ΕΚΘΕΣΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟΝ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟ ΑΠΑΛΛΑΓΗΣ ΚΑΤΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΑΡΙΘ. 240/96 ΓΙΑ ΣΥΜΦΩΝΙΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ - ΣΥΜΦΩΝΙΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΟΥ ΕΜΠΙΠΤΟΥΝ ΣΤΟ ΑΡΘΡΟ 81

Περιεχόμενα

1 Εισαγωγή

2 Κύρια χαρακτηριστικά του κανονισμού ΑΚΜΤ

2.1 Πεδίο εφαρμογής του κανονισμού ΑΚΜΤ

2.2 Κανόνες που ισχύουν για ειδικούς περιορισμούς

3 Γενικές αρχές που ισχύουν για την πολιτική διανοητικής ιδιοκτησίας και την πολιτική ανταγωνισμού

3.1 Είναι αντικρουόμενοι οι σκοποί του δικαίου της διανοητικής ιδιοκτησίας και του δικαίου του ανταγωνισμού;

3.2 Η κοινοτική πολιτική ανταγωνισμού στον τομέα των ΔΔΙ

3.3 Η αμερικανική πολιτική ανταγωνισμού στους τομείς των ΔΔΙ

3.4 Σύγκριση

4. Έρευνα για την εφαρμογή του κανονισμού ΑΚΜΤ

4.1 Σχόλια των ενδιαφερομένων μερών

4.1.1 Σχόλια σχετικά με τις σημερινές δραστηριότητες παραχώρησης άδειας

4.1.2 Παρατηρήσεις σχετικά με τον κανονισμό ΑΚΜΤ

4.2 Η εφαρμογή από την Επιτροπή

4.2.1 Στατιστικές

4.2.2 Θέματα που εγείρονται στις κοινοποιήσεις

4.2.3 Θέματα που ανέκυψαν σε καταγγελίες και σε αυτεπάγγελτες διαδικασίες

4.2.4 Συμπεράσματα

4.3 Πολιτική ανταγωνισμού των κρατών μελών στον τομέα των ΔΔΙ

5. Θέματα που πρεπει να επανεξεταστουν

5.1 Το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού ΑΚΜΤ

5.1.1 Είδη ΔΔΙ

5.1.2 Μη αποκλειστικές άδειες

5.1.3 Αποκλειστικές άδειες

5.1.4 Πολυμερείς άδειες εκμετάλλευσης

5.1.5 Αμοιβαίες άδειες εκμετάλλευσης και διμερείς κοινοπραξίες

5.1.6 Κοινές επιχειρήσεις μεταξύ ανταγωνιστών

5.2 Θέματα σχετιζόμενα με ειδικούς περιορισμούς

5.2.1 Εδαφικοί και πελατειακοί περιορισμοί

5.2.2 Περιορισμοί στην παραγωγή και άδεια εκμετάλλευσης εγκατάστασης

5.2.3 Υποχρεώσεις μη ανταγωνισμού

5.2.4 Ρήτρες δέσμευσης

5.2.5 Υποχρεώσεις ανταπόδοσης βελτιώσεων

5.2.6 Ρήτρες μη αμφισβήτησης

6. Συμπεράσματα και προτασεις για το μελλον

1 Εισαγωγή

(1) Κατ' εφαρμογή του άρθρου 12 του κανονισμού αριθ. 240/96, η Επιτροπή οφείλει να προβαίνει σε τακτική αξιολόγηση της εφαρμογής του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες για συμφωνίες μεταφοράς τεχνολογίας (στη συνέχεια "κανονισμός ΑΚΜΤ"), κυρίως σε ό,τι αφορά τη διαδικασία μη υποβολής αντιρρήσεων που προβλέπεται στο άρθρο 4. [1] Για το σκοπό αυτό, η Επιτροπή οφείλει να εκπονήσει έκθεση ώστε να αξιολογήσει αν είναι επιθυμητή η προσαρμογή του κανονισμού ΑΚΜΤ. Η παρούσα έκθεση περιλαμβάνει την αξιολόγηση αυτή και καλεί τους τρίτους (επιχειρήσεις, ενώσεις καταναλωτών, κλπ.) να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά.

[1] Κανονισμός (EΚ) αριθ. 240/96 της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 81, παράγραφος 3 της συνθήκης σε κατηγορίες συμφωνιών μεταφοράς τεχνολογίας, ΕΕ L 031 της 9.12.1996, σ. 2-13.

(2) Υπάρχουν αρκετά επιχειρήματα υπέρ της επανεξέτασης σε βάθος της πολιτικής της Επιτροπής στον τομέα των συμφωνιών μεταφοράς τεχνολογίας.

(3) Ο κανονισμός ΑΚΜΤ είναι αρκετά τυπολατρικός και ακολουθεί μία νομική προσέγγιση παρόμοια με αυτή που είχε υιοθετήσει στο παρελθόν η Επιτροπή στον τομέα των κάθετων και οριζόντιων συμφωνιών. Ο κανονισμός ΑΚΜΤ έχει μάλλον περιορισμένη εμβέλεια, αφού δεν καλύπτει παρά ορισμένα μόνο είδη αποκλειστικής άδειας εκμετάλλευσης. Η χορήγηση της απαλλαγής κατά κατηγορίες εξαρτάται από ένα μεγάλο αριθμό πολύπλοκων τυποποιημένων κριτηρίων που περιλαμβάνονται στη λίστα των "λευκών", "γκρίζων" ή "μαύρων" ρητρών. Επικεντρώνεται κυρίως στον ανταγωνισμό μεταξύ του ίδιου σήματος και την ενοποίηση της αγοράς. Έτσι δημιουργείται το θέμα αν ο κανονισμός ΑΚΜΤ "περιορίζει" τη βιομηχανία, υποχρεώνοντας χωρίς λόγο τις εταιρείες να συνάπτουν συμφωνίες που περιορίζουν την αποτελεσματικότητά τους και μπορεί να μειώνουν την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.

(4) Οι πρόσφατες μεταρρυθμίσεις των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού στον τομέα των κάθετων και οριζόντιων συμφωνιών σηματοδότησαν τη μετάβαση από την κανονιστική και τυποποιημένη προσέγγιση σε μια πιο οικονομική και ρεαλιστική προσέγγιση, που δίνει μεγαλύτερη σημασία στον ανταγωνισμό μεταξύ διαφόρων σημάτων και την ανάλυση της πιθανής αποτελεσματικότητας ορισμένων περιορισμών. Τα μέτρα που έχουν ληφθεί προς την κατεύθυνση αυτή περιλαμβάνουν τη χρήση ορίων για τα μερίδια αγοράς, την κατάργηση των καταλόγων λευκών και γκρίζων ρητρών στους κανονισμούς απαλλαγής κατά κατηγορίες που ισχύουν σχετικά και τη διατύπωση κατευθυντηρίων γραμμών. [2]

[2] Αντίστοιχα κανονισμός αριθ. 2790/1999 της Επιτροπής για τις κάθετες συμφωνίες (ΕΕ L 336 της 29.12.1999), κανονισμός αριθ. 2658/2000 για τις συμφωνίες εξειδίκευσης και κανονισμός αριθ. 2659/2000 για τις συμφωνίες E&A (και οι δύο στην ΕΕ L 304 της 5.12.2000), καθώς και κατευθυντήριες γραμμές για τους οριζόντιους περιορισμούς (ΕΕ C 291 της 13.10.2000) και κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 81 της συνθήκης ΕΚ στις συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας (ΕΕ C 3 της 6.1.2001).

(5) Οι μεταρρυθμίσεις αυτές αφορούν επίσης πτυχές που συνδέονται με τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας. Έτσι, ο κανονισμός αριθ. 2790/1999 (απαλλαγή κατά κατηγορίες κάθετων συμφωνιών) καλύπτει τις συμφωνίες εκχώρησης ή χρήσης δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, που αποτελούν συμπληρωματικές διατάξεις κάθετων συμφωνιών, με την επιφύλαξη των ειδικών κανόνων που προβλέπει ο εν λόγω κανονισμός (βλέπε άρθρο 2, παράγραφος 3). Εξάλλου, βάσει του κανονισμού αριθ. 2658/2000, οι κανόνες που ισχύουν για τις συμφωνίες εξειδίκευσης εφαρμόζονται επίσης στις συμπληρωματικές διατάξεις που αφορούν τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας. Τέλος, ο κανονισμός αριθ. 2659/2000 καθορίζει νέους κανόνες για την από κοινού ανάπτυξη και αξιοποίηση δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας που απορρέουν από συμφωνίες E&A. Οι νέοι αυτοί κανόνες μετέβαλαν την προσέγγιση της Επιτροπής στους τομείς τους οποίους καλύπτει ο κανονισμός ΑΚΜΤ. Συνεπώς, είναι απαραίτητο να πραγματοποιηθεί επανεξέταση σε βάθος του κανονισμού ΑΚΜΤ ώστε να εξεταστεί αν υπάρχουν ασυνέπειες μεταξύ του εν λόγω κανονισμού και των πιο πρόσφατων κανονισμών απαλλαγής κατά κατηγορίες.

(6) Η αναγκαιότητα επανεξέτασης σε βάθος του κανονισμού ΑΚΜΤ ενισχύεται από τη μεταρρύθμιση του κανονισμού αριθ. 17, που βρίσκεται σε εξέλιξη. [3] Προτείνεται, στο πλαίσιο της εν λόγω μεταρρύθμισης, να είναι αρμόδιες οι εθνικές και δικαστικές αρχές για την άμεση εφαρμογή του άρθρου 81, παράγραφος 3 της συνθήκης. Οι σαφείς και συνεκτικοί κανόνες αποτελούν απαραίτητη προϋπόθεση προκειμένου να διασφαλιστεί η σωστή εφαρμογή.

[3] Πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού που προβλέπονται στα άρθρα 81 και 82 της συνθήκης, ΕΕ C 365 E της 19.12.2000, σ. 284 - 296.

(7) Η μεταρρύθμιση του κανονισμού αριθ. 17 συνεπάγεται, ειδικότερα, και την αναγκαιότητα εξέτασης της διαδικασίας υποβολής αντιρρήσεων που προβλέπει ο κανονισμός ΑΚΜΤ. Πρόκειται για τις λεγόμενες "γκρίζες" ρήτρες που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της απαλλαγής κατά κατηγορίες και για τις οποίες ο κανονισμός ΑΚΜΤ προβλέπει ένα μηχανισμό ταχείας εξέτασης βάσει απλουστευμένης διαδικασίας κοινοποίησης. Δεδομένου ότι στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης του κανονισμού αριθ. 17 προτείνεται η κατάργηση του συστήματος κοινοποίησης, είναι προφανές ότι η διαδικασία υποβολής αντιρρήσεων θα πρέπει να καταργηθεί επίσης και οι "γκρίζες" ρήτρες θα πρέπει να καλύπτονται από την απαλλαγή κατά κατηγορίες ή να αντιμετωπίζονται ως επιτρεπόμενοι περιορισμοί. Κάτι τέτοιο συνεπάγεται την πλήρη επανεξέταση της σημερινής πολιτικής σε ό,τι αφορά τις συμφωνίες αδειοδότησης για τεχνολογίες.

(8) Βάσει των προηγουμένων, στόχος της παρούσας έκθεσης είναι να τεθεί σε δημόσια διαβούλευση η ανάλυση της νομικής και πραγματικής σημερινής κατάστασης και να υποβληθούν προτάσεις μέτρων με στόχο:

- την απλούστερη και ενδεχομένως ευρύτερη απαλλαγή κατά κατηγορίες για τις συμφωνίες παραχώρησης άδειας για τεχνολογίες, και

- απαλλαγή κατά κατηγορίες συμβιβάσιμη με τους νέους κανόνες ανταγωνισμού που εγκρίθηκαν πρόσφατα και άλλες πρόσφατες εξελίξεις σε θέματα πολιτικής ανταγωνισμού.

2 Κύρια χαρακτηριστικά του κανονισμού ΑΚΜΤ

(9) Εγκρίνοντας τον κανονισμό ΑΚΜΤ το 1996, η Επιτροπή αναγνώρισε ότι η οικονομική ανάπτυξη της Κοινότητας και η δυνατότητά της να διατηρηθεί στο ύψος των ανταγωνιστών της σε παγκόσμια κλίμακα εξαρτώνται από την ικανότητα της βιομηχανίας να σχεδιάσει νέες τεχνολογίες και να τις διαδώσει στην Κοινότητα. Συνεπώς, ο κανονισμός ΑΚΜΤ προοριζόταν να διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στην ανάπτυξη της καινοτομίας στο πλαίσιο της κοινοτικής οικονομίας και να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στην Κοινότητα.

(10) Βασικά, ο κανονισμός ΑΚΜΤ απέβλεπε στη δημιουργία μιας ισορροπίας μεταξύ των τριών κεντρικών στόχων. Ο πρώτος συνίστατο στην απλοποίηση των κανόνων που διέπουν τις συμφωνίες παραχώρησης αδειών εκμετάλλευσης ενσωματώνοντας σε ένα μόνο κανονισμό τις προηγούμενες απαλλαγές κατά κατηγορίες για τις συμφωνίες που αφορούν την άδεια εκμετάλλευσης τεχνογνωσίας [4] και διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας [5], ώστε να "ενθαρρυνθεί η διάδοση των τεχνικών γνώσεων στην Κοινότητα και να προωθηθεί η κατασκευή τεχνικά βελτιωμένων προϊόντων " (αιτιολογική σκέψη 3). Δεύτερος στόχος ήταν να διασφαλιστεί ο πραγματικός ανταγωνισμός στην αγορά των νέων ή βελτιωμένων προϊόντων. Ο τρίτος ήταν να δημιουργηθεί ένα ευνοϊκό νομικό πλαίσιο για τις εταιρείες που επενδύουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση, διασφαλίζοντάς τους τη νομική ασφάλεια και περιορίζοντας το διοικητικό φόρτο που απορρέει από τις μεμονωμένες κοινοποιήσεις βάσει του άρθρου 81, παράγραφος 3.

[4] Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2349/84 της Επιτροπής της 23ης Ιουλίου 1984.

[5] Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 556/89 της Επιτροπής της 30ής Νοεμβρίου 1988.

(11) Για να συνδυάσει τους προαναφερθέντες στόχους, ο κανονισμός ΑΚΜΤ επιφυλάσσει το πλεονέκτημα της απαλλαγής κατά κατηγορίες σε συμφωνίες παραχώρησης αδειών εκμετάλλευσης που πληρούν ορισμένες τυπικές απαιτήσεις. Πρώτον, ο κανονισμός ΑΚΜΤ καλύπτει μόνο τα είδη συμφωνιών που καθορίζονται στο πρώτο άρθρο, διατηρώντας έτσι την απαλλαγή σε σχετικά περιορισμένα όρια. Δεύτερον, βασίζεται στην υπόθεση σύμφωνα με την οποία οποιοσδήποτε περιορισμός υπερβαίνει το αντικείμενο του διπλώματος ευρεσιτεχνίας μπορεί να εμπίπτει στο άρθρο 81, παράγραφος 1. Τρίτον, ο κανονισμός ΑΚΜΤ διέπει τις συμβατικές συμφωνίες καθορίζοντας τρεις κατηγορίες ρητρών: (i) αυτές που δεν παραβιάζουν καταρχάς το άρθρο 81, παράγραφος 1, των οποίων όμως η νομιμότητα διασαφηνίζεται με την απαλλαγή κατά κατηγορίες ("λευκές ρήτρες"). (ii) αυτές που παραβιάζουν το άρθρο 81, παράγραφος 1 και που αν περιλαμβάνονταν θα οδηγούσαν στον αποκλεισμό ολόκληρης της συμφωνίας από το πεδίο εφαρμογής της απαλλαγής κατά κατηγορίες ("μαύρες ρήτρες") και (iii) αυτές που ούτε απαλλάσσονται ούτε αποκλείονται ρητά και των οποίων η αξιολόγηση θα χρειαζόταν κατά περίπτωση ανάλυση ("γκρίζες ρήτρες"). Για την τελευταία αυτή κατηγορία, ο κανονισμός ΑΚΜΤ προβλέπει διαδικασία υποβολής αντιρρήσεων σύμφωνα με την οποία η Επιτροπή πρέπει να καθορίσει, εντός συγκεκριμένης προθεσμίας, αν η κοινοποιηθείσα συμφωνία μπορεί να επωφεληθεί από την απαλλαγή κατά κατηγορίες (βλέπε άρθρο 4). Εξάλλου, το άρθρο 7 επιτρέπει στην Επιτροπή να αφαιρέσει το πλεονέκτημα της απαλλαγής κατά κατηγορίες από συμφωνίες που έχουν αποτελέσματα μη συμβιβάσιμα με τους όρους που καθορίζονται στο άρθρο 81, παράγραφος 3. Σύμφωνα με το άρθρο 7, παράγραφος 1, αυτό μπορεί να συμβαίνει, ειδικότερα, όταν ο κάτοχος της άδειας εκμετάλλευσης κατέχει μερίδιο αγοράς ανώτερο από το 40%.

2.1 Πεδίο εφαρμογής του κανονισμού ΑΚΜΤ

(12) Ο κανονισμός ΑΚΜΤ προβλέπει την απαλλαγή κατά κατηγορίες ορισμένων συμφωνιών παραχώρησης αποκλειστικής άδειας εκμετάλλευσης που έχουν συναφθεί μεταξύ δύο μόνο μερών, με στόχο την κατασκευή, τη χρήση και την εμπορία (άρθρα 1, παράγραφος 1 και 10, στοιχείο 10). Ο κανονισμός ΑΚΜΤ ισχύει μόνο στην περίπτωση που ο δικαιοπάροχος κατασκευάζει ο ίδιος τα προϊόντα που αποτελούν αντικείμενο της άδειας εκμετάλλευσης ή παρέχει ο ίδιος τις υπηρεσίες που καλύπτει η άδεια, ή κατασκευάζονται ή παρέχονται για λογαριασμό του (αιτιολογική σκέψη 8). Έτσι αποκλείονται συμφωνίες που αφορούν αποκλειστικά πωλήσεις (συμφωνίες διανομής). [6]

[6] Οι ρήτρες σχετικά με τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας που αποτελούν συμπληρωματικές διατάξεις συμφωνιών διανομής καλύπτονται ωστόσο από τον κανονισμό αριθ. 2790/1999, όπως εξηγείται στην εισαγωγή.

(13) Σε ό,τι αφορά το είδος των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας (ΔΔΙ), ο κανονισμός ΑΚΜΤ ισχύει μόνο για τις αμιγείς ή μικτές συμφωνίες χορήγησης άδειας εκμετάλλευσης διπλώματος ευρεσιτεχνίας και τεχνογνωσίας. Άλλα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (ειδικότερα τα σήματα, τα δικαιώματα επί σχεδίων και προτύπων και τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, ειδικότερα η προστασία των λογισμικών) καλύπτονται στο μέτρο που "μια τέτοια πρόσθετη άδεια [...] περιλαμβάνει μόνο συμπληρωματικές ρήτρες" (αιτιολογική σκέψη 6, βλέπε επίσης άρθρα 1, παράγραφος 1 και 5, παράγραφος 1, στοιχείο 4).

(14) Σε ό,τι αφορά το είδος συμφωνίας, ο κανονισμός ΑΚΜΤ καλύπτει ορισμένες άδειες αποκλειστικής εκμετάλλευσης για τις οποίες ο δικαιοπάροχος δεσμεύεται να μην εκχωρήσει την τεχνολογία σε άλλες επιχειρήσεις και/ή να μην εκμεταλλευτεί ο ίδιος την τεχνολογία που εκχωρείται στη συγκεκριμένη περιοχή και/ή ο δικαιοδόχος δεσμεύεται να μην εκμεταλλευτεί την παραχωρούμενη τεχνολογία στην περιοχή του δικαιοπάροχου (άρθρα 1, παράγραφος 1, στοιχεία 1, 2 και 3). Εξάλλου, ο κανονισμός ΑΚΜΤ απαλλάσσει, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, συμφωνίες που παρέχουν στον αποκλειστικό δικαιοδόχο προστασία έναντι των ενεργών και παθητικών πωλήσεων άλλων δικαιοδόχων εγκατεστημένων σε άλλες περιοχές (άρθρα 1, παράγραφος 1, στοιχεία 4, 5 και 6) [7].

[7] Εξάλλου, το άρθρο 1 καλύπτει επίσης, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, δύο ιδιαίτερα είδη συμφωνιών, δηλαδή συμφωνίες χορήγησης άδειας εκμετάλλευσης διπλώματος ευρεσιτεχνίας και τεχνογνωσίας που υποχρεώνουν το δικαιούχο να εμπορεύεται το προϊόν που αποτελεί αντικείμενο της άδειας αποκλειστικά με το σήμα του δικαιοπάροχου (άρθρο 1, παράγραφος 1, στοιχείο 7 και οι λεγόμενες "άδειες χρήσης" (άρθρο 1, παράγραφος 1, στοιχείο 8).

(15) Οι συμφωνίες παραχώρησης άδειας εκμετάλλευσης που δεν ανταποκρίνονται στο πρότυπο αυτό δεν καλύπτονται και μπορούν να επωφεληθούν από το άρθρο 81, παράγραφος 3 αποκλειστικά μόνο κατά περίπτωση και μετά από κοινοποίηση.

(16) Ειδικότερα, το άρθρο 5 αποκλείει ρητά από την απαλλαγή κατά κατηγορίες τα ακόλουθα είδη συμφωνιών χορήγησης άδειας εκμετάλλευσης:

(α) "συμφωνίες που συνάπτονται μεταξύ των μελών κοινοπραξίας διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας ή τεχνογνωσίας, που αφορούν τεχνολογίες που αποτελούν το αντικείμενο της κοινοπραξίας" (άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο 1), εκτός αν τα μέλη της κοινοπραξίας δεν υπόκεινται σε κανένα εδαφικό περιορισμό ως προς την κατασκευή, τη χρησιμοποίηση και τη διάθεση στο εμπόριο των προϊόντων που προβλέπονται από τις συμφωνίες αυτές ως προς τη χρήση των παραχωρούμενων ή των κοινών τεχνολογιών (άρθρο 5, παράγραφος 2, στοιχείο 2).

(β) συμφωνίες σταυρωτής χορήγησης άδειας εκμετάλλευσης μεταξύ μερών που "είναι ανταγωνιστές για τα προϊόντα που καλύπτονται από αυτές τις συμφωνίες" (άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο 3), εκτός αν τα μέρη δεν υπόκεινται σε κανέναν εδαφικό περιορισμό ως προς την κατασκευή, τη χρησιμοποίηση και τη διάθεση στο εμπόριο των προϊόντων που προβλέπονται από τις συμφωνίες αυτές ως προς τη χρήση των παραχωρούμενων ή των κοινών τεχνολογιών (άρθρο 5, παράγραφος 2, στοιχείο 2).

(γ) συμφωνίες χορήγησης άδειας εκμετάλλευσης που συνάπτονται μεταξύ των ανταγωνιστών που συμμετέχουν στην κοινή επιχείρηση (άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο 2), εκτός των συμφωνιών που συνάπτονται μεταξύ ενός των μερών και της κοινής επιχείρησης εφόσον το σωρευτικό μερίδιο αγοράς των συμμετεχουσών επιχειρήσεων δεν υπερβαίνει το 20% - μόνο όταν προβλέπεται από κοινού παραγωγή - ή 10% - αν η συμφωνία για την κοινή επιχείρηση καλύπτει επίσης κοινή διανομή (άρθρο 5, παράγραφος 2, στοιχείο 1). Τα ανώτατα αυτά όρια αντιστοιχούν στα ανώτατα όρια μεριδίου αγοράς των προγενέστερων κανονισμών απαλλαγής κατά κατηγορίες σχετικά με συμφωνίες εξειδίκευσης και έρευνας και ανάπτυξης. [8]

[8] Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 417/85 της Επιτροπής και κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 418/85 της Επιτροπής. Οι κανονισμοί αυτοί αντικαταστάθηκαν από τον κανονισμό αριθ. 2658/2000 της Επιτροπής και από τον κανονισμό αριθ. 2659/2000 της Επιτροπής (βλ. υποσημείωση 2). Οι νέοι κανονισμοί περιέχουν υψηλότατα ανώτατα όρια μεριδίου αγοράς, δηλαδή αντίστοιχα 20 % και 25 %.

2.2 Κανόνες που ισχύουν για ειδικούς περιορισμούς

(17) Εδαφικοί περιορισμοί. Ο κανονισμός ΑΚΜΤ καλύπτει, βάσει του άρθρου 1, παράγραφος 1, τους περιορισμούς που απαγορεύουν στο δικαιοπάροχο και το δικαιοδόχο να εκμεταλλεύονται την τεχνολογία που αποτελεί αντικείμενο της άδειας στην αποκλειστική περιοχή του άλλου μέρους. Ο όρος "εκμετάλλευση" καλύπτει οποιαδήποτε χρήση της παραχωρούμενης τεχνολογίας, και ειδικότερα την παραγωγή καθώς και τις ενεργές και παθητικές πωλήσεις των προϊόντων που αποτελούν αντικείμενο της άδειας στην περιοχή του άλλου μέρους (άρθρο 10, στοιχείο 10). Πρέπει να σημειωθεί ότι οι διατάξεις αυτές καλύπτουν τόσο τις συμφωνίες μεταξύ μη ανταγωνιστών όσο και τις συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων που πριν από τη χορήγηση της άδειας εκμετάλλευσης, ήταν ανταγωνίστριες στην ίδια αγορά προϊόντων ή τεχνολογίας που καλύπτει η άδεια. Εξάλλου, καλύπτονται επίσης και οι εδαφικοί περιορισμοί με στόχο την προστασία ενός δικαιοδόχου από τις ενεργές και παθητικές πωλήσεις άλλων δικαιοδόχων (άρθρο 1, παράγραφος 1, στοιχεία 4, 5 και 6).

(18) Προϋπόθεση για την απαλλαγή αυτών των περιορισμών είναι ορισμένα όρια διάρκειας που διαφέρουν ανάλογα με το είδος της συμφωνίας και ανάλογα με το αν ο περιορισμός αφορά την προστασία του δικαιοπάροχου έναντι του δικαιοδόχου ή την προστασία ενός δικαιοδόχου έναντι άλλων δικαιοδόχων. Στην περίπτωση της προστασίας του δικαιοπάροχου έναντι του δικαιοδόχου για τις άδειες εκμετάλλευσης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, η απαλλαγή ισχύει όσο τα παραχωρούμενα προϊόντα προστατεύονται από παράλληλα διπλώματα ευρεσιτεχνίας στις σχετικές περιοχές (άρθρο 1, παράγραφος 2). Στην περίπτωση προστασίας του δικαιοπάροχου έναντι του δικαιοδόχου για τις άδειες εκμετάλλευσης τεχνογνωσίας, η απαλλαγή ισχύει για ανώτατη περίοδο 10 ετών από την ημερομηνία που διατίθεται για πρώτη φορά στο εμπόριο το παραχωρούμενο προϊόν από έναν από τους δικαιοδόχους (άρθρο 1, παράγραφος 3). Για την προστασία ενός δικαιοδόχου έναντι άλλων δικαιοδόχων, ο κανονισμός ΑΚΜΤ περιορίζει την απαλλαγή των περιορισμών που επιβάλλονται στις παθητικές πωλήσεις σε "περίοδο που δεν υπερβαίνει τα 5 χρόνια από την ημερομηνία κατά την οποία το προϊόν για το οποίο χορηγήθηκε άδεια τέθηκε σε κυκλοφορία για πρώτη φορά στο εμπόριο εντός της κοινής αγοράς από έναν από τους δικαιούχους" (άρθρο 1, παράγραφοι 2 και 3) είτε πρόκειται για άδειες εκμετάλλευσης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας ή τεχνογνωσίας. Οι συμφωνίες που προβλέπουν εδαφικούς περιορισμούς που υπερβαίνουν την εν λόγω διάρκεια εμπίπτουν στον κατάλογο των απαγορεύσεων (άρθρο 3, παράγραφος 7). Τέλος, το άρθρο 3, στοιχείο 3, αποκλείει από την απαλλαγή κατά κατηγορίες τις συμφωνίες που περιέχουν περιορισμούς οι οποίοι απαγορεύουν σε τρίτους να εισέλθουν στο παράλληλο εμπόριο.

(19) Κατανομή της πελατείας. Το άρθρο 3, στοιχείο 4 του κανονισμού ΑΚΜΤ εξαιρεί από την απαλλαγή τις ρήτρες με τις οποίες τα μέρη κατανέμουν άμεσα ή έμμεσα την πελατεία στο εσωτερικό του ίδιου τομέα τεχνικής εφαρμογής ή της ίδιας αγοράς προϊόντων αν τα μέρη είναι ανταγωνιστές για συμβατικά προϊόντα. Εξάλλου, η αιτιολογική σκέψη 23 προβλέπει ότι "οι περιορισμοί αυτοί μεταξύ μη ανταγωνιστών υπόκεινται στη διαδικασία υποβολής αντιρρήσεων", γεγονός που ισοδυναμεί με το ότι θεωρούνται "γκρίζες" ρήτρες. [9]

[9] Αυτό συνεπάγεται ότι οι περιορισμοί που αφορούν την πελατεία οδηγούν στην απώλεια της απαλλαγής κατά κατηγορίες για τη συμφωνία στο σύνολό της αν η παραχώρηση άδειας γίνεται μεταξύ ανταγωνιστών, ενώ το πλεονέκτημα της απαλλαγής κατά κατηγορίες χάνεται μόνο για τους περιορισμούς αυτούς αν η παραχώρηση της άδειας γίνεται μεταξύ μη ανταγωνιστών.

(20) Πεδίο χρήσης. Οι υποχρεώσεις που περιορίζουν την εκμετάλλευση της παραχωρούμενης τεχνολογίας σε έναν ή περισσότερους τεχνικούς τομείς ή σε μία ή περισσότερες αγορές προϊόντων θεωρούνται συνήθως ότι δεν εμπίπτουν στο άρθρο 81, στοιχείο 1.

(21) Περιορισμοί της παραγωγής. Το άρθρο 3, στοιχείο 5 του κανονισμού ΑΚΜΤ προβλέπει ότι η απαλλαγή δεν ισχύει όταν "το ένα των συμβαλλομένων μερών περιορίζεται ως προς την ποσότητα των κατασκευασμένων ή πωλουμένων προϊόντων για τα οποία χορηγείται η άδεια ή ως προς τον αριθμό των πράξεων εκμετάλλευσης της παραχωρούμενης τεχνολογίας". Σε αυτόν το γενικό κανόνα για τη μη εφαρμογή της απαλλαγής κατά κατηγορίες υπάρχουν δύο εξαιρέσεις. Η πρώτη αφορά την "άδεια χρήσης", στο πλαίσιο της οποίας ο δικαιοδόχος δεν μπορεί να κατασκευάζει το παραχωρούμενο προϊόν παρά μόνο για την ενσωμάτωσή του στα προϊόντα και τη μεταπώλησή του ως ανταλλακτικού των ίδιων των προϊόντων του (άρθρο 1, παράγραφος 1, στοιχείο 8). Η δεύτερη εξαίρεση καλύπτει τις περιπτώσεις στις οποίες η άδεια παραχωρείται προκειμένου να αποκτήσει ένας συγκεκριμένος πελάτης μια δεύτερη πηγή ανεφοδιασμού (άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο 13). Η ratio legis στην οποία βασίζονται οι δύο αυτές εξαιρέσεις είναι ότι οι ποσοτικοί περιορισμοί που περιλαμβάνονται στις "άδειες χρήσης" και τις "άδεις δεύτερου προμηθευτή" δεν εμπίπτουν στο άρθρο 81, παράγραφος 1, δεδομένου ότι ο στόχος τέτοιων συμφωνιών "δεν συνίσταται στη δημιουργία μιας ανεξάρτητης πηγής εφοδιασμού στην αγορά" (αιτιολογική σκέψη 23). Εξάλλου, το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο 12 και η αιτιολογική σκέψη 24, περιέχουν διατάξεις που περιλαμβάνουν τις άδειες "για συγκεκριμένη εγκατάσταση", δηλαδή άδειες που περιορίζουν την εκμετάλλευση της παραχωρούμενης τεχνολογίας σε συγκεκριμένες εγκαταστάσεις παραγωγής.

(22) Περιορισμοί σε θέματα τιμών. Οποιοσδήποτε άμεσος ή έμμεσος περιορισμός αφορά τις τιμές δεν περιλαμβάνεται στην απαλλαγή κατά κατηγορίες (άρθρο 3, στοιχείο 1).

(23) Υποχρεώσεις μη ανταγωνισμού. Το άρθρο 3, στοιχείο 2 του κανονισμού ΑΚΜΤ απαγορεύει οποιονδήποτε περιορισμό εμποδίζει ένα από τα μέρη "να ανταγωνίζεται εντός της κοινής αγοράς το άλλο μέρος, τις επιχειρήσεις που συνδέονται με αυτήν ή άλλες επιχειρήσεις, στους τομείς της έρευνας και της ανάπτυξης, της κατασκευής ή της χρησιμοποίησης ανταγωνιστικών προϊόντων και της διανομής τους". Ωστόσο, το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο 18 επιτρέπει "τη διατήρηση του δικαιώματος του δικαιοπαρόχου να ανακαλεί την αποκλειστικότητα που χορήγησε στο δικαιοδόχο και να παύει να χορηγεί άδεια εκμετάλλευσης για βελτιώσεις [...] και διατήρηση του δικαιώματος να απαιτεί από το δικαιοδόχο να προσκομίζει αποδείξεις ότι η παραχωρηθείσα τεχνογνωσία δεν χρησιμοποιείται για την παραγωγή προϊόντων και την παροχή υπηρεσιών άλλων από αυτών που καλύπτονται από την άδεια εκμετάλλευσης", στην περίπτωση που ο δικαιοδόχος θα στρεφόταν προς ανταγωνιστικά προϊόντα ή τεχνολογίες. Εξάλλου, η υποχρέωση του δικαιοδόχου "να καταβάλλει ένα ελάχιστο ποσό δικαιωμάτων εκμετάλλευσης ή να παράγει μία ελάχιστη ποσότητα προϊόντων για τα οποία έχει χορηγηθεί η άδεια" (άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο 9) ή "να κατασκευάζει και να εκμεταλλεύεται εμπορικά το προϊόν που καλύπτεται από την άδεια με τον καλύτερο δυνατό τρόπο" (άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο 17) εμπίπτει στην απαλλαγή κατά κατηγορίες.

(24) Ρήτρες δέσμευσης. Σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφος 2, στοιχείο α), υπάρχει δέσμευση όταν ο δικαιοδόχος είναι υποχρεωμένος "να δέχεται [...] άλλες άδειες εκμετάλλευσης ή να προμηθεύεται άλλα προϊόντα ή υπηρεσίες που δεν είναι απαραίτητα για την ικανοποιητική, από τεχνική άποψη, εκμετάλλευση της παραχωρούμενης τεχνολογίας ή για να εξασφαλίζεται ότι η παραγωγή του δικαιοδόχου συμφωνεί με τους κανόνες ποιότητας [...]". Ο κανονισμός ΑΚΜΤ χαρακτηρίζει αυτό το είδος περιορισμών ως "γκρίζες" ρήτρες που εμπίπτουν στο άρθρο 81, παράγραφος 1. Δεν μπορούν να απαλλαγούν παρά με κοινοποίηση, ενδεχομένως στο πλαίσιο της διαδικασίας υποβολής αντιρρήσεων. Εξάλλου, κατ' εφαρμογή του άρθρου 2, παράγραφος 1, στοιχείο 5, οι ρήτρες δέσμευσης καλύπτονται από την απαλλαγή κατά κατηγορίες αν αφορούν προϊόντα ή υπηρεσίες στο μέτρο που τα προϊόντα ή οι υπηρεσίες είναι "απαραίτητα" προκειμένου να διασφαλιστεί η από τεχνική άποψη ικανοποιητική εκμετάλλευση της παραχωρούμενης τεχνολογίας ή να διασφαλιστεί ότι η παραγωγή του δικαιοδόχου συμφωνεί με τους ελάχιστους κανόνες ποιότητας.

(25) Ρήτρες ανταπόδοσης βελτιώσεων. Το άρθρο 3, στοιχείο 6 του κανονισμού ΑΚΜΤ περιλαμβάνει στον κατάλογο των απαγορεύσεων οποιαδήποτε υποχρέωση για το δικαιοδόχο να εκχωρεί στο δικαιοπάροχο τις βελτιώσεις ή τις νέες εφαρμογές της παραχωρούμενης τεχνολογίας (δηλαδή να του πωλεί τα ΔΔΙ που κατέχει για τις βελτιώσεις αυτές). Το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο 4, περιλαμβάνει στο "λευκό" κατάλογο την υποχρέωση του δικαιοδόχου να παραχωρεί στο δικαιοπάροχο άδεια για τέτοιες βελτιώσεις ή νέες εφαρμογές εφόσον πρόκειται για βελτιώσεις που δεν μπορούν να αποσυνδεθούν από την παραχωρούμενη τεχνολογία, η άδεια δεν είναι αποκλειστική και ο δικαιοπάροχος δεσμεύεται αντίστοιχα να παραχωρήσει άδεια για τις βελτιώσεις που θα επιφέρει ο ίδιος στο δικαιοδόχο. Οι άδειες ανταπόδοσης βελτιώσεων που δεν είναι αμοιβαίες και αποκλειστικές και αφορούν βελτιώσεις οι οποίες δεν μπορούν να αποσυνδεθούν ούτε απαγορεύονται ούτε επιτρέπονται ρητά από τον κανονισμό ΑΚΜΤ, αλλά περιλαμβάνονται στην "γκρίζα" ζώνη των διατάξεων που χρειάζονται εξέταση κατά περίπτωση. Η διαφορά έγκειται στο ότι μια ρήτρα που απαιτεί την απλή παραχώρηση των ΔΔΙ εξαιρεί τη συμφωνία στο σύνολό της από το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού ΑΚΜΤ, ενώ το δεύτερο είδος των αδειών ανταπόδοσης βελτιώσεων δεν συνεπάγεται την απώλεια του πλεονεκτήματος απαλλαγής κατά κατηγορίες παρά για τη συγκεκριμένη ρήτρα.

(26) Ρήτρες μη αμφισβήτησης. Σύμφωνα με το άρθρο 4, οι ρήτρες που απαγορεύουν στο δικαιοδόχο να αμφισβητήσει τον εμπιστευτικό ή ουσιώδη χαρακτήρα της παραχωρούμενης τεχνογνωσίας ή την ισχύ των παραχωρούμενων διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας θεωρούνται "γκρίζες" ρήτρες, που υπόκεινται σε υποχρέωση κοινοποίησης κατ' εφαρμογή της διαδικασίας για την υποβολή αντιρρήσεων. Το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο 15, επιτρέπει ωστόσο στο δικαιοπάροχο να ακυρώσει τη συμφωνία σε περίπτωση αμφισβήτησης από το δικαιοδόχο της ισχύος των παραχωρούμενων ΔΔΙ.

3 Γενικές αρχές που ισχύουν για την πολιτική διανοητικής ιδιοκτησίας και την πολιτική ανταγωνισμού

(27) Η σχέση μεταξύ της πολιτικής για τη διανοητική ιδιοκτησία και της πολιτικής ανταγωνισμού αποτελεί από μακρού θέμα συζήτησης στους οικονομικούς και τους νομικούς κύκλους. Αναγνωρίζεται γενικά ότι δεν είναι εύκολο να συνδυαστούν η καινοτομία και ο ανταγωνισμός και ορισμένοι υποστήριξαν ότι μία τέτοια σχέση δεν μπορεί παρά να οδηγήσει σε "διαζύγιο". Η κυριότερη πηγή προβλημάτων που αναφέρεται συνήθως είναι ο πιθανός ανταγωνισμός των σκοπών του δικαίου της διανοητικής ιδιοκτησίας και των σκοπών του δικαίου του ανταγωνισμού. Στο παρόν κεφάλαιο εξετάζεται η υποτιθέμενη αυτή πηγή προβλημάτων πριν αναλυθεί πώς, στην πράξη, συνδυάζεται η πολιτική για τη διανοητική ιδιοκτησία και η πολιτική ανταγωνισμού στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τις ΗΠΑ.

3.1 Είναι αντικρουόμενοι οι σκοποί του δικαίου της διανοητικής ιδιοκτησίας και του δικαίου του ανταγωνισμού;

(28) Δεδομένης της δυνατότητας αντιγραφής της καινοτομίας από τα πρώτα στάδιά της και εκμετάλλευσης των προσπαθειών του καινοτόμου που θα μπορούσαν να αποθαρρύνουν την καινοτομία, το δίκαιο για τη διανοητική ιδιοκτησία παρέχει ορισμένα δικαιώματα μονοπωλίου στον καινοτόμο. Του παρέχει το δικαίωμα να απαγορεύει σε τρίτους την εκμετάλλευση της καινοτομίας. Το νόμιμο μονοπώλιο που παρέχει το δίκαιο για τη διανοητική ιδιοκτησία στον κάτοχο των δικαιωμάτων μπορεί, ανάλογα με το αν υπάρχουν προϊόντα υποκατάστασης ή όχι στην εν λόγω αγορά, να οδηγήσει στη δημιουργία μιας ισχύος στην αγορά, ίσως και ενός μονοπωλίου, με την έννοια του δικαίου του ανταγωνισμού. Η διαδικασία αυτή βρίσκεται και στη βάση της υποτιθέμενης σύγκρουσης που προαναφέρθηκε, αφού το δίκαιο του ανταγωνισμού θα αφαιρούσε αυτό που παρέχει το δίκαιο για τη διανοητική ιδιοκτησία.

(29) Στην πράξη, δεν πρόκειται καταρχάς παρά για μια φαινομενική σύγκρουση. Σε τελευταία ανάλυση, το δίκαιο για τη διανοητική ιδιοκτησία και το δίκαιο του ανταγωνισμού είναι συμπληρωματικά, δεδομένου ότι στόχος και των δύο είναι η μεγαλύτερη ευημερία του καταναλωτή. Το δίκαιο για τη διανοητική ιδιοκτησία έχει ως στόχο την προώθηση της τεχνικής προόδου προς όφελος, σε τελευταία ανάλυση, του καταναλωτή. Για το σκοπό αυτό, πρέπει να βρεθεί μια μέση οδός μεταξύ της υπερπροστασίας και της υποπροστασίας των εργασιών του καινοτόμου. Στόχος δεν είναι να προωθηθεί η ατομική ευημερία του καινοτόμου. Το δικαίωμα ιδιοκτησίας που προβλέπει το δίκαιο για τη διανοητική ιδιοκτησία παρέχεται ώστε να διασφαλιστεί στον καινοτόμο επαρκής αντιστάθμιση προκειμένου να ενθαρρυνθούν οι προσπάθειές του για δημιουργία και καινοτομία, χωρίς να καθυστερήσει η σχετική διαδικασία καινοτομίας ή να παραταθεί ανώφελα η περίοδος κατά την οποία είναι υψηλές οι τιμές για τον καταναλωτή. Μπορεί να παρατηρηθεί καθυστέρηση της σχετικής διαδικασίας καινοτομίας όταν η καινοτομία συνίσταται στη βελτίωση προγενέστερων ιδεών που προστατεύονται ήδη από δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Η περίοδος κατά την οποία οι τιμές είναι υψηλές θα παραταθεί ανώφελα όταν η καινοτομία επιτρέπει στον κάτοχο του ΔΔΙ να αποκτήσει ισχύ στη σχετική ή τις σχετικές αγορές που καλύπτουν τα δικαιώματα και όταν το δίκαιο για τη διανοητική ιδιοκτησία προστατεύει αυτή τη μονοπωλιακή κατάσταση για περισσότερο χρόνο από ό,τι είναι απαραίτητο προκειμένου να ενθαρρυνθεί η προσπάθεια καινοτομίας.

(30) Προκειμένου να βρεθεί η μέση οδός μεταξύ της υπερπροστασίας και της υποπροστασίας των εργασιών του καινοτόμου, τα ΔΔΙ διαφέρουν από τα "συνήθη" δικαιώματα ιδιοκτησίας και είναι συνήθως λιγότερο απόλυτα από αυτά: συχνά έχουν περιορισμένη διάρκεια (διπλώματα ευρεσιτεχνίας, δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας), η εμβέλειά τους περιορίζεται αυστηρά (δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, σήμα), δεν προστατεύονται από την παράλληλη δημιουργία από τρίτους (δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, τεχνογνωσία) ή χάνουν την αξία τους όταν εμπίπτουν στο δημόσιο τομέα (τεχνογνωσία). [10]

[10] Δεν είναι βέβαιο ότι πρέπει να εξεταστεί το θέμα των σημάτων στο πλαίσιο αυτό. Όπως παρατήρησε ο Pitofsky, τα σήματα "προϋποθέτουν οικονομική διαιτησία με αποτελέσματα διαφορετικά για το δίκαιο του ανταγωνισμού. Ο οικονομικός στόχος του δικαίου των σημάτων δεν είναι συνήθως να ενθαρρυνθεί η καινοτομία και η δημιουργικότητα, αλλά να μειωθεί το κόστος της έρευνας που μετακυλίεται στον καταναλωτή εντοπίζοντας την πηγή των αγαθών, και συνεπώς, συμπληρωματικά να ενθαρρυνθεί η ποιότητα προστατεύοντας τη φήμη". R. Pitofsky, "Αntitrust and Intellectual Property: Unresolved Issues at the Heart of the New Economy", Antitrust, Technology and Intellectual Property Conference, Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, Μάρτιος 2001. Πρέπει ωστόσο να αναγνωριστεί ότι τα σήματα παραχωρούνται συνήθως με άδειες μαζί με άλλα ΔΔΙ, όπως η τεχνογνωσία και τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας.

(31) Στόχος της πολιτικής ανταγωνισμού είναι να προωθηθεί η ευημερία του καταναλωτή προστατεύοντας τον ανταγωνισμό ως κινητήριο μοχλό αγορών αποτελεσματικών, ικανών να προσφέρουν τα καλύτερα προϊόντα στις χαμηλότερες τιμές.

(32) Συνεπώς δεν πρόκειται για σύγκρουση, αλλά για συμπληρωματικότητα και ενδεχομένως για προσαρμογή κατά περίπτωση. Σε ποιο μέτρο η πολιτική ανταγωνισμού θα πρέπει να παρεμβαίνει και να επιχειρεί να βελτιώνει την ισορροπία που επιτυγχάνει το δίκαιο για τη διανοητική ιδιοκτησία; Στην ερώτηση αυτή, ανάλογα με τη νομοθεσία υπάρχουν ορισμένοι κοινοί γενικοί προσανατολισμοί, αλλά και σημαντικές διαφορές.

(33) Υπάρχει συμφωνία για το θετικό ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η πολιτική ανταγωνισμού στη διαμόρφωση του δικαίου για τη διανοητική ιδιοκτησία ("προάσπιση του ανταγωνισμού"). Η τεχνογνωσία που αντιπροσωπεύει η πολιτική ανταγωνισμού είναι χρήσιμη όταν λαμβάνονται αποφάσεις όπως για το πεδίο εφαρμογής και τη διάρκεια της προστασίας κατ' εφαρμογή του δικαίου για τη διανοητική ιδιοκτησία, δηλαδή όταν καθορίζεται ex-ante η μέση οδός στο πλαίσιο του δικαίου για τη διανοητική ιδιοκτησία.

(34) Οι διάφορες νομοθεσίες αναγνωρίζουν επίσης ότι η πολιτική ανταγωνισμού θα πρέπει να διαδραματίζει το συνήθη ρόλο της όταν χρησιμοποιούνται τα ΔΔΙ για να προκαλέσουν αντιανταγωνιστικά αποτελέσματα εκτός του πλαισίου της εκμετάλλευσής τους. Για παράδειγμα, η πρακτική σύμφωνα με την οποία μία παραχώρηση άδειας συνδέεται με την αγορά προϊόντος που δεν καλύπτεται από το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας (δέσμευση) ή η υποχρέωση μη ανταγωνισμού πρέπει να αντιμετωπίζονται βάσει του δικαίου του ανταγωνισμού. Γίνεται επίσης δεκτό ότι σε τέτοια περίπτωση, η πολιτική ανταγωνισμού πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις ιδιαιτερότητες των ΔΔΙ προκειμένου να προστατεύσει κατάλληλα τη δυναμική αποτελεσματικότητα. Για παράδειγμα, μπορεί να είναι απαραίτητη η υποχρέωση μη ανταγωνισμού ώστε να προστατευτεί η εμπιστευτικότητα της παραχωρούμενης τεχνογνωσίας για να μην την εκμεταλλευτούν ανταγωνιστές του δικαιοπαρόχου.

(35) Αντίθετα, οι απόψεις διίστανται σχετικά με το βαθμό στον οποίο η πολιτική ανταγωνισμού πρέπει να παρεμβαίνει στην εξέταση μεμονωμένων περιπτώσεων εκμετάλλευσης των ΔΔΙ όταν πρόκειται για την εκμετάλλευση των δικαιωμάτων και την παραχώρηση άδειας από εταιρείες με δεσπόζουσα ή μη θέση. Στο σημείο αυτό διαπιστώνονται σημαντικές διαφορές μεταξύ της προσέγγισης που ακολουθείται στην Ευρωπαϊκή Ένωση και αυτής που ισχύει στις ΗΠΑ. Γενικά, η κοινοτική πολιτική ανταγωνισμού έχει επιβάλει περισσότερους περιορισμούς στην εκμετάλλευση των ΔΔΙ σε σχέση με την αμερικανική πολιτική.

3.2 Η κοινοτική πολιτική ανταγωνισμού στον τομέα των ΔΔΙ

(36) Ήδη, στο εσωτερικό μιας νομοθεσίας είναι δύσκολο να καθοριστούν οι αντίστοιχοι ρόλοι των ΔΔΙ και της πολιτικής ανταγωνισμού. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η δυσκολία είναι ακόμη μεγαλύτερη λόγω του γεγονότος ότι τα ΔΔΙ χορηγούνται ακόμη σε μεγάλο βαθμό σε εθνικό επίπεδο. [11] Αφενός, το άρθρο 295 (πρώην άρθρο 222) της συνθήκης ΕΚ απαιτεί να τηρεί η Κοινότητα τα εθνικά καθεστώτα ιδιοκτησίας και το άρθρο 30 (πρώην άρθρο 36) της συνθήκης ΕΚ προβλέπει ειδική απαλλαγή από τις διατάξεις της συνθήκης για την ελεύθερη κυκλοφορία όταν δεν συμβιβάζονται με τα εθνικά ΔΔΙ. Αφετέρου, το Δικαστήριο υπογράμμισε επίσης την αναγκαιότητα να προστατευτούν οι θεμελιώδεις αρχές της ελεύθερης κυκλοφορίας και του ανταγωνισμού στο εσωτερικό της Κοινότητας. Για το λόγο αυτό, το Δικαστήριο ανέπτυξε τη διάκριση μεταξύ της χορήγησης ή της ύπαρξης των ΔΔΙ, που δεν μπορούν να επηρεαστούν από κανόνες σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία και κανόνες ανταγωνισμού, και την άσκησή τους, που μπορεί να επηρεαστεί από τις λοιπές αυτές διατάξεις της συνθήκης ΕΚ.

[11] Η κατάσταση εξελίσσεται βραδέως όσο η κοινοτική νομοθεσία δημιουργεί νέα ή εναρμονισμένα ΔΔΙ στο σύνολο της Ένωσης. Η νομοθεσία αυτή καλύπτει ειδικότερα τα σήματα (οδηγία αριθ. 89/104 του Συμβουλίου της 21.12.1988), το δικαίωμα ενοικίασης και δανεισμού (οδηγία αριθ. 92/100 του Συμβουλίου της 16.11.1992), την εναρμόνιση της διάρκειας προστασίας των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας (οδηγία αριθ. 93/98 του Συμβουλίου της 29.10.1993), τα τέλη που ισχύουν για τη δορυφορική και την καλωδιακή μετάδοση (οδηγία αριθ. 93/83 του Συμβουλίου της 27.9.1993), τη νομική προστασία των βάσεων δεδομένων (οδηγία αριθ. 96/9 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 11.3.1996), τις βιοτεχνολογικές εφευρέσεις (οδηγία αριθ. 98/44 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 6.7.1998) και τα σχέδια ή πρότυπα (οδηγία αριθ. 98/71 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 13.10.1998). Μεταξύ των νέων νομοθετικών μέτρων που βρίσκονται υπό έγκριση περιλαμβάνονται μία πρόταση οδηγίας για την εναρμόνιση ορισμένων πτυχών των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και των συγγενικών δικαιωμάτων στην κοινωνία της πληροφορίας και μια πρόταση οδηγίας για την προστασία των εφευρέσεων από υποδείγματα χρησιμότητας. Εξάλλου, η Επιτροπή ενέκρινε πρόσφατα μια πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου για το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας (COM (2000) 412 τελικό).

(37) Για παράδειγμα, στην απόφαση Consten-Grundig, το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι τα άρθρα 30 και 295 "δεν αντιτίθενται στα αποτελέσματα του κοινοτικού δικαίου σχετικά με τη χρήση των εθνικών δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας. Το άρθρο 36 (σήμερα άρθρο 30) ... δεν μπορεί να περιορίσει το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 85 (σήμερα άρθρο 81)." [12] Σε ό,τι αφορά το άρθρο 295, το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι "η εντολή, που περιλαμβάνει ο καταγγελλόμενος μηχανισμός απόφασης (της Επιτροπής), για τη μη χρησιμοποίηση των εθνικών δικαιωμάτων σχετικά με τα σήματα ώστε να εμποδιστούν οι παράλληλες εισαγωγές χωρίς να θίγεται η παραχώρηση των δικαιωμάτων αυτών, περιορίζει την άσκησή τους στο βαθμό που είναι απαραίτητος για την υλοποίηση της απαγόρευσης που απορρέει από το άρθρο 85, παράγραφος 1 (σήμερα άρθρο 81, παράγραφος 1)." [13]

[12] Consten Grundig κατά Επιτροπής, Συλλογή [1996] 299, σ. 346. Βλέπε επίσης Parke Davis κατά Probel, Συλλογή [1968] 55, και Deutsche Grammophon, Συλλογή 1971, σ. 1147.

[13] Βλέπε προηγούμενη υποσημείωση.

(38) Στο πλαίσιο της διάκρισης μεταξύ της ύπαρξης και της άσκησης ενός ΔΔΙ εκπονήθηκε από το Δικαστήριο η έννοια του "ειδικού αντικειμένου" του ΔΔΙ. Το ειδικό αντικείμενο είναι το ουσιώδες σύνολο των δικαιωμάτων που αποτελεί το ΔΔΙ καθαυτό. Σύμφωνα με ορισμένους, η συνήθης χρήση ενός ΔΔΙ, με στόχο να διασφαλίσει στον κάτοχο το πλεονέκτημα του ειδικού αντικειμένου του δικαιώματος, θεωρείται ότι προστατεύει την ύπαρξη του δικαιώματος και προηγείται το διατάξεων της συνθήκης για τον ανταγωνισμό. [14] Το ειδικό αντικείμενο και η ύπαρξη αποτελούν συνεπώς αλληλοκαλυπτόμενες έννοιες, μολονότι ο τρόπος με τον οποίο πρέπει να εφαρμοστούν οι έννοιες της συνήθους χρήσης και του πλεονεκτήματος σε συγκεκριμένες περιπτώσεις δεν είναι πάντα προφανής. Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι η ύπαρξη δεν καλύπτει παρά τη δυνατότητα των κρατών μελών να καθορίζουν τους όρους χορήγησης των ΔΔΙ. Σύμφωνα με αυτή τη θέση, η χρήση του ΔΔΙ προκειμένου να διασφαλιστεί το πλεονέκτημα του ειδικού αντικειμένου αυτού του δικαιώματος μπορεί καταρχάς να εξεταστεί βάσει των κανόνων ανταγωνισμού, μολονότι δεν μπορεί να εμπίπτει στις διατάξεις αυτές για άλλους λόγους όπως η αντικειμενική αιτιολόγηση. [15]

[14] K. Coates & J. Finnegan, "Intellectual Property", κεφάλαιο 8, παράγραφος 8.27, στο "The EC Law of Competition", του J. Faull & A. Nikpay, 1999.

[15] S.D. Anderman, EC Competition Law and Intellectual Property Rights, 1998, κεφάλαιο 2.

(39) Για λόγους αξιολόγησης, πρέπει να σημειωθεί ότι το Δικαστήριο και η Επιτροπή ορίζουν πάντα το ειδικό αντικείμενο με τη στενή του έννοια. [16] Είναι φανερό ότι η κατοχή ενός ΔΔΙ δίνει στον κάτοχο το δικαίωμα να παρέχει άδειες και να απαιτεί δικαιώματα εκμετάλλευσης. Ωστόσο, το Δικαστήριο και η Επιτροπή θεώρησαν πάντα ότι οι όροι με τους οποίους χορηγείται η άδεια μπορούν να εμπίπτουν στα άρθρα 81 και 82.

[16] Βάσει του κοινοτικού δικαίου, το Δικαστήριο καθόρισε, στην υπόθεση Centrafarm BV κατά Sterling Drug ότι το ειδικό αντικείμενο ενός διπλώματος ευρεσιτεχνίας είναι "να διασφαλίσει στον κάτοχο, ώστε να επιβραβευτεί η δημιουργική προσπάθεια του εφευρέτη, το αποκλειστικό δικαίωμα χρήσης μιας εφεύρεσης ενόψει της κατασκευής και της πρώτης κυκλοφορίας βιομηχανικών προϊόντων, είτε άμεσα, είτε με τη χορήγηση αδειών σε τρίτους, καθώς και το δικαίωμα αντίταξης σε οποιαδήποτε παραβίαση του κοπυράιτ". Η τεχνογνωσία δεν επωφελείται από ειδική νομική προστασία, αλλά οι κάτοχοι τεχνογνωσίας μπορούν να την προστατεύσουν μέσω της γενικής νομοθεσίας για την εμπιστευτικότητα. Μολονότι δεν υπάρχει μοναδικός ορισμός του ειδικού αντικειμένου των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, η νομολογία υπογράμμισε ορισμένα χαρακτηριστικά στοιχεία όπως το δικαίωμα να αποφασίζει την πρώτη διάθεση στο εμπόριο του έργου (υπόθεση Gema), το δικαίωμα απαίτησης αμοιβής για τη δημόσια διάδοση (υπόθεση Coditel II) και το δικαίωμα ενοικίασης έργου (υπόθεση Warner Brother κατά Christiansen). Βλέπε επίσης τις αποφάσεις της 22.9.1998 στην υπόθεση C-61/87, Egmont Film και της 28.4.1998 στην υπόθεση C-200/96, Metronome.

(40) Για παράδειγμα, συνάγεται από το άρθρο 82 ότι οι όροι με τους οποίους χορηγείται μια άδεια δεν μπορούν να περιλαμβάνουν διάκριση μεταξύ δικαιοδόχων και ότι τα επιβαλλόμενα δικαιώματα εκμετάλλευσης δεν μπορούν να είναι υπερβολικά. Στην υπόθεση Magill, το Δικαστήριο καθόρισε μάλιστα ότι μία επιχείρηση που κατέχει δεσπόζουσα θέση μπορεί, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, να υποχρεωθεί να παράσχει άδεια σε τρίτο μέρος. [17]

[17] Κοινές υποθέσεις C-241/91P και C-242/91P Radio Telefis Eireann (RTE) και Independent Television Publications Ltd (ITP) κατά Επιτροπής, Συλλογή 1995, σ. I-74. Η εφαρμογή του άρθρου 82 στα ΔΔΙ δεν θα εξεταστεί λεπτομερέστερα στην παρούσα έκθεση.

(41) Η νομολογία και ο κανονισμός ΑΚΜΤ καθορίζουν επίσης σαφώς ότι οι όροι που περιλαμβάνονται σε συμφωνία για παραχώρηση άδειας μπορούν να εμπίπτουν στο άρθρο 81, παράγραφος 1. Αυτό ισχύει για τους όρους που επηρεάζουν τον ανταγωνισμό γενικά, τόσο για το ίδιο σήμα όσο και για διαφορετικά σήματα. Για παράδειγμα, στον κατάλογο των απαγορευμένων ρητρών που περιλαμβάνει ο κανονισμός ΑΚΜΤ, υπάρχουν ρήτρες σχετικά με τον ανταγωνισμό για το ίδιο σήμα, όπως οι υποχρεώσεις μη ανταγωνισμού και ρήτρες σχετικά με τον ανταγωνισμό για διαφορετικά σήματα, όπως οι εδαφικοί περιορισμοί υπερβολικής διάρκειας και οι περιορισμοί τιμών που συνδέονται με την πώληση παραχωρούμενου προϊόντος. [18]

[18] Πρέπει να υπογραμμιστεί ότι δεν είναι πάντα εύκολο να γίνει η διάκριση μεταξύ των περιορισμών του ανταγωνισμού για τα ίδια και για διαφορετικά σήματα. Για παράδειγμα, συνήθως αναγνωρίζεται ότι η πρακτική των επιβαλλόμενων τιμών μπορεί να επηρεάζει τόσο τον ανταγωνισμό για το ίδιο σήμα όσο και για διαφορετικά σήματα.

(42) Ο κανονισμός ΑΚΜΤ δεν διακρίνει σαφώς τις συμφωνίες για παραχώρηση άδειας μεταξύ ανταγωνιστών και μη ανταγωνιστών και δεν προβλέπει συνεκτική προσέγγιση έναντι της πρώτης κατηγορίας (βλέπε επίσης κεφάλαιο 5.1). Η προσέγγιση βασίζεται στις ρήτρες για συμφωνίες μη αμοιβαίας και αμοιβαίας άδειας μεταξύ ανταγωνιστών, εξαρτώντας την κάλυψη των συμφωνιών από τον όρο ότι περιέχουν ή μη ορισμένες ρήτρες. Ωστόσο, δεν καλύπτει τις συμφωνίες παραχώρησης άδειας μεταξύ ανταγωνιστών σχετικά με τις δραστηριότητες κοινής επιχείρησης παρά για μερίδια αγοράς χαμηλότερα από κάποιο ποσοστό (βλέπε κεφάλαιο 2.1 της παρούσας έκθεσης).

(43) Ο κανονισμός ΑΚΜΤ δεν διασαφηνίζει επίσης από ποια στιγμή θεωρείται ότι οι επιχειρήσεις είναι ανταγωνίστριες. Καθορίζει, στο άρθρο 10, στοιχείο 17, τους "ανταγωνιζόμενους κατασκευαστές" ή "κατασκευαστές ανταγωνιζομένων προϊόντων" ως "τους κατασκευαστές οι οποίοι πωλούν προϊόντα τα οποία από άποψη ιδιοτήτων, τιμής και προβλεπόμενης χρήσης, θεωρούνται από τους χρήστες ως εναλλάξιμα ή υποκαταστάσιμα των προϊόντων για τα οποία έχει χορηγηθεί άδεια". Η διάταξη αυτή έχει γενικά ερμηνευτεί και εφαρμοστεί με την ευρεία έννοια του ορισμού για τους ανταγωνιστές. Μέρη που συμμετέχουν σε συμφωνία για την παραχώρηση άδειας και ήταν ανταγωνιστές πριν από την καινοτομία θεωρείται ότι παραμένουν ανταγωνιστές ακόμη και αν η παραχωρούμενη διαδικασία ή το παραχωρούμενο προϊόν συνιστούν τέτοια αλλαγή που δεν θα υπήρχε πλέον ανταγωνισμός χωρίς την ύπαρξη της άδειας.

(44) Η αλληλεπίδραση μεταξύ δικαίου για τα διανοητικά δικαιώματα και κοινοτικού δικαίου του ανταγωνισμού είναι πιο πολύπλοκη στον τομέα των εδαφικών περιορισμών. Για να καθοριστεί αν ένας περιορισμός που απαγορεύει στο δικαιοδόχο να πωλεί ενεργά ή παθητικά τα παραχωρούμενα προϊόντα στην περιοχή του δικαιοπάροχου ή άλλων δικαιοδόχων μπορεί να εμπίπτει στο άρθρο 81, παράγραφος 1, είναι απαραίτητο να εξεταστεί ένα άλλο θέμα, που αφορά την εξάντληση των ΔΔΙ. Ένας δικαιοδόχος μπορεί να αντιταχθεί στην εισαγωγή στην περιοχή του τού παραχωρούμενου προϊόντος όταν κυκλοφορεί στο εμπόριο χωρίς την άδεια του δικαιοπάροχου. Αυτό ισχύει για τις εξαγωγές που πραγματοποιούνται προς την περιοχή του δικαιοδόχου από τρίτους παραγωγούς ή εμπόρους που εμπορεύονται το προϊόν χωρίς την άδεια του δικαιοπάροχου, αλλά όχι για τρίτους εμπόρους που έχουν λάβει το προϊόν από άλλους δικαιοδόχους ή από το δικαιοπάροχο, συνεπώς με την άδεια του τελευταίου. Δεν ισχύει επίσης για τις εξαγωγές που πραγματοποιούνται από άλλους δικαιοδόχους ή από το δικαιοπάροχο, αφού και στην περίπτωση αυτή, το προϊόν κυκλοφορεί στο εμπόριο με την άδεια του δικαιοπαρόχου. Ο βαθμός στον οποίο μια συμφωνία για την παραχώρηση άδειας μπορεί να περιορίσει τις ενεργές ή παθητικές πωλήσεις του δικαιοπάροχου ή του δικαιοδόχου στην περιοχή του ενός ή του άλλου ή άλλων δικαιοδόχων πρέπει συνεπώς να εξετάζεται βάσει του άρθρου 81.

(45) Έτσι, η προσέγγιση που ακολουθεί η κοινοτική πολιτική ανταγωνισμού έναντι των συμφωνιών για την παραχώρηση άδειας αναγνωρίζει πράγματι την ύπαρξη του μονοπωλίου που απορρέει από το δίκαιο για τη διανοητική ιδιοκτησία, αλλά αυτό δεν συνεπάγεται ότι η άσκηση ή η εκμετάλλευση αυτού του μονοπωλίου δεν μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο έρευνας σε βάθος κατ' εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού. Ο δικαιοπάροχος και οι δικαιοδόχοι είναι χωριστές επιχειρήσεις, που αντιμετωπίζονται ανάλογα. Οι κανόνες ανταγωνισμού δεν δέχονται περιορισμούς που μπορούν να βοηθήσουν το δικαιοπάροχο να εκμεταλλευτεί στο μέγιστο δυνατό βαθμό το μονοπώλιό του. Για παράδειγμα, αν είναι σαφές ότι για να αξιοποιηθεί στο μέγιστο δυνατό βαθμό το μονοπώλιο ο δικαιοπάροχος μπορεί να θέλει να επιβάλει στους δικαιοδόχους περιορισμούς σχετικά με την τιμολογιακή τους πολιτική, την παραγωγή τους, ή ακόμη και τις περιοχές ή τους πελάτες στους οποίους επιθυμεί να πωλήσει το παραχωρούμενο προϊόν, τέτοιοι περιορισμοί μπορεί να εμπίπτουν στους κοινοτικούς κανόνες ανταγωνισμού.

3.3 Η αμερικανική πολιτική ανταγωνισμού στους τομείς των ΔΔΙ

(46) Η αμερικανική προσέγγιση, όπως καθορίζεται στις κατευθυντήριες γραμμές Antitrust για την παραχώρηση αδειών σχετικά με τη διανοητική ιδιοκτησία που δημοσίευσε το Υπουργείο Δικαιοσύνης και η Ομοσπονδιακή Επιτροπή Εμπορίου (στο εξής: "αμερικανικές κατευθυντήριες γραμμές"), διαφέρει από την κοινοτική προσέγγιση. [19] Οι αμερικανικές κατευθυντήριες γραμμές διατυπώνουν τρεις γενικές αρχές: (α) στο πλαίσιο της εφαρμογής της πολιτικής ανταγωνισμού, η διανοητική ιδιοκτησία εξετάζεται όπως οποιαδήποτε άλλη μορφή ιδιοκτησίας. (β) η διανοητική ιδιοκτησία δεν θεωρείται ότι δημιουργεί ισχύ στην αγορά και (γ) η παραχώρηση άδειας θεωρείται συνήθως ότι ευνοεί τον ανταγωνισμό. [20] Προβλήματα ανταγωνισμού ανακύπτουν όταν η συμφωνία για την παραχώρηση άδειας περιορίζει τον ανταγωνισμό μεταξύ εταιρειών που θα ήταν πραγματικά ή δυνητικά ανταγωνίστριες ελλείψει της άδειας (επιχειρήσεις με οριζόντια σχέση). [21] Ο κάτοχος των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας δεν είναι υποχρεωμένος να δημιουργεί ανταγωνισμό για την τεχνολογία του και συνεπώς πρέπει να είναι καταρχάς ελεύθερος να επιβάλλει σε μια συμφωνία για την παραχώρηση άδειας τους περιορισμούς που του επιτρέπουν να πράξει ό,τι θα είχε πράξει με τα δικά του μέσα. Η αμερικανική προσέγγιση όχι μόνο αναγνωρίζει την ύπαρξη του μονοπωλίου που παρέχει το δίκαιο για τη διανοητική ιδιοκτησία, αλλά αναγνωρίζει επίσης, γενικά, το δικαίωμα του κατόχου των ΔΔΙ να τα αξιοποιήσει πλήρως επιβάλλοντας σε μια συμφωνία για την παραχώρηση άδειας τους απαραίτητους περιορισμούς προκειμένου να αξιοποιήσει στο μεγαλύτερο δυνατό βαθμό τα ΔΔΙ.

[19] Antitrust Guidelines for the Licensing of Intellectual Property, U.S. Department of Justice and the Federal Trade Commission, Απρίλιος 1995.

[20] Αμερικανικές κατευθυντήριες γραμμές, κεφάλαιο 2.0.

[21] Αμερικανικές κατευθυντήριες γραμμές, κεφάλαιο 3.1.

(47) Οι περιορισμοί που επιβάλλονται από την πολιτική ανταγωνισμού στην ελευθερία του δικαιοπάροχου είναι δύο ειδών. Πρώτον, η πολιτική ανταγωνισμού μπορεί να παρέμβει όταν οι περιορισμοί που περιλαμβάνονται στη συμφωνία για την παραχώρηση άδειας ισχύουν για προϊόντα ή διαδικασίες που δεν είναι κατοχυρωμένα με διπλώματα ευρεσιτεχνίας. Για παράδειγμα, αν ο δικαιοπάροχος κατέχει δίπλωμα ευρεσιτεχνίας που καλύπτει τη διαδικασία κατασκευής αλλά όχι το προϊόν που κατασκευάζει ο δικαιοδόχος, ο καθορισμός της τιμής πώλησης του προϊόντος που πρέπει να εφαρμοστεί από το δικαιοδόχο θεωρείται παράνομη μορφή κάθετου καθορισμού των τιμών κατ' εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού. [22] Επίσης, όταν η συμφωνία για την παραχώρηση άδειας επιβάλλει στο δικαιοδόχο ρήτρα μη ανταγωνισμού που του απαγορεύει να παράγει ή να πωλεί ανταγωνιστικά προϊόντα, ο περιορισμός αυτός αντιμετωπίζεται όπως και σε οποιαδήποτε άλλη κάθετη συμφωνία. Το ίδιο ισχύει και όταν η συμφωνία για την παραχώρηση άδειας επιβάλλει στο δικαιοδόχο την αγορά άλλου προϊόντος ή υπηρεσίας.

[22] Βλέπε W.K. Tom"Έγγραφο αναφοράς", σ. 38, Στρογγυλό τραπέζι για τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας, επιτροπή δικαίου και πολιτικής ανταγωνισμού, ΟΟΣΑ, Οκτώβριος 1997, και N. T. Gallini & M. Trebilcock, "Intellectual Property Rights and Competition Policy: A Framework for Analysis of Economic and Legal Issues", σ. 339 και 344-345, Στρογγυλό τραπέζι για τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας, επιτροπή δικαίου και πολιτικής ανταγωνισμού, ΟΟΣΑ, Οκτώβριος 1997.

(48) Δεύτερον, και πρόκειται για σημαντικότερο περιορισμό, η πολιτική ανταγωνισμού μπορεί να παρέμβει όταν η χορήγηση άδειας επηρεάζει τον ανταγωνισμό μεταξύ εταιρειών που θα ήταν πραγματικά ή δυνητικά ανταγωνίστριες ελλείψει της συμφωνίας. Σε τέτοιες περιπτώσεις, αν η συμφωνία για την παραχώρηση άδειας έχει αρνητικές επιπτώσεις στις τιμές, την ποσότητα ή την ποιότητα των αγαθών ή των υπηρεσιών που κυκλοφορούν ή παρέχονται σε υπάρχουσες ή μελλοντικές αγορές, η πτυχή αυτή εξετάζεται κατ' εφαρμογή των αμερικανικών κανόνων ανταγωνισμού. Αυτό ισχύει καταρχάς για περιπτώσεις όπου ο δικαιοπάροχος και ο δικαιοδόχος θα ήταν πραγματικοί ή δυνητικοί ανταγωνιστές ακόμη και ελλείψει της συμφωνίας παραχώρησης άδειας, δηλαδή όπου βρίσκονται ήδη και συνεχίζουν να βρίσκονται σε οριζόντια σχέση ανταγωνισμού. Δεύτερον, ισχύει επίσης για συμφωνίες παραχώρησης άδειας που, με ρήτρα μη ανταγωνισμού/αποκλειστικής εμπορίας, για παράδειγμα, αποκλείουν ανταγωνιστές του δικαιοπάροχου (κλείσιμο της αγοράς). Τρίτον, ο περιορισμός αυτός θα μπορούσε καταρχάς να αφορά και συμφωνίες παραχώρησης άδειας στις οποίες οι δικαιοδόχοι βρίσκονται σε σχέση οριζόντιου ανταγωνισμού. [23]

[23] Αμερικανικές κατευθυντήριες γραμμές, κεφάλαια 3.1, 3.3 και 4.1.

(49) Στην πράξη, οι αμερικανικές κατευθυντήριες γραμμές αφορούν μόνο τις δύο πρώτες περιπτώσεις. Σε ό,τι αφορά τις ρήτρες μη ανταγωνισμού, έχει ήδη αναφερθεί ότι καλύπτονται από τους αμερικανικούς κανόνες antitrust, δεδομένου ότι δεν αφορούν την καθαυτό εκμετάλλευση των ΔΔΙ, αλλά άλλα προϊόντα ή διαδικασίες που δεν καλύπτονται από τα ΔΔΙ. Το κυριότερο πρόβλημα ανταγωνισμού είναι αν οι ανταγωνιστές του δικαιοπάροχου αποκλείονται από την αγορά.

(50) Σε ό,τι αφορά την κατάσταση στην οποία ο δικαιοπάροχος και ο δικαιοδόχος θα ήταν επίσης πραγματικά ή δυνητικά ανταγωνιστές στις εν λόγω αγορές χωρίς την παραχώρηση της άδειας, οι αμερικανικές κατευθυντήριες γραμμές ασχολούνται κυρίως με τις ψευδείς συμφωνίες για την παραχώρηση άδειας που επιχειρούν να καλύψουν μία συνεννόηση. Για παράδειγμα, αν η διαδικασία κατασκευής με παραχώρηση άδειας ή το παραχωρούμενο προϊόν δεν αντιπροσωπεύουν οικονομική βελτίωση σε σχέση με τις υπάρχουσες τεχνικές ή με τα διαθέσιμα προϊόντα που δεν καλύπτονται από δίπλωμα ευρεσιτεχνίας και το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας δεν είναι δίπλωμα για τη δημιουργία κατάστασης "εμπλοκής", η συμφωνία για την παραχώρηση άδειας δεν θα αντιπροσωπεύει γενικά χρήσιμη μεταφορά τεχνολογίας και δεν θα οδηγεί σε ενσωμάτωση οικονομικής δραστηριότητας που θα επιτρέπει την πραγματοποίηση κερδών αποτελεσματικότητας. [24] Θα ερευνηθεί αν η συμφωνία οδηγεί σε πρακτικές καθορισμού των τιμών, κατανομής των αγορών ή της πελατείας, μείωσης της παραγωγής ή σε μποϋκοτάζ.

[24] Αμερικανικές κατευθυντήριες γραμμές, κεφάλαιο 3.4, παράδειγμα 7. Βλέπε επίσης την έρευνα από την FTC για από κοινού εκμετάλλευση διπλώματος ευρεσιτεχνίας μεταξύ της Summit Technology και της VISX (FTC Dkt. αριθ. 9286 (23 Φεβρουαρίου 1999), "Agreement Containing Consent Order to Cease and Desist". και "Analysis to Aid Public Comment", FTC) και τις "Business Review Letters" του Υπουργείου Δικαιοσύνης σχετικά με την κοινή εκμετάλλευση διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας μεταξύ της MPEG και της DVD (Business Review Letters του Joel I. Klein στον Garrad R. Beeney, αντίστοιχα, της 26ης Ιουνίου 1997, και της 16ης Δεκεμβρίου 1998).

(51) Όταν μία συμφωνία παραχώρησης άδειας μεταξύ ανταγωνιστών δεν περιέχει φαινομενικά τέτοιους αντιανταγωνιστικούς περιορισμούς, η συμφωνία δεν θα εξετάζεται καταρχάς "αν ο δικαιοπάροχος και οι δικαιοδόχοι δεν αντιπροσωπεύουν συνολικά πάνω από το 20% της εν λόγω αγοράς, που επηρεάζεται ουσιωδώς από τον περιορισμό". [25] Πέρα από αυτήν τη "ζώνη ασφαλείας" της τάξης του 20%, ισχύει ο κανόνας της λογικής. Στην περίπτωση αυτή, θα καθορίζεται πρώτα αν ο περιορισμός έχει ή είναι πιθανό να έχει αντιανταγωνιστικά αποτελέσματα. Αν ναι, θα εξετάζεται αν ο περιορισμός είναι λογικά απαραίτητος, προκειμένου να επιτευχθούν κέρδη αποτελεσματικότητας που να βελτιώνουν τον ανταγωνισμό. Θα καθοριστεί αν υπάρχουν "...εφικτές εναλλακτικές λύσεις αισθητά λιγότερο περιοριστικές... Αν είναι προφανές ότι τα μέρη θα μπορούσαν να έχουν παρόμοια κέρδη αποτελεσματικότητας με αισθητά λιγότερο περιοριστικά μέσα, οι αρμόδιες αρχές δεν θα δώσουν σημασία στο επιχείρημα των μερών που θα βασίζεται στην αποτελεσματικότητα. Ενόψει αυτής της αξιολόγησης, οι αρμόδιες αρχές δεν θα αναζητήσουν ωστόσο εναλλακτική λύση που να θεωρητικά λιγότερο περιοριστική η οποία να μην είναι ρεαλιστική στο πλαίσιο της εμπορικής κατάστασης που αντιμετωπίζουν τα μέρη στην πράξη... Αν ο περιορισμός τοποθετείται σε λογικά επίπεδα, οι αρμόδιες αρχές θα σταθμίσουν τα κέρδη αποτελεσματικότητας που βελτιώνουν τον ανταγωνισμό καθώς και τα αντιανταγωνιστικά αποτελέσματα ώστε να καθορίσουν τα πιθανά τελικά αποτελέσματα σε σχέση με τον ανταγωνισμό σε κάθε σχετική αγορά". [26]

[25] Αμερικανικές κατευθυντήριες γραμμές, κεφάλαιο 4.3.

[26] Αμερικανικές κατευθυντήριες γραμμές, κεφάλαιο 4.2.

(52) Τα μέρη που συμμετέχουν σε συμφωνία παραχώρησης άδειας που ήταν ανταγωνιστές πριν από την καινοτομία δεν θεωρούνται πλέον ανταγωνιστές όταν η διαδικασία κατασκευής με τη σχετική άδεια ή το παραχωρούμενο προϊόν αποτελούν ένα άλμα προς τα εμπρός τέτοιο που δεν θα υπήρχε ανταγωνισμός ελλείψει της άδειας. Η προσέγγιση που βασίζεται στη ζώνη ασφαλείας και τον κανόνα της λογικής πέρα από το ανώτατο όριο μεριδίου αγοράς 20% έχουν ιδιαίτερη ισχύ για τις συμφωνίες παραχώρησης άδειας στις οποίες η διαδικασία κατασκευής βάσει της άδειας ή το παραχωρούμενο προϊόν δεν αντιπροσωπεύουν παρά περιορισμένη οικονομική βελτίωση σε σχέση με τις υπάρχουσες τεχνολογίες ή τα διαθέσιμα προϊόντα που δεν καλύπτονται από δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Σε τέτοιες περιπτώσεις, αν υπάρχει οριζόντια ανταγωνιστική σχέση μεταξύ των μερών ελλείψει της άδειας, είναι χρήσιμο να μετρηθεί το συνολικό μερίδιο αγοράς των μερών, ώστε να εξεταστεί η αναγκαιότητα των περιορισμών και να σταθμιστούν τα θετικά και αρνητικά αποτελέσματα. [27]

[27] W. Tom, σ.27-28.

(53) Στο πλαίσιο της εφαρμογής του ανώτατου ορίου μεριδίου αγοράς 20%, είναι απαραίτητο να καθοριστεί αν τα αρνητικά αποτελέσματα της άδειας γίνονται αισθητά μόνο στις αγορές του προϊόντος ή αν η άδεια παράγει επίσης αποτελέσματα και στις αγορές των τεχνολογιών ή στον ανταγωνισμό στον τομέα της έρευνας και ανάπτυξης. Στην πρώτη περίπτωση, αρκεί να καθοριστούν τα μερίδια αγοράς στις εν λόγω αγορές. Στη δεύτερη, πρέπει επίσης να καθοριστούν τα μερίδια αγοράς στις σχετικές αγορές των τεχνολογιών ή της καινοτομίας. Αν, στη δεύτερη περίπτωση, τα στοιχεία που αφορούν τα μερίδια αγοράς δεν είναι διαθέσιμα ή δεν αντικατοπτρίζουν πιστά την ανταγωνιστική κατάσταση, η ζώνη ασφαλείας θα καθοριστεί εξετάζοντας τον αριθμό των ανεξάρτητων ανταγωνιστικών τεχνολογιών ή των ερευνητικών μονάδων που διαθέτουν τα απαραίτητα εξειδικευμένα μέσα. Αν ο περιορισμός δεν είναι προφανώς αντιανταγωνιστικός και υπάρχουν τουλάχιστον τέσσερις ανταγωνιστικές τεχνολογίες ή ερευνητικές μονάδες πέρα από τα μέρη που συμμετέχουν στη συμφωνία παραχώρησης της άδειας, η συμφωνία εμπίπτει στη ζώνη ασφαλείας.

3.4 Σύγκριση

(54) Η αμερικανική προσέγγιση διακρίνει σαφώς τις συμφωνίες παραχώρησης άδειας που συνάπτονται μεταξύ ανταγωνιστών και τις συμφωνίες που συνάπτονται μεταξύ μη ανταγωνιστών και εξάγει από τη διάκριση αυτή καθοριστικά συμπεράσματα. Η αμερικανική προσέγγιση αντιμετωπίζει με μεγάλη επιείκεια τους περιορισμούς που αφορούν την εκμετάλλευση των καθαυτό ΔΔΙ όταν ο δικαιοπάροχος και ο δικαιοδόχος δεν είναι πραγματικά ή δυνητικά ανταγωνιστές. Σε παρόμοιες καταστάσεις, θεωρεί ότι οι περιορισμοί που αφορούν την περιοχή του δικαιοδόχου, την παραγωγή του, τον τομέα χρήσης του και ακόμη, κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις, την τιμολογιακή του πολιτική είναι, για τον δικαιοπάροχο, νόμιμα μέσα προκειμένου να μεγιστοποιήσει τα έσοδα που αντλεί από τα ΔΔΙ. Η στάση αυτή ευθυγραμμίζεται με την επιεικέστερη προσέγγιση την οποία υιοθετούν σήμερα οι ΗΠΑ έναντι των κάθετων συμφωνιών μεταξύ μη ανταγωνιστών γενικά, εκτός από ό,τι αφορά τον καθορισμό των τιμών. Μολονότι, γενικά, ο κάθετος καθορισμός των τιμών αποτελεί περιορισμό για το αμερικανικό δίκαιο ανταγωνισμού και οι αμερικανικές κατευθυντήριες γραμμές διευκρινίζουν ότι το ίδιο ισχύει όταν ο δικαιοπάροχος άδειας που αφορά ΔΔΙ ενσωματωμένο σε προϊόν καθορίζει την τιμή μεταπώλησης του παραχωρούμενου προϊόντος από το δικαιοδόχο, οι αμερικανικές κατευθυντήριες γραμμές διευκρινίζουν επίσης ότι ο κάτοχος ενός διπλώματος ευρεσιτεχνίας για προϊόν μπορεί να καθορίσει σε άδεια κατασκευής την πρώτη τιμή πώλησης του παραχωρούμενου προϊόντος που θα πρέπει να εφαρμόσει ο δικαιοδόχος. [28]

[28] Η τάση αυτή εξηγεί πιθανότατα γιατί η εν λόγω ελευθερία καθορισμού των τιμών που εφαρμόζεται από το δικαιοδόχο περιορίστηκε σε πολλές δικαστικές αποφάσεις: βλέπε Tom, σ. 38. Gallini & Trebilcock, σ. 339 αμερικανικές κατευθυντήριες γραμμές, κεφάλαιο 5.2.

(55) Η πιο αυστηρή προσέγγιση της Ευρωπαϊκής Ένωσης έναντι των περιορισμών που αφορούν την εκμετάλλευση των καθαυτό ΔΔΙ που περιέχονται σε συμφωνίες μεταξύ μη ανταγωνιστών αντικατοπτρίζει τη μεγαλύτερη σημασία που αποδίδει η κοινοτική πολιτική ανταγωνισμού στους περιορισμούς για το ίδιο σήμα γενικά και στους εδαφικούς περιορισμούς ειδικότερα. Θεωρείται σημαντική η προστασία του ανταγωνισμού για το ίδιο σήμα δεδομένου ότι το κόστος διανομής αποτελεί ένα ουσιώδες μέρος της τελικής τιμής για τα περισσότερα προϊόντα και ότι ο ανταγωνισμός μεταξύ διανομέων μπορεί να συμβάλει στη μείωση αυτού του κόστους. Απορρέει επίσης από την αναγνώριση του γεγονότος ότι οι δικαιοδόχοι μπορεί να έχουν οριζόντια ανταγωνιστική σχέση. [29] Δίνεται μεγαλύτερη σημασία στους εδαφικούς περιορισμούς ειδικότερα λόγω του πρόσθετου στόχου της ενοποίησης της αγοράς που ακολουθεί η κοινοτική πολιτική ανταγωνισμού. [30]

[29] Οι αμερικανικές κατευθυντήριες γραμμές, μολονότι αναγνωρίζουν τη δυνατότητα η σχέση μεταξύ δικαιοδόχων να είναι οριζόντια, φαίνεται να αγνοούν τις συνέπειες που μπορεί να έχει το γεγονός αυτό για τον ανταγωνισμό, υιοθετώντας ιδιαίτερα επιεική πολιτική έναντι των εδαφικών περιορισμών όσο ο δικαιοπάροχος και ο δικαιοδόχος δεν είναι ανταγωνιστές.

[30] Κατευθυντήριες γραμμές για τους κάθετους περιορισμούς, σημείο 7.

(56) Οι διαφορές στην προσέγγιση είναι λιγότερο έντονες σε ό,τι αφορά τους περιορισμούς που δεν αναφέρονται στην εκμετάλλευση των καθαυτό ΔΔΙ, όπως οι υποχρεώσεις μη ανταγωνισμού και οι ρήτρες δέσμευσης. Οι κανόνες ανταγωνισμού εφαρμόζονται για αυτό το είδος περιορισμών τόσο στις ΗΠΑ όσο και στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Στις ΗΠΑ, η προσέγγιση που βασίζεται στον κανόνα της λογικής λαμβάνει υπόψη την ισχύ στην αγορά των μερών και την ανταγωνιστική διάρθρωση της σχετικής αγοράς. Μολονότι ισχύει το ίδιο στην Ευρωπαϊκή Ένωση για τις κάθετες συμφωνίες γενικά κατ' εφαρμογή του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες 2790/99 και των κατευθυντήριων γραμμών για τους κάθετους περιορισμούς, ο κανονισμός ΑΚΜΤ περιλαμβάνει αυτό το είδος των περιορισμών στους "μαύρους" και "γκρίζους" καταλόγους.

(57) Διαπιστώνονται και πάλι σημαντικές διαφορές στην προσέγγιση σε ό,τι αφορά τις συμφωνίες παραχώρησης άδειας μεταξύ ανταγωνιστών. Η αμερικανική πολιτική εφαρμόζει ένα ανώτατο όριο μεριδίου αγοράς που επιτρέπει να καθοριστεί μια ζώνη ασφαλείας για όλες τις συμφωνίες παραχώρησης άδειας μεταξύ ανταγωνιστών, ενώ ο κανονισμός ΑΚΜΤ το κάνει μόνο για συμφωνίες παραχώρησης άδειας που αφορούν κοινές επιχειρήσεις. Η εφαρμογή μιας προσέγγισης που βασίζεται στις ρήτρες συνεπάγεται συχνά την εξαίρεση των άλλων συμφωνιών παραχώρησης άδειας μεταξύ ανταγωνιστών από το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού ΑΚΜΤ. Επίσης, η αμερικανική πολιτική χρησιμοποιεί ένα στενότερο ορισμό για την έννοια των ανταγωνιστικών επιχειρήσεων.

(58) Συνεπώς, η αμερικανική προσέγγιση περιορίζει περισσότερο τις δυνατότητες παρέμβασης της πολιτικής ανταγωνισμού κατά των συμφωνιών παραχώρησης άδειας μεταξύ μη ανταγωνιστών. Έτσι, διασφαλίζει σε κάποιο βαθμό τη δυνατότητα του δικαιοπάροχου να εκμεταλλεύεται τα ΔΔΙ όταν η παραχώρηση της άδειας πραγματοποιείται μεταξύ μη ανταγωνιστών. Αν το δίκαιο για τη διανοητική ιδιοκτησία αποτελεί μια μέση οδό μεταξύ της υπερπροστασίας και της υποπροστασίας των εργασιών του καινοτόμου, η προσέγγιση αυτή συμβάλλει στην ενθάρρυνση της καινοτομίας. Ωστόσο, είναι πιθανό η θέση αυτή να μην επαληθεύεται σε όλες τις περιπτώσεις. Επιπλέον, δεν θα πρέπει να υπερτονιστεί η διαφορά σε σχέση με την προσέγγιση της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεδομένου ότι η κοινοτική πολιτική ανταγωνισμού επιτρέπει σε πολλές περιπτώσεις περιορισμούς για διαφορετικά σήματα, αλλά διατηρεί το δικαίωμα να παρεμβαίνει σε ορισμένες περιπτώσεις όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο. Τέλος, η αμερικανική προσέγγιση είναι συνεκτικότερη σε ό,τι αφορά τις συμφωνίες για την παραχώρηση άδειας μεταξύ ανταγωνιστών.

4. Έρευνα για την εφαρμογή του κανονισμού ΑΚΜΤ

(59) Η Επιτροπή πραγματοποίησε έρευνα ώστε να είναι σε θέση να πραγματοποιήσει έναν καλύτερο απολογισμό για τη λειτουργία των σημερινών κανόνων, από τη στιγμή της έγκρισής τους. Διανεμήθηκε ένα ερωτηματολόγιο στις επαγγελματικές ενώσεις και τις ενώσεις καταναλωτών, σε επιχειρήσεις με μεγάλη ένταση έρευνας, ειδικευμένους οργανισμούς και νομικά γραφεία. Εξάλλου, αξιοποιήθηκε και η πείρα της Επιτροπής κατά την πρακτική εφαρμογή του κανονισμού ΑΚΜΤ. Τέλος, οι αρμόδιες αρχές για τον ανταγωνισμό των κρατών μελών κλήθηκαν να υποβάλουν πληροφορίες σχετικά με τις σημερινές τους πρακτικές σε ό,τι αφορά τις συμφωνίες παραχώρησης άδειας που αφορούν ΔΔΙ. Τα αποτελέσματα της έρευνας αυτής συνοψίζονται στη συνέχεια.

4.1 Σχόλια των ενδιαφερομένων μερών

(60) Το ερωτηματολόγιο που διανεμήθηκε στα ενδιαφερόμενα μέρη είχε ως στόχο τη συλλογή των πληροφοριών που καλύπτουν ταυτόχρονα τις κυριότερες πτυχές και τις νέες τάσεις των δραστηριοτήτων παραχώρησης αδειών για τεχνολογίες, και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται τη λειτουργία του κανονισμού ΑΚΜΤ τα τρίτα μέρη. Υποβλήθηκαν απαντήσεις από επιχειρήσεις που αποτελούν δείγμα των τομέων δραστηριότητας (για παράδειγμα, ηλεκτρονικός τομέας, τομέας της μηχανικής, αυτοκινητοβιομηχανία, φαρμακευτικά προϊόντα, υπηρεσίες υγείας, χημεία και διατροφή) καθώς και από επαγγελματικές ενώσεις και νομικά γραφεία. [31]

[31] Από τα 150 ερωτηματολόγια που απέστειλε, η Επιτροπή έλαβε απαντήσεις από το 1/4 περίπου, είτε άμεσα είτε έμμεσα μέσω επαγγελματικών ενώσεων. Μολονότι οι απαντήσεις δεν αποτελούν απαραίτητα αντιπροσωπευτικό δείγμα, οι σχετικές πληροφορίες παρείχαν χρήσιμες ενδείξεις για την εκπόνηση της παρούσας έκθεσης και τη δημόσια διαβούλευση που θα πραγματοποιηθεί μετά τη δημοσίευσή της.

4.1.1 Σχόλια σχετικά με τις σημερινές δραστηριότητες παραχώρησης άδειας

(61) Τα σχόλια αναφέρουν, στην πλειονότητά τους, ότι οι δραστηριότητες παραχώρησης αδειών μεταξύ επιχειρήσεων εξελίχθηκαν σημαντικά τα 10 τελευταία έτη, τόσο ποιοτικά όσο και ποσοτικά. Η εξέλιξη αυτή φαίνεται ιδιαίτερα σημαντική σε ορισμένους τομείς (για παράδειγμα, ηλεκτρονικός τομέας, ηλεκτρικές τεχνολογίες, νέα υλικά, βιοπληροφορική, νανοτεχνολογία).

(62) Ποσοτικά, τα περισσότερα σχόλια υπογραμμίζουν ότι γενικά, οι επιχειρήσεις παραχωρούν συχνότερα τις τεχνολογίες τους με άδειες σήμερα από ό,τι το έκαναν στο παρελθόν. Φαίνεται ότι η τάση αυτή ερμηνεύεται τόσο από τη διεύρυνση του φάσματος των μεταφερομένων τεχνολογιών όσο και από την αύξηση του αριθμού αδειών που παραχωρούνται για την ίδια τεχνολογία. Η αναγκαιότητα αντιστάθμισης του υψηλού κόστους των χαρτοφυλακίων διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας με τα έσοδα από τις άδειες είναι ένας από τους λόγους που εξηγούν την τάση αυτή. Εξάλλου, ορισμένα μέρη αναφέρουν ότι οι δραστηριότητες που συνδέονται με την απόκτηση αδειών (αγορά άδειας) κατέστησαν πιο σημαντικές λόγω αυξημένης αναγκαιότητας νέων τεχνολογικών προϊόντων και μη επάρκειας των εσωτερικών δραστηριοτήτων ανάπτυξης.

(63) Φαίνεται ότι υπάρχει άμεση σχέση μεταξύ της ανάπτυξης των δραστηριοτήτων παραχώρησης αδειών και της γενικής αύξησης των επενδύσεων των επιχειρήσεων σε σχέδια E&A. Οι δαπάνες E&A διαφέρουν σημαντικά από τον ένα βιομηχανικό τομέα στον άλλο. Για τις περισσότερες εταιρείες που απάντησαν στο ερωτηματολόγιο, αντιπροσωπεύουν από 5% ως 10% του συνολικού ετήσιου κύκλου εργασιών τους. Σε ορισμένους τομείς (για παράδειγμα, φαρμακοβιομηχανία, υπηρεσίες υγείας) τείνουν να είναι πολύ υψηλότερες. Μολονότι τα δικαιώματα εκμετάλλευσης από τις άδειες δεν αντιπροσωπεύουν συνήθως παρά ένα κλάσμα του συνολικού ετήσιου κύκλου εργασιών των επιχειρήσεων (1% ή λιγότερο), αντιπροσωπεύουν ωστόσο μία σημαντική συμβολή για την ανάκτηση των ποσών που επενδύονται στην E&A.

(64) Εξάλλου, πρέπει να σημειωθεί ότι ορισμένες επιχειρήσεις εκπόνησαν πρόσφατα καλύτερα διαρθρωμένες στρατηγικές για την απόκτηση διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, αντιδρώντας στην αυξανόμενη σημασία της κατοχής και της παραχώρησης αδειών για ΔΔΙ προκειμένου να διατηρήσουν τη θέση τους στην αγορά. Μολονότι στο παρελθόν, τα ΔΔΙ χρησιμοποιούνταν για να εμποδίσουν τους ανταγωνιστές να χρησιμοποιήσουν μια αποκλειστική καινοτομία, η χρήση τους στο μεταξύ αναπτύχθηκε με τη μορφή περισσότερο διαφοροποιημένων εμπορικών στρατηγικών, μεταξύ των οποίων αυτές που συνίστανται στη δημιουργία "κατάστασης εμπλοκής" σε ολόκληρους τομείς για τον ανταγωνισμό (στρατηγικές εμπλοκής) και στη χρήση των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας για τη δημιουργία βιομηχανικών προτύπων. Δεδομένου ότι ένας αυξανόμενος αριθμός επιχειρήσεων θεωρεί τα ΔΔΙ τους ως διαπραγματεύσιμα στοιχεία ενεργητικού, η διαχείριση των ΔΔΙ και των χαρτοφυλακίων διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας τείνει να αποτελέσει ένα σημαντικό μέρος των εμπορικών στρατηγικών. Έτσι, ορισμένοι σχολιαστές θεωρούν ότι η γνώση τείνει να είναι λιγότερο διαθέσιμη δημοσίως και να προστατεύεται περισσότερο από τα ΔΔΙ.

(65) Αντίθετα, ένας οργανισμός εκτιμά ότι παρακολουθούμε μια γενικότερη μείωση των δραστηριοτήτων παραχώρησης αδειών στην Κοινότητα, μολονότι αυξάνουν οι άδειες των εκπαιδευτικών οργανισμών. Η υποχώρηση αυτή υποστηρίζεται ότι αντικατοπτρίζει αλλαγές όπως η αλλαγή του τόπου εγκατάστασης των παραγωγικών και ερευνητικών μονάδων. Εξάλλου, οι δημόσιοι ερευνητικοί οργανισμοί και τα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα συνειδητοποιούν το γεγονός ότι οι πληροφορίες που υπήρχαν άλλοτε δωρεάν μπορεί να έχουν αξία και αναζητούν συνεπώς τρόπους για να τις προστατεύσουν όταν υπάρχει τέτοια δυνατότητα και για να διαχειριστούν τη σχετική διανοητική ιδιοκτησία μέσω επιχειρήσεων που δημιουργούνται από την πανεπιστημιακή έρευνα.

(66) Από το σύνολο σχεδόν των σχολίων συνάγεται ότι, σε σχέση με την παραχώρηση αδειών, η απλή πώληση ΔΔΙ παραμένει μία πιθανή εναλλακτική λύση για τους κατόχους ΔΔΙ. Ορισμένοι παρατηρητές εκτιμούν ότι οι πωλήσεις αντιπροσωπεύουν χονδρικά 20% του συνόλου των πράξεων για ΔΔΙ, με τις παραχωρήσεις αδειών εκμετάλλευσης να αντιπροσωπεύουν το υπόλοιπο 80%. Έσοδα χαμηλότερα από το κόστος διατήρησης και προστασίας των ΔΔΙ καθώς και η χαμηλή πιθανότητα εμπορικής επιτυχίας και κυκλοφορίας στην αγορά του κατόχου του ΔΔΙ είναι οι κυριότεροι λόγοι που ωθούν τις επιχειρήσεις στην επιλογή να πωλήσουν τα ΔΔΙ τους αντί να τα παραχωρήσουν με άδεια εκμετάλλευσης.

(67) Από ποιοτικής πλευράς, οι περισσότεροι σχολιαστές αναφέρουν ότι η φύση και τα είδη των συμφωνιών για την παραχώρηση αδειών εξελίχθηκαν σημαντικά τα τελευταία έτη. Υπογραμμίζουν, ειδικότερα, ότι η αυξημένη πολυπλοκότητα των νέων τεχνολογιών προϋποθέτει περισσότερη προσπάθεια συνεργασίας και πιο πολύπλοκες συμφωνίες παραχώρησης αδειών. Οι τεχνολογίες αυτές είναι συχνά αποτέλεσμα πολυτομεακών γνώσεων και προσεγγίσεων, που υποχρεώνουν τις επιχειρήσεις να συνεργάζονται ώστε να αξιοποιήσουν τις συμπληρωματικές δυνατότητες άλλων επιχειρήσεων ή δημόσιων ερευνητικών οργανισμών. Έτσι, τα προγράμματα παραχώρησης αδειών, οι τεχνολογικές συνεργασίες και οι σταυρωτές παραχωρήσεις αδειών είναι συχνότερες, ειδικότερα στο πλαίσιο του πολλαπλασιασμού των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας "εμπλοκής" που είναι κατανεμημένα μεταξύ πολλών κατόχων σε διεθνές επίπεδο.

(68) Επιπλέον, οι δραστηριότητες παραχώρησης αδειών φαίνεται να έχουν παγκοσμιοποιηθεί τα τελευταία έτη. Ειδικότερα, η τάση παγκοσμιοποίησης και οι σχετικές αλλαγές για την εμπορική στρατηγική των επιχειρήσεων επηρέασαν και τον τομέα E&A. Οι μεγάλες επιχειρήσεις που διέθεταν παραγωγικές εγκαταστάσεις σε περισσότερες χώρες εδώ και πολλά έτη διεθνοποιούν πλέον ολοένα και περισσότερο και τις ερευνητικές τους δραστηριότητες. Ακόμη, ορισμένα σημαντικά "παγκόσμια σχέδια" (για παράδειγμα, ο διεθνής διαστημικός σταθμός, το πρόγραμμα του ανθρώπινου γενώματος, η ιατρική έρευνα, η ενέργεια και οι τηλεπικοινωνίες) προϋποθέτουν σημαντική διεθνή συνεργασία.

(69) Σε ό,τι αφορά το είδος ΔΔΙ που αποτελεί αντικείμενο συμφωνιών για την παραχώρηση αδειών, τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας και η τεχνογνωσία θεωρείται ότι είναι τα σημαντικότερα. Οι άδειες για δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας θεωρούνται συχνά σημαντικές, ειδικότερα για τα προγράμματα λογισμικού και τις εφευρέσεις που αφορούν υπολογιστές. Οι άδειες σχεδίων και προτύπων θεωρούνται σημαντικές για ορισμένους τομείς, και λιγότερο για άλλους. Τα σήματα είναι συχνά συμπληρωματικά σε σχέση με τις άδειες τεχνογνωσίας ή τις συμφωνίες διανομής ή κατασκευής.

(70) Οι απαντήσεις που έλαβε η Επιτροπή δείχνουν επίσης κάποια εξέλιξη σε ό,τι αφορά τους λόγους που μπορούν να οδηγήσουν έναν κάτοχο ΔΔΙ να πωλήσει μια άδεια ή αντίστοιχα έναν κατασκευαστή να αγοράσει μια άδεια. Σε ό,τι αφορά τους κατόχους ΔΔΙ, υπάρχουν τα κλασικά επιχειρήματα για την πώληση άδειας, όπως η είσοδος σε μια νέα αγορά προϊόντων ή η δυνατότητα συνδυασμού των συμπληρωματικών δυνατοτήτων σε ό,τι αφορά την παραγωγή, ειδικότερα όταν ο δικαιοπάροχος δεν διαθέτει τα απαραίτητα παραγωγικά μέσα. Εξάλλου, οι δικαιοπάροχοι δίνουν ολοένα και μεγαλύτερη σημασία στη δυνατότητα δημιουργίας, με την παραχώρηση άδειας, νέων βιομηχανικών προτύπων, διοργάνωσης τεχνολογικών pool ή ομαδοποιημένων αδειών, εξόδου από καταστάσεις εμπλοκής ή διακανονισμού διαφορών λόγω αλληλοκάλυψης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. Η ανεπαρκής γνώση των συνθηκών της τοπικής αγοράς ή η έλλειψη δυνατότητας διανομής ή εμπορίας θεωρούνται λιγότερο σημαντικοί παράγοντες για την πώληση αδειών. Ορισμένα σχόλια αναφέρουν επίσης ότι οι δραστηριότητες παραχώρησης αδειών συνδέονται με στόχους όπως οι οικονομίες κλίμακας ή φάσματος, η διατήρηση της θέσης σε μια αγορά τεχνολογίας ή ο περιορισμός των κινδύνων που συνδέονται με την εκμετάλλευσή της.

(71) Σε ό,τι αφορά τους δικαιοδόχους, το ισχυρότερο κίνητρο για την απόκτηση μιας άδειας φαίνεται να είναι η αξιοποίηση των συμπληρωματικών δυνατοτήτων με κάτοχο ΔΔΙ η τεχνολογία του οποίου να επιτρέπει στο δικαιοδόχο να εισέλθει σε μία νέα αγορά προϊόντος ή να διατηρήσει την ανταγωνιστική του θέση μειώνοντας το κόστος. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα όταν ο δικαιοδόχος θεωρεί ότι παρεμποδίζονται οι δραστηριότητές του ανάπτυξης από ΔΔΙ τρίτων ή διαπιστώνει ότι είναι πιο δαπανηρό να προχωρήσει ο ίδιος στην ανάπτυξη τεχνολογίας που μπορεί να προμηθευτεί από τρίτους. Η ύπαρξη ή ο κίνδυνος διαφορών σχετικά με απαιτήσεις για διπλώματα ευρεσιτεχνίας που αλληλοκαλύπτονται και η δυνατότητα διεξόδου από αυτές τις καταστάσεις εμπλοκής αναφέρονται συχνά ως σημαντικοί παράγοντες. [32] Ορισμένα σχόλια αναφέρουν ότι οι δραστηριότητες απόκτησης αδειών μπορούν επίσης να συνδέονται με τη δημιουργία νέου βιομηχανικού προτύπου, τη διοργάνωση κοινής εκμετάλλευσης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας ή την πραγματοποίηση οικονομιών κλίμακας ή φάσματος.

[32] Τα ΔΔΙ θεωρείται ότι βρίσκονται σε κατάσταση αμοιβαίας εμπλοκής όταν οι κάτοχοι δεν μπορούν να εκμεταλλευτούν τα δικαιώματά τους χωρίς να θίξουν αυτά των άλλων.

(72) Εξάλλου, οι κάτοχοι των ΔΔΙ φαίνεται να προτιμούν συνήθως περισσότερο την παραχώρηση αδειών σε μη ανταγωνιστικές επιχειρήσεις, για να μην ενισχύσουν τους αντιπάλους τους, εκτός όταν η παραχώρηση της άδειας έχει ως στόχο το διακανονισμό ή την πρόληψη διαφορών σχετικά με απαιτήσεις από συγκρουόμενα διπλώματα ευρεσιτεχνίας. Αντίθετα, για τους δικαιοδόχους, το είδος του συνεργάτη δεν φαίνεται να έχει την ίδια σημασία, αφού τα κίνητρά τους βασίζονται περισσότερο στη φύση της παραχωρούμενης τεχνολογίας και όχι στην ανταγωνιστική θέση του δικαιοπαρόχου.

(73) Τέλος, σε ό,τι αφορά τη φύση των επενδύσεων που προϋποθέτουν οι συμφωνίες για την παροχή άδειας, φαίνεται από τα σχόλια που υποβλήθηκαν, ότι το κόστος για το δικαιοπάροχο στο συγκεκριμένο πλαίσιο της παραχώρησης της άδειας (δηλαδή μη περιλαμβανομένου του κόστους E&A) αφορά κυρίως την προστασία της παραχωρούμενης τεχνολογίας (παραβίαση του κοπυράιτ κλπ.) καθώς και τις διαδοχικές βελτιώσεις και την εκπαίδευση του προσωπικού. Το κόστος των δικαιοδόχων περιλαμβάνει τα δικαιώματα εκμετάλλευσης και τις επενδύσεις με στόχο τη βελτίωση της παραχωρούμενης τεχνολογίας, τη διασφάλιση της εμπορίας και της διαφήμισης των παραχωρούμενων προϊόντων και, σε μικρότερο βαθμό την εξασφάλιση της εξυπηρέτησης της πελατείας, την εκπαίδευση των διανομέων ή την αντικατάσταση των παραγωγικών μέσων.

4.1.2 Παρατηρήσεις σχετικά με τον κανονισμό ΑΚΜΤ

(74) Τα ενδιαφερόμενα μέρη κλήθηκαν επίσης να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με τη λειτουργία του κανονισμού ΑΚΜΤ. Οι ερωτήσεις ήταν γενικού χαρακτήρα και είχαν κυρίως ως στόχο:

- να καθοριστούν οι δυσκολίες και τα πλεονεκτήματα για τις επιχειρήσεις από την εφαρμογή του κανονισμού ΑΚΜΤ,

- να ελεγχθεί αν οι στρατηγικοί στόχοι στους οποίους βασίζεται ο ΑΚΜΤ (δηλαδή η διασφάλιση της ανάπτυξης και η διάδοση σε μεγάλη κλίμακα της καινοτομίας στο σύνολο της Κοινότητας προστατεύοντας παράλληλα τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό στον τομέα των τεχνικά νέων ή βελτιωμένων προϊόντων) έχουν επιτευχθεί στην πράξη, και

- να καθοριστεί αν θα πρέπει να επανεξεταστεί η σημερινή προσέγγιση της Επιτροπής σε ό,τι αφορά την παραχώρηση τεχνολογικών αδειών.

Το ερωτηματολόγιο αφορούσε επίσης και ιδιαίτερες πτυχές ορισμένων διατάξεων του κανονισμού ΑΚΜΤ. Οι απόψεις που εκφράστηκαν σχετικά με αυτά τα ιδιαίτερα θέματα εξετάζονται στο κεφάλαιο 5 της παρούσας έκθεσης. Γενικά, τα σχόλια αναφέρουν, στην πλειονότητά τους, ότι παρά ορισμένα πλεονεκτήματα, ο κανονισμός ΑΚΜΤ χαρακτηρίζεται από σοβαρές ελλείψεις.

(75) Όλοι οι σχολιαστές αναγνωρίζουν, εξάλλου, ότι ο κανονισμός ΑΚΜΤ παρουσιάζει το πλεονέκτημα ότι έχει μεγαλύτερη εμβέλεια και είναι ευκολότερο να εφαρμοστεί από τους προηγούμενους κανονισμούς απαλλαγής κατά κατηγορίες που αφορούσαν άδειες τεχνογνωσίας και διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. Ορισμένοι θεωρούν επίσης ότι όντας πολύ σαφής σχετικά με το τι δεν επιτρέπεται (δηλαδή περιλαμβάνοντας μια εξαντλητική μαύρη λίστα), ο κανονισμός ΑΚΜΤ έχει το πλεονέκτημα ότι παρουσιάζει νομική ασφάλεια. Ορισμένοι υπογραμμίζουν επίσης ότι η έλλειψη ανωτάτων ορίων για τα μερίδια αγοράς διευκολύνει την εφαρμογή της απαλλαγής κατά κατηγορίες. Τέλος, αναφέρθηκε επίσης ότι ο κανονισμός ΑΚΜΤ χρησιμοποιείται ορισμένες φορές με την έννοια των κατευθυντηρίων γραμμών.

(76) Εξάλλου, η κριτική που διατυπώθηκε έναντι της σημερινής προσέγγισης αφορά κυρίως τις ακόλουθες πτυχές:

- Ο κανονισμός ΑΚΜΤ θεωρείται ότι είναι υπερβολικά τυπολατρικός και άκαμπτος. Το μειονέκτημα αυτό είναι ιδιαίτερα εμφανές σε σχέση με την νέα γενιά απαλλαγών κατά κατηγορίες στον τομέα των κάθετων περιορισμών και των συμφωνιών οριζόντιας συνεργασίας. Η διάρθρωση του κανονισμού ΑΚΜΤ, ειδικότερα, θεωρείται υπερβολικά πολύπλοκη. Εξάλλου, ο κατάλογος των εξαιρουμένων ρητρών, οι λευκοί κατάλογοι, οι μαύροι κατάλογοι και οι εξαιρέσεις έχουν ως αποτέλεσμα να περιορίζουν τις επιχειρήσεις, με κίνδυνο να αποθαρρυνθεί η διάδοση των τεχνολογιών και η πραγματοποίηση αποτελεσματικότερων συναλλαγών. Η σχέση μεταξύ πεδίου εφαρμογής του κανονισμού ΑΚΜΤ και των κανονισμών αριθ. 2658/2000 για τις συμφωνίες εξειδίκευσης, αριθ. 2659/2000 για τις συμφωνίες E&A και αριθ. 2790/1999 για τις κάθετες συμφωνίες δεν είναι σαφής.

- Ορισμένες διατάξεις θεωρούνται υπερβολικά λεπτομερείς και συχνά ασαφείς, γεγονός που έχει ως αποτέλεσμα να δημιουργούνται αμφιβολίες για την ισχύ της απαλλαγής. Η ερμηνεία ορισμένων βασικών εννοιών, ειδικότερα, δεν φαίνεται σαφής. Για παράδειγμα, ο κανονισμός ΑΚΜΤ δεν διακρίνει μεταξύ "βελτίωσης" της παραχωρούμενης τεχνολογίας και "νέας" τεχνολογίας που αντιπροσωπεύει ουσιώδη πρόοδο, γεγονός που καθιστά δύσκολα εφαρμόσιμους τους περιορισμούς διάρκειας που επιβάλλει ο κανονισμός ΑΚΜΤ στις συμφωνίες για την παραχώρηση άδειας. Ένα άλλο παράδειγμα είναι ο ορισμός της τεχνογνωσίας, που δεν είναι ο ίδιος για όλες τις νέες απαλλαγές κατά κατηγορίες των κάθετων και οριζόντιων περιορισμών. Το ίδιο ισχύει και για τον ορισμό του όρου "ανταγωνιστής", που δεν ανταποκρίνεται σε αυτόν που περιέχουν πιο πρόσφατα νομοθετικά κείμενα.

- Το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού ΑΚΜΤ είναι υπερβολικά στενό και δεν καλύπτει ορισμένες τρέχουσες πρακτικές σχετικά με την παραχώρηση αδειών, έτσι ώστε πολλές συμφωνίες πρέπει να κοινοποιούνται στην Επιτροπή. Ειδικότερα, δεδομένου ότι ο κανονισμός δεν καλύπτει τις άδειες στις οποίες συμμετέχουν περισσότερα από δύο μέρη, οι πολυμερείς τεχνολογικές ομάδες και οι ομαδικές πολυμερείς άδειες στις οποίες συμμετέχουν επιχειρήσεις που κατέχουν συμπληρωματικά ΔΔΙ αποκλείονται από το πλεονέκτημα της απαλλαγής κατά κατηγορίες. Εξάλλου, το γεγονός ότι ο κανονισμός δεν καλύπτει άλλα ΔΔΙ από τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας, όπως τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, τα σχέδια και πρότυπα και τα σήματα, παρά μόνο όταν συνδέονται με την άδεια διπλώματος ευρεσιτεχνίας θέτει πολλές συμφωνίες, ειδικότερα συμφωνίες για την παραχώρηση άδειας πνευματικών δικαιωμάτων για λογισμικά, σε κατάσταση νομικής ανασφάλειας. Έτσι, ορισμένοι σχολιαστές αναφέρουν ότι χρησιμοποιούν συχνά τον κανονισμό ΑΚΜΤ ως κατευθυντήριες γραμμές για την αξιολόγηση των συμφωνιών παραχώρησης άδειας που αφορούν άλλα ΔΔΙ από τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας ως προς το άρθρο 81.

- Οι σημερινοί κανόνες είναι επικεντρωμένοι στις ρήτρες εδαφικής αποκλειστικότητας. Εξάλλου, αποκλείουν ορισμένες συνήθεις ρυθμίσεις σε θέματα παραχώρησης αδειών από το πλεονέκτημα της απαλλαγής κατά κατηγορίες χωρίς βάσιμη οικονομική αιτιολόγηση. Ειδικότερα, ορισμένοι σχολιαστές υποστηρίζουν ότι ο κανονισμός ΑΚΜΤ περιέχει έναν υπερβολικά μακρύ κατάλογο περιορισμών (για παράδειγμα, υποχρεώσεις μη ανταγωνισμού, ρήτρες δέσμευσης, ποσοτικοί περιορισμοί, μεταξύ των οποίων οι άδειες για παραγωγικές εγκαταστάσεις, ορισμένες μορφές αδειών ανταπόδοσης βελτιώσεων) που θεωρούνται παράνομες ή ιδιαίτερα "ύποπτες", ακόμη και αν οι επιχειρήσεις που τις κατέχουν δεν έχουν ιδιαίτερη ισχύ στην αγορά και έχουν κάθετη σχέση.

- Η χρησιμότητα της διαδικασίας υποβολής αντιρρήσεων κατ' εφαρμογή του άρθρου 4 του κανονισμού ΑΚΜΤ είναι αμφίβολη. Γενικά, οι επιχειρήσεις φαίνεται να διστάζουν να προσφεύγουν στη δυνατότητα αυτή γιατί προτιμούν να μην κοινοποιούν τις συμφωνίες τους, δεδομένου ότι οι καταστάσεις για τις οποίες ισχύει η διαδικασία αυτή δεν διευκρινίζονται πάντα σαφώς, ή για να αποφύγουν το διοικητικό φόρτο μιας κοινοποίησης.

(77) Στο πνεύμα αυτό, οι σχολιαστές εκτιμούν, στην πλειονότητά τους, ότι ο κανονισμός ΑΚΜΤ δεν πληροί τους στόχους για τους οποίους εκπονήθηκε παρά σε περιορισμένο βαθμό.

(78) Όταν τα μέρη διαμορφώνουν τις συμφωνίες τους έτσι ώστε να εντάσσονται στο πλαίσιο της απαλλαγής κατά κατηγορίες, η νομική ασφάλεια που τους παρέχει ο κανονισμός έχει θετικά αποτελέσματα για την ανάπτυξη και τη διάδοση των τεχνολογιών. Ωστόσο, δεδομένου του τυπολατρικού και κανονιστικού χαρακτήρα του κανονισμού, οι σημερινοί κανόνες δεν θα ενθάρρυναν νέες μορφές παραχώρησης άδειας (για παράδειγμα, πολυμερείς ομαδικές άδειες, παραχώρηση αδειών σε κοινές επιχειρήσεις) και νέες προσεγγίσεις για θέματα μεταφοράς τεχνολογιών (για παράδειγμα, υποχρεώσεις μη ανταγωνισμού για την προστασία της τεχνογνωσίας που παραχωρείται στο δικαιοδόχο, σύνδεση της παραχώρησης άδειας ΔΔΙ με την προμήθεια προϊόντων που δεν καλύπτονται από δίπλωμα ευρεσιτεχνίας). Η έλλειψη σαφήνειας του κανονισμού αποθαρρύνει επίσης την παραχώρηση αδειών. Ορισμένοι σχολιαστές παρατηρούν ότι ο μακρύς κατάλογος των περιορισμών που περιέχει ο κανονισμός ΑΚΜΤ είναι αποτέλεσμα μιας προσέγγισης που δεν λαμβάνει επαρκώς υπόψη την ισχύ των μερών στην αγορά και τον ανταγωνισμό μεταξύ διαφορετικών σημάτων. Υποστηρίζουν ότι μια περισσότερο οικονομική προσέγγιση θα οδηγούσε σε ένα πιο ευέλικτο καθεστώς για τις συμφωνίες παραχώρησης άδειας και, συνεπώς, στην ευρύτερη διάδοση των τεχνολογιών.

(79) Μολονότι η κανονιστική προσέγγιση του κανονισμού ΑΚΜΤ είχε σαφώς ως στόχο να προστατεύσει τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό, δεν είναι βέβαιο ότι το έχει επιτύχει πλήρως. Αφενός, φαίνεται από τις παρατηρήσεις ότι η τήρηση των προϋποθέσεων του κανονισμού ΑΚΜΤ έχει ως αποτέλεσμα να περιορίζει τα συμβαλλόμενα μέρη και να αποθαρρύνει τη διάδοση νέων τεχνολογιών. Έτσι, μπορεί να εμποδίσει ή να καθυστερήσει την είσοδο στην αγορά νέων ανταγωνιστών. Αφετέρου, ορισμένοι σχολιαστές θεωρούν ότι, δεδομένου ότι ο κανονισμός ΑΚΜΤ δεν λαμβάνει υπόψη την ισχύ στην αγορά των μερών και την ανταγωνιστική σχέση μεταξύ του δικαιοπάροχου και του δικαιοδόχου, μπορεί να καλύπτει περιορισμούς προς όφελος των ισχυρών ή και δεσποζουσών επιχειρήσεων, εις βάρος των πελατών των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων.

(80) Τέλος, οι απαντήσεις που έλαβε η Επιτροπή στο ερωτηματολόγιό της αντιμετωπίζουν γενικά θετικά την αναθεώρηση σε βάθος του κανονισμού ΑΚΜΤ.

(81) Για το θέμα αυτό, οι περισσότεροι σχολιαστές επιμένουν στην αναγκαιότητα να απλουστευτούν ριζικά και να διασαφηνιστούν οι σημερινοί κανόνες σύμφωνα με τις νέες απαλλαγές κατά κατηγορίες για τους κάθετους περιορισμούς και τις συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας. Κάτι τέτοιο θα προϋπέθετε, ειδικότερα, την έγκριση μιας νέας απαλλαγής κατά κατηγορίες για ένα ευρύτερο φάσμα συμφωνιών παραχώρησης άδειας, την απόρριψη της προσέγγισης που βασίζεται στους λευκούς και γκρίζους καταλόγους (καθώς και της σχετικής διαδικασίας υποβολής αντιρρήσεων) και τη σμίκρυνση του σημερινού καταλόγου των προφανών περιορισμών. Εξάλλου, η έγκριση ειδικών κατευθυντήριων γραμμών που θα διασαφήνιζαν ορισμένες ουσιώδεις πτυχές θα τύγχανε θετικής υποδοχής.

(82) Πολλοί σχολιαστές παρατηρούν, ωστόσο, ότι η εισαγωγή ανωτάτων ορίων για τα μερίδια αγοράς θα είχε επιπτώσεις στην καινοτομία και την παραχώρηση των αδειών δεδομένων ότι δεν θα υπήρχε πλέον ζώνη ασφαλείας από τη στιγμή που η παραχωρούμενη εφεύρεση θα επιτύγχανε στην αγορά. Αυτό θα ίσχυε ειδικότερα στην περίπτωση εφαρμογής ανωτάτου ορίου μεριδίου αγοράς σε αγορές τεχνολογιών και όχι σε αγορές πραγματικών προϊόντων. Ο ορισμός των εν λόγω αγορών και ο υπολογισμός των μεριδίων αγοράς θα δημιουργούσε ιδιαίτερες δυσκολίες στον τομέα της παραχώρησης τεχνολογικών αδειών. Οι ίδιοι σχολιαστές προσθέτουν ότι τα προβλήματα της ισχύς στην αγορά αντιμετωπίζονται επαρκώς εφαρμόζοντας το άρθρο 82 και με τη σχετική νομολογία του Δικαστηρίου. Αναφέρονται ειδικότερα στην απόφαση Tetrapak. [33] Αντίθετα, άλλοι σχολιαστές θεωρούν ότι η προσέγγιση που ακολουθεί σήμερα η Επιτροπή σε ό,τι αφορά την παραχώρηση τεχνολογικών αδειών δεν λαμβάνει επαρκώς υπόψη το θέμα της ισχύος στην αγορά και του ανταγωνισμού μεταξύ διαφορετικών σημάτων και υπογραμμίζουν ότι τα δύο αυτά θέματα είναι θεμελιώδη για τη σωστή αξιολόγηση των επιπτώσεων αυτών των αγορών στον ανταγωνισμό.

[33] Tetra Pak κατά Επιτροπής, Συλλογή 1990, σ. II-309.

(83) Τέλος, προτάθηκε τα ΔΔΙ, περιλαμβανομένων και των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, των δικαιωμάτων για τα σχέδια και πρότυπα και τα σήματα, να καλύπτονται από μία μοναδική γενική απαλλαγή κατά κατηγορίες, με την επιφύλαξη της έγκρισης μιας πιο ευέλικτης προσέγγισης. Μια τέτοια διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής της απαλλαγής θα ήταν προς το συμφέρον της νομικής ασφάλειας και θα βελτίωνε τη συνολική συνοχή στον τομέα της παραχώρησης αδειών ΔΔΙ. Την άποψη αυτή δεν συμμερίζονται άλλοι σχολιαστές, που θεωρούν ότι τα θέματα εμπορικής πρακτικής και δημόσιας πολιτικής που συνδέονται με την παραχώρηση αδειών για μη λογισμικά έργα, καλλιτεχνικά έργα, σήματα και βάσεις δεδομένων, διαφέρουν σημαντικά από αυτά που αφορούν τη μεταφορά τεχνολογιών.

4.2 Η εφαρμογή από την Επιτροπή

4.2.1 Στατιστικές

(84) Στην περίοδο 1996-2000, η Επιτροπή κατέγραψε περίπου 140 νέες υποθέσεις που αφορούσαν την εφαρμογή του άρθρου 81 και/ή του άρθρου 82 σε πρακτικές σχετικές με την άσκηση δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας.

(85) Στον αριθμό αυτό περιλαμβάνονται όλες οι υποθέσεις που αφορούσαν κυρίως την παραχώρηση αδειών εκμετάλλευσης ΔΔΙ μεταξύ επιχειρήσεων με σκοπό την παραγωγή αγαθών ή υπηρεσιών, ή την φερόμενη ως καταχρηστική συμπεριφορά κατόχου ΔΔΙ ή δικαιοδόχων του. Δεν περιλαμβάνονται οι περιπτώσεις στις οποίες η παραχώρηση του ΔΔΙ δεν αποτελούσε τον πρωταρχικό στόχο της σχετικής πρακτικής (δηλαδή ορισμένες κάθετες συμφωνίες όπως οι συμφωνίες franchise και οι συμφωνίες εξειδίκευσης) ή οι περιπτώσεις που αφορούσαν την ανάπτυξη και κοινή εκμετάλλευση ΔΔΙ που απορρέουν από συμφωνίες έρευνας και ανάπτυξης.

(86) Σε σύγκριση με την πενταετή περίοδο 1991-1995, στην οποία ο αριθμός των νέων υποθέσεων ΔΔΙ δεν υπερέβη τις 120, ο φόρτος εργασίας της Επιτροπής στον τομέα αυτό αυξήθηκε κατά 16% περίπου.

(87) Λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι στην περίοδο 1996-2000 κινήθηκαν περίπου 2020 νέες διαδικασίες εφαρμογής των άρθρων 81 και 82, η ανωτέρω κατηγορία υποθέσεων ΔΔΙ αντιπροσώπευε το 7% περίπου του συνολικού φόρτου εργασίας της Επιτροπής στον τομέα της νομοθεσίας αντιτράστ.

(88) Η κατανομή των υποθέσεων ΔΔΙ ανά είδος καταδεικνύει ότι το μεγαλύτερο μέρος των διαδικασιών που κινήθηκαν την τελευταία πενταετία αφορούσαν άδειες εκμετάλλευσης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και/ή τεχνογνωσίας (56%). Οι υποθέσεις με κύριο αντικείμενο την άσκηση ή παραχώρηση δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας αντιπροσώπευαν το 22% του συνόλου των υποθέσεων ΔΔΙ. Η τελευταία αυτή κατηγορία περιλαμβάνει τις διαδικασίες σχετικά με άδειες εκμετάλλευσης δικαιωμάτων επί περιεχομένου (π.χ. μηχανική αναπαραγωγή μουσικών έργων), τα δικαιώματα δημόσιας εκτέλεσης (π.χ. άδειες ραδιοτηλεοπτικής αναμετάδοσης, συμφωνίες εταιρειών συλλογικής διαχείρισης) και τις μεταφορές τεχνολογίας βάσει δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας (π.χ. άδειες εκμετάλλευσης λογισμικού, εφευρέσεις με τη βοήθεια υπολογιστών). Οι άδειες εκμετάλλευσης σήματος κατασκευής αντιπροσώπευαν το 19% περίπου όλων των υποθέσεων ΔΔΙ. Το ήμισυ περίπου των διαδικασιών στην ομάδα αυτή αφορούσε αμιγείς συμφωνίες εκμετάλλευσης σήματος και το άλλο ήμισυ συναλλαγές στις οποίες η άδεια εκμετάλλευσης σήματος συνδεόταν με τεχνογνωσία. Τέλος, το υπόλοιπο 3% αφορούσε υποθέσεις για άλλα είδη ΔΔΙ (ιδίως άδειες εκμετάλλευσης δικαιωμάτων επί σχεδίων και υποδειγμάτων και πρόσβαση σε προστατευόμενες βάσεις δεδομένων).

(89) Όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο κινήθηκαν οι διαδικασίες, η μεγάλη πλειοψηφία τους ήταν αποτέλεσμα κοινοποιήσεων σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 81 (75%), ενώ το υπόλοιπο (25%) αφορούσε καταγγελίες ή αυτεπάγγελτες διαδικασίες σχετικά με την εφαρμογή των άρθρων 81 και 82.

(90) Σε ελάχιστες περιπτώσεις επικαλέστηκαν τα κοινοποιούντα μέρη τη διαδικασία υποβολής αντιρρήσεων του άρθρου 4 του κανονισμού ΑΚΜΤ. Στην πραγματικότητα, η εφαρμογή της διαδικασίας αυτής ζητήθηκε μόνο για το 5% του συνόλου των κοινοποιήσεων που αφορούσαν άδειες εκμετάλλευσης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και/ή τεχνογνωσίας. Εξάλλου, η Επιτροπή δεν εφάρμοσε ποτέ τη διαδικασία ανάκλησης του ευεργετήματος της απαλλαγής που προβλέπεται στο άρθρο 7 του κανονισμού ΑΚΜΤ.

4.2.2 Θέματα που εγείρονται στις κοινοποιήσεις

(91) Όσον αφορά τους λόγους που οδήγησαν τα μέρη να κοινοποιήσουν τις συμφωνίες τους μπορούν να γίνουν οι ακόλουθες παρατηρήσεις.

(92) Πρώτον, πολλές κοινοποιήσεις αφορούσαν συμφωνίες αδειών εκμετάλλευσης οι οποίες, για διάφορους λόγους, δεν ενέπιπταν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού ΑΚΜΤ, όπως ιδίως στις ακόλουθες περιπτώσεις:

- η άδεια εκμετάλλευσης είχε ως κύριο αντικείμενο άλλα ΔΔΙ εκτός των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας ή της τεχνογνωσίας,. ή

- η συμφωνία είχε συναφθεί μεταξύ περισσοτέρων των δύο μερών (π.χ. συμφωνίες κοινοπραξιών, ομαδοποιημένες άδειες εκμετάλλευσης, πολυμερή προγράμματα αδειών εκμετάλλευσης) ή,

- η συμφωνία ήταν διαρθρωμένη με τρόπο μη σύμφωνο με τη μορφή που ορίζεται στο άρθρο 1 του κανονισμού ΑΚΜΤ (π.χ. μη αποκλειστικές άδειες εκμετάλλευσης), ή

- η συμφωνία μεταξύ των μερών αφορούσε πιο πολύπλοκες μορφές συνεργασίας (π.χ. άδειες εκμετάλλευσης ΔΔΙ συνδεόμενες με δημιουργία επιχείρησης ή με δραστηριότητες κοινής εμπορίας).

(93) Δεύτερον, συχνά οι κοινοποιήσεις έγιναν όταν τα μέρη δεν ήταν βέβαια για το κατά πόσο η απαλλαγή κατά κατηγορίες κάλυπτε τη συμφωνία ή για την ερμηνεία των ρητρών της. Αποδείχθηκε, για παράδειγμα, δυσχερές να εκτιμηθεί εάν οι περί δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας ρήτρες σε συμφωνίες κατασκευής που συνεπάγονται μεταφορά τεχνογνωσίας είναι συμπληρωματικές ή όχι. Τέθηκε επίσης το θέμα του βαθμού στον οποίο ο κανονισμός ΑΚΜΤ καλύπτει τις συμφωνίες που περιορίζουν τη δραστηριότητα του δικαιοδόχου στην ανάπτυξη του προϊόντος εξαιρώντας την παραγωγή του. Οι ισχύοντες κανόνες δημιούργησαν επίσης προβλήματα ερμηνείας ορισμένων συμφωνιών που περιέχουν ρήτρες ανταπόδοσης βελτιώσεων, απαγορεύσεις εξαγωγών ή περιορισμούς στην εκμετάλλευση της παραχωρούμενης τεχνολογίας σε δεδομένες μονάδες παραγωγής (οι ονομαζόμενες «άδειες εκμετάλλευσης εγκατάστασης»). Επιπρόσθετα, στην περίπτωση των συμφωνιών που αποσκοπούν στην επίλυση διαφορών σχετικά με πιθανολογούμενες παραβάσεις διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, τα μέρη επέλεξαν να προβούν σε κοινοποίηση για να αποφύγουν ενδεχόμενες αμφιβολίες ως προς τη νομιμότητα της συναλλαγής.

(94) Τρίτον, σημαντικό μέρος των κοινοποιήσεων αφορούσε συμφωνίες που περιείχαν μη ρητά απαλλασσόμενες ρήτρες («γκρίζες ρήτρες»). Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται για παράδειγμα, συμφωνίες που περιείχαν όρους για την πληρωμή δικαιωμάτων ή περιορισμούς εκμετάλλευσης που δεν καλύπτονται από τη διατύπωση του κανονισμού ΑΚΜΤ, καθώς και ρήτρες κατανομής πελατών, μη ανταγωνισμού και αποκλειστικότητας.

(95) Τέταρτον, σε ορισμένες περιπτώσεις, τα μέρη επεδίωξαν να επιτύχουν ατομική απαλλαγή για συμφωνίες που περιείχαν ρήτρες ρητά εξαιρούμενες από την απαλλαγή κατά κατηγορίες (π.χ. «μαύρες ρήτρες» όπως υποχρεώσεις μη ανταγωνισμού, καθορισμός τιμών μεταπώλησης του παραχωρούμενου προϊόντος, εδαφική αποκλειστικότητα υπερβαίνουσα τα χρονικά όρια που προβλέπονται στο άρθρο 1 του κανονισμού ΑΚΜΤ).

(96) Η ανάλυση των κοινοποιήσεων που υποβλήθηκαν στην Επιτροπή κατά την περίοδο αναφοράς καταδεικνύει ότι στη μεγάλη πλειοψηφία τους, οι υποθέσεις ρυθμίστηκαν με διοικητικά έγγραφα αρχειοθέτησης χωρίς περαιτέρω έρευνα. Επίσημες αποφάσεις λήφθηκαν σε ελάχιστες μόνο περιπτώσεις που αφορούσαν μη αποκλειστικά δικαιώματα εκμετάλλευσης συνοδευόμενα από την επιβολή στους δικαιοδόχους απαγόρευσης εξαγωγής [34], συμφωνίες αδειών εκμετάλλευσης στο πλαίσιο κοινής επιχείρησης [35] και αποκλειστικά δικαιώματα ραδιοτηλεοπτικής αναμετάδοσης [36].

[34] Απόφαση της 14ης Δεκεμβρίου 1998 στην υπόθεση Sicasov, ΕΕ αριθ. L 4 της 8.1.1999.

[35] Απόφαση της 14ης Σεπτεμβρίου 1999 στην υπόθεση General Electric Aircraft Engines/Pratt & Whitney, ΕΕ αριθ. L 58 της 3.3.2000. απόφαση της 17ης Ιουλίου 1996 στην υπόθεση Phoenix/Global One, ΕΕ αριθ. L 239 της 19.9.1996. απόφαση της 15ης Σεπτεμβρίου 1999 στην υπόθεση British Interactive Broadcasting/Open, ΕΕ αριθ. L 312 της 6.12.1999.

[36] Απόφαση της 3ης Μαρτίου 1999 στην υπόθεση Tιlιvision par satellite, ΕΕ αριθ. L 90 της 2.4.1999.

(97) Σε ορισμένες υποθέσεις δόθηκε δημοσιότητα είτε με τη δημοσίευση ανακοίνωσης σύμφωνα με το άρθρο 19 παράγραφος 3 του κανονισμού 17, είτε με ανακοινωθέν τύπου λόγω της οικονομικής τους σημασίας ή των συνεπειών τους για την πολιτική ανταγωνισμού [37]. Προβλήματα ανταγωνισμού ανέκυψαν σε περιορισμένο μόνο αριθμό κοινοποιήσεων, οι οποίες ρυθμίστηκαν από την Επιτροπή μετά από τροποποιήσεις στις αρχικές συμφωνίες [38].

[37] Βλέπε ιδίως τις ακόλουθες υποθέσεις: MPEG-2, η οποία αφορούσε ένα πρόγραμμα παραχώρησης αδειών εκμετάλλευσης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας που είναι απαραίτητα για τη διαβίβαση και την αποθήκευση σήματος βίντεο (IP/98/1155 της 18.12.1998). DVD, η οποία αφορούσε τη δημιουργία άδειας εκμετάλλευσης χαρτοφυλακίου διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας για την εφαρμογή της τεχνολογίας ψηφιακού βιντεοδίσκου (IP/00/1135 της 9.10.2000). IBOS, σχετικά με πολυμερή άδεια εκμετάλλευσης για τη χρησιμοποίηση τεχνολογίας διασύνδεσης των συστημάτων πληροφορικής πολλών τραπεζών (έκθεση ανταγωνισμού 1996, σ. 162). Michelin/Continental, σχετικά με άδεια εκμετάλλευσης εμπορικού σήματος σε συνδυασμό με τη δημιουργία κοινής επιχείρησης (έκθεση ανταγωνισμού 1997, σ. 158).

[38] Βλέπε ιδίως τις ακόλουθες υποθέσεις: Canon/Kodak, σχετικά με τη συνεργασία μεταξύ ανταγωνιστών για την εκμετάλλευσης ενός νέου φωτογραφικού προτύπου προηγμένης τεχνολογίας (ΕΕ C 330 της 1.11.1997 και έκθεση ανταγωνισμού 1998, σ. 147). Sony, σχετικά με ένα δίκτυο συμφωνιών αδειών εκμετάλλευσης που επιτρέπουν στο δικαιοπάροχο να περιορίσει τη δυνατότητα του δικαιοδόχου να ανταγωνίζεται στην αγορά προϊόντων (ηλεκτρονικά παιγνίδια) συμβατών με τον εξοπλισμό του (χειριστήρια ηλεκτρονικών παιγνιδιών) (έκθεση ανταγωνισμού 1998, σ. 187). Hydro Texaco Holdings/Preem, σχετικά με άδεια εκμετάλλευσης (μη συμπληρωματικού χαρακτήρα) τεχνολογίας παραγωγής λιπαντικών στο πλαίσιο της δημιουργίας κοινής επιχείρησης (έκθεση ανταγωνισμού 1997, σ. 160). Pripps/Tuborg, σχετικά με την παραχώρηση άδειας εκμετάλλευσης εμπορικού σήματος και τεχνογνωσίας για την παραγωγή μπύρας μεταξύ δύο ανταγωνιστών (έκθεση ανταγωνισμού 1998, σ. 174).

4.2.3 Θέματα που ανέκυψαν σε καταγγελίες και σε αυτεπάγγελτες διαδικασίες

(98) Μπορούν να γίνουν οι ακόλουθες παρατηρήσεις για τα προβλήματα ανταγωνισμού που ανέκυψαν στο πλαίσιο των καταγγελιών και των αυτεπάγγελτων διαδικασιών που κίνησε η Επιτροπή στην εξεταζόμενη περίοδο.

(99) Όσον αφορά την εφαρμογή του άρθρου 81, τα συχνότερα προβλήματα ήταν τα ακόλουθα:

- συμφωνίες που περιορίζουν τον οριζόντιο ανταγωνισμό μεταξύ υφιστάμενων και δυνητικών ανταγωνιστών. οι υποθέσεις αυτές αφορούν ιδίως περιπτώσεις πιθανολογούμενου επιμερισμού της αγοράς μεταξύ κατόχων ΔΔΙ με συμφωνίες αμοιβαίας παραχώρησης αδειών εκμετάλλευσης ή με προγράμματα παραχώρησης πολυμερών αδειών εκμετάλλευσης.

- συμφωνίες που περιορίζουν την ικανότητα του δικαιοδόχου να ανταγωνίζεται τον δικαιοπάροχο σε τομείς που δεν σχετίζονται άμεσα με τα παραχωρούμενα ΔΔΙ (π.χ. πληρωμές δικαιωμάτων για προϊόντα που παράγονται από τον δικαιοδόχο με δική του τεχνολογία).

- συμφωνίες που αποκλείουν τους ανταγωνιστές που κατέχουν ΔΔΙ από την αγορά των παραχωρούμενων προϊόντων, περιλαμβανομένων των προσπαθειών για την απόκτηση μονοπωλιακής θέσης σε έναν τομέα με την επιβολή νέου βιομηχανικού προτύπου.

- αποκλειστικές συμφωνίες που αποκλείουν τους προμηθευτές που ανταγωνίζονται τον δικαιοδόχο από την αγορά των παραχωρούμενων προϊόντων.

- συμφωνίες που καθορίζουν ποσοστώσεις παραγωγής ή περιορίζουν την εκμετάλλευση της παραχωρούμενης τεχνολογίας σε συγκεκριμένη μονάδα παραγωγής.

- συμφωνίες που περιορίζουν τις εισαγωγές και/ή τις εξαγωγές από τους δικαιοδόχους, ή εμποδίζουν το παράλληλο εμπόριο των σχετικών προϊόντων.

- κοινοπραξίες διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας ή παρόμοιες μορφές πακέτων ΔΔΙ, ιδίως στο πλαίσιο κοινοπραξιών που καλύπτουν μη ουσιώδη διπλώματα ευρεσιτεχνίας ή επιβάλουν στα μέλη εκτεταμένες υποχρεώσεις ανταπόδοσης βελτιώσεων.

(100) Όσον αφορά την εφαρμογή του άρθρου 82 [39], τα συχνότερα προβλήματα είναι τα ακόλουθα:

[39] Η παρούσα έκθεση αφορά μόνο τα θέματα που σχετίζονται με την εφαρμογή του άρθρου 81 στις άδειες εκμετάλλευσης ΔΔΙ. Η αναφορά στο άρθρο 82 γίνεται μόνο διότι οι καταγγελίες και οι αυτεπάγγελτες διαδικασίες απαιτούν συχνά την εφαρμογή και των δύο διατάξεων.

- μονομερής άρνηση παραχώρησης άδειας εκμετάλλευσης, με σκοπό τον αποκλεισμό των ανταγωνιστών από τις αγορές των τελικών προϊόντων ή από γειτονικές αγορές ή την παρεμπόδισή τους να παράγουν προϊόντα συμβατά με το κυρίαρχο προϊόν/εξοπλισμό του κατόχου του ΔΔΙ.

- προσπάθειες δεσπόζουσας επιχείρησης να επεκτείνει την κυριαρχία της στις αγορές των τελικών προϊόντων ή σε γειτονικές αγορές με καταχρηστικές πρακτικές παραχώρησης αδειών εκμετάλλευσης (π.χ. εκμετάλλευση της ισχύος σε μια αγορά για τον έλεγχο άλλων αγορών, δεσμευτικές πρακτικές).

- παραχώρηση αδειών εκμετάλλευσης ΔΔΙ που προβλέπουν την εφαρμογή υπερβολικά υψηλών τιμών ή όρων που συνιστούν διακρίσεις.

- επηρεασμός του καθορισμού προτύπων με την καθυστερημένη επίκληση ουσιωδών ΔΔΙ.

- επιβολή ρητρών μη ανταγωνισμού για την παρεμπόδιση των δικαιοδόχων να προωθήσουν τα δικά τους ΔΔΙ.

- συστηματική κατάθεση ανασταλτικών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας.

- άσκηση αβάσιμων αγωγών για παραβίαση διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας.

- καταχρηστική χρησιμοποίηση δικαιωμάτων για να παρεμποδιστεί ή να καθυστερήσει η είσοδος στην αγορά κατασκευαστών προϊόντων κοινής ονομασίας (φαρμακευτικά προϊόντα).

(101) Η ανάλυση των καταγγελιών και των αυτεπάγγελτων διαδικασιών που έκλεισαν κατά την περίοδο αναφοράς καταδεικνύει ότι σε ορισμένες περιπτώσεις οδήγησαν σε έρευνες σε βάθος βάσει του άρθρου 81 και στην τροποποίηση στη συνέχεια των συμφωνιών [40] ή στην εφαρμογή μέτρων προστασίας του ανταγωνισμού βάσει του άρθρου 82 [41]. Σε άλλες περιπτώσεις, οι αυτεπάγγελτες διαδικασίες εγκαταλείφθηκαν μετά την προκαταρκτική έρευνα. Υπήρξαν επίσης περιπτώσεις που οδήγησαν σε αποφάσεις απόρριψης της καταγγελίας [42].

[40] Βλέπε ιδίως τις ακόλουθες υποθέσεις: Microsoft Internet Explorer Licensing, σχετικά με τον αποκλεισμό των ανταγωνιστών από την αγορά λογισμικού φυλλομετρητών Ίντερνετ με την επιβολή υποχρεώσεων μη ανταγωνισμού και ελάχιστων ποσοτήτων στους δικαιοδόχους (έκθεση ανταγωνισμού 1999, σ. 199). Sega και Nintendo, σχετικά με την επιβολή μέτρων για την εξασφάλιση συνθηκών ανταγωνισμού στην προσφορά προϊόντων συμβατών με τον εξοπλισμό του δικαιοπαρόχου (έκθεση ανταγωνισμού 1997, σ. 182). Microsoft/Santa Cruz Operation, η οποία αφορούσε τη διατύπωση αντιρρήσεων όσον αφορά υποχρεώσεις με τις οποίες περιορίζεται η δυνατότητα του δικαιοδόχου να εκμεταλλεύεται την τεχνολογία του για να ανταγωνίζεται τον δικαιοπάροχο στην προσφορά λειτουργικών συστημάτων για σταθμούς εργασίας και διακομιστές (έκθεση ανταγωνισμού 1997, σ. 171).

[41] Βλέπε ιδίως τις ακόλουθες υποθέσεις: απόφαση της 3ης Ιουλίου 2001 στην υπόθεση NDC/IMS (προσωρινά μέτρα) σχετικά με άρνηση παραχώρησης άδειας εκμετάλλευσης για ένα προστατευόμενο από δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας δίκτυο (χάρτης) κατανομής των περιφερειακών πωλήσεων φαρμάκων στη Γερμανία, το οποίο θεωρούνταν από τη φαρμακοβιομηχανία ως βασικό πρότυπο (δεν έχει ακόμα δημοσιευθεί. με διαταγή της 26ης Οκτωβρίου 2001, ο πρόεδρος του Πρωτοδικείου ανέστειλε την εκτέλεση της απόφασης έως ότου το Δικαστήριο αποφανθεί επί της κυρίας προσφυγής). ITT/Belgacom, σχετικά με την επιβολή υπερβολικών τιμών και όρων που συνιστούν διακρίσεις κατά την πρόσβαση σε προστατευόμενα δεδομένα (έκθεση ανταγωνισμού 1997, σ. 186).

[42] Βλέπε ιδίως: Microleader/Microsoft, σχετικά με τη μη ανάλωσ