[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 10.4.2007

COM(2007) 167 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΑΛΙΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΠΟ ΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2003-2005 {SEC(2007) 425}

Εισαγωγή

Το άρθρο 27 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2371/2002 του Συμβουλίου της 20ης Δεκεμβρίου 2002[1] προβλέπει ότι η Επιτροπή συντάσσει ανά τριετία έκθεση αξιολόγησης που υποβάλλεται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο σχετικά με τις ελεγκτικές δραστηριότητές της και με την εφαρμογή των κανόνων της κοινής αλιευτικής πολιτικής (ΚΑλΠ) από τα κράτη μέλη. Επιπλέον, το άρθρο 35 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2847/93 του Συμβουλίου της 12ης Οκτωβρίου 1993[2] (που στο εξής αναφέρεται ως κανονισμός ελέγχου) απαιτεί όπως η Επιτροπή καταρτίζει έκθεση αξιολόγησης ανά τριετία σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού βάσει των εκθέσεων υλοποίησης που υποβάλλουν τα κράτη μέλη

Η παρούσα έκθεση ανταποκρίνεται στις εν λόγω υποχρεώσεις και είναι η πρώτη που δημοσιεύεται μετά τη μεταρρύθμιση της ΚΑλΠ του 2002. Καλύπτει την περίοδο από το 2003 έως το 2005. Η έκθεση δεν καλύπτει λεπτομερώς τα ζητήματα που σχετίζονται με τις κυρώσεις και τις σοβαρές παραβάσεις, δεδομένου ότι αυτά καλύπτονται ξεχωριστά στις ανακοινώσεις της Επιτροπής σχετικά με τις σοβαρές παραβάσεις των κανόνων της ΚΑλΠ το 2003[3] και το 2004[4].

Προγράμματα επιθεώρησης της Επιτροπής 2003-2005

Τα προγράμματα αυτά εστιάστηκαν στις πλέον ευαίσθητες πτυχές που προσδιορίστηκαν ως τομείς υψηλού κινδύνου από πλευράς μη συμμόρφωσης. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:

1. Αποθέματα που υπόκεινται σε περιφερειακά μέτρα αποκατάστασης και διαχείρισης, όπως ο γάδος, ο μερλούκιος, ο τόνος, τα πελαγικά είδη και η ιππόγλωσσα της Γροιλανδίας.

2. Τα οριζόντια ζητήματα ελέγχου, όπως η δορυφορική παρακολούθηση, οι δραστηριότητες από σκάφη τρίτων χωρών και η εμπορία.

Όλα τα προγράμματα περιελάμβαναν σειρά αποστολών στα κράτη μέλη, ορισμένες από αυτές χωρίς προειδοποίηση, και εκ των υστέρων λεπτομερή ανάλυση των πληροφοριών που συγκεντρώθηκαν απ' ευθείας και από άλλες πηγές. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η μονάδα επιθεώρησης είχε την δυνατότητα τηλεπρόσβασης στις βάσεις δεδομένων ελέγχου αλιείας των κρατών μελών.

Η επαλήθευση από τους επιθεωρητές της Επιτροπής περιορίζεται στο διαθέσιμο προσωπικό και στις εξουσίες των επιθεωρητών βάσει του νόμου. Οι επιθεωρητές της Επιτροπής μπορούν να διενεργούν επιθεωρήσεις σκαφών και εγκαταστάσεων και να έχουν πρόσβαση σε όλες τις σχετικές πληροφορίες. Δρουν συνήθως επί τόπου παρακολουθώντας τους εθνικούς επιθεωρητές κατά την εκτέλεση των καθηκόντων τους και, με τον τρόπο αυτό, μπορούν να έχουν πρόσβαση στη φυσική εφαρμογή των μέτρων ελέγχου από τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών.

Πρόγραμμα αποκατάστασης γάδου Βόρειας Θάλασσας και δυτικών υδάτων

Μέχρι το τέλος του 2004, όλα τα κράτη μέλη είχαν συγκροτήσει διοικητικό σύστημα για το πρόγραμμα περιορισμού της αλιευτικής προσπάθειας. Σε γενικές γραμμές, οι ρυθμίσεις για την κατανομή και τη μεταφορά ημερών ήταν πολύ πιο προωθημένες σε σχέση με τα μέτρα ελέγχου που είχαν θεσπιστεί στους λιμένες εκφόρτωσης. Κατά τις αποστολές επιθεώρησης εντοπίστηκαν σε όλα τα κράτη μέλη τα εξής ιδιαίτερα σημεία:

- Έλλειψη στρατηγικής για την εξασφάλιση της συμμόρφωσης με το πρόγραμμα περιορισμού της αλιευτικής προσπάθειας.

- Οι πληροφορίες από το σύστημα παρακολούθησης σκαφών (ΣΠΣ) δεν χρησιμοποιούνταν αποτελεσματικά για τον κατ’ αντιπαραβολή έλεγχο των προαναγγελιών εκφόρτωσης και της αλιευτικής προσπάθειας που καταγράφεται στα ημερολόγια των σκαφών.

- Οι κανόνες όσον αφορά τα παρεμπίπτοντα αλιεύματα, οι οποίοι σε ορισμένες περιπτώσεις επέτρεπαν την κατανομή περισσότερων ημερών στη θάλασσα, δεν ελέγχονταν συστηματικά.

- Τα κράτη μέλη δεν επέβαλαν ορθά την εφαρμογή του μειωμένου ποσοστού ανοχής του 8% για τις εκτιμήσεις των αλιευμάτων στο ημερολόγιο.

Συμπέρασμα : Το πρόγραμμα αποκατάστασης γάδου εφαρμόστηκε κατά τρόπο που δημιουργούσε ελάχιστη παρενόχληση των αλιευτικών δραστηριοτήτων. Οι επιπτώσεις του προγράμματος περιορίστηκαν περαιτέρω από τα αναξιόπιστα δεδομένα όσον αφορά τα αλιεύματα λόγω εσφαλμένων δηλώσεων.

Πρόγραμμα αποκατάστασης μερλούκιου του Βορρά

Μέτρα ελέγχου – Τα περισσότερα κράτη μέλη είχαν συγκροτήσει επιχειρησιακά συστήματα για τους προκαθορισμένους λιμένες και την προαναγγελία των εκφορτώσεων που αφορούν ειδικά το εν λόγω πρόγραμμα. Και τα δύο θεωρήθηκαν ως σημαντικά εργαλεία για την επικέντρωση των επιθεωρήσεων. Ωστόσο, πολλά κράτη μέλη είχαν δυσκολίες στην επιβολή της εφαρμογής του μειωμένου ποσοστού ανοχής για τις εκτιμήσεις αλιευμάτων στο ημερολόγιο αλιείας ΕΚ.

Καταγραφή αλιευμάτων – Μεγάλο ποσοστό αλιευμάτων μερλούκιου μεταφέρονται αφού εκφορτωθούν σε ένα κράτος μέλος σε ένα άλλο κράτος μέλος προς πώληση. Τα κράτη μέλη δεν επέβαλαν την απαίτηση ζύγισης του μερλούκιου πριν από τη μεταφορά με αποτέλεσμα να μην μπορεί να επιβεβαιωθεί η ακρίβεια των στοιχείων της δήλωσης εκφόρτωσης. Επιπλέον, η έλλειψη ορισμένων από τα βασικά έγγραφα καταγραφής αλιευμάτων βάσει του νόμου σε ορισμένα κράτη μέλη (ημερολόγια πλοίου, δηλώσεις εκφόρτωσης, έγγραφα μεταφοράς και δελτία πώλησης) αποκλείουν τους αποτελεσματικούς κατ’ αντιπαραβολή ελέγχους και εμποδίζουν την αποτελεσματική επικύρωση των στοιχείων που αφορούν τις εκφορτώσεις.

Τεχνικά μέτρα – Τα τεχνικά μέτρα στα περισσότερα κράτη μέλη συνήθως ελέγχονται στη θάλασσα. Στις δύο αποστολές ελέγχου που πραγματοποιήθηκαν στη θάλασσα, η κακή στρατηγική της επιθεώρησης και ή έλλειψη κυρώσεων είχε ως αποτέλεσμα ο έλεγχος να μην είναι γενικά αποτελεσματικός. Επιπλέον, η έλλειψη αποτελεσματικού ελέγχου των εκφορτώσεων μερλούκιου με μέγεθος μικρότερο από το κανονικό σε αρκετά κράτη μέλη συνεχίζει να αποτελεί σημαντικό πρόβλημα.

Συμπέρασμα : Η έλλειψη συντονισμένου ελέγχου των διεθνών μεταφορών μερλούκιου σε συνδυασμό με την κακή ποιότητα των καταγραφών των αλιευμάτων και την εκφόρτωση ιχθύων με μέγεθος μικρότερο από το κανονικό περιόρισαν την αποτελεσματικότητα του προγράμματος αποκατάστασης του μερλούκιου του Βορρά.

Πρόγραμμα αποκατάστασης μερλούκιου του Νότου και καραβίδας

Διαχείριση της αλιευτικής προσπάθειας – Δεδομένου ότι το 2005 ήταν το πρώτο έτος εφαρμογής των μέτρων αποκατάστασης για τον μερλούκιο του Νότου και την καραβίδα, ήταν δύσκολο να εκτιμηθεί η επίπτωση των εν λόγω μέτρων στον περιορισμό της αλιευτικής προσπάθειας. Στην Ισπανία, ο μέγιστος αριθμός των ημερών στη θάλασσα παρέμεινε ο ίδιος με εκείνον της παλαιότερης εθνικής νομοθεσίας.

Ειδικά μέτρα ελέγχου – Και τα δύο εμπλεκόμενα κράτη μέλη συναντούν δυσκολίες στην επιβολή της εφαρμογής του μειωμένου ποσοστού ανοχής για τις εκτιμήσεις αλιευμάτων στο ημερολόγιο. Η Πορτογαλία καθιέρωσε με επιτυχία την απαιτούμενη ειδική άδεια αλιείας και απαιτεί τη ζύγιση όλων των αλιευμάτων πριν από τη μεταφορά.

Καταγραφή αλιευμάτων – Η έλλειψη επαρκών επιθεωρήσεων και κατ’ αντιπαραβολή ελέγχων των εγγράφων καταγραφής αλιευμάτων και των δεδομένων παρακολούθησης υποβάθμισαν την αξιοπιστία των καταγραφών των αλιευμάτων.

Συμπέρασμα : Η επίπτωση του προγράμματος ήταν περιορισμένη αφού επηρέασε στην πραγματικότητα 250 από τα 11.000 σκάφη που συμμετέχουν στην αλιεία μερλούκιου του Νότου. Παρά το ανωτέρω συμπέρασμα, οι ανθρώπινοι πόροι που διατίθενται για τον έλεγχο του προγράμματος ήσαν ανεπαρκείς. Οι εκφορτώσεις ιχθύων με μέγεθος μικρότερο από το κανονικό, συμπεριλαμβανομένου και μερλούκιου, περιόρισαν τις επιπτώσεις του προγράμματος αποκατάστασης.

Μεταβατικά μέτρα τεχνικού ελέγχου για τον γάδο στη Βαλτική Θάλασσα

Η ανάλυση των εγγράφων καταγραφής αλιευμάτων αποκάλυψε μεγάλες αδυναμίες στις δηλώσεις αλιευμάτων. Οι καταγραφές που ανέλυσαν οι επιθεωρητές της Επιτροπής έδειξαν κατά μέσον όρο συνολικές δηλώσεις κατώτερες του κανονικού σε σχέση με τα καταγεγραμμένα αλιεύματα στο 23% των ημερολογίων. Οι μέσοι όροι που παρατηρήθηκαν στα κράτη μέλη κυμάνθηκαν από 8% έως 49%.

Η εκφόρτωση και εμπορία ιχθύων στην περιοχή της Βαλτικής Θάλασσας στηρίζεται στις απ’ ευθείας πωλήσεις και στη μεταφορά σε άλλες αγορές. Δεν υφίσταται ούτε η πρακτική ούτε η υποδομή για τη συστηματική διαλογή και ζύγιση των αλιευμάτων στο σημείο της εκφόρτωσης. Τα σκάφη εισέρχονται στο λιμένα και εκφορτώνουν ιχθύες απ’ ευθείας ανάλογα με τις απαιτήσεις της αγοράς, ενώ σε πολλές περιπτώσεις τα αλιεύματα εκφορτώνονται και μεταφέρονται αμέσως στις εγκαταστάσεις του αγοραστή ή σε δημοπρασία σε άλλο κράτος μέλος.

Στις περιπτώσεις που οι επιθεωρήσεις των εκφορτώσεων είχαν ως αποτέλεσμα να εντοπιστούν εικαζόμενες παραβάσεις, οι μακρόχρονες διαδικασίες επιβολής κυρώσεων που διαπιστώθηκαν σε πολλά κράτη μέλη, η έλλειψη άμεσης δράσης για την επιβολή του νόμου και το χαμηλό επίπεδο των κυρώσεων, υπονόμευσαν την αξιοπιστία και την αποτελεσματικότητα της προσπάθειας που καταβλήθηκε για τις επιθεωρήσεις.

Συμπέρασμα : Η έλλειψη ελέγχου στη Βαλτική Θάλασσα υπονόμευσε σημαντικά το σύστημα αναφοράς των αλιευμάτων, γεγονός που οδήγησε τους αλιείς να δηλώνουν αλιεύματα λιγότερα των πραγματικών, με αποτέλεσμα να μη γίνει δυνατή η σημαντική μείωση της θνησιμότητας λόγω αλίευσης.

Άνοιγμα διαφυγής τύπου BACOMA για τράτες στη Βαλτική Θάλασσα

Όλα τα κράτη, στα οποία πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις κατά τη διάρκεια του προγράμματος, είχαν εφαρμόσει τα μέτρα όσον αφορά το BACOMA και διαπιστώθηκε ότι το εν λόγω μέτρο είχε μεγαλύτερη επιτυχία από την πρώτη παραλλαγή που εισήχθη το 2002. Επιπλέον, πραγματοποιήθηκαν αρκετές ανταλλαγές επιθεωρητών ή κοινές επιχειρήσεις επιθεώρησης με τη συμμετοχή διάφορων κρατών μελών, οι οποίες δείχνουν τη συνέχιση των σχεδίων διαχείρισης του γάδου στη Βαλτική Θάλασσα που εφαρμόζονται από το 2001.

Συμπέρασμα : Το άνοιγμα διαφυγής τύπου BACOMA για τράτες, που έχει γίνει αποδεκτό τόσο από τους αλιείς όσο και από τις αρχές ελέγχου, έχει επιβληθεί με επιτυχία.

Άκρως μεταναστευτικά είδη ιχθύων

Οι αποστολές του 2003 κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι τα κράτη μέλη δεν είχαν καθιερώσει σχεδόν καθόλου συστήματα καταγραφής αλιευμάτων για τον τόνο.

Συνεπώς, πραγματοποιήθηκε περαιτέρω αξιολόγηση των μέτρων διαχείρισης που εφαρμόστηκαν για την αλιεία τόνου και της εφαρμογής των νέων κανόνων για την εκτροφή σε κλωβούς καθώς και για το ελάχιστο μέγεθος. Από αυτήν επιβεβαιώθηκε η συνεχιζόμενη ανάγκη για τη βελτίωση του συστήματος αναφοράς αλιευμάτων, ιδίως όσον αφορά την ακρίβεια των στοιχείων του ημερολογίου και της δήλωσης εκφόρτωσης, ενώ διαπιστώθηκε ότι οι κινήσεις των αλιευτικών σκαφών δεν παρακολουθούνταν συστηματικά.

Οι αποστολές που πραγματοποιήθηκαν στην Γαλλία, την Ιταλία, την Ισπανία και την Ελλάδα επιβεβαίωσαν ότι χρησιμοποιούνται ακόμη σε αρκετά κράτη μέλη απαγορευμένα παρασυρόμενα δίχτυα.

Περιφερειακές οργανώσεις διαχείρισης αλιείας

NAFO – Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διατήρησε σκάφος επιθεώρησης στη ζώνη διακανονισμού της Οργάνωσης Αλιείας Βορειοδυτικού Ατλαντικού (NAFO) επί περίπου 10 μήνες κάθε έτους. Από το 2004, οι αρμοδιότητες όσον αφορά την επιθεώρηση και αποστολή παρατηρητών άρχισαν να μεταβιβάζονται από την Επιτροπή στα κράτη μέλη, παρόλο που το σκάφος επιθεώρησης της Επιτροπής συνέχισε να χρησιμοποιείται ως βάση υποστήριξης. Επιπλέον, η Επιτροπή συντόνισε τις δραστηριότητες των σκαφών επιθεώρησης από άλλα κράτη μέλη και οι επιθεωρητές της συμμετείχαν σε επιθεωρήσεις εκφόρτωσης.

Η παρουσία των επιθεωρητών της Επιτροπής στη θάλασσα στο πλαίσιο της αλιείας ιππόγλωσσας της Γροιλανδίας επέτρεψε την άμεση συλλογή πραγματικών στοιχείων για τα αλιεύματα, τα οποία, όταν αναλύθηκαν, αποκάλυψαν διαφορές στο σύστημα καταγραφής των αλιευμάτων ενός από τα εμπλεκόμενα κράτη μέλη. Μετά από διαπραγματεύσεις μεταξύ της Επιτροπής και του οικείου κράτους μέλους, ο εν λόγω τύπος αλιείας απαγορεύτηκε από το εν λόγω κράτος μέλος.

NEAFC – Η Επιτροπή συντόνισε τις δραστηριότητες επιθεώρησης των περιπολικών σκαφών των κρατών μελών στη θάλασσα στη ζώνη διακανονισμού της Επιτροπής Αλιείας ΒΑ Ατλαντικού (NEAFC). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συντόνισε επίσης την αύξηση των επιθεωρήσεων σε λιμένες για σκάφη που συμμετείχαν σε αλιευτικές δραστηριότητες στη ζώνη διακανονισμού της NEAFC, οι οποίες επικεντρώθηκαν ιδίως σε σκάφη που αναφέρονται ως συμμετέχοντα σε δραστηριότητες παράνομης, λαθραίας και άναρχης αλιείας (ΠΛΑ), μετά τη δημοσίευση του καταλόγου ΠΛΑ της NEAFC στον κανονισμό για τα TAC και τις ποσοστώσεις για το 2005.

Αλιευτικά σκάφη τρίτων χωρών

Ανταποκρινόμενοι στην αύξηση των εισαγωγών ιχθύων από αλιευτικά σκάφη τρίτων χωρών, είτε άμεσα είτε μετά από μεταφόρτωση εν πλω και στον προβληματισμό σχετικά με το ρόλο που διαδραματίζουν σκάφη που αναπτύσσουν δραστηριότητες αλιείας ΠΛΑ, οι επιθεωρητές της Επιτροπής πραγματοποίησαν 12 αποστολές για να αξιολογήσουν τη συμμόρφωση του επιτόπιου καθεστώτος ελέγχου της αλιείας των κοινοτικών λιμένων.

Η επικρατούσα κατάσταση που διαπιστώθηκε στα περισσότερα κράτη μέλη ήταν ότι οι παραδόσεις αλιευτικών προϊόντων προέλευσης εκτός ΕΕ εθεωρούντο ως εισαγωγές και ως τέτοιες ελέγχονταν από τις τελωνειακές και κτηνιατρικές υπηρεσίες. Τα αποτέλεσμα ήταν οι υποχρεώσεις επιτήρησης της αλιείας είτε να αγνοούνται είτε να υλοποιούνται αποσπασματικά. Οι αλιευτικές αρχές των περισσότερων κρατών μελών δεν είχαν επίγνωση της έκτασης της εισόδου ιχθύων από αλιευτικά σκάφη τρίτων χωρών στους εθνικούς τους λιμένες. Εντοπίστηκαν στοιχεία για ιχθύες που προέρχονταν από σκάφη με διαπιστωμένες δραστηριότητες ΠΛΑ ή από σκάφη που δεν είχαν άδεια από τη Γενική Διεύθυνση Υγείας και Προστασίας των Καταναλωτών της Επιτροπής.

Μετά από σειρά αποστολών, αρκετά κράτη μέλη αναγνώρισαν την κατάσταση και άρχισαν να λαμβάνουν μέτρα προκειμένου να συμμορφωθούν με όλες τις απαιτήσεις που ισχύουν για αλιευτικά σκάφη τρίτων χωρών.

Διαδικασίες ζύγισης πελαγικών ειδών

Στο πλαίσιο των συμφωνιών της ΕΕ με τη Νορβηγία και τις Νήσους Φερόε, συγκροτήθηκε ομάδα εργασίας πελαγικών ειδών. Η εν λόγω ομάδα πρότεινε σειρά μέτρων για τη βελτίωση της ζύγισης και της επιθεώρησης των εκφορτώσεων πελαγικών ειδών, τα οποία ενσωματώθηκαν στην κοινοτική νομοθεσία στο πλαίσιο των ετήσιων κανονισμών για τις ποσοστώσεις για την περίοδο 2003-2005.

Οι επιθεωρητές της Επιτροπής πραγματοποίησαν αποστολές και στα δύο κράτη μέλη και στις τρίτες εμπλεκόμενες χώρες. Διαπίστωσαν ότι αρχικά η συμμόρφωση με τους κανόνες ήταν στην καλύτερη περίπτωση ανομοιογενής, αφού ορισμένες χώρες χρησιμοποιούσαν ονομαστικά βάρη ενώ οι ίδιοι οι κανόνες αποτελούσαν συχνά αντικείμενο παρερμηνείας. Ωστόσο, κατά την ολοκλήρωση του προγράμματος διαπιστώθηκαν σημαντικές βελτιώσεις στα εμπλεκόμενα κράτη μέλη. Σημειώνεται ιδιαίτερα η δράση επιβολής που ανέλαβαν οι αρχές της Ιρλανδίας και του Ηνωμένου Βασιλείου σχετικά με τις εικαζόμενες συστηματικές εσφαλμένες δηλώσεις αλιευμάτων επί μακρά χρονική περίοδο. Η συμφωνία της Νορβηγίας και των Νήσων Φερόε να υιοθετήσουν παρόμοια μέτρα, όπως εκείνα της Κοινότητας, απετέλεσε σημαντικό βήμα προς την επίτευξη ισότιμων όρων ανταγωνισμού.

Σύστημα Παρακολούθησης Σκαφών (ΣΠΣ - VMS)

Η εμπειρία από προηγούμενες αποστολές είχε δείξει ότι οι εθνικές αρχές καθυστέρησαν να καινοτομήσουν και να αξιοποιήσουν τις δυνατότητες του ΣΠΣ, παρά τον μεγάλο αριθμό μέτρων διαχείρισης της αλιείας για τα οποία η παρακολούθηση μπορεί να γίνει αυτόματα με ανάλυση των δεδομένων του ΣΠΣ.

Ως εκ τούτου, οργανώθηκε πρόγραμμα αξιολόγησης της χρήσης του ΣΠΣ από τα κράτη μέλη στο πλαίσιο σχεδίων αποκατάστασης στη Βαλτική και τη Βόρειο Θάλασσα. Όλα τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη διέθεταν την τεχνική και επιχειρησιακή υποδομή, αν και σε ορισμένα από αυτά δεν είχαν εξοπλιστεί κατάλληλα με ΣΠΣ όλα τα σκάφη που υποχρεούνταν να το κάνουν. Η τεχνολογία του ΣΠΣ εθεωρείτο κυρίως χρήσιμη ως εργαλείο τακτικής επιτήρησης για την στήριξη άλλων δραστηριοτήτων επιθεώρησης και γενικά δεν εχρησιμοποιείτο ως εργαλείο διαχείρισης της αλιευτικής προσπάθειας. Οι επιθεωρητές της Επιτροπής διαπίστωσαν επίσης στα περισσότερα κράτη μέλη αρκετές διαφορές μεταξύ των εγγράφων καταγραφής των αλιευμάτων και των δεδομένων του ΣΠΣ, οι οποίες δεν είχαν εντοπιστεί από τις εθνικές αρχές.

Σε ορισμένα κράτη μέλη, οι αλιείς δεν συμμορφώνονταν με τους κανονισμούς σχετκά με το ΣΠΣ χωρίς αυτό να επιφέρει αποτελεσματικές κυρώσεις από τις αρμόδιες αρχές, εν μέρει διότι δεν υπήρχε σε ισχύ νομικό πλαίσιο για την επιβολή κυρώσεων. Γενικά, τουλάχιστον μέχρι το τέλος του 2005, τα κράτη μέλη δεν αξιοποιούσαν πλήρως την τεχνολογία ΣΠΣ για τη διαχείριση της αλιείας.

Εμπορία και ιχνηλασιμότητα

Παρόλο που η κατάσταση διαφέρει σημαντικά από το ένα κράτος μέλος στο άλλο, οι επιθεωρητές της Επιτροπής διαπίστωσαν ότι τα κράτη μέλη είναι απρόθυμα να αλλάξουν τις παραδοσιακές πρακτικές εμπορίας. Τα αποτέλεσμα είναι η εφαρμογή των προτύπων ταξινόμησης της ΕΕ να μην αποτελεί προτεραιότητα και τα εν λόγω πρότυπα να εφαρμόζονται και να ελέγχονται μόνον όταν δεν διαταράσσουν τους τοπικούς επιχειρηματίες και πρακτικές.

Η ευθύνη για τον έλεγχο των κανόνων ιχνηλασιμότητας για τα αλιευτικά προϊόντα στα περισσότερα κράτη μέλη κατανέμεται σε διάφορες εθνικές ή περιφερειακές αρχές. Συχνά, δεν υπήρχε κανένας συντονισμός μεταξύ των αρχών αυτών.Η κατάσταση ήταν χειρότερη για τα εισαγόμενα προϊόντα, με αποτέλεσμα τεράστιες ποσότητες αλιευτικών προϊόντων να εισέρχονται στην Κοινότητα χωρίς καμία ένδειξη των βασικών υποχρεωτικών πληροφοριών, όπως η προέλευση και η περιοχή αλίευσης. Η κοινή χρήση τοπικών εμπορικών ονομασιών, που δεν περιλαμβάνονται στον επίσημο εθνικό κατάλογο, καλύπτουν συνήθως την πώληση ιχθύων μεγέθους μικρότερου του κανονικού ή αδήλωτων μέσω της χρήσης ιδιαίτερων τοπικών ονομασιών, όπως για παράδειγμα νταούκι για τον μερλούκιο ή ατούν για τον τόνο.

Έλεγχος στα κρατη μελη

Ετήσιες εκθέσεις

Δυνάμει του άρθρου 35 του κανονισμού ελέγχου, τα κράτη μέλη υπέβαλλαν ετήσιες εκθέσεις σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο εφάρμοσαν τον εν λόγω κανονισμό ελέγχου. Βάσει των ετήσιων εκθέσεων, οι διαθέσιμες πληροφορίες σχετικά με τις ελεγκτικές δραστηριότητες των κρατών μελών και τη δομή του ελέγχου συγκεφαλαιώθηκαν και παρουσιάζονται υπό μορφή πινάκων στο παράρτημα.

Οι πίνακες αυτοί περιγράφουν την αλιευτική δραστηριότητα κάθε κράτους μέλους μαζί με στοιχεία σχετικά με τους πόρους που διατίθενται για επιθεώρηση και τις συναφείς δραστηριότητες, την καταγραφή των αλιευμάτων και κατάλογο των επιχειρησιακών αρχών που συμμετέχουν στον έλεγχο της αλιείας. Η εξέταση ωστόσο των πληροφοριών που υποβάλλουν τα κράτη μέλη καθίσταται δύσκολη, αφού είναι σχεδόν αδύνατο να γίνουν λογικές συγκρίσεις σε πολλούς τομείς. Οι πληροφορίες δεν υποβάλλονται υπό τυποποιημένη μορφή, για παράδειγμα το μήκος των αναφορών που υποβλήθηκαν κυμαίνεται από 1 σελίδα (Μάλτα) μέχρι άνω των 100 σελίδων (Ισπανία), ενώ δεν υπάρχει τυποποιημένος κατάλογος πληροφοριών που πρέπει να παρασχεθούν ή οδηγίες για το περιεχόμενό τους. Τα σημαντικότερα συμπεράσματα που είναι δυνατόν να εξαχθούν, υπογραμμίζονται εντούτοις παρακάτω.

Διαθέσιμοι πόροι

Εξοπλισμός – Γενικά, ο εξοπλισμός από απόψεως περιπολικών πλοίων και αεροσκαφών μπορεί πλέον να θεωρηθεί επαρκής για την εκπλήρωση της αποστολής. Οι νέες τεχνολογίες, συμπεριλαμβανομένου και του ΣΠΣ, χρησιμοποιούνται σε πολύ μεγαλύτερη έκταση σήμερα. Εντούτοις, σπάνια χρησιμοποιείται το πλήρες δυναμικό της πληροφορικής, ενώ σε αρκετά κράτη μέλη υποχρησιμοποιείται συμπεριλαμβανομένου και του ΣΠΣ.

Προσωπικό - Η ποιότητα και ποσότητα των ανθρώπινων μέσων παρουσιάζει διακυμάνσεις.

Υπάρχουν συχνά μεγάλα κενά όσον αφορά τα επαγγελματικά πρότυπα που σχετίζονται με τον έλεγχο της αλιείας. Η κατάρτιση παρουσιάζει διακυμάνσεις και πολλοί επιθεωρητές δεν είναι πλήρως καταρτισμένοι για την απαιτούμενη εργασία, παρόλο που έχουν διαπιστωθεί βελτιώσεις.

Στα περισσότερα κράτη μέλη, οι επιθεωρητές αλιείας εκτελούν και καθήκοντα που δεν σχετίζονται με την αλιεία, ή η επιθεώρηση της αλιείας αποτελεί ένα μόνον από τα καθήκοντά τους και ίσως να έχει χαμηλή προτεραιότητα. Είναι συνεπώς αδύνατο να συγκριθούν οι αριθμοί του προσωπικού επιθεώρησης που περιλαμβάνεται στους πίνακες.

Αν για παράδειγμα στη Δανία ο αριθμός των επιθεωρητών έχει μειωθεί, άλλα κράτη μέλη, όπως η Ιρλανδία, η Ισπανία και το Ηνωμένο Βασίλειο αύξησαν το προσωπικό που διατίθεται για δραστηριότητες ελέγχου και επιθεώρησης. Στην Ιταλία, μια επανευθυγράμμιση των επιθεωρητών εξασφάλισε μεγαλύτερη εστίαση στον έλεγχο της αλιείας. Αρκετά κράτη μέλη έχουν βελτιώσει την ποιότητα των υφιστάμενων ανθρώπινων πόρων τους μέσω βελτιωμένης κατάρτισης των επιθεωρητών.

Δραστηριότητες επιθεώρησης

Ένταση επιθεωρήσεων – Δεν έχει οριστεί σωστά ούτε το τι αποτελεί επιθεώρηση από απόψεως επιθεωρούμενων στοιχείων ούτε τα πρότυπα επιθεώρησης παρά τις προηγούμενες προσπάθειες της Επιτροπής να τυποποιήσει την υποβολή εκθέσεων για τις δραστηριότητες επιθεώρησης.

Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, ορισμένες δραστηριότητες επιθεώρησης πραγματοποιούνται στο πλαίσιο άλλων εργασιών, για παράδειγμα υγειονομικών ελέγχων ή ελέγχων ασφαλείας. Η καταγραφή της δραστηριότητας των επιθεωρήσεων είναι ανομοιογενής και δεν είναι εναρμονισμένη κατά τρόπο που να επιτρέπει τη σύγκριση των αποτελεσμάτων μεταξύ των κρατών μελών. Συνεπώς, τα στοιχεία των επιθεωρήσεων δεν μπορούν να συγκριθούν άμεσα.

Οργάνωση των επιθεωρήσεων – Υπάρχουν ακόμη πολλά κενά στις επιθεωρήσεις. Οι επιθεωρήσεις στους λιμένες είναι πολύ συχνά κακά οργανωμένες, αφού σε πολλά κράτη μέλη μερικά από τα βασικά έγγραφα καταγραφής των αλιευμάτων συνεχίζουν να μην συγκεντρώνονται. Οι έλεγχοι των μεταφορών είναι σχεδόν ανύπαρκτοι σε ορισμένα μέρη, ενώ οι κατ’ αντιπαραβολή έλεγχοι είναι κάθε άλλο παρά συστηματικοί. Επιπλέον, δεν έχουν ικανοποιηθεί σε αρκετές περιπτώσεις τα κριτήρια συγκριτικής αξιολόγησης επιθεωρήσεων (για παράδειγμα ποσοστό επιθεωρήσεων 20% σε ορισμένους τύπους αλιείας γάδου και μερλούκιου).

Στρατηγικές – Το υψηλό κόστος της εφαρμογής σε σχέση με την αξία των αλιευμάτων εμποδίζει τον αποτελεσματικό έλεγχο. Η χρήση των διαθέσιμων πόρων για τον έλεγχο της αλιείας μπορεί να βελτιωθεί με τη διάθεση μεγαλύτερου μεριδίου για τα μέτρα ελέγχου με τα οποία αντιμετωπίζονται οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι που υποθηκεύουν τους στόχους της ΚΑλΠ. Η καλύτερη χρήση καλά καθορισμένων στρατηγικών με βάση τον κίνδυνο θα μπορούσε να αυξήσει την αποτελεσματικότητα των πόρων που διατίθενται για ελέγχους. Υπάρχει ωστόσο έλλειψη μιας πραγματικής στρατηγικής στα περισσότερα κράτη μέλη, παρόλο που μερικά κράτη μέλη έχουν αρχίσει να αναλύουν τους κινδύνους συμμόρφωσης και χρησιμοποιούν την εν λόγω ανάλυση για να διαθέτουν πόρους και να προγραμματίζουν τις επιθεωρήσεις.

Οι περιορισμένοι διαθέσιμοι πόροι δεν χρησιμοποιούνται συνεπώς με την μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα. Αυτό είναι ιδιαίτερα εμφανές στους τύπους εκείνους της αλιείας που υπόκεινται σε σχέδια αποκατάστασης. Σε αρκετές περιπτώσεις, ο αποτελεσματικός έλεγχος προσκρούει στον αριθμό των επιθεωρήσεων που πραγματοποιούνται στο σημείο εκφόρτωσης. Σε αυτό το πλαίσιο, ίσως να είναι πιο αποτελεσματικό από πλευράς κόστους να μετακινηθούν οι πόροι από τον έλεγχο στη θάλασσα στον έλεγχο των εκφορτώσεων.

Συνεργασία μεταξύ κρατών μελών – Διαπιστώνεται ότι προκύπτουν θετικά αποτελέσματα από τον διεθνή συντονισμό των επιθεωρητών. Η επιχείρηση SHARK στη Βόρεια Θάλασσα, κατά την οποία μερικά κράτη μέλη συνεργάστηκαν σε πραγματικό χρόνο για να εμποδίσουν τους παραβάτες να διαφύγουν τον εντοπισμό αναζητώντας κρησφύγετο στα ύδατα άλλων κρατών μελών, είχε ως αποτέλεσμα σειρά επιτυχών διώξεων. Από την ομάδα εργασίας πελαγικών ειδών προέκυψαν σημαντικές βελτιώσεις της επιτήρησης και του ελέγχου και εξασφαλίστηκε διαφάνεια μεταξύ των κρατών μελών και ορισμένων τρίτων χωρών.

Μη συμμόρφωση και κυρώσεις

Η παράβαση των κανόνων της ΚΑλΠ είναι κάτι που ορισμένοι μεμονωμένοι αλιείς ίσως να είναι έτοιμοι να διακινδυνεύσουν με δεδομένη τη μικρή πιθανότητα εντοπισμού της παράβασης ή επιβολής αποτρεπτικών κυρώσεων. Όπως φαίνεται και στην ανακοίνωση για τις σοβαρές παραβάσεις, τα περισσότερα πρόστιμα που επιβλήθηκαν στους παραβάτες δεν επαρκούν για να επιφέρουν πραγματικό αποτρεπτικό αποτέλεσμα. Στατιστικά σε ολόκληρη την Κοινότητα, τα ποσά που καταβλήθηκαν για πρόστιμα το 2003 και το 2004 ανήλθαν περίπου στο 0,4%[5] και στο 0,2%[6] της αξίας των εκφορτώσεων αλιευμάτων το 2002 και το 2003, αντίστοιχα. Ωστόσο, η διακύμανση μεταξύ των κρατών μελών είναι εντυπωσιακή. Εκτός των δύο κρατών μελών στα οποία έγιναν αξιολογήσεις, συνεχίζει να υπάρχει μεγάλη έλλειψη κατανόησης της σχέσης μεταξύ των κινδύνων συμμόρφωσης, των επιθεωρήσεων και των επιπτώσεων των επακόλουθων μέτρων, συμπεριλαμβανομένων και των κυρώσεων.

Συνολικά αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν από πλευράς συμμόρφωσης με τους κανόνες της ΚΑλΠ

Θετικές εξελίξεις – Τα προβλήματα που προκύπτουν από τη μη συμμόρφωση, οι προκύπτουσες ζημίες στα αλιευτικά αποθέματα και η έλλειψη οικονομικής και κοινωνικής σταθερότητας αναγνωρίστηκαν από τα κράτη μέλη τόσο σε κυβερνητικό επίπεδο όσο και στο πλαίσιο του ίδιου του κλάδου της αλιείας. Η Επιτροπή στμμετείχε στη διαδικασία αυτή υποστηρίζοντας τη συμμόρφωση, παρέχοντας μεγαλύτερη διαφάνεια και διευκολύνοντας τη διεθνή συνεργασία, και, σε πιο ακραίες περιπτώσεις, χρησιμοποιώντας το αποτρεπτικό αποτέλεσμα των διαδικασιών επί παραβάσει ενώπιον του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ιδιαίτερη επιτυχία απετέλεσαν οι βελτιώσεις που διαπιστώθηκαν στην παρακολούθηση και τον έλεγχο της αλιείας πελαγικών ειδών και, σε μικρότερη έκταση, η αναγνώριση από τα κράτη μέλη της αποτυχίας τους να ελέγξουν αποτελεσματικά τις εκφορτώσεις από αλιευτικά σκάφη τρίτων χωρών και της υποχρέωσής τους να βελτιώσουν το σύστημα επιβολής της εφαρμογής στον τομέα αυτό.

Ιδιαίτερες ελλείψεις – Η συμμόρφωση με ζωτικούς κανόνες της ΚΑλΠ παραμένει ανεπαρκής για πολλούς τύπους αλιείας.

Ποσοστώσεις – Η συμμόρφωση με τα συνολικά επιτρεπόμενα αλιεύματα (TAC) και τις ποσοστώσεις παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της ΚΑλΠ. Τα προβλήματα αυτά και οι συναφείς πτυχές του ελέγχου γίνονται περισσότερο αισθητές όταν αποφασίζονται σημαντικές μειώσεις των ποσοστώσεων λόγω της ανάγκης δραστικής μείωσης των ποσοστών θνησιμότητας λόγω αλίευσης. Οι εκφορτώσεις που δεν δηλώνονται, ή που αναφέρονται εσφαλμένα, υπονομεύουν σοβαρά, σε ορισμένες περιπτώσεις, τη διαχείριση των TAC και των ποσοστώσεων. Οι ειδικοί επιστήμονες στον τομέα της αλιείας αναγκάζονται να εκτιμούν τα «πραγματικά» αλιεύματα, επειδή τα επίσημα στοιχεία δεν θεωρούνται αξιόπιστα σε ορισμένα κράτη μέλη. Για παράδειγμα, ενώ τα δηλωθέντα αλιεύματα για τον μερλούκιο του Νότου ήταν 5.549 τόνοι, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν κατ’ εκτίμηση ποσότητα 6.810 τόνους. Για τον αλιευθέντα γάδο στην Θάλασσα της Ιρλανδίας, η δηλωθείσα ποσότητα ήταν 2.700 τόνοι αλλά η εκτιμηθείσα ποσότητα ήταν 4.420 τόνοι. Παρόμοια παραδείγματα μπορούν να αναφερθούν και για άλλες περιοχές (Βόρειος Θάλασσα, Βαλτική , κ.α.).

Αλιευτική προσπάθεια – Ο έλεγχος της αλιευτικής προσπάθειας, που θα έπρεπε να παίζει συμπληρωματικό ρόλο στα όρια των ποσοστώσεων, φαίνεται ότι εφαρμόζεται με τρόπο που να προκαλεί τις λιγότερες επιπτώσεις στην πραγματική αλιευτική δραστηριότητα. Δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι η μείωση της αλιευτικής προσπάθειας αντιστάθμισε την πλεονάζουσα αλιευτική ικανότητα του στόλου, ακόμη και αν ληφθούν υπόψη οι επιπτώσεις των προγραμμάτων οριστικής διακοπής των αλιευτικών δραστηριοτήτων. Το ΣΠΣ δεν χρησιμοποιήθηκε για την αποτελεσματική παρακολούθηση της αλιευτικής προσπάθειας και, ως εκ τούτου, μπορεί να θεωρηθεί ως χαμένη ευκαιρία.

Τεχνικά μέτρα – Συνεχίζεται η εκφόρτωση σημαντικών ποσοτήτων ιχθύων μεγέθους μικρότερου του κανονικού, ιδίως στη νότια Ευρώπη, όπου εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται απαγορευμένα εργαλεία (παρασυρόμενα δίχτυα), ενώ στα ύδατα της βόρειας Ευρώπης δεν έχουν εξαλειφθεί τα δίχτυα τράτας τύπου blinders (για τη συγκράτηση μικρών ιχθύων).

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

Μέλλον της έκθεσης

Η σύνταξη της παρούσας έκθεσης αντιμετώπισε σημαντικές δυσκολίες λόγω της έλλειψης τυποποιημένου μορφότυπου υποβολής εκθέσεων από τα κράτη μέλη και ιδίως λόγω της έλλειψης τυποποιημένου ορισμού της επιθεώρησης αλιείας προκειμένου να εξασφαλίζονται συγκρίσιμες στατιστικές. Σε συνδυασμό με τη βελτίωση της ανακοίνωσης για τις σοβαρές παραβάσεις, η Επιτροπή μελετά την καταγραφή των ουσιαστικών στοιχείων που θα απαιτούνται για τις επιθεωρήσεις αλιείας προκειμένου να συμπεριληφθούν στις στατιστικές ελέγχου καθώς και την τυποποίηση του μορφότυπου της ετήσιας έκθεσης που υποβάλλουν τα κράτη μέλη.

Η Επιτροπή έχει αρχίσει διαβουλεύσεις με τις εθνικές διοικήσεις και τους σχετικούς εμπλεκόμενους φορείς σχετικά με το μελλοντικό μορφότυπο της έκθεσης, με στόχο την επίτευξη συμφωνίας μέχρι το τέλος του 2007 για τα τυποποιημένα χαρακτηριστικά των επιθεωρήσεων που είναι δυνατόν να συμπεριληφθούν στις επόμενες ετήσιες εκθέσεις.

Ενδέχεται να εξεταστεί επίσης και η δημοσίευση στο διαδίκτυο των στατιστικών ελέγχου από τα κράτη μέλη.

Άμεσες προτεραιότητες για τη βελτίωση της εφαρμογής και της συμμόρφωσης

Βραχυπρόθεσμα, οι προτεραιότητες για δράση πρέπει να είναι οι εξής:

- Εξασφάλιση της πλήρους χρήσης των υφιστάμενων κανονιστικών εργαλείων – π.χ. παραλαβή βασικών εγγράφων καταγραφής αλιευμάτων, κατ’ αντιπαραβολή έλεγχοι, ΣΠΣ και χρήση των ελέγχων των μεταφορών,

- Διάθεση για τον έλεγχο της αλιείας ανθρώπινων πόρων με περισσότερα προσόντα,

- Υιοθέτηση συστηματικής προσέγγισης όσον αφορά την κατάρτιση των επιθεωρητών,

- Ενίσχυση της συνεργασίας και του συντονισμού τόσο μεταξύ των κρατών μελών όσο και στο εσωτερικό κάθε κράτους μέλους σε όλα τα επίπεδα,

- Βελτίωση των συστημάτων των κυρώσεων, έτσι ώστε να σχετίζονται περισσότερο με τον τύπο και τη σοβαρότητα των παραβάσεων, Οι κυρώσεις πρέπει να είναι πιο αποτρεπτικές και να στερούν από τους υπεύθυνους κάθε οικονομικό όφελος που είναι δυνατόν να προκύψει από την παράβαση,

- Ενίσχυση των μέσων που διατίθενται για τον έλεγχο των εκφορτώσεων σκαφών που αλιεύουν εκτός κοινοτικών υδάτων,

- Χρήση νέων τεχνολογιών, όπως π.χ. ηλεκτρονικό ημερολόγιο, όσο το δυνατόν ταχύτερα, προκειμένου να βελτιωθεί η ροή των πληροφοριών.

Η κοινοτική Υπηρεσία Ελέγχου της Αλιείας θα κληθεί να παίξει ζωτικό ρόλο σε αυτά και σε πολλά άλλα ζητήματα που αναφέρονται στην παρούσα έκθεση.

Σε κοινοτικό επίπεδο, πρέπει να εφαρμοστεί εναρμονισμένο και απλοποιημένο σύστημα υποβολής εκθέσεων για τον έλεγχο της αλιείας.

[1] ΕΕ L 358 της 31.12.2002, σ. 59.

[2] ΕΕ L 261 της 20.10.1993, σ 1, όπως τροποποιήθηκε τελευταία με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1967/2006 (ΕΕ L 409 της 30.12.2006, σ 11)

[3] COM (2005) 207 της 30.05.2005

[4] COM (2006) 387 της 14.7.2006

[5] COM (2005) 207 της 30.05.2005

[6] COM (2006) 387 της 14.7.2006