Αριθ. C 139/4 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 5. 6. 89 
Γνωμοδότηση σχετικά με την πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για τη θέσπιση δύο ειδικών προγραμμά­
των έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης στον τομέα του περιβάλλοντος: STEP: Επιστήμη και τεχνο­
λογία για προστασία του περιβάλλοντος, EPOCH: Ευρωπαϊκό πρόγραμμα με αντικείμενο την κλιματο-
λογία και τους κινδύνους φυσικών καταστροφών 1989-1992 (]) 
(89/C 139/02) 
Στις 8 Δεκεμβρίου 1988 το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει από την Οικονομική και Κοινωνική 
Επιτροπή, με βάση το άρθρο 130 Q της Συνθήκης για την ίδρυση της ΕΟΚ, να γνωμοδοτήσει για την 
παραπάνω πρόταση. 
Το τμήμα περιβάλλοντος, δημόσιας υγείας και κατανάλωσης, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία 
των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 28 Φεβρουαρίου 1989 με βάση 
την εισήγηση του κ. Vercellino. 
Στη 264η σύνοδο ολομέλειας της (συνεδρίαση της 30ής Μαρτίου 1989) η Οικονομική και Κοινωνική 
Επιτροπή υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση. 
1. Παρατηρήσεις και γενικές εκτιμήσεις 
1.1. Η ΟΚΕ συγχαίρει την Επιτροπή για την πρωτοβουλία 
της να ενισχύσει και να τελειοποιήσει τις συνδυασμένες 
δράσεις έρευνας, που αποβλέπουν στην καλύτερη αξιοποί­
ηση, έλεγχο και πρόβλεψη των περιβαλλοντικών και κλιματι­
κών αλλαγών που επηρεάζουν σημαντικά την ποιότητα της 
ζωής και τις κοινωνικο-οικονομικές δραστηριότητες του 
ανθρώπου. 
Η ΟΚΕ πιστεύει ότι η παρουσίαση των θεμάτων αυτών είναι 
εξαιρετικά χρήσιμη και επίκαιρη, τη στιγμή που οι περιβαλ­
λοντικές και φυσικές μεταβολές και κίνδυνοι βρίσκονται στο 
επίκεντρο της προσοχής των επιστημονικών κύκλων, των 
κρατών και της ευρωπαϊκής και διεθνούς κοινής γνώμης, 
ενώ ποικίλλουν οι ποσοτικές και χρονικές εκτιμήσεις των 
αποτελεσμάτων τους στις συνθήκες και την εξέλιξη της ζωής 
του ανθρώπου και της φύσης στη Γη. 
Παρά το ότι διαφέρουν οι υπολογισμοί και οι προβλέψεις 
όσον αφορά τη σοβαρότητα των επικείμενων κινδύνων, το 
γεγονός ότι έχουν καταστεί ανυπόφοροι για τον άνθρωπο και 
τη φύση αληθεύει και δεν αναφέρεται πλέον σε ένα απώτερο 
μη μετρήσιμο μέλλον. 
Οι πιο έγκυρες εκτιμήσεις των τρεχουσών διαδικασιών και 
του προβλεπόμενου χρόνου μέχρι να επέλθουν αμετάκλητες 
μεταβολές (σημείο χωρίς επιστροφή) ή αναστρέψιμες σε σχε­
δόν απαγορευτική τιμή για τον άνθρωπο και τη φύση αρχί­
ζουν από τις πιο απαισιόδοξες της μιας ως περισσότερες 
δεκαετίες. Το σίγουρο είναι, και σ'αυτό όλοι συμφωνούν, ότι 
τα περιθώρια είναι πλέον στενά και επιβάλλουν τη μέγιστη 
σπουδή. Από τη δύσκολη και πολύπλοκη έρευνα στο πεδίο 
αυτό απαιτούνται σήμερα δέσμευση χωρίς προηγούμενο και 
πιο ακριβείς εκτιμήσεις για να γίνει ευχερέστερος ο καθορι­
σμός πολιτικών και παρεμβάσεων πιο αποτελεσματικών και 
έγκαιρων. 
1.1.1. Συνεπώς, η ΟΚΕ μετά από προσεκτική και 
εμπεριστατωμένη εξέταση των νέων προγραμμάτων STEP και 
EPOCH, εγκρίνει τα σχέδια που υπέβαλε η Επιτροπή με 
(') ΕΕ αριθ. C 327 της 20. 12. 1988, σ. 10. σκοπό να δώσει «μία επιστημονική απάντηση της Ευροίπαϊ-
κής Κοινότητας στις τεχνολογικές προκλήσεις της δεκαετίας 
του 1990» και μία «επιστημονική και τεχνική υποστήριξη για 
την περιβαλλοντική πολιτική της Κοινότητας με έμφαση 
στην ανάπτυξη πολιτικών για μέτρα πρόληψης και πρόνοιας. 
Έτσι θα δοθεί νέα ώθηση στην πολιτική της ΕΟΚ σ' αυτόν 
τον τομέα, που άρχισε με την εισαγωγή στις «Συνθήκες» του 
κεφαλαίου που αφορά το «περιβάλλον» και με την αυξανό­
μενη ανάγκη να ενσωματωθεί η περιβαλλοντική διάσταση 
στις διάφορες σχετικές κοινοτικές πολιτικές, ενόψει των κοι-
νωνικο-οικονομικών επιπτώσεων της ρύπανσης. 
1.1.2. Η ΟΚΕ συμμερίζεται επίσης τους τρεις γενικούς 
στόχους, που είναι κοινοί στα δύο προγράμματα STEP και 
EPOCH: 
1) να παρασχεθεί η επιστημονική βάση του προγράμματος 
δράσης για το περιβάλλον 
2) να βελτιωθούν οι ερευνητικές δραστηριότητες στην Κοι­
νότητα σ'αυτόν τον τομέα με τον καλύτερο συντονισμό 
των διάφορων εθνικών πρωτοβουλιών και προγραμμάτων 
έρευνας και ανάπτυξης (Ε + Α)· 
3) να διευκολυνθεί η ανάπτυξη και ενίσχυση της οικονομι­
κής και κοινωνικής συνοχής της Κοινότητας. 
1.1.3. Η ΟΚΕ επικροτεί την πρόταση της Επιτροπής για 
τη συγκέντρωση της δράσης σε δύο συμπληρωματικά 
προγράμματα που συνδέονται στενά: EPOCH για το κλίμα 
και τους σχετικούς κινδύνους για το περιβάλλον και τον 
άνθρωπο, που συνδέονται με φυσικές διεργασίες και φαινό­
μενα, και STEP για τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ του παραγω­
γικού συστήματος και του φυσικού περιβάλλοντος, του 
ανθρώπου και των διάφορων πτυχών της ανθρώπινης 
δραστηριότητας. 
1.1.4. Η ΟΚΕ συνεπώς συνιστά στην Επιτροπή, το Συμβού­
λιο και στα κράτη μέλη να εγκρίνουν και να εφαρμόσουν το 
ταχύτερο δυνατό τα δύο προγράμματα, με την χορήγηση 
5. 6. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 139/5 
των αναγκαίων πόρων και την καθιέρωση των αναγκαίων 
προτεραιοτήτων για τους τομείς, τις κατευθύνσεις της έρευνας 
και τα σημαντικότερα σχέδια. 
1.2. Χρηματοδότηση 
1.2.1. Το συνολικό ύψος των κονδυλίων ανέρχεται, για μία 
τετραετή περίοδο, στα 115 εκατομμύρια ECU που κατανέμο­
νται ως εξής: 
— 75 εκατομμύρια ECU για το STEP εκ των οποίων περίπου 
6 εκατομμύρια για τη διαχείριση και το συντονισμό, 
— 40 εκατομμύρια ECU για το EPOCH, εκ των οποίων 
περίπου 4 εκατομμύρια για τη διαχείριση και το συντο­
νισμό. 
1.2.2. Επιπλέον, το πρόγραμμα STEP υποδιαιρείται σε 
εννέα ερευνητικούς τομείς και 28 σχέδια που περιλαμβάνουν, 
με τη σειρά τους, 73 γραμμές έρευνας (κατά μέσο όρο κάθε 
γραμμή έρευνας αντιστοιχεί στο ποσό των 0,94 εκατομμυρίων 
ECU για 4 έτη και κάθε ένα από τα 28 σχέδια στο ποσό των 
2,46 εκατομμυρίων ECU για 4 έτη)· το πρόγραμμα EPOCH 
υποδιαιρείται σε 4 ερευνητικούς τομείς, που περιλαμβάνουν 
21 σχέδια (κατά μέσο όρο 1,74 εκατομμύρια την τετραετία 
για κάθε σχέδιο). 
1.2.3. Οι προτεινόμενες χρηματοδοτήσεις δεν ανταποκρί­
νονται στη σπουδαιότητα των προγραμμάτων και των καθορι­
σμένων στόχων, πολύ περισσότερο μάλιστα αν ληφθεί υπόψη 
η επιστημονική συμβολή και το έργο της Κοινότητας στα 
διάφορα διεθνή προγράμματα, μεταξύ των οποίων το IGBP 
(Διεθνές Πρόγραμμα Γεώσφαιρας Βιόσφαιρας) ή «Global 
Change» (Συνολική Αλλαγή). Η ΟΚΕ έχει ήδη εκφράσει τη 
λύπη της, στη γνωμοδότηση του 1986 για το πρόγραμμα 1986-
1990('), για τα περιορισμένα κονδύλια (105 εκατομμύρια ECU 
το 1986), παρά την προηγούμενη θετική εκτίμηση της 
δραστηριότητας και παρά το σημαντικό αίτημα για έρευνα 
εκ μέρους της βιομηχανίας για τους μεγάλους κινδύνους που 
απορρέουν από την τεχνολογία και για τις επιπτώσεις που 
έχουν στο περιβάλλον οι παραγωγικές εγκαταστάσεις. 
Υπήρξε επίσης το γενικότερο κοινωνικό ενδιαφέρον για την 
εξέλιξη που υφίσταται ή που θα μπορούσε να υποστεί ο 
πλανήτης μας λόγω των κλιματικών μεταβολών και άλλων 
φυσικών φαινομένων. 
Το ενδιαφέρον για την εξέταση των θεμάτων αυτών, που 
εκφράσθηκε σαφώς το 1986, δεν έχει καθόλου μειωθεί, αντι­
θέτως έχει δυναμώσει. Παρά το γεγονός αυτό το σύνολο των 
χορηγουμένων κονδυλίων σήμερα βρίσκεται στο ίδιο επίπεδο 
με τα κονδύλια εκείνου του έτους. 
1.2.4. Η εσωτερική κατανομή κονδυλίων μεταξύ των δύο 
προγραμμάτων φαίνεται ότι είναι δυσανάλογα μεγάλη υπέρ 
του STEP (2,46 εκατομμύρια ECU ανά σχέδιο) σε σχέση με 
το EPOCH (1,74 εκατομμύρια ανά σχέδιο). Στα σχέδια όμως 
του προγράμματος STEP, λόγω του είδους των προβλημάτων, 
που συνδέονται με τη ρύπανση και τους κινδύνους σε τομείς 
τόσο διαφορετικούς, συγκεντρώνεται μεγάλος αριθμός γραμ­
μών έρευνας. Εξάλλου το πρόγραμμα EPOCH, που αφορά 
σύνθετα και σχετικώς νέα θέματα, στον τομέα των κλιματικών 
(') ΕΕαριθ. C 101 της 28. 4. 1986, σ. 1. μεταβολών και των φυσικών κινδύνων, και το οποίο έχει 
ενισχυθεί, οπωσδήποτε θα ενδυναμωθεί με νέα θέματα και 
γραμμές έρευνας. Σχετικά με αυτό θα πρέπει να γίνει 
προσφυγή στις επιστήμες του ανθρώπου, και ειδικότερα στις 
ιστορικές μελέτες στα θέματα των κλιματολογικών μεταβο­
λών και των ενδεχόμενων επιπτώσεων τους. 
1.3. Περιεχόμενο των προγραμμάτων 
1.3.1. Η ΟΚΕ προτείνει να καθοριστούν σαφείς λειτουργι­
κοί στόχοι, οι οποίοι θα απορροφούν τους διαθέσιμους 
πόρους και θα προσανατολίζουν τις μελέτες. 
1.3.2. Η ΟΚΕ επικροτεί τον προτεινόμενο τρόπο υλοποίη­
σης που προβλέπει ερευνητικές συμβάσεις και συγχρηματο-
δότηση, εναρμονισμένες δράσεις και δραστηριότητες συντο­
νισμού, δράσεις κατάρτισης, διενέργεια μελετών και εκτι­
μήσεων. 
1.4. Διεθνής συνεργασία 
1.4.1. Η ΟΚΕ ευνοεί την ευρύτερη δυνατή διεθνή συνεργα­
σία, που ενδιαφέρει και τις χώρες της Ευρώπης που δεν 
ανήκουν στην ΕΟΚ και δημιουργεί δεσμούς και δράσεις 
συνέργειας με άλλα, εφαρμοζόμενα ήδη, διεθνή ερευνητικά 
προγράμματα. 
1.4.2. Υπάρχουν ορισμένα σχέδια που αφορούν π.χ. την 
μεταφορά ρύπων σε μεγάλη απόσταση ή την μελέτη των 
αποδημητικών ειδών ή του κλίματος γενικά, που δεν μπορούν 
να πραγματοποιηθούν χωρίς μια διεθνή συνεργασία σε διε­
θνές επίπεδο. 
1.5. Συμμετοχή της βιομηχανίας 
1.5.1. Η ευρωπαϊκή βιομηχανία, έχοντας επίγνωση των 
περιβαλλοντικών προβλημάτων που ενδέχεται να δημιουργή­
σει, θα πρέπει να συνδεθεί με τα προτεινόμενα ερευνητικά 
προγράμματα, για τον πρόσθετο λόγο ότι, μέσω των ερευνητι­
κών της κέντρων διαθέτει τα αναγκαία μέσα για μια αποτε­
λεσματική συνεργασία. 
1.5.2. Η βιομηχανία δίνει βεβαίως έμφαση στους ερευνητι­
κούς τομείς που μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο 
συγκεκριμένης εφαρμογής όπως π.χ. οι μεγάλοι τεχνολογικοί 
κίνδυνοι και οι επιπτώσεις στο περιβάλλον από τις παραγωγι­
κές εγκαταστάσεις· δεν θα πρέπει ωστόσο να αγνοηθεί ούτε 
η στενή διασύνδεση που υπάρχει μεταξύ των προτεινόμενων 
προγραμμάτων, ούτε η σημασία της θεμελιώδους έρευνας που 
είναι απολύτως αναγκαία για την λειτουργική έρευνα που 
προωθείται από τη βιομηχανία. 
1.5.3. Η ΟΚΕ συνιστά την διευκόλυνση της ένταξης των 
βιομηχανιών στα δύο ερευνητικά προγράμματα με την απλο­
ποίηση των διοικητικών διαδικασιών. Με αυτό τον τρόπο η 
Αριθ. C 139/6 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 5. 6. 89 
ευρωπαϊκή βιομηχανία θα γίνει ανταγωνιστικότερη στο διε­
θνή χώρο, στον οποίο το αίτημα για προστασία του περιβάλ­
λοντος ενισχύεται συνεχώς. 
1.5.4. Η ικανοποίηση των αναγκών των ευρωπαϊκών 
μικρών και μεσαίων βιομηχανιών στο πεδίο της έρευνας θα 
πρέπει να διευκολυνθεί από τις μεγάλες βιομηχανίες διαμέσου 
της μεταφοράς τεχνολογιών στο εσωτερικό των σημερινών 
προγραμμάτων και άλλων μέτρων. 
1.6. Διάδοση των αποτελεσμάτων της έρευνας 
1.6.1. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι είναι ιδιαιτέρως σημαντικό να 
καταβληθεί κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε τα αποτελέσματα 
των δύο προγραμμάτων να χρησιμοποιηθούν από τις διοική­
σεις των κρατών μελών, τους επιχειρηματίες και τους ενδιαφε­
ρόμενους κοινωνικούς κύκλους. 
1.6.2. Είναι συνεπώς αναγκαία η ανάπτυξη ποικίλων μέσων 
ενημέρωσης των διάφορων ενδιαφερομένων φορέων. 
1.6.3. Σήμερα φαίνεται αρκετά εύκολη η ροή των πληροφο­
ριών προς τις διοικήσεις των κρατών μελών, ενώ αντίθετα 
φαίνεται δύσκολη η κατανόηση των ερευνητικών αποτε­
λεσμάτων από το κοινό, όπως απέδειξε η Συμβουλευτική 
Επιτροπή Βιομηχανικής Ε + A (IRDAC), αναφερόμενη στο 
προηγούμενο πρόγραμμα που έχει αναπτυχθεί με τα ίδια 
θέματα. 
2. Ειδικές παρατηρήσεις 
2.1. Πρόγραμμα STEP 
2.1.1. Ο τομέας «περιβάλλον και ανθρώπινη υγεία» πρέπει 
να έχει σαν κύριο στόχο τον καθορισμό των σχέσεων μεταξύ 
της συγκέντρωσης των ρύπων στο περιβάλλον και την 
επίπτωση στην ανθρώπινη υγεία. 
Η μελέτη των πρώιμων ενδείξεων ή νέων τεχνολογιών για 
την πραγματοποίηση επιδημιολογικών αναλύσεων αποτελούν 
σημαντικότατα θέματα που πρέπει να αναπτυχθούν, γιατί 
μπορούν να συμβάλουν στην επίτευξη του πρώτου στόχου. 
2.1.2. Στον τομέα «Εκτίμηση κινδύνων συνδεδεμένων με 
χημικές ουσίες» το σχέδιο που αφορά τις ποιοτικές σχέσεις 
δομής/δραστηριότητας (QSAR) φαίνεται ότι διατυπώνεται με 
γενικό τρόπο: δεν είναι σαφές αν οι σχέσεις αυτές ήδη υπάρ­
χουν και πρέπει να εφαρμοσθούν ή θα πρέπει ακόμα να αναζη­
τηθούν. Οπωσδήποτε εμφανίζεται, όπως έχει διατυπωθεί, 
εξαιρετικά εκτεταμένο. 
Προτείνεται να καθορισθούν σαφέστεροι και πιο περιορισμέ­
νοι στόχοι. 
2.1.3. Ο τομέας «Ατμοσφαιρικές διεργασίες και ποιότητα 
του αέρα» πρέπει να συνδεθεί στενά με το πρόγραμμα 
EPOCH, και τη δράση 611 του COST, και να αναπτύξει 
συνεργασία με το EUROTRAC (EUREKA). Είναι ανάγκη να εξευρεθεί μια πρακτική οργανωτική δομή που θα διευκολύνει 
όλες τις δυνατές δράσεις συντονισμού μεταξύ των διάφορων 
προγραμμάτων. 
Τα αποτελέσματα των μελετών για τον τομέα αυτό μπορούν 
να χρησιμοποιηθούν για να εκτιμηθεί η επίπτωση των παρα­
γωγικών και συναφών εγκαταστάσεων στο περιβάλλον, με 
την προϋπόθεση ότι η αλληλεξάρτηση μεταξύ των εγκα­
ταστάσεων αυτών και του περιβάλλοντος θα καταστεί δυνατό 
να αποδοθεί ποσοτικά με κάποιο είδος δείκτη, όπως ορισμένοι 
πρότειναν, του οποίου όμως η αξιοπιστία είναι συζητήσιμη. 
Η ΟΚΕ προτείνει να δοθεί προσοχή και να χορηγηθούν πόροι 
στον τομέα αυτό για να καθορισθεί ο δείκτης ή οι δείκτες 
ποιότητας του αέρα. 
2.1.4. Η σύνδεση του τομέα «Ποιότητα του νερού» με άλλα 
διεθνή σχέδια πρέπει να πραγματοποιηθεί όπως και στην 
περίπτωση του αέρα, έστω και αν μπορεί να φανεί, δεδομένης 
της διαφορετικής θέσης του παρόντος τομέα σε σχέση με τον 
προηγούμενο, ότι δεν είναι άμεσα αναγκαία. 
Η ΟΚΕ προτείνει να αφιερωθούν προσοχή και πόροι για τον 
καθορισμό των δεικτών (ή δείκτη) ποιότητας του νερού, για 
τους ίδιους λόγους που αναφέρονται στο σημείο 2.1.3. 
2.1.5. Ο τομέας «προστασία του εδάφους και των υπόγειων 
υδάτων» πρέπει να συνδεθεί με τα ερευνητικά προγράμματα 
που αφορούν τη χρησιμοποίηση λιπασμάτων και φυτοφαρμά­
κων στη γεωργία, όπως επίσης και με το πρόγραμμα EPOCH 
όσον αφορά στη διάβρωση. Η ΟΚΕ προτείνει εξάλλου να 
δοθεί προσοχή και να χορηγηθούν πόροι για τον καθορισμό 
των δεικτών (ή δείκτη) ποιότητας του εδάφους, για τους 
λόγους που αναφέρονται στο σημείο 2.1.3. 
2.1.6. Ο τομέας «Έρευνα οικοσυστημάτων» θα πρέπει να 
συνδεθεί με τα ήδη υφιστάμενα διεθνή σχέδια, όπως το COST 
647 και το EUROCARE (EUREKA), με την ανάπτυξη θεμά­
των θεμελιώδους σημασίας για την επεξεργασία μίας συνε­
πούς περιβαλλοντικής πολιτικής. Η ΟΚΕ σημειώνει ωστόσο 
την έλλειψη μίας σαφούς διατύπωσης των στόχων που επιδιώ­
κει το σχέδιο «χερσαία οικοσυστήματα», δεδομένου ότι η 
ευρύτητα των διατυπούμενων ερευνητικών κατευθύνσεων τις 
καθιστά σχεδόν απροσδιόριστες. 
2.1.7. Ο τομέας «Προστασία και διατήρηση της ευρωπαϊ­
κής πολιτιστικής κληρονομιάς» αποβλέπει στην προστασία 
του συνόλου της πολιτιστικής κληρονομιάς, δηλαδή και των 
υλικών εκφράσεων της ιστορίας του ευρωπαϊκού πολιτισμού, 
όπως είναι τα μνημεία. Αυτό το θέμα θα συνεχίσει να αναπτύσ­
σεται, συνεχίζοντας την αποτελεσματική δραστηριότητα που 
επιχειρήθηκε από το προηγούμενο πρόγραμμα. 
2.1.8. Η ΟΚΕ προτείνει να πραγματοποιηθούν όλες οι 
δυνατές συνεργασίες με τις βιομηχανίες των κρατών μελών 
για την από κοινού ανάπτυξη των σχεδίων του τομέα «Τεχνο-
5. 6. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 139/7 
λογίες για την προστασία του περιβάλλοντος. Με τον τρόπο 
αυτό θα είναι δυνατή η επαλήθευση του συγκεκριμένου χαρα­
κτήρα των επιδιωκόμενων στόχων. 
2.1.9. Όσον αφορά τον τομέα «Μείζονες τεχνολογικοί κίν­
δυνοι και πυρασφάλεια» απαιτείται και γι'αυτόν ευρεία συνερ­
γασία με τις βιομηχανίες τόσο σε ό,τι αφορά την προμήθεια 
των αναγκαίων στοιχείων για την ανάπτυξη του, όσο και για 
τον έλεγχο της εφαρμογής των επιτυγχανομένων αποτελεσμά­
των. Η ΟΚΕ συνιστά να αξιοποιηθούν στον τομέα αυτό οι 
εμπειρίες από το Κοινό Κέντρο Ερευνών (ΚΚΕρ) της Ispra. 
2.2. Πρόγραμμα EPOCH 
2.2.1. Ο τομέας «Κλίματα του παρελθόντος και κλιματικές 
μεταβολές» παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για να εκτι­
μηθεί η ικανότητα των μοντέλων όσον αφορά την εξέλιξη 
του κλίματος και τη σύνθεση της ατμόσφαιρας κατά τους 
παρελθόντες αιώνες. 
2.2.2. Ο τομέας «Κλιματικές διεργασίες και μοντέλα» θα 
πρέπει να συνδεθεί στενά με τον τομέα «Ατμοσφαιρικές διερ­
γασίες και ποιότητα του αέρα» του προγράμματος STEP. Η 
ΟΚΕ θεωρεί τη διατύπωση των σχεδίων πολύ σαφή και 
πλήρη. Θεωρεί επίσης ότι τα αποτελέσματα μπορεί να είναι 
πολύ χρήσιμα για την εκτίμηση των επιπτώσεων των παραγω­
γικών ή συναφών εγκαταστάσεων στο περιβάλλον. 
2.2.3. Ο τομέας «Κλιματικές επιπτώσεις και κίνδυνοι σχε­
τικοί με το κλίμα» παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον ακόμη 
και λόγω της συμβολής που μπορεί να έχει στο ερευνητικό 
πρόγραμμα «Γεώσφαιρας Βιόσφαιρας». Η ΟΚΕ θεωρεί ότι 
πρέπει να διατυπώσει θετικές εκτιμήσεις και για τον τομέα 
αυτό σε ό,τι αφορά τη διατύπωση των σχεδίων. 
2.2.4. Ο τομέας «Σεισμικοί κίνδυνοι» φαίνεται καλά προε­
τοιμασμένος και τα σχέδια εστιάζονται σωστά σε συγκεκρι­
μένους και επιτεύξιμους στόχους. Η ΟΚΕ συνιστά τον συντο­
νισμό των δραστηριοτήτων με εκείνες που τα Ηνωμένα Έθνη 
προγραμματίζουν στα πλαίσια του Δεκαετούς Διεθνούς Προ­
γράμματος για τον περιορισμό των φυσικών καταστροφών. 
Βρυξέλλες, 30 Μαρτίου 1989. 3. Συμπεράσματα 
Η ΟΚΕ επικροτεί τα δύο ερευνητικά προγράμματα και: 
— εκφράζει τη χαρά της για τον συνεκτικό τρόπο με τον 
οποίο τα προγράμματα αυτά αντιμετωπίζουν τα σημαντι­
κότερα περιβαλλοντικά προβλήματα, τα οποία καθιστούν 
σήμερα κρίσιμη τη συνύπαρξη του παραγωγικού συστή­
ματος και του συστήματος υπηρεσιών με το φυσικό περι­
βάλλον, 
— υπογραμμίζει τη σημασία που έχει το γεγονός ότι τα δύο 
προγράμματα αντιμετωπίζουν προβλήματα με μία προο­
πτική, που δεν περιορίζεται στα συμφέροντα των κρατών 
μελών, αλλά ενδιαφέρεται και για την εξέλιξη σε 
ολόκληρο τον πλανήτη, 
— τονίζει την ανάγκη ενός προχωρημένου συντονισμού 
μεταξύ των δύο προγραμμάτων με άλλα διεθνή προγράμ­
ματα που πραγματεύονται παρεμφερή θέματα, 
— προτείνει τη σύσταση μίας κοινής Επιτροπής συντο­
νισμού των δύο προγραμμάτων, η οποία θα αναλάβει και 
τις σχέσεις με προγράμματα που δεν εκπονεί η Επιτροπή, 
— συνιστά με έμφαση να ληφθούν όλα τα απαραίτητα μέτρα 
και να χρησιμοποιηθούν διάφορα μέσα ενημέρωσης για 
να κινηθεί το ενδιαφέρον των δημόσιων διοικήσεων, των 
βιομηχανιών, των κοινωνικών δυνάμεων και του πλη­
θυσμού ώστε να συμμετάσχουν ευρέως τόσο στην 
υλοποίηση των ερευνητικών σχεδίων όσο και στην ορθή 
χρησιμοποίηση των αποτελεσμάτων τους, 
— εκφράζει τη λύπη της για το ότι οι διαθέσιμοι πόροι 
είναι ελάχιστοι και δεν αρκούν για την επίτευξη των 
διακηρυχθέντων γενικών και ειδικών στόχων και προτεί­
νει την αύξηση τους στα πλαίσια του επόμενου τετραετούς 
προγράμματος, ή κατά προτίμηση νωρίτερα με την ευκαι­
ρία της αναθεώρησης του προγράμματος-πλαίσιο 
Ε + Α· χρειάζεται γι'αυτό να προσδιορισθούν οι κυριώ-
τερες προτεραιότητες και να συγκεντρωθούν οι χρηματο­
δοτήσεις σ'εκείνους τους στόχους οι οποίοι, κατά τη διάρ­
κεια των εργασιών, θα αποδειχθούν άξιοι προσοχής για 
τις περαιτέρω εξελίξεις και την επιτυχία της έρευνας. 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Alberto MASPRONE