ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΔΙΑΜΕΣΗΣ ΦΑΣΗΣ ΤΟΥ TIDE (ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΥΠΕΡ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ)

Α. Ιστορικό

Η ενδιάμεση φάση της τεχνολογικής πρωτοβουλίας υπέρ των ατόμων με ειδικές ανάγκες και των ηλικιωμένων (TIDE) (εφεξής θα αναφέρεται ως "η ενδιάμεση φάση TIDE") ήταν μια κοινοτική πρωτοβουλία για την προώθηση και την εφαρμογή της τεχνολογίας, η οποία θεσπίστηκε από την απόφαση 93/512/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Σεπτεμβρίου 1993 [1], με στόχο "την ενίσχυση της δημιουργίας εσωτερικής αγοράς για την τεχνολογία αποκατάστασης στην Ευρώπη, προκειμένου να διευκολυνθεί η κοινωνικοοικονομική ένταξη των ατόμων με ειδικές ανάγκες και των ηλικιωμένων". Μετά από πρόσκληση υποβολής προσφορών, η οποία δημοσιεύτηκε στην ΕΕ την 21η Απριλίου 1993 [2], επελέγησαν από την Επιτροπή 55 έργα για χρηματοδότηση, τον Νοέμβριο του 1993 και τον Απρίλιο του 1994. Μετά από την ολοκλήρωσή τους, πραγματοποιήθηκε αξιολόγηση της πρωτοβουλίας το 1999-2000.

[1] ΕΕ L 240, 25.9.1993, σελ. 42.

[2] ΕΕ C 111, 21.4.1993, σελ. 11.

Σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 1 της απόφασης του Συμβουλίου, η πρωτοβουλία αξιολογήθηκε από ομάδα ανεξαρτήτων εμπειρογνωμόνων, καθένας εκ των οποίων είναι ειδικός στον τομέα της τεχνολογίας για άτομα με ειδικές ανάγκες και ηλικιωμένους.

Επελέγησαν επτά ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες, βάσει της πρόσκλησης υποβολής προσφορών, οι οποίοι συγκροτούν μια ισόρροπη διατομεακή ομάδα εμπειρογνωμόνων που προέρχονται από τη βιομηχανία, τον πανεπιστημιακό χώρο, τις ερευνητικές οργανώσεις και τις οργανώσεις χρηστών, αποτελούν δε συνδυασμό διαφορετικών εθνικοτήτων. Η ομάδα αξιολόγησης μεταξύ του Οκτωβρίου 1999 και του Ιανουαρίου του 2000, χρησιμοποιώντας δύο κύριες πηγές:

* τους 55 φακέλους της ενδιάμεσης φάσης του έργου TIDE

* τις απαντήσεις στο ερωτηματολόγιο που διαβίβασαν οι 28 συντονιστές του έργου TIDE.

Καθένας από τους 55 φακέλους του έργου εξετάστηκε από τρεις τουλάχιστον ανεξαρτήτους αξιολογητές, ανάλογα με τον τομέα εμπειρογνωμοσύνης τους. Οι απαντήσεις στο ερωτηματολόγιο των έργων συγκεντρώθηκαν μεταξύ Οκτωβρίου-Νοεμβρίου 1999, μέσω ενός εντύπου έρευνας, στο οποίο δινόταν έμφαση στα επιτεύγματα των έργων. Οι απαντήσεις που ελήφθησαν αφορούσαν το 50% των έργων. Εκτός από τις ανωτέρω πηγές πληροφοριών, προσωπικό της Επιτροπής, το οποίο είχε ενεργώς εμπλακεί στην εν λόγω πρωτοβουλία, παρουσίασε στην ομάδα την ενδιάμεση φάση του TIDE.

Β. Αξιολόγηση των επιτευγμάτων και των αποτελεσμάτων της πρωτοβουλίας

Τα 55 έργα για την προώθηση και εφαρμογή της τεχνολογίας κάλυψαν έξι τομείς εφαρμογής:

1. Πρόσβαση στην τεχνολογία και σε συναφείς υπηρεσίες

2. Κατ´οίκον διαβίωση και εξ αποστάσεως φροντίδα

3. Κινητικότητα και μεταφορές

4. Τεχνολογίες ελέγχου και χειρισμού

5. Αποκατάσταση και βελτίωση λειτουργικών ικανοτήτων

6. Θέματα σχετικά με τους χρήστες και την αγορά.

Καταγράφηκαν και αναλύθηκαν τα επιτεύγματα κάθε έργου (εκθέσεις, πρωτοτυπικά συστήματα, τεχνικές διατάξεις επίδειξης, προϊόντα και υπηρεσίες, πληροφοριακό υλικό και δραστηριότητες διάδοσης). Στην αξιολόγηση συμπεριελήφθησαν επίσης πρόσθετες πληροφορίες σχετικά με τις οριζόντιες δράσεις (δικτύωση, δραστηριότητες τυποποίησης και εργαστήρια) και την ευρύτερη διάδοση των αποτελεσμάτων.

Δόθηκε επίσης ιδιαίτερη προσοχή στις πέντε αρχές με τις οποίες πρέπει να συμμορφούνται οι εργασίες κάθε έργου, σύμφωνα με την απόφαση του Συμβουλίου:

1. Αρχή της επικέντρωσης στο χρήστη

2. Αρχή του προσανατολισμού στην αγορά

3. Αρχή της καινοτομίας και της τεχνολογικής προσαρμογής

4. Αρχή της πολυεπιστημονικής προσέγγισης

5. Αρχή της τεχνολογικής επαλήθευσης.

Κατά την εξέταση των αποτελεσμάτων, η ομάδα αξιολόγησης εντόπισε μεγάλες παρεκκλίσεις όσον αφορά τα επιτεύγματα των έργων και τον βαθμό στον οποίο τα έργα συμμορφούνταν με τις πέντε αρχές. Εντοπίστηκαν επίσης διαφορές μεταξύ των έξι τομέων εφαρμογής ως προς την συνολική επιτυχία των επιτευγμάτων τους όσον αφορά την εκμετάλλευση και την υιοθέτησή τους από την αγορά.

Η ευθύνη διάδοσης των αποτελεσμάτων αντιμετωπίστηκε με σοβαρότητα από πολλές κοινοπραξίες. Ειδικότερα, οι επαφές με τον τύπο και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας συνεχίστηκαν και μετά την ολοκλήρωση των έργων. Επίσης, βάσει του έργου που επιτελέστηκε στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας, έγιναν πολλές τεχνικές ή επιστημονικές δημοσιεύσεις, κατόπιν αξιολογήσεως από τους ομολόγους.

Γ. Κυριότερα συμπεράσματα και συστάσεις της ομάδας αξιολόγησης

α. Συνολικές επιπτώσεις της ενδιάμεσης φάσης TIDE

Η ομάδα αξιολόγησης συμπεραίνει ότι η ενδιάμεση φάση TIDE σημείωσε επιτυχία ως συντονισμένη δράση, συνενώνοντας μια πολυποίκιλη ομάδα οργανισμών, εργαζομένων και χρηστών στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Μολονότι δεν ήταν ο πρωταρχικός της στόχος, η ενδιάμεση φάση του TIDE συνέβαλε σημαντικά στην ανάδυση του προκανονιστικού και προανταγωνιστικού έργου έρευνας και ανάπτυξης για προϊόντα και υπηρεσίες που είχαν στόχο τις ανάγκες των ατόμων με ειδικές ανάγκες και των ηλικιωμένων στην Ευρώπη.

Όσον αφορά τις θετικές επιπτώσεις στην κοινωνικοοικονομική ένταξη, ο σημαντικότερος αντίκτυπος της ενδιάμεσης φάσης του TIDE ήταν ίσως η διεύρυνση των αντιλήψεων του μέσου πολίτη σχετικά με το τι μπορούν να κάνουν τα άτομα με ειδικές ανάγκες και οι ηλικιωμένοι, όταν τίθενται στη διάθεσή τους οι νέες τεχνολογίες. Τα εργαλεία για τη βελτίωση της επικοινωνίας, του προσανατολισμού και της κινητικότητας των ατόμων με αισθητηριακές, κινητικές ή/και γνωστικές ανεπάρκειες βοήθησαν να καταδειχθεί η επίπτωση που μπορεί να έχει η τεχνολογία στο να καταστούν τα άτομα ικανά να συμμετάσχουν στην κοινωνική ζωή. Η πρωτοβουλία τόνισε την αυξανόμενη σημασία της εφαρμογής των σχετικών ευρωπαϊκών κοινωνικών και ερευνητικών πολιτικών, λαμβάνοντας υπόψη την άποψη των ενδιαφερομένων, προκειμένου να προωθηθεί η κοινωνική ένταξη των ατόμων με ειδικές ανάγκες και των ηλικιωμένων, καθώς και η κοινωνική συνοχή.

Η ενδιάμεση φάση του TIDE συνέβαλε στην ανάπτυξη μιας ενιαίας αγοράς για την τεχνολογία αποκατάστασης στην Ευρώπη. Διευκόλυνε επίσης την ενσωμάτωση των ατόμων με ειδικές ανάγκες και των ηλικιωμένων στην Κοινότητα. Οι οριζόντιες δράσεις συνέβαλαν επίσης στην κατανόηση και την ανάπτυξη ευρείας υποδομής που αποτελεί τη βάση της αγοράς. Οι δραστηριότητες τυποποίησης αντιμετωπίστηκαν γενικώς λιγότερο αποτελεσματικά, μολονότι υπήρξαν ορισμένες υποδειγματικές εξαιρέσεις.

Η συνολική άποψη της ομάδας είναι ότι οι στόχοι της πρωτοβουλίας επιτεύχθηκαν με τρόπο αποδοτικό ως προς το κόστος, από τα δε έργα και τις συναφείς δραστηριότητες παρήχθη ικανοποιητικός αριθμός επιτευγμάτων. Πάρα πολλοί φορείς που καλύπτουν μεγάλο εύρος δραστηριοτήτων παροτρύνθηκαν να συμμετάσχουν στην επίτευξη των συνολικών στόχων της δράσης. Υπήρξε αξιόλογη συμβολή στη γνωστική βάση και παρήχθησαν σημαντικά νέα προϊόντα και υπηρεσίες.

β. Συστάσεις της ομάδας ανεξαρτήτων εμπειρογνωμόνων

Βάσει της αξιολόγησης της ενδιάμεσης φάσης TIDE, οι εμπειρογνώμονες διατύπωσαν στην έκθεσή τους τρεις γενικές συστάσεις και δεκατρείς ειδικές συστάσεις.

Οι τρεις γενικές συστάσεις της ομάδας είναι οι εξής:

- η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να συνεχίσει να υποστηρίζει μια ευρεία και ολοκληρωμένη δέσμη μέτρων που αφορούν τους ηλικιωμένους και τα άτομα με ειδικές ανάγκες, προκειμένου να προωθήσει την ανάπτυξη και την υιοθέτηση προϊόντων και υπηρεσιών της τεχνολογίας αποκατάστασης για διάφορα είδη χρηστών.

- ως αναπόσπαστο τμήμα αυτής της προσπάθειας, πρέπει να υπάρξουν πειστικές και επαρκώς χρηματοδοτούμενες δραστηριότητες έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης προς όφελος των ηλικιωμένων και των ατόμων με ειδικές ανάγκες, τόσο στο πλαίσιο του τομέα "Τεχνολογίες της Κοινωνίας των Πληροφοριών", όσο και σε άλλες περιοχές έρευνας.

- οι εν λόγω δραστηριότητες έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης θα πρέπει να συμπληρώνονται από ένα σθεναρό πλαίσιο κοινωνικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης που να επιτρέπει τη διάδοση και την υιοθέτηση των νέων συστημάτων και υπηρεσιών των Τεχνολογιών της Κοινωνίας των Πληροφοριών, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι ανάγκες των ηλικιωμένων και των ατόμων με ειδικές ανάγκες στο πνεύμα της "πρόσβασης για όλους".

Η δεκατρείς ειδικές συστάσεις της ομάδας αξιολόγησης καλύπτουν δράσεις, οι οποίες αποσκοπούν να συμβάλουν στην υλοποίηση των γενικών συστάσεων.

Δ. Απάντηση της Επιτροπής στις συστάσεις

α) Γενικές παρατηρήσεις

Είναι σαφώς ευκταίο να συνεχιστεί το έργο ΕΤΑ σε διαδοχικά κοινοτικά προγράμματα, όπου αυτό κρίνεται σκόπιμο. Στον εν λόγω τομέα, θα πρέπει να σημειωθεί ότι δόθηκε συνέχεια στα θέματα που εξετάζονται από κάθε μια από τις γραμμές δράσεις της ενδιάμεσης φάσης TIDE, πρώτον στο Τέταρτο Πρόγραμμα Πλαίσιο (1994-1998): πρόγραμμα "Εφαρμογές Τηλεματικής", Τομέας ατόμων με ειδικές ανάγκες και ηλικιωμένων, καθώς και στο τρέχον Πέμπτο Πρόγραμμα Πλαίσιο (1998-2002), εντός των δύο ειδικών προγραμμάτων που αναφέρονται παρακάτω.

Στο πρόγραμμα "Εφαρμογές Τηλεματικής" του Τετάρτου Προγράμματος Πλαισίου, Τομέας ατόμων με ειδικές ανάγκες και ηλικιωμένων, κατανεμήθηκαν 50 εκατομμύρια ECU κοινοτικής χρηματοδότησης σε 53 έργα ΕΤΑ και σε οριζόντιες δράσεις. Στο εν λόγω πρόγραμμα, δόθηκε μεγάλη έμφαση σε μια προσέγγιση "επικεντρωμένη στο χρήστη" κατά το σχεδιασμό των εφαρμογών και των συστημάτων για την ομάδα αποδεκτών των ατόμων με ειδικές ανάγκες και των ηλικιωμένων.

Οι συστάσεις της ομάδας σχετικά με τη συνέχιση της χρηματοδότησης ΕΤΑ και την αναγκαιότητα διασύνδεσης με τους τομείς πολιτικής που αφορούν τις ειδικές ανάγκες και τη γήρανση λαμβάνονται αυτή τη στιγμή υπόψη στις εν εξελίξει εργασίες του Πέμπτου Προγράμματος Πλαισίου της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για τις δραστηριότητες έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης (ΕΤΑ) (1998-2000), στο μέτρο που το πρόγραμμα πλαίσιο αποτελεί μια ολοκληρωμένη προσέγγιση της ΕΤΑ που βασίζεται στο διττό στόχο της αύξησης της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας και της βελτίωσης της ποιότητας ζωής των Ευρωπαίων πολιτών. Σημαντική πτυχή του Πέμπτου Προγράμματος Πλαισίου είναι ότι η χρηματοδότηση της ευρωπαϊκής έρευνας και ανάπτυξης πρέπει να συνδέεται σαφώς με τους στόχους της ευρωπαϊκής πολιτικής, οι οποίοι στην προκειμένη περίπτωση αναφέρονται σε πολιτικές στους τομείς της απασχόλησης και των κοινωνικών υποθέσεων, της εξάλειψης των διακρίσεων, της εκπαίδευσης, των πολιτικών προστασίας των καταναλωτών, της δημόσιας υγείας, των μεταφορών και άλλων.

Το Πέμπτο Πρόγραμμα Πλαίσιο εξετάζει ειδικότερα τα θέματα της γήρανσης και των ειδικών αναγκών σε δύο ειδικά προγράμματα: "Κοινωνία των πληροφοριών φιλική προς το χρήστη" (πρόγραμμα IST): Κεντρική Δράση 1. "Συστήματα και υπηρεσίες για τον πολίτη" και "Ποιότητα ζωής και διαχείριση εμβίων πόρων": Κεντρική Δράση 6. "Γήρανση του πληθυσμού και αναπηρίες" και Κεντρική Δράση 11. "Γενική έρευνα για τις αναπηρίες". Η χρηματοδότηση των εν λόγω τομέων ανέρχεται συνολικά σε περίπου 245 εκατομμύρια ευρώ. Ο συνεχής συντονισμός των προγραμμάτων εργασίας των εν λόγω δύο ειδικών προγραμμάτων διασφαλίζει τη μη επικάλυψη των προσπαθειών, καθώς και τον σωστό προσανατολισμό των προτάσεων που καλύπτουν τη μια ή την άλλη κεντρική δράση, προς τον πλέον κατάλληλο τομέα.

Οι συστάσεις της ομάδας υποστηρίζονται επίσης από τη νέα πρωτοβουλία της Επιτροπής υπό τον τίτλο "Ηλεκτρονική Ευρώπη - κοινωνία των πληροφοριών για όλους", η οποία εγκρίθηκε στις 8 Δεκεμβρίου 1999 (COM(1999)687). Μια από τις δράσεις της εν λόγω πρωτοβουλίας καλύπτει άμεσα τα άτομα με ειδικές ανάγκες, με σκοπό να "...διασφαλίσει την "ηλεκτρονική συμμετοχή" των ατόμων με ειδικές ανάγκες, λαμβάνοντας πλήρως υπόψη τις ανάγκες τους". Με την υποστήριξη των κρατών μελών, προβλέπεται ότι η εν λόγω πρωτοβουλία θα οδηγήσει σε ευρύτερη αποδοχή των νέων συστημάτων και υπηρεσιών των Τεχνολογιών της Κοινωνίας των Πληροφοριών, προκειμένου να ανταποκριθούν στις ανάγκες των ηλικιωμένων και των ατόμων με ειδικές ανάγκες στο πνεύμα της "πρόσβασης για όλους".

Στον τομέα της ενσωμάτωσης και της κοινωνικής ένταξης των ατόμων με ειδικές ανάγκες, αναπτύσσεται συνεχώς από την Επιτροπή το ευρωπαϊκό πλαίσιο κοινωνικής πολιτικής, σε πλήρη συνεργασία με τα κράτη μέλη, τους κοινωνικούς εταίρους και το σύνολο των Μη Κυβερνητικών Οργανισμών και άλλων φορέων του χώρου. Η πρόσφατη ανακοίνωση της Επιτροπής "Για μια Ευρώπη χωρίς φραγμούς για τα άτομα με ειδικές ανάγκες" (COM(2000)284) που εγκρίθηκε στις 12 Μαΐου του 2000, αποσκοπεί ειδικότερα σε μεγαλύτερη σύγκλιση και συμπληρωματικότητα μεταξύ των κοινοτικών πολιτικών και προγραμμάτων και σκιαγραφεί διάφορες πρωτοβουλίες της ΕΕ, οι οποίες πρέπει να προάγουν την ευρύτερη πρόσβαση σε βοηθητικές τεχνολογίες για τα άτομα με ειδικές ανάγκες.

β) Ειδικές συστάσεις

Οι δεκατρείς ειδικές συστάσεις της ομάδας αξιολόγησης εξετάζουν έναν αριθμό δράσεων που επαναβεβαιώνουν και ενισχύουν τις πέντε αρχές της ενδιάμεσης φάσης TIDE, οι οποίες είναι:

* Η αρχή της επικέντρωσης στο χρήστη (δράσεις 1, 2)

* Η αρχή του προσανατολισμού στην αγορά (δράσεις 3, 4)

* Η αρχή της καινοτομίας και της τεχνολογικής προσαρμογής (δράσεις 5, 6)

* Η αρχή της πολυεπιστημονικής προσέγγισης (δράσεις 7)

* Η αρχή της τεχνολογικής επαλήθευσης και (δράσεις 8)

* Μακροπρόθεσμα και άλλα θέματα (δράσεις 9, 10, 11, 12, 13).

Πολλά από τα σημεία τα οποία θίγονται στις συστάσεις έχουν ήδη εφαρμοστεί στο Πέμπτο Πρόγραμμα Πλαίσιο. Ειδικότερες απαντήσεις σε κάθε μία από τις υποδεικνυόμενες δράσεις δίνονται παρακάτω:

Αρχή της επικέντρωσης στο χρήστη: η δράση 1 συνιστά την ενδεδειγμένη συμμετοχή του χρήστη σε έργα ΕΤΑ και σημειώνει ότι αυτό πρέπει να αποτελέσει σημαντικό κριτήριο για την αξιολόγηση και επιλογή των προτάσεων.

Απάντηση: οι διαδικασίες αξιολόγησης για το πρόγραμμα IST συμπεριλαμβάνουν ειδική αναφορά στην "ποιότητα της εταιρικής σχέσης, στη συμμετοχή των χρηστών [δική μας υποσημείωση], καθώς και άλλων φορέων" στα έργα. Οι εν λόγω πτυχές λαμβάνονται υπόψη ειδικώς κατά τη διαδικασία αξιολόγησης, σε συνδυασμό με το Μέρος Β της πρότασης, κριτήριο 5. Διαχείριση και πόροι. Επιπλέον, στην τρίτη πρόσκληση υποβολής προτάσεων IST 2000, η σημασία της συμμετοχής των χρηστών και η αντιμετώπιση των αναγκών των χρηστών τονίζονται ειδικώς ως ένα από τα κριτήρια αξιολόγησης των προτάσεων, όπως περιγράφονται στον Οδηγό για την υποβολή προτάσεων IST, Μέρος 2Α και στις Κατευθυντήριες γραμμές για αξιολογητές IST.

Αρχή της επικέντρωσης στο χρήστη: η δράση 2 συνιστά να λαμβάνονται υπόψη τα ζητήματα ηθικής κατά την αξιολόγηση και επιλογή των προτάσεων, η δε τήρηση στα έργα των κατευθυντήριων γραμμών ηθικής πρέπει να ελέγχεται από την έναρξη των εργασιών.

Απάντηση: οι διαδικασίες αξιολόγησης για τις προτάσεις του προγράμματος IST απαιτούν ειδικότερα τα ζητήματα ηθικής να αξιολογούνται σε όλες τις περιπτώσεις που αυτά σχετίζονται με τις εργασίες της πρότασης. Οι διαδικασίες παρακολούθησης του έργου επιτρέπουν έλεγχο των ζητημάτων ηθικής μέσω της διαδικασίας αξιολόγησης από ομολόγους. Όπου κρίνεται σκόπιμο, μπορεί να απαιτηθεί από τους υπευθύνους των έργων να υποβάλουν ένα ή περισσότερα παραδοτέα στοιχεία, τα οποία να καταδεικνύουν τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίστηκαν τα ζητήματα ηθικής και την εμπειρία που έχει αποκτηθεί. Τα ζητήματα ηθικής τονίζονται ειδικότερα ως ένα από τα κριτήρια για την αξιολόγηση των προτάσεων, όπως περιγράφονται στον Οδηγό για την υποβολή προτάσεων IST, Μέρος 2Α και στις Κατευθυντήριες γραμμές για αξιολογητές IST.

Αρχή του προσανατολισμού στην αγορά: η δράση 3 συνιστά έναν νέο χρηματοδοτικό μηχανισμό για την υποστήριξη της υιοθέτησης των προϊόντων και υπηρεσιών των έργων έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης, ούτως ώστε να αξιοποιηθούν τα επιτεύγματα και τα οφέλη από χρήστες που είναι άτομα με ειδικές ανάγκες και ηλικιωμένοι.

Απάντηση: η Επιτροπή υποστηρίζει την υιοθέτηση των αποτελεσμάτων των έργων ΕΤΑ μέσω δραστηριοτήτων διάδοσης του προγράμματος για την Καινοτομία και μέσω δραστηριοτήτων που ενισχύουν τη συμμετοχή επενδυτών, λόγου χάρη, το Βήμα Επενδύσεων IST. Οι μελλοντικές δράσεις πρέπει να ενισχύουν την εν λόγω αρχή, προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι τα επιτυχή επιτεύγματα ενός έργου θα τύχουν εκμετάλλευσης με έναν ενδεδειγμένο τρόπο και ότι οι τελικοί χρήστες θα επωφεληθούν από το ερευνητικό έργο.

Αρχή του προσανατολισμού στην αγορά: η δράση 4 συνιστά να διεξαχθεί μελέτη, χρηματοδοτούμενη από την ΕΚ, για να εξεταστούν οι δυνατότητες της αγοράς για υιοθέτηση των έργων έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης στον τομέα της γήρανσης και των ειδικών αναγκών.

Απάντηση: η δοκιμαστική φάση του TIDE (1992-1994) συμπεριέλαβε το έργο HEART (Horizontal European Activities in Rehabilitation Technology): Οριζόντιες ευρωπαϊκές δραστηριότητες για την τεχνολογία αποκατάστασης, το οποίο διερεύνησε την αγορά για τα προϊόντα και τις υπηρεσίες της τεχνολογίας αποκατάστασης και άλλα συναφή ζητήματα. Κατά συνέπεια, οι πληροφορίες του HEART αποτέλεσαν βασικό κριτήριο για την κατανόηση των συνθηκών της αγοράς. Στο πλαίσιο του προγράμματος IST, είναι ευπρόσδεκτες προτάσεις για συνοδευτικά μέτρα, οι οποίες θα επιτρέψουν στη μελέτη να εξετάσει τις σημερινές και αναμενόμενες δυνατότητες της αγοράς στο συγκεκριμένο τομέα, ενώ θα δοθεί ιδιαίτερη προσοχή σε θέματα που αφορούν τους ηλικιωμένους. Ως τμήμα μιας τέτοιας μελέτης, τα κεντρικά έργα του Τετάρτου και του Πέμπτου Προγράμματος Πλαισίου μπορούν να επανεξεταστούν, προκειμένου να συμβάλουν από τη μεριά τους στην ανάλυση της αγοράς.

Αρχή της καινοτομίας και της τεχνολογικής προσαρμογής: η δράση 5 συνιστά τα σχέδια εργασιών για οιαδήποτε μελλοντικά προγράμματα στον εν λόγω τομέα να συμπεριλάβουν υπερσύγχρονη τεχνολογία, τόσο στους νέους τομείς, όσο και στους υφιστάμενους (π.χ. ρομποτική).

Απάντηση: εντός του πεδίου εφαρμογής του Πέμπτου Προγράμματος Πλαισίου, υπάρχουν ευκαιρίες χρηματοδότησης στο πλαίσιο των ειδικών προγραμμάτων, Τεχνολογίες της Κοινωνίας των Πληροφοριών και Ποιότητα ζωής, προκειμένου να εξεταστούν οι υπερσύγχρονες βοηθητικές τεχνολογίες και οι τεχνολογίες αποκατάστασης. Μέσω των δραστηριοτήτων διάδοσης, η Επιτροπή θα επιδιώξει να διασφαλίσει ότι όλες οι σχετικές προσκλήσεις υποβολής προσφορών και οι γραμμές δράσης γίνονται γνωστές σε μια όσο το δυνατόν ευρύτερη κοινότητα ερευνητών, παρόχων και χρηστών, μέσω του Διαδικτύου και των υπηρεσιών υποστήριξης προγράμματος.

Αρχή της καινοτομίας και της τεχνολογικής προσαρμογής: η δράση 6 συνιστά τα μελλοντικά προγράμματα να υποστηρίζουν την ανάπτυξη και τη χρήση καινοτόμων τεχνολογιών και την εφαρμογή των διαθέσιμων τεχνολογιών, οι οποίες μπορούν να οδηγήσουν σε εμπορεύσιμες λύσεις προς όφελος των χρηστών.

Απάντηση: η ανάπτυξη και η χρήση καινοτόμων τεχνολογιών και καινοτόμων εφαρμογών προβλέπεται στο Πέμπτο Πρόγραμμα Πλαίσιο, με ιδιαίτερη έμφαση στο ξεπέρασμα της υφιστάμενης σύγχρονης τεχνολογίας και στο ότι οι κοινοπραξίες πρέπει να δεσμευτούν στην εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων της εργασίας τους. Οι εν λόγω στόχοι παρουσιάζονται στη γραμμή δράσης IST 2000-I.2.1 για τα άτομα με ειδικές ανάγκες, συμπεριλαμβανομένων των αναπήρων και των ηλικιωμένων και έχουν τύχει περαιτέρω επεξεργασίας στον Οδηγό για την υποβολή προτάσεων IST, Μέρος 2Α και στις Κατευθυντήριες γραμμές για αξιολογητές IST.

Αρχή της πολυεπιστημονικής προσέγγισης: η δράση 7 συνιστά ένα κατάλληλο(α) ανεξάρτητο(α) δίκτυο(α) των κυριοτέρων φορέων που να διασφαλίζει(ουν) την τόσο αναγκαία ζεύξη μεταξύ των κοινοπραξιών έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης και εκείνων των κλάδων επιχειρήσεων, των δημοσίων οργανισμών και των Μη Κυβερνητικών Οργανισμών, όπου θα μπορούσαν να βρουν κατάλληλη εφαρμογή τα προϊόντα και οι υπηρεσίες.

Απάντηση: η εν λόγω σύσταση θα τεθεί υπόψη της επιτροπής IST προκειμένου να την συνεκτιμήσει σε σχέση με την περαιτέρω ανάπτυξη και υλοποίηση του ειδικού προγράμματος IST.

Αρχή της τεχνολογικής επαλήθευσης: η δράση 8 συνιστά τα επιτεύγματα του έργου να διαδίδονται στο δημόσιο χώρο προς όφελος των μελλοντικών εργασιών στον εν λόγω τομέα.

Απάντηση: αυτό προβλέπεται στις συμβατικές απαιτήσεις για τα έργα, τα οποία διεξάγονται στο πλαίσιο του ειδικού προγράμματος IST. Οι υπεύθυνοι των έργων ενθαρρύνονται ώστε οι στρατηγικές τους όσον αφορά τη διάδοση να έχουν ως στόχο το κατάλληλο κοινό με έναν ενδεδειγμένο τρόπο. Επιπλέον, η Επιτροπή διασφαλίζει την πρόσβαση στα αποτελέσματα της έρευνας δημοσίως μέσω του Διαδικτύου, χρησιμοποιώντας δυναμικές ζεύξεις, ούτως ώστε όλοι οι χρήστες της υπηρεσίας να μπορούν να εντοπίσουν και να έρθουν σε επαφή με εκείνα τα άτομα και έργα που σχετίζονται με τα ενδιαφέροντά τους.

Μακροπρόθεσμα και άλλα θέματα: οι δράσεις 9, 10, 11, 12, 13 συνιστούν:

- Τα μελλοντικά προγράμματα έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης στο εν λόγω τομέα πρέπει να υποστηρίζονται από καλώς στοχοθετημένες μακροπρόθεσμες οριζόντιες δράσεις που εστιάζουν σε "μη τεχνικά" ζητήματα. Εδώ περιλαμβάνεται η νομοθεσία, οι κανόνες και τα πρότυπα, η πιστοποίηση, οι κατευθυντήριες γραμμές και οι κοινωνικές και δημογραφικές συνθήκες. Πρέπει επίσης να περιλαμβάνουν κοινωνικά και ψυχολογικά στοιχεία σχετικά με την κατάσταση των ομάδων χρηστών.

- Πρέπει να δοθεί έμφαση σε μελλοντικά προγράμματα στην επικοινωνία και στη δικτύωση, προκειμένου να ευαισθητοποιηθούν όλοι οι σχετικοί φορείς - εθνικοί και ευρωπαϊκοί - στον τομέα της τεχνολογίας αποκατάστασης.

- Στο πλαίσιο των έργων πρέπει να υπάρξει σημαντική παρότρυνση για να αξιοποιηθούν τα αποτελέσματά τους μέσω άλλων δραστηριοτήτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως προγράμματα επιμόρφωσης, προγράμματα υποστήριξης μικρομεσαίων επιχειρήσεων και ούτως καθεξής.

- Πρέπει να διεξαχθεί εκτίμηση της διαχειριστικής ικανότητας των κοινοπραξιών ως αναπόσπαστο τμήμα της διαδικασίας επιλογής και διαπραγμάτευσης του έργου.

- Πρέπει να καθιερωθούν κατάλληλοι δείκτες και μηχανισμοί για την παρακολούθηση της διαχείρισης και της επίδοσης των έργων (τόσο κατά τη διάρκεια της συμβατικής περιόδου εκτέλεσης των εργασιών, όσο και μετά από αυτήν), ως προς τους στόχους των προγραμμάτων έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης.

Απάντηση: η Επιτροπή αποδέχεται τις εν λόγω συστάσεις και διαβεβαιώνει ότι καθεμία από αυτές έχει ληφθεί υπόψη στο πλαίσιο της διαχειριστικής δομής και των διαδικασιών του Πέμπτου Προγράμματος Πλαισίου. Τα μακροπρόθεσμα θέματα θα ενσωματωθούν επίσης στο σχεδιασμό του Έκτου Προγράμματος Πλαισίου.

Ε. Τελικές παρατηρήσεις

Η ενδιάμεση φάση TIDE είχε σε μεγάλο βαθμό αποτελεσματικό αντίκτυπο στους στόχους που είχαν τεθεί, εκτός από τις εργασίες που αφορούσαν τους ηλικιωμένους, οι οποίες πρέπει να εξακολουθήσουν να βρίσκονται στο επίκεντρο των μελλοντικών προγραμμάτων. Συμπεραίνεται ότι η ενδιάμεση φάση TIDE συνέβαλε θετικά στην επίτευξη των στόχων που είχαν τεθεί. Τα μαθήματα που εξήχθησαν από την αξιολόγηση χρησιμοποιήθηκαν κατά την επεξεργασία των συστάσεων στην έκθεση αξιολόγησης. Αυτά θα χρησιμεύσουν ως δείκτες για τα μελλοντικά προγράμματα.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Αξιολόγηση της ενδιάμεσης φάσης του

TIDE

(Τεχνολογική πρωτοβουλία υπέρ των ατόμων με ειδικές ανάγκες και των ηλικιωμένων)

1993 - 94

ΕΚΘΕΣΗ

Ομάδα αξιολόγησης

Πρόεδρος Jan-Ingvar Lindstrφm

Εισηγητής John Stallard

Dominic Bouwhuis Fritz Breimesser Massimo Campo

Roland Pouillie Catherine Varriot

Μάρτιος 2000

Γενική Διεύθυνση Κοινωνία των Πληροφοριών

Eφαρμογές σχετικά με τα άτομα με ειδικές ανάγκες και τους ηλικιωμένους

Published by

EUROPEAN COMMISSION

Information Society Directorate General

LEGAL NOTICE

Neither the European Commission nor any person acting on behalf of the Commission is responsible for the use which might be made of the following information

Also available on the Internet at http://www.cordis.lu/ist/ka1/special_needs/library.htm

Copyright: European Commission

Printed in Belgium

Περιεχόμενα

Προοίμιο 2

Εισαγωγή 2

Αξιολόγηση των επιτευγμάτων και των αποτελεσμάτων της πρωτοβουλίας 2

Συνολικές επιπτώσεις της ενδιάμεσης φάσης της πρωτοβουλίας TIDE. 2

Συστάσεις 2

Παράρτημα 1. Μέλη της ομάδας αξιολόγησης της ενδιάμεσης φάσης του TIDE 2

Παράρτημα 2.Αρμοδιότητες και μεθοδολογία αξιολόγησης της ενδιάμεσης φάσης

του TIDE 2

Προοίμιο

Η τεχνολογική πρωτοβουλία υπέρ των ατόμων με ειδικές ανάγκες και των ηλικιωμένων (TIDE) ήταν μία κοινοτική πρωτοβουλία για την προώθηση και εφαρμογή της τεχνολογίας με κύριο στόχο "την τόνωση της δημιουργίας εσωτερικής αγοράς για την τεχνολογία αποκατάστασης στην Ευρώπη, προκειμένου να διευκολυνθεί η κοινωνικοοικονομική ενσωμάτωση των ατόμων με ειδικές ανάγκες και των ηλικιωμένων".

Το μέρος της πρωτοβουλίας που είναι γνωστό ως "ενδιάμεση φάση" κάλυψε την περίοδο 1993-94. Στόχο είχε να αποτελέσει τον σύνδεσμο μεταξύ της δοκιμαστικής φάσης του TIDE η οποία άρχισε το 1991 και των δραστηριοτήτων έρευνας και ανάπτυξης που είχαν προβλεφθεί στο Πρόγραμμα Εφαρμογών Τηλεματικής, το οποίο ξεκίνησε το 1994.

Η παρούσα έκθεση παρουσιάζει την αξιολόγηση της ενδιάμεσης φάσης της πρωτοβουλίας TIDE, η οποία διενεργήθηκε από ομάδα ανεξαρτήτων εμπειρογνωμόνων. Βασίζεται στην εκτίμηση των επιτευγμάτων, των αποτελεσμάτων και των επιπτώσεων των δραστηριοτήτων, όπως απαιτεί η απόφαση του Συμβουλίου, της 21ης Σεπτεμβρίου 1993, η οποία συνιστά την νομική βάση της πρωτοβουλίας. Η ομάδα εκπόνησε επίσης ένα λεπτομερές υποστηρικτικό έγγραφο (μόνο στα αγγλικά), στο οποίο μπορεί κανείς να ανατρέξει και το οποίο διατίθεται στο Διαδίκτυο στην ακόλουθη ηλεκτρονική διεύθυνση:

http://www.cordis.lu/ist/ka1/special_needs/library.htm

Οι ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες, συνεπικουρούμενοι από τις υπηρεσίες της Επιτροπής, εξέτασαν, ανέλυσαν και αξιολόγησαν το έργο που έχει επιτελεστεί και τις επιπτώσεις της πρωτοβουλίας μεταξύ άλλων στον τομέα της τεχνολογίας αποκατάστασης, την ενιαία αγορά και την θέση των ατόμων με ειδικές ανάγκες και των ηλικιωμένων στην Ευρώπη.

Η αξιολόγηση πραγματοποιήθηκε το φθινόπωρο του 1999, ήτοι μετά την ολοκλήρωση του τελευταίου έργου της ενδιάμεσης φάσης του TIDE. Συνεπώς, τα αποτελέσματα της αξιολόγησης δεν θα μπορούσαν να επηρεάσουν τις μετέπειτα εργασίες στο πλαίσιο του Προγράμματος Εφαρμογών Τηλεματικής. Εντούτοις, η εκτίμηση σε μακροπρόθεσμη βάση της εν λόγω φάσης του TIDE παρέσχε αποτελέσματα τα οποία μπορούν ενδεχομένως να ληφθούν υπόψη για την ανάπτυξη του προγράμματος "Τεχνολογίες της κοινωνίας των πληροφοριών". Η διεξαγωγή της αξιολόγησης σε αυτό το στάδιο παρέσχε επίσης τη δυνατότητα να εκτιμηθούν σε πιο μακροπρόθεσμη βάση τα επιτεύγματα της ενδιάμεσης φάσης του TIDE.

Η ομάδα αξιολόγησης επιθυμεί να εκφράσει τις ευχαριστίες της προς όλα τα μέλη του προσωπικού της Επιτροπής που συμμετείχαν στην ενδιάμεση φάση, όπως επίσης και στην αξιολόγηση, για την σταθερή, εξειδικευμένη και προς το συμφέρον της υπηρεσίας υποστήριξή τους! Η ομάδα αξιολόγησης δεν θα μπορούσε να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις της χωρίς τη συνδρομή των υπηρεσιών της Επιτροπής.

Η ομάδα αξιολόγησης της ενδιάμεσης φάσης του TIDE.

Βρυξέλλες, Ιανουάριος 2000

Εισαγωγή

Η παρούσα έκθεση παρουσιάζει την αξιολόγηση της ενδιάμεσης φάσης 1993-94 της τεχνολογικής πρωτοβουλίας TIDE προκειμένου να υποβληθεί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο. Η αξιολόγηση διεξήχθη σύμφωνα με το άρθρο 4 της απόφασης 93/512/ΕΟΚ του Συμβουλίου, η οποία απαιτεί "στο τέλος της πρωτοβουλίας, να διεξάγεται για την Επιτροπή αξιολόγηση των αποτελεσμάτων που έχουν επιτευχθεί από ομάδα ανεξαρτήτων εμπειρογνωμόνων". Κατά την αξιολόγηση εξετάστηκαν τα επιτεύγματα, τα αποτελέσματα και οι επιπτώσεις της πρωτοβουλίας.

Αξιολόγηση των επιτευγμάτων και των αποτελεσμάτων της πρωτοβουλίας.

Η ενδιάμεση φάση της πρωτοβουλίας TIDE περιελάμβανε 55 έργα προώθησης και εφαρμογής της τεχνολογίας σε έξι τομείς εφαρμογής [3]:

[3] Τα έργα παρουσιάζονται στην έκδοση "Ενδιάμεση φάση του TIDE - Σύνοψη" (Δεκέμβριος 1994), που διατίθεται από την Γενική Διεύθυνση Κοινωνία των Πληροφοριών, Εφαρμογές σχετικά με τα άτομα με ειδικές ανάγκες και τους ηλικιωμένους, Τηλεομοιοτυπία +32 2 296 4260.

1. Πρόσβαση στην τεχνολογία και σε συναφείς υπηρεσίες

2. Κατ'οίκον διαβίωση και εξ'αποστάσεως φροντίδα

3. Κινητικότητα και μεταφορές

4. Τεχνολογίες ελέγχου και χειρισμού

5. Αποκατάσταση και βελτίωση των λειτουργικών ικανοτήτων

6. Θέματα σχετικά με τον χρήστη και την αγορά.

Καταγράφησαν και αναλύθηκαν τα επιτεύγματα κάθε έργου (εκθέσεις, πρωτοτυπικά συστήματα, τεχνικές διατάξεις επίδειξης, προϊόντα και υπηρεσίες, πληροφοριακό υλικό και δραστηριότητες διάδοσης). Στην αξιολόγηση συμπεριελήφθησαν επίσης πρόσθετες πληροφορίες σχετικά με τις οριζόντιες δράσεις (δικτύωση, δραστηριότητες τυποποίησης και εργαστήρια) και την ευρύτερη διάδοση των αποτελεσμάτων.

Δόθηκε επίσης ιδιαίτερη προσοχή στις πέντε αρχές με τις οποίες πρέπει να συμμορφούνται οι εργασίες κάθε έργου :

* Αρχή της επικέντρωσης στο χρήστη

* Αρχή του προσανατολισμού στην αγορά

* Αρχή της καινοτομίας και της τεχνολογικής προσαρμογής

* Αρχή της πολυεπιστημονικής προσέγγισης

* Αρχή της τεχνολογικής επαλήθευσης.

Κατά την εξέταση των αποτελεσμάτων, η ομάδα αξιολόγησης εντόπισε μεγάλες παρεκκλίσεις όσον αφορά τα επιτεύγματα των έργων και τον βαθμό στον οποίο τα έργα συμμορφούνταν με τις πέντε αρχές. Εντοπίστηκαν επίσης διαφορές μεταξύ των έξι τομέων εφαρμογής όσον αφορά την συνολική επιτυχία των επιτευγμάτων τους ως προς την εκμετάλλευση και την υιοθέτησή τους από την αγορά.

Η ευθύνη διάδοσης των αποτελεσμάτων αντιμετωπίστηκε με σοβαρότητα από πολλές κοινοπραξίες. Ειδικότερα, οι επαφές με τον τύπο και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας συνεχίστηκαν και μετά την ολοκλήρωση των έργων. Πραγματοποιήθηκαν επίσης πολλές τεχνικές ή επιστημονικές δημοσιεύσεις, βάσει του έργου που επιτελέστηκε στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας.

Συνολικές επιπτώσεις της ενδιάμεσης φάσης της πρωτοβουλίας TIDE.

Στηριζόμενη στη δυναμική που δημιούργησε η δοκιμαστική φάση του TIDE, η ενδιάμεση φάση του TIDE ήταν μια τεχνολογική πρωτοβουλία η οποία, όπως και η προηγούμενή της, σημείωσε επιτυχία ως συντονισμένη δράση, συνενώνοντας μια ποικιλόμορφη ομάδα οργανισμών, εργαζομένων και χρηστών στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Κοινότητας.

Η ομάδα καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, μολονότι δεν ήταν πρωταρχικός της στόχος, η ενδιάμεση φάση του TIDE συνέβαλε σημαντικά στην ανάδειξη του προκανονιστικού και προανταγωνιστικού έργου έρευνας και ανάπτυξης για προϊόντα και υπηρεσίες που είχαν στόχο τις ανάγκες των ατόμων με ειδικές ανάγκες και των ηλικιωμένων στην Ευρώπη.

Συνολικά, η σημαντικότερη επίπτωση της ενδιάμεσης φάσης του TIDE όσον αφορά την κοινωνικοοικονομική ενσωμάτωση ήταν μάλλον η διεύρυνση των αντιλήψεων του μέσου πολίτη σχετικά με το τι είναι δυνατό για τα άτομα με ειδικές ανάγκες και τους ηλικιωμένους, εφόσον διατίθενται οι νέες τεχνολογίες.

Τα εργαλεία για την βελτίωση της επικοινωνίας, του προσανατολισμού και της κινητικότητας των ατόμων με αισθητηριακές, κινητικές ή/και γνωστικές ανεπάρκειες βοήθησαν να καταδειχθεί η επίπτωση που μπορεί να έχει η τεχνολογία στο να καταστούν τα άτομα ικανά να συμμετάσχουν στην κοινωνία. Ορισμένοι τομείς εφαρμογής καταδεικνύουν ότι σημειώθηκε αξιόλογη βελτίωση στις δυνατότητες ανεξάρτητης διαβίωσης μέσω της χρήσης νέων τεχνολογιών.

Γεφυρώνοντας το χάσμα μεταξύ καινοτόμου έρευνας και χρηστών, η ενδιάμεση φάση του TIDE αύξησε τις δυνατότητες δημιουργίας μιας ενιαίας αγοράς για την τεχνολογία αποκατάστασης στην Ευρώπη και διευκόλυνε την ενσωμάτωση των ατόμων με ειδικές ανάγκες και των ηλικιωμένων στην κοινότητα. Οι οριζόντιες δράσεις συνέβαλαν επίσης στην κατανόηση και την ανάπτυξη ευρείας υποδομής που αποτελεί τη βάση της αγοράς.

Συστάσεις

Βάσει της αξιολόγησης της ενδιάμεσης φάσης της πρωτοβουλίας TIDE- και αναγνωρίζοντας την συνεχιζόμενη σημασία του εν λόγω τομέα εργασίας τόσο για τους χρήστες, όσο και για τον τομέα της τεχνολογίας αποκατάστασης στην Ευρώπη, η ομάδα αξιολόγησης προβαίνει στις ακόλουθες κύριες συστάσεις:

Η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να συνεχίσει να υποστηρίζει μια ευρεία και ολοκληρωμένη δέσμη μέτρων που αφορούν τους ηλικιωμένους και τα άτομα με ειδικές ανάγκες, προκειμένου να προωθήσει την ανάπτυξη και την υιοθέτηση προϊόντων και υπηρεσιών της τεχνολογίας αποκατάστασης για διάφορα είδη χρηστών.

Ως αναπόσπαστο τμήμα αυτής της προσπάθειας, πρέπει να υπάρξουν πειστικές και επαρκώς χρηματοδοτούμενες δραστηριότητες έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης προς όφελος των ηλικιωμένων και των ατόμων με ειδικές ανάγκες τόσο στο πλαίσιο του τομέα "Τεχνολογίες της κοινωνίας των πληροφοριών", όσο και σε άλλες περιοχές έρευνας.

Οι εν λόγω δραστηριότητες έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης θα πρέπει να συμπληρώνονται από ένα σημαντικό πλαίσιο κοινωνικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης που να επιτρέπει την διάδοση και την υιοθέτηση των συστημάτων και των υπηρεσιών των νέων Τεχνολογιών της Κοινωνίας των Πληροφοριών προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι ανάγκες των ηλικιωμένων και των ατόμων με ειδικές ανάγκες στο πνεύμα της "πρόσβασης για όλους".

Αυτή η συνολική προσέγγιση προϋποθέτει μεγαλύτερη σύγκλιση και συμπληρωματικότητα μεταξύ των κοινοτικών προγραμμάτων και των κονδυλίων του προϋπολογισμού, όπου θα συμπεριλαμβάνονται όχι μόνο ερευνητικά προγράμματα αλλά επίσης και εκείνα που αφορούν την ανάπτυξη και την εφαρμογή πολιτικής. Η ομάδα αξιολόγησης είναι πεπεισμένη ότι υπάρχει ένα ξεκάθαρο θέμα που αφορά την διασύνδεση των διαφόρων δράσεων μεταξύ τους προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι κατάλληλες τεχνολογίες διατίθεται για να αντιμετωπιστούν οι ανάγκες των ατόμων με ειδικές ανάγκες και των ηλικιωμένων.

Η ομάδα αξιολόγησης συνιστά ειδικά τις κάτωθι δράσεις που διαρθρώνονται σύμφωνα με τις πέντε αρχές της ενδιάμεσης φάσης του TIDE, όπως σκιαγραφούνται παραπάνω:

Αρχή της επικέντρωσης στο χρήστη

1. Η συμμετοχή του χρήστη πρέπει να αποτελεί σημαντικό κριτήριο κατά την αξιολόγηση και την επιλογή των προτάσεων. Οι χρήστες αποτελούν ένα ευρύ φάσμα ομάδων ατόμων και ιδρυμάτων με διαφορετικές ανάγκες και ευθύνες. Η συμμετοχή του χρήστη πρέπει να συμπεριλαμβάνεται στα έργα έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης σε επίπεδα και μορφές που ενδείκνυται για τις ανάγκες κάθε επιμέρους έργου.

2. Όπου αυτό κρίνεται σκόπιμο θα πρέπει να τηρούνται κατά την εκτέλεση των έργων κατευθυντήριες γραμμές δεοντολογίας. Αυτές πρέπει να αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα του έργου από την έναρξη των εργασιών. Ανάλογη βαρύτητα πρέπει να δίδεται στα εν λόγω θέματα κατά την αξιολόγηση και επιλογή των προτάσεων. Τα έργα πρέπει να παρακολουθούνται εκ του σύνεγγυς προκειμένου να διασφαλιστεί ότι πληρούνται τα εν λόγω πρότυπα.

Αρχή του προσανατολισμού στην αγορά

3. Πρέπει να επινοηθεί ένας μηχανισμός χρηματοδότησης προκειμένου να υποστηριχθεί η υιοθέτηση προϊόντων και υπηρεσιών από τα έργα έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης. Χρειάζονται νέες δομές και μηχανισμοί προκειμένου να προσδιοριστούν και να επιλεγούν υψηλής αξίας πρωτοτυπικά έργα και υπηρεσίες και να διοχετευθούν ταχύτερα στις αγορές αποδέκτες τους. Σκοπός πρέπει να είναι η βελτίωση των επιτευγμάτων και των ωφελειών για τα άτομα με ειδικές ανάγκες και τους ηλικιωμένους.

4. Πρέπει να διεξαχθεί μελέτη με κοινοτική χρηματοδότηση για να εξεταστούν οι δυνατότητες της αγοράς για υιοθέτηση των έργων έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης στον τομέα της γήρανσης και των ειδικών αναγκών. Η μελέτη πρέπει να καλύπτει τον ρόλο των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων και των μεγάλων εταιριών, καθώς και τις αγορές της τεχνολογίας αποκατάστασης και των καταναλωτών (τόσο για τους ηλικιωμένους όσο και για τα άτομα με ειδικές ανάγκες), προσδιορίζοντας τους φορείς, τις δυνάμεις και τους μηχανισμούς που είναι δυνατόν να προωθήσουν την ανάπτυξη της(των) αγοράς(αγορών) της τεχνολογίας αποκατάστασης.

Αρχή της καινοτομίας και της τεχνολογικής προσαρμογής

5. Τα σχέδια εργασίας για οιαδήποτε μελλοντικά προγράμματα στο εν λόγω πεδίο πρέπει να περιλαμβάνουν υπερσύγχρονη τεχνολογία τόσο σε νέους, όσο και σε υπάρχοντες τομείς (π.χ. ρομποτική). Κατά την προετοιμασία των μελλοντικών σχεδίων εργασίας, πρέπει να εξεταστούν οι τομείς οι οποίοι μέχρι σήμερα έχουν επωφεληθεί λιγότερο από τις νέες τεχνολογίες (όπως οι ανάγκες των ατόμων με γνωστικές ή μαθησιακές ειδικές ανάγκες).

6. Τα μελλοντικά προγράμματα πρέπει να υποστηρίζουν την ανάπτυξη και χρήση καινοτόμων τεχνολογιών και την εφαρμογή των διαθέσιμων τεχνολογιών, οι οποίες μπορούν να οδηγήσουν σε εμπορικώς αξιοποιήσιμες λύσεις προς όφελος των χρηστών.

Αρχή της πολυεπιστημονικής προσέγγισης

7. Κατάλληλο(α) ανεξάρτητο(α) δίκτυο(α) των κυριότερων φορέων πρέπει να διασφαλίζει(ουν) την τόσο αναγκαία σύνδεση μεταξύ των κοινοπραξιών έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης και του χώρου των επιχειρήσεων, των δημοσίων οργανισμών και των μη κυβερνητικών οργανώσεων όπου θα μπορούσαν να εφαρμοστούν κατάλληλα τα προϊόντα και οι υπηρεσίες. Η εν λόγω ομάδα πρέπει να περιλαμβάνει υψηλού επιπέδου εμπειρογνώμονες, που διορίζονται από τα κράτη μέλη.

Αρχή της τεχνολογικής επαλήθευσης.

8. Τα επιτεύγματα του έργου πρέπει να διαδίδονται στο δημόσιο χώρο προς όφελος των μελλοντικών εργασιών στον εν λόγω τομέα. Πρέπει να περιλαμβάνονται προς διάδοση τα αποτελέσματα όλων των έργων, ακόμη και εκείνων που δεν επέτυχαν απολύτως τους στόχους τους.

Μακροπρόθεσμες δράσεις και άλλα θέματα

9. Τα μελλοντικά προγράμματα έρευνας και τεχνολογικής ανάτπυξης στο εν λόγω πεδίο πρέπει να υποστηρίζονται από καλώς στοχοθετημένες, μακροπρόθεσμες οριζόντιες δράσεις που επικεντρώνονται σε "μη τεχνικά" θέματα. Αυτές πρέπει να περιλαμβάνουν τη νομοθεσία, τις νόρμες και τα πρότυπα, την πιστοποίηση, τις κατευθυντήριες γραμμές και τις κοινωνικές και δημογραφικές συνθήκες. Πρέπει επίσης να ενσωματώνουν κοινωνικά και ψυχολογικά στοιχεία σχετικά με τις συνθήκες των ομάδων χρηστών.

10. Στα μελλοντικά προγράμματα πρέπει να δοθεί έμφαση στην επικοινωνία και τη δικτύωση προκειμένου να ευαισθητοποιηθούν όλοι οι σχετικοί φορείς-εθνικοί και ευρωπαϊκοί- στο πεδίο της τεχνολογίας αποκατάστασης.

11. Τα έργα πρέπει να χαίρουν σημαντικής ενθάρρυνσης προκειμένου να αναπτύξουν τα αποτελέσματα τους μέσω και άλλων δραστηριοτήτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως επιμορφωτικά προγράμματα, προγράμματα υποστήριξης μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων κλπ.

12. Η εκτίμηση της διαχειριστικής ικανότητας των κοινοπραξιών πρέπει να διεξάγεται ως αναπόσπαστο τμήμα της διαδικασίας επιλογής του έργου και της διαδικασίας διαπραγματεύσεων.

13. Πρέπει να καθιερωθούν κατάλληλοι δείκτες και μηχανισμοί για την παρακολούθηση της διαχείρισης και της εκτέλεσης των έργων (τόσο κατά τη διάρκεια όσο και μετά την συμβατική εργασία) ως προς τους στόχους των προγραμμάτων έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης.

Παράρτημα 1. Μέλη της ομάδας αξιολόγησης της ενδιάμεσης φάσης του TIDE

Πρόεδρος:

Δρ. Jan-Ingvar Lindstrφm

Everycom

Trδkvista bygata 40

S-178 37 Ekerφ, Σουηδία

Εισηγητής:

Κος John Stallard

ORLAU

The Robert Jones and Agnes Hunt Hospital

Oswestry SY10 7AG, Shropshire, Ηνωμένο Βασίλειο

Άλλα μέλη της ομάδας:

Καθηγητής Dominic Bouwhuis

Eindhoven University of Technology

PO Box 513

NL-5600 Eindhoven, Κάτω Χώρες

Διπλωματούχος Μηχανικός Fritz Breimesser

Siemens AG

Corporate Research and Development

Paul-Gossen-Strasse, 100

D-91050 Erlangen, Γερμανία

Δρ. Massimo Campo

FORCE: Worldwide Support for Print Handicapped

Piazza S. Bartolomeo dell'Olivella 85/C

I-16125 Genova, Ιταλία

Κος Roland Pouillie

Landsbond der Christelijke Mutualiteiten

SOLIVAL Vlaanderen VZW

Haachtsesteenweg, 579

Postbus 40

B-1031 Brussels, Βέλγιο

Κα Catherine Varriot

France Telecom

BGP/DMGP/MO/TH

23, place de Catalogne

75698 PARIS Cedex 14, Γαλλία

Παράρτημα 2. Αρμοδιότητες και μεθοδολογία αξιολόγησης της ενδιάμεσης φάσης του TIDE

* ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ

Άρθρο 4 της οδηγίας αριθ. 93/512/EΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Σεπτεμβρίου 1993, σχετικά με την "Κοινοτική τεχνολογική πρωτοβουλία υπέρ των ατόμων με ειδικές ανάγκες και των ηλικιωμένων (TIDE) (1993 έως 1994)"

* ΠΕΔΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ

Η αξιολόγηση θα περιλαμβάνει όλες τις δραστηριότητες της ενδιάμεσης φάσης του TIDE από την έναρξη της πρωτοβουλίας το 1993 έως την ολοκλήρωση των τελευταίων έργων το 1998. Θα εξεταστεί η αποδοτικότητα, η αποτελεσματικότητα και η συνάφεια του προγράμματος και των κυριοτέρων επιτευγμάτων, ειδικά όσον αφορά τον σκοπό της "... ενθάρρυνσης της δημιουργίας εσωτερικής αγοράς για την τεχνολογία αποκατάστασης στην Ευρώπη, ώστε να διευκολυνθεί η κοινωνικοοικονομική ενσωμάτωση των ατόμων με ειδικές ανάγκες και των ηλικιωμένων." (Απόφαση του Συμβουλίου, Επίσημη Εφημερίδα L 240. της 25.9.1993, σ. 45 και Παράρτημα I).

Θα συμπεριληφθούν οι ακόλουθες πτυχές:

1. εφαρμογή της ενδιάμεσης φάσης της πρωτοβουλίας TIDE : οργανωτικές πτυχές

2. κυριότερες δραστηριότητες του προγράμματος, έργα ΕΤΑ, υποστηρικτικές δράσεις, διασκέψεις, εργαστήρια, άλλες οριζόντιες δράσεις και οι εργασίες της τεχνικής επιτροπής.

3. αποτελέσματα της πρωτοβουλίας, όπου συμπεριλαμβάνονται η εκμετάλλευση, η διάδοση και οι προσδιορίσιμες επιπτώσεις (αναγνωρίζοντας ότι μπορεί εντούτοις ορισμένες από τις επιπτώσεις να αναμένεται να εκδηλωθούν κατά τη διάρκεια των ερχόμενων ετών).

* ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

Η αξιολόγηση θα διεξαχθεί από ανεξάρτητη ομάδα αξιολόγησης που αποτελείται από επτά υψηλού επιπέδου εμπειρογνώμονες (από τον βιομηχανικό χώρο, τον πανεπιστημιακό χώρο, τους χρήστες) στην οποία θα αφιερώσει ο καθένας 12 ημέρες. Η ομάδα συνεπικουρείται από τη Γραμματεία Αξιολόγησης που παρέχεται από τις υπηρεσίες της Επιτροπής (ΓΔ Κοινωνία των Πληροφοριών, μονάδα Β2), με 3 εμπειρογνώμονες της ΕΚ και προσωπικό γραμματείας.

Η ομάδα θα αρχίσει τις εργασίες της τον Οκτώβριο του 1999. Θα πραγματοποιηθούν τέσσερεις συνεδριάσεις της ομάδας αξιολόγησης στις Βρυξέλλες για 6 συνολικά ημέρες. Η τελική έκθεση θα ολοκληρωθεί έως το τέλος του 1999.

* ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

1. Πρώτη συνεδρίαση της ομάδας : προσδιορισμός των στόχων και κριτήρια αξιολόγησης. προσδιορισμός των πηγών δεδομένων, ανάπτυξη του σχεδίου αξιολόγησης, πρόχειρο ερωτηματολόγιο για τα έργα, σκιαγράφηση της τελικής έκθεσης.

2. Μελέτη τεκμηρίωσης των φακέλων του έργου και των παραδοτέων στοιχείων, στατιστική ανάλυση, έρευνα μέσω ερωτηματολογίου όλων των 55 έργων. Δραστηριότητες και αποτελέσματα που δεν βασίζονται στο έργο, π.χ. διασκέψεις, εργαστήρια, δραστηριότητες διάδοσης και άλλες οριζόντιες δραστηριότητες. Προετοιμασία του προς ανάλυση υλικού. Η Γραμματεία Αξιολόγησης θα ετοιμάσει και θα αναλύσει για λογαριασμό της ομάδα αξιολόγησης το υλικό που προορίζεται για ενδελεχή εξέταση και αξιολόγηση από αυτήν.

3. Δεύτερη συνεδρίαση: παρουσίαση και συζήτηση της αρχικής ανάλυσης που βασίζεται στο αντικειμενικό μέτρο των εισροών και εκροών που στηρίζονται στα κριτήρια αξιολόγησης. Καταγραφή της ανάλυσης: προκαταρκτικά αποτελέσματα. Ειδική εκτίμηση των θεμάτων της πρωτοβουλίας. σφαιρική εκτίμηση των αποτελεσμάτων με βάση τα κριτήρια όπως ορίζονται από την ομάδα αξιολόγησης. συμφωνία επί της διάρθρωσης και των στοιχείων της τελικής έκθεσης.

4. Τρίτη και τέταρτη συνεδρίαση : συζήτηση και ολοκλήρωση του σχεδίου της τελικής έκθεσης.

5. Εκπόνηση της τελικής έκθεσης και υποβολή στο Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή.