ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ - Διατήρηση των δεσμεύσεων, αύξηση του ρυθμού προόδου

1. Εισαγωγη

Η παρούσα έκθεση αποτελεί ανασκόπηση της προόδου που επέτυχαν τα κράτη μέλη κατά την περίοδο που ακολούθησε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβόνας μέχρι σήμερα, όσον αφορά την εφαρμογή των ειδικών διατάξεων της στρατηγικής της Λισσαβόνας στον τομέα της επιχειρηματικότητας. Η έκθεση, που βασίζεται σε στοιχεία που συγκέντρωσε η Επιτροπή από την εμπειρία των κρατών μελών, συντάσσεται για το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Οι πηγές των στοιχείων είναι μια σειρά εκθέσεων των υπηρεσιών της Επιτροπής με στόχο την παρακολούθηση αυτής της προόδου.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι, αν και ομολογουμένως επετεύχθη πρόοδος κατά τους 18 μήνες που ακολούθησαν το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβόνας, ο ρυθμός της προόδου ήταν βραδύτερος από αυτόν που ελπίζαμε. Στο πλαίσιο της επιδείνωσης της οικονομικής κατάστασης, υπάρχει επίσης ο κίνδυνος να υποκύψουν τα κράτη μέλη στα βραχυπρόθεσμα προβλήματα και να γυρίσουν την πλάτη στους μεσοπρόθεσμους και μακροπρόθεσμους στόχους τους που είχαν οριστεί στη Λισσαβόνα. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να αναστείλουν τις δεσμεύσεις που είχαν αναλάβει εκεί ή να καθυστερήσουν την εφαρμογή των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων. Αυτές οι δεσμεύσεις και οι μεταρρυθμίσεις έχουν κεντρικό ρόλο για τη αειφόρο οικονομική ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα. Αποτελούν βασικό παράγοντα για την άνοδο του βιοτικού επιπέδου και τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης στην ΕΕ.

2. Η λισσαβονα και η συνεχεια τησ

Την άνοιξη του 2000, η Ευρωπαϊκή Ένωση απολάμβανε την καλύτερη οικονομική κατάσταση και τις καλύτερες προοπτικές για μια δεκαετία. Η εισαγωγή του ευρώ, υποστηριζόμενη από την ισχυρή διεθνή οικονομική ανάπτυξη και από τις καλές χρηματοοικονομικές και δημοσιονομικές προοπτικές στα κράτη μέλη, είχε δημιουργήσει ένα κλίμα σταθερότητας και αισιοδοξίας. Η αισιοδοξία αυτή αντικατοπτριζόταν ιδιαίτερα στην αύξηση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών και των επιχειρήσεων.

Σ' αυτό το ευνοϊκό μακροοικονομικό και διεθνές περιβάλλον, προβλεπόταν ότι στην ΕΕ θα συνεχιζόταν η αύξηση της απασχόλησης και η άνοδος του βιοτικού της επιπέδου. Εντούτοις, έγινε ταυτόχρονα εμφανές ότι για να εξασφαλιστεί η επίτευξη διατηρήσιμης αύξησης της απασχόλησης και αντίστοιχης μείωσης της ανεργίας, καθώς και εκσυγχρονισμού της οικονομίας της ΕΕ, ήταν επίσης απαραίτητες οι θεμελιώδεις διαρθρωτικές μεταβολές. Οπωσδήποτε, ένα καλό οικονομικό περιβάλλον είναι η ευνοϊκότερη συνθήκη για την εφαρμογή διαρθρωτικών μεταβολών. Η ευκαιρία δεν χάθηκε. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβόνας διατύπωσε μια στρατηγική εκσυγχρονισμού και μεταρρύθμισης στην οποία κεντρική θέση κατείχε ο δυναμισμός μιας επιχειρηματικής Ευρώπης.

Από το δεύτερο εξάμηνο του 2001, οι οικονομικές προοπτικές φαίνονταν όλο και περισσότερο αβέβαιες αντανακλώντας, μεταξύ άλλων, την επιβράδυνση στις ΗΠΑ και την απότομη μείωση του παγκόσμιου εμπορίου. Η εμπιστοσύνη των καταναλωτών και των επιχειρήσεων είχε ήδη αρχίσει να επιδεινώνεται και οι επιθέσεις στις ΗΠΑ την 11η Σεπτεμβρίου και τα γεγονότα που ακολούθησαν έβλαψαν ακόμη περισσότερο αυτή την εμπιστοσύνη. Η ανεργία σε όλη την Ένωση σταμάτησε να μειώνεται και σε ορισμένα κράτη μέλη άρχισε να αυξάνεται.

Με βάση τα σημερινά δεδομένα, φαίνεται πιθανό ότι μπορεί να εμφανιστεί ανάκαμψη κατά το δεύτερο εξάμηνο του επόμενου έτους [1], αλλά αυτό εξαρτάται σαφώς από την εξέλιξη της οικονομικής και πολιτικής κατάστασης και η κατάσταση παρακολουθείται προσεκτικά σε αναμονή πιο οριστικών δεδομένων. Επομένως, είναι δύσκολο να προβλεφθεί πότε θα επανέλθει η οικονομική ανάπτυξη στη διαδρομή που είχε προβλεφθεί στο Συμβούλιο της Λισσαβόνας. Εντούτοις, οι στόχοι και οι μεταρρυθμίσεις που είχαν οριστεί στη Λισσαβόνα δεν είναι άρρηκτα δεμένες με ένα συγκεκριμένο στάδιο του οικονομικού κύκλου. αυτές οι μεταρρυθμίσεις έχουν νόημα όταν η οικονομία είναι σε καλή κατάσταση και αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία εν όψει της τρέχουσας κάμψης.

[1] Βλέπε έκθεση της Επιτροπής, Επισκόπηση της κοινοτικής δράσης μετά τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 και αξιολόγηση του ενδεχόμενου οικονομικού τους αντικτύπου, COM(2001) 611 τελικό, 17.10.2001.

Η επιδείνωση των οικονομικών συνθηκών δημιουργούν τον κίνδυνο μείωσης της ισχύος της στρατηγικής της Λισσαβόνας και υπαναχώρησης σε σχέση με τις δεσμεύσεις για τους στόχους της Λισσαβόνας. Εντούτοις, η αποκατάσταση και η υποστήριξη της εμπιστοσύνης και του επιχειρηματικού δυναμισμού είναι θεμελιώδης προϋπόθεση για την εξασφάλιση καλών οικονομικών προοπτικών.

Για αυτό απαιτείται η ανανέωση της αποφασιστικότητας όσον αφορά την επίτευξη των στόχων της Λισσαβόνας. Αυτό αναγνωρίστηκε στη Δήλωση των Αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων και του Προέδρου κ. Πρόντι σχετικά με την οικονομική κατάσταση, που εκδόθηκε στη σύνοδο της Γάνδης [2]. Εν τούτοις, οι πολιτικές δηλώσεις πρέπει να υποστηρίζονται από την ανάλογη δράση.

[2] "Ανασκόπηση της οικονομικής κατάστασης", Δήλωση των Αρχηγών Κρατών και Κυβερνήσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αριθ. 4298/2/01 Αναθ. 2, 19.10.2001.

Η πρόοδος όσον αφορά την άνοδο του βιοτικού επιπέδου, τη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης και τη μείωση του ποσοστού ανεργίας στο σύνολο της ΕΕ συνέχισε να είναι μέτρια σε σύγκριση με την πρόοδο που έχει επιτευχθεί σε άλλες ηγετικές χώρες. Σε σχέση με τις ΗΠΑ, το ΑΕγχΠ κατά κεφαλήν στην ΕΕ μειωνόταν σταθερά κατά την προηγούμενη δεκαετία. Από ένα ανώτατο σημείο περίπου 70 % το 1982, και πάλι το 1991-92 [3], ο λόγος του ΑΕγχΠ κατά κεφαλήν της ΕΕ σε σχέση με τις ΗΠΑ μειώθηκε σε περίπου 65 % το 2001, που είναι το χαμηλότερο σημείο τα τελευταία 30 έτη. Η ανάγκη αντιστροφής αυτών των χαμηλών επιδόσεων με την ισχυρή και διατηρήσιμη οικονομική ανάπτυξη είναι περισσότερο επείγουσα από ποτέ.

[3] Για μια εξέταση των ζητημάτων αυτών, βλέπε το προσεχές Έγγραφο Εργασίας των Υπηρεσιών της Επιτροπής με τίτλο "Έκθεση ανταγωνιστικότητας 2001".

Οι απαιτήσεις της Λισσαβόνας

Τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισσαβόνας εξισορρόπησαν την ανάγκη να πραγματοποιηθεί η μετάβαση προς μια ανταγωνιστική και δυναμική οικονομία της γνώσης και την ανάγκη εκσυγχρονισμού του ευρωπαϊκού κοινωνικού προτύπου. Τα συμπεράσματα διατύπωσαν το μήνυμα ότι αυτοί οι δύο στόχοι δεν είναι απαραίτητα ασύμβατοι αλλά απαιτούν μια πιο συνεκτική και συστηματική προσέγγιση σε σχέση με αυτήν που είχε εφαρμοστεί στο παρελθόν. Στο οικονομικό και κοινωνικό κεφάλαιο της ημερήσιας διάταξης της Λισσαβόνας, και ως συνέχεια του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Gφteborg, προστέθηκε τώρα μια διάσταση αειφόρου ανάπτυξης.

Ο εκσυγχρονισμός της πολιτικής για τις επιχειρήσεις έχει κεντρική σημασία για το στόχο να καταστεί η ΕΕ η πλέον ανταγωνιστική και δυναμική οικονομία της γνώσης ανά την υφήλιο, ικανή για διατηρήσιμη οικονομική ανάπτυξη με περισσότερες και καλύτερες θέσεις απασχόλησης και μεγαλύτερη κοινωνική συνοχή κατά την τρέχουσα δεκαετία.

Μέχρι το τέλος του 2000 είχαν ληφθεί μέτρα για την πλήρωση όλων των απαιτήσεων της Λισσαβόνας στον τομέα της πολιτικής για τις επιχειρήσεις. Συγκεκριμένα,

- Τα κράτη μέλη και η Επιτροπή ξεκίνησαν μια δραστηριότητα συγκριτικής αξιολόγησης για τους σημαντικούς παράγοντες που επηρεάζουν τις επιχειρηματικές συνθήκες, όπως το χρονικό διάστημα και τα κόστη σχετικά με την ίδρυση μιας εταιρείας. Έχουν ήδη αρχίσει οι εργασίες σχετικά με τους διαρθρωτικούς δείκτες και τη δημογραφία των επιχειρήσεων. Επιπλέον, ο Πίνακας Αποτελεσμάτων 2001 κυκλοφόρησε τον Σεπτέμβριο του 2001 [4].

[4] Βλέπε Έγγραφο Εργασίας των Υπηρεσιών της Επιτροπής "Πίνακας Αποτελεσμάτων 2001", SEC(2001) 1414, 14.9.2001.

- Θεσπίστηκε το Πολυετές Πρόγραμμα για την Επιχείρηση και την Επιχειρηματικότητα, και ιδιαίτερα τις ΜΜΕ (2001-2005).

- Καθιερώθηκε η διαδικασία Best για τον εντοπισμό και την ανταλλαγή ορθών πρακτικών σε όλα τα κράτη μέλη.

- Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Feira προσυπέγραψε τον Ευρωπαϊκό Χάρτη για τις Μικρές Επιχειρήσεις.

3. Τα μεσα της επιτροπησ στην πολιτικη για τισ επιχειρησεισ

Μια σειρά μέτρων παρέχει στην Επιτροπή τη δυνατότητα να παρακολουθεί την πρόοδο όσον αφορά την πολιτική για τις επιχειρήσεις.

- Η Έκθεση για την Ανταγωνιστικότητα [5] είναι το μέσο της παρακολούθησης και της ανάλυσης της μεσοπρόθεσμης και μακροπρόθεσμης προόδου όσον αφορά τους παράγοντες που καθορίζουν τις επιδόσεις παραγωγικότητας και βιοτικού επιπέδου στην ΕΕ.

[5] Βλέπε το προσεχές Έγγραφο Εργασίας των Υπηρεσιών της Επιτροπής "Έκθεση για την Ανταγωνιστικότητα 2001".

- Οι Πίνακες Αποτελεσμάτων είναι περιγραφικά εργαλεία, που συντελούν στο να τονιστούν τα βασικά ζητήματα και να εστιάζεται η προσοχή στη βραχυπρόθεσμη πρόοδο. Παρέχουν πρόσφατες πληροφορίες για ένα σύνολο δεικτών που έχουν κεντρική σημασία για την πολιτική για τις επιχειρήσεις και τις επιδόσεις των επιχειρήσεων. Αυτές καλύπτουν την πρόσβαση σε χρηματοδότηση, το κανονιστικό και διοικητικό περιβάλλον, τον ανοικτό χαρακτήρα και τη λειτουργία των αγορών, την καινοτομία και τη διάδοση γνώσεων, την επιχειρηματικότητα και την πρόσβαση σε ανθρώπινους πόρους και νέες τεχνολογίες.

- Η Επιτροπή διενεργεί επίσης ασκήσεις Συγκριτικής Αξιολόγησης για πτυχές που έχουν σημασία για την πολιτική για τις επιχειρήσεις. Το τελευταίο σχέδιο Συγκριτικής Αξιολόγησης για την πολιτική για τις επιχειρήσεις ολοκληρώθηκε το φθινόπωρο του 2001 και άλλα σχέδια συνεχίζονται. Οι ασκήσεις αυτές έχουν κανονιστικό χαρακτήρα και κατευθύνουν τα κράτη μέλη προς την κατεύθυνση βελτιώσεων των επιδόσεών τους.

- Η Έκθεση Διαδικασίας Best είναι μια κοινή ετήσια άσκηση των κρατών μελών και της Επιτροπής μέσω της οποίας επισημαίνονται οι ορθές πρακτικές και παρακολουθείται η ανταλλαγή τους και η εφαρμογή τους.

- Η ετήσια Έκθεση της Εφαρμογής του Ευρωπαϊκού Χάρτη για τις Μικρές Επιχειρήσεις αξιολογεί την πρόοδο των κρατών μελών και της Επιτροπής σε 10 τομείς με βασική σημασία για την προώθηση της επιχειρηματικότητας και της ανταγωνιστικότητας.

- Το Παρατηρητήριο των Ευρωπαϊκών ΜΜΕ, που εξετάζει και μελετά τις εξελίξεις που έχουν κρίσιμη σημασία για τις ΜΜΕ στην Ευρώπη, αναδιαρθρώθηκε το φθινόπωρο του 2000. Έχουν αρχίσει να φθάνουν τα αποτελέσματα του πιο πρόσφατου παρατηρητηρίου.

- Σε ανταπόκριση του αιτήματος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Στοκχόλμης του Μαρτίου 2001, η Επιτροπή εξετάζει την εφαρμογή ποσοτικών στόχων στην πολιτική για τις επιχειρήσεις, με τη βοήθεια εμπειρογνωμόνων από τα κράτη μέλη.

4. Πρόοδος που έχει επιτευχθεί στον τομεα της πολιτικησ για τισ επιχειρησεισ

Από την έναρξη της διαδικασίας της Λισσαβόνας, είχε καταστεί σαφές ότι οι πρωτοβουλίες θα παρήγαγαν πλήρως τα αποτελέσματά τους μεσοπρόθεσμα. Επομένως, μετά από μόνο 18 μήνες, μπορεί να είναι ακόμη πολύ νωρίς για να ανιχνευθούν σημεία ότι οι πρωτοβουλίες καρποφορούν.

Εντούτοις, πραγματοποιήθηκε σημαντική πρόοδος κατά τη διάρκεια του 2001 όσον αφορά την εφαρμογή των πρωτοβουλιών αυτών στον τομέα της πολιτικής για τις επιχειρήσεις. Ο τομέας αυτός είχε επισημανθεί στη Λισσαβόνα ως παράγοντας κρίσιμης σημασίας για την επίτευξη των στόχων της στρατηγικής.

Επιχειρηματικότητα

Αν και θα χρειαστεί κάποιος χρόνος για να αλλάξει η γενική αντιμετώπιση της επιχειρηματικότητας, η στάση των εθνικών διοικήσεων δείχνει ήδη σημεία αλλαγής [6]. Όλα τα κράτη μέλη καταβάλλουν προσπάθειες για την προώθηση της επιχειρηματικότητας, τόσο στο εκπαιδευτικό σύστημα - μέσω κύκλων μαθημάτων, επιχειρηματικών παιγνίων και επισκέψεων σε εταιρείες - όσο και σε άλλες ομάδες δυνητικών επιχειρηματιών. Στις Κάτω Χώρες, έχει συσταθεί μια συμβουλευτική επιτροπή για την επιχειρηματικότητα και την εκπαίδευση, με εκπροσώπους από την επιχειρηματική κοινότητα, διάφορους τομείς της εκπαίδευσης και κοινωνικές οργανώσεις. Η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο δημιούργησαν μια κοινή λέσχη για την προώθηση της διαπανεπιστημιακής συνεργασίας στον τομέα της επιχειρηματικότητας, ενώ στην Ισπανία η κυβέρνηση προσφέρει επιχορηγήσεις σε φοιτητές πανεπιστημίου για να παρακολουθήσουν ένα εξάμηνο πρόγραμμα πρακτικής κατάρτισης σε μια επιχείρηση.

[6] Βλέπε το προσεχές Έγγραφο Εργασίας των Υπηρεσιών της Επιτροπής "Έκθεση Διαδικασίας Best".

Εκτός από την αύξηση της συνειδητοποίησης, ορισμένα κράτη μέλη έστρεψαν την προσοχή τους στα ζητήματα της ανάληψης κινδύνων και της χρεοκοπίας επιχειρήσεων, και εξετάζουν πιθανές μεταβολές των νομοθεσιών τους για την χρεοκοπία για να βοηθήσουν τους επιχειρηματίες που χρεοκόπησαν "έντιμα" να ξαναπροσπαθήσουν. Ένα σεμινάριο για τη χρεοκοπία επιχειρήσεων τον Μάιο του 2001, που διοργανώθηκε από κοινού από την κυβέρνηση των Κάτω Χωρών και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι χρεοκοπημένοι επιχειρηματίες αντιμετωπίζουν νομικούς και χρηματοπιστωτικούς φραγμούς καθώς και ένα στίγμα, πράγματα που λειτουργούν αποτρεπτικά για μια νέα αρχή. Για να αντιμετωπισθεί αυτό, πρέπει να υπάρχει ένα σαφές και προβλέψιμο πλαίσιο για τους πιστωτές και τους οφειλέτες [7], συνειδητοποίηση των μέτρων για την πρόληψη της χρεοκοπίας και περισσότερες δυνατότητες για ανεπίσημους διακανονισμούς μεταξύ πιστωτών και οφειλετών.

[7] Όσον αφορά τις διασυνοριακές πτυχές, το ζήτημα καλύπτεται επίσης από τον κανονισμό (ΕΚ) 1346/2000 της 29ης Μαΐου 2000 για τις διαδικασίες χρεοκοπίας, ΕΕ L 160 της 30.6.2000, σ. 1.

Η πρόοδος υποστηρίζεται επίσης από την Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την Απασχόληση, που περιλαμβάνει έναν πυλώνα σχετικό με την επιχειρηματικότητα. Συμβάλει, με μια ανοικτή μέθοδο συντονισμού, στη βαθμιαία σύγκληση των πολιτικών που σχετίζονται με την απασχόληση. Από το 1997 εφαρμόζονται, σε όλη την ΕΕ, κατευθυντήριες γραμμές, εθνικά προγράμματα δράσης, συστάσεις και αξιολογήσεις από ομολόγους, που συμβάλλουν στη συνεκτικότητα των πολιτικών για την απασχόληση και για τις επιχειρήσεις σε εθνικό επίπεδο. Η ετήσια Κοινή Έκθεση για την Απασχόληση παρουσιάζει την πρόοδο που επιτυγχάνουν τα κράτη μέλη σε όλα τα ζητήματα τα σχετικά με την απασχόληση, περιλαμβανόμενης της επιχειρηματικότητας, ως ανταπόκριση στις κατευθυντήριες γραμμές που συμφωνούνται σε ετήσια βάση σε επίπεδο ΕΕ. Η έκθεση του 2001 [8] σημειώνει την έμφαση που δίνουν τα κράτη μέλη στην απλούστευση του κανονιστικού και διοικητικού περιβάλλοντος, παρατηρεί την αργή αλλά σταθερή πρόοδο όσον αφορά τη μείωση του φορολογικού βάρους του εργατικού δυναμικού και αναφέρει για όλα τα ζητήματα που αφορούν την απασχόληση καθώς και την πολιτική για τις επιχειρήσεις.

[8] Σχέδιο Κοινής Έκθεσης για την Απασχόληση 2001, COM(2001) 438, 12.9.2001.

Καινοτομία, ανταγωνιστικότητα και έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη

Οι πίνακες αποτελεσμάτων καινοτομίας [9] καθώς και η άσκηση συγκριτικής αξιολόγησης των εθνικών πολιτικών έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης [10] δείχνουν ότι όλα τα κράτη μέλη σημείωσαν βελτίωση στις επιστημονικές επιδόσεις τους καθώς και στις επιδόσεις τους όσον αφορά την καινοτομία κατά το δεύτερο ήμισυ της δεκαετίας του 1990. Εντούτοις, οι εμπειρίες ήταν πολύ διαφοροποιημένες. Ενώ ορισμένες χώρες, όπως η Ιρλανδία, η Ισπανία και η Πορτογαλία προοδεύουν σαφώς, αυτές που ήδη είχαν ηγετική θέση, όπως η Φινλανδία και η Δανία, συνεχίζουν να σημειώνουν περαιτέρω βελτιώσεις στις επιδόσεις τους όσον αφορά την καινοτομία. Σε άλλα κράτη μέλη, η έρευνα και η τεχνολογική ανάπτυξη καθώς και η καινοτομία χάνουν σαφώς την ορμή τους. Αν και η κατάσταση στις τέσσερις μεγαλύτερες οικονομίες της ΕΕ (Γαλλία, Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο και Ιταλία) βελτιώνεται, αυτό συμβαίνει με ρυθμούς χαμηλότερους από τον μέσο όσο της ΕΕ.

[9] Έγγραφο Εργασίας των Υπηρεσιών της Επιτροπής "2001, Πίνακας Αποτελεσμάτων Καινοτομίας", SEC(2001) 1414, 14.9.2001.

[10] Έγγραφο Εργασίας των Υπηρεσιών της Επιτροπής "Έκθεση Προόδου για τη Συγκριτική Αξιολόγηση των Εθνικών Πολιτικών Έρευνας", SEC(2001) 1002, 20.6.2001 και οι δείκτες που αναφέρονται στην έκδοση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (2001): Προς έναν Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας, Βασικά Αριθμητικά Στοιχεία 2001, ΓΔ Έρευνας, Ειδική Έκδοση: Δείκτες για τη Συγκριτική Αξιολόγηση των Εθνικών Πολιτικών για την Έρευνα, Βρυξέλλες.

Η Έκθεση για την Ανταγωνιστικότητα [11] 2001 εφιστά την προσοχή στις απογοητευτικές επιδόσεις όσον αφορά την καινοτομία στην ΕΕ γενικά. Το θέμα αυτής της Έκθεσης είναι ο ρόλος των ΤΠΕ και ο ρόλος της καινοτομίας στην αύξηση της παραγωγικότητας. Έχοντας ως αφετηρία την επιδείνωση της σχετικής καινοτομίας στην ΕΕ, σε σύγκριση με τις ΗΠΑ, η Έκθεση υποστηρίζει ότι οι κακές επιδόσεις όσον αφορά τις ΤΠΕ και την καινοτομία μπορεί να παρεμποδίζουν την αξιοποίηση του οικονομικού δυναμικού της ΕΕ. Αντίθετα, η διάδοση των ΤΠΕ σε όλη την οικονομία των ΗΠΑ οδήγησε σε σημαντικές αλλαγές στην οργάνωση των επιχειρήσεων και σε νέες μεθόδους εργασίας που είχαν ως αποτέλεσμα την μεγαλύτερη αύξηση της παραγωγικότητας.

[11] Βλέπε το προσεχές Έγγραφο Εργασίας των Υπηρεσιών της Επιτροπής "Έκθεση για την Ανταγωνιστικότητα 2001".

Η Έκθεση για την Ανταγωνιστικότητα 2001 διαπίστωσε ότι η αύξηση της παραγωγικότητας ήταν πιο σημαντική στις χώρες της ΕΕ και στις βιομηχανίες όπου η καινοτομία είναι σημαντική. Εντούτοις, ο Πίνακας Αποτελεσμάτων Καινοτομίας 2001 καθώς και η άσκηση συγκριτικής αξιολόγησης των εθνικών πολιτικών έρευνας δείχνουν ότι η ΕΕ υστερεί σημαντικά στις δαπάνες του ιδιωτικού τομέα για έρευνα και ανάπτυξη και ότι οι γρήγορες αυξήσεις των δαπανών στις ΗΠΑ και την Ιαπωνία από το 1994 έχουν διευρύνει ανησυχητικά το χάσμα. Στις ΗΠΑ, οι δαπάνες των επιχειρήσεων για έρευνα και ανάπτυξη στα τέλη της δεκαετίας του 1990 αντιστοιχούσε με 1,98 % του ΑΕγχΠ. στην Ιαπωνία, ανερχόταν σε 2,18 % του ΑΕγχΠ ενώ στην ΕΕ ήταν 1,19 % του ΑΕγχΠ. Αν και σε ορισμένες χώρες της ΕΕ [12] οι δαπάνες των επιχειρήσεων για έρευνα και ανάπτυξη ήταν υψηλότερες από τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία, οι συνολικές επιδόσεις της ΕΕ είναι ανησυχητικές. Ο Πίνακας Αποτελεσμάτων Καινοτομίας και η άσκηση συγκριτικής αξιολόγησης επιβεβαιώνουν την άποψη της Επιτροπής ότι όχι μόνο οι επιχειρήσεις, αλλά και ο δημόσιος τομέας θα πρέπει να αυξήσει τις δαπάνες για Ε&Α. Επιπλέον, τα κράτη μέλη θα πρέπει να ενεργήσουν για τη διευκόλυνση της χρήσης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, να επενδύσουν περισσότερο στην εκπαίδευση και την κατάρτιση και να ενισχύσουν τις σχέσεις βιομηχανίας-επιστήμης.

[12] Βλέπε, ιδίως, Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2001): Προς έναν Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας, Βασικά Αριθμητικά Στοιχεία 2001, Θέμα 2, ΓΔ Έρευνας, Ειδική Έκδοση: Δείκτες για τη Συγκριτική Αξιολόγηση των Εθνικών Πολιτικών για την Έρευνα, Βρυξέλλες.

Η εμπειρία των κρατών μελών της ΕΕ που σημείωσαν πολύ καλές επιδόσεις στην αύξηση της παραγωγικότητας, την έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη και την καινοτομία, και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη καλύτερες από τις ΗΠΑ είναι συνεπής με αυτές τις ιδέες. Παρά την τρέχουσα πτώση των αξιών των ΤΠΕ, οι οικονομικές δραστηριότητες σε όλες τις χώρες αναδιοργανώνονται, και θα συνεχίσουν να αναδιοργανώνονται, για να επωφεληθούν από τις ευκαιρίες των ΤΠΕ και για να βελτιωθεί η ανταγωνιστικότητα. Οι πολιτικές των κρατών μελών οι οποίες υποστηρίζουν την καινοτομία και την έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη και διευκολύνουν τη διάδοσή τους είναι απαραίτητες για να αξιοποιηθούν πλήρως τα οφέλη των ΤΠΕ και να ενισχυθεί η αύξηση της παραγωγικότητας.

Ένας τομέας όπου η καινοτομία και η έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη έχουν κρίσιμη σημασία και όπου τα δυνητικά οφέλη θα μπορούσαν να είναι πολύ σημαντικά είναι η βιοτεχνολογία. Η Έκθεση για την Ανταγωνιστικότητα εξετάζει τις επιδόσεις της Ευρώπης και υποστηρίζει ότι χρειάζονται θεμελιώδεις μεταρρυθμίσεις έτσι ώστε η ευρωπαϊκή βιοτεχνολογία να καταστεί περισσότερο επιχειρηματική και τελικά να βελτιώσει την ανταγωνιστικότητά της διεθνώς. Η συμβολή αυτή αποτελεί μέρος των προβληματισμών της Επιτροπής για το θέμα αυτό. Στον τομέα του περιβάλλοντος, η Επιτροπή θα υποβάλει έγγραφο στο Συμβούλιο της Βαρκελώνης, όπου θα περιγράφεται πώς η περιβαλλοντική τεχνολογία μπορεί να συμβάλλει στην ανάπτυξη και την απασχόληση, και θα συνιστά τρόπους υπερνίκησης των εμποδίων για την τεχνική καινοτομία.

Κανονιστικά ζητήματα και διοικητικός φόρτος

Το κανονιστικό και διοικητικό περιβάλλον μπορεί να αποτελέσει σημαντικό εμπόδιο για την επιτυχία της επιχειρηματικότητας. Κατά τα τελευταία έτη, σημειώθηκε αυξημένη συνειδητοποίηση της σημασίας της βελτίωσης του κανονιστικού περιβάλλοντος στην ΕΕ.

Ένα κανονιστικό περιβάλλον υψηλής ποιότητας είναι βασικός παράγοντας για την υποστήριξη της οικονομικής ανάπτυξης, της ανταγωνιστικότητας και της καινοτομίας. Η ποιότητα των κανονιστικών ρυθμίσεων, που σχετίζεται με ζητήματα όπως η αποτελεσματικότητα και η διαφάνεια των κανονιστικών ρυθμίσεων και οι συναφείς κρατικές διατυπώσεις κατέχει σημαντική θέση στην ημερήσια διάταξη της ΕΕ από τη δεκαετία του 1980. Για το λόγο αυτό, περιλαμβανόταν στην ημερήσια διάταξη πολλών Ευρωπαϊκών Συμβουλίων, από τότε που στη Λισσαβόνα ζητήθηκε από την Επιτροπή, το Συμβούλιο και τα κράτη μέλη να "ορίσουν μέχρι το 2001 μια στρατηγική για περαιτέρω συντονισμένη δράση για τη βελτίωση του κανονιστικού περιβάλλοντος". Η Επιτροπή υπέβαλε μια πρώτη ενδιάμεση έκθεση [13] στο Συμβούλιο της Στοκχόλμης. Στο Συμβούλιο του Gothenburg (ως μέρος της προτεινόμενης στρατηγικής για την αειφόρο ανάπτυξη), η Επιτροπή δήλωσε ότι το πρόγραμμα δράσης θα περιλαμβάνει "μηχανισμούς για να εξασφαλιστεί ότι όλες οι σημαντικές προτάσεις θα περιλαμβάνουν μια αξιολόγηση των επιπτώσεων ως προς την αειφορία η οποία θα καλύπτει τις δυνητικές οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές συνέπειές τους". Οι ιδέες που θα υποβληθούν στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Laeken θα λαμβάνουν επίσης υπόψη τις συστάσεις της Λευκής Βίβλου για την Ευρωπαϊκή Διακυβέρνηση, και τις συζητήσεις της ομάδας Mandelkern [14].

[13] Η έκθεση αυτή παρουσίασε ορισμένες βασικές αρχές για μια κανονιστική στρατηγική, που αντιμετωπίζουν το σύνολο του κύκλου ζωής μιας κοινοτικής πράξης - από την προπαρασκευή της (διεξοδική ανάλυση επιπτώσεων και διαβούλευση, επιλογή του κατάλληλου μέσου) ως την εφαρμογή της (εξασφάλιση της γρήγορης μεταφοράς και της αποτελεσματικής εφαρμογής) και, αν χρειάζεται, τυχόν αλλαγές (π.χ., αξιολόγηση εκ των υστέρων και απλούστευση και κωδικοποίηση).

[14] Συμβουλευτική Ομάδα Υψηλού Επιπέδου με εκπροσώπους από τα κράτη μέλη και την Επιτροπή.

Ορισμένα κράτη μέλη έχουν ξεκινήσει πρωτοβουλίες για την απλούστευση και τη μείωση του όγκου της νομοθεσίας, με προσεγγίσεις όπως οι συστηματικές αναθεωρήσεις ή οι ρήτρες ταχύτητας [15]. Στον δικό της τομέα, η Επιτροπή συνέχισε τις εργασίες για την ανάπτυξη ενός πλαισίου αξιολόγησης των επιχειρηματικών επιπτώσεων για την αξιολόγηση της νομοθεσίας που εμπίπτει στον τομέα ευθύνης της σε σημαντικούς τομείς. Για παράδειγμα, είναι υπό προετοιμασία μια αξιολόγηση επιπτώσεων των προτάσεων κανονιστικών ρυθμίσεων για τις χημικές ουσίες. Επιπλέον, ένα πιλοτικό σχέδιο [16] που περιλαμβάνει εκτεταμένες εξωτερικές διαβουλεύσεις για νομοθετικές προτάσεις σχετικά με τα απορρυπαντικά, την ηλεκτρομαγνητική συμβατότητα, τον ηλεκτρικό και ηλεκτρονικό εξοπλισμό και την προσυσκευασία, θα παραγάγει τα πρώτα αποτελέσματα Αξιολόγησης Επιχειρηματικών Επιπτώσεων στις αρχές του 2002. Αυτό θα συμβάλει στην επίτευξη του στόχου της κατάρτισης μιας γενικής αξιολόγησης επιπτώσεων αειφορίας για σημαντικές προτάσεις, εξετάζοντας τις οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις τους, στο πλαίσιο της στρατηγικής της Επιτροπής για την αειφόρο ανάπτυξη.

[15] Βλέπε το προσεχές Έγγραφο Εργασίας των Υπηρεσιών της Επιτροπής "Έκθεση Διαδικασίας Best".

[16] http://europa.eu.int/comm/enterprise/regulation/bia/ppbia_en.htm.

Ο πολύπλοκος χαρακτήρας της διοίκησης θεωρείται εμπόδιο για τη δημιουργία νέων επιχειρήσεων στην ΕΕ, και ακόμη περισσότερο στις ΗΠΑ [17]. Κατά τα τελευταία έτη, ορισμένα κράτη μέλη έλαβαν μέτρα για την απλούστευση και την επιτάχυνση των διοικητικών διαδικασιών που αφορούν την ίδρυση νέων επιχειρήσεων. Τα δεδομένα μιας προσεχούς μελέτης [18] επιβεβαιώνουν μια τάση προς την κατεύθυνση των συντομότερων διαδικασιών, ιδιαίτερα σε κράτη μέλη όπου οι διαδικασίες ήταν πιο μακροχρόνιες. Ορισμένες βελτιώσεις, στην Ιρλανδία για παράδειγμα, ήταν δραματικές. Εντούτοις, υπάρχει σημαντικό περιθώριο προόδου, με τη σύγκλιση στις ορθές πρακτικές. Ο απαιτούμενος χρόνος για την καταχώριση μιας νέας ιδιωτικής εταιρείας περιορισμένης ευθύνης στην ΕΕ εξακολουθεί να διαφέρει από λιγότερο από μια εβδομάδα στην καλύτερη περίπτωση ως σχεδόν 4 μήνες, ανάλογα με το κράτος μέλος.

[17] Βλέπε "Επιχειρηματικό πνεύμα στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ, έρευνα Ευρωβαρομέτρου αριθ. 83: Επιχειρηματικότητα", έρευνα που διενεργήθηκε για λογαριασμό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Γενική Διεύθυνση "Επιχειρήσεις", από την EOS Gallup Europe, 2000.

[18] Η μελέτη που θα δημοσιευθεί προσεχώς εκπονήθηκε από την CSES για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και αποτελεί μέρος του σχεδίου διαδικασίας Best για τη συγκριτική αξιολόγηση της διοίκησης όσον αφορά τις ενάρξεις λειτουργίας επιχειρήσεων.

Νέα στοιχεία σχετικά με την κατάσταση των ΜΜΕ στην ΕΕ [19] συμπληρώνουν τα στοιχεία σχετικά με το επιχειρηματικό πνεύμα που προκύπτουν από έρευνες [20]. Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι περίπου το ένα τέταρτο των ΜΜΕ στην ΕΕ αντιμετωπίζει δυσκολίες επιβίωσης. Τα χειρότερα προβλήματα φαίνεται ότι εμφανίζονται στην Ελλάδα και στην Πορτογαλία. Εντούτοις, σε ορισμένα κράτη μέλη - Βέλγιο, Ιρλανδία και Κάτω Χώρες και, σε μικρότερο βαθμό, Αυστρία, Φινλανδία, Σουηδία και Ηνωμένο Βασίλειο - οι ΜΜΕ αρχίζουν να εμφανίζονται ως εταιρείες με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση, που εστιάζουν τις δραστηριότητές τους στη βελτίωση της ποιότητας, την καινοτομία και την οικονομική αποδοτικότητα. Αν και οι περισσότερες ΜΜΕ ανέφεραν ότι δεν υπάρχουν περιορισμοί για τις επιχειρηματικές επιδόσεις κατά τα δυο προηγούμενα έτη, ορισμένες ανέφεραν δυσκολίες σχετικές με διοικητικούς κανονισμούς, ενώ άλλες τόνισαν προβλήματα πρόσβασης σε χρηματοδότηση.

[19] Τα στοιχεία βασίζονται σε δεδομένα από το προσεχές "Παρατηρητήριο των Ευρωπαϊκών ΜΜΕ".

[20] "Επιχειρηματικό πνεύμα στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ, έρευνα Ευρωβαρομέτρου αριθ. 83: Επιχειρηματικότητα", έρευνα που διενεργήθηκε για λογαριασμό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Γενική Διεύθυνση "Επιχειρήσεις", από την EOS Gallup Europe, 2000.

Ταυτόχρονα, τα κράτη μέλη συνεχίζουν να θεσπίζουν κανονιστικές ρυθμίσεις με ανησυχητικό ρυθμό. Αυτό κατέστη σαφές από τις κοινοποιήσεις των κρατών μελών σχετικά με σχέδια τεχνικών κανόνων [21]. Ο αριθμός κοινοποιήσεων αυξήθηκε από 591 το 1999 σε 751 το 2000. Τα στοιχεία για το πρώτο εξάμηνο του 2001 δείχνουν ότι οι αριθμοί μπορεί να είναι ελαφρά χαμηλότεροι για το τρέχον έτος, αλλά παραμένουν εντούτοις υψηλοί. Αν και οι αντιδράσεις της Επιτροπής και των κρατών μελών σ' αυτούς τους κοινοποιηθέντες κανόνες δείχνουν ότι η συνολική ποιότητα της νομοθεσίας, με την έννοια της μη δημιουργίας εμποδίων για την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων, βελτιώθηκε και ότι εξασφαλίζεται καλύτερα η συμβατότητά της με το ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο, εξακολουθεί να υπάρχει μια τάση για αύξηση του αριθμού των νέων τεχνικών κανόνων (ιδίως στον τομέα των τηλεπικοινωνιών και της ασφάλειας των τροφίμων). Είναι δύσκολο να προσδιοριστεί εάν αυτό αντανακλά μια ανταπόκριση στην αύξηση των αιτημάτων για μεγαλύτερη κανονιστική ρύθμιση εκ μέρους των πολιτών ή δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι κυβερνήσεις των κρατών μελών όσον αφορά την αντιμετώπιση όλο και πιο πολύπλοκων ζητημάτων, ή και τα δύο.

[21] Η οδηγία 98/34/EΚ της 22ας Ιουνίου 1998, όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 98/48/EΚ της 20ης Ιουλίου 1998, για τον καθορισμό μιας διαδικασίας για την παροχή πληροφοριών στον τομέα των τεχνικών προτύπων και κανόνων, και των κανόνων για τις υπηρεσίες της κοινωνίας των πληροφοριών, ΕΕ L 204, 21.7.1998, σ 37, και ΕΕ L 217, 5.8.1998, σ. 18. Υποχρεώνει τα κράτη μέλη να κοινοποιούν τους τεχνικούς κανόνες τους σχετικούς με τα προϊόντα και με τις υπηρεσίες της κοινωνίας των πληροφοριών στην Επιτροπή με τη μορφή σχεδίου. Αν και ο στόχος είναι η αποφυγή της δημιουργίας τεχνικών εμποδίων, οι κοινοποιήσεις αποτελούν επίσης ένα βαρόμετρο της τάσης θέσπισης κανονιστικών ρυθμίσεων.

Τα αιτήματα, εκ μέρους των ευρωπαίων πολιτών, για νομοθεσία που αποσκοπεί στη βελτίωση της ποιότητας ζωής είναι σαφώς σημαντικά. Αυτό αποτελεί κατά ένα μέρος φυσική συνέπεια της αύξησης των εισοδημάτων. Μπορεί όμως να αντανακλά επίσης τη μείωση της εμπιστοσύνης σε αγαθά και υπηρεσίες που παρέχονται από τις μη ρυθμιζόμενες αγορές, στην οποία αναμφίβολα συνέβαλαν ορισμένες περιπτώσεις που έλαβαν μεγάλη δημοσιότητα. Οπωσδήποτε, αν οι κανονιστικές ρυθμίσεις χρειάζονται για να εξασφαλιστεί υψηλό επίπεδο προστασίας των καταναλωτών, είναι επίσης σημαντικές και για τους παραγωγούς, που εξαρτώνται από την εμπιστοσύνη για την ομαλή λειτουργία της αγοράς. Η προστασία των καταναλωτών ως σημαντική προϋπόθεση για δυναμικές αγορές με ομαλή λειτουργία καλύφθηκε σε μια Πράσινη Βίβλο για την προστασία των καταναλωτών [22], που αποσκοπεί στον εντοπισμό της καλύτερης δυνατής στρατηγικής σε ευρωπαϊκό επίπεδο, για να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη των καταναλωτών και να επιτευχθεί η πλήρης λειτουργία της εσωτερικής αγοράς.

[22] Πράσινη Βίβλος για την Προστασία των Καταναλωτών στην Ευρωπαϊκή Ένωση (COM(2001) 531 τελικό, 2.10.2001.

Η εξισορρόπηση αυτών των αιτημάτων έναντι της ανάγκης απλούστευσης και λιγότερων κανονιστικών ρυθμίσεων αποτελεί πρόκληση για όλα τα κράτη μέλη και για την Επιτροπή. Τελικά, η επιτυχία των δράσεων της Επιτροπής για την απλούστευση και τη βελτίωση του κανονιστικού περιβάλλοντος θα εξαρτηθεί από την ενεργή συμμετοχή όλων των παραγόντων σε όλη την "νομοθετική αλυσίδα". Αυτό σημαίνει όχι μόνο τα κοινοτικά θεσμικά όργανα και τα κράτη μέλη, αλλά και άλλους ενδιαφερομένους. Επομένως, απαιτείται συντονισμένη δράση.

Ηλεκτρονικό εμπόριο και ηλεκτρονική διακυβέρνηση

Έχει πραγματοποιηθεί σημαντική πρόοδος όσον αφορά την επαφή με επιχειρήσεις και δημόσιες αρχές σε απευθείας σύνδεση [23]. Ιδιαιτέρως, καταβάλλονται σε όλη την ΕΕ προσπάθειες να τεθούν οι κυβερνήσεις σε απευθείας σύνδεση και η πρόοδος στον τομέα αυτόν παρακολουθείται με ένα σχέδιο συγκριτικής αξιολόγησης στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας eEurope (eEurope 2002-Πρόγραμμα Δράσης). Στην Ελλάδα, η κυβέρνηση ανέπτυξε ένα πρόγραμμα πρόσβασης σε απευθείας σύνδεση για να συνδεθούν τα υπουργεία και οι νομαρχίες με απομακρυσμένες περιοχές, ως ένα τρόπο αντιμετώπισης των προβλημάτων επικοινωνίας που οφείλονται στη γεωγραφική απομόνωση αυτών των περιοχών. Όλο και περισσότερο, τα ενιαία σημεία επαφής και οι πύλες διευκολύνουν την πρόσβαση σε πληροφορίες για τους επιχειρηματίες και το ευρύ κοινό ενώ η ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ διοικήσεων βελτιώνει και επιταχύνει τις διαδικασίες. Προτεραιότητα αποτελεί η ανάπτυξη πλήρως διαλογικών συστημάτων που επιτρέπουν στις επιχειρήσεις να ολοκληρώνουν τις διαδικασίες σε απευθείας σύνδεση. Έχει ήδη σημειωθεί σημαντική πρόοδος στο ζήτημα αυτό, ιδίως στην Ιρλανδία.

[23] Βλέπε το προσεχές Έγγραφο Εργασίας των Υπηρεσιών της Επιτροπής "Έκθεση Διαδικασίας Best".

Οι επιχειρήσεις όλο και περισσότερο θεωρούν την ηλεκτρονική επιχείρηση ως στρατηγικό εργαλείο για την επίτευξη αποτελεσματικότητας, με την καλύτερη επαφή με τους προμηθευτές και την καλύτερη διαμόρφωση των επιχειρηματικών διαδικασιών και σχέσεων, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό του οργανισμού [24]. Οι ηλεκτρονικές επιχειρήσεις παρέχουν επίσης μια ευκαιρία υποστήριξης της ανάπτυξης των ΜΜΕ, με την εξασφάλιση βασικών παραγόντων ανάπτυξης: πληροφοριών, επαφών και εξοικονόμησης κόστους. Στη Δανία, την Φινλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο πρόσφατες εκτιμήσεις δείχνουν ότι ήδη πάνω από 90 % των επιχειρήσεων χρησιμοποιούν Η/Υ, περίπου 70 % έχουν πρόσβαση στο διαδίκτυο, πάνω από 50 % έχουν δική τους ιστοσελίδα και πάνω από 30 % πραγματοποιούν αγορές σε απευθείας σύνδεση. Όλο και περισσότερες ευρωπαϊκές επιχειρήσεις εφαρμόζουν λύσεις ηλεκτρονικών επιχειρήσεων, με αντίστοιχο αντίκτυπο στην παραγωγικότητα, την εξοικονόμηση και την αποτελεσματικότητα. Σήμερα υπάρχουν 2 000 ηλεκτρονικές αγορές σε όλο τον κόσμο [25], από τις οποίες 650 βρίσκονται στην Ευρώπη. Οι αριθμοί αυτοί θα αυξηθούν δραματικά σε 2 700 που εκτιμάται ότι θα υπάρχουν στην Ευρώπη μέχρι το τέλος του 2002.

[24] Βλέπε το προσεχές έγγραφο "Ο αντίκτυπος της ηλεκτρονικής οικονομίας για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις: οικονομική ανάλυση και συνέπειες για την πολιτική για τις επιχειρήσεις".

[25] Ο όρος ηλεκτρονική αγορά αναφέρεται σε έναν διάμεσο αγαθών και υπηρεσιών που βασίζεται στο Διαδίκτυο, σε μια αγορά όπου συμμετέχει πλήθος αγοραστών και πωλητών. Μια ηλεκτρονική αγορά χαρακτηρίζεται από ανοικτούς κανόνες συμμετοχής - αυτοί που πληρούν τα κριτήρια είναι ελεύθεροι να συμμετέχουν - και δεν χρειάζεται να έχει η ηλεκτρονική αγορά στην ιδιοκτησία της τα αντικείμενα των συναλλαγών - η ηλεκτρονική αγορά απλώς διευκολύνει μια συναλλαγή με το να αντιστοιχίζει την πλευρά της ζήτησης και την πλευρά της προσφοράς στην αγορά. Οι ηλεκτρονικές αγορές χρησιμοποιούνται κυρίως στο εμπόριο μεταξύ επιχειρήσεων.

Επιχειρηματικοί άγγελοι και εκκινήσεις επιχειρήσεων

Οι μελλοντικές μικρές επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν διάφορα προβλήματα διοικητικής μέριμνας και χρηματοδότησης πριν από την εκκίνησή τους. Οι επιχειρηματικοί άγγελοι (ανεπίσημοι ιδιωτικοί επενδυτές) μπορούν να διαδραματίσουν κρίσιμο ρόλο όσον αφορά τη βοήθεια σε αυτές. Αν και υπήρχαν επιχειρηματικοί άγγελοι ενεργοί στην Ευρώπη, μόνο κατά τα τελευταία έτη δημιουργήθηκαν δίκτυα επιχειρηματικών αγγέλων (ΔΕΑ). Τα στοιχεία από ένα σχέδιο συγκριτικής αξιολόγησης [26] δείχνει ότι μεταξύ 1999 και 2001 υπήρξε αύξηση κατά 25 % του αριθμού των ΔΕΑ σε όλη την ΕΕ, και έφθασαν τα 130. Ο μεγαλύτερος αριθμός δικτύων είναι στο ΗΒ (53) και ακολουθούν η Γερμανία (29) και η Γαλλία (25). Στα υπόλοιπα κράτη μέλη ο αριθμός των ΔΕΑ είναι γενικά μικρότερος από 10 εκτός από την Ελλάδα και την Πορτογαλία όπου δεν υπάρχει κανένα.

[26] Σχέδιο διαδικασίας Best "Επιχειρηματικοί Άγγελοι".

Η σημασία των ΔΕΑ όσον αφορά την υποστήριξη και τη διατήρηση της ανάπτυξης των ΜΜΕ έγκειται στη συμβολή τους για την επίλυση χρηματοπιστωτικών προβλημάτων και προβλημάτων διαχείρισης και πληροφόρησης. Η έλλειψη χρηματοδότησης είναι ένα από τα πιο συχνά εμπόδια για την ανάπτυξη των ΜΜΕ. Η έλλειψη διοικητικών και διαχειριστικών ικανοτήτων έχουν επίσης συμβάλει στον πρώιμο θάνατο επιχειρήσεων. Εν τούτοις, εξακολουθούν να υπάρχουν ορισμένα σημαντικά εμπόδια που παρεμποδίζουν την περαιτέρω ανάπτυξη των ΔΕΑ. Εδώ περιλαμβάνεται η κακή ποιότητα των επιχειρηματικών σχεδίων, η δυσμενής φορολογική αντιμετώπιση, το δυσμενές διοικητικό και κανονιστικό περιβάλλον και τα προβλήματα όσον αφορά την αντιστοίχηση των στόχων των αγγέλων με τους στόχους των επιχειρηματιών. Η παροχή ενός περιβάλλοντος που συμβάλλει στο σχηματισμό ΔΕΑ ή παρόμοιων πηγών καθοδήγησης για μικρές επιχειρήσεις και επιχειρηματίες είναι μια από τις βασικές προκλήσεις για τα κράτη μέλη. Για μια ακόμη φορά, αν και έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος, υπάρχει περιθώριο να γίνουν πολύ περισσότερα.

5. Η μελλοντική προκληση

Αυτή η αναθεώρηση της προόδου στον τομέα της πολιτικής για τις επιχειρήσεις δείχνει ότι, παρά τα σημαντικά επιτεύγματα, ο ρυθμός εφαρμογής των δεσμεύσεων της Λισσαβόνας εκ μέρους των κρατών μελών είναι υπερβολικά βραδύς. Σημαντικά βήματα δεν έγιναν ή ήταν πολύ επιφυλακτικά. Τα στοιχεία από την Έκθεση για την Ανταγωνιστικότητα και τους Πίνακες αποτελεσμάτων του 2001 δείχνουν ότι τα κράτη μέλη στα οποία σημειώθηκε επιτάχυνση της αύξησης της παραγωγικότητας κατά τα πρόσφατα έτη είναι επίσης αυτά που κατέχουν υψηλές θέσεις στις δραστηριότητες καινοτομίας και έρευνας και ανάπτυξης. Αυτό θα πρέπει, φυσικά, να προσφέρει διδάγματα σχετικά με τις ορθές πρακτικές και μια εικόνα της διαδικασίας εκσυγχρονισμού και των οφελών της.

Είναι δύσκολο να διευκρινιστεί εάν ο βραδύς ρυθμός υλοποίησης του προγράμματος της Λισσαβόνας οφείλεται σε έλλειψη αποφασιστικότητας, εκ μέρους των κρατών μελών, όσον αφορά την επίτευξη της προόδου που είχε συμφωνηθεί, μόνο 18 μήνες μετά από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβόνας, ή εάν οφείλεται στο ότι η πρόοδος καθυστερεί να ξεκινήσει. Εν τούτοις, η οικονομική συγκυρία είναι τέτοια ώστε υπάρχει κίνδυνος να χάσουν έδαφος οι προτεραιότητες της Λισσαβόνας εφόσον άλλες βραχυπρόθεσμες οικονομικές και πολιτικές ανησυχίες και, ιδιαιτέρως, η πιθανή διακοπή της αύξησης της απασχόλησης και μια πιθανή αύξηση της ανεργίας, αρχίζουν να κυριαρχούν στην ημερήσια διάταξη της πολιτικής. Η πολιτική πρόκληση είναι να διατηρηθούν οι μεσοπρόθεσμοι και μακροπρόθεσμοι στόχοι της Ένωσης και να ενισχυθούν οι δεσμεύσεις της Λισσαβόνας με δράση και αποφάσεις. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να δοθεί συγκεκριμένη μορφή στην ανανεωμένη δέσμευση των αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων που παρουσιάζεται στη δήλωση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Γάνδης.

Είναι σημαντικό να εξασφαλιστεί ότι η κάμψη δεν θα αποτελέσει εμπόδιο για την επίτευξη προόδου στο πρόγραμμα της Λισσαβόνας. Δεν μπορεί να επιτραπεί η εξάρτηση της εφαρμογής μιας τέτοιας διαρθρωτικής μεταρρύθμισης από τον επιχειρηματικό κύκλο. Οι μεταρρυθμίσεις που αποσκοπούν στην υποστήριξη του επιχειρηματικού δυναμισμού έχουν κεντρική θέση για την αποκατάσταση της υγιούς οικονομικής ανάπτυξης και αύξησης της παραγωγικότητας στην ΕΕ και για την εξασφάλιση της διατήρησης της ανόδου του βιοτικού επιπέδου μεσοπρόθεσμα. Έχοντας υπόψη το γεγονός ότι οι συνθήκες από άποψη πολιτικής για τις επιχειρήσεις στα κράτη μέλη δεν ήταν, κατ' αρχάς, ιδανικές, η ανάγκη για βελτιώσεις έχει σήμερα ιδιαίτερα επείγοντα χαρακτήρα.

Για να είναι βιώσιμες αυτές οι αλλαγές, οι κοινωνικοί στόχοι καθώς οι στόχοι για την υγεία και το περιβάλλον, αλλά και οι στόχοι απλούστευσης και διαρθρωτικής μεταρρύθμισης που ορίστηκαν στην Λισσαβόνα πρέπει να επιδιώκονται με αμοιβαία συμβατό τρόπο, που θα ενισχύει και τους μεν και τους δε. Οι ίδιοι οι μεταρρυθμιστικοί στόχοι της Λισσαβόνας συμβάλλουν στην οικονομική ανάπτυξη και την απασχόληση οι οποίες, με τη σειρά τους, παρέχουν τα μέσα για την κάλυψη των ζητημάτων υγείας και των περιβαλλοντικών ζητημάτων και προάγουν την κοινωνική συνοχή. Η τελευταία θα βελτιώσει φυσικά το περιβάλλον μέσα στο οποίο λειτουργούν οι επιχειρήσεις και θα συμβάλει στην οικονομική ανάπτυξη. Ταυτόχρονα, το κοινό και οι καταναλωτές πρέπει να αισθάνονται εμπιστοσύνη ότι οι εταιρείες σε μια αναμορφωμένη οικονομία δεν θα υπονομεύουν την υγεία και το περιβάλλον και θα τηρούν ορθά πρότυπα θεμιτής συμπεριφοράς στις εμπορικές συναλλαγές. Αυτό είναι προϋπόθεση για τη ζωτικότητα των αγορών. Η Λισσαβόνα, με την εξισορρόπηση αυτών των στόχων, τόνισε τους όρους υπό τους οποίους μπορούν να επιτευχθούν ενώ το Gφteborg εισήγαγε τη σημασία της αειφορίας. Εάν χαθεί αυτή η ισορροπία, υπάρχει κίνδυνος να μην επιτευχθεί κανένας από τους στόχους αυτούς.

Η ανανέωση και η ενίσχυση της δέσμευσης για ορθές πολιτικές και πρακτικές σχετικά με τις επιχειρήσεις, με την ταχύτερη εφαρμογή του προγράμματος της Λισσαβόνας, πρέπει να καταστεί και να παραμείνει προτεραιότητα πολιτικής, για να βοηθηθεί η ανάκαμψη της εμπιστοσύνης των επιχειρήσεων. Αυτή η δυναμική της εμπιστοσύνης των επιχειρήσεων είναι ο παράγοντας που θα ανακόψει την κάμψη στην οποία φαίνεται να βρίσκεται η ΕΕ (όπως και ο υπόλοιπος κόσμος). Είναι επίσης προϋπόθεση για να επιτύχει η ΕΕ μια ισχυρή και διατηρήσιμη ανάκαμψη.