[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 31.10.2007

COM(2007) 666 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠHΣ

Ενίσχυση της αύξησης της παραγωγικότητας: τα βασικά μηνύματα της έκθεσης του 2007 για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα {SEC(2007)1444}

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠHΣ

Ενίσχυση της αύξησης της παραγωγικότητας: τα βασικά μηνύματα της έκθεσης του 2007 για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα

1. Εισαγωγή

Στην παρούσα ανακοίνωση παρουσιάζονται τα κυριότερα μηνύματα που απορρέουν από την έκθεση του 2007 για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα[1]. Η ανακοίνωση εστιάζεται στην παραγωγικότητα, η οποία είναι ο κινητήριος μοχλός για την ανταγωνιστικότητα και την ευημερία μακροπρόθεσμα.

Η έκθεση για την ανταγωνιστικότητα απέκτησε νέα δομή το 2006, για να προσφέρει έγκυρη αναλυτική υποστήριξη στο μικροοικονομικό άξονα της στρατηγικής της Λισαβόνας, αλλά και για να εξακολουθήσει να συμβάλει στη συνεχή διερεύνηση συγκεκριμένων πτυχών της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.

Φέτος, ύστερα από την ανασκόπηση των πρόσφατων εξελίξεων για τη μεγέθυνση, την παραγωγικότητα και την απασχόληση, τόσο σε επίπεδο ΕΕ όσο και για τους κυριότερους οικονομικούς τομείς, η έκθεση επισκοπεί τις μεταρρυθμίσεις που έγιναν σε μικροοικονομικό επίπεδο βάσει της ημερήσιας διάταξης για τη μεγέθυνση και την απασχόληση από την άποψη των δυνατοτήτων που περικλείουν για την αύξηση της παραγωγικότητας και εστιάζεται, ειδικότερα, στις δεξιότητες ως παράγοντα ανταγωνιστικότητας. Η έκθεση περιέχει αξιολόγηση των δυνατών και αδύνατων σημείων των ευρωπαϊκών βιομηχανιών και ολοκληρώνεται με ένα μακροπρόθεσμο όραμα για την ευρωπαϊκή βιομηχανία, ώστε να συνεκτιμηθούν υπό ευρύτερη προοπτική οι αναδυόμενες τάσεις και προκλήσεις και να διερευνηθεί κατά πόσο οι υφιστάμενες πολιτικές είναι συνεπείς με τις τάσεις αυτές. Η ανάλυση στην παρούσα έκθεση στηρίζεται σε βελτιωμένα διαθέσιμα στοιχεία – μεγαλύτερες χρονοσειρές και δημοσίευση των πρώτων συνόλων δεδομένων του σχεδίου «EU KLEMS»[2] -, που επιτρέπουν να διαμορφωθεί καλύτερη εικόνα για το υπό εξέταση θέμα.

2. γενικη επιδοση της ανταγωνιστικοτητας

Διάχυτη βελτίωση της ευρωπαϊκής οικονομίας

H οικονομική ανάκαμψη στην Ευρώπη είναι μεγαλύτερη από ό,τι αναμενόταν το περασμένο έτος: το πραγματικό Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕγχΠ) της ΕΕ αυξήθηκε κατά 3,0% το 2006 – η μεγαλύτερη αύξηση από το 2000. Η βελτίωση αυτή συνοδεύτηκε από επιτάχυνση τόσο της αύξησης της παραγωγικότητας όσο και της απασχόλησης. Η έντονη αύξηση της παραγωγικότητας υποβοηθείται από την ισχυρότερη αύξηση της παραγωγικότητας του συνόλου των συντελεστών παραγωγής (βλ. πλαίσιο).

Η βελτίωση αυτή είναι διάχυτη· σχεδόν όλα τα νέα κράτη μέλη και τα κράτη μέλη των οποίων το κατά κεφαλή ΑΕγχΠ και τα επίπεδα παραγωγικότητας είναι σχετικά χαμηλά πλησιάζουν το επίπεδο των άλλων όσον αφορά την οικονομική μεγέθυνση και την παραγωγικότητα. Η προσέγγιση αυτή είναι εμφανής σε διάφορους τομείς της οικονομίας. Ειδικότερα, ο ρόλος του τομέα των υπηρεσιών στην αύξηση του ΑΕγχΠ είναι ουσιώδης, δεδομένου και του ειδικού βάρους του τομέα αυτού στο σύνολο της οικονομίας. Όλοι οι κλάδοι του μεταποιητικού τομέα, με την εξαίρεση της καπνοβιομηχανίας, παρουσίασαν σημαντικά μεγαλύτερη μεγέθυνση το 2006 από ό,τι τα προηγούμενα πέντε χρόνια, και συνέβαλαν κατ’ αυτόν τον τρόπο στη συνολική ανοδική τάση της μεγέθυνσης σε όλη την ΕΕ.

Η απόσταση μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ ως προς την παραγωγικότητα έχει αρχίσει να μειώνεται…

Οι εξελίξεις στην ευρωπαϊκή οικονομία σε σχέση με την οικονομία των ΗΠΑ, η οποία λαμβάνεται ως σημείο αναφοράς για την εξαιρετική της επίδοση στον τομέα της παραγωγικότητας, επιβεβαιώνουν ότι το χάσμα της παραγωγικότητας της εργασίας σε σχέση με τις ΗΠΑ μειώθηκε το 2006, ενώ την προηγούμενη δεκαετία μεγάλωνε συνεχώς. Αυτό είναι σημαντικό επειδή, μεταξύ άλλων, από τα πλέον πρόσφατα στοιχεία, που είναι διαθέσιμα μόνο για τον μεταποιητικό τομέα[3], επιβεβαιώνεται ότι η εξέλιξη αυτή συνεχίζεται και στο πρώτο εξάμηνο του 2007.

Όσο ενθαρρυντική κι αν είναι η εξέλιξη αυτή, δεν πρέπει να υποτιμάται το γεγονός ότι τα επίπεδα της παραγωγικότητας της εργασίας στις ΗΠΑ παραμένουν περίπου κατά 39% υψηλότερα από αυτά στην ΕΕ, εκφραζόμενα ως ΑΕγχΠ ανά απασχολούμενο, και κατά 26% (2005) υψηλότερα ως ΑΕγχΠ ανά ώρα εργασίας. Από την ανάλυση φαίνεται ότι αυτό οφείλεται κυρίως στις διαφορές που παρουσιάζει η παραγωγικότητα του συνόλου των συντελεστών (βλ. πλαίσιο) και, δευτερευόντως, στην ποιότητα του ανθρώπινου δυναμικού[4]. Επιπλέον, η προσέγγιση των επιπέδων αύξησης της παραγωγικότητας φαίνεται να οφείλεται σε μεγάλο μέρος σε κυκλικούς παράγοντες, μεταξύ αυτών και στην επιβράδυνση του ρυθμού αύξησης της παραγωγικότητας στις ΗΠΑ το 2006.

Τα στοιχεία σε επίπεδο τομέα επιτρέπουν την καλύτερη σύγκριση των εξελίξεων ως προς την παραγωγικότητα μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ. Για παράδειγμα, επιβεβαιώνουν ότι η μικρότερη αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας στην οικονομία της ΕΕ την τελευταία δεκαετία οφείλεται κυρίως στη χαμηλότερη συνολική επίδοση των μεμονωμένων τομέων της ΕΕ και όχι στην τομεακή σύνθεση της οικονομίας, η οποία μάλιστα είναι ελαφρώς ευνοϊκή για την ΕΕ. Ειδικότερα, η διαφορά στην αύξηση της παραγωγικότητας μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ αντικατοπτρίζει την κακή επίδοση του τομέα των υπηρεσιών στην ΕΕ, ιδίως του λιανικού εμπορίου, του διανεμητικού τομέα και των χρηματοπιστωτικών και επιχειρηματικών υπηρεσιών.

Πλαίσιο: Ο ρόλος της παραγωγικότητας του συνόλου των συντελεστών παραγωγής Η παραγωγικότητα του συνόλου των συντελεστών παραγωγής είναι η κύρια πηγή του χάσματος της παραγωγικότητας μεταξύ της ΕΕ και των ΗΠΑ. Πρόκειται για το τμήμα της αύξησης της παραγωγικότητας που οφείλεται σε άυλους παράγοντες, όπως είναι η τεχνική πρόοδος ή η οργανωτική καινοτομία, και όχι σε αυξημένη χρήση των εισροών, όπως το κεφάλαιο. Αυτό καθιστά το δείκτη της παραγωγικότητας του συνόλου των συντελεστών παραγωγής το πιο εμπεριστατωμένο μέσο μέτρησης της αποτελεσματικότητας μιας οικονομίας. Σε τομεακό επίπεδο, η ανάλυση των διαρθρωτικών σχέσεων μεταξύ των διαφόρων δεικτών επίδοσης δείχνει ότι η αύξηση της παραγωγικότητας του συνόλου των συντελεστών παραγωγής είναι η βασική κινητήρια δύναμη της τομεακής επίδοσης, είτε αυτό εκφράζεται ως αύξηση της προστιθέμενης αξίας, παραγωγικότητα της εργασίας, διεθνές εμπόριο, ξένες άμεσες επενδύσεις ή αύξηση της απασχόλησης. Από όλες τις πολιτικές, αυτές που έχουν μεγαλύτερη σημασία για την αύξηση της παραγωγικότητας του συνόλου των συντελεστών παραγωγής είναι όσες έχουν σχεδιαστεί για να ενισχύσουν την τεχνολογική πρόοδο, την καινοτομία και τις επενδύσεις στην Ε&Α, τη χρήση των ΤΠΕ, τον ανταγωνισμό και τις μεταρρυθμίσεις της αγοράς προϊόντων. Οι πολιτικές αυτές βρίσκονται στην καρδιά του μικροοικονομικού άξονα της στρατηγικής της Λισαβόνας και δείχνουν ότι η συνεχιζόμενη μεταρρυθμιστική διαδικασία μπορεί να δώσει σημαντική ώθηση στην αύξηση της παραγωγικότητας του συνόλου των συντελεστών παραγωγής και στην οικονομική μεγέθυνση. |

… με μερικές ενδείξεις ότι μπορεί να συμβάλουν και άλλοι παράγοντες, πέραν του ευνοϊκού κύκλου

Ενώ οι λόγοι που εξηγούν τη διεύρυνση της απόστασης μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ ως προς την παραγωγικότητα την τελευταία δεκαετία ήταν διαρθρωτικοί, είναι ακόμη πολύ νωρίς για να εξακριβωθεί εάν η πρόσφατη μείωση του χάσματος είναι προϊόν ενός καθαρά κυκλικών εξελίξεων ή η πρώτη εκδήλωση ενός νέου σχήματος.

Η ανάλυση που διεξήγαγαν οι υπηρεσίες της Επιτροπής[5] δείχνει ότι, ενώ η ανοδική στροφή είναι κατ’ ουσία κυκλική ως προς τη φύση της, είναι δυνατό να υπάρχει και μια διαρθρωτική συνιστώσα που να συνδέεται με παλαιότερες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που πραγματοποίησαν τα κράτη μέλη της ΕΕ, ιδίως στην αγορά εργασίας. Η άποψη αυτή φαίνεται να υποστηρίζεται από τα κέρδη παραγωγικότητας ανά τομέα, όπως στις βιομηχανίες δικτύου, και από την αύξηση στα επίπεδα δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού. Μια τέτοια διαρθρωτική βελτίωση της παραγωγικότητας μπορεί να αναμένεται ότι θα γίνει ορατή στο μέλλον, καθώς τα αποτελέσματα των πρόσφατων μεταρρυθμίσεων – ιδίως όσων δρομολογήθηκαν από την ανανεωμένη στρατηγική της Λισαβόνας – αρχίζουν να γίνονται πιο αισθητά.

3. Οι κινητηριεσ δυναμεισ της ανταγωνιστικοτητασ

Η παραγωγικότητα και ο μικροοικονομικός άξονας της ημερήσιας διάταξης της Λισαβόνας

Η αύξηση του δυναμικού μακροπρόθεσμης οικονομικής μεγέθυνσης μέσω της αύξησης της παραγωγικότητας είναι ένας από τους θεμελιώδεις στόχους της ανανεωμένης στρατηγικής της Λισαβόνας και μια σημαντική απάντηση στις προκλήσεις της παγκοσμιοποίησης, της δημογραφικής γήρανσης, του ταχύτατου ρυθμού της τεχνολογικής προόδου και στην ανάγκη να καταπολεμηθούν οι κλιματικές αλλαγές. Ο άξονας μικροοικονομικής πολιτικής της στρατηγικής της Λισαβόνας καλύπτει πολλούς τομείς πολιτικής που έχουν άμεση σχέση με την ενίσχυση της παραγωγικότητας, όπως:

- Οι αυξημένες επενδύσεις στην Ε&Α μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στην αύξηση της παραγωγικότητας, ιδίως εάν οι τρεις πλευρές του τριγώνου της γνώσης, δηλ. η Ε&Α, η καινοτομία και η εκπαίδευση/κατάρτιση παρουσιάζουν υψηλό βαθμό ολοκλήρωσης, μεταξύ άλλων και σε σχέση με τη διαθεσιμότητα επιστημονικού προσωπικού.

- Οι επενδύσεις στις ΤΠΕ προσφέρουν υψηλή απόδοση σε κέρδη παραγωγικότητας, όταν συνοδεύονται από τις κατάλληλες οργανωτικές αλλαγές και επενδύσεις σε δεξιότητες.

- Ο αυξημένος ανταγωνισμός σε ανοικτές αγορές με το κατάλληλο κανονιστικό πλαίσιο έχει συνήθως θετικά αποτελέσματα στην παραγωγικότητα και την απασχόληση χάρη στη βελτίωση της αποδοτικής διάθεσης των πόρων (στατική αποτελεσματικότητα), την παραγωγική αποτελεσματικότητα (οργάνωση της εργασίας) και τη δυναμική αποτελεσματικότητα (προϊόντα και διεργασίες που χαρακτηρίζονται από καινοτομία). Ωστόσο, το αποτέλεσμα του ανταγωνισμού στην καινοτομία είναι πιο αμφιλεγόμενο, διότι εξαρτάται από τις δομές της αγοράς και από την απόσταση που έχουν όσοι δραστηριοποιούνται στην αγορά από τις τεχνολογίες αιχμής. Ο ανταγωνισμός έχει ιδιαίτερη σημασία για τις χώρες και τις βιομηχανίες που βρίσκονται κοντά στις τεχνολογίες αιχμής, αν θέλουν να παραμείνουν στην πρωτοπορία.

- Η ενθάρρυνση της επιχειρηματικότητας, με τη διευκόλυνση της δημιουργίας και της ανάπτυξης των εταιρειών καθώς και με τη διαμόρφωση κατάλληλων όρων για να αξιοποιούν οι ΜΜΕ τις δυνατότητες που παρέχει η ενιαία αγορά, επιτρέπει τη μετουσίωση των νέων ιδεών σε προϊόντα και υπηρεσίες προστιθέμενης αξίας και τη διεθνή εμπορία τους, με σημαντικό θετικό αποτέλεσμα για την παραγωγικότητα.

- Σημαντικές αυξήσεις της παραγωγής και της κατανάλωσης μπορούν επίσης να επιτευχθούν με τη μείωση περιττών κανονιστικών επιβαρύνσεων, όπως είναι τα μεγάλα διοικητικά βάρη, και με αυτόν τον τρόπο να ελευθερώσουν πόρους για πιο παραγωγικές χρήσεις. Τα οφέλη θα είναι αισθητά ιδίως για τις ΜΜΕ, όπου τέτοιου είδους επιβαρύνσεις αντιπροσωπεύουν μεγαλύτερο ποσοστό των συνολικών δαπανών τους.

- Η μείωση των εταιρικών φορολογικών φραγμών και των συναφών δαπανών συμμόρφωσης και η διευκόλυνση της αναδιάρθρωσης των ομίλων επιχειρήσεων ενδυναμώνουν τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς. Η υιοθέτηση μιας κοινής ενοποιημένης φορολογικής βάσης για τις εταιρείες θα έχει επίσης θετικό αντίκτυπο στο ΑΕγχΠ της ΕΕ.

Οι απαιτήσεις για ταχύτερη προσαρμογή δημιουργούν την ανάγκη για μηχανισμούς που διευκολύνουν την μετάβαση μεταξύ διαφορετικών επαγγελμάτων. Γενικότερα, η πολιτική συνοχής της ΕΕ διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στο πλαίσιο αυτό, με τη συμβολή της στην καλύτερη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και τη στήριξη της βελτίωσης της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας στις χώρες και τις περιοχές που υστερούν σε ανάπτυξη ή δοκιμάζονται από τη βιομηχανική αναδιάρθρωση.

Η αξιολόγηση των πρόσφατων μεταρρυθμίσεων που δρομολόγησαν τα κράτη μέλη στις αγορές προϊόντων και υπηρεσιών, καθώς και σε σχέση με τη βελτίωση του κανονιστικού πλαισίου και την πολιτική για τις ΜΜΕ, αποκαλύπτει ότι, σε γενικές γραμμές, έχει σημειωθεί αξιοσημείωτη πρόοδος με τις μεταρρυθμίσεις στους τομείς αυτούς, αν και έχουν ακόμη να γίνουν πολλά. Η πρόοδος αυτή δεν αντικατοπτρίζεται ακόμη πλήρως στα δεδομένα μέτρησης της οικονομικής επίδοσης.

Θέματα συντονισμού

Η διαχείριση των μεταρρυθμιστικών πολιτικών των κρατών μελών στην ΕΕ είναι σημαντική συνιστώσα της στρατηγικής για τη μεγέθυνση και την απασχόληση. Υπάρχουν αρκετοί λόγοι που εξηγούν γιατί ο συντονισμός των οικονομικών μεταρρυθμίσεων των κρατών μελών μπορεί να αποφέρει πρόσθετα οφέλη. Ενώ οι χώρες μπορούν να μάθουν η μια από την εμπειρία της άλλης, οι κοινές προσπάθειες και ο συντονισμός μπορούν να δώσουν ώθηση για μεταρρυθμίσεις και να συμβάλουν στην υπέρβαση της αντίστασης κατά των μεταρρυθμίσεων σε εθνικό επίπεδο. Ακόμα πιο σημαντικό είναι ότι η συντονισμένη εφαρμογή μπορεί να αποφέρει οφέλη που δεν θα υπήρχαν εάν οι μεταρρυθμίσεις είχαν γίνει μονομερώς.

Η εμπειρική ανάλυση τους διεθνούς αντικτύπου των μεταρρυθμίσεων που γίνονται σε επίπεδο κρατών μελών, η οποία παρουσιάζεται στην έκθεση, επιβεβαιώνει ότι η συντονισμένη δράση παράγει, σε πολλές περιπτώσεις, οφέλη που είναι πολύ μεγαλύτερα από αυτά που θα προέκυπταν από μεμονωμένη δράση. Για παράδειγμα, σχεδόν το ήμισυ της δυνητικής αύξησης του ΑΕγχΠ που οφείλεται στην εκπλήρωση από τα κράτη μέλη των στόχων που θέτουν ως προς την ένταση της Ε&A προκύπτει από τη διασυνοριακή διάχυση της γνώσης.

Όταν οι πολιτικές αλληλοσυμπληρώνονται προκύπτουν πρόσθετα οφέλη. Για παράδειγμα, η ενίσχυση των δεξιοτήτων και της Ε&Α αυξάνει τις πραγματικές αποδοχές, γεγονός που με τη σειρά του αυξάνει τα ποσοστά συμμετοχής. Επίσης, η μείωση των διοικητικών επιβαρύνσεων, μέσω χαμηλότερων περιθωρίων κέρδους, έχει ισχυρές συνέργειες με τον ποσοτικό στόχο για την απασχόληση, επειδή βοηθά στη μείωση της ανεργίας ισορροπίας.

Απελευθέρωση του εμπορίου και παραγωγικότητα συμβαδίζουν

Η αυξημένη απελευθέρωση του εμπορίου (ποσότητα εμπορικών συναλλαγών σε σύγκριση με το ΑΕγχΠ) και η αύξηση των αποθεμάτων άμεσων ξένων επενδύσεων φανερώνουν την επιτάχυνση της παγκοσμιοποίησης. Ενώ τα μερίδια της παγκόσμιας αγοράς έχουν ανακατανεμηθεί υπέρ των αναδυόμενων οικονομιών, η ΕΕ-27 πέτυχε μερικώς να διατηρήσει τη θέση της. Μεταξύ 1996 και 2005 το μερίδιο της ΕΕ-27 στις συνολικές παγκόσμιες εξαγωγές μειώθηκε από 23,3% σε 22,0%, ενώ το μερίδιο της ΗΠΑ μειώθηκε από 19,1% σε 15,2% και της Ιαπωνίας από 13,7% σε 10,5%[6] [7].

Η επίδοση της ΕΕ στον τομέα του εμπορίου των υπηρεσιών ήταν ενθαρρυντική: η αύξηση των εξαγωγών υπηρεσιών υπερδιπλασιάστηκε για την ΕΕ-15[8] μεταξύ 1996 και 2005, ενώ οι εισαγωγές αυξήθηκαν λιγότερο γρήγορα. Ως αποτέλεσμα, η ΕΕ-15 σχεδόν τετραπλασίασε το εμπορικό της ισοζύγιο υπηρεσιών σε περίοδο εννέα ετών. Την ίδια περίοδο το εμπορικό ισοζύγιο υπηρεσιών των Ηνωμένων Πολιτειών μειώθηκε κατά 26% και έφθασε τα 50 δισ. EUR (το ισοζύγιο της ΕΕ-25 το 2005 ήταν 56,9 δισ. EUR). Αντιθέτως, στην Ιαπωνία σημειώθηκε έλλειμμα στο εμπορικό ισοζύγιο υπηρεσιών της τάξης των 30 δισ. EUR το 2003.

Πολύ συχνά η παγκοσμιοποίηση συνδέεται με απώλεια θέσεων εργασίας στους τομείς που υστερούν. Το απορρέον κοινωνικό κόστος και άγχος είναι πραγματικά και επιβάλλουν την κατάλληλη πολιτική λύση. Ωστόσο, δεν θα πρέπει να αγνοηθούν τα ισχυρά θετικά αποτελέσματα που έχουν η απελευθέρωση και η ολοκλήρωση των παγκόσμιων αγορών στην οικονομική επίδοση μιας χώρας. Η έκθεση αναδεικνύει το θετικό συσχετισμό μεταξύ της συνολικής παραγωγικότητας και της παγκοσμιοποίησης - και γι’ αυτό χρησιμοποιεί ως δείκτη την απελευθέρωση του εμπορίου - και συνοψίζει τα εμπειρικά ευρήματα για τη σχέση παραγωγικότητας και παγκοσμιοποίησης.

Η αιτιώδης σχέση δεν είναι πάντα εμφανής. Ο εντονότερος ανταγωνισμός στις εισαγωγές δίνει ώθηση στην παραγωγικότητα, γεγονός που οδηγεί σε καλύτερο ανταγωνισμό και μεγαλύτερες εξαγωγές. Αυτό, με τη σειρά του, αποφέρει μεγαλύτερη βελτίωση της αποδοτικότητας. Η εμπειρική εργασία που παρουσιάζεται στην έκθεση υπογραμμίζει την ευρωστία της σχέσης. Αυτό αναδεικνύει τη δύναμη των εμπλεκόμενων μηχανισμών: εξειδίκευση, αποτελέσματα κλίμακας, εξαφάνιση των λιγότερο αποτελεσματικών εταιρειών και μεγαλύτερη ικανότητα απορρόφησης των τεχνολογικών καινοτομιών και των νέων ιδεών που αναπτύσσονται στον υπόλοιπο κόσμο. Αν συνεξεταστούν, οι παράγοντες αυτοί δείχνουν ότι η απελευθέρωση του εμπορίου μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην ενίσχυση της αύξησης της παραγωγικότητας. Για παράδειγμα, από την εμπειρική ανάλυση φαίνεται ότι κατά μέσο όρο αύξηση 1% στο άνοιγμα της οικονομίας, όπως μετριέται με το λόγο των εισαγωγών προς την προστιθέμενη αξία, έχει ως αποτέλεσμα αύξηση κατά 0,6% της παραγωγικότητας της εργασίας τον επόμενο χρόνο. Τα αποτελέσματα αυτά δείχνουν ότι τόσο το αυξημένο ενδοκοινοτικό εμπόριο ως αποτέλεσμα της βελτίωσης της ενιαίας αγοράς όσο και οι φιλόδοξες εξωτερικές πολιτικές—όπως η έγκριση του αναπτυξιακού προγράμματος της Ντόχα, η νέα γενιά διμερών συμφωνιών ελεύθερων συναλλαγών, η επανεξισορρόπηση της εμπορικής σχέσης με την Κίνα, η άρση των φραγμών για τις εξαγωγές της ΕΕ και μια δυναμική στρατηγική πρόσβασης στις αγορές – μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στην αύξηση της παραγωγικότητας στην ΕΕ. Ωστόσο, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι τα πλήρη οφέλη από το άνοιγμα της οικονομίας μπορούν να τα καρπωθούν μόνο οι οικονομίες που μπορούν εύκολα να αναδιατάξουν τους συντελεστές παραγωγής μεταξύ εταιρειών καθώς και από τις φθίνουσες προς τις ευημερούσες βιομηχανίες. Αυτές είναι επίσης ζωτικής σημασίας προϋποθέσεις για τη διαχείριση των δύσκολων προσαρμογών που θα είναι αναγκαίες σε ορισμένους τομείς και περιοχές που έχουν σημαντικό αντίκτυπο στην αποδοχή της παγκοσμιοποίησης από την κοινή γνώμη. Επιπλέον, για να αξιοποιηθούν τα πλεονεκτήματα της απελευθέρωσης του εμπορίου, έχει ζωτική σημασία η προστασία των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας σε διεθνές επίπεδο.

Η αναβάθμιση των δεξιοτήτων ως παράγοντας ανταγωνιστικότητας

Οι δεξιότητες συμβάλλουν άμεσα στη διεθνή ανταγωνιστικότητα και την παραγωγικότητα, αφού ένα καλύτερα εκπαιδευμένο εργατικό δυναμικό αυξάνει την αποτελεσματικότητα της εργασίας και την ικανότητα των επιχειρήσεων να απορροφούν και να ενσωματώνουν πιο εύκολα νέες τεχνολογίες και ιδέες. Για παράδειγμα, από την εμπειρική έρευνα φαίνεται ότι η αύξηση της μέσης διάρκειας της σχολικής εκπαίδευσης κατά ένα έτος θα είχε ως αποτέλεσμα τη μακροπρόθεσμη αύξηση της παραγωγικότητας κατά 8 έως 10%[9]. Η αναβάθμιση των δεξιοτήτων έχει δρομολογηθεί σε όλους τους τομείς της οικονομίας, ακόμα και σ’ αυτούς που απαιτούν λίγα προσόντα. Οι εμπειρικές αναλύσεις δείχνουν ότι οι τομείς που απασχολούν περισσότερους εργαζομένους με υψηλή ή μεσαία εξειδίκευση εμφανίζουν μεγαλύτερη αύξηση της παραγωγικότητας, ενώ πληθώρα ανειδίκευτων εργαζομένων σε ένα τομέα ασκεί αρνητική επιρροή στην αύξηση της παραγωγικότητας. Επιπλέον, οι δεξιότητες έχουν σημασία για την ταχύτητα σύγκλισης προς μια τεχνολογία αιχμής. Όπως αναμένεται, η σύγκλιση είναι ταχύτερη σε βιομηχανίες υψηλής εξειδίκευσης. Τέλος, όταν απασχολούνται περισσότεροι εργαζόμενοι υψηλής και μεσαίας εξειδίκευσης, αυτό συντελεί στην αύξηση των εξαγωγών.

Σε επίπεδο μεμονωμένων βιομηχανιών, η ανάλυση δείχνει ότι η διαδικασία αναβάθμισης των δεξιοτήτων μέσα σε μια βιομηχανία συμβάλλει περισσότερο στην αυξανόμενη ζήτηση για πολύ εξειδικευμένο προσωπικό από ό,τι οι μετακινήσεις εργαζομένων μεταξύ τομέων ή βιομηχανιών. Πλην όμως, υπάρχει επίσης μια γενική τάση μετακίνησης εργαζομένων από τις βιομηχανίες χαμηλής εξειδίκευσης προς τις βιομηχανίες μεσαίας και υψηλής εξειδίκευσης και η τάση αυτή παρατηρείται σε όλες τις ομάδες χωρών της ΕΕ.

Με βάση τα ανωτέρω, τα κενά στις δεξιότητες μπορούν να θεωρηθούν, πρώτον, ως ένα πρόβλημα προσαρμογής, το οποίο προκαλείται μετά την αύξηση της ζήτησης (ή τη μείωση της προσφοράς) μιας συγκεκριμένης δεξιότητας. Σε μια τέτοια κατάσταση ο ρόλος της κυβέρνησης μπορεί να είναι να εξομαλύνει τη διαδικασία μετάβασης, ενώ το πεδίο για δυναμικές πολιτικές που θα εξειδικεύονται ανά τομέα φαίνεται να περιορίζεται. Δεύτερον, όταν τα κενά στις δεξιότητες οφείλονται στην κληρονομιά του παρελθόντος, οι πολιτικές πρέπει να εστιάζονται σε μέτρα που βοηθούν την οικονομία να επιτύχει καλύτερο μίγμα δεξιοτήτων. Αλλά η αντιμετώπιση του προβλήματος της ανεπάρκειας των αναγκαίων δεξιοτήτων δεν είναι μόνο καθήκον της κυβέρνησης. Πολύ περισσότερες ευρωπαϊκές επιχειρήσεις θα χρειαστεί να αντιμετωπίσουν την ανεπάρκεια αυτή στην εταιρική στρατηγική τους.

Οι προσπάθειες που καταβάλλονται στο πλαίσιο της στρατηγικής για τη μεγέθυνση και την απασχόληση με σκοπό τη συσσώρευση ανθρώπινου κεφαλαίου, π.χ. με τη μείωση του αριθμού των μαθητών που εγκαταλείπουν πρόωρα το σχολείο και με την ώθηση των σπουδαστών στις σχολές μαθηματικών, φυσικών επιστημών και τεχνολογίας, αναμένεται να συμβάλουν στην κάλυψη της αυξανόμενης ζήτησης δεξιοτήτων που συνδέονται με τεχνολογικές αλλαγές που έχουν ως επίκεντρο αυτές τις δεξιότητες. Τα μεγαλύτερα ποσοστά απασχόλησης, ιδίως των γυναικών, θα βοηθήσουν επίσης στη μείωση των κενών στις δεξιότητες. Ενώ οι εκπαιδευτικές πολιτικές παραμένουν κατ’ ουσία στην αρμοδιότητα των κρατών μελών, η εκπαίδευση ερευνητών υψηλού επιπέδου στην ΕΕ θα ωφεληθεί από πρωτοβουλίες σε επίπεδο ΕΕ όπως η ίδρυση του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Τεχνολογίας και η αυξημένη κινητικότητα των ερευνητών.

4. η ανταγωνιστικοτητα των ευρωπαϊκων βιομηχανιων

Η κατάσταση σήμερα

Συνολικά, η ανταγωνιστική επίδοση των ευρωπαϊκών βιομηχανιών, όπου οι ΜΜΕ διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο, είναι ισχυρή. Ωστόσο, η διαπίστωση αυτή υποκρύπτει μια εξαιρετικά μεταβλητή επίδοση σε επίπεδο μεμονωμένων βιομηχανιών, τόσο μεταξύ χωρών όσο και μεταξύ τομέων. Για την περίοδο μετά το 1995, η ΕΕ χαρακτηρίζεται από χαμηλή επίδοση ως προς τη μεγέθυνση της προστιθέμενης αξίας, την παραγωγικότητα της εργασίας και την παραγωγικότητα του συνόλου των συντελεστών παραγωγής, ενώ φαίνεται μάλλον υγιής σε ό,τι αφορά την επίδοση του εμπορίου. Οι άμεσες ξένες επενδύσεις αναπτύσσονται ταχύτατα προς κάθε κατεύθυνση, ενώ αυτές που κατευθύνονται στο εξωτερικό εμφανίζουν ακόμα πιο αυξητική πορεία.

Από την αποτίμηση των σχετικών δυνατών και αδύνατων σημείων για κάθε τομέα προκύπτει ότι οι τομείς της εξόρυξης και, από τις μεταποιητικές βιομηχανίες, η βιομηχανία δερματίνων ειδών και υποδημάτων, η βιομηχανία ειδών ένδυσης, η κλωστοϋφαντουργία, τα πυρηνικά καύσιμα και η καπνοβιομηχανία παρουσιάζουν ύφεση όχι μόνο ως προς την απασχόληση αλλά και σε προστιθέμενη αξία. Αντιθέτως, με εξαίρεση τις πλωτές μεταφορές, όλες οι βιομηχανίες με τα μεγαλύτερα ποσοστά αύξησης της προστιθέμενης αξίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση - εξοπλισμός επικοινωνιών, μηχανές γραφείου και υπολογιστές, καθώς και οι τηλεπικοινωνίες και οι συναφείς με υπολογιστές υπηρεσίες – αφορούν τις νέες τεχνολογίες των πληροφοριών και των επικοινωνιών.

Σε σύγκριση με τις ΗΠΑ, το μεγαλύτερο χάσμα στην τομεακή επίδοση εντοπίζεται στη βιομηχανία μηχανών γραφείου και υπολογιστών, το χοντρικό και λιανικό εμπόριο, τις αερομεταφορές και τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. Οι τρεις τελευταίοι τομείς παροχής υπηρεσιών φαίνονται να είναι ευάλωτοι σε οικονομίες κλίμακας και είναι πιθανόν να ωφελούνται από τις μεγαλύτερου μεγέθους ολοκληρωμένες αγορές των ΗΠΑ. Αντιθέτως, η ΕΕ διαθέτει θύλακες ισχυρότερης μεγέθυνσης σε επιλεγμένους κλάδους της βιομηχανίας υψηλής τεχνολογίας, ιδίως τη φαρμακοβιομηχανία, και τις βιομηχανίες δικτύου.

Μεγαλύτερο επίπεδο υπηρεσιών στην ευρωπαϊκή μεταποιητική βιομηχανία

Από μακροπρόθεσμη σκοπιά[10] φαίνεται ότι η Ευρώπη, ενώ βρίσκεται ακόμη μεταξύ των πλουσιότερων περιοχών του πλανήτη ως προς το κατά κεφαλή ΑΕγχΠ, θα βρεθεί πίσω από μερικές αναδυόμενες οικονομίες ως προς το συνολικό μέγεθος της οικονομίας. Αυτό οφείλεται τόσο σε δημογραφικούς παράγοντες όσο και στη σχετικά ισχυρή αύξηση της παραγωγικότητας στις αναδυόμενες οικονομίες. Έως το 2050 η Ασία θα έχει γίνει, κατά πάσα πιθανότητα, η πλέον σημαντική αγορά και ο ισχυρότερος πόλος μεγέθυνσης.

Από την ανάλυση φαίνεται ότι τις προσεχείς δεκαετίες ο μεταποιητικός τομέας θα συνεχίσει να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην οικονομία της ΕΕ, να συμβάλει άμεσα στην αύξηση της παραγωγικότητας και της ευημερίας και να δημιουργεί μεγάλη ζήτηση για έρευνα και εξειδικευμένες υπηρεσίες που διαχέεται και στο υπόλοιπο τμήμα της οικονομίας[11]. Από την άλλη πλευρά αναμένεται ότι η μεταποιητική βιομηχανία, υπό τη στενή της έννοια, θα απασχολεί άμεσα λιγότερους εργαζόμενους από ό,τι σήμερα και θα αντιπροσωπεύει σχετικά μικρότερο τμήμα της συνολικής οικονομίας.

Οι τάσεις στην απασχόληση και τα σχετικά μεγέθη δεν πρέπει να συγχέονται με στασιμότητα ή μείωση. Σε κάποιο βαθμό αντικατοπτρίζουν το αποτέλεσμα διαφορών στην αύξηση της παραγωγικότητας. Επιπλέον, οι τάσεις αυτές έχουν στατιστικό χαρακτήρα, δηλ. ο κατακερματισμός της αλυσίδας της προστιθέμενης αξίας έχει ως αποτέλεσμα να κατατάσσονται στον τομέα των υπηρεσιών δραστηριότητες που παλαιότερα ανήκαν στη μεταποίηση. Η μεταποιητική βιομηχανία, με τους συναφείς τομείς υπηρεσιών, θα παραμείνει βασικός άξονας της οικονομίας της ΕΕ τον 21ο αιώνα, όχι μόνο λόγω του συνεχούς οικονομικού βάρους της, αλλά και διότι είναι αναπόσπαστο μέρος του συστήματος καινοτομίας μιας σύγχρονης οικονομίας.

Από την ανάλυση φαίνεται ότι οι πιο πετυχημένες επιχειρήσεις θα βρεθούν στην πρωτοπορία των παγκόσμιων δικτύων προστιθέμενης αξίας, καθώς θα παρέχουν υπηρεσίες σχεδιασμού, μάρκετινγκ και Ε&Α και θα εγκολπώνονται στοιχεία από εξωτερικές πηγές. Συνεπώς, το περιεχόμενο υπηρεσιών της μεταποιητικής βιομηχανίας, καθώς και όλα όσα συνοδεύουν το τελικό προϊόν, μάλλον θα παρουσιάσουν περαιτέρω αύξηση. Αυτό δημιουργεί νέες ευκαιρίες για έσοδα και πολύτιμες, μακρόβιες σχέσεις με τους πελάτες· ωστόσο, αυξάνει και τις δυνατότητες για εξωτερική ανάθεση. Κατά συνέπεια, η υπάρχουσα στατιστική κατάταξη των δραστηριοτήτων της μεταποιητικής βιομηχανίας και του τομέα των υπηρεσιών, αντίστοιχα, θα παύσει σταδιακά να έχει μεγάλη σημασία και θα αναδειχθεί η αναγκαιότητα νέων ειδών ανάλυσης των εταιρειών και των εξελίξεων της αγοράς.

Δεν είναι σαφές σε ποιο βαθμό οι αναδυόμενες τεχνολογίες (ηλεκτρομηχανικά μικροσυστήματα, προηγμένα υλικά, βιοτεχνολογίες και νανοτεχνολογίες) θα πραγματώσουν το δυναμικό που θεωρείται ότι περικλείουν, αν και πρέπει να υπογραμμιστεί ότι το δυναμικό τους είναι πολύ σημαντικό και θα μπορούσε να συμβάλει δυναμικά στην αύξηση της παραγωγικότητας και στην καινοτομία τις προσεχείς δεκαετίες. Ωστόσο, είναι πιθανόν να αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία η διαχείριση της γνώσης, και τα επιτυχημένα επιχειρηματικά μοντέλα του μέλλοντος να είναι εκείνα που θα έχουν καλύτερη επίδοση στον τομέα αυτόν. Το διανοητικό κεφάλαιο και τα άυλα στοιχεία αναμένεται να αποκτήσουν ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Αυτό θα οδηγήσει πιθανότατα σε πιο περίπλοκες οργανωτικές προσεγγίσεις, που θα απαιτήσουν μεγαλύτερο βαθμό συνεργασίας και δικτύωσης με τους προμηθευτές, τους πελάτες και τους ανταγωνιστές και αυξημένη χρήση εξωτερικών γνωστικών πόρων, π.χ. από ιδρύματα και πανεπιστήμια.

Λόγω αυτών των εξελίξεων θα δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην απόκτηση δεξιοτήτων. Ειδικότερα, οι μη τεχνικές δεξιότητες (soft skills), όπως η ομαδική εργασία, η μάθηση, η ανταλλαγή γνώσεων και η επικοινωνία, η παροχή μιας υπηρεσίας όπως και ενός αγαθού και η ικανότητα σκέψης σε πολυτομεακό επίπεδο θα αποκτήσουν ζωτική σημασία, ιδίως για τις ΜΜΕ που θέλουν να συμμετάσχουν στα παγκόσμια δίκτυα. Οι δεξιότητες αυτές μπορεί να γίνουν απαραίτητες ακόμη και για την εξυπηρέτηση τοπικών αγορών.

Από τη δυναμική εξειδίκευση, δηλ. το φαινόμενο κατά το οποίο τα υπάρχοντα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα όχι μόνο δεν υποχωρούν, αλλά και τείνουν να ενισχυθούν, φαίνεται ότι η Ευρώπη θα διατηρήσει την ισχυρή θέση της σε πολλούς κλάδους της υψηλής και μεσαίας-υψηλής τεχνολογίας (χημικά, συμπεριλαμβανομένων και των φαρμακευτικών προϊόντων, μηχανολογία, αυτοκίνητα, αεροδιαστημική, ενσωματωμένα ηλεκτρονικά στοιχεία). Αυτό θα απαιτήσει σημαντικές προσπάθειες στην Ε&A, για να δοθεί μεγαλύτερη ώθηση στις τεχνολογίες αιχμής σ’ αυτές τις βιομηχανίες, ώστε να διατηρηθεί η πλεονεκτική ανταγωνιστική θέση. Τα προϊόντα υψηλής ποιότητας σε παραδοσιακούς τομείς μπορούν επίσης να λειτουργήσουν ως ακρογωνιαίοι λίθοι, αφού η τεχνολογική καινοτομία μαζί με το σχεδιασμό και το μάρκετινγκ έχουν γι’ αυτά σημαντικό ρόλο.

Πολλά επίσης θα εξαρτηθούν από την ικανότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων να κεφαλαιοποιούν τις ευκαιρίες που αντιπροσωπεύουν παγκόσμιες προκλήσεις, όπως η δημογραφική γήρανση και η κλιματική αλλαγή. Επειδή η Ευρώπη θα χρειαστεί να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις αυτές αρκετά έγκαιρα, δίνεται μια αληθινή ευκαιρία για να κατακτηθούν ηγετικές θέσεις στην αγορά προϊόντων όπως αυτά που συνδέονται με την υγειονομική περίθαλψη, τα εύχρηστα αγαθά καθημερινής χρήσης, την αναψυχή και τη διασκέδαση και τις περιβαλλοντικές τεχνολογίες.

Η σημασία ενός οριζόντιου πολιτικού πλαισίου για τη μεταποιητική βιομηχανία

Εάν υιοθετηθεί μια πιο ποσοτική προσέγγιση, βάσει μοντέλου, είναι δυνατόν να αξιολογηθεί ο αντίκτυπος των πολιτικών που στοχεύουν στη βελτίωση των γενικών όρων για την ανταγωνιστικότητα και την αύξηση της σχετικής σημασίας τους μακροπρόθεσμα. Τα αποτελέσματα μιας τέτοιας προσέγγισης εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις προδιαγραφές και τις υποθέσεις εργασίας του μοντέλου· ωστόσο, παρέχουν χρήσιμες ενδείξεις για την κατεύθυνση και την τάξη μεγέθους των αποτελεσμάτων που προκύπτουν από τις αλλαγές της πολιτικής. Καθοριστικός παράγοντας της πιο μακροπρόθεσμης μεγέθυνσης και της παραγωγικότητας είναι ο βαθμός ανοίγματος της οικονομίας της ΕΕ και της παγκόσμιας οικονομίας. Πλην όμως, άλλες μεταρρυθμίσεις των διαρθρωτικών πολιτικών μπορούν να έχουν σημαντικά αποτελέσματα.

Οι πολιτικές αυτές αφορούν την αναβάθμιση των δεξιοτήτων, τη βελτίωση της νομοθεσίας και την ελάφρυνση του διοικητικού φόρτου για τις επιχειρήσεις, την Ε&Α και την καινοτομία, μια πιο ανταγωνιστική ενιαία αγορά και περιλαμβάνουν και τις περιβαλλοντικές πολιτικές, υπό τη μορφή βελτιωμένης ενεργειακής απόδοσης. Ο αντίκτυπός τους ξεχωριστά στο ΑΕγχΠ έως το 2025 λαμβάνει τιμές από 0,5-0,6% (δεξιότητες[12]) έως 3,0-3,5% (Ε&Α) και ενδιάμεσα βρίσκονται οι άλλες διαρθρωτικές πολιτικές. Ο σωρευτικός αντίκτυπος θα ανέλθει σε 8%-9% περίπου.

Μεταξύ των υπό εξέταση πολιτικών, οι πολιτικές για την καινοτομία και την Ε&Α και η ενίσχυση της εσωτερικής αγοράς έχουν το μεγαλύτερο και θετικότερο αντίκτυπο στη μεταποιητική βιομηχανία. Η βελτίωση του οριζόντιου πολιτικού πλαισίου θα συντελέσει στην επιβράδυνση της τάσης μείωσης του σχετικού μεγέθους του μεταποιητικού τομέα στην Ευρώπη. Τα αποτελέσματα βάσει μοντέλου επιβεβαιώνουν ότι, εάν το εξωτερικό περιβάλλον είναι ευνοϊκό, μερικοί κλάδοι της μεταποιητικής βιομηχανίας, όπως τα χημικά, τα ελαστικά και τα πλαστικά, οι σύνθετες μηχανές και ο εξοπλισμός, θα μπορούσαν να διατηρήσουν κατά προσέγγιση τα σημερινά μερίδιά τους στην οικονομία της ΕΕ. Σε ό,τι αφορά το μερίδιο της ΕΕ στην παγκόσμια παραγωγή, αν δεν υπάρξουν βελτιωμένοι όροι που θα λειτουργήσουν ως πλαίσιο, δεν υπάρχει τομέας στον οποίο η ΕΕ θα διατηρήσει τη σχετική σημασία της έως το 2025. Εάν ακολουθηθούν οι προαναφερθείσες πολιτικές, κλάδοι όπως ο εξοπλισμός μεταφορών, η βιομηχανία ξύλου και άλλοι μεταποιητικοί κλάδοι, οι φορείς ενέργειας, οι υπηρεσίες έρευνας και ανάπτυξης, τα χημικά, τα ελαστικά και τα πλαστικά, οι υπηρεσίες μεταφορών και άλλες επιχειρηματικές υπηρεσίες διατηρούν ή σχεδόν διατηρούν το μερίδιό τους στην παγκόσμια παραγωγή. Η ανάλυση αυτή επιβεβαιώνει ότι οι οικονομικές μεταρρυθμίσεις έχουν ιδιαίτερη σημασία για τομείς, όπως η μεταποιητική βιομηχανία, που έχουν σχέση με το εμπόριο.

5. συνθεση

Το βασικό συμπέρασμα της παρούσας έκθεσης είναι να υπογραμμιστεί ο κεντρικός ρόλος που διαδραματίζει η παραγωγικότητα ως πηγή μεγέθυνσης μακροπρόθεσμα. Η απογοητευτική επίδοση της παραγωγικότητας της ΕΕ στο πρόσφατο παρελθόν, καθώς και η πρόσφατη ανάκαμψη, εξηγούνται σε μεγάλο βαθμό από τις εξελίξεις στην παραγωγικότητα του συνόλου των συντελεστών παραγωγής. Αυτό έχει σαφείς πολιτικές προεκτάσεις, δηλ. αναδεικνύει τη σημασία των πολιτικών για την έρευνα και την καινοτομία, όπως και των πολιτικών κατάρτισης και εκπαίδευσης, και των οικονομικών μεταρρυθμίσεων που τονώνουν το γενικό επιχειρηματικό περιβάλλον και διευκολύνουν τη διαρθρωτική αλλαγή και την ανακατανομή των πόρων. Η συντονισμένη δράση στους τομείς αυτούς παράγει, στις περισσότερες περιπτώσεις, μεγαλύτερα οφέλη. Σημαντική κινητήρια δύναμη για την αύξηση της αποτελεσματικότητας της οικονομίας είναι ο ανταγωνισμός, είτε μέσω της απελευθέρωσης του εμπορίου, της ενισχυμένης ενιαίας αγοράς, ιδίως στις υπηρεσίες, της συνεχιζόμενης απελευθέρωσης των βιομηχανιών δικτύου ή της μεταρρύθμισης της αγοράς προϊόντων.

Το μέλλον κυοφορεί την ελπίδα ότι η ευρωπαϊκή μεταποιητική βιομηχανία θα συνεχίσει να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο σε παγκόσμιο επίπεδο σε ένα πλαίσιο στο οποίο τα καίρια στοιχεία θα είναι η γνώση και οι δεξιότητες. Αλλά η εφαρμογή των προαναφερόμενων πολιτικών και μεταρρυθμίσεων είναι αναγκαία για να γίνει η ελπίδα πραγματικότητα.

[1] Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής SEC(2007), Έκθεση για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα 2007.

[2] Το ερευνητικό σχέδιο EU KLEMS για τους λογαριασμούς μεγέθυνσης και παραγωγικότητας έχει σκοπό τη δημιουργία μιας βάσης δεδομένων για τα μέτρα που αφορούν την οικονομική μεγέθυνση, την παραγωγικότητα, τη δημιουργία θέσεων εργασίας, το σχηματισμό κεφαλαίου και την τεχνολογική αλλαγή σε επίπεδο βιομηχανίας για όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης από το 1970 και μετά.

[3] Η αύξηση της παραγωγικότητας στο μεταποιητικό τομέα είναι παρόμοια και συμβαδίζει με την αύξηση της παραγωγικότητας του συνόλου της οικονομίας, έστω και αν οι ρυθμοί αύξησης της παραγωγικότητας του μεταποιητικού τομέα είναι σε γενικές γραμμές μεγαλύτεροι.

[4] Ωστόσο, η ΕΕ χρησιμοποιεί περισσότερα κεφάλαια ανά εργαζόμενο, γεγονός που μειώνει το χάσμα της παραγωγικότητας της εργασίας με τις ΗΠΑ.

[5] Βλ. « EU Economy Review 2007» (Οικονομική ανασκόπηση της ΕΕ 2007) και την προσεχή σχετική ανακοίνωση «Moving Europe's productivity frontier» (Για μια ισχυρότερη ώθηση της παραγωγικότητας στην Ευρώπη).

[6] Δεν συμπεριλαμβάνεται το ενδοκοινοτικό εμπόριο. Ο χαρακτηρισμός «παγκόσμιες» αναφέρεται σε σύνολο χωρών που αντιστοιχεί στο 86% των συνολικών παγκόσμιων εξαγωγών (οι χώρες αναφοράς διατηρούνται σταθερές, ώστε να εξασφαλιστεί η διαχρονική συγκρισιμότητα των μεριδίων).

[7] Τα αποτελέσματα αυτά, εάν εξεταστούν μεμονωμένα, ενδέχεται να υπερτιμηθούν, δηλ. απώλειες μεριδίων στην αγορά εξαγωγών θα μπορούσαν να οδηγήσουν στο συμπέρασμα για κάμψη της ανταγωνιστικότητας, ενώ είναι δυνατόν να υπεισέρχονται άλλοι παράγοντες (όπως μεγαλύτερη μεγέθυνση ή κατανάλωση).

[8] Δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία για το εμπόριο υπηρεσιών της ΕΕ-27 ή της ΕΕ-25 μετά το 1996.

[9] Canton, E. (2007), Social returns to education: Macro-evidence, De Economist (θα δημοσιευτεί τον Δεκέμβριο του 2007).

[10] Βάσει συγγραμμάτων από τα οποία τα κυριότερα είναι τρεις πρόσφατες μελέτες προοπτικής διερεύνησης σε επίπεδο ΕΕ για το μέλλον της βιομηχανίας στην Ευρώπη (FutMan, ManVis και Manufuture).

[11] Για μεταποιημένα αγαθά αξίας ενός ευρώ που πωλούνται χρειάζονται από 22 (Κάτω Χώρες) έως 36 λεπτά (Γερμανία) εισροών από εμπορεύσιμες υπηρεσίες (στοιχεία εισροών-εκροών 2000).

[12] Η πολιτική που χρησιμοποιήθηκε για το μοντέλο είναι η επίτευξη των στόχων που εγκρίθηκαν το 2004 για το 2010 (10% κατ’ ανώτατο όριο για την πρόωρη αποχώρηση από το σχολείο, τουλάχιστον 85% των νέων ηλικίας 22 ετών να έχουν ολοκληρώσει τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, μείωση κατά 20% των ατόμων ηλικίας 15 ετών με χαμηλές επιδόσεις στην ικανότητα ανάγνωσης, τουλάχιστον 12,5% συμμετοχή στη διά βίου μάθηση και αύξηση κατά 15% των σπουδαστών μαθηματικών, φυσικών επιστημών και τεχνολογίας). Τα αποτελέσματα για την οικονομία θα αυξάνονται σταδιακά, καθώς οι διαδοχικές κοόρτεις με καλύτερο επίπεδο εκπαίδευσης θα εισέρχονται στο εργατικό δυναμικό.