EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 345/70

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την παροχή αρμοδιοτήτων στις αρχές ανταγωνισμού των κρατών μελών ώστε να επιβάλλουν αποτελεσματικότερα τους κανόνες και για τη διασφάλιση της εύρυθμης λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς»

[COM(2017) 142 final — 2017/0063 (COD)]

(2017/C 345/11)

Εισηγητής: ο κ. Juan MENDOZA CASTRO

Αίτηση γνωμοδότησης Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 26.4.2017 Συμβούλιο, 27.3.2017 Νομική βάση άρθρο 114 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης Αρμόδιο τμήμα Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια 5.7.2017 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 527 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) 130/0/2

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρόταση της Επιτροπής, την οποία θεωρεί απαραίτητη για την αποτελεσματική εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1/2003.

1.2. Μολονότι οι διαφορές παραμένουν, η εκούσια εναρμόνιση έχει επιφέρει σημαντική σύγκλιση των καθεστώτων των διάφορων κρατών μελών, εάν ληφθούν ως σημείο αναφοράς οι κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ).

1.3. Το σύστημα κατανομής των υποθέσεων (case allocation) εντός του Ευρωπαϊκού Δικτύου Ανταγωνισμού (ΕΔΑ) πρέπει να αποτρέπει ενδεχόμενες επικαλύψεις ενεργειών σε διαφορετικά κράτη μέλη.

1.4. Η ΕΟΚΕ προτείνει να εξεταστεί στο μέλλον το ενδεχόμενο ρύθμισης του περιεχομένου του αστικού και του διοικητικού δικαίου μέσω κανονισμού.

1.5. Η πολιτική ανταγωνισμού πρέπει να εγγυάται την ισότητα ευκαιριών. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι είναι σημαντικό οι εθνικές αρχές ανταγωνισμού (ΕΑΑ) να διαθέτουν τα αναγκαία νομικά μέσα και μηχανισμούς για την καταπολέμηση των μυστικών συμπράξεων και υπογραμμίζει τις σοβαρές ζημίες που προξενούν οι πρακτικές κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης.

1.6. Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων των υπό έρευνα μερών πρέπει να συνάδει με την πλήρη εφαρμογή των άρθρων 101 και 102 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ).

1.7. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για το σοβαρό έλλειμμα ανεξαρτησίας και πόρων των ΕΑΑ που διαπιστώνεται σήμερα σε πολλά κράτη μέλη. Η πραγματική ανεξαρτησία των ΕΑΑ από τις αρχές έχει καίρια σημασία· συνεπώς, στις διευθυντικές θέσεις πρέπει να βρίσκονται ανεξάρτητοι ειδήμονες με πιστοποιημένη εμπειρία. Από την άλλη πλευρά, το προσωπικό πρέπει να διαθέτει σταθερότητα και κατάλληλη επαγγελματική κατάρτιση.

1.8. Οι ζημίες που προκαλούνται από τις αντίθετες προς τον ανταγωνισμό ενέργειες πολύ συχνά είναι δύσκολο —ή και αδύνατο— να αποκατασταθούν. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ συνιστά οι αρμοδιότητες που ανατίθενται στις ΕΑΑ να αξιοποιούνται και για προληπτικές δράσεις.

1.9. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη δηλώσει ότι οι κυρώσεις«πρέπει να έχουν αποτρεπτικό ύψος και να είναι βαρύτερες σε περίπτωση υποτροπής», συμφωνεί δε ότι η ικανότητα της εκτελεστικής αρχής για επιβολή κυρώσεων αποτελεί βασικό στοιχείο της πολιτικής ανταγωνισμού.

1.10. Η εμπειρία της Επιτροπής, η οποία είθισται να εφαρμόζει μέτρα επιεικούς μεταχείρισης, μπορεί να θεωρηθεί θετική και η ενιαία εφαρμογή της από τις ΕΑΑ είναι σημαντική για την ύπαρξη ενός πραγματικού ευρωπαϊκού δικαίου του ανταγωνισμού. Ωστόσο, η επιεικής μεταχείριση δεν πρέπει να θίγει τη δυνατότητα των ζημιωθέντων (συμπεριλαμβανομένων των καταναλωτών) να λαμβάνουν αποζημίωση για τις βλάβες που υπέστησαν, μέσω της άσκησης συλλογικών αγωγών.

1.11. Ο διεθνικός χαρακτήρας της δράσης των ΕΑΑ καθιστά αναγκαία την αμοιβαία συνδρομή μεταξύ τους.

1.12. Κατά τη μεταφορά της οδηγίας στο εθνικό δίκαιο των κρατών μελών, η αναστολή της παραγραφής θα πρέπει να προσαρμοστεί στους γενικούς κανόνες περί παραγραφής του εκάστοτε κράτους.

1.13. Πρέπει να αναγνωριστεί στις ΕΑΑ η ικανότητα να κινούν αυτοτελώς νομική διαδικασία, διότι η έλλειψη αυτής της ικανότητας αποτελεί εμπόδιο για την αποτελεσματικότητά τους σε ορισμένα κράτη μέλη.

1.14. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι είναι σημαντικό οι ΕΑΑ να μπορούν να χρησιμοποιούν κάθε είδος αποδεικτικών στοιχείων ανεξαρτήτως του μέσου στο οποίο βρίσκονται αποθηκευμένα.

1.15. Λόγω της άγνοιας των κανόνων ανταγωνισμού εκ μέρους της πλειονότητας του κοινού, απαιτείται η διεξαγωγή εκστρατειών ενημέρωσης.

2. Η πρόταση της Επιτροπής

2.1. Τα κράτη μέλη της ΕΕ είναι ουσιαστικοί εταίροι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην επιβολή των κανόνων ανταγωνισμού της ΕΕ. Από το 2004, οι ΕΑΑ των κρατών μελών είναι αρμόδιες, δυνάμει του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1/2003 του Συμβουλίου, για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού της ΕΕ σε συνεργασία με την Επιτροπή. Εδώ και περισσότερο από μια δεκαετία, η Επιτροπή και οι ΕΑΑ επιβάλλουν τους κανόνες ανταγωνισμού της ΕΕ σε στενή συνεργασία με το ΕΔΑ. Το ΕΔΑ συστήθηκε το 2004 ειδικά για τον σκοπό αυτό.

2.2. Η επιβολή των κανόνων ανταγωνισμού της ΕΕ τόσο από την Επιτροπή όσο και από τις ΕΑΑ αποτελεί ουσιαστικό δομικό στοιχείο για τη δημιουργία μιας ανοικτής, ανταγωνιστικής και καινοτόμου εσωτερικής αγοράς και είναι καίριας σημασίας για τη δημιουργία θέσεων εργασίας και ανάπτυξης σε σημαντικούς τομείς της οικονομίας, συγκεκριμένα στον τομέα της ενέργειας, των τηλεπικοινωνιών, στον ψηφιακό τομέα και στον τομέα των μεταφορών.

2.3. Οι κανόνες ανταγωνισμού της ΕΕ είναι ένα από τα διακριτικά χαρακτηριστικά της εσωτερικής αγοράς: όταν υπάρχει στρέβλωση του ανταγωνισμού, η εσωτερική αγορά δεν μπορεί να αξιοποιήσει πλήρως τις δυνατότητές της και να δημιουργήσει τις κατάλληλες συνθήκες για διατηρήσιμη οικονομική ανάπτυξη. Μια βασική πτυχή της προσπάθειας για βαθύτερη και δικαιότερη εσωτερική αγορά είναι να διασφαλιστεί ότι οι κανόνες που τη διέπουν επιβάλλονται αποτελεσματικά, ώστε οι καρποί της να φθάνουν ως τους πολίτες.

2.4. Η επιβολή των κανόνων ανταγωνισμού της ΕΕ πραγματοποιείται σήμερα σε κλίμακα την οποία η Επιτροπή δεν θα μπορούσε σε καμία περίπτωση να έχει πετύχει μόνη της. Η Επιτροπή ερευνά συνήθως αντιανταγωνιστικές πρακτικές ή συμφωνίες που έχουν επιπτώσεις στον ανταγωνισμό σε τρία ή περισσότερα κράτη μέλη ή σε περιπτώσεις στις οποίες είναι χρήσιμο να δημιουργηθεί ευρωπαϊκό προηγούμενο. Οι ΕΑΑ είναι συνήθως πιο κατάλληλες να αναλάβουν δράση σε περιπτώσεις στις οποίες οι επιπτώσεις στον ανταγωνισμό περιορίζονται στην επικράτειά τους. Οι ΕΑΑ γνωρίζουν καλά τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν οι αγορές στο δικό τους κράτος μέλος. Αυτή η γνώση έχει μεγάλη αξία κατά την επιβολή των κανόνων ανταγωνισμού.

2.5. Υπάρχουν αναξιοποίητες δυνατότητες για αποτελεσματικότερη επιβολή των κανόνων ανταγωνισμού της ΕΕ από τις ΕΑΑ. Στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1/2003 δεν εξετάζονταν τα υλικά και νομικά μέσα για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού της ΕΕ από τις ΕΑΑ και πολλές από αυτές δεν διαθέτουν όλα τα υλικά και νομικά μέσα που χρειάζονται για την αποτελεσματική εφαρμογή των άρθρων 101 και 102 της ΣΛΕΕ.

2.6. Τα κενά και οι περιορισμοί στα εργαλεία και στις εγγυήσεις των ΕΑΑ συνεπάγονται ότι οι εταιρείες που υιοθετούν αντιανταγωνιστικές πρακτικές μπορεί να βρεθούν αντιμέτωπες με πολύ διαφορετικές συνέπειες σε περίπτωση κίνησης διαδικασίας ανάλογα με το κράτος στο οποίο δραστηριοποιούνται: μπορεί να μην υπόκεινται σε επιβολή δυνάμει των άρθρων 101 και 102 της ΣΛΕΕ ή να μην επιτευχθεί αποτελεσματική επιβολή των κανόνων, επειδή π.χ. δεν είναι δυνατή η συλλογή αποδεικτικών στοιχείων για τις αντιανταγωνιστικές πρακτικές ή επειδή οι επιχειρήσεις μπορούν να αποφεύγουν την υποχρέωση καταβολής προστίμου. Η ανομοιόμορφη εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού της ΕΕ προκαλεί στρεβλώσεις του ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά και υπονομεύει το αποκεντρωμένο σύστημα επιβολής που θεσπίστηκε από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1/2003.

2.7. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί αναγκαία μια νομοθετική πρόταση με διττό στρατηγικό στόχο: — με τη νομική βάση του άρθρου 103 της ΣΛΕΕ επιδιώκεται η ενίσχυση των αρμοδιοτήτων των ΕΑΑ προκειμένου να μπορούν να εφαρμόζουν πιο αποτελεσματικά τις αρχές της ΕΕ σχετικά με τον ανταγωνισμό, χάρη στην παροχή των αναγκαίων εγγυήσεων ανεξαρτησίας, πόρων και αρμοδιοτήτων· — με τη νομική βάση του άρθρου 114 της ΣΛΕΕ επιδιώκεται η ενίσχυση της εσωτερικής αγοράς, μέσω της άρσης των εθνικών εμποδίων που εμποδίζουν τις ΕΑΑ να εφαρμόσουν αποτελεσματικά τους κανόνες, ώστε να εξαλειφθούν οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και να επιτευχθεί πιο ομοιογενής εφαρμογή των κανόνων, γεγονός το οποίο θα ευνοήσει καταναλωτές και επιχειρήσεις.

2.8. Επιπροσθέτως, η παροχή στις ΕΑΑ της δυνατότητας να προσφέρουν η μία στην άλλη αποτελεσματική αμοιβαία συνδρομή θα διασφαλίσει πιο ισότιμους όρους ανταγωνισμού και θα περιφρουρήσει τη στενή συνεργασία στο πλαίσιο του ΕΔΑ.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρόταση της Επιτροπής την οποία θεωρεί απαραίτητη για την αποτελεσματική εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1/2003. Η δημιουργία ενός ευρωπαϊκού συστήματος ανταγωνισμού απαιτεί την εξάλειψη των εμποδίων και των κενών που υπάρχουν αυτήν τη στιγμή σε ορισμένα κράτη μέλη και υπονομεύουν την πλήρη εφαρμογή των άρθρων 101 και 102 της ΣΛΕΕ.

3.2. Παρά τους αρχικούς φόβους, το αποκεντρωμένο σύστημα εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού που απορρέει από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1/2003 δεν είχε ως αποτέλεσμα τον κατακερματισμό των ικανοτήτων εκτέλεσης της πολιτικής ανταγωνισμού. Μολονότι οι διαφορές παραμένουν, η εκούσια εναρμόνιση έχει επιφέρει σημαντική σύγκλιση των καθεστώτων των διάφορων κρατών μελών, εάν ληφθούν ως σημείο αναφοράς οι κανόνες της ΕΕ (1).

3.3. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η ύπαρξη συντρεχουσών αρμοδιοτήτων —της ΕΕ και των κρατών μελών— θα απαιτήσει, σε ορισμένες περιπτώσεις, μια προσπάθεια προσαρμογής των εθνικών νομοθεσιών και θεσμών. Σε κάθε περίπτωση, το σύστημα κατανομής των υποθέσεων (case allocation) εντός του ΕΔΑ θα πρέπει να αποτρέπει ενδεχόμενες επικαλύψεις ενεργειών σε διαφορετικά κράτη μέλη.

3.4. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η οδηγία αποτελεί το κατάλληλο μέσο, διότι σέβεται τις «νομικές παραδόσεις και [τις] θεσμικές ιδιαιτερότητες των κρατών μελών». Εντούτοις, ο στόχος της ομοιόμορφης και συνεκτικής εφαρμογής των κανόνων από τις ΕΑΑ, ιδίως όσον αφορά τον κατάλογο κυρώσεων (κεφάλαιο V) και τη μη επιβολή και μείωση των προστίμων (κεφάλαιο VI), απαιτεί να ξεπεραστεί η μεγάλη διαφοροποίηση που υφίσταται επί του παρόντος. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ προτείνει να εξεταστεί στο μέλλον το ενδεχόμενο ρύθμισης του περιεχομένου του αστικού και του διοικητικού δικαίου μέσω κανονισμού, με διατήρηση της πλήρους αυτονομίας των κρατών μελών όσον αφορά το ποινικό δίκαιο.

3.5. Η πολιτική ανταγωνισμού πρέπει να εγγυάται την ισότητα ευκαιριών. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι είναι σημαντικό οι ΕΑΑ να διαθέτουν επαρκή νομικά μέσα και μηχανισμούς για την καταπολέμηση των μυστικών συμπράξεων (όπως αυτές ορίζονται στο άρθρο 2 σημείο 9 της πρότασης), υπογραμμίζει δε τις σοβαρές ζημιές που προξενούν σε άλλες επιχειρήσεις —ιδίως τις μικρομεσαίες (ΜΜΕ)—, σε καταναλωτές και σε χρήστες οι πρακτικές κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης, τις οποίες εφαρμόζουν συνήθως μεγάλες επιχειρήσεις ή ενώσεις μεγάλων επιχειρήσεων.

3.6. Λόγω της ανεπαρκούς γνώσης των κανόνων ανταγωνισμού από το μεγαλύτερο μέρος του κοινού, τα κράτη μέλη θα πρέπει να προβλέψουν τη διεξαγωγή ενημερωτικών εκστρατειών.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Θεμελιώδη δικαιώματα

4.1.1. Η πρόταση της Επιτροπής αναφέρει τις γενικές αρχές του δικαίου της Ένωσης και του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (2), καθώς αυτή η εγγύηση περιλαμβάνει τον σεβασμό του δικαιώματος υπεράσπισης των επιχειρήσεων, του δικαιώματος στην επιχειρηματική ελευθερία, του δικαιώματος ιδιοκτησίας, του δικαιώματος χρηστής διοίκησης και του δικαιώματος πραγματικής προσφυγής ενώπιον δικαστηρίου (άρθρα 16, 17, 41 και 47 του Χάρτη).

4.1.2. Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι η αναγνώριση των εκτεταμένων αρμοδιοτήτων που πρέπει να διαθέτουν οι ΕΑΑ για την άσκηση των καθηκόντων τους προϋποθέτει τη θέσπιση εγγυήσεων των δικαιωμάτων των υπό έρευνα μερών και πρέπει να συνάδει με την πλήρη εφαρμογή των άρθρων 101 και 102 της ΣΛΕΕ. Οι ΕΑΑ και, ενδεχομένως, τα εθνικά δικαστήρια πρέπει να διασφαλίζουν την εφαρμογή αυτών των εγγυήσεων. Σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ), το τεκμήριο της αθωότητας αποτελεί γενική αρχή του δικαίου της Ένωσης (άρθρο 48 παράγραφος 1 του Χάρτη), την οποία πρέπει να τηρούν τα κράτη μέλη κατά την εφαρμογή του δικαίου περί ανταγωνισμού (3). Επίσης, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων επιβεβαίωσε την εφαρμογή του άρθρου 6 της Ευρωπαϊκής σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (δικαίωμα σε δίκαιη δίκη) (4) και αποφάνθηκε σχετικά με τη νομιμότητα της Επιτροπής (5) και την αρχή «non bis in idem» (ου δις δικάζειν) (6) στις διαδικασίες για θέματα ανταγωνισμού.

4.2. Ανεξαρτησία και πόροι

4.2.1. Η εγγύηση της ανεξαρτησίας προϋποθέτει την άσκηση των αρμοδιοτήτων «με αμεροληψία και προς το συμφέρον της αποτελεσματικής και ομοιόμορφης επιβολής» των κανόνων (άρθρο 4 παράγραφος 1).

4.2.2. Απαιτείται από τα κράτη μέλη να διασφαλίσουν ότι το προσωπικό και τα μέλη των οργάνων λήψης αποφάσεων των ΕΑΑ εκτελούν τα καθήκοντά τους (άρθρο 4 παράγραφος 2): — ανεξάρτητα από πολιτικές και άλλες εξωτερικές παρεμβάσεις, — χωρίς να ζητούν ή να λαμβάνουν εντολές από κανέναν κρατικό ή άλλο δημόσιο ή ιδιωτικό φορέα, — απέχοντας από κάθε πράξη η οποία είναι ασυμβίβαστη προς την εκτέλεση των καθηκόντων τους, — επιπροσθέτως: — μπορούν να αποπεμφθούν μόνον αν δεν πληρούν πλέον τις προϋποθέσεις που απαιτούνται για την εκτέλεση των καθηκόντων και την άσκηση των αρμοδιοτήτων τους ή αν κριθούν ένοχοι σοβαρής παράβασης καθήκοντος βάσει της εθνικής νομοθεσίας, — οι λόγοι αποπομπής θα πρέπει να ορίζονται εκ των προτέρων στην εθνική νομοθεσία, — δεν μπορούν να αποπεμφθούν για λόγους που σχετίζονται με την προσήκουσα εκτέλεση των καθηκόντων και την άσκηση των αρμοδιοτήτων τους.

4.2.3. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για το σοβαρό έλλειμμα ανεξαρτησίας που διαπιστώνεται σήμερα, σύμφωνα με την Επιτροπή, σε πολλά κράτη μέλη. Οι κατάλληλοι ανθρώπινοι, οικονομικοί και τεχνικοί πόροι (άρθρο 5) είναι αναγκαίοι προκειμένου οι ΕΑΑ να μπορούν να εκτελούν τα καθήκοντά τους. Η ανεξαρτησία των ΕΑΑ προϋποθέτει την ουσιαστική αυτονομία τους εντός της δομής του κράτους (7), χωρίς αυτή να αποκλείει: — τον δικαστικό έλεγχο, — την ενημέρωση του κοινοβουλίου, — τις περιοδικές εκθέσεις δραστηριοτήτων — την παρακολούθηση των δημοσιονομικών τους πιστώσεων.

4.2.4. Η ΕΟΚΕ θεωρεί καθοριστική την πραγματική ανεξαρτησία των ΕΑΑ από τις αρχές. Προς τούτο, στις διευθυντικές θέσεις πρέπει να βρίσκονται ανεξάρτητοι ειδήμονες με πιστοποιημένη εμπειρία. Από την άλλη πλευρά, το προσωπικό πρέπει να διαθέτει σταθερότητα και κατάλληλη επαγγελματική κατάρτιση.

4.3. Αρμοδιότητες

4.3.1. Στις αρμοδιότητες που πρέπει να διαθέτουν οι ΕΑΑ (άρθρα 6 έως 11) περιλαμβάνονται οι εξής: — Έλεγχος σε χώρους επιχειρήσεων χωρίς προηγούμενη προειδοποίηση, με ή χωρίς δικαστική απόφαση, ανάλογα με τη νομοθεσία του ενδιαφερόμενου κράτους μέλους: αυτό προϋποθέτει, τουλάχιστον, το δικαίωμα «να εισέρχονται σε κάθε χώρο, γήπεδο και μεταφορικό μέσο των επιχειρήσεων»· να ελέγχουν τα βιβλία, καθώς και άλλα αρχεία· να λαμβάνουν ή να αποκτούν «υπό οποιαδήποτε μορφή» αντίγραφο· «να σφραγίζουν οποιονδήποτε επαγγελματικό χώρο και βιβλία ή αρχεία» και να ζητούν εξηγήσεις. Όταν μια επιχείρηση αντιτίθεται σε διοικητικό ή δικαστικό έλεγχο, «οι εθνικές αρχές ανταγωνισμού μπορούν να προσφεύγουν στην αναγκαία συνδρομή της αστυνομίας ή ισοδύναμης υπηρεσίας επιβολής του νόμου». Η εν λόγω συνδρομή «μπορεί επίσης να ληφθεί ως προληπτικό μέτρο». — Έλεγχος σε άλλους χώρους χωρίς προηγούμενη προειδοποίηση και κατόπιν δικαστικής απόφασης: εγκρίνεται όταν υφίστανται «εύλογες υπόνοιες» για την ύπαρξη στοιχείων σχετικά με σοβαρή παράβαση των άρθρων 101 ή 102 της ΣΛΕΕ. — Αιτήματα παροχής πληροφοριών. — Εντολή παύσης διαπιστωθείσας παράβασης. — Επιβολή προσωρινών μέτρων: εφαρμόζονται «σε περίπτωση κατεπείγοντος λόγω κινδύνου σοβαρής και ανεπανόρθωτης βλάβης του ανταγωνισμού και με βάση την εκ πρώτης όψεως διαπίστωση παράβασης». Τα μέτρα εφαρμόζονται για ορισμένο χρονικό διάστημα με δυνατότητα παράτασης. — Θέσπιση υποχρεωτικού χαρακτήρα για δεσμεύσεις που έχουν προσφερθεί να αναλάβουν οι επιχειρήσεις.

4.3.2. Οι ζημίες που προκαλούνται από τις αντίθετες προς τον ανταγωνισμό ενέργειες πολύ συχνά είναι δύσκολο —ή και αδύνατο— να αποκατασταθούν. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ συνιστά οι αρμοδιότητες που ανατίθενται στις ΕΑΑ να αξιοποιούνται και για προληπτικές δράσεις.

4.4. Πρόστιμα λόγω παράβασης και περιοδικές χρηματικές ποινές

4.4.1. Τα αποτελεσματικά, αναλογικά και δίκαια πρόστιμα λόγω παράβασης μπορούν να εφαρμόζονται όταν υιοθετούνται «εκ προθέσεως ή εξ αμελείας» συγκεκριμένες συμπεριφορές: άρνηση υποβολής σε έλεγχο, διάρρηξη σφραγίδων, ανακριβείς ή παραπλανητικές απαντήσεις, ανακριβείς πληροφορίες ή παραβίαση των προσωρινών μέτρων. Οι περιοδικές χρηματικές ποινές καλύπτουν περιπτώσεις παράλειψης, όπως, μεταξύ άλλων, την άρνηση συμμόρφωσης με έλεγχο (άρθρα 12 και 15).

4.4.2. Σύμφωνα με το κριτήριο που είθισται να χρησιμοποιείται στο δίκαιο περί κυρώσεων, στα πρόστιμα που επιβάλλονται από τα κράτη μέλη πρέπει να λαμβάνεται υπόψη «η σοβαρότητα και η διάρκεια της παράβασης», ενώ το ανώτατο ύψος των προστίμων «δεν θα πρέπει να καθορίζεται σε επίπεδο χαμηλότερο από το 10 % του συνολικού παγκόσμιου κύκλου εργασιών της [επιχείρησης] κατά το οικονομικό έτος που προηγείται της απόφασης» (άρθρο 13 παράγραφος 1 και άρθρο 14). Προβλέπονται οι διάφορες περιπτώσεις ευθύνης πληρωμής για τις ενώσεις επιχειρήσεων (άρθρο 13 παράγραφος 2).

4.4.3. Πρέπει να σημειωθεί ότι η επέκταση της ευθύνης για την πληρωμή των προστίμων σε όλα τα μέλη των ενώσεων ή ομίλων επιχειρήσεων (άρθρο 13 παράγραφος 2) καλύπτει ένα κενό της σημερινής νομοθεσίας (8).

4.4.4. Το πεδίο εφαρμογής της πρότασης περιλαμβάνει μόνο επιχειρήσεις στις οποίες μπορούν να επιβληθούν διοικητικές κυρώσεις. Οι συμπεριφορές που ενδεχομένως συνιστούν ποινική παράβαση υπάγονται στην αρμοδιότητα των κρατών μελών. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) έχει ήδη αποφανθεί σχετικά με τη συμβατότητα διοικητικών και ποινικών κυρώσεων (9).

4.4.5. Η ΕΟΚΕ, η οποία έχει δηλώσει ότι «οι κυρώσεις πρέπει να έχουν αποτρεπτικό ύψος και να είναι βαρύτερες σε περίπτωση υποτροπής» (10), συμφωνεί ότι η ικανότητα της εκτελεστικής αρχής για επιβολή κυρώσεων αποτελεί κεντρικό στοιχείο της πολιτικής ανταγωνισμού. Επίσης εκφράζει την ανησυχία της για τη μη ικανοποιητική εφαρμογή του δικαίου του ανταγωνισμού λόγω των μεγάλων διαφορών στις νομοθεσίες και τις δομές των ΕΑΑ.

4.5. Απαλλαγή από την επιβολή προστίμων ή μείωση προστίμων (επιεικής μεταχείριση)

4.5.1. Ανατίθεται στα κράτη μέλη η αρμοδιότητα καθορισμού της αιτιολογίας και των διαδικασιών απαλλαγής από την επιβολή προστίμων ή μείωσης προστίμων, εντούτοις εντός σαφώς καθορισμένου πλαισίου το οποίο περιλαμβάνει: — απαιτήσεις σχετικά με την απαλλαγή (άρθρο 16) και τη μείωση (άρθρο 17)· — προϋποθέσεις υπό τις οποίες εφαρμόζονται τέτοια μέτρα (άρθρο 18)· — μορφή των αιτήσεων (άρθρο 19)· — αριθμό προτεραιότητας για επίσημη αίτηση απαλλαγής (άρθρο 20)· — συνοπτικές αιτήσεις όταν υποβάλλονται ταυτόχρονα στην Επιτροπή και σε ΕΑΑ (άρθρο 21)· — εγγυήσεις για όσους αιτούνται απαλλαγή (άρθρο 22).

4.5.2. Η αιτιολόγηση της πρότασης βασίζεται στο γεγονός ότι, ενώ έχουν μεγάλη σημασία για τον εντοπισμό των μυστικών συμπράξεων, οι σημαντικές διαφορές μεταξύ των εθνικών νομοθεσιών και της εφαρμογής τους στην πράξη προκαλούν έλλειψη ασφάλειας δικαίου, αποθαρρύνουν την επίκλησή τους και οδηγούν στην αναποτελεσματικότητα της πολιτικής ανταγωνισμού της ΕΕ. Επίσης, εκτιμάται ότι τα κράτη μέλη δεν εφαρμόζουν το πρότυπο πρόγραμμα του ΕΔΑ (11), του οποίου οι βασικές πτυχές ενσωματώνονται στη νέα νομοθεσία.

4.5.3. Για την ΕΟΚΕ είναι σημαντική η ομοιόμορφη εφαρμογή των μέτρων επιεικούς μεταχείρισης από τις ΕΑΑ προκειμένου να υπάρξει ένα πραγματικό ευρωπαϊκό δίκαιο ανταγωνισμού, θεωρεί δε θετική την εμπειρία της Επιτροπής η οποία είθισται να εφαρμόζει τέτοιου είδους μέτρα (12). Ωστόσο, η επιεικής μεταχείριση δεν πρέπει να θίγει τη δυνατότητα των ζημιωθέντων (συμπεριλαμβανομένων των καταναλωτών) να λαμβάνουν αποζημίωση για τις βλάβες που υπέστησαν, μέσω της άσκησης συλλογικών αγωγών.

4.6. Αμοιβαία συνδρομή

4.6.1. Η συνεργασία μεταξύ των ΕΑΑ απαιτεί, ενόψει των νέων αρμοδιοτήτων που εκχωρεί η υπό εξέταση πρόταση, την παρουσία και ενεργό συνδρομή στις διαδικασίες ελέγχου (άρθρο 23), γεγονός το οποίο υποχρεώνει τα κράτη μέλη να διασφαλίζουν την κοινοποίηση προκαταρκτικών αιτιάσεων (άρθρο 24) και τη συμμόρφωση με τις αιτήσεις για την επιβολή αποφάσεων (άρθρο 25). Οριοθετούνται οι αρμοδιότητες όσον αφορά τις διαφωνίες (άρθρο 26).

4.6.2. Η ΕΟΚΕ θεωρεί αναγκαία την επιβολή αυτών των υποχρεώσεων δεδομένου του διεθνικού χαρακτήρα της πολιτικής ανταγωνισμού.

4.7. Αναστολή παραγραφής για την επιβολή κυρώσεων

4.7.1. Η πρόταση της Επιτροπής προβλέπει δύο συγκεκριμένες περιπτώσεις αναστολής παραγραφής: «για όσο διάστημα εκκρεμεί διαδικασία ενώπιον εθνικών αρχών ανταγωνισμού άλλων κρατών μελών ή της Επιτροπής σχετικά με παράβαση που αφορά την ίδια συμφωνία, απόφαση ένωσης ή εναρμονισμένη πρακτική» (άρθρο 27 παράγραφος 1) και όταν έχει κινηθεί διαδικασία ενώπιον δικαστηρίου (άρθρο 27 παράγραφος 2).

4.7.2. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι, κατά τη μεταφορά της οδηγίας στο εθνικό δίκαιο των κρατών μελών, θα πρέπει να διευθετηθεί η πιθανή σύγκρουση με τα νομικά συστήματα που προβλέπουν επίσης δυνατότητες διακοπής των προθεσμιών σε περίπτωση άσκησης αγωγής.

4.8. Ικανότητα των ΕΑΑ να κινούν αυτοτελώς νομική διαδικασία

4.8.1. Σύμφωνα με την πρόταση, οι ΕΑΑ πρέπει να έχουν ικανότητα δικαστικής παράστασης προκειμένου να προσφεύγουν απευθείας ενώπιον της δικαστικής αρχής και πρέπει να έχουν αυτοτελώς πλήρες δικαίωμα να συμμετέχουν ως ενάγουσες, εναγόμενες ή αντίδικοι στις εν λόγω διαδικασίες, και να απολαύουν των ίδιων δικαιωμάτων με τους διαδίκους (άρθρο 28).

4.8.2. Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι επί του παρόντος η έλλειψη αυτής της αρμοδιότητας δυσχεραίνει τη δράση των ΕΑΑ σε ορισμένα κράτη μέλη (13), γεγονός το οποίο καθιστά απαραίτητη τη θέσπισή της ώστε να πληρούν τις απαιτήσεις που τους επιβάλλει η πολιτική ανταγωνισμού της ΕΕ.

4.9. Παραδεκτό των αποδεικτικών στοιχείων ενώπιον των ΕΑΑ (14)

4.9.1. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι είναι σημαντικό οι ΕΑΑ να μπορούν να χρησιμοποιούν ως αποδεικτικά στοιχεία «έγγραφα, προφορικές δηλώσεις, εγγραφές και κάθε άλλο αντικείμενο το οποίο περιέχει πληροφορίες, ανεξάρτητα από το μέσο στο οποίο είναι αποθηκευμένες οι πληροφορίες» (άρθρο 30).

Βρυξέλλες, 5 Ιουλίου 2017. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Γιώργος ΝΤΆΣΗΣ

(1) «An Academic View on the Role and Powers of National Competition Authorities» (Μια ακαδημαϊκή άποψη για τον ρόλο και τις αρμοδιότητες των εθνικών αρχών ανταγωνισμού), Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 2016.

(2) Απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση Kjell Karlsson κ.λπ., C-292/97, σκέψη 37.

(3) Αποφάσεις στις υποθέσεις «Eturas» UAB κ.λπ. κατά Lietuvos Respublikos konkurencijos taryba, C-74/14, σκέψη 38· E.ON Energie AG κατά Ευρωπαϊκής Επιτροπής, C-89/11 P, σκέψη 72· και VEBIC C-439/08, σκέψη 63.

(4) Υπόθεση Menarini Diagnostics S.R.L. κατά Ιταλίας.

(5) Απόφαση στην υπόθεση Επιτροπή κατά Tetra Laval, C-12/03 P (2005).

(6) Υπόθεση Menarini Diagnostics S.R.L. κατά Ιταλίας.

(7) «Independence and accountability of competition authorities» (Ανεξαρτησία και υποχρέωση λογοδοσίας των αρχών ανταγωνισμού), Unctad 2008.

(8) Απόφαση στην υπόθεση Akzo Nobel NV και λοιπών κατά Επιτροπής, C-97/08 P, σκέψεις 45 και 77.

(9) Απόφαση της 26ης Φεβρουαρίου 2013 στην υπόθεση Åklagaren κατά Hans Åkerberg Fransson, C-617/10.

(10) Γνωμοδότηση για την έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού 2014 (ΕΕ C 71 της 24.2.2016, σ. 33).

(11) Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τη μη επιβολή και τη μείωση των προστίμων σε υποθέσεις συμπράξεων (καρτέλ) (ΕΕ C 298 της 8.12.2006, σ. 17).

(12) Βλέπε «Cartel leniency in EU: overview», Thompson Reuters. Παραδείγματα μειώσεων και απαλλαγών από την Επιτροπή: Riberebro 50 % (ΕΕ C 298 της 2.2006, σ. 17)· Hitachi 30 % και άλλοι· Philipps, απαλλαγή· Hitachi 50 %· Schenker και άλλοι 55 %-40 %· DHL, ασυλία (C-428/14, DHL/AGCM)· Eberspächer 45 % και Webasto, ασυλία.

(13) Στην απάντησή της στο ερωτηματολόγιο της Επιτροπής, η ΕΑΑ της Γερμανίας («Bundeskartellami») ανέφερε αυτό το κενό ως έναν από τους λόγους «σοβαρής δυσλειτουργίας» του συστήματος.

(14) Περιορισμοί στη χρήση πληροφοριών (άρθρο 29). Η Επιτροπή ενημερώνει ότι το άρθρο αυτό αναμένεται να αναθεωρηθεί.