ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Κατευθυντήριες γραμμές για την ερμηνεία και την εφαρμογή της οδηγίας 2011/83/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τα δικαιώματα των καταναλωτών

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

(2021/C 525/01)

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ 5

1. Πεδίο εφαρμογής 6

1.1. Οι έννοιες του «εμπόρου» και του «καταναλωτή» 6

1.2. Η έννοια της «σύμβασης» 7

1.3. Καλυπτόμενες συμβάσεις 8

1.4. Συμβάσεις μεικτού σκοπού 9

1.5. Διάκριση μεταξύ ψηφιακών υπηρεσιών και επιγραμμικού ψηφιακού περιεχομένου 10

1.6. Συμβάσεις έναντι πληρωμής και συμβάσεις στις οποίες ο καταναλωτής παρέχει δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα 12

1.6.1. Συμβάσεις έναντι πληρωμής 12

1.6.2. Συμβάσεις στις οποίες ο καταναλωτής παρέχει δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα 13

1.7. Συμβάσεις στις οποίες δεν εφαρμόζεται η οδηγία 14

1.7.1. Συμβάσεις μίσθωσης και κατασκευής 14

1.7.2. Οργανωμένα ταξίδια 15

1.7.3. Συμβάσεις που καταρτίζονται από εντεταλμένο από τη δημόσια αρχή πρόσωπο 16

1.7.4. Συμβάσεις για αγαθά που προορίζονται για τρέχουσα κατανάλωση 16

1.7.5. Μεταφορά επιβατών 16

1.7.6. Αυτόματες πωλήσεις 17

1.7.7. Ορισμένες συμβάσεις που αφορούν τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες 17

1.8. Πιθανή εξαίρεση για τις εκτός εμπορικού καταστήματος συμβάσεις χαμηλής αξίας 18

1.9. Κανόνες για τους δημόσιους πλειστηριασμούς 19

2. Συμβάσεις εκτός εμπορικού καταστήματος 19

2.1. Συμβάσεις που συνάπτονται εκτός του εμπορικού καταστήματος του εμπόρου 19

2.2. Συμβάσεις που συνάπτονται έπειτα από προσέγγιση του καταναλωτή εκτός εμπορικού καταστήματος 20

2.3. Συμβάσεις που συνάπτονται κατά τη διάρκεια εκδρομής που διοργανώνεται από τον έμπορο 21

3. Ενημέρωση του καταναλωτή 22

3.1. Γενικές απαιτήσεις 22

3.1.1. Εισαγωγή 22

3.1.2. Σαφήνεια των πληροφοριών και σύνδεσμος με την ΟΑΕΠ 22

3.1.3. Πληροφορίες που είναι «ήδη εμφανείς από τις περιστάσεις» 23

3.1.4. Απαιτήσεις ενημέρωσης σε άλλες νομοθετικές πράξεις της ΕΕ 23

3.1.5. Επιβολή πρόσθετων υποχρεώσεων ενημέρωσης 24

3.1.6. Εξαίρεση των «καθημερινών» συναλλαγών 25

3.1.7. Ο δεσμευτικός χαρακτήρας των προσυμβατικών πληροφοριών 25

3.1.8. Πρόσθετες υποχρεώσεις σχετικά με τη γλώσσα 25

3.1.9. Βάρος της απόδειξης 26

3.2. Κοινές απαιτήσεις για τις συμβάσεις εντός εμπορικού καταστήματος και τις συμβάσεις εκτός εμπορικού καταστήματος/εξ αποστάσεως συμβάσεις 26

3.2.1. Κύρια χαρακτηριστικά 26

3.2.2. Στοιχεία ταυτότητας και επικοινωνίας του εμπόρου 27

3.2.3. Τιμή 30

3.2.4. Παράδοση και εκτέλεση της σύμβασης 31

3.2.5. Διευθετήσεις πληρωμής 32

3.2.6. Εγγυήσεις και εξυπηρέτηση μετά την πώληση 32

3.2.7. Διάρκεια και λήξη της σύμβασης 34

3.2.8. Δυνατότητες λειτουργίας, συμβατότητα και διαλειτουργικότητα 34

3.3. Πρόσθετες υποχρεώσεις για τις συμβάσεις εκτός εμπορικού καταστήματος και τις εξ αποστάσεως συμβάσεις 36

3.3.1. Εξατομικευμένη τιμή 36

3.3.2. Κόστος χρήσης μέσων εξ αποστάσεως επικοινωνίας 36

3.3.3. Κατάθεση χρημάτων και χρηματοοικονομικές εγγυήσεις 37

3.3.4. Εξωδικαστικοί μηχανισμοί επανόρθωσης 37

3.4. Πρόσθετες υποχρεώσεις για τις επιγραμμικές αγορές 38

3.4.1. Κριτήρια κατάταξης 38

3.4.2. Ιδιότητα του αντισυμβαλλόμενου μέρους 40

3.4.3. Πληροφορίες σχετικά με τη μη εφαρμογή του δικαίου της ΕΕ για τους καταναλωτές 40

3.4.4. Κατανομή ευθυνών για τη σύμβαση 41

3.4.5. Δυνατότητα επιβολής πρόσθετων υποχρεώσεων ενημέρωσης 41

4. Ειδικές απαιτήσεις για τις εξ αποστάσεως συμβάσεις 42

4.1. Ορισμός της εξ αποστάσεως σύμβασης 42

4.2. Προσυμβατική ενημέρωση 43

4.2.1. Πληροφορίες που πρέπει να υποβάλλονται απευθείας πριν από την υποβολή της παραγγελίας 43

4.2.2. Διακόπτης επιβεβαίωσης παραγγελίας 44

4.2.3. Πληροφορίες σχετικά με τους περιορισμούς παράδοσης και τα μέσα πληρωμής 44

4.2.4. Συμβάσεις που συνάπτονται με μέσα επικοινωνίας εξ αποστάσεως που παρέχουν περιορισμένο χώρο ή χρόνο 45

4.3. Συμβάσεις που συνάπτονται μέσω τηλεφώνου 46

4.4. Επιβεβαίωση της σύμβασης 47

5. Το δικαίωμα υπαναχώρησης 49

5.1. Υπολογισμός της προθεσμίας άσκησης του δικαιώματος υπαναχώρησης 49

5.1.1. Εισαγωγή 49

5.1.2. Έναρξη της προθεσμίας υπαναχώρησης 50

5.2. Πληροφορίες σχετικά με το δικαίωμα υπαναχώρησης 51

5.3. Άσκηση του δικαιώματος υπαναχώρησης 52

5.4. Συνέπειες της υπαναχώρησης όσον αφορά τα δεδομένα 53

5.5. Δικαίωμα υπαναχώρησης όσον αφορά τα αγαθά 54

5.5.1. Πολλά ή ελαττωματικά αγαθά 54

5.5.2. Επιστροφή των αγαθών 54

5.5.3. Επιστροφή των πληρωμών που ελήφθησαν από τον καταναλωτή 55

5.5.4. Ευθύνη του καταναλωτή για κακή διαχείριση των αγαθών 56

5.5.5. Κίνδυνος κατά την επιστροφή των προϊόντων στον έμπορο 58

5.6. Δικαίωμα υπαναχώρησης από συμβάσεις παροχής υπηρεσιών και υπηρεσιών κοινής ωφέλειας 58

5.6.1. Συγκατάθεση του καταναλωτή στην άμεση εκτέλεση 58

5.6.2. Υποχρέωση αποζημίωσης του καταναλωτή 60

5.7. Δικαίωμα υπαναχώρησης από συμβάσεις για επιγραμμικό ψηφιακό περιεχόμενο 61

5.8. Συνέπειες της μη ενημέρωσης σχετικά με το δικαίωμα υπαναχώρησης 62

5.8.1. Συνέπειες όσον αφορά τα αγαθά 63

5.8.2. Συνέπειες όσον αφορά τις υπηρεσίες και τις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας 63

5.8.3. Συνέπειες όσον αφορά το επιγραμμικό ψηφιακό περιεχόμενο 64

5.9. Καταγγελία της σύμβασης έπειτα από άσκηση του δικαιώματος υπαναχώρησης 64

5.10. Συνδεδεμένες [δευτερεύουσες] συμβάσεις 65

5.11. Εξαιρέσεις από το δικαίωμα υπαναχώρησης 65

5.11.1. Αγαθά ή υπηρεσίες για τα οποία η τιμή εξαρτάται από διακυμάνσεις στη χρηματοπιστωτική αγορά 65

5.11.2. Αγαθά που κατασκευάζονται σύμφωνα με τις προδιαγραφές του καταναλωτή ή είναι σαφώς εξατομικευμένα 66

5.11.3. Αγαθά τα οποία μπορούν να αλλοιωθούν ή λήγουν σύντομα 67

5.11.4. Αγαθά που σφραγίζονται για λόγους προστασίας της υγείας ή για λόγους υγιεινής 67

5.11.5. Αγαθά που αναμειγνύονται αναπόσπαστα με άλλα στοιχεία 68

5.11.6. Συμβάσεις με συγκεκριμένη ημερομηνία ή προθεσμία εκτέλεσης 68

5.11.7. Επισκευές που ζητούνται από τον καταναλωτή 69

5.12. Ρυθμιστικές επιλογές σε περίπτωση μη προγραμματισμένων επισκέψεων ή εκδρομών 69

5.12.1. Εισαγωγή 69

5.12.2. Παράταση της προθεσμίας άσκησης του δικαιώματος υπαναχώρησης 70

5.12.3. Παρεκκλίσεις από τις εξαιρέσεις από το δικαίωμα υπαναχώρησης 71

6. Παράδοση 71

7. Μετάθεση κινδύνου 72

8. Έξοδα για χρήση μέσων πληρωμής 73

8.1. Εισαγωγή 73

8.2. Ορισμός των «εξόδων» 73

8.3. Ορισμός του «κόστους» που βαρύνει τον έμπορο 74

8.3.1. Η επιβάρυνση του εμπόρου για την παρεχόμενη υπηρεσία και άλλα άμεσα κόστη 74

8.3.2. Γενικές δαπάνες λειτουργίας επιχείρησης 74

8.3.3. Επιλέξιμες δαπάνες που δικαιολογούν την επιβολή εξόδων για τη χρήση μέσων πληρωμής 74

8.4. Πληρωμές με μετρητά σε συνάλλαγμα 75

9. Τηλεφωνική επικοινωνία 76

10. Πρόσθετες πληρωμές 77

11. Εφαρμογή 77

11.1. Δημόσια και ιδιωτική εφαρμογή του νόμου 77

11.2. Εφαρμογή σε εμπόρους τρίτων χωρών 78

11.3. Κυρώσεις 79

11.3.1. Κριτήρια για την επιβολή κυρώσεων 79

11.3.2. Κυρώσεις στο πλαίσιο συντονισμένων δράσεων επιβολής βάσει του κανονισμού ΣΠΚ 80

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 82

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ο σκοπός της οδηγίας 2011/83/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (1) σχετικά με τα δικαιώματα των καταναλωτών (στο εξής: «ΟΔΚ» ή «οδηγία») είναι η επίτευξη ενός υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών σε ολόκληρη την ΕΕ και η συμβολή στην ομαλή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς με την εναρμόνιση ορισμένων πτυχών των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών για τις συμβάσεις που συνάπτονται μεταξύ καταναλωτών και εμπόρων (2).

Σκοπός της παρούσας ανακοίνωσης κατευθυντηρίων γραμμών (στο εξής: ανακοίνωση) είναι να διευκολύνει την αποτελεσματική εφαρμογή της οδηγίας. Η ανακοίνωση αποσκοπεί επίσης στην αύξηση της ευαισθητοποίησης όλων των ενδιαφερόμενων μερών σχετικά με την οδηγία, όπως οι καταναλωτές, οι επιχειρήσεις, οι αρχές των κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένων των εθνικών δικαστηρίων, και οι επαγγελματίες του νομικού κλάδου σε ολόκληρη την ΕΕ. Καλύπτει τις τροποποιήσεις που εισήγαγε η οδηγία (ΕΕ) 2019/2161 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (3) όσον αφορά τη βελτίωση της επιβολής και τον εκσυγχρονισμό των κανόνων της Ένωσης για την προστασία των καταναλωτών οι οποίοι θα αρχίσουν να εφαρμόζονται από τις 28 Μαΐου 2022. Ως εκ τούτου, μέρος των παρουσών κατευθυντήριων γραμμών αντικατοπτρίζει και εξετάζει τους κανόνες που δεν έχουν ακόμη αρχίσει να εφαρμόζονται την ημερομηνία έκδοσης της παρούσας ανακοίνωσης. Τα σχετικά τμήματα και σημεία επισημαίνονται σαφώς.

Η ανακοίνωση αντικατοπτρίζει τη νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: «ΔΕΕ» ή «Δικαστήριο») σχετικά με την οδηγία από την έναρξη εφαρμογής της στις 13 Ιουνίου 2014. Από την ημερομηνία εφαρμογής της, η οδηγία αντικατέστησε την οδηγία 85/577/ΕΟΚ του Συμβουλίου (4) για την προστασία των καταναλωτών κατά τη σύναψη συμβάσεων εκτός εμπορικού καταστήματος και την οδηγία 97/7/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (5) για την προστασία των καταναλωτών κατά τις εξ αποστάσεως συμβάσεις. Η ΟΔΚ διατήρησε ορισμένες διατάξεις των προηγούμενων οδηγιών 85/577/ΕΟΚ και 97/7/ΕΚ. Ως εκ τούτου, η σχετική νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με την ερμηνεία των εν λόγω οδηγιών αναφέρεται επίσης στο παρόν έγγραφο, κατά περίπτωση.

Η παρούσα ανακοίνωση δεν αναλύει την εφαρμογή της οδηγίας στα επιμέρους κράτη μέλη, συμπεριλαμβανομένων των αποφάσεων των εθνικών δικαστηρίων και άλλων αρμόδιων φορέων. Εκτός από τις διάφορες πηγές ενημέρωσης που διατίθενται στα κράτη μέλη, πληροφορίες για τις εθνικές διατάξεις για τη μεταφορά της οδηγίας στο εθνικό δίκαιο, καθώς και πληροφορίες για τη νομολογία και τη νομική βιβλιογραφία διατίθενται στη βάση δεδομένων της νομοθεσίας για τους καταναλωτές, στην οποία είναι δυνατή η πρόσβαση μέσω της διαδικτυακής πύλης της ευρωπαϊκής ηλεκτρονικής δικαιοσύνης (6).

Η παρούσα ανακοίνωση απευθύνεται στα κράτη μέλη της ΕΕ, καθώς και στην Ισλανδία, το Λιχτενστάιν και τη Νορβηγία ως συμβαλλόμενα μέρη στη Συμφωνία για τον Ενιαίο Ευρωπαϊκό Χώρο (7) (ΕΟΧ). Επομένως, οι αναφορές στην ΕΕ, στην Ένωση ή στην ενιαία αγορά θα πρέπει να νοούνται ως αναφορές στον ΕΟΧ ή στην αγορά του ΕΟΧ.

Η παρούσα ανακοίνωση προορίζεται να χρησιμεύσει αποκλειστικά ως έγγραφο καθοδήγησης —μόνο το κείμενο της ίδιας της ενωσιακής νομοθεσίας έχει νομική ισχύ. Κάθε δεσμευτική ερμηνεία του νόμου πρέπει να πηγάζει από το κείμενο της οδηγίας και απευθείας από τις αποφάσεις του Δικαστηρίου. Η παρούσα ανακοίνωση λαμβάνει υπόψη τις αποφάσεις του Δικαστηρίου οι οποίες δημοσιεύθηκαν έως τον Οκτώβριο του 2021 και δεν μπορεί να προδικάσει περαιτέρω εξελίξεις στη νομολογία του Δικαστηρίου.

Οι απόψεις που εκφράζονται στην παρούσα ανακοίνωση δεν μπορούν να προδικάσουν τη θέση που μπορεί να υιοθετήσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενώπιον του Δικαστηρίου. Οι πληροφορίες που περιλαμβάνονται στην παρούσα ανακοίνωση είναι γενικού χαρακτήρα και δεν απευθύνονται ειδικά σε συγκεκριμένα άτομα ή οντότητες. Ούτε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ούτε οποιοδήποτε πρόσωπο το οποίο ενεργεί για λογαριασμό της φέρει ευθύνη για οποιαδήποτε ενδεχόμενη χρήση των κάτωθι πληροφοριών.

Καθώς η παρούσα ανακοίνωση αντικατοπτρίζει τις τελευταίες εξελίξεις κατά τον χρόνο της σύνταξής της, η καθοδήγηση που παρέχεται μπορεί να τροποποιηθεί μελλοντικά.

1. Πεδίο εφαρμογής

1.1. Οι έννοιες του «εμπόρου» και του «καταναλωτή»

Όπως ορίζεται στο άρθρο 1, η ΟΔΚ εφαρμόζεται στις «συμβάσεις που συνάπτονται μεταξύ καταναλωτών και εμπόρων». Ως εκ τούτου, για να καλυφθεί μια σύμβαση από την οδηγία, είναι αναγκαίο να διαπιστωθεί ότι το ένα συμβαλλόμενο μέρος είναι έμπορος, όπως ορίζεται στο άρθρο 2 σημείο 2), και το άλλο συμβαλλόμενο μέρος είναι καταναλωτής, όπως ορίζεται στο άρθρο 2 σημείο 1).

Σύμφωνα με το άρθρο 2 σημείο 1), ως «καταναλωτής» νοείται κάθε φυσικό πρόσωπο το οποίο, όσον αφορά τις συμβάσεις που καλύπτει η οδηγία, ενεργεί για λόγους οι οποίοι δεν εμπίπτουν στην εμπορική, επιχειρηματική, βιοτεχνική ή ελευθέρια επαγγελματική του δραστηριότητα. Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι για να εμπίπτει ένα πρόσωπο στο πεδίο εφαρμογής της έννοιας αυτής πρέπει να πληρούνται δύο σωρευτικές προϋποθέσεις, ότι δηλαδή: i) το πρόσωπο είναι φυσικό πρόσωπο και ii) τα πρόσωπα ενεργούν για μη επαγγελματικούς σκοπούς.

Όπως εξηγείται στην αιτιολογική σκέψη 13, τα κράτη μέλη δύνανται να διατηρούν ή να εισάγουν εθνική νομοθεσία αντίστοιχη προς τις διατάξεις της οδηγίας για συμβάσεις που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας, για παράδειγμα, με την επέκταση της εφαρμογής των εθνικών κανόνων και σε φυσικά πρόσωπα που δεν είναι καταναλωτές κατά την έννοια του άρθρου 2 σημείο 1) ή σε νομικά πρόσωπα, όπως μη κυβερνητικές οργανώσεις, νεοφυείς ή μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

Στο πλαίσιο αυτό, στην υπόθεση C-329/19, Condominio di Milano (8), το Δικαστήριο επιβεβαίωσε ότι η έννοια του «καταναλωτή» μπορεί να διευρυνθεί από την εθνική νομολογία κατά τρόπον ώστε οι κανόνες προστασίας να εφαρμόζονται επίσης σε σύμβαση μεταξύ εμπόρου και υποκειμένου δικαίου, η οποία δεν είναι φυσικό πρόσωπο, όπως η ένωση συνιδιοκτητών «condominio» στο ιταλικό δίκαιο.

Επιπλέον, το Δικαστήριο έκρινε ότι ο όρος «εμπορευόμενος/έμπορος» αναφέρεται σε ιδιώτη ο οποίος δεν αναπτύσσει εμπορικές ή επαγγελματικές δραστηριότητες (9). Αυτό το δεύτερο κριτήριο θα πρέπει να ερμηνεύεται υπό το πρίσμα της αιτιολογικής σκέψης 17, η οποία εισάγει τον χαρακτηρισμό της «εξέχουσας θέσης»: «σε περίπτωση συμβάσεων διττού σκοπού, όπου η σύμβαση συνάπτεται για σκοπούς ευρισκόμενους εν μέρει εντός και εν μέρει εκτός των εμπορικών δραστηριοτήτων του, η δε εμπορική σκοπιμότητα είναι τόσο περιορισμένη ώστε να μην έχει εξέχουσα θέση στο γενικό πλαίσιο της σύμβασης , το εν λόγω πρόσωπο θα πρέπει επίσης να θεωρείται καταναλωτής».

Επομένως, φυσικό πρόσωπο το οποίο, στο πλαίσιο συμβάσεων που καλύπτονται από την εν λόγω οδηγία, ενεργεί για σκοπούς που δεν εμπίπτουν κατά κύριο λόγο στην εμπορική, επιχειρηματική, βιοτεχνική ή επαγγελματική του δραστηριότητα εμπίπτει επίσης στον ορισμό του «καταναλωτή». Η ταξινόμηση αυτή θα πρέπει να βασίζεται σε κατά περίπτωση αξιολόγηση (10).

Ο όρος «έμπορος» ορίζεται στο άρθρο 2, σημείο 2), ως το φυσικό ή νομικό πρόσωπο το οποίο ενεργεί «για σκοπούς οι οποίοι σχετίζονται με τις εμπορικές, επιχειρηματικές, βιοτεχνικές ή επαγγελματικές του δραστηριότητές του ή εξ ονόματος ή για λογαριασμό ενός εμπόρου». Όχι μόνο ιδιώτες, αλλά και δημόσιοι φορείς μπορούν να χαρακτηριστούν ως έμποροι.

Στην υπόθεση C-105/17, Kamenova (11), το Δικαστήριο επισήμανε ότι η έννοια του «εμπορευομένου/εμπόρου» ορίζεται κατά τρόπο σχεδόν πανομοιότυπο τόσο στην ΟΔΚ όσο και στην οδηγία 2005/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (12) για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές (στο εξής: ΟΑΕΠ) και, ως εκ τούτου, πρέπει να ερμηνεύεται ομοιόμορφα. Βασιζόμενο στη νομολογία που αναπτύχθηκε στο πλαίσιο της ΟΑΕΠ, το Δικαστήριο ερμήνευσε ευρέως τον όρο «εμπορευόμενος/έμπορος» θεωρώντας ότι πρέπει να προσδιοριστεί σε σχέση με τη συναφή αλλά διαμετρικά αντίθετη έννοια του όρου «καταναλωτή». Όσον αφορά τον έμπορο, ο καταναλωτής βρίσκεται σε ασθενέστερη θέση και πρέπει να θεωρείται ότι είναι λιγότερο ενημερωμένος, οικονομικά ασθενέστερος και νομικά λιγότερο έμπειρος από ό,τι ο αντισυμβαλλόμενος. Ο χαρακτηρισμός του «εμπορευομένου/εμπόρου» απαιτεί κατά περίπτωση αξιολόγηση, λαμβανομένων υπόψη των ακόλουθων ενδεικτικών κριτηρίων:

i) αν η πώληση πραγματοποιήθηκε κατά τρόπο οργανωμένο·

ii) αν η πώληση αυτή έχει κερδοσκοπικό χαρακτήρα·

iii) αν ο πωλητής διαθέτει πληροφορίες και τεχνογνωσία σε σχέση με τα προϊόντα που προσφέρει προς πώληση τις οποίες ο καταναλωτής δεν διαθέτει κατ’ ανάγκην, κατά τρόπον ώστε ο πωλητής να περιέρχεται σε πλεονεκτικότερη θέση σε σχέση με τον καταναλωτή·

iv) αν ο πωλητής είχε νομικό καθεστώς που του επιτρέπει να ασκεί εμπορικές πράξεις·

v) σε ποιον βαθμό η πώληση συνδέεται με την εμπορική ή επαγγελματική δραστηριότητα του πωλητή·

vi) αν ο πωλητής υπόκειται στον ΦΠΑ·

vii) αν ο πωλητής, ενεργώντας εξ ονόματος ή για λογαριασμό συγκεκριμένου εμπόρου ή μέσω άλλου προσώπου που ενεργεί εξ ονόματος και για λογαριασμό του, έχει εισπράξει αμοιβή ή συμμετοχή στα κέρδη·

viii) αν ο πωλητής αγοράζει καινούργια ή μεταχειρισμένα αγαθά με σκοπό να τα μεταπωλήσει, προσδίδοντας έτσι στη δραστηριότητα αυτή τακτικότητα, συχνότητα και/ή ταυτόχρονο χαρακτήρα σε σχέση με την εμπορική ή την επαγγελματική του δραστηριότητα·

ix) αν τα προς πώληση αγαθά ήταν όλα του ίδιου είδους ή της ίδιας αξίας· και

x) αν η προσφορά συγκεντρώνεται σε μικρό αριθμό αγαθών.

Το ΔΕΕ τόνισε ότι τα κριτήρια αυτά δεν είναι ούτε εξαντλητικά ούτε αποκλειστικά και, καταρχήν, το γεγονός ότι πληρούται ένα ή περισσότερα από τα κριτήρια αυτά δεν αρκεί, από μόνο του, για να χαρακτηριστεί το πρόσωπο αυτό ως «εμπορευόμενος/έμπορος». Το γεγονός και μόνον ότι η πώληση έχει κερδοσκοπικό χαρακτήρα ή ότι ένα φυσικό πρόσωπο δημοσιεύει, ταυτόχρονα, σε διαδικτυακή πλατφόρμα ορισμένες αγγελίες για την πώληση καινούργιων και μεταχειρισμένων αγαθών δεν αρκεί, αφ’ εαυτού, για να χαρακτηριστεί το εν λόγω πρόσωπο ως «εμπορευόμενος/έμπορος» (13).

Σε περιπτώσεις όπου εμπλέκεται ενδιάμεσος φορέας (όπως επιγραμμική αγορά) ή έμπορος που εκπροσωπεί άλλον έμπορο, οι εν λόγω διαφορετικοί έμποροι θα πρέπει να καθιστούν σαφές στον καταναλωτή ποιος έμπορος είναι το συμβαλλόμενο μέρος για τον καταναλωτή και ποιοι είναι οι αντίστοιχοι ρόλοι και ευθύνες των διαφόρων εμπόρων. Το ερώτημα αυτό εξετάζεται περαιτέρω στο τμήμα 3.2.2.1.

Στο πλαίσιο αυτό, η οδηγία (ΕΕ) 2019/2161 τροποποίησε την ΟΔΚ, εισάγοντας την απαίτηση για τους παρόχους επιγραμμικών αγορών να ενημερώνουν τον καταναλωτή αν ο τρίτος προμηθευτής ενεργεί ως «έμπορος» ή «μη έμπορος» (ομότιμος καταναλωτής), βάσει δήλωσης του τρίτου προμηθευτή στον πάροχο της επιγραμμική αγοράς. Οι υποχρεώσεις ενημέρωσης για τις επιγραμμικές αγορές εξετάζονται στο τμήμα 3.4.2.

1.2. Η έννοια της «σύμβασης»

Ο μοχλός ενεργοποίησης για την εφαρμογή της οδηγίας είναι η προσφορά σύναψης σύμβασης μεταξύ εμπόρου και καταναλωτή. Η οδηγία δεν ορίζει την έννοια της «σύμβασης» και δεν καθορίζει τις περιστάσεις υπό τις οποίες θεωρείται ότι έχει συναφθεί σύμβαση στην οποία εφαρμόζεται η οδηγία. Εναπόκειται στα εθνικά δικαστήρια και στις αρχές επιβολής του οικείου κράτους μέλους να εκτιμήσουν αν μια έννομη σχέση συνιστά «σύμβαση». Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 5 της οδηγίας:

Άρθρο 3 5. Η παρούσα οδηγία δεν θίγει το εθνικό γενικό δίκαιο περί συμβάσεων, όπως τους κανόνες εγκυρότητας, διαμόρφωσης ή αποτελέσματος μιας σύμβασης, στον βαθμό που στην παρούσα οδηγία δεν ρυθμίζονται γενικές έννοιες του δικαίου των συμβάσεων.

Για παράδειγμα, η οδηγία δεν θίγει τους εθνικούς κανόνες του δικαίου των συμβάσεων σχετικά με τη μεταβίβαση συμβατικών δικαιωμάτων και υποχρεώσεων από έναν καταναλωτή σε άλλον.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι μια ενιαία σύμβαση μπορεί να καλύπτει πολλά στοιχεία, τόσο αγαθά όσο και στοιχεία ψηφιακού περιεχομένου. Για παράδειγμα, ανάλογα με τους όρους της, η ενιαία συνδρομητική σύμβαση μπορεί να καλύπτει την παροχή φάσματος ψηφιακού περιεχομένου. Αν καλύπτεται από συνδρομητική σύμβαση, κάθε παροχή επιμέρους ψηφιακού περιεχομένου βάσει της σύμβασης αυτής δεν συνιστά, κατά συνέπεια, νέα σύμβαση για τους σκοπούς της οδηγίας.

Στην υπόθεση C-922/19, Stichting Waternet (14), το Δικαστήριο εξέτασε το ζήτημα αν η συνέχιση της παροχής νερού σε οικία σε περίπτωση μεταβολής της μίσθωσης χωρίς το ρητό αίτημα του νέου ενοίκου να συνιστά «παροχή μη παραγγελθέντων» κατά την έννοια του σημείου 29 του παραρτήματος I της ΟΑΕΠ (στο εξής: μαύρη λίστα), με αποτέλεσμα να παρέχεται στον καταναλωτή το δικαίωμα να μην πληρώνει για την παροχή αυτή σύμφωνα με το άρθρο 27 της ΟΔΚ. Η υπόθεση απαιτούσε, μεταξύ άλλων, να εξακριβωθεί αν μια σύμβαση μεταξύ εταιρείας ύδρευσης και καταναλωτή μπορεί να θεωρηθεί ως συναφθείσα όταν ο καταναλωτής δεν έχει δώσει τη ρητή συναίνεσή του.

Το Δικαστήριο αναγνώρισε ότι η παροχή νερού μπορεί να μην απαιτεί πάντοτε την ύπαρξη σύμβασης. Είναι επίσης δυνατόν η έννομη σχέση μεταξύ του αντίστοιχου παρόχου και του καταναλωτή να διέπεται εξολοκλήρου από την εθνική νομοθεσία, τόσο ως προς την παροχή νερού από τον [εν λόγω] έμπορο όσο και ως προς τις σχετικές με την παροχή αυτή χρεώσεις οι οποίες βαρύνουν τον καταναλωτή (15).

Σε μια τέτοια περίπτωση όπου δεν υπάρχει σύμβαση, η οδηγία δεν θα εφαρμόζεται στη σχέση μεταξύ του παρόχου και του καταναλωτή. Σε κάθε περίπτωση, παραμένει καθοριστικό το ζήτημα αν η αντίστοιχη σχέση θεωρείται «σύμβαση» κατά το εφαρμοστέο εθνικό δίκαιο.

1.3. Καλυπτόμενες συμβάσεις

Η οδηγία ρυθμίζει ορισμένες πτυχές των συμβάσεων μεταξύ εμπόρων και καταναλωτών. Πρώτον, διακρίνει μεταξύ διαφορετικών συμβάσεων ανάλογα με τις περιστάσεις της σύναψής τους:

1) συμβάσεις που συνάπτονται εκτός του εμπορικού καταστήματος του εμπόρου (συμβάσεις εκτός εμπορικού καταστήματος)·

2) συμβάσεις που συνάπτονται με τη χρήση μέσων εξ αποστάσεως επικοινωνίας —μέσω του διαδικτύου, συμπεριλαμβανομένων των επιγραμμικών αγορών, μέσω τηλεφώνου κ.λπ. (εξ αποστάσεως συμβάσεις)· και

3) συμβάσεις εκτός των συμβάσεων εξ αποστάσεως ή εκτός εμπορικού καταστήματος (συνήθως πρόκειται για συμβάσεις που συνάπτονται σε φυσικά καταστήματα, στο εξής: συμβάσεις εντός εμπορικού καταστήματος).

Η οδηγία κάνει περαιτέρω διάκριση μεταξύ των ακόλουθων ειδών συμβάσεων με βάση τα ακόλουθα αντικείμενα:

1) συμβάσεις πώλησης·

2) συμβάσεις παροχής υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένων των συμβάσεων για ψηφιακές υπηρεσίες·

3) συμβάσεις για την παροχή ψηφιακού περιεχομένου που δεν παρέχεται σε υλικό μέσο (στο εξής: συμβάσεις για επιγραμμικό ψηφιακό περιεχόμενο)· και

4) συμβάσεις για την παροχή νερού, φυσικού αερίου ή ηλεκτρικής ενέργειας, εάν δεν διατίθενται προς πώληση σε περιορισμένο όγκο ή σε καθορισμένη ποσότητα, ή για παροχή τηλεθέρμανσης (στο εξής: συμβάσεις για την παροχή υπηρεσιών κοινής ωφελείας).

Οι συμβάσεις πώλησης και οι συμβάσεις παροχής υπηρεσιών ορίζονται στο άρθρο 2 σημεία 5) και 6) της οδηγίας. Οι συμβάσεις για επιγραμμικό ψηφιακό περιεχόμενο και την παροχή υπηρεσιών κοινής ωφέλειας δεν ορίζονται ρητώς, αλλά η αιτιολογική σκέψη 19 εξηγεί ότι, για τους σκοπούς της οδηγίας, δεν θεωρούνται ούτε συμβάσεις πώλησης ούτε συμβάσεις παροχής υπηρεσιών.

Μολονότι πολλές από τις διατάξεις της οδηγίας εφαρμόζονται γενικά και στα τέσσερα είδη των συμβάσεων, υπάρχουν κανόνες που ισχύουν μόνο για ένα συγκεκριμένο είδος σύμβασης. Ειδικότερα, κάθε είδος σύμβασης (βλέπε άρθρο 9) έχει διαφορετικούς κανόνες για τον υπολογισμό της περιόδου κατά την οποία μπορεί να ασκηθεί το δικαίωμα υπαναχώρησης (βλέπε επίσης τμήμα 5 σχετικά με το δικαίωμα υπαναχώρησης).

Η αιτιολογική σκέψη 19 διευκρινίζει επίσης ότι η οδηγία θεωρεί «αγαθό» το ψηφιακό περιεχόμενο που παρέχεται σε υλικό μέσο. Αναφέρεται σε ψηφιακό περιεχόμενο που παρέχεται σε CD ή DVD ως παραδείγματα, αλλά η ίδια προσέγγιση ισχύει και για το ψηφιακό περιεχόμενο που παρέχεται σε άλλους φορείς για τη μεταφορά ή σε έξυπνη συσκευή, όπως μια κονσόλα παιχνιδιών με προεγκατεστημένα παιχνίδια. Ανεξάρτητα από το είδος του υλικού μέσου (16), η σύμβαση για το εν λόγω ψηφιακό περιεχόμενο εμπίπτει στους κανόνες της ΟΔΚ σχετικά με το δικαίωμα υπαναχώρησης που ισχύει για τις συμβάσεις πώλησης (17).

Καθώς ο ορισμός της σύμβασης πώλησης (βλέπε παρακάτω) αναφέρεται στη μεταβίβαση της κυριότητας αγαθών από τον έμπορο στον καταναλωτή (δηλαδή συμβάσεις μεταξύ επιχειρήσεων και καταναλωτών), η οδηγία δεν ισχύει για τις συμβάσεις στις οποίες ο καταναλωτής είναι αυτός που μεταβιβάζει στον έμπορο αγαθά, για παράδειγμα, ένα μεταχειρισμένο αυτοκίνητο ή κοσμήματα.

1.4. Συμβάσεις μεικτού σκοπού

Άρθρο 2 5) «σύμβαση πώλησης»: κάθε σύμβαση βάσει της οποίας ο έμπορος μεταβιβάζει ή αναλαμβάνει να μεταβιβάσει την κυριότητα αγαθών στον καταναλωτή, συμπεριλαμβανομένης κάθε σύμβασης που έχει ως αντικείμενο ταυτόχρονα την παροχή αγαθών και υπηρεσιών· 6) «σύμβαση παροχής υπηρεσιών»: κάθε σύμβαση πλην σύμβασης πώλησης βάσει της οποίας ο έμπορος παρέχει ή αναλαμβάνει να παράσχει υπηρεσία, συμπεριλαμβανομένης ψηφιακής υπηρεσίας, στον καταναλωτή»·

Στην πράξη, πολλές συμβάσεις που συνάπτονται μεταξύ εμπόρων και καταναλωτών, για τις οποίες ισχύει η οδηγία, αφορούν ταυτόχρονα αγαθά και υπηρεσίες. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ισχύει το τελευταίο μέρος του ορισμού του άρθρου 2 σημείο 5), καθότι ορίζει μια σύμβαση πώλησης επίσης ως «κάθε σύμβαση που έχει ως αντικείμενο ταυτόχρονα την παροχή αγαθών και υπηρεσιών».

Σύμφωνα με τον ορισμό του άρθρου 2 σημείο 5), το κριτήριο για τον χαρακτηρισμό μιας σύμβασης ως «σύμβασης πώλησης» είναι η μεταβίβαση της κυριότητας των αγαθών στον καταναλωτή. Ως εκ τούτου, αν ο κύριος σκοπός μιας σύμβασης είναι η μεταβίβαση της κυριότητας ορισμένων αγαθών, αυτή θα πρέπει να χαρακτηριστεί ως σύμβαση πώλησης, ακόμη και αν καλύπτει επίσης τις σχετικές υπηρεσίες που παρέχονται από τον πωλητή, όπως η εγκατάσταση, η συντήρηση ή οποιαδήποτε άλλη επεξεργασία, ανεξάρτητα από τη σχετική αξία των αγαθών και των υπηρεσιών.

Παραδείγματα συμβάσεων που καλύπτουν ταυτόχρονα αγαθά και υπηρεσίες και θα πρέπει συνήθως να θεωρούνται συμβάσεις πωλήσεων, λόγω του κύριου σκοπού τους, είναι τα εξής:

— η αγορά νέων επίπλων κουζίνας, συμπεριλαμβανομένης της τοποθέτησής τους στο διαμέρισμα του καταναλωτή·

— η αγορά συγκεκριμένων κατασκευαστικών στοιχείων, όπως παράθυρα και πόρτες, καθώς και η τοποθέτησή τους στην οικία του καταναλωτή·

— η αγορά κινητού έξυπνου τηλεφώνου με συνδρομή σε υπηρεσία ηλεκτρονικών επικοινωνιών.

Αντίθετα, αν η μεταβίβαση της κυριότητας των συγκεκριμένων αγαθών δεν αποτελεί τον κύριο σκοπό της μεικτής σύμβασης, η σύμβαση δεν θα πρέπει να θεωρείται σύμβαση πώλησης.

Παραδείγματα συμβάσεων που καλύπτουν ταυτόχρονα αγαθά και υπηρεσίες και θα πρέπει να θεωρούνται συμβάσεις παροχής υπηρεσιών, λόγω του κύριου σκοπού τους, είναι οι εξής:

— σύμβαση για την επισκευή, ανακαίνιση και κατασκευή παραρτημάτων κτιρίων (βλέπε αιτιολογική σκέψη 26)·

— σύμβαση για την παρακολούθηση διάλεξης, σε συνδυασμό με την παράδοση στυλό και φακέλων στους συμμετέχοντες·

— σύμβαση για έναν κύκλο εκπαιδευτικών σεμιναρίων, σε συνδυασμό με την παράδοση εγχειριδίου σε κάθε συμμετέχοντα.

Η ερμηνεία αυτή υποστηρίζεται από την καθιερωμένη νομολογία του ΔΕΕ σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία των αγαθών και την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών, η οποία παραμένει σχετική και στο πλαίσιο της παρούσας οδηγίας.

Για παράδειγμα, στην υπόθεση C-20/03, Marcel Burmanjer, το Δικαστήριο έκρινε ότι η οικονομική δραστηριότητα θα πρέπει να εξεταστεί στο πλαίσιο είτε της ελεύθερης κυκλοφορίας των αγαθών είτε της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, αν η μία από τις ελευθερίες αυτές «είναι εντελώς δευτερεύουσα σε σχέση με την άλλη και μπορεί να συνδεθεί με αυτήν» (18).

Αυτό σημαίνει επίσης ότι μια μεικτή σύμβαση θα πρέπει να θεωρηθεί σύμβαση πώλησης, εάν τα γεγονότα δείχνουν ότι πραγματικός σκοπός της είναι η μεταβίβαση της κυριότητας των αγαθών:

— Για παράδειγμα, αν η πώληση του εγχειριδίου έχει ιδιαίτερα εξέχουσα θέση στην προσφορά του εμπόρου για έναν κύκλο εκπαιδευτικών σεμιναρίων και στην επικοινωνία μεταξύ των μερών, και αν αυτό το εγχειρίδιο έχει σημαντική σχετική αξία σε σύγκριση με τη συνολική τιμή του κύκλου εκπαιδευτικών σεμιναρίων, η σύμβαση μπορεί να θεωρηθεί σύμβαση πώλησης και όχι σύμβαση παροχής υπηρεσιών για τους σκοπούς της οδηγίας.

Από την άλλη πλευρά, ακόμη και όταν μια μεικτή σύμβαση έχει ως αποτέλεσμα την παραγωγή κάποιου αγαθού σε υλική μορφή, θα πρέπει να θεωρείται σύμβαση παροχής υπηρεσιών εφόσον το αντικείμενο της σύμβασης είναι διανοητική ή εξειδικευμένη υπηρεσία και η επακόλουθη παράδοση έχει μόνο παρεπόμενο χαρακτήρα (19):

— Για παράδειγμα, η σύμβαση με αρχιτέκτονα για τον σχεδιασμό οικίας και η σύμβαση με δικηγόρο για την προετοιμασία και την υποβολή αγωγής συνιστούν αμφότερα συμβάσεις παροχής υπηρεσιών, παρόλο που στο τέλος υπάρχει απτό αποτέλεσμα (π.χ. κατασκευαστικά σχέδια, αγωγή ή αίτηση). Ομοίως, η σύμβαση με καλλιτέχνη για την κατάρτιση πίνακα ζωγραφικής και η σύμβαση με φωτογράφο για γαμήλια φωτογράφιση είναι συμβάσεις παροχής υπηρεσιών.

Με λίγα λόγια, κάθε μεικτή σύμβαση θα πρέπει να χαρακτηρίζεται με βάση τον πραγματικό κύριο σκοπό της. Το γεγονός ότι η σύμβαση μπορεί να περιλαμβάνει την επιλογή σύναψης μεταγενέστερων συμφωνιών δεν θα πρέπει να αλλάζει τα χαρακτηριστικά της. Για παράδειγμα:

— Εάν μια σύμβαση για την ενοικίαση αγαθών προβλέπει μόνο την επιλογή, και όχι την υποχρέωση, μεταβίβασης της κυριότητας, θα πρέπει να χαρακτηριστεί ως σύμβαση παροχής υπηρεσιών για τους σκοπούς της οδηγίας.

Ο χαρακτηρισμός μιας σύμβασης είτε ως σύμβασης πώλησης είτε ως σύμβασης παροχής υπηρεσιών καθορίζει τον τρόπο υπολογισμού της προθεσμίας υπαναχώρησης (άρθρο 9). Για τις συμβάσεις παροχής υπηρεσιών, η προθεσμία υπαναχώρησης 14 ημερών αρχίζει να υπολογίζεται από τη σύναψη της σύμβασης. Για τις συμβάσεις πώλησης, η προθεσμία υπαναχώρησης αρχίζει να υπολογίζεται μόνο μετά την παραλαβή των αγαθών. Επιπλέον, ορισμένες από τις διατάξεις της οδηγίας, όπως τα άρθρα 18 και 20 σχετικά με την παράδοση και τη μετάθεση κινδύνου, ισχύουν μόνο για τις συμβάσεις πώλησης.

Η ίδια σύμβαση πώλησης ή παροχής υπηρεσιών μπορεί επίσης να καλύπτει υπηρεσίες που δεν διέπονται από την οδηγία. Για παράδειγμα, μια σύμβαση πώλησης ή παροχής υπηρεσιών μπορεί να επιτρέπει την καταβολή του τιμήματος σε δόσεις με ένα ορισμένο επιτόκιο. Μια τέτοια σύμβαση μπορεί επίσης να υπόκειται στους ειδικούς κανόνες που διέπουν τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες προς τους καταναλωτές (20). Οι κανόνες για τις συνδεδεμένες συμβάσεις που προβλέπονται στο άρθρο 15 της οδηγίας εφαρμόζονται κατ’ αναλογία (βλέπε τμήμα 5.10).

1.5. Διάκριση μεταξύ ψηφιακών υπηρεσιών και επιγραμμικού ψηφιακού περιεχομένου

Η οδηγία (ΕΕ) 2019/2161 αποσαφήνισε τον ορισμό της «σύμβασης παροχής υπηρεσιών» στην ΟΔΚ, ότι περιλαμβάνει επίσης συμβάσεις για την παροχή «ψηφιακών υπηρεσιών» (βλέπε ορισμό στο προηγούμενο τμήμα). Επιπλέον, η οδηγία (ΕΕ) 2019/2161 εισήγαγε, στο άρθρο 2, σημείο 16), ορισμό της «ψηφιακής υπηρεσίας», ο οποίος παραπέμπει στον ορισμό της στο άρθρο 2, σημείο 2 της οδηγίας (ΕΕ) 2019/770 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (21) για το ψηφιακό περιεχόμενο.

Το άρθρο 2 της οδηγίας για το ψηφιακό περιεχόμενο ορίζει τα εξής:

Άρθρο 2 1) «ψηφιακό περιεχόμενο»: τα δεδομένα τα οποία παράγονται και παρέχονται σε ψηφιακή μορφή· 2) «ψηφιακή υπηρεσία»: α) υπηρεσία που επιτρέπει στον καταναλωτή να δημιουργεί, να επεξεργάζεται, να αποθηκεύει δεδομένα σε ψηφιακή μορφή ή να έχει πρόσβαση σε αυτά· ή β) υπηρεσία που επιτρέπει την ανταλλαγή δεδομένων σε ψηφιακή μορφή ή κάθε άλλη αλληλεπίδραση με τα δεδομένα αυτά τα οποία αναφορτώνονται ή δημιουργούνται από τον καταναλωτή ή άλλους χρήστες της εν λόγω υπηρεσίας·

Η αιτιολογική σκέψη 19 της οδηγίας για το ψηφιακό περιεχόμενο εξηγεί ότι «[π]ροκειμένου να ληφθούν υπόψη οι ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις και να διαφυλαχθεί ο διαχρονικός χαρακτήρας της έννοιας του ψηφιακού περιεχομένου ή της ψηφιακής υπηρεσίας, η παρούσα οδηγία θα πρέπει να καλύπτει, μεταξύ άλλων, προγράμματα υπολογιστών, εφαρμογές, αρχεία βίντεο, αρχεία ήχου, μουσικά αρχεία, ψηφιακά παιχνίδια, ηλεκτρονικά βιβλία ή άλλες ηλεκτρονικές δημοσιεύσεις, και επίσης ψηφιακές υπηρεσίες […] συμπεριλαμβανομένου λογισμικού ως υπηρεσίας , όπως ανταλλαγή αρχείων βίντεο και ήχου και άλλες υπηρεσίες φιλοξενίας αρχείων, επεξεργασία κειμένου ή παιχνίδια που παρέχονται σε περιβάλλον υπολογιστικού νέφους και μέσα κοινωνικής δικτύωσης». Θα πρέπει να σημειωθεί ότι, ενώ η δεύτερη ομάδα παραδειγμάτων αποδίδεται σαφώς στην κατηγορία των ψηφιακών υπηρεσιών, ο χαρακτηρισμός της πρώτης ομάδας παραδειγμάτων ως ψηφιακού περιεχομένου ή υπηρεσιών εξαρτάται από τον τρόπο μετάδοσης ή πρόσβασης καθώς και από άλλα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του επιχειρηματικού μοντέλου.

Η αιτιολογική σκέψη 30 της οδηγίας (ΕΕ) 2019/2161 παρέχει περαιτέρω καθοδήγηση σχετικά με τη διάκριση μεταξύ των συμβάσεων για επιγραμμικό ψηφιακό περιεχόμενο και των συμβάσεων για ψηφιακές υπηρεσίες. Ειδικότερα, «[μ]εταξύ των παραδειγμάτων ψηφιακών υπηρεσιών συγκαταλέγονται οι υπηρεσίες διαμοιρασμού βίντεο και ήχου και άλλες υπηρεσίες φιλοξενίας αρχείων, η επεξεργασία κειμένου ή παιχνίδια που προσφέρονται σε περιβάλλον υπολογιστικού νέφους, η αποθήκευση στο νέφος, το διαδικτυακό ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και οι εφαρμογές υπολογιστικού νέφους». Αντίθετα, «[π]ολλές συμβάσεις για την παροχή [επιγραμμικού] ψηφιακού περιεχομένου […] χαρακτηρίζονται από ενιαία πράξη προμήθειας στον καταναλωτή συγκεκριμένου προϊόντος ή προϊόντων ψηφιακού περιεχομένου, όπως συγκεκριμένα αρχεία μουσικής ή βίντεο».

Ως εκ τούτου, οι ψηφιακές υπηρεσίες είναι, για παράδειγμα:

— συνδρομές σε υπηρεσίες διαδικτυακής αποθήκευσης φωτογραφιών που έχουν δημιουργηθεί από τον καταναλωτή, σε κοινωνικά δίκτυα ή σε υπηρεσίες φωνητικής τηλεφωνίας ή βιντεοτηλεφωνίας μέσω διαδικτύου·

— συνδρομές σε επιγραμμικά δελτία καιρού ή υπηρεσίες ενημέρωσης για την κίνηση στους δρόμους·

— συνδρομές σε επιγραμμικές εφημερίδες/ενημερωτικά δελτία (βλέπε επίσης την εξαίρεση από το δικαίωμα υπαναχώρησης δυνάμει του άρθρου 16 στοιχείο ι), η οποία ισχύει για την προμήθεια εφημερίδων, αλλά όχι για συνδρομές εφημερίδων).

Η αιτιολογική σκέψη 30 της οδηγίας (ΕΕ) 2019/2161 αναγνωρίζει ότι μπορεί, ωστόσο, να είναι δύσκολο να γίνει διάκριση μεταξύ ορισμένων τύπων επιγραμμικού ψηφιακού περιεχομένου και ψηφιακών υπηρεσιών. Ως εκ τούτου, «[σ]ε περίπτωση αμφιβολίας για το κατά πόσον η σύμβαση είναι σύμβαση παροχής υπηρεσιών ή σύμβαση για την προμήθεια ψηφιακού περιεχομένου που δεν παρέχεται σε υλικό μέσο, θα πρέπει να εφαρμόζονται οι κανόνες που διέπουν το δικαίωμα υπαναχώρησης για τις υπηρεσίες».

Η διάκριση μεταξύ συμβάσεων για επιγραμμικό ψηφιακό περιεχόμενο και συμβάσεων για ψηφιακές υπηρεσίες είναι σημαντική λόγω των διαφορετικών καθεστώτων δικαιώματος υπαναχώρησης. Οι κανόνες σχετικά με το δικαίωμα υπαναχώρησης για τις συμβάσεις παροχής υπηρεσιών ουσιαστικά επιτρέπουν στον καταναλωτή να δοκιμάζει την υπηρεσία και να αποφασίζει, εντός περιόδου 14 ημερών από τη σύναψη της σύμβασης, αν θα συνεχίσει να τη χρησιμοποιεί ή όχι.

Αντίθετα, σύμφωνα με το άρθρο 16 πρώτο εδάφιο στοιχείο ιγ) δεν υφίσταται δικαίωμα υπαναχώρησης στην περίπτωση προμήθειας επιγραμμικού ψηφιακού περιεχομένου, υπό διάφορους όρους. Σύμφωνα με τις τροποποιήσεις που εισήγαγε η οδηγία (ΕΕ) 2019/2161, οι όροι αυτοί είναι ότι η εκτέλεση άρχισε με την προηγούμενη ρητή συγκατάθεση του καταναλωτή και με την εκ μέρους του αναγνώριση ότι με αυτόν τον τρόπο θα απολέσει το δικαίωμά του υπαναχώρησης και ότι ο έμπορος έχει παράσχει επιβεβαίωση της συναφθείσας σύμβασης (βλέπε επίσης τμήμα 5.7).

Το Δικαστήριο διευκρίνισε στην υπόθεση C-641/19, PE Digital, ότι η εξαίρεση από το δικαίωμα υπαναχώρησης δυνάμει του άρθρου 16 στοιχείο ιγ) της ΟΔΚ που εφαρμόζεται στις συμβάσεις για επιγραμμικό ψηφιακό περιεχόμενο θα πρέπει να ερμηνεύεται στενά (22). Η υπόθεση αφορούσε την υπαναχώρηση από μια σύμβαση προνομιακής συνδρομής (premium) για έναν ιστότοπο γνωριμιών, αλλά μόνο αφού ο καταναλωτής είχε διενεργήσει ένα τεστ προσωπικότητας που παρείχε μια επιλογή των συστάσεων συντρόφων βάσει ενός ιδιόκτητου αλγορίθμου.

Το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι το άρθρο 16 στοιχείο ιγ), ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με το άρθρο 2 σημείο 11) της ΟΔΚ, έχει την έννοια ότι η κατάρτιση τέτοιας έκθεσης ανάλυσης προσωπικότητας δεν συνιστά παροχή «ψηφιακού περιεχομένου». Το Δικαστήριο επισήμανε επίσης γενικότερα ότι, υπό το πρίσμα της αιτιολογικής σκέψης 19 της οδηγίας, μια διαδικτυακή υπηρεσία η οποία παρέχει στον καταναλωτή τη δυνατότητα να δημιουργεί, να επεξεργάζεται, να αποθηκεύει δεδομένα σε ψηφιακή μορφή ή να έχει πρόσβαση σε αυτά, και καθιστά δυνατή την ανταλλαγή ή κάθε άλλη αλληλεπίδραση με δεδομένα σε ψηφιακή μορφή τα οποία αναρτώνται ή δημιουργούνται από τον καταναλωτή ή από άλλους χρήστες της υπηρεσίας αυτής, δεν μπορεί να θεωρηθεί, αυτή καθ’ εαυτήν, ως παροχή «ψηφιακού περιεχομένου» κατά την έννοια του άρθρου 16, στοιχείο ιγ) (23).

Για παράδειγμα, η παροχή βιντεοπαιχνιδιών μπορεί να περιλαμβάνει τόσο συμβάσεις για επιγραμμικό ψηφιακό περιεχόμενο όσο και συμβάσεις για ψηφιακές υπηρεσίες. Τα παιχνίδια με δυνατότητα καταφόρτωσης θα μπορούσαν κανονικά να χαρακτηριστούν ως επιγραμμικό ψηφιακό περιεχόμενο όταν η χρήση τους δεν εξαρτάται από τη συνεχή συμμετοχή του προμηθευτή του παιχνιδιού. Αντίθετα, τα επιγραμμικά παιχνίδια που παρέχονται σε περιβάλλον υπολογιστικού νέφους θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ψηφιακές υπηρεσίες.

Οι μικροσυναλλαγές εντός παιχνιδιού (αγορές εντός εφαρμογής) στα εν λόγω παιχνίδια που βελτιώνουν την εμπειρία παιχνιδιού του εκάστοτε χρήστη, όπως εικονικά αντικείμενα, θα μπορούσαν κανονικά να χαρακτηριστούν συμβάσεις για επιγραμμικό ψηφιακό περιεχόμενο. Επίσης, οι αγορές περιεχομένου εντός εφαρμογής που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί εκτός του παιχνιδιού (π.χ. καταγραφή της συνεδρίας παιχνιδιού που μπορεί να καταφορτωθεί ή να κοινοποιηθεί σε πλατφόρμα διαμοιρασμού βίντεο) θα συνιστούσαν κανονικά σύμβαση για επιγραμμικό ψηφιακό περιεχόμενο. Αντίθετα, η αγορά περιεχομένου υψηλής ποιότητας που διευρύνει το περιβάλλον επιγραμμικών παιχνιδιών θα αποτελούσε μια νέα ψηφιακή υπηρεσία που συμπληρώνει την αρχική.

1.6. Συμβάσεις έναντι πληρωμής και συμβάσεις στις οποίες ο καταναλωτής παρέχει δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα

Το άρθρο 3 της ΟΔΚ που καθορίζει το πεδίο εφαρμογής της τροποποιήθηκε με την οδηγία (ΕΕ) 2019/2161. Η τροποποιημένη παράγραφος 1 αναφέρεται πλέον στην «καταβολή του τιμήματος» ως προϋπόθεση για την εφαρμογή της οδηγίας.

Ταυτόχρονα, προστέθηκε νέα παράγραφος 1α που επεκτείνει το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας στις συμβάσεις για επιγραμμικό ψηφιακό περιεχόμενο και στις συμβάσεις για ψηφιακές υπηρεσίες στις οποίες ο καταναλωτής παρέχει δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα στον έμπορο (με την επιφύλαξη ορισμένων εξαιρέσεων).

Άρθρο 3 1. Η παρούσα οδηγία εφαρμόζεται , βάσει των όρων και στον βαθμό που ορίζεται στις διατάξεις της, σε οποιαδήποτε σύμβαση συνάπτεται μεταξύ ενός εμπόρου και ενός καταναλωτή όπου ο καταναλωτής καταβάλλει ή αναλαμβάνει να καταβάλει το τίμημα . Εφαρμόζεται σε συμβάσεις προμήθειας νερού, φυσικού αερίου, ηλεκτρικής ενέργειας ή τηλεθέρμανσης, μεταξύ άλλων και από δημόσιους παρόχους, στον βαθμό που τα προϊόντα αυτά παρέχονται σε συμβατική βάση. 1α. Η παρούσα οδηγία εφαρμόζεται επίσης όταν ο έμπορος προμηθεύει ή αναλαμβάνει να προμηθεύσει ψηφιακό περιεχόμενο που δεν παρέχεται σε υλικό μέσο ή ψηφιακή υπηρεσία προς τον καταναλωτή και ο καταναλωτής παρέχει ή αναλαμβάνει να παράσχει δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα στον έμπορο , εξαιρουμένης της περίπτωσης κατά την οποία τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα που παρέχει ο καταναλωτής υποβάλλονται σε επεξεργασία από τον έμπορο με αποκλειστικό σκοπό την παροχή ψηφιακού περιεχομένου που δεν παρέχεται σε υλικό μέσο ή ψηφιακής υπηρεσίας σε συμφωνία με την παρούσα οδηγία ή προκειμένου ο έμπορος να συμμορφωθεί με τις νομικές απαιτήσεις στις οποίες υπόκειται και ο έμπορος δεν επεξεργάζεται τα εν λόγω δεδομένα για κανέναν άλλο σκοπό.

1.6.1. Συμβάσεις έναντι πληρωμής

Η οδηγία (ΕΕ) 2019/2161 τροποποίησε τους ορισμούς των συμβάσεων πώλησης και παροχής υπηρεσιών του άρθρου 2 σημεία 5) και 6) της ΟΔΚ, οι οποίοι δεν αναφέρονται πλέον στον καταναλωτή που καταβάλλει «τίμημα». Ωστόσο, λαμβανομένων υπόψη των τροποποιήσεων του άρθρου 3, οι συμβάσεις αυτές εξακολουθούν να υπόκεινται στην οδηγία μόνον όταν ο καταναλωτής πρέπει να καταβάλει τίμημα (εκτός εάν το αντικείμενο της σύμβασης παροχής υπηρεσιών είναι ψηφιακή υπηρεσία —βλέπε κατωτέρω).

Η «καταβολή τιμήματος» θα πρέπει να νοείται ευρέως, καλύπτοντας επίσης μέσα με ορισμένη μετατρέψιμη ή χρηματική αξία (ακόμη και αν αυτή μπορεί να μεταβάλλεται με την πάροδο του χρόνου), όπως κουπόνια (24), δωροκάρτες, πόντοι επιβράβευσης, καθώς και ψηφιακή αναπαράσταση αξίας (25), όπως ηλεκτρονικά δελτία, ηλεκτρονικά κουπόνια και εικονικά νομίσματα.

Η οδηγία εφαρμόζεται ανεξάρτητα από την αξία της συναλλαγής και, ως εκ τούτου, καλύπτονται επίσης οι συνδρομητικές υπηρεσίες χαμηλής αξίας (π.χ. 5 EUR μηνιαίως ή ετησίως για την απόκτηση πρόσβασης σε προϊόντα ή προσφορές υψηλής ποιότητας). Η οδηγία εφαρμόζεται επίσης στις συμβάσεις παροχής υπηρεσιών που περιλαμβάνουν μια δωρεάν δοκιμαστική περίοδο και μετατρέπονται αυτόματα σε συμβάσεις έναντι αντιτίμου μετά την παρέλευση της δοκιμαστικής περιόδου (εκτός εάν ο καταναλωτής καταγγείλει τη σύμβαση πριν από τη λήξη της δοκιμαστικής περιόδου).

Όταν μια (περιορισμένη έκδοση) της ψηφιακής υπηρεσίας είναι διαθέσιμη δωρεάν, μετά την οποία ο καταναλωτής μπορεί να επιλέξει την επί πληρωμή (πλήρη) υπηρεσία, θα συναφθούν δύο διαδοχικές χωριστές συμβάσεις. Η οδηγία θα εφαρμόζεται εν προκειμένω στη σύμβαση έναντι αντιτίμου, ενώ η εφαρμογή της στην πρώτη σύμβαση για τη δωρεάν (περιορισμένη) έκδοση της ψηφιακής υπηρεσίας θα εξαρτηθεί από το αν ο καταναλωτής παρέχει δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα υπό τους όρους που προβλέπονται στο άρθρο 3 παράγραφος 1α.

Η οδηγία δεν εφαρμόζεται σε δώρα ή υπηρεσίες που παρέχονται από τον έμπορο χωρίς την καταβολή τιμήματος, δηλαδή «δωρεάν» (26).

1.6.2. Συμβάσεις στις οποίες ο καταναλωτής παρέχει δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα

Η οδηγία εφαρμόζεται στις συμβάσεις επιγραμμικού ψηφιακού περιεχομένου και στις συμβάσεις για ψηφιακές υπηρεσίες βάσει των οποίων ο καταναλωτής παρέχει δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα στον έμπορο (27). Στο πλαίσιο αυτό, η ΟΔΚ ακολουθεί την ίδια προσέγγιση με την οδηγία για το ψηφιακό περιεχόμενο.

— Για παράδειγμα, η ΟΔΚ θα εφαρμόζεται σε συμβάσεις που παρέχουν δωρεάν πρόσβαση σε επιγραμμικό ψηφιακό περιεχόμενο ή σε ψηφιακές υπηρεσίες και ο καταναλωτής συναινεί στην επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για σκοπούς εμπορικής προώθησης.

Ωστόσο, όπως και η οδηγία για το ψηφιακό περιεχόμενο, η ΟΔΚ δεν καλύπτει τις συμβάσεις για επιγραμμικό ψηφιακό περιεχόμενο και τις συμβάσεις για ψηφιακές υπηρεσίες στο πλαίσιο των οποίων τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα υποβάλλονται σε επεξεργασία μόνο με σκοπό την εκτέλεση της σύμβασης και τη συμμόρφωση με νομικές απαιτήσεις. Η αιτιολογική σκέψη 34 της οδηγίας (ΕΕ) 2019/2161 διευκρινίζει ότι οι εν λόγω νομικές απαιτήσεις μπορούν να περιλαμβάνουν, για παράδειγμα, την εγγραφή του καταναλωτή για λόγους ασφάλειας και ταυτοποίησης, εφόσον προβλέπεται ρητά από το εφαρμοστέο δίκαιο.

Επίσης, όπως εξηγείται στην αιτιολογική σκέψη 35 της οδηγίας (ΕΕ) 2019/2161, η οδηγία δεν θα πρέπει να εφαρμόζεται σε καταστάσεις όπου ο καταναλωτής, χωρίς να έχει συνάψει σύμβαση με τον έμπορο, εκτίθεται σε διαφημίσεις αποκλειστικά και μόνο προκειμένου να αποκτήσει πρόσβαση σε ψηφιακό περιεχόμενο ή ψηφιακή υπηρεσία (28).

Διευκρινίζει επίσης ότι η οδηγία δεν εφαρμόζεται σε καταστάσεις κατά τις οποίες ο έμπορος συλλέγει μόνο μεταδεδομένα, όπως πληροφορίες για τη συσκευή ή το πρόγραμμα περιήγησης («αναγνώριση ψηφιακού αποτυπώματος συσκευής» ή «αναγνώριση ψηφιακού αποτυπώματος προγράμματος περιήγησης») ή το ιστορικό περιήγησης του καταναλωτή, εκτός εάν η εν λόγω κατάσταση θεωρείται σύμβαση σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο (29).

Όταν η σύμβαση περιλαμβάνει την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, ο έμπορος πρέπει να συμμορφώνεται με τις υποχρεώσεις που υπέχει βάσει της νομοθεσίας για την προστασία των καταναλωτών και —υπό την ιδιότητά του ως υπευθύνου επεξεργασίας— επίσης με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τον γενικό κανονισμό για την προστασία δεδομένων (ΕΕ) 2016/679 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (30) (στο εξής: ΓΚΠΔ). Αμφότερα τα νομικά πλαίσια εφαρμόζονται στις σχέσεις μεταξύ επιχειρήσεων και καταναλωτών ταυτόχρονα και με συμπληρωματικό τρόπο.

Για όλες τις συμβάσεις στις οποίες ο καταναλωτής παρέχει δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα (ανεξάρτητα από το αν περιλαμβάνεται πληρωμή ή όχι), ο έμπορος πρέπει να ενημερώνει τον καταναλωτή σχετικά με τους σκοπούς της επεξεργασίας κατά τον χρόνο λήψης των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Επιπλέον, ο υπεύθυνος επεξεργασίας πρέπει να αποδείξει ότι η επεξεργασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα μπορεί να βασίζεται σε μια από τις νομικές βάσεις που προβλέπονται στο άρθρο 6 παράγραφος 1 του ΓΚΠΔ. Η «σύμβαση» [άρθρο 6 παράγραφος 1 στοιχείο β) του ΓΚΠΔ] είναι μία από τις εγκεκριμένες νομικές βάσεις βάσει αυτού. Ωστόσο, ισχύει μόνο για την επεξεργασία «που είναι απαραίτητη για την εκτέλεση σύμβασης», η οποία ερμηνεύεται στενά (31).

Ως εκ τούτου, για τις πράξεις επεξεργασίας που δεν είναι απαραίτητες για την εκτέλεση της σύμβασης, ο έμπορος πρέπει επιπλέον να βασίζεται σε άλλη εγκεκριμένη νομική βάση για την επεξεργασία βάσει του ΓΚΠΔ, για παράδειγμα στην ελεύθερη και εν γνώσει συγκατάθεση του καταναλωτή [άρθρο 6 παράγραφος 1 στοιχείο α)] (32). Σύμφωνα με τον ΓΚΠΔ, η συγκατάθεση των καταναλωτών είναι έγκυρη μόνον εφόσον παρέχεται ελεύθερα, είναι συγκεκριμένη, δίδεται εν πλήρει επιγνώσει και είναι αδιαμφισβήτητη. Στο πλαίσιο συμβατικής σχέσης, η συγκατάθεση μπορεί να παρέχεται ελεύθερα μόνον εάν δεν εξαρτάται από την εκτέλεση σύμβασης (άρθρο 7 παράγραφος 4 του ΓΚΠΔ). Επομένως, η δυνατότητα ανάκλησης της συγκατάθεσης χωρίς ζημία αποτελεί ουσιώδη προϋπόθεση για την εγκυρότητα της συγκατάθεσης (αιτιολογική σκέψη 42 του ΓΚΠΔ). Μετά την ανάκληση της συγκατάθεσης, ο έμπορος δεν μπορεί πλέον να επεξεργάζεται νομίμως τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα των οποίων η επεξεργασία βασίστηκε στην εν λόγω συγκατάθεση.

Ως εκ τούτου, για τις πράξεις επεξεργασίας που δεν είναι απαραίτητες για την εκτέλεση της σύμβασης, ο έμπορος-υπεύθυνος επεξεργασίας πρέπει να διασφαλίζει ότι υπάρχει άλλη νομική βάση για την επεξεργασία βάσει του ΓΚΠΔ. Αντίθετα, η «σύμβαση» κατά την έννοια της ΟΔΚ περιλαμβάνει όλα τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των συμβαλλόμενων μερών, ανεξάρτητα από τη διάκριση στη νομική βάση για την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα βάσει του ΓΚΠΔ.

Ο προσδιορισμός των δραστηριοτήτων επεξεργασίας στο πλαίσιο συμβάσεων με καταναλωτές και η ορθή νομική βάση βάσει του ΓΚΠΔ μπορούν να βοηθήσουν τον έμπορο να κατανοήσει αν η «σύμβαση» που συνάπτει με τον καταναλωτή υπόκειται στην ΟΔΚ. Στην πράξη, όταν ο έμπορος πρέπει να βασίζεται σε χωριστή συγκατάθεση του καταναλωτή ή σε άλλη νομική βάση βάσει του ΓΚΠΔ (εξαιρουμένης της νομικής υποχρέωσης) για την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα των καταναλωτών, η σύμβαση στο πλαίσιο της οποίας πραγματοποιείται η εν λόγω επεξεργασία θα υπόκειται στις απαιτήσεις της ΟΔΚ.

1.7. Συμβάσεις στις οποίες δεν εφαρμόζεται η οδηγία

Όπως εξηγείται σε προηγούμενο τμήμα, σύμφωνα με την τροποποίηση που επέφερε η οδηγία (ΕΕ) 2019/2161 στο άρθρο 3 της ΟΔΚ, η οδηγία δεν εφαρμόζεται σε συμβάσεις στις οποίες ο καταναλωτής δεν καταβάλλει τίμημα ή, στην περίπτωση συμβάσεων για επιγραμμικό ψηφιακό περιεχόμενο ή ψηφιακές υπηρεσίες, στις οποίες ο καταναλωτής ούτε καταβάλλει το τίμημα ούτε παρέχει δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα στον έμπορο.

Επιπλέον, το άρθρο 3 παράγραφος 3 απαριθμεί συγκεκριμένες κατηγορίες συμβάσεων που εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας. Για παράδειγμα, η οδηγία δεν εφαρμόζεται στις συμβάσεις για την παροχή χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένων των ασφαλίσεων και των επενδύσεων. Εξαιρούνται, επίσης, οι κοινωνικές και υγειονομικές υπηρεσίες, τα τυχερά παιχνίδια, η χρονομεριστική μίσθωση και οι συναφείς υπηρεσίες διακοπών. Οι υπηρεσίες μεταφοράς επιβατών και οι συμβάσεις οργανωμένων ταξιδιών (33) εξαιρούνται καταρχήν, παρότι εξακολουθούν να ισχύουν ειδικές διατάξεις.

Στη συνέχεια παρέχονται περαιτέρω εξηγήσεις. Κατά γενικό κανόνα, όλες οι εξαιρέσεις πρέπει να ερμηνεύονται κατά τρόπο περιοριστικό (34).

1.7.1. Συμβάσεις μίσθωσης και κατασκευής

Άρθρο 3 3. Η παρούσα οδηγία δεν εφαρμόζεται στις συμβάσεις: ε) για τη δημιουργία, απόκτηση ή μεταβίβαση δικαιωμάτων επί ακινήτων ή δικαιωμάτων εντός ακίνητης περιουσίας· στ) για την κατασκευή νέων κτηρίων, τη ριζική μετατροπή υφιστάμενων κτηρίων και τη μίσθωση στέγης ως κατοικίας·

Η εξαίρεση που προβλέπεται στο στοιχείο ε) αφορά τη γενική κατηγορία της ακίνητης περιουσίας, συμπεριλαμβανομένης της γης, ενώ το στοιχείο στ) αφορά τα κτήρια.

Μολονότι η μίσθωση στέγης που προορίζεται για κατοικία εξαιρείται από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας, η μίσθωση στέγης που δεν προορίζεται για κατοικία περιλαμβάνεται. Αυτό εξηγείται, επίσης, στην αιτιολογική σκέψη 26: «[…] Οι συμβάσεις παροχής υπηρεσιών, ειδικότερα εκείνες που αφορούν την κατασκευή παραρτημάτων κτηρίων (παραδείγματος χάριν γκαράζ ή βεράντας) και εκείνες που αφορούν την επισκευή και ανακαίνιση κτηρίων, πλην της ριζικής μετατροπής, θα πρέπει να περιλαμβάνονται στο πεδίο εφαρμογής της παρούσας οδηγίας , όπως και οι συμβάσεις που αφορούν τις υπηρεσίες του κτηματομεσίτη και εκείνες που αφορούν τη μίσθωση στέγης που δεν προορίζεται για κατοικία.».

— Για παράδειγμα, η μίσθωση ενός χώρου στάθμευσης ή μιας αίθουσας εκδηλώσεων εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας.

Θα πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ των συμβάσεων κατασκευής και των συμβάσεων παροχής υπηρεσιών που σχετίζονται με την κατασκευή. Στην υπόθεση C-208/19, NK, το Δικαστήριο επισήμανε ότι η εξαίρεση βάσει του άρθρου 3 παράγραφος 3 στοιχείο στ) δεν εφαρμόζεται σε σύμβαση μεταξύ αρχιτέκτονα και καταναλωτή, σύμφωνα με την οποία ο πρώτος υποχρεούται να καταρτίσει τα σχέδια για την κατασκευή νέου κτηρίου. Μολονότι ο σχεδιασμός προηγείται των κατασκευαστικών εργασιών, πρόκειται για χωριστή διαδικασία, και στην πραγματικότητα δεν υπάρχει καμία βεβαιότητα ότι το κτήριο θα κατασκευαστεί (35).

Επιπλέον, βάσει του άρθρου 2 σημεία 3 και 4, και του άρθρου 16 πρώτο εδάφιο στοιχείο γ), μια τέτοια σύμβαση δεν μπορεί να θεωρηθεί ως προμήθεια αγαθών που κατασκευάζονται σύμφωνα με τις προδιαγραφές του καταναλωτή ή σαφώς εξατομικευμένων, κατά την έννοια της τελευταίας διάταξης. Μολονότι τα σχέδια θα μπορούσαν να παρέχονται σε υλική μορφή σε χαρτί ή ως ψηφιακό περιεχόμενο, το αντικείμενο της σύμβασης είναι μια διανοητική υπηρεσία —αρχιτεκτονικός σχεδιασμός, και η επακόλουθη παράδοση έχει μόνο παρεπόμενο χαρακτήρα (36).

Σύμφωνα με την ανωτέρω λογική, η ΟΔΚ θα πρέπει να εφαρμόζεται σε συμφωνίες παροχής υπηρεσιών που μπορεί να σχετίζονται με την κατασκευή, αλλά αποτελούν χωριστή διαδικασία με ανεξάρτητο παραδοτέο, όπως συμβάσεις που συνάπτονται με γεωμετρητές, συμβάσεις για τον σχεδιασμό εσωτερικών χώρων, σχεδιασμός τοπίου κ.λπ.

1.7.2. Οργανωμένα ταξίδια

Άρθρο 3 3. Η παρούσα οδηγία δεν εφαρμόζεται στις συμβάσεις: ζ) σχετικά με τα πακέτα, όπως ορίζονται στο άρθρο 3 σημείο 2) της οδηγίας (ΕΕ) 2015/2302 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου. Το άρθρο 6 παράγραφος 7, το άρθρο 8 παράγραφοι 2 και 6 και τα άρθρα 19, 21 και 22 της παρούσας οδηγίας εφαρμόζονται τηρουμένων των αναλογιών στα πακέτα όπως ορίζονται στο άρθρο 3 σημείο 2) της οδηγίας (ΕΕ) 2015/2302 όσον αφορά τους ταξιδιώτες κατά την έννοια του άρθρου 3 σημείο 6) της εν λόγω οδηγίας·

Ορισμένες διατάξεις της οδηγίας εφαρμόζονται στις συμβάσεις οργανωμένων ταξιδιών, όπως ορίζονται στην οδηγία (ΕΕ) 2015/2302 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τα οργανωμένα ταξίδια (37), και συγκεκριμένα η ρυθμιστική επιλογή των κρατών μελών να καθορίζουν γλωσσικές υποχρεώσεις ως προς τις πληροφορίες σχετικά με τη σύμβαση (άρθρο 6 παράγραφος 7)· οι πληροφορίες τις οποίες οι έμποροι πρέπει να παρέχουν στους καταναλωτές αμέσως πριν από τη σύναψη της σύμβασης με ηλεκτρονικά μέσα, μεταξύ άλλων σχετικά με την υποχρέωση πληρωμής του καταναλωτή (άρθρο 8 παράγραφος 2)· η ρυθμιστική επιλογή των κρατών μελών όσον αφορά την επιβεβαίωση της προσφοράς στην περίπτωση εξ αποστάσεως συμβάσεων που συνάπτονται τηλεφωνικά (άρθρο 8 παράγραφος 6)· η απαγόρευση εξόδων για τη χρήση μέσων πληρωμής (άρθρο 19)· η απαγόρευση χρήσης των τηλεφωνικών αριθμών που χρεώνονται παραπάνω από τη βασική τιμή (άρθρο 21)· και η απαίτηση ρητής συναίνεσης των καταναλωτών για πρόσθετες πληρωμές (άρθρο 22).

Πρέπει να σημειωθεί ότι η οδηγία για τα οργανωμένα ταξίδια ρυθμίζει επίσης τους λεγόμενους «συνδεδεμένους ταξιδιωτικούς διακανονισμούς» (38), οι οποίοι περιλαμβάνουν τουλάχιστον δύο διαφορετικά είδη ταξιδιωτικών υπηρεσιών που αγοράζονται για το ίδιο ταξίδι ή διακοπές, αλλά δεν συνιστούν πακέτο(κατά την έννοια της εν λόγω οδηγίας) και απορρέουν από τη σύναψη χωριστών συμβάσεων με παρόχους επιμέρους ταξιδιωτικών υπηρεσιών. Η ΟΔΚ καθορίζει τις υποχρεώσεις προσυμβατικής ενημέρωσης και εφαρμόζεται στις επιμέρους συμβάσεις υπηρεσιών που περιλαμβάνουν συνδεδεμένο ταξιδιωτικό διακανονισμό, με την επιφύλαξη των περιορισμών που καθορίζονται στο άρθρο 3 παράγραφος 3 και στο άρθρο 16 πρώτο εδάφιο στοιχείο ιβ). Για παράδειγμα, όσον αφορά τις συμβάσεις για υπηρεσίες μεταφοράς επιβατών, ισχύουν μόνο οι απαιτήσεις του άρθρου 8 παράγραφος 2 και των άρθρων 19, 21 και 22 (για περισσότερες πληροφορίες βλέπε τμήμα 1.7.5 κατωτέρω).

1.7.3. Συμβάσεις που καταρτίζονται από εντεταλμένο από τη δημόσια αρχή πρόσωπο

Άρθρο 3 3. Η παρούσα οδηγία δεν εφαρμόζεται στις συμβάσεις: θ) οι οποίες, σύμφωνα με τη νομοθεσία των κρατών μελών, καταρτίζονται από εντεταλμένο από τη δημόσια αρχή πρόσωπο με καταστατική υποχρέωση ανεξαρτησίας και αμεροληψίας και καθήκον να διασφαλίζει, μέσω της παροχής εκτενών νομικών πληροφοριών, ότι ο καταναλωτής συνάπτει τη σύμβαση μόνο μετά από ώριμη νομική σκέψη και με γνώση των νομικών συνεπειών της·

Η οδηγία δεν προσδιορίζει τα εντεταλμένα από τη δημόσια αρχή πρόσωπα που αναφέρονται στην εν λόγω διάταξη. Ωστόσο, καθορίζει τα κριτήρια που πρέπει να πληρούν ώστε η σύμβαση να μην εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας. Η εξαίρεση αυτή ισχύει μόνο για τις συμβάσεις που συνάπτει ένα εντεταλμένο από τη δημόσια αρχή πρόσωπο (όπως συμβολαιογράφος), το οποίο υπόκειται, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, σε όλες τις προϋποθέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 3 παράγραφος 3 στοιχείο θ):

— Για παράδειγμα, η εξαίρεση αυτή δεν εφαρμόζεται στις συμβάσεις για τις οποίες ένα εντεταλμένο από τη δημόσια αρχή πρόσωπο, το οποίο έχει την καταστατική υποχρέωση να είναι ανεξάρτητο και αμερόληπτο, πιστοποίησε απλώς την ταυτότητα των μερών.

Για να ισχύει η εν λόγω εξαίρεση, δεν φαίνεται αναγκαίο να απαιτείται από την εθνική νομοθεσία μια τέτοια σύμβαση να συνάπτεται μέσω των υπηρεσιών ενός εντεταλμένου από τη δημόσια αρχή προσώπου. Η εξαίρεση θα πρέπει επίσης να ισχύει εάν ένα ή και τα δύο από τα συμβαλλόμενα μέρη της σύμβασης ζητήσουν οικειοθελώς από ένα εντεταλμένο από τη δημόσια αρχή πρόσωπο να καταρτίσει τη μεταξύ τους σύμβαση (39).

1.7.4. Συμβάσεις για αγαθά που προορίζονται για τρέχουσα κατανάλωση

Άρθρο 3 3. Η παρούσα οδηγία δεν εφαρμόζεται στις συμβάσεις: ι) για την προμήθεια τροφίμων, ποτών ή άλλων αγαθών που προορίζονται για τρέχουσα κατανάλωση στο πλαίσιο του νοικοκυριού και τα οποία παραδίδονται από τον έμπορο σε συχνή και τακτική βάση στο σπίτι, την κατοικία ή τον χώρο εργασίας του καταναλωτή·

Για την εξαίρεση αυτή πρέπει να πληρούνται δύο προϋποθέσεις. Συγκεκριμένα:

α) ότι ο έμπορος παραδίδει τα αγαθά «σε συχνή και τακτική βάση» και

β) ότι τα εν λόγω αγαθά «προορίζονται για τρέχουσα κατανάλωση στο πλαίσιο του νοικοκυριού».

Η ρητή αναφορά της διάταξης αυτής στην παράδοση των αγαθών στον «χώρο εργασίας» του καταναλωτή υποδηλώνει ότι η πραγματική κατανάλωση των αγαθών δεν χρειάζεται κατ’ ανάγκη να λαμβάνει χώρα στην κατοικία.

1.7.5. Μεταφορά επιβατών

Άρθρο 3 3. Η παρούσα οδηγία δεν εφαρμόζεται στις συμβάσεις: ια) για υπηρεσίες μεταφοράς επιβατών, με την εξαίρεση του άρθρου 8 παράγραφος 2 και των άρθρων 19, 21 και 22·

Η οδηγία (ΕΕ) 2019/2161 τροποποίησε την εξαίρεση αυτή και κατέστησε το άρθρο 21 σχετικά με την απαίτηση «βασικής τιμής χρέωσης» για τις μετασυμβατικές τηλεφωνικές επικοινωνίες εφαρμοστέο και στις μεταφορές επιβατών (για περισσότερες πληροφορίες, βλέπε τμήμα 9).

Στην υπόθεση C-583/18, DB Vertrieb, το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι η εξαίρεση αυτή δεν ισχύει για την πώληση εκπτωτικών καρτών μεταφοράς, οι οποίες, ως εκ τούτου, εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας.

Το Δικαστήριο χαρακτήρισε την τελευταία περίπτωση ως είδος «σύμβασης παροχής υπηρεσιών» με ειδικό αντικείμενο το οποίο δεν αποσκοπεί ευθέως, αυτό καθεαυτό, στην πραγματοποίηση μεταφοράς επιβατών. Αντίθετα, η σύμβαση με αντικείμενο την παροχή στον καταναλωτή εκπτώσεως επί του τιμήματος κατά τη μελλοντική σύναψη συμβάσεων μεταφοράς επιβατών και η σύμβαση που αφορά την αγορά τίτλου μεταφοράς επιβατών συνιστούν δύο νομικώς αυτοτελείς μεταξύ τους συμβάσεις, οπότε η πρώτη δεν μπορεί να θεωρηθεί ως σύμβαση άρρηκτα συνδεδεμένη με τη δεύτερη. Πράγματι, η αγορά κάρτας που παρέχει στον κάτοχό της τη δυνατότητα αγοράς τίτλων μεταφοράς με μειωμένο τίμημα δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκην τη μελλοντική σύναψη συμβάσεως με αντικείμενο αυτήν καθεαυτήν τη μεταφορά επιβατών (40).

1.7.6. Αυτόματες πωλήσεις

Άρθρο 3 3. Η παρούσα οδηγία δεν εφαρμόζεται στις συμβάσεις: ιβ) οι οποίες συνάπτονται μέσω αυτόματων μηχανών πώλησης ή εμπορικών καταστημάτων αυτόματης πώλησης·

Η εξαίρεση αυτή ισχύει για τις συμβάσεις που συνάπτονται με φυσική παρουσία του καταναλωτή και στον τόπο πώλησης/παροχής του αγαθού ή της υπηρεσίας με αυτοματοποιημένα μέσα, όπως αυτόματες μηχανές πώλησης, αυτοματοποιημένα πρατήρια καυσίμων ή εγκαταστάσεις στάθμευσης.

1.7.7. Ορισμένες συμβάσεις που αφορούν τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες

Άρθρο 3 3. Η παρούσα οδηγία δεν εφαρμόζεται στις συμβάσεις: ιγ) οι οποίες συνάπτονται με τηλεπικοινωνιακούς φορείς μέσω δημόσιων τηλεφωνικών θαλάμων για τη χρήση αυτών ή οι οποίες συνάπτονται για τη χρήση μιας μοναδικής κλήσης που πραγματοποιεί ο καταναλωτής μέσω τηλεφώνου, Διαδικτύου ή τηλεομοιοτυπίας.

Στη διάταξη αυτή εξαιρούνται δύο είδη συμβάσεων από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας.

Το πρώτος είδος που αναφέρεται στην ΟΔΚ είναι οι συμβάσεις που συνάπτονται με παρόχους υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών μέσω κοινόχρηστων τηλεφώνων [δημόσιων τηλεφωνικών θαλάμων] για τη χρήση τους. Ο όρος «κοινόχρηστο τηλέφωνο» αναφέρεται στο τηλέφωνο που είναι διαθέσιμο στο ευρύ κοινό, για τη χρήση του οποίου μπορεί να απαιτείται χρήση κέρματος και/ή πιστωτικής/χρεωστικής κάρτας και/ή προπληρωμένης κάρτας, συμπεριλαμβανομένων των καρτών που χρησιμοποιούνται με διακριτικά κλήσης (41).

— Δεδομένου ότι η εξαίρεση αυτή ισχύει για τις συμβάσεις που συνάπτονται «μέσω» κοινόχρηστων τηλεφώνων, θα πρέπει να καλύπτει τις περιπτώσεις στις οποίες η σύμβαση συνάπτεται, για παράδειγμα, με την εισαγωγή κερμάτων ή τη χρήση πιστωτικής κάρτας στο κοινόχρηστο τηλέφωνο, με σκοπό την πραγματοποίηση φωνητικής κλήσης ή την πρόσβαση σε τηλεφωνικό κατάλογο ή άλλη υπηρεσία αναφοράς που προσφέρεται από τον ίδιο φορέα εκμετάλλευσης.

— Η εξαίρεση αυτή δεν θα πρέπει να ισχύει για τις συμβάσεις που συνάπτονται με φορείς κοινόχρηστων τηλεφώνων όπως, για παράδειγμα, στην προαγορά προπληρωμένων τηλεφωνικών καρτών.

Το δεύτερο μέρος του άρθρου 3 παράγραφος 3 στοιχείο ιγ) που αφορά τις συμβάσεις που συνάπτονται για τη χρήση «μιας μοναδικής κλήσης» που πραγματοποιεί ο καταναλωτής έχει ευρύτερο πεδίο εφαρμογής. Σε αντίθεση με τις συμβάσεις για τη χρήση κοινόχρηστων τηλεφώνων, δεν προσδιορίζεται κανένα συμβαλλόμενο μέρος σε μια τέτοιου είδους σύμβαση, γεγονός που υποδηλώνει ότι δεν καλύπτονται μόνο οι συμβάσεις με τους παρόχους υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών. Επιπλέον, δεν προσδιορίζεται τίποτα σχετικά με τον σκοπό ή το περιεχόμενο αυτού του είδους της σύμβασης.

Επομένως, η εξαίρεση αυτή καλύπτει, για παράδειγμα:

— σύμβαση για τη χρήση σημείου ασύρματης πρόσβασης (WAP) για μία μόνο σύνδεση στο διαδίκτυο.

Αντίθετα, η εξαίρεση δεν θα πρέπει να εφαρμόζεται στις συμβάσεις για την παροχή υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών (42) που καλύπτουν ένα ορισμένο χρονικό διάστημα και/ή όγκο χρήσης, για παράδειγμα:

— Συμβάσεις που συνάπτονται με την προηγούμενη αγορά προπληρωμένης κάρτας SIM για υπηρεσίες κινητής τηλεφωνίας ή κωδικού πρόσβασης για πολλαπλή χρήση ή μακροπρόθεσμες υπηρεσίες ασύρματης πρόσβασης στο διαδίκτυο.

Η εξαίρεση αυτή φαίνεται επίσης να ισχύει για τις συμβάσεις που συνάπτονται με παρόχους υπηρεσιών πρόσθετου τέλους (Premium Rate Services, PRS), δηλαδή, υπηρεσιών που πληρώνονται μέσω του λογαριασμού τηλεφώνου του καταναλωτή (43) σε περιπτώσεις όπου η σύμβαση συνάπτεται και ταυτόχρονα εκτελείται πλήρως μέσω της πραγματοποίησης μίας και μόνο κλήσης ή της αποστολής μηνύματος SMS από τον καταναλωτή προς τον αριθμό PRS, για παράδειγμα:

— κλήση σε υπηρεσίες τηλεφωνικού καταλόγου ή τηλε-ψηφοφορία σε εκπομπές.

Αντίθετα, η ΟΔΚ εφαρμόζεται σε συμβάσεις όπου η φωνητική κλήση ή η αποστολή SMS σε έναν αριθμό PRS αποτελεί απλώς ένα μέσο για τη σύναψη και την πληρωμή σύμβασης, η οποία εκτελείται στη συνέχεια:

— για παράδειγμα, συμβάσεις που συνάπτονται μέσω SMS που αποστέλλονται σε πάροχο υπηρεσιών στάθμευσης.

Στις περιπτώσεις αυτές, ο έμπορος πρέπει να ενημερώνει τον καταναλωτή σχετικά με το κόστος της φωνητικής κλήσης ή του SMS στον αριθμό PRS, δεδομένου ότι το κόστος αυτό θα αποτελέσει την «τιμή» της σχετικής σύμβασης, κατά την έννοια του άρθρου 6 παράγραφος 1 στοιχείο ε). Επιπλέον, σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 1 στοιχείο στ) της οδηγίας, απαιτούνται πληροφορίες σχετικά με το κόστος χρησιμοποιήσεως του μέσου εξ αποστάσεως επικοινωνίας πάνω από τη «βασική τιμή χρέωσης» για τη σύναψη σύμβασης. Η ερμηνεία της έννοιας της «βασικής τιμής χρέωσης» εξετάζεται περαιτέρω στο τμήμα 8.

Το γεγονός ότι η οδηγία δεν εφαρμόζεται σε ορισμένες συμβάσεις που αφορούν υπηρεσίες πρόσθετου τέλους δυνάμει του άρθρου 3 παράγραφος 3 στοιχείο ιγ), δεν σημαίνει ότι δεν υπόκεινται στους κανόνες προστασίας των καταναλωτών. Το ρυθμιστικό πλαίσιο της ΕΕ για τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες, ειδικότερα ο Ευρωπαϊκός Κώδικας Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών [οδηγία (ΕΕ) 2018/1972 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (44)], επιτρέπει στα κράτη μέλη και τις οικείες εθνικές ρυθμιστικές αρχές να λαμβάνουν συγκεκριμένα μέτρα για την προστασία των καταναλωτών σε σχέση με τις υπηρεσίες πρόσθετου τέλους. Ως εκ τούτου, ορισμένα κράτη μέλη έχουν εφαρμόσει πρόσθετες εγγυήσεις σε αυτόν τον τομέα, όπως, για παράδειγμα, ανώτατα όρια κατανάλωσης, υποχρέωση ανακοίνωσης της τιμής κατά την έναρξη της κλήσης κ.λπ.

1.8. Πιθανή εξαίρεση για τις εκτός εμπορικού καταστήματος συμβάσεις χαμηλής αξίας

Το άρθρο 3 παράγραφος 4 επιτρέπει στα κράτη μέλη να μην εφαρμόζουν την οδηγία στις συμβάσεις εκτός εμπορικού καταστήματος, για τις οποίες το ποσό που οφείλει να καταβάλει ο καταναλωτής δεν υπερβαίνει τα 50 EUR ή άλλο κατώτατο όριο, όπως ορίζεται από το εθνικό δίκαιο. Εάν ένα κράτος μέλος επιλέξει να χρησιμοποιήσει τη ρυθμιστική αυτή επιλογή, υπάρχει κίνδυνος η οδηγία να καταστρατηγηθεί από τους εμπόρους οι οποίοι μπορεί να αποφασίσουν να χωρίσουν τεχνητά μια ενιαία σύμβαση που υπερβαίνει το καθορισμένο αυτό κατώτατο όριο σε περισσότερες συμβάσεις. Όπως εξηγείται στην αιτιολογική σκέψη 28: «[…] Όταν συνάπτονται δύο ή περισσότερες συμβάσεις ταυτόχρονα με παρόμοιο αντικείμενο από τον καταναλωτή, το συνολικό ποσό θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη για το εν λόγω κατώτατο όριο.». Η εν λόγω αρχή εφαρμόζεται:

— Για παράδειγμα, σε περίπτωση πώλησης κάθε βιβλίου μιας τριλογίας βάσει τριών χωριστών συμβάσεων ή σε περίπτωση πώλησης ενός ζευγαριού σκουλαρικιών βάσει δύο χωριστών συμβάσεων ταυτόχρονα.

Για τις μακροπρόθεσμες συμβάσεις (συνδρομές), το σχετικό ποσό για την εφαρμογή της εξαίρεσης αυτής είναι το συνολικό ποσό που ο καταναλωτής δεσμεύεται να καταβάλει κατά τη σύναψη της σύμβασης, δηλαδή το συνολικό ποσό των μηνιαίων δόσεων ή χρεώσεων κατά τη διάρκεια της συμφωνηθείσας συμβατικής περιόδου, συμπεριλαμβανομένων τυχόν «δωρεάν» περιόδων.

1.9. Κανόνες για τους δημόσιους πλειστηριασμούς

Η οδηγία εφαρμόζεται στους πλειστηριασμούς, με την επιφύλαξη ορισμένων ειδικών κανόνων όσον αφορά τους «δημόσιους πλειστηριασμούς», που ορίζονται σύμφωνα με το άρθρο 2 σημείο 13 ως «μέθοδος πώλησης κατά την οποία τα αγαθά ή οι υπηρεσίες προσφέρονται από τον έμπορο σε καταναλωτές, οι οποίοι συμμετέχουν ή έχουν τη δυνατότητα να συμμετέχουν στον πλειστηριασμό οι ίδιοι , μέσω διαφανούς ανταγωνιστικής διαδικασίας προσφορών που διεξάγεται από έναν εκπλειστηριαστή και όπου ο νικητής πλειοδότης δεσμεύεται να αγοράσει τα αγαθά ή τις υπηρεσίες».

Για τους δημόσιους πλειστηριασμούς, το άρθρο 6 παράγραφος 3 καθιστά δυνατή την αντικατάσταση της ταυτότητας, των στοιχείων επικοινωνίας και της γεωγραφικής διεύθυνσης της εγκατάστασης και της εμπορικής έδρας του εμπόρου που πωλεί τα αγαθά ή τις υπηρεσίες με εκείνες του εκπλειστηριαστή. Επιπλέον, δεν υπάρχει δικαίωμα υπαναχώρησης από συμβάσεις που έχουν συναφθεί σε δημόσιο πλειστηριασμό, σύμφωνα με την εξαίρεση του άρθρου 16 πρώτο εδάφιο στοιχείο ια).

Ο δημόσιος πλειστηριασμός θα πρέπει να παρέχει στους καταναλωτές τη δυνατότητα να συμμετέχουν οι ίδιοι, ακόμη και αν είναι επίσης δυνατή η υποβολή προσφορών μέσω διαδικτύου ή τηλεφώνου. Αντίθετα, οι επιγραμμικοί πλειστηριασμοί, όπου δεν παρέχεται στους καταναλωτές η δυνατότητα να συμμετέχουν οι ίδιοι, δεν θα πρέπει να θεωρούνται δημόσιοι πλειστηριασμοί.

Η αιτιολογική σκέψη 24 ορίζει ότι «[…] Η χρήση επιγραμμικών πλατφορμών για τους πλειστηριασμούς που τίθενται στη διάθεση των καταναλωτών και των εμπόρων δεν θα πρέπει να θεωρείται δημόσιος πλειστηριασμός κατά την έννοια της παρούσας οδηγίας.». Ως εκ τούτου, οι επιγραμμικοί πλειστηριασμοί πρέπει να υπόκεινται πλήρως στην οδηγία όσον αφορά, για παράδειγμα, τις προσυμβατικές πληροφορίες που πρέπει να παρέχονται πριν ο καταναλωτής δεσμευτεί από τη σύμβαση (την προσφορά) και το δικαίωμα υπαναχώρησης.

— Παράδειγμα των ορίων της ανωτέρω εξαίρεσης είναι μια επιγραμμική πλατφόρμα που προσφέρει για πώληση στους καταναλωτές διάφορα είδη, όπως εξαρτήματα οχημάτων, μικρά μηχανήματα, εργαλεία, ηλεκτρονικές συσκευές και έπιπλα. Ακόμη και αν οι συναλλαγές μπορούν να πραγματοποιούνται υπό τη μορφή πλειστηριασμού κατά την οποία η τιμή πώλησης των αγαθών καθορίζεται βάσει προσφορών που πραγματοποιούνται επιπλέον της τιμής εκκίνησης, αυτό δεν θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως «δημόσιος πλειστηριασμός». Ως εκ τούτου, οι καταναλωτές θα διατηρούν το δικαίωμα να αποσύρουν μια προσφορά μόλις υποβληθεί σύμφωνα με τους όρους που ορίζει η ΟΔΚ.

2. Συμβάσεις εκτός εμπορικού καταστήματος

2.1. Συμβάσεις που συνάπτονται εκτός του εμπορικού καταστήματος του εμπόρου

Οι συμβάσεις εκτός εμπορικού καταστήματος ορίζονται στο άρθρο 2 σημείο 8 ως εξής:

Άρθρο 2 8) «σύμβαση εκτός εμπορικού καταστήματος»: κάθε σύμβαση μεταξύ του εμπόρου και του καταναλωτή: α) η οποία συνάπτεται με ταυτόχρονη φυσική παρουσία του εμπόρου και του καταναλωτή σε χώρο που δεν είναι το εμπορικό κατάστημα του εμπόρου, β) για την οποία έγινε προσφορά από τον καταναλωτή κάτω από τις ίδιες συνθήκες που περιγράφονται στο στοιχείο α), […]

Το εμπορικό κατάστημα ορίζεται στο άρθρο 2 σημείο 9 ως εξής:

Άρθρο 2 9) «εμπορικό κατάστημα»: α) κάθε ακίνητος χώρος λιανικής πώλησης, όπου ο έμπορος πραγματοποιεί τη δραστηριότητά του σε μόνιμη βάση, ή β) κάθε κινητός χώρος λιανικής πώλησης, όπου ο έμπορος πραγματοποιεί τη δραστηριότητά του σε συνήθη βάση·

Στην αιτιολογική σκέψη 22 παρατίθενται διάφορα παραδείγματα του τι θα πρέπει να θεωρείται «εμπορικό κατάστημα». Αφενός, η έννοια αυτή καλύπτει «τα καταστήματα, τους πάγκους αγορών ή τα φορτηγά, καθώς και τους πάγκους σε λαϊκές αγορές και τα περίπτερα σε εκθέσεις, όταν χρησιμεύουν ως μόνιμος ή συνήθης χώρος συναλλαγών για τον έμπορο».

Ομοίως, οι χώροι λιανικής πώλησης όπου ο έμπορος ασκεί τη δραστηριότητά του σε εποχική βάση, όπως παραδείγματος χάριν στη διάρκεια της τουριστικής περιόδου σε χιονοδρομικό ή παραθαλάσσιο θέρετρο, θα πρέπει να θεωρούνται εμπορικό κατάστημα εάν ο έμπορος ασκεί τη δραστηριότητά του στους εν λόγω χώρους σε συνήθη βάση.

Αφετέρου, οι χώροι στους οποίους έχει πρόσβαση το κοινό, όπως οδοί, εμπορικά κέντρα, παραλίες, αθλητικές εγκαταστάσεις και δημόσια μέσα μεταφοράς, που ο έμπορος χρησιμοποιεί εκτάκτως για τις επαγγελματικές του δραστηριότητες δεν αποτελούν εμπορικά καταστήματα. Οι ιδιωτικές κατοικίες ή οι χώροι εργασίας (καταναλωτών) δεν θα πρέπει επίσης να θεωρούνται χώροι εργασίας.

Οι συμβάσεις που συνάπτονται κατά τη διάρκεια επίσκεψης εμπόρου στο σπίτι ή στον χώρο εργασίας του καταναλωτή αποτελούν συμβάσεις εκτός εμπορικού καταστήματος, ανεξάρτητα από το αν η επίσκεψη ζητήθηκε από τον καταναλωτή ή όχι. Πριν από την εν λόγω σύμβαση εκτός εμπορικού καταστήματος μπορούν να προηγηθούν προπαρασκευαστικά στάδια:

— Για παράδειγμα, η επίσκεψη εκπροσώπου του εμπόρου (τεχνικού) στην κατοικία του καταναλωτή για να πωλήσει και να εγκαταστήσει ταυτόχρονα ένα τμήμα εξοπλισμού ή συσκευής θα αποτελεί σύμβαση παροχής υπηρεσιών εκτός εμπορικού καταστήματος, ανεξάρτητα από το γεγονός ότι ο καταναλωτής είχε προηγουμένως ζητήσει (προγραμματίσει) μια τέτοια επίσκεψη μετά από προσωπική επίσκεψη στο κατάστημα του εμπόρου.

— Αντίθετα, αν η σύμβαση συνάφθηκε πράγματι κατά τη διάρκεια της επίσκεψης του πελάτη στο κατάστημα ή με μέσο εξ αποστάσεως επικοινωνίας, η μεταγενέστερη επίσκεψη του τεχνικού για την εγκατάσταση του αναγκαίου εξοπλισμού στην κατοικία του καταναλωτή δεν θα μετέβαλε τον χαρακτηρισμό της σύμβασης ως σύμβαση εκτός εμπορικού καταστήματος.

Στην υπόθεση C-485/17, Verbraucherzentrale Berlin (45),το Δικαστήριο επιβεβαίωσε ότι η έκφραση «σε συνήθη βάση», κατά την έννοια του άρθρου 2 σημείο 9 στοιχείο β), πρέπει να γίνει αντιληπτή ως παραπέμπουσα στον κανονικό χαρακτήρα της ασκήσεως της επίμαχης δραστηριότητας στον συγκεκριμένο χώρο. Η εφαρμογή της έννοιας αυτής απαιτεί κατά περίπτωση αξιολόγηση, λαμβάνοντας ειδικότερα υπόψη το είδος των πωλούμενων αγαθών ή υπηρεσιών και την εμπορική πρακτική του συγκεκριμένου εμπόρου.

Ειδικότερα, το Δικαστήριο εξέτασε την κατάσταση ενός εκθεσιακού περιπτέρου που διατηρεί έμπορος σε εμπορική έκθεση, στο πλαίσιο της οποίας ασκεί τη δραστηριότητά του για λίγες ημέρες κάθε χρόνο. Έκρινε ότι ένα τέτοιο περίπτερο αποτελεί «εμπορικό κατάστημα» εφόσον, υπό το πρίσμα του συνόλου των πραγματικών περιστάσεων που πλαισιώνουν τις δραστηριότητες αυτές, και ιδίως του τρόπου που εμφανίζεται το ως άνω εκθεσιακό περίπτερο και των πληροφοριών που παρέχονται στους χώρους της ίδιας της εκθέσεως, ένας καταναλωτής που έχει τη συνήθη πληροφόρηση και είναι ευλόγως προσεκτικός και ενημερωμένος μπορούσε ευλόγως να αναμένει ότι ο εν λόγω έμπορος ασκεί τις δραστηριότητές του στο ως άνω εκθεσιακό περίπτερο και απευθύνεται στον εν λόγω καταναλωτή προκειμένου να συνάψουν σύμβαση. (46)

Επιπλέον, το Δικαστήριο αναγνώρισε τη συνεχή συνάφεια των προηγούμενων συμπερασμάτων του στην υπόθεση C-423/97, Travel-Vac S.L., σχετικά με την ερμηνεία της προηγούμενης οδηγίας 85/577/ΕΟΚ του Συμβουλίου. Με την απόφαση αυτή, το Δικαστήριο έκρινε συγκεκριμένα ότι:

«Όσον αφορά το ζήτημα αν η σύμβαση συνάφθηκε εκτός του εμπορικού καταστήματος του εμπόρου, διαπιστώνεται ότι στην έννοια αυτή περιλαμβάνονται οι εγκαταστάσεις εντός των οποίων ο έμπορος ασκεί συνήθως τις δραστηριότητες του και οι οποίες σαφώς αναγνωρίζονται από το κοινό ως τόπος πωλήσεων.» (47).

Ως εκ τούτου, εάν ο έμπορος χρησιμοποιεί χώρους για την πώληση αγαθών και υπηρεσιών που δεν «χρησιμοποιούνται κανονικά» για τον σκοπό αυτόν και δεν αναγνωρίζονται σαφώς ως τόποι πώλησης από το κοινό, οι συμβάσεις που συνάπτονται με τους καταναλωτές είναι πιθανόν να είναι συμβάσεις εκτός εμπορικού καταστήματος.

— Για παράδειγμα, η πώληση αγαθών κατά τη διάρκεια εκδηλώσεων (συνέδρια, σεμινάρια, συναθροίσεις κ.λπ.) που διοργανώνονται σε εστιατόρια, καφετέριες ή ξενοδοχεία που μισθώνονται για τους σκοπούς της αντίστοιχης εκδήλωσης ενδέχεται να αποτελεί σύμβαση εκτός εμπορικού καταστήματος.

Ο χαρακτηρισμός μιας σύμβασης ως σύμβασης εκτός εμπορικού καταστήματος εξαρτάται από τις περιστάσεις σύναψης της σύμβασης. Ο έμπορος θα πρέπει να γνωρίζει τη φύση της δραστηριότητάς του και θα πρέπει να ενεργεί σύμφωνα με τους κανόνες που διέπουν είτε τις συμβάσεις εντός εμπορικού καταστήματος είτε τις συμβάσεις εκτός εμπορικού καταστήματος. Τυχόν διαφορές ως προς το αν, για παράδειγμα, ισχύει το δικαίωμα υπαναχώρησης επειδή η σύμβαση θα έπρεπε να έχει θεωρηθεί σύμβαση εκτός εμπορικού καταστήματος, θα πρέπει να αξιολογούνται για κάθε περίπτωση χωριστά.

2.2. Συμβάσεις που συνάπτονται έπειτα από προσέγγιση του καταναλωτή εκτός εμπορικού καταστήματος

Άρθρο 2 8) «σύμβαση εκτός εμπορικού καταστήματος»: κάθε σύμβαση μεταξύ του εμπόρου και του καταναλωτή: […] (a) η οποία συνάπτεται στο εμπορικό κατάστημα του εμπόρου ή με χρήση οποιουδήποτε μέσου εξ αποστάσεως επικοινωνίας αμέσως μετά από προσωπική και ατομική επαφή με τον καταναλωτή σε χώρο που δεν είναι το εμπορικό κατάστημα του εμπόρου, με την ταυτόχρονη φυσική παρουσία του εμπόρου και του καταναλωτή, ή […]

Το άρθρο 2 σημείο 8 στοιχείο γ) παρέχει ένα άλλο παράδειγμα συμβάσεων εκτός εμπορικού καταστήματος. Οι όροι «προσωπική και ατομική επαφή» στη διάταξη αυτή πρέπει να εφαρμόζεται στις προσφορές και παρόμοιες εμπορικές επικοινωνίες (ανεξάρτητα από τον νομικό χαρακτηρισμό τους), οι οποίες επισημοποιούνται με τη σύναψη σύμβασης αμέσως μετά στο εμπορικό κατάστημα του εμπόρου ή με οποιοδήποτε μέσο εξ αποστάσεως επικοινωνίας.

Για να εφαρμοστεί η διάταξη αυτή, η προσφορά του εμπόρου θα πρέπει να απευθύνεται σε έναν συγκεκριμένο καταναλωτή, για παράδειγμα:

— Ο εκπρόσωπος του εμπόρου προσεγγίζει τον συγκεκριμένο καταναλωτή στον δρόμο με προσφορά συνδρομής σε μηνιαίο περιοδικό και η σύμβαση υπογράφεται αμέσως στο κοντινό εμπορικό κατάστημα του εμπόρου.

— Αντίθετα, η απλή διανομή διαφημιστικών φυλλαδίων στον δρόμο κοντά στο εμπορικό κατάστημα του εμπόρου χωρίς συγκεκριμένη στόχευση μεμονωμένων καταναλωτών δεν θεωρείται «προσωπική και ατομική» προσέγγιση του καταναλωτή για τους σκοπούς της παρούσας διάταξης.

Επιπλέον, για να εφαρμοστεί η διάταξη αυτή, η σύμβαση θα πρέπει να συναφθεί αμέσως. Η σύμβαση δεν συνάπτεται αμέσως αν ο καταναλωτής αποχώρησε από το εμπορικό κατάστημα του εμπόρου, έχοντας προσκληθεί σε αυτό, και επέστρεψε με δική του πρωτοβουλία, αργότερα, για παράδειγμα, την επόμενη μέρα, αφού σκέφτηκε την προσφορά.

Στην υπόθεση C-465/19, B & L Elektrogeräte GmbH, το Δικαστήριο έκρινε ότι ο κοινός διάδρομος για τα διάφορα εκθεσιακά περίπτερα που βρίσκονται σε χώρο της έκθεσης, όπου βρίσκεται το περίπτερο του εμπόρου (το οποίο το ίδιο αναγνωρίστηκε ως «εμπορικό κατάστημα»), δεν μπορεί να θεωρηθεί «εμπορικό κατάστημα», στο μέτρο που ο διάδρομος αυτός παρείχε πρόσβαση σε όλα τα περίπτερα των εμπόρων στον εν λόγω χώρο. Ως εκ τούτου, όταν ένας έμπορος απευθύνεται σε πελάτη στον εν λόγω κοινό χώρο της εμπορικής έκθεσης, με αποτέλεσμα να συνάπτεται σύμβαση σε περίπτερο που διατηρεί ο έμπορος αμέσως μετά, πρόκειται για «σύμβαση εκτός εμπορικού καταστήματος» κατά την έννοια του άρθρου 2 σημείου 8 της ΟΔΚ (48).

2.3. Συμβάσεις που συνάπτονται κατά τη διάρκεια εκδρομής που διοργανώνεται από τον έμπορο

Άρθρο 2 8) «σύμβαση εκτός εμπορικού καταστήματος»: κάθε σύμβαση μεταξύ του εμπόρου και του καταναλωτή: […] (b) η οποία συνάπτεται στη διάρκεια εκδρομής οργανωμένης από τον έμπορο με σκοπό ή αποτέλεσμα τη διαφήμιση και πώληση αγαθών ή υπηρεσιών στον καταναλωτή·

Το άρθρο 2 σημείο 8 στοιχείο δ) της οδηγίας ορίζει τις συμβάσεις εκτός εμπορικού καταστήματος ως συμβάσεις που συνάπτονται κατά τη διάρκεια εκδρομής που διοργανώνεται από τον έμπορο, ανεξάρτητα από το αν οι εν λόγω συμβάσεις συνάπτονται μακριά από ή στο εμπορικό κατάστημα του εμπόρου.

Επιπλέον, η οδηγία ορίζει ότι καλύπτει και τις εκδρομές με «στόχο» και «αποτέλεσμα» την προώθηση και πώληση προϊόντων στον καταναλωτή, δηλαδή, δεν θα πρέπει να έχει σημασία αν ο καταναλωτής έχει ενημερωθεί εκ των προτέρων σχετικά με την πρόθεση πώλησης των προϊόντων κατά τη διάρκεια της εκδρομής.

Η έννοια της «εκδρομής» περιλαμβάνει ταξίδια που περιλαμβάνουν αξιοθέατα ή άλλες δραστηριότητες αναψυχής ή ταξίδια σε τοποθεσίες όπως εστιατόρια, καφετέριες ή ξενοδοχεία όπου διοργανώνεται εκδήλωση πώλησης εκτός εμπορικού καταστήματος. Κατά την εφαρμογή αυτής της έννοιας, δεν θα πρέπει να έχει σημασία αν ο έμπορος που πωλεί τα προϊόντα κατά τη διάρκεια εκδρομής έχει διοργανώσει τη μεταφορά ο ίδιος ή την έχει αναθέσει σε μεταφορική εταιρεία:

— Για παράδειγμα, αν ένας έμπορος έχει συμφωνήσει με τον διοργανωτή της εκδρομής να διασφαλιστεί ότι, κατά τη διάρκεια της εκδρομής, οι τουρίστες να περάσουν και από το κατάστημά του, οι συμβάσεις που θα συναφθούν στο κατάστημα είναι πιθανό να είναι συμβάσεις εκτός εμπορικού καταστήματος, παρά το γεγονός ότι το εν λόγω κατάστημα είναι εμπορικό κατάστημα του εμπόρου αυτού.

— Αντίθετα, οι υπηρεσίες μεταφοράς με λεωφορείο που οργανώνονται από εμπορικό κέντρο με μοναδικό σκοπό τη μεταφορά των υποψήφιων πελατών στο εμπορικό κέντρο είναι απλώς παρεπόμενες σε σχέση με το κύριο αντικείμενο της δραστηριότητας (δηλαδή την πώληση αγαθών και υπηρεσιών) και δεν θα πρέπει να θεωρηθούν «εκδρομή» για τους σκοπούς του άρθρου 2 σημείο 8.

3. Ενημέρωση του καταναλωτή

3.1. Γενικές απαιτήσεις

3.1.1. Εισαγωγή

Οι υποχρεώσεις προσυμβατικής ενημέρωσης ορίζονται στα άρθρα 5 έως 8 της οδηγίας. Ορίζονται χωριστά για τις συμβάσεις εντός εμπορικού καταστήματος στο άρθρο 5 παράγραφος 1 και για τις συμβάσεις εκτός εμπορικού καταστήματος και τις εξ αποστάσεως συμβάσεις στο άρθρο 6 παράγραφος 1. Οι υποχρεώσεις για τις συμβάσεις εκτός εμπορικού καταστήματος και τις εξ αποστάσεως συμβάσεις είναι πιο εκτεταμένες και βασίζονται σε εκείνες που προβλέπονται για τις συμβάσεις εντός εμπορικού καταστήματος. Πρόσθετες ειδικές υποχρεώσεις ενημέρωσης για συμβάσεις που συνάπτονται σε επιγραμμικές αγορές ορίζονται στο άρθρο 6α που προστέθηκε στην ΟΔΚ με την οδηγία (ΕΕ) 2019/2161.

Οι υποχρεώσεις ενημέρωσης σχετικά με το δικαίωμα υπαναχώρησης σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 1 στοιχεία η) έως ια) εξετάζονται χωριστά στο τμήμα 5.

3.1.2. Σαφήνεια των πληροφοριών και σύνδεσμος με την ΟΑΕΠ

Το άρθρο 7 της ΟΑΕΠ απαγορεύει παραπλανητικές παραλείψεις, δηλαδή εμπορικές πρακτικές που παραλείπουν ή παρέχουν κατά τρόπο ασαφή, ακατάληπτο, διφορούμενο ή εκτός χρόνου «ουσιώδεις πληροφορίες που χρειάζεται ο μέσος καταναλωτής […] για να λάβει τεκμηριωμένη απόφαση συναλλαγής», όταν η πρακτική αυτή οδηγεί τον μέσο καταναλωτή να λάβει απόφαση συναλλαγής την οποία διαφορετικά δεν θα ελάμβανε. Το άρθρο 7 παράγραφος 4 προβλέπει υποχρεώσεις παροχής πληροφοριών για την «πρόσκληση για αγορά», η οποία αποτελεί εμπορική επικοινωνία η οποία περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με τα χαρακτηριστικά και την τιμή του προϊόντος, καλύπτοντας, επομένως, και το προσυμβατικό στάδιο της συναλλαγής.

Η ΟΔΚ ρυθμίζει λεπτομερέστερα το προσυμβατικό στάδιο σε σχέση με την ΟΑΕΠ. Τα άρθρα 5 και 6 της ΟΔΚ καλύπτουν όλες τις απαιτήσεις παροχής πληροφοριών που ορίζονται στο άρθρο 7 παράγραφος 4 της ΟΑΕΠ (49). Ως εκ τούτου, κατά την παροχή προσυμβατικών πληροφοριών σύμφωνα με την ΟΔΚ, ο έμπορος θα συμμορφώνεται επίσης με τις ειδικές απαιτήσεις παροχής πληροφοριών για την πρόσκληση για αγορά σύμφωνα με το άρθρο 7 παράγραφος 4 της ΟΑΕΠ. Αυτό ισχύει με την επιφύλαξη της εφαρμογής άλλων απαιτήσεων διαφάνειας και δικαιοσύνης στο πλαίσιο της ΟΑΕΠ.

Τόσο το άρθρο 5 παράγραφος 1 όσο και το άρθρο 6 παράγραφος 1 της ΟΔΚ προβλέπουν ότι οι πληροφορίες πρέπει να παρέχονται με «ευκρινή και κατανοητό τρόπο». Η αιτιολογική σκέψη 34 διευκρινίζει ότι, όσον αφορά την παροχή προσυμβατικής ενημέρωσης, «[…] ο έμπορος θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις ειδικές ανάγκες των καταναλωτών που είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι λόγω πνευματικής, σωματικής ή ψυχολογικής αναπηρίας, ηλικίας ή ευπιστίας, κατά τρόπο που ο έμπορος θα μπορούσε ευλόγως να προβλέψει. Πάντως, η συνεκτίμηση αυτών των ειδικών αναγκών δεν θα πρέπει να οδηγεί σε διαφορετικά επίπεδα προστασίας των καταναλωτών».

Επιπλέον, σύμφωνα με τους γενικούς κανόνες του άρθρου 7 παράγραφος 2 της ΟΑΕΠ, οι έμποροι πρέπει να διασφαλίζουν ότι οι πληροφορίες είναι κατανοητές και παρέχονται έγκαιρα, δηλαδή η μέθοδος και ο χρόνος κατά τον οποίο παρέχονται οι σχετικές προσυμβατικές πληροφορίες πρέπει να επιτρέπουν στον μέσο καταναλωτή να λάβει τεκμηριωμένη απόφαση συναλλαγής.

Όσον αφορά τις συμβάσεις εκτός εμπορικού καταστήματος, το άρθρο 7 παράγραφος 1 της ΟΔΚ προβλέπει επιπλέον ότι οι προσυμβατικές πληροφορίες αυτές πρέπει να είναι «ευανάγνωστες και διατυπωμένες σε απλή και κατανοητή γλώσσα» και για τις εξ αποστάσεως συμβάσεις, το άρθρο 8 παράγραφος 1 της ΟΔΚ προβλέπει ότι οι πληροφορίες θα πρέπει να τίθενται στη διάθεση του καταναλωτή «με τρόπο κατάλληλο για το μέσο της επικοινωνίας εξ αποστάσεως που χρησιμοποιείται σε απλή και κατανοητή γλώσσα. Εφόσον οι εν λόγω πληροφορίες παρέχονται πάνω σε σταθερό μέσο, οφείλουν να είναι ευανάγνωστες.»

Δεν αρκεί η παροχή των υποχρεωτικών προσυμβατικών πληροφοριών απλώς και μόνο στο πλαίσιο των γενικών όρων και προϋποθέσεων που ενδεχομένως πρέπει να αποδεχτεί ο καταναλωτής πριν προχωρήσει στη διαδικασία συναλλαγής (50). Η απαίτηση παροχής πληροφοριών με «ευκρινή και κατανοητό τρόπο» σημαίνει ότι τα επιμέρους στοιχεία των υποχρεωτικών πληροφοριών πρέπει να γνωστοποιούνται στον καταναλωτή.

Στο επιγραμμικό πλαίσιο, οι έμποροι πρέπει να καθιστούν τις υποχρεωτικές πληροφορίες εύκολα προσβάσιμες και εμφανώς ορατές στους καταναλωτές. Λόγω του όγκου τους, ενδέχεται να μην είναι δυνατή η παροχή των υποχρεωτικών πληροφοριών στους καταναλωτές με «ευκρινή και κατανοητό» τρόπο σε μία μόνο σελίδα. Θα πρέπει να αποφεύγονται οι υπερβολικά μεγάλες σελίδες, στις οποίες οι καταναλωτές θα πρέπει να μετακινηθούν εκτενώς προς τα κάτω για να διαβάσουν όλο το περιεχόμενο.

Αντ’ αυτού, τα διάφορα στοιχεία των προσυμβατικών πληροφοριών θα πρέπει να παρέχονται όταν είναι οι πλέον συναφείς κατά τη διαδικασία σύναψης της σύμβασης, καθώς ο καταναλωτής μετακινείται από μια σελίδα της επιγραμμικής διεπαφής σε άλλη. Όπου απαιτείται, οι πληροφορίες για συγκεκριμένα θέματα θα πρέπει να είναι πολυεπίπεδες, με εμφανή ένδειξη στην πρώτη σελίδα που οδηγεί στη συνδεδεμένη σελίδα που παρέχει όλες τις λεπτομέρειες για το αντίστοιχο θέμα (51).

Πρόσθετες απαιτήσεις παρουσίασης για τις εξ αποστάσεως συμβάσεις που συνάπτονται με ηλεκτρονικά μέσα ορίζονται στο άρθρο 8 παράγραφος 2 της οδηγίας, όπως αναλύεται περαιτέρω στο τμήμα 4.2.4.

3.1.3. Πληροφορίες που είναι «ήδη εμφανείς από τις περιστάσεις»

Όσον αφορά τις συμβάσεις εντός εμπορικού καταστήματος, το άρθρο 5 επιτρέπει στους εμπόρους να μην παρέχουν πληροφορίες που είναι «ήδη εμφανείς από τις περιστάσεις».

Η έννοια των πληροφοριών που είναι «ήδη εμφανείς από τις περιστάσεις» χρησιμοποιείται και στο άρθρο 7 παράγραφος 2 της ΟΑΕΠ (52). Για παράδειγμα, η γεωγραφική διεύθυνση και η ταυτότητα του εμπόρου θα μπορούσαν να θεωρηθούν «προφανείς ή εμφανείς από τις περιστάσεις», καθώς οι καταναλωτές θα πρέπει κανονικά να γνωρίζουν τη διεύθυνση του καταστήματος ή εστιατορίου στο οποίο βρίσκονται.

3.1.4. Απαιτήσεις ενημέρωσης σε άλλες νομοθετικές πράξεις της ΕΕ

Η οδηγία έχει οριζόντιο χαρακτήρα. Συμπληρώνει τους ειδικούς κανόνες για τα προϊόντα και τους ειδικούς ανά τομέα κανόνες για την προστασία των καταναλωτών, ιδίως όσον αφορά τις απαιτήσεις ενημέρωσης.

Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 2 (53), η ΟΔΚ δεν επηρεάζει την εφαρμογή των απαιτήσεων ενημέρωσης στο πλαίσιο άλλης τομεακής νομοθεσίας της ΕΕ. Αυτό περιλαμβάνει τον γενικό κανονισμό για την προστασία δεδομένων (ΕΕ) 2016/679 και την οδηγία 2002/58/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (54) για την προστασία της ιδιωτικής ζωής στις ηλεκτρονικές επικοινωνίες, οι οποίες έχουν ιδιαίτερη σημασία στις πωλήσεις που πραγματοποιούνται μέσω διαδικτύου για ζητήματα όπως πληροφορίες σχετικά με την επεξεργασία δεδομένων και τη συγκατάθεση των υποκειμένων των δεδομένων στην επεξεργασία των προσωπικών τους δεδομένων, όπου απαιτείται.

Επιπλέον, πρόσθετες υποχρεώσεις ενημέρωσης για υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών καθορίζονται στον Ευρωπαϊκό Κώδικα Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών [οδηγία (ΕΕ) 2018/1972] και στον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2019/2243 της Επιτροπής (55) σχετικά με το υπόδειγμα συνοπτικής σύμβασης.

Το άρθρο 102 παράγραφος 1 του Ευρωπαϊκού Κώδικα Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών προσδιορίζει τις πληροφορίες, με παραπομπή στα άρθρα 5 και 6 της ΟΔΚ και στο παράρτημα VIII του Ευρωπαϊκού Κώδικα Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών, τις οποίες πρέπει να παρέχουν οι πάροχοι διαθέσιμων στο κοινό υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών πριν ο καταναλωτής δεσμευτεί με σύμβαση ή με οποιαδήποτε αντίστοιχη προσφορά. Οι πάροχοι διαθέσιμων στο κοινό ηλεκτρονικών επικοινωνιών υποχρεούνται επίσης να παρέχουν στους καταναλωτές σύντομη και ευανάγνωστη συνοπτική σύμβαση [άρθρο 102 παράγραφος 3 του Ευρωπαϊκού Κώδικα Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών και εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) 2019/2243]. Ωστόσο, η απλή παροχή της συνοπτικής σύμβασης δεν ικανοποιεί πλήρως όλες τις υποχρεώσεις παροχής προσυμβατικών πληροφοριών, όπως προβλέπεται στο άρθρο 102 παράγραφος 1 και στο παράρτημα VIII του Ευρωπαϊκού Κώδικα Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών.

Πρόσθετες απαιτήσεις πληροφοριών ορίζονται επίσης στην οδηγία 2010/13/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (56) για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων, στην οδηγία 2009/72/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (57) για την ηλεκτρική ενέργεια, στην οδηγία 2009/73/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για το φυσικό αέριο (58) κ.λπ. (59)

Το άρθρο 6 παράγραφος 8 της ΟΔΚ πραγματεύεται συγκεκριμένα τη σχέση μεταξύ των απαιτήσεων ενημέρωσης που ορίζονται στην εν λόγω οδηγία και εκείνων που περιέχονται στην οδηγία 2006/123/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (60) για τις υπηρεσίες και στην οδηγία 2000/31/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (61) για το ηλεκτρονικό εμπόριο. Πρώτον, διευκρινίζει ότι οι απαιτήσεις ενημέρωσης στις τρεις αυτές πράξεις είναι συμπληρωματικές. Δεύτερον, διευκρινίζει ότι αν μια διάταξη των δύο αυτών οδηγιών σχετικά με το περιεχόμενο και τον τρόπο με τον οποίο παρέχονται οι πληροφορίες έρχεται σε σύγκρουση με διάταξη της ΟΔΚ, υπερισχύει η διάταξη της ΟΔΚ (62).

3.1.5. Επιβολή πρόσθετων υποχρεώσεων ενημέρωσης

Σύμφωνα με το άρθρο 4 της ΟΔΚ: «Τα κράτη μέλη δεν διατηρούν ούτε εισάγουν στο εθνικό τους δίκαιο διατάξεις που παρεκκλίνουν από αυτές που καθορίζονται στην παρούσα οδηγία, συμπεριλαμβανομένων περισσότερο ή λιγότερο αυστηρών διατάξεων για την εξασφάλιση διαφορετικού επιπέδου προστασίας του καταναλωτή, εκτός εάν άλλως προβλέπεται στην παρούσα οδηγία».

Μία από τις παρεκκλίσεις από αυτήν την προσέγγιση πλήρους εναρμόνισης είναι το άρθρο 5 παράγραφος 4, το οποίο επιτρέπει στα κράτη μέλη να εγκρίνουν ή να διατηρούν πρόσθετες υποχρεώσεις προσυμβατικής ενημέρωσης για τις συμβάσεις εντός εμπορικού καταστήματος.

Ενώ οι απαιτήσεις ενημέρωσης για τις συμβάσεις εκτός εμπορικού καταστήματος και τις εξ αποστάσεως συμβάσεις είναι, καταρχήν, εξαντλητικές, ταυτόχρονα, σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 8 και την αιτιολογική σκέψη 12 της οδηγίας, τα κράτη μέλη μπορούν να επιβάλλουν συμπληρωματικές απαιτήσεις πληροφοριών σύμφωνα με την οδηγία 2006/123/ΕΚ για τις υπηρεσίες και την οδηγία 2000/31/ΕΚ για το ηλεκτρονικό εμπόριο.

Η σχετική διάταξη της οδηγίας για το ηλεκτρονικό εμπόριο είναι το άρθρο 5, το οποίο απαιτεί από τα κράτη μέλη να διασφαλίζουν ότι ο πάροχος υπηρεσιών προσφέρει στους αποδέκτες της υπηρεσίας και στις αρμόδιες αρχές εύκολη, άμεση και συνεχή πρόσβαση τουλάχιστον στις πληροφορίες που ορίζονται στο εν λόγω άρθρο. Το άρθρο 10 της οδηγίας για το ηλεκτρονικό εμπόριο ορίζει περαιτέρω απαιτήσεις παροχής πληροφοριών σχετικά με τη διαδικασία σύναψης της σύμβασης.

Όσον αφορά την οδηγία για τις υπηρεσίες, το άρθρο 22 παράγραφοι 1 έως 4 ορίζει ειδικές απαιτήσεις για τις πληροφορίες που οι πάροχοι πρέπει να θέτουν στη διάθεση των αποδεκτών των υπηρεσιών, καθώς και απαίτηση οι εν λόγω πληροφορίες να γνωστοποιούνται με τρόπο σαφή και αδιαμφισβήτητο και σε εύθετο χρόνο. Το άρθρο 22 παράγραφος 5 ορίζει περαιτέρω ότι «δεν εμποδίζ[ει] τα κράτη μέλη να ορίσουν συμπληρωματικές υποχρεώσεις πληροφοριών για τους παρόχους οι οποίοι είναι εγκατεστημένοι στο έδαφός τους».

Η επιβολή πρόσθετων υποχρεώσεων ενημέρωσης σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 8 της ΟΔΚ είναι μία από τις ρυθμιστικές επιλογές για τις οποίες τα κράτη μέλη πρέπει να ενημερώνουν την Επιτροπή σύμφωνα με το άρθρο 29. Η Επιτροπή δημοσιεύει τις πληροφορίες αυτές στο διαδίκτυο (63).

3.1.6. Εξαίρεση των «καθημερινών» συναλλαγών

Το άρθρο 5 παράγραφος 3 επιτρέπει στα κράτη μέλη να μην εφαρμόζουν τις υποχρεώσεις προσυμβατικής ενημέρωσης σύμφωνα με το άρθρο 5 παράγραφος 1 σε συμβάσεις εντός εμπορικού καταστήματος «που αφορούν καθημερινές συναλλαγές και που εκτελούνται αμέσως μόλις συναφθούν».

Από τη φύση τους, οι συναλλαγές αυτές είναι πιθανό να αφορούν συναλλαγές χαμηλής αξίας. Ένα προφανές παράδειγμα είναι η αγορά τροφίμων και ποτών που προορίζονται για άμεση κατανάλωση —π.χ. σνακ, γεύματα κ.λπ.

Επιπλέον, το άρθρο 5 παράγραφος 3 μπορεί επίσης να εφαρμόζεται σε ορισμένες υπηρεσίες και όχι μόνο σε αγαθά. Στο πλαίσιο αυτό, έχει ιδιαίτερη σημασία το δεύτερο κριτήριο που αναφέρεται στο άρθρο 5 παράγραφος 3, δηλαδή η απαίτηση ότι η σύμβαση πρέπει να εκτελείται αμέσως μόλις συναφθεί.

— Παραδείγματα τέτοιων πιθανών καθημερινών υπηρεσιών είναι: υπηρεσίες καθαρισμού υποδημάτων που παρέχονται στον δρόμο και υπηρεσίες κινηματογράφου, όπου το εισιτήριο αγοράζεται (δηλαδή, η σύμβαση συνάπτεται) αμέσως πριν από την προβολή της ταινίας.

3.1.7. Ο δεσμευτικός χαρακτήρας των προσυμβατικών πληροφοριών

Το άρθρο 6 παράγραφος 5 αναφέρει τα ακόλουθα σχετικά με τον δεσμευτικό χαρακτήρα των προσυμβατικών πληροφοριών που πρέπει να παρέχονται σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 1: «5. Οι πληροφορίες που αναφέρονται στην παράγραφο 1 αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της σύμβασης που συνάπτεται εξ αποστάσεως ή εκτός του εμπορικού καταστήματος και δεν μεταβάλλονται πλην ρητής συμφωνίας των συμβαλλόμενων μερών.»

Συνεπώς, οι πληροφορίες που παρέχονται στον δικτυακό τόπο του εμπόρου θα πρέπει να είναι δεσμευτικές για τα συμβαλλόμενα μέρη και, αν ο έμπορος επιθυμεί να αλλάξει οποιαδήποτε από αυτές, θα πρέπει να λάβει τη ρητή συγκατάθεση του καταναλωτή:

— Για παράδειγμα, τα συμβαλλόμενα μέρη μπορούν να συμφωνήσουν ρητώς, μέσω ανταλλαγής ηλεκτρονικών μηνυμάτων, διαφορετικό χρόνο παράδοσης των αγαθών από εκείνον που αναφέρεται στον δικτυακό τόπο του εμπόρου.

— Μια διάταξη, ωστόσο, στους γενικούς όρους και προϋποθέσεις η οποία δηλώνει ότι ο έμπορος μπορεί να παρεκκλίνει από τις πληροφορίες που παρέχονται στον δικτυακό τόπο δεν συμμορφώνεται με την απαίτηση ρητής συμφωνίας των συμβαλλόμενων μερών.

Το άρθρο 6 παράγραφος 5 δεν εφαρμόζεται σε αλλαγές των όρων της σύμβασης μετά τη σύναψή της. Όταν οι αλλαγές αυτές βασίζονται στους όρους της σύμβασης, θα λαμβάνεται υπόψη η οδηγία για τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων (64).

3.1.8. Πρόσθετες υποχρεώσεις σχετικά με τη γλώσσα

Σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 7 τα κράτη μέλη μπορούν να επιβάλλουν γλωσσικές απαιτήσεις ως προς τις συμβατικές πληροφορίες σχετικά με συμβάσεις εκτός εμπορικού καταστήματος/εξ αποστάσεως συμβάσεις (65).

Εάν γίνει χρήση αυτής της ρυθμιστικής επιλογής, οι σχετικές απαιτήσεις όσον αφορά, για παράδειγμα, την παροχή των πληροφοριών στην επίσημη γλώσσα του οικείου κράτους μέλους, θα ισχύουν για τους εμπόρους που δραστηριοποιούνται διασυνοριακά, σύμφωνα με τις διατάξεις του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 593/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (66) για το εφαρμοστέο δίκαιο στις συμβατικές ενοχές (κανονισμός Ρώμη Ι). Σύμφωνα με το άρθρο 6 του ανωτέρω κανονισμού, εάν ο έμπορος ασκεί τις δραστηριότητές του στη χώρα όπου ο καταναλωτής έχει τη συνήθη διαμονή του ή αν κατευθύνει αυτές τις δραστηριότητές του σε αυτήν τη χώρα ή σε διάφορες χώρες μεταξύ των οποίων και η συγκεκριμένη χώρα, το εφαρμοστέο στη σύμβαση δίκαιο είναι το δίκαιο της χώρας στην οποία ο καταναλωτής έχει τη συνήθη διαμονή του.

Εάν τα μέρη έχουν επιλέξει διαφορετικό δίκαιο, η επιλογή αυτή δεν μπορεί να στερήσει στον καταναλωτή την προστασία που παρέχεται από τις διατάξεις αναγκαστικού δικαίου της χώρας της συνήθους διαμονής του καταναλωτή. Ως εκ τούτου, και στην περίπτωση αυτή, εάν ο έμπορος κατευθύνει τη δραστηριότητά του σε καταναλωτές σε κράτος μέλος που έχει επιβάλει γλωσσικές απαιτήσεις σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 7 της ΟΔΚ, ο έμπορος πρέπει να παρέχει στους καταναλωτές συμβατικές πληροφορίες στη γλώσσα που απαιτείται από το εν λόγω κράτος μέλος, εάν η εν λόγω γλωσσική υποχρέωση θεωρείται υποχρεωτική «συμβατική απαίτηση» σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο.

Η έννοια του να «κατευθύνει» κάποιος τις εμπορικές ή επαγγελματικές δραστηριότητές του στη χώρα του καταναλωτή εξετάστηκε από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C-585/08 και C-144/09 Peter Pammer και Hotel Alpenhof GmbH. Η απόφαση αυτή θέτει μια σειρά από κριτήρια για να καθοριστεί αν μια ιστοσελίδα «κατευθύνεται» σε ένα συγκεκριμένο κράτος μέλος, όπως με τη χρήση διαφορετικών γλωσσών ή νομισμάτων στον δικτυακό τόπο (67).

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι αυτή η ρυθμιστική επιλογή στο πλαίσιο της ΟΔΚ είναι συμπληρωματική της νομοθεσίας της Ένωσης ανά τομέα και προϊόν, η οποία επιτρέπει στα κράτη μέλη να καθορίζουν γλωσσικές απαιτήσεις σχετικά με τις προειδοποιήσεις ή τις οδηγίες που αφορούν, για παράδειγμα, τα παιχνίδια (68) ή τον ραδιοεξοπλισμό (69). Επιπλέον, η οδηγία (ΕΕ) 2019/771 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (70) επιτρέπει τον καθορισμό γλωσσικών απαιτήσεων όσον αφορά τις εμπορικές εγγυήσεις για τα αγαθά.

3.1.9. Βάρος της απόδειξης

Δεδομένου ότι η άρνηση του εμπόρου να παρέχει συγκεκριμένες πληροφορίες που απαιτούνται από την οδηγία, οδηγεί σε διάφορες κυρώσεις που προβλέπονται από την οδηγία (εκτός από τις κυρώσεις που μπορεί να ισχύουν σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία), το άρθρο 6 παράγραφος 9 περιέχει μια πολύ σημαντική διάταξη, η οποία ορίζει ότι όσον αφορά τις εξ αποστάσεως συμβάσεις και συμβάσεις εκτός εμπορικού καταστήματος «[ω]ς προς την εκπλήρωση των υποχρεώσεων ενημέρωσης που ορίζονται στο παρόν κεφάλαιο, το βάρος της απόδειξης το έχει ο έμπορος».

Χωρίς να αποκλείεται η δυνατότητα απόδειξης των γεγονότων με άλλα μέσα, οι ισχυρισμοί του εμπόρου αποδυναμώνονται σαφώς εάν οι απαιτούμενες πληροφορίες λείπουν από την επιβεβαίωση της σύμβασης σε σταθερό μέσο, το οποίο, δυνάμει του άρθρου 7 παράγραφοι 1 και 2 ή του άρθρου 8 παράγραφος 7 (εξετάζεται στο τμήμα 4.4) πρέπει πάντα να περιλαμβάνει τις πληροφορίες που προβλέπονται στο άρθρο 6 παράγραφος 1, εκτός εάν έχουν ήδη παρασχεθεί σε σταθερό μέσο.

3.2. Κοινές απαιτήσεις για τις συμβάσεις εντός εμπορικού καταστήματος και τις συμβάσεις εκτός εμπορικού καταστήματος/εξ αποστάσεως συμβάσεις

3.2.1. Κύρια χαρακτηριστικά

Άρθρο 5 παράγραφος 1 στοιχείο α) και άρθρο 6 παράγραφος 1 στοιχείο α) «τα κύρια χαρακτηριστικά των αγαθών ή των υπηρεσιών, στον βαθμό που ενδείκνυται σε σχέση με το μέσο και τα αγαθά ή τις υπηρεσίες»

Μολονότι αυτή η απαίτηση ενημέρωσης αναφέρεται ρητά σε «αγαθά και υπηρεσίες», δυνάμει του άρθρου 5 παράγραφος 2 και του άρθρου 6 παράγραφος 2, ισχύει επίσης για τις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας και το επιγραμμικό ψηφιακό περιεχόμενο.

Η ίδια απαίτηση επιβάλλεται από το άρθρο 7 παράγραφος 4 της ΟΑΕΠ, το οποίο καθορίζει τις απαιτήσεις ενημέρωσης για την «πρόσκληση για αγορά». Κατά συνέπεια, για την επιλογή των κύριων χαρακτηριστικών που πρέπει να γνωστοποιούνται στον καταναλωτή, οι έμποροι θα πρέπει να εφαρμόζουν την ίδια προσέγγιση όπως και για τους σκοπούς της ΟΑΕΠ, δηλαδή να ενημερώνουν σχετικά με τα χαρακτηριστικά εκείνα που οι καταναλωτές χρειάζονται για να λαμβάνουν τεκμηριωμένες αποφάσεις αγοράς. Οι πληροφορίες σχετικά με τα κύρια χαρακτηριστικά των αγαθών μπορούν να διατίθενται από τη συσκευασία ή την επισήμανσή τους, τις οποίες μπορεί να συμβουλεύεται ο καταναλωτής. Τα πιο σύνθετα αγαθά ενδέχεται να απαιτούν τη γνωστοποίηση πρόσθετων πληροφοριών ώστε να διαπιστωθούν τα κύρια χαρακτηριστικά τους.

Ειδικότερα, όλα τα χαρακτηριστικά του προϊόντος και οι περιοριστικοί όροι που ο μέσος καταναλωτής δεν αναμένει συνήθως από τη συγκεκριμένη κατηγορία ή είδος αγαθού ή υπηρεσίας πρέπει να γνωστοποιούνται στους καταναλωτές, καθώς είναι ιδιαίτερα πιθανό να επηρεάσουν τις αποφάσεις συναλλαγής των καταναλωτών (71).

Για όλες τις συμβάσεις στις οποίες ο καταναλωτής παρέχει δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα, ανεξάρτητα από το αν περιλαμβάνεται πληρωμή ή όχι, ο έμπορος πρέπει να ενημερώνει τον καταναλωτή σχετικά με τους σκοπούς της επεξεργασίας κατά τον χρόνο λήψης των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.

3.2.2. Στοιχεία ταυτότητας και επικοινωνίας του εμπόρου

Άρθρο 5 παράγραφος 1 β) την ταυτότητα του εμπόρου, όπως η εμπορική επωνυμία του, τη γεωγραφική διεύθυνση στην οποία είναι εγκατεστημένος και τον αριθμό του τηλεφώνου του· Άρθρο 6 παράγραφος 1 β) την ταυτότητα του εμπόρου, λόγου χάρη την εμπορική επωνυμία του· γ) τη γεωγραφική διεύθυνση όπου ο έμπορος είναι εγκατεστημένος, καθώς και τον αριθμό τηλεφώνου και τη διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου του· επιπλέον, όταν ο έμπορος παρέχει άλλα μέσα επιγραμμικής επικοινωνίας που διασφαλίζουν ότι ο καταναλωτής μπορεί να διατηρήσει οποιαδήποτε γραπτή επικοινωνία με τον έμπορο σε σταθερό μέσο, συμπεριλαμβανομένης της ημερομηνίας και της ώρας της εν λόγω επικοινωνίας, η ενημέρωση περιλαμβάνει επίσης λεπτομέρειες σχετικά με τα εν λόγω άλλα μέσα· όλα τα εν λόγω μέσα επικοινωνίας που παρέχει ο έμπορος διασφαλίζουν ότι μπορεί ο καταναλωτής να έρθει σε επαφή με τον έμπορο γρήγορα και να επικοινωνήσει με αυτόν αποτελεσματικά· ανάλογα με την περίπτωση, ο έμπορος παρέχει επίσης τη γεωγραφική διεύθυνση και τα στοιχεία ταυτότητας του εμπόρου για λογαριασμό του οποίου ενεργεί· εάν διαφέρει από τη διεύθυνση που παρέχεται βάσει του στοιχείου γ), τη γεωγραφική διεύθυνση της εμπορικής έδρας του εμπόρου και, όπου ενδείκνυται, τη διεύθυνση του εμπόρου για λογαριασμό του οποίου ενεργεί, όπου ο καταναλωτής μπορεί να απευθύνει τυχόν παράπονά του·

3.2.2.1. Ταυτότητα του εμπόρου

Εκτός από τις διατάξεις της ΟΔΚ, το άρθρο 7 παράγραφος 4 στοιχείο β) της ΟΑΕΠ ορίζει ότι οι πληροφορίες σχετικά με τη γεωγραφική διεύθυνση και την ταυτότητα του εμπόρου θεωρούνται ουσιώδεις πληροφορίες στην περίπτωση πρόσκλησης για αγορά. Όσον αφορά τις συμβάσεις εντός εμπορικού καταστήματος, οι πληροφορίες αυτές μπορεί να είναι εμφανείς από τις περιστάσεις (βλέπε επίσης τμήμα 3.1.3).

Στις συμβάσεις εκτός εμπορικού καταστήματος/εξ αποστάσεως συμβάσεις, η ΟΔΚ απαιτεί από τον έμπορο, ο οποίος ενεργεί για λογαριασμό άλλου εμπόρου, να αναφέρει, επίσης, την ταυτότητα και τη γεωγραφική διεύθυνση του εν λόγω άλλου εμπόρου. Επίσης, οι επιγραμμικές αγορές, ακόμη και όταν είναι απλοί ενδιάμεσοι φορείς και δεν «ενεργούν για λογαριασμό» άλλου εμπόρου, πρέπει να λαμβάνουν μέτρα ώστε να διασφαλίζεται ότι ο καταναλωτής ενημερώνεται δεόντως για την ταυτότητα του πραγματικού εμπόρου που προσφέρει τα σχετικά αγαθά ή υπηρεσίες, βάσει των πληροφοριών που παρέχονται από τον ίδιο τον έμπορο. Πράγματι, εάν η παράλειψη της αγοράς να ενημερώσει σχετικά με την ταυτότητα του πραγματικού εμπόρου δημιουργεί την εντύπωση ότι η αγορά είναι ο πραγματικός έμπορος, αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ανάληψη της ευθύνης της αγοράς για τις υποχρεώσεις του εμπόρου.

Στην υπόθεση C-149/15 Wathelet (72), το Δικαστήριο ασχολήθηκε με την ευθύνη ενός ενδιάμεσου εκτός διαδικτύου (γκαραζιέρα αυτοκινήτων) για τη συμμόρφωση των αγαθών που πωλούνται στους καταναλωτές βάσει της προηγούμενης οδηγίας 1999/44/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (73) για την πώληση καταναλωτικών αγαθών. Το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι, μολονότι η οδηγία 1999/44/ΕΚ δεν εξετάζει το ζήτημα της ευθύνης των ενδιαμέσων έναντι των καταναλωτών, «δεν αποκλείει καθεαυτή να μπορεί να ερμηνεύεται η χρησιμοποιούμενη στο άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχείο γ’ της οδηγίας 1999/44/ΕΚ έννοια του “πωλητή”, ως περιλαμβάνουσα τον επαγγελματία που ενεργεί για λογαριασμό ιδιώτη όταν παρουσιάζεται, από την οπτική του καταναλωτή, ως πωλητής καταναλωτικού αγαθού δυνάμει συμβάσεως στο πλαίσιο της επαγγελματικής ή εμπορικής δραστηριότητάς του. Πράγματι, ο ως άνω επαγγελματίας μπορεί να δημιουργήσει σύγχυση στον καταναλωτή, δημιουργώντας σε αυτόν εσφαλμένως την εντύπωση ότι ενεργεί υπό την ιδιότητα του πωλητή που έχει την κυριότητα του οικείου αγαθού. » (74).

Το Δικαστήριο διευκρίνισε επίσης ότι «[μ]πορούν να ασκούν επιρροή συναφώς, μεταξύ άλλων, ο βαθμός συμμετοχής και η έκταση της παρεμβάσεως του ενδιαμέσου στην πώληση, οι συνθήκες υπό τις οποίες το αγαθό παρουσιάστηκε στον καταναλωτή, καθώς και η συμπεριφορά του τελευταίου, προκειμένου να προσδιοριστεί αν θα μπορούσε να αντιληφθεί ότι ο ενδιάμεσος ενεργεί για λογαριασμό ιδιώτη» (75).

Τα εν λόγω συμπεράσματα του Δικαστηρίου σχετικά με την ευθύνη του ενδιαμέσου εκτός διαδικτύου για τη συμμόρφωση των αγαθών θα μπορούσαν επίσης να αφορούν άλλους ενδιάμεσους και άλλες υποχρεώσεις των εμπόρων βάσει του δικαίου της ΕΕ, μεταξύ άλλων και σε επιγραμμικό πλαίσιο. Ειδικότερα, οι επιγραμμικές αγορές θα μπορούσαν να θεωρηθούν υπεύθυνες για τις υποχρ