ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Κ0Μ(94) 163 τελικό 
Βρυξέλλες, 15.09.1994 
ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΓ ΕΠΙΤΡΠΠΗΓ 
σχετικά με την υλοποίηση της 
Οδηγίας του Συμβουλίου της 11ης Δεκεμβρίου 1986 σχετικά με 
την εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης ανδρών και 
γυναικών που ασκούν ανεξάρτητη δραστηριότητα 
συμπεριλαμβανομένης της γεωργικής, καθώς και για την 
προστασία της μητρότητας (86/613/ΕΟΚ) 
ο 
ο ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 
Εισαγωγή 
Μέρος 1 : Στόχοι και κύριες διατάξεις της οδηγίας 86/613 
Μέρος 2 : Επισκόπηση της κατάστασης στα κράτη μέλη από 30/6/93 
1. Βέλγιο 
2.Δανία 
3. Γερμανία 
4. Ελλάδα 
5. Ισπανία 
6. Γαλλία 
7. Ιρλανδία 
8. Ιταλία 
9. Λουξεμβούργο 
10.Κάτω Χώρες 
11 .Πορτογαλία 
12.Ηνωμένο Βασίλειο 
Μέρος 3 : Συμπεράσματα 
Παράρτημα : Οδηγία 86/613/ΕΟΚ 
Εισαγωγή 
Το Συμβούλιο εξέδωσε στις 11 Δεκεμβρίου 1986 οδηγία σχετικά με την εφαρμογή της 
αΡΧή< *η£ ίοης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών που ασκούν ανεξάρτητη 
δραστηριότητα, συμπεριλαμβανομένης της γεωργικής, καθώς και για την προστασία 
των αυτοαπασχολουμένων γυναικών κατά την εγκυμοσύνη και τη μητρότητα. 
Το άρθρο 12 της οδηγίας αυτής απαιτεί να θέτουν τα κράτη μέλη σε ισχύ τις 
αναγκαίες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις προκειμένου 
να συμμορφωθούν με την παρούσα οδηγία μέχρι της 30 Ιουνίου 1989 το αργότερο. 
Εντούτοις, αν ένα κράτος μέλος, για να συμμορφωθεί προς τα άρθρο 5, οφείλει να 
τροποποιήσει τη νομοθεσία του τη σχετική με τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις 
των συζύγων, η παραπάνω προθεσμία παρατείνεται έως τις 30 Ιουνίου 1991. 
Το άρθρο 13, εξάλλου, προβλέπει ότι τα κράτη μέλη διαβιβάζουν στην Επιτροπή όλα 
τα χρήσιμα στοιχεία που θα της επιτρέψουν την κατάρτιση έκθεσης που θα υποβάλει 
στο Συμβούλιο για την εφαρμογή της παρούσας οδηγίας. Για το σκοπό αυτό 
διαβιβάστηκε ερωτηματολόγιο στα κράτη μέλη τον Φεβρουάριο του 1991. Οι 
απαντήσεις στο ερωτηματολόγιο παραλήφθηκαν από τα Κράτη Μέλη κατά το διάστημα 
1991- 1993. Πρέπει να σημειωθεί ότι μπορεί να υπάρχουν πρόσφατες εξελίξεις στα 
Κράτη Μέλη οι οποίες δεν έχουν ληφθεί υπόψη εδώ. 
Η έκθεση αυτή καταρτίστηκε με βάση τις απαντήσεις που έδωσαν τα κράτη μέλη στο 
εν λόγω ερωτηματολόγιο, τις εργασίες του δικτύου της Επιτροπής για την εφαρμογή 
των οδηγιών των σχετικών με την ισότητα μεταχείρισης και τη συμβολή των μελών 
της Συμβουλευτικής Επιτροπής για την ισότητα ευκαιριών μεταξύ γυναικών και 
ανδρών. 
ΜΕΡΟΣ Ι: Κύριοι στόνοι και διατά£εΐ€ xvc oôtiviac 86/613/ΕΟΚ 
Παρόλο που οι προηγούμενες οδηγίες σχετικά με την ισότητα μεταχείρισης μεταξύ γυναικών και 
ανδρών (76/207 και 77/117) είχαν αρκετά ευρύ πεδίο εφαρμογής, αυτές δεν ελάμβαναν επαρκώς 
υπόψη την ιδιαίτερη και ειδική κατάσταση των ανεξάρτητων εργαζομένων ανδρών και γυναικών και 
κυρίως την κατάσταση των αυτοαπασχολουμένων με ασαφές επαγγελματικό καθεστώς (ούτε εταίροι 
ούτε μισθωτοί). Η οδηγία του 1986 απέβλεπε στον καθορισμό της ειδικής συνεισφοράς αυτών των 
αυτοαπασχολουμένων στο εισόδημα της οικογενείας, την αναγνώριση για τους συζύγους που είναι 
βοηθοί ή συνεργάτες οικογενειακής επιχείρησης σαφώς καθορισμένου επαγγελματικού καθεστώτος 
και την καθιέρωση δικαιωμάτων κοινωνικής ασφάλισης για τα εν λόγω άτομα. 
Η οδηγία αυτή καλύπτει: 
α) Τους ανεξάρτητους επαγγελματίες, δηλαδή κάθε πρόσωπο που ασκεί κερδοσκοπική 
δραστηριότητα για δικό του λογαριασμό σύμφωνα με τους όρους που προβλέπονται στην 
εθνική νομοθεσία, συμπεριλαμβανομένων και των γεωργών, καθώς και όσων ασκούν 
ελεύθερο επάγγελμα. (Άρθρο 2 α)) 
β) Τους συζύγους που δεν είναι μισθωτοί οι'πε συνεταίροι και οι οποίοι συμμετέχουν 
συστηματικά, σύμφωνα με τους όρους της εθνικής νομοθεσίας, στη δραστηριότητα τον 
ανεξάρτητου επαγγελματία, ασκώντας είτε τα ίδια είτε παρεπόμενα καθήκοντα (Αρθρο 2 β)) 
Ο σύζυγος ανεξάρτητου εργαζομένου που συμμετέχει συστηματικά στην οικονομική δραστηριότητα 
μπορεί να υπάγεται σε μια από τις ακόλουθες κατηγορίες: 
άτομο που απασχολείται στις δραστηριότητες του συζύγου του ως συνεταίρος στο πλαίσιο 
μιας εταιρείας -
άτομο που συμμετέχει στις δραστηριότητες του συζύγου του και λαμβάνει αμοιβή υπό 
καθεστώς μισθωτού -
απασχολούμενο άτομο που συμμετέχει συστηματικά στη δραστηριότητα του 
συζύγου/ανεξάρτητου εργαζομένου χωρίς αμοιβή και χωρίς εργασιακό καθεστώς. 
Επιπλέον, στη Γαλλία δημιουργήθηκε νέα κατηγορία καθεστώτος (συνεργάτης σύζυγος) για 
συζύγους ανεξαρτήτων εργαζομένων στο εμπόριο και τη βιοτεχνία1. 
ιΓΙαρ'όλο που ο όρος αυτός περιγράφει ακριβέστερα την πραγματική συμβολή του 
συζύγου στην οικονομική δραστηριότητα της οικογενειακής επιχείρησης πιστεύουμε 
ότι για λόγους σαφήνειας ο όρος πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο για να 
υποδηλώνει το ειδικό καθεστώς που προβλέπεται από το γαλλικό δίκαιο. Οι σύζυγοι 
κατά την έννοια του άρθρου 2β της οδηγίας θα αναφέρονται στο εξής με τον όρο 
"σύζυγοι βοηθοί" για τους σκοπούς της έκθεσης αυτής. 
Κατά την οδηγία χρησιμοποιείται ο πρότυπος ορισμός της αρχής της ίσης μεταχείρισης, ο οποίος 
χρησιμοποιείται και στις άλλες οδηγίες σχετικά με την ισότητα, σύμφωνα με τον οποίο δεν πρέπει 
να υφίστανται διακρίσεις με βάση το φύλο, είτε άμεσα είτε έμμεσα, με ιδιαίτερη αναφορά στο γαμικό 
ή οικογενειακό καθεστώς (άρθρο 3). 
Το Αρθρο 4 της οδηγίας απαιτεί να λαμβάνουν τα κράτη μέλη τα απαραίτητα μέτρα για την 
κατάργηση οποιωνδήποτε εθνικών διατάξεων που αντιβαίνουν στην αρχή της ίσης μεταχείρισης, όπως 
αυτή ορίζεται στην οδηγία 76/207/ΕΟΚ. Ιδιαίτερη μνεία γίνεται για την εγκατάσταση, τον εξοπλισμό 
ή την επέκταση επιχείρησης ή την έναρξη ή την επέκταση οποιασδήποτε άλλης μορφής 
δραστηριότητας αυτοαπασχόλησης, συμπεριλαμβανομένης της πρόσβασης σε οικονομικές 
διευκολύνσεις. 
Το Άρθρο 5 υποχρεώνει τα κράτη μέλη να μεριμνούν ώστε οι προϋποθέσεις για τη σύσταση εταιρείας 
μεταξύ συζύγων να μην είναι πιο περιοριστικές από εκείνες που ισχύουν μεταξύ ατόμων που δεν 
είναι σύζυγοι μεταξύ τους. 
Το Αρθρο 6 αφορά την κοινωνική ασφάλιση του συζύγου-βοηθού. Προβλέπει ότι εφόσον υφίσταται 
ανταποδοτικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης, τα κράτη μέλη πρέπει να μεριμνο\>ν ώστε να 
καταβάλλουν οι σύζυγοι-βοηθοί εθελοντικές συνεισφορές σε ένα σύστημα ασφάλισης, εφόσον δεν 
καλύπτονται ήδη από το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης του αυτοαπασχολούμενου συζύγου. 
Το Αρθρο 7 καθιερώνει γενική υποχρέωση των κρατών μελών να εξετάζουν πώς μπορεί να 
ενθαρρυνθεί η αναγνώριση της εργασίας των συζύγων-βοηθών και να μελετούν όλα τα κατάλληλα 
διαβήματα για το σκοπό αυτό. Πρέπει να τονιστεί, όμως, ότι αυτό δεν υποχρεώνει τα κράτη μέλη να 
αναλαμβάνουν ιδιαίτερη δράση ούτε καν οποιαδήποτε δράση με αυτό το στόχο. 
Το Αρθρο 8 απαιτεί να μελετήσουν τα κράτη μέλη το θέμα της παροχής βοήθειας κατά την 
εγκυμοσύνη και τη μητρότητα υπέρ των αυτοαπασχολουμένων γυναικών και των συζύγων 
αυτοαπασχολουμένων, με τη μορφή προσωρινής αναπλήρωσης ή παροχών σε χρήμα, 
χρηματοδοτούμενων από δημόσιο φορέα. Όπως κατά το άρθρο 7, η υποχρέίοση συνίσταται στο να 
μελετηθεί αλλά όχι απαραίτητα να αναληφθεί οποιαδήποτε δράση σχετικά με το θέμα αυτό. 
Το Αρθρο 9 υποχρεώνει τα κράτη μέλη να φροντίζουν ώστε τα δικαιώματα που αναγνωρίζονται 
σύμφωνα με αυτή την οδηγία να επικυρώνονται από τα δικαστήρια, πιθανόν ύστερα από προσφυγή 
σε άλλες αρμόδιες αρχές 
Το Αρθρο 10 απαιτεί να αναλάβουν τα κράτη μέλη να δώσουν στο θέμα σημαντική δημοσιότητα. 
Πρέπει να επισύρουν την προσοχή των φορέων που αντιπροσωπεύουν τους αυτοαπασχολούμενους 
και τα κέντρα επαγγελματικής κατάρτισης σε μέτρα που καθιερώνονται σύμφωνα με α\>τή την οδηγία 
καθώς και σε όλα τα σχετικά μέτρα που ήδη ισχύουν. 
ΜΕΡΟΣ II: Επισκόπηση της κατάστασης στα ε«ί μέρους κράτη μέλη 
Γενική άποίΡτι 
Στις απαντήσεις τους στο ερωτηματολόγιο της Επιτροπής τα κράτη μέλη έδωσαν έμφαση στο θέμα 
της ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών. Η νομική ισότητα όσον αφορά τη δημιουργία, την 
εγκατάσταση ή την επέκταση μιας επιχείρησης ή την έναρξη και την επέκταση κάθε άλλης μορφής 
δραστηριότητας ανεξάρτητου εργαζομένου, συμπεριλαμβανομένης της πρόσβασης σε χρηματικές 
διευκολύνσεις υφίσταται σε όλα τα κράτη μέλη (Αρθρο 4). Εν τούτοις, δεν παρέχονται παρά 
ελάχιστες πληροφορίες σχετικά με τον ειδικό στόχο της οδηγίας, συγκεκριμένα τη διόρθωση μιας 
κατάστασης που θίγει σε μεγάλο βαθμό τις γυναίκες, δηλαδή της έλλειψης επαγγελματικού 
καθεστώτος για τις συζύγους που εργάζονται σε οικογενειακές επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανομένων 
των αγροτικών. 
Ορισμένα κράτη μέλη τόνισαν ότι το κύριο χαρακτηριστικό της ανεξάρτητης δραστηριότητας είναι 
η μεγάλη ποικιλία της και ότι πρέπει να αφήνεται μεγάλη ελευθερία στα ενδιαφερόμενα άτομα. 
Τα περισσότερα κράτη μέλη ανέφεραν ότι δεν είναι απαραίτητο γι' αυτά να τροποποιήσο\ιν ή να 
προσαρμόσουν την εθνική νομοθεσία τους για την εφαρμογή της οδηγίας. 
Γενικά, η σύσταση εταιρείας μεταξύ συζύγων είναι νόμιμη. Όμως, υπάρχουν ορισμένοι περιορισμοί 
σχετικά με τα δικαιώματα κυριότητας που προκύπτουν από το καθεστώς των σχέσεων μεταξύ 
συζύγων (Λουξεμβούργο, Πορτογαλία) και την κατοχή διπλωμάτων (Γερμανία και Γαλλία). Η 
σύσταση εταιρείας μεταξύ συζύγων επιτρέπει τη χορήγηση δικαιωμάτων στον μη αμειβόμενο σύζυγο· 
Εν τοίΓτοις, πολύ λίγα αυτοαπασχολούμενα ζεύγη συζύγων επιλέγουν αυτή τη λύση (Αρθρο 5). 
Όσον αφορά την κοινωνική ασφάλιση (Αρθρο 6), τα περισσότερα κράτη μέλη δεν αναγνωρίζουν 
παρά περιορισμένα δικαιώματα κοινωνικής ασφάλισης (παροχές λόγω ασθενείας, σ\>νταξη 
γήρατος), τα οποία είναι παράγωγα δικαιώματα ή βασίζονται σε πληρωμή σε συστήματα ιδιωτικής 
ασφάλισης, οπωσδήποτε πιο επαχθή για τα ενδιαφερόμενα άτομα. Η Δανία είναι η μόνη χώρα στην 
οποία ο σύζυγος του αυτοαπασχολούμενου εργαζομένου προστατεύεται σε κάθε περίπταχιη 
(συμπεριλαμβανομένης της ανεργίας). 
Ζητήθηκε από τα κράτη μέλη να εξετάσουν τις προϋποθέσεις με τις οποίες η αναγνώριση της 
εργασίας που παρέχεται από το σύζυγο μπορεί να ευνοηθεί και να λάβουν όλα τα κατάλληλα μέτρα. 
Κατά κανόνα τα κράτη μέλη έκριναν ότι δεν είναι αναγκαίο να ληφθούν νέα μέτρα για να 
ενθαρρυνθεί η αναγνώριση αυτή. Εν τούτοις, ορισμένες χώρες, όπως η Δανία και το Βέλγιο, 
έλαβαν μέτρα με σκοπό να μειώσουν τον αρνητικό αντίκτυπο της φορολογικής νομοθεσίας στο 
εισόδημα που παρέχεται στο σύζυγο του αυτοαπασχολούμενου (Άρθρο 7). 
Όσον αφορά την παροχή βοήθειας σε περιπτώσεις διακοπής της δραστηριότητας λόγω εγκυμοσύνης 
ή μητρότητας (άρθρο 8), ορισμένα κράτη μέλη βελτίωσαν τις συνθήκες για τις γυναίκες στη διάρκεια 
της εγκυμοσύνης και μετά κυρίως με τη χορήγηση επιδομάτων. Αφ'ετέρου, οι μόνες χώρες στις 
οποίες υφίσταται πραγματικά δικαίωμα για υπηρεσίες αναπλήρωσης είναι η Γαλλία, η Γερμανία και 
οι Κάτω Χώρες. Μερικές φορές, ο κάθε κλάδος οργανώνει τέτοιες υπηρεσίες για να καλύψει ένα 
σύνολο περιπτώσεων όπως η ασθένεια, η μητρότητα, οι άδειες, η απουσία λόγω κατάρτισης ή 
συνδικαλιστικών καθηκόντων (κυρίως στη γεωργία), Η μητρότητα και η ασθένεια αποτελούν 
προτεραιότητες για την παροχή υπηρεσιών αναπλήρωσης. Εν τούτοις, η κατάσταση των 
αυτοαπασχολούμενων γυναικών, τόσο στη διάρκεια της εγκυμοσύνης όσο και μετά τον τοκετό, 
παραμένει κατά κανόνα πολύ δύσκολη, ιδιαίτερα για εκείνες που έχουν χαμηλά εισοδήματα ή που 
κατοικούν σε αγροτικές περιοχές στις οποίες οι ιδιωτικές υπηρεσίες είναι ελάχιστα ανεπτυγμένες. 
Η προσφυγή σε δικαστικές διαδικασίες είναι προφανώς δυνατή για τα άτομα που καλύπτονται από 
την οδηγία, ενώπιον των τακτικών δικαστηρίων που είναι αρμόδια καθ'ύλην (Αρθρο 9), 
Όσον αφορά το καθήκον των κρατών μελών να πληροφορούν τις αντιπροσωπευτικές οργανώσεις 
των αυτοαπασχολουμένων και τα Κέντρα Επαγγελματικής Κατάρτισης σχετικά με τα μέτρα που 
λαμβάνονται κατ'εφαρμογή της οδηγίας ή που ήδη ισχύουν πράγματι (Αρθρο 10), προκύπτει ότι 
μόνο η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο έχουν εισάγει επικεντρωμένη πολιτική πληροφόρησης. Στις 
άλλες περιπτώσεις, τα κράτη μέλη δεν παρέχουν στα άτομα που αφορά η οδηγία κατάλληλες, 
επικεντρα)μένες και συστηματικές πληροφορίες, Πολλοί σύζυγοι αυτοαπασχολουμένων αγνοούν την 
εθνική νομοθεσία για την εφαρμογή της οδηγίας ή εκείνη που διέπει θέματα ποιι περιλαμβάνονται 
στην οδηγία. Ορισμένες χώρες, όπως η Πορτογαλία και η Δανία, δεν έλαβαν κανένα μέτρο 
πληροφόρησης (απλή δημοσίευση στην Επίσημη Εφημερίδα ή αντίστοιχη εθνική δημοσίευση), ενώ 
άλλες πληροφόρησαν τις αντιπροσωπευτικές οργανώσεις των αυτοαπασχολουμένων. 
Ακολουθεί σύνοψη της κατάστασης στα επί μέρους κράτη μέλη, με βάση τις πληροφορίες που ήταν 
διαθέσιμες έως τα μέσα του 1993. 
L Βέλγιο 
ΑΡΘΡΟ 4 
Η διάταξη αυτή της οδηγίας καλύπτεται από το νόμο της 15ης Δεκεμβρίου 1970 (όπως 
τροποποιήθηκε) και τα διάφορα εκτελεστικά διατάγματα που αφορούν την άσκηση επαγγελματικών 
δραστηριοτήτων στις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις της βιοτεχνίας και του εμπορίου. 
Οι διατάξεις σχετικά με την πρόσβαση στους διαφόρους τύπους ανεξάρτητων επαγγελμάτων δεν 
περιέχουν προϋποθέσεις που να δημιουργούν διάκριση σε βάρος των γυναικών. 
ΑΡΘΡΟ 5 
Οι συντονισμένοι νόμοι του 1935 σχετικά με τις εμπορικές εταιρίες (όπως τροποποιήθηκαν) δεν 
δημιουργούν κωλύματα στη σύσταση εταιρίας μεταξύ συζύγων οι οποίοι θέτουν από κοινού σ'αυτήν 
τα υπάρχοντα τους. Εξάλλου, ο νόμος της 1ης Απριλίου 1987 για την τροποποίηση του άρθρου 
1401 του αστικού κώδικα διευκόλυνε τη σύσταση εταιρείας μεταξύ συζύγων, για τους οποίους ισχύει 
το καθεστώς της κοινότητας περιουσιών και οι οποίοι δεν διαθέτουν ίδια περιουσία. 
Στην πράξη ο νόμος αυτός διαχώρισε την περιουσιακή αξία των μεριδίων ή των "κοινών" μετοχών 
και των δικαιωμάτων που συνδέονται με την ιδιότητα του συνεταίρου "στις εταιρίες στις οποίες όλα 
τα μερίδια ή οι μετοχές είναι ονομαστικές" και χαρακτηρίζει τα δικαιώματα αυτά ως ίδια αγαθά. 
ΑΡΘΡΟ 6 
Το άρθρο 7 (1) του βασιλικού διατάγματος αριθ. 38 της 27ης Ιο\>λίου 1967 για την οργάνωση του 
κοινωνικού καθεστώτος των ανεξάρτητων εργαζομένων απαγόρευε στο σύζυγο ή τη σύζυγο του 
ανεξάρτητου επαγγελματία να υπάγεται στην κοινωνική ασφάλιση ως βοηθός. Ο σύζυγος διέθετε 
κάλιιψη υγειονομικής περίθαλψης (μεγάλοι κίνδυνοι) και σύνταξης επιζώντος μέσω του καθεστώτος 
κοινωνικής ασφάλισης του ανεξάρτητου εργαζομένου (παράγωγα δικαιώματα). 
Ένας νόμος της 14ης Δεκεμβρίου 1989 τροποποίησε το άρθρο 7 (1) που αναφέρεται παραπάνω και, 
από την 1η Ιανουαρίου 1990, ο σύζυγος ή η σύζυγος του ανεξάρτητοι) εργαζομένου μπορεί να 
υπάγεται εθελοντικά στο καθεστώς των ανεξάρτητων εργαζομένων. Αυτή η υπαγωγή εντούτοις δεν 
μπορεί να αφορά παρά το σύστημα υποχρεωτικής ασφάλισης κατά των κινδύνων ασθενείας (μεγάλοι, 
κίνδυνοι) και αναπηρίας, τομέας αποζημιώσεων. Εκτός από τις αποζημιώσεις μητρότητας (βλέπε 
παρακάτω), αυτή η \»παγωγή γεννά δικαίωμα αποζημίωσης για ανικανότητα προς εργασία μετά 
προθεσμία 3 μηνών (481 FB/ημέρα) και για μια ανώτερη αποζημίωση μετά ένα έτος αναπηρίας (594 
FB/ημέρα). 
Η αποζημίωση αυτή αντιστοιχεί σε εκείνη που λαμβάνει ο ανεξάρτητος εργαζόμενος σε περίπτωση 
ανικανότητας προς εργασία ή αναπηρίας. Για την ασφάλιση από "μικρούς κινδύνους", τομέας 
ασθένειας, ο ανεξάρτητος εργαζόμενος πρέπει να καταβάλει συμπληρωματική εισφορά που θα 
καλύπτει το σύζυγο του. 
L-ΑΡΘΡΟ 7 
Μετά τη ρύθμιση της δήλωσης των εισοδημάτων του 1989, ο σύζυγος βοηθός που δεν διαθέτει 
διακεκριμένο επαγγελματικό εισόδημα άνω των 350.000 FB, μπορεί να λαμβάνει αμοιβή αντίστοιχη 
προς την κανονική αξία των υπηρεσιών του ως βοηθού. Η αμοιβή αυτή εντούτοις δεν μπορεί να 
υπερβαίνει το 30% του καθαρού εισοδήματος του ανεξάρτητου επαγγελματία, εκτός αν προσκομίζεται 
απόδειξη ιδιαίτερης συνεργασίας. 
ΑΡΘΡΟ 8 
Ο νόμος της 14ης Δεκεμβρίου 1989 και το βασιλικό διάταγμα της 24ης Ιανουαρίου 1990 που 
αναφέρονται παραπάνω προβλέπουν τη δυνατότητα χορήγησης, για την περίοδο ανάπαυσης λόγω 
μητρότητας (3 εβδομάδες), επιδόματος μητρότητας ύψους 30.000 τόσο στις συζύγους που είναι 
βοηθοί όσο και στις ανεξάρτητες εργαζόμενες. Οι σύζυγοι ανεξαρτήτων εργαζομένων δεν μπορούν 
να εισπράξουν επίδομα μητρότητας παρά: 
* αφότου η ασφαλισμένη συμπλήρωσε άσκηση 12 μηνών -
* εφόσον η εργαζομένη έχει ασφαλιστεί 24 μήνες τουλάχιστον πριν (ή ανέλαβε την υποχρέωση 
να παραμείνει ασφαλισμένη στη διάρκεια περιόδου 24 μηνών τουλάχιστον). 
ΑΡΘΡΟ 9 
Δεν υπάρχει σχετική ανακοίνωση. 
Καμιά συμπληρωματική πληροφορία δεν μπόρεσε να συλλεχθεί σχετικά με την εφαρμογή των 
διατάξεων που προβλέπονται σ'αυτό το άρθρο. 
ΑΡΘΡΟ 10 
Οι νέες νομοθετικές και κανονιστικές διατάξεις γνωστοποιήθηκαν στα ταμεία κοινωνικής ασφάλισης 
ταιν ανεξάρτητων εργαζομένων με το υπόμνημα Ρ 720 ter/90/7 της 27ης Φεβρουαρίου 1990. Λυτά 
τα ταμεία κοινωνικών ασφαλίσεων δημιουργήθηκαν με την πρωτοβουλία διεπαγγελματικαΛ' ή 
επαγγελματικών οργανώσεων και έχουν κυρίως ως αποστολή να πληροφορούν τους ασφαλισμένους 
σ'αυτά και να τους παρέχουν την συνδρομή τους όσον αφορά τις υποχρεώσεις τους και τα 
δικαιώματα τους (άρθρο 20, παράγραφος 1, του βασιλικού διατάγματος αριθ. 38 της 27ης Ιουλίου 
1967). 
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 
^-· Το Βέλγιο εξέδωσε ορισμένα μέτρα για να συμμορφωθεί προς την οδηγία και συγκεκριμένα 
προσάρμοσε τη φορολογική νομοθεσία του, έτσι ώστε να ευνοηθεί η αναγνώριση της εργασίας που 
παρέχεται από το σύζυγο βοηθό. Πρέπει εντούτοις να σημειωθεί ότι αυτή η τροποποίηση θα ευνοήσει 
κυρίως τους πλουσιότερους συζύγους, εφόσον η αμοιβή που μπορεί να χορηγηθεί θα εκφράζεται σε 
ποσοστό του καθαρού εισοδήματος που δηλώνεται από τον ανεξάρτητο επαγγελματία και θα 
αντιστοιχεί σε ένα μέγιστο ποσοστό 30%. 
Σε περίπτωση απουσίας κέρδους της επιχείρησης ή ελάχιστου κέρδους, ο σύζυγος θα εισπράττει μόνο 
μια ελάχιστη μερίδα. 
Επιπλέον, η φορολογική νομοθεσία δημιουργεί ακόμη κωλύματα στην πλήρη αναγνώριση του 
καθεστώτος του συζύγου. Θεωρητικά ένας σύζυγος μπορεί να είναι υπάλληλος του συζύγου του. 
Εντούτοις, η λύση αυτή αποθαρύνεται από φορολογική άποψη. Πράγματι, το άρθρο 45 8 του 
φορολογικού κώδικα2 σχετικά με τα εισοδήματα θέτει κωλύματα στην κατάσταση του συζύγου ως 
μισθωτού, αποκλείοντας από την έκπτωση των επαγγελματικών βαρών τους μισθούς του συζύγου. 
Ο περιορισμός αυτός δεν θίγει τους υπόλοιπους βοηθούς που είναι μέλη της οικογενείας. 
Όσον αφορά το άρθρο 6, οι σύζυγοι δεν μπορούν πάντοτε να υπάγονται στο κοινοτικό καθεστώς 
των ανεξάρτητων εργαζομένων. Η υπαγωγή τους περιορίζεται στους κινδύνους ασθένειας και 
αναπηρίας. Εντούτοις καλύπτονται, όπως κάθε σύζυγος που παραμένει "στο σπίτι", για τη 
συνταξιοδότηση λόγω γήρατος από τις συνεισφορές του συζύγου τους (σύνταξη επιζώντος) και για 
τους "μικρούς κινδύνους" από το σύστημα ασφάλισης ασθενείας, αν ο ανεξάρτητος εργαζόμενος 
συνεισφέρει σ'αυτό. 
2. ΑΑΝΙΑ 
ΑΡΘΡΟ 4 
Το άρθρο αυτό τέθηκε σε ισχύ με την παράγραφο 5 του νόμου αριθ. 686 της 11ης Οκτωβρίου 1990 
σχετικά με την ισότητα μεταχείρισης. Σύμφωνα με τη διάταξη αυτή κάθε πρόσο*πο το οποίο ελέγχει 
την πρόσβαση σε ένα επάγγελμα, καθώς και τη δημιο\>ργία ή την επέκταση μιας επιχείρισης ή κατά 
την έναρξη ή επέκταση κάθε άλλης μορφής επαγγελματικής δραστηριότητας, συμπεριλαμβανομένων 
των χρηματικών διευκολύνσεων, πρέπει να τηρεί την αρχή της ισότητας μεταχείρισης. Εντούτοις 
ο "Ligestillingsradet" (δανικός οργανισμός για την ισότητα ευκαιριών) επισήμανε το γεγονός 
ότι υπάρχουν πάντοτε, σε ορισμένες περιπτώσεις, πρακτικές δυσκολίες για τις γυναίκες που είναι 
ανεξάρτητοι επαγγελματίες και επιθυμούν να επιτύχουν δάνειο για να αρχίσουν τις δραστηριότητες 
τους. 
ΑΡΘΡΟ 5 
Η σύσταση εταιρείας μεταξύ συζύγων δεν θέτει προφανώς προβλήματα, όμως καμία λεπτομέρεια δεν 
ανακοινώθηκε στην Επιτροπή. 
ΑΡΘΡΟ 6 
Η χρηματοδότηση της κοινωνικής ασφάλισης στη Δανία διασφαλίζεται από τη φορολογία. Το 
ασφαλισμένο άτομο θα πρέπει να πληρώσει συνεισφορές μόνον εφόσον επιθυμεί να επωφεληθεί από 
συμπληρωματικές παροχές. 
2«θεωρούνται κυρίως ως επαγγελματικές επιβαρύνσεις, ... , οι αμοιβές των μελών 
της οικογενείας του φορολογουμένου, άλλων εκτός του συζύγου του, που εργάζονται 
μαζί του, εφόσον αυτές δεν υπερβαίνουν ένα συνήθη μισθό (...). 
10 
Οι σύζυγοι βοηθοί, όπως και οι ανεξάρτητοι επαγγελματίες, καλύπτονται από το σύστημα 
κοινωνικής ασφάλισης όσον αφορά τους κινδύνους ασθένειας και αναπηρίας, καθώς και το γήρας 
και τη μητρότητα. Μπορούν επίσης να ασφαλιστοΐιν εθελοντικά για τους κινδύνους ανεργίας και 
εργατικού ατυχήματος. 
Υγεία: τα άτομα τα οποία αφορά η οδηγία έχουν δικαίωμα δωρεάν ιατρικής περίθαλψης, καθώς και 
χρηματικών παροχών από την 3 εβδομάδα ανικανότητας προς εργασία. Με την πληρωμή εθελοντικής 
ασφάλισης, καλύπτονται ήδη από την πρώτη ημέρα ασθένειας. Η αποζημίωση που καταβάλλεται 
είναι ανάλογη με τα κέρδη της επιχείρησης, όπως αυτά ανακοινώνονται από τη φορολογική αρχή. 
Δεν υπάρχει καμιά διαφορά μεταξύ του ανεξάρτητου εργαζομένου και του συζύγου του για την 
καταβολή της ημερήσιας αποζημίωσης. 
ΑΡΘΡΟ 7 
Μια νέα τροπολογία εισάχθηκε στη φορολογική νομοθεσία με το νόμο της 16ης Μαρτίου 1989. Η 
τροπολογία αυτή επιτρέπει στο εξής στο ζεύγος των συζύγων να επιλέξει για το σύζυγο βοηθό το 
καθεστώς του μισθωτού εργαζομένου ή του συνεργάτη. Η τροπολογία αυτή αποβλέπει στην ενίσχυση 
της κατάστασης ανεξαρτησίας του συνεργάτη και να βελτιώσει τις δυνατότητες του για κοιναΛ'ΐκές 
παροχές. 
ΑΡΘΡΟ 8 
Οι γυναίκες που είναι ανεξάρτητοι επαγγελματίες ή σύζυγοι βοηθοί έχουν δικαίωμα άδειας 
μητρότητας 4 εβδομάδων πριν από τον τοκετό και έως 24 εβδομάδων μετά τον τοκετό. Η γιιναίκα 
σε άδεια λόγω εγκυμοσύνης ή μητρότητας εισπράττει ημερήσια αποζημίωση από τη δημοτική αρχή: 
Η αποζημίωση αυτή είναι ανάλογη του εισοδήματος και ανέρχεται κατ'ανώτατο όριο σε 2.506 
δανικές κορώνες την εβδομάδα. Σε περίπτωση εθελοντικής ασφάλισης, η γυναίκα εισπράττει 
συμπληρωματική αποζημίωση τουλάχιστον 1.671 δανικών κορωνών την εβδομάδα, που αποτελεί 
ελάχιστη αποζημίωση καταβαλλόμενη ανεξαρτήτως του εισοδήματος. 
Δεν προβλέπεται καμιά υπηρεσία αναπλήρωσης. 
ΑΡΘΡΟ 9 
'['α τακτικά δικαστήρια είναι αρμόδια για τις υποθέσεις ισότητας μεταχείρισης. Σύμφωνα με τον 
εμπειρογνώμονα τα>ν αρμοδίων δικαστηρίων, καμιά υπόθεση που να εμπίπτει στην οδηγία αυτή δεν 
διαβιβάστηκε ενώπιον των δικαστηρίων. 
Στη Δανία, ο LigestiHinsgraodet παίζει πολύ σημαντικό ρόλο όσον αφορά την εφαρμογή της 
αρχής ισότητας μεταχείρισης μεταξύ ανδρών και γυναικοόν. Αντικείμενο του οργάνου αυτού είναι 
η προώθηση της ισότητας ευκαιριών και έχει την εξουσία, είτε με δική του πρωτοβουλία είτε 
κατ'αίτηση άλλου προσώπου, να διεξάγει έρε\>νες σχετικά με τις περιπτώσεις που εμπίπτουν στο 
πεδίο εφαρμογής του νόμου. 
11 
ΑΡΘΡΟ 10 
Καμιά ειδική πληροφορία σχετικά με την οδηγία δεν φαίνεται να έχει διαβιβαστεί στους οργανισμούς 
επαγγελματικής κατάρτισης και τις ενώσεις που αντιπροσωπεύουν τους ανεξάρτητους εργαζομένους. 
3. Γερμανία 
Παρατήρηση: η ομοσπονδιακή κυβέρνηση εξακολουθεί να είναι της γνώμης ότι η μεταφορά της 
οδηγίας στο εθνικό δίκαιο δεν απαιτεί καμιά τροποποίηση των νομοθετικών και κανονιστικών 
διατάξεων του γερμανικού δικαίου. 
ΑΡΘΡΟ 4: 
Δεν υφίστανται διαφορές λόγω φύλου κατά τη δημιουργία, την οργάνωση ή την επέκταση 
επιχείρησης και την έναρξη ή την επέκταση κάθε άλλης μορφής δραστηριότητας ανεξάρτητου 
επαγγελματία. Ελεύθεροι επαγγελματίες όπως οι δικηγόροι, οι συμβολαιογράφοι, οι λογιστές 
εμπειρογνώμονες ή οι ιατροί κλπ. υπάγονται σε περιορισμούς πρόσβασης που καθορίζονται με βάση 
νομοθετικές διατάξεις. Οι περιορισμοί αυτοί ποικίλλουν από το ένα επάγγελμα στο άλλο 
(εθνικότητα, ποσοστά, μελέτη των αναγκών, τίτλοι που έχουν αποκτηθεί κλπ.). Οι περιορισμοί 
ατιτοί ισχύουν τόσο για τις γυναίκες όσο και για τους άνδρες. 
Οι νομοθετικές διατάξεις που ισχύουν για τη δημιουργία και την επέκταση επιχείρησης ή ανεξάρτητης 
επαγγελματικής δραστηριότητας είναι οι ίδιες και για τα δύο φύλα. Επίσης, δεν υπάρχει καμιά 
διαφορά όσον αφορά την παροχή βοήθειας για επαγγελματικό προσανατολισμό, κατάρτιση, 
τελειοποίηση και επαγγελματική ανακιικλωση. 
ΑΡΘΡΟ 5: 
Σε πολυάριθμα ανεξάρτητα επαγγέλματα όπως εκείνα των αρχιτεκτόνων, μηχανικών, δικηγόρων, 
φορολογικών συμβούλων, η δημιουργία ή η επέκταση επιχείρησης, καθώς και η επιλογή της νομικής 
μορφής αυτής υπάγονται στην νομοθεσία που διέπει τα συγκεκριμένα επαγγέλματα και/ή στη 
νομοθεσία για τις εταιρείες. 
Υπάρχουν νόμοι οι οποίοι απαιτούν να έχουν όλοι οι εταίροι ιδιαίτερα επαγγελματικά προσόντα 
και επομένως ένας σύζυγος (μια σύζυγος) μπορεί να είναι εταίρος μόνον εφόσον πληροί τις 
προϋποθέσεις των απαιτούμενων προσόντων. Οι λογιστικοί εμπειρογνώμονες και οι φορολογικοί 
σύμβουλοι μπορούν να συστήσουν προσωπική εταιρεία, καθώς και εταιρεία περιορισμένης ευθύνης. 
Οι σύζυγοι, κατά τον ίδιο τρόπο όπως και οποιοδήποτε άλλο άτομο, μπορούν επίσης να έχουν 
μερίδια τέτοιων εταιρειών, έστω και αν δεν ασκούν το σχετικό επάγγελμα. Στην περίπτωση αυτή 
δεν μπορούν εντούτοις να επιδρούν κατά κανένα τρόπο στις επαγγελματικές αποφάσεις που 
λαμβάνονται από τις εταιρείες αυτές. 
12 
Σε όλες τις άλλες εμπορικές επιχειρήσεις, οι σύζυγοι τυγχάνουν της ίδιας μεταχείρισης, όπως και 
τα τρίτα πρόσωπα που συνιστούν επιχείρηση ή συμμετέχουν σ'αυτήν. 
ΑΡΘΡΟ 6: 
Το γερμανικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης καλύπτει: 
την υγεία 
τη συνταξιοδότηση 
τα ατυχήματα 
Ασοράλιση ασθενείαο 
Η ασφάλιση αυτή καλύπτει τους κινδύνους ασθενείας, τη μητρότητα και την ιατρική περίθαλψη. 
Κατά κανόνα, οι ανεξάρτητοι εργαζόμενοι δεν υποχρεούνται να συνάπτουν ασφάλιση ασθενείας 
(εξαιρέσεις: οι αγρότες και οι εκμεταλλευόμενοι αμπελοκαλλιέργειες και φυτείες - το ίδιο ισχύει 
επίσης και για τους καλλιτέχνες και για τους ανεξάρτητους συγγραφείς). 
Κατά τη λήξη μιας υποχρεωτικής από το νόμο περιόδου ασφάλισης, οι ανεξάρτητοι εργαζόμενοι 
μπορούν να αποφασίσουν εάν επιθυμούν ή όχι να παραμείνουν ασφαλισμένοι. 
Εφόσον η διαχείριση μιας γεωργικής εκμετάλλευσης διεξάγεται από κοινού από τους συζύγους, ο 
σύζυγος που ασχολείται περισσότερο με τη διαχείριση της επιχείρησης θεωρείται ως 
εκμεταλλευόμενος αυτήν. Αυτός υποχρεούται να προσχωρήσει στις κοινωνικές ασφαλίσεις. Ο 
σύζυγος βοηθός είναι ασφαλισμένος δωρεάν ως μέλος της οικογενείας. 
Ο σύζυγος που είναι ασφαλισμένος ως μέλος οικογενείας δικαιούται, κατά τον ίδιο βαθμό, όπως και 
ο σύζυγος που είναι δικαιούχος της ασφάλισης, παροχές ασφάλισης ασθενείας. 
Κατά την ασφάλιση ασθενείας των αγροτών, εντούτοις, μπορεί να χορηγηθεί ενίσχυση για την 
εκμετάλλευση στο σύζυγο που είναι ασφαλισμένος ως μέλος οικογενείας, μόνον εφόσον αυτό 
προβλέπεται από τον κανονισμό του ταμείου ασθενείας. 
Οι παροχές που χορηγούνται στο πλαίσιο της υποχρεωτικής ασφάλισης είναι κατά κανόνα οι ίδιες 
με εκείνες που χορηγούνται στο πλαίσιο ενός εθελοντικοί» καθεστώτος, με εξαίρεση τις αποζημιιόσεις 
λόγω ασθένειας. 
Ασα)άλιστ> (ΐυντα£ιοδότησικ 
Το σύστημα αυτό καλύπτει τους κινδύνους αναπηρίας, το γήρας και το θάνατο. 
13 
Η ασφάλιση των συζύγων που καλύπτονται από το άρθρο 2 β) διέπεται από τις γενικές διατάξεις 
που ισχύουν για την ασφάλιση συνταξιοδότησης. Κάθε μέλος που απασχολείται από το σύζυγο του 
υποχρεούται επομένως να ασφαλίζεται. Αν ο σύζυγος δικαιούται καθεστώς συνδιαχειριστή στην 
επιχείρηση του συζύγου του, έχει τη δυνατότητα να ζητά την υποχρεωτική ασφάλιση, εφόσον δεν 
υπάγεται ήδη σ'αυτήν συμφωνά με το νόμο (όπως αυτό συμβαίνει με τους βιοτέχνες). 
Οι σύζυγοι συνδιαχειριστές είναι ελεύθεροι να καταβάλουν ή όχι συνεισφορές για την απόκτηση 
δικαιώματος παροχών και για τους δύο συζύγους. 
Εξάλλου, το καθεστώς επιτρέπει στον επιζώντα σύζυγο να εξακολουθεί να αποκτά δικαιώματα 
σύνταξης δυνάμενης να μεταβιβαστεί στον επιζώντα με την καταβολή συνεισφορών, ακόμη και μετά 
το θάνατο του διαχειριστή. Αυτές οι ίδιες συνεισφορές επιτρέπουν την απόκτηση ίδιου δικαιώματος, 
εφόσον ο επιζών σύζυγος εξακολουθεί τις δραστηριότητες του αποβιώσαντος διαχειριστή. 
Οι κανόνες σχετικά με την υποχρεωτική ασφάλιση συνταξιοδότησης που εκτίθεται παραπάνω ισχύουν 
επίσης και για τους διαχειριστές γεωργικών εκμεταλλεύσεων και τους συζύγους τους. 
Κλαδικά καθεστώτα ποόνοκκ: 
Οι επαγγελματίες που υπάγονται σε ένα κλάδο ελεύθερου επαγγέλματος, εξαρτώμενο από σωματείο 
(όπως για παράδειγμα οι δικηγόροι, οι ιατροί, οι αρχιτέκτονες), κατά κανόνα ασφαλίζονται 
υποχρεωτικά από την ανικανότητα προς εργασία και για σύνταξη γήρατος σε δημόσιους οργανισμούς 
ασφάλισης και πρόνοιας, είτε είναι μισθωτοί είτε ανεξάρτητοι. Η προσχώρηση σε ένα επαγγελματικό 
επιμελητήριο αποτελεί, συγκεκριμένα, το αποφασιστικό κριτήριο. Τα άτομα που δεν υπάγονται σε 
επαγγελματικό επιμελητήριο δεν μπορούν να προσχωρήσουν σ'αυτόν τον κλάδο κοινοτικής 
ασφάλισης. Εντούτοις, το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης είναι διαρθρωμένο κατά τέτοιο τρόπο, 
ώστε να επιτρέπει στο σύζυγο βοηθό μη μέλος επαγγελματικοί» επιμελητηρίου να επωφελείται από 
τις ίδιες δυνατότητες, όπως και οι σύζυγοι βοηθοί άλλων ανεξαρτήτων επαγγελματιών, δηλαδή να 
μπορεί να επωφελείται από την υποχρεωτική ασφάλιση στα πλαίσια καθεστώτος ασφάλισης 
συνταξιοδότησης με τη σύναψη σύμβασης εργασίας με το σύζυγο του ή με την εκούσια καταβολή 
συνεισφορών. 
Οι ασφαλίσει (τυνταΕιοδότησικ υπέρ των διανειοιστικών νεωονικών εκαεταλλεύσεων 
Το επίδομα γήρατος του έγγαμου διαχειριστή γεωργικής εκμετάλλευσης είναι ανώτερο κατά το ήμισυ 
από εκείνο ενός άγαμου, διότι αυτός εισπράττει "συμπλήρωμα συζύγου»3. Με το νόμο της 20ής 
Δεκεμβρίου 1985, το ταμείο ασφάλισης γήρατος έχει την \>πσχρέωση, όσον αφορά τις νέες 
περιπτώσεις, να καταβάλλει απευθείας ένα τρίτο του συνολικού ποσού στο σύζυγο βοηθό. 
3Άρθρο 4, παράγραφος 1, του νόμου σχετικά με το επίδομα γήρατος των 
διαχειριστών γεωργικών εκμεταλλεύσεων. 
14 
Η μόνη προϋπόθεση είναι να έχει ασκήσει ο σύζυγος, ως κύριο επάγγελμα, δραστηριότητα ως σύζυγος 
βοηθός στην εκμετάλλευση. 
Ασφάλιση κατά των ατυνιιματίιΐν 
Το σύστημα αυτό καλύπτει τα εργατικά ατυχήματα, την αναπηρία και το θάνατο. Κάθε άτομο έχει 
τη δυνατότητα να προσχωρεί ελεύθερα σ'αυτή την ασφάλιση. Οι σύζυγοι γεωργικών επιχειρηματιών 
είναι, όπως και οι συζυγοί τους, νόμιμα α«ραλισμ«νοι. 
ΑΡΘΡΟ 7; 
Κατά τη γνώμη της γερμανικής κυβέρνησης δεν είναι ούτε απαραίτητο ούτε δυνατόν να βελτιωθεί η 
θέση των συζύγων. 
ΑΡΘΡΟ 8: 
Οι δικαιούχοι ασφάλισης ασθενείας έχουν δικαίωμα να εισπράττουν διάφορες παροχές σε είδος σε 
περίπτωση εγκυμοσύνης ή τοκετού. Αυτό ισχύει επίσης για τους συνασφαλισμένους. Από 1ης 
Ιανουαρίου 1986, μπορεί να παρασχεθεί βοήθεια για την εκμετάλλευση, σύμφωνα με τον κανονισμό 
ενός ταμείου ασθενείας, στη γυναίκα που διαχειρίζεται γεωργική εκμετάλλευση και στη διάρκεια 
περιόδου 8 εβδομάδων (12 εβδομάδες σε περίπτωση πολλαπλής εγκυμοσύνης ή πρόωρου τοκετού) 
από τον τοκετό, αν η εκμετάλλευση της επιχείρησης της απειλείται. 
15 
Αυτή η βοήθεια στην εκμετάλλευση μπορεί να περιλαμβάνει την τοποθέτηση αναπληρώτριας που θα 
εξασφαλίζει τη διαχείριση της γεωργικής εκμετάλλευσης στη διάρκεια της απουσίας της 
διαχειρίστριας ή να παρέχεται υπό τη μορφή αποζημίωσης των δαπανών πρόσληψης αναπληρώτριας. 
Ο κανονισμός ενός ταμείου ασφάλισης ασθενείας μπορεί να προβλέπει τη χορήγηση, στον ίδιο 
βαθμό, τόσο βοήθειας στην εκμετάλλευση όσο και οικιακής βοήθειας, σε περίπτωση μητρότητας, στη 
σύζυγο ενός ασφαλισμένου διαχειριστή γεωργικής εκμετάλλευσης. 
ΑΡΘΡΟ 9: 
Το γερμανικό νομικό σύστημα εγγυάται πλήρη νομική προστασία. Μια ενδεχόμενη διάκριση μπορεί 
κατά συνέπεια να αποτελέσει αντικείμενο προσφυγής στη δικαιοσύνη. 
ΑΡΘΡΟ 10: 
Μια πληροφορία παρασχέθηκε σε ορισμένες οργανώσεις που ασχολούνται με γυναίκες που είναι 
επιχειρηματίες/ανεξάρτητοι επαγγελματίες ή σύζυγοι επιχειρηματιών/ανεξάρτητων επαγγελματιών. 
Συμπεράσματα 
Σύμφωνα με τις απαντήσεις που δόθηκαν, η γερμανική νομοθεσία δεν φαίνεται να παρουσιάζει 
ανωμαλίες. Είναι δυνατόν για ένα από τους συζύγους να απασχολεί το σύζυγο του και να του 
προσδίδει το καθεστώς του μισθωτού εργαζομένου. Οι σύζυγοι διαθέτουν ένα φάσμα δυνατοτήτων 
για να ιδρύσουν μια επιχείρηση. 
Αν υπάρχουν ορισμένοι περιορισμοί, αυτοί βασίζονται σε κριτήρια όπως η κατάρτιση, οι 
ικανότητες και όχι το φύλο. Έστω και αν ένα ζεύγος συζύγων αποφασίζει να μην συνάψει σύμβαση 
και αν ο σύζυγος προτιμά να εργάζεται στην επιχείρηση χωρίς ειδικό καθεστώς, αυτός μπορεί να 
υπαχθεί εκουσίως στο γερμανικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης. 
Η νομοθεσία αυτή δεν εφαρμόζεται στην περίπτωση εργασίας που πραγματοποιείται από το σύζυγο 
ή τα πλησιέστερα μέλη της οικογενείας που ζουν κάτω από την ίδια στέγη, εκτός εάν η επιχείρηση 
ή ένα μέρος αυτής βρίσκεται στην οικογενειακή κατοικία. 
16 
Vwx 4tEM«fr* 
Γενική χαοαχήοηση: Οι απαντήσεις από την Ελλάδα αφορούσαν κυρίως το μέρος της οδηγίας που 
είναι αφιερωμένο στην κοινωνική προστασία (Αρθρα 6 και 8). 
ΑΡΘΡΟ 4 
Δεν υφίσταται νομική διάκριση που να στηρίζεται στο φύλο όσον αφορά την πρόσβαση στη 
δημιουργία και την επέκταση μιας επιχείρησης4. Ο νόμος 1329/83 καθιερώνει την ισότητα μεταξύ 
συζύγων στον τομέα του οικογενειακού δικαίου (αποφάσεις σε θέματα ακινήτων, δανείων κλπ.). 
ΑΡΘΡΟ 5 
Η σύσταση μιας επιχείρησης από ζεύγος συζύγων είναι δ\>νατή και δεν υπόκειται σε ιδιαίτερες 
προϋποθέσεις. 
ΑΡΘΡΟ 6 
Οι διάφορες κοινωνικοοικονομικές κατηγορίες στην Ελλάδα ταξινομούνται με τρόπο που 
παρουσιάζει αρκετές ιδιαιτερότητες. Ορισμένες κατηγορίες ανεξάρτητων εργαζομένων στις πόλεις 
καλύπτονται - όπως και οι μισθωτοί εργαζόμενοι - από το γενικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης 
(ΙΚΑ). Υπάρχει παράλληλα ένας οργανισμός γεωργικής ασφάλισης (ΟΓΑ), ο οποίος όχι μόνο 
καλύπτει κάθε άτομο που εργάζεται στον αγροτικό τομέα (μισθωτός ή μη), αλλά επίσης κάθε 
ανεξάρτητο εργαζόμενο στο εμπόριο και τις επιχειρήσεις που διεξάγονται σε χωριό κάτω των 2.000 
κατοίκων. Ειδικώτερα, όλοι οι ανεξάρτητοι εργαζόμενοι που καλύπτονται από το σύστημα 
κοινωνικής ασφάλισης κατατάσσονται σε μια από τις δύο ακόλουθες κατηγορίες: 
* αυτούς που κατέχουν τίτλους σπουδών για την άσκηση συγκεκριμένου επαγγέλματος 
(ιατροί, μηχανικοί, δικηγόροι κλπ.). 
Οι κύριοι οργανισμοί ασφάλισης είναι το Ταμείο Νομικών, το ΤΣΜΕΔΕ (Ταμείο 
Μηχανικών και Υπαλλήλων) και το ΤΣΑΥ (Ταμείο Συνταξιοδοτικής Ασφάλισης 
Υγειονομικών). 
* αυτούς που ασκούν ανεξάρτητες δραστηριότητες (βιομήχανοι, επιχειρηματίες κλπ.) - για 
την κατηγορία αυτή υπάρχουν δύο κ\>ριοι ασφαλιστικοί οργανισμοί: το ΤΑΕ (Ταμείο 
Ασφαλίσεως Επιχειρηματιών) και το ΤΕΒΕ (Ελληνικό Ταμείο Βιομηχάνων και 
Επαγγελματιών). 
Όλοι οι τομείς κάλυψης, δηλαδή η συνταξιοδότηση, η αναπηρία, τα ατυχήματα στον χώρο 
εργασίας, οι ασθένειες και ο θάνατος καλύπτονται από τους ασφαλιστικούς οργανισμούς που 
αναφέρονται παραπάνω. 
4Νόμος της 14.4.1984 σχετικά με την ισότητα στον τομέα του εργατικού δικαίου. 
17 
Οι σύζυγοι βοηθοί είναι ασφαλισμένοι υποχρεωτικά στο γενικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης 
(ΙΚΑ)5, εφόσον δεν είναι υποχρεωτικά ή εκούσια ασφαλισμένοι για την εργασία αυτή σε έναν από 
τους υπόλοιπους κύριους οργανισμούς κοινωνικής ασφάλισης. 
Έστω και αν η ασφάλιση των ατόμων που αναφέρονται παραπάνω είναι υποχρεωτική, δεν είναι 
αυτόματη. Αυτό σημαίνει ότι η ασφάλιση αρχίζει και τελειώνει ύστερα από γραπτή γνωστοποίηση 
εκ μέρους του ασφαλισμένου ή του ατόμου για το οποίο παρέχεται η εργασία. 
Οι ανεξάρτητοι εργαζόμενοι καλύπτονται από κάθε άποψη: συνταξιοδότηση, ασθένεια (παροχές σε 
χρήμα και σε είδος), αναπηρία και θάνατο. Το επίπεδο συνεισφοράς συνταξιοδοτικής ασφάλισης 
είναι πολύ χαμηλό (15.000 δρχ./μήνα). Το 1989, εισάχθηκε ένα συμπληρωματικό σύστημα 
συνταξιοδοτικής ασφάλισης για τους αγρότες0. 
Ο οργανισμός γεωργικών ασφαλίσεων (ΟΓΑ) δεν χορηγεί ημερήσια αποζημίωση στους αγρότες σε 
περίπτωση ατυχήματος ή ασθένειας ούτε επιδόματα ανεργίας. 
ΑΡΘΡΟ 7 
Καμιά πληροφορία δεν παρασχέθηκε σχετικά με αυτό το άρθρο. 
ΑΡΘΡΟ 8 
Οι γυναίκες που είναι ανεξάρτητοι επαγγελματίες ή σύζυγοι βοηθοί έχουν δικαίωμα άδειας 
μητρότητας και εισπράττουν επιδόματα (50.000 δραχμές υπό το καθεστώς ΟΓΑ). Δεν προβλέπεται 
αναπλήρωση. 
ΑΡΘΡΑ 9-10 
Καμιά πληροφορία δεν παρασχέθηκε σχετικά με αυτά τα άρθρα. 
5. ΙΣΠΑΝΙΑ 
Προκαταρκτική παρατήρηση: η ισπανική κυβέρνηση παραδέχθηκε στην ανακοίνοχιή της προς την 
Επιτροπή ότι το δίκαιο των Βαλεαρίδατν (νομοθεσία που διέπει το γάμο) δεν τηρεί την αρχή της 
ισότητας μεταχείρισης, όπως ορίζεται από την οδηγία αυτή. 
ΑΡΘΡΟ 4 
Το άρθρο 14 του ισπανικού συντάγματος προβλέπει ότι: "όλοι οι ισπανοί είναι ίσοι ενώπιον του 
νόμου - καμία διάκριση δεν μπορεί να βασίζεται στο φύλο ούτε σε οποιαδήποτε άλλη προσωπική ή 
κοινωνική κατάσταση ή περίσταση". 
Εξάλλου, το άρθρο 35.1 του συντάγματος προβλέπει ότι: "το δικαίωμα εργασίας και ελεύθερης 
επιλογής του επαγγέλματος ή της απασχόλησης διασφαλίζεται για όλους τους ισπανούς, ενώ καμιά 
διάκριση, σε καμιά περίπταχτη, δεν μπορεί να βασίζεται στο φύλο". 
5Αρθρο 1(1) του νόμου αριθ. 1759/88. 
"Οι Γυναίκες στη Γεωργία. Φυλλάδια των Γυναικών της Ευρυιπης. Οκτιόβριος 1988. τεύχη 27-28. Το 
ποσό ποικίλλει από 3.680 έιος 10.400 δραχμές/μήνα. 
18 
Ό Οι διατυπώσεις που απαιτούνται για την πρόσβαση στο επάγγελμα ή την έναρξη ανεξάρτητης 
δραστηριότητας δεν συνεπάγονται διακρίσεις με βάση το φύλο. 
Σχετικά με το θέμα αυτό, η ισπανική κυβέρνηση υπογραμμίζει ότι, το 1989, οι στατιστικές σχετικά 
με την κατάρτιση δείχνουν ότι, στο σύνολο των προγραμμάτων του σχεδίου FIP (Plan de Formation 
e Insertion Profesional), ο αριθμός των γυναικών που καταρτίστηκαν ήταν ελαφρά ανώτερος από 
εκείνο των ανδρών (50,5% έναντι 49,5%). Εντούτοις, όσον αφορά τις γυναίκες που έχουν 
περισσότερες δυσκολίες κατά την πρόσβαση στην αγορά εργασίας, το βασιλικό διάταγμα αριθ. 1618 
της 14.12.1990, για τη ρύθμιση του FBP, προέβλεψε πρόγραμμα που προορίζεται στις γυναίκες οι 
οποίες επιθυμούν να αναλάβουν επαγγελματική δραστηριότητα, με σκοπό να τους εξασφαλίσει 
κατάρτιση στις δραστηριότητες στα πλαίσια των οποίων αυτές εκπροσωπούνται ανεπαρκώς ή να 
διευκολύνει την επαγγελματική ένταξη γυναικών που έχουν οικογενειακές ευθύνες και ουναντούν 
ιδιαίτερες δυσκολίες στην αναζήτηση απασχόλησης. 
ΑΡΘΡΟ 5 
Μια σειρά τροποποιήσεων του εμπορικού δικαίου εισάχθηκαν στην ισπανική νομική τάξη, έτσι ώστε 
να ληφθούν υπόψη οι ευρωπαϊκές οδηγίες που αφορούν κοινωνικά θέματα. 
Η εταιρεία, κατά το ισπανικό δίκαιο είναι "σύμβαση με την οποία δύο ή περισσότερα άτομα 
συμφωνούν να θέσουν από κοινού χρήμα, αγαθά ή εργασία, με σκοπό την κατανομή του κέρδους 
που μπορεί να προκύψει". 
Τίποτε δεν αντιτίθεται στη σύσταση εμπορικής εταιρείας από ζεύγος συζύγατν. Τα αγαθά που 
κατ'αυτόν τον τρόπο τίθενται στην εταιρεία μπορούν είτε να είναι κοινά είτε ίδια στον καθένα από 
αυτούς. 
Σε περίπτωση διαζυγίου, ο σύζυγος που υπάγεται στο άρθρο 2 β μπορεί να επικαλεστεί την 
επαγγελματική του δραστηριότητα στην επιχείρηση του συζύγου που είναι ανεξάρτητος 
επαγγελματίας, με σκοπό να επιτύχει οικονομική αντιστάθμιση. Το άρθρο 97 του αστικοί) κώδικα 
προβλέπει ότι: "αν ο χωρισμός ή το διαζύγιο συνεπάγεται για ένα σύζυγο, σε σχέση με την 
κατάσταση του άλλου, οικονομική ανισορροπία που έχει ως αποτέλεσμα επιδείνωση της κατάστασης 
στην οποία βρισκόταν κατά τη διάρκεια του γάμου, έχει δικαίωμα περιοδικής παροχής 
καθοριζόμενης με δικαστική απόφαση, λαμβανομένων υπόψη μεταξύ άλλων (...) της συνεργασίας, 
με την άσκηση εργασίας, στις εμπορικές, βιομηχανικές ή επαγγελματικές δραστηριότητες του άλλου 
συζύγου. 
19 
ΑΡΘΡΟ 6 
Οι ανεξάρτητες δραστηριότητες δεν υπεισέρχονται στο πεδίο εφαρμογής του γενικού καθεστώτος 
κοινωνικής ασφάλισης. Η υπαγωγή ή εγγραφή σ'αυτό πρέπει να γίνεται στα πλαίσια ενός από τα 
ειδικά καθεστώτα: 
* του ειδικού καθεστώτος τα>ν μη μισθαπών ή ανεξάρτητα>ν εργαζομένων περιλαμβάνει τους 
εργαζομένους της βιομηχανίας και των υπηρεσιών, τους ελεύθερους και προς αυτούς 
εξομοιουμένους επαγγελματίες, καθώς και τους εργαζομένους στη γεωργία, με την 
προϋπόθεση ότι οι δραστηριότητες τους δεν υπερβαίνουν ένα ορισμένο όγκο· 
* του ειδικού καθεστώτος των εργαζομένων στη γεωργία καλύπτει κάθε άτομο, το οποίο 
διεξάγει μη μισθωτές γεωργικές, δασοκομικές ή κτηνοτροφικές δραστηριότητες, από τις 
οποίες αποκομίζει το κύριο εισόδημα που του επιτρέπει να καλύπτει τις ανάγκες του και 
εκείνες των μελών της οικογενείας του που συντηρούνται από αυτόν· 
* του ειδικού καθεστώτος των εργαζομένων στη θάλασσα καλύπτει όλους τους εργαζομένους 
ανεξαρτήτως φύλου, οι οποίοι διεξάγουν μη έμμισθες εργασίες στη θάλασσα, με τη 
προϋπόθεση ότι οι εργασίες αυτές αποτελοίιν την κύρια πηγή εισοδήματος τους· 
Τα τρία ειδικά καθεστώτα κοινωνικής ασφάλισης που αναφέρονται παραπάνω, συμπεριλαμβάνουν 
στο πεδίο εφαρμογής τους τον σύζυγο του ανεξάρτητου εργαζομένου, εφόσον αυτός συμμετέχει κατά 
τρόπο συνήθη, προσωπικό και άμεσο στην εκπλήρωση καθηκόντων κατά την άσκηση της εν λόγω 
δραστηριότητας. Οι άλλες προϋποθέσεις που απαιτούνται από τα ειδικά καθεστώτα για τους 
εργαζομένους στη θάλασσα και τη γεωργία είναι η συγκατοίκηση και η οικονομική εξάρτηση του 
συζύγου από τον ανεξάρτητο εργαζόμενο, ενώ άλλωστε το ειδικό γεωργικό καθεστώς διευκρινίζει 
ότι η απόδοση της γεωργικής δραστηριότητας πρέπει να αποτελεί σημαντικό μέρος του κύριου μέσου 
διαβίωσης της αγροτικής οικογένειας, της οποίας ο εργαζόμενος είναι μέλος (διάταγμα αριθ. 2530 
της 23.8.70). 
Εφόσον το παραπάνω κείμενο καθιστά την υπαγωγή στα ειδικά καθεστώτα \>ποχρεωτική, ο σύζυγος 
του ανεξάρτητου εργαζομένου ο οποίος συμμετέχει στη δραστηριότητα του τελευταίου, ο οποίος ζει 
κάτω από την ίδια στέγη και ο οποίος συντηρείται από αυτόν δεν θεωρείται ως μισθωτός 
εργαζόμενος και οφείλει επομένως υποχρεωτικά να υπάγεται στο ειδικό καθεστώς που αντιστοιχεί 
στην ασκούμενη ανεξάρτητη δραστηριότητα7. Στις περιπτώσεις αυτές ο σύζυγος βοηθός θα έχει 
δικαίωμα για τις ίδιες κοινωνικές παροχές όπως και ο ανεξάρτητος εργαζόμενος. 
7Νόμος αριθ. 5 της 29ης Ιουνίου 1990 σχετικά με τα μέτρα προϋπολογισμού καθώς και τα οικονομικά 
και τα φορολογικά μέτρα. 
20 
Οι τομείς που καλύπτονται από αυτά τα ειδικά καθεστώτα που αναφέρονται παραπάνω είναι οι 
ακόλουθοι: 
Πίνακας σχετικά με τα κυριότερα ανταποδοτικά καθεστώτα που περιλαμβάνονται στην έκθεση 
εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής σχετικά με την κατάσταση των ανεξάρτητων εργαζομένων στην 
Ισπανία, Νοέμβριος 91. 
Ι II 
βιομηχανία 
παρεγόαενη κάλυψη και υπηρεσίες γεωργία 
* αποζημίωση λόγω ασθένειας 1 2 
* επίδομα ανάρρωσης 2 2 
* αποζημίωση λόγω μητρότητας 1 2 
* παροχή λόγω εργατικού ατυχήματος 2 2 
και επαγγελματικής ασθένειας 
* αποζημάυση λόγω ανεργίας όχι όχι 
1= υποχρεαπική εγγραφή 
2 = προαιρετική εγγραφή 
ΑΡΘΡΟ 7 
II ισπανική κυβέρνηση ανακοίνωσε το πρόγραμμα της σχετικά με την προώθηση της ανεξάρτητης 
απασχόλησης8. Στόχος αυτού του προγράμματος είναι να προωθήσει και να βοηθήσει οικονομικά τα 
σχέδια τα οποία επιτρέπουν σε άτομα εγγεγραμμένα στο γραφείο απασχόλησης να καταστούν 
ανεξάρτητοι εργαζόμενοι. Η ισπανική κυβέρνηση εξασφαλίζει την πλήρη τήρηση της αρχής της 
ισότητας μεταχείρισης στα πλαίσια αυτού του προγράμματος. 
ΑΡΘΡΟ 8 
Οι γυναίκες που είναι ανεξάρτητοι επαγγελματίες ή σύζυγοι βοηθοί και καλύπτονται από το άρθρο 
2 β έχουν δικαίωμα, σε περίπτωση μητρότητας, για παροχές υγειονομικής βοήθειας9. Ο νόμος αριθ. 
3 της 3ης Μαρτίου 1989 παρέτεινε τη διάρκεια της άδειας μητρότητας από 14 σε 16 εβδομάδες. 
8Το πρόγραμμα αυτό καθορίζεται από το υπουργικό διάταγμα της 21.2.86, το οποίο προβλέπει 
διάφορα προγράμματα βοήθειας για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης. 
9Αυτές οι παροχές υγειονομικής βοήθειας περιλαμβάνουν ιατρικές παροχές (ιατρικές εξετάσεις, 
ιατρική συνδρομή στη διάρκεια του τοκετού, νοσηλεία σε συμβεβλημένα νοσοκομεία), φαρμακευτικές 
παροχές (για όλα τα φάρμακα είτε δωρεάν είτε μέσω οικονομικής συνεισφοράς) και σε χρήμα 
(επίδομα αντίστοιχο προς το 75% της βασικής μηνιαίας συνεισφοράς του εργαζομένου· η αποζημίυχιη 
αυτή είναι μεγαλύτερη σε περίπτωση πολλαπλού τοκετού). 
21 
Η χορήγηση παροχών λόγω μητρότητας εξαρτάται από την υπαγωγή και την εγγραφή σε καθεστώς 
κοινωνικής ασφάλισης, καθώς και από μία ελάχιστη περίοδο συνεισφοράς 180 ημερών στη διάρκεια 
του έτους που προηγείται του τοκετού - εξάλλου, η υπαγωγή στην κοινωνική ασφάλιση πρέπει να 
λαμβάνει χώρα τουλάχιστον 9 μήνες πριν από την προβλεπόμενη ημερομηνία του τοκετού. 
Ο σύζυγος βοηθός, ο οποίος δεν είναι ούτε ασφαλισμένος ούτε εγγεγραμμένος, έχει δικαίωμα μόνο 
για παροχές υγειονομικής συνδρομής. 
Εντούτοις, στα πλαίσια του ειδικού καθεστώτος για τους αγρότες, πρέπει ο ανεξάρτητος εργαζόμενος 
να έχει συνεισφέρει ειδικά για τον κίνδυνο προσωρινής ανικανότητας προς εργασία, ο οποίος έχει 
χαρακτήρα εθελοντικής προσαύξησης. Με άλλα λόγια, εφόσον ο μη μισθωτός αγρότης δεν συνεσφέρει 
για τον κίνδυνο προσωρινής ανικανότητας προς εργασία, η σύζυγος του που καλύπτεται από το 
άρθρο 2 β δεν θα δικαιούται καμιά παροχή υγειονομικής συνδρομής ή άλλη. 
Η ισπανική νομοθεσία δεν προβλέπει αναπλήρωση για τις γυναίκες στη διάρκεια της περιόδου 
διακοπής της εργασίας λόγω μητρότητας ούτε κοινωνικές υπηρεσίες για την κάλυψη της 
ανικανότητας προς εργασία της συζύγου βοηθού. 
ΑΡΘΡΟ 9 
Το άρθρο 2 του κειμένου του νόμου σχετικά με την εργατική δικονομία, που εγκρίθηκε από το 
νομοθετικό βασιλικό διάταγμα αριθ. 521 της 27ης Απριλίου 1990 προβλέπει ότι: "Τα δικαστικά 
όργανα που είναι αρμόδια για τις κοινωνικές υποθέσεις πρέπει να έχουν γνώση των 
αμφισβητουμένων θεμάτων που προκύπτουν (...) όσον αφορά την κοινωνική ασφάλιση." 
Κάθε άτομο που έχει υποκειμενικό δικαίωμα ή έννομο συμφέρον μπορεί να υποβάλει αγωγή ενώπιον 
δικαστηρίου (άρθρο 17 του παραπάνω αναφερόμενου νόμου). 
Επιπλέον, το άτομο που ισχυρίζεται ότι είναι θύμα διάκρισης με βάση το φύλο επιβάλει στον 
εναγόμενο να προσκομίσει απόδειξη της αντικειμενικής αιτιολόγησης και της αναλογίας του 
υιοθετούμενου μέτρου. Ο δικαστής μπορεί να ζητήσει τη γνώμη αρμόδιων δημόσιων οργανισμό™ 
(άρθρο 25.3). 
Παράλληλα με αυτά τα ένδικα μέσα ενώπιον των δικαστηρίων των αρμόδιων για τις κοινωνικές 
υποθέσεις, η παραβίαση δικαιωμάτων αναγνωρισμένων από το σύνταγμα αντιμετωπίζεται με τις 
συνταγματικές μεθόδοτις εγγίιησης των δικαιωμάτων. 
22 
ΑΡΘΡΟ 10 
Όσον αφορά την επαγγελματική κατάρτιση: 
Οι πληροφορίες διαβιβάστηκαν, σε εθνικό επίπεδο, από το Γενικό Συμβούλιο Επαγγελματικής 
Κατάρτισης, που συστάθηκε με το νόμο αριθ. 1 της 7ης Ιανουαρίου 1986. Αυτό το συμβουλευτικό 
όργανο επικουρεί την κυβέρνηση όσον αφορά τη ρυθμιζόμενη από τη νομοθεσία επαγγελματική 
κατάρτιση. Αποτελείται από εκπροσώπους των ενώσεων εργαζομένων και εργοδοτών που είναι οι 
πλέον αντιπροσωπευτικές και από εκπροσώπους του δημοσίου. 
Σε επαρχιακό επίπεδο, οι πληροφορίες διαβιβάζονται από τις επαρχιακές επιτροπές επαγγελματικής 
κατάρτισης και από τις επαρχιακές επιτροπές παρακολούθησης της επαγγελματικής κατάρτισης ποτ» 
συστάθηκαν με την απόφαση της 21ης Ιουνίου 1990 και με το βασιλικό διάταγμα αριθ. 1618 της 14ης 
Δεκεμβρίου 1990 αντίστοιχα. 
Το εθνικό ίδρυμα απασχόλησης διαβιβάζει επίσης πληροφορίες στα κέντρα κατάρτισης. 
Συμπεράσματα: 
1. Το άρθρο 7 του γενικού νόμου κοινωνικής ασφάλισης (νόμος αριθ. 2065/74 της 30.5.74) 
απαγορεύει ρητά στις γυναίκες επιχειρηματιών να θεωρούνται ως εργαζόμενες και το 
αντίθετο δεν είναι δυνατόν να αποδειχθεί (ενώ αυτό είναι αποδεκτό για τα λοιπά μέλη της 
οικογενείας). Η σύζυγος δεν μπορεί επομένως να υπαχθεί προσωπικά στην κοιναχνική 
ασφάλιση και επωφελείται από αυτήν μόνον έμμεσα, μέσω του συζύγου της. 
Φαίνεται ότι σύμφωνα με το εργατικό δίκαιο, η σύζτ7<>ς μπορεί να είναι μισθαπή του 
επιχειρηματία συζύγου της, όμως, αντίθετα, δεν μπορεί σύμφωνα με τη ρύθμιση σχετικά 
με την κοινωνική ασφάλιση να υπάγεται σ'αυτό το καθεστώς. Αυτό συνιστά αντίφαση, η 
οποία στην πράξη εμποδίζει τη σύζυγο βοηθό να κατέχει θέση μισθωτοί» εργαζομένου στην 
επιχείρηση του συζύγου της. 
Το σχέδιο για την ισότητα ευκαιριών 1988-1990, που εγκρίθηκε από την κυβέρνηση το 
1987, περιλαμβάνει μεταξύ των συστάσεων του (1.11.1) "τη μελέτη της δι»νατότητας 
τροποποίησης του άρθρου 7.2 του γενικού νόμου σχετικά με την κοινωνική ασφάλιση". 
C Ο αρχηγός εκμετάλλευσης, ο οποίος δεν καλύπτεται από τον κίνδυνο προσωρινής 
ανικανότητας προς εργασία, δεν μπορεί να καλύψει τη σύζ\»γό του για την παροχή ιατρικής 
συνδρομής σε περίπτωση μητρότητας. 
23 
6. ΓΑΛΛΙΑ 
Όσον αφορά τους βιοτέχνες, βιομηχάνους και εμπόρους: 
Ο νόμος της 10ης Ιουλίου 1982 αριθ. 82-596 βελτίωσε το καθεστώς των συζύγων βιοτεχνών και 
εμπόρων, που συμμετέχουν στην άσκηση της δραστηριότητας της επιχείρησης, παρέχοντας τους την 
ευχέρεια να επιλέγουν μεταξύ τριών δυνατοτήτων: 
* σύζυγοι μισθωτοί εργαζόμενοι· 
* σύζυγοι εταίροι· 
* σύζυγοι συνεργάτες10. 
Παρά την ύπαρξη αυτών των διαφόρων δυνατοτήτων και κυρίως του καθεστώτος του συζύγου 
συνεργάτη, το οποίο συνδυάζει την αναγνώριση με το περιορισμένο βάρος για την επιχείρηση, 
υπολογίζεται ότι 80% των συζύγων βιοτεχνών, βιομηχάνων ή εμπόρων δεν προέβησαν σε επιλογή 
καθεστώτος. 
ΑΡΘΡΟ 4 
Δεν παρασχέθηκαν πληροφορίες σχετικά με αυτό. 
ΑΡΘΡΟ 5 
Η σύσταση εταιρείας μεταξύ συζύγων επιτρέπεται σαφώς. Οι προϋποθέσεις σύστασης εταιρείας είναι 
οι ίδιες είτε πρόκειται για ζεί»γος συζύγων είτε για ζεύγος που συμβιοί χωρίς γάμο (για παράδειγμα 
εφόσον διαθέτει τέτοιο πιστοποιητικό). 
Υφίσταται εξαίρεση στη σύσταση εταιρείας μεταξύ συζύγων η οποία δικαιολογείται από τη γαλλική 
κυβέρνηση. Το άρθρο 1 του νόμου αριθ. 62-1971 της 8.8.1962 απαγορεύει τη σύσταση 
κοινοπραξίας γεωργικών εκμεταλλεύσεων από κοινού (GAEC) από δύο συζύγους που να είναι οι 
μόνοι εταίροι· αντίθετα, δύο σύζυγοι μπορούν με τη συμμετοχή τρίτου εταίρου να συστήσουν τέτοια 
κοινοπραξία. 
Αν οι σύζυγοι επιθυμούν οπωσδήποτε να είναι μόνοι εταίροι μιας γεωργικής εταιρείας, μπορούν να 
συστήσουν γεωργική εκμετάλλευση περιορισμένης ευθύνης (EARL), που διέπεται από το νόμο αριθ. 
85-697 της 11.7.1985. 
Για να παρακινήσει περισσότερο τους συζύγους να επιλέγουν τον τύπο της εταιρείας, το διάταγμα 
αριθ. 88/198 σχετικά με τις ενισχύσεις για την εγκατάσταση νέων αγροτών προβλέπει στο εξής τη 
χορήγηση δύο επιδοτήσεων για νέους αγρότες (D.J.A.) ανά νοικοκυριό, εφόσον οι σύζυγοι είναι 
και οι δύο αρχηγοί εκμετάλλευσης, στο πλαίσιο αστικής ή γεωργικής εταιρείας ή αγροτικής 
εκμετάλλευσης περιορισμένης ευθύνης. 
ΑΡΘΡΟ 6 
Οι σύζυγοι που επέλεξαν το καθεστακ των συνεονατών (βιοτέχνες, βιομήχανοι ή έμποροι) μπορούν 
να προσχωρούν εκούσια στην ασφάλιση γήρατος τα>ν μη μισθοπών εργαζομέναϊν, έτσι ώστε να 
αποκτοί»ν ίδιο δικαίωμα συνταξιοδότησης. Τους προσφέρεται επίσης η δυνατότητα (υπό ορισμένες 
προϋποθέσεις) να εξαγοράζουν τις συνεισφορές τους δυνάμει ορισμένων περιόδων δραστηριότητας 
που προηγούνται της προσχώρησης τους στην εκούσια ασφάλιση". 
10 Βλέπε παραπομπή 1 
"Διάταγμα αριθ. 86-100 της 4ης Μαρτίου 1986. 
24 
Με το νόμο αριθ. 89/1008 της 31ης Δεκεμβρίου 1989 (άρθρο 17), ο σύΕυνοο που συνεονάΕεται στη 
δραστηριότητα evoc ιιόνου εταίρου mac ατοιιικτκ επινείοτισι^ πεοιοοισαένΐκ ευθύντκ (EURL) ιιποοεί 
να απολαμβάνει κοινωνικών δικαιωμάτων όσον αφορά τη μητρότητα και την ασφάλιση γήρατος. Στην 
πράξη, αναγνωρίζεται στο άτομο αυτό το δικαίωμα των ίδιων παροχών μητρότητας όπως και για 
τη σύζυγο συνεργάτρια που είναι καταχωρημένη στο μητρώο εμπορίου και εταιρειών ή στο μητρώο 
επαγγελματιών. 
Όσον αφορά τη συνταξιοδότηση, μπορεί να συνεισφέρει εκούσια στο ταμείο ασφάλισης γήρατος στο 
οποίο υπάγεται ο σύζυγος της, μοναδικός εταίρος. 
Το εκτελεστικό διάταγμα (91-897) της 5ης Σεπτεμβρίου 1991 διευκρινίζει ότι οι σύζυγοι που 
εμπίπτουν στην παραπάνω κατηγορία πρέπει να μπορούν να υπάγονται σε εκούσια ασφάλιση 
γήρατος, υποβάλλοντας υπεύθυνη δήλωση ότι συμμετέχουν πραγματικά και συνήθως, χωρίς να 
αμείβονται, στην μη έμμισθη δραστηριότητα αυτών των εταίρων και ότι δεν υπάγονται προσωπικά 
σε υποχρεωτικό καθεστώς ασφάλισης γήρατος. Οι συνεισφορές των συζύγων αυτής της κατηγορίας 
υπολογίζονται, ανάλογα με την επιλογή τους, με βάση το 1/3 της οροφής της κοινωνικής ασφάλισης 
ή ανάλογα με τα επαγγελματικά εισοδήματα του αρχηγού της επιχείρησης, μέσα στο όριο της οροφής 
της κοινωνικής ασφάλισης. Αν στο εξής έχει κοινωνικά δικαιώματα όσον αφορά τη μητρότητα και 
την ασφάλιση γήρατος, η σύζυγος μοναδικού εταίρου μιας EURL εντούτοις δεν θεωρείται ως 
συνεργάτης κατά την έννοια του νόμου της 10.7.1982 (ή δεν μπορεί, πράγματι, να είναι σύζυγος 
συνεργάτης νομικού προσώπου, EURL). Έτσι, ο σύζυγος μοναδικού εταίρου μιας EURL δεν μπορεί 
να απολαμβάνει επαγγελματικά δικαιώματα που προκύπτουν από την υιοθέτηση του καθεστώτος του 
συνεργάτη: δεν θεωρείται ότι έχει λάβει εντολή. Αλλωστε δεν θα μπορεί να συμμετέχει στις εκλογές 
των επαγγελματικών, εμπορικών ή βιομηχανικών επιμελητηρίων. 
Οι σύΕυνοι συνεογάτεο ελευθέοων επαννελαατιών. σύμφωνα με το διάταγμα αριθ. 89-628 της 24ης 
Ιουλίου 1989, έχουν τη δυνατότητα να υπάγονται εκουσίως στο καθεστώς ασφάλισης γήρατος το*ν 
ελευθέρων επαγγελματιών και να αποκτούν ίδια δικαιώματα συνταξιοδότησης. Όμως οι σύζυγοι των 
δικηγόρων δεν μπορούν ακόμη να επωφεληθούν από τη δυνατότητα αυτή. 
Ο σύΐΐυνοο αγοότη. που δεν επέλεξε καθεστώς, αν και συμμετέχει στις εργασίες της γεωργικής 
εκμετάλλευσης, δεν θεωρείται από άποψη κοινωνικής νομοθεσίας ως ασκών επαγγελματική 
δραστηριότητα και επομένως δεν ασφαλίζεται άμεσα. Τα κοινωνικά δικαιώματα των συζύγων 
αρχηγών γεωργικών εκμεταλλεύσεων "εκ των πραγμάτων" καθορίζονται ανάλογα είτε με την 
οικογενειακή κατάσταση τους, που τους επιτρέπει να αναγνωρίζονται ως δικαιούχοι παροχών σε 
είδος της ασφάλισης ασθενείας-μητρότητας χωρίς να οφείλουν συνεισφορές, είτε βάσει ενός 
τεκμηρίου συμμετοχής στις εργασίες το οποίο δημιουργεί για το σύζυγο ίδιο δικαίωμα κατ'αποκοπή 
συνταξιοδότησης, μέσω πληρωμής από τον αρχηγό της εκμετάλλευσης μιας συνεισφοράς για ατομική 
ασφάλιση γήρατος (η κατ'αποκοπή σύνταξη γήρατος ανερχόταν κατά το 1992 σε 15.120 φράγκα/έτος). 
25 
Αντίθετα, ο σύζυγος που δεν αιτιολογεί προσωπικά επαγγελματικά εισοδήματα και δεν είναι 
ασφαλισμένος προσωπικά δεν μπορεί να εισπράττει σύνταξη αναπηρίας ούτε να τύχει αναλογικής 
συνταξιοδότησης που συνδέεται με την ιδιότητα του διαχειριστή γεωργικής εκμετάλλευσης. 
Πολλοί σύζυγοι δικαιοί»χοι, συμμετέχο\»ν εντοί»τοις στις εργασίες της γεωργικής εκμετάλλευσης 
πραγματικά, όμως δεν τους αναγνωρίζεται πλήροας η εργασία τους μέσω προσωπικών δικαιωμάτων. 
Για το λόγο αυτό, ένα πρόσφατο μέτρο αποβλέπει στη βελτάυση των δικαιωμάτων συνταξιοδότησης 
του συζύγου του διαχειριστή γεωργικής εκμετάλλευσης χωρίς καθεστώς. 
Το άρθρο 12 του νόμου 91-1407 της 31ης Δεκεμβρίου 1991 σχετικά με τις κοινωνικές συνεισφορές 
των αγροτών, το οποίο δημιουργεί το γεωργικό καθεστώς πρόωρης συνταξιοδότησης που τέθηκε σε 
εφαρμογή με το διάταγμα αριθ. 92-1111 της 2.10.92, προβλέπει κατ'αυτόν τον τρόπο στο εξής τη 
δυνατότητα για ένα νοικοκυριό αγροτών να επιλέγει μια κατανομή των βαθμών αναλογικής 
συνταξιοδότησης, που οφείλονται μέχρι σήμερα μόνο στο σύζυγο που είναι αρχηγός της 
εκμετάλλευσης. Αυτό το ίδιο διάταγμα διε\>κρινίζει ότι ένα νοικοκυριό διαχειριστών εκμετάλλευσης 
μπορεί να επιλέξει την κατανομή των βαθμιόν αναλογικής συνταξιοδότησης, εφόσον ο σύζυγος το\> 
αρχηγού της εκμετάλλευσης δεν υπάγεται σε άλλο καθεστώς συνταξιοδότησης λόγω άσκησης 
επαγγελματικής δραστηριότητας και δεν είναι ανίκανος προς εργασία. 
Η αίτηση για επιλογή της κατανομής των βαθμιόν πρέπει να υπογράφεται και από τους δύο 
συζύγους. Η επιλογή έχει ισχύ ενός έτους και ανανεώνεται με σιωπηρή παράταση. Η κατανομή των 
βαθμών πραγματοποιείται κατ'έτος και οριστικά. Τίθεται τέρμα στην κατανομή κατ'αίτηση των δύο 
συζύγων ή εκ του νόμου, αν ο σύζυγος δεν πληροί πλέον τις απαιτούμενες προϋποθέσεις. 
ΑΡΘΡΟ 7 
Δημιουργία καθεσταπος συζύγου συνεργάτη. 
Για να θεωρείται συνεργάτης ο σύζυγος πρέπει να ζητήσει τη διαπίστυχτη της ιδιότητας αυτής 
υποβάλλοντας αίτηση να αναγραφεί ρητή μνεία της ιδιότητας του συνεργάτη στο μητρώο του 
εμπορικού επιμελητηρίου ή στο μητρώο επαγγελματία™, στο περιθώριο της εγγραφής το\» ιδιοκτήτη 
της επιχείρησης. Επομένισς αυτός οφείλει να "συνεργάζεται πραγματικά στη δραστηριότητα του 
σύζυγοι» χωρίς να αμείβεται και χωρίς να ασκεί άλλη επαγγελματική δραστηριότητα" (άρθρο 8 
κεφάλαιο III του νόμου αριθ. 82-596 της 10.7.82). 
Ο σύζυγος μπορεί έτσι να αποκτήσει επαγγελματικά και κοιναηακά δικαιώματα. 
επαγγελματικά δικαιώματα 
1. ο σύζυγος συνεργάτης Οειυρείται ότι έχει λάβει από τον αρχηγό της επιχείρησης την 
εντολή να συνάπτει στο όνομα του τελευταίου πράξεις διαχείρισης σχετικές με τις 
ανάγκες της επιχείρησης. 
2. Έχει δικαύυμα να εκλέγει και να εκλέγεται στα πλαίσια του εμπορικού ή 
επαγγελματικού επιμελητηρίου και τοη' ταμείων ασφάλισης γήρατος. 
κοινωνικά δικαιώματα: βλέπε άρθρα 6 και 8. 
26 
ΑΡΘΡΟ 8 
Ασφάλιση ασθένειας-αητοότητας νια το σύνολο των νυναικών των αυτοαπασγολουιιένων σε ιιη 
νεωονικά επαννέλματα: 
Ο νόμος της 10ης Ιουλίου 1982 και το διάταγμα περί εφαρμογής του της 31.12.1982 εισήγαγε το 
επίδομα ανάπαυσης λόγω μητρότητας και την αποζημίωση αναπλήρωσης των ενδιαφερομένων από 
έμμισθο προσωπικό, τόσο για τις γυναίκες που ασκούν προσωπικά βιομηχανική, εμπορική, βιοτεχνική 
ή ελεύθερη δραστηριότητα και υπάγονται προσωπικά σε καθεστώς μη μισθωτών εργαζομένων, όσο 
και για τις συζύγους συνεργάτριες βιομηχάνων, εμπόρων, βιοτεχνών ή ελευθέρων επαγγελματιών. 
Αυτές δικαιούνται κατ'αυτόν τον τρόπο κατ'αποκοπή επίδομα ανάπαυσης λόγω μητρότητας ύψους 
5.790 FF την 1η Ιουλίου 1992 και, στην περίπτωση κατά την οποία αναπληρώνονται από μισθωτό 
προσωπικό, αποζημίωση αναπλήρωσης σωρεύσιμη, του ίδιου ύψους, που μπορεί να χορηγηθεί στη 
διάρκεια περιόδου 28 ημερών κατ'ανώτατο όριο. 
Ασφάλιση ασθένειας-ιιτιτοότητας νια τις μη ιιισθωτές εογσΐόμενες σε ανοοτικές δραστηριότητες: 
Όλες οι γυναίκες που εργάζονται σε γεωργική εκμετάλλευση και διεκπαιρεώνουν αγροτικές εργασίες 
δικαιούνται υπηρεσίες αναπλήρωσης που οργανώνονται από τον κλάδο, ανεξάρτητα από το νομικό 
καθεστώς τους. Μπορούν να αναπληρωθούν, σε περίπτωση μητρότητας, από μισθωτό προσωπικό, 
στη διάρκεια περιόδου 56 ημερών κατ'ανώτατο όριο - το ποσό του επιδόματος αναπλήρωσης που 
τους χορηγείται είναι ίσο προς το 90% (δηλαδή η αγρότισσα επιβαρίινεται με ένα ποσοστό 10%). 
Το ανώτατο ποσό των δαπανών αναπλήρωσης, στο οποίο εφαρμόζεται αυτό το ποσοστό του 90% 
ήταν καθορισμένο στις 27.7.92 στα εξής ποσά: 
478,40 FF ανά ημέρα αναπλήρωσης πλήρους χρόνου, 
58,24 FF ανά ώρα αναπλήρωσης, εφόσον αυτή πραγματοποιείται για χρονικό διάστημα 
μικρότερο από 8 ώρες την ημέρα. 
ΑΡΘΡΟ 9 
Δεν παρασχέθηκαν πληροφορίες σχετικά με το άρθρο αυτό. 
ΑΡΘΡΟ 10 
1988: Παραγωγή ταινίας βίντεο για πληροφόρηση και ευαισθητοποίηση (διάρκεια 20 λεπτών) 
σχετικά με την κατάσταση των γυναικών στον αγροτικό τομέα, με σκοπό να πληροφορήσει και να 
ευαισθητοποιήσει τους τοπικούς φορείς που λαμβάνουν αποφάσεις και το σύνολο του αγροτικού 
κόσμου στην οικονομική συμβολή των γυναικών και το ρόλο τους στην αγροτική ανάπτυξη στο 
σύνολο των τομέων δραστηριότητας. 
Οκτώβριος 1992: Έναρξη καμπάνιας πληροφόρησης και ευαισθητοποίησης σχετικά με τα δικαιώματα 
των συζύγων βιοτεχνών και εμπόρων. Ένας πληροφοριακός φάκελος σχετικά με τα δικαιώματα των 
συζύγων βιοτεχνών και εμπόρων δημοσιείιθηκε στην επιθεώρηση των ταμείων ασφάλισης γήρατος των 
βιοτεχνών "contact A VA" και των εμπόρων "ORGANIC Infonnation". Απευθύνεται σε όλους τους 
βιοτέχνες και εμπόρους στη Γαλλία. 
Μάρτιος 1993: Ένας οδηγός σχετικά με τα δικαιώματα των γι»ναικών αγροτών στη Γαλλία 
σι»ντάχθηκε πρόσφατα από το εθνικό κέντρο πληροφόρησης για τα δικαιώματα των γυναικών. Λίαν 
προσεχώς, θα διαδοθεί από το δίκτυο των κέντρων πληροφόρησης για τα δικαιώματα των γυναικών 
και το δίκτ\»ο επαγγελματιών της γεωργίας. 
27 
7. ΙΡΛΑΝΔΙΑ 
ΑΡΘΡΟ 4 
Ο νόμος Employment Equality Act (1977) απαγορεύει τη διάκριση με βάση το φύλο ή την 
οικογενειακή κατάσταση, όσον αφορά την πρόσβαση στην απασχόληση, την επαγγελματική 
κατάρτιση ή την απόκτηση επαγγελματικής εμπειρίας. Δυνάμει του τμήματος 6 του νόμου, είναι 
παράνομη η διάκριση κατά την πρόσβαση στα μαθήματα επαγγελματικής κατάρτισης ή στον τρόπο 
κατά τον οποίο τα μαθήματα κατάρτισης ή κάθε άλλο είδος κατάρτισης παρουσιάζονται (εκτός από 
την περίπτωση θετικής δράσης - τμήμα 15). 
ΑΡΘΡΟ 5 
Οι νόμοι περί εταιριών "Companies Act" από το 1963 έως το 1990 δεν προβλέπουν διαφορές μεταξύ 
γυναικών και ανδρών στις διατάξεις τους. 
Δύο σύζυγοι μπορούν να είναι μέλη εταιρείας και το Companies Registration Office" κρίνει ότι 
ένας μεγάλος αριθμός όλων των καταχωρημένων εταιρειών αποτελούνται από συζύγους. 
ΑΡΘΡΟ 6 
Οι ανεξάρτητοι εργαζόμενοι που υπάγονται σε ασφάλιση συνταξιοδότησης αποκτούν το δικαίωμα 
Sw' επιδόματος για συντηρούμενα ενήλικα άτομα υπέρ των συζύγων τους. Το επίδομα αυτό μπορεί να 
καταβάλλεται άμεσα στον συνταξιούχο ως μέρος της σύνταξης του ή στον ενήλικο συντηρούμενο 
κατόπιν αίτησης αυτού για κατευθείαν καταβολή του επιδόματος. 
Ο νόμος "Social Welfare Act" προβλέπει ότι οι σύζυγοι βοηθοί εξαιρούνται από την υποχρεωτική 
κοινωνική ασφάλιση ως ανεξάρτητοι ασφαλισμένοι. Φαίνεται επομένως ότι δεν είναι σε θέση να 
ασφαλιστοί»ν εκούσια12. 
ΑΡΘΡΟ 7 
To "National Pensions Board" (εθνική επιτροπή συνταξιοδότησης) που συστάθηκε για να 
συμβουλεύει τον Υπουργό Κοινωνικών Υποθέσεων σχετικά με την πολιτική συνταξιοδοτήσεων 
γενικά, εξετάζει σήμερα τη δυνατότητα να επεκτείνει την κάλυψη της υποχρεωτικής κοινωνικής 
ασφάλισης στα μέλη της οικογενείας που είναι βοηθοί (συμπεριλαμβανομένων των συζύγων), τα 
οποία βοηθούν ένα μισθωτό ή ανεξάρτητο εργαζόμενο να κερδίσει το εισόδημα της οικογενειακής 
εστίας και/ή εξαρτώνται ουσιαστικά από το εισόδημα αυτό. 
ΑΡΘΡΟ 8 
Vw- Οι γ\»ναίκες που είναι ανεξάρτητοι εργαζόμενοι ή σύζυγοι ανεξαρτήτων εργαζομένοον δεν έχουν καμιά 
πρόσβαση σε υπηρεσίες προσωρινής αναπλήρωσης και δεν δικαιούνται παροχές σε χρήμα στη 
διάρκεια της διακοπής της δραστηριότητας τους λόγω εγκυμοσύνης και μητρότητας. 
ΑΡΘΡΟ 9 
Τα άτομα τα οποία κρίνουν ότι υπήρξαν θύματα διακρίσεων μποροίιν να υποβάλουν καταγγελία στο 
εργατικό δικαστήριο, το οποίο αποφασίζει σχετικά με τη χρησιμότητα της παραπομπής της υπόθεσης 
σε φορέα υπεύθυνο για την ισότητα για μελέτη και διατύπωση σύστασης ή σε αρμόδιο για εργασιακές 
σχέσεις προς συμβιβασμό. 
Η τελευταία εναλλακτική δυνατότητα επιλέγεται σπάνια. Οι ενώσεις εργαζομένων και ο ιρλανδικός 
οργανισμός για την ισότητα (Employment Equality Agency) μπορούν να υποβάλλουν προσφυγές 
ενώπιον δικαστηρίου υπέρ ενός ατόμου ή ομάδας ατόμ(ον. 
12 Εκτός εάν, προηγουμένως, εισέπρατταν αμοιβή που συνεπήγετο την υποχρεωτική υπαγωγή σε 
ασφάλιση. Στην περίπτωση α\»τή, έχουν το δικαίωμα να διατηρήσουν την κάλυψη τους για ασφάλιση 
συνταξιοδότησης πληρώνοντας τη συνεισφορά τους σε εκούσια βάση. 
28 
ΑΡΘΡΟ 10 
Όλα τα κέντρα επαγγελματικής κατάρτισης έχουν ενημερωθεί σχετικά με τους κανόνες για την 
ισότητα ευκαιριών, έτσι ώστε να τους εφαρμόζουν σε όλα τα προγράμματα κατάρτισης. Πράγματι, 
ο οργανισμός που είναι υπεύθυνος για την κατάρτιση και την απασχόληση (FAS) ενθαρρύνει 
δραστήρια τις γυναίκες να λαμβάνουν μέρος σε όλες τις διαθέσιμες εναλλακτικές και κυρίως σε μη 
παραδοσιακούς τομείς. 
Συμπεράσματα 
1. Οι σύζυγοι βοηθοί δεν προστατεύονται παρά μόνο μέσω του ανεξάρτητου εργαζόμενου. Δεν 
μπορούν να συμβάλλουν εκούσια για να αυξήσουν το δικαίωμα τους, το οποίο περιορίζεται 
στη συνταξιοδότηση. 
2. Κανένα μέτρο δεν έχει θεσπιστεί με σκοπό να παρέχεται αποζημίωση στις εργαζόμενες στη 
διάρκεια της αποχής από την εργασία λόγω μητρότητας - καμιά υπηρεσία αναπλήρωσης δεν 
φαίνεται να υπάρχει. 
3. Βεβαίως οι πληροφορίες που απαιτούνται κατά το άρθρο 10 αφορούσαν τα κέντρα 
κατάρτισης, όμως επίσης και τους οργανισμούς που αντιπροσωπεύουν τους ανεξάρτητους 
εργαζόμενους και τους συζύγους τους, ενώ ιδιαίτερες πληροφορίες για τους οργανισμούς 
αυτούς δεν παρασχέθηκαν. 
8j Ιταλία 
Η ιταλική κυβέρνηση εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι η οδηγία προβλέπει αρχές, οι οποίες δεν 
προβλέπονται από αντίστοιχες διατάξεις στην εσωτερική έννομη τάξη. Η άσκηση ανεξάρτητης 
επαγγελματικής δραστηριότητας χαρακτηρίζεται από μεγάλη ελε\»θερία διαπραγμάτευσης και 
επομένως από μεγάλη ποικιλία προτύπων, τα οποία δεν περιέχουν ανισότητες μεταχείρισης με βάση 
το φύλο. 
ΑΡΘΡΟ 4 
Το εσωτερικό δίκαιο αποκλείει κάθε διάκριση λόγω φύλου, όσον αφορά την πρόσβαση στις διάφορες 
μορφές ανεξάρτητης εργασίας και την άσκηση της. Η αρχή αυτή θεσπίζεται από το νόμο αριθ. 66 
ττΐς 9ης Φεβρουαρίου 1963. 
ΑΡΘΡΟ 5 
Έννοια της οικογενειακής επιγείοπσικ 
Η έννοια της οικογενειακής επιχείρησης εισάχθηκε με το νόμο αριθ. 151 της 19ης Μαΐου 1975 και 
συμπληρώθηκε από το νόμο αριθ. 903 της 9.12.7713. Ο νόμος αυτός προβλέπει ότι "οι ανεξάρτητες 
εργαζόμενες που ασκούν συνήθως δραστηριότητα στην οικογενειακή επιχείρηση έχουν δικαίωμα να 
εκπροσωπούν την επιχείρηση στα καταστατικά όργανα των συνεταιρισμών, τοον ομίλων και κάθε 
άλλης μορφής κοινοπραξίας". 
13 Ο νόμος αυτός αφορά την ισότητα μεταχείρισης μεταξύ γυναικών και ανδρών κατά την εργασία. 
29 
^ 
*w To άρθρο 230 bis του αστικού κώδικα προβλέπει, συγκεκριμένα, ότι εκτός από την περίπτωση κατά 
την οποία μια άλλη σχέση μπορεί να προσδιοριστεί, το μέλος της οικογενείας14, το οποίο ασκεί 
συνήθως την επαγγελματική του δραστηριότητα στα πλαίσια της οικογενείας ή της οικογενειακής 
επιχείρησης15 δικαιούται να συντηρείται από την οικογένεια ανάλογα με την κατάσταση της 
οικογενεικής περιουσίας και να συμμετέχει στα κέρδη της οικογενειακής επιχείρησης και στα αγαθά 
που αποκτώνται από τα κέρδη αυτά, καθώς και στην αύξηση του ενεργητικού της επιχείρησης, επίσης 
όσον αφορά τις εγκαταστάσεις της, κατ'αναλογία προς την ποσότητα και την ποιότητα της 
παρεχόμενης εργασίας. Οι αποφάσεις σχετικά με τη χρησιμοποίηση των κερδών και της αύξησης του 
ενεργητικού, καθώς και οι αποφάσεις σχετικά με την έκτακτη διαχείριση, τους προσανατολισμούς 
της παραγωγής και την παύση των δραστηριοτήτων της επιχείρησης λαμβάνονται από την 
πλειονότητα των μελών της οικογενείας που συμμετέχουν στην οικογενειακή επιχείρηση. 
Η εργασία που παρέχεται από το σύζυγο ενός ανεξάρτητου εργαζομένου φαίνεται κατ'αυτόν τον 
τρόπο ότι λαμβάνεται σε μεγάλο βαθμό υπόψη, βάσει αυτού του άρθρου το οποίο αναγνωρίζει στο 
σύζυγο το δικαίωμα να συμμετέχει στα κέρδη της επιχείρησης, κατ'αναλογία προς την ποιότητα και 
την ποσότητα της παρεχόμενης εργασίας και το οποίο υπογραμμίζει την αρχή σύμφωνα με την οποία 
"η εργασία της γυναίκας είναι ισοδύναμη προς εκείνη του άνδρα". 
Όσον αφορά τη γεωργία, οι οικογενειακές σιωπηρές κοινοπραξίες ρυθμίζονται σύμφωνα με τις 
συνήθειες, όμως α-υτές δεν είναι δυνατόν να αντιβαίνουν στις παραπάνω αναφερόμενες διατάξεις. 
Αυτοτελ(ύς απασχολούμενοι 
Εντούτοις, πρέπει να επισημανθεί μια απόφαση του Αναιρετικού Δικαστηρίου της 19ης Μαΐου 1986, 
αριθ. 3287, η οποία υποτιμά την εργασία ποτ» πραγματοποιείται από το σύζυγο υπέρ του συζύγου 
του ο οποίος ασκεί ανεξάρτητη δραστηριότητα. Πράγματι, η απόφαση α\»τή και το μεγαλίπερο μέρος 
της νομολογίας εξομοιώνουν αυτή την επαγγελματική δραστηριότητα με δραστηριότητα ασκούμενη 
"affectionis causa" και επομένως δωρεάν. Πράγματι, το άρθρο 230 bis δεν εφαρμόζεται στους 
αυτοτελώς απασχολούμενους διότι αυτοί (δικηγόροι, συμβολαιογράφοι κλπ.) δεν θεωροί>νται ως 
επιχειρήσεις. Στην περίπτωση α\»τή ισχύει το κοινό δίκαιο. 
Η έκδοση της οδηγίας είχε ως αποτέλεσμα την επιτακτική προσαρμογή της νομολογίας των 
δικαστηρίων κατώτερου βαθμού δικαιοδοσίας και της νομικής θεωρίας σχετικά με τις διατάξεις του 
αστικού κώδικα και την επέκταση της προστασίας της δραστηριότητας ποτ» ασκείται στα πλαίσια της 
οικογενείας που δεν είναι οργανωμένη σε επιχείρηση. Παρά την οδηγία αυτή, η κυριαρχούσα ερμηνεία 
(Αναιρετικό Δικαστήριο) εξακολουθεί να είναι το τεκμήριο της δωρεάν παροχής της επαγγελματικής 
δραστηριότητας σε όλες τις περιπτώσεις στις οποίες τα συμμετέχοντα φυσικά πρόσωπα σι»νδέονται 
με συζυγικές σχέσεις, συγκεκριμένα εφόσον συγκατοικούν. 
14 Ως μέλος της οικογενείας νοείται ο σύζυγος, οι εξ αίματος συγγενείς μέχρι τρίτου βαθμού και οι 
συγγενείς εξ αγχιστείας μέχρι δευτέρου βαθμού. 
15 Ως οικογενειακή επιχείρηση νοείται η επιχείρηση, στην οποία συνεργάζονται ο σύζυγος, οι εξ 
αίματος συγγενείς μέχρι τρίτου βαθμού και οι συγγενείς εξ αγχιστείας μέχρι δευτέροτι βαθμού. 
30 
ΑΡΘΡΟ 8 
Ο νόμος της 11ης Δεκεμβρίου 1990-379 εισήγαγε μια αποζημίωση λόγω μητρότητας υπέρ των 
αυτοτελώς απασχολούμενων γυναικών. Οι γυναίκες εισπράττουν από τα ταμεία κοινωνικής 
ασφάλισης ποσό που αντιστοιχεί στο 80% των 5/12 του ποσού που έχει κερδηθεί και δηλωθεί στις 
φορολογικές αρχές, στη διάρκεια των δύο προηγούμενων ετών και για περίοδο 5 μηνών (δύο μήνες 
πριν από τον τοκετό και τρεις μήνες μετά). 
Ο νόμος αριθ. 546 της 29ης Δεκεμβρίου 1987 είχε ήδη εισάγει αποζημίωση λόγω μητρότητας για τις 
αυτοτελώς απασχολούμενες. 
ΑΡΘΡΟ 10 
Ο νόμος αριθ. 125 της 10ης Απριλίου 1991 (θετική δράση για την εφαρμογή της ισότητας μεταξύ 
των γυναικών και των ανδρών κατά την εργασία) εισήγαγε με το άρθρο του 4, εδάφιο 5, 
αντιστροφή του βάρους της απόδειξης υπέρ του εργαζόμενοι» ο οποίος κρίνει ότι θίγεται από 
συμπεριφορά διακρίσεων. 
Συμπέρασμα 
1. Η Ιταλία αντιμετωπίζει το πρόβλημα της αναγνώρισης της εργασίας του συζύγου με την 
εφαρμογή της έννοιας της οικογενειακής επιχείρησης. Η έννοια αυτή δεν φαίνεται να 
επιτρέπει την αναγνώριση ίδιων δικαιωμάτων κοινωνικής ασφάλισης. 
Δυστυχώς, η έννοια αυτή εφαρμόζεται μόνον εφόσον πρόκειται για επιχείρηση. Οι σύζυγοι 
αυτοτελώς απασχολούμενων σε ελεύθερα επαγγέλματα επομένως αποκλείονται. 
2. Η Ιταλία δεν ανακοίνωσε στην Επιτροπή ιδιαίτερα μέτρα πληροφόρησης των προσώπων ποτ» 
αφορά η σχετική οδηγία. 
31 
9. ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ 
Γενική παρατήρηση: Οι απαντήσεις από το Λουξεμβούργο δεν αφορούσαν τα άρθρα 7,9 και 10. 
ΑΡΘΡΟ 5 
Η σύσταση εταιρείας μεταξύ συζύγων είναι δυνατή με την επιφύλαξη του άρθρου 181, εδάφιο 2, του 
τροποποιημένου νόμου της 10ης Αυγούστου 1915 σχετικά με τις εμπορικές εταιρίες. Το άρθρο αυτό 
επιτρέπει στους συζύγους να είναι εταίροι σε μια εταιρία περιορισμένης ευθύνης, εκτός εάν η 
σύμβαση για τη σύναψη εταιρίας τροποποιεί τα αποτελέσματα του καθεστώτος των οικονομικών 
σχέσεων μεταξύ συζύγων. Αυτό το όριο ισχύει οποιοδήποτε και αν είναι το εν λόγω καθεστώς. 
ΑΡΘΡΟ 6 
Οι σύζυγοι οι οποίοι συμμετέχουν στη βιοτεχνική, εμπορική και αγροτική δραστηριότητα του 
ανεξάρτητου εργαζομένου είναι κατά κανόνα ασφαλισμένοι με υποχρεωτική ασφάλιση, όσον αφορά 
την ασθένεια και τη συνταξιοδότηση. Ελλείψει τέτοιας ασφάλισης, λαμβανόταν παροχές σε είδος 
δυνάμει της συνασφάλισης. 
Με αίτηση του ενδιαφερομένου, η επιτροπή διεύθυνσης μπορεί να αποφασίσει ότι δεν απαιτείται η 
υπαγωγή σε ασφάλιση των συζύγων βοηθών, εκτός αν πρόκειται για σύζυγο ασφαλισμένου με 
αγροτική ασφάλιση. Οι σύζυγοι που καλύπτονται από την οδηγία, κατά συνέπεια, λαμβάνουν 
παροχές σε περίπτωση ασθένειας, ατυχήματος, αναπηρίας, γήρατος και επιβίωσης. 
Σε περίπτωση ανικανότητας προς εργασία η χρηματική αποζημίωση του συζύγου αναστέλλεται μέχρι 
την πρώτη ημέρα του 4ου μήνα, που έπεται εκείνου κατά τον οποίο δηλώθηκε η ανικανότητα προς 
εργασία. Η αποζημίωση αυτή είναι αντίστοιχη με τη βάση συνεισφορών και δεν μπορεί να υπερβαίνει 
το πενταπλάσιο του ελάχιστου κοινωνικού μισθού αναφοράς'6. 
ΑΡΘΡΟ 8 
Ο νόμος της 27ης Ιουλίου 1992 για την αναμόρφωση της ασφάλισης ασθενείας και του υγειονομικού 
τομέα επεξέτεινε τη χορήγηση της χρηματικής αποζημίωσης λόγω μητρότητας στις γυναίκες που 
ασκούν μη έμμισθο επάγγελμα17. 
Πρόκειται για τη σύζυγο άνω των 18 ετών, η οποία ασκεί τη δραστηριότητα της κατά κύριο λόγο -
προς αυτήν εξομοιώνεται η γυναίκα που είναι συνεταίρος του συζύγου της και συμμετέχει συνήθως 
στην τρέχουσα διαχείριση ή έχει μόνη ή μαζί με το σύζ\70 της πάνω από το ήμισυ των εταιρικών 
μερίδων. 
Το επίδομα αντιστοιχεί με τη βάση συνεισφορών, ενώ δεν μπορεί να υπερβαίνει το πενταπλάσιο του 
ελάχιστου κοινωνικού μισθού και καταβάλλεται στη διάρκεια των 8 εβδομάδων που προηγούνται και 
των 8 εβδομάδων που έπονται του τοκετού. Το μέτρο ατπιό το οποίο εφαρμόζει την ισότητα των 
ανεξαρτήτων εργαζομένων γυναικών και των μισθωτών γυναικιάν όσον αφορά τον τρόπο 
αποζημίωσης στη διάρκεια της άδειας μητρότητας, θα τεθεί σε ισχύ από 1ης Ιανουαρίου 1994. 
16 Αρθρο 12 τον νόμου της 27.7.92 για την αναμόρφωση της ασφάλισης ασθενείας και του 
υγειονομικού τομέα. 
17 Αρθρα 1,5 και 25. 
32 
Η σύζυγος μπορεί, κατ'αίτησή της, να εξαιρεθεί από την υποχρέωση υπαγωγής σε ασφάλιση, εκτός 
εάν έχει μόνη πάνω από το ήμισυ των εταιρικών μερίδων ή αν πρόκειται για αγροτική βοηθό. Η 
εξαίρεση αυτή μπορεί να χορηγηθεί μόνο μαζί με εκείνη που προβλέπεται όσον αφορά την ασφάλιση 
συνταξιοδότησης. 
Δεν υφίσταται σύστημα αναπλήρωσης. 
Συμπεράσματα: 
1. Κρίνεται ατυχές το ότι, παρόλο που το Λουξεμβούργο εισήγαγε σύστημα υποχρεωτικής 
ασφάλισης για τους συζύγους που αφορά το άρθρο 2 β), δεν υφίστανται πραγματικοί 
μηχανισμοί που να επιτρέπουν την εξασφάλιση της τήρησης αυτής της υποχρέωσης. 
Επειδή λείπει μια πραγματική πολιτική πληροφόρησης και ευαισθητοποίησης των συζύγων 
ανεξαρτήτων εργαζομένων μπορούν να εκφραστούν αμφιβολίες σχετικά με τη χρησιμότητα 
της υποχρεωτικής ασφάλισης. 
2. Το 1994, οι σύζυγοι αυτοαπασχολουμένων, που συμμετέχουν συνήθως στην επιχείρηση ή στην 
εκμετάλλε\»ση, θα έχουν δικαίωμα για πραγματικό επίδομα μητρότητας και όχι, όπως κατά 
το παρελθόν, για απλό κατ'αποκοπή επίδομα όπως κάθε άλλη γυναίκα εγκατεστημένη στο 
Λουξεμβούργο. Θα τους αναγνωρίζεται πλήρες καθεστώς εργαζομένων. 
V 
33 
IPt KATft XflPES 
ΑΡΘΡΟ 4 
Δεν υπάρχουν διακρίσεις με βάση το φύλο όσον αφορά την πρόσβαση, τη δημιουργία και την 
επέκταση επιχείρησης. 
ΑΡΘΡΟ 5 
Η σύσταση εταιρείας μεταξύ συζύγων δεν υπόκειται σε ειδικές προϋποθέσεις που να ισχύουν μόνο 
για ζεύγη συζύγων. 
ΑΡΘΡΟ 6 
Όλοι οι ολλανδοί υπήκοοι οφείλουν να συνεισφέρουν 30% των εισοδημάτων τους εκτός από το 
φόρο, για να έχουν πρόσβαση στο εθνικό υγειονομικό σύστημα (Ziekenfonds). Πέρα από ένα 
ορισμένο επίπεδο εισοδημάτων, ο εργαζόμενος πρέπει υποχρεωτικά να συνάψει ιδιωτική ασφάλιση. 
Οι ανεξάρτητοι εργαζόμενοι και οι σύζυγοι τους υπάγονται, όπως όλοι οι ολλανδοί πολίτες, στο 
εθνικό σύστημα ασφάλισης ή σε ιδιωτική ασφάλιση. Το σύστημα αυτό παρέχει δικαίωμα σύνταξης 
ν γήρατος, αναπηρίας και επιζώντος, καθώς και οικογενειακών επιδομάτων. 
Υπάρχει επίσης η δυνατότητα για τους εργαζομένους οι οποίοι αλλάζουν καθεστώς, εφόσον από 
μισθωτοί καθίστανται αυτοτελώς απασχολούμενοι, να εξακολουθοί»ν να υπάγονται στο σύστημα σε 
εκούσια βάση. 
ΑΡΘΡΟ 7 
Το 1985, συστάθηκε μια επιτροπή γυναικών συζύγοον συνεργατριών ανεξαρτήτων εργαζομένου. Η 
επιτροπή αυτή απετελείτο από εκπροσώπους της κυβέρνησης, των MME και του αγροτικού τομέα. 
'Εργο της ήταν να καταγράφει τα προβλήματα που συνδέονται με τη θέση των γυναικών 
συνεργατριών στους τομείς της αστικής και φορολογικής νομοθεσίας, της εκπαίδευσης και της 
κοινωνικής ασφάλισης. Δυστυχώς, τα αποτελέσματα αυτής της δράσης δεν ανακοινώθηκαν από τις 
ολλανδικές αρχές. 
ΑΡΘΡΟ 8 
Σύμφαινα με τη νομοθεσία που διέπει την ασφάλιση ασθενείας, οι γυναίκες δικαιούνται άδεια 16 
εβδομάδατν. Αν μετά την παρέλευση 16 εβδομάδων είναι ακόμη ανίκανες προς εργασία, η άδεια το\»ς 
^,. μπορεί να παραταθεί έως 52 εβδομάδες. 
Υπάρχει φορέας σε εθνική κλίμακα που καλύπτει όλες τις υπηρεσίες αναπλήρωσης που υφίστανται 
στις Κάτω Χώρες. 
Υπάρχει επίσης η δυνατότητα σύναψης ιδιωτικής ασφάλισης, της οποίας το κόστος θα ποικίλλει 
ανάλογα με τις προσφερόμενες υπηρεσίες. Χορηγούνται επίσης κρατικές επιδοτήσεις για την παροχή 
υπηρεσιών αναπλήρωσης, σε χαμηλότερο κόστος, σε περίπτωση ασθένειας, ατυχήματος, 
μητρότητας, διακοπών, κατάρτισης. 
34 
ΑΡΘΡΟ 9 
Δεν διατίθενται πληροφορίες. 
ΑΡΘΡΟ 10 
Οι οργανισμοί που αντιπροσωπεύουν τους ανεξαρτήτους εργαζομένους και τα κέντρα 
επαγγελματικής κατάρτισης πληροφορήθηκαν σχετικά με τη σημασία της οδηγίας με επιστολές και 
εγκυκλίους. 
Συμπέρασμα 
Η ολλανδική νομοθεσία φαίνεται σύμφωνη με την οδηγία. Εντούτοις θεωρείται ατυχές το ότι οι 
σύζυγοι βοηθοί δεν μπορούν πάντοτε να θεωρούνται απασχολούμενοι από τους συζύγους τους. 
Κατά την ολλανδική νομοθεσία θεωρείται απαραίτητη η ύπαρξη δεσμού υπαγωγής, στο πλαίσιο 
σύμβασης εργασίας η οποία όμως είναι ανεπιθύμητη μεταξύ συζύγων18. 
Η πρόσβαση στην επαγγελματική κατάρτιση είναι δυνατή χωρίς διακρίσεις για τα αγόρια και για τα 
κορίτσια, όμως διαπιστώνεται, τουλάχιστον στον αγροτικό τομέα, ότι το ποσοστό των κοριτσιών που 
παρακολουθούν κατάρτιση είναι χαμηλότερο και ότι η τιπόθεση προχωρεί αργά. 
Έγγραφα του Κοινοβουλίου 1988-1989 αριθ. 19622-13. 
35 
11. ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ 
ΑΡΘΡΟ 4 
Δεν υφίσταται διάκριση ούτε εκ του νόμου ούτε εκ των πραγμάτων στην 
Πορτογαλία όσον αφορά την πρόσβαση στην επαγγελματική κατάρτιση, ή τη 
δημιουργία, την εγκατάσταση ή την επέκταση επιχείρησης ή την έναρξη ή την 
επέκταση κάθε άλλης μορφής δραστηριότητας ανεξάρτητου εργαζομένου. 
ΑΡΘΡΟ 5 
Οι διατάξεις που διέπουν την κοινή περιουσία των συζύγων είναι σαφείς και 
ακριβείς και αφήνουν μεγάλο βαθμό ελευθερίας στους συζύγους που επιθυμούν να 
ιδρύσουν μαζί εταιρεία ή να κατέχουν μετοχές σε μια εταιρεία. 
Για διάφορους σοβαρούς λόγους κρατικής πολιτικής σχετικά με την προστασία των 
περιουσιακών στοιχείων του νοικοκυριού και λόγω της ανάγκης να εξασφαλιστεί 
ότι κανένας από τους συζύγους δεν θα μπορεί να έχει αθέμιτο πλεονέκτημα έναντι 
του άλλου, επιβάλλεται ως μοναδικός περιορισμός η υποχρέωση να δικαιούται να 
αναλάβει απεριόριστη ευθύνη μόνο ο ένας από τους δύο. 
Ωστόσο, ισχύει γενικά ότι αυτός ο περιορισμός δεν εφαρμόζεται όταν το ζεύγος έχει 
συνάψει προγαμιαία συμφωνία κατανομής της περιουσίας (Άρθρο 1735 του Αστικού 
Κώδικα). 
Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες, λόγω του καθεστώτος περιουσιακών σχέσεων των 
συζύγων, οι σύζυγοι κατέχουν από κοινού συμμετοχή στην εταιρεία, μέτοχος 
θεωρείται ο σύζυγος που συνήψε τη συμφωνία εταιρικής σχέσης ή, αν η απόκτηση 
συμμετοχής πραγματοποιήθηκε εκ των υστέρων, θεωρείται μέτοχος ο σύζυγος μέσω 
του οποίου έχει περιέλθει στο ζεύγος η συμμετοχή στην εταιρεία. 
Αυτό πάντως δεν εμποδίζει τον/τη σύζυγο του/της μετόχου να ασκεί τα δικαιώματα 
διαχείρισης που προβλέπει το αστικό δίκαιο, αν ο/η σύζυγος που είναι μέτοχος δεν 
είναι σε θέση να τα ασκήσει για οποιοδήποτε λόγο, ούτε θίγει τα δικαιώματα 
του/της συζύγου του/της μετόχου όσον αφορά τη συμμετοχή στην επιχείρηση σε 
περίπτωση θανάτου του/της μετόχου. 
ΑΡΘΡΟ 6 
Οι ανεξάρτητοι εργαζόμενοι καλύπτονται για τους κινδύνους ασθένειας19 
(προαιρετική υπαγωγή για τις επαγγελματικές ασθένειες), για τη μητρότητα, την 
αναπηρία, το γήρας και το θάνατο. 
19 Η παροχή υγειονομικής περίθαλψης δεν υπάγεται στο σύστημα της κοινωνικής 
ασφάλισης. Αυτή εξασφαλίζεται σε όλους τους κατοίκους της χώρας από την Εθνική 
Υγειονομική Υπηρεσία. 3£ 
I 
Τα άτομα τα οποία αφορά το άρθρο 2 β) και των οποίων ο σύζυγος έχει ατομική 
επιχείρηση προστατεύονται μέσω του καθεστώτος κοινωνικής ασφάλισης του 
ανεξαρτήτου εργαζομένου και καλύπτονται για τους ίδιους κινδύνους. Σε άλλες 
περιπτώσεις εκτός από εκείνη του συζύγου ενός επιχειρηματία με ατομική 
επιχείρηση, οι σύζυγοι τους οποίους αφορά το άρθρο 2 β) έχουν τη δυνατότητα να 
προσχωρούν σε προαιρετικό καθεστώς και καλύπτονται για το γήρας, την αναπηρία 
και το θάνατο. 
ΑΡΘΡΟ 7 
Δεν διαβιβάστηκε καμιά ανακοίνωση σχετικά με ληφθέντα μέτρα. 
ΑΡΘΡΟ 8 
Οι ανεξάρτητες εργαζόμενες δικαιούνται άδεια μητρότητας 90 ημερών, καθώς και 
αποζημίωση λόγω μητρότητας, υπό τον όρο να έχουν ασφαλιστεί για ελάχιστη 
περίοδο 6 μηνών συνεχών ή μη με καταχώρηση των αμοιβών. 
Αντίθετα, η σύζυγος βοηθός δεν μπορεί να επωφεληθεί από μια τέτοια προστασία 
μέσω της ασφάλισης του ανεξάρτητου εργαζομένου και δεν μπορεί να ασφαλιστεί 
εκούσια για τις παροχές λόγω μητρότητας. 
Δεν προβλέπονται υπηρεσίες αναπλήρωσης ούτε κοινωνικές υπηρεσίες για την 
κάλυψη της αδυναμίας της συζύγου βοηθού να εργαστεί. 
ΑΡΘΡΟ 9 
Τα αρμόδια δικαστήρια για τις διαφορές που εμπίπτουν στις οδηγίες για την 
ισότητα μεταχείρισης είναι τα τακτικά δικαστήρια. 
Στην Πορτογαλία υφίστανται δύο επιτροπές, ή "Επιτροπή για την Ισότητα και τα 
Δικαιώματα των Γυναικών" που επικουρεί τον πρωθυπουργό και η "Επιτροπή για 
την Ισότητα στην Εργασία και την Απασχόληση" που επικουρεί τον υπουργό 
απασχόλησης, αντίστοιχα. Δεν πρόκειται για όργανα προσφυγής αλλά για 
διοικητικές επιτροπές συμβουλευτικού χαρακτήρα. 
Το δικαίωμα συλλογικής προσφυγής μπορεί να αναγνωριστεί σε 
αντιπροσωπευτικούς ομίλους ξεχωριστά. Δεν προβλέπονται τέτοιες προσφυγές για 
τις ενώσεις εργαζομένων ούτε για άλλες ομάδες γενικά. 
ΑΡΘΡΟ 10 
Η μόνη πηγή πληροφόρησης σχετικά με τα κείμενα που έχουν εκδοθεί ή που 
υφίστανται για την εφαρμογή της παρούσας οδηγίας είναι η Επίσημη Εφημερίδα. 
Αυτή είναι η συνήθης διαδικασία δημοσίευσης νέων νόμων. Ωστόσο, καμία άλλη 
ενέργεια δεν έγινε για να γνωστοποιηθούν αυτές οι πληροφορίες στα 
αντιπροσωπευτικά όργανα των ανεξάρτητων εργαζομένων και τα κέντρα 
επαγγελματικής κατάρτισης, όπως απαιτείται από το άρθρο αυτό της οδηγίας. 
3^ 
Συμπεράσματα: 
1. Δεν θεσπίστηκε σχετική νομοθεσία ως αποτέλεσμα του άρθρου 8. 
2. Μολονότι η Επίσημη Εφημερίδα είναι το σύνηθες μέσο δημοσίευσης των 
νομοθετικών μέτρων, πρέπει να επισημανθεί ότι το άρθρο 10 προβλέπει 
δυναμικότερη στρατηγική ενημέρωσης που να απευθύνεται στα άτομα τα οποία 
κυρίως αφορά η παρούσα οδηγία. 
12. ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ 
Εισαγωγή 
Το Ηνωμένο Βασίλειο κρίνει ότι η αρχή της ισότητας μεταχείρισης ήταν καθιερωμένη στο βρετανικό 
δίκαιο πριν από την έκδοση της οδηγίας και, κατά συνέπεια, το βρετανικό δίκαιο δεν χρειάστηκε να 
συμμορφωθεί στις διατάξεις της οδηγίας αυτής. 
Καμιά ιδιαίτερη νομοθετική διάταξη δεν απαιτήθηκε για να τεθούν σε, ισχύ οι εν λόγω διατάξεις. Το 
Ηνωμένο Βασίλειο κρίνει ότι συμπληρωματικές πρωτοβουλίες στον τομέα αυτό δεν είναι 
απαραίτητες. 
ΑΡΘΡΟ 4 
Ο νόμος Sex Discrimination Act (1975) και ο νόμος Equal Pay Act (1970), καθώς και οι 
αντίστοιχοι νόμοι στη Βόρειο Ιρλανδία καθιερώνουν την αρχή της ισότητας μεταχείρισης στο 
βρετανικό δίκαιο. Νόμοι που απαγορεύουν κάθε διάκριση βασισμένη στο φύλο υφίστανται για κάθε 
κατιιγορία ανεξαρτήταχν εργαζομένοχν, συμπεριλαμβανομένου και εκείναη' στη γε(«ργία όσον αφορά 
την πρόσβαση στα επαγγέλματα, την επαγγελματική και.συνεχή κατάρτιση, τα συμβούλια 
επαγγελματικού προσανατολισμού, την ανακύκλωση και, ενδεχόμενα, την προαγωγή. 
3 3- '<*-
Η νομοθεσία του Ηνωμένου Βασιλείου εξασφαλίζει την ισότητα μεταχείρισης όσον αφορά την 
εγκατάσταση, την επέκταση και τον εξοπλισμό εμπορικής επιχείρησης. Επιπλέον, τα συμβούλια και 
η επαγγελματική κατάρτιση, καθώς και τα χρηματοδοτικά σχέδια είναι διαθέσιμα για τους 
ανεξάρτητους εργαζομένους χωρίς διάκριση λόγω φύλου. 
Η ισότητα υφίσταται μεταξύ εταίρων μη συζύγων. Οι σύζυγοι, τόσο ο άνδρας όσο και η γυναίκα, 
έχουν τα ίδια δικαιώματα και τις ίδιες υποχρεώσεις. Στην περίπτωση κατά την οποία οι σύζυγοι 
είναι συνεταίροι, όπως και σε κάθε άλλη περίπτωση εταιρικής σχέσης, τα δικαιώματα τους και οι 
υποχρεώσεις τους καθορίζονται από τη σύμβαση τους για τη σύναψη εταιρείας και από το νόμο 
Partnership Act του 1890, ο οποίος δεν περιέχει κανένα κώλυμα στην ισότητα μεταχείρισης. Καμιά 
ανισότητα δεν υφίσταται στον τομέα αυτό. 
ΑΡΘΡΟ 5 
Καμιά αλλαγή της βρετανικής νομοθεσίας δεν απαιτήθηκε για να εξασφαλιστεί η συμφωνία της με 
αυτό το μέρος της οδηγίας. Οι επιχειρήσεις μπορούν να ιδρυθούν από συζύγους σε ίση βάση και τα 
κεφάλαια που χρησιμοποιούνται από τους δύο συζύγους μπορεί να είναι κοινά αγαθά. Δεν υπάρχει 
έμμεσο κώλυμα στη σύσταση επιχείρησης μεταξύ συζύγων (η σχετική νομοθεσία αποτελείται από το 
νόμο Companies Act του 1985). 
Η βρετανική νομοθεσία δεν περιέχει καμία διάταξη που να εμποδίζει μια επιχείρηση να 
εξακολουθήσει να λειτουργεί σε περίπτωση θανάτου ή διαζυγίου και η διάλυση ενός γάμου δεν έχει 
καμιά νομική συνέπεια για τη δραστηριότητα μιας επιχείρησης ή τα δικαιώματα των συζύγων. Η 
απάντηση του Ηνωμένου Βασιλείου λαμβάνει υπόψη της το γεγονός ότι ένα διαζύγιο μπορεί να έχει 
δυσμενείς πρακτικές συνέπειες "αν το ζειιγος δεν αισθάνεται σε θέση να εξακολουθήσει να εργάζεται 
μαζί", όμως σημειώνει ότι το πρόβλημα αυτό δεν έχει νομική λύση. 
ΑΡΘΡΟ 6 
Το Ηνωμένο Βασίλειο διαθέτει ανταποδοτικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης για τους ανεξάρτητους 
εργαζομένους, το οποίο καλύπτει την ασθένεια, τη μητρότητα, τη συνταξιοδότηση και το θάνατο. 
Το σύστημα αυτό περιέχει διατάξεις σχετικές με την προστασία των συζύγων που αναφέρεται στο 
άρθρο 2 β της οδηγίας. Οι κίνδυνοι για τα άτομα αυτά καλύπτονται με την ασφάλιση σύνταξης και 
το επίδομα θανάτου. Τα επιδόματα υπολογίζονται ανάλογα με τις συνεισφορές του συζύγου. Σε 
περίπτωση σύνταξης, η έγγαμη γυναίκα η οποία δεν συνεισέφερε ποτέ μπορεί να εισπράξει σύνταξη 
μετά την ηλικία των 60 ετών, με βάση τις συνεισφορές του συζύγου της αν αυτός εισπράττει σύνταξη 
(ηλικία συνταξιοδότησης των ανδρών: 65 έτη). Η σύνταξη της γυναίκας αντιστοιχεί στο 60% της 
βασικής νόμιμης σύνταξης του συζύγου της. 
38 
Επιπλέον, υφίσταται ανταποδοτικό σύστημα εκούσιας κοινωνικής ασφάλισης, στο οποίο έχουν 
πρόσβαση τόσο οι γυναίκες όσο και οι άνδρες (για τις ασφαλίσεις συνταξιοδότησης και, στην 
περίπτωση των γυναικών, για σύνταξη επιζώντος). 
ΑΡΘΡΟ 7 
Το Ηνωμένο Βασίλειο εξετάζει σήμερα τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν με βάση το άρθρο 7 (όπως 
γινόταν ήδη το 1989). Λαμβάνοντας τη γεωργία ως παράδειγμα, το Ηνωμένο Βασίλειο υπογραμμίζει 
ότι "το γεγονός ότι οι γυναίκες των αγροτών συμβάλλουν κατά σημαντικό τρόπο στη γεωργική 
εκμετάλλευση σε πολλές περιπτώσεις είναι ήδη αναγνωρισμένο σε ε\>ρεία κλίμακα". 
Η κυβέρνηση κρίνει ότι άλλες πρωτοβουλίες στον τομέα αυτό δεν είναι απαραίτητες. 
ΑΡΘΡΟ 8 
Οι γυναίκες που είναι ανεξάρτητοι εργαζόμενοι μπορούν να εισπράττουν επιδόματα μητρότητας, στο 
πλαίσιο του συστήματος της εθνικής κοινωνικής ασφάλισης εφόσον αυτές πληρούν τις προύποθέσεις. 
Το επίδομα μητρότητας ανέρχεται σε 40,60 λίρες στερλίνες ανά εβδομάδα και μπορεί να 
καταβάλλεται επί 18 εβδομάδες. 
Το δικαίωμα άδειας μητρότητας δεν υφίσταται για τις γυναίκες που είναι ανεξάρτητοι εργαζόμενοι, 
δεδομένου ότι το Ηνωμένο Βασίλειο θεωρεί ότι η άδεια της μητρότητας είναι δικαίωμα χορηγούμενο 
από τους εργοδότες στους εργαζομένους και ότι μια ανεξάρτητη εργαζόμενη γυναίκα δεν μπορεί να 
χορηγήσει στον εαυτό της το δικαίωμα αυτό. Οι πληροφορίες που παρέχονται δεν αφορούν την 
αποζημίωση μητρότητας ή την άδεια μητρότητας για τις συζύγοιις ανεξαρτήτων εργαζομένων - χωρίς 
αμφιβολία γιατί τέτοια δικαιώματα δεν υφίστανται. 
Οι ανεξάρτητες εργαζόμενες δεν έχουν δικαίωμα αποζημίωσης για αναπλήρωση. Στη γεωργία, 
υπηρεσίες αναπλήρωσης υφίστανται στον ιδιωτικό τομέα. Σύμφωνα με στατιστικά δεδομένα του 
1990 σε ένα δείγμα γυναικών ανεξάρτητων εργαζομένων στο Ηνωμένο Βασίλειο, 55.000 εισπράττουν 
επίδομα μητρότητας κάθε έτος. 
ΑΡΘΡΟ 9 
Κάθε άτομο έχει δικαίωμα να υποβάλει αγωγή ενώπιον δικαστηρίου για υποθέσεις που εμπίπτουν 
στον τομέα αυτό. Η αρμόδια αρχή εξαρτάται από το είδος της προσφυγής που επιλέχθηκε - αυτή 
μπορεί να είναι ένα τακτικό δικαστήριο ή ένα εργατικό δικαστήριο ή δικαστήριο αρμόδιο για 
υποθέσεις κοινωνικής ασφάλισης. 
39 
Υπάρχουν δύο οργανισμοί για την ισότητα ευκαιριών, ένας στη Μεγάλη Βρετανία και ένας στη 
Βόρειο Ιρλανδία, οι οποίοι είναι αρμόδιοι για τη διεξαγωγή ερευνών και για την παροχή 
συμβουλών, καθώς και για την παροχή συνδρομής σε άτομα που κρίνουν ότι είναι θύματα 
διάκρισης. 
Δεν προβλέπεται απλουστευμένη διαδικασία, έστω και αν τα εργατικά δικαστήρια ακολουθούν 
λιγότερο τυπική διαδικασία από ό,τι τα τακτικά. Δεν υπάρχει δυνατότητα συλλογικής προσφυγής. 
Δεν διατίθενται ειδικές πληροφορίες σχετικά με τον αριθμό των υποθέσεων που υποβάλλονται στα 
εργατικά δικαστήρια από ανεξάρτητους εργαζομένους. 
Όσον αφορά τις κυρώσεις, η νομοθεσία που αφορά την εφαρμογή της αρχής της ισότητας 
μεταχείρισης τατν ανεξαρτήτων επαγγελματιών και την προστασία των εγκύων γυναικών προβλέπει 
αστικές κυρώσεις. 
ΑΡΘΡΟ 10 
Η έκδοση της οδηγίας ανακοινώθηκε στο Κοινοβούλιο το 1986 και δύο αντίτυπα της οδηγίας 
απεστάλησαν στις οργανώσεις που αντιπροσωπεύουν τους ανεξάρτητους εργαζομένους, τους 
οργανισμούς για την ισότητα ευκαιριών, την Εθνική Ένωση Αγροτών και τον Οργανισμό 
Επαγγελματικής Κατάρτισης. 
Διατίθεται επίσης μεγάλος αριθμός πληροφοριακών φυλλαδίαιν που παρέχονται δαιρεάν, σχετικά με 
τα μέτρα που θέτουν σε εφαρμογή την οδηγία. Οι οργανισμοί για την ισότητα ε\ικαιριών έδουσαν 
επίσης πληροφορίες σχετικά με το θέμα αυτό. 
Οι οργανώσεις που αντιπροσωπεύουν τους ανεξάρτητους επαγγελματίες και στους οποίους απεστάλη 
η οδηγία είναι οι εξής: 
the Alliance of Small Firms and Self-Eployed People, the Association of British Chambers 
of Commerce, the Association of Independent Business, the Forum of Private Business, the 
National Chambers of Trade, the CBI Smaller Firms Council, the Union of Independent 
Companies, the United Kingdom Science Park Association, the National Federation of Self 
Eployed and Small Businesses. 
40 
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 
Η νομοθεσία και η πρακτική φαίνεται ότι συμφωνούν με τις διατάξεις της οδηγίας 86/613. Γενικά, 
κάθε άτομο που ασκεί επαγγελματική δραστηριότητα θεωρείται υποχρεωμένο να εγγράφεται είτε ως 
εξαρτημένος είτε ως ανεξάρτητος εργαζόμενος, έστω και αν τα εισοδήματα/κέρδη του είναι πολύ 
χαμηλά και κατά συνέπεια δεν υποχρεούται να καταβάλλει συνεισφορές. 
Επομένως, η κυβέρνηση κρίνει ότι η θέσπιση συμπληρωματικών μέτρων υπέρ των συζύγων 
ανεξαρτήτων εργαζομένων που επικουρούν τον συγκεκριμένο εργαζόμενο χωρίς να είναι εξαρτημένοι 
εργαζόμενοι ή συνεταίροι θα είναι δύσκολο να δικαιολογηθεί, αν δεν θεσπίσουμε συγκρίσιμα μέτρα 
για τους συζύγους όλων των εργαζομένων, είτε αυτοί εργάζονται είτε όχι. 
*w 
41 
ΜΕΡΟΣ III: ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 
1. Από αυστηρά νομική άποψη, η οδηγία 86/613/ΕΟΚ εφαρμόζεται προφανώς στα κράτη 
μέλη. Εντούτοις, το πρακτικό αποτέλεσμα δεν είναι εντελώς ικανοποιητικό σε σύγκριση με 
τους αρχικούς στόχους της οδηγίας, που απέβλεπαν στη γενική βελτίωση του καθεστώτος 
των συζύγων βοηθών. 
2. Λόγω του ευρέως πεδίου εφαρμογής των διαφόρων κανόνων που καλύπτονται από την 
οδηγία, ήταν εξαιρετικά δύσκολο να καθορισθεί κατά πόσον η κάθε εθνική νομοθεσία 
συμφωνεί με το κοινοτικό δίκαιο. Επίσης, δεν ήταν δυνατόν να εξεταστεί στο πλαίσιο 
αυτής της έκθεσης κατά πόσον τα κράτη μέλη έχουν λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα για την 
εξάλειψη των έμμεσων διακρίσεων, που αναφέρονται στον ορισμό ο οποίος χρησιμοποιείται 
στο άρθρο 3 της οδηγίας. Απαιτείται πολύ λεπτομερέστερη και πιο εκτεταμένη έρευνα των 
εθνικών νομοθεσιών, για να διαπιστωθεί κατά πόσον εξακολουθούν να εφαρμόζονται 
τέτοιες διακρίσεις. 
3. Είναι σαφές ότι δεν υπάρχει γενική πολιτική για την κατάσταση των συζύγων βοηθών όπως 
ορίζονται στο άρθρο 2(β), παρά τη σαφή πρόθεση της οδηγίας να επιτύχει βελτίωση του 
επαγγελματικού καθεστώτος τους. 
4. Από την επισκόπηση της κατάστασης στα κράτη μέλη φαίνεται ότι υφίστανται ορισμένα 
πρακτικά προβλήματα κατά την εφαρμογή της οδηγίας: 
- Πρώτον, οι αυτοαπασχολούμενοι δεν αποτελούν ομοιογενή ομάδα. Κατά συνέπεια, ι) 
ριιθμιση για την κοινωνική ασφάλιση των αυτοαπασχολούμενων ατόμων ποικίλλει 
σημαντικά καθ'όσον τα υποχρεωτικά εθνικά, γενικά και ειδικά συστήματα συνυπάρχουν με 
εθελοντικά γενικά, ειδικά και ιδιωτικά συστήματα. 
Όσον αφορά τους συζύγους που δεν καλϊ>πτονται από το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης 
του αυτοαπασχολούμενου εργαζομένου, πρέπει να τονιστεί ότι, για λόγους των υπηρεσι<ών 
κοινωνικής ασφάλισης, γίνεται διάκριση μεταξύ : 
* ίδιων δικαιωμάτων, δηλαδή προσωποπαγών δικαιωμάτων, τα οποία αποκτά το 
ασφαλισμένο άτομο λόγω της δικής του οικονομικής δραστηριότητας και λόγω της 
κατοικίας του σε μία χώρα· 
* παράγωγων δικαιοτάτων, δηλαδή δικαιωμάτων τα οποία ο δικαιούχος αποκτά λόγο) 
νόμιμων ή οικογενειακών δεσμών με τον δικαιοιιχο ίδιων δικαιωμάτα>ν. 
Η Οδηγία επαφίει στη διάκριση των κρατών μελών τη χορήγηση ίδιων ή παραγώγοτν 
δικαιωμάτων στους συζύγους που αναφέρονται στο άρθρο 2(β). Πρέπει να τονιστεί ότι. 
εντούτοις, για την αναγνώριση της εργασίας του συζύγου (Αρθρο 7), ο μόνος τρόπος με τον 
οποίο αυτός ο στόχος μπορεί να επιτευχθεί είναι να χορηγούνται στους συζύγους ίδια 
δικαιώματα κοινοτικής ασφάλισης. 
42 
Σχετικά με το θέμα αυτό, το Αρθρο 11 του Σχεδίου. Οδηγίας της Επιτροπής της 23ης 
Οκτωβρίου 1987 (COM (87) 494 τελικό) παρέχει στα κράτη μέλη την ευχέρεια να χορηγούν 
ίδια δικαιώματα ως εναλλακτικά παράγωγων δικαιωμάτων, ως κίνητρο για τη βελτίωση της 
κατάστασης των ατόμων ως συζύγων βοηθών. Αυτό το σχέδιο οδηγίας εκκρεμεί ακόμη 
ενώπιον του Συμβουλίου. 
- Δεύτερον, η διατύπωση της οδηγίας ήταν πολύ ασαφής και δεν διευκρίνιζε ιδιαίτερη δράσιι 
η οποία θα μπορούσε να αναληφθεί σε ορισμένους τομείς. Πράγματι, τα κράτη μέλη 
καλούνται να μελετήσουν διάφορες στρατηγικές για τη βελτίωση της κατάστασης των 
αυτοαπασχολουμένων και των συζύγων βοηθών τους. Η ελάχιστη ανταπόκριση στα κράτη 
μέλη μπορεί να οφείλεται εν μέρει στην έλλειψη καθοδήγησης ως προς το θέμα αυτό. 
Εντούτοις, πρέπει να προστεθεί ότι ακόμη και οι πλέον σαφείς απαιτήσεις της οδηγίας, 
όπως το καθήκον πληροφόρησης των ενδιαφερομένων ατόμων (το οποίο είναι επιτακτικό 
ακόμη και για εκείνες τις χώρες που θεωρούν ότι η νομοθεσία τους είναι ήδη σύμφωνη προς 
την οδηγία), δεν φαίνεται να εφαρμόζονται με το απαραίτητο σθένος. 
Παρόλο που δεν πρόκειται για συμπέρασμα καθ'εαυτό, πρέπει να λαμβάνεται, υπόψη ότι 
υπάρχει σαφές μήνυμα εκ μέρο\?ς των οργανώσεων που αντιπροσωπεύουν τους 
αυτοαπασχολουμένους ότι πρέπει να αναγνωριστεί επίσημα η εργασία τα>ν συζυγών βοηθούν 
και να καθοριστούν σαφώς τα δικαιώματα τους κοιναη'ΐκής ασφάλισης. 
43 
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξέδωσε επίσης ψήφισμα το οποίο αναφέρεται στην κατάσταση 
των γυναικών που εργάζονται στη γεωργία στα κράτη μέλη (A3 0409/93). Το ψήφισμα 
αποτελεί έκκληση προς την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να προσπαθήσουν να επιτύχουν 
περισσότερα για τις γυναίκες βοηθούς στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις έτσι ώστε να τους 
απονεμηθούν ίδια δικαιώματα και όχι απλώς έμμεσες απαιτήσεις. 
6. Σύμφωνα με τα παραπάνω, είναι προφανές ότι η Επιτροπή και τα κράτη μέλη θα πρέπει 
να διερευνήσουν τις δυνατότητες για περαιτέρω εργασία σ'αυτό τον τομέα, έτσι ώστε να 
επιτευχθούν οι στόχοι της οδηγίας και να βελτιωθεί η κατάσταση των αυτοαπασχολουμένων 
και των συζύγων βοηθών τους. 
44 
ApiS. L 359/56 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 19. 12. 86 
ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ 
ΟΔΗΠΑ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ 
της 11ης Δεκεμβρίου 1986 
σχετικά με την εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών που ασκούν 
ανεξάρτητη δραστηριότητα, συμπεριλαμβανομένης της γεωργικής, καθώς και για την προ­
στασία της μητρότητας 
(86/613/ΕΟΚ) 
ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΏΝ ΚΟΙΝΟΤΉΤΩΝ. 
Έχοντας υπόψη: 
τη ουνθήκη για την Ιδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής 
Κοινότητας, και ιδίως τα άρθρα 100 και 235, 
την πρόταση της Επιτροπής (';, 
τη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (J), 
ζ<\ γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής ('), 
Εκτιμώντας: 
ότι το Συμβούλιο, στο ψήφισμα του της 12ης Ιουλίου 1982 
σχετικά με την προώθηση της ισότητας ευκαφιών για τις 
γυναίκες (*), ενέκρινε του γενικούς στόχους της ανακοί­
νωσης της Επιτροπής σχετικά με το νέο πρόγραμμα 
δράσεως της Κοινότητας για την προώθηση της ισότητας 
ευκαιριών για τις γυναίκες (1982-1985) και εξέφρασε την 
επιθυμία να θέσει σε εφαρμογή τα κατάλληλα μέτρα για 
την πραγματοποίηση των στόχων αυτών • 
ότι η δράση 5 του προαναφερθέντος προγράμματος αφορά 
την εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης των γυναι­
κών με ανεξάρτητη δραστηριότητα συμπεριλαμβανομένων 
των αγροτισσων • 
ότι η εφαρμογή της αρχής της ισότητας των αμοιβών μεταξύ 
ανδρών και γυναικών εργαζομένων, όπως αναφέρεται στο 
άρθρο 119 της συνθήκης, αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της 
δημιουργίας και της λειτουργίας της κοινής αγοράς · 
ότι, όσον αφορά τις αμοιβές το Συμβούλιο ενέκρινε, στις 10 
Φεβρουαρίου 1975, την οδηγία 75/117/ΕΟΚ περί προσεγγί­
σεως των νομοθεσιών των κρατών μελών που αφορούν την 
εφαρμογή της αρχής της ισότητας των αμοιβών μεταξύ 
εργαζομένων ανδρών και γυναικών (') · 
ότι, όσον αφορά τα άλλα θέματα ίσης μεταχείρισης ανδρών 
και γυναικών, το Συμβούλιο ενέκρινε, στις 9 Φεβρουαρίου 
1976, την οδηγία 76/207/ΕΟΚ περί τι»ς εφαρμογής της 
(') ΕΕ αρι9. C 113 της 27. 4. 1984. σ. 4. 
(') ΕΕ αρι9. C 172 της 2. 7. 1984, σ. 80. 
(>) ΕΕ αριθ. C 343 της 24. 12. 1984, α 1. 
{') ΕΕ αριθ. C 186 της 21. 7. 1982, σ. 3. 
{') ΕΕ αρι3. L 45 της 19. 2. 1975. σ. 19. αΡΧήζ ^Ç Ισης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών, όσον 
αφορά την πρόσβαση σε απασχόληση, στην επαγγελματική 
εκπαίδευση και προώθηση, και τις συνθήκες εργασίας (*), 
και στις 19 Δεκεμβρίου 1978, την οδηγία 79/7/ΕΟΚ περί της 
προοδευτικής εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχείρισης 
μεταξύ ανδρών και γυναικών σε θέματα κοινωνικής ασφαλή 
σης(')· 
ότι, όσον αφορά τα πρόσωπα που ασκούν ανεξάρτητη 
δραστηριότητα καθώς και τους (τις) συζύγους τους που 
συμμετέχουν στη δραστηριότητα αυτή, πρέπει να συνεχιστεί 
η εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης με καθορι­
σμένες διατάξεις που θα ανταποκρίνονται στην ιδιαίτερη 
κατάσταση των ατόμων αυτών 
ότι υφίστανται ανισότητες μεταξύ των κρατών μελών στον 
τομέα αυτό · ότι πρέπει στο εξής να επιτευχθεί προσέγγιση 
των εθνικών διατάξεων όσον αφορά την εφαρμογή της 
αρχής της ίσης μεταχείρισης • 
ότι, για ορισμένους τομείς, η συνθήκη δεν έχει προβλέψει 
τις απαιτούμενες ειδικές εξουσίες 
ότι η εφαρμογή της αρχής της ισότητας δεν οποτελεί εμπό­
διο στις διατάξεις σχετικά με την προστασία της γυναίκας 
λόγω της μητρότητας. 
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΟΔΗΓΙΑ: 
ΤΜΗΜΑ 1 
Στόχοι και κεδίο εφαρμογής 
ApSpo Ι 
Η παρούσα οδηγία αποσκοπεί να εξασφαλίσει, σύμφωνα με 
τις παρακάτω διατάξεις την από μέρους των κρατών μελών 
εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης ανδρών και 
γυναικών, που ασκούν ανεξάρτητη δραστηριότητα ή 
συμβάλλουν στην άσκηση τέτοιας δραστηριότητας στα 
θέματα που δεν καλύπτονται από τις οδηγίες 76/207/ΕΟΚ 
και 79/7/ΕΟΚ. 
(4) ΕΕ opt9. L 39 της 14. 2. 1975, σ. 40 
(') ΕΕ αρι3: L 6 της 1C. 1. 1979. σ. 24. 
Η •$ 
r**0ir*r*k<W'. 
19. 12. 86 Αριθ. L 359/57 
Άρθρο 2 
Η παρούσα οδηγία αφορά: 
α) τους ανεξάρτητους επαγγελματίες δηλαδή κάθε 
πρόσωπο που ασκεί κερδοσκοπική δραστηριότητα για 
δικό του λογαριασμό, σύμφωνα με τους όρους που 
προβλέπονται στην εθνική νομοθεσία, συμπεριλαμβανο­
μένων και των γεωργών καθώς και όσων ασκούν ελευθέ­
ριο επάγγελμα· 
6) τους συζύγους τους που δεν είναι μισθωτοί, ούτε συνέ­
ταιροι, και οι οποίοι συμμετέχουν συστηματικά και 
σύμφωνα με τους όρους της εθνικής νομοθεσίας στη 
δραστηριότητα του ανεξάρτητου επαγγελματία, ασκώ 
ντας είτε τα ίδια είτε παρεπόμενα καθήκοντα. 
Άρθρο 3 
Κατά την έννοια της παροάσας οδηγίας η αρχή της ίσης 
μεταχείρισης συνεπάγεται την απουσία κάθε διάκρισης που 
βασίζεται στο φύλο, είτε άμεσα είτε έμμεσα, σε συσχετισμό 
ιδίως με το γάμο ή την οικογενειακή κατάσταση. 
ΤΜΗΜΑ II 
Ισότητα μεταχείρισης ανδρών και γυναικών ανεξαρτήτων 
επαγγελματιών — Κατάσταση των χωρίς επαγγελματικό 
καθ:'πώς συζύγων των αντ^αρτήτων επαγγελματιών — 
Προστασία της εγκυμοσύνης και της μητρότητας των γυναι­
κών που είναι ανεξάρτη:οι επαγγελματίες ή σύζυγοι 
ανεξαρτήτων επαγγελματιών 
Άρθρο 4 
Όσον αφορά τους ανοξάρτηΓους επαγγελματίες τα κράτη 
μέλη λαμβάνουν τα α.ν,'καΐα μέτρα ώστε να καταργηθούν 
όλες οι διατάξεις που αντιβαίνουν στην αρχή της '/τη; μετα­
χείρισης όπως αυτή ορίζεται στην οδηγία 76/207/ΕΟΚ. και 
κυρίως όσον αφορά τη δημιουργία, την εγκατάσταση η την 
επέκταση μιας επιχείρησης ή την έναρξη ή επέκταση κάθε 
άλλης μορφής δραστηριότητας ανεξάρτητου επαγγελματία, 
συμπεριλαμβανομένων των χρηματικών διευκολύνσεων. 
Άρθρο 5 
Με την επιφύλαξη των ειδικών προϋποθέσεων πρόσβασης 
σε ορισμένες δραστηριότητες οι οποίες ισχύουν εξίσου και 
για τα δύο φύλα, τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία 
μέτρα ώστε οι προϋποθέσεις για τη σύσταση εταιρείας 
μεταξύ των συζύγων να μην είναι περισσότερο αυστηρές 
απο τις προϋποθέσεις σύστασης εταιρείας μεταξύ μη 
συζύγων. 
Άρθρο 6 
Εφόσον υπάρχει σε κ(>άτος μέλος σύστημα κοινωνικών 
ασφαλίσεων για τους ανεξάρτητους επαγγελματίες το οποίο 
βασίζεται ο «ην καταβολή εισφορών, το εν λόγω κράτος 
μέλος λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα για να επιτραπεί στους 
συζύγους που αναφέρονται στο άρθρο 2 στοιχείο β), αν δεν 
καλύπτονται από το καθεστώς κοινωνικών ασφαλίσεων του 
ανεξάρτητου επαγγελματία, να μπορούν να εντάσσονται, 
εφόσον θέλουν, σε καθεστώς κοινωνικής ασφάλισης κατα-
βάλλοντας εισφορές. Άρθρο 7 
Τα κράτη μέλη αναλαμβάνουν την υποχρέωση να εξετάσουν 
υπό ποίες προϋποθέσεις μποςεί να προωθηθεί η αναγνώριση 
της εργασίας που παρέχουν οι σύζυγοι οι αναφερόμενοι στο 
άρθρο 2 στοιχείο β) και, υπό το φως της εξέτασης αυτής 
ποιες είναι οι ενδεικνυόμενες πρωτοβουλίες που θα την 
προωθήσουν. 
Άρθρο 8 
Τα κράτη μέλη αναλαμβάνουν την υποχρέωση να εξετάσουν 
αν και υπό ποίες προϋποθέσεις οι γυναίκες ανεξάρτητοι 
επαγγελματίες καθώς και οι σύζυγοι των ανεξαρτήτων επαγ­
γελματιών μπορούν, κατά τη διάρκεια απουσίας τους από 
τη δραστηριότητα λόγω εγκυμοσύνης ή λόγω μητρότητας: 
— να έχουν το δικαίωμα αναπλήρωσης ή τη δυνατότητα 
πρόσβασης σε κοινωνικές υπηρεσίες που υπάρχουν στο 
έδαφος τους ή 
— να δικαιούνται χρηματικής αποζημίωσης στα πλαίσια 
ενός καθεστώτος κοινωνικής ασφάλισης ή ενός οποιου­
δήποτε άλλου συστήματος δημόσιας κοινωνικής 
κάλυψης 
ΤΜΗΜΑ III 
Γενικές και τελικές διντάξεις 
Άρθρο 9 
Τα κράτη μέλη εισάγουν στην έννομη τάξη τους τα ανα­
γκαία μέτρα για να επιτρέπουν σε κάθε πρόσωπο που 
θεωρεί ότι θίγεται από την εις βάρος του ^η εφαρμογή της 
αρχής της ίσης μεταχείρισης στις ανεξάρτητες επαγγελμα­
τικές δραστηριότητες να επιδιώκει δικαστικά την ικανο­
ποίηση τω»' δ·.. Λιωμάτων τον, ενδεχομένως με την προϋπό­
θεση ότι 3α έχει προηγουμένως εξαντλήσει τις δυνατότητες 
προσφυγής σε άλλα αρμόδια όργανα. 
Άρθρο 10 
Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε να μέτρα που Θα ληφθούν 
κατ' εφαρμογή της παρούσας οδηγίας καθώς και οι ήδη 
ισχύουσες σχετικές διατάξεις να γνωστοποιούνται στις 
αντιπροσωπευτικές οργανώσεις των ανεξάρτητων επαγγελ­
ματιών και στα κέντρα επαγγελματικής εκπαίδευσης 
Άρθρο II 
Το Συμβούλιο επανεξετάζει την παρούσα οδηγία, μετά από 
πρόταση-της Γπιτροπής πριν από την 1η Ιουλίου 1993. 
Άρθρο 12 
1. Τα κράτη μέλη θέτουν σε ισχύ τις αναγκαίες νομοθε­
τικές κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις προκειμένου 
να συμμορφωθούν με την παρούσα οδηγία, μέχρι τις 30 
Ιουνίου 1989 το αργότερο. 
Εντούτοις αν ένα κράτος μέλος για να συμμορφωθεί προς 
το άρθρο 5 της παρούσας οδηγίας οφείλει να τροποποιήσει 
τη νομοθεσία του τη σχετική με τις υποχρεώσεις και τα 
δικαιώματα των συζύγων, ως ημερομηνία κατά την οποία 
το εν λόγω κράτος μέλος οφείλει να συμμορφωθεί προς το 
άρθρο 5 ορίζεται η 30ή Ιουνίου 1991. 
MG 
Αριθ. L 359/58 19. 12. 86 
2. Τα κράτη μέλη ενημερώνουν αμέσως την Επιτροπή για 
τα μέτρα που έλαβαν προκειμένου να συμμορφωθούν με την 
παρούσα οδηγία. Άρθρο 14 
Η παρούσα οδηγία απευθύνεται στα κράτη μέλη. 
Άρθρο 13 
Το αργότερο στις 30 Ιουνίου 1991, τα κράτη μέλη διαβιβά­
ζουν στην Επιτροπή όλα τα χρήσιμα στοιχεία που Θα της 
επιτρέψουν την κατάρτιση εκθέσεως που 8α υποβάλει στο 
Συμβούλιο για την εφαρμογή της παρούσας οδηγίας Βρυξέλλες 11 Δεκεμβρίου 1986 
Για το Συμβούλιο 
Ο Πρόεδρος 
A CLARK 
HI-
ISSN 0254-1483 
COM(94)163 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 04 
AptU. καταλόγου : CB-CO-94-176-GR-C 
ISBN 92-77-67868-2 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L·2985 Luxembourg