Ειδική έκθεση Χρηματοδοτική συνδρομή 
σε χώρες που βρίσκονται 
σε δυσχερή θέσηEL 2015  αριθ.  18
ΕΥΡΩΠΑÏK Ο
ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ
ΣΥΝΕ∆ΡΙΟ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙO  
12, rue Alcide De Gasperi  
1615 Luxembourg  
LUXEMBOURG
Τηλ +352 4398-1
E-mail: eca-info@eca.europa.eu  
Internet: http://eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditorsECA  
YouTube: EUAuditorsECA
Περισσότερες πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση παρέχονται στο διαδίκτυο (http://europa.eu).
Λουξεμβούργο: Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2015
Print ISBN 978-92-872-3175-8 ISSN 1831-0826 doi:10.2865/76595 QJ-AB-15-016-EL-C
PDF ISBN 978-92-872-3223-6 ISSN 1977-5660 doi:10.2865/30539 QJ-AB-15-016-EL-N
EPUB ISBN 978-92-872-3177-2 ISSN 1977-5660 doi:10.2865/093028 QJ-AB-15-016-EL-E
© Ευρωπαϊκή Ένωση, 2015
Επιτρέπεται η αναπαραγωγή με αναφορά της πηγής.
Printed in Luxembourg
Χρηματοδοτική συνδρομή 
σε χώρες που βρίσκονται 
σε δυσχερή θέση
(υποβαλλόμενη δυνάμει του άρθρου 287, παράγραφος 4, 
δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ)Ειδική έκθεσηEL 2015  αριθ.  18
02
 Κλιμάκιο ελέγχου
Οι ειδικές εκθέσεις του ΕΕΣ παρουσιάζουν τα αποτελέσματα των ελέγχων επιδόσεων και των ελέγχων συμμόρφωσης που αυτό 
διενεργεί επί συγκεκριμένων τομέων του προϋπολογισμού της ΕΕ ή επί συγκεκριμένων διαχειριστικών ζητημάτων. Τα ΕΕΣ 
επιλέγει και σχεδιάζει τα εν λόγω ελεγκτικά καθήκοντα κατά τρόπον ώστε αυτά να αποφέρουν τον μέγιστο αντίκτυπο, λαμ -
βανομένων υπόψη των κινδύνων για τις επιδόσεις ή για τη συμμόρφωση, του επιπέδου των σχετικών εσόδων ή δαπανών, των 
επικείμενων εξελίξεων και του πολιτικού και δημόσιου συμφέροντος.
Ο εν προκειμένω έλεγχος επιδόσεων διενεργήθηκε από το Τμήμα Ελέγχου IV, του οποίου προεδρεύει ο Milan Martin Cvikl, 
Μέλος του ΕΕΣ, και το οποίο ειδικεύεται στον έλεγχο που αφορά τα έσοδα, την έρευνα και τις εσωτερικές πολιτικές, καθώς και 
τα θεσμικά όργανα και οργανισμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επικεφαλής του ελέγχου ήταν ο Baudilio Tomé Muguruza, Μέλος 
του ΕΕΣ, συνεπικουρούμενος από τους Daniel Costa de Magalhães, προϊστάμενο του ιδιαίτερου γραφείου του, Ignacio García 
de Parada, σύμβουλο του ιδιαίτερου γραφείου του, Ζαχαρία Κόλια, διευθυντή, Josef Jindra, επικεφαλής του κλιμακίου ελέγχου, 
Giuseppe Diana, Marco Fians, Daniela Hristova, Didier Lebrun, Ιωάννα Μεταξοπούλου, Adrian Savin και Kristian Sniter, ελεγκτές.
Από αριστερά:  D. Lebrun, I. García de Parada, K. Sniter, J. Jindra, G. Diana, B. Tomé Muguruza,  
A. Savin, D. Hristova, Z. Κόλιας, M. Fians, D. Costa de Magalhães.
03
 Περιεχόμενα
Σημεία
 Συντομογραφίες
I – XIX Σύνοψη
1 – 26 Εισαγωγή
1 – 7 Η κρίση δημόσιου χρέους στα κράτη μέλη της ΕΕ
8 – 18 Σχεδιασμός και υλοποίηση
8 – 10 Σχεδιασμός των προγραμμάτων
11 – 15 Όροι
16 – 18 Υλοποίηση
19 – 26 Χρηματοδοτικοί πόροι
19 – 23 Χρηματοδότηση των προγραμμάτων
24 – 26 Δανεισμός από τις αγορές
27 – 32 Προσέγγιση του ελέγχου
33 – 47 Μέρος I — Η Επιτροπή δεν ήταν προετοιμασμένη για το μέγεθος της κρίσης που 
ξέσπασε
33 – 44 Η Επιτροπή υποτίμησε την έκταση των δημοσιονομικών ανισορροπιών κατά την περίοδο πριν 
από την κρίση
35 – 40 Η Επιτροπή εκτίμησε ότι οι δημόσιοι προϋπολογισμοί ήταν ισχυρότεροι από όσο πραγματικά ήταν
41 – 44 Στις εκτιμήσεις υποτιμήθηκαν οι πιθανοί δημοσιονομικοί κίνδυνοι
45 – 47 Κατά συνέπεια, η Επιτροπή δεν ήταν έτοιμη για τη διαχείριση των προγραμμάτων
04 Περιεχόμενα
48 – 114 Μέρος II — Οι διαδικασίες ήταν, κατά κανόνα, ανεπαρκείς
50 – 96 Οι διαδικασίες της Επιτροπής δεν συμπεριλάμβαναν πάντοτε επαρκείς ελέγχους και ισορροπίες
52 – 54 Η Επιτροπή επιδίωξε αρκετά επιμελώς την απόκτηση των αναγκαίων πληροφοριών για τον σκοπό της 
παρακολούθησης
55 – 70 Οι προβλέψεις των προγραμμάτων επιτρέπουν να ελέγχεται ευρέως η συνέπεια στον σχεδιασμό των 
προγραμμάτων, αλλά με πολλές επιφυλάξεις που δεν διασταυρώνονται
71 – 75 Τα χαρακτηριστικά των προγραμμάτων είχαν κατά κανόνα ορθή βάση, αλλά ορισμένες φορές έλειπαν 
σημαντικά αρχεία
76 – 79 Η Επιτροπή απέκλινε σε ορισμένες περιπτώσεις από τις αποφάσεις του Συμβουλίου
80 – 92 Οι χώρες δεν είχαν την ίδια μεταχείριση
93 – 96 Αδυναμίες στη διαχείριση των προγραμμάτων λόγω ανεπαρκών ελέγχων
97 – 107 Τα έγγραφα των προγραμμάτων βελτιώθηκαν συν τω χρόνω, αλλά εξακολούθησαν να 
εμφανίζονται ελλείψεις
97 – 99 Βελτιώσεις στην ποιότητα των εγγράφων των προγραμμάτων
100 – 107 Αδυναμίες στην παρακολούθηση της συμμόρφωσης και στη διαβίβαση των σχετικών πληροφοριακών 
στοιχείων
108 – 114 Η συνεργασία με τους άλλους εταίρους ήταν μόνον άτυπη
115 – 136 Μέρος ΙΙΙ — Ο δανεισμός κάλυψε τις χρηματοδοτικές ανάγκες, παρόλο που οι 
περιστάσεις δυσχέραναν αρχικά την εφαρμογή βέλτιστων πρακτικών σε κάθε 
περίπτωση
117 – 122 Οι εγγραφές στις εκδόσεις ομολόγων ήταν ικανοποιητικές
117 – 118 Κόστος του χρέους αντίστοιχο με τα επίπεδα των ομολόγων ανταγωνιστών
119 – 122 Επίπεδα τιμολόγησης κατά την έκδοση ενίοτε υψηλότερα από τις αρχικές ενδείξεις των τραπεζών
123 – 136 Οι περιστάσεις δυσχέραναν αρχικά την εφαρμογή των βέλτιστων πρακτικών σε κάθε περίπτωση
137 – 178 Μέρος IV — Οι στόχοι των προγραμμάτων επιτεύχθηκαν
138 – 143 Δεν απαιτήθηκε αύξηση της συνολικής χρηματοδότησης
138 – 141 Οι πιστώσεις χρηματοδότησης αποδείχθηκαν επαρκείς, αν και περιορισμένες σε δύο κράτη μέλη
142 – 143 Ορισμένα κράτη μέλη έλαβαν περισσότερο ευνοϊκούς οικονομικούς όρους από τους προβλεπόμενους 
στον αρχικό σχεδιασμό
05 Περιεχόμενα
144 – 154 Οι ενημερωμένοι στόχοι για το έλλειμμα, ως επί το πλείστον, επιτεύχθηκαν, αν και όχι πάντοτε με 
βιώσιμο τρόπο
144 – 148 Με ορισμένες εξαιρέσεις, οι αναθεωρημένοι ετήσιοι στόχοι για το έλλειμμα επιτεύχθηκαν
149 – 152 Όλες οι χώρες βελτίωσαν τον δημοσιονομικό προσανατολισμό τους, αλλά σε διαφορετικό βαθμό
153 – 154 Οι χώρες έλαβαν έκτακτα μέτρα
155 – 164 Η συμμόρφωση με τους όρους ήταν υψηλή
155 – 158 Εν τέλει, τα κράτη μέλη συμμορφώθηκαν τουλάχιστον με το 80 % των όρων
159 – 164 Τα προγράμματα ενθάρρυναν την εφαρμογή μεταρρυθμίσεων, ωστόσο ενίοτε δεν επιτυγχάνονταν τα 
επιθυμητά αποτελέσματα
165 – 178 Πόσο αυξήθηκε η ανταγωνιστικότητα των χωρών;
165 – 172 Αύξηση της ανταγωνιστικότητας, αλλά σε διαφορετικό βαθμό
173 – 174 Η εσωτερική υποτίμηση αντιμετωπίστηκε μέσω της αναπροσαρμογής των μισθών των 
νεοπροσλαμβανομένων
175 – 178 Τα δάνεια σε συνάλλαγμα εξακολούθησαν να αποτελούν πρόκληση
179 – 204 Συμπεράσματα και συστάσεις
179 – 180 Εποπτεία πριν από την εκδήλωση της κρίσης
181 – 192 Διαδικασίες διαχείρισης προγραμμάτων
193 – 194 Δανειοληπτικές πράξεις
195 – 204 Επιτεύγματα των προγραμμάτων
 Παράρτημα Ι — Λόγοι που αιτιολογούν την αίτηση συνδρομής
 Παράρτημα ΙΙ — Οι χρηματοδοτικές διευκολύνσεις για τις πέντε χώρες
 Παράρτημα ΙΙΙ — Μεθοδολογία του ελέγχου
 Απάντηση της Επιτροπής
06
 Συντομογραφίες
EWG : Eurogroup Working Group (Ομάδα εργασίας της Ευρωομάδας)
ΕΚΤ : Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα
ΕΜΤΝ : Euro Medium-Term Notes (Mεσοπρόθεσμα γραμμάτια σε ευρώ)
ΕΜΧΣ : Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Χρηματοοικονομικής Σταθεροποίησης
ΕΣΛ : Ευρωπαϊκό Σύστημα Λογαριασμών
ΕΤΧΣ : Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοοικονομικής Σταθερότητας
Μνημόνιο : Μνημόνιο συνεννόησης
ΟΔΕ : Οικονομική και Δημοσιονομική Επιτροπή
Συμβούλιο : Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το κείμενο χρησιμοποιεί τον όρο αυτό ως σύντμηση για οποιοδήποτε 
όργανο λήψης αποφάσεων των κρατών μελών
07
 Σύνοψη
I
Πριν από επτά χρόνια η Ευρώπη ήρθε αντιμέτωπη με μια 
χρηματοπιστωτική κρίση η οποία εξελίχθηκε σε κρίση 
δημόσιου χρέους. Η κρίση αυτή αποτέλεσε συνέπεια 
διαφόρων παραγόντων, μεταξύ των οποίων η ανεπαρκής 
τραπεζική εποπτεία, οι κακές δημοσιονομικές πολιτικές 
και οι δυσκολίες που αντιμετώπιζαν μεγάλα χρηματοπι -
στωτικά ιδρύματα (και το επακόλουθο κόστος διάσωσης 
που βάρυνε το ευρύ κοινό). Η κρίση σάρωσε τα κράτη 
μέλη της ΕΕ σε δύο κύματα: πρώτα επηρέασε τις χώρες 
εκτός της ζώνης του ευρώ την περίοδο 2008-2009 και 
ακολούθως επεκτάθηκε στην ίδια τη ζώνη του ευρώ. 
Συνολικά, οκτώ κράτη μέλη της ΕΕ αναγκάστηκαν να 
ζητήσουν μακροοικονομική συνδρομή.
II
Επιλύθηκαν όμως οι δεινές αυτές περιστάσεις; Αναλύουμε 
τη διαχείριση την οποία άσκησε η Επιτροπή σχετικά με 
τη χρηματοδοτική συνδρομή που παρασχέθηκε σε πέντε 
κράτη μέλη (Ουγγαρία, Λετονία, Ρουμανία, Ιρλανδία και 
Πορτογαλία).
Ορισμένες προειδοποιητικές ενδείξεις πέρασαν 
απαρατήρητες
III
Είναι σημαντική η υπενθύμιση ότι πριν από την εκδή -
λωση της κρίσης υφίστατο ήδη πλαίσιο παρακολούθησης 
των προϋπολογισμών των κρατών μελών. Η Επιτροπή 
έφερε την ευθύνη να προειδοποιήσει το Συμβούλιο για 
τις αυξανόμενες δημοσιονομικές ανισορροπίες. Εντού -
τοις, η Επιτροπή δεν ήταν προετοιμασμένη για τις πρώτες 
αιτήσεις χρηματοδοτικής συνδρομής.IV
Διαπιστώσαμε ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτίμησε ότι 
οι δημόσιοι προϋπολογισμοί των χωρών ήταν ισχυρό -
τεροι από όσο τελικά αποδείχτηκαν. Σημαντική αδυνα -
μία των αξιολογήσεων της Επιτροπής πριν από το 2009 
ήταν η έλλειψη διαβίβασης πληροφοριακών στοιχείων 
σχετικά με τη συσσώρευση των δυνητικών υποχρεώσεων 
του δημόσιου τομέα, οι οποίες συχνά μετατράπηκαν σε 
πραγματικές υποχρεώσεις κατά τη διάρκεια της κρίσης. 
Επιπλέον, η Επιτροπή δεν έδωσε τη δέουσα προσοχή στη 
σχέση ανάμεσα στις υψηλές εξωτερικές χρηματοοικονο -
μικές ροές, την κατάσταση των τραπεζών και, τελικά, τα 
δημόσια οικονομικά.
V
Με τις μεταρρυθμίσεις στο Σύμφωνο Σταθερότητας και 
Ανάπτυξης το 2011, το 2013 και το 2014 επιδιώχθηκε 
η αντιμετώπιση των αδυναμιών της περιόδου πριν από 
την κρίση θεσπίζοντας ευρύτερη μακροοικονομική 
εποπτεία. Ωστόσο, το 2008 η Επιτροπή διαπίστωσε ότι 
ήταν απροετοίμαστη να διαχειριστεί τη χρηματοδοτική 
συνδρομή όταν οι χώρες άρχισαν να υποβάλλουν τις 
αιτήσεις τους.
Η αντιμετώπιση της πρόκλησης
Καλύπτοντας το χαμένο έδαφος
VI
Η Επιτροπή κατόρθωσε να φέρει σε πέρας τα νέα της 
καθήκοντα όσον αφορά τη διαχείριση προγραμμάτων, 
τα οποία περιλάμβαναν τη διεξαγωγή συνομιλιών με τις 
εθνικές αρχές, την κατάρτιση προβλέψεων για τα προ -
γράμματα και εκτιμήσεων του χρηματοδοτικού κενού, 
καθώς και τον καθορισμό των αναγκαίων μεταρρυθ -
μίσεων. Λαμβανομένων υπόψη των αρχικών χρονικών 
περιορισμών και της περιορισμένης σχετικής πείρας, 
αυτό αποτέλεσε επίτευγμα.
Σύνοψη 08
VII
Η Επιτροπή επιδίωξε επιμελώς την απόκτηση των πλη -
ροφοριών που χρειαζόταν. Αξιοποίησε με αυξανόμενο 
βαθμό επιτυχίας την εσωτερική εμπειρογνωμοσύνη και 
διασφάλισε τη συμμετοχή ευρέος φάσματος ενδιαφερο -
μένων στις χώρες που ζήτησαν βοήθεια.
Πολύπλοκα εργαλεία
VIII
Η κατάρτιση μακροοικονομικών προβλέψεων και προ -
βλέψεων για το έλλειμμα δεν αποτελούσε νέα δραστη -
ριότητα. Η Επιτροπή χρησιμοποίησε ένα υφιστάμενο 
και μάλλον δύσχρηστο εργαλείο πρόβλεψης βασισμένο 
σε λογιστικά φύλλα. Ο έλεγχος ποιότητας περιοριζόταν 
κυρίως στον συγκερασμό των διαφόρων συνιστωσών 
των προβλέψεων, χωρίς να διερευνηθεί από τη διοίκηση 
το σκεπτικό στο οποίο βασίζονταν οι υποθέσεις των 
προβλέψεων. Η αξιολόγηση της αξιοπιστίας βασικών υπο -
θέσεων όπως οι δημοσιονομικοί πολλαπλασιαστές απο -
δείχθηκε ιδιαίτερα δύσκολη, όχι μόνο σε κάθε μεταγε -
νέστερη αναθεώρηση, αλλά και σε επίπεδο διαχείρισης, 
κατά την κατάρτιση καθ’ εαυτήν των προβλέψεων.
Αρχικές δυσκολίες
IX
Τα προγράμματα στήριξης είχαν ως επί το πλείστον ορθή 
βάση, λαμβανομένων υπόψη των πολιτικών που επικρα -
τούσαν σε επίπεδο ΕΕ και των οικονομικών γνώσεων 
εκείνης της εποχής. Ωστόσο, συνήθης αδυναμία της 
διαδικασίας της Επιτροπής ήταν η έλλειψη τεκμηρίωσης. 
Η εν λόγω διαδικασία δεν ήταν προσανατολισμένη στην 
αναδρομή στο παρελθόν με σκοπό την αξιολόγηση των 
ληφθεισών αποφάσεων. Δεν κατέστη δυνατό να επικυ -
ρωθούν ορισμένες από τις ουσιώδεις πληροφορίες που 
διαβιβάστηκαν στο Συμβούλιο, όπως οι αρχικές εκτιμή -
σεις για το χρηματοδοτικό κενό στο πλαίσιο ορισμένων 
προγραμμάτων.X
Το γεγονός αυτό μπορεί να εξηγηθεί εν μέρει από το πλαί -
σιο της κρίσης, την αρχική πίεση χρόνου και το γεγονός 
ότι αυτό το είδος διαχείρισης προγραμμάτων ήταν νέο 
για την Επιτροπή. Η διαθεσιμότητα τεκμηρίων βελτιώ -
θηκε στην πορεία, αλλά ακόμη και για τα πλέον πρό -
σφατα προγράμματα έλειπαν ορισμένα βασικά έγγραφα.
XI
Οι όροι των μνημονίων συνεννόησης αιτιολογούνταν, ως 
επί το πλείστον, με ειδική αναφορά στην απόφαση του 
Συμβουλίου. Εντούτοις, οι όροι δεν επικεντρώνονταν 
πάντοτε επαρκώς στους γενικούς όρους οικονομικής 
πολιτικής που είχαν καθοριστεί από το Συμβούλιο.
Διαφορετικές προσεγγίσεις
XII
Εντοπίσαμε αρκετά παραδείγματα χωρών οι οποίες δεν 
είχαν την ίδια μεταχείριση ενώ βρίσκονταν σε παρεμφερή 
κατάσταση. Η διαχείριση των όρων συνδρομής ήταν 
διαφορετική σε κάθε πρόγραμμα. Σε ορισμένα προγράμ -
ματα οι όροι ήταν συνολικά λιγότερο αυστηροί, γεγονός 
που καθιστούσε ευκολότερη τη συμμόρφωση. Από τη 
σύγκριση χωρών με παρόμοιες διαρθρωτικές αδυναμίες 
διαπιστώθηκε ότι οι απαιτούμενες μεταρρυθμίσεις δεν 
ήταν πάντοτε ανάλογες με τα προς αντιμετώπιση ή ότι 
ακολουθούσαν πολύ διαφορετικές πορείες. Ορισμένοι, 
αλλά όχι όλοι οι στόχοι για τα ελλείμματα των χωρών 
ήταν περισσότερο χαλαροί από ό,τι φαινόταν να δικαιο -
λογεί η οικονομική κατάσταση.
Περιορισμένος έλεγχος ποιότητας
XIII
Ένας από τους λόγους αυτών των αδυναμιών ήταν το 
γεγονός ότι ο σχεδιασμός και η παρακολούθηση των 
προγραμμάτων γινόταν σε μεγάλο βαθμό από τις ομάδες 
διαχείρισης προγραμμάτων της Επιτροπής. Προτού φθά -
σουν στο Συμβούλιο ή την Επιτροπή, τα βασικά έγγραφα 
που προέκυπταν από το έργο μιας ομάδας υπόκειντο 
σε επανεξέταση, κάτι που ήταν ωστόσο ανεπαρκές από 
πολλές απόψεις. Οι σχετικοί υπολογισμοί δεν επανεξε -
τάζονταν από κανέναν εκτός της ομάδας, το έργο των 
εμπειρογνωμόνων δεν εξεταζόταν ενδελεχώς και η διαδι -
κασία επανεξέτασης έπασχε από έλλειψη τεκμηρίωσης.
Σύνοψη 09
Περιθώριο βελτίωσης
XIV
Το θετικό στοιχείο είναι ότι τα έγγραφα των προγραμ -
μάτων, τα οποία παρέχουν τη βάση των αποφάσεων 
που λαμβάνουν το Συμβούλιο ή η Επιτροπή, βελτιώθη -
καν σημαντικά στο διάστημα που μεσολάβησε από την 
πρώτη αίτηση παροχής χρηματοδοτικής συνδρομής. Το 
γεγονός αυτό οφειλόταν στην προσθήκη προσωπικού 
στη διαχείριση των προγραμμάτων, στην απόκτηση 
μεγαλύτερης πείρας και στη βελτίωση της προετοιμα -
σίας. Εντούτοις, ακόμα και τα έγγραφα πρόσφατων προ -
γραμμάτων στερούνταν βασικών πληροφοριών.
XV
Όσον αφορά την παρακολούθηση, η Επιτροπή βασιζό -
ταν σε στόχους για το έλλειμμα σε δεδουλευμένη βάση. 
Μολονότι κατ’ αυτό τον τρόπο εξασφαλίζεται η συνέπεια 
με τη διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος, ωστόσο, 
όταν πρέπει να ληφθεί απόφαση για τη συνέχιση ενός 
προγράμματος, η Επιτροπή δεν μπορεί να αναφέρει με 
βεβαιότητα κατά πόσον το κράτος μέλος- δικαιούχος 
συμμορφώθηκε με τον στόχο για το έλλειμμα, καθώς 
η διαπίστωση ελλειμμάτων σε δεδουλευμένη βάση μπο -
ρεί να γίνει μόνο έπειτα από κάποιο χρονικό διάστημα. 
Ο τρόπος διαβίβασης πληροφοριακών στοιχείων ως προς 
τη συμμόρφωση με τους όρους δεν ήταν συστηματικός. 
Χρησιμοποιήθηκαν πολλοί διαφορετικοί όροι για να απο -
δώσουν τη μη συμμόρφωση, με αποτέλεσμα να δημιουρ -
γηθεί σύγχυση. Για ορισμένους όρους δεν διαβιβάστηκαν 
πληροφοριακά στοιχεία. Κάποιοι όροι παρουσιάστηκαν 
ως εκπληρωθέντες ενώ στην πραγματικότητα αυτό δεν 
ίσχυε.
Τα προγράμματα εκπλήρωσαν τους στόχους τους
XVI
Οι αναθεωρημένοι στόχοι για το έλλειμμα, ως επί το 
πλείστον, επιτεύχθηκαν, με ορισμένες εξαιρέσεις. Καθώς 
η οικονομική δραστηριότητα παρουσίασε κάμψη το 
2009, έγιναν αισθητές στις χώρες οι απώλειες εσόδων 
που εξουδετέρωσαν ακόμα και τα κέρδη από τα νέα 
μέτρα στο σκέλος των εσόδων. Οι φορολογικά ουδέτε -
ρες μεταρρυθμίσεις και οι μεταρρυθμίσεις φορολογικής 
αντιστάθμισης προκάλεσαν επιπλέον βραχυπρόθεσμο 
δημοσιονομικό κόστος και ορισμένες χώρες έλαβαν 
πρόσθετα φορολογικά μέτρα, προκειμένου να αντισταθ -
μίσουν τη φθίνουσα αναλογία των δεικτών φορολογίας προς το ΑΕγχΠ. Τα διαρθρωτικά ελλείμματα βελτιώθηκαν 
αλλά με διαφορετικό ρυθμό. Μέρος της δημοσιονομικής 
προσαρμογής πραγματοποιήθηκε με μη βιώσιμο τρόπο. 
Οι χώρες χρησιμοποίησαν έκτακτα μέτρα για την επί -
τευξη των στόχων.
XVII
Τα κράτη μέλη συμμορφώθηκαν με τους περισσότερους 
όρους των προγραμμάτων τους, έστω και με κάποιες 
καθυστερήσεις. Οι εν λόγω καθυστερήσεις σημειώθηκαν, 
ως επί το πλείστον, για λόγους πέραν του ελέγχου της 
Επιτροπής. Ενίοτε, ωστόσο, η Επιτροπή έθεσε εξωπραγ -
ματικά αυστηρές προθεσμίες για ευρείας κλίμακας 
μεταρρυθμίσεις. Ο υψηλός βαθμός συμμόρφωσης δεν 
σημαίνει ότι υπήρχε συμμόρφωση με όλους τους σημα -
ντικούς όρους. Επιπλέον, παρατηρήθηκε ότι τα κράτη 
μέλη έτειναν να αφήνουν τη συμμόρφωση με τους σημα -
ντικούς όρους για το τελευταίο στάδιο της περιόδου των 
προγραμμάτων.
XVIII
Τα προγράμματα υπήρξαν επιτυχή στην προώθηση 
μεταρρυθμίσεων. Οι χώρες συνέχισαν κατά κανόνα τις 
μεταρρυθμίσεις που πυροδότησαν οι όροι των προγραμ -
μάτων. Κατά τον χρόνο του ελέγχου μας, οι περιπτώσεις 
εγκατάλειψης των μεταρρυθμίσεων ήταν σπάνιες. Ορι -
σμένες αρχικές μεταρρυθμίσεις αντικαταστάθηκαν από 
άλλες, οι οποίες συχνά δεν ήταν ισοδύναμες όσον αφορά 
τον δυνητικό αντίκτυπό τους.
XIX
Σε τέσσερις από τις πέντε χώρες η προσαρμογή του 
ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών υπήρξε ταχύτερη από 
την αναμενόμενη. Το γεγονός αυτό εξηγείται σε μεγάλο 
βαθμό από την απροσδόκητη βελτίωση του ισοζυγίου 
εισοδημάτων και σε μικρότερο βαθμό από την απροσδό -
κητη βελτίωση του εμπορικού ισοζυγίου.
Σύνοψη 10
Οι συστάσεις μας
α) Η Επιτροπή πρέπει να θεσπίσει πλαίσιο για το σύνολο 
του εν λόγω θεσμικού οργάνου που να επιτρέπει την 
ταχεία κινητοποίηση του προσωπικού της Επιτροπής 
και των εμπειρογνωμόνων, εάν προκύψει πρόγραμ -
μα χρηματοδοτικής συνδρομής. Η Επιτροπή πρέπει 
επίσης να αναπτύξει διαδικασίες στο πλαίσιο των 
κανονισμών «δίπτυχο».
β) Η διαδικασία προβλέψεων πρέπει να υπόκειται σε 
συστηματικότερο έλεγχο ποιότητας.
γ) Προκειμένου να διασφαλιστεί η εσωτερική διαφά -
νεια των παραγόντων στους οποίους βασίζονται οι 
αποφάσεις για τα προγράμματα, η Επιτροπή πρέπει 
να βελτιώσει την τήρηση αρχείων και να εστιάζει σε 
αυτά κατά τον έλεγχο ποιότητας.
δ) Η Επιτροπή πρέπει να διασφαλίζει τις κατάλληλες 
διαδικασίες της για την επανεξέταση της ποιότητας 
της διαχείρισης των προγραμμάτων και του περιεχο -
μένου των εγγράφων των προγραμμάτων.
ε) Για τους σκοπούς της παρακολούθησης του προϋ -
πολογισμού, η Επιτροπή πρέπει να περιλαμβάνει 
στα μνημόνια συνεννόησης μεταβλητές τις οποί -
ες να μπορεί να συγκεντρώνει με μικρή χρονική 
καθυστέρηση.
στ) Η Επιτροπή πρέπει να διακρίνει τους όρους αναλό -
γως της σπουδαιότητάς τους και να επιδιώκει τις 
πραγματικά σημαντικές μεταρρυθμίσεις.
ζ) Σε οποιαδήποτε μελλοντικά προγράμματα, η Επι -
τροπή πρέπει να προσπαθήσει να επισημοποιήσει 
τη διοργανική συνεργασία με άλλους εταίρους των 
προγραμμάτων.
η) Η διαδικασία διαχείρισης του χρέους πρέπει να είναι 
περισσότερο διαφανής.
θ) Η Επιτροπή πρέπει να αναλύει εκτενώς τις βασικές 
πτυχές της προσαρμογής των χωρών.
11
 Εισαγωγή
Η κρίση δημόσιου χρέους 
στα κράτη μέλη της ΕΕ
01 
Η χρηματοπιστωτική κρίση που έπληξε 
την Ευρώπη το 2008 πυροδότησε την 
ευρωπαϊκή κρίση δημόσιου χρέους. 
Η κρίση δημόσιου χρέους οφειλόταν 
σε πολλές αιτίες, μεταξύ των οποίων 
η ανεπαρκής τραπεζική εποπτεία, οι 
κακές δημοσιονομικές πολιτικές και οι 
δυσκολίες που αντιμετώπιζαν μεγάλα 
χρηματοπιστωτικά ιδρύματα (το κόστος 
διάσωσης των οποίων βάρυνε το ευρύ 
κοινό). Οι επιπτώσεις της κρίσης είναι 
ακόμη αισθητές κατά τον χρόνο δημο -
σίευσης της παρούσας έκθεσης, και τα 
επακόλουθα προγράμματα δανειοδότη -
σης έχουν ανέλθει πλέον σε εκατοντά -
δες δισεκατομμύρια, δημιουργώντας 
επαχθείς ευθύνες διαχείρισης για όλα τα 
εμπλεκόμενα μέρη.
02 
Η κρίση έπληξε τα κράτη μέλη της ΕΕ σε 
δύο κύματα. Στην αρχή, η χρηματοπι -
στωτική κρίση μεταδόθηκε μέσω ξένων 
πιστώσεων και εμπορικών διαύλων σε 
διάφορα κράτη μέλη εκτός της ζώνης 
του ευρώ. Η απότομη αύξηση στις 
εκροές ξένων κεφαλαίων και η μείωση 
στις εξαγωγές αποκάλυψαν σημαντικές 
εξωτερικές ανισορροπίες για ορισμένες 
χώρες, τρεις εκ των οποίων (Ουγγαρία, 
Λετονία και Ρουμανία) ζήτησαν χρημα -
τοδοτική βοήθεια από τον μηχανισμό 
ισοζυγίου πληρωμών της ΕΕ 1, το ΔΝΤ 2 
και από άλλες πηγές 3.03 
Το δεύτερο κύμα της κρίσης έπληξε 
τα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ. 
Μολονότι η νομισματική ένωση λειτούρ -
γησε αρχικά προστατευτικά ως προς τη 
ρευστότητα, οι οργανισμοί αξιολόγησης 
της πιστοληπτικής ικανότητας άρχι -
σαν να υποβαθμίζουν τις αξιολογήσεις 
κρατικών ομολόγων αρκετών κρατών 
μελών το 2009. Τα επιτόκια στις αγορές 
δημόσιου χρέους αυξήθηκαν απότομα 
σε ορισμένες χώρες 4 αλλά μειώθηκαν 
σε άλλες 5. Ως αποτέλεσμα της μείωσης 
της ιδιωτικής χρηματοδότησης και του 
κλιμακούμενου κόστους δανεισμού, 
οι κυβερνήσεις της Ιρλανδίας και της 
Πορτογαλίας, μεταξύ άλλων 6, ζήτησαν 
εξωτερική χρηματοδοτική συνδρομή.
04 
Σκοπός της χρηματοδοτικής αυτής συν -
δρομής ήταν να βοηθηθούν οι χώρες να 
αποπληρώσουν ή να χρηματοδοτήσουν 
το ληξιπρόθεσμο χρέος και τα ελλείμ -
ματά τους. Η εν λόγω συνδρομή λειτούρ -
γησε προστατευτικά για τη διευκόλυνση 
της εφαρμογής των προγραμμάτων προ -
σαρμογής που ήταν απαραίτητα σε κάθε 
χώρα προκειμένου να αντιμετωπιστούν 
τα βαθύτερα προβλήματα. Σε γενικές 
γραμμές, οι μηχανισμοί αντιμετώπισαν 
την ανάγκη να διασφαλιστεί η σταθε -
ρότητα της ζώνης του ευρώ ή της ΕΕ 
συνολικά, να περιοριστεί ο κίνδυνος 
μετάδοσης και να προληφθούν αιφνίδιοι 
κλυδωνισμοί στις οικονομίες των κρατών 
μελών-δικαιούχων. Οι στόχοι κάθε προ -
γράμματος διέφεραν στις λεπτομέρειες, 
αλλά οι γενικοί στόχοι της χρηματοδο -
τικής συνδρομής ήταν η αποκατάσταση 
της υγιούς μακροοικονομικής ή δημοσι -
ονομικής κατάστασης των κρατών μελών 
και η ανάκτηση της ικανότητάς τους 
να ανταποκρίνονται στις υποχρεώσεις 
τους σε επίπεδο δημόσιου τομέα (χώρες 
εντός της ζώνης του ευρώ) ή σε επίπεδο 
ισοζυγίου πληρωμών (χώρες εκτός της 
ζώνης του ευρώ). Το γράφημα 1  παρέχει 
χρονοδιάγραμμα της χρηματοδοτικής 
συνδρομής που δόθηκε στα πέντε κράτη 
μέλη που κάλυψε ο έλεγχός μας.1 Βάσει του άρθρου 143 της 
Συνθήκης για τη λειτουργία 
της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
2 Η Πολωνία έλαβε πρόσβαση 
σε πόρους του ΔΝΤ τον Μάιο 
του 2009 μέσω ευέλικτου 
πιστωτικού ορίου, αλλά 
η χώρα δεν χρειάστηκε 
στήριξη από την ΕΕ.
3 Ανάλογα με το κάθε 
πρόγραμμα, διαφορετικοί 
πόροι χρηματοδότησης 
παρασχέθηκαν από την 
Παγκόσμια Τράπεζα, την 
Ευρωπαϊκή Τράπεζα για την 
Ανασυγκρότηση και την 
Ανάπτυξη, την Ευρωπαϊκή 
Τράπεζα Επενδύσεων, την 
Τσεχική Δημοκρατία, τη Δανία, 
τη Φινλανδία, την Πολωνία, τη 
Νορβηγία και τη Σουηδία.
4 Ιρλανδία, Ελλάδα, Ισπανία, 
Ιταλία, Πορτογαλία.
5 Γερμανία, Γαλλία.
6 Στη ζώνη του ευρώ, 
χρηματοδοτική συνδρομή 
ζήτησαν επίσης η Ελλάδα, 
η Ισπανία και η Κύπρος.
12 Εισαγωγή
05 
Καθώς η κρίση ακολούθησε διαφορε -
τική πορεία σε κάθε χώρα, η συνδρομή 
ζητήθηκε για διαφορετικούς λόγους. Το 
παράρτημα I  παρέχει επισκόπηση των 
λόγων αυτών.
06 
Για την παροχή χρηματοδοτικής συν -
δρομής σχεδιάστηκαν διάφορα νομικά 
μέσα. Τα κράτη μέλη εκτός της ζώνης 
του ευρώ μπόρεσαν να εκμεταλλευτούν 
τον υφιστάμενο μηχανισμό ισοζυγίου 
πληρωμών. Η Ιρλανδία και η Πορτογαλία 
έλαβαν βοήθεια από τον νεοσυσταθέντα 
Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Χρηματοοικο -
νομικής Σταθεροποίησης (ΕΜΧΣ) και 
το Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοοικο -
νομικής Σταθερότητας (ΕΤΧΣ). Μόνον 
ο μηχανισμός ισοζυγίου πληρωμών και ο ΕΜΧΣ θεσπίστηκαν ως μέσα της ΕΕ 
βάσει της Συνθήκης για τη λειτουργία 
της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς το ΕΤΧΣ 
αποτελεί διακυβερνητικό φορέα εκτός 
του πλαισίου της ΕΕ. Το παράρτημα II  
παρέχει επισκόπηση της νομικής βάσης 
των τριών μέσων. Οι πέντε χώρες έλαβαν 
επίσης χρηματοδοτική συνδρομή από 
το ΔΝΤ.
07 
Η Επιτροπή και το ΔΝΤ διαχειρίστηκαν τη 
συνδρομή σε χώρες εκτός της ζώνης του 
ευρώ. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα 
(ΕΚΤ) —το τρίτο μέλος της τρόικας των 
πιστωτών— συμμετείχε στη διαχείριση 
της χρηματοδοτικής συνδρομής προς 
την Ιρλανδία και την Πορτογαλία. Η πα -
ρούσα έκθεση αναφέρεται σε αυτά τα 
θεσμικά όργανα ως «οι εταίροι».Γράφημα 1Χρονοδιάγραμμα της χρηματοδοτικής συνδρομής
Σημείωση: Η ημερομηνία έναρξης κάθε προγράμματος είναι η ημερομηνία υπογραφής του μνημονίου συνεννόησης μεταξύ του κράτους μέλους 
και της Επιτροπής.
Πηγή: ΕΕΣ.Χώρε/uni03C2 ζώνη/uni03C2
ευρώΧώρε/uni03C2 εκτό/uni03C2
ζώνη/uni03C2 ευρώ2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014
HU (Νοέ/uni03BC. 2008 – Νοέ/uni03BC. 2010)
LV (Ιαν. 2009 – Ιαν. 2012)
RO (Ιούν. 2009 – Ιούν. 2011) RO 2 (Ιούν. 2011–Μάρτ. 2013)
IE (∆εκ. 2010 – ∆εκ. 2013)
PT (Μάιο/uni03C2 2011 – Μάιο/uni03C2 2014)
13 Εισαγωγή
Σχεδιασμός και 
υλοποίηση
Σχεδιασμός των 
προγραμμάτων
08 
Οι αιτήσεις για χρηματοδοτική συνδρο -
μή από την ΕΕ υποβάλλονται από τις 
αρχές των κρατών μελών. Οι αιτήσεις 
πρέπει να υποβάλλονται στην Επιτροπή 
και την Οικονομική και Δημοσιονομική 
Επιτροπή (ΟΔΕ) 7 συνοδευόμενες από 
σχέδιο προγράμματος οικονομικής προ -
σαρμογής 8. Το προσωπικό της Επιτρο -
πής 9 καταρτίζει τις μακροοικονομικές 
προβλέψεις στις οποίες στηρίζεται κάθε 
πρόγραμμα και διεξάγει διαπραγματεύ -
σεις με τις εθνικές αρχές. Η εντολή για τις 
εν λόγω διαπραγματεύσεις ορίζεται εκ 
των προτέρων σε σύνοψη πολιτικής 10. 
Η Επιτροπή επικοινωνεί ανεπίσημα με 
άλλα εμπλεκόμενα μέρη (το ΔΝΤ, την 
ΟΔΕ και, στην περίπτωση χωρών εντός 
της ζώνης του ευρώ, την ΕΚΤ) προκει -
μένου να λάβει συντονισμένη θέση επί 
των όρων του προγράμματος από τους 
οποίους θα συνοδεύεται η χρηματοδοτι -
κή συνδρομή (βλέπε σημείο 11).
09 
Η επίσκεψη διαπραγμάτευσης 11 στη 
χώρα καταλήγει σε ένα σύνολο βασικών 
εγγράφων:
α) Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου 
σχετικά με τη χρηματοδοτική συν -
δρομή, στην οποία καθορίζονται οι 
γενικοί όροι οικονομικής πολιτικής 
που συνοδεύουν τη συνδρομή και οι 
γενικοί οικονομικοί όροι του δανείου 
(χρηματοδοτικό κονδύλι, ρυθμίσεις 
της εκταμίευσης των δόσεων και 
μέγιστη μέση ληκτότητα 12).β) Επεξηγηματική σημείωση στην 
προαναφερόμενη πρόταση, η οποία 
να παρουσιάζει την αξιολόγηση της 
Επιτροπής σχετικά με το σχεδιαζόμε -
νο πρόγραμμα οικονομικής προσαρ -
μογής του κράτους μέλους. Η αξι -
ολόγηση βασίζεται σε εσωτερικές 
προβλέψεις της Επιτροπής, χρημα -
τοοικονομικά και μακροοικονομικά 
μοντέλα, στοιχεία της Eurostat και 
πληροφορίες που προέκυψαν από 
την επίσκεψη διαπραγμάτευσης.
γ) Μνημόνιο συνεννόησης, το οποίο 
αντιστοιχεί σε λεπτομερέστερη 
δέσμευση του κράτους μέλους και 
συνήθως υπογράφεται από τις αρχές 
του κράτους μέλους και την Επι -
τροπή. Στο μνημόνιο συνεννόησης 
ορίζονται συγκεκριμένοι οικονομικοί 
όροι για την εκταμίευση κάθε δόσης, 
καθώς και οι απαιτήσεις διαβίβασης 
πληροφοριακών στοιχείων από το 
κράτος μέλος.
δ) Δανειακή σύμβαση που περιέχει τις 
τεχνικές και νομικές λεπτομέρειες 
του δανείου (όπως ο υπολογισμός 
της μέσης ληκτότητας, τα επιτό -
κια, οι ρυθμίσεις εκταμίευσης και 
αποπληρωμής 13).7 Η ΟΔΕ συστάθηκε με στόχο την 
προώθηση του συντονισμού των 
οικονομικών και δημοσιονομι -
κών πολιτικών μεταξύ των 
κρατών μελών. Η επιτροπή 
απαρτίζεται από υψηλόβαθμα 
στελέχη εθνικών διοικήσεων και 
κεντρικών τραπεζών, της ΕΚΤ και 
της Επιτροπής.
8 Άρθρο 3, παράγραφος 2, του 
κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 332/2002 
του Συμβουλίου, της 18ης Φε -
βρουαρίου 2002, για τη θέσπιση 
ενός μηχανισμού μεσοπρόθε -
σμης οικονομικής στήριξης του 
ισοζυγίου πληρωμών των 
κρατών μελών (ΕΕ L 53 
της 23.2.2002, σ. 1) και άρθρο 3, 
παράγραφος 1, του κανονι -
σμού (ΕΕ) αριθ. 407/2010 του 
Συμβουλίου, της 11ης Μαΐ -
ου 2010, για τη θέσπιση 
ευρωπαϊκού μηχανισμού 
χρηματοοικονομικής σταθερο -
ποίησης (ΕΕ L 118 της 12.5.2010, 
σ. 1). Το πρόγραμμα οικονομικής 
προσαρμογής αποτελείται από 
ένα σύνολο πολιτικών προσαρ -
μογής που η χώρα στοχεύει να 
εφαρμόσει προκειμένου να 
αντιμετωπίσει τα βαθύτερα 
προβλήματα και να αποκαταστή -
σει τη μακροοικονομική και 
χρηματοπιστωτική της 
ικανότητα.
9 Η ομάδα διαχείρισης προγραμ -
μάτων, ο προϊστάμενος της 
μονάδας που είναι αρμόδια για 
τη χώρα που συμμετέχει σε 
πρόγραμμα, ο υπεύθυνος 
προγράμματος και ο διευθυντής 
που είναι αρμόδιος για τη χώρα 
που συμμετέχει σε πρόγραμμα.
10 Η σύνοψη πολιτικής αναλύει τη 
χρηματοπιστωτική και 
μακροοικονομική κατάσταση 
του κράτους μέλους και τον 
πιθανό αντίκτυπο οποιωνδήποτε 
προτεινόμενων μέτρων στην 
οικονομία του. Ορίζει επίσης το 
πλαίσιο διαπραγματεύσεων με το 
κράτος μέλος. Η σύνοψη 
πολιτικής εγκρίνεται από τον 
αρμόδιο Επίτροπο αφού λάβει τα 
σχόλια των προέδρων της 
Οικονομικής και Δημοσιονομικής 
Επιτροπής και της ομάδας 
εργασίας της Ευρωομάδας.
11 Τις επισκέψεις πραγματοποιούν 
ανώτερα στελέχη της Επιτροπής 
και του ΔΝΤ, καθώς και της ΕΚΤ 
στην περίπτωση χωρών της 
ζώνης του ευρώ. Κατά γενικό 
κανόνα, οι εν λόγω επισκέψεις 
διαρκούν μεταξύ δύο και τριών 
εβδομάδων.
12 Κάθε εκταμίευση της χρηματο -
δοτικής συνδρομής μπορεί να 
έχει διαφορετική διάρκεια. Η εν 
λόγω σταθμισμένη μέση 
ληκτότητα δεν πρέπει να 
14 Εισαγωγή
10 
Καθώς το ΔΝΤ και η ΕΕ 14 παραμένουν 
όργανα υπεύθυνα για τις δικές τους 
αποφάσεις δανειοδότησης, καταρτίζο -
νται δύο χωριστά σύνολα εγγράφων του 
προγράμματος, ένα από κάθε όργανο. 
Στην ΕΕ, η τελική απόφαση χορήγησης 
χρηματοδοτικής συνδρομής λαμβάνεται 
από το Συμβούλιο.
Όροι
11 
Οι όροι των προγραμμάτων συνδέουν 
ρητά την έγκριση ή τη συνέχιση της χρη -
ματοδότησης με την εφαρμογή φάσμα -
τος μέτρων, κατά γενικό κανόνα εκείνων 
που είναι σημαντικά για τους στόχους 
του προγράμματος. Οι όροι των προ -
γραμμάτων μπορεί επίσης να περιλαμβά -
νουν την επίτευξη στόχων στηριζόμενων 
σε βασικά δεδομένα που θα κρούσουν 
τον κώδωνα του κινδύνου σε περίπτωση 
παρέκκλισης των πολιτικών (π.χ. στόχος 
για τον πληθωρισμό) 15.
12 
Οι όροι είναι είτε ποσοτικοί (π.χ. όριο για 
το δημοσιονομικό έλλειμμα) είτε διαρ -
θρωτικοί (π.χ. ενίσχυση της επιβολής της 
νομοθεσίας περί ανταγωνισμού). Διαφέ -
ρουν επίσης ανάλογα με τον επιδιωκόμε -
νο σκοπό τους:
α) διόρθωση βασικών ανισορρο -
πιών (π.χ. μείωση δημοσιονομικού 
ελλείμματος)·
β) αποτροπή επανεμφάνισης ανισορρο -
πιών στο μέλλον (π.χ. θέσπιση νόμων 
περί δημοσιονομικής ευθύνης)· και
γ) προσδιορισμός του μεγέθους των 
ανισορροπιών (π.χ. συνολική αξιολό -
γηση των συμπράξεων δημόσιου και 
ιδιωτικού τομέα).13 
Οι όροι βασίζονται στο πρόγραμμα 
οικονομικής προσαρμογής του κράτους 
μέλους και στην ανάλυση των εταίρων. 
Ως εκ τούτου, κάθε πρόγραμμα διαθέτει 
διαφορετική δέσμη όρων που εστιά -
ζουν στη δημοσιονομική εξυγίανση, τις 
διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις για την 
προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης 
ή/και μεταρρυθμίσεις ή στήριξη του χρη -
ματοπιστωτικού τομέα (βλέπε πίνακα 1 ).
14 
Όλα τα προγράμματα στήριξης απέβλε -
παν στη δημοσιονομική εξυγίανση μέσω 
της θέσπισης δημοσιονομικών πολιτι -
κών με στόχο να μειωθούν τα δημόσια 
ελλείμματα και να καταστεί βιώσιμο το 
χρέος. Εκτός του πρωταρχικού αυτού 
στόχου, η δημοσιονομική εξυγίανση εί -
ναι σημαντική στο πλαίσιο των προγραμ -
μάτων διότι μπορεί, μεταξύ άλλων:
α) να διευκολύνει την εσωτερική προ -
σαρμογή μέσω διαφόρων διαύλων 
(όπως η άμεση μείωση της συνολικής 
ζήτησης, ή ο αντίκτυπος που έχουν 
οι μισθοί και η απασχόληση του δη -
μόσιου τομέα στο κόστος εργασίας 
του ιδιωτικού τομέα 16)·
β) να διευκολύνει την εξωτερική προ -
σαρμογή μειώνοντας το υπερβολικό 
έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών·
γ) να συμβάλει στην καταπολέμηση 
του πληθωρισμού επηρεάζοντας τις 
τιμές με διάφορους τρόπους (όπως 
ο αντίκτυπός της στη συνολική ζήτη -
ση ή τη ζήτηση χρήματος)·
δ) να αποδεσμεύσει πόρους για άλλους 
τομείς, αν η οικονομία χαρακτηρί -
ζεται από χρηματοοικονομικούς 
περιορισμούς· και
ε) να εμπνεύσει εμπιστοσύνη —υπό 
συγκεκριμένες προϋποθέσεις— στην 
οικονομία και, ως εκ τούτου, να έχει 
επεκτατικό αποτέλεσμα 17.υπερβαίνει τη μέγιστη μέση 
ληκτότητα που ορίζεται στην 
απόφαση του Συμβουλίου.
13 Δανειακή σύμβαση 
υπογράφεται επίσης για κάθε 
δόση.
14 Η χρηματοδότηση από τον 
ΕΜΧΣ στην Ιρλανδία και την 
Πορτογαλία παρασχέθηκε σε 
συνδυασμό με 
χρηματοδότηση από το ΕΤΧΣ, 
ενώ και για τις δύο πηγές 
δανειοδότησης ίσχυαν ίδιοι 
οικονομικοί όροι.
15 Moon, S. and Bulíř, A., «Do 
IMF-Supported Programs Help 
Make Fiscal Adjustment More 
Durable?» (Συμβάλλουν τα 
προγράμματα που στηρίζει το 
ΔΝΤ σε περισσότερο βιώσιμη 
δημοσιονομική προσαρμογή;), 
έγγραφο εργασίας του ΔΝΤ, 
2003.
16 Hernandéz de Cos, P. και 
Enrique Moral-Benito, «The 
Role of Public wages in Fiscal 
Consolidation Process» (Ο 
ρόλος των μισθών του 
δημόσιου τομέα στη 
διαδικασία δημοσιονομικής 
εξυγίανσης), Εργαστήριο 
«Government wage bill: 
determinants, interactions 
and effects», οργανώθηκε από 
τη Γενική Διεύθυνση 
Οικονομικών και 
Χρηματοδοτικών Υποθέσεων, 
(2014).
17 Daniel, J., Davis, J., Fouad, M. 
και Van Rijckeghem, C., «Fiscal 
Adjustment for Stability and 
Growth» (Δημοσιονομική 
προσαρμογή για τη 
σταθερότητα και την 
ανάπτυξη), Pamflet Series No 
55, 2006, Διεθνές Νομισματικό 
Ταμείο, Ουάσινγκτον.
15 Εισαγωγή
15 
Ο ρόλος των διαρθρωτικών όρων είναι 
κατά κύριο λόγο η υλοποίηση διαρθρω -
τικών μεταρρυθμίσεων που στοχεύουν 
στην ενίσχυση της μακροπρόθεσμης 
βιωσιμότητας των μακροοικονομικών 
προσαρμογών. Οι όροι για τον χρηματο -
πιστωτικό τομέα στοχεύουν στη στα -
θεροποίησή του, επειδή συχνά διαδρα -
ματίζει καίριο ρόλο στην έναρξη ενός 
προγράμματος, όταν λαμβάνει συνήθως 
χώρα η αναδιάρθρωση των τραπεζών.Υλοποίηση
16 
Η Επιτροπή πρέπει να εξακριβώνει, ανά 
τακτά διαστήματα, κατά πόσον η οικονο -
μική πολιτική του κράτους μέλους- δικαι -
ούχου συμμορφώνεται με το πρόγραμμα 
προσαρμογής του και με τους όρους 
του προγράμματος. Οι όροι του προ -
γράμματος παρακολουθούνται από την 
Επιτροπή 18 σε συντονισμό με το ΔΝΤ. Για 
τον σκοπό αυτό, τα κράτη μέλη-δικαιού -
χοι διαβιβάζουν ανά τακτά διαστήματα 
πληροφοριακά στοιχεία σχετικά με την 
πρόοδο στην υλοποίηση του προγράμ -
ματος 19 και οι εταίροι πραγματοποιούν 
επισκέψεις παρακολούθησης. Τόσο 
η Επιτροπή όσο και το ΔΝΤ καταρτίζουν 
δικές τους εκθέσεις ελέγχου έπειτα από 
τις επισκέψεις τους.Πίνακας 1Εστίαση των όρων των προγραμμάτων
ΠρόγραμμαΔημοσιονομική 
εξυγίανσηΔιαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις Χρηματοπιστωτικός τομέας
Ουγγαρία Ναι Χωρίς σημαντικές μεταρρυθμίσεις — Ενίσχυση της ρύθμισης και της εποπτείας
Λετονία Ναι— Επιχειρηματικό περιβάλλον
— Ενεργές πολιτικές για την αγορά εργασίας
— Διαχείριση των κονδυλίων της ΕΕ— Ενίσχυση της ρύθμισης και της εποπτείας
— Εκκαθάριση τραπεζών ή σχέδια εξυγίανσης
Ρουμανία Ι Ναι— Επιχειρηματικό περιβάλλον
— Διαχείριση των κονδυλίων της ΕΕ— Ενίσχυση της ρύθμισης και της εποπτείας
Ρουμανία ΙΙ Ναι— Μεταρρυθμίσεις της αγοράς εργασίας
— Ανταγωνιστικότητα εντός της οικονομίαςΧωρίς σημαντικές μεταρρυθμίσεις
Ιρλανδία Ναι— Μεταρρυθμίσεις της αγοράς εργασίας
— Ανταγωνιστικότητα εντός της οικονομίας— Απομόχλευση
— Ενίσχυση της ρύθμισης και της εποπτείας
— Εκκαθάριση τραπεζών ή σχέδια εξυγίανσης
Πορτογαλία Ναι— Μεταρρυθμίσεις της αγοράς εργασίας
—  Ανταγωνιστικότητα εντός και εκτός της 
οικονομίας
— Εκπαίδευση
— Τομέας της υγείας
— Επιχειρηματικό περιβάλλον
— Δικαστικές μεταρρυθμίσεις
— Αγορά ακινήτων— Απομόχλευση
— Ενίσχυση της ρύθμισης και της εποπτείας
— Εκκαθάριση τραπεζών ή σχέδια εξυγίανσης
Πηγή: ΕΕΣ βάσει των σχετικών αποφάσεων του Συμβουλίου και των αρχικών εγγράφων των προγραμμάτων.
18 Στην περίπτωση του ΕΜΧΣ, 
στην παρακολούθηση 
συμμετέχει και η ΕΚΤ.
19 Το μνημόνιο συνεννόησης 
περιλαμβάνει συνήθως 
παράρτημα με τους δείκτες 
και τα στοιχεία που η χώρα 
πρέπει να παρέχει σε τακτική 
βάση.
16 Εισαγωγή
17 
Βάσει του ελέγχου της, η Επιτροπή, 
έπειτα από διαβούλευση με την ΟΔΕ, 
αποφασίζει σχετικά με την αποδέσμευση 
περαιτέρω δόσεων και το ενδεχόμενο 
τροποποίησης ή/και συμπλήρωσης όρων 
του προγράμματος για την αντιμετώ -
πιση απρόβλεπτων περιστάσεων, όπως 
αλλαγές στη μακροοικονομική κατάστα -
ση, σημαντικές αναθεωρήσεις στοιχεί -
ων, ή πολιτικοί ή θεσμικοί παράγοντες 
στο κράτος μέλος. Το αρχικό μνημόνιο 
συνεννόησης μπορεί να αναθεωρηθεί 
προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι 
νέες αυτές περιστάσεις και να διασφα -
λιστεί η υλοποίηση του προγράμματος 
προσαρμογής.
18 
Σε περίπτωση που ο έλεγχος οδηγή -
σει σε σημαντικές τροποποιήσεις των 
όρων 20, η απόφαση του Συμβουλίου 
πρέπει ομοίως να τροποποιηθεί. Η διαδι -
κασία τροποποίησης της απόφασης του 
Συμβουλίου παρουσιάζει μεγάλο βαθμό 
ομοιότητας με την αρχική διαδικασία 
διαπραγμάτευσης (βλέπε σημεία 8 έως 
10) 21.
Χρηματοδοτικοί πόροι
Χρηματοδότηση των 
προγραμμάτων
19 
Το δανεισθέν ποσό στο πλαίσιο κάθε 
προγράμματος συνδρομής καλύπτει 
το «χρηματοδοτικό κενό» του κράτους 
μέλους, ήτοι τις χρηματοοικονομικές 
ανάγκες του έως ότου είναι σε θέση να 
χρηματοδοτήσει τους δημόσιους λογα -
ριασμούς του (ληξιπρόθεσμο χρέος και 
νέα ελλείμματα) ή την εξωτερική οικονο -
μική θέση του (ισοζύγιο πληρωμών) υπό 
κανονικές συνθήκες.20 
Η εξωτερική χρηματοδότηση των οικο -
νομιών της ζώνης του ευρώ περνά μέσα 
από το Ευρωσύστημα 22. Τα χρηματο -
δοτικά κενά των χωρών της ζώνης του 
ευρώ περιορίζονται ως εκ τούτου στις 
ανάγκες των κυβερνήσεών τους. Εκτός 
της ζώνης του ευρώ, στο χρηματοδοτικό 
κενό περιλαμβάνονται όλες οι εξωτε -
ρικές χρηματοδοτικές ανάγκες, όπως 
εμφανίζονται στο ισοζύγιο πληρωμών 
μιας χώρας.
21 
Κατά τη διαπραγμάτευση των προ -
γραμμάτων, οι εταίροι εκτιμούν το 
χρηματοδοτικό κενό χρησιμοποιώντας 
μακροοικονομικές και δημοσιονομικές 
προβλέψεις, καθώς και ένα σύνολο υπο -
θέσεων, όπως τα επιτόκια αναχρηματο -
δότησης του χρέους 23. Το τελικό επίπεδο 
χρηματοδότησης του προγράμματος 
βασίζεται στην εκτίμηση αυτή, αλλά 
υπόκειται επίσης σε διαπραγμάτευση 
μεταξύ των εταίρων και του κράτους 
μέλους. Κάθε δανειστής αναλαμβάνει 
τότε μερίδιο στη χρηματοδότηση του 
προγράμματος 24. Οι εσωτερικές πηγές 
χρηματοδότησης του κράτους μέλους 
μπορούν επίσης να ληφθούν υπόψη.
22 
Στο γράφημα 2  παρουσιάζεται επισκό -
πηση των βασικών στοιχείων της χρημα -
τοδότησης προγραμμάτων, το σχετικό 
μερίδιο κάθε βασικού δανειστή και τα 
ποσά της εκταμιευθείσας χρηματοδοτι -
κής συνδρομής.20 Π.χ. εάν αλλάξουν οι στόχοι για 
το έλλειμμα.
21 Η Επιτροπή διεξήγαγε 
36 επίσημες αναθεωρήσεις 
των έξι προγραμμάτων που 
ελέγχθηκαν. Σε 
16 περιπτώσεις, την 
αναθεώρηση ακολούθησε 
τροποποίηση της αντίστοιχης 
απόφασης του Συμβουλίου.
22 Το Ευρωσύστημα είναι το 
κεντρικό τραπεζικό σύστημα 
της ζώνης του ευρώ. 
Αποτελείται από την 
Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα 
και τις εθνικές κεντρικές 
τράπεζες.
23 Όταν το χρέος μιας χώρας 
πρόκειται να καταστεί 
ληξιπρόθεσμο, πρέπει να 
αναχρηματοδοτηθεί υπό τη 
μορφή νέου δανείου που θα 
καλύψει την αποπληρωμή του 
παλιού. Η αναχρηματοδότηση 
ενέχει τον κίνδυνο να 
αναχρηματοδοτηθεί το χρέος 
με υψηλότερο επιτόκιο, με 
συνέπεια την αύξηση των 
πληρωμών τόκων, ή η 
δανειζόμενη χώρα να μην 
συγκεντρώσει επαρκή 
κεφάλαια για την πλήρη 
αποπληρωμή του παλιού 
χρέους.
24 Μολονότι το νομικό πλαίσιο 
επιτρέπει τη χορήγηση 
δανείων αποκλειστικά από την 
ΕΕ, στην πρόσφατη πρακτική 
η συνδρομή χορηγήθηκε 
συνήθως σε συνεργασία με το 
ΔΝΤ και άλλους διεθνείς 
οργανισμούς ή χώρες.
17 Εισαγωγή Γράφημα 2Χρηματοδότηση προγραμμάτων
Πηγή: ΕΕΣ, στοιχεία που παρασχέθηκαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το ΔΝΤ.
… ω/uni03C2 ποσοστό του ΑΕγχΠ κάθε χώρα/uni03C2
19 % 40 % 17 % 43 % 46 %Ουγγαρία
20 δι/uni03C2Λετονία
7,5 δι/uni03C2Ρου/uni03BCανία
20 δι/uni03C2 
+ 5,4 δι/uni03C21Ιρλανδία
67,5 δι/uni03C2Πορτογαλία
78 δι/uni03C2
33 %
6,5 δι/uni03C241 %
3,1 δι/uni03C225 %
5 δι/uni03C233 % (60 % /uni03BCαζί /uni03BCε το ΕΤΧΣ)
22,5 (40,2) δι/uni03C233 % (67 %)
26 (52) δι/uni03C2Χρη/uni03BCατοδότηση αναληφθείσα από την Ευρωπαϊκή ΈνωσηΣυνολική χρη/uni03BCατοδότηση προγρά/uni03BC/uni03BCατο/uni03C2 σε ευρώ
94 %
65 %
100 %
92 %85 %
72 %
92 %
100 %
97 %100 %
100 %
97 %Εκτα/uni03BCιεύσει/uni03C2
ω/uni03C2 ποσοστό τη/uni03C2 αναληφθείσα/uni03C2 χρη/uni03BCατοδότηση/uni03C2 
Πορτογαλία Ιρλανδία Ρου/uni03BCανία Λετονία Ουγγαρία
 Ισοζύγιο πληρω/uni03BCών / ΕΜΧΣ ΕΤΧΣ ∆ΝΤ Άλλοι δανειστέ/uni03C2
1 Προληπτική συνδρο/uni03BCή. /uni0394εν συ/uni03BCπεριλα/uni03BCβάνεται στα άλλα διαγρά/uni03BC/uni03BCατα. 
18 Εισαγωγή
23 
Τα πέντε κράτη μέλη χρησιμοποίησαν το 
95 % της χρηματοδότησης που ανέλαβε 
η Ευρωπαϊκή Ένωση, και το 13 % του 
ποσού αυτού είχε ήδη αποπληρωθεί έως 
τις 31 Μαρτίου 2015 (βλέπε γράφημα 3 ).Γράφημα 3Χρηματοδοτική συνδρομή: εκταμιευθέντα ποσά και εκκρεμείς αποπληρωμές
Πηγή: ΕΕΣ, στοιχεία που παρασχέθηκαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
63 δισεκατο/uni03BC/uni03BCύρια ευρώΣυνδρο/uni03BCή εκ /uni03BCέρου/uni03C2
τη/uni03C2 Ευρωπαϊκή/uni03C2 Ένωση/uni03C2
∆ανεισθέντα και
εκτα/uni03BCιευθέντα ποσά
60 δισεκατο/uni03BC/uni03BCύρια ευρώΕκτα/uni03BCίευση
ανά χώραΕκκρε/uni03BCεί/uni03C2 αποπληρω/uni03BCέ/uni03C2
ανά χώρα1
Οφειλό/uni03BCενο σύνολο
52 δισεκατο/uni03BC/uni03BCύρια ευρώ5,0 3,5
23,9 23,9
2,9 0,7
22,5 22,5
5,5 1,5Ρου/uni03BCανία
Πορτογαλία
Λετονία
Ιρλανδία
Ουγγαρία70 %
100 %
24 %
100 %
27 %
1    Στοιχεία τη/uni03C2 31η/uni03C2/uni00A0Μαρτίου/uni00A02015.
19 Εισαγωγή
Δανεισμός από τις αγορές
24 
Προκειμένου να παράσχει το μερίδιό της 
επί της συνολικής χρηματοδοτικής συν -
δρομής, η Ευρωπαϊκή Ένωση δανείστηκε 
από τις κεφαλαιαγορές και δάνεισε τα 
χρήματα στα κράτη μέλη που αντιμετώ -
πιζαν οικονομικές δυσκολίες υπό τους 
ίδιους όρους, ήτοι για το ίδιο ποσό και με 
ίδιο τοκομερίδιο και ημερομηνία λήξης. 
Μέχρι το τέλος του 2014, η ΕΕ είχε προβεί 
σε 22 εκδόσεις ομολόγων ονομαστι -
κής αξίας 60,1 δισεκατομμυρίων ευρώ. 
Η Επιτροπή διαχειρίστηκε τον δανεισμό 
εξ ονόματος της ΕΕ.
25 
Ο δανεισμός είχε συνήθως τη μορ -
φή μεσοπρόθεσμων γραμματίων σε 
ευρώ (ΕΜΤΝ), τα οποία εκδίδονται στις 
κεφαλαιαγορές και είναι εισηγμένα στο 
χρηματιστήριο του Λουξεμβούργου. Τα 
ΕΜΤΝ εξοφλούνται πλήρως στη λήξη 
τους και φέρουν σταθερό ετήσιο επιτό -
κιο κατά τη διάρκειά τους. Οι ευρωπαίοι 
επενδυτές ανέρχονται στο 80 % περίπου 
του συνόλου των επενδυτών σε ΕΜΤΝ.
26 
Η εξυπηρέτηση του χρέους των ΕΜΤΝ 
παραμένει υποχρέωση της Ευρωπαϊκής 
Ένωσης, η οποία πρέπει να διασφαλίζει 
την έγκαιρη πραγματοποίηση όλων των 
πληρωμών εάν το κράτος μέλος οφειλέ -
της δεν προβεί σε καταβολή του οφειλό -
μενου κεφαλαίου ή των τόκων.
20
 Προσέγγιση του ελέγχου
27 
Στο πλαίσιο του ελέγχου εξετάστηκε 
κατά πόσον ήταν προσήκουσα η δια -
χείριση των προγραμμάτων χρηματο -
δοτικής συνδρομής από την Επιτροπή. 
Για τον σκοπό αυτόν διατυπώθηκαν τα 
ακόλουθα υποερωτήματα:
i) Εντοπίστηκαν εγκαίρως οι αυξανό -
μενοι δημοσιονομικοί κίνδυνοι;
ii) Ήταν οι διαδικασίες επαρκώς σχεδια -
σμένες ώστε να συμβάλουν εκτενώς 
στις αποφάσεις για τα προγράμματα;
iii) Δανείστηκε η Επιτροπή με τα καλύ -
τερα δυνατά επιτόκια και σύμφωνα 
με τις βέλτιστες πρακτικές έκδοσης 
ομολογιακών δανείων;
iv) Εκπλήρωσαν τα προγράμματα 
χρηματοδοτικής συνδρομής τους 
κύριους στόχους τους;
28 
Ο έλεγχος κάλυψε την εκ μέρους της Επι -
τροπής διαχείριση της χρηματοδοτικής 
συνδρομής που χορηγήθηκε στο πλαίσιο 
του μηχανισμού ισοζυγίου πληρωμών 
και του ΕΜΧΣ, για την οποία η Επιτροπή 
δανείστηκε από τις κεφαλαιαγορές χρη -
σιμοποιώντας ως εγγύηση τον προϋπο -
λογισμό της ΕΕ. Στον έλεγχο συμπεριε -
λήφθη η χρηματοδοτική συνδρομή που 
χορηγήθηκε στην Ουγγαρία, τη Λετονία, 
τη Ρουμανία (τα πρώτα δύο προγράμμα -
τα), την Ιρλανδία και την Πορτογαλία, με 
έμφαση στον ρόλο της Επιτροπής στα 
προγράμματα αυτά. Εξετάστηκε επίσης 
η συνεργασία της Επιτροπής με τους 
εταίρους της (την ΕΚΤ και το ΔΝΤ), αλλά 
δεν ελέγχθηκαν οι εταίροι.29 
Δεν ελέγξαμε τις αποφάσεις που ελή -
φθησαν σε πολιτικό επίπεδο της ΕΕ και 
περιορίσαμε την εμβέλεια του ελέγχου 
σε διάφορες πτυχές. Δεν εξετάσαμε το 
εναλλακτικό σενάριο της μη χορήγησης 
χρηματοδοτικής συνδρομής ή τη σκοπι -
μότητα επίλυσης των κρίσεων με άλλα 
μέσα (π.χ. αμοιβαιότητα του δημόσιου 
χρέους). Ούτε αξιολογήσαμε τη βιωσι -
μότητα του χρέους ή την πιθανότητα 
αποπληρωμής των δανείων. Επίσης δεν 
αξιολογήσαμε αν το Συμβούλιο επέλεξε 
τους καταλληλότερους στόχους για το 
έλλειμμα ή διαρθρωτικούς όρους για την 
επίλυση της κρίσης. Κατά τον έλεγχο της 
συνεργασίας της Επιτροπής με άλλους 
εταίρους, δεν αξιολογήσαμε αν η συμμε -
τοχή τους ήταν δικαιολογημένη.
30 
Τα κριτήρια ελέγχου προέκυψαν από τις 
ακόλουθες πηγές:
i) κανονιστικές απαιτήσεις (κανονισμοί 
του Συμβουλίου, αποφάσεις του 
Συμβουλίου, μνημόνια συνεννόησης 
μεταξύ της Επιτροπής και των κρα -
τών μελών)·
ii) εσωτερικούς κανόνες και διαδικασίες 
της Επιτροπής (εσωτερικά πρότυ -
πα ελέγχου και κατευθυντήριες 
οδηγίες)·
iii) ορθές πρακτικές διαχείρισης και κρι -
τήρια αξιολόγησης που προέκυψαν 
από τις αξιολογήσεις των προγραμ -
μάτων του ΔΝΤ, τις εκ των υστέρων 
αξιολογήσεις ως προς τη στήριξη 
του ισοζυγίου πληρωμών τρίτων 
χωρών από την ΕΕ, τις προηγούμενες 
εκθέσεις του Συνεδρίου σχετικά με 
τη μακροοικονομική συνδρομή, τις 
κατευθυντήριες οδηγίες και άλλες 
δημοσιεύσεις ανεξάρτητων ιδρυμά -
των και ομάδων προβληματισμού, 
καθώς και από ακαδημαϊκές έρευνες· 
και
iv) βέλτιστες πρακτικές που προτείνο -
νται σε μια σειρά κατευθυντηρίων 
οδηγιών για τη διαχείριση του δημό -
σιου χρέους, τις επενδυτικές σχέσεις 
21 Προσέγγιση του ελέγχου
και τη διαφάνεια στην έκδοση ομο -
λογιακών δανείων.
31 
Στο  παράρτημα III  παρέχονται περαιτέ -
ρω λεπτομέρειες για τη μεθοδολογία του 
ελέγχου.
32 
Τα αποδεικτικά στοιχεία του ελέγχου 
συνελέγησαν βάσει:
i) λεπτομερούς εξέτασης της τεκμη -
ρίωσης σχετικά με τα προγράμματα 
χρηματοδοτικής συνδρομής της 
ΕΕ (έγγραφα των προγραμμάτων, 
εσωτερικές αναλύσεις της Επιτρο -
πής, προβλέψεις βάσει λογιστικών 
φύλλων, αξιολογήσεις και μελέτες 
από άλλους οργανισμούς)·
ii) συνεντεύξεων με το προσωπικό της 
Γενικής Διεύθυνσης Οικονομικών και 
Χρηματοδοτικών Υποθέσεων της 
Επιτροπής·
iii) συνεντεύξεων με το προσωπικό 
εθνικών αρχών, όπως υπουργεία 
οικονομικών, κεντρικές τράπεζες, 
μονάδες συντονισμού προγραμμά -
των και υπουργεία των σχετικών 
τομέων·
iv) αναλύσεων, υπό τη μορφή πίνακα 
επιδόσεων, των όρων των προγραμ -
μάτων 25 προκειμένου να ταξινομη -
θούν βάσει χαρακτηριστικών και 
βαθμού συμμόρφωσης· και
v) συνεντεύξεων με το προσωπικό του 
ΔΝΤ και της ΕΚΤ.25 Το δείγμα περιλάμβανε 
360 μοναδικούς όρους.
22
 Μέρος I  
Η Επιτροπή δεν ήταν προετοιμασμένη για 
το μέγεθος της κρίσης που ξέσπασε
Η Επιτροπή υποτίμησε 
την έκταση των 
δημοσιονομικών 
ανισορροπιών κατά την 
περίοδο πριν από την 
κρίση
33 
Μία από τις σημαντικότερες δραστη -
ριότητες της Επιτροπής στον τομέα 
των οικονομικών και χρηματοδοτικών 
υποθέσεων είναι αναμφισβήτητα να προ -
ειδοποιεί το Συμβούλιο για την αύξηση 
των δημοσιονομικών ανισορροπιών στα 
κράτη μέλη. Πριν από την εκδήλωση 
της κρίσης, η ΕΕ διέθετε ήδη πλαίσιο 
εποπτείας στοχευμένο στην παρακολού -
θηση της δημοσιονομικής κατάστασης 
στα κράτη μέλη 26.
34 
Μολονότι οι μακροοικονομικοί στόχοι 
των προγραμμάτων χρηματοδοτικής 
συνδρομής υπερέβαιναν τη δημοσιονο -
μική προσαρμογή, και στα πέντε προ -
γράμματα η δημοσιονομική στήριξη 27 
διαδραμάτισε καίριο ρόλο στον τρόπο με 
τον οποίο χρησιμοποιήθηκε η συνδρομή. 
Το γεγονός αυτό εγείρει ερωτήματα σχε -
τικά με το κατά πόσον οι αυξανόμενοι 
δημοσιονομικοί κίνδυνοι εντοπίστηκαν 
εγκαίρως και επισημάνθηκαν στο πλαί -
σιο των διαδικασιών εποπτείας.
Η Επιτροπή εκτίμησε ότι οι 
δημόσιοι προϋπολογισμοί 
ήταν ισχυρότεροι από όσο 
πραγματικά ήταν
35 
Υπάρχουν δύο βασικά είδη δημοσιο -
νομικών δεικτών. Το πρώτο είναι το 
πραγματικό δημοσιονομικό ισοζύγιο ή η 
διαφορά μεταξύ κρατικών εσόδων και 
δαπανών. Εντούτοις, το ισοζύγιο αυτό 
είναι ευαίσθητο σε προσωρινούς παρά -
γοντες, όπως η οικονομική μεγέθυνση, οι τιμές των περιουσιακών στοιχείων και τα 
έκτακτα δημοσιονομικά μέτρα. Το δεύ -
τερο είδος είναι άλλοι δημοσιονομικοί 
δείκτες (π.χ. το κυκλικά προσαρμοσμένο 
ισοζύγιο, το διαρθρωτικό ισοζύγιο) που 
στοχεύουν στη διόρθωση των εν λόγω 
προσωρινών παραγόντων και, ως εκ τού -
του, παρέχουν ακριβέστερη εικόνα της 
υποκείμενης δημοσιονομικής θέσης μιας 
χώρας. Οι δείκτες αυτοί δεν μπορούν να 
παρατηρηθούν άμεσα αλλά αποτελούν 
αποτέλεσμα πολύπλοκων υπολογισμών.
36 
Κατά τη διάρκεια της περιόδου πριν από 
την κρίση, γινόταν, κατά γενικό κανό -
να, ορθή εκτίμηση των πραγματικών 
δημοσιονομικών ισοζυγίων το αργότερο 
μέχρι το τέλος του συγκεκριμένου έτους. 
Εντούτοις, η εμφάνιση υψηλών δημοσι -
ονομικών ελλειμμάτων για το 2008 στην 
Ιρλανδία, τη Λετονία, την Πορτογαλία και 
τη Ρουμανία δεν προβλέφθηκε επαρκώς 
στις προβλέψεις της Επιτροπής για το 
έλλειμμα. Για παράδειγμα, αναφερόμε -
νη στην Ιρλανδία τον Μάρτιο του 2008, 
η Επιτροπή δήλωσε ότι οι κίνδυνοι που 
συνδέονταν με τις δημοσιονομικές προ -
βλέψεις θα ήταν εν γένει ουδέτεροι για 
το 2008 28. Ωστόσο, στο τέλος του 2008 
το πραγματικό δημοσιονομικό έλλειμμα 
ήταν κατά 7,2 εκατοστιαίες μονάδες του 
ΑΕγχΠ χαμηλότερο από την πρόβλεψη.
37 
Στους υπολογισμούς του κυκλικά προ -
σαρμοσμένου ισοζυγίου την περίοδο 
2005-2008, η Επιτροπή υπερεκτίμησε 
συστηματικά τη δύναμη των δημοσίων 
οικονομικών των χωρών 29. Το σφάλμα 
αυτό οφειλόταν κατά κύριο λόγο σε με -
ταβολές στα ποσοστά εκτιμώμενης δυ -
νητικής αύξησης του ΑΕγχΠ. Και οι πέντε 
χώρες βίωναν οικονομική άνθιση, αλλά 
η Επιτροπή αρχικά εκτίμησε το μέγεθος 
της υπερθέρμανσης της οικονομίας ως 
ηπιότερο από ό,τι γνωρίζουμε εκ των 
υστέρων ότι ήταν.26 Αυτό ήταν το «προληπτικό 
σκέλος» του Συμφώνου 
Σταθερότητας και Ανάπτυξης 
που θεσπίστηκε με τον 
κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1466/97 
του Συμβουλίου, της 
7ης Ιουλίου 1997, για την 
ενίσχυση της εποπτείας της 
δημοσιονομικής κατάστασης 
και την εποπτεία και τον 
συντονισμό των οικονομικών 
πολιτικών (ΕΕ L 209 
της 2.8.1997, σ. 1). Το πλαίσιο 
εποπτείας τροποποιήθηκε 
τελευταία φορά το 2005 με 
τον κανονισμό (ΕΚ) 
αριθ. 1055/2005 του 
Συμβουλίου για την 
τροποποίηση του 
κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1466/97 
(EE L 174 της 7.7.2005, σ. 1).
27 Η χρηματοδότηση των 
τρεχόντων δημοσιονομικών 
ελλειμμάτων και 
η αποπληρωμή του κρατικού 
χρέους.
28 Ευρωπαϊκή Επιτροπή: 
Ireland – Macro fiscal 
assessment – an analysis of the 
December 2007 update of the 
stability programme 
(Ιρλανδία - Μακροοικονομική 
Δημοσιονομική Αξιολόγηση –
ανάλυση του Δεκεμβρίου 
2007, επικαιροποίηση του 
προγράμματος 
σταθερότητας), σ. 36.
29 Ας συγκριθεί η πρώτη 
εκτίμηση μετά το τέλος του 
έτους (ήτοι στην εαρινή 
πρόβλεψη) με μια πρόσφατη 
εκτίμηση (ήτοι του Οκτωβρίου 
2013).
23
Μέρος I – Η Επιτροπή δεν ήταν προετοιμασμένη για το 
μέγεθος της κρίσης που ξέσπασε
38 
Η εκτίμηση του μεγέθους της υπερθέρ -
μανσης (το μέγεθος του θετικού παρα -
γωγικού κενού 30) ευθυγραμμιζόταν με 
την ισχυρή αύξηση στους δείκτες της 
συνολικής παραγωγικής ικανότητας 
της οικονομίας. Εντούτοις, η αύξηση 
αυτή ήταν αποτέλεσμα της εκρηκτικής 
ανάπτυξης της αγοράς ακινήτων, και οι 
επενδύσεις στον τομέα της στέγασης δεν 
έχουν τον ίδιο αντίκτυπο στην αύξηση 
του δυναμικού της οικονομίας με άλλες 
περισσότερο παραγωγικές επενδύσεις.
39 
Η Επιτροπή είχε εστιάσει στην εκτίμηση 
του παραγωγικού κενού στην πραγμα -
τική οικονομία, χωρίς να λάβει υπόψη 
τομεακές ανισορροπίες όπως στον χρη -
ματοπιστωτικό ή τον κατασκευαστικό 
τομέα. Εντούτοις, κατέστη σαφές κατά τη 
διάρκεια της κρίσης ότι η παρακολούθη -
ση του πληθωρισμού και της παραγωγής 
δεν επαρκούν για τη διασφάλιση μακρο -
οικονομικής σταθερότητας και βιώσιμων 
δημοσιονομικών ισοζυγίων. Έκτοτε το 
πλαίσιο εποπτείας αναδιοργανώθηκε 
σημαντικά, προκειμένου να λαμβάνει 
περισσότερο υπόψη τους κινδύνους 
στον χρηματοπιστωτικό τομέα και τους 
μακροοικονομικούς κινδύνους.
40 
Εκ των υστέρων, η Επιτροπή εντόπισε 
ορισμένους τομείς όπου σημειώθηκε 
εκρηκτική ανάπτυξη· για παράδειγμα, 
εκρηκτική ανάπτυξη στον κατασκευαστι -
κό τομέα παρατηρήθηκε στην Ιρλανδία, 
τη Λετονία και τη Ρουμανία, ενώ έκρηξη 
των ιδιωτικών πιστώσεων παρατηρήθη -
κε και στις πέντε χώρες. Εντούτοις, στον 
αλγόριθμο που χρησιμοποιήθηκε για 
τον υπολογισμό του παραγωγικού κενού 
δεν ελήφθησαν υπόψη οι ανισορροπίες 
αυτές.Στις εκτιμήσεις 
υποτιμήθηκαν οι πιθανοί 
δημοσιονομικοί κίνδυνοι
41 
Το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανά -
πτυξης απαιτεί από τα κράτη μέλη να 
αναφέρουν πρόσφατες δημοσιονομικές 
εξελίξεις και προβλέψεις στα προγράμ -
ματα σταθερότητας και σύγκλισης τα 
οποία καταρτίζουν. Τα εν λόγω προγράμ -
ματα αξιολογούνται από την Επιτροπή, 
η οποία ελέγχει την αξιοπιστία των 
προβλέψεων για την πορεία του ΑΕγχΠ 
και του δημόσιου προϋπολογισμού.
42 
Σημαντικό μειονέκτημα των αξιολογήσε -
ων της Επιτροπής πριν από το 2009 ήταν 
η έλλειψη διαβίβασης πληροφοριακών 
στοιχείων σχετικά με τη συσσώρευ -
ση των δυνητικών υποχρεώσεων του 
δημόσιου τομέα 31. Οι δημοσιονομικοί 
κίνδυνοι που σχετίζονταν με τη χρημα -
τοπιστωτική σταθερότητα, τις κρατικές 
επιχειρήσεις ή άλλες δημόσιες εγγυήσεις 
(π.χ. συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού 
τομέα) δεν εντοπίστηκαν.
43 
Η εποπτεία της Επιτροπής δεν αξιολόγη -
σε επαρκώς τις επιπτώσεις των υψηλών 
εξωτερικών χρηματοοικονομικών εισρο -
ών, ιδίως υπό τη μορφή χρέους, οι οποίες 
τροφοδοτούσαν την έκρηξη στον τομέα 
των κατασκευών και στη ζήτηση και 
είχαν το δυναμικό να διαταράξουν τον 
τραπεζικό τομέα σε ένα μεταγενέστερο 
στάδιο ύφεσης. Η Επιτροπή δεν επεσή -
μανε τη σχέση αυτή πριν από την ανάλυ -
ση των αιτήσεων των κρατών μελών για 
χρηματοδοτική συνδρομή.30 Το θετικό παραγωγικό κενό 
είναι το ποσό κατά το οποίο 
η πραγματική παραγωγή μιας 
οικονομίας υπερβαίνει τη 
δυνητική παραγωγή της.
31 Για παράδειγμα, οι 
μακροπρόθεσμες δημόσιες 
συνταξιοδοτικές υποχρεώσεις 
ή σημαντικές μελλοντικές 
δημοσιονομικές δαπάνες που 
προκύπτουν από την ανάγκη 
λήψης μέτρων σε περίπτωση 
διάσωσης. Με εξαίρεση τις 
δημόσιες συνταξιοδοτικές 
υποχρεώσεις, η Επιτροπή δεν 
διαβίβασε πληροφοριακά 
στοιχεία για άλλες 
ενδεχόμενες υποχρεώσεις.
24
Μέρος I – Η Επιτροπή δεν ήταν προετοιμασμένη για το 
μέγεθος της κρίσης που ξέσπασε
44 
Επίσης, στις αξιολογήσεις της Επιτροπής 
δεν εξετάστηκε η ευαισθησία των δη -
μοσιονομικών ισοζυγίων σε περίπτωση 
αιφνίδιας αύξησης των επιτοκίων που 
εφαρμόζονταν στο κρατικό χρέος, ή σε 
εξίσου αιφνίδιους κλυδωνισμούς στην 
οικονομική ανάπτυξη ή στις συναλλαγ -
ματικές ισοτιμίες. Ωστόσο, και αυτοί οι 
κίνδυνοι είχαν αναγνωριστεί ή είχε υπάρ -
ξει σχετική προειδοποίηση σε διάφορες 
ερευνητικές μελέτες που είχαν δημοσιευ -
θεί πριν από την εκδήλωση της κρίσης 32.
Κατά συνέπεια, 
η Επιτροπή δεν ήταν 
έτοιμη για τη διαχείριση 
των προγραμμάτων
45 
Πριν από το 2008, ο μηχανισμός ισο -
ζυγίου πληρωμών είχε χρησιμοποιηθεί 
για τελευταία φορά το 1993 33. Μέχρι το 
2008 εξανεμίστηκε οποιαδήποτε πείρα 
είχε αποκτηθεί στο πρώτο μισό της δεκα -
ετίας του 1990. Ως εκ τούτου, η χορήγη -
ση χρηματοδοτικής συνδρομής σε χώρες 
αποτελούσε στην πραγματικότητα νέα 
δραστηριότητα για την Επιτροπή.
46 
Καθώς υποτίμησε τις δημοσιονομικές 
ανισορροπίες και τις επιπτώσεις τους 
για τα κράτη μέλη, η Επιτροπή ήταν 
απροετοίμαστη να αναλάβει το καθήκον 
της διαχείρισης των προγραμμάτων. Τα 
αρχικά ιδίως προγράμματα έπρεπε να 
σχεδιαστούν κάτω από έντονη πίεση 
χρόνου. Για παράδειγμα, η πρόταση για 
το πρώτο πρόγραμμα (Ουγγαρία) έπρεπε 
να υποβληθεί μέσα σε λίγες μόλις μέρες. 
Η Επιτροπή διέθετε πολύ μικρή ιδία 
πείρα στον σχεδιασμό και τη διαχείριση 
προγραμμάτων χρηματοδοτικής συν -
δρομής και η σχετική πείρα δεν μπο -
ρούσε να αποκτηθεί σε τόσο σύντομο 
χρονικό διάστημα.47 
Στο αρχικό στάδιο, οι ομάδες του ΔΝΤ 
βοήθησαν την Επιτροπή στην κατάρτιση 
τμημάτων της ανάλυσης των προγραμ -
μάτων. Οι πρακτικές που εφάρμοσε 
η Επιτροπή αναπτύχθηκαν επίσης στη 
βάση του ΔΝΤ (βλέπε σημείο 109).32 Βλέπε, για παράδειγμα, «Fiscal 
Policies and Financial Markets» 
(Δημοσιονομική πολιτική και 
χρηματοπιστωτικές αγορές) 
στο μηνιαίο δελτίο της ΕΚΤ 
(ECB Monthly Bulletin) 
02/2006, σ. 71.
33 Απόφαση 93/67/ΕΟΚ του 
Συμβουλίου, της 
18ης Ιανουαρίου 1993, για τη 
χορήγηση κοινοτικού δανείου 
στην Ιταλική Δημοκρατία 
(ΕΕ L 22 της 30.1.1993, σ. 121).
25
 Μέρος II  
Οι διαδικασίες ήταν, κατά κανόνα, 
ανεπαρκείς
48 
Οι κανονισμοί αναθέτουν στην Ευ -
ρωπαϊκή Επιτροπή την επιχειρησιακή 
διαχείριση της χρηματοδοτικής συν -
δρομής. Σημαντικό τμήμα αυτής είναι 
η λήψη βασικών αποφάσεων για τα 
προγράμματα, οι οποίες αφορούν την 
αρχική χορήγηση της συνδρομής και (σε 
κάθε αναθεώρηση) τη συνέχιση του προ -
γράμματος. Η λήψη αποφάσεων απαιτεί 
αλληλουχία ενεργειών και συντονισμό με 
το Συμβούλιο και τους άλλους εταίρους 
(βλέπε γράφημα 4 ).
49 
Η ανάλυση των διαδικασιών διαχείρισης 
των προγραμμάτων χωρίστηκε σε τρία 
μέρη:
i) Διαδικασίες εντός της Επιτροπής, 
ιδίως εντός της Γενικής Διεύθυνσης 
Οικονομικών και Χρηματοδοτικών 
Υποθέσεων — Έλεγχε η Επιτροπή 
την εξέλιξη του προγράμματος;
ii) Διαδικασία παροχής πληροφοριών 
στο Συμβούλιο και τον αρμόδιο Επί -
τροπο — Τα έγγραφα που λάμβαναν 
το Συμβούλιο και ο αρμόδιος Επίτρο -
πος ήταν καλής ποιότητας; και
iii) Η διαδικασία συνεργασίας με τους 
άλλους εταίρους — Λειτούργη -
σε η συνεργασία με τους άλλους 
εταίρους;
26
Μέρος II – Οι διαδικασίες ήταν, κατά κανόνα, ανεπαρκείςΓράφημα 4Αποφάσεις για τα προγράμματα
∆ιαπραγ/uni03BCάτευση
περί του
προγρά/uni03BC/uni03BCατο/uni03C21η 
επανεξέταση
Αποφάσει/uni03C2 παροχή/uni03C2
 συνδρο/uni03BCή/uni03C2Αποφάσει/uni03C2 συνέχιση/uni03C2
προγρά/uni03BC/uni03BCατο/uni03C2Αποφάσει/uni03C2 συνέχιση/uni03C2
προγρά/uni03BC/uni03BCατο/uni03C2
Ποιε/uni03C2 αποφάσει/uni03C2 λα/uni03BCβάνονται;
Κάθε 
απόφαση
περιλα/uni03BCβάνει
τρία χωριστά
στάδιαΚαθορισ/uni03BCό/uni03C2
γενικών
παρα/uni03BCέτρων
προγρά/uni03BC/uni03BCατο/uni03C2
Κατάρτιση
λεπτο/uni03BCερού/uni03C2
θε/uni03BCατολογίου
/uni03BCεταρρυθ/uni03BCίσεων
Εκτα/uni03BCίευση
πληρω/uni03BCή/uni03C2
Απόφαση Επιτροπή/uni03C2 Απόφαση
Συ/uni03BCβουλίου1
Συνολικό ποσό και ληκτότητα
Στόχοι για το έλλει/uni03BC/uni03BCαΕυρύτεροι το/uni03BCεί/uni03C2 διαρθρωτικών/uni03BCεταρρυθ/uni03BCίσεωνBΧρονοδιάγρα/uni03BC/uni03BCα προγρά/uni03BC/uni03BCατο/uni03C2
Κατά κανόνα λα/uni03BCβάνεται από τον αντιπρόεδρο, εκ /uni03BCέρου/uni03C2 τη/uni03C2 Επιτροπή/uni03C2
1 Στην περίπτωση του ιρλανδικού και του πορτογαλικού προγρά/uni03BC/uni03BCατο/uni03C2, οι γενικέ/uni03C2 παρά/uni03BCετροι του προγρά/uni03BC/uni03BCατο/uni03C2
καθορίστηκαν τόσο από το Συ/uni03BCβούλιο όσο και από το διοικητικό συ/uni03BCβούλιο του ΕΤΧΣ, δηλαδή από την Ευρωο/uni03BCάδα.
Η διαδικασία λήψη/uni03C2 αποφάσεων του ΕΤΧΣ είναι ξεχωριστή από τη διαδικασία λήψη/uni03C2 αποφάσεων τη/uni03C2 ΕΕ.A
/uni0394εν απαιτείται λήψη όλων των 
αποφάσεων σε κάθε επανεξέταση.Για παράδειγ/uni03BCα, εάν δεν απαιτείται /uni03BCεταβολή των γενικών παρα/uni03BCέτρων συνδρο/uni03BCή/uni03C2, η απόφαση του Συ/uni03BCβουλίου δεν χρειάζεται τροποποίηση. ορίζονται εντό/uni03C2 /uni03BCνη/uni03BCονίου συνεννόηση/uni03C2, υπογεγρα/uni03BC/uni03BCένου από το κράτο/uni03C2 /uni03BCέλο/uni03C2 και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή2η 
επανεξέτασηΝιοστή 
επανεξέταση
27
Μέρος II – Οι διαδικασίες ήταν, κατά κανόνα, ανεπαρκείςΓράφημα  4
Πηγή: ΕΕΣ.Αλληλουχία σταδίων Γ
+
+
231
Το/uni03BCεί/uni03C2 ελέγχου
1. ∆ιαδικασία εντό/uni03C2 τη/uni03C2 Γενική/uni03C2 
∆ιεύθυνση/uni03C2 Οικονο/uni03BCικών και 
Χρη/uni03BCατοδοτικών Υποθέσεων
2. Πληροφορίε/uni03C2 προ/uni03C2 το Συ/uni03BCβούλιο και 
τον αρ/uni03BCόδιο Επίτροπο
3. Συνεργασία /uni03BCε άλλου/uni03C2 εταίρου/uni03C2
2 Μνη/uni03BCόνιο – /uni03BCνη/uni03BCόνιο συνεννόηση/uni03C2
Ο∆Ε – Οικονο/uni03BCική και ∆η/uni03BCοσιονο/uni03BCική Επιτροπή
EWG – Ο/uni03BCάδα εργασία/uni03C2 τη/uni03C2 Ευρωο/uni03BCάδα/uni03C2∆ιαβούλευση στην Οικονο/uni03BCική και ∆η/uni03BCοσιονο/uni03BCική Επιτροπή και 
στην ο/uni03BCάδα εργασία/uni03C2 τη/uni03C2 Ευρωο/uni03BCάδα/uni03C2 
Εάν υποβληθεί αίτηση από το κράτο/uni03C2 /uni03BCέλο/uni03C2Η πληρω/uni03BCή πραγ/uni03BCατοποιείται /uni03BCόνο εάν έχει 
υπογραφεί νέο /uni03BCνη/uni03BCόνιο από το κράτο/uni03C2 /uni03BCέλο/uni03C2Έγγραφα προγρά/uni03BC/uni03BCατο/uni03C2
Πληρω/uni03BCήΑπόφαση 
Επιτροπή/uni03C2Υπογραφή 
/uni03BCνη/uni03BCονίουΑπόφαση 
Συ/uni03BCβουλίουΑπόφαση
Σώ/uni03BCατο/uni03C2 
ΕπιτρόπωνΕσωτερική επανεξέταση από την ΕπιτροπήΕάν απαιτείται νέο 
πρόγρα/uni03BC/uni03BCα ή 
τροποποίηση όρων 
Συ/uni03BCβουλίουΕάν απαιτείται τροποποίηση 
του θε/uni03BCατολογίου 
/uni03BCεταρρυθ/uni03BCίσεων
Σχέδιο 
απόφαση/uni03C2 
Συ/uni03BCβουλίουΣχέδιο 
/uni03BCνη/uni03BCονίουΕπεξηγη/uni03BCατικό 
ση/uni03BCείω/uni03BCα ή 
έκθεση 
αξιολόγηση/uni03C2Θέση του 
Συ/uni03BCβουλίουΚαθορίζει την εντολή 
τη/uni03C2 διαπραγ/uni03BCατευτική/uni03C2 
ο/uni03BCάδα/uni03C2
∆ιαπραγ/uni03BCάτευση 
ή επίσκεψη 
αξιολόγηση/uni03C2Σύνοψη 
πολιτική/uni03C2
Άλλοι εταίροι
Συνεργασία /uni03BCε του/uni03C2 άλλου/uni03C2 εταίρου/uni03C2 /uni03BCε στόχο την ευθυγρά/uni03BC/uni03BCιση
των θέσεών του/uni03C2 για την επίτευξη κοινή/uni03C2 συ/uni03BCφωνία/uni03C2την προεδρία των Ο∆Ε και EWGτον Επίτροπο 
διαπραγ/uni03BCατευτική 
εντολή προ/uni03C2ενη/uni03BCέρωση προ/uni03C2/uni0394ήλωση από το Συ/uni03BCβούλιο ή την Ευρωο/uni03BCάδα σε 
περίπτωση νέου προγρά/uni03BC/uni03BCατο/uni03C2 ή ση/uni03BCαντική/uni03C2 τροποποίηση/uni03C2
Συζήτηση από Ο/uni0394Ε και EWG
2
Υποδείξει/uni03C2 προεδρία/uni03C2 Ο/uni0394Ε και EWGΑνάλογα /uni03BCε τη σπουδαιότητα, /uni03BCπορεί να λάβει διάφορε/uni03C2 /uni03BCορφέ/uni03C2:
Πραγ/uni03BCατοποιείται 
παράλληλα /uni03BCαζί /uni03BCε 
υπαλλήλου/uni03C2 ∆ΝΤ και ΕΚΤ
28
Μέρος II – Οι διαδικασίες ήταν, κατά κανόνα, ανεπαρκείς
Οι διαδικασίες της 
Επιτροπής δεν 
συμπεριλάμβαναν 
πάντοτε επαρκείς 
ελέγχους και ισορροπίες
50 
Οι διαδικασίες της Επιτροπής πρέπει να 
διασφαλίζουν —μέσω επαρκών ελέγχων 
και ισορροπιών— ότι ο αρχικός σχεδι -
ασμός των προγραμμάτων και τυχόν 
επικαιροποιήσεις πληρούν τα ακόλουθα 
κριτήρια:
i) περιεκτικότητα — πρέπει να λαμβά -
νονται υπόψη οι σχετικές πληροφο -
ρίες, τόσο εκείνες που σχετίζονται με 
το κράτος μέλος όσο και εκείνες που 
προκύπτουν από οικονομική έρευνα·
ii) συνοχή — τα διάφορα στοιχεία 
του προγράμματος πρέπει να είναι 
αμοιβαία συνεκτικά, με ελάχιστες 
συγκρούσεις μεταξύ των διαφόρων 
στόχων του προγράμματος·
iii) τεκμηρίωση — πρέπει να κατα -
γράφεται δεόντως το σκεπτικό στο 
οποίο βασίζονται οι αποφάσεις που 
λαμβάνονται για διάφορα στοιχεία 
του προγράμματος 34·
iv) συμμόρφωση — τα μνημόνια συνεν -
νόησης πρέπει να εναρμονίζονται με 
τις αποφάσεις του Συμβουλίου·
v) ίση μεταχείριση — καθώς οι όροι 
των προγραμμάτων συντάσσονται 
κατά κύριο λόγο από τις «ομάδες 
διαχείρισης προγραμμάτων» της 
Επιτροπής, οι χώρες πρέπει να 
τυγχάνουν συνεκτικής μεταχείρισης 
από τις διάφορες ομάδες, με εφαρ -
μογή παρόμοιων όρων σε παρόμοιες 
περιστάσεις 35.
51 
Το έργο των ομάδων προγραμμάτων 
πρέπει να αποτελεί αντικείμενο επα -
λήθευσης και κρίσης προκειμένου να 
εξασφαλίζεται ότι οι ομάδες τηρούν τα 
κριτήρια αυτά.Η Επιτροπή επιδίωξε αρκετά 
επιμελώς την απόκτηση των 
αναγκαίων πληροφοριών 
για τον σκοπό της 
παρακολούθησης
Η Επιτροπή βασίστηκε σε 
μεγάλο βαθμό στην εσωτερική 
εμπειρογνωμοσύνη, καθώς και 
στη συνεργασία με διάφορους 
φορείς στα κράτη μέλη
52 
Η Επιτροπή βασίστηκε στην εσωτερική 
εμπειρογνωμοσύνη που διέθετε η Γενι -
κή Διεύθυνση Οικονομικών και Χρη -
ματοδοτικών Υποθέσεων. Στην πορεία 
πολλαπλασιάζονταν οι διαβουλεύσεις με 
ειδικούς από άλλες γενικές διευθύνσεις. 
Οι εν λόγω ειδικοί είχαν περιορισμένη 
συνεισφορά στα αρχικά προγράμματα, 
κυρίως μέσω διατμηματικής (διυπηρε -
σιακής) διαβούλευσης. Συμμετείχαν σε 
μεγαλύτερο βαθμό στα δύο προγράμ -
ματα της ζώνης του ευρώ. Η διεύρυνση 
της εμπειρογνωμοσύνης επέτρεψε τη 
διεξοδικότερη ανάλυση των προβλημά -
των των χωρών, ιδίως στον τομέα των 
διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων. Επιπλέ -
ον, η πολιτική ανθρωπίνων πόρων της 
Επιτροπής δεν επέτρεψε να αξιοποιηθεί 
περισσότερο η εξωτερική εμπειρο -
γνωμοσύνη για συγκεκριμένους στενά 
καθορισμένους τομείς, κάτι που συνιστά 
συνήθη πρακτική του ΔΝΤ.34 Πρότυπα εσωτερικού ελέγχου 
της Επιτροπής αριθ. 8 και 11.
35 Διάφορες μελέτες 
επιβεβαιώνουν ότι ο κίνδυνος 
αυτός είναι πραγματικός. Για 
παράδειγμα, επισκόπηση της 
συναφούς ακαδημαϊκής 
έρευνας είναι διαθέσιμη στο 
πόνημα του Hakan Gunaydin: 
Compliance with the IMF 
conditions: Selection Bias and 
Conditions on Social Policy, 
που συντάχθηκε στο πλαίσιο 
της ετήσιας συνέλευσης του 
PEIO για το 2014. Το Γραφείο 
Ανεξάρτητης Αξιολόγησης του 
ΔΝΤ, ομοίως διατύπωσε την 
έλλειψη ίσης μεταχείρισης που 
διαπίστωσε στις αξιολογήσεις 
του. Για περισσότερες 
λεπτομέρειες βλέπε ΙΕΟ: 
Recurring Issues from 
a Decade of Evaluation 
Lessons for the IMF, 2014.
29
Μέρος II – Οι διαδικασίες ήταν, κατά κανόνα, ανεπαρκείς
53 
Οι τακτικές επισκέψεις στις χώρες που 
πραγματοποιούσαν η Επιτροπή και οι 
άλλοι εταίροι αποτελούσαν την κύρια 
ευκαιρία απόκτησης των αναγκαίων πλη -
ροφοριών για την παρακολούθηση. Κατά 
τις επισκέψεις διαπραγμάτευσης και ανα -
θεώρησης, η Επιτροπή διαβουλευόταν 
με διάφορα υπουργεία, άλλες κυβερνη -
τικές υπηρεσίες και βασικούς ανεξάρ -
τητους οργανισμούς (όπως κεντρικές 
τράπεζες, δημοσιονομικά συμβούλια και 
ανώτατα όργανα ελέγχου). Πραγματο -
ποιούσε επίσης συνεδριάσεις με άλλους 
φορείς, μεταξύ των οποίων ενώσεις 
εργοδοτών, συνδικαλιστικές οργανώσεις 
και κόμματα της αντιπολίτευσης. Σε τρεις 
από τις πέντε χώρες 36 η Επιτροπή διατή -
ρησε εγκατεστημένο αντιπρόσωπο. Όλα 
τα παραπάνω επέτρεψαν στην Επιτροπή 
να τηρείται ενήμερη και να εντοπίζει με -
ταρρυθμίσεις που έπρεπε να ενταχθούν 
στο πρόγραμμα.
Η Επιτροπή συνέλεγε ευρύ 
φάσμα πληροφοριών
54 
Πέραν των πληροφοριών που συλλέγο -
νταν από τις επισκέψεις στις χώρες, σε 
κάθε μνημόνιο συνεννόησης καθορίζο -
νταν εκθέσεις παρακολούθησης τις οποί -
ες η σχετική χώρα έπρεπε να υποβάλει 
στην Επιτροπή. Οι πληροφορίες που 
έπρεπε να περιέχουν οι εν λόγω εκθέσεις 
ήταν ιδιαίτερα ευρείες και αφορούσαν 
πολλούς τομείς. Η Επιτροπή ζήτησε 
παρόμοιες πληροφορίες παρακολούθη -
σης σε όλα τα προγράμματα. Εντούτοις, 
σε μερικές περιπτώσεις δεν ζητήθηκαν 
βασικές πληροφορίες ή συνελέγη περιο -
ρισμένος όγκος βασικών πληροφοριών.Οι προβλέψεις των 
προγραμμάτων επιτρέπουν 
να ελέγχεται ευρέως 
η συνέπεια στον σχεδιασμό 
των προγραμμάτων, αλλά με 
πολλές επιφυλάξεις που δεν 
διασταυρώνονται
55 
Οι ορθές προβλέψεις έχουν ουσιαστική 
σημασία για τη συνέπεια του προγράμ -
ματος. Εντούτοις, οι προβλέψεις σπάνια 
είναι 100 % ακριβείς, καθώς περιλαμβά -
νουν πολλούς αστάθμητους παράγοντες 
που δεν μπορούν να προβλεφθούν με 
ακρίβεια. Αντί να εστιάσουμε στην ακρί -
βεια των προβλέψεων, αξιολογήσαμε 
την ποιότητα των διαδικασιών και των 
εργαλείων πρόβλεψης που εφάρμοσε 
η Επιτροπή στο πλαίσιο των προγραμμά -
των. Στην πράξη, η Επιτροπή καταρτίζει 
δύο χωριστές αλλά στενά συνδεόμενες 
προβλέψεις (βλέπε γράφημα 5 ):
i) την πρόβλεψη για το πρόγραμμα (η 
οποία περιλαμβάνει μακροοικονομι -
κές προβλέψεις και προβλέψεις για 
το έλλειμμα) και
ii) την εκτίμηση του χρηματοδοτικού 
κενού.36 Λετονία, Ιρλανδία και 
Πορτογαλία.
30
Μέρος II – Οι διαδικασίες ήταν, κατά κανόνα, ανεπαρκείςΓράφημα 5Σχέσεις μεταξύ της πρόβλεψης για το πρόγραμμα και της εκτίμησης του 
χρηματοδοτικού κενού
Πηγή: ΕΕΣ.Λογαριασ/uni03BCό/uni03C2 τρεχουσών 
συναλλαγών
Υπό/uni03BCνη/uni03BCα:Εάν συ/uni03BCπεριλ. 
στην πρόβλεψηΚαλύπτει όλε/uni03C2 τι/uni03C2 ανάγκε/uni03C2 χρη/uni03BCατοδότηση/uni03C2 τη/uni03C2 οικονο/uni03BCία/uni03C2 Μόνο για χώρε/uni03C2 εκτό/uni03C2 ζώνη/uni03C2 ευρώ
Τα/uni03BCειακέ/uni03C2 ανάγκε/uni03C2 λόγω 
διάσωση/uni03C2 χρη/uni03BCατοπιστωτικού 
το/uni03BCέαΈκτακτε/uni03C2 ανάγκε/uni03C2 λόγω 
διάσωση/uni03C2 χρη/uni03BCατοπιστωτικού 
το/uni03BCέαΤα/uni03BCειακό δη/uni03BCόσιο 
έλλει/uni03BC/uni03BCα∆η/uni03BCόσιο έλλει/uni03BC/uni03BCα 
σε δεδουλευ/uni03BCένη 
βάσηΚαθαρέ/uni03C2 αποπληρω/uni03BCέ/uni03C2 συνολικού 
δη/uni03BCόσιου χρέου/uni03C2Καθαρέ/uni03C2 
αποπληρω/uni03BCέ/uni03C2 
εξωτερικού 
δη/uni03BCόσιου 
χρέου/uni03C2Άλλοι λογαριασ/uni03BCοί ισοζυγίου πληρω/uni03BCών Συνδέονται /uni03BCέσω 
διαφόρων λογιστικών 
ταυτοτήτωνΕκτί/uni03BCηση εξωτερικού 
χρη/uni03BCατοδοτικού κενούΜακροοικονο/uni03BCική
πρόβλεψη
Σχέση /uni03BCεταξύ δύο στενά συνδεό/uni03BCενων /uni03BCεταβλητών
Ση/uni03BCείωση:  Απεικονίζονται /uni03BCόνο οι βασικέ/uni03C2 σχέσει/uni03C2.Λογιστική ταυτότηταΕκτί/uni03BCηση δη/uni03BCόσιου 
χρη/uni03BCατοδοτικού κενού Πρόβλεψη ελλεί/uni03BC/uni03BCατο/uni03C2Προβλέψει/uni03C2 προγρά/uni03BC/uni03BCατο/uni03C2 Εκτί/uni03BCηση χρη/uni03BCατοδοτικού κενού 
31
Μέρος II – Οι διαδικασίες ήταν, κατά κανόνα, ανεπαρκείς
Είναι δύσκολο να αξιολογηθεί 
η κατάρτιση προβλέψεων για 
τα προγράμματα
56 
Οι προβλέψεις μπορούν να καταρτιστούν 
χρησιμοποιώντας διάφορες μεθόδους, 
από αμιγώς προσωπικές εκτιμήσεις μέχρι 
μοντέλα σταθμισμένης ή οικονομετρικής 
εκτίμησης ευρείας κλίμακας που περι -
λαμβάνουν πολυάριθμες συμπεριφορι -
κές εξισώσεις και ταυτότητες.
57 
Το εργαλείο της Επιτροπής για την 
κατάρτιση προβλέψεων για τα προ -
γράμματα και το έλλειμμα αποτελείται 
από ένα σύνολο λογιστικών κυρίως 
ταυτοτήτων, σκοπός των οποίων είναι 
να διασφαλίζουν ότι οι προβλέψεις των 
μακροοικονομικών ή δημοσιονομικών 
μεγεθών συνάδουν με τις προβλέψεις 
των συνιστωσών τους. Οι συνιστώσες 
παράγονται εκτός του εργαλείου προ -
βλέψεων χρησιμοποιώντας την προσω -
πική κρίση ή, ενίοτε, συνδυασμό άλλων 
ποσοτικών εργαλείων. Η Επιτροπή δεν 
χρησιμοποιεί θεωρητικό ή εμπειρικό 
μοντέλο προβλέψεων.Τα λογιστικά φύλλα προβλέψεων 
αποτελούν δύσχρηστο εργαλείο 
που καθιστά προβληματικό τον 
έλεγχο ποιότητας
58 
Οι προβλέψεις που προέκυπταν από 
κάθε αναθεώρηση καταρτίζονταν συ -
νήθως σε πολλαπλά λογιστικά φύλλα. 
Κατά τη διάρκεια του ελέγχου, υπήρχαν 
δυσκολίες πρόσβασης σε όλα τα σχετικά 
αρχεία. Αυτό οφειλόταν στο γεγονός ότι 
τα λογιστικά φύλλα συνιστούν ένα υπερ -
βολικά μεγάλο και δύσχρηστο σύνολο 
δεδομένων 37 που στερείται διαφάνειας 
και ιχνηλασιμότητας. Επιπλέον, καθώς 
οι αποφάσεις λαμβάνονταν κάτω από 
τεράστια πίεση, η αποθήκευση όλου του 
υλικού των προβλέψεων με συστηματικό 
και εύκολα προσβάσιμο τρόπο δεν απο -
τελούσε προτεραιότητα.
59 
Στα αρχεία λογιστικών φύλλων συγκε -
ντρώνονταν πληροφορίες που παράγο -
νταν εκτός του εργαλείου. Τα στοιχεία 
προέρχονταν συνήθως από διάφορες 
πηγές, και οι προβλέψεις εξαρτώντο από 
την κρίση των διαφόρων προγνωστών, 
τόσο της Επιτροπής όσο και των άλλων 
εταίρων και των εθνικών αρχών (βλέ -
πε γράφημα 6 ). Η ανομοιογένεια των 
στοιχείων και η χρήση ενός φάσματος 
κρίσεων αποτελούν συνήθη χαρακτη -
ριστικά των μακροοικονομικών προ -
βλέψεων και υπάρχουν βάσιμοι λόγοι 
για τους οποίους λαμβάνονται υπόψη 
διαφορετικά στοιχεία και κρίσεις στη 
διαδικασία των προβλέψεων. Εντούτοις, 
υφίστανται ορισμένοι κίνδυνοι, μεταξύ 
των οποίων το ενδεχόμενο οι επιπτώσεις 
οποιασδήποτε νέας υπόθεσης να μην 
αντικατοπτρίζονται δεόντως σε όλες τις 
προβλέψεις, ή οι νέες υποθέσεις να μην 
είναι βάσιμες.37 Μια πρόβλεψη καταρτίζεται 
σε δύο έως τέσσερα βασικά 
αρχεία, τα οποία 
περιλαμβάνουν δεκάδες 
λογιστικά φύλλα. Αυτά τα 
βασικά αρχεία προβλέψεων 
αλληλοσυνδέονται με 
πολλαπλούς μαθηματικούς 
τύπους και δεδομένα και 
προβολές από άλλα αρχεία, τα 
οποία δεν έχουν πάντοτε 
σωθεί στην ίδια θέση. Αυτό 
αυξάνει κατά πολύ τον κίνδυνο 
να χρησιμοποιηθούν μη 
συνεκτικές προβολές 
ή δεδομένα κατά την 
επικαιροποίηση μιας 
πρόβλεψης, η οποία στο 
πλαίσιο ενός προγράμματος 
μπορεί να συμβαίνει σε 
καθημερινή βάση. Οι 
υποθέσεις βρίσκονται 
διασκορπισμένες στο σύνολο 
των λογιστικών φύλλων των 
βασικών αρχείων πρόβλεψης 
και απαιτείται εργώδης 
προσπάθεια για να αποκτηθεί 
σαφής εικόνα του 
εφαρμοζόμενου σκεπτικού. 
Επιπλέον, οι υπάλληλοι 
χρησιμοποιούν επικουρικά 
μοντέλα, τα οποία 
αποθηκεύονται εκτός των 
λογιστικών φύλλων.
32
Μέρος II – Οι διαδικασίες ήταν, κατά κανόνα, ανεπαρκείς
60 
Για τη διαχείριση των εν λόγω κινδύνων, 
ο έλεγχος ποιότητας των αποτελεσμά -
των των προβλέψεων πραγματοποιείτο 
σε διάφορα στάδια κατά τη διάρκεια της 
διαδικασίας των προβλέψεων. Ορισμένοι 
έλεγχοι συνέπειας 38 εντάσσονται στα 
λογιστικά φύλλα. Οι προγνώστες που 
ήταν αρμόδιοι αντίστοιχα για τη δημοσι -
ονομική και τη μακροοικονομική πλευρά 
της πρόβλεψης συζητούσαν τα αποτελέ -
σματα μεταξύ τους και, όταν απαιτείτο, 
προέβαιναν σε συμπληρωματικές κρίσεις 
προκειμένου να διασφαλίζεται η συνέ -
πεια των εκτιμήσεων 39.61 
Εντούτοις, κατά κύριο λόγο ο έλεγχος 
ποιότητας του έργου των προγνωστών 
λάμβανε τη μορφή συγκερασμών, 
χωρίς να διερευνάται η διαδικασία των 
προβλέψεων εντός της ομάδας διαχεί -
ρισης προγραμμάτων. Η προσέγγιση 
βάσει λογιστικών φύλλων και η έλλειψη 
τεκμηρίωσης καθιστούσαν δυσχερή την 
αξιολόγηση της αξιοπιστίας των υποθέ -
σεων και των έμμεσων παραμέτρων που 
χρησιμοποιούνταν στις προβλέψεις. Οι 
συζητήσεις μεταξύ των εταίρων ήταν 
το μόνο στάδιο του ελέγχου στο οποίο 
ελεγχόταν η αξιοπιστία των υποθέσεων 
και των έμμεσων παραμέτρων.Γράφημα 6Μακροοικονομικές προβλέψεις και προβλέψεις για το έλλειμμα με μια ματιά
Πηγή: ΕΕΣ.
Στατιστική Υπηρεσία
Υπουργείου Οικονο/uni03BCικώνΙστορικά δη/uni03BCοσιονο/uni03BCικά στοιχεία
Στατιστική Υπηρεσία 
EurostatΙστορικά /uni03BCακροοικονο/uni03BCικά στοιχεία
Εκτί/uni03BCηση επί τη/uni03C2 
προβολή/uni03C2 του 
προϋπολογισ/uni03BCούΝέα φορολογικά
/uni03BCέτρα
Υπουργείο Οικονο/uni03BCικώνΕπιδράσει/uni03C2 τη/uni03C2 
/uni03BCακροοικονο/uni03BCία/uni03C2 στον 
προϋπολογισ/uni03BCόΕπιδράσει/uni03C2 του 
προϋπολογισ/uni03BCού στη 
/uni03BCακροοικονο/uni03BCία
Εκτί/uni03BCηση επί των 
/uni03BCακροοικονο/uni03BCικών 
/uni03BCεταβλητώνΠρόβλεψη ελλεί/uni03BC/uni03BCατο/uni03C2Μακροοικονο/uni03BCική 
πρόβλεψη
38 Για παράδειγμα, η λογιστική 
ταυτότητα ή οι έλεγχοι 
αξιοπιστίας βάσει αναλογίας.
39 Το φθινόπωρο του 2013, 
η Επιτροπή θέσπισε νέο 
εργαλείο αυτόματου 
εντοπισμού αριθμητικών και 
οικονομικών ασυνεπειών, 
αλλά το εργαλείο δεν 
χρησιμοποιήθηκε στις 
προβλέψεις για τα 
προγράμματα.
33
Μέρος II – Οι διαδικασίες ήταν, κατά κανόνα, ανεπαρκείς
62 
Από την ανάλυση των δελτίων προβλέ -
ψεων αποκαλύφθηκαν επίσης παρα -
δείγματα σφαλμάτων και ασυνέπειες 
παρά τους ελέγχους συνέπειας (βλέπε 
πλαίσιο 1 ).
Δυσκολίες στην αξιολόγηση της 
αξιοπιστίας των δημοσιονομικών 
πολλαπλασιαστών
63 
Οι δημοσιονομικές μεταβλητές κατα -
γράφονταν στα λογιστικά φύλλα με τη 
μορφή του αναμενόμενου όγκου εσόδων 
ή δαπανών, ο οποίος αυξανόταν ή μειω -
νόταν κατά την καθαρή δημοσιονομική 
απόδοση οποιωνδήποτε νέων φορολογι -
κών μέτρων κατά τη διάρκεια του έτους. 
Ο αντίκτυπος των νέων μέτρων στην 
οικονομία και οι αλυσιδωτές επιπτώ -
σεις στον δημόσιο προϋπολογισμό δεν 
αναφέρονταν ρητά ούτε καταγράφονταν 
στα λογιστικά φύλλα. Αντιθέτως, οι προ -
βλέψεις για την πρόσθετη δημοσιονο -
μική απόδοση λάμβαναν ήδη υπόψη τις 
αλυσιδωτές επιπτώσεις.64 
Οι προβλέψεις για την καθαρή δημο -
σιονομική απόδοση προέκυπταν από 
προβλέψεις που παρήγαγαν οι εθνικές 
αρχές, οι οποίες προέβαιναν σε εσω -
τερική εκτίμησή τους στο πλαίσιο των 
διαδικασιών σχεδιασμού. Οι εθνικές 
αρχές συζητούσαν τις εκτιμήσεις τους 
με το προσωπικό των εταίρων και οι 
εκτιμήσεις αυτές ενδεχομένως αναθεω -
ρούνταν προτού γίνουν επισήμως δεκτές 
και συμπεριληφθούν στις προβλέψεις για 
τα προγράμματα.Παραδείγματα σφαλμάτων και ασυνεπειών στις προβλέψεις
i) Το ποσό ΦΠΑ επί της ιδιωτικής κατανάλωσης δεν ήταν ευθυγραμμισμένο μεταξύ των κρατικών εσόδων και των 
πληρωμών του ιδιωτικού τομέα, οδηγώντας σε διαφορά 0,7 % επί του ΑΕγχΠ μέσα σε ένα έτος.
ii) Λόγω των χειρόγραφων προσαρμογών επί του μαθηματικού τύπου, το ποσό των άμεσων φόρων επί της 
εργασίας δεν ήταν ευθυγραμμισμένο μεταξύ του δημόσιου τομέα και του τομέα των νοικοκυριών. Η διαφορά 
υπερέβαινε το 0,5 % του ΑΕγχΠ.
iii) Φορολογικό μέτρο ισχύον από τη μέση του έτους εφαρμόστηκε στην πρόβλεψη σε ετήσια βάση. Η αντίστοι -
χη πρόβλεψη για το έλλειμμα χρησιμοποιήθηκε στο έγγραφο του προγράμματος με το οποίο υποστηρίχθηκε 
η απόφαση για την αποδέσμευση μιας δόσης και κοινοποιήθηκε στην ΟΔΕ τον Ιούνιο του 2009.
iv) Ο αντίκτυπος των τιμών των ακινήτων δεν συνυπολογιζόταν συστηματικά στις προβλέψεις του ίδιου δείκτη 
τιμών που χρησιμοποιείτο σε διαφορετικές προβλέψεις για το ίδιο έτος.Πλαίσιο 1
34
Μέρος II – Οι διαδικασίες ήταν, κατά κανόνα, ανεπαρκείς
65 
Ο αντίκτυπος των διαφόρων δημοσιονο -
μικών μέτρων στην πραγματική οικο -
νομία λαμβανόταν υπόψη σε τεκμαρτή 
βάση και εκτός του πλαισίου των λογι -
στικών φύλλων μέσω διαφόρων ετερο -
γενών διαδικασιών. Τα λογιστικά φύλλα 
που χρησιμοποιούνταν δεν επέτρεπαν 
τον εντοπισμό της πηγής συγκεκριμένων 
υποθέσεων ή των υποκείμενων αιτιών 
τους. Οι ίδιες οι εθνικές υπηρεσίες δεν 
είχαν πραγματική γνώση των μοντέλων 
που εφάρμοζαν οι εθνικές αρχές για την 
εκτίμηση των παραμέτρων αποτίμησης 
του αντικτύπου των διαφόρων δημοσιο -
νομικών μέτρων στην οικονομία. Υπήρχε 
έλλειψη διαφάνειας και γνώσεων σχετικά 
με την τεκμαρτή τιμή των δημοσιονομι -
κών πολλαπλασιαστών 40. Μόλις το 2013 
η Επιτροπή πραγματοποίησε εκτίμηση 
των τεκμαρτών πολλαπλασιαστών.
66 
Οι μόνοι έλεγχοι επί των καθαρών απο -
δόσεων λάμβαναν τη μορφή υποκειμε -
νικής αξιολόγησης της αξιοπιστίας από 
το προσωπικό των εταίρων. Μολονότι με 
την προσέγγιση αυτή είναι πολύ πιθανό 
να εντοπιστούν σημαντικές υπερεκτιμή -
σεις ή υποτιμήσεις, είναι λιγότερο πιθανό 
να εντοπιστούν σχετικά μικρά σφάλματα 
τα οποία μπορεί ωστόσο σωρευτικά να 
έχουν σημαντικό μέγεθος.
67 
Οι ομάδες διαχείρισης προγραμμάτων 
τηρούσαν αρχεία για ορισμένες πληρο -
φορίες, αλλά σε διαφορετικό βαθμό, διό -
τι δεν υφίστατο σχετική επίσημη απαίτη -
ση. Ως αποτέλεσμα, δεν κατέστη δυνατό 
να εντοπιστούν και να αναθεωρηθούν οι 
υποθέσεις και οι τιμές των παραμέτρων 
που χρησιμοποιήθηκαν. Όταν μια πρό -
βλεψη αποδεικνυόταν εσφαλμένη (εάν 
υποτιμήθηκε, για παράδειγμα, η αρνητι -
κή επίπτωση της μείωσης των δημόσιων 
δαπανών στη μεγέθυνση του ΑΕγχΠ), 
ήταν αδύνατο ή εξαιρετικά δύσκολο να 
εντοπισθεί η πηγή του σφάλματος.Οι εκτιμήσεις του 
χρηματοδοτικού κενού ήταν 
ορισμένες φορές ελλιπείς
68 
Η εκτίμηση του χρηματοδοτικού κενού 
έχει καίρια σημασία στο στάδιο των δια -
πραγματεύσεων, διότι τότε καθορίζεται 
το ποσό της χρηματοδοτικής συνδρο -
μής, το οποίο συνήθως παραμένει αμε -
τάβλητο. Εάν προκύψουν νέες ανάγκες 
χρηματοδότησης κατά τη διάρκεια του 
προγράμματος, αναγκαστικά καλύπτο -
νται στο πλαίσιο του συνολικού χρημα -
τοδοτικού κονδυλίου. Σε αντίθεση με την 
κατάρτιση προβλέψεων για τα προγράμ -
ματα, η εκτίμηση του χρηματοδοτικού 
κενού αποτελούσε νέα δραστηριότητα 
για την Επιτροπή.
69 
Για τις χώρες της ζώνης του ευρώ, το 
χρηματοδοτικό κενό αντιστοιχεί μόνο 
στις ανάγκες των κυβερνήσεών τους. 
Εκτός της ζώνης του ευρώ, η χρηματοδο -
τική συνδρομή πρέπει να καλύπτει όλες 
τις εξωτερικές χρηματοδοτικές ανάγκες 
όπως εμφανίζονται στο ισοζύγιο πληρω -
μών μιας χώρας. Η Επιτροπή αιτιολογού -
σε πάντοτε τις αποφάσεις της για παροχή 
συνδρομής υποβάλλοντας την αρχική 
εκτίμηση του χρηματοδοτικού κενού 
στο Συμβούλιο. Οι σχετικοί υπολογισμοί 
γίνονταν σε λογιστικά φύλλα. Εντούτοις, 
η έλλειψη τεκμηρίωσης περιόριζε σε 
μεγάλο βαθμό τη δυνατότητα αναθεώ -
ρησης. Όταν ζητείτο, η Επιτροπή ήταν 
σε θέση να παράσχει μόνο προσωρινά 
έγγραφα 41, τα οποία διέφεραν από τα 
τελικά έγγραφα που υποβάλλονταν στο 
Συμβούλιο, αλλά δεν μπορούσε να πα -
ράσχει πληροφορίες για σημαντικά στοι -
χεία της εκτίμησης 42 ή δεν μπορούσε να 
παράσχει κανένα αρχείο αναφοράς 43.40 Ο δημοσιονομικός 
πολλαπλασιαστής μετρά το 
μέγεθος του αντικτύπου των 
διαφόρων μέτρων 
δημοσιονομικής εξυγίανσης 
σε βασικές μακροοικονομικές 
(κατανάλωση, παραγωγή) και 
δημοσιονομικές (έλλειμμα) 
μεταβλητές.
41 Λετονικό και ρουμανικό 
πρόγραμμα.
42 Ιρλανδικό πρόγραμμα.
43 Ουγγρικό και πορτογαλικό 
πρόγραμμα.
35
Μέρος II – Οι διαδικασίες ήταν, κατά κανόνα, ανεπαρκείς
70 
Από τον έλεγχο των προσωρινών εγγρά -
φων προέκυψαν σημαντικά σφάλματα 
στις προβλέψεις, όπως διπλή εγγραφή 
ορισμένων μεταβλητών, χρήση εσφαλμέ -
νων ποσών στα συναλλαγματικά διαθέ -
σιμα ή εξωπραγματικά υψηλές υποθέσεις 
όσον αφορά τα επιτόκια αναχρηματο -
δότησης του χρέους. Τα σφάλματα στα 
λογιστικά φύλλα ήταν ενίοτε σημαντι -
κά 44 και δεν είχαν εντοπιστεί στο πλαίσιο 
εσωτερικής επανεξέτασης. Η διαπίστωση 
των σφαλμάτων δεν θα είχε απαραι -
τήτως οδηγήσει σε αύξηση του ποσού 
της χρηματοδοτικής συνδρομής, καθώς 
αυτό εξαρτάται επίσης από την προθυ -
μία και τις δυνατότητες του δανειστή, 
αλλά θα μπορούσε να έχει οδηγήσει σε 
διαφορετική δέσμη πολιτικών για την 
κάλυψη του χρηματοδοτικού κενού.
Τα χαρακτηριστικά των 
προγραμμάτων είχαν κατά 
κανόνα ορθή βάση, αλλά 
ορισμένες φορές έλειπαν 
σημαντικά αρχεία
Τα χαρακτηριστικά 
των προγραμμάτων 
υποστηρίζονταν από ανάλυση
71 
Στις περισσότερες περιπτώσεις, η Επι -
τροπή μπορούσε να υποδείξει ένα σώμα 
ανάλυσης, στη βάση προτεραιοτήτων 
πολιτικής της ΕΕ και τρεχόντων στοιχεί -
ων, το οποίο είχε χρησιμοποιηθεί κατά 
τον καθορισμό των όρων των προγραμ -
μάτων. Κατά γενικό κανόνα, το βάθος της 
ανάλυσης αυξήθηκε με την πάροδο του 
χρόνου. Αυτό οφειλόταν κυρίως στη βελ -
τίωση της εμπειρογνωμοσύνης και στη 
διάθεση μεγαλύτερου αριθμού υπαλλή -
λων της Επιτροπής στη διαχείριση των 
προγραμμάτων.Κανένα ίχνος ορισμένων 
βασικών αρχείων
72 
Η τήρηση αρχείων αποτελεί σημαντικό 
μέρος οποιασδήποτε διαδικασίας. Αρκε -
τά από τα εσωτερικά πρότυπα ελέγχου 
της Επιτροπής αναφέρονται σε ορθές 
πρακτικές στο πλαίσιο αυτό 45. Η προσε -
κτική τήρηση αρχείων μπορεί να βελτι -
ώσει τον εσωτερικό έλεγχο ενός οργανι -
σμού συμβάλλοντας στην κατάδειξη του 
λόγου λήψης ορισμένων αποφάσεων. Τα 
αρχεία έχουν καθοριστική σημασία για 
την παρακολούθηση και την αξιολόγηση 
και αποτελούν προϋπόθεση για την ορθή 
λογοδοσία.
73 
Επειδή τα προγράμματα στήριξης ήταν 
μη αναμενόμενα, οι διαδικασίες εξακο -
λουθούσαν να προσαρμόζονται και να 
επισημοποιούνται μετά την έναρξη των 
αρχικών εργασιών. Οι εργασίες περι -
πλέκονταν επίσης από τους χρονικούς 
περιορισμούς, το αβέβαιο μακροοικονο -
μικό περιβάλλον και την πολυπλοκότητα 
της διαχείρισης των προγραμμάτων. Ως 
εκ τούτου, δινόταν έμφαση στις ορθές 
επιχειρησιακές διαδικασίες σε βάρος της 
ορθής τήρησης αρχείων.
74 
Σε διάφορες περιπτώσεις, οι πληρο -
φορίες στις οποίες βασίστηκε η λήψη 
αποφάσεων είχαν απολεσθεί μέχρι να 
διενεργηθεί ο έλεγχος, ή η συλλογή τους 
αποδείχθηκε τιτάνιο έργο. Ορισμένες 
κρίσιμης σημασίας δραστηριότητες δεν 
είχαν καταγραφεί καθόλου. Τα εγχειρίδια 
διαδικασιών, τα οποία αποτελούν συνή -
θως τη βάση οποιασδήποτε διαδικασίας, 
δεν ήταν αρκούντως αναπτυγμένα. Στο  
πλαίσιο 2  παρουσιάζονται τα εμπόδια 
που προέκυψαν κατά τον έλεγχο 46.44 Κατά την εκτίμηση του 
χρηματοδοτικού κενού της 
Ρουμανίας, τα ενδοομιλικά 
δάνεια εγγράφηκαν τόσο ως 
άμεσες ξένες επενδύσεις όσο 
και ως νέες δανειακές ροές στις 
λοιπές επενδύσεις. Η διπλή 
αυτή εγγραφή οδήγησε σε 
πρόβλεψη χρηματοδοτικών 
αναγκών που ήταν κατά 
1,8 δισεκατομμύριο  ευρώ 
χαμηλότερη. Επιπλέον, το 
αρχικό ποσό των 
συναλλαγματικών διαθεσίμων 
που χρησιμοποιήθηκε στην 
αρχική πρόβλεψη διαφέρει 
κατά 0,7  δισεκατομμύρια  ευρώ 
από το αριθμητικό στοιχείο που 
έχει αναφέρει τώρα για το 
τέλος του 2008 η κεντρική 
τράπεζα της Ρουμανίας. Όσον 
αφορά το λετονικό πρόγραμμα, 
η Επιτροπή προέβλεψε ότι κατά 
τον πρώτο χρόνο του 
προγράμματος, τόσο 
ο επιχειρηματικός όσο και 
ο τραπεζικός τομέας θα 
μπορούσαν να λάβουν 
περισσότερη μακροπρόθεσμη 
και μεσοπρόθεσμη 
χρηματοδότηση από εκείνη 
που ήταν αναγκαία για 
απόσβεση. Τέτοιου είδους 
υπόθεση στο λογιστικό φύλλο 
ήταν όχι μόνο απίθανη, 
δεδομένων των ισχυρών 
δημοσιονομικών πιέσεων, αλλά 
επίσης ερχόταν σε αντίφαση με 
τις πληροφορίες που 
παρέχονταν στο 
επεξηγηματικό σημείωμα.
45 Για παράδειγμα, το πρότυπο 
εσωτερικού ελέγχου αριθ. 8 
απαιτεί, οι κύριες διεργασίες και 
διαδικασίες της ΓΔ να 
τεκμηριώνονται επαρκώς, ιδίως 
εκείνες που σχετίζονται με 
κρίσιμης σημασίας κινδύνους, 
ενώ το πρότυπο αριθ. 11 
απαιτεί τη θέσπιση 
κατάλληλων διεργασιών και 
διαδικασιών προκειμένου να 
διασφαλίζεται ότι η διαχείριση 
εγγράφων από τη ΓΔ είναι 
αποτελεσματική (ιδίως όσον 
αφορά την ανάκτηση δεουσών 
πληροφοριών).
46 Το πρόβλημα της απόκτησης 
των σχετικών πληροφοριών 
δεν παρατηρήθηκε μόνο στον 
παρόντα έλεγχο. Το Ελεγκτικό 
Συνέδριο της Πορτογαλίας 
επεσήμανε παρόμοιους 
περιορισμούς στην έκθεσή του 
για την παρακολούθηση της 
χρηματοδοτικής συνδρομής 
προς την Πορτογαλία, 
«Relatório de auditoria n.º 
28/2013-2.ª S., 
Acompanhamento dos 
mecanismos de assistência 
financeira a Portugal, 
Dezembro de 2013».
36
Μέρος II – Οι διαδικασίες ήταν, κατά κανόνα, ανεπαρκείς
75 
Είναι κατανοητή η έλλειψη αρχείων για 
το αρχικό στάδιο το έτος 2008 και τις 
αρχές του 2009, περίοδος που είχε όλα 
τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα μιας 
κατάστασης διαχείρισης κρίσης. Στην 
πορεία, η τήρηση αρχείων βελτιώθηκε 
σημαντικά. Ωστόσο, ορισμένα από τα 
παραπάνω παραδείγματα απολεσθέντων 
αρχείων αφορούν περισσότερο πρόσφα -
τα έτη.Η Επιτροπή απέκλινε σε 
ορισμένες περιπτώσεις 
από τις αποφάσεις του 
Συμβουλίου
Περιπτώσεις μη συμμόρφωσης 
με τις αποφάσεις του 
Συμβουλίου
76 
Εξετάσαμε τη συνέπεια μεταξύ των 
μνημονίων συνεννόησης και των αντί -
στοιχων αποφάσεων του Συμβουλίου και 
διαπιστώσαμε ότι οι περισσότεροι όροι 
αιτιολογούνταν με αναφορά στις αποφά -
σεις. Εντούτοις, σε κάποιες περιπτώσεις 
οι όροι απέκλιναν από τους όρους της 
απόφασης του Συμβουλίου ή το μνημό -
νιο συνεννόησης δεν είχε επικαιροποιη -
θεί στον σωστό χρόνο (βλέπε πλαίσιο 3 ).Παραδείγματα δυσκολιών στην απόκτηση βασικών πληροφοριών
Τα μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου χρησιμοποιούνταν για τη διαβίβαση πληροφοριακών στοιχείων σε 
υψηλότερο επίπεδο σχετικά με την πρόοδο των επισκέψεων και για τη λήψη έγκρισης για οποιαδήποτε παρέκκλιση 
από τη διαπραγματευτική εντολή. Αποτελούσαν επίσης σημαντικό μέσο επικοινωνίας μεταξύ των εταίρων και με 
τις εθνικές αρχές. Εντούτοις, κατά γενικό κανόνα τα εν λόγω βασικά αρχεία δεν ήταν διαθέσιμα, διότι τα μηνύματα 
ηλεκτρονικού ταχυδρομείου είτε είχαν απολεσθεί είτε δεν ήταν δυνατό να ανακτηθούν.
Τα έγγραφα ή τα δεδομένα που είχαν υποβάλει οι εθνικές αρχές κατά τη διάρκεια του ελέγχου δεν είχαν διατηρηθεί 
από την Επιτροπή ή δεν μπορούσαν να εξεταστούν στο σύνολό τους λόγω των εκτεταμένων πόρων που απαιτού -
νταν για την εκ νέου συγκέντρωσή τους.
Ορισμένα λογιστικά φύλλα που αφορούσαν τη Ρουμανία με μακροοικονομικές προβλέψεις για τα προγράμματα δεν 
διατέθηκαν σε εμάς κατά τον έλεγχο.
Τα λογιστικά φύλλα με τους τελικούς υπολογισμούς του χρηματοδοτικού κενού είχαν απολεσθεί ή δεν είχαν συλλε -
χθεί από το ΔΝΤ. Οι σχετικοί υπολογισμοί για ορισμένα βασικά ποσά ενίοτε δεν ήταν δυνατό να αποκτηθούν.
Η δημοσιονομική παρακολούθηση από το προσωπικό της Επιτροπής δεν καταγραφόταν καθόλου, ή παρέχονταν 
μόνο στοιχειώδη λογιστικά φύλλα για τη στήριξη της ανάλυσης της Επιτροπής όσον αφορά την εκτέλεση του 
προϋπολογισμού.Πλαίσιο 2
37
Μέρος II – Οι διαδικασίες ήταν, κατά κανόνα, ανεπαρκείς
Οι όροι δεν ήταν επαρκώς 
στοχευμένοι
77 
Σκοπός των όρων στο μνημόνιο συνεν -
νόησης είναι να δημιουργήσουν επι -
χειρησιακό οδικό χάρτη με σκοπό την 
επίτευξη ικανοποιητικής συμμόρφωσης 
με τους όρους γενικής οικονομικής πολι -
τικής που ορίζει το Συμβούλιο.
78 
Για τους περισσότερους όρους η σχέση 
με τη γενική οικονομική πολιτική ήταν 
σχετικά σαφής, διότι είτε απαιτούσαν 
αλλαγή πολιτικής είτε αποτελούσαν 
εφαλτήριο για μείζονες μεταρρυθμίσεις. 
Εντούτοις, η διοίκηση 47 δεν αμφισβήτη -
σε επαρκώς τις υποβληθείσες προτάσεις 
προκειμένου να εξακριβώσει κατά πόσον 
όλοι οι όροι ήταν πραγματικά αναγκαίοι 
για την επίτευξη των στόχων γενικής 
οικονομικής πολιτικής.79 
Τα προγράμματα περιλάμβαναν όρους 
που ήταν είτε ήσσονος σημασίας, 
λαμβανομένων υπόψη των στόχων των 
προγραμμάτων, είτε οι πιθανές συνέπειές 
τους θα υλοποιούνταν πολύ καιρό μετά 
την περίοδο ισχύος των προγραμμάτων. 
Μεταξύ των όρων αυτών ήταν η υλο -
ποίηση συγκεκριμένων συστημάτων 
ΤΠ, η διάθεση δημοσιονομικών πόρων 
σε μικρούς κυβερνητικούς φορείς, 
η κατάρτιση δημοσίων υπαλλήλων και 
η έρευνα και ανάπτυξη· ωστόσο, στη 
περίπτωση αυτή είχαν πολύ μακρινή, 
ή και καμία σχέση, με τους στόχους των 
προγραμμάτων.Παραδείγματα μη συμμόρφωσης με τους κανόνες
Στο πλαίσιο άτυπης επίσκεψης στη Ρουμανία τον Αύγουστο του 2009 διαπιστώθηκε η αδυναμία του κράτους μέλους 
να εκπληρώσει τους αρχικούς στόχους για το έλλειμμα. Η Επιτροπή και οι αρχές της Ρουμανίας συμφώνησαν, ως εκ 
τούτου, σε σημαντική χαλάρωση των στόχων. Η αναθεώρηση αυτή κοινοποιήθηκε με σημείωμα στην Οικονομική 
και Δημοσιονομική Επιτροπή τον Αύγουστο του 2009. Εντούτοις, ούτε η απόφαση του Συμβουλίου ούτε το μνημό -
νιο συνεννόησης τροποποιήθηκαν ανάλογα. Οι στόχοι επικαιροποιήθηκαν τελικά στο μνημόνιο συνεννόησης τον 
Φεβρουάριο του 2010. Η νομική βάση, ήτοι η απόφαση του Συμβουλίου, άργησε ακόμα περισσότερο να επικαιρο -
ποιηθεί, το οποίο πραγματοποιήθηκε τον Μάρτιο του 2010. Ωστόσο, η Επιτροπή ανέβαλε την εκταμίευση πληρωμής 
τον Νοέμβριο του 2009 λόγω της μη συμμόρφωσης του προϋπολογισμού της Ρουμανίας με τον επικαιροποιημένο 
στόχο.
Στη Λετονία, μολονότι οι αποφάσεις του Συμβουλίου δεν αναφέρονταν σε συνταξιοδοτικές μεταρρυθμίσεις, στο 
μνημόνιο συνεννόησης συμπεριλήφθηκαν συγκεκριμένοι όροι σχετικά με τον δεύτερο πυλώνα του συνταξιοδοτι -
κού συστήματος.
Στην Ιρλανδία, μολονότι οι αποφάσεις του Συμβουλίου δεν ανέφεραν συγκεκριμένους όρους όσον αφορά την τρα -
πεζική εποπτεία, την πώληση κρατικών περιουσιακών στοιχείων και τις ιδιωτικοποιήσεις, οι όροι αυτοί περιέχονταν 
στο μνημόνιο συνεννόησης.Πλαίσιο 3
47 Τα ανώτατα διοικητικά 
στελέχη της Επιτροπής και 
ο αντιπρόεδρος που 
υπέγραψαν το μνημόνιο 
συνεννόησης εξ ονόματος της 
Επιτροπής.
38
Μέρος II – Οι διαδικασίες ήταν, κατά κανόνα, ανεπαρκείς
Οι χώρες δεν είχαν την ίδια 
μεταχείριση
80 
Κατόπιν ανάλυσης διαφόρων πτυχών της 
διαχείρισης των προγραμμάτων από την 
Επιτροπή, εντοπίσαμε αρκετά παραδείγ -
ματα μη συνεκτικής προσέγγισης σε δι -
άφορες χώρες, η οποία δεν αιτιολογείτο 
από συγκεκριμένες εθνικές περιστάσεις.Διαφορές στη διαχείριση των 
όρων από την Επιτροπή
81 
Η Επιτροπή διαχειρίστηκε διαφορετικά 
τους όρους κάθε προγράμματος χρη -
ματοδοτικής συνδρομής. Σε ορισμένα 
προγράμματα, οι όροι αντιπροσώπευαν 
μια σχετικά σταθερή δέσμη απαιτήσεων, 
ενώ σε άλλα μεταβάλλονταν σημαντικά 
με κάθε αναθεώρηση. Σχετική επισκόπη -
ση παρέχεται στον πίνακα 2 .Πίνακας 2Διάφορα μοντέλα που εφάρμοσε η Επιτροπή για τη διαχείριση των όρων
Ουγγαρία Λετονία Ρουμανία Ι Ιρλανδία Πορτογαλία
Πώς καθορίζονταν οι όροι;
Διαχωρισμός μεταξύ 
διαφορετικών ειδών 
όρωνΌχιΌχι, αλλά η σπουδαιότητα 
αναφέρθηκε σε μία από τις 
εκθέσεις αναθεώρησηςΠροαπαιτούμενες ενέρ -
γειες και άλλοι όροιΜόνιμοι και άλλοι όροι Όχι
Πώς παρακολουθούνταν οι όροι;
Πώς παρακολουθούνταν 
η συμμόρφωση;Συνδυασμός 1Κυρίως ανά όρο Ανά αντικείμενο Ανά αντικείμενο Ανά όρο
Πώς επικαιροποιούνταν οι όροι;
Πως μεταβάλλονταν οι 
όροι;Οι υφιστάμενοι όροι 
παρέμεναν σε ισχύ· οι 
προσθήκες περιείχαν 
μόνο νέους όρουςΚάθε προσθήκη αντικαθι -
στούσε την προηγούμενη 
έκδοσηΟι υφιστάμενοι όροι 
παρέμεναν σε ισχύ· οι 
προσθήκες περιείχαν 
μόνο νέους όρουςΚάθε προσθήκη 
αντικαθιστούσε την 
προηγούμενη έκδοσηΚάθε προσθήκη αντικαθιστούσε 
την προηγούμενη έκδοση
Διατήρηση των όρων 2Όροι μερικώς σταθε -
ροί διαχρονικά
Όροι κατά γενικό 
κανόνα αμετάβλητοιΣυχνές μεταβολές των 
όρων
Οι όροι μεταβάλλονταν αν 
και δεν είχαν λήξει
Δυσκολία στον διαχρονικό 
εντοπισμό όρωνΌροι πάντοτε σε ισχύ 
και αμετάβλητοι εκτός 
αν καθίσταντο άνευ 
αντικειμένου λόγω νέων 
όρωνΣυνδυασμός
Ορισμένοι όροι σταθε -
ροί, άλλοι μεταβάλλο -
νταν συχνάΌροι σταθεροί διαχρονικά
Όροι σε ισχύ και αμετάβλητοι 
έως ότου υπάρξει πλήρης 
συμμόρφωση
1 Σε ορισμένες αναθεωρήσεις, η Επιτροπή διαβίβασε πληροφοριακά στοιχεία σχετικά με τη συμμόρφωση για κάθε όρο, ενώ σε άλλες μόνο ανά 
αντικείμενο.
2 Για πρόσθετες επεξηγήσεις βλέπε παράρτημα III .
Πηγή: ΕΕΣ.
39
Μέρος II – Οι διαδικασίες ήταν, κατά κανόνα, ανεπαρκείς
82 
Ορισμένα από τα μοντέλα αυτά είχαν 
δυσμενείς επιπτώσεις στη διαχείριση 
των προγραμμάτων. Ειδικότερα, οι 
συχνές μεταβολές στους όρους ορισμέ -
νων προγραμμάτων 48 κατέστησαν πολύ 
δυσχερέστερη την παρακολούθηση των 
επιδόσεων της χώρας. Σε ορισμένες 
περιπτώσεις, οι μεταρρυθμίσεις σταδι -
ακά αποδυναμώθηκαν, καθώς οι όροι 
αντικαταστάθηκαν από λιγότερο απαιτη -
τικούς ή εξαφανίστηκαν εντελώς από τα 
μνημόνια προτού εκπληρωθούν πλήρως 
(βλέπε πλαίσιο 4 ).83 
Με τους όρους επιδιώκονταν επίσης δι -
αφορετικά διαρθρωτικά αποτελέσματα, 
τα οποία ποίκιλλαν, από τη δημοσίευση 
ή την κατάρτιση μιας συγκεκριμένης 
στρατηγικής ή σχεδίου μέχρι τις νομοθε -
τικές αλλαγές που έπρεπε να εγκριθούν 
από το εθνικό κοινοβούλιο και επηρέ -
αζαν σημαντικούς τομείς της οικονομί -
ας 49. Ενώ οι όροι του πρώτου είδους δεν 
επέφεραν καθ’ εαυτοί σημαντικές οικο -
νομικές μεταβολές, μπορούσαν ωστόσο 
να αποτελέσουν προπαρασκευαστικές 
ενέργειες για σημαντικότερες μεταρ -
ρυθμίσεις. Οι όροι του δεύτερου είδους 
σήμαιναν ενδεχομένως μακροχρόνιες 
αλλαγές στην οικονομία.
Παραδείγματα μεταρρύθμισης που αποδυναμώθηκε στην πορεία
Το αρχικό μνημόνιο συνεννόησης στο πρόγραμμα της Λετονίας απαιτούσε τη «θέσπιση ενιαίου συστήματος σχε -
διασμού και διαχείρισης ανθρωπίνων πόρων για τα όργανα δημόσιας διοίκησης». Ο όρος αυτός δεν εκπληρώθηκε 
και δεν υπήρχε στις μεταγενέστερες τροποποιήσεις. Αντιθέτως, αντικαταστάθηκε από διάφορους άλλους όρους με 
γενικό στόχο «την κατάρτιση στρατηγικής για τη δημόσια διοίκηση», όρος που είναι ευκολότερο να εκπληρωθεί.
Το πορτογαλικό πρόγραμμα περιλάμβανε όρο που απαιτούσε, μέχρι το τέλος του 2011, την κατάρτιση σχεδίου 
δράσης για τη μεταρρύθμιση του συστήματος ασφάλισης για τους ανέργους, ιδίως μέσω της μείωσης της μέγιστης 
διάρκειας των επιδομάτων ανεργίας σε 18 μήνες το μέγιστο για τους νεοεισερχόμενους στην ανεργία. Μετά τη με -
ταρρύθμιση η μέγιστη διάρκεια των επιδομάτων ανεργίας μειώθηκε από 38 σε 26 μήνες και, ως εκ τούτου, υπερέ -
βαινε το ανώτατο όριο των 18 μηνών που είχε αρχικά συμφωνηθεί με τις πορτογαλικές αρχές.Πλαίσιο 448 Ιδίως στο πρόγραμμα της 
Λετονίας, καθώς και της 
Ιρλανδίας και σε 
συγκεκριμένους τομείς άλλων 
προγραμμάτων.
49 Άλλα παραδείγματα 
περιλαμβάνουν σημαντικές 
μεταβολές στο θεσμικό τοπίο, 
όπως η σύσταση 
δημοσιονομικού συμβουλίου, 
η αναδιοργάνωση της τοπικής 
αυτοδιοίκησης ή οι 
ιδιωτικοποιήσεις. Βλέπε 
παράρτημα III .
40
Μέρος II – Οι διαδικασίες ήταν, κατά κανόνα, ανεπαρκείς
84 
Διαπιστώσαμε σημαντικές διαφορές 
μεταξύ των όρων ως προς την αυστηρό -
τητά τους. Οι όροι των προγραμμάτων 
για το ισοζύγιο πληρωμών απαιτού -
σαν συνήθως την ψήφιση ορισμένων 
νομοθετικών αλλαγών. Εν αντιθέσει, τα 
προγράμματα της ζώνης του ευρώ έθε -
ταν συχνά μόνο το πρώτο είδος όρου και 
σπανίως απαιτείτο έγκριση από το κοινο -
βούλιο. Ως αποτέλεσμα, οι αποφάσεις για 
την εκταμίευση των δόσεων βασίζονταν 
μόνο σε προπαρασκευαστικά μέτρα και 
όχι στην πραγματική υλοποίηση μεταρ -
ρυθμίσεων (βλέπε πλαίσιο 5 ).
85 
Μια άλλη διαφορά αφορά τον αριθμό 
των όρων, ο οποίος αυξήθηκε με την πά -
ροδο του χρόνου. Ενώ η Ουγγαρία απαι -
τείτο να συμμορφωθεί με λιγότερους 
από 60 μοναδικούς όρους, η Πορτογαλία 
βρέθηκε αντιμέτωπη με περίπου 400. 
Η μεγάλη αυτή απόκλιση δεν αντανα -
κλούσε μόνο την ανάγκη για περισσότε -
ρες μεταρρυθμίσεις σε ορισμένες χώρες. 
Εντοπίστηκαν περιπτώσεις στις οποίες 
συνέβη στο αντίθετο: σε χώρες που 
χρειάζονταν περισσότερες μεταρρυθμί -
σεις σε συγκεκριμένο πεδίο, ζητήθηκε να 
συμμορφωθούν με λιγότερους όρους σε 
σύγκριση με χώρες με καλύτερες επιδό -
σεις 50. Οι όροι στόχευαν επίσης σε πολύ 
διαφορετικές πορείες μεταρρυθμίσεων 
παρά το γεγονός ότι οι χώρες βρίσκο -
νταν σε παρόμοιες συνθήκες 51.Οι στόχοι των προγραμμάτων 
δεν αναθεωρούνταν με 
συνεκτικό τρόπο
86 
Οι αναθεωρήσεις των στόχων για το 
έλλειμμα είναι κάτι φυσιολογικό στα 
προγράμματα συνδρομής. Δεν κατα -
δεικνύουν αυτομάτως κακή εκτέλεση 
εκ μέρους των εθνικών αρχών, καθώς 
ενδέχεται επίσης να οφείλονται σε 
αντικειμενικές μεταβολές της οικονομι -
κής κατάστασης με αντίκτυπο, αρνητικό 
ή θετικό, στον δημόσιο προϋπολογισμό.
Παράδειγμα όρου που συνδέεται μόνο με προπαρασκευαστικά μέτρα
Στο ιρλανδικό πρόγραμμα απαιτείτο από την κυβέρνηση «να θεσπίσει νομοθεσία για τη βελτίωση των χρηματοπι -
στωτικών ρυθμίσεων, επεκτείνοντας τις εξουσίες της Κεντρικής Τράπεζας όσον αφορά την εποπτεία και την επιβολή 
της νομοθεσίας 52». Οι ιρλανδικές αρχές συμμορφώθηκαν με τον όρο αυτό με μικρή καθυστέρηση ενός μηνός, οπότε 
και ο υπουργός Οικονομικών δημοσίευσε το νομοσχέδιο. Εντούτοις, για την ψήφιση χρειάστηκαν δύο επιπλέον έτη. 
Δεν υφίστατο όρος που να συνδέεται με την ψήφιση και, ως εκ τούτου, η ψήφιση δεν ήταν αναγκαία για την εκταμί -
ευση των δόσεων.
52 Αναφέρεται ως «Νομοσχέδιο για την Κεντρική Τράπεζα (σχετικά με την Εποπτεία και την Επιβολή της Νομοθεσίας)» στους μεταγενέστερους 
όρους.Πλαίσιο 550 Π.χ. στο πεδίο των 
διαρθρωτικών ταμείων.
51 Π.χ. στο πεδίο της 
αφερεγγυότητας φυσικών και 
νομικών προσώπων.
41
Μέρος II – Οι διαδικασίες ήταν, κατά κανόνα, ανεπαρκείς
87 
Σε τέσσερα από τα έξι προγράμματα 
υπήρξε αναθεώρηση των στόχων για το 
έλλειμμα (βλέπε πίνακα 3 ). Στα αρχεία 
της Επιτροπής οι αναθεωρήσεις προς 
τα κάτω αιτιολογούνταν πάντοτε από 
(σημαντική) κάμψη της οικονομικής 
δραστηριότητας, όπως συνέβη στην 
Ουγγαρία, τη Ρουμανία, τη Λετονία και 
την Πορτογαλία.88 
Ανάλογα με τη χώρα, τυχόν μεταβολή 
στις οικονομικές προοπτικές ενδέχεται 
να έχει διαφορετικές συνέπειες για την 
αναθεώρηση των στόχων για το έλλειμ -
μα. Στο πλαίσιο της δημοσιονομικής 
εποπτείας της, η Επιτροπή υπολογίζει 
τα κυκλικά ισοζύγια προϋπολογισμού 53. 
Όταν μεταβάλλονται οι οικονομικές 
προοπτικές, η εκτίμηση του κυκλικού 
ισοζυγίου αναθεωρείται ανάλογα. Ως 
εκ τούτου, οι μεταβολές σε πραγματι -
κό χρόνο στην εκτίμηση του κυκλικού 
ισοζυγίου πρέπει να προσεγγίζουν τις 
μεταβολές των στόχων για το έλλειμμα 
που καθίστανται αναγκαίες λόγω του 
μεταβληθέντος οικονομικού πλαισίου 54.Πίνακας 3Αναθεωρήσεις των στόχων για το έλλειμμα σε όρους ΕΣΛ
2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014
HUΜoU0 (Νοέμ. 2008) – 3,4 % – 2,6 %
ΜoU1 (Μάρτ. 2009) – 2,9 %
ΜoU2 (Ιούν. 2009) – 3,9 % – 3,8 % – 3,0 %
LVΜoU0 (Ιαν. 2009) – 5,3 % – 5,0 % – 3,0 %
ΜoU1 (Ιούλ. 2009) – 10,0 % – 8,5 % – 6,0 % – 3,0 %
ΜoU5 (Δεκ. 2011) – 4,5 % – 2,5 %
RO IΜoU0 (Ιούν. 2009) – 5,1 % – 4,1 % – 3,0 %
ΜoU1 (Φεβ. 2010) – 7 ,8 % – 6,4 % ά.α. – 3,0 %
ΜoU2 (Ιούλ. 2010) – 7 ,3 % ά.α. – 3,0 %
ΜoU3 (Ιαν. 2011) – 5,0 % – 3,0 %
RO II ΜoU0 (Ιούν. 2011) – 5,0 % – 3,0 %
IE ΜoU0 (Δεκ. 2010) – 10,6 % – 8,6 % – 7 ,5 %
PTΜoU0 (Μάι. 2011) – 5,9 % – 4,5 % – 3,0 %
ΜoU5 (Οκτ. 2012) – 5,0 % – 4,5 % – 2,5 %
ΜoU7 (Ιούν. 2013) – 5,5 % – 4,0 %
Σημείωση: ά.α. – μη καθορισθέν.
Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.53 Το ισοζύγιο προϋπολογισμού 
μπορεί να αναλυθεί σε 
κυκλική και μη κυκλική 
συνιστώσα. Η κυκλική 
συνιστώσα αποτυπώνει τις 
επιπτώσεις των διακυμάνσεων 
στα φορολογικά έσοδα και τις 
δαπάνες που οφείλονται στον 
οικονομικό κύκλο.
54 Εφόσον δεν υπάρχουν 
σημαντικά σφάλματα στις 
προβλέψεις του δυνητικού 
ΑΕγχΠ που χρησιμοποιείται ως 
μεταβλητή εισροών για τον 
υπολογισμό του κυκλικού 
ισοζυγίου.
42
Μέρος II – Οι διαδικασίες ήταν, κατά κανόνα, ανεπαρκείς
89 
Σε περιπτώσεις που το κυκλικό ισοζύγιο 
προϋπολογισμού δεν αναθεωρήθηκε 
σημαντικά στη διάρκεια του προγράμ -
ματος, δεν υπήρχε ανάγκη αναθεώρη -
σης των στόχων για το έλλειμμα. Αυτό 
συνέβη στην περίπτωση της Ιρλανδίας. 
Εντούτοις, διαπιστώσαμε ότι δεν ήταν 
όλες οι αναθεωρήσεις των στόχων σύμ -
φωνες με την αναθεώρηση του κυκλικού 
ισοζυγίου. Για παράδειγμα, ενώ ο στόχος 
του 2009 για το έλλειμμα της Ουγγαρίας 
χαλάρωσε λιγότερο από όσο υποδείκνυε 
η αναθεώρηση του κυκλικού ισοζυγίου, 
ο στόχος του 2012 για την Πορτογαλία 
χαλάρωσε μολονότι το κυκλικό ισοζύγιο 
είχε βελτιωθεί και οι οικονομικές προο -
πτικές παρέμειναν ίδιες.
90 
Κατά τη διάρκεια του ελέγχου, η Επιτρο -
πή ισχυρίστηκε ότι παράγοντες εκτός 
του πλαισίου κινήσεων της κυβέρνησης 
θα μπορούσαν να έχουν πυροδοτήσει 
την αναθεώρηση του στόχου, όπως 
η μεταβολή της σύνθεσης της ανάπτυξης 
ή η έλλειψη εσόδων. Εντούτοις, ούτε 
τα έγγραφα των προγραμμάτων ούτε 
η εσωτερική μεθοδολογία της Επιτροπής 
καταδεικνύουν συστηματική προσέγ -
γιση στην εκτίμηση των εν λόγω άλλων 
παραγόντων, κατά την εξέταση της 
εφικτότητας των στόχων για το έλλειμμα 
την οποία διενεργούσε η Επιτροπή σε 
κάθε αναθεώρηση.
91 
Μια άλλη διαφορά αφορά τη μεταχείρι -
ση των μέτρων στήριξης των τραπεζών 
με αντίκτυπο στα ελλείμματα. Οι στόχοι 
για το έλλειμμα στα προγράμματα της 
Πορτογαλίας και της Ιρλανδίας καθορί -
στηκαν χωρίς τη συμπερίληψη τέτοιων 
μέτρων, ενώ στους στόχους του προ -
γράμματος της Λετονίας συμπεριλήφθη -
καν τα εν λόγω μέτρα.92 
Τα έγγραφα των προγραμμάτων διέφε -
ραν επίσης ως προς την προσοχή που 
έδιναν στην κοινωνική διάσταση. Για 
παράδειγμα, στο πορτογαλικό πρόγραμ -
μα αναφέρεται ότι οι αυξήσεις φόρων 
σχεδιάστηκαν προοδευτικά, με τις 
ομάδες χαμηλότερου εισοδήματος να 
διατηρούν τα επίπεδα εισοδήματός τους, 
ενώ οι κατώτατοι μισθοί και οι ελάχιστες 
συντάξεις δεν εθίγησαν 55. Αυτό έρχεται 
σε αντίθεση με την καθολική περικοπή 
της τάξης του 25 % στους μισθούς των 
δημοσίων υπαλλήλων στο πρόγραμμα 
της Ρουμανίας, χωρίς να αναφέρεται στα 
έγγραφα του προγράμματος πώς η περι -
κοπή αυτή θα επηρέαζε τα χαμηλότερα 
μισθολογικά κλιμάκια. Ομοίως, το απο -
τέλεσμα του συνδυασμού της μείωσης 
του κατ’ αποκοπήν φόρου εισοδήματος 
φυσικών προσώπων και της αύξησης του 
ΦΠΑ, που ενδέχετο να μετακυλίσει το 
βάρος της δημοσιονομικής εξυγίανσης 
στους λιγότερο προνομιούχους, δεν 
ελήφθη υπόψη στα αρχικά έγγραφα του 
προγράμματος για τη Λετονία.
Αδυναμίες στη διαχείριση 
των προγραμμάτων λόγω 
ανεπαρκών ελέγχων
93 
Μολονότι τις αποφάσεις για τα προ -
γράμματα λαμβάνει τελικά το Συμβούλιο 
ή/και η Επιτροπή, οι εκπρόσωποι της 
Επιτροπής είναι εκείνοι που διαπραγ -
ματεύονται με τις εθνικές αρχές και 
διενεργούν αναθεωρήσεις των προγραμ -
μάτων. Η εντολή για τη διαπραγμάτευση 
ορίζεται στη σύνοψη πολιτικής. Κατά τη 
διάρκεια των επισκέψεων, οι εκπρόσωποι 
της Επιτροπής ενημερώνουν τη διοίκηση 
για τις συνομιλίες, συνήθως μία φορά τη 
μέρα, και ζητούν έγκριση για οποιαδήπο -
τε παρέκκλιση από την εντολή. Μετά την 
επίσκεψη, οι εκπρόσωποι της Επιτροπής 
καταρτίζουν τα έγγραφα προγράμματος 
(απόφαση του Συμβουλίου, μνημόνιο 
συνεννόησης και επεξηγηματικό σημεί -
ωμα). Τα έγγραφα αυτά υπόκεινται σε 
εξέταση και αποτελούν τη βάση για τη 
λήψη αποφάσεων από την Επιτροπή και 
το Συμβούλιο.55 Ευρωπαϊκή Επιτροπή: «The 
Economic Adjustment 
Programme for Portugal» (Το 
πρόγραμμα οικονομικής 
προσαρμογής για την 
Πορτογαλία), European 
Economy, Occasional Papers 
79, 2011, σ. 16.
43
Μέρος II – Οι διαδικασίες ήταν, κατά κανόνα, ανεπαρκείς
94 
Η κατάρτιση της σύνοψης πολιτικής και 
των εγγράφων προγράμματος αποτελεί 
διαδικασία που βασίζεται σε εμπει -
ρογνώμονες και στην οποία η κρίση 
προγνωστών και διάφορων πολιτικών 
εμπειρογνωμόνων από διάφορες γενι -
κές διευθύνσεις διαδραματίζει καίριο 
ρόλο. Τα έγγραφα εξετάζονται από τον 
αναπληρωτή γενικό διευθυντή και τους 
προϊσταμένους των οριζόντιων μονάδων 
που συμμετέχουν στην κατάρτισή τους. 
Ο πρώτος εστιάζει στη συνολική συνε -
κτικότητα των εγγράφων, ενώ οι δεύτε -
ροι έχουν την ευθύνη να εξασφαλίζουν 
ότι οι συνεισφορές στους οικείους τομείς 
τους συνάδουν με την πολιτική της ΕΕ.
95 
Διαπιστώθηκαν αρκετές αδυναμίες κατά 
τη διαδικασία εξέτασης:
i) Κανείς εκτός της ομάδας διαχείρισης 
προγραμμάτων δεν επανεξετάζει 
τους σχετικούς υπολογισμούς και 
τις προβλέψεις προκειμένου να 
ελεγχθεί η συνέπεια της μακροοικο -
νομικής πρόβλεψης με την εκτίμηση 
του χρηματοδοτικού κενού ή με τον 
μακροοικονομικό αντίκτυπο των 
όρων των προγραμμάτων.
ii) Από αρκετές απόψεις το έργο των 
εκπροσώπων της Επιτροπής δεν αξι -
ολογείτο επαρκώς, καθώς αμφισβη -
τούνταν ελάχιστα οι προβλέψεις των 
εμπειρογνωμόνων (βλέπε σημείο 61), 
οι εκτιμήσεις του χρηματοδοτικού 
κενού (βλέπε σημεία 69 και 70) και 
η επιλογή των όρων των προγραμ -
μάτων (βλέπε σημείο 79).
iii) Ο εσωτερικός έλεγχος ποιότητας 
κατά κανόνα δεν τεκμηριωνόταν.
96 
Το ΔΝΤ έχει θεσπίσει και εκείνο διαδι -
κασία εσωτερικής επανεξέτασης των 
βασικών χαρακτηριστικών του σχεδια -
σμού των προγραμμάτων και των επι -
καιροποιήσεων. Από ορισμένες απόψεις 
η διαδικασία αυτή είναι παρόμοια με τη διαδικασία εσωτερικής επανεξέτασης 
της Επιτροπής, αλλά υπάρχουν τρεις 
βασικές διαφορές:
i) το ΔΝΤ διαθέτει ειδικευμένο τμήμα 
επανεξέτασης το οποίο παρέχει στοι -
χεία στη διοίκηση·
ii) στη διαδικασία επανεξέτασης συμ -
μετέχουν περισσότεροι υπάλληλοι 
του ΔΝΤ· και
iii) η διαδικασία του ΔΝΤ τεκμηριώνεται.
Τα έγγραφα των 
προγραμμάτων 
βελτιώθηκαν συν τω 
χρόνω, αλλά 
εξακολούθησαν να 
εμφανίζονται ελλείψεις
Βελτιώσεις στην ποιότητα 
των εγγράφων των 
προγραμμάτων
97 
Υπήρχαν σημαντικές διαφορές μετα -
ξύ των προγραμμάτων όσον αφορά 
το βάθος ανάλυσης που διέκρινε τα 
έγγραφα των προγραμμάτων. Πολλές 
από τις διαφορές αυτές οφείλονταν στη 
βελτίωση της αναλυτικής ικανότητας της 
Επιτροπής. Στα πρώτα τρία προγράμ -
ματα, τα έγγραφα των προγραμμάτων 
παρείχαν περιορισμένες πληροφορίες 
για διάφορες πτυχές, μεταξύ των οποίων 
η σύνθεση της δημοσιονομικής προσαρ -
μογής, η ανάλυση των εκτροχιασμών σε 
περίπτωση με επίτευξης των στόχων για 
το έλλειμμα και οι κοινωνικές επιπτώ -
σεις. Η ανάλυση που δόθηκε στα δύο 
πλέον πρόσφατα σύνολα εγγράφων 
προγράμματος (Ιρλανδία και Πορτογα -
λία) είχε βελτιωθεί σημαντικά (βλέπε 
πλαίσιο 6 ) και ήταν, από πολλές απόψεις, 
ιδιαίτερα διεξοδική.
44
Μέρος II – Οι διαδικασίες ήταν, κατά κανόνα, ανεπαρκείς
98 
Σε ορισμένες περιπτώσεις, διαπιστώ -
σαμε ότι είχαν παραλειφθεί βασικές 
πληροφορίες από τα έγγραφα των προ -
γραμμάτων. Για παράδειγμα, η Επιτροπή 
δεν γνωστοποιούσε πάντοτε βασικές 
υποθέσεις στις οποίες βασιζόταν ο υπο -
λογισμός του χρηματοδοτικού κενού.
i) Στο ουγγρικό πρόγραμμα η Επιτρο -
πή δεν γνωστοποίησε λεπτομέρειες 
που να στηρίζουν την εκτίμηση 
των 20 δισεκατομμυρίων ευρώ που 
έπρεπε να χορηγηθούν στην Ουγ -
γαρία κατά τη διάρκεια ισχύος του 
προγράμματος.
ii) Στο ιρλανδικό πρόγραμμα από τον 
υπολογισμό του χρηματοδοτικού 
κενού που χρησιμοποιήθηκε στα 
αρχικά έγγραφα του προγράμματος 
προέκυψε σωρευτικό έλλειμμα ΕΣΛ 
σε δεδουλευμένη βάση, της τάξης 
των 44 δισεκατομμυρίων ευρώ κατά 
τη διάρκεια ισχύος του προγράμμα -
τος. Εντούτοις, η πρόβλεψη για «το 
ταμειακό έλλειμμα του Δημοσίου, 
συμπεριλαμβανομένων των γραμμα -
τίων εις διαταγήν», η οποία χρησι -
μοποιήθηκε για τον υπολογισμό των 
χρηματοδοτικών αναγκών, ανερχό -
ταν σε 58 δισεκατομμύρια ευρώ. Οι 
κύριοι λόγοι για τη σημαντική αυτή 
διαφορά των 14,1 δισεκατομμυρί -
ων ευρώ (21 % του αρχικού χρημα -
τοδοτικού κενού) δεν εξηγούνταν 
στο έγγραφο.99 
Η Επιτροπή διενήργησε βασικούς 
ελέγχους ευαισθησίας, προκειμένου να 
αξιολογήσει τον αντίκτυπο τυχόν μετα -
βολής μίας ή περισσότερων παραμέτρων 
στις συνολικές χρηματοδοτικές ανά -
γκες. Μολονότι θα μπορούσαν να έχουν 
παράσχει πολύτιμες πληροφορίες για τον 
κίνδυνο πιθανών δυσμενών επιπτώσεων, 
τα αποτελέσματα δεν αποκαλύφθηκαν 
στα έγγραφα των προγραμμάτων.
Αδυναμίες στην 
παρακολούθηση της 
συμμόρφωσης και στη 
διαβίβαση των σχετικών 
πληροφοριακών στοιχείων
100  
Στη διάρκεια κάθε προγράμματος, 
η Επιτροπή πρέπει να εξακριβώνει κατά 
πόσον η οικονομική πολιτική του κρά -
τους μέλους ευθυγραμμίζεται με τους 
όρους που ορίζει το Συμβούλιο. Στην 
πράξη αυτό γινόταν εξακριβώνοντας αν 
το κράτος μέλος εφάρμοζε τους όρους 
στο μνημόνιο συνεννόησης.Παράδειγμα βελτιωμένης ανάλυσης στα έγγραφα των προγραμμάτων
Τα αρχικά έγγραφα για τα προγράμματα ισοζυγίου πληρωμών χαρακτήριζαν εν γένει τη δημοσιονομική εξυγίαν -
ση ως βασισμένη κυρίως στις δαπάνες. Εντούτοις, οι λεπτομέρειες των αναγκαίων δημοσιονομικών μέτρων ήταν 
αποσπασματικές (Ουγγαρία), δεν προσδιορίζονταν καθόλου τέτοια μέτρα (Ρουμανία) ή, αν προσδιορίζονταν, δεν 
υπήρχε εκτίμηση του ποσού που θα απέφεραν (Λετονία). Για τις ίδιες τρεις χώρες, η Επιτροπή βελτίωσε εν συνεχεία 
το επίπεδο λεπτομερειών στα έγγραφα των προγραμμάτων απαριθμώντας και προσδιορίζοντας ποσοτικώς ποια 
μέτρα είχαν συμφωνηθεί για την επίτευξη των στόχων για το έλλειμμα. Και στα υπόλοιπα προγράμματα (Ιρλανδία 
και Πορτογαλία) ο κανόνας ήταν να δίνονται ακόμα περισσότερες λεπτομέρειες.Πλαίσιο 6
45
Μέρος II – Οι διαδικασίες ήταν, κατά κανόνα, ανεπαρκείς
Η αναξιοπιστία της χρήσης 
συνολικών στόχων για 
το έλλειμμα όσον αφορά 
την παρακολούθηση 
της εφαρμογής των 
δημοσιονομικών μέτρων
101  
Η δημοσιονομική εξυγίανση αποτελούσε 
βασικό χαρακτηριστικό και των πέντε 
προγραμμάτων και οι δημοσιονομικές 
επιδόσεις αποτελούσαν βασική μέριμνα 
κατά τις συνομιλίες με τις εθνικές αρχές 
και κατά τη λήψη αποφάσεων για τα 
προγράμματα. Οι στόχοι για το έλλειμμα 
ορίζονταν συνήθως ως έλλειμμα εκφρα -
ζόμενο —σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό 
Σύστημα Λογαριασμών (ΕΣΛ)— ως 
ποσοστό του ΑΕγχΠ. Η επιλογή του ελ -
λείμματος ΕΣΛ ως κεντρικής βάσης της 
δημοσιονομικής πολιτικής αιτιολογείτο 
από δεσμεύσεις που ανελήφθησαν στο 
πλαίσιο της διαδικασίας υπερβολικού 
ελλείμματος 56.
102  
Το έλλειμμα ΕΣΛ δεν μπορεί να παρακο -
λουθείται άμεσα κατά τη διάρκεια του 
έτους 57. Αντιθέτως, η συμμόρφωση με 
τους συνολικούς στόχους παρακολουθεί -
το κατά κύριο λόγο μέσω εκτίμησης του 
ελλείμματος. Εντούτοις, η χρήση των εν 
λόγω εκτιμήσεων ενέχει τον κίνδυνο να 
μην είναι η Επιτροπή σε θέση να ανα -
φέρει με βεβαιότητα στο Συμβούλιο ότι 
η δημοσιονομική πολιτική μιας χώρας 
συμμορφώνεται με το πρόγραμμα προ -
σαρμογής. Σε αρκετές περιπτώσεις οι 
εκτιμήσεις της Επιτροπής αποδείχθηκαν 
εσφαλμένες. Για παράδειγμα:
i) Στην κοινοποίηση της άνοιξης του 
2009 αναφέρθηκε ότι το έλλειμμα 
της Ουγγαρίας βρισκόταν εντός του 
στόχου του προγράμματος του 2008 
για το έλλειμμα. Εντούτοις, στην 
κοινοποίηση του φθινοπώρου του 
2009 το έλλειμμα αναθεωρήθηκε 
στο 3,8 % του ΑΕγχΠ, ήτοι πάνω από 
τον στόχο για το έλλειμμα 58.ii) Τον Ιανουάριο του 2010, η Ρουμανία 
ανέφερε ταμειακό έλλειμμα για το 
2009 της τάξης του 7,3 % του ΑΕγχΠ, 
σύμφωνα με τον στόχο του ΔΝΤ, 
ενώ η Επιτροπή προέβη σε προσω -
ρινή εκτίμηση του ελλείμματος ΕΣΛ 
που συμφωνούσε με τον στόχο και 
ανέφερε ότι το πρόγραμμα ήταν «σε 
σωστή πορεία». Εντούτοις, τον Μάιο 
του 2010 η Επιτροπή αναθεώρησε το 
έλλειμμα ΕΣΛ στο 8,3 %. Από το φθι -
νόπωρο του 2011, το αναθεωρημένο 
έλλειμμα ήταν 9 %.
iii) Τον Ιανουάριο του 2013, η Επιτροπή 
υπολόγισε προσωρινά ότι το έλλειμ -
μα ΕΣΛ της Ιρλανδίας για το 2012 
ήταν 8,2 %, για να το αναθεωρήσει 
στο 7,7 % τον Απρίλιο και στο 8,2 % 
το φθινόπωρο του 2013. Εντούτοις, 
η τελευταία αναθεώρηση οφειλόταν 
κυρίως στην αναταξινόμηση των 
έκτακτων εσόδων.
103  
Μια άλλη περιπλοκή ήταν η εξαίρεση 
των μέτρων στήριξης των τραπεζών 
από τον καθορισμό των στόχων στα 
προγράμματα της ζώνης του ευρώ. 
Ο δημοσιονομικός στόχος που καθορί -
ζεται κατ’ αυτό τον τρόπο αναμένεται, 
κατ’ αρχάς, να αποτελεί πολύ καλύτερη 
βάση για τη δημοσιονομική πολιτική, 
καθώς τα μέτρα στήριξης των τραπεζών 
αποτελούν σημαντικά έκτακτα μέτρα 
που είναι πέραν του άμεσου ελέγχου της 
κυβέρνησης. Εντούτοις, στην περίπτωση 
της Ιρλανδίας η Επιτροπή εξαίρεσε μόνο 
τις μεταφορές κεφαλαίων που παρα -
σχέθηκαν στις τράπεζες και αύξησαν 
το έλλειμμα, αλλά επέτρεψε την έντα -
ξη εσόδων που σχετίζονταν με μέτρα 
στήριξης των τραπεζών. Οι στόχοι αυτοί 
παρέχουν λιγότερο σαφές μήνυμα και 
τρόπο μέτρησης των δημοσιονομικών 
επιδόσεων. Για παράδειγμα, εάν είχαν 
εξαιρεθεί όλες οι τραπεζικές συναλλαγές, 
το έλλειμμα του προϋπολογισμού για το 
2012 θα ήταν υψηλότερο κατά 1 εκατο -
στιαία μονάδα.56 Η διαδικασία υπερβολικού 
ελλείμματος είναι η σταδιακή 
διαδικασία που ακολουθεί η ΕΕ 
για τη διόρθωση του 
υπερβολικού ελλείμματος 
(πάνω από το 3 % του ΑΕγχΠ) 
ή των επιπέδων χρέους (πάνω 
από το 60 % του ΑΕγχΠ).
57 Τα στοιχεία για τους 
τριμηνιαίους λογαριασμούς 
του Δημοσίου των κρατών 
μελών βάσει των ορισμών του 
ΕΣΛ δημοσιεύονται με 
καθυστέρηση 90 ημερών. 
Επιπλέον, η εκτίμηση του 
ελλείμματος ΕΣΛ απαιτεί την 
υιοθέτηση υποθέσεων σχετικά 
με μελλοντικές αποφάσεις για 
τη στατιστική επεξεργασία 
ορισμένων σημαντικών 
συναλλαγών.
58 Σύμφωνα με την Επιτροπή, 
η αναθεώρηση του 
ελλείμματος για το 2008 
αντανακλούσε αλλαγές 
σχετικά με την απορρόφηση 
των κονδυλίων της ΕΕ, καθώς 
ορισμένα έργα δεν είχαν λάβει 
την αναμενόμενη 
συγχρηματοδότηση για την 
αντικατάσταση της 
προχρηματοδότησης από τον 
προϋπολογισμό.
46
Μέρος II – Οι διαδικασίες ήταν, κατά κανόνα, ανεπαρκείς
Μη συστηματική διαβίβαση 
πληροφοριακών στοιχείων 
σχετικά με τη συμμόρφωση με 
τους όρους
104  
Μόνο για την Πορτογαλία και, εν μέρει, 
για την Ουγγαρία, τη Λετονία και την 
Ιρλανδία, η Επιτροπή διαβίβαζε όντως 
συστηματικά πληροφοριακά στοιχεία 
σχετικά με τη συμμόρφωση του κράτους 
μέλους με τους διαρθρωτικούς όρους.
105  
Σπανίως υπάρχει αναφορά στη μη 
συμμόρφωση. Μόνο για έναν πολύ μικρό 
αριθμό όρων (4 % στο πορτογαλικό πρό -
γραμμα) η Επιτροπή ανέφερε σαφώς «μη 
εκπληρωθείς», μολονότι σχεδόν το ήμισυ 
όλων των όρων δεν είχαν εκπληρωθεί 
εγκαίρως. Χρησιμοποιήθηκαν πολλοί 
διαφορετικοί όροι για να αποδώσουν τη 
μη συμμόρφωση 59, με αποτέλεσμα να 
δημιουργηθεί σύγχυση.
106  
Για περίπου 30 όρους (8 % του δείγμα -
τος), είτε δεν διαβιβάστηκαν στοιχεία 
για την κατάσταση συμμόρφωσης είτε 
οι όροι ήταν διατυπωμένοι με τέτοια 
ασάφεια που δεν ήταν δυνατή η αποτε -
λεσματική παρακολούθηση της συμ -
μόρφωσης (για παραδείγματα βλέπε 
πλαίσιο 7 ) 60.107  
Για μερικούς όρους διαβιβάστηκαν 
στοιχεία επιβεβαίωσης της συμμόρφω -
σης, αλλά δεν κατέστη δυνατό να γίνει 
εξακρίβωση. Για παράδειγμα:
i) Στο ιρλανδικό πρόγραμμα (μετά την 
αναθεώρηση του φθινοπώρου 2012), 
η Επιτροπή συνεργαζόταν ακόμα με 
τις ιρλανδικές αρχές προκειμένου 
να διασφαλιστεί ότι τα στοιχεία του 
πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου 
ήταν επαρκώς δεσμευτικά και διαφα -
νή ώστε να αποτελέσουν αξιόπιστη 
βάση πολιτικής 61 για την περίοδο 
μετά τη λήξη του προγράμματος. 
Εντούτοις, η Επιτροπή είχε αναφέρει 
ότι ο όρος είχε εκπληρωθεί πλήρως.
ii) Στην Πορτογαλία ο όρος που απαι -
τούσε τη μηνιαία διαβίβαση πληρο -
φοριακών στοιχείων σχετικά με την 
εκτέλεση του προϋπολογισμού από 
την εθνική κυβέρνηση διευρύνθηκε 
σταδιακά για να συμπεριλάβει όλες 
τις κρατικές επιχειρήσεις και τις 
συμπράξεις δημοσίου και ιδιωτικού 
τομέα σε εθνικό, περιφερειακό και 
τοπικό επίπεδο. Ο όρος θεωρήθηκε 
εκπληρωθείς μετά τη θέσπιση της 
διαβίβασης συγκεκριμένων πληρο -
φοριακών στοιχείων σε περιφερει -
ακό επίπεδο, μολονότι η απαίτηση 
υποβολής ενοποιημένων εκθέ -
σεων για τον προϋπολογισμό δεν 
εκπληρώθηκε.59 Π.χ. εκπληρωθείς σε μεγάλο 
βαθμό, εν γένει εκπληρωθείς, 
μερικώς, υπό εξέλιξη, εν μέρει 
εκπληρωθείς, μη 
εκπληρωθείς.
60 Εξαιρούνται οι όροι που 
απαιτούσαν συνεχή 
συμμόρφωση σε κάθε 
αναθεώρηση.
61 Μια βάση δημοσιονομικής 
πολιτικής παρέχει δομή για τη 
λήψη αποφάσεων από την 
κυβέρνηση σχετικά με το 
κατάλληλο μέγεθος του 
ελλείμματος του 
προϋπολογισμού, 
λαμβάνοντας υπόψη την 
κατάσταση της οικονομίας και 
κάποιο μεσοπρόθεσμο 
ή μακροπρόθεσμο στόχο για 
τα οικονομικά της 
κυβέρνησης.
47
Μέρος II – Οι διαδικασίες ήταν, κατά κανόνα, ανεπαρκείς
Η συνεργασία με τους 
άλλους εταίρους ήταν 
μόνον άτυπη
108  
Η χρηματοδοτική συνδρομή της ΕΕ πα -
ρεχόταν από κοινού με χρηματοδοτική 
συνδρομή από το ΔΝΤ σε όλα τα προ -
γράμματα. Κάθε όργανο λάμβανε ανε -
ξάρτητες αποφάσεις χρηματοδότησης, 
σύμφωνα με το δικό του καταστατικό και 
τις εσωτερικές διαδικασίες. Στην περί -
πτωση του ιρλανδικού και του πορτογα -
λικού προγράμματος, στη διαχείριση των 
προγραμμάτων συμμετείχε και η ΕΚΤ.
109  
Η συνεργασία με το ΔΝΤ βοήθησε την 
Επιτροπή να μάθει πώς να διαχειρίζε -
ται τα προγράμματα. Παρατηρήθηκαν 
πολλά παραδείγματα πρακτικών του 
ΔΝΤ τις οποίες η Επιτροπή υιοθέτησε 
μετά την έναρξη των προγραμμάτων, 
π.χ. λεπτομερέστερα λογιστικά φύλλα 
προβλέψεων, χρήση εγκατεστημένου 
αντιπροσώπου στα μεταγενέστερα προ -
γράμματα. Επίσης, οι ομάδες διαχείρισης 
προγραμμάτων της Επιτροπής διευρύν -
θηκαν αποκτώντας το ίδιο μέγεθος με τις 
ομάδες του ΔΝΤ.110  
Η νομική βάση επέτρεπε στα τρία όργα -
να να αποφασίζουν σχετικά με τον τρόπο 
οργάνωσης της συνεργασίας. Σε όλα τα 
προγράμματα οι ομάδες προγραμμάτων 
ανέπτυξαν άτυπες συμφωνίες συνερ -
γασίας. Το ευρύ φάσμα εμπειρογνωμο -
σύνης και πείρας μεταξύ του προσωπι -
κού των τριών οργάνων επέτρεψε την 
κατάρτιση διεξοδικότερων εκτιμήσεων, 
μειώνοντας τον κίνδυνο σφαλμάτων και 
παραλείψεων στον σχεδιασμό των προ -
γραμμάτων και τις επικαιροποιήσεις.Παραδείγματα όρων για τους οποίους δεν διαβιβάστηκαν ποτέ πληροφοριακά 
στοιχεία σχετικά με τη συμμόρφωση
Ο αριθμός των προτεραιοτήτων στους τομείς της δημόσιας έρευνας και της ανάπτυξης θα έπρεπε να μειωθεί προ -
κειμένου να παρασχεθούν περισσότεροι πόροι στα συναφή ερευνητικά πεδία (Λετονία).
Ενίσχυση της ικανότητας της διαχειριστικής αρχής των Διαρθρωτικών Ταμείων και του Ταμείου Συνοχής όσον αφο -
ρά τον έλεγχο και τη λήψη αποφάσεων για τις δαπάνες της ΕΕ (Ρουμανία).
Θέσπιση νομοθεσίας εκ μέρους της κυβέρνησης, προκειμένου να μειωθεί σημαντικά ο αριθμός των φόρων και των 
παρεμφερών με φόρους πληρωμών (Ρουμανία).
Έως τον Ιούλιο του 2012, η κυβέρνηση θα καταρτίσει σχέδιο εξυγίανσης ώστε να αναδιοργανώσει και να μειώσει 
κατά πολύ τον αριθμό των δήμων (308). Η κυβέρνηση θα υλοποιήσει τα σχέδια αυτά και οι αλλαγές θα τεθούν σε 
ισχύ κατά την έναρξη της επόμενης περιόδου δημοτικών εκλογών (Πορτογαλία).
Θέσπιση ειδικών τμημάτων στο πλαίσιο των φορολογικών δικαστηρίων (Πορτογαλία).Πλαίσιο 7
48
Μέρος II – Οι διαδικασίες ήταν, κατά κανόνα, ανεπαρκείς
111 
Τα όργανα δεν προέβησαν σε επίσημες 
συμφωνίες σχετικά με τη μεταξύ τους 
συνεργασία σε πτυχές όπως:
i) Η ανταλλαγή πληροφοριών — ποιες 
πληροφορίες (π.χ. εντολές διαπραγ -
μάτευσης, άλλα έγγραφα των προ -
γραμμάτων, σχετικοί υπολογισμοί 62, 
πληροφορίες που συλλέγονται από 
το κράτος μέλος) πρέπει να ανταλ -
λάσσονται με τους άλλους εταίρους; 
Πώς πρέπει να αντιμετωπίζονται οι 
πληροφορίες που λαμβάνονται μετά 
την καταληκτική ημερομηνία;
ii) Η εμπιστευτικότητα — πώς πρέπει 
να αντιμετωπίζονται τα έγγραφα 
που έχουν αρχικά παρασχεθεί σε 
άλλο όργανο; Τι ενέργειες πρέπει να 
γίνονται σε περίπτωση που περιέλ -
θουν στην κατοχή κάποιου οργάνου 
εμπιστευτικές πληροφορίες που 
δεν είναι διαθέσιμες στους άλλους 
εταίρους 63 και μπορούν να επηρε -
άσουν τον συνολικό σχεδιασμό του 
προγράμματος και την εσωτερική 
ανάλυση;
iii) Η κυριότητα του κοινού έργου — 
ορισμένα ηλεκτρονικά έγγραφα 
είχαν καταρτιστεί από κοινού από 
τους τρεις εταίρους (π.χ. μακροοι -
κονομικές προβλέψεις, υπολογισμοί 
του χρηματοδοτικού κενού), αλλά 
δεν ανταλλάσσονταν πλήρως μεταξύ 
των οργάνων.
iv) Οι μηχανισμοί επίλυσης διαφωνιών 
σχετικά με τις αποφάσεις χρηματο -
δότησης ή άλλες βασικές παραμέ -
τρους των προγραμμάτων.Ο συμβουλευτικός ρόλος της 
ΕΚΤ ήταν πολύ ευρύς
112  
Στον τομέα της διαχείρισης προγραμ -
μάτων, ο κανονισμός για τον ΕΜΧΣ 64 
θεσπίζει συμβουλευτική σχέση μεταξύ 
της ΕΚΤ και της Επιτροπής:
i) «τους όρους (γενικής οικονομικής 
πολιτικής) [...] οι οποίοι θα καθορι -
στούν από την Επιτροπή κατόπιν 
διαβουλεύσεως με την ΕΚΤ» 65 και
ii) «η Επιτροπή, κατόπιν διαβουλεύ -
σεως με την ΕΚΤ, επανεξετάζει 
τους όρους γενικής οικονομικής 
πολιτικής» 66.
113  
Το προσωπικό της ΕΚΤ παρείχε συμ -
βουλές επί θεμάτων σχετικών με τη 
χρηματοπιστωτική σταθερότητα και τη 
διασφάλιση της ορθής λειτουργίας των 
χρηματαγορών. Μεταξύ των θεμάτων 
αυτών περιλαμβάνονταν η βιωσιμότη -
τα του χρέους και ο ρυθμός δημοσιο -
νομικής εξυγίανσης 67, τα οποία η ΕΚΤ 
θεωρούσε σημαντικές προϋποθέσεις και 
στους δύο τομείς του συμβουλευτικού 
ρόλου της.62 Στα προγράμματα ισοζυγίου 
πληρωμών, τα λογιστικά 
φύλλα στα οποία βασίζονταν 
οι εκτιμήσεις του 
χρηματοδοτικού κενού 
καταρτίζονταν από το ΔΝΤ και, 
σύμφωνα με την Επιτροπή, 
δεν ήταν στη διάθεση του 
προσωπικού της Επιτροπής.
63 Π.χ. πληροφορίες για τις 
χρηματοπιστωτικές αγορές 
στις εκτιμήσεις του ΔΝΤ για 
τον χρηματοπιστωτικό τομέα, 
πληροφορίες που έχουν 
συλλεχθεί από τη Γενική 
Διεύθυνση Ανταγωνισμού, 
τραπεζικά δεδομένα της ΕΚΤ.
64 Κανονισμός (ΕΕ) 
αριθ. 407/2010 του 
Συμβουλίου.
65 Άρθρο 3, παράγραφος 3, 
στοιχείο β).
66 Άρθρο 3, παράγραφος 6.
67 Για παράδειγμα, η ΕΚΤ 
υποστήριξε τη διατήρηση των 
στόχων για το έλλειμμα στο 
πρόγραμμα της Πορτογαλίας.
49
Μέρος II – Οι διαδικασίες ήταν, κατά κανόνα, ανεπαρκείς
114  
Η παροχή συμβουλών δεν σήμαινε, 
εντούτοις, ότι η ΕΚΤ παρείχε στους άλ -
λους εταίρους την ανάλυση στην οποία 
βασιζόταν η θέση της στις συνομιλίες για 
τα προγράμματα. Για παράδειγμα, η ΕΚΤ 
δεν παρείχε στην Επιτροπή τις εσωτερι -
κές συζητήσεις της για τον επιμερισμό 
των επιβαρύνσεων σε πιστωτές χωρίς 
μειωμένη διασφάλιση κατά την αναδιάρ -
θρωση των ιρλανδικών τραπεζών. Δεδο -
μένου ότι το ποσό χρηματοδότησης από 
το Ευρωσύστημα προσέγγιζε το 100 % 
του ΑΕγχΠ της Ιρλανδίας, η συνεχιζόμενη 
χρηματοδότηση από το Ευρωσύστημα 68 
είχε καίρια σημασία για την επιτυχή 
έκβαση του προγράμματος. Οι άλλοι 
εταίροι της τρόικας αποδέχτηκαν τον 
μη επιμερισμό των επιβαρύνσεων σε 
πιστωτές χωρίς μειωμένη διασφάλιση. 
Εντούτοις, από την εκ των υστέρων αξι -
ολόγηση του ιρλανδικού προγράμματος 
από το ΔΝΤ προκύπτει ότι υφίσταντο 
εναλλακτικές δράσεις πολιτικής για τον 
περιορισμό των κινδύνων από τον ευρύ -
τερο επιμερισμό των επιβαρύνσεων 69, οι 
οποίες όμως δεν ακολουθήθηκαν.68 Η παροχή ρευστότητας σε 
ευρώ στους 
αντισυμβαλλόμενούς του, ή η 
αναστολή ή αντίθεση στην 
παροχή της εν λόγω 
ρευστότητας αποτελούν 
μέρος του ρόλου που 
επιφυλάσσεται στο 
Ευρωσύστημα από τη 
Συνθήκη, σύμφωνα με τον 
οποίο το Ευρωσύστημα είναι 
πλήρως ανεξάρτητο και εκτός 
του πλαισίου του έργου των 
άλλων δύο οργάνων.
69 ΔΝΤ Έκθεση χώρας 
αριθ. 15/20 - Ιρλανδία - Εκ των 
υστέρων αξιολόγηση της 
έκτακτης πρόσβασης στο 
πλαίσιο της διευρυμένης 
συμφωνίας για το 2010, 
Ιανουάριος 2015, 
παράγραφοι 48-52.
50
 Μέρος ΙΙΙ - Ο δανεισμός κάλυψε τις 
χρηματοδοτικές ανάγκες, παρόλο που οι 
περιστάσεις δυσχέραναν αρχικά την εφαρμογή 
βέλτιστων πρακτικών σε κάθε περίπτωση
115  
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαχειρίστηκε 
όλα τα δάνεια για λογαριασμό της ΕΕ στο 
πλαίσιο της χορήγησης μακροοικονο -
μικής στήριξης. Έως το τέλος του 2014, 
η ΕΕ είχε εκδώσει συνολικά 22 ομόλογα 
με συνολική ονομαστική αξία 60,1 δι -
σεκατομμυρίων ευρώ, εκ των οποίων 
8 δισεκατομμύρια είχαν ήδη αποπληρω -
θεί έως τις 31 Μαρτίου 2015.
116  
Προκειμένου να αποτιμηθεί η διαχείριση 
του χρέους εκ μέρους της Επιτροπής:
i) αναλύσαμε το αποτέλεσμα της έκδο -
σης από άποψη εγγραφής επενδυ -
τών και κόστους του χρέους· και
ii) πραγματοποιήσαμε συγκριτική 
αξιολόγηση των διαδικασιών που 
εφαρμόζει η Επιτροπή και των 
βέλτιστων πρακτικών όσον αφορά 
τη διαχείριση του δημόσιου χρέους, 
τις σχέσεις με τους επενδυτές και 
τη διαφάνεια ως προς την έκδοση 
δανειακών τίτλων.Οι εγγραφές στις εκδόσεις 
ομολόγων ήταν 
ικανοποιητικές
Κόστος του χρέους 
αντίστοιχο με τα επίπεδα των 
ομολόγων ανταγωνιστών
117  
Η τιμή μιας έκδοσης 70 εξαρτάται τόσο 
από τη φύση του ομολόγου όσο και 
από την κατάσταση της αγοράς κατά τη 
χρονική στιγμή της πώλησής του. Η Επι -
τροπή κατόρθωσε να εξασφαλίσει τους 
απαραίτητους πόρους για τη χρηματο -
δότηση της συνεισφοράς της ΕΕ στην 
οικονομική συνδρομή. Όλες οι εκδόσεις 
ομολόγων προσέλκυσαν επαρκή ζήτηση 
από τις κεφαλαιαγορές και πουλήθηκαν 
εξ ολοκλήρου. Η αναλογία προσφο -
ράς-κάλυψης (ποσό που προσφέρεται σε 
σχέση με το συνολικό ποσό που εκδίδε -
ται) κυμάνθηκε από 1,2 έως περισσότερο 
από 4,2 71 (βλέπε γράφημα 7 ).Γράφημα 7Αναλογία προσφοράς-κάλυψης στις εκδόσεις ομολόγων της ΕΕ
Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.3ετή, 12-20085ετή, 2-20095,5ετή, 3-20097ετή, 7-2009 9ετή, 3-2010 7ετή, 9-2010 5ετή, 1-201110ετή, 9-2011 26ετή, 4-2012 10ετή, 5-2012 15ετή, 7-2012 10ετή, 3-20144
3
2
1
02,32,2
1,22,53,1
2,04,2
1,5 1,52,9
1,62,170 Η τιμή καθορίζει το κόστος 
του χρέους.
71 Βάσει δείγματος 12 εκδόσεων 
ομολόγων.
51
Μέρος ΙΙΙ - Ο δανεισμός κάλυψε τις χρηματοδοτικές ανά -
γκες, παρόλο που οι περιστάσεις δυσχέραναν αρχικά 
την εφαρμογή βέλτιστων πρακτικών σε κάθε 
περίπτωση
118  
Ευθύς εξαρχής, οι εκδόσεις πραγματο -
ποιήθηκαν εγκαίρως 72. Το τελικό κόστος 
του χρέους ήταν ευθυγραμμισμένο με 
τα επίπεδα των αγορών και των ομολό -
γων ανταγωνιστών (βλέπε γράφημα 8 ). 
Στην πορεία, οι αποκλίσεις ως προς τα 
ισχύοντα επιτόκια μηδενικού κινδύνου 
μειώθηκαν και, ιδίως για τις περισσότερο 
μακροπρόθεσμες εκδόσεις που πραγμα -
τοποιήθηκαν το 2011 και το 2012, η ΕΕ 
κατόρθωσε σε πολλές περιπτώσεις να 
επιτύχει χαμηλότερο κόστος χρέους από 
το Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοοικονομι -
κής Σταθερότητας (EΤΧΣ), τον μοναδικό 
της ομότιμο με εξίσου μακροπρόθεσμες 
εκδόσεις.
Επίπεδα τιμολόγησης 
κατά την έκδοση ενίοτε 
υψηλότερα από τις αρχικές 
ενδείξεις των τραπεζών
119  
Η Επιτροπή χρησιμοποίησε κοινοπρα -
κτικές συναλλαγές για την έκδοση των 
ομολόγων. Επέλεξε τράπεζες επικεφαλής 
ομίλων —τράπεζες με διεθνή δραστηρι -
ότητα— για τη διάθεση κάθε έκδοσης. 
Ο ρόλος αυτών των επικεφαλής τραπε -
ζών ήταν να έρχονται σε άμεση επαφή 
με τους επενδυτές και να συμβουλεύουν 
την Επιτροπή, ως εκδότη ομολόγων, 
σχετικά με τον συγχρονισμό και την τιμή 
κάθε έκδοσης. Αγόραζαν όλες τις εκδό -
σεις και τις πουλούσαν στους επενδυτές, 
με τη δέσμευση να αγοράσουν το τμήμα 
της έκδοσης που δεν θα μεταπωλείτο με 
τον τρόπο αυτό.
120  
Το όφελος της κοινοπρακτικής έκδοσης 
είναι ότι, μέσω των αιτήσεων για προ -
τάσεις, επιτρέπει τον καθορισμό των 
βέλτιστων επιπέδων τιμών. Ο εκδότης 
μπορεί επίσης να κεφαλαιοποιήσει τα 
εκτεταμένα πελατειακά δίκτυα των τρα -
πεζών κατά την έκδοση του ομολόγου. 
Ο εκδότης μπορεί να παρέχει λεπτο -
μέρειες —κατά κανόνα μια εβδομάδα 
πριν— όσον αφορά τη λήξη και το ύψος 
της επικείμενης έκδοσης και συνήθως ζητεί ποσοτικές και ποιοτικές πληροφο -
ρίες μέσω ερωτηματολογίου. Εν συνε -
χεία, οι τράπεζες παρέχουν καθοδήγηση 
σχετικά με το πώς, κατά τη γνώμη τους, 
πρέπει να τιμολογηθεί το προτεινόμενο 
μέσο βάσει των τρεχουσών συνθηκών 
της αγοράς.
121  
Σύμφωνα με τις ορθές πρακτικές 73, το 
τμήμα υποστήριξης τηρεί τους φακέλους 
δανεισμού που περιέχουν την αλληλο -
γραφία με τους ενδιάμεσους χρηματοπι -
στωτικούς οργανισμούς, συμπεριλαμβα -
νομένων των αιτήσεων για προτάσεις με 
τις ενδείξεις τιμολόγησης των τραπεζών. 
Στις περισσότερες από τις αρχικές εκδό -
σεις, δεν υπήρξαν αιτήσεις για προτάσεις 
και δεν υποβλήθηκε καμία πριν από το 
2011.
122  
Εξετάσαμε τους φακέλους των τριών 
ομολόγων που εκδόθηκαν το 2012 74. Σε 
δύο εκδόσεις, το πραγματικό επίπεδο 
τιμολόγησης ήταν υψηλότερο από το 
επίπεδο συναίνεσης που είχαν υποδείξει 
οι επικεφαλής τράπεζες στις αρχικές 
απαντήσεις που παρείχαν στις αιτήσεις 
για προτάσεις. Σε μία περίπτωση, η δι -
αφορά ήταν 11 μονάδες βάσης (0,11 %), 
στις άλλες, 5 μονάδες βάσης (0,05 %) 75. 
Και στις δύο περιπτώσεις, η ζήτηση από 
τους επενδυτές ήταν υψηλή, με αναλογί -
ες προσφοράς-κάλυψης πάνω από 2 και 
1,6 αντίστοιχα.72 Για παράδειγμα, η εκταμίευση 
της πρώτης δόσης στην 
Ουγγαρία πραγματοποιήθηκε 
έναν μήνα μετά την απόφαση 
του Συμβουλίου [απόφαση 
του Συμβουλίου 2009/102/ΕΚ, 
της 4ης Νοεμβρίου 2008, για 
τη χορήγηση κοινοτικής 
μεσοπρόθεσμης οικονομικής 
στήριξης στην Ουγγαρία 
(ΕΕ L 37 της 6.2.2009, σ. 5)] για 
τη χορήγηση οικονομικής 
στήριξης.
73 Εγχειρίδιο εσωτερικής 
διαδικασίας της Επιτροπής για 
τις δανειοδοτικές 
δραστηριότητες, πρότυπα 
εσωτερικού ελέγχου της 
Επιτροπής αριθ. 8 και 11.
74 Η ΕΕ προέβη σε έξι εκδόσεις 
ομολόγων το 2012.
75 Αυτό μεταφράζεται σε σχεδόν 
3 εκατομμύρια και 
1 εκατομμύριο  ευρώ 
αντίστοιχα πρόσθετου 
κόστους χρέους ετησίως.
52
Μέρος ΙΙΙ - Ο δανεισμός κάλυψε τις χρηματοδοτικές ανά -
γκες, παρόλο που οι περιστάσεις δυσχέραναν αρχικά 
την εφαρμογή βέλτιστων πρακτικών σε κάθε 
περίπτωσηΓράφημα 8Τελικό κόστος του χρέους παρόμοιο με τα επίπεδα των αγορών και των ομολόγων 
ανταγωνιστών
Πηγή: ΕΕΣ, στοιχεία που παρασχέθηκαν από τη Bloomberg, βλέπε παράρτημα III  για τη μεθοδολογία.7ετεί/uni03C2 εκδόσει/uni03C2
4 %
3 %
2 %
1 %
2009 2010 2011 2010 2011 20124 %
3 %
2 %
1 %
+20ετεί/uni03C2 εκδόσει/uni03C25ετεί/uni03C2 εκδόσει/uni03C2 10ετεί/uni03C2 εκδόσει/uni03C2
* 9ετεί/uni03C2 εκδόσει/uni03C2
* 15ετεί/uni03C2 εκδόσει/uni03C2
Υπό/uni03BCνη/uni03BCα:

Επιτόκιο
Η απόσταση ήταν επίση/uni03C2 παρε/uni03BCφερή/uni03C2 /uni03BCε την απόσταση 
που επιτεύχθηκε από του/uni03C2 ο/uni03BCοτί/uni03BCου/uni03C2 εκδότε/uni03C2. Η απόσταση των αποδόσεων των ο/uni03BCολόγων τη/uni03C2 ΕΕ από το ισχύον επιτόκιο /uni03BCηδενικού κινδύνου /uni03BCε δεδο/uni03BCένη ληκτότητα /uni03BCειώθηκε διαχρονικά.Επιτόκιο τη/uni03C2 διατραπεζική/uni03C2 αγορά/uni03C2(mid-swap rate) /uni03BCε δεδο/uni03BCένη ληκτότηταΕκδόσει/uni03C2 από του/uni03C2 ο/uni03BCοτί/uni03BCου/uni03C2 εκδότε/uni03C2Εκδόσει/uni03C2 από την ΕΕ
*Εκδόσει/uni03C2 που πραγ/uni03BCατοποιήθηκαν από την ΕΕ ή από 
ο/uni03BCοτί/uni03BCου/uni03C2 εκδότε/uni03C2 /uni03BCε παρε/uni03BCφερή αλλά διαφορετική ληκτότητα από αυτή τη/uni03C2 κα/uni03BCπύλη/uni03C2 των swap επιτοκίων
53
Μέρος ΙΙΙ - Ο δανεισμός κάλυψε τις χρηματοδοτικές ανά -
γκες, παρόλο που οι περιστάσεις δυσχέραναν αρχικά 
την εφαρμογή βέλτιστων πρακτικών σε κάθε 
περίπτωση
Οι περιστάσεις 
δυσχέραναν αρχικά την 
εφαρμογή των βέλτιστων 
πρακτικών σε κάθε 
περίπτωση
123  
Όσον αφορά τη διαδικασία διαχείρισης 
του χρέους, εντοπίσαμε αδυναμίες τα 
πρώτα έτη (βλέπε γράφημα 9 ). Η έλλει -
ψη τεκμηρίωσης και η ύπαρξη άλλων 
κενών δεν είχαν εξακριβώσιμο αντίκτυ -
πο στο αποτέλεσμα του δανεισμού.
124  
Αποτελεί αποδεκτή πρακτική 76 η έκδοση 
γραπτών κατευθυντήριων οδηγιών που 
να καλύπτουν την οργάνωση του γρα -
φείου διαχείρισης χρέους, την κατανομή 
των ρόλων και των αρμοδιοτήτων, τον 
καθορισμό ανώτατων ορίων χρέους, το 
είδος του χρέους προς έκδοση και τους 
κανόνες για την τεκμηρίωση της διαδικα -
σίας έκδοσης.
125  
Σε πολλές περιπτώσεις, η οργανωτική 
δομή των σύγχρονων γραφείων διαχεί -
ρισης χρέους διαμορφώνεται με βάση 
τους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς 
του ιδιωτικού τομέα, όπως τράπεζες και 
οικονομικά τμήματα μεγάλων επιχει -
ρήσεων 77. Βάσει της αρχής αυτής, τα 
γραφεία αυτά χωρίζονται σε τουλάχιστον 
δύο βασικές μονάδες:
i) ένα γραφείο εξυπηρέτησης πελατών 
(front office) — κατά κανόνα υπεύ -
θυνο για την εκτέλεση συναλλαγών 
στις χρηματοπιστωτικές αγορές, συ -
μπεριλαμβανομένων της διαχείρισης 
δημοπρασιών και άλλων μορφών 
δανεισμού, και για όλες τις άλλες 
χρηματοδοτικές εργασίες· και
ii) ένα τμήμα υποστήριξης (back 
office) — υπεύθυνο για τις εκ -
καθαρίσεις συναλλαγών και την 
τήρηση των χρηματοοικονομικών 
λογαριασμών.126  
Επιπλέον, ορισμένες βασικές λειτουργίες, 
ιδίως όσον αφορά τη διαχείριση κινδύ -
νου, θα μπορούσαν να εκτελούνται σε 
ένα χωριστό ενδιάμεσο γραφείο (middle 
office).
127  
Λόγω των περιορισμένων ανθρώπινων 
πόρων 78, καθώς και της επείγουσας ανά -
γκης συγκέντρωσης κεφαλαίων 79 στις 
υπό πίεση χρηματοπιστωτικές αγορές, 
η τήρηση των βέλτιστων πρακτικών 
διαχείρισης χρέους κατέστη εξαιρετικά 
δύσκολη τα πρώτα έτη.
Προέκδοση
128  
Το εγχειρίδιο διαδικασιών διαχείρισης 
χρέους συντάχθηκε την εποχή των πρώ -
των εκδόσεων, εντούτοις άλλοτε ήταν 
ασαφές και άλλοτε στερείτο κατευθυντή -
ριων οδηγιών όσον αφορά σημαντικά 
στοιχεία της διαδικασίας. Βελτιώθηκε 
σταδιακά μέσω πολλαπλών ενημερώσε -
ων, η αξία των οποίων αντικατοπτρίστη -
κε στην ποιότητα της τεκμηρίωσης για 
τις εκδόσεις ομολόγων από το 2012 και 
εξής.
129  
Από το τέλος του 2008 έως το 2011, 
λόγω χρονικών περιορισμών, η Επιτρο -
πή εφάρμοσε έκτακτη διαδικασία για 
την επιλογή των επικεφαλής τραπεζών. 
Έδωσε άμεση εντολή στις επικεφαλής 
τράπεζες, γεγονός που είχε ως αποτέ -
λεσμα περιορισμένη διαδρομή ελέγ -
χου των εγγράφων για τη διαδικασία 
επιλογής, όπως αιτήσεις για προτάσεις 
ή επιστολές αιτιολόγησης. Αιτήσεις για 
προτάσεις δεν κατατέθηκαν έως το 2011, 
όταν η τεκμηρίωση της διαδικασίας επι -
λογής κατέστη περισσότερο ακριβής και 
ολοκληρωμένη.76 ΔΝΤ, 2014, «Revised Guidelines 
for Public Debt Management» 
(Αναθεωρημένες 
κατευθυντήριες οδηγίες για τη 
διαχείριση του δημόσιου 
χρέους), ΔΝΤ-ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ 
ΤΡΑΠΕΖΑ, σ. 5-6.
77 ΟΟΣΑ, 2002, «Debt 
Management and 
Government Securities 
Markets in the 21st Century» 
(Διαχείριση του χρέους και 
αγορές κρατικών χρεωστικών 
τίτλων στον 21ο αιώνα).
78 Κατά την πρώτη έκδοση 
ομολόγων το Δεκέμβριο του 
2008, η μονάδα που ήταν 
υπεύθυνη τόσο για τις 
δανειοληπτικές όσο και για τις 
δανειοδοτικές πράξεις ήταν 
στελεχωμένη με τέσσερα 
άτομα. Κατά την περίοδο 
αιχμής, στις αρχές του 2011, 
η μονάδα εξακολουθούσε να 
είναι στελεχωμένη με μόνο 
οκτώ υπαλλήλους.
79 Σύσταση για Απόφαση του 
Συμβουλίου για την παροχή 
αμοιβαίας συνδρομής στην 
Ουγγαρία - Πρόταση για 
Απόφαση του Συμβουλίου για 
τη χορήγηση κοινοτικής 
μεσοπρόθεσμης οικονομικής 
στήριξης στην Ουγγαρία 
COM(2008) 716 τελικό 
της 30ης Οκτωβρίου 2008, 
παράγραφος 6.
54
Μέρος ΙΙΙ - Ο δανεισμός κάλυψε τις χρηματοδοτικές ανά -
γκες, παρόλο που οι περιστάσεις δυσχέραναν αρχικά 
την εφαρμογή βέλτιστων πρακτικών σε κάθε 
περίπτωσηΓράφημα 9Αδυναμίες ως προς τη διαχείριση του χρέους τα πρώτα έτη
Πηγή: ΕΕΣ.
1Προέκδοση 2∆ιάρθρωση
τη/uni03C2 έκδοση/uni03C23∆ιάθεση καιτοποθέτηση4Μετά την έκδοσηΡευστότητααγορά/uni03C2
Παρακολούθηση δευτερογενού/uni03C2
αγορά/uni03C2 Ρευστότητα δευτερογενού/uni03C2αγορά/uni03C2∆ιάθεση σε δυνητικού/uni03C2 επενδυτέ/uni03C2Τι/uni03BCολόγησηΈκδοση και κατανο/uni03BCή
Προσδιορισ/uni03BCό/uni03C2χρη/uni03BCατοοικονο/uni03BCικών αναγκώνΑνάλυση αγορά/uni03C2 χρέου/uni03C2Καθορισ/uni03BCό/uni03C2 επενδυτική/uni03C2 /uni03BCεθόδουΕπιλογή βασικών φορέωνTo εγχειρίδιο διαδικασιών 
βελτιώθηκε συν τω χρόνω
Ση/uni03BCείο 128Κανένα /uni03BCέτρο προφύλαξη/uni03C2 κατά τη/uni03C2 αποκάλυψη/uni03C2 /uni03BCη δη/uni03BCόσιου υλικούή ε/uni03BCπιστευτικών πληροφοριών
Ση/uni03BCείο 130
Κα/uni03BCία ένδειξη παρακολούθηση/uni03C2 τη/uni03C2 δευτερογενού/uni03C2 αγορά/uni03C2
Συνέπεια: Ευρείε/uni03C2 διαφορέ/uni03C2 /uni03BCεταξύ 
τι/uni03BCών πώληση/uni03C2-αγορά/uni03C2 που δια/uni03BCορφώνονται από ορισ/uni03BCένε/uni03C2 επικεφαλή/uni03C2 τράπεζε/uni03C2 στη δευτερογενή αγορά
Ση/uni03BCεία 135-136
Μη ανταγωνιστική 
επιλογή των επικεφαλή/uni03C2 τραπεζών 
Ση/uni03BCείο 129  Έλλει/uni03BC/uni03BCα σαφήνεια/uni03C2 στου/uni03C2 κανόνε/uni03C2 κατανο/uni03BCή/uni03C2
Ση/uni03BCεία 131–133
Μη τεκ/uni03BCηριω/uni03BCένη επιλογή των επικεφαλή/uni03C2 τραπεζών
Ση/uni03BCείο 129Προσδιορισ/uni03BCό/uni03C2 των όρων των 
ο/uni03BCολογιακών εκδόσεων: ύψο/uni03C2, λήξη, απόκο/uni03BC/uni03BCα, διατάξει/uni03C2 περί εξόφληση/uni03C2 κ.λπ.
55
Μέρος ΙΙΙ - Ο δανεισμός κάλυψε τις χρηματοδοτικές ανά -
γκες, παρόλο που οι περιστάσεις δυσχέραναν αρχικά 
την εφαρμογή βέλτιστων πρακτικών σε κάθε 
περίπτωση
Τοποθέτηση
130  
Οι συμφωνίες μεταξύ της Επιτροπής και 
των επικεφαλής τραπεζών δεν περιείχαν 
καμία ρήτρα που να αφορά το ευαίσθητο 
θέμα της διερεύνησης ενδιαφέροντος 
(pre-sounding) (βλέπε πλαίσιο 8 ). Δεν 
υπήρξε καμία ένδειξη ότι η Επιτροπή 
έλαβε οποιοδήποτε μέτρο προφύλαξης 
όσον αφορά την αποκάλυψη μη δημόσι -
ων πληροφοριών, ούτε εξασφαλίστηκε 
διαδρομή ελέγχου μέσω της οποίας θα 
μπορούσε να καθοριστεί κατά πόσο οι 
επικεφαλής τράπεζες προανήγγειλαν σε 
ορισμένους επενδυτές τις προσφορές 
κατά τη διάρκεια κάθε έκδοσης, ή κατά 
πόσον τους επέτρεψαν εν συνεχεία να 
συναλλαγούν ή να συμμετάσχουν στη 
συναλλαγή.131  
Σημαντικό μέρος κάθε νέας έκδοσης 
ομολόγων είναι ο τρόπος που κατανέμε -
ται το ομόλογο μεταξύ των εγγραφόμε -
νων επενδυτών. Ένα από τα βασικά οφέ -
λη της κοινοπρακτικής έκδοσης έναντι 
της δημοπρασίας είναι ότι ο εκδότης έχει 
πλήρη έλεγχο επί της βάσης των επενδυ -
τών, επιτρέποντας, για παράδειγμα, στη 
βάση αυτή να επιλέξει πώς κατανέμονται 
οι τίτλοι. Η βέλτιστη πρακτική υπαγο -
ρεύει ότι οι κανόνες κατανομής πρέπει 
να είναι σαφείς και διαφανείς και να κοι -
νοποιούνται πάντοτε εκ των προτέρων. 
Η δίκαιη και διαφανής κατανομή μιας 
έκδοσης συμβάλλει επίσης στη διατή -
ρηση της πολυμορφίας της βάσης των 
επενδυτών.
Pre-sounding και wall-crossing
Το pre-sounding είναι μια τεχνική που χρησιμοποιείται από τους τραπεζίτες των πρωτογενών αγορών δανειακών 
κεφαλαίων προκειμένου να αποτιμήσουν την επενδυτική ζήτηση. Πρόκειται για αρκετά συνηθισμένη επιχειρηματι -
κή πρακτική 80, ιδίως στις ασταθείς αγορές, δεδομένου ότι μπορεί να βοηθήσει στην αναζήτηση αρχικής ανατροφο -
δότησης από τις επικεφαλής τράπεζες και τους εκδότες για μια επικείμενη έκδοση πριν από τη δημόσια αναγγελία. 
Αυτή η ανατροφοδότηση συχνά εξασφαλίζεται με την αποκάλυψη μόνο γενικών πληροφοριών. Ωστόσο, πιο συγκε -
κριμένες πληροφορίες (που ενδεχομένως δεν περιλαμβάνουν μη δημόσιο υλικό ή εμπιστευτικές πληροφορίες) είναι 
πιθανό να ανακοινωθούν σε συμμετέχοντες στην αγορά σε άλλες περιπτώσεις· συνεπώς, ο κίνδυνος κατάχρησης 
αγοράς εξακολουθεί να υπάρχει.
Κατά την προσθήκη τρίτων στην αλυσίδα πληροφοριών, σύμφωνα με τη βέλτιστη πρακτική συνιστάται ενισχυμέ -
νο επίπεδο τήρησης λογιστικών στοιχείων και χρήση επίσημων γραπτών διαδικασιών. Όταν πρόκειται να αποκα -
λυφθούν μη δημόσιο υλικό ή εμπιστευτικές πληροφορίες (διαδικασία γνωστή ως wall-crossing 81), οι επικεφαλής 
τράπεζες πρέπει να ενημερώσουν τους πελάτες τους σχετικά με οποιουσδήποτε περιορισμούς που εφαρμόζονται 
δυνάμει των νόμων και των κανονισμών που αφορούν την κατοχή τέτοιων πληροφοριών.
80 Διεθνής Ένωση Κεφαλαιαγορών (International Capital Market Association) «Primary Market Handbook - XIII. Pre-Sounding, Book building and 
Allocations», 2014. Επίσης, Ευρωπαϊκή Αρχή Κινητών Αγορών και Αξιών «Discussion Paper - ESMA’s policy orientations on possible implementing 
measures under the Market Abuse Regulation», 2013.
81 «Wall-crossing» είναι η πράξη της διαβίβασης εμπιστευτικών πληροφοριών (inside information) σε ένα άτομο καθιστώντας το «insider», δηλαδή 
κάτοχο τέτοιων πληροφοριών.Πλαίσιο 8
56
Μέρος ΙΙΙ - Ο δανεισμός κάλυψε τις χρηματοδοτικές ανά -
γκες, παρόλο που οι περιστάσεις δυσχέραναν αρχικά 
την εφαρμογή βέλτιστων πρακτικών σε κάθε 
περίπτωση
132  
Η Επιτροπή δήλωσε ότι διαδραμάτισε 
ενεργό ρόλο στην κατανομή κάθε έκδο -
σης. Σύμφωνα με την Επιτροπή, η κατα -
νομή βασίστηκε στα ακόλουθα κριτήρια:
i) κατηγορία του επενδυτή ως μέτρο 
ποιότητας (είδος επενδυτή: «πραγ -
ματικό χρήμα» έναντι διαπραγμά -
τευσης κ.λπ.)·
ii) ποιότητα της μεμονωμένης εντολής 
(π.χ. έγκαιρη υποβολή της εντολής, 
προηγούμενη εμπειρία με τον επεν -
δυτή)· και
iii) γεωγραφική κατανομή.
133  
Από την ανάλυση των διαθέσιμων 
πινάκων κατανομής 82 διαπιστώθηκε ότι 
για πολύ μικρά ποσά η κατανομή ήταν 
100 %, ενώ υπήρχε ελάχιστη συνέπεια 
ως προς τον βαθμό που ικανοποιήθηκαν 
οι μεγαλύτερες εντολές. Επιπλέον, οι 
κυριότερες εντολές δόθηκαν από συγκε -
κριμένους χρηματοπιστωτικούς φορείς 
(π.χ. μεγάλους επενδυτικούς οίκους) εκ 
μέρους επενδυτών. Όταν πραγματοποι -
είται η τελική κατανομή, οι επενδυτικοί 
οίκοι κατανέμουν τα ομόλογα στους 
επενδυτές. Δεν βρήκαμε αποδεικτικά 
στοιχεία ότι η Επιτροπή συμφώνησε με 
την τελική κατανομή των ομολόγων.Μετά την έκδοση
134  
Ο ορισμός ενός νέου ομολόγου ως ρευ -
στού στη δευτερογενή αγορά σημαίνει 
ότι μπορεί να πωληθεί γρήγορα. Είναι 
ευθύνη τόσο του εκδότη όσο και της 
επικεφαλής τράπεζας να διασφαλίσουν 
ότι υπάρχει επαρκής ρευστότητα στη 
δευτερογενή αγορά για κάθε νέα έκδοση. 
Η Επιτροπή και οι επικεφαλής τράπεζες 
πρέπει να συμφωνήσουν σε δεσμεύσεις 
για τη δευτερογενή αγορά στις επιστολές 
εξουσιοδότησης που υπογράφονται για 
κάθε έκδοση. Επιπλέον, οι συμμετέχου -
σες επικεφαλής τράπεζες αναμένονται να 
διατηρήσουν παρόμοια χαμηλό άνοιγμα 
(spread) προσφοράς-ζήτησης (η διαφορά 
μεταξύ της τιμής αγοράς και της τιμής 
πώλησης) για τις πρώτες τουλάχιστον 
ημέρες της δευτερογενούς αγοράς.
135  
Κατά τη διάρκεια του ελέγχου, η Επιτρο -
πή δήλωσε ότι εξέτασε τη ρευστότητα 
των ομολόγων της ΕΕ σε τριμηνιαία βάση, 
εφαρμόζοντας από το 2012 μια επισημό -
τερη διαδικασία εξέτασης. Ωστόσο, δεν 
εντοπίσαμε αποδεικτικά στοιχεία από 
τους φακέλους δανεισμού ότι η Επιτροπή 
είχε ελέγξει τη ρευστότητα στη δευτερο -
γενή αγορά πριν από το 2012.
136  
Από την ανάλυση των τιμών προσφοράς 
και ζήτησης καταδείχτηκε ότι το ημερή -
σιο άνοιγμα (spread) κλεισίματος προ -
σφοράς-ζήτησης για τις πρώτες 30 μέρες 
κάθε έκδοσης ήταν σχετικά χαμηλό. 
Ωστόσο, διαπιστώθηκε ότι το άνοιγμα 
προσφοράς-ζήτησης για κάθε ομόλογο 
διέφερε σημαντικά ανάλογα με το χρημα -
τιστηριακό γραφείο. Για παράδειγμα, το 
άνοιγμα προσφοράς-ζήτησης κυμάνθηκε 
από 7 έως 30 μονάδες βάσης για μία από 
τις εκδόσεις ομολόγων 83. Η διακύμανση 
αυτή παρατηρήθηκε ακόμη και σε χρη -
ματιστηριακά γραφεία που συμμετείχαν 
ως επικεφαλής τράπεζες σε πολλαπλές 
εκδόσεις της ΕΕ και είχαν συνεπώς υπο -
χρέωση να τηρήσουν ορισμένες δεσμεύ -
σεις για τη δευτερογενή αγορά.82 Πληροφορίες από τα βιβλία 
εντολών και τις τελικές 
κατανομές ήταν διαθέσιμες 
μόνο για τις επτά από τις 
δώδεκα εκδόσεις ομολόγων 
που χρησιμοποιήθηκαν ως 
δείγματα.
83 3,25 % τοκομερίδιο με 
ημερομηνία λήξης την 
4η Απριλίου 2018.
57
 Μέρος IV  
Οι στόχοι των προγραμμάτων 
επιτεύχθηκαν
137  
Οι γενικοί στόχοι της χρηματοδοτικής 
συνδρομής ήταν η αποκατάσταση 
υγιούς μακροοικονομικής ή δημοσιονο -
μικής κατάστασης των κρατών μελών 
και η ανάκτηση της ικανότητάς τους 
να ανταποκρίνονται στις υποχρεώσεις 
τους σε επίπεδο δημόσιου τομέα (χώρες 
εντός της ζώνης του ευρώ) ή σε επίπε -
δο ισοζυγίου πληρωμών (χώρες εκτός 
της ζώνης του ευρώ). Η χρηματοδοτική 
συνδρομή λειτούργησε προστατευτικά 
για τη διευκόλυνση της εφαρμογής των 
προγραμμάτων προσαρμογής τα οποία 
ήταν απαραίτητα σε κάθε χώρα για την 
αντιμετώπιση των βασικότερων προ -
βλημάτων. Η ανάλυση των επιτευγμάτων 
του προγράμματος διαρθρώθηκε βάσει 
τεσσάρων διαστάσεων:
i) ανάλυση του τρόπου χρήσης της 
συνολικής χρηματοδότησης και των 
παραγόντων που συνέβαλαν στην 
επάρκειά της·
ii) συμμόρφωση με τους στόχους για το 
έλλειμμα και εφαρμογή της δημοσιο -
νομικής προσαρμογής·
iii) συμμόρφωση με τους όρους και 
εφαρμογή των διαρθρωτικών μεταρ -
ρυθμίσεων· και
iv) μεταβολές της ανταγωνιστικότητας 
των χωρών.
Δεν απαιτήθηκε αύξηση 
της συνολικής 
χρηματοδότησης
Οι πιστώσεις 
χρηματοδότησης 
αποδείχθηκαν επαρκείς, αν 
και περιορισμένες σε δύο 
κράτη μέλη
138  
Σε καμία χώρα το έλλειμμα χρηματοδό -
τησης δεν εξελίχθηκε όπως προβλεπό -
ταν. Ωστόσο, η δομή των προγραμμάτων 
ήταν αρκετά ισχυρή ώστε να καταστεί δυνατή η αντιστάθμιση των σημαντικών 
διαφορών στο πλαίσιο ενός προγράμμα -
τος, προκειμένου να παραμείνει η χρη -
ματοδότηση εντός των αρχικών ορίων 
(βλέπε γράφημα 10 ).
139  
Σημειώθηκαν, ωστόσο, ορισμένες δια -
φορές στο παρεχόμενο από τη χρηματο -
δοτική συνδρομή επίπεδο στήριξης. Τα 
πρώτα προγράμματα, που είχαν σχεδι -
αστεί στον απόηχο της κατάρρευσης 
της Lehman, περιλάμβαναν σημαντικό 
περιθώριο ασφαλείας. Παρομοίως, το 
ιρλανδικό πρόγραμμα περιλάμβανε αρ -
κετά μεγάλο αποθεματικό για απρόβλε -
πτα, ύψους 25 εκατομμυρίων ευρώ, ως 
μέρος του προγράμματος στήριξης των 
τραπεζών. Γενικά, η Ιρλανδία, η Ουγγαρία 
και η Λετονία αντιμετώπισαν χαμηλότε -
ρες χρηματοδοτικές ανάγκες, γεγονός 
που επέτρεψε στις χώρες αυτές:
i) να μειώσουν την εξάρτηση από τους 
ιδίους πόρους (Ιρλανδία)·
ii) να υπερβούν τις αρχικές προβλέψεις 
ως προς τα συναλλαγματικά αποθέ -
ματα (Ουγγαρία)·
iii) να μειώσουν τη χρηματοδότηση του 
προγράμματος (Λετονία, Ουγγαρία)· 
και
iv) να αποπληρώσουν (ή να εξετάσουν 
το ενδεχόμενο αποπλήρωσης) τα 
ακριβότερα δάνεια του ΔΝΤ πριν 
από την ημερομηνία λήξης τους 
(Ουγγαρία, Λετονία, Ιρλανδία).
58
Μέρος IV – Οι στόχοι των προγραμμάτων επιτεύχθηκανΓράφημα 10Πώς χρησιμοποιήθηκαν τα χρήματα;
Προγρά/uni03BC/uni03BCατα ισοζυγίου πληρω/uni03BCών
Υπό/uni03BCνη/uni03BCα:
Αύξηση διεθνών αποθε/uni03BCάτων Ισοζύγιο κεφαλαίων και
χρη/uni03BCατοοικονο/uni03BCικών συναλλαγώνΛογαριασ/uni03BCό/uni03C2 τρεχουσών συναλλαγών Χρη/uni03BCατοδοτικό κενό Άλλα
1 Τα δεδο/uni03BCένα καλύπτουν το πρώτο ρου/uni03BCανικό πρόγρα/uni03BC/uni03BCα.Ουγγαρία
ο Αντίθετα /uni03BCε τι/uni03C2 προβλέψει/uni03C2, οι ξένε/uni03C2 τράπεζε/uni03C2 
αύξησαν την έκθεσή του/uni03C2 στι/uni03C2 θυγατρικέ/uni03C2 του/uni03C2 στο αποκορύφω/uni03BCα τη/uni03C2 κρίση/uni03C2 και η άντληση κεφαλαίων από συναλλαγ/uni03BCατικά παράγωγα δεν πραγ/uni03BCατοποιήθηκε. Συνεπώ/uni03C2, δεν απαιτήθηκε χρη/uni03BCατοδότηση για την κάλυψη του ισοζυγίου κεφαλαίων και χρη/uni03BCατοοικονο/uni03BCικών συναλλαγών. Αντ’ αυτού, κατέστη πηγή χρη/uni03BCατοδότηση/uni03C2.
Λετονία
ο Ο λογαριασ/uni03BCό/uni03C2 τρεχουσών συναλλαγών διορθώθηκε πολύ ταχύτερα από 
ό,τι  είχε αρχικά προβλεφθεί και /uni03BCετατράπηκε σε πηγή χρη/uni03BCατοδότηση/uni03C2. Το γεγονό/uni03C2 αυτό αντισταθ/uni03BCίστηκε εν /uni03BCέρει από τι/uni03C2 πρόσθετε/uni03C2 χρη/uni03BCατοδοτικέ/uni03C2 ανάγκε/uni03C2 λόγω του ισοζυγίου κεφαλαίων και χρη/uni03BCατοοικονο/uni03BCικών συναλλαγών.
ο Από τα 4,7 δισεκατο/uni03BC/uni03BCύρια ευρώ τη/uni03C2 χρη/uni03BCατοδοτική/uni03C2 συνδρο/uni03BCή/uni03C2, τα 
3,2 δισεκατο/uni03BC/uni03BCύρια χρησι/uni03BCοποιήθηκαν για τη χρη/uni03BCατοδότηση των τρεχόντων δη/uni03BCοσίων ελλει/uni03BC/uni03BCάτων και για την αποπληρω/uni03BCή του δη/uni03BCόσιου χρέου/uni03C2. Η διάσωση του χρη/uni03BCατοπιστωτικού το/uni03BCέα ήταν λιγότερο δαπανηρή από το ανα/uni03BCενό/uni03BCενο.
Ρου/uni03BCανία1
ο Ο λογαριασ/uni03BCό/uni03C2 τρεχουσών συναλλαγών 
διορθώθηκε ταχύτερα από το ανα/uni03BCενό/uni03BCενο.  Το γεγονό/uni03C2 αυτό αντισταθ/uni03BCίστηκε εν /uni03BCέρει από τη /uni03BCείωση τη/uni03C2 χρη/uni03BCατοδότηση/uni03C2 /uni03BCέσω του ισοζυγίου κεφαλαίων και χρη/uni03BCατοοικονο/uni03BCικών συναλλαγών.2,81 3,7 7,5
4,7 1,7 6,2 0,5Ανάγκε/uni03C2 Χρη/uni03BCατοδοτήσει/uni03C2
Προ-
γρα/uni03BC/uni03BCα-
τισ/uni03BCένε/uni03C2
Πραγ/uni03BCα-
τικέ/uni03C2
5,5 25,3 20,0 10,8
5,5 16,3 18,2 4,9Χρη/uni03BCατοδοτήσει/uni03C2 Ανάγκε/uni03C2
Προ-
γρα/uni03BC/uni03BCα-
τισ/uni03BCένε/uni03C2
Πραγ/uni03BCα-
τικέ/uni03C23,3 10,7 3,1 2,4
12,0 2,619,5
14,2 1Ανάγκε/uni03C2 Χρη/uni03BCατοδοτήσει/uni03C2
Προ-
γρα/uni03BC/uni03BCα-
τισ/uni03BCένε/uni03C2
Πραγ/uni03BCα-
τικέ/uni03C2
59
Μέρος IV – Οι στόχοι των προγραμμάτων επιτεύχθηκανΓράφημα 10Προγρά/uni03BC/uni03BCατα χωρών τη/uni03C2 ζώνη/uni03C2 του ευρώ
Υπό/uni03BCνη/uni03BCα:
Χρη/uni03BCατοδότηση από τι/uni03C2 αγορέ/uni03C2
Ίδιοι πόροιΧρη/uni03BCατοδοτικό κενό
Ληξιπρόθεσ/uni03BCο χρέο/uni03C2
Ανάγκε/uni03C2 χρη/uni03BCατοπιστωτικού το/uni03BCέαΤα/uni03BCειακό έλλει/uni03BC/uni03BCα Άλλα
Πηγή: ΕΕΣ, δεδο/uni03BCένα που περιέχονται στα έγγραφα των 
προγρα/uni03BC/uni03BCάτων, στατιστικέ/uni03C2 καταρτισ/uni03BCένε/uni03C2 από τι/uni03C2 εθνικέ/uni03C2 αρχέ/uni03C2.Σύγκριση /uni03BCεταξύ προγρα/uni03BC/uni03BCατισ/uni03BCένων και πραγ/uni03BCατικών αναγκών και χρη/uni03BCατοδοτήσεων στον δη/uni03BCόσιο το/uni03BCέα. 
59 524035
18
38
68 68
4932
18913
12
83
22 27151136
78 76
47
93
12Προγρα/uni03BC/uni03BCατισ/uni03BCένε/uni03C2 Πραγ/uni03BCατικέ/uni03C2 Προγρα/uni03BC/uni03BCατισ/uni03BCένε/uni03C2 Πραγ/uni03BCατικέ/uni03C2Ανάγκε/uni03C2
Ανάγκε/uni03C2Χρη/uni03BCατοδοτήσει/uni03C2
Χρη/uni03BCατοδοτήσει/uni03C2Ιρλανδία Πορτογαλία
20
540
38
Άλλε/uni03C2 δη/uni03BCόσιε/uni03C2 τα/uni03BCειακέ/uni03C2 ανάγκε/uni03C2 
που συνδέονται /uni03BCε τη χρη/uni03BCατοδότηση κρατικών επιχειρήσεων, εισφορέ/uni03C2 στον ΕΜΣ, εξόφληση ληξιπρόθεσ/uni03BCων οφειλών κ.λπ.
60
Μέρος IV – Οι στόχοι των προγραμμάτων επιτεύχθηκαν
140  
Αντίθετα, η Πορτογαλία αντιμετώπισε 
σημαντικά υψηλότερες χρηματοδοτικές 
απαιτήσεις από τις αρχικά προβλεπόμε -
νες και η χρηματοδότηση ήταν περιο -
ρισμένη κατά τη διάρκεια του πορτογα -
λικού προγράμματος. Προκειμένου να 
ικανοποιήσει τις επιπρόσθετες απαιτή -
σεις της, η Πορτογαλία χρειάστηκε να 
βασιστεί σε χρηματοδότηση από τις 
αγορές. Η νομισματική χαλάρωση στην 
ευρωζώνη κατά το δεύτερο μισό του 
προγράμματος βοήθησε την Πορτογαλία 
να επιστρέψει επιτυχώς στις χρηματοπι -
στωτικές αγορές 84.
141  
Η χρηματοδοτική συνδρομή στη Ρου -
μανία ήταν επαρκής ώστε να καλύψει τις 
ανάγκες του ισοζυγίου πληρωμών της 
χώρας, ωστόσο η χρηματοδότηση του 
ρουμανικού δημοσίου τομέα αποδείχθη -
κε περιορισμένη κατά τη διάρκεια του 
προγράμματος. Οι επιπρόσθετες χρη -
ματοδοτικές ανάγκες της κυβέρνησης 
καλύφθηκαν εν μέρει με έμμεση στήριξη 
από την Κεντρική Τράπεζα.
Ορισμένα κράτη μέλη έλαβαν 
περισσότερο ευνοϊκούς 
οικονομικούς όρους από 
τους προβλεπόμενους στον 
αρχικό σχεδιασμό
142  
Η Πορτογαλία και η Ιρλανδία επωφε -
λήθηκαν από μειωμένα επιτόκια και 
μεγαλύτερες ημερομηνίες λήξης επί των 
δανείων της ΕΕ 85. Πρωταρχικός στόχος 
ήταν η ενίσχυση των προοπτικών τους 
μακροπρόθεσμης αναχρηματοδότη -
σης 86· ωστόσο, η μεταβολή μείωσε 
επίσης την οικονομική επιβάρυνση που 
συνεπαγόταν η καταβολή των τόκων 
κατά τη διάρκεια ισχύος του προγράμμα -
τος. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις μας, η Ιρ -
λανδία και η Πορτογαλία κατόρθωσαν 
να εξοικονομήσουν, κατά τη διάρκεια 
ισχύος του προγράμματος, 2,2 δισεκα -
τομμύρια ευρώ η καθεμία.143  
Η Ιρλανδία και η Ρουμανία επωφελήθη -
καν από τις συγκαταβατικές πολιτικές 
των κεντρικών τραπεζών τους.
i) Η Κεντρική Τράπεζα της Ιρλανδί -
ας συμφώνησε να ανταλλάξει μη 
διαπραγματεύσιμα γραμμάτια εις 
διαταγήν που είχαν εκδοθεί προς 
την Αγγλο-Ιρλανδική Τράπεζα με 
ιρλανδικά κρατικά ομόλογα με 
μεγαλύτερη ληκτότητα 87. Κατά τον 
τρόπο αυτόν, η Ιρλανδία αποδεσμεύ -
τηκε από την ανάγκη να αναζητήσει 
χρηματοδότηση από τις αγορές για 
τα 3,1 δισεκατομμύρια ευρώ που 
έπρεπε να καταβληθούν το 2013. 
Επίσης, ως αποτέλεσμα, θα μειωθούν 
οι χρηματοδοτικές απαιτήσεις της 
χώρας κατά συνολικά 30 δισεκατομ -
μύρια ευρώ για την περίοδο 2014-
2023 και το έλλειμμα κατά 0,7 % του 
ΑΕγχΠ κατά μέσο όρο 88.
ii) Τον Νοέμβριο του 2009, η Κεντρική 
Τράπεζα της Ρουμανίας αποφάσισε 
να μειώσει την απαίτηση συναλλαγ -
ματικών αποθεματικών από 30 % 
σε 25 % (ύστερα από προηγούμενη 
μείωση από 35 % τον Αύγουστο). Με 
τον τρόπο αυτόν, απελευθερώθηκαν 
περίπου 1,3 δισεκατομμύρια ευρώ 
σε τραπεζικά δάνεια για κυβερνη -
τική χρηματοδότηση. Η απόφαση 
αιτιολογήθηκε δημοσίως από την 
αναβολή των δόσεων ΔΝΤ/ΕΕ του 
2009 89.84 Η νομισματική χαλάρωση είχε 
επίσης θετικό αντίκτυπο στη 
χρηματοδότηση για την 
ιρλανδική κυβέρνηση.
85 Τα δάνεια από τον ΕΜΧΣ είχαν 
αρχικά σχεδιαστεί να έχουν 
μέση διάρκεια 7,5 έτη, με 
περιθώρια επιτοκίων 2,925 % 
για την Ιρλανδία και 2,15 % για 
την Πορτογαλία. Τον 
Οκτώβριο του 2011, αυτά τα 
περιθώρια επιτοκίων 
συμπιέστηκαν και η μέση 
ληκτότητα αυξήθηκε στα 
19,5 έτη τον Ιούνιο του 2013. 
Τα δάνεια από το ΕΤΧΣ επίσης 
επεκτάθηκαν και τα περιθώρια 
επιτοκίων που αντιστοιχούσαν 
σε 2,47 % για την Ιρλανδία και 
σε 2,08 % για την Πορτογαλία 
συμπιέστηκαν εξίσου.
86 Με τον τρόπο αυτόν, 
μειώθηκαν επίσης τα 
προβλεπόμενα έσοδα του 
προϋπολογισμού της ΕΕ κατά 
συνολικά 
2,2 δισεκατομμύρια  ευρώ 
κατά την περίοδο ισχύος του 
προγράμματος.
87 Στην ετήσια έκθεσή της για το 
2013, η ΕΚΤ εκτιμούσε ότι «Η 
εκκαθάριση της Irish Bank 
Resolution Corporation (IBRC) 
εγείρει σοβαρές ανησυχίες 
νομισματικής 
χρηματοδότησης. Οι 
ανησυχίες αυτές θα 
μπορούσαν κάπως να 
μετριαστούν από την 
στρατηγική διάθεσης της 
Κεντρικής Τράπεζας της 
Ιρλανδίας.»
88 Ευρωπαϊκή Επιτροπή 
«Πρόγραμμα οικονομικής 
προσαρμογής για την 
Ιρλανδία - Αναθεώρηση 
χειμώνα 2012», European 
Economy, Occasional Papers 
αριθ. 131, 2013.
89 Δελτίο τύπου του Συμβουλίου 
της Εθνικής Τράπεζας της 
Ρουμανίας της 
16ης Νοεμβρίου 2009.
61
Μέρος IV – Οι στόχοι των προγραμμάτων επιτεύχθηκαν
Οι ενημερωμένοι στόχοι 
για το έλλειμμα, ως επί το 
πλείστον, επιτεύχθηκαν, 
αν και όχι πάντοτε με 
βιώσιμο τρόπο
Με ορισμένες εξαιρέσεις, 
οι αναθεωρημένοι ετήσιοι 
στόχοι για το έλλειμμα 
επιτεύχθηκαν
144  
Η συμμόρφωση με τους αναθεωρημέ -
νους στόχους ήταν γενικά ικανοποιη -
τική, με την εξαίρεση του ουγγρικού 
προγράμματος και ορισμένων ετών του 
πορτογαλικού και του ρουμανικού προ -
γράμματος (βλέπε πίνακα 4 ).145  
Ωστόσο, η μη επίτευξη των στόχων δεν 
σήμαινε απαραίτητα και αποτυχία υλο -
ποίησης. Για παράδειγμα, η μη επίτευξη 
των στόχων για το 2008 και το 2009 στο 
ουγγρικό πρόγραμμα μπορεί να αιτιο -
λογηθεί από τις στατιστικές αναθεωρή -
σεις του δημοσιονομικού ελλείμματος. 
Επιπλέον, όλα τα προγράμματα για το 
ισοζύγιο πληρωμών ήταν επιτυχή, υπό 
την έννοια ότι τα κράτη μέλη κατόρ -
θωσαν να εξέλθουν από τη διαδικασία 
υπερβολικού ελλείμματος το 2012.Πίνακας 4Συμμόρφωση με τους ενημερωμένους στόχους
% ΑΕγχΠ 2008 2009 2010 2011 2012 2013
Ουγγαρίαστόχος – 3,4 % – 3,9 % – 3,8 %
πραγματική τιμή1– 3,7 % – 4,6 % – 4,3 % 4,3 % – 2,1 % – 2,2 %
Λετονίαστόχος – 10,0 % – 8,5 % – 4,5 %
πραγματική τιμή1– 4,4 % – 9,2 % – 8,2 % – 3,5 % – 1,3 % – 1,0 %
Ρουμανία Ιστόχος – 7 ,8 % – 7 ,3 %
πραγματική τιμή1– 5,7 % – 9,0 % – 6,8 %
Ρουμανία ΙΙστόχος – 5,0 % – 3,0 %
πραγματική τιμή1– 5,5 % – 3,0 % – 2,3 %
Ιρλανδίαστόχος – 10,6 % – 8,6 % – 7 ,5 %
πραγματική τιμή2– 8,9 % – 8,2 % – 7 ,2 %
έλλειμμα1– 7 ,4 % – 13,7 % – 30,6 % – 13,1 % – 8,2 % – 7 ,2 %
Πορτογαλίαστόχος – 5,9 % – 5,0 % – 5,5 %
πραγματική τιμή2– 4,4 % – 6,0 % – 4,5 %
έλλειμμα1– 3,6 % – 10,2 % – 9,8 % – 4,3 % – 6,4 % – 4,9 %
Σημείωση:  Η μη συμμόρφωση με το στόχο για το έλλειμμα επισημαίνεται με έντονους χαρακτήρες. Τα στοιχεία εκτός της περιόδου ισχύος του 
προγράμματος επισημαίνονται με γκρίζους χαρακτήρες.
Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
1 Καθαρή δανειοληψία ή δανειοδοσία του Δημοσίου για τη διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος την άνοιξη του 2014.  
2 Πραγματικό έλλειμμα σύμφωνα με στοιχεία της Επιτροπής και σύμφωνα με τον ορισμό του προγράμματος (βλέπε σημείο 91).
62
Μέρος IV – Οι στόχοι των προγραμμάτων επιτεύχθηκαν
146  
Για την επίτευξη των στόχων του ως προς 
το έλλειμμα, κάθε πρόγραμμα προέβλεπε 
συγκεκριμένο συνδυασμό εσόδων και 
δαπανών. Η εξυγίανση εστιάστηκε στο 
σκέλος των δαπανών στα προγράμμα -
τα για το ισοζύγιο πληρωμών, ωστόσο 
κατανεμήθηκε περισσότερο ομοιόμορφα 
στα προγράμματα του ΕΜΧΣ. Οι πραγ -
ματοποιηθείσες συνθέσεις εσόδων και 
δαπανών αντιστοιχούν γενικά σε ό,τι είχε 
αρχικά προβλεφθεί —με την εξαίρεση της 
Ουγγαρίας που δεν πέτυχε την προβλεπό -
μενη εξυγίανση σε επίπεδο δαπανών.
147  
Η διάβρωση των φορολογικών βάσεων, 
ιδίως το 2009 στον απόηχο της σοβαρής 
οικονομικής ύφεσης, σε πολλές περι -
πτώσεις εξουδετέρωσε την αύξηση των 
εσόδων ως αποτέλεσμα της εφαρμογής 
σημαντικών νέων φορολογικών μέτρων. 
Για παράδειγμα, το 2009 η Λετονία 
έθεσε σε εφαρμογή μέτρα ενοποίησης 
των έμμεσων φόρων με εκτιμώμενο 
αντίκτυπο 2,5 % του ΑΕγχΠ. Το 2013, 
η Επιτροπή έκρινε ότι αυτά τα μέτρα 
είχαν εξ ολοκλήρου αντισταθμιστεί από 
τη μείωση της βραχυπρόθεσμης ελα -
στικότητας. Παρομοίως, η φορολογικά 
ουδέτερη μεταρρύθμιση που πραγματο -
ποιήθηκε στην Ουγγαρία στα μέσα του 
2009 προκάλεσε εκτιμώμενη απόκλιση 
ελλείμματος της τάξης του 0,7 % του 
ΑΕγχΠ το 2010.
148  
Με αμετάβλητους στόχους για το έλλειμ -
μα, η πτώση του δείκτη φορολογίας προς 
το ΑΕγχΠ ενδέχεται να ενθαρρύνει τις 
φορολογικές αρχές να αντιμετωπίσουν τη 
μείωση των φορολογικών εσόδων με τη 
λήψη συμπληρωματικών μέτρων εκτός 
εκείνων που συμφωνήθηκαν στις δια -
πραγματεύσεις του προγράμματος. Για 
παράδειγμα, στη Ρουμανία, ο φορολογι -
κός κώδικας υποβλήθηκε σε 97 τροπο -
ποιήσεις κατά την περίοδο 2009-2013, με 
51 νομοθετικές πράξεις για την εφαρμο -
γή αυτών των τροποποιήσεων. Η συχνό -
τητα των αλλαγών οδήγησε σε αστάθεια 
του οικονομικού κλίματος τόσο για τις 
επιχειρήσεις όσο και για τους ιδιώτες.Όλες οι χώρες βελτίωσαν 
τον δημοσιονομικό 
προσανατολισμό τους, αλλά 
σε διαφορετικό βαθμό
149  
Δεδομένου ότι τα προγράμματα προέ -
κυψαν από την απώλεια πρόσβασης στις 
αγορές, η αποκατάσταση της δημοσιο -
νομικής βιωσιμότητας ήταν αναμφισβή -
τητα ο σημαντικότερος στόχος. Η βελ -
τίωση του διαρθρωτικού ισοζυγίου μιας 
χώρας κατά τη διάρκεια του προγράμμα -
τος 90 θα έδειχνε πρόοδο προς βιωσι -
μότερους κρατικούς προϋπολογισμούς. 
Η Επιτροπή προέβη σε υπολογισμούς 
και δημοσίευσε στοιχεία σχετικά με το 
διαρθρωτικό ισοζύγιο 91.
150  
Το διαρθρωτικό ισοζύγιο βελτιώθηκε σε 
όλες τις χώρες, με μέσο ετήσιο ρυθμό 
που κυμάνθηκε από 0,7 % του δυνητι -
κού ΑΕγχΠ στην Ουγγαρία έως 1,9 % 
στην Πορτογαλία. Τρεις παράγοντες θα 
μπορούσαν να εξηγήσουν τους διαφορε -
τικούς ρυθμούς μεταβολής:
i) Ο αρχικός δημοσιονομικός προσα -
νατολισμός —όσο υψηλότερο το 
αρχικό διαρθρωτικό έλλειμμα, τόσο 
ταχύτερος ο ρυθμός εξυγίανσης.
ii) Το αρχικό επίπεδο δημόσιου χρέ -
ους — όσο υψηλότερο το αρχικό 
χρέος, τόσο ταχύτερος ο ρυθμός 
εξυγίανσης.
iii) Οι διαφορές στις συστάσεις που 
διατυπώθηκαν στο πλαίσιο της δια -
δικασίας υπερβολικού ελλείμματος 
σχετικά με την ανάγκη δημοσιονομι -
κής προσπάθειας — όσο υψηλότερη 
η συνιστώμενη προσπάθεια, τόσο 
ταχύτερος ο ρυθμός εξυγίανσης.90 Λαμβάνοντας υπόψη τις 
καταληκτικές ημερομηνίες 
των κυβερνητικών 
στατιστικών στοιχείων, 
υιοθετήθηκαν οι ακόλουθες 
περίοδοι ισχύος των 
προγραμμάτων: Ουγγαρία 
2009-2010, Λετονία 2009-2011, 
Ρουμανία 2009-2012, Ιρλανδία 
και Πορτογαλία 2011-2013.
91 Βάσει των προβλέψεων της 
άνοιξης του 2014, σύμφωνα με 
το Ευρωπαϊκό Σύστημα 
Λογαριασμών 95.
63
Μέρος IV – Οι στόχοι των προγραμμάτων επιτεύχθηκαν
151  
Το αρχικό διαρθρωτικό έλλειμμα ήταν 
ενδεικτικό του ρυθμού δημοσιονομικής 
εξυγίανσης σε όλα τα κράτη μέλη-δι -
καιούχους εκτός της Ιρλανδίας. Η Ουγ -
γαρία είχε το χαμηλότερο διαρθρωτικό 
έλλειμμα κατά την έναρξη του προγράμ -
ματος και βίωσε την πλέον αργή εξυγί -
ανση. Η Πορτογαλία είχε το υψηλότερο 
διαρθρωτικό έλλειμμα και τον ταχύτερο 
ρυθμό εξυγίανσης. Ωστόσο, η Ιρλανδία 
αποτελεί εξαίρεση στην ανάλυση αυτή. 
Από παρόμοιο σημείο εκκίνησης το 2010 
με αυτό της Πορτογαλίας, ο ρυθμός 
διαρθρωτικής εξυγίανσής της (χωρίς να 
υπολογίζονται τα τραπεζικά και άλλα 
έκτακτα μέτρα) ήταν μόλις κατά τι χαμη -
λότερος από το μισό 92.
152  
Δεν διαπιστώθηκε καμία σχέση ανάμεσα 
στο αρχικό επίπεδο δημόσιου χρέους και 
στη μέση καταβληθείσα δημοσιονομική 
προσπάθεια. Για παράδειγμα, η Ρουμανία 
είχε το χαμηλότερο δημόσιο χρέος από 
τα πέντε κράτη μέλη, ωστόσο η μέση 
δημοσιονομική της προσπάθεια ήταν 
σχετικά υψηλή. Η Ιρλανδία και η Πορτο -
γαλία κατέγραψαν πολύ διαφορετικές 
μέσες προσπάθειες παρά το παρόμοιο 
αρχικό δημόσιο χρέος.
Οι χώρες έλαβαν έκτακτα 
μέτρα
153  
Τα δημοσιονομικά μέτρα που είναι προ -
σωρινά δεν οδηγούν σε μόνιμη βελτίωση 
του σχετικού ελλείμματος. Προσωρινά 
μέτρα μπορούν να εφαρμοστούν τόσο 
στο σκέλος των εσόδων όσο και στο σκέ -
λος των δαπανών. Κατά τη διάρκεια των 
προγραμμάτων, αρκετά κράτη μέλη ανα -
γκάστηκαν να καταφύγουν σε έκτακτα 
μέτρα στο σκέλος των εσόδων προκειμέ -
νου να εκπληρώσουν τους στόχους τους 
για το έλλειμμα.i) Το 2010 και το 2011, η Πορτογαλία 
κρατικοποίησε τα ιδιωτικά συντα -
ξιοδοτικά ταμεία τόσο της Portugal 
Telecom (βελτίωση ελλείμματος 
κατά 1,7 % του ΑΕγχΠ) όσο και του 
τραπεζικού τομέα (4 % του ΑΕγχΠ) 93.
ii) Το έκτακτο σύστημα ανάκτησης των 
καθυστερούμενων φόρων και ει -
σφορών κοινωνικής ασφάλισης που 
τέθηκε σε εφαρμογή στην Πορτογα -
λία το 2013 βελτίωσε προσωρινά το 
έλλειμμα (0,8 % του ΑΕγχΠ).
iii) Το 2012, η Ρουμανία διόρθωσε το 
υπερβολικό έλλειμμά της, φθά -
νοντας το όριο του 3 %. Ωστόσο, 
η έκτακτη πώληση των τηλεπικοι -
νωνιακών αδειών είχε αποφέρει 
συνολικά 0,5 % του ΑΕγχΠ.
iv) Στην Ιρλανδία, τα τραπεζικά μέτρα 
οδήγησαν σε προσωρινή αύξηση 
των εσόδων (π.χ. τέλη από την επέ -
κταση της εγγύησης περί ευθύνης 
υπέρ των εγχώριων τραπεζών, 
μερίσματα της Κεντρικής Τράπε -
ζας από έκτακτα χρηματοδοτικά 
προγράμματα).
154  
Σύμφωνα με την Επιτροπή, τα έκτακτα 
μέτρα ήταν αναγκαία για την αντιμε -
τώπιση των βραχυπρόθεσμων πιέσεων, 
ωστόσο για τη βιώσιμη επίτευξη των 
στόχων τα προσωρινά μέτρα έπρεπε να 
αντικατασταθούν από μόνιμα.92 Το γεγονός αυτό δεν εξηγείται 
ούτε από τη διαφορά στη 
μεταβολή του διαρθρωτικού 
ισοζυγίου πριν από την έναρξη 
του προγράμματος. Σύμφωνα 
με τις εκτιμήσεις της 
Επιτροπής, η δημοσιονομική 
εξυγίανση ξεκίνησε και στις 
δύο χώρες το 2010 με 
παρόμοια προσπάθεια 
εξυγίανσης.
93 Ως αποτέλεσμα της πράξης 
αυτής, η Πορτογαλία ανέλαβε 
τις μελλοντικές 
συνταξιοδοτικές υποχρεώσεις. 
Μολονότι οι υποχρεώσεις 
αυτές δεν αναγνωρίζονται ως 
δημόσιο χρέος σύμφωνα με το 
στατιστικό πλαίσιο, 
επηρεάζουν αρνητικά τη 
βιωσιμότητα του δημόσιου 
χρέους. Επομένως, το μέτρο 
είχε ως αποτέλεσμα μόνο τη 
βελτίωση της θέσης της χώρας 
όσον αφορά το χρέος.
64
Μέρος IV – Οι στόχοι των προγραμμάτων επιτεύχθηκαν
Η συμμόρφωση με τους 
όρους ήταν υψηλή
Εν τέλει, τα κράτη 
μέλη συμμορφώθηκαν 
τουλάχιστον με το 80 % των 
όρων
155  
Σύμφωνα με τις εκθέσεις παρακολού -
θησης της Επιτροπής, τα κράτη μέλη 
τήρησαν τις προθεσμίες που είχαν τεθεί 
στα μνημόνια συνεννόησης με διαφορε -
τικό βαθμό επιτυχίας. Ενώ η Πορτογαλία 
και η Λετονία συμμορφώθηκαν εγκαίρως 
με λιγότερους από τους μισούς όρους 
του προγράμματος, η Ουγγαρία τήρησε 
σχεδόν τα τρία τέταρτα. Στην Ιρλαν -
δία και την Πορτογαλία, σημειώθηκαν 
επίσης σημαντικές διαφορές ως προς 
την έγκαιρη συμμόρφωση μεταξύ των 
προγραμμάτων της ΕΕ και του ΔΝΤ. Αν 
και οι χώρες μπορεί να μην είχαν τηρήσει 
την αρχική προθεσμία, συχνά συμμορ -
φώνονταν με την παρέλευση κάποιου 
διαστήματος.
156  
Η Επιτροπή δεν διαβίβασε εγκαίρως 
στοιχεία σχετικά με την κατάσταση συμ -
μόρφωσης για περίπου 30 όρους (βλέπε 
σημείο 106).
157  
Όταν η συμμόρφωση καθυστερούσε, τις 
περισσότερες φορές οι λόγοι ήταν πέραν 
του ελέγχου της Επιτροπής: μακρόχρο -
νη νομοθετική διαδικασία, αποτυχία 
των εθνικών αρχών να υλοποιήσουν τις 
συμφωνηθείσες μεταρρυθμίσεις, νομικά 
ζητήματα που δεν είχαν ληφθεί υπόψη 
από την αρχή, κοινωνική αντίσταση κ.λπ. 
Ωστόσο το αρχικό χρονοδιάγραμμα ήταν 
ενίοτε μη ρεαλιστικό δεδομένου του 
εύρους της μεταρρύθμισης (π.χ. μεταρ -
ρύθμιση της δημόσιας διοίκησης), της 
ανάγκης εντατικής συνεργασίας των το -
πικών ή των περιφερειακών αρχών ή της 
απαίτησης περίπλοκης νέας τεχνολογίας 
πληροφοριών.158  
Όροι υψηλού διαρθρωτικού περιεχομέ -
νου ήταν εξίσου πιθανό να εκπληρωθούν 
έως την αρχική προθεσμία όσο και οι 
όροι χαμηλότερου διαρθρωτικού περι -
εχομένου 94. Διαπιστώσαμε ότι οι όροι 
υψηλού διαρθρωτικού περιεχομένου 
έτειναν να έχουν υψηλότερες πιθανό -
τητες συμμόρφωσης κατά τη λήξη του 
προγράμματος. Στα αρχικά στάδια, οι 
διαδικασίες αναθεώρησης της Επιτροπής 
δεν λειτουργούσαν ως μοχλός πίεσης 
των χωρών να συμμορφωθούν εγκαί -
ρως με τους σημαντικότερους όρους. 
Ωστόσο, στα μεταγενέστερα στάδια, 
η προσοχή μετατοπιζόταν μερικώς στις 
σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις.
Τα προγράμματα 
ενθάρρυναν την εφαρμογή 
μεταρρυθμίσεων, ωστόσο 
ενίοτε δεν επιτυγχάνονταν 
τα επιθυμητά αποτελέσματα
159  
Για την αξιολόγηση των επιδόσεων μιας 
πολιτικής, είναι αναγκαίο να αποδειχθεί 
η αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της πολιτι -
κής και των παρατηρούμενων αποτελε -
σμάτων. Για παράδειγμα, ο αντίκτυπος 
των μεταρρυθμίσεων που αποβλέπουν 
στη βελτίωση των ενεργών πολιτικών για 
την αγορά εργασίας μπορεί να καθυ -
στερήσει εντός μιας αδύναμης αγοράς 
εργασίας. Η ανάλυσή μας περιπλέχτη -
κε περαιτέρω από το γεγονός ότι έχει 
περάσει πολύ λίγος χρόνος από τη λήξη 
ορισμένων από τα προγράμματα. Τέλος, 
οι όροι συχνά αντιστοιχούσαν σε ένα 
μόνο υποσύνολο των μέτρων πολιτικής 
που υλοποιήθηκαν κατά την περίοδο 
ισχύος του προγράμματος.94 Για τους σκοπούς του ελέγχου, 
η σπουδαιότητα των όρων 
αξιολογήθηκε ανάλογα με το 
διαρθρωτικό περιεχόμενό 
τους: υψηλό, μέσο ή χαμηλό. 
Βλέπε παράρτημα III .
65
Μέρος IV – Οι στόχοι των προγραμμάτων επιτεύχθηκαν
160  
Κατά την κρίση μας, ένας όρος ήταν 
αποτελεσματικός εάν:
i) οι μεταρρυθμίσεις δεν είχαν εγκα -
ταλειφθεί μετά τη λήξη του προ -
γράμματος, αλλά είχαν ακολουθηθεί 
ενεργά από το ενδιαφερόμενο 
κράτος μέλος·
ii) οι διαθέσιμοι δείκτες πολιτικής ή οι 
αξιολογήσεις υποδεικνύουν σαφή 
βελτίωση στον σχετικό τομέα· και
iii) επιτεύχθηκαν τα επιθυμητά 
αποτελέσματα.
161  
Η βασική ανησυχία —δηλαδή η εγκα -
τάλειψη των μεταρρυθμίσεων κατά την 
περίοδο μετά τη λήξη του προγράμμα -
τος— αποδείχθηκε αβάσιμη. Κατά τον 
χρόνο του ελέγχου, οι περιπτώσεις εγκα -
τάλειψης ήταν ελάχιστες και αφορού -
σαν κυρίως τις περικοπές μισθών στον 
δημόσιο τομέα (Ουγγαρία, Ρουμανία) και τις μεταρρυθμίσεις της αγοράς εργασί -
ας (Ιρλανδία και Πορτογαλία). Ωστόσο, 
αυτή η παρατήρηση δεν αποκλείει 
να υπάρξουν και άλλες περιπτώσεις 
εγκατάλειψης στο μέλλον. Ορισμένες 
αρχικές μεταρρυθμίσεις αντικαταστάθη -
καν από άλλες, οι οποίες συχνά δεν ήταν 
ισοδύναμες όσον αφορά τον δυνητικό 
αντίκτυπό τους. Για παράδειγμα, αυτό 
συνέβη στην περίπτωση των αντισταθ -
μιστικών μέτρων για την επαναφορά 
του κατώτατου μισθού στο αρχικό του 
επίπεδο στην Ιρλανδία, καθώς και των 
αντισταθμιστικών μέτρων για εκείνα που 
κηρύχθηκαν αντισυνταγματικά στην 
Πορτογαλία (βλέπε πλαίσιο 9 ).
162  
Η διάρκεια του προγράμματος ήταν 
εξαιρετικά σύντομη ώστε να καταστεί 
δυνατή η πλήρης υλοποίηση ορισμένων 
περίπλοκων μεταρρυθμίσεων πριν από 
τη λήξη του. Εκτός τις περιπτώσεις εγκα -
τάλειψης που αναφέρθηκαν ανωτέρω, οι 
χώρες συνέχισαν να υλοποιούν περίπλο -
κες μεταρρυθμίσεις και μετά τη λήξη του 
προγράμματος.
Σταδιακή αποδυνάμωση και εγκατάλειψη των μεταρρυθμίσεων της αγοράς 
εργασίας στην Πορτογαλία
Οι σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις της αγοράς εργασίας προβλέφθηκαν στην Πορτογαλία. Κατά τη διάρκεια του 
προγράμματος, η Πορτογαλία έθεσε πράγματι σε εφαρμογή μια σειρά μεταρρυθμίσεων που μείωσαν το επίπεδο 
προστασίας της απασχόλησης. Ωστόσο, η βελτίωση δεν ήταν αρκετά σημαντική σε σύγκριση με τα διεθνή δεδομέ -
να. Ήδη από την έναρξη του προγράμματος, οι μεταρρυθμίσεις δεν σχεδιάστηκαν αρκετά φιλόδοξα σε σύγκριση με 
τις ομόλογες χώρες. Για παράδειγμα, ζητήθηκε από την Πορτογαλία να προετοιμάσει πρόταση για την ευθυγράμμι -
ση των αποζημιώσεων καταγγελίας σύμβασης με τον μέσο όρο της ΕΕ και όχι με τις χώρες που αντιπροσωπεύουν 
τους ανταγωνιστές της Πορτογαλίας στο διεθνές εμπόριο. Στη συνέχεια, κατά τη διάρκεια του προγράμματος, ανα -
λήφθηκαν οι λιγότερο φιλόδοξες μεταρρυθμίσεις. Για παράδειγμα, οι αποζημιώσεις καταγγελίας σύμβασης συσσω -
ρεύονται σήμερα σε 12 ημέρες ανά έτος υπηρεσίας, επίπεδο που βρίσκεται στο ανώτατο όριο της αρχικής περιόδου 
8-12 ημερών ανά έτος υπηρεσίας.
Το μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα αποδυναμώθηκε περαιτέρω, καθώς ορισμένες μεταρρυθμίσεις των κανόνων για 
τις απολύσεις προσβλήθηκαν επιτυχώς από το Συνταγματικό Δικαστήριο. Σε απάντηση, η Πορτογαλία θέσπισε 
αντισταθμιστικά μέτρα στη θέση εκείνων που κηρύχθηκαν αντισυνταγματικά, αλλά η Επιτροπή έκρινε ότι αυτά 
τα μέτρα δεν θα μπορούσαν να επιτύχουν παρόμοια αποτελέσματα με τα αρχικά. Οι όροι του προγράμματος δεν 
περιλάμβαναν αντισταθμιστικά μέτρα που θα ήταν ισοδύναμα από άποψη δυνητικού αντικτύπου στην ευελιξία της 
αγοράς εργασίας. Μετά τη λήξη του προγράμματος, ορισμένες από τις μεταρρυθμίσεις της αγοράς εργασίας που 
είχαν ήδη υλοποιηθεί εγκαταλείφθηκαν μέσω διοικητικών αποφάσεων της κυβέρνησης. Οι αποφάσεις αυτές επικρί -
θηκαν από την Επιτροπή σε εκθέσεις εποπτείας μετά τη λήξη του προγράμματος.Πλαίσιο 9
66
Μέρος IV – Οι στόχοι των προγραμμάτων επιτεύχθηκαν
163  
Διαπιστώσαμε 95 ότι σημειώθηκαν 
απτές βελτιώσεις όταν τα προγράμματα 
απέβλεπαν σε μεταρρυθμίσεις στους 
συγκεκριμένους τομείς των ενεργών 
πολιτικών για την αγορά εργασίας, σε με -
ταρρυθμίσεις της αγοράς εργασίας ή στο 
επιχειρηματικό περιβάλλον. Σε ορισμέ -
νους τομείς, τα προγράμματα συνέβαλαν 
στην ενθάρρυνση νέων μεταρρυθμίσεων 
(π.χ. δημοσιονομική ευθύνη), ενώ σε 
άλλους παρείχαν κίνητρο για την επιτά -
χυνση της υλοποίησης των υφιστάμενων 
εθνικών σχεδίων (π.χ. επιχειρηματικό 
περιβάλλον).
164  
Αρκετοί όροι, αν και εκπληρώθηκαν, δεν 
απέφεραν τα επιθυμητά αποτελέσματα. 
Για παράδειγμα, η εξοικονόμηση δημοσι -
ονομικών πόρων δεν ήταν η αναμενόμε -
νη κατά την περίοδο των προγραμμάτων 
και το πλαίσιο δημοσιονομικής ευθύνης 
δεν παρείχε αρκετά δεσμευτική βάση 
για τη δημοσιονομική πολιτική (βλέπε 
πλαίσιο 10 ).
Όταν η συμμόρφωση δεν απέφερε τα επιθυμητά αποτελέσματα
 οΣτην Ουγγαρία, το πακέτο στήριξης των τραπεζών παρέμεινε κατά μεγάλο μέρος αχρησιμοποίητο δεδομένου 
ότι, στην τελική του μορφή, δεν ήταν ελκυστικό για τις τράπεζες.
 οΣύμφωνα με τους όρους του προγράμματος, η Ουγγαρία συμπεριέλαβε στον νόμο για τον προϋπολογισμό περι -
κοπές των δαπανών των τοπικών αρχών, ωστόσο δεν επιτεύχθηκε σημαντική εξοικονόμηση.
 οΗ Ρουμανία συμμορφώθηκε με τον όρο για την έγκριση νόμου-πλαισίου σχετικά με τους μισθούς του δημόσιου 
τομέα, ωστόσο τα πλέγματα αποζημιώσεων, ένα από τα κεντρικά στοιχεία της μεταρρύθμισης, δεν εφαρμόστη -
καν λόγω έλλειψης δημοσιονομικών πόρων.
 οΗ Ιρλανδία και η Ρουμανία υιοθέτησαν νέο πλαίσιο δημοσιονομικής ευθύνης κατά τη διάρκεια του προγράμμα -
τος. Ωστόσο, και στις δύο περιπτώσεις η Επιτροπή ανέφερε αρκετές αδυναμίες στην υλοποίησή του. Το σημαντι -
κότερο στοιχείο ήταν ότι το πλαίσιο δεν ήταν αποτελεσματικό στον περιορισμό της δημοσιονομικής πολιτικής 
της κυβέρνησης σύμφωνα με τους μεσοπρόθεσμους στόχους.
 οΗ απασχόληση στον πορτογαλικό δημόσιο τομέα μειώθηκε σύμφωνα με τα ορόσημα του προγράμματος· ωστό -
σο, ένα απροσδιόριστο μέρος αυτής της μείωσης επιτεύχθηκε μέσω της πρόωρης συνταξιοδότησης δημοσίων 
υπαλλήλων και, ως εκ τούτου, ο δημοσιονομικός αντίκτυπος ήταν περιορισμένος.Πλαίσιο 1095 Η πρόοδος που επιτεύχθηκε 
στις πέντε χώρες αναλύθηκε 
με βάση τρεις τομείς: 
μεταρρυθμίσεις της αγοράς 
εργασίας, επιχειρηματικό 
περιβάλλον και 
δημοσιονομική ευθύνη. 
Χρησιμοποιήσαμε διεθνείς 
κανονιστικούς δείκτες και 
δείκτες απόδοσης, καθώς και 
τις αξιολογήσεις της 
Επιτροπής, του ΔΝΤ και άλλων 
διεθνών οργανισμών.
67
Μέρος IV – Οι στόχοι των προγραμμάτων επιτεύχθηκαν
Πόσο αυξήθηκε 
η ανταγωνιστικότητα των 
χωρών;
Αύξηση ανταγωνιστικότητας, 
αλλά σε διαφορετικό βαθμό
165  
Ένας από τους βασικούς στόχους του 
προγράμματος ήταν η αποκατάσταση 
των εξωτερικών ισοζυγίων μέσω της 
βελτίωσης της οικονομικής ανταγω -
νιστικότητας. Τα ισοζύγια τρεχουσών 
και εμπορικών συναλλαγών παρέχουν 
τις ευρύτερες μετρήσεις αυτής της 
ανταγωνιστικότητας 96.166  
Όλα τα προγράμματα πέτυχαν κάποια 
προσαρμογή του ισοζυγίου τρεχουσών 
συναλλαγών. Σε τέσσερις από τις πέντε 
καλυπτόμενες χώρες η προσαρμογή 
πραγματοποιήθηκε συντομότερα από 
το αναμενόμενο. Μόνο η ιρλανδική 
προσαρμογή πραγματοποιήθηκε εν 
γένει σύμφωνα με τις προβλέψεις του 
προγράμματος.
167  
Ο κοινός παρονομαστής που εξηγεί την 
ταχύτερη προσαρμογή του ισοζυγίου 
τρεχουσών συναλλαγών ήταν η απροσ -
δόκητη βελτίωση του ισοζυγίου εισοδη -
μάτων 97. Στην Ιρλανδία επίσης, η εξέλιξη 
του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών 
σύμφωνα με τις προβλέψεις μπορεί να 
αποδοθεί στο υπεραποδοτικό ισοζύγιο 
εισοδημάτων, το οποίο αντιστάθμισε τη 
σημαντική χαμηλή απόδοση του εμπορι -
κού ισοζυγίου (βλέπε γράφημα 11 ).Γράφημα 11Πιθανοί λόγοι της ταχείας προσαρμογής του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών
Σημείωση:  Στο γράφημα παρουσιάζονται οι σωρευτικές διαφορές σε εκατοστιαίες μονάδες του ΑΕγχΠ, μεταξύ του αποτελέσματος και του βασι -
κού σεναρίου, ήτοι της αρχικής πρόβλεψης των προγραμμάτων. Οι υπολογισμοί καλύπτουν τις ακόλουθες περιόδους προγραμμάτων: 2009-2011 
για την Ουγγαρία και τη Ρουμανία, 2009-2013 για τη Λετονία και 2011-2015 για την Ιρλανδία και την Πορτογαλία.
Πηγή: ΕΕΣ, βάσει στοιχείων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.-40-30-20-10010203040
ΟυγγαρίαΛετονία
Ρου/uni03BCανία
ΙρλανδίαΠορτογαλίαΈλλει/uni03BC/uni03BCα καθαρών τρεχουσών /uni03BCεταβιβάσεων
Έλλει/uni03BC/uni03BCα ισοζυγίου εισοδη/uni03BCάτων
Έλλει/uni03BC/uni03BCα ε/uni03BCπορικού ισοζυγίου
Έλλει/uni03BC/uni03BCα ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγώνΠοσοστό του ΑΕγχΠ σωρευτικά κατά την περίοδο
του προγρά/uni03BC/uni03BCατο/uni03C296 Η ανταγωνιστικότητα των 
χωρών αποτελεί πολύπλευρη 
και πολυσύνθετη έννοια. 
Επιλέξαμε να εστιαστούμε σε 
αυτούς τους δύο δείκτες 
δεδομένου ότι αποτελούσαν 
μέρος των προβλέψεων των 
προγραμμάτων για όλες τις 
χώρες. Μπορέσαμε, κατά τον 
τρόπο αυτόν, να 
αξιολογήσουμε τους λόγους 
για τους οποίους 
η ανταγωνιστικότητα δεν 
εξελίχθηκε σε ορισμένες 
περιπτώσεις όπως 
αναμενόταν.
97 Το ισοζύγιο εισοδημάτων 
καταγράφει τις 
χρηματοοικονομικές ροές 
ανάμεσα στους μόνιμους και 
μη μόνιμους κατοίκους σε 
σχέση με το εισόδημα από 
εργασία, τις άμεσες 
επενδύσεις, το χαρτοφυλάκιο 
τίτλων και άλλες επενδύσεις. 
Περιλαμβάνει επίσης τις 
πληρωμές μεταξύ της 
κυβέρνησης και των μη 
μόνιμων κατοίκων σε σχέση 
με τους φόρους και τις 
επιδοτήσεις προϊόντων και 
παραγωγής.
68
Μέρος IV – Οι στόχοι των προγραμμάτων επιτεύχθηκαν
168  
Το εμπορικό ισοζύγιο (εισαγωγών/
εξαγωγών) αποτυπώνει καλύτερα τα 
αποτελέσματα που επιφέρει η μεταβο -
λή της ανταγωνιστικότητας μιας χώρας 
από ό,τι οι τρέχουσες συναλλαγές. Στην 
Πορτογαλία και τη Ρουμανία, το εμπο -
ρικό ισοζύγιο εξελίχθηκε σύμφωνα με 
τις προβλέψεις του προγράμματος. Στη 
Λετονία είχε καλύτερη απόδοση από 
την αναμενόμενη (κατά μέσο όρο 2% 
ετησίως). Ωστόσο, απέδωσε χειρότερα 
από το προβλεπόμενο στην Ουγγαρία 
(2,8 % ετησίως) και στην Ιρλανδία (5,1 % 
ετησίως).
169  
Μια σειρά μεταβλητών μπορεί να εξηγή -
σει τις διακυμάνσεις στις δύο συνιστώ -
σες του εμπορικού ισοζυγίου. Οι εν λόγω 
μεταβλητές περιλαμβάνουν τους εξωτε -
ρικούς κραδασμούς (που επηρεάζουν τις 
εξαγωγές), κάποια απροσδόκητη τάση 
του ΑΕγχΠ (που επηρεάζει τις εισαγωγές) 
και τις απροσδόκητες διακυμάνσεις της 
ανταγωνιστικότητας (που επηρεάζουν 
εισαγωγές και εξαγωγές).
170  
Στη Λετονία και τη Ρουμανία, η αύξηση 
της ανταγωνιστικότητας 98 ήταν σημαντι -
κή και εξηγεί για ποιον λόγο το εμπορικό 
ισοζύγιο ξεπέρασε τις αρχικές προβλέ -
ψεις από το 2010 και μετά. Η αύξηση εξη -
γείται επίσης από το αυξημένο μερίδιο 
αυτών των δύο χωρών στις παγκόσμιες 
εξαγωγές.
171  
Στις άλλες τρεις χώρες σημειώθηκε 
μικρότερη αύξηση της ανταγωνιστικότη -
τας από την αναμενόμενη, ενώ και στις 
τρεις το μερίδιο στις παγκόσμιες εξαγω -
γές είχε μειωθεί μετά το 2008. Οι εξαγω -
γές της Ουγγαρίας και της Πορτογαλίας 
ήταν χαμηλότερες από τις αρχικές προ -
βλέψεις, ωστόσο οι ιρλανδικές εξαγωγές 
υπερέβησαν τις προβλέψεις 99.172  
Στην Πορτογαλία και την Ουγγαρία, 
η προσαρμογή του εμπορικού ισοζυγίου 
πραγματοποιήθηκε εν πολλοίς σύμφωνα 
με τις προβλέψεις, αλλά αυτό επετεύ -
χθη μόνο επειδή τόσο οι εισαγωγές 
όσο και οι εξαγωγές ήταν χαμηλότερες 
από το αρχικώς αναμενόμενο επίπεδο. 
Περίπου 80 % αυτής της απροσδόκητης 
συρρίκνωσης των εισαγωγών μπορεί να 
αποδοθεί στη χαμηλή απόδοση του ΑΕγ -
χΠ. Ωστόσο, ακόμη και για αυτές τις δύο 
χώρες, είναι εμφανής κάποια αύξηση της 
ανταγωνιστικότητας: για παράδειγμα, 
ο λόγος των εξαγωγών προς το ΑΕγχΠ 
αυξήθηκε σε σύγκριση με τη περίοδο 
πριν από την έναρξη του προγράμματος.
Η εσωτερική υποτίμηση 
αντιμετωπίστηκε με την 
αναπροσαρμογή των μισθών 
των νεοπροσλαμβανομένων
173  
Η εσωτερική υποτίμηση ήταν στοιχεί -
ο-κλειδί της μακροοικονομικής στρατη -
γικής σε τρεις χώρες (Λετονία, Ιρλανδία 
και Πορτογαλία). Πρόκειται για μια σειρά 
πολιτικών με στόχο την αποκατάστα -
ση της διεθνούς ανταγωνιστικότητας, 
κυρίως μέσω της μείωσης των τιμών 
ή του κόστους εργασίας 100. Η μείωση 
των μισθών και των θέσεων απασχό -
λησης του δημόσιου τομέα αναμένεται 
να ακολουθηθεί από περικοπές στους 
μισθούς των ιδιωτικών υπαλλήλων, 
δεδομένου ότι οι αναπροσαρμογές του 
δημόσιου τομέα αποδεσμεύουν πόρους, 
αυξάνοντας συνεπώς τις διαθέσιμες 
θέσεις εργασίας για τον ιδιωτικό τομέα 
και ασκώντας πιέσεις στα μισθολογικά 
επίπεδα στην οικονομία εν γένει. Η μεί -
ωση της συνολικής ζήτησης αναμένεται 
να συμβάλει στην αναπροσαρμογή των 
τιμών και των μισθών στην οικονομία. 
Ελλείψει ιδίου νομίσματος, η εσωτερική 
υποτίμηση αποτελεί βασική στρατηγική 
για την αναπροσαρμογή των επιπέδων 
των τιμών στο πλαίσιο μιας νομισματικής 
ένωσης.98 Σύμφωνα με διάφορους 
μακροοικονομικούς δείκτες 
ανταγωνιστικότητας, όπως οι 
πραγματικές σταθμισμένες 
συναλλαγματικές ισοτιμίες, το 
πραγματικό κόστος εργασίας 
ανά μονάδα προϊόντος και 
η παραγωγικότητα της 
εργασίας, καθώς και 
σύνθετους δείκτες όπως 
η παγκόσμια κατάταξη 
ανταγωνιστικότητας.
99 Ο κύριος λόγος ήταν ότι ένα 
μεγάλο μέρος των συνολικών 
ιρλανδικών εξαγωγών 
διοχετεύεται εκτός της ζώνης 
του ευρώ. Ως εκ τούτου, 
η Ιρλανδία επωφελήθηκε από 
την υποτίμηση του ευρώ 
έναντι του δολαρίου ΗΠΑ, 
γεγονός που δεν είχε 
συνεκτιμηθεί στις αρχικές 
προβλέψεις του 
προγράμματος. Η υποτίμηση 
του ευρώ αύξησε επίσης την 
αξία των εισαγωγών προς την 
Ιρλανδία. Το εισαγωγικό 
στοιχείο των ιρλανδικών 
εξαγωγών —η αναλογία των 
εξαγωγών προϊόντων που 
παράγονται μέσω των 
εισαγωγών ενδιάμεσων 
αγαθών και υπηρεσιών— είναι 
υψηλό, περίπου 50 %.
100 Η Επιτροπή ορίζει την 
εσωτερική υποτίμηση ως 
πολιτικές με στόχο τη μείωση 
των εγχώριων τιμών είτε 
επηρεάζοντας τις σχετικές 
τιμές εξαγωγών-εισαγωγών 
είτε μειώνοντας το κόστος της 
εγχώριας παραγωγής και κατά 
συνέπεια οδηγώντας σε 
πραγματική υποτίμηση των 
συναλλαγματικών ισοτιμιών. 
Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή: 
Τριμηνιαία έκθεση για τη ζώνη 
του ευρώ, ΙΙΙ/2011, Τόμος 10, 
σ. 22.
69
Μέρος IV – Οι στόχοι των προγραμμάτων επιτεύχθηκαν
174  
Στη Λετονία, η εσωτερική υποτίμηση 
επηρέασε κυρίως τις αποδοχές των νεο -
προσλαμβανόμενων εργαζομένων, ενώ 
οι αποδοχές των παλαιότερων εργαζομέ -
νων στον ιδιωτικό τομέα δεν μειώθηκαν 
σχεδόν καθόλου. Μέρος της αναπροσαρ -
μογής των μισθών πραγματοποιήθηκε 
μέσω της αναπροσαρμογής των άδηλων 
αποδοχών, με περιορισμένη ωστόσο 
εμβέλεια (βλέπε πλαίσιο 11 ).
Ο αντίκτυπος της εσωτερικής υποτίμησης στα επίπεδα αποδοχών στη Λετονία
Η εσωτερική υποτίμηση θεωρήθηκε βασικός πυλώνας της λετονικής προσαρμογής. Ένας λόγος για τον οποίον 
η εσωτερική υποτίμηση αναμενόταν να αποδώσει ήταν η πεποίθηση ότι η αγορά εργασίας είναι ιδιαίτερα ευέλικτη. 
Στην πράξη, η παρατηρούμενη μείωση των αποδοχών του ιδιωτικού τομέα ήταν σχετικά μικρή 101. Ενώ η αύξηση 
των μισθών επιβραδύνθηκε αρκετά γρήγορα τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα με την εξέλιξη της 
κρίσης το 2008, σημειώνοντας αρνητικούς ρυθμούς το 2009 102, τόσο το βάθος όσο και η διάρκεια της αρνητικής 
αύξησης των μισθών ήταν πολύ μικρότερη στον ιδιωτικό τομέα. Η μεγαλύτερη ετήσια μείωση των αποδοχών του 
ιδιωτικού τομέα ήταν 6,6 % (τον Οκτώβριο του 2009), ενώ η μεγαλύτερη πτώση στον δημόσιο τομέα ήταν ελαφρώς 
μεγαλύτερη από 26 % (τον Νοέμβριο του 2009). Η συνολική μισθολογική δυναμική δεν αποτυπώνει την υποκείμενη 
διαδικασία προσαρμογής ούτε λαμβάνει υπόψη την πιθανή εξήγηση ότι εντασσόταν εν μέρει στον τομέα των άδη -
λων πληρωμών μισθών.
Σύμφωνα με την ανάλυση των δεδομένων που αφορούν τις ατομικές αποδοχές 103, οι μισθοί των εργαζομένων που 
προσλήφθηκαν κατά την περίοδο της ύφεσης ήταν σημαντικά χαμηλότεροι από εκείνους που λάμβαναν οι παλαι -
ότεροι εργαζόμενοι, οι οποίοι δεν μειώθηκαν σχεδόν καθόλου. Το αποτέλεσμα συνάδει με τα στοιχεία που απα -
ντώνται στη σχετική βιβλιογραφία σύμφωνα με τα οποία οι μισθοί κατά την πρόσληψη είναι περισσότερο κυκλικοί 
από τους μισθούς των παλαιότερων υπαλλήλων και προσφέρουν μηχανισμό μείωσης του κόστους. Η μείωση των 
θέσεων απασχόλησης και η αύξηση του μεριδίου της μερικής απασχόλησης διαδραμάτισαν επίσης κάποιο ρόλο.
Από αναδρομική έρευνα μεταξύ των εργοδοτών αποδεικνύεται ότι η μείωση του «πραγματικού» μισθολογικού 
κόστους ήταν από 6 % έως 11 % την περίοδο 2008-2009 και σχεδόν στάσιμη (κάτω από 2 %) την περίοδο 2009-2010. 
Συνεπώς, η μείωση ήταν μεγαλύτερη από αυτή που διαπίστωναν οι επίσημες στατιστικές (αύξηση 1,3 % το 2009 και 
μείωση 2,9 % το 2010). Ως εκ τούτου, οι αποδοχές στον ιδιωτικό τομέα επηρεάστηκαν από την ύφεση, ωστόσο η επί -
δραση δεν ήταν αρκετή ώστε να αποτρέψει την ευρεία και παρατεταμένη συρρίκνωση της απασχόλησης.
Πηγή: ΕΕΣ, βάσει μελέτης των Andrejs Semjonovs, Alf Vanags και Anna Zasova: «Πώς επηρεάστηκαν οι μισθοί από την ‘εσωτερική υποτίμηση’ 
της Λετονίας;», Διεθνές Κέντρο Σπουδών Οικονομικής Πολιτικής της Βαλτικής.
101 Στον ιδιωτικό τομέα και κυρίως στον τομέα των εμπορεύσιμων αγαθών όπου οι μισθολογικές εξελίξεις καθορίζουν την ανταγωνιστικότητα.
102 Τον Μάρτιο του 2009 στον δημόσιο τομέα και τον Ιούλιο στον ιδιωτικό τομέα.
103 Ανωνυμοποιημένα αρχεία του Οργανισμού Κοινωνικής Ασφάλισης του Λετονικού Κράτους.Πλαίσιο 11
70
Μέρος IV – Οι στόχοι των προγραμμάτων επιτεύχθηκαν
Τα δάνεια σε συνάλλαγμα 
εξακολούθησαν να 
αποτελούν πρόκληση
175  
Κοινός παρονομαστής και των τριών χω -
ρών που αντιμετώπιζαν κρίση ισοζυγίου 
πληρωμών ήταν η υψηλή αναλογία δα -
νείων σε συνάλλαγμα προς τα συνολικά 
ανεξόφλητα δάνεια.
176  
Κατά τη διάρκεια της κρίσης, οι κεντρι -
κές τράπεζες δεν μπορούσαν να επιτρέ -
ψουν την υποτίμηση του εγχώριου νομί -
σματος προκειμένου να αποκατασταθεί 
η εξωτερική ανταγωνιστικότητα. Η ανη -
συχία ήταν ότι η υποτίμηση θα μπορού -
σε να αποδυναμώσει την ικανότητα των 
δανειοληπτών να εξυπηρετήσουν τα 
χρέη τους σε ξένα νομίσματα και, κατά 
συνέπεια, να επηρεάσει τη σταθερότητα 
του χρηματοπιστωτικού συστήματος, 
γεγονός που θα εξουδετέρωνε τα οικο -
νομικά οφέλη της πολιτικής 104. Λόγω 
του υψηλού επιπέδου δανεισμού σε ξένο 
νόμισμα, οι χώρες έτειναν επίσης να 
χάνουν περισσότερα διεθνή συναλλαγ -
ματικά αποθέματα κατά τη διάρκεια της 
κρίσης 105.
177  
Αν και τα ζητήματα αυτά επηρέασαν 
σημαντικά τις διαθέσιμες επιλογές 
πολιτικής, η χρηματοδοτική συνδρομή 
της ΕΕ δεν περιλάμβανε όρους για την 
αντιμετώπιση της διαχείρισης του εγχώ -
ριου δανεισμού σε ξένο νόμισμα από τις 
εθνικές αρχές.
178  
Κατά τη διάρκεια των προγραμμάτων, 
η συνολική αξία των δανείων σε ξένο νό -
μισμα εξακολούθησε να αποτελεί πηγή 
ανησυχίας 106. Στη Ρουμανία, ο δανεισμός 
του ιδιωτικού τομέα σε ξένο συνάλλαγμα 
ξεπέρασε τον δανεισμό σε εγχώριο νό -
μισμα. Το μερίδιο του δανεισμού σε ξένο 
νόμισμα άρχισε να σημειώνει πτώση το 
2012 στην Ουγγαρία, όχι όμως πριν από 
το 2014 στη Ρουμανία.104 Η πρόκληση αυτή 
αναγνωρίστηκε επίσης από το 
Ευρωπαϊκό Συμβούλιο 
Συστημικού Κινδύνου, στη 
σύστασή του 2011/1, ως 
ο κίνδυνος «προσκομμάτων 
στους διαύλους μετάδοσης 
της νομισματικής πολιτικής» 
λόγω του υψηλού εγχώριου 
δανεισμού σε ξένα νομίσματα.
105 Σύσταση 2011/1 του 
Ευρωπαϊκού Συμβουλίου 
Συστημικού Κινδύνου.
106 Για παράδειγμα, στο τέλος του 
Ιουνίου 2013, η Κεντρική 
Τράπεζα της Ουγγαρίας 
εκτίμησε ότι η έκθεση των 
νοικοκυριών και των ΜΜΕ στις 
συναλλαγματικές ισοτιμίες 
ήταν εξαιρετικά υψηλή.
71
 Συμπεράσματα και συστάσεις
Εποπτεία πριν από την 
εκδήλωση της κρίσης
179  
Πριν από την εκδήλωση της κρίσης, 
η ΕΕ διέθετε ήδη πλαίσιο στοχοθετη -
μένο στην παρακολούθηση των δη -
μόσιων προϋπολογισμών στα κράτη 
μέλη. Η Επιτροπή έφερε την ευθύνη να 
προειδοποιήσει το Συμβούλιο για τις 
αυξανόμενες δημοσιονομικές ανισορ -
ροπίες. Εντούτοις, η Επιτροπή δεν ήταν 
προετοιμασμένη για τις πρώτες αιτήσεις 
χρηματοδοτικής συνδρομής.
180  
Η Επιτροπή δεν ανταποκρίθηκε στο κα -
θήκον της που συνίστατο στην αξιολόγη -
ση των δημοσιονομικών ανισορροπιών 
κατά την περίοδο πριν από την κρίση, 
ενώ εκτίμησε ότι οι δημόσιοι προϋ -
πολογισμοί ήταν ισχυρότεροι από ό,τι 
τελικά αποδείχτηκαν. Βασική αδυναμία 
των αξιολογήσεων της Επιτροπής πριν 
από το 2009 ήταν η έλλειψη διαβίβασης 
πληροφοριακών στοιχείων σχετικά με 
τη συσσώρευση των δυνητικών υποχρε -
ώσεων του δημόσιου τομέα, οι οποίες 
συχνά μετατράπηκαν σε πραγματικές 
υποχρεώσεις κατά τη διάρκεια της 
κρίσης. Επιπλέον, η Επιτροπή δεν έδωσε 
τη δέουσα προσοχή στη σχέση ανάμεσα 
στις υψηλές εξωτερικές χρηματοοικονο -
μικές ροές, την κατάσταση των τραπε -
ζών και, τελικά, τα δημόσια οικονομικά. 
Αυτές οι αδυναμίες εποπτείας είχαν 
ως αποτέλεσμα να βρεθεί η Επιτροπή 
απροετοίμαστη να αναλάβει το καθήκον 
της διαχείρισης των προγραμμάτων όταν 
άρχισαν να φθάνουν οι αιτήσεις χρημα -
τοδοτικής συνδρομής (βλέπε σημεία 35 
έως 47).Διαδικασίες διαχείρισης 
προγραμμάτων
181  
Η Επιτροπή κατόρθωσε να φέρει σε πέ -
ρας τα νέα της καθήκοντα όσον αφορά 
τη διαχείριση προγραμμάτων, τα οποία 
περιλάμβαναν τη διεξαγωγή συνομιλι -
ών με τις εθνικές αρχές, την κατάρτιση 
προβλέψεων για τα προγράμματα και 
εκτιμήσεων του χρηματοδοτικού κενού, 
καθώς και τον καθορισμό των αναγκαίων 
μεταρρυθμίσεων. Λαμβανομένων υπόψη 
των αρχικών χρονικών περιορισμών 
και της έλλειψης προηγούμενης πείρας, 
αυτό αποτέλεσε επίτευγμα (βλέπε ση -
μεία 45 έως 50).
182  
Η Επιτροπή ήταν διεξοδική στην από -
κτηση των αναγκαίων πληροφοριών. 
Αξιοποίησε με αυξανόμενο βαθμό επιτυ -
χίας την εσωτερική εμπειρογνωμοσύνη 
και διασφάλισε τη συμμετοχή ευρέος 
φάσματος ενδιαφερομένων στις δικαιού -
χους χώρες. Ωστόσο, η Επιτροπή δεν κι -
νητοποίησε τον ίδιο βαθμό εμπειρογνω -
μοσύνης το 2008 και το 2009 όπως έκανε 
αργότερα σε σχέση με τα προγράμματα 
της ζώνης του ευρώ, ούτε μπόρεσε να 
αποκτήσει εύκολα εξωτερική εμπειρο -
γνωμοσύνη. Η πολιτική ανθρώπινων 
πόρων της Επιτροπής δεν είχε σχεδιαστεί 
για να αντιμετωπίσει ένα τόσο ευρύ και 
σημαντικό ευρωπαϊκό σχέδιο όπως ήταν 
εμφανώς η έξοδος από την κρίση δημό -
σιου χρέους (βλέπε σημεία 52 έως 54).
72 Συμπεράσματα και συστάσεις
Σύσταση 1
Η Επιτροπή πρέπει να θεσπίσει πλαί -
σιο για το σύνολο του οργάνου που να 
επιτρέπει την ταχεία κινητοποίηση των 
κατάλληλων ανθρώπινων πόρων και της 
διαθέσιμης εμπειρογνωμοσύνης στα 
διάφορα τμήματα της Επιτροπής ή εκτός 
της Επιτροπής εάν προκύψει πρόγραμμα 
χρηματοδοτικής συνδρομής.
Σε σχέση με τον κανονισμό (ΕΕ) 
αριθ. 472/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινο -
βουλίου και του Συμβουλίου, η Επιτροπή 
πρέπει να αναπτύξει διαδικασίες ενίσχυ -
σης της συνεργασίας και της διαχείρισης 
πιθανών νέων προγραμμάτων χρημα -
τοδοτικής συνδρομής. Οι διαδικασίες 
πρέπει να καλύπτουν ρητώς το σενάριο 
κατά το οποίο αυτές οι δραστηριότητες 
θα εκτελούνται αποκλειστικά από τα 
θεσμικά όργανα της ΕΕ.
183  
Η κατάρτιση μακροοικονομικών προβλέ -
ψεων και προβλέψεων για το έλλειμμα 
δεν αποτελούσε νέα δραστηριότητα. 
Η Επιτροπή χρησιμοποίησε ένα υφιστά -
μενο και μάλλον δύσχρηστο εργαλείο 
πρόβλεψης βασισμένο σε λογιστικά 
φύλλα. Ο έλεγχος ποιότητας περιορι -
ζόταν κυρίως στον συγκερασμό των 
διαφόρων συνιστωσών των προβλέψε -
ων, χωρίς να διερευνηθεί από τη διοίκη -
ση το σκεπτικό στο οποίο βασίζονται οι 
υποθέσεις προβλέψεων. Η αξιολόγηση 
της αξιοπιστίας βασικών υποθέσεων 
όπως οι δημοσιονομικοί πολλαπλασια -
στές αποδείχθηκε δύσκολη, όχι μόνο σε 
κάθε μεταγενέστερη αναθεώρηση, αλλά 
και σε επίπεδο διαχείρισης, κατά την 
πραγματική κατάρτιση των προβλέψεων 
(βλέπε σημεία 55 έως 70).Σύσταση 2
Οι ομάδες διαχείρισης του προγράμ -
ματος πρέπει να καταγράφουν συ -
στηματικά τις βασικές υποθέσεις στις 
οποίες προβαίνουν και τις εργασίες που 
πραγματοποιούνται κατά την κατάρτιση 
των προβλέψεων. Η Επιτροπή πρέπει 
να θεσπίσει μέσα για τη διευκόλυνση 
της τεκμηρίωσης, συμπεριλαμβανο -
μένης, ενδεχομένως, της αυτόματης 
καταγραφής των μεταβολών από τους 
προγνώστες.
Οι διαδικασίες ελέγχου της ποιότητας 
πρέπει να συμπεριλαμβάνουν περισ -
σότερους ελέγχους όσον αφορά τις 
βασικότερες υποθέσεις και παραμέτρους 
που επιλέγονται από τις εθνικές υπηρε -
σίες. Για παράδειγμα, κατά τον έλεγχο 
ποιότητας θα μπορούσε να χρησιμοποιη -
θεί πρόβλεψη αναφοράς που να βασί -
ζεται σε υπόδειγμα, για την επισήμανση 
των τομέων όπου η πρόβλεψη βάσει 
κρίσης απέχει από την πρόβλεψη βάσει 
υποδείγματος, γεγονός που θα επέτρεπε 
περισσότερο στοχευμένους ελέγχους 
ποιότητας.
184  
Ως επί το πλείστον, τα προγράμματα βα -
σίστηκαν σταθερά στις προτεραιότητες 
πολιτικής της ΕΕ και στις τρέχουσες οικο -
νομικές γνώσεις. Ωστόσο, οι διαδικασίες 
της Επιτροπής πλήττονταν συνήθως από 
την έλλειψη συστηματικής τήρησης αρ -
χείων. Οι διαδικασίες δεν ήταν προσανα -
τολισμένες στην αναδρομική αξιολόγηση 
της λήψης αποφάσεων. Το γεγονός αυτό 
μπορεί να εξηγηθεί εν μέρει από το πλαί -
σιο της κρίσης, τους αρχικούς χρονικούς 
περιορισμούς και το γεγονός ότι αυτό το 
είδος διαχείρισης προγραμμάτων ήταν 
νέο για την Επιτροπή. Η διαθεσιμότητα 
τεκμηρίων βελτιώθηκε στην πορεία, 
αλλά ακόμη και για τα πλέον πρόσφατα 
προγράμματα έλειπαν ορισμένα βασικά 
έγγραφα (βλέπε σημεία 71 έως 75).
73 Συμπεράσματα και συστάσεις
Σύσταση 3
Προκειμένου να διασφαλιστεί η εσωτε -
ρική διαφάνεια των παραγόντων στους 
οποίους βασίζονται οι αποφάσεις των 
προγραμμάτων:
α) το προσωπικό που συμμετέχει στη 
διαχείριση προγραμμάτων πρέπει 
να τηρεί όλα τα απαραίτητα αρχεία 
που αφορούν τα χαρακτηριστικά του 
σχεδιασμού των προγραμμάτων, την 
επιλογή των όρων και την παρα -
κολούθηση της υλοποίησης των προ -
γραμμάτων από την Επιτροπή· και
β) οι επικεφαλής των προγραμμάτων 
πρέπει να τεκμηριώνουν τις βασικές 
αποφάσεις σε σχέση με τα προγράμ -
ματα σε ημερολόγιο αποφάσεων 
ώστε να είναι εύκολα ανιχνεύσιμες.
185  
Οι όροι των μνημονίων συνεννόησης 
αιτιολογούνταν ως επί το πλείστον με 
ειδική αναφορά στην απόφαση του 
Συμβουλίου. Εντούτοις, οι όροι δεν επι -
κεντρώνονταν επαρκώς στους γενικούς 
όρους οικονομικής πολιτικής που είχαν 
καθοριστεί από το Συμβούλιο (βλέπε 
σημεία 76 έως 79).
186  
Η διαχείριση των όρων συνδρομής ήταν 
διαφορετική σε κάθε πρόγραμμα. Σε 
ορισμένα προγράμματα οι όροι ήταν συ -
νολικά λιγότερο αυστηροί και συνεπώς 
η συμμόρφωση ήταν ευκολότερη. Από 
τη σύγκριση χωρών με παρόμοιες διαρ -
θρωτικές αδυναμίες διαπιστώθηκε ότι οι 
απαιτούμενες μεταρρυθμίσεις δεν ήταν 
πάντοτε ανάλογες με τα προβλήματα 
που αντιμετώπιζαν ή ότι ακολουθούσαν 
πολύ διαφορετικές πορείες. Ορισμένοι, 
αλλά όχι όλοι οι στόχοι για τα ελλείμματα 
των χωρών ήταν περισσότερο χαλαροί 
από ό,τι φαινόταν να δικαιολογεί η οικο -
νομική κατάσταση (βλέπε σημεία 80 έως 
91).187  
Ο κίνδυνος της ασυνεπούς μεταχείρισης 
των διαφόρων χωρών ή της απαίτησης 
άσκοπων μεταρρυθμίσεων εξακολουθεί 
να αποτελεί πρόκληση για τη διαδικασία 
διαχείρισης των προγραμμάτων. Ως απο -
τέλεσμα του κατεπείγοντος χαρακτήρα 
των προγραμμάτων, κατέστη δυσχερέ -
στερη η ανάπτυξη λεπτομερών κατευ -
θυντήριων οδηγιών για τον περιορισμό 
των περιθωρίων ελιγμού των ομάδων 
διαχείρισης των προγραμμάτων και των 
εθνικών αρχών κατά την προετοιμασία 
και τη διαπραγμάτευση εγγράφων όπως 
αποφάσεις του Συμβουλίου ή μνημόνια 
συνεννόησης. Ως εκ τούτου, κάθε λύση 
πρέπει να βασίζεται στην ενίσχυση της 
εποπτείας των εργασιών των υπαλλήλων 
της Επιτροπής και να συνοδεύεται από 
βελτίωση της διαδικασίας αναθεώρησης.
188  
Οι εργασίες των υπαλλήλων της Επι -
τροπής κορυφώνονται σε ένα σύνολο 
εγγράφων των προγραμμάτων που 
αποτελούν τη βάση των αποφάσεων 
της Επιτροπής (ή του/της επιτρόπου εξ 
ονόματός της) και του Συμβουλίου. Τόσο 
τα έγγραφα των προγραμμάτων όσο και 
οι σχετικές αναλύσεις έχουν βελτιωθεί 
σημαντικά από το τέλος του 2008. Ωστό -
σο, ακόμη και τα έγγραφα περισσότερο 
πρόσφατων προγραμμάτων στερούνταν 
βασικών πληροφοριών (βλέπε σημεία 97 
έως 99).
74 Συμπεράσματα και συστάσεις
189  
Η εξάρτηση από την κρίση εμπειρο -
γνωμόνων σε συγκεκριμένα πεδία είναι 
κοινή σε όλους τους τομείς διαχείρισης 
των προγραμμάτων. Τα βασικά έγγραφα 
που προέκυπταν από τις αναλύσεις των 
εμπειρογνωμόνων υπόκειντο σε αναθε -
ώρηση, κάτι που ήταν ωστόσο ανεπαρ -
κές από πολλές απόψεις. Οι σχετικοί 
υπολογισμοί δεν επανεξετάζονταν από 
κανέναν εκτός της ομάδας διαχείρισης 
προγραμμάτων, οι εργασίες δεν ελέγ -
χονταν και ο έλεγχος ποιότητας μειο -
νεκτούσε λόγω έλλειψης τεκμηρίωσης 
(βλέπε σημεία 93 έως 96).
Σύσταση 4
Η Επιτροπή πρέπει να διασφαλίζει ότι 
υφίστανται οι κατάλληλες διαδικασίες 
της για την αναθεώρηση της διαχείρισης 
των προγραμμάτων και του περιεχομέ -
νου των εγγράφων των προγραμμάτων, 
λαμβάνοντας υπόψη τους διαθέσιμους 
πόρους. Η οριζόντια αναθεώρηση πρέπει 
να διενεργείται υπό μορφή αξιολόγησης 
του παραγόμενου έργου των ομάδων 
διαχείρισης των προγραμμάτων από 
ομοτίμους. Πρέπει να δίνεται ιδιαίτερη 
προσοχή σε οριζόντιες πτυχές, όπως 
η παρεμφερής μεταχείριση των χωρών, 
και να ενημερώνεται σχετικά η διοίκηση.190  
Η Επιτροπή είναι υπεύθυνη για την 
παρακολούθηση της εφαρμογής των 
προγραμμάτων. Η κύρια αδυναμία στον 
τομέα αυτόν αφορά την παρακολούθηση 
της εφαρμογής των δημοσιονομικών μέ -
τρων. Οι στόχοι κάθε προγράμματος για 
το έλλειμμα καθορίστηκαν με βάση το 
έλλειμμα του Ευρωπαϊκού Συστήματος 
Λογαριασμών. Μολονότι αυτό διασφαλί -
ζει την πλήρη συνέπεια με τη διαδικασία 
υπερβολικού ελλείμματος, σημαίνει 
επίσης ότι, όταν λαμβάνεται απόφαση 
για τη συνέχιση ενός προγράμματος, 
η διαβίβαση από την Επιτροπή πληροφο -
ριακών στοιχείων σχετικά με τη συμμόρ -
φωση με τους στόχους για το έλλειμμα 
υπόκειται όχι μόνο στην αβεβαιότητα 
της μέτρησης αλλά και στην αβεβαιότη -
τα της πρόβλεψης (βλέπε σημεία 100 έως 
103).
Σύσταση 5
Για τους σκοπούς της παρακολούθησης 
του προϋπολογισμού, η Επιτροπή πρέπει 
να περιλάβει στα μνημόνια συνεννόησης 
μεταβλητές τις οποίες μπορεί να συγκε -
ντρώσει με μικρή χρονική καθυστέρηση, 
όπως τριμηνιαίο στόχο ταμειακού υπο -
λοίπου ή/και καθυστερούμενων οφειλών.
75 Συμπεράσματα και συστάσεις
191  
Ο τρόπος διαβίβασης πληροφοριακών 
στοιχείων ως προς τη συμμόρφωση με 
τους όρους δεν ήταν συστηματικός. Πολ -
λοί διαφορετικοί όροι χρησιμοποιήθηκαν 
για να αποδώσουν τη μη συμμόρφωση 
με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί σύγχυ -
ση. Για ορισμένους όρους δεν διαβιβά -
στηκαν πληροφοριακά στοιχεία. Κάποιοι 
όροι παρουσιάστηκαν ως εκπληρωθέ -
ντες ενώ στην πραγματικότητα αυτό 
δεν ίσχυε (βλέπε σημεία 104 έως 107). 
Μια αποτελεσματική εσωτερική αξιολό -
γηση (βλέπε σύσταση 4) θα μείωνε τον 
κίνδυνο αυτών των σφαλμάτων. Ωστόσο, 
εντοπίστηκαν και άλλες αδυναμίες στο 
πώς χρησιμοποιήθηκαν οι όροι. Δόσεις 
εκταμιεύθηκαν ακόμη κι αν η έγκαιρη 
συμμόρφωση διέφερε σημαντικά από 
χώρα σε χώρα (βλέπε σημείο 200). Τα 
προγράμματα περιλάμβαναν όρους που 
δεν ήταν σε θέση να εγγυηθούν την 
πραγματική υλοποίηση των μεταρρυθμί -
σεων ή δεν ήταν πραγματικά σημαντικοί 
για την αντιμετώπιση της κρίσης και την 
αποπληρωμή των δανείων.
Σύσταση 6
Η Επιτροπή πρέπει να αποσαφηνίσει τον 
ρόλο των όρων των προγραμμάτων:
α) Τα έγγραφα των προγραμμάτων 
πρέπει να προβάλλουν τη σχετική 
σπουδαιότητα των όρων ως προα -
παιτούμενων για την εκταμίευση των 
δόσεων.
β) Οι όροι πρέπει να εστιάζονται στις 
μεταρρυθμίσεις με σημαντικό και 
βιώσιμο αντίκτυπο. Σε περίπτωση 
σύνδεσης της εκταμίευσης των 
δόσεων με την εφαρμογή των 
προπαρασκευαστικών μέτρων, το 
μνημόνιο συνεννόησης πρέπει να 
περιλαμβάνει όρους που να διασφα -
λίζουν την επακόλουθη έγκριση των 
μεταρρυθμίσεων.γ) Οι όροι πρέπει να χρησιμοποιούνται 
με φειδώ και να συνδέονται ρητώς 
με τις μεταρρυθμίσεις που είναι 
απαραίτητες για την αντιμετώπιση 
της κρίσης ή την αποπληρωμή της 
βοήθειας. Οι ομάδες διαχείρισης 
των προγραμμάτων πρέπει να 
υποχρεούνται να αιτιολογούν την 
ανάγκη επιβολής κάθε όρου ανεξαι -
ρέτως. Η επιλογή των όρων πρέπει 
να αποτελεί ζήτημα εσωτερικής 
αξιολόγησης.
δ) Οι όροι πρέπει να καθορίζονται κατά 
τρόπο που να επιτρέπει την ακριβή 
παρακολούθηση της συμμόρφωσης. 
Κατά τον καθορισμό των όρων, οι 
ομάδες διαχείρισης των προγραμμά -
των πρέπει να αναζητούν στοιχεία 
που θα μπορούν να χρησιμοποιη -
θούν σε μεταγενέστερο στάδιο για 
την αποτίμηση των αποτελεσμάτων 
των μέτρων των προγραμμάτων.
192  
Όλες οι ομάδες διαχείρισης των προ -
γραμμάτων ανέπτυξαν εύρυθμη ανεπί -
σημη συνεργασία με το ΔΝΤ και την ΕΚΤ. 
Η έλλειψη επίσημων συμφωνιών συνερ -
γασίας οφειλόταν στο χρονοδιάγραμμα 
που προβλεπόταν να είναι σύντομο, 
και ενδεχομένως στις προτιμήσεις των 
θεσμικών οργάνων (βλέπε σημεία 108 
έως 114).
Σύσταση 7
Εφόσον η Επιτροπή πρέπει να συνερ -
γαστεί με τους άλλους εταίρους των 
προγραμμάτων, οφείλει να μεριμνήσει 
για την επισημοποίηση της διοργανικής 
συνεργασίας. Στους όρους αναφοράς 
πρέπει να καθορίζονται μηχανισμοί 
ανταλλαγής πληροφοριών, χειρισμού 
των εμπιστευτικών πληροφοριών και 
επίλυσης των διχογνωμιών.
76 Συμπεράσματα και συστάσεις
Δανειοληπτικές πράξεις
193  
Η έκδοση ομολογιακών δανείων από 
την Επιτροπή στέφθηκε με επιτυχία, 
δεδομένου ότι όλες οι εκδόσεις ομολό -
γων προσέλκυσαν επαρκή ζήτηση από 
τις κεφαλαιαγορές και διατέθηκαν εξ 
ολοκλήρου. Η Επιτροπή προέβη εγκαί -
ρως στην έκδοση ομολόγων. Το τελικό 
κόστος του χρέους αντιστοιχούσε στα 
επίπεδα των αγορών και των ομολόγων 
ανταγωνιστών. Από άποψη πραγματικής 
διαδικασίας, τα επίπεδα τιμολόγησης 
ήταν ορισμένες φορές υψηλότερα από 
το επίπεδο τιμολόγησης που είχαν αρχι -
κά επισημάνει οι επικεφαλής τράπεζες 
(βλέπε σημεία 115 έως 122).
194  
Εντοπίστηκαν κάποια κενά στη διαδικα -
σία διαχείρισης του χρέους κατά τα πρώ -
τα έτη. Οι παραλείψεις αυτές μπορούν να 
αποδοθούν εν μέρει στον περιορισμένο 
αριθμό υπαλλήλων της Επιτροπής που 
είχαν επιφορτιστεί με αυτή τη δραστη -
ριότητα. Τα κενά δεν είχαν εξακριβώ -
σιμο αντίκτυπο στο αποτέλεσμα του 
δανεισμού. Τα κενά, ως επί το πλείστον, 
διορθώθηκαν στις μεταγενέστερες εκδό -
σεις ομολόγων, ως εκ τούτου η σύσταση 
αφορά τις αδυναμίες που θεωρήθηκαν 
ότι εξακολουθούν να υπάρχουν κατά τη 
διάρκεια του ελέγχου (βλέπε σημεία 123 
έως 136).
Σύσταση 8
Σε σχέση με τη διαδικασία διαχείρισης 
του χρέους, η Επιτροπή πρέπει:
α) να καταστήσει διαφανέστερο τον 
τρόπο κατανομής των εκδόσεων·
β) να τηρεί συστηματικά αρχεία όλων 
των βασικών συναλλαγών της που 
αφορούν την έκδοση ομολόγων με 
τις επικεφαλής τράπεζες·γ) να επιμείνει στην ανάληψη δεσμεύ -
σεων από τις επικεφαλής τράπεζες 
κατά τα στάδια προ έκδοσης και 
μετά την έκδοση· και
δ) να πραγματοποιεί ανά τακτά διαστή -
ματα αναλύσεις των προοπτικών των 
αγορών προκειμένου να προσδιορί -
σει τα χαρακτηριστικά κάθε έκδοσης 
και να αποτιμήσει τη ρευστότητα της 
δευτερογενούς αγοράς.
Επιτεύγματα των 
προγραμμάτων
195  
Η ανάλυση των επιτευγμάτων πρέπει 
να αποτελέσει αντικείμενο περαιτέρω 
οικονομικής έρευνας προκειμένου να 
κατανοηθεί καλύτερα πώς οι χώρες αντι -
μετώπισαν την ανάγκη προσαρμογής και 
πώς ο αντίκτυπός της θα μπορούσε να 
κατανεμηθεί πιο ισόρροπα στο μέλλον.
Χρήση της χρηματοδοτικής 
συνδρομής
196  
Στις πέντε χώρες, το συνολικό επίπεδο 
χρηματοδοτικών πόρων παρέμεινε εντός 
των προβλεπόμενων ορίων. Ωστόσο, 
υπήρξαν ορισμένες διαφορές στο επίπε -
δο στήριξης. Τα πρώτα προγράμματα και 
το ιρλανδικό πρόγραμμα περιλάμβαναν 
σημαντικό περιθώριο ασφαλείας, γεγο -
νός που επέτρεψε στις ενδιαφερόμενες 
χώρες να αποπληρώσουν τα περισσότε -
ρο δαπανηρά δάνεια του ΔΝΤ πριν από 
την καθορισμένη προθεσμία τους, να 
μειώσουν τη χρηματοδότηση του προ -
γράμματος ή την εξάρτηση από ιδίους 
πόρους ή να υπερβούν τους στόχους 
τους ως προς τα συναλλαγματικά αποθέ -
ματα (βλέπε σημεία 138 έως 139).
77 Συμπεράσματα και συστάσεις
197  
Αντίθετα, η Πορτογαλία αντιμετώπισε 
σημαντικά υψηλότερες χρηματοδοτι -
κές απαιτήσεις από τις αρχικά προβλε -
πόμενες και η χρηματοδότηση ήταν 
περιορισμένη κατά τη διάρκεια του 
πορτογαλικού προγράμματος. Για την 
αντιμετώπιση των απαιτήσεών της, 
η Πορτογαλία χρειάστηκε να βασιστεί 
στη χρηματοδότηση από τις αγορές. 
Η χρηματοδοτική συνδρομή προς τη 
Ρουμανία ήταν επαρκής ώστε να καλύψει 
τις ανάγκες του ισοζυγίου πληρωμών της 
χώρας, εντούτοις η χρηματοδότηση του 
δημόσιου τομέα της Ρουμανίας απο -
δείχτηκε περισσότερο προβληματική 
(βλέπε σημεία 140 έως 143).
Δημοσιονομική προσαρμογή
198  
Με ορισμένες εξαιρέσεις, οι αναθεωρη -
μένοι στόχοι για το έλλειμμα επιτεύχθη -
καν. Η πραγματική σύνθεση των μέτρων 
δημοσιονομικής εξυγίανσης αντιστοι -
χούσε γενικά στις αρχικές προβλέψεις, 
ωστόσο η διάβρωση των φορολογικών 
βάσεων εξουδετέρωσε την αύξηση των 
εσόδων ως αποτέλεσμα της λήψης ση -
μαντικών νέων φορολογικών μέτρων το 
2009 (βλέπε σημεία 144 έως 148).
199  
Το διαρθρωτικό έλλειμμα όλων των 
χωρών βελτιώθηκε, εντούτοις ο ρυθ -
μός διέφερε, κυρίως επειδή τα σημεία 
εκκίνησης ήταν διαφορετικά. Τα αποτε -
λέσματα κάποιων μέτρων δημοσιονο -
μικής εξυγίανσης δεν επέφεραν μόνιμα 
αποτελέσματα στο έλλειμμα, επειδή τα 
κράτη μέλη χρησιμοποίησαν έκτακτα 
μέτρα για την επίτευξη των στόχων τους 
(βλέπε σημεία 149 έως 154).Διαρθρωτικοί όροι
200  
Ο βαθμός συμμόρφωσης των κρατών 
μελών με τις προθεσμίες που καθο -
ρίζονταν στα μνημόνια συνεννόησης 
διέφερε. Όταν η συμμόρφωση καθυ -
στερούσε, αυτό οφειλόταν σε μεγάλο 
βαθμό σε λόγους πέραν του ελέγχου της 
Επιτροπής. Σε ορισμένες περιπτώσεις, το 
αρχικό χρονοδιάγραμμα ήταν υπερβολι -
κά φιλόδοξο, δεδομένου του εύρους της 
μεταρρύθμισης. Αν και οι χώρες μπορεί 
να μην τηρούσαν την αρχική προθεσμία, 
συχνά συμμορφώνονταν έπειτα από 
κάποιο διάστημα (βλέπε σημεία 155 έως 
157).
201  
Οι σημαντικοί όροι ήταν εξίσου πιθανό 
να τηρηθούν εντός της αρχικής προθε -
σμίας με τους λιγότερο σημαντικούς. 
Κατά τη λήξη του προγράμματος, το επί -
πεδο συμμόρφωσης με περισσότερο ση -
μαντικούς όρους έτεινε να είναι υψηλό -
τερο, γεγονός που δείχνει ότι η έμφαση 
της Επιτροπής μετατοπίστηκε μερικώς 
προς τις πλέον αναγκαίες μεταρρυθμί -
σεις καθώς τα προγράμματα πλησίαζαν 
στο τέλος τους (βλέπε σημείο 158).
202  
Οι όροι των προγραμμάτων οδήγησαν 
επιτυχώς στην εφαρμογή μεταρρυθμίσε -
ων οι οποίες ως επί το πλείστον συνεχί -
στηκαν και μετά τη λήξη των προγραμ -
μάτων, ενώ οι περιπτώσεις εγκατάλειψης 
των μεταρρυθμίσεων υπήρξαν σπάνιες 
κατά τον χρόνο του ελέγχου. Σημειώθη -
καν απτές βελτιώσεις στις περιπτώσεις 
που τα προγράμματα στόχευαν σε με -
ταρρυθμίσεις σε συγκεκριμένους τομείς. 
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η ΕΕ συνέβα -
λε στην ενθάρρυνση νέων μεταρρυθ -
μίσεων, ενώ σε άλλες τα προγράμματα 
στήριξης παρείχαν κίνητρο για την επιτά -
χυνση της εφαρμογής των υφιστάμενων 
εθνικών σχεδίων. Ωστόσο, η συμμόρφω -
ση με μια σειρά όρων δεν απέφερε τα 
αναμενόμενα αποτελέσματα, λόγω των 
οποίων είχαν συμπεριληφθεί στο πρό -
γραμμα (βλέπε σημεία 159 έως 164).
78 Συμπεράσματα και συστάσεις
Μακροοικονομικά επιτεύγματα
203  
Πέρα από την ενοποίηση των δημο -
σιονομικών λογαριασμών και τη στα -
θεροποίηση του χρηματοπιστωτικού 
τομέα, στόχος των προγραμμάτων ήταν 
η αποκατάσταση του εξωτερικού ισο -
ζυγίου μέσω της ενίσχυσης της οικονο -
μικής ανταγωνιστικότητας. Σε τέσσερις 
από τις πέντε χώρες που αποτέλεσαν 
αντικείμενο ελέγχου, η προσαρμογή των 
λογαριασμών τρεχουσών συναλλαγών 
ήταν ταχύτερη από την αναμενόμενη. 
Το γεγονός αυτό μπορεί να αποδοθεί 
κυρίως στην απροσδόκητη βελτίωση του 
ισοζυγίου εισοδημάτων και, σε μικρό -
τερο βαθμό, στην εξίσου απροσδόκητη 
βελτίωση του εμπορικού ισοζυγίου. Το 
επίπεδο των εισαγωγών ήταν χαμηλό -
τερο από το αναμενόμενο, κυρίως λόγω 
της πτώσης του ΑΕγχΠ. Στις περιπτώσεις 
που το επίπεδο των εξαγωγών ήταν επί -
σης χαμηλότερο από το αναμενόμενο, 
εξωτερικοί παράγοντες (κυρίως η πτώση 
του ΑΕγχΠ των εμπορικών εταίρων) ήταν 
συχνά η αιτία (βλέπε σημεία 165 έως 
172).204  
Η εσωτερική υποτίμηση ήταν βασικό 
στοιχείο της μακροοικονομικής στρα -
τηγικής σε τρεις χώρες, όπου διαμορ -
φώθηκε ένα σύνολο πολιτικών για την 
αποκατάσταση της διεθνούς ανταγωνι -
στικότητας με έμφαση ιδίως στη μείωση 
του κόστους εργασίας. Στην πράξη, 
η αναπροσαρμογή των αποδοχών εφαρ -
μόστηκε στους νεοπροσλαμβανόμενους 
κατά τη διάρκεια της ύφεσης, ωστόσο οι 
μισθοί των παλαιότερων εργαζομένων 
δεν μειώθηκαν σχεδόν καθόλου (βλέπε 
σημεία 173 έως 174).
Σύσταση 9
Η Επιτροπή πρέπει να κατανοήσει 
καλύτερα πώς προσαρμόστηκαν οι 
χώρες ούτως ώστε να μπορέσει να δοθεί 
μεγαλύτερη προσοχή στα διδάγματα 
που αντλήθηκαν από τα προγράμματα. 
Μεταξύ των ζητημάτων που θα μπορού -
σαν να διερευνηθούν περαιτέρω είναι:
α) ο αντίκτυπος των μέτρων για την 
ανάκτηση της ανταγωνιστικότητας, 
όπως η εσωτερική υποτίμηση·
β) ο κοινωνικός αντίκτυπος και η κατα -
νομή του βάρους του προγράμματος 
προσαρμογής· και
γ) η αλληλουχία των μέτρων 
προσαρμογής.
Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Τμήμα IV, του οποίου προεδρεύει ο κ. Milan 
Martin CVIKL, Μέλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στο Λουξεμβούργο, κατά τη 
συνεδρίασή του της 11ης Νοεμβρίου 2015.
 Γ ια το Ελεγκτικό Συνέδριο
 Vítor Manuel da SILVA CALDEIRA
 Πρόεδρος

79
 Παραρτήματα
Λόγοι που αιτιολογούν την αίτηση συνδρομής
Κάθε κατάσταση κρίσης ταξινομήθηκε σύμφωνα με τις κατηγορίες που προτείνονται στην ακαδημαϊκή βιβλιογραφία 1.
Χώρα Είδος κρίσης Βασικοί λόγοι που αιτιολογούν την αίτηση συνδρομής
ΟυγγαρίαΚρίση του ισοζυγίου 
πληρωμώνΗ κατάρρευση της Lehman Brothers προκάλεσε την πτωτική στροφή του επενδυτικού κλίματος στις αρχές 
του Οκτωβρίου 2008. Αυτό οδήγησε στη μαζική πώληση κρατικών τίτλων, στην αποτυχημένη δημοπράτηση 
ομολόγων και στην απότομη υποτίμηση του νομίσματος. Η πίεση που ασκήθηκε στις αγορές συναλλάγματος 
προκάλεσε πιέσεις ρευστότητας στις τράπεζες, οι οποίες αντιμετώπισαν δυσκολίες ως προς τη μετακύλιση των 
συμφωνιών ανταλλαγής νομισμάτων.
Η Ουγγαρία υπέβαλε αίτηση χρηματοδοτικής συνδρομής λόγω της ανησυχίας ότι ο αυξανόμενος πανικός 
θα οδηγούσε σε αναταράξεις στους μηχανισμούς των αγορών σε βαθμό που θα προκαλούσαν την απότομη 
αποδιοργάνωση της εξωτερικής χρηματοδοτικής ικανότητας της Ουγγαρίας.
Πηγή:  Αρχικά έγγραφα προγράμματος της Επιτροπής (2008), IMF Ex-post evaluation Hungary (2011).
ΛετονίαΚρίση του ισοζυγίου 
πληρωμών  
Τραπεζική κρίσηΚατά τους τρεις μήνες πριν από την αίτηση συνδρομής, οι καταθέσεις σημείωσαν πτώση 10 %. Την πτώση 
προκάλεσαν οι μαζικές αναλήψεις από την τράπεζα Parex, η οποία αντιμετώπισε σοβαρά προβλήματα ρευστό -
τητας αφού έχασε περισσότερο από το 1/4 των καταθέσεών της. Κατά την ίδια περίοδο, τα επίσημα διαθέσιμα 
μειώθηκαν κατά σχεδόν 20 %, δεδομένου ότι η Κεντρική Τράπεζα προέβη στη διάθεση ξένου νομίσματος για 
την προστασία της ισοτιμίας του νομίσματος. Τον Νοέμβριο, η κυβέρνηση αποφάσισε να παρέμβει και να εθνι -
κοποιήσει την τράπεζα Parex. Τον Δεκέμβριο, η κυβέρνηση επέβαλε περιορισμούς στις αναλήψεις καταθέσεων 
από την Parex.
Σύμφωνα με τον [τότε] πρωθυπουργό, η Λετονία χρειαζόταν χρηματοδοτική βοήθεια για τρεις λόγους: για τη 
διαχείριση της τράπεζας Parex, τη χρηματοδότηση του ελλείμματος του προϋπολογισμού και τη σταθεροποίη -
ση της χρηματοπιστωτικής αγοράς.
Οι αυξανόμενες ανησυχίες σχετικά με το χρηματοπιστωτικό σύστημα και το εξωτερικό χρέος της Λετονίας 
οδήγησαν στις κρίσεις του ισοζυγίου πληρωμών και των τραπεζών.
Πηγή:  Latvia’s IMF Request (2009), Aslund, Anders και Valdis Dombrovskis (2011): «How Latvia Came Through 
The Financial Crisis», Peterson Institute for International Economics· Blanchard, Olivier· Mark Griffiths και 
Bertrand Gruss (2013): «Boom, Bust, Recovery: Forensics of the Latvia Crisis», Σχέδιο τελικής διάσκεψης προς 
παρουσίαση στο Brookings Panel on Economic Activity του φθινοπώρου 2013
ΡουμανίαΚρίση του ισοζυγίου 
πληρωμώνΗ παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση που ξέσπασε το 2008 άσκησε σημαντική πίεση στις εγχώριες χρηματο -
πιστωτικές αγορές και στο τραπεζικό σύστημα. Η πρόσβαση στην εξωτερική χρηματοδότηση ήταν περιορι -
σμένη, γεγονός που οδήγησε στην άνοδο των επιτοκίων. Η επιβράδυνση των ροών κεφαλαίων προκάλεσε την 
ευρεία υποτίμηση των συναλλαγματικών ισοτιμιών σε ποσοστό άνω του 15 %, επιδεινώνοντας την ποιότητα 
των στοιχείων ενεργητικού και οδηγώντας σε περαιτέρω εξασθένιση των τραπεζικών ισολογισμών.
Η Κεντρική Τράπεζα παρενέβη για τη σταθεροποίηση του ρουμανικού λέου. Η αξιοπιστία της πιστοληπτικής 
ικανότητας της Ρουμανίας υποβαθμίστηκε κάτω του επενδυτικού βαθμού, γεγονός που αύξησε τόσο τα ασφά -
λιστρα κινδύνου όσο και το κόστος δανεισμού. Οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων εκτοξεύθηκαν στο 9 %.
Σε αυτό το πλαίσιο ιδιαίτερα αυξημένης απροθυμίας ανάληψης κινδύνων, αυξημένων πιέσεων στη συναλλαγ -
ματική ισοτιμία και ολοένα και περισσότερο περιορισμένης πρόσβασης στην αγορά ομολόγων για δημόσιο 
δανεισμό, οι ρουμανικές αρχές υπέβαλαν αίτηση χρηματοδοτικής συνδρομής τον Μάρτιο του 2009.
Πηγή:  ΔΝΤ: Romania: Request for Stand-By Arrangement (2009), IMF Ex-post evaluation Romania (2012), Ευ -
ρωπαϊκή Επιτροπή: Overall assessment of the two balance-of-payments assistance programmes for Romania, 
European Economy, Occasional Papers 156 (2013).Παράρτημα I
80 Παραρτήματα
Χώρα Είδος κρίσης Βασικοί λόγοι που αιτιολογούν την αίτηση συνδρομής
Ιρλανδία Τραπεζική κρίσηΑπό το τέλος του 2007 , η εμπιστοσύνη των επενδυτών στον τομέα ακινήτων στην Ιρλανδία εξανεμίστηκε εν 
μέσω ανησυχιών για υπερπροσφορά και φούσκα των τιμών. Κατά συνέπεια, η Ιρλανδία βρέθηκε αντιμέτωπη 
με δύο προβλήματα: την απότομη πτώση των κυκλικών εσόδων στον κατασκευαστικό τομέα και την ξαφνική 
εμφάνιση σημαντικών απωλειών στο εγχώριο τραπεζικό σύστημα.
Κατά την περίοδο 2008-2010, η Ιρλανδία είχε λάβει σημαντικά μέτρα για την ενίσχυση του τραπεζικού τομέα 
της. Παρείχε κρατικές εγγυήσεις του παθητικού των εγχώριων τραπεζών. Προέβη σε εισφορά κεφαλαίων 
που αντιστοιχούσε σε περισσότερο από το 20% του ΑΕγχΠ της στον τραπεζικό τομέα. Ο Εθνικός Φορέας 
Διαχείρισης Περιουσιακών Στοιχείων (National Asset Management Agency) εξαγόρασε τα επισφαλή στοιχεία 
του ενεργητικού των τραπεζών σε γη και ακίνητα.
Ωστόσο, οι υποχρεώσεις της κυβέρνησης προς τον χρηματοπιστωτικό τομέα εξώθησαν τα περιθώρια (spreads) 
των κρατικών ομολόγων σε πρωτοφανή στα χρονικά υψηλά επίπεδα και μείωσαν σημαντικά την πρόσβαση 
της χώρας στις αγορές.
Πηγή:  Iρλανδία: Letter of Intent (2010), ΔΝΤ: Ireland: Request for an Extended Arrangement (2010), Ευρωπαϊ -
κή Επιτροπή (2011).
Πορτογαλία Κρίση δημόσιου χρέουςΗ περίοδος πριν από την υποβολή αίτησης χρηματοδοτικής συνδρομής χαρακτηριζόταν από δυσμενείς εξελί -
ξεις στα δημόσια οικονομικά και από την επιδείνωση των οικονομικών προοπτικών. Κατά συνέπεια, η εμπιστο -
σύνη κλονίστηκε και οι αγορές άσκησαν όλο και μεγαλύτερη πίεση στο πορτογαλικό χρέος, προβλήματα που 
οξύνθηκαν από τις αρνητικές εξελίξεις στις αγορές κρατικών ομολόγων της ζώνης του ευρώ.
Καθώς η πρόσβαση στις αγορές έγινε δυσκολότερη, η κυβέρνηση άρχισε να καταφεύγει όλο και συχνότερα σε 
περισσότερο βραχυπρόθεσμες εκδόσεις τίτλων και άλλα είδη χρηματοδότησης (όπως ιδιωτικές τοποθετήσεις, 
κοινοπρακτικές εκδόσεις και σημαντική βραχυπρόθεσμη χρηματοδότηση από εγχώριες τράπεζες). Στις αρχές 
του Μαΐου 2011, τα πορτογαλικά δεκαετή περιθώρια (spreads) έναντι του Bund αυξήθηκαν σε 650 μονάδες 
βάσης.
Εν μέσω διαδοχικών υποβαθμίσεων των κρατικών ομολόγων της από τους οργανισμούς αξιολόγησης πιστο -
ληπτικής ικανότητας, η Πορτογαλία κατέστη αδύνατο να αναχρηματοδοτηθεί με επιτόκια συμβατά με την 
μακροπρόθεσμη δημοσιονομική σταθερότητα.
Πηγή:  Ευρωπαϊκή Επιτροπή: The Economic Adjustment Programme for Portugal, European Economy, 
Occasional Papers 79, (2011) · ΔΝΤ: Portugal: Request for Arrangement Under the Extended Fund Facility 
(2011).
1 Claessens και Κose (2013)· Laeven και Valencia (2012)· Kaminsky και Reinhart (1999).Παράρτημα I
81 Παραρτήματα
Οι χρηματοδοτικές διευκολύνσεις για τις πέντε χώρες
Στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Χρηματοοι -
κονομικής Σταθεροποίησης (EΜΧΣ)Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοοικονομι -
κής Σταθερότητας (EΤΧΣ)
Θεσμική μορφή Μηχανισμός της ΕΕ Μηχανισμός της ΕΕΙδιωτική εταιρεία που ανήκει σε χώρες της 
ζώνης του ευρώ
Κεφαλαιακή 
διάρθρωσηΕγγυημένη από τον προϋπολογισμό της ΕΕ Εγγυημένη από τον προϋπολογισμό της ΕΕ Εγγυήσεις από χώρες της ζώνης του ευρώ
Δανειοδοτική ικα -
νότητα σε ευρώ50 δισεκατομμύρια  ευρώ 60 δισεκατομμύρια  ευρώ 440  δισεκατομμύρια  ευρώ
Μέσα Δάνεια, πιστωτικές διευκολύνσεις Δάνεια, πιστωτικές διευκολύνσειςΔάνεια, αγορές ομολόγων στις πρωτογε -
νείς και δευτερογενείς αγορές
Διάρκεια Μόνιμος μηχανισμός Προσωρινός μηχανισμός Προσωρινός μηχανισμός
Βασικοί φορείς 
λήψης αποφάσεωνΤο Συμβούλιο, αποφασίζοντας με ειδική πλειοψηφία, ψηφίζει επί πρότασης της 
Ευρωπαϊκής ΕπιτροπήςΔιοικητικό συμβούλιο του ΕΤΧΣ (ήτοι μέλη 
της Ευρωομάδας)
Νομική βάση 
χρηματοδότησηςΆρθρο 143 της ΣΛΕΕ Άρθρο 122 της ΣΛΕΕ Διακυβερνητική απόφαση
Πηγή: ΕΕΣ.
Ο πίνακας δεν περιλαμβάνει τις άλλες δύο διευκολύνσεις - τα διακυβερνητικά δάνεια προς την Ελλάδα και τον Μηχα -
νισμό Ευρωπαϊκής Σταθεροποίησης —που θεσπίστηκαν για την παροχή χρηματοδοτικής συνδρομής στις χώρες της 
ζώνης του ευρώ.Παράρτημα II
82 Παραρτήματα
Μεθοδολογία του ελέγχου
Καθορισμός των κριτηρίων ελέγχου
1. Οι ορθές πρακτικές διαχείρισης και τα κριτήρια αξιολόγησης προήλθαν από τις αξιολογήσεις των προγραμμάτων 
του ΔΝΤ, τις εκ των υστέρων αξιολογήσεις ως προς τη στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών τρίτων χωρών από την 
ΕΕ, τις προηγούμενες εκθέσεις του Συνεδρίου σχετικά με τη μακροοικονομική συνδρομή, τις κατευθυντήριες 
οδηγίες και άλλες δημοσιεύσεις ανεξάρτητων ιδρυμάτων και ομάδων προβληματισμού, καθώς και από ακαδημαϊ -
κές έρευνες. Ο  πίνακας 1  περιλαμβάνει τα σημαντικότερα έγγραφα αναφοράς.
Πίνακας 1 — Κύριες πηγές των κριτηρίων ελέγχου
ΔΝΤ και Γραφείο Ανεξάρτητης Αξιολόγησης του ΔΝΤ
IMF Conditionality guidelines: IMF Guidelines on Conditionality (2002)· Principles Underlying the Guidelines on Conditionality (2006)· 2011 Review of 
Conditionality (2012)
Fiscal adjustment in IMF-Supported Programs (2003)
Evaluation report: The IMF and Recent Capital Account Crises: Indonesia, Korea, Brazil (2003)
Evaluation report: Structural Conditionality in IMF-Supported Programs (2007)
Structural Conditionality in IMF-supported programs: Background documents (2007)
Mauro, Paolo: Chipping away at Public Debt, IMF, 2011
Ευρωπαϊκή Επιτροπή
Guidelines on the Programming, Design & Management of General Budget Support (2007)
Τελική έκθεση: Meta-evaluation of Macro-Financial Assistance Operations (2004-2008) (2009)
Guidelines for the ex post evaluation of Macro-Financial Assistance and Balance of Payments Operations (2010)
Evaluation of Directorate-General for Economic and Financial Affairs’ fiscal surveillance activities (2010)
Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο
Ειδική έκθεση αριθ. 5/2001: Ανταλλαγματικά κεφάλαια της στήριξης διαρθρωτικής προσαρμογής που διατίθενται για ενισχύσεις του προϋπολογισμού 
(έβδομο και όγδοο ΕΤΑ)
Ειδική έκθεση αριθ. 2/2005: Δημοσιονομικές ενισχύσεις του ΕΤΑ στις χώρες ΑΚΕ: διαχείριση από την Επιτροπή του σκέλους «μεταρρύθμιση των δημόσιων 
οικονομικών»
Ειδική έκθεση αριθ. 11/2010: Διαχείριση της γενικής δημοσιονομικής στήριξης από την Επιτροπή στις χώρες ΑΚΕ, καθώς και στις χώρες της Λατινικής Αμερι -
κής και της ΑσίαςΠαράρτημα III
83 Παραρτήματα
2. Για τον καθορισμό των βέλτιστων πρακτικών στον τομέα της διαχείρισης του δημόσιου χρέους, των επενδυτι -
κών σχέσεων και της διαφάνειας της έκδοσης ομολογιακών δανείων, χρησιμοποιήσαμε τις σχετικές εργασίες και 
κατευθυντήριες οδηγίες από τους ακόλουθους οργανισμούς:
α) ΔΝΤ και Παγκόσμια Τράπεζα, ιδίως τις διάφορες μορφές των κατευθυντήριων οδηγιών για τη διαχείριση του 
δημόσιου χρέους (2001, 2003, 2007 και 2014) και τη χρήση των κοινοπρακτικών εκδόσεων (2010 και 2013)·
β) Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης, ιδίως τη διακρατική ανάλυση των διαδικασιών έκδο -
σης ομολογιακών δανείων των κυβερνήσεων (2009)·
γ) Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών· και
δ) Ενώσεις του ιδιωτικού τομέα, όπως η Διεθνής Ένωση Κεφαλαιαγορών (International Capital Market 
Association), η Ένωση Χρηματοπιστωτικών Αγορών της Ευρώπης (Association for Financial Markets in 
Europe) και το Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών (Institute of International Finance).
Ανάλυση των διαρθρωτικών όρων
3. Η ανάλυση των διαρθρωτικών όρων βασίστηκε σε δείγμα (βλέπε πίνακα 2 ). Οι τομείς επιλέχτηκαν μετά την αξιο -
λόγηση της σχετικής σπουδαιότητάς τους για κάθε πρόγραμμα.
Πίνακας 2 — Επισκόπηση των δειγμάτων
Ουγγαρία Λετονία Ρουμανία Ιρλανδία Πορτογαλία
Αριθμός αναλυθέντων όρων 44 56 67 59 135
Κάλυψη κατά προσέγγιση (εκτίμηση κατόπιν αναγωγής από το 
δείγμα)73 % 138 % 39 % 15 % 34 %
Θεματική κάλυψη
Διαχείριση δημοσίων οικονομικών (π.χ. δημοσιονομική ευθύνη, 
δημόσιες συμβάσεις)x x x x x
Μεταρρύθμιση του δημόσιου τομέα ή/και συνολικό μισθολογικό 
κόστοςx x x x
Συντάξεις x x x x
Διαρθρωτικά Ταμεία x x x
Κρατικές επιχειρήσεις, ιδιωτικοποιήσεις, συμπράξεις δημοσίου 
και ιδιωτικού τομέαx x x
Επιχειρηματικό περιβάλλον x x
Αγορά εργασίας (διαμόρφωση μισθών, ενεργές πολιτικές της 
αγοράς εργασίας, παροχές ανεργίας)x x x x
Χρηματοπιστωτικός τομέας (λόγοι κεφαλαίου/υποχρεώσεων, 
τραπεζική εποπτεία)x x x
1 73 % των όρων αντιστοιχεί σε όλους τους διαρθρωτικούς όρους. Το υπόλοιπο 27 % αντιστοιχούσε μόνο σε δημοσιονομικούς όρους.
Πηγή: ΕΕΣ.Παράρτημα III
84 Παραρτήματα
4. Οι παρεμφερείς όροι στις διάφορες εκδόσεις των μνημονίων συνεννόησης ομαδοποιήθηκαν προκειμένου να 
αποφευχθούν οι άσκοπες επαναλήψεις. Το μερίδιο των ομαδοποιημένων όρων στον αριθμό των όρων στα διάφο -
ρα μνημόνια συνεννόησης χρησιμοποιήθηκε για τη μέτρηση της διατήρησης των όρων.
5. Οι ομαδοποιημένοι όροι ταξινομήθηκαν σε τρεις κατηγορίες διαρθρωτικού περιεχόμενου:
i) Χαμηλό διαρθρωτικό περιεχόμενο: αυτή η κατηγορία καλύπτει τους όρους που δεν αναμενόταν να επιφέ -
ρουν αυτοί καθ’ εαυτοί σημαντικές οικονομικές μεταβολές. Ωστόσο, αυτοί οι όροι μπορούν να χρησιμεύσουν 
ως προπαρασκευαστικά βήματα προς σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις. Στα σχετικά παραδείγματα περι -
λαμβάνονται: i) ειδικές δραστηριότητες διαπίστωσης όπως μεμονωμένη αξιολόγηση· ii) προπαρασκευή και 
δημοσίευση σχεδίων ή στρατηγικών· και iii) συνέχιση δεδομένης δραστηριότητας.
ii) Μέσο διαρθρωτικό περιεχόμενο: η κατηγορία αυτή καλύπτει τους όρους που μπορούν ενδεχομένως να 
έχουν άμεση σημαντική επίδραση στη συμπεριφορά κάποιας ομάδας οικονομικών φορέων (π.χ. δημόσιοι 
υπάλληλοι, επιχειρήσεις, καταναλωτές, υπάλληλοι και κάτοχοι αδειών). Ωστόσο, προκειμένου η επίδραση 
αυτή να έχει διάρκεια, απαιτούνται συμπληρωματικά μέτρα παρακολούθησης. Αυτή η κατηγορία περιλαμβά -
νει τέσσερα είδη όρων. Πρώτον: όρους που απαιτούν εκ μέρους του εκτελεστικού σκέλους της κυβέρνησης 
τη λήψη μέτρων που ενδέχεται να έχουν άμεσο αντίκτυπο. Οι όροι αυτοί μπορούν να έχουν ακόμη και εξαι -
ρετικά σημαντικές μακροοικονομικές επιδράσεις (για παράδειγμα, εάν η κυβέρνηση αποφασίσει να μειώσει 
τους κατώτατους μισθούς), ωστόσο τέτοιοι όροι εύκολα αντιστρέφονται. Δεύτερον: όρους που απαιτούν 
από την κυβέρνηση να πραγματοποιεί επανειλημμένως κάποια δραστηριότητα (π.χ. τακτική δημοσιονομική 
παρακολούθηση). Τρίτον: όρους που απαιτούν την εφαρμογή διαφόρων διοικητικών μέτρων, όπως αναδι -
οργάνωση στο πλαίσιο της κεντρικής κυβέρνησης, ή μέτρων που οδηγούν στην εφαρμογή της ισχύουσας 
νομοθεσίας. Τέταρτον: όλες τις έκτακτες δράσεις.
iii) Υψηλό διαρθρωτικό περιεχόμενο: αυτή η κατηγορία καλύπτει τους όρους που αναμένεται να επιφέρουν 
αυτοί καθ’ εαυτοί μακροχρόνιες μεταβολές στην οικονομία. Οι όροι αυτοί μπορούν να έχουν ευρύτατες και 
σημαντικότατες επιδράσεις, οι οποίες όμως μπορούν επίσης να επικεντρωθούν σε λίγους οικονομικούς 
φορείς. Χαρακτηριστικοί όροι αυτής της κατηγορίας απαιτούν νομοθετικές τροποποιήσεις από το εθνικό 
κοινοβούλιο. Αυτή η κατηγορία περιλαμβάνει επίσης σημαντικές μεταβολές στο θεσμικό περιβάλλον, όπως 
ίδρυση δημοσιονομικού συμβουλίου ή αναδιοργάνωση της τοπικής αυτοδιοίκησης, και τις ιδιωτικοποιήσεις1.
6. Η συμμόρφωση αποτιμήθηκε με βάση την αρχική προθεσμία και την κατάσταση υλοποίησης κατά τον χρόνο του 
ελέγχου. Η αποτίμηση συνήθως βασιζόταν στις διαθέσιμες εκθέσεις παρακολούθησης. Τα ακόλουθα είδη όρων 
δεν ελήφθησαν υπόψη στην ανάλυση της συμμόρφωσης:
i) ασαφείς όροι — όπως όροι που δεν καθιστούσαν δυνατή τη δέουσα ταξινόμηση κατά διαρθρωτικό 
περιεχόμενο·
ii) μόνιμοι όροι — όπως όροι που απαιτούν την εκτέλεση ορισμένων δραστηριοτήτων σε κάθε τρίμηνο· και
iii) όροι χωρίς σαφείς προθεσμίες.
1 Μέτρα εθνικοποίησης ή τραπεζικής στήριξης δεν περιλαμβάνονται στην κατηγορία αυτή.Παράρτημα III
85 Παραρτήματα
7. Προκειμένου να ληφθούν υπόψη περιπτώσεις ανέφικτης κατάστασης συμμόρφωσης, όλες οι στατιστικές δοκιμές 
πραγματοποιούνταν τουλάχιστον δύο φορές: i) βάσει των καταχωρημένων στοιχείων χωρίς τα οποία δεν θα μπο -
ρούσε να επιτευχθεί κατάσταση συμμόρφωσης· και ii) βάσει όλων των καταχωρημένων στοιχείων με μη διαθέσι -
μες τιμές που αντιμετωπίζονταν ως ενδεικτικά μη συμμόρφωσης.
Κόστος του χρέους
8. Όσον αφορά την τιμολόγηση των δανείων, τα επιτόκια ανταλλαγής περιουσιακών στοιχείων χρησιμοποιήθηκαν 
ως δείκτης του τι θεωρούσαν οι αγορές ως ισχύουσα απόδοση μηδενικού κινδύνου συγκεκριμένης ληκτότητας 
κατά τον χρόνο της έκδοσης. Ο μέσος όρος των επιτοκίων ανταλλαγής προσφοράς και ζήτησης (ήτοι επίπεδο 
mid-swap) χρησιμοποιήθηκε ως ορόσημο για την απόδοση δανείου που πέτυχαν η ΕΕ και οι ομότιμοι εκδότες 2. 
Τα στοιχεία παρασχέθηκαν από τη Bloomberg και, όπου δεν ήταν διαθέσιμα, υπολογίστηκαν ως η διαφορά μετα -
ξύ της απόδοσης δανείου και του επιπέδου mid-swap κατά την ημερομηνία της ανακοίνωσης.
2 Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Χρηματοοικονομικής Σταθεροποίησης, Kreditanstalt für Wiederaufbau.Παράρτημα III
86
παράγοντας για να διασφαλιστεί ότι διατηρούν την ιδία 
ευθύνη του προγράμματος μεταρρυθμίσεων. Χωρίς ιδία 
ευθύνη, η πιθανότητα επιτυχίας ενός προγράμματος 
μειώνεται σημαντικά.
Κατά τη σύγκριση των προγραμμάτων, πρέπει επίσης να 
λαμβάνονται υπόψη οι διαφορετικές συνθήκες που επι -
κρατούν στις δικαιούχες χώρες, οι πολιτικοί, διοικητικοί 
και θεσμικοί περιορισμοί, καθώς και η εξέλιξή τους με την 
πάροδο του χρόνου. Οι χώρες μπορεί να έχουν διαρθρω -
τικές αδυναμίες που φαινομενικά είναι παρόμοιες, αλλά, 
παρ’ όλα αυτά, αντιμετωπίζονται καλύτερα με διαφορε -
τικές δέσμες πολιτικών. Η ευελιξία για την εξειδίκευση και 
την προσαρμογή των προγραμμάτων στις ανάγκες και 
τους περιορισμούς κάθε χώρας έχει ζωτική σημασία για 
την επιτυχία τους. Η ποιότητα ενός προγράμματος δεν 
μπορεί να αξιολογηθεί βάσει συγκριτικής αξιολόγησης 
του αριθμού των διαρθρωτικών όρων.
Η Επιτροπή έχει ήδη σημειώσει σημαντική πρόοδο 
κατά τη διάρκεια των προγραμμάτων που εξετάζονται 
στο πλαίσιο του παρόντος ελέγχου και μετά τη λήξη 
τους. Αυτό περιλαμβάνει την κινητοποίηση πρόσθετων 
ανθρώπινων και χρηματοδοτικών πόρων, καθώς και την 
ενίσχυση της οικονομικής διακυβέρνησης της ΕΕ και των 
μηχανισμών χρηματοδοτικής συνδρομής. Η Επιτροπή 
προτίθεται να αξιοποιήσει αυτές τις αλλαγές και να 
επιφέρει περαιτέρω βελτιώσεις, όπως αναφέρεται στην 
απάντησή της στις συστάσεις του ελέγχου.
III
Ένα καθιερωμένο πλαίσιο δημοσιονομικής εποπτείας 
υπήρχε ήδη την περίοδο πριν από την κρίση. Το μέγεθος 
και η φύση της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης 
του 2007-2008 ήταν άνευ προηγουμένου. Αυτό συνέβαλε 
καθοριστικά στην απότομη και ανεξέλεγκτη εκδήλωση 
ανισορροπιών σε διάφορες χώρες της ΕΕ.
Η κρίση κατέδειξε ότι το πλαίσιο εποπτείας πριν από την 
κρίση δεν ήταν απολύτως κατάλληλο για τον εντοπισμό 
των κινδύνων όσον αφορά τις υποκείμενες δημοσιονο -
μικές θέσεις σε μια εποχή πρωτοφανούς οικονομικής 
κρίσης. Κατέδειξε επίσης την εξάπλωση των δευτερο -
γενών επιπτώσεων μεταξύ των χωρών και την ανάγκη 
να υιοθετηθεί ευρύτερη προσέγγιση της εποπτείας του 
τραπεζικού τομέα και ένα ευρύτερο μακροοικονομικό 
πλαίσιο. Η αντίδραση των χρηματοπιστωτικών αγορών, 
που αποτέλεσε κρίσιμο παράγοντα για την επιτάχυνση 
της κρίσης, ήταν, ωστόσο, ένα νέο στοιχείο και εξαιρε -
τικά δύσκολο να προβλεφθεί. Όταν οι χώρες υπέβα -
λαν αίτηση συνδρομής, υπήρχε ήδη στο παρασκήνιο 
παρακολούθηση της επιδεινούμενης κατάστασης και Σύνοψη
I
Η Επιτροπή χαιρετίζει τον εν λόγω έλεγχο του ΕΕΣ για τις 
επιδόσεις των προγραμμάτων που ενισχύονται από τη 
χρηματοδοτική συνδρομή του μηχανισμού στήριξης του 
ισοζυγίου πληρωμών (ΙΠ) και του Ευρωπαϊκού Μηχανι -
σμού Χρηματοοικονομικής Σταθεροποίησης (ΕΜΧΣ). Τα 
προγράμματα αυτά έχουν επιτύχει τους βασικούς οικονο -
μικούς στόχους τους, που ήταν η επάνοδος των χωρών 
στις χρηματοπιστωτικές αγορές, η επίτευξη βιώσιμων 
δημόσιων οικονομικών και η επάνοδος στην ανάπτυξη 
που οδηγεί στη μείωση της ανεργίας.
Ο αντίκτυπος και η εξέλιξη της κρίσης ήταν πρωτοφανείς, 
τόσο στην Ευρώπη όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο. Η πρό -
βλεψη εκ των προτέρων όλων των συνεπειών της ταχείας 
εκδήλωσης ανισορροπιών ήταν πολύ δύσκολη. Σε τέτοιες 
συνθήκες κρίσης, οι τυποποιημένες λειτουργίες οικονο -
μικές αντίδρασης δεν έχουν την ικανότητα να περιγρά -
ψουν επαρκώς τις αλληλοσυσχετίσεις μεταξύ διαφόρων 
οικονομικών μεταβλητών. Η Επιτροπή και η ΕΕ έπρεπε να 
ενεργήσουν με ταχύτητα για να αντιμετωπίσουν την πολύ 
μεγάλη αβεβαιότητα και τους συστημικούς κινδύνους 
δημόσιου χρέους και ρευστότητας που απειλούσαν τη 
σταθερότητα ολόκληρου του χρηματοπιστωτικού συστή -
ματος και τη φερεγγυότητα των κρατικών τίτλων.
Κατά την εκδήλωση της κρίσης, υπήρχε ήδη ένα πολυμε -
ρές πλαίσιο εποπτείας, το οποίο όμως δεν ήταν απολύ -
τως επαρκές. Μολονότι η Επιτροπή διέθετε περιορισμένη 
εμπειρία στο είδος και την κλίμακα της απαιτούμενης 
παρέμβασης, ανέπτυξε γρήγορα μια εργαλειοθήκη για 
την επίλυση της κρίσης. Τα προγράμματα χρηματοδοτι -
κής στήριξης του ισοζυγίου πληρωμών (ΙΠ) για τα κράτη 
μέλη της ΕΕ τέθηκαν σε εφαρμογή επειγόντως και σε 
δύσκολες συνθήκες. Τα προγράμματα του ΕΜΧΣ αντι -
μετώπισαν την ίδια κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω 
του αυξημένου κινδύνου εξάπλωσης και σε άλλες χώρες 
της ζώνης του ευρώ και της πρόσθετης δυσκολίας να 
χρηματοδοτηθούν από χρηματοδοτικά μέσα που μόλις 
είχαν συσταθεί. Η Επιτροπή βρέθηκε αντιμέτωπη με 
σοβαρούς περιορισμούς όσον αφορά τους ανθρώπινους 
πόρους και με μια επίπονη διαδικασία εκμάθησης. Τα 
προγράμματα ήταν πολύπλοκα μέσα που αντιμετώπιζαν 
πρωτοφανείς καταστάσεις κρίσης.
Η συμβολή των δικαιούχων χωρών στον σχεδιασμό και 
την εξέλιξη των προγραμμάτων είχε καθοριστική σημα -
σία. Δεν αντικατοπτρίζει μόνο τις διαφορετικές κατα -
στάσεις που επικρατούν σε αυτές, αλλά και διαφορετι -
κές πολιτικές προτιμήσεις, και είναι ο σημαντικότερος Απάντηση  
της Επιτροπής
Απάντηση της Επιτροπής 87
Πρέπει να αναγνωριστεί ότι η κατάρτιση προβλέψεων 
δεν είναι θετική επιστήμη. Οι προβλέψεις της Επιτροπής 
έχουν καλό ιστορικό ακρίβειας.
Το πλαίσιο οικονομικής διακυβέρνησης της ΕΕ πριν από 
την κρίση εστιαζόταν κατά κύριο λόγο στη δημοσιο -
νομική πολιτική, αφήνοντας την παρακολούθηση των 
δημοσιονομικών κινδύνων κατά κύριο λόγο στις κεντρι -
κές τράπεζες και τις εθνικές εποπτικές αρχές. Η έλλειψη 
ενός ολοκληρωμένου ευρωπαϊκού εποπτικού και ρυθ -
μιστικού πλαισίου για τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα 
είχε ως αποτέλεσμα τη μη συστηματική επισήμανση των 
βασικών κινδύνων. Έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος 
στην αντιμετώπιση αυτών των ελλείψεων σε επίπεδο 
θεσμών και διακυβέρνησης μετά την κρίση. Το εποπτικό 
πλαίσιο έχει αναδιοργανωθεί και έχει καθιερωθεί στενό -
τερη επικοινωνία μεταξύ της Επιτροπής και του νεοσύ -
στατου Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Συστημικού Κινδύνου 
(ΕΣΣΚ) και των Ευρωπαϊκών Εποπτικών Αρχών (ΕΕΑ).
Ωστόσο, το γεγονός ότι, λόγω του πρωτοφανούς χαρα -
κτήρα και του μεγέθους της χρηματοπιστωτικής κρίσης, 
οι κυβερνήσεις έλαβαν μέτρα για τη στήριξη του χρημα -
τοπιστωτικού τομέα, που σε ορισμένες περιπτώσεις είχαν 
σημαντικό αντίκτυπο στα δημόσια οικονομικά, δεν θα 
μπορούσε να είχε προβλεφθεί εύκολα εκ των προτέρων.
V
Το πλαίσιο μακροοικονομικής εποπτείας είναι μια 
συμπληρωματική διαδικασία που δεν αποτελεί μέρος 
του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης (ΣΣΑ). Το 
ΣΣΑ συνίσταται σε ένα σύνολο νομικών και πολιτικών 
πράξεων που σχετίζονται με τη δημοσιονομική εποπτεία. 
Όταν εκδηλώθηκε η κρίση, το ΣΣΑ εφαρμοζόταν επί 
δέκα έτη και μόλις είχε αναθεωρηθεί το 2005, με σκοπό 
να ενισχυθεί ο υποκείμενος δημοσιονομικός προσανα -
τολισμός. Η Επιτροπή έχει δεσμευθεί να αντλεί συμπερά -
σματα από τις αδυναμίες που αναδείχτηκαν και προέβη 
σε περαιτέρω αναθεωρήσεις του το 2011, το 2013 και το 
2014.
Η συσχέτιση του ΣΣΑ με την ετοιμότητα της Επιτροπής 
να διαχειρίζεται προγράμματα δεν λαμβάνει υπόψη το 
γεγονός ότι τόσο οι μεταρρυθμίσεις του ΣΣΑ όσο και 
η εισαγωγή της μακροοικονομικής εποπτείας αποσκο -
πούσαν στην αντιμετώπιση των ελλείψεων στους μηχανι -
σμούς εποπτείας. Αυτό επιτρέπει τον έγκαιρο εντοπισμό 
ανισορροπιών, ώστε να ληφθούν οι αναγκαίες πολιτικές 
αποφάσεις για την καλύτερη προετοιμασία των χωρών 
για την αντιμετώπιση μιας κρίσης. Η διαχείριση της χρη -
ματοδοτικής συνδρομής είναι κάτι διαφορετικό από τον 
εντοπισμό των κινδύνων.η Επιτροπή ήταν σε στενή επαφή με τις εθνικές αρχές. 
Εναπόκειται στο δικαιούχο κράτος μέλος, και όχι στην 
Επιτροπή, να υποβάλει αίτηση για πρόγραμμα χρημα -
τοδοτικής συνδρομής. Επίσης, υπό κανονικές συνθήκες 
εποπτείας, ο ρόλος της Επιτροπής είναι πιο περιορι -
σμένος όσον αφορά την παρακολούθηση των εθνικών 
αποφάσεων οικονομικής και δημοσιονομικής πολιτικής 
και την παροχή συστάσεων πολιτικής απ’ ό,τι σε συνθή -
κες προγράμματος.
Η αντίδραση στην κρίση ήταν άμεση και καθολική. 
Περιλάμβανε την περαιτέρω ενδυνάμωση της συνολικής 
οικονομικής διακυβέρνησης της ΕΕ με ένα ολοκληρω -
μένο σύστημα ευρωπαϊκών χρηματοπιστωτικών εποπτι -
κών αρχών (ΕΣΣΚ, ΕΑΤ, ΕΑΚΑΑ, ΕΑΑΕΣ) και το ρυθμιστικό 
πλαίσιο για τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα (δηλ. την 
Τραπεζική Ένωση). Θεσπίστηκαν επίσης η δέσμη οικο -
νομικής διακυβέρνησης (εξάπτυχο) και η δεύτερη δέσμη 
οικονομικής διακυβέρνησης (δίπτυχο) για την αντιμετώ -
πιση των αδυναμιών της εποπτείας που έφερε στο φως 
η κρίση. Πιο συγκεκριμένα, το εξάπτυχο περιλάμβανε τη 
διαδικασία μακροοικονομικών ανισορροπιών, καθιστώ -
ντας την παρακολούθηση των μακροοικονομικών και 
δημοσιονομικών ανισορροπιών κεντρικό στοιχείο της 
οικονομικής εποπτείας της ΕΕ.
Το γεγονός ότι οι ενέργειες της Επιτροπής δεν είναι 
αποσπασματικές, αλλά εντάσσονται σε ένα σύνθετο 
πλαίσιο θεσμικών ρυθμίσεων, δεν λαμβάνεται δεόντως 
υπόψη στην αξιολόγηση των επιδόσεων της Επιτροπής. 
Υποτιμάται ο ρόλος του ΔΝΤ και, όσον αφορά τις χώρες 
της ζώνης του ευρώ, της ΕΚΤ κατά την προετοιμασία και 
την παρακολούθηση των προγραμμάτων. Ούτε δίνεται 
η δέουσα βαρύτητα στον ρόλο του Συμβουλίου ως του 
κύριου οργάνου λήψης αποφάσεων.
IV
Τα μακροοικονομικά και δημοσιονομικά αποτελέσματα 
για το 2008 ήταν, σε γενικές γραμμές, πολύ διαφορετικά 
σε σχέση με τις αρχικές προβολές στις προβλέψεις πάρα 
πολλών οργάνων, συμπεριλαμβανομένης της Επιτροπής. 
Αυτό συνδέεται με την απότομη εκδήλωση ανισορρο -
πιών και τον πρωτοφανή χαρακτήρα της κρίσης, που 
σήμερα κατά γενική παραδοχή ήταν γεγονός με μικρή 
πιθανότητα επέλευσης, δηλ. ένα εξαιρετικά απίθανο 
αποτέλεσμα κατά την κατανομή των πιθανών αποτελε -
σμάτων. Επιπλέον, οι προβλέψεις βασίζονται πάντοτε στα 
στοιχεία που είναι διαθέσιμα σε μια δεδομένη χρονική 
στιγμή και, ως εκ τούτου, μεταγενέστερες εξελίξεις και 
αναθεωρήσεις των δεδομένων, όπως είναι φυσικό, μετα -
βάλλουν την κατάσταση και τις προοπτικές.
Απάντηση της Επιτροπής 88
IX
Η Επιτροπή θα ήθελε να υπογραμμίσει τη σημασία της 
σωστής διάκρισης ανάμεσα στην παροχή των πληρο -
φοριών που είναι αναγκαίες για την τεκμηριωμένη λήψη 
αποφάσεων εκείνη τη χρονική στιγμή και στη δυνατό -
τητα ανάκτησης πλήρων αρχείων σε μεταγενέστερη 
ημερομηνία.
Κατά την αρχική φάση των προγραμμάτων, η Επιτροπή 
λειτουργούσε υπό ασφυκτική πίεση χρόνου και έπρεπε 
να τεθούν σε εφαρμογή ορθές και αποτελεσματικές δια -
δικασίες διαχείρισης της κρίσης. Η Επιτροπή αναγνωρίζει 
ότι υπήρχαν αδυναμίες στη διαχείριση εγγράφων κατά 
το πρώτο στάδιο των προγραμμάτων και ότι υπήρχε μια 
διαδικασία «μάθησης μέσα από την πράξη».
Η Επιτροπή διέθεσε στο Ελεγκτικό Συνέδριο σημαντικό 
όγκο πληροφοριών, συμπεριλαμβανομένων των λογιστι -
κών φύλλων, σχετικά με τα στοιχεία και τις υποθέσεις στις 
οποίες βασίζονταν οι αρχικοί υπολογισμοί του χρηματο -
δοτικού κενού. Παρασχέθηκαν έγγραφα αναφοράς για 
όλες τις χώρες που υπάγονται σε πρόγραμμα.
Χ
Η Επιτροπή δεν συμφωνεί με τον ισχυρισμό ότι τα 
έγγραφα των πρόσφατων προγραμμάτων στερούνταν 
βασικών πληροφοριών. Τα έγγραφα των προγραμμά -
των για την Πορτογαλία και την Ιρλανδία ήταν πολύ 
διεξοδικά.
XI
Η Επιτροπή δεν συμφωνεί ότι όροι των μνημονίων 
συνεννόησης (ΜΣ) δεν επικεντρώνονταν στους γενικούς 
όρους οικονομικής πολιτικής που είχαν καθοριστεί από 
το Συμβούλιο.
Οι καθορισθέντες από το Συμβούλιο γενικοί όροι οικονο -
μικής πολιτικής έχουν «γενικό» χαρακτήρα και δεν απο -
σκοπούν στην παροχή πλήρους καταλόγου των όρων. 
Η επίτευξή τους, ιδίως όσον αφορά τα διαρθρωτικά 
θέματα, συχνά απαιτεί ένα ευρύ φάσμα μέτρων στο ΜΣ 
για την ενίσχυση της υποκείμενης θέσης μιας οικονομίας.
Επιπλέον, τα μνημόνια συνεννόησης είναι το αποτέλεσμα 
διαπραγματεύσεων με τις πολιτικές αρχές του οικείου 
κράτους μέλους, η συμβολή των οποίων είναι καθορι -
στική για την επιτυχία του προγράμματος.VIII
Η έκθεση ορθά επισημαίνει τη χρήση διαφόρων λογι -
στικών φύλλων και των αρχικών προβλημάτων με την 
τεκμηρίωση. Τα εργαλεία πρόγνωσης της Επιτροπής δεν 
είναι περισσότερο πολύπλοκα απ’ ό,τι χρειάζεται.
Η κατάρτιση προβλέψεων για μια οικονομία δεν είναι 
διαδικασία που μπορεί να γίνει με μια απλή εφαρμογή. 
Οι προβλέψεις της Επιτροπής πρέπει να καλύπτουν ένα 
μεγάλο σύνολο μεταβλητών. Αυτό οδηγεί κατ’ ανάγκη σε 
ένα μεγάλο και μάλλον πολύπλοκο σύνολο δεδομένων 
που οι αρμόδιοι ανά χώρα υπάλληλοι πρέπει να χειρί -
ζονται κατά την κατάρτιση προβλέψεων. Για τη χρήση 
των λογιστικών φύλλων απαιτούνται ειδικές γνώσεις και 
επαγγελματική κρίση. Η μέθοδος προβλέψεων της Επι -
τροπής είναι σύμφωνη με την πρακτική άλλων οργανι -
σμών που ασχολούνται με οικονομικές προβλέψεις.
Η Επιτροπή διαφωνεί με τη δήλωση του Ελεγκτικού Συνε -
δρίου σχετικά με τη δυσκολία αξιολόγησης των υποθέ -
σεων στις προβλέψεις. Οι υποθέσεις στις οποίες βασίζο -
νται οι προβλέψεις περιγράφονται στο έγγραφο θέσεων 
που εκπονείται κατά την έναρξη κάθε γύρου προβλέ -
ψεων. Οι υποθέσεις αυτές στη συνέχεια επικαιροποιού -
νται πριν από κάθε επόμενη αποθήκευση προβλέψεων 
και δημοσιεύονται σε κάθε πρόβλεψη. Σε πολλές συνε -
δριάσεις κατά την προετοιμασία των τακτικών προβλέ -
ψεων της Επιτροπής συνευρίσκονται αρμόδιοι ανά χώρα 
υπάλληλοι, εμπειρογνώμονες από τις οριζόντιες μονάδες 
και ανώτερα διοικητικά στελέχη. Η συζήτηση σχετικά 
με τις υποθέσεις στις οποίες βασίζονται οι προβλέψεις 
είναι ένα βασικό στοιχείο των εν λόγω συνεδριάσεων. 
Επιπλέον, οι οριζόντιες μονάδες ελέγχουν συστηματικά 
τη μαθηματική και οικονομική συνοχή των προβλέψεων 
που καταρτίζουν οι αρμόδιες ανά χώρα ομάδες.
Ειδικότερα, η Επιτροπή έχει εξηγήσει διεξοδικά τον 
τρόπο με τον οποίο αξιολογεί τους δημοσιονομικούς 
πολλαπλασιαστές στους οποίους βασίζονται οι προβλέ -
ψεις (ενδεικτικά, βλ. το πλαίσιο I.5 στη σελίδα 41 των 
φθινοπωρινών προβλέψεων του 2012). Το 2013, η ΓΔ 
ECFIN διενήργησε έλεγχο για να αξιολογήσει τον έμμεσο 
δημοσιονομικό πολλαπλασιαστή. Οι πολλαπλασιαστές 
βρίσκονται εντός του φάσματος που εντοπίστηκε στην 
εμπειρική και θεωρητική βιβλιογραφία.
Απάντηση της Επιτροπής 89
XIII
Στο εσωτερικό της Επιτροπής, οι υπολογισμοί στους 
οποίους βασίζονται οι αποφάσεις σχετικά με τα προ -
γράμματα εξετάζονται από υπαλλήλους εκτός της κύριας 
ομάδας διαχείρισης του προγράμματος, συμπεριλαμβα -
νομένων ανώτερων διοικητικών στελεχών και των προϊ -
σταμένων των οριζόντιων μονάδων. Οι εκθέσεις ελέγχου 
αποτέλεσαν αντικείμενο διαδικασιών διαβούλευσης με 
τις αρμόδιες Γενικές Διευθύνσεις.
Επιπλέον, η Επιτροπή συνεργάστηκε στενά με το ΔΝΤ 
και την ΕΚΤ για τα προγράμματα του ΕΜΧΣ. Υπήρχε 
συστηματική ανταλλαγή και διασταυρωμένος έλεγχος 
των σχεδίων εγγράφων των προγραμμάτων μεταξύ των 
συνεργαζόμενων οργάνων, καθώς και στενή συνεργασία 
όλων των εν λόγω οργάνων με τις εθνικές αρχές.
Τέλος, τα αποτελέσματα της διαπραγμάτευσης αναφέρ -
θηκαν λεπτομερώς στην ΟΔΕ και στην EWG, παρέχοντας 
διαφάνεια σχετικά με το αποτέλεσμα.
XIV
Βλ. απάντηση της Επιτροπής στο σημείο X.
XV
Η χρήση στόχων για το έλλειμμα σε δεδουλευμένη βάση 
στηρίζεται από το νομικό πλαίσιο που αποτελεί τη βάση 
της οικονομικής εποπτείας της ΕΕ και εξασφαλίζει τη 
συνέπεια μεταξύ των χωρών. Όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, 
συμπεριλαμβανομένων εκείνων που ακολουθούν πρό -
γραμμα οικονομικής προσαρμογής, υπόκεινται στους 
κοινούς δημοσιονομικούς κανόνες της ΕΕ. Σύμφωνα με 
το πρωτόκολλο 12 της Συνθήκης για τη λειτουργία της 
Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο καθορίζει τις τιμές ανα -
φοράς για τη διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος, το 
έλλειμμα μετράται σύμφωνα με το ευρωπαϊκό σύστημα 
λογαριασμών (ΕΣΛ), που είναι σε δεδουλευμένη βάση. 
Ως εκ τούτου, η χρήση των δεδομένων των εθνικών 
λογαριασμών για τον καθορισμό των δημοσιονομικών 
στόχων και για την παρακολούθηση είναι απολύτως 
δικαιολογημένη σε ένα κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο.
Από εννοιολογική άποψη, η αρχή της λογιστικής σε 
δεδουλευμένη βάση, που θεσπίστηκε με το ΕΣΛ95, 
αποτελούσε βασική καινοτομία που δικαιολογούνταν 
εκείνη την περίοδο από τις ελλείψεις των λογαριασμών 
ισολογισμού. Μία από τις ελλείψεις αυτές είναι ότι οι 
λογαριασμοί ισολογισμού είναι πολύ πιο ευάλωτοι στη 
χειραγώγηση και παρέχουν μια λιγότερο αξιόπιστη οικο -
νομική εικόνα.Διαφορετικές προσεγγίσεις
Η Επιτροπή πιστεύει ότι κάθε πρόγραμμα έπρεπε να 
αντικατοπτρίζει τις ειδικές οικονομικές συνθήκες, το 
θεσμικό πλαίσιο, τις περιστάσεις και τις προτιμήσεις της 
κάθε χώρας.
XII
Αν και η Επιτροπή συμφωνεί ότι ο κίνδυνος αντιμετώ -
πισης των διαφόρων χωρών με διαφορετικά μέτρα ή η 
απαίτηση περιττών μεταρρυθμίσεων εξακολουθεί να 
αποτελεί πρόβλημα της διαδικασίας διαχείρισης του 
προγράμματος, έχει την άποψη ότι ήταν σωστή και ανα -
γκαία η διαχείριση των προγραμμάτων με ειδικό τρόπο 
για κάθε χώρα. Αυτή η ευελιξία ήταν επιθυμητή λόγω 
των διαφορετικών οικονομικών, πολιτικών και διοικητι -
κών συνθηκών στις διάφορες χώρες και του σημαντικού 
ρόλου της συμμετοχής της δικαιούχου χώρας στον 
σχεδιασμό και την εξέλιξη των προγραμμάτων. Οι χώρες 
μπορεί να έχουν διαρθρωτικές αδυναμίες που φαινομε -
νικά είναι παρόμοιες, αλλά, παρ’ όλα αυτά, αντιμετωπίζο -
νται καλύτερα με διαφορετικές δέσμες πολιτικών.
Η συμμετοχή της δικαιούχου χώρας στον σχεδιασμό και 
την εξέλιξη των προγραμμάτων, που δεν αντικατοπτρί -
ζει μόνο τις διαφορετικές καταστάσεις που επικρατούν 
σε αυτές, αλλά και διαφορετικές πολιτικές προτιμήσεις, 
είναι ο σημαντικότερος παράγοντας για να διασφαλι -
στεί ότι διατηρούν την ιδία ευθύνη του προγράμματος 
μεταρρυθμίσεων.
Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι υπάρχουν περιθώρια βελτίω -
σης όσον αφορά τη συνέπεια του χαρακτηρισμού των 
όρων.
Κατά την άποψη της Επιτροπής, η έννοια του «διαρθρω -
τικού περιεχομένου» που χρησιμοποιεί το Ελεγκτικό 
Συνέδριο δεν αποτελεί ουσιαστική παράμετρο για την 
ανάλυση των μέτρων πολιτικής και για την εξαγωγή 
συμπερασμάτων σχετικά με τη σημασία τους. Είναι 
επίσης αληθές ότι οι όροι διαμορφώνονται καθ’ όλη τη 
διάρκεια του προγράμματος. Μια διαρθρωτική μεταρ -
ρύθμιση την οποία το Ελεγκτικό Συνέδριο θα μπορούσε 
τελικά να χαρακτηρίσει ως «υψηλού περιεχομένου» 
μπορεί να απαιτεί τη λήψη διάφορων προκαταρκτικών 
μέτρων «χαμηλού περιεχομένου» για να αξιολογηθεί και 
να προετοιμαστεί σωστά. Η χαλάρωση ορισμένων στό -
χων για το έλλειμμα στηρίζεται σε μια σφαιρική εικόνα 
για το κατά πόσον οι αρχικοί στόχοι εξακολουθούν να 
είναι ενδεδειγμένοι. Αυτό βασιζόταν σε προσεκτική 
ανάλυση που έλαβε υπόψη διάφορες ειδικές ανά χώρα 
εξελίξεις και όχι μόνο την αύξηση του ΑΕγχΠ.
Απάντηση της Επιτροπής 90
XVII
Οι αυστηρές προθεσμίες για την υλοποίηση των μεταρ -
ρυθμίσεων θα μπορούσαν σε ορισμένες περιπτώσεις 
να χαρακτηριστούν εκ των υστέρων ως μη ρεαλιστικές, 
αλλά είχαν οριστεί με πολύ φιλόδοξο τρόπο για την 
ενθάρρυνση της ταχύτερης δράσης.
Η Επιτροπή δεν συμφωνεί ότι η εφαρμογή των σημαντι -
κότερων όρων αφέθηκε για το δεύτερο μέρος των προ -
γραμμάτων. Οι συνθήκες κρίσης και η πολιτική ώθηση 
για μεταρρύθμιση συνέβαλαν ώστε οι σημαντικές και 
δύσκολες μεταρρυθμίσεις να επικεντρωθούν στην αρχή 
του προγράμματος.
Συστάσεις
Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση α).
Η Επιτροπή βελτίωσε την κινητοποίηση των εμπειρο -
γνωμόνων της κατά τα έτη της κρίσης. Ήταν σε θέση να 
κινητοποιήσει περισσότερους εμπειρογνώμονες στα 
προγράμματα της ζώνης του ευρώ, τα οποία άρχισαν να 
εφαρμόζονται μετά τα προγράμματα των χωρών που 
δεν ανήκουν στη ζώνη του ευρώ. Η Υπηρεσία Στήριξης 
Διαρθρωτικών Μεταρρυθμίσεων (SRSS) συστάθηκε 
πρόσφατα στο εσωτερικό της Επιτροπής. Η Επιτροπή 
θα εξετάσει με ποιον τρόπο θα μπορούσαν να ενισχυ -
θούν περαιτέρω ορισμένες βασικές αρχές για την ταχεία 
κινητοποίηση της αναγκαίας εμπειρογνωμοσύνης στο 
επίπεδο του οργάνου, κατά περίπτωση.
Η Επιτροπή θα λάβει υπόψη την ανάγκη να αναπτύξει 
διαδικασίες για την ενισχυμένη εποπτεία και διαχείριση 
πιθανών νέων προγραμμάτων χρηματοδοτικής συν -
δρομής για τις χώρες της ζώνης του ευρώ, στο πλαίσιο 
της δεύτερης δέσμης οικονομικής διακυβέρνησης 
(«δίπτυχου»).
Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση β), τονίζοντας 
παράλληλα την ανάγκη να διασφαλιστεί ότι η δραστηρι -
ότητα καταγραφής δεν συνεπάγεται δυσανάλογο φόρτο 
εργασίας για τους προγνώστες, ιδίως στο πλαίσιο ενός 
προγράμματος.
Η Επιτροπή έχει ήδη βελτιώσει τις διαδικασίες και τη 
διαχείριση εγγράφων από τότε που τέθηκαν σε εφαρ -
μογή τα πρώτα προγράμματα. Θα επιδιώξει να βελτιώσει 
περαιτέρω την εφαρμογή της πολιτικής της για τη διαχεί -
ριση εγγράφων και τον έλεγχο της ποιότητας.Ωστόσο, ο καθορισμός των στόχων σύμφωνα με το 
ΕΣΛ δεν εμποδίζει την Επιτροπή να χρησιμοποιεί άλλες 
διαθέσιμες πηγές πληροφοριών και δεδομένων στο 
πλαίσιο της παρακολούθησης, όταν αυτό είναι αναγκαίο. 
Αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν δημοσιονομικά δεδο -
μένα σε ταμειακή βάση, ιδίως διότι αυτά είναι ταχύτερα 
διαθέσιμα σε σύγκριση με τα δεδομένα της λογιστικής 
σε δεδουλευμένη βάση. Η ερμηνεία των δεδομένων σε 
ταμειακή βάση πρέπει να λαμβάνει δεόντως υπόψη το 
διαφορετικό εννοιολογικό τους υπόβαθρο.
Συνολικά, η ορθή χρήση περισσότερων πηγών δεδομέ -
νων με διαφορετικά εννοιολογικά ερείσματα και βαθμό 
διαθεσιμότητας δεν μπορεί παρά να συμβάλει στην 
ενίσχυση της παρακολούθησης των στόχων των προ -
γραμμάτων και στη στήριξη της λήψης αποφάσεων, κατά 
περίπτωση.
XVI
Τα προγράμματα ορίζουν τρόπους δημοσιονομικής προ -
σαρμογής σύμφωνους με τις απαιτήσεις του ΣΣΑ, λαμβά -
νοντας υπόψη τις ειδικές συνθήκες κάθε χώρας και τους 
στόχους του προγράμματος. Ωστόσο, ενώ τα προγράμ -
ματα λαμβάνουν υπόψη τους κατάλληλους παράγοντες 
στον σχεδιασμό του ρυθμού της διαρθρωτικής βελτίω -
σης, το τελικό αποτέλεσμα ενδέχεται να επηρεαστεί από 
ένα ευρύτερο φάσμα παραγόντων που σχετίζονται με 
το εξωτερικό περιβάλλον. Σε αυτούς περιλαμβάνονται 
έκτακτες περιστάσεις (όπως η βαθύτερη ύφεση σε σχέση 
με τις αρχικές προβλέψεις), τα ποσοστά πληθωρισμού, 
η σύνθεση της ανάπτυξης, η ψυχολογία της αγοράς που 
επηρεάζει το κόστος δανεισμού, καθώς και οι εκ των 
υστέρων αναθεωρήσεις δεδομένων.
Ως εκ τούτου, απαιτείται ευελιξία για την προσαρμογή 
στις νέες συνθήκες. Αυτό έχει αναγνωριστεί επίσης στο 
πλαίσιο της δημοσιονομικής εποπτείας της ΕΕ.
Τα έκτακτα μέτρα μπορεί να μην είναι δυνατόν να 
αποφευχθούν σε ορισμένες περιπτώσεις (δικαστικές 
αποφάσεις, πράξεις διάσωσης τραπεζών), αλλά ο χαρα -
κτηρισμός τους ως έκτακτων μέτρων εξασφαλίζει ότι 
αναγνωρίζονται ως προσωρινά. Δεν περιλαμβάνονται 
στο διαρθρωτικό ισοζύγιο, ακριβώς για να αποφεύγεται 
η κατάχρηση αυτών των μέτρων από τις κυβερνήσεις. 
Επιπλέον, είναι απολύτως φυσικό η αλλαγή των διαρθρω -
τικών ισοζυγίων των διαφόρων χωρών να συντελείται με 
διαφορετικούς ρυθμούς.
Απάντηση της Επιτροπής 91
Η Επιτροπή αποδέχεται εν μέρει τη σύσταση ζ). Η Επι -
τροπή έχει ήδη καθορίσει κατευθυντήριες γραμμές για 
τη συνεργασία με το ΔΝΤ και την ΕΚΤ και λαμβάνει άλλα 
μέτρα για να διευκολύνει τη διοργανική συνεργασία κατά 
τη διάρκεια υλοποίησης των προγραμμάτων. Ωστόσο, 
η Επιτροπή θεωρεί ότι η διευκρίνιση των όρων αυτής της 
συνεργασίας θα πρέπει να αποφύγει την επισημοποίηση 
που θα καθιστούσε επαχθή τη διαδικασία λήψης αποφά -
σεων, δεδομένης ιδίως της υφιστάμενης χρονικής πίεσης. 
Θα πρέπει να διατηρηθεί η ευελιξία κατά την επίλυση 
των διχογνωμιών, καθώς η προσπάθεια επίσημης κωδι -
κοποίησης της διαδικασίας επίλυσης διαφορών θα ήταν 
και δύσκολη και αναποτελεσματική.
Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση η). Η Επιτροπή θεω -
ρεί ότι η διαδικασία διαχείρισης του χρέους ήταν πάντοτε 
διαφανής και η τεκμηρίωση βελτιώθηκε περαιτέρω με 
την πάροδο του χρόνου.
Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση θ). Θα προσπαθήσει 
να κατανοήσει καλύτερα τη διαδικασία προσαρμογής 
στο πλαίσιο των προγραμμάτων μέσω της τρέχουσας 
σειράς ολοκληρωμένων εκ των υστέρων αξιολογήσεων, 
καθώς και να αντλήσει διδάγματα από αυτές. Οι αξιο -
λογήσεις καλύπτουν όλες τις πτυχές της οικονομικής 
προσαρμογής στο πλαίσιο των προγραμμάτων, περι -
λαμβανομένων των τριών προτάσεων του Ελεγκτικού 
Συνεδρίου. Έχει ήδη δημοσιευθεί μια εκ των υστέρων 
αξιολόγηση του προγράμματος οικονομικής προσαρμο -
γής της Ιρλανδίας.Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση γ).
Η Επιτροπή έχει ήδη βελτιώσει το σύστημα τήρησης 
αρχείων από την έναρξη των προγραμμάτων. Θα προ -
σπαθήσει να διασφαλίσει την πλήρη εφαρμογή των νέων 
διαδικασιών, χωρίς να υπονομεύεται η ικανότητα των 
ομάδων διαχείρισης προγραμμάτων να τηρούν τις στενές 
προθεσμίες.
Η Επιτροπή θα αναζητήσει τρόπους εξασφάλισης της 
καταγραφής των βασικών αποφάσεων χωρίς να επιβρα -
δύνεται η διαδικασία της λήψης αποφάσεων, σύμφωνα 
με την πολιτική της για τη διαχείριση εγγράφων και τον 
έλεγχο της ποιότητας.
Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση δ).
Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση ε). Θα επιδιώξει 
να περιλάβει στα μνημόνια συνεννόησης πρόσθετες 
μεταβλητές τις οποίες μπορεί να συγκεντρώσει με μικρή 
χρονική υστέρηση, όπως τριμηνιαίο στόχο ταμειακού 
υπολοίπου και/ή καθυστερούμενων οφειλών, ώστε να 
συμβάλει στην παρακολούθηση των δημοσιονομικών 
στόχων.
Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση στ). Η Επιτροπή επι -
σημαίνει ότι αυτό που έχει τη μεγαλύτερη σημασία είναι 
το ότι υπάρχει μια συνεκτική και ολοκληρωμένη δέσμη 
μεταρρυθμίσεων για την αντιμετώπιση των βασικών 
οικονομικών προκλήσεων. Στο πλαίσιο αυτού του προ -
γράμματος, θα χρειαστεί ενδεχομένως να ληφθούν απο -
φάσεις για το ποια δέσμη μεταρρυθμίσεων θα πρέπει να 
επιλεγεί. Ως εκ τούτου, οι όροι δεν θα πρέπει να εξετάζο -
νται μεμονωμένα. Η επιλογή των όρων αποτελεί αντικεί -
μενο διαπραγμάτευσης με τη δικαιούχο χώρα. Θα πρέπει 
να στηρίζει την ικανότητα των χωρών να καθορίζουν τη 
θεματολογία των προγραμμάτων τους. Αυτό αποτελεί 
προϋπόθεση για να αναλάβουν την ιδία ευθύνη της δια -
δικασίας μεταρρυθμίσεων, η οποία αποτελεί καθοριστικό 
παράγοντα για την επιτυχία του προγράμματος.
Απάντηση της Επιτροπής 92
36
Όπως εκτέθηκε αναλυτικότερα στην απάντηση της 
Επιτροπής στο σημείο IV, ο προγνώστης δεν μπορεί να 
προβλέψει εκ των προτέρων αποφάσεις πολιτικής για 
κάθε χώρα. Τα πραγματικά αποτελέσματα ενδέχεται 
επίσης να επηρεάζονται από τις εκ των υστέρων ανα -
θεωρήσεις των στοιχείων. Συνεπώς, αυτό θα πρέπει να 
λαμβάνεται υπόψη κατά τη σύγκριση προβλέψεων και 
αποτελεσμάτων.
Στην περίπτωση της Ιρλανδίας, το προβλεπόμενο 
δημοσιονομικό έλλειμμα ήταν σύμφωνο με το κεντρικό 
μακροοικονομικό σενάριο, περιλαμβανομένης της οικο -
νομικής ανάπτυξης, που περιείχαν οι εαρινές προβλέψεις 
της Επιτροπής του 2008 για την Ιρλανδία. Η διαφορά 
μεταξύ του προβλεφθέντος ελλείμματος και του απο -
τελέσματος οφείλεται, σε μεγάλο βαθμό, στην αναθεώ -
ρηση των προβλέψεων για το ΑΕγχΠ και άλλων βασικών 
μακροοικονομικών μεταβλητών που επηρεάζουν τον 
προϋπολογισμό της γενικής κυβέρνησης. Το κεντρικό 
σενάριο των εαρινών προβλέψεων της Επιτροπής του 
2008 δεν πρόβλεψε την απότομη οικονομική επιβρά -
δυνση που εκδηλώθηκε τελικά κατά το δεύτερο εξάμηνο 
του έτους. Η Επιτροπή δεν ήταν η μόνη: εγχώριοι και 
διεθνείς οργανισμοί, αλλά και προγνώστες του ιδιωτικού 
τομέα, δεν πρόβλεψαν τη σοβαρότητα της πτωτικής 
στροφής της οικονομίας που παρατηρήθηκε στην Ιρλαν -
δία το 2008.
37
Το διαρθρωτικό ισοζύγιο αποτελεί βασικό δείκτη για την 
εποπτεία της πολιτικής μετά τη μεταρρύθμιση του Συμ -
φώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης (ΣΣΑ) το 2005. Ενώ 
είναι απολύτως κατάλληλος δείκτης για την εποπτεία της 
δημοσιονομικής πολιτικής, η Επιτροπή δέχεται ότι δεν 
είναι απολύτως ακριβής δείκτης και, ως εκ τούτου, τον 
ερμηνεύει με την απαιτούμενη επιφύλαξη.
Η εκτίμηση του διαρθρωτικού ισοζυγίου επηρεάζεται 
εννοιολογικά από την ίδια αβεβαιότητα που περιβάλλει 
τις προβλέψεις άλλων μακροοικονομικών μεταβλητών. 
Αυτό αποτελεί εγγενές χαρακτηριστικό που δεν οφείλε -
ται στην αδυναμία μιας μεθόδου σε σύγκριση με κάποια 
άλλη.Μέρος I
34
Όπως αναφέρεται στην απάντηση της Επιτροπής στο 
σημείο III, η κρίση κατέδειξε ότι το υφιστάμενο πλαίσιο 
εποπτείας δεν ήταν απολύτως κατάλληλο για τον εντοπι -
σμό των υποκείμενων κινδύνων όσον αφορά τις δημοσι -
ονομικές θέσεις ορισμένων κρατών μελών σε περιόδους 
πρωτοφανούς οικονομικής κρίσης.
Ο πρωταρχικός στόχος της χρηματοδοτικής συνδρομής 
ήταν η παροχή χρηματοδότησης στις δικαιούχες χώρες, 
ώστε να μπορέσουν να θεσπίσουν τα αναγκαία μέτρα για 
τη σταδιακή αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των χρη -
ματοπιστωτικών αγορών. Είναι σαφές ότι για τις χώρες 
που έχουν ανάγκη από βοήθεια επειδή δεν είναι σε θέση 
να χρηματοδοτήσουν τα ελλείμματά τους από τις χρημα -
τοπιστωτικές αγορές, η χρηματοδοτική βοήθεια θα πρέ -
πει να χρησιμοποιείται για τη δημοσιονομική στήριξη.
Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι κατά την περίοδο πριν από 
την κρίση ήταν δύσκολο να εντοπιστεί πλήρως ο αυξα -
νόμενος κίνδυνος δημοσιονομικών ανισορροπιών, 
οι οποίες επιδεινώθηκαν λόγω της μη αναμενόμενης 
ταχείας εμφάνισης σοβαρών μακροοικονομικών ανισορ -
ροπιών. Ωστόσο, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, όπως 
της Ιρλανδίας και της Ισπανίας, η Επιτροπή ανέφερε στα 
επίσημα έγγραφά της ότι, λόγω των μακροοικονομικών 
και χρηματοπιστωτικών κινδύνων, οι οικείες χώρες όφει -
λαν να παρουσιάζουν δημοσιονομικό πλεόνασμα.
Η ανάγκη ενεργοποίησης των προγραμμάτων για τα 
κράτη μέλη καθορίστηκε επίσης από τον απρόβλεπτο 
χαρακτήρα της κρίσης, την πρωτοφανή έκταση και το 
μέγεθός της.
35
Ενώ οι δείκτες ελλείμματος και χρέους είναι παρατηρή -
σιμες μεταβλητές, το διαρθρωτικό ισοζύγιο δεν είναι. Εξ 
ορισμού, βασίζεται στον υπολογισμό του παραγωγικού 
κενού, μιας μη παρατηρήσιμης μεταβλητής. Ωστόσο, 
ο υπολογισμός της δυνητικής παραγωγής, από την οποία 
συνάγεται το παραγωγικό κενό, ακολουθεί μια μεθοδο -
λογία που έχει συμφωνηθεί από κοινού με το Συμβούλιο 
(εφεξής «η από κοινού συμφωνηθείσα μεθοδολογία 
της ΕΕ»). Είναι μάλλον περίπλοκη, αλλά εξασφαλίζει ένα 
συνεκτικό πλαίσιο για όλες τις χώρες.
Απάντηση της Επιτροπής 93
Για τα κράτη μέλη που υπόκεινται σε διαδικασία υπερ -
βολικού ελλείμματος (ΔΥΕ), από το 2013, το διαρθρωτικό 
ισοζύγιο έχει διορθωθεί για να ελεγχθούν σφάλματα 
προβλέψεων όσον αφορά τη δυνητική παραγωγή και τα 
έκτακτα έσοδα/υστερήσεις εσόδων. Η μεθοδολογία για 
την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των μέτρων 
στο πλαίσιο της ΔΥΕ, η οποία εγκρίθηκε από το Συμ -
βούλιο τον Ιούνιο του 2014, περιλαμβάνει επίσης έναν 
δεύτερο δείκτη της δημοσιονομικής προσπάθειας με 
βάση την απόδοση των επιμέρους μέτρων που ελήφθη -
σαν μετά τη σύσταση για ΔΥΕ. Για την αξιολόγηση της 
συμμόρφωσης χρησιμοποιείται μια προσεκτική ποιοτική 
ανάλυση που βασίζεται σε αυτούς τους δύο δείκτες.
Για το προληπτικό σκέλος του ΣΣΑ, στο πλαίσιο του «εξά -
πτυχου» θεσπίστηκε μια τιμή αναφοράς για τις δαπάνες 
στα τέλη του 2011. Αυτό χρησιμεύει ως δεύτερος δείκτης 
(παράλληλα με το διαρθρωτικό ισοζύγιο) για την αξιολό -
γηση της συμμόρφωσης με την απαιτούμενη προσαρ -
μογή προς τον μεσοπρόθεσμο δημοσιονομικό στόχο 
(ΜΔΣ). Διενεργείται συνολική εκτίμηση των δύο δεικτών 
για την αξιολόγηση της συμμόρφωσης με τους κανόνες.
Οι δείκτες αυτοί είναι αναμφίβολα σύνθετοι και βασί -
ζονται σε μη παρατηρήσιμες μεταβλητές. Ωστόσο, 
όταν πρόκειται για τον καθορισμό της δημοσιονομικής 
προσπάθειας που εφαρμόζεται από ένα κράτος μέλος 
και για τη διατύπωση συστάσεων για το μέλλον, δείκτες 
όπως το διαρθρωτικό ισοζύγιο είναι προτιμότεροι από 
τους απλούς δείκτες του ελλείμματος ή του χρέους, 
διότι οι τελευταίοι είναι πολύ πιο επιρρεπείς σε κυκλικές 
διακυμάνσεις.
Βλ. επίσης την απάντηση της Επιτροπής στο σημείο IV.
38
Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η από κοινού συμφωνη -
θείσα μεθοδολογία της ΕΕ δεν έλαβε πλήρως υπόψη 
τον αντίκτυπο της εκρηκτικής ανάπτυξης της αγοράς 
ακινήτων που προέκυψε κατά την περίοδο αυτή (βλ. την 
περίπτωση της Ρουμανίας και της Ιρλανδίας), γεγονός 
που με τη σειρά του οδήγησε σε πολύ έντονη αύξηση του 
αποθέματος κεφαλαίου. Ωστόσο, το απόθεμα κεφαλαίου, 
το οποίο μπορεί να θεωρηθεί δείκτης της συνολικής 
παραγωγικής ικανότητας σε μια οικονομία, δεν είναι προ -
σαρμοσμένο στην από κοινού συμφωνηθείσα μεθοδο -
λογία της ΕΕ. Ως εκ τούτου, δεν έλαβε υπόψη τις εν λόγω 
κυκλικές αποκλίσεις (δηλ. τα κεφαλαιακά ελλείμματα) 
λόγω της υπερβολικής διόγκωσης των τιμών των ακινή -
των. Επιπλέον, οι επενδύσεις στον στεγαστικό τομέα δεν 
έχουν το ίδιο αποτέλεσμα στο δυναμικό μιας οικονομίας 
ως ακαθάριστος σχηματισμός παγίου κεφαλαίου από τις Ο υπολογισμός του διαρθρωτικού ισοζυγίου εξ ορισμού 
εξαρτάται από τον υπολογισμό της δυνητικής παραγω -
γής, του παραγωγικού κενού, των ονομαστικών ισοζυ -
γίων και του αντίκτυπου των έκτακτων μέτρων. Ο υπο -
λογισμός της δυνητικής παραγωγής βασίζεται σε μια από 
κοινού συμφωνηθείσα μεθοδολογία της ΕΕ. Αποτελεί 
αντικείμενο τακτικών συζητήσεων και βελτιώσεων (όταν 
αυτό κρίνεται απαραίτητο) στην ομάδα εργασίας για το 
παραγωγικό κενό, μιας ομάδας εργασίας της Επιτροπής 
Οικονομικής Πολιτικής (ΕΟΠ). Η μέθοδος εξασφαλίζει 
τη συνεκτικότητα όσον αφορά την ποιότητα και την αξιο -
πιστία της εκτίμησης μεταξύ των χωρών, σε αντίθεση με 
μια κατ’ επιλογή μέθοδο.
Η από κοινού συμφωνηθείσα προσέγγιση που χρησιμο -
ποιείται σε επίπεδο ΕΕ για την εκτίμηση της δυνητικής 
παραγωγής και του παραγωγικού κενού δεν είναι αμιγώς 
στατιστική μέθοδος. Στηρίζεται σε μεγάλο αριθμό μετα -
βλητών που καθορίζουν το δυναμικό μιας χώρας από την 
πλευρά της προσφοράς. Καθοριστικής σημασίας συμ -
βολή στις εκτιμήσεις του παραγωγικού κενού αποτελούν 
οι προβλέψεις όλων των σχετικών μακροοικονομικών 
μεταβλητών. Τόσο τα κενά παραγωγής όσο και τα ονομα -
στικά ισοζύγια παρουσίασαν μεγαλύτερη μεταβλητότητα 
σε σχέση με προηγούμενες περιόδους, γεγονός που 
επηρέασε το διαρθρωτικό ισοζύγιο. Αυτό αντανακλά τον 
ιδιαίτερο χαρακτήρα της κατάστασης και τη φύση κάθε 
διαδικασίας προβλέψεων.
Επιπλέον, οι προβλέψεις για μικρές ανοικτές οικονομίες 
(τα περισσότερα κράτη μέλη του προγράμματος είναι 
τέτοιες οικονομίες) είναι γενικά πιο ασταθείς, διότι είναι 
εκτεθειμένες σε περισσότερους κλυδωνισμούς, ο αντί -
κτυπος των οποίων είναι επίσης ισχυρότερος.
Σε αρκετές περιπτώσεις, στις αξιολογήσεις της έως το 
2008, η Επιτροπή τόνιζε τους κινδύνους που συνδέονταν 
με την αβεβαιότητα ως προς την κυκλική θέση. Ενδει -
κτικά, η σύσταση της Επιτροπής για γνώμη του Συμβου -
λίου σχετικά με το πρόγραμμα σταθερότητας της Ιρλαν -
δίας για την περίοδο 2006-2009 ανέφερε ότι «Σε κάθε 
περίπτωση, είναι σκόπιμο να διατηρηθούν περιθώρια 
ευελιξίας για τυχόν αναστροφή του τρέχοντος προτύπου 
ανάπτυξης, το οποίο βασίζεται στην ισχυρή ανάπτυξη 
του οικιστικού τομέα».
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή έχει πλήρη επίγνωση των 
αδυναμιών του δείκτη του διαρθρωτικού ισοζυγίου και 
τις συνεκτίμησε στις αξιολογήσεις της. Το πλαίσιο δημο -
σιονομικής εποπτείας βελτιώνεται επίσης σταθερά, με 
αποτέλεσμα να βασίζεται σήμερα σε μια συνολική δέσμη 
μέσων και όχι μόνο στο διαρθρωτικό ισοζύγιο.
Απάντηση της Επιτροπής 94
ακινήτων είχαν ήδη επισημανθεί στην αξιολόγηση του 
επικαιροποιημένου προγράμματος σταθερότητας του 
2005 από την Επιτροπή.
42
Η κατάσταση σχετικά με την παρακολούθηση των δυνη -
τικών υποχρεώσεων του δημόσιου τομέα έχει βελτιωθεί 
σημαντικά από το 2009.
Το εποπτικό πλαίσιο έχει αναδιοργανωθεί και έχει καθιε -
ρωθεί στενότερη επικοινωνία μεταξύ της Επιτροπής και 
του νεοσύστατου Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Συστημικού 
Κινδύνου (ΕΣΣΚ) και των Ευρωπαϊκών Εποπτικών Αρχών 
(ΕΕΑ).
Το εξάπτυχο εισήγαγε επίσης τη διαδικασία μακροοικο -
νομικών ανισορροπιών, καθιστώντας την παρακολού -
θηση των οικονομικών ανισορροπιών, συμπεριλαμβανο -
μένων των τομεακών, βασικό στοιχείο της οικονομικής 
εποπτείας της ΕΕ.
Το 2015, για πρώτη φορά, η Επιτροπή δημιούργησε 
σύνολα δεδομένων για τις δυνητικές υποχρεώσεις του 
δημόσιου τομέα που είναι συγκρίσιμα σε όλα τα κράτη 
μέλη.
43
Το 2008, η Επιτροπή υπογράμμισε την ανάγκη να επεκτα -
θεί η εποπτεία για την αντιμετώπιση μακροοικονομικών 
ανισορροπιών και πέρα από τη δημοσιονομική εποπτεία. 
(Αναλυτικότερα, βλ. σελίδες 247-48 της δημοσίευσης 
ΟΝΕ@10: Επιτυχίες και προκλήσεις μετά από δέκα έτη 
λειτουργίας της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης ).
Οι σχετικές θεσμικές και νομοθετικές αλλαγές και 
σημαντικές βελτιώσεις που έχουν επιτευχθεί από το 2011 
περιλαμβάνουν την σύσταση του Ευρωπαϊκού Συμβου -
λίου Συστημικού Κινδύνου (ΕΣΣΚ) και των Ευρωπαϊκών 
Εποπτικών Αρχών (ΕΑΤ, ΕΑΑΕΣ και ΕΑΚΑΑ), καθώς και 
την έγκριση του εξάπτυχου και του δίπτυχου (αναλυτικό -
τερα, βλ. απάντηση της Επιτροπής στο σημείο 39).
Πιο συγκεκριμένα, το εξάπτυχο εισήγαγε τη διαδικασία 
μακροοικονομικών ανισορροπιών. Αυτό, μεταξύ άλλων, 
κατέστησε την παρακολούθηση των δημοσιονομικών 
ανισορροπιών (συγκεκριμένα, της καθαρής διεθνούς 
επενδυτικής θέσης, της ροής πιστώσεων του ιδιωτικού 
τομέα, του ιδιωτικού χρέους και των υποχρεώσεων του 
χρηματοπιστωτικού τομέα) σημαντικό στοιχείο της οικο -
νομικής εποπτείας της ΕΕ.επιχειρήσεις. Κατά συνέπεια, η εκρηκτική ανάπτυξη της 
αγοράς ακινήτων υπερεκτίμησε τη συνολική παραγω -
γική ικανότητα.
Συνεχίζονται οι εργασίες για να εξασφαλιστεί ότι η από 
κοινού συμφωνηθείσα μεθοδολογία της ΕΕ θα λαμβάνει 
περισσότερο υπόψη την επιρροή των μεταβλητών του 
χρηματοπιστωτικού τομέα στο μέλλον. Ειδικότερα, σε 
σεμινάριο εργασίας που οργανώθηκε από την Επιτροπή 
στις 28 Σεπτεμβρίου 2015, συζητήθηκαν οι επιλογές για 
βελτίωση της από κοινού συμφωνηθείσας μεθοδολογίας 
της ΕΕ με τους ενδιαφερόμενους φορείς από τα κράτη 
μέλη και διεθνείς οργανισμούς. Οι σχετικές εργασίες 
θα προχωρήσουν με τη συμμετοχή των κρατών μελών 
στην Επιτροπή Οικονομικής Πολιτικής. Συγκεκριμένα, 
θα διεξαχθεί υπό την αιγίδα της ομάδας εργασίας για 
την αύξηση της παραγωγής, η εντολή της οποίας είναι 
κυρίως να διασφαλίσει τεχνικά αξιόπιστους και διαφανείς 
δείκτες της δυνητικής παραγωγής και του παραγωγικού 
κενού και κυκλικά προσαρμοσμένα ισοζύγια του προϋ -
πολογισμού στο πλαίσιο του Συμφώνου Σταθερότητας 
και Ανάπτυξης.
Παρά τα προβλήματα με τη μέθοδο που προέκυψαν 
κατά την περίοδο πριν από την κρίση, αναγνωρίζεται εν 
γένει ότι τα αποτελέσματα της τρέχουσας μεθοδολογίας 
είναι πολύ ικανοποιητικά από το 2009, τόσο σε σχέση 
με την ισοδύναμη μεθοδολογία του ΟΟΣΑ όσο και με 
άλλες μεθόδους, όπως η μέθοδος του φίλτρου Hodrick-
Prescott (φίλτρο HP).
39
Οι τομεακές ανισορροπίες δεν λήφθηκαν υπόψη στον 
υπολογισμό της δυνητικής παραγωγής. Πρέπει, ωστόσο, 
να επισημανθεί ότι: i) προς το παρόν, δεν υπάρχουν δια -
θέσιμοι υπολογισμοί του παραγωγικού κενού σε τομεακό 
επίπεδο· και ii) τομεακές εκτιμήσεις θα περιέπλεκαν 
περαιτέρω μια ήδη περίπλοκη διαδικασία υπολογισμού.
Όσον αφορά τις τιμές των ακινήτων, η από κοινού 
συμφωνηθείσα μεθοδολογία της ΕΕ δεν έλαβε πλήρως 
υπόψη τον αντίκτυπο της εκρηκτικής ανάπτυξης της 
αγοράς ακινήτων που προέκυψε κατά την περίοδο αυτή. 
Βλ. επίσης την απάντηση της Επιτροπής στο σημείο 38.
40
Η ύπαρξη τομεακών ανισορροπιών και κινδύνων που 
συνδέονταν με την εκρηκτική ανάπτυξη της αγοράς ακι -
νήτων δεν αγνοήθηκε στις εκτιμήσεις της Επιτροπής. Για 
παράδειγμα, στην περίπτωση της Ιρλανδίας, οι κίνδυνοι 
που συνδέονταν με την εκρηκτική ανάπτυξη της αγοράς 
Απάντηση της Επιτροπής 95
η Επιτροπή έχει βαθύτερη γνώση της χώρας απ’ ό,τι το 
ΔΝΤ. Σε άλλους τομείς, όπως η εποπτεία των τραπεζών, 
το ΔΝΤ διέθετε αρχικά πιο έμπειρο προσωπικό.
Μέρος II
Τα προγράμματα ήταν ως επί το πλείστον σωστά τεκ -
μηριωμένα, αλλά υπήρχαν αδυναμίες όσον αφορά την 
τήρηση αρχείων.
48
Η Επιτροπή έχει εντολή να αναλύει την οικονομική και 
δημοσιονομική κατάσταση και να συμβάλλει στην προ -
ετοιμασία των αποφάσεων για τα προγράμματα. Για τον 
σκοπό αυτό, η Επιτροπή συνεργάστηκε στενά με άλλους 
εταίρους του προγράμματος και παρείχε αναλυτικά 
έγγραφα του προγράμματος στους αρμόδιους φορείς 
λήψης πολιτικών αποφάσεων.
Οι διαδικασίες της Επιτροπής δεν 
συμπεριλάμβαναν πάντα επαρκείς 
ελέγχους και ισορροπίες
Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι διαδικασίες της συμπεριλάμβα -
ναν πάντα επαρκείς ελέγχους και ισορροπίες.
50 v)
Οι χώρες που υπάγονται σε πρόγραμμα θα πρέπει να 
αντιμετωπίζονται με συνέπεια όταν αντιμετωπίζουν 
παρόμοια προβλήματα. Αυτό ήταν βασικό μέλημα καθ’ 
όλη τη διάρκεια των προγραμμάτων.
Η συμβολή των δικαιούχων χωρών στον σχεδιασμό και 
την εξέλιξη των προγραμμάτων είναι ο σημαντικότερος 
παράγοντας για να διασφαλιστεί ότι διατηρούν την ιδία 
ευθύνη του προγράμματος μεταρρυθμίσεων. Αυτό θα 
πρέπει να ληφθεί δεόντως υπόψη.
Επιπλέον, για να αξιολογηθεί κατά πόσον οι χώρες βρί -
σκονται σε παρόμοια (ή συγκρίσιμη) κατάσταση σε έναν 
συγκεκριμένο τομέα, δεν είναι αρκετή μόνο μια στατική 
αξιολόγηση των επιδόσεών τους σε αυτόν τον τομέα 
πολιτικής, αλλά είναι σημαντικό να εξετάζεται η ικανό -
τητά τους να επιφέρουν ουσιαστική αλλαγή. Επίσης, 
η έννοια «παρόμοια δέσμη όρων» πρέπει να ερμηνεύεται 
με βάση το γενικό περιεχόμενο των απαιτήσεων και όχι 
τον αριθμό των όρων.44
Η παρακολούθηση της ευαισθησίας σε διάφορους κλυ -
δωνισμούς ήταν μέρος της εποπτικής δραστηριότητας 
της Επιτροπής. Οι τακτικές προβλέψεις της Επιτροπής 
παρέχουν ειδικές υποθέσεις για τις συναλλαγματικές 
ισοτιμίες και τα επιτόκια, ενισχύοντας τις οικονομικές 
και δημοσιονομικές προβλέψεις κάθε κράτους μέλους 
και της ΕΕ στο σύνολό της. Οι κυριότερες εξελίξεις και οι 
δίαυλοι των επιπτώσεων στις οικονομικές και δημοσιονο -
μικές μεταβλητές επεξηγούνται στα οριζόντια κεφάλαια 
των δημοσιευμένων προβλέψεων, ενώ τα στοιχεία αυτά 
ενδέχεται να παραλείπονται από τα σχόλια των προβλέ -
ψεων για κάθε κράτος μέλος.
Η αξιολόγηση των προγραμμάτων σταθερότητας και 
σύγκλισης (ΠΣΣ) από την Επιτροπή για όλες τις χώρες 
περιλάμβανε κανονικά ένα ειδικό τμήμα για την αξιολό -
γηση κινδύνου, με σκοπό να εξεταστεί η ευλογοφάνεια 
των δημοσιονομικών προβλέψεων του προγράμματος 
με την ανάλυση των διαφόρων παραγόντων κινδύνου. 
Παρόμοιο περιεχόμενο είχε συμπεριληφθεί επίσης στις 
αξιολογήσεις των ΠΣΣ πριν από το 2007 υπό τον τίτλο 
«ανάλυση ευαισθησίας» ή «αξιολόγηση κινδύνου». Για 
περισσότερες πληροφορίες βλ. τις αξιολογήσεις των ΠΣΣ:
http://ec.europa.eu/economy_finance/economic_
governance/sgp/convergence/programmes/
index_en.htm
46
Λόγω των πρωτοφανών χαρακτηριστικών της κρίσης, 
ήταν αναγκαίο να προετοιμαστεί μια κατάλληλη και απο -
τελεσματική αντίδραση το συντομότερο δυνατό. Αυτό 
απαιτούσε, ιδίως για τα πρώτα προγράμματα, όπως της 
Ουγγαρίας, εργασία σε συνθήκες ασφυκτικής χρονικής 
πίεσης.
Η Επιτροπή είχε σχετική εσωτερική πείρα από την 
υλοποίηση προγραμμάτων μακροοικονομικής χρημα -
τοδοτικής συνδρομής προς τρίτες χώρες (περιλαμβανο -
μένων ορισμένων χωρών των Δυτικών Βαλκανίων μετά 
την κρίση στο Κοσσυφοπέδιο). Ήταν εξοικειωμένη με τη 
διαπραγμάτευση και την παρακολούθηση της εφαρμο -
γής μνημονίων συνεννόησης που περιλάμβαναν τους 
όρους των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, καθώς και 
μακροοικονομικές προϋποθέσεις, που αποτελούσαν 
κατ’ εξοχήν αρμοδιότητα του ΔΝΤ. Επίσης, είχε εμπειρία 
όσον αφορά τη δανειοληψία των αναγκαίων κεφα -
λαίων από τις αγορές και τη δανειοδοσία τους σε τρίτες 
χώρες. Η τεχνογνωσία αυτή επέτρεψε στην Επιτροπή να 
υποβάλει πρόταση σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα. 
Σε ορισμένους τομείς, όπως η δημοσιονομική εποπτεία, 
Απάντηση της Επιτροπής 96
Τα λογιστικά φύλλα προβλέψεων 
αποτελούν δύσχρηστο εργαλείο που 
καθιστά προβληματικό τον έλεγχο 
ποιότητας
Η κατάρτιση προβλέψεων είναι εξ ορισμού πολύπλοκη 
εργασία και η Επιτροπή έχει θέσει σε εφαρμογή ένα 
σύστημα που διασφαλίζει επαρκή έλεγχο της ποιότητας.
58
Η κατάρτιση προβλέψεων για μια οικονομία δεν είναι 
διαδικασία που μπορεί να γίνει με μια απλή εφαρμογή. 
Οι προβλέψεις της Επιτροπής πρέπει να καλύπτουν ένα 
μεγάλο σύνολο μεταβλητών. Αυτό οδηγεί κατ’ ανάγκη σε 
ένα μεγάλο και μάλλον πολύπλοκο σύνολο δεδομένων 
που οι αρμόδιοι ανά χώρα υπάλληλοι πρέπει να χειρί -
ζονται κατά την κατάρτιση προβλέψεων. Για τη χρήση 
των λογιστικών φύλλων απαιτούνται ειδικές γνώσεις και 
επαγγελματική κρίση. Η μέθοδος προβλέψεων της Επι -
τροπής είναι σύμφωνη με την πρακτική άλλων οργανι -
σμών που ασχολούνται με οικονομικές προβλέψεις.
59
Η πρόβλεψη χρησιμοποιεί ιστορικά δεδομένα που έχουν 
καταρτιστεί και επικυρωθεί από τη Eurostat, όποτε είναι 
διαθέσιμα. Μόνο δεδομένα που δεν είναι διαθέσιμα στο 
εσωτερικό της Επιτροπής λαμβάνονται από άλλες πηγές 
(συνήθως από τις εθνικές κεντρικές τράπεζες και τις 
στατιστικές υπηρεσίες). Όσον αφορά τα ιστορικά δεδο -
μένα, δεν υπεισέρχεται σε αυτά κρίση του προγνώστη. 
Η μοναδική πηγή δεδομένων πρόβλεψης είναι εξ ορισμού 
ο προγνώστης (δηλ. ο αρμόδιος για μια χώρα υπάλληλος).
Η Επιτροπή θεωρεί ότι τα παραδείγματα που παραθέτει 
το Ελεγκτικό Συνέδριο δεν αποδεικνύουν την ύπαρξη 
κινδύνου. Αντιθέτως, η διαδικασία με την οποία εξάγονται 
οι εξωτερικές υποθέσεις των προβλέψεων είναι σαφής και 
καλά τεκμηριωμένη (π.χ. στο τεχνικό πλαίσιο που περιέ -
χεται σε κάθε δημοσίευση των προβλέψεων). Οι εν λόγω 
εξωτερικές υποθέσεις εξάγονται σε κεντρικό επίπεδο και 
εφαρμόζονται από όλους τους προγνώστες. Επιπλέον, 
παρέχονται στους αρμόδιους υπαλλήλους εκτενείς 
γραπτές οδηγίες σχετικά με τον τρόπο προσδιορισμού και 
αξιολόγησης των δημοσιονομικών μέτρων (στο πλαίσιο 
της εφαρμογής της υπόθεσης της αμετάβλητης πολιτικής).
Κοινή απάντηση της Επιτροπής στα 
σημεία 60 και 61
Οι έλεγχοι της αριθμητικής και οικονομικής συνέπειας 
των προβλέψεων υπερβαίνουν σαφώς αυτό που περι -
γράφεται στην έκθεση.52
Η Επιτροπή συγκεντρώνει ένα ευρύ φάσμα πληροφο -
ριών που προέρχονται από διαφορετικές πηγές (και 
εκτός της Επιτροπής). Ως εκ τούτου, οι αξιολογήσεις τεκ -
μηριώθηκαν με εσωτερικές εκθέσεις και υλικό εποπτείας, 
με όλες τις διαθέσιμες σχετικές εξωτερικές δημοσιεύσεις 
(εκθέσεις από ακαδημαϊκούς, κυβερνητικούς, ενδιαφερό -
μενους και άλλους ανεξάρτητους φορείς και από ομάδες 
προβληματισμού), καθώς και από τις ευρείες διαβουλεύ -
σεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη.
54
Η Επιτροπή ζητούσε βασικές πληροφορίες, όποτε αυτό 
ήταν απαραίτητο. Η συλλογή των δεδομένων γινόταν 
με βάση τη συνάφειά τους για την παρακολούθηση της 
υλοποίησης του προγράμματος, με γνώμονα τις ειδικές 
ανάγκες της χώρας και του προγράμματος, με παράλ -
ληλη μέριμνα να μην επιβαρυνθούν υπερβολικά οι εθνι -
κές διοικήσεις με τις απαιτήσεις υποβολής εκθέσεων.
57
Οι έλεγχοι της αριθμητικής συνέπειας των προβλέψεων 
περιλαμβάνουν, για παράδειγμα, διεξοδικούς ελέγχους 
της συνέπειας των προβλέψεων για τις διεθνείς συναλ -
λαγές. Επιπλέον, η οικονομική συνέπεια των προβλέ -
ψεων ελέγχεται σε διάφορα επίπεδα, μεταξύ άλλων στις 
συνεδριάσεις για τις προβλέψεις που αναφέρονται στην 
απάντηση της Επιτροπής στο σημείο VIII.
Πρόκειται για συνειδητή απόφαση της Επιτροπής να 
βασίσει τις προβλέψεις στην κρίση των οικονομολόγων 
που ασχολούνται ειδικά με τις χώρες για τις οποίες εκπο -
νούν προβλέψεις. Και άλλοι διεθνείς οργανισμοί ακολου -
θούν παρόμοιες προσεγγίσεις. Δεν υπάρχουν στοιχεία 
στη σχετική βιβλιογραφία που να αποδεικνύουν ότι οι 
προβλέψεις βάσει μοντέλων είναι σταθερά καλύτερες 
εν γένει από τις προβλέψεις εμπειρογνωμόνων. Ακόμη 
και υπό κανονικές συνθήκες, οι διαρθρωτικές σχέσεις 
δεν είναι σταθερές σε διάρκεια χρόνου και η κρίση των 
εμπειρογνωμόνων είναι αναγκαία για την προσαρμογή 
των πρότυπων σχέσεων που προκύπτουν από οικονο -
μετρικές εκτιμήσεις στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των 
οικονομικών συνθηκών που επικρατούν. Αντιθέτως, οι 
προβλέψεις βάσει προσωπικών εκτιμήσεων είναι αναμ -
φίβολα πιο αξιόπιστες από τα μοντέλα προβλέψεων σε 
περιόδους οικονομικής και χρηματοπιστωτικής κρίσης.
Απάντηση της Επιτροπής 97
Κατά την άποψη της Επιτροπής, η απόφαση να απο -
κλειστούν από την ανάλυση τα ανεπίκαιρα δεδομένα 
αντανακλά την εγκυρότητα και όχι την αδυναμία της 
διαδικασίας προβλέψεων.
Πλαίσιο 1 iii)
Η Επιτροπή διαφωνεί με αυτή την εκτίμηση. Το Ελεγκτικό 
Συνέδριο αναφέρεται σε ένα σφάλμα ενός εγγράφου 
(πρόβλεψη του Ιουνίου του 2009) που ήταν στο στάδιο 
της επεξεργασίας και όχι στην τελική μορφή του. Στην 
επακόλουθη τελική πρόβλεψη (του Σεπτεμβρίου του 
2009) το μέτρο ενσωματώθηκε ορθά.
Πλαίσιο 1 iv)
Η Επιτροπή διαφωνεί με την εκτίμηση του Ελεγκτικού 
Συνεδρίου όσον αφορά τις ασυνέπειες στην πρόβλεψη 
των δεικτών τιμών για τη Λετονία. Το Ελεγκτικό Συνέδριο 
υποστηρίζει ότι η αύξηση του φόρου προστιθέμενης 
αξίας το 2009 δεν αποτυπώθηκε πλήρως στις προβλέψεις 
για τις τιμές καταναλωτή. Η διαπίστωση αυτή δεν λαμβά -
νει υπόψη της μια πλειάδα άλλων παραγόντων που έχουν 
επίσης επίπτωση στις τιμές καταναλωτή. Το 2009 και το 
2010, ο ΔΤΚ ήταν σημαντικά χαμηλότερος απ’ ό,τι είχε 
προβλέψει η Επιτροπή, το οποίο υποδηλώνει ότι ο αντί -
κτυπος της αύξησης του φόρου δεν είχε υποτιμηθεί.
Από τα στοιχεία συνάγεται επίσης ότι η πραγματική 
διαφορά μεταξύ του ΔΤΚ και των τιμών της ιδιωτικής 
κατανάλωσης ήταν μεγαλύτερη απ’ ό,τι στις προβλέ -
ψεις της Επιτροπής. Τα στοιχεία που καλύπτονται από 
τους δύο δείκτες είναι διαφορετικά. Η σημαντικότερη 
διαφορά έγκειται στην κάλυψη των τεκμαρτών ενοικίων 
στην ιδιωτική κατανάλωση. Η απότομη πτώση των τιμών 
των κατοικιών και των ενοικίων κατά τη διάρκεια της 
κρίσης είχε, συνεπώς, πολύ μεγαλύτερο αντίκτυπο στις 
τιμές της ιδιωτικής κατανάλωσης παρά στον ΔΤΚ. Αυτό 
το παράδειγμα καταδεικνύει πόσο διαφορετικές είναι οι 
οικονομικές σχέσεις σε περιόδους σοβαρής κρίσης.
65
Οι αρμόδιοι ανά χώρα υπάλληλοι προβαίνουν σε δική 
τους αξιολόγηση του αντίκτυπου των δημοσιονομικών 
μέτρων. Το αν οι αρμόδιοι ανά χώρα υπάλληλοι διαθέ -
τουν λεπτομερή γνώση των μεθόδων που χρησιμοποιού -
νται στις αξιολογήσεις των εθνικών αρχών είναι, συνε -
πώς, άνευ σημασίας.
Η Επιτροπή διαφωνεί επίσης με την τελευταία πρόταση 
(σχετικά με τους έμμεσους δημοσιονομικούς πολλαπλα -
σιαστές). Υπάρχουν περισσότερες γνώσεις των (έμμεσων) 62
Η Επιτροπή διαφωνεί με τα παραδείγματα που παρου -
σιάζονται στο πλαίσιο 1 (βλ. αναλυτικές παρατηρήσεις). 
Η Επιτροπή δεν θεωρεί ότι τα παραδείγματα αυτά αποτε -
λούν ένδειξη γενικού προβλήματος.
Πλαίσιο 1 i)
Η Επιτροπή διαφωνεί με αυτή την εκτίμηση αναφο -
ρικά με τον ΦΠΑ στη Ρουμανία. Το αρχείο προβλέψεων 
παρέχει τη δυνατότητα να προβλεφθούν λεπτομερώς οι 
άλλοι φόροι επί της παραγωγής ανά τομέα (νοικοκυριά, 
επιχειρήσεις, Δημόσιο). Η Επιτροπή δεν έκανε προβο -
λές αυτών των ποσοστών ανάπτυξης για τις εν λόγω 
μεταβλητές και άφησε ανενεργά τα αντίστοιχα κελιά. Ως 
εκ τούτου, οι μαθηματικοί τύποι που εξακολουθούν να 
εμφανίζονται στα γκρι κελιά διατήρησαν τις τιμές για τα 
έτη που καλύπτουν οι προβλέψεις σε σταθερό επίπεδο. 
Η διαφορά των 3,8 δισ. RON προκύπτει από σύγκριση 
αυτών των αχρησιμοποίητων κελιών με τις προβλέψεις 
των υπηρεσιών για τα κρατικά έσοδα από τους φόρους 
επί της παραγωγής και των εισαγωγών.
Πλαίσιο 1 ii)
Η Επιτροπή διαφωνεί με αυτή την εκτίμηση. Ενώ οι 
«αποδοχές των δημοσίων υπαλλήλων» δεν αποτελού -
σαν χωριστή γραμμή πρόβλεψης, μια στενή προσέγ -
γιση αυτής της μεταβλητής εμφανίστηκε ως ξεχωριστό 
στοιχείο, το οποίο κατέστησε ρητή την πρόβλεψη του 
μισθολογικού κόστους του δημόσιου τομέα στο αρχείο.
Την περίοδο που καλύπτεται από τον έλεγχο του Ελεγκτι -
κού Συνεδρίου (2008-2010), η έλλειψη έγκαιρων στοι -
χείων για τους τομείς των νοικοκυριών και των εταιρειών 
(καθυστέρηση δύο ετών) τα καθιστούσε ουσιαστικά 
άχρηστα για την πρόβλεψη τόσο μεταβλητών, μικρών, 
ανοικτών οικονομιών. Κατά συνέπεια, δεν ήταν δυνατόν 
να χρησιμοποιηθούν τα εν λόγω στοιχεία για προβλέ -
ψεις σε άλλους τομείς (για τους οποίους υπήρχαν πιο 
αξιόπιστα και πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία) ή για τον 
έλεγχο της συνέπειας με τα δεδομένα για το σύνολο της 
οικονομίας. Ως εκ τούτου, οι προβλέψεις για τους τομείς 
των νοικοκυριών και των εταιρειών δεν δημοσιεύθηκαν 
ποτέ και εμφανίζονταν μόνον ως στοιχεία προς υπό -
μνηση στα δελτία προβλέψεων, χωρίς να επηρεάζουν 
άλλες μεταβλητές. Πράγματι, η μαθηματική ανακρίβεια 
που εντόπισαν οι ελεγκτές αφορά μόνο την κατανομή 
των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων που εξαιρέθη -
καν σκόπιμα από τη διαδικασία των προβλέψεων για τη 
Λετονία λόγω των ανωτέρω προβλημάτων ποιότητας 
των δεδομένων.
Απάντηση της Επιτροπής 98
69
Η Επιτροπή διαφωνεί με τον γενικευμένο χαρακτήρα της 
δήλωσης του Ελεγκτικού Συνεδρίου σχετικά με τη διαθε -
σιμότητα των εκτιμήσεων για το χρηματοδοτικό κενό.
Η Επιτροπή διέθεσε στο Ελεγκτικό Συνέδριο σημαντικό 
όγκο πληροφοριών, συμπεριλαμβανομένων των λογιστι -
κών φύλλων, σχετικά με τα στοιχεία και τις υποθέσεις στις 
οποίες βασίζονταν οι αρχικοί υπολογισμοί του χρηματο -
δοτικού κενού. Παρασχέθηκαν έγγραφα αναφοράς για 
όλες τις χώρες που υπάγονται σε πρόγραμμα.
Η Επιτροπή παραδέχεται ότι υπήρχαν αδυναμίες στη 
διαχείριση των εγγράφων στο πρώτο στάδιο της επε -
ξεργασίας των προγραμμάτων. Είναι αληθές ότι δεν είναι 
διαθέσιμα για την Ουγγαρία τα σχετικά έγγραφα για το 
αρχικό χρηματοδοτικό κενό.
Βλ. επίσης την απάντηση της Επιτροπής στο σημείο IX.
70
Η Επιτροπή θεωρεί ότι δεν υπάρχουν σημαντικά σφάλ -
ματα στους υπολογισμούς του χρηματοδοτικού κενού. 
Στην περίπτωση της Ρουμανίας υπήρξε σφάλμα όσον 
αφορά τη διπλή εγγραφή των ενδοομιλικών δανείων των 
επιχειρήσεων.
Η Επιτροπή αμφισβητεί τους ισχυρισμούς για άλλα σφάλ -
ματα στα οποία βασίστηκε η αξιολόγηση του Ελεγκτικού 
Συνεδρίου. Η Επιτροπή δεν θεωρεί ότι τα παραδείγματα 
αυτά αποτελούν ένδειξη γενικού προβλήματος.
Η Επιτροπή θα ήθελε να τονίσει ότι η εκτίμηση των 
χρηματοδοτικών αναγκών κατά τον χρονικό ορίζοντα 
του προγράμματος συνεπάγεται ένα φάσμα υπολογι -
σμών και υποθέσεων που χαρακτηρίζονται από υψηλό 
βαθμό αβεβαιότητας και μπορεί μόνον να προσδιορι -
στούν ποσοτικά με αξιόπιστο τρόπο εντός ορισμένων 
ορίων. Η προθυμία και οι δυνατότητες των δανειστών να 
χορηγήσουν χρηματοδότηση περιορίζεται επίσης από το 
χρηματοδοτικό κονδύλιο και ο σχεδιασμός του προγράμ -
ματος πρέπει να σέβεται αυτόν τον περιορισμό.
Δεν είναι ρεαλιστικό να αναμένεται απόλυτη ορθότητα 
των εκτιμήσεων. Αυτό που έχει σημασία είναι ότι, στην 
πράξη, καμία ήσσονος σημασίας ανακρίβεια δεν θα έχει 
αρνητικές συνέπειες για την επιτυχία των προγραμμάτων. 
Όπως αποδείχθηκε εκ των υστέρων, οι προβλέψεις ήταν 
ακριβείς, εφόσον σε καμία από τις εξεταζόμενες περι -
πτώσεις το κονδύλιο χρηματοδότησης δεν αποδείχθηκε 
ανεπαρκές, ώστε να πρέπει να αναθεωρηθεί.δημοσιονομικών πολλαπλασιαστών από αυτήν που 
υποδηλώνει η έκθεση. Το 2013, η ΓΔ ECFIN διενήργησε 
έλεγχο για να αξιολογήσει τον έμμεσο δημοσιονομικό 
πολλαπλασιαστή. Οι εαρινές και φθινοπωρινές οικονο -
μικές προβλέψεις του 2012 περιλάμβαναν επίσης ειδικά 
πλαίσια που εξέταζαν τους δημοσιονομικούς πολλα -
πλασιαστές. Οι πολλαπλασιαστές βρίσκονται εντός του 
φάσματος που εντοπίστηκε στην εμπειρική και θεωρη -
τική βιβλιογραφία.
Οι προσομοιώσεις του μοντέλου QUEST πραγματοποιήθη -
καν σε κρίσιμα στάδια ορισμένων προγραμμάτων (κυρίως 
στο στάδιο των διαπραγματεύσεων) για την τεκμηρίωση 
του ορισμού των σεναρίων αναφοράς και πολιτικής. Για 
το πορτογαλικό πρόγραμμα έχουν αξιολογηθεί ειδικά 
φορολογικά μέτρα βάσει των ειδικών σεναρίων ανά χώρα 
του μοντέλου QUEST. Είχαν κοινοποιηθεί στο Ελεγκτικό 
Συνέδριο τα σχετικά στοιχεία, συμπεριλαμβανομένης της 
εισαγωγής ειδικών πολλαπλασιαστών για τα μέτρα.
66
Η Επιτροπή διαφωνεί με την εκτίμηση αυτή. Η εικασία ότι 
υπήρχε πιθανότητα να μην εντοπιστούν μικρά σφάλματα 
που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στη συσσώρευση 
σημαντικών σφαλμάτων είναι καθαρά υποθετική.
67
Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι υπάρχει έλλειψη εκτε -
νούς τεκμηρίωσης, ιδίως κατά την αρχική φάση των 
προγραμμάτων.
Το 2013 πραγματοποιήθηκε μερική ανάλυση σφαλμάτων 
των προβλέψεων. Προετοιμάζεται μια πιο ολοκληρωμένη 
διαδικασία στο πλαίσιο της επαναξιολόγησης της ακρί -
βειας των προβλέψεων. Επίσης, κατά τη διάρκεια διαφό -
ρων προβλέψεων, οι αρμόδιες ανά χώρα υπηρεσίες ανέ -
λυσαν την αναθεώρηση του ισοζυγίου προϋπολογισμού 
της γενικής κυβέρνησης και την πραγματική αύξηση του 
ΑΕγχΠ σε σύγκριση με τον προηγούμενο γύρο προβλέ -
ψεων. Οι αναλύσεις των αλλαγών στις προβλέψεις του 
ισοζυγίου της γενικής κυβέρνησης παρουσιάζονται στις 
εκθέσεις ελέγχου των προγραμμάτων.
Οι εκτιμήσεις του χρηματοδοτικού 
κενού ήταν ελλιπείς και ανακριβείς
Ορισμένα έγγραφα σχετικά με τις εκτιμήσεις του χρημα -
τοδοτικού κενού που ήταν διαθέσιμα κατά τον χρόνο του 
ελέγχου ήταν ελλιπή. Ωστόσο, ο τίτλος δεν αποτυπώνει 
σωστά το γεγονός ότι οι ελλείψεις αφορούν κυρίως τα 
έγγραφα και όχι την εκτίμηση.
Απάντηση της Επιτροπής 99
Πλαίσιο 3
Η Επιτροπή δεν συμφωνεί ότι υπήρχαν «παραδείγματα 
μη συμμόρφωσης με τους κανόνες». Όπως αναφέρεται 
στην απάντηση της Επιτροπής στο σημείο XI, οι καθο -
ρισθέντες από το Συμβούλιο γενικοί όροι οικονομικής 
πολιτικής έχουν «γενικό» χαρακτήρα και δεν αποσκο -
πούν στην παροχή πλήρους καταλόγου των όρων.
Πλαίσιο 3 — Πρώτη περίπτωση
Στην περίπτωση της Ρουμανίας, η Επιτροπή συνέχισε 
τους εξαμηνιαίους επίσημους ελέγχους για το πρό -
γραμμα ΙΠ, ενώ το ΔΝΤ συνέχισε τους τριμηνιαίους 
ελέγχους στο πλαίσιο της συμφωνίας SBA. Στο πλαίσιο 
του κοινού προγράμματος ΕΕ/ΔΝΤ, η Επιτροπή συμμε -
τείχε πλήρως σε όλες τις τριμηνιαίες αποστολές. Ωστόσο, 
οι όροι του μνημονίου συνεννόησης/συμπληρωματικού 
μνημονίου συνεννόησης μπορούν να επικαιροποιηθούν 
μόνο μετά από επίσημη αποστολή ελέγχου της Επι -
τροπής. Κατά τη διάρκεια άτυπης αποστολής ελέγχου, 
επικαιροποιείται μόνο το LoI/ΜΟΧΠ με βάση συμφωνία 
μεταξύ των υπηρεσιών της Επιτροπής και των άλλων 
εταίρων του προγράμματος.
Πλαίσιο 3 — Τρίτη περίπτωση
Στην περίπτωση της Ιρλανδίας, η πώληση περιουσιακών 
στοιχείων και οι ιδιωτικοποιήσεις δεν είχαν περιληφθεί 
στην εκτελεστική απόφαση του Συμβουλίου. Το ιρλαν -
δικό πρόγραμμα ουδέποτε περιείχε επίσημους όρους για 
ιδιωτικοποίηση ορισμένων κρατικών εταιρειών ή περι -
ουσιακών στοιχείων συγκεκριμένης αξίας. Στην Ιρλανδία, 
ο αριθμός των κρατικών επιχειρήσεων είναι πολύ περιο -
ρισμένος. Παρ’ όλα αυτά, κατά τη διάρκεια του προγράμ -
ματος, οι αρχές συμφώνησαν να εντοπίσουν ορισμένα 
περιουσιακά στοιχεία που θα μπορούσαν να ιδιωτικοποι -
ηθούν. Επιπλέον, συμφώνησαν ότι, σε περίπτωση που οι 
ιρλανδικές αρχές αποφάσιζαν να προβούν σε ιδιωτικο -
ποιήσεις, τα μισά έσοδα θα χρησιμοποιούνταν για μέτρα 
τόνωσης της ανάπτυξης. Κατά τη διάρκεια του προγράμ -
ματος δεν συγκεντρώθηκαν έσοδα από ιδιωτικοποιήσεις.
Οι όροι δεν ήταν επαρκώς στοχευμένοι
Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι όροι είχαν επαρκή στόχευση.
78
Η Επιτροπή δεν συμφωνεί ότι η διοίκηση δεν αμφισβή -
τησε επαρκώς τις υποβληθείσες προτάσεις προκειμένου 
να εξακριβώσει κατά πόσον όλοι οι όροι ήταν πραγ -
ματικά αναγκαίοι για την επίτευξη των στόχων γενικής 
οικονομικής πολιτικής. Η απάντηση της Επιτροπής στην Τα εικαζόμενα σφάλματα κατά τον υπολογισμό του 
χρηματοδοτικού κενού δεν επηρέασαν το περιεχόμενο 
πολιτικής των προγραμμάτων.
Κανένα ίχνος ορισμένων βασικών 
αρχείων
Η τήρηση αρχείων έχει σαφώς βελτιωθεί με την πάροδο 
του χρόνου και ορισμένες αποφάσεις λαμβάνονται χωρίς 
γραπτές διαδικασίες.
Πλαίσιο 2 — Δεύτερη περίπτωση
Οι πορτογαλικές αρχές δημιούργησαν μια διαδικτυακή 
βάση δεδομένων των εφαρμοζόμενων μέτρων του προ -
γράμματος, στην οποία το Ελεγκτικό Συνέδριο δεν έχει 
πρόσβαση. Γι’ αυτό τον λόγο η Επιτροπή δυσκολευόταν 
να παράσχει με ευκολία όλα τα ζητούμενα έγγραφα.
Στην περίπτωση της Ουγγαρίας, όπως εξήγησε η Επι -
τροπή στο Ελεγκτικό Συνέδριο, η έκδοση διαταγμάτων 
ή νόμων παρακολουθείται κανονικά και επαληθεύεται με 
βάση την αξιόπιστη διαδικτυακή νομική βιβλιοθήκη του 
Κοινοβουλίου και την ουγγρική Επίσημη Εφημερίδα (με 
δωρεάν πρόσβαση). Αυτός είναι ο κύριος λόγος για τον 
οποίο η Επιτροπή δεν αρχειοθετεί συστηματικά αντί -
γραφα σε χαρτί των θεσπιζόμενων νομικών πράξεων.
Πλαίσιο 2 — Πέμπτη περίπτωση
Η διαδικασία κατάρτισης προβλέψεων χρησιμοποιεί ένα 
τυποποιημένο σύνολο αρχείων Excel. Επίσης, βασίζε -
ται σε μια σαφή διαδικασία τεκμηρίωσης, ποιοτικών 
ελέγχων και επανεξετάσεων από οριζόντιες μονάδες, 
σε συζητήσεις με τους εμπειρογνώμονες των κρατών 
μελών και σε εσωτερικές διαβουλεύσεις. Τα τυποποιη -
μένα αρχεία Excel, που περιέχουν δημοσιονομικό δελτίο, 
χρησιμοποιούνται επίσης από τους αρμόδιους ανά χώρα 
υπαλλήλους για την παρακολούθηση των εξελίξεων των 
προβλέψεων μεταξύ των ετών. Οι αρμόδιες υπηρεσίες 
ανά χώρα, και ιδίως αυτές που ασχολούνται με χώρες 
που υπάγονται σε πρόγραμμα, χρησιμοποιούν επίσης 
πρόσθετα εργαλεία για την παρακολούθηση των δημοσι -
ονομικών μεταβλητών. Αυτό εξαρτάται από τον σχεδια -
σμό του προγράμματος, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της 
κάθε χώρας και τη διασπορά των διαθέσιμων δεδομένων.
75
Η Επιτροπή δεν συμφωνεί με τον ισχυρισμό ότι τα 
έγγραφα των πρόσφατων προγραμμάτων στερούνταν 
βασικών πληροφοριών. Τα έγγραφα των προγραμμάτων 
για την Πορτογαλία και την Ιρλανδία ήταν πολύ διεξοδικά.
Απάντηση της Επιτροπής 100
Πλαίσιο 4 — Δεύτερη περίπτωση
Η μείωση της διάρκειας των επιδομάτων ανεργίας είχε 
σκοπό να μειώσει τον κίνδυνο της παγίδευσης στην ανερ -
γία και ήταν ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση, έστω 
και αν δεν πληρούσε επαρκώς τους όρους του προγράμ -
ματος. Αξιολογήθηκε στο πλαίσιο μιας ευρύτερης δέσμης 
μεταρρυθμίσεων. Η διατήρηση του ανοικτού κοινωνικού 
διαλόγου θεωρήθηκε σημαντικός παράγοντας για την 
εφαρμογή μια ισχυρής δέσμης μεταρρυθμίσεων.
84
Η Επιτροπή συμφωνεί ότι ο καθορισμός των όρων του ΜΣ 
ήταν διαφορετικός στα διάφορα προγράμματα ως προς 
την απαίτηση «σύνταξης» ή «θέσπισης» νομοθετικών 
πράξεων. Αυτό αντανακλούσε το γεγονός ότι, σε ορισμέ -
νες περιπτώσεις, οι εθνικές κυβερνήσεις που ζήτησαν 
χρηματοδοτική συνδρομή έκριναν ότι δεν ήταν σκόπιμο 
να αναλαμβάνουν δεσμεύσεις που δεσμεύουν τα κοινο -
βούλια τους, λόγω της αρχής της διάκρισης των εξουσιών.
Όπως αναφέρεται στην απάντηση της Επιτροπής στο 
σημείο XII, η συμμετοχή των δικαιούχων χωρών στον 
σχεδιασμό και την εξέλιξη των προγραμμάτων αντικατο -
πτρίζει τις διαφορετικές καταστάσεις που επικρατούν σε 
αυτές, καθώς και τις διαφορετικές πολιτικές προτιμήσεις 
τους. Και οι δύο είναι σημαντικοί παράγοντες για να εξα -
σφαλισθεί ότι διατηρούν την ιδία ευθύνη του προγράμ -
ματος μεταρρύθμισης.
Πλαίσιο 5
Ενώ αυτή η μεταρρύθμιση του εποπτικού πλαισίου στην 
Ιρλανδία ήταν πολύ σημαντική, δεδομένων των παραλεί -
ψεων που σημειώθηκαν κατά την περίοδο που προηγή -
θηκε της κρίσης, άλλες μεταρρυθμίσεις οι οποίες είχαν 
πιο ζωτική σημασία για την επιτυχία του προγράμματος 
εξετάστηκαν πρώτα από το ιρλανδικό κοινοβούλιο στο 
πλαίσιο ενός πολύ ογκώδους νομοθετικού έργου που 
απαιτούσε το σκέλος του προγράμματος που αφορούσε 
τον χρηματοπιστωτικό τομέα. Ήταν επίσης σημαντικό να 
δοθεί χρόνος για την κατάλληλη ρύθμιση των ενισχυμέ -
νων εποπτικών εξουσιών που έπρεπε να ανατεθούν στην 
Κεντρική Τράπεζα της Ιρλανδίας (CBI) μέσω του νόμου για 
την Κεντρική Τράπεζα σχετικά με την εποπτεία και την 
επιβολή της νομοθεσίας. Ο εν λόγω νόμος θεσπίστηκε 
το 2013 και παρέχει εκτενείς εξουσίες έρευνας για την 
άντληση πληροφοριών και την πραγματοποίηση επιτό -
πιων επιθεωρήσεων, την έκδοση κανονισμών και τη λήψη 
άμεσων διορθωτικών μέτρων και μέτρων επιβολής για την 
αντιμετώπιση των παραβιάσεων του κανονισμού, καθώς 
και για την αναζήτηση αξιολογήσεων των οικονομικών 
λογαριασμών των τραπεζών από ανεξάρτητους ελεγκτές.παράγραφο 79 εξετάζει τη σχέση μεταξύ των μεταρρυθ -
μιστικών στόχων και των στόχων οικονομικής πολιτικής.
79
Όλες οι μεταρρυθμίσεις ήταν στενά συνδεδεμένες με 
τους στόχους του προγράμματος και πρέπει να εξετα -
στούν στο πλαίσιο μιας ευρύτερης δέσμης πολιτικών 
μεταρρυθμίσεων για τη βελτίωση της δημοσιονομικής 
κατάστασης, της αποτελεσματικότητας της δημόσιας 
διοίκησης ή του επιχειρηματικού περιβάλλοντος. Βλ. 
επίσης την απάντηση της Επιτροπής στο σημείο XII.
80
Αν και η Επιτροπή συμφωνεί ότι ο κίνδυνος αντιμετώ -
πισης των διαφόρων χωρών με διαφορετικά μέτρα ή η 
απαίτηση περιττών μεταρρυθμίσεων εξακολουθεί να 
αποτελεί πρόβλημα της διαδικασίας διαχείρισης του προ -
γράμματος, έχει την άποψη ότι ήταν σωστή και αναγκαία 
η διαχείριση των προγραμμάτων με ειδικό τρόπο για 
κάθε χώρα. Αυτή η ευελιξία είναι επιθυμητή δεδομένου 
του διαφορετικού συνόλου των οικονομικών, πολιτικών 
και διοικητικών συνθηκών στις διάφορες χώρες. Οι χώρες 
μπορεί να έχουν διαρθρωτικές αδυναμίες που φαινομε -
νικά είναι παρόμοιες, αλλά, παρ’ όλα αυτά, αντιμετωπίζο -
νται καλύτερα με διαφορετικές δέσμες πολιτικών.
Βλ. επίσης την απάντηση της Επιτροπής στο σημείο XII.
81
Η αναθεώρηση ή επικαιροποίηση ορισμένων όρων 
πολιτικής θα πρέπει να θεωρηθεί λογική αντίδραση στις 
μεταβαλλόμενες συνθήκες κατά τη διάρκεια του προ -
γράμματος. Το αρχικό ΜΣ δεν μπορεί να είναι μια πλήρης 
σύμβαση που προβλέπει όλες τις πιθανές έκτακτες περι -
στάσεις που ενδέχεται να προκύψουν κατά τη διάρκεια 
της υλοποίησης του προγράμματος. Τα ΜΣ είναι έγγραφα 
υπό διαμόρφωση που πρέπει να προσαρμόζονται με ευε -
λιξία στις νέες οικονομικές προκλήσεις ή τα προβλήματα 
εφαρμογής.
82
Ήταν σκόπιμο και αναγκαίο η διαχείριση των προγραμ -
μάτων να ανταποκρίνεται στις ειδικές συνθήκες της κάθε 
χώρας. Αυτή η ευελιξία είναι επιθυμητή δεδομένου του 
διαφορετικού συνόλου των οικονομικών, πολιτικών και 
διοικητικών συνθηκών στις διάφορες χώρες. Βλ. επίσης 
τις απαντήσεις της Επιτροπής στο σημείο XII και στο 
πλαίσιο 4.
Απάντηση της Επιτροπής 101
89
Οι αναθεωρήσεις του κυκλικά προσαρμοσμένου ισοζυ -
γίου δεν συνεπάγονται, και δεν πρέπει να συνεπάγονται 
αυτομάτως (παρόμοιες) αναθεωρήσεις των στόχων, όπως 
αναφέρεται στην απάντηση της Επιτροπής στο σημείο 
88. Συνεπώς, δεν θα πρέπει να γίνεται άμεση συσχέτιση 
μεταξύ των μεταβολών στις προβολές κυκλικών ισοζυ -
γίων και της ανάγκης αναθεώρησης των στόχων.
Στην περίπτωση της Ουγγαρίας, η αναθεώρηση της 
πορείας της δημοσιονομικής προσαρμογής που συμφωνή -
θηκε τον Μάιο του 2009, η οποία παρέτεινε την προθεσμία 
για τη διόρθωση του υπερβολικού ελλείμματος κατά δύο 
έτη από το 2009 έως το 2011, δικαιολογούνταν επίσης εν 
μέρει από μια βαθύτερη από την αναμενόμενη ύφεση. 
Ελήφθησαν επίσης πρόσθετα μέτρα εξυγίανσης, γεγονός 
που αποτελούσε σαφή μετατόπιση προς τη βελτίωση της 
μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας των δημόσιων οικονομι -
κών. Η αναθεώρηση συνεπαγόταν λιγότερο προκυκλική 
δημοσιονομική πολιτική για το 2009, συμβάλλοντας 
στο να αποφευχθεί μια επικίνδυνη καθοδική πορεία της 
οικονομίας.
Για την Πορτογαλία, ο δημοσιονομικός στόχος αναθεω -
ρήθηκε δύο φορές, κατά την πέμπτη και έβδομη επανεξέ -
ταση. Και στις δύο περιπτώσεις, οι στόχοι αναθεωρήθηκαν 
λόγω της σημαντικής απρόσμενης επιδείνωσης των οικο -
νομικών προοπτικών, καθώς και λόγω του ότι η ανάπτυξη 
απέφερε λιγότερα φορολογικά έσοδα από τα αναμενό -
μενα. Το θέμα αυτό εξετάζεται στις εκθέσεις συμμόρφω -
σης και των δύο ελέγχων (τμήματα II και III). Επιπλέον, πριν 
και από τις δύο αναθεωρήσεις εκδόθηκαν αποφάσεις του 
Συνταγματικού Δικαστηρίου που δημιούργησαν σοβαρά 
κενά στον προϋπολογισμό. Η κυβέρνηση δεν μπορούσε να 
ελέγξει πλήρως αυτούς τους παράγοντες.
90
Το ΣΣΑ επιτρέπει τον επανασχεδιασμό της πορείας δημο -
σιονομικής προσαρμογής υπό ορισμένες περιστάσεις. 
Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 5 του κανονισμού 
(ΕΚ) αριθ. 1467/97, πρέπει να λαμβάνονται αποτελεσμα -
τικά μέτρα, αλλά μπορεί να προκύψουν απρόβλεπτα 
αντίξοα οικονομικά συμβάντα με μείζονες αρνητικές 
επιπτώσεις για τα δημόσια οικονομικά.
Ενώ δεν υπάρχει προκαθορισμένος αλγόριθμος για τον 
επανασχεδιασμό των δημοσιονομικών στόχων, η κατά -
σταση αξιολογείται κατά περίπτωση. Όταν είναι δικαιο -
λογημένο, η δημοσιονομική πορεία μπορεί να σχεδιασθεί 
εκ νέου, σύμφωνα με τη νομοθεσία και βάσει ειδικών 
παραγόντων. Οσάκις διάφοροι παράγοντες επηρέαζαν 
αρνητικά την επίτευξη των στόχων για το έλλειμμα, ή σε 85
Στην περίπτωση της Πορτογαλίας, ο αριθμός των όρων 
ήταν ανάλογος με τα διαρθρωτικά προβλήματα που 
αντιμετώπιζε η χώρα.
Επιπλέον, οι χώρες δεν βρίσκονταν σε παρόμοια κατά -
σταση όσον αφορά τα διαρθρωτικά προβλήματα. Το 
γεγονός αυτό δικαιολογεί τη μεταβολή του διαρθρωτι -
κού στοιχείου των προγραμμάτων.
Ο τελικός αριθμός των όρων έχει μικρή σημασία. Μια 
διαρθρωτική μεταρρύθμιση «υψηλού περιεχομένου» 
μπορεί να απαιτεί τη λήψη διάφορων προκαταρκτικών 
μέτρων «χαμηλού περιεχομένου» για να αξιολογηθεί και 
να προετοιμαστεί σωστά.
Επιπλέον, όπως αναφέρεται στην απάντηση της Επιτροπής 
στο σημείο 50, για να αξιολογηθεί κατά πόσον οι χώρες 
βρίσκονται σε παρόμοια κατάσταση σε έναν συγκεκριμένο 
τομέα, δεν είναι αρκετή μόνο μια στατική αξιολόγηση των 
επιδόσεών τους σε αυτόν τον τομέα πολιτικής, αλλά είναι 
σημαντικό να εξετάζεται η ικανότητά τους να επιφέρουν 
ουσιαστική αλλαγή. Η έννοια «παρόμοια δέσμη όρων» 
πρέπει να ερμηνεύεται με βάση το γενικό περιεχόμενο των 
απαιτήσεων και όχι τον αριθμό των όρων.
88
Η Επιτροπή υπολογίζει και δημοσιεύει το κυκλικά προ -
σαρμοσμένο ισοζύγιο (ΚΠΙ) καθώς και το διαρθρωτικό 
ισοζύγιο (ΔΙ) και άλλες μεταβλητές με κάθε έτος προ -
βλέψεων. Σε περίπτωση μεταβολής των οικονομικών 
συνθηκών (ή των προβλέψεων), αυτό μπορεί να επηρεά -
σει το κυκλικό ισοζύγιο. Ωστόσο, ενδέχεται να υπάρχουν 
μεταβολές των οικονομικών προοπτικών με επιπτώσεις 
στη δημοσιονομική θέση, χωρίς μεταβολές του κυκλικού 
ισοζυγίου, για παράδειγμα μέσω αλλαγών στις προβλέ -
ψεις για τον πληθωρισμό.
Από την άλλη πλευρά, όταν οι αλλαγές στην κυκλική 
δημοσιονομική θέση (ή τις προβλέψεις) προκύπτουν από 
το ένα στο άλλο έτος προβλέψεων, αυτό δεν συνεπάγε -
ται αυτομάτως αναθεώρηση των στόχων για το έλλειμμα 
στο πλαίσιο της διαδικασίας υπερβολικού ελλείμματος 
ή στο πλαίσιο του προγράμματος. Οι αναθεωρήσεις των 
στόχων μπορεί να σχετίζονται με άλλους παράγοντες 
εκτός από την αλλαγή των προοπτικών για τον οικονο -
μικό κύκλο, όπως η διαφορετική σύνθεση της ανάπτυ -
ξης, οι υστερήσεις εσόδων / τα έκτακτα έσοδα και οι 
μεταβολές της δυνητικής ανάπτυξης, ή με άλλους παρά -
γοντες εκτός του ελέγχου της κυβέρνησης. Όλα αυτά τα 
στοιχεία λαμβάνονται δεόντως υπόψη από την Επιτροπή 
όταν λαμβάνει αποφάσεις για αναθεωρήσεις των στόχων.
Απάντηση της Επιτροπής 102
εφαρμογή ορθές και αποτελεσματικές διαδικασίες διαχεί -
ρισης της κρίσης. Οι συνθήκες κρίσης δεν επέτρεψαν την 
επιμελή τήρηση αρχείων.
Πλαίσιο 6
Η Επιτροπή δεν συμφωνεί ότι στην περίπτωση της Ρου -
μανίας δεν εντοπίστηκε κανένα τέτοιο μέτρο. Τα μέτρα 
του διορθωτικού προϋπολογισμού για το 2009, που 
εγκρίθηκαν από το ρουμανικό κοινοβούλιο στις 28 Απρι -
λίου 2009, δεν περιλήφθηκαν ως όροι στο ΜΣ λόγω του 
χρόνου που μεσολάβησε μεταξύ της αποστολής και της 
υπογραφής του ΜΣ. Το μνημόνιο συνεννόησης που υπο -
γράφηκε στις 23 Ιουνίου 2009, ορίζει για την περαιτέρω 
σταδιακή μείωση του ελλείμματος κατά το 2009-2010 
ότι «Η προσαρμογή θα στηρίζεται κατά κύριο λόγο στις 
δαπάνες, με τη μείωση του μισθολογικού κόστους στον 
δημόσιο τομέα, τη μείωση των δαπανών για αγαθά και 
υπηρεσίες, τη μείωση των επιδοτήσεων προς δημόσιους 
οργανισμούς και μέσω της μείωσης των κεφαλαιουχικών 
δαπανών για αντικείμενα όπως τα οχήματα και ο εξο -
πλισμός γραφείου. Θα δοθεί προτεραιότητα σε επενδυ -
τικά σχέδια χρηματοδοτούμενα με κεφάλαια της ΕΕ.» 
Η απόφαση του Συμβουλίου της 6ης Μαΐου 2009 για τη 
χορήγηση κοινοτικής μεσοπρόθεσμης χρηματοδοτικής 
συνδρομής στη Ρουμανία (2009/459/ΕΚ) περιλαμβάνει 
αυτά τα μέτρα στο άρθρο 3 παράγραφος 5 στοιχεία γ) 
έως ζ).
Στην περίπτωση της Ουγγαρίας, όλα τα μέτρα δημοσιο -
νομικής εξυγίανσης που περιλαμβάνονταν στους προ -
ϋπολογισμούς του 2009 και του 2010 με επαληθεύσιμα 
αποτελέσματα στη μείωση του ελλείμματος ενσωματώ -
θηκαν στα αρχικά μνημόνια συνεννόησης ή σε μεταγενέ -
στερα αναθεωρημένα μνημόνια συνεννόησης.
98
Η Επιτροπή υπέβαλε διάφορους φακέλους με τα βασικά 
δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν για την κατάρτιση των 
πινάκων του χρηματοδοτικού κενού που δημοσιεύθηκαν 
από την Επιτροπή. Σε ορισμένες περιπτώσεις, υποθέσεις 
στις οποίες βασίστηκε ο υπολογισμός του χρηματοδοτι -
κού κενού παρουσιάστηκαν με μάλλον συνοπτικό τρόπο, 
οπότε δεν είναι δυνατό να αναπαραχθεί ο υπολογισμός 
μόνο βάσει αυτών των πληροφοριών.
Σε μία περίπτωση (Ουγγαρία), το χρηματοδοτικό κενό 
υπολογίστηκε μόνο από το ΔΝΤ και η Επιτροπή ανα -
γνωρίζει ότι δεν ήταν σε θέση να παράσχει αντίγραφο 
των σχετικών υπολογισμών. Η Επιτροπή ενίσχυσε την 
ικανότητά της να υπολογίζει χρηματοδοτικά κενά κατά  
την εξέλιξη της κρίσης.περίπτωση που αυτοί δεν επιτυγχάνονταν, παρέχονταν 
οι δέουσες εξηγήσεις στα ειδικά για τη χώρα έγγραφα 
του προγράμματος, όπως η επανεξέταση των προγραμ -
μάτων ή τα υπομνήματα στην ΟΔΕ.
92
Η έλλειψη αναφοράς σε συγκεκριμένα ζητήματα στα 
έγγραφα του προγράμματος δεν σημαίνει ότι αυτά δεν 
είχαν ληφθεί υπόψη. Για παράδειγμα, στην περίπτωση 
του ρουμανικού προγράμματος, η ιδιαίτερη δομή των 
μισθών της ρουμανικής δημόσιας διοίκησης είχε εξετα -
στεί ειδικά κατά τον σχεδιασμό της μείωσης των μισθών.
Αδυναμίες στη διαχείριση των 
προγραμμάτων λόγω ανεπαρκών 
ελέγχων
Η Επιτροπή διαφωνεί ότι οι έλεγχοι ήταν ελλιπείς. Η Επι -
τροπή θεωρεί ότι η διαχείριση του προγράμματος ήταν 
σωστή.
95 i)
Η Επιτροπή διαφωνεί με τον ισχυρισμό ότι κανείς εκτός 
της ομάδας διαχείρισης προγραμμάτων δεν επανεξετά -
ζει τους σχετικούς υπολογισμούς και τις προβλέψεις. Οι 
συζητήσεις και στοιχεία υποβλήθηκαν σε διασταυρω -
μένο έλεγχο με το ΔΝΤ (και την ΕΚΤ για τις χώρες που 
έχουν υπαχθεί σε πρόγραμμα του ΕΜΧΣ), και οι προβλέ -
ψεις και η συνολική συνοχή των στοιχείων εξετάστηκαν 
από την ιεραρχική γραμμή της ΓΔ ECFIN.
95 ii)
Το έργο των εκπροσώπων της Επιτροπής αξιολογήθηκε 
από τους ιεραρχικά ανώτερους υπαλλήλους, αν και σε 
συνθήκες έντονης πίεσης χρόνου. Βλ. επίσης απαντήσεις 
της Επιτροπής στα σημεία 61, 69, 70 και 79.
Οι προβλέψεις σχετικά με το χρηματοδοτικό κενό, και, ως 
εκ τούτου, για το μέγεθος του χρηματοδοτικού κονδυ -
λίου του προγράμματος, είναι σημαντικό ζήτημα που 
ελέγχεται εξονυχιστικά από την τα κράτη μέλη της ΕΕ/
ζώνης του ευρώ.
95 iii)
Βλ. απάντηση της Επιτροπής στα σημεία IX και X. Η Επι -
τροπή συμφωνεί ότι υπήρχαν αδυναμίες στη διαχείριση 
εγγράφων κατά το πρώτο μέρος των διαδικασιών του 
προγράμματος. Η Επιτροπή λειτουργούσε σε συνθήκες 
ασφυκτικής πίεσης χρόνου και έπρεπε να τεθούν σε 
Απάντηση της Επιτροπής 103
υπολογισμών των χρηματοδοτικών αναγκών, και επίσης 
αναφέρουν σε υποσημείωση ορισμένες διαφορές μεταξύ 
των δύο.
Προβλέψεις για το συνολικό ταμειακό έλλειμμα του 
Δημοσίου έχουν, ωστόσο, περιληφθεί στο «Πρόγραμμα 
οικονομικής προσαρμογής για την Ιρλανδία» και σε μετα -
γενέστερα έγγραφα του προγράμματος.
Υπάρχουν πάντα διαφορές μεταξύ των εκτιμήσεων που 
βασίζονται στα ρευστά διαθέσιμα και των εκτιμήσεων 
σε δεδουλευμένη βάση. Ωστόσο, δεν ήταν αναγκαίο να 
εξηγηθούν οι διαφορές μεταξύ των εκτιμήσεων βάσει των 
ρευστών διαθεσίμων και των εκτιμήσεων σε δεδουλευμένη 
βάση, καθώς οι τελευταίες αποτελούν τους πλέον συναφείς 
δείκτες για τους σκοπούς του προγράμματος, κυρίως, διότι 
είναι οι δείκτες απαιτούνται από τη δημοσιονομική επο -
πτεία της ΕΕ και τη διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος.
99
Η Επιτροπή συμφωνεί εν μέρει με την αξιολόγηση του 
Ελεγκτικού Συνεδρίου. Η Επιτροπή πραγματοποίησε 
εκτεταμένες δοκιμές ευαισθησίας, αλλά με την τήρηση 
της εμπιστευτικότητας για να μην ενεργοποιηθούν 
δυσμενή σενάρια. Οι πληροφορίες αυτές ήταν εξαιρε -
τικά ευαίσθητες και ενδεχομένως δεν θα ήταν σωστό να 
δημοσιοποιηθούν σε συνθήκες μεγάλης αστάθειας των 
χρηματοπιστωτικών αγορών.
Ειδικότερα όσον αφορά την Ιρλανδία, η ευαισθησία της 
στους κλυδωνισμούς των συναλλαγματικών ισοτιμιών και 
των επιτοκίων λαμβανόταν πάντοτε υπόψη στις οικο -
νομικές και δημοσιονομικές προβλέψεις. Οι «αρνητικός 
κύκλος ανατροφοδότησης μεταξύ της αναπτυξιακής, της 
δημοσιονομικής και της χρηματοπιστωτικής κρίσης» ήταν 
ήδη σαφώς κατανοητός όταν σχεδιάστηκε το πρόγραμμα 
χρηματοδοτικής συνδρομής για την Ιρλανδία (βλ. έκτακτη 
συγγραφική εργασία αριθ. 76). Σκοπός του προγράμματος 
της ΕΕ και του ΔΝΤ ήταν να σπάσει αυτόν τον αρνητικό 
κύκλο ανατροφοδότησης, μεταξύ άλλων με την εξάλειψη 
της επίπτωσης των κλυδωνισμών των επιτοκίων στα 
δημόσια οικονομικά μέσω εξωτερικής χρηματοδοτικής 
συνδρομής, παρέχοντας με αυτόν τον τρόπο ασφάλεια για 
τον ιδιωτικό τομέα (μείωση των περιθωρίων).
100
Εάν οι «όροι που ορίζει το Συμβούλιο» αφορούν τους 
όρους πολιτικής που συμφωνήθηκαν στο πλαίσιο του προ -
γράμματος, τότε αυτό ακριβώς έκανε η Επιτροπή. Εάν οι 
«όροι που ορίζει το Συμβούλιο» αναφέρονται στις κατευ -
θύνσεις πολιτικής που εξέδωσε το Συμβούλιο στα πλαίσια 98 i)
Το μέγεθος του προγράμματος της Ουγγαρίας βασίστηκε 
εξ ολοκλήρου στους υπολογισμούς του ΔΝΤ. Με το αιφ -
νίδιο ξέσπασμα της κρίσης στην Ουγγαρία, η οποία ήταν 
η πρώτη χώρα που ζήτησε βοήθεια, η δυνατότητα της 
ομάδας διαχείρισης του προγράμματος να βασιστεί στην 
εμπειρογνωμοσύνη του ΔΝΤ θεωρήθηκε βασικό πλεο -
νέκτημα. Ωστόσο, τα στοιχεία αυτά ελέγχονταν από τα 
κράτη μέλη της ΕΕ πριν από τον καθορισμό του χρηματο -
δοτικού κονδυλίου.
98 ii)
Για την Ιρλανδία, το Ελεγκτικό Συνέδριο συγκρίνει δύο 
διαφορετικούς δείκτες των δημόσιων οικονομικών, το 
έλλειμμα ΕΣΛ σε δεδουλευμένη βάση και το έλλειμμα του 
Δημοσίου σε ταμειακή βάση. Παρότι και τα δύο αποτυπώ -
νουν την κατάσταση των δημοσίων οικονομικών, μπορεί 
να υπάρχουν σημαντικές διαφορές ως προς το μέγεθος 
και τη σύνθεσή τους. Ο έλεγχος της συμφωνίας των δύο 
δεικτών απαιτεί αναλυτική γνώση των δημόσιων οικο -
νομικών λογαριασμών με βάση και τα δύο συστήματα. 
Συνήθως γίνεται από τις στατιστικές αρχές κατά την εξα -
μηνιαία κοινοποίηση στη Eurostat στο πλαίσιο της ΔΥΕ.
Για την περίοδο που καλύπτουν οι προβλέψεις, οι υπο -
θέσεις εφαρμόζονται για τις κύριες χρηματοοικονομικές 
συναλλαγές που αναμένεται να έχουν καταγραφεί από 
τις εθνικές αρχές στο ισοζύγιο του Δημοσίου, το οποίο 
διαφέρει από το ισοζύγιο ΕΣΛ σε δεδουλευμένη βάση. Σε 
αυτές τις κύριες συναλλαγές περιλαμβάνονταν η απο -
πληρωμή των γραμματίων εις διαταγήν, που αντιπρο -
σώπευαν χρηματοδοτικό κενό περίπου 9,3 δισ. ευρώ. 
Επιπλέον, ο εθνικός φορέας διαχείρισης περιουσιακών 
στοιχείων (National Treasury Management Agency) περι -
λάμβανε συνήθως πρόσθετα κεφαλαιακά αποθεματικά 
ασφαλείας, εκτός από τους υπολογισμούς των βασικών 
χρηματοδοτικών αναγκών του Δημοσίου, αυξάνοντας 
με τον τρόπο αυτό τις χρηματοδοτικές ανάγκες, ενώ τα 
εν λόγω αποθεματικά ασφαλείας εξαιρούνταν από τις 
εκτιμήσεις του ΕΣΛ για το έλλειμμα και το χρέος. Σε μια 
εποχή εξαιρετικής ευαισθησίας της αγοράς, η έλλειψη 
ειδικών στοιχείων οφειλόταν στην απροθυμία των 
ιρλανδικών αρχών και των εταίρων του προγράμματος 
να γνωστοποιήσουν συγκεκριμένα σχέδια δανεισμού. 
Άλλα στοιχεία της διαφοράς σχετίζονται με το γεγονός 
ότι υπήρχαν ορισμένες αποκλίσεις στις εκτιμήσεις του 
δημοσιονομικού ελλείμματος από διαφορετικούς οργα -
νισμούς. Η πλέον συντηρητική εκτίμηση περιλήφθηκε 
στον υπολογισμό των χρηματοδοτικών αναγκών.
Τα έγγραφα του προγράμματος περιλαμβάνουν τα κύρια 
στοιχεία των δημοσιονομικών προβλέψεων και των 
Απάντηση της Επιτροπής 104
εσόδων από την πώληση αδειών κινητής τηλεφωνίας από 
το 2012 έως το 2013, η οποία δεν υπόκειται στον έλεγχο 
του προγνώστη.
103
Οι χώρες που υπάγονται σε πρόγραμμα όφειλαν επίσης 
να συμμορφώνονται με τους κανόνες της διαδικασίας 
υπερβολικού ελλείμματος (ΔΥΕ) που ορίζει πλαίσιο δημο -
σιονομικών στόχων. Οι εν λόγω δημοσιονομικοί στόχοι 
πρέπει να καθορίζονται σύμφωνα με τον ορισμό του ΕΣΛ.
Όταν οι πράξεις διάσωσης τραπεζών θα μπορούσαν να 
έχουν σημαντικό, αλλά δύσκολα προβλέψιμο αντίκτυπο 
στα δημοσιονομικά αποτελέσματα, οι εν λόγω πράξεις 
εξαιρέθηκαν από τους δημοσιονομικούς στόχους του 
προγράμματος.
Στην περίπτωση της Ιρλανδίας, η Επιτροπή ήταν σαφής 
όσον αφορά τον ορισμό του βασικού ελλείμματος, το 
οποίο έπρεπε να είναι, και ήταν, σύμφωνο με το σύστημα 
των εθνικών λογαριασμών. Ως εκ τούτου, από τον ορισμό 
του δημοσιονομικού στόχου εξαιρέθηκε ο αντίκτυπος 
των άμεσων ενισχύσεων προς τις τράπεζες.
Η Επιτροπή υπολόγισε το βασικό έλλειμμα ως: ονομα -
στικό έλλειμμα χωρίς τις μεταφορές κεφαλαίων προς 
τις τράπεζες που αύξησαν το έλλειμμα, στο πλαίσιο των 
μέτρων διάσωσης του χρηματοπιστωτικού τομέα. Το 
ποσό των μέτρων στήριξης του χρηματοπιστωτικού 
τομέα περιλαμβάνεται στον «Συμπληρωματικό πίνακα 
σχετικά με τη χρηματοπιστωτική κρίση» που δημοσιεύ -
θηκε από τη Eurostat, στη γραμμή «εισφορές κεφαλαίου 
που καταγράφονται ως μεταφορά κεφαλαίων (που συνε -
πάγονται αύξηση του ελλείμματος)». Ωστόσο, μερικές 
φορές η γραμμή αυτή περιλαμβάνει επίσης τις μετα -
φορές κεφαλαίων που δεν αντιμετωπίζονται ως μέτρα 
χρηματοδοτικής στήριξης για τους σκοπούς της ΔΥΕ. 
Ειδικότερα, τα έσοδα από την καταβολή μερισμάτων 
από την Anglo Irish Bank υπό μορφή κοινών μετοχών δεν 
αντιμετωπίστηκαν ως μεταφορές κεφαλαίου.
104
Στην περίπτωση της Ιρλανδίας, υποβλήθηκε ένας πίνακας 
«παρακολούθησης προγράμματος» ως παράρτημα του 
ΜΣ καθ’ όλη την περίοδο του προγράμματος. Ο πίνακας 
αυτός παρουσίαζε αναλυτικά την κατάσταση συμμόρ -
φωσης ως προς τις διάφορες απαιτήσεις. Τα στοιχεία που 
περιλαμβάνονται στον εν λόγω πίνακα αυξάνονταν κατά 
τη διάρκεια του προγράμματος.της τακτικής οικονομικής εποπτείας της ΕΕ, η Επιτροπή 
συμμορφώθηκε επίσης με τις ισχύουσες νομικές διατάξεις.
101
Βλ. απάντηση της Επιτροπής στο σημείο XV.
Η επιλογή του ελλείμματος ΕΣΛ δεν αιτιολογείται μόνο 
από τη ΔΥΕ. Θα ήταν ενδεχομένως χρήσιμο να συμπλη -
ρωθεί η παρατήρηση του Ελεγκτικού Συνεδρίου με μια 
επεξήγηση σχετικά με το βάσιμο των εθνικών λογαρια -
σμών και του ελλείμματος ΕΣΛ αντί των δεδομένων για 
τα ταμειακά διαθέσιμα στο πλαίσιο της δημοσιονομικής 
εποπτείας. Η χρησιμοποίηση μόνο του ταμειακού υπολοί -
που θα αύξανε την αβεβαιότητα, αντί να την μειώσει, 
διότι αυτό θα έδινε στις κυβερνήσεις τη δυνατότητα να 
χειραγωγήσουν το χρονοδιάγραμμα πληρωμής ορισμέ -
νων συναλλαγών με σκοπό να επιτύχουν τους στόχους 
όσον αφορά το έλλειμμα.
102
Η ύπαρξη της δυνατότητας των στατιστικών αναθεω -
ρήσεων δεν θα πρέπει να χρησιμεύει ως επιχείρημα για 
τη μετατόπιση σε δημοσιονομικούς στόχους ταμειακών 
ροών. Ένα σύστημα ταμειακών ροών θα συνεπαγόταν 
άλλα είδη αβεβαιοτήτων με ακόμη μεγαλύτερο αρνητικό 
αντίκτυπο για την αξιοπιστία των δημοσιονομικών όρων.
Βλ. απάντηση της Επιτροπής στο σημείο XV.
102 i)
Η δήλωση για την Ουγγαρία είναι αντικειμενικά ορθή και 
αφορά εκ των υστέρων αναθεώρηση των στατιστικών 
(βλ. απάντηση της Επιτροπής στο σημείο 90).
102 ii)
Η δήλωση για τη Ρουμανία είναι αντικειμενικά ορθή και 
αφορά εκ των υστέρων αναθεώρηση στοιχείων που 
επικυρώθηκε από τη Eurostat, εκτός του πεδίου ελέγ -
χου του προγνώστη. Επιπλέον, το υπόμνημα της ΟΔΕ 
της 23ης Αυγούστου 2010 σχετικά με την αποστολή της 
26ης Ιουλίου–5ης Αυγούστου περιλαμβάνει πλαίσιο στη 
σελίδα 13 που εξηγεί τη διαφορά μεταξύ του ταμειακού 
ελλείμματος και του ελλείμματος ΕΣΛ95 στην περίπτωση 
της Ρουμανίας.
102 iii)
Η αναθεώρηση στην Ιρλανδία οφειλόταν σε εκ νέου 
ταξινόμηση (όπως επικυρώθηκε από τη Eurostat) των 
Απάντηση της Επιτροπής 105
προς τη βελτίωση της είσπραξης των φόρων και τη μεί -
ωση της φοροδιαφυγής και της απάτης, με την τεχνική 
συνδρομή του ΔΝΤ και των αποστολών της ΓΔ TAXUD 
της Επιτροπής (βλ. παράγραφο 27 στη σ. 14 του υπομνή -
ματος της ΟΔΕ της 23ης Αυγούστου 2010 που αναφέρε -
ται στην αποστολή της 26ης Ιουλίου–5ης Αυγούστου).
Πλαίσιο 7 — Τέταρτη περίπτωση
Ο όρος σχετικά με την αναδιοργάνωση της τοπικής δια -
κυβέρνησης στο πορτογαλικό πρόγραμμα δεν αφορούσε 
μόνο τους δήμους. Ο όρος στο αρχικό ΜΣ ανέφερε: 
«Αναδιοργάνωση της τοπικής αυτοδιοίκησης. Υπάρχουν 
προς το παρόν 308 δήμοι και 4 259 κοινότητες. Έως τα 
τέλη Ιουλίου του 2012, ή κυβέρνηση θα αναπτύξει σχέδιο 
ενοποίησης, προκειμένου να γίνει αναδιοργάνωση και να 
μειωθεί σημαντικά ο αριθμός αυτών των οντοτήτων».
Η συμμόρφωση με τον όρο αυτόν αναφέρθηκε σε 
διάφορα έγγραφα ελέγχου του προγράμματος. Οι όροι 
πολιτικής για το θέμα αυτό εξελίχθηκαν με την πάροδο 
του χρόνου, λαμβανομένης υπόψη της ισχυρής πολιτι -
κής αντίδρασης. Ο αριθμός των κοινοτήτων (freguesias) 
μειώθηκε σε 2 882 μετά τις δημοτικές εκλογές του 
Σεπτεμβρίου του 2013. Αν και δεν μειώθηκε ο αριθμός 
των δήμων, τέθηκε σε εφαρμογή μια νέα νομική διάταξη 
για τη δημιουργία διαδημοτικών κοινοτήτων.
107 i)
Το παράδειγμα που αναφέρεται για την Ιρλανδία δείχνει 
ότι ο όρος σχετικά με πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο 
θεωρήθηκε πλήρως εκπληρωθείς. Η Επιτροπή έχει, 
ωστόσο, δηλώσει ρητά κατ’ επανάληψη στις τριμηνιαίες 
εκθέσεις ελέγχου ότι είχε ανησυχίες σχετικά με συγκεκρι -
μένα στοιχεία που αφορούσαν το πλαίσιο. Έθεσε εκ νέου 
το ζήτημα αυτό στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου 
2014.
107 ii)
Λαμβανομένου υπόψη του υψηλού βαθμού αυτονομίας 
των δύο περιφερειών και των 308 δήμων στην Πορτογα -
λία, η Επιτροπή έπρεπε να δεχθεί ότι η εν λόγω υποβολή 
ενοποιημένων τακτικών εκθέσεων σχετικά με τις περιφε -
ρειακές και τοπικές συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού 
τομέα και τις κρατικές επιχειρήσεις ήταν ανέφικτη και θα 
απαιτούσε δυσανάλογο όγκο διοικητικών πόρων.
109
Η Επιτροπή συμφωνεί ότι η συνεργασία με το ΔΝΤ την 
βοήθησε στη διαχείριση των προγραμμάτων, διότι Στην περίπτωση της Ρουμανίας, η υποβολή στοιχείων για 
την πρόοδο όσον αφορά τις διαρθρωτικές μεταρρυθ -
μίσεις γινόταν ανά θέμα και όχι για κάθε όρο χωριστά 
χωριστά. Η Επιτροπή συμφωνεί ότι αυτό θα δυσκόλευε 
τον αναγνώστη να αξιολογήσει πλήρως την κατάσταση 
συμμόρφωσης.
105
Η Επιτροπή γνωστοποίησε σε ποιο βαθμό είχαν εκπλη -
ρωθεί οι όροι. Κατά κανόνα, η επισήμανση «μη εκπλη -
ρωθείς» χρησιμοποιήθηκε μόνο σε περιπτώσεις κατά τις 
οποίες ήταν σαφές ότι ο όρος δεν επρόκειτο να τηρηθεί 
σύντομα. Συχνά, ορίζονταν πολύ φιλόδοξες προθεσμίες 
με σκοπό να ενθαρρυνθεί η ταχύτερη δράση. Σε περί -
πτωση προόδου ως προς τη μεταρρυθμιστική δράση, 
κρίθηκε καταλληλότερος ένας ενδιάμεσος όρος μεταξύ 
του «εκπληρωθείς» και «μη εκπληρωθείς».
Στην ειδική περίπτωση της Ιρλανδίας, υποβλήθηκε ως 
παράρτημα πίνακας «παρακολούθησης προγράμματος» 
που παρουσίαζε αναλυτικά την κατάσταση συμμόρφω -
σης ως προς τις διάφορες απαιτήσεις. Για την περιγραφή 
χρησιμοποιούνται οι ενδείξεις «εκπληρωθείς» και «μη 
εκπληρωθείς».
106
Σε πολλές περιπτώσεις, τα αναλυτικά αποτελέσματα της 
παρακολούθησης παρουσιάζονταν στο κυρίως κείμενο 
της έκθεσης ελέγχου, και όχι στον ίδιο τον πίνακα παρα -
κολούθησης. Αυτό αφορούσε ιδίως τους όρους που ήταν 
«υπό εξέλιξη» ή «καθυστέρηση». Επιπλέον, όσο προ -
χωρούσε η υλοποίηση των προγραμμάτων, ορισμένοι 
όροι και η σχετική παρακολούθηση συγχωνεύτηκαν με 
άλλους όρους ή μεταφέρθηκαν σε διαφορετικά τμήματα 
των προγραμμάτων.
Πλαίσιο 7 — Δεύτερη περίπτωση
Η πρόοδος όσον αφορά την ενίσχυση της διοικητικής 
ικανότητας και άλλα μέτρα για την αύξηση της απορρό -
φησης των κονδυλίων της ΕΕ στη Ρουμανία αναφέρονται 
στις εκθέσεις αποστολής. Βλ. για παράδειγμα παράγραφο 
37 στη σ. 17 του υπομνήματος της ΟΔΕ της 23ης Αυγού -
στου 2010, που αναφέρεται στην αποστολή της 26ης 
Ιουλίου–5ης Αυγούστου.
Πλαίσιο 7 — Τρίτη περίπτωση
Η Επιτροπή συμφωνεί ότι η πρόοδος σχετικά με το 
συγκεκριμένο μέτρο στη Ρουμανία δεν αναφέρεται. Αυτό 
οφείλεται στο γεγονός ότι η προσοχή μετατοπίστηκε 
Απάντηση της Επιτροπής 106
Τα οφέλη από ένα τέτοιο μέτρο έπρεπε να σταθμιστούν 
σε σχέση με τις δαπάνες όσον αφορά τις δευτερογενείς 
επιπτώσεις σε άλλες τράπεζες και τον κίνδυνο δικαστι -
κών διαφορών.
Μέρος III
Επίπεδα τιμολόγησης κατά την έκδοση 
ενίοτε υψηλότερα σε σχέση με τις 
αρχικές ενδείξεις των τραπεζών
Οι διαφορές αυτές είναι εγγενείς της διαδικασίας έκδο -
σης ομολόγων.
121
Ενώ είχαν αποσταλεί στις τράπεζες επίσημες «αιτήσεις 
για παρουσιάσεις/προτάσεις» από το 2011 (δηλ. για 
όλες τις πράξεις του ΕΜΧΣ), μέχρι το 2010 οι προτάσεις 
συλλέγονταν από τις τράπεζες μέσω συνεδριάσεων και 
τηλεδιασκέψεων και τεκμηριώνονταν στα «σημειώματα 
επιλογής των τραπεζών». Αυτά συντάσσονταν από την 
πρώτη πράξη στήριξης του ισοζυγίου πληρωμών σε 
σχέση με την κρίση τον Δεκέμβριο του 2008 και τέθηκαν 
στη διάθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου.
122
Το Ελεγκτικό Συνέδριο εξέτασε κατά πόσο το επίπεδο 
τιμολόγησης κατά την ημερομηνία συναλλαγής δικαι -
ολογούνταν απλώς από τη σύγκρισή του με τις αρχικές 
ενδείξεις τιμολόγησης που έδωσαν οι τράπεζες στις 
προτάσεις τους, χωρίς να λάβει δεόντως υπόψη τις εξε -
λίξεις στην αγορά μεταξύ των δύο αυτών ημερομηνιών. 
Οι δύο περιπτώσεις στις οποίες αναφέρεται το Ελεγκτικό 
Συνέδριο αφορούν μόνο μία «αίτηση για υποβολή προ -
τάσεων». Μεσολάβησε χρονικό διάστημα περίπου 14 και 
23 ημερών, αντίστοιχα, μεταξύ των αρχικών ενδείξεων 
τιμολόγησης και της ημερομηνίας συναλλαγής. Οι απο -
κλίσεις από τις αρχικές ενδείξεις τιμολόγησης είναι εγγε -
νές χαρακτηριστικό της διαδικασίας εν γένει, και ιδίως σε 
περίπτωση τόσο μεγάλου χρονικού διαστήματος.
Η παρατήρηση αυτή πρέπει να εξεταστεί σε συνάρτηση 
με την παρατήρηση του Ελεγκτικού Συνεδρίου στο 
σημείο 118 ότι «το τελικό κόστος του χρέους ήταν ευθυ -
γραμμισμένο με τα επίπεδα των αγορών και των ομολό -
γων ανταγωνιστών».απέκτησε εμπειρία στη διαχείριση κρίσεων. Ωστόσο, 
η Επιτροπή δεν συμφωνεί ότι οι αναφερθείσες από το 
Ελεγκτικό Συνέδριο πρακτικές υιοθετήθηκαν μόνο μετά 
την έναρξη των προγραμμάτων. Τα λογιστικά φύλλα προ -
βλέψεων της Επιτροπής ήταν ήδη αναλυτικότερα από 
αυτά του ΔΝΤ. Οι ομάδες της Επιτροπής για τις αποστο -
λές προγραμμάτων ήταν εξαρχής συνήθως μεγαλύτερες 
από τις ομάδες του ΔΝΤ, λόγω της συμμετοχής και άλλων 
γενικών διευθύνσεων εκτός από τη ΓΔ ECFIN.
111
Οι άτυπες ρυθμίσεις ήταν αποδοτικές. Η ανταλλαγή πλη -
ροφοριών ήταν ενδελεχής και δεν αποδεικνύεται από 
κανένα στοιχείο ότι η απουσία πιο επίσημων συμφωνιών 
δημιούργησε πρόβλημα.
111 iv)
Τα θεσμικά όργανα έχουν διαφορετικές διαδικασίες 
λήψης αποφάσεων και φαίνεται μη ρεαλιστικό να επιση -
μοποιείται εκ των προτέρων ένας μηχανισμός επίλυσης 
διαφωνιών που θα διευκόλυνε πράγματι την επίλυση 
πιθανών διαφωνιών.
114
Όσον αφορά την Ιρλανδία, η ΕΚΤ, ως ανεξάρτητο θεσμικό 
όργανο αρμόδιο για τη νομισματική πολιτική, δεν παρείχε 
εσωτερική πληροφόρηση στην Επιτροπή. Αυτό περιλαμ -
βάνει και τα στοιχεία που αφορούν τις εσωτερικές συζη -
τήσεις σχετικά με το ζήτημα του επιμερισμού των επιβα -
ρύνσεων. Λόγω του καθεστώτος ανεξαρτησίας της ΕΚΤ, 
η Επιτροπή δεν είναι σε θέση να ζητήσει τέτοιες πληροφο -
ρίες από την ΕΚΤ. Δεδομένου ότι το ποσό χρηματοδότησης 
από την ΕΚΤ προσέγγιζε το ετήσιο ΑΕγχΠ της Ιρλανδίας, 
η συνέχιση της χρηματοδότησης από την ΕΚΤ είχε καίρια 
σημασία για την επιτυχή έκβαση του προγράμματος. Ως 
εκ τούτου, η Επιτροπή, καθώς και το ΔΝΤ, αποδέχτηκαν 
αυτόν τον όρο. Οι εξελίξεις που σημειώθηκαν έκτοτε 
δικαίωσαν την επιλογή της μη επιβάρυνσης των κατόχων 
ομολόγων με προτεραιότητα εξόφλησης. Το ιρλανδικό 
χρέος είναι σαφώς βιώσιμο, τα περιθώρια συμφωνίας 
ανταλλαγής κινδύνου αθέτησης (CDS) έχουν μειωθεί στα 
επίπεδα των περιθωρίων CDS της Γαλλίας, του Βελγίου και 
της Σλοβακίας, η πιστοληπτική ικανότητα της Ιρλανδίας 
αναβαθμίστηκε και οι ιρλανδικές τράπεζες αποπλήρωσαν 
το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησης της ΕΚΤ.
Επιπλέον, η απόφαση να μην επιβαρυνθούν οι κάτοχοι 
ομολόγων με προτεραιότητα εξόφλησης πρέπει να εξε -
ταστεί σε αυτό το πλαίσιο. Υπήρχε καθολική εγγύηση των 
καταθέσεων που σχεδιάστηκε από τις ιρλανδικές αρχές. 
Απάντηση της Επιτροπής 107
της έκθεσης του Ελεγκτικού Συνεδρίου, ήταν σε ισχύ για 
περισσότερα από 4 έτη και χρησιμοποιούνταν για όλες 
τις πράξεις του ΕΜΧΣ, που αντιπροσωπεύουν την πλειο -
νότητα των πράξεων τόσο σε αριθμό όσο και σε αξία.
129
Η Επιτροπή τονίζει ότι η επιλογή των βασικών πιστω -
τριών τραπεζών ήταν πάντοτε σύμφωνη με τις ισχύουσες 
διαδικασίες και δεόντως τεκμηριωμένη. Αρχικά, αυτό 
βασίστηκε σε «σημειώματα επιλογής των τραπεζών» και, 
από τον Ιανουάριο του 2011, η διαδικασία επισημοποιή -
θηκε περαιτέρω με βάση διαδικασία «αίτησης υποβολής 
προτάσεων».
130
Η Επιτροπή θεωρεί ότι συμμορφώθηκε με τους ισχύοντες 
κανόνες και κανονισμούς και με την πρακτική της αγοράς 
στον τομέα αυτόν. Επιπλέον, οι τράπεζες υπόκεινται σε 
εθνικές κανονιστικές διατάξεις που διέπουν τους τίτλους, 
συμπεριλαμβανομένων των κανόνων για τη διερεύνηση 
ενδιαφέροντος (pre-sounding) και την πρόληψη της 
εκμετάλλευσης εμπιστευτικών πληροφοριών, γεγονός 
που αποτελεί πρόσθετη εγγύηση.
Επιπλέον, το άρθρο 6 παράγραφος 2 στοιχείο α) του 
κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 596/2014 του Ευρωπαϊκού Κοινο -
βουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Απριλίου 2014, 
για την κατάχρηση της αγοράς (ΕΕ L 173 της 12.6.2014, 
σ. 1), που θα εφαρμόζεται στους εκδότες τίτλων από τις 
3 Ιουλίου 2016, εξαιρεί ρητά τις συναλλαγές, εντολές 
ή ενέργειες της Ένωσης.
133
Η στρατηγική κατανομής συζητείται εκ των προτέρων με 
τις βασικές διαχειρίστριες τράπεζες και εφαρμόζεται μια 
τυποποιημένη προσέγγιση, σύμφωνα με την πρακτική 
της αγοράς. Η κατανομή πραγματοποιείται σε στενή 
συνεργασία με την κοινοπραξία και όλες οι εντολές 
κοινοποιούνται στην Επιτροπή, η οποία έχει τον πλήρη 
έλεγχο της διαδικασίας και παρέχει την έγκρισή της για 
την τελική κατανομή. Όλοι οι πίνακες κατανομής είναι 
διαθέσιμοι στην Επιτροπή.
134
Θεσπίστηκε επίσημη «δέσμευση για τη δευτερογενή 
αγορά» ως τυποποιημένο στοιχείο της επιστολής εξουσι -
οδότησης της ΕΕ για τον ΕΜΧΣ, δηλ. από τον Ιανουάριο 
του 2011 και εξής.123
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι οι εντοπισθείσες αδυναμίες 
αφορούσαν μόνο την περίοδο έως το 2010 και περιορί -
ζονταν σε ζητήματα τεκμηρίωσης. Δεν αφορούσαν την 
καθαυτό διαδικασία διαχείρισης του χρέους.
Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι υπήρχαν ορισμένες ελλεί -
ψεις στην τεκμηρίωση της διαδικασίας δανεισμού κατά 
τα πρώτα έτη, αλλά η διαχείριση της διαδικασίας ήταν 
σωστή και δεν επηρέασε το αποτέλεσμα.
Η Επιτροπή θεωρεί ότι, κατά τα πρώτα έτη, η επιλογή 
των βασικών πιστωτριών τραπεζών ήταν ανταγωνιστική, 
παρότι δεν ήταν πλήρως τεκμηριωμένη. Όσον αφορά 
προφυλάξεις κατά της αποκάλυψης μη δημόσιων πλη -
ροφοριών ή της εσωτερικής πληροφόρησης, η Επιτροπή 
συμμορφώνεται με τους ισχύοντες κανόνες και κανονι -
σμούς και με την πρακτική της αγοράς κατά τη εκτέλεση 
πράξεων χρηματοδότησης. Επιπλέον, οι τράπεζες που 
συμμετέχουν σε συναλλαγές χρηματοδότησης υπό -
κεινται σε εθνικούς κανόνες που διέπουν τους τίτλους, 
συμπεριλαμβανομένων των κανόνων για την πρόληψη 
της εκμετάλλευσης εμπιστευτικών πληροφοριών, γεγο -
νός που αποτελεί πρόσθετη εγγύηση για την Επιτροπή.
Η στρατηγική κατανομής συζητείται εκ των προτέρων με 
τις βασικές διαχειρίστριες τράπεζες και εφαρμόζεται μια 
τυποποιημένη προσέγγιση, σύμφωνα με την πρακτική 
της αγοράς. Οι κανόνες κατανομής είναι, επομένως, απο -
λύτως σαφείς για όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη. Η τελική 
κατανομή αποφασίζεται από την Επιτροπή.
Η παρακολούθηση των δραστηριοτήτων της δευτερογε -
νούς αγοράς επισημοποιήθηκε από την Επιτροπή το 2012.
Το εύρος των ανοιγμάτων προσφοράς-ζήτησης εξαρτά -
ται από διάφορες παραμέτρους.
127
Η Επιτροπή ήταν αναγκασμένη να εκτελέσει τις δανει -
οληπτικές πράξεις σε εξαιρετικά δυσχερείς συνθήκες. 
Παρ’ όλα αυτά, διαχειρίστηκε με επιτυχία τις εκδόσεις 
χρεωστικών τίτλων σύμφωνα με τις πρακτικές της αγοράς.
128
Αν και η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι το εγχειρίδιο διαδι -
κασιών επικαιροποιήθηκε με την πάροδο του χρόνου, 
η διαδικασία αυτή τεκμηριώθηκε με σαφήνεια εξαρχής 
σε χωριστά σημειώματα. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι 
η βελτιωμένη ποιότητα της τεκμηρίωσης εφαρμόζεται 
από τον Ιανουάριο του 2011. Κατά τον χρόνο σύνταξης 
Απάντηση της Επιτροπής 108
μείωση των χρηματοδοτικών αναγκών απαιτεί ορισμένες 
υποθέσεις που μπορεί να ευσταθούν ή να μην ευσταθούν. 
Επιπλέον, όπως αναφέρεται σε άλλο σημείο, η χρημα -
τοδότηση των προγραμμάτων περιλάμβανε περιθώρια 
ασφαλείας ως μήνυμα στις αγορές και είχε καθοριστική 
σημασία για την επιτυχία των προγραμμάτων.
140
Θα πρέπει να επισημανθεί ότι η Πορτογαλία δεν χρησι -
μοποίησε πλήρως όλη τη χρηματοδοτική συνδρομή που 
ήταν διαθέσιμη στο πλαίσιο του προγράμματος και ότι 
περάτωσε το πρόγραμμα με σημαντικά αποθέματα του 
δημόσιου ταμείου.
Η χαλάρωση των νομισματικών όρων ισχύει επίσης για 
το ιρλανδικό πρόγραμμα.
141
Οι εκταμιεύσεις του ΔΝΤ κατά τη διάρκεια του προγράμ -
ματος γίνονταν συνήθως στην κεντρική τράπεζα για τη 
δημιουργία συναλλαγματικών αποθεμάτων, ενώ οι εκτα -
μιεύσεις της ΕΚ γίνονταν προς το Υπουργείο Οικονομικών 
για τη χρηματοδότηση του προϋπολογισμού. Το 2010 
έγιναν επίσης ορισμένες εκταμιεύσεις του ΔΝΤ προς το 
Υπουργείο Οικονομικών για τον προϋπολογισμό. Ο λόγος 
ήταν ότι το δημοσιονομικό έλλειμμα ήταν υψηλότερο απ’ 
ό,τι αναμενόταν αρχικά λόγω του χαμηλότερου ρυθμού 
ανάπτυξης και αστοχιών πολιτικής, ενώ τα αποθεματικά 
στην κεντρική τράπεζα ήταν σε ικανοποιητικό επίπεδο. 
Από αυτό δεν μπορεί, ωστόσο, να συναχθεί ότι η κεντρική 
τράπεζα κάλυπτε έμμεσα ορισμένες από τις πρόσθετες 
χρηματοδοτικές ανάγκες της κυβέρνησης. Η κυβέρνηση 
κατόρθωσε να αποπληρώσει και να αναχρηματοδοτήσει 
το σύνολο των δανειακών της υποχρεώσεων κατά τη διάρ -
κεια του προγράμματος. Η νομισματική πολιτική, η οποία 
αποτελεί αποκλειστική αρμοδιότητα της ανεξάρτητης 
κεντρικής τράπεζας, επηρεάζει, όπως είναι φυσικό, και 
τους όρους της εγχώριας χρηματοδότησης. Ωστόσο, αυτό 
δεν θα πρέπει να θεωρηθεί έμμεση στήριξη.
146
Η δήλωση της Ουγγαρίας δεν λαμβάνει υπόψη την αυξη -
μένη απορρόφηση των κονδυλίων της ΕΕ.
147
Είναι σημαντικό να διαχωριστεί, από εννοιολογική 
άποψη, ο αντίκτυπος των νέων μέτρων στην αύξηση των 
εσόδων από τη μείωση των εσόδων λόγω της συρρίκνω -
σης της οικονομικής δραστηριότητας. Ο πραγματικός 135
Ενώ η Επιτροπή ελέγχει επισήμως τη ρευστότητα στις 
δευτερογενείς αγορές από το 2012, θα πρέπει να επιση -
μανθεί ότι δεν αποτελεί κοινή πρακτική το να ελέγχουν οι 
εκδότες γενικώς τη ρευστότητα στη δευτερογενή αγορά.
136
Το γεγονός ότι τα ανοίγματα προσφοράς-ζήτησης διαφέ -
ρουν μεταξύ των τραπεζών είναι φυσιολογικό, ιδίως αν 
ληφθεί υπόψη ο αριθμός των συμμετεχόντων στην αγορά.
138
Το χρηματοδοτικό κενό που υπολογίζεται κατά την 
έναρξη του προγράμματος δεν αποτελεί πρόβλεψη. Αντι -
προσωπεύει μια εκτίμηση των χρηματοδοτικών αναγκών 
που πρέπει να καλυφθούν κατά τη διάρκεια του προγράμ -
ματος, με ένα ενσωματωμένο αποθεματικό, το οποίο σε 
ορισμένες περιπτώσεις δημιουργήθηκε επί τούτου, που 
αντικατοπτρίζει την εγγενή αβεβαιότητα στις εκτιμήσεις 
αυτές. Το αποθεματικό χρησιμεύει για να εξασφαλιστεί ότι 
θα υπάρχει επαρκής χρηματοδότηση σε περίπτωση χει -
ρότερων από τα αναμενόμενα αποτελεσμάτων και για να 
κερδηθεί η εμπιστοσύνη των επενδυτών και να στηριχθεί 
η διαδικασία οικονομικής ανάκαμψης.
139
Τα περιθώρια ασφαλείας που περιλαμβάνονταν στα πρώτα 
προγράμματα, τα οποία εκπονήθηκαν μετά την κατάρ -
ρευση της Lehman Brothers, αντικατοπτρίζουν το μέγεθος 
της αβεβαιότητας εκείνη τη χρονική στιγμή και την ανάγκη 
να διασφαλιστεί ότι η χρηματοδότηση θα ήταν επαρκής. 
Οι ανάγκες του τραπεζικού τομέα είναι πολύ δύσκολο 
να προβλεφθούν, με αποτέλεσμα να υπάρχει ανάγκη 
σημαντικού αποθεματικού για έκτακτη ανάγκη για χώρες 
όπως η Ιρλανδία με σημαντικές δυσκολίες στον τραπεζικό 
τομέα. Το χρηματοδοτικό κονδύλιο έπρεπε να είναι αρκετά 
μεγάλο, ώστε να ληφθεί υπόψη αυτή η αβεβαιότητα και να 
βεβαιωθούν οι αγορές ότι όλες οι ανάγκες ήταν καλυμμέ -
νες. Είναι, συνεπώς, αναμενόμενο ότι, εάν δεν υπάρξουν 
δυσμενείς εξελίξεις, οι χρηματοδοτικές ανάγκες θα είναι 
χαμηλότερες από το προβλεφθέν κονδύλιο.
139 iv)
Η αποπληρωμή των δανείων του ΔΝΤ πριν από τη λήξη 
τους σχετίζεται με την επιτυχία των χωρών, και κατ’ επέ -
κταση των προγραμμάτων, να μπορούν να έχουν πρό -
σβαση στις αγορές με αρκετά χαμηλά επιτόκια, ώστε 
να είναι η πρόωρη εξόφληση πολιτικά και οικονομικά 
συμφέρουσα. Η σύνδεση της πρόωρης εξόφλησης με τη 
Απάντηση της Επιτροπής 109
Ως οικονομία μεσαίου εισοδήματος που δεν ανήκει στη 
ζώνη του ευρώ, η Ρουμανία είναι περισσότερο ευάλωτη 
όσον αφορά το επίπεδο του δημόσιου χρέους από τις 
χώρες υψηλότερου εισοδήματος της ζώνης του ευρώ. 
Κατά τον χρόνο της έγκρισης του προγράμματος, τα επι -
τόκια για το δημόσιο χρέος της Ρουμανίας είχαν αυξηθεί 
κατά 300 μονάδες βάσης, γεγονός που υποδήλωνε την 
ύπαρξη αμφιβολιών στις διεθνείς χρηματοπιστωτικές 
αγορές σε σχέση με την κατάσταση χρηματοδότησης 
του δημόσιου χρέους της χώρας.
153
Ενώ τα προσωρινά δημοσιονομικά μέτρα δεν αντιπρο -
σωπεύουν μια μόνιμη αλλαγή του υποκείμενου δημοσι -
ονομικού ισοζυγίου, μπορεί να έχουν μόνιμη επίπτωση 
στο επίπεδο του χρέους και, ως εκ τούτου, να βελτιώσουν 
ή να επιδεινώσουν τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του.
Δεν θεσπίστηκαν όλα τα προσωρινά μέτρα κατά την 
περίοδο του προγράμματος με σκοπό την επίτευξη των 
στόχων σχετικά με το έλλειμμα. Σε ορισμένες περιπτώ -
σεις ήταν αναγκαία η λήψη προσωρινών ή έκτακτων 
μέτρων (όπως τα μέτρα στήριξης των τραπεζών), ή τα 
μέτρα ήταν εκτός του ελέγχου της κυβέρνησης (όπως 
οι δικαστικές αποφάσεις). Τα προσωρινά μέτρα έπρεπε 
τελικά να αντικατασταθούν από διαρθρωτικά μέτρα για 
να διασφαλιστεί η συνέχιση της επίτευξης των στόχων.
Το πλαίσιο δημοσιονομικής εποπτείας στην ΕΕ κάνει μια 
σημαντική διάκριση ανάμεσα στο ονομαστικό δημοσι -
ονομικό ισοζύγιο (που περιλαμβάνει έκτακτα μέτρα) και 
το διαρθρωτικό ισοζύγιο, που μετρά τη μόνιμη δημοσι -
ονομική προσπάθεια (χωρίς τα έκτακτα μέτρα). Αυτός 
είναι ο λόγος για τον οποίο συνιστάται στις χώρες με 
υπερβολικό έλλειμμα όχι μόνο να το διορθώσουν σε ονο -
μαστικούς όρους (δηλ. κάτω από το όριο 3% του ΑΕγχΠ 
που ορίζει η Συνθήκη), αλλά και να καταβάλουν ειδική 
διαρθρωτική προσπάθεια που συνάδει με την επίτευξη 
του ονομαστικού στόχου.
Ως εκ τούτου, η ύπαρξη έκτακτων και προσωρινών 
μέτρων καθαυτή δεν είναι αυτομάτως αντίθετη με τη 
βιώσιμη διόρθωση του υπερβολικού ελλείμματος.
153 i)
Θα πρέπει να προστεθεί ότι η Πορτογαλία αντιμετώπισε 
επίσης έκτακτα μέτρα που αύξησαν τις δαπάνες στο 
2,8% του ΑΕγχΠ το 2010 και στο 0,6% του ΑΕγχΠ το 2011.αντίκτυπος μιας φορολογικής μεταρρύθμισης δεν μπορεί 
να κριθεί εξετάζοντας τις συνολικές επιδόσεις των εσό -
δων σε μια οικονομία. Απαιτείται εκτίμηση του εναλλα -
κτικού σεναρίου χωρίς τη μεταρρύθμιση.
148
Δεν επέφεραν όλες οι αναφερόμενες νομοθετικές πρά -
ξεις μεταβολές που επηρεάζουν τον δείκτη φορολογίας 
προς το ΑΕγχΠ και δεν αφορούν όλες τους όρους του 
προγράμματος ΙΠ. Τα κίνητρα για την εισαγωγή τους ήταν 
περίπλοκα.
Κοινή απάντηση της Επιτροπής στα 
σημεία 150 και 151
Η μεταβολή του διαρθρωτικού ισοζυγίου επηρεάζε -
ται όχι μόνο από τους καθορισθέντες στόχους και τις 
επιλογές πολιτικής για την επίτευξη αυτών των στόχων, 
αλλά και από ένα ευρύτερο φάσμα παραγόντων εκτός 
του ελέγχου της κυβέρνησης, οι οποίοι σχετίζονται με 
το εξωτερικό περιβάλλον. Σε αυτούς περιλαμβάνονται 
τα ποσοστά πληθωρισμού, η σύνθεση της ανάπτυξης, 
η ψυχολογία της αγοράς που επηρεάζει το κόστος 
δανεισμού, καθώς και οι εκ των υστέρων αναθεωρήσεις 
δεδομένων. Επιπλέον, κατά τον καθορισμό των στόχων, 
ελήφθησαν υπόψη ειδικά κριτήρια για κάθε χώρα πέρα 
από τις σχέσεις που αναφέρονται κατωτέρω. Ως εκ τού -
του, οι σχέσεις μεταξύ των μεταβλητών που αναφέρονται 
στα σημεία 150 και 151 είναι πολύπλοκες. Κατά συνέπεια, 
η ανά χώρα συγκριτική αξιολόγηση με βάση αυτές τις 
σχέσεις ενδέχεται να μην είναι αποκαλυπτική όσον 
αφορά τις προκλήσεις που αντιμετωπίστηκαν πριν από 
το πρόγραμμα ή τα μετέπειτα αποτελέσματα.
Ενώ σε γενικές γραμμές μια ασθενέστερη αρχική δημοσιο -
νομική θέση απαιτεί ταχύτερη δημοσιονομική εξυγίανση, 
ο παράγοντας αυτός δεν θα πρέπει να απομονώνεται από 
άλλους παράγοντες, που ενίοτε αφορούν ειδικά μία χώρα, 
οι οποίοι επηρεάζουν τις δημοσιονομικές ανισορροπίες 
που πρέπει να διορθωθούν. Πρέπει επίσης να σημειωθεί 
ότι η προθεσμία που έταξε το Συμβούλιο για τη διόρ -
θωση του υπερβολικού ελλείμματος (με την υποκείμενη 
συνιστώμενη διαρθρωτική προσπάθεια) ενδέχεται να μη 
συμπίπτει με την περίοδο που καλύπτει το πρόγραμμα.
152
Η δημοσιονομική προσπάθεια που ορίζεται στα προ -
γράμματα καθορίστηκε με βάση ένα ευρύ φάσμα 
παραγόντων. Έχει ληφθεί υπόψη το αρχικό επίπεδο του 
χρέους, αλλά είχαν επίσης σημασία και άλλοι ειδικοί 
παράγοντες ανά χώρα.
Απάντηση της Επιτροπής 110
Ο χρησιμοποιούμενος από το Ελεγκτικό Συνέδριο χαρα -
κτηρισμός «υψηλό διαρθρωτικό περιεχόμενο» δεν είναι, 
συνεπώς, συνώνυμο του όρου «σημαντικό».
160 iii)
Για ορισμένες μεταρρυθμίσεις, το επιθυμητό αποτέλεσμα 
θα γίνει αισθητό μόνο μακροπρόθεσμα, μετά το τέλος 
του προγράμματος.
161
Η αναφορά στην περίπτωση της Ουγγαρίας για την 
αναστροφή των μεταρρυθμίσεων (μείωση των μισθών 
του δημόσιου τομέα) φαίνεται ότι είναι ακατάλληλη, 
εφόσον το σημαντικότερο μέτρο εξοικονόμησης στον 
τομέα αυτόν (κατάργηση του 13ου μισθού) παρέμεινε 
ανέπαφο. Σαφείς αναστροφές παρατηρήθηκαν στους 
τομείς των επιδομάτων τέκνων και της δημοσιονομικής 
διακυβέρνησης.
164
Βλ. την απάντηση της Επιτροπής στο πλαίσιο 10.
Πλαίσιο 10 — Πρώτο εδάφιο
Στην Ουγγαρία, το χαμηλό ενδιαφέρον από την πλευρά 
του τραπεζικού τομέα εξηγούνταν επίσης από την τελική 
επιτυχία των προσπαθειών συντονισμού με μητρικές 
τράπεζες της Δυτικής Ευρώπης, που δεν μπορούσε να 
είναι γνωστή κατά τον χρόνο έναρξης του προγράμμα -
τος και τον σχεδιασμό της δέσμης μέτρων στήριξης των 
τραπεζών. Ειδικότερα, οι μεγαλύτερες εμπορικές τράπε -
ζες αλλοδαπής ιδιοκτησίας δεσμεύτηκαν να διατηρή -
σουν το συνολικό τους άνοιγμα στην Ουγγαρία, αρχικά 
σε διμερή βάση με την κεντρική τράπεζα, και αργότερα 
στο πολυμερές πλαίσιο της πρωτοβουλίας συντονι -
σμού των ευρωπαϊκών τραπεζών. Αυτή η συνδυασμένη 
δράση συνέβαλε στη βελτίωση της χρηματοπιστωτικής 
σταθερότητας και στην αύξηση της εμπιστοσύνης των 
επενδυτών, μεταξύ άλλων σε μια ευρύτερη περιφερειακή 
προοπτική.
Πλαίσιο 10 — Πέμπτο εδάφιο
Στην Πορτογαλία, η απασχόληση στον δημόσιο τομέα 
μειώθηκε κατά περίπου 10% μεταξύ 2011 και 2014, περισ -
σότερο από την ετήσια μείωση του 2% που απαιτούσε 
το ΜΣ. Καθώς απαγορεύονται οι απολύσεις δημοσίων 
υπαλλήλων, σημαντικό μέρος της μείωσης έπρεπε να 
επιτευχθεί με τη μη αντικατάσταση των αποχωρού -
ντων υπαλλήλων. Η πρόωρη συνταξιοδότηση ήταν 153 iii)
Η διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος για τη Ρουμανία 
άρθηκε τον Ιούνιο του 2013 με βάση τα απολογιστικά 
στοιχεία. Σημαντική προϋπόθεση για την άρση της δια -
δικασίας υπερβολικού ελλείμματος είναι η βιωσιμότητα 
της διόρθωσης, που σημαίνει ότι το έλλειμμα πρέπει να 
παραμείνει με αξιόπιστο τρόπο κάτω από το όριο του 3% 
του ΑΕγχΠ κατά τη διάρκεια του χρονικού ορίζοντα πρό -
βλεψης των σχετικών προβλέψεων της Επιτροπής. Με 
τη σειρά της, η πρόβλεψη βασίζεται σε αξιόπιστα μέτρα 
που εξήγγειλε η κυβέρνηση και προσδιόρισε με επαρκείς 
λεπτομέρειες.
153 iv)
Το βασικό κίνητρο για την εγγύηση περί ευθύνης στην 
Ιρλανδία δεν ήταν το να αποτελέσει ένα μέτρο για τη 
δημιουργία εσόδων.
155
Η Επιτροπή θεωρεί ότι δεν έχει νόημα το να συγκριθούν 
τα αριθμητικά στοιχεία του ΔΝΤ και της Επιτροπής σχε -
τικά με την τήρηση των όρων στο τέλος του προγράμμα -
τος, διότι αυτά τα δύο όργανα τους αξιολογούν με βάση 
διαφορετικούς δείκτες αναφοράς.
Αρχικά είχαν οριστεί πολύ φιλόδοξες προθεσμίες με 
σκοπό να ενθαρρυνθεί η εφαρμογή, αλλά αργότερα 
προσαρμόστηκαν σε συνάρτηση με την εξέλιξη του 
προγράμματος.
158
Κατά την άποψη της Επιτροπής, η έννοια του «διαρθρω -
τικού περιεχομένου» που χρησιμοποιεί το Ελεγκτικό 
Συνέδριο δεν αποτελεί ουσιαστική παράμετρο για την 
ανάλυση των μέτρων πολιτικής και για την εξαγωγή 
συμπερασμάτων σχετικά με τη σημασία τους. Όροι 
που απαιτούν περισσότερα ενδιάμεσα μέτρα (και, ως 
εκ τούτου χαρακτηρίζονται από το Ελεγκτικό Συνέδριο 
ως «χαμηλού διαρθρωτικού περιεχομένου») μπορεί να 
είναι τουλάχιστον εξίσου σημαντικοί με τους όρους που 
μπορούν να εφαρμοστούν ευκολότερα.
Ο χαρακτηρισμός που χρησιμοποιείται για το διαρ -
θρωτικό περιεχόμενο των όρων δεν αποτυπώνει την 
ουσία και τη σημασία των επιμέρους όρων. Πολλές από 
τις πλέον κρίσιμες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις θα 
απαιτήσουν ενδιάμεσα στάδια όπως οι αναθεωρήσεις 
ή οι διαβουλεύσεις (που χαρακτηρίζονται ως «χαμη -
λού διαρθρωτικού περιεχομένου») πριν να θεσπιστεί 
με νόμο η μεταρρύθμιση και τεθεί σε εφαρμογή. 
Απάντηση της Επιτροπής 111
Η Επιτροπή θεωρεί ότι δεν μπορούν να συναχθούν 
συμπεράσματα από το γράφημα 11.
168
Δεν είναι σαφές κατά πόσον «το εμπορικό ισοζύγιο απο -
τυπώνει καλύτερα τις επιπτώσεις που επιφέρει η μετα -
βολή της ανταγωνιστικότητας μιας χώρας» σε σύγκριση 
με το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών.
Κοινή απάντηση της Επιτροπής στα 
σημεία 176, 177 και 178
Στην Ουγγαρία, το χρέος των νοικοκυριών σε συνάλ -
λαγμα (κυρίως σε ελβετικά φράγκα) δεν ήταν ιδιαίτερα 
ακανθώδες ζήτημα πολιτικής κατά τη διάρκεια της περι -
όδου του προγράμματος (δηλ. μέχρι το πρώτο τρίμηνο 
του 2010).
Τα εγχώρια δάνεια σε ξένα νομίσματα δεν αποτελούσαν 
πρόβλημα στα προγράμματα της ζώνης του ευρώ ή στη 
Λετονία, που είχαν ως στόχο πολιτικής να διατηρηθεί 
η σύνδεση με το ευρώ.
Στη Ρουμανία, είχαν συμπεριληφθεί όροι για τη μεί -
ωση/τον περιορισμό του δανεισμού σε ξένο νόμισμα 
μέσω κανονισμών και της στενής παρακολούθησης 
του χρηματοπιστωτικού τομέα. Ένας μόνιμος διάλογος 
διατηρήθηκε με την Εθνική Τράπεζα. Για την αντιμε -
τώπιση των ευάλωτων σημείων που συνδέονται με 
τον δανεισμό σε ξένο νόμισμα, η Εθνική Τράπεζα της 
Ρουμανίας έλαβε μέτρα που αποσκοπούσαν στην περαι -
τέρω αποθάρρυνση των καταναλωτών να συνάπτουν 
δάνεια σε συνάλλαγμα χωρίς αντιστάθμιση κινδύνου το 
2011. Ορισμένα από τα μέτρα αυτά επεκτάθηκαν επίσης 
αργότερα σε μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις χωρίς αντι -
στάθμιση κινδύνου, σύμφωνα με τις συστάσεις του ΕΣΣΚ 
(Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Συστημικού Κινδύνου). Επιπλέον, 
βάσει των όρων του προγράμματος, στο πλαίσιο του 
προγράμματος «First Home — Prima Casa», η ρουμανική 
κυβέρνηση σταμάτησε να παρέχει κρατικές εγγυήσεις 
για ενυπόθηκα δάνεια εκφρασμένα σε συνάλλαγμα τον 
Αύγουστο του 2013.προσδιορισμένο μέρος της μείωσης προσωπικού. Απο -
δείχτηκε ότι ήταν σημαντική, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι 
είχε περιορισμένη δημοσιονομική επίπτωση. Επιπλέον, 
η κυβέρνηση έλαβε πρόσθετα μέτρα για τη μείωση του 
προσωπικού, όπως το καθεστώς εθελουσίας εξόδου με 
αμοιβαία συμφωνία. Οι μειώσεις του προσωπικού και 
των μισθών είχαν ως συνολικό αποτέλεσμα τη μείωση 
του μισθολογικού κόστους του δημοσίου τομέα περίπου 
κατά 17% από το 2010 έως το 2014.
165
Τα προγράμματα της ζώνης του ευρώ εστιάζονταν στην 
αποκατάσταση της δημοσιονομικής και της χρηματοπι -
στωτικής σταθερότητας, καθώς και στην ενίσχυση της 
ανταγωνιστικότητας μέσω της αντιμετώπισης των διαρ -
θρωτικών αδυναμιών. Η αποκατάσταση του ισοζυγίου 
εξωτερικών συναλλαγών ήταν μια έμμεση συνιστώσα 
του όρου για προγράμματα των χωρών της ζώνης του 
ευρώ, αλλά όχι το άμεσο βασικό μέλημα.
Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών και το εμπορικό 
ισοζύγιο δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούνται ως δείκτες 
ανταγωνιστικότητας μεμονωμένα, εφόσον το ισοζύγιο 
εξωτερικών συναλλαγών μπορεί να διαμορφώνεται τόσο 
από τις διαρθρωτικές αλλαγές όσο και από κυκλικούς 
παράγοντες. Αυτό σημαίνει ότι ένα μέρος της βελτίωσης 
μπορεί να εξελίσσεται με τη βελτίωση των κυκλικών 
συνθηκών. Με την εξέταση αποκλειστικά του ισοζυγίου 
τρεχουσών συναλλαγών/εμπορικού ισοζυγίου χωρίς να 
εξετάζονται τα βασικά αίτια, δεν είναι δυνατό να εντοπι -
στούν οι βελτιώσεις της ανταγωνιστικότητας.
167
Ως κράτος μέλος της ζώνης του ευρώ, η Ιρλανδία δεν 
ήταν σε πρόγραμμα στήριξης του ισοζυγίου πληρωμών. 
Ως εκ τούτου, το εξωτερικό χρηματοδοτικό κενό  δεν είχε 
καθοριστική σημασία για το πρόγραμμα, όπως συνέβη 
με τα κράτη μέλη εκτός της ζώνης του ευρώ. Θα πρέπει 
να σημειωθεί ότι η Ιρλανδία παρουσίαζε συστηματικά 
σημαντικό πλεόνασμα του εμπορικού ισοζυγίου, με 
σημαντική μεταβλητότητα. Στο πλαίσιο αυτό, η παρουσί -
αση συγκεντρωτικών δεδομένων για σφάλματα προ -
βλέψεων μπορεί να είναι παραπλανητική. Επιπλέον, το 
εμπορικό ισοζύγιο παρουσίασε ελαφρά βελτίωση μεταξύ 
του 2011 και του 2014, συμβάλλοντας θετικά στην προ -
σαρμογή του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Η πρό -
βλεψη του ιρλανδικού ισοζυγίου εξωτερικών συναλλα -
γών δυσχεραίνεται σημαντικά από τις δραστηριότητες 
των μεγάλων πολυεθνικών επιχειρήσεων που κατέχουν 
κυρίαρχη θέση στον εμπορικό τομέα της Ιρλανδίας.
Απάντηση της Επιτροπής 112
Σύσταση 2
Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση 2, τονίζοντας 
παράλληλα την ανάγκη να διασφαλιστεί ότι η δραστη -
ριότητα καταγραφής δεν συνεπάγεται δυσανάλογο 
φόρτο εργασίας για τους προγνώστες, ιδίως στο πλαίσιο 
ενός προγράμματος και δεδομένων των ελλείψεων σε 
προσωπικό.
Η Επιτροπή έχει ήδη βελτιώσει τις διαδικασίες και τη 
διαχείριση εγγράφων από τότε που τέθηκαν σε εφαρ -
μογή τα πρώτα προγράμματα. Θα επιδιώξει να βελτιώσει 
περαιτέρω την εφαρμογή της πολιτικής της για τη διαχεί -
ριση εγγράφων και τον έλεγχο της ποιότητας.
Η Επιτροπή αναπτύσσει ένα πιλοτικό μοντέλο προβλέ -
ψεων, αρχικά για το σύνολο της ζώνης του ευρώ, με 
ειδικές ανά χώρα ενότητες. Ο στόχος δεν είναι να αντικα -
ταστήσει την ισχύουσα μέθοδο πρόβλεψης βάσει κρίσης, 
αλλά να εξετάσει με ποιον τρόπο το μοντέλο αυτό μπορεί 
να χρησιμοποιηθεί από την Επιτροπή για τη διενέργεια 
ποιοτικών ελέγχων που θα συμπληρώνουν την πρό -
βλεψη βάσει κρίσης. Ωστόσο, η Επιτροπή επισημαίνει ότι 
είναι εξαιρετικά αμφίβολη η χρησιμότητα ενός μοντέλου 
σε περιόδους ασυνήθιστων οικονομικών γεγονότων.
184
Βλ. απάντηση της Επιτροπής στα σημεία IX και X.
Σύσταση 3 α)
Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση 3 α).
Η Επιτροπή έχει ήδη βελτιώσει το σύστημα τήρησης 
αρχείων από την έναρξη των προγραμμάτων. Θα εστιά -
σει την προσπάθειά της στο να διασφαλίσει την πλήρη 
εφαρμογή των νέων διαδικασιών σύμφωνα με την πολι -
τική της Επιτροπής για τη διαχείριση εγγράφων, χωρίς 
να υπονομεύεται η ικανότητα των ομάδων διαχείρισης 
προγραμμάτων να τηρούν τις στενές προθεσμίες.
Σύσταση 3 β)
Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση 3 β) και θα αναζητή -
σει τρόπους περαιτέρω βελτίωσης της καταγραφής των 
βασικών αποφάσεων σύμφωνα με την πολιτική της Επι -
τροπής για τη διαχείριση εγγράφων χωρίς επιβράδυνση 
της διαδικασίας λήψης αποφάσεων.Συμπεράσματα και συστάσεις
179
Βλ. απάντηση της Επιτροπής στο σημείο III.
180
Βλ. απάντηση της Επιτροπής στο σημείο IV.
182
Η Επιτροπή αύξησε την ικανότητά της να κινητοποιεί 
εμπειρογνωμοσύνη μετά το 2009 σε σχέση με τα προ -
γράμματα χωρών της ζώνης του ευρώ, και ήταν σε καλύ -
τερη θέση να λάβει εξωτερική εμπειρογνωμοσύνη.
Σύσταση 1
Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση 1.
Η Επιτροπή βελτίωσε την κινητοποίηση της εμπειρο -
γνωμοσύνης κατά τα έτη της κρίσης, όπως αποδεικνύ -
εται από το γεγονός ότι ήταν σε θέση να κινητοποιήσει 
περισσότερη εμπειρογνωμοσύνη στα προγράμματα της 
ζώνης του ευρώ, που ακολούθησαν τα προγράμματα των 
χωρών εκτός της ζώνης του ευρώ. Η Υπηρεσία Στήριξης 
Διαρθρωτικών Μεταρρυθμίσεων (SRSS) συστάθηκε 
πρόσφατα στο εσωτερικό της Επιτροπής. Η Επιτροπή 
θα εξετάσει με ποιον τρόπο θα μπορούσαν να ενισχυ -
θούν περαιτέρω ορισμένες βασικές αρχές για την ταχεία 
κινητοποίηση της αναγκαίας εμπειρογνωμοσύνης στο 
επίπεδο του οργάνου, κατά περίπτωση.
Η Επιτροπή θα λάβει υπόψη, κατά περίπτωση, την 
ανάγκη να αναπτύξει διαδικασίες για την ενισχυμένη 
εποπτεία και διαχείριση πιθανών νέων προγραμμάτων 
χρηματοδοτικής συνδρομής για τις χώρες της ζώνης του 
ευρώ.
183
Βλ. απάντηση της Επιτροπής στο σημείο VIII.
Ήταν πολύ δύσκολη η εκ των υστέρων αποτίμηση της 
αξιοπιστίας βασικών υποθέσεων στις μεταγενέστερες 
αναθεωρήσεις.
Απάντηση της Επιτροπής 113
Σύσταση 5
Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση 5. Θα επιδιώξει 
να περιλάβει στα μνημόνια συνεννόησης πρόσθετες 
μεταβλητές τις οποίες μπορεί να συγκεντρώσει με μικρή 
χρονική υστέρηση, όπως ένας τριμηνιαίος στόχος ταμει -
ακού υπολοίπου και/ή καθυστερούμενων οφειλών, ώστε 
να συμβάλει στην παρακολούθηση των δημοσιονομικών 
στόχων.
191
Βλ. απάντηση της Επιτροπής στα σημεία XV και 104-107.
Οι δόσεις εκταμιεύονταν βάσει διεξοδικής αξιολόγησης 
του κατά πόσον οι χώρες πληρούσαν τους όρους. Τυχόν 
καθυστερήσεις στη συμμόρφωση αξιολογήθηκαν κατά 
περίπτωση. Επιπλέον, όροι που δεν ήταν «πραγματικά 
σημαντικοί για την αντιμετώπιση της κρίσης και την απο -
πληρωμή των δανείων» μπορεί, παρ’ όλα αυτά, να είναι 
κατάλληλοι στο μέτρο που στηρίζουν την ανάπτυξη και 
μειώνουν τον κίνδυνο της μη εξυπηρέτησης δανείων σε 
απρόβλεπτες περιστάσεις. Ο έλεγχος δεν παρέχει στοι -
χεία που αποδεικνύουν ότι είχαν περιληφθεί μη συναφείς 
μεταρρυθμίσεις.
Σύσταση 6 α)
Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση 6 α).
Σύσταση 6 β)
Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση 6 β), αλλά επιση -
μαίνει ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, η διασφάλιση της 
έγκρισης των μεταρρυθμίσεων θα ήταν άσκοπη πριν να 
προσδιοριστούν, κατά το στάδιο των προπαρασκευαστι -
κών μέτρων, η κλίμακα του προβλήματος που πρέπει να 
αντιμετωπιστεί ή οι πιθανοί τρόποι αντιμετώπισης.
Σύσταση 6 γ)
Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση 6 γ). Η Επιτροπή δεν 
αποδέχεται την άποψη ότι οι ομάδες διαχείρισης των 
προγραμμάτων πρέπει να υποχρεούνται να αιτιολογούν 
κάθε όρο ανεξαιρέτως, λόγω του καθοριστικού ρόλου 
της δικαιούχου χώρας να καθορίζει τη δική της άποψη 
για το πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων.185
Βλ. απάντηση της Επιτροπής στο σημείο XI.
186
Βλ. απάντηση της Επιτροπής στο σημείο XII.
187
Βλ. απάντηση της Επιτροπής στο σημείο XII.
188
Βλ. απάντηση της Επιτροπής στο σημείο XIV.
189
Βλ. απάντηση της Επιτροπής στο σημείο XIII.
Τα βασικά έγγραφα που προκύπτουν από την ανάλυση 
εμπειρογνωμόνων εξετάζονταν από υπαλλήλους εκτός 
της κύριας ομάδας διαχείρισης του προγράμματος, 
συμπεριλαμβανομένων ανώτερων διοικητικών στελεχών 
και των προϊσταμένων των οριζόντιων μονάδων. Οι εκθέ -
σεις ελέγχου αποτέλεσαν αντικείμενο διαδικασιών δια -
βούλευσης με τις αρμόδιες Γενικές Διευθύνσεις. Υπήρχε 
συστηματική ανταλλαγή και διασταυρωμένος έλεγχος 
των σχεδίων εγγράφων με τα συνεργαζόμενα όργανα και 
τα αποτελέσματα της διαπραγμάτευσης αναφέρθηκαν 
αναλυτικά στην ΟΔΕ και στην EWG.
Σύσταση 4
Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση 4. Η Επιτροπή 
θα ενισχύσει τις διαδικασίες για την αναθεώρηση της 
διαχείρισης των προγραμμάτων και του περιεχομένου 
των εγγράφων των προγραμμάτων, εντός των ορίων 
των διαθέσιμων πόρων και δίχως αδικαιολόγητες 
καθυστερήσεις.
190
Η απάντηση της Επιτροπής στο σημείο XV παραθέτει 
τους λόγους για τους οποίους χρησιμοποιούνται δεδο -
μένα σε δεδουλευμένη βάση.
Απάντηση της Επιτροπής 114
193
Το Ελεγκτικό Συνέδριο εξέτασε κατά πόσο το επίπεδο 
τιμολόγησης κατά την ημερομηνία συναλλαγής δικαιολο -
γούνταν απλώς από τη σύγκρισή του με τις αρχικές ενδεί -
ξεις τιμολόγησης που έδωσαν οι τράπεζες στις προτάσεις 
τους, χωρίς να λάβει δεόντως υπόψη τις εξελίξεις στην 
αγορά μεταξύ της ημερομηνίας των αρχικών ενδείξεων 
τιμολόγησης και της ημερομηνίας πραγματικής έκδοσης. 
Οι αποκλίσεις από τις αρχικές ενδείξεις τιμολόγησης είναι 
εγγενές χαρακτηριστικό της διαδικασίας εν γένει, και 
ιδίως σε περίπτωση μεγάλου χρονικού διαστήματος.
194
Η Επιτροπή θεωρεί ότι δεν υπάρχουν κενά στη διαδικα -
σία διαχείρισης του χρέους, αλλά μόνον ορισμένα κενά 
στην τεκμηρίωση όσον αφορά τις αρχικές πράξεις.
Σύσταση 8 α)
Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση 8 α).
Η σύσταση έχει ήδη εφαρμοστεί. Η κατανομή πραγμα -
τοποιείται σε στενή συνεργασία με την κοινοπραξία και 
όλες οι εντολές κοινοποιούνται στην Επιτροπή, η οποία 
έχει τον πλήρη έλεγχο της διαδικασίας.
Σύσταση 8 β)
Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση 8 β).
Η σύσταση έχει ήδη εφαρμοστεί. Από τον Ιανουάριο του 
2011, οι διαδικασίες για την αποστολή «αιτήσεων υπο -
βολής προτάσεων», για την παραλαβή των προτάσεων 
των τραπεζών και για την ανάθεση εντολής στις βασικές 
πιστώτριες τράπεζες είναι καλά τεκμηριωμένες.
Σύσταση 8 γ)
Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση 8 γ).
Η σύσταση έχει ήδη εφαρμοστεί. Οι βασικοί διαχειριστές 
αποδέχονται επισήμως «την ανάληψη δεσμεύσεων ανα -
δοχής» σε περίπτωση που το βιβλίο εντολών δεν φθάσει 
το επιδιωκόμενο μέγεθος (προ της έκδοσης), καθώς 
και «τις δεσμεύσεις για τη δευτερογενή αγορά», για να 
εξασφαλίσουν την ενεργό διαπραγμάτευση στη δευτε -
ρογενή αγορά (μετά την έκδοση).Η Επιτροπή επισημαίνει ότι αυτό που έχει τη μεγαλύτερη 
σημασία είναι το ότι υπάρχει μια συνεκτική και ολοκλη -
ρωμένη δέσμη μεταρρυθμίσεων για την αντιμετώπιση 
των βασικών οικονομικών προκλήσεων. Στο πλαίσιο 
αυτού του προγράμματος, θα χρειαστεί ενδεχομένως 
να ληφθούν αποφάσεις για το ποια δέσμη μεταρρυθμί -
σεων θα πρέπει να επιλεγεί. Ως εκ τούτου, οι όροι δεν 
θα πρέπει να εξετάζονται μεμονωμένα. Η Επιτροπή 
τονίζει επίσης ότι οι μεταρρυθμίσεις που αυξάνουν τη 
μεσοπρόθεσμη ανάπτυξη είναι επίσης σημαντικές για τη 
βελτίωση της δημοσιονομικής θέσης και τη μείωση του 
κινδύνου μη αποπληρωμής της χρηματοδοτικής συνδρο -
μής. Η βοήθεια της ΕΕ συχνά έχει μεγάλη διάρκεια λήξης, 
καθιστώντας την ισχυρή ανάπτυξη σημαντικό παράγο -
ντα για την ικανότητα μιας χώρας να αποπληρώνει τα 
δάνειά της.
Τέλος, η επιλογή των όρων αποτελεί αντικείμενο 
διαπραγμάτευσης με τη δικαιούχο χώρα. Θα πρέπει να 
στηρίζει την ικανότητα των χωρών να καθορίζουν τη 
θεματολογία των προγραμμάτων τους. Αυτό αποτελεί 
προϋπόθεση για να αναλάβουν την ιδία ευθύνη της δια -
δικασίας μεταρρυθμίσεων, η οποία αποτελεί καθοριστικό 
παράγοντα για την επιτυχία του προγράμματος. Οι όροι 
ελέγχονται από τους φορείς διαχείρισης, αλλά και σε 
πολιτικό επίπεδο.
Σύσταση 6 δ)
Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση 6 δ). Για τους όρους 
που έχουν τεθεί, θα επιδιώξει να απαντήσει για τα μετρή -
σιμα στοιχεία στον μεγαλύτερο δυνατό βαθμό. Τονίζει, 
ωστόσο, ότι ο αντίκτυπος των όρων δεν είναι εξίσου 
μετρήσιμος, ορισμένα αποτελέσματα είναι μάλλον ποιο -
τικά παρά ποσοτικά, και δεν υπάρχουν άμεσα διαθέσιμα 
στοιχεία προς αξιολόγηση για όλους τους όρους.
Σύσταση 7
Η Επιτροπή αποδέχεται εν μέρει τη σύσταση 7. Η Επι -
τροπή έχει ήδη καθορίσει κατευθυντήριες γραμμές για 
τη συνεργασία με το ΔΝΤ και την ΕΚΤ και λαμβάνει άλλα 
μέτρα για να διευκολύνει τη διοργανική συνεργασία κατά 
τη διάρκεια υλοποίησης των προγραμμάτων. Ωστόσο, 
η Επιτροπή θεωρεί ότι η διευκρίνιση των όρων αυτής της 
συνεργασίας θα πρέπει να αποφύγει την επισημοποίηση 
που θα καθιστούσε επαχθή τη διαδικασία λήψης αποφά -
σεων, δεδομένης ιδίως της υφιστάμενης χρονικής πίεσης. 
Θα πρέπει να διατηρηθεί η ευελιξία κατά την επίλυση 
των διχογνωμιών, καθώς η προσπάθεια επίσημης κωδι -
κοποίησης της διαδικασίας επίλυσης διαφορών θα ήταν 
και δύσκολη και αναποτελεσματική.
Απάντηση της Επιτροπής 115
200
Βλ. απάντηση της Επιτροπής στο σημείο XVII.
201
Η απάντηση της Επιτροπής στο σημείο 158 εκθέτει τους 
λόγους για τους οποίους η Επιτροπή δεν θεωρεί την 
παράμετρο που χρησιμοποιεί το Ελεγκτικό Συνέδριο για 
τον χαρακτηρισμό των διαρθρωτικών όρων αντιπροσω -
πευτική της σημασίας τους.
202
Το γεγονός ότι οι όροι είχαν περιληφθεί στο πρόγραμμα 
και δεν απέφεραν παρατηρήσιμα αποτελέσματα εντός 
του χρονοδιαγράμματος του προγράμματος δεν σημαί -
νει ότι δεν απέτυχαν ή ότι οι επιπτώσεις τους αναμένο -
νταν εντός του χρονοδιαγράμματος του προγράμματος. 
Οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις απαιτούν χρόνο για 
να υλοποιηθούν και, στις περισσότερες περιπτώσεις, οι 
επιπτώσεις τους μπορούν να παρατηρηθούν μόνο σε 
μακροπρόθεσμη βάση.
203
Βλ. απάντηση της Επιτροπής στο σημείο 165.
Σύσταση 9
Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση 9. Θα προσπαθήσει 
να κατανοήσει καλύτερα τη διαδικασία προσαρμογής 
στο πλαίσιο των προγραμμάτων μέσω της τρέχουσας 
σειράς ολοκληρωμένων εκ των υστέρων αξιολογήσεων, 
καθώς και να αντλήσει διδάγματα από αυτές. Οι αξιο -
λογήσεις καλύπτουν όλες τις πτυχές της οικονομικής 
προσαρμογής στο πλαίσιο των προγραμμάτων, περι -
λαμβανομένων των τριών προτάσεων του Ελεγκτικού 
Συνεδρίου. Έχει ήδη δημοσιευθεί μια εκ των υστέρων 
αξιολόγηση του προγράμματος οικονομικής προσαρμο -
γής της Ιρλανδίας.
Σύσταση 9 α)
Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση 9 α).Σύσταση 8 δ)
Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση 8 δ).
Η σύσταση έχει ήδη εφαρμοστεί. Η τακτική αξιολόγηση 
των αγορών τεκμηριώνεται στις εκθέσεις της επιτρο -
πής διαχείρισης των ταμειακών διαθεσίμων. Μια πιο 
ειδική αξιολόγηση διενεργείται πριν από κάθε έκδοση 
ομολόγου και τεκμηριώνεται επίσης εκ των υστέρων σε 
σημείωμα μετά τη διαπραγμάτευση. Επιπλέον, ο κύκλος 
εργασιών των συναλλαγών αγοραπωλησίας ομολόγων 
της ΕΕ παρέχεται από τις τράπεζες σε τριμηνιαία βάση και 
παρακολουθείται από την Επιτροπή.
195
Βλ. απάντηση της Επιτροπής στη σύσταση 9.
196
Βλ. απάντηση της Επιτροπής στο σημείο 139.
197
Θα πρέπει να επισημανθεί ότι η Πορτογαλία δεν χρησι -
μοποίησε πλήρως όλη τη χρηματοδοτική συνδρομή που 
ήταν διαθέσιμη στο πλαίσιο του προγράμματος και ότι 
περάτωσε το πρόγραμμα με σημαντικά αποθέματα του 
δημόσιου ταμείου.
198
Η δήλωση αυτή συγχέει τον αντίκτυπο των νέων μέτρων 
πολιτικής με τον δημοσιονομικό αντίκτυπο οικονομικών 
συνθηκών. Βλ. επίσης την απάντηση της Επιτροπής στο 
σημείο 147.
199
Όπως αναφέρεται στην απάντηση της Επιτροπής στο 
σημείο 150 i), η επίπτωση του σημείου εκκίνησης στον 
ρυθμό της εξυγίανσης δεν θα πρέπει να εξετάζεται ξεχω -
ριστά από άλλους, ενίοτε ειδικούς ανά χώρα, παράγοντες 
που επηρεάζουν τις δημοσιονομικές ανισορροπίες οι 
οποίες πρέπει να διορθωθούν. Η απάντηση της Επιτρο -
πής στο σημείο 153 εξηγεί τους λόγους για τους οποίους 
τα έκτακτα μέτρα μπορεί να είναι αναγκαία και τα αποτε -
λέσματά τους δεν μπορούν να θεωρηθούν μη βιώσιμα.
Απάντηση της Επιτροπής 116
Σύσταση 9 β)
Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση 9 β). Σύμφωνα με τις 
πολιτικές κατευθύνσεις του προέδρου Juncker, η Επι -
τροπή πραγματοποίησε πρόσφατα μια εκ των προτέ -
ρων αξιολόγηση των κοινωνικών επιπτώσεων της νέας 
προσαρμογής για την Ελλάδα. Παρόμοια αξιολόγηση θα 
πραγματοποιείται για κάθε νέο πρόγραμμα.
Σύσταση 9 γ)
Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση 9 γ).
Π/uni03A9Σ ΘΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΕΙΤΕ ΕΚ/uni0394ΟΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΕ
/uni0394ωρεάν εκδόσει/uni03C2:
  ένα αντίτυπο:  
από το EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu)·
  περισσότερα από ένα αντίτυπα ή αφίσε/uni03C2/χάρτε/uni03C2:  
από τι/uni03C2 αντιπροσωπείε/uni03C2 τη/uni03C2 Ευρωπαϊκή/uni03C2 Ένωση/uni03C2 (http://ec.europa.eu/represent_el.htm),  
από τα γραφεία εκπροσώπηση/uni03C2 στι/uni03C2 εκτό/uni03C2 ΕΕ χώρε/uni03C2 (http://eeas.europa.eu/delegations/index_el.htm),  
επικοινωνώντα/uni03C2 /uni03BCε την υπηρεσία Europe Direct (http://europa.eu/europedirect/index_el.htm) ή  
καλώντα/uni03C2 τον αριθ/uni03BCό 00 800 6 7 8 9 10 11 (δωρεάν τηλεφωνικό/uni03C2 αριθ/uni03BCό/uni03C2 από όλη την Ένωση) (*).
(*)  Οι πληροφορίε/uni03C2 παρέχονται δωρεάν, και οι κλήσει/uni03C2 είναι γενικώ/uni03C2 δωρεάν (ενδέχεται ό/uni03BCω/uni03C2 κάποιε/uni03C2 κλήσει/uni03C2 που πραγ/uni03BCατοποιούνται  
/uni03BCέσω ορισ/uni03BCένων τηλεπικοινωνιακών φορέων ή από τηλεφωνικού/uni03C2 θαλά/uni03BCου/uni03C2 ή ξενοδοχεία να χρεώνονται). 
Εκδόσει/uni03C2 επί πληρω/uni03BCή:
 από το EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu).
ΕΥΡΩΠΑÏK Ο
ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ
ΣΥΝΕ∆ΡΙΟ
Όταν η χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 προκάλεσε την 
ευρωπαϊκή κρίση δημόσιου χρέους, ορισμένα κράτη μέλη 
υποχρεώθηκαν να ζητήσουν μακροοικονομική συνδρομή. 
Στη συγκεκριμένη έκθεση εξετάζεται αν η Ευρωπαϊκή 
Επιτροπή διαχειρίστηκε καλά την παρασχεθείσα σε πέντε 
χώρες συνδρομή, ήτοι στην Ουγγαρία, τη Λετονία, τη 
Ρουμανία, την Ιρλανδία και την Πορτογαλία. Διαπιστώσαμε 
ότι η Επιτροπή δεν ήταν προετοιμασμένη για τέτοιο 
μέγεθος κρίσης, το οποίο εν πολλοίς εξηγεί τις σημαντικές 
αρχικές αδυναμίες στις διαδικασίες διαχείρισης. Ορισμένες 
από τις εντοπισθείσες αδυναμίες εξακολουθούν να 
υφίστανται, και το κύριο μήνυμα της έκθεσης είναι ότι 
η Επιτροπή πρέπει να ενισχύσει τις διαδικασίες της όσον 
αφορά τη διαχείριση της χρηματοδοτικής συνδρομής.