Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Το μέλλον των περιφερειακών περιοχών σε μία νέα Ευρωπαϊκή Ένωση»

(98/C 315/04)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου στις 11 Ιουνίου 1997 να εκδώσει, σύμφωνα με το άρθρο 198 Γ, τέταρτη παράγραφος, της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, γνωμοδότηση με θέμα «Το μέλλον των περιφερειακών περιοχών σε μία νέα Ευρωπαϊκή Ένωση» και να αναθέσει τις σχετικές προπαρασκευαστικές εργασίες στην επιτροπή 2 «Χωροταξία της Υπαίθρου, Γεωργία, Θήρα, Αλιεία, Δάση, Θάλασσα και Ορεινές περιοχές» 7

έχοντας υπόψη τις γνωμοδοτήσεις της σχετικά με μία πολιτική ανάπτυξης της υπαίθρου (CDR 389/96 fin) (), μία πολιτική για τη στήριξη της ορεινής γεωργίας στην Ευρώπη (CDR 178/97 fin) (), και τις νέες δραστηριότητες και υπηρεσίες στις αγροτικές ζώνες (CDR 3/97 fin) () 7

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 23/98 rev.) που υιοθέτησε η επιτροπή 2 στις 11 Ιουνίου 1998 (εισηγητές: ο κ. Flynn και η κ. Haijanen) 7

εκτιμώντας ότι οι περισσότερες αγροτικές κοινότητες καταβάλουν αυτή τη στιγμή έντονες προσπάθειες για να προσδιορίσουν τη μεταβαλλόμενη θέση τους στους κόλπους μιας νέας Ευρώπης και ότι τα προβλήματα περιφερειακού χαρακτήρα που πλήττουν όλες τις αγροτικές κοινότητες οξύνονται στις πλέον απομακρυσμένες περιοχές της ΕΕ 7

υιοθέτησε κατά την 24η σύνοδο ολομέλειας της 15ης και 16ης Ιουλίου 1998 (συνεδρίαση της 16ης Ιουλίου), την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η παρούσα γνωμοδότηση πραγματεύεται τις περιοχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης οι οποίες χαρακτηρίζονται στο κείμενο ως περιφερειακές και περιλαμβάνουν τις ορεινές περιοχές τα νησιά του ανοικτού πελάγους και τα αρχιπελάγη, καθώς και τις πλέον απομακρυσμένες ηπειρωτικές περιοχές των κρατών μελών (που θα μπορούσαν ακόμη να προσδιορισθούν βάσει της απόστασής τους από τις κεντρικές αγορές και δίκτυα μεταφοράς, όπως αναφέρεται στην «ευρωπαϊκή προοπτική για τη χωροταξία»). Οι περιφερειακές περιοχές είναι σε μειονεκτική θέση από γεωγραφική άποψη και αντιμετωπίζουν γενικά μία μείωση και γήρανση του πληθυσμού, καθώς και άλλα προβλήματα που συνδέονται με τη διαβίωση στην ύπαιθρο, τα οποία όμως είναι πιο έντονα στις εν λόγω περιοχές. Τα χαρακτηριστικά αυτά οφείλονται σε μεγάλο βαθμό στην έλλειψη οικονομικών και κοινωνικών ευκαιριών 7 αν συνεχισθεί αυτή η κατάσταση, οι συνέπειες για τη μελλοντική οικονομική και κοινωνική ζωή των σχετικών κοινοτήτων θα είναι σοβαρές.

1.2. Παρά ορισμένες σαφείς ομοιότητες, η περίπτωση των εξαιρετικά απομακρυσμένων περιφερειών καλύπτεται από το άρθρο 299 παράγραφος 2 της Συνθήκης του Άμστερνταμ, το οποίο δεν αποτελεί αντικείμενο της παρούσας γνωμοδότησης. Η ΕΤΠ επιφυλάσσεται να υποβάλει αργότερα σχετική γνωμοδότηση.

1.3. Οι περισσότερες περιφερειακές περιοχές θίγονται ιδίως από τις επιπτώσεις της φθίνουσας τάσης της απασχόλησης στους τομείς της γεωργίας και της δασοπείας, η οποία δεν εξισορροπήθηκε από την παροχή εναλλακτικών ευκαιριών απασχόλησης σε άλλους τομείς. Τούτο είχε ως αποτέλεσμα τη μετακίνηση του ενεργού πληθυσμού και ιδιαιτέρως των γυναικών από τις σχετικές περιοχές. Η σταθερή συρρίκνωση του πληθυσμού συνεπάγεται μείωση της ζήτησης αγαθών και υπηρεσιών που παρέχουν οι τοπικές επιχειρήσεις με αποτέλεσμα να υπονομεύεται και η οικονομική δραστηριότητα τόσο στο δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα. Αυτός ο κύκλος της συρρίκνωσης εξασθενεί την οικονομική και κοινωνική βάση των περιφερειακών κοινοτήτων και, σε τελική ανάλυση, ενδέχεται να οδηγήσει στην εγκατάλειψή τους. Αν δεν αντιμετωπισθεί αυτή η κατάσταση, οι τρέχουσες εξελίξεις στην Κοινότητα σε σχέση με την Ατζέντα 2000, τη μεταρρύθμιση της ΚΓΠ και τη διεύρυνση θα περιορίσουν ακόμη περισσότερο την ανάπτυξη των εν λόγω περιοχών.

1.4. Ωστόσο, οι περιφερειακές περιοχές διαθέτουν μία εγγενή αξία, η οποία συμπληρώνει αλλά και αντισταθμίζει την απώλεια των αξιών στις πιο αστικοποιημένες βιομηχανικές περιοχές. Λόγω της απομακρυσμένης θέσης τους, πολλές περιφερειακές περιοχές έχουν διατηρήσει έναν τρόπο διαβίωσης και ένα περιβάλλον που στερούνται σε έντονο βαθμό οι μεγαλουπόλεις. Η ποικιλομορφία της γλώσσας και της πολιτιστικής κληρονομιάς των περιφερειακών περιοχών αντιπροσωπεύει έναν εναλλακτικό τρόπο και εμπειρία διαβίωσης. Σε συνδυασμό με ένα καθαρό, αγροτικό περιβάλλον, οι παράγοντες αυτοί παρέχουν αναπτυξιακές δυνατότητες που είναι μοναδικές στις εν λόγω περιοχές.

1.5. Για την επίτευξη μιας πραγματικής οικονομικής και κοινωνικής συνοχής στην ΕΕ, χρειάζεται να εφαρμοσθεί μία ολοκληρωμένη πολιτική για τις περιφερειακές περιοχές και να ληφθούν αντισταθμιστικά μέτρα με στόχο την αντιμετώπιση του φυσικού μειονεκτήματος που οι τελευταίες παρουσιάζουν. Για να μπορέσουν οι περιφερειακές περιοχές να διατηρήσουν τις δυνατότητες ανάπτυξης τους και να ενισχύσουν την ανεξαρτησία τους έναντι των τελευταίων, είναι απαραίτητη η δημιουργία μορφών ανάπτυξης κυρίως σε τοπικό επίπεδο, ιδίως μέσω των αντισταθμιστικών μέτρων και της ολοκληρωμένης πολιτικής που εφαρμόζει η ΕΕ σε άλλους τομείς.

2. Θέματα ανάπτυξης στις περιφερειακές περιοχές

2.1. Οι μεταφορές

2.1.1. Το πρόσθετο κόστος που προκύπτει λόγω της περιφερειακής θέσης πολλών περιοχών είναι εξαιρετικά αισθητό στον τομέα των μεταφορών, πράγμα που υπονομεύει, από άποψη χρόνου και πόρων, την ανταγωνιστικότητα των περιφερειακών περιοχών και τους στερεί ευκαιρίες οικονομικής ανάπτυξης. Όσον αφορά τα νησιά του ανοικτού πελάγους, στις δαπάνες αυτές προστίθεται και το κόστος του ΦΠΑ που επιβάλλεται στη μεταφορά αγαθών από και προς τα εν λόγω νησιά και υπονομεύει τον ανταγωνισμό στις ηπειρωτικές αγορές. Στις βόρειες περιφέρειες, και στις ορεινές περιοχές οι κλιματικές συνθήκες προκαλούν πρόσθετες δαπάνες, οι οποίες περιλαμβάνουν το κόστος της συντήρησης οδικών αρτηριών το χειμώνα (εκχιονισμός, επίστρωση με άμμο ή αλάτι, κ.λπ.) και της διατήρησης ανοικτών υδάτινων οδών, ιδίως όσον αφορά τις περιφέρειες αρχιπελάγων.

2.1.2. Για τη μελλοντική ανάπτυξη των περιφερειακών περιοχών, είναι σημαντική η διατήρηση ή η ανάπτυξη των συστημάτων μεταφορών. Πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην ανάπτυξη συστημάτων μεταφορών που εξοικονομούν πόρους και είναι προσαρμοσμένα στο περιβάλλον. Οι τερματικοί και οι συγκοινωνιακές αρτηρίες δεν πρέπει να αποτελούν αυτοτελείς στόχους για την τόνωση του τουρισμού, αλλά να συνδέουν τις περιφερειακές περιοχές με την ενιαία ευρωπαϊκή αγορά και να παρέχουν τις πλέον αποτελεσματικές τεχνολογίες, δυνατότητες αποθήκευσης και συνδυασμούς, προκειμένου να υπάρχει ευνοϊκή σύγκριση με τους τερματικούς της ηπειρωτικής χώρας. Στις περιφερειακές περιοχές πρέπει να ενθαρρυνθεί η ηλεκτροκίνηση των σιδηροδρόμων και η ανάπτυξη των εσωτερικών και εξωτερικών αεροπορικών μεταφορών.

2.2. Ο τουρισμός

2.2.1. Η φύση του τουρισμού στις περιφερειακές περιοχές είναι κατά μεγάλο βαθμό εποχιακή, δηλαδή παρατηρείται πλήθος επισκεπτών στις περιόδους αιχμής του έτους και ουσιαστική διακοπή της δραστηριότητας κατόπιν. Η μελλοντική ανάπτυξη πρέπει να βασίζεται σε έναν ακριβή σχεδιασμό που αποσκοπεί στη διαφοροποίηση (παραδοσιακός τουρισμός, πολιτιστικός τουρισμός, οικολογικός τουρισμός, γεωργικός τουρισμός, αρχαιολογικός τουρισμός, τουρισμός για νέους, αθλητικός τουρισμός, αλιεία, εκπαιδευτικός τουρισμός, κ.λπ.) και διασφαλίζει τη συμμετοχή μεγάλου μέρους του τοπικού πληθυσμού καθ'όλη τη διάρκεια του έτους. Με τη διαφοροποίηση αυτή, ο τουρισμός θα διαρκούσε περισσότερο με αποτέλεσμα να αυξάνονται τα οφέλη και να μειώνονται οι απαιτήσεις στις περιφερειακές περιοχές.

2.2.2. Κατά την εξέταση του θέματος του τουρισμού, η ΕΕ οφείλει να εξασφαλίσει ότι η ανάπτυξη συμβαδίζει πλήρως με τις υφιστάμενες εγκαταστάσεις και υπηρεσίες σε περιφερειακές περιοχές. Οι τελευταίες πρέπει να διατηρούν και αναπτύσσουν τα διακριτικά χαρακτηριστικά τους, την πολιτιστική και γλωσσική ποικιλομορφία τους και την εξαιρετική ποιότητα του περιβάλλοντός τους. Υπάρχει ο κίνδυνος τα διακριτικά αυτά χαρακτηριστικά, που ασκούν την εντονότερη έλξη στους τουρίστες, να υποστούν σοβαρές ζημίες από το μαζικό τουρισμό.

2.3. Ο πολιτιστικός τομέας

2.3.1. Πολλές περιοχές έχουν κατορθώσει να διατηρήσουν μία έντονη πολιτιστική ταυτότητα ως αποτέλεσμα της περιφερειακής τους θέσης. Τούτο τους χαρίζει μία ιδιαιτερότητα, η οποία αποτελεί μία από τις ενδογενείς δυνάμεις των εν λόγω περιοχών και, επομένως, είναι εξαιρετικά σημαντικό να διατηρηθεί και χρησιμοποιηθεί με βιώσιμο τρόπο. Μία ισχυρή πολιτιστική ταυτότητα αναπτύσσει την εμπιστοσύνη της περιφέρειας και μπορεί να συμβάλει στην οικονομική ανάπτυξη.

2.4. Η αλιεία

2.4.1. Εκ παραδόσεως, η αλιεία διαδραματίζει σπουδαιότατο ρόλο σε πολλές περιφερειακές οικονομίες και αποτελεί ακόμη βασική πηγή για την ανάπτυξη πολλών περιφερειακών περιοχών της ΕΕ, καθώς και για την απασχόληση. Ωστόσο, σε σύγκριση με τα παράκτια λιμάνια της ηπειρωτικής χώρας, τα λιμάνια των νησιών παρουσιάζουν σοβαρά φυσικά μειονεκτήματα ως αποτέλεσμα της απόστασής τους από τις κύριες ηπειρωτικές αγορές και τις μεγαλύτερες δυσκολίες που αντιμετωπίζουν όσον αφορά την πρόσβαση σε νέες τεχνολογίες και πηγές χρηματοδότησης.

2.4.2. Η αλιεία αντιμετωπίζει δυσχέρειες ιδίως επειδή η πλεονάζουσα ικανότητα του κοινοτικού στόλου μειώνει σε έντονο βαθμό τα υφιστάμενα αποθέματα. Εξάλλου, ο εξοπλισμός που χρησιμοποιούν οι αλιείς σε περιφερειακές περιοχές είναι απηρχαιωμένος και, επομένως, τα αλιευτικά σκάφη δεν είναι εύκολο να χρησιμοποιηθούν για άλλες δραστηριότητες. Προφανώς, το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει η αλιεία στις περιφερειακές περιοχές είναι η διαχείριση των περιοχών αλιείας και των αποθεμάτων ιχθύων. Η υδατοκαλλιέργεια και η βιομηχανία οστρακόδερμων διαθέτουν ένα σημαντικό δυναμικό ανάπτυξης στις περιφερειακές περιοχές. Ωστόσο, πρέπει να υπάρξει μέριμνα ώστε η ανάπτυξη αυτή να μην είναι επιβλαβής για το περιβάλλον.

2.5. Η γεωργία

2.5.1. Εκτός από την περιορισμένη γονιμότητα του εδάφους, τη βραχεία διάρκεια των εποχών καλλιέργειας, την περιορισμένη τοπική ζήτηση και την έλλειψη βασικών εγκαταστάσεων, οι γεωργοί, ιδίως σε μικρότερες νησιωτικές περιοχές, που δραστηριοποιούνται σε περιορισμένη κλίμακα, επιβαρύνονται με σχετικά υψηλές γενικές δαπάνες. Οι τελευταίες περιλαμβάνουν το υψηλό κόστος μεταφοράς για την εισαγωγή των απαραίτητων αγαθών, καθώς και τις δαπάνες που προκύπτουν κατά την πώληση των προϊόντων τους στις κυριότερες αγορές. Επειδή οι δαπάνες αυτές μειώνουν το εισόδημά τους, οι γεωργοί αδυνατούν να χρηματοδοτούν τις επενδύσεις που είναι αναγκαίες για τη βελτίωση της παραγωγής και οι νέοι δεν έχουν κίνητρα για να ασχοληθούν με τη γεωργία 7 τούτο οδηγεί προφανώς σε συρρίκνωση του πληθυσμού.

Οι κλιματικές συνθήκες και το υψόμετρο μπορεί επίσης να έχουν δυσμενείς συνέπειες για τον τομέα της γεωργίας. Για παράδειγμα, η εποχή καλλιέργειας διαρκεί δύο μήνες λιγότερο στις βόρειες περιοχές από ό,τι στην Κεντρική Ευρώπη, πράγμα που καθιστά τις γεωργικές δραστηριότητες ιδιαίτερα δύσκολες στις σχετικές περιοχές. Τούτο πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά τη λήψη αποφάσεων σχετικά με το μέλλον της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής.

2.6. Οι τηλεπικοινωνίες

2.6.1. Οι δαπάνες που προκύπτουν από το μειονέκτημα της περιφερειακής θέσης μιας περιοχής θα μπορούσαν να μειωθούν σε μεγάλο βαθμό βάσει ενός ουσιαστικού κοινοτικού προγράμματος για την ανάπτυξη τηλεπικοινωνιακών υποδομών. Η τηλεματική, ιδίως, είναι ένα από τα λίγα υφιστάμενα μέσα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν με άμεσο τρόπο για την απευθείας δικτυακή σύνδεση περιφερειακών περιοχών με την κοινοτική οικονομία και τη διεθνή αγορά. Εκτός από τους τομείς των πληροφοριών και του τουρισμού, όπου ήδη χρησιμοποιούνται, οι τηλεματικές εφαρμογές είναι δυνατό να χρησιμοποιηθούν και σε διάφορους άλλους τομείς όπως π.χ. η εκπαίδευση και η υγεία.

2.6.2. Ένα πρόγραμμα που θα εφαρμόσει η Κοινότητα ή μία σειρά συντονισμένων πρότυπων σχεδίων θα συμβάλουν επίσης στην ανάπτυξη της έννοιας της εκπαίδευσης μέσω της τηλεματικής, η οποία ήδη έχει αποβεί επιτυχής στο Highlands και Islands University (UHI). Η «τηλε-ιατρική» ενδέχεται να είναι ένα άλλο κερδοφόρο υποπροϊόν, δεδομένου ότι τα άτομα που κατοικούν σε περιφερειακές περιοχές στις οποίες δεν υφίστανται ειδικευμένα νοσηλευτικά ιδρύματα για εξωτερικούς ασθενείς, θα μπορούν να έρχονται σε επαφή με ιατρούς άλλων περιοχών για την «τηλεδιάγνωση» της ασθενείας τους. Εν συντομία, η ενσωμάτωση περιφερειακών περιοχών στην κοινωνία των πληροφοριών θα αποτελέσει μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις κατά τα αμέσως επόμενα χρόνια και ενδέχεται να αποφέρει τεράστια οφέλη.

Όπως έχει τονίσει η Επιτροπή των Περιφερειών σε προηγούμενη γνωμοδότησή της, από την άποψη της υλοποίησης της ευρωπαϊκής κοινωνίας των πληροφοριών, είναι σημαντικό να δοθούν σε όλες τις περιφέρειες πραγματικές ευκαιρίες για τη χρησιμοποίηση βασικών τηλεματικών υπηρεσιών. Τούτο έχει ιδιαίτερη σπουδαιότητα για τις περιφερειακές περιοχές, δεδομένου ότι οι περιφερειακές ανισότητες αναπτύσσονται με ταχύ ρυθμό, λόγω της ταχύτατης προόδου στο σχετικό τομέα. Η κατάσταση αυτή πρέπει να αντιμετωπισθεί το συντομότερο δυνατόν.

2.6.3. Εκτός από την ανάπτυξη υποδομών, είναι επίσης αναγκαία η ανάληψη δράσεων στις περιφερειακές περιοχές, προκειμένου να ενθαρρυνθεί η ζήτηση υπηρεσιών που σχετίζονται με την κοινωνία των πληροφοριών. Οι δράσεις αυτές περιλαμβάνουν π.χ. μέτρα που επιτρέπουν στο κοινό να συνειδητοποιήσει τις ευκαιρίες που παρέχει το ηλεκτρονικό εμπόριο και η τηλεργασία. Εξίσου σημαντικό είναι να εξασφαλισθεί ότι, στο μέλλον, ένα όλο και μεγαλύτερο μέρος της ζήτησης αυτής θα ικανοποιείται σε τοπικό επίπεδο.

2.7. Η υποδομή και το περιβάλλον

2.7.1. Ο διαφορετικός βαθμός προσέλευσης ατόμων προς και από περιφερειακές περιοχές, ανάλογα με την εποχή, υποβάλλει την τοπική υποδομή και το περιβάλλον σε μεγάλη πίεση. Οι υδάτινοι πόροι, οι εγκαταστάσεις για τη διαχείριση των αποβλήτων, οι λιμενικές εγκαταστάσεις, οι δρόμοι και οι δίοδοι πεζών υφίστανται έντονη πίεση. Με την αύξηση της εποχιακής πίεσης στις υποδομές και το περιβάλλον εντείνεται και η καταστροφική πίεση στον κοινωνικό ιστό και διάρθρωση των μόνιμων κατοίκων. Οποιεσδήποτε αποφάσεις για το σχεδιασμό σε περιφερειακές περιοχές, πολιτικές για τη διαχείριση του περιβάλλοντος και εκτιμήσεις της βιωσιμότητας πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τα ειδικά δημογραφικά χαρακτηριστικά των συγκεκριμένων περιοχών.

2.7.2. Η κατασκευή καλής υποδομής και η βιώσιμη διαχείριση του περιβάλλοντος αποτελούν κρίσιμο παράγοντα για την επιβίωση των περιφερειακών κοινοτήτων και την εξασφάλιση της διατήρησης και της ανάπτυξης του τουρισμού και άλλων μορφών τοπικών δραστηριοτήτων. Ωστόσο, λόγω των γεωγραφικών περιορισμών και του χαμηλού ύψους του πληθυσμού, τα σχέδια σε πολλές περιφερειακές περιοχές δύσκολα επιλέγονται για ενίσχυση για σκοπούς συνοχής και σε περιφερειακή κλίμακα, δεδομένου ότι συχνά δεν πληρούν τους όρους που θέτει η Κοινότητα.

2.8. Ο τομέας της ιατρικής περίθαλψης

2.8.1. Αν και η καθιέρωση μιας μόνιμης υπηρεσίας ιατρικής περίθαλψης σε περιοχές με χαμηλό ποσοστό πληθυσμού δεν θα ήταν πρακτική για οικονομικούς λόγους, είναι σημαντικό να υπάρχει μία δυνατότητα πρόσβασης σε εξωτερικές εγκαταστάσεις. Ένας σπουδαίος στόχος της κοινοτικής πολιτικής πρέπει να είναι η επίτευξη ενός επιπέδου ιατρικής περίθαλψης που θα επιτρέπει στους κατοίκους περιφερειακών περιοχών να διαβιώνουν με πλήρη και παραγωγικό τρόπο. Η πρωτοβάθμια ιατρική περίθαλψη, όπως η παροχή κατάλληλων υγειονομικών εγκαταστάσεων και καθαρού πόσιμου νερού, είναι βασική για την εφαρμογή παρόμοιας πολιτικής.

2.8.2. Σχετικά πρέπει να αναγνωρισθεί ότι η κατανομή από πλευράς ηλικίας των κατοίκων περιφερειακών περιοχών, στους οποίους συμπεριλαμβάνεται ένα μεγάλο ποσοστό ηλικιωμένων ατόμων και παιδιών που ευρίσκονται στη σχολική ηλικία, έχει συνέπειες για τους υπεύθυνους για την παροχή υπηρεσιών που σχετίζονται με την υγεία.

2.9. Το κόστος των υπηρεσιών

2.9.1. Ένα χαρακτηριστικό των περιφερειακών περιοχών είναι το υψηλό κόστος όλων σχεδόν των μορφών δημοσίων υπηρεσιών όπως, για παράδειγμα, η εκπαίδευση, η υγεία, οι μεταφορές, ή οι υπηρεσίες στον τομέα των τεχνών και του ελεύθερου χρόνου. Αυτό το χαρακτηριστικό των περιφερειών πρέπει να αναγνωρισθεί πλήρως κατά την κατανομή των κρατικών και κοινοτικών πόρων, προκειμένου όλοι οι πολίτες να έχουν ευρεία πρόσβαση στις δημόσιες υπηρεσίες.

2.10. Διατήρηση του περιβάλλοντος και του φυσικού τοπίου

2.10.1. Υπάρχει στενή σχέση μεταξύ των χαρακτηριστικών των περιφερειακών περιοχών και των τοπίων στα οποία αποδίδεται ιδιαίτερη περιβαλλοντική σημασία στα πλαίσια του προγράμματος Natura 2000 και άλλων τύπων εθνικών ή κοινοτικών προσδιορισμών διατήρησης της φύσεως. Οι προσδιορισμοί αυτοί καταδεικνύουν το υψηλό επίπεδο τοπικής και περιβαλλοντικής σημασίας των περιφερειακών περιοχών ως προς τη βιοποικιλία και μπορούν να αποτελέσουν σημαντικά στοιχεία για την προαγωγή του τουρισμού. Εντούτοις, όμως, οι χαρακτηρισμοί αυτοί μπορούν να καταστήσουν δυσχερέστερες ορισμένες μορφές οικονομικής ανάπτυξης, προκειμένου να μη διακυβευτεί η ποιότητα του περιβάλλοντος.

2.10.2. Πρέπει να αναγνωρισθεί η ύπαρξη πιθανών κωλυμάτων για την τοπική οικονομική ανάπτυξη λόγω των χαρακτηρισμών στα πλαίσια της φυσικής προστασίας όπως και η ανάγκη υψηλότερων δαπανών για την ανάπτυξη κατά τρόπο που να μην παραβλάπτεται το περιβάλλον, καθώς επίσης και η ανάγκη επιπρόσθετων γεωργοπεριβαλλοντικών μέτρων για να βοηθηθεί η δημιουργία τοπικών θέσεων απασχόλησης για τη διατήρηση και διαχείριση των φυσικών τοπίων υψηλής ποιότητας.

3. Ο αντίκτυπος των κοινών πολιτικών

3.1. Αν και υπάρχουν πολυάριθμες κοινοτικές πολιτικές που αποσκοπούν στην ενίσχυση της κοινωνικο-οικονομικής ευημερίας των περιφερειακών περιοχών, πολλές από αυτές εφαρμόζονται σε καθαρά τομεακή κλίμακα και ενδέχεται να έχουν ανεπιθύμητες πολλαπλασιαστικές συνέπειες. Επιπλέον, ορισμένες κοινές πολιτικές ενδέχεται να έχουν αρνητικό αντίκτυπο στη μελλοντική ανάπτυξη των συγκεκριμένων περιοχών.

3.2. Ορισμένες περιφερειακές περιοχές της ΕΕ όπως η Κορσική, τα ελληνικά νησιά μικρής έκτασης ή τα νησιά Εland διέπονται από ένα φορολογικό καθεστώς το οποίο αποτελεί παρέκκλιση από την κοινοτική νομοθεσία. Η κατάσταση αυτή, η οποία αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την οικονομική ανάπτυξη των εν λόγω περιοχών, θα μεταβληθεί σε περίπτωση που μία ευρεία φορολογική εναρμόνιση δεν λάβει υπόψη την ανάγκη παρέκκλισης αυτών και άλλων περιφερειακών περιοχών για να καλυφθούν τα οικονομικά και κοινωνικά μειονεκτήματα που αντιμετωπίζουν παρόμοιες περιοχές.

3.3. Αν ανακληθούν οι ειδικές ρυθμίσεις για τις περιφερειακές περιοχές, όπως η εξαίρεση από το ΦΠΑ για τη μεταφορά προς και από ορισμένα νησιά της Μεσογείου ή συντελεστές ΦΠΑ χαμηλότεροι από τα αντίστοιχα ανώτατα όρια που προβλέπονται για άλλες περιοχές, θα επακολουθήσουν εξαιρετικά επιζήμιες συνέπειες. Η εξαίρεση των μεταφορών από το ΦΠΑ πρέπει να επεκταθεί και σε άλλες περιφερειακές περιοχές όπως π.χ. σε περιοχές του Στόχου 1, πλησίον των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ. Θα σημειωθεί συρρίκνωση της προστιθέμενης αξίας ή των κερδών των επιχειρήσεων και αύξηση του κόστους ζωής, ενώ ο τουρισμός θα υποστεί ζημία ως αποτέλεσμα του υψηλότερου κόστους και η τοπική παραγωγή θα αποσταθεροποιηθεί.

3.4. Σε περίπτωση που ανακληθεί η παρούσα εξαίρεση από το ΦΠΑ για τις μεταφορές ειδικότερα από και προς την Κορσική, τις Βαλεαρίδες Νήσους, τα Νησιά Shetland, τα Νησιά Orkney, τα Western Isles ή τα νησιά της Δανίας, το κόστος θα αυξηθεί κατά 4 % έως 9 %.

Η εφαρμογή της ΚΓΠ έχει αμφισβητηθεί πολλές φορές στις περιφέρειες της ηπειρωτικής περιοχής της ΕΕ. Ωστόσο, όσον αφορά τις περιφερειακές περιοχές, οι επιπτώσεις μιας κοινοτικής πολιτικής που δεν λαμβάνει υπόψη την ασταθή ισορροπία της ιδιαίτερης κατάστασής τους έχουν προκαλέσει ακόμη μεγαλύτερη ζημία.

3.5. Η αρχή περί ορισμένων παρεκκλίσεων από τα εθνικά φορολογικά συστήματα για την προστασία των συμφερόντων των περιφερειακών περιοχών και την αντιστάθμιση του υψηλού κόστους των καυσίμων και των μεταφορών δεν πρέπει να θεωρείται ότι αντίκειται στην αρχή μιας ισχυρής και δίκαιης ΕΕ.

4. Αντισταθμιστικά μέτρα

4.1. Κατά τη χάραξη μιας μελλοντικής πολιτικής για τις περιφερειακές περιοχές είναι σημαντικό να προβλεφθούν διάφορα αντισταθμιστικά μέτρα για την αποτροπή των αρνητικών συνεπειών των τωρινών κοινών πολιτικών, καθώς και μία δέσμη φορολογικών και χρηματοοικονομικών κινήτρων για την ανάπτυξη των οικονομιών των εν λόγω περιοχών. Οι ευρωπαϊκές κοινές πολιτικές, από την ΚΓΠ έως την έννοια της φορολογικής εναρμόνισης, συμβαδίζουν με την εσωτερική αγορά, η οποία, αν και ωφέλιμη, δεν λαμβάνει υπόψη τις πρακτικές ανάγκες των περιφερειακών περιοχών. Όσον αφορά τις τελευταίες, οι έννοιες της εσωτερικής αγοράς και της ελεύθερης κυκλοφορίας είναι βασισμένες σε μία εμφανή γεωγραφική αδυναμία. Για την αποκατάσταση ίσων όρων ανταγωνισμού, πρέπει να ανεβρεθεί ένας τρόπος για την εξάλειψη των μειονεκτημάτων των κοινών πολιτικών.

4.2. Αν οι περιφερειακές περιοχές τύχουν της υποτιθέμενης ευνοϊκής φορολογικής μεταχείρισης που απολαμβάνει η Κορσική, η μόνη συνέπεια θα είναι ότι θα τους δοθεί η ευκαιρία να καλύψουν την ευνόητη καθυστέρηση όσον αφορά την ανταγωνιστικότητά τους. Κατ'αυτό τον τρόπο, θα εξασφαλισθεί ότι όλες οι περιφερειακές οικονομίες θα είναι τελικά επαρκώς ισχυρές για να δραστηριοποιηθούν στην εσωτερική αγορά που επιδιώκει να εγκαθιδρύσει η Ένωση.

4.3. Εξάλλου, τα κράτη μέλη οφείλουν να υιοθετήσουν μία διττή προσέγγιση. Αφενός, πρέπει να υποστηρίξουν τις παρεκκλίσεις που χορηγήθηκαν προηγουμένως στις περιφερειακές περιοχές τους και, αφετέρου, οφείλουν να παύσουν να επικαλούνται τη φορολογική εναρμόνιση ως πρόσφορη δικαιολογία για την κατάργηση παρόμοιων προνομίων. Οι παρεκκλίσεις πρέπει να προτείνονται από κάθε κράτος σε ατομική βάση επειδή, εκτός από τις περιπτώσεις όπου εξετάζονται μεμονωμένα θέματα, όπως ο ΦΠΑ στις μεταφορές, είναι αδύνατο να εντοπισθούν κοινά προβλήματα και λύσεις που να εφαρμόζονται σε εθνικά φορολογικά συστήματα.

5. Ο ρόλος των τοπικών και περιφερειακών αρχών

5.1. Αν και οι αιτίες και οι συνέπειες των προβλημάτων που πλήττουν τις περιφερειακές περιοχές της Ευρώπης παρουσιάζουν μεγάλες ομοιότητες, θα ήταν λάθος να υποτεθεί ότι η ίδια δέσμη μέτρων μπορεί να προσφέρει μία κοινή λύση σε όλα τα προβλήματά τους. Για να εξασφαλισθεί η όσο το δυνατό μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα των προτεινόμενων μέτρων, πρέπει να υπάρχει περιθώριο για μία ευρεία περιφερειακή διαφοροποίηση βάσει της εθνικής και κοινοτικής πολιτικής. Μία έντονη περιφερειακή συμβολή στη χάραξη της περιφερειακής πολιτικής είναι επομένως βασική, ενώ πρέπει να εξασφαλισθεί και η στενή συνεργασία των τοπικών κοινοτήτων, όπως κατέδειξε με ανάγλυφο τρόπο το πρόγραμμα Leader, ως μέρος της προσέγγισης από τη βάση προς τα άνω.

5.2. Η ανάπτυξη που επιτυγχάνεται σε τοπική κλίμακα αποτελεί βασικό παράγοντα τόσο για την ανεύρεση των ορθών λύσεων σε τρέχοντα προβλήματα όσο και για την εξασφάλιση της μακροπρόθεσμης εφαρμογής των λύσεων αυτών. Συνεπώς, εκφράζεται η άποψη ότι πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες δυνατότητες που η Επιτροπή οφείλει να διερευνήσει κατά την κατάστρωση της μελλοντικής πολιτικής για τις περιφερειακές περιοχές.

Μία παρόμοια πολιτική μπορεί να τύχει υποστήριξης τόσο από τις διάφορες κυβερνήσεις όσο και από την Επιτροπή, η οποία μπορεί να καθορίσει τη χορήγηση ενός συγκεκριμένου ποσοστού διαρθρωτικών κονδυλίων με στόχο την ενίσχυση μικρομεσαίων και οικογενειακών επιχειρήσεων που ενδέχεται να τονώσουν την οικονομική ανάπτυξη και την απασχόληση στις περιφερειακές περιοχές. Χρειάζεται να δημιουργηθούν «Κέντρα για την ανάπτυξη επιχειρηματικών δραστηριοτήτων» με στόχο την παροχή απαραίτητων πληροφοριών και διοικητικής υποστήριξης για την αναζωογόνηση της δραστηριότητας.

Ύστερα από συμφωνία με τα Υπουργεία Τουρισμού των κρατών μελών, η Επιτροπή μπορεί να συμβάλει με πολύ ενεργό τρόπο στον τομέα αυτό, διοργανώνοντας και διαφημίζοντας εκστρατείες για την προβολή περιφερειακών περιοχών και της παραγωγής τους (που ενδέχεται να περιλαμβάνει τουριστικά, γεωργικά και αλιευτικά προϊόντα, αντικείμενα λαϊκής τέχνης, κ.λπ.), η οποία, αν και διαφέρει από περιοχή σε περιοχή, αποτελεί χαρακτηριστικό όλων των περιφερειακών περιοχών της Κοινότητας. Στόχος των διαφημιστικών εκστρατειών μπορεί να είναι η προβολή ενός σήματος ποιότητας που θα βεβαιώνει την πρωτότυπη τοπική ταυτότητα και θα κάνει πιο γνωστά στους Ευρωπαίους τα αντιπροσωπευτικά προϊόντα, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που προέρχονται από τις πλέον μικρές νησιωτικές περιοχές.

Σε συνάρτηση με την τελική δήλωση της Διάσκεψης του Cork, η πολιτική για τις αγροτικές περιοχές πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις διαφορετικές περιφερειακές καταστάσεις και να σέβεται την αρχή της επικουρικότητας. Χρειάζεται να είναι όσο το δυνατό πιο αποκεντρωμένη και να βασίζεται στην αρχή της σύμπραξης και της συνεργασίας μεταξύ των διαφόρων ενδιαφερόμενων παραγόντων. Σχετικά η ΕΕ πρέπει να περιορίσει τη δράση της στη θέσπιση γενικών διατάξεων και να παραχωρήσει στις περιφέρειες ένα επαρκές περιθώριο ελιγμού, προκειμένου οι τελευταίες να σχεδιάσουν τα δικά τους μέτρα.

6. Η διαπεριφερειακή συνεργασία

6.1. Τα ευρωπαϊκά όργανα οφείλουν να ενθαρρύνουν τη διαπεριφερειακή συνεργασία προκειμένου να επιτρέψουν στις περιφερειακές περιοχές να εξέλθουν από την απομόνωσή τους. Με την ανταλλαγή εμπειριών και πληροφοριών, οι ευρωπαϊκές περιφερειακές αρχές μπορούν να προβάλουν τις επιτυχίες τους και να λάβουν γνώση προτάσεων και εναλλακτικών λύσεων σε προβλήματα που συχνά είναι παρεμφερή.

Είναι επίσης ευκταία η καθιέρωση ενός διαπεριφερειακού δικτύου υπηρεσιών για τον προσδιορισμό και την αντιμετώπιση κοινών προβλημάτων, όπως η έλλειψη πόρων και η εξάλειψη των αποβλήτων, καθώς και για τη διαφήμιση, μέσω του Internet, των τουριστικών αξιοθέατων, του πολιτισμού και της λαϊκής τέχνης 7 κατ'αυτό τον τρόπο, το δίκτυο θα αποτελεί ένα τηλεματικό εμπορικό επιμελητήριο για το εξωτερικό εμπόριο κάθε περιφερειακής περιοχής που θα είναι συνδεδεμένη σε αυτό. Η ανάπτυξη του σχετικού τομέα ενδέχεται να έχει σημαντική πολλαπλασιαστική επίδραση στην απασχόληση.

Εκτός από την επιδίωξη της δημιουργίας, στις περιφερειακές περιοχές, συνθηκών συγκρίσιμων με αυτές που επικρατούν σε άλλες περιοχές της ΕΕ, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην ανάπτυξη περιοχών, οι οποίες έχουν κοινά σύνορα με τρίτες χώρες, ώστε οι ανισότητες όσον αφορά το βιοτικό επίπεδο να μην διευρυνθούν περισσότερο, πράγμα που θα είχε ως αποτέλεσμα μία αύξηση των εντάσεων στις σχετικές περιοχές. Τούτο σημαίνει, μεταξύ άλλων, ότι η ανάπτυξη μεθοριακών περιοχών τρίτων χωρών πρέπει να αποτελέσει αναπόσπαστο μέρος των προγραμμάτων και των δράσεων για την ανάπτυξη μεθοριακών περιοχών. Από πρακτική άποψη, τούτο συνεπάγεται την καθιέρωση στενών συνδέσμων μεταξύ των προγραμμάτων Interreg, Tacis και Phare, ώστε οι πρωτοβουλίες που σχετίζονται με την ανάπτυξη να είναι δυνατό να επεκταθούν σε μεθοριακές περιοχές τρίτων χωρών. Ταυτόχρονα, θα πρέπει πάντως να εξασφαλισθεί ότι η διασυνοριακή συνεργασία στους κόλπους της ΕΕ, βάσει του προγράμματος Interreg, θα συνεχισθεί χωρίς διακοπή.

7. Η μεταρρύθμιση των Διαρθρωτικών Ταμείων και οι κοινοτικές πρωτοβουλίες

7.1. Σύμφωνα με τις νέες δημοσιονομικές προοπτικές που σκιαγραφούνται στην Ατζέντα 2000, τα Διαρθρωτικά Ταμεία θα αποτελέσουν αντικείμενο επανεξέτασης, ενώ θα δοθεί έμφαση στην απλούστευση και στην αναθεώρηση ορισμένων βασικών αρχών όπως η συγκέντρωση και οι κοινοτικές πρωτοβουλίες. Ο αριθμός των δικαιούχων περιοχών βάσει του ΕΤΠΑ πρόκειται να περιορισθεί έντονα.

7.2. Οι προτάσεις της ισχύουσας Ατζέντας 2000 θα έχουν ως αποτέλεσμα να εξαιρεθούν από τη διαρθρωτική ενίσχυση ορισμένες περιφέρειες που εμπίπτουν σήμερα στο Στόχο 1. Επί του παρόντος συζητούνται οι προτάσεις της Ατζέντας 2000, ενώ ειδικές ανάγκες των περιφερειακών περιοχών, όπως σκιαγραφούνται στη γνωμοδότηση, πρέπει να εξετασθούν μετά προσοχής πριν από την ολοκλήρωση της συζήτησης για την Ατζέντα 2000 προκειμένου να εξασφαλισθεί ότι τα κριτήρια για τις περιφέρειες του Στόχου 1 αντικατοπτρίζουν πλήρως τις ειδικές συνθήκες που επικρατούν στις περιφερειακές περιοχές όσον αφορά τον αραιό πληθυσμό καθώς και όλα τα λοιπά στοιχεία που σκιαγραφούνται στην παρούσα γνωμοδότηση.

7.3. Είναι λυπηρό το γεγονός ότι οι επιλέξιμες για διαρθρωτική ενίσχυση περιοχές έχουν εξαιρεθεί από τη χρηματική υποστήριξη κατά τρόπο ώστε, σε ορισμένες περιπτώσεις, να υφίστανται διακριτική μεταχείριση περιφερειακές περιοχές οι οποίες, για στατιστικούς λόγους, έχουν συμπεριληφθεί σε εδαφικές ενότητες όπου η κατάσταση είναι εντελώς διαφορετική. Για παράδειγμα, στην περίπτωση των αρχιπελάγων όπου παρατηρείται μία μοναδική σχέση μεταξύ εδάφους και θάλασσας, μόνο η χερσαία περιοχή λαμβάνεται υπόψη κατά την εκτίμηση της πληθυσμιακής πυκνότητας.

7.4. Η μεταρρύθμιση που προτείνεται στην Ατζέντα 2000 φαίνεται να αντιβαίνει στο σχέδιο Συνθήκης του Άμστερνταμ, στο οποίο, βάσει της αναδιατύπωσης του άρθρου 130 Α της Συνθήκης ΕΚ, αναγνωρίζεται επισήμως ο ιδιαίτερος χαρακτήρας των περιφερειακών νησιωτικών περιοχών, το φυσικό τους μειονέκτημα και, ως εκ τούτου, η ανάγκη για την ανεύρεση τρόπων για την κάλυψη, από τις εν λόγω μειονεκτούσες περιοχές, του αναπτυξιακού χάσματος που τις χωρίζει από την υπόλοιπη Ένωση.

7.5. Παρόμοια προσέγγιση μπορεί να υιοθετηθεί κατά την επανεξέταση των κοινοτικών πρωτοβουλιών. Η συνέχιση της υποστήριξης κοινοτήτων και της ανάπτυξής τους, μέσω των υπηρεσιών για την τόνωση των ικανοτήτων, την κατάρτιση και την ενίσχυση που προβλέπονται στο Leader II και σε άλλες πρωτοβουλίες, είναι βασική για την ενθάρρυνση της ανάπτυξης σε τοπική κλίμακα.

8. Βασικές συστάσεις

Όσον αφορά το μέλλον των περιφερειακών περιοχών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η Επιτροπή των Περιφερειών επιθυμεί να παρουσιάσει τις ακόλουθες βασικές συστάσεις:

8.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών συνιστά τη χάραξη μία ολοκληρωμένης πολιτικής για τη μελλοντική ανάπτυξη των περιφερειακών περιοχών μέσω των στόχων των Διαρθρωτικών Ταμείων. Η πολιτική αυτή πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις ειδικές καταστάσεις που αποτελούν κοινό χαρακτηριστικό αυτών των περιοχών, ενώ θα αναγνωρίζει ταυτόχρονα και τον ποικιλόμορφο χαρακτήρα τους, και να εξασφαλίζει ότι θα επωφελούνται και αυτές από τις αναπτυξιακές ευκαιρίες που προσφέρει η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.

Ενόψει της προοπτικής της διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είναι σημαντικό να μην υιοθετείται ένας υπερβολικά περιοριστικός προσδιορισμός των περιφερειακών περιοχών και να λαμβάνονται ήδη υπόψη οι περιφέρειες που στο μέλλον θα είναι ακόμη πιο απομακρυσμένες από το νευραλγικό κέντρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς αυτό πρόκειται να μετατοπιστεί.

8.2. Η ΕΤΠ εκφράζει την άποψη ότι, σύμφωνα με το άρθρο 129 Β, παράγραφος 2 της Συνθήκης για τις ΕΚ, τα ελλείμματα που υφίστανται κατά τη διασύνδεση των περιφερειακών περιοχών με κεντρικές περιοχές της Κοινότητας, πρέπει να περιορισθούν δραστικά με την κατάλληλη συνεκτίμηση της κατάστασης στα πλαίσια της εφαρμογής των στόχων της Κοινότητας για τις νέες δράσεις των Διαρθρωτικών Ταμείων. Συνεπώς, πρέπει να καθιερωθούν συστήματα χρηματοδοτικής βοήθειας, προκειμένου να καταστεί δυνατή η εξυπηρέτηση περιφερειακών περιοχών από συνδυασμένα μέσα μεταφοράς. Παρόμοια πολιτική είναι απαραίτητο να καλύψει και τις τοπικές μεταφορές, ενθαρρύνοντας κατ'αυτό τον τρόπο τις ιδιωτικές επιχειρήσεις μικρής κλίμακας.

8.3. Η Επιτροπή των Περιφερειών εκτιμά ακόμη ότι οι βιομηχανίες που ευρίσκονται σε περιφερειακές περιοχές πρέπει να επωφελούνται από ειδικά κόμιστρα κατά την εισαγωγή πρώτων υλών και την εξαγωγή τελικών προϊόντων και ότι είναι ανάγκη να θεσπισθούν ειδικές ρυθμίσεις σχετικά με την τιμολόγηση για τη μεταφορά πετρελαίου ντίζελ και άλλων μορφών ενέργειας.

8.4. Η Επιτροπή των Περιφερειών εκφράζει την πεποίθηση ότι είναι αναγκαία η αναζήτηση εναλλακτικών δυνατοτήτων τουρισμού στις περιφερειακές περιοχές 7 εάν η διάρθρωση του τελευταίου δεν τροποποιηθεί ή διαφοροποιηθεί, υπάρχει κίνδυνος να καταρρεύσουν ή να καταστραφούν οικονομικά κερδοφόρα υποπροϊόντα κατά τη διαδικασία.

Στον τομέα του τουρισμού, χρειάζεται να εκπονηθούν κώδικες συμπεριφοράς και ορθών πρακτικών, καθώς και να χορηγηθούν σφραγίδες ποιότητας σε βιομηχανίες που ανταποκρίνονται σε ειδικές περιβαλλοντικές και πολιτιστικές απαιτήσεις επιμέρους περιοχών.

Οι τουρίστες πρέπει να ενθαρρυνθούν να μην διαταράσσουν ευαίσθητα οικοσυστήματα και να υιοθετηθούν μορφές κατάλληλης τοπικής φορολογίας που να βοηθούν την προστασία της τοπικής κοινότητας και του περιβάλλοντός της. Τα εν λόγω έσοδα από τον τουρισμό πρέπει να επενδυθούν σε σχέδια που αφορούν το περιβάλλον ή τον πολιτισμό.

Η Επιτροπή των Περιφερειών συνιστά ακόμη την υιοθέτηση μέτρων προκειμένου να ενθαρρυνθεί η δημιουργία τοπικών τουριστικών πρακτορείων και να εξασφαλισθεί ότι η κύρια πηγή εσόδων για τις περιφερειακές περιοχές δεν θα υπόκειται σε εξωτερικό έλεγχο.

8.5. Μία ολοκληρωμένη κοινοτική πολιτική πρέπει να προωθεί μία σειρά μέτρων και σχεδίων με στόχο τόσο τη διατήρηση των πολιτιστικών χαρακτηριστικών των περιφερειακών περιοχών όσο και την ενίσχυση του οικονομικού δυναμικού τους. Η Επιτροπή των Περιφερειών εκτιμά ότι η προβολή ιστορικών και αρχαιολογικών χώρων, η αποκατάσταση παραδοσιακών οικισμών, η ποιοτική βελτίωση περιοχών με αξιοσημείωτες φυσικές ομορφιές, τα εκπαιδευτικά προγράμματα και τα προγράμματα για την ενθάρρυνση της διεθνούς συνεργασίας στον πολιτιστικό τομέα χρειάζεται να διευκολυνθούν κατά τρόπο που να καλλιεργείται ο ιδιαίτερος χαρακτήρας κάθε περιοχής.

8.6. Σε σχέση με την αλιευτική πολιτική, είναι απαραίτητη η ενθάρρυνση μιας πιο θετικής στάσης έναντι της διατήρησης αποθεμάτων. Η Επιτροπή των Περιφερειών εκφράζει την άποψη ότι η ολοκληρωμένη ανάπτυξη της τοπικής αλιείας πρέπει επίσης να συνεχισθεί. Είναι αναγκαίο να παρακολουθηθεί στενά η ανάπτυξη της αλιείας και αν χρειασθεί να επιβληθούν ορισμένοι περιορισμοί για να διατηρηθούν βιώσιμοι αλιευτικοί πόροι.

Εξάλλου, κατά την υιοθέτηση νέας νομοθεσίας στον τομέα της αλιείας, η ΕΕ οφείλει να ζητεί τη γνώμη των εκπροσώπων των σχετικών περιοχών. Η Επιτροπή των Περιφερειών θεωρεί ότι όσον αφορά την αλιευτική πολιτική, πρέπει να γίνονται τακτικά ουσιαστικές διακριτικές εκτιμήσεις, προκειμένου να ανταποκρίνεται στις ανάγκες των αλιέων με πιο κατάλληλο και ρεαλιστικό τρόπο. Λαμβάνοντας υπόψη τη θέση των κυριότερων αγορών, η ΕΕ οφείλει να υποστηρίξει και να ενθαρρύνει τη δημιουργία αλυσίδων επεξεργασίας και διανομής ιχθύων εκ μέρους των περιφερειακών περιοχών.

8.7. Όσον αφορά τον τομέα της γεωργίας, η Επιτροπή των Περιφερειών συνιστά την υιοθέτηση μιας δέσμης μέτρων για την άμβλυνση των επιβλαβών συνεπειών της ΚΓΠ. Η εφαρμογή των μέτρων αυτών μπορεί να επιτευχθεί μέσω κατάλληλων περιφερειακών προγραμμάτων και σχεδίων στα πλαίσια του μελλοντικού κανονισμού ΕΓΤΠΕ, χάρη στις ενισχύσεις για την ανάπτυξη της υπαίθρου.

Πρέπει να διαδοθούν τεχνικές καλλιέργειας σε ευρύτερη κλίμακα και με πιο αποτελεσματικό τρόπο για τη βελτίωση των προϊόντων και της ανταγωνιστικότητάς τους. Προς το σκοπό αυτό πρέπει να χορηγηθούν χρηματοοικονομικοί πόροι σε ιδρύματα κατάρτισης και έρευνας, καθώς και στις υπηρεσίες οι οποίες παρέχουν παρόμοιες πληροφορίες στους γεωργούς.

Τα προγράμματα κατάρτισης και εκπαίδευσης για την προώθηση και την ανάπτυξη οργανικών μεθόδων καλλιέργειας πρέπει να τύχουν ειδικής χρηματοδοτικής υποστήριξης. Η Επιτροπή των Περιφερειών αποδέχεται επίσης την ανάγκη για μείωση ή διατήρηση στα σημερινά επίπεδα του αριθμού αγροτικών ζώων σε περιοχές οι οποίες είναι ευαίσθητες από περιβαλλοντική άποψη. Ωστόσο, τα οικολογικά μέτρα πρέπει να εξισορροπηθούν με την παροχή άμεσης βοήθειας στους γεωργούς για την εξασφάλιση ενός βιώσιμου εισοδήματος.

Η ΕΤΠ κρίνει ακόμη ότι θα έπρεπε να τροποποιηθούν οι αρχές που διέπουν τις γεωργικές ενισχύσεις, στα πλαίσια της ΚΓΠ, ώστε οι ενισχύσεις να χορηγούνται βάσει της αρχής περί λογικών συνθηκών εφοδιασμού για τους γεωργούς και σύμφωνα με τις επιδράσεις της γεωργίας στο περιβάλλον, τη φύση και την εξοικονόμηση των πόρων και, σε μικρότερο βαθμό, την παραγωγή.

Η Κοινότητα οφείλει να εφαρμόσει μία πολιτική που να ενισχύει την επίγνωση της ανάγκης για προστασία των δασικών εκτάσεων από την πυρκαγιά και να χρηματοδοτεί τοπικές μονάδες εποπτείας. Είναι απαραίτητη η χάραξη μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής για τη δασοκομία με στόχο την αποκατάσταση της ζημίας που προκαλούν η άνευ διακρίσεως υλοτομία και οι πυρκαγιές κατά την τελευταία δεκαετία.

8.8. Μία ολοκληρωμένη κοινοτική πολιτική πρέπει να διαθέτει πόρους, πρώτον για την αφαλάτωση του θαλασσινού νερού και την κατασκευή υπόγειων εγκαταστάσεων αποθήκευσης και, δεύτερον, για την έρευνα σε σχέση με σχέδια που αποβλέπουν στην αποθήκευση των νερών της βροχής. Συνεπώς, η Κοινότητα οφείλει να ενθαρρύνει τη διαχείριση των υδάτινων πόρων, η οποία πρέπει να συνδέεται με ευρωπαϊκά κριτήρια της «καλύτερης δυνατής χρησιμοποίησης», βάσει των οποίων, θα προβλέπονται αυτόματα αντικίνητρα ως προς τη δημιουργία αποβλήτων και ανταλλαγές τεχνογνωσίας μεταξύ νησιών στον τομέα της ανακύκλωσης του νερού.

Οι τοπικοί πληθυσμοί, αλλά ιδίως οι επισκέπτες, πρέπει να συνειδητοποιήσουν την ανάγκη για πρόληψη της δημιουργίας αποβλήτων, μείωση, ανάκτηση και ανακύκλωσή τους. Ακόμη και ορισμένες αραιοκατοικημένες περιοχές θα μπορούσαν να αποτελέσουν μία αξιόλογη αγορά για τη βιομηχανία ανακύκλωσης. Οι περιφερειακές περιοχές θα μπορούσαν να καταστούν πεδία δοκιμών για τη μελέτη και την εφαρμογή νέων συστημάτων ανακύκλωσης και την καθιέρωση νέων τεχνολογιών για την επαναχρησιμοποίηση, την ανάκτηση, την αποθήκευση, την εξάλειψη και τη μεταφορά αποβλήτων.

Είναι απαραίτητη η εκπόνηση ειδικών περιβαλλοντικών προγραμμάτων για όλες τις περιφερειακές περιοχές, προκειμένου να διασφαλισθεί η ορθή διαχείριση των περιβαλλοντικών πόρων και να διευκολυνθεί η βιώσιμη οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη.

8.9. Η Επιτροπή των Περιφερειών προτείνει τη σύνδεση των περιφερειακών περιοχών με το εθνικό ενεργειακό δίκτυο, με την υποστήριξη της ΕΕ. Στις περιπτώσεις που τούτο κρίνεται κατάλληλο, για παράδειγμα σε ορισμένα απομακρυσμένα νησιά, η Κοινότητα πρέπει, στο πλαίσιο της ενεργειακής πολιτικής της, να επιδιώξει την ενίσχυση του εγχώριου ενεργειακού δυναμικού και, συνεπώς, να καταρτίσει εκτενή προγράμματα για την εκμετάλλευση πόρων που δεν έχουν χρησιμοποιηθεί μέχρι σήμερα. Η ηλιακή, η αιολική, η γεωθερμική ενέργεια και η ενέργεια από βιομάζα προσφέρουν στα ευρωπαϊκά νησιά τη δυνατότητα να εφοδιάζονται με ενέργεια με ανεξάρτητο τρόπο.

8.10. Μία ολοκληρωμένη πολιτική για τις περιφερειακές περιοχές πρέπει να αποσκοπεί στη βελτίωση της διάθεσης προϊόντων στην αγορά, δίνοντας κυρίως έμφαση στην ποιότητα και στην προέλευση των τελευταίων, αλλά και βελτιώνοντας και ενισχύοντας το όνομα της τοπικής παραγωγής, πράγμα που ευνοεί την προσέγγιση της αγοράς προς τα νησιωτικά προϊόντα.

Χρειάζεται να υιοθετηθεί μία ολοκληρωμένη προσέγγιση για τη διευθέτηση του θέματος της αποθήκευσης, της διατήρησης, της μεταφοράς και της διανομής τροφίμων, καθώς και των μέσων, αρδευτικών και συγκοινωνιακών, που προορίζονται για την αντιστάθμιση της απομόνωσης των περιφερειακών περιοχών.

8.11. Η Επιτροπή των Περιφερειών εκτιμά ότι στον τομέα της ιατρικής περίθαλψης, μία ολοκληρωμένη κοινοτική πολιτική χρειάζεται να αποσκοπεί στην καθιέρωση ενός δικτύου περιφερειακών κέντρων υγείας, τα οποία θα παρέχουν πρωτοβάθμια ιατρική περίθαλψη, σε συνδυασμό με ένα δίκτυο νοσοκομείων υψηλού επιπέδου για τη νοσοκομειακή περίθαλψη και την παροχή ενός ευρέως φάσματος ιατρικών ειδικοτήτων.

8.12. Κατά την άποψη της Επιτροπής των Περιφερειών, τα μέτρα για τη φορολογική εναρμόνιση, τα οποία αποτελούν έναν επιθυμητό στόχο για την υπόλοιπη Ένωση, δεν πρέπει να επεκταθούν ή να επιβληθούν στις περιφερειακές περιοχές, παρά μόνο για την αντιμετώπιση αποδεδειγμένων περιπτώσεων πραγματικής στρέβλωσης της αγοράς και του ανταγωνισμού, κατά την έννοια του άρθρου 99 της Συνθήκης.

8.13. Η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να διασφαλίσει, στα πλαίσια της επικείμενης μεταρρύθμισης των Διαρθρωτικών Ταμείων, κατάλληλες προοπτικές ανάπτυξης για τις περιφερειακές περιοχές.

9. Συμπεράσματα

9.1. Μία ευρωπαϊκή πολιτική που αναγνωρίζει την ευαίσθητη κατάσταση των περιφερειακών περιοχών και αποβλέπει στην ενίσχυσή τους, με βάση τις τοπικές συνθήκες, προϋποθέτει μία σαφή διεύρυνση της ρύθμισης «de-minimis» για την εξασφάλιση κρατικών ενισχύσεων προς υποστήριξη περιφερειακών στόχων, καθώς και μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων. Ένα παρόμοιο διευρυμένο πλαίσιο για τη χορήγηση ενισχύσεων για τις οποίες, δεν υφίσταται υποχρέωση γνωστοποίησης και οι οποίες συμβιβάζονται με την ενιαία αγορά, σύμφωνα με το άρθρο 92 παράγραφος 3γ της Συνθήκης, πρέπει να συμπεριληφθεί στην πρόταση που υπέβαλε η Επιτροπή στις 18.2.1998 για την έκδοση κανονισμού (ΕΚ) για τη θέσπιση κανόνων όσον αφορά την εφαρμογή του άρθρου 93 της Συνθήκης ΕΚ. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι το βήμα αυτό αποτελεί αναγνώριση της ιδιαίτερης κατάστασης των περιφερειακών περιοχών, καθώς και των ιδιαιτέρων προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, και επιπλέον ότι είναι κατάλληλο για την αντιστάθμιση των μειονεκτημάτων που τις χαρακτηρίζουν για λόγους που έχουν σχέση με το φυσικό περιβάλλον και τη διάρθρωση της οικονομίας.

9.2. Υπό το φως της δήλωσης σχετικά με το άρθρο 130 Α για την πολιτική συνοχής, που περιλαμβάνει τη Συνθήκη του Άμστερνταμ, συνιστάται η υλοποίηση μιας γενικά συντονισμένης δράσης την οποία θα μπορούσε να διαχειρισθεί μία διοικητικά ανεξάρτητη ομάδα ατόμων από διάφορους επιστημονικούς κλάδους. Η εν λόγω ομάδα θα μπορούσε να προβαίνει σε μία αξιολόγηση σε σχέση με διάφορους τομείς χάραξης πολιτικής και να συντονίζει τις κοινοτικές πολιτικές και τα προγράμματα που έχουν αντίκτυπο στις περιφερειακές περιοχές. Ο ρόλος της ομάδας αυτής θα μπορούσε να είναι η επίβλεψη και η παροχή βοήθειας για τον προσδιορισμό ευρωπαϊκών χρηματοοικονομικών πόρων που έχουν άμεσες συνέπειες και εφαρμογές στις περιφερειακές περιοχές, η εκτίμηση του αντίκτυπου των διαρθρωτικών ταμείων, η εξασφάλιση της θέσπισης στην κοινοτική νομοθεσία ειδικών διατάξεων για τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των περιφερειακών περιοχών, και, όπου τούτο κρίνεται απαραίτητο, η υιοθέτηση μέτρων επείγοντος χαρακτήρα, για τις περιπτώσεις που οι περιφερειακές περιοχές αντιμετωπίζουν εξαιρετικές κρίσεις οικονομικού ή φυσικού χαρακτήρα.

Η ομάδα αυτή θα πρέπει ακόμη να εφαρμόσει μία κοινή πολιτική, που θα καλύπτει τις περιφερειακές περιοχές στο σύνολό τους, στους τομείς της παροχής ενέργειας και νερού, των μεταφορών, του περιβάλλοντος, του τουρισμού, των κοινωνικών υπηρεσιών, της γεωργίας, της αλιείας και των τηλεπικοινωνιών, με έμφαση, σε κάθε περίπτωση, στην αξία του δυναμικού της τοπικής ανάπτυξης. Επιπλέον, πρέπει να πραγματοποιήσει μία μελέτη σχετικά με τον αντίκτυπο των κοινών πολιτικών στις περιφερειακές περιοχές, με στόχο τον προσδιορισμό ειδικών αντισταθμιστικών μέτρων. Συνιστάται έντονα η σύνταξη ενός Πράσινου Βιβλίου για το σχετικό θέμα.

9.3. Ένας περαιτέρω ρόλος που μπορεί να ανατεθεί σε μία παρόμοια ομάδα είναι η πραγματοποίηση μελέτης σχετικά με τα φορολογικά και τα χρηματοοικονομικά κίνητρα που θα μπορούσαν να καθιερωθούν για την ενίσχυση περιφερειακών περιοχών. Τα χρηματοοικονομικά κίνητρα υπάρχουν σχεδόν σε όλα τα κράτη μέλη και, στις περισσότερες περιπτώσεις, τα χειρίζεται η Επιτροπή. Μία ολοκληρωμένη πολιτική για τις περιφερειακές περιοχές πρέπει να υπογραμμίζει όχι μόνο τις μορφές κινήτρων αλλά και τις γεωγραφικές περιοχές για τις οποίες προορίζονται τα κίνητρα αυτά. Ωστόσο, όσον αφορά τα φορολογικά κίνητρα και απαλλαγές, η προσέγγιση που ενδείκνυται συνίσταται στην προώθηση των περιφερειακών περιοχών βάσει μιας πιο ευέλικτης πολιτικής σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις και μέτρων για την τόνωση της ανάπτυξης σε τοπική κλίμακα.

9.4. Ένα ειδικό φόρουμ στις Βρυξέλλες, πιθανώς η Διάσκεψη των Απομεμακρυσμένων και Θαλάσσιων Περιφερειών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (CPMR), θα μπορούσε να δίνει τη δυνατότητα, σε άτομα που εκπροσωπούν ευρωπαϊκές περιφερειακές περιοχές στα κοινοτικά όργανα, να εξετάζουν σε περιοδική βάση την πρόοδο που επιτυγχάνεται κατά την ευθυγράμμιση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας με τις ιδιαίτερες καταστάσεις των σχετικών περιοχών.

Βρυξέλλες, 16 Ιουλίου 1998.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών

Manfred DAMMEYER

() ΕΕ C 116 της 14.5.1997, σ. 46.

() ΕΕ C 379 της 15.12.1997, σ. 53.

() ΕΕ C 215 της 16.7.1997, σ. 16.