ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1221/97 του Συμβουλίου περί των γενικών κανόνων εφαρμογής για ενέργειες βελτίωσης της παραγωγής και της εμπορίας του μελιού

(υποβληθείς από την Επιτροπή)

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

Ο κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 1221/97 του Συμβουλίου προβλέπει, στο άρθρο 6, ότι η Επιτροπή υποβάλλει και στο Συμβούλιο στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ανά τριετία, έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του καθεστώτος της ενίσχυσης στη μελισσοκομία.

Η Επιτροπή δια της παρούσης υποβάλλει τη δεύτερη έκθεση. Στα συμπεράσματα της έκθεσης αυτής, η Επιτροπή προτείνει την έγκριση ενός νέου κανονισμού προκειμένου να προσαρμοστούν στην υφιστάμενη κατάσταση οι στόχοι στον τομέα της μελισσοκομίας.

Η πρόταση στοχεύει στη βελτίωση των όρων παραγωγής και εμπορίας των μελισσοκομικών προϊόντων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο στόχος αυτός μπορεί να επιτευχθεί με τριετή εθνικά προγράμματα που περιλαμβάνουν μέτρα παροχής τεχνικής βοήθειας, καταπολέμησης της βαρρόας, εξορθολογισμού της νομαδικής μελισσοκομίας, εμπλουτισμού του μελισσοκομικού κεφαλαίου και εφαρμοσμένη έρευνας σε θέματα μελισσοκομίας και των προϊόντων της.

Το μέτρο της καταπολέμησης της βαρρόας δεν είναι μέτρο εξάλειψης της ασθένειας αλλά στοχεύει στη μείωση της οικονομικής επίπτωσης της παρασιτικής αυτής ασθένειας στην αποδοτικότητα της παραγωγής.

Προκειμένου να επωφεληθούν της κοινοτικής συγχρηματοδότησης για τα εθνικά τους προγράμματα τα κράτη μέλη πρέπει να εκπονήσουν και να ανακοινώσουν στην Επιτροπή μελέτη για τη διάρθρωση του τομέα, την παραγωγή και την εμπορία των προϊόντων καθώς και για τις ενέργειες που προτίθενται να αναλάβουν.

Τα κράτη μέλη πρέπει εξάλλου να ανακοινώσουν στην Επιτροπή τα στατιστικά στοιχεία σχετικά με τα προγράμματα αυτά.

ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1221/97 του Συμβουλίου περί των γενικών κανόνων εφαρμογής για ενέργειες βελτίωσης της παραγωγής και της εμπορίας του μελιού

Τα παραρτήματα της παρούσας έκθεσης αποτελούν αντικείμενο ξεχωριστού εγγράφου που είναι διαθέσιμο τυπωμένο σε χαρτί στη γαλλική και στην αγγλική του έκδοση στη Γενική Διεύθυνση Γεωργίας ή στη θέση web της Γενικής Διεύθυνσης Γεωργίας http://europa.eu.int/comm/agriculture/ markets/honey/index_fr.htm.

1. Εισαγωγή

Τον Φεβρουάριο 2001, η Επιτροπή εξέδωσε την πρώτη έκθεση επί της εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1221/97 του Συμβουλίου [1] προκειμένου να αξιολογηθούν τα τρία πρώτα έτη εφαρμογής του κανονισμού αυτού.

[1] COM(2001) 70 τελικό.

Εισαγωγικά, πρέπει να υπενθυμιστεί ότι το Συμβούλιο εξέδωσε τον Ιούνιο του 1997 τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1221/97 [2] με σκοπό τη βελτίωση της παραγωγής και της εμπορίας του μελιού στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Στο πλαίσιο του κανονισμού αυτού τα κράτη μέλη έχουν καταρτίσει αυτοβούλως ετήσια εθνικά προγράμματα (εφεξής ονομαζόμενα "προγράμματα μελιού") που αφορούν πέντε κατά προτεραιότητα ενέργειες: τεχνική βοήθεια, καταπολέμηση της βαρρόας, εξορθολογισμός της νομαδικής μελισσοκομίας, μέτρα στήριξης των εργασιών ανάλυσης μελιού και εφαρμοσμένη έρευνα σε θέματα ποιοτικής βελτίωσης του μελιού.

[2] ΕΕ L 173 της 1.7.1997, σ. 1. Κανονισμός όπως τροποποιήθηκε από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2070/98 (ΕΕ L 265 της 30.9.1998, σ. 1.)

Τον Νοέμβριο 1997 με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2300/97 [3], η Επιτροπή κατάρτισε τις λεπτομέρειες εφαρμογής που προβλέπουν, μεταξύ άλλων, στοιχεία των προγραμμάτων μελιού, την ημερομηνία ανακοίνωσης των προγραμμάτων, τον τρόπο κατανομής της κοινοτικής συγχρηματοδότησης καθώς και τα στοιχεία που αφορούν τις μελέτες διάρθρωσης του τομέα.

[3] ΕΕ L 319 της 21.11.1997, σ. 4. Κανονισμός όπως τροποποιήθηκε τελευταία από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1438/2000 (ΕΕ L 161 της 1.7.2000, σ. 65.)

Τα κράτη μέλη έχουν πραγματοποιήσει έρευνές σχετικά με τη διάρθρωση του τομέα κυρίως, για τη διάρθρωση της παραγωγής καθώς και την εμπορία και την διαμόρφωση των τιμών.

Το άρθρο 6 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ 1221/97 προβλέπει την υποβολή, κάθε τρία έτη, μιας έκθεσης στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με την εφαρμογή του εν λόγω κανονισμού. Η παρούσα έκθεση ανταποκρίνεται στην υποχρέωση αυτή.

2. Παγκόσμια κατασταση

Η πρώτη περιοχή παραγωγής στον κόσμο είναι η Ασία και ακολουθούν η Ευρώπη και η Βόρειος και Κεντρική Αμερική (πίνακας 1). Στο πλαίσιο του παγκοσμίου εμπορίου, η Κίνα είναι ο πρώτος παγκόσμιος εξαγωγέας και η Ευρωπαϊκή Ένωση η πρώτη αγορά εισαγωγής.

2.1 Παραγωγή

Η παγκόσμια παραγωγή μελιού ανήλθε σε 1 268 000 τόνους το 2002, σύμφωνα με τις στατιστικές που δημοσίευσε ο FAO (πίνακας 1). Η παγκόσμια παραγωγή αυξήθηκε κατά 6,8% μεταξύ 1998-2002.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί με 112 000 τόνους το 2002 τον τρίτο παγκόσμιο παραγωγό μετά την Κίνα με 258 000 τόνους και τα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη με 136 000 τόνους (πίνακας 2). Άλλες χώρες μεταξύ των κυριοτέρων παραγωγών στον κόσμο είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες (100 000 τόνοι) και η Αργεντινή (85 000 τόνοι).

2.2. Συναλλαγές

Οι παγκόσμιες συναλλαγές αντιστοιχούν στο ένα τρίτο περίπου της συνολικής παραγωγής μελιού σύμφωνα με τους αριθμούς του FAO και του Comext.

2.2.1. Eξαγωγή

Οι παγκόσμιες εξαγωγές μελιού ανήλθαν περίπου σε 360 000 τόνους το 2001 (πίνακας 3). Η Κίνα εξήγαγε 41% της παραγωγής της σε μέλι το 2001, πράγμα που αντιπροσωπεύει 30% του συνολικού παγκοσμίου εμπορίου.

Οι κυριότερες αγορές, προς τις οποίες προορίζονται οι κινεζικές εξαγωγές μελιού είναι κατά σειρά σπουδαιότητας Ιαπωνία, Ηνωμένες Πολιτείες και Γερμανία. Ωστόσο οι υγειονομικοί περιορισμοί που επιβλήθηκαν στο κινεζικό μέλι, μετά την ανίχνευση απαγορευμένων ουσιών στα προϊόντα ζωικής προελεύσεως που προέρχονταν από την Κίνα αφενός και αφετέρου οι μικρότερες συγκομιδές των τελευταίων περιόδων συνέβαλαν σε αλλαγές στο ρεύμα των διεθνών εξαγωγών.

2.2.2. Εισαγωγή

Οι παγκόσμιες εισαγωγές μελιού αντιστοιχούν σε 360 000 τόνους περίπου το 2001 (πίνακας 4). Η κύρια αγορά εισαγωγής είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση που απορρόφησε 44% των εισαγομένων ποσοτήτων μελιού στον κόσμο το 2001. Η Γερμανία με 92 000 τόνους και το Ηνωμένο Βασίλειο με 23 000 τόνους αντιπροσωπεύουν περίπου 75% του συνολικού εισαγόμενου όγκου από την Ευρωπαϊκή Ένωση το 2001 (πίνακας 6).

Οι παγκόσμιες εισαγωγές αυξήθηκαν κανονικά από το τέλος της δεκαετίας του εβδομήντα (γραφική παράσταση 2) λόγω της αύξησης της κατανάλωσης των φυσικών και διαιτητικών προϊόντων, του δυναμισμού ορισμένων εμπόρων να εισάγουν ειδικά μέλια ή μέλι σε χαμηλή τιμή, συνήθως υπό μορφή μειγμάτων, καθώς και λόγω της αύξησης της βιομηχανικής χρησιμοποίησης μελιού σε ορισμένες χώρες.

3. Κατάσταση στην ευρωπαϊκη ενωση

3.1. Ισοζύγιο εφοδιασμού

Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ελλειμματική όσον αφορά το μέλι και συνήθως πρέπει να εισαγάγει περίπου το ήμισυ του μελιού που καταναλώνει με βαθμό αυτοεφοδιασμού που το 2001/02 ήταν 45,9% (πίνακας 5).

Οι τρεις πρώτοι παραγωγοί μελιού στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι η Ισπανία, η Γαλλία και η Γερμανία με αντιστοίχως 33 000, 26 000 και 25 000 τόνους μελιού το 2001/02. Η παραγωγή μελιού στην Ευρωπαϊκή Ένωση παρέμεινε σταθερή κατά την περίοδο 1999-2002.

Αν και, οι εισαγωγές μελιού δεν μεταβλήθηκαν μεταξύ 1998 και 2002 η Αργεντινή κατέστη ο πρώτος προμηθευτής της Ευρωπαϊκής Ένωσης με 36% του συνόλου των κοινοτικών εισαγωγών μελιού το 2002, ενώ η Κίνα πέρασε στην τέταρτη θέση με 9% μετά το Mεξικό (12%) και την Ουγγαρία (10%) (πίνακας 6).

Οι κοινοτικές εξαγωγές ανέρχονται σε 8 000 τόνους περίπου και αντιπροσωπεύουν μόλις 6% της παραγωγής το 2002 (πίνακας 7).

3.2. Απογραφή

Σύμφωνα με τα στοιχεία που ανακοινώθηκαν από τα κράτη μέλη, ο συνολικός αριθμός μελισσοκόμων στην Κοινότητα ήταν 460 000 το 1999, από τους οποίους 14 350 ήταν δηλωμένοι ως επαγγελματίες. Κατ' αυτή την έννοια, επαγγελματίας μελισσοκόμοι θεωρούνται αυτοί που εκμεταλλεύονται τουλάχιστον 150 κυψέλες.

Το 2003 και σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, ο συνολικός αριθμός μελισσοκόμων ήταν 470 000 εκ των οποίων 15 270 επαγγελματίες μελισσοκόμοι ήτοι αύξηση κατά 2% του συνολικού αριθμού ευρωπαίων μελισσοκόμων και αύξηση κατά 6,4% των επαγγελματιών μελισσοκόμων (πίνακας 8). Αντίθετα κατά την περίοδο 1992-1999, η αύξηση του συνολικού αριθμού των μελισσοκόμων ήταν 5,7% ήτοι 25 010 επιπλέον μελισσοκόμοι.

Κατά τη διάρκεια της περιόδου 1999-2003, ο αριθμός των κυψελών αυξήθηκε κατά 2,5% φθάνοντας σε 8 877 209. Οι επαγγελματίες μελισσοκόμοι εκμεταλλεύονται περισσότερο από 3 880 000 κυψέλες, ήτοι 43,7% του συνόλου των κυψελών στην Ευρώπη. Το κράτος μέλος με τις περισσότερες κυψέλες είναι η Ισπανία με περισσότερες από 2 400 000 κυψέλες, ακολουθούμενη από την Ελλάδα με 1 380 000 κυψέλες και την Γαλλία με 1 300 000 περίπου κυψέλες.

Εάν θεωρήσουμε τον δείκτη επαγγελματισμού ως τη σχέση μεταξύ του αριθμού των κυψελών που διαχειρίζονται οι επαγγελματίες και του συνολικού αριθμού των κυψελών, η Ισπανία παρουσιάζει τον υψηλότερο αριθμό επαγγελματισμού με 74 %, ακολουθούμενη από την Ελλάδα και την Πορτογαλία με περισσότερο από 50 %. Πράγματι, αυτά τα τρία κράτη μέλη (Ελλάδα, Ισπανία και Πορτογαλία) συγκεντρώνουν το 74% του συνόλου των κυψελών των επαγγελματιών στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Σε απόλυτη αξία, οι επαγγελματίες μελισσοκόμοι συγκεντρώνονται σε τρία κράτη μέλη, με την Ισπανία να συγκεντρώνει το 29% του συνόλου της απογραφής επαγγελματιών μελισσοκόμων, την Ελλάδα το 26% του συνόλου και τη Γαλλία το 19%.

Συμπερασματικά, διαπιστώνουμε πραγματική αύξηση του τομέα, αν και ορισμένοι εμπειρογνώμονες αιτιολογούν την παρατηρούμενη αύξηση ως αποτέλεσμα της βελτιώσεως των στατιστικών του τομέα. Κατά μέσο όρο ο αριθμός των κυψελών που εκμεταλλεύονται επαγγελματίες μελισσοκόμοι στην Ευρωπαϊκή Ένωση αυξήθηκε κατά 5,7 % κατά την περίοδο 1999-2003 και το ποσοστό του κοινοτικού επαγγελματισμού παραμένει σταθερό (42-44 %) πράγμα που υποδεικνύει ελαφρά τάση αναπτύξεως των επαγγελματικών εκμεταλλεύσεων.

4. Εφαρμογή των προγραμματων μελιου

Στην πρώτη έκθεση για την εφαρμογή των προγραμμάτων μελιού, η Επιτροπή τόνιζε, μεταξύ άλλων συμπερασμάτων, ότι τα προγράμματα αυτά είχαν μια πραγματική ποιοτική επίπτωση επί του τομέα της μελισσοκομίας, ότι θα ήταν επιθυμητό να ενισχυθεί η συνεργασία των αρμοδίων υπηρεσιών ορισμένων κρατών μελών με τις αντιπροσωπευτικές οργανώσεις του μελισσοκομικού κυκλώματος και τους συνεταιρισμούς και ότι θα έπρεπε να απλουστευθεί η διαχείριση των προγραμμάτων μελιού.

Μετά από τα συμπεράσματα αυτά, η Επιτροπή εξέδωσε τροποποίηση [4] του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2300/97 για να μπορέσουν τα κράτη μέλη, με απλή κοινοποίηση, να συνεχίσουν τα προγράμματα μελιού του προηγουμένου έτους.

[4] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 704/2001 (ΕΕ L 98 της 7.4.2001, σ. 14).

4.1. Πρόβλεψη δαπανών

Όπως προβλέπεται στο άρθρο 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2300/97, τα κράτη μέλη ανακοινώνουν τα προγράμματά τους στην Επιτροπή πριν από τις 15 Απριλίου κάθε έτους. Τα προγράμματα που ανακοινώνονται πρέπει να περιλαμβάνουν το εκτιμώμενο κόστος και το σχέδιο χρηματοδότησης.

Βάσει των ανακοινώσεων των κρατών μελών όσον αφορά τις προβλέψεις δαπανών, οι διαθέσιμοι πόροι κατανέμονται σε συνάρτηση με το κοινοτικό ζωικό κεφάλαιο μελισσών, που αναφέρεται στο παράρτημα Ι του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2300/97. Οι αποφάσεις για την έγκριση των εθνικών προγραμμάτων αρχίζουν να ισχύουν την 1η Σεπτεμβρίου κάθε έτους.

Κατά την περίοδο 2001-2003, τα προγράμματα των τεσσάρων κρατών μελών με το μεγαλύτερο ζωικό κεφάλαιο μελισσών, δηλαδή της Ισπανίας, της Γαλλίας, της Ελλάδας και της Ιταλίας, συγκεντρώνουν πλέον του 70% των διαθέσιμων κοινοτικών πόρων κατ' έτος. Για το πρόγραμμα 2003, η Ισπανία προβλέπει δαπάνες που αντιστοιχούν σε 26,5% των κοινοτικών πόρων, η Γαλλία σε 16,2%, η Ελλάδα και την Ιταλία σε 14% (πίνακας 11).

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η καταπολέμηση της βαρρόας καταλαμβάνει με 41% το μεγαλύτερο μέρος των προγραμματισμένων δαπανών και αυτό στα περισσότερα κράτη μέλη. Στη συνέχεια ακολουθούν η τεχνική βοήθεια με 26%, η νομαδική μελισσοκομία με 20% οι αναλύσεις του μελιού και τα σχέδια εφηρμοσμένης έρευνας με 6% και 7% αντιστοίχως.

Κατά την περίοδο 2001-2003, η εξέλιξη των δαπανών που είχαν προβλεφθεί για τις πέντε ενέργειες σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν δείχνουν σημαντικές αλλαγές κατά μέσο όρο (γραφική παράσταση 3). Ωστόσο, πρέπει να τονίσουμε μια σημαντικότερη αύξηση των προβλέψεων για την τεχνική βοήθεια και τον εξορθολογισμό της νομαδικής μελισσοκομίας, μια μικρότερη αύξηση για την καταπολέμηση της βαρρόας και μια μείωση για τις αναλύσεις και την εφαρμοσμένη έρευνα.

Το 2003, η Ελλάδα και η Ιταλία ζήτησαν 34 % και 17 % των συνολικών κοινοτικών δαπανών για την τεχνική βοήθεια των μελισσοκόμων. Σε σχέση με σύνολο που ζητήθηκε για την καταπολέμηση της βαρόας το 2003, η Ισπανία αντιπροσωπεύει 28 %, η Πορτογαλία 14 % και η Γαλλία 11 %. Όσον αφορά εξορθολογισμό της νομαδικής μελισσοκομίας, η Ισπανία συγκεντρώνει 50 % του κοινοτικού συνόλου, η Ιταλία και η Γαλλία 24% και 18 % αντιστοίχως. Όσον αφορά την ενίσχυση στις εργαστηριακές αναλύσεις, η Γαλλία συγκεντρώνει 34 % του κοινοτικού συνόλου ακολουθούμενη από την Ισπανία με 25 %. Η Γαλλία αντιπροσωπεύει μια δαπάνη 47 % του κοινοτικού συνόλου για τα σχέδια έρευνας για την ποιοτική βελτίωση του μελιού, η Ιταλία και η Γερμανία 14 %.

4.2. Εκτέλεση των δαπανών

Η εκτέλεση των δαπανών πρέπει να ολοκληρωθεί πριν από την 31η Αυγούστου κάθε έτους και οι σχετικές πληρωμές πρέπει να έχουν πραγματοποιηθεί το αργότερο στις 15 Οκτωβρίου, όπως προβλέπεται στο άρθρο 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2300/97. Κατά τη σύνταξη της παρούσας έκθεσης δεν ήταν ακόμη διαθέσιμα τα οριστικά στοιχεία για το πρόγραμμα 2003.

Το 2002, η εκτέλεση των δαπανών των προγραμμάτων των κρατών μελών ανήλθε σε 83% του συνόλου των προβλεπομένων δαπανών (πίνακας 12). Δύο κράτη μέλη εξετέλεσαν το σύνολο της πρόβλεψης δαπανών τους: η Δανία, και η Φινλανδία. Μεταξύ των κρατών μελών που αντιπροσωπεύουν το μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού, η Ισπανία εξετέλεσε 90,2% της πρόβλεψης δαπανών της και η Ιταλία 90%. Αντίθετα, η Ελλάδα και η Γαλλία εξετέλεσαν ένα μικρό μέρος του προϋπολογισμού τους με 77,8 και 68% των προβλεπομένων δαπανών, αντιστοίχως. Αν και το ποσοστό εκτέλεσης των προγραμμάτων βελτιώθηκε σαφώς, σε ορισμένα κράτη μέλη 15 έως 17% του προϋπολογισμού που είχε δοθεί σε προγράμματα μελιού παραμένει εντούτοις αχρησιμοποίητο.

4.3. Αξιολόγηση

4.3.1. Στόχοι της ενέργειας

Αν και ο γενικός στόχος είναι η βελτίωση της παραγωγής και της εμπορίας μελιού, οι ειδικοί στόχοι είναι διαφορετικοί σε συνάρτηση με τις εν λόγω κατά προτεραιότητα ενέργειες.

Κατ' αυτό τον τρόπο, η τεχνική βοήθεια σκοπό έχει να αυξήσει την αποτελεσματικότητα της παραγωγής και της εμπορίας μέσω της εφαρμογής καλυτέρων τεχνικών. Τα μαθήματα και άλλες ενέργειες κατάρτισης για τους μελισσοκόμους και τους υπεύθυνους των ενώσεων ή των συνεταιρισμών αποσκοπούν κυρίως στην εκτροφή και πρόληψη των ασθενειών, στις συνθήκες συγκομιδής και συσκευασίας, αποθεματοποίησης και μεταφοράς του μελιού και μελέτη της αγοράς. Τα μαθήματα αυτά έχουν μεγάλη ζήτηση και θεωρήθηκε αναγκαία στα περισσότερα κράτη μέλη η ενίσχυση των σχετικών μέσων των μελισσοκομικών ενώσεων, για να υπάρξει μια καλύτερη ανταπόκριση στα μαθήματα αυτά.

Η καταπολέμηση της βαρρόας και των συναφών ασθενειών έχει σαν στόχο τη μείωση των δαπανών που προκαλούνται από την εφαρμογή των αγωγών στις κυψέλες. Η εν λόγω ασθένεια που οφείλεται σε παράσιτο προκαλεί μεγάλη μείωση των αποδόσεων των μελισσών στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την απώλεια αποικιών, εφόσον δεν εφαρμοστεί καμία αγωγή. Η αποδυνάμωση των αποικιών λόγω της βαρρόας αποτελεί έναν από τους λόγους της εμφάνισης των συναφών ασθενειών [5]. Η βαρρόα δεν μπορεί να εξαλειφθεί πλήρως και η αγωγή των κυψελών με εγκεκριμένα προϊόντα (που δεν αφήνουν κατάλοιπα στο μέλι) είναι ο μόνος τρόπος για να αποφευχθούν οι συνέπειες της ασθένειας αυτής. Κρίθηκε επίσης αναγκαία μία χρηματοδοτική συνδρομή για να αποφευχθεί η αγωγή με μη εγκεκριμένα χημικά προϊόντα ή η προσφυγή σε ελάχιστα αποτελεσματικές μεθόδους.

[5] Ο όρος 'συναφείς ασθένειες' αναφέρεται σε ορισμένες δευτερογενείς μολύνσεις, η μετάδοση των οποίων συνδέεται άμεσα με την βαρρόα (π.χ. Acute Paralysis Viral APV).

Οι ενισχύσεις για τον εξορθολογισμό της νομαδικής μελισσοκομίας αποσκοπούν στη διαχείριση των κινήσεων των κυψελών στο έδαφος της Κοινότητας, καθώς και στη διευθέτηση των διαθέσιμων τόπων που παρουσιάζουν έντονη συγκέντρωση μελισσοκόμων κατά τη διάρκεια της άνθησης. Η σύνταξη ενός βιβλίου που θα αφορά την νομαδική μελισσοκομία, η πραγματοποίηση επενδύσεων σε εξοπλισμό και η σύνταξη χαρτών που εμφανίζουν τις περιοχές με μελιφόρα φυτά, μπορούν να συμβάλουν, μεταξύ άλλων, στην διαχείριση της νομαδικής μελισσοκομίας.

Τα μέτρα στήριξης για την πραγματοποίηση των αναλύσεων του μελιού σκοπό έχουν να βελτιωθεί η εμπορία του μελιού. Η χρηματοδότηση των αναλύσεων που αφορούν τα φυσικοχημικά χαρακτηριστικά του μελιού ανάλογα με την βοτανική προέλευση, επιτρέπει στον μελισσοκόμο να αποκτήσει μια ακριβή γνώση της ποιότητας του μελιού που έχει συγκομισθεί, και κατ' αυτό τον τρόπο να αξιοποιήσει καλύτερα το προϊόν του στην αγορά.

Στο πλαίσιο του κανονισμού αυτού, η δυνατότητα να ενταχθούν ειδικά προγράμματα εφηρμοσμένης έρευνας σε θέματα ποιοτικής βελτίωσης του μελιού στα εθνικά προγράμματα και η διάδοση των αποτελεσμάτων τους, μπορούν να συμβάλουν στην αύξηση του εισοδήματος των παραγωγών στις ειδικές περιοχές.

4.3.2. Ανάλυση των δαπανών κατά ενέργεια. Ληφθέντα αποτελέσματα

Κατά μέσο όρο κατά τη διάρκεια της περιόδου 2001-2003 οι προβλέψεις δαπανών κατά τύπο ενέργειας (γραφική παράσταση 3) καταδεικνύουν ότι η καταπολέμηση της βαρρόας κατέχει το μεγαλύτερο μέρος (41%) των προγραμματισμένων συνολικών δαπανών στα περισσότερα κράτη μέλη. Ακολουθούν η τεχνική βοήθεια με 26%, η νομαδική μελισσοκομία με 20% και οι αναλύσεις του μελιού και τα σχέδια εφηρμοσμένης έρευνας με 6% και 7% το καθένα (πίνακας 11).

Το 2002, η ανάλυση της εκτέλεσης των δαπανών κατά τύπο ενέργειας (πίνακας 13) καταδεικνύει ότι η καταπολέμηση της βαρρόας απορροφά 46% των δαπανών των προγραμμάτων των κρατών μελών ακολουθούμενη από τις δαπάνες τεχνικής βοήθειας με 23% και εξορθολογισμού της νομαδικής μελισσοκομίας με 19% του συνόλου των δαπανών. Τα σχέδια εφηρμοσμένης έρευνας αφορούν 7% της δαπάνης και οι αναλύσεις του μελιού 5% του συνόλου των δαπανών.

Η συγκριτική μελέτη της εκτέλεσης των δαπανών κατά την περίοδο 1998-2002 δείχνει μια τάση σταθεροποίησης του επιπέδου των δαπανών μετά από μια αρχική περίοδο περισσότερο ασταθή κατά την εφαρμογή των προγραμμάτων του μελιού. Όπως ήδη αναφέρθηκε, το μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού είναι δαπάνη για την καταπολέμηση της βαρρόας, ακολουθούμενη από την τεχνική βοήθεια και τον εξορθολογισμό της νομαδικής μελισσοκομίας.

Τα στοιχεία που ανακοίνωσαν τα κράτη μέλη, αν και χαρακτηρίζονται από ατέλειες επιτρέπουν να καθοριστεί μια εκτίμηση όσον αφορά την τάση του συνόλου των ενεργειών που ανελήφθησαν.

Η τεχνική βοήθεια έχει προβλεφθεί σε 11 από τα 15 προγράμματα μελιού που υποβλήθηκαν από τα κράτη μέλη. Τα κύρια μέτρα που έχουν προβλεφθεί στην ενέργεια αυτή είναι η κατάρτιση μελισσοκόμων και τεχνικών συμβούλων, η διάδοση των πληροφοριών και των μελετών ή πρακτικές επιδείξεις των μελισσοκομικών τεχνικών (πίνακας 14-A).

Μεταξύ των τεσσάρων κρατών μελών που προβλέπουν να δαπανήσουν τα περισσότερα χρήματα σ´αυτή την ενέργεια (EL, I, F και E) μόνο η Ιταλία και η Ισπανία έχουν ανακοινώσει συγκριτικά στοιχεία για τις περιόδους 1998-2000 και 2001-2003. Από την μελέτη των στοιχείων αυτών φαίνεται μείωση του αριθμού των μαθημάτων και του αριθμού των πληροφοριακών εντύπων στην Ισπανία και αύξηση στην Ιταλία.

Όσον αφορά την καταπολέμηση της βαρρόας, μεταξύ της ποικιλομορφίας των τύπων των μέτρων που έχουν αναληφθεί από τα κράτη μέλη, οι ενέργειες μπορούν να ομαδοποιηθούν σε τρεις τύπους: η ενίσχυση για την εφαρμογή των χημικών επεμβάσεων, ο πειραματισμός και η έρευνα για εναλλακτικές μεθόδους καταπολέμησης και η παρακολούθηση με τεχνικούς μελισσοκόμους επί τόπου (πίνακας 14-B). Κατά μέσο όρο, ο αριθμός των κυψελών στις οποίες γίνονται επεμβάσεις στην Ισπανία και στη Γερμανία σχεδόν τριπλασιάστηκε αν συγκρίνουμε τις περιόδους 1998-2000 και 2001-2003. Αντίθετα, στην Αυστρία και στην Πορτογαλία μειώθηκε ο αριθμός αυτός κατά 16 % και 7 % αντιστοίχως κατά την διάρκεια των ιδίων περιόδων.

Ο εξορθολογισμός της νομαδικής μελισσοκομίας φαίνεται ότι έχει δώσει θετικά αποτελέσματα σε ορισμένα κράτη μέλη που έχουν επενδύσει σε ειδικό εξοπλισμό για τον εν λόγω τύπο παραγωγής ή για την ανανέωση του μελισσοκομικού κεφαλαίου (πίνακας 14-Γ). Η ενέργεια αυτή παρουσιάζει δύο αντιφατικά χαρακτηριστικά: αφενός μεν είναι η λιγότερο ζητούμενη ενέργεια για το σύνολο των κρατών μελών και αφετέρου, στις προβλέψεις των δαπανών είναι ενέργεια που παρουσιάζει την σημαντικότερη αύξηση.

Οι αναλύσεις του μελιού καθώς και τα σχέδια έρευνας για τη ποιοτική βελτίωση του μελιού αντιπροσωπεύουν λιγότερο αυξημένα ποσοστά επί του συνόλου των δαπανών. Ωστόσο, οι ενέργειες αυτές συμβάλλουν στο στόχο να αξιοποιηθεί καλύτερα το μέλι από τους μελισσοκόμους κατά την εμπορία. Η ενίσχυση στις αναλύσεις του μελιού και στην έρευνα επί των μεθόδων ανάλυσης καθώς και η ανίχνευση ενδεχόμενων υπολειμμάτων αποτελούν τις βασικές υλοποιήσεις (πίνακας 14-Δ και Ε).

4.3.3. Συστάσεις των κρατών μελών

Όλα τα κράτη μέλη έχουν υποβάλει προγράμματα μελιού από την έναρξη εφαρμογής του κανονισμού αυτού.

Οι κυριότερες συστάσεις των κρατών μελών είναι οι εξής:

- Βελτίωση των στατιστικών του τομέα (E, F, I). Ωστόσο, πρέπει να υπενθυμιστεί ότι το καθεστώς αυτό προβλέπει ήδη την υποβολή μελέτης του τομέα ως προκαταρτικό όρο για να επωφεληθούν της συγχρηματοδότησης. τα επακριβή κριτήρια έχουν καθοριστεί στον κανονισμό εφαρμογής. Ωστόσο, είναι δυνατόν να αποδειχθεί σκόπιμο να επικυρωποιηθούν ορισμένα από τα κριτήρια αυτά μετά από μερικά έτη εφαρμογής.

- Καταπολέμηση των άλλων ασθενειών των μελισσών (EL, E, I, NL). Πρέπει να καταστεί σαφές ότι το καθεστώς δεν έχει ως στόχο να δημιουργήσει μια πολιτική υγιεινής στον τομέα. Η ευθύνη αυτή υπάγεται στη γενική διεύθυνση Υγείας και Προστασίας των καταναλωτών (ΓΔ SANCO);

- Πολυετής διαχείριση των προγραμμάτων μελιού (EL, IRL, I) για να απλουστευθεί η εφαρμογή των προγραμμάτων. Ωστόσο, λόγω του γεγονότος ότι το καθεστώς αυτό εντάσσεται στην πολιτική των αγορών των οποίων η διαχείριση του προϋπολογισμού είναι ετήσια, πρέπει να διατηρηθεί η πρόβλεψη των δαπανών και η εκτέλεσής τους σε ετήσιο πλαίσιο.

- Ενίσχυση στην εκτροφή (EL, F, NL). Μετά από την αύξηση της θνησιμότητας των μελισσών κατά τη διάρκεια πολλών ετών ορισμένα προγράμματα έχουν προβλέψει ενισχύσεις για την ανασύσταση του μελισσοκομικού κεφαλαίου. Αφετέρου, δεν είναι πλήρης η δυνατότητα των ευρωπαίων μελισσοκόμων να εκθρέψουν ικανοποιητικό αριθμό αναπαραγωγών εντόμων προκειμένου να ικανοποιηθούν οι ανάγκες του τομέα. Κατά την έννοια αυτή, μια ενίσχυση για να ενθαρρυνθεί αυτή η ειδίκευση της παραγωγής φαίνεται ότι θα καλύψει το κενό αυτό.

- Να συμπεριληφθούν στο καθεστώς όλα τα προϊόντα της κυψέλης καθώς και να διευρυνθεί το πεδίο εφαρμογής της εφαρμοσμένης έρευνας (E, I). Μετά από πολλά έτη εφαρμογής των προγραμμάτων του μελιού είναι σκόπιμο να συμπεριληφθούν τα άλλα προϊόντα της κυψέλης στο καθεστώς αυτό για να ανταποκριθούμε ευρύτερα στις δυσκολίες του μελισσοκομικού τομέα.

- Ορισμένα κράτη μέλη προτείνουν νέα μέτρα όπως διαφημιστικές εκστρατείες (EL, E), επενδύσεις στις εκμεταλλεύσεις (I) ή απευθείας ενίσχυση για την ενθάρρυνση της μελισσοκομίας (I).

5. ΔΥΣΧΕΡΕΙΕΣ ΚΑΙ ΑΙΤΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΤΟΜΕΑ

Οι παρατηρήσεις που διατυπώθηκαν από τον τομέα μπορούν να συνοψιστούν ως εξής:

Γενικά, οι ευρωπαίοι μελισσοκόμοι εκτιμούν ότι οι στόχοι του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1221/97 δεν επαρκούν για να διασφαλιστεί η αποδοτικότητα των μελισσοκομικών εκμεταλλεύσεων ούτε για να αποφευχθεί η εξαφάνιση της ευρωπαϊκής επαγγελματικής μελισσοκομίας.

Η ευρωπαϊκή μελισσοκομία απειλείται από ασθένειες των μελισσών ολοένα και πιο δύσκολες στην καταπολέμησή τους (ανθεκτικότητα στα λίγα εγκεκριμένα προϊόντα) που αυξάνει με τον τρόπο αυτό τις επιβαρύνσεις της παραγωγής. Επιπλέον, τα προβλήματα τοξικότητας ορισμένων φυτοφαρμάκων σε πολυάριθμες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης συνεπάγονται σημαντικές ανισότητες του μελισσοκομικού κεφαλαίου (του οποίου η ανασύσταση είναι δυσχερέστατη και δαπανηρότατη) καθώς και μείωση της παραγωγικότητας.

Η διαφορά μεταξύ των τιμών των εισαγομένων μελιών και των τιμών στην παραγωγή των ευρωπαϊκών μελιών ποιότητας είναι πολύ σημαντική, πράγμα που είναι δυνατόν να ενταθεί με το άνοιγμα των αγορών (είσοδος της Κίνας στον ΔΟΕ, προτιμησιακές συμφωνίες).

Με τις προϋποθέσεις αυτές, δεν αποτελεί πλέον ελκυστική δραστηριότητα η μελισσοκομία αν και η ευρωπαϊκή παραγωγή μόλις καλύπτει το 50 % της ευρωπαϊκής ζήτησης. Ομοίως δεν υπάρχουν πλέον κίνητρα για τους μελισσοκόμους που ασκούν τη μελισσοκομία ως μερική απασχόληση.

Από τον τομέα διατυπώθηκαν οι εξής συστάσεις:

Να τροποποιηθεί ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1221/97 κατά την εξής έννοια:

- Να επιμηκυνθεί η περίοδος εκτέλεσης των επιλέξιμων ενεργειών.

- Να διασφαλιστεί η ανασύσταση και η ανάπτυξη των μελισσοκομικών κεφαλαίων,

- Να καθοριστεί η πριμοδότηση στην επικονίαση,

- Να βελτιωθούν οι στατιστικές στην απογραφή, τις τιμές και τις δαπάνες παραγωγής,

- Να υπάρξει υποχρεωτική εφαρμογή του κανονισμού αυτού με χρηματοδότηση κατά 100 % και δημοσίευση ενός οδηγού ώστε να αμβλυνθούν οι ανισότητες μεταξύ των κρατών μελών,

- Να αναθεωρηθεί η διαδικασία εγκρίσεως των φυτοφαρμάκων λαμβάνοντας υπόψη περισσότερο την αρχή της προφύλαξης και την επίπτωσή τους επί του πληθυσμού των μελισσών,

- Να καθοριστεί μια πριμοδότηση στο εισόδημα για να αντισταθμιστεί η απώλεια του εισοδήματος που προκύπτει από τις εισαγωγές.

Εξάλλου, πρέπει να προωθηθεί το ευρωπαϊκό μέλι ποιότητας στο πλαίσιο της πολιτικής εσωτερικής προώθησης μέσω της χρήσεως των ΠΟΠ, ΠΓΕ και ΕΠΣ.

Επιπλέον, οι μελισσοκόμοι ορισμένων κρατών μελών εκφράζουν τη λύπη τους ότι οι περισσότερες των προσπαθειών έχουν επικεντρωθεί σε μέτρα από τα οποία δεν επωφελούνται απευθείας οι μελισσοκόμοι. Οι μελισσοκόμοι ζητούν πραγματική συμμετοχή των ενώσεων στην προετοιμασία του προγράμματος.6. ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

6.1. Προοπτικές

Ο τομέας της παραγωγής του μελιού χαρακτηρίζεται τα τελευταία χρόνια από σταθερή παραγωγή και ελαφρά αύξηση των εισαγωγών. Οι μέσες τιμές των εισαγωγών αυξήθηκαν κατά τη διάρκεια της περιόδου 1998-2002 κατά 38 % (πίνακας 10). Οι μέσες σταθμισμένες τιμές στα διάφορα στάδια της παραγωγής (πίνακας 9) δεν ακολουθούν τις τιμές κατά την εισαγωγή στα περισσότερα των κρατών μελών.

Η ευρωπαϊκή μελισσοκομία εξαρτάται από εξωτερικούς προμηθευτές δεδομένου ότι η εσωτερική χρήση είναι δύο φορές μεγαλύτερη από την κοινοτική παραγωγή. Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι η πρώτη αγορά εισαγωγής σε παγκόσμιο επίπεδο και απορροφά 44% του μελιού που εισάγεται παγκοσμίως.

Ο τομέας εμφανίζει συγκεντρωτική τάση των εκμεταλλεύσεων γιατί ο αριθμός των εκμεταλλευομένων κυψελών από επαγγελματίες αυξάνει ταχύτερα απ´ότι το σύνολο των κυψελών στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Οπωσδήποτε, ο αριθμός των κυψελών αυξήθηκε.

Η καταπολέμηση της βαρρόας παραμένει το πρωταρχικό καθήκον του τομέα. Φαίνεται ότι πρέπει να αποφευχθεί οποιαδήποτε σύγχυση με μέτρα υγειονομικής νομοθεσίας. Από τα συμπεράσματα της ομάδας των εμπειρογνωμόνων στον τομέα αυτό [6] εμφαίνεται ότι:

[6] Συνεδρίαση της ομάδας εμπειρογνωμόνων μελισσοκομίας της 24.10.2003.

- Οι χημικές επεμβάσεις είναι αποτελεσματικές εφόσον τηρηθεί ορισμένη εναλλαγή,

- Φαίνονται απαραίτητες οι εναρμονισμένες και απλουστευμένες διαδικασίες για την έγκριση των νέων ενεργών συστατικών,

- Οι εναλλακτικές επεμβάσεις εξαρτώνται από τις κλιματικές συνθήκες και το σύστημα παραγωγής και

- Φαίνεται αναγκαίο να διευρυνθεί η έρευνα στην επιλογή μελισσών ανθεκτικών στη βαρρόα.

6.2. Προτάσεις

Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1221/97 για τη βελτίωση της παραγωγής και της εμπορίας του μελιού στην Ευρωπαϊκή Ένωση φαίνεται ότι έδωσε θετικά αποτελέσματα στον τομέα της μελισσοκομίας. Ο τομέας χαρακτηρίζεται από την ποικιλία των όρων παραγωγής, τη διασπορά και την ετερογένεια των παραγόντων που να υπεισέρχονται τόσο σε επίπεδο παραγωγής όσο και σε επίπεδο εμπορίας.

Οι πρωταρχικές ενέργειες που έχουν επιλεγεί από τον κανονισμό αυτό, αν και είναι περιορισμένες από άποψη προϋπολογισμού, απέδειξαν μια πραγματική ποιοτική αξία για τον τομέα της μελισσοκομίας. Περισσότερο ζητούμενες ενέργειες κατά σειρά προτεραιότητας είναι η καταπολέμηση της βαρρόας, η τεχνική βοήθεια και ο εξορθολογισμός της νομαδικής μελισσοκομίας.

Εξάλλου, φαίνεται σκόπιμο να καθοριστούν εθνικά προγράμματα για τριετείς περιόδους και με τον τρόπο αυτό να αναγνωριστεί ότι στην πράξη υπάρχει πολύ μεγάλη ομοιότητα των προγραμμάτων από το ένα έτος στο άλλο.

Όσον αφορά τις πρωταρχικές ενέργειες, πρέπει να επανακαθορισθούν ορισμένες από αυτές προκειμένου να αποφευχθούν εσφαλμένες ερμηνείες κατά την εφαρμογή τους και να προσαρμοστούν στην υφιστάμενη κατάσταση της ευρωπαϊκής μελισσοκομίας. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να υπάρξει νέα ενέργεια προκειμένου να προωθηθεί η ανασύσταση του μελισσοκομικού κεφαλαίου που υποχωρεί σε ορισμένες περιοχές. Η ενέργεια που αφορά τις αναλύσεις του μελιού θα μπορούσε να καταργηθεί.

Κατά συνέπεια, η Επιτροπή θεωρεί σκόπιμο να τροποποιηθεί ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ.Ί 1221/97 του Συμβουλίου σύμφωνα με τη συνημμένη πρόταση.