EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 351/16

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Η συμβολή των μεταναστών επιχειρηματιών στην οικονομία της ΕΕ» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

2012/C 351/04

Εισηγήτρια: η κ. KING

Στις 19 Ιανουαρίου 2012, και σύμφωνα με το άρθρο 29 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού της, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα:

Η συμβολή των μεταναστών επιχειρηματιών στην οικονομία της ΕΕ

Το ειδικευμένο τμήμα «Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 3 Σεπτεμβρίου 2012.

Κατά την 483η σύνοδο ολομέλειας της 18ης και 19ης Σεπτεμβρίου 2012 (συνεδρίαση της 18ης Σεπτεμβρίου 2012), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 135 ψήφους υπέρ, 2 κατά και 10 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1 Οι επιχειρηματικές δραστηριότητες των μεταναστών στην Ευρώπη έχουν αυξηθεί κατά την τελευταία δεκαετία. Οι δραστηριότητες αυτές συμβάλλουν στην οικονομική ανάπτυξη και την απασχόληση, συχνά αναζωογονώντας ξεχασμένες τέχνες και επαγγέλματα και, ολοένα και περισσότερο, συμμετέχουν στην παροχή αγαθών και υπηρεσιών με προστιθέμενη αξία. Επίσης, αποτελούν σημαντική γέφυρα προς τις παγκόσμιες αγορές και είναι σημαντικές για την ένταξη των μεταναστών στην απασχόληση, για τη δημιουργία θέσεων εργασίας για τους ίδιους αλλά επίσης, όλο και περισσότερο, για τους μετανάστες και τον αυτόχθονα πληθυσμό (1).

1.2 Η ΕΕ έχει αναγνωρίσει δημόσια την καίρια συμβολή που μπορούν να έχουν οι μετανάστες επιχειρηματίες στη βιώσιμη ανάπτυξη και την απασχόληση. Ωστόσο, είναι σημαντικό αυτή η αναγνώριση να μην εξετάζεται μεμονωμένα ή χωριστά από τις άμεσες προτεραιότητες των ιθυνόντων της ΕΕ. Πράγματι, μια ζωντανή, βιώσιμη και προσανατολισμένη στην ανάπτυξη επιχειρηματικότητα των μεταναστών επιχειρηματιών πρέπει να αποτελεί μέρος της στρατηγικής της Λισαβόνας για την ανάπτυξη και την απασχόληση, της Small Business Act, της στρατηγικής Ευρώπη 2020 και του νέου προγράμματος COSME, δεδομένου ότι έχουν θέσει τη σημασία των ΜΜΕ υψηλής ανάπτυξης και προστιθέμενης αξίας στο επίκεντρο μιας ευρωπαϊκής οικονομίας που επιδιώκει τη βιώσιμη ανάπτυξη.

1.3 Ακόμη, οι μετανάστες επιχειρηματίες ενισχύουν τις κοινωνικές ευκαιρίες των μεταναστών, διαμορφώνουν ηγετικά κοινωνικά πρότυπα και αποτελούν παράδειγμα προς μίμηση, ιδίως για τους νέους, ενισχύουν την αυτοπεποίθηση και προωθούν την κοινωνική συνοχή αναζωογονώντας τους δρόμους και τις γειτονιές.

1.4 Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της διότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στην ανακοίνωσή (2) της, αναγνωρίζει, αφενός, τον "σημαντικό ρόλο που διαδραματίζουν οι μετανάστες ως επιχειρηματίες" και, αφετέρου, αναφέρει ότι "το δημιουργικό τους πνεύμα και οι ικανότητες εφαρμογής καινοτομιών από την πλευρά τους θα πρέπει επίσης να ενισχυθούν". Η ΕΟΚΕ επικροτεί, επίσης, τη δήλωση ότι "η προώθηση της διακρατικής επιχειρηματικότητας μέσα από μια πιο δυναμική στρατηγική θα ευνοήσει τους επιχειρηματίες οι οποίοι δραστηριοποιούνται τόσο στα κράτη μέλη της ΕΕ, όσο και στις χώρες - εταίρους. Οι επιχειρήσεις του είδους αυτού είναι σε θέση να δημιουργήσουν θέσεις εργασίας στις χώρες καταγωγής και να αποφέρουν καρπούς τόσο από την άποψη της ένταξης των μεταναστών, όσο και της αύξησης των εμπορικών συναλλαγών μεταξύ των χωρών".

1.5 Δεδομένου ότι η αυξανόμενη ανεργία αναδεικνύει ως καίρια προτεραιότητα για την ΕΕ την δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας, είναι πλέον ακόμη σημαντικότερο να αναγνωρίσουν οι υπεύθυνοι για τη χάραξη πολιτικής το σημαντικό πλεονέκτημα που αποτελούν οι επιχειρήσεις που ανήκουν σε μετανάστες για την οικονομία της ΕΕ, τόσο σε τοπικό επίπεδο όσο και, όλο και περισσότερο, στις διεθνείς αγορές όπου εξακολουθεί να υπάρχει ζήτηση για αγαθά και υπηρεσίες που προέρχονται από την ΕΕ. Τούτο συνάδει με τη στρατηγική της Επιτροπής που επιδιώκει να βοηθήσει τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις να επεκτείνουν τις δραστηριότητές τους εκτός ΕΕ, δεδομένου ότι οι διεθνείς δραστηριότητες ενισχύουν την ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα και στηρίζουν τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των επιχειρήσεων εντός της ΕΕ.

1.6 Η ΕΟΚΕ συνιστά να ληφθούν ειδικά μέτρα σε επίπεδο ΕΕ, εθνικό και τοπικό εφόσον πρέπει να ενισχυθούν "το δημιουργικό πνεύμα και οι ικανότητες εφαρμογής καινοτομιών" των μεταναστών επιχειρηματιών. Για τον λόγο αυτό, πρέπει να εξαλειφθούν οι διακρίσεις και να δημιουργηθούν ίσοι όροι για όλους, έτσι ώστε να μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς και στη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας.

1.6.1 Οι αρμόδιοι για τη χάραξη πολιτικής σε επίπεδο ΕΕ οφείλουν: — να αναγνωρίσουν το δυναμικό επιχειρηματικότητας των μεταναστών για την οικονομική ανάπτυξη στο πλαίσιο της στρατηγικής Ευρώπη 2020, — να αναγνωρίσουν το δυναμικό επιχειρηματικότητας των μεταναστών για τη δημιουργία θέσεων εργασίας και να το συνεκτιμήσουν στην Ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση. Μέχρι στιγμής, η στρατηγική αυτή επικεντρώνεται μόνο στη μισθωτή απασχόληση ως μέσο ένταξης των μεταναστών, — να αναγνωρίσουν το δυναμικό επιχειρηματικότητας των μεταναστών στην ευρωπαϊκή πολιτική ένταξης για τους μετανάστες, — να προσδιορίσουν και να συλλέξουν αξιόπιστα και εναρμονισμένα στατιστικά στοιχεία σχετικά με την οικονομική και κοινωνική συνεισφορά των μεταναστών επιχειρηματιών σε ολόκληρη την ΕΕ, σε συνεργασία με την Eurostat και τα κράτη μέλη. Έτσι η ΕΕ θα μπορέσει να διαμορφώσει καλύτερες πολιτικές μετανάστευσης, — να συνεχίσουν να διευκολύνουν τη δημόσια στήριξη για επιχειρηματίες ώστε να διασφαλίζεται ότι η καινοτομία, η επιχειρηματικότητα και η ανάπτυξη των επιχειρήσεων δεν πλήττονται επειδή μια βιώσιμη επιχείρηση δεν έχει πρόσβαση στην κατάλληλη χρηματοδότηση, — να θεσπίσουν ένα πλαίσιο για την ευαισθητοποίηση και την ενθάρρυνση της ανταλλαγής ορθών πρακτικών σε προγράμματα που οικοδομούν ικανότητα και βιωσιμότητα των μεταναστών επιχειρηματιών, — να αναπτύξουν στρατηγικές σχέσεις με τις χώρες προέλευσης οι οποίες πλέον δραστηριοποιούνται προκειμένου να ενεργοποιήσουν τις κοινότητες της διασποράς τους στην ΕΕ σε επιχειρηματικές δραστηριότητες τόσο στη χώρα προέλευσης όσο και στην Ευρωπαϊκή Ένωση, — να χρησιμοποιήσουν εμπορικές συμφωνίες, όπου ενδείκνυται, ως μέσο ενθάρρυνσης της επιχειρηματικής δραστηριότητας στο πλαίσιο κοινών επιχειρήσεων μεταξύ μεταναστών επιχειρηματιών με βάση την ΕΕ και επιχειρηματιών από τις χώρες καταγωγής τους. Με τον τρόπο αυτό, θα στηριχθεί η στρατηγική της ΕΕ υπέρ των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων ώστε να επεκτείνουν τις δραστηριότητές τους εκτός ΕΕ.

1.6.2 Τα κράτη μέλη οφείλουν: — να αναγνωρίσουν και να προωθήσουν την επιχειρηματικότητα των μεταναστών ως μέρος των ευρύτερων πολιτικών ένταξης, — να επανεξετάσουν το ρυθμιστικό και διαρθρωτικό πλαίσιο για τη σύσταση επιχειρήσεων γενικότερα και να μειώσουν τις περιττές διοικητικές απαιτήσεις που μπορεί να αποτελούν εμπόδιο για την ίδρυση μιας επιχείρησης, — Να ελαχιστοποιήσουν τον κίνδυνο της παράνομης μετανάστευσης και, ιδίως, της παράνομης απασχόλησης με την εφαρμογή της οδηγίας 2009/52/ΕΚ (3) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 18ης Ιουνίου 2009. Το άρθρο 14 της οδηγίας ορίζει ότι "τα κράτη μέλη φροντίζουν ώστε να διενεργούνται στην επικράτειά τους αποτελεσματικές και κατάλληλες επιθεωρήσεις", — να βοηθήσουν να αυξηθούν τα ποσοστά μακροχρόνιας απασχόλησης με την μεγαλύτερη στήριξη των υφιστάμενων επιχειρήσεων μεταναστών, ιδίως εκείνων με επικεφαλής γυναίκες και νέους, έτσι ώστε οι επιχειρήσεις αυτές να γίνουν πιο βιώσιμες, — να αυξήσουν την ευαισθητοποίηση και να ενισχύσουν τις ικανότητες των ενδιάμεσων οργανισμών, όπως εμπορικές ενώσεις, εμπορικά επιμελητήρια και συνεταιρισμοί, έτσι ώστε να μπορούν να στηρίζουν τις επιχειρήσεις αυτές να ανταποκρίνονται στις νομικές απαιτήσεις τους, όπως την εργατική και την φορολογική νομοθεσία.

1.6.3 Οι τοπικές αρχές και η κοινωνία των πολιτών, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών εταίρων, οφείλουν: — να συνεχίσουν να λειτουργούν προγράμματα υπέρ του ανθρώπινου και κοινωνικού κεφαλαίου των μεταναστών επιχειρηματιών με την παροχή διαφόρων υπηρεσιών, όπως παροχή συμβουλών και πληροφοριών, κατάρτιση, δικτύωση και καθοδήγηση, — να δημιουργήσουν ή να βελτιώσουν τις ευκαιρίες για τους μετανάστες επιχειρηματίες, με τη διευκόλυνση της πρόσβασης των οργανώσεών τους σε οργανώσεις γενικού χαρακτήρα, — να συμβάλλουν στη βελτίωση της βιωσιμότητας των επιχειρήσεων μεταναστών. Περισσότερη προσοχή πρέπει να δοθεί σε υφιστάμενες επιχειρήσεις μεταναστών, ιδιαίτερα σε τομείς υψηλής αξίας, και όχι μόνο σε νεοσύστατες επιχειρήσεις, — δεδομένου ότι η πρόσβαση σε πιστώσεις είναι πολύ σημαντική για την επιχειρηματικότητα, πρέπει να θεσπίσουν περισσότερα προγράμματα για να αυξηθεί το οικονομικό κεφάλαιο των μεταναστών επιχειρηματιών, με τους ακόλουθους τρόπους: — παροχή ενημέρωσης για τις πηγές χρηματοδότησης, — παροχή εξειδικευμένης κατάρτισης, — βελτίωση της γνώσης, της εμπειρογνωμοσύνης και της κατανόησης των πιστωτικών ιδρυμάτων όσον αφορά τη συγκεκριμένη ομάδα εταιρικών πελατών.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1 Η Ευρώπη αντιμετωπίζει σημαντικές δημογραφικές μεταβολές: εμφανής μείωση του πληθυσμού σε αρκετές περιοχές, μετάβαση σε ένα πιο ηλικιωμένο πληθυσμό και χαμηλά ποσοστά γεννήσεων. Ωστόσο, μεταξύ 2004 και 2008, ο συνολικός πληθυσμός της ΕΕ αυξήθηκε κατά περίπου 2 εκατομμύρια ανθρώπους ετησίως και τούτο οφείλεται, σε μεγάλο βαθμό, στην καθαρή μετανάστευση. Οι μετανάστες έχουν συμβάλει στην οικονομική ανάπτυξη των χωρών υποδοχής με πολλούς τρόπους, φέρνοντας νέες δεξιότητες και ταλέντα, βοηθώντας στον περιορισμό των ελλείψεων εργατικού δυναμικού, και ως επιχειρηματίες, δημιουργώντας νέες εταιρείες και επιχειρήσεις.

2.2 Δεν έχει δοθεί επαρκής προσοχή στη συμβολή των μεταναστών στην οικονομία μέσω της άμεσης δημιουργίας νέων επιχειρήσεων. Η παρούσα γνωμοδότηση θα διευρύνει την υπάρχουσα γνώση για την επιχειρηματικότητα των μεταναστών και θα προβεί σε συστάσεις για την προώθηση και αναγνώριση της επιτυχίας των επιχειρήσεων μεταναστών αυξήσει και για την περαιτέρω συμβολή τους στην οικονομική ανάπτυξη.

2.3 Είναι δύσκολο να συγκριθεί η επιχειρηματικότητα και η δημιουργία θέσεων εργασίας από μετανάστες στις χώρες της ΕΕ λόγω των διαφορετικών πηγών δεδομένων που διατίθενται στις διάφορες χώρες και της έλλειψης ενός διεθνώς συμφωνημένου ορισμού του μετανάστη επιχειρηματία.

2.4 Η παρούσα γνωμοδότηση βασίζεται κυρίως στις εισηγήσεις που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια της ακρόασης που διοργάνωσε, στις 24 Νοεμβρίου 2011 (4), η Μόνιμη ομάδα μελέτης της ΕΟΚΕ για τη μετανάστευση και την ένταξη με θέμα την "Συμβολή των μεταναστών επιχειρηματιών στην οικονομία της ΕΕ".

2.5 Ως μετανάστης επιχειρηματίας ορίζεται ο ιδιοκτήτης επιχείρησης που γεννήθηκε εκτός της ΕΕ και "επιδιώκει να δημιουργήσει αξία μέσω της δημιουργίας ή της επέκτασης μιας οικονομικής δραστηριότητας" (5). Ο επιχειρηματίας μπορεί να είναι αυτοαπασχολούμενος, δηλαδή να απασχολεί μόνο τον εαυτό του ή να απασχολεί προσωπικό (6).

2.6 Η παρούσα γνωμοδότηση επικεντρώνεται στους αυτοαπασχολούμενους επιχειρηματίες και χρησιμοποιεί στοιχεία της Έρευνας Εργατικού Δυναμικού ώστε να καταστεί δυνατή η σύγκριση μεταξύ κρατών μελών και μεταξύ μεταναστών και γηγενών επιχειρηματιών. Επιπλέον, η ανάλυση επικεντρώνεται σε μη γεωργικούς επιχειρηματίες, καθώς αυτός είναι ο κανόνας που εφαρμόζεται στην έρευνα για την επιχειρηματικότητα.

3. Χαρακτηριστικά των μεταναστών επιχειρηματιών

3.1 Οι μετανάστες δείχνουν πιο επιχειρηματικό πνεύμα

3.1.1 Η Έρευνα Εργατικού Δυναμικού της ΕΕ (7) δείχνει ότι η τάση επιχειρηματικότητας των μεταναστών ποικίλλει σε ολόκληρη την ΕΕ, ενώ το μερίδιο των μεταναστών επιχειρηματιών στο σύνολο της απασχόλησης είναι 1,5 έως 2,9 ποσοστιαίες μονάδες υψηλότερο από ό, τι των ντόπιων στο Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γαλλία, το Βέλγιο, τη Δανία και τη Σουηδία. Ωστόσο, υπάρχει χαμηλότερο μερίδιο μεταναστών επιχειρηματιών σε σχέση με τους γηγενείς στην Πορτογαλία, την Ισπανία, την Ιταλία, την Ελλάδα, την Ιρλανδία, την Γερμανία και την Αυστρία.

3.1.2 Σε περιφερειακό επίπεδο, παρατηρείται υψηλότερο συνολικό ποσοστό αυτοαπασχόλησης (γηγενών και μεταναστών) στη Νότια Ευρώπη και την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Ωστόσο, στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, οι μετανάστες τείνουν να έχουν υψηλότερη τάση αυτοαπασχόλησης από τους ντόπιους, ενώ το αντίθετο συμβαίνει στη Νότια Ευρώπη.

3.1.3 Τα μεγάλα ποσοστά αυτοαπασχολούμενων μεταναστών στην Πολωνία, τη Σλοβακική Δημοκρατία, την Τσεχική Δημοκρατία και την Ουγγαρία οφείλονται εν μέρει στο σχετικά ευέλικτο καθεστώς θεώρησης για τους μετανάστες επιχειρηματίες και την κατάσταση της απασχόλησης στις χώρες αυτές. Τα χαμηλότερα ποσοστά επιχειρηματικότητας των μεταναστών στις χώρες της Νότιας Ευρώπης μπορεί να είναι συνέπεια του γεγονότος ότι οι μετανάστες στις χώρες αυτές μπορεί να μην είχαν τον χρόνο να οικοδομήσουν το απαραίτητο ανθρώπινο, φυσικό και κοινωνικό κεφάλαιο για να ξεκινήσουν μια επιχείρηση, δεδομένου ότι μπορεί να μην μιλούν άπταιστα τη γλώσσα ή να έχουν δυσκολίες στην αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων τους.

3.1.4 Τα στοιχεία για τον αριθμό των νέων επιχειρηματιών σε ένα δεδομένο έτος δείχνουν επίσης ότι οι μετανάστες τείνουν να έχουν πιο επιχειρηματικό πνεύμα από τους ντόπιους. Κατά την περίοδο 1998-2008, ο μέσος ετήσιος αριθμός των νέων μεταναστών επιχειρηματιών διπλασιάστηκε στη Γερμανία (σε πάνω από 100 000 ανά έτος) και στο Ηνωμένο Βασίλειο (σε σχεδόν 90 000 ανά έτος). Στην Ισπανία και στην Ιταλία, ο μέσος ετήσιος αριθμός πολλαπλασιάστηκε επί 6 (σε πάνω από 75 000 ευρώ ανά έτος) και επί 8 (46 000) αντίστοιχα. Στη Γαλλία, σημειώθηκε μικρή αύξηση (μέχρι 35 000) κατά την ίδια περίοδο (8).

3.1.5 Επιπλέον, οι μετανάστες δείχνουν πιο επιχειρηματικό πνεύμα σε σχετικούς όρους σε σύγκριση με τον αριθμό τους από τους ντόπιους. Για παράδειγμα, στο Ηνωμένο Βασίλειο, ενώ οι μετανάστες αντιπροσωπεύουν το 8 % του πληθυσμού, κατέχουν περίπου το 12 % όλων των μικρομεσαίων επιχειρήσεων του ΗΒ.

3.1.6 Η διαπίστωση αυτή είναι σύμφωνη με μια πρόσφατη αμερικανική μελέτη που αποκαλύπτει ότι το μερίδιο μεταναστών στους ιδιοκτήτες μικρών επιχειρήσεων είναι 18 %, σε σύγκριση με το ποσοστό τους στο συνολικό πληθυσμό που είναι 13 % και στο εργατικό δυναμικό που είναι 16 % (9).

3.2 Βιωσιμότητα των επιχειρήσεων των μεταναστών

3.2.1 Ενώ η μετάβαση προς την επιχειρηματικότητα από το ένα έτος στο άλλο είναι υψηλότερη μεταξύ μεταναστών, η μετάβαση εκτός επιχειρηματικότητας είναι επίσης υψηλότερη. Αυτό το χαμηλότερο ποσοστό επιβίωσης μπορεί να υποδεικνύει ότι η αυτοαπασχόληση είναι μηχανισμός για τη μετάβαση στη μισθωτή απασχόληση ή μπορεί να δείχνει υψηλότερο ποσοστό αποτυχίας των επιχειρήσεων των μεταναστών. Για παράδειγμα, στη Γαλλία, μόνο το 40 % των επιχειρήσεων που ανήκουν σε αλλοδαπούς ήταν ακόμη σε λειτουργία πέντε χρόνια μετά τη δημιουργία τους σε σύγκριση με ποσοστό 54 % για τους Γάλλους υπηκόους (10). Η μελέτη του ΟΟΣΑ (11) διαπίστωσε ότι ακόμα και μετά τον έλεγχο για τα προσόντα, την εμπειρία και άλλους παράγοντες, οι επιχειρήσεις μεταναστών έχουν κατά 27 % λιγότερες πιθανότητες να επιβιώσουν σε σχέση με τις επιχειρήσεις ντόπιων.

3.3 Τομείς υψηλής αξίας

3.3.1 Το φάσμα των δραστηριοτήτων που αναλαμβάνουν οι μετανάστες επιχειρηματίες στις χώρες υποδοχής τους είναι εξίσου ευρύ με αυτό των ντόπιων. Η μεταβολή αυτή, από τις επιχειρήσεις που απευθύνονται κυρίως σε πληθυσμούς που προέρχονται από εθνοτικές τους ομάδες, οφείλεται εν μέρει στην αύξηση του μορφωτικού επιπέδου πολλών μεταναστών, καθώς και σε αλλαγές στις οικονομικές δομές στις μετα-βιομηχανικές κοινωνίες.

3.3.2 Στην Ευρώπη, αν και ένα υψηλό ποσοστό των γεννημένων στο εξωτερικό επιχειρηματιών εργάζεται σε τομείς που παραδοσιακά συνδέονται περισσότερο με επιχειρήσεις μεταναστών (δηλ. χονδρικό και λιανικό εμπόριο), πολλοί εργάζονται εκτός των παραδοσιακών τομέων όπου δραστηριοποιούνται οι μετανάστες, με σχεδόν 18 % των μεταναστών επιχειρηματιών στον τομέα των κατασκευών, περίπου 8 % στον επαγγελματικό, επιστημονικό και τεχνικό τομέα, περίπου 6 % στη μεταποίηση και ένα άλλο 6 % στην ανθρώπινη υγεία και κοινωνική μέριμνα.

3.4 Γενικά χαρακτηριστικά

3.4.1 Τα γενικά χαρακτηριστικά των μεταναστών και των γηγενών επιχειρηματιών είναι παρόμοια με την έννοια ότι τείνουν να διαθέτουν εξειδίκευση και να είναι άνδρες, με πάνω από τρεις στους τέσσερις να είναι ηλικίας άνω των 35 ετών. Οι μετανάστες και οι γηγενείς επιχειρηματίες είναι κατά μέσο όρο μεγαλύτερης ηλικίας από τους μισθωτούς. Τούτο μπορεί να εξηγηθεί από την ανάγκη συγκέντρωσης επαρκούς κοινωνικού και φυσικού κεφαλαίου καθώς και εμπειρίας, πριν να είναι σε θέση να ξεκινήσουν μια επιχείρηση.

3.4.2 Οι μετανάστες επιχειρηματίες έχουν κατά μέσο όρο υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο από ό, τι οι ντόπιοι συνάδελφοί τους διότι περίπου το 30 %-40 % των μεταναστών επιχειρηματιών διαθέτουν τριτοβάθμια εκπαίδευση.

3.4.3 Σχεδόν τα δύο τρίτα των μεταναστών επιχειρηματιών βρίσκονται στη χώρα υποδοχής για περισσότερα από δέκα χρόνια σε σύγκριση με μόλις πάνω από το 50 % των μισθωτών μεταναστών.

3.4.4 Οι μετανάστες από διάφορες περιοχές προέλευσης έχουν διαφορετικές τάσεις στην επιχειρηματικότητα: οι Ασιάτες μετανάστες έχουν την υψηλότερη έφεση ενώ αυτοί από την Λατινική Αμερική και την Αφρική τη χαμηλότερη. Οι διαφορές στην εκπαίδευση και τον πλούτο μπορούν να εξηγήσουν ένα σημαντικό μέρος των αποκλίσεων στην επιχειρηματική συμπεριφορά των μεταναστευτικών ομάδων. Μια πρόσθετη εξήγηση είναι ότι ορισμένες χώρες προέλευσης έχουν παραδοσιακά υψηλότερο μερίδιο επιχειρηματιών στις οικονομίες τους, και τα άτομα που μεταναστεύουν από αυτές τις χώρες έχουν περισσότερες πιθανότητες να δημιουργήσουν μια επιχείρηση στην χώρα υποδοχής.

3.4.4.1 Σημειωτέον ότι μεταναστευτική εμπειρία ανά περιοχή προέλευσης δεν είναι ομοιογενής. Για παράδειγμα, τα στοιχεία από το Ηνωμένο Βασίλειο δείχνουν ότι, εάν τα ποσοστά απασχόλησης στην πακιστανική μεταναστευτική κοινότητα ήταν ανάλογα εκείνα της ινδικής, το ποσοστό των ανδρών και γυναικών εργαζομένων σε αυτή την ομάδα θα αυξανόταν κατά 24 % και 136 % αντίστοιχα, μια αύξηση των απασχολούμενων κατά περίπου 96 000 άτομα.

4. Το γενικό πλαίσιο στην ΕΕ

4.1 Το πρόγραμμα της Στοκχόλμης ορίζει το θεματολόγιο των δράσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα της Δικαιοσύνης και των Εσωτερικών Υποθέσεων για την περίοδο 2010-2014. Μία από τις πτυχές του είναι η επιτυχής ένταξη των μεταναστών με σκοπό την ενδυνάμωση των δημοκρατικών αξιών και της κοινωνικής συνοχής και την προώθηση του διαπολιτισμικού διαλόγου σε όλα τα επίπεδα.

4.2 Με προϋπολογισμό ύψους 825 εκατ. ευρώ για την περίοδο 2007-13, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ένταξης των υπηκόων τρίτων χωρών στηρίζει τις εθνικές και ενωσιακές πρωτοβουλίες που διευκολύνουν την ενσωμάτωση των μη ενωσιακών μεταναστών στις ευρωπαϊκές κοινωνίες και περιλαμβάνει έργα στον τομέα της επιχειρηματικότητας των μεταναστών καθώς και της εκπαίδευσης σε θέματα επιχειρηματικότητας για μετανάστες (12).

4.3 Η ανακοίνωση (13) της Επιτροπής με θέμα "Ευρωπαϊκή Ατζέντα για την Ένταξη των Υπηκόων Τρίτων Χωρών" αναγνωρίζει το σημαντικό ρόλο των μεταναστών επιχειρηματιών αλλά στη στρατηγική Ευρώπη 2020 και στις εμβληματικές πρωτοβουλίες της δεν υπάρχει καμία αναφορά στις δυνατότητές τους να συμβάλλουν στην αειφόρο ανάπτυξη και την απασχόληση.

4.4 Η δέσμη της ΕΕ για την απασχόληση επικεντρώνεται μόνο στην μισθωτή απασχόληση ως μέσο ένταξης των μεταναστών. Ωστόσο, εξαιρεί το ρόλο των μεταναστών επιχειρηματιών οι οποίοι μπορούν να συμβάλουν στη δημιουργία ποιοτικών, βιώσιμων θέσεων εργασίας και να διευκολύνουν την οικονομική και την κοινωνική ένταξη των μεταναστών και των γηγενών πολιτών.

4.5 Οι φορείς χάραξης πολιτικής της ΕΕ πρέπει να περιλαμβάνουν ενεργά και συστηματικά την επιχειρηματικότητα των μεταναστών ως μέρος των στρατηγικών της ΕΕ. Επιπλέον, στο πλαίσιο της στρατηγικής για την ένταξη των μεταναστών, πρέπει επίσης να αναγνωριστεί και να υποστηριχθεί ο ρόλος των μεταναστών επιχειρηματιών.

5. Συμβολή των μεταναστών επιχειρηματιών

5.1 Αγορά εργασίας

5.1.1 Η Έρευνα Εργατικού Δυναμικού της ΕΕ (1998 - 2008) υπογραμμίζει τη θετική συμβολή των μεταναστών επιχειρηματιών στην απασχόληση, παρόλο που οι περισσότεροι επιχειρηματίες (γηγενείς και μετανάστες) απασχολούν μόνο τους εαυτούς τους.

5.1.2 Κατά μέσο όρο, δημιουργούν μεταξύ 1,4 και 2,1 πρόσθετες θέσεις εργασίας. Ωστόσο, οι συγκρίσεις με τους ντόπιους επιχειρηματίες δείχνουν ότι οι μετανάστες επιχειρηματίες δημιουργούν σχετικά λιγότερες θέσεις εργασίας. Οι εξαιρέσεις από αυτή τη γενική παρατήρηση βρίσκονται στην Τσεχική Δημοκρατία, την Ουγγαρία, τη Σλοβακική Δημοκρατία και το Ηνωμένο Βασίλειο, όπου οι μετανάστες επιχειρηματίες φαίνεται να δημιουργούν περισσότερες θέσεις εργασίας από τους ντόπιους επιχειρηματίες.

5.1.3 Η συμβολή στη συνολική απασχόληση έχει αυξηθεί με την πάροδο του χρόνου. Από το 1998 έως το 2008, ο αριθμός των ατόμων που απασχολούνταν από μετανάστες επιχειρηματίες αυξήθηκε στην Ισπανία, την Ιταλία, την Αυστρία, τη Γερμανία και την Ολλανδία, ενώ στο Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γαλλία, η συμβολή στην απασχόληση ήταν σταθερά υψηλή. Για παράδειγμα, τόσο το 2007 όσο και το 2008, οι μετανάστες επιχειρηματίες απασχολούσαν ετησίως πάνω από 750 000 άτομα στη Γερμανία, περίπου μισό εκατομμύριο στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ισπανία, περίπου 400 000 στη Γαλλία και περίπου 300 000 στην Ιταλία.

5.1.4 Σε σχετικούς όρους, η συμβολή στην απασχόληση είναι ισοδύναμη με 1,5 έως 3 % του συνολικού απασχολούμενου εργατικού δυναμικού. Οι χώρες όπου οι μετανάστες συμβάλλουν τα μέγιστα στη συνολική απασχόληση είναι το Λουξεμβούργο (8,5 %) και η Ιρλανδία (4,9 %). Αν και οι περιορισμοί στα δεδομένα δεν επιτρέπουν να διαπιστωθεί κατά πόσον οι μετανάστες απασχολούν ως επί το πλείστον άλλους μετανάστες ή όχι, ορισμένες μελέτες έχουν δείξει ότι οι μετανάστες απασχολούν ντόπιους καθώς και άλλους μετανάστες.

5.2 Οικονομία

5.2.1 Η συνεισφορά των μεταναστών επιχειρηματιών δεν περιορίζεται στη δημιουργία θέσεων εργασίας αλλά και στην συνολική οικονομική ανάπτυξη της χώρας υποδοχής. Είναι πολύ δύσκολο να συγκεντρωθούν αξιόπιστα εμπειρικά στοιχεία όσον αφορά την πραγματική συμβολή στην οικονομία της ΕΕ. Ωστόσο, υπάρχουν στοιχεία για το Ηνωμένο Βασίλειο που δείχνουν ότι η συνεισφορά τους εκτιμάται σε 25 δισεκατομμύρια λίρες ετησίως στην οικονομία του Ηνωμένου Βασιλείου, το 6 % της συνολικής ακαθάριστης προστιθέμενης αξίας των ΜΜΕ (430 δισεκατομμύρια λίρες το 2007) (14).

5.2.2 Συγκριτικά, μια αμερικανική μελέτη δείχνει ότι οι μικρές επιχειρήσεις στις οποίες οι μετανάστες κατέχουν το ήμισυ ή περισσότερο της ιδιοκτησίας συμβάλλουν κατά περίπου 776 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, δηλαδή το 13 % του συνόλου των μικρών επιχειρήσεων (6 τρισεκατομμύρια δολάρια το 2007).

5.2.3 Μια άλλη ένδειξη είναι τα δεδομένα από τη Γαλλία που δείχνουν ότι το 2009, οι μετανάστες στη Γαλλία έλαβαν 47,9 δισεκατομμύρια ευρώ από το γαλλικό κράτος (για πρόνοια, στέγαση, εκπαίδευση κλπ.), αλλά συνέβαλαν με ποσό ύψους 60,3 δισεκ. ευρώ. Με άλλα λόγια, οι μετανάστες συνέβαλαν καθαρά με 12,4 δισεκ. ευρώ στα δημόσια οικονομικά (15).

5.2.4 Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η συνεισφορά της ΕΕ θα μπορούσε να είναι υψηλότερη εάν οι μετανάστες επιχειρηματίες που εργάζονται στην άτυπη οικονομία ελάμβαναν τη στήριξη που απαιτείται για τη μετάβαση στην επίσημη οικονομία.

5.3 Εμπόριο

5.3.1 Υπάρχουν επίσης ενδείξεις ότι οι μετανάστες επιχειρηματίες συμβάλλουν στη δημιουργία εμπορικών ευκαιριών για τη χώρα υποδοχής, με τη μείωση του κόστους συναλλαγών με τις χώρες καταγωγής τους, χρησιμοποιώντας τα δίκτυα επικοινωνίας και τις γνώσεις τους για τις αγορές στις χώρες καταγωγής τους. Για παράδειγμα, στη Σουηδία, το 22 % των επιχειρήσεων ξένης ιδιοκτησίας προωθεί αγαθά και υπηρεσίες, τουλάχιστον εν μέρει, στη διεθνή αγορά, σε σύγκριση με το 15 % των επιχειρήσεων γηγενούς ιδιοκτησίας (16). Έχει επίσης αποδειχθεί ότι μια αύξηση κατά 10 % του πληθυσμού μεταναστών στη Σουηδία συνδέθηκε με αύξηση κατά 6 % των εξαγωγών και 9 % αύξηση των εισαγωγών κατά μέσο όρο (17). Το εύρημα αυτό υποδηλώνει ότι οι μετανάστες μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο ως διαμεσολαβητές στο εξωτερικό εμπόριο με την έμμεση μείωση των εμπορικών φραγμών με τις χώρες καταγωγής τους.

5.3.2 Ένα άλλο παράδειγμα είναι το Ηνωμένο Βασίλειο. Οι μετανάστες επιχειρηματίες παρέχουν άμεση πρόσβαση σε μια αναπτυσσόμενη κοινότητα της διασποράς, με εκτιμώμενο διαθέσιμο εισόδημα άνω των 30 εκατ. ευρώ καθώς και δημιουργούν νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες σε παγκόσμιες αγορές, όπως στην Ινδία, την Κίνα και τις χώρες της Αφρικής, της Καραϊβικής και της Λατινικής Αμερικής.

5.4 Σημειωτέον ότι η επιχειρηματικότητα των μεταναστών δεν αφορά μόνο τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την οικονομία. Μπορεί να ενισχύσει τις κοινωνικές ευκαιρίες των μεταναστών, να διαμορφώσει ηγετικά κοινωνικά πρότυπα και να προωθήσει την κοινωνική συνοχή αναζωογονώντας τους δρόμους και τις γειτονιές.

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 2012. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Staffan NILSSON

(1) Rath, J., Eurofound (2011), “Promoting ethnic entrepreneurship in European cities”, Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Λουξεμβούργο.

(2) "Ευρωπαϊκή Ατζέντα για την Ένταξη των Υπηκόων Τρίτων Χωρών" COM(2011) 455 τελικό και SEC(2011) 957 τελικό

(3) http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2009:168:0024:0032:EL:PDF

(4) http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.events-and-activities-migrant-entrepreneurs-contribution-present.

(5) Ο γενικός αποδεκτός ορισμός που δίνει ο ΟΟΣΑ για τον επιχειρηματία, OECD, 2008.

(6) Rath, J., Eurofound (2011), “Promoting ethnic entrepreneurship in European cities”, Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Λουξεμβούργο.

(7) http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page/portal/employment_unemployment_lfs/data/database.

(8) Στατιστικές: http://dx.doi.org/10.1787/888932442104.

(9) http://www.fiscalpolicy.org/immigrant-small-business-owners-FPI-20120614.pdf.

(10) Breem, Y. (2009), “Les entreprises créées en 2002 par des ressortissants des pays tiers: de plus grandes difficultés à survivre”, Infos Migrations, No. 13, Département des statistiques, des études et de la documentation (DSED), Ministère de l’Immigration, de l’Intégration, de l’Identité nationale et du Développement solidaire.

(11) Open for Business: Migrant Entrepreneurship in OECD Countries, 2010.

(12) http://ec.europa.eu/dgs/home-affairs/financing/fundings/migration-asylum-borders/integration-fund/index_en.htm.

(13) COM(2011) 455 final και SEC(2011) 957 final.

(14) http://www.bis.gov.uk/assets/biscore/enterprise/docs/b/11-515-bigger-better-business-helping-small-firms.

(15) http://www.europeanvoice.com/article/imported/time-to-value-migrants-contribution/74527.aspx

(16) Swedish Agency for Economic and Regional Growth (2007).

(17) Hatzigeorgiou in OECD (2010).