ΕΠΙΤΡΟΠΗ TON EYPIHIAIKON KOINOTHTON 
Βρυξέλλες, 06.03.1996 
COM(96)86 τελικό 
Ετήσια οικονομική έκθεση για το 1996 
{υτοβλεθείσα αϊτό την Ετιτροτή) 

Ετήσια οικονομική έκθεση για το 1996 
ΜΕΡΟΣ Α: ΟΙ ΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ 
ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ i 
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Η ΑΝΑΚΑΜΨΗ ΣΕ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΝΕΑΣ ΠΝΟΗΣ 1 
1.1.ΕΝΤΟΝΗ ΕΠΙΒΡΑΔΥΝΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟ 1995 1 
7.7.7. Κύριες τάσεις 7 
1.1.2. Παράγοντες στους οποίους οφείλεται η επιβράδυνση 2 
1.2. ΤΟ 1996 ΑΝΑΜΕΝΕΤΑΙ ΑΝΑΚΑΜΨΗ ΤΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ 7 
7.2.7. Τα βασικά οικονομικά δεδομένα είναι ευνοϊκά 7 
7.2.2. Βραχυπρόθεσμα υπάρχουν σημαντικοί κίνδυνοι και αβεβαιότητες 13 
1.3. Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΟΝΟΜΑΣΤΙΚΗ ΣΥΓΚΛΙΣΗ ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ 14 
7.3.7. Ιστορικά χαμηλές και συγκλίνουσες μειώσεις τιμών 75 
1.3.2. Α νεπαρκής πρόοδος στη μείωση των δημόσιων ελλειμμάτων. 16 
1.4. ΑΝΑΚΟΠΤΕΤΑΙ Η ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 19 
1.4.1. Πρόσφατες εξελίξεις 19 
1.4.2. Μακροπρόθεσμες τάσεις για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης στην 
Κοινότητα 20 
1.4.3. Επιπτώσεις της ανεργίας στην Κοινότητα 22 
1.5. ΔΙΑΚΥΒΕΥΟΝΤΑΙ ΟΙ ΜΕΣΟΠΡΟΘΕΣΜΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΛΕΥΚΟΥ 
ΒΙΒΛΙΟΥ 25 
ΠΛΑΙΣΙΟ 1: ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΣΥΝΑΛΛΑΓΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΑΡΑΧΗΣ 
ΤΟΥ 1995 ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ 5 
ΠΛΑΙΣΙΟ 2: Η ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΕ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ 12 
ΠΛΑΙΣΙΟ 3: Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΤΗΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ 23 
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ 
ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ 27 
2.1. Ο ΕΠΙΘΥΜΗΤΟΣ ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΣ ΜΕΣΩΝ ΟΙΚΟΜΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ 27 
2.2. ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ 28 
2.2.7. Μεσοπρόθεσμες προοπτικές του πλ ηθωρισμού και τών 
νομισματικών πολιτικών 28 
2.2.2. Η νομισματική σταθερότητα επηρεάστηκε το 1995 από 
εσωτερικούς και εξωτερικούς παράγοντες. 32 
2.2.3. Υπάρχουν περιθώρια για περαιτέρω χαλάρωση των 
νομισματικών συνθηκών. 34 
2.3. ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ 38 
2.3.7. Πρόσφατες εξελίξεις και μεσοπρόθεσμες προοπτικές 38 
2.3.2. Μεσοπρόθεσμα οφέλη από τη συνέχιση και ενίσχυση της εξυγίανσης 41 
2.3.3. Δ ημοσιονομική εξυγίανση και βραχυπρόθεσμες αναπτυξιακές 
προοπτικές 47 
2.3.4. Κυριότεροι τομείς στους οποίους απαιτείται εξυγίανση. 48 
2.4. ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΜΙΣΘΩΝ 52 
2.4.1. Η ενδεδειγμένη εξέλιξη των μισθών. 52 
2.4.2. Προσαρμογή των μισθών στην ΕΚ από το 1980 55 
2.4.3. Αναμενόμενη εξέλιξη των μισθών. 57 
Λ α. 
2.5. ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ 58 
2.5.7. Απαραίτητο συμπλήρωμα των μέσων μακροοικονομικής πολιτικής 58 
2.5.2. Οι πρωτοβουλίες που αναλήφθηκαν το 1995 για τη βελτίωση της 
λειτουργίας των αγορών προϊόντων 66 
2.5.3. Μεταρρυθμίσεις της αγοράς εργασίας: απαιτούνται περαιτέρω 
προσπάθειες 69 
ΠΛΑΙΣΙΟ 4: ΤΟ ΔΟΛΑΡΙΟ ΚΑΙ Ο ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΣΥΝΑΛΛΑΓΜΑΤΙΚΩΝ 
ΙΣΟΤΙΜΙΩΝ 34 
ΠΛΑΙΣΙΟ 5: ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΕΠΙΤΥΧΩΝ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΩΝ 
ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΞΥΓΙΑΝΣΗΣ 49 
ΠΛΑΙΣΙΟ 6: ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ 60 
ΠΛΑΙΣΙΟ 7: Η ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 62 
ΜΕΡΟΣ Β: Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ 
ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ 
ΒΕΛΓΙΟ 73 
ΔΑΝΙΑ 77 
ΓΕΡΜΑΝΙΑ ....: 80 
ΕΛΛΑΔΑ 85 
ΙΣΠΑΝΙΑ 89 
ΓΑΛΛΙΑ 94 
ΙΡΛΑΝΔΙΑ 98 
ΙΤΑΛΙΑ 102 
ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ 107 
ΚΑΤΩ ΧΩΡΕΣ 110 
ΑΥΣΤΡΙΑ 113 
ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ 117 
ΦΙΝΛΑΝΔΙΑ 121 
ΣΟΥΗΔΙΑ 125 
ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ 129 
> 
ΜΕΡΟΣ A 
ΟΙ ΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ 
Λ 
Συνοπτική παρουσίαση και συμπεράσματα 
Παρουσιάζοντας τις απόψεις της Επιτροπής για τη σημερινή οικονομική κατάσταση 
και τα κυριότερα θέματα οικονομικής πολιτικής στην Κοινότητα η ετήσια 
οικονομική έκθεση για το 1996 επιδιώκει να δώσει το έναυσμα για μια συζήτηση 
σχετικά με τις επιλογές οικονομικής πολιτικής που θα πρέπει να ληφθούν υπόψη 
κατά την κατάρτιση το 1996 των επόμενων Γενικών Προσανατολισμών. Η 
δημιουργία θέσεων απασχόλησης είναι ο πρωταρχικός κοινωνικός, οικονομικός και 
πολιτικός στόχος της Ένωσης και η επιδίωξη του απαιτεί ευρύ φάσμα μέτρων. Η 
παρούσα έκθεση επικεντρώνεται στις μακροοικονομικές πολιτικές, αναπτύσσοντας 
παράλληλα και τις διαρθρωτικές πολιτικές, ιδίως εκείνες που συμφωνούνται και 
τίθενται σε εφαρμογή σε κοινοτικό επίπεδο. Οι πολιτικές αυτές αποτέλεσαν 
αντικείμενο λεπτομερούς περιγραφής σε διάφορες εκθέσεις, περιλαμβανομένης 
ιδίως της κοινής έκθεσης για την απασχόληση, την οποία το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο 
της Μαδρίτης ενέκρινε το Δεκέμβριο του 1995. 
Η Κοινότητα πρέπει να διατηρήσει σταθερή πορεία 
Η δημιουργία θέσεων απασχόλησης και η μείωση της ανεργίας είναι η 
σημαντικότερη πρόκληση που πρέπει να αντιμετωπίσει η Κοινότητα σήμερα. Οι 
πολιτικοί φορείς βρίσκονται αντιμέτωποι με μια κατάσταση στην οποία οι 
αποφάσεις που θα ληφθούν βραχυπρόθεσμα θα επηρεάσουν με ουσιαστικό τρόπο 
την εξέλιξη της αναπτυξιακής διαδικασίας, της απασχόλησης και της σύγκλισης 
στην Κοινότητα τα προσεχή έτη. Η εμφάνιση συγκυριακών δυσχερειών υπό 
συνθήκες βραδείας προόδου στις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις αύξησε τις 
αβεβαιότητες ως προς τις βραχυπρόθεσμες οικονομικές προοπτικές και 
υπογράμμισε την ανάγκη επιβεβαίωσης της αποτελεσματικότητας και της 
καταλληλότητας των πολιτικών που εφαρμόζονται στα κράτη μέλη. Υπάρχει 
επομένως εμφανής ανάγκη πιο αποτελεσματικής συνάρθρωσης των επιδιώξεων της 
οικονομικής πολιτικής, ώστε να σταθεροποιηθούν οι προσδοκίες και να ενισχυθεί η 
αποδοχή των διακηρυγμένων στόχων. Μόνο με τον τρόπο αυτό μπορεί να 
αποτραπεί, στις κάθε άλλο παρά ιδανικές σημερινές συνθήκες, η εξασθένηση της 
βούλησης για τη δημιουργία του κατάλληλου πλαισίου οικονομικής πολιτικής. 
Η σημερινή κατάσταση παρουσιάζει ομοιότητες με τις συνθήκες που επικρατούσαν 
στο πρώτο ήμισυ της δεκαετίας του 80. Ωστόσο, χάρη σε αποφασιστικές και 
συντονισμένες ενέργειες, το οικονομικό κλίμα έχει πλέον αναστραφεί και οι 
επιδόσεις βελτιώθηκαν. Η πρόκληση που πρέπει να αντιμετωπίσουν σήμερα οι 
πολιτικοί φορείς είναι διττή: 
• αναθέρμανση της ανάκαμψης με τη λήψη, σε εθνικό και κοινοτικό επίπεδο, 
συντονισμένων μέτρων για την αποκατάσταση κλίματος εμπιστοσύνης και, 
• ταυτόχρονη στήριξη της μεσοπρόθεσμης κατεύθυνσης της κοινοτικής 
οικονομικής πολιτικής, η οποία αποσκοπεί στη μετατροπή της ανάκαμψης της 
οικονομικής δραστηριότητας σε ισχυρή και αυτοτροφοδοτούμενη αναπτυξιακή 
διαδικασία βασιζόμενη σε παραγωγικές επενδύσεις υψηλής έντασης 
απασχόλησης, παράλληλα με την επίτευξη της αναγκαίας προόδου προς την 
ονομαστική σύγκλιση. 
/? 7 Χ 
11 -
Η διατήρηση αυτής της μεσοπρόθεσμης κατεύθυνσης έχει καθοριστική σημασία 
για την υλοποίηση των δύο συμπληρωματικών στόχων της κοινοτικής 
πολιτικής: 
• ουσιαστική μείωση του επίπεδου της ανεργίας και, 
• επιτυχή μετάβαση στην Οικονομική και Νομισματική Ένωση την 1η 
Ιανουαρίου 1999. 
Η απογοητευτική τάση της αναπτυξιακής διαδικασίας το 1995... 
Η οικονομία της Κοινότητας βρίσκεται σε φάση έντονης επιβράδυνσης. Ενώ 
στις αρχές του έτους προβλεπόταν ετήσιος ρυθμός ανάπτυξης 3% περίπου για 
το 1995 και το 1996, η ανάκαμψη απώλεσε μεγάλο μέρος του δυναμισμού της στη 
διάρκεια του 1995 και ήταν σχεδόν στάσιμη τους τελευταίους μήνες του έτους. 
Συνολικά, τα αποτελέσματα ήταν απογοητευτικά όχι μόνο ως προς το μέσο 
ρυθμό ανάπτυξης (τα διαθέσιμα στοιχεία εμφανίζουν ποσοστό αύξησης του 
ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος της τάξης του 2ιΔ%), αλλά κυρίως λόγω του 
γεγονότος ότι η αναπτυξιακή ώθηση ήταν ανεπαρκής για να εμποδίσει την 
αύξηση της ανεργίας σε ορισμένα κράτη μέλη στα τέλη του έτους και η πρόοδος 
της δημοσιονομικής εξυγίανσης περιορισμένη. Η βελτίωση των αποτελεσμάτων 
στα δύο αυτά μέτωπα έχει καθοριστική σημασία για την αξιοπιστία των 
μεσοπρόθεσμων φιλοδοξιών της Κοινότητας. 
Η επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας οφειλόταν αρχικά σε "εγγενείς 
κυκλικούς παράγοντες", και ιδίως στην ανακοπή της ώθησης από την 
ανασύσταση αποθεμάτων στην αρχή του κύκλου. Την επίδραση των παραγόντων 
αυτών ενέτεινε στο έπακρο η αύξηση των μακροπρόθεσμων επιτοκίων το 1994, η 
συναλλαγματική αναταραχή της άνοιξης του 1995 και η επακόλουθη εξασθένηση 
της εμπιστοσύνης του ιδιωτικού τομέα. Οι απότομες και σημαντικές 
διακυμάνσεις των συναλλαγματικών ισοτιμιών - ως αποτέλεσμα της αδυναμίας 
του δολαρίου και των αμφιβολιών των χρηματαγορών ως προς την αξιοπιστία 
των δημοσιονομικών και διαρθρωτικών πολιτικών σε πολλές χώρες - αύξησαν 
τις αβεβαιότητες για την εξέλιξη των χρηματοπιστωτικών μεγεθών και 
δημιούργησαν την εντύπωση ότι απειλείται η καλή λειτουργία της εσωτερικής 
αγοράς. Οι εξελίξεις αυτές, σε συνδυασμό με την ανεπαρκή προόδο στην 
καταπολέμηση της ανεργίας, συνέβαλαν στην εξασθένηση της εμπιστοσύνης και 
στην αύξηση της επιφυλακτικότητας στις αποφάσεις για δαπάνες και 
προσλήψεις. 
... απειλεί την εμπιστοσύνη στο εσωτερικό της Κοινότητας 
Η Κοινότητα εισέρχεται επομένως στο 1996 σε κλίμα μειωμένης εμπιστοσύνης. 
Παρά τις ευνοϊκές, συνολικά, προοπτικές ανάκαμψης της δραστηριότητας, η 
συνεχιζόμενη επιδείνωση του επιχειρηματικού κλίματος και της εμπιστοσύνης 
των καταναλωτών καταδεικνύει ότι η ανάληψη ενεργειών για την αποκατάσταση 
της εμπιστοσύνης εξακολουθεί να έχει πρωταρχική σημασία για την αποφυγή 
μιας παρατεινόμενης στασιμότητας της οικονομικής δραστηριότητας. Οι 
εντεινόμενες ανησυχίες των οικονομικών φορέων οφείλονται σε διάφορους 
λόγους. Σε εξωτερικό επίπεδο, η τεχνολογική επανάσταση, ο αυξανόμενος 
ανταγωνισμός εκ μέρους παραγωγών με χαμηλό κόστος και η επιτάχυνση του 
ρυθμού των διαρθρωτικών μεταβολών σε όλους τους τομείς της οικονομίας 
ασκούν αισθητές επιδράσεις. Στο εσωτερικό, η ανεπαρκής μεύοση της υψηλής 
JL 
Ill 
ανεργίας και η αβεβαιότητα που περιβάλλει την υλοποίηση μέτρων αναγκαίων 
για την επίτευξη βασικών οικονομικών και πολιτικών στόχων επηρεάζουν 
αρνητικά τις μεσοπρόθεσμες προσδοκίες καταναλωτών και επενδυτών. 
Οι ευνοϊκές οικονομικές παράμετροι δεν δικαιολογούν την 
υπερβολική αυτή απαισιοδοξία... 
Παρόλο που ορισμένα φαινόμενα με παγκόσμια ή κοινοτική διάσταση 
προκαλούν εύλογες ανησυχίες, η αβεβαιότητα θα έπρεπε να αφορά κυρίως τις 
βραχυπρόθεσμες εξελίξεις. Τα βασικά οικονομικά δεδομένα στην Κοινότητα 
είναι σήμερα αρκετά ευνοϊκά. Η ζήτηση εισαγωγών εκτός Κοινότητας 
εξακολουθεί να αυξάνεται με ικανοποιητικό ρυθμό, η αποδοτικότητα των 
επιχειρηματικών επενδύσεων βελτιώνεται και είναι συνολικά αισθητά 
υψηλότερη από ό,τι στο δεύτερο ήμισυ της δεκαετίας του 80, ο πληθωρισμός 
διαμορφώνεται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, τα επιτόκια μειώθηκαν σημαντικά 
και η τάση για υπερπροσαρμογή των συναλλαγματικών ισοτιμιών έχει εν μέρει 
αναστραφεί. Παράλληλα, η ονομαστική σύγκλιση σημειώνει πρόοδο. Η 
Κοινότητα βρίσκεται επομένως σε μια παράδοξη κατάσταση. Η σημερινή 
επιφυλακτικότητα και αναποφασιστικότητα δεν δικαιολογείται από τα βασικά 
οικονομικά δεδομένα και από την ευρεία συναίνεση που έχει επιτευχθεί μεταξύ 
κυβερνήσεων ως προς τους επιδιωκόμενους στόχους και τα μέσα επίτευξης 
τους. 
... αλλά μέτρα για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης είναι 
αναγκαία. 
Κατά συνέπεια, εντός του συνολικού πλαισίου οικονομικής πολιτικής που 
καθόρισε η Επιτροπή το 1993 στο Λευκό Βιβλίο της για την Ανάπτυξη, την 
Ανταγωνιστικότητα και την Απασχόληση, το οποίο έλαβε συγκεκριμένη μορφή 
στους Γενικούς Προσανατολισμούς των Οικονομικών Πολιτικών που θέσπισε 
το Συμβούλιο από το 1993 και μετά, απαιτείται η λήψη μέτρων για την 
αποκατάσταση της εμπιστοσύνης ώστε να αρθούν οι ανησυχίες για τις 
βραχυπρόθεσμες εξελίξεις. Τα μέτρα αυτά, σχεδιασμένα σε εθνικό και/ή 
κοινοτικό επίπεδο, θα πρέπει να δημιουργήσουν το κλίμα εμπιστοσύνης που 
είναι αναγκαίο για την αναθέρμανση της διαδικασίας ανάκαμψης και να 
αξιοποιήσουν κατ αυτό τον τρόπο τα ευνοϊκά βασικά δεδομένα. Αυτό είναι το 
κύριο κίνητρο της πρότασης για ένα ευρωπαϊκό σύμφωνο εμπιστοσύνης για την 
απασχόληση, την οποία παρουσίασε πρόσφατα ο Πρόεδρος της Επιτροπής. Στο 
ίδιο πλαίσιο, η Επιτροπή πρότεινε τη διάθεση συμπληρωματικών πόρων για την 
επιτυχή υλοποίηση των διευρωπαϊκών δικτύων, καθώς και για την έρευνα και 
ανάπτυξη. Η Επιτροπή προτείνει επίσης, σύμφωνα με τα συμπεράσματα του 
Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Μαδρίτης, ένα πρόγραμμα ενεργειών υπέρ των 
MME. Η ανάληψη κοινής δράσης στους τομείς αυτούς θα τονώσει την 
εμπιστοσύνη στην ικανότητα των κρατών μελών και της Κοινότητας να 
επιτυγχάνουν κοινούς στόχους. Η συνεργασία μεταξύ κοινωνικών εταίρων, σε 
συντονισμό με τις κυβερνήσεις, για ένα συνολικό πρόγραμμα για τη 
σταθερότητα και την απασχόληση θα μπορούσε επίσης να ενισχύσει την 
εμπιστοσύνη και να βελτιώσει το επενδυτικό κλίμα. Τα σύμφωνα αυτά δεν 
πρέπει να εξυπηρετούν μόνο βραχυπρόθεσμους στόχους, αλλά να αποτελούν 
επίσης αποτελεσματικά μέσα για την υλοποίηση μεσοπρόθεσμων μέτρων. Για να 
εξασφαλιστούν όλες οι προϋποθέσεις επιτυχίας, τα μέτρα αυτά θα πρέπει να 
δίδουν σαφή μηνύματα για την πορεία της οικονομικής πολιτικής, να είναι 
συμβατά με την ακολουθούμενη μακροοικονομική στρατηγική, να περιέχουν 
IV 
λεπτομερείς πρωτοβουλίες για την εφαρμογή των διαρθρωτικών 
μεταρρυθμίσεων στην πράξη και να αποσκοπούν στην όσο το δυνατόν ευρύτερη 
αποδοχή από όλες τις κοινωνικές ομάδες. 
Η χαλάρωση των περιορισμών που υπαγορεύουν το συνδυασμό 
μακροοικονομικών πολιτικών.... 
Στόχος της οικονομικής πολιτικής πρέπει να είναι η αναθέρμανση της 
διαδικασίας ανάκαμψης και η ταυτόχρονη διασφάλιση της αξιοπιστίας του 
σταθεροποιητικού πλαισίου μεσοπρόθεσμης οικονομικής πολιτικής. Όσον 
αφορά τη δημοσιονομική πολιτική, φαίνεται ότι υπό τις σημερινές συνθήκες δεν 
υπάρχει ουσιαστικά κανένα περιθώριο ελιγμών στη μεγάλη πλειοψηφία των 
κρατών μελών. Με δεδομένο τον κίνδυνο αρνητικών αντιδράσεων στις αγορές 
χρήματος και συναλλάγματος, οποιαδήποτε χαλάρωση των προσπαθειών 
δημοσιονομικής εξυγίανσης θα είχε επιζήμια αποτελέσματα. Αντίθετα, η 
σημαντικότερη συμβολή των μακροοικονομικών πολιτικών σήμερα δεν μπορεί 
να είναι άλλη από τη δημιουργία προϋποθέσεων για διαρκή χαλάρωση των 
περιορισμών από τους οποίους εξαρτάται ο συνδυασμός των διαφόρων 
συνιστωσών της οικονομικής πολιτικής. Ο πρωταρχικός στόχος της 
νομισματικής πολιτικής είναι η διαμόρφωση και διατήρηση του πληθωρισμού σε 
χαμηλά επίπεδα. Αλλά, εάν οι προσπάθειες δημοσιονομικής εξυγίανσης 
συνεχιστούν με την απαιτούμενη αποφασιστικότητα και η εξέλιξη των μισθών 
παραμείνει εντός των επιθυμητών ορίων, οι προϋποθέσεις για νέα και διαρκή 
χαλάρωση των νομισματικών όρων θα έχουν εξασφαλιστεί. Η παρούσα έκθεση 
καταδεικνύει ότι η άμβλυνση αυτών των περιορισμών προσέκρουσε το 
προηγούμενο έτος στη μη πλήρη εφαρμογή σε ορισμένα κράτη μέλη των 
οικονομικών πολιτικών που είχαν εξαγγελθεί. Κατά συνέπεια, για να 
αποφευχθεί η παράταση της οικονομικής στασιμότητας όλα τα κράτη μέλη 
πρέπει να προσπαθήσουν, με ενθουσιασμό και αποφασιστικότητα, να 
εδραιώσουν την αξιοπιστία της οικονομικής τους πολιτικής στο σύνολο της. 
...θα εξαρτηθεί από μια αξιόπιστη διαδικασία δημοσιονομικής 
εξυγίανσης.. 
Παρά τις γενικά ενθαρρυντικές τάσεις προς μεγαλύτερη δημοσιονομική 
πειθαρχία που παρατηρούνται τα τελευταία χρόνια, τα υπερβολικά 
δημοσιονομικά ελλείμματα εξακολουθούν να επιδρούν αρνητικά στο σημερινό 
βιοτικό επίπεδο στην Κοινότητα και να υποθηκεύουν τις μελλοντικές 
προοπτικές του. Σε πολλά κράτη μέλη, σημαντικές δημοσιονομικές 
ανισορροπίες τροφοδοτούν τις πληθωριστικές προσδοκίες και συντείνουν στην 
αύξηση των περιθωρίων κινδύνου στα επιτόκια. Σε γενικότερο επίπεδο, τα 
υψηλά δημοσιονομικά ελλείμματα συμπιέζουν την εθνική αποταμίευση, 
διαμορφώνουν προσδοκίες υψηλότερων φορολογικών συντελεστών, 
διακυβεύουν την αποτελεσματικότητα των μελλοντικών ενεργειών για την 
καταπολέμηση της ανεργίας, παρεμποδίζουν τις προσπάθειες για τη βελτίωση 
των δυνητικών τάσεων της παραγωγής και της απασχόλησης και περιορίζουν 
την ικανότητα προσαρμογής της δημοσιονομικής πολιτικής στις φάσεις 
αναστροφής της συγκυρίας. Όλα τα κράτη μέλη αναγνωρίζουν πλέον τον 
επιτακτικό χαρακτήρα της δημοσιονομικής εξυγίανσης. 
Παρά τις θετικές μεσοπρόθεσμες επιπτώσεις των δημοσιονομικών 
μεταρρυθμίσεων, οι κυβερνήσεις ενδέχεται να διστάζουν σήμερα να τις 
ολοκληρώσουν λόγω ανησυχιών για το βραχυπρόθεσμο ανίκτυπό τους. Ωστόσο, 
ν -
ανάλογα με τις ιδιαίτερες συνθήκες που επικρατούν σε κάθε χώρα, ο αντίκτυπος 
αυτός μπορεί να είναι περιορισμένος, ή ακόμα και θετικός σε χώρες στις οποίες 
τα επιτόκια βαρύνονται με υψηλά περιθώρια κινδύνου και η αξιοπιστία των 
δημόσιων οικονομικών είναι ανεπαρκής. Οι προϋποθέσεις για μια ουσιαστική 
αύξηση της ζήτησης του ιδιωτικού τομέα υπάρχουν. Ο αντίκτυπος εξαρτάται 
επίσης από το σύνολο των θεσπιζόμενων μέτρων και τον τρόπο εφαρμογής τους. 
Η πιο καθοριστική προϋπόθεση είναι όμως η ένταξη της δημοσιονομικής 
εξυγίανσης σε μια συνολική και αξιόπιστη οικονομική στρατηγική. 
.... και από την εξέλιξη των μισθών μέσα σε κατάλληλα όρια. 
Στο γενικότερο μακροοικονομικό πλαίσιο, οι κοινωνικοί εταίροι έχουν 
ουσιαστική ευθύνη για τη διατήρηση κατάλληλων μισθολογικών τάσεων. Οι 
Γενικοί Προσανατολισμοί των Οικονομικών Πολιτικών τονίζουν την ανάγκη 
διατήρησης των αυξήσεων των ονομαστικών μισθών σε επίπεδα συμβατά με το 
στόχο των νομισματικών αρχών για τον πληθωρισμό. Επιπλέον, η εξέλιξη των 
πραγματικών μισθών πρέπει να εξασφαλίζει τη συνεχή αύξηση της 
αποδοτικότητας των επιχειρηματικών επενδύσεων και να συμβάλλει παράλληλα 
στην άνοδο του βιοτικού επιπέδου. 
Από μακροοικονομική άποψη, η πρόσφατη και αναμενόμενη συνολική αύξηση 
των μισθών δεν αποτελεί σοβαρό περιορισμό στην ανάπτυξη στα περισσότερα 
κράτη μέλη. Σε ορισμένα από αυτά, οι μισθολογικές τάσεις δεν συμβάδισαν 
πλήρως με το σταθεροποιητικό στόχο των νομισματικών αρχών και/ή με την 
ανάγκη βελτίωσης και διασφάλισης του αναπτυξιακού δυναμικού της 
οικονομίας. Από μικροοικονομική άποψη, τα επίπεδα του κόστους εργασίας 
συχνά δεν αντιστοιχούν στα επίπεδα της παραγωγικότητας. Κατά συνέπεια, η 
περαιτέρω διαφοροποίηση του μισθολογικού κόστους σε συνάρτηση με τις 
ειδικεύσεις, τις περιοχές και τους τομείς θα αποδειχθεί αναγκαία για να 
εξασφαλιστεί ότι η αναπτυξιακή διαδικασία θα είναι ικανή να δημιουργεί 
περισσότερες θέσεις απασχόλησης. 
Οι μακροοικονομικές πολιτικές πρέπει να συνοδεύονται από 
διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις 
Η αναθέρμανση της διαδικασίας ανάκαμψης πρέπει να συνοδεύεται από πρόοδο 
προς την υλοποίηση των μεσοπρόθεσμων στόχων της Κοινότητας, δηλαδή τη 
μείωση της ανεργίας και τη μετάβαση στο ενιαίο νόμισμα. Για την επίτευξη των 
στόχων αυτών, οι μακροοικονομικές πολιτικές πρέπει να συνοδεύονται από 
διαρθρωτικές ενέργειες προς τρεις κατευθύνσεις: (α) τη δημιουργία 
προϋποθέσεων για μια αναπτυξιακή διαδικασία χωρίς εντάσεις με τη λήψη 
μέτρων για την καλύτερη λειτουργία των αγορών αγαθών και υπηρεσιών και την 
αύξηση της ευκαμψίας στην αγορά εργασίας, (β) την ενίσχυση των ενδογενών 
αναπτυξιακών δυνάμεων με ενέργειες επικεντρωμένες στην προώθηση της 
καινοτομίας, την τόνωση του ανταγωνισμού και τον εμπλουτισμό του 
ανθρώπινου κεφαλαίου, και (γ) την αύξηση της έντασης απασχόλησης της 
οικονομικής ανάπτυξης με τη διεύρυνση της μισθολογικής κλίμακας, και ιδίως 
τη μείωση του έμμεσων εργατικών δαπανών για τους χαμηλότερους μισθούς, και 
με την αναδιοργάνωση των συνθηκών εργασίας. 
Οι διαρθρωτικές πολιτικές ανήκουν σε μεγάλο βαθμό στην αρμοδιότητα των 
εθνικών αρχών, αλλά για την αύξηση της αποτελεσματικότητας τους οι εθνικές 
ενέργειες πρέπει να συντονίζονται και εάν είναι αναγκαίο να συμπληρώνονται 
Ι 
VI 
με ειδικές ενέργειες σε κοινοτικό επίπεδο. Οι ενέργειες που αναλαμβάνονται 
σήμερα από την Κοινότητα περιλαμβάνουν πρωτοβουλίες για την 
ανταγωνιστικότητα και την αγορά εργασίας και δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στην 
εσωτερική αγορά, τα διευρωπαϊκά δίκτυα και τον έλεγχο της εφαρμογής της 
στρατηγικής για την απασχόληση που ενέκρινε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 
Μαδρίτης το Δεκέμβριο. Η στρατηγική αυτή επικεντρώνεται στις ενέργειες 
στους πέντε βασικούς τομείς που όρισε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Έσσεν: 
(α) βελτίωση των ευκαιριών απασχόλησης του ενεργού πληθυσμού με την 
προώθηση των επενδύσεων για επαγγελματική κατάρτιση, (β) αύξηση της 
έντασης απασχόλησης της οικονομικής ανάπτυξης (ευέλικτη οργάνωση 
εργασίας, δραστηριότητες στους τομείς του περιβάλλοντος και των κοινωνικών 
υπηρεσιών), (γ) μείωση του μη μισθολογικού κόστους της εργασίας σε επίπεδα 
που επηρεάζουν καθοριστικά τις αποφάσεις για προσλήψεις, ιδίως λιγότερο 
ειδικευμένων εργαζομένων, (δ) βελτίωση της αποτελεσματικότητας της 
πολιτικής για την αγορά εργασίας με την αποφυγή πρακτικών που 
αποθαρρύνουν την προσφορά εργασίας και με τη στροφή από παθητικές σε 
ενεργές πολιτικές για την απασχόληση, και (ε) βελτίωση των μέτρων για τη 
στήριξη ομάδων που έχουν ιδιαίτερα θιγεί από την ανεργία. 
Η πλήρης εφαρμογή των Γενικών Προσανατολισμών των 
Οικονομικών Πολιτικών έχει καθοριστική σημασία 
Σε συνολικό επίπεδο, η επιτυχής αντιμετώπιση των βραχυπρόθεσμων 
δυσχερειών που γνωρίζει σήμερα η Κοινότητα και η υλοποίηση των 
μεσοπρόθεσμων φιλοδοξιών της εξαρτάται από την αξιόπιστη εφαρμογή του 
πλαισίου των Γενικών Προσανατολισμών των Οικονομικών Πολιτικών και της 
στρατηγικής για την απασχόληση που συμφωνήθηκε από το Ευρωπαϊκό 
Συμβούλιο του Έσσεν και τα επόμενα Ευρωπαϊκά Συμβούλια. Τα πλαίσια αυτά 
ενσωματώνουν τα μακροοικονομικά και διαρθρωτικά στοιχεία, καθώς και 
εκείνα που αφορούν ειδικά την αγορά εργασίας, τα οποία θα παράγουν τις 
αλληλοενισχυόμενες επιδράσεις που είναι απαραίτητες για την ταυτόχρονη 
προώθηση της ανάπτυξης και της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης, καθώς και 
για την υλοποίηση της ΟΝΕ την 1η Ιανουρίου 1999. 
ΛΑ, 
Κεφάλαιο 1: Η ανάκαμψη σε αναζήτηση νέας πνοής 
1.1. Έντονη επιβράδυνση της ανάπτυξης το 1995 
1.1.1. Κύριες τάσεις 
Λιύγ(κ<μμα 1 
Τριμηνιαίοι ρυθμοί αύξησης του ΑΕΠ, EUR9* 
Κτήαια μτιαβολή % πε Κ(Ηΐγμ<ιτιχ»νς ό(κιυς Την εκπληκτικά ισχυρή ανάκαμψη της 
κοινοτικής οικονομίας το 1994 
διαδέχθηκε μια έντονη επιβράδυνση 
του ρυθμού αύξησης της 
δραστηριότητας στη διάρκεια του 
1995. Η αύξηση του προϊόντος 
επιβραδύνθηκε προοδευτικά από 
μέσους ρυθμούς (σε ετήσια βάση) 3ιΔ 
έως 4% σε όλη τη διάρκεια του 1994 
και διαμορφώθηκε στο 2% περίπου 
στο δεύτερο και το τρίτο τρίμηνο του 
1995 (διάγραμμα 1). Με βάση τους 
τελευταίους διαθέσιμους δείκτες, η κοινοτική οικονομία ενδέχεται να παρέμεινε 
σχεδόν στάσιμη το τελευταίο τρίμηνο. Η δραστηριότητα μπορεί μάλιστα να έχει 
σημειώσει ελαφρά κάμψη σε ορισμένα κράτη μέλη, κυρίως στη Γερμανία και τη 
Γαλλία. Εάν οι τάσεις αυτές επαληθευθούν, η αύξηση του προϊόντος στο σύνολο 
της Κοινότητας θα έχει διαμορφωθεί το 1995 σε επίπεδα ελαφρά χαμηλότερα 
από το 2,7% που είχε ληφθεί υπόψη στις οικονομικές προβλέψεις της Επιτροπής 
του Νοεμβρίου 1995, αλλά είναι πιθανό ότι δεν θα υποχωρήσει κάτω από το 
2'/2%. Ql Q2 Q3 Q4 Ql Q2 Q3 Q4 Ql Q2 03 Q4 Ql Q2 Q3 Q4 
| 92 | 93 | V4 | 95 
• EUR 9=D,F,l,UK,EJ>fL3,A,FIN 
Ενώ η οικονομική δραστηριότητα το 1995 συνέχισε να στηρίζεται στο 
δυναμισμό των εξωκοινοτικών εξαγωγών, η εσωτερική ζήτηση επιβραδύνθηκε 
στις χώρες της Κοινότητας. Στο πρώτο εξάμηνο του έτους, η συμβολή της 
ανασύστασης αποθεμάτων μειώθηκε απότομα και οι επενδύσεις σε κατασκευές 
επιβραδύνθηκαν απροσδόκητα. Οι επενδύσεις σε εξοπλισμό συνέχισαν να 
αυξάνονται με ταχείς ρυθμούς ενώ η αύξηση της ιδιωτικής κατανάλωσης 
συνεχιζόταν με συγκρατημένο ρυθμό. Στο δεύτερο εξάμηνο, τόσο οι επενδύσεις 
όσο και η ιδιωτική κατανάλωση επιβραδύνθηκαν σημαντικά. 
Η απώλεια αναπτυξιακού δυναμισμού ήταν ιδιαίτερα έντονη στις χώρες των 
οποίων τα νομίσματα ανατιμήθηκαν σημαντικά την άνοιξη του 1995, αλλά η 
επιβράδυνση του ρυθμού ανάπτυξης ήταν αισθητή σε όλα σχεδόν τα κράτη μέλη. 
Στην πρώτη ομάδα χωρών, οι εξαγωγές παρέμειναν γενικά στάσιμες και η 
αύξηση των επενδύσεων ήταν βραδύτερη από την αναμενόμενη. Η ιδιωτική 
κατανάλωση διατηρήθηκε αρχικά σε ικανοποιητικά επίπεδα, αλλά η επιδείνωση 
των προοπτικών στην αγορά εργασίας οδήγησε στο μετριασμό των 
καταναλωτικών δαπανών στο δεύτερο εξάμηνο. Στις χώρες των οποίων τα 
νομίσματα υποτιμήθηκαν σημαντικά, η αύξηση των μεριδίων τους στις 
εξαγωγικές αγορές αντισταθμίστηκε σε κάποιο βαθμό από τη βραδύτερη 
ανάπτυξη των αγορών αυτών, ενώ τα υψηλά πραγματικά επιτόκια και η 
δυσμενής εξέλιξη των όρων του εμπορίου περιόρισαν την πρόοδο της 
εσωτερικής ζήτησης. 
Λ 
-2-
I Πίνακας 1 
Η οικονομία της Κοινότητας: 
Χρήσεις και προσφορά αγαθών και υπηρεσιών 
(ετήσια μεταβολή % οε πραγματικούς όςκηις) 
Ιδιωτική κατανάλαχιη 
Δημόσια κατανάλαχτη 
Ακαθάριστες επενδύσεις 
παγίου κεφαλαίου 
- εξοπλισμός 
- κατασκευές 
Αποθέματα (συμμετοχή % 
στο ΑΕΠ) 
Εσωτερική ζήτηση 
(περιλαμβανομένων των 
αποθεμάτων) 
Εξαγωγές αγαθών και 
υπηρεσιών β) 
Εισαγαιγές αγαθών και 
υπηρεσιών β) 
Ακαθάριστο εγχώριο 
προϊόν 1986-
90 
3.7 
2.0 
5.7 
7.1 
4.8 
0.1 
3.9 
V/2 
3.3 1991-
92 
1.8 
1.9 
-1.3 
-2.3 
-0.5 
-0.2 
1.0 
3% 
1.2 1993 
οτι 
-0.3 
1.1 
-6.6 
•10.7 
-3.3 
-0.7 1.6 
1.0 
2.5 
2.6 
2.4 
0.9 1.9 
1.0 
4.5 
8.0 
1.9 
0.1 η 
της 
αρχική 
της 
-2.0 Φαίνεται 
εξασθένηση 
διαδικασίας 
ανάκαμψης πρέπει να 
αποδοθεί σε δύο είδη 
παραγόντων. 
Πρώτον, η 
επιβράδυνση 
ανάπτυξης 
προκλήθηκε από 
παράγοντες που θα 
μπορούσαν να 
χαρακτηριστούν ως 
"εγγενείς κυκλικές 
δυνάμεις", ίδιως η 
ανακοπή της ώθησης 
από πλευράς 
αποθεμάτων στην 
αρχή του κύκλου και 
η σταδιακή 
υποκατάσταση της 
ως κινητήριας 
δύναμης της ανάκαμψης. Οι δυνάμεις αυτές προκάλεσαν διακοπές μικρής 
διάρκειας και σε προηγούμενες ανοδικές φάσεις. Τη συγκυριακή αυτή διακοπή 
επιδείνωσαν αφετέρου ορισμένοι αλληλένδετοι παράγοντες, όπως οι υστερούσα 
επίπτωση από την αύξηση των μακροπρόθεσμων επιτοκίων το 1994, η 
συναλλαγματική αναταραχή της άνοιξης του 1995 και, εν μέρει ως αποτέλεσμα 
αυτών των παραγόντων, η σταθερή εξασθένηση της εμπιστοσύνης του ιδιωτικού 
τομέα. -3 
-0.6 1994 
2.5 
10 
41/* 
2.8 1995 
a) 
2.3 
81/j 
5% 
2.7 
α) Προβλέψεις Νοεμβρίου 1995. Οι ρυθμοί ανάπτυξης θα 
αναθεωρηθούν κάτα πάσαν πιθανότητα προς τα κάτω. 
β) Μόνον εξωκοινοτικό εμπόριο (εκτιμήσεις) 1.1.2. Παράγοντες 
στους οποίους 
οφείλεται η 
επιβράδυνση 
Μια προσωρινή διακοπή της αναπτυξιακής 
διαδικασίας δεν είναι καθαυτή ασυνήθης 
Η επίδραση των "εγγενών κυκλικών 
δυνάμεων" μπορεί να εκτιμηθεί καλύτερα με 
τη σύγκριση μεταξύ της πορείας της 
αναπτυξιακής διαδικασίας και της συμβολής 
των αποθεμάτων στην πρόσφατη και σε 
προηγούμενες φάσεις ανάκαμψης. Το 1994, η 
σημαντική αύξηση των αποθεμάτων έδωσε 
ισχυρή ώθηση στην αναθέρμανση της 
δραστηριότητας, συμβάλλοντας κατά μία 
σχεδόν ποσοστιαία μονάδα στο ρυθμό 
αύξησης του ΑΕΠ (2,7%), αλλά η ανάκαμψη 
του 1994 δεν οφειλόταν περισσότερο από τις 
προηγούμενες στην ανασύσταση 
αποθεμάτων. Επίσης, στις δύο προηγούμενες Λιάγρημμα 2 
Pc* όλος των αποθεμάτων στις φάσεις 
ανάκαμψης, EUR4* 
1975 03-197704 
3E!BS3BSIlBB*C253E!SEK!S!S£a&5TT7!,r 
ΟΙ QJ QJ 04 QS Q6 Q7 Qg Ο» 01» 
1981 Q1 - 1983 Q2 
Ο' ΟΙ Ο·1 Ο* 0' Ο* Q7 Ο» Ο* Ο"· 
1993 Q2 - 1995 Q3 
Ql Ql QJ Q4 Ο* Ο* 07 Ο· Ο* Ο·0 
• KUR 4 : Ρ, F, I, UK 
-3 
ανοδικές φάσεις είχε σημειωθεί στη συνέχεια μια αρνητική συμβολή από 
πλευράς αποθεμάτων που οδήγησε σε σύντομη διακοπή της αναπτυξιακής 
διαδικασίας (διάγραμμα 2). Αυτή η "εγγενής κυκλική διακοπή" δεν είναι 
επομένως ασυνήθης, ούτε κατ ανάγκη ανησυχητική. Ωστόσο, η παρούσα 
επιβράδυνση μπορεί να αποδειχθεί πιο έντονη και πιο παρατεταμένη από τις 
προηγούμενες λόγω δυσμενών εξελίξεων στις χρηματοπιστωτικές αγορές. 
Τα μακροπρόθεμα επιτόκια αυξήθηκαν σημαντικά στη διάρκεια τον 1994 
Καταρχήν, τα μακροπρόθεσμα επιτόκια είχαν σημειώσει το 1994 σημαντική 
αύξηση στις παγκόσμιες και τις κοινοτικές χρηματοπιστωτικές αγορές. Μεταξύ 
Δεκεμβρίου 1993 και Δεκεμβρίου 1994, η μέση αύξηση των αποδόσεων των 
μακροπόθεσμων ομολογιών στην Κοινότητα έφθασε τις 225 μονάδες βάσης, ενώ 
η τάση του πληθωρισμού παρέμενε πτωτική. Η αύξηση αυτή οφειλόταν εν μέρει 
στη "μεταδοτική επίπτωση" της αύξησης των αντίστοιχων αποδόσεων στις ΗΠΑ 
και εν μέρει στην απρόσμενη ισχύ της οικονομικής ανάκαμψης στην Ευρώπη, η 
οποία φαινόταν να δημιουργεί προοπτικές είτε για ταχεία χαλάρωση της 
νομισματικής πολιτικής είτε για ενδεχόμενη ενίσχυση των πληθωριστικών 
εντάσεων. Ωστόσο, η αύξηση των αποδόσεων διαφοροποιήθηκε ανάλογα στα 
κράτη μέλη, σε συνάρτηση ιδίως με τις οικονομικές τους επιδόσεις και την 
κατεύθυνση και αξιοπιστία της οικονομικής τους πολιτικής. Ειδικότερα, η 
αύξηση των μακροπρόθεσμων επιτοκίων ήταν σημαντικότερη στις χώρες στις 
οποίες η μελλοντική δημοσιονομική πολιτική ήταν αβέβαιη και τα δημόσια 
οικονομικά δεν ακολουθούσαν ακόμα, από τη σκοπιά των αγορών, σαφή πορεία 
μόνιμης εξυγίανσης. 
Αναμενόταν βέβαια ότι η αύξηση των μακροπρόθεσμων επιτοκίων θα 
επιβράδυνε την οικονομική δραστηριότητα το 1995 μέσω της ανασταλτικής της 
επίδρασης στη ζήτηση, ιδίως όσον αφορά τις επενδύσεις σε κατασκευές, αλλά 
είχε επίσης εκτιμηθεί ότι λόγω της 
επιταχυνόμενης ανάκαμψης ο αντίκτυπος της 
θα ήταν περιορισμένος. Ωστόσο, αναδρομικά 
φαίνεται ότι το υψηλό επίπεδο των 
μακροπρόθεσμων επιτοκίων, σε συνδυασμό με 
άλλους παράγοντες, ενδέχεται να περιόρισε 
περισσότερο από ό,τι αναμενόταν τις 
επενδυτικές αποφάσεις νοικοκυριών και 
επιχειρήσεων το 1995. 
Οι αναταραχές στις αγορές συναλλάγματος και 
η μείωση της εμπιστοσύνης 
Στους άλλους παράγοντες περιλαμβάνεται κυρίως η συναλλαγματική 
αναταραχή της άνοιξης του 1995. Οι απότομες και σημαντικές διακυμάνσεις των 
συναλλαγματικών ισοτιμιών ενέτειναν ακόμα περισσότερο τις αβεβαιότητες 
σχετικά με την εξέλιξη των χρηματοπιστωτικών μεγεθών και υπονόμευσαν την 
εμπιστοσύνη στις προοπτικές ομαλής ανάκαμψης. Η συναλλαγματική 
αναταραχή φαίνεται ότι οφείλεται ουσιαστικά σε δύο παράγοντες. Πρώτον, η 
τιμή του δολαρίου ΗΠΑ μειώθηκε σημαντικά μετά την κρίση του μεξικανικού 
πέσο και τις μεταστροφές στην αντίληψη των αγορών ως προς τη σχετική ισχύ Πίνακας 2 
Μακροπρόθεσμα επιτόκια 
D 
Ε 
F 
Ι 
S 
UK 
EUR Δεκέμ 
βριος 
1993 
5.5 
8.1 
5.8 
9.2 
7.6 
6.3 
6.8 Δεκέμ 
βριος 
1994 
7.3 
11.1 
8.3 
11.8 
10.9 
8.6 
9.0 Απρί 
λιος 
1995 
6.8 
11.8 
7.7 
12.8 
11.4 
8.4 
8.8 Ιανοί' 
άριος 
1996 
5.3 
9.1 
6.3 
10:0 
8.3 
7.8 
7.4 
-4-
των μεγάλων διεθνών νομισμάτων. Δεύτερον, οι πιέσεις που ασκούσε ήδη το 
χαμηλό επίπεδο του δολαρίου στις συναλλαγματικές ισοτιμίες στο εσωτερικό 
της Ευρώπης ενισχύθηκαν από αβεβαιότητες για τη μελλοντική πορεία της 
δημοσιονομικής εξυγίανσης σε ορισμένα κράτη μέλη και/ή από ανησυχίες για 
την εμφάνιση νέων πληθωριστικών εντάσεων. Οι επακόλουθες συναλλαγματικές 
διακυμάνσεις, οι οποίες σε ορισμένες περιπτώσεις ενίσχυσαν προηγούμενες 
τάσεις, δεν μπορούσαν παρά να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στις οικονομίες 
χωρών των οποίων τα νομίσματα είτε ανατιμήθηκαν είτε υποτιμήθηκαν, και ο 
ρόλος τους στην επιδείνωση της κοινοτικής οικονομίας στο σύνολο της ήταν 
καθοριστικός (βλέπε πλαίσιο 1). 
Διάγραμμα 3 
Συναλλαγματική αναταραχή και εμπιστοσύνη 
EUR 
« · It |] Παρόλο που στη βιομηχανία η 
εμπιστοσύνη είχε μειωθεί ελαφρά 
ήδη πριν από το Μάρτιο του 1995, 
η συναλλαγματική αναταραχή 
προκάλεσε ουσιαστική επιδείνωση 
των προσδοκιών για την εξέλιξη 
της παραγωγής και εξασθένησε την 
εμπιστοσύνη των καταναλωτών 
(διάγραμμα 3). Η μείωση της 
εμπιστοσύνης των επιχειρηματιών 
ήταν γενικά πιο έντονη στις χώρες 
των οποίων το νόμισμα 
ανατιμήθηκε (βλέπε στο διάγραμμα 
3 τη Γερμανία) λόγω των 
ανησυχιών για την απώλεια 
ανταγωνιστικότητας, ενώ η 
εμπιστοσύνη των καταναλωτών 
εξασθένησε στις χώρες των οποίων 
το νόμισμα υποτιμήθηκε (Ιταλία 
ιδίως), όπου οι καταναλωτές 
προσδοκούσαν μείωση της 
αγοραστικής τους δύναμης ενώ 
αντιμετώπιζαν ήδη υψηλότερα επιτόκια. Η ίδια εξέλιξη είχε παρατηρηθεί κατά 
τη συναλλαγματική κρίση του Σεπτεμβρίου 1992, κατά την οποία η βρετανική 
λίρα και η ιταλική λίρα αποχώρησαν από το μηχανισμό συναλλαγματικών 
ισοτιμιών. Και τότε, το οικονομικό κλίμα είχε αρχίσει να επιδεινώνεται πριν 
από την κρίση, η οποία όμως επιτάχυνε σημαντικά την πτώση της εμπιστοσύνης, 
ιδίως των επιχειρηματιών σε χώρες των οποίων το νόμισμα είχε ανατιμηθεί και 
των καταναλωτών στις χώρες των οποίων το νόμισμα είχε υποτιμηθεί. 
Ορισμένες εξελίξεις στις αρχές του 1995, όπως οι απρόσφορες μισθολογικές 
συμφωνίες στη Γερμανία και η ανατίμηση του μάρκου, επηρέασαν αρνητικά την 
ανταγωνιστικότητα και την αποδοτικότητα της βιομηχανίας. Οδήγησαν επίσης 
τις επιχειρήσεις να αναθεωρήσουν προς τα κάτω τις προσδοκίες για τις 
μελλοντικές πωλήσεις, να προσαρμόσουν το επιθυμητό επίπεδο αποθεμάτων 
τους και να αναβάλουν ορισμένες δαπάνες. Αυτή η αρχική πτώση του επιπέδου 
των δαπανών εξασθένησε ακόμα περισσότερο την εμπιστοσύνη των 
επιχειρηματιών, η οποία επηρέασε εκ νέου τις αποφάσεις για δαπάνες και 
προσλήψεις. Η εμπιστοσύνη των καταναλωτών συνέχισε να μειώνεται σε όλη τη 
διάρκεια του έτους, αλλά φαίνεται ότι σταθεροποιήθηκε πρόσφατα. Η 
εμπιστοσύνη των καταναλωτών μειώθηκε σταδιακά στο δεύτερο εξάμηνο, καθώς •Λι-ίχτη;: 1987Q1 = 100 
5-
επιδεινώνονταν οι προοπτικές για συνέχιση της ανάκαμψης και σταματούσε η 
βελτίωση στην αγορά εργασίας. 
Σε συμπέρασμα, η προοδευτική επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας 
στη διάρκεια του έτους οφείλεται σε μεγάλο βαθμό σε ένα φαύλο κύκλο 
μειούμενης εμπιστοσύνης και αυξημένης επιφυλακτικότητας κατά τη λήψη 
αποφάσεων για δαπάνες και προσλήψεις. Η συναλλαγματική αναταραχή 
συνέτεινε σημαντικά στη διαμόρφωση της κατάστασης αυτής, ενώ οι βασικές 
οικονομικές παράμετροι δεν είχαν επιδεινωθεί σε βαθμό που συνεπαγόταν ή 
δικαιολογούσε μια τόσο αισθητή επιβράδυνση της δραστηριότητας στην 
Κοινότητα. Το γεγονός αυτό καταδεικνύει την ανάγκη για ανανέωση της 
αξιοπιστίας της οικονομικής πολιτικής στην Κοινότητα και για εντατικοποίηση 
των προσπαθειών σε διεθνές επίπεδο για την αποφυγή σημαντικών και 
απότομων διακυμάνσεων των μεγάλων διεθνών νομισμάτων. 
Πλαίσιο 1: 
ανάπτυξη Οι επιπτώσεις της συναλλαγματικής αναταραχής του 1995 στην 
Μεταξύ Δεκεμβρίου 1994 και Απριλίου 1995 η τιμή του δολαρίου σημείωσε μείωση 
κατά 12% έναντι του γερμανικού μάρκου, η οποία πρέπει να προστεθεί στη μείωση κατά 
10% στη διάρκεια του 1994. Η πτώση του δολαρίου και οι αβεβαιότητες για την εξέλιξη 
του πληθωρισμού και/ή των δημόσιων οικονομικών σε ορισμένα κράτη μέλη, 
προκάλεσαν σημαντικές συναλλαγματικές μεταβολές μεταξύ των ευρωπαϊκών 
νομισμάτων. Μεταξύ Δεκεμβρίου 1994 και Απριλίου 1995, η ισοτιμία της ιταλικής 
λίρας μειώθηκε κατά 13% περίπου σε σταθμισμένους ονομαστικούς όρους, ενώ η λίρα 
στερλίνα και η σουηδική κορόνα σημείωσαν επίσης έντονη πτώση. Εντός του 
μηχανισμού συναλλαγματικών ισοτιμιών, οι κεντρικές ισοτιμίες της πεσέτας και του 
εσκούδο υποτιμήθηκαν το Μάρτιο. Οι ισοτιμίες του γερμανικού μάρκου και των 
νομισμάτων που συνδέονται στενά με αυτό, σταθμισμένες με τον όγκο των εμπορικών 
συναλλαγών, ανατιμήθηκαν σημαντικά, μέχρι και κατά 6%, μεταξύ Δεκεμβρίου και 
Απριλίου. 
Πίνακας Β 1.1 
Σταθμισμένες ονομαστικές 
ισοτιμίες 
Δείκτης, Αύγοακπος 1992 = 100 
Β 
D 
F 
Ι 
Ε 
S 
UK Δεκέμ 
βριος 
1993 
99.9 
100.8 
100.9 
75.1 
78.4 
74.6 
88.7 Δεκέμ 
βριος 
1994 
103.3 
103.1 
102.4 
72.7 
78.2 
77.5 
87.1 Απρί 
λιος 
1995 
107.9 
109.3 
106.3 
63.2 
77.1 
73.0 
83.1 Ιανοί» 
άριος 
1996 
105.9 
106.7 
106.7 
71.7 
80.6 
83.2 
82.1 | Όγκος εξαγωγών των τεσσάρων μεγάλων χωρών της ΕΚ 
ArUiK 1V92Q3 * 100 
q3 q4 ql q2 q3 q4 ql q2 q3 q4 ql q2 q3 q4 
1992 | 1993 | 1994 | 1995 
Οι μεγάλες διακυμάνσεις των συναλλαγματικών ισοτιμιών επηρέασαν σημαντικά τη 
σχετική ανταγωνιστικότητα τιμής και κόστους των διαφόρων κρατών μελών. Όπως και 
μετά τις συναλλαγματικές διακυμάνσεις του Σεπτεμβρίου 1992, η επίπτωση στις 
εξαγωγικές επιδόσεις των κρατών μελών ήταν αισθητή, και σε ορισμένες περιπτώσεις 
έντονη. Μετά το Σεπτέμβριο του 1992, οι εξαγωγές της Ιταλίας και του Ηνωμένου 
-6-
Βασιλείου αυξήθηκαν σε σχέση με εκείνες της Γερμανίας και της Γαλλίας κατά 10% σε 
διάστημα δύο έως τριών τριμήνων (βλέπε διάγραμμα). Οι εξαγωγές συνέχισαν να 
αυξάνονται με τον ίδιο ρυθμό έως τα τέλη του 1994, όταν η νέα άνοδος του μάρκου 
επιβράδυνε την αύξηση των γερμανικών εξαγωγών και η εξασθένηση της ιταλικής λίρας 
έδωσε ισχυρή ώθηση στις ιταλικές εξαγωγές. Λόγω των λιγότερο έντονων μεταβολών 
των σταθμισμένων ονομαστικών ισοτιμιών της Γαλλίας και του Ηνωμένου Βασιλείου, 
οι νομισματικές διακυμάνσεις είχαν πιο ασθενή, αλλά πάντως αισθητή επίδραση στην 
αύξηση των εξαγωγών αυτών των χωρών. 
Οι διακυμάνσεις των συναλλαγματικών ισοτιμιών στις αρχές του 1995 επηρέασαν με 
διάφορους τρόπους τις μακροοικονομικές εξελίξεις στην Κοινότητα. Πρώτον, σε μέσο 
όρο τα ευρωπαϊκά νομίσματα ανατιμήθηκαν σε σχέση με εκείνα των διεθνών 
ανταγωνιστών της Κοινότητας, με αποτέλεσμα να μειωθεί η ανταγωνιστικότητα των 
τιμών της στις παγκόσμιες αγορές. Δεύτερον, στις χώρες των οποίων τα νομίσματα 
υποτιμήθηκαν σημαντικά, η επακόλουθη βραχυπρόθεσμη αύξηση των μεριδίων τους 
στις εξαγωγικές αγορές εξουδετερώθηκε ως ένα βαθμό από τη βραδύτερη ανάπτυξη των 
αγορών αυτών, καθώς και από την αύξηση των επιτοκίων και τη μείωση της 
αγοραστικής δύναμης των καταναλωτών λόγω της αναζωπύρωσης του πληθωρισμού 
στις εγχώριες αγορές. Τρίτον, στις χώρες των οποίων τα νομίσματα ανατιμήθηκαν 
σημαντικά, οι αρνητικές επιπτώσεις στις εξαγωγές και η συμπίεση των περιθωρίων 
κέρδους επηρέασαν στη συνέχεια τις επενδύσεις, η πρόοδος των οποίων ήταν 
βραδύτερη από ό,τι θα έπρεπε. Τέλος, για όλους αυτούς τους λόγους, οι αναταραχές 
στις αγορές συναλλάγματος επηρέασαν αρνητικά την εμπιστοσύνη, τόσο των 
επιχειρηματιών όσο και των καταναλωτών, η οποία με τη σειρά της περιόρισε ακόμα 
περισσότερο τις δαπάνες. 
Η ποσοτική ανάλυση της συνολικής επίπτωσης στην οικονομική δραστηριότητα είναι 
δυνατή μόνον υπό ειδικές υποθέσεις. Οι προσομοιώσεις με τη βοήθεια του 
υποδείγματος QUEST των υπηρεσιών της Επιτροπής παρέχουν ενδείξεις ως προς την 
τάξη μεγέθους της επίπτωσης. Βασίζονται στην υπόθεση αμετάβλητων πραγματικών 
επιτοκίων (παραγνωρίζοντας επομένως, για τις χώρες των οποίων το νόμισμα 
υποτιμήθηκε, οποιοδήποτε περιορισμό της νομισματικής πολιτικής που δεν σχετίζεται 
με την αύξηση του πληθωρισμού) και δεν λαμβάνουν υπόψη καμία αυτόνομη μείωση της 
εμπιστοσύνης συνεπεία της συναλλαγματικής αναταραχής. Ο πίνακας Β 1.2 εμφανίζει 
μια προσομοίωση της επίπτωσης στην ανάπτυξη το 1995 και 1996, πρώτον από τις 
διακυμάνσεις των συναλλαγματικών ισοτιμιών μεταξύ Δεκεμβρίου 1994 και Απριλίου 
1995, και δεύτερον από την επιμέρους αναστροφή της τάσης μεταξύ Απριλίου και 
Δεκεμβρίου 1995. Η προσομοίωση της 
επίπτωσης στην αύξηση του ΑΕΠ στη 
Γερμανία (και γενικότερα στις χώρες των 
οποίων τα νομίσματα ακολούθησαν στενά 
το μάρκο) εμφανίζει μια επίπτωση της 
τάξης του 1 % το πρώτο έτος και περίπου 
0,5% το δεύτερο. Αντίθετα, στην Ιταλία, η 
άνοδος της δραστηριότητας είναι της 
τάξης του 0,5% και επικεντρώνεται στο 
πρώτο εξάμηνο. 
Για το σύνολο της Κοινότητας, οι 
προσομοιώσεις με τη βοήθεια του 
υποδείγματος καταδεικνύουν ότι η 
συναλλαγματική αναταραχή ενδέχεται να 
έχει προκαλέσει μείωση της 
δραστηριότητας κατά μισή περίπου 
εκατοστιαία μονάδα το 1995. Είναι ωστόσο πιθανό ότι οι δευτερογενείς επιπτώσεις 
τους στην εμπιστοσύνη και στα διαφορικά επιτόκια σε σχέση με το μάρκο είχαν στην 
πραγματικότητα σημαντικότερο αρνητικό αντίκτυπο στην ανάπτυξη. Η επιμέρους Πίνακας Β1.2 
Προσομοίωση της επίπτωσης στην 
αύξηση του ΑΕΠ 
(σε εκατοστιαίες μονάδες) 
ι .. 
D 
F 
Ι 
UK 
EUR Συναλλαγματική 
αναταραχή της 
άνοιξης 
(Δεκέμβριος 94 -
Απρίλιος 95) 
1995 
-1.1 
-0.3 
0.4 
0.1 
-0.4 1996 
-0.4 
-0.1 
0.2 
0.0 
-0.2 Επιμέροι»ς 
αναστροφή της τάσης 
(Απρίλιος -
Δεκέμβριος 95) 
1995 
0.1 
0.0 
-0.1 
0.0 
0.0 1996 
0.3 
0.1 
-0.3 
0.0 
0.2 
-7 
αναστροφή, στους επόμενους μήνες του 1995, της τάσης για υπερπροσαρμογή των 
συναλλαγματικών ισοτιμιών θα έχει κατά πάσαν πιθανότητα θετικές επιπτώσεις στην 
ανάπυξη το 1996, τόσο στις χώρες με ανατιμημένα νομίσματα όσο και στο σύνολο της 
Κοινότητας, εξουδετερώνοντας έτσι τις συνέπειες που θα μπορούσε να έχει στο δεύτερο 
έτος η συναλλαγματική αναταραχή. Και πάλι, χάρη στην αποκατάσταση της 
εμπιστοσύνης και τη μείωση των περιθωρίων προσαύξησης των επιτοκίων, ο θετικός 
αντίκτυπος ενδέχεται να είναι μεγαλύτερος από εκείνον που εμφανίζει η προσομοίωση. 
1.2. Το 1996 αναμένεται ανάκαμψη της δραστηριότητας 
Λόγω της επιδείνωσης των οικονομικών συνθηκών μετά την οριστικοποίηση 
των προβλέψεων των υπηρεσιών της Επιτροπής του Νοεμβρίου 1995, οι 
αναπτυξιακές προοπτικές για το 1996 είναι λιγότερο ευνοϊκές από τις 
αναμενόμενες. Ενώ αρχικά είχε προβλεφθεί άνοδος της δραστηριότητας στο 
σύνολο της Κοινότητας κατά 2,6% το 1996, φαίνεται πλέον πιθανό ότι ο ρυθμός 
ανάπτυξης θα είναι χαμηλότερος από 2%. Η προσαρμογή προς τα κάτω των 
προβλέψεων αντικατοπτρίζει κυρίως την λιγότερο ευνοϊκή κατάσταση στην 
αρχή του έτους και την προσδοκώμενη διατήρηση χαμηλών επιπέδων 
δραστηριότητας στους πρώτους μήνες του 1996. 
Σε ποιοτικούς όρους ωστόσο, οι λόγοι που δικαιολογούσαν τις προβλέψεις του 
Νοεμβρίου 1995 παραμένουν βάσιμοι. Εάν δεν μειωθεί η αξιοπιστία των 
μακροοικονομικών πολιτικών, οι κυριότεροι καθοριστικοί παράγοντες των 
αναπτυξιακών προοπτικών της ευρωπαϊκής οικονομίας ευνοούν την ανάκαμψη 
της δραστηριότητας στη διάρκεια του έτους. Στις συνθήκες αυτές, πρέπει να 
αναμένεται ότι η ανάπτυξη θα επιταχυνθεί, σε σχέση με τους μάλλον βραδείς 
ρυθμούς στην αρχή του έτους, με ετήσιο ρυθμό της τάξης του 3% στο δεύτερο 
εξάμηνο. Παρόλο που ο μέσος ρυθμός ανάπτυξης το έτος αυτό θα είναι κατά 
πάσαν πιθανότητα χαμηλότερος από ό,τι το 1995, η βασική τάση θα είναι όμως 
θετική. 
Την άνοδο της οικονομικής δραστηριότητας θα τροφοδοτήσει κατά πάσαν 
πιθανότητα η αύξηση των επενδύσεων σε εξοπλισμό, χάρη σε μια σημαντική 
αύξηση των κοινοτικών εξαγωγών και στη βαθμιαία ανάκαμψη της 
κατανάλωσης υπό την επίδραση συγκρατημένων αλλά θετικών αυξήσεων στους 
πραγματικούς μισθούς και στο επίπεδο της απασχόλησης. Οι κατασκευές 
κατοικιών και οι άλλες κατασκευές θα σημειώσουν εκ νέου πρόοδο, ενώ η 
επιβράδυνση από την προσαρμογή των αποθεμάτων θα εκλείψει καθώς θα 
μειώνονται τα πλεονασματικά αποθέματα και θα γίνεται εκ νέου αισθητή η 
αναπτυξιακή ώθηση από τον κύκλο αποθεμάτων. 
1.2.1. Τα βασικά οικονομικά δεδομένα είναι ευνοϊκά 
Οι κυριότεροι αναπτυξιακοί παράγοντες είναι οι εξής: 
α) Η εκτός Κοινότητας παγκόσμια οικονομία θα συνεχίσει να αναπτύσσεται 
με ταχείς ρυθμούς, 
-8 
β) Οι βασικές παράμετροι της ευρωπαϊκής οικονομίας είναι θετικές: 
χαμηλός πληθωρισμός, συγκρατημένες μισθολογικές πιέσεις και 
ικανοποιητική αποδοτικότητα των επιχειρηματικών επενδύσεων, 
γ) Οι νομισματικές πολιτικές είναι λιγότερο περιοριστικές, τα 
μακροπρόθεσμα επιτόκια μειώθηκαν και οι στρεβλώσεις των 
συναλλαγματικών ισοτιμιών που σημειώθηκαν την άνοιξη του 1995 
έχουν εν μέρει διορθωθεί. 
Η παγκόσμια οικονομία συνεχίζει να αναπτύσσεται με ταχείς ρυθμούς 
Διάγραμμα 4 
Αύξηση του παγκόσμιου* ΑΕΠ εκτός ΕΚ 
Ktqaul |ΐιηα|1αλ^ % m πραγματικούς όοο»ς 
-Méoog όρος-1970-94 
70 72 74 7« 7» «2 Μ «6 M WI 92 ·Μ 
Αύξηση των παγκόσμιων* εισαγωγών εκτός ΕΚ 
Ετήσια uriafoJij % m. «οαγματιχοός Αφονς 
70 72 74 76 7g Μ U Μ «Λ Μ 
• Κ«ός ΧΚΛΚ Πίνακας 3 
Διεθνές οικονομικό περιβάλλον 
(ετήαια μεταβολή % σε πραγμχιτικούς όρονς) 
Παγκόσμιο εκτός RK 
ΗΠΑ 
Ιαπωνία 
ΛΟΑ ") 
ΧΚΑΚ και πρώην 
ΚΣΣΛ Ρ) 
Παγκόσμιες εκτός ΚΚ 
ΗΠΑ 
Ιαπιονία 
ΛΟΑ <ι) 
ΧΚΑΚ και πρώην 
ΚΣΣΛ Ρ) 
Εξαγ<»γικές αγορές 
εκτός ΚΚ 
ΚξαγαΓ/ες έκτος ΕΚ 1993 1994 1995 1996 
ΑΕΠ σε σταθερές τιμές 
3.0 
3.4 
-0.2 
6.8 
-8.4 3.8 
4.1 
0.5 
7.9 
-7.4 3.6 
2.1 
0.4 
7.9 
-4.3 4.4 
2.3 
2.3 
7.4 
4.0 
Ειθ(ίγ(ογές 
10.1 
11.9 
7.0 
13.4 
4.6 
6.8 
91/2 11.4 
15.0 
13.3 
15.8 
7.0 
10.2 
101Λ 10.8 
12.3 
11.4 
14.4 
7.3 
9.2 
9 9.2 
7.7 
10.5 
12.4 
9.0 
8.5 
61/2 
α) Δ\>ναμικές Οικονομίες Ασίας 
β) Χίόρες Κεντρικής και Ανατολικής Ε\>ρώπης και 
πριί)ην ΚΣΣΛ 
Πηγή: Κκτιμήσεις και προβλέψεις τοιν ΐίπηρεοιών της 
Επιτροπής Η οικονομική δραστηριότητα εκτός 
Κοινότητας βρίσκεται από το 1992 σε 
φάση ταχύρρυθμης ανάπτυξης και τα 
ποσοστά αύξησης του παγκόσμιου 
εμπορίου υπερβαίνουν κατά πολύ το 
μέσο ποσοστό των δύο τελευταίων 
δεκαετιών (διάγραμμα 4). Η αύξηση 
των εισαγωγών στις μη κοινοτικές χώρες στην περίοδο 1993-95 ήταν μάλιστα 
υψηλότερη από εκείνη που αναμενόταν με βάση την παρατηρηθείσα αύξηση της 
παραγωγής. Η εξέλιξη αυτή εξηγείται εν μέρει από τις συνιστώσες της αύξησης 
της παγκόσμιας ζήτησης τα τελευταία χρόνια, κυρίως στις ΗΠΑ όπου ιδιαίτερα 
σημαντική ήταν η συμμετοχή των επενδύσεων και των αποθεμάτων, που έχουν 
υψηλή ένταση εισαγωγών. Ο νέος δυναμισμός του παγκόσμιου εμπορίου 
οφείλεται επίσης στην ταχεία ένταξη στην παγκόσμια οικονομία των 
αναδυόμενων αγορών της Ασίας και της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, 
καθώς και στα μέτρα ελευθέρωσης του εμπορίου που συμφωνήθηκαν στο 
πλαίσιο του Γύρου της Ουρουγουάης. 
Επιπλέον της ταχείας ανάπτυξης των εξαγωγικών αγορών, η Κοινότητα 
επωφελήθηκε από μια αξιόλογη βελτίωση της ανταγωνιστικής θέσης της μεταξύ 
1992 και 1994, χάρη στη συγκράτηση της αύξησης του κόστους εργασίας ανά 
μονάδα προϊόντος και στην ουσιαστική μείωση της σταθμισμένης με τον όγκο 
των εμιπορικών συναλλαγών συναλλαγματικής ισοτιμίας της. Υπό την επίδραση 
9-
των παραγόντων αυτών, οι εκτός Κοινότητας εξαγωγές αυξήθηκαν σημαντικά 
στην περίοδο 1993-1995, με μέσο ετήσιο ρυθμό 9,5% (πίνακας 3). Οι κοινοτικές 
εξαγωγές σημείωσαν ταχεία αύξηση στις περισσότερες μεγάλες αγορές, 
περιλαμβανομένων των ΗΠΑ, της Ιαπωνίας, της Νότιας και Ανατολικής Ασίας 
και των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. 
Ο υψηλός ρυθμός ανάπτυξης των εξαγωγικών αγορών φαίνεται να έχει 
επιβραδυνθεί κάπως και η διεύρυνση των εξαγωγικών μεριδίων ενδέχεται να μη 
συνεχιστεί μετά την ανατίμηση των κοινοτικών νομισμάτων το 1995 σε όρους 
σταθμισμένους με τον όγκο των εμπορικών συναλλαγών. Ωστόσο, οι προοπτικές 
όσον αφορά το διεθνές περιβάλλον παραμένουν σχετικά ευνοϊκές. Η άνοδος της 
οικονομικής δραστηριότητας στις ΗΠΑ επιβραδύνθηκε σε λιγότερο από 3% το 
1995. Ελλείψει πληθωριστικών εντάσεων, αναμένεται ότι η δραστηριότητα θα 
σημειώσει άνοδο το 1996 με ρυθμό παραπλήσιο του δυνητικού (πίνακας 3). Στην 
Ιαπωνία, η υποτίμηση του γιεν σε συνδυασμό με σημαντικές ωθήσεις από την 
πλευρά της νομισματικής και της δημοσιονομικής πολιτικής αναμένεται να 
οδηγήσουν το 1996 στην επί μακρόν αναμενόμενη ανάκαμψη. Ο ρυθμός 
ανάπτυξης στις εκτός ΟΟΣΑ χώρες αναμένεται επίσης να επιταχυνθεί ελαφρά το 
1996-97, καθώς οι συνεχιζόμενοι υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης στην Ασία, τη 
Λατινική Αμερική και την Ανατολική Ευρώπη συνδυάζονται πλέον με την 
αναστροφή της σοβαρής πτωτικής τάσης της παραγωγής στην πρώην ΕΣΣΔ τα 
τελευταία χρόνια. Παρά την άνοδο της δραστηριότητας εκτός Κοινότητας, η 
αύξηση των παγκόσμιων εισαγωγών αναμένεται να υποχωρήσει ελαφρά το 1996, 
εφόσον δεν προβλέπεται ότι η υψηλή ελαστικότητα των εισαγωγών των 
τελευταίων ετών θα συνεχίσει την αυξητική τάση της. Η ανάπτυξη των 
εξαγωγικών αγορών εκτός Κοινότητας (δηλαδή η αύξηση των σταθμισμένων 
εισαγωγών των εμπορικών εταίρων της Κοινότητας) αναμένεται να συνεχιστεί 
με ιστορικά υψηλούς ρυθμούς το 1996. Κατά συνέπεια, παρόλο που η 
ανταγωνιστικότητα τιμών των κοινοτικών εξαγωγέων μειώθηκε σε μέσο όρο υπό 
την επίδραση συναλλαγματικών μεταβολών, αναμένεται ότι οι κοινοτικές 
εξαγωγές θα συνεχίσουν να αυξάνονται με αρκετά ταχύ ρυθμό. 
Τα βασικά δεδομένα από την πλευρά της προσφοράς είναι υγιή 
Από την πλευρά της προσφοράς, τα χαμηλά ποσοστά πληθωρισμού, η 
διαθεσιμότητα πόρων και τα υψηλά και αυξανόμενα επίπεδα αποδοτικότητας 
εξασφαλίζουν τις ευνοϊκές συνθήκες που μπορούν να στηρίξουν μια διαρκή 
αναθέρμανση της ζήτησης. Ο πληθωρισμός στην Κοινότητα, όπως μετράται από 
τον αποπληθωριστή της ιδιωτικής κατανάλωσης, υποχώρησε το 1995 στο 3% 
περίπου. Ο ρυθμός ανόδου των τιμών σήμερα είτε είναι χαμηλότερος από το 3% 
είτε σε πτωτική τάση σε όλα τα κράτη μέλη. Συνολικά, οι επιδόσεις της 
Κοινότητας στο μέτωπο του πληθωρισμού συναγωνίζονται ακόμα και εκείνες 
της δεκαετίας του 60 (διάγραμμα 5). Επιπλέον, παρόλο που οι μισθολογικές 
συμβάσεις που συνάφθηκαν στις αρχές του 1995 σε ορισμένες χώρες 
προβλέπουν υπερβολικά υψηλές αυξήσεις, οι πρόσφατες εξελίξεις δείχουν ότι οι 
αυξήσεις των μισθών θα είναι σχετικά συγκρατημένες στο αμέσως προσεχές 
μέλλον. Φαίνεται επομένως ότι η μέχρι τώρα πρόοδος προς τη σταθερότητα των 
τιμών έχει διασφαλιστεί και συνεχίζει να παρέχει ένα πρόσφορο πλαίσιο για την 
άσκηση των νομισματικών πολιτικών. 
- 10-
Πληθωρισμός και μισθοί στην ΕΚ 
Ετήπια μτταρολή % Η αποδοτικότητα του επιχειρηματικού κεφαλαίου στην Κοινότητα παραμένει 
υψηλή σε μέσο όρο και έχει σχεδόν επανέλθει στα επίπεδα της δεκαετίας του 60, 
μετά από σημαντική και παρατεταμένη μείωση στη δεκαετία του 70 και στις 
αρχές της δεκαετίας του 80. Εάν η περίοδος 1961-73 ληφθεί ως βάση με δείκτη 
100, η αποδοτικότητα των 
επιχειρηματικών επενδύσεων 
διαμορφώνεται σήμερα στο 96 (για 
την EUR15 το 1995), μετά από 
μείωση το 1981 στο χαμηλότερο 
επίπεδο του 65. Η αποδοτικότητα 
του κεφαλαίου είναι σήμερα 
υψηλότερη από ό,τι κατά την ισχυρή 
οικονομική ανάκαμψη της περιόδου 
1986-90, στην οποία οι επενδύσεις 
σε εξοπλισμό αυξήθηκαν με ρυθμούς 
διπλάσιους από εκείνους του ΑΕΠ. 
Η διαμόρφωση της αποδοτικότητας 
σε υγιή επίπεδα μπορεί να στηρίξει 
την αύξηση των επενδύσεων, όχι 
μόνο μέσω της αύξησης της 
αναμενόμενης αποδοτικότητας του 
κεφαλαίου αλλά και χάρη στη θετική 
της επίπτωση στους ισολογισμούς 
και την ικανότητα χρηματοδότησης 
των επιχειρήσεων. 60 «2 64 66 68 70 72 74 76 71 Μ) 82 Μ S6 Μ 90 92 94 
Λιάγικιμμα 6 
Αποδοτικότητα των επενδύσεων στην ΕΚ 
(καθαρή απόδοση αποσβεσμένον κεφαλαιακού αποθέματος) 
60 62 64 66 6» 70 72 74 76 71 ΧΑ »2 Μ «Λ *H 90 92 94 
Βελτιωμένες νομισματικές και δημοσιονομικές συνθήκες 
Μετά τη συναλλαγματική αναταραχή της άνοιξης του 1995, πολλές κυβερνήσεις 
έλαβαν μέτρα για τη στήριξη και σε ορισμένες περιπτώσεις την ενίσχυση της 
δημοσιονομικής εξυγίανσης το 1996. Τα μέτρα αυτά είχαν σημαντικές 
επιπτώσεις. 
Πρώτον, η περιορισμένη άνοδος του δολαρίου ΗΠΑ επέτρεψε μια εν μέρει 
αναστροφή της τάσης υπερπροσαρμογής των συναλλαγματικών ισοτιμιών που 
είχε σημειωθεί την άνοιξη του 1995. Οι ισοτιμίες του γερμανικού μάρκου και 
των νομισμάτων που συνδέονται στενά με αυτό, σταθμισμένες με τον όγκο των 
εμπορικών συναλλαγών, υποχώρησαν κάπως, ενώ τα νομίσματα πολλών χωρών 
που επέτυχαν να αυξήσουν την αξιοπιστία των δημοσιονομικών πολιτικών 
τους, ιδίως η Ιταλία και η Σουηδία, ενισχύθηκαν αισθητά σε σχέση με τα πλέον 
υποτιμημένα επίπεδα τους τον Απρίλιο 1995. Δεύτερον, τα μακροπρόθεσμα 
επιτόκια στην Κοινότητα μειώθηκα ν σημαντικά στη διάρκεια του 1995, εν μέρει 
υπό την επίδραση της ταυτόχρονης μείωσης των μακροπρόθεσμων αποδόσεων 
στις ΗΠΑ. Ενώ η αύξηση των μακροπρόθεσμων επιτοκίων το 1994 επιβράδυνε 
αισθητά τη δραστηριότητα στην Κοινότητα το 1995, η σημερινή αποκλιμάκωση 
τους θα τονώσει σημαντικά τη δραστηριότητα το 1996. 
Επιπλέον των παραγόντων αυτών, η νομισματική πολιτική που ασκήθηκε στην 
Κοινότητα στο δεύτερο εξάμηνο του 1995 αναμένεται να επηρεάσει θετικά τη 
δραστηριότητα το 1996. Όπως περιγράφεται λεπτομερώς στο κεφάλαιο 2, τα 
-11 
βραχυπρόθεσμα επιτόκια μειώθηκαν στη Γερμανία και στις χώρες των οποίων 
τα νομίσματα συνδέονται στενά με το γερμανικό μάρκο (στη Γαλλία τα επιτόκια 
μειώθηκαν μόνο μετά τη λήψη μέτρων εξυγίανσης το Νοέμβριο του 1995), καθώς 
και σε χώρες που υποχρεώθηκαν να αυξήσουν τα επιτόκια κατά τη 
συναλλαγματική αναταραχή της άνοιξης για να στηρίξουν την ισοτιμία του 
νομίσματος τους και να συγκρατήσουν τις πληθωριστικές συνέπειες των 
υποτιμήσεων. 
Παρόλο που η νομισματική πολιτική δεν είναι βέβαια ο μόνος παράγοντας που 
επηρεάζει την οικονομική δραστηριότητα, τις δύο τελευταίες δεκαετίες 
παρατηρήθηκε μια στενή συσχέτιση μεταξύ βραχυπρόθεσμων επιτοκίων και 
μεταγενέστερης αύξησης του προϊόντος (στα τέσσερα επόμενα τρίμηνα) στην 
Κοινότητα (διάγραμμα 7, άνω τμήμα). Το επίπεδο των ονομαστικών επιτοκίων 
είναι ένας επιμέρους μόνο δείκτης της κατεύθυνσης των νομισματικών 
πολιτικών. Σε μια λεπτομερή ανάλυση πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη και 
άλλοι δείκτες, όπως τα πραγματικά βραχυπρόθεσμα επιτόκια, η προθεσμαική 
διάρθρωση των επιτοκίων, η αύξηση της προσφοράς χρήματος και πιστώσεων 
κλπ. (βλέπε κεφάλαιο 2). Το κάτω τμήμα του διαγράμματος 7 εμφανίζει τη σχέση 
μεταξύ της καμπύλης αποδόσεων (διαφορά μακροπρόθεσμων και 
βραχυπρόθεσμων επιτοκίων) στην Κοινότητα και της μεταγενέστερης αύξησης 
του προϊόντος. Η καμπύλη αποδόσεων αντανακλά εν μέρει την ασκούμενη 
νομισματική πολιτική και εν μέρει τις προσδοκίες των χρηματαγορών για την 
ανάπτυξη, τον πληθωρισμό και τη μελλοντική κατεύθυνση των οικονομικών 
πολιτικών. 
Οι πρόσφατες μειώσεις επιτοκίων φαίνεται 
να δείχνουν ότι η νομισματική πολιτική 
προσανατολίζεται προς νέα αλλά 
συγκρατημένη άνοδο της οικονομικής 
δραστηριότητας στο σύνολο της Κοινότητας 
το 1996. Επιπλέον, και υπό την προϋπόθεση 
της ενίσχυσης της αξιοπιστίας του συνολικού 
πλαισίου της οικονομικής πολιτικής, οι 
ασθενείς πληθωριστικές πιέσεις και η 
εντατικοποίηση των προσπαθειών 
δημοσιονομικής εξυγίανσης σε πολλές χώρες 
καταδεικνύουν ότι διαμορφώνονται σε όλο 
και μεγαλύτερο βαθμό συνθήκες υπό τις 
οποίες οι κεντρικές τράπεζες θα μπορούν να 
συνεχίσουν να μειώνουν τα επιτόκια και/ή να 
τα διατηρούν σε χαμηλά επίπεδα χωρίς να 
θέτουν σε κίνδυνο το στόχο για τη 
σταθερότητα. Λιύγοιιμμα 7 
Νομισματικές συνθήκες και ΑΕΠ, EUR4 
70 72 74 7* 7* Μ ΚΙ «4 Μ Μ 90 V2 94 96 
12 
Πλαίσιο 2: Η σημερινή κατάσταση σε ιστορική προοπτική 
Στο πλαίσιο αυτό εξετάζονται τρεις προηγούμενες εμπειρίες που παρουσιάζουν κοινά σημεία με 
τη σημερινή κατάσταση και θα μπορούσαν να στηρίξουν τις προσδοκίες για ανάκαμψη το 19%. 
Ανάκαμψη στις αρχές της δεκαετίας τον 80 — Η σύγκριση της ανάκαμψης στις αρχές της 
δεκαετίας του 80 με τη σημερινή κατάσταση εμφανίζει ομοιότητες αλλά και σημαντικές διαφορές. 
Και στην περίπτωση αυτή, είχε παρατηρηθεί μια περίοδος εμφανούς διακοπής της ανάκαμψης 
μετά την εξασθένηση της αρχικής ώθησης από την ανασύσταση αποθεμάτων. Στο τρίτο τρίμηνο 
του 1982 ο ρυθμός ανάπτυξης ήταν μάλιστα αρνητικός για μικρό διάστημα. Η ανάκαμψη στις 
αρχές της δεκετίας του 80 πραγματοποιήθηκε εξάλλου υπό συνθήκες υψηλών δημόσιων 
ελλειμμάτων και η δημοσιονομική πολιτική, εκτιμώμενη με βάση τις ετήσιες μειώσεις των 
κυκλικά προ(Χ^)μχκτμένων ελλειμμάτων, ήταν σχεδόν εξίσου περιοριστική με τη σημερινή. 
Διαπιστώνονται ωστόσο τρεις βασικές διαφορές που δικαιολογούν κάποια αισιοδοξία για τις 
σημερινές προοπτικές. Πρώτον, η αύξηση του παγκόσμιου εμπορίου ήταν πολύ βραδεία το 1980-
83, ενώ το 1993-95 το εξωτερικό περιβάλλον ήταν ευνοϊκό και αναμένεται να παραμείνει ευνοϊκό 
και το 1996. Δεύτερον, η αποδοτικότητα των επιχειρηματικών επενδύσεων μειώθηκε σε 
μικρότερο βαθμό στην πρόσφατη ύφεση και αρχίζει να βελτιώνεται παρόλο που βρίσκεται ήδη σε 
σχετικά υψηλά επίπεδα. Τρίτον, ο ρυθμός του πληθωρισμού επιβραδύνθηκε σημαντικά (3%) σε 
σχέση με τις αρχές της δεκαετίας του 80 (το 1982 υπερέβαινε ακόμα το 10%). Το νομισματικό και 
χρηματοπιστωτικό πλαίσιο είναι συνεπώς πολύ πιο ευνοϊκό σήμερα. 
Πτώση της τιμής τον δολαρίου το 1985-86 — Η κατακόρυφη πτώση της τιμής του δολαρίου σε 
σχέση με το υπερτιμημένο επίπεδο των 3,3 DM του Φεβρουαρίου 1985 ελάχιστα επηρέασε στην 
αρχή την εμπιστοσύνη των επιχειρηματιών στην Κοινότητα, δεδομένου ότι δεν ήταν εντελώς 
απροσδόκητη και το επίπεδο των ισοτιμιών του δολαρίου παρέμεινε σχετικά ευνοϊκό. Ωστόσο, η 
συνεχιζόμενη εξασθένηση του δολαρίου στη διάρκεια του 1986 οδήγησε σε αισθητή μείωση της 
εμπιστοσύνης των επιχειρηματιών στο πρώτο τρίμηνο του έτους και είχε άμεσες και σημαντικές 
αρνητικές επιπτώσεις στις επενδύσεις. Η επίπτωση στην οικονομική δραστηριότητα ήταν 
βραχυχρόνια και οι επενδύσεις ανέκαμψαν γρήγορα, εν μέρει χάρη στη χαλάρωση της 
νομισματικής πολιτικής. Η οικονομία επωφελούνταν άλλωστε από την απότομη μείωση των 
τιμών του πετρελαίου και από την ενίσχυση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών. Φαίνεται 
πάντως ότι οι περισσότεροι παράγοντες που προκάλεσαν τότε την ταχεία αυτή ανάκαμψη είναι 
ενεργοί και στις σημερινές συνθήκες. 
Η χρηματιστηριακή κρίση τον 1987 — Το Σεπτέμβριο του 1987, οι τιμές των μετοχών στις 
διεθνείς χρηματιστηριακές αγορές έχασαν το ένα τρίτο περίπου της αξίας τους εντός λίγων 
ημερών και η εμπιστοσύνη των επιχειρηματιών δέχθηκε ισχυρό πλήγμα. Η οικονομική 
δ^στηριότητα στην Κοινότητα επιβαρύνθηκε αισθητά στα τέλη του 1987, εν μέρει λόγω της 
αρχικής επιφυλακτικότητας των οικονομικών φορέων. Οι νομισματικές αρχές έλαβαν γρήγορα 
σημαντικά μέτρα για τη μείωση των επιτοκίων μετά τη χρηματιστηριακή κρίση. Η χαλάρωση της 
νομισματικής πολιτικής επέτρεψε να αντιμετωπιστούν οι επιπτώσεις της χρηματιστηριακής 
αναταραχής και να αποκατασταθεί η ομαλή λειτουργία της οικονομίας μετά από ένα ή δύο 
τρίμηνα. Διαπιστώνεται ωστόσο εκ των υστέρων ότι η χαλάρωση των νομισματικών συνθηκών 
και, σε υπέρμετρο βαθμό, της δημοσιονομικής πειθαρχίας είχε υπερβολικά επεκτατικές 
επιπτώσεις. Παράλληλα με την απότομη αναθέρμανση της οικονομικής δραστηριότητας, η 
παραγωγή αυξήθηκε κατά 4,2% το 1988 στην Κοινότητα, ενώ ο ετήσιος ρυθμός αύξησης στην 
περίοδο 1986-87 ήταν 2,9%. Η επακόλουθη υπερθέρμανση της κοινοτικής οικονομίας, την οποία 
ενέτειναν οι επιπτώσεις της ενοποίησης της Γερμανίας, οδήγησε στην αναζωπύρωση των 
πληθωριστικών προσδοκιών οι οποίες, με τη σειρά τους, κατέστησαν αναγκαία μια 
παρατεταμένη και επώδυνη επιβράδυνση της δραστηριότητας για να αποκατασταθεί η 
σταθερότητα των τιμών. 
13 
1.2.2. Βραχυπρόθεσμα υπάρχουν σημαντικοί κίνδυνοι και αβεβαιότητες 
Ενώ οι προσδοκίες επικεντρώνονται σε άνοδο της δραστηριότητας το αργότερο 
στο δεύτερο εξάμηνο του 1996, η επιδείνωση του οικονομικού κλίματος τους 
τελευταίους μήνες δημιουργεί ανησυχίες για ενδεχόμενη παράταση της περιόδου 
βραδείας ανάπτυξης. 
Προς το παρόν, ο πλέον ορατός κίνδυνος είναι η επιδείνωση των 
αλληλοενισχυόμενων πτωτικών τάσεων της εμπιστοσύνης και των δαπανών. 
Στο προσεχές μέλλον, η συνολική παραγωγή αναμένεται να αυξηθεί με ρυθμό 
βραδύτερο από εκείνο της τελικής ζήτησης (μέχρις ότου ολοκληρωθεί η 
προσαρμογή των αποθεμάτων), εντείνοντας έτσι τον κίνδυνο διακοπής, ή ακόμα 
και αναστροφής σε ορισμένους τομείς ή χώρες, της διαδικασίας δημιουργίας 
θέσεων απασχόλησης. Σε περιβάλλον σκληρού ανταγωνισμού σε παγκόσμιο 
επίπεδο και ταχέων τεχνολογικών και διαρθρωτικών μεταβολών, οι επιχειρήσεις 
θα επιθυμούσαν αναμφίβολα να έχουν καλύτερες προοπτικές από την πλευρά 
της ζήτησης προτού αποφασίσουν νέες προσλήψεις. Οι καταναλωτές 
αντιμετωπίζουν βραχυπρόθεσμα αβέβαιες προοπτικές όσον αφορά την 
απασχόληση και τα εισοδήματα τους και, πιο μακροπρόθεσμα, τις συνέπειες των 
αναγκαίων σε ορισμένες χώρες μεταρρυθμίσεων της κοινωνικής ασφάλισης και 
του συνταξιοδοτικού καθεστώτος. Οι συνθήκες αυτές ενδέχεται να ωθήσουν τα 
νοικοκυριά να αυξήσουν την προληπτική αποταμίευση τους, γεγονός που θα 
περιόριζε ακόμα περισσότερο τις καταναλωτικές δαπάνες. Εάν το ενδεχόμενο 
αυτό επαληθευθεί, η επιβράδυνση θα μπορούσε ~ παρά τη βελτίωση των 
νομισματικών και χρηματοπιστωτικών συνθηκών - να αποδειχθεί πιο έντονη 
και ίσως πιο παρατεταμένη από ό,τι αναμένεται σήμερα. 
Η επιβράδυνση της ανάπτυξης οδήγησε ορισμένους παρατηρητές να αμφιβάλουν 
εάν ένας επαρκής αριθμός χωρών θα είναι έτοιμες να συμμετάσχουν στην ΟΝΕ 
την εναρκτήρια ημερομηνία της 1ης Ιανουαρίου 1999 που προβλέπεται στη 
Συνθήκη του Μάαστριχτ, δεδομένου ότι το χαμηλό επίπεδο οικονομικής 
δραστηριότητας θέτει σε κίνδυνο την αναγκαία πρόοδο προς τη δημοσιονομική 
εξυγίανση. Μια παρατεταμένη περίοδος βραδείας ανάπτυξης θα εντείνει κατά 
πάσαν πιθανότητα αυτές τις αβεβαιότητες, οι οποίες θα αυξήσουν με τη σειρά 
τους την αστάθεια στις χρηματοπιστωτικές αγορές και θα επιδεινώσουν ακόμα 
περισσότερο τις αναπτυξιακές προοπτικές στην Κοινότητα. 
Η άσκηση της οικονομικής πολιτικής εμπεριέχει διαφορετικούς αλλά 
αλληλένδετους κινδύνους. Η ανυπομονησία που προκαλεί ο βραδύς ρυθμός 
ανάκαμψης και οι φόβοι κοινωνικών αναταραχών θα μπορούσαν να 
αποθαρρύνουν ή και να παραλύσουν τις προσπάθειες των κυβερνήσεων για την 
υλοποίηση των αναγκαίων δημοσιονομικών και διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων. 
Ωστόσο, τα όποια βραχυπρόθεσμα οφέλη που ενδεχομένως αναμένονται από μια 
χαλάρωση της δημοσιονομικής πειθαρχίας θα αποδειχθούν κατά πάσαν 
πιθανότητα πρόσκαιρα. Οποιαδήποτε αβεβαιότητα σχετικά με την 
αποφασιστικότητα και την ικανότητα των κυβερνήσεων να εφαρμόσουν 
προγράμματα δημοσιονομικής εξυγίανσης θα οδηγούσε σε αύξηση των 
περιθωρίων κινδύνου στα μακροπρόθεσμα επιτόκια στις σχετικές χώρες και θα 
υποχρέωνε κατά πάσαν πιθανότητα τις κεντρικές τράπεζες να αυξήσουν τα 
βραχυπρόθεσμα επιτόκια για να στηρίξουν τα νομίσματα τους στις αγορές 
συναλλάγματος και να διασφαλίσουν τη γενικότερη αξιοπιστία της ασκούμενης 
οικονομικής πολιτικής. Πράγματι, η χαλάρωση των προσπαθειών 
δημοσιονομικής εξυγίανσης στην Κοινότητα θα μπορούσε να προκαλέσει νέα 
έξαρση και ίσως και ταχεία διάδοση των εντάσεων στις αγορές συναλλάγματος. 
-14 
Η συνδυασμένη επίδραση μιας δυσμενούς εξέλιξης των επιτοκίων και των 
συναλλαγματικών ισοτιμιών θα είχε ιδιαίτερα επιζήμιες επιπτώσεις στην 
εμπιστοσύνη του ιδιωτικού τομέα και θα υποθήκευε επομένως τις πιθανότητες 
ισχυρής και διαρκούς ανάκαμψης. 
Εξίσου σημαντική είναι η διασφάλιση της συναίνεσης που υπάρχει σήμερα στην 
Κοινότητα σχετικά με τη σκοπιμότητα της συγκράτησης των μισθολογικών 
αυξήσεων. Οποιαδήποτε προσπάθεια τόνωσης της καταναλωτικής ζήτησης με 
την ενθάρρυνση μισθολογικών αυξήσεων θα είχε κατά πάσαν πιθανότητα 
αποτελέσματα αντίθετα από τα επιδιωκόμενα. Παρόμοιες πολιτικές θα 
επετύγχαναν μόνο να εντείνουν τα χρόνια προβλήματα που αντιμετωπίζει η 
Ευρώπη: ανεπαρκής διεθνής ανταγωνιστικότητα, χαμηλό επίπεδο επενδύσεων 
και υπερβολικά υψηλό κόστος εργασίας σε σχέση με το κόστος άλλων 
συντελεστών παραγωγής. Ακόμα και βραχυπρόθεσμα, η αρνητική επίδραση 
αυτών των παραγόντων θα είναι οπωσδήποτε αισθητή. Η μείωση της 
ανταγωνιστικότητας και της προτίμησης της Ευρώπης ως τόπου εγκατάστασης 
παραγωγικών δραστηριοτήτων και η χαμηλότερη αποδοτικότητα του 
επιχειρηματικού κεφαλαίου θα έχουν αρνητικό αντίκτυπο στις εξαγωγές και τις 
επενδύσεις. Για τους καταναλωτές, μια αύξηση του εισοδήματος από μισθούς 
ανά εργαζόμενο θα εξουδετερωνόταν εν μέρει από την αύξηση των τιμών, τη 
μειωμένη ικανότητα των επιχειρήσεων να απασχολούν αποδοτικά εργατικό 
δυναμικό, τη μείωση των εισοδημάτων αυτοαπασχολούμενων και τη μείωση των 
εισοδημάτων κεφαλαίου. Κυρίως όμως, εάν οι μισθοί αυξάνονταν με ρυθμούς 
μη συμβατούς με τους σταθεροποιητικούς στόχους των νομισματικών αρχών, οι 
αναπόφευκτοι νομισματικοί και δημοσιονομικοί περιορισμοί θα ασκούσαν 
συνολικά αρνητική επίδραση στη ζήτηση και την απασχόληση. 
Ωστόσο, ορισμένες από τις αβεβαιότητες που περιβάλλουν τις οικονομικές 
προοπτικές περιέχουν ίσως και θετικά στοιχεία. Καθώς η Κοινότητα 
επωφελείται από τα πλέον ευνοϊκά βασικά οικονομικά δεδομένα από τη 
δεκαετία του 60, η αναζωογόνηση της οικονομικής δραστηριότητας μπορεί να 
επιφυλάσσει ευχάριστες εκπλήξεις, μετά την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης. 
Για το σκοπό αυτό, οι κυβερνήσεις πρέπει, μεταξύ άλλων, να καταβάλουν κάθε 
προσπάθεια να πείσουν τους οικονομικούς φορείς ότι είναι αποφασισμένες να 
επιτύχουν τους στόχους που έχουν εξαγγείλει. 
1.3. Η πρόοδος προς την ονομαστική σύγκλιση συνεχίζεται 
Το 1995 επιτεύχθηκε νέα πρόοδος προς την επίτευξη των κριτηρίων σύγκλισης, 
η οποία όμως δεν ήταν επαρκής σε όλες τις περιπτώσεις. Η σύγκλιση στα 
μέτωπα του πληθωρισμού και των επιτοκίων ήταν ιδιαίτερα ικανοποιητική. Η 
εξυγίανση των κρατικών προϋπολογισμών σημείωσε επίσης πρόοδο, άλλα σε 
πολλά κράτη μέλη τα αποτελέσματα απείχαν πολύ από τα επιδιωκόμενα. 
Εξάλλου, η κατάσταση στις αγορές συναλλάγματος σταθεροποιήθηκε μετά από 
τις έντονες διακυμάνσεις που σημειώθηκαν την άνοιξη1. 
!Για μια λεπτομερή ανάλυση, βλέπε "Έκθεση σχετικά με τη σύγκλιση στην Ευρωπαϊκή Έναχτη το 
1995", Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Νοέμβριος 1995. Η παρούσα έκθεση εξετάζει μόνο τη 
σύγκλιση στη σταθερότητα των τιμών και στην εξυγίανση των δημόσιων οικονομικών. 
15 
Λιήγραμμη 8 
Σύγκλιση του πληθωρισμού* στην 
Ελλάδα, την Ισπανία και την Ιταλία 1.3.1. Ιστορικά χαμηλές και συγκλίνουσες αυξήσεις τιμών 
Το 1995, ο μέσος ρυθμός πληθωρισμού στην 
Κοινότητα, όπως μετράται με τον 
αποπληθωριστή ιδιωτικής κατανάλωσης, 
υποχώρησε ελαφρά στο 3,1%. Η σύγκλιση των 
τιμών ενισχύθηκε και σε έντεκα κράτη μέλη τα 
ποσοστά πληθωρισμού διαμορφώνονται στην ή 
κάτω από την τιμή αναφοράς της Συνθήκης 
του Μάαστριχτ. Η σύγκλιση των ποσοστών 
πληθωρισμού συνεχίστηκε μεταξύ κρατών 
μελών που συμμετείχαν επί μακρόν στο 
μηχανισμό συναλλαγματικών ισοτιμιών και 
τηρούσαν τα στενά περιθώρια διακύμανσης 
πριν από τη διεύρυνση τους τον Αύγουστο 
1993 (Βέλγιο, Δανία, Γερμανία, Γαλλία, 
Ιρλανδία και Κάτω Χώρες). Επιπλέον, στο 
Ηνωμένο Βασίλειο και στα τρία νέα κράτη 
μέλη (Αυστρία, Φινλανδία και Σουηδία) τα 
ποσοστά πληθωρισμού ήταν χαμηλότερα από 
την τιμή αναφοράς. Η Αυστρία διατήρησε για 
μεγάλο διάστημα σταθερή ισοτιμία έναντι του γερμανικού μάρκου, ενώ στο 
Ηνωμένο Βασίλειο, τη Σουηδία και τη Φινλανδία η πολιτική της κεντρικής 
τράπεζας ασκείται βάσει συγκριμένου στόχου για το πληθωρισμό. Μεταξύ των 
άλλων χωρών, στην Ιταλία ο πληθωρισμός επιταχύνθηκε στο 5!/2%, κυρίως ως 
αποτέλεσμα της υποτίμησης της ιταλικής λίρας. Στην Ισπανία ο πληθωρισμός 
σταθεροποιήθηκε στο 5%, ενώ στην Πορτογαλία μειώθηκε απότομα στο 4ιΑ %. 
Στην Ελλάδα ο πληθωρισμός σημείωσε αξιόλογη υποχώρηση κατά περισσότερο 
από \Υι% αλλά παραμένει υψηλότερος από το μέσο ρυθμό στην Κοινότητα. ·Λ*(>!ΐΙηθ<ι>(>ίατής ιΛκιιτικής χαιανύλαχτης. II τιμή ιιν«φ<)(ΐ<Ίς 
rivui ο μίσος ι'^ιος ίων Τ(Η<ίηιιιλνΐΓ(κον f πιΛόοτοιν + 1,5% 
Τα γενικώς θετικά αποτελέσματα στο μέτωπο του πληθωρισμού οφείλονται σε 
πολλούς παράγοντες: 
η κατοχύρωση της ανεξαρτησίας των κεντρικών τραπεζών σε πολλές χώρες 
ενίσχυσε την αξιοπιστία των στόχων για τη σταθερότητα των τιμών και οι 
προσδοκίες ενσωματώνουν πλέον σε όλο και μεγαλύτερο βαθμό χαμηλά 
επίπεδα πληθωρισμού, 
οι ενέργειες των κεντρικών τραπεζών, ιδίως σε χώρες των οποίων τα 
νομίσματα υποτιμήθηκαν σημαντικά ή στις οποίες οι μισθολογικές 
συμβάσεις συνάφθηκαν σε σχετικά υψηλά επίπεδα, ενίσχυσαν τον 
αντιπληθωριστικό προσανατολισμό της οικονομικής πολιτικής και την 
αξιοπιστία του, 
η συγκρατημένη αύξηση του ΑΕΠ συνεπάγεται ότι η δραστηριότητα δεν έχει 
φθάσει σε επίπεδο πλήρους χρησιμοποίησης της παραγωγικής ικανότητας, 
16 
παρά τις υψηλότερες από τις 
αναμενόμενες μισθολογικές αυξήσεις σε 
ορισμένες χώρες στις αρχές του έτους, 
οι ονομαστικές αμοιβές ανά 
απασχολούμενο αυξήθηκαν κατά ένα 
σχετικά συγκρατημένο ποσοστό 33Λ% το 
προηγούμενο έτος στο σύνολο της 
Κοινότητας σε συνδυασμό με την 
αύξηση της παραγωγικότητας κατά 2%, 
προκύπτει μια σχετικά χαμηλή αύξηση 
κατά 1%% του ονομαστικού κόστους 
εργασίας ανά μονάδα προϊόντος, 
οι τιμές των πρώτα)ν υλών μειώθηκαν 
στο πρώτο εξάμηνο του 1995 και 
παρέμειναν στη συνέχεια σε αρκετά 
χαμηλά επίπεδα. 
Δεδομένου ότι η επίδραση των παραγόντων 
αυτών αναμένεται να συνεχιστεί και η 
αξιοπιστία, ιδίως, της αντιπληθωριστικής 
πολιτικής θα αυξηθεί σε όλη την Κοινότητα, 
οι προοπτικές για σύγκλιση των τιμών το 
1996 είναι σχετικά ευνοϊκές. Η πρόσφατη 
ενίσχυση των νομισμάτων ορισμένων από 
τις χώρες στις οποίες τα ποσοστά 
πληθωρισμού είναι συγκριτικά υψηλά θα 
συντελέσει επίσης στη διαδικασία αυτή. 
Απαιτείται α>στόσο επαγρύπνηση για να αντιμετωπιστεί επιτυχώς κάθε 
αναζωπύρωση των πληθωριστικών πιέσεων. Αυτό ισχύει ιδίως για τις χώρες 
που γνώρισαν σημαντικές υποτιμήσεις του νομίσματος τους σε ένα όχι και τόσο 
μακρινό παρελθόν, λόγω της μεταβλητής υστέρησης με την οποία παρόμοιες 
συναλλαγματικές διακυμάνσεις ασκούν την επίδραση τους στον εγχώριο 
πληθωρισμό. 
1.3.2. Ανεπαρκής πρόοδος στη μείωση των δημόσιων ελλειμμάτων 
Η δημοσιονομική θέση των κρατών μελών βελτιώθηκε γενικά το 1995. Τα 
δημόσια ελλείμματα μειώθηκαν στην πλειοψηφία των κρατών μελών, αλλά 
υπήρξαν επίσης και σημαντικές εξαιρέσεις. Το δημόσιο χρέος συνέχισε να 
αυξάνεται ως ποσοστό του ΑΕΠ στα περισσότερα κράτη μέλη αλλά, εκτός από 
μερικές εξαιρέσεις, η επιδείνωση ήταν σαφώς βραδύτερη (χπό ό,τι τα 
προηγούμενα έτη. 
Οι οικονομικές προβλέψεις του Φθινοπώρου 1995 περιέχουν τις τελευταίες 
εκτιμήσεις των υπηρεσιών της Επιτροπής για τις δημοσιονομικές εξελίξεις στην 
Κοινότητα (πίνακας 5). Αόγω της απροσδόκητης κυκλικής επιβράδυνσης της 
συγκυρίας σε ορισμένες χώρες στα τέλη του 1995, η οποία συνδυάστηκε με 
χαλάρωση της δημοσιονομικής πειθαρχίας σε δύο τουλάχιστον κράτη μέλη, τα 
δημόσια ελλείμματα σε πολλές χώρες ενδέχεται να αποδειχθούν ελαφρά 
υψηλότερα από τις προβλέψεις αυτές. Ιδιαίτερα απογοητευτικό είναι το γεγονός 
ότι το δημόσιο έλλειμμα στη Γερμανία ήταν σημαντικά υψηλότερο του Πίνακας 4 
Εξέλιξη του πληθωρισμού 
(μεταβολές %, αποπληΟωριστής ιδιωτικής 
κατανάλωσης) 
Β 
DK 
D 
GR 
Ε 
F 
IRL 
Ι 
L 
NL 
Α 
Ρ 
FIN 
S 
UK 
EUR15 
Τιμή 
αναφοράς 1992 
2.0 
1.8 
4.8 
15.1 
6.4 
2.4 
2.5 
5.4 
0.1 
3.1 
3.9 
11.1 
4.1 
2.2 
4.7 
4.6 
2.8 1993 
3.1 
1.0 
3.9 
13.6 
5.5 
2.2 
1.7 
5.1 
4.4 
2.3 
3.4 
7.1 
4.2 
5.8 
3.5 
4.0 
3.1 1994 
3.0 
1.0 
2.7 
10.8 
4.9 
1.8 
2.7 
4.8 
2.6 
2.4 
3.0 
5.5 
1.3 
3.0 
2.4 
3.2 
2.9 1995 
1.5 
2.0 
2.0α 
9.2 
4.9 
1.9 
2.5 
5.6 
1.9 
1.6 
2.4 
4.1α 
1.1α 
2.8 
3.0 
3.1 
3.0 
ΙΙηγι): ΙΙροβλέψεις των Υπηρεσκόν της Επιτροπής 
του Νοεμβρίοτι 1995 
Η "τιμή αναφοράς" υπολογίζεται ως μέοος όρος 
των τρκόν καλΐ'ιτερων επιδόσεων + 1,5% 
α) Λαμβανομένων υπόψη των τελευταίων 
διαθέσιμων πληροφοριών. 
-17-
αναμενόμενου (3,6% του ΑΕΠ έναντι πρόβλεψης 2,9%) και υπερέβη την τιμή 
αναφοράς της Συνθήκης του Μάαστριχτ. 
Κατά συνέπεια, είναι σχεδόν βέβαιο ότι το έλλειμμα του δημόσιου τομέα το 1995 
στο σύνολο της Κοινότητας θα υπερβεί το 4,7% του ΑΕΠ, το οποίο αντιστοιχεί 
στις τελευταίες προβλέψεις, αλλά θα παραμείνει κατά πάσαν πιθανότητα στο 5% 
περίπου του ΑΕΠ. Σε σύγκριση με το 1993, όταν η ύφεση είχε προκαλέσει 
ιδιαίτερα σοβαρή επιδείνωση των δημοσιονομικών θέσεων των περισσοτέρων 
κρατών, το συνολικό δημόσιο έλλειμμα μειώθηκε ωστόσο κατά \¥ι% του ΑΕΠ. 
Το ήμισυ της βελτίωσης αυτής μπορεί να αποδοθεί σε ειδικά μέτρα των 
κυβερνήσεων και το υπόλοιπο στις θετικές επιπτώσεις της ανάκαμψης του 1994 
και των αρχών του 1995. 
Παρά τα δυσμενέστερα των αναμενόμενων 
δημοσιονομικά αποτελέσματα σε ορισμένες 
χώρες, οι περισσότερες επέτυχαν να 
μειώσουν το δημόσιο έλλειμμα τους το 
1995. Η ισχυρότερη βελτίωση αναμένεται 
στη Σουηδία (κατά περισσότερο από 3% 
του ΑΕΠ), ενώ στη Δανία, την Ελλάδα, τη 
Γαλλία, την Ιταλία και το Ηνωμένο 
Βασίλειο αναμένεται μείωση του 
ελλείμματος κατά 1 έως 2 εκατοστιαίες 
μονάδες. Σε άλλες χώρες η μείωση είναι 
μικρότερη από το 1% του ΑΕΠ. Ωστόσο, 
στη Γερμανία, την Ιρλανδία και την 
Αυστρία, το έλλειμμα επιδεινώθηκε ως 
ποσοστό του ΑΕΠ, εν μέρει ως αποτέλεσμα 
της βραδύτερης από την αναμενόμενη 
οικονομικής ανάπτυξης (Γερμανία και 
Αυστρία) και εν μέρει λόγω μιας 
χαλάρωσης της δημοσιονομικής 
πειθαρχίας. 
Ο λόγος του δημόσιου χρέους προς το ΑΕΠ 
για το σύνολο της Κοινότητας αυξήθηκε σε 
μέσο όρο το 1995 κατά τρεις εκατοστιαίες 
μονάδες περίπου σε 71%. Η εξέλιξη αυτή 
οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην ανάληψη 
από την Ομοσπονδιακή Κυβέρνηση της 
Γερμανίας (ιδίως από την Treuhandanstalt) 
του χρέους που προέκυψε από την ενοποίηση, αλλά το ποσοσοστό θα είχε 
αυξηθεί και ελλείψει του παράγοντα αυτού. Στην πραγματικότητα, το δημόσιο 
χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ επιδεινώθηκε σε 11 κράτη μέλη. Το θετικό στοιχείο 
είναι ότι στα άλλα κράτη μέλη ο λόγος σημείωσε μείωση, από 0,5% στην Ιταλία 
έως περισσότερο από 5 εκατοστιαίες μονάδες στην Ιρλανδία. Η συνεχής αύξηση 
του δημόσιου χρέους ως ποσοστό του ΑΕΠ στα περισσότερα κράτη μέλη 
καταδεικνύει την επείγουσα ανάγκη για αυστηρότερη δημοσιονομική πολιτική σε 
πολλές χώρες. Πίνακας 5 
Έλλειμμα του δημόσιου τομέα 
(% του ΑΕΙΙ) 
Β 
DK 
D 
GR 
Ε 
F 
IRL 
I 
L 
NL 
A 
Ρ 
FIN 
S 
UK 
EUR 1992 
-7.1 
-2.9 
-2.8 
-11.7 
-4.2 
-4.0 
-2.4 
-9.5 
0.8 
-3.9 
-2.1 
-3.3 
-5.9 
-7.8 
-6.3 
-5.2 1993 
-6.7 
-4.5 
-3.5 
-12.1 
-7.5 
-6.1 
-2.4 
-9.6 
1.8 
-3.2 
-4.3 
-7.1 
-8.0 
-13.4 
-7.8 
-6.3 1994 
-5.3 
-3.8 
-2.6 
-11.4 
-6.6 
-6.0 
-2.1 
-9.0 
2.2 
-3.2 
-4.4 
-5.7β 
-5.8 
-10.4 
-6.8 
-5.5 1995 
-4.5 
-2.0 
-3.6β 
-9.3 
-5.9 
-5.0 
-2.5α 
-7.2β 
0.4 
-3.1 
-5.5 
-5.2β 
-5.6β 
-7.0 
-5.1 
-4.7 
Πηγή: Προβλέψεις των Υπηρεσκόν της 
Επιτροπής του Νοεμβρίου 1995 
α) Το ποσοστό αυτό περιλαμβάνει την πληρωμή 
καθυστερημένων κοινωνικών παροχών στο 
πλαίσιο της Οδηγίας για την Ίση Μεταχείριση 
και ενσωματώνει τις τελευταίες πληροφορίες 
πον περιέχονται στον ιρλανδικό 
προϋπολογισμό 
Ι β) Λαμβανομένων υπόψη των τελευταίων 
[διαθέσιμων πληροφοριών. 
-18 
Όσον αφορά τις βραχυπρόθεσμες 
προοπτικές, το γεγονός ότι ο ρυθμός 
ανάπτυξης θα είναι λιγότερο ευνοϊκός 
το 1996 θα δυσχεράνει την πρόοδο 
προς τη μείωση των δημόσιων 
ελλειμμάτων. Από την άλλη πλευρά, 
πολλές κυβερνήσεις έλαβαν πρόσφατα 
σημαντικά, και σε ορισμένες 
περιπτώσεις τολμηρά μέτρα για την 
εξυγίανση των δημόσιων οικονομικών 
τους. Ανεξάρτητα από τη σημερινή 
επιβράδυνση της οικονομικής 
δραστηριότητας, η πρόοδος που 
συντελείται προς την κατεύθυνση της 
μείωσης των διαρθρωτικών 
ελλειμμάτων είναι κεκτημένη και θα 
ενισχύσει τις προϋποθέσεις που 
απαιτούνται για την υλοποίηση των 
στόχων της ΟΝΕ, ανεξάρτητα από τις 
συνθήκες της συγκυρίας. 
Οι κυβερνήσεις δεν πρέπει να 
επικαλούνται τη δυσμενή συγκυρία ως 
δικαιολογία για να χαλαρώσουν τις 
προσπάθειες εξυγίανσης των 
διαρθρώσεων των δημόσιων 
οικονομικών τους. Μόνο μια αυστηρή 
δημοσιονομική πειθαρχία μπορεί να 
αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη και 
να καταστήσει δυνατή τη μείωση των 
επιτοκίων στα επίπεδα που 
απαιτούνται για την ανάκαμψη της 
οικονομικής δραστηριότητας. Παρόλο που είναι σαφές ότι πολλές χώρες πρέπει 
να μειώσουν σε σημαντικό βαθμό τα ελλείμματα τους για να συμμορφωθούν με 
τις υποχρεώσεις που τους επιβάλλει η ΟΝΕ, η πρόοδος που πρέπει ακόμα να 
επιτευχθεί δεν είναι τόσο μεγάλη ώστε να θεωρείται ανέφικτη. Είναι πιθανό ότι 
έως το 1997, πολλά κράτη μέλη θα λάβουν συμπληρωματικά μέτρα λιτότητας, τα 
οποία θα βελτιώσουν ακόμα περισσότερο τη σύγκλιση στον τομέα των δημόσιων 
οικονομικών. [Πίνακας 6 
Ακαθάριστο χρέος του δημόσιου 
τομέα 
(% του ΑΕΠ) 
Β 
DK1 
D 
GR 
Ε 
F 
IRL 
I 
L 
NL 
A 
Ρ 
I FIN 
S 
UK 
EUR Επίπεδο 
1993 
137.5 
80.3 
48.2 
114.5 
60.4 
45.3 
97.4 
119.4 
6.3 
81.3 
62.8 
67.2 
57.3 
76.2 
48.5 
66.2 1994 
136.0α 
75.6 
50.2 
113.0 
63.0 
48.4 
91.1 
125.4 
5.9 
78.0 
65.2 
69.4 
59.8 
79.3 
50.3 
68.1 1995 
133.8u 
73.6 
58.8 
114.4 
64.8 
51.5 
85.9 
124.9 
6.3 
78.4 
68.0 
70.5 
60.3α 
81.4 
52.5 
71.1 Μεταβολή 
95/94 
-2.2α 
-2.0 
8.6 
1.4 
1.8 
3.1 
-5.2 
-0.5 
0.4 
0.4 
2.8 
1.1 
0.5α 
2.1 
2.2 
3.0 95/93 
-3.7α 
-6.7 
10.6 
-0.1 
4.4 
6.2 
-11.5 
5.5 
0.0 
-2.9 
5.2 
3.3 
3.0α 
5.2 
4.0 
4.9 
Πηγι): Προβλέψεις των Υπηρεσκόν της Επιτροπής 
τον Νοεμβρίου 1995 
1) Οι καταθέσεις τον δημοσίου στην κεντρική τράπεζα, 
οι κατεχόμενες από το δημόσιο μη κρατικές ομολογίες 
και χρεωστικοί τίτλοι δημόσκον επιχειρήσεων 
ανέρχονταν στο 20% του ΑΕΠ το 1995 
α) Λαμβανομένων υπόψη των τελευταίων διαθέσιμων 
πληροφοριών. 
- 19 
1.4. Ανακόπτεται η βελτίωση στην αγορά εργασίας 
1.4.1 Πρόσφατες εξελίξεις 
Απασχόληση 
Η αρχική ισχύς της ανάκαμψης επέφερε κάποια βελτίωση στην αγορά εργασίας. 
Για πρώτη φορά από το 1991, η απασχόληση άρχισε να εμφανίζει σημεία μέτριας 
ανάκαμψης το 1994. Κατά τα τρία πρώτα τρίμηνα του 1995 συνεχίστηκε ο 
ρυθμός αύξησης της απασχόλησης, η τάση όμως αυτή αναστράφηκε στα τέλη του 
έτους λόγω επιβράδυνσης της οικονομικής δραστηριότητας. Στις συνθήκες 
αυτές, αναμένεται ότι η αύξηση της απασχόλησης θα είναι σαφώς κατώτερη του 
VA % που αναφερόταν στις προβλέψεις του Νοεμβρίου 1995, και έτσι η καθαρή 
δημιουργία θέσεων απασχόλησης δεν ανήλθε στο αναμενόμενο επίπεδο του 1,1 
εκατομμυρίου. 
Λιάγριμμα 9 
Απασχόληση και ανεργία στην ΕΚ* 
Ποσοστό «vrvyutf 
(6«ξιά χλίμαχα) 
71 79 10 II β Ο Μ 15 U 17 II 19 90 91 VI 92 93 94 95 
' Τα 5 νίιι γΓρμανικά ομόαχηνΛα κράτη Μ»(HXapJluvovtut unit to 1991 Παρά την ταχεία αύξηση της 
παραγωγικότητας, η άνοδος της 
απασχόλησης ήταν ισχυρότερη στην 
Ιρλανδία (3V2% σύμφωνα με τις 
προβλέψεις), χάρη στη δυναμική 
επέκταση της οικονομικής 
δραστηριότητας (περίπου 7%). Η 
απασχόληση σημείωσε επίσης ισχυρή 
άνοδο στη Δανία, το Λουξεμβούργο, τη 
Σουηδία και τη Φινλανδία (πιθανώς της 
τάξης του ΙιΔ έως 3%): αυτό οφείλεται 
στο ότι στις χώρες αυτές η οικονομική 
ανάπτυξη ήταν υψηλότερη του μέσου όρου και στην αύξηση του ρυθμού νέων 
προσλήψεων λόγω του αυξημένου αριθμού ωρών εργασίας ανά άτομο που 
σημειώθηκε κατά την ανοδική φάση του κύκλου το 1994. Στην Ισπανία, τα μέτρα 
για πιο ευέλικτη οργάνωση της αγοράς εργασίας ενδέχεται να συνέβαλαν στην 
μείωση του "κατωφλίου απασχόλησης" της 
ανάπτυξης. Ο αριθμός των απασχολουμένων 
αυξήθηκε κατά 2Vi%, ενώ η παραγωγή σημείωσε 
άνοδο της τάξης του 3% περίπου. Αντίθετα, η 
απασχόληση υποχώρησε ή, στην καλύτερη 
περίπτωση, παρέμεινε στάσιμη το 1995 στο 
Βέλγιο, τη Γερμανία, την Ιταλία, την Αυστρία 
και την Πορτογαλία. Σε πολλές από τις χώρες 
αυτές οι πρόσφατες τάσεις παραμένουν 
πτωτικές. Στα υπόλοιπα κράτη μέλη, ο ρυθμός 
αύξησης επιβραδύνθηκε στα τέλη του έτους. 
Ανεργία 
Χάρη στην ανάκαμψη του ρυθμού δημιουργίας 
θέσεων απασχόλησης το 1994, η ανεργία, η 
οποία είχε ανέλθει στο ανώτατο επίπεδο του 
11,3% την άνοιξη, υποχώρησε στο 10,6% το 
Σεπτέμβριο του 1995. Πάντως, λόγω της 
επιβράδυνσης της αύξησης της απασχόλησης 
στη διάρκεια του 1995, η πτωτική τάση Πίνακας 7 
Αύξηση της απασχόλησης 
(ετήσια μεταβολή σε %) 
Β 
DK 
D 
GR 
Ε 
F 
IRL 
I 
L 
NL 
A 
Ρ 
FIN 
S 
UK 
EUR 1992 
-0.4 
0.1 
-1.9 
1.5 
-2.1 
-0.7 
0.4 
-0.6 
2.5 
2.0 
1.8 
-1.8 
-7.1 
-4.3 
-2.0 
-1.3 1993 
-1.4 
-2.3 
-1.8 
0.9 
-4.4 
-1.0 
0.6 
-6.8 
1.8 
-0.1 
0.6 
-1.9 
-6.1 
-5.5 
-1.5 
-2.5 1994 
-0.7 
-0.2 
-0.7 
1.9 
-0.9 
0.1 
2.6 
-1.6 
1.3 
0.1 
0.3 
-0.2 
-1.3 
-1.0 
0.7 
-0.4 1995 
0.4a 
2.1 
-0.2* 
1.0 
2.7a 
1.1 
3.5 
0.1 
2.5 
1.2 
0.2 
-0.6 
2.2a 
1.7 
0.8 
0.7 
a Λαμβανομένων υπόψη των τελευταίων 
πληροφοριών. 
ΙΙηγή: ΙΙροβλεψεις των Υπηρεσιών της 
Ηπιτροπής Κπιτροπής του Νοιμβρίου 1995 
20 
αναστραφηκε και το ποσοστό ανεργίας 
επανήλθε στο 10,9% το Δεκέμβριο του 1995. 
Στη Δανία, την Ισπανία, τη Φινλανδία και το 
Ηνοομένο Βασίλειο, η ανεργία συνέχισε να 
υποχωρεί. Στην Ιρλανδία και την Ελλάδα, η 
σημαντική βελτίωση της απασχόλησης δεν 
οδήγησε σε ουσιαστική μείωση του ποσοστού 
ανεργίας λόγω της σημαντικής αύξησης του 
ενεργού πληθυσμού. Στους τελευταίους μήνες 
του 1995 η ανεργία αυξήθηκε προοδευτικά 
στη Γερμανία, τη Γαλλία, την Ιταλία και τη 
Σουηδία. 
Εάν επαληθευθούν οι τελευταίες εκτιμήσεις 
για επιβράδυνση της οικονομικής 
δραστηριότητας στις αρχές του 1996, οι 
βραχυπρόθεσμες προοπτικές για την αγορά 
εργασίας θα είναι λιγότερο ευνοϊκές σε σχέση 
με τις προβλέψεις. Δεδομένου ότι η βελτίωση 
της απασχόλησης στο σύνολο της Κοινότητας 
έχει ουσιαστικά ανακοπεί, αναμένεται ότι η ανεργία θα αρχίσει εκ νέου να 
αυξάνεται βραχυπρόθεσμα. Πάντως, εφόσον σημειωθεί ανάκαμψη της 
οικονομικής δραστηριότητας, η ανεργία θα μπορούσε να επανέλθει στην 
πτωτική της πορεία στη διάρκεια του δευτέρου εξαμήνου. Π ίνακας 8 
Ποσοστό ανεργίας 
(% του πολιτικού ενεργού πληθυσμού) 
Β 
DK 
D 
GR 
Ε 
F 
IRL 
I 
L 
NL 
A 
Ρ 
FIN 
S 
UK 
EUR 1992 
7.3 
9.2 
6.6 
7.9 
18.5 
10.4 
15.4 
9.0 
2 1 
5.6 
3.6 
42 
13.1 
5.8 
10.1 
9.3 1993 
8.9 
10.1 
7.9 
8.6 
22.8 
11.7 
15.7 
10.3 
2.7 
6.6 
4.2 
5.7 
17.9 
9.5 
10.4 
10.9 1994 
10.0 
8.2 
8.4 
8.9 
24 1 
12.3 
15.1 
11.4 
3.5 
7.0 
4.4 
7.0 
18.4 
9.8 
9.6 
11.3 1995 
10.2 
6.9 
8.3 
8.9 
22.5 
11.5 
14.9 
11.7 
3.8 
6.7 
4.5 
7.2 
17.2 
9.1 
8.5 
10.7 
(t) Προβλέψεις των Υπηρεσκόν της 
Επιτροπής του Νοεμβρίου 1995. 
1.4.2. Μακροπρόθεσμες τάσεις όσον αφορά τη δημιουργία θέσεων 
απασχόλησης στην Κοινότητα 
Κατά την οικονομική ύφεση 
των αρχών της δεκαετίας του 
1980, η κοινοτική οικονομία 
απώλεσε πολυάριθμες θέσεις 
απασχόλησης. Στη συνέχεια, 
η ανάπτυξη ισχυροποιήθηκε 
και ανήλθε στο 2,8% κατά 
μέσο όρο στην περίοδο 1984-
1991, με αποτέλεσμα την 
καθαρή δημιουργία ΙΟΥΊ 
εκατ. θέσεων απασχόλησης 
στην Κοινότητα. Ενα') η 
απασχόληση στον ιδιωτικό 
τομέα είχε παραμείνει 
στάσιμη και στη συνέχεια 
υποχώρησε έντονα στην 
περίοδο 1975-83, παράλληλα 
με την αύξηση της 
απασχόλησης στο δημόσιο τομέα, στην περίοδο 1984-91 η καθαρή δημιουργία 
θέσεων απασχόλησης αφορούσε κυρίως τον ιδιωτικό τομέα. Στην εξέλιξη αυτή, η 
συμβολή των MME ήταν σημαντική. Στην περίοδο 1988-90, η απασχόληση στις 
MME αυξήθηκε κατά 2,/2% ετησίως ενώ η απασχόληση στις μεγαλύτερες 
επιχειρήσεις αυξήθηκε κατά 3/»% ετησίως. Η περίοδος 1994-91 κατέδειξε σαφώς 
την ικανότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας να δημιουργεί θέσεις απασχόλησης 
για όσο διάστημα μπορεί να διατηρηθεί μια ισχυρή και μη πληθ(οριστική Πίνακας 9 
Δημιουργία θέσεων απασχόλησης στην ΕΚ 
(με βάση το ΕΣΟΛ, σε εκατ. θέσεις απασχόλησης) 
Σύνολο της οικονομίας, 
EUR15-
Σϋνολο της οικονομίας, 
EUR13-(t) 
- ιδιωτικός τομέας 
- δημόσιος τομέας 1976 
1980 
2,9 
2,8 
0,0 
2,8 1981 
1983 
-3.0 
-3,1 
-4,1 
ι,ο 1984 
1991 
10.4 
10,0 
7.4 
2.6 1992 
1994 
-4.4 
-4.4 
-3.4 
-1.0 1995 
ι. if» 
1.10) 
1.20) 
-0.10) 
(1) EUR 15 εκτός Πορτογαλίας και Ελλάδας 
β) Προβλέψεις Νοεμβρίου 1995. Συμπεριλαμβανομένων τοιν νέων 
ομόσπονδων γερμανικών κρατών. 
ΙΙηγή: Εθνικοί λογαριασμοί και εκτιμήσεις των Υπηρεσκόν της 
Επιτροπής. 
21 
Λιάγμαμμα 10 
Αύξηση του ΑΕΠ στην ΕΚ ανάπτυξη. Πάντως, κατά την καθοδική φάση που ακολούθησε, καταργήθηκαν2 
4!/2 εκατ. θέσεις απασχόλησης το 1992-1994. Ενώ η επιβράδυνση έπληξε τόσο τις 
MME όσο και τις μεγάλες επιχειρήσεις, η κάμψη της απασχόλησης ήταν 
λιγότερο έντονη στις MME. 
Η εξέλιξη της απασχόλησης στην παρούσα 
φάση ανάκαμψης δεν φαίνεται να 
επιβεβαιώνει τους συχνά εκφρασθέντες 
φόβους για μια "ανάκαμψη χωρίς δημιουργία 
θέσεων απασχόλησης". Παρά τον έντονο 
ανταγίονισμό που επικρατεί στο βιομηχανικό 
τομέα και τις προσπάθειες συμπίεσης του 
κόστους που χρειάστηκε να καταβληθούν, η 
κοινοτική οικονομία κατόρθωσε να επιτύχει 
θετική καθαρή δημιουργία θέσεων 
απασχόλησης στα τρία πρώτα τρίμηνα του 
1995. Το "κατώφλιο απασχόλησης" στο 
πλαίσιο της ανάπτυξης - δηλαδή το επίπεδο 
ανάπτυξης πέρα από το οποίο σημειώνεται 
αύξηση της συνολικής απασχόλησης 
αντιστοιχεί στο μέσο όρο που καταγράφηκε 
στην Κοινότητα στη διάρκεια των δύο 
τελευταίων δεκαετιών. Παρουσιάζει ωστόσο 
διακυμάνσεις από το ένα κράτος μέλος στο 
άλλο και ακόμη στο εσωτερικό των ίδιων των 
κρατών μελών. ΤτΐΒ 
75 77 79 81 «Λ 85 «7 89 91 93 95 
Αύξηση της απασχόλησης στην ΕΚ 
75 77 79 81 13 8S Π 89 91 9.1 95 
Αύξηση της παραγωγικότητας της 
ερ-γασίας στην ΕΚ 
75 77 79 81 83 85 87 8') 91 93 95 
Λιάγ(Μΐμμα 11 
Τάσεις της απασχόλησης ανά οικονομικό 
Βάση 1970=101) ΤΟμΕα 
70 71 74 76 78 80 82 84 «Λ 88 90 92 
Πιτγή: ΟΟΕΛ (1994 armaria flaoutpirva at Γχτί^ιη<ιΐ| της KuriwUt) 'Ενας χαμηλός ρυθμός δημιουργίας 
θέσεων απασχόλησης ή ακόμη και η 
απώλεια θέσεων απασχόλησης σε 
ορισμένους τομείς με ταχεία αύξηση της 
παραγωγικότητας μπορεί να συμβάλλει 
έμμεσα στη δημιουργία θέσεων 
απασχόλησης σε άλλους τομείς της 
οικονομίας: πράγματι, η μείωση των 
σχετικών τιμών των προϊόντων τους 
αυξάνει την αγοραστική δύναμη όλων 
των καταναλωτών και τονώνει τη ζήτηση 
προϊόντων και υπηρεσιών, ιδίως εκείνων που παρέχονται από τομείς υψηλής 
έντασης απασχόλησης και βραδείας αύξησης της παραγωγικότητας. Οι MME, οι 
οποίες τείνουν να έχουν σχετικά μεγαλύτερη συμμετοχή στην απασχόληση σε 
τομείς χαμηλότερης έντασης κεφαλαίου, διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στη 
δημιουργία ευκαιριών απασχόλησης. Εδώ και έτη, η απασχόληση παρουσιάζει 
κάμψη στους τομείς με υψηλή αύξηση παραγωγικότητας, και ιδιαίτερα στη 
γεωργία και την μεταποιητική βιομηχανία (διάγραμμα 11). Ωστόσο ο 
μεταποιητικός τομέας, όπου οι συγκυριακές διακυμάνσεις της απασχόλησης 
είναι εντονότερες, γνώρισε φάσεις ταχείας δημιουργίας θέσεων απασχόλησης, 
ιδίως κατά την περίοδο υψηλών αναπτυξιακών ρυθμών στα τέλη της δεκαετίας 
του 1980. Η μακροπρόθεσμη πτωτική τάση της απασχόλησης στο μεταποιητικό 
2 Εξάλλου, περίπου 1 εκατ. θέοεις απασχόλησης απωλέστηκαν λόγο) της αναδιάρθρωσης στα 
νέα γερμανικά ομόσπονδα κράτη. 
22-
και γεωργικό τομέα αποτελεί διαρθρωτικό φαινόμενο, το οποίο 
αντισταθμίστηκε από την αύξηση της απασχόλησης στον τομέα των υπηρεσιών. 
Η τάση ανακόπηκε προσωρινά στη διάρκεια της τελευταίας ύφεσης, όταν η 
απασχόληση στον τομέα των υπηρεσιών άρχισε να συρρικνώνεται, εν μέρει λόγω 
της δημιουργίας πιο ανταγωνιστικού περιβάλλοντος, όπως στον τομέα των 
χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, καθώς και λόγω των περιορισμένων 
δυνατοτήτων επιβίωσης πολυάριθμων μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων που 
δημιουργήθηκαν στον τομέα των υπηρεσιών στην προηγούμενη περίοδο ισχυρής 
ανάπτυξης. 
Τα αποτελέσματα στην Κοινότητα στη δεκαετία του 80, καθώς και η βελτίωση 
της απασχόλησης από τα μέσα του 1994 έως τα μέσα του 1995, υποδηλώνουν ότι 
η αποτυχία στο μέτωπο της ανεργίας οφείλεται λιγότερο στην αδυναμία 
δημιουργίας κατάλληλων θέσεων απασχόλησης και περισσότερο στο γεγονός ότι 
οι προσπάθειες διαρκούς στήριξης μιας αναπτυξιακής διαδικασίας που 
δημιουργεί θέσεις απασχόλησης προσκρούουν μετά από ορισμένο διάστημα σε 
μακροοικονομικούς περιορισμούς ή σε διαρθρωτικά εμπόδια στην αγορά 
εργασίας. 
1.4.3. Επιπτώσεις της ανεργίας στην Κοινότητα 
Η σοβαρότητα της διαρθρωτικής ανεργίας στην Ευρώπη μετράται από το βαθμό 
στον οποίο η ανεργία πλήττει ορισμένες κατηγορίες εργαζομένων, ιδιαίτερα 
τους ανειδίκευτους και χωρίς επαγγελματική εμπειρία εργαζομένους, και η 
οποία συχνά μετατρέπεται σε ανεργία μακράς διαρκείας. 
Όσον αφορά τα επαγγελματικά προσόντα, οι ταχείες μεταβολές που η τεχνική 
πρόοδος, οι νέες οργανωτικές δομές, η ένταση του ανταγωνισμού και η 
διεθνοποίηση επιβάλλουν στην ευρωπαϊκή οικονομία είχαν ως αποτέλεσμα τη 
μείωση της ζήτησης για μη ειδικευμένο εργατικό δυναμικό. Αυτή η μεταβολή της 
ζήτησης δεν αντισταθμίστηκε ωστόσο από μια εξίσου ταχεία εξέλιξη της 
προσφοράς εργατικού δυναμικού όσον αφορά τα νέα επαγγελματικά προσόντα, 
τις ικανότητες και την επαγγελματική και γεωγραφική κινητικότητα. 
Εξάλλου, το ανειδίκευτο και χωρίς 
επαγγελματική εμπειρία εργατικό δυναμικό 
αντιμετωπίζει συχνά προβλήματα 
πρόσβασης στην αγορά εργασίας, καθότι η 
παραγωγικότητα του δεν θεωρείται ότι 
αντιστοιχεί στο συνολικό κόστος εργασίας, 
περιλαμβανομένων των διαφόρων 
επιβαρύνσεων. Το μη μισθολογικό κόστος 
της εργασίας αντιπροσωπεύει, σε πολλές 
ευρωπαϊκές χώρες, σημαντικό τμήμα του 
συνολικού κόστους εργασίας και γενικά 
είναι σχετικά υψηλότερο στους 
χαμηλότερους μισθούς. Εξάλλου, η 
προστασία που παρέχουν τα καθεστώτα 
εισοδηματικών ενισχύσεων είναι τέτοια που, 
σε ορισμένες περιπτώσεις, το καθαρό 
διαθέσιμο εισόδημα δεν παρουσιάζει 
αισθητή διαφορά είτε ο ενδιαφερόμενος 
απασχολείται είτε είναι άνεργος. Η 
λειτουργία του συστήματος κοινωνικών Λιάγραμμα 12 
Ποσοστό ανεργίας στην ΕΚ* 
(ανά ηλικία) 
«3 84 «5 8Λ «7 «* 19 9(1 91 92 93 94 
(ανά φύλλο) 
•EUR 
Π>|γη: 13 M tS M t7 Μ 19 90 91 92 93 94 
12 
EvowumopKu χασαοτύ avr^ryiof της Kuratitat 
23-
παροχών μπορεί έτσι, παρά τα συνολικά πλεονεκτήματα που παρουσιάζει, να 
οδηγεί στον καθορισμό ελάχιστου μισθού για ανειδίκευτους και στερούμενους 
επαγγελματικής εμπειρίας εργαζόμενους, γεγονός που δυσχεραίνει σε μεγάλο 
βαθμό την πρόσβαση των εργαζόμενων αυτών στην αγορά εργασίας. 
Οι μηχανισμοί αυτοί επιτείνουν τα 
προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι 
νέοι, οι στερούμενοι επαγγελματικής 
εμπειρίας εργαζόμενοι και οι άνεργοι 
μακράς διαρκείας με υποβαθμισμένα 
πλέον επαγγελματικά προσόντα, στην 
προσπάθεια τους για εξεύρεση και 
διατήρηση μιας θέσης στην ενεργό 
αγορά εργασίας. 
Οι νέοι εξακολουθούν να πλήττονται 
ιδιαίτερα από την ανεργία. Επιπλέον, 
επλήγησαν κατά τρόπο δυσανάλογο 
από την επιδείνωση της απασχόλησης 
στη διάρκεια της πρόσφατης 
επιβράδυνσης της δραστηριότητας. 
Εξάλλου, η ανεργία παραμένει 
αισθητά υψηλότερη στις γυναίκες από 
ό,τι στους άνδρες, παρότι η 
ανισορροπία αυτή αμβλύνθηκε κάπως 
τα τελευταία έτη. Στην καθοδική φάση 
του κύκλου το ποσοστό ανεργίας 
αυξήθηκε περισσότερο στους άνδρες 
από ό,τι στις γυναίκες, γεγονός που 
οφείλεται εν μέρει στην υψηλότερη 
αναλογία ανδρών εργαζομένων στους 
ευαίσθητους στη συγκυρία τομείς. Πίνακας 10 
Χαρακτηριστικά της ανεργίας, 1994 
Β 
DK 
D 
GR 
Ε 
F 
IRL 
I 
L 
NL 
Ρ 
UK 
A 
S 
FIN 
EUR ΙΙοσοστό 
ανεργίας Ποσοστό 
ανεργίας 
Ποσοστό 
10.0 
8.2 
8.4 
8.9 
24.3 
12.3 
14.7 
11.4 
3.5 
7.0 
7.0 
9.6 
9.8 
18.4 
11.2 24.1 
10.7 
8.6 
27.7 
45.3 
29.1 
23.3 
32.3 
7.7 
10.7 
15.1 
17.0 
22.6 
33.6 
21.8 Ανεργοι 
μακράς 
διαρκείας2 Ανεργοι 
χωρίς 
επάγγελμα 
τικά 
προσόντα^ 
Σιιμμετοχη στη 
συνολική ανεργία 
58 
32 
44 
51 
53 
38 
59') 
62 
30 
49 
43 
45 
10» 
21 
48 52 
31 
22 
40 
68 
46 
64 
59 
63 
32 
79 
58 
50 
'Μ993 λ) Χωρίς απασχόληση επί 12 και πλέον μήνες *) 
Επίπεδο εκπαίδευσης χαμηλότερο της ανώτερης 
δε\'τεροβά0μιας τα στοιχεία αφορούν άτομα ηλικίας 15-
59 ετών. 
Πιΐγή: 'Ερευνα EUROSTAT για τον ενεργό πληθυσμό 1994 
και εθνικές (ποτιστικές υπηρεσίες για τη Σουηδία και τη 
Φινλανδία. 
Πλαίσιο 3 : Η οικονομική σύνθεση της ανεργίας 
Από οικονομική άποψη, η ανεργία επιμερίζεται σε μια συγκυριακή και σε μια μη 
συγκυριακή συνιστώσα^. Η συγκυριακή συνιστώσα οφείλεται σε ανεπάρκεια της 
συνολικής ζήτησης σε σχέση με τη διαθέσιμη παραγωγική ικανότητα. Δεδομένου ότι ένα 
τμήμα του άνεργου εργατικού δυναμικού μπορεί να απασχοληθεί άμεσα, η συγκυριακή 
ανεργία είναι δυνατό να απορροφηθεί με αύξηση της ζήτησης στις πρώτες φάσεις της 
ανάκαμψης που αντιστοιχούν στην επάνοδο σε κανονικά επίπεδα χρησιμοποίησης της 
παραγωγικής ικανότητας. Δεδομένου ωστόσο ότι, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, η 
συνιστώσα αυτή αντιπροσώπευε ποσοστό ελαφρώς υψηλότερο του 2% του ενεργού 
πληθυσμού το 1994, η εξάλειψη της δεν θα επαρκέσει για να επανέλθει η ανεργία σε 
αποδεκτά επίπεδα. 
"Η σύνθεση της ανεργίας στο πλαίσιο μιας οικονομικής προοπτικής", Ευρωπαϊκή 
Οικονομία αριθ. 59, 1995. 
24-
Οικονομική αύνθιοη της ανεογίας οτην ΚΚ* 
(% τον πολιτικού ενεργού πληθυσμού) 
wMrçilft| Ityl^jfjM 
^eit*itim*fy 
72 η 74 7S 7* 77 71 79 Μ II 12 M U «5 M «7 U «9 90 91 92 93 94 
• κυκ 12 Η μη συγκυριακή συνιστώσα συνδέεται 
καταρχάς με την ανεπάρκεια θέσεων εργασίας 
σε δεδομένο επίπεδο πραγματικού κόστους 
εργασίας, δηλαδή, τελικώς, με την έλλειψη 
παραγωγικής ικανότητας δυνάμενης να 
χρησιμοποιηθεί αποδοτικά σε ένα ορισμένο 
επίπεδο μισθών και τιμών. Στις συνθήκες αυτές, 
η αύξηση της ζήτησης θα οδηγούσε σε 
πληθωρισμό παρά σε διαρκή επέκταση της 
απασχόλησης. Μέρος της μη συγκυριακής 
ανεργίας μπορεί να απορροφηθεί από μια 
ισχυρή και βασιζόμενη στις επενδύσεις 
αναπτυξιακή πορεία που θα επιφέρει αύξηση της παραγωγικής ικανότητας, εξέλιξη που 
θα διευκολυνθεί από τη βελτίωση της αποδοτικότητας των επενδύσεων. Οι θέσεις 
απασχόλησης που θα δημιουργηθούν με τον τρόπο αυτό μπορούν να καταληφθούν από 
άτομα που δεν έχουν απομακρυνθεί από την αγορά εργασίας και τα οποία, με 
επανεκπαίδευση μικρής διάρκειας, δύνανται να απασχοληθούν σε σύντομο χρονικό 
διάστημα. 
Ωστόσο, ένα τμήμα της μη συγκυριακής ανεργίας αντιστοιχεί σε μέρος του εργατικού 
δυναμικού που δύσκολα μπορεί να καταλάβει τις θέσεις απασχόλησης που 
δημιουργούνται στο πλαίσιο της αναπτυξιακής πορείας. Πρόκειται για την 
διαρθρωτική ανεργία με τη στενή έννοια του όρου. Το εύρος της είναι δυσχερές να 
προσδιοριστεί, οι υπηρεσίες όμως της Επιτροπής εκτιμούν ότι ανέρχεται σε 4% 
τουλάχιστον του ενεργού πληθυσμού*. Μια ακόμη κατά προσέγγιση εκτίμηση του 
μεγέθους αυτού μπορεί να αποτελέσει η αναλογία των ανέργων μακράς διαρκείας 
(περίπου 5ιΛ% του ενεργού πληθυσμού). Η υπό στενή έννοια διαρθρωτική ανεργία 
πρέπει να περιοριστεί με την εφαρμογή δυναμικών πολιτικών για την αγορά εργασίας, 
ο στόχος των οποίων θα εστιάζεται ειδικά στις προβληματικές ομάδες εργαζομένων και 
στους ανέργους μακράς διαρκείας. Οι πολιτικές αυτές αποσκοπούν στην επίτευξη ενός 
σημαντικού κοινωνικού στόχου και παρέχουν τα μέσα για την καταπολέμηση του 
κοινωνικού αποκλεισμού. Πάντως, χωρίς τη δημιουργία κατάλληλων θέσεων 
απασχόλησης, οι εν λόγω πολιτικές δεν θα αποδώσουν πλήρως τα αποτελέσματα τους 
ενώ παράλληλα ενδέχεται να καταστούν πηγή απογοητεύσεων για τους δυνητικούς 
δικαιούχους τους εάν, όπως και κατά το περελθόν, οι τελευταίοι δεν κατορθώσουν να 
βρουν θέση εργασίας. 
Σε μια διαφορετική προοπτική, ενδέχεται να εμφανιστούν εντάσεις στην αγορά 
εργασίας πριν ακόμη η ανεργία φθάσει στα επίπεδα της διαρθρωτικής ανεργίας με τη 
στενή έννοια του όρου. Μια ισχυρή αύξηση της απασχόλησης ενδέχεται να ανακοπεί με 
την εμφάνιση ενός ορίου NAIRU (Non Accelerating Inflation Rate Unemployment -
Ποσοστό ανεργίας συμβατό με σταθερό πληθωρισμό), δηλαδή με την επιτάχυνση των 
μισθολογικών αυξήσεων πριν από την επαρκή μείωση της ανεργίας. Όταν υποχωρεί η 
ανεργία, η διαπραγματευτική ισχύς των "insiders" και τα σημεία συμφόρησης σε 
περιφερειακό ή επαγγελματικό επίπεδο, σε συνδυασμό με την ακαμψία των 
μισθολογικών διαρθρώσεων, μπορούν να προκαλέσουν επιτάχυνση των μισθολογικών 
αυξήσεων. Η εμπειρική εκτίμηση του NAIRU παρουσιάζει ωστόσο δυσχέρειες, εν μέρει 
διότι δεν είναι σταθερά καθολικής ισχύος, αλλά ενδογενής διαρθρωτική παράμετρος 
του οικονομικού συστήματος και του συστήματος καθορισμού των μισθών. Σύμφωνα 
με πρόσφατη εκτίμηση-*, το NAIRU για το σύνολο της Κοινότητας αντιστοιχεί σε 
ποσοστό ελαφρώς ανώτερο του 6% για το 1994, με σημαντικό όμως περιθώριο 
αβεβαιότητας. Με την υλοποίηση διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων στην αγορά εργασίας, 
οι οποίες περιλαμβάνονται στις προτεραιότητες των ευρωπαϊκών Συμβουλίων του 
Έσσεν και της Μαδρίτης, είναι δυνατό να περιοριστεί ο κίνδυνος ανακοπής του ρυθμού 
δημιουργίας θέσεων απασχόλησης λόγω αναζωπύρωσης του πληθωρισμού. 
25 
1.5. Διακυβεύονται οι μεσοπρόθεσμοι στόχοι του Λευκού Βιβλίου 
Από τη δημοσίευση του Λευκού Βιβλίου της 
Επιτροπής για την ανάπτυξη, την 
ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση, 
διαμορφώθηκε σταδιακά ευρεία συναίνεση 
στην Κοινότητα για την ανάγκη ισχυρής 
μεσοπρόθεσμης ανάπτυξης ως προϋπόθεση 
για μια ουσιαστική μείωση της ανεργίας. Η 
σημερινή οικονομική επιβράδυνση 
δημιούργησε ερωτηματικά για το κατά πόσο 
είναι δυνατόν να επιτευχθεί η ισχυρή αυτή 
ανάπτυξη και επέκταση της απασχόλησης 
στη διάρκεια των τεσσάρων έως πέντε 
προσεχών ετών, και ιδιαίτερα η μείωση της 
ανεργίας κατά το ήμισυ μεταξύ 1994 και 
2000. 
Το Λευκό Βιβλίο συνοδευόταν από 
μεσοπρόθεσμες προβλέψεις βασιζόμενες σε 
μια σειρά σεναρίων για την περίοδο 1994-
2000. Το "σενάριο αναφοράς" περιέγραφε 
το αποτέλεσμα που μπορούσε να επιτευχθεί 
εάν, αμέσως μετά την ανάκαμψη των 
οικονομιών τους, τα κράτη μέλη συνέχιζαν 
να εφαρμόζουν δημοσιονομικές πολιτικές 
συμβατές με την επιθυμητή πορεία της 
σύγκλισης και μεριμνούσαν για τη 
διατήρηση κατάλληλης εξέλιξης των 
μισθολογικών τάσεων. Οι συνθήκες αυτές 
θα επέτρεπαν την εφαρμογή λιγότερο 
περιοριστικών νομισματικών πολιτικών 
και την αποκατάσταση της σταθερότητας 
των συναλλαγματικών ισοτιμιών. ΛιάγΐΗίμμα 13 
Πραγματική χαι δυνητική παραγωγή στην ΕΚ, 
1983-2000 (σενάριο του Λευκού Βιβλίου) 
ΑΕΠ χαι παραγωγική ικανότητα 
IVU Ι9Μ 1919 1992 1995 1991 
ΑΕΠ και παραγωγική ικανότητα 
19*3 Ι9*Λ 1919 1992 1995 1991 
Απόκλιση πραγματικού από το δυνητικό ΑΕΠ* 
Λιύγραμμα 14 
Προβλέψεις Νοεμβρίου 1995 σε σχέση 
με το σενάριο του Λευκού Βιβλίου 
(Μέσος ετήσιο ποσοστό ανάπτιιξης εκατοστιαίες μονάόες) 
α. Κατ' όγκο αύξηση του ΑΕΠ 
199.1 1994 1995 199* 1997 !99« 1999 2000 
Ρ. Ιδιωτικές επενδύσεις 
1993 1994 1995 199» 1997 199» 1999 2000 Η πορεία της ανάπτυξης στο σενάριο αυτό 
άρχιζε με μια αρκετά βραδεία ανάκαμψη 
στην περίοδο 1994-1995, ακολουθούμενη 
από επιτάχυνση το 1996-1997 και 
σταθεροποίηση του ρυθμού ανάπτυξης 
γύρω στο 3*/2% στη διάρκεια των επόμενων ετών. Για την περίοδο 1994-2000, ο 
μέσος ρυθμός ανάπτυξης θα ήταν της τάξεως του 2,9%, δηλαδή μόλις κατώτερος 
από τον ετήσιο ρυθμό 3% της περιόδου 1984-90. Σύμφωνα με το σενάριο αυτό, η 
δραστηριότητα θα επεκταθεί υπό την ώθηση μιας ισχυρής ανόδου των 
επενδύσεων χάρη στην ικανοποιητική εξέλιξη της τελικής ζήτησης και την υψηλή 
και συνεχώς αυξανόμενη αποδοτικότητα. Η αύξηση της παραγωγικής 
ικανότητας θα συμβαδίσει με την άνοδο της παραγωγής και έτσι δεν θα 
επανεμφανισθούν τα προβλήματα υπερθέρμασνης της οικονομίας που 
διαπιστώθηκαν στην περίοδο 1988-1990 (διάγραμμα 13). 
26-
Στην πραγματικότητα, η ανάκαμψη ήταν πολύ ισχυρότερη το 1994 και, σε μέσο 
όρο, ταχύτερη επίσης και το 1995 σε σχέση με τις προβλέψεις, παρά την 
εντεινόμενη στη διάρκεια του έτους επιβράδυνση (διάγραμμα 14). Έτσι, όταν η 
Επιτροπή εκπόνησε τις προβλέψεις της το Νοέμβριο του 1995, η υλοποίηση του 
σεναρίου ανάπτυξης του Λευκού Βιβλίου φαινόταν ακόμη δυνατή. Πάντως, η 
επιδείνωση των προοπτικών για το 1996 θα δυσχεράνει την εφαρμογή του 
σεναρίου, αν και το ενδεχόμενο αυτό δεν μπορεί ακόμη να αποκλειστεί. 
Λιύγ(Μΐμμα 15 
Σενάριο του Λευκού Βιβλίου και 
υποθέσεις ανάπτυξης κατά το 1997 Από την άλλη πλευρά, μόνο εάν 
αποκατασταθεί ταχέως η εμπιστοσύνη θα 
υπάρχουν πιθανότητες ισχυρής ανάκαμψης 
σε ολόκληρη την Κοινότητα, λαμβανομένων 
υπόψη των ευνοϊκών αναπτυξιακών 
παραμέτρων. Πράγματι, η ανάπτυξη 
ενδέχεται να ανέλθει στο 3% ή και 
περισσότερο στο δεύτερο εξάμηνο του 1996 
και το 1997. Η εξέλιξη αυτή θα 
δημιουργούσε τις προϋποθέσεις για την 
επίτευξη ταχύρρυθμης και βασιζόμενης στις 
επενδύσεις αναπτυξιακής διαδικασίας στην περίοδο 1998-2000. Πάντως, μια 
υπέρμετρη αύξηση του αναπτυξιακού δυναμισμού από το 1997 και μετά θα 
μπορούσε να εντείνει τον κίνδυνο νέων πιέσεων στη χρησιμοποίηση της 
παραγωγικής ικανότητας. Οι κυβερνήσεις θα πρέπει να εξακολουθούν να 
επαγρυπνούν για να μην επαναληφθεί η υπερθέρμανση που παρατηρήθηκε το 
1988-1989, σε συνθήκες όχι ιδιαίτερα διαφορετικές από τις σημερινές. 
Εάν σημειωθεί έντονη ανάκαμψη το 1997, η επιστροφή στο σενάριο του Λευκού 
Βιβλίου θα είναι δυνατή (διάγραμμα 15) και θα μπορούσε να οδηγήσει σε 
ουσιαστική υποχώρηση της ανεργίας. Μια ισχυρότερη ανάπτυξη δεν φαίνεται 
εφικτή χωρίς την εμφάνιση εντάσεων. Πάντως, για να επιτευχθεί πρόοδος προς 
την κατεύθυνση που χαράσσει το Λευκό Βιβλίο όσον αφορά την ανεργία, είναι 
απαραίτητη τόσο η εφαρμογή του αναπτυξιακού σεναρίου που περιγράφεται σε 
αυτό, όσο και η παράλληλη εφαρμογή διαρθρωτικών πολιτικών που θα 
αποσκοπούν στην εξασφάλιση αναπτυξιακής πορείας χωρίς εντάσεις, στη 
βελτίωση του βαθμού χρησιμοποίησης του εργατικού δυναμικού και στην 
αύξηση του αριθμού θέσεων απασχόλησης που δημιουργεί η οικονομική 
ανάπτυξη. 
Στην έκθεση της προς το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Μαδρίτης σχετικά με τις 
αμοιβαίως επωφελείς συνέπειες από τον καλύτερο συντονισμό των 
μακροοικονομικών και διαρθρωτικών πολιτικών, η Επιτροπή συμπεραίνει: "η 
ισχυρή ανάπτυξη και η ουσιαστική μείωση της ανεργίας εντός της Ευρωπαϊκής 
Ένωσης είναι δυνατή μόνο με την αποφασιστική και κατάλληλα συντονισμένη 
εφαρμογή των γενικών προσανατολισμών των οικονομικών πολιτικών. Ο 
σημαντικότερος κίνδυνος - ο οποίος έγινε αισθητός κατά τη συναλλαγματική 
αναταραχή της άνοιξης του 1995 - είναι η έλλειψη αξιοπιστίας όσον αφορά την 
εφαρμογή της κοινής στρατηγικής από ορισμένα κράτη μέλη, γεγονός που έχει 
αρνητικές συνέπειες για όλους. Σε μια τέτοια περίπτωση, τα αποτελέσματα, για 
όλους, δεν θα είναι τα καλύτερα δυνατά Για το λόγο αυτό, οι γενικοί 
προσανατολισμοί των οικονομικών πολιτικών πρέπει να εφαρμόζονται με 
αποφασιστικότητα από τους αρμόδιους πολιτικούς φορείς και τους κοινωνικούς 
εταίρους σε όλες τις χώρες μέλη". Αυτό πρέπει να γίνει σύμφωνα με τις 
κατευθυντήριες γραμμές που αναφέρονται στη συνέχεια της παρούσας έκθεσης. 
-27 
Κεφάλαιο 2: Οικονομικές πολιτικές για την ανάπτυξη 
και την απασχόληση 
2.1. Ο επιθυμητός συνδυασμός μέσων οικονομικής πολιτικής 
Ο συνδυασμός των μακροοικονομικών πολιτικών υπαγορεύεται σε μεγάλο 
βαθμό από τρεις αλληλένδετους παράγοντες - νομισματική πολιτική, 
δημοσιονομική πολιτική και μισθολογικές τάσεις - την ευθύνη το>ν οποίων έχουν 
τρεις διαφορετικές ομάδες φορέων. Η νομισματική πολιτική ασκείται από τις 
κεντρικές τράπεζες, των οποίων η ανεξαρτησία ενισχύεται όλο και περισσότερο. 
Πρωταρχικός στόχος τους είναι η επίτευξη και διατήρηση της σταθερότητας των 
τιμών. Την ευθύνη της δημοσιονομικής πολιτικής έχουν οι κυρίαρχες 
κυβερνήσεις και τα κοινοβούλια, των οποίων όμως η ελευθερία κινήσεων 
περιορίζεται από τις διατάξεις της συνθήκης και από την επιτακτική ανάγκη 
δημοσιονομικής εξυγίανσης. Οι κοινωνικοί εταίροι φέρουν την ευθύνη για τη 
διεξαγωγή των μισθολογικών διαπραγματεύσεων, αλλά η διαδικασία 
διαμόρφωσης των μισθών διαφέρει σημαντικά μεταξύ κρατών μελών. Οι 
μισθολογικές εξελίξεις πρέπει να είναι συμβατές με τις προϋποθέσεις 
σταθερότητας των τιμών και να συμβάλλουν στην απαραίτητη αποδοτικότητα 
των επενδύσεων, με τις οποίες δημιουργούνται θέσεις απασχόλησης. Ο 
αποτελεσματικός συντονισμός των διαφόρων φορέων οικονομικής πολιτικής 
έχει ουσιώδη σημασία για να αποφευθούν συγκρούσεις πολιτικών ανάλογες με 
εκείνες που παρατηρήθηκαν στα τέλη της δεκαετίας του 80 και στις αρχές της 
δεκαετίας του 90, οι οποίες αποτέλεσαν μια από τις βασικές αιτίες της ύφεσης 
του 1992/93. 
Η σημαντικότερη συμβολή που μπορούν να έχουν αυτοί οι τρεις παράγοντες 
στην αναθέρμανση της διαδικασίας ανάκαμψης, στην επίτευξη υψηλού επιπέδου 
συνεχούς σύγκλισης και στην ουσιαστική και διαρκή μείωση μιας ανεργίας που 
προσλαμβάνει πλέον ανησυχητικές διαστάσεις είναι η περαιτέρω άμβλυνση των 
περιορισμών που επιβάλλουν το σημερινό συνδυασμό μακροοικονομικών 
πολιτικών. Στην Κοινότητα υπάρχουν περιθώρια για νέα χαλάρωση των 
νομισματικών όρων. Ωστόσο, η υγιής και αποτελεσματική αξιοποίηση της 
δυνατότητας αυτής προϋποθέτει ότι η εξέλιξη των άλλων δύο παραγόντων θα 
είναι συμβατή με το στόχο της σταθερότητας των τιμών. Πράγματι, η ανάληψη 
πιο αποφασιστικών και αξιόπιστων προσπαθειών δημοσιονομιής προσαρμογής 
σε ορισμένα κράτη μέλη και η συγκράτηση των μισθολογικών αυξήσεων στα 
επιθυμητά επίπεδα θα επιτρέψουν την αποκλιμάκωση, σε υγιείς βάσεις, των 
βραχυπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων επιτοκίων. 
Για να επιτύχει την ανάκαμψη της δραστηριότητας και τη διαμόρφωση στην 
Κοινότητα ισχυρής και μη πληθωριστικής μεσοπρόθεσμης αναπτυξιακής 
πορείας με υψηλή ένταση απασχόλησης, η νέα ισορροπία της μακροοικονομικής 
πολιτικής πρέπει να ενισχυθεί και να συνδυαστεί με ένα ευρύ φάσμα 
διαρθρωτικών πολιτικών. Οι πολιτικές αυτές συμβάλλουν στην υλοποίηση της 
γενικότερης στρατηγικής, με τρεις κυρίως τρόπους: (α) εξασφαλίζοντας μια 
διαδικασία μακροοικονομικής ανάπτυξης χωρίς εντάσεις με μέτρα για καλύτερη 
λειτουργία των αγορών αγαθών και υπηρεσιών και μεγαλύτερη ευκαμψία στην 
αγορά εργασίας (β) ενισχύοντας τις ενδογενείς αναπτυξιακές δυνάμεις με 
ενέργειες για την προώθηση της καινοτομίας, την τόνωση του ανταγωνισμού και 
τον εμπλουτισμό του ανθρώπινου κεφαλαίου, και (γ) αυξάνοντας την ένταση 
απασχόλησης της ανάπτυξης με τη διεύρυνση της μισθολογικής κλίμακας, και 
28 
ιδίως με τη μείωση των έμμεσων εργατικών δαπανών στους χαμηλότερους 
μισθούς, την αναδιοργάνωση των συνθηκών εργασίας κλπ. 
2.2 Νομισματική πολιτική 
2.2.1. Μεσοπρόθεσμες τάσεις του πληθωρισμού και των νομισματικών 
πολιτικών 
Από τις αρχές της δεκαετίας του 80, η νομισματική πολιτική στην Κοινότητα 
προσανατολίζεται όλο και περισσότερο προς τη σταθερότητα των τιμών. Ο 
στρατηγικός αυτός αναπροσανατολισμός των νομισματικών πολιτικών 
οφείλεται στις απογοητευτικές μακροοικονομικές επιδόσεις της Κοινότητας στη 
δεκαετία του 70. Είναι πλέον σαφές ότι η συγκράτηση της ανεργίας σε χαμηλά 
επίπεδα δεν μπορεί να επιτευχθεί μόνο με την αποδοχή υψηλότερου 
πληθωρισμού και ότι δεν υπάρχει δυνατότητα διαρκούς επιλογής μεταξύ 
χαμηλής ανεργίας και χαμηλού πληθωρισμού. Επιπλέον, οι κυβερνήσεις και οι 
οικονομικοί φορείς συνειδητοποιούσαν σε όλο και μεγαλύτερο βαθμό τα 
μειονεκτήματα του υψηλού πληθωρισμού και προσάρμοσαν ανάλογα τη 
συμπεριφορά τους. 
Ο υψηλός πληθωρισμός συνοδεύεται συνήθως από μεγαλύτερη αβεβαιότητα ως 
προς την εξέλιξη των τιμών. Η αβεβαιότητα αυτή συντελεί στην άνοδο του 
επιπέδου των μακροπρόθεσων επιτοκίων (με την εφαρμογή περιθωρίων 
κινδύνου) και καθιστά πιο αβέβαιες τις αποφάσεις για μακροπρόθεσμες 
επενδύσεις και αποταμιεύσεις, εφόσον η διατήρηση της πραγματικής αξίας των 
εισοδημάτων και των περιουσιακών στοιχείων είναι πιο δυσχερής όταν υπάρχει 
αβεβαιότητα ως προς το μελλοντικό επίπεδο των τιμών. Στις συνθήκες αυτές, οι 
επενδύσεις και η αποταμίευση διαμορφώνονται σε ανεπαρκή επίπεδα, 
περιορίζοντας παράλληλα την αύξηση του παραγωγικού δυναμικού. Οι υψηλοί 
και ασταθείς ρυθμοί πληθωρισμού στρεβλώνουν επίσης το σηματοδοτικό ρόλο 
των τιμών και μπορούν να συμβάλουν στη μη βέλτιστη κατανομή των πόρων. 
Επιπλέον, ο υψηλός πληθωρισμός έχει αρνητικά αποτελέσματα ως προς την 
ανακατανομή εισοδήματος, επειδή τα νοικοκυριά με χαμηλά εισοδήματα δεν 
έχουν επαρκή πρόσβαση σε διαρκή καταναλωτικά αγαθά ή σε χρηματοπιστωτικά 
επενδυτικά μέσα με ελκυστικές πραγματικές αποδόσεις. Τέλος, κάθε αύξηση του 
πληθωρισμού πέραν του προδοκώμενου αντιπροσωπεύει μια μετατόπιση πόρων 
από τους πιστωτές προς τους οφειλέτες. Στη διάρκεια της δεκαετίας του 70, ο 
δημόσιος τομέας μετατράπηκε σε σημαντικό δανειολήπτη που συχνά 
πραγματοποιούσε υπέρμετρες δαπάνες άμεσης κατανάλωσης σε βάρος των 
επενδύσεων. Η χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής διευκόλυνε το δανεισμό 
του δημόσιου τομέα. Στη δεκετία του 80, η επιβράδυνση του πληθωρισμού και το 
υψηλό επίπεδο των πραγματικών επιτοκίων διόγκωσαν ακόμα περισσότερο το 
βάρος του δημόσιου χρέους, το οποίο 
αυξήθηκε σε ιδιαίτερα μεγάλο βαθμό 
ως ποσοστό του ΑΕΠ. 
Συνειδητοποιώντας ότι η εξασφάλιση 
μιας αυτοτροφοδοτούμενης 
αναπτυξιακής διαδικασίας 
διευκολύνεται από τη σταθερότητα 
των τιμών, οι κυβερνήσεις άρχισαν, 
με αυξανόμενη επιτυχία, νε 
σχεδιάζουν τη νομισματική πολιτική 
τους σε συνάρτηση με το στόχο αυτό. Λιάγραμμα 16 
Πληθωρισμός και κόστος εργασίας ανά μονάδα 
κψ·κ.μπα**4% προϊόντος στην ΕΚ 
-29 
Τα ποσοστά πληθωρισμού στα κράτη μέλη υποχώρησαν σημαντικά στο πρώτο 
ήμισυ της δεκαετίας του 80 και παρέμειναν στη συνέχεια σε επίπεδα αισθητά 
χαμηλότερα από εκείνα της δεκαετίας του 70. Το μέσο ποσοστό πληθωρισμού 
στην Κοινότητα (βάσει του αποπληθωριστή τιμών καταναλωτή) μειώθηκε από 
12% στις αρχές της δεκαετίας του 80 σε 3,6% το 1987 (διάγραμμα 16). Ενώ οι 
προσπάθειες για τη βελτίωση της σταθερότητας των τιμών αμέσως μετά τη 
δεύτερη πετρελαϊκή κρίση, σε συνδυασμό με την ύφεση που γνώρισαν οι 
εμπορικοί εταίροι της Κοινότητας, αποτέλεσαν τον κύριο παράγοντα 
επιβράδυνσης της δραστηριότητας στις αρχές της δεκαετίας του 80, η περαιτέρω 
μείωση του πληθωρισμού στο διάστημα 1983-87 επιτεύχθηκε παράλληλα με την 
επιτάχυνση τόσο της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης όσο και της οικονομικής 
ανάπτυξης. Η αξιοπιστία του μηχανισμού συναλλαγματικών ισοτιμιών (ΜΣΙ), 
χάρη στη σταθερή βάση του σε ονομαστικούς όρους, συνέβαλε σημαντικά στη 
θετική αυτή εξέλιξη. 
Η αποκλιμάκωση του πληθωρισμού ανακόπηκε προσωρινά στα τέλη της 
δεκαετίας του 80, όταν ένας υπερβολικά επεκτατικός συνδυασμός νομισματικής 
και δημοσιονομικής πολιτικής οδήγησε σε υπερθέρμανση της κοινοτικής 
οικονομίας. Την παράλληλη αναζωπύρωση του πληθωρισμού και των 
πληθωριστικών προσδοκιών ενέτειναν ακόμα περισσότερο οι συνέπειες της 
γερμανικής ενοποίησης και η άνοδος των τιμών του πετρελαίου κατά τον 
πόλεμο του Περσικού Κόλπου. Η νομισματική πολιτική επανήλθε σε ατ^στηρά 
αντιπληθωριστική κατεύθυνση στα τέλη της δεκαετίας του 90 και ο 
πληθωρισμός, που το 1991 είχε υπερβεί το 5!/2 %, υποχώρησε σταδιακά σε 
επίπεδα ελαφρά υψηλότερα από το 3% το 1995. Εν τω μεταξύ, η ιδιαίτερα 
περιοριστική νομισματική πολιτική που εφαρμόστηκε στη Γερμανία και την 
υπόλοιπη Κοινότητα μετά τη γερμανική ενοποίηση τροφοδότησε τις εντάσεις 
στο ΜΣΙ διότι οι αγορές έκριναν ότι σε ορισμένα κράτη μέλη η επιδείνωση της 
οικονομικής κατάστασης απαιτούσε τη διαφοροποίηση της ασκούμενης 
πολιτικής. Για τους λόγους αυτούς, η ύφεση του 1993 ήταν ιδιαίτερα σοβαρή και 
οδήγησε σε μείωση του ΑΕΠ της Κοινότητας κατά 0,6%. 
Η σημαντική πρόοδος που σημειώθηκε προς την κατεύθυνση της σταθερότητας 
των τιμών οφείλεται στη συνδυασμένη επίδραση διαφόρων παραγόντων. 
Πρώτον, οι νομισματικές αρχές 
Λιάγ(Μΐμμ» 17 
Πιέσεις από την πλευρά της ζήτησης και 
**.«< μτ,*°ιη % πληθωρισμός στην ΕΚ 
N<wt4p#«Mo|ié9t9cic 
19«0 1982 19*4 19*6 Ι9Μ 1990 1992 1994 έλαβαν σταδιακά κατάλληλα μέτρα 
καθώς συνειδητοποιούσαν σε όλο και 
μεγαλύτερο βαθμό τη σημασία του 
χαμηλού πληθωρισμού. Ενώ σε μέσο 
όρο τα ονομαστικά βραχυπρόθεσμα 
επιτόκια στην Κοινότητα μειώθηκαν 
με σταθερούς ρυθμούς σε όλη τη 
διάρκεια της δεκαετίας του 80, 
ακολουθώντας την επιβράδυνση της 
αυξητικής τάσης της προσφοράς 
χρήματος στην Κοινότητα, η τάση των 
πραγματικών βραχυπρόθεσμων επιτοκίων ήταν ανοδική έως το 1986-87. Στα 
τέλη του 1987, τα επιτόκια μειώθηκαν μετά την κατακόρυφη πτώση των 
χρηματιστηριακών τιμών σε παγκόσμια κλίμακα, η οποία δημιούργησε φόβους 
άμεσης επιβράδυνσης της δραστηριότητας. Στην πραγματικότητα, η οικονομία 
υπερθερμάνθηκε και τα επιτόκια σημείωσαν σημαντική αύξηση μεταξύ 1989 και 
1992. Τόσο τα ονομαστικά όσο και τα πραγματικά επιτόκια ανήλθαν στο 
υψηλότερο επίπεδο τους τον Αύγουστο/Σεπτέμβριο του 1992 (12,4 % και 73Λ% 
-30 
περίπου, αντίστοιχα). Η αύξηση της προσφοράς χρήματος άρχισε να 
επιβραδύνεται με ταχύτερο ρυθμό ήδη από το 1989, και ο πληθωρισμός 
ακολούθησε ανάλογη πορεία το 1991. Σε ορισμένα κράτη μέλη ωστόσο, 
σημειώθηκε υπέρβαση των στόχων για την προσφορά χρήματος στις αρχές της 
δεκαετίας του 90, και μόνον από το 1993 και μετά, υπό συνθήκες βραδείας 
οικονομικής ανάπτυξης, κατέστη δυνατή μια ουσιαστική χαλάρωση των 
νομισματικών όρων από τις κεντρικές τράπεζες. Στα τέλη του 1995, το μέσο 
ονομαστικό βραχυπρόθεσμο επιτόκιο στην Κοινότητα ανερχόταν σε 6,4%, 
δηλαδή σε επίπεδο χαμηλότερο από εκείνα της δεκαετίας του 80, ενώ το 
πραγματικό επιτόκιο (3,5%) μειώθηκε σε επίπεδα που είχαν παρατηρηθεί για 
τελευταία φορά το 1983. Παρά την πτώση των επιτοκίων, η αύξηση της 
προσφοράς χρήματος μειώθηκε απότομα το 1994-95 και υπολείφθηκε κατά πολύ 
των στόχων (πίνακας 11), αφήνοντας να διαφανεί ότι οι αρχές μπορούσαν να 
είχαν χαλαρώσει νωρίτερα τη νομισματική πολιτική χωρίς να θέσουν σε κίνδυνο 
τη σταθερότητα των τιμών. Αυτό δεν κατέστη όμως δυνατό λόγω της υπέρβασης 
των στόχων για την προσφορά χρήματος σε μερικά κράτη μέλη και των 
συναλλαγματικών αναταραχών που σημειώθηκαν σε ορισμένα άλλα. 
Ο δεύτερος παράγοντας, ο οποίος σχετίζεται με τον προηγούμενο, είναι ο 
ρυθμός αύξησης των μισθών, ο οποίος επιβραδύνθηκε σημαντικά. Το κόστος 
εργασίας ανά μονάδα προϊόντος - που είναι ένα από τα καθοριστικά στοιχεία 
του πληθωρισμού, μαζί με τα περιθώρια κέρδους, τις τιμές των εισαγόμενων και 
την έμμεση φορολογία - μειώθηκε σημαντικά στο πρώτο ήμισυ της δεκαετίας 
του 80 και οι ρυθμοί αύξησης του ήταν γενικά βραδύτεροι από τον πληθωρισμό. 
Μετά από μια απότομη άνοδο το 1989-90, η αύξηση του κόστους εργασίας ανά 
μονάδα προϊόντος επιβραδύνθηκε εκ νέου μεταξύ 1991 και 1994 (διάγραμμα 16). 
Η εξέλιξη του κόστους εργασίας ανά μονάδα προϊόντος μπορεί να συγκριθεί με 
εκείνη του λόγου Μ2 προς το ΑΕΠ σε σταθερές τιμές. Ο λόγος αυτός - σε 
συνδυασμό με μια κατάλληλη παραδοχή για την ταχύτητα κυκλοφορίας του 
χρήματος - δίνει μια ένδειξη της αύξησης της προσφοράς χρήματος πέραν του 
επιπέδου που είναι αναγκαίο για τη χρηματοδότηση των πραγματικών 
συναλλαγών. Η μείωση του λόγου Μ2/ΑΕΠ στη διάρκεια της δεκαετίας του 80 
αντανακλά τη μείωση διαθεσίμων για χρηματοδότηση ονομαστικών 
συναλλαγών. Η διεύρυνση της διαφοράς μεταξύ μεταβολής του λόγου Μ2/ΑΕΠ 
αφενός και μεταβολής του κόστους εργασίας ανά μονάδα προϊόντος αφετέρου 
μπορεί να ερμηνευθεί ως προσαρμογή της νομισματικής πολιτικής σε 
μισθολογικές πιέσεις, ενώ η μείωση της διαφοράς αυτής αποτελεί ένδειξη 
σχετικά περιοριστικής νομισματικής πολιτικής, όπως εκείνη που εφαρμόστηκε 
στα τέλη της δεκαετίας του 80 και στις αρχές της δεκαετίας του 90. Η νέα μείωση 
της διαφοράς το 1994-95 μπορεί να υποδηλώνει είτε αύξηση της ταχύτητας 
κυκλοφορίας του χρήματος είτε ότι η νομισματική πολιτική ήταν πιο 
περιοριστική το 1995 λόγω συγκρατημένων μισθολογικών πιέσεων. 
-31 -
Πίνακας 11 
Νομισματικά και πιστωτικά μεγέθη, πληθωρισμός: στόχοι και 
αποτελέσματα 
(ετήσια μεταβολή %) 
II 1994 Ι 1995 
Μεταβλητή Στόχος (μέσο Αποτέλεσμα Στόχος (μέσο Αποτέλεσμα 
-στόχος πρόΟεσμα) πρόθεσμα) 
Γερμανία Μ3 4^6 4~9 4~^6 2.5 (Δεκ.) 
Γαλλία Μ3 (περίπου 5) 1.1 (περίπου 5) 3,9 
(Νοεμ.) 
ΕίΤα 4.2 4,8 (Οκτ.) 
Ισπανία Μ3 - 8.2 10,7 
(Νοεμ.) 
ALP+CP - 7.6 9,2 
(Νοεμ.) 
ALP 4.5-7.5 8.2 9,7 
(Νοεμ.) 
CPip 4.7 (<3) 4,3 (Δεκ.) 
Ιταλία Μ2 5-7 1.6 5 2,2 (Δεκ.) 
ΗΒ Μ4 3-9 4.5 9,3 (Δεκ.) 
MO 0-4 6.7 5,6 (Δεκ.) 
RPIXfi 1-4 2.4 1-4 3,0 (Δεκ.) 
(<2.5) 
Φινλανδία ΟΡΙΥβ - 1.3 2 -0,6 
(2) (Νοεμ.) 
Σουηδία CPI0 -(2) 2.4 2 ± 1 2,6 (Δεκ.) 
Ι 1 (2±1) 
α Στόχοι για την προσφορά χρήματος : MO, Μ2, Μ3, Μ4, ALP 
πιστίοτικοί στόχοι: ΕΙΤ 
β Στόχοι για τον πληθωρισμό: CPI, CPIY (CPI αφαιρουμένανν τα)ν 
έμμεσων φόρων, των επιδοτήσεων και των κεφαλαιουχικών δαπανών για 
κατοικίες, RPIX (δείκτης τιμών λιανικής πώλησης αφαιρουμένων τοτν 
πληρωμών τόκα)ν επί ενυπύθηκα)ν δανεί(ον) | Τέλος, από τα 
μέσα της 
δεκαετίας του 
1980 και μετά, η 
δημιουργία της 
ενιαίας αγοράς 
(περιλαμβανομένης 
της ελευθέρωσης 
τα)ν κινήσεων 
κεφαλαίων), σε 
συνδυασμό με μια 
γενική τάση 
ελευθέρωσης των 
αγορών, είχε (ος 
αποτέλεσμα την 
ενίσχυση του 
ανταγωνισμού και 
τη βελτίωση της 
κατανομής των 
πόρων. Η εξέλιξη 
αυτή συνέβαλε στη 
συγκρατημένη 
αύξηση των 
τιμών. 
Ενώ όλα τα κράτη 
μέλη επιδιώκουν 
το στόχο της 
σταθερότητας τα)ν 
τιμών, οι 
νομισματικές 
στρατηγικές τους 
επικεντρώνονται 
σε διαφορετικές 
μεταβλητές. Τα 
τελευταία χρόνια 
τα κράτη μέλη 
διαφοροποίησαν τα πλαίσια της νομισματικής πολιτικής τους (πίνακας 11) 
προκειμένου να (χντιμετα)πίσουν με τον πιο κατάλληλο και αξιόπιστο τρόπο τις 
μεταβολές των οικονομικών και χρηματοπιστωτικών συνθηκών. Οι χώρες που 
συμμετέχουν στο ΜΣΙ αποδίδουν, σε διαφορετικό βαθμό καθεμία, ιδιαίτερη 
προσοχή στη συναλλαγματική ισοτιμία. Μέχρι σήμερα, ο στόχος για τη 
συναλλαγματική ισοτιμία αποτελούσε βασικό περιορισμό στο Βέλγιο, τις Κάτω 
Χώρες και την Αυστρία, ενώ στην Ισπανία και την Πορτογαλία η προτίμηση για 
τη σταθερότητα της συναλλαγματικής ισοτιμίας ήταν λιγότερο έντονη. 
Επιπλέον, στην Ισπανία και τη Γαλλία ο στόχος αυτός συμπληρώνεται με ένα 
στόχο για τον πληθωρισμό ή την προσφορά χρήματος, αντίστοιχα. Η Γερμανία 
είναι η μόνη χώρα που συνεχίζει να αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στον έλεγχο της 
προσφοράς χρήματος. Μεταξύ των χωρίον που δεν συμμετέχουν στο ΜΣΙ, ο 
στόχος για τον πληθωρισμό αποτελεί το επίκεντρο της προσοχής στη 
Φινλανδία, τη Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο. 
32 
2.2.2. Η νομισματική σταθερότητα επηρεάστηκε το 1995 από εσωτερικούς και 
εξωτερικούς παράγοντες 
Τις αναταραχές του 1992 και 1993 ακολούθησε περίοδος ηρεμίας στις αγορές 
συναλλάγματος των χωρών τις ΕΕ έως τα τέλη του 1994. Στη συνέχεια, τα 
νομίσματα των κρατών μελών παρουσίασαν εκ νέου έντονες διακυμάνσεις, 
ιδίως το Μάρτιο και τον Απρίλιο του 1995. Στα τέλη του 1995, η ομαλή 
λειτουργία της αγοράς είχε αποκατασταθεί, εκτός μερικών ελαφρών εντάσεων 
(διάγραμμα 18). Η μεταβλητότητα των βραχυπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων 
επιτοκίων ήταν επίσης υψηλή το 1995, με αποκλίνουσες τάσεις (διάγραμμα 19) 
που ως ένα βαθμό αντανακλούν τις εντάσεις στις αγορές συναλλάγματος, αλλά 
και τις εξελίξεις και προοπτικές του πληθωρισμού και της οικονομικής 
δραστηριότητας. Διάφοροι εσωτερικοί και εξωτερικοί παράγοντες δεν 
επέτρεψαν την καλύτερη εξισορρόπηση της νομισματικής πολιτικής στις αρχές 
του 1995 και καθυστέρησαν την αναγκαία χαλάρωση των νομισματικών 
συνθηκών. 
Οι συναλλαγματικές εντάσεις σε διεθνές επίπεδο κατά τη χρηματοπιστωτική 
κρίση στο Μεξικό, η οποία επηρέασε κυρίως τις αγορές του δολαρίου, άσκησαν 
πιέσεις σε πολλά ευρωπαϊκά νομίσματα στις αρχές του έτους (βλέπε πλαίσιο 4). 
Η ιταλικ,ή λίρα δέχθηκε τις μεγαλύτερες πιέσεις στη διάρκεια της 
συναλλαγματικής αναταραχής και υποτιμήθηκε κατά περισσότερο από 16% 
έναντι του γερμανικού μάρκου από τα τέλη του 1994 έως τον Απρίλιο του 1995. 
Η αδυναμία του ιταλικού νομίσματος πρέπει να αποδοθεί κυρίως στην πολιτική 
αβεβαιότητα και στις αμφιβολίες για την αξιοπιστία της δημοσιονομικής 
εξυγίανσης. Παρόμοια προβλήματα αντιμετώπισε και η σουηδική κορόνα, ενώ 
στο ΜΣΙ η ισπανική πεσέτα υποτιμήθηκε στις 6 Μαρτίου κατά 7%, 
συμπαρασύροντας το πορτογαλικό εσκούδο που υποτιμήθηκε κατά 3,5%. Η 
σημαντική ανατίμηση ορισμένων κοινοτικών νομισμάτων και η ταυτόχρονη 
άνοδος των επιτοκίων στις χώρες των οποίων τα νομίσματα είχαν υποστεί 
πιέσεις οδήγησαν στην εφαρμογή πολύ πιο περιοριστικής νομισματικής 
πολιτικής στην Ευρώπη. 
Η βραδεία αύξηση της προσφοράς χρήματος 
στη Γερμανία και η βελτίωση των προοπτικών 
για τον πληθωρισμό επέτρεψαν στην 
Bundesbank να μειώσει τα επιτόκια παρέμβασης 
της στα τέλη Μαρτίου. Ακολούθησαν δύο νέες 
μειώσεις τον Αύγουστο και το Δεκέμβριο. Οι 
μειώσεις αυτές παρείχαν στα άλλα κράτη μέλη 
επαρκή περιθώρια για χαλάρωση της 
νομισματικής πολιτικής τους, με 
διαφοροποιημένο όμως τρόπο και ρυθμό και 
σε συνάρτηση με την πρόσφατη εξέλιξη του 
πληθωρισμού και την κατάσταση στις 
συναλλαγματικές αγορές, παράγοντες που 
αντικατοπτρίζουν μεταξύ άλλων την 
αξιοπιστία της δέσμευσης των κυβερνήσεων να 
ακολουθήσουν μια οικονομική πολιτική 
προσανατολισμένη στη σταθερότητα. Λιάχοαμιια 18 
;έλιξη ορισμένων κοινοτικών νομίσματα» 
έναντι του γερμανικού μάρκου 
ArUtqç «τ.φoçéç 1% taroiMeio. 1994 x MM) 
JAN MAR JlIN SEP DK(° KKB MAY AIM'. NOV JAN 
1*94 | l»»5 | !»»* 
33 
Σχεδόν όλες οι χώρες που συμμετέχουν στο ΜΣΙ μπόρεσαν να μειώσουν 
σημαντικά τα επιτόκια τους. Στην ολλανδική και αυστριακή χρηματαγορά, τα 
επιτόκια ακολούθησαν στενά τις εξελίξεις στη Γερμανία, αν και στη δεύτερη 
χώρα τα διαφορικά βραχυπρόθεσμα επιτόκια αυξήθηκαν. Στο Βέλγιο, το 
διαφορικό επιτόκιο ως προς το γερμανικό μάρκο αυξήθηκε προσωρινά σε 
σχεδόν 2% το Μάρτιο, αλλά στη συνέχεια μηδενίστηκε και τα βελγικά επιτόκια 
ακολούθησαν την εξέλιξη των βραχυπρόθεσμων επιτοκίων στη Γερμανία. Στη 
Δανία, τη Γαλλία και την Ιρλανδία σημειώθηκε επίσης αξιόλογη πρόοδος στο 
δεύτερο εξάμηνο, μετά την άμβλυνση των εντάσεων στις συναλλαγματικές 
ισοτιμίες. Στη Γαλλία σημειώθηκε σύντομη διακοπή το φθινόπωρο, αλλά μετά τη 
λήψη αξιόπιστων μέτρων δημοσιονομικής εξυγίανσης, τα διαφορικά επιτόκια 
μειώθηκαν αισθητά. Ωστόσο, τα διαφορικά βραχυπρόθεσμα επιτόκια σε σχέση με 
τη Γερμανία παρέμειναν σε υψηλότερα επίπεδα από ό,τι στις αρχές του έτους 
στη Γαλλία και την Ιρλανδία. Η Ισπανία δεν μπόρεσε να μειώσει κατά πολύ τα 
επιτόκια της λόγο) αβεβαιότητας στις αγορές ως προς την πολιτική σταθερότητα 
και τη δημοσιονομική κατάσταση, ενώ στην Πορτογαλία τα επιτόκια 
εξακολουθούν να είναι υψηλότερα από τα γερμανικά κατά 5%. 
Μεταξύ των χωρ(όν που δεν συμμετέχουν 
στο ΜΣΙ, στις οποίες οι παρεμβάσεις των 
κεντρικών τραπεζών εστιάζονται πιο 
άμεσα στην εξέλιξη του εγχώριου 
πληθωρισμού, η Σουηδία και η Ιταλία 
εφάρμοσαν προοδευτικά πιο περιοριστική 
νομισματική πολιτική λόγω της 
επιδείνωσης των προοπτικών για τον 
πληθωρισμό. Τα επιτόκια στις 
χρηματαγορές παρέμειναν σχετικά σταθερά 
στο Ηνωμένο Βασίλειο και κυμάνθηκαν 
μεταξύ 6,5% και 6,75%. Στην Ελλάδα, η 
βελτίωση των προοπτικών για τον 
πληθωρισμό επέτρεψε μια αισθητή μείωση 
των επιτοκίων, ενώ στη Φινλανδία, μετά 
από άνοδο το Μάρτιο, τα επιτόκια 
μειώθηκαν σταδιακά από το φθινόπωρο 
και μετά και τα διαφορικά βραχυπρόθεσμα 
επιτόκια υποχώρησαν εκ νέου στις 70 
μονάδες βάσης. 
Στα τέλη του 1995 η νομισματική 
κατάσταση μπορούσε να θεωρηθεί ευνοϊκή 
Προσανατολισμούς των Οικονομικών Διάγραμμα 19 
Αιαφορικά βραχυπρόθεσμα επιτόκια 
έναντι τον γερμανικού μάρκου 
,ΙΑΝ MAR JUN SKI* DEC FEB MAY AUG NOV JAN 
1994 : 1995 < 199ft 
0 *&S BIN-
JAN MAR JUN SEP DEC FEB MAY AUG NOV JAN 
1994 | 1995 I 1996 
με βάση τους Γενικούς 
Πολιτικών. Η σταθερότητα των 
συναλλαγματικών ισοτιμιών αποκαταστάθηκε (διάγραμμα 18) και 11 κράτη μέλη 
επέτυχαν το στόχο για ένα ποσοστό πληθωρισμού από 2 έως 3%, σημειώνοντας 
έτσι ένα ακόμη βήμα προς τη σταθερότητα. Οι εξελίξεις αυτές είναι 
ενθαρρυντικές για τη διατήρηση του πληθωρισμού σε χαμηλά επίπεδα σε διαρκή 
βάση. Μεγαλύτερη πρόοδος σημειώθηκε στα κράτη μέλη που ήδη είχαν χαμηλό 
πληθωρισμό, καθώς και στην Ελλάδα και την Πορτογαλία. Στην Ιταλία ο 
ρυθμός του πληθωρισμού επιταχύνθηκε κατά δύο εκατοστιαίες μονάδες σε 6,0%, 
ενώ στην Ισπανία παρέμεινε αμετάβλητος. Η νομισματική πολιτική συνέβαλε 
σημαντικά στις συνολικά θετικές εξελίξεις, αλλά ενέτεινε επίσης τις εντάσεις 
στις περιπτώσεις στις οποίες ήταν αισθητή η έλλειψη δημοσιονομικής 
πειθαρχίας ή όταν υπερβολικές μισθολογικές απαιτήσεις τροφοδότησαν τις 
πληθωριστικές προσδοκίες. 
-34-
Πλαίσιο 4 : Το δολάριο και ο μηχανισμός συναλλαγματικών ισοτιμιών 
Παρότι εσωτερικοί λόγοι, σχετιζόμενοι με την πολιτική αβεβαιότητα ή με την 
αξιοπιστία των προσπαθειών δημοσιονομικής εξυγίανσης, μπορούν εν μέρει να 
εξηγήσουν τη μεταβλητότητα των συναλλαγματικών ισοτίμων στο ΜΣΙ, ο ρόλος των 
εξωτερικών παραγόντων ήταν σημαντικός. Η ευαισθησία του μηχανισμού σε εξωτερικές 
εξελίξεις είναι εμφανής στο κατωτέρω διάγραμμα, το οποίο εμφανίζει την επίδραση της 
ισοτιμίας USD/DM στις εντάσεις στο ΜΣΙ που απεικονίζονται στο διάγραμμα ως 
διαφορά μεταξύ ισχυρότερου και ασθενέστερου νομίσματος στην κλίμακα. 
Διαπιστώνεται ότι μια ανατίμηση του γερμανικού μάρκου έναντι του δολαρίου τείνει 
να διευρύνει τη διαφορά. Εμφανής είναι επίσης η αισθητή μεταβολή μετά την 
επανευθυγράμμιση στις 6 Μαρτίου. 
Ο μηχανισμός μετάδοσης που εξηγεί το φαινόμενο αυτό είναι ο ακόλουθος. Όταν η τιμή 
του δολαρίου μειώνεται, τα κεφάλαια μετατοπίζονται προς το γερμανικό μάρκο 
περισσότερο από ό,τι προς άλλα ευρωπαϊκά νομίσματα, διότι οι αγορές εκτιμούν ότι 
ορισμένες χώρες θα ήταν λιγότερο πρόθυμες να αποδεχθούν ένα ισχυρότερο δολάριο. 
Οι ανοδικές πιέσεις στο γερμανικό μάρκο εντός του ΜΣΙ διευρύνουν τη διαφορά σε 
σχέση με το ασθενέστερο νόμισμα. Αυτή η μεταβλητότητα των συναλλαγματικών 
ισοτιμιών στο εσωτερικό της Ευρώπης δεν θα υπάρχει βέβαια μεταξύ των μελών της 
ΟΝΕ. Παρότι το δολάριο φαίνεται να προκαλεί σε ορισμένες φάσεις σημαντικές 
αναταραχές στο ΜΣΙ, δεν μπορεί να θεωρηθεί ως μόνη αιτία τους. Στην 
πραγματικότητα, για πολλά άλλα νομίσματα, η διαφορά των διμερών 
συναλλαγματικών ισοτιμιών δεν διευρύνεται μετά από μια μείωση της τιμής του 
δολαρίου έναντι του γερμανικού μάρκου. 
Εξέλιξη δολαρίου ΗΠΑ και 
διαφοράς μεταξύ ισχυρότερου και 
ασθενέστερου νομίσματος στο ΜΣΙ 
το 1995 
διαφορ 
J1 Η M'A' Ivf J1 J1 A1 S1 β N'U1 H Επίδραση του Δολαρίου επί του 
ΜΣΙ το 1995 
πριν τις 6 Μαρτίου 
ιμετά τις 6 Μαρτίου 
1.36 1.40 1.44 1.48 1.52 1.56 
Ισοτιμία DM/USD 
2.2.3. Υπάρχουν περιθώρια για περαιτέρω χαλάρωση των νομισματικών 
συνθηκών 
Στις αρχές του 1995, τα κράτη μέλη που συμμετέχουν στο ΜΣΙ αντιμετώπισαν 
με επιφυλακτικότητα το ενδεχόμενο χαλάρωσης των νομισματικών συνθηκών, 
μεριμνώντας κυρίως για τη διασφάλιση της σταθερότητας. Η πολιτική αυτή 
αποδείχθηκε επιτυχής ως προς τον επιδιωκόμενο στόχο (χαμηλός πληθωρισμός, 
βραδεία αύξηση της προσφοράς χρήματος ή σταθερή συναλλαγματική ισοτιμία), 
35-
αλλά υπό συνθήκες πιο αυστηρής δημοσιονομικής πολιτικής και χαμηλών 
επιπέδων του δολαρίου φαίνεται ότι ήταν σχετικά περιοριστική στο πρώτο 
εξάμηνο του 1995. Στη συνέχεια, όταν κατέστη πλέον εμφανής η σημαντική 
επιβράδυνση της οικονομίας, τα κράτη μέλη μπόρεσαν να χαλαρώσουν, σε 
διάφορους βαθμούς, τη νομισματική πολιτική τους, εξισορροπώντας έτσι 
καλύτερα το συνδυασμό οικονομικών πολιτικών. Μετά την απότομη άνοδο των 
μακροπρόθεσμων επιτοκίων το 1994 - λόγω της βελτίωσης των αναπτυξιακών 
προοπτικών, των διεθνών ροών πρόκρισης συναλλαγαΥν και της αυξανόμενης 
αβεβαιότητας για την εξέλιξη του πληθωρισμού, καθώς και λόγω του γεγονότος 
ότι η δημοσιονομική κατάσταση παρεμπόδισε την επαρκή χαλάρωση της 
νομισματικής πολιτικής - η ανοδική τάση τους αναστράφηκε σχεδόν πλήρως το 
1995. Καθώς η αποκλιμάκωση των μακροπρόθεσμων επιτοκίων στη διάρκεια 
του έτους ήταν ταχύτερη από εκείνη των βραχυπρόθεσμων επιτοκίων, η 
προθεσμιακή διάρθρωση των επιτοκίων είναι σήμερα πιο επίπεδη (διάγραμμα 
20). Ενώ τον Ιανουάριο η διαφορά μεταξύ επιτοκίου 3 μηνών και απόδοσης 
δεκαετών ομολογιών ήταν 2,5% σε μέσο όρο στην Κοινότητα, το Δεκέμβριο του 
1995 μειώθηκε σε 1,2%. Δεδομένου ότι η κλίση της καμπύλης απόδοσης 
αντικατοπτρίζει εν μέρει τις προσδοκίες της αγοράς για τις μελλοντικές 
πληθωριστικές πιέσεις, η εξέλιξη αυτή υποδηλώνει εξασθένηση των 
πληθωριστικών προσδοκιών. Συνεπάγεται επίσης ότι οι μειώσεις των επιτοκίων 
παρέμβασης ήταν γενικά αξιόπιστες. Ωστόσο, οι επιπτώσεις των μειώσεων 
αυτών στην οικονομία δεν είναι ακόμα πλήρως αισθητές εφόσον τα επιτόκια 
τραπεζικού δανεισμού παραμένουν υψηλά (διάγραμμα 20), γεγονός που 
επιτρέπει να θεωρηθεί ότι τα πιστωτικά ιδρύματα όχι μόνο δεν μετακύλισαν 
πλήρως τις μειώσεις στους πελάτες, αλλά αύξησαν επιπλέον τα περιθώρια 
κέρδους τους. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, οι 
οποίες έχουν περιορισμένες δυνατότητες πρόσβασης στις αγορές κεφαλαίων και 
χρήματος - στις οποίες τα επιτόκια μειώθηκαν σημαντικά - και βασίζονται σε 
μεγαλύτερο βαθμό στον τραπεζικό δανεισμό. Το ίδιο ισχύει και για τα 
νοικοκυριά, γεγονός που μπορεί να επιδράσει περιοριστικά στις καταναλωτικές 
δαπάνες. Ένας μηχανισμός ομαλής και ανταγωνιστικής μετακύλισης των 
μειώσεων αυτών αποτελεί βασικό στοιχείο για την πλήρη αξιοποίηση των 
πλεονεκτημάτων από την αποκλιμάκωση των επιτοκίων. 
Στις χώρες που δεν συμμετέχουν στο ΜΣΙ η νομισματική πολιτική παρέμεινε 
γενικά περιοριστική για να αντιμετωπιστούν οι σταδιακά εμφανιζόμενες 
πληθωριστικές πιέσεις. Στην Ιταλία, τα βραχυπρόθεσμα επιτόκια αυξήθηκαν 
κατά 1,5% στο πρώτο τρίμηνο του 1995 και παρέμειναν σε υψηλά επίπεδα. Εάν 
εκτιμηθεί με βάση τη μεταβολή της συναλλαγματικής ισοτιμίας, η πολιτική αυτή 
αποδείχθηκε ιδιαίτερα αξιόπιστη στη Σουηδία και τη Φινλανδία, στην οποία 
άλλωστε τα διαφορικά βραχυπρόθεσμα επιτόκια έναντι του γερμανικού μάρκου 
σημείωσαν ήδη ουσιαστική μείωση (διάγραμμα 19). 
Ο πληθωρισμός φαίνεται ότι βρίσκεται υπό αποτελεσματικό έλεγχο στα 
περισσότερα κράτη μέλη ενώ κατάλληλα μέτρα έχουν ληφθεί και στις άλλες 
χώρες, κυρίως σε εκείνες με ασθενέστερη συναλλαγματική ισοτιμία. Ο κίνδυνος 
ανακοπής της ευνοϊκής αυτής τάσης φαίνεται επίσης περιορισμένος, και θα 
μπορούσε να εξαρτηθεί από την ενδεχόμενη διαμόρφωση στο μέλλον θετικής 
διαφοράς μεταξύ πραγματικής και δυνητικής παραγωγής και/ή από μια ταχύτερ 
η αύξηση του κόστους εργασίας ανά μονάδα προϊόντος. Τα μακροπρόθεσμα 
επιτόκια, διορθωμένα από την επίπτωση του (τρέχοντος) πληθωρισμού, 
παρέμειναν υψηλά το 1995. Το γεγονός αυτό ενδέχεται να αντικατοπτρίζει μια 
γενική αύξηση των πραγματικών αποδόσεων των επενδύσεων, η οποία θα 
αποτελούσε θετική εξέλιξη. Η ελευθέρωση των κινήσεων κεφαλαίων και η 
36-
κατάργηση των διοικητικών ρυθμίσεων που μετέβαλε τα διοικητικά 
καθοριζόμενα επιτόκια σε επιτόκια αγοράς συνέβαλε στη διαμόρφωση 
υψηλότερων πραγματικών επιτοκίων ήδη στη δεκαετία του 80. Από την άλλη 
πλευρά, τα σημερινά υψηλά επίπεδα των πραγματικών μακροπρόθεσμων 
επιτοκίων ενδέχεται επίσης να αντανακλούν εν μέρει την ύπαρξη περιθωρίων 
κινδύνου για υψηλότερα επίπεδα και/ή μεγαλύτερη μεταβλητότητα του 
πληθωρισμού στο μέλλον. Αυτό το είδος αβεβαιότητας ως προς τις τιμές 
φαίνεται ότι οφείλεται περισσότερο σε προσωρινές αμφιβολίες των αγορών για 
την αξιοπιστία των προσπαθειών δημοσιονομικής εξυγίανσης, και κατά 
συνέπεια της δέσμευσης για επίτευξη των στόχων της ΟΝΕ, παρά σε 
υπερβολικές μισθολογικές απαιτήσεις. Οι κίνδυνοι αυτοί καθιστούν τη 
νομισματική πολιτική πιο περιοριστική από ό,τι είναι αναγκαίο για τη 
διασφάλιση της σταθερότητας. 
Στο πλαίσιο αυτό, οι αναλυτές της αγοράς αναφέρονται συχνά στην ύπαρξη 
περιθωρίου κινδύνου στα γερμανικά μακροπρόθεσμα ομόλογα διότι υποθέτουν 
ότι η νομισματική πολιτική στην ΟΝΕ θα είναι λιγότερο αυστηρή από τη 
σημερινή γερμανική νομισματική πολιτική. Η ερμηνεία αυτή βασίζεται στην 
απότομη κλίση της καμπύλης απόδοσης σε σχέση με μια σχετικά επίπεδη 
καμπύλη στις ΗΠΑ και στο γεγονός ότι στη Γερμανία τα μακροπρόθεσμα 
επιτόκια είναι υψηλότερα σε σχέση με τις ΗΠΑ. Ωστόσο, υπάρχει μια άλλη 
ερμηνεία εξίσου έγκυρη. Πράγματι, η τρέχουσα διάρθρωση των επιτοκίων είναι 
σύμφωνη με την προσδοκία ανόδου του δολαρίου έναντι του γερμανικού 
μάρκου σε σχέση με τα χαμηλά σημερινά του επίπεδα. 
Λαμβανομένων υπόψη των σημερινών αναπτυξιακών προοπτικών, και με 
δεδομένη την επιτυχημένη χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής και την 
προοδευτική εξισορρόπηση της διαδικασίας προσαρμογής των 
συναλλαγματικών ισοτιμιών από το Μάρτιο του 1995 και μετά, ο στόχος του 
χαμηλού πληθωρισμού φαίνεται συμβατός με μια περαιτέρω χαλάρωση των 
νομισματικών συνθηκών. Αυτό προϋποθέτει ότι μπορούν να αποφευχθούν οι 
μισθολογικές πιέσεις και οι εντάσεις στις συναλλαγματικές ισοτιμίες και ότι η 
δημοσιονομική εξυγίανση θα διατηρήσει την αξιοπιστία της. Υπάρχουν ακόμα 
περιθώρια για χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής, παρά το γεγονός ότι τα 
βραχυπρόθεσμα επιτόκια στη Γερμανία και σε ορισμένες άλλες χώρες 
μειώνονται σε πολύ χαμηλά επίπεδα. 
37 
Διάγραμμα 20 
ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΕΠΙΤΟΚΙΩΝ ΚΑΙ 
ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΑ ΕΠΙΤΟΚΙΑ ΣΤΗΝ ΕΚ 
Εξέλιξη των μέσων επιτοκίων στην ΕΕ το>ν 15 
Feb Apr Jun Aug (kl Dec Feb Apr Jun Aug Oct Dec 
Τριμηνιαία προθΓομκικά αυιφύλαια που συνάφθηκαν τον Ant. 95 και τον Ιαν. 96 Στο παρελθόν 
άλλωστε έχουν 
παρατηρηθεί ακόμη 
χαμηλότερα επιτόκια. 
Στη Γερμανία, το 
επίπεδο του επιτοκίου 
αναπροεξόφλησης 
ήταν χαμηλότερο το 
1959 και στα τέλη του 
1987/αρχές του 1988, 
δηλαδή την περίοδο 
μετά τη 
χρηματιστηριακή 
κρίση του Οκτωβρίου 
1987 (2,75% και 
2,50%, αντίστοιχα). 
Τα προθεσμιακά 
συμβόλαια αποτελούν 
ένα δείκτη της γενικής 
κατεύθυνσης των 
προσδοκιών της 
αγοράς για τα 
μελλοντικά επιτόκια 
(διάγραμμα 20). Οι 
προσδοκίες για τα 
επιτόκια έχουν 
προσαρμοσθεί προς 
τα κάτω, όπως 
φαίνεται από την 
πτώση των επιτοκίων 
στα προθεσμιακά 
συμβόλαια, η οποία 
υποδηλώνει ότι οι 
προσδοκίες της 
αγοράς είναι συμβατές με μια περαιτέρω χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής. 
Στη Γαλλία και την Ιταλία η αναμενόμενη πτώση των βραχυπρόθεσμων 
επιτοκίων είναι μεγαλύτερη από ό,τι στη Γερμανία και θα μπορούσε επομένως 
να οδηγήσει σε μείωση των διαφορικών βραχυπρόθεσμων επιτοκίων, η οποία 
αποτελεί ένδειξη σταθερότητας στις αγορές συναλλάγματος. Στη Γερμανία και 
το Ηνωμένο Βασίλειο, το επιτόκιο στα συμβόλαια Δεκεμβρίου 1996 είναι 
υψηλότερο από εκείνο ορισμένων προηγούμενων προθεσμιών λήξης και 
υποδηλώνει ότι τα βραχυπρόθεσμα επιτόκια ενδέχεται να αρχίσουν να 
αυξάνονται στη διάρκεια του 1996. Το αναμενόμενο στα τέλη του 1996 επιτόκιο 
παραμένει ωστόσο χαμηλότερο από το μέσο επιτόκιο του Ιανουαρίου. 
Η συνεχιζόμενη συγκράτηση των μισθολογικών αυξήσεων και η αυξανόμενη 
αξιοπιστία της δημοσιονομικής εξυγίανσης μπορούν να δημιουργήσουν τις 
προϋποθέσεις για διαρκή χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής στην Ευρώπη. 
38 
2.3. Δημοσιονομική πολιτική 
2.3.1. Πρόσφατες εξελίξεις και βραχυπρόθεσμες προοπτικές 
Οι πρόσφατες αιτίες των δημοσιονομικών ανισορροπιών 
Σε γενικό επίπεδο, η ανησυχητική δημοσιονομική κατάσταση στο σύνολο της 
Κοινότητας και στα περισσότερα κράτη μέλη οφείλεται στη συνδυασμένη 
επίδραση τριών βασικών παραγόντων: πρώτον, τα κράτη μέλη δεν μπόρεσαν να 
αξιοποιήσουν την ισχυρή οικονομική επέκταση στο δεύτερο ήμισυ της δεκαετίας 
του 80 για να διορθώσουν τις μεγάλες διαρθρωτικές ανισορροπίες δεύτερον, οι 
ανισορροπίες αυτές εντάθηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 90 λόγω των 
δυσμενών διαρθρωτικών συνθηκών που διαμορφώθηκαν στη Γερμανία (μετά την 
ενοποίηση) και σε πολλά άλλα κράτη μέλη και τέλος, στην απότομη επιδείνωση 
της συγκυρίας λόγω της ύφεσης του 1992/93. 
Στο κατώτατο σημείο της ύφεσης στις αρχές της δεκαετίας του 80, το συνολικό 
δημοσιονομικό έλλειμμα της Κοινότητας διευρύνθηκε στο πρωτοφανές επίπεδο 
του 5% περίπου του ΑΕΠ. Παρά την όλο και μεγαλύτερη συναίνεση μεταξύ των 
φορέων οικονομικής πολιτικής για την ανάγκη αναπροσανατολισμού των 
δημοσιονομικών πολιτικών στο στόχο της μεσοπρόθεσμης εξυγίανσης, οι 
προσπάθειες άμβλυνσης των διαρθρωτικών ανισορροπιών στη δεκαετία του 
1980 αποδείχτηκαν ανεπαρκείς. Το συνολικό δημοσιονομικό έλλειμμα της 
Κοινότητας υποχώρησε στο 2Υι% περίπου του ΑΕΠ στο τέλος της δεκαετίας, 
αλλά η μείωση προήλθε κυρίως από τη βελτίωση της συγκυρίας. Πράγματι, το 
διαρθρωτικό έλλειμμα παρέμεινε αμετάβλητο στα υψηλά επίπεδα του 3!/2% του 
ΑΕΠ στη διάρκεια της παρατεταμένης και δυναμικής οικονομικής ανάπτυξης 
της δεκαετίας του 80 (διάγραμμα 21). 
Στις αρχές της δεκαετίας του 90 παρατηρήθηκε ουσιαστική και ταχεία 
επιδείνωση των δημοσιονομικών θέσεων, τόσο λόγω συγκυριακών πολιτικών 
όσο και λόγω κυκλικών παραγόντων. Σε διάστημα τεσσάρων μόλις ετών, το 
δημοσιονομικό έλλειμμα της Κοινότητας αυξήθηκε σχεδόν κατά τέσσερις 
εκατοστιαίες μονάδες, φθάνοντας στο πρωτοφανές επίπεδο του 6,3% του ΑΕΠ 
το 1993. Αρχικά σημειώθηκε σοβαρή επιδείνωση του κυκλικά προσαρμοσμένου 
δημοσιονομικού ελλείμματος για την Κοινότητα στο σύνολο της. Το φαινόμενο 
αυτό εξηγείται σε μεγάλο βαθμό από 
τις συνέπειες της ενοποίησης στα 
δημόσια οικονομικά της Γερμανίας, 
αλλά αντικατοπτρίζει επίσης μια 
περισσότερο επεκτατική 
δημοσιονομική πολιτική σε ορισμένα 
κράτη μέλη (πίνακας 12), που 
αποσκοπούσε εν μέρει στην 
αντιστάθμιση των επιπτώσεων των 
περιοριστικών νομισματικών 
συνθηκών στην ανάπτυξη. ΑιάγοηΜμα 21 
ΑχΛχΧιπ*. «βαγιιατικον u*o το Ανηριχα ΑΕΠ ("Output gap") 
και τάσ»ις στο oajuxiiomiuxo έλλιικμα oxtft Koivmipu 
niinoMisun 19 90 91 92 93 94 95 
Μετά την έναρξη της ύφεσης στο δεύτερο εξάμηνο του 1992, η νέα και έντονη 
επιδείνωση της συνολικής δημοσιονομικής θέσης της Κοινότητας οφειλόταν εξ 
ολοκλήρου στην κυκλική επιβράδυνση της δραστηριότητας. Η επιδείνωση αυτή 
αντισταθμίστηκε εν μέρει από μια συγκρατημένη, αλλά αναγκαία λόγω των 
περιστάσεων, προσπάθεια διόρθωσης των διαρθρωτικών ανισορροπιών. 
-39-
Τα κράτη μέλη αντέδρασαν με πολύ 
διαφορετικό τρόπο στην επιδείνωση της 
ύφεσης. Στη Γερμανία, η διαδικασία 
διόρθωσης των εντεινόμενων ανισορροπιών 
λόγω της ενοποίησης τέθηκε με 
αποφασιστικότητα σε εφαρμογή το 1992/93. 
Ομοίως, το Βέλγιο, η Ιρλανδία, η Ιταλία και 
οι Κάτω Χώρες εφάρμοσαν πιο αυστηρές 
δημοσιονομικές πολιτικές, 
αντισταθμίζοντας συνολικά τις αρνητικές 
επιπτώσεις της ύφεσης στα δημόσια 
οικονομικά. Όλες αυτές οι χώρες 
αντιμετώπιζαν σοβαρές δημοσιονομικές 
ανισορροπίες στις αρχές της δεκαετίας του 
90. Αντίθετα, αρκετές άλλες χώρες (Δανία, 
Γαλλία, Φινλανδία, Σουηδία και Ηνωμένο 
Βασίλειο) προσπάθησαν να αμβλύνουν την 
κάμψη της δραστηριότητας με φορολογικά 
κίνητρα. Στις χώρες αυτές, τα διαρθρωτικά 
ελλείμματα διευρύνθηκαν τουλάχιστον κατά 
μία εκατοστιαία μονάδα στην περίοδο 
1992/93. 
Η χρησιμοποίησης της δημοσιονομικής 
πολιτικής για την εξουδετέρωση των 
επιπτώσεων των περιοριστικών 
νομισματικών συνθηκών αποδείχτηκε, αναδρομικά, αναποτελεσματική και 
ανεπιτυχής στα περισσότερα κράτη μέλη. Επιπλέον, στο βαθμό που δεν 
κατόρθωσε να διορθώσει τις δημοσιονομικές της ανισορροπίες στην 
προηγούμενη περίοδο οικονομικής ανάπτυξης, η Κοινότητα έχασε τον έλεγχο 
ενός δυνητικά ισχυρού μέσου οικονομικής πολιτικής κατά την ύφεση του 1992-
1993. Πίνακας 12 
Κυκλικά προσαρμοσμένα ελλείμματα 
1985-95 
(% του Α ΕΙ Ι) 
Β 
DK 
D 
GR 
Ε 
F 
IRL 
I 
L 
NL 
A 
Ρ 
FIN 
S 
UK 
EUR 1985 
-7.6 
-3.4 
-0.3 
-13.7 
-4.8 
-1.8 
-10.3 
-11.9 
7.7 
-2.4 
-1.9 
-4.8 
2.9 
-3.7 
-1.7 
-3.5 1989 
-7.2 
-0.5 
0.5 
-15.5 
-4.9 
-2.4 
-1.4 
-10.9 
-5.2 
-2.9 
-3.6 
1.2 
2.2 
-3.3 
-3.7 1991 
-8.2 
-1.4 
-5.2 
-12.0 
-7.3 
-3.1 
-2.3 
-10.9 
-4.5 
-3.4 
-8.3 
-0.7 
-2.4 
-2.6 
-5.4 1993 
-5.9 
-2.4 
-3.3 
-11.7 
-6.4 
-5.0 
-1.1 
-8.3 
2.8 
-2.7 
-3.6 
-6.7 
-2.4 
-9.3 
-5.8 
-5.1 1995a 
-4.0 
-2.2 
-3.2 
-8.9 
-4.9 
-4.5 
-3.3 
-6.8 
0.6 
-3.0 
-5.4 
-4.6 
-3.5 
-5.4 
-4.5 
-4.2 
a) Προβλίψίΐς Νοηψρίου 1995. EUR 
περιλαιφανοιιένοίν ttov 5 véurv ομόσπονδων 
κρατιοΐαιν της Γερμανίας από το 1991 
Ση/ιτίωση: Εκτίμησης των ιιπηρηηαιν της Επιτροπής. 
Η |κΌοδολογία ρξηγρίται οτο έγγραφο οτην European 
Economy, n° 60, 1995, p. 35-9(). 
Ανεπαρκείς προσπάθειες εξυγίανσης το 1994/95 
Κατά συνέπεια, μετά την ανάκαμψη τα περισσότερα κράτη μέλη έθεσαν σε 
εφαρμογή φιλόδοξα προγράμματα μεσοπρόθεσμης δημοσιονομικής εξυγίανσης. 
Συνολικά, οι καθαρές δανειακές ανάγκες του δημόσιου τομέα μειώθηκαν 
σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Νοεμβρίου 1995 στο 4,7% του ΑΕΠ το 1995 από 
το υψηλότερο τους επίπεδο του 6,3% του ΑΕΠ το 1993, ως αποτέλεσμα της 
βελτίωσης της συγκυρίας και των περιοριστικών πολιτικών. Παρά τη μείωση 
των δανειακών αναγκών, ο λόγος δημόσιο χρέος/ΑΕΠ για το σύνολο της 
Κοινότητας αυξήθηκε σημαντικά κατά περίπου 5 εκατοστιαίες μονάδες στην 
περίοδο 1994-95. Παρόλο που οφειλόταν εν μέρει σε έκτακτους παράγοντες, η 
εξέλιξη αυτή τονίζει την ανεπαρκή προσαρμογή του πρωτογενούς υπόλοιπου. 
Η επίπτωση των συγκυριακών περιοριστικών μέτρων στην Κοινότητα κατά τα 
δύο έτη 1994-95 εκτιμάται σε λίγο λιγότερο από 1% ΑΕΠ. Τα δύο τελευταία έτη, 
λήφθηκαν σημαντικά μέτρα εξυγίανσης - τα οποία οδήγησαν σε μείωση των 
διαρθρωτικών ελλειμμάτων κατά μία ποσοστιαία μονάδα του ΑΕΠ ή και 
περισσότερο - στα μισά περίπου κράτη μέλη, περιλαμβανόμενων και εκείνων στα 
οποία η δημοσιονομική κατάσταση ήταν ιδιαίτερα ανησυχητική. Πάντως, τα 
διαρθρωτικά ελλείμματα στη μεγάλη πλειοψηφία των κρατών μελών 
εξακολουθούν να υπερβαίνουν το 3% του ΑΕΠ στις αρχές του 1996. 
40 
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, δύο χώρες (Ιρλανδία και Αυστρία) παρουσίασαν 
αξιοσημείωτη επιδείνωση του διαρθρωτικού ελλείμματος στη διάρκεια της 
εξεταζόμενης περιόδου. Στην Ιρλανδία, η αύξηση του δημοσιονομικού 
ελλείμματος (κατά περισσότερο από δύο ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ στην 
περίοδο 1994/95 ), αν και σε σχέση με ένα χαμηλό επίπεδο, δημιουργεί 
ανησυχίες. Όσον αφορά την Αυστρία, η βασική δημοσιονομική θέση σημείωσε 
αισθητή επιδείνωση (κατά VA εκατοστιαία μονάδα), η οποία εξηγείται εν μέρει 
μόνο από το πρόσθετο κόστος της προσχώρησης στην ΕΕ το 1995. 
Είναι σαφές ότι πολλές χώρες δεν αξιοποίησαν πλήρως τις δυνατότητες 
εφαρμογής μέτρων δημοσιονομικής εξυγίανσης στο πλαίσιο των σχετικά 
ευνοϊκών οικονομικών συνθηκών του 1994 και των αρχών του 1995. Κατά 
συνέπεια, η διαφοροποιημένη αύξηση των μακροπρόθεσμων επιτοκίων το 1994, 
η συναλλαγματική αναταραχή στις αρχές του 1995 και η παράλληλη εφαρμογή 
πιο περιοριστικών νομισματικών πολιτικών σε πολλές χώρες συνδέονται εν 
μέρει με την πεποίθηση που επικράτησε στις χρηματοπιστωτικές αγορές ότι οι 
προσπάθειες δημοσιονομικής εξυγίανσης ήταν λιγότερο σημαντικές και πιο 
βραδείες από τις αναμενόμενες. Έτσι, η ανεπαρκής αξιοπιστία των 
δημοσιονομικών πολιτικών είχε σημαντική και καταλυτική επίδραση στην 
επιβράδυνση της κοινοτικής οικονομίας στη διάρκεια του 1995. 
1996: Ενίσχυση των προσπαθειών δημοσιονομικής εξυγίανσης 
Πολλά κράτη μέλη κατέβαλαν σημαντικές και σε ορισμένες περιπτώσεις 
τολμηρές, προσπάθειες για τη μείωση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων το 
1996. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των υπηρεσιών της Επιτροπής για τα 
διορθωμένα από κυκλικές επιπτώσεις ελλείμματα, τα μέτρα εξυγίανσης που θα 
εφαρμοστούν στην Κοινότητα το 1996 θα οδηγήσουν σε μείωση του συνολικού 
διαρθρωτικού ελλείμματος στο 3,4% του ΑΕΠ το 1996 από 4,2% το 1995. Η 
έκταση των περιοριστικών αυτών μέτρων είναι περίπου διπλάσια των 
προσπαθειών που καταβλήθηκαν το 1995. Αναμένεται ότι και τα δεκαπέντε 
κράτη μέλη θα μειώσουν το διαρθρωτικό τους έλλειμμα το 1996. Ιδιαίτερα 
σημαντικές προσπάθειες καταβάλλονται στα κράτη με υψηλά ελλείμματα ή με 
προβλήματα χρέους. 
Ενώ η βελτίωση των διαρθρωτικών δημοσιονομικών υπολοίπων δεν θα 
επηρεαστεί, εξ ορισμού, από την επιδείνωση των αναπτυξιακών προοπτικών το 
1996, υπάρχει κίνδυνος διεύρυνσης των σημερινών δημοσιονομικών 
ελλειμμάτων υπό την επίδραση δυσμενών συγκυριακών παραγόντων. Θα ήταν 
ωστόσο σκόπιμο να μην επιτραπούν αποκλίσεις από τους εξαγγελθέντες 
στόχους. Οποιαδήποτε αμφιβολία στις αγορές για την αποφασιστικότητα των 
κυβερνήσεων να εφαρμόσουν πιστά τα προγράμματα δημοσιονομικής 
προσαρμογής θα μπορούσε να οδηγήσει σε άμεση αντιστροφή των ευνοϊκών 
τάσεων των βραχυπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων επιτοκίων που 
παρατηρούνται σήμερα σε πολλά κράτη μέλη. Επιπλέον, στις χώρες αυτές οι 
αρνητικές επιπτώσεις στις δημοσιονομικές θέσεις από τα χαμηλότερα των 
αναμενόμενων επίπεδα οικονομικής δραστηριότητας το 1996 θα 
αντισταθμιστούν από τη μείωση των δαπανών για την εξυπηρέτηση του χρέους 
χάρη στα χαμηλότερα επιτόκια. Το αποτέλεσμα αυτό εξαρτάται μεταξύ άλλων 
από το ύψος και τη διάρθρωση των προθεσμιών λήξης του χρέους. Για 
Περίπου Vi ποσοστιαίας μονάδας του ΑΕΠ οφείλεται σε έκτακτους παράγοντες (βλέπε 
σημείακιη του πίνακα 5 στο κεφάλαιο 1 ). 
41 -
παράδειγμα, στο Βέλγιο και την Ιταλία, χώρες με υψηλό δημόσιο χρέος, η 
επίπτωση είναι σημαντική: σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, μια μείωση των 
επιτοκίων κατά μία ποσοστιαία μονάδα θα μειώσει το δημοσιονομικό έλλειμμα 
κατά 0,3 και 0,4% του ΑΕΠ, αντίστοιχα, το πρώτο έτος και κατά 0,5 και 0,8% 
του ΑΕΠ (σωρευτικά) το δεύτερο έτος. 
Ενθαρρυντική είναι η γενική αναγνώριση στην Κοινότητα της ανάγκης 
αποφυγής οποιασδήποτε απόκλισης από τα προγράμματα εξυγίανσης που έχουν 
εξαγγελθεί. Ενώ είναι σαφής η ανάγκη συνέχισης των προσπαθειών 
δημοσιονομικής εξυγίανσης, η επίτευξη των εξαγγελθέντων στόχων παραμένει 
δυνατή, υπό την προϋπόθεση ότι η ανάκαμψη της αναπτυξιακής διαδικασίας στη 
διάρκεια του 1996 θα είναι σχετικά ισχυρή και θα ενισχυθεί ακόμα περισσότερο 
το 1997. 
2.3.2. Μεσοπρόθεσμα οφέλη από τη συνέχιση και ενίσχυση της 
εξυγίανσης 
Από την εξυγίανση των δημοσίων οικονομικών της Κοινότητας αναμένονται 
σημαντικά οφέλη, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα. Πράγματι, στα 
περισσότερα κράτη μέλη η ανάληψη αξιόπιστων προσπαθειών δημοσιονομικής 
εξυγίανσης αποτελεί προϋπόθεση: 
α) για την επάνοδο της δημοσιονομικής κατάστασης σε αποδεκτά επίπεδα, 
την πιο αποτελεσματική λειτουργία της οικονομίας και την επίτευξη 
βιώσιμης μεσοπρόθεσμης αναπτυξιακής διαδικασίας, 
β) για τη χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής και την αποκατάσταση των 
περιθωρίων ελιγμών που είναι αναγκαία για την εφαρμογή αντικυκλικών 
δημοσιονομικών μέτρων, 
γ) για τη συμμετοχή στην ΟΝΕ. 
Επάνοδος της κατάστασης των δημόσιων οικονομικών σε αποδεκτά επίπεδα 
Λιόγοημμη 22 
Ενοχοιημένο (OUISOQMTTO Ιιημοηιη χρέος, EUR* 
-"-«,*.> 
• Ι·ΠΙΜ»ΤΜαι«Ι I (rat* Amiac. I'aUiac. lUM X»r* «u Iktwinalml 
ΙαΑορές Aftvtiuxéç ανάγκες του ηημόαιου τομέα, EUR· 
*η»ΛΟΙ 
71 7J 75 77 n II U ·* 17 Μ « M U 
IV70.|vm:F.|IR 11 (nm* fllAta*. All»rl»'Hwt ll«fwy«li«< NHI Σ»Ι«ΙΙ«0 Η διατήρηση σημαντικών δημοσιονομικών 
ελλειμμάτων (που υπερέβαιναν το 3% του 
ΑΕΠ στη μεγαλύτερη διάρκεια της περιόδου 
από την πρώτη πετρελαϊκή κρίση) προσέδωσε 
έντονα αυξητική τάση στο λόγο του δημόσιου 
χρέους προς το ΑΕΠ, ο οποίος το 1995 
υπερέβη το 70% στην Κοινότητα (διάγραμμα 
22). Η σταθερή αύξηση του λόγου δημόσιο 
χρέος/ΑΕΠ συνοδεύτηκε από έντονη διόγκωση 
των δαπανών για την εξυπηρέτηση του χρέους, 
και ιδίως των δαπανών για τόκους που 
ανέρχονται σήμερα στο δυσβάστακτο επίπεδο 
του 5»/2% του ΑΕΠ από 1,8% το 1973. Η 
εξέλιξη αυτή δημιουργεί κίνδυνο συνέχισης 
μιας μη αποδεκτής πορείας των δημόσιων 
οικονομικών και οδηγεί στον παραγκωνισμό 
παραγωγικών κρατικών δαπανών. 
42-
Αν και η μακροχρόνια άνοδος του δημόσιου χρέους είναι κοινό χαρακτηριστικό 
στα περισσότερα κράτη μέλη, η αύξηση ήταν ιδιαίτερα εντυπωσιακή στο Βέλγιο 
(στη δεκαετία του 80), στην Ελλάδα, την Ισπανία και την Ιταλία (στις δεκαετίες 
του 80 και του 90) και στη Φινλανδία και τη Σουηδία (στη δεκαετία του 90). Οι 
εξελίξεις αυτές συνοδεύτηκαν από ταχεία αύξηση των δαπανών για πληρωμές 
τόκων δημοσίου χρέους, που ανήλθαν ή υπερέβησαν το 10% του ΑΕΠ στα τρία 
κράτη μέλη με το μεγαλύτερο χρέος (Βέλγιο, Ελλάδα και Ιταλία). 
Το πρωτογενές έλλειμμα είναι η βασική προσδιοριστική παράμετρος της 
μεταβολής του λόγου δημόσιο χρέος/ΑΕΠ. Η βελτίωση στο πρωτογενές 
υπόλοιπο στην περίοδο 1982-1989 (από έλλειμμα 1,3% του ΑΕΠ σε πλεόνασμα 
2,2%) ήταν πολύ βραδεία για να συγκρατήσει την άνοδο του δημόσιου χρέους ως 
ποσοστό του ΑΕΠ, επειδή η διαμόρφωση των πραγματικών επιτοκίων σε 
επίπεδα υψηλότερα από την πραγματική αύξηση 
της παραγωγής ενίσχυσε τη σωρευτική αρνητική 
επίπτωση ("επίπτωση χιονοστιβάδας", 
διάγραμμα 23). Στις αρχές της δεκαετίας του 90, 
η απότομη αύξηση του λόγου δημόσιο 
χρέος/ΑΕΠ (από 55% του ΑΕΠ το 1990 σε 68% 
το 1994) οφειλόταν κυρίως σε μια χαλάρωση της 
δημοσιονομικής πολιτικής που οδήγησε σε 
επιδείνωση στο πρωτογενές υπόλοιπο. 
Δεδομένου ότι το 1995 το πρωτογενές 
πλεόνασμα του 0,75% του ΑΕΠ δεν επαρκοούσε 
για να σταθεροποιήσει το μέσο λόγο δημόσιο 
χρέος/ΑΕΠ στην Κοινότητα, η αποφασιστική 
επιδίωξη μεγαλύτερων πρωτογενών 
πλεονασμάτων αποτελεί πλέον επιτακτική 
ανάγκη. Λιάγοαμίκι 23 
Εξέλιξη του Μχιιθάριστου δημόσιου χρέους, EUR* 
* «Μ> ΑΕΠ Α * ***»* Ι*Π«*·Μ «·· **Τ«* «art*!»·»· *«ΝΜΙΜ η^ΑΕΠ 
HMWlftÇ— ι iq fU-TofaJji τον λι»γορ αι«*άφΜΚ« 
*V*m· go* ας/ΛΗΙ 
7β 72 74 7é « 10 Κ M M M 90 92 94 
• 1970-f *Tf: Et Ht li (rm*ç Λ*«*ς, fkUtef, tCérm Χ«**«*Μ< Uiffmy^Umfi. 
Πιο αποτελεσματική λειτουργία της οικονομίας 
Η εξέλιξη των δημοσιονομικών ανισορροπιών ήταν γενικά παράλληλη με την 
αύξηση της συμμετοχής του δημόσιου τομέα στο συνολικό ΑΕΠ. Τα έσοδα και οι 
δαπάνες του δημόσιου τομέα, που το 1961 αντιπροσώπευαν το 34% του 
κοινοτικού ΑΕΠ, αυξήθηκαν σε 46 και 51% του ΑΕΠ, αντίστοιχα, το 1995. Η μη 
συμμετρική πορεία της οικονομικής πολιτικής στη διάρκεια του οικονομικού 
κύκλου αποτελεί την αιτία της αυξητικής τάσης των δημόσιων δαπανών ως 
ποσοστό ΑΕΠ. Ενώ οι δαπάνες αυξάνονταν σημαντικά σε κάθε περίοδο 
επιβράδυνσης της δραστηριότητας, η έκταση των διορθώσεων στις 
μεταγενέστερες περιόδους ανάκαμψης ήταν περιορισμένη. Κατά κανόνα, τα 
έσοδα ως ποσοστό του ΑΕΠ προσαρμόζονταν γενικά στη νέα κατάσταση των 
δαπανών, αν και εν μέρει μόνο και με κάποια υστέρηση. 
-43 
Πίνακας 13 
Έσοδα και δαπάνες του δημόσιου τομέα - EURa 
(% του ΑΕΠ) 
Επίπεδα Μεταβολές 
1961 1973 1985 1989 1993 1995 1961- 1973- 1985- 1989- 1993-
73 85 89 93 95 
Τρέχοντα έσοδα 34.3 37.6 45.2 44.8 46.2 46.2 3.3 7.6 -0.4 1.4 0.0 
1. Έμμεσοι φόροι 13.9 12.7 13.5 13.4 13.6 13.9 -1.2 0.8 -0.1 0.2 0.3 
2. Αμεσοι φόροι 8.7 10.2 12.9 13.3 12.9 12.8 1.5 2.7 0.4 -0.4 -0.1 
3. Εισφορές κοινοτικής 10.2 12.0 14.9 14.6 15.9 16.0 1.8 2.9 -0.3 1.3 0.1 
ασφάλισης 
4. Αοιπά τρέχοντα έσοδα 1.5 2.7 4.1 3.4 3.7 3.4 1.2 1.4 -0.7 0.3 -0.3 
Σύνολο δαπανών 33.6 38.5 49.4 46.8 52.5 50.9 4.9 10.9 -2.6 5.7 -1.6 
5. Τρέχουσες 11.5 16.1 21.8 20.7 23.7 23.4 4.6 5.7 -1.1 3.0 -0.3 
μεταβιβάσεις 
5α Μεταβιβάσεις προς : 13.1 17.9 17.1 20.0 19.8 4.8 -0.8 2.9 -0.2 
νοικοκυριά 
6. Πραγματικές πληρωμές 3.1 1.8 5.0 4.6 5.5 5.4 -1.3 3.2 -0.4 0.9 -0.1 
τόκων 
7. Δημόσια κατανάλωση 13.7 16.1 19.2 18.2 19.5 18.9 2.4 3.1 -1.0 1.3 -0.6 
8. Καθαρές κεφαλαιακές 0.8 0.9 1.0 0.9 1.0 0.6 0.1 0.1 -0.1 0.1 -0.4 
μεταβιβάσεις 
9. Ακαθάριστες 4.5 3.6 2.9 2.8 2.8 2.6 -0.9 -0.7 -0.1 0.0 -0.2 
επενδύσεις παγίου 
κεφαλαίου 
Προς υπόμνηση 
Κ). Ακαθάριστη 6.0 3.7 -0.6 1.2 -2.5 -1.6 -2.3 -4.3 1.8 -3.7 0.9 
(χποταμίευση 
11. Δανειακές ανάγκες (-) ή 0.7 -0.9 -4.5 -2.4 -6.3 -4.7 -1.6 -3.6 2.1 -3.9 1.6 
ικανότητα χρηματοδότησης 
(+) 
12. Ακαθάριστο δημόσιο 65.2 36.8 53.9 54.1 66.2 71.0 -28.4 17.1 0.2 12.1 4.8 
χοέοςβ [ Ι 
α 1961 και 1973: EUR 15 εκτός Ελλάδας, Πορτογαλίας, Αυστρίας, Σουηδίας και Φινλανδίας. 
β 1961 και 1973: EUR 15 εκτός Γαλλίας, Κάτω Χωρών, Ελλάδας, Πορτογαλίας, Αυστρίας, Σουηδίας και Φινλανδίας. 
Από την πλευρά των δαπανών, η κυριότερη 
αιτία αύξησης της συμμετοχής του δημόσιου 
τομέα στο ΑΕΠ είναι οι αυξημένες 
μεταβιβαστικές πληρωμές στα νοικοκυριά, από 
12% του ΑΕΠ το 1973 σε 20% το 1995, κυρίως 
λόγω της ανόδου των ποσοστών ανεργίας και 
των συνταξιοδοτικών παροχών, και η διόγκωση 
των δαπανών για τόκους του δημόσου χρέους 
(κατά 3,5%). Η σημαντική πρόοδος το>ν 
μεταβιβάσεων προς τα νοικοκυριά 
αντισταθμίστηκε εν μέρει μόνο από την αύξηση 
των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης, γεγονός 
που συνεπάγεται ότι ένα αυξανόμενο ποσοστό 
των μεταβιβάσεων αυτών (περίπου 3% του ΑΕΠ 
σήμερα) πρέπει να χρηματοδοτηθεί από πόρους 
του προϋπολογισμού. Ενώ το ποσοστό των 
έμμεσων φόρων δεν μεταβλήθηκε σχεδόν 
καθόλου στη διάρκεια των τελευταίων δύο Λιάγΐιιιμμη 24 
Μεταβιβάσεις προς τα νοικοκυριά και 
ποσοστό ανεργίας, EUR 
mm Β***·»* 
Éi'3 
<*·.*. 
î1* "φ" ' 
71 7J 75 77 79 11 Μ »5 «7 «9 91 9J 95 
-44 
δεκαετιών, το βάρος των άμεσων φόρων αυξήθηκε κατά 4 εκατοστιαίες μονάδες 
στην Κοινότητα σε μέσο όρο. 
Καθίσταται όλο και πιο σαφές ότι η σημερινή έκταση και διάρθρωση των 
δημοσίων εσόδων και δαπανών αποτελούν τροχοπέδη για την 
αποτελεσματικότητα και ευελιξία της κοινοτικής οικονομίας, στο βαθμό που 
οδηγούν στον παραγκωνισμό δραστηριοτήτων του ιδιωτικού τομέα, την αύξηση 
της φορολογικής επιβάρυνσης, τη διεύρυνση της διαφοράς μεταξύ κόστους 
εργασίας και πραγματικών αποδοχών και τη μείωση της ευελιξίας στην αγορά 
εργασίας. Χάρη στη μεγαλύτερη συνειδητοποίηση των επιζήμιων αυτών 
επιπτώσεων, η συρρίκνωση της συμμετοχής του δημόσιου τομέα στην οικονομία 
αποτελεί πλέον σημαντικό στόχο της δημοσιονομικής πολιτικής στην 
Κοινότητα. 
Συμβολή στην επίτευξη διαρκούς και ισχυρής μεσοπρόθεσμης αναπτυξιακής 
πορείας 
Η αναγκαία σήμερα επιδίωξη διαρκούς και υγιούς μεσοπρόθεσμης 
αναπτυξιακής πορείας απαιτεί τη λήψη μέτρων δημοσιονομικής εξυγίανσης για 
να καταστεί δυνατή η αύξηση της εθνικής αποταμίευσης, η μείωση των 
πραγματικών επιτοκίων και η προσέλκυση ιδιωτικών επενδύσεων. Παρόλο που 
η επίτευξη υψηλού επιπέδου επενδύσεων είναι δυνατή με την προσφυγή σε 
αλλοδαπούς αποταμιευτικούς πόρους, μια τέτοια κατάσταση δεν είναι αποδεκτή 
μακροχρόνια και δεν θα ήταν κατάλληλη για την Κοινότητα στο σύνολο της, 
λαμβανομένης υπόψη της θέσης της στην παγκόσμια οικονομία και του βαθμού 
οικονομικής ανάπτυξης της. Από πρόσφατες εμπειρικές αναλύσεις προκύπτει 
ότι οι συνεχιζόμενες δημοσιονομικές ανισορροπίες και η μείωση της εθνικής 
αποταμίευσης (εντός και εκτός Κοινότητας) συνέβαλαν σημαντικά τόσο στο 
υψηλό επίπεδο των πραγματικών μακροπρόθεσμων επιτοκίων που 
παρατηρήθηκαν στην Κοινότητα και στις άλλες χώρες από τη δεκαετία του 80, 
όσο και στην πτωτική τάση των επενδύσεων. 
Λιήγιχιμμιι 25 
Εθνική, ιδιωτική και δημόσια αποταμίευση, EUR Ένα υψηλό επίπεδο εθνικής 
αποταμίευσης είναι συνεπώς 
απαραίτητη προϋπόθεση για την 
άνοδο του επιπέδου των 
επενδύσεων που φιλοδοξεί να 
επιτύχει η Κοινότητα, και η οποία 
έχει ουσιαστική σημασία για τη 
στήριξη μιας ικανοποιητικής 
μεσοπρόθεσμης ανάπτυξης. Με 
δεδομένη τη μακροπρόθεσμη 
σταθερότητα που έχει παρατηρηθεί 
για την ιδιωτική αποταμίευση, είναι 
γενικά δεκτό ότι ο καλύτερος και πλέον άμεσος και επιθυμητός τρόπος αύξησης 
της εθνικής αποταμίευσης είναι η ενίσχυση της δημόσιας αποταμίευσης. Η 
επάνοδος σε θετική δημόσια αποταμίευση πρέπει συνεπώς να αποτελέσει βασικό 
στόχο της δημοσιονομικής στρατηγικής. 60 62 64 66 68 70 72 74 76 78 80 82 84 86 88 90 92 94 
Χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής 
Η μείωση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων και του δημόσιου χρέους 
βελτιώνουν τις προσδοκίες για χαμηλό και σταθερό πληθωρισμό και 
διευκολύνουν έτσι την πρωταρχική επιδίωξη της νομισματικής πολιτικής, 
45 
δηλαδή την επίτευξη και διατήρηση ονομαστικής σταθερότητας. Στις χώρες 
ιδίως στις οποίες τα βραχυπρόθεσμα επιτόκια διαμορφώνονται σε μεγάλο 
βαθμό σε συνάρτηση με την εξέλιξη των συναλλαγματικών ισοτιμιών, η 
αξιοπιστία της δημοσιονομικής πολιτικής επηρεάζει καθοριστικά τον 
περιοριστικό χαρακτήρα μιας νομισματικής πολιτικής προσανατολισμένης στη 
σταθερότητα, όπως αποδείχτηκε επανειλημμένα από τις διαδοχικές 
νομισματικές αναταραχές των τελευταίων ετών. Οι αμφιβολίες των 
χρηματοπιστωτικών αγορών για τη βούληση ορισμένων κυβερνήσεων να 
επιτύχουν διαρκή μείωση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων προκάλεσαν 
πιέσεις επί των νομισμάτων και κατέστησαν αναπόφευκτη την αύξηση των 
επιτοκίων στις σχετικές χώρες. Επιπλέον, τα περιθώρια κινδύνου στα 
μακροπρόθεσμα επιτόκια είναι σημαντικά σε πολλές χώρες παρά την αισθητή 
πρόοδο στην αποκλιμάκωση του πληθωρισμού και την ύπαρξη σημαντικού 
όγκου αργούντων παραγωγικών πόρων. Ενώ η κατάσταση αυτή αντανακλά ως 
ένα βαθμό τους διαφαινόμενους κινδύνους για τη σταθερότητα, που σχετίζονται 
με τη σημαντική υποτίμηση των νομισμάτων αυτών τα τελευταία έτη, οι μεγάλες 
δημοσιονομικές ανισορροπίες φαίνεται επίσης ότι έχουν επηρεάσει τις 
προσδοκίες για το μελλοντικό πληθωρισμό σε ορισμένα κράτη μέλη. Τέλος, η 
εξυγίανση των δημοσίων οικονομικών θα μειώσει επίσης τη πιθανότητα, ή το 
οικονομικό κόστος, μιας ενδεχόμενης απόπειρας των αγορών να υποβάλουν σε 
δοκιμασία την αξιοπιστία της αντιπληθωριστικής πολιτικής των ανεξάρτητων 
πλέον κεντρικών τραπεζών. 
Συνεπώς, ο συνδυασμός υγιούς δημοσιονομικής πολιτικής και λιγότερο 
περιοριστικής νομισματικής πολιτικής είναι πιθανόν ότι θα οδηγήσει σε μια 
ανάπτυξη της οποίας οι συνιστώσες θα επιτρέπουν μια δυναμικότερη αύξηση 
των επενδύσεων και επομένως μια ταχύτερη και πιο διαρκή άνοδο του επιπέδου 
της δυνητικής παραγωγής, από ό,τι ένας συνδυασμός χαλαρής δημοσιονομικής 
πολιτικής και υψηλότερων πραγματικών επιτοκίων. 
Αποκατάσταση των αναγκαίων περιθωρίων ελιγμών για την εφαρμογή 
αντικυκλικών δημοσιονομικών μέτρων 
Οι μεγάλες δημοσιονομικές ανισορροπίες μειώνουν τα περιθώρια για την 
εφαρμογή αντικυκλικών δημοσιονομικών μέτρων. Όταν η βασική 
δημοσιονομική θέση είναι υγιής, η επίδραση των αυτόματων σταθεροποιητών 
τείνει να αμβλύνει τις κυκλικές διακυμάνσεις της οικονομικής δραστηριότητας 
και η ύπαρξη δυνατότητας προσφυγής σε δημοσιονομικά μέτρα μπορεί να 
αποδειχθεί πολύτιμη σε περίπτωση σοβαρών δυσμενών εξελίξεων. Ωστόσο, 
όταν υπάρχουν σημαντικές δημοσιονομικές ανισορροπίες, η χρησιμοποίηση της 
δημοσιονομικής πολιτικής για την αντιμετώπιση κυκλικών διακυμάνσεων θα 
οδηγήσει περισσότερο σε 
αποσταθεροποίηση παρά σε 
σταθεροποίηση της οικονομίας εάν 
οι χρηματοπιστωτικές αγορές 
αμφιβάλλουν για το βιώσιμο 
χαρακτήρα της πολιτικής αυτής, 
γεγονός που θα οδηγούσε σε άνοδο 
των μακροπρόθεσμων επιτοκίων ή 
σε συναλλαγματική αστάθεια. Η 
σταθεροποιητική λειτουργία της 
πολιτικής αυτής δεν πρέπει 
επομένως να εξετάζεται χωριστά. |Λιάγραμμα 26 
Κυκλική συνιστώσα του ελλείμματος του δημόσιου τομέα 
toi. ΛΚΙΙ 
70 72 74 76 78 80 82 84 86 88 «0 92 94 
•I'm Χ«·Γ Γίος, η μέγιστη (ελάχιστη) τιμή αναφίφτται στα κλίτος μτΧιις μτ το 
μτγαλντΓ{Μΐ (μιχοόττ^)ο) κοσοοτό μτταξύ των 15 MguTiiw μτ.λ<ιΊν. 
46-
Στην Κοινότητα, η κυκλική συνιστώσα του δημοσιονομικού ελλείμματος είναι 
σχετικά σημαντική, αλλά παρουσιάζει μεγάλες διακυμάνσεις διαχρονικά και 
μεταξύ κρατών μελών. Η αρνητική επίδραση των αυτόματων σταθεροποιητών 
ήταν ίση ή μεγαλύτερη από το 2% του ΑΕΠ σε τουλάχιστον ένα κράτος μέλος 
στη μισή περίπου διάρκεια των τελευταίων δύο δεκαετιών (διάγραμμα 26). 
Επιπλέον, φαίνεται ότι υπάρχει μια αρκετά σαφής σχέση μεταξύ εύρους της 
κυκλικής συνιστώσας και μεγέθους της χώρας: οι μικρές, ανοικτές οικονομίες 
που είναι σχετικά πιο ευάλωτες σε εξωτερικές εξελίξεις και συχνά λιγότερο 
διαφοροποιημένες, χρειάζονται συνήθως μεγαλύτερα περιθώρια ελιγμού. Αλλοι 
παράγοντες που επηρεάζουν τη σημασία των αυτόματων σταθεροποιητών είναι 
το συνολικό μέγεθος του δημόσιου τομέα, η προοδευτικότητα του φορολογικού 
συστήματος, η γενναιοδωρία των καθεστώτων επιδότησης της ανεργίας και η 
ευαισθησία της απασχόλησης στις διακυμάνσεις της παραγωγής. 
Στην Κοινότητα, η κυκλική συνιστώσα του δημοσιονομικού ελλείμματος 
κινήθηκε σε μέσο όρο σε περιθώρια ελαφρά μικρότερα από ±2% του ΑΕΠ στη 
διάρκεια των δύο τελευταίων δεκαετιών. Κατά συνέπεια, για να διατηρηθεί το 
πραγματικό δημοσιονομικό έλλειμμα κάτω από το 3% του ΑΕΠ για το σύνολο 
της Κοινότητας σε περιόδους επιβράδυνσης της δραστηριότητας, είναι 
απαραίτητο να μειωθεί το διαρθρωτικό έλλειμμα σε ένα επίπεδο πλησίον της 
ισορροπίας (σε σύγκριση με εκτιμήσεις που φέρουν το έλλειμμα αυτό σε επίπεδα 
άνω του 4% του ΑΕΠ το 1995). 
Συμμετοχή στην ΟΝΕ 
Τα κριτήρια δημοσιονομικής σύγκλισης της Συνθήκης του Μάαστριχτ 
αποτελούν ένα αποτελεσματικό πλαίσιο στήριξης των προσπαθειών των κρατών 
μελών και παρέχουν κίνητρα για πειθαρχία ως προς τη διόρθωση υφιστάμενων 
υπερβολικών ελλειμμάτων και δημόσιων χρεών ως ποσοστών του ΑΕΠ. Η 
διόρθωση των ανισορροπιών αυτών θα εξασφαλίσει τον αναγκαίο βαθμό 
δημοσιονομικής πειθαρχίας στο τρίτο στάδιο και θα στηρίξει την 
αντιπληθωριστική δέσμευση της μελλοντικής Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, 
η οποία είναι απαραίτητη για να εξασφαλιστεί ο καλύτερος δυνατός 
συνδυασμός μέσων οικονομικής πολιτικής στο τρίτο στάδιο. 
Οι δημοσιονομικές πολιτικές της Κοινότητας πρέπει συνεπώς να λάβουν υπόψη 
τα κριτήρια σύγκλισης της Συνθήκης του Μάαστριχτ στο πλαίσιο του 
μεσοπρόθεσμου δημοσιονομικού στόχου για προσέγγιση του επιπέδου 
ισορροπίας, όπως ορίζεται στους γενικούς προσανατολισμούς των οικονομικών 
πολιτικών που εγκρίθηκαν από το Συμβούλιο τον Ιούλιο του 1995. Στην 
προοπτική αυτή, η κατάσταση αναφοράς θα πρέπει να είναι η συνολική 
ισορροπία του "διαρθρωτικού" δημοσιονομικού υπολοίπου, ενώ θα επιτρέπεται 
η διακύμανση του πραγματικού υπολοίπου γύρω από το επίπεδο αυτό 
παράλληλα με τις φάσεις του οικονομικού κύκλου. Με τον τρόπο αυτό, η 
δημοσιονομική πολιτική θα είναι σε θέση να ασκεί συμμετρική σταθεροποιητική 
επίδραση σε περιόδους επέκτασης και επιβράδυνσης της δραστηριότητας, χωρίς 
να τίθεται σε κίνδυνο η συνέχιση της ανάπτυξης. Ο ρόλος της δημοσιονομικής 
πολιτικής στην εξουδετέρωση των δυσμενών συγκυριακών επιπτώσεων θα είναι 
ιδιαίτερα σημαντικός όταν θα έχει καθιερωθεί το ενιαίο νόμισμα, εφόσον θα 
επιτρέπει την απορρόφηση των εντάσεων από ενδεχόμενες οικονομικές 
διαταραχές σε ορισμένα κράτη μέλη. 
-47-
2.3.3. Δημοσιονομική εξυγίανση και βραχυπρόθεσμες αναπτυξιακές 
προοπτικές 
Οι κυβερνήσεις αναγνωρίζουν ότι τα μεσοπρόθεσμα οφέλη από τη 
δημοσιονομική εξυγίανση μπορεί να είναι μεγάλα. Όλα τα κράτη μέλη έχουν 
επομένως θέσει ως στόχο την εξυγίανση των δημοσίων οικονομικών. Ωστόσο, οι 
κυβερνήσεις συχνά διστάζουν να εφαρμόσουν προγραμματισμένα μέτρα 
λιτότητας επειδή θεωρούν ότι βραχυπρόθεσμα τα μέτρα αυτά θα επιβραδύνουν 
την οικονομική δραστηριότητα και θα επιδεινώσουν την κατάσταση στην αγορά 
εργασίας. Είναι σαφές ότι η άμεση επίπτωση των μέτρων δημοσιονομικής 
εξυγίανσης τείνει να περιορίσει τη ζήτηση και την ανάπτυξη μέσω της μείωσης 
των δημόσιας κατανάλωσης ή των διαθέσιμων εισοδημάτων του ιδιωτικού 
τομέα. Με δεδομένη τη σημερινή στασιμότητα της αναπτυξιακής διαδικασίας, 
ορισμένα κράτη μέλη έχουν εύλογες ανησυχίες για τις αρνητικές επιπτώσεις που 
θα μπορούσε να έχει στην ανάπτυξη η αυστηρή εφαρμογή των σημερινών τους 
προγραμμάτων εξυγίανσης. 
Ωστόσο, ο ανασταλτικός αντίκτυπος στη ζήτηση μπορεί να αντισταθμιστεί από 
ορισμένες άλλες έμμεσες επιπτώσεις. Οι μειώσεις των δημοσιονομικών 
ελλειμμάτων θα επιτρέψουν κατά πάσαν πιθανότητα στη σταθεροποιητική 
νομισματική πολιτική να συμβάλει πιο εύκολα στον καλύτερο συνδυασμό μέσων 
οικονομικής πολιτικής. Επιπλέον, η δημοσιονομική εξυγίανση μπορεί να 
περιορίσει τις αρνητικές επιπτώσεις στη ζήτηση χάρη στη μείωση των 
μακροπρόθεσμων επιτοκίων. Σε ένα περιβάλλον στο οποίο οι 
χρηματοπιστωτικές αγορές προσβλέπουν στο μέλλον και εστιάζουν σε όλο και 
μεγαλύτερο βαθμό την προσοχή τους στη βιωσιμότητα των δημοσιονομικών 
πολιτικών, ο υψηλός και αυξανόμενος λόγος του δημόσιου χρέους προς το ΑΕΠ 
συμβάλλει στην άνοδο των περιθωρίων κινδύνου στα επιτόκια. Εάν οι 
χρηματοπιστωτικές αγορές κρίνουν αξιόπιστα τα εξαγγελθέντα μέτρα 
προσαρμογής - δηλαδή εάν τα μέτρα αυτά εξαλείφουν τους φόβους 
νομισματικής χρηματοδότησης του δημόσιου χρέους στο μέλλον και, κατά 
συνέπεια, ανόδου του πληθωρισμού - η δημοσιονομική εξυγίανση, ιδίως στις 
χώρες με υψηλό χρέος και υψηλά περιθώρια κινδύνου στα επιτόκια, μπορεί να 
οδηγήσει σε σημαντική μείωση των μακροπρόθεσμων επιτοκίων, που με τη σειρά 
της θα τονώσει τις επενδύσεις και θα ελαφρύνει το βάρος για την εξυπηρέτηση 
του χρέους. Η χαλάρωση των νομισματικών συνθηκών και τα χαμηλότερα 
μακροπρόθεσμα επιτόκια θα έχουν επωφελείς επιπτώσεις στις επενδύσεις και θα 
αμβλύνουν τον αντίκτυπο στην ιδιωτική κατανάλωση, αντισταθμίζοντας έτσι τις 
άμεσες συνέπειες των περιοριστικών δημοσιονομικών μέτρων, έστω και 
βραχυπρόθεσμα. 
Η αυξητική επίδραση στις επενδύσεις ("crowding-in") είναι πιθανόν να 
ενισχυθεί, όπως συμβαίνει σήμερα, από τα υψηλά επίπεδα αποδοτικότητας, ενώ 
η προοδευτική επάνοδος σε θετική δημόσια αποταμίευση θα συμβάλει στη 
χρηματοδότηση τους. Η ταχεία και ουσιαστική αύξηση των επενδύσεων είναι 
αναγκαία όχι μόνο για την αύξηση της μελλοντικής παραγωγικής ικανότητας 
αλλά και για την εδραίωση των μη πληθωριστικών προσδοκιών. 
Επιπλέον, χάρη στις επιπτώσεις της στις προσδοκίες, μια αξιόπιστη 
περιοριστική δημοσιονομική πολιτική μπορεί να επηρεάσει ευνοϊκά τη 
συμπεριφορά των καταναλωτών. Πολλά θεωρητικά και εμπειρικά δεδομένα 
δείχνουν ότι εάν μια αυστηρότερη δημοσιονομική πολιτική αφήνει να διαφανεί 
μια μόνιμη περικοπή των κρατικών δαπανών και των φόρων σε μεσοπρόθεσμη 
-48 
βάση, οι καταναλωτές τείνουν να αντιδρούν γρήγορα μειώνοντας την 
αποταμίευση τους. 
Σε γενικές γραμμές, μια δέσμη αξιόπιστων μέτρων εξυγίανσης δεν θα έχει κατ 
ανάγκη σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις βραχυπρόθεσμα εάν ληφθούν επαρκώς 
υπόψη ορισμένοι παράγοντες. Η διαδικασία εξυγίανσης πρέπει να 
προγραμματιστεί προσεκτικά, να εφαρμοστεί με συνέπεια και να έχει ως πρώτη 
προτεραιότητα τις δαπάνες. Εκτός από τις βασικές αυτές απαιτήσεις, οι 
οικονομικοί φορείς πρέπει να αντιλαμβάνονται τη δημοσιονομική εξυγίανση ως 
ένα στοιχείο μιας ισόρροπης και συνεκτικής συνολικής οικονομικής 
προσέγγισης. Στις συνθήκες αυτές, η εφαρμογή της συνολικής οικονομικής 
προσέγγισης θα αντιπροσωπεύει ένα είδος αλλαγής "δημοσιονομικού 
καθεστώτος" (βλέπε πλαίσιο 5). 
2.3.4. Κυριότεροι τομείς στους οποίους απαιτείται εξυγίανση 
Είναι σαφές ότι η ανάληψη αυστηρών προσπαθειών μεσοπρόθεσμης 
δημοσιονομικής εξυγίανσης θα απαιτήσει ριζικές δημοσιονομικές 
μεταρρυθμίσεις που ενδέχεται να προκαλέσουν δυσμενείς πολιτικές 
αντιδράσεις. Συνεπώς, οι αναγκαίες προσπάθειες πρέπει να κατανεμηθούν με το 
δικαιότερο δυνατό τρόπο για να εξασφαλιστεί ο αναγκαίος βαθμός κοινωνικής 
αποδοχής, η οποία αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την επιτυχία της 
συνολικής διαδικασίας προσαρμογής. 
Παρόλο που τα συγκεκριμένα μέτρα που θα ληφθούν πρέπει να είναι 
προσαρμοσμένα στην κατάσταση των διαφόρων κρατών μελών, σε όλες σχεδόν 
τις χώρες πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην προώθηση της δημοσιονομικής 
εξυγίανσης μέσω της μείωσης των διαρθρωτικών ελλειμμάτων, όπως 
αναφέρεται στους Γενικούς προσανατολισμούς των οικονομικών πολιτικών του 
1995. Ενώ από πλευράς πραγματικών δημοσιονομικών ελλειμμάτων το 
λιγότερο ευνοϊκό σημερινό οικονομικό περιβάλλον συγκαλύπτει ίσως την 
έκταση των μέτρων δημοσιονομικής προσαρμογής που έχουν αναληφθεί, τα 
ουσιαστικά αποτελέσματα της εξυγίανσης αναμένεται να γίνουν αισθητά σε 
μεσοπρόθεσμη βάση καθώς θα βελτιώνεται η οικονομική συγκυρία. 
Αναγνωρίζεται ευρέως ότι η πιο αποτελεσματική μέθοδος είναι ο έλεγχος της 
αύξησης των δημοσίων δαπανών. Η συνολική φορολογική επιβάρυνση στην 
Κοινότητα είναι ήδη υψηλή, ιδίως σε σχέση με τους κυριότερους εμπορικούς 
εταίρους της, και η αύξηση των φόρων θα επιδείνωνε ακόμα περισσότερο τη 
στρεβλωτική επίπτωση τους. Επιπλέον, η αύξηση της φορολογίας προσκρούει σε 
ευρείες και έντονες πολιτικές αντιδράσεις. Αντίθετα, οι ενέργειες που 
αποσκοπούν στη συγκράτηση της αύξησης της δημόσιας δαπάνης, καθώς και 
στην αναδιάρθρωση της, θα μπορούσαν να συντελέσουν στη βελτίωση της 
αποτελεσματικότητας του δημόσιου τομέα. Σε μια μεσοπρόθεσμη προοπτική, θα 
μπορούσαν να προετοιμάσουν το έδαφος για νέες και πιο παραγωγικές 
πρωτοβουλίες, όπως πρόσθετες δαπάνες για την καταπολέμηση της 
μακροχρόνιας ανεργίας, τη βελτίωση της εκπαίδευσης ή την αναστροφή της 
πτωτικής τάσης των δημοσίων επενδύσεων. Θα μπορούσαν επίσης να 
συμβάλουν στην πιο αποφασιστική αντιμετώπιση μακροπρόθεσμων 
προκλήσεων, οι οποίες συνδέονται με τη γήρανση του πληθυσμού και θα 
ασκήσουν αναπόφευκτα πρόσθετες πιέσεις στον ήδη επιβαρυμένο 
προϋπολογισμό κοινωνικών δαπανών. Τέλος, ο περιορισμός της συμμετοχής 
της δημόσιας δαπάνης στο ΑΕΠ θα δημιουργούσε περιθώρια για τη μείωση της 
συνολικής φορολογικής επιβάρυνσης όταν θα έχει εξασφαλιστεί ότι τα 
-49-
δημοσιονομικά ελλείμματα ακολουθούν σταθερά καθοδική πορεία και οι 
προϋπολογισμοί τείνουν να ισοσκελιστούν. 
Μετά από επανειλημμένες προσπάθειες επί σειρά ετών για τον έλεγχο της 
δημόσιας δαπάνης, με αποτελέσματα που εξουδετερώθηκαν από τις 
συνεχιζόμενες αρνητικές "επιπτώσεις χιονοστιβάδας" και τα υψηλά και 
αυξανόμενα ποσοστά ανεργίας, υπάρχουν ελάχιστα περιθώρια για ήπιες και 
ανώδυνες ενέργειες στα περισσότερα κράτη μέλη. Στις χώρες αυτές η ανάγκη 
ριζικής μεταρρύθμισης των βασικών προγραμμάτων δημοσίων δαπανών είναι 
πράγματι επιτακτική. Μεταξύ των προβλημάτων που απαιτούν άμεση 
αντιμετώπιση είναι η τοποθέτηση των συνταξιοδοτικών καθεστώτων σε υγιείς 
βάσεις, η συγκράτηση της αύξησης των δαπανών για ιατροφαρμακευτική 
περίθαλψη, η μείωση των στρεβλωτικών και δαπανηρών επιδοτήσεων, η αύξηση 
της αποτελεσματικότητας των κοινωνικών μεταβιβαστικών πληρωμών και η 
βελτίωση της λειτουργίας και της αποτελεσματικότητας των δημοσίων 
υπηρεσιών. 
Τέλος, στις χώρες με σημαντικές δημοσιονομικές ανισορροπίες, η δραστική 
μείωση των δημόσιων ελλειμμάτων δεν φαίνεται εφικτή χωρίς κάποια αύξηση 
της φορολογικής επιβάρυνσης. Στο πλαίσιο αυτό, θα ήταν προτιμότερη η 
αύξηση της έμμεσης παρά της άμεσης φορολογίας, δεδομένου ότι οι 
στρεβλωτικές επιπτώσεις θα είναι πιθανώς πιο περιορισμένες. Επίσης, τα κράτη 
μέλη θα επωφελούνταν αναμφίβολα από τη διεύρυνση της φορολογικής τους 
βάσης, τη μείωση των υπερβολικά υψηλών οριακών φορολογικών συντελεστών, 
τη μεταβολή των φορολογικών διαρθρώσεων κατά τρόπο που να προωθεί την 
ανάπτυξη και την απασχόληση και από τη θέσπιση μέτρων για τη βελτίωση της 
φορολογικής διοίκησης. Τα κράτη μέλη θα πρέπει ιδίως να προσπαθήσουν να 
μειώσουν τις εργοδοτικές εισφορές στις χαμηλότερες βαθμίδες της μισθολογικής 
κλίμακας, προβλέποντας παράλληλα εναλλακτικά μέσα χρηματοδότησης ή μια 
πρόσθετη συμπίεση των δαπανών για να μη θέσουν σε κίνδυνο την επιδίωξη του 
συνολικού στόχου για μεγαλύτερη δημοσιονομική πειθαρχία. 
Πλαίσιο 5: Παραδείγματα επιτυχών προσπαθειών δημοσιονομικής εξυγίανσης 
Υπάρχει ευρεία συναίνεση στην Κοινότητα σχετικά με την ανάγκη δημοσιονομικής 
εξυγίανσης και όλες οι κυβερνήσεις ανέλαβαν τη δέσμευση να εφαρμόσουν τις 
κατάλληλες πολιτικές για μεσοπρόθεσμη δημοσιονομική εξυγίανση. Ενώ οι αρμόδιοι 
για την οικονομική πολιτική φορείς είναι απόλυτα πεπεισμένοι για τα αναμφίβολα 
θετικά, μεσοπρόθεσμα, μακροοικονομικά αποτελέσματα των αξιόπιστων προσπαθειών 
για τη μείωση των υπερβολικών δημοσιονομικών ελλειμμάτων, πολλοί από αυτούς 
εκς^ράζουν φόβους ότι τα δραστικά μέτρα περικοπής των δημόσιων δαπανών θα έχουν, 
βραχυπρόθεσμα, αρνητικές επιπτώσεις στη συνολική ζήτηση με κίνδυνο να 
επιβραδυνθεί η αύξηση της παραγωγής και να επιδεινωθεί η ανεργία. 
Οι πρόσφατες οικονομικές αναλύσεις και τα ιστορικά δεδομένα δείχνουν ότι η 
ανησυχία αυτή δεν είναι πάντα δικαιολογημένη, ιδίως σε χώρες με εξαιρετικά υψηλά 
δημοσιονομικά ελλείμματα. Πράγματι, τα αποτελέσματα που διαπιστώθηκαν σε αρκετά 
κράτη μέλη στη διάρκεια της δεκαετίας του 80 δείχουν ότι σημαντικές περικοπές των 
δημόσιων δαπανών μπορούν να συμβαδίζουν με υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης και 
δημιουργίας θέσεων απασχόλησης. Από την άποψη αυτή, το δανικό πρόγραμμα 
δημοσιονομικής προσαρμογής του 1983 και το ιρλανδικό πρόγραμμα του 1987 για τη 
μείωση του δημόσιου ελλείμματος αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα. Παρά τις 
-50 
χαμηλές οικονομικές τους επιδόσεις, οι δύο αυτές χώρες εφάρμοσαν πολύ αυστηρά 
μέτρα που αποδείχτηκαν ιδιαίτερα επιτυχή και επέτρεψαν την αναστροφή μιας χρόνιας 
τάσης ταχείας επιδείνωσης των δημοσιονομικών θέσεων, αλλά και τη σημαντική 
βελτίωση των οικονομικών τους επιδόσεων σε βραχυχρόνια βάση. 
Υχολοιχο χοουχολογιημον 
(%τονΛΚΠ) 
Ιΐοωτογενές νχόλιιιχο 
χοο'ν'χηληγιημού (% τον ΑΚΙΙ) 
Αημόαιο χοέος (% την ΑΚΙΙ) 
ΑΚΙΙ (ετήοια μεταβολή %) 
(ετήσια μεταβολή %) 
• εχενονσεις (ετήσια μεταβολή 
Μ«Χ(ΜΐΧ(κΊΟε<τμ« εχιτόχια (%) 
ΙΙληθωοισμός (ετήσια μεταβολή 
%) 
Λχασχήληση (ετήσια μεταβολή 
%) 
Λνεογία (%) Δανία 
1982 
-9.1 
-3.1 
61.9 
3.0 
3.5 
7.1 
20.5 
10.2 
0.2 
8.9 1983 
-7.2 
0.9 
73.4 
2.5 
1.4 
1.9 
14.4 
6.8 
0.7 
9.0 1984 
-4.1 
5.5 
75.1 
4.4 
5.1 
12.9 
14.0 
6.4 
2.9 
8.5 1985 
-2.0 
7.8 
72.0 
4.3 
5.4 
12.6 
116 
4.3 
2.6 
7.1 1986 
3.4 
12.2 
63.7 
3.6 
6.1 
17.1 
10.6 
2.9 
4.3 
5.4 
Δανία 
Αημόαιο χοέος (% τον ΑΚΙΙ) Κατά τη διάρκεια της περιόδου 
από το 1982 έως το 1986, η 
Δανία μετέτρεψε έλλειμμα 
ύψους 9,1% του ΑΕΠ σε 
πλεόνασμα 3,4% του ΑΕΠ, 
δηλαδή επέτυχε μια βελτίωση 
της τάξης του 12,5% του ΑΕΠ. 
Η αξιοπιστία της νέας 
πολιτικής αποδεικνύεται από 
τη μείωση κατά το ήμισυ των 
μακροπρόθεσμων επιτοκίων 
και από την αισθητή πτώση του 
πληθωρισμού. Η 
δημοσιονομική προσαρμογή όχι 
μόνο δεν οδήγησε την 
οικονομία σε ύφεση, αλλά 
συνοδεύτηκε και από ισχυρή 
οικονομική ανάπτυξη παρά το 
δυσμενές διεθνές περιβάλλον 
στην αρχική φάση. Στη διάρκεια 
της περιόδου, η αύξηση του ΑΕΠ 
σε σταθερές τιμές ανήλθε σε 3,5% 
κατά μέσο όρο, ποσοστό σχεδόν 
διπλάσιο από τον κοινοτικό μέσο 
όρο. Αυτός ο ρυθμός ανάπτυξης 
επιτεύχθηκε κυρίως χάρη στην 
αύξηση της ιδιωτικής δαπάνης. Η 
ιδιωτική κατανάλωση και, 
κυρίως, οι επενδύσεις 
αναπτύχθηκαν με ταχείς ρυθμούς. 
Χάρη στο δυναμισμό της οικονομικής δραστηριότητας, το ποσοστό ανεργίας μειώθηκε 
από 8,9% το 1982 σε 5,4% το 1986. Αυτή η περίοδος ευημερίας έληξε απότομα στο 
δεύτερο ήμισυ της δεκαετίας του 80. Η υπερθέρμανση της οικονομίας και οι υψηλές 
αυξήσεις μισθών, δείγμα της τεταμένης κατάστασης στην αγορά εργασίας, οδήγησαν 
στην άσκηση αυστηρότερης νομισματικής πολιτικής και στην επιδείνωση των 
προσδοκιών. Ακολούθησε παρατεταμένη περίοδος βραδείας οικονομικής ανάπτυξης, 
επιδείνωσης των δημοσίων οικονομικών και αύξησης της ανεργίας. •10 12 3 4 5 6 7 
Κνχλιχά χοοσαομοσμενο δημοσιονομικό ελλεμμα (% τον ΑΚΙΙ) 
Στην Ιρλανδία, το πρόγραμμα δημοσιονομικής προσαρμογής του 1987 επέτρεψε τη 
σημαντική μείωση των καθαρών δανειακών αναγκών του δημοσίου από 10,5% του ΑΕΠ 
το 1987 σε 1,8% του ΑΕΠ το 1989, η οποία αντανακλάται στη μείωση κατά 15 
εκατοστιαίες μονάδες του λόγου δημόσιο χρέος/ΑΕΠ στη διάρκεια της περιόδου. Η 
δημοσιονομική εξυγίανση δεν παρεμπόδισε την ταχεία ανάπτυξη της οικονομίας, 
εφόσον σε πραγματικούς όρους η αύξηση του ΑΕΠ, το οποίο βρισκόταν σχεδόν σε 
στασιμότητα το 1986, ανήλθε σε 6% το 1989. 
51 
Ιρλανδία 
Υχήλοιχο χηονχολογισμον (% 
τον ΑΚΙΙ) 
ΙΙηακυνενές νχόλοιχο 
χρονχολογισμού (% τον ΑΚΙΙ) 
Αημόσιο χρέος (% τον ΑΚΙΙ) 
ΑΚΗ (ετήσια μεταβολή %) 
ΕτΧώβ1" ζή"Ι<"1 
(ετήσια μεταβολή %) 
- εχενδναεις (ετήσια μεταβολή %) 
Μαχροχρόθεσμα εχιτοκια (%) 
ΙΙληθωρισμός 
(ετήσια μεταβολή %) 
Αχασχόληση 
(ετήσια μεταβολή %) 
Ανεργία (%) 1986 
-10.6 
-1.4 
114.9 
0.3 
2.1 
0.0 
11.1 
3.7 
0.2 
16.8 1987 
-8.5 
0.8 
116.0 
4.7 
0.3 
-2.3 
11.3 
2.4 
0.8 
16.6 1988 
-4.4 
4.2 
111.6 
4.3 
1.3 
-1.6 
9.4 
4.0 
0.0 
16.1 1989 
-1.8 
6.0 
101.7 
6.1 
7.6 
13.8 
8.9 
4.0 
-0.2 
14.7 1990 
-2.3 
5.5 
96.5 
7.8 
5.7 
11.1 
10.1 
2.0 
4.2 
13.4 
Ιρλανδία 
Αημοσιο χρέος (ft τον ΑΚΙΙ) Παρόλο που η αύξηση της 
ανταγωνιστικότητας και η 
ευνοϊκή πορεία των εξωτερικών 
λογαριασμών αποτέλεσαν τους 
κυριότερους μοχλούς της 
αισθητής βελτίωσης της 
παραγωγής και της 
δημοσιονομικής θέσης, η 
εγχώρια οικονομία 
ανταποκρίθηκε επίσης ευνοϊκά 
στη νέα κατεύθυνση της 
οικονομικής πολιτικής, 
δεδομένου ότι την προηγούμενη 
φάση βαθιάς ύφεσης της 
εγχώριας ζήτησης διαδέχθηκε 
μια δυναμική ανάκαμψη των 
επενδύσεων και της 
κατανάλωσης. Επιπλέον, η 
ανεργία μειώθηκε, αν και σε 
μικρότερο βαθμό, από 16,6% το 
1987 σε 14,7% το 1989. Βασικό 
χαρακτηριστικό της ιρλανδικής 
προσπάθειας δημοσιονομικής 
εξυγίανσης ήταν ότι στηριζόταν σε 
μια συμφωνία με τους 
κοινωνικούς εταίρους για ένα 
συνολικό πρόγραμμα 
προσαρμογής στο οποίο η 
αποδοχή συγκρατημένων 
μισθολογικών αυξήσεων είχε 
καθοριστική σημασία. Αντίθετα με 
το παράδειγμα της Δανίας, η παραγωγή συνέχισε να αυξάνεται με ταχείς ρυθμούς στην 
περίοδο που ακολούθησε και ο λόγος δημόσιο χρέος/ΑΕΠ παρουσίασε σταθερή μείωση, 
παρά την επιβράδυνση των προσπαθειών δημοσιονομικής εξυγίανσης. 
Ωστόσο, αν οι προσπάθειες δημοσιονομικής εξυγίανσης στη Δανία και την Ιρλανδία 
στέφθηκαν με επιτυχία, δεν συνέβη το ίδιο σε πολλές άλλες χώρες. Τόσο η περίπτωση 
της Δανίας όσο και εκείνη της Ιρλανδίας παρουσιάζουν σημαντικά χαρακτηριστικά που 
τις διαφοροποιούν από άλλες χώρες οι οποίες δεν κατόρθωσαν να επιτύχουν 
αντίστοιχα αποτελέσματα: 
Και στις δύο χώρες, η δημοσιονομική λιτότητα είχε ενταχθεί σε μια αξιόπιστη 
προσπάθεια μεταβολής του καθεστώτος οικονομικής πολιτικής. Βασικά στοιχεία 
αυτής της μεταβολής ήταν η δέσμευση για την επιδίωξη σταθερότητας των 
συναλλαγματικών ισοτιμιών και χαμηλού πληθωρισμού, παράλληλα με τη 
δημοσιονομική εξυγίανση και τη συγκράτηση των μισθών. Στην επιτυχία των 
προσπαθειών συνετέλεσαν και άλλοι παράγοντες (βελτίωση της ανταγωνιστικής 
θέσης, ελευθέρωση των κινήσεων κεφαλαίων), αλλά αναμφίβολα οι αισιόδοξες 
προοπτικές που διαμορφώθηκαν υπό την επίδραση της νέας πολιτικής επέτρεψαν 
στην οικονομία να αξιοποιήσει τα οφέλη από τις εξελίξεις αυτές. 0 1 2 3 4 5 6 7 Χ 9 10 Π 12 13 14 15 16 
Κνχλιχά χροσαρμοσμένο Αημοσιονομιχά έλλεμμα (% του ΑΚΙΙ) 
Παρόλο που ο άμεσος αντίκτυπος του βραδύτερου ρυθμού αύξησης της δημόσιας 
δαπάνης ήταν σαφώς αρνητικός, υπήρξαν επίσης σημαντικές έμμεσες επιπτώσεις 
συνδεόμενες με τη βελτίωση των προσδοκιών, όπως η αισθητή μείωση των 
μακροπρόθεσμων επιτοκίων και η ταχεία αποκατάσταση κλίματος εμπιστοσύνης 
στον ιδιωτικό τομέα. 
-52-
Οι περιπτώσεις της Δανίας και της Ιρλανδίας διαφέρουν από τις λιγότερο 
επιτυχημένες προσπάθειες άλλων χωρών όχι μόνο ως προς την έκταση της 
προσαρμογής, αλλά και ως προς το θετικό αντίκτυπο της στις προσδοκίες του 
ιδιωτικού τομέα, ο οποίος μπορεί να αποδοθεί στην αξιοπιστία της δέσμευσης για 
τη συνέχιση της δημοσιονομικής εξυγίανσης σε μεσοπρόθεσμη βάση. Παρά την 
ελαφρά αύξηση της φορολογικής επιβάρυνσης, η προσπάθεια προσαρμογής 
επικεντρώθηκε κυρίως στον έλεγχο της αύξησης της δημόσιας δαπάνης, 
συμβάλλοντας έτσι στη διαμόρφωση αισιόδοξων προσδοκιών για διαρκή μείωση 
της συμμετοχής του δημοσίου τομέα στην οικονομία. 
2.4. Εξέλιξη των μισθών 
2.4.1. Η ενδεδειγμένη εξέλιξη των μισθών 
Ενώ η νομισματική πολιτική ασκείται από όλο και πιο αυτόνομες κεντρικές 
τράπεζες και η δημοσιονομική πολιτική καθορίζεται από κυρίαρχες 
κυβερνήσεις, η εξέλιξη των μισθών είναι γενικά αποτέλεσμα διαπραγματεύσεων 
μεταξύ κοινωνικών εταίρων. Ωστόσο, οι μισθολογικές τάσεις αποτελούν 
ουσιώδη συνιστώσα των μακροοικονομικών και διαρθρωτικών πολιτικών. Σε 
μακροοικονομικό επίπεδο, η συνολική αμοιβή της εργασίας (περιλαμβανομένων 
όλων των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης) ισοδυναμεί με το 50% του ΑΕΠ της 
Κοινότητας, δηλαδή είναι σχεδόν ίση με τη συμμετοχή της συνολικής δημόσιας 
δαπάνης στην οικονομία. Κατά συνέπεια, η εξέλιξη των συνολικών μισθών και 
των μισθολογικών αποκλίσεων έχει σημαντικές επιπτώσεις στον πληθωρισμό, 
την ανάπτυξη, την απασχόληση και την ικανότητα της ανάπτυξης να δημιουργεί 
θέσεις απασχόλησης. Λαμβανομένης υπόψη της μεγάλης οικονομικής σημασίας 
των μισθολογικών εξελίξεων, οι αρμόδιοι φορείς της οικονομικής πολιτικής, 
σεβόμενοι πλήρως την αυτονομία των κοινωνικών εταίρων στον τομέα αυτό, 
πρέπει να παρακολουθούν προσεκτικά τις εξελίξεις αυτές και να υποδεικνύουν 
την ενδεδειγμένη πορεία τους συνάπτοντας κατάλληλες συλλογικές συμβάσεις 
στο δημόσιο τομέα. 
Για να εκτιμήσει αν οι μισθοί κινούνται μέσα στα επιθυμητά όρια, η Κοινότητα 
έχει αναπτύξει ορισμένα γενικά κριτήρια στο πλαίσιο της εποπτείας των 
οικονομικών επιδόσεων και πολιτικών. Σε μακροοικονομικό επίπεδο, δύο 
θέματα έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα. Πρώτον, η εκτίμηση του αναμενόμενου 
ποσοστού πληθωρισμού που ενσωματώνεται στις συλλογικές συμβάσεις πρέπει 
να είναι όσο το δυνατόν πιο συμβατή με το στόχο της σταθερότητας των τιμών 
που επιδιώκει η κεντρική τράπεζα. Όταν αυτό επιτυγχάνεται, η εξέλιξη των 
μισθών δεν δημιουργεί εκ των πραγμάτων αδικαιολόγητους περιορισμούς στην 
άσκηση της νομισματικής πολιτικής. Αντίθετα, αν οι μισθοί αυξάνονται κατά 
τρόπο μη συμβατό με την επίτευξη και/ή τη διατήρηση χαμηλού ποσοστού 
πληθωρισμού, δημιουργείται σύγκρουση με το στόχο της σταθερότητας, όπως 
στις αρχές της δεκαετίας του ' 90. 
Δεύτερον, όσον αφορά τους πραγματικούς μισθούς, η εξέλιξη τους σε 
μακροοικονομικό επίπεδο πρέπει να λαμβάνει υπόψη την ανάγκη διαφύλαξης, 
και εάν απαιτείται, βελτίωσης της αποδοτικότητας των επιχειρηματικών 
επενδύσεων. Σχετικά με το θέμα αυτό, στο Λευκό Βιβλίο του 1993 η Επιτροπή 
πρότεινε έναν εμπειρικό κανόνα: στη διάρκεια των προσεχών ετών, η αύξηση 
των πραγματικών μισθών θα πρέπει να είναι χαμηλότερη κατά μία περίπου 
εκατοστιαία μονάδα από εκείνη της συνολικής παραγωγικότητας της εργασίας. 
53-
Η σημασία του κανόνα αυτού είναι πλέον ευρέως αποδεκτή. Το 1994 
ενσωματώθηκε στους Γενικούς προσανατολισμούς των οικονομικών πολιτικών 
του Συμβουλίου, καθώς και στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου 
του Έσσεν. Ο κανόνας βασίζεται τόσο στην εμπειρία του παρελθόντος όσο και 
στη συνειδητοποίηση της σημασίας μιας αύξησης της αποδοτικότητας των 
επενδύσεων για την ικανότητα της Κοινότητας να επιτύχει μεσοπρόθεσμα μια 
ισχυρή επέκταση της παραγωγικής ικανότητας και μια οικονομική ανάπτυξη 
ικανή να δημιουργεί θέσεις απασχόλησης. Στην περίοδο 1982-1989, που 
χαρακτηρίστηκε από σταθερή βελτίωση της αποδοτικότητας των επενδύσεων, η 
μέση αύξηση των πραγματικών μισθών ήταν χαμηλότερη κατά μία εκατοστιαία 
μονάδα ετησίως από την αύξηση της παραγωγικότητας. Αυτή η αισθητή 
βελτίωση της αποδοτικότητας συνέβαλε στη δυναμική ανάκαμψη των 
επενδύσεων, ιδίως σε εξοπλισμό, και στην επιτάχυνση των πραγματικών και 
δυνητικών ρυθμών ανάπτυξης στο δεύτερο ήμισυ της δεκαετίας του 1980. 
Η τήρηση αυτού του κανόνα, σε συνδυασμό με την άνοδο της απασχόλησης, 
επιτρέπει επίσης την επαρκή αύξηση της κατανάλωσης και της συνολικής 
ζήτησης στα επίπεδα που απαιτούνται για την ανάκαμψη των επενδύσεων, 
καθώς και την εξασφάλιση κατάλληλης ισορροπίας μεταξύ επενδύσεων σε 
παραγωγική ικανότητα και επενδύσεων για αύξηση παραγωγικότητας. 
Επιπλέον, μια κατάλληλη μισθολογική τάση θα συμβάλει στη βελτίωση της 
ανταγωνιστικότητας τιμών της οικονομίας στο εξωτερικό και θα επηρεάσει 
θετικά τις αποφάσεις για τον τόπο εγκατάστασης των επιχειρήσεων. 
Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να σημειωθεί ότι στην Κοινότητα το μερίδιο των 
κερδών υπερβαίνει ήδη σε μέσο όρο τα επίπεδα της δεκαετίας του 60. Ωστόσο, 
αυτό είναι αναγκαίο για να αντισταθμιστεί ο συγκριτικά υψηλότερος 
συντελεστής κεφαλαίου. Στα προσεχή έτη, η αποδοτικότητα μπορεί να 
προσεγγίσει το επίπεδο που επιτεύχθηκε στην περίοδο σχεδόν πλήρους 
απασχόλησης. Ωστόσο, με δεδομένες τις τεράστιες ανάγκες σε κεφάλαια και για 
να αντισταθμιστεί το σχετικά υψηλότερο επίπεδο των πραγματικών επιτοκίων 
(σε σύγκριση με τα επίπεδα της δεκαετίας του 60), η αποδοτικότητα πρέπει να 
βελτιωθεί ακόμη περισσότερο. Δεδομένου ότι η χρησιμοποίηση μεγαλύτερου 
κεφαλαιακού αποθέματος αυξάνει τη μέση παραγωγικότητα της εργασίας, το 
βιοτικό επίπεδο των εργαζομένων θα βελτιωθεί μεσοπρόθεσμα. 
Είναι σαφές ότι για την ανάπτυξη της απασχόλησης ιδιαίτερη σημασία έχει η 
ύπαρξη επαρκούς βαθμού διαφοροποίησης των μισθών. Ωστόσο, οι πολιτικές θα 
πρέπει να επιδιώκουν να μειώσουν τις συνολικές μισθολογικές δαπάνες στα 
χαμηλότερα μισθολογικά κλιμάκια κατά τρόπο που να μη μειώνει το διαθέσιμο 
εισόδημα των εργαζομένων με χαμηλές αποδοχές. Για την επίτευξη υψηλότερου 
επιπέδου απασχόλησης, οι μισθολογογικές συμβάσεις θα πρέπει να 
εξασφαλίζουν κατάλληλη διαφοροποίηση των μισθών ανάλογα με τα 
επαγγελματικά προσόντα, τις γεωγραφικές περιοχές, τους οικονομικούς 
κλάδους και τις επιχειρήσεις. Οι δυνάμεις της αγοράς ενεργούν προς αυτή την 
κατεύθυνση. Ωστόσο, σε πολλές χώρες, οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ φορολογικών 
συστημάτων και καθεστώτων κοινωνικών παροχών δημιουργούν ένα "νοητό 
μισθολογικό κατώφλι" που εμποδίζει την ουσιαστική προσαρμογή των μισθών 
προς τα κάτω σε σχέση με την παραγωγικότητα. Μια ευρύτερη αναδιανομή στα 
χαμηλότερα μισθολογικά κλιμάκια θα αύξανε την ένταση απασχόλησης της 
ανάπτυξης, αλλά οι ενέργειες προς την κατεύθυνση αυτή θα προσκρούσουν στις 
κοινωνικοπολιτικές απαιτήσεις για τη διατήρηση θεμελιωδών αρχών του 
ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου. Όσο πιο στενή είναι η σχέση μεταξύ 
επιπέδου αποδοχών και παραγωγικότητας για μια συγκεκριμένη θέση εργασίας, 
54 
τόσο μεγαλύτερες θα είναι οι δυνατότητες (επαν)ένταξης στην παραγωγική 
διαδικασία δραστηριοτήτων με παραγωγικότητα χαμηλότερη από το μέσο όρο. 
Σε παρόμοιες συνθήκες καθίστανται αποδοτικές δραστηριότητες με χαμηλή 
παραγωγικότητα που είτε έχουν αποκλειστεί από την επίσημη αγορά λόγω του 
κόστους τους είτε έχουν "μεταφερθεί" σε παραγωγούς χωρών με χαμηλό επίπεδο 
αποδοχών. Περιορίζεται επίσης η διαδικασία υποκατάστασης ορισμένων 
τμημάτων του εργατικού δυναμικού με επενδύσεις σε κεφαλαιακά αγαθά. 
Αυτή η διεύρυνση προς τα κάτω μπορεί να επιτευχθεί με δύο τρόπους. Οι μισθοί 
των ανιδείκευτων εργαζομένων μπορούν να μειωθούν χωρίς παρέμβαση, υπό 
την ελεύθερη επίδραση των δυνάμεων της αγοράς όπως στις ΗΠΑ. Στην πιο 
ακραία περίπτωση, η επιλογή αυτή θα είχε σοβαρές οικονομικές και κοινωνικές 
επιπτώσεις (σύνδρομο των "working poor", δηλαδή των εργαζομένων των 
οποίων το εισόδημα τους υποχρεώνει να ζουν υπό συνθήκες φτώχειας). 
Υπάρχουν ωστόσο δυνατότητες διεύρυνσης συμβατές με μια μεταρρύθμιση του 
ευρωπαϊκού κοινωνικού υποδείγματος. Το ακαθάριστο κόστος της εργασίας 
μπορεί να μειωθεί με τον περιορισμό των εργοδοτικών εισφορών ή με 
ταυτόχρονη μείωση των μισθών και των φόρων επί των χαμηλών εισοδημάτων, 
χωρίς όμως να θίγεται το καθαρό εισόδημα. Η πρώτη λύση εφαρμόζεται σήμερα 
σε αρκετά κράτη μέλη (όπως στη Γαλλία, το Βέλγιο, τις Κάτω Χώρες, την 
Ιρλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο). Παρά κάποια θετικά αποτελέσματα σε 
εθνικό επίπεδο, η έκταση τους φαίνεται ακόμη ανεπαρκής για να έχει αισθητή 
μακροοικονομική επίδραση σε κοινοτικό επίπεδο. Για να εξουδετερωθούν οι 
επιπτώσεις στα δημοσιονομικά ελλείμματα και να αποφευχθούν τυχόν 
ανεπιθύμητες οικονομικές συνέπειες, τα μέτρα αυτά πρέπει να σχεδιάζονται 
προσεκτικά και να περιορίζονται στα χαμηλότερα μισθολογικά κλιμάκια. 
Η εξασφάλιση του αναγκαίου βαθμού ευελιξίας των μισθών έχει επίσης 
σημαντικές περιφερειακές πτυχές. Στην Κοινότητα, η ανάπτυξη στενών 
εμπορικών σχέσεων μεταξύ περιφερειών συνοδεύτηκε από μείωση των 
περιφερειακών αποκλίσεων των μισθών και των επιπέδων παραγωγικότητας. 
Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ κρατών 
μελών και περιφερειών στα επίπεδα των συνολικών αποδοχών ανά μισθωτό και 
ανάλογες αποκλίσεις παρατηρούνται μεταξύ επιπέδων συνολικής 
παραγωγικότητας της εργασίας. Για το λόγο αυτό, το κόστος εργασίας ανά 
μονάδα προϊόντος διαμορφώνεται σε συγκρίσιμα επίπεδα στα διάφορα κράτη 
μέλη. Για να αξιοποιηθούν πλήρως τα συγκριτικά πλεονεκτήματα από πλευράς 
μισθών και μη μισθολογικού κόστους της εργασίας στις λιγότερο ευημερούσες 
περιφέρειες της Κοινότητας, οι αυξήσεις των πραγματικών μισθών σε σχέση με 
τις μεταβολές στην παραγωγικότητα πρέπει να διατηρηθούν εντός κατάλληλων 
ορίων. Έτσι, οι περιφέρειες αυτές θα είναι σε θέση να επιτύχουν σχετικά πιο 
δυναμικούς ρυθμούς ανάπτυξης και αύξησης της παραγωγικότητας και της 
απασχόλησης, οι οποίοι θα επέτρεπαν τελικά μεγαλύτερες αυξήσεις 
πραγματικών μισθών και θα επιτάχυναν τη διαδικασία κάλυψης των 
υστερήσεων. 
Στη σχέση μισθών-αποδοτικότητας-επενδύσεων-απασχόλησης, ο ρόλος των 
μισθών μπορεί να αναβαθμιστεί με την ενσωμάτωση μιας σημαντικότερης και 
πιο ευέλικτης συνιστώσας που συνδέεται με τα κέρδη. Η ευελιξία αυτή είναι 
ιδίως επιθυμητή σε επίπεδο τομέα/επιχείρησης για να εξασφαλιστεί η 
αποτελεσματικότερη προσαρμογή σε μεταβολές οικονομικών συνθηκών που 
εντοπίζονται σε επίπεδο τομέων ή επιχειρήσεων. Διαπιστώθηκε πράγματι ότι 
όταν δεν υπάρχει παρόμοια ευελιξία, η προσαρμογή σε δυσμενείς εξελίξεις 
γίνεται με δυσανάλογη απώλεια θέσεων εργασίας. 
55-
Οι παρατηρήσεις αυτές, που υπογραμμίζουν την αναγκαιότητα μιας 
ενδεδειγμένης εξέλιξης των μισθών, αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία στο 
πλαίσιο του συνεχώς αυξανόμενου βαθμού οικονομικής ολοκλήρωσης στην 
Ευρώπη. Μετά την πλήρη ελευθέρωση των κινήσεων κεφαλαίου, οι επενδύσεις 
πραγματοποιούνται στις γεωγραφικές περιοχές με την υψηλότερη 
προσδοκώμενη αποδοτικότητα. Παρόλο που η αποδοτικότητα προσδιορίζεται 
από διάφορους διαρθρωτικούς και μικροοικονομικούς παράγοντες, η εξέλιξη 
των μισθών είναι ένα σημαντικό στοιχείο. Στην ΟΝΕ, μετά την καθιέρωση 
ενιαίων νομισματικών και συναλλαγματικών πολιτικών και τον περιορισμό των 
περιθωρίων ελιγμών σε επίπεδο δημοσιονομικής πολιτικής, ο ρόλος των μισθών 
στην προσαρμογή στις μεταβαλλόμενες οικονομικές συνθήκες θα είναι όλο και 
πιο καθοριστικός. Κατά συνέπεια, οι κοινωνικοί εταίροι θα πρέπει να 
επιδεικνύουν τον αναγκαίο βαθμό ευελιξίας στις μισθολογικές 
διαπραγματεύσεις. Ο διάλογος μεταξύ κοινωνικών εταίρων θα πρέπει να 
επικεντρώνεται σε αυτά τα σημαντικά θέματα. 
2.4.2. Προσαρμογή των μισθών στην ΕΚ από το 1980 
Αιάγραμμα 27 
Ονομαστικοί μισθοί και πληθωρισμός - EUR 
τψιια μεταβολή % Τα τελευταία 15 έτη, η εξέλιξη των 
ονομαστικών μισθών στην 
Κοινότητα όχι μόνο συνόδευσε, 
αλλά και διευκόλυνε στις 
περισσότερες περιπτώσεις την 
αξιοσημείωτη αποκλιμάκωση του 
πληθωρισμού. Όπως προκύπτει από 
το διάγραμμα 27, σημαντικές 
μισθολογικές προσαρμογές 
συνέβαλαν σε μεγάλο βαθμό στη 
αισθητή υποχώρηση του 
πληθωρισμού στη διάρκεια της 
παρατεταμένης φάσης επέκτασης της δεκαετίας του 80. Ο ρυθμός αύξησης του 
ονομαστικού κόστους εργασίας ανά μονάδα προϊόντος επιβραδύνθηκε αισθητά 
από την αρχή της δεκαετίας, με ρυθμό ταχύτερο από την αποκλιμάκωση του 
πληθωρισμού. Τα αποτελέσματα της προσπάθειας προσαρμογής της 
μισθολογικής εξέλιξης το 1980-89 ήταν ιδιαίτερα εντυπωσιακά στα πρώτα έτη 
της περιόδου εάν ληφθεί υπόψη ότι επιτεύχθηκαν σε δυσμενείς συνθήκες ταχείας 
αύξησης των τιμών των εισαγόμενων προϊόντων. 
Μόνο στα τέλη της δεκαετίας του 80 ανακόπηκε η ευνοϊκή τάση για συγκράτηση 
των μισθολογικών αυξήσεων και η εξέλιξη των μισθών κατέστη εμφανώς μη 
συμβατή με το σταθεροποιητικό στόχο των νομισματικών αρχών στην περίοδο 
1990-92. Η υπερθέρμανση της κοινοτικής οικονομίας το 1988-89 λόγω της 
ακολουθούμενης πολιτικής οδήγησε σε έντονη αναζωπύρωση του πληθωρισμού 
και των πληθωριστικών προσδοκιών. Οι μισθοί αντέδρασαν στην άνοδο του 
πληθωρισμού, αν και με κάποια υστέρηση: η αύξηση των ονομαστικών 
αποδοχών ανά εργαζόμενο επιταχύνθηκε από 5,4% το 1987 σε 7,4% το 1990. Η 
εξέλιξη αυτή οδήγησε στην εφαρμογή αυστηρής νομισματικής πολιτικής από τα 
τέλη του 1988, η οποία κατέστη εξαιρετικά περιοριστική το 1991-92. Η 
σύγκρουση με το σταθεροποιητικό στόχο οξύνθηκε στη φάση επέκτασης της 
δραστηριότητας στη Δυτική Γερμανία μετά την ενοποίηση, κατά την οποία 
σημειώθηκαν εντάσεις στην αγορά εργασίας και μαζικές μισθολογικές αυξήσεις. 
Από το 1993 η γενική εξέλιξη των μισθών ήταν αισθητά πιο συγκρατημένη. Οι 
56-
ονομαστικές αυξήσεις των μισθών επιβραδύνθηκαν σημαντικά και διευκόλυναν 
τη διαμόρφωση νέας τάσης για σταθεροποίηση των τιμών στην Κοινότητα. 
Αιάγραμμα 2S 
Πραγματικοί μισθοί και παραγωγικότητα της εργασίας -
Π jaw ρη <φι>4 * EUR Η μακροπρόθεσμη μακροοικονομική 
εξέλιξη των πραγματικών μισθών σε 
σχέση με την παραγωγικότητα της 
εργασίας και την αποδοτικότητα των 
επιχειρηματικών επενδύσεων είναι 
συγκρίσιμη με εκείνη των 
ονομαστικών δεικτών. Στη διάρκεια 
της δεκαετίας του 80, οι αυξήσεις των 
πραγματικών μισθών παρέμειναν 
βέβαια θετικές αλλά κινήθηκαν σε 
επίπεδα σαφώς κατώτερα από την 
αύξηση της παραγωγικότητας της 
εργασίας, λόγω της μείωσης του πραγματικού κόστους εργασίας ανά μονάδα 
προϊόντος. Η αξιοσημείωτη αυτή εξέλιξη των μισθών ήταν ένας από τους 
κυριότερους παράγοντες της έντονης προόδου της αποδοτικότητας των 
επενδύσεων, η οποία αυξήθηκε σταθερά από το χαμηλότερο επίπεδο της στη 
δεκαετία του 80 (65% του μέσου όρου της περιόδου 1961-73) σε περίπου 90% το 
1989 (βλέπε διάγραμμα 6 στο κεφάλαιο 1). Η βελτίωση ανακόπηκε κατά την 
επιβράδυνση της δραστηριότητας στις αρχές της δεκαετίας του 90, καθώς οι 
ονομαστικοί μισθοί αντέδρασαν με κάποια υστέρηση στη συγκυριακή κάμψη της 
αύξησης της παραγωγικότητας της εργασίας. Πάντως, λόγω του ότι η μεταβολή 
των οικονομικών τάσεων είχε μεγαλύτερο αντίκτυπο στην απασχόληση , η 
επιδείνωση ήταν αισθητά πιο περιορισμένη από ό,τι σε προηγούμενες περιόδους 
ύφεσης. Από την άποψη αυτή, πρέπει να σημειωθεί η παρατηρηθείσα το 1992 
εξέλιξη, όταν η αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας υπερέβη τη 
μακροπρόθεσμη τάση της λόγω του μεγάλου αριθμού απολύσεων. Ετσι τα οφέλη 
από την αύξηση της παραγωγικότητας δεν έπρεπε πλέον να αναδιανεμηθούν σε 
εκείνους που διατήρησαν τη θέση εργασίας τους. Στη διάρκεια των τελευταίων 
δύο ετών η εξέλιξη των μισθών ήταν γενικά σύμφωνη με τις συστάσεις του 
Συμβουλίου στους Γενικούς προσανατολισμούς των οικονομικών πολιτικών. Η 
ταχεία αύξηση της παραγωγής και η επίπτωση των μέτρων αναδιάρθρωσης 
συνέτειναν στην ταχύτερη αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας σε σχέση 
με τους πραγματικούς μισθούς, των οποίων πάντως η αύξηση επιταχύνεται 
επίσης, προκαλώντας έτσι νέα βελτίωση της αποδοτικότητας των επενδύσεων 
από το 1994 και μετά. 
Όσον αφορά την αυξημένη ευελιξία στην αγορά εργασίας σε σχέση με την 
ανεργία, εμπειρικές αναλύσεις φαίνεται να οδηγούν στο συμπέρασμα ότι στην 
Κοινότητα η ευκαμψία των μισθών μειώθηκε στο πρώτο ήμισυ της δεκαετίας του 
80 αλλά σταθεροποιήθηκε στη συνέχεια. Εξάλλου, η διαφοροποίηση των μισθών 
στην Κοινότητα δεν είναι ομοιόμορφη. Ενώ στη Γαλλία και το Ηνωμένο 
Βασίλειο υπήρχε σαφής τάση για αύξηση της διασποράς των εισοδημάτων στη 
δεκαετία του 80, η διασπορά παρέμεινε ουσιαστικά αμετάβλητη στην Ιταλία και 
μειώθηκε κάπως στη Γερμανία5. 
5 Βάσει στοιχείων που δημοσιεύτηκαν στην "OECD jobs study, Implementing the strategy", 
1995,σ. 14. 
-57 
2.4.3. Αναμενόμενη εξέλιξη των μισθών 
Μετά από μια ελαφρά επιτάχυνση το τελευταίο έτος (σε σχέση με τη βραδεία 
πρόοδο του 1994), οι ονομαστικοί μισθοί αναμένεται, σύμφωνα με τις 
προβλέψεις της Επιτροπής του Νοεμβρίου 1995, να αυξηθούν σε μέσο όρο κατά 
3,75% περίπου το τρέχον και το επόμενο έτος στην Κοινότητα. Οι πραγματικοί 
μισθοί ενδέχεται να αυξηθούν κατά 1% μετά από διετή περίοδο ουσιαστικής 
στασιμότητας, ενώ η αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας αναμένεται να 
επανέλθει στα επίπεδα της μακροπρόθεσμης τάσης της, δηλαδή στο 2% περίπου. 
Τόσο οι πρόσφατες όσο και οι προσδωκόμενες εξελίξεις υποδηλώνουν 
επομένως ότι από μακροοικονομική άποψη η εξέλιξη των μισθών στην 
Κοινότητα είναι, σε μέσο όρο, κατάλληλη και θα συμβάλει θετικά στην επίτευξη 
και διατήρηση σταθερότητας τιμών, στην υλοποίηση μιας ταχύρρυθμης 
αναπτυξιακής πορείας ικανής να δημιουργεί θέσεις απασχόλησης, καθώς και 
στη βελτίωση της εξωτερικής ανταγωνιστικότητας της Κοινότητας. Με βάση την 
υπόθεση μιας μακροπρόθεσμης τάσης για αύξηση της παραγωγικότητας κατά 2% 
ετησίως στην Κοινότητα σε μέσο όρο, οι γενικοί προσανατολισμοί των 
οικονομικών πολιτικών οδηγούν πράγματι στο συμπέρασμα ότι μια αύξηση των 
ονομαστικών αποδοχών ανά εργαζόμενο της τάξης του 3ιΔ% σε μέσο όρο στην 
Κοινότητα μπορεί να θεωρηθεί συμβατή με τον ενδιάμεσο στόχο για 
πληθωρισμό της τάξης του 2-3%, που αποτελεί ένα ακόμη βήμα προς τη 
σταθερότητα, με την ανάγκη για περαιτέρω βελτίωση της αποδοτικότητας των 
επενδύσεων, καθώς και με τη διασφάλιση κατάλληλης αύξησης της εγχώριας 
ζήτησης. 
Αν και στα περισσότερα κράτη μέλη η εξέλιξη των μισθών είναι σύμφωνη με 
τους στόχους για σταθερότητα των τιμών και περαιτέρω βελτίωση της 
αποδοτικότητας των επενδύσεων, οι επιμέρους τάσεις σε εθνικό επίπεδο 
παρουσιάζουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Σε πολλές χώρες με ήδη χαμηλό 
πληθωρισμό, η σχετικά ασθενής ζήτηση και, κυρίως, η μείωση της 
ανταγωνιστικότητας λόγω ανατίμησης του νομίσματος περιόρισαν τις 
δυνατότητες μετακύλισης του μισθολογικού κόστους και του κόστους εργασίας 
ανά μονάδα προϊόντος στις τιμές. Αυτό συμβαίνει ιδίως στη Γερμανία όπου οι 
σχετικά υψηλές μισθολογικές αυξήσεις στις αρχές του προηγούμενου έτους και η 
σημαντική ανατίμηση της σταθμισμένης ισοτιμίας του γερμανικού μάρκου 
οδήγησαν σε αισθητή συμπίεση των περιθωρίων κέρδους στους εξαγωγικούς 
τομείς. Είναι προφανές ότι η εξέλιξη των μισθών δεν μπορεί να προσαρμοστεί 
άμεσα στις μεταβολές των συναλλαγματικών ισοτιμιών και, σε περίπτωση 
έκδηλης υπέρβασης, η διόρθωση τους στις αγορές είναι αναμφισβήτητα η πλέον 
επιθυμητή λύση. Πάντως, για να διατηρήσει την ανταγωνιστικότητα της και την 
ελκιστικότητά της στους επενδυτές του ιδιωτικού τομέα, η Γερμανία οφείλει, 
όπως και ορισμένες άλλες χώρες, να θέσει υπό έλεγχο την εξέλιξη των μισθών 
λαμβάνοντας παράλληλα κατάλληλα μέτρα για την αύξηση της 
παραγωγικότητας και της απασχόλησης. Σε πολλές χώρες, οι κοινωνικοί εταίροι 
εξετάζουν σήμερα, ενδεχομένως σε συνεννόηση με τις κυβερνήσεις τους, 
προτάσεις για τη λήψη μέτρων προς την κατεύθυνση αυτή. 
Αντίθετα, σε ορισμένες χώρες όπως η Ισπανία και η Ιταλία, των οποίων το 
νόμισμα υποτιμήθηκε, ο πραγματικός ρυθμός αύξησης των τιμών υπερέβη το 
στόχο για τον πληθωρισμό που ενσωματώθηκε στις συλλογικές συμβάσεις του 
προηγούμενου έτους, με αποτέλεσμα να μειωθούν οι πραγματικοί μισθοί για 
δεύτερο συνεχές έτος. Σύμφωνα με τις προβλέψεις, η αύξηση των ονομαστικών 
μισθών ενδέχεται να επιταχυνθεί κάπως σε 4,5-5%. Και στις δύο χώρες, οι 
εργαζόμενοι δεν πρέπει να επιδιώξουν να αντισταθμίσουν τις απώλειες 
58-
αγοραστικής δύναμης τα προηγούμενα έτη με υψηλότερες μισθολογικές 
απαιτήσεις που θα μπορούσαν να τροφοδοτήσουν την πληθωριστική 
διαδικασία. Αντίθετα, η συνέχιση κατάλληλης μισθολογικής εξέλιξης, σε 
συνδυασμό με μια αξιόπιστη δημοσιονομική πειθαρχία, μπορεί να δημιουργήσει 
προϋποθέσεις για ανατίμηση των νομισμάτων των χωρών αυτών, αμβλύνοντας 
έτσι τις (εισαγόμενες) πληθωριστικές πιέσεις. Παρόμοια εξέλιξη φαίνεται να 
διαμορφώνεται στην Ισπανία και την Ιταλία και ανάλογος συνδυασμός 
οικονομικών πολιτικών εφαρμόστηκε με επιτυχία στη Σουηδία το προηγούμενο 
έτος. Στη χώρα αυτή ωστόσο, οι προβλεπόμενες για το τρέχον έτος μισθολογικές 
συμφωνίες φαίνεται ότι ενσωματώνουν προσδοκίες για αισθητή επιτάχυνση του 
ρυθμού αύξησης των ονομαστικών μισθών, που ενδέχεται να μην είναι συμβατές 
με το στόχο για σταθερότητα και μπορούν, σε συνδυασμό με τη σημαντική 
ανατίμηση της σουηδικής κορόνας, να θέσουν σε κίνδυνο την εξωτερική 
ανταγωνιστικότητα της χώρας. Τέλος, σε μερικά άλλα κράτη μέλη, όπως η 
Ελλάδα, η διαδικασία αποκλιμάκωσης του πληθωρισμού απέχει ακόμη πολύ 
από την ολοκλήρωση της. 
2.5. Διαρθρωτικές πολιτικές 
2.5.1. Απαραίτητο συμπλήρωμα των μέσων μακροοικονομικής πολιτικής 
Ο στόχος για την εφαρμογή του επιθυμητού συνδυασμού μέσων 
μακροοικονομικής πολιτικής που περιγράφεται στα προηγούμενα κεφάλαια 
είναι στην ουσία διττός: πρέπει πρώτα να ξεπεραστεί η σημερινή φάση διακοπής 
της ανάκαμψης και, δεύτερον, να τεθεί εκ νέου η οικονομία της Κοινότητας σε 
σταθερή πορεία μεσοπρόθεσμης ανάπτυξης. Όσον αφορά τον τελευταίο στόχο, 
οι μακροοικονομικές πολιτικές παρέχουν το βασικό πλαίσιο στο οποίο μπορεί 
να αναπτυχθεί μια δυναμική διαδικασία ανάπτυξης υπό την ώθηση επενδύσεων 
που αυξάνουν την παραγωγική ικανότητα και δημιουργούν θέσεις απασχόλησης. 
Αυτό είναι απαραίτητη προϋπόθεση για μια ουσιαστική αύξηση τόσο του 
πραγματικού όσο και του δυνητικού ρυθμού ανάπτυξης στη Κοινότητα. Με 
βάση την υπόθεση ότι η αυξητική τάση της παραγωγικότητας θα διατηρηθεί στο 
2%, η πολιτική αυτή θα μπορούσε να οδηγήσει στη δημιουργία σημαντικού 
αριθμού θέσεων απασχόλησης. Ωστόσο, η αναπτυξιακή διαδικασία θα έχει 
μόνιμο χαρακτήρα και θα επιτρέπει τη συνεχή δημιουργία θέσεων απασχόλησης 
μόνον εάν οι μακροοικονομικές πολιτικές συνοδεύονται και υποστηρίζονται 
από διαρθρωτικά μέτρα για την αγορά αγαθών και υπηρεσιών καθώς και για τη 
μεταρρύθμιση της αγοράς εργασίας. 
Οι διαρθρωτικές πολιτικές έχουν πρωταρχική σημασία για την επιτυχία της 
κοινοτικής στρατηγικής για την ανάπτυξη και την απασχόληση, για τρεις κυρίως 
λόγους. Πρώτον, οι διαρθρωτικές πολιτικές δημιουργούν τις αναγκαίες 
προϋποθέσεις για έναν ταχύτερο ρυθμό οικονομικής ανάπτυξης χωρίς την 
πρόωρη εμφάνιση αρνητικών επιπτώσεων λόγω πληθωριστικών πιέσεων. 
Δεύτερον, συμβάλλουν στην ενίσχυση των ενδογενών αναπτυξιακών δυνάμεων 
με τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας και της συνολικής ανταγωνιστικότητας 
της οικονομίας. Τρίτον, ο ρόλος τους στην ενίσχυση της έντασης απασχόλησης 
της ανάπτυξης και τη μείωση της διαρθρωτικής ανεργίας είναι καθοριστικός. 
Επιπλέον, οι διαρθρωτικές πολιτικές θα πρέπει επίσης να λάβουν υπόψη την 
ανάγκη για προστασία του περιβάλλοντος. 
59-
(α) Εξασφάλιση μιας μακροοικονομικής αναπτυξιακής διαδικασίας χωρίς 
εντάσεις ~ Η καλή λειτουργία των αγορών προϊόντων και υπηρεσιών 
συμβάλλει στην επιτάχυνση του ρυθμού ανάπτυξης και στη βελτίωση της 
απασχόλησης, επιτρέποντας την ταχεία προσαρμογή των σχετικών τιμών 
στις μεταβαλλόμενες οικονομικές συνθήκες. Επιπλέον, η οικονομική 
χρησιμότητα των μέτρων που αποσκοπούν στην αύξηση της ευελιξίας στην 
αγορά εργασίας εξαρτάται από το βαθμό στον οποίο επιτρέπουν να 
αποφευχθούν οι εντάσεις στην αγορά εργασίας και μια νέα άνοδο των 
μισθών καθώς μειώνεται η ανεργία. Έτσι τα μέτρα αυτά συντελούν με 
καθοριστικό τρόπο στη μείωση του NAIRU ("Non Accelerating Inflation Rate 
of Unemployment" - ποσοστό ανεργίας συμβατό με σταθερό πληθωρισμό). 
Πράγματι, τα μέτρα για τη βελτίωση της διαφάνειας στην αγορά εργασίας, 
για την ενίσχυση της ευελιξίας όσον αφορά την επαγγελματική και 
γεωγραφική κινητικότητα ή για την επανεκπαίδευση ειδικών ομάδων που 
πλήττονται από κοινωνικό αποκλεισμό ή από την αναδιάρθρωση της 
βιομηχανίας, διευκολύνουν την επανένταξη των ανέργων όταν αυξάνεται η 
ζήτηση εργατικού δυναμικού στην αγορά. Στους τομείς αυτούς έχουν ήδη 
ληφθεί κάποια μέτρα σε εθνικό επίπεδο, με την υποστήριξη κοινοτικών 
προγραμμάτων στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων. Ωστόσο, τα μέτρα 
αυτά δεν δημιουργούν από μόνα τους νέες θέσεις απασχόλησης. 
(β) Ενίσχυση των ενδογενών συντελεστών ανάπτυξης της Κοινότητας - Ειδικά 
μέτρα για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της καινοτομίας θα 
δώσουν έντονη ώθηση στην παραγωγικότητα και θα συντελέσουν έτσι στην 
άνοδο του βιοτικού επιπέδου και τη διεύρυνση των πλουτοπαραγωγικών 
πόρων. Πράγματι, οι πολιτικές που αποσκοπούν στην πλήρη αξιοποίηση 
των δυνατοτήτων της εσωτερικής αγοράς, την ενίσχυση του ανταγωνισμού, 
την ενθάρρυνση των επενδύσεων σε νέες τεχνολογίες, την επιτάχυνση της 
υλοποίησης των δικτύων διευρωπαϊκών υποδομών, την τόνωση των 
μικρομεσαίων επιχειρήσεων, τον εμπλουτισμό του ανθρώπινου κεφαλαίου 
και την προώθηση των επενδύσεων στις λιγότερο ευημερούσες περιοχές, 
έχουν όλες ως κοινό στόχο την ενίσχυση των ενδογενών αναπτυξιακών 
δυνάμεων της κοινοτικής οικονομίας με την αύξηση της συνολικής 
παραγωγικότητας. Στο σύνολο τους, οι πολιτικές αυτές θα μπορούσαν να 
οδηγήσουν, σύμφωνα με τις νέες θεωρίες της ανάπτυξης, στην επιτάχυνση 
του αναπτυξιακού ρυθμού της Κοινότητας με την ενίσχυση της συνολικής 
παραγωγικότητας των οικονομικών της διαρθρώσεων. 
Η καθαρή επίπτωση των πολιτικών αυτών στην απασχόληση θα εξαρτηθεί 
τελικά από την αρμονική ανακατανομή των αυξήσεων παραγωγικότητας 
μεταξύ τομέων και από την εξέλιξη της ζήτησης εργασίας (βλέπε πλαίσιο 6). 
Για να εξασφαλιστεί η αποτελεσματική λειτουργία της διαδικασίας αυτής, 
οι σχετικές τιμές πρέπει να μπορούν να μεταβάλλονται ελεύθερα, να 
υπάρχει ευρεία οικονομική και κοινωνική αποδοχή των τομεακών αλλαγών 
που θα επιφέρει η διαδικασία αυτή και, τέλος, ο ρυθμός ανάπτυξης να είναι 
αρκετά υψηλός ώστε το τελικό αποτέλεσμα από τη δημιουργία θέσεων 
απασχόλησης να είναι θετικό σε όλους τους τομείς. Επομένως, για να 
επιτευχθούν ουσιαστικά αποτελέσματα από πλευράς καθαρής δημιουργίας 
θέσεων απασχόλησης, το νέο ανταγωνιστικό και οικονομικό δυναμικό θα 
πρέπει να αξιοποιηθεί στο πλαίσιο μιας ταχύρρυθμης ανάπτυξης. Σε 
αντίθετη περίπτωση, τα μέτρα για την αγορά εργασίας θα δυσαρεστήσουν 
τις ομάδες εργαζομένων με υψηλή ειδίκευση, ενώ η μακροχρόνια ανεργία θα 
εξακολουθήσει να αποδυναμώνει το ανθρώπινο κεφάλαιο. 
60-
Πλαίσιο 6: Παραγωγικότητα και αύξηση της απασχόλησης 
Όπως τονίζεται στο Λευκό Βιβλίο για την Ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την 
απασχόληση, καθώς και από τους κοινωνικούς εταίρους, δεν υπάρχει αντίφαση μεταξύ 
πρωτοβουλιών για την ενίσχυση της παραγωγικότητας και καθαρής αύξησης των 
θέσεων απασχόλησης, με την προϋπόθεση ότι οι πλουτοπαραγωγικοί πόροι που 
δημιουργούνται σε τομείς με ταχεία αύξηση παραγωγικότητας ανακατανέμονται δίκαια 
στην οικονομία, επιτρέποντας στους τομείς με χαμηλή παραγωγικότητα να 
δημιουργούν νέες θέσεις απασχόλησης. Ένας σημαντικός τρόπος ανακατανομής των 
αυξήσεων παραγωγικότητας είναι η μείωση των σχετικών τιμών σε τομείς που 
παρουσιάζουν ταχεία άνοδο της παραγωγικότητας. Με τον τρόπο αυτό ενισχύεται η 
αγοραστική δύναμη όλων των καταναλωτών και συνεπώς η ζήτηση για προϊόντα και 
υπηρεσίες γενικώς, κυρίως σε τομείς με υψηλή ένταση εργασίας, στους οποίους η 
παραγωγικότητα αυξάνεται με βραδείς ρυθμούς και οι σχετικές τιμές παρουσιάζουν 
ανοδικές τάσεις. Όπως προκύπτει από τον κατωτέρω πίνακα, ο μηχανισμός αυτός 
λειτούργησε ικανοποιητικά στην Κοινότητα στη δεκαετία του 60 και στην περίοδο 1986-
90. 
Απασχόληση, παραγωγικότητα και σχετικές τιμές στους κυριότερους τομείς 
(EUR5, % ετησίως)α 
Δείκτης 
Προστιθέμενη 
αξία 
Απασχόληση 
Παραγ<ογικοτητα 
Σχετικές τιμές Περίοδος 
1961-73 
1974-85 
1986-90 
1961-73 
1974-85 
1986-90 
1961-73 
1974-85 
1986-90 
1961-73 
1974-85 
1986-90 Σύνολο 
4.9 
2.1 
3.1 
0.3 
0.2 
1.0 
4.6 
1.9 
2.1 
-Γεωργία 
1.8 
1.7 
1.7 
-4.6 
-2.9 
-3.1 
6.5 
4.7 
4.9 
-0.4 
-2.5 
-2.0 
«) Σι*γκρίσιμα στοιχεί» για όλη την περίοδο ιιπάρχοι»ν μόνο για τ 
Κάτ(ο Χώρες. 
Πηγή: EUROSTAT και Υπηρεσίες της Επιτροπής Βιομηχανία 
5.5 
1.0 
2.4 
0.5 
-1.4 
0.3 
5.0 
2.4 
2.1 
-1.0 
-0.4 
-0.4 
ο Βέλγιο, τη Tf Εμπορεύσιμες 
υπηρεσίες 
5.6 
3.5 
4.0 
1.6 
1.7 
2.4 
4.0 
1.5 
1.6 
0.7 
0.5 
0.4 Μη εμπορεύσιμες 
υπηρεσίες 
3.7 
2.3 
1.4 
2.2 
2.0 
1.0 
1.5 
0.3 
0.4 
3.4 
3.5 
2.9 
ρμανία, τη Γαλλία, την Ιταλία και τις 
Για να λειτουργήσει αποτελεσματικά η διαδικασία αυτή πρέπει να πληρούνται 
ταυτόχρονα τρεις προϋποθέσεις: 
• οι σχετικές τιμές των προϊόντων μεταξύ τομέων πρέπει να μπορούν να 
μεταβάλλονται προς την σωστή κατεύθυνση χωρίς τεχνητές δυσκαμψίες. Η 
ικανοποιητική λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και η επίτευξη σύγκλισης, μαζί 
με την πίεση που ασκεί ο διεθνής ανταγωνισμός σε μια πιο ανοικτή παγκόσμια 
οικονομία, εξασφαλίζουν ότι θα διατηρηθεί και θα ενισχυθεί η απαιτούμενη 
ευελιξία των αγορών σε όλες τις χώρες της Ένωσης. Υπάρχουν στατιστικά 
στοιχεία που αποδεικνύουν ότι η διαδικασία αυτή έχει αρχίσει και συνεχίζεται, 
• οι τομεακές μεταβολές πρέπει να είναι δικαιολογημένες από οικονομική άποψη και 
αποδεκτές κοινωνικά. Υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι και η διαδικασία των 
τομεακών μεταβολών αναπτύσσεται δυναμικά. Σημειώνεται πρόοδος στους πέντες 
βασικούς τομείς που προσδιόρισε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Έσσεν, ιδίως 
όσον αφορά τον αναπροσανατολισμό των πολιτικών για την αγορά εργασίας από 
την παθητική εισοδηματική στήριξη σε πιο ενεργητικά μέτρα, όπως η μεταρρύθμιση 
και ενίσχυση των συστημάτων εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης. Οι 
-61 -
εξελίξεις αυτές έχουν καθοριστική σημασία, στο βαθμό που στηρίζουν τη 
διαδικασία μεταβολής περιορίζοντας ταυτόχρονα το κοινωνικό τους κόστος, 
κυρίως όμως, ο ρυθμός ανάπτυξης πρέπει να είναι αρκετά υψηλός ώστε να 
δημιουργούνται περισσότερες θέσεις απασχόλησης από όσες καταργούνται στο 
σύνολο της οικονομίας. Με τον τρόπο αυτό η διαδικασία θα συμβάλει σημαντικά 
στην επίτευξη των στόχων της Ένωσης για την απασχόληση. Αυτές οι 
αναπτυξιακές συνθήκες δεν υπάρχουν σήμερα, γεγονός που υπογραμμίζει την 
ανάγκη σταθερής και αξιόπιστης εφαρμογής των πολιτικών που συμφωνήθηκαν 
στους Γενικούς προσανατολισμούς των οικονομικών πολιτικών. 
(γ) Αύξηση της έντασης της απασχόλησης στα πλαίσια της ανάπτυξης - Η 
αύξηση της έντασης απασχόλησης της ανάπτυξης συνεπάγεται κυρίως τη 
δημιουργία περισσότερων θέσεων απασχόλησης για δεδομένο ρυθμό 
αύξησης του ΑΕΠ. Από στατιστική άποψη, το αποτέλεσμα αυτό αντανακλά 
μια επιβράδυνση της βελτίωσης της συνολικής παραγωγικότητας της 
εργασίας. Είναι ευνόητο ότι το αποτέλεσμα αυτό δεν πρέπει να 
επιτυγχάνεται με την άσκηση αρνητικής επίδρασης στην παραγωγικότητα σε 
επίπεδο επιχείρησης ή τομέα. Θεωρητικά η ένταση απασχόλησης της 
ανάπτυξης μπορεί να αυξηθεί με μια κατάλληλη εξέλιξη, σε 
μακροοικονομικό επίπεδο, των σχετικών τιμών των συντελεστών 
παραγωγής πον να ευνοεί τη χρησιμοποίηση εργασίας αντί κεφαλαίου. Αυτή 
η εξέλιξη των σχετικών τιμών των συντελεστών παραγωγής θα τονώσει 
καταρχήν, με την αύξηση της αποδοτικότητας, την παραδοσιακή 
αναπτυξιακή διαδικασία που βασίζεται σε επενδύσεις για την αύξηση της 
παραγωγικής ικανότητας και τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης. Είναι 
ωστόσο πιθανό ότι θα απαιτηθεί μεγάλο χρονικό διάστημα μέχρις ότου 
γίνουν αισθητά τα αποτελέσματα της πολιτικής αυτής στην ένταση 
απασχόλησης της ανάπτυξης. 
Εκτός από αυτή τη διαδικασία μακροοικονομικής υποκατάστασης, η 
αύξηση της έντασης απασχόλησης της ανάπτυξης στηρίζεται κυρίως στη 
διεύρυνση της μισθολογικής κλίμακας και σε μεταβολές στο χρόνο και την 
οργάνωση της εργασίας. Το ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο δεν επιτρέπει 
παρά μόνο σε περιορισμένο βαθμό την επιδίωξη της πρώτης λύσης, με τη 
μείωση του καθαρού εισοδήματος από μισθούς στις χαμηλότερες βαθμίδες 
της μισθολογικής κλίμακας (βλέπε ανωτέρω). Είναι επομένως προτιμότερη 
η μείωση του μη μισθολογικού κόστους της εργασίας για την κατηγορία 
αυτή. Η δεύτερη προσέγγιση, που προβλέπει μεγαλύτερη ευελιξία ως προς 
το ωράριο εργασίας και μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να συνδυαστεί με 
μείωση του χρόνου εργασίας, θα επιτύχει, εάν είναι προσαρμοσμένη στις 
ειδικές ανάγκες των επιχειρήσεων και των εργαζομένων, πιο 
αποτελεσματική χρησιμοποίηση του παγίου κεφαλαίου και θα τονώσει τόσο 
τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας όσο και τη μεγαλύτερη συμμετοχή 
στην αγορά εργασίας. Εκτός από τις δύο αυτές προσεγγίσεις, η προώθηση 
πρωτοβουλιών σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, για παράδειγμα στους 
τομείς των κοινωνικών υπηρεσιών, θα μπορούσε να συμβάλει σημαντικά 
στην αύξηση της έντασης απασχόλησης της ανάπτυξης. Αυτό ισχύει επίσης 
για τις βιομηχανίες και υπηρεσίες στον τομέα της προστασίας του 
περιβάλλοντος, στις οποίες η δημιουργία θέσεων απασχόλησης είναι 
υψηλότερη από ό,τι στους άλλους τομείς της οικονομίας. 
62-
Υπάρχουν επομένως τρόποι για την αύξηση της έντασης απασχόλησης της 
ανάπτυξης χωρίς να τεθούν υπό αμφισβήτηση θεμελιώδεις κοινωνικές 
αξίες. Κατά την εφαρμογή των μέτρων αυτών πρέπει να εξασφαλιστεί ότι 
δεν έχουν αυξημένο κόστος ούτε βαρύνουν περαιτέρω τους κρατικούς 
προϋπολογισμούς. Εάν πληρούνται αυτές οι προϋποθέσεις, είναι σαφές ότι 
οι ανωτέρω ενέργειες μπορούν να έχουν σημαντική επίδραση στην 
απασχόληση. Τα κράτη μέλη προσφεύγουν ήδη σε παρόμοια μέτρα σε 
διάφορους βαθμούς. Ωστόσο, η έκταση των μέτρων που εφαρμόζονται 
σήμερα είναι ακόμη πολύ περιορισμένη για να υπάρξουν σημαντικά 
αποτελέσματα σε κοινοτικό επίπεδο. 
Πλαίσιο 7: Η Κοινότητα στην παγκόσμια οικονομία 
Η διαδικασία "διεθνοποίησης" της παγκόσμιας οικονομίας επιταχύνεται όλο και 
περισσότερο. Η αλληλεξάρτηση των εμπορικών συναλλαγών μεταξύ βιομηχανικών 
χωρών συνεχίζει να αυξάνεται και οι αναδυόμενες οικονομίες στην Ασία και την 
Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη αποκτούν όλο και μεγαλύτερη σημασία ως εμπορικοί 
εταίροι. Επιπλέον, η κινητικότητα των διεθνών ροών κεφαλαίων είναι όλο και 
μεγαλύτερη ενώ οι 
χρηματοπιστωτικές ροές και οι 
άμεσες ξένες επενδύσεις έχουν 
αυξηθεί αισθητά (παρόλο που οι 
ακαθάριστες ροές σημείωσαν 
σημαντική αύξηση, αυτό δεν ισχύει 
για τις καθαρές ροές κεφαλαίων, 
όπως αυτές αντανακλώνται στα 
ισοζύγια τρεχουσών συναλλαγών). 
Η διεθνοποίηση των αγορών ήταν 
αποτέλεσμα της προόδου που 
σημειώθηκε στις μεταφορές και 
στις τεχνολογίες επικοινωνιών, 
της ελευθέρωσης των εμπορικών συναλλαγών και των επενδύσεων, καθίός και των 
μεταβολών στην οργάνωση και τη στρατηγική των επιχειρήσεων6. 
Ο ρόλος των εξελίξεων αυτών είναι σημαντικός για την οικονομία της Κοινότητας. Οι 
εξωκοινοτικές εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών αντιπροσωπεύουν το 10% περίπου του 
ΑΕΠ της Κοινότητας (EUR15). Η αύξηση της συμμετοχής τους στο ΑΕΠ ήταν 
περιορισμένη τις δύο τελευταίες δεκαετίες, αλλά επειδή οι τιμές των προϊόντων που 
αποτελούν αντικείμενο διεθνών συναλλαγών αυξήθηκαν βραδύτερα από ό,τι το 
συνολικό επίπεδο των τιμών, η εξέλιξη αυτή συγκαλύπτει το γεγονός ότι ο ρυθμός 
αύξησης των διεθνών εμπορικών συναλλαγών ήταν, κατ όγκο, πολύ ταχύτερος από το 
συνολικό ρυθμό αύξησης της παραγωγής. 
Η Κοινότητα είναι ένας από τους κυριότερους εταίρους στο παγκόσμιο εμπόριο. Ο 
πίνακας Β7.2 δείχνει ότι το μερίδιο της Κοινότητας στις παγκόσμιες εξαγωγές 
εμπορευμάτων (εξαιρουμένων των ενδοκοινοτικών συναλλαγών) παραμένει σε υψηλά 
επίπεδα (23%), αν και μειώθηκε ελαφρά από τις αρχές της δεκαετίας του 1970. Η 
μείωση αυτή οφείλεται σε κάποιο βαθμό στο σχετικά χαμηλό, σε σχέση με τις ΗΠΑ και Πίνακας Β7.1 
Ανάπτυξη των εμπορικών συναλλαγών και ΑΕΠ 
(ετήσια μεταβολή %) 
Παγκόσμιο 
Εμπόριο α) 
Παγκόσμιο 
ΑΕΠ 
ΑΕΠ της ΕΚ 1970-79 
7 
4 
3.4 1980-89 
4'/2 
3'/2 
2.2 1990-95 
6 
2'/2 
1.7 
α) Μέσος όρος των εξαγωγών και εισαγ<ογών αγα0<όν 
Υπενθυμίζεται ότι η διεθνοποίηση τανν οικονομκόν, όπα>ς προκύπτει από τη συμμετοχή τατν 
εμπορικών συναλλαγών στο συνολικό ΑΕΠ, δεν είναι σήμερα μεγαλύτερη, για πολλές 
χα')ρες, από ό,τι πριν το 1914, στη διάρκεια της περιόδου του ελεύθερου εμπορίου και τονν 
σταθερών συναλλαγματικών ισοτιμιών με βάση τον κανόνα χρυσού. Ομοιας, η 
κινητικότητα τα>ν κεφαλαίατν, από την άποψη τα)ν καθαρών ροών, δεν φαίνεται σήμερα να 
είναι υψηλότερη από ό,τι την εποχή εκείνη. 
-63-
Πίνακας Β7.2 
Συμμετοχή στο παγκόσμιο εμπόριο (αγαθά) α) 
(%) 
EUR12 
ΗΠΑ 
Ιαπίονία 
ΔΟΑβ) 
Κόσμος 1972-74 
25.3 
19.0 
10.6 
5.6 
100.0 1982-84 
23.2 
17.6 
12.5 
10.9 
100.0 1992-94 
23.5 
18.4 
14.2 
15.1 
100.0 
α) Εξαγωγές, παγκόσμιο και κοινοτικό εμπόριο εκτός του 
ενδοκοινοτικού 
β) Δυναμικές Οικονομίες Ασίας την Ιαπωνία, μερίδιο των 
κοινοτικών εξαγωγών στους τομείς 
υψηλής τεχνολογίας, οι οποίοι 
χαρακτηρίζονται από ταχείς 
ρυθμούς αύξησης της ζήτησης (26% 
του συνόλου των εξαγωγών στην 
ΕΚ, έναντι 30% στις ΗΠΑ και 35% 
στην Ιαπωνία^ ). Επιπλέον, η 
Κοινότητα έχει συγκριτικά χαμηλό 
μερίδιο στις εξαγωγές προς τις 
ταχέως αναπτυσσόμενες αγορές, εν 
μέρει λόγω γεωγραφικών 
παραγόντων. Για παράδειγμα, οι 
εξαγωγές προς την Ιαπωνία, τις νέες βιομηχανικές χώρες και την Κίνα, όπου οι 
προοπτικές των εισαγωγών φαίνονται ιδιαίτερα ευνοϊκές μεσοπρόθεσμα, καλύπτουν το 
14% μόνο των εξωκοινοτικών εξαγωγών, έναντι 23% στις ΗΠΑ και 27% στην Ιαπωνία. 
Ωστόσο, η Κοινότητα είναι σε θέση να επωφεληθεί από την αναμενόμενη ισχυρή αύξηση 
των συναλλαγών με τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης (ΧΚΑΕ) τα 
προσεχή έτη. Το 1994, η ΧΚΑΕ και η πρώην Σοβιετική Ένωση απορρόφησαν το 9% 
περίπου των εξωκοινοτικών εξαγωγών και οι εξαγωγές προς τις χώρες αυτές 
αυξήθηκαν με ρυθμό σχεδόν 15-20% ετησίως στο διάστημα 1994-1995 (σε τρέχουσες 
τιμές). 
Η αύξηση των εμπορικών 
συναλλαγών συνοδεύτηκε από άνοδο 
των άμεσων ξένων επενδύσεων. Στο 
δεύτερο ήμισυ της δεκαετίας του 80 
τόσο οι εισροές όσο και οι εκροές 
αμέσων ξένων επενδύσεων αυξήθηκαν 
αισθητά στην Κοινότητα. Οι ξένες 
επενδύσεις στην Κοινότητα 
αυξήθηκαν με ταχείς ρυθμούς καθώς 
οι ξένοι επενδυτές επεδίωκαν να 
προετοιμαστούν ενόψει της 
υλοποίησης της εσωτερικής αγοράς, 
ενώ οι καθαρές εκροές άμεσων 
επενδύσεων της Κοινότητας 
μειώθηκαν σημαντικά. Από το 1989 
έως το 1993, τελευταίο έτος για το 
οποίο υπάρχουν στοιχεία, τόσο οι 
εισροές όσο και οι εκροές 
ακαθάριστων επενδύσεων 
υποχώρησαν ελαφρά λόγω της 
επιβράδυνσης της οικονομικής 
δραστηριότητας, αλλά το επίπεδο 
τους παρέμεινε σχετικά υψηλό. Στο 
σύνολο της Κοινότητας (EUR 12) οι 
εισροές και οι εκροές αμέσων επενδύσεων βρίσκονταν γενικά σε ισορροπία το 1993. 
Το μεγαλύτερο μέρος των εκροών επενδύσεων κατευθυνόταν, τουλάχιστον μέχρι 
πρόσφατα, κυρίως προς άλλες βιομηχανικές χώρες, ενώ οι επενδύσεις σε χώρες με 
χαμηλούς μισθούς ήταν πολύ πιο περιορισμένες. Στους περισσότερους τομείς, οι εκροές 
αμέσων επενδύσεων αποσκοπούν κυρίως στην πρόσβαση στις τοπικές αγορές αγαθών 
και υπηρεσιών. Το μερίδιο των εκροών άμεσων επενδύσεων στους τομείς των Πίνακας Β6.3 
Άμεσες ξένες επενδύσεις, EUR12 
(σε δισεκατ. ECU) 
Εισροές αμέσων 
ξένων επενδύσεων 
- από τον ΟΟΣΑ 
-από τις ΗΠΑ 
- από την Ιαπωνία 
Εκροές αμέσων 
ξένων επενδύσεων 
- προς τον ΟΟΣΑ 
- προς τις ΗΠΑ 
- προς την Ιαπωνία 
- προς την 
υπόλοιπη Ασία 
- προς τις ΧΚΑΕ 
Καθαρές εισροές 1984 
6.2 
5.0 
3.0 
0.4 
17.4 
13.0 
11.5 
0.3 
n.a. 
n.a. 
-11.2 1989 
27.9 
23.0 
9.8 
4.4 
33.3 
26.8 
24.1 
0.7 
n.a. 
n.a. 
-5.4 1993 
21.0 
16.0 
9.0 
1.7 
21.9 
13.4 
10.2 
-1.2 
1.8 
2.4 
-0.8 
ΙΙηγή: Eurostat, στις άμεσες ξένες επενδύσεις δεν 
περιλαμβάνονται τα επανεπενδυμένα κέρδη 
"European Competitiveness in the Triad", υπόμνημα προς την Επιτροπή Οικονομικής 
Πολιτικής, Υπηρεσίες της Επιτροπής 1995. 
64-
υπηρεσιών - σε πολλούς από τους οποίους οι επιχειρήσεις πρέπει να έχουν φυσική 
παρουσία στις τοπικές αγορές - είναι σχεδόν εξίσου μεγάλο με το μερίδιο της 
μεταποίησης. Οι εκροές αμέσων επενδύσεων σε χώρες με χαμηλούς μισθούς 
αντιπροσωπεύουν ένα οριακό, αν και ταχέως αυξανόμενο, μερίδιο των εγχώριων 
επενδύσεων στην Κοινότητα. 
Ενώ είναι γενικά αποδεκτό ότι τόσο η οικονομία της Κοινότητας όσο και οι εταίροι της 
θα ωφεληθούν συνολικά από την όλο και μεγαλύτερη διεθνοποίηση, υπάρχουν ωστόσο 
ανησυχίες ότι για ορισμένες ομάδες στην Κοινότητα οι συνέπειες της θα είναι αρνητικές 
(εκτός εάν αποζημιωθούν, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο). Η πτωτική τάση, ιδίως, των 
μισθών των ανειδίκευτων εργαζομένων και/ή η αυξανόμενη ανεργία μεταξύ του 
ανειδίκευτου εργατικού δυναμικού στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, αποδόθηκε 
στον εντεινόμενο ανταγωνισμό από χώρες με χαμηλούς μισθούς. Ωστόσο, είναι πολύ 
δύσκολο να διαχωρισθεί η επίδραση του αναπτυσσόμενου διεθνούς εμπορίου από τις 
επιδράσεις των τεχνολογικών μεταβολών, οι οποίες φαίνεται επίσης ότι περιόρισαν τη 
ζήτηση για ανειδίκευτη εργασία. Οι πλέον πρόσφατες μελέτες δεν κατόρθωσαν να 
προσδιορίσουν επακριβώς την έκταση αυτών των επιδράσεων. Μια πρόσφατη μελέτη, 
αφού εξέτασε τα διαθέσιμα στοιχεία κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο ανταγωνισμός από 
τις οικονομίες με χαμηλούς μισθούς είχε πράγματι αρνητική επίδραση στην 
απασχόληση της Κοινότητας σε ορισμένους τομείς, όχι όμως ιδιαίτερα σημαντική. Οι 
επιδράσεις αυτές μπορούν να αντισταθμιστούν από την αύξηση της απασχόλησης σε 
άλλους τομείς. Οι εμπορικές συναλλαγές με τις αναπτυσσόμενες οικονομίες είχε γενικά 
σημαντικότερες θετικές και/ή αρνητικές συνέπειες. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, εκτός από 
το Ηνωμένο Βασίλειο, η όλο και μεγαλύτερη εισαγωγική διείσδυση ανταγωνιστριών 
χωρίον με χαμηλούς μισθούς είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση της απασχόλησης του 
ανειδίκευτου εργατικού δυναμικού, ενώ στις ΗΠΑ και στο Ηνωμένο Βασίλειο οδήγησε 
σε μείωση των μισθών για χειρωνακτική εργασία. 
Για την Κοινότητα, η ενεργητική συμμετοχή στη διαδικασία διεθνοποίησης αποτελεί 
βασικό μέσο για την εξασφάλιση συνεχούς βελτίωσης του βιοτικού επιπέδου και των 
ευκαιριών απασχόλησης. Ωστόσο, για να αξιοποιήσει πλήρως τα οφέλη της 
διεθνοποίησης, η Κοινότητα πρέπει να λάβει δυναμικά και ευρείας κλίμακας μέτρα για 
να διευκολύνει τις διαρθρωτικές προσαρμογές και να ενθαρρύνει τις προσπάθειες 
επανεκπαίδευσης του εργατικού δυναμικού. 
(δ) Υλοποίηση μιας οικονομικής ανάπτυξης συμβατής με την προστασία 
του περιβάλλοντος — Είναι πλέον ευρύτατα δεκτό ότι η οικονομική 
ανάπτυξη ασκεί άμεσα πιέσεις στο περιβάλλον. Παρά το γεγονός ότι η 
αύξηση της παραγωγής αγαθών και υπηρεσιών συνεπάγεται a priori 
εντατικότερη χρησιμοποίηση των πόρων και αύξηση της ρύπανσης, 
υπάρχουν παράγοντες που αντισταθμίζουν την εξέλιξη αυτή - όπως η 
τεχνική πρόοδος, οι διαρθρωτικές μεταβολές και οι όλο και 
ισχυρότερες προτιμήσεις για ένα καθαρό περιβάλλον. Μπορεί 
επομένως να θεωρηθεί ότι η οικονομική ανάπτυξη δεν είναι 
ασυμβίβαστη με τη διατήρηση του περιβάλλοντος όταν υπάρχει 
κατάλληλο πλαίσιο πολιτικής. Πράγματι, είναι πιθανό ότι η 
οικονομική ευημερία θα εξαρτηθεί μακροπρόθεσμα από την ύπαρξη 
υγιούς περιβάλλοντος. 
Μια από τις βασικές προϋποθέσεις για την αρμονική ανάπτυξη της 
οικονομικής δραστηριότητας και την προστασία του περιβάλλοντος 
είναι να λαμβάνουν οι οικονομικοί φορείς τα κατάλληλα σήματα από 
το μηχανισμό των τιμών, σύμφωνα με την αρχή ότι ο ρυπαίνων 
πληρώνει. Μόνο αν οι τιμές της αγοράς αντανακλούν όχι μόνο το 
-65 
οικονομικό αλλά και το περιβαλλοντικό κόστος θα είναι δυνατή η 
επίτευξη μιας αναπτυξιακής πορείας συμβατής με το περιβάλλον. 
Παρόλο που οι πολιτικές για το περιβάλλον πρέπει να επιδιώκουν 
τους δικούς τους αυτόνομους στόχους, μπορούν ωστόσο να 
συμβάλουν θετικά στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης. Αυτό μπορεί 
να επιτευχθεί κυρίως με τη χρησιμοποίηση εσόδων από 
περιβαλλοντικούς φόρους για την αντιστάθμιση της μείωσης των 
κοινωνικών εισφορών που βαρύνουν τους χαμηλόμισθους. 
Απαιτείται όμως μεγάλη προσοχή τόσο όσον αφορά την έκταση της 
ενδεχόμενης αύξησης της απασχόλησης από τη φορολογική αυτή 
μεταρρύθμιση όσο και τις ειδικές προϋποθέσεις που πρέπει να 
πληρούνται για την αξιοποίηση των πλεονεκτημάτων της. Τα 
περισσότερα διαθέσιμα στοιχεία υποδηλώνουν γενικά ότι καλά 
σχεδιασμένες περιβαλλοντικές πολιτικές θα μπορούσαν να έχουν 
θετικές συνέπειες για την απασχόληση, αλλά ότι οι συνέπειες αυτές 
θα είναι μάλλον περιορισμένες και οπωσδήποτε δεν θα επιλύσουν στο 
σύνολο του το σημερινό πρόβλημα της ανεργίας στην Ευρώπη. Ο 
τομέας της ενέργειας μπορεί επίσης να στηρίξει την οικονομική 
ανάπτυξη και την απασχόληση αν γίνει πιο ανταγωνιστικός. Βασική 
προϋπόθεση για το σκοπό αυτό είναι η δημιουργία ενιαίας αγοράς 
ενέργειας στους τομείς του φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής 
ενέργειας. 
Η εφαρμογή δυναμικών πολιτικών για την απασχόληση και την 
εκπαίδευση μπορεί να βελτιώσει την αποτελεσματικότητα της αγοράς 
εργασίας με την εξισορρόπηση της ζήτησης και της προσφοράς. Επιπλέον, 
επικεντρώνοντας τις προσπάθειες στη βελτίωση των δυνατοτήτων 
απασχόλησης του εργατικού δυναμικού, ιδίως για τις ομάδες εκείνες που 
είναι παγιδευμένες στο σκληρό πυρήνα της διαρθρωτικής ανεργίας, οι 
διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις επιδιώκουν να αντιμετωπίσουν ορισμένους 
από τους βασικούς παράγοντες που συντελούν στον κοινωνικό 
αποκλεισμό. Οι πολιτικές αυτές έχουν συνεπώς σημαντική κοινωνική 
διάσταση εφόσον συμβάλλουν στη διατήρηση και την ενίσχυση της 
συνοχής και της κοινωνικής συναίνεσης στην Ένωση. 
Ο πρωτοφανής ρυθμός της τεχνολογικής προόδου, η εμφάνιση νέων 
παραγωγών παραδοσιακών προϊόντων και η επιτάχυνση της διαδικασίας 
διεθνοποίησης εντείνουν τον ανταγωνισμό τόσο στις παγκόσμιες όσο και 
στις εγχώριες αγορές. Ο ανταγωνισμός αυτός προκαλεί με τη σειρά του 
ριζικές αλλαγές στους τομείς δραστηριοτήτων, τις επιχειρήσεις και τις 
επαγγελματικές ειδικεύσεις. Οι οικονομίες στρέφονται ταχέως σε ένα 
διαφοροποιημένο και βασιζόμενο στην τεχνογνωσία πρότυπο παραγωγής 
αγαθών και υπηρεσιών, στο οποίο οι επιχειρήσεις είναι οργανωμένες 
κατά τρόπο λιγότερο ιεραρχικό και πιο αποκεντρωμένο που δημιουργεί 
όλο και περισσότερες ευκαιρίες απασχόλησης για εργατικό δυναμικό με 
υψηλή ειδίκευση, λόγω της μεγαλύτερης πολυπλοκότητας των 
δραστηριοτήτων. Παρόλο που αυτή η διαδικασία διαρθρωτικών 
μεταβολών δημιουργεί αναμφίβολα νέες ευκαιρίες, απαιτεί ωστόσο βαθιές 
μεταβολές όχι μόνο στην οργάνωση της εργασίας αλλά και στο επίπεδο 
της απαιτούμενης ειδίκευσης. 
Η διαδικασία διεθνοποίησης δεν πρέπει ωστόσο να αντιμετωπίζεται ως 
αρνητικό φαινόμενο, εφόσον επιτρέπει τελικά μια πιο αποτελεσματική 
66-
αποσκοπούν στην ενίσχυση των φυσικών συγκριτικών πλεονεκτημάτων 
της Κοινότητας, και ιδίως εκείνων που απορρέουν από το υψηλό επίπεδο 
ειδίκευσης και εκπαίδευσης του εργατικού της δυναμικού. Υπάρχει 
εμφανής σχέση μεταξύ ελευθέρωσης του πολυμερούς εμπορίου και 
μεγαλύτερης πρόσβασης των κοινοτικών παραγωγών στην αγορά τρίτων 
χωρών, αφενός, και ταχύτερης ανάπτυξης και μεγαλύτερων ευκαιριών 
απασχόλησης στην Κοινότητα αφετέρου. Η Επιτροπή καθόρισε πρόσφατα 
μια στρατηγική για την εξασφάλιση μεγαλύτερης πρόσβασης στην 
αγορά8, με την πλήρη αξιοποίηση των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων 
στο πλαίσιο του Παγκοσμίου Οργανισμού Εμπορίου και με τη συνέχιση 
παράλληλα των προσπαθειών για την ελευθέρωση των εμπορικών 
συναλλαγών. 
Είναι επομένως σαφές ότι οι μακροοικονομικές και διαρθρωτικές 
πολιτικές πρέπει να εφαρμόζονται παράλληλα σε κλίμα ενισχυμένης 
εμπιστοσύνης και μεγαλύτερης κοινωνικής συναίνεσης. Την άποψη αυτή 
συμμερίζονται και οι ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι9. Χωρίς ανάπτυξη, 
οι διαρθρωτικές πολιτικές είναι δυσκολότερο να εφαρμοστούν και 
ενδέχεται επίσης να έχουν και ανεπιθύμητα αποτελέσματα. Έτσι, οι 
πολιτικές που έχουν στόχο τη βελτίωση της λειτουργίας των αγορών 
αγαθών και υπηρεσιών μπορούν να οδηγήσουν σε συνολική αύξηση της 
παραγωγικότητας χωρίς καθαρή δημιουργία θέσεων απασχόλησης. 
Ομοίως, οι πολιτικές για την αγορά εργασίας δεν μπορούν να επιτύχουν 
πλήρως τους στόχους τους παρά μόνο αν η ανάπτυξη εξασφαλίζει τη 
δημιουργία επαρκούς αριθμού θέσεων απασχόλησης και τα μέσα για τη 
χρηματοδότηση τους. Ταυτόχρονα, η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας 
και της λειτουργίας της αγοράς εργασίας είναι αναγκαία για τη διατήρηση 
υψηλού ρυθμού ανάπτυξης μεσοπρόθεσμα, εφόσον περιορίζει τους 
κινδύνους πληθωριστικών πιέσεων στις τιμές παραγωγού και στους 
μισθούς. 
2.5.2. Οι πρωτοβουλίες που αναλήφθηκαν το 1995 για τη βελτίωση της 
λειτουργίας των αγορών προϊόντων 
Η ανάγκη μεταρρυθμίσεων για την ενίσχυση των δυνάμεων που 
συμβάλλουν στην ενδογενή ανάπτυξη και την αύξηση του δυναμισμού και 
της ανταγωνιστικότητας των κοινοτικών οικονομιών έχει 
επανειλημμένως τονιστεί στα έγγραφα της Κοινότητας τα τελευταία έτη. 
Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη σημασία της πλήρους 
αξιοποίησης των ευκαιριών που παρέχει η εσωτερική αγορά. Το 
Δεκέμβριο του 1995, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Μαδρίτης επιβεβαίωσε 
τη σημασία που αποδίδει στην ολοκλήρωση αυτής της ήδη επιτυχούς 
πρωτοβουλίας, τονίζοντας την ανάγκη περαιτέρω ανάπτυξης του 
ανταγωνισμού σε πολλούς τομείς για τη βελτίωση της 
ανταγωνιστικότητας τους και τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης. Όσον 
αφορά την εφαρμογή από τα κράτη μέλη των οδηγιών για την εσωτερικής 
αγοράς στον τομέα αυτόν, το συνολικό ποσοστό ενσωμάτωσης των 
οδηγιών στο εσωτερικό δίκαιο των κρατών μελών ανερχόταν σε 93,2% 
στις 21 Νοεμβρίου 1995, ενώ τα ποσοστά ενσωμάτωσης ανά χώρα 
" "Η συνολική πρόκληση του διεθνούς εμπορίοι»: μια στρατηγική πρόσβασης στην αγορά για την Ευρωπαϊκή 
Ένωση", ανακοίνωση της Επιτροπής 1996, COM(96) 53. 
' "Κατευθύνσεις των κοινωνικών εταίρων για τη μετατροπή της ανάκαμψης σε διαδικασία ισχυρής και 
διαρκούς ανάπτυξης που θα δημιο\>ργεί θέσεις απασχόλησης". Κοινή γνώμη της Μακροοικονομικής Ομάδας 
Κοινωνικού Διαλόγου. 16 Μαΐου 1995. 
-67 
κυμαίνονταν από 87,8% έως 99,1%. Προβλήματα σχετικά με την 
ενσωμάτωση των οδηγιών (καθυστερήσεις, ελλιπής ή μη σύμφωνη 
ενσωμάτωση) παρατηρούνται στους ακόλουθους τομείς: δημόσιες 
συμβάσεις, ασφαλίσεις, ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων, νέες 
τεχνολογίες και υπηρεσίες, οπτικοακουστικά μέσα, πνευματική και 
βιομηχανική ιδιοκτησία. 
Οι προσπάθειες για την προώθηση της αποτελεσματικής λειτουργίας και 
της ανταγωνιστικότητας των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων συνεχίστηκαν το 
1995. Τον Ιούλιο του 1995 η ομάδα ανεξαρτήτων εμπειρογνωμόνων για 
την απλούστευση των νομοθετικών και διοικητικών διαδικασιών υπέβαλε 
την έκθεση της και η Επιτροπή συμφώνησε να παρουσιάσει συγκεκριμένα 
μέτρα για την υλοποίηση της διαδικασίας απλούστευσης. Σχετικά με το 
θέμα αυτό, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Μαδρίτης αναφέρθηκε στην 
έκθεση της Επιτροπής για τη μελέτη της ομάδας ανεξαρτήτων 
εμπειρογνωμόνων και, αφού κάλεσε την Επιτροπή να υποβάλει νέες 
προτάσεις για την κωδικοποίηση της κοινοτικής νομοθεσίας, ζήτησε από 
το Συμβούλιο να λάβει το ταχύτερο δυνατό μέτρα στον τομέα αυτό. Το 
πρόγραμμα ενεργειών της Επιτροπής για την ανταγωνιστικότητα της 
βιομηχανίας εγκρίθηκε από το Συμβούλιο και η Επιτροπή σύστησε τη 
Συμβουλευτική Ομάδα για την Ανταγωνιστικότητα, με πρόεδρο τον κ. 
Ciampi. Η ομάδα απαρτίζεται από εμπειρογνώμονες υψηλού επιπέδου και 
εκπροσώπους της βιομηχανίας. Παρουσίασε την έκθεση της για την 
ανταγωνιστικότητα στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Μαδρίτης, το οποίο 
κάλεσε το Συμβούλιο να εξετάσει τις προτάσεις που περιέχονται στην 
'βΚθβΦη.αφορά την Κοινωνία των Πληροφοριών, η Επιτροπή ανέλαβε 
σημαντικές πρωτοβουλίες στον τομέα των τηλεπικοινωνιών το 1995. 
Στόχος των πρωτοβουλιών αυτών, που αφορούν κυρίως τις υποδομές και 
την παροχή καθολικών υπηρεσιών, ήταν να εξασφαλίσουν την περαιτέρω 
ελευθέρωση του ρυθμιστικού πλαισίου. 
Όσον αφορά τις MME, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Μαδρίτης εξέτασε 
την έκθεση της Επιτροπής για το ρόλο των επιχειρήσεων αυτών στη 
δημιουργία θέσεων απασχόλησης, την ανάπτυξη και την 
ανταγωνιστικότητα. Η έκθεση της Επιτροπής υπογράμμισε την ανάγκη να 
απλουστευθούν οι διοικητικές διατυπώσεις για τις MME, να εξαλειφθούν 
τα εμπόδια που επηρεάζουν τη λειτουργία τους στην εσωτερική αγορά, να 
βελτιωθεί το χρηματοοικονομικό τους περιβάλλον και να εξασφαλιστεί 
καλύτερη πρόσβαση των MME στην πληροφόρηση, την κατάρτιση και την 
έρευνα. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο κάλεσε την Επιτροπή να λάβει τα 
απαιτούμενα μέτρα το ταχύτερο δυνατό ώστε να εφαρμοστούν στην πράξη 
οι συστάσεις της έκθεσης. Η Επιτροπή ανταποκρίθηκε στο αίτημα του 
Συμβουλίου και προτίθεται να εγκρίνει το νέο πολυετές πρόγραμμα για 
τις MME το Μάρτιο και να το υποβάλει στη συνέχεια στο Συμβούλιο. 
Επίσης, το νέο ολοκληρωμένο πρόγραμμα για τις MME ευρίσκεται στο 
στάδιο της προετοιμασίας. 
Το 1995 σημειώθηκε πρόοδος και όσον αφορά τα Διευρωπαϊκά Δίκτυα 
(ΔΕΔ). Σε όλους τους τομείς - μεταφορές, τηλεπικοινωνίες και ενέργεια -
η εξέταση των διαφόρων προτάσεων συνεχίστηκε. Στον τομέα της 
ενέργειας, το Συμβούλιο ενέκρινε τον Ιούνιο μια κοινή θέση για τις 
βασικές κατευθύνσεις. Ο στόχος είναι διπλός: να προχωρήσει η ανάπτυξη 
των δικτύων γενικά και να διευκολυνθεί η υλοποίηση των σχεδίων 
προτεραιότητας που προσδιόρισε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Έσσεν το 
Δεκέμβριο του 1994. Το φθινόπωρο το Συμβούλιο ενέκρινε επίσημα το 
68-
δημοσιονομικό κανονισμό για τη χρηματοδότηση των διευρωπαϊκών 
δικτύων και, βάσει των διατάξεων του κανονισμού, η Επιτροπή 
αποφάσισε το Δεκέμβριο τη συγχρηματοδότηση ορισμένων μελετών 
σκοπιμότητας στον τομέα της ενέργειας. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 
Μαδρίτης επιβεβαίωσε το θεμελιώδη ρόλο των διευρωπαϊκών δικτύων 
στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, της δημιουργίας θέσεων 
απασχόλησης και της συνοχής στην Ένωση. Εξέφρασε την ικανοποίηση 
του για την πρόοδο που σημειώθηκε πρόσφατα στον τομέα αυτό και 
κάλεσε το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο να ολοκληρώσουν το 
συντομότερο δυνατό το νομοθετικό πλαίσιο. Κάλεσε επίσης τα κράτη 
μέλη να δώσουν απόλυτη προτεραιότητα στην αποτελεσματική υλοποίηση 
των σχεδίων, ιδίως εκείνων που κρίνονται ιδιαίτερα σημαντικά. Τέλος το 
Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ζήτησε από το Συμβούλιο Οικονομικών να 
εγκρίνει, μετά από πρόταση της Επιτροπής, τις αναγκαίες αποφάσεις για 
τη συμπλήρωση των ήδη διαθέσιμων πόρων για τα δίκτυα αυτά. 
Προβλέπεται ότι η πρόταση θα υποβληθεί σύντομα στο Συμβούλιο. 
Τα Διαρθρωτικά Ταμεία και το Ταμείο Συνοχής συνέχισαν να 
συμβάλλουν σημαντικά στην ισόρροπη ανάπτυξη της Ευρωπαϊκής 
Ένωσης. Πράγματι, τα Διαρθρωτικά Ταμεία διέθεσαν 22 δισεκατ. ECU 
στις λιγότερο ευημερούσες περιφέρειες για επενδύσεις σε παραγωγική 
ικανότητα, σε υλικοτεχνική υποδομή και σε ανθρώπινο κεφάλαιο. Ποσό 
άνω των 2 δισεκατ. ECU διατέθηκε στις λιγότερο αναπτυγμένες χώρες 
από το Ταμείο Συνοχής, στο πλαίσιο μέτρων για τις μεταφορές και το 
περιβάλλον. 
Όσον αφορά τέλος το περιβάλλον, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 
Μαδρίτης εξέφρασε την ικανοποίηση του για το σαφή και αποφασιστικό 
διεθνή ρόλο της Κοινότητας στον τομέα της προστασίας του 
περιβάλλοντος. Με στόχο την εφαρμογή οικονομικά αποτελεσματικών 
μέτρων που θα βοηθήσουν την Κοινότητα να εκπληρώσει τις διεθνείς 
υποχρεώσεις της για τη σταθεροποίηση των εκπομπών αερίων που 
προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου, η Επιτροπή υπέβαλε τον 
Μάιο του 1995 ένα αναθεωρημένο σχέδιο οδηγίας για το φόρο 
^2/ενέργεια. Το σχέδιο οδηγίας προβλέπει κατευθύνσεις που θα 
επιτρέψουν στα κράτη μέλη να επιβάλλουν σε εθνικό επίπεδο φόρους 
002/ενέργεια σύμφωνους με την κοινοτική νομοθεσία. Η εφαρμογή 
δίκαιων και αποτελεσματικών τιμών, και σε άλλους τομείς, είναι 
αναγκαία για την επίτευξη ισχυρής και διαρκούς αναπτυξιακής πορείας 
στην Κοινότητα. Το Δεκέμβριο του 1995, η Επιτροπή εξέδωσε ένα 
Πράσινο Βιβλίο που θα δώσει το έναυσμα για μια ευρεία συζήτηση 
σχετικά με μέτρα που πρέπει να ληφθούν για τον εσωτερικό λογισμό του 
εξωτερικού κόστους των μεταφορών. Επιπλέον, μετά την έγκριση του 
κανονισμού του Συμβουλίου για το LIFE II θα παρασχεθούν 
χρηματοδοτικά κίνητρα για έργα επίδειξης που αφορούν την προώθηση 
βιώσιμων τεχνικών παραγωγής, το χωροταξικό σχεδιασμό κλπ. Επιπλέον, 
η Επιτροπή εξήγγειλε το 1995 ένα πρότυπο σχέδιο για την "Ανάπτυξη και 
το περιβάλλον" που αποσκοπεί στην παροχή χρηματοδοτικής στήριξης, με 
τη μορφή εγγυήσεων δανείων, σε μικρές επιχειρήσεις οι οποίες 
πραγματοποιούν επενδύσεις που είτε συμβάλλουν στην εξοικονόμηση 
ενέργειας είτε επιφέρουν άλλες περιβαλλοντικές βελτιώσεις. Τέλος, η 
Επιτροπή εξέδωσε το Δεκέμβριο του 1995 ένα Αευκό Βιβλίο για την 
ενεργειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στο οποίο υπογραμμίζεται 
ότι η ολοκλήρωση της αγοράς αποτελεί κεντρικό και καθοριστικό 
παράγοντα της ενεργειακής πολιτικής της Κοινότητας. Ο τομέας της 
69-
ενέργειας μπορεί να συμβάλει στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της 
ευρωπαϊκής οικονομίας με την αποτελεσματικότερη οργάνωση των 
συστημάτων και των υπηρεσιών που αφορούν την ενέργεια. Το Λευκό 
Βιβλίο προτείνει την υιοθέτηση μιας προσέγγισης που θα βασίζεται στη 
συνεργασία, με σκοπό τη θέσπιση ενός πλαισίου που θα διευκολύνει το 
διάλογο, τη διαφάνεια και την ανταλλαγή στοιχείων και αναλύσεων 
σχετικά με την ενεργειακή πολιτική, και θα επιτρέπει τον καθορισμό 
στόχων κοινής ενεργειακής πολιτικής. 
2.5.3. Μεταρρυθμίσεις στην αγορά εργασίας: απαιτούνται περαιτέρω 
προσπάθειες 
Η δημιουργία θέσεων απασχόλησης και η καταπολέμηση της ανεργίας 
αποτελούν πρωταρχικό οικονομικό και κοινωνικό στόχο της Ευρωπαϊκής 
Κοινότητας. Από την άποψη αυτή, ενθαρρυντικό είναι το γεγονός ότι για 
πρώτη φορά η Κοινότητα υιοθέτησε κοινή στρατηγική στον τομέα της 
απασχόλησης, η οποία βασίζεται αφενός σε μια σταθεροποιητική 
μακροοικονομική πολιτική που στοχεύει στην επίτευξη υψηλότερων 
ρυθμών οικονομικής ανάπτυξης και, αφετέρου, σε διαρθρωτικές 
προσαρμογές. Οι πρωτοβουλίες για τη διαρθρωτική προσαρμογή αφορούν 
τόσο τη συνέχιση των προσπαθειών για τη βελτίωση της λειτουργίας της 
αγοράς προϊόντων και υπηρεσιών, όπως περιγράφεται ανωτέρω στο 
κεφάλαιο 2.5.2., όσο και πολιτικές για την αγορά εργασίας με στόχο τη 
βελτίωση των ειδικεύσεων και των επαγγελματικών προσόντων, αλλά και 
την επιδίωξη υψηλότερου βαθμού συνολικής ευελιξίας, η οποία έχει 
ζωτική σημασία για την ενίσχυση του αναπτυξιακού δυναμικού της 
Ηίαράομόας/εγονός ότι η μελέτη της φύσης του προβλήματος και ο 
καθορισμός της κατάλληλης στρατηγικής αποτελούν κεντρικά στοιχεία 
της επιδιωκόμενης συνολικής λύσης, η πιο σημαντική πρόκληση θα 
ανακύψει στο στάδιο της υλοποίησης. Με βάση την γενική στρατηγική για 
την απασχόληση που συμφωνήθηκε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Έσσεν 
το Δεκέμβριο του 1994, τα κράτη μέλη άρχισαν να ανανεώνουν και να 
ενισχύουν τις πολιτικές τους στον τομέα της απασχόλησης σύμφωνα με 
τους πέντε μεγάλους στόχους που συμφωνήθηκαν στην προαναφερθείσα 
συνάντηση κορυφής και αποσαφηνίστηκαν στις Κάννες τον Ιούνιο του 
1995. 
Μετά την υιοθέτηση της στρατηγικής αυτής στο Έσσεν, πολλά κράτη μέλη 
έθεσαν σε εφαρμογή, σε διάφορους βαθμούς, ένα ευρύ φάσμα μέτρων για 
την αναβάθμιση των επαγγελματικών προσόντων των εργαζομένων 
χαμηλής εξειδίκευσης, τη μείωση του συνολικού κόστους εργασίας, τη 
βελτίωση της αποτελεσματικότητας των ενεργητικών πολιτικών στην 
αγορά εργασίας και την ενίσχυση της κινητικότητας του εργατικού 
δυναμικού. Η Επιτροπή, το Συμβούλιο Οικονομικών, το Συμβούλιο 
Υπουργών Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, καθώς και οι 
κοινωνικοί εταίροι προέβησαν σε μια πρώτη εκτίμηση των προσπαθειών 
αυτών κατά την προετοιμασία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 
Μαδρίτης το Δεκέμβριο του 1995. Οι διάφορες αυτές εκθέσεις 
αναγνώρισαν τη σημασία και τη χρησιμότητα των προσπαθειών που 
καταβλήθηκαν, τόνισαν όμως ότι θα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη ώθηση 
στις μεταρρυθμίσεις στην αγορά εργασίας ώστε να υπάρξει σημαντική 
βελτίωση της κατάστασης της απασχόλησης στην Κοινότητα. Με βάση τη 
διαπίστωση αυτή προσδιορίστηκαν ορισμένοι τομείς στους οποίους οι 
μεταρρυθμίσεις θα πρέπει να συνεχιστούν ή να ενισχυθούν σε εθνικό 
επίπεδο. 
70 
Οι συστάσεις αυτές ενσωματώθηκαν στην κοινή έκθεση του Συμβουλίου 
Οικονομικών, του Συμβουλίου Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων και 
της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Μαδρίτης, το οποίο 
ενέκρινε την έκθεση και επιβεβαίωσε τη βούληση του να δώσει στο στόχο 
για τη δημιουργία θέσεων εργασίας τη μεγαλύτερη δυνατή προτεραιότητα 
στην Ευρωπαϊκή Ένωση τα επόμενα έτη. Εξέφρασε την ικανοποίηση του 
για τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόστηκε στην πράξη το 1995 η 
στρατηγική του Έσσεν, η οποία βασίζεται στη στενή συνεργασία μεταξύ 
όλων των ενδιαφερομένων μερών, και τόνισε ότι η στρατηγική αυτή θα 
συνεχίσει να αποτελεί το πλαίσιο για τα πολυετή προγράμματα των 
κρατών μελών και για την ανάπτυξη της πολιτικής τους στον τομέα της 
απασχόλησης. Συγκεκριμένα, το Συμβούλιο παρότρυνε τα κράτη μέλη να 
δώσουν προτεραιότητα στους ακόλουθους τομείς δράσης στα πολυετή 
προγράμματα τους για την απασχόληση και να επικεντρώσουν τις 
προσπάθειες τους σε ορισμένες μειονεκτούσες ομάδες εργαζομένων, όπως 
οι νέοι που αναζητούν για πρώτη φορά εργασία, οι μακροχρόνια άνεργοι 
και οι άνεργες γυναίκες: 
• συμπληρωματικά προγράμματα κατάρτισης, ειδικότερα για τους 
ανέργους, 
• πιο ευέλικτη εφαρμογή τονν στρατηγικών των επιχειρήσεων σε θέματα 
όπως η οργάνωση της εργασίας και ο χρόνος εργασίας, 
• εξασφάλιση μιας εξέλιξης του μη μισθολογικού κόστους εργασίας που 
να είναι συμβατή με τους στόχους για μείωση της ανεργίας, 
• διατήρηση της σημερινής συγκράτησης των μισθών και σύνδεση των 
αποδοχών με την παραγωγικότητα, που αποτελεί βασικό στοιχείο για 
την επίτευξη εντατικότερης χρησιμοποίησης του εργατικού 
δυναμικού, 
• επίτευξη του μέγιστου επιπέδου αποτελεσματικότητας των 
συστημάτων κοινωνικής προστασίας, κατά τρόπο ώστε να 
διατηρηθούν όσο το δυνατόν περισσότερο τα σημερινά επίπεδα χωρίς 
όμως να λειτουργούν ως αντικίνητρο για την αναζήτηση εργασίας, 
• προώθηση της μετατροπής των παθητικών πολιτικών της αγοράς 
εργασίας, των οποίων στόχος είναι η προστασία των ανέργων, σε 
ενεργητικά μέτρα για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης, 
• ουσιαστική βελτίωση των μηχανισμών ανταλλαγής πληροφοριών 
μεταξύ εκείνων που προσφέρουν και εκείνων που αναζητούν εργασία, 
• προώθηση των τοπικών πρωτοβουλιών για την απασχόληση. 
Τέλος, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Μαδρίτης κάλεσε το Συμβούλιο 
Οικονομικών, το Συμβούλιο Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων και 
την Επιτροπή να συνεχίσουν να ελέγχουν και να αξιολογούν την πρόοδο 
που σημειώνεται στα κράτη μέλη όσον αφορά την εφαρμογή των 
πολυετών προγραμμάτων τους για την απασχόληση και να υποβάλουν μια 
δεύτερη κοινή ετήσια έκθεση στη σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου 
του Δεκεμβρίου 1996. Με τον τρόπο αυτό, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο 
επιβεβαίωσε τη βούληση του να εξασφαλίσει την επιτυχία της στρατηγικής 
του για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης, η οποία επικεντρώνεται 
στην ανάγκη επίτευξης μιας αναπτυξιακής πορείας με υψηλότερη ένταση 
71-
απασχόλησης που θα στηρίζεται σε διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις για την 
εξάλειψη των σημερινών δυσκαμψιών και την πιο αποτελεσματική 
λειτουργία των εθνικών και κοινοτικών αγορών εργασίας. 
-72-
ΜΕΡΟΣΒ 
Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ 
ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΟΛΙΉΚΗΣ ΣΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ 
73-
ΒΕΑΠΟ 
Οι χαμηλές καταναλαπικές δαπάνες επιβραδύνουν την ανάπτυξη 
Ο ρ\)θμός οικονομικής ανάπτυξης στο Βέλγιο υπολογίζεται για το 1995 σε 1,9%, δηλαδή σχεδόν 
κατά Ο της εκατοστιαίας μονάδας χαμηλότερος σε σύγκριση με το 1994. Μετά την έντονη 
αύξηση της οικονομικής δραστηριότητας το τελευταίο τρίμηνο του 1994 και το πρώτο του 1995, 
το επίπεδο της οικονομικής δρασττριότητας μειώθηκε κατά το δεύτερο και το τρίτο τρίμηνο του 
1995. Το ποσοστό ανεργίας (ορισμός Eurostat) αυξήθηκε ολόκληρο το 1995, από 10% το 1994 
σε 10,2%. Το Βέλγιο πραγματοποίησε σημαντική πρίχιδο το 1995 προς την κατεύθυνση της 
ονομαστικής σ\νγκλισης: 1) το ποσοστό πληθορισμού υποχώρησε σε Ρ/2%, και παραμένει ένα 
από τα χαμηλότερα μεταξύ των χωρών της Ενωσης, και 2) το έλλειμμα το\) ευρύτερου δημόσιου 
τομέα μειώθηκε από 5,3% του ΛΕΠ το 1994 σε 4·/2% περίπου σύμφωνα με τις εκτιμήσεις. 
Το πραγματικό ΑΕΠ μειώθηκε 
από 2,2% το 1994 σε 1,9%, 
πράγμα που οφείλεται κυρίως 
στην υποτονική ιδιωτική 
κατανάλωση, η οποία 
αυξήθηκε μόλις κατά 1,4% σε 
πραγματικούς όρους το 1995 
(δηλαδή παρέμεινε στο ίδιο 
σχεδόν επίπεδο με εκείνο του 
προηγουμένου έτους), και 
στην ουδέτερη σχεδόν 
συμβολή των αποθεμάτων 
στην οικονομική ανάπτυξη (οι 
μεταβολές των αποθεμάτων το 1994 είχαν ως αποτέλεσμα μια καθαρή θετική συμβολή ύψους 
0,3%). Παρά το γεγονός ότι το ποσοστό αποταμίευσης των νοικοκυριών μειώθηκε τόσο το 1994 
όσο και το 1995, εξακολουθεί να αντιπροσωπεύει το 19% περίπου του διαθεσίμου εισοδήματος, 
είναι δηλαδή αρκετά υψηλό για τα ευρωπαϊκά επίπεδα. Η υποτονικότητα της ιδιωτικής 
κατανάλωσης είναι αποτέλεσμα τριών κυρίως παραγόντων: 1) το\) χαμηλού ρυθμού αύξησης 
του διαθεσίμου εισοδήματος 2) των μη ευνοϊκών προοπτικών της αγοράς εργασίας, και 3) της 
αβεβαιότητας που επικρατεί όσον αφορά την εφαρμογή συμπληρωματικών μέτρων για την 
άσκηση αυστηρότερης δημοσιονομικής πολιτικής, σε συνδυασμό με τις επιπτώσεις της 
σχεδιαζόμενης μεταρρύθμισης του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης. 
Οι δαπάνες για επενδύσεις, ιδίως στην μεταποιητική βιομηχανία συνετέλεσαν σημαντικά στην 
τόνωση της οικονομικής ανάπτυξης κατά το 1995. Οι επενδύσεις των επιχειρήσεων αυξήθηκαν 
κατά 5% περίπου το 1995, και αντανακλούν τους υψηλούς ρυθμούς χρησιμοποίησης της 
παραγωγικής ικανότητας στη βιομηχανία από το 1994, σε συνδυασμό με τη βελτίωση της 
αποδοτικότητας. Η κατασκευή κατοικιών υπολογίζεται ότι αυξήθηκε κατά 1% το 1995. Ο 
ρυθμός αύξησης των εξαγωγών κατά το 1995 παρέμεινε στα ίδια περίπου επίπεδα σε σύγκριση 
με τον προηγούμενο χρόνο, παρά την επιβράδυνση της ζήτησης από το εξίοτερικό και την Π (νάκας 1 
Βέλγιο: Μακροοικονομικές επιδόσεις 
1 Β 1986 90 1991-93 1994 1995 [ 
Ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ 3.0 0.8 2.2 1.9 * 
(μεταβολή %) 
Συνολική εγχώρια ζήτηση 3.8 0.8 1.4 1.5 * 
(μεταβολή %) 
Απασχόληση (μεταβολή %) 1.1 0.6 -0.7 0.4 * 
Ποσοστό ανεργίας (%) 8.7 7.6 10.0 10.2 
Πληθωρισμός (μεταβολή %) 2.3 2.5 3.0 1.5 
Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών 1.4 2.6 4.3 5.0 
(% επί του ΑΕΠ) 
Για τους ορισμούς βλ. πίνακα 2 
Πηγή: Υπηρεσίες της Επιτροπής, Οικονομικές προβλέψεις, Νοέμβριος 1995. 
* Λαμβάνοντας υπόψη τελευταίες πληροφορίες. 
6.3.1996 
-74-
πραγματική ανατίμηση του βελγικού φράγκου. Η συγκράτηση των αμοιβών λόγω καθήλωσης 
των πραγματικών μισθών στον ιδιωτικό τομέα και της εφαρμογής του λεγομένου "δείκτη 
υγείας" στην τιμαριθμική αναπροσαρμογή των μισθών1 θα έχει ως αποτέλεσμα την βελτίωση 
της ανταγωνιστικότητας. 
Πρόοδος όσον αφορά τη σύγκλιση σε ονομαστικούς όρους 
Οι εξαιρετικές επιδόσεις που παρουσίασε το Βέλγιο τα πρόσφατα χρόνια στον τομέα της 
νομισματικής σταθερότητας, συνεχίστηκαν και κατά το 1995. Το ποσοστό πληθωρισμού (με 
βάση τον ΔΤΚ) μειώθηκε από 2,4% το 1994 σε 1 !/2% περίπου το 1995, και αποτελεί ένα από τα 
χαμηλότερα ποσοστά στην Ενωση. Κατά το 1996 προβλέπεται ότι ο πληθωρισμός θα παραμείνει 
σε χαμηλά επίπεδα. 
Πίνακας 2 
Βέλγιο: Δείκτες οικονομικής πολιτικής 
Αύξηση του χρήματος 
(μεταβολή %) 
Υπόλοιπο κρατικού προϋπολογισμού 
(% επί του ΑΕΠ) 
Ακαθάριστο δημόσιο χρέος 
(% επί του ΑΕΠ) 
Ονομαστικές αποδοχές κατά κεφαλήν 
(μεταβολή %) 
Πραγματικές αποδοχές κατά κεφαλήν 
(μεταβολή %) 1986-90 1991-93 1994 1995 
-7.2 9.1 4.8 
-6.8 -5.3 -4.5 
131.4 133.0 136.0* 133.8 * 
3.8 
1.5 5.7 4.9 
3.1 1.8 2.7 
1.1 
Πηγή: Υπηρεσίες της Επιτροπής, Οικονομικές προβλέψεις. Νοέμβριος 1995. 
* Λαμβάνοντας υπόψη τελευταίες πληροφορίες. 
Ορισμοί 
Ποσοστό ανεργίας: εναρμονισμένοι ορισμοί Eiuostat, 
χωρίς την Αυστρία, για την οποία χρησιμοποιήθηκαν στοιχεία του ΟΟΣΑ. 
Πληθωρισμός: αποπληθωριστής ιδιωτικής κατανάλωση; 
Αύζητη του χρήματος: broad money (Μ2/Μ3) 
Υπόλοιπο κρατικού προϋπολογισμού: καθαρή δανειοδότηση/δανειοληψία του δημόσιου τομέα. 
Ακαθάριστο δημόσιο χρέος: δημόσιος τομέας. 
Ονομαστικές αμοιβές: κατά κεφαλήν αποζημίωση των απασχολούμενων. 
Πραγματικές αμοιβές: κατά κεφαλήν αποζημίωση των απασχολούμενων αποπληθωρισμένες με 
τις τιμές της ιδιωτικής κατανάλωσης. 
δεύτερο κατά σειρά έτος, και έφθασε το 133,8% του ΑΕΠ το Σημαντική πρόοδος επετεύχθη το 
1995 στο θέμα της μείωσης των 
δημοσιονομικών ανισορροπιών. Το 
δημοσιονομικό έλλειμμα 
μειώθηκε από 5,3% του ΑΕΠ σε 
4·/2% περίπου, ως αποτέλεσμα 
κυρίως της μείωσης των 
πραγματικών πρωτογενών 
δαπανών κατά 0% περίπου, σε 
συνδυασμό με τις μικρότερες 
τοκοχρεωλυτικές επιβαρύνσεις 
λόγω των χαμηλότερων επιτοκίων 
αφενός και της βελτίωσης της 
τεχνικής διαχείρισης του χρέους 
αφετέρου. Ο δείκτης δανειακής 
επιβάρυνσης του ευρύτερου 
δημόσιου τομέα μειώθηκε για 
1995 (137,9% το 1993). 
Τα δύο αυτά μέτρα υιοθετήθηκαν στο πλαίσιο του "Plan Global" το Νοέμβριο του 1993. Ο "δείκτης υγείας" είναι ο 
επίσημος δείκτης τιμών καταναλωτή χωρίς τον καπνό τα οινοπνευματώδη, τη βενζίνη και το πετρέλαιο ντίζελ. Στην 
ουσία, με τον "δείκτη υγείας" εξαιρούνται από τον δείκτη τιμών καταναλωτή τα προϊόντα εκείνα που επηρεάζονται 
πιο άμεσα από τις αυξήσεις των ειδικών φόρων κατανάλωσης, κάτι που στην πράξη διαταράσσει εν μέρει τη σχέση 
μεταξύ των αυξήσεων των τιμών και της αυτόματης τιμαριθμικής αναπροσαρμογής των μισθών. 
6.3.1996 
-75-
Από έναρξη της εφαρμογής του προγράμματος σύγκλισης το 1992, η κυβέρνηση έχει λάβει μια 
σειρά μέτρων δημοσιονομικής πολιτικής. Η πλέον πρόσφατη δέσμη μέτρων αφορά τον 
ομοσπονδιακό προϋπολογισμό του 1996 και έχει στόχο τη μείωση του ελλείμματος σε 3% του 
ΑΕΠ με την εξοικονόμιηση 118 δις βελγικών φράγκων συνολικά (ή 1,4% του ΑΕΠ). Από τα 
μέτρα αυτά το ένα τρίτο σχεδόν είναι μέτρα μη περιοδικού χαρακτήρα. Το έλλειμμα του 
δημοσίου τομέα προβλέπεται να μειωθεί από 4,5% το 1995, σε 3% περίπου το 1996. 
Από το τέλος του 1993 το βελγικό φράγκο είναι ένα από τα ισχυρότερα νομίσματα του ΕΝΣ. 
Κατά τη διάρκεια του 1995 η διαφορά των βραχυπροθέσμων επιτοκίων σε σχέση με το 
γφμανικό μάρκο μειώθηκε προοδευτικά και εξαλείφθηκε στο τέλος του 1995. Επίσης έχει 
μειωθεί σημαντικά και η απόκλιση των μακροπροθέσμων επιτοκίων έναντι του γερμανικού 
μάρκου. Οι εξελίξεις στον τομέα των επιτοκίων αντανακλούν σε μεγάλο βαθμό τη βελτίωση των 
βασικών οικονομικών μεγεθών στο Βέλγιο και την μεγαλύτερη αξιοπιστία της διαδικασίας 
δημοσιονομικής εξυγίανσης. 
Στην αγορά εργασίας οι ανισορροπίες παραμένουν 
Από το 1993, το Βέλγιο παρουσιάζει σημαντικό πλεόνασμα στο ισοζύγιο τρεχουσών 
συναλλαγών το οποίο υπφβαίνει το 4% του ΑΕΠ. Ωστόσο, από το 1990 η ανταγωνιστικότητα 
των τιμών στο Βέλγιο έχει μειωθεί στο διάστημα 1990-1995, το εργατικό κόστος ανά μονάδα 
προϊόντος (εκφρασμένο σε κοινό νόμισμα) επιδεινώθηκε κατά 13% πφίπου σε σύγκριση με μια 
ομάδα 19 ανταγωνιστριών χ(ΰρών. Λόγω της τάσης ανατίμησης της πραγματικής ονομαστικής 
συναλλαγματικής ισοτιμίας συνεπεία της πολιτικής του "ισχυρού φράγκου", το Βέλγιο πρέπει 
να συγκρατήσει την άνοδο του κόστους παραγωγής κάτω από τον μέσο όρο που ισχύει για τους 
εμπορικούς του εταίρους. Αυτό μπορεί να το επιτύχει: 1) με σχετικά χαμηλότφη αύξηση του 
εκφρασμένου σε εγχώριο νόμισμα κόστους εργασίας, ή/και 2) με ταχύτφη αύξηση της 
παραγωγικότητας. 
Επειδή η συγκράτηση των μισθών κατά το πρώτο εξάμηνο του 1990 ήταν ανεπαρκής, οι 
βελγικές επιχειρήσεις είναι υποχρεωμένες να αυξήσουν την παραγωγικότητα της εργασίας για 
να παραμείνουν ανταγωνιστικές, και να υιοθετήσουν τεχνικές παραγωγής εντάσεως κεφαλαίου 
οι οποίες δεν συντελούν στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης. 
Στο διάστημα 1985-1995 η παραγωγή αυξήθηκε κατά 25% πφίπου, ενώ η απασχόληση 
αυξήθηκε μόλις κατά 3,5%. Το 1996 θα δοθεί η ευκαιρία να επανεξεταστεί η πολιτική που 
ακολουθείται στον τομέα της απασχόλησης, δεδομένου ότι η σημφινή καθήλωση των 
6.3.1996 
-76 
πραγματικών αμοιβών θα παύει να ισχύει στις αρχές του 1997 ενώ φαίνεται να υπάρχει μια 
ευρεία κοινωνική και πολιτική συναίνεση όσον αφορά την ανάγκη αναθεώρησης του νόμου πφί 
"διατήρησης της ανταγωνιστικότητας"2. 
Διάγραμμα 1 - Βέλγιο 
Ποσοστά συμμετοχής στο Βέλγιο και στις χώρες BUR3 (Γερμανία*, Γαλλία, 
Κάτω Χώρες) 
Γρ|αιικόΑυναμικ6 «ιςΜοαοσχό % ίου χληβυομού |Y64rvùv, βιαφορά oc CKavxitiaicç μονά£ες 
>ΑEUR] και ~Ί 
i κλίμακα) 
1970 1972 1974 1976 1978 1980 1982 1984 1986 1988 1990 1992 
* ΕνοΜΧημέΊΊΐ Γερμανία αηά το 1991 και μετά 
Πιιγή: Υκηρεοίες της Rxitponifc Η συμμετοχή στην αγορά 
φγασίας είναι σχετικά 
χαμηλή στο Βέλγιο, και η 
μέση διάρκεια της 
ανεργίας κυμαίνεται σε 
υψηλά επίπεδα. Αυτό 
υποδηλώνει ότι υπάρχει 
ενδεχομένως 
αλληλεξάρτηση μεταξύ 
των σχετικά 
γενναιόδωρων κριτηρίων 
που ισχύουν για την 
πρόσβαση στα διάφορα καθεστώτα ανεργίας και για την διακοπή της επαγγελματικής 
δραστηριότητας αφενός, και του χαμηλού βαθμού συμμετοχής στην αγορά εργασίας. Τα μέτρα 
που έχουν στόχο να καταστήσουν λιγότερο ελκυστική τη μη συμμετοχή στην αγορά φγασίας, 
θα μπορούσαν να αποδώσουν πολύ ικανοποιητικά αποτελέσματα, μεσοπρόθεσμα και 
μακροπρόθεσμα, γιατί θα περιορίσουν τις ανισορροπίες στην αγορά εργασίας και θα 
ελαφρύνουν τη χρηματοδότηση της κοινωνικής ασφάλισης. 
Ο προϋπολογισμός του 1996 πφίλαμβάνει ορισμένα μέτρα για την τόνωση της δημιουργίας 
θέσεων απασχόλησης, και, συγκεκριμένα, μέτρα που ενθαρρύνουν το μοίρασμα της εργασίας, 
προσωρινές μειώσεις των ασφαλιστικών εισφορών για τους χαμηλόμισθους καθώς και μέτρα 
που απευθύνονται σε ορισμένες ομάδες που αντιμετωπίζουν ειδικά προβλήματα (π.χ. νέοι 
άνεργοι, άνεργοι μακράς διάρκειας, κλπ.). 
Το Βέλγιο σημείωσε σημαντικές προόδους τα τελευταία χρόνια στο θέμα της ονομαστικής 
σύγκλισης. Κατά το ίδιο χρονικό διάστημα, όμως, διευρύνθηκαν ανισορροπίες στην αγορά 
φγασίας, με αποτέλεσμα να απαιτούνται σήμερα πρόσθετα διορθωτικά μέτρα για τη βελτίωση 
της λειτουργίας της και την αποτελεσματική μείωση της ανεργίας μεσοπρόθεσμα. 
Ο νόμος περί "διατήρησης της ανταγωνιστικότητας" (31.1.1989) καθόρισε ορισμένα αντικειμενικά κριτήρια για την 
εκτίμηση των εξελίξεων στον τομέα της ανταγιονιστικότηοχς και για τη λήψη των καταλλήλων διορθωτικών μέτρων. 
6.3.1996 
77 
ΔΑΝΙΑ 
Εντονη ανάπτυξη που υποστηρίζεται από μια ισορροπημένη οικονομική πολιτική. 
Η ανάκαμψη της οικονομίας στη Δανία ξεκίνησε ήδη από το 1993, δηλαδή κάπως νωρίτερα σε 
σχέση με τα άλλα κράτη μέλη της ηπειρίοτικής Ευρώπης, και επιταχύνθηκε τον επόμενο χρόνο, 
κατά τον οποίο ο ρυθμός αύξησης της παραγωγής έφτασε σε επίπεδο αρκετά υψηλό (4,4%). Το 
1995 ήταν σε γενικές γραμμές ένας χρόνος με ικανοποιητικό ρυθμό ανάπτυξης, ενώ η ανεργία 
συνέχισε να μειώνεται. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια του χρόνου αυτού η οικονομική συγκυρία 
άρχισε να παρουσιάζει περισσότερα κοινά χαρακτηριστικά με εκείνα των άλλων ευρωπαϊκών 
χωρών: ο ρυθμός ανάπτυξης ήταν έντονος τους πρώτους μήνες του 1995, αλλά από τότε άρχισε 
να επιβραδύνεται. 
Οπως και στα πφίσσότερα άλλα κράτη μέλη, τα βασικά οικονομικά μεγέθη στη Δανία είναι 
ισχυρά, ενώ υπάρχει κάθε λόγιος για να θεωρηθεί ότι η σημφινή επιβράδυνση του ρυθμού 
ανάπτυξης είναι προσωρινή. Η αποδοτικότητα είναι ικανοποιητική, τα μακροπρόθεσμα και τα 
βραχυπρόθεσμα επιτόκια είναι χαμηλά και η εμπιστοσύνη των καταναλωτών διατηρείται σε 
υψηλά επίπεδα, στοιχεία που υποδηλώνουν ανάκαμψη της οικονομίας. 
Η ιδιωτική κατανάλωση παρέμεινε αρκετά υποτονική κατά το δεύτερο εξάμηνο του 1995. 
Ωστόσο, αυτό θα πρέπει να εκτιμηθεί σε συνδυασμό με την πολύ έντονη ανάπτυξη το 1994, και 
τα σχετικά υψηλά μακροπρόθεσμα επιτόκια, τα οποία οδήγησαν σε αύξηση της αποταμίευσης. 
Οι επενδύσεις σε εξοπλισμό 
παρουσίασαν έντονη αύξηση το 
1995, κυρίως λόγω του υψηλού 
ποσοστού χρησιμοποίησης της 
παραγωγικής ικανότητας στη 
βιομηχανία και των 
ικανοποιητικών δεικτών 
αποδοτικότητας στη μεταποίηση. 
Στον τομέα των κατασκευών, από 
την άλλη πλευρά, η βελτίωση ήταν 
πιο συγκρατημένη, λόγω των 
υψηλών επιτοκίων που επεκράτησαν στην αρχή του χρόνου. Οι οικονομικοί δείκτες στον 
κατασκευαστικό τομέα υποδηλώνουν μια συγκρατημένη ανάκαμψη στο τέλος του 1995. 
Δεδομένου ότι οι επενδύσεις που πραγματοποιήθηκαν προηγουμένως έχουν αυξήσει την 
παραγωγική ικανότητα και δεδομένου ότι παρατηρείται στασιμότητα στη ροή νέων 
π(χραγγελιών, εκτιμάται ότι οι νέες επενδύσεις σε εξοπλισμό δεν πρέπει να αυξήθηκαν 
περαιτέρω κατά το δεύτερο εξάμηνο του 1995. Πίνακας 1 
Δανία: Μακροοικονομικές επιδόσεις 
| II 1986-90 1991-93 1994 1995 
Ρυθμός αύξτρης του ΑΕΠ 1.4 1.2 4.4 λ Α 
(μεταβολή*) 
Συνολική εγχίφιαζήτιρη 0.4 0.0 5.2 4.5 
(μεταβολή %) 
Απασχολτρη (μεταβολή %) 0.9 -1.1 0.2 2.1 
Ποσοστό ανεργίας (%) 6.4 9.2 8.2 6.7 
Πλτρωρισμός (μεταβολή %) 3.7 1.8 1.0 2.0 
Ισοζύγιο τρεχουσιδν συναλλαγών 2.1 2.2 2.0 1.5 
(% επί του ΑΕΠ) 
Για ορισμούς, βλ. πίνακα 2 για το Βέλγιο 
Πηγή: Υπηρεσίες της Επιτροπή;, Οικο^ιικές προβλέψεις, Νοήψριος 1995. 
6.3.1996 
Πίνακας 2 
Δανία: Δείκτες οικονομικής πολιτικής 
1986-90 1991-93 1994 1995 
Αύξηση του χρήματος 6.3 6.8 -5.6 3.9 
(μεταβολή %) 
Υπόλοιπο κραηκοΰ προϋπολογισμού 0.9 3.2 -3.8 -2.0 
(Λ επί του ΑΕΠ) 
Ακαθάριστο διμύαιο χρέος (1) 60.7 71.3 75.6 73.6 
(% επί του ΑΕΠ) 
Ονομαστικές αποδοχές κατά κεφαλήν 5.1 3.4 3.2 3.3 
(μεταβολή *) 
Πραγματικές αποδοχές κατά κεφαλήν 1.4 1.6 2.2 1.3 
(μεταβολή Λ) 
Για ορισμούς, βλ. ni νάκα 2 για το Βέλγιο 
Πηγή: Yinpeoieç τι%Ειιιφο»ή^ Οικονιχιικάςχρο/Μεψίκ;. Noqiflpioç 1995. 
(1)Οι καταθέσεις της κυβέρνησης στην κεντρική τράπεζα, τα υπο την κατοχή τη; κυβέρνηση; 
μη δημόσι ομόλογα και το χρέος «ην δημοσίων επιχειρήσεων έφτασαν « ύψος του 237» 
του ΑΕΠ το 1994. -78-
Οι χαμηλοί ρυθμοί ανάπτυξης στις μεγαλύτερες αγορές εξαγωγών επέδρασαν αρνητικά στις 
εξαγωγές της Δανίας, ενώ η ανατίμηση της δανικής κορώνας κατά το πρώτο εξάμηνο του 1995 
ενδέχεται να επιδείνωσε την 
κατάσταση των εξαγωγών. Ο ρυθμός 
αύξησης των εισαγωγών μειώθηκε, σε 
σύγκριση με τον διψήφιο αριθμό στον 
οποίο είχε φθάσει το 1994, και το 
πλεόνασμα του ισοζυγίου τρεχουσών 
συναλλαγών διατηρήθηκε σε 
ικανοποιητικό επίπεδο. Σ'αυτό 
συνετέλεσαν οι μικρότφες 
τοκοχρεωλυτικές δαπάνες λόγω της 
μείωσης του εξωτφίκού χρέους και των 
χαμηλότερων επιτοκίων, όσον αφορά 
τις προοπτικές των εξαγωγών για τον 
επόμενο χρόνο, θετική επίδραση θα μπορούσε να έχει η μεγαλύτφη σταθερότητα των 
συναλλαγματικών ισοτιμιών, ενώ από την άλλη πλευρά χειροτέρευσαν πρόσφατα οι προοπτικές 
ανάπτυξης των εξαγωγικών αγορών. 
Παρά τον έντονο ρυθμό ανάπτυξης και την απότομη μείωση της επίσημης ανεργίας ο 
πληθωρισμός στη Δανία 
παραμένει σε χαμηλά επίπεδα. 
Για το 1995 οι τιμές 
καταναλωτή αυξήθηκαν κατά 
2%. Οι θετικές εξελίξεις στο 
μέτωπο του πληθωρισμού 
οφείλονται εν μέρει στην 
ανατίμηση της δανικής 
κορώνας. Φαίνεται επίσης ότι 
κατά τις διαπραγματεύσεις 
των αμοιβών στη Δανία Διάγραμμα 2 - Γερμανία 
Δείκτης διεθνούς ανταγωνιστικότητας ως προς τις τιμές 
(Σύγκριση μεταξύ της Γερμανίας και 20 βιομηχανικών χαρών) 
ΔΓίκτη; 1987=100 
120 
«ραιμαχική οναμαϋτική ουνολλαγμ<Μΐ€ή ΜοαμΙα 
1991 | 
Πηγή: Tm|Xo(rr της E»n|XwiV; 
ελήφθησαν υπόψη οι χαμηλές 
αυξήσεις των τιμών καταναλωτή, με αποτέλεσμα να πφίορίζονται οι κίνδυνοι δυσμενούς 
εξέλιξης στις σχέσεις μισθών/τιμοιν. 
Παράλληλα με την εφαρμογή αυστηρότερης δημοσιονομικής πολιτικής, μειώθηκαν τα 
βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα επιτόκια, όπως συνέβη και στις πφίσσότερες άλλες χώρες 
(Διάγραμμα 1). Τα βασικά επιτόκια αυξήθηκαν την άνοιξη του 1995, λόγω των πιέσεων που 
δέχθηκε η δανική κορώνα. Από τότε η κορώνα, μαζί με τα υπόλοιπα νομίσματα του "σκληρού 
πυρήνα" του ΕΝΣ, ανατιμήθηκε έναντι των περισσοτέρων άλλων νομισμάτων και οι 
6.3.1996 
-79-
νομισματικές αρχές, ακολουθώντας την τάση που επικρατεί διεθνώς, μείωσαν το προεξοφλητικό 
επιτόκιο και άλλα βασικά επιτόκια. Το ίδιο ισχύει και για τα μακροπρόθεσμα επιτόκια, τα 
οποία επίσης μειώθηκαν το 1995. 
Η επίσημη ανεργία στη Δανία άρχισε να αυξάνεται από το 1987. Η κατάσταση άλλαξε το 
1994, όταν η ανεργία άρχισε να μειώνεται. Οι θετικές εξελίξεις στο θέμα της ανεργίας 
συνεχίστηκαν το 1995, καθώς η απασχόληση αυξήθηκε ταχύτερα από το εργατικό δυναμικό 
και τα μέτρα υπέρ της απασχόλησης (που αφορούν τα συστήματα χορήγησης αδειών, τα 
συστήματα πρόωρης συνταξιοδότησης και την ειδική επαγγελματική κατάρτιση ή εκπαίδευση) 
επέτυχαν να μειώσουν περαιτέρω την επίσημη ανεργία. Η βελτίωση της κατάστασης της 
απασχόλησης δεν επέφερε απότομη αύξηση των αμοιβών παρά το γεγονός ότι το ποσοστό της 
επίσημης ανφγίας πλησιάζει ήδη στο επίπεδο εκείνο το οποίο θα μπορούσε να προκαλέσει 
κάποιες πληθωριστικές πιέσεις. 
Η αυστηρή δημοσιονομική πολιτική και οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις συνεχίζονται. 
Αφού καταπολέμησε την ύφεση του 1992/93 με προσωρινά επεκτατική δημοσιονομική πολιτική, 
η δανική κυβέρνηση άρχισε να εφαρμόζει αυστηρότφη δημοσιονομική πολιτική το 1995. Η 
πολιτική αυτή ακολούθησε μεταξύ άλλων την φορολογική μεταρρύθμιση του 1993 η οποία 
καλύπτει όλο το διάστημα 1994-1998 και η οποία προβλέπει μφική αντικατάσταση των 
προσωπικών φόρων εισοδήματος από τους φόρους πφΐβάλλοντος. Τα δημοσιονομικά αυτά μέτρα 
σε συνδυασμό με τους ισχυρούς αυτόματους σταθεροποιητές βελτίωσαν σημαντικά τα δημόσια 
οικονομικά. Οι καθαρές δανειακές ανάγκες του δημοσίου τομέα εκτιμώνται σε 2% του ΑΕΠ για 
το 1995, ενώ ο δείκτης ακαθάριστου δημοσίου χρέους συνέχισε την πτωτική του πορεία. 
Βραχυπρόθεσμα προβλέπεται ότι θα διατηρηθούν οι τάσεις μείωσης της ελλείμματος και του 
δημοσίου χρέους. 
Οι διαρθρωτικές πολιτικές θα εξακολουθήσουν να παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο, κυρίως λόγω 
της διατήρησης του υψηλού ποσοστού ανεργίας. Κατά τη διάρκεια του 1995 καταβλήθηκαν 
εντονότερες προσπάθειες για τη βελτίωση της εκπαίδευσης και την" αύξηση της κινητικότητας 
των εργαζομένων, προκειμένου να αποφευχθούν οι εντάσεις στην αγορά εργασίας. Στον 
προϋπολογισμό του 1996, προβλέπονται νέα διαρθρωτικά μέτρα για την καταπολέμηση της 
ανεργίας των νέων, την επιβολή αυστηρότερων κριτηρίων χορήγησης επιδομάτων ανεργίας, τη 
βελτίωση της προσφοράς θέσεων απασχόλησης που επιχορηγούνται από το κράτος καθώς και 
της επαγγελματικής κατάρτισης και τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης για τους 
ηλικιωμένους ή τα άτομα με ειδικές ανάγκες. Επίσης μειώνεται από 7 σε 5 χρόνια το ανώτατο 
χρονικό διάστημα χορήγησης των επιδομάτων ανεργίας. Αυτά τα μέτρα, τα οποία είναι 
απολύτως αναγκαία, θα αποδώσουν πλήρη αποτελέσματα κατά τα επόμενα χρόνια. 
Η πφίοριστική δημοσιονομική πολιτική και η συνέχιση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων 
αποτελούν σημαντικά μέτρα πολιτικής που εντάσσονται στην ορθή κατεύθυνση. Για να 
εξασφαλιστούν, όμως, μεσοπρόθεσμα, ευνοϊκές μακροοικονομικές εξελίξεις, θα απαιτηθούν 
εντονότερες προσπάθειες, κυρίως για την αύξηση της ευελιξίας της αγοράς εργασίας και τη 
βελτίωση του επιπέδου της εκπαίδευσης. 
6.3.1996 
80 
ΓΕΡΜΑΝΙΑ 
Επιβράδυνση της οικονομικής ανάκαμψης το 1995 
Το 1994, η Γερμανία εξήλθε από την ύφεση και εισήλθε σε πορεία σχετικά ισχυρής 
ανάκαμψης: το ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 2,9%. Αυτή η αναστροφή της οικονομικής συγκυρίας 
οφειλόταν κυρίως στη σημαντική αύξηση των εξαγωγών και των επενδύσεων, ειδικότερα στον 
κατασκευαστικό τομέα. Η οικονομική ανάκαμψη άρχισε να επιβραδύνεται το δεύτερο εξάμηνο 
του 1994, κάτι που έγινε πιο αισθητό το 1995, με ρυθμό οικονομικής ανάπτυξης πφίπου 2%, 
σημαντικά χαμηλότερο από τις αρχικές προβλέψεις. 
Ενας από τους κυριότερους παράγοντες για την επιβράδυνση αυτή είναι η σταδιακή υποχώρηση 
των επενδύσεων: ενώ κατά το τελευταίο τρίμηνο του 1994 το σχετικό ποσοστό ανφχόταν σε 7% 
ετησίως, ο ρυθμός σχηματισμού παγίου κεφαλαίου υποχώρησε, το τρίτο τρίμηνο του 1995, κάτω 
από το επίπεδο του προηγουμένου έτους. Αυτή η μείωση ρυθμού εκδηλώθηκε όχι μόνο στον 
κατασκευαστικό τομέα, αλλά και στο επίπεδο των δαπανών για εξοπλισμό, παρά το υψηλό 
σχετικά ποσοστό χρησιμοποίησης των παραγωγικών ικανοτήτων. Οι εξαγωγές επιβραδύνθηκαν 
και αυτές σταδιακά, εν μέρει γιατί ο ρυθμός αύξησης των εξαγωγικών αγορών ήταν μικρότερος 
σε σχέση με το 1994. Αντίθετα, η εσωτφΐκή κατανάλωση, χωρίς να είναι ιδιαίτερα δυναμική 
αυξήθηκε ελαφρώς, μετά από σχετική στασιμότητα το 1994. 
Διάγραμμα 1 - Γερμανία 
Μείωση ίων δεικτών εμπιστοσύνης και υποχώρηση των επενδύσεων 
Μεταποιητικός τομέας Κατασκευαστικός τομέας 
Δείκτη; 1985= 100 ετήοια μεταβολή αε % Δείκτη; 1985= 100 ετήσια μεταβολή σε* 
j ι • ' ι ι ι_ 
1994 | Ι99> 
Πηγή: StaatistisclKS Batdesaml, Ύχηχοία; της Εηνφοπχ 
Πριν από την επιβράδυνση των επενδύσεων, στην αρχή του έτους, παρατηρήθηκε επιδείνωση 
του οικονομικού κλίματος. II εμπιστοσύνη των βιομηχάνων, που είχε φτάσει σε υψηλά επίπεδα 
κατά την προηγούμενη ανάκαμψη, μειώθηκε σημαντικά μετά τον Ιανουάριο του 1995. Ο 
κατασκευαστικός τομέας είχε προεξοφλήσει σε μεγάλο βαθμό την επιβράδυνση της 
6.3.1996 
81 
δραστηριότητας, κυρίως λόγω της σταδιακής κατάργησης των φορολογικών κινήτρων 
(Διάγραμμα 1). 
Σε αυτήν την έλλειψη εμπιστοσύνης 
προστέθηκε η αύξηση της 
ανησυχίας σχετικά με την 
ανταγωνιστικότητα της γερμανικής 
βιομηχανίας, που είχε ήδη πληγεί 
από την ισχύ του γερμανικού 
μάρκου και τις σημαντικές 
μισθολογικές αυξήσεις (διάγραμμα 
2). Ο αυστηρός έλεγχος του 
κόστους, τα μέτρα αναδιάρθρωσης, 
οι σημαντικές μειώσεις προσωπικού 
και η συγκέντρωση των μισθολογικών αυξήσεων είχαν οδηγήσει στην εμφάνιση των πρώτων 
σημείων αντιστροφής της τάσης αυτής το 1994, αλλά η ανατίμηση του γφμανικού μάρκου το 
καλοκαίρι του 1994, η σχετικά υψηλή αύξηση των μισθών στις αρχές του 1995, και η νέα 
σημαντική ανατίμηση του γερμανικού μάρκου τον Μάρτιο του 1995 οδήγησαν σε σοβαρή 
επιδείνωση της κατάστασης. Την πφίοδο αυτή, η πραγματική ονομαστική συναλλαγματική 
ισοτιμία του γφμανικού μάρκου είχε αυξηθεί κατά 8,3% σε 12 μήνες3. Στο εσωτφΐκό επίπεδο, 
η αύξηση των φόρων είχε αρνητική επίδραση στις προοπτικές των πωλήσεων. Πίνακας 1 
Γερμανία: Μακροοικονομικές επιΒόσεις 
|Γ 1986-90 1991-93 1994 1995 Ι 
Ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ 2.9 1.9 * 
(μεταβολή %) 
Συνολική εγχ(ίρια ζήτηση 2.8 1.8 * 
(μεταβολή %) 
Απασχόληση (μεταβολή %) -0.7 02 * 
Ποσοστό ανεργίας (%) 6.7 8.4 8.3 
Πληθωρισμός (μεταβολή*) 2.7 2.0 * 
Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών -1.0 -1.3 -0.8 * 
(% επί του ΑΕΠ) 
Για ορισμούς, βλ. πίνακα 2 για το Βέλγιο 
Πηγή· Υπηρεσίες τη;Επιτροπής, Οικονομικές προβλέψεις, Νοήιβριος 1995. 
* Λαμβάνοντας υπόψη τελευταίες πληροφορίες. 
Διάγραμμα 2 - Γερμανία 
Δείκτης οιεθνούς ανταγωνιστικότητας ως προς τις τιμές 
(Σύγκριση μεταξύ της Γερμανίας και 20 βιομηχανικών χωρών) Δείκτης 1987=100 
120 
—κραγματική ονομαστική συναλλαγματική ισοτιμία 
^•Βραγματική συναλλαγματική ισοτιμία (αΛοκληΒωρισμΙνο σύνολο Ε^αγωγιρν] Η επιδείνωση του οικονομικού 
κλίματος ώθησε τις 
επιχειρήσεις να είναι πιο 
προσεκτικές σε ό,τι αφορά τις 
προσλήψεις. Στην πρώην 
Δυτική Γφμανία, η πφίοδος 
κατά την οποία η απασχόληση 
συνέχισε να χειροτερεύει παρά 
το ξεκίνημα της ανάκαμψης, 
υπήρξε μεγαλύτφη από ό,τι 
κατά την προηγούμενη 
ανάκαμψη. Συνολικά, η 
κατάσταση της απασχόλησης δεν βελτιώθηκε καθόλου το 1995 σε σχέση με το 1994: η 
δημιουργία θέσεων εργασίας στην πρώην Ανατολική Γφμανία, χάρη στην ταχεία οικονομική 
σύγκλιση, δεν μπόρεσε να αντισταθμίσει πλήρως την απώλεια θέσεων εργασίας στην πρώην ' ' Ι ι 
IV9I Ι 1992 
Πηγή: Τπιρεοίες τΐ|ς Εκιτροχής 
Πραγματική ισοτιμία έναντι 18 βιομηχανικών χωρών. 
6.3.1996 
Πίνακας 2 
Γερμανία: Δείκτες οικονομικής πολιτικής 
198690 1991-93 1994 1995 -82-
Δυτική Γερμανία. Η ανεργία αυξήθηκε σταδιακά κατά τη διάρκεια του έτους. Παρά τη μείωση 
της εμπιστοσύνης των καταναλωτών, το ποσοστό αποταμίευσης παρέμεινε σχετικά σταθερό. 
Στο τέλος του έτους, υπήρχαν μικρές μόνο ενδείξεις βελτίωσης, αν και σε μφίκούς τομείς, 
ορισμένοι δείκτες προαγγελουν τη δυνατότητα διόρθωσης της τάσης. Πάντως, η επιβράδυνση 
που παρατηρήθηκε το 1995 δεν θα συνεχιστεί απαραιτήτως και το 1996. Πολλοί αρνητικοί 
παράγοντες θα πρέπει να εξαφανιστούν ή να καταστούν λιγότερο σημαντικοί, γεγονός που 
αναμένεται να βελτιώσει σταδιακά τις προοπτικές ανάπτυξης. 
Ειδικότερα, η μεγάλη πτώση των επιτοκίων που παρατηρήθηκε κατά τη διάρκεια του 1995 
αναμένεται να αποτελέσει 
κίνητρο για την οικονομία, όπως 
η αύξηση τους το 1994 είχε 
συμβάλει στην επιβράδυνση της 
δραστηριότητας. Το 1995, τα 
βραχυπρόθεσμα ονομαστικά 
επιτόκια μειώθηκαν κατά 
πφίσσότερες από 200 βασικές 
μονάδες και τα πραγματικά 
βραχυπρόθεσμα επιτόκια, είναι 
σήμερα, ελαφρός ανώτερα του 
2%. Τα βραχυπρόθεσμα επιτόκια 
μπορούν να μειωθούν ακόμη 
πφίσσότερο. Η τάση για 
ανατίμηση του γφμανικού 
μάρκου φαίνεται να διακόπτεται, 
γεγονός που αναμένεται να επιτρέψει κάποια χαλάρωση στην πίεση των ξένων ανταγωνιστών. 
Στην ετήσια οικονομική έκθεση της, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση αναγνώρισε ότι η οικονομική 
ανάπτυξη δείχνει κάποια στασιμότητα και μείωσε σε 1V2% τις προβλέψεις της για την 
ανάπτυξη το 1996. Πλέον, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση προβλέπει ότι η οικονομική 
δραστηριότητα θα ανακάμψει κατά τη διάρκεια του 1996. Πάντως, δεδομένου ότι το χαμηλό 
επίπεδο δραστηριότητας της αρχής του έτους δεν καθιστά πιθανό υψηλότερο ετήσιο ποσοστό 
ανάπτυξης, προβλέπεται συνέχιση της συρρίκνωσης της συνολικής απασχόλησης και αύξηση 
της ανεργίας, που αναμένεται να ανέλθει στο περίπου 1996 10% του ενεργού πληθυσμού της 
Γερμανίας, ποσοστό που αντιπροσωπεύει σχεδόν 4 εκατομμύρια ανέργους. 
Η κατάσταση της αγοράς φγασίας οδήγησε τους κοινωνικούς εταίρους, πφίλαμβανομένης και 
της ομοσπονδιακής κυβέρνησης, να συνάψουν μια συμφωνία για την απασχόληση, όλες οι 
πλευρές συμφώνησαν για έναν φιλόδοξο στόχο, δηλαδή τη μείωση της ανεργίας κατά το ήμισυ 
μέχρι το τέλος της τρέχουσας δεκαετίας. Για το σκοπό αυτό, επιβάλλονται δραστικά μέτρα για 
τη βελτίωση της προσφοράς στη Γερμανία μεσοπρόθεσμα στην ετήσια οικονομική της έκθεση, η Αύξηση του χρήματος 
(μεταβολή %) 
Υπόλοιπο κρατικού προϋπολογισμού (1) 
(% επί το» ΑΕΠ) 
Ακαθάριστο δημόσιο χρέος 
(% επί του ΑΕΠ) 
Ονομαστικές αποδοχές κατά κεφαλήν 
(μεταβολή %) 
Πραγματικές αποδοχές κατά κεφαλήν 
(μεταβολή %) 8.3 1.6 2.3 
3.2 2.6 3.6 
44.6 502 58.8 
3.2 3.7 
0.5 1.7 
Για ορισμούς, βλ. πίνακα 2 για το Βέλγιο 
Πηγή: Υπηρεσίες της Επιτροπής. Οικονομικές προβλέψεις, Νοφ/Ιριος 1995. 
* Λαμβάνοντας υπόψ η τελευταίες πληροφορίες. 
(1) Δεν περιλαμβάνεται η απο την ομοσπονδιακή κυβέρνηση ανάληψη χρεών που έχουν σχέση 
με την ενοποίηση (της Treuhand και των οργανισμών κοινωνικής κατοικίας της πρώην 
Ανατολικής Γερμανίας), ύψους235 εκατ. γερμανικών μάρκων ( 6.75% του ΑΕΠ). 
6.3.1996 
-83-
ομοσπονδιακή κυβφνηση παρουσίασε ένα πρόγραμμα 50 σημείων για την υλοποίηση αυτού 
του στόχου. 
Νέα ομόσπονδα κράτη: η σύγκλιση προοδεύει, αλλά παραμένουν ορισμένα προβλφατα με 
βαθιέςρίζες 
Μετά την ισχυρή ανάκαμψη των προηγουμένων ετών, το ΑΕΠ της πρώην Ανατολικής Γερμανίας 
αυξήθηκε σημαντικά και το 1995, κατά 6%. Η αύξηση της βιομηχανικής παραγωγής 
συνεχίστηκε και μάλιστα επιταχύνθηκε, χάρη στη θέση σε λειτουργία νέων ή 
εκσυγχρονισμένων εργοστασίων, ενώ ο κατασκευαστικός τομέας, σε πλήρη άνθηση και με 
ποσοστό αύξησης 21% το 1994, παρουσίασε σημεία επιβράδυνσης. Το 1995, ο όγκος της 
απασχόλησης αυξήθηκε για δεύτφη συνεχόμενη χρονιά ενώ η ανεργία μειώθηκε και πάλι, 
μολονότι από το περασμένο καλοκαίρι εισήλθε εκ νέου σε τροχιά ανόδου, λόγω επιβράδυνσης 
της ανάπτυξης και μικρότφης υποστήριξης εκ μέρους της πολιτικής στον τομέα της 
απασχόλησης. 
Δεδομένου ότι το (ονομαστικό) κόστος εργασίας ανά μονάδα προϊόντος στα νέα ομόσπονδα 
κράτη παραμένει μεγαλύτερο κατά ένα τρίτο σε σχέση με αυτό του δυτικού τμήματος της 
χώρας, η πρόοδος σε ό,τι αφορά την ανταγωνιστικότητα των τιμών ήταν μικρή. Ο ρυθμός 
αύξησης των μισθών μειώθηκε, παράλληλα όμως κάμψη σημείωσε και ο ρυθμός αύξησης της 
παραγωγικότητας. Οι διαφορές μεταξύ εργοστασίων είναι μεγαλύτερες από ό,τι αλλού: 
ορισμένα διαθέτουν ιδιαίτερα προηγμένη τεχνολογία και μπορούν να παρέχουν μισθούς 
ανάλογους με αυτούς του δυτικού τμήματος, ενώ πολλά έχουν χαμηλότερη παραγωγικότητα 
και επιβιώνουν δύσκολα, ακόμη και με τα χαμηλότερους μισθούς ποσοστά του ανατολικού 
τμήματος της χώρας. Μια πιθανή λύση θα ήταν η σύναψη συλλογικών συμβάσεων που να 
καθορίζουν σχετικά χαμηλά μισθολογικά επίπεδα, τα οποία θα είχαν όμως ένα πφΐθώριο για 
ενδεχόμενη διαφοροποίηση μέσω θετικών «διορθώσεων» όταν το επιτρέπουν οι πφίστάσεις. 
Η πολύ χαμηλή ανταγωνιστικότητα των νέων ομόσπονδων κρατών διατηρείται σε πολλούς 
τομείς. Μολονότι ο αριθμός των σύγχρονων εργοστασίων αυξάνει διαρκώς και οι εξαγωγές της 
πρώην Ανατολικής Γερμανίας προς τα κράτη μέλη αυξήθηκαν κατά 30% το 1995, οι εξαγωγές 
του ανατολικού τμήματος της χώρας δεν αντιπροσωπεύουν ακόμη παρά 2% του συνόλου της 
Γερμανίας, ενώ το μφίδιο της στο εθνικό ΑΕΠ ανέρχεται σε 11%. Λαμβανομένου υπόψη του 
μέσου επιπέδου αποδοτικότητας σήμερα, θα χρειαστεί πολύς καιρός ώστε τα διαγράμματα 
κατανομής των εισοδημάτων της πρώην Ανατολικής Γερμανίας να προσεγγίσουν αυτά της 
Δυτικής. Τα κέρδη είναι ακόμη χαμηλά και οι επιχειρήσεις παραμένουν ευάλωτες στις κρίσεις. 
Η πφίοχή θα συνεχίσει να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από μεταφορές κεφαλαίων εκ μέρους της 
πρώην Δυτικής Γφμανίας, τα οποία αντιπροσωπεύουν σήμερα πφίπου 4,5% του γερμανικού 
ΑΕΠ. 
Δημόσια οικονομικά: διακοπή της εξυγίανσης το 1995 
Από 3,5% του ΑΕΠ το 1993, οι καθαρές δανειακές ανάγκες του ευρύτερου δημοσίου τομέα 
πφίορίστηκαν σε 2,6% το 1994. Στις αρχές του 1995, αναμενόταν η μείωση αυτή του δημοσίου 
6.3.1996 
-84-
ελλείμματος να συνεχιστεί. Στο μεταξύ, όμως, οι προοπτικές όσον αφορά το έλλειμμα 
επιδεινώθηκαν και οι δανειακές ανάγκες για το 1995 εκτιμώνται προσωρινά σε 3,6% του 
ΑΕΠ4. 
Αυτή η αναστροφή τάσης οφείλεται κυρίως στο απογοητευτικό επίπεδο των φορολογικών 
εσόδων. Πέρα από τις συνέπειες της απόκλισης μεταξύ των προβολών ανάπτυξης και της 
πραγματικής επίδοσης της οικονομίας, που ήταν μικρότερη από τις προβλέψεις, πρέπει να 
προστεθεί και η μείωση, ισχυρότερη από ό,τι προβλεπόταν, της είσπραξης αμέσων φόρων, που 
συνδέεται με μια σειρά εποχικών κυρίως παραγόντων, όπως η επίδραση της ύφεσης του 1993 
στις φορολογικές εισπράξεις του 1995. Πάντως, η συνολική φορολογική πίεση ανήλθε στο 
43,75 % του ΑΕΠ, μετά την επαναφορά του φόρου αλληλεγγύης 7,5 %. 
Η αύξηση των δαπανών της δημόσιας διοίκησης επιταχύνθηκε, ειδικότερα στον τομέα της 
κοινωνικής ασφάλισης. Οι δαπάνες για την υγεία ήταν υψηλότερες από ό,τι προβλεπόταν ενώ 
καθιερώθηκε και μια νέα μακροχρόνια ιατροφαρμακευτική ασφάλιση. Αντίθετα, οι δαπάνες των 
πφιφερειακών κυβφνήσεων ήταν μικρότερες από τις σχετικές προβλέψεις. Στην αρχή, η 
εκτέλεση του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού καθυστέρησε, λόγω των εκλογών του Οκτωβρίου 
1994. Στη συνέχεια, όταν η ανεπάρκεια των εισπράξεων κατέστη προφανής, εξετάστηκαν 
λεπτομερώς οι δαπάνες σε όλα τα επίπεδα της διοίκησης. Δεδομένης της ταχείας αύξησης της 
επιβάρυνσης των τόκων λόγω της ανάληψης χρεών από το κράτος, οι πρωτογενείς δαπάνες πλην 
της κοινωνικής ασφάλισης δεν αυξήθηκαν σε πραγματικές τιμές. 
Ο δείκτης του δημοσίου χρέους έφθασε το 59% περίπου του ΑΕΠ στο τέλος του 1995. Μόνο η 
ανάληψη από το κράτος των χρεών της Treuhand και των οργανισμών κοινωνικής κατοικίας της 
πρώην Ανατολικής Γερμανίας αύξησαν κατά 6,75 εκατοστιαίες μονάδες το δείκτη αυτό. 
Σήμερα, οι υποχρεώσεις που συνδέονταν με την ενοποίηση, και που εν μέρει δεν είχαν 
πφίληφθεί στον προϋπολογισμό, έχουν αναληφθεί σε μεγάλο βαθμό από την ομοσπονδιακή 
κυβέρνηση. Συνέβαλαν σημαντικά στην αύξηση του δείκτη του δημοσίου χρέους, που δεν 
υπερέβαινε το 41,5% το 1991. 
Πρόκειται για στοιχεία που δημοσιεύθηκαν στην αρχή του 1996 από τις γερμανικές αρχές. Δεν λαμβάνεται υπόψη η 
από το κράτος ανάληψη των χρεών της Treuhand και των οργανισμών κοινωνικής στέγης της πρώην Ανατολικής 
Γερμανίας, που αντιπροσωπεύουν 6,75% του ΑΕΠ. 
6.3.1996 
-85 
ΕΛΛΑΔΑ 
Πρόοδος στην μακροοικονομική προσαρμογή το 1995 
Το 1995, οι μακροοικονομικές εξελίξεις σημαδεύτηκαν από δύο κύρια φαινόμενα: την πρόοδο 
που πραγματοποιήθηκε σε ό,τι αφορά την καταπολέμηση του πληθωρισμού και τη συνέχιση των 
προσπαθειών για την καταπολέμηση των δημοσιονομικών ανισορροπιών. Κατά την ίδια 
περίοδο, παρατηρήθηκε κάποια χαλάρωση στο επίπεδο των πραγματικών επιτοκίων (που 
παραμένουν πάντως υψηλά) ενώ η υποτίμηση της πραγματικής συναλλαγματικής ισοτιμίας 
ήταν συνολικά σύμφωνη με τον στόχο της νομισματικής πολιτικής της Τράπεζας της Ελλάδος. 
Το 1996, η ανάπτυξη αναμένεται να επιταχυνθεί, χάρη κυρίως στην ενίσχυση της εσωτφΐκής 
ζήτησης. 
Στην Ελλάδα, η οικονομική δραστηριότητα άρχισε να ανακάμπτει το 1994 κυρίως λόγω της 
βελτίωσης της εξωτφΐκής οικονομικής συγκυρίας, αφού η εσωτφΐκή ζήτηση παρέμεινε άτονη. 
Η ανάπτυξη επιταχύνθηκε περισσιπερο το 1995 όταν η εσωτφΐκή ζήτηση, και ειδικότερα ο 
ακαθάριστος σχηματισμός παγίου κεφαλαίου, άρχισε να ισχυροποιείται, ακόμη και αν η 
ιδιωτική κατανάλωση παρέμενε στάσιμη. Οι δημόσιες επενδύσεις υπήρξαν ιδιαίτερα 
δυναμικές, χάρη, σε μεγάλο βαθμό, στα κοινοτικά διαρθρωτικά ταμεία. 11 ανάκαμψη της 
εγχώριας οικονομικής δραστηριότητας συνοδεύτηκε επίσης από μικρή αύξηση του εξωτφίκού 
ελλείμματος. 
Πίνακας 1 
Ελλάδα: Μακροοικονομικές επιδόσεις 
1986-90 1991 93 1994 1995 
Ρυθμός αύξησης ίου ΑΕΠ 
(μεταβολή %) 
Συνολική εγχώρια ζήτηση 
(μεταβολή %) 
Απασχόληση (μεταβολή %) 
Ποσοστό ανιργίας {%) 
Πληθωρισμός (μεταβολή % ) 
Ισοζύγιο τρρχουσών συναλλαγών 
(% ι πί του ΑΕΠ) 1.7 
2.4 
0.7 
6.6 
17.0 
4.8 1.0 
1.5 
0.0 
7.8 
15.8 
4.5 1.5 
1.3 
1.9 
8.9 
10.8 
2.6 1.7 
2.2 
1.0 
8.9 
9.2 
2.7 Η αύξηση των δαπανών 
ιδιωτικής κατανάλωσης (1,4% 
σε όγκο το 1995) παρέμεινε 
χαμηλή, κυρίως λόγω της 
χαμηλής αύξησης του 
πραγματικού εισοδήματος. 
Μετά την αύξηση τους κατά 
1,3% το 1994, οι πραγματικοί 
μισθοί αυξήθηκαν κατά 
περίπου 0,5% το 1995. Το 
πραγματικό διαθέσιμο 
εισόδημα παρέμεινε πάντως ουσιαστικά στάσιμο κατά το 1995. Η εφαρμογή των φορολογικών 
νόμων του 1994, η οποία οδήγησε σε αύξηση των εισπράξεων της άμεσης φορολογίας, και η 
μείωση των επιτοκίων, η οποία περιφισε την αύξηση των άλλων εισοδημάτων εκτός των 
μισθολογικών, είναι οι κυριότεροι παράγοντες στους οποίους οφείλεται αυτό το φαινφενο. Η 
ιδκοτική κατανάλοκτη ενισχύθηκε πάντως από τη μείωση του ποσοστού αποταμίευσης, που 
πφίορίστηκε από 18,9% του ακαθάριστου διαθέσιμου εισοδήματος το 1994 σε 17,9% το 1995. Πα ορισμούς, βλ. πίνακα 2 για το Βτλγιο 
ΙΙηρί Υπηι>εσίες τηςίϊπιψοπΐ};. Οικονομικέςπρο/ίλέψιις, Νοφ/Ι/)ΐος 1995. 
6.3.1996 
-86-
Η μείωση αυτή του ποσοστού αποταμίευσης αντικατοπτρίζει πιθανότατα τη συνδυασμένη 
επίδραση της μείωσης των πραγματικών επιτοκίων και της μφΐκής άμβλυνσης των φορολογικών 
αβεβαιοτήτων. Επιπλέον, η κατάσταση στην αγορά εργασίας άρχισε να βελτιώνεται: το 
ποσοστό ανεργίας, που είχε αυξηθεί σημαντικά κατά τη διάρκεια της ύφεσης, έχει πλέον 
σταθεροποιηθεί στο 9,5% του ενεργού πληθυσμού. 
Πίνακας 2 
Ελλάδα: Δείκτες οικονομικής πολιτικής 
_-^— 1986-90 1991-93 1994 1995 
Αύξηση του χρήματος 21.1 13.9 8.9 10.4 
(μεταβολή %) 
Υπόλοιπο κρατικού προϋπολογισμού -13.0 -11.7 -11.4 9.3 
(% επί του ΑΕΠ) 
ΙΑκαθάριστο διμοσιο χρέος 66.6 97.1 113.0 114.4 
(% επί του ΑΕΠ) 
Ονομαστικές αποδοχές κατά κεφαλήν 16.7 10.7 12.8 9.8 
(μεταβολή %) 
Πραγματικές αποδοχές κατά κεφαλήν -0.3 -4.4 1.8 0.6 
(μεταβολή %) 
Για ορισμούς, βλ. πίνακα 2 για το Βέλγιο 
Πηγή Υπηρεσίες της Επιτροπής, Οικονομικές προβλέψεις, Νοέμβριος 1995. Ο σχετικά υψηλός πληθωρισμός 
στην Ελλάδα τείνει να πφίοριστεί 
από τα μέσα του 1993, και για 
πρώτη φορά κατά τα τελευταία 22 
και πλέον έτη, η αύξηση των τιμών 
λιανικής πώλησης ήταν μικρότφη 
από 10% το μεγαλύτερο μέρος του 
1995. Με βάση το δείκτη τιμών 
καταναλωτή, ο πληθωρισμός το 
1995 ήταν κατά μέσο όρο 9,2%, 
ενώ κατά τα τρία πρώτα έτη της 
δεκαετίας το ποσοστό αυτό ανφχόταν σε 16% πφίπου κατά μέσο όρο. Οι βελτιωμένες αυτές 
επιδόσεις σε ό,τι αφορά τον πληθωρισμό οφείλονται σε πολλούς παράγοντες: πρώτον, σε σχέση 
με τα προηγούμενα έτη, η δημοσιονομική πολιτική έγινε σταδιακά πιο πφίοριστική τα δύο 
τελευταία έτη· δεύτερον, η αυστηρή αυτή νομισματική και συναλλαγματική πολιτική 
ακολουθείται από το 1991. Συνεπώς, ο εισαγφενος πληθωρισμός πφίορίστηκε χάρη στη 
σταδιακή μείωση του ποσοστού υποτίμησης της δραχμής, ενώ η χαμηλότφη της πραγματικής 
αναπροσαρμογή της ισοτιμίας λόγω διαφοράς πληθωρισμού σε σχέση με τους λοιπούς 
κοινοτικούς εταίρους, οδήγησε στην ανατίμηση της πραγματικής συναλλαγματικής ισοτιμίας 
της δραχμής. Η εξέλιξη αυτή, ακφη και αν δημιούργησε διακυμάνσεις τιμών που ευνόησαν τις 
εισαγωγές, συνέβαλε επίσης στην σταθεροποίηση των πληθωριστικών προσδοκιών, γεγονός που, 
σε συνδυασμό με την πρόοδο της δημοσιονομικής εξυγίανσης, επέτρεψε την εισαγωγή κάποιας 
πειθαρχίας στον καθορισμό των εσωτφΐκών τιμών. Τέλος, είναι πιθανό ότι οι επιτυχίες που 
σημειώθηκαν σε ό,τι αφορά τον έλεγχο του πραγματικού πληθωρισμού συνέβαλαν στον 
πφίορισμό των πληθωριστικών προσδοκιών στις αγορές προϊόντων και εργασίας (τα τελευταία 
έτη, η εισαγωγή ενός ορίζοντα δύο ετών στις συμφωνίες για τους ονομαστικούς μισθούς, με 
ασφαλιστικές ρήτρες για ξαφνικές αυξήσεις του πληθωρισμού, συνέβαλε γενικά στον 
πφίορισμό της επίδρασης της αύξησης του κόστους στις τιμές). 
Χάρη σε μια στρατηγική μείωσης του πληθωρισμού που βασίζεται κυρίως στη δημοσιονομική 
προσαρμογή και τη μικρότερη υποτίμηση της συναλλαγματικής ισοτιμίας της δραχμής έναντι 
του ECU σε σχέση με τον διαφορικό πληθωρισμό της Ελλάδας, η επίτευξη του στόχου της 
συναλλαγματικής ισοτιμίας δυζυκολύνθηκε από τις προσδοκίες σε ό,τι αφορά τη σταθεροποίηση 
και την υποτίμηση που έγιναν πιο ευνοϊκές. Μετά την επιτυχημένη αντιμετώπιση, στα μέσα του 
6.3.1996 
-87-
1994, της συναλλαγματικής κρίσης που προκλήθηκε από την άρση των τελευταίων πφίορισμών 
για την μεταφορά κεφαλαίων, τα αποθέματα σε ξένο συνάλλαγμα στην Ελλάδα έφθασαν σε 
πρωτόγνωρα επίπεδα και ο όγκος του θετικού καθαρού υπολοίπου της αυτόνομης κίνησης 
κεφαλαίων επιτρέπει τη στήριξη της εξωτφΐκής αξίας της δραχμής. Στο τέλος του Σεπτεμβρίου 
1995, τα αποθέματα της Ελλάδας ανέρχονταν σε 16,1 δισεκατ. δολάρια. Οι εισροές αυτές 
κεφαλαίων «αποστειρώθηκαν», σε μεγάλο βαθμό, ώστε να αποφευχθεί η διεύρυνση της 
εσωτερικής ρευστότητας, σε βαθμό μεγαλύτερο από το στόχο που είχε θέσει η Τράπεζα της 
Ελλάδος στο νομισματικό της πρόγραμμα για το 1995. 
Τα πραγματικά επιτόκια, παρά την ελαφρά χαλάρωση που παρατηρήθηκε το 1995, παραμένουν 
υψηλά. Λόγω της επιμονής ενός υψηλού ποσοστού πληθωρισμού και αβεβαιοτήτων σχετικά με 
την σταθερότητα της προόδου που έχει γίνει σε θέματα πληθωρισμού και δημοσιονομικής 
εξυγίανσης, τα επιτόκια συνεχίζουν να ενσωματώνουν ένα ποσοστό κινδύνου. 
Οι ακολουθούμενες πολιτικές για τη διόρθωση των ανισορροπιών και την προώθηση της 
σύγκλισης 
Οι δημοσιονομικές ανισορροπίες στην Ελλάδα άρχισαν να διορθώνονται το 1994, έτος κατά το 
οποίο οι δημοσιονομικοί στόχοι της κεντρικής διοίκησης επιτεύχθηκαν συνολικά. Το 1995, 
σημειώθηκε και νέα πρόοδος στη μείωση των ανισορροπιών αυτών και τον έλεγχο του χρέους. 
Αφού ανήλθε στο επίπεδο ρεκφ της τάξης του 12,1% του ΑΕΠ το 1993, το έλλειμμα του 
δημοσίου πφίορίστηκε σε 9,3% του ΑΕΠ το 19955, ενώ το πρωτογενές υπόλοιπο είναι επίσης 
πλεονασματικό από το 1992. Το 1996, το έλλειμμα αναμένεται να μειωθεί ακόμη πφίσσότερο 
και το πρωτογενές πλεόνασμα να αυξηθεί σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Το πφιθώριο 
χειρισμών της δημοσιονομικής πολιτικής παραμένει πάντως πφίορισμένο λόγω του ύψους των 
πληρωμών για τους τόκους: το 1995 ανήλθαν σε 13,4% του ΑΕΠ και απορρόφησαν το 35% 
σχεδόν των διαθέσιμων πόρων του δημοσίου. 
Το ύψος της εξυπηρέτησης του χρέους εξηγείται από τη σημαντική δανειακή επιβάρυνση της 
Ελλάδας και τη διατήρηση υψηλών επιτοκίων στο δημόσιο χρέος. Παρά τη μείωση του 
ποσοστού πληθωρισμού, ο δείκτης δανειακής επιβάρυνσης έφθασε το 114,4% του ΑΕΠ το 1995, 
έναντι μόνο 82,6% το 1990. Η σημαντική αυτή επιδείνωση οφείλεται κυρίως στην ανάληψη 
από το δημόσιο χρεών που δεν ανήκουν σε αυτό. Είναι φανερό ότι τα πρωτογενή πλεονάσματα 
των τελευταίων αυτών ετών δεν επαρκούν ακφη για τη σταθεροποίηση του δείκτη δανειακής 
επιβάρυνσης και ότι στην καλύτφη πφίπτωση μπορούν απλώς να επιβραδύνουν την αύξηση 
του. 
Σε ό,τι αφορά τη δημοσιονομική προσαρμογή, δόθηκε προτεραιότητα στα μέτρα αύξησης των 
φορολογικών εσόδων (καταπολέμηση της φοροδιαφυγής, διεύρυνση της φορολογικής βάσης και 
βελτίωση της αποτελεσματικότητας των φορολογικών μηχανισμών), καθώς και στις 
Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού του 1995, οι ελληνικές αρχές περιέλαβαν στους λογαριασμούς του δημοσίου 
στοιχεία, που προηγουμένως είχαν παραληφθεί ή λαμβάνονταν υπόψη μόνο εν μέρει. Ετσι προέκυψαν τα 
αναθεωρημένα στοιχεία που χρησιμοποιούμε, αφού αναθεωρήθηκαν προς τα κάτω οι αριθμοί που αφορούσαν το 
έλλειμμα του δημοσίου από το 1992. Η αναθεώρηση αυτή δεν επηρέασε το ρυθμό δημοσιονομικής προσαρμογής 
μεταξύ του 1993 και του 1995 όπως έχει μετρηθεί με τη διακύμανση του δείκτη του ελλείμματος, παρότι ο δείκτης 
αυτός που υπολογίζεται με βάση το ΑΕΠ του 1993 είναι πλέον χαμηλότερος κατά μια εκατοστιαία μονάδα. 
6.3.1996 
-88-
προσπάθειες επιβράδυνσης του ρυθμού αύξησης των πρωτογενών δαπανών. Τα συνολικά 
τρέχοντα έσοδα της δημόσιας διοίκησης αυξήθηκαν από 32% του ΑΕΠ το 1990 σε 36,4% το 
1995, πρόοδος που οφείλεται κυρίως στην εφαρμογή των φορολογικών νφων που ψηφίστηκαν 
τον Απρίλιο του 1994. Οι προσπάθειες επιβράδυνσης του ρυθμού αύξησης των πρωτογενών 
δαπανών δεν είχαν την ίδια επιτυχία αφού οι δαπάνες αυτές αντιπροσώπευαν σχεδόν 31 % του 
ΑΕΠ το 1995 έναντι 29,4% το 1992. 
Διάγραμμα 1 - Ελλάδα 
Δημοσιονομική προσαρμογή (δημόσια διοίκηση) 
κυκλικά διορθωμένες μεταβλητές, σε ποσοστό της βασικής τάσης τον ΑΕΠ 
χμοιογενεΐ; βαχάντς (αριστερή κλίμακα) «"ecwJSa tumpâ^cv; (αρνπερή κλίμακα) 
Ολλειμμα (Bc/iri κλίμακα) Β&ηρωτογΐνά; κκζύγιο (8tf,la κλίμακα) 
-8 
-10 
-12 
-14 
1988 1989 
Πηγή: Υπηρεσίες της Επιτροπής Το διάγραμμα 1 
αναλύει τη σύνθεση 
της δημοσιονομικής 
προσαρμογής από το 
τέλος της τελευταίας 
δεκαετίας με βάση τη 
σύγκριση των 
στοιχείων για τα 
έσοδα και τις 
πρωτογενείς δαπάνες, 
διορθωμένα από τις 
κυκλικές 
διακυμάνσεις και εκφρασμένα σε ποσοστό της βασικής τάσης του ΑΕΠ. Μπορεί λοιπόν να 
θεωρηθεί ότι τα στοιχεία αυτά απεικονίζουν μια συγκυριακή πολιτική. Διαπιστώνεται ότι το 
πρωτογενές έλλειμμα μειώνεται από το 1992, αποτέλεσμα που οφείλεται κυρίως στη λήψη 
μέτρων για την αύξηση του δείκτη έσοδα/ΑΕΠ, που αυξήθηκε από 32,3% της βασικής τάσης 
του ΑΕΠ το 1990 σε 38% το 1995. Παρατηρείται εξάλλου ότι οι πρωτογενείς δαπάνες, 
διορθωμένες από τις κυκλικές διακυμάνσεις, παρέμειναν συνολικά σταθερές στο 34% πφίπου 
του ΑΕΠ. 
Κύριος στόχος της οικονομικής πολιτικής είναι να σταθεροποιηθεί και να συνεχιστεί η πρόοδος 
που πραγματοποιήθηκε σε ό,τι αφορά την καταπολέμηση του πληθωρισμού και τη 
δημοσιονομική εξυγίανση: πρόκειται για προϋποθέσεις-κλειδιά με στόχο τη μείωση των 
πραγματικών επιτοκίων και την προώθηση και συνέχιση της οικονομικής ανάπτυξης. Μολονότι 
πραγματοποιήθηκε ορισμένη πρόοδος σε σχέση με τα κριτήρια σύγκλισης της συνθήκης κατά 
τα δύο τελευταία έτη, η απόσταση που θα πρέπει να διανυθεί είναι ακφη μεγάλη και οι 
πολιτικές προσαρμογής θα πρέπει να συνεχιστούν με αμείωτο ρυθμό. 
6.3.1996 
89 
ΙΣΠΑΝΙΑ 
Υγιέστερη οικονομική ανάκαμψη με ορισμένες, όμως, αβεβαιότητες 
Παρά την επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας από την άνοιξη και μετά, το ισπανικό 
ΑΕΠ αυξήθηκε το 1995 κατά 3%. Η απασχόληση αυξήθηκε κατακόρυφα το 1995 (2,7%) ως 
αποτέλεσμα της οικονομικής ανάπτυξης, της συγκράτησης των μισθών και της μεγαλύτφης 
ευελιξίας της αγοράς εργασίας. Παρά ταύτα, το ποσοστό ανφγίας μειώθηκε ελαφρά μόνον, 
εξαιτίας της αύξησης του ποσοστού συμμετοχής στην αγορά εργασίας. Ο πληθωρισμός εισήλθε 
εκ νέου σε πτωτική πορεία τον Μάιο του 1995 ενώ το δημόσιο έλλειμμα κινήθηκε σύμφωνα με 
τους στόχους του προγράμματος σύγκλισης για το 1995. Παρότι οι εισαγωγές συνέχισαν να 
αυξάνονται ταχύτερα από τις εξαγωγές, το 1995 οι εξωτφίκοί λογαριασμοί ήταν σχεδόν 
ισοσκελισμένοι γεγονός που οφείλεται κατά ένα μέρος στη βελτίωση των όρων εμπορίου. 
Η οικονομική δραστηριότητα στην Ισπανία, η οποία παρουσιάζει συνεχή ανάπτυξη από το 1993 
και μετά άρχισε να επιβραδύνεται στο δεύτερο τρίμηνο του 1995. Παρά ταύτα, το ΑΕΠ, το οποίο 
αυξήθηκε κατά 2% το 1994, αναμένεται ότι το 1995 θα αυξηθεί κατά 3,0%. 
Μετά από μία διετία ανάπτυξης κατά την οποία πρωταρχικό ρόλο διαδραμάτισαν οι καθαρές 
εξαγωγές, κυρίως χάρη στην υποτίμηση της πεσέτας, κινητήριο δύναμη το 1995 αποτέλεσε η 
εγχώρια ζήτηση, ενώ ο εξωτερικός τομέας συνέβαλε αρνητικά στην ανάπτυξη του ΑΕΠ. II 
αξιοσημείωτη ανάκαμψη της εγχώριας ζήτησης το 1995 βασίστηκε σε μία σοβαρή ανάπτυξη 
των επενδύσεων σε δομικές κατασκευές και εξοπλισμό, ενώ η ιδιωτική κατανάλωση παρέμεινε 
ασθενής. 
Μετά από μία σωρευτική πτώση 
ύψους 14% το 1992 και το 1993, 
οι επενδύσεις άρχισαν να 
ανακάμπτουν το 1994 χάρη στην 
αύξηση της τελικής ζήτησης, με 
πρωταρχικό στοιχείο την ισχυρή 
άνοδο των εξαγωγών, τη βελτίαχτη 
της αποδοτικ()τητας των 
επιχειρήσεων, τον μικρότερο 
βαθμό χρέωσης του τομέα των μη 
χρηματοοικονομικών 
επιχειρήσεων και τον μεγαλύτερο βαθμό αξιοποίησης των παραγωγικών ικανοτήτων. Εξαιτίας, 
όμως, της συγκρατημένης ιδιωτικής κατανάλωσης και κάποιας επιβράδυνσης του ρυθμού Π( νάκας 1 
Ισπανία: Μακροοικονομικές επιδόσεις 
1 11 198690 1991-93 1994 1995 
Ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ 4.5 0.6 2.1 3.0 
(μεταβολή %) 
Συνολική εγχώρια ζήτηση 6.6 -0.2 1.1 3.3 
(μεταβολή %) 
Απασχόληση (μετιι|1ολή%) 3.2 2.1 0.9 2.7 * 
Ποσοστό ανιργίας(%) 18.9 19.2 24.3 22.7 
Πληθωρισμός (μεταβολή %) 6.6 6.1 4.9 4.9 
Ισοζύγιο τμεχοτ>σών συναλλαγών -1.3 -2.7 -1.2 -1.3 
(% επί το\» ΑΕΠ) 
Για ορισμούς, βλ. πίνακα 2 για το Βέλγιο 
Πηγή Υπτρεσίες της Επιτροπή;, Οικονομικές προβλέψεις, Νοέμβριος 1995. 
* Λαμβάνοντας -υπόψη τελευταίες πληροφορίες. 
6.3.1996 
Διάγραμμα 1 - Ισπανία 
Ιδιωτική κατανάλωση, απασχόληση και ποσοστό αποταμίευσης 
Ετήσια μειαβολή % 
ΟΣννϋλική αχασχόληση 
—βιοτική κατανάλαση 
—Ποοοοτό αο,ηαμίΓΜΟης χιην νοικοκυριών (Sr/,ιά κλίμακα) -90-
αύξησης της εξωτφΐκής ζήτησης, οι επενδύσεις άρχισαν να παρουσιάζουν σημεία 
επιβράδυνσης στα μέσα του 1995. 
Εκτιμάται Οτι η ιδιωτική κατανάλωση αυξήθηκε κατά 1,6% το 1995, όπερ αποτελεί σχετικά 
χαμηλό ποσοστό αν ληφθεί υπόψη η έντονη άνοδος της απασχόλησης (Διάγραμμα 1) και του 
πραγματικού ακαθάριστου διαθέσιμου εισοδήματος (3,1%). Ο δείκτης αποταμίευσης των 
=1 νοικοκυριών εκτιμάται 
ότι αυξήθηκε σε 12,8% 
το 1995, ως 
αποτέλεσμα της 
αυξανόμενης 
αβεβαιότητας ως προς 
τη μελλοντική εξέλιξη 
των εισοδημάτων. 
Αυτό μπορεί να 
οφείλεται στο 
χαμηλότερο αίσθημα 
ασφάλειας ως προς την 
απασχόληση, λόγω της 
αναδιάρθρωσης της αγοράς φγασίας το 1994, στην ανάμνηση της κατάστασης που 
δημιούργησε η απότομη ύφεση του 1992-93, στη δυσχερέστφη πρόσβαση σε επιδόματα 
απασχόλησης και στην αβεβαιότητα ως προς το μέλλον του συνταξιοδοτικού συστήματος, που 
αντικατοπτρίζεται επίσης και σε μία άνθηση των ιδιωτικών συνταξιοδοτικών προγραμμάτων. 
Επομένως, προκύπτει ένα μεγάλο ερωτηματικό όσον αφορά την ανάπτυξη της οικονομικής 
δραστηριότητας στην Ισπανία, όπως και σε άλλα κράτη μέλη, συνδεόμενο με την προθυμία των 
νοικοκυριών να δαπανήσουν χρήματα. 
Οι εξαγωγές και εισαγωγές έχουν 
αρχίσει να επιβραδύνονται μετά τις 
απότομες αυξήσεις που 
παρατηρήθηκαν το 1994. Ωστόσο οι 
εξαγωγές μειώνονται με μεγαλύτερο 
ρυθμό από τις εισαγωγές ως 
αποτέλεσμα της εξασθένησης του 
αντίκτυπου της υποτίμησης της 
πεσέτας και της ανάκαμψης της 
εγχώριας ζήτησης. 1986 19X7 Ι9ΚΚ 
Πηγή: Υιιηρεσίει; της Eitupomy; 
Πίνακας 2 
Ισπανία: Δείκτες οικονομικής πολιτικής 
____-____—_—— 198690 1991-93 1994 1993 
Αύξηοη του χρήματος 14.5 7.5 7.6 Κ.Κ 
(μεταβολή %) 
Υπόλοιπο κρατικού προϋπολογισμού -3.8 -5.5 6.6 5.9 
(% επί του ΑΕΠ) 
Ακαθάριστο δηιόσιο χρέος 44.1 51.5 63.0 64.8 
(% επί του ΑΕΠ) 
Ονομαστικές αποδοχές κατά κεφαλήν 7.7 8.2 3.1 H.9 
(μεταβολή*) 
Πραγματικές αποδοχές κατά κεφαλήν 1.0 2.0 -1.7 0.9 
(μεταβολή %) 
Για ορισμούς, βλ. πίνακα 2 για το Βέλγιο 
Πηγή Υπηρεσίες της Επιτροπή;, Οικονομικές προ/)λέψεις, Νοήιβριος 1995. 
Οι εξωτφίκοί λογαριασμοί της 
Ισπανίας βελτιώθηκαν κατά πολύ τα τελευταία χρόνια εξαιτίας της υποτίμησης της πεσέτας το 
1992-94 και της βαθύτερης ύφεσης που σημειώθηκε στην Ισπανία σε σχέση με την Ευρωπαϊκή 
6.3.1996 
-91 -
Ενωση ως σύνολο. Το ισοζύγιο αγαθών και υπηρεσιών, το οποίο παρουσίαζε έλλειμμα ύψους 
3,2% του ΑΕΠ το 1991, ισοσκελίσθηκε το 1994. Παρότι το 1995 η αύξηση των καθαρών 
εισαγωγών και πάλι υπερσκέλισε την αύξηση των καθαρών εξαγωγών, η βελτίωση των 
εμπορικών συνθηκών επέτρεψε να διατηρηθεί η ισορροπία του ισοζυγίου αγαθών και 
υπηρεσιών. 
Η απασχόληση αυξήθηκε σημαντικά το 1995, ως αποτέλεσμα της σταθφής οικονομικής 
ανάπτυξης, της συγκράτησης των μισθών και της μεγαλύτφης ευελιξίας της αγοράς εργασίας. 
Οι δύο τελευταίοι παράγοντες οδήγησαν σε κάποια μείωση του ορίου δημιουργίας θέσεων 
απασχόλησης και της φαινόμενης αύξησης της παραγωγικότητας. Ωστόσο, το ποσοστό ανφγίας 
μειώθηκε σχετικά λίγο και παρέμεινε σαφώς ανώτερου του 20% το 1995 δεδομένης της 
συνεχούς ανόδου του βαθμού δραστηριι5τητας, που συνδέεται με τη σταθφή αύξηση της 
συμμετοχής των γυναικών στην αγορά εργασίας. 
Ο λόγος του δημοσίου ελλείμματος προς το ΑΕΠ εκτιμάται ότι το 1995 μειώθηκε περαιτέρω σε 
5,9% από 6,6% το 1994 και 7,5% το 1993. Ωστόσο, παρά τη μείωση αυτή, δείκτης δανειακής 
επιβάρυνσης του δημοσίου αυξήθηκε, με μικρότερο όμως ρυθμό, σε 64% του ΑΕΠ μέχρι τα τέλη 
του 1995. 
Παρατηρήθηκε κάποια επιβράδυνση στο ποσοστό πληθωρισμού (ετήσια βάση) από τον Μάιο 
του 1995. Ωστόσο, κατά μέσο όρο το ποσοστό πληθωρισμού παρέμεινε σταθερό το 1995 σε 
σχέση με το 1994, κυρίως εξαιτίας του αντίκτυπου της αύξησης των έμμεσων φόρων τον 
Ιανουάριο του 1995 που τροφοδότησε τον πληθωρισμό κατά τους πρώτους μήνες του 1995. Η 
πτωτική τάση του πληθωρισμού ενισχύεται από τη συγκρατημένη αύξηση των μισθών, τη 
νομισματική σταθερότητα, την επιβράδυνση της αύξησης των τιμών των εισαγωγών και την 
αντιπληθωριστική πολιτική της Τράπεζας της Ισπανίας. 
Στα τέλη του 1994, η Τράπεζα της Ισπανίας υιοθέτησε μία νέα νομισματική πολιτική που 
πφίλαμβάνει ένα βασικό μεσοπρόθεσμο στόχο όσον αφορά το ποσοστό πληθωρισμού, 
θεωρώντας ως κύριο παράγοντα για την επίτευξη του στόχου αυτού τη σταθερότητα των 
συναλλαγματικών ισοτιμιών. Οι ενδείξεις ισχυρής πληθωριστικής πίεσης ανάγκασαν την 
Τράπεζα της Ισπανίας να αυξήσει τα επιτόκια της κατά 190 σημεία βάσης συνολικά κατά το 
πρώτο ήμισυ του 1995. Οι καλύτφες πληθωριστικές προοπτικές που παρατηρήθηκαν κατά το 
δεύτερο ήμισυ του έτους, σε συνδυασμό με την ισχύ της πεσέτας, οδήγησαν σε μείωση των 
επιτοκίων κατά 25 σημεία βάσης τον Δεκέμβριο του ιδίου έτους. Οι διαφορές στα 
μακροπρόθεσμα επιτόκια με τη Γερμανία μειώθηκαν κάπως κατά τη διάρκεια του έτους αλλά 
παρέμειναν σε 390 σημεία βάσης τον Δεκέμβριο. Η νομισματική αναταραχή στις αρχές του 
1995 οδήγησε στην έντονη υποτίμηση της πεσέτας με αποτέλεσμα τη μείωση της κεντρικής 
ισοτιμίας της πεσέτας κατά 7% στο πλαίσιο του μηχανισμού συναλλαγματικών ισοτιμιών, στις 
6 Μαρτίου. Αργότερα, το νόμισμα ανέκτησε έδαφος έναντι του γερμανικού μάρκου και η αξία 
του κινήθηκε γρήγορα προς τη νέα κεντρική ισοτιμία του. Στο τελευταίο τρίμηνο του έτους, η 
6.3.1996 
-92-
πεσέτα ισχυροποιήθηκε πφίσσότερο, κινούμενη προοδευτικά με ανοδικούς ρυθμοί>ς στο 
πλαίσιο του μηχανισμού συναλλαγματικών ισοτιμιών, για να καταλήξει στα τέλη του έτους ως 
το δεύτερο ισχυρότερο νόμισμα στη δέσμη ισοτιμιών. 
Τα βασικά οικονομικά μεγέθη φαίνεται ότι πλέον προσφέρουν μία καλύτφη βάση για σταθφή 
οικονομική ανάπτυξη στην Ισπανία σε σχέση με τις προηγούμενες πφΐόδους ανάκαμψης, ιδίως 
εκείνη που σημειώθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1980. Κύριο στοιχείο της ανάκαμψης ήταν 
οι εξαγωγές και οι επενδύσεις ενώ υπάρχουν κάποια πφΐθώρια για μεγαλύτφη ιδιωτική 
κατανάλωση χωρίς την εμφάνιση ισχυρών εντάσεων στους εξωτφίκούς λογαριασμούς. Μία 
πφίσσότερο ευέλικτη αγορά εργασίας, η οποία επίσης συνέβαλε στη συγκράτηση των μισθών, 
έχει δημιουργήσει τα εχέγγυα για μία πφίσσότερο ισορροπημένη οικονομική ανάπτυξη. 
Οι κύριες αμφιβολίες ως προς τη σταθερότητα της ανάκαμψης αφορούν κυρίως τις εξελίξεις στις 
εξωτφΐκές αγορές και τη συμπεριφορά των καταναλωτών όπως αυτή αντικατοπτρίζεται στην 
αποταμίευση των νοικοκυριών. 
Οι κυριότερες προκλήσεις εξακολουθούν να 
ανεργία είναι το υψηλό δημόσιο έλλειμμα και η 
Διάγραμμα 2 - Ισπανία 
Δημοσιονομικές μεταβλητές (% του ΑΕΠ) Η οικονομική πολιτική της 
Ισπανίας καθοδηγείται από 
το αναθεωρημένο 
πρόγραμμα σύγκλισης του 
1994 που είχε (ος στόχο τη 
συμμόρφωση με τα κριτήρια 
της ΟΝΕ μέσω της 
διαρθρωτικής 
μεταρρύθμισης και ενός 
πφίσσότερο ισορροπημένου 
συνδυασμού μέσων 
οικονομικής πολιτικής. 
Βασικό στοιχείο αποτελεί η 
διαδικασία της δημοσιονομικής εξυγίανσης, με την εφαρμογή της οποίας αναμένεται ότι το 
1997 ο δείκτης δημόσιο έλλειμμα/ΑΕΠ θα έχει υποχωρήσει στο 3%. 
Οι ισπανικές αρχές έχουν αποκτήσει μεγαλύτφη αξιοπιστία επιτυγχάνοντας, τους στόχους του 
προγράμματος σύγκλισης σχετικά με το δημοσιονομικό έλλειμμα το 1994 και το 1995. Aim) 
οφείλεται κυρίως στη μείωση του πρωτογενούς ελλείμματος (στο οποίο δεν πφίλαμβάνονται οι 
τόκοι) όπως φαίνεται στο Διάγραμμα 2. Ανατρέποντας την προηγούμενη τάση, οι τρέχουσες 
δαπάνες χωρίς τους τόκους μειώθηκαν από 39,1 % του ΑΕΠ το 1993 σε 37,2% του ΑΕΠ το 1995, 1990 1991 
Πηγή: Υχηρεαίες της Εκπροκην 
6.3.1996 
-93-
υπφκαλύπτοντας την πτώση στα τρέχοντα έσοδα από 41,8% του ΑΕΠ το 1993 σε 40,7% του 
ΑΕΠ το 1995. 
Ωστόσο, οι προσπάθειες δημοσιονομικής εξυγίανσης θα καταβληθούν το 1996 και το 1997, 
όπως προβλέπεται στο πρόγραμμα σύγκλισης. Το σχέδιο προϋπολογισμού για το 1996 καθόρισε 
ως στόχο τον δείκτη ελλείμματος που αναφέρεται στο πρόγραμμα σύγκλισης : 4,4% του ΑΕΠ, το 
οποίο όμως καταψηφίστηκε στο Κοινοβούλιο. Συνεπώς, το 1996 θα εφαρμοσθεί ο 
προϋπολογισμός του 1995 με κάποιες δημοσιονομικές προσαρμογές που θα έχουν ανάλογο 
αντίκτυπο στο έλλειμμα με εκείνον του σχεδίου προϋπολογισμού. Το 1996 η εξοικονόμιση 
δημοσιονομικών πόρων αναμένεται να οδηγήσει σε πρωτογενές πλεόνασμα για πρώτη φορά 
αυτή τη δεκαετία. Είναι σημαντικό να τηρηθούν αυστηρά οι δημοσιονομικοί στόχοι έτσι ώστε 
να διευκολυνθεί η περαιτέρω μείωση των επιτοκίων και με τον τρόπο αυτό, εκτός από την 
τόνωση της οικονομίας, να μειωθεί και το αυξανόμενο βάρος των τόκων, οι οποίοι ήδη 
αντιπροσωπεύουν ποσοστό ανώτερο του 5% του ΑΕΠ. 
Η απασχόληση εξελίσσεται πολ\) ευνοϊκά από τις αρχές του 1994. Παρά το ότι η ανάπτυξη της 
επιβραδύνθηκε στο τέταρτο τρίμηνο του 1995, η συνολική απασχόληση αυξήθηκε κατά το εν 
λόγω τρίμηνο κατά 3,2% (σε σχέση με τον προηγούμενο χρόνο) και κατά 2,7% κατά μέσο όρο 
για ολόκληρο το χρόνο. Αυτό επέτρεψε μία αύξηση των παραδοσιακά πολύ χαμηλών 
συντελεστών δραστηριότητας και απασχόλησης. Ωστόσο, παρά τις βελτιώσεις, το ποσοστό 
ανφγίας το τελευταίο τρίμηνο του 1995 ήταν 22,8%, ενώ το μφίδιο των προσωρινών θέσεων 
απασχόλησης στη συνολική απασχόληση ήταν 34,5%. Προκειμένου να διορθωθούν οι μεγάλες 
ανισορροπίες που υπάρχουν στην ισπανική αγορά εργασίας, χρειάζονται περαιτέρω 
μεταρρυθμίσεις στις αγορές προϊόντων και υπηρεσιών ιδίως σε τομείς προστατευόμενους από 
τον ανταγωνισμό, γεγονός που θα συμβάλει στη μείωση του πληθορισμού και στη βελτίαχτη της 
αποτελεσματικότητας, της παραγωγή και της απασχόλησης. 
6.3.1996 
Πίνακας 1 
Γαλλία: Μακροοικονομικές επιδόσεις 
1986-90 1991-93 1994 1995 
Ρυθμός αύξηση; του ΑΕΠ 3.2 0.2 2.7 2.8 
(μεταβολή %) 
Συνολική εγχφια ζήιησί) 3.8 -0.5 2.9 2.4 
(μεταβολή*) 
Απασχόληση (μεταβολή %) 1.1 -0.5 0.1 1.2 
Ποσοστό ανεργίας (%) 9.8 10.5 12.3 11.5 
ΠληΒαρισμός (μεταβολή*) | 2.9 2.ft 1.8 1.9 
Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών 0.3 0.2 1.1 1.4 
(% επί του ΑΕΠ) -94-
ΓΑΛΛΙΑ 
Επιβράδυνση της οικονομικής ανάπτυξης και ασθενέστερη εγχώρια ζήτηση 
Στις αρχές του 1995 η γαλλική οικονομία άρχισε να παρουσιάζει σημεία επιβράδυνσης τα 
οποία ακολούθησε μαι ραγδαία μείωση του ρυθμού οιοκονομικής ανάπτυξης. Ετσι, η αύξηση 
του ΑΕΠ (ετήσια βάση) από 4% και πλέον το πρώτο τρίμηνο υποχώρησε σε ποσοστό χαμηλότερο 
του 1 % το τελευταίο τρίμηνο του έτους. Η ιδιαίτερα μεγάλη συμβολή των αποθεμάτων στην 
οικονομική ανάπτυξη un) 1994 συγκάλυψε κάπως την έλλειψη δυναμισμού των υπόλοιπων 
συντελεστών της εγχώριας ζήτησης, που δεν μπόρεσαν να αναλάβουν τη σκυτάλη το 1995. 
II κατανάλακτη δεν ανέκτησε το 
δυναμισμό της και τα μέτρα 
στήριξης που λήφθηκαν το 1994 
παρατάθηκαν το 1995. Η σαφής 
αύξηση της αγοραστικής δύναμης 
του διαθέσιμου εισοδήματος των 
νοικοκυριών, που απορρέει από τη 
μεγαλύτερη απασχόληση και τις 
ι·1αορ1σμούς.βλ.Πίνακα2γιατο^γιο ευνοϊκότφες τάσεις των κατά 
/7W:r^^^£,^^.a,o^a^^^^^/^ κεφαλή μισθών, οδήγησαν σε 
πφίορισμένη άνοδο της κατανάλωσης το 1995 καθώς αυξήθηκε σημαντικά ο δείκτης 
αποταμίευσης. Οι προσδοκίες των νοικοκυριών όσον αφορά την ανφγία και τα εισοδήματα 
επιδεινώθηκαν μετά το καλοκαίρι, γεγονός που επηρέασε αρνητικά την κατανάλωση και τη 
γενικότφη οικονομική δραστηριότητα. 
Η ανάκαμψη των παραγωγικών επενδύσεων, που άρχισε την άνοιξη του 1994 είναι πιθανό να 
συνεχιστεί και μετά το 1995. Παρότι ο βαθμός χρησιμότητας των παραγωγικών ικανοτήτων έχει 
μειωθεί από τα μέσα του 1995 και οι προοπτικές όσον αφορά τη ζήτηση είναι λιγότερο 
αισιόδοξες, τα χαμηλά επίπεδα επενδύσεων των προηγούμενων ετών σημαίνουν ότι υπάρχει 
σημαντική συσσώρευση επενδύσεων προς υλοποίηση. Την τελευταία διετία αυξήθηκε επίσης 
και η αποδοτικότητα. Τα τελευταία έτη βελτιώθηκε σημαντικά η ικανότητα χρηματοδ()τησης 
ενώ ο πφίορισμός που έθεταν τα υψηλά πραγματικά επιτόκια άρθηκε κατά ένα μέρος στις 
αρχές του 1996. 
Οι εξαγωγές ήταν ιδιαίτερα αυξημένες και συνέβαλαν σημαντικά στην ανάπτυξη το 1994 και 
το πρώτο τρίμηνο του 1995, αλλά από την άνοιξη και μετά παρατηρείται μια ανακοπή του 
ρυθμού αύξησης. Παρότι οι επιχειρήσεις είχαν το πλεονέκτημα του χαμηλότερου κόστους 
εργασίας ανά μονάδα προϊόντος, η αύξηση της πραγματικής συναλλαγματικής ισοτιμίας 
6.3.1996 
-95-
επέφερε πλήγμα στην ανταγωνιστικότητα τους ως προς τις τιμές και τις ανάγκασε να μειώσουν 
τα πφιθώρια κέρδους. Η Γαλλία διαθέτει σήμερα υγιές ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, το 
οποίο μετά από έλλειμμα ίσο με το 0,5% του ΑΕΠ το 1991 εμφάνισε πλεόνασμα ύψους 0,6% 
του ΑΕΠ το 1994 ενώ αναμένεται ότι το πλεόνασμα για το 1995 θα ανέλθει στο 1,0% του ΑΕΠ. 
Πληθωρισμός υπό σταθερό έλεγχο αλλά ανησυχητική κατάσταση στην αγορά εργασίας 
Πίνακας 2 
Γαλλία: Δείκτες οικονομικής πολιτικής 
198690 1991-93 1994 199S 
Αύξηση ίου χρήματος 8.9 1.4 1.9 
(μεταβολή %) 
Υπόλοιπο κρατικού προϋπολογισμού -1.8 -4.1 -6.0 -5.0 
(% επί του ΑΕΠ) 
Ακαθάριστο δημόσιο χρέος 33.7 40.2 48.4 51.5 
(% επί του ΑΕΠ) 
Ονομαστικές αποδοχές κατά κεφαλήν 42 3.6 2.1 3.0 
(μεταβολή %) 
Πραγματικές αποδοχές κατά κεφαλήν 1.3 0.9 0.3 1.1 
(μεταβολή %) Η αύξηση των τιμών καταναλωτή 
παρέμεινε κάτω από το 2% το 
1995. Παρά την αύξηση κατά δύο 
εκατοστιαίες μονάδες του 
βασικού συντελεστή ΦΠΑ την 1η 
Αυγούστου 1995, οι λιανικές 
τιμές αυξήθηκαν το 1995 με τον 
ίδιο ρυθμό όπως και το 1994. Οι 
τιμές πώλησης στη μεταποίηση 
επιβραδύνθηκαν από τις αρχές του 
1995 και αναμένεται ότι η 
επιφυλακτικότητα των καταναλωτών θα συνεχίσει να ασκεί πιέσεις στα πφιθώρια κέρδους των 
λιανοπωλητών. Για ορισμούς, βλ. πίνακα 2 για το Βέλγιο 
Πηγή Υπηρεσίες της Επιτροπής, Οικονομικές προβλέψεις, Νοέμβριος 1995. 
Διάγραμμα 1 - Γαλλία 
Προστιθέμενη αξία, έμμισθη απασχόληση και παραγωγικότητα στους μη 
γεωργικούς τομείς της αγοράς (με εποχική προσαρμογή) 
ΠροσηΜμενη αξ(α και αχασχόληση (ft μειαβολή ανά ιμ(μηνο) Παραγαιγικόπρα (Ι φίμηνο 1988 = 100) Το κόστος φγασίας ανά 
μονάδα προϊόντος 
υπολογίζεται ότι αυξήθηκε 
κατά μία εκατοστιαία 
μονάδα το 1995 ως 
αποτέλεσμα της χαμηλότερης 
αύξησης της 
παραγωγικότητας και της 
ανόδου των μισθών. Η θέση 
του κόστους αυτού υπό 
έλεγχο αποτέλεσε βασικό 
στοιχείο στην καταπολέμηση 
του πληθωρισμού. 
Εκφραζόμενο σε εθνικό νόμισμα, το κόστος εργασίας ανά μονάδα προϊόντος μειώθηκε κατά 
10% σε σχέση με τις υπόλοιπες βιομηχανικές χώρες μεταξύ 1987 και το 1995, ενώ για το 
σύνολο της Κοινότητας αυξήθηκε κατά 5% πφίπου. | 1988 | 1989 | 1990 | 
Πηγή: ΤκημτοΙι·/·, τικ; Εκι-φαιής. INSBE J 
Οι μεταβολές στην απασχόληση ακολούθησαν τον κανονικό κύκλο της παραγωγικότητας. Η 
αύξηση της απασχόλησης, η οποία πφίοριστηκε στα πρώτα στάδια της ανάκαμψης και 
6.3.1996 
-96-
συνεπώς οδήγησε σε έντονη βελτίωση της παραγωγικότητας το πρώτο ήμισυ του 1994, στη 
συνέχεια με ρυθμό 0,4% ανά τρίμηνο στους μη γεωργικούς τομείς της αγοράς. Νέες θέσεις 
απασχόλησης δημιουργήθηκαν κυρίως στον τομέα παροχής υπηρεσιών προς επιχειρήσεις, που 
πφίλαμβάνει τις δραστηρκ5τητες των γραφείων προσωρινής απασχόλησης, και στον τομέα 
παροχής υπηρεσιών προς τα νοικοκυριά. II απασχόληση συνέχισε να αυξάνει μέχρι τα μέσα 
του 1995, οπότε το ΑΕΠ παρουσίασε στασιμότητα και, κατά συνέπεια, πτώση της 
παραγωγικότητας. Ωστόσο, η ανεργία που παρουσίασε σταθφή κάμψη από το καλοκαίρι του 
1994, άρχισε να αυξάνεται και πάλι από το φθινόπωρο του 1995 και μετά. Το 1996, όπως και 
το 1995, η αύξηση της παραγωγικότητας ενδέχεται να είναι κάπως χαμηλότφη από την 
αναμενόμενη διότι η πολιτική υποστήριξης της απασχόλησης θα οδηγήσει σε αύξηση των 
θέσεων εργασίας δυσανάλογη ως προς την ανάπτυξη. 
Μείωση των δημόσιων ελλειμμάτων, προτεραιότητα στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης 
και στην ανάπτυξη 
Η δημοσιονομική εξυγίανση αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη δημιουργία σταθερού 
μακροοικονομικού πφιβάλλοντος που θα συμβάλει στην ανάπτυξη και την απασχόληση. Θα 
επιτρέψει κάποια χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής, συμβιβάσιμη με τον στόχο της 
νομισματικής σταθερότητας, γεγονός που θα αντισταθμίσει την αρνητική επίδραση των 
δημοσιονομικών περιορισμών στην οικονομική δραστηριότητα. Η κυβέρνηση ανέλαβε επίσης 
διαρθρωτικές πρωτοβουλίες για την αποτελεσματικότερη λειτουργία της αγοράς εργασίας. 
Ο καθαρός δανεισμός του ευρύτερου δημόσιου τομέα αυξήθηκε κατακόρυφα μετά το 1991, 
φθάνοντας στο 6% του ΑΕΠ το 1994. Το δημόσιο έλλειμμα αναμένεται να ανέλθει στο 5% 
πφίπου του ΑΕΠ και ως εκ τούτου θα συμβαδίζει με τον στόχο της κυβέρνησης. Οι προσπάθειες 
να τεθούν τα δημόσια οικονομικά υπό έλεγχο το 1995 επικεντρώθηκαν κυρίως στο έλλειμμα της 
κεντρικής διοίκησης, το οποίο έπρεπε να μειωθεί από 4,9% σε 4,2% του ΑΕΠ. Η αύξηση της 
φορολογίας και η πφίκοπή των δαπανών που πφίλαμβάνονται στον συμπληρωματικό 
προϋπολογισμό του Αυγούστου 1995 επέτρεψαν την πραγματοποίηση πρόσθετων δαπανών για 
την απασχόληση, διατηρώντας παράλληλα το έλλειμμα στο επίπεδο που προβλεπόταν από τον 
αρχικό προϋπολογισμό. Ωστόσο, στο τέλος του έτους λήφθηκαν πρόσθετα μέτρα για την 
αντιστάθμιση των ελλειπόντων φορολογικών εσόδων. 
Διάγραμμα 2 - Γαλλία 
Συνιστώσες των καθαρών δανειακών αναγκών του ευρύτερου δημόσιου τομέα 
|»»7 1988 
Πηγιν ΤληριοΙις «ης F.mifun'K. INSEE Η εξυγίανση των 
οικονομικών της 
κεντρικής 
διοίκησης θα 
συνεχισθεί το 1996 
και θα 
καταβληθούν 
προσπάθειες για 
την αντιμετώπιση 
του μόνιμου 
6.3.1996 
-97-
ελλείμματος του τομέα της κοινωνικής ασφάλισης, το οποίο αποτελεί ένα μεγάλο εμπόδιο για τη 
συμμόρφωση στα κριτήρια σύγκλισης. Η συνεχιζόμενη μεταρρύθμιση του συστήματος 
κοινωνικής ασφάλισης αποσκοπεί στη μείωση του ελλείμματος από 0,8% του ΑΕΠ το 1995 σε 
0,2% του ΑΕΠ το 1996 και στην επίτευξη πλεονάσματος το 1997. Η εξυγίανση θα προέλθει από 
τον έλεγχο των δαπανών στον τομέα της υγείας και από αυξήσεις στη φορολογία και στις 
εισφορές κοινωνικής ασφάλισης. 
Στόχος της κυβέρνησης είναι να μειωθεί ο καθαρός δανεισμός κατά 1 % του ΑΕΠ κατ7 έτος έτσι 
ώστε να υποχωρήσει σε επίπεδο ίσο ή κατώτερο του 3% μέχρι το 1997. Ωστόσο εάν δεν αυξηθεί 
ο ρυθμός ανάπτυξης, θα χρειαστούν πρόσθετα μέτρα προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι της 
κρατικής δημοσιονομικής πολιτικής. 
Διττός στόχος της νομισματικής πολιτικής είναι να διασφαλιστεί η σταθερότητα των εγχ(5ριων 
τιμών και να διατηρηθεί η ισοτιμία του φράγκου ετός του Ευρωπαϊκού Νομισματικού 
Συστήματος. Αμφότεροι οι στόχοι επιτεύχθηκαν το 1995. Ωστόσο, τα επιτόκια και οι διαφορές 
τους με τη Γφμανία εξακολούθησαν να είναι υψηλά στη Γαλλία κατά τη διάρκεια του 1995. 
Τα μεγάλα κρατικά ελλείμματα και η υψηλή ανεργία είναι δύο από τους παράγοντες που 
υπονομεύουν την αξιοπιστία του φράγκου με αποτέλεσμα τα επιτόκια να επιβαρύνονται με 
στοιχείο κινδύνου. Ενώ καθόλη τη διάρκεια του έτους τα μακροπρόθεσμα επιτόκια σημείωναν 
καθοδική πορεία, τα βραχυπρόθεσμα επιτόκια αυξήθηκαν απότομα τον Μάρτιο όταν το 
γφμανικό μάρκο κέρδισε έδαφος έναντι των άλλων ευρωπαϊκών νομισμάτων. Μετά τον Ιούνιο, 
με την προοδευτική άρση των πολιτικών και δημοσιονομικών αβεβαιοτήτων, η Τράπεζα της 
Γαλλίας κατόρθωσε να χαλαρώσει τη νομισματική πολιτική. 
Για να βελτιωθεί η λειτουργία της αγοράς εργασίας απαιτούνται διαρθρωτικά μέτρα. Για 
παράδειγμα, φέτος η Γαλλία ενέκρινε ένα πολυετές πρόγραμμα απασχόλησης ανταποκρινόμενη 
σε αίτημα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Εσσεν. Μέτρα λήφθηκαν επίσης στους τομείς 
προτεραιότητας που καθόρισε το Συμβούλιο. Η πολιτική το 1995 εστιάστηκε στη μείωση του 
κόστους της ανειδίκευτης φγασίας και στην εξεύρεση θέσεων εργασίας για τους νέους και 
τους μακροπρόθεσμα ανέργους. Η κυβέρνηση αποφάσισε να εντείνει τις προσπάθειες της, τις 
οποίες άρχισε τον Ιούλιο του 1993, προκειμένου να μεκοθούν οι εισφορές κοινωνικής ασφάλισης 
για τους χαμηλόμισθους. Συνολικά, οι δημοσιονομικές προσπάθειες για τη μείαχτη του κόστους 
της ανειδίκευτης εργασίας υπολογίζεται ότι θα ανέλθουν στο 0,6% του ΑΕΠ το 1996 και στο 
9% του συνολικού κόστους των μισθών που βρίσκονται 1,3 φορές κάτω από το ελάχιστο 
μισθολογικό επίπεδο (SMIC). 
Η ανάκαμψη της ανάπτυξης κατά τη διάρκεια του 1996 ενδέχεται να ενισχυθεί από την 
ανανεωμένη εμπιστοσύνη των νοικοκυριών, χάρη στη μείωση της αβεβαιότητας όσον αφορά τη 
δημοσιονομική πολιτική. Πέραν αυτού, η δημοσιονομική εξυγίανση και η έλλειψη 
πληθωριστικών πιέσεων θα δημιουργήσουν ένα πφίβαλλον που θα ευνοήσει την περαιτέρω 
μείοχτη των επιτοκίων. 
6.3.1996 
-98-
ΙΡΛΑΝΔΙΑ 
Συνέχιση της ανάπτυξης σε σταθερές βάσεις κατά το 1995 
Ο σημφινός δυναμισμός της ιρλανδικής οικονομίας βασίζεται σε ποικιλία παραγόντων, οι 
οποίοι ευ ν νουν τόσο τη σταθερότητα όσο και την ανάπτυξη. Ο βαθμός εμπιστοσύνης των 
καταναλωτών και των επιχειρηματιών παραμένει υψηλός, έχοντας ανακάμψει από την 
υποχώρηση λόγω των προσωρινά υψηλότερων επιτοκίων κατά το πρώτο τέταρτο του 1995. Η εν 
συνεχεία μείωση των ονομαστικών επιτοκίων σε σχετικά χαμηλά επίπεδα και η γενικά 
ανοδική εσωτφΐκή ζήτηση δημιουργούν ένα θετικό κλίμα για επενδύσεις. Το πλαίσιο της 
ονομαστικής σταθερότητας ενθαρρύνθηκε επίσης από τη συνεχιζόμενη αυστηρή δημοσιονομική 
πολιτική και την αντίστοιχη μείωση του χρέους. Η σταθερότητα των τιμών διευκολύνεται 
επίσης από τη συνεχιζόμενη τήρηση, εκ μέρους των κοινωνικών εταίρων, της συμφωνίας για 
τους μισθούς, η οποία επιτρέπει αθροιστικές αυξήσεις μισθών σε αναλογία με τον αναμενόμενο 
πληθωρισμό, αλλά μικρότφες από την αναμενόμενη αύξηση της παραγωγικότητας. Η 
προκύπτουσα βελτίωση στην ανταγωνιστικότητα, συνδυαζόμενη με την ευνοϊκή εξέλιξη των 
προοπτικών για το διεθνές εμπόριο, είχε ως αποτέλεσμα να συνεχισθεί η θετική συνεισφορά των 
καθαρών εξαγωγών στην αύξηση του ΑΕΙ Ι. 
Η ιρλανδική οικονομία 
αναπτύχθηκε έντονα το 1995, 
συνεχίζοντας στην σταθφή 
ανάπτυξη που εμφανίσθηκε το 
1994. Οπως το 1994, το ΑΕΠ 
κατά το 1995 αναμένεται να 
αυξηθεί κατά πφίσσότερο από 
6%, αλλά παρά την τάση των 
προηγουμένων χρόνων, όταν η 
ανάπτυξη βασιζόταν κυρίως στις 
καθαρές εξαγωγές, τώρα 
αναμένεται ότι η εσωτφΐκή 
ζήτηση θα έχει τη σημαντικότερη συνεισφορά στην ανάπτυξη. Η άνοδος της εσοηφικής ζήτησης 
είχε ευεργετική επίδραση στους κλάδους της οικονομίας με μεγαλύτφη ένταση εργασίας, με 
αποτέλεσμα τη σημαντική αύξηση της απασχόλησης κατά 49.000 θέσεις κατά το χρονικό 
διάστημα μέχρι τα μέσα Απριλίου 1995 (+4,1%). Πάντως αυτή η ισχυρή αύξηση της 
απασχόλησης δεν συνοδεύθηκε από κάμψη της ανεργίας. Ο κύριος λόγος για το φαινόμενο αυτό 
είναι η αυξητική τάση του ρυθμού δραστηριότητας του εργατικού δυναμικού, από ένα σχετικά 
χαμηλό επίπεδο, και ιδίως η σημαντική αύξηση της γυναικείας συμμετοχής στην αγορά 
εργασίας. Αναμένοντας ότι η τάση αυτή θα συνεχισθεί μεσοπρόθεσμα, σε συνδυασμό με την 
προβλεπόμενη αύξηση του εργατικού δυναμικού, η συνέπεια είναι ότι, απουσία αυξημένης 
μετανάστευσης, η αύξηση της απασχόλησης θα πρέπει να διατηρηθεί σε υψηλό επίπεδο για 
αρκετά χρόνια, προκειμένου να υποχωρίσει σημαντικά η ανεργία. Πάντως τα βελτιωμένα Πίνακας 1 
Ιρλανδία: Μακροοικονομικές επιδόσεις 
II 1986-90 199193 1994 1995 
Ρι>θμάς αύξησης το» ΑΕΠ 4.6 3.1 6.7 6.7 
(μεταβολή %) 
Συνολική εγχώρια ζήτηση 3.3 -0.2 4.2 5.9 
(μεταβολή %) 
Απασχόληση (μι-ταβολή%) 1.0 0.4 2.6 3.5 
Ποσοστό ανεργίας (%) 15.5 15.3 14.7 14.4 
Πληθωρισμός (μεταβολή %) 32 2.4 2.7 2.5 
Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών -12 3.4 5.1 6.0 
(% επί του ΑΕΠ) 
H II 
Για ορισμούς, βλ. πίνακα 2 για το Βέλγιο 
Πηγή: Υπηρεσίες ττ/ς Επιτροπής, Οικονομικιςπροβλέψεις, Νοφ/ίριος 1995. 
6.3.1996 
-99-
στοιχεία στην απασχόληση, μαζί με τις συνεχιζόμενες μικρές αυξήσεις στους πραγματικούς 
μισθούς, συνεισέφεραν στην αύξηση της ιδιωτικής κατανάλωσης. Επιπλέον, κατά το δεύτερο 
ήμισυ του 1995, μη προβλεπόμενες στον προϋπολογισμό έκτακτες πληρωμές, αύξησαν το 
οικογενειακό εισόδημα, ενώ η μείωση της οικογενειακής αποταμίευσης, που προκλήθηκε από 
το κλίμα εμπιστοσύνης, υπολογίζεται ότι συνέβαλε στην περαιτέρω αύξηση της ιδιωτικής 
κατανάλωσης σε ποσοστό ανώτερο του 4% κατά το 1995 εκτίμηση. Το χαμηλό επίπεδο των 
επιτοκίων, η συνεχιζόμενη εμπιστοσύνη του βιομηχανικού τομέα, η αύξηση της παραγωγής και 
ο κατάλληλος δείκτης αποταμίευσης επέτρεψαν την βελτίωση των επενδύσεων σε σχέση με το 
1994, όταν άρχισε η ανάκαμψη, κατά τη διάρκεια του οποίου αυξήθηκαν κατά 7,3%. Το 1995, 
ανάκαμψη των επενδύσεων εκτιμάται ότι ανήλθε στο 8% πφίπου, βασιζόμενη κατά ένα μέρος 
στην αυξημένη δραστηριότητα του ιδιωτικού τομέα, αλλά αντικατοπτρίζει επίσης κάποια 
ανοδική στροφή των δημοσίων επενδύσεων. Η ανάκαμψη των δημοσίων επενδύσεων δείχνει 
κάποια προσπάθεια να κερδηθεί το χαμένο έδαφος από το σχετικά χαμηλό επίπεδο του 1994, 
όταν καθυστφήσεις στις εκταμιεύσεις από τα Διαρθρωτικά Ταμεία, περιόρισαν το επενδυτικό 
πρόγραμμα. Η σταθερά βελτιούμενη ανταγωνιστικότητα της ιρλανδικής οικονομίας βοήθησε να 
αυξηθούν οι εξαγωγές κατά 10% πφίπου το 1995, συνεχίζοντας έτσι να συμβάλουν σημαντικά 
στην ανάπτυξη, αν και λιγότερο από ότι κατά τα προηγούμενα έτη. Η κατάσταση των δημοσίων 
οικονομικών παραμένει υγιής και το έλλειμμα, παρά το ότι υπήρξε μια ανοδική πίεση το 1995, 
αναμένεται να παραμείνει στο 3% πφίπου του ΑΕΠ. Ετσι η ανάκαμψη μέχρι τώρα δε 
συνοδεύθηκε από σημαντική αύξηση των πιέσεων στις τιμές, ενώ ο δείκτης τιμών καταναλωτή 
εμφανίζει, σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος, αύξηση μόνο 2,4% κατά το τελευταίο τρίμηνο 
του 1995. 
Κατά το πρώτο τρίμηνο του 1995, οι εξελίξεις στην αγορά συναλλάγματος επηρεάσθηκαν από 
την εξασθένιση του δολλαρίου, την ισχυροποίηση του DM και την επανεμφάνιση των εντάσεων 
στο μηχανισμό συναλλαγματικών ισοτιμιών. Στο πλαίσιο αυτό η αξία της ιρλανδικής λίρας 
μειώθηκε έντονα στις αρχές του χρόνου. Η ιρλανδική κεντρική τράπεζα απάντησε στις πιέσεις 
της αγοράς συναλλάγματος μέσω παρεμβάσεων σε ξένο συνάλλαγμα για τη σταθεροποίηση του 
νομίσματος. Η αύξηση κατά 1 % του επιτοκίου για τις πάγιες πιστωτικές διευκολύνσεις στις 
αρχές του Μαρτίου βοήθησε επίσης στη στήριξη του νομίσματος. Το Μάρτιο, ο Υπουργός 
Οικονομικών εξέφρασε την επιθυμία να ανατιμηθεί το ιρλανδικό νόμισμα στο πλαίσιο του 
μηχανισμού συναλλαγματικών ισοτιμιών, ακόμη και αν αυτό σήμαινε την εγκατάλειψη της 
ισοτιμίας με τη στερλίνα. Η ιρλανδική λίρα γρήγορα ξεπέρασε την ισοτιμία φθάνοντας ταχέως 
σε μια σχέση 1,02 - 1,03 ως προς την λίρα στφλίνα. Σε σχέση με το DM, το ιρλανδικό νόμισμα 
επίσης παρουσίασε αυξητική τάση από τον Απρίλιο και μετά, παρά το ότι ήταν το αντικείμενο 
βραχυχρόνιων υποτιμήσεων κατά τη διάρκεια των πφιόδων εξασθένησης της στφλίνας. Κατά 
το δεύτερο ήμισυ του έτους, με τις πληθωριστικές πιέσεις να παραμένουν υπό έλεγχο, η 
Ιρλανδική Κεντρική Τράπεζα ακολούθησε τις μειώσεις του επισήμου επιτοκίου της Bundesbank 
κατά τον Αύγουστο και το Δεκέμβριο, μειώνοντας τα κεντρικά επιτόκια κατά συνολικά 75 
σημεία βάσης. Κατά το τέλος του έτους το φλανδικο νόμισμα ισχυροποιήθηκε περαιτέρω σε 
σχέση με τη στφλίνα, μειώνοντας επίσης την απόσταση του απο τα ισχυρότερα νομίσματα στο 
πλαίσιο του μηχανισμού συναλλαγματικών ισοτιμιών. 
6.3.1996 
- 100 
Πίνακας 2 
Ιρλανδία: Δείκτες οικονομικής πολιτικής 
Αύξηση του χρήματος 
(μετοβολή %) 
Υπόλοιπο κρατικού προϋπολογισμού (1) 
(% επί του ΑΕΠ) 
Ακαθάριστο δημόσιο χρέος 
(% επί του ΑΕΠ) 
Ονομαστικές αποδοχές κατά κεφαλήν 
(μεταβολή %) 
Πραγματικές αποδοχές κατά κεφαλήν 
(μεταβολή %) 1986-90 1991-93 1994 1995 
6.0 
2.7 11.8 
-2.3 
96.2 
5.2 9.7 
-2.5 
0.2 Θετικές μεσοπρόθεσμες προοπτικές 
Οι προοπτικές για τη συνέχιση μιας 
μη πληθωριστικής ανάπτυξης 
παραμένουν θετικές, παρά το ότι 
αναμένεται μια επιβράδυνση από 
τους πολύ υψηλούς ρυθμούς του 
1994 και 1995. Η γενική προοπτική 
είναι ανάπτυξη με βραδύτερους 
ρυθμούς σε συνέχεια της απότομης 
αύξησης του 1994 και του 1995. 
Ειδικότερα η αύξηση της 
κατανάλωσης αναμένεται να 
μετριασθεί, ύστερα από την 
εξαιρετικά ταχεία ανάπτυξη κατά το 1995. Αυτή η πρόβλεψη βασίζεται κατά ένα μέρος στην 
απουσία, κατά το 1996 των σημαντικών πληρωμών από τον προϋπολογισμό που 
πραγματοποιήθηκε το 1995 και επίσης στην αναμενόμενη επιβράδυνση του ρυθμού αύξησης 
της απασχόλησης. Οι επενδύσεις ευνοήθηκαν ιδιαίτερα από την πφίσσότερο εξισορροποιημένη 
ανάπτυξη της οικονομίας, και το γενικά θετικό επιχειρηματικό κλίμα οδηγεί στην εκτίμηση ότι 
επενδύσεις Για ορισμούς, βλ. πίνακα 2 για το Βέλγιο 
Πηγή: Υπηρεσίες της Επιτροπή;, Οικονο/ιικές προβλέψεις, Νοέμβριος 1995. 
* Λαμβάνοντας υπόψη τελευταίες πλιροφορίες. 
Τα στοιχεία του 1995 περιλαμβάνουν πληρωμές προτ|γουμενων οφειλών κοινωνική; 
ευημερίας σύμφωνα με την Οδηγία Ισης Μεταχείρισης και ενσωματώνουν τις πιό 
πρόσφατες πληροφορίες που δημοσιεύτηκαν στον Προϋπολογισμό τικ Ιρλανδίας. 
Διάγραμμα 1 - Ιρλανδία 
Συντελεστές αύξησης του ΑΕΠ 
Ετήσια διαφορά % 
•Εσωτερική ζήτηση 
Ε3Καθαρές εξαγωγές 
—ΑΕΠ οι επενδύσεις θα 
διατηρήσουν το δυναμισμό 
τους. Πάντως ο ρυθμός 
ανάπτυξης των 
επενδύσεων αναμένεται να 
παρουσιάσει κάμψη σε 
σχέση με το ανώτατο 
επίπεδο του 1995 και θα 
σταθεροποιηθεί στο 6-7% 
πφίπου κατά τα δύο 
επόμενα έτη. Οι δημόσιες 
δαπάνες αναμένεται ότι θα 
αποτελέσουν την πλέον 
αδύναμη συνιστώσα της εσωτερικής ζήτησης, καθόσον οι αρχές προσπαθούν να πφίορίσουν 
την αύξηση των δαπανών αυτών. Στο εξωτερικό σκέλος της οικονομίας, περαιτέρω βελτιώσεις 
της ανταγωνιστικότητας αναμένεται ότι θα συμβάλουν στην συνέχιση της ισχυρής αύξησης του 
όγκου των εξαγωγών του 1995 και στη διατήρηση έτσι σημαντικού πλεονάσματος στο εμπορικό 
ισοζύγιο. 1991 
Πηγή: Υπηρεσίες της Επιτροπής 
6.3.1996 
- 101 -
Η θετική προοπτική για την ανάπτυξη και τα επιτόκια, μαζί με αυστηρότερο έλεγχο των 
κρατικών δαπανών, αναμένεται ότι θα προκαλέσει νέα μείωση του συνολικού ελλείμματος του 
ευρύτερου δημόσιου τομέα. Η ευνοϊκή συγκυρία και η ανάγκη να μειωθεί περαιτέρω ο δείκτης 
συνολικής δανειακής επιβάρυνσης, αποτελούν βάσιμο λόγο για μεγαλύτερες προσπάθειες με 
σκοπό τη μείωση του ελλείμματος του προϋπολογισμού. II συνεχιζόμενη απουσία 
πληθωριστικών πιέσεων είναι ενθαρρυντική, ιδιαίτερα λαμβάνοντας υπόψη τη μετάβαση από 
μια ανάπτυξη στηριζόμενη στις εξαγωγές (όπου οι τιμές τείνουν να μετριασθούν από διεθνείς 
παράγοντες) σε μια ανάπτυξη στηριζόμενη εγχώρια ζήτηση. Η επιτυχία των κοινωνικών 
εταίρων να πφίορίσουν τις αυξήσεις των μισθίόν και η σταθερότητα της συναλλαγματικής 
ισοτιμίας αποτελούν τους ακρογωνιαίους λίθους της αντιπληθωριστικής πολιτικής. Η 
συνεχιζόμενη τήρηση των όρων αυτών αναμένεται ότι θα έχει ως αποτέλεσμα την καθήλωση 
του αποπληθωριστή ιδκοτικής κατανάλωσης στο επίπεδο του 2,5% πφίπου. 
6.3.1996 
102-
ΙΤΑΛΙΑ 
Οικονομική ανάκαμψη με μικρή επίδραση στην απασχόληση και με υψηλό πληθωρισμό 
Μετά την υποτίμηση της ιταλικής λίρας, 
η Ιταλία γνώρισε, ντφίτερα από άλλες 
χώρες, μια πφίοδο ανάκαμψης 
στηριζόμενη στις εξαγωγές. Η 
ανάκαμψη της οικονομικής 
δραστηριότητας συνέχισε να ενισχύεται 
κατά το 1995 παρά την ασταθή 
πολιτική κατάσταση και τις εντάσεις 
στις χρηματοοικονομικές αγορές και 
στις αγορές συναλλάγματος. Ο Πίνακας 1 
Ιταλία: Μακροοικονομικές επιδόσεις 
============ 198691) 1991-93 1994 1995 
Ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ W 0.2 2.2 :<2 
(μεταβολή %) 
Συνολική εγχώρια ζήτηοη H.6 -1.1 1.4 1.9 
(μεταβολή Λ) 
Απασχόληση(μπαβολή91) 11.6 -2.H 1.7 0.1 
Ποσοστό ανεργίας {%) 9.6 9.4 11.4 11.9 
Πληθωρισμός(μεταβολή %) 5.9 5.8 4.8 5.6 
Ισοζύγιο τρεχουσών συναλ λαγών 0.6 1.0 1.8 1.9 * 
{% eni του ΑΕΠ) 
Για ορισμούς, βλ. Λΐ'νακα 2 για το Βέλγιο 
Πηγή: Υπηρεσίες τι/; Ex ι φοπιχ. Οικονομικές Χ(>α/1λέψας, Noqi/ΐριος 1995. 
* Λαμβάνοντας υηόψη Ίτλευταίες πλιροφοριΥς. 
πληθωρισμός επιταχύνθηκε κατά τη 
διάρκεια του έτους, αλλά η μέγιστη τιμή του σημειώθηκε το Νοέμβριο του 1995, ενώ η 
δημιουργία θέσεων απασχόλησης παρέμενε στάσιμη. Ο οικονομικός κύκλος της Ιταλίας πάντως 
μπορεί να έφθασε στην κορυφή του το 1995. 
II πορεία προς την οικονομική ανάκαμψη, που ξεκίνησε τους τελευταίους μήνες του 1993, ήταν 
μέχρι τώρα η παραδοσιακή, με την αρχική ώθηση να προέρχεται από μια ανοδική επίδοση των 
εξαγωγών, ακολουθούμενη από μια σταθφή αύξηση των επενδύσεων σε εξοπλισμό. Οι 
τελευταίες αυξήθηκαν ραγδαία κατά το 1995 τροφοδοτούμενες από μια ισχυρή ακόμη 
εξωτφΐκή ζήτηση, μεγάλα κέρδη και ποσοστά χρησιμοποίησης των παραγωγικών ικανοτήτων, 
που ανήλθαν σε επίπεδα ρεκόρ, ενώ οι επενδύσεις στον κατασκευαστικό τομέα παρέμειναν 
υποτονικές, αντανακλώντας τόσο τις αβεβαιότητες σχετικά με τα δημόσια έργα, όσο και το 
υψηλό επίπεδο των επιτοκίων. Η ιδιωτική κατανάλωση, αντίθετα με το ότι συνέβη σε 
προηγούμενες φάσεις ανάκαμψης, παρουσίασε μια συνεχή επιβράδυνση σε ετήσια βάση. Η 
αυστηρή δημοσιονομική πολιτική και οι συγκρατημένες μισθολογικές αυξήσεις συμπίεσαν το 
πραγματικό ακαθάριστο διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών. Επιπλέον, κατά τη μεγαλύτερη 
διάρκεια του 1995, ο δείκτης εμπιστοσύνης των καταναλωτών επιδεινώθηκε, παρά την 
εμφάνιση ορισμένων θετικών ενδείξεων όσον αφορά τη δημιουργία θέσεων εργασίας. 
Αβεβαιότητες σχετικά με το ρυθμό της διαδικασίας εξυγίανσης του προϋπολογισμού, την 
αναμόρφωση του καθεστώτος των κρατικών συνταξιοδοτικών ταμείων και η ανασφάλεια των 
νέων θέσεων εργασίας, φαίνεται ότι συνέβαλαν στην υιοθέτηση μιας πιο προσεκτικής 
συμπφίφοράς εκ μέρους των νοικοκυριών. Το καθιχρό εξωτερικό εμπόριο είχε θετική συμμετοχή 
στην αύξηση του ΑΕΠ και τα πλεονάσματα του εμπορικού ισοζυγίου και του ισοζυγίου 
τρεχουσών συναλλαγών αυξήθηκαν σε σχέση με το 1994. Ενα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της 
παρούσίχς κυκλικής φάσης, σε σύγκριση με άλλες ανοδικές φάσεις οι οποίες είχαν στηριχθεί 
6.3.1996 
- 103 -
στην κατανάλωση, ήταν το ότι κατά τα τέλη του 1995, όταν οι εξαγωγές έπαψαν να αποτελούν 
την κινητήρια δύναμη και οι επενδύσεις σε εξοπλισμό έφθαναν πιθαν(ός στο υψηλότερο σημείο 
τους, η ιδωτική κατανάλίοση δεν έπαιξε πρωτεύοντα ρόλο και δεν ξεχίόρισε ίος ο κύριος 
συντελεστής ανάπτυξης. 
Διάγραμμα 1 - Ιταλία 
Απασχόληση κατά τομέα 
ΧιλκίΛις 
Ι (Χ) (Απόκλισης μι-πχξχ) trnv τιμών ττλοιις πιριΓΛου, ιποχικά οιι^Μημήτς) 
50 
-50 
-100 
-150 
-200 ΠΙ -.__ 
• Κιημηχανία 
Β8ΥπηρΓ.σύ-ς 
—Χύνολο 
— \ 
ι ι ι ι ι Ι ι Ι Ι Ι 3SQ 
Ι Ι Ι ι ι ι ι ι ι 
Ι 1901 | 1092 Ι 199.* | 1994 
iliyn iiixrij: 'lu στοιχικι ικψριχζοί'ται or υπΊ)ρωπο-ι:τη ούμψωνιχ μι τιηις ψιομοιις των ι()\·. λογιφιαομωΓ. 
Πηγή: Υπιριοίις τΐ)ς Επιτροπής, I STAT 1995 
Η δημιουργία θέσεων απασχόλησης το 1995 υπήρξε απογοητευτική (Διάγραμμα 1) και είχε 
μικρή επίπτίοση στη μείωση του ποσοστού ανεργίας, το οποίο ανήλθε στο ανώτατο σημείο του 
(12,2%) τον Ιανουάριο του 1995. Χίορίς τη σημαντική μείωση του εργατικού δυναμικού, λόγω 
της αποθαρρυντικής επίδρασης, το ποσοστό αυτί) θα ήταν ακόμη υψηλότερο. 
Διάγραμμα 2 - Ιταλία 
Ετήσ,α μεταβολή % ΛείκτΕζ «ληΟωρίσμού 
—Τιμές παραγωγού 
—Τιμές καταναλωτι Το 1995 η καθαρή αύξηση 
της απασχόλησης ήταν 
οριακή (81.000 θέσεις) και 
μόνον οι έρευνες για το 
εργατικό δυναμικό του 
Απριλίου και του Ιουλίου 
εμφάνισαν θετικά στοιχεία 
για τη δημιουργία θέσεων 
απασχόλησης. Κατά μέσο 
όρο η απασχόληση 
μειώθηκε κατά 0,5%, 
συγκρινόμενη με το μέσον 
όρο απασχόλησης που 
επικράτησε κατά το 1994. Τον Οκτώβριο, η έρευνα του εργατικού δυναμικού εμφάνισε μια 
αντίστροφη τάση για πρώτη φορά από τον Οκτώβριο του 1993 και η συνολική απασχόληση 
αυξήθηκε κατά 0,4% σε ετήσια βάση (επιβεβαΐίόνοντας τις θετικές ενδείξεις που εμφανίσθηκαν Ι ι Ι Ι Ι L ι ι Ι Ι Ι L ι ι ι ι ι ι 
1994 
Πηγή: Titipraii»; της Επιτροπής, 1ST AT 
6.3.1996 
- 104-
ήδη από τις προηγούμενες έρευνες του Απριλίου και του Ιουλίου). Το μεγαλύτερο μέρος της 
αύξησης αυτής οφείλεται στους ανεξάρτητους εργαζόμενους. Η απασχόληση ειδικότερα στον 
τομέα των υπηρεσιών, αυξήθηκε ετησίως κατά 2%, ενώ στον τομέα της γεωργίας και της 
βιομηχανίας μειώθηκε κατά 5,4% και 1,1% αντίστοιχα. Κατά τις πρώτες φάσεις της 
ανάκαμψης οι ιταλικές επιχειρήσεις έκαναν εντονότερη χρήση του εργατικού δυναμικού, πριν 
προσλάβουν νέους εργαζόμενους, καθότι προτίμησαν να επαναπροσλάβουν εργαζόμενους που 
είχαν προηγουμένως απομακρυνθεί προσίΰρινα από την επιχείρηση, και είχαν εγγραφεί στο 
Ταμείο για Μισθολογικά Συμπληρώματα, και να αυξήσουν την υπερωριακή εργασία. Πάντως 
όσο η δυνατότητα εντατικότερης χρήσης του εργατικού δυναμικού μειωνόταν προοδευτικά, οι 
επιχειρήσεις άρχισαν να προσλαμβάνουν νέους εργαζφενους. Τα αποτελέσματα της ανοδικής 
στροφής στην απασχόληση ήταν λιγότερο σημαντικά απ' ότι σε άλλες φάσεις επέκτασης. 
Επιπλέον η μικρή επίδραση της παρούσης ανάκαμψης στη απασχόληση και το υψηλό 
αντίστοιχα επίπεδο ανεργίας, θα μπορούσαν να είναι μια ένδειξη για την ανάγκη συνέχισης 
της κατάργησης των διαρθρωτικών περιορισμών που υπάρχουν ακόμη στην αγορά εργασίας. 
Ο πληθίορισμός, όπως μετράται από το ΛΤΚ, αυξήθηκε σημαντικά κατά το 1995 (5,4%) σε 
σύγκριση με το προηγούμενο έτος (3,9%). Πολλοί παράγοντες συνετέλεσαν στην απότομη άνοδο 
των τιμών καταναλωτή (Διάγραμμα 2) από το Φεβρουάριο του 1995. Εκτός από τη μηχανική 
αύξηση του επιπέδου των τιμών 
που προκλήθηκε από τον μίνι-
προϋπολογισμό του 
Φεβρουαρίου, η αδυναμία της 
ιταλικής λίρας κατά τη 
μεγαλύτερη διάρκεια του έτους 
επέτρεψε την άνοδο των 
περιθωρίων κέρδους και αύξησε 
τις τιμές των εισαγωγών και το 
κόστος παραγωγής. Επιπλέον το 
ποσοστό χρησιμοποίησης της 
παραγωγικής ικανότητας στη 
βιομηχανία μεγάλωνε με αυξανόμενο ρυθμό και οι προσδοκίες των επιχειρήσεων και των 
καταναλωτών όσον αφορά τις τιμές επιδεινώνονταν. Ο πληθωρισμός πάντως ενδέχεται να 
έφθασε στο ανώτατο σημείο το Νοέμβριο του 1995: οι τιμές παραγωγού και χονδρικής 
κορυφώθηκαν τον Ιούνιο, η επίδραση από την αύξηση των εμμέσων φόρων του Φεβρουαρίου 
1995 παρήλθε, και η ισοτιμία του νομίσματος βελτιώθηκε κατά το τέλος του έτους. 
Επιπροσθέτως οι μισθολογικές εξελίξεις δεν αύξαναν την πίεση στον πληθωρισμό, δεδομένου 
ότι ο καθορισμός των μισθών δεν φάνηκε να επηρεάζεται από τις αυξητικές τάσεις κατά τη 
διάρκεια του 1995. Πίνακας 2 
Ιταλία: Δείκτες οικονομικής χολιτικής 
198690 1991-93 1994 1995 
Αύξηση τον χρήματος 8.7 7.3 1.9 2.1 
(μεταβολή %) 
Υπόλοιπο κρατικού προϋπολογισμού 10.8 -9.8 -9.0 -7.2 * 
{% επί το\> ΑΕΠ) 
Ακαθάριστο δημόσιο χρέος 92.6 109.7 125.4 124.9 
(% επί το-ο ΑΕΠ) 
Ονομαστικές αποδοχές κατά κεφαλήν 8.8 5.9 3.4 4.7 
(μεταβολή %) 
Πραγματικές αποδοχές κατά κεφαλήν 2.7 0.1 1.3 0.9 
(μεταβολή %) 
1 ' 
Για ορισμούς, βλ. πίνακα 2 για το Βέλγιο 
Πηγή: Υπηρεσίες της Επιτροπής, Οικονομικές προβλέψεις, Νοέμβριος 1995. 
* Λαμβάνοντας -υπόψη τελευταίες πληροφορίες. 
6.3.1996 
- 105 -
Η νομισματική πολιτική παίζει κύριο ρόλο στην καταπολέμηση του πληθωρισμού. Η κεντρική 
τράπεζα έθεσε υπό αυστηρό έλεγχο τα νομισματικά και πιστωτικά μεγέθη. Τα επίσημα 
επιτόκια αυξήθηκαν δυο φορές στο πρώτο ήμισυ του 1995 και η Τράπεζα της Ιταλίας δεν 
ακολούθησε τη μείωση των επισήμων επιτοκίων, η οποία σημειώθηκε αργότερα μέσα στο έτος 
σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Τα πραγματικά βραχυχρόνια επιτόκια παρέμειναν σε πολύ υψηλά 
επίπεδα (πάνω από 5%) κατά τη μεγαλύτερη διάρκεια του 1995. Η ιταλική λίρα, η οποία το 
Μάρτιο είχε κατέλθει στο κατώτατο σημείο των 1275 LIT ανά DM, βελτιώθηκε σημαντικά από 
το Μάιο και μετά. Υστερα από μια σύντομη εμφάνιση εντάσεων τον Οκτώβριο, παρέμεινε σε 
σαφή ανοδική τάση κατά το τελευταίο τμήμα του 1995, κλείνοντας το χρόνο λίγο πάνω από 
1100 LIT ανά DM. Η τελευταία ανατίμηση της λιρέτας είναι ευπρόσδεκτο προμήνυμα για την 
καταπολέμηση του πληθωρισμού. 
Παρά τη σημαντική πρόοδο που επιτεύχθηκε, η δημοσιονομική εξυγίανση εξακολουθεί να 
αποτελεί την κυριότερη πρόκληση για το μέλλον. 
Το 1995 οι δανειακές ανάγκες του δημοσίου μειώθηκαν στο 7,4% του ΑΕΠ από 9,5% το 
προηγούμενο έτος. Το πρωτογενές ισοζύγιο εμφάνισε πλεόνασμα 3,5% του ΑΕΠ, σημαντικά 
υψηλότερο από το πλεόνασμα 1,1% που σημειώθηκε το 1994. Το δημόσιο χρέος ως προς το ΑΕΠ 
ενδέχεται να μειώθηκε, αν και οριακά, για πρώτη φορά από το 1980. 
Η προσπάθεια δημόσιο νομικής εξυγίανσης πραγματοποιήθηκε σε δύο στάδια. Ο 
προϋπολογισμός του 1995, περιλάμβανε δέσμη μέτρων που αντιστοιχούσαν στο 2,7% του ΑΕΠ. 
Η δέσμη αυτή πάντως, κατέστη ανεπαρκής για την επίτευξη των στόχων που είχαν τεθεί, λόγω 
της δυσμενούς εξέλιξης των επιτοκίων. Ετσι οι αρχές αποφάσισαν το Μάρτιο του 1995 να 
εγκρίνουν δέσμη πρόσθετων μέτρων, αξίας 1,2% του ΑΕΠ, που συνίστατο κυρίως σε αυξήσεις 
των έμμεσων φόρων. Τα πρόσθετα μέτρα συνετέλεσαν στην άνοδο των τιμών, αλλά παρουσίαζαν 
το πλεονέκτημα ότι είχαν άμεση και συγκεκριμμένη επίπτωση στον προϋπολογισμό. Το 
έλλειμμα - επίσης λόγω της ισχυρής ονομαστικής αύξησης του ΑΕΠ - μειώθηκε τελικά πέραν 
του αρχικού στόχου. 
Οι στόχοι της οικονομικής πολιτικής για το 1995 περιλάμβαναν επίσης την αναμόρφωση του 
συνταξιοδοτικού συστήματος και την προώθηση της ιδιίοτικοποίησης των κρατικών εταιρειών. 
Τον Αύγουστο εγκρίθηκε μια εκτεταμένη αναμόρφωση του συνταξιοδοτικού καθεστώτος. Με 
την αναμόρφωση αυτή, το προηγούμενο σύστημα, το οποίο βασιζόταν στις αποδοχές, 
αντικαθίσταται από άλλο σύστημα το οποίο βασίζεται στις συνειφορές. Το νέο σύστημα 
χαρακτηρίζεται από περισσότερη διαφάνεια και θεωρείται πιο δίκαιο, παρά το ότι η 
χρηματοοικονομική του ισορροπία δεν είναι ακφη εξασφαλισμένη. Οι νέοι κανόνες πάντως, θα 
πρέπει να διευκολύνουν την εξεύρεση λύσης για το μέλλον. Στο πλαίσιο της ιδιωτικοποίησης 
σημειώθηκε σημαντική πρόοδο: εγκαθιδρύθηκε το νομικό πλαίσιο για την πώληση των 
6.3.1996 
- 106-
επιχειρήσων κοινής ωφέλειας και άρχισε η πρώτη φάση ιδιωτικοποίησης της ΕΝΙ, του 
ενεργειακού ομίλου, με την είσοδο του στο χρηματιστήριο και τη διάθεση του 15% των μετοχών 
του. Το 1995, το Υπουργείο Οικονομικών είχε έσοδα 8,3 τρις ιταλικές λίρες από τις 
ιδιωτικοποιήσεις, ποσό που δεν απέχει πολύ από τον καθορισμένο στόχο των 10 τρις ιταλικών 
λιρών. 
Οσον αφορά το μέλλον, το ιταλικό κοινοβούλιο ενέκρινε τον Ιούλιο του 1995 ένα τριετές 
οικονομικό και χρηματοδοτικό πρόγραμμα με στόχο τη μείωση του ελλείμματος του ευρύτερου 
δημόσιου τομέα στο 5,9% του ΑΕΠ το 1996, στο 4,4% το 1997 και στο 2,6% το 1998. Για να 
επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι, ο προϋπολογισμός του 1996 προβλέπει δέσμη μέτρων (1,7% του 
ΑΕΠ) τα οποία αντιπροσωπεύουν ποσό χαμηλότερο σε σχέση με εκείνα που εγκρίθηκαν τα 
τελευταία τέσσερα χρόνια. 
Τα ληφθέντα κατά τα τελευταία έτη δημοσιονομικά μέτρα μείωσαν τα περιθώρια χειρισμών 
όσον αφορά την περαιτέρω αύξηση των φορολογικών συντελεστών, ή τη μείωση των δημόσιων 
δαπανών. Πάντως οι μεταβιβάσεις κεφαλαίων, επιχορηγήσεις, και μειώσεις φόρων σε ιδιωτικές 
εταιρείες και οργανισμούς θα πρέπει να περιορισθούν κατά την παρούσα φάση της οικονομικής 
ανάκαμψης. Επιπλέον, η προσπάθεια αναμόρφωσης θα πρέπει να στοχεύει στην αύξηση της 
αποδοτικότητας της δημόσιας διοίκησης, πατάσσοντας τη φοροδιαφυγή και εντείνοντας τη 
δημοσιονομική πειθαρχία στην τοπική αυτοδιοίκηση. Τα μέτρα που καθορίσθηκαν με τον 
προϋπολογισμό του 1996, φαίνεται να αποσκοπούν στην επίτευξη αυτών των στόχων. 
Περιλαμβάνουν διαρθρωτικές αλλαγές και συχνά εξαρτώνται από τη μεταβολή της 
συμπεριφοράς των διαχειριστών του δημοσίου χρήματος ή/και των φορολογουμένων, πράγμα 
που καθιστά δύσκολη την πρόβλεψη του βαθμού επιτυχίας τους, η την ποσοτικοποίηση της 
επίδρασης τους στον προϋπολογισμό. 
6.3.1996 
107-
ΛΟΤΞΕΜΒΟΤΡΓΟ 
Η οικονομία του Λουξεμβούργου εξακολουθεί να αναπτύσσεται με ικανοποιητικούς 
ρυθμούς 
Η οικονομία του Λουξεμβούργου δεν υπέστη ιδιαίτερα τις επιδράσεις από την ύφεση του 1992-
93 και ξεπέρασε την παγκόσμια κρίση στη χαλυβουργία, η οποία σημάδεψε την ίδια περίοδο. 
Από το 1994 και μετά, επωφελήθηκε από την ανάκαμψη στις γειτονικές χώρες, σημειώνοντας 
αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ περίπου κατά 3% το 1995. Η οικονομική δραστηριότητα κατά το 
1995 ενισχύθηκε τόσο από την εσωτερική ζήτηση όσο και από τις εξαγωγές. Η ιδιωτική 
κατανάλωση, υποβοηθούμενη από αρκετά έντονες αυξήσεις μισθών, αυξήθηκε κατά 
περισσότερο από 2%. Οι επενδύσεις αυξήθηκαν και πάλι μετά την πτώση του 1994. Οι 
εξαγωγές είχαν θετική συμβολή στην ανάπτυξη παρά την άνοδο της πραγματικής 
συναλλαγματικής ισοτιμίας. Η ανοδική τάση της απασχόλησης συνεχίσθηκε με σταθερό ρυθμό 
που έφθασε στο 2,5% το 1995 και η καθοδική τάση της μεταποίησης υπεραντισταθμίσθηκε από 
την ανάπτυξη του τομέα των υπηρεσιών. 
Πίνακας 1 
Λουξεμβούργο: Μακροοικονομικής ε.πιβόσπς 
|_ 19*Μ0 1991-93 1994 1995 
Ρυθμός αύξη3ης του ΑΕΠ 4.6 1.6 3.3 3.1 
(μεταβολή %) 
Συνολική εγχώρια ζήαρη 5.5 2.7 2.3 2.5 
(μεταβολή %) 
Απασχόληση (μεταβολή*) 3.1 2.8 2.5 2.5 
Ποσοστό ανεργίας (%) 2.1 2.2 3.5 λ.9 
Πληθωρισμός (μεταβολή*) 3.5 3.7 2.4 1.9 
Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών 28.1 21.6 15.9 29.6 
(% επί του ΑΕΠ) 
Για ορισμούς, βλ. πίνακα 2 για το Βέλγιο 
Πηγή Υπηρεσίες τη; Επιτροπή;, Οικονο/ιικές πρφλέψας, Νοέμβριος 1995. Μετά από μια σύντομης διάρκειας 
έκρηξη του πληθωρισμού το 1993, η 
οποία προκάλεσε αυξήσεις τιμών 
κατά 3,6%, κυρίως λόγω των 
μηχανικών επιπτώσεων από την 
αύξηση των ειδικών φόρων 
κατανάλωσης, η άνοδος των τιμών 
καταναλωτή υποχώρησε στο 2,2% το 
1994 και θα παραμείνει σχεδόν 
αμετάβλητη το 1995. 
Η ευνοϊκή αυτή τάση πρόκειται να συνεχισθεί κατά το 1996, ακόμη και αν ο δυναμισμός των 
εξαγωγών καμφθεί από την ανατίμηση του φράγκου Λουξεμβούργου και την συγκυριακή 
επιβράδυνση των οικονομιών των σημαντικότερων εμπορικών εταίρων του Λουξεμβούργου, διότι 
η εγχώρια ζήτηση, και ιδιαίτερα η ιδιωτική κατανάλοχτη και οι επενδυτές, ανοψένεται ότι θα 
συνεχίσει να στηρίζει την αναπτυξιακή πορεία. Για το λόγο αυτό, αναμένεται ότι η 
απασχόληση θα εξακολουθήσει να αυξάνεται σταθερά. 
Το 1995, ο ευρύτερος δημόσιος τομέας εμφάνισε πλεόνασμα ίσο πφίπου με το 0,4% του ΑΕΠ. 
Το χαμηλό έλλειμμα της κεντρικής κυβέρνησης και της τοπικής αυτοδιοίκησης 
υπεραντισταθμίσθηκε από το πλεόνασμα της κοινωνικής ασφάλισης. Το ακαθάριστο δημόσιο 
χρέος, που ανέρχεται στο 6,3 % του ΑΕΠ περίπου, αυξήθηκε ελαφρά κατά τα τελευταία έτη, ενώ 
το καθαρό δημόσιο χρέος μειώθηκε, επειδή οι οργανισμοί κοινωνικής ασφάλισης απέκτησαν 
σημαντικά χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία. Λαμβανομένων υπόψη των θετικών 
6.3.1996 
108-
αναπτυξιακίόν προοπτικοί, η κατάσταση των δημοσίων οικονομικών είναι απίθανο να 
επιδεινωθεί στο εγγύς μέλλον. 
Πάντως, αυτή η θετική συνολικά τάση 
συγκαλύπτει έντονες διαφορές μεταξύ 
των οικονομικών τομέων. Ενώ 
συνεχίσθηκε η αύξηση της 
χρηματοοικονομικής δραστηριότητας, 
επιβεβαιώνοντας τον ρόλο της ως 
κινητήρια δύναμη της οικονομίας του 
Λουξεμβούργου, χρειάσθηκε να ληφθούν Πίνακας 2 
Λουξεμβούργο: Λείκτες οικονομικής χολιτικής 
_————_—._-__ 1986 90 199193 1994 1995 
Υχόλοιχο κρατικού χρυϋλολυγιαμού 1.5 22 0.4 
(% mi του ΑΕΠ) 
Ακαθάριστο δημόοιυ χρέος 8.8 5.2 5.9 6.3 
(% exi το» ΑΕΠ) 
Ονομαστικά; αχοδοχίς κατά κεφαλήν 5.2 5.7 3.4 3.7 
(μεταβολή %) 
Πραγματική; αποδοχές κατά κεφαλήν 1.7 1.9 1.0 1.7 
(μεταβολή %) 
Για οριαμούς, βλ. χίνακα 2 για το Βέλγιο 
Πηγή ΥΛηκηίτςτηςΙϊχιφοχή;, Οικιηιψιιοςχ/)φΑι:ψΐΊς. Νοιμβιιικ IW5 
Διάγραμμα 1 - Λουξεμβούργο 
Απασχόληση, ανεργία και εργαζόμενοι μη μόνιμοι κάτοικοι 
Χιλιάδες (Ετήσιες μεταβολές σι: απόλυτους αριθμούς) περαιτέρω μέτρα αναδιάρθρωσης της 
χαλυβουργίας. Ο χρηματοοικονομικός τομέας, απασχολώντας περίπου 18.000 άτομα, καλύπτει 
σήμερα το 10% της εσωτερικής απασχόλησης. Πάντως αναμένεται πλέον μια περίοδος 
σταθεροποίησης ύστερα από τη ραγδαία ανάπτυξη τα τελευταία έτη. 
Η ανεργία, αν και η χαμηλότερη στην Ευρωπαϊκή Ενωση, αυξήθηκε απότομα από το 1990. 
Η ανάπτυξη της εσωτερικής απασχόλησης υπήρξε ραγδαία μεταξύ 1980 και 1994, με μέσο όρο 
1,8% κατ' έτος, έναντι του 0,2% του συνόλου της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Η ανάπτυξη αυτή 
αντιμετωπίσθηκε κυρίως με την αύξηση του αριθμού των ξένων εργαζομένων, είτε κατοίκων της 
χίόρας είτε, όπως 
συνέβη κατά 
κύριο λόγο, 
διασυνοριακών 
εργαζομένων. Το 
1994 οι ξένοι 
εργαζόμενοι που 
κατοικούσαν στη 
χίόρα και οι 
διασυνοριακοί 
εργαζόμενοι 
αντιπροσώπευαν 
το 28% και το 
25% αντιστοίχως της συνολικής εσωτερικής απασχόλησης, με τους υπηκόους Λουξεμβούργου 
να αποτελούν μόλις το 47% περίπου. II πιο θεαματική αύξηση αφορούσε TO ν αριθμό των 
διασυνοριακών εργαζομένων, ο οποίος υπερτριπλασιασθηκε μεταξύ 1985 και 1994, λόγω 
κυρίως των υψηλών μισθών που καταβάλλονται στο Λουξεμβούργο. L ΞΣυνολική απασχόληση 
•Εργαζόμενοι μη μόνιμοι κάτοικοι 
• Ανιργία 
1 W2. 
7H Χ0 U Χ4 
Πηγή: Τπημισίες της Γπιτροπής και Statec 
6.3.1996 
- 109-
Παρά την τόσο ευνοϊκή τάση στην αγορά εργασίας, η ανεργία αυξήθηκε απότομα κατά τα 
τελευταία έτη, και συγκεκριμένα από 1,7% το 1990 σε. 3,8% το 1995 (όπίος καθορίζεται από 
την Euroslal). Παρά το ότι το ποσοστό αυτό είναι το χίχμηλότερο στη Ευρωπαϊκή Ενοχτη, και θα 
ήταν πολύ ικανοποιητικό για τα περισσότερα κράτη μέλη, για το Μεγάλο Λουκάτο αποτελεί 
αρνητικό ιστορικό ρεκόρ. Επειδή αυτή η περιορισμένη έστίι) αύξηση της ανεργίας, δύσκολα 
μπορεί να αποδοθεί σε ασθενή ανάπτυξη, ή σε ανεπαρκή αύξηση των διαθεσίμων θέσεων 
εργασίας, θα πρέπει να αποτελεί ένδειξη ότι TO διαθέσιμο εργατικό δυναμικό δεν είναι πλέον 
προσαρμοσμένο στην αρκετά ιδιάζουσα διάρθρωση της οικονομίας του Λουξεμβούργου. 
6.3.1996 
- 110 
ΚΑΤΩ ΧΩΡΕΣ 
Διατήρηση σταθερού ρυθμού ανάπτυξης το 1995 
Μετά από μία σχετικά ελαφρά ύφεση κατά τη διάρκεια της οποίας το ακαθάριστο εγχώριο 
προϊόν δεν παρουσίασε καμία μείωση από πλευράς όγκου από το ένα έτος στο άλλο, η 
ανάκαμψη άρχισε νωρίτερα από ό,τι αναμενόταν, δηλαδή από τα τέλη του 1993. Ο ρυθμός της 
οικονομικής ανάπτυξης ήταν σχετικά έντονος το 1994, ήτοι 2,5% περίπου, ενοί το 1995 ήταν 
ελαφρά χαμηλότερος του 3 %. 
II ανάκαμψη της δραστηριότητας (χρχικά οφειλόταν κυρίως στις εξαγίογές το 1995 η αύξηση 
των εξαγωγών επιταχύνθηκε, ενώ οι εγχίόριες επενδύσεις, και ιδίως οι επενδύσεις των 
επιχειρήσεων παρουσίασαν εκ νέου ανοδική τάση. Η εγχώρια ζήτηση ενισχύθηκε επίσης χάρη 
στην αύξηση της ιδιωτικής κατανάλωσης η άνοδος της οποίας συνεχίστηκε με το μέτριο ρυθμό 
που είχε σημειωθεί το 1994, δηλαδή περίπου 2%. Η ελαφρά εντονότερη άνοδος του πραγματικού 
διαθέσιμου εισοδήματος και η βελτίωση της κατάστασης στην αγορά εργασίας τόνωσαν τη 
δαπάνη των νοικοκυριών και βελτίωσαν τις προσδοκίες τους. Χάρη στην ανοδική πορεία της 
εγχώριας ζήτησης, ο ρυθμός αύξησης των εισαγωγών διατηρήθηκε σε υψηλά επίπεδα. Το 1996 
αναμένεται κάμψη της οικονομικής δραστηριότητας ιδίως λόγω της κυκλικής επιβράδυνσης 
που παρατηρείται στους κυριότερους εμπορικούς εταίρους των Κάτω Χωρών. 
Η απασχόληση, που διατηρήθηκε σχεδόν σταθερή το 1993 και το 1994, εμφάνισε μία αρκετά 
έντονη ανάκαμψη το 1995 η συνολική απασχόληση αυξήθηκε κατά 1,2% προετοιμάζοντας το 
έδαφος για τη μείίοση του ποσοστού ανεργίας - μετρούμενου ως πίκτοστό του εργατικού 
δυναμικού - από 7% το 1994 σε 6,7% το 1995. 
Πίνακας 1 
Κάτω Χώρες : Μακροοικονομικές επιδόσεις 
| II 1986-90 1991 93 1994 1995 
Ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ 3.1 1.5 2.7 3.0 
(μεταβολή %) 
Συνολική εγχώρια ζήτηση 3.0 0.7 3.3 3.0 
(μεταβολή %) 
Απασχ<5ληση(μΓταβολή%) 2.3 1.5 0.1 1.2 
Ποσοστό ανεργίας (%) 7.4 6.0 7.0 6.7 
Πληθωρισμός (μεταβολή*) 0.9 2.9 2.4 1.6 
Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών 3.0 3.7 4.4 4.8 
(% επϊ του ΑΕΠ) 
Για ορισμούς, βλ. πίνακα 2 για το Βέλγιο 
Πηγή: Υπηρεσίες της Επιτροπής, Οικοινμικις προβλέψεις, Νοφβριος 1995. 
σε ποσοστό 4,8% του ΑΕΠ το 1995, έναντι 4,4% TO 1994. Ο πληθωρισμός διατηρήθηκε σε 
χαμηλά επίπεδα λόγω της 
συνεχιζόμενης συγκράτησης των 
μισθών και της βελτίωσης της 
συναλλαγματικής ισοτιμίας η 
αύξηση των τιμών καταναλωτή 
δεν υπερέβη το 1,9% περίπου κατά 
το 1995. Το πλεόνασμα του 
εμπορικού ισοζυγίου και του 
ισοζυγίου τρεχουσών 
συναλλαγών αυξήθηκαν και πάλι 
και μάλιστα το τελευταίο έφθασε 
Ο κύριος στόχος της νομισματικής πολιτικής είναι η διατήρηση μιας σταθερής ισοτιμίας μεταξύ 
του φιορινιού και του γερμανικού μάρκου. Χίίρη στη σταθερότητα του φιορινιού στο μηχανισμό 
συναλλαγματικών ισοτιμιών του ΗΝΣ, η ολλανδική κεντρική τράπεζα κατόρθωσε να μειώσει σε. 
2,75% το επιτόκιο για τις πάγιες πιστωτικές διευκολύνσεις κατά τα τέλη του 1995. Τα 
6.3.1996 
Ill -
μακροπρόθεσμα επιτόκια ακολούθησαν από κοντά την εξέλιξη των αντίστοιχων γερμανικών 
επιτοκίων, ενώ τα βραχυπρόθεσμα επιτόκια διατηρήθηκαν μονίμως σε χαμηλότερα επίπεδα από 
ό,τι στη Γερμανία και η μεταξύ τους απόκλιση έφθασε σε 0,25% στα τέλη του 1995. 
Οι κυριότεροι στόχοι της οικονομικής πολιτικής: τα δημόσια οικονομικά και η 
απασχόληση 
Τα δύο κυριότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα η οικονομία των Κάτω Χωρών, και 
που συνιστούν τις σημαντικότερες προτεραιότητες του τελευταίου προγράμματος σύγκλισης 
που θεσπίστηκε το Δεκέμβριο του 1994 και του παρόντος προγράμματος της κυβφνησης, είναι η 
καταπολέμηση της ανεργίας και η βελτίωση της κατάστασης των δημοσίων οικονομικών. 
Αντίθετα από τα περισσότερα 
άλλα κράτη μέλη, οι Κάτω Χώρες 
κατόρθωσαν, κατά τη διάρκεια 
της περιόδου ύφεσης στις αρχές 
του 1990, να πφίορίσουν τη 
διόγκωση του ελλείμματος του 
δημοσίου, το οποίο το 1992 είχε 
φθάσει στο ανώτατο επίπεδο του, 
ήτοι 3,9% του ΑΕΠ. Ωστόσο, ο 
ρυθμός μείωσης του ελλείμματος 
ήταν βραδύς, δεδομένου ότι το 
1995 το έλλειμμα ανφχόταν σε 
3,1 % και το 1996 αναμένεται να μειωθεί σε 2,8% του ΑΕΠ, έτσι ώστε να είναι χαμηλότερο από 
την τιμή αναφοράς 3% που ορίζεται στη συνθήκη. Λαμβάνοντας υπόψη τη βελτίωση της 
οικονομικής κατάστασης από τις αρχές του 1994, αυτό σημαίνει ότι η μείωση του διαρθρωτικού 
ελλείμματος ήταν απλώς οριακή. Ο πφίορισμός του δημοσίου ελλείμματος δεν ήταν επαρκής 
για να οδηγήσει σε αισθητή μείωση του λόγου TOD ακαθάριστου δημοσίου χρέους προς το ΑΕΠ, 
που κυμαινόταν σε 80% πφίπου από το 1988 και εξακολουθούσε να είναι 78,4% το 1995. Η 
τρέχουσα δημοσιονομική πολιτική των Κάτω Χωρών αποσκοπεί στην ταυτόχρονη μείωση του 
δημοσίου χρέους και του ελλείμματος προς το ΑΕΠ και στην τόνωση της οικονομικής 
ανάπτυξης και της απασχόλησης μέσω της μείωσης των φόρων και των εισφορών κοινωνικής 
ασφάλισης, έτσι ώστε να πφίοριστεί ιδίως το μη μισθολογικό κόστος της εργασίας. Πίνακας 2 
Κάτω Χώρες: Δείκτες οικονομικής πολιτικής 
1986-90 1991-93 1994 1995 
Αύξηση του χρήματος 8.1 6.4 -0.5 
(μεταβολή %) 
Υπόλοιπο κρατικού προϋπολογισμού 5.1 -3.3 -3.2 -3.1 
(% επί του ΑΕΠ) 
Ακαθάριστο δημόσιο χρέος 77.3 79.9 78.0 78.4 
(% επί του ΑΕΠ) 
Ονομαστικές αποδοχές κατά κεφαλήν 1.7 4.1 2.3 3.2 
(μεταβολή %) 
Πραγματικές αποδοχές κατά κεφαλήν 0.8 1.2 0.0 1.5 
(μεταβολή %) 
Για ορισμούς, βλ. πίνακα 2 για το Βέλγιο 
Πηγή: Υπηρεσίες της Επιτροπής, Οικονομικές πρφλέψεις, Νοήιβριος 1995. 
6.3.1996 
112 
Διάγραμμα 1 - Κάτω Χώρες 
Τάσεις στην αγορά εργασίας 
Ποσοστό ανεργίας (%) 
(Αριστερή κλίμακα) Απασχόληση ( 1970 100) 
(Δεξιά κλίμακα) 
70 72 74 76 78 80 82 84 
Σιΐμεύοση: Ενοποιημένη Γερμανία απο το 1991. 
Ονομαστική αμοιβή ανά μισθωτό 
σεσόγκρισΐ)μετηνΕυΚ15(ΕυΚ15=100), 1980=100 Οι Κάτω Χώρες κατόρθωσαν, 
μετά τη δεύτερη πετρελαϊκή 
κρίση, να μειώσουν την ανεργία 
τους με ταχύτερο και εντονότερο 
ρυθμό από τα πφίσσότερα άλλα 
κράτη μέλη, παρά τη σχεδόν 
διπλάσια αύξηση του ενεργού 
πληθυσμού σε σχέση με τον 
κοινοτικό μέσο όρο. Επίσης, 
κατά την τελευταία ύφεση το 
ποσοστό της ανεργίας 
παρουσίασε περιορισμένη μόνο 
αύξηση και διατηρήθηκε σε 
πολύ χαμηλότερα επίπεδα από 
εκείνα που σημειώθηκαν στις 
αρχές της δεκαετίας του '80, ενώ 
στα πφίσσότερα άλλα κράτη 
μέλη τα σχετικά ποσοστά 
ανήλθαν σε πρωτοφανή επίπεδα. 
Αυτές οι επιδόσεις των Κάτω 
Χωρών οφείλονται εν μέρει στο 
πολύ χαμηλό ποσοστό 
συμμετοχής στον ενφγό 
πληθυσμό, που συνδέεται με τη 
συστηματική προσφυγή στο 
καθεστώς πρόωρης 
συνταξιοδότησης και τον 
εξαιρετικά υψηλό αριθμό ατόμων που κρίνονται ακατάλληλα για εργασία για ιατρικούς 
λόγους. Ωστόσο, η ευνοϊκή εξέλιξη της ανεργίας στις Κάτω Χώρες οφείλεται επίσης στην έντονη 
αύξηση της απασχόλησης μετά τη δεύτφη πετρελαϊκή κρίση, η οποία οδήγησε ειδικότερα σε 
αισθητή αύξηση της μφΐκής απασχόλησης, και ιδίως των γυναικών που εργάζονται στον τομέα 
των υπυρεσιών. Η αύξηση της απασχόλησης συνδέεται με το γεγονός ότι, την τελευταία σχεδόν 
δεκαπενταετία, η αύξηση των μισθών στις Κάτω Χώρες ήταν χαμηλότερη από εκείνη της 
Κοινότητας ως σύνολο και ιδίως των κυριοτέρων εμπορικών εταίρων της χοίρος, μετρούμενη σε 
ονομαστικές ή πραγματικές τιμές, σε εθνικό ή κοινό νόμισμα. 
Οι οικονομικές επιδόσεις των Κάτω Χωρών κατά τα τελευταία έτη θεωρούνται ιδιαίτερα 
ικανοποιητικές σε σύγκριση με εκείνες των άλλων κρατών. Η χώρα κατόρθωσε να εξέλθει με 
επιτυχία από την ύφεση και κατατάσσεται έτσι σαφώς μεταξύ των κρατών μελών που έχουν 
επιτύχει τον ικανοποιητικότερο βαθμό ονομαστικής σύγκλισης. Ωστόσο, θα πρέπει να 
καταβληθούν περαιτέρω προσπάθειες για να δοθεί ριζική λύση τόσο στο πρόβλημα της 
απασχόλησης όσο και των δημοσύον οικονομικών. Eur4=B DK WD F 
Πηγή: Υπηρεσίες της Επιτροπής 
6.3.1996 
- 113-
ΑΤΣΤΡΙΑ 
Η οικονομική ανάπτυξη επιβραδύνεται αλλά παραμένει έντονη το 1995 
Μία μικρή, ανοικτή οικονομία όπως αυτή της Αυστρίας, επηρεάζεται έντονα από τις διεθνείς 
εξελίξεις. Ωστόσο, χάρη στον κατάλληλο συνδυασμό των πολιτικών κατόρθωσε στο παρελθόν 
να αντισταθμίσει εν μέρει τις δυσμενείς εξωτερικές επιδράσεις. Μεταξύ άλλων, ο συνδυασμός 
συναλλαγματικής πολιτικής που στηρίζεται στη σταθερότητα του νομίσματος και 
εισοδηματικής πολιτικής που δίνει έμφαση στην πίχραγωγικότητα, βοήθησε τη χώρα να 
διατηρήσει σε χαμηλά επίπεδα τίίσο τον πληθωρισμό όσο και την ανεργία, ενώ τα ποσοστά 
αύξησης του ΑΕΠ ήταν εν γένει υψηλότερα από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ενωσης. 
Πίνακας 1 Τα τελευταία χρόνια, η αυστριακή 
Αυστρία: Μακροοικονομικές ε,ιδοοεις Ι οικ0νομί(χ επωφελήθηΚε TOGO 0%0 
_1986g0_ 1991-93 1994 1995 \ , , 
σημαντικές αυξήσεις της 
παραγωγικότητας όσο και από τις 
εξαγωγές που πραγματοποίησε στην 
ευρωπαϊκή αυτοκι νητοβιομ ηχανία. 
Ενας άλλος τομέας στον οποίο 
ειδικεύεται κατά παράδοση η Αυστρία, Ρυθμός αύξηαη; του ΑΕΠ Ι 3.0 1.7 
(μεταβολή %) Ι 
Συνολική εγχώρια ζήτηση 
(μεταβολή %) 
Απασχόληση (μεταβολή %) 
Ποσοστό ανεργίας (%) 
Πληθωρισμός (μεταβολή %) 
Ισοζύγιο τρεχθυσ<όν συναλλαγών 
(% επί του ΑΕΠ) 4.5 
1.1 1.5 0.3 
3.4 H.K 4.4 
2.1 3.6 3.0 
0.2 -0.1 4)9 
Γ,<«ορ,ομο,,ςin Αίνακ«2γ.ατοινλγ». είναι ο τουρισμός. Το πλεόνασμα του 
Ihl/tj: Υχηναιις nf,I;xit/x>ntf„ ΟικοΐΌμικιί, ηχι/ΙλΓψΐΊς, Νι*·μΐ\>ιας IWS 
* Λαμβάνοντας υπόψη τελευταίες πλιροφορίες τί)μέα ttDTOl') (ΧΙ"Πστάθμΐσε Τα 
σημαντικά ελλείμματα του εμπορικού ισοζυγίου της, ιδίως με τη Γφμανία. Το άνοιγμα της 
Ανατολικής Ευρώπης όξυνε τον ανταγωνισμό, αλλά προσέφερε και νέες ευκαιρίες: οι εξ 
Ανατολών γείτονες της Αυστρίας έδειξαν ζωηρό ενδιαφέρον για τα αυστριακά καταναλωτικά 
και επενδυτικά αγαθά και η διαδικασία διαρθρωτικής προσαρμογής στην Αυστρία 
επιταχύνθηκε σε κάποιο βαθμό με τη μεταφορά δραστηριοτήτων εντάσεως εργασίας σε 
γειτονικές χώρες με σημαντικά χαμηλότερο μισθολογικό κόστος. 
Το 1995, το πραγματικό ΑΕΠ εκτιμάται ότι αυξήθηκε κατά 2,5%, ποσοστό ελαφρά χαμηλότερο 
από εκείνο του προηγούμενου έτους (3%). II επιβράδυνση οφείλεται κυρίίος στις επιπτώσεις που 
είχε η ανατίμηση του σελινίου και στην κατά κύριο λόγο κυκλική μείωση της ζήτησης στον 
κατασκευαστικό τομέα. Ωστόσο, χάρη στις ικανοποιητικές εξαγωγικές επιδόσεις της χώρας και 
στην έντονη ζήτηση επενδυτικού εξοπλισμού, επιτεύχθηκε σημαντική αύξηση του 
πραγματικού ΑΕΠ. Η ιδιωτική κατανάλωση εξελίχθηκε ευνοϊκά το 1995, ιδίως χάρη στην 
άνοδο του πραγματικού διαθέσιμου εισοδήματος αλλά και στις νέες δυνατότητες 
πραγματοποίησης αγορών στο εξωτερικό. Οι επενδύσεις σε εξοπλισμό παρουσίασαν σημαντική 
αύξηση, πράγμα που οφείλεται ιδίως στις μεγαλύτερες ανάγκες αναδιάρθρωσης και βελτίωσης 
της παραγωγικότητας των επιχειρήσεων για τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας τους εντός 
6.3.1996 
-114-
της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Η αύξηση της δημόσιας κατανάλωσης ήταν πφίορισμένη. Συγχρόνως, 
παρατηρήθηκε μείωση των επενδύσεων στον κατασκευαστικό τομέα, η οποία οφειλόταν κατά 
κύριο λόγο στη συνήθη κυκλική κάμψη της οικονομικής δραστηριότητας στον τομέα αυτό. Σε 
αντίθεση με τα τελευταία χρόνια, οι δημοσιονομικές πφίκοπές πφΐόρισαν τις δυνατότητες του 
δημοσίου τομέα να πραγματοποιήσει συμπληρωματικές επενδύσεις σε έργα υποδομής. 
Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών επιδεινώθηκε αισθητά, ιδίως λόγω της απότομης μείωσης 
επί δύο συνεχόμενα έτη, του πλεονάσματος που παρουσίαζε κατά παράδοση ο τομέας του 
τουρισμού. Παρά την πραγματική ανατίμηση του αυστριακού σελινίου, οι εξαγωγές 
εμπορευμάτων ήταν ιδιαίτερα ικανοποιητικές, εν μέρει λόγω της δυνατότητας πρόσβασης στις 
αγορές μετά την προσχίόρηση στην Ευρωπαϊκή Εναχτη, αλλά και λόγω της έντονης διεθνούς 
ζήτησης για κεφαλαιουχικό εξοπλισμό, όχι μόνο στην Ευρωπαϊκή Εναχτη αλλά και στην 
Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Οι εξαγωγές υπερκάλυψαν τις εισαγωγές, συμβάλλοντας 
έτσι στην ελαφρά βελτίωση του εμπορικού ισοζυγίου. Ωστόσο, η ανατίμηση του σελινίου 
προκάλεσε επίσης αύξηση των εισαγωγών, ιδίως μέσω των ταξιδιών και των αγορών στο 
εξωτφικό. Οι χαμηλές τιμές των αεροπορικών εισιτηρίων ενίσχυσαν την τάση αυτή. 
Συγχρόνως, ο αυστριακός τουρισμός αντιμετώπισε μείωση της ζήτησης. Ιδίως οι τουρίστες από 
τη Γφμανία, οι οποίοι αντιπροσωπεύουν το 60% περίπου των ξένων επισκεπτών της Αυστρίας, 
προτίμησαν άλλες χώρες προορισμού. Ενώ η εξέλιξη του σχετικά ανελαστικού ως προς την τιμή 
χειμφίνού τουρισμού ήταν ικανοποιητική, τα έσοδα από τον θερινό τουρισμό ήταν χαμηλότερα 
αφενός λόγω της μείωσης της ανταγωνιστικότητας που συνδεόταν με την εξέλιξη των 
συναλλαγματικών ισοτιμιών και, αφετέρου, λόγω ορισμένων προβλημάτων που 
παρουσιάστηκαν σε επίπεδο ποιότητας της προσφοράς. Ο τομέας του τουρισμού της Αυστρίας 
όχι μόνο απευθύνεται σε μεγάλο βαθμό σε επισκέπτες από τη Γερμανία και τις Κάτω Χώρες, 
αλλά αντιμετωπίζει επίσης έντονα προβλήματα σημαντικής υπερβάλλουσας δυναμικότητας, 
ενώ τα χαμηλά αποθέματα κεφαλαίου καθιστούν τον αυστριακό τουρισμό ιδιαίτερα ευάλωτο 
έναντι των διακυμάνσεων της ζήτησης. Η στασιμότητα των τουριστικών εσόδων υπογραμμίζει 
την ανάγκη διαρθρωτικής προσαρμογής του τομέα. 
Οι εξελίξεις αυτές οδήγησαν σε σημαντική επιδείνωση του λογαριασμού τρεχουσών 
συναλλαγών. Επιπλέον, για πρώτη φορά η Αυστρία συνεισέφερε στον προϋπολογισμό της 
Ευρωπαϊκής Ενωσης, πράγμα που επιδείνωσε TO ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών κατά 0,7% 
πφίπου του ΑΕΠ. Ωστόσο, παρά τη διάσπαση της κυβφνησης συνασπισμού κατά την 
κατάρτιση του προϋπολογισμού του 1996, δεν επηρεάστηκε η αξιοπιστία της σταθφής 
σύνδεσης της συναλλαγματικής ισοτιμίας με το γερμανικό μάρκο. 
Το 1995 παρατηρήθηκε αισθητή συγκράτηση του πληθωρισμού. Οι τιμές παραγωγού των 
γεωργικών προϊόντων μειώθηκαν λόγω της συμμετοχής στην κοινή γεωργική πολιτική και η 
ανατίμηση του σελινίου οδήγησε σε περαιτέρω μείωση του κόστους των εισαγωγών. Ωστόσο, 
παρά τις εντονότερες ανταγωνιστικές πυίσεις, χρειάστηκε χρόνος μέχρις ότου γίνουν αισθητές 
στον καταναλωτή οι μειώσεις των τιμών και του κόστους. Υπολογίζεται (5τι η προσχίόρηση στην 
Ευρωπαϊκή Ενωση έχει οδηγήσει σε μείωση των τψίόν καταναλωτή κατά 0,75 εκατοστιαίες 
μονάδες έως τα τέλη του 1995. 
6.3.1996 
- 115-
Η κατάσταση της αγοράς εργασίας επιδεινώνεται και το δημοσιονομικό έλλειμμα 
διευρύνεται 
Η πρόσφατη αύξηση της παραγωγής 
δεν οδήγησε σε επαρκή άνοδο της 
απασχόλησης. Αντίθετα, και 
ειδικότερα στον τομέα της 
μεταποίησης, η αύξηση των 
επενδύσεων σε εξοπλισμό μείωσε την 
ανάγκη πρόσληψης πρόσθετου 
προσωπικού για την κάλυψη της 
μεγαλύτφης παραγωγής. Αντίθετα 
από ό,τι συνέβαινε στο παρελθόν, η Πίνακας 2 
Αυστρία: Δείκτες οικονομικής πολιτικής 
-—_—————— 1986-90 1991-93 1994 1995 
Αύξηση του χρήματος 7.2 5.4 5.3 
(μεταβολή %) 
Υπόλοιπο κρατικού προϋπολογισμού 3.2 -3.0 -4.4 5.5 
(% επί του ΑΕΠ) 
Ακαθάριστο διμόσιο χρέος 5Κ.Ι 59.0 β$.2 68.0 
(7. επί του ΑΕΠ) 
Ονομαστικές αποδοχές κατά κεφαλήν 4.4 5.6 3.1 4.0 
(μεταβολή %) 
Πραγματικές αποδοχές κατά κεφαλήν 2.3 2.0 0.1 1.5 
(μεταβολή %) 
Για ορισμούς, βλ. πίνακα 2 για το Βέλγιο 
Πηγή Υχτρενιίς σκ Επιτροπής, Οικοιιψικά; χρ^ίλέψεις, Νοιμ/Ιριικ 1995. 
μείωση των δυνατοτήτων 
απασχόλησης στον τομέα της μεταποίησης δεν αντισταθμίστηκε από νέες θέσεις απασχόλησης 
στον τομέα των υπηρεσιών. II τουριστική βιομηχανία αντιμετωπίζει κρίση, ενώ υπάρχει κάμψη 
της ζήτησης στον τομέα των κατασκευών, ιδίως όσον αφορά τις επενδύσεις σε έργα υποδομής. Η 
εξέλιξη αυτή αντισταθμίζεται εν μέρει από τον υψηλότερο αριθμό αποχώρησης φγαζομένων 
από το εργατικό δυναμικό, ιδίως μέσω πρόωρης συνταξιοδότησης, η οποία ωστόσο επιδεινώνει 
τα προβλήματα χρηματοδότησης του αυστριακού συνταξιοδοτικού συστήματος λόγω της 
σημαντικής αύξησης του αριθμού των συνταξιούχων και της μείωσης του ποσοστού 
συμμετοχής στο φγατικό δυναμικό. 
Διάγραμμα 1 - Αυστρία 
Καθαρές δανειακές ανάγκες του δημοσίου 
ο 
80 81 82 83 84 85 86 87 88 
*EUR 4: Το τέσσερα κράτη μΛη με τα χαμηλότερα ελλε (μμαια 10 1993 και 1994 (Γερμανία. Ιρλανδία. 
Λουξεμβούργο και Κάτο Χώρες) 
Ενοποιημένη Γερμανία and το 1991 
Πηγή: Υπηρεσίες τη; Επιιροπήτ; 
Μετά από μια μακρόχρονη περίοδο κατά την οποία η Αυστρία συγκαταλεγόταν μεταξύ των 
χωρών της Ενωσης με τα χαμηλότερα δημόσια ελλείμματα, τα δημόσια οικονομικά της 
Αυστρίας άρχισαν να επιδεινώνονται με ταχύ ρυθμό από το 1993, πράγμα που οδήγησε σε 
6.3.1996 
- 116-
υπερδιπλασιασμό των καθαρών δανειακών αναγκίόν του δημοσίου από 2,1 % του ΑΕΠ το 1992 
σε 4,4% του ΑΕΠ το 1994. Λυτό οφειλόταν εν μέρει στην επίδραση των αυτόματων 
σταθεροποιητών και στο δεύτερο στάδιο της φορολογικής μεταρρύθμισης, παράγοντες οι οποίοι 
είχαν συμβάλει στην εξομάλυνση των αρνητικών επιπτώσεων της ύφεσης του 1993. Ενας άλλος 
σημαντικός παράγοντας ήταν η συστηματική υποεκτίμηση των δαπανίόν που συνδέονται με την 
κοινωνική πολιτική. Το 1995, η προσχίόρηση της Αυστρίας στην Ευρωπαϊκή Ενοχτη οδήγησε σε 
πρόσθετη αύξηση των συνολικίόν δημοσίων δαπανίόν κατά 2% του ΑΕΠ. Το ήμισυ πφίπου των 
δαπανών αυτών αποτελούσαν εσίοτερικές πληρωμές πίτυ σκοπό είχαν VÎX μετριάσουν το κόστος 
μετάβασης για τον αγροτικό και για άλλους σημαντικά πληττόμενους τομείς. Αυτές οι 
πληρωμές για την υπο|^οήθηση της μετάβασης θα κατίχργηθούν βαθμιαία εντός της επόμενης 
τετραετίας, μειώνοντας την αντίστοιχη επιβάρυνση του προϋπολογισμού σε ποσοστό 
χαμηλότερο του 1,5% του ΑΕΠ. Για να επανέλθουν τα δημόσια ελλείμματα σε ένα αποδεκτό 
επίπεδο, όπως εκείνο πριν από το 1993, θα πρέπει να ληφθούν αποφασιστικά μέτρα εξυγίανσης. 
6.3.1996 
117 
ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ 
Η αύξηση της εγχώριας ζήτησης συνεχίστηκε κατά το τφώτο ήμισυ του έτους 
Η ανάκαμψη της οικονομικής δραστηριότητας στην Πορτογαλία, η οποία είχε αρχίσει το 1994 
και οφειλόταν κατά κύριο λόγο στις εξαγωγές, συνεχίστηκε, το 1995 χάρη στο δυναμισμό των 
επενδύσεων και την αναθέρμανση της ιδιωτικής κατανάλωσης. II ιδιωτική κατανάλωση, η 
οποία εξακολουθούσε να είναι υποτονική στις αρχές του έτους, αναθερμάνθηκε βαθμιαία, με τη 
βελτίωση του πραγματικού εισοδήματος και τη δημιουργία κλίματος εμπιστοσύνης στους 
καταναλωτές. Αυτή η όψιμη ανάκαμψη της ιδιωτικής κατανάλωσης αποδίδεται στη μείωση του 
πραγματικού διαθέσιμοι) εισί^δήματος των νοικοκυριών κατά τη διάρκεια των δυο 
προηγουμένων ετών καθώς και στην παρατεταμένη πφίοδο που χαρακτηριζόταν από 
απαισιόδοξες προσδοκίες των καταναλωτών. Το 1995, χάρη στη μείωση του πληθωρισμού) και 
τη λιγότερο δραστική επιβράδυνση των πραγματικών μισθών από ό,τι τα προηγούμενα έτη, το 
πραγματικό εισόδημα αυξήθηκε, καθιστώντας δυνατή την ανάκαμψη της ιδιωτικής 
κατανάλωσης. Ο ρυθμός των επενδύσεων επιταχύνθηκε εντός του έντος, ιδίως χάρη σε δημόσια 
έργα που πραγματοποιήθηκαν εν μέρει από πόρους της Ευρωπαϊκής Ενωσης, αλλά 
παρατηρήθηκε επίσης αύξηση των ιδιωτικίόν επενδύσεων λόγω της βελτίωσης των 
επιχειρηματικών προσδοκιών και της ανάκαμψης της οικονομικής δραστηριότητας. Ωστόσο, 
κατά το δε\)τερο ήμισ\) του έτους αυτή η συνιστώσα της ζήτησης άρχισε να αποδυναμώνεται 
λόγω της επιδείνωσης του εξωτερικού περιβάλλοντος. Οι τομείς των κατασκευών και του 
μηχανολογικού εξοπλισμού ήταν οι πιο δ\)νομικές συνιστώσες των επενδύσεων το 1995, ενώ 
παρατηρήθηκε σημαντική μείωση παρουσίασαν οι επενδύσεις για εξοπλισμό στον τομέα των 
μεταφορών, μετά την εξαιρετική αύξηση που είχε σημειωθεί κατά τους τελευταίους μήνες του 
1994. 
Οι εξαγωγές παρέμειναν και το 
1995 η κινητήρια δύναμη της 
οικονομικής ανάκαμψης και τα 
μφίδια αγοράς σε ορισμένες 
εξωτφΐκές αγορές είναι πιθανό να 
έχουν αυξηθεί. Οι τάσεις τόσο των 
τιμών των εξαγωγών όσο και του 
εκτιμώμενου κόστους παραγωγής 
υποδηλώνουν επίσης αύξηση των 
περιθωρίων κέρδους των εξαγωγέων. 
Ωστόσο, οι εξαγωγές άρχισαν να 
επιβραδύνονται κατά το δεύτερο ήμισυ του έτους, αλλά χάρη στην ολοκλήρωση ενός μεγάλου 
εργοστασίου κατασκε\)ής αυτοκινήτων, ο ρυθμός αύξησης των συνολικών εξαγωγών μπόρεσε 
να διατηρηθεί σε υψηλά επίπεδα για το σύνολο του έτους. Υψηλός ήταν επίσης ο ρυθμός 
αύξησης των εισαγωγών, συμβαδίζοντας με την αναθέρμανση της συνολικής ζήτησης κατά 
συνέπεια, το εμπορικό ισοζ\>γιο παρουσίασε σημαντική επιδείνωση το 1995. Πίνακας 1 
Πορτογαλία: Μακροοικονομικές επίδοσης 
1986-90 1991-93 1994 1995Ι 
Ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ 5.1 0.7 1.1 2.5 * 
(μεταβολή %) 
Συνολική εγχώρια ζηιηση 7.6 2.6 1.7 3.3 
(μεταβολή %) 
Απασχόληση (μεταβολή*) 1.8 -0.3 -0.2 0.6 
Ποσοστό ανεργίας (%) 6.1 4.6 7.0 7.2 
Πληθαρισμός (μεταβολή*) 11.7 10.2 5.5 4.1 * 
Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών 0.5 2.0 1.4 1.4 
(% επί του ΑΕΠ) 
Για ορισμούς, βλ. πίνακα 2 για το Βέλγιο 
Πηγή Υπηρεσίες της Επιτροπή;, Οικονομικές προ/ΐλέψεις, Νοέ/ιβριος 1995. 
* Λαμβάνοντας υπόψη τελευταίες πλιροφορίος. 
6.3.1996 
- 118-
Πίνακας 2 
Πορτογαλία: Δείκτες οικονομικής πολιτικής 
1986-90 1991-93 1994 199$ 
Αύξηση του χρήματος 17.0 12.5 9.4 
(μεταβολή*) 
Υπόλοιπο κρατικού προϋπολογισμού 4.7 -5.6 -5.7 * 5.2 * 
(Λαιίτου ΑΕΠ) 
Ακαθάριστο δημόοιυ χρέος ΜΑ 66.6 69.4 70.5 
(* επί του ΑΕΠ) 
Ονομαστικές αποδοχές κατά κεφαλήν 164 11.0 4.8 6.0 
(μεταβολή*) 
Πραγματικές αποδοχές κατά κεφαλήν 4.2 0.7 -0.7 1.7 
(μεταβολή*) 
Για ορισμούς, βλ. πίνακα 2 για το Βέλγιο 
Πηγή Υχηκαίες π/;Επιτροκι^ (Μκοι^ιικέςΧ/Χΐ/Ιλέψης, Noji/i'U*, 1995. 
* Λαμβάνοντας υπόψητελευταίιςπλΐ|Χ>φορί·"ς. Λόγω της καθυστέρησης στην 
ανάκαμψη της εγχώριας ζήτησης, το 
1995 εξακολούθησε η επιδείνωση της 
κατάστασης στην αγορά εργασίας. Η 
συνολική απασχόληση μειώθηκε κατά 
0,6% κατά μέσο όρο, δηλαδή 
πφίσσότερο από ό,τι το προηγούμενο 
έτος. Ωστόσο, αυτό οφείλεται στη 
βραδύτφη αύξηση του αριθμού των 
αυτοαπασχολουμένων. Πράγματι, ο 
αριθμός των αυτοαπασχολουμένων, 
που το 1995 αντιπροσώπευαν 30% περίπου της συνολικής απασχόλησης, αυξήθηκε οριακά 
(κατά 0,3%), ενώ κατά το προηγούμενο έτος είχε σημειώσει αύξηση υψηλότφη του 5%. Αυτή η 
σημαντική αύξηση οφείλεται εν μέρει στο γεγονός ότι οι επιχειρήσεις δείχνουν όλο και 
μεγαλύτερη προτίμηση υπέρ της \)περγολαβίας, εις βάρος των συμβάσεων φγασίας αόριστης 
διάρκειας, προκειμένου να μειώσουν το μισθολογικό κόστος. Ετσι, ο αριθμός των μισθωτών 
μειώθηκε κατά 1 % TO 1995, μετά από μείωση κατά 2% το προηγούμενο έτος (-2,8% το 1993). Ο 
συνολικός αριθμός των αρών εργασίας μειώθηκε λιγότερο, κατά 0,3% (το 1994 και 1993 είχε 
μεΐίΰθεί κατά 0,4% και 2,2% αντίστοιχα). Το ποσοστό ανφγίας (που ακολούθησε τον 
οικονομικό κύκλο με υστέρηση ενός έτους) αυξήθηκε σε 7,2% κατά μέσο όρο, μετά από 
ποσοστό 6,8% το 1994 και 5,5% το 1993 ωστόσο, ήταν σαφώς χαμηλότερο από τα αντίστοιχα 
ποσοστά των περισσοτέρων χωρών της Ενωσης, πράγμα που οφείλεται στην πιο ευέλικτη αγορά 
εργασίας της Πορτογαλίας. Αντίθετα, η μακροχρόνια ανεργία αυξήθηκε αισθητά, φθάνοντας σε 
πφίπου 40% της συνολικής ανεργίας (34,2% το 1994) επίσης, η ανεργία των νέων αυξήθηκε 
με ταχύτερο ρυθμό από ό,τι η συνολική ανεργία τα δύο αυτά γεγονότα υποδηλώνουν αύξηση 
της διαρθρωτικής ανεργίας. Αυτές οι εξελίξεις της αγοράς εργασίας και η μείωση του 
πληθωρισμού είχαν ως αποτέλεσμα να συνεχιστεί η επιβράδυνση του ρυθμού αύξησης των 
ονομαστικών μισθών το 1995, αν και σε μικρότερο ποσοστό από ό,τι τα προηγούμενα έτη. Εκτός 
από τον τομέα του δημοσίου, οι μισθοί που καθορίζονται μέσω των συλλογικών συμβάσεων 
α\)ξήθηκαν κατά 4,8%, έναντι 5,1 % και 7,3% για το 1994 και 1993 αντίστοιχα. 
6.3.1996 
119 
Η επιβράδυνση του πληθωρισμού συνεχίστηκε 
Χάρη στη συναλλαγματική σταθερότητα, τη συγκράτηση των μισθών και το βραδύ ρυθμό 
ανάκαμψης της κατανάλωσης των νοικοκυριών, η καθοδική πορεία του πληθωρισμού 
συνεχίστηκε το 1995. Η τάση αυτή έχει διατηρηθεί σταθφή από τα τέλη του 1990, όταν ως 
Διάγραμμα 1 - Πορτογαλία 
Εξέλιξη του πληθοορισμού 
(κινητός μέσος 12 μηνών, μεταβολή σε %) 
^•Εξογιόγιμα προϊόνα» 
Μηεξαγύη[ψ.α npoïiViu 
Διαφορά (at eκατοαηαΐκ; μονάδες) 
0 Εκί:<*ΐ·Γ>:ίΉ:»>:ι:ϊ>^^ —Portugal 
•Μέσος ορός EUR 
ν:'·: Αναφορά » 
* έναντι των τριών χωρών με τον χαμηλότερο 
πληθωρισμό (σε εκατοστιαίες μονάδες) 
(, YimmmniMwmm^ 
199(1 | 1991 | 1992 
Πηγή: Υπηρεσίες της Επιτροπής 199H 1994 1995 1990 1991 1992 1993 1994 1995 
στόχος της συναλλαγματικής πολιτικής τέθηκε η σταθερότητα του εσκούδου. Το 1995, ο 
δείκτης τιμών καταναλωτή (εξαιρουμένων των ενοικίων) αυξήθηκε κατά 4,1 % κατά μέσο όρο, 
από 5,2% κατά το προηγούμενο έτος, και η απόκλιση έναντι των τριών χωρών της Ενωσης με τις 
καλύτερες επιδόσεις μειώθηκε σε 2,7 εκατοστιαίες μονάδες έναντι 3,6 εκατοστιαίων μονάδων 
το 1994. Η αύξηση του συντελεστή ΦΠΑ από 16% σε 17% τον Ιανουάριο του 1995, επηρέασε 
τη διαμόρφωση των τιμών κατά το πρώτο τρίμηνο του έτους ωστόσο, η μείωση κατά 0,75 % των 
εργοδοτικών εισφορών κοινωνικής ασφάλισης, η μείωση του κόστους της φγασίας, και κάποια 
συρρίκνωση των περιθωρίων κέρδους στο λιανικό εμπόριο, είναι πιθανό να αντιστάθμισαν εν 
μέρει τις επιπτώσεις του μέτρου αυτού στον πληθωρισμό. Ωστόσο, δεν παρατηρήθηκε η ίδια 
εξέλιξη στον τομέα των εξαγώγιμων και των μη εξαγώγιμων αγαθών οι τιμές των πρώτων 
ακολούθησαν καθοδική πορεία κατά τη διάρκεια του έτους, χάρη επίσης στη σχετική 
σταθερότητα του εσκούδοτ) και τη συγκρατημένη αύξηση των τιμών των εισαγωγών τα 
δεύτερα, που είχαν συμβάλει ιδιαίτερα στην επιβράδυνση του συνολικού πληθωρισμού το 1993 
και 1994, παρουσίασαν μικρότερη βελτίωση, λόγω του χαμηλότερου ρυθμού συγκράτησης των 
μισθών και της ανάκαμψης της κατανάλωσης των νοικοκυριών. 
Οι διαταραχές των αγορών συναλλάγματος την άνοιξη του 1995 επηρέασαν ιδιαίτερα την 
ισπανική πεσέτα και, σε μικρότερο βαθμό, το πορτογαλικό εσκούδο. Η ένταση των πιέσεων που 
ασκήθηκαν στις αγορές οδήγησε, στις 6 Μαρτίου 1995, στην αναπροσαρμογή της ισπανικής 
πεσέτας εντός του μηχανισμού των συναλλαγματικών ισοτιμιών το εσκούδο ακολούθησε και η 
κεντρική ισοτιμία του υποτιμήθηκε κατά 3,5%. Ωστόσο, σε πραγματικές τιμές, το εσκούδο 
ανατιμήθηκε κατά 2% πφίπου κατά μέσο όρο στη διάρκεια του έτους. Παρά τη σχετική 
6.3.1996 
- 120 -
σταθερότητα του εσκούδου μετά από τις διαταραχές αυτές και τη σταθφή πρόοδο που 
σημειώθηκε στον τομέα της ονομαστικής σύγκλισης, τα διαφορικά επιτόκια έναντι του 
γερμανικού μάρκου παρέμειναν σημαντικά. 
Το έλλειμμα του δημοσίου είναι χαμηλότερο από το επίπεδο που είχε οριστεί ως στόχος, 
αλλά απαιτείται επιτάχυνση του ρυθμού μείωσης 
Το 1995 το έλλειμμα του δημοσίου μειώθηκε σε 5,2% του ΑΕΠ6, έναντι 5,7% για το 
προηγούμενο έτος. Η εξέλιξη αυτή οφείλεται κυρίως στην αύξηση των εσόδων από άμεσους 
φόρους, δηλαδή στη μεγαλύτφη αποτελεσματικ()τητα του φοροεισπρακτικού μηχανισμού. Το 
πρωτογενές υπόλοιπο βελτιώθηκε ελαφρά, παρο\)σιάζοντας μάλιστα μικρό πλεόνασμα ωστόσο, 
μετά την πτώση που παρουσίασαν από το 1992, οι πληρωμές τόκων αυξήθηκαν, αν και με 
χαμηλότερο ρ\)θμό από ό,τι οι άλλες τρέχουσες δαπάνες. Οι δημόσιες επενδύσεις παρουσίασαν 
σημαντική αύξηση κατά 20%, ιδίως χάρη στη χορήγηση πόρων από τα διαρθρωτικά ταμεία της 
Ενωσης. Ο λόγος του δημοσίου χρέους παρο\>σίασε ελαφρή α\')ξηση φθάνοντας σε 70,5% του 
ΑΕΠ από 69,4% του ΑΕΠ το 1994. 
Το έλλειμμα του δημοσίου θα πρέπει να μειωθεί περαιτέρω σύμφωνα με τους στόχους του 
προγράμματος σύγκλισης, θα πρέπει να ασκηθεί αυστηρή δημοσιονομική πολιτική, 
επιτρέποντας την αύξηση των επενδυτικών δαπανών παράλληλα με τους πόρους πο\) 
διατίθενται από τα διαρθρωτικά ταμεία της Ενωσης. Η αυστηρή δημοσιονομική πολιτική θα 
πρέπει να συμβάλει στην παγίωση της αξιοπιστίας των μέτρων που έχουν θεσπίσει οι αρχές, 
έτσι ώστε να καταστεί δυνατή η μείωση των εγχωρίων επιτοκίων και η επακόλουθη μείωση των 
διαφορικών επιτοκίων, που εξακολουθούν να είναι σημαντικά, έναντι των οικονομιών με τις 
καλύτερες επιδόσεις στην Ενωση. 
6 Το ποσοστό" airni αντιστοιχεί στις τελευταίες εκτιμήσεις των πορτογαλικών αρχών που παρουσιάζονται στο σχέδιο 
προϋπολογισμού του 1996, το οποίο υποβλήθηκε στο Κοινοβούλιο το Φεβρουάριο του 1996. Κατά τις προβλέψεις που έγιναν 
το φθινόπωρο, η επίσημη εκτίμηση του ελλείμματος του δημοσίου για το 1995 ήταν 5,4% του Λ1·>11. 
6.3.1996 
121 -
ΦΙΝΛΑΝΔΙΑ 
Από την σοβαρή ύφεση σε μια υγιή ανάκαμ ψη 
II Φινλανδία ανακάμπτει από τη βαθιά ύφεση τίον ίχρχών της δεκαετίας του 1990, πλην όμως τα 
υψηλά ποσοστά ανεργίας και το μεγάλο χρε'ος του δημόσιου τομέα χρειάζονται χρόνο για να 
ανπμετωπιστούν. Κατά το δεύτερο ήμισυ της δεκαετίας του 1980, η χρηματοοικονομική 
ελευθέρωση και η ευνοϊκή εξέλιξη των ορίων εμπορίου ί)δήγησαν σε ταχεία πιστωτική 
επέκταση η οποία, με τη σειρά της, κατέληξε σε ανεξέλεγκτη και θεαματική άνοδο των τιμών 
των περιουσιακών στοιχείων, σε υπερθέρμανση της επενδυτικής δραστηριότητας και σε 
υπερβολική αύξηση του χρέους του ιδιωτικού τομέα στα τέλη της δεκαετίας του 1980. Η 
επακόλουθη εξασθένιση της εγχώριας ζήτησης οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στην απότομη 
κάμψη των τιμών των περιουσιακών στοιχείων και στα συναφή προλήματα χρέωσης. Η 
σοβαρότητα της ύφεσης κατέστη εντονότερη λόγω της κατάρευσης των εξαγωγικών αγορών της 
Ανατολικής Ευρώπης και της επιδείνωσης των όρων εμπορίου, στοιχεία τα οποία από κοινού 
προκάλεσαν άνοδο των επιτοκίων ως επακάολουθο της έλλειψης εμπιστοσύνης προς το 
φινλανδικό μάρκα. 
Λιάγραμμίχ 1 - Φινλίχνδία 
1990 Q1 ΗΝ), μι-τποχική ΚιορΟωση Από την ύφεση στην ανάκαμψη 
125 >}<ΛΙΊΓ 
—Γγχιόρια ζήτηση 
••••••••Ι-'ξκγωγι^ 
—|·"ισ«γωγι:ς 
1990 | 1991 Ι 
ΙΙηγή: Υπηρι σίις της Ι·ΠΊΐΐ)οπής, ΪΉΐτιστιιαςΦιΐ'λαΐ'ίιίαι, 1993 1994 
Ι Ιαρά την σχετική αναπτυξιακή επιβράδυνση, το ΑΕΙ Ι της Φινλανδίίχς έφθασε κατά TO 1995 στο 
4,4%. II ανάκαμψη στηρίχτηκε ίχρχικά στην ταχεία άνί)δο των εξαγωγίόν από το δεύτερο ήμισυ 
ταυ 1991 η αποκατάσταση της εγχώριας ζήτησης, πάντως, ήλθε αργότερα σε κυμάνθηκε σε 
αρκετά χαμηλότερα επίπεδα (Διάγραμμα 1). II αύξηση των εξαγωγίόν επιβραδύνθηκε κατά το 
δεύτερο ήμισυ του 1995 και, λιίγο) των υψηλών εισαγωγίόν, η συμμετοχή των καθαρών 
εξαγωγών στην αύξηση του ΑΕΠ καθίσταται αρνητική. Ωστόσο, λόγω της έντονης βελτίωσης 
των όρων εμπορίου, το ισοζύγιο τρεχουσίόν συναλλαγίόν εμφάνισε κατά το 1995 πρωτοφανές 
πλεόνασμα. 
6.3.1996 
- 122 -
Η ιδιωτική κατανάλωση ανέκαμψε κατά το δεύτερο ήμισυ του 1993 καθώς τα νοικοκυριά 
μείωσαν την αποταμίε\)σή τους, πλην όμως η ανάκαμψη αυτή παρέμεινε σε μέτρια επίπεδα 
μέχρι τα μέσα του 1994, όταν η μη ικανοποιηθείσα ζήτηση για διαρκή καταναλωτικά αγαθά, η 
οποία συσσωρε\>τηκε κατά τη διάρκεια της ύφεσης, άρχισε να μεταφράζεται σε πραγματική 
ζήτηση. Η εμπιστοσύνη του ιδιωτικού τομέα ανέκαμψε και αυτή παράλληλα με την αύξηση της 
απασχόλησης και των πραγματικών εισοδημάτων, και η χρέωση των νοικοκυριών έχει ήδη 
επανέλθει στα επίπεδα πριν από την θεαματική άνοδο των πιστώσεων, παρά το γεγονός ότι τα 
νοικοκ\>ριά συνεχίζουν να είναι περισσότερο προσεκτικά όταν πρόκειται να δανειστούν. Κατά 
το 1995, η ιδιωτική κατανάλωση αυξήθηκε πφίπου 5%. 
Οι επενδύσεις αποτέλεσαν το βασικό μοχλό οικονομική ανάπτυξης για το 1995. Οι 
κεφαλαιουχικές επενδύσεις, οι οποίες είχαν μειωθεί περισσότερο από 60% κατά τη διάρκεια 
της ύφεσης, ανέκαμψαν το 1994 
και σημείωσαν έντονη αύξηση 
το 1995. Οι επενδύσεις των 
εξαγωγικών κλάδων εμφάνισαν 
ιδιαίτερα ταχεία ανάπτυξη: 
ξεκίνησαν από ένα χαμηλό 
επίπεδο, ο ρυθμός 
χρησιμοποίησης της 
παραγωγικής ικανότητας ήταν 
υψηλός, η κερδοφορία των 
επιχειρήσεων ήταν καλή και η 
χρηματοοικονομική τους 
κατάσταση σχετικά υγιής. 
Αντίθετα, η κατασκευαστική δραστηριότητα παρέμεινε υποτονική καθ' όλη τη διάρκεια του 
1995: οι δημόσιες επενδύσεις συνέχισαν να φθίνουν και η οικοδομική δραστηριότητα του 
ιδιωτικού τομέα συμπιέστηκε λόγω υπφπροσφοράς παλαιών επαγγελματικών εγκαταστάσεων 
και κατοικιών. 
Η απασχόληση μειώθηκε σημαντικά κατά την πφίοδο 1991-94 (κατά 19%) και άρχισε πάλι 
να ανακάμπτει το δεύτερο μόνο εξάμηνο του 1994, σημειώνοντας ετήσιους ρυθμούς αύξησης 
της τάξεως του 3% για το πρίότο εξάμηνο του 1995, παρά τις επιπλέον απώλευζς θέσεων 
απασχόλησης σε ορισμένες υπηρεσίες που παρέχονται στην εγχώρια αγορά. II άνοδος αυτή της 
απασχόλησης δεν οδήγησε, πάντως, σε ισοδύναμη πτώση της ανεργίας, επειδή η ανάκαμψη της 
δραστηριότητας ξεκίνησε από χίχμηλά επίπεδα λόγω ύφεσης. Το ανέκαθεν χίχμηλό ποσοστό 
ανεργίας της Φινλανδίας αυξήθηκε έντονα στις αρχές της δεκαετίας του 1990, φθάνοντας το 
19% στις αρχές του 1994 και υποχωρώντας στο 17,2% το 1995. 
Στο παρελθόν, τα δημόσια οικονομικά της Φινλανδίας ήταν υγιέστερα από εκείνα των 
πφίσσότερων χωρών της ΕΕ, όπως αποδεικνύεται από το πλεόνασμα των λογαριασμών του 
ευρύτερου δημόσιου τομέα. Το επίπεδο του ακαθάριστου δημόσιου χρέους ήταν χαμηλό, λόγω 
των σημαντικών πλεονασμάτων των συνταξιοδοτικών ταμείων, το δε γενικό υπόλοιπο ήταν Πίνακας 1 
Φινλανδία: Μακροοικονομικές επιδόσεις 
198690 1991-93 1994 1995 
Ρυθμός αύξησης τοι> ΑΕΠ 3.4 -4.0 4.4 4.4 * 
(μεταβολή %) 
Συνολική εγχώρια ζήτηση 4.0 -7.3 3.6 4.9 * 
(μεταβολή %) 
Απασχόληση (μεταβολή %) 0.2 -6.0 1.1 2.2 * 
Ποσοστό ανεργίας (%) 4.7 12.9 18.4 17.2 
Πληθωρισμός (μεταβολή %) 4.5 4.6 1.3 1.1 * 
Ισοζύγιο τρεχονσών συναλλαγών 3.2 -3.8 1.3 3.5 * 
(% επί του ΑΕΠ) 
Για ορισμούς, βλ. πίνακα 2 για το Βέλγιο 
Πηγψ Υπηρεσίες της Επιτροπής, ΟικοΐΌμικιι; προ/ίλέψεις, Νοέμ/Ιριος 1995. 
* Λαμβάνοντας υπόνη τελευταίες πλιροφορίες. 
6.3.1996 
- 123 
Πίνακας 2 
Φινλανδία: Λείκχες οικονομικής πολιτικής 
Αύξιρητου χρψατος 
(μεταβολή %) 
Υπόλοιπο κρατικού προϋπολογισμού 
(%ε.πίτοι> ΑΚΠ) 
Λκ'ίχΟαρισιυ Κιμοσιο χρπχ, 
(% ι.πι του ΛΙ il Ι) 
Ονομαστικές αποδοχές κατά κεφαλήν 
(μεταβολή %) 
Πραγματικές αποΚοχές κατά κεφάλι |ν 
(μεταβολή %) Ι9Κ6 90 1991-93 1994 1993 
ΚιΛ 40.fi .so.κ (ΐ).{ 
2.Κ 2Λ \.ι 
Για ορισμούς, βλ. πίνακα 2 για το ΐνλγιο 
ΙΙιίγη: )'πι/»συς tif, Ι·πιη*>πη„ ΐΗκοι·ο/ιικι\ π^ρλιψικ, Νιΐμβριιχ, /W.S. 
* Λαιιβάνοντας υπόψη τελευταίες πλψοφορίες. Κίχθαρά θετικό. II ύφεση, ωστόσο, 
οδήγησε σε απότομη αύξηση του 
δημόσιου ελλείμματος, που οφειλόταν 
καθίχρά στην κεντρική διοίκηση, 
δεδομένου ότι η τοπική αυτοδιοίκηση 
Κίχι τα ταμεία κοινωνικής ασφάλισης 
εμφάνιζαν πλεονάσματα. II 
ανάκαμψη συνέβαλε στη μείωση του 
ελλείμματος, μολονότι την τάση αυτή 
απέκρυψαν κατά τί) 1995 ορισμένοι 
προσωρινοί και έκτακτοι πίχράγοιτες 
οι οποίοι επηρέασαν τόσο τα έσοδα 
όσο και τις δαπάνες (π.χ. χρονοδιάγραμμα επιστροφής των φόρων, προσωρινές επιπτώσεις της 
μετάβασης από τον φόρο επί των πωλήσεων στο φόρο προστιθέμενης αξίας καθίός και λόγω της 
προσχώρησης στην ΕΕ) πάντίος, τί) έλλειμμα της κεντρικής διοίκησης παρέμεινε σε υψηλά 
επίπεδα το 1995 (10% του ΛΕ11). 
Προς το παρόν, η ανάκαμψη δεν έχει δείξει σημεία πληθί οριστικών πιέσεων. Το 1995, οι τιμές 
καταναλωτή α\>ξήθηκαν μόνο κατά 3,1% το Δεκέμβριο του 1995, σημειώθηκε άνοδος του 
δείκτη αυτού κατά 0,3% σε σχέση με τον προηγούμενο χρόνο. Οι τιμές των εισαγίογών 
παρέμειναν σταθερές καθόλη τη διάρκεια του 1995 λόγο) ενίσχυσης του μάρκα, ενώ οι τιμές 
των τροφίμων μειώθηκαν κατά ένα δέκατο λόγο) της προσχίόρησης της Φινλανδίας στην ΕΕ. Η 
διετής μισθολογική σύμβαση που υπεγράφη σε κεντρικά επίπεδο τον Σεπτέμβριο του 1995 
συνέβαλε περαιτέρω στη συγκράτηση των πληθίοριστικών προσδοκιών. II σύμβαση θα 
περιορίσει τις μισθολογικές αυξήσεις σε 2% περίπου για τα δύο χρόνια. 
Η συγκράτηση του πληθωρισμού εξακολουθεί VÎX αποτελεί τον πρωταρχικό στόχο της 
νομισματικής πολιτικής. Τα νομισματικά μεγέθη μεταβλήθηκαν σε. πολύ μικρό βαθμό. Για την 
ανάσχεση των πληθωριστικών πιέσεων η Τράπεζα της Φινλανδίας αύξησε σε μια πρίότη φάση 
τον Φεβρουάριο τί) επιτόκιο της για τη δημοπρασία τίτλων μηνός η κίνηση επαναλήφθηκε τον 
Ιούνιο του 1995, οπότε, το επιτόκιο έφθασε, το 6%. Μετά τί) Σεπτέμβριο του 1995, ωστόσο, TO 
επιτόκιο δημοπρασίας τίτλων μειώθηκε τέσσερις φορές συνολικά κατά 1.75 εκατοστιαίες 
μονάδες, και έτσι στο τέλίκ; του 1995 ανερχόταν σε. 4.25%. Τα χαμηλά επίπεδα πληθίορισμού 
και οι σχετικές ευνοϊκές πρ(Χ)πτικές και, ίχργότερα, η χαμηλί'ντερη οικονομική ανάπτυξη 
αποτέλεσαν την αιτία για τις μειώσεις του επιτοκίου. Μέχρι τί) τέλος του 1995, οι δκχφορες 
επιτοκίου με τη Γερμανία μειώθηκαν στην μια εκατοστιαία μονάδα για τα μακροπρόθεσμη και 
στη μισή εκατοστιαία μονάδα για τα βραχυπρόθεσμα επιτόκια. 
6.3.1996 
- 124 -
// υψηλή ανεργία και το χρέος της κεντρικής διοίκτρης αποτελούν τα κυριότερα 
προβλήματα 
Ενώ η οικονομική ανάκαμψη φαίνεται να στηρίζεται σε υγιείς βάσεις, η υψηλή ανεργία και το 
μέγεθος του χρέους της κεντρικής διοίκησης αποτελούν τα βασικότερα προβλήματα για την 
οικονομική πολιτική. II δημοσιονομική πολιτική μέχρι το 1999 πρέπει να εφαρμοστεί στο 
πλαίσιο του προγράμματος σύγκλισης του Σεπτεμβρίου 1995 και του πολυετούς προγράμματος 
απασχόλησης του Οκτωβρίου 1995. Κατά συνέπεια, οι δύο κύριες προτεραιότητες είναι η 
μείωση των καθαρών δανειακών αναγκών του δημοσίου και η αύξηση της ευελιξίας της 
οικονομίας. 
Ο βασικός στόχος οικονομικής πολιτικής είναι η έγκαιρη ικανοποίηση των κριτηρίων 
σύγκλισης της Οικονομικής και Νομισματικής Ενωσης. II κυβέρνηση οφείλει να συνεχίσει να 
εφαρμόζει αδιαλείπτως τα μέχρι τώρα προσωρινά μέτρα λιτότητας, που αντιπροσωπεύουν 
περίπου 6,5% του ΑΕΠ, και VÎX προβεί σε νέες περικοπές δαπανών της τάξεως του 3,5% του 
ΑΕΠ, οι περισσότερες από τις οποίες είναι προγραμματισμένες για το 1997. Τα μέτρα λιτότητας 
αφορούν τις επιδοτήσεις της κεντρικής διοίκησης προς την τοπική αυτοδιοίκηση, τις επιδοτήσεις 
προς τη βιομηχανία και τη γείοργία, τα επιδόματα τέκνων, τις σπουδαστικές υποτροφίες, τις 
συντάξεις που καταβάλλει το κράτος και άλλου είδους συνδρομές κοινωνικού χαρακτήρα. 
Η δημοσιονομική εξυγίανση πρέπει να πραγματοποιηθεί χωρίς την αύξηση της συνολικής 
φορολογικής επιβάρυνσης, πλην όμως η φορολογική διάρθρωση θα μεταρρυθμιστεί για να 
ενισχυθεί η εργασία και η απασχόληση. II φορολόγηση των εισοδημάτων από την εργασία θα 
ελαφρυνθεί, ενώ ο φορολίηακός συντελεστής για τα εισοδήματα από κεφάλαιο και ο 
συντελεστής φόρου εισοδήματος των επιχειρήσεων θιχ αυξηθούν από 25 σε 28%. Παράλληλα, 
θα αυξηθούν οι φόροι για το περιβάλλον και οι έμμεσοι φόροι. 
Η ανεργία παραμένει το μεγαλύτερο πρόβλημα της φινλανδικής οικονομίας. Το πολυετές 
πρόγραμμα απασχόλησης φιλοδοξεί να μειώσει την ανεργία στο 8-9% μέχρι το 1999. Ωστόσο, 
τα διαρθρωτικά προβλήματα, όπίος αντικατοπτρίζονται στην αύξηση του ποσοστού των 
μακροχρόνιων ανέργων, καθιστούν δύσκολη την επίτευξη του στόχου αυτού. Ακόμη και αν η 
αγορά εργασίας καταστεί περισσότερο ευέλικτη, η δημοσιονομική εξυγίανση περιορίζει το 
πεδίο εφαρμογής φορολογικών κινήτρων για τη μείωση π.χ. της φορολογίας επί των μισθών. 
6.3.1996 
- 125 -
ΣΟΥΗΔΙΑ 
Βελτίωση της οικονομικής κατάστασης 
Μετά την σοβαρότερη ύφεση από τη δεκαετία του 1930, κατά την οποία το ΑΕΠ μειώθηκε κατά 
περίπου 5%, η σουηδική οικονομία βρίσκεται στο στάδιο της ανάκαμψης. Το ΑΕΠ αυξήθηκε 
κατά 2,6% τί) 1994 και τί) πρώτο εξάμηνο του 1995 επιταχύνθηκε περαιτέρω ο ρυθμός 
ανάπτυξης. II ανάκαμψη στηρίζεται στις εξαγωγές οι οποίες σημείοχταν έντονη άνοδο για τα 
μεταποιημένα προϊόντα και τον κεφαλαιουχικό εξοπλισμό. Το γεγονός aim) οδήγησε σε αύξηση 
της συμμετοχής του βιομηχανικού τομέα στη σουηδική οικονομία, γεγονός συνεπάγεται 
αντιστροφή της καθοδικής τάσης που είχε πίχρουσιαστεί κατά τις πρόσφατες δεκαετίες. Το 
1995, η αναμενόμενη αύξηση του ΑΕΠ θα ανέλθει στο 3,7% κατά μέσο Ορο. 
Πίνακας 1 
Σουηδία: Μακροοικονομικές επιδόσεις 
Ρυθμός αύξησης του Alii Ι 
(μεταβολή %) 
Συνολική εγχώρια ζήτηση 
(μεταβολή'/?·) 
λπασχόλιρη (μεταβολή %) 
Ποσοστό ανεργίας (%) 
Πληθωρισμός (μειαβολή %) 
Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών 
(%επί τουΛΡΠ) 1086 90 1991-93 1994 1993 
2.3 
0.8 
2.1 
6.6 
0.0 1.6 
2.9 
3.9 
6.2 
6.1 
2.6 2.6 
•0.9 
9.8 
3.1 
0.3 1.5 
1.7 
9.2 
2.8 
1.6 
Για ορισμούς, βλ. πίνακα 2 για το Ιίελγιο 
Ili/pf Υπψισίιχ; π/; Ιίπιψοπής, Οικοιυμικεςπρφλεψεις, Νοιμβριος 1095. 1 Κατά τη διάρκεια του 1995, η 
κατάσταση των δημοσίων 
οικονομικών αποτέλεσε το 
κεντρικό στοιχείο της σουηδικής 
οικονομικής πολιτικής. Στις 
αρχές του έτους, παρά τα 
ανακοινο)0έντα μέτρα για τη 
μείίοση του δημοσιονομικού 
ελλείμματος, η έλλειψη 
εμπιστοσύνης οδήγησε σε 
περαιτέρω υποτίμηση της 
σουηδικής κορώνας και σε αύξηση της διαφοράς των επιτοκίων με τη Γφμανία. Τον Απρίλιο 
του 1995 υποβλήθηκε συμπληρωματικό σχέδιο προϋπολογισμού όπου περιλαμβάνονταν νέα 
μέτρα, πλην όμοκ; τί) γεγονός αυτό δεν εμπόδισε την κορώνα να φθάσει στα κατώτερα επίπεδα 
της έναντι του γερμανικού μάρκου και η διαφορά των μακροπρόθεσμων επιτοκίων με τη 
Γερμανία αυξήθηκε περίπου σε. 4,5 πίχτοστιαίες μονάδες. Από την περίοδο εκείνη, πάντως, η 
ισχυρή ανάπτυξη, η έντονη βελτύοση της κατάστασης των δημοσίων οικονομικών και η 
συγκράτηση των πληθίοριστικών προσδοκιών τόνωσαν την αξιοπιστία της σουηδικής 
οικονομίας και της οικονομικής πολιτικής. II σουηδική κορώνα ανέκαμψε σταδιακά και τα 
επιτόκια υποχώρησαν. Από το χαμηλότερο της σημείο τον Απρίλιο, η κορώνα ανατιμήθηκε κατά 
περισσότερο από 15% έναντι του γερμανικού μιχρκου μέχρι το τέλος του 1995 και η διαφορά 
των μακροπρόθεσμων επιτοκίων με τη Γερμανία μειώθηκε σε 2,5 περίπου εκατοστιαίες μονάδες. 
Κινητήρια δύναμη της οικονομικής ανάκαμψης ήταν οι εξαγίογές οι οποίες ευνοήθηκαν από την 
ισχυρή ανταγωνιστική θέση της βιομηχανίας. Σε όγκο, οι εξαγορές αγαθίόν αυξήθηκαν περίπου 
16% το 1994 και αναμένεται περαιτέρω αύξηση 13% το 1995. Σύγχρονος, οι διεθνείς τιμές των 
6.3.1996 
- 126-
σημαντικότερων σουηδικών εξαγωγικών προϊόντων, όπως είναι το χαρτί και ο πολτός, 
αυξήθηκαν έντονα το 1995 βελτιώνοντας τους όρονς εμπορίου, με αποτέλεσμα οι καθαρές 
εξαγωγές να δίόσουν ουσιαστική ώθηση στην αύξηση του ΑΕΠ τόσο το 1994 όσο και το 1995. 
II έντονη αύξηση των εξαγίογών οδήγησε σε ταχεία άνοδο της βιομηχανικής παραγωγής, με 
αποτέλεσμα την έντονη αύξηση του βαθμού χρησιμοποίησης της πίχραγίογικής ικανότητας κατά 
την ίχρχική φάση της ανάκαμψης, γεγονός που προκάλεσε ανησυχίες για ενδεχόμενη 
αναζωπύρωση του πληθωρισμού. II ισχυρή άνοδος των επενδύσεο)ν, ειδικότερα στον 
μεταποιητικό τομέα, οδήγησε, πάντως, σε. ταχεία επέκταση της παραγωγικής ικανότητας και, 
παρά την συνεχή αύξηση της βιομηχανικής παραγίογής κατά τί) 1995, ο βαθμός 
χρησιμοποίησης της πίχραγίογικής ικανότητας πίχρέμεινε σχεδόν αμετάβλητος καθόλη τη 
διάρκεια του έτους. 
Διάγραμμα 1 - Σουηδία 
Ιιξαγωγες αγαθών και βιομηχανική παραγωγή 
ΛΤΙΚΙΓ·; όγκου. IWO · ΚΚ». μτ ι ηοχικΐ| | Κατά τί) δεύτερο ήμ ισυ του 
1995, οι οικονομικοί 
δείκτες εμφανίζουν μια 
επιβρίχδυνση της 
ανάπτυξης των εξαγωγών 
και της βιομηχανικής 
παραγίογής. Αυτί) μπορεί 
εν μέρει να οφείλεται στην 
κάμψη που παρουσίασε η 
ζήτηση στις άλλες 
ευρωπαϊκές χώρες και εν 
μέρει στην ανατίμηση της 
κορώνίχς που σε κάποιο 
βαθμό επηρέασε αρνητικά την προηγουμένως ιδιαίτερα ισχυρή ανταγίονιστική θέση της 
Σουηδίας. 19X5 | 1986 | 1987 | 1988 | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 | 199.1 | 1994 | 1995 
ΙΙηγή: ΥΛΐ|χ:οίιν π>; lympo/uj; 
Πίνακας 2 
Σουηδία: Δείκτες οικονομικής πολιτικής 
Αύξηση του χρήματος 
(μεταβολή %) 
Υπόλοιπο κρατικού προϋπολογισμοί'· 
(% επί του ΛI ill) 
ΛκαΟιήιιστο Βφοοιο χρεικ, 
{% επι ιοιι ΛΙ'.Ι1) 
Ονομαστικές αποδοχές KIIIU κεφαλήν 
(μεταβολή %) 
1 Ιμαγματικες απο6οχες κατά κεφαλήν 
(μεταβολή %) 19K0W 1991-93 1994 1W5 
7.4 6.1 4.5 
7.1 ΙΟ.Κ 7.0 
Μ.Κ fi.S.4 70..* Κ 1.4 
Κ..Ι 4..1 Λ.λ 1.2 
1.0 1.2 0.2 0.4 
Για ορισμούς, βλ. πίνακα 2 για το Βέλγιο 
Πηγή: Υπηρεσίες τηςΕπιφοπής, Οικονομικές προ)Ιλέψεις, Νοήψριος 1995. 
* Λαμβάνοντας υπόψη τελευταίο; πλιροφορίε^,. Κατά το 1995, τα διαθέσιμα 
εισοδήματα των νοικοκυριών 
επηρεάστηκαν από την περιοριστική 
δημοσιονομική πολιτική. Το 
αποτέλεσμα των διαφόρων μέτρων 
δημοσιονομικής εξυγίανσης κατά 
τί) 1995 ήταν η μείωση του 
διαθέσιμου εισοδήματος κατά 
περισσότερο από 5 εκατοστιαίες 
μονάδες. Σε συνδυασμό με τις 
μ έτριες μ άλλο ν μ ισθολογ ικές 
6.3.1996 
- 127-
αυξήσεις κατά το έτος αυτό και την ελαφρά άνοδο της απασχόλησης, η μείωση αυτή του 
διαθέσιμου εισοδήματος ανήλθε τελικά σε 1,5%. Πάντως, η αύξηση της ιδιωτικής 
κατανάλωσης κυμάνθηκε σε μέτρια επίπεδα ενώ ο δείκτης αποταμίευσης των νοικοκυριών 
μειώθηκε κάπως σε σύγκριση με το 1994. 
Για το 1996, αναμένεται επιβράδυνση της ανάπτυξης. II εγχώρια ζήτηση μάλλον θα παραμείνει 
σε αρκετά χαμηλά επίπεδα, εν μέρει λόγω της συνέχισης της αυστηρής δημοσιονομικής 
πολιτικής κατά τα προσεχή έτη, γεγονός το οποίο θα περιορίσει την αύξηση το\) διαθέσιμου 
εισοδήματος των νοικοκυριών. Κάτω από τις συνθήκες αυτές χρειάζεται μια έντονη αύξηση των 
εξαγίογών για να \)ποστηριχθεί ο ρυθμός ανάπτυξης της οικονομίας. Στο πλαίσιο αυτό, η 
πτωτική τάση της εξωτερικής ζήτησης κατά το δεύτερο ήμισυ του 1995 ενδέχεται να 
προκαλέσει ανησυχίες. 
Οι τιμές παραγωγού αυξήθηκαν με ταχί) ρυθμό στις αρχές του 1995, κυρίως λόγω της 
αδυναμίας της κορώνας. Ενας άλλος παράγοντας ήταν οι αυξήσεις των τιμών για τον πολτό και 
το χαρτί. Οι αυξήσεις αυτές ενίσχ\)σαν τους φόβους αναζωπύρωσης του πληθωρισμού, όπως 
συνέβη στις προηγούμενες περιπτώσεις ανάκαμψης οι οποίες ήταν συνδεδεμένες με μια 
υποτίμηση του σουηδικού νομίσματος. Στις αρχές του 1995 παρατηρήθηκε επίσης μια 
επιτάχυνση του δείκτη τιμών καταναλίοτή και η αύξηση σε ετήσια βάση υπερέβη το ανώτερο 
περιθώριο ανοχής της σουηδικής κεντρικής τράπεζας όσον αφορά το στόχο του πληθωρισμού. Η 
ανοδική αυτή τάση ήταν ίοστχκτο προσωρινή και, παράλληλα με την ανατίμηση της κορώνας, ο 
ρυθμός πληθωρισμού σημείωσε σταδιακή μείωση και κυμάνθηκε εκ νέου, στο τέλος του 1995, 
εντός των ορίων ανοχής. 
Οι κυριότερες προκλήσεις της οικονομικής πολιτικής για τα προσεχή έτη 
Η μείωση της ανεργίας αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που καλούνται να 
αντιμετωπίσουν σήμερα οι σουηδικές αρχές. Παρά την ελαφρά πρόοδο που σημειώθηκε κατά το 
1995, η ανεργία παρέμεινε σε πρωτοφανή για τη χώρα αυτή υψηλά επίπεδα. Στο πλαίσιο αυτό, 
οι μισθολογικές συμβάσεις που υπεγρίχφησαν το 1995 και θα οδηγήσουν τα προσεχή έτη σε 
αυξήσεις υψηλότερες από εκείνες των ανταγίονιστρκόν χαίρων, δεν αποτελούν ενθίχρρυντική 
εξέλιξη δεδομένου ότι οι μισθολογικές αυξήσεις στους προστατευόμενους τομείς της οικονομίας 
ήταν υψηλότερες από εκείνες που χορηγήθηκαν στη βιομηχανία. Το γεγονός αυτό είναι 
ενδεικτικό των προσπαθειών που πρέπει να καταβληθούν για τη βελτίωση της λειτουργίας της 
αγοράς φγασίας. Σε διαφορετική πφίπτωση υπάρχει κίνδυνος να πληγεί η ανταγωνιστικότητα 
και να αναζωπυρωθεί ο πληθωρισμός, με ιδιαίτερα επιβλαβείς συνέπειες όσον αφορά τις 
προοπτικές απασχόλησης. 
6.3.1996 
- 128-
Ενα άλλο σημαντικό θέμα είναι η εξυγίανση των δημόσιων οικονομικών μετά την σοβαρή 
επιδείνωση πο\) παρουσίασαν κατά τη διάρκεια της ύφεσης στις αρχές της δεκαετίας του 1990. 
Στο θέμα αυτό, οι οικονομικές πολιτικές υπήρξαν μέχρι σήμερα επιτυχείς και τα δημόσια 
οικονομικά βελτιώθηκαν σε σημαντικό βαθμό από το 1993, έτος κατά το οποίο το 
δημοσιονομικό έλλειμμα ανήλθε στα επίπεδα του 13,4% του ΑΕΠ. Για το 1995, το έλλειμμα 
αναμένεται να κυμανθεί σε περίπου 7% του ΑΕΠ και προβλέπεται συνεχής βελτίωση του κατά 
τα επόμενα έτη. Συγχρόνίος, έχει σχεδόν ανακοπεί η ταχεία διόγκηχτη του χρέους του δημόσιου 
τομέα. II πρόοδος αυτή προηγείται του στόχου που καθορίστηκε στο πρόγραμμα σύγκλισης του 
Ιουλίου, βάσει του οποίου προβλεπόταν σημαντικά μεγαλύτερο δημοσιονί)μικό έλλειμμα για το 
1995 καθίός και σταθεροποίηση του ενοποιημένου χρέους του δημόσιου τομέα σε μεταγενέστερη 
από την προβλεπόμενη σήμερα ημερομηνία. 
II βελτίωση των δημοσίων οικονομικών πηγάζει από το κυβερνητικό πρόγραμμα εξυγίανσης 
ύψους 118 δισεκατομμυρίων κορωνών που αντιστοιχεί σε περίπου 7,5% του ΑΕΠ και αποτελεί 
τη [ίαση του προγράμματος σύγκλισης. II εντονότερη οικονομική δραστηριότητα έπαιξε επίσης 
σημαντικό ρόλο στη βελτίίοση αυτή. Λόγω του υψηλού επιπέδου των εσόδων και δαπανών του 
δημόσιου τομέα, ο προϋπολογισμός της Σουηδύχς είναι ιδιαίτερα ευαίσθητος στις κυκλικές 
διακυμάνσεις. Η βελτίίοση οφείλεται στην ισόποση σχεδόν αύξηση των εσόδων και μείωση των 
δαπανών. Κατά συνέπεια, μια σημαντική επιβράδυνση του ρυθμού οικονομικής ανάπτυξης 
κατά τα προσεχή έτη είναι δυνατόν VÎX προκαλέσει φόβοτ)ς σχετικά με τις προοπτικές 
απασχόλησης και εξέλιξης των δημοσύον οικονομικών. 
όσον αφορά τη νομισματική πολιτική, ο συγκεκριμένος στόχος πληθωρισμού που ανακοινώθηκε 
μετά την απόφαση της ελεύθερης διακύμανσης της κορώνας συνίσταται σε ετήσια αύξηση του 
δείκτη τιμών καταναλωτή κατά 2%, με όριο ανοχής μια εκατοστιαία μονάδα εκατέρωθεν. Από 
τον Αύγουστο 1994, η νομισματική πολιτική κατέστη προοδευτικά ατ)στηράιερη λόγω των 
ενδείξεων υψηλότερων πληθίοριστικών προσδοκιών και πιέσεων. Την κυριότερη πληθωριστική 
ώθηση έδωσε η ασθενής κορώνα, μολονότι η ανατίμηση της κατά τη διάρκεια του δευτέρου 
εξαμήνου του 1995 και η αδυναμία της εσωτερικής ζήτησης συνέβαλαν επίσης στη διατήρηση 
του πληθίορισμού μέσα στα όρια ανοχής. Κατά τη διάρκεια του 1995 εξασθένησαν επίσης 
προοδευτικά και οι πληθωριστικές προσδοκίες. Τον Ιανουάριο 1996, το επίσημο επιτόκιο 
επαναγοράς τίτλων μειώθηκε δύο φορές κατά 0,46 εκατίχττιαίες μονάδες συνολικά. 
6.3.1996 
- 129 
ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ 
Η ανάκαμψη συνεχίζεται π(χρά την επιβράδυνση της ανάπτυξης 
Η Βρετανία βρίσκεται ήδη στο τέταρτο έτος της ανάκαμψης, η οποία διαρκεί περισσότερο σε 
σχέση με την υπόλοιπη ΕΕ, όπου ίχρχισε και αργότερα. Για τί) 1995 προβλεπόταν επιβράδυνση 
της ανάπτυξης σε πλέον ανεκτούς για την οικονομ ί(χ ρυθμούς σε σύγκριση με το 3,9% του 1994 
πλην όμως, στην πραγματικότητα, η ανάπτυξη ήταν χαμηλότερη γενικά από την αναμενόμενη. 
Ενώ το ΑΕΠ αυξήθηκε το 1995 συνολικά κατά 2,6%, η ανάπτυξη τί) δεύτερο, τρίτο και τέταρτο 
τρίμηνο του έτους ήταν κατά μέσο όρο ελαφρά χαμηλότερη από 2% σε ετήσια βάση. 
Πίνακας Ι 
Ηνωμένο Βασίλειο: Μακροοικονομικές επιδόσεις 
198690 1991 93 1994 1995 
Ρυθμός αύξησης του ΛΙΊΙ 
(μεταβολή %) 
Συνολική εγχώρια ζήτηση 
(μεταβολή %) 
Απασχόληση (μεταβολή %) 
Ποσοστό ανεργίας (%) 
Πληθωρισμός (μετα(5ολή %) 
Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών 
(% επί του ΑΕΠ) 4.0 
1.9 
9.0 
5.0 
λ.Η 0.1 
-2.-.1 
9.8 
5.2 
2.6 0.0 
9.6 
2.5 
2.1 2.6 
0.8 
Κ.Χ 
Μ) 
2.1 
Για ορισμούς, |5λ. πίνακα 2 για το Βέλγιο 
Πηγή: Υπιρεσίιχ τι^ςΕπιτροπής, Οικοιομικις π/χι/ΙλεφίΊς, Νοεμ/1/tiiK 1905 Το 1994, η βιομηχανική παραγωγή 
αυξήθηκε κατά 5,1%, εν μέρει ως 
αποτέλεσμα της αυξημένης 
παραγωγής πετρελαίου λόγω 
εκμετάλλευσης νέων κοιτασμάτων. 
Οι τομείς της μεταποίησης και των 
κατασκευών αυξήθηκαν επίσης 
σημαντικά κατά 4,3% και 4% 
αντιστοιχίος. Μ παραγωγή στον 
τομέα τίον υπηρεσιών αυξήθηκε 
κατά 3,6%. Ωστόσο, κατά το 1995 
η βιομηχανική παραγωγή δεν σημείωσε ιδιαίτερα έντονους ρυθμούς λόγο) του ότι η παραγωγή 
πετρελαίου έφθασε στο ανώτατο σημείο της επίσης, η παραγωγή της μεταποιητικής 
βιομηχανίας παρουσίασε γενικά μια στασιμότητα καθ'όλη τη διάρκεια του έτους ενώ η 
δραστηριότητα του τομέα των κατασκευών σημείωσε πτώση. Ο τομέας των υπηρεσιών είναι 
εκείνος που έδωσε ουσιαστικά τη μεγαλύτφη ώθηση στο ΑΕΠ κατά τη διάρκεια του 1995. 
Η τάση αυτή της παραγίογής φαίνεται να συνδέεται με μεταβολές στο αναπτυξιακό πρότυπο της 
τελικής ζήτησης. Οι καθαρές εξαγίογές συνέβαλαν σημαντικά λιγότερο στην ανάπτυξη κατά το 
1995 σε σύγκριση με τί) 1994. Πάντως, η ιδκοτική κατανάλωση, παρά τις χαμηλές λιανικές 
τιμές, αυξήθηκε κατά ΊΜι% το 1995, ίος απί)τέλεσμα της αύξησης των δαπανίόν για υπηρεσίες. 
Το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα συρρικνώθηκε κατά τα τρίμηνα αυτά λόγω της χαμηλής 
αύξησης των μισθίόν και ορισμέVÎOV αυξήσεων του φόρου εισοδήματος επίσης, η αύξηση της 
κατανάλίοσης συνοδεύτηκε από μια πτίόση του δείκτη αποταμίευσης. Ενώ η οικονομία 
βρίσκεται ήδη στο τέταρτο έτος ανάκαμψης, οι πάγιες επενδύσεις δεν έχουν ακόμη φθάσει στα 
επίπεδα αύξησης που παρατηρούνται συνήθως κατά τί) στάδιο αυτί) του κύκλου της οικονομίας 
και το 1995 σημείωσαν άνοδο μόνο κατά 1.25%. Το διάγραμμα 1 παρουσιάζει την παρούσα 
κατάσταση των επενδύσεων σε σύγκριση με την εικόνα που εμφάνισαν αυτές κατά τη 
προηγούμενη ανάκαμψη. Τα αποτελέσματα ίοστόσο δεν ήταν απί)γοητευτικά σε όλους τους 
τομείς. Παρά το γεγονός ότι οι επενδύσεις στους κλάδους των οικοδομών και των δημοσίων 
έργων παρέμειναν σε χαμηλά επίπεδα, οι επενδύσεις στην μεταποιητική βιομηχανία κατά τα 
6.3.1996 
130-
Διάγραμμα 1 - Ηνωμένο Βασίλειο 
Σύνολο παγίων επενδ\>σεο)ν-σύγκριση περιόδων ανάκαμψης 
(με εποχική δκίρΟοχτη) 
κατώτατο σημείο ΑΕΠ-100 
145 
— 2ο τρίμηνο 1992 έως 3ο τρίμηνο 1995 
— 4ο τρίμηνο 1985 ε'ως Ιο τρίμηνο 1990 τρία πρώτα τρίμηνα του 
έτους αυξήθηκαν κατά 
14% σε. ετήσια βάση. Ο 
σχηματισμός αποθεμάτων 
συνέχισε την ανοδική του 
πορεία στο μεγαλύτερο 
τμήμα του 1995, φαινόμενο 
που μπορεί να οφείλεται εν 
μέρει στην κάμψη της 
τελικής ζήτησης. 
II ίχύξηση των εξαγίογών 
αγαθών για το 1994 ήταν 
10% και συνέβαλε 
σημαντικά στην άνοδο του 
ΑΕΠ. Πάντχος, η αύξηση αυτή επιβραδύνθηκε κάπίος κατά το 1995 - εν μέρει λόγω της μείωσης 
των εξαγωγών πετρελαίου και εν μέρει ίος αποτέλεσμα της ανακοπής του αναπτυξιακού ρυθμού 
σε άλλα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ενοχτης προς τα οποία το Ηνωμένο Βασίλειο 
πραγματοποιεί το 59% των εξαγωγίόν του. Ακόμη και αν εξαιρεθεί το πετρέλαιο, οι εξαγωγές 
αυξήθηκαν σε ετήσια βάση μόνο κατά 272% μετίχξύ του τελευταίου τριμήνου του 1994 και του 
τρίτου τρίμηνοι) του 1995, παρά τη βελτίίοση της ανταγίονιστικότητας λόγω της υποτίμησης της 
στερλίνας κατά το 1995. ο ι ι ,ι λ s ι· 7 κ υ ιο ιι ιζ ι.ι Μ H ΙΛ Π 
ΛριΟμιίς τριμήνων από το κατώτατο σημείο το» ΛΙ!Π 
Πηγή: Υπηρεσίες της Ηπιτροπής 
Πίνακας 2 
Ιΐνωμένο Βασίλειο: Λείκτες οικονομικής πολιτικής 
10Κ0 00 1991-93 Οι πιο ποίχτφατοι οικονομικοί δείκτες 
είναι αντιφατικοί μεταξύ τους, 
μολονότι από τους δείκτες αυτούς 
δεν προκύπτει άτι η άνοδος της 
δραστηριότητίχς είναι σήμερα πολύ 
διαφορετική από εκείνη που 
πίχρατηρήΟηκε στη μεγαλύτερη 
διάρκεια του 1995. Οι λιανικές 
πωλήσεις αυξήθηκαν έντονα, κατά 
0.75%, το τέτίχρτο τρίμηνο του 1995, 
μετά τη στασιμίπητα που 
παρουσίασαν το μεγαλύτερο τμήμα του 1995.0 όγκος των εξαγίογών αυξήθηκε κατά 1 % για το 
τρίμηνο μέχρι το Νοέμβριο, ενώ οι εισαγωγές υποχώρησαν κατά Vi%. Σε αντίθεση με την 
ανωτέρω πορεία, η παραγίογή στον τομέα της μεταποίησης παρέμεινε στάσιμη ενώ οι 
βραχυπρόθεσμοι και μακροπρόθεσμοι βασικοί δείκτες της οικονομίας συνέχισαν την πτωτική 
τους πορεία υποδηλώνοντίχς και επιβεβαύονοντας, την επιβρίχδυνση της δραστηριότητας. 
Πάντως, από τους δείκτες για τη μελλοντική πορεία της μεταποιητικής βιομηχανίας προκύπτει 
μια άνοδος της πίχραγίογής και αύξηση των παραγγελίίόν για το πρώτο τρίμηνο του 1996. Αυξιρη του χρήματος 
(μεταβολή %) 
Υπόλοιπο κρατικού προϋπολογισμού 
(% επί του ΑΚΙΙ) 
Ακαθάριστο δημόσιο χρέος 
(% επί του AF-I1) 
Ονομαστικές αποδοχές κατά κεφαλήν 
(μεταβολή %) 
Πραγματικές αποδοχές κατά κεφαλήν 
(μεταβολή %) 
Tiu ορισμούς, βλ. πίνακα 2 για το ΐνλγιο 
Πηγή' Υπη/>εσίες τηςΕπιψοπrj;, (Λκονο/ιικές π(*βλεψεις, Νιιμ/Ι/Ηος 1W5. 
6.3.1996 
- 131 -
II βασική τάση του πληθωρισμού, μετρούμενη με. την αύξηση των λιανικών τιμίόν και 
εξαιρουμένων των πληρωμών τόκων για ενυπόθηκα δάνεια, επιταχύνθηκε καθ'όλη τη διάρκεια 
του έτους για να φθάσει κατά μέσο όρο στο 2,9% στο τελευταίο τρίμηνο του 1995, αποτέλεσμα 
το οποίο κυμαίνεται εντός των ορίίον 1% έως 4% που είχε θέσει ως στόχο η κυβέρνηση. Η 
επιτάχυνση αυτή οφείλεται σε αύξηση, κατά την ίδια περίοδο, του δείκτη τιμών παραγωγού σε 
ετήσια βάση. II αύξηση αυτή, με τη σειρά της, οφείλεται στις προηγούμενες έντονες αυξήσεις 
των τιμών των συντελεστών πίχραγωγής, λόγω ανόδου των διεθνών τιμών των βασικών 
προϊόντων. Π ετήσια αύξηση τίον τιμών των συντελεστών παραγίογής ήταν σημαντικά 
μικρότερη κατά τους τελευταίους μήνες του 1995. Εξάλλου, η αύξηση των μισθών παρέμεινε σε 
χαμηλά επίπεδα παρά τις εντάσεις που πίχρατηρήθηκαν στην αγορά εργασίας: η βασική 
αύξηση των αμοιβών δεν υπερέβη το 3()% κατά το τρίτο τρίμηνο του 1995 - δηλαδή το 
χαμηλότερο επίπεδο για τα δύο έτη. Οι τάσεις αυτές παρουσιάζονται στο διάγραμμα 2. 
Η νομισματική πολιτική επιδιώκει τη συγκράτηση του βασικού πληθωρισμού μεταξύ 1-4%, ο 
δε. στόχος είναι να περιοριστεί μεταξύ l-2lh% μέχρι τί) τέλος της παρούσας θητείας του 
Κοινοβουλίου (το αργότερο τον Μάιο του 1997) και μεταγενέστερα. Οι διαδοχικές αυξήσεις των 
βασικών επιτοκίων από 5.25% σε 6.75% από τί) Σεπτέμβριο 1994 μέχρι το Φεβρουάριο 1995 
εξασφάλισαν την άνετη συγκράτηση του πληθίορισμού εντιχ; των ευρύτερων ορίων, παρά την 
υποτίμηση της στερλίνας κατά περίπου 7% τί) 1995. Ωστόσο, όπτος αναφέρθηκε ανίοτέρω, η 
οικονομική δραστηριότητα πιχρέμεινε υποτονική το 1995 και συνοδεύτηκε από ασθενείς 
πληθωριστικές πιέσεις. Τα βασικά επιτόκια μειώθηκαν σε 672% στις 13 Αεκεμβρίου 1995 και 
σε 6.25% στις 18 
Ιανουιχρίου του τρέχοντος 
έτους. II πρόκληση την 
οποία καλείται να 
αντιμετωπίσει η κυβέρνηση 
είναι να συγκρατηθεί, εντός 
της προαναφερθείσας 
βραχυπρόθεσμης περιόδου, 
ο βασικός πληθωρισμός 
εντός των στενότερων ορίων 
κίχι VÎX διατηρηθεί στα όρια 
αυτά, αλλά συγχρόνίος να 
δημιουργηθούν οι 
κατάλληλες προϋποθέσεις 
ι κανοποιητι κού ρυθμού Διάγραμμα 2- Ηνιημι'νο Βασίληο 
Βασική τάση του διίκτη τιμών καταναλωτή (Λ'ΓΚ*) και των μισθών 
% μεταβολή σε σχέση μι to npoifyoupi'vo έτος 
IW | Ι<ΜΙ | IW4 | 
Άείκτης τιμών λιανικής εξαηχιυμενων των πληρωμών γι« τόκοικ, ι νιιπιίΟηκων Κανείων 
Πηγή: Υπηρεσίες της Ι:πιτροπι^ 
ανάπτυξης. 
Παρά την επιβράδυνση της οικονομικής ανάπτυξης, η απασχόληση συνέχισε, την ανοδική της 
πορεία κατά το 1995, έστω και με πιο χαμηλούς ρυθμούς. Από την έρευνα που διενεργήθηκε 
μεταξύ των εργοδοτών προέκυψε ετήσια αύξηση 0,9% για τα τρία πρίότα τρίμηνα του 1995, ενίό 
η έρευνα για τί) εργατικό δυναμικό που πραγματοποιήθηκε στα νοικοκυριά έδειξε ταχύτερους 
ρυθμούς απασχόλησης. Υπάρχει πιθανότητα στην πρώτη έρευνα να μην έχουν ληφθεί 
6.3.1996 
- 132-
κατάλληλα υπόψη οι νέες θέσεις απασχόλησης σε νεοσυσταθείσες επιχειρήσεις ή η αύξηση της 
απασχόλησης σε ορισμένα τμήματα του κατασκευαστικού κλάδου. Η ανεργία συνέχισε να 
μειώνεται και στο τέλος του 1995 ανήλθε σε επίπεδα ελαφρά υψηλότερα του 8% του εργατικού 
δυναμικού, δηλαδή περισσότερο από 2 εκατοστιαίες μονάδες κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ. 
Ωστόσο, η πτωτική τάση κατά το δεύτερο ήμισυ του 1995 ήταν γενικά χαμηλότερη σε σύγκριση 
με εκείνη που παρατηρήθηκε στις αρχές του έτους, δεδομένου ότι η ανάπτυξη επιβραδύνθηκε 
σημαντικά. 
Η αύξηση της απασχόλησης, σε συνδυασμό με την πρόσφατη άνοδο του ΑΕΠ, οδήγησαν, σε 
ετήσια βάση, σε μια αύξηση της παραγωγικότητας κατά 2,5% για τα πρώτα τρία τρίμηνα του 
1995. Πρόκειται για ρυθμό σχετικά χαμηλότερο από το 3,3% του 1994. Η άνοδος των μισθών, 
όπίος παρατηρήθηκε ανωτέρω, παρέμεινε σε μέτρια επίπεδα και το κόστος εργασίας ανά μονάδα 
προϊόντος για τα τρία πρώτα τρίμηνα του 1995 αυξήθηκε μόνο κατά 2,1% σε ετήσια βάση. 
Ωστόσο, η εικόνα είναι μάλλον διαφορετική στον κλάδο της μεταποίησης όπου η ανοδική τάση 
επιβραδύνθηκε προσφάτως και η αύξηση των βασικίόν αμοιβών το τρίτο τρίμηνο του 1995 ήταν 
4.25%, δηλαδή αρκετά μεγαλύτερη από τον μέσο όρο του 3.25% για το σύνολο της οικονομίας. 
Επίσης, η παραγωγικότητα στον μεταποιητικό τομέα κατά το τρίτο τρίμηνο του 1995 ήταν μόνο 
κατά 0,7% μεγαλύτερη σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος ενώ το κόστος εργασίας ανά 
μονάδα προϊόντος αυξήθηκε κατά 3,7% περίπου. 
Συνέχιση της ανάπτυξης με σταθερούς ρυθμούς 
Σύμφωνα με τις προβλέψεις, η ανάπτυξη αναμένεται να συνεχιστεί με σταθερούς ρυθμούς. 
Βεβαίως, η παραγωγική ικανότητα της οικονομίας φαίνεται να επιτρέπει άνοδο κατά 272% το 
άμεσο προσεχές μέλλον, δηλαδή λίγο μεγαλύτερο από τα σημερινά επίπεδα ανάπτυξης, 
δεδομένου ότι δεν υπάρχουν σημαντικές ενδείξεις έλλειψης κεφαλαίων ή εργατικού δυναμικού 
και οι πληθωριστικές πιέσεις παραμένουν σε χαμηλά επίπεδα. 
Ενας από τους παράγοντες που προβλέπεται να συμβάλει στην ανάπτυξη είναι η από μ άκρου 
προσδοκώμενη ανάκαμψη των πάγιων επενδύσεων, παρά το γεγονός ότι η ανάκαμψη αυτή θα 
μετριασθεί από την πτώση των κρατικών επενδύσεων. 
Ο πληθωρισμός αναμένεται να κινηθεί σε σχετικά χαμηλά επίπεδα. Αναμένεται ότι ο σημερινός 
μέτριος αναπτυξιακός ρυθμός θα συμβάλει στην συγκράτηση των μισθολογικών αυξήσεων 
βραχυπρόθεσμα, η δε προβλεπόμενη ανάπτυξη είναι μάλλον απίθανο να οδηγήσει σε νέες 
έντονες μισθολογικές αυξήσεις κατά τα προσεχή δύο έτη. 
H κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου παρουσίασε τον Μάρτιο 1995 μια προσαρμοσμένη 
έκδοση του προγράμματος σύγκλισης ώστε να ληφθούν υπόψη τα μέτρα τα οποία εισήχθησαν 
στον προϋπολογισμό τον Νοέμβριο 1994. Ειδικότερα, αποφασίστηκε η μείωση των πληρωμών 
στο πλαίσιο προηγούμενων προγοίχμμάτων, δεδομένου ότι επιδόσεις όσον αφορά τον πληθωρισμό 
ήταν καλύτερες σε σχέση με τις προβλέψεις. Κατά συνέπεια, αναμενόταν ταχύτερη βελτίωση 
των δημοσίων οικονομικών. II έλλειψη δυναμισμού της οικονομικής ανάπτυξης και, 
εξαιρουμένου ακόμη και του γεγονότος αυτού, η απρόσμενη κάμψη των εσόδων κατά το 1995, 
επιβράδυναν την διαδικασία δημοσιονομικής εξυγίανσης. Στον προϋπολογισμό 1996-97, που 
υποβλήθηκε τον Νοέμβριο 1995, λήφθηκε υπόψη τί) νέο αυτό στοιχείο, το οποίο είχε γενικά 
ουδέτερη επίπτωση στα δημόσια οικονομικά. 
6.3.1996 
ISSN 0254-1483 
COM(96) 86 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 10 
Αρι,θ. καταλόγου : CB-CO-96-105-GR-C 
ISBN 92-78-01357-9 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Λουζεμβούργο