Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα την "Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών για την 'Ενίσχυση της κοινωνικής διάστασης της στρατηγικής της Λισαβόνας: Εξορθολογισμός του ανοικτού συντονισμού στον τομέα της κοινωνικής προστασίας'"

(2004/C 73/03)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών με θέμα: Ενίσχυση της κοινωνικής διάστασης της στρατηγικής της Λισαβόνας: Εξορθολογισμός του ανοικτού συντονισμού στον τομέα της κοινωνικής προστασίας, (COM(2003) 261 τελικό)·

έχοντας υπόψη την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής της 22ας Μαΐου 2003 να ζητήσει γνωμοδότηση επί του θέματος αυτού, σύμφωνα με το άρθρο 265, πρώτο εδάφιο της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προέδρου της 19ης Ιουνίου 2003 να αναθέσει στην επιτροπή "Οικονομική και Κοινωνική Πολιτική" την κατάρτιση σχετικής γνωμοδότησης·

έχοντας υπόψη την Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών για την "Ενδιάμεση επανεξέταση της ατζέντας κοινωνικής πολιτικής" COM(2003) 312 τελικό·

έχοντας υπόψη το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισαβόνας της 23ης και 24ης Μαρτίου 2000: Συμπεράσματα της Προεδρίας·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησής της (CdR 224/2003 rev.) που υιοθετήθηκε στις 22 Σεπτεμβρίου 2003 από την επιτροπή "Οικονομική και Κοινωνική Πολιτική" (Εισηγήτρια η κα Lena Celion, Μέλος του Δημοτικού συμβουλίου, του δήμου της Gotlands, (S-EPP))·

υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση κατά την 52η σύνοδο ολομέλειάς της που πραγματοποιήθηκε στις 19 και 20 Νοεμβρίου 2003 (συνεδρίαση της 19ης Νοεμβρίου).

1. Οι απόψεις της ΕΤΠ

Η Επιτροπή των Περιφερειών

1.1. επιδοκιμάζει τις γενικές παρατηρήσεις της Επιτροπής σχετικά με την ανάγκη ενός αποτελεσματικότερου συντονισμού της πολιτικής των κρατών μελών στον τομέα της κοινωνικής προστασίας. Επειδή ένα σημαντικό μέρος του εν λόγω τομέα αφορά δράσεις περιφερειακού και τοπικού επιπέδου, η ΕΤΠ εκφράζει την ιδιαίτερη ικανοποίηση της για το γεγονός ότι παρόμοιος συντονισμός, σύμφωνα με την Επιτροπή, μπορεί να καταστήσει τη διαδικασία λιγότερο επαχθή για τους περιφερειακούς και τοπικούς παράγοντες. Κατά τη γνώμη της ΕΤΠ μια απλουστευμένη διαδικασία πιθανόν να οδηγήσει και στον περιορισμό των δαπανών των εμπλεκομένων·

1.2. συμφωνεί επίσης ότι η ανοικτή μέθοδος συντονισμού μπορεί να αποτελέσει ένα αποτελεσματικό εργαλείο για την πραγματοποίηση του ευκταίου συντονισμού. Η ΕΤΠ πιστεύει ότι η μέθοδος αυτή πρέπει να αναπτυχθεί περαιτέρω, και κυρίως να απλουστευθεί. Η ανταλλαγή εμπειριών μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη ιδεών σχετικά με τον τρόπο που μπορεί να ασκηθεί αμοιβαία επιρροή μεταξύ του εθνικού και του περιφερειακού/τοπικού επιπέδου των κρατών μελών στα πλαίσια της ανοικτής μεθόδου συντονισμού. Αυτή η αμοιβαία επιρροή εμπεριέχει πάντοτε τον κίνδυνο να μην αναγνωρισθεί στο περιφερειακό/τοπικό επίπεδο η σημασία που του πρέπει, πράγμα που μπορεί να επηρεάσει αρνητικά το τελικό αποτέλεσμα και επιπλέον να συντελέσει στη μείωση του ενδιαφέροντος για τα σχετικά θέματα. Γι' αυτό π.χ. στα εθνικά σχέδια δράσης θα έπρεπε πάντοτε να αναφέρεται ο βαθμός συμμετοχής του περιφερειακού/τοπικού επιπέδου κατά την εκπόνηση του σχετικού σχεδίου. Οι διάφορες στρατηγικές πολιτικής και δραστηριότητες των τοπικών και περιφερειακών επιπέδων θα πρέπει να καθίστανται ορατές στην ετήσια έκθεση για την κοινωνική προστασία και η Επιτροπή θα πρέπει να εξασφαλίσει ευρεία διάδοση και συζήτηση σχετικά με την ενιαία έκθεση ή "joint report" για τις στρατηγικές που αφορούν τις συντάξεις·

1.3. βάσει των ανωτέρω, φρονεί ιδίως στα πλαίσια της ατζέντας της κοινωνικής πολιτικής ότι συντρέχουν σοβαροί λόγοι για την δημιουργία ενός "τριγώνου πολιτικών" που θα αποτελείται από τις εξής τρεις πολιτικές: την οικονομική πολιτική, την πολιτική απασχόλησης και την πολιτική της κοινωνικής προστασίας. Αυτή η βασική αντίληψη όσον αφορά την αλληλεπίδραση των τριών πολιτικών καθιστά ευκολότερη τη θεώρηση της πολιτικής της κοινωνικής προστασίας ως ενός σημαντικού παραγωγικού παράγοντα. Η αντίληψη αυτή προϋποθέτει την εμπεριστατωμένη εξέταση του ρόλου της πολιτικής της κοινωνικής προστασίας ως δυναμικού παράγοντα της κοινωνικής οικονομίας. Η ΕΤΠ θα επιθυμούσε να αναπτυχθεί περισσότερο στην παρούσα ανακοίνωση ο σχετικός προβληματισμός·

1.4. συμμερίζεται την άποψη σύμφωνα με την οποία ο εκσυγχρονισμός του προτεινόμενου συντονισμού της κοινωνικής προστασίας με τη διαδικασία του συντονισμού που θα πραγματοποιηθεί τώρα μεταξύ της οικονομικής πολιτικής και της πολιτικής απασχόλησης της ΕΕ μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας και την απλούστευση. Η ΕΤΠ επιθυμεί πάντως να υποστηρίξει ότι τα τρία στοιχεία της διαδικασίας δεν είναι συγκρίσιμα βάσει των νομικών κριτηρίων που περιέχονται στη Συνθήκη και ως εκ τούτου δεν είναι συγκρίσιμα και όσον αφορά τη διακυβέρνηση και την αρμοδιότητα. Όταν πρόκειται για θέματα που αφορούν το σύστημα της κοινωνικής προστασίας έχει τεράστια σημασία το να αναπτύσσεται με βάση τις τοπικές και περιφερειακές συνθήκες και να λαμβάνονται πάντοτε υπόψη οι θεμελιώδεις αρχές της επικουρικότητας και της πολυμορφίας των εθνικών συστημάτων. Η επίγνωση ότι οι τρεις πολιτικές είναι αλληλεξαρτώμενες μπορεί να έχει μεγάλη και θετική σημασία για την ανάπτυξη όλων των κοινωνικών κατηγοριών, ωστόσο αυτό δεν πρέπει να καταλήξει σε μια ασαφή κατάσταση σχετικά με τις διαφορετικές συνθήκες εντός των οποίων ασκείται η διαχείριση των αντίστοιχων πολιτικών. Στον τομέα της κοινωνικής προστασίας τα κράτη μέλη διατηρούν πλήρη αρμοδιότητα για την πολιτική τους στον τομέα της υγείας και της κοινωνικής προστασίας καθώς και για τη χρηματοδότηση και την οργάνωση των συστημάτων τους, όπως άλλωστε αναφέρεται και στην ανακοίνωση της Επιτροπής. Η Συνθήκη για την ΕΚ δεν προβλέπει τίποτε για το ενδεχόμενο άμεσης επιρροής της Κοινότητας, εκτός από την αμοιβαία ενημέρωση και την σύγκριση των μεθόδων και αποτελεσμάτων στον τομέα της πολιτικής για την υγεία και της κοινωνικής πολιτικής. Ο ανοιχτός συντονισμός αυτών των πολιτικών δεν πρέπει να εξαναγκάσει τα μέλη να προβούν σε προσαρμογές των κοινωνικών προτύπων προς τα κάτω·

1.5. ζητεί όπως η πρόταση της Επιτροπής για εξορθολογισμό του ανοικτού συντονισμού οδηγήσει σε διοικητική απλούστευση στα κράτη μέλη. Ειδικότερα, λόγω των προβλεπόμενων υποχρεώσεων των κρατών μελών για ετήσια προσαρμογή του σχεδιασμού τους, η ΕΤΠ ζητεί την απαραίτητη μείωση των διοικητικών δαπανών·

1.6. επιδοκιμάζει το ότι οι ίσες ευκαιρίες θα αποτελέσουν, σύμφωνα με την ανακοίνωση, ένα συνολικό θέμα. Είναι επίσης σημαντικό να προβληθούν αυτές από κοινού και για τους τρείς τομείς ως πτυχή του "τριγώνου πολιτικής", δηλαδή ότι αποτελούν μέρος της οικονομικής πολιτικής και της πολιτικής απασχόλησης·

1.7. συμφωνεί με την άποψη της Επιτροπής όσον αφορά τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα κράτη μέλη. Μεταξύ αυτών, ιδιαίτερη σημασία αποκτά η συμβολή στην ανάπτυξη και η δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης. Μια κοινή πρόκληση είναι επίσης οι δημογραφικές αλλαγές που μεταξύ άλλων έχουν ως αποτέλεσμα ένα πολύ πιο γερασμένο πληθυσμό. Πάντως, η ΕΤΠ επιθυμεί να τονίσει σχετικά ότι οι δημογραφικές αλλαγές μπορούν να θεωρηθούν εν μέρει ως αποτέλεσμα της πολιτικής της ευημερίας, χάρι στην οποία τα άτομα απολαμβάνουν μια πιο δραστήρια και μακρόχρονη ζωή, παράγοντες που με την κατάλληλη διαχείριση μπορεί να έχουν ως αποτέλεσμα τη δημιουργία νέων πόρων για την κοινωνία·

1.8. δεν αντιλαμβάνεται τις θέσεις της Επιτροπής σχετικά με την υγειονομική περίθαλψη και τη μακροχρόνια φροντίδα. Κατ' αρχάς, είναι ασαφές στο πλαίσιο αυτό, το περιεχόμενο των εν λόγω εννοιών. Χρειάζεται ένας εύχρηστος ορισμός, διότι τα κράτη μέλη διαθέτουν, αφενός διαφορετικές μορφές οργάνωσης και χρηματοδότησης των τομέων της υγειονομικής και ιατρικής περίθαλψης και, αφετέρου, διαφορετική αντίληψη για το τι υπάγεται στον κάθε τομέα. Πρέπει να γίνουν διευκρινίσεις κυρίως όσον αφορά το άρθρο 152 της Συνθήκης στο οποίο ορίζεται ότι η ΕΕ στον τομέα της δημόσιας υγείας σέβεται απολύτως τις αρμοδιότητες των κρατών μελών σχετικά με την οργάνωση και την παροχή υγειονομικών υπηρεσιών και ιατρικής περίθαλψης·

1.9. εκφράζει επίσης την αμηχανία της για τη χρήση της έννοιας της μακροχρόνιας περίθαλψης, η οποία δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι καλύπτει τις δράσεις που αφορούν την παροχή φροντίδων προς τους ηλικιωμένους διότι σε πολλές χώρες η παροχή αυτή πραγματοποιείται ως κοινωνική υπηρεσία και όχι μόνο ως ιατρική περίθαλψη. Θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ο ακόλουθος ορισμός που θα συμπεριλάμβανε και τον σημαντικό τομέα των ατόμων με ειδικές ανάγκες: "περίθαλψη, παροχή φροντίδων και υπηρεσιών στους ηλικιωμένους και στα άτομα με ειδικές ανάγκες"·

1.10. συμφωνεί με την άποψη ότι για να υλοποιηθούν οι βασικές έννοιες σχετικά με τον εξορθολογισμό της διαδικασίας της κοινωνικής προστασίας πρέπει να αναπτυχθούν κοινοί δείκτες. Σύμφωνα με την ΕΤΠ, έχει μεγάλη σημασία να μην είναι πολύ λεπτομερείς οι δείκτες αυτοί και εφόσον είναι δυνατόν να βασίζονται σε δεδομένα που είναι προσιτά. Ένας υπερβολικός αριθμός δεικτών θα έχει ως αποτέλεσμα την απαράδεκτη αύξηση του φόρτου εργασίας των υπηρεσιών του τοπικού και περιφερειακού επιπέδου. Επιπλέον, σ' ένα τομέα όπως η κοινωνική προστασία δεν πρέπει να υπάρχουν μόνο ποσοτικοί δείκτες αλλά και ποιοτικοί. Με αποκλειστικά ποσοτικούς δείκτες υπάρχει κίνδυνος να απωλεσθούν σημαντικές πληροφορίες·

1.11. επιθυμεί επίσης να τονίσει, αφενός ότι οι στατιστικές στις οποίες βασίζονται οι δείκτες πρέπει να είναι ικανοποιητικής ποιότητας ώστε να καθίσταται δυνατή η περιγραφή και η σύγκριση των επιπέδων των διάφορων κρατών μελών και, αφετέρου, ότι ένας εθνικός μέσος όρος μπορεί να κρύβει μεγάλες περιφερειακές διαφορές και συνεπώς καλό θα ήταν ίσως να υπάρχουν και στατιστικές για την τοπική αυτοδιοίκηση. Αυτό προϋποθέτει πάντως ότι παρόμοιες στατιστικές θα πρέπει να είναι ευρέως διαθέσιμες, ώστε να αποφευχθεί ο επιπλέον φόρτος εργασίας·

1.12. συμφωνεί με την ανάλυση της Επιτροπής ότι είναι αναγκαία η προσαρμογή των προθεσμιών που προβλέπονται από τη νέα εξορθολογισμένη διαδικασία της κοινωνικής προστασίας όσον αφορά την οικονομική πολιτική και την πολιτική απασχόλησης. Ο συντονισμός αυτός αναμένεται να αρχίσει το 2006, πράγμα που δημιουργεί τεράστιες απαιτήσεις ταχύτητας και συνδρομής εκ μέρους της ΕΕ για τις προπαρασκευαστικές εργασίες, ιδίως όσον αφορά την προμήθεια του απαιτούμενου εξοπλισμού·

1.13. συμφωνεί επίσης ότι είναι σημαντικό να συμπεριληφθούν και τα νέα κράτη μέλη στην προτεινόμενη διαδικασία συντονισμού. Με τη διεύρυνση της ΕΕ τα κοινωνικά ζητήματα θα αποκτήσουν ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Η ΕΤΠ φρονεί ότι οι προθεσμίες που έχουν ορισθεί για τα νέα κράτη μέλη είναι μάλλον περιορισμένες. Η υποστήριξη του συστήματος ανταλλαγής εμπειριών μεταξύ των σημερινών κρατών μελών και των μελλοντικών μπορεί να συμβάλει στην επιτάχυνση της διαδικασίας.

2. Συστάσεις της ΕΤΠ

Η Επιτροπή των Περιφερειών

2.1. συνιστά να συμπεριληφθεί στη συνεχιζόμενη εξέλιξη της ανοικτής μεθόδου συντονισμού και η πτυχή της απλούστευσης που θα επιτρέψει στις αρχές της τοπικής αυτοδιοίκησης να κατανοήσουν ότι η συμμετοχή στη διαδικασία είναι αιτιολογημένη για λόγους αποτελεσματικότητας και διαχείρισης των πόρων·

2.2. φρονεί ότι η ανοικτή μέθοδος συντονισμού πρέπει να αξιολογείται συνεχώς. Στα πλαίσια της εν λόγω αξιολόγησης θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στις εμπειρίες που έχουν ήδη αποκτηθεί από τις αρχές της τοπικής αυτοδιοίκησης όσον αφορά την εφαρμογή της μεθόδου και ιδίως κατά την υλοποίηση των εθνικών σχεδίων δράσης. Σε πολλά κράτη μέλη η ανοικτή μέθοδος συντονισμού αφορά καίρια τοπικά και περιφερειακά θέματα πράγμα που συνεπάγεται εκτεταμένες αρμοδιότητες για τις αρχές της τοπικής αυτοδιοίκησης στον τομέα της χρηματοδότησης. Η εφαρμογή της μεθόδου πρέπει συνεπώς να διέπεται από την αρχή της επικουρικότητας. Για τη διάδοση π.χ. των "ορθών πρακτικών" πρέπει να δοκιμασθούν νέες μέθοδοι που θα βασίζονται στην αρχή ότι θεμελιώδης ιδέα της ανοικτής μεθόδου συντονισμού είναι ακριβώς η ανταλλαγή πληροφοριών·

2.3. ζητεί κατά την εφαρμογή του εξορθολογισμού, να διατηρηθεί η διαφοροποίηση των επιπέδων συντονισμού στους διαφόρους τομείς πολιτικής. Συνεπώς, οι υφιστάμενες διαφορές μεταξύ κατευθυντήριων γραμμών και (γενικών) στόχων πρέπει να παραμείνουν ως έχουν. Επίσης, στο πλαίσιο της κοινωνικής πολιτικής, τα επίπεδα συντονισμού θα πρέπει να διαφοροποιούνται με βάση την αρχή της επικουρικότητας·

2.4. επιθυμεί να τονίσει τη σημασία της ανακοίνωσης για την υγειονομική και ιατρική περίθαλψη, διότι σ' αυτήν λαμβάνονται υπόψη τα διαφορετικά συστήματα οργάνωσης και χρηματοδότησης των κρατών μελών καθώς και για το γεγονός ότι η παροχή των εν λόγω υπηρεσιών αντιπροσωπεύει σημαντικό μέρος των οικονομιών τους. Ακόμη και η λήψη μετριοπαθών μέτρων για τη μεγαλύτερη ενοποίηση των συστημάτων μπορεί να έχει σημαντικότατα αποτελέσματα στον τομέα της υγειονομικής και ιατρικής περίθαλψης όπως και στην εθνική οικονομία·

2.5. υπογραμμίζει τη σημασία των εργασιών που διεξάγονται σε κοινοτικό επίπεδο για να διευκρινισθεί το πώς θα υλοποιηθεί ο στόχος να "ανταμείβεται η εργασία" και πώς μπορεί να συμβάλει σε αυτό η κοινωνική προστασία, όταν π.χ. πρόκειται για τις δομές κινήτρων των συστημάτων παροχών. Οι γενικές προκλήσεις που προβάλλει η Επιτροπή συνηγορούν υπέρ της εντατικοποίησης των εργασιών ανάπτυξης τα επόμενα χρόνια·

2.6. θεωρεί ότι πρέπει να ενταθούν οι εργασίες για την εκπόνηση των δεικτών και να επικεντρωθούν περισσότερο στην ανάπτυξη "ποιοτικών δεικτών". Δεδομένου ότι τα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας είναι πολύ διαφορετικά στις διάφορες χώρες θα πρέπει οι δείκτες που θα εκπονηθούν να απεικονίζουν την κατάσταση του ασθενή ή χρήστη, ώστε να μην εξαρτώνται π.χ. από τον τρόπο οργάνωσης της παροχής υγειονομικής και ιατρικής περίθαλψης στην αντίστοιχη χώρα·

2.7. φρονεί ότι είναι πολύ σημαντικό να παρασχεθεί πλήρης βοήθεια στα νέα κράτη μέλη ώστε να συντονίσουν τις εργασίες τους με εκείνες των λοιπών κρατών μελών στα πλαίσια του προτεινόμενου "τριγώνου πολιτικής". Στη βοήθεια αυτή πρέπει να συμπεριλαμβάνεται και η ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ των διαφόρων κρατών μελών.

Βρυξέλλες, 19 Νοεμβρίου 2003.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Albert Bore