[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 30.6.2009

COM(2009) 296 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

Ετήσια έκθεση 2009 για την αναπτυξιακή πολιτική και την πολιτική εξωτερικής βοήθειας της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και την εφαρμογή τους κατά το 2008

{SEC(2009)831}

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

Ετήσια έκθεση 2009 για την αναπτυξιακή πολιτική και την πολιτική εξωτερικής βοήθειας της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και τη ν εφαρμογή τους κατά το 2008

Το 2008 ήταν ένα έτος προκλήσεων για την Ευρωπαϊκή Ένωση και τους αναπτυξιακούς εταίρους της ανά τον κόσμο. Η διόγκωση των τιμών στον τομέα των τροφίμων και της ενέργειας και η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση έθεσαν σε δοκιμασία την ικανότητα της ΕΕ να τηρήσει τις τρέχουσες δεσμεύσεις της στον τομέα της βοήθειας και να ανταποκριθεί σε νέες ανάγκες. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αντέδρασε γρήγορα για να αντισταθμίσει τον αντίκτυπο των υψηλών τιμών των τροφίμων στις φτωχές χώρες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση απέδειξε την αξιοπιστία της, δημιουργώντας μία επισιτιστική διευκόλυνση στην οποία αφιέρωσε από τον κοινοτικό προϋπολογισμό, στα τέλη Δεκεμβρίου, 1 δισεκατ. ευρώ για την περίοδο 2008-2010. Εν τω μεταξύ, η Επιτροπή αύξησε τον προϋπολογισμό της για ανθρωπιστική επισιτιστική βοήθεια, αντλώντας από το απόθεμα επείγουσας βοήθειας 140 εκατ. ευρώ, και αναπροσανατόλισε τις πιστώσεις που προορίζονται για την επισιτιστική ασφάλεια προς τους πλέον ευάλωτους πληθυσμούς. Εξάλλου, κινητοποίησε 200 εκατ. ευρώ από ένα απόθεμα που δεν είχε κατανεμηθεί του 10ου Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανάπτυξης (ΕΤΑ). Η Επιτροπή αποφάσισε επίσης να αυξήσει, κατά περίπτωση, το επίπεδο της μακροοικονομικής βοήθειας στις χώρες που την έχουν ανάγκη. Παρά την οικονομική κρίση, η ΕΕ και τα κράτη μέλη επιβεβαίωσαν τη δέσμευσή τους να αυξήσουν την αναπτυξιακή βοήθεια κατά τα προσεχή έτη. Η ευέλικτη και αποτελεσματική απάντηση στις εξελίξεις θα παραμείνει θεμελιώδης στόχος για το 2009.

Μία πραγματικά παγκόσμια διάσταση

Ο παγκόσμιος χαρακτήρας των εξωτερικών πολιτικών της ΕΕ έγινε σαφής το 2008, καθώς η ΕΕ εμβάθυνε τις σχέσεις της με τους εταίρους της ανά τον κόσμο και επεδίωξε τη συνεργασία τους για παγκόσμια θέματα, όπως το κλίμα και η ενέργεια, η απελευθέρωση του εμπορίου και η επιδίωξη της επίτευξης των αναπτυξιακών στόχων της χιλιετίας του 2000 έως το 2015.

Το Μάιο, η ΕΕ, με την ευκαιρία της διάσκεψης κορυφής στη Λίμα, έδωσε νέα διάσταση στις σχέσεις της με τη Λατινική Αμερική. Οι ηγέτες των δύο μερών ενέκριναν ένα πρόγραμμα κοινής δράσης, εστιάζοντας σε δύο τομείς: την κοινωνική συνοχή και την αειφόρο ανάπτυξη. Τον Ιούλιο, πραγματοποιήθηκε η πρώτη διάσκεψη κορυφής με τη Νότιο Αφρική. Τον Αύγουστο, η Γεωργία βρέθηκε ξαφνικά στο κέντρο της προσοχής λόγω της σύγκρουσης με τη Ρωσία. Η Επιτροπή έθεσε αμέσως σε εφαρμογή μία τριετή δέσμη μέτρων συνολικού κονδυλίου 500 εκατ. ευρώ. Πριν από τα τέλη του έτους πραγματοποίησε μία πρώτη πληρωμή 60 εκατ. ευρώ για άτομα που εκτοπίστηκαν στο εσωτερικό της χώρας.

Το 2008, η ΕΕ έδωσε ιδιαίτερη προσοχή στους γείτονές της της Ανατολικής Ευρώπης και της Λεκάνης της Μεσογείου. Τον Ιούλιο, εγκαινίασε την Ένωση για τη Μεσόγειο με τους νότιους εταίρους της, ενώ, το Δεκέμβριο, η Επιτροπή πρότεινε μία νέα ανατολική εταιρική σχέση για τους ανατολικούς γείτονές της. Οι διαπραγματεύσεις για μία νέα συμφωνία εταιρικής σχέσης με τη Ρωσία, τις οποίες είχε διακόψει η ΕΕ λόγω της σύγκρουσης με τη Γεωργία, επαναλήφθηκαν κατά τη διάσκεψη κορυφής ΕΕ-Ρωσίας, το Νοέμβριο. Κατά τη διάρκεια του έτους, η συνολική βοήθεια της ΕΕ προς τους Παλαιστινίους ανήλθε σε 498 εκατ. ευρώ, τα οποία προορίζονταν κυρίως για την κάλυψη των λειτουργικών δαπανών της Παλαιστινιακής Αρχής και για τη στήριξη του παλαιστινιακού σχεδίου για τη μεταρρύθμιση και την ανάπτυξη.

Κατά τη διάρκεια όλου του έτους, η ΕΕ και οι αφρικανοί εταίροι της άρχισαν να εργάζονται για τις οκτώ θεματικές εταιρικές σχέσεις που αποτελούν μέρος της φιλόδοξης κοινής στρατηγικής που εγκρίθηκε κατά τη διάσκεψη κορυφής της Λισαβόνας, το Δεκέμβριο 2007. Οι δύο πλευρές ενίσχυσαν επίσης το διάλογό τους για παγκόσμια θέματα, συμπεριλαμβανομένων του αντίκτυπου της χρηματοπιστωτικής κρίσης, της αλλαγής του κλίματος και της διακυβέρνησης στους διεθνείς οργανισμούς. Η αυξανόμενη παρουσία της Κίνας στην Αφρική ώθησε την Επιτροπή να υποβάλει προτάσεις τριμερούς συνεργασίας, ΕΕ-Κίνας-Αφρικής, για την εξεύρεση κοινών λύσεων σε κοινές προκλήσεις.

Η Επιτροπή επέμεινε για εντονότερη περιφερειακή συνεργασία και οικονομική ολοκλήρωση μεταξύ των εταίρων ΑΚΕ (χώρες της Αφρικής, Καραϊβικής και Ειρηνικού) ως μέσο προώθησης της ανάπτυξης και του εμπορίου. Εστίασε τις προσπάθειές της στις διαπραγματεύσεις για τη σύναψη περιφερειακών συμφωνιών οικονομικής εταιρικής σχέσης με ομάδες των υπο-σαχάριων χωρών και με τις χώρες ΑΚΕ στις περιοχές της Καραϊβικής και του Ειρηνικού. Τα κράτη ΑΚΕ επωφελήθηκαν επίσης από την περιφερειακή συνιστώσα του νέου ΕΤΑ, όπως συνδρομή ύψους 300 εκατ. ευρώ στο ειρηνευτικό μέσο για την Αφρική, στήριξη των θεσμικών οργάνων ΑΚΕ και του Παγκόσμιου Ταμείου για την Καταπολέμηση του AIDS, της φυματίωσης και της ελονοσίας.

Κατά τη διάρκεια του έτους, η Επιτροπή συνέχισε να καταβάλλει προσπάθειες για τη σύναψη επίσημων συμφωνιών με στρατηγικούς εταίρους στην Ασία, την Κίνα και την Ινδία, καθώς και με τη Νότια Κορέα και μέλη της ASEAN (Ένωση Χωρών της Νοτιοανατολικής Ασίας). Η βοήθεια στην ASEAN αφορά κυρίως τις προσπάθειες ολοκλήρωσής της, όπως υπογραμμίζεται στο κοινοτικό οικονομικό σχέδιο της ASEAN και στηρίζεται στην πείρα που έχει η Ευρώπη με τα εργαλεία περιφερειακής ανάπτυξης, όπως οι στατιστικές, τα τελωνεία και τα κοινά πρότυπα. Η Επιτροπή συνέχισε επίσης τις διαπραγματεύσεις για τη σύναψη συνολικών συμφωνιών σύνδεσης (πολιτικό διάλογο, αναπτυξιακή συνεργασία και προτιμησιακό εμπόριο) με την Κοινότητα των Άνδεων και με την Κεντρική Αμερική.

Πολιτικές που παράγουν αποτελέσματα

Τα απρόβλεπτα γεγονότα του 2008 δεν απέσπασαν την ΕΕ και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή από τις αναπτυξιακές προτεραιότητές τους. Κατά τη διάρκεια του 2008, η Επιτροπή έκανε τον ενδιάμεσο απολογισμό της προόδου που σημειώθηκε ως προς την επίτευξη των αναπτυξιακών στόχων της χιλιετίας. Αξιολόγησε την τεχνική και χρηματοδοτική βοήθεια της ΕΕ στο πλαίσιο των οκτώ ΑΣΧ. Τον Ιούνιο, η Επιτροπή ετοίμασε το πρόγραμμα δράσης της ΕΕ για τους ΑΣΧ. Το εν λόγω πρόγραμμα καθορίζει τα ορόσημα για το 2010 προκειμένου να ανακτηθεί το χαμένο έδαφος όσον αφορά τους κοινωνικούς (ιδίως την υγεία) και τους περιβαλλοντικούς στόχους. Για τις χώρες χαμηλού και μέσου εισοδήματος, η συνεργασία επικεντρώνεται κυρίως στη στήριξη πολιτικών για τη μείωση της φτώχειας.

Στην πραγματικότητα, τα γεγονότα αυτά τόνισαν την ανάγκη για μεγαλύτερη συνοχή των πολιτικών, ιδίως όσον αφορά τα μεγάλα προβλήματα, όπως η αλλαγή του κλίματος, τομέας στον οποίο η ΕΕ πρωτοστατεί, και το παγκόσμιο εμπόριο. Η ηγετική θέση που κατέχει η ΕΕ όσον αφορά την αλλαγή του κλίματος μπορεί να ωφελήσει άμεσα τις φτωχότερες και πλέον ευάλωτες αναπτυσσόμενες χώρες, όπως μαρτυρεί η έναρξη της λειτουργίας του Ταμείου Προσαρμογής που συμφωνήθηκε στη διάσκεψη των ΗΕ για την αλλαγή του κλίματος, η οποία πραγματοποιήθηκε το Δεκέμβριο του 2008 στο Poznan της Πολωνίας. Η πρώτη εθελοντική συμφωνία εταιρικής σχέσης στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας FLEGT (επιβολή της δασικής νομοθεσίας, διακυβέρνηση και εμπόριο) συνήφθη με τη Γκάνα το Σεπτέμβριο του 2008.

Το 2008, η Επιτροπή ενέτεινε τις προσπάθειές της για να ενσωματώσει πλήρως στην αναπτυξιακή διαδικασία θέματα όπως η ισότητα των φύλων, το περιβάλλον και τα δικαιώματα των παιδιών και των αυτόχθονων πληθυσμών. Το Φεβρουάριο, η Επιτροπή πρότεινε μία δέσμη μέτρων με επίκεντρο τα παιδιά στις δράσεις εξωτερικής βοήθειας. Τα μέτρα αυτά καθορίζουν ορισμένες προτεραιότητες σε περιφερειακό και παγκόσμιο επίπεδο σε σχέση με την παιδική εργασία, την εμπορία των παιδιών, τα παιδιά θύματα ένοπλων συγκρούσεων καθώς και τη βία κατά των παιδιών. Κατά τη διάρκεια του έτους, η Επιτροπή έλαβε μέτρα για να εξασφαλίσει ότι και άλλες κοινοτικές πολιτικές έχουν θετικό αντίκτυπο στην αναπτυξιακή συνεργασία και τη βοήθεια. Στις πολιτικές αυτές περιλαμβάνονται όχι μόνο το εμπόριο αλλά και η γεωργία, η ενέργεια, η έρευνα και ανάπτυξη, η μετανάστευση, η πολιτική ασφάλειας και η φορολογική πολιτική. Το 2008, ορισμένες χώρες της Καραϊβικής και του Ειρηνικού ανέλαβαν τη δέσμευση να εφαρμόσουν τις αρχές της χρηστής διακυβέρνησης στο φορολογικό τομέα, στοιχείο που ήταν ένα από τα κριτήρια που λαμβάνονταν υπόψη για τη χορήγηση του ποσοστού παροχής κινήτρου στον τομέα της διακυβέρνησης του 10ου ΕΤΑ

Η Επιτροπή ενέταξε τη δημοκρατική διακυβέρνηση μεταξύ των κύριων προτεραιοτήτων της, καθιστώντας την σηματοδότη και σημείο αναφοράς κατά το σχεδιασμό και την παράδοση της τεχνικής και χρηματοδοτικής βοήθειάς της. Η Επιτροπή θεωρεί τη δημοκρατική διακυβέρνηση ως ένα τομέα πολιτικής καθαυτό, αλλά και ως οριζόντιο θέμα που πρέπει να ενσωματώνεται σε όλα τα προγράμματα βοήθειας σε όλους τους τομείς. Αποτελεί ένα θεμελιώδες θέμα σε κάθε πολιτικό διάλογο. Κατά τη διάρκεια του 2008, η Επιτροπή καθόρισε μία μέθοδο ανάλυσης και προσέγγισης του θέματος της διακυβέρνησης σε τομεακές επιχειρήσεις. Η προώθηση της δημοκρατικής διακυβέρνησης είναι μία άκρως ευαίσθητη διαδικασία και μοναδική για κάθε χώρα.

Το 2008, η Επιτροπή εργάστηκε με αποφασιστικότητα για να καταστήσει αποτελεσματικότερη τη βοήθειά της, δημιουργώντας συνοχή και συνέργειες μεταξύ των θεματικών και γεωγραφικών μέσων που προωθούν τη δημοκρατία και τα δικαιώματα του ανθρώπου. Στο πλαίσιο αυτό, τα γεωγραφικά προγράμματα αφιερώνονται κυρίως στην οικοδόμηση των θεσμών και σε δημοκρατικές διαδικασίες, όπως οι εκλογές. Παρέχουν εκλογική βοήθεια, στήριξη για τους βουλευτές, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τους θεσμούς της κοινωνίας των πολιτών καθώς και για τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Το Ευρωπαϊκό Μέσο για τη Δημοκρατία και τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΜΔΔΑ), το οποίο είναι το βασικό θεματικό εργαλείο της ΕΕ, καταδεικνύει τη σημασία που αποδίδει η ΕΕ σε αυτή την πολιτική. Το ΕΜΔΔΑ μπορεί να παρεμβαίνει σε μέρη όπου η ΕΕ δεν είναι κανονικά παρούσα και, το σπουδαιότερο, ακόμη και χωρίς τη συναίνεση των τρίτων χωρών. Οι κύριοι δικαιούχοι του είναι ομάδες και άτομα που αγωνίζονται για τη δημοκρατία, τα δικαιώματα του ανθρώπου και τις θεμελιώδεις ελευθερίες στο πλαίσιο της κοινωνίας των πολιτών.

Από την αποστολή των πρώτων εκλογικών παρατηρητών της ΕΕ στη Ρωσία, το 1993, οι αποστολές εκλογικών παρατηρητών της ΕΕ (EOM) έγιναν ένα εργαλείο της ευρωπαϊκής διπλωματίας με μεγάλη προβολή. Το 2008, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απέστειλε παρατηρητές της ΕΕ για να παρακολουθήσουν τις εθνικές εκλογές σε 10 χώρες της Ασίας, της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής: στο Πακιστάν, το Μπουτάν, το Νεπάλ, την Καμπότζη, τη Ρουάντα, την Αγκόλα, τον Ισημερινό, τη Γουινέα-Μπισσάου, τη Γκάνα και το Μπανγκλαντές. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνεχίζει το πρόγραμμα κατάρτισης εκλογικών παρατηρητών το 2009.

Περισσότερη και καλύτερη βοήθεια

Το ποσό της βοήθειας που διαχειρίζεται η Επιτροπή, συμπεριλαμβανομένων των αντιπροσωπειών της, αυξάνεται σταθερά και σημαντικά κατά τα πρόσφατα έτη. Τα ποσά που αναλήφθηκαν κατά τη διάρκεια του 2008 έφθασαν σε 9,33 δισεκατ. ευρώ, σημειώθηκε δηλ. αύξηση άνω του 90% από το 2001. Παρά την καθυστερημένη επικύρωση του 10ου ΕΤΑ, η Επιτροπή μπόρεσε να δεσμεύσει 4,89 δισεκατ. ευρώ από αυτόν το χώρο έως τα τέλη του έτους. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή κινητοποίησε τα διάφορα χρηματοδοτικά μέσα της: το ΕΤΑ για τις χώρες ΑΚΕ, το μέσο αναπτυξιακής συνεργασίας για την Ασία και τη Λατινική Αμερική και το μέσο ευρωπαϊκής πολιτικής γειτονίας για τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και της Νότιας Μεσογείου.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν ο κινητήριος μοχλός των προσπαθειών που καταβλήθηκαν για να καταστεί αποτελεσματικότερη η βοήθεια, διοχετεύοντάς την μέσω εθνικών συστημάτων, ώστε να ενισχύσει την οικειοποίησή της σε τοπικό επίπεδο και να μειώσει το κόστος της συναλλαγής για τις χώρες εταίρους. Το τρίτο υψηλού επιπέδου φόρουμ για την αποτελεσματικότητα της βοήθειας που πραγματοποιήθηκε το Σεπτέμβριο, στην Άκρα, στη Γκάνα, τόνισε ιδιαίτερα την κατανομή εργασίας μεταξύ των χορηγών, τη χρήση των εθνικών συστημάτων, τη δυνατότητα πρόβλεψης της βοήθειας, την αμοιβαία λογοδοσία όσον αφορά τα αποτελέσματα και τον περιορισμό επιβολής όρων.

Το Πρόγραμμα Δράσης της Άκρα (ΠΔΑ) που προέκυψε από το φόρουμ συμπίπτει σε μεγάλο βαθμό με τις επιδιώξεις της ΕΕ. Το ΠΔΑ συνεπάγεται ευρύτερο φάσμα εταίρων, χορηγών και δικαιούχων από ό,τι προηγουμένως. Οι ίδιες οι χώρες εταίροι, οι χορηγοί των αναδυομένων χωρών, οι χώρες μεσαίου εισοδήματος και οι μη κρατικοί φορείς διαδραματίζουν όλο και σημαντικότερο ρόλο. Εκτός από το Πρόγραμμα Δράσης της Άκρα, η Επιτροπή θα συνεχίσει να εξετάζει με τα κράτη μέλη τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να προχωρήσει το πρόγραμμα για την αποτελεσματικότητα της βοήθειας σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο. Πρόκειται για ένα θέμα αποδοτικότητας, τόσο για τις δικαιούχες χώρες όσο και για τον ευρωπαίο φορολογούμενο.

Η Επιτροπή, δίνοντας συνέχεια στις δεσμεύσεις που ανέλαβε όσον αφορά τη χρήση εθνικών συστημάτων και την προβλεψιμότητα της βοήθειας, ολοκλήρωσε τις προτάσεις της για τις συμβάσεις ΑΣΧ, οι οποίες θα εξασφαλίζουν περισσότερο προβλέψιμη μορφή στήριξης του γενικού προϋπολογισμού και σε πιο μακροπρόθεσμη βάση με στόχο τις χώρες που θα σημειώνουν καλές επιδόσεις και θα μπορούν να αποδείξουν ότι έχουν εφαρμόσει επιτυχώς τη στήριξη του προϋπολογισμού. Σε μία πρώτη φάση, εγκρίθηκαν συμβάσεις ΑΣΧ για επτά χώρες ΑΚΕ (Μπουρκίνα Φάσο, Γκάνα, Μαλί, Μοζαμβίκη, Ρουάντα, Ουγκάντα και Ζάμπια), που αντιπροσωπεύουν άνω του 40% της προγραμματισμένης στήριξης του γενικού προϋπολογισμού στο πλαίσιο του 10ου ΕΤΑ.

Κατά το 2008, η Επιτροπή εργάστηκε με προσήλωση για τη μεταρρύθμιση της τεχνικής συνεργασίας της και των μονάδων εφαρμογής των έργων. Τον Ιούλιο, υιοθέτησε την αποκαλούμενη «βασική στρατηγική». Η στρατηγική αυτή καθορίζει μία σειρά από αρχές, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται η προτεραιότητα που δίδεται στην ανάπτυξη των τοπικών ικανοτήτων, μία προσέγγιση με άξονα τη ζήτηση, η οικειοποίηση από τη χώρα εταίρο καθόλη τη διάρκεια του κύκλου διαχείρισης των επιχειρήσεων και ο σαφής προσανατολισμός στην παραγωγή αποτελεσμάτων.

Η Επιτροπή αύξησε περαιτέρω το μέρος της αναπτυξιακής βοήθειας που παραδίδεται υπό μορφή στήριξης του προϋπολογισμού , το μέσο παράδοσης που προτιμά όταν το επιτρέπουν οι συνθήκες. Η στήριξη του προϋπολογισμού, όπου τα κονδύλια μεταφέρονται στο δημόσιο ταμείο της δικαιούχου χώρας, αντικαθιστά σταδιακά την άμεση χρηματοδότηση των έργων. Κατά τη διάρκεια του έτους, οι αναλήψεις υποχρεώσεων στήριξης του προϋπολογισμού αντιπροσώπευσαν το 39% (3,86 δισεκατ. ευρώ) όλων των υποχρεώσεων του κοινοτικού προϋπολογισμού και του ΕΤΑ.

Τα κονδύλια χορηγούνται είτε ως Γενική Στήριξη του Προϋπολογισμού (ΓΣΠ) ή ως Τομεακή Στήριξη του Προϋπολογισμού (ΤΣΠ) όταν επικεντρώνονται σε έναν τομέα. Το 2008, οι αναλήψεις υποχρεώσεων ΓΣΠ ανήλθαν στο 60% όλων των νέων επιχειρήσεων στήριξης του προϋπολογισμού, οι οποίες ανήλθαν συνολικά σε 2,3 δισεκατ. ευρώ. Οι κύριοι δικαιούχοι ήταν οι χώρες ΑΚΕ (21 χώρες), της Ασίας (Λάος και Βιετνάμ) και της Λατινικής Αμερικής (Ονδούρα). Όσον αφορά την ΤΣΠ, το 2008 σημειώθηκε όχι μόνον αύξηση της χρήσης αυτού του μέσου βοήθειας αλλά και μεγαλύτερη ποικιλία των καλυπτόμενων τομέων, ιδίως στις εκτός ΑΚΕ χώρες[1]. Το σύνολο των αναλήψεων υποχρεώσεων ΤΣΠ ανήλθε σε 1,5 δισεκατ. ευρώ, ήτοι περίπου 40% νέες επιχειρήσεις στήριξης του προϋπολογισμού για τις οποίες αναλήφθηκαν υποχρεώσεις το 2008. Οι επιχειρήσεις ΤΣΠ αντιπροσωπεύουν το 18% των νέων αναλήψεων υποχρεώσεων στήριξης του προϋπολογισμού για την περιοχή ΑΚΕ, περίπου 60% στην Ασία και μέχρι 100% μεταξύ των ανατολικών και νότιων γειτόνων της ΕΕ και στη Νότια Αφρική. Όσον αφορά τους τελευταίους, οι επιχειρήσεις επικεντρώθηκαν σε τομείς όπως η δικαιοσύνη, η νομοθετική στήριξη, η ενέργεια, το εμπόριο και ο ανταγωνισμός. Στην Ασία, η πλειονότητα των αναλήψεων υποχρεώσεων συγκεντρώθηκε στους κοινωνικούς τομείς. Στη Λατινική Αμερική, οι κύριοι τομείς ήταν η διαχείριση του νερού, η εκπαίδευση και η απασχόληση. Αν και στις χώρες ΑΚΕ η ΤΣΠ επικεντρώθηκε στους παραδοσιακούς τομείς (οδικά έργα υποδομής, υγεία και εκπαίδευση), εμφανίστηκαν, ωστόσο, νέοι τομείς όπως η δικαιοσύνη, η επαγγελματική εκπαίδευση και η αποκέντρωση.

Η Επιτροπή καταρτίζει τώρα, σε συνεννόηση με άλλους χορηγούς και τα κράτη μέλη, μια συνολική μέθοδο για την αξιολόγηση των επιχειρήσεων τόσο της γενικής όσο και της τομεακής στήριξης του προϋπολογισμού σε επίπεδο χώρας. Η μέθοδος αυτή θα δοκιμαστεί την περίοδο 2009-2010 και, στη συνέχεια, θα τελειοποιηθεί. Το 2008, πραγματοποιήθηκε διεξοδική εξέταση των προγραμμάτων γενικής στήριξης του προϋπολογισμού, η οποία κάλυψε 46 προγράμματα. Από την εξέταση προκύπτει ότι εκταμιεύτηκε κατά μέσο όρο 70% της μεταβλητής δόσης των πληρωμών που βασίζεται σε ειδικούς δείκτες αποδοτικότητας. Πρόκειται για μία ένδειξη σχετικά με ότι οι στόχοι που καθορίστηκαν επετεύχθησαν σε αρκετά υψηλό επίπεδο.

Ένα από τα κριτήρια που πρέπει να πληρούν οι δικαιούχες χώρες για να έχουν δικαίωμα να λάβουν στήριξη του προϋπολογισμού είναι η ικανότητά τους να διαχειρίζονται τα δημόσια οικονομικά. Η αποτελεσματική διαχείριση των δημόσιων οικονομικών έχει θεμελιώδη σημασία για να διασφαλιστεί ότι οι κυβερνήσεις διαχειρίζονται ορθά τα χρήματα που τους εμπιστεύτηκαν οι ευρωπαίοι φορολογούμενοι για να ωφελήσουν τους πληθυσμούς τους.

Όπως η πλειονότητα των άλλων χορηγών, (συμπεριλαμβανομένων του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας), η ΕΕ προσφεύγει σε μία αρχική δυναμική διάγνωση της διαχείρισης των δημόσιων οικονομικών, η οποία χρησιμεύει ως βάση για τη μέτρηση της προόδου που επιτελείται με το πέρασμα του χρόνου. Από τον Ιούνιο του 2005 έως τα τέλη του 2008, πραγματοποιήθηκαν οι αποκαλούμενες αξιολογήσεις PEFA[2] σε 55 χώρες ΑΚΕ. Στα τέλη του 2008, όλες οι χώρες ΑΚΕ και σχεδόν όλες οι άλλες χώρες στον κόσμο που επωφελούνται από τη στήριξη του προϋπολογισμού της ΕΕ είχαν πραγματοποιήσει την αξιολόγηση PEFA.

Η Επιτροπή ανέλαβε την υποχρέωση να καταστήσει αποτελεσματικότερη και διαφανή τη στήριξη του προϋπολογισμού, ενισχύοντας τις αξιολογήσεις της διαχείρισης των δημοσίων οικονομικών, βελτιώνοντας τη δομή και τη διατύπωση των συμφωνιών χρηματοδότησης, καθιστώντας αναλυτικότερα τα κριτήρια επιλεξιμότητας για τη στήριξη του προϋπολογισμού και την εκτίμηση κινδύνων και βελτιώνοντας τα συστήματα αναφοράς.

Στο μέλλον, οι επιχειρήσεις στήριξης του προϋπολογισμού θα χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο για την κάλυψη των αναγκών χρηματοδότησης των αναπτυσσομένων χωρών. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να δίνει προσοχή στις ειδικές ανάγκες των ευαίσθητων χωρών.

Εστίαση στα αποτελέσματα

Το σύστημα Παρακολούθησης Προσανατολισμένο στα Αποτελέσματα (ROM) έχει καταστεί πλέον αναπόσπαστο μέρος της εφαρμογής των περισσότερων προγραμμάτων της Επιτροπής. Το σύστημα αυτό προβλέπει διαφανή, ταχεία και διεξοδική επισκόπηση της εξέλιξης ενός έργου σε μία συγκεκριμένη στιγμή. Διεξάγεται σε όλες τις περιοχές εξωτερικής συνεργασίας από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες. Χρησιμοποιεί μία στέρεη και καλά διαρθρωμένη μέθοδο και τα πορίσματά του παρουσιάζονται σύμφωνα με κριτήρια που έχουν καθοριστεί διεθνώς[3]. Μετά από οκτώ έτη, το ROM απέδειξε τη χρησιμότητά του όχι μόνο σε επίπεδο έργου, για την αποδοτικότητα του οποίου δίνει πληροφορίες, αλλά και σε μεγαλύτερη κλίμακα για να υποστηρίξει σχετικές με τη διαχείριση αποφάσεις καθώς και σε επίπεδο προγραμματισμού για να παρέχει ποιοτικά δεδομένα που χρησιμεύουν για την ανάλυση.

Κατά την περίοδο 2006-2008, άνω των 530 περατωθέντων έργων αποτέλεσαν αντικείμενο παρακολούθησης σύμφωνα με αυτή την εκ των υστέρων μέθοδο ROM. Το 2007, μία μελέτη εξέτασε τα πιθανά οφέλη της και επιβεβαίωσε ότι η εκ των υστέρων ανάλυση ROM αποτελεί ένα ευέλικτο και αποδοτικό από την άποψη κόστους-οφέλους εργαλείο. Για τα υπό εκτέλεση έργα, η μέθοδος αυτή εξορθολογίστηκε και βελτιώθηκε, κατά τρόπον ώστε να καλύπτει σημαντικά θέματα, όπως η ενσωμάτωση του θέματος της ισότητας των φύλων καθώς και των περιβαλλοντικών θεμάτων. Το 2008, συζητήθηκε επίσης η ανάγκη να εξελιχθεί η ανάλυση των δεδομένων που συγκεντρώνονται με τη μέθοδο ROM και από καθαρά ποσοτική να γίνει περισσότερο ποιοτική.

Εξάλλου, το 2008, ολοκληρώθηκαν οκτώ εκθέσεις αξιολόγησης: τέσσερις γεωγραφικές, μία θεματική και τρεις για τον τρόπο παράδοσης της βοήθειας. Άρχισαν δώδεκα νέες αξιολογήσεις. Δέκα αφορούν μεμονωμένες χώρες, ενώ οι άλλες δύο έχουν ως αντικείμενο την αποτροπή των συγκρούσεων και την οικοδόμηση της ειρήνης, την απασχόληση και την κοινωνική ένταξη. Η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη τα αποτελέσματα αυτών των αξιολογήσεων για να βελτιώσει την ποιότητα και τον αντίκτυπο της εξωτερικής της βοήθειας. Σε γενικές γραμμές, οι αξιολογήσεις έδειξαν ικανοποιητική αποδοτικότητα από την άποψη της συνάφειας και της αποτελεσματικότητας του προγραμματισμού και της εφαρμογής από την ΕΚ. Οι τομείς όπου χρειάζεται να καταβληθούν περισσότερες προσπάθειες περιλαμβάνουν: τη συνέργεια μεταξύ των δραστηριοτήτων, το συνδυασμό τρόπων παράδοσης της βοήθειας και τη συνοχή μεταξύ εθνικής και περιφερειακής βοήθειας. Η ΕΚ καταβάλλει επίσης προσπάθειες για να αυξήσει την προβολή των δραστηριοτήτων της, ιδίως όταν τα κονδύλια διοχετεύονται μέσω εθνικών οργανώσεων ή με τη στήριξη του προϋπολογισμού.

Συνεργασία

Η δράση των διαφόρων χορηγών πρέπει να συντονιστεί περισσότερο, ιδίως μέσω της ανταλλαγής εμπειριών και της συγκέντρωσης των δραστηριοτήτων (καταμερισμός εργασίας) για να αυξηθεί η αποτελεσματικότητα της βοήθειας. Τούτο συμβαίνει ήδη σε πολλές χώρες. Η Τανζανία, η Μοζαμβίκη, η Ουγκάντα, η Γκάνα, η Μπουρκίνα Φάσο και το Μάλι αποτελούν παραδείγματα υπο-σαχάριων αφρικανικών χωρών όπου ο συντονισμός έχει προχωρήσει και όπου εφαρμόζεται σαφής καταμερισμός της εργασίας. Το Δεκέμβριο του 2008, η Επιτροπή και η γαλλική Προεδρία της ΕΕ διοργάνωσαν διάσκεψη για το συντονισμό των χορηγών της ΕΕ στη Λατινική Αμερική. Στο Αφγανιστάν, προετοιμάστηκε κοινή συνεισφορά της ΕΕ για την αποτελεσματικότητα της βοήθειας ως μέρος της ανταπόκρισης στην εθνική στρατηγική ανάπτυξης του Αφγανιστάν. Στα Κατεχόμενα Παλαιστινιακά Εδάφη, η ΕΚ δημιούργησε ένα αποτελεσματικό μέσο, το PEGASE, για την παράδοση της βοήθειας, συμπεριλαμβανομένων και των συνεισφορών των κρατών μελών. Από την έναρξη της λειτουργίας του, το Φεβρουάριο 2008, το PEGASE εκταμίευσε, (εντός των 12 μηνών έως τις 31 Ιανουαρίου 2009) 409,2 εκατ. ευρώ για άμεση χρηματοδοτική στήριξη. Το μέσο αυτό διαχειρίστηκε επίσης άνω των 131 εκατ. ευρώ από 14 κράτη μέλη της ΕΕ, από τα οποία το 78% εκταμιεύθηκε κατά την ίδια περίοδο.

Η Επιτροπή συνέχισε να διοχετεύει μέρος της αναπτυξιακής της βοήθειας μέσω των Ηνωμένων Εθνών, της Παγκόσμιας Τράπεζας και άλλων διεθνών οργανισμών όταν η διαδικασία αυτή ήταν ο αποτελεσματικότερος τρόπος παράδοσης της βοήθειας. Στο Ιράκ, το μεγαλύτερο μέρος των 785 εκατ. ευρώ κοινοτικής βοήθειας που καταβλήθηκε από το 2003 διοχετεύθηκε μέσω του IRFFI (Διεθνές Ταμείο για την Ανοικοδόμηση του Ιράκ), ενός πολυμερούς μηχανισμού που ιδρύθηκε το 2004. Δύο σημαντικές αξιολογήσεις που ολοκληρώθηκαν το 2008 κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η Επιτροπή, η Παγκόσμια Τράπεζα και οι υπηρεσίες των ΗΕ ωφελήθηκαν από αυτή την αυξημένη συνεργασία, η οποία διευκολύνθηκε από χρηματοδοτικές και διοικητικές συμφωνίες πλαίσιο. Χάρη σε αυτές, η Επιτροπή ήταν σε θέση να παράσχει βοήθεια σε χώρες όπου οι τοπικές συνθήκες ήταν υπερβολικά δύσκολες και επικίνδυνες ώστε να μπορεί να δημιουργήσει τους δικούς της διαύλους παράδοσης. Εντούτοις, πρέπει να μελετηθεί μία νέα στρατηγική προσέγγιση και να ενισχυθεί η προβολή.

Εξάλλου, η Επιτροπή ενίσχυσε τη συνεργασία της με τα ΗΕ και την Παγκόσμια Τράπεζα για την αντιμετώπιση καταστάσεων μετά τις κρίσεις και το σχεδιασμό επιχειρήσεων ανασυγκρότησης μέσω μιας κοινής δήλωσης που υπογράφηκε στις 25 Σεπτεμβρίου 2008. Με την πρωτοβουλία αυτή δημιουργείται μια κοινή πλατφόρμα για αποτελεσματική και βιώσιμη διεθνή ανταπόκριση σε καταστάσεις που ακολουθούν κρίσεις που προκαλούνται από φυσικές καταστροφές ή συγκρούσεις. Καλούνται να συμμετάσχουν σε αυτή την προσπάθεια όλοι οι χορηγοί και οι εταίροι.

Το 2008, συστάθηκε η Επενδυτική Διευκόλυνση Γειτονίας (ΕΔΓ) για να συγκεντρώσει τους χρηματοδοτικούς πόρους της Επιτροπής και των κρατών μελών ώστε να λειτουργήσουν ως μοχλός για επενδύσεις στις χώρες εταίρους που χρηματοδοτούνται από τα ευρωπαϊκά δημόσια χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Οι δανειοδοτικές πράξεις εστιάζουν κυρίως σε τρεις τομείς προτεραιότητας: την ενέργεια, τις μεταφορές και το περιβάλλον. Η διευκόλυνση ενέκρινε 15 προγράμματα για χρηματοδότηση μέσω συνολικής συνεισφοράς ΕΔΓ 70,95 εκατ. ευρώ. Τούτο κινητοποίησε δάνεια από τα ευρωπαϊκά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα συνολικού ύψους 1,65 δισεκατ. ευρώ. Εκτός από τη συνεισφορά του προϋπολογισμού της ΕΚ, τα κράτη μέλη εξήγγειλαν μέχρι σήμερα άμεσες συνεισφορές στο Καταπιστευματικό Ταμείο της ΕΔΓ ποσού 37 εκατ. ευρώ για την περίοδο 2008-2010.

Τέλος η Επιτροπή εξέδωσε ένα έγγραφο πολιτικής για τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης: φορείς ανάπτυξης, το οποίο θέτει τις βάσεις μιας στρατηγικής που θα επωφεληθεί από την πείρα των φορέων τοπικής αυτοδιοίκησης ως εταίρων της ανάπτυξης.

Το 2009, η οικονομική κρίση θα καταστήσει αναμφισβήτητα περισσότερο ευάλωτες πολλές χώρες. Η επίτευξη των αναπτυξιακών στόχων της χιλιετίας θα καταστεί δυσχερέστερη. Για το λόγο αυτό η πολιτική εξωτερικής βοήθειας της ΕΕ εστιάζει κυρίως στην επίτευξη συγκεκριμένων αποτελεσμάτων, ενισχύοντας την ευελιξία των μέσων χορήγησης βοήθειας και ευνοώντας την περιφερειακή ολοκλήρωση.

[pic]

Τα στοιχεία για τη μείωση της φτώχειας επιβεβαιώνουν την τάση των προηγούμενων ετών, καθώς το 35% της Επίσημης Αναπτυξιακής Βοήθειας (ΕΑΒ) χορηγείται στις Λιγότερο Αναπτυγμένες Χώρες (ΛΑΧ). Η μείωση της ΕΑΒ προς τις άλλες Χαμηλού Εισοδήματος Χώρες (ΑΧΕΧ) είναι κυρίως αποτέλεσμα της αναθεώρησης του καταλόγου των δικαιούχων της ΕΑΒ που πραγματοποιήθηκε από την Επιτροπή Αναπτυξιακής Βοήθειας του ΟΟΣΑ. Στο νέο κατάλογο της Επιτροπής Αναπτυξιακής Βοήθειας, ο οποίος ετέθη σε ισχύ το 2008, ορισμένες ΑΧΕΧ αναταξινομήθηκαν ως χαμηλού μέσου εισοδήματος χώρες: το Καμερούν, το Πράσινο Ακρωτήριο, η Ινδία, η Δημοκρατία της Μολδαβίας, η Μογγολία, η Νικαράγουα και η Δημοκρατία του Κονγκό.

[pic]

[pic]

[pic]

[1] Για τους σκοπούς του παρόντος εγγράφου, η Νότιος Αφρική εξετάζεται χωριστά από την περιοχή των χωρών ΑΚΕ.

[2] Το πρόγραμμα δημοσίων δαπανών και δημοσιονομικής ευθύνης είναι μία μέθοδος που εφαρμόζεται από την ΕΚ και άλλους σημαντικούς χορηγούς για την αξιολόγηση της διαχείρισης των δημοσίων οικονομικών από τις δικαιούχους χώρες.

[3] Συνάφεια του σχεδιασμού, αποδοτικότητα, αποτελεσματικότητα, αντίκτυπος και βιωσιμότητα.