Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με το υπό συζήτηση έγγραφο της Επιτροπής "Η Επιτροπή και οι μη κυβερνητικοί οργανισμοί: οικοδόμηση ισχυρότερης εταιρικής σχέσης"

(2000/C 268/15)

Στις 25 Ιανουαρίου 2000 το Συμβούλιο αποφάσισε, σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, να ζητήσει τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με το έγγραφο εργασίας της Επιτροπής με θέμα το παραπάνω έγγραφο.

Κατά τη σύνοδο ολομέλειας της 26ης και 27ης Ιανουαρίου 2000, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να συστήσει, με βάση τις διατάξεις των άρθρων 4, παραγρ. 11 και 19, παραγρ. 1 του Εσωτερικού Κανονισμού, υποεπιτροπή στην οποία ανέθεσε την επεξεργασία σχεδίου γνωμοδότησης για το θέμα αυτό.

Η υποεπιτροπή υιοθέτησε το σχέδιο γνωμοδότησης στις 28 Ιουνίου 2000, με βάση την εισηγητική έκθεση της κας Sigmund.

Κατά την 374η σύνοδο ολομέλειας της 12ης και 13ης Ιουλίου 2000 (συνεδρίαση της 13ης Ιουλίου), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 92 ψήφους υπέρ, 16 κατά, και 21 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η Επιτροπή, στο έγγραφο εργασίας που εξέδωσε με τίτλο "Η Επιτροπή και οι μη κυβερνητικοί οργανισμοί: οικοδόμηση ισχυρότερης εταιρικής σχέσης"(1) διατυπώνει τις προτάσεις της για μια αποτελεσματικότερη συνεργασία με τους ΜΚΟ και την καλύτερη αξιοποίηση των προβλεφθέντων δημοσιονομικών πόρων. Το έγγραφο αυτό της Επιτροπής αποτελεί μέρος του γενικότερου προγράμματος της εσωτερικής της μεταρρύθμισης αλλά και αντίδραση στις οικονομικές και κοινωνικές μεταβολές που σημειώθηκαν κατά τα τελευταία 20 έτη και την αυξανόμενη σημασία των ΜΚΟ. Ο αριθμός των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, οι οποίες είναι πρόθυμες και ικανές να συμμετέχουν σε ένα πρότυπο ευρωπαϊκής συμμετοχικής δημοκρατίας αυξήθηκε αισθητά κατά τα τελευταία 20 έτη και οι εκπρόσωποι των οργανώσεων αυτών δικαίως προβάλλουν την προστιθέμενη αξία που αποτελούν ενδεχομένως για την ευρωπαϊκή οικοδόμηση. Υπενθυμίζεται σχετικά ότι η ΟΚΕ εξέδωσε στις 10 Δεκεμβρίου 1997 γνωμοδότηση με θέμα "Συνεργασία με τις φιλανθρωπικές οργανώσεις ως οικονομικούς και κοινωνικούς εταίρους στον κοινωνικό τομέα"(2) και στις 28 Ιανουαρίου 1998(3) άλλη γνωμοδότηση με θέμα "Τα σωματεία και τα ιδρύματα στην Ευρώπη".

1.2. Η ΟΚΕ, ήδη κατά το προηγούμενο έτος, στα πλαίσια μιας διάσκεψης(4), ασχολήθηκε σε βάθος με το "ρόλο και τη συμβολή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στην ευρωπαϊκή οικοδόμηση"(5). Για την προετοιμασία της διάσκεψης αυτής η ΟΚΕ υιοθέτησε γνωμοδότηση, η οποία περιλαμβάνει εκτός από την ιστορική ανάλυση της κοινωνίας των πολιτών και την ανάλυση των χαρακτηριστικών και των γνωρισμάτων των οργανώσεων που εκπροσωπούν την κοινωνία αυτή. Η γνωμοδότηση περιλαμβάνει επίσης προτάσεις σχετικά με τρόπο και τα μέσα με τα οποία η ΟΚΕ μπορεί να εκπληρώσει όσο το δυνατό καλύτερα τα καθήκοντα που της έχουν ανατεθεί από τις Συνθήκες ως βήμα της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών. Τα αποτελέσματα αυτής της "Πρώτης Διάσκεψης κοινοτικού επιπέδου για την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών" που διοργανώθηκε τον Οκτώβριο 1999, επιβεβαιώνουν τη σημασία της ΟΚΕ ως θεσμοποιημένο τόπο συνάντησης της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών. Η Επιτροπή κάλεσε επίσης την ΟΚΕ κατά τη διάσκεψη να εντατικοποιήσει τις πρωτοβουλίες της στον τομέα αυτό.

1.3. Οι παρατηρήσεις και οι προτάσεις που περιλαμβάνονται στη γνωμοδότηση που υιοθέτησε η ΟΚΕ τον Σεπτέμβριο 1999 καθώς και τα συμπεράσματα της Διάσκεψης του περασμένου Οκτωβρίου, πρέπει να εκληφθούν ως αναπόσπαστα τμήματα της παρούσας γνωμοδότησης, η οποία αποτελεί αδιάλειπτη συνέχειά τους. Στην παρούσα γνωμοδότηση αντικατοπτρίζονται, επίσης, τόσο το περιεχόμενο των συζητήσεων που διεξήχθησαν κατά τη διάσκεψη του Οκτωβρίου, όσο και τα αποτελέσματα της ακρόασης που διοργανώθηκε με τους εκπροσώπους της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στις 28 Απριλίου 2000.

1.4. Στόχος της παρούσας γνωμοδότησης είναι να εξετασθεί το έγγραφο εργασίας της Επιτροπής υπό το πρίσμα της συγκεκριμενοποίησης, στην οποία προσβλέπει και η ΟΚΕ, των προσανατολισμών που χαράχθηκαν κατά τη Διάσκεψη σε συνεργασία με τους εκπροσώπους τη οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών. Πάντως, η ΟΚΕ δεν έχει την παραμικρή πρόθεση να παρέμβει σε διαδικασίες που έχουν αποδειχθεί κατάλληλες. Τα μέλη της ΟΚΕ προτίθενται να επωμισθούν τις ευθύνες που φέρουν ως εκπρόσωποι(6), υπό την έννοια του άρθρου 257 της Συνθήκης, της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών και επιθυμούν να συμβάλουν χάρις στην εμπειρογνωμοσύνη τους, στην επίτευξη συνεργιών, γεγονός το οποίο θα καταστεί δυνατό από τη στιγμή που η ΟΚΕ θα είναι σε θέση να αναλάβει πλήρως το ρόλο της στο πλαίσιο των σχέσεων μεταξύ της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών και των οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επειδή η ΟΚΕ αποτελεί μεταξύ των κοινοτικών οργάνων τον κατ' εξοχήν εκπρόσωπο του συνόλου της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, έχει την αποστολή αλλά και την ικανότητα να προσφέρει ανάλογη προστιθέμενη αξία στο σχέδιο αυτό.

1.5. Για το λόγο αυτό η ΟΚΕ θα περιορισθεί στη γνωμοδότησή της στην ανάλυση βασικών θεμάτων αρχής και περιεχομένου που αφορούν τη συνεργασία της Επιτροπής με τους ΜΚΟ και δεν θα ασχοληθεί με άλλα θέματα που θίγονται στο έγγραφο εργασίας της Επιτροπής σχετικά με τον προϋπολογισμό ή τη χορήγηση και τη χρήση δημοσιονομικών πόρων παρά μόνον εάν πρόκειται για θέματα ουσίας που συνδέονται άμεσα με το περιεχόμενο της παρούσας γνωμοδότησης.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η ίδια η Επιτροπή υπογραμμίζει τη στενή σχέση που υφίσταται μεταξύ του εγγράφου εργασίας που εξέδωσε και των προτάσεών της για τη διοικητική μεταρρύθμιση και τονίζει επίσης ότι "το έγγραφο εργασίας λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι χρειάζεται να επεξεργαστούν λεπτομερείς προτάσεις στα πλαίσια της διαδικασία για τη διοικητική μεταρρύθμιση"(7). Οι προτάσεις της Επιτροπής σχετικά με την προώθηση των δραστηριοτήτων των ΜΚΟ και τη βελτίωση των υφιστάμενων διαδικασιών διαβούλευσης αναλύονται υπό το πρίσμα της ενίσχυσης της διαφάνειας, της υπευθυνότητας αλλά και της αύξησης της αποτελεσματικότητας των σχέσεων εργασίας καθώς και του συντονισμού τους μεταξύ της Επιτροπής και των ΜΚΟ.

Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει τις προσπάθειες της Επιτροπής να εξαλείψει διαπιστωθείσες ατέλειες της λειτουργικής συνεργασίας με τις ΜΚΟ και να λάβει μέτρα με τα οποία μπορεί να επιτευχθεί μια ακόμη αποτελεσματικότερη συνεργασία. Άλλωστε, σύμφωνα με την ΟΚΕ, ο τίτλος του εγγράφου πρέπει να ερμηνευθεί με αυτή την έννοια.

2.1.1. Η ΟΚΕ επικροτεί το υπό εξέταση έγγραφο της Επιτροπής και το θεωρεί ως ένα σκόπιμο πρώτο βήμα προς τη βελτίωση της βάσης της συνεργασίας με τους ΜΚΟ μέσω προτάσεων διοικητικού χαρακτήρα. Η Επιτροπή κατανόησε πολύ ορθά ότι πρέπει, για λόγους αξιοπιστίας να μετατρέψει την αποτελεσματικότητα, την υπευθυνότητα, τη διαφάνεια, την ευθύνη και την παροχή υπηρεσιών, που αποτελούν τη βάση των εργασιών της, το συντομότερο δυνατό σε συγκεκριμένα μέτρα. Οι πολίτες της Ευρώπης αντιδρούν με σκεπτικισμό στις προγραμματικές δηλώσεις των Βρυξελλών. Είναι, συνεπώς, επείγον να καλυφθεί το κενό ανάμεσα στα λόγια και στις πράξεις. Για τους λόγους αυτούς, η ΟΚΕ επικροτεί την πραγματιστική προσέγγιση της Επιτροπής χάρις στην οποία θα δημιουργηθούν σαφείς διαρθρώσεις με τις οποίες θα διευκολυνθούν και θα βελτιωθούν οι δυνατότητες συμμετοχής των πολιτών ή των εκπροσώπων τους. Η επιδίωξη αυτή ταυτίζεται απόλυτα με τους στόχους της ΟΚΕ η οποία θα συμβάλει και εκείνη με τη σειρά της στην πραγματοποίηση μιας Ευρώπης της ελευθερίας, της ασφάλειας και του δικαίου. Η ΟΚΕ θεωρεί, ωστόσο, ότι χρειάζονται ακόμη ορισμένες μεταρρυθμίσεις και ανάλογες νομικές και διοικητικές προϋποθέσεις ώστε η συμμετοχική δημοκρατία και η εγγύτητα προς τον πολίτη να γίνουν πραγματικότητα στην Ευρώπη.

2.1.2. Η ΟΚΕ θεωρεί ωστόσο εξίσου σημαντικό να προσδιορισθεί σαφώς η εμβέλεια του έγγραφου εργασίας της Επιτροπής, ώστε να μην υπάρξουν παρανοήσεις ή εσφαλμένες προσδοκίες. Συνεπώς, η Επιτροπή θα έπρεπε να διευκρινίσει σαφώς ότι, με το έγγραφο αυτό, επιζητεί κατά προτεραιότητα την αποτελεσματικότερη οργάνωση της συνεργασίας της με τους ΜΚΟ σε ευρωπαϊκό επίπεδο και όχι τον ορισμό και την καθιέρωση του διαλόγου με τους πολίτες.

2.2. Αναμφίβολα, οι κοινωνικοί εταίροι και οι ευρωπαϊκοί ΜΚΟ είναι και πρέπει να παραμείνουν προνομιούχοι εταίροι της Επιτροπής στο επίπεδο των διαβουλεύσεων όσον αφορά τους αντίστοιχους τομείς των αρμοδιοτήτων τους. Το ίδιο ισχύει άλλωστε και για τους υπόλοιπους εκπροσώπους της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών και ιδιαίτερα για τους ευρωπαίους κοινωνικούς εταίρους. Αυτό δεν αποκλείει τη δυνατότητα διαβουλεύσεων με ΜΚΟ περιφερειακού ή ακόμη και τοπικού επιπέδου σε ορισμένες μεμονωμένες περιπτώσεις, π.χ. όταν η πείρα που διαθέτει ο σχετικός οργανισμός μπορεί να βοηθήσει στην εξεύρεση λύσης και δεν υπάρχει (ακόμη) αντίστοιχος οργανισμός σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

2.2.1. Κατά συνέπεια, η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να μην αποκλείσει ευθύς εξ αρχής τους εθνικούς ΜΚΟ που δεν εκπροσωπούνται σε ευρωπαϊκό επίπεδο αλλά να επιτρέψει τη συμμετοχή τους σε εξαιρετικές περιπτώσεις. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι έχει εξαιρετική σημασία να αποκτήσουν οι ΜΚΟ ισχυρή εθνική διάρθρωση. Κατ' αυτόν τον τρόπο δημιουργούν τις απαραίτητες προϋποθέσεις για την δημιουργία ισχυρών ευρωπαϊκών δικτύων, σύμφωνα με την αρχή "εκ των κάτω προς τα άνω".

2.2.2. Η ΟΚΕ θεωρεί, ωστόσο ότι είναι ζωτικής σημασίας να συγκροτηθούν οι ΜΚΟ που επιθυμούν να συμμετάσχουν στη διαδικασία διαβούλευσης, κατ' αρχήν σε εθνικό και στη συνέχεια σε ευρωπαϊκό επίπεδο, και να υλοποιήσουν μεταξύ τους εταιρικές σχέσεις διάφορων μορφών, όπως π.χ. η δημιουργία δικτύων ή η συγκρότηση ομοσπονδιών χάρις στις οποίες θα μπορούν να διαβουλεύονται αποτελεσματικά μεταξύ τους αλλά και με τα κοινοτικά όργανα.

2.2.3. Σε αυτό το πλαίσιο η ΟΚΕ κρίνει ότι η Επιτροπή θα πρέπει να ενθαρρύνει με συγκεκριμένο τρόπο αυτή τη διαδικασία συγκρότησης σε ευρωπαϊκό επίπεδο, γεγονός το οποίο ανταποκρίνεται στην προσδοκία που διατυπώνει και η ίδια στο έγγραφο εργασίας, δηλαδή να οργανώσει με ορθολογικό τρόπο τις διαδικασίες διαλόγου και διαβουλεύσεων με τους ΜΚΟ.

2.2.4. Η ΟΚΕ θεωρεί απόλυτα αναγκαίο να καταρτίσει η Επιτροπή έναν σαφή κατάλογο κριτηρίων (αντιπροσωπευτικότητα, αυτοχρηματοδότηση) καθώς επίσης σαφείς διαδικαστικούς κανόνες (πολυετής προϋπολογισμός προκείμενου να δοθεί στους ΜΚΟ η δυνατότητα μακροπρόθεσμου προγραμματισμού, τακτικές διαδικασίες αναθεώρησης και αξιολόγησης με ανάλογα συστήματα διαχείρισης και ελέγχου, κ.λπ.) σχετικά με τη χρηματοδότηση. Πάντως πρέπει να αποκλεισθεί με κάθε τρόπο το ενδεχόμενο να επηρεασθεί η χρηματοδότηση από πολιτικά κριτήρια. Η ΟΚΕ θα συμβάλει ενεργά σε παρόμοιο ορισμό στον οποίο θα συνεργάζονται οι ΜΚΟ. Θεωρεί παρόμοια ελεγχόμενη χρηματοδότηση που υλοποιείται με αντικειμενικά κριτήρια εξαιρετικά σημαντική για τους ΜΚΟ, ώστε να μην αναγκάζονται να προσφεύγουν στη χρηματοδότηση εμπορικών χορηγών ή εθνικών "ομάδων πίεσης" προκειμένου να συνεχίσουν τη λειτουργία τους. Κατ' αυτόν τον τρόπο, η Επιτροπή θα δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για τη συμμετοχή ανεξάρτητων εταίρων στον μελλοντικό διάλογο με τον πολίτη.

2.2.5. Σχετικά με τον προαναφερθέντα κατάλογο κριτηρίων, το θέμα της εκτίμησης της αντιπροσωπευτικότητας θα αποκτήσει καθοριστική σημασία. Η εκτίμηση της αντιπροσωπευτικότητας με βάση τον αριθμό των μελών θα αποτελούσε, πάντως, παρερμηνεία βασικών κοινωνικών κανόνων. Συχνά οι πρωτοβουλίες κοινωνικού χαρακτήρα αναλαμβάνονται όπου η ευρύτερη κοινή γνώμη δεν έχει συνειδητοποιήσει ακόμη την ύπαρξη συγκεκριμένου προβλήματος, όπως π.χ. πριν μερικά χρόνια τα περιβαλλοντικά προβλήματα. Ως εκ τούτου, οι ΜΚΟ λειτουργούν συχνά με την εντολή μιας μειοψηφίας κατά της πλειοψηφίας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι παραδοσιακές συνδικαλιστικές οργανώσεις: Την εποχή της ίδρυσής τους οι εργατικές ενώσεις, αν και αντιπροσώπευαν γενικότερα κοινωνικά συμφέροντα, δεν είχαν (ακόμη) αντιπροσωπευτικό αριθμό μελών. Η ΟΚΕ, χωρίς να θέλει να προδικάσει τις σχετικές συζητήσεις και διαβουλεύσεις, επιθυμεί να τονίσει ότι η εκτίμηση της αντιπροσωπευτικότητας των ΜΚΟ δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να στηρίζεται αποκλειστικά σε ποσοτικά κριτήρια αλλά θα πρέπει οπωσδήποτε να περιλαμβάνει και ποιοτικά κριτήρια. Συνεπώς, η αντιπροσωπευτικότητα των ΜΚΟ δεν μπορεί να εκτιμηθεί μόνο με βάση τον αριθμό των μελών τους, αλλά θα πρέπει περιλαμβάνει και κριτήρια όπως η ικανότητα διατύπωσης εποικοδομητικών προτάσεων, η εμπειρογνωμοσύνη στα πλαίσια της δημοκρατικής διαδικασίας βούλησης και λήψης αποφάσεων.

2.3. Κατά τη συζήτηση σχετικά με τις δυνητικές μορφές συμμετοχής της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών σε κοινοτικό επίπεδο, επανέρχεται διαρκώς ο προαναφερθείς όρος "διάλογος με τους πολίτες". Φαίνεται, ωστόσο, ότι όσοι χρησιμοποιούν τον όρο αυτό δεν συμφωνούν πάντοτε όσον αφορά τις προϋποθέσεις, το πλαίσιο και τη μορφή συμμετοχής για τη διενέργεια του εν λόγω διαλόγου, αλλά ούτε και ως προς τους στόχους του. Πολυάριθμοι οργανισμοί πρότειναν να δοθεί νομική βάση στον διάλογο με τους πολίτες. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι θα πρέπει να επιτευχθεί προηγουμένως συμφωνία σχετικά με τα διάφορα θέματα που προεκτάθηκαν, ιδίως από άποψη περιεχομένου, διαδικασιών και οργάνωσης.

2.3.1. Η ΟΚΕ, ως θεσμοποιημένος εκπρόσωπος της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στο σύνολό της θα συνεργαστεί με εποικοδομητικό τρόπο για την καθιέρωση του εν λόγω δημόσιου διαλόγου. Ο διάλογος με τους πολίτες, ως προϋπόθεση για το ευρωπαϊκό πρότυπο της συμμετοχικής δημοκρατίας, πρέπει, κατά τη γνώμη της ΟΚΕ να αποκτήσει κατ' αρχήν μια γενικότερη διάρθρωση τόσο από άποψη οργάνωσης όσο και περιεχομένου. Είναι επίσης απαραίτητο να αναπτυχθεί περαιτέρω όπου διεξάγεται μόνο τμηματικά.

2.3.2. Στη γνωμοδότηση που εξέδωσε σχετικά με τη Διακυβερνητική Διάσκεψη, η ΟΚΕ πρότεινε να αναδιατυπωθεί το άρθρο 257 της Συνθήκης ως εξής: "Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποτελείται από αντιπροσώπους των διαφόρων ομάδων του οικονομικού και κοινωνικού τομέα της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών". Η ΟΚΕ εκτιμά που η Επιτροπή αξιολογεί το κείμενο αυτό και ευελπιστεί ότι η Διακυβερνητική Διάσκεψη θα υιοθετήσει την πρόταση αυτή. Κατ' αυτόν τον τρόπο η (οργανωμένη) κοινωνία των πολιτών μεταβάλλεται σε νομικό όρο και τα ενδεχομένως απομένοντα ερωτήματα σχετικά με τους συμμετέχοντες στον διάλογο με τους πολίτες επιλύονται βάσει νομικής διάταξης.

3. Οι μη κυβερνητικές οργανώσεις

3.1. Η ραγδαία ανάπτυξη των ΜΚΟ σε πολυάριθμους τομείς κατά την τελευταία δεκαετία ήταν συγχρόνως προϋπόθεση και απόρροια μιας ευρείας κοινωνικής και οικονομικής εξέλιξης με αποτέλεσμα οι ΜΚΟ να αντικατοπτρίζουν, κατά κάποιο τρόπο, την εξέλιξη αυτή. Επειδή όμως η εν λόγω εξέλιξη δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμη, είναι σχεδόν αδύνατο να προσδιοριστεί επακριβώς ένας ΜΚΟ. Η δυσκολία αυτή αντικατοπτρίζεται ήδη στην ονομασία τους, η οποία δεν αποτελεί παρά έναν αρνητικό ορισμό ο οποίος εκφράζει απλώς τι δεν είναι ένας ΜΚΟ. Ακριβώς για τον λόγο αυτό, η ΟΚΕ επιδοκιμάζει όσες πρωτοβουλίες προσπαθούν να καταλήξουν σε έναν θετικό ορισμό, όπως π.χ. η απόπειρα να χαρακτηρισθούν οι οργανώσεις αυτές "Οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών" (ΟΚΠ).

3.1.1. Γενικότερα, η θέση των ΜΚΟ καθίσταται ολοένα σημαντικότερη ενώ συγχρόνως εξελίχθηκαν τα καθήκοντά τους, οι αρμοδιότητές τους και οι ευθύνες τους. Για πολλές από αυτές η δράση τους ήδη υπερβαίνει το τοπικό επίπεδο από το οποίο προήλθαν και οι οργανώσεις αυτές εμπίπτουν πλέον στο κοινοτικό επίπεδο. Ωστόσο οι ΜΚΟ παραμένουν, λόγω της προέλευσής τους των αρμοδιοτήτων και της διάρθρωσής τους, ενώσεις που δημιουργήθηκαν γενικά "από τη βάση" και αποτελούν την κατ' εξοχήν έκφραση της εγγύτητας προς τον πολίτη και προωθούν τη συμμετοχική δημοκρατία. Κοινός στόχος όλων των ΜΚΟ είναι η φροντίδα για το συνολικό κοινωνικό συμφέρον με όλες του τις συνιστώσες.

3.1.2. Σε αυτό το πλαίσιο η ΟΚΕ θα ήθελε να επισημάνει ότι οι ΜΚΟ δεν περιλαμβάνουν το σύνολο των φορέων της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών. Όπως είχε αναφέρει και η ΟΚΕ στη γνωμοδότηση που υιοθέτησε στις 29 Σεπτεμβρίου 1999, οι κοινωνικοί εταίροι αποτελούν τον βασικό πυρήνα της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, το εύρος της οποίας έχει αυξηθεί σε πολλούς τομείς, στο βαθμό που αυξήθηκε και ο αριθμός των ΜΚΟ, χάρις την προαναφερθείσα εξέλιξη. Τα κοινά χαρακτηριστικά που τους αποδίδει η Επιτροπή στο σημείο 1.2 του εγγράφου της - όπως, άλλωστε, αφήνει και η ίδια να νοηθεί - δεν ανταποκρίνονται στα ιδιαίτερα γνωρίσματά τους. Επίσης, δεν λαμβάνεται υπόψη η ποικιλομορφία των εν λόγω οργανισμών. Η ΟΚΕ παραπέμπει σχετικά στη ήδη προαναφερθείσα γνωμοδότησή της του παρελθόντος Σεπτεμβρίου και, ειδικότερα, στα σημεία 5 έως 7.

3.1.3. Η Επιτροπή τονίζει ότι "η διαδικασία λήψης αποφάσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση νομιμοποιείται πριν από όλα από τους εκλεγμένους αντιπροσώπους των ευρωπαϊκών λαών". Σε αυτό η ΟΚΕ αντιπαραθέτει ότι η νομιμότητα της κοινοτικής δραστηριότητας δεν είναι δυνατό να περιοριστεί αποκλειστικά στην αρχή της εδαφικότητας και στους εκλογικούς μηχανισμούς της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας. Άλλωστε, η αδυναμία της δημοκρατικής αριθμητικής πλειοψηφίας εκδηλώνεται κυρίως σε περίπτωση μικρής συμμετοχής στις εκλογές. Σε αυτή την περίπτωση συμβαίνει βουλευτές να αναλαμβάνουν καθήκοντα βάσει της πλειοψηφίας των επεκφρασμένων ψήφων, ενώ οι ψήφοι αυτοί δεν αντιπροσωπεύουν παρά μία μειοψηφία των ψηφοφόρων. Αυτό, όμως, δεν εμποδίζει τους αντιπροσώπους αυτούς αυτές να βασίζουν τη νομιμότητα της εντολής τους σε μια (υποθετική) απόλυτη πλειοψηφία. Παράλληλα με τη νομιμότητα των εκλεγμένων αντιπροσώπων των πολιτών, στην οποία αναφέρεται η Επιτροπή, ο διορισμός με βάση την εμπειρογνωμοσύνη συνιστά ισότιμη νόμιμη βάση, γεγονός το οποίο ισχύει τόσο για τα μέλη της ΟΚΕ όσο και για τους εκπροσώπους των ΜΚΟ και εντάσσεται στο πλαίσιο της προαγωγής και της ενδυνάμωσης ενός "συμμετοχικού προτύπου της κοινωνίας των πολιτών", στο πλαίσιο του σχεδιασμού των πολιτικών, προτύπου το οποίο "παρουσιάζει επίσης το πλεονέκτημα ότι ενισχύει την εμπιστοσύνη στο δημοκρατικό σύστημα, αναπτύσσοντας έτσι πιο θετικό κλίμα για τις μεταρρυθμίσεις και τις καινοτομίες"(8).

3.1.4. Η συμμετοχική δημοκρατία απαιτεί να συμμετέχουν, σε όσο το δυνατό πρώιμο στάδιο, όλοι εκείνοι που θίγονται από μια νομική ρύθμιση, στη διαδικασία διαμόρφωσης γνώμης και να έχουν τη δυνατότητα να εντάξουν τις επιθυμίες και τις προτάσεις τους στη διαδικασία αυτή. Η αρχή αυτή ανταποκρίνεται πλήρως στο πρότυπο συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών η οποία διενεργεί από τώρα, μέσω της δημόσιας συζήτησης που την χαρακτηρίζει, μια μορφή διαλόγου των πολιτών.

3.1.5. Δεδομένου ότι τα μέλη της ανήκουν σε οργανισμούς της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στα κράτη μέλη, είτε οι οργανισμοί αυτοί είναι εθνικού, περιφερειακού ή τοπικού επιπέδου, η ΟΚΕ αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της κοινωνίας των πολιτών.

4. Η ενίσχυση της εταιρικής σχέσης μεταξύ της Επιτροπής και των ΜΚΟ

4.1. Η Επιτροπή τονίζει, σε διάφορα σημεία του εγγράφου εργασίας της, τις διαφορετικές μορφές συνεργασίας που υφίστανται με τους ΜΚΟ, εξ ου και "οι σημαντικές διαφορές στη σχέση μεταξύ ΜΚΟ και Επιτροπής". Ωστόσο, στα συμπεράσματά της, η Επιτροπή αναγνωρίζει "την ανάγκη να υπάρξει πιο συνεκτική προσέγγιση όσον αφορά τις σχέσεις της με τους ΜΚΟ" και θεωρεί ευκταίο "να προβλεφθεί ο γενικός συντονισμός των σχέσεων μεταξύ της Επιτροπής και των ΜΚΟ από μια οριζόντια υπηρεσία". Λαμβανομένων υπόψη των υφισταμένων διαφορών ως προς τον τρόπο λειτουργίας και το πεδίο δράσης των ποικίλων κατηγοριών ΜΚΟ, η ΟΚΕ εκτιμά ότι οι αρμοδιότητες μιας τέτοιου είδους υπηρεσίας δεν θα πρέπει να εκτείνονται σε εξειδικευμένους τομείς, αλλά να περιορίζονται κατά κύριο λόγο στο συντονισμό και στη βελτίωση των ενημερωτικών δράσεων. Παρόμοια προσέγγιση βάσει "ενιαίας διαδικασίας" όσον αφορά, παραδείγματος χάρη, την παροχή πληροφοριών για τα κοινοτικά προγράμματα ή αρωγής για την υποβολή αιτήσεων οικονομικής ενίσχυσης, θα αποτελούσε νέο απτό και ουσιαστικό βήμα προς την κατεύθυνση μιας "Ευρώπης των πολιτών".

4.1.1. Η εν λόγω υπηρεσία θα μπορούσε, επίσης, (i) να επιφορτισθεί με τον έλεγχο της εφαρμογής των βέλτιστων πρακτικών κατά τη διαδικασία διαβούλευσης. Κατά τον έλεγχο αυτό θα μπορεί να στηρίζεται σε ορισμένα κοινά κριτήρια που απομένει ακόμη να προσδιορισθούν, λαμβάνοντας συγχρόνως υπόψη την ιδιαιτερότητα των διαφόρων τομέων δράσης των ΜΚΟ, οι διαρθρώσεις τους και οι συνακόλουθες ανάγκες τους και (ii) να συμβάλει στην ύπαρξη διαφάνειας. Με ένα τέτοιο οριζόντιο σχέδιο πληροφόρησης και συντονισμού, στο οποίο κρίνεται σκόπιμο να έχουν πρόσβαση και οι εθνικοί ΜΚΟ, η Επιτροπή θα συνέβαλε με ουσιαστικό τρόπο στη διαμόρφωση δημοκρατικότερων διαύλων επικοινωνίας για τη μεγιστοποίηση της εγγύτητας προς τους πολίτες.

4.1.2. Γενικά, και σε αυτό το πλαίσιο, θεωρείται σημαντικό οι συνθήκες υπό τις οποίες διενεργούνται οι διαβουλεύσεις (κυρίως όσον αφορά τη διάρκεια των περιόδων διαβούλευσης, τον αριθμό των γλωσσών στις οποίες διατίθενται τα σχετικά έγγραφα, καθώς και το ανθρώπινο δυναμικό που απαιτείται για την ευόδωσή τους) να παρέχουν στους ευρωπαϊκούς ΜΚΟ τη δυνατότητα, αφενός, να υιοθετήσουν έμπρακτα και οι ίδιες μια προσέγγιση "εκ των κάτω προς τα άνω" στις σχέσεις τους με τα μέλη τους και, αφετέρου, να καθιερώσουν στους κόλπους τους τη διαφάνεια που, δικαίως, αναμένουν από την Επιτροπή. Η αξιοπιστία των θέσεών τους εξαρτάται, επίσης, από την εφαρμογή στην πράξη της συμμετοχικής δημοκρατίας ακόμη και στους ΜΚΟ.

4.2. Η ενίσχυση της συνεργασίας με τους ΜΚΟ, η οποία χαρακτηρίζεται από την έμφαση που δίδεται στη διαχείριση, προϋποθέτει να προσδιορισθεί σαφώς με ποίους επιθυμεί να συνεργασθεί μελλοντικά η Επιτροπή. Για το σκοπό αυτό, η Επιτροπή προβλέπει "να έχει τα δικά της αντικειμενικά... κριτήρια και τους λόγους για την επιλογή των ΜΚΟ" και παραθέτει ορισμένα παραδείγματα παρόμοιων κριτηρίων, όπως "την προηγούμενη συμμετοχή τους σε επιτροπές και ομάδες εργασίας" και "την αποδεδειγμένη αρμοδιότητά τους να παρέχουν συμβουλές σε ειδικούς τομείς". Σε αυτή την τελευταία περίπτωση, σύμφωνα με το σκεπτικό της Επιτροπής, η αρμόδια αρχή που θα κρίνει την εν λόγω αρμοδιότητα θα είναι και πάλι η Επιτροπή. Προκειμένου να αμβλυνθεί η εντύπωση μιας υπέρμετρα μονολιθικής πρόσβασης, η Επιτροπή παραδέχεται στη συνέχεια ότι "η επιλογή από τους ίδιους τους ΜΚΟ των αντιπροσώπων... μπορεί να αποτελέσει χρήσιμη εναλλακτική λύση". Ωστόσο, αυτή η εναλλακτική λύση παραμένει εντελώς υποθετική, δεδομένου ότι δεν αφορά τα κριτήρια, αλλά περιορίζεται στη μεταγενέστερη τεχνική διαδικασία διορισμού των αντιπροσώπων των ΜΚΟ.

4.3. Η ΟΚΕ θεωρεί απαράδεκτη μια διαδικασία επιλογής, η οποία δεν αφήνει εκ των πραγμάτων στους νεοϊδρυόμενους ΜΚΟ σχεδόν κανένα περιθώριο να ανταποκριθούν στα προτεινόμενα κριτήρια ("προηγούμενη συμμετοχή σε επιτροπές και ομάδες εργασίας"). Αυτή η μορφή πρόσβασης αναιρεί ταυτόχρονα και την ίδια τη φύση της κοινωνίας των πολιτών, η οποία δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως κατάσταση, αλλά ως διαδικασία και, συγχρόνως, θα επέφερε την ανεπίτρεπτη θεσμοθέτηση ενός status quo χωρίς την παραμικρή δυνατότητα αναγνώρισης νέων διαρθρώσεων και νέων μορφών οργάνωσης των ΜΚΟ.

4.4. Ωστόσο, και η ίδια η Επιτροπή δεν φαίνεται να θεωρεί την προτεινόμενη λύση ως οριστική, διότι στη συνέχεια του εγγράφου της, αναφερόμενη στη βελτίωση της διαφάνειας - δηλώνει ότι "πρέπει να εξεταστεί το θέμα του κατά πόσον πρέπει να συμφωνηθούν κοινά κριτήρια μεταξύ των ΜΚΟ και της Επιτροπής". Εν πάση περιπτώσει, τα κριτήρια αυτά πρέπει να είναι αντικειμενικά, διαφανή και γνωστά σε όλους. Επιπλέον, ο ορισμός τους θα πρέπει να καθοριστεί βάσει συμμετοχικής διαδικασίας, στην οποία θα συμμετέχουν και οι ΜΚΟ.

4.4.1. Οι διαβουλεύσεις στις οποίες προέβη η ΟΚΕ για την κατάρτιση της παρούσας γνωμοδότησης κατέδειξαν ότι δεν υπάρχει συναίνεση, ακόμη και μεταξύ των ΜΚΟ, σχετικά με την καθιέρωση επίσημου συμβουλευτικού καθεστώτος και, ιδίως συστήματος διαπίστευσης. Η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να εξετάσει ενδελεχώς τα δυνητικά πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα ενός τέτοιου συστήματος, κυρίως υπό το φως των πρακτικών που ακολουθούνται στα Ηνωμένα Έθνη και στο Συμβούλιο της Ευρώπης.

4.4.2. Όποια και εάν είναι τα κριτήρια που θα επιλεχθούν τελικά για την αποδοχή της συμμετοχής των ΜΚΟ στη διαδικασία διαβούλευσης με την Επιτροπή - στη διαμόρφωση των οποίων η ΟΚΕ προτίθεται να συμβάλει κυρίως μέσω της διοργάνωσης ακροάσεων - η ΟΚΕ τονίζει ήδη από τώρα ότι η εν λόγω διαδικασία αποδοχής δεν πρέπει να οδηγήσει σε άκαμπτες διαρθρώσεις και διαδικασίες, αλλά επιβάλλεται να διατηρηθεί προπαντός ανοικτή, διαφανής και όσο το δυνατόν απλούστερη από διοικητική άποψη, προκειμένου να ληφθεί πλήρως υπόψη ο εξελικτικός χαρακτήρας της ευρωπαϊκής κοινωνίας των πολιτών. Κρίνεται σκόπιμο, να δημοσιοποιηθεί ο κατάλογος των επιλεχθέντων ΜΚΟ και να συσταθεί μια αρχή για την υποβολή ενστάσεων στην οποία θα μπορούν να προσφεύγουν όσοι ΜΚΟ θεωρούν ότι έχουν αδίκως απορριφθεί. Εν πάση περιπτώσει, η ΟΚΕ θα πρέπει να έχει τη δυνατότητα να εκφέρει γνώμη στο πλαίσιο της εν λόγω διαδικασίας.

4.5. Μια ακόμη συμβολή της Επιτροπής στη βελτίωση της διαφάνειας της εταιρικής της σχέσης με τους ΜΚΟ θα ήταν η τακτική δημοσίευση εκθέσεων. Προκειμένου να καταστεί δυνατή η συγκριτική μελέτη και η αποτελεσματική αξιολόγηση της απόδοσης ("benchmarking"), οι εκθέσεις αυτές κρίνεται σκόπιμο να περιλαμβάνουν, ανά τακτά χρονικά διαστήματα, επισκόπηση και επικαιροποίηση της πορείας της συνεργασίας της Επιτροπής με το σύνολο των ΜΚΟ. Εξάλλου, η ΟΚΕ έχει ήδη ζητήσει την κατάρτιση τέτοιου είδους εκθέσεων για τα σωματεία και τα ιδρύματα, στην προαναφερθείσα γνωμοδότηση της 28ης Ιανουαρίου 1998.

4.6. Η ΟΚΕ επαναλαμβάνει την παρατήρηση που διατύπωσε ανωτέρω ότι η Επιτροπή οφείλει να διευκρινίσει περαιτέρω ότι η παρούσα - απολύτως θετική - προσπάθεια για την ανάπτυξη και τη βελτίωση των εταιρικών σχέσεών της αφορά μόνον τη βελτίωση των διοικητικών διαδικασιών και του περιεχομένου των υφισταμένων μηχανισμών διαβούλευσης, και ότι αποσκοπεί αποκλειστικά στην πλέον ενδεδειγμένη ένταξη στις εργασίες της Επιτροπής των σημαντικών τεχνικών γνώσεων που διαθέτουν οι ΜΚΟ σε ορισμένους τομείς και όχι κατ' αρχήν στη δημιουργία διαρθρώσεων για το διάλογο με τους πολίτες εν γένει.

5. Ο διάλογος με τους πολίτες

5.1. Η ανάγκη για μια ευρωπαϊκή μορφή δημόσιας συζήτησης σε ευρωπαϊκό επίπεδο μεταξύ όλων των εκπροσώπων της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών αυξήθηκε σε κοινοτική κλίμακα, καθώς αποκτούσε διαρκώς μεγαλύτερη σημασία. Η σαφής επιθυμία της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών να καθιερωθεί ο "κοινωνικός διάλογος" ως δημοκρατική και δημόσια διαδικασία για τη διαμόρφωση επιλογών αναγνωρίζεται κατά βάση και από τους θεσμικούς κύκλους. Διαπιστώνεται κατ' αρχήν σύγκλιση απόψεων ως προς το γεγονός ότι η Ευρώπη οφείλει να καταστεί περισσότερο προσιτή από πολιτικής πλευράς, ότι απαιτούνται διαφανέστερες διαδικασίες λήψεως αποφάσεων, καθώς και ότι επιβάλλεται να εξευρεθούν τρόποι για την εκ νέου προσέλκυση του ενδιαφέροντος των πολιτών στην Ευρώπη. Σε αυτό το πλαίσιο, οι εκπρόσωποι της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών έχουν επωμισθεί ιδιαίτερες ευθύνες και διαμεσολαβητικό ρόλο έναντι των πολιτών. Αυτή την αναγκαία εγγύτητα προς τους πολίτες διασφαλίζουν κατά κύριο λόγο οι ΜΚΟ. Η ανάπτυξη πολιτικού διαλόγου μεταξύ των οργανώσεων αυτών και όλων των οργάνων και θεσμών της Κοινότητας θα οδηγούσε στην απαραίτητη διαφάνεια και αποτελεσματικότητα.

5.1.1. Όπως επεσήμανε η ΟΚΕ στη γνωμοδότηση του περασμένου Σεπτεμβρίου, η Επιτροπή θέτει ως απώτερο στόχο την οικοδόμηση ουσιαστικού διαλόγου με τους πολίτες σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ο οποίος να λειτουργεί συμπληρωματικά προς τον πολιτικό διάλογο με τις εθνικές αρχές και προς τον κοινωνικό διάλογο μεταξύ κοινωνικών εταίρων(9), με ταυτόχρονο σεβασμό της ιδιαιτερότητας του εν λόγω διαλόγου όσον αφορά τόσο τις αρμοδιότητες όσο και τα καθήκοντα των φορέων που συμμετέχουν στη πραγματοποίησή του.

5.1.2. Η ΟΚΕ είναι, πάντως, της γνώμης ότι η Επιτροπή οφείλει πρωτίστως να διασαφηνίσει κάποιους ορισμούς που αφορούν το διάλογο με τους πολίτες, ενώ η ίδια είναι διατεθειμένη να αναλάβει τις προπαρασκευαστικές εργασίες σε συνεργασία με τους ΜΚΟ και να θέσει τις βάσεις της συζήτησης από κοινού με τους εν λόγω οργανισμούς.

5.1.3. Κατά την ΟΚΕ, ο διάλογος με τους πολίτες θα πρέπει να έχει τα ακόλουθα βασικά χαρακτηριστικά(10):

- κατά κανόνα, όλοι οι φορείς της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών (άρα και οι κοινωνικοί εταίροι) συμμετέχουν στο διάλογο με τους πολίτες·

- ο διάλογος με τους πολίτες δεν υποκαθιστά και δεν ανταγωνίζεται τον κοινωνικό διάλογο, δεδομένου ότι οι συμμετέχοντες και οι αρμοδιότητές τους έχουν προσδιοριστεί σαφώς·

- ο διάλογος με τους πολίτες μπορεί να πραγματοποιηθεί αποκλειστικά μεταξύ των εκπροσώπων της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών ή μεταξύ αυτών και ενός θεσμικού ή μη κοινοτικού οργάνου. Ο διάλογος αυτός μπορεί να αφορά θέματα είτε οριζόντιου είτε κάθετου χαρακτήρα, δηλαδή μπορεί να είναι είτε γενικός είτε ειδικός·

- ο διάλογος με τους πολίτες πρέπει να διαθέτει τις δομές που απαιτούνται για τη διενέργειά του· το πεδίο αρμοδιότητάς του επικεντρώνεται σε οικονομικά και κοινωνικά θέματα(11), με εξαίρεση τα θέματα που άπτονται του κοινωνικού τομέα· επίσης, οι αρμοδιότητές του επεκτείνονται και στο περιβάλλον, στην κατανάλωση, στην ανάπτυξη, στα ανθρώπινα δικαιώματα, στον πολιτισμό, καθώς και σε όποιο άλλο θέμα είναι σημαντικό για την κοινωνία των πολιτών σε όλες τις οργανωτικές μορφές της·

- οι συμμετέχοντες στο διάλογο με τους πολίτες οφείλουν επίσης να καταστήσουν γνωστές τις οργανωτικές διαρθρώσεις και τις μορφές επικοινωνίας της κοινωνίας των πολιτών σε κράτη εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης και, κυρίως, στις υποψήφιες προς ένταξη χώρες. Οι χώρες αυτές πρέπει, επίσης, να ενισχυθούν για την υλοποίηση και προαγωγή ανάλογων διαρθρώσεων.

Προς το σκοπό αυτό, η ΟΚΕ καλεί τους ΜΚΟ της Ευρωπαϊκής Ένωσης να υποστηρίξουν την ανάπτυξη της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στις υποψήφιες προς ένταξη χώρες, δια της καθιέρωσης της συνεργασίας και διαδικασιών ανταλλαγής απόψεων και διαβούλευσης και, ιδιαίτερα, δια της δημιουργίας πανευρωπαϊκών δικτύων.

6. Συμπεράσματα

6.1. Στο έγγραφο εργασίας της, η Επιτροπή δεν αφιερώνει μεν ειδικό κεφάλαιο στο "διάλογο με τους πολίτες", αλλά σε διάφορα σημεία του γίνεται λόγος για την "προώθηση της ανάπτυξης του διάλογου με τον πολίτη και με την κοινωνία των πολιτών σε ευρωπαϊκό επίπεδο, καθώς και για την υποχρέωση της Επιτροπής να προσφέρει δυνατότητες διαλόγου... στους ΜΚΟ ως αντιπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών".

6.2. Για τους λόγους που προεκτάθηκαν, η ΟΚΕ θεωρεί ιδιαίτερα σημαντικό να προσδιορισθούν, ήδη από τώρα, επακριβώς οι ορισμοί: η μορφή διαβούλευσης στην οποία αναφέρεται η Επιτροπή στο έγγραφό της μπορεί και πρέπει να υλοποιηθεί στα πλαίσια του διαλόγου με τους πολίτες, αλλά δεν αντικατοπτρίζει αυτόν καθεαυτό το διάλογο με τους πολίτες, ο οποίος πρέπει να οριοθετηθεί ευρύτερα, σε επίπεδο τόσο θεσμών όσο και κοινωνίας των πολιτών.

6.3. Η ΟΚΕ επαναλαμβάνει ότι είναι διατεθειμένη να επωμισθεί πλήρως το ρόλο της στο πλαίσιο του διαλόγου με τους πολίτες. Εκτιμά ότι η αποστολή της δεν συνίσταται ούτε στην εκπροσώπηση όλων των ΜΚΟ ούτε στην υποχρεωτική διαμεσολάβηση κατά τις σχέσεις τους με τα κοινοτικά όργανα. Αντιθέτως, επιθυμεί να συμβάλει και αυτή με τη σειρά της - διαδραματίζοντας καταλυτικό ρόλο στην εν λόγω δημόσια συζήτηση - στην ανάπτυξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης με βάση τις αρχές της ελευθερίας, της δημοκρατίας, του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών. Ως άμεσοι εκπρόσωποι των συμφερόντων της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, τα μέλη της ΟΚΕ συντελούν στο να υλοποιηθεί η ανάπτυξη αυτή πλησίον των πολιτών και εντός πολυφωνικού και συμμετοχικού δημοκρατικού πλαισίου. Η ΟΚΕ θα συμβάλει κατά τρόπο ώστε ο διάλογος με τους πολίτες να προσδώσει στην Ευρώπη την πολιτική προσπελασιμότητα που ευνοεί τη διαφάνεια και η οποία όχι μόνον επιτρέπει αλλά και διεκδικεί τη συμμετοχή. Ως εκ τούτου, προτίθεται να προαγάγει έμπρακτα την εδραίωση συνεργιών μεταξύ των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και των κοινοτικών οργάνων και να προσδώσει προστιθέμενη αξία στη δράση των οργανώσεων αυτών για την υλοποίηση μιας Ευρώπης με μεγαλύτερη εγγύτητα προς τους πολίτες.

6.4. Η ΟΚΕ έχει απόλυτη επίγνωση του γεγονότος ότι δεν δύναται να επηρεάσει το διορισμό των μελών που την απαρτίζουν, δεδομένου ότι σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας τούτο εμπίπτει στην αρμοδιότητα των κρατών μελών. Για το λόγο αυτό, μια από τις προτεραιότητές της είναι να εξασφαλίσει τα μέσα που θα επιτρέψουν να προσελκύσει εκπροσώπους της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών σε ευρωπαϊκό επίπεδο, όσον αφορά τις δραστηριότητές της και την εφαρμογή συγκεκριμένων πρωτοβουλιών στα πλαίσια μιας εξελικτικής διαδικασίας. Αυτό προϋποθέτει ότι η τριμερής διάρθρωση της ΟΚΕ θα γίνει σεβαστή.

6.4.1. Κατ' επέκτασιν της πρώτης Διάσκεψης της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η οποία πραγματοποιήθηκε τον Οκτώβριο του 1999, και σύμφωνα με όλα όσα εκτέθηκαν στα προηγούμενα σημεία, η ΟΚΕ επιδιώκει κατά προτεραιότητα δύο ακόμη στόχους: (i) να καθιερώσει τη συνεργασία με όλες τις ευρωπαϊκές αντιπροσωπευτικές οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που προσβλέπουν σε τέτοιου είδους συνεργασία και (ii) να αποτελέσει "γέφυρα" για την προσέγγιση της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών - τόσο εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και στις υποψήφιες προς ένταξη χώρες - με την Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κοινοτικά όργανα.

6.4.2. Ως προς την διεύρυνση, η ΟΚΕ θεωρεί πρώτιστο καθήκον της να συμβάλει στη διαδικασία της θεσμικής ανάπτυξης ("institution building") στις υποψήφιες προς ένταξη χώρες. Η ΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι δεν επαρκεί η να υιοθετήσουν οι χώρες αυτές το κοινοτικό κεκτημένο αλλά θα πρέπει να δημιουργηθούν και οι δομές χάρις στις οποίες θα διασφαλίζεται η εφαρμογή του κοινοτικού κεκτημένου εδραιώνοντας το πρότυπο της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας που μόνο αυτή ευνοεί τη συμμετοχική δημοκρατία. Οι δραστηριότητες προς το στόχο αυτό θα λάβουν ασφαλώς σημαντική θέση στα πλαίσια της μελλοντικής στρατηγικής της ΟΚΕ.

6.4.3. Κατά την προαναφερθείσα διάσκεψη, η ΟΚΕ ενθαρρύνθηκε, κυρίως από την Επιτροπή, να ενεργήσει προς αυτή την κατεύθυνση, ενώ επικροτήθηκαν οι πρωτοβουλίες που έχει ήδη αναλάβει με την πρόθεση να τις συνεχίσει και να τις επιτείνει, προκειμένου να συμβάλει στη διαδικασία θεσμικής ανάπτυξης ("institution building") των υποψηφίων προς ένταξη χωρών.

6.4.4. Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω, καθώς και των προσδοκιών που έφερε στο φως η διάσκεψη, η ΟΚΕ δηλώνει διατεθειμένη να εξετάσει τις δυνατότητες δημιουργίας μιας οργανωτικής δομής εργασίας και κυρίως τη δυνατότητα σύστασης Παρατηρητηρίου επονομαζόμενου "Διάλογος με τους Πολίτες", το οποίο θα μπορούσε να αποτελέσει πλαίσιο μελέτης και δράσης, με τη συνεργασία κατά κύριο λόγο των ευρωπαϊκών ΜΚΟ.

6.4.5. Μεταξύ των δυνητικών εργασιών του εν λόγω Παρατηρητηρίου, αναφέρονται ειδικότερα τα εξής:

- επεξεργασία των κριτηρίων αντιπροσωπευτικότητας των ΜΚΟ σε συνδυασμό με τα κριτήρια της Επιτροπής·

- ανάλυση των διαφόρων μορφών διαπίστευσης των ΜΚΟ (Συμβούλιο της Ευρώπης, ΟΗΕ) και εξέταση σε συνδυασμό με τα αντίστοιχα της Επιτροπής, της δυνατότητας εφαρμογής ενός συστήματος διαπίστευσης των ΜΚΟ·

- συστηματική παρακολούθηση της εξέλιξης της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών και του διαλόγου με τους πολίτες σε ευρωπαϊκό επίπεδο·

- αξιολόγηση των μέσων με τα οποία οι ΜΚΟ θα μπορούν να συμμετάσχουν σε μεγαλύτερο βαθμό στη κοινοτική διαδικασία λήψης αποφάσεων και ιδίως στον σχεδιασμό των πολιτικών·

- στήριξη της ανάπτυξης της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στις υποψήφιες προς ένταξη χώρες·

- υποβολή προτάσεων για την υλοποίηση κοινών πρωτοβουλιών ΟΚΕ/ΜΚΟ.

6.4.6. Οι εργασίες αυτές θα μπορούσαν να εκτελεσθούν χάρις στα ακόλουθα μέσα:

- συλλογή και διάδοση πληροφοριών οριζόντιου χαρακτήρα σχετικά με την οργανωμένη ευρωπαϊκή κοινωνία των πολιτών και τους φορείς της·

- δημιουργία, με τη βοήθεια ειδικών, βάσης δεδομένων τεκμηρίωσης για την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών·

- τακτική διοργάνωση διαβουλεύσεων και ακροάσεων, καθώς και συναντήσεων και σεμιναρίων·

- διοργάνωση ενημερωτικών σεμιναρίων για τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών των υποψηφίων προς ένταξη χωρών, σε συνεργασία κυρίως με την Επιτροπή·

- περιοδική δημοσίευση εντύπου για το διάλογο με τους πολίτες, προκειμένου να παρασχεθεί δυνατότητα έκφρασης στις οργανώσεις που δεν εκπροσωπούνται στην ΟΚΕ.

6.5. Η ΟΚΕ εκτιμά ότι κάθε όργανο έχει το δικό του ρόλο να διαδραματίσει για να καταστούν οι πολίτες αναπόσπαστο τμήμα του ευρωπαϊκού σχεδιασμού, καθώς και για να μπορέσουν να συμμετάσχουν ενεργά και αποτελεσματικά στην ευρωπαϊκή οικοδόμηση και να επηρεάσουν την εξέλιξή της. Προς το σκοπό αυτό, είναι επίσης πεπεισμένη ότι επιβάλλεται η στενή συνεργασία μεταξύ των διαφόρων, θεσμικών και μη, οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ΟΚΕ επαναλαμβάνει ότι είναι απόλυτα διατεθειμένη να δραστηριοποιηθεί προς αυτήν την κατεύθυνση στο πλαίσιο ενός ανοικτού διαλόγου και προσβλέπει διακαώς στην υποστήριξη των συναφών ενεργειών της εκ μέρους των άλλων οργάνων και, ιδιαίτερα, εκ μέρους της Επιτροπής.

Βρυξέλλες, 13 Ιουλίου 2000.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice Rangoni Machiavelli

(1) COM(2000) 11 τελικό.

(2) ΕΕ C 73 της 9.3.1998, σ. 92.

(3) ΕΕ C 95 της 30.3.1998, σ. 99.

(4) Πρώτη διάσκεψη "Οργανωμένη Κοινωνία των Πολιτών", 15 και 16 Οκτωβρίου 1999.

(5) ΕΕ C 329 της 17.11.1999, σ. 30.

(6) Με την έννοια του άρθρου 257 της Συνθήκης σύμφωνα με το οποίο: "Η επιτροπή αυτή αποτελείται από διάφορες ομάδες της οικονομικής και κοινωνικής ζωής ...".

(7) Βλ. σημείο 1.1, τελευταία παράγραφος.

(8) Πρβλ. σημείο 5.1 της προαναφερθείσας γνωμοδότησης της ΟΚΕ, του Σεπτεμβρίου 1999.

(9) Πρβλ. σημείο 9.3 της γνωμοδότησης της ΟΚΕ, του Σεπτεμβρίου 1999, και την ανακοίνωση της Επιτροπής με θέμα "Η προαγωγή του ρόλου των σωματείων και των ιδρυμάτων στην Ευρώπη" (COM(97) 241 τελικό).

(10) Βλέπε, επίσης, τη γνωμοδότηση της ΟΚΕ, του Σεπτεμβρίου 1999.

(11) Όπως καταδεικνύει, εν προκειμένω, η πρόσκληση του Ευρωπαϊκού Φόρουμ των ΜΚΟ του κοινωνικού τομέα στην άτυπη συνεδρίαση των Υπουργών Κοινωνικών Υποθέσεων που πραγματοποιήθηκε στη Λισσαβώνα, στις 10 και 11 Φεβρουαρίου 2000.