Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την «Ανακοίνωση της Επιτροπής - Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία: Μια εισήγηση για ανάληψη δράσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο»

(97/C 158/07)

Στις 24 Μαΐου 1996, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικουομικής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το τμήμα βιομηχανίας, εμπορίου, βιοτεχνίας και υπηρεσιών, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 3 Μαρτίου 1997, με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Sepi.

Κατά την 344η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 19ης Μαρτίου 1997), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε, με 118 ψήφους υπέρ, 4 κατά και 9 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Μια νέα προσέγγιση της Επιτροπής

1.1. Η ανακοίνωση συνιστά το πρώτο έγγραφο της Επιτροπής το οποίο εξετάζει σφαιρικά τα προβλήματα της αμυντικής βιομηχανίας.

1.2. Το έγγραφο διέπεται σαφώς από την επίγνωση τόσο του καινοτόμου χαρακτήρα της προσέγγισης όσο και της ιδιαιτερότητας του εν λόγω τομέα. Η Επιτροπή, λαμβάνοντας υπόψη την προαναφερθείσα ιδιαιτερότητα και την ανάγκη για βαθμιαία ανάληψη δράσης εκ μέρους της, παρουσιάζει στα κράτη μέλη και στις κοινωνικές δυνάμεις τα μέσα βιομηχανικής, τεχνολογικής και εμπορικής πολιτικής που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν και σε αυτόν τον τομέα.

1.3. Τούτο, με βάση τις σχετικές συζητήσεις του Δικαστηρίου, προϋποθέτει νέα εφαρμογή του άρθρου 223 της Συνθήκης το οποίο παρέχει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να παρεκκλίνουν από τους κοινοτικούς κανόνες όσον αφορά προβλήματα που άπτονται της εθνικής ασφάλειας. Μέχρι σήμερα στις προβλεπόμενες παρεκκλίσεις από αυτόν τον κανόνα εδίδετο εξαιρετικά ευρεία ερμηνεία, με αποτέλεσμα να παρέχεται εκ των πραγμάτων στα μεμονωμένα κράτη η σχεδόν αποκλειστική διαχείριση της πολιτικής στον τομέα της αμυντικής βιομηχανίας.

1.4. Το τέλος του ψυχρού πολέμου και η διάλυση του σοβιετικού συνασπισμού έχουν δημιουργήσει τις συνθήκες που επιτρέπουν τον επανακαθορισμό της αμυντικής πολιτικής στη Δυτική Ευρώπη, παρέχοντας την ευκαιρία να μειωθούν οι στρατιωτικές δαπάνες και να υλοποιηθεί έτσι το επιλεγόμενο «μέρισμα της ειρήνης». Η Συνθήκη του Μάαστριχτ και η έναρξη της συζήτησης σχετικά με τον δεύτερο πυλώνα της ΕΕ, δηλαδή την εξωτερική πολιτική και την πολιτική άμυνας, καταδεικνύουν τη βούληση των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων να αντιμετωπίσουν και την πολιτική των εξοπλισμών στο ίδιο πλαίσιο.

1.5. Στο πλαίσιο τόσο της Συνθήκης όσο και μεταγενέστερων αποφάσεων του Συμβουλίου Υπουργών, ζητείται από τη ΔΕΕ () ο καθορισμός μιας ευρωπαϊκής πολιτικής για την ενοποίηση στον τομέα των εξοπλισμών, ενώ εικάζεται η δημιουργία ενός Ευρωπαϊκού Οργανισμού Εξοπλισμών. Τα κράτη μέλη της ΔΕΕ συμφώνησαν ότι απαιτείται να διαμορφωθεί γνήσια ευρωπαϊκή ταυτότητα στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας, καθώς και να αναληφθούν περισσότερες ευθύνες εκ μέρους της Ευρώπης σε θέματα άμυνας. Η ΔΕΕ θα μπορούσε να αποτελέσει την αμυντική συνιστώσα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το μέσο για την ενίσχυση του ευρωπαϊκού σκέλους της Ατλαντικής Συμμαχίας. Η WEAG (Δυτικοευρωπαϊκή Oμάδα για τους Εξοπλισμούς - Western European Armaments Group) που περιλαμβάνει 13 ευρωπαϊκές χώρες μέλη του ΝΑΤΟ συστάθηκε και συνδέθηκε με τη ΔΕΕ, ως οργανισμός υπεύθυνος για τη συνεργασία στον τομέα των εξοπλισμών στα πλαίσια της ΔΕΕ. Στόχος της WEAG είναι η δημιουργία μιας ευρωπαϊκής αγοράς αμυντικών εξοπλισμών, η ενίσχυση της τεχνολογικής και βιομηχανικής βάσης της Ευρώπης στον αμυντικό τομέα και η προαγωγή στενότερης συνεργασίας στον τομέα της έρευνας και ανάπτυξης.

1.6. Η δραστηριότητα της ΔΕΕ, και διαμέσου της WEAG, δεν έχει αποφέρει ακόμη απτά αποτελέσματα για τη μεγαλύτερη ολοκλήρωση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας στα κράτη μέλη. Ωστόσο, πρόσφατες εξελίξεις στην έδρα της WEAG αφήνουν να διαφανεί το ενδεχόμενο περαιτέρω συνεργασίας, τουλάχιστον στο επίπεδο των μεγαλύτερων κρατών. Η δράση της WEAG θα μπορούσε, εξάλλου, να υποστηριχθεί χάρη στην ανάληψη μεγαλύτερης δέσμευσης εκ μέρους της Επιτροπής στο πλαίσιο της βιομηχανικής πολιτικής του εν λόγω τομέα.

1.7. Η σύσταση της Δυτικοευρωπαϊκής Οργάνωσης Εξοπλισμών «ως προαγγέλου του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Εξοπλισμών» που αποφασίσθηκε από τους Υπουργούς Αμύνης της ΔΕΕ στις 19 Νοεμβρίου 1996 στην Οστάνδη θα πρέπει να βρει τη θέση της έναντι των διαφόρων προτάσεων που τίθενται σήμερα επί τάπητος.

2. Η ανάλυση της Επιτροπής

2.1. Η Επιτροπή ξεκινά τη μελέτη των προβλημάτων της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας με την ανάλυση των προκλήσεων που καλείται να αντιμετωπίσει η εν λόγω βιομηχανία. Από οικονομική και βιομηχανική άποψη τα κυριότερα προβλήματα προκύπτουν λόγω δημοσιονομικών περιορισμών, καθώς και εξαιτίας του γεγονότος ότι η ευρωπαϊκή αγορά εξοπλισμών υπήρξε ανέκαθεν κατακερματισμένη.

2.2. Τα προβλήματα που αντιμετώπισε η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία είχαν σαφείς επιπτώσεις στη διεθνή της ανταγωνιστικότητα η οποία εξακολούθησε να μειώνεται, ιδίως έναντι της βιομηχανίας των ΗΠΑ. Η βιομηχανία των Ηνωμένων Πολιτειών, εκτός του ότι επωφελήθηκε από την υποτίμηση του δολλαρίου, κατόρθωσε να επικεντρώσει και να προσαρμόσει τις δομές της στις νέες συνθήκες με πολύ μεγαλύτερη ταχύτητα.

2.3. Μία από τις αδυναμίες της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας έναντι της βιομηχανίας των Ηνωμένων Πολιτειών συνίσταται στον κατακερματισμό της ευρωπαϊκής αγοράς. Το γεγονός αυτό ευνόησε την επιβίωση μεμονωμένων εθνικών βιομηχανιών, οι οποίες δεν είναι σε θέση να επωφεληθούν των οικονομιών κλίμακας, τη διατήρηση μορφών ενίσχυσης - ακόμη και συμβατικών - προς τις εθνικές επιχειρήσεις, καθώς και τη διαμόρφωση συμφωνιών διεθνούς συνεργασίας με βάση κυρίως πολιτικές συμπράξεις στηριζόμενες στην αρχή της δίκαιης επιστροφής (juste retour) για κάθε μεμονώμενο πρόγραμμα μεταξύ των διαφόρων χωρών. Υφίστανται τουλάχιστον πέντε παράγοντες οι οποίοι περιορίζουν τη βιομηχανική ολοκλήρωση μεταξύ ευρωπαϊκών εταιρειών του αμυντικού τομέα:

- ο τρόπος που οι μεμονωμένες κυβερνήσεις αντιλαμβάνονται την έννοια της εθνικής ασφάλειας,

- οι διαφορετικές λειτουργικές απαιτήσεις των ευρωπαϊκών ενόπλων δυνάμεων,

- η ανομοιογένεια μεταξύ δημόσιων και ιδιωτικών επιχειρήσεων στις διάφορες χώρες,

- οι διαφορετικές πρακτικές όσον αφορά τις εξαγωγές όπλων,

- η απουσία νομικού πλαισίου στην Ευρώπη το οποίο θα διευκόλυνε τη σύσταση διεθνικών εταιρείων.

2.4. Η εσωτερική ζήτηση αμυντικού εξοπλισμού στην Ευρώπη έπεσε σε παρακμή από το 1987: σε πραγματικούς όρους, η ζήτηση εξοπλισμών εκ μέρους των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης μειώθηκε κατά τι λιγότερο από το ένα τρίτο.

2.5. Η υποχώρηση της ζήτησης οδήγησε σε εκτεταμένη προσπάθεια βιομηχανικής αναδιάρθρωσης, η οποία επικεντρώθηκε κυρίως στον περιορισμό του εργατικού δυναμικού και στη διαφοροποίηση της παραγωγής. Στο εσωτερικό των μεμονωμένων χωρών παρατηρήθηκε μια έντονη διαδικασία συγκέντρωσης επιχειρήσεων που ευνόησε τη δημιουργία ημιμονοπωλιακών βιομηχανικών ομίλων σε εθνική κλίμακα. Ο όμιλοι αυτοί συμμετείχαν σε προγραμμάτα συνεργασίας σε διεθνή κλίμακα.

2.6. Μέχρι στιγμής, σημειώθηκε μικρός αριθμός βιομηχανικών συγχωνεύσεων επί διεθνούς βάσεως στην Ευρώπη.

2.7. Στον τομέα της Ε& Α, η συμβολή της αμυντικής βιομηχανίας στον μη στρατιωτικό τομέα εξακολουθεί μεν να είναι σημαντική από πλευράς προηγμένης τεχνολογίας, επεκτάθει όμως η σημασία του αντίθετου φαινομένου- του αποκαλούμενου «spin-in effect» (μη εκμεταλλεύσιμη ανακάλυψη). Λόγω των οικονομικών πλεονεκτημάτων που συνεπάγονται, οι τεχνολογίες διπλής χρήσεως αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη σπουδαιότητα. Πρέπει, επομένως, να πολλαπλασιασθούν οι προσπάθειες για την προαγωγή, σε επίπεδο τόσο επιχειρησιακών στρατηγικών όσο και δημοσίων πολιτικών, των δυνητικών συνεργιών μεταξύ μη στρατιωτικών και στρατιωτικών ερευνητικών δραστηριοτήτων.

2.8. Η Επιτροπή επισημαίνει νέες προκλήσεις για την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία, όσον αφορά τον προσδιορισμό μιας ευρωπαϊκής ταυτότητας στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας. Σε αυτό το πλαίσιο, μια από τις προτεραιότητες συνίσταται στην ενίσχυση της αμυντικής και τεχνολογικής βάσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προαπαιτούμενου για τη χάραξη μιας μελλοντικής αμυντικής πολιτικής.

2.9. Εκ παραλλήλου με την προαγωγή της ΚΕΠΠΑ, η ΕΕ θα πρέπει επίσης να προωθήσει τη δημιουργία της δικής της βιομηχανικής βάσης με σκοπό την ανάπτυξη των τεχνολογιών και των προϊόντων που απαιτούνται για την ευρωπαϊκή άμυνα. Παρότι τα ανωτέρω είναι σύμφωνα με όσα προβλέπονται από τη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση και από τα κατευθυντήρια έγγραφα της ΔΕΕ, τα πορίσματα της Διακυβερνητικής Διάσκεψης θα είναι καθοριστικής σημασίας. Κατά την Επιτροπή, τούτο δεν σημαίνει ότι πρέπει να αναμείνουμε τα πορίσματα της Διακυβερνητικής Διάσκεψης για την ανάληψη οποιασδήποτε δράσης στον τομέα της αμυντικής βιομηχανίας. Αντίθετα, η πιεστική κατάσταση που επικρατεί στην αμυντική βιομηχανία απαιτεί την άμεση ανάληψη δράσης, ως αναγκαία προϋπόθεση για μια δυνητική Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας.

2.10. Ειδικότερα, η Επιτροπή εκτιμά ότι ο αμυντικός τομέας μπορεί να αποκομίσει τεράστια οφέλη τόσο από το άνοιγμα του τομέα των δημοσίων συμβάσεων στον ανταγωνισμό όσο και από την καθιέρωση διαφανών κανονιστικών ρυθμίσεων. Για το σκοπό αυτό μπορούν να χρησιμοποιούνται οι κοινοτικές ρυθμίσεις που διέπουν τον εν λόγω τομέα, αρκεί να είναι προσαρμοσμένες στις ιδιαιτερότητες του κλάδου. Σύμφωνα με μελέτη που εκπονήθηκε, μια νέα ρύθμιση θα μπορούσε να συντελέσει σε ετήσια εξοικονόμηση κυμαινόμενη από 5 έως 11 εκατομμύρια ECU.

2.11. Η Επιτροπή θεωρεί αναγκαία την προαγωγή του ενδοκοινοτικού εμπορίου αμυντικού εξοπλισμού. Η δημιουργία μιας «ευρωπαϊκής αμυντικής αγοράς» εκτιμάται ότι θα διευκολύνει τόσο τη συνεργασία όσο και την ολοκλήρωση σε επίπεδο ευρωπαϊκών βιομηχανιών.

2.12. Οι μη στρατιωτικές δραστηριότητες έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης (Ε& ΤΑ) οι οποίες, στα πλαίσια της ΕΕ, ενισχύονται από κοινοτικά ερευνητικά προγράμματα, αποκτούν όλο και μεγαλύτερη σημασία και για το στρατιωτικό τομέα. Περίπου το ένα τρίτο των δραστηριοτήτων που χρηματοδοτεί η Επιτροπή παρουσίαζουν πιθανώς διπλό ενδιαφέρον. Επομένως, η Επιτροπή κρίνει σκόπιμο να προαχθούν περισσότερες συνεργίες μεταξύ της στρατιωτικής και της μη στρατιωτικής έρευνας.

2.13. Οι δραστηριότητες τυποποίησης και τεχνικής εναρμόνισης καθίστανται διαρκώς και πιο σημαντικές για την αύξηση της αποτελεσματικότητας της εσωτερικής αγοράς. Σύμφωνα με την Επιτροπή, η διάδοσή τους στον στρατιωτικό τομέα θα πρέπει να αποτελεί έναν από τους βασικούς στόχους της κοινοτικής πολιτικής στον τομέα της άμυνας προκειμένου να περιορισθεί το κόστος προμηθειών, να ενταθεί ο ανταγωνισμός στον τομέα των προμηθειών και να μειωθεί ο χρόνος που απαιτείται για την κατάρτιση τεχνικών προτύπων.

2.14. Η βαθμιαία καθιέρωση μιας ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς στον τομέα της άμυνας θα δημιουργήσει την ανάγκη να θεσπισθεί μια ευρωπαϊκή πολιτική ανταγωνισμού και σε αυτόν τον τομέα. Η πολιτική ανταγωνισμού στον εν λόγω τομέα θα πρέπει προφανώς να εφαρμοσθεί σταδιακά, δεδομένου ότι θα απαιτηθεί τόσο ο συντονισμός της με τις υπόλοιπες κοινοτικές πολιτικές όσο και η συνεκτίμηση των απαιτήσεων των κρατών μελών, ιδίως σε θέματα εθνικής ασφάλειας.

2.15. Η Επιτροπή επιδιώκει να καταστήσει σαφές ότι οι μισές και πλέον περιοχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης που εξαρτώνται από τον αμυντικό τομέα μπορούν να επωφεληθούν από τη χρησιμοποίηση των πιστώσεων που προβλέπονται από τα υφιστάμενα διαρθρωτικά ταμεία. Πρέπει, ωστόσο, να σημειωθεί ότι ακόμη και στις επιδοτούμενες περιοχές δεν μπορεί να χορηγηθεί βοήθεια στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων για την πραγματοποίηση συγκεκριμένων επενδύσεων στον αμυντικό τομέα. Μεταξύ αυτών, η Επιτροπή προβάλλει τα προγράμματα Konver και Adapt, υπενθυμίζει όμως ότι υπάρχουν δυνατότητες «περαιτέρω χρηματοδοτικών πόρων».

2.16. Μεταξύ των αναγκαίων παρεμβάσεων για την υλοποίηση μιας ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς στον τομέα της άμυνας, η Επιτροπή θεωρεί ως κεφαλαιώδους σημασίας τη διαμόρφωση μιας ευρωπαϊκής πολιτικής για τις εξαγωγές εξοπλισμών.

2.17. Η Επιτροπή μπορεί όντως να στηριχθεί στην εμπειρία που αποκτήθηκε από την καθιέρωση, τον Ιούλιο του 1995, του καθεστώτος ελέγχου των εξαγωγών αγαθών και τεχνολογιών διπλής χρήσεως.

2.18. Στο πλαίσιο μιας ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς για τους εξοπλισμούς, η Επιτροπή εκτιμά ότι πρέπει να παγιωθεί η αποκλειστική αρμοδιότητά της όσον αφορά τις τελωνειακές συμφωνίες και, ειδικότερα, τους εισαγωγικούς δασμούς για στρατιωτικούς εξοπλισμούς. Επιπλέον, η Επιτροπή κρίνει ότι απαιτείται η χάραξη ίδιας εμπορικής πολιτικής στον εν λόγω τομέα, με στόχο κυρίως την αποκατάσταση της ισορροπίας στις εμπορικές συναλλαγές στρατιωτικών εξοπλισμών μεταξύ Ευρώπης και Ηνωμένων Πολιτειών.

2.19. Συνοψίζοντας, η δυσχερής κατάσταση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας, οι προκλήσεις τις οποίες καλείται να αντιμετωπίσει, καθώς και η ύπαρξη συγκεκριμένων και άμεσων μέσων παρέμβασης εκ μέρους της Επιτροπής συντείνουν υπέρ της ανάληψης δράσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

3. Γενικές παρατηρήσεις επί του εγγράφου της Επιτροπής

3.1. Το έγγραφο της Επιτροπής καθιστά πρωτίστως αναγκαία την εξέταση των προβλημάτων ασφάλειας και άμυνας στην Ευρώπη. Ωστόσο, η προσέγγιση των προβλημάτων ασφάλειας δεν είναι δυνατόν να περιορισθεί αποκλειστικά στη στρατιωτική διάσταση. Η Ευρωπαϊκή Ένωση ασχολείται ήδη με μια σειρά παρεμβάσεων οι οποίες έχουν άμεση επίδραση στην ασφάλεια. Μεταξύ αυτών μπορούν να συμπεριληφθούν οι παρεμβάσεις που αφορούν τη διπλωματική πρωτοβουλία, το διεθνές εμπόριο, τις πολιτικές συνεργασίας για την ανάπτυξη, τις πρωτοβουλίες για την παροχή βοήθειας σε περιπτώσεις εκτάκτου ανάγκης, κλπ. Γενικότερα, η ΕΕ διαθέτει ήδη τα μέσα που απαιτούνται για την προάσπιση της ευρωπαϊκής ασφάλειας δια της προαγωγής της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης στις όμορες περιοχές (Ανατολική Ευρώπη, Μεσόγειος, Μέση Ανατολή).

3.2. Απαιτείται, επίσης, να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι τα οξύτερα προβλήματα ασφάλειας που αντιμετωπίζει σήμερα η ευρωπαϊκή κοινωνία - μετά τη λήξη του ψυχρού πολέμου - υπερβαίνουν τα προβλήματα της υπεράσπισης των συνόρων. Πράγματι, περιλαμβάνουν, αφενός, την ανάγκη κατάσβεσης των εστιών έντασης και την ανάληψη δράσης για την αποκατάσταση της ειρήνης ανά τον κόσμο και, αφετέρου, την ασφάλεια στο εσωτερικό της ΕΕ έναντι των οικολογικών καταστροφών, των θεομηνιών, της τρομοκρατίας, κλπ. Αυτά θα πρέπει άλλωστε να αποτελέσουν τους μελλοντικούς στρατηγικούς στόχους της ΕΕ, ενώ οι διαδικασίες για τη διαφοροποίηση της βιομηχανίας του εν λόγω τομέα θα πρέπει να στραφούν προς αυτή την κατεύθυνση.

3.3. Στον αμυντικό τομέα, για το σταδιακό προσδιορισμό της ΚΕΠΠΑ θα πρέπει να ληφθεί υπόψη η διαφορετική/ανομοιογενής σύνθεση των διεθνών οργανισμών (ΕΕ, ΔΕΕ, WEAG, ΝΑΤΟ, ΟΑΣΕ, Σύμπραξη για την Ειρήνη) που διαδραματίζουν διαφορετικό ρόλο στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στις απαιτήσεις των κρατών μελών της ΕΕ που διατηρούν εκ παραδόσεως καθεστώς ουδετερότητας και δεν λαμβάνουν θέση στο στρατιωτικό τομέα.

3.4. Κατά τη διαμόρφωση μιας νέας ευρωπαϊκής «αρχιτεκτονικής ασφάλειας» θα πρέπει οπωσδήποτε να εξετασθούν και να διασαφηνισθούν οι αμοιβαίες σχέσεις μεταξύ της ΕΕ, της ΔΕΕ και του ΝΑΤΟ, καθώς και οι σχέσεις που διατηρούν με άλλους διεθνείς οργανισμούς όπως ο ΟΗΕ και ο ΟΑΣΕ. Εξάλλου, η τάση που εκδηλώθηκε κατά τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στο Βερολίνο, τον Ιούλιο του 1996, για την παροχή περισσότερων αρμοδιοτήτων στις ευρωπαϊκές χώρες στα πλαίσια των στρατιωτικών παρεμβάσεων της Συμμαχίας, κυρίως όσον αφορά τη διατήρηση ή την επιβολή της ειρήνης, καθιστά αναγκαίο και επείγοντα τον καθορισμό του μελλοντικού ρόλου της ΕΕ και της ΔΕΕ στον τομέα της ασφάλειας.

3.5. Η ανακοίνωση της Επιτροπής συνδέεται στενά με την αμυντική βιομηχανία και αποσκοπεί σε εξακρίβωση της δυνατότητας ενεργοποίησης σε σύντομο χρονικό διάστημα - δηλαδή πριν από τη διαμόρφωση μιας ΚΕΠΠΑ και, κατά συνέπεια, μιας κοινής αμυντικής πολιτικής - μιας σειράς κοινοτικών μέτρων για την υποστήριξη και τον εξορθολογισμό της αμυντικής βιομηχανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

3.6. Η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι η αμυντική βιομηχανία στην Ευρώπη διαθέτει, όπως άλλωστε οι εταίροι και οι ανταγωνιστές της, κατά κύριο λόγο από τις Ηνωμένες Πολιτείες, εντελώς εξειδικευμένα χαρακτηριστικά όσον αφορά τους πολιτικούς και αμυντικούς στόχους, τα διεθνή δεδομένα του ανταγωνισμού, την οργάνωση της έρευνας και ανάπτυξης, τις ανάγκες τυποποίησης και τις συνθήκες εξαγωγής.

3.7. Τούτο σημαίνει ότι όσο θα υπάρχουν εθνικές αμυντικές πολιτικές θα απαιτείται να λαμβάνεται υπόψη η σχέση που συνδέει τις πολιτικές αυτές με τις εθνικές αμυντικές βιομηχανίες, έχοντας κατά νου ότι ενδέχεται να υφίστανται διάφορες στρατηγικές επιλογές οι οποίες είναι δυνατό να περιορίσουν ή να δεσμεύσουν τη δράση της Επιτροπής στον εν λόγω τομέα. Θα ήταν σκόπιμο όμως να αποφευχθεί ο υπερβολικός αριθμός εναλλακτικών λύσεων για να μην παρακωλυθεί η διαδικασία ολοκλήρωσης.

3.8. Επιπλέον, για οποιοδήποτε δυνητικό μέτρο στο πλαίσιο της βιομηχανικής πολιτικής και της πολιτικής ανταγωνισμού θα πρέπει να συνεκτιμάται ο χρόνος που απαιτείται για το σχεδιασμό, την ανάπτυξη και την παραγωγή του στρατιωτικού εξοπλισμού, καθώς και η σημαντική επίδραση των επενδύσεων έρευνας και ανάπτυξης επί του τελικού κόστους του εξοπλισμού αυτού, οι οποίες μπορεί να συντελέσουν σε αύξηση του κόστους διανομής κατά 40 %, ενώ για τον χημικό τομέα υπολογίζονται σε 12 % περίπου και σε 8 % περίπου για την αυτοκινητοβιομηχανία.

3.9. Πρέπει, ωστόσο, να θεωρηθεί ως πρωτεύουσα η απαίτηση περί εξαιρετικά ταχείας παρέμβασης για τη διασφάλιση των βιομηχανικών και τεχνολογικών ικανοτήτων της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας. Οι ικανότητες αυτές διατρέχουν κίνδυνο για διαφόρους λόγους. Αξιοσημείωτη υπήρξε η μείωση των στρατιωτικών δαπανών που σημειώθηκε στις χώρες της ΕΕ κατά τα πιο πρόσφατα χρόνια. Τούτο οδήγησε στην παρούσα κρίση του αμυντικού τομέα που επέφερε βαθιά αναδιάρθρωση και σημαντική αναπροσαρμογή αυτού του τομέα της βιομηχανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και κατέστησε προφανή την ύπαρξη σοβαρότατης ανομοιογένειας στις βιομηχανικές πολιτικές των κρατών μελών.

3.10. Κατά συνέπεια, η ΟΚΕ εκτιμά ότι - παρά τους περιορισμούς που αναφέρθηκαν - η επείγουσα ανάγκη διαφύλαξης, αφενός, των επιπέδων απασχόλησης και, αφετέρου, των υφιστάμενων τεχνολογικών δυνατοτήτων της αμυντικής βιομηχανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, καθιστά απαραίτητη μια παρέμβαση της Κοινότητας πριν από τη οριστική διαμόρφωση της ΚΕΠΠΑ. Επομένως, η ΟΚΕ κρίνει σκόπιμη μια προσεκτική αξιολόγηση των άμεσα διαθέσιμων μέσων σε κοινοτικό επίπεδο για την ενίσχυση και τον εξορθολογισμό του αμυντικού τομέα.

3.11. Τέλος, θα πρέπει να προταθεί η καθιέρωση συστημάτων αγοράς βασισμένων σε μεγαλύτερο ενδοκοινοτικό ανταγωνισμό, και ενδεχομένως επί διαφόρων επιπέδων εφαρμογής ανάλογα με την τυπολογία του προϊόντος, προκειμένου να καταστεί δυνατή η ταχύτερη υλοποίηση της διαδικασίας ολοκληρώσεως του βιομηχανικού τομέως.

3.12. Εξάλλου, η ΟΚΕ εκτιμά ότι η διατήρηση αυτόνομων ευρωπαϊκών δυνατοτήτων από πλευράς τεχνολογίας και παραγωγής στον τομέα της άμυνας και η ανάγκη μεγαλύτερης εξισορρόπησης του παγκοσμίου εμπορίου, απαιτούν σήμερα να προτιμάται η ευρωπαϊκή παραγωγή κατά τις επιλογές των κυβερνήσεων, και να ισοσκελίζονται έτσι οι τάσεις και οι άμεσες ή έμμεσες δράσεις των κυβερνήσεων των τρίτων χωρών υπέρ των βιομηχανιών τους.

3.13. Τέλος, η ΟΚΕ θεωρεί πράγματι αναγκαίο να διατηρήσει η ΕΕ στον τομέα αυτό ένα επίπεδο τεχνολογικών ικανοτήτων που να ανταποκρίνεται στο ρόλο που εννοεί να διαδραματίσει σε διεθνές επίπεδο για την διαφύλαξη της ειρήνης, της ανεξαρτησίας και της ασφάλειας των Ευρωπαίων πολιτών.

3.14. Η ΟΚΕ απευθύνει επιτακτική έκκληση στη Διακυβερνητική Διάσκεψη προκειμένου να καθορίσει το ταχύτερο δυνατόν το δεύτερο πυλώνα. Ο ορισμός αυτός επηρεάζει, πράγματι, σημαντικά τις αρμοδιότητες, τα μέσα και τους προσανατολισμούς της βιομηχανικής πολιτικής.

4. Ειδικές παρατηρήσεις επί του εγγράφου της Επιτροπής

4.1. Τάσεις των αμυντικών δαπανών στις χώρες της ΕΕ

Όπως προκύπτει από τον συνημμένο πίνακα (πίνακας 1), τα κράτη μέλη της ΕΕ μείωσαν τις αμυντικές τους δαπάνες και στη διάρκεια του 1995, ενώ σύμφωνα με τις διαθέσιμες ενδείξεις η τάση αυτή δεν φαίνεται να έχει διαφοροποιηθεί κατά το 1996. Εξάλλου, η ανάγκη εξυγίανσης των δημοσίων προϋπολογισμών είναι κοινή σε όλες τις χώρες της ΕΕ. Συνεπώς, η τάση που επικρατεί κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών δεν προβλέπεται να μεταβληθεί στο άμεσο μέλλον και αναμένεται ότι οι δαπάνες για την αγορά εξοπλισμών θα εξακολουθήσουν να μειώνονται με ακόμη ταχύτερους ρυθμούς απ'ό,τι το σύνολο των αμυντικών δαπανών. Σε αυτή την περίπτωση θα καταστεί ακόμη επιτακτικότερη - όπως έχει υποδειχθεί από την Επιτροπή - η ανάγκη θέσπισης πολιτικών κοινοτικής παρέμβασης στην αμυντική βιομηχανία.

4.2. Διαφοροποίηση και μετατροπή

Οι αμυντικές βιομηχανίες διαθέτουν κατά κανόνα υψηλό τεχνολογικό επίπεδο και, κυρίως, είναι συχνά σε θέση να υλοποιούν περίπλοκα συστήματα παραγωγής. Επιπλέον, διαθέτουν εξαιρετικά υψηλό επίπεδο ποιότητας και, για αυτό το λόγο, αποτελούν κεφάλαιο το οποίο δεν πρέπει να σπαταληθεί, όχι μόνον για να υποστηριχθεί η ΚΕΠΠΑ, αλλά και να προσανατολισθεί σε νέες παραγωγές. Επομένως, τα κοινοτικά μέσα μπορούν εν προκειμένω να στραφούν σε διαφοροποίηση του εν λόγω τομέα καθορίζοντας νέους στόχους και νέα προϊόντα για τη μη πολεμική αγορά όπου να είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθεί αυτό το τεχνολογικό και οργανωτικό κεφάλαιο και να διατηρηθούν τα επίπεδα απασχόλησης. Εμπειρίες σχετικά με στρατηγικές βιομηχανικής διαφοροποίησης υπάρχουν στην Ευρώπη, ακόμη και στο στρατιωτικό τομέα 7 οι εμπειρίες αυτές χρήζουν αξιοποίησης και επέκτασης.

4.3. Οι δραστηριότητες διπλής χρήσεως

Κατά τα τελευταία χρόνια, η εξέλιξη τόσο των τεχνολογιών όσο και των προϊόντων συνέβαλε σε μείωση των διαφορών, από άποψη ειδικών τεχνικών λειτουργίας, μεταξύ των διαφόρων εξαρτημάτων στρατιωτικής χρήσεως και των αντίστοιχων εξαρτημάτων για μη στρατιωτικούς σκοπούς 7 πολυάριθμες επιχειρήσεις έχουν ήδη επωφεληθεί από αυτό το γεγονός, παράγοντας προϊόντα είτε για τη στρατιωτική είτε για τη μη στρατιωτική αγορά (προϊόντα διπλής χρήσεως), χωρίς επαχθείς διαρθρωτικές επιβαρύνσεις. Τούτο θα έπρεπε να τύχει ιδιαίτερης προσοχής από την πλευρά της Επιτροπής, υπό την έννοια ότι θα πρέπει να ευνοήσει και να ενισχύσει την Ε& Α και την παραγωγή στον τομέα των δραστηριοτήτων διπλής χρήσεως. Ένας κίνδυνος προς αποφυγή κατά την παροχή ενίσχυσης σε δραστηριότητες διπλής χρήσεως, συνίσταται στην εμφάνιση πιθανών στρεβλώσεων του ανταγωνισμού στις εμπορικές αγορές.

4.4. Οι δραστηριότητες έρευνας και ανάπτυξης (Ε& Α)

Η στήριξη του τεχνολογικού επαναπροσανατολισμού της ευρωπαϊκής στρατιωτικής βιομηχανίας μπορεί να προέλθει από αναδιανομή των πιστώσεων που διατίθενται για την επιστημονική και τεχνολογική έρευνα σύμφωνα - και σε αυτήν την περίπτωση - με μια διττή προοπτική ().

4.5. Προγραμματισμός και διαχείριση των στρατιωτικών προγραμμάτων

Ένα ιδιαίτερο πρόβλημα όσον αφορά τη διαμόρφωση βιομηχανικών πολιτικών σε τομείς που κάνουν χρήση προηγμένης τεχνολογίας συνίσταται στο συντονισμό μεταξύ της χρονομελέτης της βιομηχανίας και του χρόνου που απαιτείται για τον προσδιορισμό των δημοσίων πολιτικών και των διοικητικών δραστηριοτήτων. Στην περίπτωση των βιομηχανιών που κάνουν χρήση προηγμένης τεχνολογίας - και ιδίως εκείνων που παράγουν ολοκληρωμένα συστήματα, όπως συμβαίνει σε αρκετούς κλάδους της στρατιωτικης βιομηχανίας - οι στρατηγικές επιλογές πρέπει να πραγματοποιούνται με βάση έναν χρονικό ορίζοντα που μπορεί να ανέρχεται σε δέκα - δεκαπέντε χρόνια. Τούτο καθορίζει μια εταιρική σχέση μεταξύ παραγωγών και εντολοδοτών η οποία φαίνεται να αποκλείει, εξ ορισμού, το ενδεχόμενο να εισχωρήσουν σε αυτούς τους τομείς στοιχεία ανταγωνισμού και αγοράς, κοινά σε άλλους βιομηχανικούς τομείς. Από την άλλη πλευρά, σε περίπτωση που οι διαθέσιμες τεχνολογικές και συστημικές δυνατότητες της αμυντικής βιομηχανίας διαφυλάττονται και δεν είναι δυνατόν να αναπαραχθούν σε σύντομο χρονικό διάστημα, η εισαγωγή στοιχείων ανταγωνισμού στις δημόσιες συμβάσεις και υψηλότερου επιπέδου ανταγωνιστικότητας στις υπεργολαβίες μπορεί να συμβάλει σημαντικότατα στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας και στην αύξηση της παραγωγικότητας της στρατιωτικής βιομηχανίας.

4.6. Οι βιομηχανικές συνεργασίες στον αμυντικό τομέα

Ο περιορισμός των δαπανών για εξοπλισμούς και το αυξανόμενο κόστος των νέων οπλικών συστημάτων κατέστησαν επιτακτική ανάγκη για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις την υλοποίηση κοινών σχεδίων, με στόχο την επίτευξη μεγαλύτερου όγκου παραγωγής. Τούτο οδήγησε στη σύναψη πολυάριθμων συμφωνιών συνεργασίας (βλ. πίνακα 2) είτε σε διμερές είτε σε πολυμερές επίπεδο. Η τάση αυτή συνιστά μεν πρόοδο προς την κατεύθυνση της ολοκλήρωσης της αμυντικής βιομηχανίας σε ευρωπαϊκή κλίμακα, αλλά θέτει πολυάριθμα προβλήματα: Πρώτον, τίθεται το ζήτημα των διακυβερνητικών συμφωνιών οι οποίες αφήνουν ελάχιστα περιθώρια για την ανάληψη συγκεκριμένων δράσεων με στόχο την τεχνολογική και βιομηχανική ολοκλήρωση σε επίπεδο επιχείρησης (οι συμφωνίες και η απόκτηση επιχειρήσεων είναι αρκετά περιορισμένες σε ευρωπαϊκό επίπεδο 7 βλ. πίνακα 3). Δεύτερον, οι συνεργασίες αυτές αποσκοπούν κατά κύριο λόγο στην υλοποίηση ενός μόνον οπλικού συστήματος και σπανίως προβλέπουν ευρύτερες συμφωνίες συνεργασίας σε βιομηχανική κλίμακα. Φαίνονται συνεπώς ακατάλληλες παρόμοιες διακυβερνητικές συμφωνίες για τη διαμόρφωση μιας πιο συγκροτημένης και πλήρους διαδικασίας με σκοπό την ολοκλήρωση της αμυντικής βιομηχανίας με τη συμμετοχή όλων των κρατών μελών.

4.7. Βιομηχανική πολιτική

Η ΟΚΕ εκτιμά ότι, προκειμένου να αποτραπεί η εξαφάνιση τεχνολογικών και βιομηχανικών δυνατοτήτων ζωτικής σημασίας για την ευρωπαϊκή άμυνα, απαιτείται η αναδιάρθρωση της ευρωπαϊκής στρατιωτικής βιομηχανίας με γνώμονα την ανάληψη αποφασιστικής κοινοτικής δράσης στο πλαίσιο της βιομηχανικής πολιτικής. Η Επιτροπή μπορεί να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο επιταχύνοντας τον ορισμό του νομικού μέσου της «ευρωπαϊκής εταιρείας» που θα προσδώσει στις επιχειρήσεις ένα μέσο εταιρικού εξορθολογισμού το οποίο θα καθιστά δυνατή τη σύναψη συμφωνιών και την πραγματοποίηση συγχωνεύσεων σε ισότιμη βάση. Ενόψει της ενιαίας αγοράς και της απαιτούμενης ισότητας ευκαιριών μεταξύ των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, η ΟΚΕ θεωρεί επίσης ότι η Επιτροπή οφείλει να ενθαρρύνει την ιδιωτικοποίηση των δημοσίων επιχειρήσεων παραγωγής εξοπλισμών. Η συνολική δράση της Επιτροπής θα πρέπει, κατά την ΟΚΕ, να αποσκοπεί στη διαμόρφωση των πλαισίων εντός των οποίων θα αναπτυχθεί μια ενιαία ευρωπαϊκή αγορά άμυνας χωρίς δεσπόζουσες θέσεις και με συνθήκες ίσης μεταχείρισης των δυνητικών ανταγωνιστών.

4.8. Ο ρόλος των βιομηχανιών παραγωγής εξαρτημάτων

Η ΟΚΕ συνιστά επιπλέον να αξιοποιηθεί ο ρόλος των επιχειρήσεων που λειτουργούν στους τομείς παραγωγής εξαρτημάτων για συστήματα και υποσυστήματα, προκειμένου να αποφευχθεί η υπερβολική καθετοποίηση της αμυντικής βιομηχανίας της ΕΕ και να επιτευχθεί μεγαλύτερη ευλυγισία στις δομές της.

4.9. Η ευρωπαϊκή ενιαία αγορά στον αμυντικό τομέα

Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η προώθηση της ολοκλήρωσης και της ορθολογικής οργάνωσης της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας είναι κεφαλαιώδους σημασίας, προκειμένου να επιτευχθεί το υψηλότερο δυνατό επίπεδο αποδοτικότητας και ανταγωνιστικότητας διεθνώς. Τούτο μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνον μέσω της υλοποίησης μιας ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς άμυνας. Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα και η ΔΕΕ, και με τη σύσταση Ευρωπαϊκού Οργανισμού Εξοπλισμών, θα πρέπει να αναλάβουν την ευθύνη να προωθήσουν τη δημιουργία μιας τέτοιας αγοράς. Η ΟΚΕ ζητεί από το Συμβούλιο Υπουργών να προβεί - με βάση την υφιστάμενη συνεργασία μεταξύ Γαλλίας, Γερμανίας, Ιταλίας και Μεγάλης Βρετανίας - σε σύναψη συνολικής συμφωνίας για τη σύσταση ενός τέτοιου οργανισμού.

4.10. Η προβληματική της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς στον αμυντικό τομέα

Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Εξοπλισμών θα είναι επιφορτισμένος με το συντονισμό των διαδικασιών τεχνικής τυποποίησης, εξορθολογισμού και ολοκλήρωσης της αγοράς, χωρίς να προκληθούν αρνητικές συνέπειες σε κοινωνικό επίπεδο. Ωστόσο, κατά τον προσδιορισμό του ρόλου του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Εξοπλισμών απαιτείται να ληφθούν υπόψη οι αρμοδιότητες που έχουν ήδη ανατεθεί τόσο στη ΔΕΕ, από στρατηγική-στρατιωτική άποψη, όσο και στην Επιτροπή, από οικονομική και βιομηχανική άποψη. Ειδικότερα, η Επιτροπή - χάρη στις κανονιστικές εξουσίες της, στις τεχνικές και διοικητικές δομές της, καθώς και στην εμπειρία που έχει ήδη αποκομίσει από άλλους βιομηχανικούς τομείς - νομιμοποιείται να αξιώσει πρωτεύοντα ρόλο όσον αφορά την παροχή υποστήριξης και τη θέσπιση συμβατικών κανονιστικών διατάξεων και δοκιμασμένων κανόνων που δύνανται αναμβίβολα να διευκολύνουν και να επιταχύνουν τη διαδικασία της ανάπτυξης και διαχείρισης του προαναφερθέντος οργανισμού.

Δεν πρέπει να παραθεωρηθεί στο πλαίσιο της διαδικασίας αυτής ο βασικός ρόλος των κυβερνήσεων των κρατών μελών των οποίων η πολιτική βούληση που εκφράζεται στην Συνθήκη του Μάαστριχτ πρέπει να στηρίζεται στη συνεπή εφαρμογή της.

4.11. Δημόσιες συμβάσεις

Η ΟΚΕ εκτιμά ότι η Κοινότητα μπορεί να αρχίσει τη σταδιακή εναρμόνιση των κανόνων που διέπουν τις δημόσιες συμβάσεις τόσο στο στρατιωτικό όσο και στο μη στρατιωτικό τομέα σύμφωνα με τις αρχές της μη διακριτικής και της ίσης μεταχείρισης για τους συμμετέχοντες που προέρχονται από την Κοινότητα, δια της εφαρμογής - αρχίζοντας από τα λιγότερα ευαίσθητα προϊόντα - των κανόνων του ανταγωνισμού και βάσει ανοικτών και διαφανών διαδικασιών με αντικειμενικά κριτήρια επιλογής και ανάθεσης. Άλλλωστε, τούτο συμβαίνει ήδη για τα προϊόντα του μη στρατιωτικού τομέα ή για τα προϊόντα διπλής χρήσεως που χρησιμοποιούνται από τις ένοπλες δυνάμεις των κρατών μελών. Η ΟΚΕ συνιστά να ληφθούν ιδιαιτέρως υπόψη, κατά την εφαρμογή των κριτηρίων ανταγωνισμού, ο ιδιότυπος χαρακτήρας του τομέα της άμυνας, καθώς και τα αμυντικά συμφέροντα των κρατών μελών.

4.12. Τυποποίηση και τεχνική εναρμόνιση

Ο καθορισμός κοινών τεχνικών προτύπων στα διάφορα κράτη μέλη αποτελεί, κατά την ΟΚΕ, απαραίτητη προϋπόθεση για την ανάπτυξη μιας ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς άμυνας. Η ΟΚΕ έχει, άλλωστε, επίγνωση των δυσκολιών που ανακύπτουν και σε άλλους τομείς όσον αφορά την επίτευξη αποτελεσματικής τεχνικής εναρμόνισης. Η ΟΚΕ επικροτεί την άποψη της Επιτροπής περί προσέγγισης - σε συνεργασία με τη ΔΕΕ και το ΝΑΤΟ - μεταξύ στρατιωτικών προτύπων και υφισταμένων μη στρατιωτικών προτύπων, προκειμένου να μεγιστοποιηθούν οι δυνατότητες ανάπτυξης προϊόντων διπλής χρήσεως.

4.13. Τα κριτήρια για μια πολιτική εξαγωγών των Ευρωπαϊκών εξοπλισμών

Κατά τα τελευταία χρόνια - και ενόψει της ΚΕΠΠΑ - το Συμβούλιο Υπουργών αντιμετώπισε το ζήτημα του καθορισμού κοινών κριτηρίων σε ευρωπαϊκή κλίμακα για την κανονιστική ρύθμιση των εξαγωγών εξοπλισμών. Κύριο σημείο αναφοράς στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας εναρμόνισης των εμπορικών πολιτικών των κρατών μελών, αποτελούν τα οκτώ κριτήρια που εγκρίθηκαν το 1991 από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Λουξεμβούργου και επαναβεβαιώθηκαν το 1992 στη Λισαβώνα. Θα απαιτηθεί να προσδιορισθούν τα νομικά μέσα για την εφαρμογή των κριτηρίων αυτών, κατά τρόπο ώστε να παρασχεθεί στην Επιτροπή η δυνατότητα να τα θέσει σε εφαρμογή δυνάμει του Άρθρου 113 της Συνθήκης. Η εναρμόνιση των πολιτικών και των νομοθεσιών που διέπουν τις εξαγωγές εξοπλισμών στα διάφορα κράτη μέλη αποκτά επείγοντα χαρακτήρα, προκειμένου να προσδοθεί διαφάνεια, κανονιστική ομοιογένεια και βέβαιες προοπτικές στη βιομηχανία. Σχετικά θα πρέπει να αποφευχθεί η περίπτωση να υποστούν οι χώρες που διαθέτουν αυστηρή νομοθεσία «εναρμόνιση προς τα κάτω».

4.14. Διαφάνεια των εξαγωγών εξοπλισμών

Για την αποφυγή στρεβλώσεων μεταξύ των διαφόρων κρατών μελών, απαιτείται οι αρχές της μελλοντικής ευρωπαϊκής νομοθεσίας να διασφαλίζουν το γεγονός ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα εθνικά Κοινοβούλια θα διαθέτουν σημαντική δυνατότητα άσκησης ελέγχου και ενημέρωσης σχετικά με τις εξαγωγές εξοπλισμών. Όσον αφορά τον έλεγχο και τη διαφάνεια στις εξαγωγές εξοπλισμών, η ΟΚΕ προτείνει στην Επιτροπή να υποβάλλει περιοδικά έκθεση σχετικά με τις πωλήσεις εξοπλισμών από χώρες της ΕΕ προς τρίτες χώρες, με στόχο τη διασφάλιση της διαφάνειας κατά την εφαρμογή των καθορισθέντων κριτηρίων. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι τα κριτήρια που έχουν ήδη συζητηθεί και εγκριθεί από το Συμβούλιο κατά το 1991 και 1992 πρέπει να προσδιορισθούν ακόμη περισσότερο και να εφαρμόζονται πλήρως προκειμένου να αποφευχθούν οι ερμηνευτικές αποκλίσεις. Ειδικότερα, η ΟΚΕ ζητεί να απαγορευθεί σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο η παραγωγή, η πώληση και η χρησιμοποίηση ναρκών ξηράς κατά των ανθρώπων.

4.15. Έλεγχοι των εξαγωγών αγαθών και τεχνολογιών διπλής χρήσεως

Η ΟΚΕ επικροτεί την εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας στον τομέα των εξαγωγών αγαθών και τεχνολογιών διπλής χρήσεως, η οποία θα πρέπει επίσης να προσδιορισθεί ακόμη περισσότερο και να εφαρμόζεται πλήρως προκειμένου να αποφευχθούν οι ερμηνευτικές αποκλίσεις.

4.16. Η κοινωνική προβληματική του εξορθολογισμού της αμυντικής βιομηχανίας

Ο περιορισμός των στρατιωτικών δαπανών, η απαιτούμενη ορθολογική οργάνωση της παραγωγής σε ευρωπαϊκή κλίμακα και η ανάγκη αύξησης της παραγωγικότητας δημιούργησαν σημαντικά προβλήματα, δεδομένου ότι απομακρύνθηκε ειδικευμένο εργατικό δυναμικό, και προκάλεσαν σοβαρότατες κοινωνικές συνέπειες σε όσες ευρωπαϊκές περιοχές εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τη στρατιωτική παραγωγή. Τα προβλήματα αυτά χρήζουν ιδιαίτερης προσοχής και απαιτούν τη λήψη στοχοθετημένων μέτρων παρέμβασης, προκειμένου να απασχοληθεί εκ νέου σε άλλους τομείς το ανθρώπινο και επαγγελματικό δυναμικό που εργάζεται ήδη στον αμυντικό τομέα. Μεταξύ των μέτρων αυτών θα ήταν σκόπιμο να εξετασθούν τα εξής:

α) πρότυπα σχέδια διαφοροποίησης και επαναπασχόλησης σε τοπική κλίμακα, με παράλληλη αξιοποίηση των πρωτοβουλιών που έχουν ήδη αναληφθεί κατά τόπους 7

β) πρωτοβουλίες επαγγελματικής κατάρτισης επικεντρωμένες γύρω από την προώθηση νέων δραστηριοτήτων 7

γ) στήριξη της ανάπτυξης των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) στο πλαίσιο των γενικών πολιτικών της Κοινότητας 7

δ) συμμετοχή των ΜΜΕ στα προγράμματα Ε& Α 7

ε) συντονισμός των αρμοδιοτήτων μεταξύ των διαφόρων θεσμικών επιπέδων (περιφερειών, κρατών, Κοινότητας) με στόχο τη βέλτιστη χρήση των διαθέσιμων χρηματοοικονομικών πόρων, ιδιαίτερα δε των διαρθρωτικών ταμείων.

4.17. Διαρθωτικά ταμεία

Η πρόσβαση στις πιστώσεις των διαρθρωτικών ταμείων υπήρξε δύσκολη κατά το παρελθόν, κυρίως λόγω της αναποτελεσματικότητας των εθνικών γραφειοκρατικών διαδικασιών και των εξαιρετικά περιοριστικών κοινοτικών ρυθμίσεων έναντι των μεσαίου και μεγάλου μεγέθους επιχειρήσεων του αμυντικού τομέα. Η ΟΚΕ εκτιμά, αφενός, ότι απαιτείται να συγκεντρωθούν περισσότερες πληροφορίες από τις ήδη διαθέσιμες σχετικά με την εφαρμογή του προγράμματος Konver - το οποίο αποτελεί το μοναδικό κοινοτικό μέσο στήριξης για τη μετατροπή της ευρωπαϊκής στρατιωτικής βιομηχανίας - και, αφετέρου, ότι είναι δυνατόν να καθορισθούν καινούρια προγράμματα καλύτερα προσαρμοσμένα στις απαιτήσεις αναδιάρθρωσης και διαφοροποίησης των επιχειρήσεων του αμυντικού τομέα, ιδίως δε όσον αφορά τον κοινωνικό τους αντίκτυπο σε μια δεδομένη περιοχή.

Η ΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή να προβεί σε επαλήθευση των αποτελεσμάτων που επετεύχθησαν από το πρόγραμμα Konver καθώς και σε επανακαθορισμό του εν λόγω προγράμματος.

4.18. Επικουρικότητα

Σε αυτό ακριβώς το πλαίσιο πρέπει να καθορισθεί ο ρόλος της επικουρικότητας, κατά τρόπο ώστε να αναληφθεί προσπάθεια για το συντονισμό των χρηματοοικονομικών και παραγωγικών πόρων στα διάφορα θεσμικά επίπεδα, με στόχο τη διατήρηση των τεχνολογικών επιπέδων και των επιπέδων απασχόλησης.

4.19. Περαιτέρω δράσεις της Επιτροπής στον αμυντικό τομέα

Τέλος, η ΟΚΕ κρίνει εξαιρετικά χρήσιμο να προβεί η Επιτροπή, σε σύντομο χρονικό διάστημα, στη διαμόρφωση «σχεδίου δράσης» (master plan) στο οποίο θα καθορίζονται οι δράσεις που προτίθεται να αναλάβει στο μέλλον η Επιτροπή, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη. Ένα τέτοιο «σχέδιο δράσης» θα πρέπει να εξετάζει τους στόχους των μελλοντικών δράσεων της Επιτροπής στον αμυντικό τομέα, τους φορείς που θα συμμετάσχουν σε αυτή τη διαδικασία και τις αντίστοιχες αρμοδιότητες, τα μέτρα που ενδείκνυνται για την επίτευξη των καθορισθέντων στόχων και, προπαντός, τα διάφορα χρονικά στάδια κατά τα οποία θα πρέπει να τεθούν σταδιακά σε εφαρμογή τα μέτρα που κρίνονται αποτελεσματικότερα.

5. Σύνοψη

5.1. Για πρώτη φορά η Επιτροπή έκανε την παρέμβασή της το 1996 με μια ανακοίνωση για τα προβλήματα της αμυντικής βιομηχανίας της ΕΕ, στηριζόμενη σε μια νέα ερμηνεία του άρθρου 223 της Συνθήκης και εντός του πλαισίου του δεύτερου πυλώνα της ΕΕ όπως προσδιορίσθηκε στο Μάαστριχτ.

5.1.1. Μετά το τέλος του ψυχρού πολέμου, τόσο η έννοια όσο και τα μέσα της ασφάλειας υποβάλλονται σε μια εξελικτική διαδικασία, η οποία καταδεικνύει πόσο περιορισμένη είναι η αντίληψη που βασίζεται στην αντιπαράθεση μεταξύ συνασπισμών και στην προσφυγή σε αποκλειστικώς στρατιωτικά μέσα.

5.1.2. Οι χώρες της ΕΕ στρέφονται προς το καθορισμό μιας πρωτότυπης αρχιτεκτονικής στον τομέα της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Η αρχιτεκτονική αυτή οφείλει να λάβει υπόψη, αφενός, τους υφιστάμενους διεθνείς οργανισμούς (ΔΕΕ, ΝΑΤΟ, ΟΟΣΑ, κλπ) και, αφετέρου, τις απαιτήσεις των κρατών μελών της ΕΕ που είναι εκ παραδόσεως ουδέτερες ή δεν δεσμεύονται από στρατιωτικές συμμαχίες.

5.1.3. Η παρέμβαση της Επιτροπής στον τομέα της αμυντικής βιομηχανίας οφείλει εξάπαντος να λάβει υπόψη τις ιδιαιτερότητες του εν λόγω φορέα και να μελετήσει τους δεσμούς του με τις πολιτικές άμυνας και ασφάλειας, τους τρόπους οργάνωσής του όσον αφορά την έρευνα, την ανάπτυξη και την παραγωγή, καθώς και την εξάρτησή του από τις αγορές των υπουργείων αμύνης σε είδη εξοπλισμού.

5.1.4. Ως στόχος της παρεμβάσεως πρέπει να τεθεί η διαφύλαξη τόσο των επιπέδων απασχόλησης όσο και των σημερινών επαγγελματικών τεχνολογικών ικανοτήτων της αμυντικής βιομηχανίας στην ΕΕ.

5.1.5. Στο πλαίσιο αυτό, και λαμβανομένης υπόψη της ανισορροπίας που χαρακτηρίζει σήμερα το διεθνές εμπόριο εξοπλισμού, είναι απαραίτητο να ευνοηθεί η ευρωπαϊκή παραγωγή.

5.2. Το γεγονός ότι είναι απαραίτητη η διατήρηση των τεχνολογικών επιπέδων και των επιπέδων απασχόλησης της αμυντικής βιομηχανίας στην ΕΕ σε μια περίοδο που χαρακτηρίζεται από κάμψη της στρατιωτικής ζήτησης επιβάλλει επίσπευση των διεργασιών μετατροπής και διαφοροποιήσεως και επικέντρωση στην τεχνολογική ανακαίνιση του τομέα, με την εκμετάλλευση και των ευκαιριών που παρέχουν οι τεχνολογίες διπλής χρήσεως.

5.2.1. Ο πολύπλοκος και χρονοβόρος χαρακτήρας των στρατιωτικών προγραμμάτων και η ανάπτυξη διακυβερνητικών συνεργασιών επί τη βάσει της αρχής της δίκαιης επιστροφής είχαν ως αποτέλεσμα μέχρι σήμερα να τεθούν τεχνικοί και πολιτικοί περιορισμοί στην ανάπτυξη μιας ευρωπαϊκής αγοράς εξοπλισμών.

5.2.2. Η μερική έστω εφαρμογή των αρχών της ενιαίας αγοράς στον αμυντικό τομέα, από κοινού με τη δημιουργία νέων μέτρων όπως ο ευρωπαϊκός οργανισμός εξοπλισμού, πρέπει να έχει ως στόχο τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας και της παραγωγικότητας και συνεπώς της διεθνούς ανταγωνιστικότητας της πολεμικής βιομηχανίας στην ΕΕ.

5.2.3. Η κοινοτική αρμοδιότητα του εξωτερικού εμπορίου θα πρέπει προοδευτικώς να επεκταθεί και προς το εμπόριο των εξοπλισμών. Και τούτο, προκειμένου να αποφευχθούν οι στρεβλώσεις λόγω της ποικιλίας των εθνικών προδιαγραφών κατά την εξαγωγή όπλων. Η μελλοντική κατάρτιση κοινοτικών προδιαγραφών στον τομέα αυτό πρέπει να στηριχθεί στις αρχές που έχουν ήδη καθορισθεί από το Συμβούλιο το 1991 και 1992 καθώς και σε ευρέα κριτήρια διαφάνειας.

Βρυξέλλες, 19 Μαρτίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() ΔΕΕ = Δυτικοευρωπαϊκή Ένωση.

() Βλ. γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την έρευνα σημείο 4.5, ΕΕ αριθ. C 18 της 22. 1. 1996.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>