Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο - Σχέδιο δράσης για την αντιμετώπιση των κοινωνικών, οικονομικών και περιφερειακών συνεπειών της αναδιάρθρωσης της αλιείας της ΕΕ"

(COM(2002) 600 τελικό)

(2003/C 208/05)

Στις 6 Νοεμβρίου 2002, και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης ΕΚ, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το ειδικευμένο τμήμα "Γεωργία, ανάπτυξη της υπαίθρου, περιβάλλον", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του την 1η Απριλίου 2003, με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Chagas.

Κατά την 399η σύνοδο ολομέλειας της 14ης και 15ης Μαΐου 2003 (συνεδρίαση της 14ης Μαΐου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 103 ψήφους υπέρ, 2 κατά και 7 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Η πρόταση της Επιτροπής

1.1. Το σχέδιο δράσης που προτείνει η Επιτροπή επιδιώκει την αντιμετώπιση των πιθανών κοινωνικών, οικονομικών και περιφερειακών συνεπειών της αναδιάρθρωσης του τομέα της αλιείας στην ΕΕ, η οποία κατέστη απαραίτητη εξαιτίας της κατάστασης ορισμένων αλιευτικών πόρων. Το εν λόγω σχέδιο επιχειρεί να διαπιστώσει την επίπτωση των περιορισμών στις αλιευτικές προσπάθειες σε ορισμένες ζώνες και για ορισμένα είδη στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης της κοινής αλιευτικής πολιτικής (ΚΑΠ).

1.2. Η Επιτροπή θεωρεί ότι, παρά το κοινωνικό κόστος που συνδέεται με τη μεταρρύθμιση της ΚΑΠ, και κυρίως εκείνο που απορρέει από τον περιορισμό των αλιευτικών προσπαθειών βάσει των πολυετών προγραμμάτων διαχείρισης, η αναβολή της υιοθέτησης των απαιτούμενων μέτρων θα είχε, ήδη από τώρα, ακόμη υψηλότερο κόστος. Αυτά τα καθεστώτα περιορισμού των αλιευτικών προσπαθειών είναι δυνατόν να μετατραπούν από τα κράτη μέλη σε καθεστώτα προσωρινής ακινητοποίησης των σκαφών, πράγμα θα συνεπαγόταν τη μείωση των ημερών αλιείας, κατά τη διάρκεια των οποίων τα σκάφη θα μπορούσαν να επιδιώκουν την αλίευση συγκεκριμένων αποθεμάτων, γεγονός που θα προκαλούσε τη μείωση των εισοδημάτων, είτε επειδή τα σκάφη θα έπρεπε να εφαρμόζουν άλλους τύπους αλιείας, λιγότερο αποδοτικούς, είτε εξαιτίας των καθεστώτων ακινητοποίησης. Η τροποποίηση της πολιτικής ενίσχυσης του στόλου θα επέφερε επίσης κοινωνικό κόστος: είναι πιθανόν ότι η μείωση της ενίσχυσης για τον εκσυγχρονισμό, όπως ακριβώς και η μείωση της ενίσχυσης για την ανανέωση και την εξαγωγή των αλιευτικών σκαφών, όπως προτείνεται, καθώς και το ελκυστικότερο καθεστώς για τη μόνιμη μείωση του αλιευτικού δυναμικού θα έχουν συνέπειες για τον τομέα.

1.3. Η παρούσα ανακοίνωση της Επιτροπής περιλαμβάνει:

- εκτίμηση του πιθανού κοινωνικοοικονομικού αντίκτυπου των περιορισμών της αλιευτικής προσπάθειας και της μείωσης του αριθμού των αλιευτικών σκαφών και ιδιαίτερα μια επανεξέταση της προσωρινής εκτίμησης της απώλειας θέσεων εργασίας·

- μια επανεξέταση όλων των υφισταμένων μέσων για την ελάφρυνση αυτών των επιπτώσεων στα πλαίσια των υφισταμένων κοινοτικών συστημάτων ενίσχυσης (ΧΜΠΑ, ΕΤΠΑ και ΕΚΤ2)·

- μια γενική επισκόπηση των πρόσθετων μέσων που θα διατεθούν βραχυπρόθεσμα μέσω της μεταρρύθμισης της ΚΑΠ και του επαναπρογραμματισμού των Διαρθρωτικών Ταμείων·

- μια ανάλυση των περαιτέρω μακροπρόθεσμων εναλλακτικών.

1.4. Μεταξύ των προτεινόμενων μέτρων που θα πρέπει να χρηματοδοτηθούν στο ύψος των διαθέσιμων πιστώσεων για την περίοδο 2000-2006 περιλαμβάνονται:

- ο επανασχεδιασμός, μέχρι ύψους 611 εκατομμυρίων ευρώ, του προγράμματος ΧΜΠΑ προς όφελος κοινωνικών μέτρων και της μείωσης του δυναμικού του στόλου, στο πλαίσιο της εξάλειψης, από το 2003, των ενισχύσεων για τον εκσυγχρονισμό και την ανανέωση του στόλου, καθώς και των ενισχύσεων για τη μεταφορά των σκαφών σε τρίτες χώρες,

- ειδικά μέτρα προς όφελος της αλιείας μικρής κλίμακας, η οποία αντιπροσωπεύει το 70 % περίπου των κοινοτικών αλιευτικών σκαφών και το 50% της απασχόλησης στον τομέα,

- βελτίωση της εικόνας της αλιείας μέσω της βελτίωσης των συνθηκών ζωής και εργασίας στο σκάφος, καθώς και της κοινωνικής προστασίας στον τομέα, και μέσω μέτρων στήριξης των νέων αλιέων και επιλογής άλλων περισσότερο βιώσιμων αλιευτικών δραστηριοτήτων,

- στήριξη για τη διαφοροποίηση της δραστηριότητας, στο πλαίσιο της ολοκληρωμένης ανάπτυξης των παράκτιων περιοχών.

1.5. Εξάλλου, η Επιτροπή αποδίδει ιδιαίτερη προσοχή στον αντίκτυπο που αναμφίβολα θα έχει η εφαρμογή των περιορισμών των αλιευτικών προσπαθειών, στο πλαίσιο των πολυετών σχεδίων στήριξης. Αυτό θα προκαλέσει την ετήσια μείωση του αριθμού των ημερών αλιείας, έχοντας ως συνέπεια τη μείωση του εισοδήματος των αλιέων και των επιχειρήσεων, φθάνοντας ενδεχομένως μέχρι και τον οριστικό παροπλισμό του σκάφους.

2. Αποτελέσματα του Συμβουλίου Αλιείας της 16ης έως 20ής Δεκεμβρίου 2002

2.1. Η εξέταση του σχεδίου δράσης πρέπει να πραγματοποιηθεί υπό το φως των αποτελεσμάτων του Συμβουλίου Αλιείας της 16ης έως 20ής Δεκεμβρίου 2002. Το Συμβούλιο υιοθέτησε νέους κανονισμούς ή κοινοτικές διαρθρωτικές παρεμβάσεις στον τομέα της αλιείας, που είναι οι παρακάτω:

2.2. Υιοθετήθηκε ένα απλούστερο σύστημα περιορισμού των αλιευτικών προσπαθειών του στόλου της ΕΕ, με σκοπό την καλύτερη προσαρμογή στα διαθέσιμα αποθέματα. Αυτό θα αντικαταστήσει το προηγούμενο σύστημα των Πολυετών Προγραμμάτων Προσανατολισμού (ΠΠΠ), το οποίο, σύμφωνα με την Επιτροπή, δεν αποδείχθηκε αποτελεσματικό για την επίλυση του προβλήματος του υπερβάλλοντος δυναμικού του στόλου της ΕΕ. Το νέο σύστημα εκχωρεί μεγαλύτερη αρμοδιότητα στα κράτη μέλη για την επίτευξη καλύτερης ισορροπίας μεταξύ του αλιευτικού δυναμικού του στόλου τους και των διαθέσιμων αποθεμάτων και περιλαμβάνει τα παρακάτω μέτρα:

- τα επίπεδα αναφοράς θα βασίζονται στα επίπεδα των ΠΠΠ που ορίσθηκαν την 31η Δεκεμβρίου 2002. Τα επίπεδα αναφοράς θα μειώνονται αυτομάτως και μονίμως κάθε φορά που θα περιορίζεται το δυναμικό μέσω δημόσιας επιδότησης (σε αυτή την περίπτωση, τα επίπεδα αναφοράς θα μειώνονται κατά ισοδύναμο δυναμικό),

- για κάθε κόρο ολικής χωρητικότητας (ΚΟΧ) που εισάγεται στο στόλο με δημόσια επιδότηση (η οποία θα είναι διαθέσιμη μόνο για τα δύο επόμενα έτη, 2003 και 2004), τα κράτη μέλη θα πρέπει να αποσύρουν χωρίς τη χορήγηση επιδότησης:

α) ισοδύναμο δυναμικό (λόγος εισόδου/εξόδου 1:1) για τα σκάφη με χωρητικότητα μέχρι 100 ΚΟΧ,

β) 1,35 τόνους (λόγος ειδόδου/εξόδου 1,35) για τα σκάφη χωρητικότητα μεγαλύτερη από 100 ΚΟΧ,

- κατά την περίοδο 2003-2004, τα κράτη μέλη που χορηγούν δημόσια επιδότηση για την ανανέωση του στόλου τους πρέπει να μειώσουν το συνολικό δυναμικό του στόλου τους κατά 3% τουλάχιστον σε σχέση με το επίπεδο αναφοράς που τους αναλογεί,

- θα εναπόκειται στα κράτη μέλη να διασφαλίζουν ότι το συνολικό αλιευτικό δυναμικό των νέων σκαφών που εντάσσονται στο στόλο τους δεν υπερβαίνει το δυναμικό των σκαφών που αποσύρονται οριστικά και ότι το αλιευτικό δυναμικό είναι προσαρμοσμένο στους διαθέσιμους αλιευτικούς πόρους.

2.3. Η επιδότηση για την ανανέωση των αλιευτικών σκαφών μειώνεται σταδιακά και θα χορηγείται μόνο για δύο ακόμη έτη (μέχρι τα τέλη 2004) αποκλειστικά για τα σκάφη με χωρητικότητα μικρότερη από 400 ΚΟΧ. Οι επιδοτήσεις θα περιορίζονται στα κράτη μέλη που επέτυχαν τους συνολικούς στόχους όσον αφορά το δυναμικό του ΠΠΠ ΙV και θα πρέπει να χορηγούνται τηρουμένων των λόγων εισόδου/εξόδου που προαναφέρονται. Αυτό το σχέδιο, διετούς διάρκειας, θα δώσει στα δικαιούχα κράτη μέλη τη δυνατότητα να συνεχίσουν τον εκσυγχρονισμό του στόλου τους, αλλά παράλληλα πρέπει να καταστεί σαφές ότι από το 2004 και έπειτα δεν θα χορηγείται πλέον οποιαδήποτε επιδότηση που συμβάλει στην υπεραλίευση.

2.4. Η ενίσχυση για τον εκσυγχρονισμό των αλιευτικών σκαφών θα χορηγείται μόνο στα σκάφη ηλικίας τουλάχιστον 5 ετών και θα αποσκοπεί στη βελτίωση της ασφάλειας, της ποιότητας των προϊόντων ή των συνθηκών εργασίας, καθώς και στην υιοθέτηση περισσότερο επιλεκτικών αλιευτικών τεχνικών ή στον εξοπλισμό των σκαφών με VMS (σύστημα εντοπισμού των σκαφών μέσω δορυφόρου). Όσον αφορά τον εκσυγχρονισμό, αυτός θα αποσκοπεί στη βελτίωση της ασφάλειας, της ποιότητας των προϊόντων ή των συνθηκών εργασίας, επίσης θα είναι δυνατή η αύξηση της χωρητικότητας, αλλά μόνο για τη βελτίωση της υπερκατασκευής του σκάφους (άνω του κυρίου καταστρώματος). Ωστόσο, αυτός ο εκσυγχρονισμός δεν θα είναι δυνατόν να αυξήσει το δυναμικό αλίευσης του σκάφους. Η ενίσχυση της ΕΕ θα περιορίζεται στα κράτη μέλη που επέτυχαν τους συνολικούς στόχους του ΠΠΠ ΙV.

2.5. Δημιουργήθηκε ένα "ταμείο διάλυσης" με χρηματοδότηση ύψους 32 εκατομμυρίων ευρώ για να ενισχυθούν τα κράτη μέλη να εφαρμόσουν συμπληρωματικούς περιορισμούς των αλιευτικών προσπαθειών που απαιτούνται στο πλαίσιο των σχεδίων ανασύστασης των αποθεμάτων. Τα σκάφη των οποίων η αλιευτική προσπάθεια πρέπει να μειωθεί τουλάχιστον κατά 25 %, εξαιτίας της εφαρμογής ενός σχεδίου ανασύστασης θα δύνανται να επωφελούνται ενίσχυσης από το εν λόγω ταμείο. Το ποσόν αυτών των πριμοδοτήσεων θα είναι κατά 20 % υψηλότερο από εκείνο των πριμοδοτήσεων για την απόσυρση σκαφών, το οποίο χορηγείται από το ΧΜΠΑ.

2.5.1. Η επιδότηση για τη μόνιμη μεταφορά σκαφών της ΕΕ σε τρίτες χώρες, μέσω και της δημιουργίας μεικτών επιχειρήσεων με τις τρίτες χώρες εταίρους, θα χορηγείται για μία διετία (μέχρι τα τέλη του 2004). Ωστόσο, αυτή θα περιορίζεται στις εξαγωγές προς χώρες, με τις οποίες η ΕΕ έχει συνάψει αλιευτική συμφωνία, ή στις μεταφορές που αποσκοπούν στη δημιουργία μεικτής επιχείρησης σε μία από τις εν λόγω χώρες (υπό την προϋπόθεση ότι η Επιτροπή δεν λάβει άλλη απόφαση). Το ποσόν της πριμοδότησης θα περιορίζεται σε ποσοστό 30 % της πριμοδότησης για τη διάλυση που χορηγεί το ΧΜΠΑ στις περιπτώσεις εξαγωγών και σε ποσοστό 80 % στις περιπτώσεις των μεικτών επιχειρήσεων.

2.5.2. Η επιδότηση των κρατών μελών στους αλιείς και στους εφοπλιστές που οφείλουν προσωρινά να διακόψουν την αλιευτική δραστηριότητά τους μπορεί, επί του παρόντος, να χορηγείται για διάρκεια τριών συνεχών μηνών ή έξι μηνών στο σύνολο της περιόδου 2000-2006, εφόσον οι διακοπές οφείλονται σε απρόβλεπτες συνθήκες. Η ενίσχυση που χορηγείται για ένα έτος μπορεί να συνεχισθεί για ένα ακόμη έτος, εάν η προσωρινή διακοπή οφείλεται στην εφαρμογή ενός σχεδίου ανασύστασης, ενός πολυετούς σχεδίου διαχείρισης ή ακόμη σε επείγοντα μέτρα που αποφασίσθηκαν από την Επιτροπή ή τα κράτη μέλη. Η ενίσχυση για την υποστήριξη της κατάρτισης των αλιέων με σκοπό τη μετατροπή των επαγγελματικών δραστηριοτήτων τους σε άλλες που δεν εντάσσονται στον τομέα της αλιείας θα διευρυνθεί με την υποστήριξη και της διαφοροποίησης των δραστηριοτήτων των αλιέων, επιτρέποντάς τους, ωστόσο, να συνεχίσουν να αλιεύουν μερικώς.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Το παρόν σχέδιο δράσης παρουσιάσθηκε σε μια στιγμή κρίσεως για τον τομέα της ευρωπαϊκής αλιείας, όπου επιβλήθηκε η λήψη γενναίων μέτρων με σκοπό να εξασφαλισθεί η διατήρηση της κοινοτικής αλιείας υπό όρους κατάλληλους. Τούτο, κατ' ανάγκη, απαιτεί την "αναστήλωση" των αλιευτικών πόρων που, όσον αφορά τα διάφορα είδη βρίσκονται σε δύσκολη κατάσταση. Η ΕΟΚΕ συμφώνησε, γενικά, με τη διάγνωση της κατάστασης του τομέα στην ΕΕ, όπως αναφερόταν στο Πράσινο Βιβλίο της Επιτροπής του 2001 και, ιδιαίτερα, όσον αφορά την υπερικανότητα του κοινοτικού αλιευτικού στόλου. Είναι σαφές ότι δεν είναι δυνατό να δημιουργηθούν κατάλληλες προϋποθέσεις αλιείας αν διατηρηθεί η σημερινή ικανότητα του στόλου και, μάλιστα, η δραστηριότητα στο σημερινό επίπεδο. Η ΕΟΚΕ πιστεύει, συνεπώς, ότι το πρόβλημα δεν δύναται να αναλυθεί μόνο από ένα σημείο καθαρά οικονομικό ή οικολογικό. Στη γνωμοδότηση για το Πράσινο Βιβλίο(1) η ΕΟΚΕ ανέφερε ότι η αλιεία και ολόκληρη η οικονομική δραστηριότητα που συνδέεται με αυτή, έχει για τις περιφέρειες, όπου αναπτύσσονται, μια σημασία πολύ πιο έντονη από τη σημασία της σε όρους ΑΕγχΠ. Η αλιεία δεν δύναται να εξετασθεί αποκλειστικά ως ένας τομέας που η ΕΕ πρέπει να μεταρρυθμίσει. Η πλειοψηφία των αλιέων διαβιώνει από τη βιοτεχνική αλιεία και οι ενέργειές τους γενικά σέβονται το περιβάλλον. Η αλιεία αποτελεί τον άξονα πέριξ του οποίου "στρέφονται" ποικίλες κοινότητες που διαδραματίζουν σπουδαίο ρόλο από πλευράς ισορροπίας της κοινωνικής ισορροπίας και του εδάφους, ιδιαίτερα στις υπερπεριφερειακές ζώνες και εκείνες που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την αλιεία.

3.1.1. Με βάση το έγγραφο που υιοθέτησε η Επιτροπή το 2002(2) η ΕΟΚΕ θεώρησε ότι είναι "αναγκαίο να αναζητηθεί ένα σημείο ισορροπίας μεταξύ της παραγωγικότητας και της αποτελεσματικότητας των σκαφών, αφενός, και μια διατήρηση της απασχόλησης, αφετέρου".

3.2. Η ΕΟΚΕ έχει ζητήσει επανειλημμένα η παρουσίαση των πολιτικών και μέτρων για την αναδιάρθρωση του τομέα της αλιείας να συνοδεύεται από αντίστοιχα κοινωνικά και οικονομικά μέτρα, τα οποία να συμβάλουν στον περιορισμό του προβλεπόμενου αντίκτυπου επί των επαγγελματιών και των επιχειρήσεων. Έχει, επίσης, υποστηρίξει ότι είναι θεμελιώδους σημασίας αυτά να αναπτύσσονται ήδη από την πρώτη στιγμή του σχεδιασμού των εν λόγω μέτρων και πολιτικών.

3.3. Όταν, το Μάιο του 2002, η Επιτροπή παρουσίασε την πρώτη δέσμη μέτρων για την παρούσα μεταρρύθμιση, το γεγονός ότι αυτή δεν συνοδεύτηκε από δέσμη προτάσεων που θα απαντούσαν στις δικαιολογημένες ανησυχίες του τομέα, συνέβαλε στη δημιουργία ενός κλίματος απόρριψης και αντίστασης εκ μέρους των επαγγελματιών και των διαφόρων κρατών μελών, το οποίο θα μπορούσε να αποφευχθεί εάν είχε αντιμετωπισθεί αυτό το ενδεχόμενο.

3.4. Προστίθεται ακόμη όπως η Επιτροπή βεβαίωσε στο κατευθυντήριο έγγραφο(3) ότι το κείμενο που αξιολογείται τώρα, καταρτίσθηκε βάσει διμερών διαβουλεύσεων με τα κράτη μέλη. Η ΕΟΚΕ θεωρεί πάντως, ότι θα ήταν ουσιώδες να επεκταθεί αυτή η διαβούλευση προς τους κοινωνικούς εταίρους, εφοπλιστές και εργατικές ενώσεις, με τρόπο που θα εξετασθεί από τη στιγμή που τα κοινωνικοοικονομικά μέτρα παρουσιασθούν.

3.5. Όπως προαναφέρθηκε, η πρόταση της Επιτροπής πρέπει να εξετασθεί στο πλαίσιο εντός του οποίου παρουσιάσθηκε, καθώς επιδίωκε να δώσει απαντήσεις στις κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες που θα έχουν τα μέτρα που παρουσιάσθηκαν στην πρώτη δέσμη προτάσεων. Ωστόσο, ενόψει των αποφάσεων που ελήφθησαν από το Συμβούλιο Υπουργών, το Δεκέμβριο του 2002, ορισμένες από αυτές τις συνέπειες θα περιορισθούν εν μέρει, ενώ και οι διαθέσιμες πιστώσεις θα μειωθούν ακόμη περισσότερο, καθώς κατ' επιλογή του Συμβουλίου θα εξακολουθήσουν να ισχύουν ορισμένα μέτρα που η Επιτροπή επιθυμούσε να εξαλείψει, αναδιαθέτοντας τα αντίστοιχα κονδύλια.

3.6. Τούτου λεχθέντος, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι το σχέδιο δράσης, αν και είναι αναγκαίο, δεν δίνει απάντηση στις ανησυχίες των επιχειρήσεων και των αλιέων, καθώς είναι υπερβολικά αόριστο όσον αφορά ορισμένες πτυχές και χρήζει της απαιτούμενης χρηματοδοτικής κάλυψης όσον αφορά άλλες.

3.7. Στο σχέδιο δράσης, η Επιτροπή αναθεωρεί προς τα κάτω τις προηγούμενες εκτιμήσεις της για τις απώλειες θέσεων εργασίας: από 28000 σε 12000 εντός τετραετίας. Συνεπώς, μετά από διαβουλεύσεις με τα κράτη μέλη, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι πρέπει να υπολογίσει ξεχωριστά τις απώλειες θέσεων εργασίας, τις οφειλόμενες στη μεταρρύθμιση, από εκείνες που απωλέσθηκαν κατά "φυσικό τρόπο" εδώ και ορισμένα έτη. Εξάλλου, δεδομένων των σημερινών δυσχερειών για την πρόσληψη νέων επαγγελματιών, σε ορισμένες χώρες υφίσταται ανεπάρκεια εργατικού δυναμικού, η οποία θα μπορούσε να απορροφήσει ένα μέρος από εκείνους που θα μείνουν άνεργοι.

3.7.1. Αν και οι αποφάσεις του Συμβουλίου δύνανται να προβλέπουν μια μείωση του αντίκτυπου επί της απασχόλησης, ο βαθμός αβεβαιότητας ως προς τις πραγματικές επιπτώσεις των πολυετών σχεδίων διαχείρισης είναι σοβαρός. Η Επιτροπή αναφέρει επίσης ότι η διεύρυνση της ΕΕ θα προκαλέσει, πιθανώς, περισσότερες δυσκολίες για την απασχόληση στον τομέα. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να διασφαλίσει επαρκή κονδύλια για την αντιμετώπιση αυτών των δυσχερειών και των αναγνωρισμένων ελλείψεων όσον αφορά τον τεχνικό εξοπλισμό, τις υποδομές και την κατάρτιση.

3.7.2. Αφετέρου, οι δραστικές μειώσεις στις ποσότητες βακαλάου που αλιεύονται στη Βόρεια Θάλασσα, θα θίξουν σοβαρά την απασχόληση στην περιφέρεια σε ορισμένο βαθμό του οποίου η Επιτροπή δεν μπορούσε να προβλέψει και ο οποίος, πάντως, δεν ήταν δυνατό να καταγραφεί.

3.8. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι δεν υπολογίσθηκε ο πιθανός αντίκτυπος των μέτρων που προτείνονται και/ή υιοθετούνται σε άλλους τομείς που συνδέονται στενά με τις αλιευτικές δραστηριότητες, όπως είναι η εμπορία, η μεταποίηση, η επεξεργασία ή η ναυπήγηση και επιδιόρθωση σκαφών. Ο περιορισμός των δραστηριοτήτων, του αριθμού των σκαφών και του όγκου των αλιευμάτων θα έχει έναν όχι ασήμαντο αντίκτυπο σε ορισμένους τομείς και η ΕΟΚΕ επιμένει στην πρόβλεψη κατάλληλων μέτρων στήριξης. Όπως προαναφέρθηκε, η σημασία της αλιείας για ορισμένες κοινότητες είναι αποφασιστικής σημασίας από την άποψη της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής, και οποιαδήποτε ανατροπή της ισορροπίας θα μπορούσε να έχει σημαντικές επιπτώσεις τόσο προς τα πάνω όσο και προς τα κάτω. Η ίδια η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι, για ορισμένες κοινότητες, οι μόνες εναλλακτικές λύσεις προς τις αλιευτικές δραστηριότητες θα μπορούσαν να είναι η ανεργία και η μετανάστευση.

3.9. Επίσης ανησυχητικό είναι το σενάριο σύμφωνα με το οποίο, παρά τη διατήρηση σε δραστηριότητα των αλιέων και των σκαφών, οι αλιευτικές δυνατότητες, τόσο όσον αφορά τις ημέρες αλιείας όσο και τις επιτρεπόμενες ποσοστώσεις, είναι τόσο ανεπαρκείς ώστε σε σύντομο χρονικό διάστημα αυτοί θα οδηγηθούν σε πτώχευση. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι επιβάλλεται μία σοβαρή και εμπεριστατωμένη συζήτηση σχετικά με το πρότυπο που απαιτείται να εφαρμοσθεί στον κοινοτικό τομέα της αλιείας: πρέπει να εξετασθεί η δυνατότητα επιλογής περιορισμένου αριθμού μεγάλων σκαφών, τα οποία είναι σύγχρονα και ιδιαίτερα αποδοτικά, έναντι της δυνατότητας επιλογής σκαφών μέσου μεγέθους, τα οποία ενδεχομένως είναι λιγότερο αποδοτικά, αλλά απασχολούν περισσότερο εργατικό δυναμικό. Αυτό θα οδηγούσε μακροπρόθεσμα στη δημιουργία μονοπωλίων και στην ενδεχόμενη ιδιωτικοποίηση των αλιευτικών πόρων και την εμπορία των ποσοστώσεων. Η ΕΟΚΕ δεν μπορεί να συμφωνήσει με αυτή την προοπτική.

3.10. Αφετέρου η ΕΟΚΕ εμμένει στην ανάγκη παρέμβασης ώστε να διευθετήσει τις αλιευτικές δραστηριότητες (παράνομη, μη δηλωμένη και μη ρυθμιζόμενη) στις οποίες περιλαμβάνεται το ύψος των εισαγωγών αλιευτικών προϊόντων καθώς και η αποκαλούμενη αθλητική αλιεία με σκοπό να καταστεί δυνατή μια εναρμονισμένη και ορθή εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων.

3.11. Στην ανακοίνωση εξετάζοντα τα υφιστάμενα κοινοτικά ταμεία που θα μπορούσαν να συνδράμουν στη χρηματοδότηση κοινωνικοοικονομικών μέτρων. Πέραν των ειδικών προγραμμάτων για τον τομέα, όπως είναι το ΧΜΠΑ, υφίστανται και άλλες δυνατότητες στο επίπεδο, για παράδειγμα, του ΕΤΠΑ, του ΕΓΤΠΕ και του ΕΚΤ.

3.12. Εν προκειμένω, είναι δυνατόν να επαναληφθεί η γνώμη που έχει εκφράσει στο παρελθόν η ΕΟΚΕ ότι δηλαδή παρά το γεγονός ότι δεν αξιοποιήθηκε πλήρως, το πρόγραμμα PESCA επέτρεψε, κατά την περίοδο εφαρμογής του, τη μεγαλύτερη συμμετοχή των επαγγελματιών και των επιχειρήσεων, δεδομένης της μεγαλύτερης εγγύτητας και ταύτισης του προγράμματος με τον τομέα. Ειδικότερα, δεδομένου ότι ορισμένα κράτη μέλη αποφάσισαν να μην λάβουν ειδικά κοινωνικά μέτρα για τον τομέα, θα ήταν χρήσιμο να καταρτισθεί ένα νέο πρόγραμμα που θα επιτρέπει την άμεση πρόσβαση όλων των επαγγελματιών σε συνοδευτικά κοινωνικά μέτρα.

3.13. Ο τομέας της υδατοκαλλιέργειας παρουσιάζει ένα αναπτυξιακό δυναμικό που επιβάλλεται να αξιοποιηθεί από όλες τις πλευρές και, ιδίως, ως δημιουργός απασχόλησης που θα μπορούσε να απορροφήσει μέρος των εργαζομένων που αναγκάσθηκαν να εγκαταλείψουν τη θαλάσσια δραστηριότητα. Απαιτούνται φορολογικά μέτρα και άλλα μέτρα που ευνοούν αυτή την απορρόφηση(4).

3.14. Σημειώνεται ότι η Επιτροπή βασίζει τις προτάσεις της στον επαναπρογραμματισμό των ήδη διατιθέμενων στα κράτη μέλη πιστώσεων, αλλά δίνει τη δυνατότητα χρησιμοποίησής τους για τα περιοριστικά μέτρα που προτάθηκαν στο πλαίσιο της δέσμης μέτρων του Μαΐου. Ωστόσο, ενόψει της απόφασης του Συμβουλίου να μην αποδεχθεί όλες τις περικοπές που προτάθηκαν από την Επιτροπή, ο εκ νέου προγραμματισμός μερικών από αυτές τις πιστώσεις για κοινωνικά και οικονομικά μέτρα θα είναι δυσχερής. Επιπλέον, ορισμένα κράτη μέλη ήδη διαθέτουν σοβαρό μέρος αυτών των κεφαλαίων σε δράσεις για ανανέωση του στόλου. Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι μόνο με την ενίσχυση των πιστώσεων του ΧΜΠΑ και την πρόβλεψη κονδυλίου ειδικά για την ενίσχυση των κοινωνικών μέτρων θα είναι δυνατή η δημιουργία πλαισίου στήριξης του τομέα και των επαγγελματιών.

3.15. Από αυτή την άποψη η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει την πρωτοβουλία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με την οποία προτείνει στην αρχή επί του προϋπολογισμού και στην Επιτροπή την υιοθέτηση ενός σχεδίου δράσης για να αντισταθμισθούν οι συνέπειες από τα μέτρα για την "αναστήλωση" των αποθεμάτων βακαλάου και την χορήγηση 150 εκ. ευρώ ακόμη.

3.16. Υπό τον τίτλο "Άλλες πιο μακροπρόθεσμες εναλλακτικές", η Επιτροπή αντιμετωπίζει την κατάσταση που θα επικρατήσει στον τομέα: την πιθανή επέκταση του ΧΜΠΑ για την υποστήριξη μέτρων που αποσκοπούν στον περιορισμό της εξάρτησης των παράκτιων κοινοτήτων, την υποστήριξη της αλιείας μικρής κλίμακας, τη βελτίωση της εικόνας του τομέα, τη μεγαλύτερη συμμετοχή των γυναικών στις σχετικές δραστηριότητες και την αξιοποίηση του ρόλου τους, νέες μελέτες για το επίπεδο εξάρτησης από την αλιεία ορισμένων περιοχών, και τον προβληματισμό για το μέλλον της διαρθρωτικής πολιτικής του τομέα μετά από το 2006. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει αυτή τη στάση και συνιστά στην Επιτροπή και τα κράτη μέλη να εφαρμόσουν με τον ταχύτερο δυνατό τρόπο τα αναγκαία μέτρα.

3.16.1. Για ακόμη μία φορά, η Επιτροπή αναφέρει ότι προτίθεται να διαβουλευθεί με τους κοινωνικούς εταίρους, ειδικά στο επίπεδο της επιτροπής κοινωνικού διαλόγου, σχετικά με τα μέτρα που προορίζονται να βελτιώσουν τις συνθήκες εργασίας και ζωής στο σκάφος. Εν προκειμένω, αξίζει να αναφερθεί ότι, παρά το γεγονός ότι η ανακοίνωση δημοσιεύθηκε χωρίς να προηγηθεί διαβούλευση με την εν λόγω επιτροπή, οι κοινωνικοί εταίροι υιοθέτησαν, το Νοέμβριο του 2002, κοινή θέση, όπου διατυπώνονται ορισμένες συγκεκριμένες προτάσεις σχετικά. Η ΕΟΚΕ συνιστά όπως αυτή η συμβολή των κοινωνικών εταίρων ληφθεί δεόντως υπόψη και όπως η πορεία της αποφασισθεί από την πρώτη στιγμή της σχετικής διεργασίας τόσο σε ευρωπαϊκή όσο και σε τοπική ή περιφερειακή κλίμακα.

3.16.2. Αυτή η συνεργασία θα είναι βασική για τη βελτίωση της εικόνας του τομέα, που πρέπει να γίνει, όπως προτείνει η Επιτροπή, για περισσότερη ασφάλεια, περισσότερο ενδιαφέρον για το περιβάλλον, καθώς και με την καθιέρωση μεθόδων αμοιβής που δίδουν στους νέους προοπτικές για σταθερότητα στην απασχόληση.

3.16.3. Η Επιτροπή βεβαιώνει, επίσης, ότι προτίθεται να αναθεωρήσει την ισχύουσα νομοθεσία με σκοπό τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας και κοινωνικής ασφάλισης στον τομέα. Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει αυτή την πρόθεση, δεδομένου ότι ζητούσε κάτι ανάλογο εδώ και καιρό. Ιδιαίτερα, είναι ευκταία μεγαλύτερη συμμετοχή των κρατών μελών για την κύρωση της Σύμβασης STWC και του πρωτοκόλλου στη Σύμβαση του Torremolinos.

3.17. Η ΕΟΚΕ εκτιμά ακόμη ότι πρέπει να μελετηθούν τρόποι για την αξιοποίηση των γνώσεων και των εμπειριών των επαγγελματιών που εγκαταλείπουν την δραστηριότητα, ιδιαίτερα με κατάρτιση και συνεργασία με τρίτες χώρες.

3.18. Τέλος, η Επιτροπή οφείλει να προωθήσει μία συζήτηση σχετικά με τα μέτρα βελτίωσης της χρήσης των κοινοτικών επιδοτήσεων, με σκοπό τη βελτίωση των κοινωνικών συνθηκών στον τομέα. Η πρόσβαση στα εν λόγω κονδύλια πρέπει να υπόκειται στην τήρηση ελάχιστων κοινών κοινωνικών κανόνων στο σύνολο του τομέα.

Βρυξέλλες, 14 Μαΐου 2003.

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Roger Briesch

(1) ΕΕ C 36 της 8.2.2002, σημείο 2.1.2.

(2) EE C 85 της 8.4.2003.

(3) COM(2002) 181 τελικό.

(4) EE C 85 της 8.4.2003.