Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για τις "Πληροφορίες του δημόσιου τομέα: ένας βασικός πόρος για την Ευρώπη - Πράσινη Βίβλος για τις πληροφορίες του δημόσιου τομέα στην κοινωνία των πληροφοριών"

(1999/C 169/12)

Στις 22 Ιανουαρίου 1999 και σύμφωνα με το άρθρο 198 της συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για τις "Πληροφορίες του δημόσιου τομέα: ένας βασικός πόρος για την Ευρώπη - Πράσινη Βίβλος για τις πληροφορίες του δημόσιου τομέα στην κοινωνία των πληροφοριών".

Το τμήμα μεταφορών, ενέργειας, υποδομών και κοινωνίας των πληροφοριών, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 13 Απριλίου 1999 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Hernandez Bataller.

Κατά την 363η σύνοδο ολομέλειας της 28ης και 29ης Απριλίου 1999 (συνεδρίαση της 28ης Απριλίου 1999), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 71 ψήφους υπέρ και 1 αποχή την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η διαφάνεια της πολιτείας θεωρείται σήμερα απαραίτητο συμπλήρωμα της δημοκρατίας, και αυτό ανεξάρτητα από την πολιτική μορφή διακυβέρνησης και από την εδαφική διάρθρωση της δημόσιας εξουσίας. Η διοικητική διαφάνεια προσδίδει στις δημόσιες αρχές μεγαλύτερη ακρίβεια και αποτελεσματικότητα κατά την καθημερινή διοικητική τους δράση.

1.2. Η αναγκαιότητα προώθησης μιας πολιτικής διαφάνειας θεωρείται, σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση, απαραίτητος στόχος για την ύπαρξη εμπιστοσύνης και υποστήριξης του κοινού στη διεργασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.

1.3. Στη Δήλωση αριθ. 17 της Τελικής Πράξης της συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αναφέρεται το δικαίωμα πρόσβασης στην πληροφόρηση και συνιστάται στην Επιτροπή να υποβάλει στο Συμβούλιο έκθεση σχετικά με τα μέτρα που αποσκοπούν στη βελτίωση της πρόσβασης του κοινού στις πληροφορίες που διαθέτουν τα όργανα.

1.4. Στα Ευρωπαϊκά Συμβούλια του Μπέρμιγκχαμ και του Εδιμβούργου του 1992, ζητήθηκε εκ νέου από την Επιτροπή να συνεχίσει τις εργασίες της για τη βελτίωση της πρόσβασης στις πληροφορίες που διαθέτουν τα όργανα της Κοινότητας. Η Επιτροπή, από την πλευρά της, υιοθέτησε την ανακοίνωση 93/C156/05(1) σχετικά με την πρόσβαση των πολιτών στα έγγραφα των οργάνων, η οποία περιείχε τα αποτελέσματα μιας μελέτης σχετικά με την πρόσβαση των πολιτών στα έγγραφα στα διάφορα κράτη μέλη και κατέληγε στο συμπέρασμα ότι είναι σκόπιμο να αναπτυχθεί μεγαλύτερη πρόσβαση στα έγγραφα στο κοινοτικό πλαίσιο, πράγμα που υλοποιήθηκε μέσω της ανακοίνωσης 93/C 166/04(2) σχετικά με τη διαφάνεια στην Κοινότητα, στην οποία αναπτύχθηκαν οι βασικές αρχές που διέπουν την πρόσβαση στα έγγραφα.

1.5. Το Συμβούλιο και η Επιτροπή ενέκριναν στις 6 Δεκεμβρίου 1993 έναν "κώδικα συμπεριφοράς" σχετικά με την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα και των δύο οργάνων, στον οποίο καθορίζονταν οι αρχές που πρέπει να διέπουν την πρόσβαση στα έγγραφα των δύο οργάνων και που είχε ως συνέπεια να εισαχθούν στον νέο Εσωτερικό Κανονισμό του Συμβουλίου ειδικοί κανόνες σχετικά με την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα, οι οποίοι αναπτύχθηκαν στην απόφαση του Συμβουλίου 93/731/EK(3) σχετικά με την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα του Συμβουλίου.

1.6. Η συνθήκη του Άμστερνταμ θεσπίζει στο άρθρο 191 Α, ως δικαίωμα κάθε πολίτη της Ένωσης, την πρόσβαση στα έγγραφα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής, με την επιφύλαξη ορισμένων αρχών και προϋποθέσεων(4)

2. Περιεχόμενο της Πράσινης Βίβλου

2.1. Η Πράσινη Βίβλος για τις πληροφορίες του δημόσιου τομέα στην κοινωνία των πληροφοριών είναι αποτέλεσμα, από τη μία πλευρά, της διαδικασίας διαφάνειας των κοινοτικών οργάνων και, από την άλλη, της αναγκαιότητας να διαθέτει η ευρωπαϊκή βιομηχανία πληροφορίες σχετικά με τα κατάλληλα μέσα για την ανάπτυξή της.

2.2. Η Πράσινη Βίβλος θεωρεί ότι η ιδρυτική συνθήκη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας παρέχει στους πολίτες της Ένωσης ορισμένα δικαιώματα. Υπάρχουν, ωστόσο, σημαντικές πρακτικές δυσκολίες που εμποδίζουν το κοινό να ασκήσει τα δικαιώματά του. Οι δυσκολίες αυτές απορρέουν κυρίως από την έλλειψη διαφάνειας που υπάρχει για τους πολίτες, τις επιχειρήσεις και τις διοικήσεις σε όλα τα επίπεδα.

2.3. Δεδομένων των διαφορών που υπάρχουν μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά τις πολιτικές ενημέρωσης και του γεγονότος ότι οι διαφορές αυτές μπορούν να αποτελέσουν εμπόδιο στην ανάπτυξη της ευρωπαϊκής βιομηχανίας πληροφοριών, η Πράσινη Βίβλος έχει την πρόθεση να τονώσει τον προβληματισμό των οικονομικών και κοινωνικών παραγόντων σχετικά με την πρόσβαση στις πληροφορίες και την αξιοποίησή τους σε ένα περιβάλλον κάθε μέρα και πιο πολύπλοκο.

2.4. Η πρόσβαση στα δεδομένα του δημόσιου τομέα έχει μεγάλη σημασία για τις επιχειρήσεις στην Ευρώπη, διότι η πλήρης ελευθέρωση της ευρωπαϊκής αγοράς των υπηρεσιών τηλεπικοινωνιών και δεδομένων, με παράλληλη αύξηση της ελευθερίας πρόσβασης στις διοικητικές πληροφορίες και άλλα δεδομένα που κατέχουν οι δημόσιες αρχές, θα βελτιώσει την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων. Για παράδειγμα, το Ευρωπαϊκό Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας υπολογίζει ότι δαπανώνται περισσότερα από 18 000 εκατομμύρια ευρώ, ετησίως, για έρευνες που έχουν ήδη γίνει.

2.5. Η Πράσινη Βίβλος θεωρεί ότι η αλυσίδα της πληροφόρησης περιλαμβάνει τρεις μεγάλους κρίκους που πρέπει να συνδέονται μεταξύ τους: τον δημόσιο τομέα, τον ιδιωτικό τομέα και τους πολίτες. Γι' αυτό, η πρόσβαση στις πληροφορίες τουδημόσιου τομέα πρέπει να είναι ταχεία και εύκολη σε όλη την Ευρώπη, ώστε να προωθηθεί και να επιταχυνθεί η προσαρμογή της βιομηχανίας στις διαρθρωτικές αλλαγές των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων που χρησιμοποιούν τις πληροφορίες του δημόσιου τομέα των χωρών τους.

2.6. Ακόμη και η πρόοδος ακριβώς της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης απαιτεί ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των εθνικών οργανισμών του δημόσιου τομέα και πρόσβαση των πολιτών και των επιχειρήσεων στα εν λόγω δεδομένα και έγγραφα.

2.7. Οι διαφορές που εντοπίζει η Πράσινη Βίβλος μεταξύ των κρατών μελών επηρεάζουν τις συνθήκες πρόσβασης στις πληροφορίες ή τις πρακτικές και πολιτικές διάδοσης και εκμετάλλευσης. Η Πράσινη Βίβλος εκτιμά ότι αυτές οι διαφορές ενδέχεται να αποτελέσουν εμπόδια στη μελλοντική ανάπτυξη της ευρωπαϊκής βιομηχανίας πληροφοριών.

3.1.1. Κατά την Πράσινη Βίβλο, οι υφιστάμενες διαφορές αφορούν τα εξής ζητήματα:

- τον ορισμό και το πεδίο κάλυψης των πληροφοριών του δημόσιου τομέα,

- τους όρους πρόσβασης,

- τον χρόνο, την ποσότητα και τη μορφή,

- την τιμολόγηση,

- τον ανταγωνισμό,

- την προστασία της ιδιωτικής ζωής,

- τους καταλόγους και τα αρχεία πληροφοριών του δημόσιου τομέα,

- τη νομική ευθύνη,

- τις σχετικές κοινοτικές δράσεις.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Προκαταρκτικές παρατηρήσεις

3.1.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή συμμερίζεται τις ανησυχίες που εκφράζει η Επιτροπή στην Πράσινη Βίβλο και υποστηρίζει:

- το δικαίωμα στην πληροφόρηση, απόρροια του οποίου είναι το δικαίωμα πρόσβασης στα έγγραφα, αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα του ατόμου και τμήμα των δικαιωμάτων των ευρωπαίων πολιτών. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι θα πρέπει να ερμηνεύεται πάντα με τον πλέον ευνοϊκό για τους πολίτες τρόπο, σύμφωνα με τις αρχές και τους κανόνες της δημοκρατίας,

- τόσο την αύξηση της διαφάνειας του δημόσιου τομέα, συμπεριλαμβανομένου του κοινοτικού, έναντι των πολιτών όσο και τη δυνατότητα προώθησης ενός περιβάλλοντος πιο ευνοϊκού για την πρωτοβουλία και την ανάπτυξη των επιχειρήσεων, ιδίως των μικρών και των μεσαίων, στο σύνολο της Κοινότητας, καθώς και μιας ενεργού πολιτικής για την απασχόληση.

3.1.2. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η πρόσβαση στις πληροφορίες του δημόσιου τομέα συμπεριλαμβάνει:

- τη δυνατότητα πρόσβασης στα αρχεία και τα διοικητικά μητρώα, η οποία δεν νοείται μόνο ως απλή παθητική διάθεση πληροφοριών, αλλά και ως υποχρέωση ενεργητικής προώθησης με σκοπό τη λογική παροχή ποιοτικών πληροφοριών στον πολίτη,

- τη συμμετοχή όλων των φορέων, επί ίσοις όροις, έναντι των πηγών διοικητικής πληροφόρησης,

- τη δημόσια υποχρέωση προστασίας της ελευθερίας πρόσβασης.

3.1.3. Η ανάπτυξη της κοινωνίας των πληροφοριών, και ιδιαίτερα του Διαδικτύου (Internet), παρέχει νέες ευκαιρίες τις οποίες οι δημόσιοι τομείς, συμπεριλαμβανομένου και του κοινοτικού, πρέπει να αξιοποιήσουν στις πολιτικές και διαδικασίες τους σχετικά με την πληροφόρηση. Με τη βοήθεια του Internet είναι δυνατό όχι μόνο να επισημοποιηθεί το δικαίωμα στην πληροφόρηση αλλά και να καταστεί η πληροφόρηση προσιτή για μια μεγάλη πλειοψηφία πολιτών.

3.2. Ορισμός του δημόσιου τομέα

3.2.1. Είναι δύσκολο να αποκλεισθεί εντελώς οποιοδήποτε από τα τρία κριτήρια (λειτουργική, νομική/θεσμική ή χρηματοοικονομική προσέγγιση) που περιγράφονται στην Πράσινη Βίβλο. Εν πάση περιπτώσει, στον δημόσιο τομέα θα πρέπει να συμπεριληφθεί κάθε οργανισμός, όποια και αν είναι η νομική του μορφή, στον οποίο έχει ανατεθεί, με πράξη της δημόσιας αρχής, η παροχή, υπό τον έλεγχο της αρχής αυτής, μιας υπηρεσίας δημόσιου συμφέροντος και ο οποίος διαθέτει προς τούτο υπέρμετρες εξουσίες σε σύγκριση με τους κανόνες που εφαρμόζονται στις σχέσεις μεταξύ ιδιωτών(5).

3.2.2. Έτσι, θα πρέπει να συμπεριληφθούν τόσο οι δημόσιες επιχειρήσεις που αποτελούν νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου όσο και οι ιδιωτικές επιχειρήσεις που αναπτύσσουν δραστηριότητα βάσει διοικητικής εκχώρησης ή εξουσιοδότησης στον τομέα της διαχείρισης δημόσιων υπηρεσιών στο τμήμα που συνδέεται με αυτές το οποίο αποκλείει κάθε εμπορική χρήση, καθώς και η νομοθετική και η δικαστική εξουσία. Οι τελευταίες σε ό,τι αφορά την κανονιστική αξία των προηγουμένων που δημιουργούν οι αποφάσεις τους και των δικαστικών πράξεων που έχουν εμπορική αξία για τρίτους (όπως οι δικαστικές δημοπρασίες).

3.2.3. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι, αν και είναι δύσκολο να αποκλεισθεί ένα από τα τρία κριτήρια που περιγράφονται στην Πράσινη Βίβλο, θα πρέπει εντούτοις να συγκεκριμενοποιηθούν στο μέλλον τα ενεχόμενα θέματα, μέσω ενός μεικτού θεσμικού και λειτουργικού καταλόγου, τον οποίο θα πρέπει να συντάξουν και να παρουσιάσουν στην Επιτροπή τα κράτη μέλη, στο πλαίσιο της αρχής της επικουρικότητας.

3.2.4. Εν πάση περιπτώσει, η ΟΚΕ θεωρεί ότι η διαφάνεια της πρόσβασης στα δημόσια έγγραφα θα πρέπει να εφαρμοσθεί σε όλους τους δημόσιους οργανισμούς με νομικό καθεστώς, σε όποιο διοικητικό επίπεδο και αν ανήκουν (ευρωπαϊκό, κρατικό, περιφερειακό ή τοπικό).

3.3. Η ύπαρξη εμποδίων σε ευρωπαϊκό επίπεδο

3.3.1. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι οι διαφορετικές σημερινές συνθήκες πρόσβασης στις πληροφορίες του δημόσιου τομέα στα κράτη μέλη δημιουργούν εμπόδια σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Γι' αυτό, δικαίωμα πρόσβασης στις πληροφορίες του δημόσιου τομέα θα πρέπει να έχει όποιο φυσικό ή νομικό πρόσωπο το ζητήσει, χωρίς να είναι υποχρεωμένο να αποδείξει συγκεκριμένο έννομο συμφέρον, αφού πρόκειται για εγγενές δικαίωμα του ευρωπαίου πολίτη που θα επιφέρει άνοδο του επιπέδου και της ποιότητας ζωής και αρμονική και ισορροπημένη ανάπτυξη των οικονομικών δραστηριοτήτων, καθώς και των δυνατοτήτων ατομικής και συλλογικής συμμετοχής στον δημόσιο βίο.

3.3.2. Η ΟΚΕ έχει επίγνωση του γεγονότος ότι, παρά την ύπαρξη των σημερινών εμποδίων, δημιουργείται έτσι μια ομάδα επιχειρήσεων με σκοπό την αναζήτηση πληροφοριών κατόπιν αιτήσεως, οι οποίες αναπτύσσουν τις δραστηριότητές τους με καινοτόμο τρόπο στην αγορά, αξιοποιώντας την υπάρχουσα τεχνολογική ανάπτυξη.

3.3.3. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι είναι σημαντικό να υπάρξει μία λεπτομερής ρύθμιση του δικαιώματος πρόσβασης και των εξαιρέσεών του, που θα πρέπει να διέπονται από τις ακόλουθες αρχές:

- αρχή του "περιορισμένου αριθμού" (numerus clausus) εξαιρέσεων: οι εξαιρέσεις θα πρέπει να ορίζονται και να προσδιορίζονται λεπτομερώς ούτως ώστε να αποφεύγονται οι ασάφειες,

- αρχή της περιοριστικής ερμηνείας: οι εξαιρέσεις θα πρέπει να εφαρμόζονται αποκλειστικά και μόνο όταν είναι απολύτως αναγκαίες και η ερμηνεία τους δεν πρέπει ποτέ να είναι διασταλτική,

- αρχή της αναλογικότητας: η εφαρμογή των εξαιρέσεων πρέπει να αφορά αποκλειστικά και μόνο τις πληροφορίες ή τμήματα πληροφοριών που είναι πράγματι επιζήμιες,

- αρχή της πιστοποίησης: δεν θα αρκεί να αιτιολογεί απλώς ο δημόσιος τομέας τις αποφάσεις άρνησης της παροχής πληροφοριών, αλλά θα απαιτείται, επιπλέον, να πιστοποιεί τον επιζήμιο χαρακτήρα τους,

- αρχή του ελέγχου: θα πρέπει να ενισχυθούν τα ένδικα μέσα ελέγχου όσον αφορά τις ενέργειες που συνδέονται με την άρνηση του δικαιώματος πρόσβασης στις πληροφορίες, και συγκεκριμένα θα πρέπει να προωθηθούν θεσμοί διαμεσολάβησης όπως αυτός του ευρωπαίου διαμεσολαβητή (Ombudsman).

4. Μεγάλες βάσεις δεδομένων (πληροφορίες για τις πληροφορίες)

Η συγκρότηση μεγάλων βάσεων δεδομένων (πληροφορίες για τις διαθέσιμες πληροφορίες) σε ευρωπαϊκό επίπεδο μπορεί να βοηθήσει τους πολίτες και τις επιχειρήσεις της Ευρώπης να βρίσκουν τον προσανατολισμό τους ανάμεσα στις διαθέσιμες πληροφορίες του δημόσιου τομέα. Η ΟΚΕ φρονεί ότι είναι επιθυμητό να υπάρχει μία "πύλη" με τη μορφή "δένδρου" ευρωπαϊκής κάλυψης, και να χρησιμοποιούνται οι κατάλληλες διαδικασίες και τεχνολογίες για τη διασφάλιση της ευρωπαϊκής γλωσσικής πολυφωνίας, πράγμα που θα είναι ιδιαίτερα χρήσιμο για τους πολίτες και τις ΜΜΕ.

5. Πολιτικές τιμολόγησης

5.1. Η ΟΚΕ έχει επίγνωση του γεγονότος ότι η ύπαρξη διαφορετικών πολιτικών στα κράτη μέλη της Κοινότητας όσον αφορά την τιμολόγηση της πρόσβασης και της εκμετάλλευσης των πληροφοριών του δημόσιου τομέα μπορεί να δημιουργήσει στρεβλώσεις του ανταγωνισμού μεταξύ των διάφορων οικονομικών παραγόντων και δημιουργεί διαφορές στις δυνατότητες που παρέχονται στους πολίτες.

5.2. Εν πάση περιπτώσει, πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ των ουσιωδών για τους πολίτες πληροφοριών, ιδίως εκείνων που απορρέουν από την άσκηση των δημοκρατικών τους δικαιωμάτων, οι οποίες θα μπορούσαν να παρέχονται ακόμη και δωρεάν ή, ενδεχομένως, σε πολύ μειωμένη τιμή, και των πληροφοριών με εμπορικό χαρακτήρα οι οποίες, επειδή θα πρέπει να είναι προσιτές, πρέπει να παρέχονται σε τιμή βασισμένη στο κόστος της εκτύπωσης, ενημέρωσης, αναζήτησης και διαβίβασης των δεδομένων που θα μπορούσε να τιμολογηθεί, ή σε λογική τιμή αγοράς.

6. Δραστηριότητες των οργανισμών του δημόσιου τομέα στην αγορά των πληροφοριών

6.1. Οι οργανισμοί του δημόσιου τομέα δεν δημιουργούν αθέμιτο ανταγωνισμό σε ευρωπαϊκό επίπεδο, όταν προβαίνουν ενεργητικά στη διάδοση, δημοσίευση και διασπορά συγκεκριμένων πληροφοριών με την έννοια πραγματικών δηλώσεων γνώσης ή όταν εκτελούν δημόσιες διοικητικές πράξεις που μπορούν να θεωρηθούν ότι προέρχονται από τη δημόσια διοίκηση ή τις υπηρεσίες γενικού συμφέροντος.

6.2. Όλες οι δραστηριότητες ενημέρωσης που δεν προκύπτουν από την άσκηση της δημόσιας διοίκησης ή από την παροχή υπηρεσιών γενικού συμφέροντος πρέπει να συνεχίσουν να υπόκεινται στους κανόνες της συνθήκης και, ειδικότερα, στους κανόνες για τον ανταγωνισμό, στο μέτρο που η εφαρμογή αυτών των κανόνων δεν εμποδίζει, πραγματικά ή νομικά, την εκπλήρωση της ιδιαίτερης αποστολής που έχει ανατεθεί σ' αυτούς τους οργανισμούς του δημόσιου τομέα(6).

6.3. Η εκχώρηση ειδικών ή αποκλειστικών δικαιωμάτων θα πρέπει να πραγματοποιείται μέσω δημόσιων διαγωνισμών που να βασίζονται σε αντικειμενικά, διαφανή και αμερόληπτα κριτήρια και η λειτουργία των επιχειρήσεων με ειδικά ή αποκλειστικά δικαιώματα θα πρέπει σε κάθε περίπτωση να σέβεται τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις και γενικά τους κανόνες του ελεύθερου ανταγωνισμού.

6.4. Όσον αφορά τις πληροφορίες για τις οποίες υπάρχει μόνο μία πηγή, η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι πρέπει να διατίθενται με λογικό τρόπο σε όλους τους οικονομικούς παράγοντες και τους πολίτες από μέρους του οργανισμού του δημόσιου τομέα στην αρμοδιότητα του οποίου εμπίπτουν.

7. Βάσεις δεδομένων

Τα διαφορετικά καθεστώτα που υπάρχουν στην Ευρώπη σε σχέση με τα πνευματικά δικαιώματα για τις πληροφορίες του δημόσιου τομέα μπορούν να προξενήσουν εμπόδια στην εκμετάλλευση των πληροφοριών, διότι:

- Ο οργανισμός του δημόσιου τομέα ενδέχεται να επιθυμεί να διατηρήσει την ακεραιότητα του περιεχομένου και να αποφύγει έτσι τον καταλογισμό ευθυνών για χειρισμούς των παρεχόμενων πληροφοριών προς όφελος τρίτων, αφού το πνευματικό δικαίωμα αναγνωρίζεται για τη βάση των δεδομένων και όχι για την επιλογή ή τη διάθεση των περιεχομένων της. Η προστασία αυτή, μέσω των πνευματικών δικαιωμάτων, μπορεί να εφαρμοσθεί επίσης στα στοιχεία που απαιτούνται για τη λειτουργία ή τη χρήση ορισμένων βάσεων δεδομένων τύπου "θησαυρού" και στα συστήματα ευρετηρίου. Εκτός αυτού, η προστασία των δικαιωμάτων "ειδικής φύσεως" ("sui generis") έχει διαφορετικό πεδίο εφαρμογής από την προστασία των πνευματικών δικαιωμάτων, αφού τα πρώτα ανήκουν στον κατασκευαστή της βάσης δεδομένων.

- Το πνευματικό δικαίωμα μπορεί να αποτελέσει πηγή εσόδων για τους οργανισμούς του δημόσιου τομέα.

8. Σεβασμός της ιδιωτικής ζωής

8.1. Οι ισχύουσες διατάξεις σχετικά με τον σεβασμό και την προστασία της ιδιωτικής ζωής από τη χρήση των βάσεων δεδομένων και τις τηλεπικοινωνίες πρέπει να θεωρηθούν ως η ελάχιστη προστασία που πρέπει να διασφαλίσει το κοινοτικό δίκαιο και να εφαρμόζονται πλήρως στους οργανισμούς του δημόσιου τομέα.

8.2. Η ΟΚΕ είναι υπέρ της ύπαρξης υψηλού επιπέδου προστασίας της ιδιωτικής ζωής των πολιτών, επειδή θεωρεί ότι είναι ένα από τα θεμέλια της δημοκρατικής κοινωνίας.

8.3. Η ΟΚΕ φρονεί ότι τα εμπορικά συμφέροντα δεν μπορούν σε καμία περίπτωση να δικαιολογήσουν την πρόσβαση σε προσωπικά δεδομένα που κατέχει ο δημόσιος τομέας και δεν προστατεύονται από την υφιστάμενη νομοθεσία, και συγκεκριμένα από την οδηγία για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών (οδηγία 95/46/ΕΚ)(7) και την οδηγία περί επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και προστασίας της ιδιωτικής ζωής στον τηλεπικοινωνιακό τομέα (οδηγία 97/66/ΕΚ)(8).

9. Καθεστώτα σχετικά με τη νομική ευθύνη

Η ύπαρξη διαφορετικών καθεστώτων σχετικά με τη νομική ευθύνη στα κράτη μέλη μπορεί να αποτελέσει εμπόδιο για την πρόσβαση στις πληροφορίες του δημόσιου τομέα και την εκμετάλλευσήτους, αν αναπτύσσονται σχετικές δραστηριότητες στον τόπο εγκατάστασης ή την έδρα του οργανισμού του δημόσιου τομέα και, όταν πρέπει να εφαρμοσθούν οι κανόνες περί νομικής ευθύνης, προκύπτει ότι ισχύουν διαφορετικοί κανόνες για τον "μεσάζοντα" πάροχο των πληροφοριών εξαιτίας της έδρας του. Το γεγονός αυτό ενδέχεται να οδηγήσει τους διάφορους οικονομικούς παράγοντες να αναζητήσουν το πιο χαμηλό επίπεδο προστασίας για την εγκατάστασή τους.

10. Πολιτικές των θεσμικών οργάνων της ΕΕ όσον αφορά την πρόσβαση

Η ΟΚΕ θεωρεί ανεπαρκείς τις πολιτικές που ακολουθούν μέχρι σήμερα τα θεσμικά όργανα της ΕΕ στον τομέα της πρόσβασης στις πληροφορίες και της εκμετάλλευσής τους και θεωρεί απαραίτητη τη βελτίωσή τους προς την κατεύθυνση των αποφάσεων που έχουν ήδη υιοθετηθεί από το Συμβούλιο και την Επιτροπή και των προτάσεων που προωθούνται με την παρούσα Πράσινη Βίβλο, ώστε να διασφαλισθεί η μέγιστη δυνατή διαφάνεια για τους πολίτες και η ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων. Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, θα πρέπει τουλάχιστο να συμπεριληφθούν οι αρχές που παρατίθενται στο σημείο 3.3.3.

11. Δράσεις προτεραιότητας σε κοινοτικό επίπεδο

11.1. Λόγω της αναγκαιότητάς, της αποτελεσματικότητας της υιοθέτησής της και της προστιθέμενης αξίας που θα μπορούσε να προσφέρει σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η ΟΚΕ φρονεί ότι η πρόσβαση στις πληροφορίες του δημόσιου τομέα, όπως και η ελεύθερη διακίνησή τους στην Κοινότητα, θα πρέπει να ρυθμισθούν κατά προτεραιότητα με ένα νομικό μέσο υποχρεωτικού χαρακτήρα, σύμφωνα με τις αρχές της αναλογικότητας και της επικουρικότητας.

11.2. Η ΟΚΕ φρονεί επίσης ότι θα μπορούσαν να υιοθετηθούν, συμπληρωματικά, μέτρα άλλου τύπου, όπως η ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των οργανισμών του δημόσιου τομέα για να αντλήσουν διδάγματα οι μεν από τις εμπειρίες των δε, η διοργάνωση εκστρατειών ευαισθητοποίησης και κατάρτισης των πολιτών σχετικά με τις διαθέσιμες πηγές πληροφόρησης και η υλοποίηση πιλοτικών σχεδίων που να αφορούν τη διάδοση και τον συντονισμό των διαφόρων πηγών.

Βρυξέλλες, 28 Απριλίου 1999.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice RANGONI MACHIAVELLI

(1) COM(93) 191 τελικό: Πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα των κοινοτικών οργάνων - Ανακοίνωση προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή.

(2) ΕΕ C 166 της 17.6.1993, σ. 4: Διαφάνεια στην Κοινότητα - Ανακοίνωση προς το Συμβούλιο, το Κοινοβούλιο και την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή.

(3) ΕΕ L 340 της 31.12.1993, σ. 43-44: Απόφαση του Συμβουλίου της 20ής Δεκεμβρίου 1993 σχετικά με την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα του Συμβουλίου.

(4) Άρθρο 191 Α της συνθήκης, που υιοθετήθηκε στο Άμστερνταμ:

1. Κάθε πολίτης της Ένωσης και κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο το οποίο κατοικεί ή έχει την καταστατική έδρα του σε ένα κράτος μέλος, έχει δικαίωμα πρόσβασης σε έγγραφα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής, με την επιφύλαξη των αρχών και των προϋποθέσεων που θα καθορισθούν σύμφωνα με τις παραγράφους 2 και 3.

2. Οι γενικές αρχές και τα όρια, εκ λόγων δημοσίου ή ιδιωτικού συμφέροντος, που διέπουν αυτό το δικαίωμα πρόσβασης σε έγγραφα, καθορίζονται από το Συμβούλιο σύμφωνα με τη διαδικασία του άρθρου 189 Β, εντός διετίας από την έναρξη ισχύος της συνθήκης του Άμστερνταμ.

3. Καθένα από τα ανωτέρω αναφερόμενα όργανα εισάγει, στον εσωτερικό του κανονισμό, ειδικές διατάξεις για την πρόσβαση στα δικά του έγγραφα.

(5) Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων: Υπόθεση C-188/89 παρ. 20 ("Απόφαση Foster").

(6) Άρθρο 90.2 της συνθήκης ΕΚ.

(7) ΕΕ L 281 της 23.11.1995, σ. 31-50: Οδηγία 95/46/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 24ης Οκτωβρίου 1995 για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών.

(8) ΕΕ L 24 της 30.1.1998, σ. 1-8: Οδηγία 97/66/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 15ης Δεκεμβρίου 1997 περί επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και προστασίας της ιδιωτικής ζωής στον τηλεπικοινωνιακό τομέα.