραμματισμού και της νομικής ασφάλειας και αφετέρου της διασφάλισης του υψηλότερου δυνατού επιπέδου ασφαλείας.

4.6.2. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί επίσης με την πρόταση της Επιτροπής (άρθρο 2 σημείο 10) ότι τα "συμβατικά απόβλητα", δηλαδή τα μη ραδιενεργά απόβλητα που προκύπτουν κατά τον παροπλισμό πυρηνικών εγκαταστάσεων, θα πρέπει να υποβληθούν σε επεξεργασία και να απομακρυνθούν με βάση τις σχετικές ισχύουσες διατάξεις. Συνεπώς, η διαχείριση των εν λόγω αποβλήτων δεν αποτελεί κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ αντικείμενο των άρθρων που εξετάζονται στα σημεία 4.6 και 4.6.1.

4.7. Οι οδηγίες που προτείνει η Επιτροπή για τη διαχείριση πυρηνικών αποβλήτων προβλέπουν επίσης ορισμένα χρονοδιαγράμματα για την έκδοση αδειών λειτουργίας των τόπων αποθήκευσης και ιδίως προβλέπουν ότι όλα τα κράτη μέλη στα οποία απαιτείται η εξάλειψη αναλωμένων ραδιενεργών καυσίμων, πρέπει να έχουν εκδώσει την άδεια λειτουργίας του τόπου τελικής αποθήκευσης έως το 2018 το αργότερο. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή ότι σε καμία περίπτωση η χρονικά απεριόριστη αποθήκευση στην επιφάνεια του εδάφους ή σε μικρό βάθος (υψηλά) ραδιενεργών αναλωμένων καυσίμων, που δεν προορίζονται για επεξεργασία, δεν μπορεί να αποτελεί κατάλληλη ή εναλλακτική μέθοδο σε σχέση με την ταφή αποβλήτων.

4.8. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι το χρονοδιάγραμμα που προτείνει η Επιτροπή, παρά το γεγονός ότι η προθεσμία του 2018 φαίνεται μακρά, μπορεί να είναι υπερβολικά σύντομο, με αποτέλεσμα τα κράτη μέλη και τα υποψήφια κράτη μέλη να μην είναι εγκαίρως σε θέση όχι μόνο να βρουν κατάλληλη λύση αλλά και να επιτύχουν την πολιτική αποδοχή της λύσης αυτής. Η σύντομη εξεύρεση ορθής λύσης αυξάνει και το μέτρο της εφικτής ασφάλειας. Κάθε κράτος μέλος που διαθέτει πυρηνικές εγκαταστάσεις θα πρέπει καταρχήν να ορίσει στην επικράτειά του τουλάχιστον έναν κατάλληλο χώρο αποθήκευσης. Συγχρόνως, όμως πρέπει ομάδες κρατών μελών ή κρατών που έχουν κοινά σύνορα να μπορούν να ενεργούν από κοινού ή να ορίζουν εθελούσια κοινό χώρο αποθήκευσης. Παρόμοιες κοινές ενέργειες θα πρέπει να προβλέπονται ρητά στα προγράμματα διαχείρισης ραδιενεργών αποβλήτων που καταρτίζουν από κοινού δύο ή περισσότερα κράτη μέλη. Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει σχετικά την οδηγία του Συμβουλίου 92/3 Ευρατόμ(14) στην οποία τονίζεται ότι η εισαγωγή ραδιενεργών αποβλήτων σε κράτος μέλος είναι δυνατή μόνο με την έγκριση του κράτους αυτού. Η διάταξη αυτή αφορά μεν μόνο την εποπτεία και τον έλεγχο της αποθήκευσης ραδιενεργών αποβλήτων, ωστόσο η ΕΟΚΕ συνιστά να διατυπωθεί ρητά στο άρθρο 4.1. ότι κανένα κράτος μέλος δεν υποχρεούται να εισαγάγει ή να εξαγάγει οποιαδήποτε ραδιενεργά απόβλητα όταν αυτό είναι αντίθετο με την σχετική εθνική του νομοθεσία.

4.9. Σε αναλογία με το σημείο 4.1, η ΕΟΚΕ θεωρεί ό,τι όσον αφορά τη διαχείριση των αποβλήτων, είναι αφενός απαραίτητο να εναρμονισθούν οι ορισμοί που χρησιμοποιούν τα κράτη μέλη και αφετέρου ότι θα ήταν σκόπιμο να χρησιμοποιούνται, όπου αυτό είναι εφικτό, οι ορισμοί και οι τεχνικές διατάξεις του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΑΙΕΑ). Πριν από τη θέσπιση νέων ορισμών ή ρυθμίσεων διαφορετικών από αυτές του ΙΑΕΟ, θα ήταν σκόπιμο να εξετασθεί προπαντός πώς θα μπορούσαν να συμπληρωθούν ή να εξαλειφθούν τα κενά ή οι ανεπάρκειες που παρουσιάζουν οι διατάξεις του Οργανισμού.

4.10. Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι η διαδικασία χορήγησης αδειών θα πρέπει να χαρακτηρίζεται από διαφάνεια και να επιτρέπει την κατάλληλη συμμετοχή ενδεχόμενων ενδιαφερομένων μέσω της εφαρμογής ελάχιστων διαδικαστικών κανόνων. Διαπιστώνει με ικανοποίηση ότι το θέμα αυτό ήδη ρυθμίζεται στην οδηγία 97/11 ΕΟΚ του Συμβουλίου (της 27ης Μαρτίου 1997)(15) και συνιστά να ενεργούν τα κράτη μέλη ανάλογα, εάν δεν το πράττουν ήδη(16).

4.11. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ιδιαίτερη ικανοποίησή της για την πρόθεση της Επιτροπής να υποστηρίξει και να συντονίσει στο μέλλον σε κοινοτικό επίπεδο την έρευνα στον τομέα της ασφάλειας των πυρηνικών εγκαταστάσεων και της διαχείρισης ραδιενεργών αποβλήτων. Έχει υπογραμμίσει επανειλημμένα(17) την ανάγκη να τύχουν τα προγράμματα αυτά κατάλληλης και μαζικής υποστήριξης. Παρόμοια υποστήριξη αποτελεί ουσιαστική συμβολή στην επίτευξη της βέλτιστης δυνατής προστασίας της υγείας του πληθυσμού. Καλεί συνεπώς τα κράτη μέλη να συμμετάσχουν ουσιαστικά και με εντατικότερο τρόπο στην επιδίωξη του στόχου αυτού και βάσει των εθνικών προγραμμάτων.

5. Συμπεράσματα

Η ΕΟΚΕ

- τονίζει το θεμελιώδες καθήκον των κρατών μελών να διασφαλίζουν την ασφάλεια των πυρηνικών εγκαταστάσεων και της διαχείρισης των ραδιενεργών αποβλήτων,

- επιδοκιμάζει καταρχήν την πρωτοβουλία της Επιτροπής προς αυτή την κατεύθυνση και ιδιαίτερα όσον αφορά την εναρμόνιση των ρυθμίσεων και ενόψει της ένταξης των νέων κρατών μελών,

- δεν αμφισβητεί την αρμοδιότητα της Κοινότητας στον τομέα αυτό, αρμοδιότητα που απορρέει σαφώς από την αρμοδιότητά της για την προστασία της υγείας του πληθυσμού και των εργαζομένων, αμφισβητεί όμως την εν λόγω αρμοδιότητα όσον αφορά την προτεινόμενη σύσταση κεφαλαίων παροπλισμού,

- συνιστά να διατηρηθούν ακέραιες οι αρμοδιότητες των κρατών μελών και των εθνικών αρχών πυρηνικής ασφάλειας και να φέρουν και στο μέλλον οι φορείς εκμετάλλευσης πυρηνικών εγκαταστάσεων την πλήρη και αποκλειστική ευθύνη για την ασφαλή λειτουργία τους, ("ο ρυπαίνων πληρώνει")

- συνιστά να μην θεσπισθούν νέες τεχνικές ρυθμίσεις και νέοι ορισμοί, αλλά να διασφαλιστεί η εφαρμογή των ρυθμίσεων του ΔΟΑΕ και να συμμετάσχει η Κοινότητα στην περαιτέρω ανάπτυξή τους,

- προτείνει να ερμηνεύονται οι ρυθμίσεις και να διασφαλίζεται η εφαρμογή τους κατά τρόπο που να ενθαρρύνει και να προκαλεί την καινοτομία όσον αφορά την περαιτέρω εξέλιξή των επιμέρους συστημάτων ασφάλειας και διαχείρισης αποβλήτων και να ενθαρρύνεται ο ανταγωνισμός μεταξύ των συστημάτων αυτών,

- συμμερίζεται την άποψη της Επιτροπής σύμφωνα με την οποία κάθε κράτος μέλος οφείλει να φροντίζει για την αποθήκευση των πυρηνικών αποβλήτων που παράγονται στην επικράτειά του σε κατάλληλα γεωλογικά στρώματα μεγάλου βάθους, χωρίς αυτό να αποκλείει την εθελοντική συνεργασία γειτονικών κρατών μελών. Συνιστά, ωστόσο, να διαμορφωθεί με μεγαλύτερη ελαστικότητα το χρονοδιάγραμμα για την χορήγηση άδειας λειτουργίας των τόπων τελικής αποθήκευσης εκ μέρους των κρατών μελών και να προσαρμοστεί στις ιδιαίτερες συνθήκες της κάθε χώρας,

- υποστηρίζει την Επιτροπή στην πρόθεσή της να διασφαλίσει τη διάθεση ικανοποιητικών πόρων εκ μέρους των κρατών μελών για τον παροπλισμό πυρηνικών εγκαταστάσεων αλλά συνιστά να επαφίεται η αρμοδιότητα αυτή αποκλειστικά στα κράτη μέλη,

- συνιστά να διευκρινισθεί και να διασφαλισθεί, μέσω της αναδιατύπωσης των άρθρων 7 παράγραφος 1 και 12, παράγραφος 1, ότι κατά την υλοποίηση των διαδικασιών που προτείνονται στην οδηγία καθώς και κατά την εφαρμογή του χρονοδιαγράμματος της υλοποίησής της, οι υφιστάμενες ή προγραμματισμένες πυρηνικές εγκαταστάσεις, στο βαθμό που ανταποκρίνονται στα υψηλά πρότυπα ασφαλείας των σημερινών κρατών μελών, δε θα εμποδιστούν, τύχουν δυσμενούς μεταχείρισης, ή περιοριστούν και ότι επομένως πρέπει να ληφθούν με ισορροπημένο τρόπο υπόψη και οι αρχές της διατήρησης κεκτημένων δικαιωμάτων καθώς και η ασφάλεια προγραμματισμού και η νομική ασφάλεια,

- υποστηρίζει την πρόθεση της Επιτροπής να προωθήσει εντατικά και στο μέλλον την έρευνα στον τομέα της ασφάλειας πυρηνικών εγκαταστάσεων και διαχείρισης πυρηνικών αποβλήτων και να συντονίσει την έρευνα αυτή σε κοινοτικό επίπεδο. Κρίνει ότι η προσέγγιση αυτή αποτελεί σημαντική συμβολή στην επίτευξη της βέλτιστης δυνατής προστασίας της υγείας του πληθυσμού στο μέλλον. Καλεί επίσης τα κράτη μέλη να συμμετάσχουν εντατικότερα και με ουσιαστικό τρόπο στην προσπάθεια αυτή.

Βρυξέλλες, 26 Μαρτίου 2003.

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Roger Briesch

(1) Τα έγγραφα της Επιτροπής περιλαμβάνουν επίσης μια ανακοίνωση προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για την πυρηνική ασφάλεια στην Ευρωπαϊκή Ένωση, την οποία, λόγω της σημασίας της, η ΕΟΚΕ έλαβε υπόψη στο κείμενο της γνωμοδότησης

(2) Πράσινη Βίβλος, COM(2000) 769 τελικό.

(3) ΕΕ C 221 της 7.8.2001, σ. 6.

(4) Πράσινη Βίβλος, COM(2000) 769 τελικό, σ. 40.

(5) ΕΕ L 159 της 29.6.1996, σ. 1.

(6) Γνωμοδότηση για την "Πράσινη Βίβλο"ΕΕ C 221 της 7.8.2001, σ. 6 και γνωμοδότηση για τις ερευνητικές ανάγκες ΕΕ C 241 της 7.8.2001, σ. 3.

(7) Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η Επιτροπή όρισε μια υπερβολικά σύντομη προθεσμία για την έκδοση γνωμοδότησης για ένα τόσο σημαντικό θέμα.

(8) "Για την εκπλήρωση της αποστολής της η Κοινότητα οφείλει κατά τους όρους της παρούσας Συνθήκης να θεσπίζει ομοιόμορφους κανόνες ασφαλείας για την προστασία της υγείας του πληθυσμού και των εργαζομένων και να μεριμνά για την εφαρμογή τους."

(9) Υπόθεση C-29/99.

(10) Ένωση Επιτροπών Εποπτείας της Πυρηνικής Ενέργειας της Δυτικής Ευρώπης

(11) Ομάδα εργασίας των Επιτροπών Εποπτείας της Πυρηνικής Ενέργειας.

(12) Ιδιαίτερα στα υποψήφια κράτη μέλη, με γνώμονα τα μέτρα ασφαλείας που ισχύουν στα σημερινά κράτη μέλη.

(13) ΕΕ L 159 της 29.6.1996, σ. 1.

(14) ΕΕ L 35 της 12.2.1992, σ. 24.

(15) EE L 73 της 14.3.1997, σ. 5.

(16) Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει επίσης σχετικά τη δεσμευτική, από άποψη διεθνούς δικαίου, Σύμβαση ΕSPOO των Ηνωμένων Εθνών της 25ης Φεβρουαρίου 1991, που τέθηκε σε ισχύ στις 10 Σεπτεμβρίου 1997.

(17) ΕΕ C 260 της 17.9.2001, σ. 6 και ΕΕ C 241 της 7.10.2002, σ. 3.