[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 17.5.2005

COM(2005) 192 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Τρίτη έκθεση προόδου σχετικά με τη συνοχή: προς μια νέα εταιρική σχέση για την ανάπτυξη, την απασχόληση και τη συνοχή {SEC(2005)632}

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Εισαγωγή 3

1. Οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες στη διευρυμένη ΕΕ 3

1.1. Τα επίπεδα των ανισοτήτων 4

1.1.1. ΑΕΠ: οι διαφορές διευρύνονται με τη διεύρυνση 4

1.1.2. Το ΑΕΠ στις περιφέρειες 4

1.1.3. Τα ποσοστά απασχόλησης: χρειάζεται πολύ περισσότερη πρόοδος 4

1.1.4. Παραγωγικότητα: πρόσφατες βελτιώσεις 5

1.2. Τάσεις που διαγράφονται όσον αφορά τις ανισότητες 5

2. Η πολιτική συνοχής της ΕΕ και η στρατηγική της Λισσαβόνας κατά την περίοδο 2000-2006 8

2.1. Τα διαρθρωτικά ταμεία και η στρατηγική της Λισσαβόνας: επικαλυπτόμενοι στόχοι 8

2.2. Η ενδιάμεση αναθεώρηση: μία ευκαιρία για την πραγματοποίηση προσαρμογών 9

2.3. Η πολιτική συνοχής στα νέα κράτη μέλη: μια επιτυχημένη εκκίνηση 10

2.4. Προσθετικότητα 10

3. Το μέλλον της πολιτικής συνοχής και το πρόγραμμα δράσης για την ανάπτυξη και την απασχόληση 11

3.1. Οι γνώμες των άλλων οργάνων και οργανισμών της ΕΕ 11

3.2. Εκδηλώσεις για την πολιτική συνοχής: έντονη κινητοποίηση των βασικών φορέων 12

3.3. Εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο: οι περιφέρειες στο επίκεντρο της διαδικασίας της Λισσαβόνας 12

3.4. Κοινοτικές στρατηγικές κατευθυντήριες γραμμές 2007-2013 13

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Τρίτη έκθεση προόδου σχετικά με τη συνοχή: προς μια νέα εταιρική σχέση για την ανάπτυξη, την απασχόληση και τη συνοχή

Εισαγωγή

Η παρούσα τρίτη έκθεση προόδου περιλαμβάνει νέα στοιχεία για την κατάσταση και τις τάσεις που διαφαίνονται στις περιφέρειες αφότου δημοσιεύθηκε η τρίτη έκθεση για τη συνοχή, το Φεβρουάριο του 2004. Η έκθεση αυτή εξετάζει επίσης ορισμένα σημαντικά ζητήματα στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής περιφερειακής πολιτικής και της πολιτικής συνοχής τα οποία προέρχονται από την ενδιάμεση αναθεώρηση των διαρθρωτικών ταμείων.

Η τρίτη έκθεση για τη συνοχή ήταν σημαντική καθώς καθόρισε τις κύριες αρχές για τη μεταρρύθμιση των περιφερειακών πολιτικών και των πολιτικών συνοχής της Ένωσης για την περίοδο 2007-2013, μεταρρύθμιση την οποία ακολούθησε, τον Ιούλιο του 2004, η υποβολή των νομοθετικών προτάσεων που βρίσκονται υπό συζήτηση στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Η περίοδος που ακολούθησε την έγκριση της τρίτης έκθεσης χαρακτηρίστηκε από δύο άλλα γεγονότα τα οποία είναι σημαντικά για την πολιτική συνοχής. Πρώτον, η ιστορική διεύρυνση που πραγματοποιήθηκε το Μάιο του 2004, με την οποία τα μέλη της Ένωσης αυξήθηκαν από 15 σε 25, κατέδειξε τον αποφασιστικό ρόλο που διαδραματίζει η πολιτική συνοχής στη διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, καθώς συμβάλλει στη δημιουργία νέων ευκαιριών σε ολόκληρη την επικράτεια της Ένωσης. Δεύτερον, το Μάρτιο του 2005, βάσει πρότασης της Επιτροπής, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο δρομολόγησε μία στρατηγική για την ανάπτυξη και την απασχόληση με σκοπό την αναζωογόνηση του προγράμματος δράσης της Λισσαβόνας ύστερα από τα ανάμεικτα αποτελέσματα της ενδιάμεσης αναθεώρησης. Όπως αναφέρεται στην παρούσα έκθεση, τα θέματα της ολοκλήρωσης, της ανάπτυξης και της απασχόλησης, στα οποία δίνει ιδιαίτερη έμφαση αυτή η στρατηγική, είναι ιδιαίτερα σημαντικά στο πλαίσιο της προτεινόμενης μεταρρύθμισης της πολιτικής συνοχής καθώς οδεύουμε προς την τελική φάση των διαπραγματεύσεων.

1. Οικονομικές και κοινωνικες ανισοτητες στη διευρυμενη εε

Σύμφωνα με το άρθρο 158 της Συνθήκης, κύριος στόχος της πολιτικής συνοχής είναι η μείωση των ανισοτήτων στα επίπεδα ανάπτυξης μεταξύ των περιφερειών. Η πρόσφατη διεύρυνση της Ένωσης σε 25 κράτη μέλη, και ενώ αναμένεται η ένταξη της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας το 2007, είχε ως αποτέλεσμα τη δραματική αύξηση των επιπέδων των ανισοτήτων στην ΕΕ. Τα νέα κράτη μέλη έχουν σημαντικά χαμηλότερα επίπεδα κατά κεφαλή εισοδήματος και ποσοστά απασχόλησης από τα υπόλοιπα κράτη μέλη της ΕΕ. Συγχρόνως, έχουν επιδείξει σημαντικό δυναμισμό κατά τα τελευταία χρόνια, επιτυγχάνοντας υψηλά επίπεδα ανάπτυξης, τόσο του ΑΕΠ όσο και της παραγωγικότητας, και μειώνοντας έτσι τις διαφορές. Στο τμήμα που ακολουθεί αναλύονται βάσει των πιο πρόσφατων στοιχείων τα επίπεδα και οι τάσεις που διαγράφονται όσον αφορά τις ανισότητες.

1.1. Τα επίπεδα των ανισοτήτων

1.1.1. ΑΕΠ: οι διαφορές διευρύνονται με τη διεύρυνση

Οι διαφορές στο κατά κεφαλή ΑΕΠ μεταξύ των 25 κρατών μελών είναι σημαντικές. Το 2003, τα επίπεδα του κατά κεφαλή ΑΕΠ (μετρούμενου σε ισοτιμίες αγοραστικής δύναμης) κυμαίνονταν από το 41% του μέσου όρου της ΕΕ στη Λεττονία στο 215% στο Λουξεμβούργο. Η Ιρλανδία, με ΑΕΠ που ανέρχεται στο 132% του μέσου όρου της ΕΕ, αποτελεί το δεύτερο πλέον ευημερούν κράτος μέλος. Σε όλα τα νέα κράτη μέλη, το κατά κεφαλή ΑΕΠ δεν υπερβαίνει το 90% του μέσου όρου της ΕΕ25, ενώ στην Πολωνία, τη Λεττονία , τη Λιθουανία και την Εσθονία, καθώς και στη Ρουμανία και τη Βουλγαρία, είναι λιγότερο από το μισό του μέσου όρου.

1.1.2. Το ΑΕΠ στις περιφέρειες

Το 2002, το τελευταίο έτος για το οποίο υπάρχουν διαθέσιμα δεδομένα από τις περιφέρειες, τα επίπεδα του κατά κεφαλή ΑΕΠ κυμαίνονταν από το 189% του μέσου όρου της ΕΕ25 στις δέκα πλέον ευημερούσες περιφέρειες έως τo 36% στις δέκα λιγότερο ευημερούσες. Περισσότερο από το ένα τέταρτο του πληθυσμού της ΕΕ σε 64 περιφέρειες έχει κατά κεφαλή ΑΕΠ χαμηλότερο του 75% του μέσου όρου. Αυτό ισχύει για το 90% του συνολικού πληθυσμού των νέων κρατών μελών, με εξαίρεση τις περιφέρειες της Πράγας, της Μπρατισλάβας, της Βουδαπέστης, της Κύπρου και της Σλοβενίας. Στην EΕ15, αυτό ισχύει για το 13% μόλις του πληθυσμού. Στην EΕ15, οι περιφέρειες χαμηλού εισοδήματος συγκεντρώνονται γεωγραφικά στη νότια Ελλάδα, την Πορτογαλία, τις νότιες περιοχές της Ισπανίας και της Ιταλίας, καθώς και στα νέα κρατίδια της Γερμανίας.

Το μέσο κατά κεφαλή ΑΕΠ στην ΕΕ μειώθηκε σημαντικά με την ένταξη των δέκα σχετικά φτωχότερων νέων κρατών μελών. Σε ορισμένες περιφέρειες, η διεύρυνση είχε ως αποτέλεσμα να υπερβεί το κατά κεφαλή ΑΕΠ το 75% του νέου μέσου όρου της ΕΕ25, παρόλο που παραμένει κάτω του 75% του μέσου όρου της ΕΕ15. Σε τέτοιες περιφέρειες κατοικεί το 3,5% περίπου του πληθυσμού της ΕΕ. Ακόμα 4% του πληθυσμού κατοικεί σε περιφέρειες, το κατά κεφαλή ΑΕΠ των οποίων υπολειπόταν του 75% του μέσου όρου της ΕΕ15 κατά την περίοδο 2000-2006, αλλά έχει πλέον υπερβεί το επίπεδο αυτό, ακόμα και εάν δεν ληφθούν υπόψη οι συνέπειες της διεύρυνσης.

1.1.3. Τα ποσοστά απασχόλησης: χρειάζεται πολύ περισσότερη πρόοδος

Γενικά, το ποσοστό απασχόλησης στα κράτη μέλη εξακολουθεί να υπολείπεται σημαντικά του στόχου του 70% έως το 2010 (ή του στόχου του 67% το 2005), ο οποίος έχει τεθεί στο πλαίσιο της στρατηγικής της Λισσαβόνας, και ανέρχεται στο 62,9% για την ΕΕ των 25 το 2003. Μόνο σε τέσσερα κράτη μέλη – τη Δανία, τη Σουηδία, τις Κάτω Χώρες και το ΗΒ – το ποσοστό αυτό ανέρχεται στο 70%, ενώ στην Πολωνία είναι μόλις 51,2%. Για να επιτευχθεί ο στόχος του 70% θα πρέπει να δημιουργηθούν περίπου 22 εκατομμύρια πρόσθετες θέσεις εργασίας. Στα νέα κράτη μέλη, τα ποσοστά απασχόλησης πρέπει να αυξηθούν κατά το ένα τέταρτο ώστε να επιτευχθεί ο στόχος του 70%, ποσοστό που μεταφράζεται σε 7 εκατομμύρια θέσεις απασχόλησης.

Σε περιφερειακό επίπεδο, η εικόνα είναι περισσότερο διαφορετική από ό,τι σε εθνικό επίπεδο. Μόνο το ένα τέταρτο του πληθυσμού της ΕΕ των 25 κατοικεί σε περιφέρειες στις οποίες έχει ήδη επιτευχθεί ο στόχος του 70% για το ποσοστό απασχόλησης – αυτό σημαίνει ότι 200 από τις 254 περιφέρειες της ΕΕ υπολείπονται του ποσοστού που έχει τεθεί ως στόχος. Σχεδόν το 15% του πληθυσμού κατοικεί σε περιφέρειες με ποσοστό χαμηλότερο του 55%. Οι περιφέρειες αυτές βρίσκονται κυρίως στα νέα κράτη μέλη, καθώς και στις νότιες περιοχές της Ισπανίας και της Ιταλίας.

Τα ποσοστά απασχόλησης παραμένουν χαμηλά στις περισσότερες από τις λιγότερο ευημερούσες περιφέρειες. Ποσοστά απασχόλησης άνω του μέσου όρου παρατηρούνται σε ελάχιστες περιφέρειες με κατά κεφαλή ΑΕΠ κάτω του 75% του μέσου όρου. Τα ποσοστά απασχόλησης είναι συνήθως υψηλότερα στις περισσότερο ευημερούσες περιφέρειες, παρόλο που ορισμένες πολύ ευημερούσες περιφέρειες (όπως στη βόρεια Ιταλία) εξακολουθούν να παρουσιάζουν χαμηλά ποσοστά απασχόλησης.

1.1.4. Παραγωγικότητα: πρόσφατες βελτιώσεις

Οι διαφορές στα επίπεδα παραγωγικότητας μεταξύ των κρατών μελών είναι περισσότερο έντονες από τις διαφορές στα ποσοστά απασχόλησης. Για τις συγκρίσεις των επιπέδων παραγωγικότητας (η οποία μετράται ως ΑΕΠ ανά απασχολούμενο) σε διεθνές επίπεδο, χρησιμοποιούνται συνήθως οι τρέχουσες συναλλαγματικές ισοτιμίες, καθώς αντικατοπτρίζουν ακριβέστερα το επίπεδο ανταγωνιστικότητας. Με αυτή τη μέθοδο μέτρησης, οι διαφορές μεταξύ των κρατών μελών είναι έντονες: κάτω του 30% του μέσου όρου της ΕΕ25 στην Πολωνία και στις τρεις χώρες της Βαλτικής, αλλά άνω του 150% στο Λουξεμβούργο και την Ιρλανδία. Τα δέκα νέα κράτη μέλη βρίσκονται στις τελευταίες βαθμίδες της κλίμακας· η παραγωγικότητα σε όλες τις χώρες της ΕΕ15 – με εξαίρεση την Πορτογαλία – είναι υψηλότερη από την παραγωγικότητα όλων των νέων κρατών μελών. Κατά συνέπεια, παρά τη σημαντική άνοδο της παραγωγικότητας κατά τα τελευταία χρόνια, για να επιτευχθεί η σύγκλιση θα πρέπει να συνεχιστεί η άνοδος τόσο της παραγωγικότητας όσο και της απασχόλησης.

Οι διαφορές στα επίπεδα παραγωγικότητας σε πρότυπα αγοραστικής δύναμης είναι πιο περιορισμένες (αυτή η προσαρμογή βάσει των προτύπων αγοραστικής δύναμης αποτελεί κοινή πρακτική για τη σύγκριση των δεδομένων που αφορούν το ΑΕΠ, ώστε αυτά να αποδίδουν με μεγαλύτερη ακρίβεια τα διαφορετικά επίπεδα τιμών μεταξύ των διαφόρων χωρών).

Σε περιφερειακό επίπεδο, τα υψηλότερα περιφερειακά επίπεδα παραγωγικότητας συμβαδίζουν με υψηλότερα επίπεδα του ΑΕΠ, γεγονός που καταδεικνύει τον ουσιαστικό ρόλο που διαδραματίζει αυτή η μεταβλητή στις επιδόσεις της οικονομίας (τα στοιχεία αυτά δεν καλύπτουν τις περιφέρειες των Κάτω Χωρών και της Πορτογαλίας). Ο συσχετισμός αυτός με το ΑΕΠ είναι λιγότερο έντονος όσον αφορά τα ποσοστά απασχόλησης, παρόλο που και στην περίπτωση αυτή διακρίνεται μία θετική σχέση. Οι διακυμάνσεις των επιπέδων παραγωγικότητας άνω ή κάτω του μέσου όρου της ΕΕ είναι πολύ εντονότερες από τις διακυμάνσεις των ποσοστών απασχόλησης – η παραγωγικότητας ήταν κάτω του 25% του μέσου όρου της ΕΕ σε 15 περιφέρειες, ενώ σε δύο περιφέρειες ήταν μάλιστα κάτω και του 20%. Στο άλλο άκρο της κλίμακας, η παραγωγικότητα υπερβαίνει το μέσο όρο της ΕΕ στη συντριπτική πλειονότητα των περιφερειών στις οποίες και το κατά κεφαλή ΑΕΠ βρίσκεται πάνω από το μέσο όρο.

1.2. Τάσεις που διαγράφονται όσον αφορά τις ανισότητες

Από τα μέσα της δεκαετίας του 1990, οι ρυθμοί ανάπτυξης στην ΕΕ υπήρξαν απογοητευτικοί, με μέσο όρο ελάχιστα άνω του 2% ετησίως, μολονότι στην Ιρλανδία, το Λουξεμβούργο, την Ελλάδα, την Φινλανδία και την Ισπανία το ποσοστό αυτό ήταν σημαντικά υψηλότερο. Αρνητικές συνέπειες για τους μέσους ρυθμούς αύξησης του ΑΕΠ είχαν οι σχετικά ασθενείς επιδόσεις των μεγαλύτερων οικονομιών, όπως της Ιταλίας και της Γερμανίας. Οι οικονομίες των νέων κρατών μελών, εντούτοις, αναπτύχθηκαν με πολύ ταχύτερους ρυθμούς, οι οποίοι ανήλθαν στο 6% περίπου ετησίως στις χώρες της Βαλτικής.

Οι υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης στα νέα κράτη μέλη συμβάδιζαν με υψηλά επίπεδα αύξησης της παραγωγικότητας, αύξηση η οποία συνοδευόταν τις περισσότερες φορές με απώλεια θέσεων απασχόλησης, στη χειρότερη περίπτωση, ή με πολύ περιορισμένη αύξηση των επιπέδων απασχόλησης, στην καλύτερη περίπτωση. Η κατάσταση αυτή αντανακλά μία διαδικασία αναδιάρθρωσης, η οποία συντελεί στην αύξηση της συνολικής παραγωγικότητας, χωρίς να αυξάνονται τα ποσοστά απασχόλησης βραχυπρόθεσμα. Κατά συνέπεια, σχετικά υψηλά ποσοστά ανεργίας συνδέονται συχνά με την πτώση των ποσοστών απασχόλησης (ιδίως στην Πολωνία, την Τσεχική Δημοκρατία και τη Σλοβακία).

Αφετέρου δε, σχετικά σημαντική άνοδος των ποσοστών απασχόλησης έχουν επιτευχθεί στην Ιρλανδία και στο Λουξεμβούργο, και σε μικρότερο βαθμό στην Ιρλανδία, τις Κάτω Χώρες και την Φινλανδία, όπου παρατηρείται άνοδος τόσο των ποσοστών απασχόλησης όσο και της παραγωγικότητας.

Η πλειονότητα των περιφερειών με την υψηλότερη άνοδο του ΑΕΠ (κατά την περίοδο 1995-2002) βρίσκεται στις χώρες με τους υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης, όπως η Ιρλανδία, οι χώρες της Βαλτικής, η Σλοβακία και η Πολωνία. Η πλειονότητα των περιφερειών με χαμηλούς ρυθμούς ανάπτυξης βρίσκεται στη Γερμανία και στην Ιταλία. Ωστόσο, οι ρυθμοί ανάπτυξης των διαφόρων περιφερειών ποικίλλουν σημαντικά στο εσωτερικό των περισσότερων χωρών· η τάση αυτή είναι ιδιαίτερα σαφής στα νέα κράτη μέλη, καθώς και σε χώρες όπως το ΗΒ και η Φινλανδία. Στη Γερμανία, τα χαμηλά επίπεδα ανάπτυξης σε εθνικό επίπεδο συνδέονται επίσης με σημαντικές διαφορές μεταξύ των περιφερειών. Στην Ιταλία, οι ρυθμοί ανάπτυξης υπήρξαν χαμηλοί στο σύνολο σχεδόν των περιφερειών.

Συνολικά, από το 1995 και εξής, οι ανισότητες υποχωρούν στο σύνολο της ΕΕ. Η υποχώρηση αυτή υπήρξε ταχύτερη μεταξύ χωρών από ό,τι μεταξύ περιφερειών, ενώ παράλληλα στο εσωτερικό αρκετών κρατών μελών εντάθηκαν οι περιφερειακές ανισότητες.

Οι ανισότητες στο κατά κεφαλή ΑΕΠ μεταξύ των κρατών μελών παραμένουν σημαντικές και πρέπει να εξασφαλιστούν υψηλά επίπεδα διαρκούς ανάπτυξης για περισσότερες από μία γενεές σε πολλά κράτη μέλη προκειμένου να μειωθούν ουσιαστικά αυτές οι διαφορές. Η διαδικασία αυτή έχει ήδη αρχίσει, καθώς οι υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης έχουν βελτιώσει τη σχετική θέση των λιγότερο ευημερούντων κρατών από το 1995 και μετά. Κατά συνέπεια, μειώθηκαν οι σύνθετοι δείκτες των διαφορών στο κατά κεφαλή ΑΕΠ[1].

Τα επίπεδα των ανισοτήτων μεταξύ των περιφερειών είναι υψηλότερα από ό,τι μεταξύ των κρατών μελών, όμως και αυτά μειώνονται[2]. Παρόλο που οι ρυθμοί ανάπτυξης υπήρξαν γενικά υψηλότεροι σε πολλές από τις λιγότερο ευημερούσες περιφέρειες, αξίζει να σημειωθεί ότι οι πλέον ευημερούσες περιφέρειες σημείωσαν επίσης καλές επιδόσεις κατά την περίοδο αυτή. Για τον λόγο αυτό, κατά την περίοδο αυτή αυξήθηκε η συμβολή τόσο των λιγότερων όσο και των περισσότερο ευημερουσών περιφερειών στο συνολικό ΑΕΠ.

Στο 10% του πληθυσμού της ΕΕ25, το οποίο κατοικεί στις λιγότερο ευημερούσες περιφέρειες, αντιστοιχούσε μόλις το 2,2% του συνολικού ΑΕΠ το 2002, έναντι του 1,5% το 1995. Στο πλέον εύπορο 10% του πληθυσμού των περιφερειών, αντιθέτως, αντιστοιχούσε το 18,3% του ΑΕΠ το 2002, έναντι του 18% το 1995. Επομένως, ο λόγος του μεριδίου των περισσότερο ευημερουσών περιφερειών στο ΑΕΠ προς το μερίδιο των λιγότερο ευημερουσών μειώθηκε από 12 σε 8,5 κατά την περίοδο αυτή.

Η ανάλυση της ανάπτυξης κατά την περίοδο 1995 έως 2001 βάσει των συνισταμένων της παραγωγικότητας και της απασχόλησης δείχνει ότι η παραγωγικότητα υπήρξε το κύριο όχημα για την εξασφάλιση καλών οικονομικών επιδόσεων. Η αύξηση της απασχόλησης είχε αναμφισβήτητα θετικές συνέπειες και για την άνοδο του ΑΕΠ, όμως η σχέση αυτή είναι λιγότερο συστηματική από ό,τι θα περίμενε κανείς. Εν μέρει, το στοιχείο αυτό αποτελεί συνέπεια της περιορισμένης αύξησης των ποσοστών απασχόλησης που επιτεύχθηκε στις περιφέρειες με υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, ιδίως στα νέα κράτη μέλη, και ιδιαίτερα στις τρεις χώρες της Βαλτικής και στη Σλοβακία, αλλά και σε ορισμένες περιφέρειες της Ελλάδας. Το γεγονός αυτό ενδέχεται να σηματοδοτεί μία ιδιαίτερη φάση στις διαδικασίες ανάπτυξης και αναδιάρθρωσης.

Χρησιμοποιώντας την ίδια μέθοδο υπολογισμού μπορούμε να καταλήξουμε σε σχετικά ανάλογη εικόνα της κατάστασης όσον αφορά τις εσωτερικές ανισότητες μεταξύ των κρατών μελών. Η σύγκριση του μεριδίου των περιφερειών που αντιπροσωπεύουν το 20% του πληθυσμού στο εθνικό ΑΕΠ περιορίζει σημαντικά τα προβλήματα συγκρισιμότητας που προκαλούν οι διαφορές των αριθμών και των μεγεθών των περιφερειών των κρατών μελών. Τέσσερα νέα κράτη μέλη έχουν περιληφθεί σε αυτή την ανάλυση.

Από την άποψη αυτή, οι εντονότερες ανισότητες παρατηρούνται στην Ουγγαρία, όπου το μερίδιο του πλέον εύπορου 20% του πληθυσμού των περιφερειών στο ΑΕΠ της χώρας είναι 2,6 φορές μεγαλύτερο από το μερίδιο του λιγότερου εύπορου 20%. Η αύξηση αυτής της διαφοράς υπήρξε μάλιστα περισσότερο έντονη στην Ουγγαρία από το 1995 και εξής. Στην Τσεχική Δημοκρατία, τη Σλοβακία, το ΗΒ και το Βέλγιο παρατηρούνται επίσης υψηλά επίπεδα ανισοτήτων, ενώ τα χαμηλότερα επίπεδα παρατηρούνται στην Ελλάδα, τη Γερμανία, τις Κάτω Χώρες, τη Φινλανδία και τη Σουηδία.

Η Ιταλία είναι η μόνη χώρα στην οποία οι περιφερειακές ανισότητες μειώθηκαν σαφώς με την πάροδο του χρόνου, ενώ στην Ισπανία και την Αυστρία η μείωσή τους υπήρξε οριακή. Εκτός από την Ουγγαρία, οι εσωτερικές ανισότητες αυξήθηκαν ουσιαστικά σε δύο από τα τρία άλλα νέα κράτη μέλη, με μοναδική εξαίρεση τη Σλοβακία, καθώς και στο ΗΒ και τη Σουηδία (παρόλο που η αύξησή τους ήταν σχετικά χαμηλότερη στη Σουηδία). Γενικά, δεν είναι ασυνήθιστο να παρατηρούνται αυξήσεις των εσωτερικών ανισοτήτων σε οικονομίες που βρίσκονται σε φάση κάλυψης της καθυστέρησής τους, γεγονός που αντανακλά την αρχική γεωγραφική συγκέντρωση της ανάπτυξης, η οποία ακολουθείται σε επόμενη φάση από μία πιο ομοιογενή μορφή ανάπτυξης.

Ας σημειωθεί, επίσης, ότι οι ανισότητες μεταξύ των αστικών και των αγροτικών περιφερειών της ΕΕ γενικά αυξήθηκαν ως αποτέλεσμα της διεύρυνσης.

Δεδομένης της έκτασης των ανισοτήτων που επικρατούν στο σύνολο της ΕΕ, είναι προφανής η ανάγκη μιας ενεργούς πολιτικής συνοχής. Συγχρόνως δε, το γεγονός ότι η προτεινόμενη μεταρρύθμιση της πολιτικής συνοχής καθώς και της πολιτικής για την ανάπτυξη της υπαίθρου εστιάζεται στην απασχόληση και στην ανάπτυξη, είναι ιδιαίτερα σημαντικό στο παρόν πολιτικό πλαίσιο. Το γεγονός αυτό μπορεί να συμβάλει στην αντιμετώπιση της πλημμελούς εφαρμογής της στρατηγικής της Λισσαβόνας, η οποία εξασθένισε τη δράση της Ένωσης υπέρ της ανόδου του ΑΕΠ και της αύξησης της απασχόλησης. Στο πλαίσιο της προτεινόμενης μεταρρύθμισης, διατηρείται μία ενεργός πολιτική συνοχής και εκτός των λιγότερο ευημερουσών περιφερειών με σκοπό να δοθεί ώθηση στη στρατηγική της Λισσαβόνας για την ανάπτυξη και την απασχόληση. Με τον τρόπο αυτό, δεν εξασφαλίζεται μόνον ένα οικονομικό κίνητρο για αυτά τα μέτρα πολιτικής, αλλά ενισχύεται και η πολιτική δυναμική σε τοπικό επίπεδο.

2. Η πολιτικη συνοχής της ΕΕ και η στρατηγική της Λισσαβόνας κατά την περίοδο 2000-2006

2.1. Τα διαρθρωτικά ταμεία και η στρατηγική της Λισσαβόνας[3]: επικαλυπτόμενοι στόχοι

Μία πρόσφατη αξιολόγηση[4] υπογράμμισε τα κοινά σημεία της στρατηγικής της Λισσαβόνας, η οποία εγκρίθηκε το 2000, αφενός, και των δημοσιονομικών προτεραιοτήτων της πολιτικής συνοχής, αφετέρου. Η ανάλυση αυτή καθιστά σαφές ότι το μερίδιο της υποστήριξης που παρέχουν τα διαρθρωτικά ταμεία σε επενδύσεις που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο της στρατηγικής της Λισσαβόνας υπερβαίνει συχνά το 50% στα προγράμματα που αξιολογήθηκαν. Ο βαθμός ομοιότητας φαίνεται ότι είναι σημαντικά υψηλότερος στις σχετικά περισσότερο ευημερούσες περιφέρειες, ενώ είναι χαμηλότερος στις λιγότερο αναπτυγμένες περιφέρειες. Η εικόνα αλλάζει εάν ληφθούν υπόψη οι επενδύσεις στις μεταφορές και την ενέργεια, τομείς οι οποίοι αποτελούν μέρος της ανανεωμένης στρατηγικής της Λισσαβόνας που εγκρίθηκε τον Μάρτιο 2005 από τα κράτη μέλη βάσει του προγράμματος δράσης για την ανάπτυξη και την απασχόληση που πρότεινε η Επιτροπή (βλ. τμήμα 3.3).

Όσον αφορά τη διακυβέρνηση, διαπιστώθηκε ότι το σύστημα αποκεντρωμένης εφαρμογής των διαρθρωτικών ταμείων εξασφαλίζει μεγαλύτερες συνέργιες μεταξύ των συνολικών στόχων πολιτικής που έχουν καθοριστεί σε επίπεδο ΕΕ, όπως η στρατηγική της Λισσαβόνας, και των ιδιαίτερων αναγκών και συνθηκών που επικρατούν επί τόπου στις περιφέρειες. Επιπλέον, η πολιτική συνοχής με το ευρύ φάσμα φορέων που καλύπτει είναι σε θέση να δώσει ώθηση στην εμπλοκή των περιφερειών στη στρατηγική της Λισσαβόνας και να διαχειριστεί περίπλοκα καθήκοντα ανάπτυξης σε διαφορετικές συνθήκες στις περιφέρειες.

Οι κύριες συστάσεις που περιλαμβάνονται στην αξιολόγηση είναι οι ακόλουθες:

- Μία θεματική επικέντρωση σε συγκεκριμένες προτεραιότητες, ώστε να υπάρξει άμεση θετική επίδραση στην ανταγωνιστικότητα των περιφερειών.

- Ανταλλαγές εμπειριών ώστε να προωθηθεί η πολιτική μάθηση μεταξύ των περιφερειών ως αποτελεσματική μέθοδος για την προαγωγή της δημιουργίας περιφερειακών συστημάτων καινοτομίας. Η μελέτη υπογραμμίζει ότι αυτή η πολιτική μάθηση δεν εξασφαλίζεται αυτομάτως, αλλά ότι πρέπει να ληφθούν ενεργά μέτρα για την οργάνωσή της.

2.2. Η ενδιάμεση αναθεώρηση: μία ευκαιρία για την πραγματοποίηση προσαρμογών

Το 2004 ολοκληρώθηκε η διαδικασία της ενδιάμεσης αναθεώρησης των διαρθρωτικών ταμείων κατά την τρέχουσα προγραμματική περίοδο της EΕ15, η οποία περιέλαβε την κατανομή του αποθεματικού επιδόσεων μετά από τις ενδιάμεσες αξιολογήσεις που πραγματοποιήθηκαν το 2003. Οι ενδιάμεσες αξιολογήσεις πραγματοποιήθηκαν υπό την ευθύνη των αρχών διαχείρισης, αν και σε εταιρική σχέση με τις εθνικές αρχές και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η διαδικασία αυτή ολοκληρώθηκε σε δύο φάσεις:

1. Ενδιάμεσες αξιολογήσεις. Η αξιολόγηση της συμβολής των διαρθρωτικών ταμείων στην εκπλήρωση των στόχων της Λισσαβόνας κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι επενδύσεις επικεντρώνονται γενικά σε τομείς οι οποίοι είναι σημαντικοί για την επίτευξη των στόχων αυτών.

2. Κατανομή του αποθεματικού επιδόσεων. Tο αποθεματικό επιδόσεων αποτελεί καινοτομία κατά την προγραμματική περίοδο 2000-2006. Περισσότερα από 8 δισεκατομμύρια ευρώ διατέθηκαν για όλους τους στόχους σε επιτυχή προγράμματα ή προτεραιότητες από την Επιτροπή σε στενή διαβούλευση με τα κράτη μέλη.

Η ενδιάμεση αναθεώρηση αποτέλεσε ευκαιρία για την προσαρμογή των διαφόρων προγραμμάτων λαμβάνοντας συγχρόνως υπόψη τις μεταβολές της κοινωνικοοικονομικής κατάστασης ή της αγοράς εργασίας. Πραγματοποιήθηκαν έτσι ποιοτικές μεταβολές σε αρκετούς τομείς προτεραιοτήτων και δημιουργήθηκαν περισσότερες ευκαιρίες συμμετοχής στις προτεραιότητες της αναθεωρημένης ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση (EΣΑ), αφενός, και συμβολής στην επίτευξη των στόχων της Λισσαβόνας, αφετέρου, λαμβάνοντας συγχρόνως υπόψη τις εμπειρίες που συγκεντρώθηκαν κατά την τρέχουσα περίοδο προγραμματισμού αλλά και τις ιδιαιτερότητες κάθε κράτους μέλους.

Πολλά κράτη μέλη χρησιμοποίησαν το αποθεματικό επιδόσεων για να ενισχύσουν την υποστήριξη που παρέχουν στην οικονομία της γνώσης μέσω της συνεργασίας μεταξύ των ερευνητικών ιδρυμάτων και των επιχειρήσεων, της ανάπτυξης δικτύων επιχειρήσεων (business clusters) και ερευνητικών κέντρων, της επένδυσης στις ευρυζωνικές επικοινωνίες, της χάραξης περιφερειακών στρατηγικών για την καινοτομία και της κατάρτισης ερευνητών, καθώς και μέσω σχεδίων εφαρμοσμένης έρευνας. Το αποθεματικό επιδόσεων χρησιμοποιήθηκε για την υποστήριξη της επιχειρηματικότητας με την παροχή μη επιστρεπτέων ενισχύσεων σε μικρές και καινοτόμες επιχειρήσεις που βρίσκονται σε φάση εκκίνησης, με τη δημιουργία ζωνών επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, με την παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών, καθώς και με τη θέσπιση σε ορισμένα κράτη μέλη μέτρων χρηματοδότησης μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων με επιχειρηματικά κεφάλαια.

Τα μέτρα για την προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης και της ανταγωνιστικότητας φαίνεται ότι ενισχύθηκαν ιδιαίτερα στο πλαίσιο του στόχου 2, ενώ η εκπαίδευση και η επαγγελματική κατάρτιση παραμένουν σημαντικές διαστάσεις στην πλειονότητα των προγραμμάτων των στόχων 1 και 2. Τα προγράμματα του στόχου 1 εξακολουθούν να προσανατολίζονται προς παραδοσιακά σχέδια, σε τομείς όπως οι μεταφορές και άλλες υποδομές, μολονότι σε ορισμένα κράτη μέλη με σημαντικούς τομείς του στόχου 1 φαίνεται ότι έχει δοθεί περισσότερη έμφαση στην έρευνα και την καινοτομία.

Στο πλαίσιο του στόχου 3, διαπιστώθηκε ότι οι αρχικές στρατηγικές εξακολουθούν να ισχύουν, ενώ συγχρόνως λαμβάνονται υπόψη τόσο η αναθεωρημένη ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση όσο και οι συστάσεις για την απασχόληση. Οι περισσότερες από τις αλλαγές που πραγματοποιήθηκαν αποσκοπούσαν στην απλούστευση των προγραμμάτων μέσω της αύξησης της ευελιξίας ώστε να μπορούν να ανταποκρίνονται στις κοινωνικοοικονομικές προκλήσεις και να λαμβάνονται υπόψη οι υφιστάμενες ανάγκες.

2.3. Η πολιτική συνοχής στα νέα κράτη μέλη: μια επιτυχημένη εκκίνηση

Τον Ιούνιο του 2004, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε επισήμως τα προγράμματα που καθορίζουν τις στρατηγικές που θα υποστηρίζονται από τα διαρθρωτικά ταμεία για τα δέκα νέα κράτη μέλη. Μαζί με τις πιστώσεις του Ταμείου Συνοχής, τα διαρθρωτικά ταμεία διαθέτουν περισσότερα από 24 δισεκατομμύρια ευρώ από τον προϋπολογισμό της ΕΕ στα δέκα νέα κράτη μέλη την περίοδο 2004 έως 2006, το ένα τρίτο των οποίων (8,5 δισεκατομμύρια ευρώ) έχει διατεθεί στο Ταμείο Συνοχής. Κατά τον τρόπο αυτό, αυξήθηκε η σημασία του Ταμείου (από το ένα δέκατο σχεδόν της συνολικής διαρθρωτικής ενίσχυσης, δέκα στο ένα τρίτο). Για ορισμένα κράτη μέλη, όπως η Κύπρος, η Εσθονία, η Λεττονία ή η Σλοβενία, οι πόροι του Ταμείου Συνοχής αντιπροσωπεύουν το ήμισυ σχεδόν των συνολικών διαρθρωτικών ενισχύσεων.

Τα Ταμεία δεν θα υποστηρίζουν μόνο τις επενδύσεις για την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη, αλλά και τα μέτρα τεχνικής βοήθειας για την ενίσχυση της διοικητικής ικανότητας. Τα προγράμματα στα νέα κράτη μέλη καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα προτεραιοτήτων, έτσι ώστε να ανταποκρίνονται στις ιδιαίτερες συνθήκες των κρατών αυτών, συμπεριλαμβανομένων μέτρων για την αύξηση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων, για την ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού, για τη βελτίωση των βασικών υποδομών και των περιβαλλοντικών συνθηκών και για την ανάπτυξη της γεωργίας και/ή της αλιείας. Οι αγροτικές πολιτικές αποσκοπούν στην επίτευξη των στόχων της εδαφικής συνοχής και της στρατηγικής της Λισσαβόνας.

Το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο υποστηρίζει τις προσπάθειες όλων των νέων κρατών μελών για την αντιμετώπιση των προκλήσεων στην αγορά εργασίας και στην απασχόληση στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση. Τα προβλήματα της αγοράς εργασίας, τα οποία πρέπει να αντιμετωπιστούν από κάθε ένα από τα νέα κράτη μέλη προκειμένου αυτά να σημειώσουν πρόοδο για την επίτευξη των στόχων της ΕΕ για την απασχόληση, καταγράφηκαν ήδη στα έγγραφα κοινής αξιολόγησης (EKA) για τις πολιτικές απασχόλησης. Το ΕΚΤ μεταφράζει τις προτεραιότητες που καταγράφονται στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση σε συγκεκριμένες προτεραιότητες και μέτρα χρηματοδότησης, συμπεριλαμβανομένων μέτρων για την κοινωνική ενσωμάτωση. Οι προτεραιότητες αυτές αφορούν κυρίως την αύξηση της απασχόλησης και της προσφοράς εργατικού δυναμικού, την προσαρμογή των δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού στις μεταβαλλόμενες αγορές εργασίας και την εξασφάλιση της λειτουργίας της αγοράς εργασίας με τρόπο που να υποστηρίζει τη διαρκή αναδιάρθρωση της οικονομίας.

2.4. Προσθετικότητα

Στόχος της αρχής της προσθετικότητας είναι να εξασφαλιστεί ότι τα διαρθρωτικά ταμεία θα επαυξάνουν, αντί να αντικαθιστούν, τις προσπάθειες που καταβάλλονται σε εθνικό επίπεδο για την προώθηση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής. Προς το σκοπό αυτό, το μέσο ετήσιο επίπεδο των δημόσιων διαρθρωτικών δαπανών σε πραγματικούς όρους έπρεπε να είναι τουλάχιστον ίσο με τα καθορισμένα επίπεδα αναφοράς.

Η ενδιάμεση επαλήθευση της προσθετικότητας για την περίοδο 2000-2002 ολοκληρώθηκε στα τέλη του 2004 για την EΕ15. Από τα δεκατρία κράτη μέλη που καλύπτονται, εν μέρει τουλάχιστον, από το στόχο 1, τα εννέα συμμορφώθηκαν με την αρχή αυτή, ενώ τέσσερα (η Γερμανία, η Γαλλία, η Ιρλανδία και η Ιταλία) δεν συμμορφώθηκαν. Μάλιστα, χώρες όπως το ΗΒ ή η Ελλάδα υπερέβησαν τους στόχους τους όσον αφορά τις δημόσιες δαπάνες. Η Γερμανία και η Ιταλία, οι χώρες με τις υψηλότερες δημόσιες δαπάνες, δεν κατόρθωσαν να επιτύχουν τους στόχους τους στον τομέα αυτόν, εξαιτίας της επιδείνωσης των μακροοικονομικών συνθηκών, η οποία προκάλεσε μεγαλύτερη από την αναμενόμενη μείωση των δημοσίων επενδύσεων. Ωστόσο, προκειμένου να εκπληρώσουν τα κριτήρια της προσθετικότητας, αυτές οι δύο χώρες, καθώς και η Γαλλία και η Ιρλανδία, θα πρέπει να μειώσουν κατά τα επόμενα χρόνια της περιόδου προγραμματισμού τις δημόσιες διαρθρωτικές δαπάνες τους στα επίπεδα που προβλέπονται στο άρθρο 11 του γενικού κανονισμού για τα διαρθρωτικά ταμεία. Γενικά, τα διαρθρωτικά ταμεία αποτελούν σημαντικό μέσο πίεσης για τη διατήρηση υψηλών επιπέδων δημοσίων επενδύσεων, στοιχείο που συνάδει με τις προσπάθειες που καταβάλλουν για την εξυγίανση των δημόσιων οικονομικών.

Τα εννέα νέα κράτη μέλη που είναι επιλέξιμα για το στόχο 1 (η Κύπρος καλύπτεται από το στόχο 2) είχαν ολοκληρώσει έως τα τέλη του 2003 την εκ των προτέρων αξιολόγησή τους. Η αξιολόγηση αυτή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι εγχώριες διαρθρωτικές δαπάνες θα διατηρηθούν ή ακόμα θα αυξηθούν κατά την επόμενη περίοδο. Δεδομένης της έλλειψης στοιχείων αναφοράς από την προηγούμενη περίοδο, τα οποία θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως μέτρο σύγκρισης για τις δημόσιες διαρθρωτικές δαπάνες, χρησιμοποιούνται τα στοιχεία των τελευταίων ετών εκτέλεσης του προϋπολογισμού. Αυτό έγινε με σκοπό την αναπαραγωγή ενός ορίου-στόχου για τις δημόσιες διαρθρωτικές δαπάνες κατά την περίοδο 2004-2006. Κατά την επόμενη περίοδο, θα αποτελέσει πρόκληση η εξασφάλιση της τήρησης στην πράξη αυτού του χρονοδιαγράμματος δαπανών.

3. Το μελλον της πολιτικης συνοχης και το προγραμμα δρασης για την αναπτυξη και την απασχοληση

Μετά από τη δημοσίευση της τρίτης έκθεσης για τη συνοχή, τον Φεβρουάριο του 2004, και τους προτεινόμενους κανονισμούς για τα διαρθρωτικά ταμεία και μέσα, τον Ιούλιο, η συζήτηση για τη μεταρρύθμιση της πολιτικής συνοχής μετά από το 2006 επικεντρώθηκε και εντάθηκε περισσότερο πέρυσι. Η έγκριση από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, τον Μάρτιο του 2005, των προτάσεων της Επιτροπής για την εκ νέου δρομολόγηση της στρατηγικής της Λισσαβόνας έδωσε επίσης νέα ώθηση στη συζήτηση αυτή.

3.1. Οι γνώμες των άλλων οργάνων και οργανισμών της ΕΕ

Η συζήτηση για τα κύρια στοιχεία των νομοθετικών προτάσεων της Επιτροπής όσον αφορά την μεταρρύθμιση της πολιτικής συνοχής συνεχίσθηκε το 2005 στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Επιτροπή των Περιφερειών και στην Ευρωπαϊκή Κοινωνική και Οικονομική Επιτροπή. Οι συζητήσεις στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έδειξαν ότι υπάρχει ευρεία υποστήριξη για τις προτάσεις της Επιτροπής. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πραγματοποίησε επίσης μια ενδελεχή ανάλυση των δημοσιονομικών προοπτικών για την περίοδο 2007-2013, ιδίως με την έκθεση που εκπόνησε η προσωρινή επιτροπή για τις πολιτικές προκλήσεις και τα δημοσιονομικά μέσα της διευρυμένης Ένωσης 2007-2013, η οποία δημιουργήθηκε με κύριο στόχο τον καθορισμό των πολιτικών προτεραιοτήτων του ΕΚ ενόψει των μελλοντικών δημοσιονομικών προοπτικών. Η εν λόγω επιτροπή υπογράμμισε την ανάγκη να διαθέτει η διευρυμένη Ευρωπαϊκή ΄Ένωση τα μέσα που θα της επιτρέψουν να εξασφαλίσει την κοινωνική και εδαφική συνοχή, καθώς και την οικονομική ανάπτυξη και τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης. Η επιτροπή περιφερειακής ανάπτυξης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (REGI) συνέβαλε επίσης στην εκπόνηση αρκετών εκθέσεων σχετικά με τις προτάσεις της Επιτροπής για το γενικό κανονισμό και για τους κανονισμούς σχετικά με το ΕΤΠΑ, το ΕΚΤ και το Ταμείο Συνοχής.

Η γνώμες της Επιτροπής των Περιφερειών και της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής υπήρξε επίσης ιδιαίτερα θετικές, ιδίως ως προς την ανάγκη διατήρησης των πόρων των διαρθρωτικών ταμείων σε ικανά επίπεδα και ως προς την ανάγκη διατήρησης της διαρθρωτικής πολιτικής σε ευρωπαϊκό επίπεδο, απορρίπτοντας κατηγορηματικά τις προτάσεις για εκ νέου εθνικοποίηση της πολιτικής αυτής. Ευμενή σχόλια εκφράστηκαν επίσης για το γεγονός ότι οι προτάσεις της Επιτροπής θεωρήθηκε ότι ενισχύουν τη συνεκτικότητα μεταξύ της πολιτικής συνοχής και της στρατηγικής της Λισσαβόνας.

3.2. Εκδηλώσεις για την πολιτική συνοχής: έντονη κινητοποίηση των βασικών φορέων

Οι προτάσεις της Επιτροπής συζητήθηκαν και υποστηρίχθηκαν σε μεγάλο βαθμό στο πλαίσιο μιας σειράς συζητήσεων που διοργανώθηκαν σε ευρωπαϊκό, εθνικό και περιφερειακό επίπεδο. Όλοι οι συμμετέχοντες συνέβαλαν στη διεξαγωγή μιας συζήτησης υψηλού επιπέδου, η οποία εντάθηκε στο επίπεδο των οργάνων της ΕΕ, το φθινόπωρο του 2004. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διευκόλυνε τη διεξαγόμενη συζήτηση διοργανώνοντας μια σειρά εκδηλώσεων και δραστηριοτήτων, ορισμένες από τις οποίες παρουσιάζονται λεπτομερέστερα στη συνέχεια. Με τον τρόπο αυτό εξασφαλίστηκε η διεξαγωγή μιας διαφανούς και ζωηρής συζήτησης, γεγονός που εκτίμησαν σε μεγάλο βαθμό όλοι οι συμμετέχοντες καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας.

Λεπτομέρειες σχετικά με τις σημαντικότερες εκδηλώσεις περιλαμβάνονται στο παράρτημα (πίνακας 8).

3.3. Εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο: οι περιφέρειες στο επίκεντρο της διαδικασίας της Λισσαβόνας

Όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, το Εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 22ας και 23ης Μαρτίου 2005 εξέδωσε ορισμένες σημαντικές συστάσεις για την εκ νέου δρομολόγηση της στρατηγικής της Λισσαβόνας όσον αφορά το πρόγραμμα δράσης της για την ανάπτυξη και την απασχόληση. Αποτέλεσε επίσης ένα πρωτοποριακό γεγονός για την πολιτική συνοχή της ΕΕ, καθώς διακήρυξε ρητά σε ανώτατο πολιτικό επίπεδο τη σημασία που δίνεται στην πολιτική αυτή ως όργανο για την επίτευξη των στόχων που έθεσε η στρατηγική της Λισσαβόνας.

Στα συμπεράσματα του Εαρινού Συμβουλίου υπογραμμίζονται ορισμένα καίρια σημεία. Πρώτον, το Συμβούλιο συνιστά να κινητοποιήσει η ΕΕ όλους τους ενδεδειγμένους εθνικούς και κοινοτικούς πόρους, συμπεριλαμβανομένης της πολιτική συνοχής, προς τις τρεις διαστάσεις της στρατηγικής: οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική. Δεύτερον, κάλεσε τους περιφερειακούς και τοπικούς φορείς, μεταξύ άλλων, να εμπλακούν στενότερα στη στρατηγική της Λισσαβόνας και να συμμετάσχουν ενεργώς στην επίτευξη των στόχων αυτής της στρατηγικής. Σε τομείς όπως η καινοτομία, η υποστήριξη στις ΜΜΕ ή η πρόσβαση σε κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου, καθώς και οι νέες επιχειρήσεις υψηλής τεχνολογίας, το Εαρινό Συμβούλιο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι χρειάζεται η δημιουργία πόλων καινοτομίας και εταιρικών σχέσεων σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Παράλληλα, το Συμβούλιο ζήτησε να εξασφαλιστεί μεγαλύτερη συνέργια μεταξύ των κοινοτικών ταμείων και της ΕΤΕ σε σχέδια που αφορούν την έρευνα και την ανάπτυξη.

Τέταρτον, το Συμβούλιο συνέστησε να συνοδεύεται η μείωση του γενικού επιπέδου των κρατικών ενισχύσεων από την ανακατανομή τους υπέρ ορισμένων οριζόντιων στόχων, όπως η έρευνα, η καινοτομία, η ανάπτυξη μιας κοινωνίας της πληροφορίας χωρίς αποκλεισμούς και το ανθρώπινο κεφάλαιο, έτσι ώστε να εξασφαλιστεί ένα υψηλότερο επίπεδο επενδύσεων και να μειωθούν οι ανισότητες, σύμφωνα με τους στόχους της Λισσαβόνας. Η πέμπτη σύσταση του Συμβουλίου αφορούσε την ανάγκη πραγματοποίησης επενδύσεων στις υποδομές, έτσι ώστε να δοθεί ώθηση στην ανάπτυξη και στη σύγκλιση από οικονομικής, κοινωνικής και περιβαλλοντικής άποψης. Υπογραμμίστηκε επίσης η σημασία της ολοκλήρωσης των 30 σχεδίων προτεραιότητας του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών, καθώς και των μέτρων για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης. Η έκτη σύσταση του Συμβουλίου αφορούσε την ανάγκη δημιουργίας περισσότερων θέσεων εργασίας μέσω περισσότερο ενεργών πολιτικών απασχόλησης. Τέλος, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στα συμπεράσματά του αναφέρει ότι, βάσει των ολοκληρωμένων κατευθυντήριων γραμμών που εκδόθηκαν σε κοινοτικό επίπεδο, τα κράτη μέλη πρέπει να εκπονήσουν εθνικά προγράμματα μεταρρυθμίσεων για την ανάπτυξη και την απασχόληση, σε διαβούλευση με τους περιφερειακούς και εθνικούς εταίρους.

3.4. Κοινοτικές στρατηγικές κατευθυντήριες γραμμές 2007-2013

Αναφερόμενη στη στρατηγική της Λισσαβόνας στο πλαίσιο της επόμενης γενεάς προγραμμάτων πολιτικής συνοχής, η Επιτροπή πρότεινε μια περισσότερο στρατηγική προσέγγιση σε μια προσπάθεια να εξασφαλισθεί ότι το περιεχόμενό της θα επικεντρώνεται σταθερά στην ανάπτυξη και την απασχόληση. Η Επιτροπή ανέφερε ότι στρατηγικές κατευθυντήριες γραμμές θα καταρτιστούν σε κοινοτικό επίπεδο με απόφαση του Συμβουλίου, υπό το φως της γνώμης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ώστε να δημιουργηθεί σε κάθε κράτος μέλος ένα πλαίσιο που θα αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης σε εταιρική σχέση και λαμβάνοντας υπόψη τις διαφορετικές εθνικές και περιφερειακές ανάγκες και συνθήκες. Σκοπός του εθνικού στρατηγικού πλαισίου αναφοράς είναι ο καθορισμός σαφών προτεραιοτήτων για κάθε κράτος μέλος και περιφέρεια, υποστηρίζοντας τις συνέργιες μεταξύ της πολιτικής συνοχής και της στρατηγικής της Λισσαβόνας και αυξάνοντας τη συνοχή μεταξύ των γενικών προσανατολισμών των οικονομικών πολιτικών και της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση. Η συνοχή με άλλες κοινοτικές πολιτικές και προτεραιότητες θα ενισχυθεί σε τομείς όπως, μεταξύ άλλων, ο ανταγωνισμός, η έρευνα[5], το περιβάλλον, οι μεταφορές και η ενεργειακή πολιτική, συμπεριλαμβανομένης της αντιμετώπισης προβλημάτων αναδιάρθρωσης τα οποία είναι συνυφασμένα, παραδείγματος χάρη, με την απελευθέρωση του εμπορίου.

Μια όμοια προσέγγιση στο στρατηγικό σχεδιασμό προτείνεται για τη μελλοντική πολιτική αγροτικής ανάπτυξης. Οι δράσεις αγροτικής ανάπτυξης θα έχουν σκοπό να συμβάλουν στο πρόγραμμα δράσης για την ανάπτυξη και την απασχόληση στο πλαίσιο της ανανεωμένης στρατηγικής της Λισσαβόνας, στην αειφόρο διαχείριση της γης και στην άνοδο της ποιότητας ζωής στις αγροτικές περιοχές.

[1] Το τυπικό σφάλμα στο σύνολο των κρατών μελών της ΕΕ25 για παράδειγμα, μειώθηκε από το 22,8 το 1995 στο 18,1 το 2003.

[2] Tο τυπικό σφάλμα ήταν 27,3 το 2002· είναι όμως χαμηλότερο από το 29,3% για το 1995.

[3] Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Γκαίτεμποργκ το 2001 ενσωμάτωσε την περιβαλλοντική διάσταση στους στόχους αυτούς.

[4] “ Thematic Evaluation of the Structural Funds (Θεματική αξιολόγηση της συμβολής των διαρθρωτικών ταμείων στη στρατηγική της Λισσαβόνας) ”. Έκδοση του Danish Technological Institute, Φεβρουάριος 2005.

[5] Ανακοίνωση της Επιτροπής «Οικοδομώντας τον ΕΧΕ της γνώσης στην υπηρεσία της ανάπτυξης», COM(2005)118.