ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Βρυξέλλες, 15.11.1996 
COM(96) 557 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΠΑ ΤΗ ΜΕΙΟΣΗ 
ΤΩΝ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΜΕΘΑΝΙΟΥ 
^ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ 
ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ 

Περιεγό^ενα 
1. ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ σελ. 0 
2. ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ σελ. 8 
2.1 Το μεθάνιο σελ. 8 
2.2 Φυσικές πήγες σελ. 8 
2.3 Συγκεντρώσεις μεθανίου στην ατμόσφαιρα σελ. 8 
2.4 Μεθάνιο και παγκόσμια αλλαγή του κλίματος σελ. 9 
2.5 Σταθεροποίηση και μείωση των παγκόσμιων 
εκπομπών μεθανίου σελ. 10 
2.6 Εξάλειψη των εκπομπών μεθανίου: καύση με/ 
χωρίς ανάκτηση ενέργειας 
Οικονομικοί παράγοντες που συνδέονται με 
την ακολουθούμενη διαδικασία σελ. 10 
2.7 Εκπομπές μεθανίου στο πλαίσιο της ΕΕ σελ. 11 
3. ΠΗΓΕΣ ΜΕΘΑΝΙΟΥ ΣΤΗΝ ΕΕ ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΙΝΕΣ 
ΑΠΟΓΡΑΦΕΣ σελ. 12 
3.1 Γεωργία σελ. 12 
3.2 Απόβλητα σελ. 12 
3.3 Ενέργεια σελ. 12 
4. ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΓΙΑ ΜΕΙΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΜΕΘΑΝΙΟΥ. 
ΟΡΙΣΜΕΝΑ ΜΕΤΡΑ ΠΟΥ ΑΝΑΦΕΡΘΗΚΑΝ ΑΠΟ ΚΡΑΤΗ 
ΜΕΛΗ ΚΑΙ ΤΡΙΤΕΣ ΧΩΡΕΣ σελ. 13 
4.1 ΓΕΩΡΓΙΑ σελ. 13 
4.1.1 Εντερική ζύμωση σελ. 13 
4.1.2 Κοπριά ζώων σελ. 15 
4.1.3 Περιγραφή ορισμένων μέτρων που αναφέρθηκαν 
από κράτη μέλη και τρίτες χώρες σελ. 17 
4.2 ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΘΕΣΗ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ σελ. 18 
4.2.1 Χώρος υγειονομικής ταφής σελ. 18 
4.2.2 Περιγραφή ορισμένων μέτρων που αναφέρθηκαν 
από κράτη μέλη και τρίτες χώρες σελ. 20 
4.3 ΕΝΕΡΓΕΙΑ σελ. 21 
4.3.1 Εξόρυξη και διανομή των ορυκτών καυσίμων σελ. 21 
4.3.1.1 άνθρακας σελ. 21 
4.3.1.2 Φυσικό αέριο σελ. 23 
4.3.2 Καύση σελ. 24 
4.3.3 Περιγραφή ορισμένων μέτρων που αναφέρθηκαν 
από κράτη μέλη και τρίτες χώρες σελ. 24 
5. ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ΤΗΣ ΕΕ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ 
ΕΞΕΤΑΣΘΟΥΝ σελ. 26 
5.1 ΓΕΩΡΓΙΑ σελ. 26 
5.1.1 Εντερική ζύμωση σελ. 26 
5.1.2 Κοπριά ζώων σελ. 27 
5.2 ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΘΕΣΗ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ σελ. 29 
5.3 ΕΝΕΡΓΕΙΑ σελ. 31 
5.3.1 Εξόρυξη και διανομή των ορυκτών καυσίμων σελ. 31 
5.3.1.1 άνθρακας σελ. 31 
5.3.1.2 Φυσικό αέριο σελ. 31 
5.3.2 Καύση σελ. 32 
5.4 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ σελ. 32 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ σελ. 37 
- 1 -
Τ, ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ 
ΑποτελεΓ το μεθάνιο ζήτημα παγκοσμίας εμβέλειας; 
Από την προβιομηχανική εποχή η συγκέντρωση μεθανίου (CH4) στην 
ατμόσφαιρα αυξάνεται συνεχώς, κυρίως εξαιτίας της ανθρώπινης 
δραστηριότητας. Το μεθάνιο είναι ενεργό αέριο στην δημιουργία του 
φαινομένου του θερμοκηπίου, το οποίο παγιδεύει θερμότητα (από τις 
υπέρυθρες ακτινοβολίες) και εμποδίζει την έκλυση της στο διάστημα, 
συντελώντας στην αύξηση της θερμοκρασίας στην ατμόσφαιρα και την 
επιφάνεια της Γης, και, συνεπώς, στο "παγκόσμιο φαινόμενο του 
θερμοκηπίου". Σήμερα αποτελεί το δεύτερο μετά από το διοξείδιο του 
άνθρακα (C02) αέριο που συντελεί στην αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη: 
18% του παγκόσμιου φαινομένου του θερμοκηπίου οφείλεται σε αύξηση των 
συγκεντρώσεων μεθανίου στην ατμόσφαιρα, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για το 
διοξείδιο του άνθρακα είναι περίπου 66% (βλ. Σχ.2). 
Στόχος της Ανακοίνωσης 
Στόχος του παρόντος εγγράφου είναι να εκθέσει προβλήματα και ανησυχίες 
σχετικά με τις εκπομπές μεθανίου στην ατμόσφαιρα, να εντοπίσει τις 
βασικές πηγές καθώς και τους υποδοχείς των εκπομπών, να παρουσιάσει 
ορισμένα αποτελεσματικά ως προς το κόστος τους μέσα για τη μείωση αυτών 
των εκπομπών και να παράσχει ένα σύνολο πιθανών μέτρων με σκοπό την 
ενσωμάτωση τους σε μια κοινοτική στρατηγική περιορισμού των εκπομπών. 
Οι δυνατότητες που αναπτύσσονται καλύπτουν σειρά μέτρων που στοχεύουν 
κάθε εμπλεκόμενο τομέα προτεραιότητας, συγκεκριμένα τους τομείς της 
γεωργίας, των αποβλήτων και της ενέργειας. 
Εχει αναγνωριστεί, τόσο σε κοινοτικό όσο και σε διεθνές επίπεδο, ότι η 
πολιτική μείωσης του μεθανίου πρέπει να αποτελεί σημαντικό στοιχείο της 
συνολικής στρατηγικής για την αλλαγή του κλίματος, ιδίως λόγω του 
γεγονότος ότι η εφαρμογή της στρατηγικής μείωσης του μεθανίου θα είχε 
αμεσότερη επίπτωση από αυτήν της στρατηγικής μείωσης του C02. Η παρούσα 
ανακοίνωση ανταποκρίνεται σε αυτή την πρόκληση αναπτύσσοντας μια 
αξιόπιστη στρατηγική μείωσης των εκπομπών μεθανίου η οποία 
περιλαμβάνει βιώσιμες πολιτικές και μέτρα και η οποία θα μπορούσε να 
αποτελέσει καθοριστικό στοιχείο για την ανάπτυξη της πολιτικής της ΕΕ 
για την αλλαγή του κλίματος. 
Στο παρόν πλαίσιο πολιτικής παραμένουν ακόμη ζητήματα προς επίλυση 
σχετικά με την πορεία που πρέπει να ακολουθηθεί για τον περιορισμό των 
εκπομπών μεθανίου. Σημαντικό μέρος των ζητημάτων που πρέπει να 
αξιολογηθούν αφορά το εάν πρέπει να επιτευχθεί συγκεκριμένος στόχος 
μείωσης των εκπομπών μεθανίου σε ορισμένο χρονικό πλαίσιο (όπως 
υποστηρίχθηκε στο πέμπτο πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον), ή πρέπει 
να επιλεχθούν πολιτικά μέτρα από έναν κατάλογο επιλογών με την πιο 
συμφέρουσα αναλογία κόστους-αποτελεσματικότητας μέχρις ενός οριακού 
σημείου. Το οριακό αυτό σημείο θα μπορούσε κατ'αρχήν να καθορισθεί είτε 
με νομισματική αποτίμηση του κοινωνικού κόστους από τις εκπομπές 
μεθανίου, είτε με άλλες κατάλληλες μεθόδους. 
Τέλος, η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας ως προς το κόστος για την 
προτεινόμενη στρατηγική ενδεχομένως να απαιτήσει ακόμα βαθύτερες 
αναλύσεις ώστε να υπάρχουν διαθέσιμα έγκυρα στοιχεία πριν από την 
ανάληψη συγκεκριμένων πολιτικών ενεργειών σε επίπεδο ΕΕ. 
Κυρίες ιδιότητες του μεθανίου 
Μεταξύ των βασικών χαρακτηριστικών του μεθανίου που έχουν βλαβερή επίπτωση 
στην ατμόσφαιρα πρέπει να αναφερθούν κυρίως τα εξής: 
Πρώτον, η συγκέντρωση μεθανίου στην ατμόσφαιρα (1,72 ΡΡΙΎΊ) έχει σχεδόν 
διπλασιαστεί από τις αρχές του αιώνα και η ανθρώπινη δραστηριότητα 
ευθύνεται σε μεγάλο βαθμό γι'αυτή την αύξηση. 
Δεύτερον, η ισχύς της συμβολής ενός αερίου θερμοκηπίου στη συνολική αύξηση 
της θερμοκρασίας της Γης εκφράζεται συνήθως από το Πλανητικό Θερμαντικό 
Δυναμικό (ΠΘΔ) του. Το ΠΘΔ εκφράζει κατά πόσον ισχυρότερη είναι μια ουσία 
από την πρότυπη ουσία, το C02, του οποίο το ΠΘΔ είναι εξ ορισμού ίσο προς ένα. 
Το Πλανητικό Θερμαντικό Δυναμικό του μεθανίου είναι 62 φορές μεγαλύτερο 
από του C02, γεγονός που δείχνει πόσο σημαντική είναι η μείωση αυτών των 
εκπομπών. 
Τρίτον, συγκριτικά με το C02, η σταθεροποίηση της συγκέντρωσης μεθανίου στην 
ατμόσφαιρα θα απαιτούσε σήμερα τη μείωση μόνο κατά 10% των ετήσιων 
παγκόσμιων ανθρωπογενών εκπομπών, ποσοστό σαφώς μικρότερο από ό,τι για το 
C02, του οποίου οι ετήσιες παγκόσμιες ανρθωπογενείς εκπομπές πρέπει να 
μειωθούν κατά 60%. Η διαφορά αυτή έχει σαφείς επιπτώσεις στην έκταση των 
πολιτικών και των μέτρων και στο ύψος των πόρων που πρέπει να διανεμηθούν 
προκειμένου να επιτευχθούν συγκεκριμένοι στόχοι μείωσης. Ωστόσο, 
μελλοντικά, το διοξείδιο του άνθρακα θα εξακολουθήσει να αποτελεί το 
βασικό πρόβλημα για την αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη. 
Μία άλλη σημαντική παράμετρος είναι η χρονική διάρκεια παραμονής του 
μεθανίου στην ατμόσφαιρα, 12-17 χρόνια έναντι 50-200 χρόνια για το C02, 
γεγονός που με άλλα λόγια σημαίνει ότι η εφαρμογή στρατηγικής για τη μείωση 
των εκπομπών μεθανίου θα είχε θετική επίπτωση στο παγκόσμιο φαινόμενο του 
θερμοκηπίου μάλλον βραχυπρόθεσμα, συγκριτικά με το C02, όπου το όφελος αυτών 
των μέτρων θα γινόταν αντιληπτό μεσοπρόθεσμα ή μακροπρόθεσμα. 
Τέλος, πρέπει να επισημανθεί ότι η απλή καύση του μεθανίου μετατρέπει το 
μεθάνιο σε C02 και περιορίζει κατά 95% το θερμαντικό δυναμικό του. 
Απογραφή της κατάστασης στην ΕΕ 
Η γεωργία, τα απόβλητα και η ενέργεια αποτελούν τις τρεις βασικές πηγές 
ανθρωπογενών εκπομπών μεθανίου στην ΕΕ. Σε αυτούς τους τομείς έχει γίνει 
ποσοτική απογραφή, η οποία συνοψίζεται στη συνέχεια (στοιχεία C0RINAIR 90). 
Η γεωργία (45%) κατέχει την πρώτη θέση με παραγωγή μεθανίου από την 
αναερόβια εντερική ζύμωση (πέψη) των ζώων (30%) και από την αναερόβια 
διαχείριση των ζωικών αποβλήτων - κοπριάς - (15%). Ακολουθεί ο τομέας των 
αποβλήτων (32%), όπου το μεθάνιο εκλύεται από την αναερόβια ζύμωση 
οργανικής ύλης που παγιδεύεται στους χώρους υγειονομικής ταφής. Τέλος, 
μεθάνιο εκπέμπεται στον ενεργειακό τομέα (23%), ιδίως κατά την εξόρυξη 
άνθρακα (12%) και την παραγωγή, διανομή και χρήση φυσικού αερίου (8%). 
Απογραφές της ΕΕ (έτος 1990) για τις βασικε'ς πήγες ανθρωπογενών 
εκπομπών μεθανίου 
Γεωργία 44,7% 10,2 Mt 
εντερική ζύμωση (πέψη) 
μηρυκαστικών (βοοειδών, 
προβάτων): 30% 
κοπριά ζώων 14,7% 
Απο'βλητα 31,5% 7,3 Mt 
χώροι υγειονομικής ταφής: 30,8% 
επεξεργασία λυμάτων 
(ιλύς καθαρισμού): 0,7% 
Ενέργεια 23% 5,3 Mt 
εξόρυξη, μεταφορά και 
αποθήκευση άνθρακα: 11,4% 
παραγωγή και διανομή 
φυσικού αερίου: 8,8% 
καύση: 2% 
μεταφορές: 0,8% 
Mt = εκατ. τόνοι 
Κοινοτική στρατηγική για τη μείωση των εκπομπών μεθανίου 
Στο παρόν έγγραφο παρουσιάζονται επιλογές για τη μείωση των εκπομπών 
CH4, καθώς και πολιτικές και μέτρα που έχουν ήδη εφαρμοσθεί από ορισμένα 
κράτη μέλη ή τρίτες χώρες. Εντοπίζονται εν συνεχεία αποτελεσματικές 
επιλογές στους πιο ελπιδοφόρους τομείς, κυρίως της γεωργίας, των 
αποβλήτων και της ενέργειας, σε επίπεδο ΕΕ, εθνικό, περιφερειακό και 
τοπικό και προτείνονται ως πιθανές ενέργειες που θα υλοποιηθούν υπό 
μορφή κοινοτικής στρατηγικής. Οι εν λόγω επιλογές περιγράφονται 
συνοπτικά κατωτέρω. 
Στη γεωργία, ο σημαντικότερος τομέας για τη μείωση των εκπομπών μεθανίου 
είναι η διαχείριση της κοπριάς των ζώων. Χωνευτήρες αναερόβιας διάσπασης 
ή απλώς καλυμμένες δεξαμενές είναι αποτελεσματικοί τρόποι περιορισμού 
και μείωσης των εκπομπών μεθανίου. Προκειμένου να γίνουν αποδεκτοί, 
πρέπει πρώτα να ενημερωθούν οι αγρότες της ΕΕ για τις δυνατότητες που 
προσφέρουν αυτές οι τεχνολογίες μέσω προγραμμάτων επίδειξης Kat μελετών 
σκοπιμότητας που να εφαρμόζονται σε επίπεδο ΕΕ, εθνικό, περιφερειακό 
και τοπικό. Στη συνέχεια, πρέπει να εφαρμοστεί σε μεταγενέστερο στάδιο 
υποχρεωτική νομοθεσία της ΕΕ για εγκατάσταση συστήματος ανάκτησης 
μεθανίου, υποχρέωση που θα ισχύει μόνο για κτηνοτροφικές μονάδες 
ορισμένου μεγέθους (θα καθορισθεί ο αριθμός των ζώων). 
Στον τομέα των αποβλήτων, πρέπει να γίνεται διάκριση μεταξύ ειδικών 
μέτρων αντιμετώπισης νέων και υφιστάμενων χώρων υγειονομικής ταφής και 
γενικών 
μέτρων που θα αποσκοπούν στη μείωση των οργανικών αποβλήτων που διατίθενται 
σε χώρους υγειονομικής ταφής. Για τους νέους αναερόβιους χώρους υγειονομικής 
ταφής πρέπει να αναληφθεί δράση σε επίπεδο ΕΕ προκειμένου να εξασφαλισθεί 
ότι η άδεια λειτουργίας παρέχεται μόνο εφόσον έχουν διερευνηθεί άλλες 
λύσεις μείωσης του μεθανίου και, όπου οι λύσεις αυτές δεν είναι εφικτές, ότι 
τοποθετείται σύστημα μεγάλης απόδοσης για ανάκτηση και χρήση του 
παραγόμενου μεθανίου. Για τους υφιστάμενους χώρους υγειονομικής ταφής, η 
νομοθεσία της ΕΕ πρέπει να απαιτεί τον εκ των υστέρων εξοπλισμό τους με 
συστήματα για τη συλλογή και χρησιμοποίηση του μεθανίου, όπου είναι 
δυνατόν, και, όπου δεν είναι εφικτό, πρέπει να ενθαρρύνει τη χρήση της καύσης. 
Η μεγαλύτερη ανάκτηση μεθανίου, καθώς και η χρήση και περαιτέρω ανάπτυξη 
των κατάλληλων τεχνολογιών πρέπει να εναρρύνονται με πρόσθετα οικονομικά 
κίνητρα, τόσο σε εθνικό όσο και σε επίπεδο ΕΕ. Παράλληλα, σε επίπεδο ΕΕ, 
εθνικό, περιφερειακό και τοπικό πρέπει να ληφθούν γενικά μέτρα για τη 
μείωση των ποσοτήτων των οργανικών αποβλήτων σε όλους τους χώρους 
υγειονομικής ταφής, όπως π.χ. ελαχιστοποίηση της παραγωγής αποβλήτων, χωριστή 
συλλογή, ανάπτυξη της ανακύκλωσης προϊόντων, λιπασματοποίηση, κ.λπ.. 
Στον ενεργειακό τομέα, η παραγωγή άνθρακα και, κατά συνέπεια, οι εκπομπές 
μεθανίου από αυτή την πηγή θα εξακολουθήσουν να φθίνουν μελλοντικά και θα 
είναι εξαιρετικά δύσκολο να δικαιολογηθεί οποιαδήποτε πρόσθετη δαπάνη 
για την εφαρμογή τεχνικών ανάκτησης μεθανίου. Μία πρωτοβουλία της ΕΕ θα 
πρέπει να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να καταρτίσουν προγράμματα που να 
προωθούν την εφαρμογή των καλύτερων διαθέσιμων τεχνολογιών για όσα 
ανθρακωρυχεία θα εξακολουθούν να λειτουργούν πέρα ορισμένης προθεσμίας 
(μια δεκαετία, για παράδειγμα). Είναι ευκολότερος ο περιορισμός των εκπομπών 
φυσικού αερίου, για τις οποίες θα μπορούσε να καθοριστεί σε επίπεδο ΕΕ 
πρότυπο ελαχιστοποίησης των διαφυγών προκειμένου να αντικατασταθούν τα 
λιγότερο αποτελεσματικά τμήματα των δικτύων μεταφοράς και διανομής. Με την 
ανάληψη δεύτερης πρωτοβουλίας, σε επίπεδο κρατών μελών, θα πρέπει να 
περιοριστούν οι εκπομπές μεθανίου αυξάνοντας τη συχνότητα ελέγχου των 
δικτύων αγωγών και μειώνοντας έτσι τις διαφυγές φυσικού αερίου. 
Δεδομένου ότι ο περιορισμός του φαινομένου του θερμοκηπίου και ειδικά των 
εκπομπών μεθανίου αποτελεί εξ ορισμού παγκόσμιο περιβαλλοντικό ζήτημα, 
ενδείκνυται καλύτερα κοινοτική προσέγγιση και εν συνεχεία εφαρμογή 
επιμέρους διαφοροποιημένων ενεργειών από τα κράτη μέλη. Ωστόσο, λόγω της 
αρχής της επικουρικότητας, δεν μπορεί να αποκλεισθεί ότι ορισμένες 
πρωτοβουλίες που προτείνονται στο πλαίσιο της στρατηγικής να ενδείκνυται να 
αναληφθούν σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Οπωσδήποτε, οι 
πρωτοβουλίες αυτές θα πρέπει να ανταποκρίνονται στις προσπάθειες συντονισμού 
τόσο σε διεθνές όσο και σε κοινοτικό επίπεδο, προκειμένου να εξασφαλισθούν 
οι μελλοντικές παγκόσμιες περιβαλλοντικές δεσμεύσεις. 
Στην παρούσα ανακοίνωση αναφέρονται σενάρια παρόμοιων στρατηγικών για 
μείωση του μεθανίου (μελέτη CITEPA), τα αποτελέσματα των οποίων είναι μάλλον 
ενδεικτικά, παρά κάποιες αβεβαιότητες. Η μελέτη καταλήγει στο πόρισμα ότι, 
εάν παρόμοια μέτρα εφαρμόζονταν στην ΕΕ, η μείωση των εκπομπών μεθανίου ως 
προς τα επίπεδα του 1990 θα μπορούσε να ανέρθει σε 30% και 41%, αντιστοίχως, 
το 2005 και 2010. 
Οι προτεινόμενες επιλογές παρουσιάζονται στον ακόλουθο συνοπτικό 
πίνακα. 
ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΤΗΣ ΕΕ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ 
ΝΑ ΕΞΕΤΑΣΘΟΥΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟ ΤΩΝ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΜΕΘΑΝΙΟΥ 
ΓΕΩΡΓΙΑ 
* Εντερική ζύμωση 
- προώθηση της έρευνας και κίνητρα (σε επίπεδο ΕΕ και σε 
εθνικό επίπεδο) για την ανάπτυξη βιώσιμων πολιτικών και 
μέτρων 
* Ζωικήκοπρια 
χωνευτήρες αναερόβιας διάσπασης ή καλυμμένες δεξαμενές 
(κατά προτίμηση με χρήση ενέργειας, εάν δεν είναι εφικτή η 
καύση) 
7ο στάδιο: προγράμματα επίδειξης σε επίπεδο ΕΕ, εθνικό, 
περιφερειακό και τοπικό 
2ο στάδιο: να καταστεί υποχρεωτική σε επίπεδο ΕΕ η 
εγκατάσταση συστήματος ανάκτησης και χρήσης μεθανίου σε 
κτηνοτροφικές μονάδες όπου τα εκτρεφόμενα ζώα υπερβαίνουν 
συγκεκριμένο αριθμό (ο οποίος πρέπει να καθορισθεί) 
ΑΠΟΒΛΗΤΑ 
* Γενικάj/ετρα 
να προωθηθούν σε επίπεδο ΕΕ, εθνικό, περιφερειακό και 
τοπικό μέτρα, όπως: 
ελαχιστοποίηση των παραγόμενων οργανικών 
αποβλήτων, συμπεριλαμβανομένης της συσκευασίας 
ενθάρρυνση της χωριστής συλλογής των οργανικών 
αποβλήτων 
ανάκτηση υλών από οργανικά απόβλητα (π.χ.με 
λιπασματοποίηση) Kat ανάκτηση ενέργειας. Όπου 
ενδείκνυται από περιβαλλοντική άποψη, θα πρέπει να 
δοθεί προτεραιότητα στην ανάκτηση υλών έναντι της 
ανάκτησης ενέργειας. Θα πρέπει ωστόσο να λαμβάνονται 
υπόψη οι περιβαλλοντικές, οικονομικές και 
επιστημονικές επιπτώσεις αμφοτέρων των μορφών 
ανάκτησης. Η αξιολόγηση αυτών των επιπτώσεων 
ενδεχομένως να έχει ως αποτέλεσμα, σε ορισμένες 
περιπτώσεις, να προτιμηθεί η ανάκτηση ενέργειας, 
να παρέχονται οικονομικά κίνητρα σε επίπεδο ΕΕ και 
εθνικό για την προώθηση ανακυκλωμένων προϊόντων 
* ΝεΌι_χωροι_υγειονο^#ικης_ταφης 
νομοθεσία της ΕΕ που να απαιτεί, ελλείψει άλλων 
εναλλακτικών λύσεων περιορισμού των εκπομπών μεθανίου, τον 
εξοπλισμό των νέων αναερόβιων χώρων υγειονομικής ταφής, με 
σύστημα ανάκτησης και χρήσης μεθανίου 
* Υφισταμ^νοιχωροι υγειονομ^χήςταφής 
- νομοθεσία της ΕΕ που να απαιτεί τον εκ των υστέρων 
εξοπλισμό των υφιστάμενων χώρων υγειονομικής ταφής με 
συστήματα για τη συλλογή και χρήση του μεθανίου, όπου είναι 
δυνατόν. Παροχή ενίσχυσης και ενθάρρυνση μεθόδων ανάκτησης 
μεθανίου με παραγωγή ενέργειας, μέσω οικονομικών κινήτρων 
σε επίπεδο ΕΕ και εθνικό. Οπου τούτο δεν είναι δυνατόν, να 
ενθαρρύνεται η χρήση της καύσης. 
ΕΝΕΡΓΕΙΑ 
* άνθρακας 
- σύσταση της ΕΕ προς τα κράτη μέλη για προγράμματα μείωσης 
των εκπομπών CH4 με προώθηση των καλύτερων διαθέσιμων 
τεχνικών ανάκτησης του στα ανθρακωρυχεία. 
* Φυσικοαεριο 
- καθορισμός σε επίπεδο ΕΕ προτύπου ελάχιστων διαφυγών 
- αύξηση της συχνότητας ελέγχου των αγωγών σε εθνικό επίπεδο 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ 
Διεθνές και κοινοτικό* πολιτικό πλαίσιο 
Η διακυβερνητική Σύμβαση-Πλαίσιο σχετικά με την Αλλαγή του Κλίματος (FCCC), 
που επικυρώθηκε από την ΕΚ το Δεκέμβριο του 1993, περιέχει συγκεκριμένες 
δεσμεύσεις για την ανάληψη μέτρων μείωσης των εκπομπών αερίων που προκαλούν 
το φαινόμενο του θερμοκηπίου και την εκπόνηση εκθέσεων σχετικά με τις 
εκτιμώμενες επιδράσεις αυτών των μέτρων στα προβλεπόμενα επίπεδα των 
εκπομπών, με στόχο οι επιμέρους ή συνολικές ανθρωπογενείς εκπομπές 
διοξειδίου του άνθρακα και άλλων αερίων θερμοκηπίου που δεν υπάγονται στο 
Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ να επανέλθουν στα επίπεδα του 1990. Αυτό συνεπάγεται 
την εξέταση αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου - όπως του 
διοξειδίου του άνθρακα, του μεθανίου και του πρωτοξειδιου του αζώτου - που 
έχουν αυξηθεί σε επίπεδα που υπερβαίνουν τις φυσικές συγκεντρώσεις τους στην 
ατμόσφαιρα. 
Ωστόσο, οι τρέχουσες συζητήσεις σε διεθνές και κοινοτικό επίπεδο σχετικά 
με τα μέτρα πολιτικής για την αντιμετώπιση της αλλαγής του κλίματος έχουν 
εστιαστεί ως τώρα στο διοξείδιο του άνθρακα (C02) και τους χλωροφθοριούχους 
υδρογονάνθρακες (CFC). Ως σήμερα έχει δοθεί μικρότερη σημασία στα υπόλοιπα 
αέρια που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου, συμπεριλαμβανομένων του 
μεθανίου και του πρωτοξειδιου του αζώτου, εν μέρει εξαιτίας των κενών στις 
ποσοτικές γνώσεις σχετικά με τις πηγές και τους υποδοχείς τους. Ωστόσο, οι 
επιστημονικές γνώσεις σχετικά με όλα τα αέρια που προκαλούν το φαινόμενο 
του θερμοκηπίου έχουν αυξηθεί σημαντικά και συνεχώς μειώνονται οι 
αμφιβολίες σχετικά με τις επιπτώσεις τους στο κλίμα. 
Η ως τώρα ανάπτυξη της κοινοτικής πολιτικής 
Το Φεβρουάριο του 1993, η ΕΕ μέσω του πέμπτου της προγράμματος 
περιβαλλοντικής δράσης με τίτλο "Στόχος η αειφορία" δεσμεύθηκε να λάβει 
μέτρα εξασφάλισης αειφορου ανάπτυξης. Με αυτή την προοπτική, η ΕΕ υπενθύμισε 
ότι το μεθάνιο (CH4) είναι ένας από τους κύριους παράγοντες του φαινομένου του 
θερμοκηπίου και στο σημείο που αφορά την αλλαγή του κλίματος (κεφάλαιο 5), 
όρισε σειρά ενεργειών για τα αέρια θερμοκηπίου - όπως τα C02l CH4, Ν20, 
χλωροφθοράνθρακες... - με στόχο, ειδικά στην περίπτωση του μεθανίου, την 
πιθανή μείωση των εκπομπών του. Παράλληλα, μέσω του ερευνητικού της 
προγράμματος για το περιβάλλον και το κλίμα, η ΕΕ στοχεύει στη βελτίωση των 
γνώσεων σχετικά με τις πηγές και τους υποδοχείς των αερίων θερμοκηπίου. 
Στην έκθεση προόδου σχετικά με την εφαρμογή του πέμπτου προγράμματος για το 
περιβάλλον, τον Ιανουάριο του 1996, η αξιολόγηση επί του ζητήματος της 
αλλαγής του κλίματος κατέληγε στο πόρισμα ότι απαιτείται κατά προτεραιότητα 
δράση σε επίπεδο ΕΕ, προκειμένου να "προσδιοριστούν οι επιπτώσεις άλλων 
αερίων θερμοκηπίου εκτός του C02". Επισημάνθηκε επίσης ότι "η Επιτροπή δεν 
προγραμματίζει να προτείνει καταγραφή του προβλήματος και πιθανά μέτρα με 
στόχο τη μείωση του μεθανίου και του πρωτοξειδιου του αζώτου". 
Τον Ιούνιο του 1993 με απόφαση του Συμβουλίου (93/389/ΕΟΚ), θεσπίσθηκε 
μηχανισμός παρακολούθησης των εκπομπών C02 και άλλων αερίων που προκαλούν 
το φαινόμενο του θερμοκηπίου στην Κοινότητα. Στο άρθρο 7 παράγραφος 2 
ορίζεται επίσης ότι όσον αφορά τα άλλα, εκτός του C02 αέρια που προκαλούν το 
φαινόμενο του θερμοκηπίου "παράλληλα με την ανάπτυξη πολιτικών για τα αέρια 
αυτά, θα πρέπει να καταρτίζονται και εθνικά προγράμματα για τον περιορισμό 
τους . 
Στα συμπεράσματα του Συμβουλίου Περιβάλλοντος στις 15/16 Δεκεμβρίου 1994, 
το Συμβούλιο "καλεί την Επιτροπή να υποβάλει το συντομότερο δυνατόν 
στρατηγική μείωσης άλλων αερίων θερμοκηπίου εκτός του C02, και ειδικά του 
μεθανίου και του υποξειδίου του αζώτου.". 
Επιπλέον, η Ad HOC Ομάδα του Συμβουλίου επί θεμάτων κλίματος - η οποία 
ασχολείται με την εκπόνηση της συμβολής της Κοινότητας κατά την διαδικασία 
διαπραγμάτευσης του Πρωτοκόλλου στο πλαίσιο της Εντολής του Βερολίνου (ΒθΓΐίΠ 
M3nd3t6) - συζητά επί του παρόντος κοινοτική θέση σε τρεις βασικούς τομείς -
τη γεωργία, τη διαχείριση των αποβλήτων και τη βιομηχανία - όπου 
εξετάζονται πιθανές πολιτικές και μέτρα για τον περιορισμό ή/και τη μείωση 
των εκπομπών του μεθανίου, με σκοπό να συμπεριληφθούν ενδεχομένως στο 
Πρωτόκολλο. 
2. TO_ZHTHMA 
2.1 Toj/εθάνιο 
Από ακτινολογικής και χημικής πλευράς, το μεθάνιο (CH4) είναι αέριο που 
συμβάλλει στο φαινόμενο του θερμοκηπίου. Το μεθάνιο παγιδεύει υπέρυθρη 
ακτινοβολία ή θερμότητα και συμβάλλει στην αύξηση της θερμοκρασίας της Γης. 
Σήμερα είναι το δεύτερο αέριο μετά το διοξείδιο του άνθρακα (C02) που 
συντελεί στην πιθανή μελλοντική αύξηση της θερμοκρασίας. Επειδή είναι 
χημικώς ενεργό, το μεθάνιο συμμετέχει σε πολύπλοκες χημικές αντιδράσεις 
στην ατμόσφαιρα. Υπό κανονικές συνθήκες το CH4 απομακρύνεται φυσιολογικά 
από την υδροξυλική ρίζα (ΟΗ), η συγκέντρωση, ωστόσο, της οποίας μειώνεται 
διαρκώς. Το γεγονός αυτό αυξάνει όχι μόνο την παρουσία του μεθανίου στην 
ατμόσφαιρα, αλλά και τις συγκεντρώσεις όζοντος1 στην ατμόσφαιρα Kat τις 
συγκεντρώσεις υδρατμών στην στρατόσφαιρα, αέρια τα οποία συντελούν στο 
φαινόμενο του θερμοκηπίου. 
2.2 Φυσικέςπηγές 
Οι μεταβολές του επιπέδου του μεθανίου στην ατμόσφαιρα κατά τα τελευταία 
150.000 χρόνια αποδίδονται σε μεγάλο βαθμό σε αλλαγές των εκπομπών 
μεθανίου από φυσικά συστήματα, ειδικά δε από υγρότοπους. Τούτο υποδηλώνει 
ότι υπάρχει κίνδυνος να αυξηθούν οι εκπομπές μεθανίου από φυσικές πηγές 
καθώς θα μεταβάλλεται μελλοντικά το κλίμα. Οι εκπομπές από ορισμένες 
φυσικές πηγές, ειδικά υγρότοπους, αέριους υδρίτες και μονίμως παγωμένα 
εδάφη, διέπονται σε μεγάλο βαθμό από περιβαλλοντικές μεταβλητές, όπως η 
θερμοκρασία και τα κατακρημνίσματα. Επομένως, από την αλλαγή του κλίματος 
ως αποτέλεσμα του ανθρώπινου παράγοντα μπορεί πραγματικά να προκληθεί η 
έκλυση περισσότερων αερίων που συμβάλλουν στο φαινόμενο του θερμοκηπίου 
από φυσικά συστήματα και, κατά συνέπεια, ενδεχομένως να αυξηθεί το μέγεθος 
της αλλαγής του κλίματος στο μέλλον. 
Εξαιτίας της πολύ περιορισμένης δράσης που μπορεί να αναληφθεί σε αυτόν τον 
τομέα, αυτό το έγγραφο δεν πραγματεύεται περαιτέρω τις φυσικές πηγές και τους 
υποδοχείς μεθανίου, ούτε διερευνά τις πιθανές επιβλαβείς επιδράσεις της 
ανθρώπινης δραστηριότητας σε αυτές. Το παρόν έγγραφο επικεντρώνεται μόνο στις 
ανθρωπογενείς εκπομπές CH4, δεδομένου ότι αυτές αποτελούν τις κύριες αιτίες 
της αλλαγής του κλίματος. 
2.3 ΣυΎκεντρώσεις^/εθανίου_στην_ατμ_όσφαιρα 
Οι συγκεντρώσεις μεθανίου στην ατμόσφαιρα αυξάνονται. Αυτή η αύξηση 
οφείλεται σε ανθρώπινες δραστηριότητες από τις οποίες εκλύεται μεθάνιο στην 
ατμόσφαιρα και εν μέρει, επίσης, στην αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού. 
Το μεθάνιο αποτελεί σημαντικό πρόβλημα για τον σχηματισμό του όζοντος 
στην τροποσψαιρα. 
8 
To 1990, το επίπεδο της συγκέντρωσης μεθανίου ήταν περίπου 1,72 ΡΡΠΓΙ2 -
περίπου το διπλάσιο από το επίπεδο συγκέντρωσης που υπολογίζεται κατά 
προσέγγιση για τις αρχές του αιώνα. Στα Σχ. 1, 2 και 3 παρουσιάζονται 
συνοπτικά τα στοιχεία πυρηνοληψιών πάγου Kat στοιχεία άμεσης μέτρησης που 
δείχνουν την αύξηση των συγκεντρώσεων μεθανίου στην ατμόσφαιρα. Ανάλυση του 
υπέρυθρου ηλιακού φάσματος έδειξε ότι η συγκέντρωση μεθανίου στην 
ατμόσφαιρα αυξήθηκε κατά περίπου 30% τα τελευταία 40 χρόνια. 
Επί του παρόντος, η τρέχουσα ποσότητα μεθανίου στην ατμόσφαιρα είναι περίπου 
4850 Mt3, ποσότητα που θεωρείται ότι θα αυξάνεται κατά περίπου 30Mt ετησίως. 
Η αύξηση των συγκεντρώσεων μεθανίου στην ατμόσφαιρα αναμένεται να 
συνεχιστεί, παρόλο ότι προγράμματα παγκόσμιων μετρήσεων δείχνουν ότι ο 
ρυθμός αύξησης έχει παρουσιάσει επιβράδυνση τα τελευταία χρόνια. Ο 
σημερινός ετήσιος ρυθμός αύξησης του μεθανίου στην ατμόσφαιρα είναι περίπου 
0,0115 ppm. 
2.4 Μεθάνιοκαιπαγκόσμ^,ααλλχχγήτουκλ^ατος 
Η αύξηση της συγκέντρωσης του μεθανίου στην ατμόσφαιρα έχει σημαντικές 
επιπτώσεις στην παγκόσμια αλλαγή του κλίματος. Το μεθάνιο απορροφά πολύ 
αποτελεσματικά υπέρυθρη ακτινοβολία (ΥΑ) ή θερμότητα που εκπέμπεται από την 
επιφάνεια της Γης. Απορροφώντας την ΥΑ και εμποδίζοντας την έκλυση της στο 
διάστημα, το μεθάνιο συντελεί στην αύξηση της θερμοκρασίας της ατμόσφαιρας 
και της επιφάνειας του πλανήτη και, κατά συνέπεια, στο "φαινόμενο του 
θερμοκηπίου". 
Η ισχύς της συμβολής ενός αερίου θερμοκηπίου στη συνολική αύξηση της 
θερμοκρασίας της Γης εκφράζεται συνήθως από το Πλανητικό Θερμαντικό 
Δυναμικό (ΠΘΔ) του. Το ΠΘΔ αντικατοπρίζει πόσο ισχυρότερη είναι μια ουσία 
από την πρότυπη ουσία, το C02, του οποίου το ΠΘΔ είναι εξ ορισμού ίσο προς ένα. 
Δεν υπάρχει απλός τρόπος υπολογισμού του ΠΘΔ συγκριτικά με το C02, εν μέρει 
επειδή υπάρχουν άμεσες και έμμεσες συνέπειες των διαφόρων ουσιών. Οπως 
προαναφέρθηκε ήδη, το μεθάνιο συμβάλλει έμμεσα στην αύξηση της 
θερμοκρασίας του πλανήτη, επηρεάζοντας την ποσότητα του όζοντος στην 
τροποσφαιρα και την στρατόσφαιρα, την ποσότητα του υδροξυλίου (ΟΗ) στην 
τροποσφαιρα και την ποσότητα των υδρατμών στην στρατόσφαιρα. Οι έμμεσες 
συνέπειες του μεθανίου στην αύξηση της θερμοκρασίας ως αποτέλεσμα αυτών των 
χημικών αντιδράσεων θεωρείται ότι είναι της ίδιας τάξης μεγέθους με τις 
άμεσες συνέπειες του, παρόλο ότι παραμένει σημαντική αβεβαιότητα4. 
Η IPCC5 έχει συστήσει να χρησιμοποιείται ΠΘΔ 62, που αντικατοπτρίζει τόσο τις 
άμεσες όσο και τις έμμεσες συνέπειες σε χρονική περίοδο είκοσι ετών, γεγονός 
1 Ppm = 1 ppmv = 1 μέρος ανα εκατομμύριο κατ Όγκο 
1 PPD = 1 PPbV = 1 μέρος ανα δισεκατομμύριο κατ Όγκο 
1 ppm = 1000PPD 
1 Mt = io6t - io9kg 
Η τυπική αβεβαιότητα είναι +/- 35% σε σχέση με την τιμή αναφοράς για το 
C02 
Διεθνής Επιτροπή επι της Αλλαγής του Κλίματος 
9 
που σημαίνει ότι οι επιπτώσεις στην παγκόσμια αύξηση της θερμοκρασίας 1 
τόνου CH4 είναι 62 φορές μεγαλύτερες από τις επιπτώσεις 1 τόνου C02. Εάν 
υπολογισθούν οι ίδιες επιπτώσεις σε χρονική περίοδο 100 ετών, το ΠΘΔ θα 
είναι περίπου 25. Για την ίδια περίοδο, έχει εκτιμηθεί ότι το φαινόμενο του 
θερμοκηπίου οφείλεται κατά περίπου 18% στην αύξηση των συγκεντρώσεων 
μεθανίου στην ατμόσφαιρα. Η συνολική συμβολή όλων των αερίων θερμοκηπίου 
στην ενίσχυση της ακτινοβολίας το 1990 παρουσιάζεται στο Σχ. 2. 
2.5 Σταθεροποίησηκαι j/είω σητω ν_παγκόσμ_ιω νεκπομπώ vj/εθανίου 
Δεδομένου ότι το μεθάνιο της ατμόσφαιρας αυξάνεται με ρυθμό περίπου 30 Mt 
ετησίως, η σταθεροποίηση των παγκόσμιων συγκεντρώσεων μεθανίου στα 
σημερινά επίπεδα θα απαιτήσει περίπου ισοδύναμη μείωση των εκπομπών 
μεθανίου. Μια τέτοια μείωση αντιπροσωπεύει λιγότερο του 10% των σημερινών 
ανθρωπογενών εκπομπών. Η μείωση αυτή είναι πολύ μικρότερη από το ποσοστό 
μείωσης που είναι απαραίτητο για τη σταθεροποίηση των άλλων σημαντικών 
αερίων θερμοκηπίου: για το C02 απαιτείται μείωση περίπου κατά 60%, για το 
πρωτοξείδιο του αζώτου κατά 70 ως 80% και για τους χλωροφθοράνθρακες κατά 
70 ως 85%. 
Επειδή το μεθάνιο έχει σχετικά μικρή διάρκεια ζωής στην ατμόσφαιρα 
συγκριτικά με τα άλλα σημαντικά αέρια θερμοκηπίου, η μείωση των εκπομπών 
μεθανίου θα βοηθήσει σχετικά γρήγορα να περιορισθεί η αύξηση της 
θερμοκρασίας του πλανήτη (το CH4 παραμένει κατά μέσο όρο 12-17 χρόνια στην 
ατμόσφαιρα, ενώ το C02 50-200 χρόνια). Επομένως, οι στρατηγικές μείωσης του 
μεθανίου αποτελούν αποτελεσματικό μέσο για να επιβραδυνθεί η αύξηση της 
θερμοκρασίας του πλανήτη. Από την άλλη πλευρά, εξαιτίας της σχετικά μεγάλης 
αύξησης της ετήσιας συγκέντρωσης μεθανίου, η συνέχιση των σημερινών τάσεων 
ενδεχομένως να έχει μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στη θερμοκρασία του πλανήτη, 
οι οποίες θα μπορούσαν να είναι εξίσου δραματικές με τις επιπτώσεις που 
προβλέπονται εξαιτίας της συνεχούς αύξησης των συγκεντρώσεων C02. 
Συμπερασματικά, η μείωση των εκπομπών CH4 δεν αποτελεί μόνο ελκυστική 
επιλογή βραχυπρόθεσμα)ς, αλλά και απαραίτητη δέσμευση μακροπροθέσμως. 
2.6 Εξάλειψη των_εκπο^/πώvj/εθανίου^καύση_μ_ε/χωρίςανάκτησηενέργειας. 
Ωΐκονρ^ικρ^__^ταβά^οντες που συνδέονται £/ε την ακολουθούμενη 
διαδικασία. 
Από την καύση του μεθανίου εκλύεται ενέργεια ακολουθούμενη από εκπομπές 
C02 και υδρατμών. Κατά την καύση, 1 τόνος μεθανίου μετατρέπεται σε 2,75 τόνους 
C02, γεγονός που σημαίνει ότι εάν οι τιμές ΠΘΔ συγκριθούν επί ίσης βάσεως 
(πριν και μετά από την καύση), η τιμή 62 του ΠΘΔ πριν από την καύση (για το 
μεθάνιο) καταλήγει μετά από την καύση σε ισοδύναμη τιμή ΠΘΔ 2,75 (2,75 Χ ΠΘΔ6 
του C02). Μετατρέποντας το CH4 σε C02 μέσω καύσης, μπορεί να περιοριστεί κατά 
95% το πρόβλημα του φαινομένου του θερμοκηπίου, αφού το παραγόμενο κατά την 
καύση C02 θα αντιστοιχεί μόνο στο 5% του αρχικού Πλανητικού Θερμαντικού 
Δυναμικού του μεθανίου. Μπορεί να επιτευχθεί διπλό όφελος, στο βαθμό που 
μπορούν να αποφευχθούν οι εκπομπές μεθανίου μέσω συλλογής του CH4 και 
επακόλουθης καύσης του με αξιοποίηση της ενέργειας. Σίγουρα, σε αυτή την 
Το Πλανητικό Θερμαντικό Δυναμικό του C02 είναι εξ ορισμού 1 
10 
περίπτωση δεν θα υπάρχουν καθόλου αμιγείς εκπομπές αερίου που συμβάλλει 
στο φαινόμενο του θερμοκηπίου, επειδή το C02 που προκύπτει από την καύση θα 
αντισταθμίζεται από την εξοικονόμηση καυσίμων, τα οποία άλλως θα είχαν 
χρειασθεί για την παραγωγή ενέργειας. 
Συμπερασματικά, από τη μία πλευρά θα πρέπει να υποδειχθεί η χρήση απλής 
καύσης χωρίς ανάκτηση ενέργειας για την εξάλειψη των εκπομπών μεθανίου και 
των σχετικών επιβλαβών επιπτώσεων στην ατμόσφαιρα, αλλά, από την άλλη, θα 
πρέπει να προτιμώνται τα συστήματα ανάκτησης ενέργειας, εάν συμφέρουν 
οικονομικά. 
Ωστόσο, θα πρέπει να σημειωθεί ότι το όφελος από την πλήρη εξάλειψη της 
συμβολής του ανακτωμενου μεθανίου στην αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη 
απορρέει κατά 95% από την απλή καύση του CH4 και τη μετατροπή του σε C02 και 
μόνο κατά 5% από την εξοικονόμηση ενέργειας άλλης μορφής, ως αποτέλεσμα της 
αξιοποίησης του ενεργειακού περιεχομένου του. Με άλλα λόγια, όσον αφορά το 
κλίμα, η σημασία της ανάκτησης του μεθανίου έγκειται κατά πολύ περισσότερο 
στον περιορισμό των μορίων CH4 από ό,τι στη χρήση της ενέργειας που εκλύεται 
κατά την καύση. 
Τούτο μπορεί να επεξηγηθεί με το ακόλουθο παράδειγμα: εάν υποτεθεί ότι το 
προτεινόμενο ποσό 10 δολλαρίων ΗΠΑ/βαρέλι για το φόρο 0Ο2/ενέργειας 
αντιπροσωπεύει την εσωτερικοποίηση του εξωτερικού κόστους των εκπομπών C02, 
η ισοδύναμη τιμή για το μεθάνιο θα πρέπει να είναι της τάξης των 1500 
δολαρίων ανά τόνο CH4. Η τιμή αυτή συγκρίνεται με την τιμή του μεθανίου ως 
βιομηχανικού καυσίμου που είναι της τάξης των 240-460 δολαρίων/τόνο. Κατά 
συνέπεια, οι αποφάσεις σχετικά με την ανάκτηση CH4 από, για παράδειγμα, 
χώρους υγειονομικής ταφής ή ζωική κοπριά (βιοαέριο) πρέπει να βασίζονται 
σε σκιώδη τιμή του ανακτωμενου μεθανίου κατά πολύ υψηλότερη από την τιμή του 
ως καυσίμου. Με άλλα λόγια, η ανάκτηση CH4 απλώς για καύση (χωρίς ανάκτηση 
θερμότητας) θα έχει νόημα σε πολλές περιπτώσεις, εάν ληφθεί υπόψη η πιθανή 
έκλυση μεθανίου στην ατμόσφαιρα, σε περίπτωση που δεν ανακτάται ή δεν 
καίεται. 
2.7 Εκπομ^πές^/εθανίουστοπλαίσιοτηςΕΕ 
Στον Πίνακα 2 παρουσιάζεται απογραφή των πηγών ανθρωπογενών εκπομπών 
μεθανίου για το έτος 1990 . Η απογραφή αυτή αποτελεί σύνθεση εθνικών 
ειδικών απογραφών που διενεργήθηκαν ανά κράτος μέλος της ΕΕ και δόθηκαν 
στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος (ΕΟΠ). Οι απογραφές αυτές έγιναν στο 
πλαίσιο του προγράμματος C0RINAIR 90 για συγκρότηση βάσης δεδομένων και 
περιλαμβάνονται οι τελευταίες ενημερωμένες οριστικές και προσωρινές 
απογραφές (Ιανουάριος 1995). Τα αποτελέσματα καλύπτουν τη διευρυμένη ΕΕ. Τα 
στοιχεία από την πρώην Δυτική Γερμανία και την πρώην Λαοκρατική Δημοκρατία 
της Γερμανίας συγχωνεύονται σε ενιαίο σύνολο στοιχείων για τη Γερμανία. Ο 
Πίνακας 3 συνοψίζει τις πηγές εκπομπών μεθανίου ανά κύριο τομέα στην ΕΕ των 
15. 
Οι ανθρωπογενείς εκπομπές μεθανίου ανέρχονται ετησίως σε περίπου 23 Mt, που 
αποτελεί ποσοστό περίπου 6% των παγκόσμιων εκπομπών, οι οποίες 
υπολογίζεται ότι ανέρχονται ετησίως σε 385 Mt. 
11 
3. ΠΗΓΕΣ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΜΕΘΑΝΙΟΥ ΣΤΗΝ ΕΕ ΚΑΙ ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ ΑΠΟΓΡΑΦΕΣ 
Ενδεκα βασικοί τομείς-πηγές (συμπεριλαμβανομένων φυσικών πηγών) καλύπτονται 
από τη συνοπτική παρουσίαση του CORINAIR 90 στον Πίνακα 2, όπου 
παρουσιάζεται η συμβολή κάθε τομέα στις συνολικές εκπομπές της ΕΕ. Για τις 
ανθρωπογενείς εκπομπές μεθανίου μπορούν να συναχθούν τα ακόλουθα 
συμπεράσματα (βλέπε, επίσης, Πίνακα 3): 
3.1 Γεωργία 
Οι εκπομπές από τον γεωργικό τομέα αντιπροσωπεύουν τη σημαντικότερη πηγή 
εκπομπών μεθανίου στην ΕΕ. Οι εκπομπές υπολογίζονται σε 10,2 Mt για το 1990 
και ανέρχονται σε ποσοστό 44,7% των εκπομπών της Ευρώπης. Οι κύριες πηγές 
αυτών των εκπομπών είναι οι εξής: 
εντερική ζύμωση (πέψη) των 
μηρυκαστικών (βοοειδών, προβάτων): 30% 
κοπριά ζώων: 14,7% 
3.2 Απόβλητα 
Οι εκπομπές από την επεξεργασία και διάθεση αποβλήτων αντιπροσωπεύουν τη 
δεύτερη πηγή εκπομπών μεθανίου στην ΕΕ. Υπολογίζονται σε 7,3 Mt για το 1990 
και ανέρχονται σε ποσοστό 32% των εκπομπών της Ευρώπης. Οι κύριες πηγές 
αυτών των εκπομπών είναι οι εξής: 
χώροι υγειονομικής ταφής: 30,8% 
επεξεργασία λυμάτων (ιλύς καθαρισμού): 0,7% 
Εάν ληφούν υπόψη οι εκπομπές από χωματερές που δεν υπόκεινται σε διαχείριση 
και έλεγχο, τα απόβλητα ενδέχεται να αποτελέσουν την πρώτη πηγή εκπομπών 
μεθανίου στην ΕΕ. 
3.3 Ενέργεια 
Οι εκπομπές του ενεργειακού τομέα αντιπροσωπεύουν την τρίτη πηγή εκπομπών 
μεθανίου στην ΕΕ. Υπολογίζονται σε 5,3 Mt για το 1990 και ανέρχονται σε 
ποσοστό 23,3% των εκπομπών της Ευρώπης. Οι κύριες πηγές αυτών των εκπομπών 
είναι οι εξής: 
εξόρυξη, μεταφορά και αποθήκευση 
άνθρακα: 11,4% 
παραγωγή και διανομή φυσικού αερίου: 8,8% 
καύση: 2% 
μεταφορές: 0,8% 
12 
4. ΕΠΙΛΟΓΕΣ_ΠΑ_ΜΕΙΩΣΗ_ΤΩΝ_ΕΚΠΟΜΠΩΝΜΕΘΑΝΙΟΥ^ΟΡΙΣΜΕΝΑ ΜΕΤΡΑ ΠΟΥ 
ΑΝΑΦΕΡΘΗΚΑΝ ΑΠΟ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ ΚΑΙΤΡΙΤΕΣΧΩΡΕΣ. 
Οι χαρακτηριστικές ιδιότητες των εκπομπών μεθανίου, που περιγράφονται στο 
κεφάλαιο 1, καταδεικνύουν τη σημασία προώθησης στρατηγικών για τη μείωσης 
της ποσότητας μεθανίου που εκλύεται στην ατμόσφαιρα. Συν τοις άλλοις, το 
μεθάνιο αποτελεί τόσον πηγή ενέργειας όσο και αέριο που συμβάλλει στο 
φαινόμενο του θερμοκηπίου και η εφαρμογή επιλογών ελέγχου των εκπομπών θα 
μπορούσε να οδηγήσει σε πρόσθετα οικονομικά οφέλη (βλέπε επίσης κεφάλαιο 
5). Επιπλέον, σήμερα διατίθενται στην αγορά προηγμένες και καταξιωμένες 
τεχνολογίες. 
Παρουσιάζονται εν συνεχεία λεπτομερέστερα οι επιλογές για τη μείωση των 
εκπομπών μεθανίου από τις κύριες πηγές (γεωργία, επεξεργασία και διάθεση 
αποβλήτων, ενέργεια). Στον Πίνακα 4 παρατίθεται ως παράρτημα συνοπτική 
παρουσίαση των τεχνικών/οικονομικών πτυχών και της αποτελεσματικότητας αυτών 
των επιλογών. 
Στο πλαίσιο της FCCC7 έγινε συλλογή και σύνθεση πρόσφατων εθνικών 
ανακοινώσεων από τις χώρες που υπάγονται στο Παράρτημα Ι. Η προκαταρκτική 
αυτή εξέταση δείχνει τις τρέχουσες τάσεις πολιτικών και μέτρων που 
θεσπίσθηκαν από τις εν λόγω χώρες για τον περιορισμό της αλλαγής του 
κλίματος. Αναλύθηκαν περίπου 25 ανακοινώσεις, 12 από τις οποίες εκδόθηκαν 
από τα κράτη μέλη της ΕΕ. Στο παρόν κεφάλαιο αναφέρονται μόνο οι βασικές 
θεωρήσεις αυτής της αξιολόγησης που καλύπτουν όλους τους τομείς 
ενδιαφέροντος που περιγράφονται κατωτέρω. Πέραν αυτών των σχολίων, 
αναφέρονται επίσης ορισμένες ενέργειες που επιχειρήθηκαν από μεμονωμένα 
κράτη μέλη. 
Στο παρόν κεφάλαιο δεν εξετάζονται οι ανθρωπογενείς πηγές από τις οποίες 
εκλύεται μεθάνιο σε ποσοστό χαμηλότερο από 1% των εκπομπών της ΕΕ (π.χ. 
καθαρισμός λυμάτων, καλλιέργεια ρυζιού). 
4.1 ΓΕΩΡΓΙΑ 
4.1.1 Εντερική Cvfjaon 
Το μεθάνιο παράγεται στο πλαίσιο της κανονικής πεπτικής διαδικασίας των 
μηρυκαστικών (π.χ. βοοειδών, αιγοπροβάτων), κατά την πέψη της τροφής τους στον 
προστόμαχο. Μέρος αυτού του μεθανίου που εκλύεται κατά την εκπνοή ή τον 
ερυγμό του ζώου θεωρείται, σε καθαρά ενεργειακή βάση, ως ατέλεια της 
τροφικής μετατροπής. Η ενέργεια της τροφής που μετατρέπεται σε μεθάνιο δεν 
μπορεί να χρησιμοποιηθεί από το ζώο για τη συντήρηση, την ανάπτυξη του ή την 
παραγωγή προϊόντων. 
Αλλα ψευδο-μηρυκαστικά (όπως οι χοίροι και τα άλογα) και οι άνθρωποι 
παράγουν επίσης μεθάνιο μέσω της εντερικής ζύμωσης, αλλά η συνολική εκπομπή 
είναι μικρή συγκριτικά με τις εκπομπές των μηρυκαστικών. Συνεπώς, σε αυτό το 
κεφάλαιο εξετάζονται μόνο μέτρα μείωσης των εκπομπών μεθανίου από τα 
βοοειδή και τα πρόβατα. 
Σύμβαση Πλαίσιο σχετικά με την Αλλαγή του Κλίματος 
13 
Τρεις είναι εν προκειμένω οι επιλογές μείωσης των εκπομπών μεθανίου από τα 
μηρυκαστικά. 
-Μειω σηΕ^ω ικουκεφαλαιου 
Μια πολύ αποτελεσματική επιλογή για τη μείωση των ζωικών εκπομπών 
μεθανίου είναι προφανώς η μείωση του αριθμού των ζώων. Ωστόσο, σε ευρωπαϊκή 
κλίμακα, η επικρατούσα τάση για τα επόμενα χρόνια, έστω και με μεγάλη 
αβεβαιότητα, είναι ελαφρή μείωση του αριθμού των μυρηκαστικών. Η μείωση 
αυτή θα επηρεαστεί επίσης από έμμεσες συνέπειες που θα έχει η εφαρμογή 
άλλων μέτρων γεωργικής πολιτικής εκτός από αυτά που στοχεύουν στη μείωση του 
ζωικού κεφαλαίου. 
Η ΕΕ όντως ελέγχει τη γεωργική υπερπαραγωγή με επιβολή επιβαρύνσεων και 
καθορισμό ποσοστώσεων. Οι υφιστάμενες πολιτικές έχουν μειώσει ήδη τον 
αριθμό των ζώων τα τελευταία έτη. Οι ποσοστώσεις σχετικά με το γάλα 
αποδείχθηκαν αποτελεσματικό μέσο μείωσης του πλεονάσματος του γάλακτος και 
του αριθμού των γαλακτοπαραγωγών αγελάδων. Γεωργο-περιβαλλοντικά μέτρα, 
όπως οικονομικά κίνητρα που προωθούν, όπου χρειάζεται, την εκτατικοποίηση 
της κτηνοτροφίας, συντελούν στην μείωση της πυκνότητας του ζωικού κεφαλαίου 
και ενδεχομένως να οδηγήσουν σε μείωση του. Μελλοντικά, η εξέλιξη της 
γεωργικής πολιτικής μπορεί να επηρεάσει τους ζωικούς πληθυσμούς. Για 
παράδειγμα, αφενός, οι προσπάθειες μείωσης των πλεονασμάτων κοπριάς μπορεί 
να οδηγήσουν στη μείωση του αριθμού των ζώων και, αφετέρου, προκειμένου να 
διατηρηθεί και να διαφυλαχθεί το τοπίο, ενδεχομένως να χρειασθεί σε 
ορισμένες περιοχές η διατήρηση ή και αύξηση της πυκνότητας του ζωικού 
κεφαλαίου. 
Επιπλέον, η μείωση των εκπομπών μεθανίου με περιορισμό του αριθμού του 
ζωικού κεφαλαίου είναι δυνατή μόνο εάν δεν εκτρέφονται αλλού μηρυκαστικά 
για να αντισταθμίζεται η μείωση της παραγωγής γάλακτος/κρέατος στην ΕΕ. Η σε 
παγκόσμια κλίμακα μεταφορά της παραγωγής σε χώρες λιγότερο προηγμένες 
τεχνολογικά μπορεί να έχει αρνητικές συνέπειες αναμενόμενες, εάν στις χώρες 
αυτές η κοπριά υφίσταται επεξεργασία λαμβάνοντας λιγότερο υπόψη τις 
περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Κατά συνέπεια, η μείωση της κατανάλωσης 
προϊόντων μηρυκαστικών μπορεί να αποτελεί εναλλακτική λύση για τη μείωση 
του αριθμού των ζώων παγκοσμίως. 
Σήμερα, ακόμα κι αν ο απολογισμός των πολιτικών και μέτρων δείχνει μείωση 
του αριθμού των ζώων, σε ευρωπαϊκή κλίμακα δεν μπορούν να εκτιμηθούν με 
βεβαιότητα οι επιπτώσεις αυτών των μέτρων το 2000 και εντεύθεν, ούτε και να 
προβλεφθεί κατά πόσον και σε ποια είδη ζώων θα σημειωθούν μειώσεις. 
Ωστόσο, δεν πρέπει να αναμένονται δραστικές μεταβολές μεταξύ 1990 και 2000. 
-Αυξησητουβαθ^ου_αξιοποιησης_της^ωοτροφής 
Μπορούν να ληφθούν ορισμένα μέτρα για τη βελτίωση του βαθμού αξιοποίησης 
της ζωοτροφής με μείωση των απωλειών ενέργειας λόγω παραγωγής μεθανίου, π.χ. 
επεξεργασία με άλκαλια/αμμωνία του δύσπεπτου αχύρου, συμπληρώματα 
πολυτροφικών συμπλοκών μελάσσας/ουρίας, περιορισμός της μικροβιακής πανίδας 
μέσω ανόργανων/ πρωτεϊνικών συμπληρωμάτων. Αυτές οι τροφικές επιλογές 
14 
προσφέρουν περιορισμένες δυνατότητες, όταν εφαρμόζονται στο ζωικό κεφάλαιο 
της Ευρώπης, καθώς στα περισσότερα ζώα ήδη χορηγείται σιτηρέσιο με 
προσεκτικά επιλεγμένη σύνθεση που χαρακτηρίζεται από μεγάλη ευπεψία και 
περιέχει αρκετά θρεπτικά συστατικά. Ωστόσο, υπάρχει δυνατότητα εφαρμογής 
ορισμένων επιλογών, όπως αύξηση του αριθμού των σιτηρεσίων, αντικατάσταση 
των κυτταρινούχων άπεπτων μερών τροφής με συμπυκνώματα και αλλαγή της 
σύνθεσης των συμπυκνωμάτων. 
Η αύξηση του αριθμού των σιτηρεσίων μεταβάλλει την περιεκτικότητα του 
προστομάχου σε VFA8, ούτως ώστε σχηματίζονται λιγότερο οξικοί και 
περισσότερο προπιονικοί εστέρες και, κατά συνέπεια, μειώνονται οι εκπομπές 
μεθανίου. Σε γενικές γραμμές, αυξάνεται επίσης η παραγωγικότητα του ζώου. 
Καθώς τα κυτταρινούχα άπεπτα μέρη της τροφής περιέχουν μεγάλα ποσά δομικών 
υδατανθράκων (ίνες), η αντικατάσταση μέρους των εν λόγω άπεπτων μερών με 
συμπυκνώματα θα επέφερε, σε γενικές γραμμές, αύξηση της παραγωγής 
προπιονικών εστέρων και μείωση της παραγωγής μεθανίου. 
Εάν η σύνθεση των σημερινών πρόσθετων συμπυκνωμάτων μεταβληθεί ώστε να 
περιέχει λιγότερες ίνες, είναι πιθανόν να σημειωθεί μείωση του μεθανίου. 
Εναλλακτικές λύσεις είναι το άμυλο και η ζάχαρη. Αντικαθιστώντας 25% των 
δομικών υδατανθράκων με μη δομικούς υδατάνθρακες, προβλέπεται μείωση του 
0Η4 κατά περίπου 20%. 
-Αυξηση_της_παραγωγικοτητας_των_ζωων 
Η εν λόγω αύξηση, έστω κι αν επιδέχεται αμφισβήτηση, παρουσιάζεται στο 
παρόν έγγραφο ως τρίτη πιθανή επιλογή, προκειμένου να ολοκληρωθεί αυτό το 
θέμα. 
Με την προσθήκη στην ζωοτροφή ουσιών ενίσχυσης της παραγωγικότητας των ζώων, 
ή με τη χορήγηση αυτών των ουσιών σε ενέσιμη μορφή, μπορεί να βελτιωθεί η 
παραγωγικότητα του ζώου (γάλα, κρέας) και να μειωθούν οι εκπομπές μεθανίου 
ανά γεωργικό προϊόν. Εχει καταδειχθεί μείωση των εκπομπών ανά μονάδα σε 
ποσοστό 5% ως 30%. Σήμερα, για την αύξηση της παραγωγής χρησιμοποιούνται 
ορισμένα αντιβιοτικά, ιοντικά και αλογονούχα παρασκευάσματα, μερικά από 
τα οποία επηρεάζουν άμεσα και την παραγωγή μεθανίου στον προστόμαχο. 
Τέλος, εκτός από την προσθήκη ουσιών, η παραγωγή των ζώων μπορεί επίσης να 
βελτιωθεί με μεθόδους διασταύρωσης γονιδίων ή με βιοτεχνολογικές τεχνικές 
αναπαραγωγής. 
4.1.2 Κοπβΐάζωων 
Εάν η κοπριά των ζώων διατηρείται υπό αναερόβιες συνθήκες (απουσία αέρα) 
και σε θερμοκρασίες υψηλότερες από περίπου 15°C, τα μεθανογόνα βακτήρια 
Η δράση των μεθανογονων βακτηρίων αναστέλλεται απο την αμμωνία η τους 
προπιονικους εστέρες των πτητικών λιπαρών οξέων (VFA). Διατηρώντας την 
αμμωνία σε αρκετά υψηλό επίπεδο και μεταβάλλοντας τη σύνθεση των VFA του 
προστομάχου, ούτως ώστε να περιέχει περισσότερο προπιονικους και 
λιγότερο οξικούς εστέρες, είναι δυνατόν να μειωθεί το παραγόμενο 
μεθάνιο. 
15 
παράγουν μεθάνιο. Στο στάδιο αυτό, μπορεί να ξεκινήσει ελεγχόμενη ζύμωση 
της κοπριάς. Οι εκπομπές μεθανίου από την αναερόβια χώνευση (ζύμωση) της 
κοπριάς αποτελούν πηγή ενέργειας, η οποία μπορεί στη συνέχεια να ανακτηθεί. 
Η διαχείριση της κοπριάς και τεχνικές ανάκτησης δίνουν τη δυνατότητα 
συλλογής του μεθανίου. Αυτό το μεθάνιο από ανάκτηση (βιοαέριο) μπορεί είτε 
να καεί είτε να χρησιμοποιηθεί για παραγωγή ενέργειας (θερμότητα ή/και 
ηλεκτρική ενέργεια) για την κάλυψη των αναγκών της γεωργικής εκμετάλλευσης 
ή για πώληση (βλέπε κεφάλαιο 5). Οπως ήδη αναφέρθηκε στο κεφάλαιο 2, με την 
καύση μειώνονται κατά ποσοστό μεγαλύτερο του 95% οι επιβλαβείς για την 
ατμόσφαιρα επιδράσεις που θα είχε το ανακτηθέν μεθάνιο, εάν εκπέμπετο στην 
ατμόσφαιρα, ενώ με την ανάκτηση και χρήση του μεθανίου εξαλείφονται εντελώς 
οι επιβλαβείς αυτές επιδράσεις και περιορίζεται επιπροσθέτως το φαινόμενο 
του θερμοκηπίου λόγω της μείωσης του συνόλου των εκπομπών C02. Τα οριστικά 
σταθεροποιημένα προϊόντα που προέρχονται από την αναερόβια χώνευση μπορούν 
να αξιοποιηθούν ως τροφή και συμπληρώματα υδατοκαλλιέργειας σε 
ιχθυοτροφεία ή ως λιπάσματα καλλιεργειών. 
Εάν η κοπριά των ζώων διατηρείται υπό αερόβιες (παρουσία αέρα) συνθήκες (με 
ανάδευση της κοπριάς σε τακτά διαστήματα ή με τεχνητό αερισμό), συντελείται 
αερόβια μετατροπή του προϊόντος με αντικατάσταση των εκπομπών CH4 από 
εκπομπές C02. Αυτή η διεργασία οδηγεί σε σταθεροποιημένο κοπρόχωμα, το 
οποίο μπορεί εν συνεχεία να χρησιμοποιηθεί ως λίπασμα καλλιεργειών. Είναι 
σαφές ότι στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας χάνονται η ενεργειακή αξία και 
τα οφέλη του βιοαερίου (CH4), αλλά διατηρείται το βασικό πλεονέκτημα που 
έγκειται στην αντικατάσταση ισχυρού αερίου θερμοκηπίου από ασθενές, 
γεγονός που οδηγεί σε δραστική μείωση, άνω του 95%, του ΠΘΔ των υπολοίπων 
εκπομπών (βλέπε κεφάλαιο 2). 
Γενικά, τα πολιτικά μέτρα μείωσης του ζωικού κεφαλαίου θα έχουν έμμεσες 
συνέπειες στη στρατηγική μείωσης της κοπριάς των ζώων και, ως επακόλουθο, θα 
επηρεάσουν σε μεγάλο βαθμό τις εκπομπές μεθανίου από αυτή την πηγή. 
Παρουσιάζονται κατωτέρω δύο επιλογές όπου χρησιμοποιούνται αναερόβιες 
τεχνικές ανάκτησης προκειμένου να μειωθούν οι εκπομπές μεθανίου από την 
κοπριά του ζωικού κεφαλαίου. 
•Καλυμ^/ενεςδεξαμενες 
Η διαχείριση κοπριάς σε δεξαμενές αφορά εντατικές γεωργικές εκμεταλλεύσεις 
σχετικά μεγάλης κλίμακας. Οι στερεές ουσίες κοπριάς εκλύονται από τις 
εγκαταστάσεις στέγασης των ζώων με μεγάλες ποσότητες νερού και τα ιλυώδη 
απόβλητα συρρέουν σε δεξαμενές πρωτοβάθμιας επεξεργασίας. Λόγω των 
αναερόβιων συνθηκών, η κοπριά παράγει σημαντικές εκπομπές μεθανίου, υπό την 
προϋπόθεση ότι οι θερμοκρασίες παραμένουν αρκετά υψηλές. Με την τοποθέτηση 
αδιάβροχου πλωτού καλύμματος επί της δεξαμενής ενώ ασκείται υποπίεση, 
μπορεί να ανακτηθεί το μεθάνιο. Η απόδοση της ανάκτησης μεθανίου μπορεί να 
φθάσει σε ποσοστό 80%. 
-Χωνευτηρες 
Πρόκειται για ειδικούς χωνευτήρες σχεδιασμένους ώστε να ενισχύουν την 
αναερόβια αποδόμηση της οργανικής ύλης, μεγιστοποιώντας, έτσι, τις 
16 
παραγόμενες εκπομπές μεθανίου μέσα στον αντιδραστήρα ανάκτησης αερίου. 
Βάσει χονδρικής εκτίμησης, ο χωνευτήρας αναερόβιας αποδόμησης μειώνει το 
δυναμικό των εκπομπών μεθανίου κατά τα δύο τρίτα ή και περισσότερο, 
αφήνοντας το υπόλοιπο ένα τρίτο των ενώσεων στις εκροές. Από τις εκροές αυτές 
είναι δυνατόν να παραχθεί επιπλέον μεθάνιο. Επομένως, αποτελεσματικοί 
χωνευτήρες με συστήματα ανάκτησης αερίων μπορούν να μειώσουν τις εκπομπές 
μεθανίου σε ποσοστό ως 70%, ενώ μελλοντικά η μείωση θα είναι μεγαλύτερη. 
Η κατασκευή και η λειτουργία χωνευτήρων μικρής κλίμακας είναι σχετικά 
απλές. Ως εκ τούτου, αποτελούν κατάλληλη στρατηγική για μικρά απομονωμένα 
αγροκτήματα και για περιοχές με περιορισμένους πόρους από άποψη τεχνικής, 
κεφαλαίων και υλικών. Η ανάκτηση λιπάσματος υψηλής ποιότητας από χωνευτήρες 
μπορεί να αποτελεί ίσως και σημαντικότερο όφελος συγκριτικά με την ενέργεια 
που παρέχεται από το βιοαέριο. 
Οι χωνευτήρες μεγάλης κλίμακας, συχνά πιο προηγμένοι τεχνολογικά, συνήθως 
θερμαίνονται και απαιτείται μεγαλύτερο επενδυτικό κεφάλαιο ανά μονάδα. 
Εξελιγμένα σχέδια μπορούν να βελτιώσουν σε μεγάλο βαθμό την απόδοση των 
χωνευτήρων κοπριάς ζώων και να επιτρέψουν τη λειτουργία τους σε ψυχρότερες 
περιοχές. 
4.1.3 Περιγραφή_ορισμ^νων μέτρων που_αναφέρθηκαν_από_κράτη μέλη_και_τρίτες 
χώρες 
FCCC: Περίπου 10% όλων των πολιτικών και των μέτρων που αναφέρθηκαν για το 
CH4 είχαν γεωργικό προσανατολισμό. Μόνο εννέα συμβαλλόμενα μέρη έλαβαν 
πραγματικά μέτρα μείωσης του CH4 από εντερική ζύμωση ή κοπριά ζωικού 
κεφαλαίου. Γίνεται μεγαλύτερη αναφορά σε πολιτικά μέσα, όπως 
ενημερωτικά/εκπαιδευτικά προγράμματα με σκοπό τη βελτίωση της 
παραγωγικότητας του ζωικού κεφαλαίου και τη διαχείριση της κοπριάς. Ωστόσο, 
έχουν αναφερθεί έμμεσα μέτρα, όπως η μείωση του ζωικού κεφαλαίου, που 
επηρεάζει σαφώς τις εκπομπές μεθανίου από την εντερική ζύμωση και τη ζωική 
κοπριά. 
Κάτω^ΧώρεςΙ Ενα από τα κύρια μέσα που εφαρμόσθηκαν στις Κάτω Χώρες είναι η 
πολιτική για την κοπριά, η οποία δε θα επιτρέπει τη διασπορά στο έδαφος 
περισσότερων φωσφορικών αλάτων από αυτά που απορροφούν οι καλλιέργειες. Το 
πολιτικό αυτό μέτρο θα πρέπει να καταλήξει σε μείωση των βοοειδών και της 
κοπριάς και σε έμμεση μείωση των εκπομπών CH4 από τις καλλιέργειες. 
Γερμ_ανίαΣ Η Γερμανία θέσπισε τον νόμο για την κτηνοτροφία, με τον οποίο θα 
επιτευχθεί μείωση των εκπομπών μεθανίου μέσω της βελτίωσης της 
αποτελεσματικότητας της πεπτικής λειτουργίας των ζώων. 
Γαλλία! Θεωρώντας ότι τα επίπεδα και οι συνθήκες των εκπομπών στο γεωργικό 
τομέα δεν είναι επαρκώς γνωστά, η Γαλλία ξεκίνησε ερευνητικό πρόγραμμα που 
αφορά κυρίως την εντερική ζύμωση και τη διαχείριση της κοπριάς. 
17 
4.2 ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙΔΙΑΘΕΣΗ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ 
4.2.1 Χώροι υγειονομικής ταφής 
Το μεθάνιο παράγεται στα υποστρώματα των χώρων υγειονομικής ταφής, ως άμεσο 
αποτέλεσμα της φυσικής αποσύνθεσης των στερεών οργανικών αποβλήτων υπό 
αναερόβιες συνθήκες. Τα οργανικά συστατικά των αποβλήτων των χώρων 
υγειονομικής ταφής διασπώνται από μεθανογόνα βακτήρια με πολύπλοκη 
βιολογική διεργασία, κατά την οποία παράγεται μεθάνιο, διοξείδιο του 
άνθρακα και άλλα αέρια, κατά παρόμοιο τρόπο με αυτόν της αποθήκευσης ή της 
αποσύνθεσης της κοπριάς. 
Ορισμένες επιλογές μπορούν να μειώσουν τις εκπομπές μεθανίου από τους χώρους 
υγειονομικής ταφής, κάποιες από αυτές μέχρι ποσοστό 90%. Οι διαθέσιμες αυτές 
επιλογές περιγράφονται εν συντομία κατωτέρω. 
-Αναερόβια (απουσια__αερα^ διαγείριση y ω ρω ν υγειονομικής ταφής; 
ανάκτησηκαιαςιοποίηση^εθανιου 
Οταν ο χώρος υγειονομικής ταφής καλύπτεται με αδιάβροχο στρώμα, οι 
αναερόβιες συνθήκες στο εσωτερικό της ενισχύονται και επιταχύνεται η 
παραγωγή αερίου μεθανίου. Οι εκπομπές μεθανίου στην ατμόσφαιρα είναι 
δυνατόν να αποτραπούν με απομάκρυνση αυτού του αποβαλλόμενου αερίου. Για 
τούτο εγκαθιστώ νται στον χώρο υγειονομικής ταφής φρεάτια ανάκτησης και 
ασκώντας υποπίεση είναι δυνατό να συλλέγει το μεθάνιο. Μπορεί να επιτευχθεί 
απόδοση ανάκτησης σε ποσοστό 50 ως 80%, ενώ οι συγκεντρώσεις μεθανίου 
κυμαίνονται από 30 ως 70%. 
Υπάρχουν δύο επιλογές για το αέριο μέσης ποιότητας που ανακτάται συνήθως: 
παραγωγή ενέργειας ή καύση. Πρώτον, το αέριο που ανακτάται από τον χώρο 
υγειονομικής ταφής μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή ενέργειας, 
ηλεκτρισμού ή/και θερμότητας. Παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας είναι δυνατή 
επιτόπου ή σε παρακείμενο σταθμό ηλεκτροπαραγωγής, με τη χρήση μηχανών 
εσωτερικής καύσης ή αεριοστροβίλων. Το αέριο των χώρων υγειονομικής ταφής 
μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί ως καύσιμο κατευθείαν - χωρίς να μετατραπεί 
σε ηλεκτρική ενέργεια - ή να πωληθεί με ελαφρά ή καθόλου κατεργασία ως 
αέριο μέσης ποιότητας για να καλυφθούν τοπικές ανάγκες θέρμανσης ή 
ενέργειας της βιομηχανίας, των κατοικιών ή των εμπορικών καταστημάτων ή να 
υποστεί επεξεργασία για να μετατραπεί σε αέριο υψηλής ποιότητας ώστε να 
πωληθεί σε συστήματα παροχής φυσικού αερίου. Δεύτερον, το αέριο των 
χωματερών μπορεί να καεί όπου δεν υπάρχει επαρκές αέριο για να 
δικαιολογήσει ενεργειακό έργο, ή ως ένα πρώτο βήμα πριν από την εφαρμογή 
επιλογών αξιοποίησης του. 
Οι επιλογές αυτές θα εξαλείψουν είτε πλήρως (ως 100%) είτε σχεδόν πλήρως (ως 
95%) το πρόβλημα των επιβλαβών για την ατμόσφαιρα επιδράσεων που 
οφείλονται στην έκλυση μεθανίου από χώρους υγειονομικής ταφής. 
-Αεροβια^παρουσια_αερα^_διαχειριση_χωρων υγειονομ^,κήςταφής 
Σε αερόβιο χώρο υγειονομικής ταφής η αναλογία παραγωγής CH4 προς C02 
μετατοπίζεται προς την παραγωγή C02, ως συνέπεια της καλύτερης οξείδωσης 
18 
εντός του χώρου υγειονομικής ταφής. Η λειτουργία των μεθανογόνων βακτηρίων 
παρακωλύεται και, κατά συνέπεια, αερόβια βακτήρια έχουν τη δυνατότητα να 
μετατρέψουν τα οργανικά απόβλητα σε διοξείδιο του άνθρακα και νερό. Τα 
οργανικά απόβλητα, αντί να υφίστανται ζύμωση, λιπασματοποιούνται. 
Προκειμένου να διατηρηθούν αερόβιες συνθήκες σε χώρο υγειονομικής ταφής, 
απαιτείται ειδικός σχεδιασμός, όπως περιγράφονται εν συνεχεία. 
Σε ημιαερόβιο χώρο υγειονομικής ταφής είναι δυνατόν να διαχέεται αέρας ο 
οποίος διοχετεύεται μέσω των αγωγών συλλογής αποπλυμάτων που ευρίσκονται 
στον πυθμένα. Η διάμετρος των αγωγών πρέπει να είναι αρκετά μεγάλη ώστε να 
επαρκεί τόσο για τη συλλογή των αποπλυμάτων, όσο και για την παροχή αέρα 
στον χώρο υγειονομικής ταφής. Συγκριτικά με τους αναερόβιους χώρους 
υγειονομικής ταφής, μπορεί να επιτευχθεί μείωση της παραγωγής μεθανίου κατά 
50%. 
Το σύστημα ημιαερόβιου χώρου υγειονομικής ταφής με ανακυκλοφορία αποτελεί 
βελτιωμένη μορφή του ημιαερόβιου συστήματος. Ο ρυθμός αποσύνθεσης και 
καθαρισμού των αποπλυμάτων ενισχύεται με ανακυκλοφορία των εν λόγω 
αποπλυμάτων στη χωματερή, ούτως ώστε να ενθαρρύνεται η αερόβια ανάπτυξη των 
βακτηρίων, καθώς υπάρχει διαθέσιμο περισσότερο οξυγόνο και θρεπτικά 
συστατικά. Συγκριτικά με τους αναερόβιους χώρους υγειονομικής ταφής, μπορεί 
να επιτευχθεί μείωση της παραγωγής μεθανίου κατά 80%. 
Στο σύστημα αερόβιων χώρων υγειονομικής ταφής χρησιμοποιείται ανεμιστήρας 
που ωθεί τον αέρα στα στρώματα του χώρου υγειονομικής ταφής. Ο αέρας 
εισάγεται με αντλία μέσω χωριστών αγωγών στο κάτω τμήμα του χώρου 
υγειονομικής ταφής. Με αυτό σύστημα, είναι εφικτή η μείωση της παραγωγής 
μεθανίου κατά 90%. 
-Μείωση της διάθεσης οργανικων__αποβλτ1ΐω-^ 2§ Χ<ΕΡ-Ρ_Ρ_£ 
υγειονο^/ικήςταφής 
Η μείωση της εναπόθεσης οργανικών αποβλήτων σε χώρους υγειονομικής ταφής 
μπορεί να επιτευχθεί κατ' αρχάς με ελαχιστοποίηση της ποσότητας των 
παραγόμενων οργανικών αποβλήτων. Οπου τούτο δεν είναι δυνατόν, τα οργανικά 
απόβλητα πρέπει να υποβάλλονται σε διαδικασίες ανακύκλωσης, όπως, για 
παράδειγμα, λιπασματοποίηση. 
Στις εγκαταστάσεις λιπασματοποίησης τα οργανικά απόβλητα μετατρέπονται υπό 
αερόβιες συνθήκες σε διοξείδιο του άνθρακα, νερό και κυρίως λίπασμα το 
οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη βελτίωση των συνθηκών του εδάφους. Σε 
εκτατικά συστήματα τα οργανικά απόβλητα απλά αναδεύονται τακτικά, ενώ σι; 
εντατικά συστήματα εφαρμόζεται τεχνητός αερισμός. 
Πρέπει να σημειωθεί ότι αναπτύσσονται ορισμένες νεοεμφανισθείσες 
τεχνολογίες ανάκτησης που μπορούν να μειώσουν τις εκπομπές μεθανίου από τη 
διαχείριση των οργανικών αποβλήτων, όπως η ελεγχόμενη αναερόβια 
αποσύνθεση (δηλ. παραγωγή βιοαερίου) για την παραγωγή μεθανίου ή η 
πυρόλυση (δηλ. θερμική μετατροπή) για την παραγωγή πετρελαίου ή φυσικού 
αερίου. 
19 
Ορισμένα οργανικά απόβλητα, όπως το χαρτί, μπορούν να υποβληθούν σε χωριστή 
διαδικασία ανακύκλωσης, με δυνατότητα επανεισαγωγής στη διαδικασία 
παραγωγής χαρτιού. Η οδηγία 94/62/ΕΟΚ του Συμβουλίου σχετικά με τις 
συσκευασίες και τα απορρίμματα συσκευασιών ορίζει ήδη κριτήρια μείωσης 
και ανακύκλωσης των συσκευασιών και των απορριμάτων συσκευασιών. 
Η καθιέρωση αποτελεσματικών διαδικασιών ανάκτησης εξαρτάται συχνά από την 
ύπαρξη απορριμμάτων που έχουν υποβληθεί σε κατάλληλη διαλογή προκειμένου 
να τροφοδοτηθεί η σχετική διαδικασία ανάκτησης. Θα πρέπει, επομένως, να 
εξετασθεί η χωριστή συλλογή οργανικών αποβλήτων. 
Τα οργανικά απόβλητα είναι επίσης δυνατόν να αξιοποιηθούν για την ανάκτηση 
ενέργειας. Πρέπει συνήθως να προτιμάται η ανάκτηση υλών, όπως η 
λιπασματοποίηση. Όμως, σε ορισμένες περιπτώσεις η αξιολόγηση των 
περιβαλλοντικών και οικονομικών επιπτώσεων της ανάκτησης υλών, καθώς και 
τεχνολογικού περιορισμού ενδεχομένως να συνηγορούν υπέρ της ανάκτησης 
ενέργειας. 
4.2.2 Περιγραφή_ορισμ^νων_^/έτρων_τα_οποία_αναφέρθηκαν_από_κράτη_μ_έλη_και 
τρίτεςχωρες 
FCCC: Οι περισσότερες χώρες αναφέρθηκαν σε μέτρα προώθησης της ανακύκλωσης 
και ελαχιστοποίησης των αποβλήτων. Τα εν λόγω μέτρα εφαρμόζονται μέσω 
κανονιστικών ρυθμίσεων, πολιτικών κατευθύνσεων και τεχνικών προτύπων. 
Πολλές χώρες ανέφεραν κατευθυντήριες γραμμές για την αλλαγή των 
επιχειρηματικών πρακτικών και του τρόπου ζωής, στην προώθηση της 
ανακύκλωσης και ελαχιστοποίηση των αποβλήτων, σε τεχνικά πρότυπα ρύθμισης 
του θέματος των συσκευασιών και των αστικών αποβλήτων, σε φόρους (εισφορές 
για χώρους υγειονομικής ταφής, τέλη επί των αποβλήτων) ως πολιτικά μέσα 
άσκησης πολιτικής για τη μείωση του όγκου των αποβλήτων και σε 
αυτοδεσμευτικές συμφωνίες για την προώθηση της ανακύκλωσης στα νοικοκυριά, 
στις μικρές επιχειρήσεις και στη βιομηχανία. 
Πολλές χώρες αναφέρθηκαν σε πολιτικές και μέτρα με σκοπό τη βελτίωση της 
επεξεργασίας των λυμάτων και τη μείωση των εκπομπών μεθανίου από τους χώρους 
υγειονομικής ταφής, με επίκεντρο τον περιορισμό των χώρων υγειονομικής ταφής 
και τεχνικά πρότυπα μείωσης του CH4 που εκπέμπουν. Σε ορισμένες περιπτώσεις 
έχουν θεσπισθεί οικονομικά κίνητρα για την προώθηση της ανάπτυξης των 
εγκαταστάσεων επεξεργασίας λυμάτων και την υποστήριξη έργων για χρήση 
βιοαερίου. 
Ορισμένες χώρες ενέκριναν αυτοδεσμευτικές συμφωνίες για την προώθηση της 
ανάκτησης και χρήσης ενέργειας από τα απόβλητα. 
Ηνωμ^ένο Βασίλειο! Οι κυβερνητικές πολιτικές του Ηνωμένου Βασιλείου 
στοχεύουν στη μείωση της ποσότητας του μεθανίου που παράγεται στους χώρους 
υγειονομικής ταφής μέσω: 
υιοθέτησης πολιτικών που προωθούν την ελαχιστοποίηση και ανακύκλωση 
των αποβλήτων, συμπεριλαμβανομένης της ανάκτησης ενέργειας, 
εισαγωγής επιπλέον μέτρων για την προώθηση της χρήσης του μεθανίου από 
χώρους υγειονομικής ταφής ως πηγής ενέργειας και της καύσης του 
μεθανίου (μετατροπή του CH4 σε CO2). 
Η κυβέρνηση προωθεί επίσης την ανάκτηση ενέργειας από απόβλητα μέσω 
20 
εντολών προς τις δημόσιες επιχειρήσεις ηλεκτρικής ενέργειας της Αγγλίας και 
της Ουαλίας να παράγουν περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια από ανανεώσιμες 
πηγές. Ενα υπό εξέταση οικονομικό μέσο είναι η θέσπιση εισφοράς για τους 
χώρους υγειονομικής ταφής, γεγονός που θα μπορούσε να έχει σημαντικές 
επιπτώσεις στην ποσότητα των αποβλήτων που καταλήγουν εκεί. 
Αυστρία: Προκειμένου να αντικαταστήσει τα ορυκτά καύσιμα με ανανεώσιμες 
πηγές ενέργειας, και ειδικά με CH4 από χώρους υγειονομικής ταφής, η Αυστρία 
έχει θεσπίσει κανονιστικές ρυθμίσεις σχετικά με την παροχή ηλεκτρικής 
ενέργειας στο δημόσιο δίκτυο μέσω κανονισμού για τους χώρους υγειονομικής 
ταφής. 
Φιλανδία! Σύμφωνα με τη φιλανδική κυβέρνηση, το αναπτυξιακό πρόγραμμα 
διαχείρισης αποβλήτων απαιτεί αυστηρή μείωση του αριθμού των χώρων 
υγειονομικής ταφής. Ενας στόχος είναι το 2000 να υπάρχουν μόνο 200 χώροι 
υγειονομικής ταφής, μείωση που θα καταστήσει δυνατόν να αφιερωθούν 
μεγαλύτερες προσπάθειες Kat περισσότεροι πόροι στη διαχείριση και την 
επίβλεψη των υφιστάμενων χώρων υγειονομικής ταφής, προκειμένου να μειωθούν 
οι επιβλαβείς για το περιβάλλον επιδράσεις τους. Ενας άλλος στόχος είναι να 
μειωθεί ο όγκος των αποβλήτων που αδειαζονται στους χώρους υγειονομικής 
ταφής, με αύξηση της ανάκτησης των υλών των αποβλήτων και της 
επαναχρησιμοποίησης τους. 
Γαλλία! Από τον Ιούλιο του 1992, στη Γαλλία υπάρχει κανονιστική ρύθμιση που 
αναμένεται να τροποποιήσει εντελώς τη σημερινή στρατηγική διαχείρισης των 
αποβλήτων, εστιασμένη κυρίως στην ανακύκλωση και αξιοποίηση τους. Ως εκ 
τούτου, από το 2002 θα επιτρέπεται η διάθεση μόνο των τελικών αποβλήτων και 
στους νέους χώρους υγειονομικής ταφής οργανικών αποβλήτων το εκπεμπόμενο 
μεθάνιο θα πρέπει να ανακτάται και να καίγεται. 
4.3 ΕΝΕΡΓΕΙΑ 
4.3.1 Εςρρυ£η_και_διανομτ)_ορυκτών_καυσίμ_ων 
4.3.1.1 ^Ανθρακας 
Το μεθάνιο παράγεται κατά τη διαδικασία σχηματισμού του άνθρακα και 
παραμένει παγιδευμένο υπό πίεση στο κοίτασμα του άνθρακα και στα 
παρακείμενα στρώματα πετρωμάτων. Το παγιδευμένο μεθάνιο απελευθερώνεται 
κατά τη ρήξη του κοιτάσματος άνθρακα Kat ενδεχομένως να εκλυθεί στην 
ατμόσφαιρα ή να διαχυθεί στο ορυχείο ενόσω εξορύσσεται ο άνθρακας. 
Επειδή το μεθάνιο είναι ισχυρό εκρηκτικό, ο αέρας των ορυχείων που περιέχει 
μεθάνιο απομακρύνεται από τα εξορυκτικά έργα και, συνήθως, ελευθερώνεται 
απευθείας στην ατμόσφαιρα. Το ίδιο είδος τεχνικών μπορεί να προσαρμοσθεί 
για την ανάκτηση του μεθανίου. Ενα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά του 
εξορυσσόμενου άνθρακα είναι ο βαθμός ενανθρακώσεως που καθορίζει την 
περιεκτικότητα αερίου ανά μονάδα μάζας (π.χ. λιγνίτης έναντι ανθρακίτη). 
Για τη μείωση των εκπομπών CH4 κατά την εξόρυξη άνθρακα απαιτούνται δύο είδη 
τεχνολογιών: τεχνολογίες εξόρυξης και τεχνολογίες αξιοποίησης (είναι επίσης 
21 
δυνατή η καύση του ανακτωμενου αερίου). 
Παρουσιάζονται συνοπτικά τρεις τεχνολογίες ανάκτησης Kat οι αντίστοιχες 
δυνατότητες αξιοποίησης. Από τον συνδυασμό αυτών των στρατηγικών ανάκτησης 
είναι πιθανόν να προκύψουν οι σημαντικότερες βελτιστοποιήσεις όσον αφορά 
τις εκπομπές μεθανίου και την αξιοποίηση του αερίου. 
•Ενίσν.υση της ανάκτησης__μεθανιου απο τον χώρο των υλικών 
πλήρωσης 
Η κατακερματισμένη περιοχή άνθρακα και πετρωμάτων που δημιουργείται από 
την κατακρήμνιση της οροφής του ορυχείου μετά από την αφαίρεση του άνθρακα, 
αποτελεί τον χώρο υλικών πλήρωσης από όπου ενδέχεται να απελευθερωθούν 
σημαντικές ποσότητες μεθανίου στο ορυχείο, το οποίο στη συνέχεια 
εκκενώνεται μέσω του συστήματος αερισμού. Εάν αυτό το αέριο ανακτηθεί πριν 
από την είσοδο του στο ορυχείο, η ανάκτηση καθίσταται αποτελεσματικότερη 
και υπάρχει δυνατότητα μείωσης των απαιτήσεων αερισμού. 
Οι κύριες τεχνικές ανάκτησης συμπεριλαμβάνουν τα κατακόρυφα: φρέατα χώρων 
υλικών πλήρωσης τα οποία διανοίγονται από την επιφάνεια καθώς και 
γεωτρήσεις που διανοίγονται από ορύγματα εντός του ορυχείου προς τους χώρους 
υλικών πλήρωσης. Τα ποσοστά απόδοσης της ανάκτησης μεθανίου μπορεί να 
κυμαίνονται από 20 ως 50%. 
Η κύρια επιλογή για την αξιοποίηση του ανακτωμενου αερίου μέσης ποιότητας 
είναι η επιτόπου παραγωγή ενέργειας είτε με αεριοστροβίλους αερίου είτε 
με μηχανές εσωτερικής καύσης. Η ενέργεια χρησιμοποιείται επιτόπου ή 
πωλείται σε παρακείμενους χρήστες ηλεκτρικής ενέργειας ή σε επιχειρήσεις 
ηλεκτρικής ενέργειας. 
-Απαερω σηπροτη ςες ορυςη ς 
Η ανάκτηση του μεθανίου μέσω απαέρωσης προ της εξόρυξης του άνθρακα 
ενδεχομένως να παρουσιάζει ενδιαφέρον, επειδή το μεθάνιο απομακρύνεται 
πριν αναμειχθεί με τον αέρα από τα εξορυκτικά έργα. Οι δύο τεχνολογίες 
πρωτοβάθμιας ανάκτησης είναι οι οριζόντιες γεωτρήσεις εντός του ορυχείου 
και τα κατακόρυφα φρέατα τα οποία διανοίγονται από την επιφάνεια καθώς 
προχωρεί η εξόρυξη. 
Λόγω της μεγάλης θερμιδικής του αξίας, το ανακτώμενο αέριο μπορεί να 
χρησιμοποιηθεί πολλαπλά, όπως για παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, σε 
συστήματα διανομής φυσικού αερίου και για βιομηχανική θέρμανση. Εχει 
σταθερή περιεκτικότητα σε μεθάνιο 95% και μπορεί να πωληθεί με συστήματα 
αγωγών υψηλής ποιότητας. Το ποσοστό απόδοσης της ανάκτησης μεθανίου μπορεί 
να φθάσει ως 70%. 
^Α^ιοποιησητουσυστή^ατος αερισμού 
Το περισσότερο αέριο από τις εξορύξεις απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα μέσω 
του συστήματος αερισμού που χρησιμοποιείται στα υπόγεια ανθρακωρυχεία για 
λόγους ασφαλείας. Η περιεκτικότητα σε μεθάνιο του απαγόμενου αέρα πρέπει 
22 
να είναι κάτω του 5% για λόγους ασφαλείας (συχνά 0,5%). 
Παρά τη χαμηλή συγκέντρωση του, φαίνεται ότι ενδεχομένως να προσφέρονται 
δυνατότητες χρησιμοποίησης του αέρα του συστήματος αερισμού ως αέρα καύσης 
σε στροβίλους ή λέβητες. Ωστόσο, δεν έχει ακόμα καταδειχθεί εάν τούτο είναι 
εφικτό από τεχνική και οικονομική άποψη. Τα ποσοστά απόδοσης της ανάκτησης 
μεθανίου μπορεί να κυμαίνονται από 10 ως 90%. 
4.3.1.2 Φυσικό αέριο 
Το μεθάνιο αποτελεί το κύριο συστατικό του φυσικού αερίου, και είναι 
δυνατόν να διαρρέουν στην ατμόσφαιρα σημαντικές ποσότητες από τμήματα του 
δικτύου και κατά την λειτουργία του συστήματος φυσικού αερίου μιας χώρας. 
Στις πηγές εκπομπών περιλαμβάνονται τα φρέατα φυσικού αερίου και 
πετρελαίου, οι εγκαταστάσεις επεξεργασίας και αποθήκευσης, καθώς και τα 
συστήματα μεταφοράς και διανομής. Οι πετρελαιοπηγές αποτελούν επίσης πηγές 
εκπομπών φυσικού αερίου, αν και μικρών, και συνήθως το πετρέλαιο που 
αντλείται από το φρέαρ είναι μίγμα δύο φάσεων (υγρής και aéptaç), από όπου 
εκλύεται φυσικό αέριο που είναι δυνατόν να ανακτηθεί. Οι εκπομπές 
προκύπτουν κυρίως κατά τις κανονικές λειτουργίες των πολλών στοιχείων ενός 
συστήματος φυσικού αερίου, όπως η απαγωγή αέρα και η ατελής καύση σε φρέατα 
πετρελαίου και αερίου, οι λειτουργίες του σταθμού συμπίεσης, οι 
εγκαταστάσεις επεξεργασίας του αερίου, τα μηχανήματα ελέγχου που 
λειτουργούν με αέριο, καθώς και λόγω διαφυγών εξ αμελείας (ανεξέλεγκτες 
εκπομπές). 
Εδώ συζητώνται εν συντομία δύο στρατηγικές μείωσης των εκπομπών. 
-Με|ωση^ης_^παγωγής^Ρΐερ/ου_^αι_^ποτελ£σματική_^αυση_^ατά_την 
παραγωγή 
Κατά την παραγωγή πετρελαίου, το φυσικό αέριο πρέπει να διαχωρίζεται από 
το πετρέλαιο και το ανακτώμενο αέριο συνήθως αξιοποιείται εάν υπάρχει 
ζήτηση για φυσικό αέριο ως πηγή ενέργειας. Οπου δεν υπάρχει ζήτηση για 
αέριο, τούτο απελευθερώνεται απευθείας (απαγωγή), καίγεται (καύση) ή 
επανεισάγεται στο χώρο παραγωγής για να βοηθήσει στη διατήρηση της πίεσης 
σχηματισμού ή στην "διάθεση" των ανεπιθύμητων αερίων που σχηματίζονται κατά 
την παραγωγή πετρελαίου. Μολονότι η απαγωγή και η καύση των αερίων 
ελέγχονται αυστηρά και η επανεισαγωγή αερίου χρησιμοποιείται όλο και 
περισσότερο, απομένει σημαντικό δυναμικό μείωσης των εκπομπών μεθανίου από 
τις εγκαταστάσεις παραγωγής με τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας της 
καύσης και της επανεισαγωγής του αερίου. 
Εκπομπές από την παραγωγή φυσικού αερίου προκύπτουν κατά την έρευνα 
κοιτασμάτων από απώλειες εξαγωγής και διαταραχές του συστήματος. Η μείωση 
των εκπομπών από αυτές τις πηγές αφορά οριακές βελτιώσεις των υφιστάμενων 
πρακτικών, που θα μειώσουν επίσης τους κινδύνους για την ασφάλεια από 
διαφυγές μεθανίου και τις απώλειες προϊόντος. Κατ'αυτόν τον τρόπο μπορεί να 
επιτευχθεί ποσοστό απόδοσης της ανάκτησης μεθανίου ως 50%. 
23 
-Βελτίωσητουεντοπισμουδιαφυγωνκαιτηςεπισκευήςαγωγων 
Οι αγωγοί φυσικού αερίου υφίστανται διάβρωση και, ως επακόλουθο, 
δημιουργούνται χρόνιες διαφυγές. Με την αποφυγή και αντιμετώπιση αυτών των 
διαφυγών θα μειωθούν οι ανεξέλεγκτες εκπομπές, αλλά ταυτόχρονα θα 
επιτευχθεί και το ακόλουθο τριπλό όφελος: αύξηση της ασφάλειας των 
εγκαταστάσεων, μείωση του οικονομικού κόστους των απωλειών αερίου και, 
τέλος, μείωση των περιβαλλοντικών ζημιών. Αυτά τα αποτελέσματα μπορούν να 
επιτευχθούν μέσω ορισμένων ενεργειών, που συμπεριλαμβάνουν βελτίωση του 
εντοπισμού διαφυγών και της επιθεώρησης των αγωγών, προγράμματα προληπτικής 
συντήρησης και αντικατάστασης, καθώς και αύξησης της χρήσης αντιδιαβρωτικών 
υλικών (π.χ. διαφόρων ειδών χάλυβα με επικάλυψη, PVC, ΡΕ). Κατ'αυτόν τον τρόπο 
μπορεί να επιτευχθεί ποσοστό απόδοσης της ανάκτησης μεθανίου ως 80%. 
4.3.2 Καύση 
Οι εκπομπές μεθανίου από σταθερές και κινητές πηγές καύσης ορυκτών καυσίμων 
(βλέπε Πίνακα 2) είναι δυνατόν να μειωθούν με τροποποίηση των διαδικασιών 
καύσης, προκειμένου να μειωθεί η ποσότητα των παραγόμενων αερίων, ή με τη 
χρήση τεχνολογιών ελέγχου των καυσαερίων, όπως οι καταλυτικοί μετατροπείς 
προκειμένου να μειωθούν οι εκπομπές ορισμένων αερίων μετά το τέλος της 
διαδικασίας της καύσης. 
Η σκοπιμότητα ορισμένων από αυτές τις επιλογές δεν έχει ακόμα καταδειχθεί 
και, σε πολλές περιπτώσεις, δεν έχει ακόμη επιτευχθεί ακριβής ποσοτικός 
προσδιορισμός των δυνατοτήτων μείωσης των εκπομπών μεθανίου. Οι εκπομπές CH4 
από την καύση ορυκτών καυσίμων μπορούν να θεωρηθούν ως δευτερεύουσα πηγή 
στην απογραφή των πηγών μεθανίου (ποσοστό μικρότερο από 3%). 
4.3.3 Περιγραφή_ορισμ^νων_μέτρων_που_αναφερθηκαν_από_κράτη_μ_έλη_και_τρίτες 
χώρες 
FCCC: Αναφέρθηκαν πολιτικές μείωσης των ανεξέλεγκτων εκπομπών καυσίμων που 
συνδέονται με την παραγωγή ορυκτών καυσίμων, όπως η εξόρυξη άνθρακα και 
φυσικού αερίου. Τέτοιου είδους πολιτικές έλαβαν τη μορφή κατευθυντηρίων 
γραμμών για χαμηλές εκπομπές και ενημερωτικών προγραμμάτων για ενθάρρυνση 
προαιρετικών δράσεων. 
Κάτω_Χώρες! Στις Κάτω Χώρες, οι εγκαταστάσεις εξόρυξης κοιτασμάτων ανοικτής 
θάλασσας ευθύνονται για το 80% των εκπομπών μεθανίου. Η κυβέρνηση και οι 
εταιρείες παραγωγής φυσικού αερίου συζητούν μέτρα, ειδικά όσον αφορά την 
αύξηση της χρήσης φυσικού αερίου σε εξέδρες ανοικτής θάλασσας. 
Γαλλία! Κυρίως για λόγους ασφάλειας, η "GDF"9 προέβη από το 1990 ως το 1993 
στην αντικατάσταση 6000 χλμ. του παλαιού δικτύου φυσικού αερίου. Σκοπεύει 
να διαθέτει ένα δισεκατομμύριο γαλλικά φράγκα ετησίως από το 1993 ως το 
2000 για την αντικατάσταση 1000χλμ/έτος του παλαιού υφιστάμενου δικτύου. 
Αυτό το μέτρο αναμένεται επίσης να επηρεάσει έμμεσα τις εκπομπές μεθανίου. 
Η Γαλλία υποστήριξε ότι, για την περίοδο 1990-2000, οι απώλειες μπορούν να 
Gaz de France (Επιχείρηση Φυσικού Αερίου της Γαλλίας) 
24 
μειώνονται κατά 271<ί/ετησίως. 
Hvcpyjvo Βασίλειο! Η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου έχει υιοθετήσει ως 
υπόθεση εργασίας ότι οι εκπομπές μεθανίου από από τις εξορύξεις άνθρακα, 0,8 
Mt το 1990, μπορούν να μειωθούν περίπου στο μισό το 2000. Ενθαρρύνει τις 
επιχειρήσεις κοινής ωφελείας να αυξήσουν το ποσοστό του μεθανίου από τα 
ανθρακωρυχεία και θα λάβει μέτρα με τα οποία θα απαιτεί από τις 
επιχειρήσεις κοινής ωφελείας να δημοσιεύουν περιοδικές εκθέσεις σχετικά 
με τον τρόπο που επιδιώκουν τον περιορισμό των εκπομπών μεθανίου. Οι αρχές 
του Ηνωμένου Βασιλείου ανέθεσαν προσφάτως μελέτη για τον καθορισμό του 
τεχνικού δυναμικού, του κόστους και της αποτελεσματικότητας πιθανών μέτρων 
περιορισμού των εκπομπών μεθανίου από την παραγωγή άνθρακα σε ορυχεία 
μεγάλου βάθους στο Ηνωμένο Βασίλειο. 
25 
5. ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ΤΗΣΕΕ ΠΟΥΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΞΕΤΑΣΘΟΥΝ 
Σκοπός του παρόντος κεφαλαίου είναι να εισαγάγει και να πραγματευθεί τις 
καλύτερες πολιτικές λύσεις ανά κατηγορία πηγών (γεωργία, απόβλητα, 
ενέργεια) για τον έλεγχο των εκπομπών CH4. Αυτές οι επιλογές έχουν βασισθεί 
σε ορισμένες υφιστάμενες πολιτικές ή μελέτες σχετικά με αποτελεσματικά ως 
προς το κόστος τους μέτρα που αποσκοπούν στη μείωση των εκπομπών μεθανίου. 
Ωστόσο, πρέπει να αναγνωρισθεί η έλλειψη βιβλιογραφίας σχετικής με την 
ανάλυση της σχέσης κόστους-αποτελεσματικότητας. Το γεγονός ότι δεν υπάρχουν 
διαθέσιμα ποσοτικοποιημένα στοιχεία σχετικά με αυτό το θέμα, ειδικά δε όσα 
αναφέρονται σε μέτρα με το ελάχιστο κόστος για την κοινωνία, ενδεχομένως να 
δημιουργήσει κάποιες ανησυχίες σχετικά με το κύρος της διαμόρφωσης 
στρατηγικής για το μεθάνιο. Πρόσθετες εργασίες και μελέτες σε επίπεδο ΕΕ 
και κρατών μελών θα ήταν πραγματικά ευπρόσδεκτες. Σε αυτό το πλαίσιο, θα 
πρέπει να τονισθεί η εργασία που επιτελέσθηκε από το ECO FYS ("Σχέση κόστους-
αποτελεσματικότητας" των μέτρων μείωσης των εκπομπών μεθανίου στις Κάτω 
Χώρες"). Το Σχ. 5 δείχνει τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν. 
5.1 ΓΕΩΡΓΙΑ 
Οταν γίνεται αναφορά σε πολιτικά μέτρα που πρέπει να εξετασθούν σε αυτόν τον 
τομέα, και ειδικά σε όσα αφορούν τη μείωση των εκπομπών μεθανίου από την 
κτηνοτροφία, πρέπει να επισημαίνεται ότι είναι αναγκαία η συνεκτική 
προσέγγιση όλων των περιβαλλοντικών ζητημάτων που συνδέονται με αυτόν τον 
τομέα και της σχετικής (υφιστάμενη ή προτεινόμενη) νομοθεσίας. 
5.1.1 Εντερική_£ύ^/ωση 
-Μειω σητου^ω ικουκεφαλαιου 
Για να προσδιοριστούν σαφώς το δυναμικό και η ανάγκη μείωσης του ζωικού 
κεφαλαίου χρειάζονται ακριβέστερα στοιχεία σχετικά με τις εκπομπές 
μεθανίου που οφείλονται στα σημερινά πολυκλαδικά μέτρα του γεωργικού 
τομέα, προκειμένου να επηρεασθεί η διαμόρφωση της μελλοντικής πολιτικής σε 
αυτόν τον τομέα. Κατά συνέπεια, βραχυπροθέσμως, η εφαρμογή μέτρου μείωσης του 
ζωικού κεφαλαίου δεν αποτελεί την ενδεδειγμένη επιλογή. 
-Αυ^ησητουβαθ^ουα^ιοποιησηςτης^ωοτροφής 
Αυτές οι επιλογές είναι διαθέσιμες, αλλά το κόστος τους είναι άγνωστο, όπως 
επίσης άγνωστο είναι ως ποιο βαθμό μπορούν να εφαρμοσθούν αυτές οι επιλογές 
στην ΕΕ. Σήμερα δεν υπάρχουν αξιόπιστα στοιχεία σχετικά με τη μείωση του 
μεθανίου και το κόστος της. Ενα ουσιαστικό μέτρο που μπορεί να εξετασθεί 
είναι η ενίσχυση των σημερινών γνώσεων σε επίπεδο ΕΕ και εθνικό, με την 
προώθηση της έρευνας ή την έναρξη νέας ερευνητικής εκστρατείας με σκοπό να 
προσδιορισθούν καλύτερα οι εκπομπές μεθανίου που προκύπτουν από αυτή την 
επιλογή. 
-Αυξησ-η της παραγωγικοτητας_των_£ωων 
Σε ορισμένες χώρες της ΕΕ - όπως στις Κάτω Χώρες, τη Δανία και τη Γερμανία -
26 
απαγορεύονται σήμερα οι ουσίες αύξησης της παραγωγής από τις 
γαλακτοπαραγωγές αγελάδες. Επιπλέον, υπάρχει σθεναρή αντίσταση εναντίον της 
περαιτέρω χρήσης στο ζωικό κεφάλαιο ουσιών αύξησης της παραγωγής. Τούτο θα 
επηρεάσει την πιθανή εφαρμογή παρόμοιου μέτρου στο μέλλον. Το μεγαλύτερο 
μέρος των ουσιών αύξησης της παραγωγής και των γενετικών τεχνικών 
εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο έρευνας και δεν αναμένεται να 
αξιοποιηθούν πριν από το 2000. 
Αυτές οι επιλογές δεν είναι εύκολο να εκφρασθούν σε σχέσεις κόστους-
αποτελεσματικότητας, με εξαίρεση τις ουσίες αύξησης της παραγωγής, των οποίων 
το κόστος είναι σχετικά χαμηλό έναντι των εξοικονομήσεων που επιτυγχάνονται 
σε ζώα. 
Κατά συνέπεια, όσον αφορά την εντερική ζύμωση, χρειάζεται περισσότερη 
έρευνα σε αυτόν τον τομέα, σε επίπεδο ΕΕ και εθνικό. Επομένως, οι 
αναφερθείσες επιλογές δεν θεωρούνται βιώσιμες προς το παρόν. 
Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η προώθηση αυτού του είδους τεχνολογικών 
κινήτρων στην ΕΕ ενδεχομένως να οδηγούσε σε μείωση του ζωικού κεφαλαίου, 
αλλά θα αύξανε κυρίως τον "εντατικό" χαρακτήρα της κτηνοτροφίας, αποσυνδέντας, 
επομένως, την εκτροφή ζώων από τη χρήση της γης. Πολλές είναι οι επιπτώσεις 
μιας τέτοιας πολιτικής στο περιβάλλον: 
1) μεγαλύτερη συγκέντρωση ζωικών αποβλήτων (κοπριά) ενδεχομένως 
να επιφέρει, λόγω της υπερβολικής διασποράς τους στις γαίες, 
βλαβερές επιδράσεις σε εδάφη και ύδατα, και, ως επακόλουθο, 
ενδεχομένως να υπάρξει κίνδυνος ασυμβίβαστου προς την οδηγία της 
ΕΕ σχετικά με τη νιτρορρύπανση, εάν γίνεται υπέρβαση της 
κατώτατης τιμής διασποράς. 
2) λιγότερη χορτονομή και κυτταρινούχες τροφές ενδεχομένως να 
συνεπάγονται αρνητικές συνέπειες για το τοπίο και τα φυσικά 
χαρακτηριστικά. Οι υπό διαχείριση και διατήρηση φυσικές 
εκτάσεις ενδεχομένως να εξαφανισθούν σταδιακά και να 
αντικατασταθούν από εγκαταλελειμμένες φυσικές εκτάσεις 
(ενδεχομένως να ανακύψουν προβλήματα π.χ. διάβρωσης, βιοτόπων, 
πυρκαγιών, ...) 
3) η δημιουργία νέων αποτελεσματικών ειδών αγελάδας (αγελάδες 
"tUrbO") ίσως να επηρεάσει τη βιοποικιλότητά τους. 
Ως απάντηση στα ανωτέρω, η ΕΕ χρηματοδοτεί στο πλαίσιο της αγρο-
περιβαλλοντικής κανονιστικής ρύθμισης Ιμέσω πριμοδοτήσεων από το ΕΓΤΠΕ προς 
τους αγρότες) δράσεις ενίσχυσης που αποσκοπούν στην προστασία των "λιγότερο 
παραγωγικών" ζώων και την μεταφορά τους στις περιοχές και τις κλιματικές 
συνθήκες από όπου προέρχονται. 
5.1.2 Κοπριά^ω ικούκεφαλαίου 
Η επιτυχής ανάπτυξη εγκαταστάσεων μετατροπής της κοπριάς σε ενέργεια 
εξαρτάται από ορισμένους σημαντικούς περιφερειακούς παράγοντες, μεταξύ 
27 
άλλων από τη θερμοκρασία περιβάλλοντος και το κλίμα, τους οικονομικούς, 
τεχνικούς και υλικούς πόρους, τις τοπικές κανονιστικές απαιτήσεις, καθώς και 
από τα συγκεκριμένα οφέλη ανάπτυξης του ενεργειακού πόρου και του 
λιπάσματος υψηλής ποιότητας. 
Ως προς την σχέση κόστους-αποτελεσματικότητας, η πιο ελπιδοφόρα τεχνολογία 
φαίνεται ότι είναι η εγκατάσταση μικρής και μεσαίας κλίμακας μονάδων 
παραγωγής θερμότητας ή/και ηλεκτρισμού, οι οποίες να είναι απλές ως προς την 
κατασκευή, λειτουργία και συντήρηση τους. Η ενέργεια είναι εξάλλου δυνατόν 
να χρησιμοποιηθεί εύκολα για την εξυπηρέτηση των αναγκών της ίδιας 
αγροτικής εκμετάλλευσης (ή γειτονικών εκμεταλλεύσεων). Το κόστος επένδυσης 
είναι σχετικά μικρό και τα διπλά οφέλη (λίπασμα και ενέργεια) πιθανόν να 
είναι αρκετά υψηλά. Ωστόσο, για τη μελλοντική αποδοχή και ανάπτυξη αυτών των 
τεχνολογιών εξακολουθεί να απαιτείται η επίδειξη της χρησιμότητας τους. 
Γι'αυτόν το λόγο, ως πρώτο στάδιο, πρέπει σε επίπεδο ΕΕ, εθνικό, περιφερειακό 
και τοπικό να ορισθούν συνοδευτικά μέτρα, όπως προγράμματα επίδειξης, 
εκστρατείες προώθησης, οικονομικά κίνητρα και τοπικές μελέτες σκοπιμότητας. 
Σε δεύτερο στάδιο, η τεχνολογία πρέπει να εισαχθεί μέσω υποχρεωτικής 
νομοθεσίας της ΕΕ που θα ισχύει για κτηνοτροφικές μονάδες όπου τα ζώα 
υπερβαίνουν έναν ορισμένο αριθμό (ο οποίος πρέπει να καθοριστεί). Στο 
σημερινό στάδιο, ωστόσο, η υποχρέωση αυτή θα πρέπει να ενσωματωθεί στην 
ισχύουσα γεωργική και περιβαλλοντική πολιτική, όπως η οδηγία για τη 
νιτρορρύπανση και οι εκτατικές μέθοδοι εκτροφής μηρυκαστικών. 
Οι μεγαλύτερης κλίμακας μονάδες παραγωγής, αερίου ή/και ηλεκτρικής 
ενέργειας που προορίζονται κυρίως για πώληση, δεν θεωρούνται ως 
αποτελεσματικά ως προς το κόστος τους μέσα. Το μεγαλύτερο μέρος των 
αγροκτημάτων στην ΕΕ είναι σχετικά διάσπαρτα και πρέπει να αναπτυχθούν 
σημαντικές δυνατότητες μεταφοράς: πρώτον για να καλύπτονται οι ανάγκες 
συλλογής μεγάλων ποσοτήτων κοπριάς (συλλογή κυρίως ιλύος και υγρών) που 
πρέπει να υποστεί επεξεργασία, και, δεύτερον, για την ανάκτηση - μετά από την 
χώνευση, - των μεγάλων ποσοτήτων σταθεροποιημένων εκροών που πρέπει είτε να 
διασκορπιστούν σε εδάφη και καλλιέργειες ως λιπάσματα, είτε να 
χρησιμοποιηθούν και μ άλλους τρόπους. 
Πρέπει, επομένως, τα πολιτικά μέτρα που θα εξετασθούν να οργανωθούν σε δύο 
στάδια: 
* Στάδιο 1: κατάρτιση προγραμμάτων επίδειξης με κρατικές 
επιχορηγήσεις, προκειμένου να καταδειχθεί η αξιοπιστία 
τέτοιου είδους εξοπλισμού. Οι καλυμμένες δεξαμενές ή οι 
αναερόβιοι "χωνευτήρες" πρέπει να γίνουν αποδεκτοί από 
τους κτηνοτρόφους με την κατάδειξη της οικονομικής 
βιωσιμότητας και της τεχνικής αξιοπιστίας τους. 
Στάδιο 2: υποχρεωτική εφαρμογή της τεχνολογίας αυτής στην ΕΕ για 
κτηνοτροφικές όπου τα ζώα υπερβαίνουν ορισμένο αριθμό (ο 
οποίος πρέπει να ορισθεί). 
28 
5.2 ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΘΕΣΗ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ 
Η κοινοτική δράση σε αυτόν τον τομέα ενδείκνυται να κατανεμηθεί σε τρία 
πεδία: γενικά μέτρα με στόχο τη μείωση των οργανικών αποβλήτων που 
διατίθενται σε χώρους υγειονομικής ταφής, νέοι χώροι υγειονομικής ταφής και 
ήδη υφιστάμενοι χώροι υγειονομικής ταφής. 
Γενικά j/έτρα 
Ενα ελπιδοφόρο πεδίο για τη μείωση του μεθανίου είναι η μείωση της 
ποσότητας των οργανικών αποβλήτων της που καταλήγουν σε χώρους υγειονομικής 
ταφής. Αυτή η αποτελεσματική ως προς το κόστος τεχνική πρέπει να θεωρηθεί ως 
τμήμα συνολικού προγράμματος εξάλειψης των αποβλήτων, όπου δίδεται 
προτεραιότητα στην αποτροπή της δημιουργίας αποβλήτων. Οπου, παρ'όλα αυτά, 
προκύπτουν απόβλητα, πρέπει να ενθαρρύνεται η καλύτερη επεξεργασία του 
οργανικού μέρους. Για να διευκολυνθεί η αύξηση της ανάκτησης ενδεχομένως 
να απαιτηθούν πρόσθετα μέτρα, όπως ο καθορισμός κατάλληλων προτύπων και 
κριτηρίων λιπασματοποίησης, καθώς και η ενθάρρυνση της χωριστής συλλογής των 
οργανικών αποβλήτων, ώστε να βελτιωθεί η παροχή των κατάλληλων εισροών 
στις διάφορες διαδικασίες ανάκτησης. Ειδικά η λιπασματοποίηση προσφέρει 
το πλεονέκτημα ότι αποτελεί αποτελεσματικό ως προς το κόστος μέτρο που 
απαιτεί μικρές επενδύσεις, έχει χαμηλό λειτουργικό κόστος και μπορεί να 
αποδώσει σχετικά υψηλά έσοδα, εάν το τελικό προϊόν είναι επαρκούς 
ποιότητας για να πωληθεί ως βελτιωτικό εδάφους. Κατά κανόνα πρέπει να 
προτιμάται η ανάκτηση υλών, εκτός εάν περιβαλλοντικά, οικονομικά και 
τεχνολογικά επιχειρήματα συνηγορούν υπέρ του αντιθέτου, δηλαδή υπέρ της 
ανάκτησης ενέργειας από τα οργανικά απόβλητα. 
Τα κοινοτικά μέτρα θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην υλοποίηση αυτής της 
διαδικασίας με τη συνεργασία περιφερειών ή τοπικών αυτοδιοικήσεων μέσω 
στοχοθετημένων ενημερωτικών προγραμμάτων, ειδικά όταν πρόκειται για έργα 
ελαχιστοποίησης των οργανικών αποβλήτων και συστήματα συλλογής τους. 
Ως πρώτη προτεραιότητα, πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες σε επίπεδο ΕΕ, για 
να αποτρέπεται η παραγωγή απορριμμάτων συσκευασιών και, επιπλέον, για να 
επαναχρησιμοποιούνται, να ανακυκλώνονται και να ανακτώνται με άλλον τρόπο 
ύλες από τα εν λόγω απορρίμματα. Πρέπει επίσης να ενθαρρυνθεί η χρήση 
ανακυκλωμένων υλικών στην ίδια τη συσκευασία. Τα προβλήματα 
ανταγωνιστικότητας των τιμών των ανακυκλωμένων προϊόντων μπορούν να 
υπερκερασθούν με την εισαγωγή οικονομικών κινήτρων ώστε να προωθηθεί η 
χρήση τους. 
Εάν εφαρμοσθούν τα μέτρα πολιτικής που εκτίθενται σε γενικές γραμμές 
ανωτέρω, θα προκύψει σημαντική μείωση των οργανικών αποβλήτων που θα 
χρειάζεται στο μέλλον να διατίθενται σε χώρους υγειονομικής ταφής. 
Νέοιχώ ροιυγειονομ^,κήςταφής 
Στους νέους χώρους υγειονομικής ταφής πρέπει να εφαρμόζονται τεχνολογίες 
ανάκτησης και χρήσης του εκπεμπόμενου μεθανίου, εφόσον έχουν διερευνηθεί 
και θεωρηθεί ανέφικτες άλλες επιλογές μείωσης του μεθανίου. Εν προκειμένω, 
29 
η επικείμενη κοινοτική νομοθεσία θα προτείνει την υπαγωγή των νέων χώρων 
υγειονομικής ταφής σε καθεστώς χορήγησης άδειας που θα εξασφαλίζει ότι θα 
τοποθετούνται πριν από την έναρξη λειτουργίας του χώρου υγειονομικής ταφής 
συστήματα ανάκτησης και επεξεργασίας του τυχόν παραγόμενου μεθανίου. 
Ειδικότερα, η νομοθεσία θα απαιτεί τη λήψη κατάλληλων μέτρων για τον 
έλεγχο της συσσώρευσης και της διαφυγής αερίων χώρου υγειονομικής ταφής, τα 
οποία θα πρέπει να συλλέγονται, να υποβάλλονται σε επεξεργασία και να 
χρησιμοποιούνται κατά τρόπον ώστε "να ελαχιστοποιείται η ζημία στο 
περιβάλλον ή η υποβάθμιση του και ο κίνδυνος για την ανθρώπινη υγεία" 
σύμφωνα με αυστηρά πρότυπα. 
Υφιστάμενοιχώ ροιυγειονο^ικήςταφής 
Οι προαναφερθείσες πολιτικές θα έχουν σχετικά μικρές επιπτώσεις στα 
απόβλητα που έχουν ήδη διατεθεί, τα οποία αποτελούν τους κύριους παράγοντες 
εκπομπών CH4. Επομένως, πρέπει να γίνουν ειδικές ενέργειες προς αυτή την 
κατεύθυνση. Πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι οι υφιστάμενοι χώροι 
υγειονομικής ταφής δεν ήταν σχεδιασμένοι ούτως ώστε να αποτελούν μονάδες 
παραγωγής μεθανίου, και, ως εκ τούτου, ο εκ των υστέρων εξοπλισμός τους 
γι'αυτόν τον σκοπό καθίσταται δύσκολος. 
Ωστόσο, υπάρχουν τεχνολογίες και χρησιμοποιούνται ήδη σε περιορισμένο 
αριθμό χώρων υγειονομικής ταφής. Πρέπει να προωθηθούν μέτρα που να απαιτούν 
την εφαρμογή αυτών των τεχνολογιών σε αναερόβιους χώρους υγειονομικής ταφής. 
Θα πρέπει να θεσπιστεί νομοθεσία της ΕΕ που να απαιτεί τον εξοπλισμό των 
υφιστάμενων χώρων υγειονομικής ταφής με συστήματα συλλογής και χρήσης του 
μεθανίου, όπου είναι δυνατόν. Το ανακτώμενο αέριο θα ήταν δυνατό να 
πωλείται, να χρησιμοποιείται επιτόπου, να μετατρέπεται σε ενέργεια, είτε, 
εάν καμία από αυτές τις επιλογές δεν είναι εφικτή, θα πρέπει να καίεται. Η 
επικείμενη κοινοτική νομοθεσία θα απαιτεί την εκπόνηση σχεδίων για 
υφιστάμενους χώρους υγειονομικής ταφής, όπου να περιλαμβάνεται αξιολόγηση 
αυτών των επιλογών. Μελλοντικά, ενδέχεται επίσης να υπάρξει ανάγκη για 
πρόσθετα οικονομικά κίνητρα, τόσο σε εθνικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο ΕΕ, 
προκειμένου να ενθαρρυνθεί η ευρύτερη ανάκτηση μεθανίου καθώς και η χρήση 
και περαιτέρω ανάπτυξη κατάλληλων τεχνολογιών. Θα χρειασθεί να διατεθούν 
κονδύλια της ΕΕ για έρευνα, ούτως ώστε να εξευρεθούν τρόποι βελτίωσης των 
τεχνικών εξοπλισμού εκ των υστέρων. 
Τα συστήματα ανάκτησης μεθανίου για αναερόβιους χώρους υγειονομικής ταφής 
που λειτουργούν σήμερα αντιμετωπίζουν ορισμένα προβλήματα όταν πρόκειται 
για την αξιοποίηση του μεθανίου, λόγω των διακυμάνσεων της παραγωγής του 
(ποιότητα, πίεση και ροή) και του γεγονότος ότι δεν είναι εύκολο να 
εισαχθούν τέτοιες τεχνολογίες σε δίκτυο διανομής φυσικού αερίου. Επομένως, 
το ανακτώμενο αέριο χρησιμοποιείται συνήθως επιτόπου ή καίγεται, γεγονός 
που περιορίζει τουλάχιστον κατά 95% το πρόβλημα της συμβολής του 
εκπεμπόμενου μεθανίου στο φαινόμενο του θερμοκηπίου (βλέπε κεφάλαιο 2). 
Παρά τις σημαντικές σχετικές επενδύσεις και το λειτουργικό κόστος της 
ανάκτησης και χρήσης αυτού του αερίου, οι μεγάλες δυνατότητες μείωσης της 
συμβολής στο φαινόμενο του θερμοκηπίου εξακολουθούν να καθιστούν αυτά τα 
μέτρα αποτελεσματικά ως προς το κόστος (βλέπε κεφάλαιο 2.6). 
30 
5.3 ΕΝΕΡΓΕΙΑ 
5.3.1 ΕξόρυΕη_και_διανομ_ή_ορυκτών_καυσίμ/ον 
5.3.1.1 ^Ανθρακας 
Οι μέθοδοι ανάκτησης καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό την ποιότητα και την 
ποσότητα του ανακτωμενου αερίου, το οποίο με τη σειρά του καθορίζει τις 
πιθανές επιλογές αξιοποίησης. Για τη μείωση των εκπομπών χρειάζεται να 
αναπτυχθούν τρόποι χρήσης του ανακτωμενου μεθανίου. Η πώληση ή/και η χρήση 
του μεθανίου ενδεχομένως να αντισταθμίζει σε ορισμένες περιπτώσεις το κόστος 
ανάκτησης. Εκτός από τη μείωση των εκπομπών μεθανίου στην ατμόσφαιρα, από τη 
βελτίωση των τεχνικών ανάκτησης μεθανίου ενδεχομένως να καταστούν 
ασφαλέστερα και παραγωγικότερα τα ορυχεία, με μικρότερο κόστος εξαερισμού. 
Μεταξύ 1990 και 2005/2010 θα μειωθεί η παραγωγή άνθρακα στην ΕΕ με 
αποτέλεσμα τη μείωση των εκπομπών CH4. Επιπλέον, οι εφαρμοζόμενες πολιτικές 
σε χώρες που είναι σημαντικοί παραγωγοί άνθρακα θα επιτρέψει το 2010 τη 
μείωση κατά 40% των εκπομπών CH4 ως προς τα επίπεδα εκπομπών του 1990. 
Είναι ήδη διαθέσιμες τεχνολογίες ανάκτησης CH4. Περαιτέρω μείωση των 
εκπομπών θα μπορούσε να επιτευχθεί μέσω της γενίκευσης των τεχνικών 
ανάκτησης CH4, και, επομένως, πρέπει να ορισθεί και να εφαρμοσθεί το 
συντομότερο δυνατόν το σύγχρονο τεχνολογικό επίπεδο για τα εξορυκτικά έργα 
με τις καλύτερες διαθέσιμες τεχνολογίες . 
Ωστόσο, η εφαρμογή των τεχνολογιών αυτών στα ανθρακωρυχεία της ΕΕ εξαρτάται 
από τα ειδικά χαρακτηριστικά των ορυχείων σε κάθε κράτος μέλος. Η παραγωγή 
άνθρακα στην ΕΕ θα εξακολουθήσει να μειώνεται κατά τα επόμενα έτη, και 
σταδιακά θα πρέπει να κλείσουν ανθρακωρυχεία. Σε γενικές γραμμές, ο τομέας 
του άνθρακα αποτελεί οικονομική επιβάρυνση για όσα κράτη μέλη επιδοτούν 
τη βιομηχανία εξόρυξης άνθρακα. Σε αυτό το πλαίσιο, θα ήταν εξαιρετικά 
δύσκολο να δικαιολογηθούν οποιεσδήποτε πρόσθετες δαπάνες που θα ήταν 
απαραίτητες για την εφαρμογή τεχνικών ανάκτησης CH4. 
Κατά συνέπεια, μια πρωτοβουλία της ΕΕ πρέπει να περιορισθεί στην ενθάρρυνση 
των ενδιαφερομένων κρατών μελών να καταρτίσουν προγράμματα ή σχέδια μείωσης 
των εκπομπών CH4 μέ προώθηση της εφαρμογής των καλύτερων διαθέσιμων τεχνικών 
ανάκτησης για όσα ανθρακωρυχεία θα εξακολουθούν να λειτουργούν πέραν 
ορισμένης προθεσμίας (10 ετών, για παράδειγμα). Άλλη πρωτοβουλία θα 
μπορούσε να προβλέπει την ενίσχυση του χρηματοδοτικού μέσου που προκύπτει 
από το κονδύλιο του προϋπολογισμού της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ανθρακα και 
Χάλυβα (ΕΚΑΧ), του οποίου στόχος είναι η χρηματοδότηση ερευνητικών έργων που 
προωθούν τις καλύτερες διαθέσιμες τεχνολογίες μείωσης των εκπομπών 
μεθανίου. 
5.3.1.2 Φυσικόαεριο 
Η εφαρμογή των υφιστάμενων τεχνικών περιορισμού των διαφυγών απαιτεί 
χρηματοδότηση και κατάλληλα κίνητρα. Επομένως, ένα πρώτο μέτρο μπορεί να 
είναι ο καθορισμός προτύπου ΕΕ για την ελαχιστοποίηση των διαφυγών, με στόχο 
31 
να αντικατασταθούν τα λιγότερο αποτελεσματικά τμήματα των δικτύων μεταφοράς 
και διανομής με κατάλληλα υλικά. Το μέτρο αυτό θα είναι δυνατόν να 
εφαρμοσθεί σε κάθε εμπλεκόμενο κράτος μέλος σύμφωνα με συγκεκριμένο 
χρονοδιάγραμμα. Ως πρότυπο ελαχιστοποίησης των διαφυγών θα μπορούσε να 
προταθεί: 35θΓΤΊ3/χλμ./έτος. Η Γαλλία, και ειδικότερα από την Δημόσια 
Επιχείρηση Αερίου της Γαλλίας (G3Z d6 Ff3nC6) υπολογίσθηκε ότι στα σύγχρονα 
δίκτυα όπου χρησιμοποιούνται υλικά όπως συγκολλημένος κοινός χάλυβας, 
επιστρωμένος χάλυβας ή πολυαιθυλένιο οι απώλειες φυσικού αερίου μπορεί να 
ανέρχονται σε 35θΓΠ3/χλμ./έτος, ενώ οι διαφυγές από το υπάρχον δίκτυο 
χυτοσιδήρων αγωγών υπολογίσθηκαν σε 3500ΓΡΙ3/χλμ./έτος. Οπως αναφέρθηκε στην 
παράγραφο 4.3.3, η Γαλλία προχωρεί σήμερα στην αντικατάσταση τμήματος του 
παλαιού της δικτύου φυσικού αερίου. Ενα δεύτερο μέτρο μπορεί να συνίσταται 
στην αύξηση της συχνότητας ελέγχου των αγωγών. Μελέτη που εκπονήθηκε από το 
CITEPA (βλέπε παράγραφο 5.4) δείχνει ότι ο διπλασιασμός της συχνότητας 
ελέγχου στην Ευρώπη, επιθεώρηση περίπου 800 χλμ. ετησίως, (σήμερα στην ΕΕ 
ελέγχονται κατά μέσο όρο 400χλμ./έτος/άνθρωπο), μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα 
μείωση της διαφυγής κατά 50%. 
Αντίθετα από την κατανάλωση άνθρακα, η κατανάλωση φυσικού αερίου 
αναμένεται να αυξηθεί το 2010 κατά 60% ως προς την κατανάλωση του 1990. 
5.3.2 Καύση 
Δεδομένης της πολύ μικρής συμβολής της καύσης (μικρότερη του 3%), δεν υπάρχει 
άμεση ανάγκη θέσπισης πολιτικών μέτρων γι'αυτή την πηγή. Επιπλέον, όσον 
αφορά τον τομέα των μεταφορών, η διάδοση της χρήσης των καταλυτικών 
μετατροπέων αναμένεται να μειώσει εν μέρει αυτές τις εκπομπές. 
5.4 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 
Συμπερασματικά, στον ακόλουθο πίνακα παρουσιάζονται οι ιδέες της Επιτροπής 
για πρόγραμμα δράσης προκειμένου να περιορισθούν οι εκπομπές μεθανίου στην 
ΕΕ. Στον πίνακα αυτό συνοψίζονται και αναφέρονται τα πολιτικά μέτρα που 
προτείνονται στις προηγούμενες παραγράφους για τους τρεις κύριους τομείς. 
32 
ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΤΗΣ ΕΕ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ 
ΝΑ ΕΞΕΤΑΣΘΟΥΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟ ΤΩΝ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΜΕΘΑΝΙΟΥ 
ΓΕΩΡΓΙΑ 
* Εντερική ζυμωση 
- προώθηση της έρευνας και κίνητρα (σε επίπεδο ΕΕ και σε 
εθνικό επίπεδο) για την ανάπτυξη βιώσιμων πολιτικών και 
μέτρων 
* Ζωικήκοπρια 
- χωνευτήρες αναερόβιας διάσπασης ή καλυμμένες δεξαμενές 
(κατά προτίμηση με χρήση ενέργειας, εάν δεν είναι εφικτή η 
καύση) 
7 ο στάδιο: προγράμματα επίδειξης σε επίπεδο ΕΕ, εθνικό, 
περιφερειακό και τοπικό 
2ο στάδιο: να καταστεί υποχρεωτική σε επίπεδο ΕΕ η 
εγκατάσταση συστήματος ανάκτησης και χρήσης μεθανίου σε 
κτηνοτροφικές μονάδες όπου τα εκτρεφόμενα ζώα υπερβαίνουν 
συγκεκριμένο αριθμό (ο οποίος πρέπει να καθορισθεί) 
ΑΠΟΒΛΗΤΑ 
* Γενικάj/ετρα 
να προωθηθούν σε επίπεδο ΕΕ, εθνικό, περιφερειακό και 
τοπικό μέτρα, όπως: 
ελαχιστοποίηση των παραγόμενων οργανικών 
αποβλήτων, συμπεριλαμβανομένης της συσκευασίας 
ενθάρρυνση της χωριστής συλλογής των οργανικών 
αποβλήτων 
ανάκτηση υλών από οργανικά απόβλητα (π.χ.με 
λιπασματοποίηση) και ανάκτηση ενέργειας. Όπου 
ενδείκνυται από περιβαλλοντική άποψη, θα πρέπει να 
δοθεί προτεραιότητα στην ανάκτηση υλών έναντι της 
ανάκτησης ενέργειας. Θα πρέπει ωστόσο να λαμβάνονται 
υπόψη οι περιβαλλοντικές, οικονομικές και 
επιστημονικές επιπτώσεις αμφοτέρων των μορφών 
ανάκτησης. Η αξιολόγηση αυτών των επιπτώσεων 
ενδεχομένως να έχει ως αποτέλεσμα, σε ορισμένες 
περιπτώσεις, να προτιμηθεί η ανάκτηση ενέργειας, 
να παρέχονται οικονομικά κίνητρα σε επίπεδο ΕΕ και 
εθνικό για την προώθηση ανακυκλωμένων προϊόντων 
33 
* Νέες_χωμ_ατερες 
νομοθεσία της ΕΕ που να απαιτεί, ελλείψει άλλων 
εναλλακτικών λύσεων, τον εξοπλισμό των νέων αναερόβιων 
χωματερών με σύστημα ανάκτησης και χρήσης μεθανίου 
* Υφισταμ_ενες_χωμ_ατερες 
- νομοθεσία της ΕΕ που να απαιτεί τον επανεξοπλισμό των 
υφιστάμενων χωματερών με συστήματα συλλογής και χρήσης του 
μεθανίου, όπου είναι δυνατόν. Υποστήριξη και ενθάρρυνση 
μεθόδων ανάκτησης μεθανίου από τις οποίες παράγεται 
ενέργεια, μέσω οικονομικών κινήτρων σε επίπεδο ΕΕ και 
εθνικό. Οπου τούτο δεν είναι δυνατόν, ενθάρρυνση της χρήσης 
της καύσης. 
ΕΝΕΡΓΕΙΑ 
* άνθρακας 
- σύσταση της ΕΕ προς τα κράτη μέλη για προγράμματα μείωσης 
των εκπομπών CH4 με προώθηση των καλύτερων διαθέσιμων 
τεχνικών ανάκτησης του σε ανθρακορυχεία. 
* Φυσικοαεριο 
- καθορισμός προτύπου ελάχιστων διαφυγών για την ΕΕ 
- αύξηση της συχνότητας ελέγχου των αγωγών σε εθνικό επίπεδο 
34 
Οσον αφορά αυτή την προτεινόμενη στρατηγική, θα μπορούσε να γίνει αναφορά σε 
μελέτη (CITEPA) που χρηματοδοτήθηκε από την ΕΕ και ολοκληρώθηκε τον 
Νοέμβριο του 1993. Σε αυτή την έκθεση προσδιορίσθηκαν οι μελλονηκές τάσεις 
των εκπομπών μεθανίου στην ΕΕ, πριν από τη διεύρυνση (ΕΕ των 12), για το 2005 
και το 2010 με βάση δύο σενάρια εκπομπών: 
το πρώτο σενάριο, που ονομάζεται σενάριο "υφιστάμενων 
στρατηγικών" και βασίζεται σε εθνικές πολιτικές που 
εφαρμόζονταν σε διάφορα κράτη μέλη (Ευρώπη των 12) το 1993, 
οδηγεί σε μια πρώτη αξιολόγηση της μείωσης των εκπομπών 
μεθανίου που παρατίθεται στον κατωτέρω πίνακα. 
το δεύτερο, πιο φιλόδοξο, σενάριο το οποίο ονομάζεται σενάριο 
"συνιστώμενου κοινοτικού προγράμματος" και βασίζεται στο 
σενάριο "υφιστάμενων στρατηγικών", συμπληρωμένο με σειρά 
πολιτικών μέτρων, είναι παραπλήσιο με την προτεινόμενη 
στρατηγική και οδηγεί σε μία δεύτερη αξιολόγηση, όπου φαίνεται 
μια δραστικότερη μείωση των εκπομπών μεθανίου (βλέπε επίσης τον 
κατωτέρω πίνακα). 
Παρατήρηση: η σειρά κοινοτικών ενεργειών που προτείνονται από αυτή τη 
μελέτη, καθώς και τα αποτελέσματα που έχουν ληφθεί από τις προβλέψεις για 
τις εκπομπές, μπορούν εύκολα να μεταφερθούν και να προεκταθούν στην ΕΕ των 
15, αντί των 12 κρατών μελών, χωρίς να επηρεαστούν αρνητικά τα συνολικά 
αποτελέσματα που παρουσιάζουν τα δύο αυτά σενάρια. 
Πρέπει να σημειωθεί ότι στα πλαίσια κάθε τομέα (γεωργία, απόβλητα, 
ενέργεια), ορισμένα μέτρα, τα οποία άρχισαν να εφαρμόζονται σε μερικά κράτη 
μέλη, είχαν ήδη ή θα έχουν πρόσθετες έμμεσες επιδράσεις στην προτεινόμενη 
στρατηγική μείωσης των εκπομπών CH4, παρ'όλο ότι αυτά καθ'αυτά τα μέτρα δεν 
αφορούσαν ή δεν θα αφορούν ειδικά το συγκεκριμένο ζήτημα. Αυτό ισχύει 
ιδιαίτερα για τους τομείς της γεωργίας και της ενέργειας, όπου αναμένεται 
μείωση των εκπομπών μεθανίου, εξαιτίας, αφενός της μείωσης του ζωικού 
κεφαλαίου ως αποτέλεσμα της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής και, αφετέρου, της 
μείωσης της παραγωγής άνθρακα στην ΕΕ μετά το 2000. Αυτές οι επιδράσεις έχουν 
ληφθεί υπόψη στην μελέτη CITEPA κατά τις εκτιμήσεις της προβλεπόμενης 
μείωσης. 
Τα αποτελέσματα αυτά παρουσιάζονται στον ακόλουθο συνοπτικό πίνακα, όπου 
φαίνονται οι προβλεπόμενες μειώσεις των εκπομπών CH4 για το 2005/2010, ως 
προς τα επίπεδα του 1990, βάσει δύο σεναρίων περιορισμού των εκπομπών: 
α) υφιστάμενων πολιτικών 
β) πρόσθετων πολιτικών μέτρων της ΕΕ που πρέπει να εξετασθούν 
35 
ΓΕΩΡΓΙΑ 
ΑΠΟΒΛΗΤΑ 
ΕΝΕΡΓΕΙΑ 
ΣΥΝΟΛΟ 2005 
Υφιστάμενες 
πολιτικές 
- 7,00% 
-11,1% 
-18,5% 
-10(6% 
(Πηγή : L'NbPA ΝΟΈΜ. 19U3, EË 2005 
Συνιστώμενες 
πολιτικές 
- 24% 
- 45% 
- 24% 
- 50% 
των ΎΖ) 2010 
Υφιστάμενες 
πολιτικές 
- 9,70% 
-14,5% 
- 25,3% 
-14,3% 2010 
Συνιστώμενε 
ς πολιτικές 
- 34% 
- 60% 
- 34% 
-41% 
Οπως φαίνεται σε αυτόν τον πίνακα, για το 2005 και 2010 μπορεί να αναμένεται 
μείωση των εκπομπών κατά 30% και 41% ως προς τα επίπεδα του 1990, εάν 
υλοποιηθεί το σενάριο που καλείται "πολιτικά μέτρα που πρέπει να 
εξετασθούν". Ο πίνακας δείχνει επίσης ότι σε αυτή την περίπτωση, συγκριτικά 
με το σενάριο των "υφιστάμενων πολιτικών", η αναμενόμενη μείωση των εκπομπών 
μεθανίου ενδέχεται να τριπλασιασθεί. Για να αποφευχθεί ωστόσο οποιαδήποτε 
παρερμηνεία των αποτελεσμάτων που παρουσιάζει η μελέτη CITEPA, ο αναγνώστης 
πρέπει να είναι ενήμερος για τη σημερινή έλλειψη γνώσεων σχετικά με πολλές 
παραμέτρους που συνδέονται με το μεθάνιο, όπως, για παράδειγμα, οι 
συντελεστές εκπομπών, για τους οποίους τα σημερινά διαθέσιμα στοιχεία 
παρουσιάζουν σημαντική αβεβαιότητα. Αυτή η αβεβαιότητα αντικατοπτρίζεται, 
επομένως, και στα αποτελέσματα της μελέτης. 
36 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 
- Σχήματα 
- Πίνακες 
- ΒιΒλιογοαώία 
31 
Μετρήσεις των Παγκόσμιων Συγκεντρώσεων -Μεθανίου 
> 
χ υ 
υ· 
Ρ* 
W ο ο α. ι-> 
Ρ 
W 1800Η 
1300-1 
800-Ι 
300-J 
10e • Σύγχρονη καταχώρηση 
• Πυρηνοληψία πάγου Siple 
• Πυρηνοληψία πάγου Byrd 
• Πυρηνοληψία πάγου Dye 
ο Πυρηνοληψία πάγου Vostok 
•âl 
44 
10e 104 10* ισ 10° 
Έτη πριν από σήμερα (1990 μ.Χ.) 
Ετήσιες συγκεντρώσεις CH4 στην ατμόσφαιρα κατά τα τελευταία 
160.000 χρόνια (όπως προκύπτουν από πυρηνοληψίες πάγου και 
L το δίκτυο δειγματοληψιών flask N0AA/CMDL) . __,_,,_„ 
Πηγή: Oak Ridge (1990 
Fig 1 
ppbv = ppb = μέρος ανά δισεκατομμύριο (κατ'όγκο 
S€f 
Παγκόσμια Συμβολή των Αερίων στη Συνολική Ενίσχυση της 
Ακτινοβολίας κατά το 19901 
ο aroop Dioxide. 56% 
Ni trous 
Ox i de : 5% 
CFCs: 11% 
M^t ha ne 18% 
Υπολογιζόμενη βάσει ενός ισοδυνάμου του διοξειδίου του 
άνθρακα, χρησιμοποιώντας Πλανητικό θερμαντικό Δυναμικό (ΠΘΔ 
της Διεθνούς Επιτροπής για την Αλλαγή του Κλίματος (IPCC) 
(1990α) για χρονική περίοδο 100 ετών. Μόνο ανθρωπογενείς 
εκπομπές. 
1 Το διάγραμμα αυτό χρησιμοποιείται για να παρουσιάσει μια 
γενική αντίληψη της συμβολής του μεθανίου στη μελλοντική 
αύξηση της θερμοκρασίας βάσει των ΠΘΔ που παρουσιάζονται από 
την IPCC (1990α). Ωστόσο, αυτά τα ΠΘΔ αναθεωρούνται συνεχώς 
λόγω ποικίλων επιστημονικών και μεθοδολογικών θεμάτων. Είναι 
πιθανόν να μειωθεί η συμβολή των χλωροφθορανθράκων που έχει 
περιγραφεί, η δε συμβολή άλλων αερίων να είναι περίπου η 
ίδια ή μεγαλύτερη μετά από περαιτέρω διερεύνηση. 
fi3 3. 
2& 
-Ρ ο Στοιχεία της ατμόσφαιρας κατά τους δύο τελευταίους αιώνες : | 
1β Ατμορφαιρικα Στοιχεία Μεγεθυμενη εικόνα της τελευταίας δεκαετίας 
1.7 
Μέρη ανά 
εκατομμύριο 1.6 
1.5 *" 1.2 
M/Won 
1.0 
0.8 
0.6 Στοιχεί α 
πυρηνοληψιών 
πάγου 
© 
1 1——ι 1— 
1750 1800 1850 1900 1950 *** SÏ Ι*1 
&* 
ϊϊ Ιϊ* 
Ι Τα επίπεδα μεθανίου στην ατμόσφαιρα 
αυξάνονται με ρυθμό 1% ετησίως 
1 χ 1 Χ 1 
1978 1980 1982 1984 1986 
Τελευταία δεκαετία 1988 1990 
Πηγές: Stauffer et al, 1985, Blake & Rowland, 19! 
Fig 3 
> 
CU 
Ρ 
ο > « 
CD 
ΟΙ 3-
ρ-D 3 Ο. 
* >-Ρ W 1650 
1550 
1450 
1350 
1250 
1150 
1050 
950 
850 
750 
650 
Ρ-
Ο 3 
α. 
Ρ· 
νω 
U. >-Ρ Ν (a) 
DE08 
Περιοχή J 
Mizuho 
Κορυφή (Βέρνη) 
Κορυφή (Grenoble) 
Ακρωτήριο Grim 1 
,<*ο**^ SM 0.40 
0.35 
0.30 
0.25 
0.20 
0.15 
0.10 
0.05 
0 
900 1000 1100 1200 1300 1400 1500 1600 1700 1800 1900 2000 
Έτος £ 
s 
Ο CO. 
ο 
> 
W 
Ρ-
Ρ-
D Ρ 
Ο 
ρ­ω 
•83 "84 '85 '86 '87 '88 '89 '90 "91 '92 '93 
Έτος 
(α) Συγκέντρωση CH4 που προέκυψε από πυρηνοληψίες πάγου της Ανταρκτικής κατά 
την τελευταία χιλιετία. Περιλαμβάνονται άμεσες παρατηρήσεις της συγκέντρωσης 
CH4 από το Ακρωτήριο Grim, στην Τασμανία, προκείμενου να καταδειχθεί η ομαλή 
μετάβαση από μετρήσεις πυρηνοληψιών πάγου σε μετρήσεις στην ατμόσφαιρα. Η 
ενίσχυση της ακτινοβολίας που απορρέει από την αύξηση των τιμών CH4 συγκριτικά 
με την προβιομηχανική περίοδο παρουσιάζεται στον δεξιό άξονα. Το φαινόμενο 
αλληλεκπικάλυψης με το Ν20 ερμηνεύεται σύμφωνα με την IPCC (1990) . 
(β) Μέσος όρος παγκόσμιας συγκέντρωσης CH4 για την περίοδο 1983-1993 που 
δείχνει την κάμψη του ρυθμού αύξησης κατά το 1992 και 1993. 
Fig 4 
ppbv = ppb = μέρος ανά δισεκατομμύριο (κατ' όγκο) 
Η-
ΣΕΙΡΑ ΜΕΤΡΩΝ 
Παραγωγή φυσικού 
αερίου 
1 Αύξηση της 
αξιοποίησης του 
αερίου 
2 Περαιτέρω αύξηση 
της αξιοποίησης του 
αερίου 
3 Καύση στις 
εγκαταστάσεις 
ανοικτής θάλασσας 
Διανομή φυσικού 
αερίου 
4 Αντικατάσταση 
δικτύου 
χυτοσιδήρων αγωγών 
5 Διπλασιασμός της 
συχνότητας ελέγχου 
των διαρροών 
Κοπριά ζώων 
6 Ρύθμιση του 
ενσταβλισμού/της 
αποθήκευσης 
7 Αποσύνθεση 
ευρείας κλίμακας 
8 Αποσύνθεση σε 
επίπεδο 
αγροκτήματος 
(μεσόφιλος) 
9 Αποσύνθεση σε 
επίπεδο 
αγροκτήματος 
(ψυχρόφιλος) 
Χωματερές: ανάκτηση 
αερίου από απόρλι\χα 
10 Παραγωγή 
ηλεκτρικής 
ενέργειας 
11 Αναβάθμιση 
12 Καύση 
Χωματερές: μείωση 
της εναπόθεσης 
αποβλήτων σε 
χωματερές 
13 Λιπασματοποίηση 
14 Ζύμωση 
15 Καύση 
Σύνολο μείωση 
εκπομπών CH4 
kton ΟΗ4/έτος 
11 (1%) 
22 (2%) 
6 (1%) 
52 (5%) 
9 (1%) 
18 (2%) 
4 (0%) 
6 (1%) 
12 (1%) 
72 (7%) 
31 (3%) 
51 (5%) 
5 (1%) 
1 (0%) 
6 (1%) 
307 (31%) μείωση 
εκπομπών C02 
kton ΟΗ4/έτος 
0 
0 
-14 
0 
0 
0 
16 
16 
27 
158 
39 
0 
-2 
1 
96 
336 Ειδικό 
κόστος 
Dff/τόνο 
CH4 
-160 
-18 
1000 
4500 
3000 
0 
-120 
960 
1100 
-95 
-70 
16 
600 
1300 
15700 
4-2. 
Πίνακας Μέτρα μείωσης των εκπομπών μεθανίου κατά το 2000, όπως 
περιγράφονται σε αυτή τη μελέτη 
Ειδικό κόστος (lOOODff/τόνο CH4) 
IS 
10 Γ 1S 
Ι7 10 11 2 6 iÇ^V4 . 
100 500 
Αποφευχθέν CH4 (kton CH4) 
Σχήμα Καμπύλη παροχής των μέτρων μείωσης του μεθανίου για το 
2000 στις^ Κάτω Χώρες: δεν περιλαμβάνονται επιπλέον/ 
αποφευχθείσες εκπομπές C02. Οι αριθμοί αναφέρονται στον 
Πίνακα Α. 
Σχ. 5 
4-3 
Εκτιμώμενοι σημερινοί υποδοχείς και πηγές μεθανίου 
(Lelieveld & Crutzen, 1993) 
Εκτιμώμενοι υποδοχείς και 
πηγές μεθανίου Mt y -1 
Πηγές 
Φυσικές πηγές 
Φυσικοί υγρότοποι (έλη, 
τζλ\ιατα, τούνδρα, κ.λπ) 
Τερμίτες 
Ωκεανοί 
Γλυκό νερό 
Αποσταθεροποίηση ένυδρου CH4 125 + 70 
30 +/- 30 
10 +/- 5 
5 +/- 5 
5 +/- 5 
Υποσύνολο φυσικών πηγών 175 
Πήγες ανθρωπογενών εκπομπών 
Ορυζώνες 
Εντερική ζύμωση (κυρίως 
μηρυκαστικών) 
Χωματερές 
Καύση βιομάζας 
Ζωικά απόβλητα 
Οικιακά λ\))ΐαχα 
Εξόρυξη γαιάνθρακα 
Γεωτρήσεις φυσικού αερίου και 
πετρελαίου, anay(ùyr\ φυσικού 
αερίου, μεταφορά φυσικού 
αερίου 70 +/- 50 
80 +/- 20 
40 +/- 25 
30 +/- 15 
25 +/-
25 +/-
35 +/-10 
10 
10 
0 +/- 45 
Υποσύνολο πηγών ανθρωπογενών 
εκπομπών 385 
Σύνολο πηγών 560 +/- 90 
Υποδοχείς 
Αντίδραση με ΟΗ στην 
τροπόσφαιρα 
Απομάκρυνση μέσω εδαφών 
Αντιδράσεις με OH, Cl και 0 
(1D) στην στρατόσφαιρα 455 + /- 50 
30 +/- 25 
45 +/- 10 
Σύνολο υποδοχέων 530 +/- 85 
Αύξηση στην ατμόσφαιρα 10 30 +/- 5 
Πίνακας 1 
10 βάσει των προσαυξήσεων των μέτρων για τη συγκέντρωση 
CH4 
4*Υ 
-F CH4 oc 
τόνους 
Ηλεκτρική* 
evépyeia 
δημόσιας 
ΧΡήοης, 
συμπαραγωγή 
και 
κ€ντρική 
θέρμανση 
συνοικίας 
Καύση σ€ 
«μχορικά 
καταστήμα­
τα, δημόσια 
κτίρια και 
κατοικίες 
Βιομηχανική 
καύση 
Διεργασίες 
παραγωγής 
Εξόρυξη και 
δι άνομη 
ορυκτών 
καυσίμων 
Χρήση 
διαλυτών 
οδικές 
μεταφορές 
λλλ€ς 
κινητές 
*ηγές/μηχα-
νήματα 
Επεξεργασία 
και 
απόρριψη 
αποβλήτων 
Γεωργία 
Cornair 
1990 
Σύνολο ανά 
κράτος 
II μέλος Ι Α 
100 
7800 
1200 
NE 
91600 
0 
2700 
ΙΕ 
311000 
202 600 
617000 Β 
137 
3958 
2718 
14118 
42437 
0 
9161 
0 
4620 
262564 
339703 DK 
866 
61C6 
710 
4C 
11538 
C 
IS 11 
ι: Ξ 6 
111£00 
2Î3123 
4: 150 D 
6000 
112000 
10000 
6000 
1547000 
-
70000 
2000 
2249000 
2052000 
6054000 Συνοπτικός πίνακας CORINAIR 1990 
(Πηγές ανθρωπογενών εκπομπών; 
F 
1100 
149900 
6600 
5900 
310100 
0 
22300 
600 
739500 
1611200 
2847200 FL 
1100 
6500 
2100 
Α2 
100 
NE 
1880 
7550 
67100 
163000 
249330 GR 
963 
21 
25 
1413 
363756 
0 
3733 
876 
202467 
362674 
935928 
Ιίνακα I 
3803 
16733 
9527 
7614 
347460 
0 
25229 
8154 
13C2802 
1764207 
3485529 
ς i IRL 
0 
3580 
200 
0 
10180 
0 
1160 
40 
138340 
642610 
796110 L 
3 
426 
37 
0 
1628 
0 
172 
14 
3838 
17650 
23768 NL 
550 
1900 
1600 
8100 
940 
20 
6400 
160 
378000 
520000 
917670 ES 
8912 
44174 
7300 
3880 
683662 
0 
11446 
1629 
506711 
874158 
2141872 Ρ 
356 
6913 
2904 
1978 
0 
1391 
169 
35180 
203662 
254100 S 
938 
9608 
4173 
0 
NE 
12718 
3498 
179755 
205078 
415782 UK 
200 
500 
0 
1210500 
0 
10500 
300 
1088000 
1076100 
3386100 
Συνοπτικός πίνακας CORINAIR 1990 
(Πηγές ανθρωπογενών εκπομπών) 
CH4 σε χιλιοτόνους Σύνολο για την ΕΕ Σύνολο για την ΕΕ 
(1000 τόνοι) ανά τομέα ανά τομέα (%) 
Ηλεκτρική ενέργεια 25 0,11 
δημόσιας χρήσης, 
συμπαραγωγή και 
κεντρική θέρμανση 
συνοικί ας 
Καύση σε εμπορικά 370 1,62 
καταστήματα, δημόσια 
κτίρια και κατοικίες 
Βιομηχανική καύση 49 0, 22 
Διεργασίες παραγωγής 49 0,21 
Εξόρυξη και διανομή 4623 20,21 
ορυκτών καυσίμων 
Χρήση διαλυτών 0,02 0 
Οδικές μεταφορές 181 0,79 
Άλλες κινητές 26 0,11 
πηγές/μηχανήματα 
Επεξεργασία και 7328 32,04 
απόρριψη αποβλήτων 
Γεωργία 10221 44, 69 
Corinair 1990 22872 100 
Σύνολο για την ΕΕ | 
Πίνακας 3 
ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΜΕΙΩΣΗΣ TÛN ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΜΕΘΑΝΙΟΥ 
ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΕΠΙΛΟΓΕΣ 
ΓΕΩΡΓΙΑ 
Εντερική ζύμωση 
Μείωση ζωικού 
κεφαλαίου 
Αύξηση της 
απόδοσης της 
τροφικής 
μετατροπής 
Αύξηση της 
παραγωγικότητας 
των ζώων 
Κοπριά ζώων 
Καλυμμένες 
"δεξαμενές" 
Αντίδραστήρες 
ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ 
ΑΠΟΡΡΙΨΗ 
ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ 
Χωματερές 
Δι αχεί ριση 
αναερόβιων 
χωματερών: 
ανάκτηση και 
αξιοποίηση 
μεθανίου 
Δι αχεί ριση 
αερόβιων 
χωματερών 
Δι αχεί ριση 
ημιαερόβιων 
χωματερών 
Μείωση της 
εναπόθεσης 
αποβλήτων σε 
χωματερές ΜΕΙΩΣΗ CH4 
μέγιστο % 
10 - 20% ? 
5 - 30 % 
έως 80% 
έως 70% 
30 - 70 % 
άνω του 
80% 
έως 50% 
έως 100% ΔΙΑΘΕΣΙΜΟΤΗΤΑ 
Διαθέσιμη 
Διαθέσιμη 
Διαθέσιμες 
Διαθέσιμοι 
Διαθέσιμη 
Ε & Α 
Διαθέσιμη 
Διαθέσιμη ΚΟΣΤΟΣ 
7 
Χαμηλό 
Χαμηλό/Μέτριο 
Χαμηλό/Μέτριο 
Μέτριο 
Υψηλό 
Μέτριο 
Χαμηλό/Μέτριο 
Ό 
ΕΝΕΡΓΕΙΑ 
Εξόρυξη 
γαιάνθρακα 
Ενίσχυση της 
ανάκτησης 
μεθανίου από 
υλικά πλήρωσης 
Απαερωση προ της 
εξόρυξης 
Αξιοποίηση του 
αέρα του 
συστήματος 
εξαερισμού 
Φυσικό αέριο 
Μείωση της 
anay(ùyr\ç αερίου 
& καύση 
Βελτίωση του 
εντοπισμού 
διαρροών & 
επισκευή αγωγών 20 - 50 % 
έως 70 % 
10 - 90 % 
έως 50% 
έως 80% Διαθέσιμη 
Διαθέσιμη 
Ε & Α 
Διαθέσιμη 
Διαθέσιμη Χαμηλό 
Μέτριο/Υψηλό 
Χαμηλό/Μέτριο 
Χαμηλό 
Χαμηλό/Μέτριο 
Πίνακας 4 
Η* 
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 
1. Οργανισμός των ΗΠΑ για την Προστασία του Περιβάλλοντος -
Τμήμα Παγκόσμιας Αλλαγής του Κλίματος. Εκπομπές μεθανίου 
στις ΗΠΑ οφειλόμενες στον ανθρώπινο παράγοντα. Εκτιμήσεις 
για το 1990. Έκθεση συνεδρίου. Απρίλιος 1993. 
2. Steele, L.P., E.J. Dlugokencky, P.M. Lang, P.P. Tan, R.C. 
Margin και Κ.A. Massarie 1992. "Slowing down of the 
global accumulation of atmospheric methane during the 
1980" Nature. Τόμος 358. 23 Ιουλίου 1992. 
3. Εθνικό Εργαστήριο/Κέντρο Ανάλυσης Πληροφοριών για το 
Διοξείδιο του Άνθρακα. 1992. Τάσεις '91. Υπουργείο 
Ενέργειας των ΗΠΑ, Τμήμα Ερευνών για την Ατμόσφαιρα και 
το Κλίμα. 
4. Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος 
(IPCC). 1990. Αλλαγή του Κλίματος: Η Επιστημονική 
Αξιολόγηση της IPCC. Έκθεση που εκπονήθηκε για τη 
Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος από 
την Ομάδα Εργασίας 1. 
5. Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος 
(IPCC). 1992. Αλλαγή του Κλίματος 1992: Η συμπληρωματική 
Έκθεση της Επιστημονικής Αξιολόγησης της IPCC. Έκθεση που 
εκπονήθηκε για τη Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή 
του Κλίματος από την Ομάδα Εργασίας 1. 
6. Hogan, Κ.Β., J.S. Hoffman και A.M. Thompson "Methane on 
the Greenhouse Agenda" Nature, Τόμος 354. 21 Νοεμβρίου 
1991. 
7. BOUSCAREN R., HOULLIER Ch., CROZET B. 
"Possibilities of control of Greenhouse gases emissions 
other than C02 in the European Community" - Τόμος 1: 
μεθάνιο - Σεπτέμβριος 1992. 
8. Οργανισμός των ΗΠΑ για την Προστασία του Περιβάλλοντος -
Τμήμα Παγκόσμιας Αλλαγής του Κλίματος. Επιλογές για 
μείωση των εκπομπών μεθανίου διεθνώς. Τόμος 1: 
Τεχνολογικές επιλογές για μείωση των εκπομπών μεθανίου. 
Έκθεση συνεδρίου - Ιούλιος 1993. 
9. Κ.Β. H0GAN 
"Methane reductions are cost-effective approach for 
reducing Methane emissions Internationally". Διεθνές 
Εργαστήριο για το Μεθάνιο και το Νιτρώδες Οξείδιο -
Amersfoort - Κάτω Χώρες - Φεβρουάριος 1993. 
10. C. EBERT - Α. ROSLAND 
"Methane emissions from oil and natural gas systems". 
Έγγραφο για το Διεθνές Εργαστήριο - Amersfoort - Κάτω 
Χώρες - Φεβρουάριος 1993. 
11. Βρετανική εταιρεία αερίου Pic. 
"Methodogy for determining emissions of methane from the 
onshore U.K. natural gas industry". Ομάδα εργασίας της 
επιτροπής Watt σχετικά με τις εκπομπές μεθανίου. 
Ιανουάριος 1993. . 
12. A.R. VAN AMSTEL, R.J. SWART, M.S. KROL, J.P. BECK, A.F. 
BOWMAN και K.W. VAN DER HOEK 
"Methane and other greenhouse gas - research and policy 
in the Netherlands" 
PIVM - Απρίλιος 1993. 
13. D. DE JAKER, K. BLOK 
"Cost-effectiveness of emission-reducing measures in the 
Netherlands". ECOFYS - Μάιος 1993. 
14. Ομάδα Εργασίας ΗΠΑ/Ιαπωνίας για το Μεθάνιο 
"Technological options for reducing methane emissions. 
Background document for the response strategies working 
group". 
Οργανισμός των ΗΠΑ για την Προστασία του Περιβάλλοντος 
(US-EPA), Ουάσιγκτον, 1992. 
15. G. MAXWELL 
"Will gas-to-Energy Work at your Landfill?" 
Στερεά από^λι\τα και Ενέργεια - Ιούνιος 1990. 
16. R.A. LENG 
"Improving ruminant production and reducing methane 
emissions from ruminants by strategic supplementation". 
Οργανισμός των ΗΠΑ για την Προστασία του Περιβάλλοντος 
(US-EPA) - Ατμόσφαιρα και Ακτινοβολία - Ιούνιος 1991. 
17. ΟΟΣΑ 
Προκαταρκτικές εθνικές απογραφές GHG για τη IPCC: 
ενδοτμηματική ανασκόπιση - Τμήμα III 
IPCC - Ομάδα Εργασίας Ι - Bracknell - Ηνωμένο Βασίλειο -
Απρίλιος 1993. 
18. J. FENGER, J. FENHANN, Ν. KILDE 
"Danish Budget for Greenhouse gases". Nordisk Ministerrad 
- 1990. 
19. D. GUSBIN - COHERENCE 
"Computation of energy related methane and nitrous oxide 
emissions with HECTOR model". ΓΔ XVII EEK - Σύμβαση Αριθ. 
4.1032/E/92 - 16 Μαίου 1993. 
20. ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ 
"Έκθεση της Γερμανικής Κυβέρνησης προς την Επιτροπή 
Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων σχετικά με το εθνικό πρόγραμμα 
μείωσης των εκπομπών C02 και άλλων αερίων θερμοκηπίου του 
ενεργειακού τομέα ως το 2005". Σχετ. ΧΙ/351/92-ΕΝ. 
21. SELZER 
"Die Rolle des Methans in einer stratégie zur Begrenzung 
des Klimaânderung" 
VDI-GET - Tagung: Klimabeeinflussung durch den Menschen 
III. Ντίσελντορφ 1992. 
t>o 
22. Η Κοινή Αυτή Κληρονομιά. 
Η έκθεση του δεύτερου έτους. 
Στρατηγική της Βρετανίας για το περιβάλλον. ΛΟΝΔΙΝΟ ΗΜ50 
- Οκτώβριος 1992. 
23. EUROGAS 
Ιδιωτική Ανακοίνωση Μάρτιος 1993. 
24. ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΟΥ ΒΕΛΓΙΟΥ - LAURETTE ONKELINX 
Επιστολή προς τον κ. Ripa di Meana σχετικά με το εθνικό 
πρόγραμμα του Βελγίου για μείωση των εκπομπών C02 και 
άλλων θερμοκηπικών αερίων. Σχετ. ΧΙ/568/92 - ΕΝ. 
25. ΜΟΝΙΜΗ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΙΑ ΤΗΣ ΔΑΝΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ 
"Έκθεση σχετικά με τα εθνικά προγράμματα της ^aviaς για 
περιορισμό των εκπομπών C02 και άλλων θερμοκηπικών 
αερίων." Απρίλιος 1992 - σχετ. Αριθ. 400.Τ.3-11. 
26. J. HEYER 
STUDIE C: Methan. Studi en Programm "Landwirtschaft" der 
Enquête - Kommission des Deutschen Bundestages "Schutz 
der Erdatmosphare". 
27. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ - ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ 
"Εθνικό πρόγραμμα για τη μείωση των εκπομπών C02" 
Δεκέμβριος 1992 - σχετ. ΧΙ/6/93.ΕΝ. 
28. ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΟΥ ΙΣΠΑΝΙΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΕΠΙ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ 
ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΥΔΑΤΩΝ, 
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΕΡΓΩΝ 
"Εθνικό πρόγραμμα περιορισμού των εκπομπών C02". Ιούλιος 
1992 - σχετ. ΧΙ/566/92-ΕΝ. 
29. ΓΑΛΛΙΚΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ 
"Πρώτα στοιχεία για ένα γαλλικό πρόγραμμα καταπολέμησης 
του φαινομένου του θερμοκηπίου". Μάρτιος 1993. 
30. F. MOISAN, D. SAVANNE, Ph. CHARTIER 
"Prévention des émissions de gas à effets de serre en 
France, à l'horizon 2010 la priorité ne réside pas 
seulement dans le domaine de l'énergie" 
Παγκόσμιο Συμβούλιο Ενέργειας - 15ο Συνέδριο - Τμήμα 1. 
TS/S.T.12. Μαδρίτη - 20-25 Σεπτεμβρίου 1992. 
31. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΗΣ ΙΡΛΑΝΔΙΑΣ 
"Ιρλανδία - Αλλαγή του Κλίματος - Στρατηγική μείωσης του 
C02". Δεκέμβριος 1992. 
32. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΙΣΜΟΥ, ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΗΣ 
ΟΛΛΑΝΔΙΑΣ 
"Μέτρα που ελήφθησαν στο πλαίσιο του Εθνικού Προγράμματος 
της Ολλανδίας για την Αλλαγή του Κλίματος". Απρίλιος 
1992. 
33. IPCC 
Αλλαγή του Κλίματος. Οι στρατηγικές απάντησης της IPCC. 
Island Press. Ηνωμένο Βασίλειο. 1991. 
5\ 
34. ICPP 
Αλλαγή του Κλίματος 1992 - Η συμπληρωματική έκθεση της 
επιστημονικής αξιολόγησης της ICPP. 
Cambridge University Press. 1992. 
35. EEK - ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ 
Ευρωπαϊκός ενεργειακός τομέας - Μελλοντική προοπτική. 
Ειδική δημοσίευση - Σεπτέμβριος 1992. 
36. ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑΝ ΝΕΟ ΑΙΩΝΑ 
Έγγραφο εργασίας αριθ. 3.1. Συμβατική Φρόνηση (Μάιος 
1990). 
37. ΟΟΣΑ. Περιβαλλοντικά στοιχεία. Επιτομή 1991. 
38. Στρατηγικές περιορισμού του μεθανίου - CITEPA 
Τελική έκθεση - Σύμβαση Αριθ. Β92/4 - 3040/16177 
Νοέμβριος 1993 Bénédicte Oudart. 
39. Εργασίες εργαστηρίου της IPCC, Amersfoort Φεβρουάριος 
1993 
Μεθάνιο και Νιτρώδες οξείδιο. Μέθοδοι απογραφών εθνικών 
εκπομπών και επιλογές για έλεγχο. 
40. Εργασίες Διεθνούς Συμποσίου. Maastricht - Δεκέμβριος 1993 
θερμοκηπικά αέρια εκτός C02. Γιατί και πώς να ελέγχονται; 
41. Μελέτη Πεδίου Δράσης ΙΕΑ/ΟΟΣΑ - 1994-
Ενεργειακές και Περιβαλλοντικές τεχνολογίες ως απάντηση 
στις παγκόσμιες ανησυχίες για την Αλλαγή του Κλίματος. 
42. Έκθεση 1994 της Ομάδα Εργασίας Επιστημονικής Αξιολόγησης 
της ICPP - Ενίσχυση της ακτινοβολίας λόγω της αλλα·γτ\ς του 
κλίματος. 
43. Ενδέκατη συνεδρίαση INC-FCCC, Νέα Υόρκη, 6-17 Φεβρουαρίου 
1995 
Πρώτη ανασκόπηση των πληροφοριών που ανακοινώθηκαν από 
κάθε κράτος που περιλαμβάνεται στο Παράρτημα Ι της 
σύμβασης. 
44. Πρώτη συνεδρίαση του COP, Βερολίνο, 18 Μαρτίου - 7 
Απριλίου 1995 
Πρώτη ανασκόπηση των πληροφοριών που ανακοινώθηκαν από 
κάθε κράτος που περιλαμβάνεται στο Παράρτημα Ι της 
σύμβασης. Πρόσθετες ανακοινώσεις. 
bZ 

ISSN 0254-1483 
COM(96) 557 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 14 il 
Αριθ. καταλόγου : CB-CO-96-567-GR-C 
ISBN 92-78-11401-4 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Λουξεμβούργο 
53