Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την Ανακοίνωση της Επιτροπής για:

- την "Ανακοίνωση της Επιτροπής: 'Περισσότερη έρευνα για την Ευρώπη - Στόχος 3 % του ΑΕγχΠ'", και

- την "Ανακοίνωση της Επιτροπής: 'Μια νέα ώθηση στον ευρωπαϊκό χώρο έρευνας: ενίσχυση, αναπροσανατολισμός, άνοιγμα νέων προοπτικών'"

(2003/C 244/03)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη τις ανακοινώσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής "Περισσότερη έρευνα για την Ευρώπη - Στόχος 3 % του ΑΕγχΠ" (COM(2002) 499 τελικό) και "Μια νέα ώθηση στον ευρωπαϊκό χώρο έρευνας: ενίσχυση, αναπροσανατολισμός, άνοιγμα νέων προοπτικών" (COM(2002) 565 τελικό)·

έχοντας υπόψη την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της 12ης Σεπτεμβρίου και της 17ης Οκτωβρίου 2002, να ζητήσει τη γνωμοδότηση της ΕΤΠ σύμφωνα με το άρθρο 265 παράγραφος 1 της Συνθήκης περί ιδρύσεως των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της, της 26ης Ιουνίου και της 5ης Οκτωβρίου 2002, να αναθέσει στην επιτροπή "πολιτισμός και παιδεία" την επεξεργασία της σχετικής γνωμοδότησης·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότησή της σχετικά με την "Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για το πολυετές πρόγραμμα πλαίσιο του 2002-2006 δράσεων έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας με σκοπό την υλοποίηση του ευρωπαϊκού χώρου της έρευνας" (COM(2001) 94 τελικό) (CdR 283/2001 fin)(1)

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότησή της σχετικά με την "Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών: 'Η περιφερειακή διάσταση του ευρωπαϊκού χώρου της έρευνας'" (COM(2001) 543 τελικό) (CdR 442/2001 fin)(2)·

έχοντας υπόψη την τρέχουσα εφαρμογή του 6ου προγράμματος-πλαίσιο για την Έρευνα, του οποίου σημαντικό μέρος αποτελεί η περιφερειακή και διαπεριφερειακή προώθηση της έρευνας·

έχοντας υπόψη την πρόοδο που σημειώθηκε στις προσπάθειες για την θέσπιση ενός Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας·

έχοντας υπόψη το γεγονός ότι ο Ευρωπαϊκός Χώρος Έρευνας πρέπει να ενισχυθεί περαιτέρω και να υλοποιηθεί η έκκληση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Βαρκελώνης, του Μαρτίου 2002, ώστε να μην παρεμποδισθεί το δυναμικό καινοτομίας στην Ευρώπη και, κατ' αυτόν τον τρόπο, η Ευρώπη να μπορέσει να αναπτυχθεί, μέχρι το 2010, στην ανταγωνιστικότερη κοινωνία της γνώσης παγκοσμίως·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησή της (CdR 328/2002 rev. 2), το οποίο υιοθέτησε η επιτροπή "πολιτισμός και παιδεία" στις 18 Φεβρουαρίου 2003 (Εισηγήτρια: η κα Ηelma Kuhn-Theis, πρόεδρος της Επιτροπής Ευρωπαϊκών Θεμάτων του Κοινοβουλίου του Ομόσπονδου Κρατιδίου του Σάαρ (D/EVP))·

υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση κατά την 49η σύνοδο ολομέλειας, της 9ης και 10ης Απριλίου 2003 (συνεδρίαση της 10ης Απριλίου).

ΑΠΟΨΕΙΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Η Επιτροπή των Περιφερειών

1. συμφωνεί με την άποψη της Επιτροπής ότι η καθιέρωση του "Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας" ανέδειξε το σχέδιο σε βασικό σημείο αναφοράς του προβληματισμού και του διαλόγου επί των θεμάτων ερευνητικής πολιτικής στην Ευρώπη,

2. σημειώνει, επίσης, τις κατά βάση ανεπαρκείς επενδύσεις στον τομέα της έρευνας και τα περιορισμένα κίνητρα που παρέχονται τόσο για την έρευνα όσο και για την οικονομική της εκμετάλλευση, ειδικότερα στον ιδιωτικό τομέα. Ιδιαίτερες προσπάθειες πρέπει να καταβληθούν για την αύξηση της συμμετοχής των πανεπιστημίων και των εξωπανεπιστημιακών ερευνητικών ιδρυμάτων καθώς και των ΜΜΕ στο έκτο πρόγραμμα-πλαίσιο για την Έρευνα. Οι ΜΜΕ αντιπροσωπεύουν τη μεγαλύτερη αναλογία επί του βιομηχανικού ιστού και απασχολούν τα 2/3 περίπου των ευρωπαίων εργαζομένων, αλλά, παράλληλα, είναι εκείνες που έχουν τη μεγαλύτερη ανάγκη στήριξης για την πρόσβαση στην καινοτομία. Υπάρχει γενικότερη σύγκλιση και σε ό,τι αφορά την αναγκαιότητα ενισχυμένου συντονισμού των δραστηριοτήτων των κρατών μελών της ΕΕ και άλλων εμπλεκομένων κρατών, καθώς και του συντονισμού των δράσεων Ε& Α στο δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα. Η ανοικτή μέθοδος συντονισμού πρέπει να εξετασθεί ως δυνατότητα στον κλάδο της Ε& Α. Ο σχετικός στόχος θα πρέπει να είναι η όσο το δυνατόν ευρύτερη συμμετοχή των ευρωπαϊκών και εθνικών πολιτικών οργανώσεων που εκπροσωπούν τις αρχές που διαθέτουν νομοθετικές αρμοδιότητες στον κλάδο αυτό. Συνιστάται η συνεργασία στον τομέα της έρευνας σύμφωνα με μία προσέγγιση από τη βάση προς την κορυφή, στηριζόμενη στον εθελούσιο χαρακτήρα,

3. επισημαίνει ότι οι συντονιστικές δράσεις δεν πρέπει να προσανατολίζονται μονομερώς σε συγκεκριμένους ερευνητικούς κλάδους. Στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας χρειάζεται να προβλεφθούν διαφορετικά και ελαστικά μέσα στήριξης τόσο για τη βασική έρευνα όσο και για την έρευνα που σχετίζεται με την οικονομία. Πέραν τούτων, πρέπει να καταβληθούν εγκαίρως προσπάθειες για τη δημιουργία αλυσίδων προστιθέμενης αξίας μεταξύ των προαναφερθέντων μέσων (κάθετη ένταξη). Ειδικότερα η βασική έρευνα χρειάζεται ανοιχτές διαρθρώσεις υποστήριξης, όπου λαμβάνεται υπόψη η προσέγγιση από τη βάση προς την κορυφή. Η βασική έρευνα εξαρτάται από την υποστήριξη που λαμβάνει από το δημόσιο τομέα, καθώς δεν παρέχεται συνήθως η δυνατότητα χρηματοδότησής της από επιχειρήσεις. Είναι όμως απαραίτητη για να διατηρηθεί η βάση της καινοτομίας. Προς επίλυση των πολύπτυχων και περίπλοκων προβληματισμών στον τομέα Ε& Α θα πρέπει να δοθούν ισχυρά πολυεπιστημονικά κίνητρα για έρευνα σε ευρωπαϊκή κλίμακα (οριζόντια ένταξη). Τα ολοκληρωμένα σχέδια του 6ου προγράμματος-πλαίσιο για την έρευνα διέπονται εμφανώς από τις αρχές της κάθετης και της οριζόντιας ένταξης,

4. υποστηρίζει την πρόθεση για τη δημιουργία μιας "εσωτερικής αγοράς της έρευνας" και, επίσης, για μέτρα καθιέρωσης του ευρωπαϊκού ερευνητικού ιστού σε ό,τι αφορά τη βελτίωση του συντονισμού των εθνικών ερευνητικών δραστηριοτήτων. Όπως έχει επισημανθεί και σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις, τα κράτη μέλη εκφράζουν την αντίθεσή τους προς μια συγκεντρωτική και "προγραμματισμένη" έρευνα ευρωπαϊκής κλίμακας,

5. συμμερίζεται την άποψη της Επιτροπής ότι η σημειούμενη πρόοδος εξαρτάται άμεσα από το βαθμό κινητοποίησης των κρατών μελών σε σχέση με τα διάφορα θέματα καθώς και από τον βαθμό συμμετοχής τους στις αντίστοιχες δραστηριότητες. Ως εκ τούτου, πρέπει να ληφθούν περαιτέρω μέτρα για υψηλότερη - ακόμη και θεματική - συμμετοχή των περιφερειών. Επίσης, οι τοπικές και περιφερειακές αρχές θα μπορούσαν να διασφαλίσουν τους κατάλληλους όρους πλαισίωσης για την έρευνα,

6. συμφωνεί με την άποψη ότι το 6ο πρόγραμμα-πλαίσιο δεν μπορεί μόνο να οδηγήσει στην εκπλήρωση των στόχων για τον "Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας" και, συνεπώς, θα πρέπει να αποκτήσει τη δική του δυναμική που να βασίζεται σε πρωτοβουλίες ανεξάρτητες από το εν λόγω πλαίσιο. Για το σκοπό αυτό κρίνεται απαραίτητη η συμμετοχή των κρατών μελών και των περιφερειακών και τοπικών αρχών όταν απαιτούνται μέτρα σε σχέση με τα Διαρθρωτικά Ταμεία.

Συγκριτική αξιολόγηση των ερευνητικών πολιτικών

7. επικροτεί τα συμπεράσματα της Επιτροπής που απορρέουν από τα πρώτα αποτελέσματα της συγκριτικής αξιολόγησης. Η ΕΕ είναι ανάγκη να εντείνει τις ερευνητικές της προσπάθειες προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι της Λισσαβώνας. Επιπλέον, επισημαίνεται η απόλυτη ανάγκη ενεργού συμμετοχής των εμπλεκόμενων περιφερειών και η έως τώρα δυσκολία εξαγωγής χρήσιμων συμπερασμάτων από τους δείκτες,

Κινητικότητα των ερευνητών

8. επιθυμεί να υπογραμμίσει εκ νέου ότι οι προτεινόμενες (και μερικώς κατά την παρούσα στιγμή ήδη εφαρμοσμένες) δράσεις για αύξηση της κινητικότητας των επιστημόνων (θα έπρεπε να) βρίσκουν ανταπόκριση στις περιφέρειες. Η Επιτροπή δηλώνει σχετικά την πρόθεση "παροχής κατάλληλων πληροφοριών και υποστήριξης σε όλα τα επίπεδα", όπου μεταξύ άλλων συγκαταλέγεται και η οικονομική στήριξη (π.χ. υποτροφίες επιστροφής). Η καλύτερη συνεκτίμηση προγραμμάτων κινητικότητας με μεθόδους παροχής κινήτρων (πριματοδότηση επιστροφής) επικροτείται. Στο πλαίσιο της κοινοτικής πολιτικής για τη συνοχή, η μεγαλύτερη απόκτηση γνώσης και τεχνολογικής αριστείας αποτελεί σημαντικό παράγοντα για τη βελτίωση της ικανότητας καινοτομίας και ανταγωνισμού. Η άρνηση κινητικότητας και η διαφυγή εγκεφάλων προς τις ΗΠΑ και άλλες περιοχές του πλανήτη θα πρέπει να αντιμετωπιστούν. Επιπλέον, είναι απαραίτητο να υποστηριχθούν δράσεις για την αύξηση του ποσοστού των γυναικών στην έρευνα και τις επιστήμες.

Διαδικτύωση των εθνικών προγραμμάτων έρευνας, ενίσχυση του κρατικού ερευνητικού υπόβαθρου και αύξηση των ιδιωτικών επενδύσεων στον τομέα της έρευνας [στόχος: 3 % ΑΕγχΠ]

9. πιστεύει ότι, αν και ο στόχος του 3 % είναι πολύ φιλόδοξος για ορισμένα κράτη, πρέπει ωστόσο να δεσμευτούν οι αναγκαίοι πόροι για την επίτευξή του. Η Επιτροπή, κάνει έκκληση για αύξηση των επενδύσεων που διατίθενται για την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη (Ε& Α) με απώτερο σκοπό να επιτευχθεί ο στόχος προσέγγισης ποσοστού 3 % του ΑΕγχΠ έως το 2010, από ποσοστό 1,9 % το 2000. Μπορεί μεν σε ορισμένα κράτη μέλη τα ποσοστά που διατίθενται για παρόμοιες επενδύσεις να υπερβαίνουν επί του παρόντος το προαναφερθέν όριο (Φινλανδία 3,67 %, Σουηδία 3,78 %), αλλά, ο μέσος όρος για τα 15 κράτη μέλη είναι μικρότερος από 2 % (π.χ. Ελλάδα 0,67 %, Ισπανία 0,97 %). Ο μέσος όρος για τις υποψήφιες χώρες μόλις φθάνει το ποσοστό του 0,7 %. Τίθενται, ως εκ τούτου, τα ερωτήματα εάν τα κράτη, το εισόδημα των οποίων δεν στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στις επενδύσεις Ε& Α, μπορούν να θέσουν παρόμοιο στόχο, κατά πόσον η τεχνολογική σύγκλιση είναι ουσιώδους σημασίας για την επίτευξη των στόχων της Λισσαβώνας και κατά πόσον τα σχεδιαζόμενα μέσα (μέσα, κίνητρα και πλαίσια) για την επίτευξή τους είναι κατάλληλα και αναλογικά. Πέραν τούτου, σε ορισμένες υποψήφιες χώρες θα πρέπει αρχικά να αντιμετωπιστούν διαρθρωτικές ελλείψεις πριν καταστεί δυνατή η οικονομική έρευνα. Είναι σκόπιμο να διαπιστωθεί κατά πόσον ακόμη και η απαίτηση για ποσοστό 3 % δεν είναι ιδιαίτερη υψηλή για τα εν λόγω κράτη, Πέραν τούτου, σε ορισμένες υποψήφιες χώρες θα πρέπει αρχικά να αντιμετωπιστούν διαρθρωτικές ελλείψεις πριν καταστεί δυνατή η οικονομική έρευνα. Είναι σκόπιμο να διαπιστωθεί κατά πόσον ακόμη και η απαίτηση για ποσοστό 3 % δεν είναι ιδιαίτερη υψηλή για τα εν λόγω κράτη και, ως εκ τούτου, μήπως θα ήταν σκόπιμη η σταδιακή επίτευξή της.

10. υποστηρίζει, αφενός, με έμφαση την πρόθεση για επένδυση περισσότερων πόρων στους τομείς έρευνας και ανάπτυξης, αφετέρου όμως, κάνει την ίδια έκκληση και στην ΕΕ. Η ΕΤΠ, στη γνωμοδότησή της (CdR 283/2001 fin), πρότεινε για το 6ο πρόγραμμα-πλαίσιο της ΕΕ στον τομέα της έρευνας, να αποτελούν η τεχνολογική ανάπτυξη και η επίδειξη συμβολή στην υλοποίηση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας. Η ΕΤΠ υπενθυμίζει, σε ό,τι αφορά τη χρηματοδότηση του προγράμματος, ότι η Κοινότητα, ήδη από το 1985, αποφάσισε την διάθεση ποσοστού 6% του προϋπολογισμού για τα ερευνητικά μέσα του προγράμματος-πλαίσιου, χωρίς όμως να έχει πραγματοποιηθεί κάτι τέτοιο έως τώρα,

11. θεωρεί ρεαλιστική την απαίτηση της Επιτροπής για αύξηση του ύψους των χρηματοδοτικών πόρων που διατίθεται από τις επιχειρήσεις, το οποίο θα πρέπει να αυξηθεί από το σημερινό επίπεδο του 56 % στο 66,7 % των συνολικών επενδύσεων Ε& Α. Ωστόσο, αναφέρεται στο γεγονός ότι οι επιχειρήσεις είναι σε θέση να επενδύουν στην Ε& Α μόνο όπου αναμένονται βραχυπρόθεσμα και βιώσιμα αποτελέσματα. Ο τομέας της έρευνας είναι προβληματικός σε ό,τι αφορά τη βασική έρευνα ή τις εξελίξεις για τις οποίες απαιτούνται μακρόχρονες φάσεις ανάπτυξης προκειμένου να υπάρξουν ανταγωνιστικά προϊόντα ή υπηρεσίες (π.χ. στον τομέα της βιοτεχνολογίας και ειδικότερα στην κατασκευή φαρμάκων). Στον τομέα αυτό πρέπει να υπάρξει μεγαλύτερη δέσμευση υπό τη μορφή ενίσχυσης της αποτελεσματικής κοινοτικής στήριξης. Οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις ακόμη και σε περιπτώσεις συνεργασίας με δημόσιους οργανισμούς είναι διατεθειμένες να επενδύσουν σημαντικά ποσά σε ερευνητικά μέσα μόνο όταν αναμένεται συγκεκριμένο και χρονικά προβλέψιμο κέρδος και οι οδηγίες στήριξης επιτρέπουν απλούστερη χρήση των αποτελεσμάτων. Προκειμένου να παρέχονται κίνητρα σε ιδιωτικούς επενδυτές είναι ιδιαίτερα σημαντικό να υπάρξει διαχωρισμός του περιεχομένου της έρευνας και της ανάπτυξης, ειδικότερα σε ό,τι αφορά τον ορισμό της "προανταγωνιστικής ανάπτυξης",

12. εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι βάσει των κοινοτικών κρατικών ενισχύσεων (το οποίο αποτελεί τη βάση για τις δημόσιες επιχορηγήσεις, τα χαμηλότοκα δάνεια κτλ.) επιτρέπεται μόνο η ενίσχυση έως την κατασκευή εγκαταστάσεων επίδειξης και πειραματικών εγκαταστάσεων. Στο παράρτημα του εν λόγω πλαισίου στήριξης περιλαμβάνεται ο ακριβής ορισμός για την έρευνα και την ανάπτυξη. Σύμφωνα με αυτό η Ε& Α έχει όριο την "προανταγωνιστική ανάπτυξη" και τη δημιουργία πρωτοτύπων. Οι εν λόγω παροχές, στο βαθμό που τα έργα αυτά δεν μπορούν να εφαρμοστούν και να χρησιμοποιηθούν για βιομηχανικούς σκοπούς ή εμπορική χρήση, αποτελούν σαφή περιορισμό των επενδύσεων Ε& Α. Ειδικότερα οι ΜΜΕ με περιορισμένο προσωπικό και χρηματοδοτικούς πόρους δεν δύνανται να καλύψουν με ιδίες δυνάμεις το κενό από ένα πειραματικό έργο ως το προϊόν που είναι έτοιμο να εισαχθεί στην αγορά. Επομένως, επικροτούνται οι ενισχυμένες προσπάθειες σε ό,τι αφορά την ανάπτυξη δράσεων επίδειξης, τις δράσεις ενίσχυσης των ΜΜΕ και την αξιολόγηση τεχνολογιών του 6ου προγράμματος-πλαίσιο για την έρευνα,

13. επιθυμεί να συζητήσει περαιτέρω την άποψη ότι η επίτευξη του στρατηγικού στόχου της Λισσαβώνας διακυβεύεται από το αυξανόμενο χάσμα που εμφανίζουν οι επενδύσεις στο χώρο της Ε& Α στην ΕΕ σε σύγκριση με τις αντίστοιχες στις ΗΠΑ και την Ιαπωνία. Το χάσμα αυτό οφείλεται στη χαμηλή χρηματοδότηση από τον επιχειρηματικό κλάδο της ΕΕ. Στην Ιαπωνία ο επιχειρηματικός κλάδος διαθέτει ποσοστό 72 % των δαπανών Ε& Α σε σύγκριση με ποσοστό 56 % στην Ευρώπη και 67 % στις ΗΠΑ. Η Επιτροπή παραδέχεται ότι τα ποσοστά της Ιαπωνίας είναι μη συγκρίσιμα καθώς οφείλονται στις διαφορετικές επιχειρηματικές συνθήκες. Στην περίπτωση αυτή θα πρέπει να επισημανθεί ότι η οικονομία της Ιαπωνίας παρά τις αυξημένες επενδύσεις Ε& Α και τη μεταφορά στον ιδιωτικό τομέα δεν έχει σημειώσει αξιόλογη πρόοδο κατά τα τελευταία χρόνια. Οι αυξημένες επενδύσεις Ε& Α παρότι διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο για την οικονομική ανάπτυξη, δεν αποτελούν σε καμία περίπτωση εγγύηση για την επίτευξή της. Τα μεγέθη που παρατίθενται στην ανακοίνωση σχετικά με τις ΗΠΑ υπερεκτιμούνται. Στην περίπτωση αυτή, θα πρέπει η Επιτροπή να διεξαγάγει διαφοροποιημένο δημοσιονομικό έλεγχο στον τομέα Ε& Α και πιο συγκεκριμένα να διαπιστώσει πόσα μέσα χρησιμοποιούνται για τη στρατιωτική έρευνα. Θα πρέπει να εκτιμηθεί το μέγεθος της επίδρασης σε περίπτωση που τα αντίστοιχα μέσα χρησιμοποιηθούν απευθείας στις "μη στρατιωτικές έρευνες" και όχι μέσω της στρατιωτικής έρευνας. Στόχος της Ευρώπης δε θα πρέπει να είναι η ανάπτυξή της προς την ίδια κατεύθυνση. Η Ευρώπη χρειάζεται να προσανατολιστεί περισσότερο προς τη δημιουργία δικών της καινοτόμων μεθόδων με επίκεντρο τη "μη στρατιωτική έρευνα",

14. υποστηρίζει την άποψη ότι η τάση της αυξανόμενης συγκέντρωσης των υπερεθνικών δαπανών Ε& Α στις ΗΠΑ είναι ανησυχητικό φαινόμενο. Αποτελεί σαφή ένδειξη για την υποχώρηση της παγκόσμιας ελκυστικότητας της ΕΕ ως τόπου ανάληψης δράσεων Ε& Α. Ωστόσο, το γεγονός αυτό οφείλεται στη μειωμένη πρόσβαση σε εξωγενείς πηγές χρηματοδότησης και σε κατάλληλες υποδομές σε τοπική κλίμακα καθώς και στη διάδοση των γνώσεων. Καθοριστικό κριτήριο για την επιλογή του τόπου εγκατάστασης είναι η εξεύρεση κατάλληλου προσωπικού και πελατείας στην έδρα της επιχείρησης. Εν προκειμένω, η Ευρώπη οφείλει να προωθήσει, μέσω της πολυκλαδικής ανάπτυξης, ελκυστικούς τόπου εγκατάστασης. Ένας περαιτέρω λόγος για τη μετεγκατάσταση επιχειρήσεων είναι το υψηλό κόστος των τόπων εγκατάστασης στην ΕΕ σε ό,τι αφορά τους κανόνες για το περιβάλλον και την ασφάλεια. Αυτοί οι αυστηροί κανόνες πρέπει να τηρούνται. Η ΕΕ θα πρέπει, επομένως, να ενισχύσει τις προσπάθειές της για τη θέσπιση υψηλότερων προτύπων προστασίας του περιβάλλοντος, σε ολόκληρη την υφήλιο. Σε καμία περίπτωση, δεν πρέπει να υποβιβασθούν οι ευρωπαϊκοί κανόνες για οικονομικούς λόγους,

15. επικροτεί τη χρήση περαιτέρω Διαρθρωτικών κεφαλαίων προκειμένου να συμβάλουν στην αντιμετώπιση των υφιστάμενων περιφερειακών ανισορροπιών στις υποδομές και τις δυνατότητες κατάρτισης. Για την επίτευξη των προαναφερθέντων, ωστόσο, απαιτείται διαφορετική στοχοθέτηση από εκείνη για την στήριξη της έρευνας και για το λόγο αυτό θα πρέπει να προβούμε σε διαχωρισμό. Για τη στήριξη στον τομέα της έρευνας θα πρέπει ο βαθμός της επιστημονικής αριστείας να εξακολουθήσει να αποτελεί κριτήριο. Σαφώς, σε ορισμένες περιφέρειες-στόχους θα επιτρέπεται η παροχή πρόσθετης διαρθρωτικής στήριξης που θα επιτρέπει τις συνεργίες για την προώθηση τόσο των δομών όσο και της έρευνας. Η Επιτροπή των Περιφερειών έχει επιστήσει επανειλημμένως την προσοχή στην κατάσταση αυτή και σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις(3),

16. δεν υποστηρίζει την άποψη της Επιτροπής ότι η ισχύς του σημερινού κοινοτικού πλαισίου χορήγησης κρατικών ενισχύσεων για τους σκοπούς της έρευνας και της ανάπτυξης, το οποίο επιτρέπει τη χορήγηση εποικοδομητικού ύψους ενισχύσεων Ε& Α, πρέπει να παραταθεί έως το 2005. Το ισχύον κοινοτικό πλαίσιο δεν είναι κατάλληλο, ειδικότερα στον τομέα των ΜΜΕ, σε ό,τι αφορά τις καινοτομίες στη γνωσιοκεντρική οικονομία (βλ. σημείο 13).

17. επικροτεί το στόχο σύμφωνα με τον οποίο οι κυβερνήσεις επιβάλλεται να εξασφαλίζουν ότι με τις δημόσιες δαπάνες για τις ενέργειες Ε& Α δεν παραγκωνίζονται οι παραγωγικότερες επενδύσεις του ιδιωτικού τομέα. Επικροτείται, επίσης, ρητώς η βελτίωση των συνθηκών συμμετοχής των ΜΜΕ στις δημόσιες προμήθειες. Πιο συγκεκριμένα θα μπορούσε αυτό να επιτευχθεί όταν κατά την ανάθεση μεγάλων έργων θα απαιτείται από τις μεγάλες επιχειρήσεις να έχουν ως στόχο τη συνεργασία με ΜΜΕ υπό το καθεστώς επιχειρήσεων υπερεργολαβίας. Μια άλλη εναλλακτική λύση θα ήταν η κατάρτιση ερευνητικών δικτύων που σχετίζονται με συγκεκριμένους κλάδους και προέρχονται από αρκετές ΜΜΕ όπως άλλωστε προβλέπεται και στις συγκεκριμένες δράσεις του 6ου προγράμματος-πλαίσιο για τις ΜΜΕ,

18. υποστηρίζει την απαίτηση για μία πιο αποτελεσματική και κατάλληλη χρήση των κρατικών οικονομικών πρωτοβουλιών που συνοδεύουν τις ιδιωτικές ενέργειες Ε& Α. Για το σκοπό αυτό κρίνεται εν μέρει απαραίτητη η αναδιάρθρωση των δημοσίων δαπανών. Επικροτείται η απόκλιση από τις πιο κλασικές μορφές δημόσιας στήριξης προς όφελος πιο σύγχρονων μορφών (π.χ. δημιουργία δικτύων αριστείας),

19. θεωρεί ότι η άποψη ότι ο "στόχος των πολιτικών πρέπει να είναι η ενθάρρυνση της διαδικτύωσης κρατικών και ιδιωτικών ερευνών, ανεξάρτητα από τον τόπο της εφαρμογής τους" χρήζει περαιτέρω αποσαφήνισης, καθώς ο στόχος της Επιτροπής για "περαιτέρω ενθάρρυνση της δημιουργίας κρατικών - ιδιωτικών συμπράξεων Ε& Α και ομίλων" συνδέεται άμεσα με τον τόπο,

20. αναγνωρίζει την αναγκαιότητα μεγαλύτερης διεύρυνσης των εθνικών προγραμμάτων Ε& Α στις μορφές υπερεθνικής συνεργασίας. Ωστόσο, κάτι παρόμοιο θα πρέπει να πραγματοποιηθεί σε καθορισμένο πλαίσιο με τήρηση της αρχής της αμοιβαιότητας,

21. υποστηρίζει τη διερεύνηση του ρόλου που θα μπορούσαν να διαδραματίσουν σε εθνική και πανευρωπαϊκή κλίμακα οι βιομηχανικοί σύνδεσμοι ως παράγοντες για την ευαισθητοποίηση και τη χρήση ορθών πρακτικών διαχείρισης Ε& Α. Για το σκοπό αυτό θα ήταν δυνατό να ληφθούν υπόψη δίκτυα ή γνωσιοκεντρικές ενώσεις, η επιρροή των οποίων σχετικά με τη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα στην Ε& Α δεν πρέπει να υποτιμάται,

22. υποστηρίζει τις περαιτέρω προσπάθειες για σχεδιασμό δράσεων βάσει του άρθρου 169, ειδικότερα σε ότι αφορά τον τομέα της καταπολέμησης μεταδοτικών ασθενειών σε διεθνές επίπεδο (ελονοσία, AIDS, φυματίωση) σε συνεργασία με (ιδιαιτέρως εμπλεκόμενες) τρίτες χώρες. Η πλειοψηφία των περιφερειών θα υποστήριζε, επίσης, τη λήψη παρόμοιων μέτρων και για άλλους σημαντικούς τομείς όπως π.χ. η νανοεπιστήμη ή οι νανοβιοτεχνολογίες,

Κατάλληλα καθεστώτα για την προστασία των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας

23. επικροτεί την εναρμόνιση σε ευρωπαϊκή κλίμακα των εξόδων και των νομικών αβεβαιοτήτων στον τομέα της προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας. Για το σκοπό αυτό θα πρέπει να προαχθεί η συστηματική ανάπτυξη και εφαρμογή ενιαίων ευρωπαϊκών προτύπων, ειδικότερα δε μέσω της δημιουργίας του ευρωπαϊκού διπλώματος ευρεσιτεχνίας. Προβλήματα που αφορούν τη συμμετοχή εθνικών αρχών, τις γλωσσικές διαφορές και διάφορες εθνικές προδιαγραφές θα πρέπει να επιλυθούν άμεσα στο πλαίσιο πολυμερών συνεργασιών.

Εποικοδομητικές χρηματοοικονομικές αγορές Ε& Α και δημιουργία ευνοϊκών φορολογικών όρων(4)

24. επικροτεί το συμπέρασμα της Επιτροπής, σύμφωνα με το οποίο καθίσταται απαραίτητος ο συνδυασμός διαφόρων μέσων, καθώς κανένας μεμονωμένος μηχανισμός δεν είναι σε θέση να καλύψει το συνολικό φάσμα των πρωτοβουλιών. Ο ιδανικός συνδυασμός δεν διαφέρει μόνο από χώρα σε χώρα αλλά και από περιφέρεια σε περιφέρεια και, επομένως, η επιλογή πρέπει να πραγματοποιείται με ιδιαίτερη προσοχή (λαμβανομένων υπόψη των εξειδικευμένων αρμοδιοτήτων της εκάστοτε περιφέρειας). Πράγματι, σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτό μπορεί να συνεπάγεται τη μεταβολή του επιμερισμού των πόρων μεταξύ του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα Ε& Α. Ωστόσο, όπου είναι δυνατό θα πρέπει να υπάρχει διαφοροποίηση από την αύξηση του συνολικού ποσού των δημόσιων δαπανών,

25. τέλος, αναγνωρίζει τις προσπάθειες της Επιτροπής να συμπεριλάβει πιο πολύ τις περιφέρειες στην πολιτική που χαράζει. Η επιτυχία εξαρτάται από τα κράτη μέλη και τις περιφέρειες που θα πρέπει να φροντίσουν ούτως ώστε να εφαρμοστούν οι ανειλημμένες δράσεις σε κοινοτική κλίμακα. Το γεγονός αυτό προϋποθέτει τη συμμετοχή τους κατά τη διεξαγωγή συζητήσεων. Επομένως, ακόμη και στην εκπόνηση καταλόγου με δράσεις προτεραιότητας θα πρέπει να αναζητηθεί η συνεργασία με τις περιφέρειες προκειμένου να καταστεί περαιτέρω λειτουργικός ο Ευρωπαϊκός Χώρος Έρευνας.

Βρυξέλλες, 10 Απριλίου 2003.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Albert Bore

(1) ΕΕ C 107 της 3.5.2002, σ. 111.

(2) ΕΕ C 278 της 14.11.2002, σ. 1.

(3) Π.χ. CdR 442/2001 fin με θέμα το COM(2001) 549 τελικό: "Η ευρωπαϊκή διάσταση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας".

(4) Αποκλειστικά COM(2002) 499 τελικό.