ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Βρυξέλλες, 01.10.1997 
COM(97)479 τελικό 
ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
Απασχόληρτι στην Ευρώπη το 1997 

Ζητήματα απασχόλησης ενόψει του 2000: συνοπτική παρουσίαση 
Ζητήματα απασχόλησης ενόψει του 2000: 
συνοπτική παρουσίαση 
Η Έκθεση για την Απασχόληση στην Ευρώπη του 1997 
παρουσιάζεται σε μια καθοριστική στιγμή για την ανάπτυ­
ξη της Ένωσης. Η νέα συνθήκη που εγκρίθηκε στο Άμ­
στερνταμ καθιστά την απασχόληση μια υπόθεση κοινού 
ενδιαφέροντος και την εισάγει ρητά ως στόχο της Ένωσης. 
Η παρούσα έκθεση συμβάλλει στην προετοιμασία του έκτα­
κτου Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για την απασχόληση και 
την ανεργία και στην περαιτέρω ανάπτυξη της ευρωπαϊκής 
στρατηγικής για την απασχόληση. Παρουσιάζει τις τελευ­
ταίες τάσεις της απασχόλησης και της αγοράς εργασίας και 
εξετάζει τις προκλήσεις του 21ου αιώνα, καθώς η Ευρωπαϊ­
κή Ένωση προετοηιάζεται για τη νέα αυτή φάση ανάπτυ­
ξης με την ολοκλήρωση της Ενιαίας Αγοράς, την τρίτη 
φάση της ΟΝΕ και τις προετοιμασίες για το νέο κύμα 
διευρύνσεων. 
Οι πρόσφατες εξελίξεις σχετικά 
με τις θέσεις εργασίας 
και την απασχοληοιμότητα 
Το 1996 η οικονομική ανάπτυξη, με ρυθμό 1,5%, ήταν αργή, 
ενώ η ανάκαμψη ουσιαστικά ξεκίνησε στα τέλη της χρο­
νιάς. Ο πληθωρισμός, με ποσοστό 272%, συνέχισε να κινεί­
ται σε χαμηλά επίπεδα, ενώ οι μισθολογικές εξελίξεις 
χαρακτηρίστηκαν από μετριοπάθεια. 
- Η απασχόληση αυξήθηκε κατά περίπου 600 000 θέσεις 
το 1996, αριθμός που δεν ήταν επαρκής για να αντισταθ­
μίσει την απώλεια θέσεων εργασίας από την ύφεση, ή 
για να μειώσει την ανεργία. 
- Για άλλη μια φορά, οι θέσεις μερικής απασχόλησης 
αντιπροσώπευαν το σύνολο της καθαρής δημιουργίας 
θέσεων εργασίας το 1996, όπως κάθε χρόνο από το 1990 
και μετά. 
- Η αύξηση των ευκαιριών απασχόλησης οδήγησε σε νέα 
αύξηση της συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό. Η συμ­
μετοχή των γυναικών αυξήθηκε ακόμη περισσότερο, 
από 5672% σε 57%, ενώ επιβραδύνθηκε η έξοδος των 
ανδρών από την αγορά εργασίας. 
- Η ανεργία εξακολουθεί πεισματικά να παραμένει σε 
υψηλά επίπεδα, με ποσοστό 10,8% στα μέσα του1997, 
ενώ πάνω από το 5% του εργατικού δυναμικού της 
Ένωσης ήταν άνεργοι επί ένα χρόνο ή περισσότερο το 
1996. 
- Οι άνεργοι αντιμετώπισαν μεγάλες δυσκολίες εύρεσης 
εργασίας: λιγότερο από το ένα τρίτο των ανδρών και το ένα τέταρτο των γυναικών που ήταν άνεργοι το 1995 
είχαν βρει εργασία το 1996. 
- Η ανεργία των γυναικών εξακολουθεί να υπερβαίνει 
κατά περίπου 3% μονάδες την αντίστοιχη των ανδρών 
(12,7% έναντι 9,4%). 
- Μολονότι η ανεργία των νέων βελτιώθηκε ελαφρά λόγω 
δημογραφικών παραγόντων και της υψηλότερης συμ­
μετοχής στην εκπαίδευση, το μέσο ποσοστό στην ΕΕ 
εξακολουθεί να υπερβαίνει το 20%. 
- Η απώλεια θέσεων εργασίας την τελευταία ΙΟετία επι­
κεντρώθηκε σε τομείς που αντιπροσωπεύουν λιγότερο 
από το ένα τέταρτο της συνολικής απασχόλησης στην 
Ένωση. 
- Το 17% του πληθυσμού εργάσιμης ηλικίας αποτελείται 
από άτομα με ειδικές ανάγκες, ενώ τα μισά περίπου από 
τα άτομα αυτά ανήκουν στην ηλικιακή ομάδα 50-64 
ετών. Το μέσο ποσοστό απασχόλησης των ατόμων με 
ειδικές ανάγκες είναι 44%, σχεδόν 17 μονάδες χαμηλό^ 
τερο από το συνολικό ποσοστό. 
Τα κύρια ερωτήματα των 
ζητημάτων για την απασχόληση. 
Οι προκλήσεις της επόμενης δεκαετίας θέτουν σοβαρά ερω­
τήματα ως προς την ικανότητα ανταπόκρισης της ευρωπαϊ­
κής αγοράς εργασίας. Η ενιαία αγορά και η ΟΝΕ 
επικεντρώνουν την προσοχή στους μηχανισμούς οικονομι­
κής προσαρμογής και στην αποτελεσματικότητα τους κα­
θώς και στο ερώτημα εάν η ευρωπαϊκή αγορά εργασίας είναι 
αρκετά ευέλικτη για να εξασφαλίσει μια ισόρροπη και αει-
φόρο ανάπτυξη της απασχόλησης στα επόμενα χρόνια. 
Το βασικό πρόβλημα είναι 
η δημιουργία θέσεων εργασίας. 
Ανεξαρτήτως της σχέσης μεταξύ της απασχόλησης και της 
αύξησης της παραγωγής, είναι σαφές ότι το βασικό πρόβλη­
μα εξακολουθεί να είναι η δημιουργία περισσότερων θέ­
σεων εργασίας. Η ανταπόκριση που εκδηλώθηκε με την 
αυξημένη συμμετοχή στην αγορά εργασίας κατόπιν της 
σχετικά μικρής βελτίωσης των ευκαιριών απασχόλησης 
κατά την περίοδο 1994-1996, δείχνει ότι στην Ευρώπη, 
πέρα από τα άτομα που καταγράφονται ως άνεργα, υπάρχει 
ένα εφεδρικό εργατικό δυναμικό το οποίο μπορεί να κινη­
τοποιηθεί. Σε σύγκριση με το ποσοστό απασχόλησης των 
ΗΠΑ, το δυναμικό αυτό ανέρχεται σε πάνω από 20 εκατ. 
Ζητήματα απασχόλησης ενόψει του 2000: συνοπτική παρουσίαση 
άτομα για τα οποία πρέπει να βρεθούν θέσεις εργασίας. Για 
την απεμπλοκή αυτού του δυναμικού ανάπτυξης και για 
να καταστεί αυτή αειφόρος απαιτείται μια δέσμη μέτρων. 
- Μολονότι, βραχυπρόθεσμα, η καθαρή δημιουργία θέ­
σεων εργασίας εξαρτάται κυρίως από το ρυθμό ανάπτυ­
ξης της παραγωγής, μακροπρόθεσμα εξαρτάται και από 
τις θεσμικές δομές και από τις κοινωνικές επιλογές ως 
προς την προτεραιότητα που δίνεται στην απασχόληση 
καθώς και τον τρόπο διευθέτησης των ενδεχόμενων 
διαφορών μεταξύ των στοιχείων αυτών και της διατή­
ρησης της αύξησης της παραγωγικότητας και της αντα­
γωνιστικότητας. 
- Τα συστήματα φορολογίας και κοινωνικών παροχών 
πρέπει να καταστούν φιλικότερα προς την απασχόληση, 
προκειμένου να δημιουργηθεί ένα περιβάλλον που θα 
ενθαρρύνει την επιχειρηματική δραστηριότητα και τη 
δημιουργία θέσεων εργασίας. 
- Οι επενδύσεις, ιδίως σε δι-ευρωπαϊκά προγράμματα υ­
ποδομής, μπορούν να έχουν σημαντικό αντίκτυπο στην 
απασχόληση, βελτιώνοντας την ικανότητα και το δυνα­
μικό της παραγωγής με χαμηλότερο κίνδυνο πληθωρι­
σμού άπ' ό,τι η κατανάλωση, και προωθώντας την 
ανταγωνιστικότητα και τη αειφόρο ανάπτυξη. 
- Η δημιουργία θέσεων εργασίας εξαρτάται σε μεγάλο 
βαθμό από τη δημιουργία του κατάλληλου οικονομικού 
κλίματος. Οι αγορές προϊόντων και υπηρεσιών πρέπει 
να λειτουργούν αποτελεσματικότερα προκειμένου να 
δημιουργήσουν νέες ευκαιρίες οι οποίες θα οδηγήσουν 
σε πρόσθετη ζήτηση εργατικού δυναμικού. Κατά συνέ­
πεια, τα μέτρα που προτείνονται στο πρόγραμμα δράσης 
της Ενιαίας Αγοράς θα πρέπει να εφαρμοστούν, χωρίς 
καθυστέρηση, σε εθνικό και κοινοτικό επίπεδο. 
Το χάσμα των δεξιοτήτων 
- Ένα μείζον διαρθρωτικό πρόβλημα 
Η γήρανση του εργατικού δυναμικού της Ένωσης, σε συν­
δυασμό με τον αυξανόμενο ρυθμό διάδοσης της νέας τεχνολο­
γίας, μας οδηγούν στην αντιμετώπιση μιας ολοένα 
μεγαλύτερης έλλειψης δεξιοτήτων. Η κοινωνία πρέπει να 
διατηρήσει την ανταγωνιστικότητα της παρόλο το φθίνοντα 
αριθμό νέων που διαθέτουν σύγχρονες δεξιότητες και το 
υψηλό ποσοστό εργαζομένων μεγαλύτερης ηλικίας η κατάρ­
τιση των οποίων αφορά σε παρωχημένες τεχνολογίες ή σε 
επαγγέλματα για τα οποία δεν υπάρχει ζήτηση. Κατά συνέ­
πεια, για να εξασφαλίζεται ότι η μάθηση, η κατάρτιση και η 
βελτίωση των δεξιοτήτων και των ικανοτήτων αποτελεί μια 
συνεχή, δια βίου, διαδικασία απαιτείται μια τριπλή στρατηγι­
κή. Πρώτον, τα συστήματα της αρχικής εκπαίδευσης και 
κατάρτισης πρέπει να αναδιοργανωθούν ριζικά προκειμένου 
να γεφυρωθεί το χάσμα μεταξύ σχολείου και εργασίας και να 
δοθεί η ευκαιρία στους νέους να αποκτήσουν προσαρμοστικό­
τητα για τον μετέπειτα επαγγελματικό τους βίο, εξασφαλίζο­
ντας ότι διαθέτουν τις απαιτούμενες δεξιότητες και 
ικανότητες. Δεύτερον, η δέσμευση των κυβερνήσεων και των 
επιχειρήσεων πρέπει να είναι πολύ μεγαλύτερη από τις σημε­
ρινές συμβολικές προσπάθειες τους για την αναβάθμιση και 
τη συνεχιζόμενη κατάρτιση του συνόλου του ενήλικου εργα­τικού δυναμικού, το οποίο με τον τρόπο αυτό θα μπορεί να 
αντιμέτωποι τις προκλήσεις που παρουσιάζονται λόγω των 
νέων τεχνολογιών. Τρίτον, πρέπει να αναπτυχθούν βελτιω­
μένα προγράμματα που θα συνδυάζουν την κατάρτιση, τα 
κίνητρα και τις ευκαιρίες για τους ανέργους και τους απολυ­
μένους εργαζομένους, και θα τους παρέχουν τα κατάλληλα 
προσόντα και ικανότητες που θα τους επιτρέψουν να επανε­
νταχθούν στο κοινωνικό σύνολο. Η γεφύρωση, τουχάσματοςτων 
δεξιοτήτων αποτελεί κλειδί γιαμια ευέλικτη, και mo δυναμικήαγορά 
εργασίας. 
Ταυτόχρονα, οι προσπάθειες βελτίωσης του επιπέδου των 
δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού πρέπει να συμβαδίζουν 
με συνεχείς προσπάθειες εξασφάλισης ικανοποιητικής ευελι­
ξίας στις αγορές εργασίας, ενώ το κόστος εργασίας πρέπει να 
διευκολύνει τη δημιουργία θέσεων εργασίας, έτσι ώστε να 
παρέχονται ευκαιρίες απασχόλησης στα άτομα εκείνα των 
οποίων οι δεξιότητες αναμένεται να παραμείνουν χαμηλές, 
ανεξαρτήτως του είδους και του βαθμού κατάρτισης που 
λαμβάνουν. Αυτό σημαίνει ότι το συνολικό κόστος απασχό­
λησης των ατόμων αυτών, συμπεριλαμβανομένου και του μη 
μισθολογικού κόστους, βρίσκεται σε αντίστοιχα επίπεδα με 
την παραγωγικότητα και ότι καταργούνται οι τεχνητοί φραγ-
μοίπου εμποδίζουν τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Τα μέτρα 
αυτά θα βοηθήσουν εξάλλου να εδραιωθεί η εμπιστοσύνη ότι 
οι πολιτικές στήριξης της ζήτησης εργασίας δεν θα οδηγήσουν 
απλά και μόνο στην αύξηση του πληθωρισμού. 
Η ευελιξία των εργασιακών προτύπων 
Η ευελιξία των αγορών αγαθών και υπηρεσιών, με τη μορφή 
Π·Χ· τΊΚ άρσης των περιορισμών σχετικά με τις εμπορικές 
συναλλαγές την Κυριακή, μεταφράζεται στην ευρωπαϊκή 
αγορά εργασίας σε μη-καθιερωμενα πρότυπα και συμβάσεις 
εργασίας. Η εργασία με καθεστώς μερικής απασχόλησης και 
οι συμβάσεις ορισμένου χρόνου έχουν γίνει πλέον ο συνήθης 
τρόπος αντιμετώπισης της αργής ανάπτυξης της αγοράς και 
της αβεβαιότητας. Τέτοιου είδους πρότυπα ενδέχεται επίσης 
να είναι αποτέλεσμα των υψηλών επιπέδων ρύθμισης, τα 
οποία μεταβάλλουν τον τρόπο με τον οποίο οι εργοδότες 
προσλαμβάνουν εργατικό δυναμικό και επηρεάζουν το ρυθμό 
της καθαρής δημιουργίας θέσεων εργασίας. Απαιτείται επομέ­
νως μια νέα προσέγγιση, που δεν θα καταδικάζει ρητά τα 
πρότυπα αυτά, αλλά ούτε θα τα προωθεί απερίσκεπτα Απαι­
τούνται προσεκτικά σχεδιασμένα προγράμματα μεταρρυθμίσεων, 
κατά προτίμηση, ύστερα από διαπραγματεύσεις μέσω του κοινωνικού 
διαλόγου των κυβερνήσεων και των κοινωνικών εταίρων. Τα προ­
γράμματα αυτά θα πρέπει και να καταργήσουν τις διακρίσεις ενα-
ντίοντωνονμβάοτωνεργασίαςαορίσωυχρόνου, που οφείλονται στην 
υπερβολική ρύθμιση, και να επεκτείνουν την κοινωνική προστασία, 
τα κεκτημένα και μεταβιβάσιμα δικαιώματα, στις άτυπες μορφές 
εργασίας. 
Η ευελιξία μισθών και ημερομισθίων 
Οι διαφορές των μισθολογικών επιπέδων στην Ευρώπη 
είναι συνήθως μεγαλύτερες από ό,τι στις ΗΠΑ, όχι μόνο 
μεταξύ κρατών μελών, πράγμα αναμενόμενο, αλλά και με­
ταξύ περιφερειών στο εσωτερικό των κρατών μελών. Το 
μέσο κόστος εργασίας κυμαίνεται από 5 ECU την ώρα μέχρι 
πάνω από 25 ECU την ώρα. Οι διαφορές αυτές αντικατο-
Ζητήματα απασχόλησης ενόψει του 2000: συνοπτική παρουσίαση 
πτρίζουν σε μεγάλο βαθμό διαφορές στην παραγωγικότητα 
της εργασίας, ενώ δεν υπάρχουν ιδιαίτερες ενδείξεις ότι οι 
μισθοί βρίσκονται σε υπερβολικά υψηλό επίπεδο σε σχέση 
με τη συμβολή της εργασίας στην προστιθέμενη αξία. Η 
ανάλυση των διαφορών του κόστους εργασίας μεταξύ πε­
ριοχών της Ευρώπης και των ΗΠΑ δείχνει ότι τα περιφε­
ρειακά προβλήματα ανεπαρκούς υποδομής, το χαμηλό επίπεδο 
δεξιοτήτων του τοπικού εργατικού δυναμικού κ.λ.π. μπορούν να 
είναι εξίσου σημαντικά με την ευελιξία των μισθών για τη δη­
μιουργία ανισορροπίας στους ρυθμούς οικονομικής ανάπτυξης 
και αύξησης της απασχόλησης. Για το λόγο αυτό, η πολιτική 
πρέπει να επικεντρωθεί στην επίλυση αυτών των προβλημάτων 
και στην αντιμετώπιση των δυσκαμψιών στην αγοράς εργασίας 
που μπορεί να εμποδίσουν τη δημιουργία θέσεων εργασίας. 
Η γεωγραφική κινητικότητα 
Η κλίμακα της μετανάστευσης προς την Ένωση είναι 
σχετικά μικρή: το 1995 το ποσοστό ήταν μικρότερο από το 
0,5% του πληθυσμού εργάσιμης ηλικίας. Η μεταναστευτι­
κή ροή προς την Ένωση έχει επιβραδυνθεί σημαντικά από 
την αρχή της δεκαετίας του 1990 μόνο το ήμισυ των μετα­
ναστών προέρχεται από τρίτες χώρες, ενώ πολλοί από τους 
υπόλοιπους είναι παλιννοστούντες υπήκοοι της χώρας. 
Παρόλο που οι πολιτικές για τη μετανάστευση του εργατι­
κού δυναμικού πρέπει να εξακολουθήσουν να δίνουν προ-
τεραιότητα στην απορρόφηση της πλεονάζουσας 
προσφοράς εργατικού δυναμικού στην ΕΕ, θα πρέπει να 
αναγνωριστεί η σημασία της συμβολές των μεταναστών 
στις οικονομίες της και, σύμφωνα με τις ισχύουσες Συνθή­
κες, θα πρέπει να προωθηθούν τα δικαιώματα τους και η 
ίση μεταχείριση που αναλογεί στη συμβολή τους. 
Στο εσωτερικό της Ένωσης, η κινητικότητα του εργατικού 
δυναμικού μεταξύ των κρατών μελών είναι επίσης χαμηλή, 
πολύ χαμηλότερη από τις μετακινήσεις μεταξύ διαφορετι­
κών τμημάτων των ΗΠΑ. Λιγότερο από το 2% του πληθυ­
σμού εργάσιμης ηλικίας των κρατών μελών της ΕΕ 
προέρχονται από άλλες χώρες της ΕΕ. Πάντως, οι μετακι­
νήσεις μεταξύ περιφερειών στο εσωτερικό των κρατών 
μελών είναι πολύ μεγαλύτερες απ' ό,τι οι μετακινήσεις 
μεταξύ κρατών και μπορούν να συγκριθούν ως προς το 
μέγεθος με τις αντίστοιχες μεταξύ πολιτειών στις ΗΠΑ. 
Κατά μέσο όρο στη διετία 1993-94, κατά τι λιγότερο από το 
1,5% του πληθυσμού μετακινήθηκε μεταξύ των περιφε­
ρειών NUTS 1 στην Ευρώπη, σε σύγκριση με λίγο περισ­
σότερο από 2,5% στις ΗΠΑ. Στις περισσότερες περιπτώσεις, 
οι μετακινήσεις αυτές συνδέονται με την εργασία ή με τις 
ευκαιρίες εκπαίδευσης και κατάρτισης και έχουν ιδιαίτερη 
σημασία στις ομάδες μικρότερης ηλικίας. Η πολιτική πρέπει 
να στοχεύει στο να παρέχει στον πληθυσμό μια πραγματική 
επιλογή μεταξύ της παραμονής στην πατρίδα και της μόνιμης 
εγκατάστασης αλλού για επαγγελματικούς λόγους. 
Το 1994, η έκταση τις περιφερειακής μετανάστευσης ήταν 
ελαφρά χαμηλότερη απ' ό,τι το 1990 στην Ευρώπη αλλά και 
στις ΗΠΑ, γεγονός που ίσως οφείλεται στη χαμηλότερη 
οικονομική δραστηριότητα κατά το 1994. Αυτό δείχνει ότι 
η διαθεσιμότητα θέσεων εργασίας μπορεί να είναι εξίσου 
σημαντική για την ενθάρρυνση των ανθρώπων να μετακι­
νηθούν, όσο και οι ελλείψεις θέσεων εργασίας. Μπορεί 
επίσης να απηχεί τους περιορισμούς που υπάρχουν, τόσο στην Ευρώπη όσο και στις ΗΠΑ, στη μετακίνηση των 
ατόμων που είναι άνεργα από την κατοικία τους σε ένα άλλο 
τμήμα της χώρας τους για να αναζητήσουν εργασία. Ή 
πολιτική πρέπει να στοχεύει στη μείωση αυτών των περιορισμών. 
Η περιφερειακή κινητικότητα δεν περιορίζεται μόνο στη 
μετανάστευση. Σε πολλά σημεία της Ένωσης πραγματο­
ποιούνται ευρείας κλίμακας καθημερινές μετακινήσεις από 
και προς στον τόπο εργασίας, φαινόμενο που μπορεί να έχει 
μεγάλη σημασία για τη διόρθωση των ανισορροπιών στην 
αγορά εργασίας. Οι πολιτικές πρέπει να στοχεύουν στηβελτίωση 
της σχέσης μεταξύ αυτών των πλεονεκτημάτων και των μειονε­
κτημάτων τα οποία προκύπτουν σε άλλους τομείς της πολιτικής 
και αφορούν την παροχή κοινωνικών υπηρεσιών, την οδική 
κυκλοφορία και την υποβάθμιση του περιβάλλοντος. 
Η επαγγελματική κινητικότητα 
Η κλαδική και η επαγγελματική κινητικότητα αποτελούν 
εξίσου σημαντικές πλευρές της ευελιξίας της αγοράς εργα­
σίας και έχει αποδειχθεί ότι η κινητικότητα αυτού του 
είδους είναι σχετικά υψηλή στα περισσότερα κράτη μέλη. 
Το 1995, η εναλλαγή στις θέσεις εργασίας ήταν περίπου 
16% για τους άνδρες και 19% για τις γυναίκες. Η παροχή 
διευκολύνσεων στους εργαζομένους για να αλλάξουν τη θέση 
απασχόλησης τους και η εξασφάλιση της πρόσβασης τους στην 
απαραίτητη επανακατάρτιση είναι σημαντικά στοιχεία για την 
καταπολέμηση των εμφανιζόμενων ελλείψεων δεξιοτήτων, για τη 
γεφύρωση του χάσματος της παραγωγικότητας και, κατά συνέ­
πεια, για την προώθηση της ανάπτυξης και της απασχόλησης. 
Η προσαρμογή στις ικανότητες 
των ατόμων 
Μια ευέλικτη αγορά εργασίας σημαίνει ότι και οι εργοδότες 
με τη σειρά τους προσαρμόζονται στις ανάγκες και στις 
ικανότητες των ατόμων και ότι αξιοποιούν το δυναμικό 
τους για να μεγιστοποιήσουν την προσφορά δεξιοτήτων. 
Απόδειξη της έλλειψης μιας παρόμοιας προσαρμογής απο­
τελεί το χαμηλό ποσοστό κατάρτισης των εργαζομένων και 
το χαμηλό ποσοστό απασχόλησης των ατόμων με ειδικές 
ανάγκες. Μολονότι αυτό διαφέρει μεταξύ των κρατών με­
λών, το ποσοστό απασχόλησης τείνει να είναι υψηλότερο 
σε χώρες όπου το συνολικό ποσοστό απασχόλησης είναι 
επίσης υψηλό. Η ανικανότητα είναι συχνά αποτέλεσμα των 
επικίνδυνων συνθηκών εργασίας και του ανεπαρκούς επι­
πέδου ασφαλείας. Κάθε χρόνο, 10 εκατ. άτομα προσβάλλο­
νται από επαγγελματικές ασθένειες, τραυματίζονται ή 
γίνονται θύματα εργατικών ατυχημάτων. Η αποφασιστική 
εφαρμογή των εγκεκριμένων προτύπων ασφάλειας και υγείας θα 
βελτιώσει σημαντικά την κατάσταση όσον αφορά την ασφάλεια, 
θα μειώσει ης δημόσιες δαπάνες και θα αυξήσει την απασχολη-
σιμότητα του εργατικού δυναμικού. 
Η δυναμική της αγοράς εργασίας 
Κατά μέσο όρο, το 30% των ανέργων βρίσκουν εργασία μέσα 
σε ένα χρόνο, ποσοστό που συνήθως αυξάνεται ελαφρά κατά 
τις περιόδους έντονης ανάπτυξης. Το 1996, περίπου 5/2 εκατ. 
άτομα ήταν άνεργα επί χρονικό διάστημα που υπερέβαινε τα 
-3-
Ζητήματα απασχόλησης ενόψει του 2000: συνοπτική παρουσίαση 
2 χρόνια. Το 1992, ο αντίστοιχος αριθμός ήταν 3 εκατομμύρια, 
πράγμα που σημαίνει ότι μία περίοδο σταθερής αύξησης της 
απασχόλησης μπορεί να ευνοήσει ακόμη και τον "σκληρό 
πυρήνα" των μακροχρόνια ανέργων. Η διαρθρωτική ανεργία 
αντικατοπτρίζει τη φύση της οικονομίας και όχι του ατόμου. 
Η πολιτική πρέπει να αναγνωρίσει ότι το θέμα των άνεργων θα 
αντιμετωπιστεί με τρεις τρόπους, πρέπει: να δημιουργηθεί ένα επαρ­
κές, αλλά διατηρήσιμο ρυθμό ανάπτυξης, να επιλυθεί το πρόβλημα 
της απασχολησιμότητας των άνεργων παρέχοντας τους τη δυνατότη­
τα να εκσυγχρονίζουν διαρκώς τα προσόντα τους ανάλογα με τις 
ανάγκες της αγοράς εργασίας, και να βελτιωθεί και να απλουστευθεί 
το περιβάλλον εργασίας. 
Η πορεία προς το μέλλον: ζητήματα 
απασχόλησης ενόψει του 2000 
Το Ψήφισμα του Άμστερνταμ ζήτησε να βελτιωθεί η λειτουρ­
γία των ευρωπαϊκών αγορών και να αυξηθεί ο συντονισμός 
των οικονομικών πολιτικών. Ζήτησε επίσης την άμεση υλο­
ποίηση των σχετικών διατάξεων του Τίτλου Απασχόλησης 
στη νέα Συνθήκη. Η κυριότερη διάταξη είναι η αντιμετώπιση 
της απασχόλησης ως υπόθεσης κοινού ενδιαφέροντος. Αυτός 
είναι ο λόγος για τον οποίο προβλέπονται ο κατάλληλος συ­
ντονισμός των πολιτικών απασχόλησης σε επίπεδο ΕΕ και η 
ανάπτυξη μιας κοινής στρατηγικής για την απασχόληση. Το 
μήνυμα του Άμστερνταμ είναι ότι η ολοκλήρωση της ενιαίας 
αγοράς, η νομισματική πειθαρχία και η δημιουργία θέσεων 
εργασίας πρέπει να επιδιώκονται παράλληλα Αυτό είναι το 
καθήκον όλων των εμπλεκόμενων μερών. 
Η Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής "Πρόγραμμα 
Δράσης 2000" παρουσιάζει τις οικονομικές, τεχνολογικές και 
κοινωνικές τάσεις της ευρωπαϊκής κοινωνίας στα επόμενα 
χρόνια Η ανακοίνωση αποτελεί το θεμέλιο λίθο για τη συμ­
βολή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην περαιτέρω ανάπτυξη 
της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση. Πα το 
σκοπό αυτό, η ανακοίνωση περιλαμβάνει τις εξής τέσσερις 
κατευθύνσεις για δράση: τη δημιουργία των προϋποθέσεων 
για αειφόρο, εντάσεως απασχόλησης, ανάπτυξη, την πρώτι­
στη προτεραιότητα στη γνώση και στην τεχνολογία, τον 
εκσυγχρονισμό των συστημάτων απασχόλησης, τη βελτίωση 
των συνθηκών διαβίωσης. Από τη δράση σε κοινοτικό επίπεδο 
διακρίνονται ορισμένα προγράμματα προτεραιότητας, με υ­
ψηλή προστιθέμενη αξία Αυτά περιλαμβάνουν τα διευρωπαϊ­
κά δίκτυα, την έρευνα, την εκπαίδευση και την κατάρτιση, 
την εφαρμογή τεχνολογιών φιλικών προς το περιβάλλον και 
μέτρα για την υποστήριξη των MME. 
Η ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση έχει πρωταρ­
χική σημασία για την αντιμετώπιση του προβλήματος της 
απασχόλησης, και θα αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη όταν 
εφαρμοστεί η οικονομική και νομισματική ένωση. Παρόλο 
που ο υψηλός βαθμός απασχόλησης και η εύρυθμη λειτουργία 
των αγορών εργασίας αποτελούν ούτως ή άλλως στόχους 
προτεραιότητας, ο υψηλός βαθμός απασχόλησης αποτελεί τον 
καλύτερο τρόπο επιτυχημένης ολοκλήρωσης της ΟΝΕ. Η 
ισχύουσα στρατηγική για την απασχόληση, που βασίζεται σε 
ένα συνδυασμό μακροοικονομικής σταθερότητας και διαρ­
θρωτικών μεταρρυθμίσεων για τον εκσυγχρονισμό των αγο­
ρών εργασίας, ξεκίνησε το Δεκέμβριο του 1994. Εμπειρίες 
καλής προόδου και επιδόσεων έχουν καταγραφεί σε εθνική 
κλίμακα καθώς και σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Η Δημογραφική Έκθεση του 1997 επικεντρώθηκε στις πλη­
θυσμιακές μεταβολές που θα επηρεάσουν τις τάσεις του εργα­
τικού δυναμικού κατά τις πρώτες δεκαετίες του 21ου αιώνα 
Οι αλλαγές αυτές πρέπει να συνεκτιμηθούν κατά την ανάπτυ­
ξη της στρατηγικής για την απασχόληση για το 2000. 
Ωστόσο, τίθεται θέμα αρμοδιότητας όσον αφορά τη δράση και 
τον τρόπο καταμερισμού της αρμοδιότητας αυτής. 
Τα κράτη μέλη εξακολουθούν να είναι αρμόδια για την πολι­
τική της απασχόλησης και για την εξασφάλιση αειφόρου 
ανάπτυξης και ευνοϊκού περιβάλλοντος εργασίας. 
Οι εργοδότες, πάνω απ* όλα, θα πρέπει να διατηρήσουν την 
ανταγωνιστικότητα και την ικανότητα δημιουργίας απασχό­
λησης των επιχειρήσεων τους. Η διατήρηση και η ανάπτυξη 
της παραγωγικής ικανότητας και της δραστηριοποίησης του 
εργατικού τους δυναμικού εξαρτώνται από την παροχή συνε­
χούς και κατάλληλης κατάρτισης και από την αντιμετώπιση 
του εργατικού δυναμικού περισσότερο ως επένδυσηςπαρά ως 
κόστους για την επιχείρηση. Πολλές ευκαιρίες δημιουργίας 
θέσεων εργασίας χάνονται επειδή οι επιχειρήσεις αντιμετωπί­
ζουν πολύπλοκες και δυσχερείς διοικητικές απαιτήσεις στην 
εναρκτήρια φάση και στη διάρκεια των πρώτων ετών, καθώς 
και κατά τη μεταβίβαση των επιχειρήσεων. Η απλούστευση 
του επιχειρηματικού περιβάλλοντος θα μπορούσε να βοηθή­
σει στην επίλυση αυτών των προβλημάτων που αντιμετωπί­
ζουν οι εργοδότες. 
Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις θα διαδραματίσουν καίριο 
ρόλο στην προώθηση της ισότητας στην αγορά εργασίας, 
ενθαρρύνοντας τον υπεύθυνο καθορισμό των μισθών, που 
αυξάνει τις επενδύσεις, την παραγωγικότητα και την ευημε­
ρία και βοηθάει τους εργαζομένους να διατηρήσουν τη θέση 
εργασίας τους και τους ανέργους να αποκτήσουν πρόσβαση 
στην απασχόληση. 
Οι φορείς τοπικής αυτοδιοίκησης, στα πλαίσια μιας εθνικής 
στρατηγικής με συνέπεια, θα πρέπει να συνδέσουν όλους τους 
σχετικούς φορείς σε εταιρικές σχέσεις για την τοπική ανάπτυ­
ξη και να αξιοποιήσουν τις τοπικές ικανότητες και τις τοπικές 
αγορές για να εντοπίσουν πηγές απασχόλησης. Θα πρέπει 
επίσης να ενεργήσουν ως φορείς της αλλαγής, με την προώ­
θηση μιας βιώσιμης τοπικής αναδιάρθρωσης. 
Τα άτομα δικαιούνται τις ευκαιρίες που τους προσφέρονται. 
Θα πρέπει όμως να συνδυάσουν τις ευκαιρίες αυτές με μια 
ατομική ευθύνη: πρόκειται για την προθυμία να προσαρμο­
στούν, να ανταποκριθούν στα κίνητρα, και να αναζητήσουν 
και να αποκτήσουν νέες ικανότητες και προσόντα 
Σημαντική θα είναι και η συμβολή των οργάνων της ΕΕ. Στο 
πλαίσιο των συμπερασμάτων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου 
του Άμστερνταμ, η Επιτροπή θα παρουσιάσει πρόταση για μια 
Κοινή Έκθεση για την Απασχόληση και σχέδιο κατευθυντή­
ριων γραμμών για τις πολιτικές απασχόλησης των κρατών 
μελών, που θα υποβληθούν στη Σύνοδο Κορυφής για την 
Απασχόληση που θα πραγματοποιηθεί στα τέλη του 1997. Τα 
έγγραφα αυτά θα έχουν σχεδιαστεί κατάλληλα ώστε να προσ­
διορίζουν την ζητήματα για την απασχόληση από το 2000 και 
μετά και να αποτελούν τη βάση της επιχειρησιακής δράσης 
για την παροχή περισσότερων και καλύτερων θέσεων εργα­
σίας στην Ένωση. 
_/ . 
Ζητήματα απασχόλησης ενόψει του 2000: θέματα και πολιτικές 
Ζητήματα απασχόλησης ενόψει του 2000: 
θέματα και πολιτικές 
Η Έκθεση για την Απασχόληση στην Ευρώπη το 1997 
παρουσιάζεται σε μία καθοριστική στιγμή, για την ανάπτυξη της 
Ένωσης. Η προσθήκη ειδικού Τίτλου για την απασχόληση στο 
κείμενο της Συνθήκης σημαίνει on αναγνωρίζεται η 
απασχόληση ως υπόθεση κοινού ενδιαφέροντος και ταυτόχρονα 
παρέχει τα απαραίτητα εργαλεία για την αντιμετώπιση του 
προβλήματος αυτού σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η Έκθεση εξετάζει 
τις προκλήσεις της απασχόλησης και την πολιτική της αγοράς 
εργασίας στα επόμενα χρόνια, και υποδεικνύει τα θέματα 
προτεραιότητας για τη χάραξη πολιτικής. 
Η απασχόληση 
αποτελεί υπόθεση 
κοινοό ενδιαφέροντος 
Η συμπερίληψη Τίτλου για την απα­
σχόληση στη Συνθήκη σηματοδοτεί 
μια νέα αφετηρία για την αναγνώριση 
της απασχόλησης ως ρητού στόχου 
της Ένωσης. Η Συνθήκη σήμερα ορί­
ζει ότι "τα κράτη μέλη... θεωρούν την 
προαγωγή της απασχόλησης ως υπό­
θεση κοινού ενδιαφέροντος και συ­
ντονίζουν τη σχετική δράση τους". Η 
στάση αυτή απηχεί τη δέσμευση των 
κρατών μελών που είναι κατ' εξοχήν 
αρμόδια για την εφαρμογή των απο­
τελεσματικών ενεργειών που απαι­
τούνται προκειμένου να υπάρξει 
ουσιαστική και αειφόρος βελτίωση 
των επιδόσεων της απασχόλησης. Η 
Συνθήκη επίσης προβλέπει δράση σε 
κοινοτικό επίπεδο: "Η επιδίωξη υψη­
λού επιπέδου απασχόλησης λαμβάνε­
ται δεόντως υπόψη κατά τη χάραξη 
και την εφαρμογή των κοινοτικών 
πολιτικών και δραστηριοτήτων". Η 
Συνθήκη ορίζει ότι το να αναπτυχθεί 
"ειδικευμένο, καταρτισμένο και ευ­
προσάρμοστο εργατικό δυναμικό και 
να καταστούν οι αγορές εργασίας 
ευαίσθητες στις οικονομικές μεταβο­λές" αποτελεί πρωταρχικό στόχο για 
την ανάπτυξη μιας συντονισμένης 
στρατηγικής για την απασχόληση. Ε­
πιπροσθέτως, η αναθεώρηση του άρ­
θρου 2 της Συνθήκης αναθέτει στην 
Κοινότητα το καθήκον της προώθη­
σης των ίσων ευκαιριών για τους άν­
δρες και τις γυναίκες. Δεν πρόκειται 
απλά για την κορύφωση μιας διαδικα­
σίας που ξεκίνησε με τη Λευκή Βίβλο 
για την Ανάπτυξη,, Ανταγοϊννπικότη,τα 
και Απασχόληση, το 1993, αλλά, ταυ­
τόχρονα, αναγνωρίζεται το γεγονός 
ότι η παρούσα κατάσταση έχει τις ρί­
ζες της στην προηγούμενη 25ετία, 
στις οικονομικές κρίσεις της δεκαε­
τίας του '70 και στην εμφανή ανικα­
νότητα επαρκούς ανάκαμψης του 
ευρωπαϊκού οικονομικού συστήμα­
τος ύστερα από περιόδους οικονομι­
κής ύφεσης. Η τρίτη, και πιο 
πρόσφατη, από τις οικονομικές αυτές 
κρίσεις, που επιδεινώθηκε από την 
αποτυχία της οικονομικής πολιτικής 
για τη διατήρηση της ανάπτυξης κα­
τά την τελευταία δεκαετία, μας οδή­
γησε στην παρούσα κατάσταση. 
Κατά την περίοδο αναταραχής στις 
αρχές της δεκαετίας του '90, σημειώ­
θηκε απώλεια των μισών από τις νέες 
θέσεις εργασίας που είχαν δημιουργη­
θεί κατά την περίοδο ταχύρυθμης α­νάπτυξης στα τέλη της δεκαετίας του 
'80 - μεταξύ του 1991 και του 1994 
χάθηκαν 4,9 εκατ. θέσεις εργασίας (αν 
και, όπως σημειώνεται στην περυσινή 
Έκθεση για την Απασχόληση στην 
Ευρώπη, η απασχόληση στις MME 
αυξήθηκε μεταξύ του 1988 και του 
1995, αντισταθμίζοντας σε κάποιο 
βαθμό την απώλεια θέσεων εργασίας 
στις μεγάλες επιχειρήσεις). Η ανεργία 
σημείωσε νέα ρεκόρ, υπερβαίνοντας 
κατά μέσο όρο το 11% για πρώτη φορά 
στα χρονικά το 1994. Ούτε το ίδιο το 
παραγωγικό σύστημα, ούτε οι μα­
κροοικονομικές πολιτικές που το 
στηρίζουν δεν φάνηκαν να μπορούν 
να δημιουργήσουν την αύξηση της 
παραγωγής που ήταν απαραίτητη για 
να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα της 
ανεργίας. Σε έναν κόσμο ολοένα αυξα­
νόμενης παγκοσμιοποίησης, η προσο­
χή στράφηκε στη βελτίωση των 
επιδόσεων του ευρωπαϊκού συστήμα­
τος απασχόλησης μέσα σ' ένα πλαίσιο 
σταθεροποιητικών οικονομικών πο­
λιτικών και διαρθρωτικών μεταρρυθ­
μίσεων που στόχευαν στην αύξηση 
του περιεχομένου απασχόλησης της 
ανάπτυξης. 
Η αντιμετώπιση της πρόκλησης της 
ανεπαρκούς ανάπτυξης και της απα­
ράδεκτα υψηλής ανεργίας απαιτούν 
Ζητήματα απασχόλησης ενόψει του 2000: θέματα και πολιτικές 
το ριζικό εκσυγχρονισμό της ευρω­
παϊκής οικονομίας και του κοινωνι­
κού της συστήματος για τον 21ο 
αιώνα χωρίς να αποκηρυχθουν οι βα­
σικές αρχές της αλληλεγγύης, που 
πρέπει να εξακολουθήσουν να αποτε­
λούν το σήμα κατατεθέν της Ευρώ­
πης. Η ολοκλήρωση της Ενιαίας 
Αγοράς και η μετάβαση στην Οικονο­
μική και Νομισματική 'Ενωση θα 
προσφέρουν δυνατότητες για μεγα­
λύτερη ευημερία, σταθερότητα και 
περισσότερες επιλογές των πολιτών, 
τόσο ως εργαζομένων όσο και ως κα­
ταναλωτών. Ταυτόχρονα, ο εκσυγ­
χρονισμός της αγοράς εργασίας και η 
μεταρρύθμιση των συστημάτων κοι­
νωνικής ασφάλισης θα δημιουργή­
σουν μια νέα ισορροπία μεταξύ της 
ευελιξίας και της ασφάλειας. 
Οι νέες διατάξεις της Συνθήκης δη­
μιουργούν μία νέα ισορροπία καθι­
στώντας την απασχόληση ρητό στό­
χο και αναθέτοντας στην Ένωση έ­
να ρόλο στην ανάπτυξη μιας κοινής 
στρατηγικής για την απασχόληση. 
Η Οικονομική και 
Νομισματική Ένωση 
και η απασχόληση 
Η Ευρώπη έχει αφήσει πίσω της μια 
μακρά περίοδο νομισματικής αστά­
θειας και υψηλού πληθωρισμού. Υ­
πάρχει σήμερα ισχυρή πολιτική 
βούληση για τη διατήρηση της νομι­
σματικής σταθερότητας, που θα επι­
τευχθεί με την τρίτη φάση της 
Οικονομικής και Νομισματικής 'Ε­
νωσης και με τα προγράμματα σύ­
γκλισης. Η ΟΝΕ, ως θεμελιώδης 
αλλαγή του πλαισίου της οικονομι­
κής πολιτικής, θα επηρεάσει τις επι­
δόσεις της ανάπτυξης και της 
απασχόλησης μέσω των επιπτώσεων 
της στο συνδυασμό των πολιτικών σε 
ολόκληρη τη ζώνη του Ευρώ. Η επι­
τυχημένη εφαρμογή της στρατηγι­
κής για την απασχόληση θα είναι 
ακόμη σημαντικότερη στο πλαίσιο 
της ΟΝΕ. 
Οι προσπάθειες που καταβλήθηκαν, 
στα τέλη της δεκαετίας του '80 και στη διάρκεια της δεκαετίας του '90, 
για την ίδρυση μιας ενιαίας αγοράς, 
αποτέλεσαν, από την πλευρά της προ­
σφοράς, μείζον ερέθισμα για την ευ­
ρωπαϊκή οικονομία. Η καθιέρωση 
κοινού νομίσματος, μαζί με την εφαρ­
μογή των μέτρων του προγράμματος 
Δράσης, θα βελτιώσουν σημαντικά τη 
λειτουργία της ενιαίας αγοράς. Με 
τον τρόπο αυτό, η ευρωπαϊκή οικονο­
μία θα αποκτήσει μια γερή οικονομι­
κή βάση, που θα τη βοηθήσει να 
εξασφαλίσει την επιτυχία της ΟΝΕ. 
Στόχος της Οικονομικής και Νομι­
σματικής Ένωσης είναι ο εκσυγχρο-
νισμός της ευρωπαϊκής οικονομίας, η 
καθιέρωση ενός περισσότερο ολοκλη­
ρωμένου συστήματος που θα στο­
χεύει στη νομισματική σταθερότητα 
και θα οδηγεί σε αύξηση των μακρο­
πρόθεσμων ρυθμών οικονομικής α­
νάπτυξης και απασχόλησης, γεγονός 
που συνεπάγεται τη βελτίωση του 
βιοτικού επιπέδου στα κράτη μέλη. 
Στο πλαίσιο της ΟΝΕ, η κατάργηση 
των προβλημάτων που συνεπάγο­
νται οι διακυμάνσεις των συναλλαγ­
ματικών ισοτιμιών και των νομι­
σμάτων μεταξύ των χωρών που συμ­
μετέχουν στην ΟΝΕ θα εξαλείψει 
ένα σημαντικό εμπόδιο για την ανά­
πτυξη. Ταυτόχρονα, η υιοθέτηση 
κοινής νομισματικής πολιτικής, 
προσανατολισμένης στη σταθερότη­
τα των τιμών, η δημοσιονομική πει­
θαρχία που είναι αποτέλεσμα της τή­
ρησης των κριτηρίων σύγκλισης 
και το Σύμφωνο Σταθερότητας και 
Ανάπτυξης θα μειώσουν σημαντικά 
τους κίνδυνους σύγκρουσης μεταξύ 
της δημοσιονομικής και της νομι­
σματικής πολιτικής. Κάτω από αυ­
τές τις συνθήκες, είναι πολύ πιθανό 
ότι οι μισθολογικές εξελίξεις θα συ­
νυπολογίζουν το στόχο της σταθε­
ρότητας των τιμών και την κερδο­
φορία των επενδύσεων που δη­
μιουργούν απασχόληση. Έτσι, ο 
κίνδυνος μιας απειλητικής για τη 
σταθερότητα σύγκρουσης που, στο 
παρελθόν, είχε συμβάλει επανειλημ­
μένα στις μη ικανοποιητικές επιδό­
σεις της ανάπτυξης και της απασχό­
λησης στην Κοινότητα, θα μπορέσει 
να αποφευχθεί στα επόμενα χρόνια. Παρόλο που η ΟΝΕ, καθαυτή, δεν 
αποτελεί "πολιτική για την απασχό­
ληση", παρέχει την ευκαιρία να επι­
τευχθεί ένας συνδυασμός μακροοι­
κονομικών πολιτικών ο οποίος θα 
ευνοεί την αειφόρο ανάπτυξη του 
προϊόντος με ρυθμούς που θα υπερ­
βαίνουν αυτούς της αύξησης της πα­
ραγωγικότητας της εργασίας, οδη­
γώντας έτσι στην καθαρή δημιουρ­
γία απασχόλησης. Με αυτό τον τρό­
πο, η ΟΝΕ θα εκπληρώσει το ρόλο 
της που, σύμφωνα με το άρθρο 2 της 
Συνθήκης, συνίσταται στο να επιτύ­
χει 'ένα υψηλό επίπεδο απασχόλησης 
και κοινωνικής προστασίας, την άνο­
δο του βιοτικού επιπέδου και της ποιό­
τητας ζωής, την οικονομική και κοι­
νωνική συνοχή και την αλληλεγγύη 
μεταξύ των κρατών μελών*. 
Ο συνδυασμός μακροοικονομικών 
πολιτικών καθορίζεται από την αλ­
ληλεπίδραση μεταξύ των τριών βα­
σικών μεταβλητών: νόμισμα, κρατι­
κός προϋπολογισμός και μισθοί. 
Μια ενιαία νομισματική πολιτική θα 
επηρεάσει σημαντικά το συνδυασμό 
μακροοικονομικών πολιτικών ολό­
κληρης της περιοχής του Ευρώ. Πα­
ρόλο πσυ ο κυριότερος στόχος είναι 
η σταθερότητα των τιμών, ένας δευ­
τερεύων στόχος συνίσταται στην υ­
ποστήριξη των γενικών οικονομι­
κών πολιτικών στην Κοινότητα, συ­
μπεριλαμβανομένων ρητά της αει-
φόρου και μη-πληθωριστικής ανά­
πτυξης και του υψηλού επιπέδου 
απασχόλησης. Όσο περισσότερο 
διευκολύνεται το έργο της σταθερό­
τητας της νομισματικής πολιτικής 
με τα κατάλληλα δημοσιονομικά μέ­
τρα και μισθολογικές εξελίξεις, τόσο 
περισσότερο αυτό θα ευνοεί την α­
νάπτυξη και την απασχόληση. 
Οι δαπάνες των κρατικών προϋπο­
λογισμών αντιπροσωπεύουν περί­
που το μισό ΑΕΠ της Κοινότητας 
και οι δημοσιονομικές πολιτικές θα 
εξακολουθήσουν να αποτελούν αρ­
μοδιότητα των κρατών μελών. Πέρα 
από τις διατάξεις για την επίτευξη 
και τη διατήρηση της δημοσιονομι­
κής πειθαρχίας, το Σύμφωνο Εμπι­
στοσύνης και Ανάπτυξης θα ενισχύ-
Ζητήματα απασχόλησης ενόψει του 2000: θέματα και πολιτικές 
σει την εφαρμογή της απαιτούμενης 
πειθαρχίας, εξασφαλίζοντας έτσι 
την απουσία σύγκρουσης μεταξύ 
της δημοσιονομικής και της νομι­
σματικής πολιτικής. Επιπροσθέτως, 
η εφαρμογή του εν λόγω Συμφώνου 
θα καταστήσει δυνατό στα κράτη 
μέλη να αποκαταστήσουν το περι­
θώριο ελιγμών που απαιτείται από 
τις δημοσιονομικές και φορολογικές 
αρχές για τη βέλτιστη διαχείριση 
των οικονομιών τους στην πλήρη 
ΟΝΕ. 
Οι μισθολογικές εξελίξεις θα εξακο­
λουθήσουν να καθορίζονται σέ με­
γάλο βαθμό μέσω διαπραγματεύ­
σεων των κοινωνικών εταίρων, μο­
λονότι υπάρχουν σημαντικές διαφο­
ρές ως προς τα ειδικά χαρακτηριστι­
κά των εθνικών συστημάτων σε ο­
λόκληρη την Ένωση. Οι μισθοί, συ­
μπεριλαμβανομένων των κοινωνι­
κών εισφορών, αντιπροσωπεύουν 
περίπου το μισό του Κοινοτικού 
ΑΕΠ. Ο συνδυασμός μακροοικονο­
μικών πολιτικών θα ευνοήσει την 
ανάπτυξη και την απασχόληση στο 
μέτρο που οι μισθολογικές εξελίξεις 
θα αποφύγουν μια σύγκρουση στα­
θερότητας με την ενιαία νομισματι­
κή πολιτική και θα διατηρήσουν, ή 
εάν κριθεί σκόπιμο θα ενισχύσουν, 
την κερδοφορία των επενδύσεων 
που δημιουργούν απασχόληση. Οι 
μισθολογικές εξελίξεις σε κάθε χοί­
ρο, περιοχή, επάγγελμα και κλάδο 
δεν θα είναι ίδιες σε ολόκληρη την 
περιοχή του Ευρώ. Οι διαφορές των 
τάσεων στις τιμές και στην παραγω­
γικότητα και η ανταγωνιστικότητα 
θα παίξουν το συνήθη ρόλο τους στη 
διαδικασία καθορισμού των μισθών 
σε όλα τα επίπεδα. 
Λόγω του ρόλου τους στη διαμόρφω­
ση των μισθολογικών εξελίξεων, οι 
Κοινωνικοί Εταίροι έχουν σημαντι­
κή ευθύνη, στο πλαίσιο της ΟΝΕ, να 
διευκολύνουν την επιδίωξη μιας πο­
λιτικής που θα προσανατολίζεται 
στην ανάπτυξη και την απασχόλη­
ση, όπως αναγνώρισε το Ευρωπαϊκό 
Συμβούλιο του Αμστερνταμ. 
Η ΟΝΕ δεν αντικαθιστά με κανένα 
τρόπο την ανάγκη εφαρμογής των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που 
απαιτούνται προκειμένου να βελ­
τιωθεί η λειτουργία της αγοράς ερ­
γασίας, και οι οποίες ορίστηκαν από 
διαδοχικά Ευρωπαϊκά Συμβούλια 
ξεκινώντας από το Έσσεν, το Δε­
κέμβριο του 1994. Οι μεταρρυθμί­
σεις αυτές αποτελούν συστατικό 
στοιχείο της ευρωπαϊκής στρατηγι­
κής για την απασχόληση, με ή χωρίς 
τη νομισματική ένωση, και οι προ­
σπάθειες για την πραγματοποίηση 
τους πρέπει να εξακολουθήσουν ό­
πως παλαιότερα, ενισχυμένες από τη 
διαδικασία παρακολούθησης που ο­
ρίζει ο νέος Τίτλος για την απασχό­
ληση. 
Η ΟΝΕ επικεντρώνει την προσοχή 
της στους μηχανισμούς οικονομι­
κής προσαρμογής και στην αποτελε­
σματικότητα τους. Σύμφωνα με την 
ΟΝΕ, ένας από τους κυριότερους 
μηχανισμούς προσαρμογής για την 
ανταπόκριση στις βραχυπρόθεσμες 
διακυμάνσεις της οικονομικής δρα­
στηριότητας σε συγκεκριμένα ση­
μεία της Ένωσης είναι περισσότερο 
οι αυτόματοι δημοσιονομικοί σταθε­
ροποιητές παρά η διακριτική ευχέ­ρεια για αλλαγές στη νομισματική ή 
τη δημοσιονομική πολιτική. Λόγω 
του ενιαίου νομίσματος, η προσαρ­
μογή των συναλλαγματικών ισοτι­
μιών δεν αποτελεί πλέον εναλλακτι­
κή λύση. Κατά συνέπεια, η πολιτική 
θα πρέπει να εξασφαλίζει ότι οι στα­
θεροποιητές αυτοί είναι σε θέση να 
λειτουργήσουν με τη μεγαλύτερη 
δυνατή αποτελεσματικότητα, προ­
κειμένου οι περιοχές που χαρακτη­
ρίζονται από φθίνουσα οικονομική 
δραστηριότητα και αυξημένη ανερ­
γία να ωφεληθούν από τις υψηλότε­
ρες καθαρές δημοσιονομικές μεταβι­
βάσεις των εθνικών προϋπολογι­
σμών (με τη μορφή χαμηλότερης φο­
ρολογίας και υψηλότερων κοινωνι­
κών μεταβιβάσεων) που αποτελούν 
αυτόματο αποτέλεσμα της δράσης 
των. 
Ταυτόχρονα, πρέπει να δοθεί μεγα­
λύτερη έμφαση στην επίτευξη ισόρ­
ροπης περιφερειακής ανάπτυξης, έ­
τσι ώστε να αποφεύγονται οι υπερ­
βολικές μετακινήσεις εργατικού δυ­
ναμικού που οφείλονται στην έλλει­
ψη θέσεων απασχόλησης, γεγονός 
που πρέπει να αποφεύγεται προκει-
Ετήσια μεταβολή της απασχόλησης στην Ένωση, 1970-96 
Ετήσια % μεταβολή % εργατικού δυναμικού 
Ποσοστό ανεργίας 
•Ετήσια μεταβολή 
συνολικής 
απασχόλησης 
-1,2 εκατ. 
βέσεις 1975 • 2,8 εκατ. θέσεις 
1980-64 12 
1970 1972 1974 1976 1978 1980 1982 1984 1986 1988 1990 1992 1994 1996 
-7 
Ζητήματα απασχόλησης ενόψει του 2000: θέματα και πολιτικές 
μένου να διατηρείται η οικονομική 
συνοχή στην Ένωση. Αυτό θα εξα­
κολουθήσει να αποτελεί έναν από 
τους μείζονες στόχους των Διαρ­
θρωτικών Ταμείων. 
Η προσαρμογή της αγοράς εργασίας 
αποτελεί το άλλο κύριο χαρακτηρι­
στικό των μηχανισμών αυτών. Είναι 
η ευρωπαϊκή αγορά εργασίας αρκετά 
εύρωστη ώστε να αντιμετωπίσει την 
πρόκληση της αρωγής στην κατοχύ­
ρωση της ισόρροπης ανάπτυξης της 
απασχόλησης σε ολόκληρη την Ένω­
ση, με τέτοιους ρυθμούς που να εξα­
σφαλίζει θέσεις εργασίας για τους 
ανέργους και τους νεοεισερχομένους 
στην αγορά εργασίας; Τα θέματα αυτά 
θα εξεταστούν παρακάτω. 
Οι κυριότερες τάσεις 
το 1996 
Μια λεπτομερέστερη ανάλυση των 
τάσεων που περιγράφονται παρακά­
τω περιλαμβάνεται στην ανάλυση 
που επισυνάπτεται στην παρούσα έκ­
θεση. 
Οι επιδόσεις της 
οικονομίας εξομαλύνονται 
Μεταξύ του 1991 και του 1996, η 
οικονομία της Ευρωπαϊκής Ένω­
σης σημείωσε τις χειρότερες μεταπο­
λεμικές της επιδόσεις, επί μία πε­
νταετία, ως προς την ανάπτυξη και 
2 Ποβοσταα*αβχόλΐ)βηςβπ(ν Ένανη, <πις ΗΠΑ 
και στην Iurovio, 1974-1996 
% πληθυσμού, 1544 
krnwvkt ,'.V<m„.'' 
ι ι ι ι ι ι ι ι ι ι ι ι ι 
197419781078 «60 1962196419661MB 1990199210941996 την απασχόληση. Μολονότι η κακή 
αυτή επίδοση έχει συχνά αποδοθεί 
στην παγκοσμιοποίηση ή στην εισα­
γωγή νέων τεχνολογιών, κατά κύ­
ριο λόγο οφείλεται στη σοβαρή ύφε­
ση της διετίας 1992/93, η οποία προέ­
κυψε από μία σύγκρουση σταθερό­
τητας: η αρχική υπερθέρμανση της 
παραγωγικής διαδικασίας, επιδεινώ­
θηκε από ένα κακό συνδυασμό οικο­
νομικών πολιτικών, που ενισχύθη­
κε από τις επιπτώσεις της ενοποίη­
σης της Γερμανίας. 
Ύστερα από μία ανάσχεση της οικο­
νομικής ανάπτυξης κατά το δεύτερο 
εξάμηνο του 1995 και στις αρχές του 
1996, φαίνεται ότι έχει αρχίσει μία 
βαθμιαία ενισχυόμενη βελτίωση της 
οικονομικής δραστηριότητας, που 
υποστηρίζεται από μια νέα εξισορρό­
πηση του συνδυασμού μακροοικο­
νομικών πολιτικών και από την 
πρόοδο για την επίτευξη της σύγκλι­
σης. Τα στοιχεία αυτά, σε συνδυα­
σμό με τα χαμηλά και φθίνοντα πο­
σοστά του πληθωρισμού και με 
προοπτικές για συγκρατημένη αύ­
ξηση των μισθών, προετοίμασαν το 
έδαφος για μια σημαντική εξομά­
λυνση των νομισματικών συνθη­
κών. Έτσι, η τοποθέτηση των οικο­
νομικών πολιτικών συντελεί πλέον 
περισσότερο σε μια σταθερή επέκτα­
ση της παραγωγής, των επενδύσεων 
και της απασχόλησης. 
Για την Κοινότητα συνολικά, η αύ­
ξηση του ΑΕΠ αναμένεται να φθάσει 
3 ΠοβοηαοηκργΙας etijv Ένηαη, σπς ΗΠΑ και 
«nqv Ioncttvfa, 1974-1996 
%Φγαηκού 
Ιαπωνία 
ι ι ι ι ι ι ι ι ι ι 
197419761978196019621964196619661990199219941996 το 2,4% το 1997 και το 2,8% το 1998. 
Προβλέπεται ότι η σταδιακή αυτή 
επιτάχυνση του ρυθμού αύξηαης 
του ΑΕΠ, που θα είναι μεγαλύτερη 
από την ανοδική τάση της παραγω­
γικότητας της εργασίας, θα οδηγή­
σει σε αύξηση της απασχόλησης κα­
τά 0,5% και 0,9% για το 1997 και το 
1998, δηλ. σε μια σωρευτική αύξηση 
περίπου 2 εκατ. θέσεων εργασίας. 
Πάντως, η μείωση της ανεργίας θα 
παραμείνει σχετικά περιορισμένη 
(από 11% του εργατικού δυναμικού 
το 1996 σε 10,3% το 1998) επειδή η 
προσφορά εργασίας αναμένεται ότι 
θα εξακολουθήσει να αυξάνεται κα­
τά 0,5% περίπου το χρόνο. 
Η πρόκληση για τις 
πολιτικές 
Οι θετικές αυτές εξελίξεις θα εξαρτη­
θούν από τη συνέχιση ενός ευνοϊκού 
συνδυασμού πολιτικών, που περι­
λαμβάνει αξιόπιστες δημοσιονομι­
κές πολιτικές και την κατάλληλη 
μισθολογική συμπεριφορά. Η ισο­
σκέλιση του προϋπολογισμού, σε 
συνδυασμό με την πολιτική βούλη­
ση έναρξης της λειτουργίας της Ο­
ΝΕ σύμφωνα με το αρχικό πρόγραμ­
μα, συμβάλλουν στη βελτίωση των 
ίδιων των οικονομικών προοπτι­
κών. Οι κίνδυνοι που ενέχουν οι 
προβλέψεις αυτές αφορούν στην α­
ξιοπιστία της επιδίωξης μιας τέτοιας 
στρατηγικής και στην έγκαιρη υλο­
ποίηση της τρίτης φάσης της ΟΝΕ. 
Η απόκλιση από τους δημοσιονομι­
κούς στόχους θα μπορούσε να θέσει 
σε κίνδυνο τις ευνοϊκές τάσεις των 
επιτοκίων και των συναλλαγματι­
κών ισοτιμιών και κατά συνέπεια να 
υπονομεύσει τις προοπτικές όχι μό­
νο της ΟΝΕ αλλά και μιας ισχυρότε­
ρης οικονομικής ανάπτυξης και α­
πασχόλησης. 
Η σταθεροποίηση των 
ποσοστών απασχόλησης 
και ανεργίας. 
Το 1996 μπορεί να χαρακτηρισθεί 
ως "διάλειμμα" όσον αφορά την απα­
σχόληση και την ανεργία. Η κατά-
-8 
Ζητήματα απασχόλησης ενόψει του 2000: θέματα και πολιτικές 
στάση δεν επιδεινώθηκε ιδιαίτερα, 
χωρίς όμως να σημειωθεί mi αξιοση­
μείωτη βελτίωση. Η αύξηση της α­
πασχόλησης που ξεκίνησε το 1995 
εξασθένησε το 1996, με λιγότερες α­
πό 600.000 νέες θέσεις, το ήμισυ δη­
λαδή της αύξησης του 1995. Σήμερα, 
ο συνολικός αριθμός των απασχο­
λουμένων στην Ένωση είναι λίγο 
μεγαλύτερος από 148 εκατ., υπολεί­
πεται δηλαδή κατά περισσότερο από 
3 εκατ. από το μέγιστο των 151,5 
εκατ. θέσεων, που επιτεύχθηκε το 
1991. Η πρόοδος για την αναπλήρω­
ση των 5 εκατ. θέσεων εργασίας που 
χάθηκαν στις αρχές της δεκαετίας 
του '90 ήταν αργή, και ακόμα περισ­
σότερο ισχύει αυτό για την επίτευξη 
του ρυθμού αύξησης των θέσεων ερ­
γασίας που απαιτείται προκειμένου 
να υπάρχει προσφορά απασχόλησης 
για τους αυξανόμενους αριθμούς α­
τόμων που ζητούν εργασία (Σχήμα 
1). 
Κατά συνέπεια, το ποσοστό της απα­
σχόλησης στην Ένωση έχει παρα­
μείνει ουσιαστικά αμετάβλητο από 
πέρυσι, μόλις υπερβαίνει το 60% του 
πληθυσμού εργάσιμης ηλικίας. Τό­
σο στις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και 
την Ιαπωνία, αντιθέτως, το ποσοστό 
απασχόλησης έφτασε στο μέγιστο 
μεταπολεμικό σημείο το 1996, ακο­
λουθώντας την ανοδική τάση της 
τελευταίας 25ετίας (Σχήμα 2). 
Επιπλέον, το 1996, όπως και στα 
προηγούμενα χρόνια, η μερική απα­σχόληση αντιπροσώπευε το σύνολο 
των καθαρών πρόσθετων θέσεων ερ­
γασίας, και το ποσοστό των μερικά 
απασχολούμενων ατόμων σημείωσε 
νέα αύξηση. 
Λόγω της χαμηλού ρυθμού αύξησης 
της απασχόλησης, δεν σημειώθηκε 
μείωση της ανεργίας. Η ανεργία μά­
λιστα αυξήθηκε ελαφρά στις αρχές 
του 1996 φθάνοντας το 11% το Μάρ­
τιο, και έκτοτε παρέμεινε σχεδόν α­
μετάβλητη, στη συνέχεια όμως στα­
θεροποιήθηκε, και τον Ιούλιο του 
1997 το ποσοστό ανεργίας ήταν ακό­
μη 10,6%. Σε 8 από τα 15 κράτη 
μέλη, το ποσοστό ανεργίας τον Ιού­
λιο του 1997 ήταν υψηλότερο απ' 
ό,τι το 1994, ιδίως μάλιστα στη Γερ­
μανία. Στην Ιαπωνία η ανεργία αυ­
ξήθηκε επίσης για πέμπτη συνεχή 
χρονιά. Στις ΗΠΑ, αντιθέτως, η α­
νεργία εξακολούθησε να μειώνεται 
και το 1996 ήταν κατά τι μόνο υψη­
λότερη από το χαμηλότερο ποσοστό 
των τελευταίων 22 ετών (Σχήμα 3). 
Νέοι — ενθαρρυντικές 
ενδείξεις 
Μολονότι η συμμετοχή των νέων 
και των δύο φύλων κάτω των 25 
ετών συνέχισε να μειώνεται (στο 
47%), η μείωση αυτή ήταν ίση με το 
ήμισυ του ρυθμού της προηγούμε­
νης τετραετίας. Η μακροπρόθεσμη 
τάση για υψηλότερα ποσοστά νέων 
που παραμένουν επί μεγαλύτερο χρονικό διάστημα στην εκπαίδευση 
και την κατάρτιση συνεχίζει να εκ­
δηλώνεται, η άνοδος όμως ήταν μι­
κρότερη καθώς οι ευκαιρίες απασχό­
λησης αυξήθηκαν. 
Την τελευταία Ιδετία, η ανεργία 
των νέων έχει κάπως υποχωρήσει. 
Παρόλο που εξακολουθεί να ισούται 
με το διπλάσιο του ποσοστού των 
ενηλίκων (περίπου 20% έναντι 
10%), η σύνθεση των ανέργων έχει 
μεταβληθεί σημαντικά την τελευ­
ταία δεκαετία λόγω της μείωσης του 
σχετικού αριθμού των ανέργων 
νέων, που οφείλεται σε δημογραφι­
κούς παράγοντες και στη φθίνουσα 
συμμετοχή, ενώ ο σχετικός αριθμός 
των ανέργων ενηλίκων είναι πολύ 
μεγαλύτερος. 
Περισσότερες θέσεις 
εργασίας για τις γυναίκες 
Σχεδόν τα δύο τρίτα των καθαρών 
πρόσθετων θέσεων εργασίας που δη­
μιουργήθηκαν στην Ένωση κατά 
τη διετία 1994-96 έχουν καταλη­
φθεί από γυναίκες, συνεχίζοντας έ­
τσι την τάση του πρόσφατου παρελ­
θόντος. Η μερική απασχόληση, πα­
ρόλο που έδωσε την ευκαιρία σε πολ­
λές γυναίκες να ενταχθούν στην α­
γορά εργασίας, δεν έχει ακόμη συμ­
βάλει στη πιο ισότιμη μεταχείριση 
μεταξύ των μερικά και πλήρως απα­
σχολουμένων. Η απασχόληση των 
γυναικών είχε παραμείνει αμετά-
4 Ποσοστά ανεργίας ανά φύλο στην Ένωση, 1983-
Ιούλιος1997 
% εργατικού 
Ανδρες 
-ι ι • • • • 
1983 1985 1987 1989 1991 1993 1995 1997 δ Ποσοστά συνολικής και μακροχρόνιας ανεργίας 
στην Ευρωπαϊκή Ένωση, 1986 έως1996 
% εργατικού 
•Ανεργα < 1 έτος 
•Ανεργοι > 1 έτος 
19861987188819891990199119921993199419951996 β Μεταβολή αχασχόλησης και ΑΕΠ στην 
Ένωση, 1974-19% 
Ετήσια % μεταβολή 
^Απασχόληση 
··• ΑΕΠ με υστέρηση 2 
τριμήνων 
1974 197» 1(71 1Μ0 19*2 19Μ 19Μ 19» 19Κ 1992 1994 1999 
-9-
Ζητήματα απασχόλησης ενόψει του 2000: θέματα και πολιτικές 
βλητη στα χρόνια της ύφεσης, ενώ η 
απασχόληση των ανδρών είχε μειω­
θεί σημαντικά. 
Τα μέσα ποσοστά ανεργίας των αν­
δρών και των γυναικών στην Ένω­
ση παρέμειναν σχεδόν αμετάβλητα 
κατά την τελευταία διετία, μολονότι 
το ποσοστό ανεργίας των γυναικών 
είναι περίπου 3% μονάδες υψηλότε­
ρο από ότι το αντίστοιχο των αν­
δρών (12,7% έναντι 9,4%). Η ανερ­
γία των ανδρών τείνει να επηρεάζε­
ται περισσότερο από τις διακυμάν­
σεις της οικονομικής δραστηριότη­
τας απ' ό,τι η ανεργία των γυναι­
κών, αφενός λόγω της μεγαλύτερης 
συγκέντρωσης ανδρών σε κυκλικά 
ευαίσθητους τομείς — ιδίως στη με­
ταποίηση και στις κατασκευές —, 
και αφετέρου λόγω της τάσης αύξη­
σης της συμμετοχής των γυναικών 
στο εργατικό δυναμικό σε σύγκριση 
με την τάση μείωσης της συμμετο­
χής των ανδρών. (Σχήμα 4). 
Μακροχρόνια ανεργία — 
ένα δυσεπίλυτο πρόβλημα 
Την τελευταία Ιδετία, τα ποσοστά 
μακροχρόνιας ανεργίας τις περισσό­
τερες φορές ακολουθούν τις εξελί­
ξεις των γενικών ποσοστών ανερ­
γίας με καθυστέρηση ενός ή περισ­
σότερων ετών. Μολονότι η συνολι­
κή ανεργία άρχισε να μειώνεται το 
1985, το ποσοστό της μακροχρόνιας 
ανεργίας εξακολούθησε να αυξάνε­
ται και μόνο το 1986 άρχισε να πα­
ρουσιάζει πτωτικές τάσεις, όταν η 
συνολική ανεργία εξακολουθούσε 
να μειώνεται για δεύτερη συνεχή 
χρονιά. Στη συνέχεια και τα δύο πο­
σοστά συνέχισαν να μειώνονται έως 
το 1990. Τη χρονιά εκείνη, ενώ η 
ανεργία άρχισε να αυξάνεται λόγω 
της έναρξης της ύφεσης, τα ποσοστά 
της μακροχρόνιας ανεργίας συνέχι­
σαν να μειώνονται και άρχισαν να 
αυξάνονται μόλις το 1992και από τό­
τε συνέχισαν να αυξάνονται φθάνο­
ντας το 5% το 1996 (Σχήμα 5). 
Τα στοιχεία της τελευταίας 12ετίας 
8e$y»)W λοιπόν ότι, για να μειωθεί 
η μακροχρόνια ανεργία απαιτείται, ακόμη περισσότερο παρά για την α­
νεργία γενικά, μία σχετικά ισχυρή 
και συνεχής ανάπτυξη της απασχό­
λησης. 
Μία λεπτομερέστερη ανάλυση των 
τομέων αυτών της πολιτικής (απα­
σχόληση των νέων, ισότητα των ευ­
καιριών και μακροχρόνια ανεργία) 
θα δημοσιευθεί αργότερα στο χρόνο. 
Οι βασικοί 
παράγοντες — 
διαρθρωτικές τάσεις 
και προσαρμογές 
Οι πιθανές αντιδράσεις της ευρω­
παϊκής οικονομίας στις οικονομικές 
κρίσεις και στις διαρθρωτικές αλλα­
γές εξαρτώνται από τις υφιστάμενες 
βασικές οικονομικές τάσεις και από 
τον τρόπο με τον οποίο η ευρωπαϊκή 
οικονομία και ιδίως η αγορά εργα­
σίας θα προσαρμοστεί στις τάσεις 
αυτές. Οι προκλήσεις που θα αντιμε­
τωπίσει στο άμεσο μέλλον η Ένωση 
θα δημιουργήσουν σοβαρά ερωτή­
ματα ως προς την ισχύ και την ευε­
λιξία αυτών των μηχανισμών προ­
σαρμογής, και ως προς το εάν η Ευ­
ρώπη είναι έτοιμη να τους αντιμε­
τωπίσει. Τα τμήματα που ακολου­
θούν αναλύουν μερικά από τα αίτια 
που βρίσκονται πίσω από τις γενικές 
τάσεις που περιγράψαμε παραπάνω. 
Η βαθύτερη ανάλυση όλων αυτών 
των θεμάτων εξαρτάται από τη συ­
νεχή παροχή έγκαιρων, εναρμονι­
σμένων και συνεπών στατιστικών 
στοιχείων για την αγορά εργασίας 
και, ιδίως, από την ανάγκη καθιέρω­
σης μιας διαρκούς έρευνας του εργα­
τικού δυναμικού που θα παρέχει α­
ποτελέσματα τουλάχιστον σε τριμη­
νιαία βάση. 
Η ανάπτυξη και το 
περιεχόμενο απασχόλησης 
της παράγωγης — δύο 
απαραίτητα στοιχεία 
Η επιβράδυνση της αύξησης της α­
πασχόλησης το 1996 απιιχεί την επι­βράδυνση στην ανάπτυξη της παρα­
γωγής στην Ένωση — από 272% το 
1995 σε Γ/2% το 1996. Πράγματι, η 
αύξηση της απασχόλησης κατά τη 
διετία 1994-96 ακολουθούσε τις μα­
κροπρόθεσμες τάσεις της σχέσης με­
ταξύ της αύξησης του ΑΕΠ και της 
αύξησης της απασχόλησης στην ΕΕ, 
πράγμα που σημαίνει ότι ετήσιος 
ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ κατά τι 
λιγότερο από 2% είναι απαραίτητος 
προκειμένου να πραγματοποιηθεί ο­
ποιαδήποτε αύξηση του αριθμού 
των απασχολουμένων. Η σχέση αυ­
τή χαρακτηρίσθηκε από σταθερότη­
τα κατά την τελευταία 20ετία, μολο­
νότι υπήρξαν ενδείξεις μιας ελάχι­
στης αύξησης στο περιεχόμενο απα­
σχόλησης της ανάπτυξης κατά τη 
τελευταία δεκαετία, σε σύγκριση με 
την προηγούμενη δεκαετία (Σχήμα 
6). 
Η πρόκληση για 
τις πολιτικές 
Ένας από τους βασικούς στόχους 
της πολιτικής σε ολόκληρη την Ευ­
ρωπαϊκή Ένωση είναι η προσπάθεια 
να εξασφαλιστεί ότι το περιεχόμενο 
απασχόλησης της ανάπτυξης είναι 
συμβατό με άλλους οικονομικούς 
στόχους, όπως π.χ. η διατήρηση της 
ανταγωνιστικότητας μακροπρόθε­
σμα. Υπάρχουν ουσιαστικές διαφο­
ρές μεταξύ κρατών με συγκρίσιμα 
επίπεδα εισοδήματος, όσον αφορά 
τον τρόπο με τον οποίο δημιουργεί­
ται το ΑΕΠ και τον αριθμό θέσεων 
εργασίας τις οποίες στηρίζει. Αυτό 
σημαίνει ότι ο αριθμός των εργαζο­
μένων ατόμων απέχει πολύ από το 
να αποτελεί μηχανιστικό αποτέλε­
σμα των δυνάμεων της αγοράς που 
λειτουργούν σε ένα θεσμικό κενό, 
καθώς και ότι υπάρχει ένα σημαντι­
κό στοιχείο επιλογής που χαρακτη­
ρίζει την κατάσταση αυτή (περισσό­
τερο με την κοινωνική παρά με την 
ατομική έννοια)και ότι, συνεπώς, 
παρουσιάζεται εδώ μια ευκαιρία για 
δράση με την εφαρμογή πολιτικών. 
- Οι διαφορές του κατά κεφαλή 
ΑΕΠ μεταξύ των κρατών μελών 
της Ευρωπαϊκής Ένωσης συν-
-10 
Ζητήματα απασχόλησης ενόψει του 2000: θέματα και πολιτικές 
δέονται κατά ένα μέρος με διαφο­
ρές στα επίπεδα της παραγωγικό­
τητας της εργασίας, και κατά ένα 
άλλο μέρος με διαφορές στα ποσο­
στά απασχόλησης. Οι περισσότε­
ρο ευημερούσες χώρες τείνουν 
να παρουσιάζουν υψηλότερα ε­
πίπεδα παραγωγικότητας ανά ώ­
ρα εργασίας και υψηλότερο πο­
σοστό εργαζόμενου πληθυσμού. 
Η σχέση αυτή πάντως δεν ισχύει 
σε όλες τις περιπτώσεις, ενώ υ­
πάρχουν εντυπωσιακές διαφορές 
όσον αφορά την παραγωγικότη­
τα και τα ποσοστά απασχόλησης 
μεταξύ κρατών με παρόμοια επί­
πεδα ευημερίας. 
- Μολονότι μερικά κράτη επιτυγ­
χάνουν υψηλότερα ποσοστά απα­
σχόλησης απ' ό,τι άλλα, οι πρό­
σθετες θέσεις εργασίας που δη­
μιουργούνται δεν συγκεντρώνο­
νται σε συγκεκριμένους τομείς, 
και οι διαφορές στο είδος των θέ­
σεων εργασίας μεταξύ των χω­
ρών με υψηλά επίπεδα απασχό­
λησης φαίνεται ότι αντικατο­
πτρίζουν διαφορές σε συγκριτι­
κά πλεονεκτήματα. Ο τουρισμός 
είναι ένα παράδειγμα κλάδου που 
προσφέρει καλές προοπτικές για 
ανάπτυξη και απασχόληση. 
Ήδη, ο κλάδος αντιπροσωπεύει 
το 5,5% του ΑΕΠ και το 6% της 
συνολικής απασχόλησης, ποσο­
στά που αναμένεται να αυξηθούν 
στο 9% έως τα τέλη της επόμενης 
δεκαετίας. Ομοίως, η κοινωνική 
οικονομία, με 5% της συνολικής 
απασχόλησης και 6% των επιχει­
ρήσεων του ιδιωτικού τομέα, 
μπορεί να αποτελέσει σημαντική 
ενδεχόμενη πηγή νέων θέσεων 
εργασίας εάν λάβει την κατάλλη­
λη υποστήριξη. 
Η τοποθέτηση 
των ανέργων σε 
θέσεις εργασίας 
Ένα σχετικά μικρό ποσοστό των ατό­
μων που είχαν καταγραφεί ως άνερ­
γοι το 1995 είχε καταφέρει να βρει 
εργασία ένα χρόνο αργότερα Στην 
Ευρωπαϊκή Ένωση συνολικά, λιγό­τερο από το ένα τρίτο των ανδρών που 
πριν από ένα χρόνο ήταν άνεργοι εί­
χαν βρει εργασία το 1996 (κατά τη 
περίοδο διεξαγωγής της Έρευνας Ερ­
γατικού Δυναμικού). Οι μισοί παρέ­
μεναν άνεργοι — στοιχείο που 
συμφωνεί με τους αριθμούς της μα­
κροχρόνιας ανεργίας — ενώ οι υπό­
λοιποι (17%) είχαν αποσυρθεί από το 
εργατικό δυναμικό (υπό την έννοια 
ότι δεν δραστηριοποιούνται πλέον για 
την αναζήτηση εργασίας). Όσον αφο­
ρά τις γυναίκες, το ποσοστό των ανέρ­
γων το 1995 που βρήκαν εργασία το 
1996 ήταν ακόμη χαμηλότερο, μόλις 
ξεπερνούσε το ένα τέταρτο, ενώ οι 
μισές γυναίκες παρέμεναν άνεργες 
και το 23% οικονομικά μη-ενεργές. 
Τα στοιχεία για τα μεμονωμένα κρά­
τη μέλη είναι σε γενικές γραμμές 
παρόμοια με τα αντίστοιχα για την 
Ένωση συνολικά. Στο Βέλγιο και 
στην Ιρλανδία, το ποσοστό ήταν χα­
μηλότερο του 20%, και στις δύο πε­
ριπτώσεις, οι χαμηλές πιθανότητες 
των ανέργων να βρουν μια θέση ερ­
γασίας αντικατοπτρίζονται στα πο­
σοστά της μακροχρόνιας ανεργίας, 
που είναι κατά πολύ υψηλότερα απ' 
ό,τι στην υπόλοιπη 'Ενωση. Κατά 
συνέπεια, στην Ιρλανδία, το υψηλό 
ποσοστό της καθαρής δημιουργίας 
θέσεων εργασίας (372% το 1996) δεν 
προσέφερε μεγάλα οφέλη στους α­
νέργους, καθώς το μεγαλύτερο μέ­
ρος της αύξησης της απασχόληση 
τροφοδοτήθηκε από ένα αυξανόμενο 
εργατικό δυναμικό (παλιννοστού­
ντες μετανάστες και αυξημένη συμ­
μετοχή) παρά από άτομα που κατα­
λάμβαναν μια θέση εργασίας ύστερα 
από περίοδο ανεργίας. 
Η πρόκληση για 
τις πολιτικές 
Η αδυναμία των ανέργων να επι­
στρέψουν στην εργασία χαρακτηρί­
ζει επί μεγάλο χρονικό διάστημα την 
ευρωπαϊκή αγορά εργασίας, ακόμα 
και σε περιόδους αύξησης της απα­
σχόλησης, μολονότι αυτό, φυσικά, 
αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση. 
- Μεγάλο ποσοστό ανέργων δεν 
διαθέτουν τα κατάλληλα προσό­ντα για την αγορά εργασίας: το 
1996, το 35% των ανέργων αν­
δρών και γυναικών άνω των 25 
ετών δεν διέθεταν άλλους τίτ­
λους σπουδών πέρα από τη βασι­
κή σχολική εκπαίδευση. 
- Η διατήρηση της απασχολησιμό-
τητας των ανέργων, ιδίως των 
μακροχρόνια ανέργων, αποτελεί 
ουσιαστική προϋπόθεση για τη 
βελτίωση της κατάστασης. 
- Ο έγκαιρος εντοπισμός και η έ­
γκαιρη δράση συγκαταλέγονται 
στους τρόπους με τους οποίους η 
πολιτική μπορεί να επικεντρω­
θεί καλύτερα στην επανένταξη 
των ανέργων και στην πρόληψη 
της εξέλιξης της ανεργίας σε μα­
κροχρόνια. 
Οι τάσεις του εργατικού 
δυναμικού — συμμέτοχη 
και απασχόληση 
Ο αυξανόμενος αριθμός ευκαιριών 
απασχόλησης έχει επηρεάσει τις τά­
σεις του εργατικού δυναμικού. Στα 
τέλη της δεκαετίας του '80, η αυξα­
νόμενη συμμετοχή σε συνδυασμό με 
την αύξηση του πληθυσμού εργάσι­
μης ηλικίας πρόσθεσαν σχεδόν 172 
εκατομμύρια άτομα το χρόνο στο ερ­
γατικό δυναμικό της Ένωσης. Κατά 
την τετραετία 1990-94, η φθίνουσα 
συμμετοχή μείωσε την αύξηση του 
συνολικού εργατικού δυναμικού 
κατά 1 εκατομμύριο άτομα το χρόνο, 
έτσι ώστε, αντί το εργατικό δυναμι­
κό να αυξηθεί κατά περίπου 5 εκα­
τομμύρια σε ολόκληρη την περίοδο 
αυτή, αυξήθηκε μόνο κατά τι περισ­
σότερο από 1 εκατομμύριο. Κατά συ­
νέπεια, η μείωση της διαθεσιμότη­
τας θέσεων εργασίας συνοδεύτηκε 
από μείωση του ποσοστού των ατό­
μων εργάσιμης ηλικίας που δραστη­
ριοποιούνται για την αναζήτηση ερ­
γασίας. Αυτό με τη σειρά του επη­
ρέασε σοβαρά την αναχαίτιση της 
αύξησης της ανεργίας. 
Κατά τη διετία 1994-96, μολονότι η 
συμμετοχή των ανδρών στο εργατι­
κό δυναμικό μειώθηκε, η μείωση αυ-
-11 
Ζητήματα απασχόλησης ενόψει του 2000: θέματα και πολιτικές 
τή ήταν κατά πολύ μικρότερη απ' 
ό,τι κατά την περίοδο της ύφεσης. 
Με εξαίρεση τα άτομα κάτω των 25 
ετών, η συμμετοχή των γυναικών 
εξακολούθησε να αυξάνει και μάλι­
στα με ακόμη μεγαλύτερο ρυθμό. 
Το 1996, με τη νέα αύξηση της συμμε­
τοχής, περίπου 850.000 άτομα προ­
στέθηκαν στο εργατικό δυναμικό — 
σχεδόν ο ίδιος αριθμός με την τετραε­
τία της ύφεσης. Η αύξηση στον αριθ­
μό των απασχολουμένων κατά το 
1996 επομένως συνοδεύθηκε από άνο­
δο μάλλον παρά πτώση της ανεργίας. 
Η πρόκληση για 
τις πολιτικές 
Η μέση ηλικία του πληθυσμού στην 
Ευρώπη θα αυξηθεί σημαντικά στο 
μέλλον, λόγω της μείωσης των πο­
σοστών γεννήσεων, της αύξησης 
της προσδοκώμενης διάρκειας ζωής 
και της γήρανσης της γενιάς που 
προήλθε από τη μεταπολεμική "έ­
κρηξης των γεννήσεων". Η γήραν­
ση του πληθυσμού αναμένεται να 
έχει σοβαρές επιπτώσεις στο ευρω­
παϊκό εργατικό δυναμικό και στον 
προϋπολογισμό της κοινωνικής 
προστασίας, που θα γίνουν αντιλη­
πτές σε 10 με 15 χρόνια, όταν οι 
μεταπολεμικές γενιές θα φθάσουν 
την ηλικία συνταξιοδότησης. Σύμ­
φωνα με προβολές φαίνεται ότι έως 
το έτος 2015, ο πληθυσμός εργάσι­
μης ηλικίας της Ένωσης θα μειώνε­
ται σχεδόν σε όλα τα κράτη μέλη, 
ενώ περισσότεροι από τους μισούς 
πολίτες θα είναι άνω των 40 ετών. 
- Οι βασικές δημογραφικές τάσεις 
στην Ένωση έχουν σαφείς επι­
πτώσεις στην παραγωγικότητα 
και στην προσαρμοστικότητα 
του εργατικού δυναμικού. Ο 
πλήρης αντίκτυπος αυτών των 
δημογραφικών τάσεων στο εργα­
τικό δυναμικό θα εξαρτηθεί από 
τις μελλοντικές μεταβολές των 
ποσοστών συμμετοχής. Η εμπει­
ρία της τελευταίας δεκαετίας δεί­
χνει καθαρά éti οι αλλαγές στα 
nO090t4 ca/t4 &&ν&έ&νται otevd 
με ta* a\kry€ç ta& οικονομικής δραστηριότητας και της απασχό­
λησης. 
Εάν οι τρέχουσες τάσεις συμμε­
τοχής συνεχισθούν, υπάρχει πι­
θανότητα να μειώσουν τις επι­
πτώσεις της γήρανσης του εργα­
τικού δυναμικού της Ένωσης 
στην προσεχή δεκαετία, αλλά 
στη συνέχεια είναι απίθανο να 
αντισταθμίσουν τη δημογραφι­
κή τάση της γήρανσης. Υπάρχει 
επείγουσα ανάγκη να διατηρη­
θούν οι δεξιότητες και οι δυνατό­
τητες του γηράσκοντος εργατι­
κού δυναμικού. Το γεγονός αυτό 
τονίζει τη σημασία της αναστρο­
φής της τάσης των ανδρών να 
εγκαταλείπουν το εργατικό δυ­
ναμικό σε ολοένα μικρότερη ηλι­
κία, γεγονός που απαιτεί μια ρι­
ζική αλλαγή της στάσης των ερ­
γοδοτών όσον αφορά τους μεγα­
λύτερης ηλικίας εργαζόμενους, 
και της επικρατούσας κατάστα­
σης στην αγορά εργασίας η οποία 
για μεγάλο χρονικό διάστημα χα­
ρακτηρίζεται από πολύ μεγάλο 
αριθμό ατόμων που αναζητούν 
μία από τις ολιγάριθμες θέσεις 
εργασίας. 
Αυτή η αναμενόμενη μείωση του 
εργατικού δυναμικού της Ένω­
σης δεν πρέπει να θεωρηθεί ως 
λύση του προβλήματος της ανερ­
γίας. Το χαμηλό ποσοστό απα­
σχόλησης στην Ένωση, εάν συ­
γκριθεί με παρόμοιες αναπτυγμέ­
νες οικονομίες, καταδεικνύει την 
έκταση των αποθεμάτων εργατι­
κού δυναμικού που πρέπει να α­
πορροφηθούν (πάνω από 20 ε-
κατ.).Μια λεπτομερής ανάλυση 
των εξελίξεων αυτών περιλαμβά­
νεται στο κύριο μέρος της έκθε­
σης. 
Το πρόβλημα απασχόλησης της 
Ένωσης δεν θα επιλυθεί με τη 
μελλοντική εξέλιξη των δημο­
γραφικών τάσεων. Αντιθέτως, 
ενδέχεται ακόμη και να αυξηθεί 
λόγω της γήρανσης τσυ πληθυ­
σμού που συνεπάγεται αύξηση 
της ανάγκης για εισοδηματική 
στήριξη. Ευελιξία και 
απασχολησιμότητα — 
το χάσμα των 
δεξιοτήτων 
Υπάρχουν κάποιες ενδείξεις διευρυ­
νόμενης αναντιστοιχίας μεταξύ της 
προσφοράς και της ζήτησης δεξιοτή­
των στην Ένωση. Οι τάσεις των ε-
παγγελμάτων στην Ένωση 
ενισχύουν την αγορά εργασίας δύο 
ταχυτήτων, με μια αυξανόμενη συ­
γκέντρωση της απασχόλησης, και 
των νέων θέσεων εργασίας, σε επαγ­
γέλματα υψηλού επιπέδου ειδίκευ­
σης. Σχεδόν όλη η καθαρή αύξηση της 
απασχόλησης κατά τη διετία 1994-96 
οφείλεται στην αύξηση των θέσεων 
εργασίας με σχετικά υψηλό περιεχό­
μενο δεξιοτήτων. Μολονότι ο αριθμός 
των μάνατζερ, των επιστημόνων και 
των τεχνικών αυξήθηκε σημαντικά, 
πάνω από 2% το χρόνο, ο αριθμός των 
εργαζομένων σε επαγγέλματα χαμη­
λής ειδίκευσης μειώθηκε. Οι μόνες 
θέσεις εργασίας σε επαγγέλματα χα­
μηλής ειδίκευσης που αυξήθηκαν ση­
μαντικά ήταν στις πωλήσεις και την 
παροχή υπηρεσιών, ενώ περίπου τα 
δύο τρίτα της καθαρής αύξησης των 
θέσεων αυτών καταλήφθηκαν από 
γυναίκες. 
Υπάρχουν στοιχεία που δείχνουν ότι 
η έλλειψη επαγγελματικών ειδικοτή­
των μπορεί να αποτελέσει ιδιαίτερο 
πρόβλημα για τις μικρομεσαίες επι­
χειρήσεις. Από τη σύγκριση ερευνών 
σε επιχειρήσεις που πραγματοποιή­
θηκαν το 1989 και το 1994, παρατη­
ρείται ότι η έλλειψη υποψηφίων με 
επαρκή προσόντα εξακολούθησε να 
αποτελεί μεγαλύτερο πρόβλημα για 
τις επιχειρήσεις που απασχολούν λι­
γότερους από 200 υπαλλήλους άπ' 
ό,τι για τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις. 
Πράγματι, το 1989, μεταξά του 59% 
και του 62% των μεγάλων επιχειρή­
σεων κάθε τάξης μεγέθους με περισ­
σότερους από 200 υπαλλήλους που 
συμμετείχαν στην έρευνα δήλωσαν 
ότι η έλλειψη αυτή αποτελεί σημαντι­
κό ή πολύ σημαντικό εμπόδιο για την 
α«ασχόλίΐι9β| mpwaé®&m ατόμων. 
Τ» W4 π»^π>β(^ αυτ^ε^ικολουθούσε 
12-
Ζητήματα απασχόλησης ενόψει του 2000: θέματα και πολιτικές 
να αποτελεί σημαντικό εμπόδιο μόνο 
για τις επιχειρήσεις με λιγότερους α­
πό 200 υπαλλήλους (41%) ή με 200-
499 υπαλλήλους (33%). Οι αριθμοί 
για τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις με 
500-999 υπαλλήλους (26%) καθώς 
και με περισσότερους από 1000 υπαλ­
λήλους (16%) μειώθηκαν σημαντικά. 
Ας σημειωθεί πάντως ότι οι οικονομι­
κές συνθήκες υπήρξαν πολύ διαφορε­
τικές στη διετία αυτή: το 1989 ήταν 
ένα έτος μεγάλης αύξησης της απα­
σχόλησης, ενώ το 1994 η ζήτηση ερ­
γασίας βρισκόταν στο χαμηλότερο 
επίπεδο που είχε σημειωθεί εδώ και 
αρκετά χρόνια 
Μολονότι η συμμετοχή στην εκπαί­
δευση και την επαγγελματική κατάρ­
τιση μετά τη βασική σχολική παιδεία 
έχει αυξηθεί σημαντικά σε όλα τα 
κράτη μέλη, τα τελευταία χρόνια εξα­
κολουθεί να υπάρχει δυσανάλογα υ­
ψηλός αριθμός ανέργων με ανεπαρκή 
προσόντα που συνεπάγονται τη χα­
μηλή τους ανταγωνιστικότητα στην 
αγορά εργασίας. Το 1996, σε ολόκλη­
ρη την Ένωση, περισσότεροι από 
τους μισούς άνδρες και κατά τι λιγό­
τερες από τις μισές γυναίκες ηλικίας 
25-64 ετών δεν διέθεταν προσόντα 
πέρα από τη βασική σχολική παιδεία. 
Αντιθέτως, μόνο λίγο περισσότερο α­
πό το ν3 των εργαζομένων ανδρών και 
σχεδόν το ίδιο ποσοστό γυναικών, 
βρίσκονταν σε παρόμοια θέση. 
Η διαφορά αυτή έχει ιδιαίτερη σημα­
σία σε πολλά βόρεια κράτη μέλη, ό­
που σχετικά υψηλό ποσοστό της οι­
κονομικής δραστηριότητας ανα­
πτύσσεται σε συγκριτικά προηγμέ­
νους κλάδους, όπως οι επιχειρηματι­
κές και χρηματοπιστωτικές υπηρε­
σίες, στους οποίους οι θέσεις εργα­
σίας παραδοσιακά χαρακτηρίζονται 
από υψηλού επιπέδου προσόντα, και 
χαμηλό ποσοστό της οικονομικής 
δραστηριότητας αναπτύσσεται σε 
κλάδους όπου επικρατούν επαγγέλ­
ματα χαμηλών προσόντων όπως για 
παράδειγμα η γεωργία, η βασική με­
ταποιητική βιομηχανία και η διανο­
μή. 
Όσον αφορά τις γυναίκες, υπάρχουν 
ακόμα μεγαλύτερες διαφορές στα επί­πεδα εκπαίδευσης μεταξύ των εργαζο­
μένων και των οικονομικά μη-ενερ-
γών απ' ό,τι μεταξύ των εργαζομένων 
και των ανέργων. Σε ολόκληρη την 
Ένωση, το 63% των μη-ενεργών γυ­
ναικών ηλικίας 25-59 ετών δεν διέΌε-
ταν προσόντα πέρα από τη βασική 
σχολική παιδεία, σε αντιδιαστολή με 
το 34% των εργαζομένων γυναικών. 
Όπως σημειώνεται στην έκθεση για 
την Απασχόληση στην Ευρώπη, 1996, 
η διαφορά είναι σημαντική σε όλα τα 
κράτη μέλη αλλά είναι ιδιαίτερα έντο­
νη σε χώρες στις οποίες η συμμετοχή 
των γυναικών στο εργατικό δυναμι­
κό εξακολουθείνα είναι χαμηλή, όπως 
στην Ισπανία (84% των μη-ενεργών 
γυναικών δεν διαθέτουν επαγγελμα­
τικά προσόντα σε σύγκριση με το 51% 
των εργαζομένων) και στην Ιρλανδία 
(62% και 27% αντίστοιχα). Είναι σχε­
δόν βέβαιο ότι αυτό αντικατοπτρίζει 
εν μέρει τις διαφορές νοοτροπίας όσον 
αφορά την εργασία ανάμεσα στις γυ­
ναίκες με υψηλό και χαμηλό επίπεδο 
εκπαίδευσης στις χώρες αυτές, αλλά 
ταυτόχρονα φανερώνει και τη σχετι­
κή έλλειψη επαγγελματικών ευκαι­
ριών για τα άτομα με βασική μόνο 
εκπαίδευση. 
Η πρόκληση για 
τις πολιτικές 
Για να αντιμετωπίσουμε τις προ­
κλήσεις της επόμενης δεκαετίας, α­
παιτείται μία θεμελιώδης μεταρρύθ­
μιση των συστημάτων εκπαίδευσης 
και κατάρτισης που θα βασίζεται 
στην έννοια της δια βίου μάθησης 
και θα αναβαθμίσει το επίπεδο των 
δεξιοτήτων όλου του εργατικού δυ­
ναμικού, ξεκινώντας από τους νέους 
μας και συνεχίζοντας με τα άτομα 
που πλησιάζουν στο τέλος της επαγ­
γελματικής τους ζωής, των οποίων 
όμως τη χρησιμότητα θα χρειαστού­
με κατά τα προσεχή χρόνια. 
- Πάνω από το ένα τρίτο των νέων 
ηλικίας 20-24 ετών εντάσσονται 
στο εργατικό δυναμικό χωρίς ε­
παγγελματικά προσόντα πέρα α­
πό τη βασική σχολική παιδεία. 
Πρέπει να καταβληθούν προσπά­
θειες να ανέβει το μέσο επίπεδο σ' αυτό που επικρατεί στα καλύτε­
ρα κράτη μέλη. Για τα άτομα που 
αντιμετωπίζουν δυσκολίες συμ­
μετοχής στην επίσημη εκπαίδευ­
ση, θα πρέπει να δημιουργηθεί 
ένα ευρύτερο φάσμα ευκαιριών 
επαγγελματικής κατάρτισης, κα­
τά προτίμηση με μία συνιστώσα 
επαγγελματικής εμπειρίας που 
θα ενισχύσει τις πιθανότητες εύ­
ρεσης εργασίας μετά την ολοκλή­
ρωση της. 
Η γεφύρωση του χάσματος μετα­
ξύ του σχολείου και της εργασίας 
αποτελεί ένα στάδιο ζωτικής ση­
μασίας, ανεξαρτήτως του επιπέ­
δου προσόντων του κάθε ατόμου. 
Η μαθητεία είναι ένα από τα απο­
τελεσματικότερα μέσα παροχής 
βοήθειας στους νέους για να ανα­
πτύξουν δεξιότητες και ικανότη­
τες που ανταποκρίνονται στις α­
νάγκες της αγοράς εργασίας, έτσι 
ώστε να πραγματοποιήσουν τη 
μετάβαση αυτή. Σε ολόκληρη 
την Ένωση, πρέπει να αναπτυ­
χθούν διαφορετικές προσεγγί­
σεις όσον αφορά τη μαθητεία, 
που θα συνοδεύονται με την κα­
τάλληλη παροχή επαγγελματι­
κού προσανατολισμού. 
Ταυτόχρονα, η πολιτική αναβάθ­
μισης του επιπέδου δεξιοτήτων 
πρέπει να συμβαδίζει με συνεχείς 
προσπάθειες εξασφάλισης ικανο­
ποιητικής ευελιξίας στις αγορές 
εργασίας, καθώς και κόστους ερ-
7 Μεταβολή μερικής και κλήρους απασχόλησης, 
1987-1996 
% συνολικής αιτσσχβλησης στο έτος βάσης 
1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 
-13 
Ζητήματα απασχόλησης ενόψει του 2000: θέματα και πολιτικές 
γασίας που να οδηγεί στη δη­
μιουργία θέσεων εργασίας, έτσι 
ώστε να παρέχονται ευκαιρίες α­
πασχόλησης στα άτομα εκείνα 
των οποίων τα επίπεδα δεξιοτή­
των αναμένεται να παραμείνουν 
χαμηλά, ανεξαρτήτως του είδους 
και του βαθμού της κατάρτισης 
που λαμβάνουν. Αυτό σημαίνει, 
ιδίως, ότι το συνολικό κόστος α­
πασχόλησης των ατόμων αυτών, 
συμπεριλαμβανομένου και του 
μη μισθολογικού κόστους, βρί­
σκεται στο κατάλληλο επίπεδο σε 
σχέση με την παραγωγικότητα, 
και ότι καταργούνται οι τεχνητοί 
φραγμοί που εμποδίζουν τη δη­
μιουργία θέσεων εργασίας. 
Αλλά αυτό μόνο παρέχει τα θεμέ­
λια του ευέλικτου και προσαρμό­
σιμου εργατικού δυναμικού του 
μέλλοντος. Η ταχύτητα των τε­
χνολογικών αλλαγών είναι τέ­
τοια που θα απαιτεί όλο και πε­
ρισσότερο από το μελλοντικό ερ­
γατικό δυναμικό να μεταβάλλε­
ται και να προσαρμόζεται σε νέες 
δεξιότητες και ικανότητες, κα­
θώς και συχνά να αλλάζει απα­
σχόληση σε ριζικά διαφορετικές 
θέσεις εργασίας στη διάρκεια της 
επαγγελματικής του ζωής. Αυτό 
σημαίνει ότι η κατάρτιση δεν 
πρέπει να στοχεύει μόνο στα άτο­
μα που ξεκινούν την επαγγελμα­
τική τους ζωή, αλλά σε όλους, 
μέχρι το τέλος της επαγγελματι­κής τους ζωής. Μία τέτοια στρα­
τηγική αναβάθμισης των δεξιο­
τήτων είναι ο μόνος τρόπος με 
τον οποίο η Ένωση θα μπορέσει 
να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις 
της προσαρμογής σ' ένα νέο περι­
βάλλον. 
Η ανεργία στην Ευρώπη είναι 
συχνότερη μεταξύ των ατόμων 
με χαμηλά προσόντα, ή των ατό­
μων που τα επαγγελματικά τους 
προσόντα έχουν ξεπεραστεί. Η ε­
πιμονή της μακροχρόνιας ανερ­
γίας αντανακλά, εν μέρει, το φαι­
νόμενο αυτό. Ο μόνος τρόπος να 
μειωθεί σημαντικά η ανεργία και 
ιδίως η μακροχρόνια ανεργία εί­
ναι η βελτίωση μέσω της κατάρ­
τισης του επιπέδου των δεξιοτή­
των των ατόμων που θίγονται 
από την ανεργία. 
Οι επαγγελματικές διακρίσεις 
μεταξύ γυναικών και ανδρών 
μειώνουν την ευελιξία στην αγο­
ρά εργασίας. Τα κορίτσια και τα 
αγόρια πρέπει να ενθαρρύνονται 
να διευρύνουν τις επαγγελματι­
κές τους επιλογές, συμβάλλοντας 
με τον τρόπο αυτό στη μείωση 
των διακρίσεων στην αγορά ερ­
γασίας και σε μεγαλύτερες ευκαι­
ρίες εύρεσης εργασίας από τις γυ­
ναίκες. 
Επειδή οι θέσεις εργασίας υψη­
λού επιπέδου δεξιοτήτων στην Ένωση είναι δυσανάλογα κατα­
νεμημένες στους υψηλού ρυθ­
μού ανάπτυξης κλάδους, το πρό­
βλημα του χάσματος των δεξιο­
τήτων αναμένεται να οξυνθεί πε­
ρισσότερο με την πάροδο του 
χρόνου, και ένα αυξανόμενο πο­
σοστό ατόμων που διαθέτουν μό­
νο τα βασικά προσόντα θα αντι­
μετωπίζει όλο και περισσότερες 
δυσκολίες εύρεσης εργασίας. Η 
αναβάθμιση και διεύρυνση των 
δεξιοτήτων στο χώρο εργασία 
μπορούν να αποτελέσουν τη ση­
μαντικότερη και αποδοτικότερη 
επένδυση για την πρόληψη της 
μακροχρόνιας ανεργίας και την 
αύξηση της απασχολησιμότητας. 
Η Ένωση δεν αντιμετωπίζει έλ­
λειψη δυνητικών επιχειρημα­
τιών, και η πορεία των νέων επι­
χειρήσεων μας δεν είναι χειρότε­
ρη από το μέσο όρο των επιχειρή­
σεων των ανταγωνιστών μας. Ω­
στόσο, είναι σημαντικό τα εκπαι­
δευτικά μας συστήματα να εν­
θαρρύνουν την ανάπτυξη των ε­
πιχειρηματικών δεξιοτήτων και 
της επιχειρηματικής κουλτού­
ρας. 
Θα πρέπει επίσης να πραγματο­
ποιηθεί μία νέα μεταρρύθμιση 
των συστημάτων κοινωνικής 
προστασίας που θα τα καταστή­
σει φιλικότερα προς την απασχό­
ληση. Τα προγράμματα εισοδη-
8 Κόστος εργασίας και προστιθέμενη αξία ανά ώρα εργασίας 
στις περιοχές NUTS 1,1992 
Προστιθέμενη αξία ανά ώρα (ECU) 
40 
35 
30 
25 
20 
15 
10 
5 h 
0* . *tr · · · 
10 15 20 
Ωριαίο κόστος (ECU) 25 30 Αλλοδαποί που κατοικούν στα κράτη μέλη της ΕΕ ανάλογα 
με την ιθαγένεια, 1995 
% πληθυσμού 
Β DK D GR UK Ε15 
14-
Ζητήματα απασχόλησης ενόψει του 2000: θέματα και πολιτικές 
ματικής στήριξης δεν μπορούν 
από μόνα τους να προωθήσουν 
την απασχολησιμότητα ή την α­
σφάλεια των ατόμων που απο­
κλείονται προσωρινά από την α­
γορά εργασίας. Τα ποσά που δα­
πανώνται για επιδόματα ανερ­
γίας και άλλα παθητικά μέτρα 
της αγοράς εργασίας, που εξακο­
λουθούν να αντιπροσωπεύουν 
περίπου τα δύο τρίτα των συνο­
λικών δαπανών για την αγορά 
εργασίας, πρέπει να αλλάξουν 
κατεύθυνση και να διοχετευ­
θούν στην προώθηση της απα-
σχολησιμότητας και στην επανέ­
νταξη στην επαγγελματική ζωή. 
Μια τέτοια αναδιάρθρωση των 
δημόσιων δαπανών είναι σημα­
ντική, μακροπρόθεσμα, για να 
μειωθεί η εξάρτηση και ο κοινω­
νικός αποκλεισμός και για να 
μπορέσουν τα άτομα να αξιοποιή­
σουν το δυναμικό τους στο έπα­
κρο — προς όφελος της οικονο­
μίας αλλά και του καθενός προ­
σωπικά. 
Κατά συνέπεια, απαιτείται μία στρα­
τηγική με τρεις πτυχές: βελτίωση της 
αρχικής εκπαίδευσης και κατάρτισης 
των νέων, που θα τους βοηθήσει να 
ενταχθούν στο εργατικό δυναμικό 
και να προσαρμοστούν στις νέες προ­
κλήσεις με τις οποίες θα βρεθούν αντι­
μέτωποι στο μέλλον, μία θετική 
προσέγγιση της αναβάθμισης των δε­
ξιοτήτων του υφιστάμενου εργατι­
κού δυναμικού σε όλη τη διάρκεια της 
επαγγελματικής τους ζωής και ένα 
ενεργητικό πρόγραμμα κατάρτισης 
για τους ανέργους — ιδίως τους μα­
κροχρόνια ανέργους. Το Ευρωπαϊκό 
Κοινωνικό Ταμείο θα υποστηρίξει αυ­
τή τη στρατηγική. 
Ευελιξία και 
οργάνωση της 
εργασίας 
Η αυξανόμενη ευελιξία των προτύ­
πων εργασίας που σημειώθηκε στην 
περυσινή έκθεση για την Απασχόλη­
ση στην Ευρώπη εξακολούθησε και 
το 1996. Πέρα από τη συνολική εναλλαγή στις 
θέσεις εργασίας — 10 εκατ. θέσεις ή 
περισσότερες δημιουργούνται και κα­
ταργούνται κάθε χρόνο στην Ευρω­
παϊκή Ένωση — σταδιακά μειώνεται 
η κυριαρχία της τυπικής εβδομάδας 
εργασίας, της τυπικής σύμβασης ή 
της τυπικής σταδιοδρομίας σε μια θέ-
σηςεργασίαςκαθ' όλη τη διάρκεια του 
επαγγελματικού βίου. Στη διάρκεια 
της ύφεσης, ολόκληρη η καθαρή αύ­
ξηση των θέσεων εργασίας αντιπρο­
σώπευε θέσεις εργασίας μερικής 
απασχόλησης, γεγονός που αποτελεί 
μια ευέλικτη απάντηση στις δυσχε­
ρείς συνθήκες της αγοράς εργασίας. 
Μολονότι οι θέσεις εργασίας πλήρους 
απασχόληση αυξήθηκαν κάπως το 
1996, η μακροπρόθεσμη τάση για πε­
ρισσότερες θέσεις μερικής απασχόλη­
σης συνεχίζεται (Σχήμα 7). 
Σήμερα, το 17% του συνόλου των 
απασχολουμένων εργάζονται με με­
ρική απασχόληση. Η μακροπρόθε­
σμη αύξηση της εργασίας των αν­
δρών με μερική απασχόληση είναι 
κοινή σε όλα τα κράτη μέλη. Κατά 
την περίοδο 1990-96, το ποσοστό 
των ανδρών που εργάζονταν με με­
ρική απασχόληση αυξήθηκε από λι­
γότερο του 4% σε 572% σε ολόκληρη 
την Ένωση, ενώ μέχρι σήμερα δεν 
υπάρχουν ιδιαίτερες ενδείξεις με­
τριασμού αυτής της τάσης με την 
άνοδο της συνολικής απασχόληση. 
Για τις γυναίκες, η τάση αύξησης της 
εργασίας με μερική απασχόληση συ­
νεχίσθηκε και το 1996, με περισσότε­
ρο από το 31V2% του συνόλου των 
εργαζομένων γυναικών να έχουν με­
ρική απασχόληση. Οι θέσεις εργασίας 
μερικής απασχόλησης για τις γυναί­
κες αντιπροσωπεύουν το 60% περί­
που της αύξησης του αριθμού των 
εργαζομένων γυναικών το 1996. 
Παρότι το 12% του εργατικού δυνα­
μικού της Ένωσης εργάζεται με συμ­
βάσεις εργασίας ορισμένου χρόνου, 
υπάρχουν μεγάλες διακυμάνσεις με­
ταξύ των κρατών μελών ως προς τη 
χρήση των συμβάσεων, γεγονός που 
αντανακλά την ισχύουσα νομοθεσία 
και τους ισχύοντες κανονισμούς. Αυ­
τοί επηρεάζουν τη λειτουργία της α­γοράς εργασίας καθώς και τη συμπε­
ριφορά των εργοδοτών και των εργα­
ζομένων, και τους στρέφουν προς την 
επιλογή διαφορετικών μορφών ευελι­
ξίας. Αυτό που δεν είναι ιδιαίτερα εμ­
φανές είναι εάν αυτές οι διαφορετικές 
μορφές ευελιξίας επηρεάζουν την α­
πόδοση της απασχόλησης, την αύξη­
ση του προϊόντος ή το βιοτικό 
επίπεδο. Διάφορες συγκρίσεις με βά­
ση τον δείκτη ρύθμισης του ΟΟΣΑ, 
που αποτελεί ένα σχετικά υποκειμενι­
κό μέτρο, δείχνουν στην καλύτερη 
περίπτωση πολύ χαμηλή αλληλοσυ-
σχέτιση μεταξύ αυτών των μεταβλη­
τών. 
Η πρόκληση για τις 
πολιτικές 
Η ευρωπαϊκή στρατηγική για την 
απασχόληση που εφαρμόστηκε από 
το 1994 και μετά, δικαιολογημένα 
έδωσε μεγάλη έμφαση στην αύξηση 
της ευελιξίας των αγορών εργασίας. 
Το είδος της ευελιξίας που θα απαι­
τηθεί από την ευρωπαϊκή οικονο­
μία, στο πλαίσιο της πλήρους λει­
τουργίας της Ενιαίας Αγοράς και 
της Οικονομικής και Νομισματικής 
Ένωσης, θα είναι πολύ πιο περίπλο­
κο από μια απλή άρση του ρυθμιστι­
κού πλαισίου στην αγορά εργασίας. 
- Το νέο είδος της ευελιξίας θα πρέ­
πει να αποτελεί παράλληλη διαδι­
κασία με τη συνέχιση των διαρ­
θρωτικών μεταρρυθμίσεων στις 
αγορές αγαθών και υπηρεσιών, 
καθώς και στις αγορές εργασίας. 
Η απορύθμιση και η μεγαλύτερη 
ανταγωνιστικότητα στις αγορές 
αγαθών και υπηρεσιών πρέπει να 
θεωρηθούν ως τρόπος βελτίωσης 
της παραγωγικότητας και της 
δημιουργίας θέσεων απασχόλη­
σης σε διαρκή βάση. Αυτό ισχύει 
ιδίως στον τομέα των υπηρεσιών, 
όπου εξακολουθεί να υπάρχει τε­
ράστιο δυναμικό δημιουργίας θέ­
σεων απασχόλησης σε ένα ολό­
κληρο φάσμα δραστηριοτήτων. 
- Η ευελιξία στις αγορές προϊό­
ντων σημαίνει ευελιξία σε επίπε­
δο επιχείρησης. Μία τέτοια ευελι-
-15 
Ζητήματα απασχόλησης ενόψει του 2000: θέματα και πολιτικές 
ξία απαιτεί την αυξανόμενη ε­
στίαση σε νέες μορφές οργάνω­
σης της εργασίας, που μπορούν 
να οδηγήσουν σε πιο ευέλικτα 
πρότυπα του χρόνου εργασίας. 
Ή 'ευέλικτη επιχείρηση' δεν θα 
πρέπει να αποτελεί την εξαίρεση 
αλλά τον κανόνα. Κατά τη θέσπι­
ση νέων προτύπων εργασίας πρέ­
πει να τηρηθούν ορισμένες αρ­
χές: αυτές θα πρέπει να είναι προ­
σαρμοσμένες στη συγκεκριμένη 
μονάδα ή γραφείο και να προκύ­
πτουν από διαπραγματεύσεις με­
ταξύ των εργοδοτών και των ερ­
γαζομένων. Η νέα συμφωνία για 
την εργασία με καθεστώς μερι­
κής απασχόλησης που εγκρίθηκε 
ύστερα από διαπραγματεύσεις 
των Κοινωνικών Εταίρων σε ευ­
ρωπαϊκό επίπεδο, στο πλαίσιο 
του Κοινωνικού Πρωτοκόλλου, 
πρέπει να θεωρηθεί ως το πρώτο 
βήμα για την αναζήτηση τέτοιων 
στρατηγικών. 
Η ευελιξία και η ασφάλεια δεν 
αλληλοαποκλείονται απαραιτή­
τως. Για ένα αυξανόμενο αριθμό 
ατόμων, είναι πιθανό η επαγγελ­
ματική ασφάλεια να μη σημαίνει 
πλέον μία θέση εργασίας σε όλη 
τη διάρκεια του επαγγελματικού 
βίου, αλλά οι απαιτήσεις της νέας 
τεχνολογίας και η νέα ευελιξία 
σημαίνουν ότι θα πρέπει να ανα­
πτυχθεί μια νέα εταιρική σχέση 
μεταξύ των εργαζομένων, των 
εργοδοτών και των κυβερνή­
σεων, που θα εγγυάται την απα-
σχολησιμότητα σε όλη τη διάρ­
κεια του επαγγελματικού βίου. 
Αυτό συνεπάγεται κατά πρώτο 
και κύριο λόγο την εφαρμογή μέ­
τρων για τη διατήρηση και την 
αναβάθμιση των δεξιοτήτων. 
Ανταποκρινόμενη στο αίτημα 
του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου 
του Άμστερνταμ, η Ευρωπαϊκή 
Επιτροπή θα εντείνει τις προ­
σπάθειες απλούστευσης και βελ­
τίωσης του επιχειρηματικού πε­
ριβάλλοντος, που περιλαμβά­
νουν τη σύσταση Ομάδας Ειδι­
κών Καθηκόντων για το Επιχει­
ρηματικό Περιβάλλον. Η ευελιξία και η 
διασπορά του 
κόστους εργασίας 
Το κόστος εργασίας παρουσιάζει με­
γάλες διακυμάνσεις στην Ευρωπαϊκή 
Ένωση, και κυμαίνεται από 5 ECU 
την ώρα περίπου στην βιομηχανία 
της Πορτογαλίας το 1992, εως23Ε0υ 
την ώρα περίπου στις περισσότερες 
περιοχές της Γερμανίας και 27 ECU 
στο Αμβούργο. Οι διαφορές αυτές α­
ντικατοπτρίζουν σε μεγάλο βαθμό τις 
διαφορές της παραγωγικότητας της 
εργασίας (Σχήμα 8). Όσον αφορά το 
κόστος εργασίας ανά μονάδα προϊό­
ντος, οι διακυμάνσεις είναι σχετικά 
μικρές σε ολόκληρη την Ένωση, ενώ 
σίγουρα δεν παρατηρείται τάση για 
χαμηλότερο μοναδιαίο κόστος σε πε­
ριοχές όπου το μέσο κόστος της απα­
σχόλησης είναι επίσης χαμηλό. Οι 
διαφορές στην παραγωγικότητα τεί­
νουν να αντισταθμίζουν τις διαφορές 
του κόστους εργασίας και κατά συνέ­
πεια από την άποψη αυτή οι επιχειρή­
σεις δεν έχουν ιδιαίτερα κίνητρα να 
μεταφέρουν την παραγωγή από το έ­
να κράτος μέλος στο άλλο — τουλάχι­
στον σε συνολικό επίπεδο. 
Οι διαφορές του κόστους εργασίας με­
ταξύ των περιοχών είναι πολύ λιγότε-
ρο έντονες στις ΗΠΑ, ενώ 
παρατηρούνται σχετικά μικρές δια­
κυμάνσεις στο μοναδιαίο κόστος πα­
ραγωγής από τη μια περιοχή των 
ΗΠΑ στην άλλη. Αυτό βεβαίως ήταν 
αναμενόμενο, επειδή οι ΗΠΑ έχουν 
λειτουργήσει αποτελεσματικά ως ε­
νιαία οικονομία επί μεγάλο χρονικό 
διάστημα, διαθέτουν ενιαίο νόμισμα 
και υψηλότερο βαθμό οικονομικής ο­
λοκλήρωσης μεταξύ των πολιτειών 
απ' ό,τι η Ευρώπη σήμερα. 'Οσον α­
φορά την προσαρμογή της αγοράς ερ-
γασίας, είναι σκοπιμότερο να 
συγκριθεί ο βαθμός διαφοράς του κό­
στους εργασίας στο εσωτερικό των 
κρατών μελών στην Ευρώπη και στο 
εσωτερικό διαφορετικών περιοχών, ή 
ευρύτερων περιφερειών, των ΗΠΑ 
Το μέσο κόστος εργασίας στις δύο 
περιφέρειες με το υψηλότερο κόστος ήταν κατά 30% περίπου υψηλότερο 
απ' ό,τι στις δυο περιφέρειες με το 
χαμηλότερο κόστος, σε τέσσερα από 
τα πέντε μεγαλύτερα ευρωπαϊκά 
κράτη το 1992. Στο πέμπτο κράτος, 
τη Γερμανία, η διαφορά ήταν 18%, 
εάν εξαιρεθούν τα νέα ομόσπονδα 
κρατίδια. Στις ευρύτερες περιφέ­
ρειες των ΗΠΑ, η διαφορά ήταν σε 
κάθε περίπτωση μεταξύ του 20 και 
του 30%. Εάν χρησιμοποιηθεί ένα 
πιο σύνθετο στατιστικό μέτρο δια­
σποράς (η διακύμανση ή η κανονική 
απόκλιση) και αν οι περιφέρειες 
σταθμιστούν ανάλογα με τον αριθμό 
των απασχολούμενων ατόμων, οι ε­
πτά από τις εννέα περιφέρειες των 
ΗΠΑ παρουσιάζουν μικρότερη δια­
κύμανση του μέσου κόστους εργα­
σίας από ό,τι οι χώρες της Ευρώπης. 
Υπάρχει επίσης, τάση μικρότερης δια­
κύμανσης του μοναδιαίου κόστους 
εργασίας μεταξύ των Πολιτειών στις 
ΗΠΑ από ό,τι μεταξύ περιφερειών 
στο εσωτερικό κρατών της Ευρώπης, 
ιδίως στην Ισπανία και το Ηνωμένο 
Βασίλειο. Αυτό σημαίνει ότι η οικονο­
μία είναι mo ευέλικτη στις ΗΠΑ απ' 
ό,τι σε ορισμένα σημεία της Ευρώπης, 
ή ότι υπάρχουν λιγότερα εμπόδια για 
την κινητικότητα των παραγωγών 
και των εργαζομένων, υπό την έννοια 
ότι επικρατεί μια εντονότερη τάση 
των δυνάμεων της αγοράς να εξαλεί­
φουν οποιαδήποτε διαφορά παρουσιά­
ζεται στο μοναδιαίο κόστος εργασίας 
(για παράδειγμα, με την ενθάρρυνση 
της μετατόπισης της οικονομικής 
δραστηριότητας μεταξύ πολιτειών). 
Στο κύριο μέρος της έκθεσης περιλαμ­
βάνεται λεπτομερέστερη ανάλυση. 
Η πρόκληση για τις 
πολιτικές 
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Άμ­
στερνταμ τόνισε ότι τα συστήματα 
φορολογίας και κοινωνικής ασφάλι­
σης θα πρέπει να γίνουν ευνοϊκότε­
ρα για την απασχόληση, και ότι θα 
πρέπει να δημιουργηθεί φορολογικό 
περιβάλλον που να προωθεί το επι­
χειρηματικό πνεύμα και τη δη­
μιουργία θέσεων εργασίας. Θα πρέ­
πει ιδίως να επανεξετασθεί η ισχύου-
-16 
Ζητήματα απασχόλησης ενόψει του 2000: θέματα και πολιτικές 
σα δομή των φορολογικών συστημά­
των των κρατών μελών καθώς και 
το άνοιγμα της φορολογικής ψαλί­
δας (μεταξύ του κόστους εργασίας 
για τους εργοδότες και των καθαρών 
αποδοχών των εργαζομένων), σύμ­
φωνα με το πνεύμα των επιπτώσεων 
στην αύξηση της απασχόλησης, ι­
διαίτερα των ανειδίκευτων, χαμηλό­
μισθων εργαζομένων. 
- Τα κράτη μέλη πρέπει να διαθέ­
τουν ευελιξία κατά την επιλογή 
της μεθόδου μείωσης της φορο­
λόγησης της εργασίας και των 
τρόπων χρηματοδότησης της 
μείωσης αυτής. Αναμένεται, πά­
ντως, ότι θα προκύψουν μεγάλα 
οφέλη από την ανταλλαγή πλη­
ροφοριών και εμπειριών για τα 
θέματα αυτά, καθώς και από το 
συντονισμό των φορολογικών 
μέτρων ως τμήματος της Κοινο­
τικής προσπάθειας για μείωση 
της ανεργίας. 
Μετανάστευση και 
κινητικότητα 
Η κινητικότητα του εργατικού δυ­
ναμικού είναι ένας από τους τρό­
πους με τους οποίους η αγορά εργα­
σίας προσαρμόζεται στη μακροπρό­
θεσμη απόκλιση των οικονομικών 
ευκαιριών καθώς και αυτών της α­
πασχόλησης μεταξύ κρατών και πε­
ριφερειών — αποκλίσεις τις οποίες 
οι διαρθρωτικές πολιτικές προσπα­
θούν να ελαχιστοποιήσουν. Με την 
πάροδο του χρόνου, πάντως, η ανά­
γκη προσαρμογής σε μακροπρόθε­
σμες αποκλίσεις αναμένεται να 
μειωθεί, καθώς επιτυγχάνεται μια 
πιο ισόρροπη οικονομική ανάπτυξη 
και υπάρχει μεγαλύτερη οικονομι­
κή και κοινωνική συνοχή μεταξύ 
κρατών και περιφερειών. 
Το 5% περίπου των ατόμων εργάσι­
μης ηλικίας που κατοικούν σε κρά­
τη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης 
δεν έχουν την ιθαγένεια των κρα­
τών μελών (Σχήμα 9). Το ένα τρίτο 
περίπου των ατόμων αυτών προέρ­
χονται από άλλες χώρες της Ευρω­
παϊκής Ένωσης. Παρόλο που τα περισσότερα κράτη 
μέλη της Ένωσης γνώρισαν καθαρή 
μεταναστατευτική εισροή από τα τέ­
λη της δεκαετίας του '80, με αποτέ­
λεσμα την αύξηση του πληθυσμού 
εργάσιμης ηλικίας, η έκταση της πα­
ρέμεινε σχετικά χαμηλή. Μόνο στη 
Γερμανία, στην Ελλάδα και στην 
Αυστρία η καθαρή είσοδος μετανα­
στών αυξήθηκε συστηματικά πάνω 
από το 0,3% του πληθυσμού σε ολό­
κληρη αυτή την περίοδο, και σήμε­
ρα το ποσοστό αυτό έχει μειωθεί. Η 
περίοδος της υψηλότερης καθαρής 
εισόδου μεταναστών, στο τέλος πε­
ρίπου της δεκαετίας, όταν οι μετανά­
στες έφθασαν το 1% του πληθυσμού 
στη Γερμανία και στην Αυστρία και 
κατά τι περισσότερο από το Υ2% στην 
Ελλάδα κυρίως λόγω της εισροής 
μεταναστών από την Κεντρική και 
Ανατολική Ευρώπη, φαίνεται ότι έ­
χει πλέον παρέλθει. 
Περίπου 30% των μεταναστών προς 
τα κράτη μέλη είναι παλιννοστού­
ντες, ενώ 17% είναι πολίτες ενός άλ­
λου κράτους μέλους. Το ποσοστό με­
τανάστευσης από τρίτα κράτη προς 
την Ένωση το 1995 ήταν λιγότερο 
από Υ2% του πληθυσμού εργάσιμης 
ηλικίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. 
Το ποσοστό αυτό είναι μόνο ελάχι­
στα χαμηλότερο από το αντίστοιχο 
για τις HELA. Επιπλέον, στην Ευρω­
παϊκή Ένωση, το ήμισυ σχεδόν της 
εισροής μεταναστών προς την Ένω­
ση αντισταθμίστηκε από την έξοδο 
μεταναστών από χώρες της Ένωσης 
(περισσότεροι από τον πολύ χαμηλό 
αριθμό εκροής από τις ΗΠΑ). Επει­
δή ο αριθμός είναι σχεδόν ίσος με το 
διπλάσιο της φυσικής αύξησης του 
πληθυσμού, η εισροή των μετανα­
στών συμβάλλει κατά πολύ στην αύ­
ξηση του πληθυσμού εργάσιμης ηλι­
κίας και στο εν δυνάμει εργατικό 
δυναμικό της Ένωσης. Η εισροή με­
ταναστών είναι ιδιαίτερα σημαντι­
κή σε κράτη μέλη όπως η Γερμανία, 
όπου παρουσιάζεται φυσική μείωση 
του πληθυσμού. 
Η έκταση της κινητικότητας των 
εργαζομένων στις ΗΠΑ είναι μεγα­
λύτερη απ' ό,τι στην Ευρώπη, αλλά 
η διαφορά δεν είναι σημαντική. Στην πράξη, παρότι οι μετακινήσεις 
μεγάλων αποστάσεων, από το ένα 
σημείο της χώρας στο άλλο, είναι 
συχνότερες από τις μετακινήσεις με­
ταξύ διαφορετικών τμημάτων της 
Ευρώπης, η κλίμακα της μετανά­
στευσης μεταξύ περιφερειών ή πολι­
τειών στο εσωτερικό αυτών των '-
τμημάτων' ή των ευρύτερων περι­
φερειών (για παράδειγμα, στις Κε-
ντροδυτικές ή στις Βορειοανατολι­
κές πολιτείες) είναι ελάχιστα υψη­
λότερο από το αντίστοιχο μεταξύ πε­
ριφερειών στα κράτη μέλη της Έ­
νωσης. Κατά την περίοδο 1993-94, 
κατά μέσο όρο, λίγο περισσότερο από 
το 2Υ2% των κατοίκων μετακινήθη­
καν μεταξύ πολιτειών ή ευρύτερων 
περιφερειών στις ΗΠΑ, σε σύγκριση 
με ποσοστό ελάχιστα χαμηλότερο 
του 1Υ2% που μετακινήθηκαν μετα­
ξύ είτε της περιοχής NUTS 1 ή των 
κρατών μελών στην Ευρώπη την 
ίδια χρονική περίοδο. 
Η μετανάστευση μεταξύ περιφε­
ρειών στα κράτη μέλη δεν διαφέρει 
πολύ από τις μετακινήσεις μεταξύ 
πολιτειών στις ΗΠΑ Κατά τη διετία 
1993-94, κατά μέσο όρο κατά τι λι­
γότερο από το 1Υ2% των ατόμων (14 
στους 1000) σε κάθε μία από τις 9 
ευρύτερες περιφέρειες των ΗΠΑ με­
τακινήθηκαν από μία πολιτεία σε 
άλλη εντός της περιφέρειας. 
Σε ολόκληρη την Ένωση, σημαντι­
κός αριθμός ατόμων διανύουν καθη­
μερινά μεγάλες αποστάσεις για να 
μεταβούν από το σπίτι τους στο χώ­
ρο εργασίας τους, και σε μερικές πε­
ριπτώσεις διασχίζουν τα εθνικά σύ­
νορα. Οι μετακινήσεις αυτές διευρύ­
νουν αυτό που κανονικά θα αποκα­
λούσαμε τοπική αγορά εργασίας, και 
αποτελούν πολύ συχνότερο φαινό­
μενο απ' ότι η μετακόμιση των εργα­
ζομένων στην περιοχή της νέας τους 
απασχόλησης. 
Το 1995, μόλις κάτω από το 3Υ2% 
των εργαζομένων κατοικούσαν σε 
μια περιοχή NUTS 1 και εργάζονταν 
σε μια άλλη. Στο Βέλγιο, ο αριθμός 
ήταν πολύ υψηλότερος από τον μέσο 
όρο για την Κοινότητα, φθάνοντας 
σχεδόν το 13%, ενώ στην Αυστρία 
-17-
Ζητήματα απασχόλησης ενόψει του 2000: θέματα και πολιτικές 
υπερέβαινε το 10% πρόκειται για ά­
τομα που διακινούνται προς τις 
Βρυξέλλες και τη Βιέννη αντίστοι­
χα. 
Το 1995, σε ολόκληρη των Ένωση, 
περίπου Υ2% των εργαζομένων 
(600.000 άτομα) κατοικούσαν σε μία 
χώρα και εργάζονταν σε μία άλλη. 
Οι μισοί από αυτούς εργάζονταν σε 
ένα άλλο κράτος μέλος, ενώ οι υπό­
λοιποι σε χώρα εκτός της Ένωσης 
(κυρίως στην Ελβετία). Αυτό δεν 
σημαίνει ότι όλοι οι εργαζόμενοι αυ­
τοί μετακινούνται απαραίτητα σε 
καθημερινή βάση, αλλά ενδέχεται 
να εργάζονται σε μια άλλη χώρα για 
μια μεγάλη χρονική περίοδο χωρίς 
να μεταφέρουν τον τόπο κατοικίας 
τους. Η συντριπτική πλειοψηφία 
πάντως μετακινείται τακτικά. 
Η πρόκληση για τις 
πολιτικές 
Υπάρχουν πολλά εμπόδια για τη μετα­
νάστευση μεταξύ χωρών της Ευρώ-
πης, όπως για παράδειγμα οι 
πολιτιστικές και γλωσσικές διαφορές, 
η δυσκαμψία των νομοθετικών ρυθ­
μίσεων, οι επιπτώσεις των απαγορεύ­
σεων που αφορούν τους μετανάστες 
από τρίτες χώρες, και ρατσιστικές 
στάσεις. Τα εμπόδια αυτά δύσκολα 
μπορούν να εξαλειφθούν με οικονομι­
κά κίνητρα και με κίνητρα της αγοράς 
εργασίας υπέρ της μετανάστευσης. 
- Οι προσαρμογές που απαιτού­
νται για μια πιο ολοκληρωμένη 
ευρωπαϊκή αγορά εργασίας δεν 
προϋποθέτουν πάντως μεγάλη 
αύξηση της μετανάστευσης ή της 
γεωγραφικής κινητικότητας. Η 
εφαρμογή της ΟΝΈ αναμένεται 
να καταστήσει τις συγκρίσεις 
των αποδοχών και των τιμών πε­
ρισσότερο διαφανείς, υπάρχουν 
όμως άλλοι παράγοντες που ενδε­
χομένως διαδραματίζουν μεγα­
λύτερο ρόλο στη λήψη αποφά­
σεων σχετικά με την απασχόλη­
ση και τις αποδοχές. Πρέπει να 
δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις 
που θα παρέχουν στους δυνητι­
κούς μετανάστες τη δυνατότητα μιας πραγματικής επιλογής — 
μεταξύ της ευκαιρίας να παρα­
μείνουν και της ασφάλειας να με­
τακινηθούν. Αυτό θα επιτευχθεί 
μέσω του επαρκούς ρυθμού αύ­
ξησης των θέσεων εργασίας στον 
τόπο κατοικίας και της εξάλει­
ψης των τεχνητών φραγμών που 
τους εμποδίζουν να εργασθούν 
σε άλλες περιοχές. 
- Η προώθηση των ευκαιριών απα­
σχόλησης σε ενδεχόμενες περιο­
χές μετανάστευσης — τόσο αυ­
τών που στέλνουν όσο και αυτών 
που δέχονται μετανάστες — θα 
μειώσει τους φραγμούς και θα 
βελτιώσει την ολοκλήρωση. Οι 
πολιτικές αυτές θα αντιμετωπί­
σουν ιδίως το πρόβλημα των δια­
κρίσεων στις τοπικές αγορές ερ­
γασίας που βασίζεται στο φόβο 
ότι οι θέσεις εργασίας θα καταλη­
φθούν από άτομα που έρχονται 
από αλλού. 
- Πέρα απ'όλα αυτά, η πολιτική θα 
πρέπει να στοχεύει στη διευκό­
λυνση της ελεύθερης κυκλοφο­
ρίας, εξαλείφοντας τους περιορι­
σμούς της κινητικότητας του ερ­
γατικού δυναμικού που εξακο­
λουθούν να υφίστανται (πολλοί 
από τους οποίους δεν συνδέονται 
καν με την αγορά εργασίας, όπως 
π.χ. οι συντάξεις και η στέγαση), 
στη βελτίωση της ενημέρωσης 
σχετικά με τις ευκαιρίες απασχό­
λησης και στην επέκταση μηχα­
νισμών όπως το δίκτυο EURES, 
οι οποίοι παρέχουν βοήθεια στα 
άτομα που επιθυμούν να μετακι­
νηθούν. Παρόλο που τα τελευ­
ταία χρόνια τα εμπόδια της δια­
συνοριακής κυκλοφορίας των 
εργαζομένων έχουν μειωθεί ση­
μαντικά, εξακολουθούν να υπάρ­
χουν σοβαρά προβλήματα για 
την εργασία σε ένα άλλο κράτος 
μέλος. 
Η διευκόλυνση των ρυθμίσεων της 
κινητικότητας θα συμβάλει θετικά 
στην καταπολέμηση των νεοεμφανι­
ζόμενων ελλείψεων δεξιοτήτων, 
στην διόρθωση των διαφορών της 
παραγωγικότητας και κατά συνέ­πεια στην προώθηση της ανάπτυξης 
και της απασχόλησης. 
Η κλαδική και η 
επαγγελματική 
κινητικότητα 
Ο βαθμός της κινητικότητας μεταξύ 
των κλάδων είναι σχετπίά υψηλός σε 
ολόκληρη την Ένωση. Το 1995, η 
εναλλαγή των ανδρών στις θέσεις ερ­
γασίας ήταν περίπου 16% το χρόνο 
και το αντίστοιχο ποσοστό για τις γυ­
ναίκες ήταν περίπου 19%. Οι αριθμοί 
αυτοί πάντως αποκρύπτουν ουσια­
στικές διαφορές τόσο μεταξύ κλάδων 
όσο και μεταξύ κρατών μελών. 
Κατά γενικό λόγο, το ποσοστό των 
νεοεισερχομένων τείνει να είναι υψη­
λότερο σε κλάδους που αναπτύσσο­
νται περισσότερο απ' ό,τι άλλοι, 
μολονότι η σύνδεση με την αύξηση 
της απασχόλησης δεν είναι πάγια Ι­
δίως, η έκταση της κλαδικής κινητι­
κότητας είναι πολύ υψηλότερη σε 
κλάδους όπως οι ξενοδοχειακές επι­
χειρήσεις και τα εστιατόρια (στον 
κλάδο αυτό, περίπου 25% του συνό­
λου των εργαζομένων δεν εργάζονταν 
στην ίδια θέση το προηγούμενο έτος), 
όπου μεγάλο ποσοστό νεοεισερχομέ­
νων είναι άτομα που έχουν εγκατα­
λείψει τη σχολική εκπαίδευση, παρά 
σε κλάδους όπως οι τράπεζες και οι 
ασφάλειες, η εκπαίδευση ή η υγεία, 
στους οποίους τα απαιτούμενα επίπε­
δα ανώτερης εκπαίδευσης και δεξιο­
τήτων του εργατικού δυναμικού 
περιορίζουν τον αριθμό των κατάλ­
ληλων υποψηφίων και προξενούν 
στους εργοδότες απροθυμία να χά­
σουν τους υπαλλήλους τους μετά την 
πρόσληψη και την κατάρτιση τους. 
Με άλλα λόγια, τα υψηλά ποσοστά 
εναλλαγής στις θέσεις εργασίας δεν 
είναι απαραίτητα συνώνυμα με έναν 
υψηλό βαθμό ανταγωνιστικότητας. 
Η πρόκληση για τις 
πολιτικές 
Ωστόσο, οι διαφορές στην έκταση 
της εναλλαγής στις θέσεις απασχό-
18-
Ζητήματα απασχόλησης ενόψει του 2000: θέματα και πολιτικές 
λησης δεν φαίνονται να συνδέονται 
αναγκαστικά με το βαθμό ρύθμισης 
της αγοράς εργασίας ή, πιο συγκε­
κριμένα, με την αυστηρότητα ή τη 
χαλαρότητα της προστασίας κατά 
των απολύσεων, που γενικά θεωρεί­
ται ότι επηρεάζει την προθυμία των 
εργοδοτών να προσλάβουν νέους υ­
παλλήλους. Η Ισπανία, για παρά­
δειγμα, διαθέτει ένα από τα ισχυρό­
τερα συστήματα προστασίας της α­
πασχόλησης (σύμφωνα με αξιολόγη­
ση του ΟΟΣΑ) αλλά ταυτόχρονα και 
ένα από τα υψηλότερα ποσοστά ε­
ναλλαγής σε θέσεις εργασίας, ενώ 
και η Φινλανδία παρουσιάζει υψηλό 
ποσοστό εναλλαγής παράλληλα με 
έναν άνω του μετρίου βαθμό προ­
στασίας των εργαζομένων, το δε 
Βέλγιο, που έχει το χαμηλότερο πο­
σοστό εναλλαγής στην Ευρωπαϊκή 
Ένωση, εφαρμόζει περιορισμούς 
σχετικά με τις απολύσεις που κρίνο­
νται χαμηλότεροι από το μέσο όρο. 
- Οι αυστηροί περιορισμοί σχετικά 
με τις απολύσεις, αντίνα αποτρέ­
πουν τους εργοδότες από την 
πρόσληψη νέων υπαλλήλων, εν­
δέχεται να τροποποιήσουν τον 
τρόπο των προσλήψεων, ιδίως 
ενθαρρύνοντας τους εργοδότες 
να συνάπτουν συμβάσεις ορισμέ­
νου χρόνου. Το παράδοξο είναι 
ότι, με αυτό τον τρόπο, το ποσο­
στό εναλλαγής στις θέσεις εργα­
σίας τείνει μάλλον να αυξηθεί πα­
ρά να μειωθεί, και τα υφιστάμενα 
στοιχεία δείχνουν ότι αυτό συμ­
βαίνει στην πράξη. 
- Οι περιορισμοί σχετικά με τις α­
πολύσεις τείνουν να αυξάνουν 
τον αριθμό των ατόμων που ερ­
γάζονται με συμβάσεις προσωρι­
νής απασχόλησης και, επομένως, 
το ποσοστό εναλλαγής στις θέ­
σεις εργασίας. Αυτό θα μπορούσε 
να οδηγήσει στην ανάπτυξη μιας 
διπλής αγοράς εργασίας στην ο­
ποία οι υπάλληλοι που έχουν ε­
δραιώσει τη θέση εργασίας τους, 
έχουν υψηλή προστασία κατά 
της απόλυσης, ενώ οι υπόλοιποι 
έχουν μικρή ή ανύπαρκτη προ­
στασία. Αυτός δεν είναι αναγκα­
στικά ο πλέον επιθυμητός ή απο­τελεσματικός τρόπος αύξησης 
της ευελιξίας της αγοράς εργα­
σίας. 
Είναι απαραίτητο να γίνει μία 
ριζική αναθεώρηση όλων των 
σχετικών συστημάτων της αγο­
ράς εργασίας — προστασία της 
απασχόλησης, χρόνος εργασίας, 
κοινωνική προστασία, υγεία και 
ασφάλεια — προκειμένου να προ­
σαρμοστούν τα συστήματα αυτά 
σε μία διαφορετικά οργανωμένη 
επαγγελματική σφαίρα, στην ο­
ποία η έννοια της ασφάλειας των 
εργαζομένων θα πρέπει να ανα­
μορφωθεί και να επικεντρωθεί 
περισσότερο στην ασφάλεια που 
βασίζεται στην απασχολησιμότη-
τα στην αγορά εργασίας απ' ό,τι 
στην ασφάλεια σε μια συγκεκρι­
μένη θέση εργασίας. 
- Το επίκεντρο της προσοχής πρέ­
πει να μετατοπιστεί από την υπε-
ραπλουστευμένη συζήτηση για 
την ρύθμιση και την απορύθμι­
ση, προς μία νέα εξισορρόπηση 
της ευελιξίας και της ασφάλειας 
με βάση την απασχολησιμότητα, 
που παρουσιάζει απτά πλεονε­
κτήματα για τους εργαζομένους 
και για τους εργοδότες. Οι εργα­
ζόμενοι θα είναι καλύτερα προε-
' τοιμασμένοι για το συνδυασμό 
της επαγγελματικής και της οι­
κογενειακής ζωής, ενώ οι εργοδό­
τες θα έχουν την ευκαιρία να 
προσαρμόζονται ταχύτερα στις 
αυξανόμενες μεταβολές της αγο­
ράς. 
Η ένταξη των ατόμων 
με ειδικές ανάγκες 
στην αγορά εργασίας 
Αν οι τάσεις του παρελθόντος συνε­
χιστούν, παράλληλα με τη γήρανση 
του πληθυσμού της Ένωσης θα υ­
πάρξει ένα αυξανόμενο ποσοστό ατό­
μων με ειδικές ανάγκες μεταξύ των 
ατόμων εργάσιμης ηλικίας. Αυτό θέ­
τει πολλαπλά διλήμματα για τις πο­
λιτικές πάνω στο ευαίσθητο αυτό 
θέμα το οποίο έχει κυριαρχήσει στις συζητήσεις κατά το παρελθόν και 
στο οποίο η φετινή έκθεση για την 
Απασχόληση στην Ευρώπη αφιερώ­
νει ειδικό τμήμα. 
Το 17% περίπου του πληθυσμού ερ­
γάσιμης ηλικίας της Ένωσης πα­
ρουσιάζει κάποια αναπηρία. Τα μισά 
από αυτά τα άτομα ανήκουν στην 
ηλικιακή ομάδα 50-64 ετών. Ο μέ­
σος όρος απασχόλησης των ατόμων 
με ειδικές ανάγκες στην Ένωση εί­
ναι 44%, περίπου 17% μονάδες κάτω 
από το συνολικό ποσοστό απασχόλη­
σης, μολονότι αυτό διαφέρει σημα­
ντικά μεταξύ των κρατών μελών. 
Τα ποσοστά είναι συνήθως υψηλό­
τερα σε χώρες όπου το συνολικό πο­
σοστό απασχόλησης είναι επίσης υ­
ψηλό. Επιπλέον, σημαντικό ποσο­
στό των εργαζομένων με ειδικές α­
νάγκες είναι συνήθως άτομα που α­
πέκτησαν την αναπηρία τους ενώ 
ήδη εργάζονταν και οι οποίοι παρέ­
μειναν στην υπηρεσία του ίδιου ερ­
γοδότη, αν και όχι απαραιτήτως 
στην ίδια θέση εργασίας. Πράγματι, 
10 εκατ. άτομα το χρόνο περίπου 
είναι θύματα επαγγελματικών ασθε­
νειών ή εργατικών ατυχημάτων και 
τραυματισμών στο χώρο εργασίας. 
Αντίθετα με ό,τι πιστεύεται γενικά, 
στις περισσότερες χώρες, τα ποσο­
στά ανεργίας των ατόμων με ειδικές 
ανάγκες δεν είναι πολύ υψηλότερα 
από τα αντίστοιχα του υπόλοιπου 
εργατικού δυναμικού. Στην Ευρω­
παϊκή Ένωση συνολικά, το μέσο πο­
σοστό είναι λιγότερο από 2% μονά­
δες υψηλότερο από το αντίστοιχο 
του συνολικού εργατικού δυναμι­
κού. 
Το ποσοστό των οικονομικά μη-ε­
νεργών ατόμων με ειδικές ανάγκες 
είναι ωστόσο σημαντικά υψηλότερο 
από το αντίστοιχο των άλλων ομά­
δων. Αυτό συμβαίνει ιδίως σε χώρες 
όπως η Ελλάδα, η Ισπανία, η Ιρλαν­
δία και η Ιταλία, χώρες στις οποίες 
εξακολουθεί να υπάρχει ισχυρή υ­
ποστήριξη από την οικογένεια. Στις 
χώρες αυτές, όπως και στην Πορτο­
γαλία, το επίπεδο εκπαίδευσης των 
ατόμων με ειδικές ανάγκες είναι χα­
μηλότερο από αυτό του υπόλοιπου 
πληθυσμού και δυσανάλογα υψηλός 
19-
Ζητήματα απασχόλησης ενόψει του 2000: θέματα και πολιτικές 
αριθμός ατόμων με ειδικές ανάγκες 
εργάζονται στη γεωργία και σε άλλα 
βασικά επαγγέλματα που δεν απαι­
τούν ειδίκευση, ενώ σε άλλες χώρες 
στις οποίες τα άτομα με ειδικές ανά­
γκες έχουν παρόμοιο επίπεδο εκπαί­
δευσης με τον υπόλοιπο πληθυσμό 
δεν υπάρχουν σημαντικές διαφορές 
στους τομείς και τα επαγγέλματα 
στα οποία απασχολούνται. 
Η πρόκληση για τις 
πολιτικές 
Στο παρελθόν, σε πολλά κράτη μέλη 
υπήρχε μια ισχυρή κοινωνικοοικο­
νομική τάση χορήγησης συντάξεων 
αναπηρίας στα άτομα που αντιμετώ­
πιζαν προβλήματα εύρεσης εργα­
σίας. Το αποτέλεσμα ήταν οι παρο­
χές αυτές να αποτελούν σήμερα το 
τρίτο μεγαλύτερο κονδύλιο του 
προϋπολογισμού της Ένωσης για 
την κοινωνική προστασία ύστερα α­
πό τις συντάξεις και τις παροχές α­
σθενείας. Το 1993, οι παροχές ανα­
πηρίας αντιπροσώπευαν το 10Υ2% 
του συνολικού προϋπολογισμού. Το 
ποσοστό αυτό είναι μεγαλύτερο από 
το ποσό που διατίθεται για επιδόμα­
τα ανεργίας (7% το 1993). 
Δύο από τα κυριότερα εμπόδια που 
αντιμετωπίζουν τα άτομα με ειδικές 
ανάγκες όσον αφορά την πρόσβαση 
στην απασχόληση είναι οι επιφυλά­
ξεις και οι προκαταλήψεις. Αυτό οδή­
γησε σε μεγάλες κινητοποιήσεις των 
ατόμων με ειδικές ανάγκες υπέρ της 
θέσπισης νομοθεσίας κατά των δια­
κρίσεων, με σκοπό την προστασία 
των πολιτικών τους δικαιωμάτων και 
να εφαρμοστεί 'μια εύλογη διευθέτη­
ση' ούτως ώστε να μπορέσουν να α­
σκήσουν το δικαίωμα τους στην 
απασχόληση. Από οικονομικής πλευ­
ράς, πρόκειται για μία επένδυση σε 
ανθρώπινο κεφάλαιο η οποία, μαζί με 
τα κοινωνικά πλεονεκτήματα, υπό­
σχεται θετικά δημοσιονομικά αποτε-
λέσματα για τους κρατικούς 
προϋπολογισμούς, από τη στιγμή που 
η πρόσθετη απασχόληση δημιουργεί 
μεγαλύτερο φορολογητέο εισόδημα α­
ντί για τις δαπάνες στήριξης του εισο­
δήματος των μη-ενεργών ατόμων. - Η νομοθεσία κατά των διακρί­
σεων πρέπει να συμπληρωθεί με 
μέτρα που θα στοχεύουν στη βελ­
τίωση της απασχολησιμότητας 
των ατόμων με ειδικές ανάγκες 
— όπως αυτά που εφαρμόζει η 
Σουηδία, για παράδειγμα. Τα μέ­
τρα αυτά θα ενισχύσουν την α­
νταγωνιστικότητα του εργατι­
κού δυναμικού της Ένωσης και 
θα βελτιώσουν τις προοπτικές α­
πασχόλησης των ατόμων με ειδι­
κές ανάγκες. 
- Τα συστήματα ποσοστώσεων και 
εισφορών θα πρέπει να αλλάξουν 
ριζικά προσανατολισμό προκει­
μένου να ανταποκρίνονται στο 
νέο εργασιακό περιβάλλον στο ο­
ποίο οι εργαζόμενοι ενθαρρύνο­
νται να μαθαίνουν και, κατά τη 
διάρκεια της μάθησης, να μετα­
βάλλουν τις εργασιακές διαδικα­
σίες, έτσι ώστε να γίνονται οι ί­
διοι τμήμα του κεφαλαίου της ε­
πιχείρησης. Σε ένα τέτοιο περι­
βάλλον που έχει μεγάλες δυνατό­
τητες προσαρμογής και είναι φι­
λικό προς την απασχόληση, τα 
άτομα με ειδικές ανάγκες είναι 
πολύ πιθανότερο να εξακολουθή­
σουν να εργάζονται και να ανα­
πτύξουν τις προσωπικές τους δε­
ξιότητες. Οι προοπτικές απασχό­
λησης των ατόμων με ειδικές α­
νάγκες πάντως δεν μπορούν να 
διαχωριστούν από τις ειδικές 
συνθήκες που επικρατούν στην 
αγορά εργασίας. Τα άτομα με ει­
δικές ανάγκες είναι συνήθως ε­
κείνα που πρώτα χάνουν την ερ­
γασία τους, καθώς και εκείνα που 
προσλαμβάνονται τελευταία: η ε­
πιβολή ποσοστώσεων θα ήταν α­
ναποτελεσματική εάν εφαρμο­
στεί σε μια φθίνουσα βάση απα­
σχόλησης. 
Περιβάλλον και 
απασχόληση 
Το περιβάλλον αποτελεί πλέον ση­
μαντικό τομέα για την απασχόληση. 
Οι θέσεις που έχουν σχέση με το 
περιβάλλον συμπεριλαμβάνουν ευ­
ρύ φάσμα δραστηριοτήτων, οι κυ­ριότερες από τις οποίες είναι η επε­
ξεργασία λυμάτων, η διάθεση απο­
βλήτων, ο έλεγχος της ατμοσφαιρι­
κής ρύπανσης, η αποκατάσταση του 
εδάφους και ο περιορισμός του θορύ­
βου. Οι δραστηριότητες αυτές αντι­
προσωπεύουν τουλάχιστον 1,5 ε­
κατ. θέσεις εργασίας ή το 1% της 
συνολικής απασχόλησης στην Ευ­
ρωπαϊκή Ένωση. 
Άλλες θέσεις εργασίας συνδέονται με 
την παροχή περιβαλλοντικών αγα­
θών και υπηρεσιών που δεν προορίζο-
νται αποκλειστικά για 
περιβαλλοντικούς σκοπούς και επο­
μένως δυσκολότερα μπορούν να 
προσδιορισθούν. Αυτές οι δραστηριό­
τητες περιλαμβάνουν την ανακύκλω­
ση, τη χρήση ανανεώσιμης ενέργειας, 
την προστασία της φύσης και του το­
πίου και την ανάπλαση αστικών πε­
ριοχών. Οι πρώτοι υπολογισμοί 
δείχνουν ότι οι δραστηριότητες αυτές 
ενδέχεται να δημιουργήσουν ακόμη 
1,5 εκατ. θέσεις εργασίας στην Ένω­
ση, αυξάνοντας την απασχόληση 
στον ευρύτερο τομέα του περιβάλλο­
ντος σε περίπου 2% του συνόλου της 
Ένωσης. Ο περιβαλλοντικός κλάδος 
παρουσιάζει θετικές προοπτικές για 
την αύξηση της απασχόλησης. 
Φυσικά, οι περιβαλλοντικές πολιτι­
κές ενδέχεται να έχουν δυσμενείς 
συνέπειες για την απασχόληση σε 
άλλους τομείς, με την καθιέρωση ε­
λέγχων για τη μόλυνση και μέτρων 
για τη μείωση των οικολογικών κα­
ταστροφών. Παρά τα προβλήματα 
που αυτό μπορεί να δημιουργήσει σε 
συγκεκριμένους τομείς ή περιοχές, 
ιδίως βραχυπρόθεσμα, δεν έχει απο­
δειχθεί ότι οι περιβαλλοντικές πολι­
τικές μπορούν να έχουν δυσμενείς 
συνέπειες για την απασχόληση ή 
την ανταγωνιστικότητα γενικά, ε­
νώ μακροπρόθεσμα αναμένεται να 
ενισχύσουν και τη μία και την άλλη. 
Πρόσφατες αναλύσεις δείχνουν ότι 
η επιδίωξη περιβαλλοντικών στό­
χων έχει συνολικά θετικές, αν και 
περιορισμένες, συνέπειες για την α­
πασχόληση. 
Πολύ σημαντικότερο για την διατή­
ρηση της ανάπτυξης μακροπρόθεσμα 
20-
Ζητήματα απασχόλησης ενόψει του 2000: θέματα και πολιτικές 
απ' ό,τι η "πράσινη βιομηχανία" είναι 
το πρόβλημα του κυρίαρχου πρότυ­
που της κατανάλωσης και της επέν­
δυσης. Φαίνεται ότι, στα επόμενα 
χρόνια, θα πρέπει να πραγματοποιη­
θούν μεγάλες επενδύσεις για την ανα­
νέωση του σημερινού εξοπλισμού 
μέσω της εφαρμογής φιλικότερων 
προς το περιβάλλον τεχνολογιών και 
παραγωγικών μεθόδων, ιδίως στη με­
ταποιητική βιομηχανία, στη γεωργία, 
στην ενέργεια και στις μεταφορές. 
Η πορεία προς το 
μέλλον 
Η έκθεση για την Απασχόληση στην 
Ευρώπη του 1997 διακρίνει ορισμέ­
νους από τους κυριότερους παράγο­
ντες που ενδέχεται να διαφοροποιή­
σουν σημαντικά το μακροπρόθεσμο 
περιβάλλον της ευρωπαϊκής αγοράς 
εργασίας στις προσεχείς δύο δεκαε­
τίες σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό απ' 
ό,τι κατά την τελευταία 25ετία του 
20ού αιώνα. 
Η ευρωπαϊκή στρατηγική για την 
απασχόληση, που θεμελιώνεται 
στην έννοια της απασχόλησης ως 
κοινής υπόθεσης, όπως αναφέρεται 
στη συνθήκη του Άμστερνταμ, θα 
διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην 
εξασφάλιση υψηλού ρυθμού καθα­
ρής δημιουργίας θέσεων εργασίας, 
μιας ουσιαστικής προϋπόθεσης για 
να εξασφαλιστεί η επιτυχία της Ο­
ΝΕ. Η στρατηγική αυτή, που ξεκί­
νησε κατά τη Σύνοδο Κορυφής του 
Έσσεν, συνδυάζει τη μακροοικονο­
μική σταθερότητα και τις διαρθρω­
τικές μεταρρυθμίσεις με σκοπό τον 
εκσυγχρονισμό της λειτουργίας της 
αγοράς εργασίας. 
Κατά την προσεχή δεκαετία, ακόμη 
μεγαλύτερη έμφαση θα πρέπει να 
δοθεί στην ανάπτυξη μιας υποδομής 
γνώσεων που θα εξασφαλίζει την 
αειφόρο ανάπτυξη σε μια ανταγωνι­
στική παγκόσμια οικονομία και θα 
προάγει τους ανθρώπινους πόρους, 
έτσι ώστε όλα του τα μέλη του εργα­
τικού δυναμικού να μπορέσουν να 
διατηρήσουν και να αυξήσουν τις 
δεξιότητες και την απασχολησιμό-τητά τους. Η ευελιξία πρέπει να οι­
κοδομηθεί με βάση την εμπιστοσύνη 
των εργαζομένων στην προσαρμο­
στικότητα και στην απασχολησιμό-
τητά τους και στη δημιουργία μιας 
αποτελεσματικής εταιρικής σχέσης 
μεταξύ του εργατικού δυναμικού 
και των εργοδοτών. 
θεσμικές καινοτομίες 
Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, έ­
χουν ληφθεί ορισμένες πολιτικές α­
ποφάσεις, έχουν γίνει νέες δεσμεύ­
σεις και έχει θεσπιστεί μια νέα θεσμι­
κή ρύθμιση ώστε να εστιάζονται οι 
δράσεις των πολιτικών για την απα­
σχόληση της Ένωσης και των κρα­
τών μελών. 
- Η συμπερίληψη του Τίτλου για 
την απασχόληση στην αναθεώ­
ρηση της Συνθήκης θα παρέχει 
στην Ένωση τα απαραίτητα ερ­
γαλεία για την ανάπτυξη μιας συ­
ντονισμένης στρατηγικής για 
την απασχόληση που θα είναι 
προσαρμοσμένη στις ανάγκες 
του 21ου αιώνα, λαμβάνοντας υ­
πόψη ταυτόχρονα τις διαφορετι­
κές καταστάσεις που επικρατούν 
στα κράτη μέλη. 
- Η σύσταση Επιτροπής για την 
Απασχόληση δημιουργεί ένα βή­
μα για την προώθηση του συντο­
νισμού των πολιτικών απασχό­
λησης και αγοράς εργασίας μετα­
ξύ των κρατών μελών. Η επιτρο­
πή αυτή θα παρακολουθεί τις πο­
λιτικές για την απασχόληση στα 
κράτη μέλη και στην Κοινότητα, 
και θα γνωμοδοτεί στο Συμβού­
λιο και στην Ευρωπαϊκή Επιτρο­
πή για τα θέματα αυτά. 
- Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα κα­
ταρτίσει κατευθυντήριες γραμ­
μές της πολιτικής για την απα­
σχόληση, οι οποίες θα συζητη­
θούν και θα εγκριθούν από το 
Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αφού 
προηγηθούν εκτενείς διαβουλεύ­
σεις. Οι κατευθυντήριες γραμμές 
αυτές θα είναι συνεπείς με τους 
Κύριους Προσανατολισμούς Οι­
κονομικής Πολιτικής. - Με βάση αυτές τις κατευθυντή­
ριες γραμμές προβλέπεται η πα­
ρακολούθηση και εποπτεία των 
πολιτικών απασχόλησης των 
κρατών μελών. 
- Η απασχόληση θα συνεκτιμάται 
σε όλες τις Κοινοτικές πολιτικές 
και δράσεις, και θα συνοδεύεται 
από εξέταση όλων των σχετικών 
υφιστάμενων Κοινοτικών πολι­
τικών, προκειμένου να εξασφαλί­
ζεται ότι ο στόχος τους είναι η 
δημιουργία θέσεων εργασίας. 
Η πολιτική για την απασχόληση 
πρέπει να ανταποκριθεί στις παγκό­
σμιες προκλήσεις. Σε τελική ανάλυ­
ση, όλα θα εξαρτηθούν από την ικα­
νότητα μας να παρέχουμε ικανο­
ποιητικές και επαρκώς αμειβόμενες 
θέσεις εργασίας σε όλους τους συ­
μπολίτες μας που επιθυμούν να ερ­
γασθούν. Η Ευρώπη πρέπει να στα­
θεί στο ύψος αυτής της πρόκλησης. 
21-
ISSN 0254-1483 
COM(97) 479 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 04 17 05 
Αριθ. καταλόγου : CB-CO-97-509-GR-C 
ISBN 92-78-25593-9 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Λουξεμβούργο 
Ά