[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 27.9.2005

COM(2005) 451 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ

Ανάπτυξη κοινού εναερίου χώρου με την Ουκρανία

1. Εισαγωγή

Η Επιτροπή, στην ανακοίνωσή της «Προγραμματισμός της εξωτερικής πολιτικής αερομεταφορών της Κοινότητας» (COM (2005) 79 τελικό), τόνισε ότι είναι σημαντικό να δημιουργηθεί κοινός εναέριος χώρος με τις γείτονες χώρες της προς ανατολάς και προς νότο. Τελικός στόχος θα είναι να συνενωθεί η ΕΚ και οι εταίροι της στα νότια και ανατολικά σύνορά της, με σκοπό να υπόκεινται στους ίδιους κανόνες λειτουργίας της αγοράς. Το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 27 Ιουνίου υποστήριξε το στόχο αυτό στα «συμπεράσματα για τον προγραμματισμό της εξωτερικής πολιτικής αερομεταφορών της Κοινότητας», στα οποία επιδοκίμασε την πρόοδο που σημειώνεται στην ανάπτυξη ενός ευρύτερου ευρωπαϊκού κοινού εναερίου χώρου έως το 2010, στον οποίο θα συμμετέχουν οι χώρες γείτονες της ΕΕ.

Η Επιτροπή, στην ανακοίνωσή της «Αεροπορική πολιτική της Κοινότητας έναντι των γειτόνων της» (COM (2004) 74 τελικό), ανήγγειλε ότι θα παρακολουθεί στενά τις νομοθετικές και οικονομικές εξελίξεις στην Ουκρανία, προκειμένου να υποβάλει συγκεκριμένες προτάσεις για στενότερες αεροπορικές σχέσεις σε εύθετο χρόνο.

Η Ουκρανία, μετά τη Ρωσική Ομοσπονδία, είναι ο μεγαλύτερος γείτονας της διευρυμένης Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ΕΕ είναι ο σημαντικότερος εμπορικός εταίρος της Ουκρανίας. Το 2003, η Ουκρανία πραγματοποίησε το 34% των εξαγωγών της και το 33,4% των εισαγωγών της με την ΕΕ των 25. Το ίδιο έτος, το ΑΕΠ της Ουκρανίας αυξήθηκε κατά 8,5%, ο δε τομέας των μεταφορών κατά 9%. Οι σχέσεις ΕΕ–Ουκρανίας διέπονται από τη συμφωνία εταιρικής σχέσης και συνεργασίας. Η συμφωνία τονίζει το στόχο να ενισχυθεί η συνεργασία στο πεδίο των μεταφορών (άρθρο 64) και προβλέπει τη δυνατότητα διαπραγμάτευσης συμφωνιών ειδικά στις μεταφορές μεταξύ των συμβαλλομένων μερών (άρθρο 40). Μετά ιδίως τις πολιτικές αλλαγές που επήλθαν στη χώρα, η Ουκρανία θεωρείται πρωταρχική ως χώρα για την ευρωπαϊκή πολιτική γειτνίασης. Το Φεβρουάριο του 2005, οι δύο πλευρές υιοθέτησαν ένα κοινό σχέδιο δράσης μεταξύ ΕΕ και Ουκρανίας, προκειμένου να υποστηριχθεί η Ουκρανία στην επίτευξη του στόχου της να συμμετέχει περισσότερο στις ευρωπαϊκές πολιτικές και οικονομικές δομές. Η περαιτέρω συνεργασία στο πεδίο της πολιτικής αεροπορίας, όπου συμπεριλαμβάνονται τα θέματα ασφάλειας και προστασίας στις αερομεταφορές, είναι μια από τις συγκεκριμένες προτεραιότητες που τονίζονται στο σχέδιο δράσης.

Συνεπεία των αποφάσεων «ανοικτού ουρανού» του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στις 5 Νοεμβρίου 2002, οι 25 διμερείς συμφωνίες μεταξύ κρατών μελών και Ουκρανίας έπρεπε να τροποποιηθούν, διότι ορισμένες από τις διατάξεις τους, ιδίως εκείνες που επιτρέπουν σε Ευρωπαίους αερομεταφορείς να εκτελούν πτήσεις στην Ουκρανία μόνον εφόσον οι πτήσεις τους αναχωρούν από τις χώρες τους, δεν συμβαδίζουν με το κοινοτικό δίκαιο. Η Επιτροπή έχει λάβει «οριζόντια» εντολή να διαπραγματευθεί με τρίτες χώρες αυτές τις αναγκαίες διορθώσεις στις διμερείς συμφωνίες. Η χρήση της οριζόντιας εντολής από την Επιτροπή κατά τη διάρκεια του 2005 αποδείχθηκε αποτελεσματική και είχε ως αποτέλεσμα σημαντικότατος αριθμός διμερών συμφωνιών να καταστούν συμβιβάσιμες με το κοινοτικό δίκαιο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μονόγραψε με την Ουκρανία τον Ιούνιο του 2005 μια συμφωνία περί αεροπορικών υπηρεσιών με βάση την οριζόντια εντολή, επιλύοντας έτσι τα νομικά θέματα που επεσήμανε το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στις υποθέσεις ανοικτού ουρανού και θέτοντας τη βάση για την περαιτέρω ανάπτυξη των αεροπορικών συνδέσεων μεταξύ ΕΕ και Ουκρανίας.

Η βελτίωση των αεροπορικών συνδέσεων της ΕΕ με άλλες γειτόνους της με τελικό στόχο να δημιουργηθεί ένας κοινός εναέριος χώρος είναι σημαντικός στόχος για την περαιτέρω οικονομική ανάπτυξη της ευρωπαϊκής αεροπορικής βιομηχανίας. Οι προορισμοί σε γειτονικές χώρες της ΕΕ αντιπροσωπεύουν το 19% της διεθνούς κίνησης εκτός ΕΕ, η οποία είναι κατά τι χαμηλότερη από την κίνηση στις αγορές της Βορείου Αμερικής. Η ΕΕ συμμετέχει ήδη στις αγορές αερομεταφορών της Ελβετίας και της Νορβηγίας με διεξοδικές συμφωνίες. Το Μάρτιο του 2005, η Επιτροπή άρχισε να διαπραγματεύεται μια συμφωνία Ευρωπαϊκού Κοινού Εναερίου Χώρου (ECAA) με τα Δυτικά Βαλκάνια, με βάση τις διαπραγματευτικές οδηγίες που της έδωσε το Συμβούλιο το Δεκέμβριο του 2004. Ταυτόχρονα, η Επιτροπή έλαβε διαπραγματευτικές οδηγίες για μια διεξοδική συμφωνία αερομεταφορών με το Μαρόκο, με στόχο να συμμετέχει όσο το δυνατόν περισσότερο ο τομέας των αερομεταφορών της εν λόγω χώρας στον Ευρωπαϊκό Εναέριο Χώρο.

Η Ουκρανία, στην πορεία ολοκλήρωσής της στις ευρωπαϊκές δομές, έδειξε ενδιαφέρον για στενότερη συνεργασία με την ΕΕ στο πεδίο των αερομεταφορών και για την έναρξη διαπραγματεύσεων για μια διεξοδική συμφωνία αερομεταφορών. Η Ουκρανία έχει αποδείξει τη βούλησή της να μεταρρυθμίσει το πλαίσιο των διεθνών αεροπορικών μεταφορών από κοινού με την Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Ήδη από τις αρχές του 2005, η Ουκρανία άρχισε να ασκεί στην οικονομία και στις μεταφορές της μια πολιτική με βάση τις ανάγκες της αγοράς και να ανοίγει την αγορά της σε κράτη μέλη της ΕΕ.

Στην παρούσα ανακοίνωση, η Επιτροπή συστήνει επομένως στο Συμβούλιο να την εξουσιοδοτήσει να διαπραγματευθεί μία αναλυτική συμφωνία για έναν Κοινό Εναέριο Χώρο με την Ουκρανία, η οποία θα συνδυάζει το άνοιγμα της αγοράς και παράλληλα μια διαδικασία συνεργασίας ή/και σύγκλισης σε ρυθμιστικά θέματα, ιδίως σε πρωτεύοντα πεδία όπως η ασφάλεια και η προστασία στις αερομεταφορές, η περιβαλλοντική προστασία και η εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού που εξασφαλίζουν ισότιμους και θεμιτούς όρους ανταγωνισμού.

2. Το υπάρχον πλαίσιο

Η ΕΕ μετά τη διεύρυνσή της το Μάιο του 2004, απέβη ο μεγαλύτερος σε μέγεθος εμπορικός εταίρος της Ουκρανίας αντιπροσωπεύοντας περίπου το 35% του συνολικού εμπορίου της Ουκρανίας. Το 2003, οι εξαγωγές της Ουκρανίας προς την Ευρώπη των 25 ανήλθαν σε 5,7 δισεκατομμύρια ευρώ, οι δε εισαγωγές σε 8,8 δισεκατομμύρια ευρώ. Οι εμπορικές συναλλαγές με την Ουκρανία βασίζονται στην μεταχείριση του μάλλον ευνοουμένου κράτους με βάση τη συμφωνία εταιρικής σχέσης και συνεργασίας, η οποία επιτρέπει τις εμπορικές συναλλαγές χωρίς ποσοτικούς περιορισμούς, εξαιρουμένης της χαλυβουργίας, για την οποία υπάρχουν ειδικές ρυθμίσεις. Στις 28 Δεκεμβρίου 2004 άρχισε να ισχύει μια νέα διμερής συμφωνία περί χάλυβα. Η ΕΚ και η Ουκρανία υπέγραψαν διμερή συμφωνία για το εμπόριο κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων στις 9 Μαρτίου 2005. Με βάση τη συμφωνία αυτή, οι τελευταίοι εναπομένοντες περιορισμοί στο εμπόριο κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων και προϊόντων ένδυσης θα αρθούν, αμφότερες μάλιστα οι πλευρές συμφώνησαν να επιβάλουν χαμηλούς τελωνειακούς δασμούς. Η Ουκρανία επιζητεί να προσχωρήσει στον ΠΟΕ και τον Μάρτιο του 2003 υπέγραψε με την ΕΚ διμερές πρωτόκολλο πρόσβασης στην αγορά. Η Ουκρανία εργάζεται τώρα για τη συμμόρφωσή της με όλους τους διμερείς κανόνες του ΠΟΕ και η ΕΕ στηρίζει την Ουκρανία σε αυτή τη διαδικασία. Με βάση τις νέες πολιτικές εξελίξεις στην Ουκρανία, η ΕΕ υποστηρίζει όλο και περισσότερο τις μεταρρυθμίσεις και τον εκσυγχρονισμό της ουκρανικής οικονομίας.

Η Ουκρανία και η ΕΕ έχουν επεκτείνει τη διμερή τους συνεργασία με τη σύναψη μιας συμφωνίας περί επιστήμης και τεχνολογίας και, πρόσφατα με τη μονογραφή μιας συμφωνίας για τη συμμετοχή της Ουκρανίας στο ευρωπαϊκό δορυφορικό πρόγραμμα ραδιοπλοήγησης GALILEO. Αυτό αποδεικνύει σαφώς την επιθυμία της Ουκρανίας να συμμετέχει περισσότερο στα προγράμματα και τις δραστηριότητες της ΕΕ.

Η Ουκρανία έχει 68 διμερείς συμφωνίες περί αεροπορικών υπηρεσιών με τρίτες χώρες και είναι ένα από τα παλαιότερα μέρη της Διεθνούς Οργάνωσης Πολιτικής Αεροπορίας (ΔΟΠΑ). Μετά τη Ρωσική Ομοσπονδία, η Ουκρανία είναι η σημαντικότερη αγορά αερομεταφορών στην Ανατολική Ευρώπη και στην πρώην Κοινότητα Ανεξαρτήτων Κρατών με μεγάλο δυναμικό ανάπτυξης. Σύμφωνα με προσωρινά στοιχεία, οι διεθνείς μεταφορές επιβατών στην Ουκρανία αυξήθηκαν κατά 30% τους πρώτους μήνες του 2005.

Οι αγορές αερομεταφορών της ΕΕ και της Ουκρανίας είναι στενά συνδεδεμένες. Η Ουκρανία είναι μία από τις λίγες χώρες στον κόσμο που έχει διμερείς συμφωνίες περί αεροπορικών υπηρεσιών και με τα 25 κράτη μέλη της ΕΕ. Αυτό δείχνει τη σημασία των αεροπορικών συνδέσεων γι’ αυτήν την καίρια γείτονα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το 2003, ταξίδεψαν αεροπορικώς μεταξύ ΕΕ και Ουκρανίας σχεδόν 1,2 εκατομμύρια επιβάτες. Σύμφωνα με προσωρινά δεδομένα, ο αριθμός αυτός θα φθάσει το 1,4 εκατομμύρια επιβάτες το 2004. Το μεγαλύτερο ποσοστό της κίνησης μεταξύ ΕΕ και Ουκρανίας έχει η Γερμανία (260.000 επιβάτες το 2004), η Αυστρία (215.000), οι Κάτω Χώρες (168.000) και κατόπιν η Ουγγαρία (128.000) και η Πολωνία (110.000). Το 50% των επιβατών μεταφέρθηκαν με κοινοτικούς αερομεταφορείς. Ο υψηλός ρυθμός αύξησης των αερομεταφορών τα τελευταία χρόνια επιτεύχθηκε παρά την κάπως περιοριστική στάση των ουκρανικών αρχών σε ό,τι αφορά το άνοιγμα της αγοράς έως το 2004. Κύριοι συντελεστές στην αύξηση των ταξιδίων από την Ουκρανία είναι η οικονομική άνθιση, το αυξανόμενο διαθέσιμο εισόδημα που οδηγεί σε υψηλότερο βιοτικό επίπεδο και επομένως σε εντονότερη τάση ταξιδίων στο εξωτερικό.

Η Ουκρανία είναι επίσης μία ταχύρυθμα αναπτυσσόμενη τουριστική αγορά για τουρίστες από την Κεντρική και τη Δυτική Ευρώπη. Το 2002, άνω των 6 εκατομμυρίων ξένοι τουρίστες επισκέφθηκαν την Ουκρανία (+9%), στοιχείο συγκρίσιμο με τον τουρισμό από την Ρωσική Ομοσπονδία και την Κροατία.[1]

Η Ουκρανία είναι από το 1999 πλήρες μέλος της Ευρωπαϊκής Διάσκεψης Πολιτικής Αεροπορίας (ECAC) και το 2004 έγινε μέλος του Eurocontrol. Η ευρωπαϊκή επιλογή της ουκρανικής πολιτικής αερομεταφορών αναβαθμίστηκε μετά την αλλαγή της κυβέρνησης στις αρχές του 2005 και επιβεβαιώθηκε με τη μονογραφή της οριζόντιας συμφωνίας με την Ευρωπαϊκή Κοινότητα στις 3 Ιουνίου 2005, με την οποία η Ουκρανία αποδέχθηκε την αρχή του καθορισμού κοινοτικού αερομεταφορέα.

Ένα βήμα στο οποίο πρέπει ακόμη να προβεί η Ουκρανία είναι να γίνει πλήρες μέλος της Κοινής Αρχής Πολιτικής Αεροπορίας (JAA), στην οποία η Ουκρανία είναι προς το παρόν υποψήφιο μέλος. Η JAA, της οποίας τα καθήκοντα θα ενσωματωθούν στην Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Ασφάλειας των Αερομεταφορών (EASA), έχει 39 χώρες μέλη και έχει αναπτύξει σημαντικά πρότυπα ασφαλείας που ισχύουν σε όλη την Ευρώπη. Είναι τόσο προς όφελος της Ουκρανίας όσο και της Ευρωπαϊκής Ένωσης να εντείνουν τις σχέσεις τους όσον αφορά την ασφάλεια και να βοηθηθεί η Ουκρανία να υιοθετήσει τα ευρωπαϊκά πρότυπα ασφαλείας. Στο πλαίσιο του κοινοτικού προγράμματος Tacis, η ΕΕ έχει ήδη αρχίσει έργα με σκοπό να υποστηριχθούν οι δραστηριότητες στο πεδίο αυτό.

Ο τομέας των αερομεταφορών στην Ουκρανία

Στην Ουκρανία, είναι καταχωρισμένες στην ουκρανική Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας περίπου 80 αεροπορικές εταιρείες. Οι δύο κύριες διεθνείς αεροπορικές εταιρείες είναι η Aerosvit και η Ukraine International Airlines, οι οποίες εκτελούν και εσωτερικές και διεθνείς πτήσεις. Το 2004, η Aerosvit κατείχε το 33% της ουκρανικής αγοράς, ο δε αριθμός επιβατών της αυξήθηκε σχεδόν κατά 50%, δηλαδή σε 1 εκατομμύριο επιβάτες. Η εταιρεία διαθέτει στόλο 9 Boeing 737 και 767 για τις πτήσεις της προς την Νοτιοανατολική Ευρώπη, τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Άπω Ανατολή και ανήκει κατά πλειοψηφία σε ουκρανικό πρακτορείο ταξιδίων, τη δε μειονότητα των μετοχών έχει το κράτος και μία ολλανδική εταιρεία επενδύσεων. Η Ukraine International Airlines εξυπηρετεί 20 διεθνείς προορισμούς κυρίως στη Δυτική Ευρώπη και ανήκει κατά πλειοψηφία στο Ταμείο Κρατικής Ιδιοκτησίας της Ουκρανίας, το δε 22% των μετοχών της ανήκει στην Austrian Airlines.

Τα εναπομένοντα προβλήματα στον εκσυγχρονισμό της αγοράς αερομεταφορών της Ουκρανίας είναι:

- η εξάλειψη της συμφόρησης στις υποδομές

- ο εκσυγχρονισμός του αεροπορικού κλάδου σύμφωνα με τα δυτικά πρότυπα

- η πλήρης εφαρμογή των ευρωπαϊκών απαιτήσεων επιτήρησης της ασφάλειας

- ο εκσυγχρονισμός των διαδικασιών διαχείρισης της εναερίου κυκλοφορίας και των συστημάτων ραδιοναυτιλίας

- η άνοδος των προτύπων που αφορούν την ασφάλεια και το περιβάλλον από τα ουκρανικά αεροσκάφη: οι ουκρανικές αεροπορικές εταιρείες άρχισαν να αγοράζουν και να μισθώνουν σύγχρονα δυτικά αεροσκάφη, οι εσωτερικές πτήσεις όμως εκτελούνται κυρίως με παλαιά αεροσκάφη που χρονολογούνται από την εποχή της Σοβιετικής Ένωσης. Το 2003, μόνο το 5% των νηολογημένων αεροσκαφών ήταν πλήρως σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά περιβαλλοντικά πρότυπα. Η ανάγκη συμμόρφωσης των σύγχρονων αεροσκαφών προς τα διεθνή και ευρωπαϊκά πρότυπα θα δημιουργήσει ευκαιρίες τόσο για την ευρωπαϊκή όσο και την ουκρανική βιομηχανία.

Βιομηχανική συνεργασία

Η Ουκρανία έχει κληρονομήσει σημαντική αεροναυπηγική βιομηχανία από την ΕΣΣΔ, κύριος δε συντελεστής της είναι το μελετητικό γραφείο Antonov με τα αντίστοιχα εργοστάσια. Η αεροναυπηγική θεωρείται πυρήνας υψηλής τεχνολογίας για την ανάκαμψη της ουκρανικής βιομηχανίας. Η παρακμή του μετασοβιετικού τομέα αερομεταφορών οδήγησε επίσης σε μεγάλη πτώση της παραγωγής αεροσκαφών την τελευταία δεκαετία. Σήμερα, το μελετητικό γραφείο Antonov συγκεντρώνει την προσοχή του στην παραγωγή περιφερειακού αεροσκάφους(An-140) και συνεχίζει το σχεδιασμό άλλων αεροσκαφών, μεταξύ των οποίων είναι το στρατιωτικό μεταγωγικό αεροσκάφος An-70. Η ουκρανική και η ευρωπαϊκή βιομηχανία έχουν πρώτιστο συμφέρον να βελτιώσουν τη συνεργασία τους. Η προτεινόμενη συμφωνία θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα νέο πλαίσιο βιομηχανικών αεροπορικών σχέσεων μεταξύ της Ουκρανίας και της ΕΕ, ταυτόχρονα με την αναδιάρθρωση και τον εκσυγχρονισμό της ουκρανικής αεροναυπηγικής βιομηχανίας. Η συνεργασία αυτή πρέπει να επικεντρωθεί σε κοινά ερευνητικά έργα, όπως στο πλαίσιο της συμφωνίας συνεργασίας ΕΕ-Galileo, την προσέγγιση των ουκρανικών προτύπων στα πρότυπα της ΕΕ για την ασφάλεια και την προστασία στις αερομεταφορές, την περιβαλλοντική προστασία, τα εκπαιδευτικά προγράμματα, όπως και για την υποστήριξη του εκσυγχρονισμού των ουκρανικών αερολιμενικών υποδομών και του συστήματος διαχείρισης της εναέριας κυκλοφορίας, με στόχο να εναρμονιστούν τα συστήματα ραδιοναυτιλίας. Η βελτιωμένη συνεργασία με βάση μια αναλυτική συμφωνία δεν θα βελτιώσει επομένως μόνο το επίπεδο ασφάλειας και προστασίας στις αερομεταφορές ενός καίριου γείτονα της ΕΕ, αλλά θα δημιουργήσει και ευκαιρίες για την αεροναυπηγική βιομηχανία με τη δημιουργία κοινών προτύπων και διαδικασιών πιστοποίησης. Θα ανοίξει επίσης ο δρόμος για τη συμμετοχή της Ουκρανίας σε καίρια έργα και επιχειρήσεις της ΕΕ, όπως το “Sesame”[2], ή η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Ασφάλειας των Αερομεταφορών.

3. Περαιτέρω ενίσχυση των σχεσεων με έναν καίριο γείτονα

Τον Ιούνιο του 2005, μετά τη μονογραφή οριζόντιας συμφωνίας μεταξύ Κοινότητας και Ουκρανίας, η Ουκρανία ζήτησε να αποκτήσει πιο διεξοδικές αεροπορικές σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι ουκρανικές αρχές επιβεβαίωσαν ότι είναι έτοιμες να αρχίσουν όσο το δυνατόν πιο σύντομα την προσέγγιση της ουκρανικής νομοθεσίας περί αερομεταφορών με το κοινοτικό κεκτημένο της ΕΕ και να αποκτήσουν έτσι άλλη ποιότητα οι αεροπορικές συνδέσεις της με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ουκρανική κυβέρνηση ενδιαφέρεται επίσης να αναβαθμίσει τις σχέσεις της στο πεδίο της ασφάλειας των αερομεταφορών, στο οποίο συμπεριλαμβάνεται η συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Ασφάλειας των Αερομεταφορών, και για τη στήριξη της ΕΕ στον εκσυγχρονισμό των ουκρανικών αερολιμένων και των συστημάτων ραδιοναυτιλίας.

Από τις αρχές του 2005, η Ουκρανία ακολουθεί πιο φιλελεύθερη προσέγγιση που τείνει προς πιο φιλελεύθερες διεθνείς αερομεταφορές με αρκετά κράτη μέλη της ΕΕ και έχει παραχωρήσει καλύτερη πρόσβαση στην ουκρανική αγορά. Σε αρκετές διμερείς διαπραγματεύσεις, η Ουκρανία και κράτη μέλη της ΕΕ θα μπορούσαν να αυξήσουν σημαντικά τις εβδομαδιαίες συχνότητες των πτήσεών τους, στη βάση της αμοιβαιότητας.

4. Οφέλη και προστιθεμένη αξία της κοινοτικής προσέγγισης

Ο τομέας της πολιτικής αεροπορίας (συμπεριλαμβανομένων των υποδομών, των φορέων εκμετάλλευσης και άλλων βιομηχανικών παραγόντων) είναι σημαντικός συντελεστής της ευρωπαϊκής οικονομίας. Οι αερομεταφορείς αντιπροσωπεύουν περίπου το 1,5% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ και απασχολούν 350.000 άτομα, ενώ συνολικά ο τομέας απασχολεί περίπου 3 εκατομμύρια άτομα σε όλη την ΕΕ. Η δημιουργία ενιαίας αγοράς αερομεταφορών από τις αρχές της δεκαετίας του ’90 συνέβαλε αισθητά στη μεγαλύτερη δυναμικότητα και αποτελεσματικότητα του τομέα και απέφερε μεγάλα οικονομικά και κοινωνικά οφέλη. Μεταξύ 1992 και 2003, ο αριθμός των ενδοκοινοτικών δρομολογίων αυξήθηκε περισσότερο από 40%. Οι κύριοι κοινοτικοί αερομεταφορείς σημείωσαν αύξηση της παραγωγικότητάς τους κατά 87% μεταξύ 1990 και 2002[3]. Ωστόσο, η εσωτερική αγορά δεν μπορεί να αποδώσει πλήρως, εάν η Κοινότητα δεν ενεργεί ως ενιαία συντονισμένη οντότητα στις αεροπορικές συνδέσεις της με τρίτες χώρες, όπου είναι δυνατόν αυτές οι συντονισμένες προσπάθειες μπορούν να δημιουργήσουν προστιθεμένη αξία προς το συμφέρον του ευρωπαϊκού αεροπορικού κλάδου και των χρηστών. Επίσης, η πείρα που έχει αποκτήσει η ΕΕ στο θέμα αυτό θεωρείται εξαιρετικά αξιόλογη από τις τρίτες χώρες. Αυτό ισχύει ακόμη περισσότερο για την Ουκρανία, με την οποία η ΕΕ επιθυμεί να αποκτήσει προνομιούχο σχέση.

Κράτη μέλη της ΕΕ έχουν διαπραγματευθεί με την Ουκρανία ποικίλες διμερείς συμφωνίες αεροπορικών υπηρεσιών, οι οποίες καθορίζουν διάφορα επίπεδα ανοίγματος της αγοράς και διαφορετικούς όρους για τους αερομεταφορείς. Ορισμένα κράτη μέλη έχουν επιτύχει πιο ανοικτές συμφωνίες με την Ουκρανία, ενώ άλλα όχι. Κάποιες συμφωνίες επιτρέπουν καθορισμό πολλών αερομεταφορέων, ενώ σε άλλες συμφωνίες με άλλα κράτη μέλη ο καθορισμός περιορίζεται σε έναν αερομεταφορέα. Το ισχύον σύστημα των διμερών συμφωνιών αεροπορικών υπηρεσιών μεταξύ κρατών μελών της ΕΕ και της Ουκρανίας στρεβλώνει επομένως τη διαμόρφωση της κίνησης και μπορεί να ζημιώσει αρκετούς κοινοτικούς αερομεταφορείς, όπως και καταναλωτές, σε ορισμένα κράτη μέλη της ΕΕ. Μια συμφωνία της ΕΕ θα αποκαταστήσει – στο υψηλότερο επίπεδο – ισότιμους όρους για όλους τους κοινοτικούς αερομεταφορείς και θα επιτρέψει στους επιβάτες όλων των κρατών μελών να επωφεληθούν από τους όρους αυτούς, όπως επίσης θα επιτρέψει να αυξηθεί η κίνηση μεταξύ της ΕΕ και της Ουκρανίας.

Τα οικονομικά οφέλη ενός κοινού εναερίου χώρου ΕΕ-Ουκρανίας θα είναι σημαντικά. Το άνοιγμα της αγοράς και η προσέγγιση των κανόνων της ΕΕ από την Ουκρανία θα ωφελήσει ιδιαίτερα τις αγορές της Κεντρικής Ευρώπης, χάρη στη γεωγραφική θέση τους και τους ιστορικούς στενούς οικονομικούς και εμπορικούς δεσμούς με την Ουκρανία.

Συνεπεία του ανοίγματος της αγοράς, θα βελτιωθούν αισθητά οι δυνατότητες ταξιδίων για τους επιβάτες από την ΕΕ και την Ουκρανία. Ο αριθμός απευθείας συνδέσεων μεταξύ ΕΕ και Ουκρανίας, καθώς και ο συνολικός αριθμός πτήσεων, αναμένεται να αυξήσει αισθητά τις εμπορικές και τουριστικές ροές μεταξύ ΕΕ και Ουκρανίας. Προσδοκάται ότι σημαντικό μερίδιο του οικονομικού οφέλους θα αποκομίσει ο ευρωπαϊκός αεροπορικός κλάδος και η ευρωπαϊκή οικονομία γενικότερα. Θα δημιουργηθούν ουσιαστικές νέες επιχειρηματικές δυνατότητες σε όσους αερομεταφορείς στην ΕΕ θα θελήσουν να αρχίσουν δρομολόγια προς την Ουκρανία, οι οποίοι όμως σήμερα δεν έχουν δικαιώματα κυκλοφορίας. Θα διευκολυνθεί επίσης η συμμετοχή των ουκρανικών αεροπορικών εταιρειών στις υπάρχουσες συμμαχίες των κοινοτικών αερομεταφορέων, πράγμα που θα έχει ως αποτέλεσμα τον εκσυγχρονισμό τους και την καθιέρωση υψηλότερων προτύπων ασφάλειας και προστασίας και περιβαλλοντικής προστασίας.

Προφανώς, θα είναι άκρας σημασίας να εξασφαλιστεί ότι το άνοιγμα και η ολοκλήρωση των αγορών θα επιτευχθούν με ισόρροπο τρόπο, ο οποίος θα λαμβάνει υπόψη άλλους σημαντικούς πολιτικούς στόχους και θα μετριάζει τις τυχόν δυσμενείς επιπτώσεις. Είναι ουσιαστικό να εξασφαλιστεί ότι η διαδικασία ανοίγματος της αγοράς θα συνοδευτεί από παράλληλη διαδικασία συνεργασίας ή/και σύγκλισης σε ρυθμιστικά θέματα όσον αφορά την ασφάλεια και την προστασία στις αερομεταφορές, την περιβαλλοντική προστασία και το δίκαιο περί ανταγωνισμού, προκειμένου να εξασφαλιστούν ισότιμοι και θεμιτοί όροι ανταγωνισμού με βάση τις ίσες ευκαιρίες. Οι ανοικτές αγορές χρειάζονται ένα πλαίσιο, το οποίο να εξασφαλίζει θεμιτό ανταγωνισμό και υψηλά πρότυπα ασφάλειας και προστασίας στις αερομεταφορές. Σε ό,τι αφορά τα περιβαλλοντικά θέματα, η συμφωνία πρέπει να συμβαδίζει με τη δέσμευση της Κοινότητας για αειφόρο ανάπτυξη. Είναι σημαντικό η συμφωνία να μην περιορίζει την ικανότητα της ΕΕ να εφαρμόζει ρυθμιστικά ή οικονομικά μέσα για να μετριάσει τις ανεπιθύμητες επιπτώσεις που έχει η αύξηση της αεροπορικής κίνησης, ιδίως όσον αφορά την ποιότητα του αέρα, τις στάθμες θορύβου στον περίγυρο των αερολιμένων και τη συμβολή τους στην κλιματική μεταβολή.

Η ΕΕ έχει πολιτικό και οικονομικό συμφέρον να εξασφαλίσει την εφαρμογή των ευρωπαϊκών προτύπων στα σύνορά της προς ανατολάς. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνον με μία διεξοδική συμφωνία, την οποία θα διαπραγματευθεί σε κοινοτικό επίπεδο. Τελικός στόχος της συμφωνίας θα είναι η ολοκλήρωση του ουκρανικού τομέα αερομεταφορών σε ένα κοινό εναέριο χώρο με την Ευρωπαϊκή Ένωση και η πλήρης εναρμόνιση της νομοθεσίας της σε καίρια πεδία με την ευρωπαϊκή νομοθεσία περί αερομεταφορών.

Η πρόταση διεξοδικής εντολής για τις διαπραγματεύσεις με την Ουκρανία θα αποδείξει τη δέσμευση της ΕΕ να ανοίξει τις αγορές και να επεκτείνει στους γειτόνους της τα πρότυπά της για την ασφάλεια και την προστασία των αερομεταφορών και την αειφόρο ανάπτυξη. Η συμφωνία περί αερομεταφορών της ΕΕ με την Ουκρανία θα μπορούσε να έχει ευρύτερες οικονομικές επιπτώσεις στις αερομεταφορές μεταξύ της ΕΕ και άλλων γειτονικών χωρών στα σύνορά της προς ανατολάς και να αυξήσει την περιφερειακή συνεργασία.

Όπως αναφέρθηκε στην παρούσα ανακοίνωση, η Ουκρανία έχει δηλώσει ότι είναι έτοιμη να αρχίσει την ένταξή της σε έναν κοινό εναέριο χώρο με την ΕΕ, όπως προτάθηκε στην ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής το Μάρτιο του 2005. Αυτό συνεπάγεται ότι η Ουκρανία είναι έτοιμη να προβεί σε εκσυγχρονισμό της πολιτικής της αεροπορίας.

5. Συμπεράσματα

Η Επιτροπή κρίνει επομένως ότι είναι σημαντικό να δοθεί στην Ουκρανία ένα εκτεταμένο πεδίο ενισχυμένης συνεργασίας στην πολιτική αεροπορία. Η συμφωνία με την Ουκρανία θα διαμορφώσει ένα φιλόδοξο πλαίσιο ολοκλήρωσης ευρύτερων θεμάτων των αερομεταφορών, όπως η ρυθμιστική συνεργασία στην ασφάλεια και την προστασία των αερομεταφορών, τη διαχείριση της εναέριας κυκλοφορίας, την τεχνολογία και την έρευνα, καθώς επίσης και σε επιχειρηματικά θέματα και τη βιομηχανική συνεργασία.

Ο τομέας της πολιτικής αεροπορίας προσφέρει μεγάλες νέες ευκαιρίες για περαιτέρω ενίσχυση της συνεργασίας στις μεταφορές και αμοιβαία οφέλη στην Ουκρανία και την ΕΕ. Πρέπει επομένως να καταβληθούν τώρα προσπάθειες ούτως ώστε ο τομέας των αερομεταφορών να αποβεί καίριο πεδίο στενότερης συνεργασίας μεταξύ ΕΕ και Ουκρανίας, προσφέροντας έτσι στην Ουκρανία ένα συγκεκριμένο παράδειγμα ένταξης στις ευρωπαϊκές δομές και αγορές. Η συμφωνία θα αποβεί σημαντικό βήμα προς τη δημιουργία κοινού εναερίου χώρου μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και των γειτόνων της, ο οποίος αποτελεί και κύριο στόχο της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ στις αερομεταφορές, και σημαντικό στοιχείο της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ.

Μόνο με μια ευρεία συμφωνία της ΕΕ θα εκπληρωθούν οι προσδοκίες της Ουκρανίας να ενταχθεί καλύτερα στις ευρωπαϊκές αεροπορικές δομές και να συνδυάσει τα οφέλη του ανοίγματος της αγοράς με τη συνεργασία στο ρυθμιστικό, τεχνικό και βιομηχανικό πεδίο, έτσι ώστε να επιτευχθούν ισότιμοι όροι για τους αερομεταφορείς και πλεονεκτήματα για τους καταναλωτές.

Η μεγάλη πολιτική και οικονομική προστιθεμένη αξία μιας συμφωνίας αερομεταφορών με την Ουκρανία θα μπορούσε, μακροπρόθεσμα, να χρησιμεύει ως μοντέλο σε άλλες χώρες στην περιοχή και να βοηθήσει στην περαιτέρω περιφερειακή συνεργασία στην Ανατολική Ευρώπη.

Με βάση όσα προαναφέρθηκαν, η Επιτροπή προτείνει τη διαπραγμάτευση και τη σύναψη μιας διεξοδικής συμφωνίας ανοικτού εναερίου χώρου με την Ουκρανία και καλεί το Συμβούλιο να την εξουσιοδοτήσει να αρχίσει διαπραγματεύσεις για τη συμφωνία αυτή.

Η Επιτροπή θα εργάζεται στενά με τα κράτη μέλη και όλους τους αρμόδιους παράγοντες στην ανάπτυξη και την επίτευξη των στόχων που τίθενται στην προτεινόμενη απόφαση του Συμβουλίου.

[1] Παγκόσμιος Οργανισμός Τουρισμού, Facts & Figures, International Tourist Arrivals, Europe (http://www.world-tourism.org/facts/tmt.html).

[2] Το Sesame, η τεχνική εφαρμογή του Ενιαίου Ευρωπαϊκού Ουρανού που άρχισε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αποβλέπει στην προετοιμασία μιας νέας γενεάς συστημάτων διαχείρισης της εναέριας κυκλοφορίας, με την οποία θα αντιμετωπιστεί η αυξανόμενη αεροπορική κίνηση.

[3] Παράρτημα της ανακοίνωση της Επιτροπής «προγραμματισμός της εξωτερικής πολιτικής αερομεταφορών της Κοινότητας» COM (2005) 79 τελικό.