ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ

Αθέτηση : Στο πλαίσιο του παρόντος ελέγχου, παράλειψη μιας ΜΜΕ να εξοφλήσει την πίστωση που έλαβε σύμφωνα με τους συμβατικούς όρους. Στην περίπτωση των εγγυήσεων, αθέτηση συντρέχει από τη στιγμή που η εγγύηση εκτελείται και το ταμείο εγγύησης, το ταμείο αντεγγύησης, ή αμφότερα, αναλαμβάνουν την υποχρέωση να καταβάλουν το ανεξόφλητο ποσό.

Ανανέωση : Έννοια σύμφωνα με την οποία οι συνεισφορές σε χρηματοπιστωτικά μέσα, ύστερα από μια πρώτη χρήση (ή κύκλο), ανανεώνονται (ή επαναχρησιμοποιούνται, ανακυκλώνονται).

Αποτέλεσμα μόχλευσης : Στο πλαίσιο του παρόντος ελέγχου επιδόσεων, η μόχλευση εκφράζεται ως το σύνολο των ευρώ (δημόσιας και ιδιωτικής) χρηματοδότησης που αντλήθηκαν και καταβλήθηκαν για τη χρηματοδότηση ΜΜΕ για κάθε καταβληθέν ευρώ δημόσιας χρηματοδότησης (από την ΕΕ και τα κράτη μέλη). Στο παράρτημα II παρέχεται σχηματική επισκόπηση του τρόπου λειτουργίας της μόχλευσης για κάθε κύρια κατηγορία χρηματοπιστωτικών μέσων και, στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ, του τρόπου με τον οποίο πρέπει να γίνεται αντιληπτή η έννοια της μόχλευσης.

ΓΔ : Γενική Διεύθυνση

Δάνειο : Ο έντοκος δανεισμός χρημάτων σε έναν δανειολήπτη, ο οποίος οφείλει να επιστρέψει το ποσό που δανείστηκε.

Δημόσια χρηματοδότηση : Στο πλαίσιο του παρόντος ελέγχου και σύμφωνα με τους κανονισμούς των διαρθρωτικών ταμείων, κάθε δημόσια συνεισφορά στη χρηματοδότηση πράξεων χρηματοοικονομικής τεχνικής με προέλευση τον προϋπολογισμό της ΕΕ, το κράτος μέλος, περιφερειακές και τοπικές αρχές, καθώς και κάθε παρόμοια δαπάνη.

Διαρκές : Χρηματοοικονομικό μέσο ή ταμείο χωρίς καθορισμένη λήξη ή διάρκεια.

Διαχειριστής ταμείου : Ο ομόρρυθμος εταίρος ή η οντότητα που ευθύνεται για την εφαρμογή της επενδυτικής στρατηγικής ενός ταμείου και τη διαχείριση του χαρτοφυλακίου χρηματοπιστωτικών μέσων του, όπως προβλέπεται συμβατικά.

Διαχειριστική αρχή : Η δημόσια αρχή του κράτους μέλους η οποία διαχειρίζεται τα διαρθρωτικά ταμεία (συμπεριλαμβανομένου του ΕΤΠΑ) εξ ονόματος του κράτους μέλους.

Εγγύηση : Στο πλαίσιο του παρόντος ελέγχου, δέσμευση από ένα μέρος (το εγγυοδοτικό ταμείο) να αναλάβει σε προκαθορισμένο ποσοστό εγγύησης την πληρωμή του οφειλόμενου κεφαλαίου εντόκως σε περίπτωση αθέτησης εξόφλησης δανείου που χορηγήθηκε από έναν χρηματοπιστωτικό διαμεσολαβητή (τράπεζα) σε μια ΜΜΕ. Η εγγύηση καταλείπει πάντοτε κάποιον κίνδυνο στον δανειστή και η ΜΜΕ παραμένει υπεύθυνη για το δάνειο. Οι εγγυήσεις μπορούν να ενεργοποιούνται σε πρώτη ζήτηση ή όχι.

ΕΚ (Επιχειρηματικά κεφάλαια) : Επιχειρηματικά κεφάλαια. Ειδική μορφή χρηματοδότησης μετοχικού κεφαλαίου, η οποία παρέχεται σε νέες, μικρές ή ριψοκίνδυνες μη εισηγμένες στο χρηματιστήριο εταιρείες.

Εκκαθάριση : Ρευστοποίηση. Διαδικασία η οποία περιλαμβάνει την πώληση του συνόλου των στοιχείων ενεργητικού του ταμείου (χαρτοφυλακίου), την εξόφληση των πιστωτών, τη διανομή τυχόν εναπομενόντων στοιχείων ενεργητικού στους ιδιοκτήτες και τη λύση του ταμείου.

Ενδιάμεση χρηματοδότηση : Τύπος χρηματοδότησης χρέους υψηλής απόδοσης, ο οποίος παρατηρείται συχνά σε συναλλαγές μοχλευμένης εξαγοράς και περιλαμβάνει συχνά δικαίωμα προαίρεσης ή δικαίωμα αγοράς μετοχών σε μια εταιρεία σε προνομιακή τιμή. Η ενδιάμεση χρηματοδότηση λαμβάνει συχνά τη μορφή μετατρέψιμων δανείων μειωμένης εξασφάλισης.

Ενισχύσεις εκκίνησης του ΕΜΤ (ETF-Start-up) : Ενισχύσεις εκκίνησης του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού για τις Τεχνολογίες (European Technology Facility Start-up) (βλέπε πολυετές πρόγραμμα).

Έξοδα διαχείρισης : Στο πλαίσιο του παρόντος ελέγχου, τα έξοδα διαχείρισης είναι όλα τα έξοδα που αναλαμβάνει ο χρηματοπιστωτικός διαμεσολαβητής ή η ΜΜΕ σε σχέση με το κόστος διαχείρισης χρηματοπιστωτικών μέσων. Απλώς ενδεικτικά, τα έξοδα αυτά μπορούν να περιλαμβάνουν αμοιβές διευθέτησης, έξοδα εγγύησης, αμοιβές χειρισμού, έξοδα συμμετοχής, αμοιβές παρακολούθησης, αμοιβές επιδόσεων, αμοιβές διεκπεραίωσης, καθώς και γενικά έξοδα του διαχειριστή του κεφαλαίου. Οι πληρωμές τόκων και τα μερίσματα δεν θεωρούνται έξοδα διαχείρισης.

ΕΠΑ : Ευρωπαϊκό πρόγραμμα ανασυγκρότησης. Στο πλαίσιο του παρόντος ελέγχου, τα γερμανικά κεφάλαια Marshall και τα μη αναλωθέντα κεφάλαιά τους. Το ΕΠΑ δεν περιορίζεται από οποιαδήποτε διάρκεια προγράμματος και δεν εφαρμόζεται σε περιφερειακό επίπεδο. Ως διαρκές εθνικό ταμείο προς όφελος των επιχειρήσεων της Γερμανίας, είναι ανανεούμενο· η μη αναλωθείσα χρηματοδότηση δεν μπορεί να μετατραπεί εκ νέου σε μη επιστρεπτέες ενισχύσεις. Η KfW είναι ο θεματοφύλακας των ταμείων του ΕΠΑ, και οι περιφερειακές διαχειριστικές αρχές δεν εμπλέκονται στη διαχείρισή τους. Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το ΕΠΑ και τα κεφάλαια Marshall στη Γερμανία διατίθενται στον ιστότοπο της KfW.

ΕΤΑΑ : Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης.

ΕΤΕ : Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων (το ειδικό ταμείο του Ομίλου ΕΤΕπ το οποίο παρέχει μέσα μετοχικού κεφαλαίου και εγγυοδοτικά μέσα σε ΜΜΕ).

ΕΤΕπ : Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων.

ΕΤΠΑ : Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης.

Κενό χρηματοδότησης : Αναντιστοιχία μεταξύ της ζήτησης και της προσφοράς χρηματοδοτικών πόρων. Στο πλαίσιο του παρόντος ελέγχου, το κενό χρηματοδότησης αφορά μόνον το κενό στους διάφορους τύπους χρηματοπιστωτικών μέσων για τις ΜΜΕ σε μια συγκεκριμένη περιοχή της ΕΕ.

Κεφάλαιο κίνησης : Τα κυκλοφορούντα στοιχεία ενεργητικού (βραχυπρόθεσμα αποθέματα + απαιτήσεις + ισοδύναμα μετρητών + μετρητά) μιας επιχείρησης μείον το βραχυπρόθεσμο παθητικό της (βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις + προπληρωμές).

ΚΜΜΕ : Καινοτόμος ΜΜΕ η οποία ασχολείται με δραστηριότητες υψηλής τεχνολογίας.

Κρίσιμη μάζα : Ποσό το οποίο καθορίζεται σε συνάρτηση με τη σχέση μεταξύ του μεγέθους ενός ταμείου και της απόδοσής του. Στις μεγαλύτερες επενδύσεις, ενδέχεται να παρέχεται ευνοϊκότερος συντελεστής απόδοσης και τα έξοδα συναλλαγών γενικά μειώνονται.

Μέσα χρηματοοικονομικής τεχνικής (ή χρηματοπιστωτικά μέσα) : Όρος ο οποίος χρησιμοποιείται από την Επιτροπή για τον χαρακτηρισμό διαφόρων επιστρεπτέων μέσων που προσφέρονται από τα διαρθρωτικά ταμεία με στόχο τη βελτίωση της πρόσβασης των ΜΜΕ σε χρηματοδότηση, την αστική ανάπτυξη και την ενεργειακή απόδοση. Στο πλαίσιο του παρόντος ελέγχου, τα εν λόγω μέσα είναι μέσα μετοχικού κεφαλαίου, δανειοδοτικά μέσα και εγγυοδοτικά μέσα για τις ΜΜΕ.

Μεταβίβαση επιχείρησης : Μεταβίβαση επιχείρησης, επιχειρηματικής δραστηριότητας ή μέρους επιχείρησης ή επιχειρηματικής δραστηριότητας από τους ιδιοκτήτες της σε άλλο πρόσωπο.

Μεταχείριση pari passu : Νομικός όρος ο οποίος χρησιμοποιείται για να περιγράψει το γεγονός ότι δύο ή περισσότερα χρηματοπιστωτικά μέσα έχουν την ίδια κατάταξη όσον αφορά τα δικαιώματα εξόφλησης. Το αντίθετο της μεταχείρισης pari passu είναι η προνομιακή μεταχείριση επενδυτή/ιδιωτικού τομέα.

Μετοχικό κεφάλαιο : Επιχειρηματικό κεφάλαιο το οποίο επενδύεται ή κατέχεται σε μια επιχείρηση με τη μορφή μέσων μετοχικού κεφαλαίου ή μέσων ισοδύναμης κατάταξης (π.χ. μετατρέψιμα δάνεια και δάνεια μειωμένης εξασφάλισης).

Μη αναλωθείσα χρηματοδότηση : Το ενδεχόμενο πλεόνασμα ενός ταμείου που καταλογίζεται στη συνεισφορά του δημόσιου τομέα, το οποίο μπορεί, μόλις καταστεί διαθέσιμο, να χρησιμοποιηθεί για την παροχή βοήθειας σε ΜΜΕ.

Μη επιστρεπτέα ενίσχυση : Μη επιστρεπτέα δημοσιονομική συνεισφορά από την ΕΕ ή δημόσιο θεσμικό όργανο οποιουδήποτε κράτους μέλους. Αναφέρεται επίσης ως "δημόσια επιδότηση".

Μικροπίστωση : Στο πλαίσιο του παρόντος ελέγχου, μικρά δάνεια (συνήθως ύψους έως 25000 ευρώ), τα οποία χορηγούνται σε πολύ μικρές επιχειρήσεις (όπως ορίζονται από την ΕΕ). Συνήθως, οι εν λόγω πολύ μικρές επιχειρήσεις τυγχάνουν επίσης δωρεάν παροχής συμβουλών και επιχειρηματικής καθοδήγησης.

ΜΜΕ : Μικρή και μεσαία επιχείρηση (όπως ορίζεται από την Επιτροπή). Στην περίοδο προγραμματισμού 2007-2013, ο όρος περιλαμβάνει επίσης κάθε μικρή επιχείρηση.

ΜΣ : Μνημόνιο συνεννόησης

ΠΑΚ : Πρόγραμμα-πλαίσιο για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία. Βλέπε κατωτέρω ΠΕΚ.

ΠΕΚ : Πρόγραμμα για την επιχειρηματικότητα και την καινοτομία. Πρόγραμμα για τις ΜΜΕ της ΓΔ Επιχειρήσεων και Βιομηχανίας, μέρος του ΠΑΚ, του οποίου τη διαχείριση ασκεί το ΕΤΕ υπό την εποπτεία της ΓΔ Οικονομικών και Xρηματοδοτικών Υποθέσεων. Βάσει της απόφασης 1639/2006, το εν λόγω πρόγραμμα βοήθειας προς τις ΜΜΕ περιλαμβάνει πέντε μηχανισμούς, εκ των οποίων τρεις στοχεύουν στη βελτίωση της πρόσβασης των ΜΜΕ σε χρηματοδότηση: ο μηχανισμός υψηλής ανάπτυξης και καινοτομίας I και II (GIF I και GIF II) και ο μηχανισμός εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ (SMEG). Διαδέχονται τους μηχανισμούς του πολυετούς προγράμματος (βλέπε κατωτέρω).

Πολυετές πρόγραμμα : Πολυετές πρόγραμμα για τις επιχειρήσεις και την επιχειρηματικότητα: πρόγραμμα για τις ΜΜΕ της ΓΔ Επιχειρήσεων και Βιομηχανίας, του οποίου τη διαχείριση ασκεί το ΕΤΕ υπό την εποπτεία της ΓΔ Οικονομικών και Χρηματοδοτικών Υποθέσεων. Κατόπιν της απόφασης 2000/819 και της τροποποίησης από την απόφαση 1776/2005, το εν λόγω πρόγραμμα υλοποιείται μέσω δύο μηχανισμών για τις ΜΜΕ τους οποίους διαχειρίζεται το ΕΤΕ: πρόκειται για τον μηχανισμό ενισχύσεων εκκίνησης του ΕΜΤ (μέσα επιχειρηματικού κεφαλαίου, "ενισχύσεις εκκίνησης του ΕΜΤ") και τον μηχανισμό εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ (εγγυοδοτικά μέσα, "SMEG"). Το διάδοχο πρόγραμμα του πολυετούς προγράμματος είναι το ΠΑΚ/ΠΕΚ (βλέπε ανωτέρω).

Προνομιακή μεταχείριση επενδυτή : Όρος που χρησιμοποιείται στο πλαίσιο του παρόντος ελέγχου για να περιγράψει καταστάσεις στις οποίες ο δημόσιος τομέας δεν τυγχάνει μεταχείρισης pari passu, επειδή ο ιδιωτικός τομέας (π.χ. εμπορικές τράπεζες, ιδιωτικοί επενδυτές) τυγχάνει προνομιακής μεταχείρισης. Αυτό σημαίνει ότι τα κεφάλαια του δημόσιου τομέα έχουν χαμηλότερη κατάταξη όσον αφορά τα δικαιώματα εξόφλησης.

Ταμείο : Διαχωρισμένο χαρτοφυλάκιο μέσων χρηματοοικονομικής τεχνικής το οποίο τελεί υπό τη διαχείριση ενός ή περισσότερων διαχειριστών ταμείου, βάσει καθορισμένων επενδυτικών πολιτικών και στόχων. Ένα ταμείο μπορεί να συσταθεί νόμιμα ή να συσταθεί ως ανεξάρτητη χρηματοδοτική μονάδα στο πλαίσιο ενός χρηματοπιστωτικού ιδρύματος. Το ταμείο διαθέτει χωριστούς λογαριασμούς και πράξεις. Στην παρούσα έκθεση, ο όρος "ταμείο" εφαρμόζεται στις συγχρηματοδοτούμενες πράξεις, ενώ ο όρος "Ταμείο" αφορά αποκλειστικά τα διαρθρωτικά ταμεία.

Ταμείο χαρτοφυλακίου : Νομίμως συσταθέν ταμείο το οποίο έχει ελέγχουσα συμμετοχή σε περισσότερα επικουρικά ταμεία μετοχικού κεφαλαίου, εγγυοδοτικά ταμεία ή δανειοδοτικά ταμεία.

Φαινόμενο διαφυγής : Φαινόμενο το οποίο μειώνει το χρηματικό ποσό που είναι διαθέσιμο για τη χορήγηση χρηματοπιστωτικών μέσων σε ΜΜΕ.

Χρηματοπιστωτικό ίδρυμα : Εταιρείες των οποίων οι χρηματοπιστωτικές δραστηριότητες, όπως λήψη καταθέσεων, επένδυση κεφαλαίων ή διαπραγμάτευση, κατέχουν κεντρική θέση στην επιχειρηματική τους δραστηριότητα. Όλα τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα είναι χρηματοπιστωτικοί διαμεσολαβητές.

Χρηματοπιστωτικός διαμεσολαβητής : Οντότητα η οποία ενεργεί ως διαμεσολαβητής μεταξύ πηγών προσφοράς και ζήτησης κεφαλαίων (π.χ. τράπεζα, ταμείο χαρτοφυλακίου, ταμείο).

CEB : Τράπεζα Ανάπτυξης του Συμβουλίου της Ευρώπης (Council of Europe Development Bank).

GIF : Μηχανισμός υψηλής ανάπτυξης και καινοτομίας (βλέπε ΠΕΚ).

JEREMIE : Κοινοί ευρωπαϊκοί πόροι για τις μικροεπιχειρήσεις και τις μεσαίες επιχειρήσεις (Joint European Resources for Micro to Medium Enterprises): πρωτοβουλία της Επιτροπής και του Ομίλου ΕΤΕπ για χρηματοδότηση των ΜΜΕ, με αποκλειστική χρήση των διαρθρωτικών ταμείων.

KfW : Η Kreditanstalt für Wiederaufbau είναι η ομοσπονδιακή αναπτυξιακή τράπεζα της Γερμανίας με πείρα στη χρηματοδότηση των ΜΜΕ. Ενεργώντας ειδικότερα ως υπεργολάβος της Αναπτυξιακής Τράπεζας του Συμβουλίου της Ευρώπης, δραστηριοποιείται ως διεθνές χρηματοπιστωτικό ίδρυμα στην αγορά χρηματοδότησης των ΜΜΕ της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης.

MOITAL : Υπουργείο Βιομηχανίας, Εμπορίου και Εργασίας του Κράτους του Ισραήλ (Ministry of Industry, Trade and Labour).

NUTS : Ονοματολογία των στατιστικών εδαφικών μονάδων (Nomenclature des Unités Territoriales Statistiques). Πρότυπος όρος, ο οποίος ορίζεται από την Eurostat. Στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ, η Επιτροπή χρησιμοποιεί τις λεγόμενες περιφέρειες NUTS-2.

SBIC : Πρόγραμμα επενδυτικών εταιρειών μικρών επιχειρήσεων. Το SBIC είναι ένα από τα προγράμματα χρηματοδοτικής βοήθειας που είναι διαθέσιμα μέσω της Υπηρεσίας Μικρών Επιχειρήσεων των ΗΠΑ (SBA). Δημιουργήθηκε από το Κογκρέσο των ΗΠΑ το 1958 για να γεφυρώσει το κενό μεταξύ της ανάγκης των επιχειρηματιών για κεφάλαια και των παραδοσιακών πηγών χρηματοδότησης. Η δομή του προγράμματος είναι μοναδική, υπό την έννοια ότι τα SBIC είναι ιδιόκτητα επενδυτικά ταμεία τα οποία τελούν υπό τη διαχείριση ιδιωτικών φορέων, διαθέτουν άδεια και διέπονται από την SBA και χρησιμοποιούν τα ίδια κεφάλαιά τους, καθώς και κεφάλαια που δανείζονται με εγγύηση της SBA για να πραγματοποιούν επενδύσεις σε μετοχικό κεφάλαιο και δανειοδοτικά μέσα σε μικρές επιχειρήσεις που πληρούν τις σχετικές προϋποθέσεις. Είναι ένας επιχορηγούμενος από το κράτος οργανισμός επενδύσεων σε άλλους οργανισμούς (fund of funds), ο οποίος επενδύει μακροπρόθεσμα κεφάλαια σε ιδιόκτητες επενδυτικές εταιρείες οι οποίες τελούν υπό τη διαχείριση ιδιωτικών φορέων (δικαιοδόχων). Η SBA δεν επενδύει απευθείας σε μικρές επιχειρήσεις μέσω του προγράμματος SBIC. Η SBA παρέχει στήριξη χωρίς καμία περιφερειακή διαφοροποίηση.

SMEFF : Χρηματοδοτικός μηχανισμός για τις ΜΜΕ (SME Finance Facility): μηχανισμός στο πλαίσιο του προγράμματος Phare της ΓΔ Διεύρυνσης ("Πολωνία και Ουγγαρία: Βοήθεια για την αναδιάρθρωση των οικονομιών τους", Poland and Hungary: Assistance for Restructuring their Economies).

ΣΥΝΟΨΗ

I. Οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της οικονομίας της ΕΕ, παράγοντα θέσεις απασχόλησης, καινοτομία και πλούτο. Ωστόσο, οι ΜΜΕ μπορεί να αντιμετωπίζουν προβλήματα κενού χρηματοδότησης, υπό την έννοια ότι δεν μπορούν να εξασφαλίσουν πρόσβαση στο είδος και το ύψος της χρηματοδότησης που χρειάζονται σε δεδομένη χρονική στιγμή.

II. Για την υποστήριξη της επιχειρηματικότητας, η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) χρησιμοποιεί κυρίως την πολιτική της για τις επιχειρήσεις και την πολιτική της για τη συνοχή.

III. Η πολιτική συνοχής χρησιμοποιεί κυρίως μη επιστρεπτέες ενισχύσεις και ολοένα και περισσότερο, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ), χρηματοπιστωτικά μέσα.

IV. Τα χρηματοπιστωτικά μέσα είναι επιστρεπτέα και ανανεούμενα μέσα τα οποία διασφαλίζουν ότι διαδοχικά κύματα ΜΜΕ μπορούν να επωφεληθούν από αυτά.

V. Ο έλεγχος του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (στο εξής "το Συνέδριο") επικεντρώθηκε στα μέτρα χρηματοοικονομικής τεχνικής που χρηματοδοτήθηκαν από το ΕΤΠΑ κατά τις περιόδους προγραμματισμού 2000-2006 και 2007-2013. Τα πορίσματα του ελέγχου βασίζονται σε μια άμεση επισκόπηση ενός δείγματος σχεδίων και σε μια εξέταση των συστημάτων διαχείρισης, παρακολούθησης και πληροφόρησης της Επιτροπής και των κρατών μελών.

VI. Ο κύριος στόχος του ελέγχου ήταν να αξιολογηθεί κατά πόσον οι δαπάνες του ΕΤΠΑ σε μέτρα χρηματοοικονομικής τεχνικής για τις ΜΜΕ υπήρξαν αποτελεσματικές και αποδοτικές.

VII. Το Συνέδριο διαπίστωσε ότι η αποτελεσματικότητα και η αποδοτικότητα των μέτρων παρεμποδίστηκαν από σημαντικές ανεπάρκειες, κυρίως λόγω της ακαταλληλότητας του ισχύοντος κανονιστικού πλαισίου των διαρθρωτικών ταμείων:

α) οι αξιολογήσεις του κενού χρηματοδότησης των ΜΜΕ, όταν ήταν διαθέσιμες, έπασχαν από σημαντικές ελλείψεις·

β) οι κανονισμοί των διαρθρωτικών ταμείων, οι οποίοι είχαν σχεδιαστεί αρχικά για μη επιστρεπτέες ενισχύσεις, περιέχουν τέσσερις σημαντικές αδυναμίες, δεδομένου ότι δεν λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαιτερότητες των χρηματοπιστωτικών μέσων (βλέπε σημείο 119)·

γ) οι καθυστερήσεις ήταν σημαντικές προτού τα κεφάλαια φθάσουν στις ΜΜΕ και, σε σύγκριση με άλλα προγράμματα της ΕΕ για τις ΜΜΕ, η ικανότητα του ΕΤΠΑ να μοχλεύσει ιδιωτικές επενδύσεις ήταν χαμηλή.

VIII. Το Συνέδριο διατυπώνει τις ακόλουθες συστάσεις:

α) Όταν προτείνουν μέτρα χρηματοοικονομικής τεχνικής, οι διαχειριστικές αρχές πρέπει να διασφαλίζουν ότι η πρότασή τους αιτιολογείται κατάλληλα από αξιολόγηση του κενού χρηματοδότησης των ΜΜΕ επαρκούς ποιότητας, συμπεριλαμβανομένης μιας ποσοτικοποιημένης ανάλυσης του κενού χρηματοδότησης.

β) Κατά την έγκριση επιχειρησιακών προγραμμάτων τα οποία περιλαμβάνουν μέτρα χρηματοοικονομικής τεχνικής, η Επιτροπή πρέπει να επαληθεύει τη συνέπειά τους προς την αξιολόγηση του κενού χρηματοδότησης των ΜΜΕ και να διασφαλίζει την ποιότητα της τελευταίας.

γ) Κατά τον σχεδιασμό προτάσεων κανονισμών για τα διαρθρωτικά ταμεία, ο νομοθέτης και η Επιτροπή πρέπει να μεριμνούν για την αντιμετώπιση των διαφόρων συγκεκριμένων αδυναμιών που αναφέρονται στην έκθεση (βλέπε σημεία 48 έως 77). Γενικότερα, ο νομοθέτης και η Επιτροπή πρέπει να παράσχουν ένα καταλληλότερο κανονιστικό πλαίσιο, ούτως ώστε ο σχεδιασμός και η εφαρμογή των μέτρων χρηματοοικονομικής τεχνικής να μην επηρεάζονται από τις ανεπάρκειες του κανονιστικού πλαισίου, τους γεωγραφικούς περιορισμούς και τις συνέπειες διασκορπισμού των διαρθρωτικών ταμείων.

δ) Η Επιτροπή πρέπει να προβλέψει ένα αξιόπιστο και τεχνικά εύρωστο σύστημα παρακολούθησης και αξιολόγησης ειδικά για τα χρηματοπιστωτικά μέσα. Ως εκ τούτου, τα χρηματοπιστωτικά μέσα πρέπει να διαχωρίζονται από τις αμιγείς μη επιστρεπτέες ενισχύσεις στις διαδικασίες παρακολούθησης, υποβολής εκθέσεων και ελέγχου της Επιτροπής, και το χρηματικό ποσό που καταβάλλεται πραγματικά στις ΜΜΕ πρέπει να διέπεται από διαφάνεια. Ειδικότερα, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη πρέπει να συμφωνήσουν επί ενός μικρού αριθμού μετρήσιμων, συναφών, συγκεκριμένων και ομοιόμορφων δεικτών αποτελεσμάτων για τα χρηματοπιστωτικά μέσα.

ε) Η Επιτροπή πρέπει να διερευνήσει το ενδεχόμενο παροχής στα κράτη μέλη διαθέσιμων δομών και μέσων χρηματοοικονομικής τεχνικής για τις ΜΜΕ (π.χ. μη επιστρεπτέες ενισχύσεις με δικαιώματα, ειδικοί επενδυτικοί φορείς) με στόχο την επίσπευση της εφαρμογής και τη μείωση των εξόδων διαχείρισης.

στ) Τα κράτη μέλη, με την υποστήριξη της Επιτροπής, πρέπει να στοχεύουν στη συμπερίληψη όλων των χρηματοπιστωτικών μέσων για τις ΜΜΕ που συγχρηματοδοτούνται από το ΕΤΠΑ σε ένα ενιαίο επιχειρησιακό πρόγραμμα ανά κράτος μέλος. Με τον τρόπο αυτόν θα εξορθολογιστεί η διαδικασία προγραμματισμού και θα αρθεί ένας από τους βασικούς διαπιστωθέντες παράγοντες καθυστερήσεων.

ζ) Εκτός από τον ορισμό των εννοιών της μόχλευσης και της ανακύκλωσης στους κανονισμούς των διαρθρωτικών ταμείων, η Επιτροπή πρέπει, ανάλογα με το είδος του ταμείου χαρτοφυλακίου ή του ταμείου, να απαιτεί συμβατικά με δεσμευτικό τρόπο ελάχιστα ποσοστά μόχλευσης, ελάχιστες περιόδους ανανέωσης και δεδομένα υπολογισμού των δεικτών μόχλευσης.

η) Εάν οι ως άνω συστάσεις δεν μπορούν να εφαρμοστούν στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής, το Συνέδριο καλεί τον νομοθέτη και την Επιτροπή να εξετάσουν εναλλακτικούς τρόπους επιδίωξης της στήριξης των ΜΜΕ με μέσα χρηματοοικονομικής τεχνικής. Σε μια τέτοια περίπτωση, τα εν λόγω μέσα πρέπει να υποστηρίζονται από προγράμματα που θα τελούν υπό την κεντρική διαχείριση της Επιτροπής, από ειδικούς επενδυτικούς φορείς σε συνεργασία με την Επιτροπή και τα κράτη μέλη, ή απευθείας από τα κράτη μέλη.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1. Οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) [1] αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της οικονομίας της ΕΕ, αντιπροσωπεύοντας το 99 % του συνόλου των επιχειρήσεων [2]. Ωστόσο, οι χρηματοπιστωτικές αγορές διστάζουν να επενδύσουν στις ΜΜΕ, επειδή θεωρούν ότι ενέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο σε σύγκριση με τις μεγάλες εταιρείες, ιδίως εάν οι ΜΜΕ δραστηριοποιούνται σε καινοτόμους αγορές (ΚΜΜΕ).

2. Σύμφωνα με το Παρατηρητήριο των Ευρωπαϊκών ΜΜΕ [3], η περιορισμένη πρόσβαση σε χρηματοδότηση είναι ένα πρόβλημα για τις ΜΜΕ στην Ευρώπη. Οι πρόσφατες χρηματοπιστωτικές κρίσεις, οι οποίες έπληξαν μερικά κράτη μέλη ιδιαίτερα έντονα, επιδείνωσαν την κατάσταση

3. Καθώς ο δημόσιος τομέας διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη στήριξη των ΜΜΕ, ιδίως όσον αφορά την παροχή κατάλληλης χρηματοδότησης, η Επιτροπή παρέσχε πρόσβαση σε χρηματοδότηση με διάφορους τρόπους.

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ ΤΗΣ ΕΕ

4. Ο στόχος της πολιτικής συνοχής της ΕΕ είναι η ενίσχυση της οικονομικής, κοινωνικής και εδαφικής συνοχής εντός της ΕΕ μέσω της μείωσης των ανισοτήτων μεταξύ των περιφερειών της ΕΕ. Στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής, το ΕΤΠΑ προβλέπει ρητά τη δυνατότητα συνεισφοράς στην πρόσβαση των ΜΜΕ σε χρηματοδότηση με τη χρήση σε μεγάλο βαθμό εφάπαξ μη επιστρεπτέων ενισχύσεων, οι οποίες, εξ ορισμού, δεν επιστρέφονται από τον αποδέκτη τους.

5. Κατά την περίοδο προγραμματισμού 2000-2006 του ΕΤΠΑ και, σε μεγαλύτερο βαθμό, κατά την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013 του ΕΤΠΑ, η Επιτροπή και τα περισσότερα κράτη μέλη χρησιμοποίησαν μέσα χρηματοοικονομικής τεχνικής (επιστρεπτέα μέσα) στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής της ΕΕ. Αντικείμενο του παρόντος ελέγχου επιδόσεων αποτελεί η ανάπτυξη των εν λόγω χρηματοπιστωτικών μέσων του ΕΤΠΑ.

ΣΤΗΡΙΞΗ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣ ΤΙΣ ΜΜΕ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΕ ΕΚΤΟΣ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΥΝΟΧΗΣ

6. Καθώς η εξασφάλιση και η βελτίωση της πρόσβασης των ΜΜΕ σε χρηματοδότηση είναι τόσο σημαντική, η ΕΕ στηρίζει την πρόσβαση των ΜΜΕ σε χρηματοδότηση με δύο κυρίως τρόπους:

α) ανάπτυξη ειδικών προγραμμάτων, το πολυετές πρόγραμμα για τις επιχειρήσεις και την επιχειρηματικότητα, το οποίο το διαδέχθηκε το πρόγραμμα για την επιχειρηματικότητα και την καινοτομία (ΠΕΚ). Το πολυετές πρόγραμμα και το ΠΕΚ αντιπροσωπεύουν συνολικά 1,6 δισεκατομμύρια ευρώ στο διάστημα από το 2001 έως το 2013. Υλοποιούνται από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων (ΕΤΕ). Ο μηχανισμός εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ (SMEG), ο οποίος εντάσσεται στο πολυετές πρόγραμμα και στο ΠΕΚ, αποτέλεσε πρόσφατα αντικείμενο ελέγχου από το Συνέδριο [4]·

β) η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) υλοποίησε δανειοδοτικά προγράμματα ύψους περίπου 70 δισεκατομμυρίων ευρώ (2001-2010) με στόχο τη βελτίωση της πρόσβασης των ΜΜΕ σε χρηματοδότηση. Τα εν λόγω προγράμματα χρηματοδοτούνται κυρίως από τους πόρους της ΕΤΕπ χωρίς καμία χρηματοδότηση από τον προϋπολογισμό της ΕΕ [5].

ΣΤΗΡΙΞΗ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣ ΤΙΣ ΜΜΕ ΑΠΟ ΤΟ ΕΤΠΑ

7. Κατά τις δύο τελευταίες περιόδους προγραμματισμού, στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής, η Επιτροπή ενθάρρυνε τις επιστρεπτέες μορφές βοήθειας με μέσα χρηματοοικονομικής τεχνικής. Σύμφωνα με την Επιτροπή, περίπου 12 δισεκατομμύρια ευρώ του προϋπολογισμού της ΕΕ δεσμεύθηκαν υπέρ μέτρων χρηματοοικονομικής τεχνικής στα κράτη μέλη της ΕΕ [6]: 1,6 δισεκατομμύριο ευρώ (2000-2006) και 10,4 δισεκατομμύρια ευρώ (2007-2013), εκ των οποίων, αντίστοιχα, 1,5 δισεκατομμύριο ευρώ και 7,9 δισεκατομμύρια ευρώ σε πληρωμές προς ταμεία χαρτοφυλακίου ή ταμεία που συνεισφέρουν σε μέσα χρηματοοικονομικής τεχνικής.

8. Τα αριθμητικά στοιχεία είναι ενδεικτικά και πρέπει να αντιμετωπίζονται με επιφύλαξη [7], ιδίως όσον αφορά την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013 [8]. Αυτό οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι η Επιτροπή δεν διαθέτει λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τη χρηματοδότηση των μέσων χρηματοοικονομικής τεχνικής [9]. Επιπλέον, παραμένει άγνωστο σε ποιον βαθμό οι ΜΜΕ επωφελήθηκαν πραγματικά από τα ποσά που χορηγήθηκαν σε ταμεία χαρτοφυλακίου και ταμεία.

9. Μια συνοπτική περιγραφή των συνολικών ποσών που εμπλέκονται σε κάθε περίοδο προγραμματισμού παρέχεται στο παράρτημα I.

10. Επί του παρόντος, ο κανονισμός [10] προσδιορίζει ότι τα μέσα χρηματοοικονομικής τεχνικής μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τρεις σκοπούς: ταμεία στήριξης των επιχειρήσεων, κυρίως ΜΜΕ, ταμεία αστικής ανάπτυξης και ταμεία για την προώθηση της ενεργειακής απόδοσης.

11. Ο ίδιος κανονισμός προβλέπει ότι τα κράτη μέλη μπορούν να εξασφαλίσουν τη συμμετοχή του ΕΤΕ στην εφαρμογή μέσων χρηματοοικονομικής τεχνικής με τρεις διαφορετικούς τρόπους:

εκπόνηση αξιολογήσεων, δηλαδή αξιολογήσεων του κενού χρηματοδότησης των ΜΜΕ·

άσκηση καθηκόντων ταμείου χαρτοφυλακίου· αυτό συμβαίνει επί του παρόντος σε οκτώ κράτη μέλη και τρεις περιφέρειες [11]·

παροχή συμβουλών σε εθνικές ή περιφερειακές αρχές.

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ

12. Η υλοποίηση της πρόσβασης σε χρηματοδοτικά προγράμματα απαιτεί την ενεργό συμμετοχή χρηματοπιστωτικών διαμεσολαβητών, οι οποίοι μετατρέπουν τα δημόσια κεφάλαια σε χρηματοπιστωτικά μέσα για τις ΜΜΕ. Μπορούν να προστεθούν στη δημόσια χρηματοδότηση επιπλέον κεφάλαια, παρεχόμενα από τον ιδιωτικό τομέα, αυξάνοντας το συνολικό ποσό που είναι διαθέσιμο για επενδύσεις στις ΜΜΕ: αυτός είναι ο ορισμός του Συνεδρίου για το αποτέλεσμα μόχλευσης. Το αποτέλεσμα μόχλευσης επεξηγείται με σχηματικό τρόπο ανά κατηγορία χρηματοπιστωτικού μέσου στο παράρτημα II.

13. Η πλειονότητα των κεφαλαίων που συνεισφέρουν τα επιχειρησιακά προγράμματα διοχετεύεται σε επιλεγμένο ταμείο χαρτοφυλακίου (το οποίο τελεί υπό τη διαχείριση του ΕΤΕ, εθνικών οργάνων ή άλλων) και ακολούθως σε επιλεγμένους διαμεσολαβητές (βλέπε γράφημα). Εναλλακτικά, μπορούν να μεταβιβάζονται απευθείας σε επιλεγμένους χρηματοπιστωτικούς διαμεσολαβητές. Στο πλαίσιο των μέσων χρηματοοικονομικής τεχνικής, οι δικαιούχοι είναι χρηματοπιστωτικοί διαμεσολαβητές και οι ΜΜΕ είναι τελικοί αποδέκτες.

ΓΡΑΦΗΜΑ

ΡΟΗ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ ΑΠΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕ ΜΜΕ (ΑΠΛΟΥΣΤΕΥΜΕΝΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ)

+++++ TIFF +++++

14. Διακρίνονται τρεις κύριοι τύποι χρηματοπιστωτικών μέσων: μέσα μετοχικού κεφαλαίου, δανειοδοτικά μέσα και εγγυοδοτικά μέσα. Είναι όλα επιλέξιμα μέσα για συγχρηματοδότηση από το ΕΤΠΑ, αλλά πρέπει να συμφωνούν με τους ευρωπαϊκούς και εθνικούς κανόνες επιλεξιμότητας (π.χ. μεταβίβαση επιχείρησης, κεφάλαιο κίνησης, κρατικές ενισχύσεις).

15. Στην περίπτωση του μετοχικού κεφαλαίου και των δανείων, το προϊόν που παράγεται αντίστοιχα από την πώληση μετοχών ή την εξυπηρέτηση δανείου επαναχρησιμοποιείται θεωρητικά για τη χρηματοδότηση πρόσθετων χρηματοπιστωτικών μέσων για άλλες ΜΜΕ: πρόκειται για το αποτέλεσμα ανανέωσης.

16. Στην περίπτωση των εγγυήσεων, τα χρήματα δαπανώνται πραγματικά μόνον σε περίπτωση αθέτησης. Εάν δεν υπάρξει αθέτηση, τα ποσά της συνεισφοράς μπορούν να αποδεσμευθούν όταν τηρηθούν οι υποκείμενοι συμβατικοί όροι.

17. Σύμφωνα με πρόσφατα στρατηγικά έγγραφα τα οποία δημοσίευσε η Επιτροπή, είναι πολύ πιθανό τα μέσα χρηματοοικονομικής τεχνικής να αναπτυχθούν περαιτέρω κατά την επόμενη περίοδο προγραμματισμού [12]. Πράγματι, το αρμόδιο τμήμα της Επιτροπής, η ΓΔ Περιφερειακής Πολιτικής, θεωρεί ότι το αποτέλεσμα μόχλευσης και το αποτέλεσμα ανανέωσης είναι τα κύρια πλεονεκτήματα των χρηματοπιστωτικών μέσων σε αντιδιαστολή με τις μη επιστρεπτέες ενισχύσεις. Άλλα πλεονεκτήματα των χρηματοπιστωτικών μέσων τα οποία προβάλλονται συχνά είναι ότι μπορούν:

α) να παράσχουν βιώσιμη χρηματοδότηση στις ΜΜΕ υπό όρους φιλικούς προς την αγορά·

β) να αυξήσουν τη χρηματοοικονομική εμπειρογνωμοσύνη και τεχνογνωσία των δημόσιων αρχών και των ΜΜΕ·

γ) να παράσχουν μεγαλύτερη αρχική χρηματοδότηση για επενδυτικά έργα υπέρ των ΜΜΕ, σε σύγκριση με τις επιδοτήσεις.

ΕΜΒΕΛΕΙΑ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ

18. Ο κύριος στόχος του ελέγχου ήταν να αξιολογηθεί κατά πόσον οι δαπάνες του ΕΤΠΑ σε μέσα χρηματοοικονομικής τεχνικής [13] για τις ΜΜΕ υπήρξαν αποτελεσματικές και αποδοτικές.

19. Το Συνέδριο εξέτασε τα ακόλουθα κύρια ζητήματα αποτελεσματικότητας και αποδοτικότητας:

α) την ποιότητα της αξιολόγησης του κενού χρηματοδότησης των ΜΜΕ·

β) την καταλληλότητα του πλαισίου του ΕΤΠΑ για την εφαρμογή χρηματοπιστωτικών μέσων·

γ) την αποτελεσματικότητα και την αποδοτικότητα των χρηματοπιστωτικών μέσων για την επίτευξη αποτελεσμάτων.

20. Ο έλεγχος διενεργήθηκε στην Επιτροπή και σε πέντε κράτη μέλη (Γερμανία, Ουγγαρία, Πορτογαλία, Σλοβακική Δημοκρατία και Ηνωμένο Βασίλειο). Βάσει των αριθμητικών στοιχείων που παρέσχε η Επιτροπή, τα ως άνω πέντε κράτη μέλη αντιπροσωπεύουν περίπου 46 % και 30 % των επιδοτήσεων του ΕΤΠΑ σε μέσα χρηματοοικονομικής τεχνικής κατά την περίοδο προγραμματισμού 2000-2006 και κατά την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013, αντίστοιχα. Κατά την επιλογή των συγκεκριμένων κρατών μελών δόθηκε προσοχή ώστε να διασφαλιστεί επαρκής ποικιλία χρηματοπιστωτικών μέσων, δομών χρηματοδότησης και γεωγραφική ισορροπία.

21. Αξιολογήθηκε ένα δείγμα 34 πράξεων οι οποίες συγχρηματοδοτήθηκαν από το ΕΤΠΑ, 24 κατά την περίοδο προγραμματισμού 2000-2006 και 10 κατά την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013. Στο παράρτημα I παρέχεται μια επισκόπηση των συνολικών ποσών αναλήψεων υποχρεώσεων και πληρωμών που καλύπτονται από την παρούσα έκθεση, συμπεριλαμβανομένου του ποσοστού τους επί του συνόλου του ΕΤΠΑ.

22. Το ελεγκτικό έργο περιλάμβανε επισκόπηση τεκμηρίωσης και συσκέψεις με εκπροσώπους διαφόρων δημόσιων αρχών και χρηματοπιστωτικών διαμεσολαβητών υπεύθυνων για τον σχεδιασμό, την εφαρμογή και τη διαχείριση των μέτρων και των μέσων χρηματοοικονομικής τεχνικής για τις ΜΜΕ.

23. Στοιχεία συγκεντρώθηκαν επίσης από χρηματοοικονομικούς ελέγχους που διενεργήθηκαν από την Επιτροπή ή το Συνέδριο κατά τις δύο περιόδους προγραμματισμού, έρευνα τεκμηρίωσης και συσκέψεις στο πλαίσιο του ελέγχου στην Επιτροπή και στο ΕΤΕ [14].

24. Το ελεγκτικό έργο στο ΕΤΕ αφορούσε δύο από τα τρία είδη υπηρεσιών που παρέσχε στο πλαίσιο των μέτρων χρηματοοικονομικής τεχνικής του ΕΤΠΑ για τις ΜΜΕ: την εκπόνηση αξιολογήσεων κενού χρηματοδότησης των ΜΜΕ και την άσκηση καθηκόντων ταμείου χαρτοφυλακίου.

25. Στο πλαίσιο της συγκριτικής ανάλυσης που πραγματοποίησε, το Συνέδριο θεώρησε ότι συνιστούν ορθή πρακτική ορισμένα προγράμματα διεθνούς φήμης [15], καθώς και ορισμένα στοιχεία σύγκρισης που εντοπίστηκαν σε προγράμματα της ΕΕ που τελούν υπό κεντρική διαχείριση [16]. Πράγματι, όλα τα εν λόγω προγράμματα ακολουθούν παρόμοια λογική παρέμβασης με αυτήν των προγραμμάτων πρόσβασης των ΜΜΕ σε χρηματοδότηση στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής (με εξαίρεση τον στόχο της εδαφικής συνοχής με την ευρεία έννοια). Τα προγράμματα αυτά έχουν όντως ως κοινό στόχο την επιδίωξη της οικονομικής ανάπτυξης και τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης, μέσω της ανάπτυξης των επιχειρήσεων χάρις στα χρηματοπιστωτικά μέσα.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΕΝΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗΣ ΤΩΝ ΜΜΕ

26. Η αναντιστοιχία μεταξύ της ζήτησης και της προσφοράς των διαφόρων ειδών χρηματοπιστωτικών μέσων για τις ΜΜΕ, η οποία ονομάζεται κενό χρηματοδότησης, αποτελεί το σκεπτικό για τη δημόσια παρέμβαση στην αγορά. Προκειμένου να είναι αποτελεσματικές και να ικανοποιήσουν τις πραγματικές ανάγκες όσον αφορά τη χρηματοδότηση των ΜΜΕ, οι πράξεις του ΕΤΠΑ πρέπει να βασίζονται σε μια ορθή αξιολόγηση του κενού χρηματοδότησης [17].

27. Το Συνέδριο εξέτασε την ποιότητα των αξιολογήσεων του κενού και ειδικότερα κατά πόσον οι αξιολογήσεις του κενού:

α) εντόπιζαν και προσδιόριζαν ποσοτικά την ανάγκη δράσης του δημόσιου τομέα για τη λήψη μέτρων χρηματοοικονομικής τεχνικής για τις ΜΜΕ·

β) συνδέονταν με τα σχετικά επιχειρησιακά προγράμματα·

γ) διατέθηκαν αρκετά νωρίτερα σε όλους τους ενδιαφερομένους.

28. Μολονότι όλες οι αξιολογήσεις του κενού του ΕΤΕ εφάρμοσαν μια τυποποιημένη μεθοδολογία (δηλαδή ένα κοινό πρότυπο), εμφάνιζαν εξαιρετικά ανόμοια επίπεδα ποιότητας. Ωστόσο, το Συνέδριο προσδιόρισε την αξιολόγηση του κενού χρηματοδότησης του ΕΤΕ για τη Σουηδία ως ορθή πρακτική και τη χρησιμοποίησε ως σημείο αναφοράς (βλέπε πλαίσιο 1).

ΠΛΑΙΣΙΟ 1

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΚΕΝΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗΣ ΤΟΥ ΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗ ΣΟΥΗΔΙΑ, ΜΙΑ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΟΡΘΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ

Η αξιολόγηση του κενού χρηματοδότησης από το ΕΤΕ ολοκληρώθηκε τον Ιανουάριο του 2007 και περιλάμβανε τα ακόλουθα στοιχεία:

πλήρη ανάλυση της εθνικής ζήτησης και προσφοράς χρηματοδότησης για τις ΜΜΕ ανά είδος χρηματοπιστωτικού μέσου και, ανάλογα με την περίπτωση, συνεκτίμηση των τοπικών ιδιαιτεροτήτων·

περιοχές στις οποίες η ύπαρξη κενών χρηματοδότησης μπορούσε ή δεν μπορούσε εύλογα να εξακριβωθεί·

παραπομπές σε προηγούμενη στήριξη του ΕΤΠΑ ή άλλη πρόσβαση σε προγράμματα χρηματοδότησης της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του ρόλου του Ομίλου ΕΤΕπ·

πληροφορίες σχετικά με την προβλεπόμενη διάρθρωση της συγχρηματοδότησης των ΜΜΕ (κατανομή κεφαλαίων), συμπεριλαμβανομένου ενός συνδέσμου με το επιχειρησιακό πρόγραμμα το οποίο υποβλήθηκε για έγκριση στην Επιτροπή·

πληροφορίες σχετικά με δυνητικούς χρηματοπιστωτικούς διαμεσολαβητές που θα μπορούσαν να εφαρμόσουν τη χρηματοδότηση.

2000-2006: ΓΕΝΙΚΑ, ΑΠΟΥΣΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΚΕΝΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗΣ

29. Κατά την περίοδο προγραμματισμού 2000-2006, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη δεν αξιολόγησαν γενικά το κενό χρηματοδότησης των ΜΜΕ. Μολονότι δαπανήθηκαν 1,60 δισεκατομμύρια ευρώ σε μέτρα χρηματοοικονομικής τεχνικής για τις ΜΜΕ, οι αξιολογήσεις του κενού χρηματοδότησης δεν ήταν υποχρεωτικές ούτε συνιστώνταν από την Επιτροπή.

30. Οι εκ των προτέρων αξιολογήσεις, όπως προβλέπονται από τους κανονισμούς των διαρθρωτικών ταμείων [18], δεν περιλάμβαναν κατάλληλη αξιολόγηση του κενού χρηματοδότησης των ΜΜΕ. Για παράδειγμα, στην Πορτογαλία, προγράμματα για τις ΜΜΕ χρηματοδοτήθηκαν χωρίς καμία προηγούμενη αξιολόγηση του κενού χρηματοδότησης, ενώ στη Γερμανία (περιφέρειες του Βερολίνου και της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας) οι αξιολογήσεις που πραγματοποιήθηκαν δεν ήταν συγκεκριμένες και η πραγματική χρήση τους από τους σχετικούς φορείς είναι αβέβαιη.

2007-2013: ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΕΣ

31. Για την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013, δεν υπάρχουν συγκεκριμένες νομικές απαιτήσεις όσον αφορά την ύπαρξη και τη χρήση αξιολογήσεων του κενού χρηματοδότησης των ΜΜΕ σε επίπεδο επιχειρησιακού προγράμματος. Ωστόσο, η Επιτροπή, έχοντας επίγνωση της χρησιμότητάς τους, αποφάσισε σε συνεργασία με το ΕΤΕ να συγχρηματοδοτήσει αξιολογήσεις του κενού χρηματοδότησης οι οποίες θα εκπονούνταν κατόπιν αιτήματος των κρατών μελών και δωρεάν [19]. Αυτές θα χρησιμοποιούνταν για την κατάρτιση επιχειρησιακών προγραμμάτων, προκειμένου να καθοριστούν στόχοι και πόροι για τη βελτίωση της πρόσβασης των ΜΜΕ σε χρηματοδότηση.

32. Στο διάστημα από το 2006 έως το 2009, το ΕΤΕ εκπόνησε 55 αξιολογήσεις του κενού χρηματοδότησης κατόπιν προαιρετικού αιτήματος 20 κρατών μελών, εκ των οποίων 18 εξετάστηκαν κατά τη διάρκεια του ελέγχου. Εκτός από τις αξιολογήσεις του κενού χρηματοδότησης που αφορούσαν τα κράτη μέλη που υποβλήθηκαν σε έλεγχο, εξετάστηκαν πρόσθετες αξιολογήσεις των κενών χρηματοδότησης οι οποίες εκπονήθηκαν για την Ισπανία, τη Γαλλία και την Πολωνία, καθώς τα τρία αυτά κράτη μέλη αντιπροσώπευαν το μεγαλύτερο μέρος των αξιολογήσεων του κενού χρηματοδότησης.

ΤΟ ΕΤΕ ΕΝΤΟΠΙΣΕ ΚΑΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΕ ΠΟΣΟΤΙΚΑ ΤΗΝ ΑΝΑΓΚΗ ΔΡΑΣΗΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΤΟΜΕΑ

33. Για όλες τις αξιολογήσεις του κενού χρηματοδότησης που εξετάστηκαν, το ΕΤΕ προσδιόρισε ποσοτικά το κενό χρηματοδότησης και κατέληξε στη διαπίστωση ότι υπήρχε ανάγκη ανάληψης δράσης από τον δημόσιο τομέα υπέρ των μέσων χρηματοοικονομικής τεχνικής για τις ΜΜΕ.

34. Ωστόσο, το ΕΤΕ έκανε σπάνιες μόνον αναφορές σε προηγούμενη στήριξη από την ΕΕ της πρόσβασης των ΜΜΕ σε χρηματοδότηση εντός ή εκτός του πλαισίου του ΕΤΠΑ. Στις περιπτώσεις στις οποίες το ΕΤΕ αναφέρθηκε στην εν λόγω στήριξη, δεν επιχείρησε να αντλήσει διδάγματα.

ΑΠΟΥΣΙΑ ΣΑΦΟΥΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΜΕ ΤΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ

35. Σε καμία από τις περιπτώσεις που εξετάστηκαν οι αξιολογήσεις του κενού χρηματοδότησης από το ΕΤΕ δεν συνδέονταν με τα επιχειρησιακά προγράμματα του ΕΤΠΑ στα οποία ανήκαν. Οι αξιολογήσεις του κενού χρηματοδότησης που εκπόνησε το ΕΤΕ διενεργήθηκαν ανεξάρτητα από τη διαδικασία του επιχειρησιακού προγράμματος, εμφάνισαν συχνά καθυστερήσεις και οδήγησαν στη μη βέλτιστη δυνατή κατανομή κεφαλαίων από τα μέτρα του επιχειρησιακού προγράμματος σε χρηματοπιστωτικά μέσα.

36. Ως εκ τούτου, κατά τη διαπραγμάτευση των επακόλουθων συμφωνιών-πλαισίων (μεταξύ κρατών μελών και διαχειριστών ταμείων χαρτοφυλακίου), επανεμφανίστηκαν σημαντικοί περιορισμοί των επιχειρησιακών προγραμμάτων (π.χ. κατανομή μεταξύ διαφόρων ειδών μέσων, εδαφικοί περιορισμοί, απαιτήσεις παρακολούθησης και υποβολής εκθέσεων), οι οποίοι δεν είχαν εξεταστεί στις αξιολογήσεις του κενού χρηματοδότησης.

37. Παραδείγματος χάριν, οι πολωνικές περιφερειακές αρχές δεν ήταν ικανοποιημένες από το επίπεδο ποιότητας πέντε περιφερειακών αξιολογήσεων του κενού χρηματοδότησης [20]. Σε άλλες περιπτώσεις, οι αξιολογήσεις του κενού χρηματοδότησης αγνοήθηκαν σε μεγάλο βαθμό στο πλαίσιο της εφαρμογής των επιχειρησιακών προγραμμάτων (π.χ. Ανδαλουσία, Ουγγαρία).

38. Η Επιτροπή δεν απαίτησε ανεξάρτητη αξιολόγηση ή εξέταση της ποιότητας των αξιολογήσεων του κενού χρηματοδότησης που ζήτησε από το ΕΤΕ. Ωστόσο, η ΕΤΕπ διενήργησε μια αξιολόγηση, στην οποία χαρακτήρισε τις αξιολογήσεις του κενού χρηματοδότησης "εν μέρει μη ικανοποιητικές", επικρίνοντας κυρίως τις καθυστερήσεις στις διαδικασίες αξιολόγησης του κενού χρηματοδότησης και "διάφορα εξωτερικά προβλήματα", συμπεριλαμβανομένων κανονιστικών προβλημάτων [21].

ΟΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΕΝΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗΣ ΔΕΝ ΔΗΜΟΣΙΟΠΟΙΗΘΗΚΑΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΑ

39. Προκειμένου να βελτιστοποιηθεί το μέγεθος και η ποιότητα της προσφοράς χρηματοδότησης στις ΜΜΕ, είναι αναγκαίο να ευαισθητοποιηθούν όσο το δυνατόν περισσότερο οι ενδιαφερόμενοι για τις συγκεκριμένες ανάγκες χρηματοδότησης των ΜΜΕ. Αυτό σημαίνει ότι οι πλήρεις αξιολογήσεις του κενού χρηματοδότησης πρέπει να παρέχονται στους χρηματοπιστωτικούς διαμεσολαβητές, καθώς και στις διάφορες ομάδες συμφερόντων και στα δίκτυα ΜΜΕ ταυτόχρονα με την παροχή τους στις διαχειριστικές αρχές.

40. Σε αντίθεση με τις διατάξεις του Μνημονίου συνεννόησης [22], στην πλειονότητα των περιπτώσεων, οι πλήρεις εκθέσεις δεν δημοσιεύονταν, αλλά η Επιτροπή δημοσίευε μόνον συνόψεις.

ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΤΟΥ ΕΤΠΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ

41. Η ύπαρξη ενός κατάλληλου κανονιστικού και διοικητικού πλαισίου αποτελεί καθοριστικό παράγοντα επιτυχίας για την παροχή αποτελεσματικής και αποδοτικής πρόσβασης των ΜΜΕ στη χρηματοδότηση από τα κράτη μέλη και το πλήθος των εμπλεκόμενων περιφερειών και χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων.

42. Το Συνέδριο εξέτασε κατά πόσον:

α) το νομικό πλαίσιο και το πλαίσιο διαχείρισης έλαβαν επαρκώς υπόψη τη συγκεκριμένη φύση των διαφόρων χρηματοπιστωτικών μέσων·

β) η χρήση του ΕΤΠΑ, ως μηχανισμού εφαρμογής των χρηματοπιστωτικών μέσων, συνέβαλε στη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση·

γ) τα συστήματα παρακολούθησης και πληροφόρησης της Επιτροπής ήταν κατάλληλα για τον συγκεκριμένο σκοπό.

ΔΕΝ ΛΑΜΒΑΝΕΤΑΙ ΕΠΑΡΚΩΣ ΥΠΟΨΗ Η ΕΙΔΙΚΗ ΦΥΣΗ ΤΩΝ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ

43. Οι ισχύοντες κανονισμοί των διαρθρωτικών ταμείων [23] αναφέρουν ότι στα χρηματοπιστωτικά μέσα περιλαμβάνονται επιχειρηματικά κεφάλαια (μορφή χρηματοδότησης μετοχικού κεφαλαίου), δανειοδοτικά ταμεία και εγγυοδοτικά ταμεία. Οι κανονισμοί δεν περιλαμβάνουν καμία πρόσθετη συγκεκριμένη διάταξη σχετικά με τα ταμεία μετοχικού κεφαλαίου, τα δανειοδοτικά και τα εγγυοδοτικά ταμεία, τα οποία διαφέρουν θεμελιωδώς τόσο από τα μη επιστρεπτέα μέσα (μη επιστρεπτέες ενισχύσεις) όσο και μεταξύ τους. Ούτε ο δημοσιονομικός κανονισμός [24] αναφέρεται συγκεκριμένα στα χρηματοπιστωτικά μέσα.

44. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή διαχειρίζεται την επιστρεπτέα βοήθεια προς τις ΜΜΕ βάσει του ίδιου νομικού πλαισίου με τις μη επιστρεπτέες ενισχύσεις.

45. Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι το γεγονός αυτό δημιουργεί προβλήματα. Για παράδειγμα, σε μια έκθεση εσωτερικού ελέγχου του 2010 [25] διαπιστώθηκε ότι ο σχεδιασμός του κανονιστικού και του στρατηγικού πλαισίου δεν ήταν ο καταλληλότερος για την επίτευξη των στόχων και ότι ο ακατάλληλος σχεδιασμός του συστήματος μπορεί να έχει σημαντικές δυσμενείς συνέπειες στις επιδόσεις και στη φήμη της Επιτροπής.

46. Με στόχο να βοηθήσει τα κράτη μέλη να κατανοήσουν με ποιον τρόπο πρέπει να εφαρμόζονται οι κανονισμοί των διαρθρωτικών ταμείων για τη στήριξη χρηματοπιστωτικών μέσων, η Επιτροπή εξέδωσε πρώτα δύο ερμηνευτικά σημειώματα, με περιορισμένο αντικείμενο, τον Ιούλιο του 2007 και τον Δεκέμβριο του 2008. Η Επιτροπή εξέδωσε ένα συνολικό και συναφές ερμηνευτικό σημείωμα σχετικά με τα μέσα χρηματοοικονομικής τεχνικής, το οποίο πραγματοποιεί διάκριση μεταξύ των κύριων ειδών χρηματοπιστωτικών μέσων, μόλις τον Φεβρουάριο του 2011, ήτοι τέσσερα χρόνια μετά την έναρξη της τρέχουσας περιόδου προγραμματισμού.

47. Ωστόσο, το ερμηνευτικό σημείωμα της Επιτροπής, του Φεβρουαρίου του 2011, δεν είναι νομικά δεσμευτικό και εξακολουθούν να υφίστανται τέσσερις σημαντικές ανεπάρκειες στους κανονισμούς των διαρθρωτικών ταμείων:

ανεπαρκείς διατάξεις περί μόχλευσης και ανανέωσης κεφαλαίων·

δυνατότητα δέσμευσης μη αιτιολογημένων επιχορηγήσεων σε χρηματοπιστωτικά μέσα·

δυνατότητα μη αιτιολογημένης προσφυγής σε προνομιακή μεταχείριση του ιδιωτικού τομέα·

ασαφείς όροι επιλεξιμότητας για το κεφάλαιο κίνησης.

ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΠΕΡΙ ΜΟΧΛΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΝΕΩΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ

48. Μια πρώτη ανεπάρκεια αφορά την απουσία σαφούς αναφοράς στους κανονισμούς των διαρθρωτικών ταμείων σε κεφάλαια μόχλευσης και ανανεούμενα μη αναλωθέντα κεφάλαια γενικά και, ειδικότερα, στο πώς και έως πότε εφαρμόζονται οι εν λόγω έννοιες [26]. Όπως επανέλαβε πολλές φορές η Επιτροπή, πρόκειται για βασικά χαρακτηριστικά των μέσων χρηματοοικονομικής τεχνικής, καθώς και των διαρθρωτικών ταμείων στην τρέχουσα περίοδο προγραμματισμού [27].

49. Οι κανονισμοί των διαρθρωτικών ταμείων δεν ορίζουν μια συγκεκριμένη διάρκεια (10, 20, 30 έτη) ούτε συντελεστή ανακύκλωσης (τουλάχιστον μία, δύο, τρεις φορές) για την επαναχρησιμοποίηση μη αναλωθείσας χρηματοδότησης η οποία δεν εξαντλήθηκε. Επιπλέον, ο τρόπος με τον οποίο τα ταμεία μετοχικού κεφαλαίου, τα δανειοδοτικά ταμεία και τα εγγυοδοτικά ταμεία μοχλεύουν τη χρηματοδότηση διαφέρει θεμελιωδώς, και αυτό δεν αντικατοπτρίζεται στους κανονισμούς.

50. Μολονότι το σημείωμα του Φεβρουαρίου του 2011 αναγνωρίζει την ύπαρξη διαφορών ανάμεσα στα είδη χρηματοπιστωτικών μέσων, ελάχιστα αναφέρεται στο αποτέλεσμα μόχλευσής τους, κάνοντας λόγο για τα οφέλη της μόχλευσης χωρίς να την ορίζει και χωρίς να θέτει οποιεσδήποτε απαιτήσεις μόχλευσης (δείκτες μόχλευσης, συχνότητα και επαναχρησιμοποίηση μη αναλωθέντων κεφαλαίων) [28].

51. Όσον αφορά την ανανεούμενη φύση των κεφαλαίων, το ερμηνευτικό σημείωμα παρέχει καθοδήγηση παροτρύνοντας την ανακατανομή για το ίδιο είδος δράσης στην ίδια περιφέρεια που καλύπτεται από το επιχειρησιακό πρόγραμμα δημόσιων πόρων οι οποίοι επιστρέφονται ύστερα από έναν πρώτο κύκλο επενδύσεων [29]. Ωστόσο, οι διαχειριστικές αρχές διέθεταν πάντοτε σημαντική διακριτική ευχέρεια όσον αφορά την επαναχρησιμοποίηση των μη αναλωθέντων κεφαλαίων, εφόσον υπάρχουν, καθώς αυτά μπορούσαν πάντοτε να μετατραπούν εκ νέου σε μη επιστρεπτέες ενισχύσεις [30], μειώνοντας τα δυνητικά οφέλη των μέσων χρηματοοικονομικής τεχνικής.

52. Στην Ανδαλουσία, παραδείγματος χάριν, η διάταξη περί εκκαθάρισης ανέφερε απλώς ότι τα εναπομένοντα ρευστοποιηθέντα κεφάλαια πρέπει να μεταβιβαστούν στο περιφερειακό δημόσιο ταμείο και, ακολούθως, να χρησιμοποιηθούν ελεύθερα από την περιφερειακή κυβέρνηση. Αυτό σήμαινε ότι η μη αναλωθείσα χρηματοδότηση μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να καλύψει τακτικές δαπάνες της περιφερειακής κυβέρνησης ή με τη μορφή χορήγησης μη επιστρεπτέων ενισχύσεων σε άλλους οικονομικούς φορείς εκτός μικρών επιχειρήσεων [31].

53. Επιπλέον, όπως εξηγείται κατωτέρω στα σημεία 78 έως 83, τα συστήματα παρακολούθησης και πληροφόρησης που έχουν θεσπιστεί δεν παρέχουν τη δυνατότητα να επαληθεύεται κατά πόσον μια επενδυτική στρατηγική, μια πολιτική εξόδου και οι διατάξεις περί εκκαθάρισης [32] καθορίζουν αποτελεσματικά τους όρους και τις προϋποθέσεις βάσει των οποίων η μη αναλωθείσα χρηματοδότηση θα μπορούσε να ανανεώνεται. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή δεν λαμβάνει επαρκείς πληροφορίες ώστε να παρακολουθεί την ανανεούμενη φύση των κεφαλαίων.

ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΔΕΣΜΕΥΣΗΣ ΜΗ ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΜΕΝΩΝ ΕΠΙΧΟΡΗΓΗΣΕΩΝ ΣΕ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΑ ΜΕΣΑ

54. Η δεύτερη ανεπάρκεια συνίσταται στο γεγονός ότι, βάσει του ισχύοντος κανονισμού των διαρθρωτικών ταμείων [33], τα κράτη μέλη που εφάρμοσαν ταμεία χαρτοφυλακίου δεν υπόκεινται σε αυτόματες αποδεσμεύσεις κατά τη διάρκεια του επιχειρησιακού προγράμματος, όταν δεν έχουν πραγματοποιηθεί εκταμιεύσεις από το ταμείο χαρτοφυλακίου.

55. Όπως αναφέρεται στο σημείο 32, τα κράτη μέλη δεν υποχρεούνταν να προβούν σε αξιολογήσεις του κενού χρηματοδότησης των ΜΜΕ. Ως εκ τούτου, ο νομοθέτης παρέσχε τη δυνατότητα υπερβολικών επιχορηγήσεων σε χρηματοπιστωτικά μέσα.

56. Η Επιτροπή θα είναι σε θέση να τακτοποιήσει την κατάσταση μόνον κατά το κλείσιμο του προγράμματος, ήτοι περισσότερο από δύο έτη μετά τη λήξη της επταετούς περιόδου προγραμματισμού.

57. Χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας τέτοιας υπερβολικής επιχορήγησης αποτελεί ένα εγγυοδοτικό ταμείο στην Ιταλία (βλέπε πλαίσιο 2).

ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΜΗ ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΜΕΝΗΣ ΠΡΟΣΦΥΓΗΣ ΣΕ ΠΡΟΝΟΜΙΑΚΗ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΙΔΙΩΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ

58. Μια ακόμη ανεπάρκεια είναι το γεγονός ότι οι κανονισμοί των διαρθρωτικών ταμείων [34] επιτρέπουν, χωρίς περαιτέρω διευκρινίσεις, την προσφυγή σε προνομιακή μεταχείριση του ιδιωτικού τομέα έναντι του δημόσιου τομέα, στην προκειμένη περίπτωση των διαρθρωτικών ταμείων. Η προνομιακή αυτή μεταχείριση εκδηλώνεται στην πράξη όταν οι συμβάσεις δεν παρέχουν στο ΕΤΠΑ τα ίδια δικαιώματα εξόφλησης με τους ιδιωτικούς συγχρηματοδότες (δηλαδή όχι σε βάση pari passu).

59. Η προνομιακή μεταχείριση μπορεί να δικαιολογείται για την προσέλκυση ιδιωτικών επενδυτών ή δανειστών αυξάνοντας τις πιθανότητες εξόφλησής τους και παρέχοντας καλύτερη ανταμοιβή κινδύνου/απόδοσης. Ωστόσο, η χρήση της πρέπει να αιτιολογείται προσεκτικά, δεδομένου ότι περιορίζει την ικανότητα άντλησης επαρκούς μη αναλωθείσας χρηματοδότησης για το επόμενο κύμα ΜΜΕ.

ΠΛΑΙΣΙΟ 2

ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΗΣ ΕΠΙΧΟΡΗΓΗΣΗΣ: ΕΓΓΥΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΤΠΑ ΣΤΗΝ ΙΤΑΛΙΑ (ΣΑΡΔΗΝΙΑ)

Η διαχειριστική αρχή της Σαρδηνίας δεν ζήτησε τη διενέργεια αξιολόγησης του κενού χρηματοδότησης. Λαμβάνοντας υπόψη τον στόχο χρηματοδοτικής μόχλευσης του 10 σε συνδυασμό με μέσο ποσοστό εγγύησης 65 % που προβλεπόταν στο επιχειρηματικό σχέδιο της διαχειριστικής αρχής [35], η προικοδότηση ύψους 233 εκατομμυρίων ευρώ προς το ταμείο μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα την έκδοση νέων εγγυήσεων ύψους τουλάχιστον 3585 εκατομμυρίων ευρώ, ήτοι ποσό κατά 51 % υψηλότερο από το μέγιστο αναμενόμενο ποσό των νέων εγγυήσεων σύμφωνα με το επιχειρηματικό σχέδιο.

Κάτι τέτοιο αντιπροσωπεύει περίπου 38 % των ανεξόφλητων ομολογιών όλων των επιχειρήσεων της Σαρδηνίας (επί του παρόντος 11803 εκατομμύρια ευρώ), και είναι επομένως μη ρεαλιστικό. Στα μέσα του 2011, είχε αναληφθεί δέσμευση έναντι του εν λόγω ταμείου για 1,5 εκατομμύριο ευρώ σε συνολική προικοδότηση 233 εκατομμυρίων ευρώ. Η υπερβολική αυτή προικοδότηση δεν υπόκειται σε αυτόματες αποδεσμεύσεις.

60. Για τον λόγο αυτό, οι διαχειριστικές αρχές πρέπει να αξιολογούν κατά πόσον υφίσταται προνομιακή μεταχείριση και κατά πόσον αυτή είναι αιτιολογημένη [36]. Ωστόσο, ούτε οι ισχύοντες κανονισμοί των διαρθρωτικών ταμείων ούτε τα ερμηνευτικά σημειώματα της Επιτροπής προσδιορίζουν το θέμα αυτό περαιτέρω.

61. Τρεις περιπτώσεις αδικαιολόγητης προσφυγής σε προνομιακή μεταχείριση εντοπίστηκαν στις αγγλικές περιφέρειες του Λονδίνου, του Merseyside και του Yorkshire & Humber, αντίστοιχα. Εάν ένα μόνον από τα κεφάλαια κατώτερης κατάταξης είχε αθετήσει τις υποχρεώσεις του, το ταμείο χαρτοφυλακίου θα έπρεπε να εξοφλήσει πρώτα την τράπεζα εις βάρος των ταμείων που δεν αθέτησαν τις υποχρεώσεις τους.

62. Μια τέταρτη περίπτωση διαπιστώθηκε στην Ουγγαρία, όπου επενδυτές σε μετοχικά κεφάλαια εξασφάλισαν την απόδοσή τους χρησιμοποιώντας μια ρήτρα περιορισμού της απόδοσης εις βάρος του δημόσιου χρηματοδότη και περιόρισαν τον κίνδυνό τους χρησιμοποιώντας μια ρήτρα μετριασμού των απωλειών. Ως εκ τούτου, ο δημόσιος χρηματοδότης αναλαμβάνει τον πλήρη κίνδυνο, χωρίς ωστόσο να αποκομίζει οφέλη σε περίπτωση αύξησης.

ΑΣΑΦΕΙΣ ΟΡΟΙ ΕΠΙΛΕΞΙΜΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΙΝΗΣΗΣ

63. Μια ακόμη ανεπάρκεια αφορά τους όρους επιλεξιμότητας για το κεφάλαιο κίνησης, οι οποίοι δεν λαμβάνονται υπόψη στους κανονισμούς των διαρθρωτικών ταμείων. Στο ερμηνευτικό σημείωμά της του Φεβρουαρίου του 2011, η Επιτροπή θεωρεί ότι η χρηματοδότηση κεφαλαίου κίνησης η οποία δεν συνδέεται με σχέδιο για τη δημιουργία ή την επέκταση μιας επιχείρησης δεν πρέπει να υποστηρίζεται με χρηματοπιστωτικά μέσα [37].

64. Η χρήση του αμφιλεγόμενου όρου "κεφάλαιο επέκτασης" και οι πολλές εξαιρέσεις στη χρήση κεφαλαίου κίνησης προκάλεσαν σύγχυση στα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα στα κράτη μέλη. Πράγματι, η Επιτροπή διατύπωσε την άποψη ότι η επιλεξιμότητα για κεφάλαιο κίνησης πρέπει να εξετάζεται και να εφαρμόζεται κατά περίπτωση, λαμβάνοντας κατάλληλα υπόψη και τηρώντας την ισχύουσα νομοθεσία και τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις [38].

65. Οι συνέπειες της νομικής αυτής αβεβαιότητας μπορεί να γίνουν αισθητές, για παράδειγμα, στην Ουγγαρία, όπου η διαχειριστική αρχή δήλωσε ότι οι προϋποθέσεις της Επιτροπής είναι δύσκολο να ερμηνευθούν, δεν μπορούν να παρακολουθηθούν, και αυξάνουν τον κίνδυνο για τους χρηματοπιστωτικούς διαμεσολαβητές σε τέτοιο βαθμό ώστε να μην ενδιαφέρονται να χορηγήσουν κεφάλαιο κίνησης στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ.

ΤΑ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΕΤΠΑ ΠΑΡΕΜΠΟΔΙΖΟΥΝ ΤΗ ΧΡΗΣΤΗ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ

66. Τα χαρακτηριστικά του ΕΤΠΑ τα οποία παρεμποδίζουν τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση των χρηματοπιστωτικών μέσων είναι κυρίως η εδαφικότητα και η ανεπαρκής κρίσιμη μάζα του (συνέπειες διασκορπισμού). Τα χαρακτηριστικά αυτά επηρέασαν το ΕΤΠΑ καθ’ όλη τη διάρκεια των διαφόρων περιόδων προγραμματισμού.

ΕΤΠΑ: ΕΔΑΦΙΚΟΤΗΤΑ ΜΕ ΕΥΡΕΙΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΤΑΜΕΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΜΜΕ

67. Το πρώτο εγγενές χαρακτηριστικό του ΕΤΠΑ είναι η εδαφική προσέγγισή του. Για την εφαρμογή του, τα 27 κράτη μέλη έχουν υποδιαιρεθεί σε 271 στατιστικά καθορισμένες περιφέρειες, δηλαδή συνήθως στο επίπεδο των NUTS 2 [39].

68. Η προσέγγιση αυτή αντιφάσκει προς τη δήλωση της Επιτροπής σύμφωνα με την οποία ο ανταγωνισμός που υφίστανται οι ευρωπαϊκές εταιρείες έχει ολοένα και περισσότερο παγκόσμιο χαρακτήρα και η καινοτομία είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο το οποίο δεν μπορεί να στεφθεί από επιτυχία και να είναι βιώσιμο σε κλειστό περιβάλλον [40]. Πράγματι, σε αντίθεση με την επιστρεπτέα βοήθεια που συγχρηματοδοτείται από το ΕΤΠΑ, άλλα χρηματοπιστωτικά μέσα για τις ΜΜΕ (π.χ. ενισχύσεις εκκίνησης του ΕΜΤ, GIF, χρηματοδοτικός μηχανισμός ΜΜΕ (SMEFF), SMEG κ.λπ.) τα οποία διαχειρίζεται η Επιτροπή δεν υπόκεινται σε τέτοιους εδαφικούς περιορισμούς εντός της ΕΕ.

69. Επιπλέον, το Συνέδριο εντόπισε αρκετές περιπτώσεις ορθής πρακτικής χωρίς εδαφικούς περιορισμούς στην ΕΕ (Γερμανία) και εκτός της ΕΕ (Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και Ισραήλ), ορισμένες εκ των οποίων εξηγούνται περαιτέρω στο πλαίσιο 3.

70. Η περιφερειακή αυτή κατάτμηση εμποδίζει τη χρήση συνήθων δεικτών που συνδέονται με τα χρηματοπιστωτικά μέσα, όπως το ποσοστό ξένου κεφαλαίου στους ισολογισμούς των ΜΜΕ, το ποσοστό τραπεζικής διαμεσολάβησης, το ποσοστό αθέτησης, το ποσοστό απόρριψης δανείων ή ο λόγος ιδίων κεφαλαίων προς δανειακά κεφάλαια. Πράγματι, σε πολλές περιπτώσεις, τέτοια στατιστικά στοιχεία δεν υπάρχουν σε περιφερειακό επίπεδο ή τουλάχιστον στο επίπεδο της περιφερειακής κατάτμησης που αποτελεί τη βάση της στήριξης του ΕΤΠΑ.

ΤΟ ΕΤΠΑ ΔΕΝ ΑΠΟΤΡΕΠΕΙ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΑΜΕΙΩΝ ΜΕΓΕΘΟΥΣ ΚΑΤΩΤΕΡΟΥ ΤΗΣ ΚΡΙΣΙΜΗΣ ΜΑΖΑΣ (ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΔΙΑΣΚΟΡΠΙΣΜΟΥ)

71. Κατά τη διαδικασία κατανομής των κεφαλαίων του επιχειρησιακού προγράμματος, οι δημόσιες αρχές, οι οποίες δεν είναι συνήθως εξοικειωμένες με τη χρηματοδότηση ΜΜΕ, κατανέμουν με τέτοιο τρόπο τις δημόσιες επιχορηγήσεις στα ταμεία με αποτέλεσμα το μέγεθός τους συχνά να μην επιτυγχάνει την κρίσιμη μάζα. Αυτό δεν είναι αποτέλεσμα μόνον της περιφερειακής προσέγγισης που προαναφέρθηκε, αλλά ενδεχομένως διαφορετικών θεματικών επιχειρησιακών προγραμμάτων με πολλαπλούς οικονομικούς, περιβαλλοντικούς, κοινωνικούς και εδαφικούς στόχους.

72. Η παροχή πρόσβασης σε χρηματοδότηση με ταμεία μεγέθους κατώτερου της κρίσιμης μάζας είναι πολύ πιθανό να μην είναι βιώσιμη, και τούτο επειδή τα γενικά έξοδα και οι κίνδυνοι που σχετίζονται με επενδύσεις και δάνεια δεν μπορούν να κατανεμηθούν σε επαρκή αριθμό ΜΜΕ [41].

ΠΛΑΙΣΙΟ 3

ΟΡΘΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΔΙΑΠΙΣΤΩΘΕΙΣΑ ΣΕ ΑΛΛΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΜΜΕ

Στη Γερμανία, το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Ανασυγκρότησης (ΕΠΑ) δεν περιορίζεται από οποιαδήποτε διάρκεια προγράμματος και δεν εφαρμόζεται περιφερειακά. Ως διαρκές εθνικό ταμείο προς όφελος των επιχειρήσεων της Γερμανίας, είναι πραγματικά ανανεούμενο, καθώς η μη αναλωθείσα χρηματοδότηση δεν μπορεί να μετατραπεί εκ νέου σε μη επιστρεπτέες ενισχύσεις.

Το πρόγραμμα επενδυτικών εταιρειών μικρών επιχειρήσεων (SBIC) στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, καθώς και το Ταμείο Ε&Α, το πρόγραμμα Yozma και το πρόγραμμα εκκολαπτηρίων τεχνολογίας του Υπουργείου Βιομηχανίας, Εμπορίου και Εργασίας του Ισραήλ (MOITAL) [42] παρέχουν πρόσβαση σε χρηματοδότηση σε μικρές επιχειρήσεις χωρίς να εφαρμόζουν περιφερειακές διαφοροποιήσεις. Το SBIC δίνει έμφαση στη διαπίστευση και στον έλεγχο των χρηματοπιστωτικών διαμεσολαβητών, ενώ το MOITAL επικεντρώνεται αυστηρά στις ΜΜΕ υψηλής τεχνολογίας.

Όλα τα ως άνω προγράμματα δίνουν έμφαση σε άλλους βασικούς παράγοντες, μολονότι υπάρχουν σημαντικές περιφερειακές διαφορές στη Γερμανία, στις Ηνωμένες Πολιτείες και στο Ισραήλ.

73. Στο Ηνωμένο Βασίλειο και στη Γερμανία διασκορπίστηκαν 433 και 204 εκατομμύρια ευρώ, αντίστοιχα, κατά την περίοδο προγραμματισμού 2000-2006, σε 31 περιφέρειες στο Ηνωμένο Βασίλειο (περίπου 14 εκατομμύρια ευρώ ανά περιφέρεια κατά μέσο όρο) και σε 21 περιφέρειες στη Γερμανία (περίπου 10 εκατομμύρια ευρώ ανά περιφέρεια κατά μέσο όρο). Ειδικότερα, 14 περιφερειακές χρηματοδοτικές δομές διέθεταν λιγότερα από 10 εκατομμύρια ευρώ για να χρηματοδοτήσουν ΜΜΕ στις ανεπτυγμένες και πυκνοκατοικημένες περιφέρειες Βερολίνου, Λονδίνου, Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας και West Midlands με διάφορα χρηματοπιστωτικά μέσα. Επιπλέον, στην περίπτωση του Βερολίνου, τα ταμεία έπρεπε να διακρίνουν τις ΜΜΕ ανάλογα με την τοποθεσία της επιχειρηματικής τους δραστηριότητας σε πέντε διαφορετικές εδαφικές μονάδες [43].

74. Στον πίνακα 1 παρατίθενται τα μεγέθη των ταμείων, συμπεριλαμβανομένης της ιδιωτικής συνεισφοράς, κατά περίπτωση, σε τέσσερις διαφορετικές περιφέρειες της ΕΕ.

ΠΙΝΑΚΑΣ 1

ΜΕΓΕΘΗ ΤΑΜΕΙΩΝ ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ ΕΤΠΑ ΒΕΡΟΛΙΝΟΥ, ΒΟΡΕΙΑΣ ΡΗΝΑΝΙΑΣ-ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ, ΛΟΝΔΙΝΟΥ ΚΑΙ WEST MIDLANDS (ΤΑ ΟΝΟΜΑΤΑ ΤΩΝ ΤΑΜΕΙΩΝ ΔΕΝ ΑΝΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΠΛΗΡΩΣ)

Σημείωση:Συναλλαγματική ισοτιμία GBP/EUR της ΕΚΤ στις 31 Δεκεμβρίου 2008 (ημερομηνία κλεισίματος πληρωμών): 1,0499.

ΧΩΡΑ | ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ | ΟΝΟΜΑ ΤΑΜΕΙΟΥ | ΜΕΓΕΘΟΣ ΤΑΜΕΙΟΥ (σε εκατομμύρια ευρώ) |

ΓΕΡΜΑΝΙΑ | Βερολίνο | Δανειοδοτικό Ταμείο A (τμήμα στόχου 1) | 4,52 |

Δανειοδοτικό Ταμείο A (τμήμα στόχου 2) | 7,22 |

Ταμείο Μετοχικού Κεφαλαίου A (τμήμα στόχου 1) | 1,26 |

Ταμείο Μετοχικού Κεφαλαίου A (τμήμα στόχου 2) | 4,14 |

Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία | Ταμείο Μετοχικού Κεφαλαίου D | 0,41 |

ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ | Λονδίνο | Ταμείο Μετοχικού Κεφαλαίου O (στόχος 2) | 7,98 |

Ταμείο Μετοχικού Κεφαλαίου N (στόχος 2) | 5,95 |

Δανειοδοτικό Ταμείο H (πράξη δανείων) | 3,62 |

Δανειοδοτικό Ταμείο G | 1,88 |

Δανειοδοτικό Ταμείο H (ενδιάμεση πράξη) | 0,82 |

West Midlands | Ταμείο Μετοχικού Κεφαλαίου P | 13,12 | Ταμείο Μετοχικού Κεφαλαίου L |

13,08 | Δανειοδοτικό Ταμείο J | 7,08 |

Ταμείο Μετοχικού Κεφαλαίου Q | 6,23 | Ταμείο Μετοχικού Κεφαλαίου M |

3,46 | Δανειοδοτικό Ταμείο I | 1,00 |

75. Στην περίπτωση τριών ταμείων, τα οποία κάλυπταν αντίστοιχα τις περιφέρειες Λονδίνου, Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας και West Midlands, ο συνδυασμός του προφίλ κινδύνου και του μικρού μεγέθους του ταμείου έθεσαν στην πραγματικότητα σε κίνδυνο ολόκληρο το χαρτοφυλάκιο του ταμείου, λόγω της ανεπαρκούς διαφοροποίησης του κινδύνου που ανέλαβε το ταμείο.

76. Ο κίνδυνος διασκορπισμού της χρηματοδότησης για τις ΜΜΕ από τις διαχειριστικές αρχές του ΕΤΠΑ αφορά και την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013. Κατά τον χρόνο διενέργειας του ελέγχου, δεν υπήρχαν στοιχεία που να υποδεικνύουν ότι οι οικείες περιφέρειες θα διαθέτουν μεγέθη ταμείων με επαρκή κρίσιμη μάζα προικοδότησης. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα περιγράφεται στο πλαίσιο 4 (Σλοβακία).

77. Αντιθέτως, η σύσταση ταμείων χαρτοφυλακίου και ταμείων με επαρκή κρίσιμη μάζα διευκολύνεται όταν, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία του, ένα κράτος μέλος μπορεί να θεωρεί την επικράτειά του ενιαία περιοχή (Λιθουανία) ή να προορίζει μέτρα χρηματοοικονομικής τεχνικής για ένα συγκεκριμένο επιχειρησιακό πρόγραμμα σε επίπεδο περισσότερων περιφερειών (Πορτογαλία). Ταυτόχρονα, αυτό διευκολύνει την εφαρμογή, καθώς εμπλέκεται μόνο μία διαχειριστική αρχή.

ΠΛΑΙΣΙΟ 4

ΑΝΕΠΑΡΚΗΣ ΚΡΙΣΙΜΗ ΜΑΖΑ ΣΤΗ ΣΛΟΒΑΚΙΑ

Στη Σλοβακία, για παράδειγμα, ταμεία μεγέθους ανεπαρκούς κρίσιμης μάζας έλαβαν αρχικά πόρους από πέντε διαφορετικά εθνικά επιχειρησιακά προγράμματα, παρά την αντίθετη ρητή συμβουλή του ΕΤΕ, διαχειριστή του ταμείου χαρτοφυλακίου.

Το πρόβλημα του μεγέθους ανεπαρκούς κρίσιμης μάζας επιδεινώθηκε με την εφαρμογή των εννοιών της "ενισχυόμενης" και της "μη ενισχυόμενης περιοχής" της Επιτροπής, οι οποίες χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο της συμμόρφωσης προς τους κανόνες της ΕΕ για τις κρατικές ενισχύσεις και δεν σχετίζονται με την έννοια του κενού χρηματοδότησης των ΜΜΕ.

Προκειμένου να εξασφαλίσουν εθνική εξαίρεση από τους κανόνες για τις εθνικές ενισχύσεις, οι σλοβακικές αρχές όρισαν την Μπρατισλάβα ως "μη ενισχυόμενη περιοχή". Το ένα τρίτο του συνόλου των σλοβακικών ΜΜΕ και το ήμισυ του δυναμικού έρευνας και ανάπτυξης της Σλοβακίας βρίσκονται στην περιφέρεια της πρωτεύουσας. Ως εκ τούτου, πολλές ΜΜΕ αποκλείστηκαν από τα οφέλη εγγυοδοτικών μέσων και επιχορηγήθηκαν με πολύ μικρό ποσό με μέσα μετοχικού κεφαλαίου.

ΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ ΔΕΝ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΝΟΝΤΑΙ ΣΤΙΣ ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ

78. Η συνδυασμένη πολυπλοκότητα των χρηματοπιστωτικών μέσων, της επιμερισμένης διαχείρισης και των κανόνων των κρατικών ενισχύσεων και των διαρθρωτικών ταμείων απαιτούσαν ειδικά συστήματα πληροφόρησης, επικοινωνίας και παρακολούθησης μεταξύ της Επιτροπής, των διαχειριστικών αρχών και των δικαιούχων (των χρηματοπιστωτικών διαμεσολαβητών). Επιπλέον, λαμβανομένων υπόψη των νέων διατάξεων του κανονιστικού πλαισίου 2007-2013, τα κράτη μέλη και άλλοι ενδιαφερόμενοι επιζήτησαν ειδικότερα την καθοδήγηση και τις συμβουλές της Επιτροπής.

79. Τόσο κατά την περίοδο προγραμματισμού 2000-2006 όσο και κατά την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013, τα κράτη μέλη και οι διαχειριστικές αρχές πρέπει να επικοινωνούν με τα λεγόμενα "γεωγραφικά γραφεία" της ΓΔ Περιφερειακής Πολιτικής. Βάσει των πορισμάτων εσωτερικού ελέγχου της ΓΔ Περιφερειακής Πολιτικής, στα εν λόγω γραφεία διαπιστώθηκε ελλιπής ροή πληροφοριών και περιορισμένη διαφάνεια [44].

80. Κατά την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013, η Επιτροπή συγκρότησε μονάδα με αρμοδιότητα, μεταξύ άλλων, τα χρηματοπιστωτικά μέσα για τις ΜΜΕ με στήριξη του ΕΤΠΑ. Εντούτοις, στους περισσότερους υπαλλήλους ανατέθηκαν άλλες δραστηριότητες εντός της μονάδας.

81. Στην πράξη, μόνο σε τρεις υπαλλήλους σε ισοδύναμα πλήρους απασχόλησης ανατέθηκαν μέσα χρηματοοικονομικής τεχνικής για τις ΜΜΕ. Καθώς οι εσωτερικές εκκλήσεις για ανταλλαγή γνώσεων και εμπειρογνωμοσύνης με άλλες γενικές διευθύνσεις δεν εισακούστηκαν [45] και δεδομένου ότι δεν υπάρχει καμία συγκεκριμένη εφαρμογή πληροφορικής με δυνατότητα πρόσβασης για τα κράτη μέλη και τους ενδιαφερομένους, η Επιτροπή ενδέχεται να μη διαθέτει τα μέσα για την παροχή κατάλληλης καθοδήγησης και συμβουλών.

82. Οι τυποποιημένοι μηχανισμοί παρακολούθησης της πολιτικής συνοχής που θεσπίστηκαν για το ΕΤΠΑ [46] είναι ακατάλληλοι ή δεν είναι προσαρμοσμένοι στον σκοπό των χρηματοπιστωτικών μέσων.

α) Οι ετήσιες εκθέσεις εφαρμογής, με εξαίρεση το Ηνωμένο Βασίλειο, δεν αναφέρονται ειδικά στις επιδόσεις των μέσων χρηματοοικονομικής τεχνικής.

β) Νομικά, η αρμοδιότητα των επιτροπών παρακολούθησης αφορά την παρακολούθηση σε επίπεδο επιχειρησιακού προγράμματος [47]. Ως εκ τούτου, δεν είναι γενικά σε θέση να εξετάσουν τις ιδιαιτερότητες των διαφόρων ειδών μέσων χρηματοοικονομικής τεχνικής.

γ) Οι δείκτες επιχειρησιακών προγραμμάτων δεν πραγματοποιούν διάκριση μεταξύ χρηματοπιστωτικών μέσων (επιστρεπτέα μέσα) και μη επιστρεπτέων ενισχύσεων (μη επιστρεπτέα μέσα) [48]. Ως εκ τούτου, οι περισσότεροι από τους χρησιμοποιηθέντες δείκτες —"μακροδείκτες ανάπτυξης" προσανατολισμένοι στα αποτελέσματα [49]— δεν είναι χρήσιμοι για την αξιολόγηση της προόδου των μέσων χρηματοοικονομικής τεχνικής.

83. Έχοντας επίγνωση της αδυναμίας αυτής, στο ερμηνευτικό σημείωμά της του Φεβρουαρίου του 2011, η Επιτροπή συνέστησε στα 27 κράτη μέλη να αναφέρουν στοιχεία για περισσότερους από 100 προτεινόμενους δείκτες [50].

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΠΙΤΕΥΞΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

84. Κατά την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας και της αποδοτικότητας του ΕΤΠΑ στην εφαρμογή χρηματοπιστωτικών μέσων, το Συνέδριο εξέτασε εάν και κατά πόσον:

α) υπήρξαν καθυστερήσεις στη χρηματοδότηση των ΜΜΕ·

β) αδικαιολόγητα έξοδα διαχείρισης μείωσαν τα κεφάλαια που ήταν πραγματικά διαθέσιμα για τη χρηματοδότηση των ΜΜΕ (φαινόμενα διαφυγής) [51]·

γ) τα δημόσια κεφάλαια μόχλευσαν ιδιωτική χρηματοδότηση.

ΕΚΤΕΤΑΜΕΝΕΣ ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΕΙΣ

85. Ο έγκαιρος χαρακτήρας της παροχής πρόσβασης στις ΜΜΕ σε χρηματοδότηση μπορεί να αξιολογηθεί σε σύγκριση με την έναρξη των αντίστοιχων επιχειρησιακών προγραμμάτων, το 1999/2000 και το 2007, αντίστοιχα.

86. Εκτός από τον κίνδυνο για τη φήμη του προγράμματος που μπορεί να έχουν οι καθυστερήσεις στην πρόσβαση στη χρηματοδότηση, τα πιθανά πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα των καθυστερήσεων θα επηρεάσουν την ικανότητα της Επιτροπής να ανακυκλώσει κεφάλαια στην περίοδο προγραμματισμού 2007-2013 και στις επόμενες περιόδους προγραμματισμού.

87. Κάθε φορά που υπάρχουν καθυστερήσεις στην παροχή πρόσβασης στις ΜΜΕ σε χρηματοδότηση, τα ταμεία δεν μπορούν να δαπανήσουν τα χρήματα τα οποία μπορεί να δικαιούνται οι ΜΜΕ υπό μορφή χρηματοπιστωτικών μέσων. Από την άποψη της διαχειριστικής αρχής, αυτό σημαίνει ότι καθίσταται πιο ελκυστική η εναλλακτική δυνατότητα, δηλαδή η χρήση μη επιστρεπτέων ενισχύσεων για τις ΜΜΕ.

88. Οι κύριοι λόγοι των καθυστερήσεων σε αμφότερες τις περιόδους προγραμματισμού συνοψίζονται στον πίνακα 2. Οι καθυστερήσεις υπήρξαν εκτεταμένες σε όλα τα κράτη μέλη. Μερικά αίτια καθυστερήσεων επανεμφανίστηκαν στην τρέχουσα περίοδο προγραμματισμού και, με εξαίρεση την "εξασφάλιση χρηματοδότησης από τον ιδιωτικό τομέα", οι καθυστερήσεις σχετίζονται λιγότερο με ασταθείς χρηματοοικονομικές περιστάσεις και περισσότερο με διοικητικούς, νομικούς, οργανωτικούς ή στρατηγικούς λόγους.

ΠΙΝΑΚΑΣ 2

ΚΥΡΙΟΙ ΛΟΓΟΙ ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ ΤΟΥ ΕΤΠΑ

Σημείωση: Οι καθυστερήσεις ενδέχεται να μην αφορούν όλα τα είδη των παρεχόμενων χρηματοπιστωτικών μέσων· καθυστερήσεις διάρκειας κάτω των δύο ετών από την ημερομηνία έγκρισης του επιχειρησιακού προγράμματος αγνοήθηκαν· οι κατηγορίες απλουστεύθηκαν από τους ελεγκτές· όλες οι κατηγορίες βασίζονται σε αποδεικτικά στοιχεία.

ΛΟΓΟΙ ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΕΩΝ | ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ Ή ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ |

2000-2006

Χρονοβόρα διάρθρωση και διαπραγματεύσεις | Βερολίνο, Λονδίνο, Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία, Πορτογαλία, West Midlands |

Ζητήματα κρατικών ενισχύσεων σε περιφέρειες του στόχου 2 | Λονδίνο, Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία, West Midlands |

Καθοδήγηση από την Επιτροπή σχετικά με τις δομές των ταμείων | Βερολίνο, Λονδίνο |

Εξασφάλιση χρηματοδότησης του ιδιωτικού τομέα | Λονδίνο |

2007-2013

Χρονοβόρα διάρθρωση και διαπραγματεύσεις | Ελλάδα, Λονδίνο, Ουγγαρία, Πολωνία, Σλοβακία |

Εξασφάλιση χρηματοδότησης ιδιωτικού τομέα | Λονδίνο, West Midlands, Ουγγαρία |

Διοικητικοί λόγοι | Ανδαλουσία, Ελλάδα, Πολωνία, Σαρδηνία |

Διαπραγματεύσεις κόστους διαχείρισης | Πολωνία, Σλοβακία |

Ρυθμίσεις διακυβέρνησης | Ελλάδα, Σλοβακία |

Αβεβαιότητα για την επιλεξιμότητα του κεφαλαίου κίνησης | Ουγγαρία |

Η υπηρεσία διαπραγμάτευσης δεν ήταν διαχειριστική αρχή | Σλοβακία |

89. Στα σημεία που ακολουθούν περιγράφονται μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα, εκ των οποίων ένα προέρχεται από την προηγούμενη περίοδο προγραμματισμού και τρία προέρχονται από την τρέχουσα περίοδο προγραμματισμού.

90. Στη Γερμανία, τα ταμεία ξεκίνησαν με μεγάλη καθυστέρηση κατά την περίοδο προγραμματισμού 2000-2006, με αποτέλεσμα τουλάχιστον τρία ταμεία στο Βερολίνο και στη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία να μην μπορέσουν να δαπανήσουν τα προβλεπόμενα ποσά για χρηματοδότηση ΜΜΕ ύψους 24,4 εκατομμυρίων ευρώ, 13,6 εκατομμυρίων ευρώ και 2,6 εκατομμυρίων ευρώ, αντίστοιχα. Τα ποσά αυτά αντιπροσωπεύουν ελλιπή χρησιμοποίηση των ταμείων η οποία κυμαίνεται σε ποσοστό από 18 % έως 87 % του ποσού που είχε προβλεφθεί αρχικά.

91. Στην Ελλάδα, η συμφωνία του ταμείου χαρτοφυλακίου υπεγράφη τον Ιούνιο του 2007, πολύ πριν εκδηλωθεί η κρίση του δημόσιου χρέους του συγκεκριμένου κράτους μέλους. Στις 30 Ιουνίου 2011, μόλις το 0,21 % των 250 εκατομμυρίων ευρώ του ταμείου χαρτοφυλακίου είχε όντως καταβληθεί στις ΜΜΕ. Οι ελληνικές ΜΜΕ άρχισαν να λαμβάνουν υποστήριξη από το ΕΤΠΑ μόλις από τον Απρίλιο του 2011και εξής. Δεδομένου ότι η Ελληνική Δημοκρατία και το ΕΤΕ υπέγραψαν τη συμφωνία του ταμείου χαρτοφυλακίου νωρίς, οι προσκλήσεις υποβολής προσφορών θα μπορούσαν να είχαν δημοσιευθεί απευθείας από τον διαχειριστή του ταμείου χαρτοφυλακίου, εάν το κράτος μέλος δεν είχε καθυστερήσει τις ρυθμίσεις διακυβέρνησης του ταμείου χαρτοφυλακίου, ιδίως με το να τις εξαρτήσει από διορισμούς στις εμπλεκόμενες διαχειριστικές αρχές και στο συμβούλιο επενδύσεων του ταμείου.

92. Στη Σλοβακία, έως τον Ιούνιο του 2011 και πέντε έτη μετά την υπογραφή μνημονίου συνεννόησης από το ΕΤΕ και τη Σλοβακική Δημοκρατία, οι ΜΜΕ είχαν μείνει χωρίς χρηματοδότηση από το ΕΤΠΑ. Η κατανομή κεφαλαίων από τα διάφορα επιχειρησιακά προγράμματα και οι όροι και οι προϋποθέσεις ίδρυσης του ταμείου χαρτοφυλακίου οριστικοποιήθηκαν μόλις τον Ιανουάριο του 2011. Οι χρηματοπιστωτικοί διαμεσολαβητές δεν επιλέχθηκαν και έξοδα διαχείρισης πραγματοποιήθηκαν ήδη από τον Οκτώβριο του 2009.

93. Στην Πολωνία, από το 2008 έως τον Ιούνιο του 2011, δεν χρηματοδοτήθηκαν ΜΜΕ από το ΕΤΠΑ. Μετά την απόφαση να μη διορίσει το ΕΤΕ διαχειριστή του ταμείου χαρτοφυλακίου, η Δημοκρατία της Πολωνίας διόρισε την αναπτυξιακή της τράπεζα, Bank Gospodarstwa Krajowego, η οποία δεν έχει συμφωνήσει ακόμη με πέντε περιφερειακές αρχές σε ένα ομοιόμορφο σύστημα εξόδων διαχείρισης. Το Υπουργείο Περιφερειακής Ανάπτυξης της Πολωνίας αναφέρθηκε στις νομικές και οργανωτικές δυσκολίες της πρωτοβουλίας "Κοινοί ευρωπαϊκοί πόροι για τις μικροεπιχειρήσεις και τις μεσαίες επιχειρήσεις" (JEREMIE) και, ειδικότερα, στην αναγκαιότητα ευρείας ερμηνείας των κανονισμών των διαρθρωτικών ταμείων λόγω της πολυπλοκότητάς τους [52].

ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΔΙΑΦΥΓΗΣ

94. Η χρέωση εξόδων διαχείρισης από τους χρηματοπιστωτικούς διαμεσολαβητές στις ΜΜΕ αποτελεί συνήθη πρακτική της αγοράς. Ωστόσο, στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ, τα εν λόγω έξοδα καταβάλλονται συνήθως άμεσα από το επιχειρησιακό πρόγραμμα στους χρηματοπιστωτικούς διαμεσολαβητές ως αποζημίωση ή αμοιβή για τη διαχείριση των ταμείων [53].

ΠΡΟΣΘΕΤΕΣ ΕΠΙΒΑΡΥΝΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΜΕ ...

95. Η καθοδήγηση της Επιτροπής (συμπεριλαμβανομένων δύο ερμηνευτικών σημειωμάτων του 2007 και του 2011) δεν περιγράφει τους όρους και τις προϋποθέσεις που θα εμπόδιζαν τη χρέωση στις ΜΜΕ εξόδων τα οποία δεν βασίζονται σε πραγματικό κίνδυνο που αναλαμβάνουν ή υπηρεσία που παρέχουν οι χρηματοπιστωτικοί διαμεσολαβητές σε σχέση με τις ΜΜΕ.

96. Στη Σαξονία-Άνχαλτ (Γερμανία) και στην Εσθονία, οι χρηματοπιστωτικοί διαμεσολαβητές που διορίστηκαν από τις αντίστοιχες διαχειριστικές αρχές χρέωσαν σε μεμονωμένες ΜΜΕ τα έξοδα αναχρηματοδότησης και διεκπεραίωσης, πρακτική η οποία εντοπίστηκε μετά από ελέγχους του Συνεδρίου το 2009. Τα έξοδα αναχρηματοδότησης και διεκπεραίωσης αποτελούν τακτικές λειτουργικές δαπάνες για τους χρηματοπιστωτικούς διαμεσολαβητές.

97. Στην Αγγλία επίσης, χρεώθηκαν σε ΜΜΕ αμοιβές διευθέτησης, διεκπεραίωσης, παρακολούθησης, καθώς και άλλα είδη αμοιβών επιπλέον των συνήθων χρεώσεων της αγοράς. Η Επιτροπή ερευνά επί του παρόντος το καθεστώς των αμοιβών διεκπεραίωσης και παρακολούθησης όσον αφορά τον αντίκτυπό τους στις δηλώσεις επιλέξιμων δαπανών κατά το κλείσιμο, στο πλαίσιο των επιθεωρήσεων ελέγχου που διενεργούνται στις αγγλικές περιφέρειες.

... ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΔΕΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΖΟΝΤΑΝ ΠΑΝΤΟΤΕ ΑΠΟ ΑΡΚΕΤΗ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ

98. Επειδή η Επιτροπή δεν θεωρεί τις ΜΜΕ νόμιμους δικαιούχους και επειδή τα κράτη μέλη δεν αναφέρουν πάντοτε ορθά τα έξοδα διαχείρισης, υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες τα έξοδα διαχείρισης με τα οποία επιβαρύνθηκαν οι ΜΜΕ είναι άγνωστα.

99. Από τα 16 ταμεία μετοχικού κεφαλαίου που ελέγχθηκαν, τα έξοδα διαχείρισης τεσσάρων εξ αυτών δεν μπόρεσαν να εκτιμηθούν λόγω απουσίας διαθέσιμων δεδομένων κατά τον έλεγχο.

100. Για παράδειγμα, στη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία, ούτε η διαχειριστική αρχή ούτε ο διορισμένος διαχειριστής του ταμείου μπόρεσαν να παράσχουν πληροφορίες σχετικά με τα έξοδα διαχείρισης με τα οποία επιβαρύνθηκε πραγματικά η περιφέρεια. Πράγματι, δεν στάθηκε εφικτό να παρασχεθεί τεκμηρίωση σχετικά με τον υπολογισμό του επιτοκίου που επιβλήθηκε, συμπεριλαμβανομένου του περιθωρίου για τα έξοδα διαχείρισης της χρηματοδότησης. Πρόσθετα έξοδα στήριξης των ΜΜΕ (συμπεριλαμβανομένων των εξόδων εξωτερικών συμβούλων) χρηματοδοτήθηκαν μέσω των ταμείων στην περίπτωση ενός ταμείου μετοχικού κεφαλαίου αρχικού σταδίου, αλλά δεν στάθηκε εφικτό να παρασχεθεί επισκόπηση των εν λόγω εξόδων.

101. Η απουσία αξιόπιστων πληροφοριών σχετικά με τα έξοδα διαχείρισης δεν περιορίζεται στα ταμεία μετοχικού κεφαλαίου, αλλά αποτελεί διαδεδομένο πρόβλημα. Σε 11 από τις 34 πράξεις που ελέγχθηκαν δεν στάθηκε εφικτό να εξακριβωθούν τα ποσοστά των εξόδων διαχείρισης, επειδή είτε δεν υπήρχαν πληροφορίες σχετικά με τα έξοδα διαχείρισης είτε αυτές δεν ήταν αξιόπιστες.

ΧΑΜΗΛΕΣ ΕΠΙΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΤΠΑ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΕΛΚΥΣΗ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ

102. Η Επιτροπή και άλλοι διεθνείς παράγοντες στον τομέα της χρηματοδότησης των ΜΜΕ (βλέπε σημείο 25) θεωρούν ότι η συνεισφορά που προσελκύει χρηματοδότηση από τον ιδιωτικό τομέα αποτελεί ένα από τα κύρια πλεονεκτήματα της στήριξης των ΜΜΕ με χρηματοπιστωτικά μέσα [54]. Συνεπώς, το Συνέδριο ορίζει τη μόχλευση ως τον βαθμό προσέλκυσης της ιδιωτικής χρηματοδότησης, όπως περιγράφεται στο πλαίσιο 5.

103. Όταν η δημόσια χρηματοδότηση περιορίζεται στη συνεισφορά της ΕΕ (όπως σε προγράμματα της ΕΕ που τελούν υπό κεντρική διαχείριση), και οι δύο υπολογισμοί δίνουν το ίδιο αποτέλεσμα. Ωστόσο, η κατάσταση είναι συνήθως διαφορετική στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής. Η συγχρηματοδότηση των επιχειρησιακών προγραμμάτων από τα κράτη μέλη αποτελεί γενικά δημόσια χρηματοδότηση· μπορεί να είναι εθνική, περιφερειακή ή να λαμβάνει άλλες μορφές κρατικών ενισχύσεων [55].

104. Ενώ η Επιτροπή περιλαμβάνει τη συγχρηματοδότηση ενός επιχειρησιακού προγράμματος από το κράτος μέλος στο πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα, ο δείκτης του Συνεδρίου δεν το θεωρεί αυτό ως συμβολή στο αποτέλεσμα μόχλευσης. Πράγματι, η συγχρηματοδότηση από το κράτος μέλος δεν χαρακτηρίζει ειδικά τα χρηματοπιστωτικά μέσα. Η συγχρηματοδότηση από το κράτος μέλος υπάρχει για κάθε ενέργεια της πολιτικής συνοχής, συμπεριλαμβανομένων και των παραδοσιακών μη επιστρεπτέων ενισχύσεων.

105. Σε επίπεδο ταμείων χαρτοφυλακίου, με τον έλεγχο δεν διαπιστώθηκε σημαντική μόχλευση από τον ιδιωτικό τομέα. Αυτό παρατηρήθηκε και στις δύο περιόδους προγραμματισμού. Πράγματι, δεν υπάρχουν συνήθως ρητές απαιτήσεις μόχλευσης στις συμφωνίες χρηματοδότησης μεταξύ των διαχειριστικών αρχών και των χρηματοπιστωτικών διαμεσολαβητών, με εξαίρεση ορισμένα ταμεία μετοχικού κεφαλαίου στο Ηνωμένο Βασίλειο, που είχαν δεσμευτικές απαιτήσεις μόχλευσης για τους ιδιώτες επενδυτές.

ΠΛΑΙΣΙΟ 5

ΜΟΧΛΕΥΣΗ

Το Συνέδριο υπολόγισε τη μόχλευση ως ακολούθως:

Χρησιμοποιώντας τη μέθοδο υπολογισμού του Συνεδρίου, το παράρτημα II παρέχει σχηματική επισκόπηση του τρόπου λειτουργίας της μόχλευσης για κάθε κύρια κατηγορία χρηματοπιστωτικών μέσων και, στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ, του τρόπου με τον οποίο πρέπει να γίνεται αντιληπτή η έννοια της μόχλευσης. Παραδείγματος χάρη, δείκτης μόχλευσης 1,00 σημαίνει ότι δεν αντλήθηκε καμία ιδιωτική χρηματοδότηση.

Τον Αύγουστο του 2011, η Επιτροπή επισημοποίησε την έννοια του "πολλαπλασιαστικού αποτελέσματος", το οποίο αντιστοιχεί στη:

Ο αριθμητής τόσο του δείκτη μόχλευσης του Συνεδρίου όσο και του δείκτη πολλαπλασιαστικού αποτελέσματος της Επιτροπής είναι ο ίδιος. Όσον αφορά τον παρονομαστή, ενώ το Δικαστήριο αθροίζει το σύνολο της δημόσιας χρηματοδότησης, η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη μόνον τη συνεισφορά της ΕΕ.

106. Όσον αφορά τα μέσα μετοχικού κεφαλαίου και τα δανειοδοτικά μέσα, το Συνέδριο διαπίστωσε ότι η επιτευχθείσα μόχλευση δεν ήταν σημαντική και ήταν χαμηλότερη από τα συγκριτικά σημεία αναφοράς. Αντίθετα, για τα εγγυοδοτικά μέσα, η μόχλευση ήταν πολύ υψηλή.

ΜΟΧΛΕΥΣΗ ΜΕΣΩΝ ΜΕΤΟΧΙΚΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΤΟΥ ΕΤΠΑ

107. Για τον συγκεκριμένο τύπο χρηματοπιστωτικού μέσου, το Συνέδριο έλεγξε:

α) πέντε ταμεία επιχειρηματικού κεφαλαίου με επικέντρωση σε ΜΜΕ υψηλής τεχνολογίας (ΚΜΜΕ)·

β) δώδεκα ταμεία κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου με μικρότερη ή καμία επικέντρωση σε υψηλή τεχνολογία.

108. Στον πίνακα 3 παρατίθενται οι επιτευχθέντες δείκτες μόχλευσης, οι οποίοι κυμαίνονται από περίπου 1 (καμία μόχλευση ιδιωτικής χρηματοδότησης) έως 2,75.

109. Ως σημείο αναφοράς, το Συνέδριο χρησιμοποίησε τις ενισχύσεις εκκίνησης του ΕΜΤ, οι οποίες χρηματοδοτούνται σε κεντρικό επίπεδο από την Επιτροπή και είναι διαθέσιμες σε όλους τους επιλέξιμους χρηματοπιστωτικούς διαμεσολαβητές στην ΕΕ στο πλαίσιο της καταπιστευματικής διαχείρισης ενός διαχειριστή ταμείου, του ΕΤΕ. Η ενίσχυση σχεδιάστηκε για επιχειρηματικά κεφάλαια και επικεντρώνεται σε σχετικά ριψοκίνδυνες ΜΜΕ.

110. Οι ενισχύσεις εκκίνησης του ΕΜΤ πέτυχαν μέσο συγκεντρωτικό δείκτη μόχλευσης 4,6 (1998-2008) και 6,50 (2001-2008) και κατόρθωσαν επίσης να αποφέρουν έσοδα στην Επιτροπή [57]. Πιο συγκεκριμένα, στη Γερμανία, την Πορτογαλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, όπου δραστηριοποιείτο επίσης το ΕΤΠΑ, οι ενισχύσεις εκκίνησης του ΕΜΤ πέτυχαν δείκτες μόχλευσης, αντίστοιχα, 4,88, 5,93 και 5,03 [58]. Επιπλέον, από τον Απρίλιο του 2000 έως τον Ιούνιο του 2010, οι δείκτες μόχλευσης που πέτυχε το ΕΤΠΑ για τα ελεγχθέντα ταμεία (στον πίνακα 3) κυμάνθηκαν από 1,09 έως 2,75.

ΠΙΝΑΚΑΣ 3

ΜΟΧΛΕΥΣΗ ΤΩΝ ΕΛΕΓΧΘΕΝΤΩΝ ΜΕΣΩΝ ΜΕΤΟΧΙΚΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ (ΤΑ ΟΝΟΜΑΤΑ ΤΩΝ ΤΑΜΕΙΩΝ ΔΕΝ ΑΝΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΠΛΗΡΩΣ)

Σημειώσεις:

- Τα Ταμεία Μετοχικού Κεφαλαίου E και F βρίσκονταν σε αρχικό στάδιο επένδυσης κατά την επίσκεψη ελέγχου.

- Δείκτες μόχλευσης υπολογισμένοι βάσει των αριθμητικών στοιχείων τα οποία διεβίβασαν κατά τον έλεγχο οι διαχειριστές ταμείων ή η διαχειριστική αρχή.

Κράτος μέλος | Όνομα ταμείου | Περιγραφή προϊόντος | Δείκτης μόχλευσης |

Ταμεία υψηλής τεχνολογίας

Γερμανία | Ταμείο Μετοχικού Κεφαλαίου B | ΕΚ (υψηλής τεχνολογίας) | 2,26 |

Ηνωμένο Βασίλειο | Ταμείο Μετοχικού Κεφαλαίου L | ΕΚ μετοχικό κεφάλαιο (υψηλής τεχνολογίας) | 2,01 |

Ηνωμένο Βασίλειο | Ταμείο Μετοχικού Κεφαλαίου M | ΕΚ μετοχικό κεφάλαιο (υψηλής τεχνολογίας αρχικού σταδίου) | 1,95 |

Ηνωμένο Βασίλειο | Ταμείο Μετοχικού Κεφαλαίου N | ΕΚ μετοχικό κεφάλαιο (υψηλής τεχνολογίας αρχικού σταδίου) | 1,89 |

Γερμανία | Ταμείο Μετοχικού Κεφαλαίου D | ΕΚ (υψηλής τεχνολογίας αρχικού σταδίου) | 1,33 |

Άλλα ταμεία

Γερμανία | Ταμείο Μετοχικού Κεφαλαίου A | Κεφάλαιο επιχειρηματικού κινδύνου (πολλαπλοί τομείς) | 2,75 |

Πορτογαλία | Ταμείο Μετοχικού Κεφαλαίου G | ΕΚ μετοχικό κεφάλαιο fund-of-funds | 2,22 |

Πορτογαλία | Ταμείο Μετοχικού Κεφαλαίου H | ΕΚ μετοχικό κεφάλαιο (πολλαπλοί τομείς) | 2,12 |

Ηνωμένο Βασίλειο | Ταμείο Μετοχικού Κεφαλαίου O | ΕΚ μετοχικό κεφάλαιο (δημιουργικού αρχικού σταδίου) | 1,89 |

Γερμανία | Ταμείο Μετοχικού Κεφαλαίου C | Κεφάλαιο επιχειρηματικού κινδύνου (πολλαπλοί τομείς) | 1,88 |

Ηνωμένο Βασίλειο | Ταμείο Μετοχικού Κεφαλαίου P | Κινηματογραφικό ταμείο | 1,78 |

Ουγγαρία | Ταμείο Μετοχικού Κεφαλαίου E | ΕΚ μετοχικό κεφάλαιο (πολλαπλοί τομείς) | 1,72 |

Ουγγαρία | Ταμείο Μετοχικού Κεφαλαίου F | ΕΚ μετοχικό κεφάλαιο (πολλαπλοί τομείς) | 1,43 |

Πορτογαλία | Ταμείο Μετοχικού Κεφαλαίου I | ΕΚ μετοχικό κεφάλαιο (τουριστικός τομέας) | 1,33 |

Ηνωμένο Βασίλειο | Ταμείο Μετοχικού Κεφαλαίου Q | ΕΚ μετοχικό κεφάλαιο (δημιουργικού αρχικού σταδίου) | 1,09 |

Σλοβακία | Ταμείο Μετοχικού Κεφαλαίου J | ΕΚ μετοχικό κεφάλαιο εκτός της περιφέρειας της Μπρατισλάβας | - |

Σλοβακία | Ταμείο Μετοχικού Κεφαλαίου K | ΕΚ μετοχικό κεφάλαιο εντός της περιφέρειας της Μπρατισλάβας | - |

ΜΟΧΛΕΥΣΗ ΔΑΝΕΙΟΔΟΤΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ ΤΟΥ ΕΤΠΑ

111. Ανεξαρτήτως οιουδήποτε σημείου αναφοράς, ο πίνακας 4 εμφαίνει ότι πέντε εκ των 10 δανειοδοτικών ταμείων δεν μόχλευσαν καμία ιδιωτική χρηματοδότηση, ενώ τα υπόλοιπα δανειοδοτικά ταμεία πέτυχαν πολύ περιορισμένη μόχλευση.

112. Το Συνέδριο χρησιμοποίησε ως σημείο αναφοράς τον χρηματοδοτικό μηχανισμό ΜΜΕ (SMEFF), ο οποίος χρησιμοποιείτο στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης που προσχώρησαν στην ΕΕ το 2004 και το 2007 πριν από την ένταξή τους. Ο SMEFF παρείχε επιχορηγήσεις (κυρίως αμοιβές επιδόσεων αλλά και την αποκαλούμενη "τεχνική βοήθεια") σε δίκτυα τοπικών χρηματοπιστωτικών διαμεσολαβητών, μέσω διεθνών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων [59]. Προϋπόθεση για τις εν λόγω επιχορηγήσεις ήταν η πραγματική δημιουργία και η ανανέωση χαρτοφυλακίων χρέους ΜΜΕ προκαθορισμένου μεγέθους.

113. Ο SMEFF της ΕΕ μόχλευσε ιδιωτικές χρηματοδοτήσεις επιτυγχάνοντας δείκτες μόχλευσης που συνήθως υπερέβαιναν το 5 και έφθαναν έως το 12,5 και το 19,2 [60]. Από το 1998 έως τον Ιούνιο του 2009, και ανάλογα με τον χρηματοπιστωτικό διαμεσολαβητή, ο SMEFF πέτυχε δείκτες μόχλευσης οι οποίοι κυμαίνονταν από 2 έως 12,5 στην Ουγγαρία και από 4 έως 10 στη Σλοβακία.

ΜΟΧΛΕΥΣΗ ΕΓΓΥΟΔΟΤΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ ΤΟΥ ΕΤΠΑ

114. Υποβλήθηκαν σε έλεγχο λιγότερα εγγυοδοτικά ταμεία (έξι, βλέπε πίνακα 5), δεδομένου ότι το Ηνωμένο Βασίλειο και οι περιφέρειες που ελέγχθηκαν στη Γερμανία δεν χρησιμοποιούν γενικά εγγυήσεις του ΕΤΠΑ.

115. Οι επιτευχθέντες δείκτες μόχλευσης διέφεραν σημαντικά, και ο υψηλότερος ήταν 171. Ακόμη και ο χαμηλότερος δείκτης (4,16) ενός εγγυοδοτικού ταμείου στην Ουγγαρία, το οποίο άρχισε να λειτουργεί τον Νοέμβριο του 2008, είναι υψηλότερος δείκτης μόχλευσης από εκείνον τον οποίο πέτυχε οποιοδήποτε ταμείο μετοχικού κεφαλαίου ή δανειοδοτικό ταμείο. Τα εν λόγω επίπεδα μόχλευσης μπορούν να συγκριθούν με εκείνα του μηχανισμού εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ (SMEG, βλέπε σημείο 6, στοιχείο α)), ο οποίος μόχλευσε σωρευτικά 67 φορές κάθε ευρώ δημόσιας χρηματοδότησης που δαπανήθηκε από το 2001 έως το 2006 [61].

ΠΙΝΑΚΑΣ 4

ΜΟΧΛΕΥΣΗ ΤΩΝ ΕΛΕΓΧΘΕΝΤΩΝ ΔΑΝΕΙΟΔΟΤΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ (ΤΑ ΟΝΟΜΑΤΑ ΤΩΝ ΤΑΜΕΙΩΝ ΔΕΝ ΑΝΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΠΛΗΡΩΣ)

Σημείωση: Δείκτες μόχλευσης υπολογισμένοι βάσει των αριθμητικών στοιχείων που διεβίβασαν κατά τον έλεγχο οι διαχειριστές ταμείων ή η διαχειριστική αρχή.

Κράτος μέλος | Όνομα ταμείου | Περιγραφή προϊόντος | Δείκτης μόχλευσης |

Άλλα ταμεία

Ηνωμένο Βασίλειο | Δανειοδοτικό Ταμείο G | Μακροπρόθεσμα δάνεια πλήρους εξασφάλισης σε κοινωνικές επιχειρήσεις | 1,67 |

Ηνωμένο Βασίλειο | Δανειοδοτικό Ταμείο H (2 πράξεις) | Δάνεια πλήρους εξασφάλισης (πολλαπλοί τομείς) | 1,67 |

Ηνωμένο Βασίλειο | Δανειοδοτικό Ταμείο I | Δάνεια πλήρους εξασφάλισης (πολλαπλοί τομείς) | 1,41 |

Ουγγαρία | Δανειοδοτικό Ταμείο B | Μικροπιστώσεις, μικρά δάνεια | 1,33 |

Ουγγαρία | Δανειοδοτικό Ταμείο C | Μικροδάνεια (πολλαπλοί τομείς) | 1,10 |

Γερμανία | Δανειοδοτικό Ταμείο A | Μικροδάνεια, δάνεια | 1,00 |

Ουγγαρία | Δανειοδοτικό Ταμείο D | Δάνεια ΜΜΕ | 1,00 |

Ουγγαρία | Δανειοδοτικό Ταμείο E | Δάνεια κεφαλαίου κίνησης | 1,00 |

Ουγγαρία | Δανειοδοτικό Ταμείο F | Δάνεια κεφαλαίου κίνησης | 1,00 |

Ηνωμένο Βασίλειο | Δανειοδοτικό Ταμείο J | Μικροδάνεια (πολλαπλοί τομείς) | 1,00 |

ΠΙΝΑΚΑΣ 5

ΜΟΧΛΕΥΣΗ ΤΩΝ ΕΛΕΓΧΘΕΝΤΩΝ ΕΓΓΥΟΔΟΤΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ (ΤΑ ΟΝΟΜΑΤΑ ΤΩΝ ΤΑΜΕΙΩΝ ΔΕΝ ΑΝΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΠΛΗΡΩΣ)

Σημείωση: Δείκτες μόχλευσης υπολογισμένοι βάσει των αριθμητικών στοιχείων που διεβίβασαν κατά τον έλεγχο οι διαχειριστές ταμείων ή η διαχειριστική αρχή.

Κράτος μέλος | Όνομα ταμείου | Περιγραφή προϊόντος | Δείκτης μόχλευσης |

Πορτογαλία | Εγγυοδοτικό Ταμείο B | Εγγυήσεις | 171,00 |

Πορτογαλία | Εγγυοδοτικό Ταμείο C | Εγγυήσεις | 114,00 |

Πορτογαλία | Εγγυοδοτικό Ταμείο D | Εγγυήσεις | 80,00 |

Πορτογαλία | Εγγυοδοτικό Ταμείο E | Αντεγγυήσεις | 11,00 |

Ουγγαρία | Εγγυοδοτικό Ταμείο A | Εγγυήσεις | 4,16 |

Σλοβακία | Εγγυοδοτικό Ταμείο F | Εγγυήσεις χαρτοφυλακίου πρώτης ζημίας | - |

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΕΝΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗΣ ΤΩΝ ΜΜΕ

116. Γενικά, κατά την περίοδο προγραμματισμού 2000-2006, δεν υπήρχαν καθόλου αξιολογήσεις του κενού χρηματοδότησης.

117. Κατά την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013, όπου υπήρχαν, όλες οι αξιολογήσεις του κενού χρηματοδότησης των ΜΜΕ κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι υπήρχε ανάγκη παρέμβασης του δημόσιου τομέα σε διάφορες μορφές, και προσδιόρισαν ποσοτικά το κενό χρηματοδότησης των ΜΜΕ. Ωστόσο, κατά την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013, υπάρχουν σημαντικές αδυναμίες στην ποιότητα των αξιολογήσεων του κενού χρηματοδότησης. Ειδικότερα, δεν καταδεικνύεται ο κρίσιμος σύνδεσμος μεταξύ των διαφορετικών χρηματοδοτήσεων των προγραμμάτων και του προσδιορισθέντος κενού χρηματοδότησης.

118. Δεν πραγματοποιήθηκε ανεξάρτητη εξέταση της ποιότητας των αξιολογήσεων του κενού χρηματοδότησης και της υποκείμενης διαδικασίας τους.

ΣΥΣΤΑΣΗ 1

α) Όταν προτείνουν μέτρα χρηματοοικονομικής τεχνικής, οι διαχειριστικές αρχές πρέπει να διασφαλίζουν ότι η πρότασή τους αιτιολογείται κατάλληλα από αξιολόγηση του κενού χρηματοδότησης των ΜΜΕ επαρκούς ποιότητας, συμπεριλαμβανομένης μιας ποσοτικοποιημένης ανάλυσης του κενού χρηματοδότησης.

β) Κατά την έγκριση επιχειρησιακών προγραμμάτων τα οποία περιλαμβάνουν μέτρα χρηματοοικονομικής τεχνικής, η Επιτροπή πρέπει να επαληθεύει τη συνέπειά τους προς την αξιολόγηση του κενού χρηματοδότησης των ΜΜΕ και να διασφαλίζει την ποιότητα της τελευταίας.

ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΤΟΥ ΕΤΠΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ

119. Οι κανονισμοί των διαρθρωτικών ταμείων, οι οποίοι σχεδιάστηκαν αρχικά για μη επιστρεπτέες ενισχύσεις, περιέχουν τέσσερις σημαντικές αδυναμίες, καθώς δεν λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαιτερότητες των χρηματοπιστωτικών μέσων. Οι εν λόγω αδυναμίες αφορούν τις ανεπαρκείς διατάξεις περί μόχλευσης και ανανέωσης κεφαλαίων, την αιτιολόγηση των πόρων που διατίθενται σε μέσα χρηματοοικονομικής τεχνικής, τις προϋποθέσεις αιτιολόγησης της προσφυγής σε προνομιακή μεταχείριση του ιδιωτικού τομέα και τους όρους επιλεξιμότητας για το κεφάλαιο κίνησης. Μόλις τον Φεβρουάριο του 2011, τέσσερα έτη μετά την έναρξη της τρέχουσας περιόδου προγραμματισμού, η Επιτροπή εξέδωσε συνολικό και συναφές ερμηνευτικό σημείωμα για τα χρηματοπιστωτικά μέσα (βλέπε σημεία 46 και 47).

120. Η ανάθεση της εφαρμογής των συγχρηματοδοτούμενων μέσων χρηματοδότησης σε μεγάλο αριθμό δημόσιων αρχών σημαίνει ότι το ίδιο ποσό χρηματοδότησης ΕΤΠΑ, το οποίο θα μπορούσε να είναι θεωρητικά διαθέσιμο για όλες τις ΜΜΕ σε ένα κράτος μέλος βάσει ενός ενιαίου πλαισίου, πρέπει να διασκορπιστεί σε μεγάλο αριθμό περιφερειών της ΕΕ, επηρεάζοντας με τον τρόπο αυτό την κρίσιμη μάζα των ταμείων.

121. Όπου υπήρχαν, τα συστήματα παρακολούθησης και πληροφόρησης δεν ήταν καλά εξοπλισμένα ώστε να παρέχουν πληροφόρηση σχετικά με τα ταμεία και να συμβάλλουν στην παρακολούθηση της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης των ταμείων. Παρά την πείρα από την περίοδο προγραμματισμού 2000-2006, το γεγονός αυτό εμπόδισε την Επιτροπή να αναφέρει σχετικές πληροφορίες χρήσιμες για τους υπευθύνους λήψης αποφάσεων και τους ενδιαφερομένους που δραστηριοποιούνται στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής.

ΣΥΣΤΑΣΗ 2

α) Κατά τον σχεδιασμό προτάσεων κανονισμών για τα διαρθρωτικά ταμεία, ο νομοθέτης και η Επιτροπή πρέπει να μεριμνούν για την αντιμετώπιση των διαφόρων συγκεκριμένων αδυναμιών που αναφέρονται στην έκθεση (βλέπε σημεία 48 έως 77). Γενικότερα, ο νομοθέτης και η Επιτροπή πρέπει να παράσχουν ένα καταλληλότερο κανονιστικό πλαίσιο, ούτως ώστε ο σχεδιασμός και η εφαρμογή των μέτρων χρηματοοικονομικής τεχνικής να μην επηρεάζονται από τις ανεπάρκειες του κανονιστικού πλαισίου, τους γεωγραφικούς περιορισμούς και τις συνέπειες διασκορπισμού των διαρθρωτικών ταμείων.

β) Η Επιτροπή πρέπει να προβλέψει ένα αξιόπιστο και τεχνικά εύρωστο σύστημα παρακολούθησης και αξιολόγησης ειδικά για τα χρηματοπιστωτικά μέσα. Ως εκ τούτου, τα χρηματοπιστωτικά μέσα πρέπει να διαχωρίζονται από τις αμιγείς μη επιστρεπτέες ενισχύσεις στις διαδικασίες παρακολούθησης, υποβολής εκθέσεων και ελέγχου της Επιτροπής, και το χρηματικό ποσό που καταβάλλεται πραγματικά στις ΜΜΕ πρέπει να διέπεται από διαφάνεια (βλέπε σημείο 8). Ειδικότερα, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη πρέπει να συμφωνήσουν επί ενός μικρού αριθμού μετρήσιμων, συναφών, συγκεκριμένων και ομοιόμορφων δεικτών αποτελεσμάτων για τα χρηματοπιστωτικά μέσα.

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΠΙΤΕΥΞΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

122. Η εφαρμογή χρηματοπιστωτικών μέσων για τις ΜΜΕ μέσω του ΕΤΠΑ επηρεάστηκε από εκτεταμένες καθυστερήσεις. Ορισμένοι από τους λόγους των καθυστερήσεων κατά την περίοδο προγραμματισμού 2000-2006 επανεμφανίστηκαν κατά την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013.

123. Στα χρηματοπιστωτικά μέσα που συγχρηματοδοτήθηκαν από το ΕΤΠΑ παρατηρήθηκαν επίσης φαινόμενα διαφυγής όσον αφορά τα έξοδα διαχείρισης. Ειδικότερα, ορισμένες ΜΜΕ επιβαρύνθηκαν με πρόσθετα έξοδα που δεν βασίζονταν στους κινδύνους που ανέλαβαν και η αναφορά των εξόδων διαχείρισης δεν χαρακτηριζόταν πάντοτε από διαφάνεια.

124. Με εξαίρεση τις εγγυήσεις, οι δείκτες μόχλευσης, σύμφωνα με τον ορισμό του Συνεδρίου, για τα ταμεία που συγχρηματοδοτήθηκαν από το ΕΤΠΑ ήταν χαμηλοί.

ΣΥΣΤΑΣΗ 3

α) Η Επιτροπή πρέπει να διερευνήσει το ενδεχόμενο παροχής στα κράτη μέλη διαθέσιμων δομών και μέσων χρηματοοικονομικής τεχνικής για τις ΜΜΕ (π.χ. μη επιστρεπτέες ενισχύσεις με δικαιώματα, ειδικοί επενδυτικοί φορείς) με στόχο την επίσπευση της εφαρμογής και τη μείωση των εξόδων διαχείρισης. Παραδείγματα τέτοιων δομών περιγράφονται στο παράρτημα III.

β) Τα κράτη μέλη, με την υποστήριξη της Επιτροπής, πρέπει να στοχεύουν στη συμπερίληψη όλων των χρηματοπιστωτικών μέσων για τις ΜΜΕ που συγχρηματοδοτούνται από το ΕΤΠΑ σε ένα ενιαίο επιχειρησιακό πρόγραμμα ανά κράτος μέλος. Με τον τρόπο αυτόν θα εξορθολογιστεί η διαδικασία προγραμματισμού και θα αρθεί ένας από τους βασικούς διαπιστωθέντες παράγοντες καθυστερήσεων.

γ) Εκτός από τον ορισμό των εννοιών της μόχλευσης και της ανακύκλωσης στους κανονισμούς των διαρθρωτικών ταμείων, η Επιτροπή πρέπει, ανάλογα με το είδος του ταμείου χαρτοφυλακίου ή του ταμείου, να απαιτεί συμβατικά με δεσμευτικό τρόπο ελάχιστα ποσοστά μόχλευσης, ελάχιστες περιόδους ανανέωσης και δεδομένα υπολογισμού των δεικτών μόχλευσης.

ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ

Εάν οι ως άνω συστάσεις δεν μπορούν να εφαρμοστούν στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής, το Συνέδριο καλεί τον νομοθέτη και την Επιτροπή να εξετάσουν εναλλακτικούς τρόπους επιδίωξης της στήριξης των ΜΜΕ με μέσα χρηματοοικονομικής τεχνικής. Σε μια τέτοια περίπτωση, τα εν λόγω μέσα πρέπει να υποστηρίζονται από προγράμματα που θα τελούν υπό την κεντρική διαχείριση της Επιτροπής, από ειδικούς επενδυτικούς φορείς σε συνεργασία με την Επιτροπή και τα κράτη μέλη, ή απευθείας από τα κράτη μέλη

Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Τμήμα II, του οποίου προεδρεύει ο κύριος Harald NOACK, Μέλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στο Λουξεμβούργο, κατά τη συνεδρίασή του της 11ης Ιανουαρίου 2012.

Για το Ελεγκτικό Συνέδριο

+++++ TIFF +++++

Vítor Manuel da Silva Caldeira

Πρόεδρος

[1] Οι ΜΜΕ ορίζονται στην παρούσα έκθεση σύμφωνα με τη σύσταση 2003/361/ΕΚ της Επιτροπής, της 6ης Μαΐου 2003, σχετικά με τον ορισμό των πολύ μικρών, των μικρών και των μεσαίων επιχειρήσεων (ΕΕ L 124 της 20.5.2003, σ. 36). Μια ΜΜΕ είναι μια επιχείρηση η οποία απασχολεί λιγότερους από 250 εργαζομένους και της οποίας ο ετήσιος κύκλος εργασιών δεν υπερβαίνει τα 50 εκατομμύρια ευρώ ή/και το σύνολο του ετήσιου ισολογισμού δεν υπερβαίνει τα 43 εκατομμύρια ευρώ. Πρέπει, επίσης, να πληροί το κριτήριο της ανεξάρτητης επιχείρησης.

[2] "Giving SMEs the credit they need" (Παροχή στις ΜΜΕ της πίστωσης που χρειάζονται), The magazine of enterprise policy, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 12 Φεβρουαρίου 2009 και COM(2005) 551 τελικό της 10ης Νοεμβρίου 2005.

[3] Παρατηρητήριο των Ευρωπαϊκών ΜΜΕ, Αναλυτική έκθεση, Νοέμβριος 2006-Ιανουάριος 2007, Έκτακτο Ευρωβαρόμετρο.

[4] Στόχος του "ελέγχου του μηχανισμού εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ" από το Συνέδριο (ειδική έκθεση αριθ. 4/2011) ήταν να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητα του SMEG (βλέπε γλωσσάριο), και ειδικότερα ο σχεδιασμός και ο προγραμματισμός, η διαχείριση των εργασιών του και η επίτευξη των στόχων του. Το Συνέδριο θεώρησε ότι το πλαίσιο για τη διαχείριση των καθημερινών εργασιών είναι κατάλληλο. Η πλήρης έκθεση βρίσκεται στον ιστότοπο του Συνεδρίου: http://eca.europa.eu.

[5] Ο εκτιμώμενος αριθμός ενοποιήθηκε βάσει των ακόλουθων εγγράφων της ΕΤΕπ: Διαβούλευση ΜΜΕ 2007/2008 του Μαΐου του 2008, Ετήσια έκθεση 2006 του Ιουνίου του 2007 και Ετήσια έκθεση 2010 του Μαΐου του 2011.

[6] Ποσά προερχόμενα από τη βάση δεδομένων SFC, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 8 Ιουνίου 2011.

[7] Όπως αναφέρουν οι υπηρεσίες της Επιτροπής, τα κράτη μέλη έχουν παρερμηνεύσει τους κανόνες ταξινόμησης των επιχορηγήσεων και ενδέχεται να συμπεριέλαβαν και άλλες μορφές χρηματοδότησης εκτός των μέσων χρηματοοικονομικής τεχνικής.

[8] Για τη συγκεκριμένη περίοδο, στα χρηματοπιστωτικά μέσα περιλαμβάνονται μέσα για επιχειρήσεις που δεν εμπίπτουν στον ορισμό της ΕΕ για τις ΜΜΕ, καθώς και έργα αστικής ανάπτυξης και σχέδια ενεργειακής απόδοσης.

[9] Βλέπε σημείο 4.32 της ετήσιας έκθεσης του Συνεδρίου για το 2010.

[10] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1083/2006 του Συμβουλίου, της 11ης Ιουλίου 2006, περί καθορισμού γενικών διατάξεων για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και το Ταμείο Συνοχής και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1260/1999 (ΕΕ L 210 της 31.7.2006, σ. 25).

[11] Το ΕΤΕ είναι επί του παρόντος ο διαχειριστής του ταμείου χαρτοφυλακίου στη Βουλγαρία, στην Ελλάδα, στην Κύπρο, στη Λετονία, στη Λιθουανία, στη Μάλτα, στη Ρουμανία και στη Σλοβακία, καθώς και στη γαλλική περιφέρεια Languedoc-Roussillon και στις ιταλικές περιφέρειες της Καμπανίας και της Σικελίας.

[12] COM(2010) 700 τελικό της 19ης Οκτωβρίου 2010 — H επανεξέταση του προϋπολογισμού της ΕΕ, σ. 4, 20· Management Plan 2010 (Σχέδιο διαχείρισης 2010) (τελική έκδοση), ΓΔ Περιφερειακής πολιτικής, 10 Μαΐου 2010, σ. 6-7· Fifth report on economic, social and territorial cohesion (Πέμπτη έκθεση σχετικά με την οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή), Νοέμβριος 2010 (προκαταρκτική έκδοση), σ. xv-xvi και 213-218.

[13] Στο πλαίσιο του παρόντος ελέγχου, τα εν λόγω μέσα είναι μέσα μετοχικού κεφαλαίου, δανειοδοτικά μέσα και εγγυοδοτικά μέσα για ΜΜΕ (βλέπε γλωσσάριο).

[14] Ως εκ τούτου, διατυπώθηκαν διάφορες πρόσθετες παρατηρήσεις σχετικά με τη Γερμανία, την Εσθονία, την Ελλάδα, την Ισπανία, τη Γαλλία, την Ιταλία, την Πολωνία και το Ηνωμένο Βασίλειο.

[15] ΕΠΑ στη Γερμανία, προγράμματα του MOITAL στο Ισραήλ, SBIC στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Βλέπε επίσης παράρτημα III.

[16] Ενισχύσεις εκκίνησης του ΕΜΤ και προγράμματα GIF για μέσα μετοχικού κεφαλαίου, ο SMEFF για δανειοδοτικά μέσα και ο μηχανισμός εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ για εγγυοδοτικά μέσα.

[17] Βλέπε άρθρο 44, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1828/2006 της Επιτροπής, της 8ης Δεκεμβρίου 2006, για τη θέσπιση κανόνων σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1083/2006 του Συμβουλίου περί καθορισμού γενικών διατάξεων για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και το Ταμείο Συνοχής και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1080/2006 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΕ L 371 της 27.12.2006, σ. 1) και Μνημόνιο συνεννόησης Επιτροπής/ΕΤΕ του Μαΐου του 2006.

[18] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1260/1999 του Συμβουλίου, της 21ης Ιουνίου, περί γενικών διατάξεων για τα διαρθρωτικά Ταμεία (ΕΕ L 161 της 26.6.1999, σ. 1).

[19] Μνημόνιο συνεννόησης Επιτροπής/ΕΤΕ του Μαΐου του 2006, σημείο 4, παράγραφος 2, σ. 2. Για τη νομική βάση, βλέπε άρθρο 45 (Τεχνική βοήθεια με πρωτοβουλία της Επιτροπής) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1083/2006 του Συμβουλίου.

[20] Διάσκεψη JEREMIE στο Poznan, 8 Απριλίου 2008, Σημείωμα για τον φάκελο της ΓΔ Περιφερειακής Πολιτικής, της 23ης Μαΐου 2008, και εσωτερικό σημείωμα της ΓΔ Περιφερειακής Πολιτικής "Contribution from GU to the JEREMIE Steering Committee"(Συνεισφορά του GU στη συντονιστική επιτροπή JEREMIE), της 24ης Ιουνίου 2008. Έκθεση αποστολής, Βαρσοβία, 17 Ιουλίου 2008, Σημείωμα για τον φάκελο της ΓΔ Περιφερειακής Πολιτικής, της 28ης Ιουλίου 2008.

[21] Operations Evaluation, EIB Synthesis Report (Αξιολόγηση πράξεων, Συγκεφαλαιωτική έκθεση της ΕΤΕπ) (Lessons learnt (Διδάγματα), σ. iv) με παρατηρήσεις της Επιτροπής (δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο του 2011).

[22] Μνημόνιο συνεννόησης Επιτροπής/ΕΤΕ, Αποτελέσματα αξιολογήσεων, σ. 2, 30 Μαΐου 2006.

[23] Για την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013, κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1083/2006 του Συμβουλίου, ο οποίος εφαρμόστηκε από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1828/2006 της Επιτροπής και μεταγενέστερες τροποποιήσεις. Για την περίοδο προγραμματισμού 2000-2006, κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1260/1999 του Συμβουλίου, ο οποίος εφαρμόστηκε από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1685/2000 της Επιτροπής και μεταγενέστερες τροποποιήσεις.

[24] Κανονισμός (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 1605/2002 του Συμβουλίου, της 25ης Ιουνίου 2002, για τη θέσπιση του δημοσιονομικού κανονισμού που εφαρμόζεται στο γενικό προϋπολογισμό των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΕΕ L 248 της 16.9.2002, σ. 1), όπως τροποποιήθηκε στις 14 Απριλίου 2007.

[25] Συμβουλή της μονάδας Εσωτερικού Ελέγχου και Παροχής Συμβουλών (IAA) της ΓΔ Περιφερειακής Πολιτικής (τελική έκθεση), 4 Μαρτίου 2010, στοιχεία από τις σελίδες 6 έως 10.

[26] Τα σημεία 106 έως 113 επεξηγούν τους χαμηλούς δείκτες μόχλευσης που πέτυχαν τα μέσα μετοχικού κεφαλαίου και τα δανειοδοτικά μέσα.

[27] Ενδεικτικά παραδείγματα είναι τα ακόλουθα: Μνημόνιο συνεννόησης Επιτροπής/ΕΤΕ της 30ής Μαΐου 2006, το οποίο υπεγράφη από την επίτροπο Περιφερειακής Πολιτικής και τον γενικό διευθυντή του ΕΤΕ, σ. 4· τέταρτη έκθεση για την οικονομική και κοινωνική συνοχή, της 30ής Μαΐου 2007, σ. 3 έως 4· ερμηνευτικό σημείωμα COCOF/07/0018/01 προς τα κράτη μέλη, της 16ης Ιουλίου 2007, σ. 4.

[28] Η επιλογή περισσότερων του ενός μέσων χρηματοοικονομικής τεχνικής μπορεί να παραγάγει τα βέλτιστα δυνατά αποτελέσματα μόχλευσης για τους δημόσιους πόρους που συνεισφέρει το επιχειρησιακό πρόγραμμα, ώστε να επιτευχθεί η συμμετοχή όσο το δυνατόν περισσότερων διαθέσιμων πόρων και εμπειρογνωμοσύνης από τον ιδιωτικό τομέα και να μεγιστοποιηθούν οι δυνατότητες επίτευξης των επενδυτικών και αναπτυξιακών στόχων του επιχειρησιακού προγράμματος. (...), ερμηνευτικό σημείωμα COCOF/10/0014/00, σημείο 2.2.2.

[29] Ερμηνευτικό σημείωμα COCOF/10/0014/00, σημείο 9.2.3.

[30] Βλέπε κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1685/2000 της Επιτροπής, της 28ης Ιουλίου 2000, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1260/1999 του Συμβουλίου, όσον αφορά την επιλεξιμότητα των δαπανών των ενεργειών που συγχρηματοδοτούνται από τα διαρθρωτικά ταμεία (ΕΕ L 193 της 29.7.2000, σ. 39) (παράρτημα, κανόνας αριθ. 8, όρος 2.6) και άρθρο 43 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1828/2006.

[31] Ετήσια έκθεση του Συνεδρίου για το οικονομικό έτος 2010, σημείο 4.33, παράδειγμα 4.4 γ).

[32] Διατάξεις όπως ορίζονται από την Επιτροπή στο άρθρο 43 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1828/2006 της Επιτροπής και όπως τροποποιήθηκαν μεταγενέστερα.

[33] Άρθρο 44 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1083/2006.

[34] Κανονισμοί (ΕΚ) αριθ. 1685/2000 και (ΕΚ) αριθ. 1828/2006, όπως τροποποιήθηκαν μεταγενέστερα.

[35] Το επιχειρηματικό σχέδιο της διαχειριστικής αρχής, σύμφωνα με το άρθρο 43, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1828/2006, πρέπει να νοείται ως ισοδύναμο της "επενδυτικής στρατηγικής και του επενδυτικού σχεδιασμού" μετά την τροποποίηση που επέβαλε ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 846/2009 της Επιτροπής, της 1ης Σεπτεμβρίου 2009, για τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1828/2006 για τη θέσπιση κανόνων σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1083/2006 του Συμβουλίου περί καθορισμού γενικών διατάξεων για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και το Ταμείο Συνοχής και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1080/2006 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΕ L 250 της 23.9.2009, σ. 1).

[36] Κατά την προηγούμενη περίοδο προγραμματισμού, η Επιτροπή αναγνώρισε ότι πρέπει να καταβάλλονται προσπάθειες για τον κατά το δυνατόν μεγαλύτερο περιορισμό των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού στην αγορά κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου ή στην αγορά δανείων (βλέπε όρο 2.6 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1685/2000, όπως τροποποιήθηκε μεταγενέστερα).

[37] Ερμηνευτικό σημείωμα COCOF/10/0014/00, σημεία 3.2.6 και 3.2.7.

[38] Απάντηση της Επιτροπής της 12ης Φεβρουαρίου 2009 στην επιστολή του ΕΤΕ της 11ης Δεκεμβρίου 2008.

[39] Άρθρο 13 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1260/1999 και άρθρο 35 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1083/2006. Η ΓΔ Περιφερειακής Πολιτικής επιβεβαίωσε την ερμηνεία στους ελεγκτές του Συνεδρίου κατά τη σύσκεψη ελέγχου της 1ης Δεκεμβρίου 2010.

[40] SEC(2005) 433 τελικό της 6ης Απριλίου 2005, COM(2005) 121 τελικό της 6ης Απριλίου 2005.

[41] "Comparative Study of Venture Capital and Loan Funds Supported by the Structural Funds" (Συγκριτική μελέτη ταμείων επιχειρηματικών κεφαλαίων και δανειοδοτικών ταμείων που υποστηρίζονται από τα διαρθρωτικά ταμεία), τελική έκθεση η οποία εκπονήθηκε κατόπιν αιτήματος της ΓΔ Περιφερειακής Πολιτικής (Centre for Strategy & Evaluation Services, 2007).

[42] Βλέπε παράρτημα III.

[43] Κατ’ εφαρμογή των άρθρων 3, 4 και 6 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1083/2006: περιοχές στόχου 1 (κύριες ή μεταβατικές περιοχές), περιοχές στόχου 2 (κύριες ή μεταβατικές περιοχές) και μη επιλέξιμες περιοχές.

[44] Συμβουλή της μονάδας Εσωτερικού Ελέγχου και Παροχής Συμβουλών (IAA) της ΓΔ Περιφερειακής Πολιτικής (τελική έκθεση), 4 Μαρτίου 2010.

[45] Συμβουλή της μονάδας Εσωτερικού Ελέγχου και Παροχής Συμβουλών (IAA) της ΓΔ Περιφερειακής Πολιτικής (τελική έκθεση), 4 Μαρτίου 2010.

[46] Άρθρα 34 έως 37 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1260/1999 και άρθρα 63 έως 68 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1083/2006.

[47] Άρθρο 35 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1260/1999 και άρθρο 65 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1083/2006 του Συμβουλίου. Δύο εξαιρέσεις, ειδικά στο Ηνωμένο Βασίλειο, εντοπίστηκαν στο Λονδίνο και στην περιφέρεια West Midlands, όπου οι επιτροπές παρακολούθησης συνεδρίαζαν ειδικά για να εξετάσουν τον προγραμματισμό των μέτρων και των μέσων χρηματοοικονομικής τεχνικής.

[48] Κατά την περίοδο προγραμματισμού 2000-2006, στις περιφέρειες που υποβλήθηκαν σε έλεγχο στην Αγγλία και στη Γερμανία, διαπιστώθηκε ότι τα ποσά τα οποία η Επιτροπή είχε προσδιορίσει υπό τον δείκτη "χρηματοοικονομικής τεχνικής" αποτελούσαν την πλειονότητα των μη επιστρεπτέων ενισχύσεων προς ΜΜΕ ή οργανισμούς που στηρίζουν ΜΜΕ. Στην περίοδο προγραμματισμού 2007-2013, ο δείκτης "χρηματοοικονομικής τεχνικής" της Επιτροπής καταργήθηκε πλήρως.

[49] Π.χ. "διατηρηθείσες, δημιουργηθείσες θέσεις απασχόλησης", "δράσεις υπέρ τοπικών πρωτοβουλιών", "επιχειρήσεις των οποίων η ποιότητα βελτιώθηκε" κ.λπ.

[50] Ερμηνευτικό σημείωμα COCOF/10/0014/00, παράρτημα II, υπόδειγμα έκθεσης παρακολούθησης (Επιτροπή, Φεβρουάριος 2011).

[51] Στο πλαίσιο του παρόντος ελέγχου επιδόσεων, εξετάστηκαν μόνον φαινόμενα διαφυγής υπό μορφή αδικαιολόγητων εξόδων διαχείρισης.

[52] Επιστολή προς το ανώτατο όργανο ελέγχου της Πολωνίας, με ημερομηνία 3 Ιανουαρίου 2011, το περιεχόμενο της οποίας επαληθεύθηκε στα εσωτερικά αρχεία της ΓΔ Περιφερειακής Πολιτικής.

[53] Όπως προκύπτει από το ερμηνευτικό σημείωμα COCOF 10/0014/04, σημείο 2.6.

[54] Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής COM(2011) 662 σχετικά με τις "πλατφόρμες χρέους και μετοχικού κεφαλαίου στην ΕΕ" (σ. 7), η μόχλευση μπορεί να επιτευχθεί μέσω συγχρηματοδότησης από διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα ή μέσω των επιπλέον όγκων χρεών τους οποίους καλούνται να παρέχουν οι τράπεζες και οι οργανισμοί εγγυήσεων στους τελικούς δικαιούχους (στην ανακοίνωση οι ΜΜΕ καλούνται "τελικοί δικαιούχοι").

[55] Σε ορισμένες πολύ σπάνιες περιπτώσεις, η συγχρηματοδότηση των κρατών μελών λαμβάνει τη μορφή ιδιωτικών εμπορικών δανείων.

[56] Εδώ περιλαμβάνεται τόσο η συνεισφορά του ΕΤΠΑ όσο και, όπως είναι φυσιολογικό για το ΕΤΠΑ, η συγχρηματοδότηση την οποία παρέχει το κράτος μέλος. Στην εξαιρετική περίπτωση του Ηνωμένου Βασιλείου, ο ιδιωτικός τομέας παρέσχε τη χρηματοδότηση του κράτους μέλους σύμφωνα με τους κανόνες περί συγχρηματοδότησης των κανονισμών· η εν λόγω χρηματοδότηση ελήφθη υπόψη ως ιδιωτική χρηματοδότηση και όχι ως δημόσια χρηματοδότηση, εφαρμόζοντας την αρχή σύμφωνα με την οποία η ουσία υπερισχύει του τύπου.

[57] Εξωτ