Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Η διαχείριση των αλιευτικών πόρων στη Μεσόγειο»

(98/C 129/07)

Στις 10 Ιουλίου 1997, και σύμφωνα με την παράγραφο 3 του άρθρου 23 του Εσωτερικού της Κανονισμού, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση με θέμα: «Η διαχείριση των αλιευτικών πόρων στη Μεσόγειο».

Το τμήμα γεωργίας και αλιείας, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, επεξεργάσθηκε τη γνωμοδότησή του στις 5 Φεβρουαρίου 1998, με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Muρiz Guardado.

Κατά την 352η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 25ης Φεβρουαρίου 1998), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 118 ψήφους υπέρ, καμία ψήφο κατά και 1 αποχή την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η παρούσα γνωμοδότηση αφορά τη διαχείριση των αλιευτικών πόρων της Μεσογείου και κανείς δεν αγνοεί πόσο σύνθετη και δύσκολη είναι η επεξεργασία ενός θέματος τόσο σημαντικού όπως ο αλιευτικός κόσμος της Μεσογείου, ο οποίος διαθέτει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που απαιτούν ειδική αντιμετώπιση.

1.2. Στη Μεσόγειο θάλασσα συνυπάρχουν διάφοροι στόλοι: τα κοινοτικά πλοία, τα πλοία των παράκτιων χωρών και τα πλοία τρίτων χωρών. Ενώ οι κοινοτικοί στόλοι υπόκεινται σε αυστηρούς κανονισμούς (κοινοτικούς και εθνικούς, σε ορισμένες περιπτώσεις), για τους στόλους των παράκτιων μη κοινοτικών χωρών ισχύει για κάθε χώρα διαφορετική κατάσταση και οι στόλοι των τρίτων χωρών που επιδίδονται στην αλιεία αποδημητικών ειδών (τόνου και ξιφία) αλιεύουν ελεύθερα και χωρίς κανέναν ουσιαστικό έλεγχο, γεγονός που δημιουργεί μια επιδείνωση της κατάστασης, που γίνεται ολοένα και περισσότερο ανυπόφορη για το σύνολο των παράκτιων χωρών και ειδικότερα για τις κοινοτικές.

1.3. Καθίσταται λοιπόν αναγκαία η ουσιαστική και συνολική εναρμόνιση, καθότι είναι δύσκολο να κατανοήσουν οι κοινοτικοί αλιείς γιατί οι ίδιοι πρέπει να συμμορφώνονται προς (εθνικούς και κοινοτικούς) κανονισμούς που δεν είναι εναρμονισμένοι με τους κανονισμούς που ισχύουν για τους άλλους αλιείς με τους οποίους μοιράζονται τη Μεσόγειο.

1.4. Οι αλιείς της Κοινότητας αναγνωρίζουν ότι πρέπει να προστατεύονται με κανονισμούς οι τόποι αλιείας ειδών που απειλούνται με εξαφάνιση, δεν μπορούν όμως να αποδεχθούν η δική τους παραχώρηση όσον αφορά την προστασία των τόπων αλιείας να γίνεται αντικείμενο εκμετάλλευσης εκ μέρους άλλων στόλων, που δεν υπόκεινται σε κανονισμούς.

1.5. Στις 7 και 8 Ιουνίου 1997 συναντήθηκαν στην Ibiza (Ισπανία) εκπρόσωποι των 88 Ομοσπονδιών Αλιέων της Μεσογείου και κατέστη εμφανής για άλλη μια φορά η επείγουσα ανάγκη συνολικής διευθέτησης, αποτελεσματικής διαχείρισης και λήψης μέτρων ελέγχου του στόλου των παράκτιων και τρίτων χωρών, καθώς και των σκαφών που αναπτύσσουν δραστηριότητα με σημαία ευκολίας, προκειμένου να καταπολεμηθεί η υπερεκμετάλλευση την οποία υφίστανται τα περισσότερα είδη της Μεσογείου.

1.6. Λόγω της μεγάλης σημασίας του προβλήματος αυτού πραγματοποιήθηκαν ήδη δύο Διπλωματικές Συνδιασκέψεις: μία στην Κρήτη, το 1994, και μία στη Βενετία (Ιταλία) το 1996. Κατά τη διάρκεια των Συνδιασκέψεων αυτών εξετάσθηκε το θέμα του επιθυμητού μέλλοντος της Μεσογείου και πραγματοποιήθηκαν πλήθος δηλώσεων, αλλά ο καιρός περνάει και οι ενδιαφερόμενοι φορείς διαπιστώνουν ότι η βούληση αυτή δεν καταλήγει σε αποτελεσματικά μέτρα που να προωθούν την επίλυση των προβλημάτων.

1.7. Καθίσταται αναγκαίο να ενεργήσουν οι αρμόδιοι οργανισμοί ταχύτερα και αποτελεσματικότερα. Η σοβαρή υφιστάμενη κατάσταση αντιμετωπίζεται ακόμη με υπερβολική ηρεμία και με έλλειψη ρεαλισμού και ζήλου για την ανεύρεση λύσεων, παρότι τους τελευταίους μήνες υιοθετήθηκαν σε εθνικό επίπεδο ορισμένα μέτρα (αναπροσανατολισμός, με κεφάλαια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, των παρασυρόμενων απλαδιών στην Ιταλία, εγκατάσταση προστατευμένης ζώνης στην Ισπανία).

1.8. Ωστόσο, δεν έχουν ακόμη εξετασθεί μέτρα άλλης μορφής, που ζητήθηκαν ευρέως. Η ΟΚΕ επισημαίνει μεταξύ αυτών τα εμπορικά μέτρα ενάντια στις χώρες που δεν τηρούν τους κανόνες διατήρησης των πόρων.

1.9. Η κοινοτική νομοθεσία, παρότι λαμβάνει υπόψη πολλούς απ' αυτούς τους περιορισμούς, περιλαμβάνει παρεκκλίσεις προς όφελος των ειδικών αλιευτικών στόλων ορισμένων χωρών, με αποτέλεσμα να παρατηρούνται περιπτώσεις ειδικών παρεκκλίσεων σε άλλες χώρες.

1.10. Το γεγονός ότι αυτοί οι περιορισμοί εξακολουθούν να μην τηρούνται, συμβάλλει στην εξάντληση κάθε μορφής αλιευτικών πόρων και, ως εκ τούτου, η ανάκτηση των τόπων αλιείας πρέπει να είναι ο άξονας κάθε αλιευτικής πολιτικής. Μια πρώτη εξέλιξη προς την κατεύθυνση αυτή αποτέλεσε ο Κανονισμός 1626/94 του Συμβουλίου της 27ης Ιουνίου 1994 ().

1.11. Και όλα αυτά, παρόλο που ο Κανονισμός αριθ. 1626/94 έχει αποδείξει έλλειψη ρεαλισμού και φιλοδοξίας ως προς την επίλυση των συγκεκριμένων προβλημάτων που τίθενται στη Μεσόγειο.

1.12. Πράγματι, με τον Κανονισμό αυτό δεν έχει ακόμη επιτευχθεί πραγματική και αποτελεσματική εναρμόνιση, και η Μεσόγειος εξακολουθεί να μη διαθέτει ένα κανονιστικό σύστημα που να αποτρέπει την καταστροφή των πόρων, την κρίση των στόλων, την απώλεια απασχόλησης και τη στρέβλωση της αγοράς 7 ως εκ τούτου επιμένουμε στην ανάγκη υιοθέτησης των ακόλουθων κριτηρίων:

- εξασφάλιση της διατήρησης των αλιευτικών πόρων της Μεσογείου 7

- συνεκτίμηση της γνώμης και των συμβουλών των επαγγελματιών του τομέα για τα μέτρα που θα ληφθούν, ώστε να υποστηριχθεί η εφαρμογή τους 7

- εξασφάλιση της υπεύθυνης εμπορευματοποίησης, ώστε να καταστεί δυνατή και να υποστηριχθεί η υπεύθυνη αλιεία 7

- διενέργεια αποτελεσματικού ελέγχου των στόλων τρίτων χωρών που εξασκούν βιομηχανική αλιεία που δεν διέπεται από κανόνες, εις βάρος της μη βιομηχανικής αλιείας.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Μεσόγειος σημαίνει «εν μέσω γαιών» και, όντως, είναι μια μικρή θάλασσα σε σχέση με τις άλλες θάλασσες του κόσμου, μολονότι μπορεί να θεωρηθεί ότι είναι η μόνη θάλασσα που έδωσε το όνομά της σε ένα είδος κλίματος απόλυτα προσδιορισμένο. Διακρίνεται η παρουσία μεγάλης ποικιλίας ειδών που παρουσιάζουν οικονομικό ενδιαφέρον. Από τα είδη του βυθού, ιδιαίτερη σημασία έχουν τα εξής: ο μπακαλιάρος, η πεσκαντρίτσα, η κουτσομούρα, η γλώσσα, οι σπάριδες, η γαρίδα και η καραβίδα. Από τα πελαγικά είδη, πρέπει να γίνεται διαχωρισμός μεταξύ μικρών πελαγικών ειδών, όπως η σαρδέλα, η αντζούγια, το σαυρίδι και το σκουμπρί, και μεγάλων πελαγικών ειδών, όπως ο τόνος και ο ξιφίας.

2.1.1. Τα είδη αυτά ζουν και αναπαράγονται κατά κύριο λόγο στην αιγιαλίτιδα ζώνη (μέχρι 180 μ. βάθος). Η Μεσόγειος διακρίνεται για την πολύ περιορισμένη αιγιαλίτιδα ζώνη που κατανέμεται κατά τρόπο άνισο κατά μήκος των ακτών της. Αυτό φαίνεται στον ακόλουθο πίνακα όπου καταγράφεται επίσης η έκταση των χωρικών υδάτων σε ναυτικά μίλια:

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

2.2. Οι κοινοτικοί στόλοι που αναπτύσσουν δραστηριότητα στην περιοχή της Μεσογείου περιγράφονται, σε γενικές γραμμές, με τα ακόλουθα μεγέθη:

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

2.2.1. Στο παράρτημα Ι παρατίθεται κείμενο με τίτλο «Τα χαρακτηριστικά του κοινοτικού αλιευτικού στόλου στη Μεσόγειο» όπως ορίζονται στο έγγραφο εργασίας που εκπονήθηκε το 1990 σχετικά με τους προσανατολισμούς για ένα κοινό καθεστώς αλιείας στη Μεσόγειο.

2.2.2. Τα μεγέθη αυτά φανερώνουν την ύπαρξη μικρών επιχειρήσεων κυρίως βιοτεχνικού χαρακτήρα. Η γειτνίαση των τόπων αλιείας με τις αλιευτικές κοινότητες και η δυνατότητα πρόσβασης στις αγορές (τουλάχιστον στις κοινοτικές χώρες) επιφέρουν σημαντικό κατακερματισμό του τομέα. Το μέγεθος του στόλου της κάθε χώρας εξαρτάται κυρίως από την έκταση της αιγιαλίτιδας ζώνης της. Στον πίνακα που ακολουθεί παρουσιάζεται η πίεση που ασκείται σε κάθε 1 000 km2 αιγιαλίτιδας ζώνης στις κοινοτικές χώρες.

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

2.3. Η Μεσόγειος είναι επίσης τεράστιο κέντρο κατανάλωσης προϊόντων αλιείας. Έχοντας μεγάλη παράδοση κατανάλωσης θαλάσσιων προϊόντων, συγκεντρώνει κατά μήκος των ακτών της μία μεγάλη πυκνότητα πληθυσμού και μια αγορά που είναι κατακερματισμένη μεν, αλλά ιδιαίτερα ρευστή, και στην οποία η τιμή των αλιευτικών προϊόντων είναι συχνά πολύ ανώτερη απ' ό,τι στις άλλες αγορές. Κάτω απ' αυτές τις συνθήκες, αποβαίνει δυσχερής ο έλεγχος της ποσότητας των εκφορτώσεων. Η δυσχέρεια αυτή αυξάνεται από τουλάχιστον άλλους δύο πρόσθετους παράγοντες: το διασκορπισμό των πιθανών σημείων εκφόρτωσης και τις περικοπές του προϋπολογισμού των δημόσιων διοικήσεων για τη χρηματοδότηση της αύξησης των ελέγχων (επιτήρηση στη θάλασσα και την ξηρά).

2.4. Στα συστήματα ελέγχου, που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα των κρατικών διοικήσεων, πρέπει να συμμετέχει, στο μέτρο του δυνατού, η αλιευτική κοινότητα με βάση ένα σαφές, διαφανές και ισότιμο σύνολο ρυθμίσεων. Για μεγάλο χρονικό διάστημα, η εκμετάλλευση των αλιευτικών πόρων της Μεσογείου γινόταν, σε ορισμένες περιπτώσεις, με τον αυτοέλεγχο των αλιευτικών της κοινοτήτων. Ωστόσο, οι τεχνολογικές αλλαγές, η αύξηση της κινητικότητας των στόλων ολόκληρου του κόσμου και η παγκοσμιοποίηση των αγορών επηρέασαν τελικά και τη σταθερότητα των μεσογειακών πόρων.

2.4.1. Το 1972 ήδη, το Γενικό Συμβούλιο Αλιείας της Μεσογείου (ΓΣΑΜ) () συγκρότησε ομάδα εργασίας για τη μόλυνση στη Μεσόγειο. Σε γενικές γραμμές όμως, και λόγω του τοπικού χαρακτήρα πολλών πόρων, οι διάφορες χώρες δεν προχώρησαν ουσιαστικά στην διεθνή συνεργασία, και ο ρόλος του ΓΣΑΜ περιορίστηκε στο συμβουλευτικό κυρίως επίπεδο.

2.4.2. Ωστόσο, η προσχώρηση της Ελλάδας και της Ισπανίας στην Κοινότητα, τη δεκαετία του '80, και η σημασία της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής στον Ατλαντικό (τιμές απόσυρσης, ενισχύσεις για τον εκσυγχρονισμό, κ.λπ.) είχαν ως αποτέλεσμα να εγκαινιάσουν οι χώρες μέλη μια διαδικασία κοινής παρακολούθησης των μεσογειακών τόπων αλιείας.

2.5. Στα μέσα του 1990, οι υπηρεσίες της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων παρουσίασαν έγγραφο εργασίας με θέμα «Κατευθύνσεις για ένα κοινό καθεστώς αλιείας στη Μεσόγειο», που αποτέλεσε ένα πρώτο πλαίσιο μελέτης για τα προβλήματα και τις λύσεις που θα έπρεπε να υιοθετηθούν. Έκτοτε διαπιστώθηκε η ανάγκη ολοκλήρωσης μιας κοινοτικής πολιτικής για τη διαχείριση και διατήρηση των αλιευτικών πόρων της εν λόγω θαλάσσιας περιοχής, με στόχο την προστασία των αλιευτικών αποθεμάτων και την προώθηση της εκμετάλλευσής τους προς όφελος των παράκτιων πληθυσμών. Για την επίτευξη των επιδιωκόμενων στόχων καταρτίστηκε σύνολο μέτρων με παράλληλο καθορισμό των σταδίων και μέσων που συγκροτούν ένα κοινό αλιευτικό καθεστώς στη Μεσόγειο. Σήμερα, επτά χρόνια μετά τη δημοσίευση του εγγράφου, μπορεί να αναλυθεί η εξέλιξη των προσανατολισμών του στο ρυθμιστικό, πολιτικό, τεχνικό και κοινωνικοοικονομικό τομέα καθώς και στον τομέα της διεθνούς συνεργασίας.

2.5.1. Στο ρυθμιστικό τομέα, προσδιορίστηκε ότι, παρόλο που πολλές Διατάξεις της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής μπορούσαν να εφαρμοστούν πλήρως στην αλιεία στη Μεσόγειο, ήταν απαραίτητο οι ενέργειες να διεξαχθούν κατά τρόπο σταδιακό, με έμφαση στη διαφύλαξη των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της μεσογειακής αλιείας. Έγιναν οι εξής προτάσεις προς αυτή την κατεύθυνση:

- Να θεσπιστεί κοινοτική βάση, στον υψηλότερο βαθμό, με συνυπολογισμό των γενικών αρχών που απορρέουν από τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θαλάσσης και της υφιστάμενης νομοθεσίας σχετικά με τους τεχνικούς κανόνες για τη διατήρηση και τη διαχείριση των θαλασσίων πόρων.

- Να θεσπιστεί ή να ενισχυθεί η συνεργασία μεταξύ κρατών μελών στον τομέα της επιστημονικής έρευνας.

- Να εξασφαλιστεί ο μεγαλύτερος συντονισμός της επιστημονικής και τεχνικής έρευνας, ώστε να επιτευχθεί η μέγιστη απόδοση των προϋπολογισμών λειτουργίας των εξειδικευμένων οργανισμών.

- Να συστηματοποιηθεί η διάδοση των βασικών επιστημονικών δεδομένων και των αποτελεσμάτων των εργασιών.

2.5.1.1. Ιδιαίτερη πρόοδος στο θέμα αυτό σημειώθηκε με την έγκριση του Κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1626/94 του Συμβουλίου της 27ης Ιουνίου 1994, με τον οποίο εναρμονίζονται ορισμένα τεχνικά μέτρα που ισχύουν στη Μεσόγειο. Ο εν λόγω Κανονισμός αποτέλεσε αντικείμενο γνωμοδότησης που υιοθέτησε η ΟΚΕ στις 6 Μαΐου 1993, και στην οποία προέβαινε σε μια σειρά γενικών παρατηρήσεων, οι οποίες όμως δεν περιελήφθησαν δυστυχώς στο σύνολό τους κατά την έγκριση του Κανονισμού. Επισυνάπτεται ως παράρτημα ΙΙ ο πίνακας των παρεκκλίσεων που ορίζει ο Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1626/94 7 τον πίνακα εκπόνησαν οι υπηρεσίες της ΓΔ XIV της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

2.5.1.2. Παρά την πρόοδο που πραγματοποιήθηκε στο ρυθμιστικό τομέα, πρέπει να γίνουν πολλά ακόμη για να εδραιωθεί μια πραγματική και αποτελεσματική εναρμόνιση στη Μεσόγειο. Η εναρμόνιση αυτή θα καταστεί δυνατή μόνο με την σταδιακή κατάργηση όλων των υφισταμένων παρεκκλίσεων, στις περιπτώσεις που δεν στηρίζονται σε επιστημονική βάση, και την επιβολή των ίδιων τεχνικών μέτρων σε όλους τους στόλους. Πρέπει να εξασφαλιστεί ένα ελάχιστο πλαίσιο αναφοράς, χωρίς διακρίσεις, για το σύνολο των κρατών μελών. Στην περίπτωση που η πρόταση δεν μπορεί να γίνει δεκτή στην παρούσα μορφή της για κάποια χώρα, θα πρέπει να αναθεωρηθούν τα συγκεκριμένα σημεία του κανονισμού ώστε τελικά να είναι ίδιος για όλα τα κράτη που αφορά. Μ' αυτή την έννοια, είναι απαράδεκτο να εδραιώνονται καταστάσεις με βάση προτάσεις κανονισμών που, ακόμη και όταν έχουν μεταβατικό χαρακτήρα και ισχύουν για περιορισμένο χρόνο, αποτελούν σοβαρό προηγούμενο που μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τις προσπάθειες που έχουν πραγματοποιηθεί με την προοπτική της κατάρτισης μιας πολιτικής για τη διατήρηση των αλιευτικών πόρων της Μεσογείου, όπως αναφέρεται στη σχετική Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής ().

2.5.1.3. Με λίγα λόγια, η πορεία προς ένα αυστηρότερο ρυθμιστικό καθεστώς μπορεί να επιτευχθεί με τη θέσπιση ενός ελάχιστου κοινοτικού πλαισίου, που θα μπορούν να συμπληρώνουν τα κράτη, οι περιφέρειες ή οι αλιευτικές κοινότητες. Ο δίκαιος χαρακτήρας του κανονισμού για τους κοινοτικούς αλιείς, που βρίσκονται διαρκώς σε ανταγωνισμό μεταξύ τους, μπορεί να διασφαλιστεί μόνον εάν το ελάχιστο πλαίσιο υποχρεώσεων είναι κοινό για όλους. Είναι αυτονόητο ότι για να γίνει κοινωνικά αποδεκτός ένας κανονισμός, απαραίτητη προϋπόθεση είναι να θεωρείται δίκαιος 7 και, σε ένα περιβάλλον τόσο διασκορπισμένο, ρευστό και σύνθετο, όπως είναι η Μεσόγειος, είναι αδύνατη η αποτελεσματική τήρηση κανονισμών χωρίς την κοινωνική αποδοχή.

2.5.2. Στον τομέα της πολιτικής καθορίστηκε μια σειρά υποδείξεων που συνοψίζονται στις εξής κατευθυντήριες γραμμές:

- Να αναληφθούν συντονισμένες ενέργειες μεταξύ των ενδιαφερομένων κρατών μελών ώστε να θεσπιστούν ζώνες αλιευτικής δικαιοδοσίας που να υπερβαίνουν τα όρια των χωρικών υδάτων.

- Να καθιερωθούν επαφές με τα άλλα παράκτια κράτη της Μεσογείου και να ενισχυθεί επίσης η επιστημονική συνεργασία.

- Να ενισχυθεί η διεθνής συνεργασία στα πλαίσια των υφισταμένων οργανώσεων.

2.5.2.1. Στον τομέα της πολιτικής έχει σημειωθεί πρόοδος κυρίως σε εθνικό επίπεδο. Αξίζει να διακριθεί η περίπτωση της Ισπανίας, όπου καθιερώθηκε πρόσφατα (Βασιλικό Διάταγμα 1315/97) ζώνη προστατευόμενης αλιείας στη Μεσόγειο, μεταξύ του Cabo de Gata και των συνόρων με τη Γαλλία. Στη ζώνη αυτή, το Βασίλειο της Ισπανίας διατηρεί κυριαρχικά δικαιώματα με στόχο την διατήρηση της θαλάσσιας πανίδας και χλωρίδας, καθώς και την διαχείριση και τον έλεγχο της αλιευτικής δραστηριότητας (άρθρο 2). Και τούτο με την επιφύλαξη, βέβαια, των μέτρων που έχει καθιερώσει ή πρόκειται να καθιερώσει η Ευρωπαϊκή Ένωση για την προστασία και διατήρηση των θαλασσίων πόρων.

2.5.2.2. Με το εν λόγω μέτρο, η ισπανική κυβέρνηση αποβλέπει κυρίως στην προστασία των πληθυσμών των μεγάλων πελαγικών ειδών (ιδίως του τόνου) και στη διατήρηση στη ζώνη αυτή ενός μη βιομηχανικού στόλου έντασης εργασίας, ειδικευμένου στην ποιοτική αλιεία.

2.5.2.3. Τα τελευταία χρόνια πραγματοποιήθηκε αξιοσημείωτη αύξηση της αλιευτικής δραστηριότητας των βιομηχανικών πλοίων χωρών που δεν ανήκουν στη Λεκάνη της Μεσογείου (εκτιμάται ότι ο αριθμός τους ξεπερνά τα 100, εκ των οποίων ορισμένα χρησιμοποιούν σημαία ευκολίας). Τα πλοία αυτά, σε πολλές περιπτώσεις, αλίευαν χωρίς κανενός είδους έλεγχο και πολύ κοντά στα 12 μίλια της παράκτιας ζώνης, χωρίς να τηρούν τις συστάσεις της Διεθνούς Επιτροπής Προστασίας του Τόνου του Ατλαντικού (ICCAT). Αυτή η ανεξέλεγκτη εκμετάλλευση είχε ως αποτέλεσμα τα τελευταία χρόνια να περιέλθουν σε κρίσιμη κατάσταση οι θαλάσσιοι πόροι.

2.5.2.4. Η ανεξέλεγκτη εκμετάλλευση των αλιευτικών πόρων καθιστά ακόμη εντονότερη την ανάγκη καθιέρωσης ενός συστήματος αποτελεσματικής διαχείρισης των αλιευτικών πόρων στη Μεσόγειο, καθοριστικός παράγοντας του οποίου είναι η ενίσχυση του ρόλου του ΓΣΑΜ προκειμένου να καταστεί ένα πρωτεύον περιφερειακό όργανο. Κατά τη συνεδρίαση του ΓΣΑΜ που πραγματοποιήθηκε στη Ρώμη από τις 13 έως τις 16 Οκτωβρίου 1997, ελήφθησαν σημαντικές αποφάσεις προκειμένου να ανατεθεί σημαντικότερος ρόλος στο εν λόγω Συμβούλιο (επιστημονική επιτροπή, αυτόνομος προϋπολογισμός, κ.λπ.) Η απόφαση που ελήφθη με την ευκαιρία αυτή όσον αφορά την τροποποίηση του Εσωτερικού Κανονισμού και των κανονιστικών διατάξεων του ΓΣΑΜ, και η οποία επιτρέπει στην Κοινότητα να προσχωρήσει σε αυτό, ενισχύει το ρόλο της ΕΕ στους κόλπους του Συμβουλίου.

2.5.3. Στον τεχνικό τομέα, διαπιστώθηκε η ανάγκη ειδικού προτύπου για την προστασία των αλιευτικών πόρων στη Μεσόγειο. Για τους λόγους που προαναφέρονται, το πρότυπο αυτό στηρίζεται στον έλεγχο της αλιευτικής δραστηριότητας (περιορισμός των αλιευτικών εργαλείων, του αριθμού των αλιευτικών σκαφών, κ.λπ.) και όχι στον περιορισμό των αλιευμάτων. Λόγω της ιδιομορφίας των μεσογειακών τόπων αλιείας, η γενικευμένη εφαρμογή ενός συστήματος ελέγχου που να στηρίζεται στον καθορισμό μέγιστης ποσότητας επιτρεπόμενων αλιευμάτων δεν είναι βιώσιμη, δεδομένης της πληθώρας ειδών αλιευμάτων και του διασκορπισμού των στόλων. Για το λόγο αυτό δόθηκε ιδιαίτερη σημασία στη θέσπιση τεχνικών κανονισμών που να διαρθρώνονται με βάση τις εξής πτυχές:

- Τεχνική έρευνα για την επιλεξιμότητα των αλιευτικών εργαλείων.

- Προοδευτικός περιορισμός των αλιευτικών εργαλείων που καταστρέφουν το θαλάσσιο περιβάλλον και ιδίως των ελεύθερα κινούμενων απλαδιών.

- Θέσπιση κοινοτικών κανονισμών που να προσδιορίζουν τα χαρακτηριστικά και τις προϋποθέσεις χρήσεως των διαφόρων αλιευτικών εργαλείων.

- Αναπροσαρμογή των στόλων με στόχο τη συστηματική χρήση των επιλεγμένων εργαλείων.

2.5.3.1. Και στον τεχνικό τομέα, τα αποτελέσματα υπήρξαν περιορισμένα. Σημειώθηκε πρόοδος σε ορισμένες παράλληλες πτυχές (θέσπιση απογραφής των κοινοτικών στόλων), αλλά οι κεντρικές πτυχές του ζητήματος εθίγησαν μόνο στον Κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1626/94. Ωστόσο, η έγκριση του Κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1626/94 του Συμβουλίου της 27ης Ιουνίου 1994, με τον οποίο εναρμονίζονται ορισμένα τεχνικά μέτρα που ισχύουν στη Μεσόγειο, δεν αποτέλεσε μεγάλη πρόοδο ως προς τα σημεία που αναφέρονται ανωτέρω, δεδομένου ότι:

- Ο Κανονισμός δεν προβλέπει την απαγόρευση των ελεύθερα κινούμενων απλαδιών.

- Σχετικά με τη μεσοπελαγική τράτα, την τράτα υψηλού ανοίγματος και την τράτα με ζευγαρωτά σκάφη, επήλθε σχετική χειροτέρευση, εάν ληφθεί υπόψη ότι εναπόκειται στα κράτη μέλη να θεσπίσουν τους περιορισμούς σχετικά με τα τεχνικά χαρακτηριστικά (άρθρο 5).

2.5.3.2. Ωστόσο, το 1997, με την υιοθέτηση της Απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με ένα ειδικό μέτρο για την ενίσχυση της αναπροσαρμογής συγκεκριμένων αλιευτικών δραστηριοτήτων τις οποίες ασκούν οι Ιταλοί αλιείς (), στο Συμβούλιο των Υπουργών Αλιείας που πραγματοποιήθηκε στις 14 και 15 Απριλίου 1997 στο Λουξεμβούργο, σημειώθηκε πρόοδος ως προς το πρόβλημα των παρασυρόμενων απλαδιών.

2.5.3.3. Εξάλλου, συνέχισαν να εκπονούνται επιστημονικές μελέτες, οι οποίες όμως, πέρα από τη συμβολή τους στην καλύτερη γνώση του προβλήματος, δεν ελήφθησαν επαρκώς υπόψη ώστε να αποτελέσουν βάση για τους κανονισμούς που εγκρίθηκαν μέχρι στιγμής, αν και πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι συνεπάγονται σημαντική πρόοδο στον τομέα της έρευνας, η οποία πρέπει να συνεχιστεί σε όλα τα δυνατά πλαίσια συζητήσεων, και ιδιαίτερα εκείνα στα οποία συμμετέχουν όλες οι χώρες των οποίων οι στόλοι αναπτύσσουν αλιευτική δραστηριότητα στη Μεσόγειο.

2.5.3.4. Το ΓΣΑΜ πρέπει να είναι ο οργανισμός προτεραιότητας, χωρίς ωστόσο τούτο να μειώνει την επιστημονική συνεργασία μεταξύ των χωρών (π.χ. σχέδιο FAO COPEMED, κ.λπ.).

2.5.3.5. Τελικά, στον τεχνικό τομέα πραγματοποιείται κάποια πρόοδος, αλλά με υπερβολική βραδύτητα, με αποτέλεσμα η επίδρασή της σε πρακτικό επίπεδο να μην είναι ακόμη αρκετά σημαντική ώστε να ρυθμιστεί αποτελεσματικά η αλιευτική εκμετάλλευση στην Κοινότητα σε επίπεδο σταθερό και χωρίς συγκρούσεις.

2.5.4. Στον κοινωνικοοικονομικό τομέα, η συνυπευθυνότητα του κλάδου θεωρείτο προϋπόθεση για την εφαρμογή της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής. Λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών των μεσογειακών τόπων αλιείας (διασκορπισμός, μικρά σκάφη, κ.λπ.), κατέστη αναγκαίο να εξασφαλιστεί η συναίνεση των επαγγελματιών του κλάδου απέναντι στις υποχρεώσεις που αναγκαστικά θα τους επιβάλλονταν για να καταστεί βιώσιμη η Κοινή Αλιευτική Πολιτική. Προς την κατεύθυνση αυτή, προτάθηκε η ενίσχυση των επαγγελματικών φορέων, προκειμένου να δημιουργηθεί ένα δραστήριο κέντρο συλλογικής ευθύνης που να παρέχει συμβουλές σε θέματα Διαχείρισης των Πόρων και των Αγορών.

2.5.4.1. Οι Οργανώσεις Παραγωγών που προέβλεπε η Κοινή Οργάνωση των Αγορών δεν εδραιώθηκαν στη Μεσόγειο, λόγω της υπάρχουσας κοινωνικοοικονομικής δομής και του τρόπου εμπορευματοποίησης των προϊόντων. Η ρύθμιση της προσπάθειας μπορεί να ενισχυθεί με την καθιέρωση μηχανισμών μετατροπής των παράκτιων θαλάσσιων περιοχών σε χωρικά ύδατα. Η αναγνώριση των επαγγελματικών διαρθρώσεων χωρών όπως η Γαλλία και η Ισπανία, οι οποίες, στον συγκεκριμένο κλάδο, είναι πολύ ισχυρές, είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί σε ανώτερο ποιοτικό επίπεδο. Είναι δυνατόν να μελετηθεί ο αποτελεσματικός έλεγχος που ασκούν οι αλιευτικές κοινότητες σε ορισμένες περιοχές της Μεσογείου σε νομικό επίπεδο σε αναγνώριση της ικανότητάς τους να επιτύχουν την εκχώρηση εκ μέρους του Κράτους εξουσιών που να τους παρέχουν τη δυνατότητα ενός βαθμού συμμετοχής στη διαχείριση των πόρων των τοπικών θαλασσίων περιοχών. Τέτοιας μορφής αναγνώριση ισχύει ήδη σήμερα στους παράκτιους τόπους αλιείας της Ιαπωνίας και στην Albufera της Βαλένθια. Ο περιοριστικός χαρακτήρας που θα συνεπαγόταν ένα σχέδιο αυτού του είδους, θα οδηγούσε σε μεγαλύτερη προστασία των πόρων.

2.5.4.2. Προς το παρόν, οι δράσεις σ' αυτόν τον τομέα έχουν περιοριστεί σε διαβουλεύσεις, μεταξύ των οποίων αξίζει να επισημάνουμε τις εξής δύο, στις οποίες υπήρξε συμμετοχή του κλάδου:

- Το Σεμινάριο Σύσκεψης της Επιτροπής με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, που πραγματοποιήθηκε στις 22 και 23 Ιουνίου 1995 στην Ancona, επεξεργάστηκε την πολιτική διατήρησης των πόρων της Μεσογείου. Μετά τη λήξη του, στις 24 Ιουνίου, πραγματοποιήθηκε συνεδρίαση, στην οποία συμμετείχαν οι εκπρόσωποι των επαγγελματικών οργανώσεων. Κατά τη συνεδρίαση εξετάστηκαν θέματα σχετικά με την εναρμόνιση, τα τεχνικά μέτρα σε κοινοτικό επίπεδο, την διεθνή συνεργασία, τη διαρθρωτική πολιτική και την συμμετοχή των επαγγελματικών οργανώσεων. Συμπεριελήφθησαν, ως ειδικό σημείο, οι επαφές με επαγγελματίες τρίτων χωρών.

- Η Πρώτη Συνάντηση Επαγγελματιών του Αλιευτικού Κλάδου των παράκτιων χωρών της Μεσογείου, που οργάνωσε η Επιτροπή, πραγματοποιήθηκε στη Νάπολη (Ιταλία) στις 28 Σεπτεμβρίου 1996.

2.5.5. Τέλος, ο τομέας της διεθνούς συνεργασίας θεωρήθηκε το δεύτερο στάδιο της οικοδόμησης μιας συνολικής πολιτικής για την διατήρηση και ορθολογική διαχείριση των πόρων. Αφού ολοκληρωθεί η κοινοτική εναρμόνιση, θα πρέπει να δοθεί συνέχεια προς την γενίκευση της αλιευτικής δραστηριότητας στη Μεσόγειο, δεδομένου ότι τα μέτρα που θα συμφωνηθούν με τις παράκτιες χώρες θα πρέπει να είναι υποχρεωτικά για όλους.

2.5.5.1. Το καταλληλότερο μέσο που προτάθηκε ήταν η σύγκληση διπλωματικής συνδιάσκεψης, με σκοπό να προετοιμαστούν οι βάσεις για ένα διεθνές σύστημα διαβούλευσης. Αυτό προϋπέθετε ότι η διαβούλευση θα έπρεπε να διασφαλίζει τη διατήρηση των επιτευγμάτων στα οποία οδήγησε η πρώτη φάση της Κοινής Πολιτικής σε θέματα διαχείρισης και διατήρησης πόρων, και να στηρίζεται σε έναν ανεξάρτητο επιστημονικό θεσμό που θα έθετε τις βάσεις αξιολόγησης της κατάστασης των πόρων.

2.5.5.2. Προς το παρόν, στον τομέα της διεθνούς συνεργασίας έχει σημειωθεί πρόοδος μόνο στο επίπεδο των διαβουλεύσεων. Πραγματοποιήθηκαν δύο διπλωματικές συνδιασκέψεις, το 1994 στην Κρήτη και το 1996 στη Βενετία (Ιταλία), χωρίς, μέχρι στιγμής, να υιοθετηθούν αποτελεσματικά μέτρα που να οδηγούν στην πρακτική επίλυση των προβλημάτων.

2.5.5.3. Άλλο στοιχείο που θεωρήθηκε σημείο αναφοράς από το 1990, υπήρξε η επαναδραστηριοποίηση του ΓΣΑΜ ως θεσμικού πλαισίου που καλύπτει το σύνολο των παράκτιων χωρών. Ούτε κι αυτό μπορεί να θεωρηθεί ότι προχώρησε ιδιαίτερα. Η δραστηριότητα του ΓΣΑΜ δεν έχει αυξηθεί ακόμη ουσιαστικά (μπορεί να υποτεθεί ότι ο λόγος είναι η ανεπάρκεια των μέσων τα οποία θα έπρεπε να παρέχει κυρίως η ΕΕ) ενώ η ένταξή του έχει ήδη εγκριθεί (παρότι, νομικά, εκκρεμεί η έγκριση του Συμβουλίου). Η δραστηριότητα του Συμβουλίου μπορεί να αλλάξει λόγω των αποτελεσμάτων που προέκυψαν από την τελευταία συνεδρίαση που πραγματοποίησε το ΓΣΑΜ στη Ρώμη τον Οκτώβριο του 1997.

2.5.5.4. Στη Μεσόγειο υπάρχουν πολλές παράκτιες χώρες, κοινοτικές ή μη, όπως η Ισπανία, η Ελλάδα, το Μαρόκο, η Αλγερία, κ.ά., οι οποίες, σε γενικές γραμμές, επιδίδονται σε αλιευτικές δραστηριότητες μη βιομηχανικού χαρακτήρα. Από την άλλη πλευρά, υπάρχει άλλος στόλος, βιομηχανικού χαρακτήρα, με σημαία ιαπωνική, κορεάτικη, ή με σημαία ευκολίας (του Παναμά, της Ονδούρας, της Μπελίζ, κ.λπ.), ο οποίος εξακολουθεί να αναπτύσσει δραστηριότητα έξω από τα 12 μίλια χωρίς κανενός είδους έλεγχο. Πρόκειται για ένα στόλο πάνω από 100 αλιευτικών μεγάλης χωρητικότητας, που επιδίδονται σε βιομηχανικού χαρακτήρα αλιεία, με αλιευτικά εργαλεία και εξαρτισμό μεγάλης ικανότητας σύλληψης και που ειδικεύονται στην αλιεία τόνου και ξιφία.

2.5.5.5. Η κατάσταση των πόρων δεν επιτρέπει την επ' αόριστον εκμετάλλευσή τους κατ' αυτόν τον τρόπο. Πρέπει να ρυθμιστεί και να τεθεί υπό έλεγχο η κατάσταση το ταχύτερο. Οπωσδήποτε, πρέπει πάντοτε να έχει το προβάδισμα η μη βιομηχανική αλιεία έναντι της βιομηχανικής και τα συμφέροντα των παράκτιων χωρών της Μεσογείου έναντι των τρίτων χωρών.

3. Συμπεράσματα

3.1. Η Μεσόγειος θάλασσα παρουσιάζει ορισμένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά στα οποία πρέπει αναγκαστικά να προσαρμοστούν τα συστήματα διαχείρισης για να είναι αποτελεσματικά.

3.2. Η αποτελεσματικότητα των συστημάτων διαχείρισης θα εξαρτηθεί επίσης από το αν έχουν ισότιμο χαρακτήρα που να αποτρέπει τη σχετική επιδείνωση.

3.3. Πρέπει να συνεχίσει να ενισχύεται η επιστημονική έρευνα με την αύξηση του δυναμισμού του ΓΣΑΜ, πράγμα που θα του επιτρέψει να είναι ο οργανισμός προτεραιότητας, χωρίς να σταματήσει η επιστημονική συνεργασία μέσω της κατάρτισης μελετών μεταξύ παράκτιων χωρών της Μεσογείου.

3.4. Διαπιστώνεται η ύπαρξη διαφορετικών καταστάσεων και ως εκ τούτου είναι απαραίτητη η πραγματική και συνολική εναρμόνιση της αλιείας στη Μεσόγειο. Η εναρμόνιση θα καταστεί δυνατή μόνο με τη σταδιακή κατάργηση όλων των παρεκκλίσεων που προβλέπει ο Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1626/94 οι οποίες δεν έχουν επιστημονική βάση και την επιβολή των ίδιων τεχνικών μέτρων για όλους τους στόλους.

3.5. Υποστηρίζοντας την πρόταση που υπέβαλε η Ευρωπαϊκή Ένωση στο ΓΣΑΜ σχετικά με την δημιουργία μιας επιτροπής όπου θα συμμετέχουν άμεσα οι επαγγελματίες, η ΟΚΕ εκφράζει την επιθυμία οι προτεινόμενοι κανονισμοί να αποτελέσουν αντικείμενο διαβουλεύσεων με τους επαγγελματίες ώστε να δεσμευτούν για την τήρησή τους.

3.6. Πρέπει να θεσπιστούν τα κατάλληλα μέτρα κατά των παραγωγών που δεν θα τηρούν τους κανόνες διατήρησης των πόρων. Πρέπει να ενισχυθεί το υπεύθυνο εμπόριο ώστε να αποτραπεί ο αθέμιτος ανταγωνισμός που υφίσταται σήμερα, ιδιαίτερα όσον αφορά τους στόλους τρίτων χωρών.

3.7. Η θέσπιση ζωνών προστατευόμενης αλιείας στη Μεσόγειο αποτελεί κατάλληλο μέσο για την αποτελεσματικότητα των μέτρων προστασίας και διατήρησης των πόρων.

3.8. Οι διπλωματικές συνδιασκέψεις πρέπει να υπερβούν το στάδιο της δήλωσης προθέσεων. Πρέπει να αναπτυχθούν, με όλες τις χώρες, προκαταρκτικές εργασίες που να παρέχουν τη δυνατότητα υιοθέτησης συμπερασμάτων τα οποία να εφαρμόζονται άμεσα.

3.9. Κατά τη διαδικασία προσαρμογής προς μια βιώσιμη αλιεία στη Μεσόγειο, η μη βιομηχανική αλιεία πρέπει να έχει προτεραιότητα έναντι της βιομηχανικής. Τα συμφέροντα των παράκτιων χωρών πρέπει να έχουν το προβάδισμα έναντι των τρίτων προς τη Μεσόγειο χωρών.

Βρυξέλλες, 25 Φεβρουαρίου 1998.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() ΕΕ L 171 της 6.7.1994. Γνωμοδότηση της ΟΚΕ: ΕΕ C 201 της 26.7.1993.

() Διακυβερνητικός οργανισμός που συστάθηκε το 1949 στους κόλπους του Οργανισμού των Ηνωμένων Εθνών για τη Διατροφή και τη Γεωργία (FAO). Η ιδρυτική σύμβαση του ΓΣΑΜ τέθηκε σε ισχύ στις 20 Φεβρουαρίου 1952.

() ΕΕ C 30 της 30.1.1997.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Χαρακτηριστικά του κοινοτικού αλιευτικού στόλου στη Μεσόγειο

Από γενική άποψη, τα χαρακτηριστικά του κοινοτικού αλιευτικού στόλου στη Μεσόγειο ορίζονται ως εξής:

- αποτελείται από μεγάλο αριθμό μονάδων (περίπου 47 000) μειωμένων διαστάσεων και ανεπαρκούς μηχανοκίνησης 7

- είναι πεπαλαιωμένα τόσο τα πλοία όσο και ο εξοπλισμός που φέρουν για την ανάπτυξη αλιευτικής δραστηριότητας ή τη συντήρηση και συσκευασία των αλιευμάτων 7

- είναι ανεπαρκής η υγιεινή και η ασφάλεια επί των πλοίων.

Μετά από την ανάλυση των κοινωνικοοικονομικών προτύπων εκμετάλλευσης των αλιευτικών πόρων, η κατάσταση που επικρατεί στα τέσσερα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη μπορεί να συνοψισθεί ως εξής:

- Η διάρθρωση εκμετάλλευσης της παράκτιας μή βιομηχανικής αλιείας που αναπτύσσεται από μονάδες χωρίς γέφυρα, μήκους μικρότερου των 9 μέτρων μεταξύ των καθέτων και κατά κανόνα χωρίς κινητήρα, είναι οικογενειακού τύπου και συμβάλλει στη δημιουργία σημαντικού αριθμού θέσεων απασχόλησης, με χαμηλές ωστόσο αποδοχές. Επιπλέον, λόγω των παραδοσιακών κοινωνικών διαρθρώσεών του, ο συγκεκριμένος τομέας παρουσιάζει κάποια δυσκαμψία όσον αφορά τις εξωγενείς υποχρεώσεις (νομοθεσία, έλεγχος), αφενός, και την τεχνική πρόοδο, αφετέρου, πράγμα στο οποίο πρέπει να προσθέσουμε και τις αντίστοιχες κοινωνικοοικονομικές διαρθρώσεις που ευνοούν τον ατομικισμό.

- Ο ημιβιομηχανικός στόλος αποτελείται από μονάδες μήκους μεγαλύτερου των 9 μέτρων και μικρότερου των 18 μέτρων μεταξύ των καθέτων, παλαιές και απηρχαιωμένες κατά κανόνα. Οι δραστηριότητές τους είναι ευκολότερο να ελεγχθούν, καθώς ο αριθμός τους είναι μικρότερος και, λόγω των χαρακτηριστικών τους, είναι υποχρεωμένες να πραγματοποιούν τις εκφορτώσεις τους στους λιμένες. Πρέπει να επισημανθεί ότι ορισμένες δραστηριότητες αυτού του τομέα του μεσογειακού στόλου υπόκεινται σε αυστηρές ρυθμίσεις, όπως π.χ. η απαγόρευση της ανάπτυξης δραστηριότητας και ακόμη και η απαγόρευση της κατασκευής νέων πλοίων στις περιπτώσεις που επιδιώκεται ο έλεγχος της πρόσβασης στους πόρους (απαίτηση άδειας πριν από την κατασκευή, άδειας λειτουργίας, άλλων αδειών κ.λπ.).

- Η αλιεία ανοιχτής θάλασσας ασκείται από σχετικά σύγχρονες και παραγωγικές μονάδες οι οποίες αναπτύσσουν δραστηριότητα κατά κανόνα σε ζώνες που βρίσκονται έξω από τα χωρικά ύδατα. Στον τομέα αυτό πρέπει να υπογραμμιστεί ότι υπάρχει ένας στόλος ειδικευμένος στην αλιεία τόνου και άλλων μεγάλων αποδημητικών ειδών ο οποίος ανταγωνίζεται άμεσα τους στόλους μη παράκτιων χωρών.

Πηγή: COM(90) 1136 τελικό - Annexe I - σ. 13-14.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>