ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ Κοινοτικά μέτρα που επηρεάζουν τον τουρισμό (1997/99)

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Εισαγωγη

1. Διαμορφωση σταθερου πλαισιου για τισ τουριστικεσ δραστηριοτητεσ στην Ευρωπαϊκη Ενωση

1.1. Απασχόληση

1.1.1. Η Διάσκεψη του Λουξεμβούργου για την απασχόληση και τον τουρισμό και η Ομάδα Υψηλού Επιπέδου

1.1.2. Η ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τον τουρισμό και την απασχόληση και τα συμπεράσματα του Συμβουλίου

1.2. Στατιστικά στοιχεία

1.2.1. Εφαρμογή της οδηγίας 95/57/ΕΚ του Συμβουλίου σχετικά με τη συλλογή στατιστικών στοιχείων στον τομέα του τουρισμού

1.2.2. Εφαρμογή του κανονισμού αριθ. 58/97 του Συμβουλίου για τις στατιστικές διάρθρωσης των επιχειρήσεων

1.2.3. Δημιουργία συμπληρωματικών λογαριασμών για τον τουρισμό

1.2.4. Εφαρμογή του προγράμματος MED/TOUR

1.3. Διαχείριση της ποιότητας

2. Ενισχυση τησ ανταγωνιστικοτητασ

2.1. Πολιτική για τις επιχειρήσεις

2.1.1. Το 3ο πολυετές πρόγραμμα για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις

2.1.2. Μέσα στήριξης των επιχειρήσεων

2.1.3. Διάσκεψη της βρετανικής προεδρίας σχετικά με τον τουρισμό και τις ΜΜΕ

2.1.4. Απλούστευση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος

2.1.5. Οδηγία για την καταπολέμηση των καθυστερήσεων πληρωμών

3. αξιοποιηση τησ ευρωπαϊκησ ολοκληρωσησ στο διεθνεσ πλαισιο

3.1. Εσωτερική αγορά

3.1.1. Ανταγωνισμός

3.1.2. Απαγόρευση διακρίσεων, ελεύθερη κυκλοφορία εργαζομένων, δικαίωμα εγκατάστασης και ελεύθερη παροχή υπηρεσιών

3.2. Ευρώ

3.2.1. Ομάδα εργασίας και διάσκεψη για το ευρώ και τον τουρισμό

3.2.2. Πρακτικός οδηγός για τις τουριστικές επιχειρήσεις

3.2.3. Το σήμα του ευρώ

3.3. Δημοσιονομικές πολιτικές

3.3.1. ΦΠΑ

3.3.2. Φορολογία των καυσίμων αεροσκαφών

3.4. Διεθνείς εμπορικές συναλλαγές στις τουριστικές υπηρεσίες

4. Αναπτυξη του ευρωπαϊκου τουρισμου

4.1. Διαρθρωτικά ταμεία

4.2. Μεταφορές

4.3. Φυσική/πολιτιστική κληρονομιά

4.4. Επαγγελματική κατάρτιση και εκπαίδευση

4.5. Επαγγελματικά προσόντα και απασχολησιμότητα

4.6. Κοινωνικός διάλογος στον τουριστικό τομέα: HORECA

4.7. Διεύρυνση και παγκοσμιοποίηση

4.7.1. Διεύρυνση

4.7.2. Προώθηση της τουριστικής ανάπτυξης στις τρίτες χώρες εταίρους

5. Προσ τον εκσυγχρονισμο του ευρωπαϊκου τουρισμου

5.1. Τεχνολογίες της πληροφορίας και της επικοινωνίας (ICT) και έρευνα

5.1.1. 4ο πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη (4ο ΠΠ Ε&ΤΑ)

EnjoyEurope (πρωτοβουλία PMETOUR)

5.1.2. 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη (5ο ΠΠ Ε&ΤΑ) : συγκεκριμένη γραμμή δράσης για τον τουρισμό

5.2. Ενέργεια

6. Προωθηση του υπευθυνου τουρισμου σε ευρωπαϊκο και παγκοσμιο επιπεδο

6.1. Δικαιώματα και υποχρεώσεις των τουριστών

6.2. Βιώσιμος τουρισμός και περιβάλλον

6.2.1. EMAS και οικολογικό σήμα

6.2.2. Χρηματοδότηση και στοχοθετημένες δραστηριότητες

6.2.3 Προστατευόμενες ζώνες

6.3. Καταπολέμηση του παιδεραστικού σεξουαλικού τουρισμού

Εισαγωγη

Η παρούσα έκθεση, όπου παρατίθενται συνοπτικά τα κοινοτικά μέτρα για τον τουρισμό τα οποία εφαρμόστηκαν κατά την περίοδο 1997-1999, υποβάλλεται σύμφωνα με το άρθρο 5 της απόφασης αριθ. 92/421/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 13ης Ιουλίου 1992 σχετικά με τις κοινοτικές δράσεις υπέρ του τουρισμού [1]. Η εν λόγω έκθεση πρέπει να εκληφθεί ως συνέχεια των τριών προηγούμενων σχετικών εκθέσεων, οι οποίες αφορούν το διάστημα έως το 1993 [2], το 1994 [3] και την περίοδο 1995/96 [4], αντιστοίχως.

[1] ΕΕ L 231 της 13.8.1992, σ.26.

[2] COM(1994) 74 τελικό της 6.4.1994.

[3] COM(1996) 29 τελικό της 5.2.1996.

[4] COM(1997) 332 τελικό της 2.7.1997.

Κατά την υπό εξέταση περίοδο, η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολούθησε να κατέχει την πρώτη θέση στον παγκόσμιο τουρισμό, τόσο ως αφετηρία όσο και ως προορισμός τουριστών. Η Ισπανία, η Γαλλία και η Ιταλία προσέλκυσαν τους περισσότερους τουρίστες στον κόσμο: έναν στους τέσσερις. Ωστόσο, η αξιοσημείωτη μείωση του αριθμού εξωκοινοτικών επισκεπτών είχε ως αποτέλεσμα, το 1998, να γνωρίσει η ΕΕ για πρώτη φορά έλλειμμα στο εξωτερικό ισοζύγιο ταξιδιών της. Η οικονομική κατάσταση του εν λόγω τομέα σηματοδοτείται όχι μόνο από τη βαρύτητα των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ), αλλά και από τις σημαντικές συγχωνεύσεις των ευρωπαϊκών παρόχων τουριστικών υπηρεσιών.

Παρά το γεγονός ότι δεν συνιστά τη νομική βάση για την εφαρμογή συγκεκριμένη κοινοτικής πολιτικής σχετικά με τον τουρισμό, το άρθρο 3 (1), στοιχείο τ), της ισχύουσας συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας κάνει λόγο για "μέτρα στον τομέα του τουρισμού" ως τμήμα των κοινοτικών δραστηριοτήτων που πρέπει να αναληφθούν με σκοπό την επίτευξη των γενικών στόχων της ΕΕ.

Ειδικότερα, τα εν λόγω μέτρα πρέπει να αντικατοπτρίζουν τη σημασία του τουρισμού στην οικονομική άνθιση από πλευράς ανάπτυξης και απασχόλησης, όπου η συμβολή του τουριστικού τομέα ανέρχεται περίπου σε 6 % για την κάθε μία. Πρέπει να συνυπολογιστεί η ιδιαίτερη διάρθρωση του συγκεκριμένου τομέα ο οποίος κυριαρχείται από ΜΜΕ. σχεδόν το 95 % των ευρωπαϊκών τουριστικών επιχειρήσεων είναι μικρό-επιχειρήσεις [5]. Το 6,5 % του συνολικού κύκλου εργασιών που δημιουργείται από τις ΜΜΕ στην Ευρώπη μπορεί να αποδοθεί στις τουριστικές ΜΜΕ, οι οποίες συμβάλλουν σημαντικά στο ΑΕγχΠ πολλών κρατών μελών. Μεγάλος αριθμός τουριστικών ΜΜΕ χαρακτηρίζεται από δυναμικότητα στη δημιουργία θέσεων εργασίας, ενώ ο νευραλγικός παράγοντας για την περαιτέρω ανάπτυξη είναι η διατήρηση της ανταγωνιστικότητας.

[5] Βλ. σύσταση της Επιτροπής (96/280/ΕΚ) της 3ης Απριλίου 1996 σχετικά με τον ορισμό των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, ΕΕ L 107 της 30.4.1996, σ. 4.

Όσον αφορά τις προηγούμενες περιόδους, οι περισσότερες από τις δραστηριότητες που περιγράφονται στην παρούσα έκθεση εφαρμόστηκαν στο πλαίσιο ευρείας σειράς κοινοτικών πολιτικών και προγραμμάτων που, αν και δεν έχουν καταρτιστεί ειδικά ως στόχοι της πολιτικής υπέρ του τουρισμού, ασκούν σημαντική επιρροή στην ανάπτυξη της τουριστικής βιομηχανίας, στα συμφέροντα των τουριστών, καθώς και στην εκμετάλλευση και τη διατήρηση των περιουσιακών στοιχείων που χρησιμοποιούνται από τον τουρισμό.

Συνεπώς, μία από τις βασικές επιδιώξεις ως προς το σημείο αυτό είναι ο αποτελεσματικός συντονισμός εντός της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ώστε να διασφαλιστεί ότι τα συμφέροντα του τουριστικού τομέα συνυπολογίζονται πλήρως κατά την εκπόνηση της νομοθεσίας και κατά την εφαρμογή προγραμμάτων και πολιτικών που δεν αποτελούν αυτά καθαυτά τουριστικούς στόχους. Στην πράξη, πολλά προγράμματα και πολιτικές πλέον είτε περιλαμβάνουν μια τουριστική διάσταση είτε λαμβάνουν υπόψη τον σημαντικό αντίκτυπο που επιφέρουν στις δραστηριότητες που σχετίζονται με τον τουρισμό. Τα εν λόγω κοινοτικά προγράμματα επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό τις εξελίξεις της τουριστικής βιομηχανίας, τα συμφέροντα των τουριστών, καθώς και την αξιοποίηση και τη διαφύλαξη της φυσικής και της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Το έργο αυτό βασίζεται σε στόχους για τη βελτίωση της ποιότητας και της ανταγωνιστικότητας του ευρωπαϊκού τουρισμού, εφόσον η συγκεκριμένη προσέγγιση διασφαλίζει ότι ο τουρισμός θα συμβάλει με τον καλύτερο τρόπο στους θεμελιώδεις στόχους της Κοινότητας. Οι δραστηριότητες υλοποιούνται όχι μόνο σε στενή συνεργασία με τις αρμόδιες υπηρεσίες της Επιτροπής, αλλά εμπλέκουν ενεργά και τη Συμβουλευτική Επιτροπή των κρατών μελών, από κοινού με τα άλλα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα. Σύμφωνα με μια προσέγγιση που βασίζεται στις διαβουλεύσεις και τις εταιρικές σχέσεις, η Επιτροπή διατηρεί επίσης στενές σχέσεις με αντιπροσωπευτικούς οργανισμούς εκπροσώπων στον τομέα του τουρισμού.

Κατά την προηγούμενη περίοδο αναφοράς (1995-1996), η Επιτροπή υπέβαλε την πρόταση πολυετούς προγράμματος υπέρ του ευρωπαϊκού τουρισμού ("Philoxenia"). Ωστόσο, η εν λόγω πρόταση, παρά τις εντατικές συζητήσεις και αλλαγές που πυροδότησε, δεν συγκέντρωσε την απαιτούμενη ομόφωνη υποστήριξη του Συμβουλίου Υπουργών και, τελικώς, αποσύρθηκε από την Επιτροπή τον Απρίλιο του 2000.

Αντιθέτως, μεγάλη έμφαση δόθηκε στο θέμα του τουρισμού και της απασχόλησης, το οποίο αποτελεί τη μόνιμη επωδό κατά την περίοδο αναφοράς και μετά (βλ., ιδίως, το ακόλουθο κεφάλαιο 1.1). Από το 1999, η διαδικασία αυτή σηματοδοτήθηκε από την ανακοίνωση της Επιτροπής "Αύξηση του δυναμικού του τουρισμού για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης" της 28ης Απριλίου 1999 [6], τα συμπεράσματα σχετικά με τον τουρισμό και την απασχόληση τα οποία εγκρίθηκαν από το Συμβούλιο Υπουργών (Εσωτερικής Αγοράς) στις 21 Ιουνίου 1999 και τη συνέχεια που δόθηκε στα συμπεράσματα αυτά, σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη [7]. Οι εργασίες που πραγματοποιήθηκαν μέχρι στιγμής εγκρίθηκαν σε ειδικό σεμινάριο των υπουργών Τουρισμού το οποίο διοργανώθηκε από τη γαλλική Προεδρία του Συμβουλίου στις 22 Νοεμβρίου 2000 στη Λίλλη και παρουσιάστηκαν στο Συμβούλιο "Εσωτερική Αγορά" στις 30 Νοεμβρίου 2000.

[6] COM(1999)205 τελικό - ΕΕ C 178 της 23.6.99, σ. 3.

[7] Βλ.: Έκθεση προόδου σχετικά με τη συνέχεια που δόθηκε στα συμπεράσματα του Συμβουλίου με θέμα "Τουρισμός και Απασχόληση", COM(2000) 696 τελικό της 7.11.2000.

Επιπροσθέτως, εξαιτίας της αδυναμίας χάραξης γνήσιας πολιτικής για τον τουρισμό, τα μέτρα που ελήφθησαν στο πλαίσιο των διαφόρων κοινοτικών πολιτικών και τα οποία επηρεάζουν τον τουρισμό προσέλαβαν ακόμη μεγαλύτερη σημασία.

Χωρίς να υπεισέρχεται σε περιττές λεπτομέρειες, η παρούσα έκθεση επιχειρεί μια συνοπτική παρουσίαση και είναι διαρθρωμένη γύρω από τους βασικούς παράγοντες που διέπουν προς το παρόν τις σχετικές με τον τουρισμό δραστηριότητες, δηλαδή:

*τη διαμόρφωση σταθερού πλαισίου για τις τουριστικές δραστηριότητες στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

*την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας.

*την αξιοποίηση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης στο διεθνές πλαίσιο.

*την ανάπτυξη του ευρωπαϊκού τουρισμού.

*τον εκσυγχρονισμό του ευρωπαϊκού τουρισμού.

*την προώθηση του υπεύθυνου τουρισμού σε ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο.

1. Διαμορφωση σταθερου πλαισιου για τισ τουριστικεσ δραστηριοτητεσ στην Ευρωπαϊκη Ενωση

1.1. Απασχόληση

Η συνθήκη του Άμστερνταμ (1997) εισήγαγε έναν τίτλο για την απασχόληση, όπου τίθεται ως στόχος το υψηλό επίπεδο απασχόλησης και επισημαίνεται η ανάγκη, αφενός, συντονισμένων ενεργειών τις οποίες θα αναλάβουν από κοινού τα κράτη μέλη και, αφετέρου, δράσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Το έκτακτο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για την απασχόληση που διεξήχθη στις 20 και 21 Νοεμβρίου 1997 κατάρτισε σφαιρική στρατηγική απασχόλησης, η οποία βασίζεται σε τέσσερις "πυλώνες": τη βελτίωση της απασχολησιμότητας, την ανάπτυξη του επιχειρηματικού πνεύματος, την προώθηση της προσαρμοστικότητας όσον αφορά τις επιχειρήσεις και τους εργαζομένους τους και την ενίσχυση των πολιτικών για ίσες ευκαιρίες.

1.1.1. Η Διάσκεψη του Λουξεμβούργου για την απασχόληση και τον τουρισμό και η Ομάδα Υψηλού Επιπέδου

Δεδομένου ότι ο τουρισμός συμβάλλει ουσιαστικά στην επίτευξη ισόρροπης οικονομικής ανάπτυξης, βιώσιμης ανόδου και υψηλού επιπέδου απασχόλησης, η λουξεμβουργιανή Προεδρία και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πραγματοποίησαν από κοινού διάσκεψη με θέμα "Απασχόληση και τουρισμός: κατευθυντήριες γραμμές δράσης" [8], καλώντας επιχειρηματίες, κοινωνικούς εταίρους, δημόσιες αρχές και πανεπιστημιακά ιδρύματα να εξετάσουν τους όρους για την πλήρη αξιοποίηση της δυνατότητας δημιουργίας θέσεων εργασίας που παρέχει ο τουρισμός στην Ευρώπη. Κατευθυντήριες γραμμές που αφορούσαν, κυρίως, την αύξηση των θέσεων εργασίας, την τόνωση της αξίας του ανθρώπινου δυναμικού και την ανάληψη συγκεκριμένων πρωτοβουλιών παρουσιάστηκαν στα θεσμικά όργανα της Κοινότητας και των κρατών μελών, καθώς και σε όλους τους τομείς των τουριστικών δραστηριοτήτων. Στις 26 Νοεμβρίου 1997, το Συμβούλιο Υπουργών Τουρισμού [9] κάλεσε την Επιτροπή να εξετάσει περισσότερο διεξοδικά, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, τα αποτελέσματα της εν λόγω διάσκεψης και να ενημερώσει το Συμβούλιο σχετικά με την πρόοδο που έχει συντελεστεί στον συγκεκριμένο τομέα έως τα τέλη του 1998.

[8] Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Ευρωπαϊκή Επιτροπή: "Απασχόληση και τουρισμός: κατευθυντήριες γραμμές δράσης", Λουξεμβούργο, 4 - 5 Νοεμβρίου 1997, Τελική Έκθεση, ΓΔ XXIII-1997. βλ.: http://europa.eu.int/comm/enterprise/services/tourism/tourism-publications/publications.htm, και Παραδείγματα πρωτοβουλιών υπέρ της απασχόλησης στον τουρισμό, με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, ΓΔ XXIII/291/97.

[9] Συμπεράσματα του Συμβουλίου Υπουργών (Τουρισμός), 26 Νοεμβρίου 1997.

Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή συγκρότησε μια Ομάδα Υψηλού Επιπέδου για τον Τουρισμό και την Απασχόληση που αποτελείται από αναγνωρισμένους εμπειρογνώμονες όλου του τουριστικού τομέα. Το έργο της ομάδας αυτής συνίσταται στην εξέταση των συνθηκών υπό τις οποίες ο τουρισμός θα μπορούσε να συμβάλει περισσότερο στην ανάπτυξη και στη σταθερότητα της ευρωπαϊκής απασχόλησης. Η διεξοδική έρευνα και οι συζητήσεις σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές για την ανάληψη δράσης εκ μέρους των επιχειρήσεων και των δημοσίων αρχών διαφόρων επιπέδων οδήγησε στην υποβολή μεγάλου αριθμού συστάσεων [10] οι οποίες εστιάζονται:

[10] Ευρωπαϊκός τουρισμός - Νέες συνεργασίες για τη δημιουργία θέσεων εργασίας: συμπεράσματα και συστάσεις της Ομάδας Υψηλού Επιπέδου για τον τουρισμό και την απασχόληση, Οκτώβριος 1998. Βλ.: http://europa.eu.int/comm/enterprise/services/tourism/tourism-publications/publications.htm.

1. στη δραστηριοποίηση των τουριστικών επιχειρήσεων με σκοπό την ικανοποίηση των αναγκών των επισκεπτών.

2. στη βελτίωση της λειτουργίας του τουρισμού με τη διαμόρφωση καλύτερου επιχειρηματικού περιβάλλοντος.

3. στον εκσυγχρονισμό και τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των τουριστικών υποδομών.

4. στην αναβάθμιση των ανθρώπινων πόρων στον τουρισμό.

5. στην προώθηση της βιώσιμης τουριστικής ανάπτυξης.

6. στην εξασφάλιση της πολιτικής αναγνώρισης που δικαιούται ο ευρωπαϊκός τουρισμός ως κορυφαίος φορέας.

1.1.2. Η ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τον τουρισμό και την απασχόληση και τα συμπεράσματα του Συμβουλίου

Ως απάντηση στην έκθεση της Ομάδας Υψηλού Επιπέδου, η ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο "Αύξηση του δυναμικού του τουρισμού για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης" της 28ης Απριλίου 1999 [11] επισημαίνει τη σχέση μεταξύ τουρισμού και απασχόλησης, λαμβάνοντας υπόψη την ανάγκη να δοθεί προτεραιότητα στις πολιτικές για την απασχόληση σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η εν λόγω ανακοίνωση ορίζει μέτρα και εξετάζει συγκεκριμένους τομείς δραστηριοτήτων που θα ήταν δυνατόν να αποτελέσουν αντικείμενο καλύτερης εκμετάλλευσης μέσω των ευκαιριών που παρέχουν διάφορες πολιτικές, προγράμματα και πρωτοβουλίες σε επίπεδο ΕΕ.

[11] COM(1999)205 τελικό - ΕΕ C 178 της 23.6.99, σ. 3.

Τούτο συνεπάγεται ότι η αποτελεσματική προσέγγιση του ευρωπαϊκού τουρισμού πρέπει:

*να καθορίζει καλύτερα τις προτεραιότητες πολιτικής.

*να βασίζεται στη γνώση, ώστε να εκμεταλλεύεται καλύτερα τις υπάρχουσες πληροφορίες, να αποκτά και να αναπτύσσει τεχνογνωσία, να διαμορφώνει νέες διεργασίες και να επωφελείται από τις βέλτιστες πρακτικές. να δημιουργήσει ένα απευθείας σύνδεσης δίκτυο παρατηρητηρίων για τον τουρισμό.

*να ενισχύεται εντός ενός πλαισίου διαβουλεύσεων και συνεργασίας (π.χ., ενδεχόμενη δημιουργία μιας Ευρωπαϊκής Συμβουλευτικής Ομάδας για τον τουρισμό) το οποίο θα ενθάρρυνε τις επιχειρήσεις, τις δημόσιες αρχές και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη να αποκτήσουν μεγαλύτερη συνοχή.

*να διευκολύνει την ενσωμάτωση θεμιτών προβληματισμών σχετικά με τον τουρισμό σε διάφορα επίπεδα της διαδικασίας λήψης αποφάσεων, ιδίως, στις κοινοτικές πολιτικές.

*να προσδίδει καλύτερη σχέση κόστους-αποτελεσματικότητας στη συμβολή της Κοινότητας όσον αφορά τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας και της βιωσιμότητας του ευρωπαϊκού τουρισμού. να διευκολύνει τον εντοπισμό και την άρση των φραγμών στην τουριστική ανάπτυξη. να προωθεί τη διαδικασία εκσυγχρονισμού των τουριστικών υπηρεσιών και την δημιουργία νέου επιχειρηματικού πνεύματος στον τουρισμό.

Στις 21 Ιουνίου 1999, το Συμβούλιο Υπουργών (Εσωτερικής Αγοράς) [12] εξέδωσε τα συμπεράσματά του σχετικά με τον τουρισμό και την απασχόληση, λαμβάνοντας υπόψη, αφενός, τις συστάσεις που παρουσιάστηκαν στην έκθεση της Ομάδας Υψηλού Επιπέδου και, αφετέρου, την ανακοίνωση της Επιτροπής. Το εν λόγω Συμβούλιο Υπουργών τόνισε τη συγκέντρωση των γνώσεων και τη διάδοση των πληροφοριών, καθώς και την αποτελεσματική διαβούλευση και συνεργασία με τον συγκεκριμένο τομέα και με τους κοινωνικούς εταίρους. Τα κράτη μέλη και η Επιτροπή κλήθηκαν να συνεργαστούν σε μια σειρά τομέων προτεραιότητας (βλ. πλαίσιο).

[12] Συμπεράσματα του Συμβουλίου Υπουργών (Εσωτερικής Αγοράς) της 21ης Ιουνίου 1999. Βλ.: http://europa.eu.int/comm/enterprise/services/tourism/tourism-publications/publications.htm.

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ

...

6. καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να αναπτύξουν αμφότερα στενή συνεργασία στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους και λαμβάνοντας δεόντως υπόψη την αρχή της επικουρικότητας, με σκοπό να μεγιστοποιήσουν, και στο πλαίσιο άλλων κοινοτικών πολιτικών, την ενδεχόμενη συνεισφορά του τουρισμού στην ανάπτυξη και την απασχόληση, συνυπολογίζοντας ιδιαίτερα τη συμβολή των ΜΜΕ. Για το λόγο αυτό, θα πρέπει να υπάρξουν διαβουλεύσεις με τους εμπειρογνώμονες του τουριστικού τομέα. Συνεκτιμώντας την έκθεση της Ομάδας Υψηλού Επιπέδου και την ακόλουθη ανακοίνωση της Επιτροπής, οι εν λόγω εργασίες θα ήταν δυνατόν να εξετάζουν, π.χ., τα ακόλουθα ζητήματα:

*ευχερέστερη ανταλλαγή και διάδοση των πληροφοριών, κυρίως μέσω των νέων τεχνολογιών.

*αποτελεσματικότερη κατάρτιση, ώστε να αναβαθμιστούν τα προσόντα στον τουριστικό τομέα.

*καλύτερη ποιότητα των τουριστικών προϊόντων.

*εντονότερη προβολή της προστασίας του περιβάλλοντος και της βιώσιμης ανάπτυξης στον τουρισμό.

Οι ΜΜΕ, οι οποίες αποτελούν άνω του 99 % των εταιρειών του ευρωπαϊκού τουριστικού τομέα, θα κατέχουν σημαντική θέση στο έργο αυτό. Η εμπειρία που έχουν αποκομίσει οι φορείς του συγκεκριμένου τομέα θα είναι επίσης απαραίτητη για την αποτελεσματική εκτέλεση των εργασιών.

1.2. Στατιστικά στοιχεία

1.2.1. Εφαρμογή της οδηγίας 95/57/ΕΚ του Συμβουλίου [13] σχετικά με τη συλλογή στατιστικών στοιχείων στον τομέα του τουρισμού

[13] Οδηγία 95/57/ΕΚ του Συμβουλίου της 23ης Νοεμβρίου 1995 σχετικά με τη συλλογή στατιστικών στοιχείων στον τομέα του τουρισμού, ΕΕ L 291 της 6.12.1995, σ. 32. Βλ. επίσης απόφαση αριθ. 1999/35/ΕΚ της Επιτροπής της 9ης Δεκεμβρίου 1998 (ΕΕ L 9, 15.1.1999, σ.23) για τις διαδικασίες εφαρμογής της οδηγίας 95/57/ΕΚ του Συμβουλίου.

Η οδηγία 95/57/ΕΚ του Συμβουλίου αποβλέπει στην καθιέρωση εναρμονισμένου συστήματος πληροφόρησης για τον κοινοτικό τουρισμό. Τα στοιχεία που συλλέγονται στα κράτη μέλη της ΕΕ διαιρούνται σε τρεις βασικούς τομείς:

*τη δυναμικότητα των εγκαταστάσεων ομαδικών τουριστικών καταλυμάτων, συμπεριλαμβανομένων των εδαφικών μονάδων (NUTS I-III).

*τη ροή επισκεπτών σε ομαδικά τουριστικά καταλύματα: εγχώριος και εισερχόμενος τουρισμός.

*την τουριστική ζήτηση: εγχώριος και εισερχόμενος τουρισμός (εξαιρουμένων των ημερήσιων ταξιδιών).

Η συλλογή στοιχείων ξεκίνησε το 1997 (καλύπτοντας την πρώτη περίοδο αναφοράς, το 1996). Παράλληλα με την εφαρμογή της οδηγίας, η Επίσημη Στατιστική Υπηρεσία των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (Eurostat) σχεδίασε και καθιέρωσε ένα νέο σύστημα πληροφόρησης για τα στατιστικά στοιχεία σχετικά με τον τουρισμό (βάση δεδομένων TOUR). Το σύστημα αυτό καθιστά επίσης εφικτή την αποθήκευση στατιστικών στοιχείων που αφορούν τον τουρισμό, όπως το ισοζύγιο πληρωμών, η απασχόληση στα ξενοδοχεία και τα εστιατόρια, καθώς και τα οικονομικά στατιστικά στοιχεία. Η έκδοση "Tourism in Europe -Key Figures" (που κυκλοφορεί τακτικά από το 1997) συνιστά παράδειγμα της διάδοσης στοιχείων.

1.2.2. Εφαρμογή του κανονισμού αριθ. 58/97 του Συμβουλίου για τις στατιστικές διάρθρωσης των επιχειρήσεων

Ο κανονισμός αριθ. 58/97 [14] του Συμβουλίου για τις στατιστικές διάρθρωσης των επιχειρήσεων παρέχει εναρμονισμένες πληροφορίες σχετικά με τις τουριστικές επιχειρήσεις στην ΕΕ. Οι κυριότερες μεταβλητές των οικονομικών δραστηριοτήτων που αναπτύσσουν οι εν λόγω επιχειρήσεις (όπως ο κύκλος εργασιών, η προστιθεμένη αξία και η απασχόληση) συλλέγονται με εναρμονισμένο τρόπο από το έτος αναφοράς 1995. Τα στοιχεία που συγκεντρώνονται διοχετεύονται στη βάση δεδομένων της Eurostat SBS και περιλαμβάνονται σε διάφορες εκδόσεις, όπως το Panorama of European Business.

[14] Κανονισμός (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 58/97 του Συμβουλίου της 20ής Δεκεμβρίου 1996 για τις στατιστικές διάρθρωσης των επιχειρήσεων - ΕΕ L 14 της 17.1.1997, σ. 1.

1.2.3. Δημιουργία συμπληρωματικών λογαριασμών για τον τουρισμό

Σκοπός των συμπληρωματικών λογαριασμών για τον τουρισμό (ΣΛΤ) είναι να αναλύουν διεξοδικά κάθε ζήτηση σε εμπορεύματα και υπηρεσίες η οποία θα συνδεόταν ενδεχομένως με τον τουρισμό στο πλαίσιο της οικονομίας, να παρατηρούν τη λειτουργική πτυχή με την παροχή των εν λόγω εμπορευμάτων και υπηρεσιών στο πλαίσιο της ίδιας οικονομίας αναφοράς και να περιγράφουν την αλληλεπίδραση της συγκεκριμένης παροχής με άλλες οικονομικές δραστηριότητες.

Τον Σεπτέμβριο του 1999, η Eurostat, ο ΟΟΣΑ και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Τουρισμού συγκρότησαν μια διαγραμματειακή ομάδα εργασίας με σκοπό τη μεθοδολογική σχεδίαση των ΣΛΤ, προκειμένου να αυξηθεί η συνοχή και η διεθνής συγκρισιμότητα όσον αφορά τα τουριστικά στατιστικά στοιχεία [15].

[15] Η Στατιστική Υπηρεσία των Ηνωμένων Εθνών ενέκρινε τα μεθοδολογικά στοιχεία για τους ΣΛΤ τον Μάρτιο του 2000.

1.2.4. Εφαρμογή του προγράμματος MED/TOUR

Ο τουρισμός και η ανάγκη σχετικής ενημέρωσης θεωρήθηκαν ιδιαίτερα σημαντικές από την αρχή της πρωτοβουλίας ευρωμεσογειακής συνεργασίας. Βασισμένο στη δήλωση της Βαρκελώνης για την ευρωμεσογειακή συνεργασία [16] που εγκρίθηκε τον Νοέμβριο του 1995, στο πλαίσιο του προγράμματος MEDSTAT, το υποπρόγραμμα MED/TOUR αφορά ειδικά το εν λόγω ζήτημα (βλ. πλαίσιο).

[16] Οι συμμετέχουσες χώρες είναι η Τουρκία, η Κύπρος, η Μάλτα, ο Λίβανος, η Ιορδανία, η Συρία, η Αίγυπτος, η Τυνησία, το Μαρόκο, οι Παλαιστινιακές Αρχές, η Αλγερία, το Ισραήλ, τα 15 κράτη μέλη της ΕE και οι χώρες της ΕΖΕΣ.

Όσον αφορά τα στατιστικά στοιχεία για τον τουρισμό, οι συγκεκριμένες δράσεις του προγράμματος MED/TOUR άρχισαν να εφαρμόζονται το 1997 και θα συνεχίσουν να εφαρμόζονται έως τα μέσα του 2002. Οι δράσεις αυτές περιλαμβάνουν τα εξής:

*σεμινάρια κατάρτισης.

*συλλογή επίσημων και ανεπίσημων πληροφοριών σχετικά με τον τουρισμό.

*υιοθέτηση κοινοτικών προτύπων ώστε να βοηθηθούν οι συμμετέχουσες χώρες στον εναρμονισμό των προτύπων τους.

*εκδόσεις [17].

[17] Tourism in the Mediterranean Countries - Key Figures (ετήσια έκδοση από το 1996-1997), Eurostat, Λουξεμβούργο.

*δημιουργία εναρμονισμένης βάσης τεκμηρίωσης.

*διάφορες πρότυπες και συνήθεις έρευνες.

1.3. Διαχείριση της ποιότητας

Για να καταστούν ανταγωνιστικοί οι ευρωπαϊκοί τουριστικοί προορισμοί και για να διασφαλιστεί ότι η δυνατότητα δημιουργίας θέσεων εργασίας του τουρισμού θα υλοποιηθεί, πρέπει να λαμβάνεται ως γνώμονας η ποιότητα. Δεδομένου του περίπλοκου χαρακτήρα του συγκεκριμένου τομέα και του εύρους των παραγόντων που επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται ο τουρίστας την επίσκεψή του, κρίνεται σημαντικό να ακολουθείται ολοκληρωμένη προσέγγιση της ποιότητας.

Το 1998, η Επιτροπή παρουσίασε τρεις μελέτες σχετικά με την ολοκληρωμένη διαχείριση της ποιότητας των τουριστικών προορισμών σε παράκτιες, αγροτικές και αστικές περιοχές. Οι μελέτες αυτές:

-εντόπισαν βέλτιστες πρακτικές.

-ανέλυσαν συνταγές επιτυχίας. και

-πρότειναν συστάσεις για την ολοκληρωμένη διαχείριση της ποιότητας οι οποίες απευθύνονταν σε διαχειριστές προορισμών και άλλους αρμόδιους για τη λήψη αποφάσεων και φορείς.

Κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ορισμένοι από τους ουσιαστικούς όρους για επιτυχημένη διαχείριση της ποιότητας είναι οι εξής:

*Εταιρική σχέση, όπου να συμμετέχει κάθε φορέας της τουριστικής αλυσίδας, συμπεριλαμβανομένης της τοπικής κοινότητας.

*Διευθυντικός ρόλος, είτε θα ασκείται από ιδιώτη, είτε από δημόσιο ή ιδιωτικό φορέα.

*Στρατηγική, με σαφείς στόχους που να υποστηρίζονται από όλους τους εμπλεκομένους.

*Παρακολούθηση και αξιολόγηση, ώστε να παρέχεται η απαραίτητη ενημέρωση για τη διασφάλιση κυκλικής διαδικασίας συνεχούς βελτίωσης.

Τον Ιούλιο του 1998, διεξήχθη διάσκεψη σχετικά με την ολοκληρωμένη διαχείριση της ποιότητας στον τομέα του τουρισμού, κατά την οποία παρουσιάστηκαν τα πρώτα πορίσματα. Τα συνολικά αποτελέσματα των μελετών και οι περιλήψεις των συμπερασμάτων σε όλες τις γλώσσες της ΕΕ διαδίδονται ευρέως με τη μορφή εκδόσεων [18]. Τα ζητήματα για τα οποία γίνεται ειδική μνεία στα συμπεράσματα του Συμβουλίου Υπουργών (Εσωτερικής Αγοράς) της 21ης Ιουνίου 1999 (βλ. σημείο 1.1.2) αφορούν επίσης τη βελτίωση της ποιότητας των τουριστικών προϊόντων.

[18] Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Για έναν αστικό τουρισμό ποιότητας - Ολοκληρωμένη ποιοτική διαχείριση (ΟΠΔ) των αστικών τουριστικών προορισμών. ΓΔ Επιχειρήσεις, Διοικητική Μονάδα Τουρισμός. Βρυξέλλες, 1999.

2. Ενισχυση τησ ανταγωνιστικοτητασ

2.1. Πολιτική για τις επιχειρήσεις

2.1.1. Το 3ο πολυετές πρόγραμμα για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις [19]

[19] Απόφαση 97/15/ΕΚ του Συμβουλίου της 9ης Δεκεμβρίου 1996 που αφορά τη θέσπιση τρίτου πολυετούς προγράμματος για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) στην Ευρωπαϊκή Ένωση (1997 -2000), ΕΕ L 6 της 10.1.1997, σ. 25.

Ο τομέας του ευρωπαϊκού τουρισμού κυριαρχείται από ΜΜΕ. το 99 % των επιχειρήσεων απασχολούν λιγότερα από 250 άτομα.

Για να εξεταστεί η ανταγωνιστικότητα των ΜΜΕ στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το 3ο πολυετές πρόγραμμα (1997 - 2000) για τις ΜΜΕ παρέχει το πλαίσιο για την ανάληψη δράσης στους ακόλουθους τομείς: (i) ρυθμιστικό, δημοσιονομικό και χρηματοοικονομικό επιχειρηματικό περιβάλλον, (ii) πρόσβαση στην έρευνα, την καινοτομία και την κατάρτιση και (iii) στήριξη της διεθνοποίησης με την παροχή υπηρεσιών και πληροφοριών - ανεξάρτητα από τον τομέα, το νομικό καθεστώς ή τη γεωγραφική τοποθεσία των ΜΜΕ. Όλες αυτές οι δράσεις σχετίζονται επίσης και με τις τουριστικές ΜΜΕ.

Η μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση του τουριστικού τομέα ως προς το συγκεκριμένο πρόγραμμα αποτελούσε ευνόητη προσέγγιση, η οποία διασφαλίστηκε με μέτρα όπως η ενημέρωση των σχετικών εκπροσώπων σε ευρωπαϊκό επίπεδο όσον αφορά τις ευκαιρίες που προσφέρει το 3ο πολυετές πρόγραμμα στην ανάπτυξη των ΜΜΕ και η τακτική διαβούλευση με τους αρμόδιους φορείς.

Παράδειγμα τουριστικού προγράμματος που συγχρηματοδοτήθηκε στο πλαίσιο του εν λόγω πολυετούς προγράμματος είναι το Net-Quality το οποίο υποστήριξε τη μεταφορά των βέλτιστων πρακτικών διαχείρισης και των κατάλληλων εργαλείων της τεχνολογίας της πληροφορίας και, με τον τρόπο αυτό, προώθησε την εφαρμογή νέων τεχνικών οργάνωσης και εμπορίας από μικρές τουριστικές επιχειρήσεις.

Επιπροσθέτως, στη Λευκή Βίβλο για το εμπόριο [20] της Επιτροπής επισημάνθηκαν τα δυνητικά αμοιβαία οφέλη μεταξύ εμπορίου και τουρισμού.

[20] Ανακοίνωση της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στο Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών, COM(1999) 6 τελικό της 27.1.1999, σ. 17. http://europa.eu.int/comm/dg23/commerce/commerce-wp/commerce-wp.html.

2.1.2. Μέσα στήριξης των επιχειρήσεων

Η Επιτροπή καθιέρωσε μέσα στήριξης των επιχειρήσεων ώστε να ικανοποιούνται οι ανάγκες των ΜΜΕ για ενημέρωση, συμβουλές και βοήθεια σε κοινοτικά θέματα και να υποστηριχθεί η διεθνική επιχειρηματική συνεργασία [Ευρωπαϊκά Κέντρα Πληροφόρησης, Γραφείο προσέγγισης των επιχειρήσεων (Bureau de Rapprochement des Entreprises), Δίκτυο επιχειρηματικής συνεργασίας (Business Co-operation Network), Europartenariat και Interprise] [21].

[21] http://europa.eu.int/comm/enterprise/services/tourism/policy-areas/sme.htm.

Στη διάσκεψη που διοργάνωσε η λουξεμβουργιανή προεδρία σχετικά με την απασχόληση και τον τουρισμό (βλ. σημείο 1.1.1) ζητήθηκε "η λήψη μέτρων με σκοπό την προώθηση σχέσεων και συνεργασιών μεταξύ των ΜΜΕ, ιδιαίτερα με τη βοήθεια ενδιάμεσων επιχειρηματικών δικτύων" που παρέχονται από το 3ο πολυετές πρόγραμμα για τις ΜΜΕ. Η επακόλουθη αξιολόγηση του τρόπου με τον οποίο οι τουριστικές ΜΜΕ χρησιμοποιούν πράγματι τα μέτρα αυτά κατέδειξε τις εργασίες που πρέπει να συντελεστούν στον τομέα της ενημέρωσης των τουριστικών ΜΜΕ και των εκπροσώπων τους σχετικά με τα υπάρχοντα κοινοτικά μέτρα και τον τρόπο εφαρμογής τους.

Πραγματοποιήθηκαν τα εξής συγκεκριμένα βήματα:

*εντοπίστηκαν τα Ευρωπαϊκά Κέντρα Πληροφόρησης τα οποία αναπτύσσουν έντονη δραστηριότητα στον τομέα του τουρισμού.

*συμπεριελήφθησαν οι ευρωπαίοι εκπρόσωποι τουριστικών επιχειρήσεων στην εκστρατεία για την προώθηση του Δικτύου επιχειρηματικής συνεργασίας (BC-Net). και

*προκηρύχθηκε πρόσκληση υποβολής προτάσεων για τη διοργάνωση επιχειρηματικών συναντήσεων στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας Interprise οι οποίες θα εστιάζονται στον τουρισμό. Η Επιτροπή συγχρηματοδότησε δύο συναντήσεις στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας Interprises οι οποίες διεξήχθησαν στην Ισπανία και τη Φινλανδία τον Σεπτέμβριο του 1999.

Το 1999, η Επιτροπή δημιούργησε μια ιστοσελίδα σχετικά με κοινοτικά προγράμματα υπέρ του τουρισμού (EU Schemes in Support of Tourism - An Internet Roadmap for the Tourism Sector) [22]. Το συγκεκριμένο αυτό μέσο, που απευθύνεται ιδιαίτερα στους εκπροσώπους τουριστικών επιχειρήσεων, συνιστά συγκεντρωτικό και διαρθρωμένο οδηγό για τα κοινοτικά προγράμματα, κονδύλια, πρωτοβουλίες και δράσεις σχετικά με τον τουρισμό, παρουσιάζοντάς τα ανά ειδικούς τομείς ενδιαφέροντος και περιλαμβάνοντας απευθείας συνδέσμους με τις σχετικές ιστοσελίδες.

[22] http://europa.eu.int/comm/enterprise/services/tourism/tourism-publications/publications.htm.

2.1.3. Διάσκεψη της βρετανικής προεδρίας σχετικά με τον τουρισμό και τις ΜΜΕ

Το 1998, η Επιτροπή βοήθησε τη βρετανική Προεδρία στη διοργάνωση διάσκεψης με στόχο την παρουσίαση συστάσεων σχετικά με την καλύτερη ενσωμάτωση των τουριστικών ΜΜΕ στην πολιτική για τις επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανομένου του 3ου πολυετούς προγράμματος για τις ΜΜΕ. Επισημάνθηκε ότι οι ΜΜΕ έχουν τις δικές τους ειδικές απαιτήσεις. Το τελικό ανακοινωθέν [23] στηρίζεται στα πόρισμα 4 εργαστηρίων και περιλαμβάνει συστάσεις σχετικά με θέματα όπως η ανάπτυξη που βασίζεται στη γνώση, η βιωσιμότητα, οι τεχνολογίες της πληροφορίας και της επικοινωνίας και η ποιότητα, τα οποία ενσωματώθηκαν στην έκθεση της Ομάδας Υψηλού Επιπέδου για τον τουρισμό και την απασχόληση (βλ. σημείο 1.1.1), καθώς και στα συμπεράσματα του Συμβουλίου "Εσωτερική Αγορά" της 21ης Ιουνίου 1999 (βλ. σημείο 1.1.2).

[23] Διάσκεψη της βρετανικής Προεδρίας "Ατζέντα 2010 για μικρές επιχειρήσεις στη μεγαλύτερη βιομηχανία του κόσμου - Αυξανόμενη συμβολή στον ευρωπαϊκό τουρισμό", Llandudno, ΗΒ, 20 - 22 Μαΐου 1998, Συμπεράσματα. http://europa.eu.int/comm/enterprise/services/tourism/tourism-publications/publications.htm.

2.1.4. Απλούστευση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος

Τον Σεπτέμβριο του 1997 συγκροτήθηκε η Task Force για την απλούστευση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος (BEST). Τον Μάιο του 1998, υπέβαλε ανεξάρτητη τελική έκθεση για τον τρόπο βελτίωσης της νομοθεσίας και άρσης των περιττών φραγμών στην ανάπτυξη των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, ιδίως των ΜΜΕ. Η έκθεση περιλαμβάνει μεγάλο αριθμό συστάσεων σχετικά με τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν από την Επιτροπή και τα κράτη μέλη [24].

[24] "Έκθεση της Task Force για την απλούστευση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος (BEST), τόμος I και II", http://europa.eu.int/comm/dg23/gen_policy/best_task_force/best_task_force.html.

Βάσει των εν λόγω συστάσεων, η Επιτροπή ενέκρινε πρόγραμμα δράσης που υιοθετήθηκε από το Συμβούλιο Υπουργών (Βιομηχανίας), στις 29 Απριλίου 1999 [25]. Το πρόγραμμα αυτό ορίζει τους ακόλουθους τομείς προτεραιότητας: εκπαίδευση για μια επιχειρηματική κοινωνία. κατάρτιση. πρόσβαση στη χρηματοδότηση. πρόσβαση στην έρευνα και την καινοτομία. κατάρτιση κοινοτικών προγραμμάτων έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης που να συνυπολογίζουν περισσότερο τις απαιτήσεις των ΜΜΕ. καλύτερη χρήση των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας από τις ΜΜΕ. μεγαλύτερη προβολή των υπηρεσιών στήριξης. βελτίωση της δημόσιας διοίκησης. και ευνοϊκότερες συνθήκες απασχόλησης και εργασίας. Αρκετές από τις δράσεις που πραγματοποιήθηκαν κατά την περίοδο 1995-1999 έχουν ήδη εντοπίσει βέλτιστες πρακτικές στους εν λόγω τομείς.

[25] Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο με τίτλο "Προώθηση του επιχειρηματικού πνεύματος και της ανταγωνιστικότητας", COM(1998) 550 τελικό της 30.9.1998. http://europa.eu.int/comm/dg23/gen_policy/response_to_best/response_to_best.html.

Οι εργασίες θα συνεχιστούν στο πλαίσιο της νέας διαδικασίας BEST [26]. Από το 2000 και μετά, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη θα υποβάλλουν εκθέσεις εφαρμογής σχετικά με το πρόγραμμα δράσης. Οι εκθέσεις θα αναφέρουν επίσης επιτυχημένες πρωτοβουλίες, καθώς και τομείς όπου θα μπορούσαν να πραγματοποιηθούν περισσότερες ενέργειες για τη διαμόρφωση ευνοϊκού επιχειρηματικού κλίματος.

[26] SEC(2000) 1824 της 26.10.2000.

2.1.5. Οδηγία για την καταπολέμηση των καθυστερήσεων πληρωμών [27]

[27] Οδηγία 2000/35/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 29ης Ιουνίου 2000 για την καταπολέμηση των καθυστερήσεων πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές, ΕΕ L 200 της 8.8.2000, σ. 35.

Οι καθυστερήσεις πληρωμών επιφέρουν σοβαρές συνέπειες σε όλες τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις των οποίων, ως αποτέλεσμα, υπονομεύονται οι ταμειακές ροές, η αποδοτικότητα και η ανταγωνιστικότητα, γεγονός που ισχύει και για τις επιχειρήσεις στον τομέα του τουρισμού. Η εν λόγω οδηγία περιλαμβάνει σειρά μέτρων για την καταπολέμηση των καθυστερήσεων πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η εφαρμογή της οδηγίας αυτής στις καθυστερήσεις πληρωμών όλων των επιχειρήσεων, συμπεριλαμβανομένου του δημόσιου τομέα, παρέχει το νομικό πλαίσιο που δεν θα επιτρέπει στους κακοπληρωτές να πληρώνουν με καθυστέρηση ή να επιβάλλουν αδικαιολόγητα μεγάλες περιόδους πληρωμής στους εταίρους τους. Επιπλέον, επιταχύνει και καθιστά αποτελεσματικότερες τις διαδικασίες είσπραξης των οφειλομένων ποσών.

3. αξιοποιηση τησ ευρωπαϊκησ ολοκληρωσησ στο διεθνεσ πλαισιο

3.1. Εσωτερική αγορά

3.1.1. Ανταγωνισμός

Η πολιτική ανταγωνισμού διαδραματίζει ουσιαστικό ρόλο στην ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς γιατί απαγορεύει τις συγχωνεύσεις εταιρειών οι οποίες θα είχαν ως αποτέλεσμα τη δημιουργία ή την ενίσχυση δεσπόζουσας θέσης και αποτρέπει τις επιχειρήσεις από την κατάχρηση της δεσπόζουσας θέσης και της εφαρμογής περιοριστικών μεθόδων ή συμφωνιών. Επιπλέον, δεν επιτρέπει στις κυβερνήσεις των κρατών μελών να στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό με τη χορήγηση κρατικών ενισχύσεων σε δημόσιες ή ιδιωτικές εταιρείες.

Εφόσον ο τουρισμός συνιστά μέσο περιφερειακής ανάπτυξης και χαρακτηρίζεται από συγκέντρωση της αγοράς όταν ο ανταγωνισμός εντείνεται, η πολιτική ανταγωνισμού μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στον συγκεκριμένο τομέα. Κατά την αξιολόγηση της μελλοντικής θέσης των συμβαλλομένων μερών στην αγορά, δεν πρέπει να υπολογίζεται μόνο η κατάσταση που επικρατεί στη σχετική γεωγραφική αγορά. πρέπει επίσης να εκτιμάται το μερίδιο της αγοράς που αναλογεί στα συμβαλλόμενα μέρη όσον αφορά την προσφορά στην καθορισμένη αγορά προϊόντων.

Απαγόρευση μονοπωλιακών καταστάσεων

Την περίοδο 1997-1999 εγκρίθηκαν ορισμένες σχετικές περιπτώσεις στον τουριστικό τομέα. Τέσσερις περιπτώσεις αφορούσαν συμφωνίες συνεργασίας ή δικαιόχρησης στον τομέα των ταξιδιωτικών γραφείων, δύο περιπτώσεις αφορούσαν συμφωνίες δικαιόχρησης στον τομέα των ξενοδοχειακών εγκαταστάσεων και μία περίπτωση αφορούσε κοινοπραξία στον τομέα των κρουαζιέρων. Το 1997, απορρίφθηκε μία καταγγελία που αφορούσε βάση δεδομένων τουριστικών πληροφοριών στην Ιρλανδία.

Συγχωνεύσεις

Κατά την περίοδο 1997-1999, αρκετές υποθέσεις συγχωνεύσεων στον τουριστικό τομέα εξετάστηκαν σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 4064/89 του Συμβουλίου για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων [28]. Σε μία περίπτωση η Επιτροπή απαγόρευσε τη συγχώνευση η οποία θα είχε ως αποτέλεσμα να απομείνουν μόνο τρεις κάθετα ολοκληρωμένοι διοργανωτές ταξιδιών στην αντίστοιχη εθνική αγορά οργανωμένων ταξιδιών στο εξωτερικό, γεγονός που θα οδηγούσε στη δημιουργία συλλογικής δεσπόζουσας θέσης.

[28] ΕΕ L 395 της 30.12.1989, σ. 1.

Κρατικές ενισχύσεις [29]

[29] Όγδοη έκθεση για τις κρατικές ενισχύσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση, Βρυξέλλες, COM(2000) 205 τελικό της 11.4.2000. http://europa.eu.int/comm/competition/state_aid/others/.

Τα κράτη μέλη στήριζαν τον τομέα του τουρισμού με την εφαρμογή πολυτομεακών καθεστώτων ενίσχυσης για τις ΜΜΕ και τις περιφέρειες, καθώς και με ειδικά σχετικά προγράμματα. Η Επιτροπή έχει, κατά κανόνα, εγκρίνει τα ειδικά αυτά προγράμματα βάσει των κατευθυντήριων γραμμών για τις ενισχύσεις προς ΜΜΕ ή τις περιφερειακές ενισχύσεις. Το μέσο συνολικό ποσό των κρατικών ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στον τομέα του τουρισμού μέσω ειδικών προγραμμάτων κατά την περίοδο 1996-1998 ανέρχεται σε 229 εκατ. ευρώ, σημειώνοντας αισθητή μείωση (την περίοδο 1994-1996 ανερχόταν σε 316 εκατ. ευρώ). Επιπροσθέτως, η Επιτροπή ενέκρινε τη χορήγηση ενίσχυσης σε δύο μεγάλα προγράμματα που αφορούν την τουριστική υποδομή στην Ιταλία στο πλαίσιο του πολυτομεακού πλαισίου σχετικά με την περιφερειακή ενίσχυση για σημαντικά επενδυτικά προγράμματα.

3.1.2. Απαγόρευση διακρίσεων, ελεύθερη κυκλοφορία εργαζομένων, δικαίωμα εγκατάστασης και ελεύθερη παροχή υπηρεσιών

Η ετήσια έκθεση της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου από τα κράτη μέλη αναλύει, αφενός, τον τρόπο με τον οποίο τα κράτη μέλη εφάρμοσαν το κοινοτικό δίκαιο και, αφετέρου, τις διαδικασίες επί παραβάσει που κινήθηκαν στις περιπτώσεις όπου δεν υπήρξε συμμόρφωση προς το κοινοτικό δίκαιο [30]. Όσον αφορά την εσωτερική αγορά και τον τουρισμό, οι διαδικασίες επί παραβάσει που κινήθηκαν κατά την περίοδο 1997-1999 βασίζονταν κυρίως στο άρθρο 12 [(πρώην άρθρο 6) απαγόρευση κάθε διάκρισης], στο άρθρο 43 [(πρώην άρθρο 52) δικαίωμα εγκατάστασης] και στο άρθρο 49 [(πρώην άρθρο 59) ελεύθερη παροχή υπηρεσιών] της συνθήκης ΕΚ.

[30] Δέκατη έκτη έκθεση για τον έλεγχο της εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου, COM(1999) 301 τελικό της 9.7.1999. Δέκατη έβδομη έκθεση για τον έλεγχο της εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου, COM(2000) 92 τελικό της 23.6.2000. http://europa.eu.int/comm/secretariat_general/sgb/infringements/index_en.htm.

Όσον αφορά, αφενός, την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων σε επίπεδο ΕΕ σύμφωνα με το άρθρο 39 (πρώην άρθρο 48) της συνθήκης ΕΚ και, αφετέρου, την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών σύμφωνα με το άρθρο 49 (πρώην άρθρο 59) της συνθήκης, η Επιτροπή ανέλαβε ενέργειες με σκοπό να αποσαφηνίσει την εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας [31], υπό το φως της νομολογίας του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, ιδίως ως προς τα επαγγέλματα του ξεναγού και του συνοδού. Ειδικότερα στα επαγγέλματα αυτά του τουριστικού τομέα η εφαρμογή των οδηγιών για την αμοιβαία αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων συνιστά εξαιρετικό πεδίο δοκιμών λόγω της φύσης των εν λόγω δραστηριοτήτων. Το "έγγραφο εργασίας της Επιτροπής σχετικά με τους ξεναγούς" [32], το οποίο καταρτίστηκε σε συνεργασία με τις πλέον άμεσα θιγόμενες επαγγελματικές ενώσεις, καθώς και οι διαρκείς συμβουλές, διευκρινίσεις και πληροφορίες που παρέχονταν στα θεσμικά όργανα της ΕΕ, στις κυβερνήσεις των κρατών μελών και στους φορείς του τουριστικού κλάδου υπήρξαν οι καταλληλότερες δραστηριότητες στον συγκεκριμένο τομέα.

[31] Οδηγία 75/368/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 16ης Ιουνίου 1975 περί των μέτρων που προορίζονται να διευκολύνουν την πραγματική άσκηση του δικαιώματος εγκατάστασης και της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών για διάφορες δραστηριότητες (ex κλάση 01 έως 85 ΔΤΤΒ) και, ιδίως, περί των μεταβατικών μέτρων για τις δραστηριότητες αυτές. ΕΕ L 167 της 30.6.75, σ. 22. Οδηγία 89/48/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 21ης Δεκεμβρίου 1988 σχετικά με ένα γενικό σύστημα αναγνώρισης των διπλωμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης που πιστοποιούν επαγγελματική εκπαίδευση ελάχιστης διάρκειας τριών ετών. ΕΕ L 19 της 24.1.89, σ. 16. Οδηγία 92/51/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 18ης Ιουνίου 1992 σχετικά με ένα δεύτερο γενικό σύστημα αναγνώρισης της επαγγελματικής εκπαίδευσης, το οποίο συμπληρώνει την οδηγία 89/48/ΕΟΚ. ΕΕ L 209 της 24.7.92, σ. 25.

[32] Sec(97) 837 τελικό της 13.5.1997.

3.2. Ευρώ

Τουλάχιστον το 40 % του παγκόσμιου διασυνοριακού τουρισμού πραγματοποιείται στη ζώνη του ευρώ. Το ευρώ αναμένεται να αυξήσει τις σύντομες διασυνοριακές εξορμήσεις από τους κατοίκους της ζώνης του ευρώ και να διευκολύνει την κυκλοφορία των επισκεπτών από τρίτες χώρες. Το ευρώ συνιστά σταθερό νόμισμα με χαμηλό ποσοστό πληθωρισμού, σαφείς τιμές, ευχερέστερες συναλλαγές και ευκολότερη τιμολόγηση με εταίρους στη ζώνη του ευρώ, άμεση πρόσβαση σε διασυνοριακές επενδύσεις και απλούστερη συνεργασία.επιπλέον, δεν χρειάζεται να λαμβάνονται μέτρα κατά μελλοντικών νομισματικών διακυμάνσεων. Ωστόσο, εξακολουθεί να είναι απαραίτητη η βελτίωση της υποδομής, της εκτέλεσης και της διαφάνειας των διασυνοριακών πληρωμών και των πληρωμών μικρών ποσών στην εσωτερική αγορά. Μετά την κυκλοφορία του ευρώ, την 1η Ιανουαρίου 1999, η Επιτροπή υπέβαλε σχετική ανακοίνωση η οποία, εν τω μεταξύ, εγκρίθηκε [33].

[33] Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο - Πληρωμές μικρών ποσών στην εσωτερική αγορά, COM(2000) 36 τελικό της 31.1.2000, http://europa.eu.int/comm/internal_market/en/finances/payment.

Όσον αφορά την προετοιμασία των επιχειρήσεων, ιδίως των ΜΜΕ, για το ευρώ, η Επιτροπή και άλλοι εμπλεκόμενοι φορείς επισήμαναν την ανησυχητική μείωση των επιτοκίων στο πλαίσιο των διεργασιών αυτών. Σύμφωνα με έρευνα που διενεργήθηκε την άνοιξη του 1999 από το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο για τις ΜΜΕ, μόνο το 43 % των ΜΜΕ είχε ήδη εξετάσει τον αντίκτυπο του ευρώ στις δραστηριότητές τους και ακόμη λιγότερες (το 18 %) διέθεταν λεπτομερή στρατηγική. Πολλές ΜΜΕ προτίθενται να τηρήσουν στάση αναμονής μέχρι το προσεχές έτος, ή ακόμη έως το 2002, πριν προβούν στις ενέργειες αυτές. Από την ίδια έρευνα προκύπτει ότι μια σημαντική μειονότητα κατανοεί ελάχιστα τις νομικές υποχρεώσεις της, εφόσον το 24 % δεν πιστεύει ότι θα ολοκληρώσει την προσαρμογή του στο ενιαίο νόμισμα πριν από τα μέσα ή τα τέλη του 2002 [34].

[34] Βλ. επίσης: Διάσκεψη "Επιχειρήσεις 2002 - 18 μήνες έως την ολοκλήρωση της προετοιμασίας για το ευρώ", http://europa.eu.int/comm/dgs/economy_finance/conf_events/rndtbl/rndtbl0600_en.htm

presentations.

3.2.1. Ομάδα εργασίας και διάσκεψη για το ευρώ και τον τουρισμό

Η εν λόγω ομάδα εργασίας συνεδρίασε κατά την περίοδο Μαρτίου - Ιουνίου 1998. Στην έκθεσή της επισημαίνει τις ευκαιρίες που παρέχονται στις τουριστικές επιχειρήσεις, καθώς και τις στρατηγικές προθέσεις τους στο πλαίσιο της εισαγωγής του ευρώ. Επιπλέον, στην έκθεση τονίζονται τα προβλήματα που δεν έχουν ακόμη επιλυθεί, καθώς και οι πιθανές συνεργίες και οι απαιτούμενες προσπάθειες συντονισμού μεταξύ των τουριστικών φορέων και όλων των εταίρων ανάλογων επιχειρήσεων.

Με βάση την έκθεση της προπαρασκευαστικής ομάδας εργασίας, η Επιτροπή διοργάνωσε διάσκεψη τον Οκτώβριο του 1998 στις Βρυξέλλες, για τον εντοπισμό και την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών. Η έκθεση της εν λόγω διάσκεψης [35] περιλαμβάνει τα αποτελέσματα των τεσσάρων στρογγυλών τραπεζών που πραγματοποιήθηκαν και τα συμπεράσματα που εξήγαγε η Επιτροπή από τις συνομιλίες αυτές, ενώ επισυνάπτεται η έκθεση της ομάδας εργασίας.

[35] Συνέδριο "Το ευρώ και ο τουρισμός: ευκαιρίες και στρατηγικές για τις επιχειρήσεις", Βρυξέλλες, 16 Οκτωβρίου 1998, Τελική Έκθεση http://europa.eu.int/comm/enterprise/services/tourism/tourism-publications/publications.htm.

3.2.2. Πρακτικός οδηγός για τις τουριστικές επιχειρήσεις

Ο εν λόγω οδηγός, που εκπονήθηκε από το Σύνδεσμο για τη Νομισματική Ένωση της Ευρώπης, περιλαμβάνει αναλυτικούς καταλόγους ελέγχου οι οποίοι διευκολύνουν την καταγραφή των βασικών στρατηγικών στοιχείων της προσαρμογής των επιχειρηματικών συστημάτων, διαδικασιών και ανθρώπινων πόρων στο ευρώ για κάθε μία από τις σημαντικότερες κατηγορίες τουριστικών επιχειρήσεων. Η Επιτροπή συγχρηματοδότησε την έκδοση 85.000 αντιτύπων σε όλες τις επίσημες γλώσσες της Κοινότητας τα οποία απευθύνονται ειδικά στις τουριστικές ΜΜΕ [36].

[36] "Ευρώ και τουριστικές επιχειρήσεις - Αναλυτικός οδηγός προετοιμασίας", AMUE, Απρίλιος 1999, http://www.amue.org/ και http://europa.eu.int/comm/enterprise/services/tourism/tourism-publications/publications.htm.

3.2.3. Το σήμα του ευρώ

Στον τομέα του τουρισμού, οι τιμές αναγράφονται συχνά σε ευρώ: σε καταλόγους των τουριστικών πρακτόρων ή σε ηλεκτρονικά συστήματα κράτησης θέσεων (CRS) και, διαρκώς περισσότερο, σε ξενοδοχεία, γραφεία ταξιδιών κτλ. Η συμφωνία σχετικά με το σήμα του ευρώ [37] το οποίο θα χρησιμοποιείται σε όλη την ΕΕ καταδεικνύει τη δέσμευση του τουριστικού τομέα να παρέχει τις υπηρεσίες του σε ευρώ και να ενημερώνει τους καταναλωτές σχετικά με τη χρήση του ευρώ.

[37] Συμφωνία μεταξύ των ενώσεων των καταναλωτών και των ενώσεων των επαγγελματιών στους τομείς του διανεμητικού εμπορίου, του τουρισμού, της βιοτεχνίας και των ΜΜΕ όσον αφορά τη μετάβαση στο ευρώ, 30 Ιουνίου 1998. http://europa.eu.int/euro/html/page-dossier5.html-dossier=153&lang=5&page=1&nav=5.

3.3. Δημοσιονομικές πολιτικές

3.3.1. ΦΠΑ

Σύμφωνα με το άρθρο 26 της έκτης οδηγίας για τον ΦΠΑ [38], οι ταξιδιωτικοί πράκτορες υπόκεινται σε ειδικό φορολογικό σύστημα, όπου ο ΦΠΑ επιβάλλεται στο περιθώριο κέρδους του ταξιδιωτικού πράκτορα. Τόσο τα κράτη μέλη όσο και ο εμπορικός κόσμος αναγνωρίζουν ότι το συγκεκριμένο σύστημα αποδίδει, κατά κανόνα. Παρόλα αυτά, ορισμένα τεχνικά προβλήματα γνωστοποιήθηκαν προσφάτως στις υπηρεσίες της Επιτροπής και, για το λόγο αυτό, ενδέχεται να προβλεφθούν αλλαγές στα επόμενα χρόνια.

[38] Έκτη Οδηγία 77/388 του Συμβουλίου περί εναρμονίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών, σχετικών με τους φόρους κύκλου εργασιών - Κοινό σύστημα φόρου προστιθέμενης αξίας. ΕΕ L 145 της 13.6.1977, σ. 1. Βλ. επίσης ΕΕ L 316 της 31.10.1992, σ. 12.

Κατ' αρχήν, στον τουριστικό τομέα επιβάλλεται ο συνήθης συντελεστής ΦΠΑ. Ωστόσο, όσον αφορά τις υπηρεσίες που αναφέρονται στο παράρτημα Η της έκτης οδηγίας για τον ΦΠΑ, όπως η μεταφορά επιβατών και η διαμονή στο ξενοδοχείο, τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα να επιβάλλουν μειωμένο συντελεστή.

Όσον αφορά την εγχώρια μεταφορά επιβατών, το άρθρο 9, παράγραφος 2, στοιχείο β), της έκτης οδηγίας για τον ΦΠΑ ορίζει ότι ο ΦΠΑ επιβάλλεται σε συνάρτηση με τις αποστάσεις που καλύπτονται στα κράτη μέλη. Ωστόσο, ορισμένα κράτη μέλη μπορούν να εξακολουθήσουν να απαλλάσσουν τη μεταφορά επιβατών από τον ΦΠΑ. Συνεπώς, η επιβολή του ΦΠΑ στα κράτη μέλη παρουσιάζει έντονες αποκλίσεις. Η Επιτροπή συμφωνεί ότι πρέπει να εξεταστούν οι ειδικοί κανόνες και οι ειδικές απαλλαγές που ισχύουν για τη μεταφορά επιβατών. Τούτο θα πραγματοποιηθεί κατά τα προσεχή έτη, στο πλαίσιο της συνολικής αναθεώρησης των κανόνων για τη φορολογία των υπηρεσιών.

Το 1998, η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση οδηγίας σχετικά με το δικαίωμα έκπτωσης από τον ΦΠΑ όπου προβλέπεται η μείωση κατά 50 % του ΦΠΑ επί υπηρεσιών ξενοδοχείων και εστιατορίων, όταν ο φόρος αυτός καταβάλλεται για επιχειρηματικούς σκοπούς. Ενώ το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πρότεινε ποσοστό 100 %, το σχέδιο οδηγίας εξακολουθεί να εξετάζεται στο πλαίσιο του Συμβουλίου.

3.3.2. Φορολογία των καυσίμων αεροσκαφών

Σύμφωνα με το άρθρο 8, παράγραφος 1, στοιχείο β), της οδηγίας 92/81/ΕΟΚ του Συμβουλίου [39] για την εναρμόνιση των διαρθρώσεων των ειδικών φόρων κατανάλωσης που επιβάλλονται στα πετρελαιοειδή, χορηγείται υποχρεωτική απαλλαγή από τον εναρμονισμένο ειδικό φόρο κατανάλωσης για τα καύσιμα των εμπορικών αεροπορικών πτήσεων. Επιπλέον, η εν λόγω οδηγία απαιτεί από το Συμβούλιο να αναθεωρήσει τη συγκεκριμένη υποχρεωτική απαλλαγή βάσει της έκθεσης που υπέβαλε η Επιτροπή τον Νοέμβριο του 1996. Η έκθεση αυτή συνιστούσε την επέκταση των ειδικών φόρων κατανάλωσης για τα πετρελαιοειδή στην κηροζίνη που χρησιμοποιείται στα αεροσκάφη, μόλις η διεθνής νομική κατάσταση θα επέτρεπε στην Κοινότητα να προβεί σε αυτήν την ενέργεια. Τα συμπεράσματα της έκθεσης αντικατοπτρίζονταν στην πρόταση που υπέβαλε η Επιτροπή το 1997 [40] σχετικά με την αναδιάρθρωση του κοινοτικού πλαισίου για τη φορολόγηση των ενεργειακών προϊόντων. Ενσωματώθηκε ειδική διάταξη στο άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο γ), της πρότασης, όπου ορίζεται η συνέχιση της ισχύουσας υποχρεωτικής απαλλαγής από τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης επί ενεργειακών προϊόντων που διατίθενται προκειμένου να χρησιμοποιηθούν ως καύσιμα για την εμπορική αεροπλοΐα, για όσο διάστημα τα εν λόγω προϊόντα θα απαλλάσσονται υποχρεωτικά δυνάμει διεθνών δεσμεύσεων. Ωστόσο, η πρόταση οδηγίας για τη φορολόγηση των ενεργειακών προϊόντων θα έδινε στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να περιορίσουν το πεδίο εφαρμογής της εν λόγω απαλλαγής στις διεθνείς μεταφορές, προβλέποντας την κατ' επιλογή φορολογία των εθνικών πτήσεων και, βάσει διμερών συμφωνιών, των ενδοκοινοτικών πτήσεων. Η πρόταση εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο συζητήσεων σε επίπεδο Συμβουλίου.

[39] ΕΕ L 316 της 31.10.1992, σ. 12.

[40] COM(1997) 30 τελικό της 12.3.1997.

Το 1999, η Επιτροπή υπέβαλε την ανακοίνωση με τίτλο "Φορολογία των καυσίμων των αεροσκαφών" [41], η οποία εξετάζεται προς το παρόν από το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Σύμφωνα με μία σύσταση, τα κράτη μέλη πρέπει, σε στενή συνεργασία με την Επιτροπή, να εντείνουν τις εργασίες τους στο πλαίσιο της Διεθνούς Οργάνωσης Πολιτικής Αεροπορίας (ΔΟΠΑ) για την εισαγωγή τόσο της φορολογίας των καυσίμων που χρησιμοποιούνται στην αεροπλοΐα όσο και άλλων μέσων με παρόμοια αποτελέσματα.

[41] Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών - Φορολογία των καυσίμων των αεροσκαφών, COM(2000) 110 τελικό της 2.3.2000, http://europa.eu.int/comm/taxation_customs/publications/official_doc/com/com.htm.

3.4. Διεθνείς εμπορικές συναλλαγές στις τουριστικές υπηρεσίες

H Γενική Συμφωνία για τις συναλλαγές στον τομέα των υπηρεσιών (GATS), η οποία υπογράφηκε στο τέλος του Γύρου της Ουρουγουάης, καλύπτει τις εμπορικές συναλλαγές στις τουριστικές υπηρεσίες. Τα περισσότερα μέλη του ΠΟΕ ελευθέρωσαν το εμπόριο στις τουριστικές υπηρεσίες στο πλαίσιο της GATS. Οι δεσμεύσεις που πραγματοποιήθηκαν στον τουριστικό τομέα υπερβαίνουν κατά πολύ τις δεσμεύσεις οποιουδήποτε άλλου τομέα. Τούτο καταδεικνύει ότι τα περισσότερα μέλη του ΠΟΕ αναγνωρίζουν ότι η ελευθέρωση του εμπορίου στον τουριστικό τομέα ευνοεί ιδιαίτερα την εθνική οικονομία τους.

Η ελευθέρωση των εμπορικών συναλλαγών στις τουριστικές υπηρεσίες προσφέρει νέες ευκαιρίες στον ευρωπαϊκό τουρισμό, με την παροχή υπηρεσιών σε αυξανόμενο αριθμό τουριστών στην Ευρώπη, αλλά και με την καθιέρωση εμπορικής παρουσίας σε άλλα κράτη μέλη του ΠΟΕ, καθώς και με την παροχή των υπηρεσιών τους σε καταναλωτές των χωρών αυτών. Οι διαπραγματεύσεις GATS 2000, οι οποίες άρχισαν το 2000, πρέπει να αποτελέσουν την ευκαιρία για την επίτευξη προοδευτικά μεγαλύτερης ελευθέρωσης στις χώρες που δεν έχουν ακόμη ελευθερώσει τις τουριστικές συναλλαγές στις τουριστικές υπηρεσίες σε τόσο εύρος όσο η ΕΚ και τα κράτη μέλη της, γεγονός που έχει ως αποτέλεσμα την άρση των περιορισμών που εξακολουθούν να υφίστανται στις εμπορικές συναλλαγές του συγκεκριμένου τομέα.

Στις 2 Ιουνίου 1998, διοργανώθηκε διάσκεψη για τη GATS 2000 κατά την οποία εξετάστηκαν οι επιπτώσεις που θα επιφέρει η περαιτέρω ελευθέρωση των εμπορικών συναλλαγών στις υπηρεσίες του τομέα του ευρωπαϊκού τουρισμού. Παράλληλα, δόθηκε η δυνατότητα να αναλυθούν οι ευκαιρίες και οι προκλήσεις που δημιουργήθηκαν μέσω της πολυτομεακής ελευθέρωσης των εμπορικών συναλλαγών στις τουριστικές υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης [42]. Η Επιτροπή διενήργησε επιπλέον μελέτη (Απρίλιος-Ιούλιος 1999) με σκοπό να συγκεντρώσει πληροφορίες από διάφορα τμήματα των ευρωπαϊκών υπηρεσιών σε σχέση με τις προσεχείς διαπραγματεύσεις GATS. Η εν λόγω μελέτη απέδειξε ότι ο τουρισμός εξακολουθεί να αγνοεί τη σημασία που έχουν οι διαπραγματεύσεις GATS στην ελευθέρωση της παροχής υπηρεσιών.

[42] GATS 2000, Opening markets for services, DG I, 1998.

Επιπλέον, εξετάζεται το ενδεχόμενο να αξιολογηθεί η εφαρμογή της GATS στον τουρισμό και οι συνέπειες που επιφέρει στον τομέα του ευρωπαϊκού τουρισμού.

4. Αναπτυξη του ευρωπαϊκου τουρισμου

4.1. Διαρθρωτικά ταμεία

Η δυνατότητα δημιουργίας θέσεων εργασίας που παρέχει ο τουρισμός προσδίδει ιδιαίτερη σημασία στον συγκεκριμένο τομέα όσον αφορά την περιφερειακή ανάπτυξη, όπου μπορεί επίσης να συμβάλει στη διαφοροποίηση της περιφερειακής δραστηριότητας (ιδίως στις αγροτικές περιοχές και στις περιοχές που βρίσκονται σε βιομηχανική παρακμή). Επιπλέον, οι τουριστικές δαπάνες επηρεάζουν έμμεσα και εξαιρετικά θετικά την επέκταση άλλων επιχειρηματικών δραστηριοτήτων.

Οι περιφέρειες που χαρακτηρίζονται από αναπτυξιακή υστέρηση τείνουν να παρουσιάζουν καλές πιθανότητες τουριστικής ανάπτυξης. Ο τουρισμός μπορεί επίσης να συμβάλει σε πολλούς άλλους τομείς όπως:

*στην περιφερειακή οικονομική ανάπτυξη.

*στην ανάπτυξη της περιφερειακής αγοράς εργασίας.

*στην ανάπτυξη της υποδομής και των εγκαταστάσεων.

*στην τοποθεσία επενδυτικών και επιχειρησιακών δραστηριοτήτων.

*στην αγροτική ανάπτυξη και η διαφοροποίηση των οικονομικών δραστηριοτήτων στις αγροτικές περιοχές.

Για τους προαναφερθέντες λόγους, ο τουρισμός κατέστη σταδιακά σημαντικό στοιχείο της κοινοτικής στήριξης μέσω των διαρθρωτικών ταμείων. Την περίοδο 1994-1999, περίπου 4.200 εκατ. ευρώ χορηγήθηκαν στον τουρισμό από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης.

Το μεγαλύτερο μέρος του ποσού αυτού χορηγήθηκε στα κράτη μέλη μέσω των κοινοτικών πλαισίων στήριξης (ΚΠΣ) ή των ενιαίων εγγράφων προγραμματισμού (ΕΕΠ) που διοχέτευσαν τη στήριξη των διαρθρωτικών ταμείων κατά τη συγκεκριμένη περίοδο. Με τα εν λόγω ΚΠΣ/ΕΕΠ προτάθηκαν μέτρα που απέβλεπαν στην καλύτερη ποιότητα της τουριστικής προσφοράς, στον περιορισμό του εποχικού χαρακτήρα του τουρισμού, στην μεγαλύτερη τουριστική αξιοποίηση της πολιτισμικής κληρονομιάς της Ευρώπης, στην ανάπτυξη του αγροτικού τουρισμού και στην προώθηση της κατάρτισης στον τουριστικό κλάδο. Συνολικά, κατά τη συγκεκριμένη περίοδο, εφαρμόστηκαν 367 προγράμματα με στόχο την τουριστική ανάπτυξη.

Ο τουρισμός προωθήθηκε ιδιαίτερα μέσω κοινοτικών πρωτοβουλιών, κυρίως τις πρωτοβουλίες Interreg IIA, LEADER II και ΜΜΕ. Την περίοδο 1994 - 1999, περισσότερα από 200 εκατ. ευρώ χορηγήθηκαν σε τουριστικά προγράμματα μέσω της πρωτοβουλίας Interreg IIA, η οποία αποβλέπει στην προώθηση της διασυνοριακής συνεργασίας μεταξύ γειτονικών περιοχών στις δύο πλευρές ενός εθνικού συνόρου, στόχος που απορροφά το 7 % της συγκεκριμένης πρωτοβουλίας.

Ελλάδα - Ρόδος - διάσωση ενός βιοτόπου που συνδέεται με τον τουρισμό

Η μαζική προσέλευση τουριστών ετησίως (200.000 τουρίστες) στην Κοιλάδα με τις Πεταλούδες της Ρόδου είχε ως αποτέλεσμα την ταχεία μείωση ενός μοναδικού πληθυσμού πεταλούδων, ενώ θα μπορούσε να σημάνει ακόμη και τον αφανισμό της πηγής αυτού του τοπικού πόλου έλξης τουριστών. Τα διαρθρωτικά ταμεία χορήγησαν περίπου 300.000 ευρώ για την εφαρμογή σχεδίου διάσωσης το οποίο συνίστατο ουσιαστικά στον έλεγχο της ροής τουριστών μέσω βελτιωμένων μονοπατιών και ευχερέστερης πρόσβασης στην κοιλάδα, καθώς και στην αποτροπή της ξηρασίας με την εφαρμογή ενός προσαρμοσμένου προγράμματος για την κυκλοφορία του νερού.

Παρά τον περιορισμένο σχετικό προϋπολογισμό, επιτεύχθηκαν θεαματικά αποτελέσματα όσον αφορά τη διατήρηση των ειδών και, συνεπώς, τη διασφάλιση του εισοδήματος των κατοίκων από τον τουρισμό. Το πρόγραμμα αυτό είχε ως αποτέλεσμα όχι μόνο να διατηρηθούν οι θέσεις εργασίας στον τοπικό τουριστικό τομέα, αλλά και στη δημιουργία ορισμένων νέων θέσεων εργασίας. Το εν λόγω πρόγραμμα λειτούργησε τόσο έντονα ως κίνητρο ώστε υπάρχει πλέον η πρόθεση να μετατραπεί ένα πρώην μοναστήρι στη συγκεκριμένη τοποθεσία σε μουσείο φυσικής ιστορίας.

Ιρλανδία - Cork - Κέντρο παροχής βοήθειας σε εκτροφείς ημίαιμων αλόγων και διοργάνωσης εκδηλώσεων ιππασίας

Κατά το παρελθόν, δεν υπήρχε κανένα κέντρο για την εκτροφή ημίαιμων αλόγων στην Ιρλανδία. Έτσι προέκυψε η ιδέα οικοδόμησης τέτοιου κέντρου σε έκταση 21 εκταρίων, που ανήκει στο δήμο Millstreet, παράλληλα με την κατασκευή αρκετών ιπποδρομίων, 450 στάβλων, μιας διαδρομής παντός εδάφους και άλλων διαδρομών ιππασίας, με την παροχή κονδυλίων ύψους 2,5 εκατ. ευρώ από τα διαρθρωτικά ταμεία.

Οι δραστηριότητες του Κέντρου ιππασίας τόνωσαν τον τουρισμό στην περιοχή του Millstreet με αναπτυσσόμενα εστιατόρια και καταστήματα. Λόγω της πρωτοτυπίας του, το Κέντρο κέρδισε γρήγορα διεθνή αναγνώριση και δημιούργησε περίπου είκοσι μόνιμες θέσεις εργασίας στη συγκεκριμένη περιοχή, ενώ προσέφερε απασχόληση έως και σε 120 άτομα κατά τη διάρκεια εκθέσεων, πωλήσεων και διαφόρων εκδηλώσεων.

Πρόγραμμα "Από τη μια ακτή στην άλλη" για την από κοινού προώθηση του τουρισμού και στις δύο πλευρές της σήραγγας στις περιοχές Boulougne-sur-Mer και Shepway District (Folkestone)

Ο κύριος στόχος του προγράμματος "Από τη μια ακτή στην άλλη" της πρωτοβουλίας Interreg συνίσταται στη χάραξη στρατηγικής για την από κοινού τουριστική ανάπτυξη βάσει ενός προορισμού, με σκοπό τη βελτίωση της τουριστικής οικονομίας και την ανταγωνιστικότητα των δύο οικείων παράκτιων περιοχών. Το εν λόγω πρόγραμμα αποβλέπει στη διαφοροποίηση των τουριστικών προϊόντων προκειμένου να δημιουργηθούν νέες αγορές, να βελτιωθεί η υποδοχή τουριστών και να προσελκυστούν επισκέπτες από ευρύτερα σημεία προέλευσης.

Το πρόγραμμα "Από τη μια ακτή στην άλλη" θα βασίζεται σε αρκετά τμήματα που θα λειτουργούν και ως στάδια:

*ανάλυση προϊόντος και αγοράς για τη διασφάλιση συνοχής.

*προβολή του προορισμού του προγράμματος "Coast to coast".

*ανάπτυξη κατάλληλης στήριξης.

*δημιουργία εξαντλητικού προγράμματος εμπορίας για τις αγορές.

Το πρόγραμμα εφαρμόστηκε επισήμως τον Ιούλιο του 1997 και ο συνολικός προϋπολογισμός του ανήλθε σε 552.000 ευρώ, από τα οποία το Interreg χορήγησε τα 276.000 ευρώ.

Τον Σεπτέμβριο του 1999, η Επιτροπή δημοσίευσε τις κατευθυντήριες γραμμές της ως προς τα προγράμματα των διαρθρωτικών ταμείων για την περίοδο 2000-2006, με την πρόθεση να βοηθήσει τις εθνικές και περιφερειακές αρχές να προετοιμάσουν τις στρατηγικές προγραμματισμού τους. Ο τουρισμός συνιστά αναγνωρισμένα σημαντικό οικονομικό πλεονέκτημα για πολλές περιφέρειες, αγροτικές κοινότητες και αστικά κέντρα. Ως εκ τούτου, η ισόρροπη και βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη θα υποστηριχθεί με τον εκσυγχρονισμό των υποδομών, την αναβάθμιση των επαγγελματικών προσόντων και την καλύτερη ενσωμάτωση στον συγκεκριμένο τομέα.

4.2. Μεταφορές

Οι δεσμοί μεταξύ των μεταφορών και του τουρισμού αποδεικνύουν τη σημασία που έχουν για τους δύο αυτούς τομείς τα κοινά στοιχεία που παρουσιάζουν. Με τη διαρκή αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος στην ΕΕ, η τουριστική κίνηση έχει πλέον καταστεί ένας από τους κύριους μοχλούς της ζήτησης για μεταφορές σε πολλές εναέριες και χερσαίες κοινοτικές οδούς. Ωστόσο, ασκείται πάντα έντονη επιρροή από τις μεταφορικές υπηρεσίες: η ποιότητα των μεταφορών είχε και θα έχει τεράστιο αντίκτυπο στη συνεχιζόμενη επιτυχία του τουριστικού τομέα σε πολλές περιφέρειες. Στο πλαίσιο αυτό, κατά το παρελθόν, καταγράφηκε αυξημένη συμφόρηση του ευρωπαϊκού εναέριου χώρου με σημαντικές καθυστερήσεις και άλλες παρεπόμενες δυσχέρειες.

Ο θετικός αντίκτυπος που είχε στην τουριστική ροή η διαδικασία ελευθέρωσης του τομέα των μεταφορών η οποία εντάθηκε από κοινοτικές πρωτοβουλίες απαιτεί συνεχείς προσπάθειες ώστε να διασφαλιστούν αποτελεσματικότερες και βιώσιμες υποδομές, προκειμένου να αποκομιστούν περαιτέρω πλεονεκτήματα όσον αφορά τη δυνατότητα πρόσβασης με τη διασφάλιση μεγαλύτερης διαλειτουργικότητας των συστημάτων μεταφορών, ιδίως σε τουριστικούς προορισμούς. Μέσω της Κοινής Πολιτικής Μεταφορών και των διευρωπαϊκών δικτύων, η ΕΕ διαδραματίζει μοναδικό και ζωτικό ρόλο στην ανάπτυξη των εναέριων μεταφορών και στο σχεδιασμό των σημαντικότερων οδικών και σιδηροδρομικών αρτηριών μεγάλης απόστασης στην Ευρώπη.

Στις 6 Οκτωβρίου 1999, το Συμβούλιο Υπουργών (Μεταφορών) ενέκρινε συμπεράσματα σχετικά με την αναζωογόνηση των ευρωπαϊκών σιδηροδρόμων, τα οποία ακολουθήθηκαν, στις 9 Δεκεμβρίου 1999, από την πολιτική συμφωνία σχετικά με το μελλοντικό πλαίσιο για τους σιδηροδρόμους στην Ευρώπη [43]. Αυτή η δέσμη μέτρων για τις σιδηροδρομικές μεταφορές αποβλέπει στην αναζωογόνηση των ευρωπαϊκών σιδηροδρόμων, με τη διαμόρφωση ευνοϊκών συνθηκών για την ανάπτυξη δυναμικού και ανταγωνιστικού συστήματος σιδηροδρομικών μεταφορών με γνώμονα τον πελάτη. Τούτο συνιστά αξιοσημείωτη πρόοδο προς τη δίκαιη και αποτελεσματική τιμολόγηση της χρησιμοποίησης των σιδηροδρομικών υποδομών και οδηγεί στο άνοιγμα της διεθνούς αγοράς σιδηροδρομικών εμπορευματικών μεταφορών ως βήμα προς την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς των σιδηροδρομικών μεταφορών [44].

[43] Τα τελικά κείμενα εγκρίθηκαν από το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο στις 22 Νοεμβρίου 2000.

[44] Η Επιτροπή πρόκειται επίσης να υποβάλει προτάσεις για να στηρίξει περαιτέρω την ανάπτυξη των διεθνών σιδηροδρομικών μεταφορών των επιβατών.

Επιπροσθέτως, στις 6 Οκτωβρίου 1999, το Συμβούλιο κατέληξε σε συμφωνία σχετικά με τη χάραξη στρατηγικής για την ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής και βιώσιμης ανάπτυξης στην πολιτική για τις μεταφορές (βλ. επίσης σημείο 6.2) [45]. Η έκθεση που υποβλήθηκε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ελσίνκι (10-11 Δεκεμβρίου 1999) διατυπώνει σοβαρές ανησυχίες σχετικά με την συνεχιζόμενη παρουσία των τρεχουσών τάσεων στην ανάπτυξη των οδικών μεταφορών και της αεροπλοΐας. Ως στόχος, γίνεται αποδεκτή η διασφάλιση της συνεχιζόμενης οικονομικής ανόδου χωρίς αύξηση των αρνητικών συνεπειών των μεταφορών, μεγιστοποιώντας, με τον τρόπο αυτό, το κοινωνικό όφελος και ελαχιστοποιώντας τον αντίκτυπο στο περιβάλλον. Στην έκθεση αναφέρεται ότι τα επιτεύγματα του παρελθόντος μείωσαν ουσιαστικά ορισμένες συνέπειες των μεταφορών στο περιβάλλον. Αναγνωρίζεται, επίσης, ότι η ανάληψη περαιτέρω δράσης στους τομείς των εκπομπών, της ανάπτυξης των μεταφορών, της κατανομής μεταξύ των τρόπων μεταφοράς και του θορύβου πρέπει να απασχολούν, κυρίως, την τιμολόγηση, τον χωροταξικό σχεδιασμό, την τηλεπληροφορική, τις τηλεπικοινωνίες, τις δημόσιες μεταφορές, τις σιδηροδρομικές μεταφορές, τις διατροπικές μεταφορές, τη μη μηχανοκίνητη κινητικότητα, τις νέες τεχνολογίες και την ευαισθητοποίηση.

[45] Έγγραφο 11717/99 TRANS 197 Env 335.

Το 1998, η Επιτροπή εξέδωσε Λευκή Βίβλο [46] όπου θεσπιζόταν ένα πρόγραμμα με σκοπό την εφαρμογή εναρμονισμένου συστήματος τελών για τις εμπορικές μεταφορές σε όλη την ΕΕ. Τα οποιαδήποτε μελλοντικά μέτρα θα αποβλέπουν στη διασφάλιση της αποτελεσματικής λειτουργίας του συστήματος μεταφορών και στο συνυπολογισμό του διαρκώς εντεινόμενου προβλήματος του εξωτερικού κόστους, συμβάλλοντας έτσι και στην επίλυση των προβλημάτων των τουριστικών μεταφορών.

[46] Λευκή Βίβλος "Δίκαιη πληρωμή για τη χρήση της υποδομής: μια σταδιακή θέσπιση ενός κοινού πλαισίου για τη χρέωση του κόστους της υποδομής των μεταφορών στην ΕΕ", COM (1998) 466 τελικό της 22.7.1998.

Κατά την τελευταία δεκαετία, η κοινοτική πολιτική άνοιξε επιτυχώς τις εθνικές αγορές αεροπλοΐας και έδωσε τη δυνατότητα στους νέους φορείς να παράσχουν καινοτόμες υπηρεσίες. Τούτο, με τη σειρά του, επηρέασε την ποιότητα των υπηρεσιών εναέριας κυκλοφορίας σε ώρες αιχμής, ενώ ο αριθμός των καθυστερήσεων λόγω σχετικών προβλημάτων αυξήθηκε σημαντικά. Σε αυτό το πλαίσιο, η Επιτροπή παρουσίασε μια νέα πρωτοβουλία με τίτλο "Η δημιουργία του ενιαίου ευρωπαϊκού ουρανού" [47] με σκοπό την προετοιμασία της μεταρρύθμισης όσον αφορά τη διαχείριση της εναέριας κυκλοφορίας στην Ευρώπη, καθώς και την ανάπτυξη ολοκληρωμένης διαχείρισης του ευρωπαϊκού εναέριου χώρου. Η εν λόγω ανακοίνωση αναφέρεται επίσης στο GALILEO, το μελλοντικό ευρωπαϊκό δορυφορικό σύστημα πλοήγησης και προσδιορισμού στίγματος το οποίο αναμένεται ότι θα αρχίσει να λειτουργεί εντός της δεκαετίας. Η εφαρμογή του στις εναέριες μεταφορές εκτιμάται ότι θα καταστήσει εφικτή τη σημαντική βελτίωση του ελέγχου της εναέριας κυκλοφορίας και, ως εκ τούτου, την αξιοσημείωτη μείωση των καθυστερήσεων.

[47] COM(1999) 614 τελικό της 6.12.1999.

Το πρόγραμμα ARTIST (Agenda for Research on Tourism by Integration of Statistics/Strategies for Transport), που εγκρίθηκε το 1998 και χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης (Ε&ΤΑ) για τις μεταφορές το οποίο εντάσσεται στο 4ο πρόγραμμα-πλαίσιο Ε&ΤΑ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (βλ. σημείο 5.1.1), αποτελεί το πρώτο κοινοτικό ερευνητικό πρόγραμμα που συνδέει τις μεταφορές και τον τουρισμό. Οι βασικοί στόχοι του συγκεκριμένου προγράμματος συνίστανται στην περιγραφή της τουριστικής κινητικότητας στην Ευρώπη και σε αρκετές ευρωπαϊκές πόλεις, καθώς και στην παροχή μαθημάτων σε πολεοδόμους και αρμόδιους για το σχεδιασμό του τομέα μεταφορών με σκοπό τη διαχείριση της τουριστικής ροής. Το εν λόγω πρόγραμμα συνεκτιμά την ταχεία ανάπτυξη του αστικού τουρισμού κατά την τελευταία δεκαετία, γεγονός που οδήγησε στην αύξηση των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι ευρωπαϊκές πόλεις όσον αφορά τις υποδομές.

Σκοπός του προγράμματος ARTIST είναι να αναλύει το μερίδιο και τη δυναμική του τουρισμού στη συνολική κινητικότητα. να αναθεωρεί τις ισχύουσες πρακτικές για τη διαχείριση των επισκεπτών, ιδίως στις ευρωπαϊκές πόλεις με μεγάλη τουριστική ροή. να αποδεικνύει την ανάγκη για την ανάληψη σχετικής κοινοτικής πρωτοβουλίας στον τομέα των μεταφορών. και να αναλύει τα υπάρχοντα στοιχεία σχετικά με το μερίδιο του τουρισμού στη συνολική κινητικότητα εντός και μεταξύ επιλεγμένων ευρωπαϊκών πόλεων, προκειμένου να διευκολυνθεί η κατανόηση της δυναμικής και της σημασίας της τουριστικής ροής στην Ευρώπη.

Για τους σκοπούς της ανάλυσης, συνυπολογίζονται οι δημογραφικοί και κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες, καθώς και οι μεταβολές των επιχειρηματικών πρακτικών. Βάσει των πορισμάτων της έρευνας, υποβάλλονται συστάσεις σχετικά με το συνδυασμό των στατιστικών στοιχείων για τον τουρισμό με τα αντίστοιχα στοιχεία για την κινητικότητα λόγω μεταφοράς.

Η ενσωμάτωση της ανάλυσης δεδομένων με τις βέλτιστες πρακτικές διαχείρισης επισκεπτών οδηγεί σε συστάσεις σχετικά με την ανάγκη ανάληψης μιας κοινοτικής πρωτοβουλίας στον τομέα των μεταφορών σχετικά με τη διαχείριση επισκεπτών, περιλαμβάνοντας συνολικό κατάλογο θεμάτων προς έρευνα.

4.3. Φυσική/πολιτιστική κληρονομιά

Η φυσική και πολιτιστική κληρονομιά της Ευρώπης παραμένει ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα που διαθέτει για την ανάπτυξη του τουρισμού. Η σύνδεση του τουρισμού με την κληρονομιά συνιστά μέσο τόσο για τη δημιουργία οικονομικού πλούτου, ιδίως στις λιγότερο ευνοημένες περιφέρειες, όσο και για τη διαφύλαξη των πολιτισμικών και φυσικών τοποθεσιών. Ωστόσο, η κληρονομιά συνιστά ευπαθή πόρο και η τουριστική ανάπτυξη απαιτεί προσεκτικό σχεδιασμό ώστε να διασφαλιστεί η βιωσιμότητά της.

Υπάρχουν αξιόλογα παραδείγματα πρωτοβουλιών που υποστηρίζονται από το LIFE-Φύση [48], την κοινοτική χρηματοδοτική παρέμβαση στον τομέα της προστασίας της φύσης, τα οποία αποδεικνύουν τα οφέλη του τουρισμού στις προστατευόμενες φυσικές περιοχές όταν πραγματοποιείται βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων. Η ανάγκη αποτελεσματικών κατευθυντηρίων γραμμών για την ανάπτυξη και την παρακολούθηση του τουρισμού στις προστατευόμενες περιοχές έχει θεωρηθεί ουσιαστικό μέσο για τη διαμόρφωση βιώσιμης στρατηγικής σχετικά με τον τουρισμό.

[48] Το LIFE (ΕΕ L 181 της 20.7.1996, σ. 1) αποτελεί το κοινοτικό χρηματοδοτικό μέσο για το περιβάλλον, το οποίο συμβάλλει στην ανάπτυξη και την εφαρμογή της κοινοτικής περιβαλλοντικής πολιτικής, με τη χρηματοδότηση ειδικών περιβαλλοντικών δράσεων σε τρεις τομείς: LIFE-Περιβάλλον, LIFE-Φύση, και LIFE-Τρίτες χώρες. Βλ. επίσης 6.2.2.

Ο Ευρωπαϊκός χάρτης βιώσιμου τουρισμού στις προστατευόμενες περιοχές αποτελεί καλό παράδειγμα του προγράμματος LIFE-Φύση που κατάφερε να αξιοποιήσει τα αποτελέσματα του προγράμματος "Loving them to death" (1993), ενός προγράμματος που χρηματοδοτείται από τη ΓΔ Επιχειρήσεις και το οποίο ζητούσε την κατάρτιση χάρτη για τη βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη στις προστατευόμενες περιοχές.

Ο εν λόγω χάρτης, που απευθυνόταν, αφενός, στις αρμόδιες οργανώσεις για τη διαχείριση του τουρισμού στις προστατευόμενες περιοχές και, αφετέρου, στους σχετικούς εκπροσώπους, εφαρμόστηκε από τη γαλλική ομοσπονδία περιφερειακών φυσικών πάρκων (Fιdιration Franηaise des Parcs Naturels Rιgionaux), με σκοπό τον καθορισμό μεθοδολογίας για τη χάραξη, την εφαρμογή και την παρακολούθηση μιας στρατηγικής βιώσιμου τουρισμού.

Επιπροσθέτως, το χρηματοδοτικό μέσο LIFE-Φύση στήριξε προπαρασκευαστικές δράσεις σχετικά με την ενσωμάτωση απαιτήσεων για την προστασία της φύσης σε άλλες κοινοτικές πολιτικές και πρωτοβουλίες, όπως στον τουρισμό. Επιπλέον, από το 1996, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταβάλλει προσπάθειες για την εξεύρεση και την προώθηση μέτρων με σκοπό την ανάσχεση της υποβάθμισης του παράκτιου περιβάλλοντος, των κοινωνικών και πολιτιστικών πόρων και τη βελτίωση της κατάστασης που επικρατεί στις παράκτιες περιοχές. Οι ενέργειες αυτές ωφέλησαν, σε μεγάλο βαθμό, τον τουρισμό.

Κατά την περίοδο 1996 - 1999, οι Γενικές Διευθύνσεις Περιβάλλοντος, Αλιείας και Περιφερειακής Πολιτικής, σε συνεργασία με τις αρμόδιες ΓΔ για θέματα έρευνας και κοινωνίας των πληροφοριών και με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος, εφάρμοσαν ένα πρόγραμμα επίδειξης για την ολοκληρωμένη διαχείριση των παράκτιων περιοχών με σκοπό την παροχή τεχνικών πληροφοριών σχετικά με τη βιώσιμη διαχείριση των περιοχών αυτών και την προώθηση ευρέος διαλόγου μεταξύ των διαφόρων φορέων που εμπλέκονται στο σχεδιασμό, τη διαχείριση ή τη χρησιμοποίηση των ευρωπαϊκών παράκτιων περιοχών.

Το πρόγραμμα πραγματευόταν τα κύρια προβλήματα (καταστροφή των οικοτόπων, μόλυνση των υδάτων, διάβρωση των ακτών και εξάντληση των πόρων) που πλήττουν τις ευρωπαϊκές παράκτιες περιοχές, τον αγαπημένο προορισμό κατά τον ελεύθερο χρόνο μας. Ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιείται ο τουρισμός διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην εξάντληση των περιορισμένων πόρων των παράκτιων περιοχών.

Σκοπός του προγράμματος επίδειξης ήταν η επίτευξη συναίνεσης ως προς τα απαραίτητα μέτρα για την προώθηση της ολοκληρωμένης διαχείρισης των παράκτιων περιοχών στην Ευρώπη. Με βάση την εμπειρία της, η Επιτροπή ενέκρινε προσφάτως δύο έγγραφα: την ανακοίνωση για την ολοκληρωμένη διαχείριση των παράκτιων ζωνών: μια στρατηγική για την Ευρώπη [49] και την πρόταση σύστασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την εφαρμογή της ολοκληρωμένης διαχείρισης των παράκτιων ζωνών στην Ευρώπη [50].

[49] COM(2000) 547 τελικό της 27.9.2000.

[50] COM(2000) 545 τελικό της 8.9.2000.

Οι κοινοτικές δράσεις που υλοποιήθηκαν κατά την περίοδο 1997-1999 στον τομέα του πολιτισμού συνέβαλαν και στη βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη. Ειδικότερα, το πρόγραμμα « Raphaλl » εφαρμόστηκε κατά το διάστημα 1997-1999 με προϋπολογισμό 30 εκατ. ευρώ και υποστήριξε σχεδόν 360 προγράμματα για τη διαφύλαξη και την προώθηση της ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς. Το 1999, υποστηρίχθηκαν 55 προγράμματα στο πλαίσιο των προπαρασκευαστικών ενεργειών για το πρόγραμμα-πλαίσιο Πολιτισμός 2000.

Πέρα από τις ουσιαστικές ενέργειες υπέρ του αστικού τουρισμού, η Κοινότητα εξακολούθησε να υποστηρίζει τις πρωτοβουλίες "Ευρωπαϊκή Πολιτιστική Πρωτεύουσα" και "Ευρωπαϊκός Πολιτιστικός Μήνας", οι οποίες επίσης συνέβαλαν στην προσέλκυση τουριστών στις υπό εξέταση πόλεις.

Το 1998, η Επιτροπή συγκρότησε ομάδα εργασίας σχετικά με τον αστικό τουρισμό στην Ευρώπη υπό την εποπτεία της Συμβουλευτικής Επιτροπής για τον Τουρισμό. Η εν λόγω ομάδα εργασίας εστιάστηκε στα ακόλουθα τέσσερα βασικά θέματα:

*κινητικότητα στο πλαίσιο του τουρισμού για λόγους αναψυχής, στενά συνδεδεμένη με ζητήματα για τα νέα χρονικά περιθώρια στον τομέα του τουρισμού (εκδρομές, σύντομη διαμονή και επισκέψεις κατά τα σαββατοκύριακα) και τις τουριστικές τοποθεσίες (αστικά κέντρα και περιφέρειες).

*ερωτήσεις σχετικά με την πρόσφατη επιβεβαίωση της ελκυστικότητας του αστικού περιβάλλοντος, παράλληλα με τα θέματα της κληρονομιάς, του πολιτισμού και της εικόνας.

*οι προκλήσεις, ιδίως από κοινωνικοοικονομικής άποψης, της τουριστικής ανάπτυξης στις πόλεις. και

*η θέση του τουρισμού για λόγους αναψυχής στις αστικές στρατηγικές.

Η ομάδα εργασίας συγκέντρωσε εμπειρογνώμονες από τον τομέα του αστικού τουρισμού, εκπροσώπους των τουριστικών επαγγελματικών φορέων και εκπροσώπους των πόλεων που αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα αστικού τουρισμού, καθώς και εκπροσώπους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

4.4. Επαγγελματική κατάρτιση και εκπαίδευση

Η επαγγελματική κατάρτιση συνιστά νευραλγικό παράγοντα για την καταπολέμηση της ανεργίας και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, ενώ πρέπει να αποδοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη ζήτηση για νέα προσόντα, η οποία οφείλεται στην εξέλιξη των κοινωνιών μας προκειμένου να αντιμετωπιστεί άμεσα το πρόβλημα της ανεργίας στην Ευρώπη. Τούτο συνδέεται στενά με τον τουριστικό τομέα, έναν ιδιαίτερα περίπλοκο κλάδο που περιλαμβάνει μεγάλη ποικιλία οικονομικών δραστηριοτήτων και συνεπάγεται ουσιαστική επένδυση σε ανθρώπινο δυναμικό.

Εκτός από τα μέτρα που αναφέρονται στο σημείο 1.1, ιδιαίτερη σημασία έχουν τα εξής:

*το πρόγραμμα LEONARDO DA VINCI 1995-1999. σχεδόν το 3 % όλων των προγραμμάτων είχε άμεσο αντίκτυπο στον τουρισμό, κοινώς περισσότερα από 80 προγράμματα, με περισσότερους από 600 εταίρους.

*οι κοινοτικές πρωτοβουλίες "Απασχόληση" και "ADAPT" 1995-1999. εκτιμάται ότι άνω του 11 % όλων των προγραμμάτων έχουν άμεσο αντίκτυπο στον τουρισμό. κοινώς, περισσότερα από 1 200 προγράμματα (το 1/4 των οποίων έχει αμεσότατο αντίκτυπο στον τουρισμό) όπου εμπλέκονταν περισσότεροι από 3 000 εταίροι.

4.5. Επαγγελματικά προσόντα και απασχολησιμότητα

Η εφαρμογή κανονιστικών διατάξεων και βοηθητικών μέσων σχετικά με την κατάρτιση και τη διακρατική αναγνώριση των προσόντων ενδείκνυνται για να ικανοποιηθεί η ανάγκη διαμόρφωσης φιλικότερου προς την απασχόληση περιβάλλοντος, από το οποίο θα μπορούσε να επωφεληθεί ο τουρισμός. Ο τουρισμός θεωρείται επίσης κατάλληλος χώρος για την εφαρμογή της ευρωπαϊκής στρατηγικής όσον αφορά την απασχόληση στον τριτογενή τομέα. Οι πρόσφατες εξελίξεις που αποβλέπουν στη μεγαλύτερη διαφάνεια ως προς τα επαγγελματικά προσόντα [Ευρωπαϊκό βιβλιάριο κατάρτισης (Europass), Ευρωπαϊκό σύστημα ακαδημαϊκών μονάδων μεταφερόμενων σε όλη την Κοινότητα (ECTS), συμπληρώματα πτυχίων και πιστοποιητικών, διάφορες μορφές ευρωπαϊκών υπηρεσιών ενημέρωσης και προσανατολισμού] αφορούν άμεσα τον τουριστικό τομέα. Το γεγονός ότι σημαντικό ποσοστό των εργαζομένων στον συγκεκριμένο τομέα διαθέτουν χαμηλού επιπέδου - και, σε πολλές περιπτώσεις, μη αναγνωρισμένα - επίσημα επαγγελματικά προσόντα προσδίδει στα συγκεκριμένα μέσα ιδιαίτερη σημασία. Η προβολή και η διαφάνεια των επαγγελματικών προσόντων αποτελεί προϋπόθεση κινητικότητας, καθώς και ανανέωσης στον συγκεκριμένο τομέα.

4.6. Κοινωνικός διάλογος στον τουριστικό τομέα: HORECA

Τον Φεβρουάριο του 1999 συγκροτήθηκε Επιτροπή Κοινωνικού Διαλόγου στον υποτομέα HORECA, κατόπιν κοινού αιτήματος των κοινωνικών εταίρων και βάσει προηγούμενης εμπειρίας της ομάδας εργασίας HORECA, η οποία δημιουργήθηκε στις αρχές της δεκαετίας του '90 και υποστηρίζεται από την Επιτροπή. Πρόκειται για επίσημη ομάδα εργασίας που ιδρύθηκε βάσει της απόφασης (98/500/ΕΚ) που έλαβε η Επιτροπή στις 20 Μαΐου 1998 για τη σύσταση επιτροπών κλαδικού διαλόγου [51] και βάσει της συμφωνίας μεταξύ αμφότερων των μερών στο πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου σε ευρωπαϊκό επίπεδο (28.09.98).

[51] ΕΕ L 225 της 12.8.1998, σ. 27.

Οι κοινωνικοί εταίροι εξέτασαν διάφορα προγράμματα (επαγγελματικά προσόντα, ευελιξία, απασχόληση και ανταλλαγή στο πλαίσιο της κατάρτισης κτλ), ενώ κεντρικό ζήτημα ήταν η επαγγελματική κατάρτιση και η εκπαίδευση. Κατά την υπό εξέταση περίοδο, πραγματοποιήθηκαν κοινές δηλώσεις στα ακόλουθα ζητήματα: ο ΦΠΑ και οι επιπτώσεις του στις επιχειρήσεις και την απασχόληση στον τομέα HORECA (1997). προώθηση της απασχόλησης στον ευρωπαϊκό τομέα των ξενοδοχείων και των εστιατορίων (1999).

4.7. Διεύρυνση και παγκοσμιοποίηση

4.7.1. Διεύρυνση

Με εξαίρεση την οδηγία σχετικά με τα στατιστικά στοιχεία για τον τουρισμό (βλ. σημείο 1.2.1), το κεκτημένο στον τουριστικό τομέα (τμήμα του κεφαλαίου 16 για τις ΜΜΕ) δεν απαιτεί μεταφορά στην εθνική νομοθεσία, καθώς αποτελείται, σε μεγάλο βαθμό, από αποφάσεις για την εφαρμογή διαδικασιών διαβούλευσης ή από συστάσεις. Έχει ήδη δρομολογηθεί η συνεργασία με την Eurostat, ώστε να παραχθούν συγκρίσιμα στατιστικά στοιχεία με αυτά των υπαρχόντων κρατών μελών. Άλλα κεκτημένα σχετικά με τον τουρισμό αφορούν τον καταναλωτή και τις μεταφορές.

Σε μία από τις υποεπιτροπές που δημιουργήθηκαν βάσει των συμφωνιών εταιρικών σχέσεων ενόψει της προσχώρησης, ο τουρισμός στις υποψήφιες χώρες αναθεωρείται τακτικά. Για ορισμένες χώρες αποτελεί σημαντικό στοιχείο επενδύσεων, όπως αναφέρεται στα εθνικά σχέδιά τους. Επιπροσθέτως, στο πλαίσιο του προγράμματος Phare, χρηματοδοτήθηκαν ειδικά προγράμματα σχετικά με τον τουρισμό, συμπεριλαμβανομένων προγραμμάτων διασυνοριακής συνεργασίας για τον τουρισμό τα οποία υποστηρίζονται από το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας Phare.

4.7.2. Προώθηση της τουριστικής ανάπτυξης στις τρίτες χώρες εταίρους

Στην ανακοίνωση που εξέδωσε η Επιτροπή στις 14.10.1998 με τίτλο "Στρατηγική στήριξης της ανάπτυξης βιώσιμου τουρισμού στις αναπτυσσόμενες χώρες για την Ευρωπαϊκή Ένωση" [52] επιχειρείται η διαμόρφωση στρατηγικού πλαισίου για τη στήριξη της ανάπτυξης βιώσιμου τουρισμού εκ μέρους της ΕΕ και των κρατών μελών. Η νέα προτεινόμενη προσέγγιση πρόκειται να ενσωματώσει την ενίσχυση υπέρ του τουρισμού στη νέα στρατηγική για την ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα. Σκοπός της συγκεκριμένης στρατηγικής είναι, αφενός, να αυξηθεί η βιωσιμότητα των προγραμμάτων με την αποτελεσματικότερη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα (και την ενίσχυση της ικανότητάς του να συνιστά ουσιαστικό εταίρο στη διεργασία της ανάπτυξης) και, αφετέρου, να καθιερωθεί η συνεργασία μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα για τη χάραξη και την εφαρμογή της εν λόγω στρατηγικής.

[52] COM (1998) 563 τελικό της 14.10.1998.

Ο τουρισμός, εφόσον αναγνωρίζεται ότι μπορεί να συμβάλει στην οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη των τρίτων χωρών εταίρων και στην εκ νέου σύσφιξη των σχέσεων με τα κράτη μέλη, αναφέρεται ως ένας από τους τομείς συνεργασίας στις περισσότερες από τις διμερείς και περιφερειακές συμφωνίες.

Η στήριξη εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Κοινότητας προσέλαβε ποικίλες μορφές και συνεπαγόταν χορήγηση σημαντικών κονδυλίων χρηματοδότησης σύμφωνα με τις προτεραιότητες που καθιερώθηκαν από τις δικαιούχους χώρες και εγκρίθηκαν από την ΕΕ. Ορισμένα παραδείγματα δράσεων που υποστηρίχθηκαν από την Κοινότητα στον συγκεκριμένο τομέα αφορούν την ανταλλαγή τεχνογνωσίας, το σχεδιασμό της τουριστικής ανάπτυξης, την προώθηση συστημάτων κατάρτισης και εκπαίδευσης και τη δημιουργία εργαλείων εμπορίας.

Euromed

Κατά την περίοδο 1997-1999, μετά την έγκριση της Διακήρυξης της Βαρκελώνης τον Δεκέμβριο του 1995 και του Μεσογειακού Τουριστικού Χάρτη της και μετά την έγκριση του ψηφίσματος του Συμβουλίου της 13ης Μαΐου 1996 για την ευρωμεσογειακή τουριστική συνεργασία [53], άρχισαν να εξετάζονται τα στοιχεία για την κατάρτιση συνεκτικού προγράμματος εργασιών σχετικά με την τουριστική συνεργασία, συμπεριλαμβανομένων της εκπαίδευσης και της προώθησης. Κατά συνέπεια, στο πλαίσιο του χρηματοδοτικού μέσου για την ευρωμεσογειακή συνεργασία ("MEDA" [54]), το πρόγραμμα για τη συνεργασία σχετικά με τα τουριστικά στατιστικά στοιχεία (MEDSTAT, βλ. σημείο 1.2.4) επιδοτήθηκε με 2,219 εκατ. ευρώ για την περίοδο 1997-2001.

[53] ΕΕ C155 της 30.05.1996, σ. 1.

[54] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1488/96 του Συμβουλίου της 23ης Ιουλίου 1996, ΕΕ L 189 της 30.7.1996, σ. 1.

Στις 22 Φεβρουαρίου 1999, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε μια συνολική περιφερειακή πρωτοβουλία MEDA για την ανάπτυξη της ευρωμεσογειακής κοινωνίας της πληροφορίας ειδικά σχεδιασμένης ώστε να περιορίσει το πληροφοριακό και τεχνολογικό χάσμα της περιοχής έναντι των γειτονικών χωρών. Η εν λόγω πρωτοβουλία (EUMEDIS) αναμένεται να έχει θετικό αντίκτυπο και στον τομέα του τουρισμού.

Σύμβαση του Λομέ και Λατινική Αμερική

Στο πλαίσιο της σύμβασης του Λομέ που υπογράφηκε με περισσότερα από 70 κράτη της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού και με βάση τα κονδύλια που χορηγήθηκαν για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης (ΕΤΑ), η Επιτροπή εξακολούθησε να χρηματοδοτεί σημαντικό αριθμό προγραμμάτων σχετικά με τον τουρισμό.

Όσον αφορά άλλες περιοχές, η Επιτροπή παρατήρησε το ενδιαφέρον που εκδήλωσαν ορισμένες χώρες της Κεντρικής και Λατινικής Αμερικής για την τόνωση της συνεργασίας στον τομέα του τουρισμού, κάτι που μπορεί να ωφελήσει τις επιχειρήσεις τόσο στην ΕΕ όσο και στις δικαιούχους χώρες.

5. Προσ τον εκσυγχρονισμο του ευρωπαϊκου τουρισμου

5.1. Τεχνολογίες της πληροφορίας και της επικοινωνίας (ICT) και έρευνα

Για τον τουριστικό τομέα, οι νέοι τρόποι εργασίας στη σημερινή κοινωνία που βασίζεται στην πληροφορία συνεπάγονται την ανάπτυξη και την εδραίωση νέων μορφών ροής εργασίας και ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ προμηθευτών, πωλητών και πελατών στην "αλυσίδα της τουριστικής αξίας". Σημαντικό τμήμα της αλυσίδας αυτής αποτελούν η ενσωμάτωση και η διευκόλυνση της διαλειτουργικότητας των υπαρκτών τεχνολογιών (συμπεριλαμβανομένου του Διαδικτύου) με σκοπό την προώθηση των καινοτόμων επιχειρηματικών μεθοδολογιών και τεχνολογιών που απαιτούνται για την αντιμετώπιση της σημαντικής αυτής πρόκλησης. Οι προκλήσεις που δημιουργήθηκαν από την ανάπτυξη των τεχνολογιών της πληροφορίας και της επικοινωνίας, όπως η εμφάνιση των υπηρεσιών εμπορίας και πληροφόρησης σε απευθείας σύνδεση στο Διαδίκτυο, φέρνουν την επανάσταση στον τουριστικό τομέα και στις σχετικές υπηρεσίες διαμεσολάβησης που επηρεάζουν την εμπορική εκμετάλλευση του τουρισμού και τον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιούνται οι κρατήσεις και οι πωλήσεις στον συγκεκριμένο χώρο. Νέοι φορείς εμφανίζονται σε αυτήν την πολλά υποσχόμενη αγορά. Η Επιτροπή εφάρμοσε σειρά πρωτοβουλιών προκειμένου να αξιολογηθεί ο αντίκτυπος των αλλαγών και να εντοπιστεί καλύτερα ο τρόπος με τον οποίο τα προγράμματα και οι πρωτοβουλίες της θα μπορούσαν να ενισχύσουν τον ευρωπαϊκό τομέα τουρισμού.

5.1.1. 4ο πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη (4ο ΠΠ Ε&ΤΑ)

Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης δόθηκε ηχηρή και αποτελεσματική απάντηση στη συγκεκριμένη διαδικασία με τη δημιουργία ανοιχτών συστημάτων προστιθεμένης αξίας, συστατικών, αρχιτεκτονικής συστημάτων και πρωτοκόλλων που καθιστούν εφικτή τη συνεργασία μεταξύ των ευρωπαϊκών περιφερειών, των υπαρχόντων συστημάτων και των διαφόρων φορέων του τουριστικού τομέα. Έτσι δημιουργήθηκε ένα σύνολο ενοποιημένων ευρωπαϊκών πληροφοριακών συστημάτων, τα οποία ενημερώνονται συνεχώς και καθίστανται ελκυστικότερα με την προσθήκη νέων υπηρεσιών προστιθεμένης αξίας και με τη βελτίωση των σχετικών τεχνολογιών.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστήριξε την εν λόγω ενέργεια μέσω του προγράμματος για την εφαρμογή της τηλεπληροφορικής, του προγράμματος ESPRIT και του προγράμματος ACTS (Προηγμένες τεχνολογίες και υπηρεσίας επικοινωνίας) τα οποία εντάσσονταν στο 4ο ΠΠ Ε&ΤΑ [55].

[55] Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τα προγράμματα: http://www.cordis.lu/en/src/f_002_en.htm.

EnjoyEurope (πρωτοβουλία PMETOUR)

Η πρωτοβουλία αυτή, που εφαρμόστηκε το 1997 με προϋπολογισμό 20 εκατ. ευρώ, χρηματοδοτήθηκε στο πλαίσιο τόσο της κοινοτικής πρωτοβουλίας για τις ΜΜΕ (βλ. σημείο 4.1) όσο και του 4ου ΠΠ Ε&ΤΑ για την εφαρμογή της τηλεπληροφορικής. Ο στόχος της εν λόγω πρωτοβουλίας είναι διττός: πρώτον, να καθιερώσει ανοιχτή διάρθρωση συνεργασίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο η οποία θα επιτρέψει στους χρήστες να έχουν πρόσβαση σε τουριστικές πληροφορίες σχετικά με τις συμμετέχουσες περιοχές μέσω ενός κοινού σημείου πρόσβασης ή πύλης (http://www.enjoyeurope.com) και δεύτερον, να δημιουργήσει, σε περιφερειακό επίπεδο, συστήματα πληροφοριών και κρατήσεων που να βασίζονται στο Διαδίκτυο τα οποία θα συνδέονται με την ευρωπαϊκή πύλη. Αυτές οι περιφερειακές πλατφόρμες θα δώσουν στις μικρομεσαίες τουριστικές επιχειρήσεις που βρίσκονται στις λιγότερο ευνοημένες περιφέρειες της Ευρώπης τη δυνατότητα να εμπορευθούν την προσφορά τους μέσω του Διαδικτύου και να εξοικειωθούν με τη χρησιμοποίηση νέων τεχνολογιών.

Με την εν λόγω πρωτοβουλία αναμένεται ότι οι περιφέρειες και οι φορείς των τουριστικών επιχειρήσεων θα ενθαρρυνθούν να συνεργαστούν και να ανταλλάξουν τις εμπειρίες του ώστε να παραμείνουν ή να καταστούν ανταγωνιστικοί σε μια αγορά που παγκοσμιοποιείται διαρκώς εντονότερα τα τελευταία χρόνια. Μετά τη λήξη του προγράμματος, η πρωτοβουλία αυτή θα είναι αυτοσυντηρούμενη και ανοιχτή σε άλλες ευρωπαϊκές περιφέρειες που θα επιθυμούσαν να συμμετάσχουν.

Εν τω μεταξύ, το πολυσυλλεκτικό πρόγραμμα InTouriSME μετατράπηκε στον αυτοσυντηρούμενο ευρωπαϊκό όμιλο οικονομικού σκοπού (ΕΟΟΣ) enjoyeurope.com ο οποίος θα διαχειρίζεται το σημείο πρόσβασης, θα εξακολουθήσει να διασφαλίζει και να βελτιώνει τη διαλειτουργικότητα των τοπικών τουριστικών πληροφοριών, θα παρέχει τεχνική υποστήριξη και κατάρτιση, καθώς και θα βοηθά τους τοπικούς περιφερειακούς εξυπηρέτες στην αξιοποίηση των τοπικών πληροφοριών τους. Αρκετοί μεγάλοι εκπρόσωποι και φορείς, όπως η Open Travel Alliance, η CEN, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Τουρισμού (ETC) η Διεθνής Ομοσπονδία για την Τεχνολογία της Πληροφορίας και τον Τουρισμό (IFITT), υποστηρίζουν τη δυναμική που δημιουργείται από τη συγκεκριμένη πρωτοβουλία.

Επιπροσθέτως, εφαρμόστηκαν αρκετά προγράμματα Ε&ΤΑ με σκοπό να διερευνηθούν και να αναπτυχθούν νέα συστήματα που να βασίζονται στις τεχνολογίες της κοινωνίας της πληροφορίας, με σκοπό τη βελτίωση των συναλλαγών και των επιχειρηματικών προτύπων των επαγγελματιών του τομέα ταξιδιών και τουρισμού (π.χ. κρατήσεις ταξιδιωτικών και τουριστικών προϊόντων σε απευθείας σύνδεση) και την εξυπηρέτηση των τουριστών κατά τις διακοπές τους (π.χ. βοηθός πολιτιστικών περιηγήσεων).

5.1.2. 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη (5ο ΠΠ Ε&ΤΑ) [56]: συγκεκριμένη γραμμή δράσης για τον τουρισμό

[56] Απόφαση αριθ. 182/1999/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 22ας Δεκεμβρίου 1998 για το πέμπτο πρόγραμμα-πλαίσιο δράσεων έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης της Ευρωπαϊκής κοινότητας (1998 - 2002), ΕΕ L 26 της 1.2.1999, σ. 1.

Μια ειδική γραμμή ερευνητικής δράσης για τον τουρισμό προστέθηκε στη βασική δράση Ι ("Συστήματα και υπηρεσίες για τον πολίτη") του προγράμματος Τεχνολογίες της κοινωνίας των πληροφοριών (ΤΚΠ) το οποίο εντάσσεται στο 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο Ε&ΤΑ. Με την ενέργεια αυτή αναγνωρίζεται ότι η έρευνα και η τεχνολογική ανάπτυξη μπορούν να αυξήσουν την ανταγωνιστικότητα του συγκεκριμένου τομέα και να προωθήσουν την οικονομική αύξηση και, κατά συνέπεια, μπορούν να οδηγήσουν στη δημιουργία βιώσιμης απασχόλησης στον ταξιδιωτικό και στον τουριστικό τομέα. Το πρόγραμμα ΤΚΠ εφαρμόζεται μέσω μιας σειράς ετήσιων προγραμμάτων εργασίας [57], καθένα από τα οποία αναπτύσσεται σε στενή συνεργασία με τη βιομηχανία, τον ακαδημαϊκό χώρο και τις οργανώσεις χρηστών.

[57] Βλ. http://www.cordis.lu/ist/part-docs.htm.

Σκοπός των ερευνητικών και αναπτυξιακών εργασιών που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο της συγκεκριμένης γραμμής δράσης είναι, αφενός, να βελτιωθεί η ποιότητα και η αποτελεσματικότητα των συστημάτων που βασίζονται στις τεχνολογίες της κοινωνίας της πληροφορίας όσον αφορά την προσφορά, την οργάνωση, την παρουσίαση και την πώληση των προϊόντων του ευρωπαϊκού τουρισμού και, αφετέρου, να τονωθεί η ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων στις διεθνείς αγορές τουρισμού που βασίζονται στο ηλεκτρονικό εμπόριο. Τούτο θα καταστεί εφικτό με τη δημιουργία ανοιχτών συστημάτων προστιθεμένης αξίας και πρωτοκόλλων για τη συνεργασία μεταξύ των ευρωπαϊκών περιφερειών, των υπαρκτών συστημάτων και των διαφόρων ευρωπαϊκών φορέων του τουρισμού, καθώς και με τη δημιουργία έξυπνων συστατικών και συστημάτων κινητικότητας στο πλαίσιο της κοινωνίας των πληροφοριών (που θα παρέχουν σχετικές πληροφορίες και υπηρεσίες ανά πάσα στιγμή και οπουδήποτε μέσω κινητών συσκευών) τα οποία θα βοηθούν τους τουρίστες κατά τις μετακινήσεις τους.

Ήδη το 1998, το πρόγραμμα KNITE (Activation of the Community of Actors as a Networked Dynamic Knowledge Base on Information Society Technologies for Tourism within Europe) δημιούργησε μια κοινότητα 250 βασικών εκπροσώπων του τουριστικού τομέα. Οι εκπρόσωποι αυτοί εντόπισαν από κοινού τους κύριους τομείς καινοτομίας στον τουρισμό, συνέταξαν σχετικές πράσινες βίβλους και κατάρτισαν αρχείο με τα σημαντικότερα έγγραφα για τις τεχνολογίες της πληροφορίας και της επικοινωνίας και τον τουρισμό [58]. Επιπροσθέτως, το πρόγραμμα δράσης στήριξης FETISH (Federated European Tourism Interoperability Service Harmonisation - Engineering Task Force) [59] παρέχει πανευρωπαϊκή υποδομή με σκοπό να μετατραπούν τα κατακερματισμένα συστήματα τουριστικών πληροφοριών και οι τουριστικές υπηρεσίες προστιθεμένης αξίας που βασίζονται στις τεχνολογίας της πληροφορίας και της επικοινωνίας σε ένα ενοποιημένο κατανεμημένο σύνολο πόρων που να εμφανίζεται στους χρήστες ως ενιαίο σύστημα παροχής όλων των απαραίτητων υπηρεσιών για τον ευρωπαϊκό τουρισμό. Το 1999 προκηρύχθηκε η πρώτη σχετική πρόσκληση υποβολής προτάσεων [60].

[58] Βλ. http://www2.lii.unitn.it/pub/english.cgi/0/114.

[59] Βλ. http://www.cordis.lu/ist/projects/99-13015.htm.

[60] Δέκα προγράμματα Ε&ΤΑ έχουν επιλεγεί και άρχισαν να εφαρμόζονται κατά το τελευταίο τρίμηνο του 2000.

Διάσκεψη "Ο τουρισμός στην κοινωνία της πληροφορίας", Βρυξέλλες, 12 Νοεμβρίου 1999 [61]

[61] Βλ. http://europa.eu.int/comm/enterprise/services/tourism/tourism-publications/istt-conference/istt-presentations.html.

Στη διάσκεψη αυτή συμμετείχαν περισσότεροι από 500 φορείς τόσο από τον τουριστικό τομέα και τον τομέα των τεχνολογιών της πληροφορίας και της επικοινωνίας, όσο και από τα κοινοτικά θεσμικά όργανα και τις ευρωπαϊκές οργανώσεις, καθώς και από δημόσιες αρχές αρμόδιες για τον τουρισμό σε εθνικό, περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο. Στην εν λόγω διάσκεψη επισημάνθηκε η ανάγκη προσέγγισης των δύο τομέων καθώς η κοινωνία της πληροφορίας - συμπεριλαμβανομένου του Διαδικτύου - αλλάζει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο ο τουριστικός τομέας ως σύνολο, αλλά και κάθε επιχείρηση ξεχωριστά θα εργαστούν στο μέλλον.

Από τις άλλες δραστηριότητες που θα εξετασθούν με ιδιαίτερη προσοχή στο πλαίσιο του 5ου προγράμματος-πλαισίου, η θαλάσσια έρευνα, τα αστικά ζητήματα (συμπεριλαμβανομένης της πολιτιστικής κληρονομιάς), οι μεταφορές και οι ενεργειακές τεχνολογίες είναι οι τομείς που αφορούν περισσότερο τον τουρισμό.

5.2. Ενέργεια

Σκοπός του κοινοτικού προγράμματος-πλαισίου για την ενέργεια (1998-2002) [62] είναι να διασφαλιστεί ότι οι δράσεις στον ενεργειακό τομέα συμβάλλουν στην επίτευξη των συνολικών στόχων της ενεργειακής πολιτικής. κοινώς, στην ανταγωνιστικότητα, στην ασφάλεια της παροχής ενέργειας και στην προστασία του περιβάλλοντος. Ορισμένες πτυχές της ενεργειακής πολιτικής, όπως η τοπική ανάπτυξη, η οικονομική ανάπτυξη, η βιώσιμη ανάπτυξη, ο αντίκτυπος στο περιβάλλον και η Ε&ΤΑ στον τομέα των νέων μορφών ενέργειας είναι δυνατόν να επηρεάσουν τον τουρισμό. Επιπλέον, η κατανάλωση ενέργειας και ο τουρισμός συνδέονται άμεσα μέσω της αυξημένης κατανάλωσης στις τουριστικές περιοχές κατά τις περιόδους αιχμής των διακοπών.

[62] Απόφαση του Συμβουλίου της 14ης Δεκεμβρίου 1998 για τη θέσπιση πολυετούς προγράμματος-πλαισίου για δράσεις στον τομέα της ενέργειας (1998-2002) και συναφή μέτρα - ΕΕ L 7 της 13.1.1999, σ. 16.

Το πρόγραμμα THERMIE χρηματοδοτεί ενέργειες που αποδεικνύουν την τεχνολογική και οικονομική βιωσιμότητα της ενεργειακής τεχνολογίας. Η βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης και η χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας συνιστούν τομείς στους οποίους είναι δυνατόν να εφαρμοστούν πιλοτικές δράσεις σχετικά με τον τουρισμό. Η ενεργειακή απόδοση και οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, όπως η ηλιακή ενέργεια, περιλαμβάνονται σε προγράμματα για ξενοδοχεία, αθλητικές εγκαταστάσεις, ιστορικά κτίρια, φυσικά πάρκα, καθώς και σε προγράμματα που αφορούν την αστική ανάπλαση ή το σχεδιασμό κτιρίων.

Το πρόγραμμα ALTENER II εστιάζεται αποκλειστικά στην προώθηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και χρηματοδοτεί προγράμματα που προωθούν ηλιακά θερμικά συστήματα σε ξενοδοχειακές εγκαταστάσεις, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας σε οικολογικά θέρετρα, και συστήματα ηλιακής θέρμανσης για την παραγωγή ζεστού νερού για σκοπούς υγιεινής. Το πρόγραμμα Altener χρηματοδοτεί δραστηριότητες για την εξεύρεση νέων τεχνολογικών λύσεων, για τη διάδοση πληροφοριών στις ενδιαφερόμενες ομάδες-στόχους, για τη βοήθεια στη δημιουργία κατάλληλων εργαλείων σχεδιασμού, για την εκπαίδευση και την κατάρτιση μηχανικών και τεχνιτών, καθώς και για την αύξηση της εμπιστοσύνης στις νέες τεχνολογίες μέσω "εγγυημένων αποτελεσμάτων".

Η ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο "Ενέργεια για το μέλλον: ανανεώσιμες πηγές ενέργειας - Λευκή Βίβλος για κοινοτική στρατηγική και σχέδιο δράσης [63] εστιάζεται, μεταξύ άλλων, στη δημιουργία 100 κοινοτήτων που θα λειτουργούν 100 % με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Τούτο αφορά ιδιαίτερα τουριστικά θέρετρα, φυσικά πάρκα, νησιά και άλλες τουριστικές τοποθεσίες.

[63] COM(1997) 599 τελικό της 26.11.1997.

Το πρόγραμμα SAVE II, στο πλαίσιο του στόχου για την προώθηση της ενεργειακής απόδοσης, χρηματοδοτεί δράσεις για τη διατήρηση της ενέργειας σε ορεινά θέρετρα, καθώς και ένα δίκτυο 140 τοπικών/περιφερειακών υπηρεσιών ενεργειακής διαχείρισης που εφαρμόζουν δράσεις οι οποίες ενδέχεται να επηρεάσουν τον τουρισμό. Οι δράσεις για την ενεργειακή διαχείριση σε τουριστικές περιοχές επιφέρουν σημαντικό αντίκτυπο στο περιβάλλον.

Κατά την υπό εξέταση περίοδο, έληξαν οι δραστηριότητες ενεργειακής έρευνας και ανάπτυξης που εφαρμόστηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος Joule-Thermie (1994-1998). Οι εν λόγω δραστηριότητες συνεχίζονται με το νέο ενεργειακό υποπρόγραμμα (γνωστό ως ENERGIE) του 5ου προγράμματος-πλαισίου έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης (1999-2002), ως τμήμα του τέταρτου θεματικού προγράμματος "Ενέργεια, Περιβάλλον και Βιώσιμη Ανάπτυξη".

Η ενίσχυση που παρέχεται για τη δημιουργία καινοτόμων συστημάτων με σκοπό τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και για την ανάληψη καινοτόμων παρεμβάσεων όσον αφορά την ορθολογική χρήση της ενέργειας βάσει του 5ου προγράμματος-πλαισίου Ε&ΤΑ (βλ. σημείο 5.1.2) θα μπορούσε να αφορά ορισμένες δραστηριότητες στον τουριστικό τομέα (διαχείριση της ενέργειας και των πόρων στα ξενοδοχεία και τα πάρκα αναψυχής). Οι ΜΜΕ, τα ερευνητικά κέντρα και τα πανεπιστήμια ενδέχεται να επωφεληθούν με την κατάλληλη συμμετοχή σε προγράμματα σχετικά με τον τουρισμό και την ενέργεια.

6. Προωθηση του υπευθυνου τουρισμου σε ευρωπαϊκο και παγκοσμιο επιπεδο

6.1. Δικαιώματα και υποχρεώσεις των τουριστών

Τα ιδιαίτερα συμφέροντα των τουριστών αφορούν, σε μεγάλο βαθμό, τη σωματική ασφάλεια και ζητήματα οικονομικού και νομικού χαρακτήρα. Αν και είχαν ληφθεί ορισμένα μέτρα ειδικά για την προάσπιση των συγκεκριμένων των συμφερόντων τους, οι τουρίστες επωφελούνται σημαντικά από μέτρα που έχουν σχεδιαστεί για να προστατεύουν τα συμφέροντα των καταναλωτών γενικώς.

Τα μέτρα που σχετίζονται με τη σωματική ασφάλεια των τουριστών περιλαμβάνουν:

-την οδηγία 1999/35/ΕΚ του Συμβουλίου σχετικά με ένα σύστημα υποχρεωτικών επιθεωρήσεων για την ασφαλή εκτέλεση τακτικών δρομολογίων από οχηματαγωγά ro-ro και ταχύπλοα επιβατηγά σκάφη [64].

[64] ΕΕ L 138 της 1.6.1999, σ. 1.

-την προτεινόμενη οδηγία για την ασφάλεια των εγκαταστάσεων με συρματόσχοινα για τη μεταφορά προσώπων (η οποία εγκρίθηκε τον Μάρτιο του 2000 [65]).

[65] ΕΕ L 106 της 3.5.2000, σ. 21.

-το πρόγραμμα HANDIAMI - ένα ερευνητικό πρόγραμμα που εστιάζεται στην απομάκρυνση επιβατών με ειδικές ανάγκες και ηλικιωμένων ατόμων από πορθμεία και κρουαζιερόπλοια σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης.

Έχουν επίσης εγκριθεί ή εφαρμοστεί μέτρα στον τομέα των μεταφορών για την προώθηση των δικαιωμάτων των τουριστών, τα οποία συμπεριλαμβάνουν των εξής:

-τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2027/97 του Συμβουλίου [66] για την ευθύνη του αερομεταφορέως σε περίπτωση ατυχήματος. Ο εν λόγω κανονισμός καταργεί κάθε ανώτατο όριο που ισχύει για την αποζημίωση που καταβάλλεται από τους αερομεταφορείς έναντι των επιβατών για ζημία που υπέστησαν λόγω θανάτου, τραυματισμού ή άλλης σωματικής βλάβης σε περίπτωση ατυχήματος, και ορίζει υψηλά όρια όσον αφορά το φορτίο ή τις αποσκευές. Οι αερομεταφορείς τρίτων χωρών δεν είναι υποχρεωμένοι να συμμορφώνονται με το συγκεκριμένο σύστημα, αλλά πρέπει να ενημερώνουν σχετικώς τους ευρωπαίους επιβάτες τους.

[66] ΕΕ L 285 της 17.10.1997, σ. 1.

-την τροποποιημένη πρόταση της Επιτροπής [67] σχετικά με κανονισμό (ΕΚ) του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 295/91 του Συμβουλίου για τη θέσπιση κοινών κανόνων σχετικών με ένα σύστημα αντισταθμιστικών παροχών σε περίπτωση άρνησης επιβίβασης κατά τις τακτικές αεροπορικές μεταφορές. Σε περίπτωση υπεράριθμων κρατήσεων, η εν λόγω πρόταση αποβλέπει στη διασφάλιση της καλύτερης ενημέρωσης των επιβατών σχετικά με τα δικαιώματά τους, ώστε να αυξηθεί το ποσό της αποζημίωσης που καταβάλλεται σε περίπτωση άρνησης επιβίβασης και να περιληφθούν οι ναυλωμένες πτήσεις.

[67] ΕΕ C 351 της 18.11.1998, σ. 7.

Όσον αφορά τα οικονομικά και νομικά ζητήματα, τα συμφέροντα των τουριστών συχνά συμπίπτουν με τα συμφέροντα οποιουδήποτε άλλου καταναλωτή και προστατεύονται μέσω γενικών νομοθετικών διατάξεων. Οι ακόλουθες πράξεις αφορούν ιδιαίτερα τόσο τους τουρίστες όσο και τις τουριστικές επιχειρήσεις:

-το 1999, εκδόθηκε Λευκό Βιβλίο για την ασφάλεια των τροφίμων [68] το οποίο προτείνει, μεταξύ άλλων, μια σειρά νέων νομοθετικών μέτρων που να καλύπτουν όλη την τροφική αλυσίδα από τον παραγωγό στην αγορά.

[68] COM(1999) 719 τελικό της 12.1.2000.

-σύσταση (98/257/ΕΚ) [69] σχετικά με τις αρχές που διέπουν τα αρμόδια όργανα για την εξώδικη επίλυση των διαφορών κατανάλωσης, η οποία αναμένεται να μειώσει το κόστος και το χρόνο που απαιτούνται για την επίλυση των εν λόγω διαφορών.

[69] ΕΕ L 115 της 17.4.1998, σ 31.

Τον Νοέμβριο του 1999, η Επιτροπή υιοθέτησε δύο εργασιακά έγγραφα σχετικά με την εφαρμογή της Οδηγίας 94/47 [70] ΕΚ και της Οδηγίας 90/314 [71], οι οποίες επέτρεψαν στην Επιτροπή να προσδιορίσει τα αδύναμα σημεία και να παρέχει ένα σημαντικό εργαλείο για τη βελτίωση της εφαρμογής και των δύο οδηγιών.

[70] ΕΕ L 280 της 29.10.1994, σ. 83.

[71] ΕΕ L 158 της 23.6.1990, σ. 59.

Με τις εκθέσεις αυτές, η Επιτροπή κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλλουν μέχρι τις 30 Απριλίου 2000 τις ενδεχόμενες παρατηρήσεις τους. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής βρίσκονται στη διαδικασία εξέτασης των παρατηρήσεων αυτών.

Οι ενέργειες που υλοποιήθηκαν κατά την περίοδο 1997-1999 περιλαμβάνουν επίσης τον ορισμό του νέου προγράμματος δράσης για την πολιτική υπέρ των καταναλωτών, όπου επισημαίνονται οι προτεραιότητες της εν λόγω πολιτικής για το διάστημα 1999-2001. Το εν λόγω πρόγραμμα δράσης εξετάζει την ανάγκη ενίσχυσης της ασφάλειας των υπηρεσιών. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή εργάζεται για τον εντοπισμό των πρακτικών προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι καταναλωτές σε διαφόρους τομείς υπηρεσιών, ιδίως στους τομείς διακρατικού χαρακτήρα. Οι απορρέουσες πρωτοβουλίες σχετικά με την ασφάλεια των υπηρεσιών θα ωφελήσουν αναμφισβήτητα τους τουρίστες, για τους οποίους η ασφάλεια συνιστά ζήτημα πρωταρχικής σημασίας.

6.2. Βιώσιμος τουρισμός και περιβάλλον

Το περιβάλλον και η προστασία του αποτελούν ζητήματα υψίστης σημασίας που συνδέονται παραδοσιακά με τη βιωσιμότητα, την ποιότητα και την ανταγωνιστικότητα του τουριστικού τομέα. Η αρχή της ενσωμάτωσης του περιβάλλοντος στις κοινοτικές πολιτικές συνιστά ένα από τα θεμέλια της δράσης που αναλαμβάνει η Κοινότητα σχετικά με το περιβάλλον. Από την ημερομηνία έναρξης ισχύος της συνθήκης του Άμστερνταμ, το άρθρο 6 της συνθήκης ΕΚ ορίζει ότι οι απαιτήσεις της περιβαλλοντικής προστασίας πρέπει να ενταχθούν στις κοινοτικές πολιτικές και δράσεις, προκειμένου να προωθηθεί η αειφόρος ανάπτυξη.

Στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κολωνίας (3-4 Ιουνίου 1999), η Επιτροπή ενημέρωσε σχετικά με την πορεία της περιβαλλοντικής πολιτικής, όπως είχε ζητηθεί από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Βιέννης (11-12 Δεκεμβρίου 1998). Η Επιτροπή ανέφερε ότι, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη και τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος, βρισκόταν στο στάδιο δημιουργίας ομάδων δεικτών για την ενσωμάτωση του περιβάλλοντος στις μεταφορές, την ενέργεια και τη γεωργία. Οι ομάδες αυτές θα λειτουργήσουν ως μέσο επικοινωνίας μεταξύ των αρμοδίων φορέων για τη χάραξη πολιτικής και τη βιομηχανία, καθώς και για την υποβολή εκθέσεων σχετικά με τον συγκεκριμένο τομέα. Η Επιτροπή υπέβαλε συντονισμένη έκθεση σχετικά με τους δείκτες στη Σύνοδο Κορυφής του Ελσίνκι, τον Δεκέμβριο του 1999, όπου συμφωνήθηκαν επίσης οι στρατηγικές για