Κρατική ενίσχυση - Βέλγιο

Ενίσχυση C 53/03 (ex NN 62/03) - Ενισχύσεις στην αναδιάρθρωση της ABX Logistics

Πρόσκληση για υποβολή παρατηρήσεων σύμφωνα με το άρθρο 88, παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ

(2004/C 9/06)

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

Με επιστολή της 23ης Ιουλίου 2003 που αναδημοσιεύεται στην αυθεντική γλώσσα του κειμένου της επιστολής στις σελίδες που ακολουθούν την παρούσα περίληψη, η Επιτροπή κοινοποίησε στο Βέλγιο την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 88, παράγραφος 2, της συνθήκης ΕΚ σχετικά με την προαναφερθείσα ενίσχυση/το προαναφερθέν μέτρο.

Τα ενδιαφερόμενα μέρη μπορούν να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους επί των μέτρων για τα οποία η Επιτροπή κινεί τη διαδικασία]*μέσα σε ένα μήνα από την ημερομηνία δημοσίευσης της παρούσας περίληψης και της επιστολής που ακολουθεί, στην ακόλουθη διεύθυνση: Ευρωπαϊκή Επιτροπή Γενική Διεύθυνση Ενέργειας και Μεταφορών

Διεύθυνση A - Γενικές Υποθέσεις & Πόροι

Rue de la Loi/Wetstraat 200 B - 1049 Bruxelles Φαξ (32-2) 296 41 04.

Οι παρατηρήσεις αυτές θα κοινοποιηθούν στο Βέλγιο. Το απόρρητο της ταυτότητας του ενδιαφερόμενου μέρους που υποβάλει τις παρατηρήσεις μπορεί να ζητηθεί γραπτώς, με μνεία των σχετικών λόγων.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

Με επιστολή της 17ης Φεβρουαρίου 2003, το Βέλγιο κοινοποίησε ένα σχέδιο αναδιάρθρωσης υπέρ της ABX Logistics, το οποίο πρωτοκολλήθηκε από την Επιτροπή στις 17ης Φεβρουαρίου 2003 (αριθ. Tren A/13396). Η Επιτροπή απηύθυνε πρόσθετες ερωτήσεις με επιστολή της 9ης Απριλίου 2003 και έλαβε απάντηση με την αλληλογραφία της 7ης Μαΐου 2003. Στις 26 Μαίου 2003 πραγματοποιήθηκε σύσκεψη μεταξύ των βελγικών αρχών και των υπηρεσιών της Επιτροπής, στη διάρκεια της οποίας τέθηκαν ερωτήσεις στις βελγικές αρχές, και λήφθηκαν ορισμένες πρόσθετες πληροφορίες. Στις 20 Ιουνίου 2003, οι βελγικές αρχές κοινοποίησαν στην Επιτροπή ορισμένες συμπληρωματικές πληροφορίες.

Λαμβάνεται επίσης υπόψη μια καταγγελία της 27ης Οκτωβρίου 1999 (που πρωτοκολλήθηκε στην Επιτροπή στις 3 Νοεμβρίου 1999 με αριθ. 68390) όσον αφορά τις θεωρούμενες ως παράνομες ενισχύσεις που χορηγήθηκαν στο πλαίσιο της εξαγοράς, από την SNCB, της ABX Logistics Bahntrans GmbH.

Καθώς ορισμένα στοιχεία που προκύπτουν από την κοινοποίηση έχουν ήδη τεθεί σε εφαρμογή, ο φάκελος καταχωρήθηκε ως "μη κοινοποιηθείσα ενίσχυση" (NN).

2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ

Οι βελγικές αρχές κοινοποίησαν την αναδιάρθρωση των μεταφορικών εταιρειών του συγκροτήματος ABX Logistics, οι οποίες ανήκουν στην SNCB. Στο πλαίσιο της αναδιάρθρωσης αυτής πρόκειται, σε πρώτο στάδιο, να υπαχθούν όλες οι βιώσιμες μονάδες ABX σε μια κοινή εταιρεία holding και, παράλληλα, να γίνει αναδιάρθρωση των μη βιώσιμων μονάδων ABX στη Γερμανία, στη Γαλλία και στις Κάτω Χώρες. Σε δεύτερο στάδιο, οι τρεις αυτές μονάδες, αφού θα έχουν αναδιαρθρωθεί, θα ενταχθούν στην εταιρεία holding. Η διαδικασία αυτή θα χρηματοδοτηθεί από την SNCB, η οποία θα χορηγήσει δάνειο ενδιάμεσης χρηματοδότησης 140 εκατομ. ευρώ, μονοετούς διάρκειας, και θα μετατρέψει σε κεφάλαιο οφειλές της ABX έναντί της, ύψους 91,6 εκατομ. ευρώ.

Στο πλαίσιο της κοινοποίησης, η Επιτροπή επεσήμανε ορισμένα άλλα στοιχεία τα οποία εξετάζει επίσης στο πλαίσιο του φακέλου αυτού. Πρόκειται για άλλες χρηματοδοτικές ροές που χορηγήθηκαν υπέρ της ABX πριν την αναδιάρθρωσή της, καθώς και για την απόκτηση, από την SNCB, του παγκόσμιου δικτύου ABX Logistics.

2.1. Δικαιούχοι

Οι δικαιούχοι της ενίσχυσης είναι αφενός η ABX και αφετέρου η SNCB όσον αφορά την απόκτηση του δικτύου ABX.

2.2. Προέλευση των πόρων

Οι πόροι τίθενται στη διάθεση και προς όφελος της ABX από την SNCB.

3. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ

3.1. Παρουσία κρατικής ενίσχυσης

Αντίθετα με τα λεγόμενα των βελγικών αρχών στην κοινοποίησή τους, η Επιτροπή έχει επισημάνει μια αξιοσημείωτη δέσμη ενδείξεων, η οποία υποδεικνύει ότι όλοι οι πόροι που αναφέρονται στον φάκελο αυτό έχουν τεθεί στη διάθεση και προς όφελος της ABX από την SNCB, φαίνεται ότι βαρύνουν άμεσα ή έμμεσα το κράτος, και συνεπώς θεωρούνται κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1.

3.2. Εκτίμηση

Η Επιτροπή εκφράζει αμφιβολίες όσον αφορά την επιλεξιμότητα της ABX για ενισχύσεις στην αναδιάρθρωση, δεδομένου ότι δεν έχει αποδειχθεί σε ποιο μέτρο όλες οι βιώσιμες μονάδες της ABX δεν θα μπορούσαν να συνεισφέρουν ή ακόμη και να καλύψουν πλήρως τις χρηματοδοτικές ανάγκες των τριών μονάδων στη Γερμανία, τη Γαλλία και τις Κάτω Χώρες, οι οποίες πρέπει να υποστούν αναδιάρθρωση.

Η Επιτροπή εκφράζει επίσης αμφιβολίες σχετικά με την επανάκαμψη σε πάγια βιωσιμότητα της ABX Logistics, και ιδιαίτερα των προς αναδιάρθρωση μονάδων, δεδομένου ότι ορισμένες μακροπρόθεσμες ανάγκες χρηματοδότησης θα καλυφθούν μόνον από βραχυπρόθεσμες πιστώσεις (μονοετούς προθεσμίας λήξης) και ότι η αναδιάρθρωση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ικανότητα της ABX να πωλήσει, σύντομα και σε καλή τιμή, ορισμένα επιπλέον περιουσιακά στοιχεία και να προσελκύσει ιδιωτικά κεφάλαια.

Η Επιτροπή εκφράζει επίσης φόβους όσον αφορά τη στρέβλωση του ανταγωνισμού στην οποία θα μπορούσε να οδηγήσει η δυνητική έλλειψη ίδιων συνεισφορών του οικονομικού ομίλου ABX σε αντιστάθμισμα των ενισχύσεων, όσον αφορά τον περιορισμό της ενίσχυσης στο ελάχιστο, λαμβανομένης υπόψη της δυσαναλογίας από την άποψη των χορηγούμενων βραχυπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων πιστώσεων, ως προς το συμβιβάσιμο με τη συνθήκη των (επαν)επενδύσεων που πραγματοποιούνται στην ABX και ως προς τα χρησιμοποιούμενα μέσα για τη χρηματοδότηση των (επαν)επενδύσεων στην ABX.

Σύμφωνα με το άρθρο 14 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου, κάθε παράνομη ενίσχυση είναι δυνατόν να αποτελέσει το αντικείμενο αναζήτησης και επιστροφής της από τον δικαιούχο.

ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ

"Hierbij stelt de Commissie België ervan in kennis dat zij na bestudering van de door uw autoriteiten verstrekte informatie over bovenvermelde maatregel besloten heeft de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag in te leiden.

1. PROCEDURE

(1) Bij brief van 17.2.2003 heeft België kennis gegeven van een herstructureringsplan ten behoeve van ABX Logistics, dat door de Commissie op 17.2.2003 is geregistreerd (nr. Tren A/13396). De Commissie heeft bij brief van 9.4.2003 bijkomende vragen gesteld en heeft daarop een antwoord ontvangen bij brief van 7.5.2003. Op 26.5.2003 heeft een bijeenkomst tussen de diensten van de Commissie en de Belgische autoriteiten plaatsgevonden waarbij een aantal vragen aan de Belgische autoriteiten is voorgelegd en extra informatie is verkregen. Op 20.6.2003 hebben de Belgische autoriteiten de Commissie aanvullende gegevens doen toekomen.

(2) Ook is rekening gehouden met een klacht van 27.10.1999 (bij de Commissie geregistreerd op 3.11.1999 onder nr. 68390) en de in aansluiting op deze klacht ingediende documenten (waarvan het laatste is toegezonden bij brief van 30.6.2003 en door de Commissie is geregistreerd op 2.7.2003) met betrekking tot vermeende illegale steun die zou zijn verleend in het kader van de acquisitie door de NMBS van ABX Logistics Bahntrans GmbH.

(3) Aangezien sommige onderdelen van het medegedeelde plan reeds ten uitvoer zijn gelegd, is het dossier geregistreerd met de vermelding 'niet aangemeld' (non notifié - NN).

(4) Door haar brief van 12.7.2003, geregistreerd door de Commissie op 14.7.2003, heeft de Vice-Eerste Minister, minister van de Werkgelegenheid en de Politiek van de gelijke kansen, Mevrouw Laurette Onkelinx, aan de Vice-president van de Europese Commissie, Mevrouw Loyola de Palacio, geschreven om deze laatste in te lichten over het belang van deze zaak voor België.

2. GEDETAILLEERDE BESCHRIJVING VAN DE MAATREGEL

2.1. Titel

(5) In het verlengde van het dossier 'redding van ABX Logistics' (dossier nr. N 769/2002), dat door de Commissie op 21.1.2003 is goedgekeurd, heeft België een 'herstructureringsplan voor ABX Logistics' aangemeld. Bij bestudering van de kennisgeving is echter gebleken dat andere punten die niet rechtstreeks deel uitmaken van het herstructureringsdossier nader onderzoek behoeven. Het gaat om andere geldstromen ten gunste van ABX en de acquisitie van het ABX-netwerk door de NMBS.

2.2. ABX Logistics

2.2.1. Voorgeschiedenis

(6) Als reactie op de concurrentie door het goederenvervoer over de weg heeft de NMBS reeds in de jaren dertig een vervoersdienst met vrachtwagens ontwikkeld binnen haar goederenvervoerspoot. Voor kleine ladingen is vervoer over de weg per vrachtwagen namelijk een betere propositie dan vervoer per goederenwagon. Deze pakketdienst kreeg in 1966 de naam 'NMBS-pakjesdienst'.

(7) De beheersorganen van de NMBS hebben in maart 1992 een moderniseringsplan aangenomen dat gebaseerd was op een autonoom statuut binnen het bedrijf en dit heeft begin 1994 geleid tot de oprichting van een autonome exploitatie-eenheid binnen de NMBS (dus niet met een afzonderlijke rechtspersoonlijkheid die losstaat van die van de NMBS). Deze activiteit kreeg de naam 'ABX transport' in 1996, en vervolgens de naam 'ABX Logistics België/Belgique' in 1998. Aanvankelijk was het alleen de bedoeling van de NMBS een netwerk voor de Benelux te ontwikkelen, en daartoe werd in 1997 'ABX Nederland BV' overgenomen.

2.2.2. Structuur op mondiale schaal

(8) Gezien de toenemende internationalisering van haar klantenbestand, de ontwikkeling van de regelgeving op het gebied van het goederenvervoer per spoor en de initiatieven van de concurrentie, heeft de NMBS vervolgens besloten de geografische reikwijdte van haar pakket- en goederenvervoersdiensten uit te breiden. Daartoe heeft zij besloten een netwerk te ontwikkelen met een aantal partners die actief waren in de sectoren logistiek en vervoer (door de lucht, over zee, per spoor en over de weg) om een volledige dienst van deur tot deur te kunnen aanbieden en met name marktaandeel in het Europese achterland van de Belgische havens te heroveren.

(9) Deze ontwikkelingsstrategie heeft de NMBS uiteindelijk gebracht tot de acquisitie in 1998 van het ABX-netwerk dat wereldwijd ongeveer 107 geconsolideerde dochtermaatschappijen telde (dochtermaatschappijen binnen het consolidatiebereik van de NMBS per 31.12.2001), meer bepaald in Duitsland, Frankrijk, Nederland, Italië, Portugal, Verenigd Koninkrijk, Argentinië, Chili, Japan, Mexico, Zuid-Afrika, Zuid-Korea, de Filipijnen en Egypte. In Europa werden de volgende acquisities gedaan(1):

Tabel nr. 1

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Opmerking:

bij het bedrag [...](2) voor de acquisitie van Bahntrans is rekening gehouden met de compensaties die nog moeten worden betaald door de vorige aandeelhouders. Om deze reden is dit bedrag niet verwerkt in het bovenvermelde totaal.

2.2.3. Huidige situatie

(10) Momenteel omvat de economische groepering ABX Logistics in ernstige financiële problemen verkerende dochtermaatschappijen (in Duitsland, Frankrijk en Nederland) die moeten worden geherstructureerd, maar ook andere die volgens het meegedeelde plan nu al levensvatbaar zouden zijn en niet moeten worden geherstructureerd, maar volgens het plan zouden worden opgenomen in een holding.

2.2.4. Sectoren waarin ABX actief is

(11) De Belgische autoriteiten omschrijven ABX Logistics als een 'vervoerder'(3) van goederen.

(12) Volgens de recentste door België verstrekte informatie is ABX voor 49 % actief in de sector wegvervoer, voor 42 % in de sector lucht- en zeevervoer, voor 8 % in de sector logistiekcontracten en voor 1 % in andere vormen van dienstverlening.

2.2.5. Het marktaandeel van ABX

(13) In 2001 heef de groep ABX Logistics 89 % van zijn omzet in Europa gemaakt, 6 % in Azië en 5 % in Amerika. De omzet in Europa kan als volgt worden gespecificeerd: 32 % in Duitsland, 27 % in Frankrijk, 24 % in Italië, 6 % in België, 4 % in Spanje en 7 % in diverse landen.

(14) De groep ABX Logistics heeft een aandeel van 1,9 % van de totale Europese markt, meer bepaald 3,1 % in de sector wegvervoer, 2 % in de luchtvaartsector en 1,8 % in de zeevaartsector.

(15) Volgens de door België gedane opgave is de Europese markt waarbinnen ABX actief is tussen 1999 en 2002 met - 5,6 % gegroeid. De Belgische autoriteiten verwachten dat na een vertraging van de economische groei in de periode 2001-2003 de vervoers- en logistiekmarkt weer op het hoge groeitempo van de voorgaande jaren zal komen.

2.2.6. Juridische structuur van ABX

(16) Volgens de Belgische autoriteiten houdt de groep ABX Logistics zich bezig met het geheel van aanvoer- en afvoeractiviteiten vóór en na het eigenlijke transport, alsook met alle logistieke activiteiten binnen de NMBS.

(17) De groep ABX Logistics omvat alle ondernemingen die onder de bedrijfsnaam 'ABX Logistics' opereren, inclusief de drie entiteiten waarop de aangemelde herstructureringsmaatregelen rechtstreeks betrekking hebben.

(18) Momenteel heeft ABX Logistics nog geen uniforme juridische structuur in de vorm van een algemene holdingmaatschappij. Een dergelijke structuur wordt evenwel overwogen (in de eerste fase van de herstructurering). Qua rechtspersoonlijkheid gaat het om een onderdeel van de NMBS zelf, plus een reeks dochtermaatschappijen die in het bezit zijn van de NMBS, hetzij direct, hetzij indirect via als tussenschakel optredende holdings in bepaalde landen. ABX Logistics wordt echter wel geleid door een eigen uitvoerend comité dat zorgt voor de coördinatie van het beheer van de dochtermaatschappijen. Naar de markt toe treedt ABX Logistics op als een geïntegreerde groep.

2.3. De NMBS

2.3.1. Rechtsvorm van de NMBS

(19) De NMBS is opgericht bij de Belgische wet van 26 juli 1926. Sinds 14.10.1992 is de NMBS een autonome openbare onderneming en naamloze vennootschap naar publiekrecht(4). De NMBS valt bijgevolg onder de voor naamloze vennootschappen geldende wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van het handelsrecht voor alle aspecten die niet uitdrukkelijk zijn geregeld bij of krachtens titel I van de wet van 21 maart 1991 dan wel door of krachtens een specifieke wet.

2.3.2. Maatschappelijk doel van de NMBS

(20) Het maatschappelijk doel van de NMBS is het vervoeren van passagiers en goederen per spoor. De NMBS kan zelf of via deelname aan bestaande of nog op te richten Belgische, buitenlandse of internationale organisaties, alle commerciële, industriële of financiële activiteiten verrichten die direct of indirect geheel of gedeeltelijk betrekking hebben op haar maatschappelijk doel of de verwezenlijking of ontwikkeling daarvan kunnen vergemakkelijken of bevorderen.

(21) Als autonome openbare onderneming vervult de NMBS taken op het gebied van de openbare dienstverlening(5), die volgens de Belgische autoriteiten echter los staan van de activiteiten van de ondernemingen waarop deze herstructurering betrekking heeft.

2.3.3. De organen

(22) De beheersorganen van de NMBS zijn de raad van bestuur, het directiecomité en de gedelegeerd bestuurder. De raad van bestuur bestaat uit tien leden, met inbegrip van de gedelegeerd bestuurder. De bestuurders(6) worden benoemd door de Koning bij besluit van de Ministerraad. Zij worden na een open procedure gekozen op basis van de complementariteit van hun kwalificaties, onder andere op het gebied van financiële en boekhoudkundige analyse, juridische aspecten, kennis van de vervoersector, kennis op het gebied van mobiliteit, personeelsbeleid en sociale betrekkingen.

2.3.4. Autonome beslissingsbevoegdheid van de NMBS

(23) Het zelfstandige karakter van de autonome openbare ondernemingen zoals de NMBS vindt zijn oorsprong in artikel 7 van de wet van 21 maart 1991 waarin is bepaald dat 'de autonome overheidsbedrijven vrij, binnen de grenzen van deze wet, alle bedrijvigheden kunnen ontwikkelen die verenigbaar zijn met hun doel. Zij kunnen bij beslissing van hun raad van bestuur bijhuizen of agentschappen oprichten in België en in het buitenland'.

(24) Voorts is in dezelfde wet bepaald dat deze bedrijven 'vrij, binnen de grenzen van hun doel, beslissen over de verwerving, de aanwending en de vervreemding van hun lichamelijke en onlichamelijke goederen, de vestiging of opheffing van zakelijke rechten op deze goederen, alsmede over de uitvoering van dergelijke beslissingen'. Evenwel kan 'een beheerscontract een bedrag bepalen boven hetwelk elke beslissing tot verwerving, oprichting of vervreemding van een onroerend goed of recht onderworpen is aan de voorafgaande machtiging van de minister'.

(25) Behalve wat betreft beleggingen in vreemde munt (die onderworpen zijn aan de voorafgaande machtiging van de minister van financiën, met uitzondering van verrichtingen in deviezen die commerciële verrichtingen dekken), gelden ten aanzien van de autonomie van de overheidsbedrijven zoals de NMBS alleen beperkingen voor de uitvoering van en opdrachten van openbare dienst, waarvan de regels en voorwaarden zijn vastgesteld in het beheerscontract(7).

(26) De Belgische wetgever heeft voorzien in een aantal mechanismen van beperkte opzet om na te gaan of een autonoom overheidsbedrijf geen inbreuk maakt op de wet, zijn organiek statuut of het beheerscontract. Het belangrijkste van deze mechanismen is het aanstellen van een regeringscommissaris die zitting neemt in de beheersorganen, met name de raad van bestuur en het directiecomité, en die erop moet toezien dat de wet, het organiek statuut van de NMBS en het beheerscontract worden nageleefd.

(27) Volgens de Belgische autoriteiten(8) 'heeft de NMBS voor alle opeenvolgende acquisities van de maatschappijen van de groep ABX Logistics noch de voogdijminister, noch de regering om machtiging verzocht. Het initiatief voor al deze acquisities is namelijk genomen op het niveau van de NMBS-directie. Omgekeerd hebben noch de voogdijminister, noch de regering, bij gebrek aan bevoegdheden terzake, aan de NMBS instructies gegeven betreffende die acquisities, laat staan deze verboden'.

2.3.5. De financiële toestand van de NMBS

(28) Onderstaande tabel, die een weergave is van de informatie waarover de Commissie beschikt, geeft een overzicht van de financiële situatie van de NMBS en van het nettoresultaat van ABX:

Tabel nr. 2

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Opmerking:

het hier in kolom 5 weergegeven nettoresultaat van ABX is het resultaat na afschrijving van de goodwill(9) en exclusief het resultaat van de divisie ABX België, dat deel uitmaakt van de statutaire rekeningen van de NMBS.

(29) In dit verband dient op verschillende aspecten te worden gewezen. Enerzijds heeft de NMBS een aanzienlijke en langlopende schuld. Deze bedroeg 3,7 miljard euro in 1995 en is daarna fors gestegen tot 7,3 miljard euro in 2001. Wat dit betreft merkt(10) het Belgische Rekenhof op dat ten aanzien van 'de financiële sanering en de vermindering van de schuld van de NMBS geen bevredigende omzetting in Belgisch recht heeft plaatsgevonden en dat de maatregelen waarin is voorzien bij de beheerscontracten niet tot een feitelijke verlaging van de schuldenlast hebben bijgedragen. [...] Het is niet te achterhalen welk deel van de schuld, die op 31 december 1999 112 miljard frank bedroeg, betrekking heeft op de in Richtlijn 91/440/EEG bedoelde schuld. [...] De schuldenproblematiek van de NMBS krijgt een extra dimensie in het licht van het plan 'Doelstelling 2005''.

(30) Voorts heeft de acquisitie van het wereldwijde ABX-netwerk vanaf 1998 plaatsgevonden toen de NMBS reeds gebukt ging onder een zware schuldenlast.

(31) Tevens heeft ABX Logistics grote verliezen gemaakt vanaf het eerste jaar, waarna nog een groot aantal nieuwe acquisities is gedaan.

2.4. Begroting

(32) Het onderhavige besluit heeft betrekking op het onderzoek van de drie belangrijkste aspecten i) de herstructurering van ABX, ii) de overige financiële transacties ten gunste van ABX (kapitaalinjecties/-verhogingen binnen ABX, conversie van schulden en garanties) en iii) de acquisitie van het ABX-netwerk.

2.4.1. Aspect 1: Herstructurering van ABX

(33) Het aangemelde herstructureringsplan moet worden gefinancierd met van de Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen (hierna de 'NMBS') afkomstige middelen en met eigen middelen. Het betreft:

a) een overbruggingskrediet voor een totaalbedrag van 140 miljoen euro met een looptijd van 12 maanden waarmee in hoofdzaak de zeer kortlopende overbruggingskredieten worden geconsolideerd die de Commissie in haar besluit van 21.1.2003 had goedgekeurd;

b) omzetting in ABX-kapitaal van bepaalde uitstaande schulden aan de NMBS voor een totaalbedrag van 91,6 miljoen euro(11) en

c) wat eigen middelen betreft, hoofdzakelijk de verkoop van activa en kostenbesparingen door middel van een interne reorganisatie en een personeelsinkrimping.

2.4.2. Aspect 2: Andere transacties ten gunste van ABX

(34) In hun kennisgeving preciseren de Belgische autoriteiten dat een bijkomend bedrag van 21 miljoen euro aan leningen aan de groep ABX Logistics door de NMBS in kapitaal zal worden omgezet, maar zij voegen daaraan toe dat deze operatie geen onderdeel is van de herstructurering. Dit bedrag valt uiteen in 3 miljoen euro voor ABX Logistics (Ireland) Ltd., 11 miljoen euro die als leningen in de boeken van ABX Logistics NV moeten blijven staan en 7 miljoen euro voor de ABX-dochtermaatschappijen buiten de EU (met name in Singapore en Australië), die desondanks deel uitmaken van de Duitse ABX-subgroep(12).

(35) De Commissie constateert anderzijds dat in het recente verleden een aantal financiële transacties heeft plaatsgevonden. Het betreft:

a) bedragen van respectievelijk 55 miljoen euro en 50 miljoen euro die de NMBS in 2001 en 2002 heeft gestoken in ABX Logistics (Deutschland) GmbH (en haar dochtermaatschappij Collico Verpackungslogistik und Service GmbH)(13)), via hun holdingmaatschappij (zie tabel nr. 2);

b) een geheel door de NMBS voltekende kapitaalverhoging van 30 miljoen euro ten gunste van ABX Logistics (France) SA(14), die volgde op een financiële herstructurering van ABX-F eind 2001 (zie tabel nr. 2) en

c) een in 2001 uitgevoerde kapitaalverhoging van bijna 20 miljoen euro ten gunste van VTS Beheer BV (met inbegrip van ABX Logistics Domestics (Nederland) BV(15) (zie tabel nr. 2).

(36) Anderzijds blijkt dat de NMBS een hele reeks garanties en waarborgbrieven heeft aangeboden voor verschillende bedragen voor rekening van ABX, waarvan de lijst door de Belgische autoriteiten aan de Commissie is toegezonden. Het gaat om bedragen van 131641887 EUR, 333782956 DEM, 31100000 NLG, 2000000 USD, 1200000000 WON (Korea) en 19200000 SGD (Singapore).

(37) Ook blijkt dat volgens de nota van 20.2.2002(16) van 'Ecolo' (politieke partij waarvan de voormalige minister van vervoer en mobiliteit, mevrouw Isabelle Durant deel uitmaakt), de staat ten gunste van ABX garanties heeft verstrekt voor een bedrag van 347 miljoen euro.

2.4.3. Aspect 3: Acquisitie van het ABX-netwerk

(38) Volgens de Belgische autoriteiten zouden de acquisitie van het ABX-netwerk en de daarmee samenhangende leningen van 1998 tot nu reeds 672,4 miljoen euro hebben gekost (zie tabel nr. 1). Volgens een andere bron zou de NMBS sinds 1993 de volgende bedragen in ABX hebben gestoken:

a) 200 miljoen euro tussen 1993 en 1998 voor de redding en herstructurering van de intussen als ABX herdoopte afdeling NMBS-Pakjesdienst,

b) 750 miljoen euro tussen 1998 en 2002 voor de ontwikkeling van ABX op Europees en mondiaal niveau via een groot aantal aankopen die eind 2002 voor een bedrag van 1 symbolische euro in de balans van de NMBS werden opgevoerd,

c) 200 miljoen euro tussen 1999 en 2003 voor kapitaalverhogingen in Frankrijk, Duitsland en Nederland na geleden verliezen en

d) 252,6 miljoen euro in 2003 (140 miljoen euro in contanten en 112,2 miljoen euro aan in kapitaal omgezette vorderingen) als laatste steun. De onderhavige kennisgeving heeft op deze steun betrekking.

(39) In totaal zou het gaan om een bedrag tot 1,4 miljard euro.

(40) Wat meer bepaald de klacht ten aanzien van de overname van Bahntrans betreft, vragen de klagers een toelichting over de aankoopprijs van deze maatschappij, de aankoopvoorwaarden (eventuele verplichtingen, garanties, concurrentiebeperkingen, eventuele toezeggingen, met name wat betreft het overnemen van personeel door Deutsche Bahn, enz.), het bedrag van de verliezen, het herstelplan, met inbegrip van investeringen en de financiering daarvan, het door ABX Logistics Deutschland GmbH toegepaste prijsbeleid, alsook de elementen die de toekenning van reddingssteun rechtvaardigden.

2.5. Oorsprong van de middelen

(41) In hun kennisgeving van 17.2.2003 bevestigen de Belgische autoriteiten dat 'met het structureringsplan geen enkele rechtstreekse financiële interventie van de kant van de Belgische overheid of een ander Belgisch openbaar lichaam gemoeid is. Dit plan en de achterliggende strategie zijn namelijk autonoom door de NMBS ontwikkeld. De betrokken financiële interventies vloeien niet voort uit besluiten of instructies van de Belgische regering en deze laatste heeft geen invloed uitgeoefend op de besluitvorming inzake die interventies. Zij kunnen dus niet aan de staat worden toegerekend'(17).

(42) Hetzelfde geldt voor de acquisitie van het ABX-netwerk door de NMBS; ook in dit verband wijzen de Belgische autoriteiten nadrukkelijk op de beheersautonomie van de NMBS, zoals hierboven reeds aangegeven.

(43) Er dient evenwel op te worden gewezen dat de Commissie een aantal aanwijzingen heeft dat de toewijzing van de middelen van de NMBS aan ABX aan de staat zou kunnen worden toegerekend. Het betreft met name het 'Verslag van de vergadering van de Ministerraad [van de Belgische regering] van 22 februari 2002' en de daarop betrekking hebbende persmededeling(18), die luidt als volgt:

'Op voorstel van de Eerste Minister heeft de Ministerraad een aantal maatregelen goedgekeurd met betrekking tot de activiteiten van ABX. De volgende beslissingen werden getroffen op basis van de gegevens en de strategische overwegingen overgemaakt door de NMBS: de NMBS zal overgaan tot de oprichting van een holdingmaatschappij waarin het geheel van de activiteiten van ABX ondergebracht zijn. [...] Bij de oprichting van de holding ABX en haar dochtermaatschappijen zal de aandeelhouder van de NMBS de Raad van Bestuur benoemen van deze ondernemingen. [...] Een privé-inbreng van risicokapitaal zal gezocht worden van, in een eerste fase, maximaal 250 miljoen euro, waarbij het aandeel van de NMBS gedilueerd zal worden. De NMBS zal een laatste inbreng van middelen in de 'ABX Logistics Group' realiseren van maximaal 50 miljoen euro in de vorm van een achtergestelde lening om de situatie aan te zuiveren [...]'

(19).

(44) In dit verband kan ook het Rekenhof worden aangehaald(20) dat de opmerkingen van de Europese Commissie overneemt en tevens aanstipt dat de beheersonafhankelijkheid van de NMBS ten opzichte van de Belgische staat vrij beperkt is.

(45) Zoals door de vertegenwoordigers van de Belgische autoriteiten tijdens de vergadering van 26.5.2003 werd bevestigd, is de schuld van de NMBS aangegaan bij financiële instellingen.

(46) Volgens de door België verstrekte informatie(21) komen de door de NMBS in ABX uitgevoerde investeringen ten laste van haar eigen schuld.

(47) De Commissie kan op dit moment niet uitmaken of de schuldeisers van de NMBS zekerheden hebben gekregen, met name in de vorm van een staatsgarantie, die zouden kunnen verklaren waarom zij tot op heden nog niet om terugbetaling hebben verzocht. In de in voetnoot 19 aangehaalde nota van Ecolo van 20.2.2002 wordt echter melding gemaakt van een bedrag van 347 miljoen euro aan staatsgaranties ten gunste van ABX.

2.6. Begunstigden

(48) Herstructurering: Volgens de Belgische autoriteiten zal de financiering van de herstructurering van ABX met middelen van de NMBS centraal worden geregeld en uitgevoerd via de holdingmaatschappij ABX Logistics Group NV. Deze holding zal een deel van de middelen van de NMBS voor zijn eigen financiering reserveren en zal de rest van de middelen naargelang van de behoeften verdelen onder de drie rechtstreeks begunstigde maatschappijen, namelijk 'ABX-D', 'ABX-F' en 'ABX-NL'. De rechtstreeks begunstigden van de herstructureringssteun zijn dus ABX Logistics Group NV, een aantal van de dochtermaatschappijen daarvan die in fase 1 steun ontvangen (met name in de vorm van omzetting van schuld in kapitaal), alsook ABX-D, ABX-F en ABX-NL, die moeten worden geherstructureerd. Men kan zich echter afvragen of niet de NMBS als geheel, die toch de moedermaatschappij van de ABX-onderdelen is, als het bedrijf in moeilijkheden en/of de begunstigde van de betrokken steun moet worden beschouwd.

(49) Kapitaalinjecties buiten de herstructurering om: De rechtstreeks begunstigden van bovenvermelde kapitaalinjecties/-verhogingen buiten de herstructurering om zijn ABX-D, ABX-F en ABX-NL.

(50) Acquisities: De maatschappij die een potentieel financieel voordeel geniet dat bij de acquisitie van het ABX-netwerk is verkregen, is de NMBS, aangezien deze gebruik zou hebben kunnen maken van staatsmiddelen om deze acquisities te bekostigen, toen zij daar zelf geen geld voor had.

2.7. Duur

(51) De herstructurering en hergroepering van alle ABX-activiteiten in het kader van een holding moeten eind 2003 zijn afgerond en de herstructurering van ABX D, F en NL zou eind 2003-begin 2004 tot een goed einde moeten zijn gebracht.

(52) Het overbruggingskrediet van 140 miljoen euro zal door ABX Logistics Group NV worden terugbetaald uiterlijk 12 maanden na het opnemen van de laatste krediettranche.

2.8. Noodzaak van een herstructurering

(53) De bij de acquisitie van ABX-D, F, en NL beschikbare businessplannen bevatten de volgende prognoses:

a) Voor Bahntrans, dat ABX Logistics (Deutschland) GmbH is geworden, werd bij de acquisitie voorzien dat de (negatieve) EBIT(22) van [...] euro in 1997-98 een positieve waarde zou bereiken in 2000-01. In 2001-02 was de EBIT met [...] euro echter nog steeds negatief; er is sprake van een achterstand van 2 jaar in vergelijking met het oorspronkelijke businessplan en van een gecumuleerde afwijking van 125 miljoen euro sinds de acquisitie. Deze tendens heeft zich reeds kort na de acquisitie van Bahntrans door de NMBS in 1998 afgetekend.

Factoren die deze ontwikkeling kunnen verklaren zijn volgens de Belgische autoriteiten een geringere marktgroei met lagere omzetten en marges als gevolg die nog verder worden aangetast door een aanzienlijke toeneming van de brandstofkosten, alsook bepaalde operationele factoren zoals een teveel aan opslagruimte, onvoldoende productiviteit van het personeel, huurcontracten voor gebouwen met een te lange looptijd, een slechte structuur van de klantenrekeningen en veel verloop binnen het management.

b) Voor Dubois, dat ABX Logistics France SA is geworden, werd bij de acquisitie voorzien dat de (positieve) EBIT van [...] euro in 1999 zou stijgen tot [...] euro in 2001. Sinds 2000 is de EBIT echter negatief, met een waarde van [...] euro in 2001; vergeleken met het oorspronkelijke businessplan is er sprake van een negatief saldo van 57 miljoen euro.

Een verklaring is volgens de Belgische autoriteiten dat de verliezen veroorzaakt zijn door de activiteiten op het gebied van het wegvervoer en contracten/logistiek en met name voortvloeien uit de acquisitie van Dubois, Delagnes, Testud en Bouquerod SNTO. De operationele factoren die een negatieve rol zouden hebben gespeeld zijn een achterhaald computersysteem, een sterk personeelsverloop op het hoogste managementsniveau, onvoldoende productiviteit van het personeel, onvoorziene kosten na de acquisitie, de kosten van de integratie van de verschillende maatschappijen, de hoge kosten van de coördinatie tussen vijf verschillende boekhoudsystemen en kostbare ontslagrondes.

c) Voor Wegtransport, dat sinds 2001 is geïntegreerd in ABX Logistics Domestic (Nederland BV), is de in 2000 reeds negatieve l'EBIT van [...] euro verder gedaald tot [...] euro in 2001; hij had in 2002 een positieve waarde van [...] euro te zien moeten geven. In feite is sinds de acquisitie van Wegtransport in 2001 de EBIT teruggelopen tot [...] euro in 2002(23) en is er dus sprake van een negatief saldo van 6 miljoen euro vergeleken met het oorspronkelijke businessplan.

Factoren die deze ontwikkeling kunnen verklaren zijn volgens de Belgische autoriteiten de sterke afkalving van het klantenbestand als gevolg van de lage kwaliteit van de dienstverlening vóór de acquisitie, het achterhouden van informatie over het voornemen van een aantal klanten om hun contracten op te zeggen, contracten van onvoldoende kwaliteit, de hoge kosten van een 'big bang'-fusie tussen vier afzonderlijke entiteiten, na de fusie onrendabel geworden investeringen en andere factoren zoals een teveel aan gebouwen, het ontbreken van voor het management onmisbare informatie, slecht renderend personeel, een ondoelmatig inkoopbeleid, enz.

(54) Samenvattend kan worden gesteld dat volgens de Belgische autoriteiten de factoren die tot minder goede resultaten hebben geleid dan oorspronkelijk werden verwacht hoofdzakelijk extern zijn aan de ABX-groep: de economische ontwikkeling, afkalving van het klantenbestand, operationele problemen die van vóór de acquisitie dateren, oude schulden en gebrek aan middelen.

2.9. Herstructurering: algemeen concept

(55) Strategische doelstelling: Met het oog op de vraag naar complexe logistieke operaties wil de ABX Logistics haar aanwezigheid op Europees en wereldvlak als leverancier van globale geïntegreerde logistieke diensten consolideren. Daarom wordt herstructurering van de activiteiten van ABX gepland.

(56) Doelstellingen van de herstructurering: de doelstellingen van de herstructurering zijn: i) oprichting van een autonome en homogene holding bestaande uit de verschillende eenheden van ABX Logistics (ABX Logistics-Group NV), ii) die structureel winstgevend is, selfsufficiënten levensvatbaar op lange termijn, iii) ABX Logistics weer terugbrengen tot haar kernactiviteiten en iv) de groep voorbereiden op participatie door externe partners in haar kapitaal.

(57) Omvang: het herstructureringsplan omvat: herstructurering van ABX Duitsland, ABX Frankrijk en ABX Nederland en: hergroepering van alle activiteiten van ABX binnen één holding, ABX Logistics-Group NV.

(58) Operationele maatregelen: er zijn vier soorten maatregelen gepland, waarop later zal worden teruggekomen.

(59) Voorziene ontwikkelingen op financieel vlak: de nettoverliezen van 93,6 miljoen euro in 2001 voor ABX Logistics-groep zijn in 2002 verder opgelopen tot 121,5 miljoen euro. Het businessplan wil met herstructureringsmaatregelen dit verlies terugbrengen tot 16,2 miljoen euro in 2003, en in 2004 een nettopositief resultaat behalen van 13,2 miljoen euro(24).

2.10. Herstructurering: 1 - Versterking van de financiële structuur

(60) De versterking van de financiële structuur bestaat voornamelijk uit omzetting in kapitaal van schulden van ABX aan NMBS ten bedrage van 91,6 miljoen euro, en een door de NMBS aan ABX verstrekt overbruggingskrediet van 140 miljoen euro voor 12 maanden.

(61) De omzetting in kapitaal komt voor 89 miljoen euro ten ten bate van ABX Logistics-groep NV ('ABX Holding'), die van dit bedrag 50 miljoen euro aan ABX Logistics (Duitsland) GmbH, 29 miljoen euro aan ABX Logistics Frankrijk en 10 miljoen euro aan VTS Beheer BV heeft geleend. ABX Holding zal genoemde bedragen omzetten in eigen middelen van deze maatschappijen en 2,6 miljoen euro zullen rechtstreeks door de NMBS worden omgezet ten behoeve van VTS Beheer BV (dat momenteel een rechtstreeks krediet van de NMBS geniet).

(62) Door de omzetting van schulden in kapitaal zal het mogelijk moeten zijn:

a) de liquide middelen die nodig zijn voor herkapitalisatie van ABX Logistics (Duitsland) GmbH (via ABX Logistics GmbH), ABX Logistics Frankrijk en VTS Beheer BV te verminderen,

b) de rentelasten te verlagen met [...] euro, en

c) een gearing (verhouding kapitaal/schulden) te bereiken die dichter bij het marktniveau ligt, wat meer vertrouwen bij de partners zou moeten kweken.

2.11. Herstructurering: 2 - Herziening van de organisatiestructuur

(63) De wijziging van de organisatiestructuur moet in twee fasen verlopen:

a) 'Fase 1' (eerste helft van 2003) bestaat uit hergroepering van de winstgevende eenheden van ABX binnen een holding, die moet worden opgericht om extra middelen te kunnen genereren via participatie door externe investeerders in kapitaal van ABX.

b) Daarnaast zullen de ABX-bedrijven in Duitsland, Frankrijk en Nederland moeten worden geherstructureerd.

c) In 'fase 2' (tot eind 2003) moeten ABX-D, -F, en -NL opgaan in de ABX holding na doorvoering van het herstructureringsplan.

(64) Door spreiding in twee fasen moeten:

a) de winstgevendheid, self-sufficiency en levensvatbaarheid van de groep vanaf het begin van het plan,

b) de aantrekkelijkheid van de groep voor buitenlandse investeerders en

c) het succes van de herstructurering in Duitsland, Frankrijk en Nederland,

kunnen worden gegarandeerd.

(65) De integratie van de als levensvatbaar beschouwde ondernemingen in fase 1 moet met name de groep aantrekkelijk maken voor externe partners vanwege:

a) de verwachte goede prestaties (EBITDA(25) van [...] euro in 2003),

b) de met winstgevende activiteiten gevulde portefeuille (geen activiteiten die geherstructureerd moeten worden),

c) haar sterk ontwikkelde 'lucht'- en 'zee'-net (dat wereldwijd 36 landen omvat) en

d) haar uitgebreide activiteiten op het gebied van internationaal wegvervoer in Europa.

(66) De integratie in de tweede fase moet plaatsvinden na de herstructurering van de betrokken bedrijven in Duitsland, Frankrijk en Nederland. De herstructureringen zullen worden doorgevoerd door middel van verkoop van activa en uitvoering van operationele maatregelen.

2.12. Herstructurering: 3 - Verkoop van activa

(67) Verkoop van activa betekent de sluiting van acht filialen in Duitsland, één gedeeltelijke sluiting en één verhuizing met 12,5 miljoen euro als kosten, sluiting van vier filialen in Frankrijk met aan de verkoop van activa verbonden kosten van in totaal 1 miljoen euro en verkoop van twee filialen in Nederland met 1,5 miljoen euro kosten. De verkopen brengen in totaal 91,2 miljoen euro op, waarvan 88,8 in 2003 wordt geïnd.

(68) De verkoop van activa, waarvan de totale kosten en inkomsten zijn weergegeven in de tabellen nrs. 3 tot en met 5, dient om de herstructurering gedeeltelijk zelf met middelen van ABX te kunnen financieren.

2.13. Herstructurering: 4 - Operationele maatregelen

2.13.1. Operationele herstructurering van ABX - Duitsland

A. Weg

(69) Gepland is een verhoging van de productiviteit van het personeel in de sector wegvervoer. De daling van de vervoersdiensten met 15 % in 2003 is niet gepaard gegaan met een passende personeelsinkrimping, zodat de productiviteit is gedaald. Om dit te verhelpen, wil men het personeel met 12 % verminderen. Op 16.12.2002 is een akkoord getekend met de vakbonden, dat de uitvoering van de maatregel mogelijk moet maken. De kosten van de maatregelen worden geschat op 12,8 miljoen euro.

B. Lucht en zee

(70) De daling van het aantal transporten in 2002 in de sectoren lucht en zeevervoer bij ABX Logistics International (Duitsland) GmbH heeft geleid tot daling van de productiviteit van het personeel, en dit moet worden gecorrigeerd. De kosten van de maatregel worden geschat op 4,7 miljoen euro en de besparingen in termen van EBIT worden geraamd op 2,6 miljoen euro(26).

(71) Een vermindering van de algemene uitgaven in de sectoren lucht en zeevervoer van ABX Logistics International (Duitsland) GmbH van 15-20 %, wat een besparing oplevert van 1,5 miljoen euro in termen van EBIT. De helft moet worden gerealiseerd in 2003. De kosten van de operatie worden geschat op 0,5 miljoen euro.

(72) Vermeldenswaard is dat beide laatstgenoemde herstructureringsacties, die in totaal 5,2 miljoen euro kosten, ook al maken zij deel uit van het aangemelde totaalpakket, in feite betrekking hebben op één onderneming, ABX Logistics International (Duitland) GmbH, die in fase 1 is geïntegreerd en die dus niet in het gezelschap van de in herstructurering verkerende ondernemingen thuishoort.

C. Logistiek

(73) De contractuele logistieke activiteiten in Duitsland, met uitzondering van de divisie Network logistics van ABX Logistics (Duitsland) GmbH, worden momenteel onderworpen aan een diepgaand herstructureringsonderzoek. De herstructureringskosten worden alvast geschat op zo'n 2 miljoen euro.

D. Overige

(74) De algemene uitgaven(27) van ABX Logistics (Duitsland) GmbH moeten met 6,2 % ([...] euro per jaar) omlaag. In 2002 bedroegen die algemene uitgaven [...] euro, ofwel ongeveer 10 % van de totale kosten dan wel 27 % van de totale kosten, wanneer men de kosten van onderaannemers niet meerekent. De kosten van de maatregel worden geschat op 0,5 miljoen euro.

(75) Wat de huurcontracten voor de gebouwen betreft moet een kostenvermindering van [...] euro door heronderhandeling worden bereikt, ofwel een kostenverlaging van 2,4 % op de in 2001 aangegeven [...] euro. De kosten van de maatregel worden geschat op 0,7 miljoen euro.

(76) Samengevat zullen de maatregelen voor productiviteitsverhoging van het personeel 12,8 + 4,7 = 17,5 miljoen euro kosten, de maatregelen ter verlaging van de algemene uitgaven 0,5 + 0,5 + 0,7 = 1,7 miljoen euro, de maatregelen op logistiek gebied 2 miljoen euro, de kosten van externe ondersteuning(28) 2,5 miljoen euro en de verkoop van activa 12,5 miljoen euro kosten.

2.13.2. Operationele herstructurering ABX - Frankrijk

(77) Systematische herziening van het bedrijfsproces, de kostenstructuur en de productiviteit in alle operationele agentschappen. De besparingen worden geschat op [...] euro in termen van EBIT en de kosten op 1 miljoen euro.

(78) De fusie van een aantal plaatselijke vervoersondernemingen heeft niet geleid tot integratie van administratieve middelen en processen, bij gebrek aan middelen om de benodigde investeringen en personeelsinkrimpingen te realiseren. Het naast elkaar bestaan van verschillende administratieve apparaten heeft een zeer ongunstig effect gehad. Er is een plan opgesteld dat voorziet in informatieverstrekking op ondernemingsniveau, verlaging van de kosten van de financiën en optimalisering van planning, tracing en supervisie van de managementcyclus, met als doel een kostenverlaging van [...] euro in termen van EBIT. De kosten van de hele operatie worden geschat op 4,8 miljoen euro.

(79) De fusie van de ondernemingen had tot gevolg de overname van een aantal achterhaalde en onderling incompatibele informaticasystemen voor het binnenlands en internationaal wegvervoer. Investeren in een nieuw op de behoeften afgestemd informaticasysteem zal een besparing moeten opleveren van [...] euro EBIT, en zal 3 miljoen euro kosten. De daaropvolgende personeelsinkrimping zou 3 miljoen euro moeten gaan kosten.

(80) De rationalisering van de begroting voor tijdelijke contracten moet leiden tot een verlaging van de totale begroting voor tijdelijke contracten met 8 %, ofwel een verlaging van [...] euro, waarvan 80 % ofwel [...] euro zijn opgenomen in het businessplan. Voor deze maatregel zijn geen kosten voorzien.

(81) De algemene uitgaven(29) van ABX Logistics Frankrijk moeten met 1,8 % ([...] euro per jaar) omlaag, waarvan 80 % ofwel [...] euro zijn opgenomen in het businessplan. In 2002 bedroegen de algemene uitgaven [...] euro, ongeveer 11 % van de totale kosten ofwel 23 % van de totale kosten, wanneer de uitbesteding van vervoer buiten beschouwing wordt gelaten. Voor deze maatregel zijn geen kosten voorzien.

(82) De herstructurering van de agentschappen van [...] en [...] bestaat voornamelijk uit personeelsinkrimping bij [...] met een EBIT-effect van [...] euro en kosten van 0,4 miljoen euro. In [...] moet de sluiting van de vervoersactiviteit [...] euro opleveren en zal 0,35 miljoen euro kosten.

(83) In totaal zullen de maatregelen met betrekking tot de productiviteit 1 + 4,8 + 3 + 0,4 + ~0,4 = 9,6 kosten en de verkoopkosten zullen 1 miljoen euro bedragen.

2.13.3. Operationele herstructurering van ABX - Nederland

(84) De opvoering van de productiviteit van het personeel bij ABX Logistics Domestic (Nederland) BV moet een EBIT-effect hebben van [...] euro, en zal [...] euro kosten.

(85) Stopzetting van de ondersteunende activiteiten zal een EBIT-effect hebben van [...] euro.

(86) De fusie van de Benelux-activiteiten op het gebied van administratie en distributie zal een EBIT-effect moeten opleveren van [...] euro, waarvan [...] euro in 2003 moet worden gerealiseerd, en zal 0,2 miljoen euro kosten.

(87) Verhoging van de productiviteit en verlaging van de huurkosten van gebouwen in de afdeling luchtvervoer van ABX Logistics International (Nederland) BV zullen een EBIT-effect moeten hebben van [...] euro en 0,08 miljoen euro gaan kosten.

(88) Herstructurering van Eurocargo/Full Load binnen ABX Logistics Nederland BV betekent een gedeeltelijk opgeven van de containermarkt, de uitvoering van een vervroegde pensioneringsregeling en het verhogen van de productiviteit met een EBIT-effect van [...] euro, terwijl de kosten 1 miljoen euro zullen bedragen.

(89) Verlaging van de aanschafkosten in alle bedrijven moet een EBIT-effect opleveren van [...] euro(30), en zal 0,02 miljoen euro kosten.

(90) In totaal zullen de externe ondersteuningskosten 0,5 miljoen euro bedragen, de productiviteitskosten 0,3 + 0,2 + 0,08 + 1 + 0,02 = 1,6 miljoen euro en de verkoop van de filialen 1,5 miljoen euro.

2.14. Kosten en financiering van de herstructurering

(91) De Belgische autoriteiten zeggen dat de financieringsbehoeften die nodig zijn voor de uitvoering van de beoogde herstructurering 159,3 miljoen euro (waarvan 137,8 miljoen euro liquiditeitsbehoefte en 21,5 miljoen euro extra aanvullende herkapitalisatie van ABX Logistics (Duitsland) GmbH en ABX Logistics (Frankrijk) SA) bedragen.

(92) Voorts moeten er schulden worden omgezet in eigen kapitaal ten bedrage van 91,6 miljoen euro.

(93) Het totaal aan financiering dat nodig is om de herstructurering van ABX materieel en financieel te realiseren bedraagt dus niet slechts 159,3 miljoen euro, maar 250,9 miljoen euro(31).

(94) Van genoemde 159,3 miljoen euro dient 75 %, ofwel 119 miljoen euro voor herstructurering van de ABX-bedrijven in Duitsland, Frankrijk en Nederland, die na herstructurering in fase 2 zullen worden opgenomen in de ABX Holding.

(95) De resterende 40,3 miljoen euro zijn financieringsbehoeften in verband met de (levensvatbare) ABX-eenheden die in fase 1 in ABX Holding zijn opgenomen. Van die 40,3 miljoen euro is het bedrag van 30 miljoen euro een voorziening voor risico's die onder meer zouden kunnen ontstaan door minder sterke operationele cashflows dan voorzien, minder voordelige verkopen van activa, vertragingen bij de uitvoering van herstructureringsmaatregelen of het schrappen van kredietlijnen.

(96) In onderstaande tabellen wordt een nader kostenoverzicht gegeven:

Tabel nr. 3

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Opmerking:

zoals reeds eerder gezegd is vastgesteld dat er kosten van 5,2 miljoen euro zijn toegekend aan ABX-eenheden die volgens de kennisgeving niet behoeven te worden geherstructureerd.

Tabel nr. 4

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Opmerking:

de totale financiële behoefte van 250,9 miljoen euro bestaat uit 208,2 miljoen euro behoeften aan eigen kapitaal, langetermijnbehoeften die dus moeten worden gedekt door langetermijnmiddelen en 42,7 miljoen euro aanvullende behoeften aan niet-permanente liquiditeit. De drie filialen in Duitsland, Frankrijk en Nederland hebben momenteel een negatief eigen kapitaal. Op grond van het ondernemingsrecht en vanwege de verwachtingen van bankiers en andere partners van de onderneming moet worden teruggekeerd naar een positief eigen kapitaal. De verwachtingen van genoemde overige partners zijn door de Belgische autoriteiten geschat op een percentage van [...] % aan op de totale balans teruggebracht eigen kapitaal.

De langetermijnbehoefte van 208,2 miljoen euro correspondeert met het herstel van dit eigen kapitaalniveau, namelijk 186 miljoen euro voor het tot nul terugbrengen van het eigen kapitaal en een saldo van 22,2 miljoen euro voor de overgang naar een licht positief eigen kapitaal.

Opmerking betreffende 'vrijgemaakte cashflow': het betreft hier de normale door de onderneming vrijgemaakte zelffinanciering waarmee zij haar financieringsbehoefte doet verminderen.

Opmerking betreffende 'Capex/werkkapitaal': dit zijn negatieve cijfers die een weergave zijn van betalingen met betrekking tot nieuwe investeringen of verhoging van de behoefte aan bedrijfskapitaal.

Opmerkingen betreffende 'terugbetaling van de cash pool': het gaat hier om het herstel van de liquiditeitspool van de (economische) ABX-groep waarvan de middelen (kredietlijnen) gebruikt zijn voor de herstructurering van de drie filialen.

Opmerking betreffende 'terugkeer naar normaal van het leverancierskrediet': van oktober 2002 tot januari 2003 heeft de groep ABX voor haar financiering een zwaarder beroep op haar leverancierskrediet gedaan dan contractueel bepaald.

Opmerking:

astgesteld wordt dat het bedrag van 40,3 miljoen euro aan financieringsbehoefte voor de herstructurering wordt toegekend aan bedrijven, die volgens de kennisgeving geen herstructurering nodig hebben. Het bedrag bevat met name 30 miljoen euro risicodekking, [...] euro 'Capex/werkkapitaal' en [...] euro 'terugbetaling van de cash pool'.

(97) De hierboven toegelichte kosten (250,9) worden voorlopig gefinancierd met geld van de NMBS in de vorm van een overbruggingskrediet van 140 miljoen euro, een omzetting van schulden van ABX in kapitaal van de NMBS ten bedrage van 91,6 miljoen euro en door ABX door middel van snelle overdracht van activa voor een bedrag van 19,3 miljoen euro(32). Met name het filiaal [...] zal in feite worden overgedragen aan de NMBS voor [...] euro netto, zodat we hier te maken hebben met een interne transactie binnen de groep NMBS.

(98) In een tweede fase moet de terugbetaling van het overbruggingskrediet van 140 miljoen euro worden gefinancierd met de verkoop van activa van ABX voor een bedrag van 91,2 miljoen euro. De overdrachten waarvan reeds 19,3 miljoen euro is gebruikt voor de herstructurering worden hieronder gespecificeerd en zijn voornamelijk 'sales en lease back'. Deze operaties zullen dus liquiditeit op korte termijn scheppen maar zullen er ook toe leiden dat er in de toekomst (hoge) huren moeten worden betaald vanwege de gekozen formule. In onderstaande tabel geven de Belgische autoriteiten een gedetailleerd overzicht van de middelen:

Tabel nr. 5

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

(99) Van het totaal van 91,2 miljoen euro geplande overdrachten blijven slechts ongeveer 71 miljoen euro beschikbaar voor de terugbetaling van het overbruggingskrediet van 140 miljoen euro, en het saldo van ongeveer 69 miljoen euro zou volgens de Belgische autoriteiten moeten worden gefinancierd door andere overdrachten van filialen op aandelen van de groep ABX.

2.15. Rentabiliteit van investering

(100) De Belgische autoriteiten geven als verantwoording voor het gedrag van de NMBS als particuliere investeerder dat deze investering in ABX een zeer positieve toekomstige waarde (Net Present Value) zal genereren. Op basis van discontering van de cashflows over de afgelopen vijf jaar en een restwaarde overeenkomende met discontering van latere cashflows (van een onbepaald aantal jaren) en na aftrek van de nettoschuld van de groep wordt de waarde voor de aandeelhouder in het scenario van de onderneming geschat op [...] euro.

3. BEOORDELING VAN DE MAATREGEL

3.1. Aanwezigheid van steun

(101) Volgens artikel 97, lid 1 van het Verdrag 'zijn steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt, voorzover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt'.

(102) In dit geval moet één van de aan artikel 87 inherente criteria nader worden onderzocht; de overige criteria zullen daarna worden besproken. Bepaald moet worden of de betreffende financiering met 'Staatsmiddelen' is gebeurd. Hiervoor moet eerst worden nagegaan of het hier om overheidsgeld gaat en ten tweede of de toekenning daarvan aan de staat kan worden toegerekend.

3.1.1. Middelen van de staat: 1 - Overheidsgelden

(103) In het arrest inzake Stardust Marine (I-04397) verklaart het Hof: 'in de tweede plaats volgt reeds uit de rechtspraak van het Hof dat artikel 87, lid 1, EG alle geldelijke middelen omvat die de overheid daadwerkelijk kan gebruiken om ondernemingen te steunen, ongeacht of deze middelen permanent deel uitmaken van het vermogen van de Staat. Dus ook al zijn de bedragen die overeenkomen met de betrokken maatregel niet permanent in het bezit van de schatkist dan nog volstaat het feit dat zij constant onder staatscontrole, en daarmee ter beschikking van de bevoegde nationale autoriteiten staan, om ze als staatsmiddelen aan te merken (zie arrest van 16 mei 2000, Frankrijk/Ladbroke Racing en Commissie, C-83/98 P, Jurispr. I-3271, punt 50)'.

(104) Wat de NMBS betreft wordt volgens de beschrijving hierboven aangenomen dat overheden rechtstreeks of indirect een overheersende invloed op de NMBS kunnen uitoefenen. Hetzij omdat de NMBS eigendom is, hetzij door financiële deelname of door de regels die voor de NMBS gelden. Derhalve beschouwt de Commissie de NMBS als een overheidsbedrijf in de zin van Richtlijn 2000/52/EG van de Commissie van 26 juli 2000 tot wijziging van Richtlijn 80/723/EEG betreffende de doorzichtigheid in de financiële betrekkingen tussen lidstaten en openbare bedrijven (PB L 195 van 29.7.1980).

3.1.2. Middelen van de staat: 2 - Is de staat toerekenbaar?

(105) Voorts verklaart het Hof in het arrest Stardust Marine (I-04397) overweging 52, dat: '... een openbaar bedrijf onder staatscontrole staat, volstaat op zich dus niet om door dit bedrijf genomen maatregelen, zoals de onderhavige financiële steunmaatregelen, aan de Staat toe te rekenen. Daarnaast dient te worden nagegaan of de overheid op een of andere manier bij de vaststelling van de maatregelen was betrokken'(33).

(106) De Belgische autoriteiten beweren in hun kennisgeving (zie boven) dat de betreffende financiële interventies niet aan de Staat kunnen worden toegerekend. De Commissie stelt evenwel vast dat uit het 'Verslag van de vergadering van de Raad van Ministers van de Belgische regering' van 22 februari 2002(34) en de daarop betrekking hebbende hierboven genoemde persmededeling veeleer het tegenovergestelde blijkt. Volgens dit document is het wel degelijk de Staat die een beslissing heeft genomen aangaande de toekomst van ABX op basis van door de NMBS verstrekte strategische informatie en overwegingen. De kennisgeving van de Belgische autoriteiten lijkt dus duidelijk te worden tegengesproken door dit document.

(107) Om te weten in welke mate de opeenvolgende investeringen van de NMBS in ABX zijn gedaan volgens marktlogica - de beslissingen van de Staat als aandeelhouder staan dan gelijk met die van een particuliere aandeelhouder - of indien daarentegen voor deze investeringen een logica is gevolgd die niet verenigbaar is met die van normale concurrentievoorwaarden - en dan kunnen de investeringen in ABX aan de Staat toe worden toegerekend - is het aangewezen om een aantal aanwijzingen te onderzoeken(35).

(108) In dit verband dient te worden onthouden:

a) dat herinvestering om een wegvervoersactiviteit zoals ABX te herstructureren niet noodzakelijkerwijs een logische stap is voor een spoorwegonderneming. Voordat het besluit werd genomen door de regering om in de herstructurering van ABX te (her)investeren, leek het niet vanzelfsprekend dat vervoer met vrachtwagens een positieve bijdrage levert tot spoorvervoer, gezien het advies dat in twee studies voor de Belgische regering is gegeven(36). Het is dus niet onbetwistbaar dat de investeerder op het moment van de herinvestering kon rekenen op een behoorlijke rentabiliteit binnen een redelijke termijn. Het valt dus te betwijfelen of een particuliere investeerder in een markteconomie in een dergelijk project geïnvesteerd zou hebben, aangezien er op het moment van investeren onzekerheid bestond over voldoende rendement van deze investering (test van het principe van de investeerder in de markteconomie 'PIEM');

b) dat de herinvestering in de herstructurering volgt op de massale aankoop vanaf 1998 van een wereldwijd net van ondernemingen, alsmede op een aantal tussentijdse kapitaalinjecties(37), terwijl volgens de informatie waarover de Commissie beschikt de NMBS in 1998 een schuld had van 3,7 miljard euro en een schuld van 7,3 miljard euro in 2001, en terwijl de vertegenwoordigers van de Belgische Staat hebben bevestigd(38) dat de aankopen van ABX gefinancierd zijn ten laste van de schuld van de NMBS. In verband hiermee is het onwaarschijnlijk dat een kredietverlener die volgens de wet van de markt opereert bereid zou zijn om hetzij op het moment van de oorspronkelijke aankoop, hetzij op het moment van de tussentijdse kapitaalinjecties of op het moment van de herstructurering het risico te lopen om geld te verstrekken aan een onderneming met een dergelijke schuld, als deze onder normale concurrentievoorwaarden op de markt zou opereren(39) (test van de PIEM).

c) Bovendien had de omvang van het aan deze investeringen verbonden risico reeds inschatbaar moeten zijn op het moment van de eerste investering, aangezien de businessplannen voor ABX D, F en NL bij de aankoop van die bedrijven(40) al snel onhoudbaar(41) bleken en meerdere malen naar beneden toe bijgesteld moesten worden(42). Daar komt ook nog het vermoeden bij dat op het moment van de aankoop van het ABX wereldnet door de NMBS sinds 1998 ook niet aan de test van de PIEM is voldaan.

d) Wanneer deze (her)investeringen de test van de PIEM niet doorstaan en uit de schuld die is bekendgemaakt niet valt af te leiden dat de middelen beschikbaar zijn bij de NMBS (hoewel de Belgische autoriteiten staande houden dat de gebruikte gelden afkomstig zijn uit de 'algemene middelen van de NMBS'(43) en dat het resultaat van de NMBS enkele jaren licht positief is geweest) kan men zich afvragen waar de NMBS het geld vandaan heeft dat ze heeft gebruikt voor (her)investering in ABX.

- Op het eerste gezicht lijkt het erop dat de Staat voor 347 miljoen euro garanties heeft gegeven aan de schuldeisers van de NMBS, zodat zij haar schuld kon vergroten om in ABX te kunnen investeren en herinvesteren.

- De vraag dringt zich ook op in welke mate er sprake is geweest van eventuele kruissubsidies tussen de diensten van de NMBS die financieel door de Staat worden gecompenseerd en de diensten die op de concurrentiële markt opereren (zoals ABX)

- en zelfs in hoeverre de Staat de NMBS rechtstreeks subsidieert voor wat betreft de ABX-filialen.

De twijfel ten aanzien van de precieze herkomst van de betreffende overheidsgelden (financiële garanties, financiering door kruissubsidies, door rechtstreekse subsidies of andere middelen) geven de vaststelling dat niet aan de PIEM is voldaan nog meer gewicht.

In ieder geval volgt uit de bovengenoemde tekstmededeling van de regering(44), dat de 50 miljoen euro die de NMBS aan ABX zal moeten toekennen in de vorm van een achtergestelde lening en het bedrag van de NMBS ten behoeve van ABX dat zal worden 'opgelost in risicodragend particulier kapitaal van maximaal 250 miljoen euro' volgen op een beslissing van de Staat waarvan de financiering toch niet duidelijk is.

(109) Bovengenoemde elementen zijn een reeks aanwijzingen voor het feit dat het niet alleen onwaarschijnlijk is dat de Staat niet betrokken is maar dat de rechtstreekse of indirecte betrokkenheid van de Staat juist een doorslaggevende invloed heeft gehad in de besluitvorming ten aanzien van de herstructurering van ABX, de tussentijdse kapitaalinjecties in ABX en de verwerving van het wereldnet ABX.

(110) Gezien deze sterke reeks aanwijzingen en het feit dat de betreffende gelden beschouwd worden als van een overheidsonderneming afkomstige overheidsgelden, is de Commissie in het licht van bovenvermeld Stardustarrest van mening dat door de NMBS gerealiseerde of geplande investeringen in ABX (met betrekking tot de herstructurering van ABX, de tussentijdse herinvesteringen in ABX en eventueel ook de acquisitie van het wereldnet van ABX) verricht worden met staatsmiddelen als bedoeld in artikel 87, lid 1, van het Verdrag.

3.1.3. De overige criteria van artikel 87

(111) Voorts bestaat de mening dat de toekenning van staatsmiddelen in het voordeel is van bepaalde ondernemingen, ofwel de NMBS ofwel bepaalde onderdelen van ABX Logistics (waarvan een gedeelte in moeilijkheden verkeerd(45)), die opereren op een open internationale markt en aldus de concurrentie en de handel tussen de lidstaten dreigen te vervalsen(46). In verband hiermee is de Commissie van mening dat de achtereenvolgende investeringen die in de gehele economische groep ABX of een deel daarvan gedaan of gepland zijn met staatsmiddelen (financiering van de herstructurering, acquisitie van het wereldnet en tussentijdse herinvesteringen door de NMBS) staatsteun is als bedoeld in artikel 87, lid 1 van het Verdrag.

3.2. Rechtsgrondslag voor de beoordeling

(112) De Commissie moet de kennisgeving controleren op haar verenigbaarheid met artikel 87 van het EG-Verdrag. Te dien einde baseert zij zich met name op de 'communautaire richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden(47)' (hierna de 'richtsnoeren').

3.3. Verenigbaarheid van de steun

Om als verenigbaar in de zin van de 'richtsnoeren' te worden beschouwd moet staatssteun aan herstructurering worden toegekend aan een in aanmerking komende onderneming, moet deze steun de onderneming weer levensvatbaar maken, mag zij de concurrentie niet op onverantwoorde wijze vervalsen, kunnen hieraan door de Commissie voorwaarden worden verbonden en moet zij volledig door de lidstaat worden uitgevoerd, die hierover jaarlijks een verslag moet uitbrengen.

3.3.1. Herstructurering: subsidiabiliteit

(113) Alleeerst dient men zich af te vragen in welke mate de NMBS, haar ABX-filialen, dan wel een deel van deze filialen reeds eerder herstructureringssteun hebben ontvangen, teneinde te controleren of het principe van eenmalige steun ('one time last time') is nageleefd.

(114) De Belgische autoriteiten hebben bevestigd dat de elementen in de beschikking van de Commissie van 24.1.2003 op grond waarvan de Commissie heeft kunnen vaststellen dat de te herstructureren ABX-bedrijven in Duitsland, Frankrijk en Nederland ondernemingen in moeilijkheden zijn volgens punt 2.1 van de richtsnoeren ongewijzigd zijn gebleven.

(115) Voorts voeren de Belgische autoriteiten als verklaring aan dat in verband met de zwakke kapitaalstructuur van de ondernemingen van de ABX Logistics-groep in het algemeen en rekening houdende met de omvang van de vereiste inspanningen geen enkele onderneming van de groep, zelfs wanneer deze positieve resultaten kan laten zien, over voldoende financiële middelen beschikt om de herstructurering van de drie in moeilijkheden verkerende ondernemingen te financieren.

(116) Niettemin is het nuttig eraan te herinneren dat ABX Logistics Group NV de ontvanger van steun is die in fase 1 40 miljoen euro zal krijgen van het totale steunbedrag en de rest van de steun verder zal verdelen onder de drie te herstructureren bedrijven.

a) In dit verband moet er rekening mee worden gehouden dat in fase 1 en waarschijnlijk in fase 2 ABX Logistics Group NV bestaat uit louter levensvatbare ondernemingen en a priori dus niet in aanmerking komt voor staatssteun voor herstructurering.

b) Voorts wordt eraan herinnerd dat er gelden (omzetting van schulden in eigen kapitaal) onder meer worden toegekend aan ABX-bedrijven in Duitsland, vooral de activiteit Air & Sea, en in Ierland die buiten de herstructurering vallen.

c) Gelet op het feit dat alle ABX-bedrijven samen in ieder geval een economische groep vormen is er niet vastgesteld in welke mate alle levensvatbare bedrijven van ABX (en met name winstgevende activiteiten zoals in de luchtvaart- en zeevaartsector in Duitsland) niet zouden kunnen bijdragen tot financiering van de niet-levensvatbare eenheden. Het is hier niet duidelijk waarom met de voor de herstructurering bestemde gelden ook de gezamenlijke kas van [...] euro van levensvatbare en niet-levensvatbare bedrijven, die momenteel door de in herstructurering verkerende filialen wordt gebruikt opnieuw gevormd moet worden. In de huidige omstandigheden maken dergelijke bijdragen duidelijk welke mogelijkheden de economische groep ABX heeft om de behoefte aan overheidsfinanciering die nodig is voor herstructurering van de bedrijven in Duitsland, Frankrijk en Nederland te verminderen. Het is daarom niet duidelijk waarom de economische groep ABX niet meer steun kan verlenen aan het herstructureringsproces. Daarom is het nu de vraag of staatssteun wel nodig is voor de herstructurering en of zij daarvoor in aanmerking komt.

(117) Hieruit volgt dat de Commissie eraan twijfelt of i) ABX Logistics Group NV en haar filialen in fase 1, alsmede de gehele economische groep ABX Logistics, ii) ABX-bedrijven die steun ontvangen hoewel ze buiten de eigenlijke herstructurering vallen en iii) de te herstructureren ABX-bedrijven in Duitsland, Frankrijk en Nederland wel in aanmerking komen voor herstructureringssteun uit hoofde van de richtsnoeren.

3.3.2. Restructurering: levensvatbaarheid

(118) Allereerst zij erop gewezen dat volgens de informatie waarover de Commissie beschikt ABX in totaal een bedrag van 250,9 miljoen euro aan financiering(48) nodig heeft. Dit bedrag wordt in feite gesplitst in 208,2 miljoen euro aan eigen kapitaalbehoeften (lange termijn)(49) voor haar drie filialen in Duitsland, Frankrijk en Nederland en 42,7 miljoen euro alleen aan liquiditeitsbehoeften (korte termijn).

(119) ABX Logistics Group NV beschikt echter slechts over 91,6 miljoen euro aan met kapitaal converteerbare leningen, en het saldo, 116,6 miljoen euro, dat wordt gebruikt voor de kapitaalverhogingen van de filialen moet komen uit trekkingen op de lening van 140 miljoen euro van de NMBS, een lening met een looptijd van één jaar. Allereerst past hier de vaststelling dat tussen behoeften aan financiering op lange termijn en de gedeeltelijke kortetermijnmiddelen die voor de financiering daarvan ter beschikking worden gesteld niet op elkaar afgestemd zijn.

(120) Dat betekent dat het succes van de herstructurering (vooral van het financieel gedeelte daarvan) onder meer getemperd wordt door de terugbetalingstermijn van het overbruggingskrediet, een termijn waarbinnen duurzame (particuliere) gelden zullen moeten worden gevonden.

(121) Voor de terugbetaling aan de NMBS wil ABX overdrachten van activa gebruiken voor een bedrag van 71,2 miljoen euro(50). Voor het saldo, 45,4 miljoen euro uit hoofde van deze post (116,6 miljoen euro) zullen aanvullende overdrachten (van filialen en/of aandelen van de holding) nodig zijn, die ten eerste niet duidelijk staan aangegeven in het herstructureringsplan en waarvan ten tweede de opbrengsten en de termijnen onzeker zijn(51).

(122) In tegenstelling tot het eigen kapitaal (lange termijn) dat niet voldoende lijkt te zijn, worden de liquiditeitsbehoeften (korte termijn) ruim berekend: 'cash pool refunding' ([...] euro), 'capex' en 'werkkapitaal' ([...] euro), 'voorzieningen' (30 miljoen euro). Daar komt nog bij dat deze liquiditeitsfondsen die ter beschikking van ABX komen niet alleen ten goede komen aan de te herstructureren filialen, maar ook dienen voor royale financiering (40 miljoen euro) van de niet aan het plan deel uitmakende ondernemingen(52).

(123) De bovengenoemde informatie alleen al geeft aanleiding tot vragen die ernstig genoeg zijn om de Commissie harder te doen twijfelen aan het herstel van de levensvatbaarheid van ABX. Maar er is nog meer.

(124) In hun kennisgeving kondigen de Belgische autoriteiten verkoop van activa voor een totaal van 66,8 miljoen euro aan. Van dat bedrag is echter 64 miljoen 'sales en lease back', wat betekent dat deze verkopen ertoe leiden dat er in de toekomst huur zal moeten worden betaald. Het is in dit verband niet duidelijk in hoeverre deze huren de kosten van ABX op middellange termijn zullen verzwaren en zo het herstel van de levensvatbaarheid afremmen.

(125) Voorts zijn de Belgische autoriteiten gekomen met een rendement in de vorm van 'Net Present Value' berekend over een periode die de vijf jaar ruimschoots overschrijdt(53). Het is de vraag of het verantwoord is die berekening zoveel jaren te laten bestrijken, wanneer i) het overbruggingskrediet, tweederde van de voor de herstructurering benodigde financiering binnen een jaar moet worden terugbetaald en ii) er getwijfeld wordt aan het herstel van de levensvatbaarheid van de bedrijven die moeten worden geherstructureerd.

(126) Bovendien is het niet duidelijk of ABX Duitsland, Frankrijk en Nederland eind 2003 in ABX Logistics Group NV zullen worden opgenomen hoewel ze nog deficitair zijn, en ook niet hoe ze al dan niet in de groep opgenomen zullen worden en gefinancierd.

(127) Wat de externe economische factoren betreft moet worden aangestipt dat België nominale groeischattingen voorlegt (prijzen plus volumes) voor de verschillende werkterreinen van ABX die weliswaar beneden de door de industrie geschatte waarden (4,4 %) liggen maar die toch een gestage groei van [...] % voor ABX over de periode 2003-2007 aangeven. In de kennisgeving wordt gezegd dat in het verleden de marges werden aangetast door de vertraging van de economische groei en door de aanwijzingen dat in Frankrijk de verkoopprijzen sterk onder druk stonden. In dat licht is het niet duidelijk waarom een permanente groei van [...] % realistisch zou zijn, vooral wanneer men bedenkt dat de huidige economische prognoses naar beneden worden bijgesteld.

(128) Aangezien de financiële herstructurering sterk afhangt van niet door ABX bepaalde externe factoren (verkoop van activa van ABX, zoals filialen of aandelen aan particuliere investeerders ter financiering van de resterende behoefte aan eigen kapitaal zal gemakkelijker zijn in een periode van economische groei dan tijdens een economische recessie), en rekening houdende met het feit dat de groeivoorspelling voor de Europese economie begin 2003 naar beneden is bijgesteld, bestaat dan ook vanuit dit oogpunt twijfel aan het herstel van de levensvatbaarheid van ABX.

(129) Bovendien dient men te bedenken dat de groep ABX Logistics in 2001 89 % van haar verkopen gedaan heeft in Europa, en wel meer dan 50 % in Duitsland en 27 % in Frankrijk, en deze verkopen zijn dus, tenminste gedeeltelijk, verricht door bedrijven die moeten worden geherstructureerd. Als de levensvatbaarheid van deze bedrijven, die van doorslaggevend belang lijken te zijn voor ABX als geheel, niet gewaarborgd is op het moment dat zij eind 2003, begin 2004 in de holding worden opgenomen, kan dat de levensvatbaarheid van de gehele groep op de helling zetten.

(130) Ten slotte twijfelt de Commissie op grond van bovenstaande overwegingen aan het herstel van de duurzame levensvatbaarheid van de hele groep ABX Logistics Group NV en aan het herstel van de onafhankelijke duurzame levensvatbaarheid van ABX Duitsland, ABX Frankrijk en ABX Nederland binnen de gestelde termijnen en met de voorziene middelen.

3.3.3. Herstructurering: concurrentievervalsing (contreparties)

(131) Gezien de twijfel die hierboven is verwoord ten aanzien van de marktgroeiprognose voor ABX is het onduidelijk in hoeverre de markten waarop ABX actief is (weg, lucht en zee, logistiek) werkelijk beduidende groeimogelijkheden bieden, in welk geval de Commissie zal moeten nagaan of capaciteitsvermindering wenselijk is of dat er daarentegen sprake is van een overaanbod, in welk geval er volgens de 'richtsnoeren' een onomkeerbare capaciteitsvermindering door ABX vereist is.

(132) België kondigt de overdracht van drie filialen ([...]) voor een bedrag van [...] euro aan. De klant van wie wordt verwacht dat hij [...] zal kopen is de NMBS. Zo'n transactie is dus geen overdracht of zelfs een onomkeerbare vermindering van de productiecapaciteit maar veeleer een transactie binnen de NMBS-groep. Ook zal de NMBS de prijs van [...] euro voor deze acquisitie te hoog vinden ten opzichte van de werkelijke waarde van deze participatie en de rekeningen van de groep. Ook is het niet duidelijk waar de NMBS met al haar schulden het geld voor deze aankoop vandaan zal halen.

(133) De verhoging van de 'capex' en het 'werkkapitaal' van [...] euro wijst meer in de richting van een verhoging van de activiteiten hetgeen haaks staat op het door de richtsnoeren beoogde doel, die juist capaciteitsverlaging als tegenprestatie voor het door de staatssteun verkregen voordeel beogen.

3.3.4. Herstructurering: beperking van de steun tot een minimum

(134) Op dit punt stelt de Commissie vast dat uit de door de Belgische autoriteiten gegeven uitleg niet blijkt in welke mate uit andere (levensvatbare) bedrijven van ABX afkomstig geld de financieringsbehoeften van de herstructurering zou kunnen verminderen of zelfs teniet doen; dit geldt vooral voor de risicodekking van 30 miljoen euro of de totale voor ABX Logistics Group NV in fase 1 bestemde financieringsbehoeften van 40 miljoen euro, in welke fase alleen levensvatbare bedrijven in de holding worden opgenomen.

(135) Een ander reeds eerder genoemd aspect moet hier worden besproken. Dat het in ABX gepompt eigen geld klaarblijkelijk onvoldoende is om de geplande herstructurering door te voeren en dat de kortetermijnfondsen (overbruggingskrediet) minstens 40 miljoen euro te groot zijn, zijn inconsequenties waaruit blijkt dat de steun verkeerd is verdeeld en moet dienen voor de financiering van levensvatbare ondernemingen, met als mogelijk gevolg een concurrentievervalsing die in strijd is met het belang van de Gemeenschap.

(136) Om bovengenoemde redenen twijfelt de Commissie dus ook over de evenredigheid van de steun en of deze wel tot een minimum is beperkt.

(137) Gezien deze twijfels worden de Belgische autoriteiten ook verzocht aan te geven welk prijsbeleid wordt gevoerd en zal worden gevoerd door de verschillende ABX-bedrijven, met name ABX Logistics (Deutschland) GmbH (voormalige Bahntrans) zodat kan worden gecontroleerd in hoeverre de steun hen ertoe zou kunnen brengen een agressief marktbeleid te gaan voeren.

3.3.5. Acquisities en andere transacties ten gunste van ABX

(138) Zoals reeds eerder gezegd stelt de Commissie vast dat de aankoop door de NMBS van het ABX-net - dat sinds de aankoop van het vroegere 'Bahntrans' in 1998 in wezen een deel van ABX Duitsland is geworden - de financiële transacties ten behoeve van ABX Duitsland (105 miljoen euro), ABX Frankrijk (30 miljoen euro) en Nederland (20 miljoen euro), de omzettingen van schulden in kapitaal van de NMBS ten behoeve van ABX-bedrijven die niet geherstructureerd behoeven te worden, en de verschillende garanties die zijn gegeven door de NMBS of door de Staat aan ABX niet verenigbaar zijn met de PIEM, aangezien zonder de rechtstreekse of indirecte invloed van de Staat (die volgens Ecolo daadwerkelijk garanties hebben gegeven) de NMBS deze verrichtingen niet zou hebben kunnen financieren.

(139) Daarom en omdat elementen die op het tegenovergestelde wijzen ontbreken, verklaart de Commissie te twijfelen aan de verenigbaarheid van deze verrichtingen met het Verdrag.

(140) In verband hiermee en ter beantwoording van de verschillende onderdelen van bovenvermelde klacht, worden de Belgische autoriteiten eveneens verzocht alle nodige informatie te verschaffen met betrekking tot de voorwaarden voor de aankoop van Bahntrans (met name, exploitatie, verplichtingen, concurrentiebeperkingen en eventuele verbintenissen ten aanzien van overname van personeel door de Deutsche Bahn, etc.).

3.3.6. Herkomst van de fondsen

(141) Zoals hierboven is toegelicht, roept de financiering van de (her)investeringen van de NMBS in ABX vragen op ten aanzien van de herkomst van de gebruikte fondsen. In dit verband moet worden duidelijk gemaakt in welke mate i) deze fondsen verkregen zijn ten laste van de schuld van de NMBS en dan wel onder welke voorwaarden en door middel van welke eventuele zekerheden (garanties), ii) deze fondsen afkomstig zijn van eventuele kruissubsidies (en in dat geval moet worden uitgelegd in hoeverre zij verenigbaar zijn met Richtlijn 91/440(54), met name artikel 9, leden 1 tot en met 4, en met de Richtlijn 80/723, als laatste gewijzigd bij Richtlijn 2000/52(55) van de Commissie na met name artikel 1, lid 2, alinea b)), of iii) zij werkelijk afkomstig zijn uit 'algemene middelen' zoals de Belgische autoriteiten zeggen en hoe deze middelen zijn samengesteld.

3.4. Vermelding van de twijfels van de Commissie

(142) Samenvattend en om de hierboven genoemde redenen twijfelt de Commissie of:

a) i) ABX Logistics Group NV, en de gehele economische groep ABX Logistics, ii) ABX-bedrijven die steun ontvangen hoewel ze geen deel uitmaken van de eigenlijke herstructurering en iii) ABX-bedrijven in Duitsland, Frankrijk en Nederland wel in aanmerking komen voor herstructureringssteun,

b) de duurzame levensvatbaarheid van de gehele groep ABX Logistics Group NV en de afzonderlijke duurzame levensvatbaarheid van met name van ABX Duitsland, ABX Frankrijk en ABX Nederland wel hersteld kunnen worden binnen de gestelde termijnen en met de voorziene middelen,

c) het potentieel gebrek aan eigen inbreng van de economische groep ABX als tegenprestatie voor de steun niet kan leiden tot concurrentievervalsing,

d) de steun wel tot een minimum beperkt is, gezien de wanverhouding tussen de toegekende kortlopende en langlopende kredieten

e) (her)investeringen in ABX wel verenigbaar zijn met het Verdrag en

f) de voor financiering van de (her)investeringen in ABX gebruikte middelen (eventuele garanties, kruissubsidies, rechtstreekse financieringen, naleving van geldende richtlijnen) verenigbaar zijn met het Verdrag.

(143) Gelet op bovenstaande overwegingen verzoekt de Commissie België binnen een maand, te rekenen vanaf de datum van ontvangst van dit schrijven, alle documenten, informatie en gegevens te verstrekken die nodig zijn voor meer duidelijkheid inzake de in deze beschikking geformuleerde vragen, teneinde de verenigbaarheid van de betreffende steunmaatregelen te kunnen beoordelen. Bij uitblijven van een reactie zal de Commissie een beslissing nemen aan de hand van de gegevens waarover zij beschikt. Zij verzoekt uw autoriteiten onverwijld een afschrift van deze brief aan de potentiële begunstigde(n) van de steunmaatregelen te doen toekomen.

(144) De Commissie wijst België op de schorsende werking van artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag en verwijst naar artikel 14 van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad waarin wordt bepaald dat iedere onrechtmatige steun van de begunstigde(n) kan worden teruggevorderd.

(145) De Commissie wijst België erop dat zij derde belanghebbenden van de brief in kennis zal stellen via een bekendmaking van deze brief en een samenvatting daarvan in het Publicatieblad van de Europese Unie. Tevens zal zij belanghebbenden in de EVA-landen die partij zijn bij de EER-overeenkomst van de brief in kennis stellen via een bekendmaking in de EER-bijlage bij het Publicatieblad van de Europese Unie. Tevens zal zij een kopie van de brief doen toekomen aan de toezichthoudende autoriteit van de EVA. Alle belanghebbenden zullen worden uitgenodigd hun opmerkingen kenbaar te maken binnen een maand vanaf de datum van de bekendmaking."

"Par la présente, la Commission a l'honneur d'informer la Belgique qu'après avoir examiné les informations fournies par vos autorités sur la mesure citée en objet, elle a décidé d'ouvrir la procédure prévue à l'article 88, paragraphe 2, du traité CE.

1. PROCÉDURE

(1) Par lettre du 17.2.2003, la Belgique a notifié un plan de restructuration en faveur d'ABX Logistics, qui a été enregistré par la Commission le 17.2.2003 (n° Tren A/13396). La Commission a envoyé des questions additionnelles par lettre du 9.4.2003 et a reçu une réponse par courrier du 7.5.2003. Une réunion entre les autorités belges et les services de la Commission a eu lieu le 26.5.2003 au cours de laquelle des questions ont été posées aux autorités belges et un certain nombre d'informations additionnelles ont été obtenues. Le 20.6.2003, les autorités belges ont fait parvenir à la Commission des informations supplémentaires.

(2) Il est également tenu compte d'une plainte du 27.10.1999 (enregistrée à la Commission le 3.11.1999 sous le n° 68390) et des documents ayant suivi cette plainte (dont le dernier élément a été envoyé par lettre du 30.6.2003 et fut enregistré à la Commission le 2.7.2003) à l'égard d'aides présumées illégales accordées dans le cadre de l'acquisition par la SNCB d'ABX Logistics Bahntrans GmbH.

(3) Certains éléments ressortant de la notification ayant déjà été mis en application, le dossier est enregistré comme 'non notifié' (NN).

(4) Par lettre du 12.7.2003, enregistrée à la Commission le 14.7.2003, la Vice Première Ministre, ministre de l'Emploi et de la Politique de l'Égalité des chances, Mme Laurette Onkelinx, a écrit à la Vice-présidente de la Commission européenne, Mme Loyola de Palacio, en vue de l'informer de l'importance de cette affaire pour la Belgique.

2. DESCRIPTION DÉTAILLÉE DE LA MESURE

2.1. Titre

(5) Faisant suite au dossier 'ABX Logistics-sauvetage' (dossier n° 769/2002) approuvé par la Commission le 21.1.2003, la Belgique a notifié un 'Plan de restructuration d'ABX Logistics'. Néanmoins, l'examen de la notification a fait apparaître d'autres points à examiner qui ne font pas directement partie du dossier restructuration. Il s'agit d'autres flux financiers en faveur d'ABX et de l'acquisition du réseau ABX par la SNCB.

2.2. ABX Logistics

2.2.1. Rappel historique

(6) Face à la concurrence du transport par route, la SNCB a développé dès les années 1930 une activité de transport par camions automobiles ('service camionnage') au sein de ses activités de transport marchandises. Le transport par camion par route est en effet mieux adapté que le transport par wagon de chemin de fer pour les petits chargements. Ce service 'petits colis' prendra le nom de 'SNCB-Colis' en 1966.

(7) Les organes de gestion de la SNCB adoptent en mars 1992 un plan de modernisation fondé sur un statut d'autonomie au sein de la société, qui mène à la création, début 1994, d'une unité d'exploitation autonome au sein de la SNCB (c.à.d. sans personnalité juridique distincte de la SNCB). Cette branche d'activités prendra le nom d''ABX Transport' en 1996, puis le nom d''ABX Logistics België/Belgique' en 1998. Au départ, la SNCB projetait essentiellement le développement d'un réseau au Benelux ayant notamment mené à l'acquisition de 'ABX Nederland BV' en 1997.

2.2.2. Structure à l'échelle mondiale

(8) Par après, au vu de l'internationalisation croissante des clients, de l'évolution législative dans le secteur du transport ferroviaire de fret et des initiatives de concurrents, la SNCB décide d'élargir 'l'empreinte' géographique de l'activité transport de colis et de marchandises. À cette fin, la SNCB décide alors de développer un réseau de partenaires intervenant dans les secteurs de la logistique et du transport (par air, mer, rail et route) afin d'offrir un service complet de porte-à-porte et de récupérer notamment des parts de marché dans l'hinterland européen des ports belges.

(9) Cette stratégie de développement a finalement mené la SNCB à acquérir dès 1998 un réseau ABX comprenant mondialement environ 107 filiales consolidées (filiales inclues dans le périmètre de consolidation de la SNCB au 31.12.2001), situées en Allemagne, France, Pays-Bas, Italie, Portugal, Royaume-Uni, Argentine, Chili, Japon, Mexique, Afrique du Sud, Corée du Sud, Philippines et Égypte. En Europe il s'agit des acquisitions suivantes(56):

Tableau n° 1

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Remarque:

Le prix [...](57) pour l'acquisition de Bahntrans s'explique compte tenu des compensations à venir de la part des anciens actionnaires. Pour cette raison il n'est pas inclus dans le total présenté ci-dessus.

2.2.3. Situation actuelle

(10) Actuellement, le groupe économique ABX Logistics comporte des filiales en grandes difficultés financières (en Allemagne, en France et aux Pays-Bas) qui doivent être restructurées et d'autres, qui, selon le plan notifié, seraient d'ores et déjà viables et ne nécessiteraient pas de restructuration, mais que la notification envisage d'intégrer dans un holding.

2.2.4. Les secteurs d'activités d'ABX

(11) Les autorités belges décrivent ABX Logisitics comme un 'Transporteur'(58) de biens.

(12) Selon les dernières informations de la Belgique, ABX est actif à hauteur de 49 % dans le secteur des services de transport routier, à 42 % dans le secteur des services de transport par voie aérienne et par mer, à 8 % dans le secteur de contrats de logistique et à 1 % dans d'autres ventes.

2.2.5. Les parts de marché d'ABX

(13) En 2001, ABX Logistics group a effectué 89 % de ses ventes en Europe, 6 % en Asie et 5 % en Amérique. Les ventes en Europe se subdivisent en 32 % en Allemagne, 27 % en France, 24 % en Italie, 6 % en Belgique, 4 % en Espagne et 7 % dans divers pays.

(14) La part de marché d'ABX Logistics groupe est de 1,9 % sur le marché européen, dont 3,1 % de part de marché pour le secteur routier, 2 % dans le secteur aérien et 1,8 % dans le secteur maritime.

(15) Selon les indications de la Belgique, globalement, le marché européen reconstitué et correspondant à celui d'ABX aurait connu une croissance de ~ 5,6 % entre 1999 et 2002. Suite à un ralentissement de la croissance économique entre 2001 et 2003, les autorités belges indiquent que le marché des transports et de la logistique devrait retrouver le niveau de croissance important des années précédentes.

2.2.6. Structure juridique d'ABX

(16) Selon les indications des autorités belges, le terme 'ABX Logistics group' désigne l'ensemble des activités de pré- et post acheminement et de logistique exercées au sein du groupe SNCB.

(17) La dénomination 'ABX Logistics group' recouvre les entreprises qui opèrent sous le même nom commercial 'ABX Logistics', en ce compris les trois entités directement bénéficiaires des mesures de restructuration notifiées.

(18) ABX Logistics n'a pas encore, à l'heure actuelle, de structure juridique unifiée, sous une société holding globale. Une telle structure est cependant envisagée (en phase 1 de la restructuration). Du point de vue de sa personnalité juridique il s'agit d'une partie de l'entité SNCB elle-même ainsi que d'une série de filiales détenues par la SNCB, soit directement, soit indirectement à travers des sociétés holding intermédiaires dans certains pays. Néanmoins, 'ABX Logistics' est dirigé par un comité exécutif propre qui assure la gestion coordonnée de ces filiales. 'ABX Logistics' se présente aussi sur le marché et opère en tant que groupe intégré.

2.3. La SNCB

2.3.1. Forme juridique de la SNCB

(19) La SNCB a été créée par la loi belge du 26 juillet 1926. Depuis le 14.10.1992 la SNCB est entreprise publique autonome et société anonyme de droit public(59). Ainsi, la SNCB est soumise aux dispositions légales et réglementaires de droit commercial qui sont applicables aux sociétés anonymes pour tout ce qui n'est pas expressément prévu par ou en vertu du titre Ier de la loi du 21 mars 1991 ou par ou en vertu d'une loi spécifique quelconque.

2.3.2. Objet social de la SNCB

(20) L'objet social de la SNCB est le transport de voyageurs et de marchandises par chemin de fer. La SNCB peut, par elle-même, ou par voie de participations à des organismes existants ou a créer, belges, étrangers ou internationaux, faire toutes opérations commerciales, industrielles ou financières se rapportant directement ou indirectement, en tout ou en partie, à son objet social ou qui seraient susceptibles d'en faciliter ou d'en favoriser la réalisation ou le développement.

(21) En qualité d'entreprise publique autonome, la SNCB exerce des missions de service public(60), qui, selon les indications des autorités belges, ne couvrent toutefois pas les activités des entreprises bénéficiaires de la présente restructuration.

2.3.3. Les organes

(22) Les organes de gestion de la SNCB sont le Conseil d'administration (CA), le Comité de direction (CD) et l'Administrateur délégué (AD). Le CA est composé de 10 membres, y compris l'AD. Les administrateurs(61) sont nommés par le Roi, par arrêté délibéré en Conseil des Ministres. Ils sont choisis, après une procédure ouverte, en fonction de la complémentarité de leurs compétences telle que l'analyse financière et comptable, les aspects juridiques, la connaissance du secteur du transport, l'expertise en matière de mobilité, la stratégie du personnel et les relations sociales.

2.3.4. L'autonomie de décision de la SNCB

(23) L'autonomie des entreprises publiques autonomes, telles que la SNCB, trouve son fondement dans l'article 7 de la Loi du 21 mars 1991, qui prévoit que 'les entreprises publiques autonomes sont libres de développer, dans les limites de la présente loi, toutes les activités qui sont compatibles avec leur objet social. Elles peuvent constituer des succursales ou des agences en Belgique et à l'étranger sur décision de leur conseil d'administration'.

(24) En outre, selon la même loi, ces entreprises 'décident librement, dans les limites de leur objet social, de l'acquisition, l'utilisation et l'aliénation de leurs biens matériels et immatériels, de la constitution ou la suppression de droits réels sur des biens, ainsi que de l'exécution de telles décisions'. Néanmoins, un 'contrat de gestion peut déterminer un moment au-delà duquel toute décision d'acquérir, construire ou aliéner un immeuble ou un droit immobilier est soumise à l'approbation préalable du Ministre'.

(25) Mis à part le placement des fonds disponibles en devises (qui sont soumis à l'autorisation préalable du ministre des finances, sauf pour les opérations en devises couvrant des opérations commerciales), l'autonomie des entreprises publiques autonomes, telles que la SNCB, ne connaît de limitations que pour l'exercice de leurs tâches de service public, dont les règles et conditions sont arrêtées dans le contrat de gestion(62).

(26) Le législateur belge a instauré certains mécanismes limités pour vérifier si une entreprise publique autonome ne viole pas la loi, son statut organique ou le contrat de gestion. Le mécanisme principal est la présence dans les organes de gestion, notamment le Conseil d'Administration et le comité de direction, d'un commissaire du Gouvernement, qui veille au respect de la loi, du statut organique de la SNCB et du contrat de gestion.

(27) Selon les autorités belges(63) 'pour toutes les acquisitions successives des sociétés d'ABX Logistics group, la SNCB n'a pas sollicité d'autorisation, ni du Ministre de tutelle, ni du Gouvernement. En réalité, toutes ces acquisitions ont été initiées au niveau de la direction de la SNCB. À l'inverse, en l'absence de compétence en la matière, ni le Ministre de tutelle, ni le Gouvernement n'ont donné d'instructions à la SNCB concernant lesdites acquisitions ou, a fortiori, émis d'interdictions'.

2.3.5. L'état financier de la SNCB

(28) Selon les informations à disposition de la Commission, le tableau suivant donne une vue d'ensemble de la situation financière de la SNCB et le résultat net d'ABX:

Tableau n° 2

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Remarque:

Le résultat net d'ABX, présenté ici en colonne 5, est calculé après amortissement du goodwill(64) et n'intègre pas la division ABX Belgique incluse dans les comptes statutaires de la SNCB.

(29) Plusieurs facteurs sont à noter. D'une part la dette de la SNCB est importante et de longue durée. Elle comptait 3,7 milliards d'euros en 1995 et est en forte progression pour atteindre 7,3 milliards d'euros en 2001. À cet égard la Cour des comptes indique(65) que 'l'assainissement financier et la réduction de l'endettement de la SNCB n'ont pas fait l'objet d'une transposition satisfaisante en droit belge et les mesures prévues par les contrats de gestion n'ont pas dans les faits contribué à une réduction de l'endettement. [...] De l'endettement qui s'élevait à 112 milliards de francs au 31 décembre 1999, il n'est pas possible de déterminer la part relative à la dette visée par la directive 91/440/CEE. [...] La problématique de l'endettement de la SNCB prend une dimension supplémentaire à la lumière du plan 'Objectif 2005''.

(30) D'autre part l'acquisition du réseau mondial ABX dès 1998 a été effectué alors que la SNCB affichait déjà de lourdes dettes.

(31) En outre, ABX Logistics affichait des pertes significatives dès la première année, suite à laquelle ont eu lieu de nombreuses autres acquisitions.

2.4. Budget

(32) La présente décision porte sur l'examen de trois volets principaux i) la restructuration d'ABX, ii) les autres transactions financières en faveur d'ABX (injections/augmentations de capital dans ABX, conversion de dettes et garanties) et iii) l'acquisition du réseau ABX.

2.4.1. Volet 1: Restructuration d'ABX

(33) Le plan de restructuration notifié doit être financé par des ressources en provenance de la Société Nationale des Chemins de fer belges (ci-après la 'SNCB') et par des ressources propres. Il s'agit:

a) d'un crédit-relais d'un montant total de 140 millions d'euros pour une durée de 12 mois qui, pour l'essentiel, consolide les crédits-relais à très court terme que la Commission a autorisé dans sa décision du 21.1.2003;

b) d'une conversion en capital d'ABX de certaines dettes existantes envers la SNCB pour un montant total de 91,6 millions d'euros(66) et

c) pour les ressources propres, il s'agit essentiellement de ventes d'actifs et de réductions de coûts moyennant une réorganisation interne et des réductions de personnel.

2.4.2. Volet 2: Autres transactions en faveur d'ABX

(34) Dans leur notification, les autorités belges précisent qu'un montant supplémentaire de 21 millions d'euros de prêt envers ABX Logistics group, sera transformé en capital par la SNCB, mais elles précisent que cette opération ne fait pas partie de la restructuration. Ce montant se décompose en 3 millions d'euros pour ABX Logistics (Ireland) Ltd., 11 millions d'euros qui doivent être maintenus comme prêts dans les comptes d'ABX Logistics NV et 7 millions d'euros concernant des filiales ABX non-UE (notamment à Singapour et en Australie), qui font néanmoins partie du sous-groupe allemand d'ABX(67).

(35) La Commission constate d'autre part qu'un certain nombre de transactions financières ont eu lieu dans le passé récent. Il s'agit:

a) des montants de 55 millions d'euros et de 50 millions d'euros que la SNCB a injectés en 2001 et en 2002 dans ABX Logistics (Deutschland) GmbH (et sa filiale Collico Verpackungslogistik und Service GmbH)(68), via leur société holding (voir tableau n° 2);

b) d'une augmentation de capital entièrement souscrite par la SNCB de 30 millions d'euros en faveur d'ABX Logistics (France) SA(69), qui a suivi une restructuration financière d'ABX-F fin 2001 (voir tableau n° 2) et

c) d'une augmentation de capital de près de 20 millions d'euros effectuée en 2001 en faveur de VTS Beheer BV [y compris ABX Logistics Domestics (Nederland) BV(70)] (voir tableau n° 2).

(36) D'autre part, il s'avère que la SNCB a offert toute une série de garanties et lettres de 'confort' par rapport à différents montants pour le compte d'ABX dont la liste a été transmise par les autorités belges à la Commission. Il s'agit des montants de 131641887 EUR, de 333782956 DM, de 31100000 NLG, de 2000000 USD, de 1200000000 WON (Corée) et de 19200000 SGD (Singapour).

(37) Il s'avère également, que selon la note du 20.2.2002(71) d''Ecolo' (parti politique duquel l'ancienne ministre du Transport et de la Mobilité, Mme Isabelle Durant fait partie), l'État aurait accordé des garanties pour le compte d'ABX à hauteur de 347 millions d'euros.

2.1.3. Volet 3: Acquisition du réseau ABX

(38) Selon les indications des autorités belges, les acquisitions du réseau ABX et les prêts associés dès 1998 auraient coûté 672,4 millions d'euros (voir tableau n° 1). Selon une autre source d'information, depuis 1993 la SNCB aurait injecté les fonds suivants dans ABX:

a) 200 millions d'euros entre 1993 et 1998 pour sauver et restructurer la division SNCB-Colis rebaptisée entre temps ABX,

b) 750 millions d'euros entre 1998 et 2002 pour développer ABX au niveau européen et mondial par de multiples achats ramenés fin 2002 à la valeur de l'euro symbolique dans le bilan de la SNCB,

c) 200 millions d'euros entre 1999 et 2003 d'augmentations de capital réalisées en France, Allemagne et aux Pays-Bas suite aux pertes enregistrées et

d) 252,6 millions d'euros en 2003 (140 millions d'euros de versement cash et 112,2 millions d'euros de conversions de créances en capital) comme dernière aide. Celle-ci faisant objet de la présente notification.

(39) En total il s'agirait d'une somme qui pourrait atteindre les 1,4 milliards d'euros.

(40) Concernant plus particulièrement la plainte à l'égard de l'achat de Bahntrans, les plaignants requièrent la clarification du prix d'achat de cette société, des conditions d'achat (obligations quelconques, garanties, restrictions de concurrence, engagements éventuels notamment à l'égard de la reprise de personnel par la deutsche Bahn, etc.), le montant des pertes, le plan de redressement inclus les investissements et leur financement, la politique des prix pratiqués par ABX Logistics Deutschland GmbH, ainsi que les éléments justifiant l'octroi de l'aide au sauvetage.

2.5. Origine des ressources

(41) Selon la notification du 17.2.2003, les autorités belges affirment que 'le plan de restructuration n'implique aucune intervention financière directe de l'État belge ou d'une autre institution publique belge. En fait, ce plan et la stratégie sous-jacente ont été conçus et élaborés de manière autonome par la SNCB. Les interventions financières en question ne découlent pas de décisions ou instructions du Gouvernement belge et celui-ci n'a pas influencé le processus décisionnel relatif à ces interventions. Elles ne sont dès lors pas imputables à l'État'(72).

(42) Il en est de même pour l'acquisition du réseau ABX par la SNCB, par rapport à laquelle les autorités belges soulignent l'autonomie de gestion de la SNCB, comme reflété plus haut.

(43) Il est toutefois à retenir, que la Commission a identifié un certain nombre d'indices, selon lesquels l'attribution des ressources de la SNCB à ABX pourrait être imputable à l'État. Il s'agit notamment du 'Compte rendu de la réunion du Conseil des Ministres [du gouvernement belge] du 22 février 2002' et du communiqué de presse qui y est relatif(73), qui indique:

'Sur proposition du Premier Ministre, le Conseil des Ministres a approuvé une série de mesures concernant les activités de ABX. Les décisions suivantes ont été prises sur la base des informations et des considérations stratégiques transmises par la SNCB: Création, par la SNCB, d'un holding regroupant l'ensemble des activités d'ABX. [...] Lors de la création du holding ABX et de ses filiales, l'actionnaire de la SNCB désignera le Conseil d'administration de ces entreprises. [...] Un apport privé de capital à risque sera recherché s'élevant dans une première phase au maximum à 250 millions d'euros et dans le cadre duquel la part de la SNCB sera diluée. Un dernier apport de ressources sera effectué par la SNCB dans 'ABX Logistics Group' s'élevant au maximum à 50 millions d'euros sous forme d'un emprunt subordonné afin d'apurer la situation. [...]'

(74).

(44) À cet égard on peut également citer la Cour des comptes(75) qui reprend les propos de la Commission européenne en indiquant que le degré d'indépendance de gestion de la SNCB par rapport à l'État belge est relativement réduite.

(45) Comme co