24. 4. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 102/3 
Γνωμοδότηση σχετικά με την πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 86/ 
278/ΕΟΚ σχετικά με την προστασία του περιβάλλοντος και ιδίως του εδάφους κατά τη χρησιμοποίηση 
της ιλύος καθαρισμού λυμάτων στη γεωργία όσον αφορά το χρώμιο(') 
(89/C 102/02) 
Στις 8 Δεκεμβρίου 1988, το Συμβούλιο αποφάσισε, σύμφωνα με το άρθρο 130 Ρ της Συνθήκης για την 
ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και 
Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την παραπάνω πρόταση. 
Η ΟΚΕ ανέθεσε στο τμήμα περιβάλλοντος, δημόσιας υγείας και κατανάλωσης την προετοιμασία των 
σχετικών εργασιών. Το τμήμα κατάρτισε τη γνωμοδότηση του στις 31 Ιανουαρίου 1989 (με βάση την 
εισηγητική έκθεση του κ. Proumens). 
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, κατά την 263η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 22ας 
Ιανουαρίου 1989), υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση. 
1. Γενικές παρατηρήσεις 2. Ειδικές παρατηρήσεις 
1.1. Η ΟΚΕ (2) επικροτεί την πρόταση οδηγίας της Επιτρο­
πής, αφού αυτή εντάσσεται στη λογική σειρά των πραγμάτων 
και αναπληρώνει ένα προσωρινό κενό της βασικής οδηγίας 
86/278/ΕΟΚ (3). Πράγματι, το χρώμιο δεν είχε συμπεριληφθεί 
στις οριακές τιμές που προέβλεπε η οδηγία αυτή επειδή δεν 
υπήρχαν επαρκείς επιστημονικές μελέτες. 
1.2. Οι μελέτες αυτές εκπονήθηκαν και κατέληξαν σε 
συγκεκριμένα συμπεράσματα, η αιτιολόγηση των οποίων 
είναι σαφέστατη. 
1.3. Όσον αφορά τις οριακές τιμές πρέπει να επισημανθούν 
οι διαφορές των τιμών που όρισαν τα κράτη μέλη, τα οποία 
έχουν ήδη θεσπίσει νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητι­
κές διατάξεις ή έχουν διατυπώσει συστάσεις οι οποίες προη­
γούνται χρονικά της παρούσας πρότασης οδηγίας. 
1.4. Επομένως, είναι σημαντικό τα εν λόγω κράτη μέλη να 
μην αμφισβητήσουν την επιστημονική έκθεση που καταρ­
τίστηκε στις αρχές του 1988. 
1.5. Η ΟΚΕ εκφράζει ανησυχίες για το πρόβλημα της 
διείσδυσης του χρωμίου στα υπόγεια ύδατα αφενός και, αφετέ­
ρου, για την ύπαρξη χρωμίου στα γεωργικά προϊόντα που 
περιλαμβάνονται στην αλυσίδα διατροφής. Η επιστημονική 
έκθεση που καταρτίσθηκε με φροντίδα της Επιτροπής, παρέ­
χει ικανοποιητικές απαντήσεις σχετικά. 
1.6. Εξάλλου, η ΟΚΕ διερωτήθηκε ποια ενδέχεται να είναι 
η επίδραση της ιλύος καθαρισμού λυμάτων που διασκορπίζε­
ται στις χορτονομές. 
Η βασική οδηγία 86/278/ΕΟΚ προβλέπει σχετικά ένα χρο­
νικό διάστημα που μεσολαβεί ανάμεσα στη στιγμή κατά την 
οποία διασκορπίζεται η ιλύς καθαρισμού που περιέχει χρώμιο 
και τη στιγμή κατά την οποία τα ζώα μπορούν να αρχίσουν τη 
βοσκή. Η περίοδος αυτή είναι τουλάχιστον τρεις εβδομάδες, 
αλλά ορίζεται από τα κράτη μέλη τα οποία, σε ορισμένες 
περιπτώσεις, ανάλογα με τις κλιματολογικές συνθήκες (περι­
οχές με κλίμα θερμό και ξηρό, χαμηλό ύψος βροχής), 
μπορούν να παρατείνουν την περίοδο αυτή. 2.1. Εξέταση των οριακών τιμών 
2.1.1. Όπως και στη βασική οδηγία 86/278/ΕΟΚ, οι ορια­
κές τιμές της παρούσας πρότασης είναι 3 ειδών. Συγκεκρι­
μένα, οι εν λόγω τιμές αναφέρονται: 
α) στις συγκεντρώσεις βαρέων μετάλλων στο έδαφος· 
β) στις συγκεντρώσεις βαρέων μετάλλων στην ιλύ καθαρι­
σμού λυμάτων που χρησιμοποιείται στη γεωργία· 
γ) στις ποσότητες βαρέων μετάλλων που μπορούν να 
προστεθούν κατ'έτος στα καλλιεργούμενα εδάφη. 
2.1.2. Οι οριακές τιμές συγκεντρώσεων χρωμίου στο 
έδαφος κυμαίνονται από 100 έως 200 mg/kg ξηράς ύλης. 
2.1.3. Οι οριακές τιμές συγκεντρώσεων στην ιλύ καθαρι­
σμού λυμάτων κυμαίνονται από 1 000 έως 1 750 mg/kg ξηράς 
ύλης. 
2.1.4. Οι οριακές τιμές για τις ποσότητες χρωμίου που 
μπορούν να προστεθούν ετησίως στα καλλιεργούμενα εδάφη 
είναι 4,5 kg κατά εκτάριο και έτος. 
2.1.5. Πρέπει να σημειωθεί ότι οι υψηλότερες οριακές 
τιμές συγκεντρώσεων στην ιλύ μπορεί να θεωρηθούν υπερβο­
λικά υψηλές και δεν μπορούν να γίνονται πάντοτε δεκτές για 
μια συστηματική χρησιμοποίηση μακράς διάρκειας. Ωστόσο, 
φαίνεται ότι οι οριακές τιμές για τις ετήσιες ποσότητες 
επιτρέπουν ακριβώς να καταστεί πρότυπη η χρησιμοποίηση 
αυτή. 
2.1.6. Οι ψαλίδες που προβλέπονται στα παραπάνω σημεία 
2.1.2 και 2.1.3 για τις οριακές τιμές αφήνουν ελευθερία χει­
ρισμών στα κράτη μέλη. Αυτά μπορούν να αποφασίσουν για 
το ύψος της οριακής τιμής που θεωρούν ενδεδειγμένο είτε 
στη χώρα είτε σε μια περιοχή, ανάλογα με τη μορφολογία 
του εδάφους, τις συνήθεις κλιματολογικές συνθήκες και τις 
γεωργικές πρακτικές. 
(') ΕΕ αριθ. C 307 της 2. 12. 1988, σ. 9. 
(2) Με την επιφύλαξη της έγκρισης από την ολομέλεια. 
(3) ΕΕ αριθ. L 181 της 4. 7. 1986. Επειδή είναι επικίνδυνο το εξασθενές χρώμιο, το οποίο προ­
κύπτει από την οξείδωση του τρισθενούς χρωμίου που 
βρίσκεται κυρίως στην ιλύ και στο έδαφος, κατά την αξιολό-
Αριθ. C 102/4 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 24. 4. 89 
γηση της φύσης του εδάφους θα έπρεπε να αποτελεί σημα­
ντικό στοιχείο η ικανότητα του να οξειδώνει το χρώμιο. 
2.2. Εφαρμογή της οδηγίας 
2.2.1. Η ΟΚΕ διερωτήθηκε κατά πόσο είναι εφικτή η εφαρ­
μογή της οδηγίας από την 1η Ιανουαρίου 1990. 
Πράγματι, η βασική οδηγία πρέπει να εφαρμοσθεί στα κράτη 
μέλη το αργότερο μέχρι τον Ιούλιο του 1989. Καθώς στην 
προκειμένη περίπτωση πρόκειται απλώς για την προσθήκη 
των οριακών τιμών του χρωμίου, χωρίς να χρειάζεται να 
τροποποιηθούν οι άλλες διατάξεις της οδηγίας, η ημερομηνία 
αυτή δεν είναι μόνο ρεαλιστική αλλά και επιθυμητή. 
Έχει σημασία, ωστόσο, να επαγρυπνεί η Επιτροπή για την 
αποτελεσματική εφαρμογή της βασικής οδηγίας, και να 
συσταθούν τα απαραίτητα συστήματα ελέγχου σχετικά. 
2.2.2. Οι σταθμοί παραγωγής ιλύος καθαρισμού που δια­
θέτουν τεχνικά μέσα για έλεγχο των βαρέων μετάλλων, πρέπει 
να είναι σε θέση να επαληθεύουν την περιεκτικότητα κυρίως 
σε χρώμιο, σύμφωνα με το άρθρο 10 της οδηγίας 86/278/ 
ΕΟΚ στα πλαίσια μιας σαφώς καθορισμένης διοικητικής 
διαδικασίας. 
Η αποτελεσματικότητα, ωστόσο, αυτής της διαδικασίας, που 
παραμένει θεωρητική όσο δεν εφαρμόζεται η οδηγία πλαίσιο, 
παραμένει προς επαλήθευση. 
2.2.3. Σε περίπτωση υπέρβασης των οριακών τιμών, οι εν 
λόγω σταθμοί καθαρισμού πρέπει να εξαλείφουν την ιλύ αυτή. 
Βρυξέλλες, 22 Φεβρουαρίου 1989. Η εξάλειψη αυτή μπορεί να γίνει με τρεις τρόπους: 
α) αποτέφρωση-
β) απόρριψη σε τόπους συγκέντρωσης επικίνδυνων αποβλή­
των (αν και, δυστυχώς, οι εν λόγω τόποι γίνονται ολόενα 
και λιγότεροι)· 
γ) διασκόρπιση σε καλλιέργειες που δεν προορίζονται για 
την παραγωγή ειδών διατροφής. 
2.2.4. Είναι βέβαιο ότι οι μέθοδοι που αναφέρθηκαν παρα­
μένουν εμπειρικές, μη ικανοποιητικές και ενδέχεται να προ­
καλέσουν ζημίες στο περιβάλλον (με εξαίρεση ενδεχομένως 
της αποτέφρωσης). 
Επομένως, η Επιτροπή οφείλει να παροτρύνει τα κράτη μέλη 
να διατυπώσουν συστάσεις υπόψη των βιομηχανιών που 
αποβάλλουν χρώμιο, με σκοπό τη μεγαλύτερη δυνατή μείωση 
των αποβλήτων αυτών, στα πλαίσια των υπαρχουσών τεχνι­
κών. 
2.3. Στοιχεία αναφορικά με τις επιπτώσεις 
2.3.1. Τα στοιχεία για τις επιπτώσεις αφορούν κυρίως τις 
γεωργικές εκμεταλλεύσεις που υπάγονται στη ΓΔ VI και όχι 
μόνο τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ), χωρίς ωστόσο 
να παραγνωρίζεται το γεγονός ότι μεγάλος αριθμός γεωργι­
κών εκμεταλλεύσεων είναι οι ίδιες ΜΜΕ. 
2.3.2. Πρέπει να σημειωθεί ότι ζητήθηκε η γνώμη της 
ΓΔ VI για το πρόβλημα της διασκόρπισης της ιλύος αυτής 
καθαρισμού η οποία συνέστησε επίσης στη ΓΔ XI να προβλέ­
ψει πιο αυστηρές προδιαγραφές, πράγμα που έγινε. 
2.3.3. Συνεπώς, η διαβούλευση δεν ήταν μόνο αποτελεσμα­
τική, αλλά και έγινε με επίδειξη ενδιαφέροντος για την καλή 
γεωργική εκμετάλλευση και με συνεκτίμηση των πιθανών 
περιβαλλοντολογικών προβλημάτων. 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Alberto MASPRONE