Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Το μελλοντικό σχέδιο για το προσωπικό περίθαλψης και φροντίδας — Τοπικές και περιφερειακές ευκαιρίες στο πλαίσιο μιας ευρωπαϊκής πρόκλησης»

(2021/C 440/11)

Εισηγητής: Heinrich DORNER (AT/PES), μέλος της κυβέρνησης του ομόσπονδου κρατιδίου του Μπούργκενλαντ

ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Προτεραιότητες πολιτικής

1. αναγνωρίζει τόσο τις επιπτώσεις της γήρανσης του πληθυσμού ( 1 ) και τις μεταβολές στις κοινωνικές και οικογενειακές δομές, καθώς και στη φροντίδα βάσει αναγκών των ατόμων με ειδικές ανάγκες, όσο και τις απαιτήσεις του σύγχρονου κόσμου της εργασίας και τη συνεπαγόμενη αυξανόμενη ανάγκη σε τυπικές και άτυπες υπηρεσίες περίθαλψης — υπηρεσίες που παρέχονται κυρίως από μέλη της οικογένειας. Ταυτόχρονα, αναγνωρίζει ότι είναι σημαντική μακροπρόθεσμα η ανάπτυξη προγραμμάτων για την προώθηση της ενεργού γήρανσης και την πρόληψη της πρόωρης επιδείνωσης της σωματικής και ψυχικής κατάστασης των ηλικιωμένων. Θεωρεί ότι, κατά την ανάπτυξη τέτοιων προγραμμάτων, θα πρέπει να εξετάζεται το ενδεχόμενο λήψης μέτρων για την ενίσχυση της συμμετοχής των ηλικιωμένων στο κοινωνικό γίγνεσθαι και τη βελτίωση των υποδομών για τα εν λόγω άτομα. Η ενίσχυση των ευκαιριών συμμετοχής προάγει την αυτονομία των ηλικιωμένων και συμβάλλει στην πρόληψη της μοναξιάς και της κοινωνικής απομόνωσης·

2. επισημαίνει ότι η γήρανση του πληθυσμού έχει μεγαλύτερο αντίκτυπο στις αγροτικές περιοχές και ιδίως στις περιοχές που πλήττονται από μείωση του πληθυσμού ή που υστερούν, όπου η φροντίδα ηλικιωμένων και εξαρτώμενων ατόμων είναι πιο δυσπρόσιτη και απαιτεί μεγαλύτερη βοήθεια από υπηρεσίες σε επίπεδο τοπικής κοινότητας. Σε αυτό το πλαίσιο, είναι σημαντικό να ληφθούν υπόψη οι αρνητικές επιπτώσεις της μετανάστευσης των φροντιστών από λιγότερο ανεπτυγμένες σε περισσότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες, που οδηγεί σε σοβαρές ελλείψεις προσωπικού στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες. Αναγνωρίζει τη σημασία των υπηρεσιών σε επίπεδο τοπικής κοινότητας στις αγροτικές περιοχές και στις περιοχές πληθυσμιακή συρρίκνωση για τους ηλικιωμένους και τα εξαρτώμενα άτομα, ως τυπολογία πόρων που αποσκοπούν στην υποστήριξη της παραμονής των ανθρώπων στο σύνηθες περιβάλλον τους, με προώθηση της αυτονομίας τους, της ανεξαρτησίας τους στην εκτέλεση των καθημερινών δραστηριοτήτων τους και στην κοινωνική τους ένταξη, μέσω της παροχής πολύπλευρης στήριξης, τεχνικής, υλικής και/ή οικονομικής και την προαγωγή της καθολικής πρόσβασης. Παράλληλα, η γήρανση έχει ισχυρό αντίκτυπο στις αστικές περιοχές, όπου το ποσοστό των ηλικιωμένων στον πληθυσμό αυξάνεται σημαντικά, γεγονός που αυξάνει την ανάγκη σε προσωπικό και νέες υποδομές (οίκοι ευγηρίας, υποστηρικτική στέγαση κ.λπ.)·

3. αναγνωρίζει τη θεμελιώδη λειτουργία που επιτέλεσε, από κοινού με τον κλάδο της υγείας, ο κλάδος της φροντίδας κατά την κρίση της νόσου COVID-19. Απευθύνει, στο πλαίσιο αυτό, έκκληση για τον πλήρη σεβασμό των δίκαιων συνθηκών εργασίας και για ανάλογες αμοιβές των φροντιστών ως πρωταρχική ευθύνη αναγνώρισης των υπηρεσιών που παρέχουν·

4. καλεί τους δήμους και τις περιφέρειες να συνεχίσουν και, κατά περίπτωση, να εντείνουν τις προσπάθειες που καταβάλλουν για την αντιμετώπιση των ελλείψεων σε προσωπικό περίθαλψης και φροντίδας προκειμένου να αποφευχθούν οι ελλείψεις αυτές σε μεσοπρόθεσμο έως μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Οι ελλείψεις αυτές επηρεάζουν τόσο τις αστικές όσο και τις αγροτικές περιοχές και προσοχή θα πρέπει να δοθεί στις περιοχές που πλήττονται από δημογραφική παρακμή, στις απομακρυσμένες περιοχές ή αυτές που υστερούν, με περιορισμένη διαθεσιμότητα υπηρεσιών φροντίδας για ηλικιωμένους και εξαρτώμενα άτομα. Παρότι αναγνωρίζει τη σημασία μιας προσέγγισης κύκλου ζωής όσον αφορά τις προκλήσεις της γήρανσης ( 2 ) στην τρέχουσα συγκυρία υπερφορτωμένων υπηρεσιών υγείας λόγω της πανδημίας, η ΕτΠ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εγγυηθεί την απευθείας πρόσβαση των δήμων και των περιφερειών σε χρηματοδοτικά μέσα, ώστε να τους δοθεί η δυνατότητα να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τις ελλείψεις φροντιστών·

5. εφιστά την προσοχή στις προηγούμενες συστάσεις πολιτικής της ΕτΠ (π.χ. τη δημιουργία «υγειονομικών διαδρόμων» μεταξύ των παραμεθόριων περιφερειών) ( 3 ) στο πλαίσιο των βραχυπρόθεσμων ελλείψεων προσωπικού λόγω των περιορισμών που επιβλήθηκαν εξαιτίας της κρίσης της νόσου COVID-19 στη διασυνοριακή κινητικότητα των επαγγελματιών του τομέα της υγείας και της περίθαλψης·

6. δεσμεύεται για την επίτευξη του γενικού στόχου όσον αφορά τη διευκόλυνση της πρόσβασης σε υπηρεσίες περίθαλψης και φροντίδας σε άτομα που έχουν ανάγκη βάσει των ιατρικών τους αναγκών και των προτιμήσεών τους·

7. θεωρεί ότι η έλλειψη ειδικευμένου εργατικού δυναμικού στον τομέα της περίθαλψης και της φροντίδας των ατόμων που έχουν ανάγκη αποτελεί δυνητική ευκαιρία για την αντιμετώπιση της αναμενόμενης αύξησης της ανεργίας σε ολόκληρη την Ευρώπη λόγω της κρίσης της νόσου COVID-19 και, ως εκ τούτου, σημαντικό βήμα για τη διατήρηση της οικονομικής και της κοινωνικής συνοχής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σημειώνει ότι η δημιουργία νέων υπηρεσιών φροντίδας για ηλικιωμένους και εξαρτώμενα άτομα οδηγεί στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας που συμβάλλουν στην ενεργοποίηση της οικονομίας και στην παραμονή του πληθυσμού σε αγροτικές και αραιοκατοικημένες περιοχές. Οι κοινωνικές υπηρεσίες σε επίπεδο τοπικής κοινότητας σε αυτές τις εδαφικά ευάλωτες περιοχές διαδραματίζουν σαφή ρόλο στην αναζωογόνηση του αγροτικού περιβάλλοντος, καθώς και στην κοινωνική και εδαφική συνοχή·

8. προειδοποιεί ότι ο τομέας της φροντίδας πρέπει όχι απλώς να μετασχηματιστεί, αλλά να μεταλλαχθεί με θέσπιση νέων προτύπων: από τη φροντίδα, στην πρόβλεψη και την ένταξη· από την ποιότητα της φροντίδας, στην ποιότητα ζωής· από τους θεσμούς, στα νοικοκυριά· από τον επαγγελματισμό, στο κοινό σύστημα με την οικογένεια για να εξασφαλιστεί η συμμετοχή της· μετάβαση από την ιατρική προσέγγιση σε μια προσέγγιση περίθαλψης και παροχής υπηρεσιών· μετάβαση από ένα ενιαίο πρότυπο για όλους στη δυνατότητα να έχει κανείς τον δικό του τρόπο ζωής· από την κυριαρχία του συστήματος, στον προσανατολισμό προς τον πελάτη· από τον φόβο για την τεχνολογία, στην ενσωμάτωσή της· από τις παραδοσιακές λύσεις στις ψηφιακές λύσεις που θέτουν τα άτομα στο επίκεντρο· από τους κρίσιμους δείκτες επιδόσεων, στην «κοινή λογική»·

9. Πράσινης Βίβλου για τη γήρανση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη δρομολόγηση ευρείας συζήτησης πολιτικής για τη γήρανση, προκειμένου να συζητηθούν τρόποι πρόβλεψης και αντιμετώπισης των σχετικών προκλήσεων και ευκαιριών, και εφιστά την προσοχή στα πορίσματα και τις δηλώσεις που περιέχονται στο σημείο 5.1 της Πράσινης Βίβλου εκφράζει την ικανοποίησή της για τον στόχο τηςτης Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη δρομολόγηση ευρείας συζήτησης πολιτικής για τη γήρανση, προκειμένου να συζητηθούν τρόποι πρόβλεψης και αντιμετώπισης των σχετικών προκλήσεων και ευκαιριών, και εφιστά την προσοχή στα πορίσματα και τις δηλώσεις που περιέχονται στο σημείο 5.1 της Πράσινης Βίβλου ( 4 )

10. εφιστά την προσοχή στο σχέδιο δράσης για τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων και προσβλέπει στην πρωτοβουλία για τη μακροχρόνια περίθαλψη που έχει προγραμματιστεί για το 2022. Υπογραμμίζει την αρχή 18 του πυλώνα, η οποία ορίζει ότι κάθε άνθρωπος έχει δικαίωμα σε οικονομικά προσιτές, καλής ποιότητας υπηρεσίες μακροχρόνιας φροντίδας, και ιδίως υπηρεσίες κατ’ οίκον φροντίδας και υπηρεσίες σε επίπεδο κοινότητας ( 5 )

11. καλεί εκ νέου την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να μελετήσει το ενδεχόμενο ενός ευρωπαϊκού συμφώνου για τη φροντίδα, αντίστοιχου με τις Εγγυήσεις για τη νεολαία, προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες φροντίδας, με πνεύμα που θα στηρίζεται σε δικαιώματα και που θα θέτει τη φροντίδα στο επίκεντρο της οικονομικής δραστηριότητας, αυξάνοντας τις επενδύσεις στην υγεία και τη φροντίδα, σύμφωνα με την ίδια λογική με τη στρατηγική για την οικονομία της ευημερίας. Επίσης, η ΕτΠ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και προτρέπει τα κράτη μέλη να ενσωματώσουν στη νομοθεσία τα απαιτούμενα περί εργασιακών συνθηκών για το οικιακό προσωπικό σύμφωνα με τη Σύμβαση αριθ. 189 της ΔΟΕ ( 6 ) · Στην ίδια γνωμοδότηση, η ΕτΠ εμμένει στην ανάγκη να αναθεωρήσει και να αναπτύξει περαιτέρω η ΕΕ τους στόχους της Βαρκελώνης, να τους καταστήσει υποχρεωτικούς και να ορίσει πιο απαιτητικούς στόχους όσον αφορά την φροντίδα από τους στόχους της Βαρκελώνης (Βαρκελώνη+), προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι ανάγκες φροντίδας σε γηράσκουσες κοινωνίες και να αναγνωριστεί ότι, ενώ ο τομέας της φροντίδας κυριαρχείται από γυναίκες, εντούτοις δεν αμείβεται αναλογικά με την κοινωνική του αξία·

Στατιστικό υπόβαθρο και προοπτικές

12. επισημαίνει τις πρόσφατες προβλέψεις, βάσει των οποίων το ποσοστό των ατόμων ηλικίας 65 ετών και άνω στην Ευρώπη θα αυξηθεί από 20 % που είναι σήμερα σε 30 % περίπου έως το 2070, ενώ το ποσοστό των ατόμων ηλικίας 80 ετών και άνω θα διπλασιαστεί σε ποσοστό άνω του 13 % έως το 2070 ( 7 ) . Βάσει των παραπάνω στοιχείων, ο αριθμός των ατόμων άνω των 65 ετών θα αυξηθεί από 87 σε πάνω από 150 εκατομμύρια, ενώ ο αριθμός των ατόμων άνω των 80 ετών αναμένεται να αυξηθεί από 23 σε 62 εκατομμύρια·

13. έχει επίγνωση του γεγονότος ότι ο αριθμός των ατόμων που ενδεχομένως χρήζουν μακροχρόνιας φροντίδας αναμένεται να αυξηθεί από 19,5 εκατομμύρια το 2016 σε 23,6 εκατομμύρια το 2030 και σε 30,5 εκατομμύρια το 2050 στην ΕΕ ( 8 )

14. επισημαίνει ότι, για να διατηρηθεί η ισχύουσα αναλογία των πέντε επαγγελματιών παροχής μακροχρόνιας περίθαλψης ανά 100 άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω, ο αριθμός των εργαζόμενων σε αυτόν τον τομέα στις χώρες του ΟΟΣΑ χρειάζεται να αυξηθεί έως το 2040 κατά 13,5 εκατομμύρια ( 9 ) . Μόνο για την περίοδο 2018-2030, απαιτούνται συνολικά 11 εκατομμύρια εργαζόμενοι στον τομέα της υγείας και της περίθαλψης στην ΕΕ των 27 για την κάλυψη των αυξανόμενων αναγκών ( 10 )

15. επισημαίνει το τεράστιο δυναμικό του τομέα της φροντίδας για την αγορά εργασίας και εφιστά, στο πλαίσιο αυτό, την προσοχή στο γεγονός ότι, την επόμενη δεκαετία, θα διατίθενται πιθανόν οκτώ εκατομμύρια θέσεις εργασίας στον τομέα της υγείας και της κοινωνικής πρόνοιας ( 11 )

16. υπογραμμίζει επίσης ότι η οικονομία της τρίτης ηλικίας ( 12 ) , η οποία περιλαμβάνει υπηρεσίες φροντίδας για τους ηλικιωμένους, αποτελεί ισχυρό εργαλείο καταπολέμησης της απερήμωσης, καθώς παρέχει άμεσες λύσεις στα προβλήματα της γήρανσης του πληθυσμού και της ανεργίας των πιο μειονεκτουσών αγροτικών περιοχών. Η οικονομία της τρίτης ηλικίας δημιουργεί ανταγωνιστικά πλεονεκτήματά και ενισχύει τη συνοχή των περιοχών, ωφελώντας όλους τους ενδιαφερόμενους φορείς (αμοιβαία επωφελής κατάσταση). Επιπλέον, η προοδευτική γήρανση που βιώνει ήδη μεγάλο μέρος των περιφερειών μας μετατρέπεται σε ενεργό πόρο δημιουργίας, απασχόλησης και πλούτου, αλλάζοντας στερεότυπα και οπτικές που πρέπει να προσαρμοστούν·

Σημασία σε τοπικό και σε περιφερειακό επίπεδο

17. καλεί τους δήμους και τις περιφέρειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης να αντιμετωπίσουν τα αίτια των ελλείψεων σε προσωπικό περίθαλψης και φροντίδας με στόχο να αποφευχθούν οι ελλείψεις αυτές σε μεσοπρόθεσμο έως μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Αυτό ισχύει ειδικά για αυτές τις περιφέρειες των οποίων τα συστήματα υγείας βασίζονται σε προσωπικό από γειτονικές χώρες και οι οποίες αντιμετώπισαν βραχυπρόθεσμες ελλείψεις προσωπικού λόγω του κλεισίματος των συνόρων εξαιτίας της πανδημίας·

18. γνωρίζει τις περιφερειακές διαφορές και προτεραιότητες εντός της Ευρώπης ( 13 ) όσον αφορά την τυπική και την άτυπη φροντίδα, με την τελευταία να παρέχεται κυρίως από άτομα της οικογένειας, και δεσμεύεται να διατηρήσει την ποικιλομορφία των παρεχόμενων υπηρεσιών και των λύσεων σε περιφερειακό επίπεδο για την κάλυψη των αναγκών φροντίδας·

19. υποστηρίζει τη δικτύωση των περιφερειών σε ολόκληρη την Ευρώπη και τις ενθαρρύνει να προωθήσουν την από κοινού ανταλλαγή εμπειριών και την κοινή και συντονισμένη ανάπτυξη πολιτικών. Τονίζει επιπλέον τον σημαντικό ρόλο των δήμων και των περιφερειών για την ανάπτυξη ειδικών δράσεων για την περίθαλψη και τη φροντίδα των ηλικιωμένων και των εξαρτώμενων ατόμων, από την άποψη της προσέγγισης των υπηρεσιών που παρέχονται σε επίπεδο κοινότητας στις αγροτικές περιοχές που πλήττονται από τη γήρανση και την απερήμωση, ως στρατηγικής για την παροχή της δέουσας φροντίδας σε αυτές τις ομάδες που κατοικούν στις εν λόγω γεωγραφικά ευάλωτες περιοχές και αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες δυσκολίες πρόσβασης στις βασικές υπηρεσίες σε τοπικό επίπεδο, με διασφάλιση της ορθής κοινωνικής και υγειονομικής μέριμνας στο περιβάλλον όπου έχουν συνηθίσει να ζουν·

Ο αντίκτυπος στις γυναίκες

20. τονίζει, όσον αφορά το φύλο, το γεγονός ότι το 92 % των γυναικών στην ΕΕ παρέχουν τακτικά, δηλαδή περισσότερες από μία ημέρα την εβδομάδα, μη αμειβόμενη φροντίδα, το 81 % των γυναικών στην ΕΕ φροντίζουν καθημερινά εξαρτώμενους συγγενείς ( 14 ) και ότι οι γυναίκες αντιπροσωπεύουν την πλειονότητα του προσωπικού στους κλάδους της υγείας και της παροχής φροντίδας ( 15 ) · Η κατάσταση αυτή είναι ιδιαίτερα σοβαρή στην περίπτωση των γυναικών που ζουν σε αγροτικές και αραιοκατοικημένες περιοχές, όπου υπάρχουν πραγματικές δυσκολίες όσον αφορά την πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και κοινωνικής μέριμνας·

21. τονίζει ότι η συντριπτική πλειονότητα των υπηρεσιών φροντίδας στην Ευρώπη παρέχεται από συγγενείς ως κατ’ οίκον περίθαλψη —και δη από γυναίκες— συχνά χωρίς να έχουν ειδική κατάρτιση ή καθοδήγηση, χωρίς ανάλογη αμοιβή και χωρίς κοινωνική ασφάλιση, κάτι που τελικά επιδεινώνει την υφιστάμενη συνταξιοδοτική ανισότητα των φύλων·

22. αναγνωρίζει την ανάγκη για πολιτικές και προγράμματα που αποσκοπούν στη μείωση του φορτίου που επωμίζονται οι γυναίκες, οι οποίες είναι αυτές που ως επί το πλείστον παρέχουν μη αμειβόμενη εργασία φροντίδας. Τόσο οι μη αμειβόμενοι φροντιστές όσο και τα μέλη της οικογένειάς τους που δεν παρέχουν φροντίδα πρέπει να έχουν επίγνωση ότι η παροχή φροντίδας αποτελεί εργασία και θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως τέτοια. Η μη αμειβόμενη εργασία φροντίδας δεν αποτελεί καθήκον ή υποχρέωση των γυναικών και θα πρέπει να κατανέμεται ισότιμα μεταξύ των φύλων, ώστε να εξασφαλιστεί η οικονομική ανεξαρτησία των γυναικών, όπως ορίζεται στην Ευρωπαϊκή στρατηγική για την ισότητα των φύλων·

23. εφιστά την προσοχή στο υψηλό ποσοστό γυναικών που επιθυμούν να παράσχουν φροντίδα και περίθαλψη, παρά τις επισφαλείς συνθήκες εργασίας και τις ανεπαρκείς αποδοχές, διότι προέρχονται από χώρες με χαμηλούς μισθούς. Οι γυναίκες αυτές είναι στις περισσότερες περιπτώσεις μετανάστριες και πρέπει να έχουν συνεπώς πρόσβαση σε υπηρεσίες ένταξης στη μητρική τους γλώσσα και σε πληροφόρηση σχετικά με τα δικαιώματά τους και τις προσβάσιμες για αυτές υπηρεσίες ως μετανάστριες εργαζόμενες. Η πλήρης εφαρμογή της οδηγίας για την απόσπαση εργαζομένων και η εξασφάλιση ότι η συγκεκριμένη ομάδα εργαζομένων δεν θα αποκλείεται από την προστασία που παρέχουν οι νόμιμοι εθνικοί κατώτατοι μισθοί έχουν ιδιαίτερη σημασία. Τονίζει προς τούτο ότι «η ανάγκη για “ανοδική σύγκλιση” των κατώτατων μισθών είναι μεγάλη, με δεδομένη μεταξύ άλλων τη διαπίστωση ότι οι χαμηλοί μισθοί εξακολουθούν να αποτελούν χαρακτηριστικό της απασχόλησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση» και ότι «οι γυναίκες αντιπροσωπεύουν το 59 % των εργαζομένων που αμείβονται με τον ελάχιστο μισθό» ( 16 ) , υπογραμμίζοντας ότι η ΕΕ πρέπει να συνεχίσει να συνδράμει τα κράτη μέλη στην εφαρμογή αποτελεσματικών κοινωνικών πολιτικών και πολιτικών απασχόλησης χωρίς αποκλεισμούς και στην υλοποίηση των απαραίτητων μεταρρυθμίσεων για την επίτευξη αυτού του στόχου·

24. τονίζει την ανάγκη αντιμετώπισης των επισφαλών συνθηκών εργασίας των φροντιστών κατ’ οίκον στην ΕΕ, η πλειονότητα των οποίων είναι γυναίκες και συχνά μετανάστριες από τρίτες χώρες, ορισμένες εκ των οποίων εργάζονται παράτυπα ως μετανάστριες χωρίς επίσημα έγγραφα και κάποιες άλλες καταφεύγουν στην κυκλική ή την προσωρινή μετανάστευση. Στο πλαίσιο αυτό, συμφωνεί με την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) τονίζοντας ότι οι φροντιστές κατ’ οίκον θα πρέπει να αντιμετωπίζονται με παρόμοιο τρόπο με τους υπόλοιπους εργαζομένους στον κλάδο της παροχής φροντίδας και ζητεί τη βελτίωση των εγγυήσεων στην οδηγία για τις κυρώσεις κατά των εργοδοτών (2009/52/ΕΚ) με στόχο την προστασία των εργασιακών δικαιωμάτων των εργαζομένων χωρίς επίσημα έγγραφα και την αυστηρή εφαρμογή της οδηγίας για τα δικαιώματα των θυμάτων (2012/29/ΕΕ), ούτως ώστε να παρέχεται αποτελεσματική στήριξη στους φροντιστές κατ’ οίκον που πέφτουν θύματα εκμετάλλευσης, ανεξάρτητα από το καθεστώς μετανάστη ( 17 )

Συστάσεις προς τους ενδιαφερόμενους φορείς

25. τονίζει την ανάγκη να βελτιωθεί η η ενημέρωση του κοινού και η επικοινωνίας με αυτό όσον αφορά την υφιστάμενη ζήτηση σε επαγγέλματα παροχής φροντίδας, με στόχο την προσέλκυση μεγαλύτερου ποσοστού όσων αναζητούν εργασία, τη δραστική μείωση των ανισορροπιών μεταξύ των φύλων, καθώς και για να δοθεί η δυνατότητα σε περισσότερους άνδρες να ασκούν αυτά τα επαγγέλματα στο μέλλον. Οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές θα μπορούσαν να συμμετάσχουν στην προσπάθεια αυτή με τη διοργάνωση σεμιναρίων και εργαστηρίων και με την προβολή των επαγγελμάτων στον τομέα της περίθαλψης που θα απευθύνονται ειδικά σε άνδρες. Οι δράσεις αυτές θα μπορούσαν να συμβάλουν στην καταπολέμηση των έμφυλων στερεοτύπων και της έλλειψης ευαισθητοποίησης· Αυτά πρέπει να συνοδεύονται από συντονισμένες προσπάθειες για τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας στον τομέα της περίθαλψης ώστε τα επαγγέλματα φροντίδας να καταστούν ελκυστικότερα, μεταξύ των νέων και ιδίως στις αραιοκατοικημένες περιοχές και/ή σε περιοχές με πολύ πιο ηλικιωμένο πληθυσμό·

26. επισημαίνει ότι, στο πλαίσιο της τρέχουσας κρίσης της νόσου COVID-19, οι θέσεις εργασίας καθώς και η συνέχεια τροφοδοσίας στον τομέα της περίθαλψης και της φροντίδας μπορούν να διασφαλιστούν μέσω της δημιουργίας ανθεκτικών στις κρίσεις δομών εργασίας από τους εργοδότες, ιδίως σε ό,τι αφορά το ιδιοκτησιακό καθεστώς και την αξιοποίηση των κερδών·

27. αναγνωρίζει ότι η ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής διαδραματίζει ουσιαστικό ρόλο κατά την επιλογή σταδιοδρομίας των δυνητικών εισερχομένων στον συγκεκριμένο τομέα. Στο πλαίσιο αυτό, απαιτείται στον τομέα της επαγγελματικής φροντίδας θέσπιση προτύπων εργασίας, τα οποία θα επιτρέπουν και θα προωθούν την επίτευξη ισορροπίας μεταξύ οικογένειας, ελεύθερου χρόνου και επαγγέλματος·

28. τονίζει ότι παράλληλα με την σωματική υγεία, η ψυχική υγεία του προσωπικού αποτελεί βασικό παράγοντα κατά τη δημιουργία και διατήρηση ενός υγιούς εργασιακού περιβάλλοντος, γεγονός που απαιτεί την παροχή επαγγελματικής στήριξης (π.χ. εποπτεία, στοχευμένη κατάρτιση, υποστήριξη της ψυχικής υγείας), στέλνοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο σαφές μήνυμα κατά της αύξησης του ποσοστού επαγγελματικής εξουθένωσης στον συγκεκριμένο επαγγελματικό τομέα·

29. τονίζει τη σημασία επανεξέτασης των νέων δομικών απαιτήσεων όσον αφορά τους οίκους ευγηρίας, ώστε να μπορούν να εξισορροπήσουν τα νέα πρότυπα υγείας και ασφάλειας, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αφορούν την πρόληψη και τον έλεγχο λοιμώξεων, κάτι που θα ωφελήσει τόσο τους τροφίμους όσο και τους εργαζομένους. Γενικός στόχος είναι η εξασφάλιση βέλτιστων περιβαλλοντικών συνθηκών, συνθηκών διαβίωσης και εργασίας, καθώς και συνθηκών που ευνοούν την κοινωνική επαφή·

30. θεωρεί ότι η χρήση τεχνικών εργαλείων για την άσκηση δραστηριοτήτων φροντίδας, για την αποτελεσματική και ολοκληρωμένη τεκμηρίωση και τη διατομεακή επικοινωνία αποτελεί σημαντική μορφή στήριξης για τη διευκόλυνση της καθημερινής εργασίας των φροντιστών·

31. εφιστά την προσοχή στην ολοένα μεγαλύτερη σημασία που θα έχει η ψηφιοποίηση στον τομέα της φροντίδας. Ζητεί, εν προκειμένω, την παροχή ειδικής τεχνικής βοήθειας στους οίκους ευγηρίας, με την πρόκριση της τηλεϊατρικής μέσου για την αποτελεσματικότερη διαχείριση της υγείας των τροφίμων. Επιπλέον, τα ψηφιακά μέσα και τα μέσα τηλεφροντίδας, τα οποία χρησιμοποιούνται ήδη κατά τη διάρκεια της πανδημίας για την παρακολούθηση και τον έλεγχο των απομονωμένων και χωρίς πραγματική οικογενειακή στήριξη ατόμων, θα συνεχίσουν να αναπτύσσονται, βελτιώνοντας την πρόσβαση των ανθρώπων σε υπηρεσίες φροντίδας. Ωστόσο, αυτή η ανάπτυξη πρέπει να συνοδεύεται από μέτρα για τη γεφύρωση του ψηφιακού χάσματος σε όλες τις εκφάνσεις του, όπως το ψηφιακό χάσμα μεταξύ των φύλων, στις αγροτικές περιοχές ή στον γηραιότερο πληθυσμό. Ομοίως, οι επαγγελματίες του κλάδου πρέπει να επιμορφώνονται στη χρήση των νέων αυτών τεχνολογικών μέσων μέσω προγραμμάτων συνεχούς επιμόρφωσης. Επιπλέον, είναι αναγκαίο να αναπτυχθεί ένα νέο συντονισμένο και ολοκληρωμένο σύστημα επικοινωνίας μεταξύ του συστήματος υγείας, των παρόχων υπηρεσιών και των οικογενειών. Η δυνατότητα εξοικείωσης με τις νέες τεχνολογίες επικοινωνίας τόσο των παρόχων υπηρεσιών που εργάζονται σε στεγαστικές δομές όσο και των τροφίμων είναι ζωτικής σημασίας·

32. πιστεύει ότι η παροχή οικονομικής στήριξης κατά την περίοδο κατάρτισης αποτελεί σημαντικό μέτρο στήριξης που θα διευκολύνει τους ενδιαφερομένους κατά την είσοδο σε αυτόν τον τομέα ή κατά την αλλαγή επαγγελματικής σταδιοδρομίας·

33. δεσμεύεται για την παροχή επαρκούς αμοιβής στους επαγγελματίες του κλάδου της περίθαλψης και της φροντίδας, η οποία θα αντανακλά την κοινωνική αξία της εργασίας τους·

34. υπενθυμίζει την αρχή αριθ. 9 του Ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων σχετικά με την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής, στην οποία ορίζονται τα εξής: «Οι γονείς και τα άτομα που έχουν ευθύνες παροχής φροντίδας έχουν δικαίωμα σε κατάλληλο διάστημα άδειας, ευέλικτες ρυθμίσεις εργασίας και πρόσβαση σε υπηρεσίες φροντίδας». Τονίζει σχετικά τη συμβολή στην τήρηση της αρχής αυτής που θα έχουν μέτρα δημόσιας στήριξης στην πρόσληψη φροντιστών μέσω επιδοτήσεων ή άλλων μορφών χρηματοδότησης, πράγμα που θα συνεισφέρει επίσης στη νομιμοποίηση και τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας των εργαζομένων στον κλάδο της φροντίδας·

35. συνιστά στα κράτη μέλη της ΕΕ να δημιουργήσουν τις βασικές προϋποθέσεις για την κοινωνική προστασία των συγγενών που ενεργούν ως φροντιστές. Αυτό αφορά τόσο την εξασφάλιση μέσων βιοπορισμού όσο και την ασφάλιση υγείας, την κάλυψη ατυχημάτων και τη διασφάλιση συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων για αυτήν την κατηγορία προσώπων. Οι συγγενείς που ενεργούν ως φροντιστές δεν θα πρέπει να αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τη δουλειά τους, ενώ οι δημόσιες παροχές δεν πρέπει να συνδέονται με καθεστώς ανεργίας. Η λήψη απόφασης σχετικά με την παροχή φροντίδας σε συγγενικό πρόσωπο είναι πάντα δύσκολη και, ως εκ τούτου, δεν θα πρέπει συνεπάγεται μη αναγκαίες θυσίες·

36. τονίζει τη σημασία της επαγγελματικής υποστήριξης στον κλάδο της άτυπης φροντίδας που παρέχεται κυρίως από τα μέλη της οικογένειας, ούτως ώστε να εφοδιαστούν οι συγγενείς που ενεργούν ως φροντιστές με τις απαραίτητες δεξιότητες και ταυτόχρονα να εξασφαλιστεί η κατάλληλη ποιότητα της φροντίδας. Επιπλέον, είναι αναγκαία η δημιουργία εγκαταστάσεων για την προσωρινή ανακούφιση των ατόμων που παρέχουν φροντίδα (π.χ. εγκαταστάσεις προσωρινής φροντίδας), εφόσον χρειαστεί·

37. καλεί τα κράτη μέλη της ΕΕ και τους σχετικούς ενδιαφερόμενους φορείς σε τοπικό και σε περιφερειακό επίπεδο να διεξάγουν τακτικές έρευνες με τις θιγόμενες ομάδες ατόμων προκειμένου να χρησιμοποιούν τα αποτελέσματα καθώς και τον τρόπο με τον οποίο αλλάζουν αυτά ως βάση για τη στρατηγική ανάπτυξη των υπηρεσιών·

Συστάσεις προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή

38. καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επικαιροποιήσει το ισχύον από το 2012 ευρωπαϊκό πλαίσιο ποιότητας για τις υπηρεσίες μακροχρόνιας φροντίδας, προκειμένου να αντικατοπτρίζει τις τελευταίες εξελίξεις στον τομέα της μακροπρόθεσμης φροντίδας και των σχετικών απαιτούμενων δεξιοτήτων, και με στόχο τη διευκόλυνση της κινητικότητας των φροντιστών. Συνιστά, στο πλαίσιο αυτό, στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στα κράτη μέλη την καθιέρωση ευρωπαϊκού σήματος ποιότητας σχετικά με το επαγγελματικό προφίλ του «φροντιστή ηλικιωμένων και εξαρτώμενων ατόμων», τόσο σε πλαίσια θεσμοθετημένης φροντίδας όσο και μη, με στόχο την εγγύηση των αρχών της πιστοποίησης και της αρμοδιότητας στους φροντιστές που παρέχουν αυτό το είδος υπηρεσιών. Είναι αναγκαία η καθιέρωση κοινών προτύπων αναφοράς στο τρέχον ευρωπαϊκό πλαίσιο μέσω πιστοποιητικού ποιότητας εναρμονισμένου και προσαρμοσμένου στις ανάγκες κάθε κράτους μέλους. Η ΕτΠ υπογραμμίζει πως τα δικαιώματα των φροντιζόμενων και η σωματική και ψυχική τους ευημερία πρέπει να συνεχίσουν να αποτελούν την κύρια προτεραιότητα, συμπεριλαμβανομένης της πρόληψης και της καταπολέμησης της μοναξιάς·

39. προτείνει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στα κράτη μέλη της ΕΕ να εξετάσουν τη σκοπιμότητα μιας κοινής ενωσιακής στρατηγικής και ενός κοινού ορισμού του επαγγέλματος των φροντιστών (συμπεριλαμβανομένων των φροντιστών κατ’ οίκον, των οποίων η παρεχόμενη εργασία θα πρέπει να θεωρείται μέρος της παροχής μακροχρόνιας φροντίδας), με τη συμμετοχή των δήμων και των περιφερειών και των κοινωνικών εταίρων. Η στρατηγική αυτή θα πρέπει να αποσκοπεί στην ευαισθητοποίηση, μεταξύ άλλων δια της προώθησης μέσω των μέσων ενημέρωσης, προκειμένου να συνδράμει σε μια μακροχρόνια αλλαγή της εικόνας των επαγγελμάτων του τομέα της υγείας και της περίθαλψης·

40. προτείνει επίσης στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει προτάσεις για την αναγνώριση και την αποτελεσματική υποστήριξη των συγγενών που εκτελούν χρέη φροντιστή·

41. καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εκπονήσει πρόταση για τη δημιουργία ενός αποτελεσματικού συστήματος συλλογής και ανάλυσης δεδομένων, το οποίο θα καλύπτει επίσης την ως επί το πλείστον αδήλωτη φροντίδα κατ’ οίκον, με στόχο να παράσχει στα κράτη μέλη και τις περιφέρειες μια υγιή βάση για τον μελλοντικό διαπεριφερειακό συντονισμό·

42. προτείνει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να δημιουργήσει μια πλατφόρμα για αμοιβαία ανταλλαγή εμπειρογνωσίας και τη δυνατότητα παρουσίασης παραδειγμάτων βέλτιστων πρακτικών στον κλάδο της περίθαλψης και της φροντίδας, καθώς και κοινών προγραμμάτων, όπως προγράμματα κοινωνικής πρόνοιας ή στρατηγικές υποστήριξης των οικογενειών που εκτελούν χρέη φροντιστή·

43. εκφράζει την ικανοποίησή της για τις δυνατότητες χρηματοδότησης και στήριξης που προσφέρουν τα υφιστάμενα και μελλοντικά διαρθρωτικά ταμεία της ΕΕ (ΕΚΤ 2014-2020 με EACT-EU ή ΕΚΤ+ 2021–2027), καθώς και για τις συνέργειες και τις συμπληρωματικότητες που δημιουργήθηκαν μέσω του προγράμματος EU4Health 2021–2027 και υπογραμμίζει ότι οι δράσεις που χρηματοδοτούνται από αυτό συνιστούν προτεραιότητα·

44. ζητεί να δοθεί προτεραιότητα στον προϋπολογισμό και να διατεθούν στοχευμένοι δημοσιονομικοί πόροι για την αντιμετώπιση της έλλειψης ειδικευμένου εργατικού δυναμικού στους τομείς της υγείας και της περίθαλψης, ιδίως όσον αφορά το θεματολόγιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την αγορά εργασίας στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να παρακολουθεί την εφαρμογή και την αποτελεσματικότητα των συστάσεών της.

Βρυξέλλες, 1η Ιουλίου 2021. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών Απόστολος ΤΖΙΤΖΙΚΩΣΤΑΣ

(1) Το 2020, το 20,6 % του πληθυσμού της ΕΕ ήταν 65 ετών και άνω. Αυτό αντιστοιχεί σε αύξηση 3 ποσοστιαίων μονάδων σε σχέση με τα δεδομένα της περασμένης δεκαετίας. Eurostat, 16/3/2021: https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/-/ddn-20210316-1.

(2) COM(2021) 50 final.

(3) Γνωμοδότηση της ΕτΠ με θέμα «Εφαρμογή και μελλοντικές προοπτικές της διασυνοριακής ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης» (COR-2019-04597).

(4) COM(2021) 50 final.

(5) COM(2021) 102 final.

(6) Γνωμοδότηση της ΕτΠ με θέμα «Μια Ένωση ισότητας — Στρατηγική για την ισότητα των φύλων 2020-2025» (COR-2020-02016)

(7) COM(2020) 241 final — Έκθεση σχετικά με τον αντίκτυπο της δημογραφικής αλλαγής.

(8) COM(2021) 50 final.

(9) ΟΟΣΑ (2020), Who Cares? Attracting and Retaining Care Workers for the Elderly, (Ποιος νοιάζεται; Προσέλκυση και διατήρηση επαγγελματιών φροντιστών για τους ηλικιωμένους)

https://www.oecd.org/els/health-systems/who-cares-attracting-and-retaining-elderly-care-workers-92c0ef68-en.htm.

(10) JRC121698 — JRC (2021), Health and long-term care workforce: demographic challenges and the potential contribution of migration and digital technology (Υγεία και μακροχρόνια φροντίδα: Δημογραφικές προκλήσεις και δυνητική συμβολή της μετανάστευσης και της ψηφιακής τεχνολογίας).

(11) COM(2021) 50 final.

(12) Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η «οικονομία της τρίτης ηλικίας» μπορεί να οριστεί ως οι οικονομικές ευκαιρίες που προκύπτουν από τις δημόσιες και τις καταναλωτικές δαπάνες που σχετίζονται με τη γήρανση του πληθυσμού και τις ειδικές ανάγκες των ατόμων άνω των 50 ετών.

(13) JRC121698.

(14) Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων (EIGE) (2021), Gender inequalities in care and consequences for the labour market (Ανισορροπίες μεταξύ των φύλων στον τομέα της φροντίδας και οι επιπτώσεις για την αγορά εργασίας),

https://eige.europa.eu/publications/gender-inequalities-care-and-consequences-labour-market.

(15) JRC121698.

(16) Γνωμοδότηση της ΕτΠ με θέμα «Επαρκείς κατώτατοι μισθοί στην Ευρωπαϊκή Ένωση» (COR-2020-05859)

(17) Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Τα δικαιώματα του εσωτερικού προσωπικού παροχής φροντίδας» (SOC/535 — EESC-2016-00941)