Αριθ.C98/44 ΕπίσημηΕφημερίδατωνΕυρωπαϊκώνΚοινοτήτων 21.4.92
ΓνωμοδότησηγιατηνπρότασηοδηγίαςτουΣυμβουλίουπερίσυντονισμούορισμένωνκανόνωνόσον
αφοράτηνπνευματικήιδιοκτησίακαιτασυγγενικάδικαιώματαεφαρμοστέωνστηραδιοτηλεοπτική
εκπομπήμέσωδορυφόρουκαιστηναναμετάδοσημέσωκαλωδίουf1)
(92C98/17)
Στις26Σεπτεμβρίου1991,καισύμφωναμετοάρθρο57.2τηςΣυνθήκηςπερίιδρύσεωςτηςΕυρωπαϊκής
ΟικονομικήςΚοινότητας ,τοΣυμβούλιοαποφάσισεναζητήσειτηγνωμοδότησητηςΟικονομικήςκαι
ΚοινωνικήςΕπιτροπήςγιατηνπαραπάνωπρόταση.
Τοτμήμαβιομηχανίας,εμπορίου,βιοτεχνίαςκαιυπηρεσιών,στοοποίοανατέθηκεηπροετοιμασίατων
σχετικώνεργασιών,υιοθέτησετηγνωμοδότησήτουστις5Φεβρουαρίου 1992μεβάσηεισηγητική
έκθεσητουκ.Pardon.
Κατάτη294ησύνοδοολομέλειας(συνεδρίασητης26ηςΦεβρουαρίου 1992),ηΟικονομικήκαι
ΚοινωνικήΕπιτροπή,υιοθέτησεομόφωνατηνακόλουθηγνωμοδότηση .
1.Γενικέςπαρατηρήσεις
1.1.HοδηγίατουΣυμβουλίου89/552/ΕΟΚ,της3ηςΟκτω­
βρίου1989,πουαποσκοπείστοσυντονισμόορισμένωννομο­
θετικών,κανονιστικώνκαιδιοικητικώνδιατάξεωντωνκρα­
τώνμελώνσχετικάμετηνάσκησηραδιοτηλεοπτικών δρα­
στηριοτήτων (2),γνωστήως«τηλεόρασηχωρίςσύνορα»,δεν
διευθετείταπροβλήματασχετικάμεταδικαιώματαπνευματι­
κήςιδιοκτησίαςκαιτασυγγενικάδικαιώματα .
1.2.Το«δικαίωμαπνευματικήςιδιοκτησίας»,κατάτην
έννοιατηςΔιεθνούςΣυμβάσεωςτηςΒέρνης,συνίσταταισε
προνόμιακληρονομικής ήηθικήςφύσεωςπουπαραχωρού­
νταισεδημιουργούςλογοτεχνικώνκαικαλλιτεχνικώνέργων.
1.3.Τασυγγενικάδικαιώματαείναιδικαιώματασυναφή
προςταδικαιώματαπνευματικήςιδιοκτησίαςκαιηάσκησή
τουςεξασφαλίζειεισοδήματασεορισμένεςκατηγορίεςατό­
μωνήεπιχειρήσεωνπουσυμβάλλουνστηνπολιτιστική
δημιουργία .
1.4.Στοντομέατουκινηματογράφου ,ειδικότερα,oπαρα­
γωγόςείναιoαποκλειστικόςεκδοχέαςτωνσυγγραφικών
δικαιωμάτωνκαιτοαποκλειστικόαυτόδικαίωμαεκμετάλλευ­
σηςμπορείναπαραχωρηθείαπόαυτόνστοδιανομέαoοποίος,
μετησειράτου,θαπαραχωρείταδικαιώματαεκπροσώπησης
στοφορέαεκμετάλλευσης .Παράλληλα,oπαραγωγόςθα
παρέχειεγγυήσειςστοδιανομέαoοποίος,μετησειράτου,
παρέχειεγγυήσειςστουςφορείςεκμετάλλευσηςκυρίωςκατά
τηςτηλεοπτικήςμετάδοσηςτουέργου.
1.5.ΌπωςέκρινετοΔικαστήριο,μεαπόφασήτουτης18ης
Μαρτίου1980(υπόθεση62/79,Coditel,Συλλογή,σ.881),τα
προβλήματαπουσυνεπάγεταιoσεβασμόςτουδικαιώματος
τουπαραγωγούκινηματογραφικής ταινίαςσεσχέσηπροςτις
απαιτήσειςτηςΣυνθήκηςδενείναιταίδιαμεεκείναπου
αφορούντοδικαίωματουδημιουργούλογοτεχνικώνκαικαλ­
λιτεχνικώνέργων,τωνοποίωνηδιάθεσηστοκοινόταυτίζεται
μετηνκυκλοφορίατουυλικούυποθέματοςτουέργου,όπως
στηνπερίπτωσηβιβλίωνήδίσκων,ενώηταινίαανήκειστην
κατηγορίατωνλογοτεχνικώνκαικαλλιτεχνικώνέργωνπου
παρουσιάζονται στοκοινόμεπαραστάσειςπουδύναταιναεπαναλαμβάνονται επ'άπειρονκαιτωνοποίωνηεμπορία
εμπίπτειστηνκυκλοφορίατωνυπηρεσιών,ανεξαρτήτωςτου
μέσου,κινηματογράφου ήτηλεοράσεως ,μετοοποίομεταδί­
δονταιστοκοινό(απόφασητουΔικαστηρίουτης6ηςΟκτω­
βρίου1982,υπόθεση262/81,Coditel,Συλλογή,σ.3400).
1.6.Hπρότασηοδηγίαςέχειωςστόχοτησυμπλήρωσητης
οδηγίας89/552/ΕΟΚόσοναφοράταδικαιώματαπνευματικής
ιδιοκτησίαςκαιτασυγγενικάδικαιώματα .
1.7.Αποσκοπείστηνεφαρμογήμιαςευρωπαϊκήςπολιτικής
πουθαδιευκολύνειτηνκαλλιτεχνικήδημιουργίακαιθαεξα­
σφαλίζειυψηλόεπίπεδονομικής,οικονομικήςκαιηθικής
προστασίαςστουςδημιουργούς .
1.8.HΟΚΕεπικροτείτοστόχοαυτό,τηστιγμήκατάτην
οποίαηραδιοτηλεοπτική εκπομπήκαιητηλεόρασηχωρίς
σύνοραέχουν,στηνουσία,καταστείπραγματικότητα και
συνιστούντηνεφαρμογήτουδικαιώματοςτηςελεύθερης
παροχήςυπηρεσιών,σύμφωναμετοάρθρο59τηςΣυνθήκης.
1.9.Υπότιςσυνθήκεςαυτές,είναισημαντικόοικάτοχοι
δικαιωμάτωνπνευματικήςιδιοκτησίαςκαισυγγενικώνδικαι­
ωμάτωνναείναισεθέσηναεπωφεληθούνπλήρωςαπότην
ευρωπαϊκήδιάστασητηςραδιοτηλεοπτικής εκπομπής.H
προσέγγισηαυτήείναιαπαραίτητηγιατηνπροώθησητων
ευρωπαϊκώνταινιώνκαι,γενικότερα,τηςπαραγωγήςοπτικών
καιηχητικώνέργων.
1.10.Κατάγενικότρόπο,ηπρότασηοδηγίαςέχειωςστόχο
τηνενίσχυσητηςπροστασίαςτηςπνευματικήςιδιοκτησίας
στηνΕυρώπηκαιτηνοικοδόμησημιαςπραγματικήςΕυρώ­
πηςτηςπνευματικήςδημιουργίας .
1.11.Hνέατεχνολογικήπραγματικότητα ,όπωςαυτήτης
εκπομπήςμέσωδορυφόρου,δενείναιπάντοτεεύκολονα
συμβιβαστείμετιςέννοιεςπουεκφράζονταιστιςεθνικές
νομοθεσίεςκαι,ειδικότερα,στουςνόμουςγιατηνπροστασία
τωνδικαιωμάτωνπνευματικήςιδιοκτησίας .
(')ΕΕαριθ.C255της1.10.1991,σ.3.
(2)ΕΕαριθ.L298της17.10.1989,σ.29.1.12.Hνομικήανασφάλεια ,όσοναφοράτοντόποκαιτη
στιγμήκατάτηνοποίαπαρεμβαίνειτοδικαίωμαπνευματικής

21.4.92 ΕπίσημηΕφημερίδατωνΕυρωπαϊκώνΚοινοτήτων Αριθ.C98/45
τημεταγλωτισσητωνδιαλόγωνήτηναναγραφή
υποτίτλωνχάριντουξενογλώσσουκοινού,τιςδυνα­
τότητεςτηλεοπτικήςπροβολήςκαιτοσύστημαχρη­
ματοδοτήσεωςτηςκινηματογραφικής παραγωγής
στηνΕυρώπη,καταδεικνύουνότιμιααποκλειστική
άδειαπροβολήςδενδύναται,αυτήκαθ'εαυτή,από
τηφύσητης,ναεμποδίζει,περιορίζειήνοθεύειτον
ανταγωνισμό .
17.Μολονότιτοδικαίωμαπνευματικήςιδιοκτησίαςεπί
κινηματογραφικής ταινίαςκαιτοεξαυτούαπορρέον
δικαίωμαπροβολήςτηςδενεμπίπτουν,καθ'εαυτά,
στιςαπαγορεύσειςτουάρθρου85,εντούτοις,η
άσκησήτουδύναταιναεμπίπτειστιςανωτέρωαπα­
γορεύσειςότανσυντρέχουνοικονομικέςήνομικές
περιστάσειςπουέχουνωςαποτέλεσματοναισθητό
περιορισμότηςδιανομήςταινιώνήτηνόθευσητου
ανταγωνισμούστηναγοράκινηματογραφικών ται­
νιών,λαμβανομένων υπόψητωνιδιομορφιώντης
αγοράςαυτής.»ιδιοκτησίας,καθώςκαιοιτρόποιεφαρμογήςτουτελευταίου,
έχουνπαρακωλύσεισοβαράτηνανάπτυξητηςραδιοτηλεο­
πτικήςεκπομπήςμέσωδορυφόρου .
1.13.Τούτοσυνιστάσοβαρόπρόβλημαγιατουςκατόχους
τουδικαιώματοςοιοποίοιδενμπορούνναεκμεταλλευθούν
ταδικαιώματαμιαςραδιοτηλεοπτικής εκπομπήςμέσωδορυ­
φόρου·τοίδιοπρόβλημααντιμετωπίζουν ,επίσης,οιφορείς
ραδιοτηλεοπτικών εκπομπώνοιοποίοιαδυνατούννααποκτή­
σουντααπαραίτηταδικαιώματαγιαμιαραδιοτηλεοπτική
εκπομπήμέσωδορυφόρου .
1.14.Γιανακαλυφθείτονομικόκενόπουεπικρατεί
σήμεραστοντομέατηςραδιοτηλεοπτικής εκπομπήςμέσω
δορυφόρου,ηΕπιτροπήεπιδιώκειναθεσπίσεισαφείςκανόνες
τουπαιχνιδιού,κανόνεςτωνοποίωνθαμπορούνναεπωφελη­
θούνοικάτοχοιδικαιωμάτωνκαιοιφορείςραδιοτηλεοπτικής
εκπομπής.Γιαναμηνδιέπεταιμιαμόνολειτουργίαραδιοτη­
λεοπτικήςεκπομπήςαπόέναπλήθοςνομοθεσιών,ήενδεχομέ­
νως,ναμηνδιέπεταιαπόκαμίανομοθεσία,ηΕπιτροπήπρο­
τείνειναορισθείμεακρίβειατοπεριεχόμενοτηςραδιοτηλεο­
πτικήςεκπομπήςμέσωδορυφόρουπουπρέπειναεπιτρέπεται
απότουςκατόχουςδικαιωμώτων .
1.15.Σύμφωναμετονορισμόαυτό,oοργανισμόςραδιοτη­
λεοπτικήςμετάδοσηςπουλαμβάνειτημοναδικήαπόφαση
γιατοπεριεχόμενο ,τοντόποκαιτηνώρατηςμετάδοσης,
δηλαδήεκείνοςπουμεταδίδειένασυγκεκριμένοπρόγραμμα
μεαμετάκλητοτρόπο,είναιυπεύθυνοςγιατηλειτουργία
τηςραδιοτηλεοπτικής εκπομπής.Συνεπάγεταιότιoενλόγω
φορέαςραδιοτηλεοπτικής μετάδοσηςπρέπειναζητήσεισχε­
τικήέγκρισηκατάτηστιγμήκαιστοντόποστονοποίοη
μετάδοσηαυτήέλαβεχώρα.
1.16.Εξυπακούεταιότιηχορήγησηαδείαςαπότουςκατό­
χουςδικαιωμάτωναποτελείτοαντικείμενοελεύθερωνδια­
πραγματεύσεων .Συνεπώς,εναπόκειταιστασυμβαλλόμενα
μέρηναεξεύρουντιςλύσειςπουθαλαμβάνουνυπόψη,μεταξύ
άλλων,τηνεδαφικήεμβέλειατηςπροβλεπόμενης εκπομπής
καιόλεςτιςπροεκτάσειςπουμπορείναέχειηραδιοτηλεο­
πτικήμετάδοσηενόςσυγκεκριμένου προγράμματος μέσω
δορυφόρουστηχρονολογίαεκμετάλλευσης ενόςέργουή
επίσηςστηναμοιβήόσοναφοράάλλαμέσαεκμετάλλευσης .
1.17.Hπρότασηοδηγίαςδενδύναταινααποβείσεβάρος
τωνΔιατάξεωντηςΣυνθήκηςσχετικάμετουςκανόνεςαντα­
γωνισμού .
1.18.Συνεπώς,δενμπορείπαράνατηρήσειτιςαρχέςπου
όρισεσχετικάτοΔικαστήριομετηναπόφασήτουτης6ης
Οκτωβρίου1992,στηνυπόθεση262/81,Coditel(Συλλογή,
σ.3401και3402).
«15.Τογεγονόςκαιμόνοότιoκάτοχοςτουδικαιώματος
πνευματικήςιδιοκτησίαςτουδημιουργούεπίκινη­
ματογραφικήςταινίαςέχειμεταβιβάσεισεέναμονα­
δικόκάτοχοαδείαςεκμεταλλεύσεως τοαπο­
κλειστικόδικαίωμαναπροβάλλειτηνταινίααυτή
στοέδαφοςκράτουςμέλουςκαινααπαγορεύει,συνε­
πώς,τημετάδοσηαπόάλλουςκατάτηδιάρκεια
καθορισμένηςπεριόδουδεναρκείγιατηδιαπίστωση
τουότιμιατέτοιασύμβασηπρέπειναθεωρείταιως
τοαντικείμενο ,τομέσοήησυνέπειαμιαςσυμφω­
νίας,αποφάσεωςήεναρμονισμένης πρακτικήςαπα­
γορευομένηςαπότηΣυνθήκη.
16.Πράγματι,ταχαρακτηριστικά γνωρίσματατηςκινη­
ματογραφικήςβιομηχανίαςκαιτωναγορώντης
εντόςτηςΚοινότητας ,ιδίωςεκείναπουαφορούν2.Ειδικέςπαρατηρήσεις
2.1.Άρθρο1,περίπτωσηa):δορυφόρος
Hοδηγία,δικαιολογημένα ,δενδιακρίνειμεταξύτωνδορυφό­
ρωναπευθείαςμετάδοσης,πουλειτουργούνμεενισχυμένη
ισχύμετάδοσηςσεσυχνότητεςπουπροορίζονταιγιαλήψη
απότοκοινό,τοοποίομπορείναπροβείσεάμεσηλήψη
τους,καιτωντηλεπικοινωνιακών δορυφόρων,πουεκπέμπουν
σήματαφορέωνπρογραμμάτων μεπιοαδύναμηισχύμετάδο­
σης.Hεκπομπήσημάτωνφορέωνπρογραμμάτων απόένα
τηλεπικοινωνιακό δορυφόροπρέπειναεξομειωθεί,όσον
αφοράταδικαιώματαπνευματικήςιδιοκτησίαςκαιτασυγγε­
νικάδικαιώματα,μετηνεκπομπήαπόδορυφόροάμεσηςμετά­
δοσης,εφόσονείναιανάλογοςπροςτοντελευταίοόσον
αφοράτηνάμεσηλήψη.
2.2.Άρθρο1,περίπτωσηβ):παρουσίασηστοκοινο
2.2.1.Τοπροτεινόμενοκείμενοαναφέρειότιηπαρουσίαση
στοκοινόσυνίσταταισε«μιαμοναδικήαπόφασηγιατο
περιεχόμενοκαιτημετάδοσητωνσημάτωνφορέωνπρογραμ­
μάτων»,καιότιηπαρουσίασηπραγματοποιείται στοκράτος
μέλοςόπουoοργανισμόςραδιοτηλεοπτικής εκπομπήςλαμ­
βάνειμιαμοναδικήαπόφαση.Στοσημείο5τηςαιτιολογικής
έκθεσηςδιευκρινίζεταιότικατάγενικόκανόνα«πρόκειται
γιατηνέδρατουοργανισμούραδιοτηλεοπτικής εκπομπής».
2.2.2.Συνεπώς,ηπράξητηςραδιοτηλεοπτικής εκπομπής
δενπεριλαμβάνειμόνοτηνεπεξεργασίατωνπρογραμμάτων
καιτημετάδοσήτους,αλλάκαιτηναπόφασηγιατοντόπο
μετάδοσης.Oγεωγραφικόςπροσδιορισμός καιηαπόδοση
τηςευθύνηςτωνπράξεωναυτώνσυνεπάγονταιότιπροσδιορί­
ζεταιoτόποςκαιoφορέαςπουέλαβετηναπόφασηκαιόχι
μόνοoτόποςκαιoφορέαςυλοποιήσεωςτηςπράξεωςαυτής.
Συνεπώς,oπροσδιορισμός τόπουκαιηνομικήευθύνηθα
συνδέονταιμετηναρχήλήψηςαποφάσεωνκαιόχιμετην
απλήεκτέλεσητηςραδιοτηλεοπτικής εκπομπήςστηνπράξη.

Αριθ.C98/46 ΕπίσημηΕφημερίδατωνΕυρωπαϊκωνΚοινοτήτων 21.4.92
Φαίνεταιλογικόναδεχθείκανείςότι,πληνεξαιρέσεως,αυτή
γίνεταισυνήθωςστηνπραγματικήέδρατουφορέατηλεοπτι­
κήςμετάδοσης,εφόσονεκείβρίσκεταιηαρχήλήψηςαποφά­
σεωνκαιότιλήφθηκεκανονικάαπόφασημετοπεριεχόμενο
τωνπρογραμμάτων ,τοένααπόταδύοστοιχείαπαρουσίασης
στοκοινό.
2.2.12.Hαιτιολογικήσκέψηαριθ.15,οπωςκαιτοση­
μείο6τηςαιτιολογικήςέκθεσης,διασαφηνίζει «ότικατά
τηνκτήσητωνδικαιωμάτωνοιενδιαφερόμενοι μπορούννα
λάβουνυπόψηταστοιχείατηςαμοιβήςπουπρόκειταινα
συμφωνηθεί ,τονπραγματικόήδυνητικόαριθμότωντηλεθεα­
τώνσεολόκληρητηζώνηλήψης».2.2.3.Ωστοσο,oκανόναςαυτόςπροβλέπειμιαεξαίρεση
ότανoτόποςόπουλήφθηκεηαπόφασηβρίσκεταισετρίτη
χώρα,ενώηεκπομπήέχειπραγματοποιηθεί σεένακράτος
μέλος.Πράγματι,ανστιςπεριπτώσειςαυτέςτηρηθείoεν
λόγωκανόνας,τοαποτέλεσμαθαείναιηεφαρμογήτηςνομο­
θεσίαςκρατώνταοποία,επειδήδενέχουντηνυποχρέωσηνα
τηρήσουντηνοδηγία,ενδέχεταιναέχουννομοθεσίαπου
προστατεύειλιγότεροταδικαιώματαπνευματικήςιδιοκτη­
σίας.
2.2.4.Σεμίατέτοιαπερίπτωση,τακράτημέληείναιελεύ­
θεραναπροβλέψουνσυγκεκριμένους κανόνεςκαινααποφα­
σίσουν,γιαπαράδειγμα,ότιτοκράτοςμέλοςόπουπραγματο­
ποιήθηκεητελικήπράξημετάδοσηςπροςτοδορυφόρο,
δηλαδήηχώραεκπομπής,θεωρείταιωςεκείνηόπουπραγμα­
τοποιήθηκεηπράξηπαρουσίασηςστοκοινόμέσωδορυφό­
ρου,αντοσήμαπροέρχεταιαπόμιατρίτηχώρα.
2.2.5.Φαίνεταιαναγκαίοναδιευκρινισθείτονόηματης
έκφρασης«περιεχόμενοτωνσημάτωνφορέωνπρογραμμά­
των».2.2.13.Εξυπακούεταιότιδενπρόκειταιγιατομονοστοι­
χείοαξιολόγησηςκαιότιπρέπει,επίσης,ναληφθείυπόψη
κυρίωςηώραμεταδόσεωςτωνπροστατευόμενων έργων,τα
συνολικάέσοδααπότηνεκμετάλλευσητωνέργωνπουπρο­
στατεύονταιαπόδικαιώματαπνευματικήςιδιοκτησίας ,κλπ.
2.2.14.Όλααυτάταστοιχείααξιολόγησηςείναιπολύ
σημαντικάεφόσονορίζουντιςλεπτομέρειεςκαθορισμούτης
οικονομικήςανταμοιβήςτωναδειώνπουεκδίδονταιαπότους
κατόχουςδικαιωμάτων .
2.2.15.Οιδιατάξειςαυτέςδεναπαντώνταιστοδιατακτικό
τηςοδηγίας.
2.2.16.Υπάρχεικίνδυνοςτοκενόαυτόναδώσειτηδυνατό­
τητασεορισμένουςχρήστεςναασκούνπιέσειςστουςνομοθέ­
τεςτηςχώραςτουςγιαναλάβουνμέτραπουαποδυναμώνουν
ήαντιβαίνουνστιςδιατάξειςαυτές.
2.2.17.Hμετάδοσηπρογραμμάτων διαμέσουδορυφόρων
απευθείαςμετάδοσηςθέτειμόνοσεκίνδυνοτοδικαίωματης
εκπέμπουσαςχώραςκαιόχιεκείνοτωνχωρώνλήψης[έγγρ.
COM(91)276τελικό,αριθ.14,σ.11].Συνεπώς,πρέπεινα
στηριχθείκανείςστηνέννοιασύμφωναμετηνοποίαηπράξη
εκμετάλλευσης ,σταπλαίσιατουδικαιώματοςπνευματικής
ιδιοκτησίαςπουσυνίσταταιστηνεκπομπήπρογραμμάτων
μέσωδορυφόρωναπευθείαςμετάδοσης,επιτυγχάνεταιστο
κράτοςεκπομπής,καιόχισεόλαεκείνατακράτησταοποία
είναιδυνατήηάμεσηλήψησημάτωνφορέωνπρογραμμάτων
[έγγρ.COM(91)276τελικό,σημείο15,τηςαιτιολογικής
έκθεσης,σ.12].
2.2.18.Εναπόκειταιστασυμβαλλόμενα μέρηνακαθορί­
σουνσημαντικέςζώνεςλήψεως.2.2.6.Πράγματι,ανηέκφρασηαυτήυποδηλώνειτονπρο­
γραμματισμότουτηλεοπτικούσταθμού,είναισαφέςότι,κατά
γενικόκανόνα,τοίδιονομικόπρόσωποείναιεκείνοπου
λαμβάνειτιςαποφάσειςκαιαποφασίζει,επίσης,γιατην
πράξημετάδοσης.Στηνπροκειμένηπερίπτωση,«η
σύμπτωση»αυτήδενδημιουργείπροβλήματα .
2.2.7.Θαήτανδιαφορετικάεάνεπρόκειτογιατοπεριεχό­
μενοκαθενόςαπόταπρογράμματαπουμεταδίδονταιαπό
τοντηλεοπτικόσταθμό.Στηνπερίπτωσηαυτή,ηαπόφαση
λαμβάνεταιαπότονπαραγωγότουπρογράμματος ,oοποίος
μπορεί,ασφαλώς,ναείναιυπεύθυνοςτουτηλεοπτικούσταθ­
μού,αλλάμπορείναείναι,επίσης,καιέναςανεξάρτητος
παραγωγόςήυπεύθυνοςενόςάλλουτηλεοπτικούσταθμού
παραγωγήςτουενλόγωπρογράμματος .Στηντελευταίαπερί­
πτωση,ηαπόφασηθαλαμβάνεταιαπόδύοφορείς.
2.2.8.Hδυαδικότητααυτήθαεπιδεινωθείστηνπερίπτωση
πουηέδρακαθενόςτωνφορέωνλήψηςαποφάσεων,όσον
αφοράτοπρόγραμμακαιτηνπράξητηςραδιοτηλεοπτικής
μετάδοσης,βρίσκεταισεδιαφορετικάκράτη.
2.2.9.Υπότιςσυνθήκεςαυτές,φαίνεταιότιεπιβάλλεταινα
διατηρηθείηπρώτηέννοιατηςεκφράσεως«περιεχόμενοτων
σημάτωνφορέωνπρογραμμάτων »,πράγμαπουθαπρέπει,
ωστόσο,ναδιασαφηνισθείγιανααποφευχθείκάθεαμφιβο­
λία.
2.2.10.Τοάρθρο1,περίπτωσηβ),διευκρινίζειστοτέλος
ότι«ωστόσοδενυπάρχειπαρουσίασηστοκοινόμέσωδορυ­
φόρουότανηαλυσίδατωνμέσωνεκπομπήςαπότοσημείο
στοοποίοέχειληφθείηενιαίααπόφασημέχριτηνεκπομπή
τωνσχετικώνσημάτωναπότοδορυφόροδιακόπτεται».
2.2.11.Hπρότασηοδηγίαςδενδιασαφηνίζειτοντόποστον
οποίοπραγματοποιείται ηπαρουσίασηστοκοινόότανη
μετάδοσηγίνεταιτελικάμετάτηδιακοπή.2.3.Άρθρο1,γ):καλωδιακήαναμεταόοση
Σχετικάμετοάρθροαυτόπροκύπτειτοερώτημαανοιλέξεις
«αναλλοίωτηαναμετάδοση»λαμβάνουνυπόψητογεγονόςότι
ταπρογράμματαμπορείναμεταδίδονταισεκωδικοποιημένη
μορφή.ΚατάτηγνώμητηςΟΚΕκαιτακωδικοποιημένα
προγράμματαπρέπεινααποτελούναντικείμενοτηςοδηγίας.
Καιηενίσχυσητουσήματοςπρέπειναθεωρηθείως«αναλ­
λοίωτηαναμετάδοση».

21.4.92 ΕπίσημηΕφημερίδατωνΕυρωπαϊκωνΚοινοτήτων Αριθ.C98/47
2.4.Άρθρο1,περίπτωσηδ):ραδιοτηλεοπτική εκπομπή
2.4.1.Μπορείναδιερωτηθείκανείςκατάπόσονoορισμός
δεναντιβαίνεισταάρθρα11και11βτηςΣύμβασηςτηςΒέρ­
νης.
2.4.2.Πράγματι,ημετάδοσημέσωκαλωδίουθεωρείταιως
παρουσίασηστοκοινόπουκαλύπτεταιαπότοάρθρο11,ενώ
ημετάδοσηχωρίςκαλώδιοθεωρείταιωςπράξηραδιοτηλεο­
πτικήςεκπομπήςκαικαλύπτεται,γιατολόγοαυτό,απότο
άρθρο11β.Κατάσυνέπεια,διερωτάταικανείςκατάπόσοθα
έπρεπεναδιαγραφούνοιλέξεις«μεκαλώδιο»,ειςτρόπον
ώστενααποφευχθείκάθεαντίφασηπροςτιςδιατάξειςτης
ΣυμβάσεωςτηςΒέρνης.
2.5.Άρθρο2:δικαίωμαεκπομπής
Oτίτλος«δικαιώματαπνευματικήςιδιοκτησίας»,ήαπλώς
«πνευματικήιδιοκτησία»,προσφέρεταιπερισσότεροκαιθα
συμφωνούσεμετουςτίτλουςτουάρθρου4,«καλλιτέχνες ,
ερμηνευτέςκαιεκτελεστές»,καιτουάρθρου6,«ραδιοτηλεο­
πτικήεκπομπή».2.6.3.2.Γιαλογούςπουεκτίθενταιστασημεία2.6.1και
2.6.2ηΟΚΕπροτείνειγιατοάρθρο3.1τηνακόλουθητροπο­
ποίηση:
«Τακράτημέληεξασφαλίζουνότιηάδειατωνδημιουρ­
γώνκαιτωνκατόχωνσυγγενικώνδικαιωμάτων ,ηοποία
προβλέπεταιστοκεφάλαιοαυτόσχετικάμετηνεπικοινω­
νίαστοκοινόμέσωδορυφόρου,δύναταιναπαρασχεθεί
μόνομέσωσυμβάσεως.»
2.7.Άρθρο4:καλλιτέχνες—ερμηνευτέςήεκτελεστές
2.7.1.Είναιεπιθυμητόνααναφέρεταιότι«τασυγγενικά
δικαιώματαδενθίγουνταδικαιώματαπνευματικήςιδιοκτη­
σίαςκαιότικαμίαδιάταξητηςοδηγίαςδενπρέπειναερμη­
νεύεταιμετρόποώστεναπεριορίζεταιηάσκησητωνδικαιω­
μάτωνπνευματικήςιδιοκτησίαςαπότουςκατόχουςτους»
(βλέπεάρθρο1τηςΣύμβασηςΡώμηςτου1961).
2.7.2.HΟΚΕσυμμερίζεταιτηνάποψητηςΕπιτροπήςότι
«Μεαυτότοπνεύμαοιερμηνευτέςήεκτελεστέςκαλλιτέχνες
πρέπειναέχουντοδικαίωμαναεπιτρέπουνήνααπαγορεύουν
τημέσωδορυφόρουεκπομπή[έγγρ.COM(91)276τελικό—
SYN358,δεύτερομέρος,εξέτασητωνδιατάξεων,αριθ.20],
καιότι,συνεπώς,είναιαπαραίτητοστηνανωτέρωδιάταξη
ναπεριληφθείκαιτοδικαίωμαυλικήςενσωμάτωσηςκαι
παραγωγής».ΣτηνΟΚΕπάντωςεγείρεταιτοερώτημαπωςτο
άρθρο4συνδέεταιμεταδιακαιώματαπουαναφέρονταιστο
κεφάλαιοIIτηςοδηγίαςσχετικάμετοδικαίωμαεκμίσθωσης ,
τοδικαίωμαδανεισμούκαιτασχετιζόμεναμετοδικαίωμα
τουδημιουργούσυγγενικάδικαιώματα [έγγρ.(Χ)Μ(90)586
—SYN319]('),όπουέλαβεμορφήμεάλλοτρόποηαναγκαία
εναρμόνισητωνπρωτογενώνδικαιώματωντωνεκτελεστών
καλλιτεχνώντωνοργανώσεωνπαρουσιαστώνκαιπαραγωγών
φωνογραφημάτων .ΚατάτηγνώμητηςΟΚΕ,πρέπεινασυντο­
νισθούνμεταξύτουςκαιμεκαλύτεροτρόποοιδύοπροτάσεις .
2.7.3.ΣτηνΟΚΕεγείρονταιερωτήματασεσχέσημετα
αναφερόμενααπότηνΕπιτροπήστοδεύτερομέρος,εξέταση
τωνδιατάξεων(άρθρο4,σημείο21),σεσχέσημετηνοδηγία
πουαφοράτοδικαίωμαεκμίσθωσης ,τοδικαίωμαδανεισμού
καιορισμένασυγγενικάδικαιώματαπουσχετίζονταιμετο
δικαίωματουδημιουργού [έγγρ.COM(90)586—SYN319].
ΑπότοαιτιολογικόφαίνεταιότιηΕπιτροπήδενέχειτην
πρόθεσηνααναμιχθείμετηρύθμισηπουυφίσταταισεπολλά
κράτημέληβάσειτηςοποίαςστιςπερισσότερεςπεριπτώσεις
ισχύειτοτεκμήριοτηςμεταβίβασηςδιακαιωμάτωνστον
παραγωγόκινηματογραφικών ταινιών.Παρόμοιαρύθμιση
δενπαρέχειγενικάκαμίαεγγύησηβάσειτηςοποίαςοιεκτελε­
στέςκαλλιτέχνες(καιδημιουργοί)λαμβάνουνεπαρκήαποζη­
μίωση,δηλ.συνεκτιμώμενης τηςφύσηςκαιτηςέκτασηςτης
περαιτέρωεκμετάλλευσης .Δεδομένουότιπαρόμοιεςεγγυή­
σειςπεριλαμβάνονται ,πλέονστηνοδηγίασχετικάμετο
δικαίωμαεκμίσθωσης ,κλπ.,κατάτηνΟΚΕτοθέμααυτό
πρέπεινααποτελέσειαντικείμενοεμπεριστατωμένης μελέτης
σταπλαίσιατηςεναρμόνισηςτωνδύοοδηγιών.
2.8.Άρθρο5:αμοιβήγιατηχρησιμοποίηση φωνογραφημά­
των
2.8.1.ΚατάτηγνώμητηςΟΚΕτοεναρμονιστικόαποτέλε­
σματηςδιάταξηςτουάρθρου5περιορίζεταιπολύλόγωτου2.6.Άρθρο3:κτήσητωνδικαιωμάτωνεκπομπής
2.6.1.Στοάρθρο3,παράγραφος 1,μετηλέξη«δικαίωμα»
νοείταικατάτηγνώμητηςΟΚΕόχιτόσοτοδικαίωμααυτό
καθεαυτόπουαναφέρεταιστοάρθρο2,αλλάπερισσότερο
ηάδεια,ηοποίαμπορείναπαρασχεθείβάσειαυτούτου
δικαιώματος .Γιατουςλόγουςαυτούςσυνίσταταιηαντικατά­
στασητηςλέξης«δικαίωμα»μετηλέξη«άδεια».
2.6.2.Επικροτείταιηεπιβεβαίωσητηςαρχήςότιηκτήση
δικαιώματοςεκπομπήςμέσωδορυφόρουδενμπορείπαράνα
απορρέειαπόσύμβαση.Hλύσηαυτήέχειωςστόχοτην
ενίσχυσητηςπροστασίαςτουδικαιώματοςπνευματικήςιδιο­
κτησίαςμετηναπαγόρευσητωνσυστημάτωννομίμουαδείας.
2.6.3.Απότοαιτιολογικό ,πρώτομέρος,σημεία35και36
(σελίδες22και29),καθώςκαιδεύτερομέρος,σημείο15
(σελίδα37),φαίνεταιότιηΕπιτροπήπιστεύειότιηαρχή
πουπεριλαμβάνεται στοάρθρο3,παράγραφος 1,ισχύειστη
γενικότητάτης,δηλαδήτόσογιαδημιουργούςόσοκαικατό­
χουςσυγγενικώνδικαιωμάτων .Τούτοδενσυνάγεταισαφώς
ούτεαπότηδιάταξητουάρθρου3,παράγραφος 1,ούτεαπό
τιςδιατάξειςπουακολουθούν .Γιαναεξαλειφθείαυτήη
ανωμαλία,κατάτηγνώμητηςΟΚΕ,στοάρθρο3,παράγρα­
φος1,δενπρέπειναγίνειαναφοράμόνοστουςδημιουργούς
ωςκατόχουςδικαιωμάτων ,αλλά,επίσης,καιστουςκατόχους
συγγενικώνδικαιωμάτων .
2.6.3.1.Στοσημείο15,τουδευτέρουτμήματοςτηςαιτιολο­
γικήςέκθεσηςδιασαφηνίζεται ορθόταταότι«στηνεκπομπή
ενόςραδιοτηλεοπτικού προγράμματοςμέσωδορυφόρουεφαρ­
μόζεταιμόνοτοδίκαιοτουκράτουςμέλουςστοοποίολαμβά­
νεταιηαπόφασηγιατοπεριεχόμενοκαιτηνεκπομπήτων
σημάτωνφορέωνπρογράμματος ». (')ΕΕαριθ.C53της28.2.1991,σ.35.

Αριθ.C98/48 ΕπίσημηΕφημερίδατωνΕυρωπαϊκωνΚοινοτήτων 21.4.92
τωνοποίωνησυμβολήεπέτρεψετηνυλοποίησητουίδιου
προγράμματοςναμηναναγνωρισθούν ωςπνευματικοίδη­
μιουργοίτόσοστοκράτοςόπουπραγματοποιείται ηαρχική
ενέργειατηςραδιοτηλεοπτικής εκπομπήςμέσωδορυφόρου
όσοκαισεεκείνοόπουπραγματοποιείται ηενέργειατης
αναμετάδοσηςμέσωκαλωδίου.
2.10.2.HΟΚΕεπισημαίνειότιηδιατύπωσητουάρθρου
αυτούδιαφέρειπολύαπότηδιατύπωσητουάρθρου2,ενώ
στηναιτιολογικήέκθεσηαναφέρεταιότιπρόκειταιγιατο
ίδιοκείμενο.μεγάλουβαθμούελευθερίαςεπιλογήςηοποίααφήνεταιστα
κράτημέλησεσχέσημετονπροσδιορισμό «του(των)δικαι­
ούχου(ων)».Ιδίωςηπαρούσασύνταξητουάρθρου5δεν
ανταποκρίνεται στηνιδέαότιοιεκτελεστέςκαλλιτέχνεςκαι
οιπαραγωγοίφωνογραφημάτων πρέπειναθεωρούνταιως
πλήρειςκάτοχοιισοδυνάμωνσυγγενικώνδικαιωμάτων .
2.8.2.Σχετικάγίνεταιπαραπομπήστοάρθρο5.2του«Σχε­
δίουΕυρωπαϊκήςΣύμβασηςγιαθέματαπουαφορούνταπνευ­
ματικάκαισυγγενικάδικαιώματαδιασυνοριακήςαναμετάδο­
σηςμέσωδορυφόρου»,τουΣυμβουλίουτηςΕπιτροπής
[CDMM(91)43]όπουαμφότερεςοιΟμάδεςθεωρούνταιως
(πρωτογενείς)«κάτοχοιδικαιωμάτων».
2.8.3.Επίσης,ηΟΚΕμάλλον,τείνειναθεωρήσεικαιτις
δύοομάδεςως«κατόχουςδικαιωμάτων»σεσχέσημετην
«εφάπαξαποζημίωση».Στοάρθροπρέπει,συνεπώς,ναπρο­
στεθείδιάταξημεβάσητηνοποίαηαμοιβήαυτήθαδύναται
νακατανέμεταιισομερώςμεταξύαυτώντωνδύοκατηγοριών
κατόχωνδικαιωμάτων .2.11.Άρθρο11:άσκησητουδικαιώματοςτηςαναμετάδοσης
μέσωκαλωδίου
2.11.1.HΟΚΕτάσσεταιυπέρτηςυποχρέωσηςτηςασκή­
σεωςτουδικαιώματοςχορήγησηςαδείαςήαπαγορεύσεωςτης
αναμετάδοσης μέσωκαλωδίουμιαςτηλεοπτικήςεκπομπής
διαμέσουτωνοργανισμώνσυλλογικήςδιαχείρισης .Ωστόσο,
ηΟΚΕδιερωτάταιόσοναφοράτοπεδίοαναφοράς,όπωςαυτό
συνάγεταιαπότιςδιατυπώσειςτηςπαραγράφου2,τουάρθρου
11,πουσυμπληρώνεται απότοσημείο36τηςαιτιολογικής
έκθεσης.HΟΚΕσυμφωνείότιέναςκάτοχοςδικαιωμάτων ,
πουδενέχειμεταβιβάσειτηνάσκησητωνδικαιωμάτωντου
σεέναοργανισμόσυλλογικήςδιαχείρισης,κατάτημετάδοση
τουέργουτου,πρέπειναείναισεθέσηναεπικαλεσθείένα
δικαίωμααμοιβήςαπότονοργανισμόσυλλογικήςδιαχείρι­
σης,πουδιαπραγματεύθηκε τηνίδιακατηγορίαδικαιωμάτων ,
τοποσότηςοποίαςθαπεριορίζεταιστοποσόπουθαέπρεπε
ναλάβειανήτανμέλοςτουενλόγωοργανισμούσυλλογικής
διαχείρισης .
2.11.2.Γιαμεγαλύτερησαφήνειαείναισκόπιμοναπροσ­
διορισθείότιoκάτοχοςατομικώνδικαιωμάτωνδενέχει
κανέναένδικομέσοεναντίοντουκαλωδιακούδιανομητή .2.9.Άρθρο7:περιορισμοίτωνδικαιωμάτων
2.9.1.Άρθρο7,παράγραφος 1
2.9.1.1.Τοκείμενοεπιτρέπειστακράτημέληναχορηγούν
παρέκκλισηαπότηνπροστασίαπουπροβλέπεταισταάρθρα4
έως6,ότανεπιτρέπεται«χρήσηπουεξυπηρετείαποκλειστικά
εκπαιδευτικούς σκοπούςήτηνεπιστημονικήέρευνα».
2.9.1.2.Χωρίςνααποβείειςβάροςμιαςτέτοιαςχρήσης,
πρέπειναληφθείυπόψη,εξάλλου,τογεγονόςότιυπάρχουν
σήμεραορισμέναιδιωτικάεκπαιδευτικάιδρύματα,κυρίως
εμπορικούχαρακτήρα,ταοποίαοργανώνουνμαθήματαεπαγ­
γελματικήςκατάρτισηςπουαμείβονταιαδρά.Συνεπώς,πρέ­
πειναληφθείυπόψηότιηδιάταξησχετικάμετηχορήγηση
παρέκκλισηςσυνεπάγεταιότιοισταθμοίεκπαιδευτικώνπρο­
γραμμάτωνδενεμπίπτουνστοπεδίοεφαρμογήςτηςοδηγίας.2.12.Άρθρο12:άσκησηαπόραδιοτηλεοπτικούς οργανι­
σμούςτουδικαιώματοςκαλωδιακής αναμετάδοσης
2.12.1.Τοάρθρο12προβλέπειότιηυποχρέωσησυλλογι­
κήςδιαχείρισηςδενθαεφαρμόζεταιγιαταδικαιώματαπου
ασκούνταιαπόραδιοτηλεοπτικό οργανισμόόσοναφοράτις
δικέςτουεκπομπές.
2.12.2.Hαπόκλισηαυτήθαμπορούσεναχρησιμοποιηθεί
ειςβάροςτωνπνευματικώνδημιουργώνκαιτωνοργανισμών
συλλογικήςδιαχείρισης .
2.12.3.Πράγματι,παρατηρείταισυχνάσεορισμένεςχώρες
ότιοιδημιουργοίπαραχωρούνταδικαιώματαπνευματικής
δημιουργίαςόχισεοργανισμούςσυλλογικήςδιαχείρισης,
αλλάσετηλεοπτικούςσταθμούς.Οιτελευταίοι,παραχωρώ­
νταςσεένακαλωδιακόδίκτυοτηνάδειαναμεταδίδουντα
προγράμματάτους,παραχωρούνταυτόχρονακαιτηνέγκρισή
τουςόσοναφοράταδικαιώματαπνευματικήςιδιοκτησίας .2.9.2.Άρθρο7,παράγραφος 2
Hδιάταξητουάρθρου7,παράγραφος2,συμφωνείκατάγράμ­
μαμετηδιάταξητουάρθρου15,παράγραφος2,τηςΣυνθήκης
τηςΡώμης(1961).Ωστόσο,δενκρίνεταιαναγκαίοναπεριλη­
φθείστηνοδηγίαητελευταίαπρότασητηςδιάταξηςαυτής,
ηοποίααναφέρεταιστηδυνατότηταεισαγωγήςτηςέννοιας
τηςυποχρεωτικήςάδειας.Άλλωστεαυτόθαοδηγούσεσε
σύγχυσησεό,τιαφοράτησχέσητηςδιάταξηςαυτήςπρος
τοάρθρο3,παράγραφος 1,τοοποίοορίζειότιτοδικαίωμα
εκπομπήςαποκτάταιμόνοδιάσυμβάσεως .
2.10.Άρθρο10:πράξειςυποκείμενεςσεαδεία
2.10.1.Θαπροέκυπτανδυσκολίεςανεπαφίοντανστακράτη
μέληναορίσουντηνιδιότητατουπνευματικούδημιουργού
καιεάνωςεκτούτουήτανπιθανόγιαορισμένουςαπόαυτούς,2.13.Άρθρο13:γενικήσύμβαση
2.13.1.Στοσημείο39,τουδεύτερουτμήματοςτηςαιτιολο­
γικήςσκέψεως,διασαφηνίζεται ότιηδιάταξηαυτήέχειως
στόχο«οιδικαιούχοι...ναενθαρρυνθούνναρυθμίζουντην

21.4.92 ΕπίσημηΕφημερίδατωνΕυρωπαϊκώνΚοινοτήτων Αριθ.C98/49
καλωδιακήαναμετάδοσημιαςήπερισσότερωνραδιοτηλεο­
πτικώνεκπομπώναπόμιαήπερισσότερεςεπιχειρήσειςεκμε­
τάλλευσηςτουκαλωδιακούδικτύουμεμίαμόνογενικήσύμ­
βαση».Στοίδιοσημείοδιασαφηνίζεται ότι«ησύναψημιας
τέτοιαςγενικήςσύμβασηςείναιελεύθερηγιατουςενδιαφερό­
μενους,καθένας,ωστόσο,απόαυτούςoοποίοςεπιδιώκειτη
σύναψημιαςτέτοιαςσυμβάσεωςπρέπειναείναικαιαπότην
πλευράτουπρόθυμοςναδιαπραγματευθεί συλλογικά».
2.13.2.Θαπρέπειναδιασαφηνισθείότιοισυλλογικέςσυμ­
βάσειςκαιησύναψησυλλογικώνσυμφωνιώνδενείναιυπο­
χρεωτικές .
2.14.Άρθρο15:πρόληψητηςκατάχρησηςτωνδιαπραγμα­
τευτικώνθέσεων
2.14.1.Τοκείμενοτουάρθρου15είναιαόριστοκαιασαφές.
Οιαιτιολογικέςσκέψειςκαιηαιτιολογικήέκθεσηδενεπαρ­
κούνγιανατοδιασαφηνίσουν .
2.14.2.Αναφέρεταιότιδεντίθεταιθέμανα«εξαναγκαστούν
ταενδιαφερόμενα μέρηνασυνάψουνμιασυμφωνία»(σύνοψη,
σημείο5)ούτενα«θιγείoαποκλειστικός χαρακτήραςτων
δικαιωμάτωναναμετάδοσης μέσωκαλωδίου»(αιτιολογική
σκέψη,γενικά),ούτενααμφισβητηθεί«oσυμβασιακόςχαρα­
κτήραςτηςκτήσηςτωνδικαιωμάτωναναμετάδοσης μέσω
καλωδίου(αιτιολογικήσκέψηαριθ.22).2.14.3.Στηνπραγματικότητα τοθέμαείναι,σύμφωναμετο
σημείο42τουδεύτερουτμήματοςτηςαιτιολογικήςεκθέσεως
(επιμέρουςδιατάξεις),όχιναυποχρεωθούντασυμβαλλόμενα
μέρηνακαταλήξουνσεσυμφωνίαήνακαθορίσουντηνοφει­
λόμενηαμοιβή,αλλάνααποτραπείτοενδεχόμενονατηρηθεί
απόένασυμβαλλόμενο μέρος«μιαθέση...ηοποίακατά
κανένατρόποδενδικαιολογείται απότιςυφιστάμενεςπερι­
στάσεις»,όπως,γιαπαράδειγμα,νααρνηθεί«γενικάναπρο­
βείσεδιαπραγματεύσεις »ήναυποβάλειπροτάσειςσυνάψεως
συμβάσεωςοιοποίεςείναι«απαράδεκτεςαπόκάθεάποψη»,
ήακόμη—«ναπροτείνειαμοιβήαφύσικαυψηλότερηή
αφύσικαχαμηλότερητηςεύλογης».
2.14.4.Έναδικαίωμαπαρέμβασηςεκμέρουςτωνκρατών
μελώνπρέπειναπροβλεφθείγιατηνπερίπτωσηόπουδεν
είναιδυνατήησύναψησυμφωνίας .
2.14.5.Hδιάκρισημεταξύτηςδιαπιστώσεως τουκατά
πόσομιαπρότασηαμοιβήςδενείναι«αφύσικαυψηλότερη
ήαφύσικαχαμηλοτέρητηςεύλογης»καιενόςσυστήματος
καθορισμούτωναμοιβώναπότρίτουςσεπερίπτωσηδιαφω­
νίαςτωνσυμβαλλόμενων μελών,μπορείναεπαναφέρειανεπί­
σημακαιέμμεσατοσύστημαυποχρεωτικήςδιαιτησίας,ενώ
ηΕπιτροπήαναφέρεισαφώςότιδεν«επιχειρείναεπιβάλει
απόψειςπουαπορρίφθηκαν ήδηκατάτησυζήτησηγιατο
ΠράσινοΒίβλο»«Τηλεόρασηχωρίςσύνορα»καιτημεταγε­
νέστερηυιοθέτησητηςοδηγίας«Τηλεόρασηχωρίςσύνορα»
(αιτιολογικήέκθεσησημείο5,γενικά).
Βρυξέλλες,26Φεβρουάριου1992.
OΠρόεοροςτης
ΟικονομικήςκαιΚοινωνικήςΕπιτροπής
MichaelGEUENICH