[pic] | ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ |

Βρυξέλλες, 24.3.2010

COM(2010) 104 τελικό

2010/0066 (APP)

Πρόταση

ΑΠΟΦΑΣΗ αριθ. …/2010/EΕ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

για την έγκριση ενισχυμένης συνεργασίας στον τομέα του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό

{COM(2010) 105 τελικό}

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1. Στις 17 Ιουλίου 2006, η Επιτροπή εξέδωσε πρόταση[1] κανονισμού του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2201/2003[2] όσον αφορά τη διεθνή δικαιοδοσία και για τη θέσπιση κανόνων σχετικά με το εφαρμοστέο δίκαιο σε γαμικές διαφορές («Ρώμη III»)[3].

2. Η νομική βάση για τον προτεινόμενο κανονισμό του Συμβουλίου ήταν τα άρθρα 61 στοιχείο γ) και 67 παράγραφος 1 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας[4]. Η πρόταση αφορούσε τη δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις, οι οποίες παρουσιάζουν «πτυχές που εμπίπτουν στο οικογενειακό δίκαιο». Αυτή η νομική βάση ορίζει ότι πρέπει να επιτευχθεί ομοφωνία. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο γνωμοδότησε στις 21 Οκτωβρίου 2008[5].

3. Αρχής γενομένης τον Οκτώβριο του 2006, η πρόταση της Επιτροπής εξετάστηκε από την επιτροπή θεμάτων αστικού δικαίου (Ρώμη III) και αποτέλεσε προτεραιότητα για τις προεδρίες της Γερμανίας, της Πορτογαλίας και της Σλοβενίας. Τον Απρίλιο του 2007, η πρόταση συζητήθηκε σε συνεδρίαση του Συμβουλίου, και οι υπουργοί συμφώνησαν ορισμένες γενικές κατευθύνσεις.

4. Περί τα μέσα του έτους 2008, οι συζητήσεις έφθασαν σε ένα σημείο στο οποίο φάνηκε ότι ορισμένα κράτη μέλη αντιμετώπιζαν ειδικά προβλήματα, εξαιτίας των οποίων δεν ήταν σε θέση να αποδεχθούν τον προτεινόμενο κανονισμό. Ειδικότερα, ένα κράτος μέλος δεν έκρινε σκόπιμο το να εφαρμόζουν τα δικαστήριά του αλλοδαπό δίκαιο σε υποθέσεις διαζυγίου, που θεωρεί πιο περιοριστικό από το δικό του δίκαιο σ’αυτόν τον τομέα, και θα επιθυμούσε να συνεχίσουν να εφαρμόζουν τις ουσιαστικές διατάξεις του εγχώριου δικαίου του σε κάθε διαδικασία διαζυγίου η οποία κινείται ενώπιον των δικαστηρίων του (αρχή του δικαίου του δικάζοντος δικαστηρίου). Συγχρόνως, η μεγάλη πλειοψηφία των κρατών μελών ήταν της γνώμης ότι οι κανόνες όσον αφορά το εφαρμοστέο δίκαιο συνιστούν ουσιαστικό στοιχείο του προτεινόμενου κανονισμού. Υποστήριξαν την αρχή που καθορίζεται στην πρόταση και ορίζει ότι πρέπει να εφαρμόζεται το δίκαιο της χώρας με την οποία οι σύζυγοι εμφανίζουν στενούς δεσμούς, πράγμα που σημαίνει ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, εφαρμόζεται αλλοδαπό δίκαιο περί διαζυγίου.

5. Διαδοχικές προεδρίες του Συμβουλίου και η Επιτροπή επεδίωξαν την εξεύρεση λύσεων στον προτεινόμενο κανονισμό, με την πρόβλεψη διαφόρων εναλλακτικών δυνατοτήτων, έτσι ώστε να διευρύνεται το πεδίο εφαρμογής του δικαίου του δικάζοντος δικαστηρίου χωρίς να βλάπτονται οι κύριοι στόχοι της πρότασης. Ωστόσο αυτές οι κοινές προσπάθειες απέτυχαν.

6. Ως εκ τούτου, κατά τη συνεδρίαση του Συμβουλίου της 5ης και 6ης Ιουνίου 2008, οι υπουργοί κατέληξαν ότι «δεν υπάρχει ομοφωνία ώστε να συνεχισθούν οι εργασίες σχετικά με τον προτεινόμενο κανονισμό και ότι υφίστανται ανυπέρβλητες δυσχέρειες, οι οποίες καθιστούν ανέφικτη την ομοφωνία, όχι μόνο επί του παρόντος αλλά και στο άμεσο μέλλον». Το Συμβούλιο διαπίστωσε ότι «οι στόχοι του προτεινόμενου κανονισμού είναι αδύνατον να επιτευχθούν, εντός ευλόγου χρονικού διαστήματος, κατ’ εφαρμογή των σχετικών διατάξεων των Συνθηκών»[6].

7. Τον Ιούλιο-Αύγουστο 2008, εννέα κράτη μέλη (η Βουλγαρία, η Ελλάδα, η Ισπανία, η Ιταλία, το Λουξεμβούργο, η Ουγγαρία, η Αυστρία, η Ρουμανία και η Σλοβενία) απηύθυναν αίτημα στην Επιτροπή εκφράζοντας την επιθυμία να καθιερώσουν μεταξύ τους ενισχυμένη συνεργασία στον τομέα του εφαρμοστέου δικαίου σε γαμικές διαφορές και ζητώντας από την Επιτροπή να υποβάλει σχετική πρόταση στο Συμβούλιο. Τον Ιανουάριο του 2009, η Γαλλία υπέβαλε επίσης παρόμοιο αίτημα. Στις 3 Μαρτίου 2010, η Ελλάδα απέσυρε το αίτημά της.

8. Η παρούσα πρόταση συνιστά την απόκριση της Επιτροπής σ’αυτά τα αιτήματα.

Νομική βάση για την ενισχυμένη συνεργασία

9. Η ενισχυμένη συνεργασία διέπεται από το άρθρο 20 της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση («ΣΕΕ») και τα άρθρα 326 έως 334 της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης («ΣΛΕΕ»). Οι εν λόγω διατάξεις ορίζουν ότι απαιτούνται δύο προτάσεις για την εφαρμογή της ενισχυμένης συνεργασίας στον τομέα του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό:

10. μια πρόταση της Επιτροπής για απόφαση του Συμβουλίου για την έγκριση ενισχυμένης συνεργασίας στον τομέα του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό, με βάση το άρθρο 329 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, και

11. μια πρόταση της Επιτροπής για κανονισμό του Συμβουλίου για την εφαρμογή ενισχυμένης συνεργασίας στον τομέα του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό, με βάση το άρθρο 81 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ[7].

Αξιολόγηση των νομικών προϋποθέσεων της ενισχυμένης συνεργασίας

Η απόφαση έγκρισης ως ύστατη λύση και συμμετοχή τουλάχιστον εννέα κρατών μελών

12. Το άρθρο 20 παράγραφος 2 της ΣΕΕ ορίζει ότι η απόφαση με την οποία εγκρίνεται ενισχυμένη συνεργασία εκδίδεται από το Συμβούλιο μόνον ως ύστατη λύση, εφόσον αυτό διαπιστώσει ότι οι επιδιωκόμενοι στόχοι της συνεργασίας αυτής δεν μπορούν να επιτευχθούν μέσα σε εύλογο χρόνο από την Ένωση στο σύνολό της, και υπό τον όρο ότι θα συμμετέχουν σε αυτήν τουλάχιστον εννέα κράτη μέλη.

13. Όπως αναφέρεται ανωτέρω, το Συμβούλιο, κατά τη συνεδρίασή του της 5ης και 6ης Ιουνίου 2008, κατέληξε ότι δεν υπήρχε ομοφωνία ώστε να συνεχισθούν οι εργασίες σχετικά με την πρόταση του 2006 και ότι υπήρχαν ανυπέρβλητες δυσχέρειες, οι οποίες καθιστούσαν ανέφικτη την ομοφωνία, όχι μόνο τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή αλλά και στο άμεσο μέλλον. Το Συμβούλιο διαπίστωσε ότι οι στόχοι του προτεινόμενου κανονισμού ήταν αδύνατον να επιτευχθούν, εντός ευλόγου χρονικού διαστήματος, κατ’ εφαρμογή των σχετικών διατάξεων των Συνθηκών. Ως εκ τούτου, το Συμβούλιο κατέληξε ότι δεν μπορούσε να εξευρεθεί άλλη λύση για την Ένωση ως σύνολο, και ότι μπορούσε να χρησιμοποιηθεί η ενισχυμένη συνεργασία ως ύστατη λύση.

14. Μέχρι σήμερα, η Επιτροπή έλαβε αιτήματα από εννέα κράτη μέλη (Βουλγαρία, Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία, Λουξεμβούργο, Ουγγαρία, Αυστρία, Ρουμανία και Σλοβενία) τα οποία δήλωσαν ότι είχαν την πρόθεση να καθιερώσουν μεταξύ τους ενισχυμένη συνεργασία στον τομέα του εφαρμοστέου δικαίου σε γαμικές διαφορές.

Τομέας που καλύπτουν οι Συνθήκες

15. Το άρθρο 329 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ ορίζει ότι ενισχυμένη συνεργασία μπορεί να εφαρμοστεί σε «έναν από τους τομείς που καλύπτουν οι Συνθήκες».

16. Τα εννέα κράτη μέλη ζήτησαν να τους επιτραπεί να καθιερώσουν μεταξύ τους ενισχυμένη συνεργασία «στον τομέα του εφαρμοστέου δικαίου σε γαμικές διαφορές (Ρώμη ΙΙΙ)». Πρόκειται δηλαδή για τους κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου οι οποίοι προσδιορίζουν το ουσιαστικό δίκαιο που πρέπει να εφαρμόζεται σε διεθνές διαζύγιο το οποίο συνδέεται με δύο τουλάχιστον έννομες τάξεις. Οι κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου αναφέρονται ως ειδικό στοιχείο στον κατάλογο μέτρων δυνάμει του άρθρου 81 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ, ενώ στο άρθρο 81 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ γίνεται διάκριση μεταξύ των κανόνων ιδιωτικού διεθνούς δικαίου σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις γενικά και μέτρων σχετικών με το οικογενειακό δίκαιο. Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου στο οικογενειακό δίκαιο συνιστούν περιορισμένο μεν, αλλά σαφώς προσδιορισμένο τομέα, κατά την έννοια των Συνθηκών, εντός του οποίου μπορεί να καθιερωθεί ενισχυμένη συνεργασία.

17. Σ’αυτό το πλαίσιο, πρέπει να διευκρινιστεί ότι στον τομέα της προτεινόμενης ενισχυμένης συνεργασίας, «το εφαρμοστέο δίκαιο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό» δεν περιλαμβάνει κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου για τις περιουσιακές συνέπειες του διαζυγίου[8]. Επίσης, το θέμα δεν είναι το ουσιαστικό δίκαιο για το διαζύγιο, δηλαδή οι λόγοι διαζυγίου ούτε η διαδικασία υποβολής αιτήσεως διαζυγίου.

Πραγμάτωση των στόχων της Ένωσης, διαφύλαξη των συμφερόντων της και ενίσχυση της διαδικασίας ολοκλήρωσής της

Γενικό πλαίσιο

18. Λαμβανομένων δεόντως υπόψη των σχετικών τμημάτων της εκτίμησης αντικτύπου[9] και της αιτιολογικής έκθεσης της προαναφερόμενης πρότασης της Επιτροπής του 2006, στόχος της ενισχυμένης συνεργασίας είναι να δημιουργήσει ένα σαφές και πλήρες νομικό πλαίσιο που θα καλύπτει τους κανόνες του εφαρμοστέου δικαίου σε θέματα διαζυγίου και δικαστικού χωρισμού και θα παρέχει στα μέρη ορισμένο βαθμό αυτονομίας στην επιλογή του εφαρμοστέου δικαίου.

19. Η Επιτροπή πραγματοποίησε ευρύτατη διαβούλευση με τα ενδιαφερόμενα μέρη ως μέρος της προαναφερόμενης διαδικασίας εκτίμησης του αντικτύπου. Η εν λόγω διαβούλευση πραγματοποιήθηκε μέσω μιας Πράσινης Βίβλου για το εφαρμοστέο δίκαιο και τη διεθνή δικαιοδοσία σε υποθέσεις διαζυγίου που εκδόθηκε το 2005[10]. Η Πράσινη Βίβλος έφερε στο φως ορισμένες αδυναμίες που παρατηρούνται στην ισχύουσα κατάσταση και προσδιόρισε διάφορες δυνατές λύσεις για την αντιμετώπιση των προβλημάτων. Οι λύσεις συμπεριλάμβαναν τη διατήρηση του status quo, την εναρμόνιση των κανόνων ιδιωτικού διεθνούς δικαίου, τη χορήγηση στους συζύγους περιορισμένης δυνατότητας επιλογής του εφαρμοστέου δικαίου και, τέλος, τον συνδυασμό διαφόρων λύσεων. Η Επιτροπή διοργάνωσε δημόσια ακρόαση και συνεδρίαση εμπειρογνωμόνων το 2006. Η πλειοψηφία των απαντήσεων αναγνώριζε την ανάγκη ενίσχυσης της ασφάλειας δικαίου και της προβλεψιμότητας, καθιέρωσης περιορισμένης αυτονομίας των μερών και αποτροπής της «εσπευσμένης προσφυγής στο δικαστήριο». Ορισμένοι ενδιαφερόμενοι εξέφρασαν ανησυχίες για το γεγονός ότι η εναρμόνιση των κανόνων ιδιωτικού διεθνούς δικαίου θα υποχρεώσει τα δικαστήρια να εφαρμόζουν αλλοδαπό δίκαιο, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε καθυστερήσεις και συμπληρωματικά έξοδα όσον αφορά τις διαδικασίες γαμικών διαφορών. Μια δημοσκόπηση έδειξε ότι το 60% των Ευρωπαίων περιμένουν από την ΕΕ να παίξει κάποιο ρόλο στην διευκόλυνση της νομοθεσίας όσον αφορά την έκδοση διαζυγίου σε άλλο κράτος μέλος[11].

20. Η ενισχυμένη συνεργασία στον τομέα του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό αφορά δεκάδες χιλιάδες «διεθνή» ζευγάρια που παίρνουν διαζύγιο κάθε χρόνο στην ΕΕ. Πολλοί Ευρωπαίοι από διάφορα κράτη μέλη παντρεύονται κάθε χρόνο με αποτέλεσμα να εκδίδονται επίσης πολλά «διεθνή» διαζύγια κάθε χρόνο στην Ευρώπη.

21. Στην ΕΕ υπάρχουν περίπου 122 εκατομμύρια γάμοι, εκ των οποίων τα 16 εκατομμύρια (13%) θεωρούνται «διεθνείς»[12]. Για παράδειγμα, κατά το 2007, τελέσθηκαν 2.400.000 γάμοι στην Ευρωπαϊκή Ένωση, εκ των οποίων οι 300.000 ήταν «διεθνείς». Αν και ο υψηλότερος αριθμός «διεθνών» γάμων συγκεντρώνεται κυρίως σε ορισμένες από τις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές χώρες, τέτοιοι γάμοι υπάρχουν πλέον παντού σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση και συνεπώς αφορούν μεγάλο αριθμό ευρωπαίων πολιτών.

22. Το 2007, στα 27 κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπήρχαν 1.040.000 διαζύγια, εκ των οποίων τα 140.000 (13%) είχαν «διεθνή» χαρακτήρα. Τα κράτη μέλη με το υψηλότερο ποσοστό νέων «διεθνών» διαζυγίων στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2007 ήταν η Γερμανία (34.000), η Γαλλία (20.500) και το Ηνωμένο Βασίλειο (19.500).

Τρέχουσα κατάσταση στον τομέα του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό

23. Επί του παρόντος, καθώς δεν έχουν θεσπιστεί κανόνες σε επίπεδο Ένωσης, υπάρχουν 26 διαφορετικά συστήματα κανόνων ιδιωτικού διεθνούς δικαίου για το διαζύγιο στα 24 κράτη μέλη που συμμετέχουν στη δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις στην ΕΕ και στα δύο κράτη μέλη που μπορούν να επιλέξουν να συμμετάσχουν σε αυτήν[13]. Τα περισσότερα κράτη μέλη καθορίζουν το εφαρμοστέο δίκαιο σε συνάρτηση με μία κλίμακα συνδετικών στοιχείων, που στοχεύουν να διασφαλίσουν ότι η διαδικασία διέπεται από την έννομη τάξη με την οποία ο γάμος εμφανίζει στενότερη σχέση. Άλλα κράτη μέλη εφαρμόζουν συστηματικά τους εθνικούς τους νόμους («lex fori» ) στις διαδικασίες γαμικών διαφορών.

24. Η παρούσα κατάσταση θα μπορούσε να δημιουργήσει σειρά προβλημάτων στις διαδικασίες γαμικών διαφορών «διεθνούς» χαρακτήρα. Οι σημαντικές διαφορές μεταξύ των εθνικών δικαίων, όσον αφορά τόσο το ουσιαστικό δίκαιο όσο και τους κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου, καταλήγουν σε έλλειψη ασφάλειας δικαίου. Λόγω των σημαντικών διαφορών μεταξύ των εθνικών κανόνων ιδιωτικού διεθνούς δικαίου και της πολυπλοκότητάς τους, είναι ιδιαίτερα δυσχερές, για τα «διεθνή» ζευγάρια να προβλέψουν το εφαρμοστέο δίκαιο σε περίπτωση διαδικασίας γαμικής διαφοράς. Η μεγάλη πλειοψηφία των κρατών μελών δεν παρέχει στους συζύγους την δυνατότητα να επιλέξουν το εφαρμοστέο δίκαιο στις διαδικασίες γαμικών διαφορών. Αυτό μπορεί να οδηγήσει στην εφαρμογή δικαίου με το οποίο οι σύζυγοι έχουν μικρή σχέση και σε αποτέλεσμα που δεν ανταποκρίνεται στις νόμιμες προσδοκίες των πολιτών. Τέλος, οι ισχύοντες κανόνες μπορεί να παροτρύνουν έναν εκ των συζύγων να «σπεύσει στο δικαστήριο», δηλαδή να υποβάλει αγωγή πριν από την ανάλογη ενέργεια του άλλου συζύγου έτσι ώστε η διαδικασία να υποβληθεί σε ένα συγκεκριμένο δίκαιο το οποίο διασφαλίζει τα συμφέροντά του/της.

25. Είναι πολύ δύσκολο να εκτιμηθούν τα οικονομικά προβλήματα που προκαλούνται από την έλλειψη εναρμόνισης των κανόνων ιδιωτικού διεθνούς δικαίου σε θέματα διαζυγίου. Στο πλαίσιο της εκτίμησης αντικτύπου που εκπονήθηκε προκειμένου να ενημερωθεί η Επιτροπή σχετικά με τις διατάξεις που διέπουν τις περιουσιακές σχέσεις μεταξύ συζύγων, διαπιστώθηκε ότι το θεωρητικό κόστος των προβλημάτων που σχετίζονται με τους διεθνείς γάμους σε κατάσταση διαζυγίου μπορεί να ανέρχεται συνολικά σε 205 εκατ. EUR στην ΕΕ. Το κόστος μπορεί να προκύψει για τα δικαστήρια, τους συζύγους και για τρίτους[14].

Οφέλη της ενισχυμένης συνεργασίας στον τομέα του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό

26. Εννέα κράτη μέλη ζητούν ενισχυμένη συνεργασία στον τομέα του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό: η Βουλγαρία, η Ισπανία, η Γαλλία, η Ιταλία, το Λουξεμβούργο, η Ουγγαρία, η Αυστρία, η Ρουμανία και η Σλοβενία. Ο συνολικός πληθυσμός αυτών των εννέα αιτούντων κρατών μελών ανέρχεται σε 216,3 εκατομμύρια. Πρόκειται για το ήμισυ σχεδόν (44%) του πληθυσμού της Ένωσης[15]. Η αναλογία «διεθνών» γάμων και διαζυγίων είναι περίπου 13% σ’αυτά τα συμμετέχοντα κράτη μέλη[16], δηλαδή κατά μέσον όρο στο ίδιο επίπεδο με αυτό που εμφανίζεται συνήθως στην ΕΕ. Ο εκτιμώμενος αριθμός των διαζυγίων είναι περίπου 440.000 σ’αυτές τις χώρες ετησίως, εκ των οποίων τα 53.000 έχουν διεθνή χαρακτήρα[17]. Η ενισχυμένη συνεργασία είναι ανοιχτή σε όλα τα κράτη μέλη: όσο περισσότερα κράτη μέλη συμμετέχουν σε αυτήν, τόσο υψηλότερος είναι ο αριθμός των ενδιαφερόμενων πολιτών.

27. Η ενισχυμένη συνεργασία στον τομέα του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό προσφέρει στους πολίτες τα ακόλουθα πλεονεκτήματα:

28. Ενίσχυση της ασφάλειας δικαίου και της προβλεψιμότητας. Η ενισχυμένη συνεργασία θα θεσπίσει εναρμονισμένους κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου σε υποθέσεις διαζυγίου και δικαστικού χωρισμού, που θα επιτρέπουν στους συζύγους να προβλέπουν με ευκολία το δίκαιο που θα εφαρμοστεί στη γαμική διαφορά τους. Τούτο βασίζεται κατά πρώτο λόγο στην επιλογή των συζύγων. Η επιλογή περιορίζεται σε δίκαια που εμφανίζουν στενό σύνδεσμο με το γάμο, κατά τρόπον ώστε να αποφευχθεί η εφαρμογή «εξωτικών» δικαίων με τα οποία οι σύζυγοι έχουν ελάχιστη ή ουδεμία σχέση. Ελλείψει επιλογής, το εφαρμοστέο δίκαιο καθορίζεται σε συνάρτηση με μία κλίμακα συνδετικών στοιχείων, τα οποία θα εξασφαλίζουν ότι η γαμική διαφορά διέπεται από έννομη τάξη με την οποία ο γάμος έχει στενή σχέση. Αυτό θα ενισχύσει σημαντικά την ασφάλεια δικαίου και την προβλεψιμότητα τόσο για τους συγκεκριμένους συζύγους όσο και για τα νομικά επαγγέλματα.

29. Αύξηση της ευελιξίας με την καθιέρωση περιορισμένης αυτονομίας των μερών. Η ελευθερία βούλησης των μερών στις γαμικές υποθέσεις είναι, προς το παρόν, εξαιρετικά περιορισμένη. Οι εθνικοί κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου προβλέπουν καταρχήν μία μόνο λύση σε δεδομένη κατάσταση, όπως, για παράδειγμα, την εφαρμογή του δικαίου της κοινής ιθαγένειας των συζύγων ή την εφαρμογή του δικαίου του δικάζοντος δικαστηρίου. Στην ενισχυμένη συνεργασία, το νομικό πλαίσιο θα είναι πιο ευέλικτο, δεδομένου ότι θα δίνει περιορισμένη δυνατότητα στους συζύγους να επιλέγουν το εφαρμοστέο δίκαιο σε περίπτωση διαζυγίου και δικαστικού χωρισμού. Η δυνατότητα των συζύγων να καταλήξουν σε συμφωνία θα μπορούσε να είναι ιδιαίτερα επωφελής σε περιπτώσεις συναινετικού διαζυγίου.

30. Παρεμπόδιση «εσπευσμένης προσφυγής στο δικαστήριο» εκ μέρους ενός εκ των συζύγων. Τέλος, η ενισχυμένη συνεργασία στον τομέα του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό επιλύει το πρόβλημα της «εσπευσμένης προσφυγής στο δικαστήριο» εκ μέρους ενός εκ των συζύγων. Αυτό μπορεί να οδηγήσει στην εφαρμογή ενός δικαίου με το οποίο ο εναγόμενος δεν αισθάνεται ότι έχει στενό σύνδεσμο ή το οποίο δεν λαμβάνει υπόψη τα συμφέροντά του/της. Επιπλέον, καθιστά πιο δυσχερείς τις προσπάθειες συμφιλίωσης και αφήνει περιορισμένα χρονικά περιθώρια διαμεσολάβησης. Η θέσπιση εναρμονισμένων κανόνων ιδιωτικού διεθνούς δικαίου αναμένεται να μειώσει σημαντικά τον κίνδυνο «εσπευσμένης προσφυγής στο δικαστήριο», δεδομένου ότι οποιοδήποτε επιλαμβανόμενο δικαστήριο στα συμμετέχοντα κράτη μέλη θα εφαρμόζει το δίκαιο που θα προσδιορίζεται βάσει κοινών κανόνων.

31. Εκφράστηκαν ορισμένες ανησυχίες για το γεγονός ότι η εναρμόνιση των κανόνων ιδιωτικού διεθνούς δικαίου θα υποχρεώσει τα δικαστήρια να εφαρμόζουν αλλοδαπό δίκαιο σε υποθέσεις διαζυγίου, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει ενδεχομένως σε καθυστερήσεις και συμπληρωματικά έξοδα στις διαδικασίες γαμικών διαφορών. Τέτοια προβλήματα εκτιμάται ότι θα είναι σπάνια στην πράξη, καθώς τα συνδετικά στοιχεία θα οδηγούν στην εφαρμογή του δικαίου του δικάζοντος δικαστηρίου στη μεγάλη πλειονότητα των υποθέσεων. Η πείρα των κρατών μελών τα οποία χρησιμοποιούν επί του παρόντος συνδετικά στοιχεία που οδηγούν στην εφαρμογή αλλοδαπού δικαίου, δείχνει ότι δεν υπάρχουν σημαντικές δυσκολίες. Οι σημερινοί κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου στα εννέα αιτούντα κράτη μέλη περιλαμβάνουν τέτοια συνδετικά στοιχεία τα οποία, σε ορισμένες υποθέσεις, οδηγούν ήδη στην εφαρμογή αλλοδαπού δικαίου από τα δικαστήριά τους. Έτσι, η ενισχυμένη συνεργασία δεν θα είναι προβληματική από πλευράς συμπληρωματικού κόστους ή καθυστερήσεων. Τέλος, η θέσπιση μέτρων για να διευκολυνθεί η εφαρμογή αλλοδαπού δικαίου θα μειώσει τις πιθανές αρνητικές συνέπειες[18].

32. Από θεσμικής πλευράς, η ενισχυμένη συνεργασία είναι καλύτερη από την δυνατότητα των ενδιαφερόμενων κρατών μελών να αρχίζουν διαπραγματεύσεις σχετικά με διεθνή συμφωνία σε θέματα δικαίου που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό. Αυτή η εναλλακτική λύση έχει ασφαλώς λιγότερα πλεονεκτήματα. Ακόμη και αν οι πράξεις που θεσπίζονται στο πλαίσιο της ενισχυμένης συνεργασίας είναι δεσμευτικές μόνο για τα συμμετέχοντα κράτη μέλη, υπάγονται ωστόσο στον έλεγχο της Ένωσης σ’αυτόν τον τομέα. Έτσι, η Επιτροπή μπορεί να παρακολουθεί την ορθή εφαρμογή τους δυνάμει των Συνθηκών, και το Δικαστήριο της ΕΕ έχει τη δικαιοδοσία να αποφαίνεται με προδικαστικές αποφάσεις σχετικά με την ερμηνεία τους, εξασφαλίζοντας συνεπή και ενιαία ερμηνεία ρυθμίσεων που θεσπίζονται στο πλαίσιο της ενισχυμένης συνεργασίας.

Εκπλήρωση των απαιτήσεων του άρθρου 20 παράγραφος 1 της ΣΕΕ

33. Το άρθρο 20 παράγραφος 1 της ΣΕΕ ορίζει ότι η ενισχυμένη συνεργασία έχει ως σκοπό να διευκολύνει την πραγμάτωση των στόχων της Ένωσης, να διαφυλάσσει τα συμφέροντά της και να ενισχύει τη διαδικασία ολοκλήρωσής της.

34. Ένα από τα καθήκοντα της Ένωσης είναι να προσφέρει στους πολίτες της έναν χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης χωρίς εσωτερικά σύνορα, εντός του οποίου εξασφαλίζεται η ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων (άρθρο 3 παράγραφος 2 της ΣΕΕ). Ο χώρος δικαιοσύνης προϋποθέτει την ανάπτυξη της δικαστικής συνεργασίας σε αστικές υποθέσεις που έχουν διασυνοριακές επιπτώσεις, βάσει της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης των δικαστικών αποφάσεων (άρθρο 81 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ). Γι’αυτόν το σκοπό, η Ένωση μπορεί να θεσπίζει μέτρα που αποσκοπούν στη διασφάλιση, πρώτον, της αμοιβαίας αναγνώρισης και εκτέλεσης δικαστικών αποφάσεων μεταξύ κρατών μελών, και, δεύτερον, της συμβατότητας των κανόνων που εφαρμόζονται στα κράτη μέλη όσον αφορά τη σύγκρουση νόμων (άρθρο 81 παράγραφος 2 στοιχεία α) και γ) της ΣΛΕΕ).

35. Η εναρμόνιση των κανόνων ιδιωτικού διεθνούς δικαίου διευκολύνει την αμοιβαία αναγνώριση των δικαστικών αποφάσεων. Το γεγονός ότι τα δικαστήρια των κρατών μελών εφαρμόζουν τους ίδιους κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου για να προσδιορίσουν το εφαρμοστέο δίκαιο σε δεδομένη κατάσταση ενισχύει την αμοιβαία εμπιστοσύνη στις δικαστικές αποφάσεις που εκδίδονται στα άλλα κράτη μέλη[19].

36. Η ενισχυμένη συνεργασία στον τομέα του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό μεταξύ των αιτούντων κρατών μελών θα προωθήσει το στόχο της Ένωσης για την εξασφάλιση της συμβατότητας των κανόνων που εφαρμόζονται στα κράτη μέλη όσον αφορά τη σύγκρουση νόμων, αυξάνοντας το βαθμό συμβατότητας σε σύγκριση με την παρούσα κατάσταση. Όπως εξηγείται ανωτέρω, υπάρχουν 26 διαφορετικά συστήματα κανόνων ιδιωτικού διεθνούς δικαίου για το διαζύγιο στα 26 κράτη μέλη που συμμετέχουν στη δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις. Στην περίπτωση της ενισχυμένης συνεργασίας μεταξύ των εννέα αιτούντων κρατών μελών, θα υπάρχουν 18 διαφορετικά νομικά καθεστώτα, γεγονός που θα συμβάλει στην εναρμόνιση των κανόνων ιδιωτικού διεθνούς δικαίου και θα ενισχύσει τη διαδικασία ολοκλήρωσης σ’αυτό το τμήμα της ΕΕ.

Συμβατότητα με τις Συνθήκες και το δίκαιο της Ένωσης

37. Σύμφωνα με το άρθρο 326 της ΣΛΕΕ, η ενισχυμένη συνεργασία πρέπει να είναι συμβατή με τις Συνθήκες και το δίκαιο της Ένωσης.

38. Η ενισχυμένη συνεργασία δεν πρέπει να επηρεάζει το υπάρχον κεκτημένο. Θα καθιερωθεί σε χώρο ο οποίος καλύπτεται από τις συντρέχουσες αρμοδιότητες της Ένωσης, στον οποίο όμως η Ένωση δεν διαθέτει κοινούς κανόνες μέχρι σήμερα. Η πρώτη νομική πράξη της Ένωσης που εκδόθηκε στον τομέα του οικογενειακού δικαίου, ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1347/2000[20] του Συμβουλίου, θέσπισε κανόνες σχετικά με τη δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση δικαστικών αποφάσεων σε γαμικές διαφορές, καθώς και αποφάσεων σε διαφορές γονικής μέριμνας έναντι των κοινών τέκνων των συζύγων που εκδίδονται επ’ευκαιρία διαδικασιών γαμικών διαφορών. Ο εν λόγω κανονισμός δεν περιελάμβανε εντούτοις κανόνες περί του εφαρμοστέου δικαίου. Η έναρξη ισχύος του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2201/2003 του Συμβουλίου, ο οποίος κατήργησε και αντικατέστησε τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1347/2000 του Συμβουλίου από την 1η Μαρτίου 2005, δεν επέφερε καμία μεταβολή σε σχέση με το θέμα. Το ζήτημα του εφαρμοστέου δικαίου δεν τέθηκε κατά τη διαπραγμάτευση αυτού του κανονισμού, ο οποίος επαναλαμβάνει σχεδόν αμετάβλητες τις διατάξεις περί γαμικών διαφορών του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1347/2000 του Συμβουλίου.

39. Η ενισχυμένη συνεργασία στον τομέα του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό δεν θα εισάγει διακρίσεις λόγω ιθαγένειας, που απαγορεύονται από το άρθρο 18 της ΣΛΕΕ, επειδή οι προτεινόμενοι κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου θα έχουν καθολικό χαρακτήρα και θα εφαρμόζονται σε όλες τις διαδικασίες ενώπιον των δικαστηρίων των συμμετεχόντων κρατών μελών, ανεξάρτητα από την ιθαγένεια ή τη διαμονή των μερών. Εξάλλου, τα δικαστήρια των μη συμμετεχουσών χωρών θα εφαρμόζουν τους εθνικούς τους κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου δυνάμει του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου τους, όπως πράττουν σήμερα.

Δεν θίγεται η εσωτερική αγορά ούτε η οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή, κανένας φραγμός ή εισαγωγή διακρίσεων στο εμπόριο, καμία στρέβλωση του ανταγωνισμού

40. Το άρθρο 326 της ΣΛΕΕ προβλέπει ότι η ενισχυμένη συνεργασία δεν πρέπει να θίγει την εσωτερική αγορά ούτε την οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή. Δεν πρέπει να συνιστά διάκριση ή φραγμό στις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών ούτε προκαλεί στρεβλώσεις του ανταγωνισμού μεταξύ τους.

41. Η ενισχυμένη συνεργασία στον τομέα του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό δεν δημιουργεί προβλήματα όσον αφορά αυτές τις νομικές προϋποθέσεις. Πράγματι, η πρόταση για την εφαρμογή ενισχυμένης συνεργασίας στον τομέα του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό θα διευκολύνει την ορθή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, δεδομένου ότι θα άρει κάθε εμπόδιο στην ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων τα οποία αντιμετωπίζουν σήμερα προβλήματα λόγω της ύπαρξης διαφορών μεταξύ των εθνικών νομοθεσιών όσον αφορά το εφαρμοστέο δίκαιο σε γαμικές διαφορές. Η ενίσχυση της ασφάλειας δικαίου στον τομέα των κανόνων ιδιωτικού διεθνούς δικαίου σε θέματα διαζυγίου θα έχει επομένως θετικές συνέπειες για τα ζευγάρια που ασκούν το δικαίωμά τους στην ελεύθερη κυκλοφορία μεταξύ των συμμετεχόντων κρατών μελών.

42. Λόγω του χαρακτήρα της, η πρόταση, η οποία αφορά μόνον τις σχέσεις μεταξύ δύο φυσικών προσώπων, δεν επηρεάζει τις επιχειρήσεις ούτε τις νομικές σχέσεις στην αγορά και δεν θίγει το εμπόριο ούτε τον ανταγωνισμό στην Ένωση. Τέλος, η πρόταση δεν θα επηρεάσει την περιφερειακή πολιτική της Ένωσης.

43. Όντως, η πρόταση εναρμόνισης των κανόνων ιδιωτικού διεθνούς δικαίου θα απλουστεύσει σημαντικά την κατάσταση για τους ιδιώτες και τα νομικά επαγγέλματα, παρέχοντάς τους τη δυνατότητα να προσδιορίζουν, στα συμμετέχοντα κράτη μέλη, το εφαρμοστέο δίκαιο βάσει ενός ενιαίου συνόλου κανόνων, το οποίο θα αντικαταστήσει τους πολυάριθμους ισχύοντες εθνικούς κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου των συμμετεχόντων κρατών μελών σ’αυτόν τον τομέα.

44. Ακόμη και αν δεν ωφεληθούν όλα τα ζευγάρια στην Ένωση από την ασφάλεια δικαίου ή την απλούστευση που θα επιφέρει η πρόταση, η κατάσταση των ζευγαριών που προσφεύγουν στα δικαστήρια σε μη συμμετέχοντα κράτη μέλη δεν θα επιδεινωθεί σε σχέση με τη σημερινή κατάσταση. Έτσι η πρόταση δεν θα προκαλέσει αδικαιολόγητη ανόμοια μεταχείριση μεταξύ πολιτών.

Σεβασμός των δικαιωμάτων, των αρμοδιοτήτων και των υποχρεώσεων μη συμμετεχόντων κρατών μελών

45. Το άρθρο 327 της ΣΛΕΕ ορίζει ότι οι ενισχυμένες συνεργασίες σέβονται τις αρμοδιότητες, τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των κρατών μελών που δεν συμμετέχουν σε αυτές.

46. Η θέσπιση κοινών κανόνων ιδιωτικού διεθνούς δικαίου ως προς εννέα κράτη μέλη δεν θίγει τους κανόνες των μη συμμετεχόντων κρατών μελών. Τα μη συμμετέχοντα κράτη μέλη θα εξακολουθήσουν να έχουν τους δικούς τους κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου στον τομέα του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό.

47. Σύμφωνα με την πρόταση, ζευγάρι που διαμένει σε συμμετέχον κράτος μέλος θα έχει τη δυνατότητα να επιλέγει το δίκαιο που θα εφαρμοστεί σε περίπτωση που κινήσει διαδικασία διαζυγίου. Η περιορισμένη δυνατότητα επιλογής του δικαίου σε θέματα διαζυγίου δεν είναι εντελώς άγνωστη στα κράτη μέλη σήμερα. Υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες επιτρέπεται, παραδείγματος χάριν, βάσει της ολλανδικής ή γερμανικής νομοθεσίας σε γαμικές υποθέσεις. Εάν, στο πλαίσιο της ενισχυμένης συνεργασίας, το ζευγάρι που συνήψε συμφωνία επιλογής δικαίου μετοικήσει αργότερα σε μη συμμετέχον κράτος μέλος και προσφύγει εκεί σε δικαστήριο ζητώντας διαζύγιο, η αναγνώριση της συμφωνίας επιλογής δικαίου θα εξαρτηθεί από το εθνικό δίκαιο του επιληφθέντος δικαστηρίου. Εάν το ζευγάρι έχει επιλέξει το δίκαιο του επιληφθέντος δικαστηρίου, το δικαστήριο θα έχει μεγαλύτερη ευχέρεια να σεβαστεί τη συμφωνία επιλογής δικαίου.

48. Σε επίπεδο δημόσιου διεθνούς δικαίου, δεν υπάρχουν τέτοιες διεθνείς συμφωνίες σχετικά με το δίκαιο που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό μεταξύ συμμετεχόντων και μη συμμετεχόντων κρατών μελών, τις οποίες θα παραβίαζε η ενισχυμένη συνεργασία.

49. Τέλος, μπορεί να σημειωθεί ότι η ενισχυμένη συνεργασία στον τομέα του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό δεν επηρεάζει τα μη συμμετέχοντα κράτη μέλη σε ό,τι αφορά τους κανόνες περί του εφαρμοστέου δικαίου σε τομείς που συνδέονται στενά με το διαζύγιο, όπως π.χ. τους κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου που εφαρμόζονται σε υποθέσεις γονικής μέριμνας ή υποχρεώσεις διατροφής. Οι κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου που εφαρμόζονται σε υποθέσεις γονικής μέριμνας διέπονται από τη Σύμβαση της Χάγης του 1996 σχετικά µε τη διεθνή δικαιοδοσία, το εφαρµοστέο δίκαιο, την αναγνώριση, την εκτέλεση και την συνεργασία σε θέµατα γονικής µέριµνας και µέτρων προστασίας των παιδιών. Επί του παρόντος, οκτώ κράτη μέλη είναι συμβαλλόμενα μέρη της Σύμβασης και τα υπόλοιπα 18 κράτη μέλη οφείλουν να την επικυρώσουν ή να προσχωρήσουν σε αυτήν πριν από τις 5 Ιουνίου 2010[21]. Οι κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου όσον αφορά τις υποχρεώσεις διατροφής καθορίζονται στο Πρωτόκολλο της Χάγης του 2007 σχετικά με το εφαρμοστέο δίκαιο στις υποχρεώσεις διατροφής[22], το οποίο πρέπει να εφαρμόζεται δυνάμει του άρθρου 15 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 4/2009 σε θέματα υποχρεώσεων διατροφής[23], που θα ισχύει από τις 18 Ιουνίου 2011. Οι κανόνες για το δίκαιο που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και στην ανάθεση, την άσκηση ή την αφαίρεση της γονικής μέριμνας, ή στις υποχρεώσεις διατροφής είναι ανεξάρτητοι. Το δικαστήριο που είναι αρμόδιο να αποφαίνεται σχετικά με αίτηση διαζυγίου σε μη συμμετέχον κράτος μέλος εφαρμόζει τους εθνικούς του κανόνες σύγκρουσης νόμων για να καθορίσει το εφαρμοστέο δίκαιο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό, τους κανόνες της Σύμβασης της Χάγης του 1996 για να καθορίσει το εφαρμοστέο δίκαιο στη γονική μέριμνα και τους κανόνες του Πρωτοκόλλου της Χάγης του 2007, καθώς και τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 4/2009 για να καθορίσει το εφαρμοστέο δίκαιο σε υποχρεώσεις διατροφής.

Συμπέρασμα για την εκπλήρωση νομικών προϋποθέσεων

50. Με βάση τα ανωτέρω, η Επιτροπή συνάγει το συμπέρασμα ότι εκπληρούνται όλες οι νομικές προϋποθέσεις που καθορίζονται από τις Συνθήκες για την ενισχυμένη συνεργασία.

Σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων

51. Η ενισχυμένη συνεργασία στον τομέα του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό σέβεται τα θεμελιώδη δικαιώματα που καθορίζονται στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 21 για τη μη εισαγωγή διακρίσεων. Οι κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου που προτείνονται στον κανονισμό για την εφαρμογή της ενισχυμένης συνεργασίας θα εφαρμόζονται σε όλες τις υποθέσεις διαζυγίου στα συμμετέχοντα κράτη μέλη χωρίς να εισάγονται διακρίσεις για οποιονδήποτε λόγο.

Συμπέρασμα για την ενισχυμένη συνεργασία

52. Η Επιτροπή θεωρεί ότι τα οφέλη της ενισχυμένης συνεργασίας στον τομέα του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό είναι πολλά σε σύγκριση με τη διατήρηση του status quo και ότι τα πλεονεκτήματα σ’αυτήν τη συγκεκριμένη περίπτωση ενισχυμένης συνεργασίας υπερτερούν σε σχέση με τα πιθανά μειονεκτήματα. Οι κοινοί κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου για το διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό θα διευκολύνουν σημαντικά τη ζωή δεκάδων χιλιάδων ζευγαριών στα συμμετέχοντα κράτη μέλη. Τούτο συμφωνεί με το πρόγραμμα της Στοκχόλμης, στο πλαίσιο του οποίου το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έκρινε ότι η διαδικασία εναρμόνισης των κανόνων ιδιωτικού διεθνούς δικαίου σε επίπεδο Ένωσης θα πρέπει να συνεχισθεί στους τομείς στους οποίους η εναρμόνιση αυτή είναι επιβεβλημένη, π.χ. στον τομέα του δικαστικού χωρισμού και του διαζυγίου[24]. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή προτείνει να εγκριθεί η ενισχυμένη συνεργασία μεταξύ των αιτούντων κρατών μελών. Η Επιτροπή τονίζει ότι η ενισχυμένη συνεργασία στον τομέα του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό είναι ανοιχτή ανά πάσα στιγμή σε όλα τα κράτη μέλη, σύμφωνα με το άρθρο 328 της ΣΛΕΕ, και ενθαρρύνει τα κράτη μέλη που δεν το έχουν ακόμη ζητήσει να συμμετάσχουν στην ενισχυμένη συνεργασία, προωθώντας έτσι τα οφέλη και τα πλεονεκτήματά της.

2010/0066 (APP)

Πρόταση

ΑΠΟΦΑΣΗ αριθ. …/2010/EΕ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

για την έγκριση ενισχυμένης συνεργασίας στον τομέα του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 329 παράγραφος 1,

το αίτημα που υπέβαλαν η Βουλγαρία, η Ισπανία, η Γαλλία, η Ιταλία, το Λουξεμβούργο, η Ουγγαρία, η Αυστρία, η Ρουμανία και η Σλοβενία,

την πρόταση της Επιτροπής,

την έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου[25],

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

53. Η Ένωση έχει θέσει ως στόχο τη διατήρηση και την ανάπτυξη ενός χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, εντός του οποίου εξασφαλίζεται η ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων. Για την προοδευτική καθιέρωση ενός τέτοιου χώρου, η Ένωση πρέπει να θεσπίσει μέτρα σχετικά με τη δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις με διασυνοριακές επιπτώσεις.

54. Σύμφωνα με το άρθρο 81 της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα εν λόγω μέτρα πρέπει να περιλαμβάνουν την προώθηση της συμβατότητας των κανόνων που εφαρμόζονται στα κράτη μέλη όσον αφορά τη σύγκρουση νόμων, καθώς και μέτρα σχετικά με το οικογενειακό δίκαιο με διασυνοριακές επιπτώσεις.

55. Στις 17 Ιουλίου 2006, η Επιτροπή εξέδωσε πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2201/2003 όσον αφορά τη διεθνή δικαιοδοσία και για τη θέσπιση κανόνων σχετικά με το εφαρμοστέο δίκαιο σε γαμικές διαφορές.

56. Κατά τη συνεδρίασή του της 5ης και 6ης Ιουνίου 2008, το Συμβούλιο εξέδωσε πολιτικές κατευθυντήριες γραμμές οι οποίες διαπίστωναν ότι δεν υπάρχει ομοφωνία ώστε να συνεχισθούν οι εργασίες σχετικά με τον προτεινόμενο κανονισμό και ότι υφίσταντο ανυπέρβλητες δυσχέρειες, οι οποίες καθιστούσαν ανέφικτη την ομοφωνία, όχι μόνο τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή αλλά και στο άμεσο μέλλον. Το Συμβούλιο διαπίστωσε ότι οι στόχοι του προτεινόμενου κανονισμού ήταν αδύνατον να επιτευχθούν, εντός ευλόγου χρονικού διαστήματος, με εφαρμογή των σχετικών διατάξεων των Συνθηκών.

57. Υπό αυτές τις περιστάσεις, η Ελλάδα, η Ισπανία, η Ιταλία, το Λουξεμβούργο, η Ουγγαρία, η Αυστρία, η Ρουμανία και η Σλοβενία απηύθυναν αίτημα στην Επιτροπή, με επιστολές της 28ης Ιουλίου 2008, δηλώνοντας ότι είχαν την πρόθεση να καθιερώσουν μεταξύ τους ενισχυμένη συνεργασία στον τομέα του εφαρμοστέου δικαίου σε γαμικές διαφορές και ζητώντας από την Επιτροπή να υποβάλει σχετική πρόταση στο Συμβούλιο. Η Βουλγαρία απηύθυνε όμοιο αίτημα στην Επιτροπή με επιστολή της 12ης Αυγούστου 2008 και η Γαλλία έπραξε το ίδιο με επιστολή της 12ης Ιανουαρίου 2009. Στις 3 Μαρτίου 2010, η Ελλάδα απέσυρε το αίτημά της. Συνολικά, εννέα κράτη μέλη ζήτησαν ενισχυμένη συνεργασία.

58. Η ενισχυμένη συνεργασία αναμένεται να δημιουργήσει ένα σαφές και πλήρες νομικό πλαίσιο στον τομέα του διαζυγίου και του δικαστικού χωρισμού στα συμμετέχοντα κράτη μέλη, να εξασφαλίζει στους πολίτες δέουσες λύσεις όσον αφορά την ασφάλεια δικαίου, την προβλεψιμότητα και την ευελιξία και να αποτρέπει την «εσπευσμένη προσφυγή στο δικαστήριο».

59. Εκπληρούνται οι όροι που καθορίζονται στο άρθρο 20 της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση και στα άρθρα 326 και 329 της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

60. Ο τομέας της ενισχυμένης συνεργασίας, δηλαδή το δίκαιο που είναι εφαρμοστέο σε υποθέσεις διαζυγίου και δικαστικού χωρισμού, καθορίζεται στο άρθρο 81 παράγραφος 2 στοιχείο γ) και στο άρθρο 81 παράγραφος 3) της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως ένας από τους τομείς που καλύπτονται από τις συνθήκες.

61. Η απαίτηση της ύστατης λύσης που προβλέπεται στο άρθρο 20 παράγραφος 2 της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση πληρούται, εφόσον το Συμβούλιο έκρινε, τον Ιούνιο του 2008, ότι οι στόχοι του κανονισμού δεν μπορούν να επιτευχθούν μέσα σε εύλογο χρόνο από την Ένωση στο σύνολό της.

62. Η ενισχυμένη συνεργασία στον τομέα του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό αποσκοπεί στο να αναπτυχθεί δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις με διασυνοριακές επιπτώσεις, με βάση την αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης των δικαστικών αποφάσεων, καθώς και στο να εξασφαλισθεί η συμβατότητα των κανόνων που εφαρμόζονται στα κράτη μέλη όσον αφορά τη σύγκρουση νόμων. Ως εκ τούτου, προάγει τους στόχους της Ένωσης, διαφυλάσσει τα συμφέροντά της και ενισχύει τη διαδικασία ολοκλήρωσής της, όπως απαιτείται από το άρθρο 20 παράγραφος 1 της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

63. Η ενισχυμένη συνεργασία στον τομέα του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό είναι συμβατή με τις Συνθήκες και το δίκαιο της Ένωσης, και δεν θίγει την εσωτερική αγορά ούτε την οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή. Δεν συνιστά διάκριση ή φραγμό στις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών ούτε προκαλεί στρεβλώσεις του ανταγωνισμού μεταξύ τους.

64. Η ενισχυμένη συνεργασία στον τομέα του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό σέβεται τις αρμοδιότητες, τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των κρατών μελών που δεν συμμετέχουν σε αυτήν. Οι κοινοί κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου των συμμετεχόντων κρατών μελών δεν θίγουν τους κανόνες των μη συμμετεχόντων κρατών μελών. Τα δικαστήρια των μη συμμετεχόντων κρατών μελών εξακολουθούν να εφαρμόζουν τους ισχύοντες εσωτερικούς κανόνες τους ιδιωτικού διεθνούς δικαίου για να καθορίζουν το εφαρμοστέο δίκαιο σε υποθέσεις διαζυγίου ή δικαστικού χωρισμού.

65. Ειδικότερα, η ενισχυμένη συνεργασία στον τομέα του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό είναι συμβατή με το δίκαιο της Ένωσης σχετικά με τη δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις, στο βαθμό που η ενισχυμένη συνεργασία δεν θίγει το προϋπάρχον κεκτημένο.

66. Η παρούσα απόφαση τηρεί τις αρχές που αναγνωρίζονται στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 21.

67. Η ενισχυμένη συνεργασία στον τομέα του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό είναι ανοιχτή ανά πάσα στιγμή σε όλα τα κράτη μέλη, σύμφωνα με το άρθρο 328 της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Η Βουλγαρία, η Ισπανία, η Γαλλία, η Ιταλία, το Λουξεμβούργο, η Ουγγαρία, η Αυστρία, η Ρουμανία και η Σλοβενία εξουσιοδοτούνται να καθιερώσουν ενισχυμένη συνεργασία μεταξύ τους στον τομέα του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό, εφαρμόζοντας τις σχετικές διατάξεις των Συνθηκών.

Άρθρο 2

Η παρούσα απόφαση αρχίζει να ισχύει πάραυτα από την έκδοσή της.

Άρθρο 3

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στη Δημοκρατία της Βουλγαρίας, στο Βασίλειο της Ισπανίας, στη Γαλλική Δημοκρατία, στην Ιταλική Δημοκρατία, στο Μεγάλο Δουκάτο του Λουξεμβούργου, στη Δημοκρατία της Ουγγαρίας, στη Δημοκρατία της Αυστρίας, στη Ρουμανία και στη Δημοκρατία της Σλοβενίας.

Βρυξέλλες,

Για το Συμβούλιο

Ο Πρόεδρος

[1] COM (2006) 399 τελικό.

[2] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2201/2003 του Συμβουλίου για τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας, ο οποίος καταργεί τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1347/2000, EE L 338 της 23.12.2003, σ. 1.

[3] Σύμφωνα με τα άρθρα 1 και 2 του πρωτοκόλλου αριθ. 5 (νυν πρωτόκολλο αριθ. 22) για τη θέση της Δανίας, το οποίο προσαρτάται στις συνθήκες, η Δανία δεν συμμετέχει στη θέσπιση του προτεινόμενου κανονισμού και δεν δεσμεύεται από αυτόν, ούτε υπόκειται στην εφαρμογή του. Σύμφωνα με το άρθρο 3 του πρωτοκόλλου αριθ. 4 (νυν πρωτόκολλο αριθ. 21) για τη θέση του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ιρλανδίας το οποίο προσαρτάται στις συνθήκες, η Ιρλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο δεν εκδήλωσαν την επιθυμία τους να συμμετέχουν στη θέσπιση και στην εφαρμογή του προτεινόμενου κανονισμού.

[4] Νυν άρθρο 81 παράγραφος 3 της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

[5] P6_TA(2008)0502, (ΕΕ C 15 E της 21.1.2010, σ. 128).

[6] Έγγραφο 10383/08 PV/CONS 36 JAI 311 της 10ης Ιουλίου 2008.

[7] Το άρθρο 20 παράγραφος 1 της ΣΕΕ αναφέρεται στην εφαρμογή των «σχετικών διατάξεων των Συνθηκών»· για το δίκαιο που είναι εφαρμοστέο σε υποθέσεις διαζυγίου, αυτό αναφέρεται στις διατάξεις του Κεφαλαίου 3 (Δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις) του Τίτλου V (Χώρος ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης) της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

[8] Η Επιτροπή προετοιμάζει νομοθετική πρωτοβουλία για τις περιουσιακές σχέσεις μεταξύ συζύγων και τις συνέπειες του χωρισμού ζευγαριών διαμεθοριακού χαρακτήρα, όπως ζητήθηκε πολύ πρόσφατα από το πρόγραμμα της Στοκχόλμης. Η διαδικασία περιέλαβε Πράσινη Βίβλο για τη ρύθμιση της σύγκρουσης νόμων όσον αφορά τις περιουσιακές σχέσεις μεταξύ συζύγων, καθώς και το ζήτημα της διεθνούς δικαιοδοσίας και της αμοιβαίας αναγνώρισης, COM/2006/400 τελικό. Η πρωτοβουλία θα καλύπτει τους κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου για τις περιουσιακές σχέσεις μεταξύ συζύγων τόσο κατά τη διάρκεια του γάμου όσο και στην περίπτωση λύσης του γάμου μέσω διαζυγίου ή χωρισμού. Οι κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου σχετικά με το ίδιο το διαζύγιο και τις περιουσιακές σχέσεις μεταξύ συζύγων είναι αυτοτελείς, και η ενισχυμένη συνεργασία σε έναν τομέα δεν προδικάζει τη νομοθεσία στον άλλο τομέα.

[9] SEC(2006) 949, βλ. http://ec.europa.eu/governance/impact/ia_carried_out/cia_2006_en.htm#jls. Η έκθεση σχετικά με την εκτίμηση αντικτύπου στηριζόταν στην εξής μελέτη: «Study to inform a subsequent Impact Assessment on the Commission proposal on jurisdiction and applicable law in divorce matters», που εκπόνησε το European Policy Evaluation Consortium (EPEC) το 2006, βλ. http://ec.europa.eu/justice_home/doc_centre/civil/studies/doc_civil_studies_en.htm.

[10] COM (2005) 82.

[11] Έκτακτο Ευρωβαρόμετρο αριθ. 188 – Προξενική προστασία και οικογενειακό δίκαιο.

[12] Οι πληροφορίες σ’αυτές τις παραγράφους στηρίζονται στην τελική έκθεση της μελέτης εκτίμησης αντικτύπου του EPEC σχετικά με τα κοινοτικά νομικά μέσα για τις περιουσιακές σχέσεις μεταξύ συζύγων και τις περιουσιακές σχέσεις των εκτός γάμου ζευγαριών με διεθνικό χαρακτήρα, 2010.

[13] Η Δανία δεν συμμετέχει στη θέσπιση μέτρων που προτείνονται δυνάμει του Τίτλου V του Μέρους 3 της ΣΛΕΕ και τα μέτρα δεν είναι δεσμευτικά ούτε εφαρμοστέα στη Δανία, σύμφωνα με τα άρθρα 1 και 2 του πρωτοκόλλου (αριθ. 22) για τη θέση της Δανίας που επισυνάπτεται στις Συνθήκες. Αντίθετα από τη Δανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιρλανδία έχουν δικαίωμα συμμετοχής στη συνεργασία δυνάμει του Τίτλου V του Μέρους 3 της ΣΛΕΕ, σύμφωνα με το άρθρο 3 του πρωτοκόλλου (αριθ. 21) για τη θέση του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ιρλανδίας που επισυνάπτεται στις Συνθήκες. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, παρόλο που υπάρχουν χωριστές δικαιοδοσίες της Αγγλίας/Ουαλίας, της Σκωτίας και της Βορείου Ιρλανδίας, οι κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου στον τομέα του διαζυγίου είναι παρόμοιοι.

[14] Εκτίμηση αντικτύπου του EPEC σχετικά με τα κοινοτικά νομικά μέσα για τις περιουσιακές σχέσεις μεταξύ συζύγων και τις περιουσιακές σχέσεις των εκτός γάμου ζευγαριών με διεθνικό χαρακτήρα, τελική έκθεση, 2010.

[15] Ο συνολικός πληθυσμός στην Ένωση το 2009 ήταν 494 εκατομμύρια.

[16] Ο αριθμός διαζυγίων «διεθνούς» χαρακτήρα το 2007 και η αναλογία τους σε σχέση με το σύνολο διαζυγίων στα αιτούντα κράτη μέλη: Βουλγαρία: 700/4%, Ισπανία: 14.500/11%, Γαλλία: 20.500/13%, Ιταλία: 3.000/6%, Λουξεμβούργο: 500/48%, Ουγγαρία: 500/2%, Αυστρία: 5.000/25%, Ρουμανία: 500/1% και Σλοβενία 300/10%.

[17] Εκτίμηση αντικτύπου του EPEC σχετικά με τα κοινοτικά νομικά μέσα για τις περιουσιακές σχέσεις μεταξύ συζύγων και τις περιουσιακές σχέσεις των εκτός γάμου ζευγαριών με διεθνικό χαρακτήρα, τελική έκθεση, 2010.

[18] Η απόφαση αριθ. 568/2009/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της απόφασης 2001/470/ΕΚ του Συμβουλίου σχετικά με τη δημιουργία ευρωπαϊκού δικαστικού δικτύου για αστικές και εμπορικές υποθέσεις θεσπίζει τέτοια μέτρα καλώντας τους αρμοδίους επαφής να παρέχουν κάθε πληροφορία προκειμένου να διευκολύνουν την εφαρμογή του δικαίου άλλου κράτους μέλους το οποίο κρίνεται εφαρμοστέο δυνάμει νομικής πράξης της ΕΕ ή διεθνούς νομικής πράξης, βλ. άρθρο 5 παράγραφος 2 στοιχείο γ) όπως έχει τροποποιηθεί.

[19] Πρόγραμμα μέτρων με προορισμό να τεθεί σε εφαρμογή η αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης των αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις, το οποίο θεσπίστηκε στις 30 Νοεμβρίου 2000, (ΕΕ C 12 της 15.01.2001, σ. 1).

[20] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1347/2000 του Συμβουλίου περί της διεθνούς δικαιοδοσίας, αναγνώρισης και εκτέλεσης αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας έναντι των κοινών τέκνων των συζύγων, (ΕΕ L 160 της 30.06.2000, σ. 19).

[21] Απόφαση 2008/431/EΚ του Συμβουλίου με την οποία εξουσιοδοτούνται ορισμένα κράτη μέλη να επικυρώσουν τη σύμβαση της Χάγης για την προστασία των παιδιών του 1996 ή να προσχωρήσουν σε αυτήν προς το συμφέρον της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (ΕΕ L 151 της 11.6.2008, σ. 36).

[22] Απόφαση 2009/941/EΚ της Επιτροπής για τη σύναψη, εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, του πρωτοκόλλου της Χάγης της 23ης Νοεμβρίου 2007 σχετικά με το εφαρμοστέο δίκαιο στις υποχρεώσεις διατροφής, (ΕΕ L 331 της 16.12.2009, σ. 17).

[23] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 4/2009 του Συμβουλίου για τη διεθνή δικαιοδοσία, το εφαρμοστέο δίκαιο, την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων και τη συνεργασία σε θέματα υποχρεώσεων διατροφής, (ΕΕ L 7 της 10.1.2009, σ. 1).

[24] «Πρόγραμμα της Στοκχόλμης – Μια ανοικτή και ασφαλής Ευρώπη που εξυπηρετεί και προστατεύει τους πολίτες», που εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις 10-11 Δεκεμβρίου 2009.

[25] ΕΕ C […] της […], σ.[…].