Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την προαγωγή της συνδυασμένης παραγωγής ενέργειας βάσει της ζήτησης για χρήσιμη θερμότητα στην εσωτερική αγορά ενέργειας"

(COM(2002) 415 τελικό - 2002/0185 (COD))

(2003/C 95/04)

Στις 5 Σεπτεμβρίου 2002, και σύμφωνα με το άρθρο 175 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το ειδικευμένο τμήμα "Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών" στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάστηκε τη γνωμοδότησή του στις 6 Φεβρουαρίου 2003, με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Buffetaut.

Κατά την 397η σύνοδο ολομέλειας της 26ης και 27ης Φεβρουαρίου 2003 (συνεδρίαση της 26ης Φεβρουαρίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 107 ψήφους υπέρ, 1 κατά και 2 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η πρόταση οδηγίας εντάσσεται σε ένα πλαίσιο που χαρακτηρίζεται από τα εξής:

- έντονη ενεργειακή εξάρτηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης

- αύξηση των εκπομπών αεριών που ευθύνονται για το φαινόμενο του θερμοκηπίου, σε αντίφαση με τις δεσμεύσεις του Κιότο

- περιορισμένες δυνατότητες επίδρασης στους όρους που διέπουν τον ενεργειακό εφοδιασμό

Είναι παράδοξο συνεπώς το γεγονός ότι στο πλαίσιο αυτό υποχρησιμοποιούνται οι δυνατότητες συνδυασμένης παραγωγής ενέργειας για την εξοικονόμηση ενέργειας.

Για το λόγο αυτό η προαγωγή της συνδυασμένης παραγωγής ενέργειας υψηλής αποδοτικότητας βάσει της ζήτησης για χρήσιμη θερμότητα αποτελεί πλέον κοινοτική προτεραιότητα που συμπληρώνει την πολιτική στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Εξ' αυτού αναμένονται τρία θετικά αποτελέσματα:

- εξοικονόμηση πρωτογενούς ενέργειας

- μείωση των εκπομπών αερίων που ευθύνονται για το φαινόμενο του θερμοκηπίου

- συμβολή στην ασφάλεια ενεργειακού εφοδιασμού.

1.2. Οι στόχοι της πρότασης της Επιτροπής

Το 1997 η Επιτροπή όρισε ως ενδεικτικό στόχο τον διπλασιασμό του μεριδίου της συνδυασμένης παραγωγής ενέργειας στα πλαίσια της συνολικής παραγωγής ηλεκτρισμού της ΕΕ, δηλαδή να πραγματοποιηθεί αύξηση από 9 % το 1994 σε 18 % το 2010. Εντούτοις όμως το μερίδιό της δεν αυξήθηκε.

Στόχος της εξεταζόμενης πρότασης είναι η δημιουργία πλαισίου για την υποστήριξη και διευκόλυνση της εγκατάστασης και της καλής λειτουργίας μονάδων συνδυασμένης παραγωγής ενέργειας, όπου υπάρχει ζήτηση χρήσιμης θερμότητας, χωρίς ωστόσο να ενθαρρύνεται η σπατάλη της.

Προβλέπονται δύο βασικά μέτρα:

- βραχυπρόθεσμα, η παγίωση των υφισταμένων μονάδων υψηλής απόδοσης και η προαγωγή νέων εφόσον είναι απαραίτητο

- μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, η συνδυασμένη παραγωγή ενέργειας να καταστεί ουσιαστικό στοιχείο που θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά τη λήψη αποφάσεων για επενδύσεις ενόψει νέων δυνατοτήτων παραγωγής.

Η βούληση για την υποστήριξη αυτού του είδους ταυτόχρονης παραγωγής θερμότητας και ηλεκτρισμού βασίζεται στα εξής:

- ότι καθίσταται δυνατή η μικρότερη κατανάλωση καύσιμων και η μείωση εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα CO2

- ότι αποφεύγονται οι απώλειες του ηλεκτρικού δικτύου λόγω της εγγύτητας προς το σημείο κατανάλωσης

- ότι θα αυξηθεί ο ανταγωνισμός μεταξύ των παραγωγών ηλεκτρισμού με την είσοδο νέων φορέων στην αγορά

- ότι θα καταστεί δυνατή η δημιουργία νέων επιχειρήσεων και ειδικότερα ΜΜΕ

- και ότι αναμένεται να ενισχυθεί ο δεσμός μεταξύ της επικράτειας και του πληθυσμού, ειδικότερα στις λιγότερο ευνοημένες περιφέρειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

1.3. Οι δυσκολίες που εμποδίζουν την ανάπτυξη της συνδυασμένης παραγωγής ενέργειας

Οι βασικές δυσκολίες είναι οι εξής:

- οι υψηλές τιμές καυσίμων, λόγω του ότι οι αντίστοιχες μονάδες είναι μικρότερης κλίμακας καταναλωτές καυσίμων από τους μεγάλους παραγωγούς

- τα προβλήματα που σχετίζονται με την πρόσβαση στην αγορά ηλεκτρισμού

- οι δαπάνες της εγκατάστασης ανά ΚW είναι υψηλότερες

- οι ώρες λειτουργίας της εγκατάστασης είναι λιγότερες συγκριτικά προς τις μεγάλες εγκαταστάσεις, διότι σχετίζονται με την χρήση της θερμότητας (διακοπή της παραγωγής τα Σαββατοκύριακα και για ορισμένες βιομηχανικές μονάδες, διακοπή κατά την θερινή περίοδο για τις εγκαταστάσεις παραγωγής κεντρικής θέρμανσης).

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Ορισμοί

Κατ' αρχάς ορίζεται η συνδυασμένη παραγωγή ενέργειας υψηλής αποδοτικότητας με βάση τις οικονομίες ενέργειας που λαμβάνονται μέσω της συνδυασμένης παραγωγής θερμότητας και ηλεκτρισμού συγκριτικά προς την χωριστή παραγωγή θερμικής και ηλεκτρικής ενέργειας.

Για τις υφιστάμενες μονάδες η εξασφάλιση εξοικονόμησης ενέργειας τουλάχιστον 5 % και για τις νέες μονάδες η εξοικονόμηση άνω του 10 % εν σχέσει πάντα προς τις τιμές αναφοράς που ορίζονται στη πρόταση οδηγίας αποτελούν το κριτήριο εισόδου στην "παραγωγή συνδυασμένης παραγωγής υψηλής αποδοτικότητας" (παράρτημα ΙΙΙ).

Η πρόταση περιέχει επίσης και ορισμό του ηλεκτρισμού που προέρχεται από την συνδυασμένη ενέργεια και γίνεται διάκριση μεταξύ δύο ποσοστών αποδοτικότητας 75 % ή 85 % ανάλογα με τις χρησιμοποιούμενες τεχνολογίες ενώ ο ηλεκτρισμός που δεν παράγεται από την διεργασία συνδυασμένης παραγωγής δεν λαμβάνεται υπόψη, ως συνδυασμένη παραγωγή ηλεκτρισμού, με όλες τις συνέπειες που συνεπάγεται αυτό για τις ενισχύσεις ή τα τιμολόγια ή ηλεκτρικού ρεύματος.

Η ΕΟΚΕ, η οποία επικροτεί το στόχο ανάπτυξης της συνδυασμένης παραγωγής ενέργειας, τονίζει ότι οι τεχνικοί ορισμοί που περιέχονται στα παραρτήματα καθορίζουν την εμβέλεια και την αποτελεσματικότητα του κειμένου. Θεωρεί πρόσφορο τον ορισμό των διαφόρων κατωφλίων ανάλογα τις τεχνολογίες και πιστεύει ότι τα συγκεκριμένα ποσοστά, αν και υψηλά, παραμένουν ρεαλιστικά.

2.2. Οι υποχρεώσεις των κρατών μελών

Ορισμένες από τις εν λόγω υποχρεώσεις είναι στατιστικής ή ενημερωτικής τάξεως (ανάλυση του δυναμικού συνδυασμένης παραγωγής ενέργειας και της εξέλιξής της, τριετείς εκθέσεις κ.λπ.). Άλλες υποχρεώσεις αφορούν την τεχνική εφαρμογή των κριτηρίων και των ορισμών της οδηγίας.

Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι είναι απαραίτητες οι πληροφορίες και οι σχετικές εκθέσεις, πιστεύει όμως ότι πρέπει να μην είναι τόσο πολυάριθμες και να επικεντρώνονται σε στοιχεία που μπορούν να βοηθήσουν την ανάπτυξη της συνδυασμένης παραγωγής ενέργειας. Η υπερβολική πληροφόρηση σκοτώνει την πληροφόρηση.

Εδώ πρέπει να υπογραμμιστούν τρία στοιχεία:

- η θέσπιση εγγύησης προέλευσης της ηλεκτρικής ενέργειας από συνδυασμένη παραγωγή ενέργειας κατά τον τύπο της εγγύησης προέλευσης του ηλεκτρισμού που παράγεται χάρη στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας,

- η υποχρέωση να μεριμνάται προκειμένου οι διαχειριστές του μεταφορικού δικτύου και της διανομής ηλεκτρισμού να διασφαλίζουν την πρόσβαση στον ηλεκτρισμό από συνδυασμένη παραγωγή ενέργειας με λογικό κόστος, κατά τρόπον ώστε να μην υπάρχει διακριτική μεταχείριση,

- η υποχρέωση μείωσης των διοικητικών φραγμών ως προς την συνδυασμένη παραγωγή ενέργειας και η υιοθέτηση κανόνων που την διευκολύνουν.

Ας σημειωθεί, τέλος, ότι η πρόταση επικυρώνει τα καθεστώτα εθνικής στήριξης στο πλαίσιο των κανόνων του ανταγωνισμού και των σχετικών κοινοτικών προδιαγραφών. Η ΕΟΚΕ είναι θετική, εφόσον βεβαίως δεν δημιουργούνται στρεβλώσεις του ανταγωνισμού.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι, εφόσον στην Ευρωπαϊκή Ένωση υφίσταται έντονη ζήτηση θερμότητας, είναι επιτακτική ανάγκη να ληφθούν συγκεκριμένα μέτρα ώστε ο προτεινόμενος μηχανισμός να ενθαρρύνει τη συνδυασμένη παραγωγή ενέργειας και οι παραγωγοί θερμότητας να έχουν πραγματικό οικονομικό συμφέρον.

3.1. Άρθρο 1: αντικείμενο

Η ΕΟΚΕ επικροτεί τον στόχο προαγωγής της συνδυασμένης παραγωγής ενέργειας και λυπάται για το γεγονός ότι τα αποτελέσματα υπήρξαν τόσο μέτρια σε σχέση με το στόχο που είχε ορισθεί για το 1997.

Τονίζει ότι είναι απαραίτητο να λαμβάνονται υπόψη οι εθνικές ιδιαιτερότητες και να τηρείται η αρχή της επικουρικότητας σε έναν τομέα όπου οι κλιματικές οικονομικές εθνικές συνθήκες είναι καθοριστικής σημασίας.

3.2. Άρθρο 3: ορισμοί

Το άρθρο αυτό είναι καθοριστικό προκειμένου να εκτιμηθεί η επίδραση και η αποτελεσματικότητα του προτεινόμενου μηχανισμού. Ειδικότερα η άρθρωση μεταξύ του παραρτήματος ΙΙ και παραρτήματος ΙΙΙ έχει ουσιαστική σημασία όσον αφορά τις πρακτικές επιπτώσεις του κειμένου.

Αν εξεταστεί μεμονωμένα ο ορισμός του παραρτήματος ΙΙ τότε αξιοποιείται ο ηλεκτρισμός από συνδυασμένη παραγωγή ενέργειας με βάση την παραγωγή θερμότητας, έστω και χωρίς εξοικονόμηση πρωτογενούς ενέργειας και χωρίς κατά συνέπεια μείωση των εκπομπών.

Θα ήταν συνεπώς σκόπιμο να προσδιορισθεί με σαφήνεια η άρθρωση των παραρτημάτων ΙΙ και ΙΙΙ και να προσδιορισθεί ένα κατώτατο όριο αποδοτικότητας ή κέρδους σε πρωτογενή ενέργεια, κάτω του οποίου δεν δύναται να υπάρξει αξιοποίηση με συνδυασμένη παραγωγή ενέργειας.

Πρέπει να σημειωθεί ότι ο διαφοροποιημένος ορισμός του ηλεκτρισμού από συνδυασμένη παραγωγή ενέργειας σύμφωνα με το είδος εξοπλισμού (συνολική απόδοση ίση ή ανώτερη του 75 % ή 85 %) που μπορεί να φανεί πολύπλοκη, ανταποκρίνεται σε διαφορετικές τεχνικές πραγματικότητες για τη συνδυασμένη παραγωγή θερμότητας και ηλεκτρισμού. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η "απλοποίηση του κειμένου" με ένα ενιαίο ενδιάμεσο ποσοστό (80 %) δεν είναι συνεπώς πρόσφορη.

Κατά την άποψή της Επιτροπής, στόχος του παραρτήματος είναι να καταστεί εφικτός ο υπολογισμός με την μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια της παραγωγής ηλεκτρισμού και θερμότητας, προκειμένου να μετρηθεί ο όγκος ηλεκτρισμού που μπορεί να θεωρηθεί ως συνδυασμένη παραγωγή ενέργειας. Άνω των κατωφλίων 75 % και 85 %, κάθε ηλεκτρική ενέργεια είναι συνδυασμένη παραγωγή ενέργειας, ενώ κάτω από τα κατώφλια αυτά μόνο ένα μέρος θα θεωρείται ως συνδυασμένη παραγωγή ενέργειας.

Το παράρτημα ΙΙΙ αφορά τον ορισμό της συνδυασμένης παραγωγής ενέργειας υψηλής αποδοτικότητας. Η υψηλή αποδοτικότητα υπάρχει εφόσον υπάρχει εξοικονόμηση πρωτογενούς ενέργειας.

3.3. Άρθρο 4: εγγύηση προέλευσης της ηλεκτρικής ενέργειας από συνδυασμένη παραγωγή ενέργειας

Η ΕΟΚΕ ζητεί να δοθούν στοιχεία για την πρακτική εφαρμογή της εν λόγω εγγύησης προέλευσης.

3.4. Άρθρο 5: κριτήρια αποδοτικότητας

Πρόκειται για υποχρεώσεις που αναλαμβάνουν τα κράτη μέλη.

3.5. Άρθρο 6: εθνικό δυναμικό για συνδυασμένη παραγωγή υψηλής αποδοτικότητας

Δεδομένου ότι η πρόταση δεν ορίζει στόχους ποσοτικά αποτιμημένους, η Επιτροπή ζητεί από τα κράτη μέλη να αναλύσουν το δικό τους δυναμικό συνδυασμένης παραγωγής ενέργειας υψηλής αποδοτικότητας. Η ΕΟΚΕ επιθυμεί, οι εκθέσεις που απαιτούνται από τα κράτη μέλη να είναι τέτοιας φύσεως ώστε να παρέχουν κίνητρα για την ανάπτυξη της συνδυασμένης παραγωγής ενέργειας, καθιστώντας εφικτό τον εντοπισμό των εμποδίων που παρακωλύουν της ανάπτυξης της συνδυασμένης παραγωγής ενέργειας. Ο πληθωρισμός εκθέσεων και πληροφοριών φαίνεται ανώφελος.

3.6. Άρθρο 7: προγράμματα στήριξης

Η ΕΟΚΕ αντιτίθεται στην διαφοροποιημένη μεταχείριση εις βάρος των μονάδων συνδυασμένης παραγωγής ενέργειας που υπερβαίνουν 50 Μwe.

Τονίζει ότι οι μηχανισμοί στήριξης δεν θα πρέπει να συνεπάγονται αδικαιολόγητες στρεβλώσεις του ανταγωνισμού.

3.7. Άρθρο 8: θέματα του ηλεκτρικού δικτύου παροχής

Η ΕΟΚΕ τονίζει την πρωταρχική σημασία που έχει η εξασφάλιση πρόσβασης στο δίκτυο υπό δικαίους όρους για τους παραγωγούς συνδυασμένης παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.

Η Επιτροπή προτείνει μία προτιμησιακή μεταχείριση όσον αφορά τους ανανεώσιμους πόρους ενέργειας. Η ΕΟΚΕ ωστόσο υπογραμμίζει το γεγονός ότι η καύση των οικιακών απόβλητων και άλλων απορριμμάτων ενδέχεται να έχει ως συνέπεια την εκπομπή πιο βλαπτικών αερίων από την καύση του φυσικού αερίου.

Η ΕΟΚΕ γνωρίζει ότι, σε σύγκριση με τις μεγαλύτερες εγκαταστάσεις καύσης που είναι ειδικά σχεδιασμένες για τον σκοπό αυτό, οι μικρότερες εγκαταστάσεις συνδυασμένης παραγωγής ενέργειας - που βρίσκονται σε πυκνοκατοικημένες περιοχές - είναι λιγότερο ικανές (για τεχνικούς λόγους καθώς επίσης και λόγω της θέσεώς τους) να καλύψουν τις απαιτούμενες προδιαγραφές προστασίας της υγείας.

3.8. Άρθρο 9: διοικητικές διαδικασίες

Η ΕΟΚΕ επικροτεί την αρχή για την διοικητική ενθάρρυνση της συνδυασμένης παραγωγής ενέργειας τόσο με την λήψη θετικών μέτρων όσο και με την λήψη μέτρων απλοποίησης, μείωσης των εμποδίων ή διαφάνειας των διαδικασιών.

Αντιθέτως, φρονεί ότι η δράση αυτή δεν θα πρέπει να λάβει την μορφή επαχθών υποχρεώσεων ενημέρωσης για τα κράτη μέλη, ιδίως δε εφόσον οι υποχρεώσεις δεν καθορίζονται επαρκώς, είναι ασαφείς και, συνεπώς, χωρίς πραγματική χρησιμότητα.

3.9. Άρθρο 10: εκθέσεις των κρατών μελών

Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι είναι απαραίτητη η απλοποίηση.

3.10. Άρθρο 11: εκθέσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Οι παρατηρήσεις σχετικά με το άρθρο 10, ισχύουν και για το άρθρο 11. Η παροχή πιο συγκεντρωμένης και στοχοθετημένης πληροφόρησης για τις συγκεκριμένες προόδους που συντελούνται στον τομέα της συνδυασμένης παραγωγής ενέργειας παρουσιάζει μεγαλύτερο ενδιαφέρον από την άφθονη παροχή στοιχείων πληροφόρησης που δεν θα χρησιμοποιηθούν.

Τα άρθρα 12, 13 και 14 δεν χρήζουν σχολίων.

4. Συμπεράσματα

Η ΕΟΚΕ επικροτεί τον στόχο ανάπτυξης της συνδυασμένης παραγωγής θερμότητας και ηλεκτρισμού. Συμφωνεί ότι πρέπει να ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα για να εξασφαλισθεί ότι το προτεινόμενο μέσο, λαμβανομένης υπόψη της αντικειμενικής πραγματικότητας εντός της οποίας συνυπάρχουν διάφορα είδη συνδυασμένης παραγωγής, δεν αποθαρρύνει τις πιο σύγχρονες τεχνολογίες, τις ελαφρότερες από άποψη επενδύσεων και τις πιο αποδοτικές.

Από την άποψη αυτή φαίνεται θεμιτή η διαφοροποίηση των κριτηρίων απόδοσης σε συνάρτηση με τις χρησιμοποιούμενες τεχνολογίες. Στόχος της προτεινόμενης οδηγίας είναι η παραγωγή της ανάπτυξης της συνδυασμένης παραγωγής ενέργειας υψηλής αποδοτικότητας, ανεξαρτήτως συγκεκριμένης τεχνολογίας ή διαστάσεως εγκαταστάσεων. Επαναλαμβάνει ότι είναι αντίθετη με τη δυσμενή μεταχείριση των εγκαταστάσεων συνδυασμένης παραγωγής ενέργειας που υπερβαίνουν 50 Μwe.

H EOKE επιθυμεί οι εκθέσεις και οι σχετικές αναλύσεις που ζητούνται από τα κράτη μέλη καθώς και από την Επιτροπή να επικεντρώνονται στον εντοπισμό των εμποδίων που παρακωλύουν την ανάπτυξη της συνδυασμένης παραγωγής θερμότητας και ηλεκτρισμού, στα μέσα για την υπέρβασή τους και στην αξιολόγηση παρακολούθησης.

Βρυξέλλες, 26 Φεβρουαρίου 2003.

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Roger Briesch