EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 294/45

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Η έκταση και οι επιπτώσεις της μετεγκατάστασης επιχειρήσεων»

(2005/C 294/09)

Στις 29 Ιανουαρίου 2004 και σύμφωνα με το άρθρο 29, παράγραφος 2 του Εσωτερικού της Κανονισμού, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση με θέμα: «Η έκταση και οι επιπτώσεις της μετεγκατάστασης επιχειρήσεων».

Η Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών, στην οποία ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή της στις 13 Ιουνίου 2005 με βάση την έκθεση του εισηγητή, κ. RODRÍGUEZ GARCÍA-CARO, και του συνεισηγητή, κ. NUSSER.

Κατά την 419η σύνοδο ολομέλειάς της, της 13ης και 14ης Ιουλίου 2006 (συνεδρίαση της 14ης Ιουλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 125 ψήφους υπέρ, 15 ψήφους κατά και 6 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1 Ζούμε σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης παγκοσμιοποίησης –διεργασίας που επιταχύνει την κατάλυση των συνόρων– το οποίο χαρακτηρίζεται από διεθνοποιημένο εμπόριο και ιλιγγιώδη τεχνολογική εξέλιξη (1). Η αύξηση των θεσμικών επενδύσεων (2), ο πολλαπλασιασμός των διασυνοριακών διασταυρούμενων επενδύσεων, η μετεγκατάσταση των εργασιών, οι ραγδαίες αλλαγές ιδιοκτησίας και η μεγαλύτερη χρήση των τεχνολογιών των πληροφοριών και των επικοινωνιών καθιστούν όλο και πιο θολό τον γεωγραφικό εντοπισμό, με αποτέλεσμα η ανταγωνιστικότητα να αποκτά παγκόσμια διάσταση. Έτσι, η ανταγωνιστικότητα καθίσταται ο κεντρικός στόχος της οικονομικής διάστασης, η οποία, αλληλεπιδρώντας με την κοινωνική, την περιβαλλοντική και την πολιτική/θεσμική διάσταση, διαμορφώνει τη διεργασία της βιώσιμης ανάπτυξης.

1.2 Η Ευρωπαϊκή Ένωση μοιάζει σήμερα να αποτελεί σημαντικό πυρήνα ολοκλήρωσης στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης, χάρη στην ενιαία αγορά της, στην οικονομική και νομισματική της ένωση και στην αισθητή πρόοδο στο πεδίο της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφαλείας και στον τομέα της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων.

1.3 Μια κοινωνία πρέπει να είναι ανταγωνιστική στο σύνολό της και, από την άποψη αυτή, η ανταγωνιστικότητα πρέπει να νοείται ως η ικανότητα μιας κοινωνίας να προβλέπει, να προσαρμόζεται και να επηρεάζει συνεχώς το οικονομικό της περιβάλλον (3). Έτσι, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στην ανακοίνωσή της της 11ης Δεκεμβρίου 2002 με τίτλο «Η βιομηχανική πολιτική σε μια διευρυμένη Ευρώπη» (4), ορίζει την ανταγωνιστικότητα ως «ικανότητα της οικονομίας να εξασφαλίζει στους πολίτες υψηλά και συνεχώς βελτιούμενα επίπεδα διαβίωσης και υψηλούς ρυθμούς απασχόλησης σε βιώσιμη βάση». Η σημασία της συνολικής ανταγωνιστικότητας της οικονομίας υπογραμμίζεται, εξάλλου, και στις εκθέσεις για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα που δημοσιεύει περιοδικά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή από το 1994 (5).

1.4 Για τις επιχειρήσεις, ανταγωνιστικότητα είναι η ικανότητα να ικανοποιούν τις ανάγκες των πελατών τους με βιώσιμο και πιο αποτελεσματικό τρόπο από τις ανταγωνίστριές τους, παρέχοντας αγαθά και υπηρεσίες που είναι πιο ελκυστικά από άποψη τιμών και άλλων παραγόντων (6). Η ανταγωνιστικότητα ενός οργανισμού μπορεί να οριστεί ως το μέτρο στο οποίο ο οργανισμός είναι ικανός να παράγει αγαθά και υπηρεσίες υψηλής ποιότητας, που έχουν επιτυχία και αποδοχή στην παγκόσμια αγορά (7). Οι οργανισμοί πρέπει να ανταποκρίνονται στα τρία «Α»: αποτελεσματικότητα, αποδοτικότητα και αντίκτυπο — αποτελεσματικότητα ως προς τη διαχείριση των πόρων, αποδοτικότητα ως προς την επίτευξη των στόχων και αποδεδειγμένη ικανότητα αντικτύπου στο περιβάλλον.

1.5 Ο ανθρώπινος παράγοντας αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο της ανταγωνιστικής ικανότητας των επιχειρήσεων. Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό να του παρέχονται κίνητρα και δυνατότητες κατάρτισης και προαγωγής και να αναγνωρίζεται η συμβολή του στο πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου.

1.6 Σήμερα οι επιχειρήσεις είναι αντιμέτωπες με ένα περιβάλλον που διαρκώς εξελίσσεται. Οι όλο και πιο ανοιχτές αγορές, οι ανεπτυγμένες υποδομές, τα προηγμένα μέσα επικοινωνίας και μεταφοράς, οι τεχνολογίες και οι τεχνολογικές εφαρμογές που τελούν υπό διαρκή διεργασία καινοτομίας και ο όλο και πιο έντονος ανταγωνισμός διαμορφώνουν το πλαίσιο στο οποίο οι επιχειρήσεις πρέπει να εκτελούν τις καθημερινές τους δραστηριότητες.

1.7 Στη συγκεκριμένη περίπτωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η 1η Μαΐου 2004 αποτέλεσε ορόσημο στην ιστορία της, με την προσχώρηση δέκα νέων μελών. Όπως είχε δηλώσει η ΕΟΚΕ στη γνωμοδότησή της για τη διεύρυνση (8), «η διευρυμένη ενιαία αγορά θα προσφέρει σημαντικά πλεονεκτήματα στον οικονομικό τομέα και θα ενισχύσει την ανταγωνιστική ικανότητα της Ευρώπης στο πλαίσιο της παγκόσμιας οικονομίας, εάν υπάρξει σωστή εκμετάλλευση των σημερινών δυνατοτήτων». Δεν πρέπει, ωστόσο, να λησμονούμε ότι οι οικονομικές διαρθρώσεις αυτών των χωρών δεν έχουν φθάσει ακόμα στο επίπεδο της ΕΕ-15. Σύμφωνα με την έκθεση για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα του 2003, οι ΧΚΑΕ-10 (9) παρουσιάζουν πλεονεκτήματα σε σύγκριση με την ΕΕ-15 στις βιομηχανίες εντάσεως εργασίας, πόρων ή ενέργειας, ενώ έχουν συγκριτικά μειονεκτήματα κυρίως στις βιομηχανίες εντάσεως κεφαλαίου ή τεχνολογίας. Το σχήμα αυτό καταλήγει σε συγκριτικά πλεονεκτήματα των ΧΚΑΕ-10 όσον αφορά τις πρώτες ύλες (αρχικά στάδια της παραγωγής) και τα καταναλωτικά αγαθά (τελικά στάδια της παραγωγής), αλλά σε μειονεκτήματα όσον αφορά τα ενδιάμεσα και τα κεφαλαιουχικά αγαθά.

1.8 Μια εσωτερική αγορά σχεδόν 455 εκατομμυρίων κατοίκων, όπου οι επιχειρήσεις μπορούν να λειτουργούν σε ένα κοινό πλαίσιο, και ικανή να εξασφαλίζει σταθερές μακροοικονομικές συνθήκες σε ένα χώρο ειρήνης, σταθερότητας και ασφάλειας, αποτελεί το κυριότερο πλεονέκτημα της διεύρυνσης της 1ης Μαΐου 2004. Αν και είναι αλήθεια ότι με τη διεύρυνση ο πληθυσμός της ΕΕ αυξήθηκε κατά 20 % και το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕγχΠ) κατά 5 %, το μέσο ωριαίο κόστος και η μέση παραγωγικότητα της εργασίας στην ΕΕ-25 ως σύνολο μειώθηκαν.

1.9 Πάντως, η διεύρυνση της Ένωσης, αυτή καθαυτή, δεν θα πρέπει να θεωρείται απειλή για τα «παλιά» κράτη μέλη της ΕΕ. Οι προηγούμενες διευρύνσεις της Ένωσης δείχνουν ότι στις χώρες που εντάσσονται στην ΕΕ το ΑΕγχΠ και το επίπεδο διαβίωσης βελτιώνονται. Παράδειγμα είναι η αύξηση του ΑΕγχΠ στην Ιρλανδία (10), την Ισπανία (11) και την Πορτογαλία (12) μετά την ένταξή τους. Εξάλλου, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι από την 1η Μαΐου 2004 το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι το μέλλον των 25 κρατών μελών της.

1.10 Από την άλλη πλευρά, η διεύρυνση παρέχει στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις τη δυνατότητα να επωφεληθούν από τα πλεονεκτήματα που προσφέρουν οι νέοι εταίροι της ΕΕ, όχι μόνο από άποψη κόστους ή εκπαίδευσης, αλλά και από άποψη μεγαλύτερης γεωγραφικής εγγύτητας και περισσότερων πολιτιστικών και γλωσσικών ομοιοτήτων σε σύγκριση με άλλες πιθανές τοποθεσίες.

1.11 Το φαινόμενο της μετεγκατάστασης είναι για την ευρωπαϊκή κοινωνία μια πρόκληση, η οποία μπορεί κατ' αρχήν να ιδωθεί από δύο οπτικές γωνίες: αφενός, ως μετεγκατάσταση σε άλλα κράτη μέλη, προς αναζήτηση καλύτερων συνθηκών, και, αφετέρου, ως μετεγκατάσταση σε χώρες εκτός ΕΕ, όπως οι χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας (13) ή οι χώρες με αναδυόμενες οικονομίες (14), μεταξύ των οποίων ιδιαίτερη σημασία έχει η Κίνα. Στη δεύτερη αυτή περίπτωση, η μετεγκατάσταση υποκινείται, εν μέρει, από τις ευνοϊκές συνθήκες παραγωγής και, προπαντός, από τις ευκαιρίες που προσφέρει η είσοδος σε ευρείες νέες αγορές με τεράστιες δυνατότητες ανάπτυξης.

1.12 Το φαινόμενο της μετεγκατάστασης, εκτός από την άμεση συνέπεια της απώλειας θέσεων εργασίας, ενδέχεται να προκαλέσει και άλλα συναφή προβλήματα, όπως αύξηση του κόστους της κοινωνικής ασφάλισης για το κράτος, αύξηση του κοινωνικού αποκλεισμού και χαμηλότερη ανάπτυξη της οικονομίας στο σύνολό της, μεταξύ άλλων λόγω της συνολικής μείωσης της ζήτησης. Από την άλλη πλευρά, πρέπει να επισημανθεί ότι η μετεγκατάσταση της βιομηχανικής παραγωγής, στην καλύτερη περίπτωση, μπορεί να συμβάλει στην ενίσχυση των κοινωνικών δικαιωμάτων στις χώρες υποδοχής των επενδύσεων και ότι, καθώς περιλαμβάνει κατ' ανάγκην τακτική μεταφορά τεχνογνωσίας, μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην εξίσωση των συγκριτικών πλεονεκτημάτων της παλιάς και της νέας τοποθεσίας, που περιγράφηκαν στο σημείο 1.7, και στην ακόμη μεγαλύτερη αύξηση της ανταγωνιστικότητας των μετεγκατεστημένων επιχειρήσεων.

1.13 Παρά τις προαναφερθείσες συνέπειες, η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει, στην ανακοίνωσή της «Αναδιαρθρώσεις και απασχόληση» της 31ης Μαρτίου 2005 (15), ότι οι αναδιαρθρώσεις δεν πρέπει να είναι συνώνυμες με την κοινωνική ύφεση και τις οικονομικές απώλειες. Εξάλλου, στην ίδια ανακοίνωση η Επιτροπή δηλώνει επίσης ότι οι αναδιαρθρώσεις είναι συχνά αναγκαίες για την επιβίωση και την ανάπτυξη των επιχειρήσεων, αλλά είναι απαραίτητο να πλαισιωθούν οι εξελίξεις αυτές με συνοδευτικά μέτρα κατά τρόπον ώστε οι επιπτώσεις τους στην απασχόληση και τις συνθήκες εργασίας να είναι όσο το δυνατόν πιο σύντομες και περιορισμένες.

1.14 Σήμερα, η επένδυση σε άλλες χώρες δεν είναι πλέον ένα ζήτημα που αφορά μόνο τις μεγάλες επιχειρήσεις, αφού και οι μικρές και μεσαίες, ιδίως εκείνες που παρέχουν υψηλή προστιθέμενη τεχνολογική αξία, εγκαθίστανται ήδη σε άλλες χώρες ή εξωτερικεύουν μέρος των δραστηριοτήτων τους.

1.15 Από τη μία πλευρά, η ανάπτυξη πιο προηγμένων τεχνολογικών διαδικασιών στις χώρες με υψηλό κόστος είναι ένας από τους παράγοντες που αναχαιτίζουν τη διεργασία της μετεγκατάστασης, δημιουργώντας νέους τομείς δραστηριότητας και αυξάνοντας την εξειδίκευση του προσωπικού και την τεχνογνωσία των επιχειρήσεων. Από την άλλη, οι χώρες με αναδυόμενες οικονομίες και οι χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας έχουν αγορές με μεγάλο δυναμικό, όπου τα φορολογικά καθεστώτα και οι προσφερόμενες τιμές της ενέργειας είναι συχνά καλύτερα από ό,τι στην ΕΕ. Επιπλέον, το κόστος εργασίας είναι πολύ μικρότερο, μεταξύ άλλων λόγω της μικρότερης ανάπτυξης και, σε ορισμένες περιπτώσεις, της ανυπαρξίας των κοινωνικών δικαιωμάτων, σε σύγκριση με τα θεμελιώδη πρότυπα της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ), και του χαμηλότερου κόστους ζωής. Έτσι, οι εκεί εγκατεστημένες επιχειρήσεις μπορούν να ανταγωνίζονται σε παγκόσμια κλίμακα με χαμηλότερο κόστος. Ταυτόχρονα, οι χώρες αυτές ευνοούν τις ξένες επενδύσεις, δημιουργώντας ενίοτε για τον σκοπό αυτό ελεύθερες ζώνες όπου η εργατική νομοθεσία και τα κοινωνικά δικαιώματα είναι χειρότερα από εκείνα που εφαρμόζονται στην υπόλοιπη χώρα, επειδή έχουν επίγνωση ότι οι επενδύσεις αυτές συνεπάγονται σημαντικά έσοδα για την οικονομία τους. Για αυτόν τον λόγο, είναι όλο και περισσότερες οι επιχειρήσεις που συνειδητοποιούν τα οφέλη της μετεγκατάστασης σε αυτές τις περιοχές του κόσμου εκείνου του μέρους της δραστηριότητάς τους που παράγει τη μικρότερη προστιθέμενη αξία, μεταφορά που συνήθως συνοδεύεται από τη δημιουργία θέσεων εργασίας χαμηλής ποιότητας και χαμηλών αποδοχών.

1.16 Πράγματι, η οικονομική απογείωση των χωρών με αναδυόμενες οικονομίες και των χωρών της Νοτιοανατολικής Ασίας μαρτυρείται από τη διαπίστωση ότι αυξάνονται οι Άμεσες Ξένες Επενδύσεις (ΑΞΕ) σε αυτές τις ζώνες και, ταυτόχρονα, εντατικοποιούνται οι εμπορικές ροές της ίδιας της ΕΕ με αυτές τις περιοχές. Επομένως, παρόλο που τα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν ότι η Ευρώπη έχει κατορθώσει να διατηρήσει σημαντικό μερίδιο εισροών ΑΞΕ, οι παγκόσμιες ροές έχουν αναπροσανατολιστεί και οι επενδύσεις κατευθύνονται όλο και περισσότερο προς την Ασία.

1.17 Έτσι, τα πρόσφατα δεδομένα επιβεβαιώνουν τη νέα κατεύθυνση που παίρνει το εξωτερικό εμπόριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παρόλο που οι ΗΠΑ παραμένουν, με ευρύ περιθώριο, ο κυριότερος εμπορικός της εταίρος, είναι εμφανής η τάση να μειωθεί η σημασία τους προς όφελος χωρών όπως η Κίνα (16).

1.18 Στο σημείο αυτό θα ήταν σκόπιμο να προσπαθήσουμε να ορίσουμε τις έννοιες της μετεγκατάστασης και της αποβιομηχάνισης: — Μετεγκατάσταση: φαινόμενο που συνίσταται στην ολική ή μερική παύση μιας δραστηριότητας και στην επανέναρξή της έπειτα στο εξωτερικό, μέσω άμεσης σχετικής επένδυσης. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα μπορούσαμε να διακρίνουμε δύο τύπους μετεγκατάστασης: α) εσωτερική: ολική ή μερική μεταφορά της δραστηριότητας σε άλλο κράτος μέλος, β) εξωτερική: ολική ή μερική μεταφορά της δραστηριότητας σε χώρες εκτός ΕΕ. — Αποβιομηχάνιση: σε σχέση με την έννοια αυτή, πρέπει να γίνει η εξής διάκριση: α) Απόλυτη αποβιομηχάνιση: συνεπάγεται μείωση της απασχόλησης, της παραγωγής, της αποδοτικότητας και του κεφαλαιακού εξοπλισμού της βιομηχανίας, καθώς και μείωση των εξαγωγών βιομηχανικών αγαθών και εμφάνιση επίμονων ελλειμμάτων του εμπορικού ισοζυγίου σε αυτόν τον τομέα. β) Σχετική αποβιομηχάνιση: συνίσταται στη μείωση του μεριδίου της βιομηχανίας στην οικονομία, η οποία αντικατοπτρίζει μια διεργασία διαρθρωτικής μεταλλαγής στη σχέση μεταξύ της παραγωγικότητας της βιομηχανίας και του τομέα των υπηρεσιών (17). Εκτός από την εσωτερική και την εξωτερική μετεγκατάσταση, πρέπει ακόμη να αναφερθεί ένα φαινόμενο που ήρθε πρόσφατα στο φως σε ορισμένα κέντρα παραγωγής: η «αντίστροφη μετεγκατάσταση». Αυτή παράγεται όταν ο εργοδότης προτρέπει τους υπαλλήλους του να δεχθούν μια επιδείνωση των συνθηκών εργασίας τους ενόψει του κινδύνου μετεγκατάστασης. Το φαινόμενο αυτό είναι ιδιαίτερα επιζήμιο, επειδή στηρίζεται στη δημιουργία ανταγωνισμού μεταξύ των εργαζομένων και λόγω της κυματικής εξάπλωσης που μπορεί να έχει.

2. Αίτια και συνέπειες

2.1 Για να μετριαστούν οι αρνητικές επιπτώσεις της μετεγκατάστασης, πρέπει προφανώς να ληφθούν μέτρα οικονομικού και κοινωνικού χαρακτήρα, τα οποία να ευνοούν τη δημιουργία πλούτου, ευημερίας και απασχόλησης. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, λόγω της σημασίας που έχει η συμβολή τους στην απασχόληση στην ΕΕ, καθώς και στις επιχειρήσεις της κοινωνικής οικονομίας (μικρές, μεσαίες ή μεγάλες), λόγω της συνεχούς τάσεώς τους να δημιουργούν απασχόληση και, επιπλέον, λόγω του καθεστώτος τους, να δημιουργούν θέσεις εργασίας που είναι πιο δύσκολο να μετεγκατασταθούν. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην πρόταση απόφασής της σχετικά με τη θέσπιση προγράμματος πλαισίου για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία (CIP) (18), όπου προτείνει τη θέσπιση τριών υποπρογραμμάτων με στόχο τη διαμόρφωση ενός κοινού πλαισίου για την ώθηση της παραγωγικότητας, της ικανότητας καινοτομίας και της βιώσιμης ανάπτυξης. Το πρώτο από αυτά τα υποπρογράμματα, που έχει τίτλο «Επιχειρηματικότητα και καινοτομία», αποσκοπεί στη στήριξη, τη βελτίωση, την ενίσχυση και την προώθηση, μεταξύ άλλων, της πρόσβασης σε χρηματοδότηση για τη σύσταση και την ανάπτυξη μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, καθώς και της τομεακής καινοτομίας, των συσπειρώσεων (clusters), των δράσεων που σχετίζονται με το επιχειρηματικό πνεύμα και της διαμόρφωσης ευνοϊκού περιβάλλοντος για τη συνεργασία των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων. Για να ενθαρρυνθεί η δημιουργία περιφερειακών συσπειρώσεων, έχει θεμελιώδη σημασία να πειστούν οι πολυεθνικές εταιρείες να μην μετεγκατασταθούν και να ευνοήσουν, έτσι, τη δραστηριότητα των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων στο περιβάλλον τους.

2.2 Πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη οι έμμεσες συνέπειες που μπορεί να έχει ο κίνδυνος μετεγκατάστασης στους μισθούς και στις συνθήκες εργασίας. Οι κοινωνικοί εταίροι, μέσω των διαδικασιών συλλογικής διαπραγμάτευσης και της σύστασης και καλύτερης χρήσης των ευρωπαϊκών επιτροπών επιχείρησης όπου αυτές προβλέπονται από τον νόμο, θα πρέπει να ελαχιστοποιήσουν αυτούς τους κινδύνους και να εξασφαλίσουν το μέλλον της επιχείρησης και ποιοτικές συνθήκες εργασίας.

2.3 Ιστορικά, η ΕΕ-15 ανέκαθεν χαρακτηριζόταν από περιφερειακές ανισορροπίες ως προς τα επίπεδα των εισοδημάτων, της απασχόλησης και της παραγωγικότητας, οι οποίες αντανακλούν τις διαφορές που υπάρχουν στο επίπεδο του χρέους, στις φορολογικές ελαφρύνσεις και στη στάση έναντι της καινοτομίας. Μετά τη διεύρυνση της 1ης Μαΐου 2004, αυτή η περιφερειακή ανομοιογένεια αυξήθηκε αισθητά (19).

2.4 Σε περιφερειακό επίπεδο, οι συνέπειες της μετεγκατάστασης επιχειρήσεων μπορούν να είναι δραματικές, ιδίως εάν οι περιφέρειες εξειδικεύονται σε συγκεκριμένο τομέα. Γι' αυτό, η μαζική μετεγκατάσταση επιχειρήσεων ενός συγκεκριμένου τομέα μπορεί να έχει πολύ έντονες επιπτώσεις, όπως, μεταξύ άλλων, αύξηση της ανεργίας, σημαντική συρρίκνωση της ζήτησης, επιβράδυνση της οικονομικής ανάπτυξης ή αύξηση του κοινωνικού αποκλεισμού, με όλες τις συνακόλουθες αρνητικές συνέπειες. Για να αποφευχθεί αυτό το ενδεχόμενο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στην τρίτη έκθεσή της για τη συνοχή (20), τονίζει τη σημασία της επικέντρωσης των προσπαθειών της για τη βελτίωση της αποδοτικότητας και της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας στη συνοχή, για την οποία απαιτείται κινητοποίηση όλων των πόρων και των περιφερειών της (21).

2.5 Είναι σημαντικό να καταβληθεί προσπάθεια για τη μεγαλύτερη εξειδίκευση του εργατικού δυναμικού, την αύξηση των επενδύσεων σε καινοτομίες και την ανάπτυξη κινήτρων για την προαγωγή του επιχειρηματικού πνεύματος εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

2.6 Σύμφωνα με δεδομένα του Ευρωπαϊκού Ιδρύματος για τη Βελτίωση των Συνθηκών Διαβίωσης και Εργασίας (Δουβλίνο), ορισμένοι τομείς θα πληγούν από τη μετεγκατάσταση περισσότερο από άλλους (22). Η θέση μιας επιχείρησης έναντι της μετεγκατάστασης εξαρτάται επίσης από τον βαθμό ανεξαρτησίας της, όπως αυτός καθορίζεται από την εταιρική και την τεχνολογική της διάρθρωση. Η πιο ευάλωτη ομάδα είναι οι θυγατρικές πολυεθνικών που έχουν την κεντρική τους έδρα στο εξωτερικό και οι επιχειρήσεις που δεν είναι οι ίδιες ιδιοκτήτριες της απαραίτητης τεχνολογίας για τα προϊόντα ή τις διαδικασίες τους.

2.7 Οι ανεπαρκείς επιδόσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης από άποψη έρευνας και καινοτομίας είναι ανησυχητικές, καθώς οι μετεγκαταστάσεις δεν φαίνεται να περιορίζονται πλέον μόνο στους τομείς εντάσεως εργασίας. Σήμερα παρατηρούνται όλο και περισσότερες μετεγκαταστάσεις σε ενδιάμεσους τομείς ή ακόμη και σε ορισμένους τομείς υψηλής τεχνολογίας, όπου υπάρχουν τάσεις μετεγκατάστασης δραστηριοτήτων όπως η έρευνα ή οι υπηρεσίες. Η Κίνα και η Ινδία είναι οι χώρες που ωφελούνται περισσότερο από αυτές τις μεταλλαγές ή μεταβιβάσεις.

2.8 Υπάρχουν επίσης επιχειρήσεις που επαναφέρουν την παραγωγή στη χώρα προέλευσης, επειδή η ΕΕ προσφέρει καλές συνθήκες για την παραγωγή προηγμένων προϊόντων και υπηρεσιών. Ακόμη και αν συνεχισθεί η μεταφορά της παραγωγής σε χώρες χαμηλού κόστους, ο στόχος πρέπει να είναι η διατήρηση και η δημιουργία καλών συνθηκών για την παραγωγή προηγμένων αγαθών και υπηρεσιών, προκειμένου να προσελκυστεί εκείνο το είδος παραγωγής που έχει υψηλή προστιθέμενη αξία.

2.9 Οι ΗΠΑ είναι η ισχυρότερη οικονομία του κόσμου και ο κυριότερος εμπορικός εταίρος της ΕΕ. Κατά τη δεκαετία του 1990 συνέβη σε διάφορες χώρες, αλλά προπαντός στις ΗΠΑ, ένα σύνολο μεταλλαγών που κατέληξαν στη διαμόρφωση της αποκαλούμενης «νέας οικονομίας». Η ραγδαία εξέλιξη των τεχνολογιών των πληροφοριών και των επικοινωνιών (ΤΠΕ) και η εφαρμογή τους στις επιχειρήσεις οδήγησαν στην επιτάχυνση του ρυθμού ανάπτυξης του ΑΕγχΠ και στην κάθετη πτώση της ανεργίας. Έτσι, η επανάσταση στον τομέα των τηλεπικοινωνιών επεκτάθηκε στο σύνολο της κοινωνίας και της οικονομίας.

2.10 Αν και η προαγωγή της έρευνας είναι εξαιρετικά σημαντική για την αναχαίτιση της διεργασίας της μετεγκατάστασης, η οποία σε ορισμένες ευρωπαϊκές περιφέρειες είναι ήδη ανησυχητική, αυτό που είναι πραγματικά καθοριστικό είναι η εφαρμογή των αποτελεσμάτων της έρευνας. Η εφαρμογή των αποτελεσμάτων της επιστημονικής και τεχνολογικής έρευνας είναι εκείνη που παράγει πραγματική οικονομική ανάπτυξη και μεγέθυνση. Αυτό σημαίνει ότι το κλειδί της επιτυχίας δεν είναι η ίδια η τεχνολογία, αλλά ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιείται, δηλαδή η καινοτομία.

2.11 Ωστόσο, πρέπει να έχουμε επίγνωση του γεγονότος ότι η καινοτομία, από μόνη της, δεν θα αποτρέψει τη μετεγκατάσταση παραδοσιακών βιομηχανικών δραστηριοτήτων, που μεταφέρονται σε άλλο τόπο λόγω έλλειψης ανταγωνιστικότητας. Αντίθετα, η καινοτομία θα είναι ένας παράγοντας που διευκολύνει την αντικατάσταση των μετεγκατεστημένων δραστηριοτήτων με εναλλακτικά προϊόντα, διαδικασίες ή υπηρεσίες στις ίδιες περιοχές.

2.12 Μια οικονομία που βασίζεται στην ενσωμάτωση των τεχνολογικών εξελίξεων στις παραγωγικές διαδικασίες παρέχει ευρεία ποικιλία νέων προϊόντων και διαδικασιών υψηλής προστιθέμενης αξίας, τόσο στην παραγωγή όσο και στην κατανάλωση. Στο πλαίσιο αυτό, οι χώρες που εντάχθηκαν στην ΕΕ την 1η Μαΐου 2004 θα πρέπει να θεωρηθούν πηγή ευκαιριών, αφού, με τη βοήθεια της κατάλληλης βιομηχανικής πολιτικής, οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις θα μπορέσουν να σχεδιάσουν μια νέα στρατηγική σε ηπειρωτική κλίμακα, αξιοποιώντας στο μέγιστο τις δυνατότητες που παρέχει αυτή η διεύρυνση.

2.13 Μία επιχείρηση μετεγκαθίσταται όταν μεταφέρει το σύνολο ή μέρος της δραστηριότητάς της από έναν τόπο σε άλλο. Οι επιχειρήσεις, όπως και οι άνθρωποι, φεύγουν από τον τόπο καταγωγής τους για ένα και μόνο σκοπό: τη βελτίωση. Σε εξαιρετικά ανεπτυγμένους οικονομικούς χώρους με κορεσμένες εν μέρει αγορές, οι δυνατότητες ανάπτυξης των εθνικών οικονομιών στη δική τους αγορά φθάνουν σταδιακά στα φυσικά τους όρια. Ολόκληροι βιομηχανικοί τομείς αναγκάζονται, συνεπώς, να αναζητήσουν τις μελλοντικές τους ευκαιρίες σε άλλους οικονομικούς χώρους. Επιπλέον, στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, οι επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν έντονο παγκόσμιο ανταγωνισμό, τόσο στην εγχώρια αγορά όσο και στις αγορές εξαγωγής. Με αυτή την έννοια, η ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων δεν εξαρτάται μόνο από την ποιότητα των προϊόντων ή των υπηρεσιών τους και από την αντίστοιχη ποιότητα των προμηθευτών τους, αλλά και από τις τιμές, από τις διακυμάνσεις των συναλλαγματικών ισοτιμιών και από την ύπαρξη ανοιχτών και ανταγωνιστικών διεθνών αγορών με κανόνες που τηρούνται από όλους.

2.14 Η επιλογή της τοποθεσίας αποτελεί ζήτημα στρατηγικής σημασίας για τις επιχειρήσεις και, κατά συνέπεια, τις υποχρεώνει να εξετάσουν πολυάριθμες πτυχές πολύ διαφορετικής φύσης. Οι επιχειρήσεις λαμβάνουν τις αποφάσεις τους με βάση, μεταξύ άλλων, το υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης και επαγγελματικής ειδίκευσης, τις καλές δημόσιες υπηρεσίες, το χαμηλό κόστος, την πολιτική σταθερότητα, την ύπαρξη θεσμών που εμπνέουν ένα ελάχιστο επίπεδο εμπιστοσύνης, την εγγύτητα νέων αγορών, τη διαθεσιμότητα παραγωγικών πόρων και ένα λογικό επίπεδο φορολόγησης. Επιπροσθέτως αυτών των παραγόντων, η θέση μιας επιχείρησης έναντι της μετεγκατάστασης εξαρτάται επίσης από το κόστος των υποδομών και των συναλλαγών, καθώς και από τον βαθμό ανεξαρτησίας της, όπως αυτός καθορίζεται από την εταιρική και την τεχνολογική της διάρθρωση και την αποτελεσματικότητα της δημόσιας διοίκησης. Έτσι, το κόστος εργασίας δεν είναι ο μοναδικός παράγοντας για να αποφασίσει μια επιχείρηση υπέρ ή κατά της μετεγκατάστασης· το κόστος αυτό πρέπει να σταθμιστεί και σε σχέση με την παραγωγικότητα, αφού αυτό που είναι καθοριστικό για την ανταγωνιστικότητα είναι ο λόγος παραγωγικότητας/κόστους.

2.15 Το σχετικό κόστος της δραστηριότητας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις ιδιαίτερες εθνικές ή περιφερειακές συνθήκες. Η χώρα υποδοχής μιας επιχειρηματικής επένδυσης πρέπει να παρέχει ένα ελάχιστο επίπεδο υποδομών, εκπαίδευσης του πληθυσμού και ασφάλειας. Όταν εξετάζουν αν θα αναλάβουν ή όχι έναν επιχειρηματικό κίνδυνο, οι επιχειρήσεις αναζητούν σταθερότητα και εμπιστοσύνη (με αυτή τη σειρά), πριν προβούν στην επένδυση. Τα γεγονότα που δημιουργούν αστάθεια ή έστω αβεβαιότητα για το μέλλον αναμφίβολα επηρεάζουν τις αποφάσεις για τις επενδύσεις. Οι υπεύθυνοι για τη λήψη των πολιτικών αποφάσεων πρέπει να έχουν πλήρη επίγνωση της σημασίας της προσέλκυσης επενδύσεων που δημιουργούν ποιοτική απασχόληση, προωθούν την τεχνολογική εξέλιξη και συντελούν στην οικονομική ανάπτυξη. Από την άλλη πλευρά, κατά τον σχεδιασμό της αναπτυξιακής βοήθειας θα πρέπει να λαμβάνεται περισσότερο υπόψη η βελτίωση των πολιτικών, ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων στις χώρες υποδοχής. Οι επιχειρήσεις οφείλουν να συμβάλουν σε αυτόν τον στόχο εφαρμόζοντας τις αρχές της κοινωνικής ευθύνης (23).

2.16 Οι κοινωνικοί εταίροι φέρουν ιδιαίτερη ευθύνη για τη θέσπιση σταθερών κανόνων στην αγορά εργασίας. Οι συλλογικές συμφωνίες, στο πλαίσιο ενός αυτόνομου κοινωνικού διαλόγου, επιτρέπουν να διασφαλιστούν ισότιμες συνθήκες ανταγωνισμού για όλες τις επιχειρήσεις και ισορροπία μεταξύ της αγοράς και των δικαιωμάτων των εργαζομένων, στοιχεία που συντελούν σε μεγαλύτερη οικονομική μεγέθυνση, ασφάλεια και αναπτυξιακές δυνατότητες τόσο για τους εργαζόμενους όσο και για τις επιχειρήσεις.

2.17 Σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν και άλλες πτυχές. Αφενός, η φύση και τα χαρακτηριστικά των προϊόντων και των υπηρεσιών επιβάλλουν, σε πολλές περιπτώσεις, να παράγονται ή να παρέχονται εντός ή τουλάχιστον κοντά στις στοχευόμενες αγορές. Αφετέρου, οι επιχειρήσεις, ιδίως εκείνες που ανήκουν στη βιομηχανία εφοδιασμού, συχνά αναγκάζονται να ακολουθήσουν τους πελάτες τους στις τοποθεσίες που εκείνοι έχουν επιλέξει. Τέλος, σε πολλές περιπτώσεις δεν είναι δυνατή η είσοδος σε νέες αγορές παρά μόνο αν οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις εξασφαλίσουν ότι τα αγαθά και οι υπηρεσίες τους περιλαμβάνουν τουλάχιστον κάποιο βαθμό τοπικά παραγόμενης προστιθέμενης αξίας.

2.18 Δεν πρέπει, εξάλλου, να ξεχνάμε πως, δεδομένου ότι οι καταναλωτές αποδίδουν μεγάλη σημασία στην τιμή και ότι η καταναλωτική ζήτηση επηρεάζει και την προσφορά, ασκείται σημαντική πίεση στους λιανοπωλητές για μείωση των τιμών. Έτσι, τα μεγάλα καταστήματα λιανικού εμπορίου, αποφασισμένα να προσφέρουν χαμηλές τιμές στον καταναλωτή, πιέζουν τους προμηθευτές να μειώσουν τις τιμές τους. Είναι, συνεπώς, σύνηθες οι προμηθευτές, ιδίως οι μικρότεροι, να μην διαθέτουν τα οικονομικά μέσα για να ικανοποιήσουν τις απαιτήσεις των μεγάλων λιανοπωλητών (24).

2.19 Από τις διαφορές που υπάρχουν μεταξύ των οικονομιών των επιμέρους κρατών μελών της ΕΕ, όπως και μεταξύ της οικονομίας της ΕΕ στο σύνολό της και της οικονομίας των ασιατικών χωρών, προκύπτουν, μεταξύ άλλων, ορισμένοι παράγοντες που ευνοούν τη μετεγκατάσταση των επιχειρήσεων. Οι παράγοντες αυτοί είναι: — οι φθηνότερες προμήθειες, — τα φορολογικά πλεονεκτήματα, — η δυνατότητα πρόσβασης σε νέες αγορές, — η τεχνολογία, — το χαμηλότερο κόστος εργασίας.

2.20 Η μετεγκατάσταση επιχειρήσεων, ιδίως εκτός της ΕΕ, ενδέχεται να δημιουργήσει ορισμένες δυσκολίες, όπως: — απώλεια ανταγωνιστικότητας: οι επιχειρήσεις που παραμένουν στην ΕΕ ενδέχεται να αναγκαστούν να επωμιστούν υψηλότερο κόστος από ό,τι οι ανταγωνίστριές τους. Αυτό ενδέχεται να μεταφραστεί σε απώλεια μέρους του μεριδίου τους στην παγκόσμια αγορά και, επομένως, σε έναν πολύ αρνητικό παράγοντα για την υλοποίηση των στόχων της στρατηγικής της Λισσαβώνας (βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη, με περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας και μεγαλύτερη κοινωνική συνοχή, και σεβασμός του περιβάλλοντος)· — μικρότερη παραγωγή τεχνογνωσίας: οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, καθώς θα είναι υποχρεωμένες να ανταγωνίζονται άλλες με χαμηλότερο κόστος, ενδέχεται να αναγκαστούν να επενδύουν όλο και λιγότερα ποσά στην έρευνα. Αυτό ενδέχεται να καταλήξει σε απώλεια ικανότητας καινοτομίας, ουσιώδους παράγοντα για την επιβίωση στη σημερινή αγορά· — απώλεια θέσεων απασχόλησης και μείωση των ευκαιριών στην αγορά εργασίας για όλο και μεγαλύτερο αριθμό εργαζομένων στις θιγόμενες περιφέρειες και κλάδους. Αυτό θα οδηγήσει σε αύξηση του κοινωνικού αποκλεισμού και θα υποχρεώσει τα κράτη να αφιερώνουν μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού τους για την αντιμετώπιση των αυξημένων αναγκών για κοινωνικές παροχές. Οι ομάδες που θα πληγούν περισσότερο θα είναι οι εργαζόμενοι σε θυγατρικές πολυεθνικών που έχουν την κεντρική τους έδρα στο εξωτερικό και οι εργαζόμενοι σε επιχειρήσεις που δεν είναι οι ίδιες ιδιοκτήτριες της τεχνολογίας που χρησιμοποιούν για τα προϊόντα ή τις διαδικασίες τους· — επιβράδυνση της οικονομικής ανάπτυξης: εν μέρει εξαιτίας της συρρίκνωσης της εσωτερικής ζήτησης, με τη σειρά της αποτέλεσμα των επιπτώσεων που θα έχουν στον πληθυσμό το χαμηλό επίπεδο των μισθών, η απώλεια θέσεων απασχόλησης και η μείωση των ευκαιριών στην αγορά εργασίας.

3. Συμπεράσματα

3.1 Ως απάντηση στις ανησυχίες που εξέφρασε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο (25) και έχοντας επίγνωση των φόβων που προξενεί ο κίνδυνος αποβιομηχάνισης και των τρόπων με τους οποίους μπορούμε να προετοιμαστούμε για να αντιμετωπίσουμε τη διαρθρωτική μεταλλαγή που συντελείται στην ευρωπαϊκή βιομηχανία, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε στις 20 Απριλίου 2004 την ανακοίνωση «Υποστήριξη των διαρθρωτικών αλλαγών: Μια βιομηχανική πολιτική για τη διευρυμένη Ευρώπη» (26), στην οποία σκιαγραφεί μια βιομηχανική πολιτική για τη διευρυμένη Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ΕΟΚΕ εξέτασε την ανακοίνωση αυτή σε ειδική γνωμοδότηση (27), στην οποία εκφράζει την ικανοποίησή της για αυτή την πρωτοβουλία της Επιτροπής.

3.2 Στο έγγραφο αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι, παρότι οι περισσότεροι τομείς βλέπουν την παραγωγή τους να αυξάνεται και δεν παρατηρείται γενικό φαινόμενο αποβιομηχάνισης, η Ευρώπη υφίσταται εντούτοις μια διεργασία αναδιάρθρωσης, η οποία συνεπάγεται τη μεταφορά πόρων και θέσεων απασχόλησης σε δραστηριότητες με υψηλό γνωστικό περιεχόμενο. Στο πλαίσιο αυτό, η ανακοίνωση δηλώνει ότι σε όλα τα κράτη μέλη ο αριθμός των θέσεων απασχόλησης στον βιομηχανικό τομέα μειώθηκε κατά την περίοδο 1955-1998.

3.3 Η Επιτροπή επισημαίνει, επίσης, ότι η διεύρυνση προσφέρει στη βιομηχανία πολλές ευκαιρίες και ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να βοηθήσει να διατηρηθούν στην ΕΕ παραγωγές που διαφορετικά ίσως να μεταφέρονταν στην Ασία. Για να προβλεφθούν οι μεταλλαγές και να συνεχιστούν οι απαραίτητες πολιτικές για τη στήριξη αυτής της διεργασίας, η Επιτροπή ζητά να ληφθούν μέτρα, στο πλαίσιο των νέων δημοσιονομικών προοπτικών για την περίοδο έως το 2013, στους εξής τρεις τομείς: i) βελτίωση του ρυθμιστικού περιβάλλοντος των επιχειρήσεων σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, πράγμα που δεν σημαίνει οπωσδήποτε λιγότερες, αλλά μάλλον σαφέστερες ρυθμίσεις που εφαρμόζονται ομοιόμορφα σε όλη την ΕΕ, ii) βελτιστοποίηση των συνεργιών μεταξύ των διάφορων πολιτικών της ΕΕ για την προώθηση της ανταγωνιστικότητας, με ιδιαίτερη έμφαση σε τομείς όπως η έρευνα, η κατάρτιση, οι κανόνες ανταγωνισμού και οι περιφερειακές ενισχύσεις, iii) λήψη μέτρων σε συγκεκριμένους τομείς, τα οποία να παρέχουν πολιτικές απαντήσεις στις ειδικές ανάγκες, να αυξάνουν την προστιθέμενη αξία, να προβλέπουν τις διαρθρωτικές μεταλλαγές και να τις στηρίζουν.

3.4 Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η βιομηχανία διαδραματίζει κινητήριο ρόλο στην οικονομία και ότι μια υγιής και δυναμική βιομηχανία μπορεί να τονώσει την οικονομία στο σύνολό της, ενώ η χαμηλή βιομηχανική ανταγωνιστικότητα και η αναιμική βιομηχανική παραγωγή μπορούν να προξενήσουν γενική στασιμότητα της οικονομικής δραστηριότητας. Στο πλαίσιο αυτό, έχει θεμελιώδη σημασία να εφαρμοστεί μια βιομηχανική πολιτική (28), η οποία να ενθαρρύνει τη σύσταση και την ανάπτυξη επιχειρήσεων που επενδύουν πολύ στην καινοτομία και την ανάπτυξη στο εσωτερικό της Ένωσης αντί στον ανταγωνισμό με χαμηλό κόστος. Μόνο με την ενίσχυση των πλεονεκτημάτων που προσφέρει η Ευρώπη (όπως η ποιότητα των υποδομών της κοινωνίας των πληροφοριών, το υψηλό επίπεδο των επενδύσεων στην έρευνα και τις νέες τεχνολογίες και η αξιοποίησή τους από τις επιχειρήσεις, η δυνατότητα συνεχούς κατάρτισης και επιμόρφωσης των εργαζομένων, ο κοινωνικός διάλογος και όλα τα πλεονεκτήματα που απορρέουν από την ενιαία αγορά) θα καταφέρουμε να διατηρήσουμε και να βελτιώσουμε την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Έτσι, θα μπορέσουμε να προωθήσουμε την οικονομική μεγέθυνση και την πρόοδο προς την πλήρη απασχόληση και την αειφόρο ανάπτυξη.

3.5 Στο πλαίσιο της προσπάθειας για την ενίσχυση και τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων στην ΕΕ, η ΕΟΚΕ ζητεί να ενισχυθούν η προστασία και ο σεβασμός των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας στις τρίτες χώρες.

3.6 Είναι απαραίτητο να προαχθεί ένα πρότυπο παραγωγής, το οποίο να δίνει έμφαση και σε άλλους παράγοντες, πέρα από τις τιμές των παραγόμενων προϊόντων. Πρέπει να υπογραμμιστεί ότι η ανταγωνιστικότητα δεν βασίζεται μόνο στους παράγοντες του κόστους ή των φορολογικών ελαφρύνσεων, αλλά σημαντικό τμήμα της ανταγωνιστικής ικανότητας των επιχειρήσεων είναι και οι άνθρωποι. Η έρευνα και η ανάπτυξη νέων τεχνολογιών, που επιτρέπουν τη μείωση του κόστους παραγωγής και τη βελτίωση της παραγωγικής ικανότητας, έχουν μεν θεμελιώδη σημασία, αλλά δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η πραγματική αξία των τεχνολογικών εξελίξεων έγκειται, ακριβώς, στην εφαρμογή τους. Προτεραιότητα έχει, συνεπώς, η απόκτηση των απαραίτητων γνώσεων για την κατάλληλη αξιοποίηση αυτών των διαδικασιών, η οποία θα επιτρέψει να υλοποιηθεί το σημαντικό δυναμικό βελτίωσης που προσφέρουν, όπως και η προώθηση εντός των ίδιων των επιχειρήσεων του ενδιαφέροντος για την αναζήτηση νέων εφαρμογών για ήδη υπάρχουσες τεχνολογίες, δηλαδή η προαγωγή ενός πνεύματος καινοτομίας. Καίριο ρόλο σ' αυτό διαδραματίζουν, αναμφίβολα, οι επιχειρηματίες και οι εργαζόμενοι· γι' αυτό, το ζητούμενο τελικά είναι να ενθαρρυνθούν οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να βασίζουν το μεγαλύτερο μέρος της προστιθέμενης αξίας τους και των συγκριτικών τους πλεονεκτημάτων στο ανθρώπινο δυναμικό. Επομένως, είναι πολύ σημαντικό να ληφθούν μέτρα για τη συνεχή επιμόρφωση των εργαζομένων και για την ενίσχυση των επενδύσεων στην καινοτομία και την έρευνα. Στον τομέα αυτό διαδραματίζουν και πάλι ζωτικό ρόλο οι ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι, μέσω του κοινού προγράμματος εργασίας τους (29).

3.7 Ωστόσο, ορισμένα μέτρα είναι χρήσιμα μόνο για τις μετεγκαταστάσεις εντός της ΕΕ.

3.7.1 Η διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η συνακόλουθη επέκταση της ενιαίας αγοράς απαγορεύουν την επιβολή οποιουδήποτε είδους περιορισμών στη μετεγκατάσταση επιχειρήσεων από τη Δυτική στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Είναι απαραίτητο να εξεταστεί το ενδεχόμενο καθιέρωσης κριτηρίων κοινοτικής χρηματοδότησης, τα οποία να διασφαλίζουν ότι θα λαμβάνουν ενισχύσεις μόνο οι επιχειρήσεις που ξεκινούν μια νέα δραστηριότητα ή επιχειρηματικό κλάδο και όχι εκείνες που απλώς μεταφέρουν υφιστάμενα προϊόντα ή υπηρεσίες σε άλλο μέρος της Ένωσης. Θα πρέπει να ενθαρρυνθούν οι κατάλληλες προσπάθειες για να εξαλειφθεί, όσο το δυνατόν συντομότερα, η τεράστια διαφορά που υπάρχει ανάμεσα στη Δυτική και την Ανατολική Ευρώπη όσον αφορά τις συνθήκες παραγωγής, γενικά, και το κόστος παραγωγής, ειδικότερα.

3.7.2 Το πιο σημαντικό συμπέρασμα είναι ότι πρέπει να υπάρχει μια διαρκής διεργασία βελτίωσης της ανταγωνιστικότητας στην ΕΕ. Αυτή η διεργασία, η οποία συνάδει προς τη στρατηγική της Λισσαβώνας, πρέπει να καθοδηγηθεί από τις επιχειρήσεις (ανάπτυξη καλύτερων προϊόντων, καινοτόμων επιχειρηματικών προτύπων, αποτελεσματικότερων διαδικασιών παραγωγής κλπ.) και να διευκολυνθεί με καλύτερη νομοθεσία σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο.

3.7.3 Είναι σκόπιμο να ενισχυθούν οι επενδύσεις σε ανθρώπινους πόρους και άλλες υποδομές. Η Ευρωπαϊκή Ένωση χρειάζεται μια ισχυρή βιομηχανική βάση, η οποία να στηρίζεται στην καινοτομία και στην υψηλή τεχνολογία. Για να επιτύχει αυτόν τον στόχο, είναι απαραίτητο να κατανοήσει σε βάθος την τρέχουσα κατάσταση σε όλους τους οικονομικούς τομείς, τόσο σε περιφερειακό όσο και σε εθνικό επίπεδο, ούτως ώστε να επιτευχθεί η βέλτιστη αξιοποίηση των ειδικών πλεονεκτημάτων που υπάρχουν σε κάθε τόπο.

3.7.3.1 Ένα στοιχείο που θα συμβάλει στη διατήρηση των επιχειρήσεων στους αρχικούς τους τόπους είναι η αύξηση των περιφερειακών κινήτρων στον τομέα της κατάρτισης. Σκόπιμο θα ήταν, επίσης, να ενθαρρυνθούν και άλλες πρωτοβουλίες, όπως οι ανταλλαγές μεταξύ πανεπιστημίων στον τομέα της έρευνας ή η συμμετοχή των τοπικών αρχών στην ανάπτυξη περιφερειακών συσπειρώσεων για τη στήριξη των επιχειρήσεων (30).

3.7.3.2 Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την πρόταση της Επιτροπής να αυξηθούν από 5 σε 7 τα έτη, μετά τη λήψη των χρηματοδοτικών ενισχύσεων, κατά τα οποία μια επιχείρηση πρέπει να διατηρήσει την επένδυση για την οποία τις ζήτησε (31). Θα ενθαρρύνεται, έτσι, η μονιμότερη εγκατάσταση των επιχειρήσεων, οι οποίες, εξάλλου, αν δεν πληρούν αυτή την απαίτηση, θα υποχρεούνται να επιστρέψουν όλες τις ενισχύσεις που έχουν λάβει.

3.7.4 Δεδομένης της σημασίας και του ενδιαφέροντος που έχει αυτό το ζήτημα, η ΕΟΚΕ θα παρακολουθεί την εξέλιξη των μετεγκαταστάσεων στην Ευρώπη (32).

4. Συστάσεις

4.1 Όπως επισημαίνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην ανακοίνωσή της σχετικά με τις Ολοκληρωμένες κατευθυντήριες γραμμές για την ανάπτυξη και την απασχόληση (2005-2008) (33), η ΕΕ, αφενός, πρέπει να εκμεταλλευθεί τις ευκαιρίες που παρέχει το άνοιγμα των ταχέως αναπτυσσόμενων αγορών όπως της Κίνας ή της Ινδίας και, αφετέρου, διαθέτει μεγάλες δυνατότητες περαιτέρω ενίσχυσης των ανταγωνιστικών της πλεονεκτημάτων και έχει ζωτική σημασία να ενεργήσει με αποφασιστικότητα ώστε να εκμεταλλευτεί πλήρως τις δυνατότητες αυτές.

4.2 Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι, για να αυξήσει η ΕΕ το αναπτυξιακό δυναμικό της και να είναι σε θέση να αντεπεξέλθει στις μελλοντικές προκλήσεις, έχει ουσιώδη σημασία να υλοποιήσει μια κοινωνία της γνώσης, βασισμένη σε πολιτικές για το ανθρώπινο δυναμικό, την εκπαίδευση, την έρευνα και την καινοτομία. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η βιώσιμη ανάπτυξη προϋποθέτει επίσης εντονότερο δημογραφικό δυναμισμό, καλύτερη κοινωνική ενσωμάτωση και πλήρη αξιοποίηση των δυνατοτήτων που ενυπάρχουν στην ευρωπαϊκή νεολαία, όπως αναγνωρίστηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 22ας και 23ης Μαρτίου 2005, με την έγκριση του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για τη Νεολαία.

4.3 Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητη τη μεγαλύτερη σύγκλιση και συνεργία μεταξύ των διάφορων εσωτερικών πολιτικών, δράσεων και στόχων της ΕΕ. Προς τούτο, απαιτείται, εκτός από έντονο εσωτερικό συντονισμό των υπηρεσιών της Επιτροπής, εμβάθυνση του διαλόγου της με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο.

4.4 Η ΕΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να υιοθετήσει για τη βιομηχανική πολιτική της ΕΕ, εκτός από την οριζόντια, και μια τομεακή προσέγγιση, καθώς οι συστάσεις των Ομάδων Υψηλού Επιπέδου στους τομείς της φαρμακευτικής βιομηχανίας, της κλωστοϋφαντουργίας και ένδυσης, της ναυπηγικής βιομηχανίας και της αυτοκινητοβιομηχανίας δείχνουν ότι καθένας από τους τομείς αυτούς αντιμετωπίζει ειδικά προβλήματα, τα οποία απαιτούν ιδιαίτερη λύση και εξειδικευμένη προσέγγιση (34). Τα προβλήματα αυτά δεν μπορούν να επιλυθούν με οριζόντια προσέγγιση.

4.5 Για να αποφευχθούν, στο μέτρο του δυνατού, οι αρνητικές συνέπειες του φαινομένου των μετεγκαταστάσεων στην Ευρώπη, πρέπει να δοθεί έμφαση, μεταξύ άλλων, στις οκτώ ακόλουθες πτυχές:

4.5.1 Εκπαίδευση, κατάρτιση και εξειδίκευση. Το ανθρώπινο δυναμικό έχει ήδη μεγάλη σημασία για την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας και η σημασία αυτή κατά πάσα πιθανότητα θα αυξηθεί (σαφές παράδειγμα είναι το γεγονός ότι η έλλειψη εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού αποτελεί τον μεγαλύτερο περιορισμό για την ανάπτυξη των ΜΜΕ). Κατά τα επόμενα χρόνια θα καθίσταται όλο και πιο εμφανές ότι η διαθεσιμότητα εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού είναι καθοριστικός παράγοντας για τη μακροπρόθεσμη διεθνή ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Γι' αυτό, στο πλαίσιο της νομοθεσίας και της κοινής πολιτικής της Ένωσης, θα αποδοθεί μεγάλη αξία στην κατάρτιση και στη μετανάστευση. Η ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική πρέπει να θέσει την εκπαίδευση, την κατάρτιση και την εξειδίκευση στο κέντρο της στρατηγικής της, αποδίδοντας ιδιαίτερη προσοχή στη συνεχή επιμόρφωση των εργαζομένων. Το ανθρώπινο δυναμικό και η τεχνογνωσία αποτελούν συγκριτικά πλεονεκτήματα.

4.5.2 Έρευνα και καινοτομία. Είναι βασικοί παράγοντες της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Η Ευρώπη πρέπει να προσπαθήσει να επιτύχει τον στόχο της αφιέρωσης του 3 % του ΑΕγχΠ της στην έρευνα και να διπλασιάσει τις προσπάθειες για την ανάπτυξη της έρευνας τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα. Στο πλαίσιο αυτό, η δημιουργία ενός Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας έχει κεφαλαιώδη σημασία, για να δώσει στην ΕΕ τις απαραίτητες βάσεις για την επιστημονική και τεχνολογική πρόοδο. Ταυτόχρονα, είναι σημαντικό να μεταφραστεί η έρευνα σε βιομηχανική καινοτομία και να αυξηθούν οι ιδιωτικές επενδύσεις σε εκείνον τον κεφαλαιουχικό εξοπλισμό που παράγει πραγματικά τεχνολογική αλλαγή. Η επιστημονική και τεχνολογική καινοτομία είναι σημαντικός διαφοροποιητικός παράγοντας.

4.5.3 Πολιτική ανταγωνισμού. Η αλληλεπίδραση μεταξύ της βιομηχανικής πολιτικής και της πολιτικής ανταγωνισμού, παρόλο που αυξάνεται, είναι ακόμη ανεπαρκής. Είναι απαραίτητο να αναπτυχθεί μεγαλύτερη διασύνδεση ανάμεσά τους. Η κατάλληλη εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού, σε συνδυασμό με τους στόχους της βιομηχανικής πολιτικής, θα συμβάλει μακροπρόθεσμα σημαντικά στη ανάπτυξη και στην απασχόληση. Είναι απαραίτητο να ενισχυθεί η εποπτεία των αγορών και να περιληφθούν, τόσο στις νέες οδηγίες όσο και στις τροποποιήσεις των παλιών, όροι που να διασφαλίζουν την ομοιόμορφη εφαρμογή τους σε όλα τα κράτη μέλη. Είναι απαραίτητη η διασύνδεση της βιομηχανικής πολιτικής και της πολιτικής ανταγωνισμού.

4.5.4 Ευαισθητοποίηση. Δεδομένου του ρόλου που διαδραματίζουν οι τρέχουσες καταναλωτικές συνήθειες, καίριο στοιχείο των οποίων είναι η τιμή, θα ήταν σκόπιμο να ευαισθητοποιηθούν οι καταναλωτές σε σχέση με τις συνέπειες της συμπεριφοράς τους. Οι επιχειρήσεις μπορούν να συμβάλουν στη συλλογική συνειδητοποίηση μέσω των κοινωνικών σημάτων, των σημάτων ποιότητας κλπ. (35) Θα μπορούσαν επίσης να πληροφορούν ακριβέστερα τους καταναλωτές σχετικά με την προέλευση των προϊόντων τους. Είναι σκόπιμο να ευαισθητοποιηθούν οι καταναλωτές σε σχέση με τις συνέπειες της συμπεριφοράς τους.

4.5.5 Καίριοι τομείς. Είναι απαραίτητο να εφαρμοστεί μια πιο ενεργητική βιομηχανική πολιτική, ιδίως κατά τομέα, η οποία να ενθαρρύνει τη συνεργασία δημόσιων και ιδιωτικών φορέων. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ φρονεί ότι θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, μεταξύ άλλων, οι ποσοτικές και ποιοτικές αναλύσεις που διενεργεί το Ευρωπαϊκό Ίδρυμα για τη Βελτίωση των Συνθηκών Διαβίωσης και Εργασίας (Δουβλίνο), προκειμένου να αναπτυχθούν πιο ενδεδειγμένες βάσεις για τον δημόσιο διάλογο σχετικά με τις μετεγκαταστάσεις. Η αύξηση της δημόσιας-ιδιωτικής συνεργασίας σε καίριους τομείς είναι ουσιώδης για την επιτάχυνση της ανάπτυξης.

4.5.6 Αντιμετώπιση των απρόβλεπτων κρίσεων. Για όλους τους τομείς και σύμφωνα με την ανακοίνωση για τις αναδιαρθρώσεις και την απασχόληση (36), η ΕΕ θα πρέπει να διαθέτει «αναθεωρημένα κοινοτικά χρηματοδοτικά μέσα για την καλύτερη πρόβλεψη και διαχείριση των αναδιαρθρώσεων», με προϋπολογισμούς που θα προσαρμόζονται αναλόγως με τον κοινωνικό τους αντίκτυπο. Επίσης επιθυμητή είναι η παρέμβαση των δημόσιων αρχών σε περίπτωση «απρόβλεπτων κρίσεων με ισχυρό περιφερειακό ή τομεακό αντίκτυπο». Γι' αυτό, η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει την υποστήριξή της στη σύσταση ενός «αποθεματικού για απρόβλεπτες καταστάσεις» στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων. Η ΕΕ πρέπει να διαθέτει αρκετά ευέλικτα χρηματοδοτικά μέσα για την αντιμετώπιση των απρόβλεπτων κρίσεων.

4.5.7 Υποδομές. Είναι απαραίτητο να βελτιωθούν τα δίκτυα μεταφορών, τηλεπικοινωνιών και ενέργειας τόσο σε εθνικό και ενδοκοινοτικό επίπεδο όσο και με τις γειτονικές χώρες. Οι υποδομές είναι βασικό στοιχείο της ανταγωνιστικότητας, γι' αυτό και είναι απαραίτητο να διατίθενται στις επιχειρήσεις σε ανταγωνιστικό κόστος. Η καλή λειτουργία των δημόσιων υπηρεσιών προσελκύει τις επιχειρήσεις και είναι απαραίτητη για την ανάπτυξή τους, ιδίως στην περίπτωση των ΜΜΕ. Η διευκόλυνση της εργασίας των επιχειρήσεων μέσω επενδύσεων σε υποδομές αποτελεί κίνητρο για την παραμονή τους στην Ευρώπη.

4.5.8 Ενίσχυση του επιχειρηματικού πνεύματος και ενθάρρυνση των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων. Για την εγγύηση του μέλλοντος της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, είναι απαραίτητο να εξασφαλιστεί ευνοϊκό περιβάλλον για την έναρξη και την ανάπτυξη των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, με ιδιαίτερη προσοχή στις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις. Πρέπει να βελτιωθεί η πρόσβαση στη χρηματοδότηση στις αρχικές και τις ενδιάμεσες φάσεις της ανάπτυξης των επιχειρήσεων και να απλοποιηθούν, στο μέτρο του δυνατού, οι διαδικασίες για τη σύσταση και τη διαχείρισή τους. Πρέπει, επίσης, να προαχθεί μια αλλαγή νοοτροπίας, η οποία να ενθαρρύνει την ανάληψη των εγγενών στις επιχειρήσεις κινδύνων. Από την άλλη πλευρά, είναι σημαντικό να εξεταστεί η συμμετοχή των εργαζομένων στην επίτευξη των στόχων της επιχείρησης. Η προώθηση της σύστασης επιχειρήσεων είναι απαραίτητη για τη διασφάλιση της ανάπτυξης.

4.5.9 Κοινωνικές πολιτικές. Ο καλύτερος τρόπος να αντιμετωπιστούν οι εύλογες ανησυχίες για τις αρνητικές συνέπειες της μετεγκατάστασης επιχειρήσεων είναι μέσω του σχεδιασμού και της κατάλληλης εφαρμογής κοινωνικών πολιτικών που προωθούν μια θετική στάση έναντι της αλλαγής, επιτρέπουν στους εργαζομένους να προσαρμόζουν και να βελτιώνουν τις ικανότητές τους και ενθαρρύνουν τη δημιουργία απασχόλησης. Είναι απαραίτητο να σχεδιαστούν και να εφαρμοστούν πολιτικές που ελαχιστοποιούν τις ενδεχόμενες αρνητικές συνέπειες της μετεγκατάστασης επιχειρήσεων.

4.5.10 Κοινωνικός διάλογος. Η ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική πρέπει να διαμορφωθεί και να εφαρμοστεί σε επιχειρηματική, κλαδική και διακλαδική κλίμακα με τη συμβολή των κοινωνικών εταίρων, οι εξειδικευμένες γνώσεις των οποίων, ως κυριότερων ενδιαφερομένων, έχουν θεμελιώδη σημασία. Γι' αυτό, οι επιχειρήσεις θα πρέπει να καθιστούν σαφείς τις προθέσεις τους αρκετά νωρίς, ώστε να είναι δυνατή η έμπρακτη παρέμβαση των άλλων ενδιαφερόμενων μερών. Οι ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι θα πρέπει να προσεγγίσουν αυτό το ζήτημα σε σχέση με τις αναδιαρθρώσεις, μεταξύ άλλων και σε κλαδικό επίπεδο, στο πλαίσιο του νέου προγράμματος εργασίας του ευρωπαϊκού κοινωνικού διαλόγου. Οι συλλογικές συμφωνίες, στο πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου, αποτελούν σημαντικό παράγοντα δημιουργίας ισότιμων όρων ανταγωνισμού για τις επιχειρήσεις. Η εξασφάλιση εποικοδομητικής και δημιουργικής ισορροπίας μεταξύ των συμφερόντων των διάφορων ενδιαφερομένων αποτελεί διαρκές μέλημα.

4.5.11 Διεθνής ανταγωνιστικότητα και όροι ανταγωνισμού. Αν και οι μετεγκαταστάσεις αποτελούν φαινόμενο διαρθρωτικής μεταλλαγής, είναι απαράδεκτο να υποκινούνται οι μεταλλαγές — έστω και εν μέρει — από μια υπερβολικά ευέλικτη πολιτική της ΕΕ κατά τη διαπραγμάτευση και αργότερα την ερμηνεία των βασικών διεθνών κανόνων. Είναι απαραίτητο να ληφθεί υπόψη η κοινωνική διάσταση της παγκοσμιοποίησης και να αναζητηθεί η κατάλληλη αλληλεπίδραση των πολιτικών της ΕΕ που θα ενισχύσει τη συνεργασία μεταξύ του ΠΟΕ και της ΔΟΕ. Η ΕΕ πρέπει, συνεπώς, να δράσει στο πλαίσιο αυτών των διεθνών οργανισμών, προκειμένου να εξασφαλίσει ότι τηρούνται οι κανόνες ή, σε αντίθετη περίπτωση, ότι εφαρμόζονται οι προβλεπόμενοι μηχανισμοί με τη μέγιστη αποτελεσματικότητα. Είναι απαραίτητο να υπάρχουν ανοιχτές και ανταγωνιστικές διεθνείς αγορές με κανόνες που τηρούνται από όλους.

4.6 Γι' αυτό, ο στόχος θα πρέπει να είναι να ενθαρρυνθούν οι νέες επενδύσεις στην Ευρώπη, να διατηρηθούν οι υπάρχουσες και να συνεχιστούν οι ευρωπαϊκές επενδύσεις στο εξωτερικό.

Βρυξέλλες, 14 Ιουλίου 2005 Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Anne-Marie SIGMUND

(1) Το ειδικό τεύχος αριθ. 2.859 του γαλλικού περιοδικού Problèmes économiques, που δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο του 20004, είναι μονογραφικά αφιερωμένο στις μετεγκαταστάσεις. Το τεύχος αυτό περιλαμβάνει ένα άρθρο, όπου δηλώνεται ότι ο όρος «globalisation», που μεταχειρίζονται ορισμένοι για να αναφερθούν στην «παγκοσμιοποίηση», είναι ένας αγγλισμός που χρησιμοποιείται για τη δήλωση του φαινομένου που στα γαλλικά είναι γνωστό ως «mondialisation». Το φαινόμενο αυτό περιγράφεται ως μετάβαση από μια διεθνή οικονομία, όπου τα πολιτικώς αυτόνομα έθνη οργανώνουν τον εθνικό οικονομικό τους χώρο και διατηρούν μεταξύ τους οικονομικές συναλλαγές μεγαλύτερης ή μικρότερης σημασίας, σε μια παγκόσμια οικονομία που υπερβαίνει τις εθνικές ρυθμίσεις.

(2) «Θεσμικές επενδύσεις» καλούνται εκείνες που γίνονται από φορείς με σημαντικό όγκο ίδιων πόρων ή αποθεμάτων, όπως επί παραδείγματι οι εταιρείες επενδύσεων χαρτοφυλακίου, οι τράπεζες, οι ασφαλιστικές εταιρείες, τα συνταξιοδοτικά ταμεία κ.ά.

(3) Βλ. τη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ της 19ης Μαρτίου 1997 με θέμα «Απασχόληση, ανταγωνιστικότητα και παγκοσμιοποίηση της οικονομίας» (ΕΕ C 158 της 26.5.1997), εισηγήτρια: η κα Konitzer (Ομάδα ΙΙ – Γερμανία).

(4) COM(2002) 714 τελικό. Βλ. τη σχετική γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ της 17ης Ιουλίου 2003ΕΕ C 234 της 30.9.2003.

(5) Βλ. ιδίως την έβδομη σχετική έκθεση, που δημοσιεύθηκε το 2003 (SEC(2003) 1299), και την όγδοη έκθεση, που δημοσιεύθηκε το 2004.

(6) Βλ. τη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ που αναφέρεται στην υποσημείωση 2.

(7) John M. Ivancevich, Management: Quality and Competitiveness (1996).

(8) Βλ. τη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ της 12ης Δεκεμβρίου 2002 με θέμα «Οι επιπτώσεις της διεύρυνσης στην ενιαία αγορά» (ΕΕ C 85 της 8.4.2002), εισηγήτρια: η κα Belabed (Ομάδα ΙΙ – Αυστρία).

(9) Η συντομογραφία αναφέρεται στις εξής δέκα χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης: Εσθονία, Λετονία, Λιθουανία, Ουγγαρία, Πολωνία, Σλοβακία, Σλοβενία και Τσεχική Δημοκρατία συν τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία.

(10) Το ΑΕγχΠ της Ιρλανδίας αυξήθηκε από 63,3 % του μέσου όρου της ΕΕ-15 το 1970 σε 123,4 % του μέσου όρου το 2004. Πηγή: Statistical Annex of European Economy–Spring 2005, ΕCFIN/REP/50886/2005.

(11) Το ΑΕγχΠ της Ισπανίας αυξήθηκε από 71,9 % του μέσου όρου της ΕΕ-15 το 1986 σε 89,7 % το 2004. Πηγή: Όπου προηγουμένως.

(12) Το ΑΕγχΠ της Πορτογαλίας αυξήθηκε από 55,8 % του μέσου όρου της ΕΕ-15 το 1986 σε 67,4 % το 2004. Πηγή: Όπου προηγουμένως.

(13) Ανατολικό Τιμόρ, Βιετνάμ, Βιρμανία/Μιανμάρ, Ινδονησία, Καμπότζη, Λάος, Μαλαισία, Μπρουνέι Νταρουσαλάμ, Σιγκαπούρη, Ταϊλάνδη, Φιλιππίνες (πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή).

(14) Ο όρος αυτός αναφέρεται σε «κάθε οικονομία με μεσαίο ή χαμηλό κατά κεφαλήν εισόδημα που βρίσκεται σε διαδικασία μετάβασης από κλειστή οικονομία σε οικονομία της αγοράς, γεγονός που συνεπάγεται μια σειρά διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων οικονομικού χαρακτήρα, και δέχεται μεγάλο όγκο ξένων επενδύσεων» [Antoine W. Agtmael, Διεθνής Τράπεζα, 1981]. Παραδείγματα αναδυόμενων οικονομιών είναι η Κίνα, η Ινδία, η Βραζιλία ή το Μεξικό.

(15) COM(2005) 120 τελικό.

(16) Όσον αφορά τις εμπορικές ροές της ΕΕ με το εξωτερικό, τα δεδομένα που δημοσίευσε η Eurostat στις 22 Φεβρουαρίου 2005 για την περίοδο Ιανουαρίου-Νοεμβρίου 2004 δείχνουν σημαντική αύξηση των εισαγωγών από την Κίνα (+21 %), τη Ρωσία, την Τουρκία και τη Νότια Κορέα (+18 % για την καθεμία), ενώ η μοναδική μείωση αντιστοιχούσε στις εισαγωγές από τις ΗΠΑ (-1 %). Όσον αφορά τις εξαγωγές της ΕΕ, οι σημαντικότερες αυξήσεις αντιστοιχούσαν στις προοριζόμενες για την Τουρκία (+30 %), τη Ρωσία (+22 %), την Κίνα (+17 %) και την Ταϊβάν (+16 %). Βλέπουμε, έτσι, ότι κατά την αναλυθείσα περίοδο το εμπόριο της ΕΕ-25 χαρακτηρίστηκε από αύξηση του ελλείμματος του εμπορικού ισοζυγίου με την Κίνα, τη Ρωσία και τη Νορβηγία και από αύξηση του πλεονάσματός του με τις ΗΠΑ, την Ελβετία και την Τουρκία.

(17) Βλ. σχετικά τη μελέτη The Significance of Competitive Manufacturing Industries for the Development of the Service Sector [Η σημασία των ανταγωνιστικών μεταποιητικών βιομηχανικών για την ανάπτυξη του τομέα των υπηρεσιών], Βρέμη, Δεκέμβριος 2003.

Τα βασικά μηνύματα της μελέτης αυτής είναι τα εξής:

— το μικρότερο μερίδιο της μεταποιητικής βιομηχανίας στο ΑΕγχΠ δεν ισοδυναμεί με μικρότερη σημασία,

— η σύνδεση μεταξύ της μεταποιητικής βιομηχανίας και των τομέων των υπηρεσιών συνεχώς ενισχύεται,

— οι διαρκώς αναπτυσσόμενες υπηρεσίες προς τις επιχειρήσεις εξαρτώνται ιδίως από τη ζήτηση της βιομηχανίας,

η βιομηχανία αποτελεί σημαντικό πάροχο τεχνολογιών για καινοτόμα προϊόντα και διαδικασίες στον τομέα των υπηρεσιών.

(18) COM(2005) 121 τελικό της 6ης Απριλίου 2005: Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση προγράμματος πλαισίου για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία (2007-2013).

(19) Σύμφωνα με δεδομένα της Eurostat της 7ης Απριλίου 2005, το κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ-25) το 2002 βρισκόταν ανάμεσα στο 32 % του μέσου όρου στην περιφέρεια Lubelskie της Πολωνίας και στο 315 % στην περιφέρεια του Κεντρικού Λονδίνου στο Ηνωμένο Βασίλειο. Από τις 37 περιφέρειες που είχαν κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ ανώτερο του 125 % του ευρωπαϊκού μέσου όρου, 7 βρίσκονταν στο Ηνωμένο Βασίλειο, άλλες τόσες στην Ιταλία, 6 στη Γερμανία, 4 στις Κάτω Χώρες, 3 στην Αυστρία, από 2 στο Βέλγιο και στη Φινλανδία και από 1 στην Τσεχική Δημοκρατία, στην Ισπανία, στη Γαλλία, στην Ιρλανδία και στη Σουηδία, συν το Λουξεμβούργο. Από τα νέα κράτη μέλη, η μόνη περιφέρεια που υπερέβαινε το 125 % του ευρωπαϊκού μέσου όρου ήταν η Πράγα στην Τσεχική Δημοκρατία (153 %). Από την άλλη πλευρά, από τις 64 περιφέρειες των οποίων το κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ ήταν χαμηλότερο του 75 % του ευρωπαϊκού μέσου όρου, 16 βρίσκονταν στην Πολωνία, 7 στην Τσεχική Δημοκρατία, από 6 στην Ουγγαρία και στη Γερμανία, 5 στην Ελλάδα, από 4 στη Γαλλία, στην Ιταλία και στην Πορτογαλία, από 3 στη Σλοβακία και στην Ισπανία και, τέλος, από 1 στο Βέλγιο, στο Ηνωμένο Βασίλειο, στην Εσθονία, στη Λετονία, στη Λιθουανία και στη Μάλτα.

(20) COM(2004) 107 της 18ης Φεβρουαρίου 2004. Βλ. τη σχετική γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ (ECO/129).

(21) H EOKE έχει εκδώσει μια γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα «Βιομηχανικές μεταλλαγές και οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή» (ΕΕ C 302 της 7.12.2004), εισηγητής: ο κ. Leirião (Ομάδα ΙΙΙ – Πορτογαλία), συνεισηγητής: ο κ. Cué (Κατηγορία 2 της ΣΕΒΜ – Βέλγιο).

(22) Το Ευρωπαϊκό Ίδρυμα για τη Βελτίωση των Συνθηκών Διαβίωσης και Εργασίας (www.emcc.eurofound.eu.int) υποστηρίζει ότι οι τομείς που έχουν πληγεί περισσότερο από τις μετεγκαταστάσεις από το 2002 είναι η μεταλλουργία, οι τηλεπικοινωνίες, η αυτοκινητοβιομηχανία, η ηλεκτρική ενέργεια, η κλωστοϋφαντουργία, τα είδη διατροφής και τα χημικά προϊόντα.

(23) Η ΕΟΚΕ, στη γνωμοδότησή της για την «Πράσινη Βίβλο: Ευρωπαϊκό πλαίσιο συνθηκών για την κοινωνική ευθύνη των επιχειρήσεων», αναγνωρίζει ότι «ο εθελοντισμός είναι η βασική αρχή για την ΕΚΕ» (ΕΕ C 125 της 27.5.2002), εισηγήτρια: η κα Ηornung-Draus (Ομάδα Ι – Γερμανία), συνεισηγητές: η κα Engelen-Kefer (Ομάδα ΙΙ – Γερμανία) και ο κ. Hoffelt (Ομάδα ΙΙΙ – Βέλγιο).

(24) Βλ. τη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Ο κλάδος των μεγάλων λιανοπωλητών – Τάσεις και αντίκτυπος σε αγρότες και καταναλωτές», εισηγητής: ο κ. Allen (Ομάδα IΙΙ – Ιρλανδία).

(25) Στη σύνοδο του Οκτωβρίου 2003 υπό την ιταλική Προεδρία.

(26) COM(2004) 274 τελικό της 20ής Απριλίου 2004.

(27) ΕΕ C 157 της 28.6.2005, εισηγητής: ο κ. van Iersel (Ομάδα ΙΙ – Κάτω Χώρες), συνεισηγητής: ο κ. Legelius (Κατηγορία 1 της ΣΕΒΜ – Σουηδία).

(28) Η αναγκαιότητα μιας ενεργητικής βιομηχανικής πολιτικής αναγνωρίστηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στην εαρινή σύνοδο κορυφής του 2005, η οποία πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες στις 22 και 23 Μαρτίου 2005.

(29) Βλ. την «Κοινή δήλωση για την ενδιάμεση μεταρρύθμιση της στρατηγικής της Λισαβόνας», που παρουσιάστηκε στην Τριμερή Κοινωνική Σύνοδο Κορυφής της 22ας Μαρτίου 2005.

(30) Το πρόγραμμα πλαίσιο για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία (COM(2005) 121 τελικό της 6ης Απριλίου 2005), που έχει αναφερθεί προηγουμένως (βλ. σημείο 2.1), προβλέπει σχετικές δράσεις.

(31) Πρβλ. τις προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τα διαρθρωτικά ταμεία.

(32) Θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, για τον σκοπό αυτό, οι ποσοτικές και ποιοτικές αναλύσεις που διενεργεί το Ευρωπαϊκό Ίδρυμα για τη Βελτίωση των Συνθηκών Διαβίωσης και Εργασίας (Δουβλίνο).

(33) COM(2005) 141 τελικό της 12ης Απριλίου 2005.

(34) Ο κυριότερος κοινός στόχος αυτών των τεσσάρων Ομάδων Υψηλού Επιπέδου (ΟΥΕ), τις οποίες συγκρότησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μεταξύ 2001 και 2005, είναι η υποκίνηση συζήτησης σχετικά με πρωτοβουλίες που θα διευκολύνουν την προσαρμογή του αντίστοιχου τομέα στις μείζονες προκλήσεις και θα βελτιώσουν τις συνθήκες για την ανταγωνιστικότητα της σχετικής ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Από αυτές τις ΟΥΕ, οι τρεις έχουν δημοσιεύσει ήδη τις εκθέσεις τους (η ΟΥΕ της φαρμακευτικής βιομηχανίας τον Μάιο του 2002, της κλωστοϋφαντουργίας και ένδυσης τον Ιούνιο του 2004, παρότι ξανάρχισε τις εργασίες της σε επίπεδο εμπειρογνωμόνων για να συνεχίσει τη συζήτηση για τα εκκρεμούντα ζητήματα και να εξετάσει την κατάσταση του τομέα το 2005, και η ΟΥΕ της ναυπηγικής βιομηχανίας τον Οκτώβριο του 2003). Η τελική έκθεση της ΟΥΕ CARS21 αναμένεται πριν από το τέλος του 2005.

(35) Βλ. γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Μηχανισμοί μέτρησης και πληροφόρησης σχετικά με την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη σε μια παγκοσμιοποιημένη οικονομία», εισηγήτρια: η κα Pichenot, Ιούνιος 2005.

(36) COM(2005) 120 τελικό.