EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 207/104

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Ενδιάμεση αξιολόγηση του προγράμματος LIFE»

(2017/C 207/18)

Εισηγητής: Witold Stępień (PL/EPP), πρόεδρος του βοεβοδάτου Łódź Έγγραφο αναφοράς: Επιστολή του αντιπροέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής της 26ης Σεπτεμβρίου 2016

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

1. επικροτεί το αίτημα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την κατάρτιση διερευνητικής γνωμοδότησης επί του θέματος και επιδιώκει με την παρούσα γνωμοδότηση να συμβάλει στην ενδιάμεση αξιολόγηση του προγράμματος LIFE 2014-2020, που προβλέπεται στο άρθρο 27 παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1293/2013 (στο εξής «κανονισμός LIFE»), στην εκτελεστική πράξη για την έγκριση του δεύτερου πολυετούς προγράμματος εργασίας (ΠΠΕ) LIFE κατά την περίοδο 2018-2020 (που προβλέπεται στο άρθρο 24 παράγραφος 4 του κανονισμού LIFE) και στην κατάρτιση του επόμενου προγράμματος LIFE στο πλαίσιο του προσεχούς πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου 2020-2027·

2. πιστεύει ότι η προστασία του περιβάλλοντος και η διατήρηση της βιοποικιλότητας θα συνεχίσουν να αποτελούν έναν από τους κύριους στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το πρόγραμμα LIFE για το περιβάλλον ενισχύει το φυσικό κεφάλαιο της Ευρώπης και τις οικοσυστημικές υπηρεσίες που συνδέονται με αυτό και επίσης συμβάλλει —σύμφωνα με τους στόχους της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» και τις πολιτικές προτεραιότητες της Επιτροπής των Περιφερειών (ΕτΠ)— στη δημιουργία πράσινων θέσεων εργασίας, τοπικής επιχειρηματικότητας και έξυπνης και βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης, η οποία προάγει την κοινωνική ένταξη. Δεδομένων των κλιματικών προκλήσεων που αντιμετωπίζει σήμερα η Ευρώπη, η ανάπτυξη νέων εργαλείων, όπως το υποπρόγραμμα «Δράση για το κλίμα», θεωρείται εξαιρετικά ζωτικής σημασίας καθότι λειτουργεί ως κινητήρια δύναμη για την υλοποίηση του τοπικού και περιφερειακού θεματολογίου στο πλαίσιο της στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή (1), συμβάλλει στην επίτευξη των στόχων της ΕΕ για το κλίμα και την ενέργεια κατά την περίοδο 2020-2030 (2) και προάγει την εφαρμογή της συμφωνίας του Παρισιού (3)·

3. εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές συγκαταλέγονται μεταξύ των κύριων δικαιούχων του προγράμματος LIFE και το αξιοποιούν απευθείας, μέσω της υλοποίησης των έργων του LIFE αλλά και με την ανάπτυξη τοπικών και περιφερειακών συμπράξεων. Αυτό που καθιστά το πρόγραμμα ελκυστικό για τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές είναι η ποικιλία των χρηματοδοτούμενων θεματικών προτεραιοτήτων, οι δυνατότητες συνεργασίας με ένα ευρύ φάσμα φορέων, καθώς και το πλήθος διαφορετικών μοντέλων χρηματοδότησης·

4. επαναλαμβάνει τη στήριξή της για το πρόγραμμα LIFE —ως ένα ανεξάρτητο, υπό άμεση διαχείριση χρηματοδοτούμενο πρόγραμμα που είναι πλήρως αφιερωμένο στο περιβάλλον και με σημαντική επίδραση στη δημιουργία περισσότερων θέσεων εργασίας και την οικονομική ανάπτυξη— και υπογραμμίζει ότι θα πρέπει να συνεχιστεί και μετά το 2020 με εκτενή αύξηση του προϋπολογισμού του (4). Λαμβανομένων υπόψη των αναδυόμενων προκλήσεων στον τομέα του περιβάλλοντος και της κλιματικής αλλαγής, καθώς και της ανάγκης για καινοτομία, είναι απαραίτητο να υιοθετηθούν ειδικές προσεγγίσεις προκειμένου να αντιμετωπιστεί η άνιση υλοποίηση των περιβαλλοντικών και κλιματικών στόχων στις πρακτικές των κρατών μελών και στην εφαρμογή της νομοθεσίας·

Ενότητα 1. Τροποποιήσεις στην επιλεξιμότητα των δαπανών

Σχέση με τις προτεραιότητες της ΕΕ

5. φρονεί ότι οι θεματικές προτεραιότητες που προσδιορίζονται στο παράρτημα III του κανονισμού του προγράμματος LIFE (5) εξακολουθούν να ισχύουν, ως εκ τούτου δεν θεωρεί ότι υπάρχει ανάγκη για μια ενδιάμεση επανεξέταση βάσει κατ’ εξουσιοδότηση πράξης, σύμφωνα με το άρθρο 9 παράγραφος 2 του κανονισμού LIFΕ·

6. εξακολουθεί να εκφράζει την ανησυχία της για το γεγονός ότι ο συνολικός προϋπολογισμός που διατέθηκε για τον θεματικό τομέα «Φύση και βιοποικιλότητα» του προγράμματος LIFE κατά την περίοδο 2014-2020 ανήλθε σε περίπου 1,155 δισεκατομμύρια ευρώ, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε εκτιμήσει ότι χρειάζονται 5,8 δισεκατομμύρια ευρώ (6) ετήσιες επενδύσεις για την κάλυψη ολόκληρου του δικτύου Natura 2000 και για τη δέουσα προστασία της φύσης, όπως ορίζεται στο άρθρο 8 της οδηγίας για τους οικοτόπους· αναμένει ότι ένα από τα σημαντικότερα πορίσματα του εν εξελίξει ελέγχου καταλληλότητας της οδηγίας για τα πτηνά και της οδηγίας για τους οικοτόπους θα είναι η ανεπάρκεια χρηματοδότησης για την ενδεδειγμένη εφαρμογή των δύο οδηγιών, όπως εξάλλου έχει ήδη επισημάνει η ΕτΠ (7)· καλεί, ως εκ τούτου, την Επιτροπή να εκδώσει μια κατ’ εξουσιοδότηση πράξη, σύμφωνα με το άρθρο 9 παράγραφος 4 του κανονισμού LIFE, να αυξήσει τη χορήγηση επιδοτήσεων για συγκεκριμένες δράσεις στο πλαίσιο του θεματικού προγράμματος «Φύση και βιοποικιλότητα» του προγράμματος LIFE και να διατηρήσει έναν ουσιαστικά αυξημένο προϋπολογισμό μετά το 2020, ούτως ώστε να αυξηθεί ουσιαστικά η συμβολή του προγράμματος LIFE στη χρηματοδότηση του δικτύου Natura 2000·

7. συνιστά θερμά να διατηρηθεί και να ενδυναμωθεί το υποπρόγραμμα «Δράση για το κλίμα» στο δεύτερο πολυετές πρόγραμμα εργασίας LIFE και για την περίοδο μετά το 2020, ως κινητήρια δύναμη για τη χάραξη της τοπικής και της περιφερειακής πολιτικής στο ευρωπαϊκό και διεθνές πολιτικό θεματολόγιο για το κλίμα. Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να αυξηθούν ουσιαστικά τα κονδύλια για δράσεις για το κλίμα και για προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και να συνυπολογιστεί η επικείμενη επανεξέταση της στρατηγικής της ΕΕ για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή (8). Επιπλέον, οι θεματικές προτεραιότητες και τα θέματα έργων του υποπρογράμματος «Δράση για το κλίμα» θα πρέπει να οριστούν σαφώς και να συνδεθούν με τις επιχορηγήσεις δράσης. Πιο συγκεκριμένα, προκειμένου για τον τομέα προτεραιότητας «Μετριασμός κλιματικής αλλαγής», πρέπει να παραπέμπουν στις προτεραιότητες πολιτικής της ΕΕ και στη συνεισφορά σημαντικών τομέων της οικονομίας —όπως η ενέργεια κι οι μεταφορές— στις τάσεις των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου·

8. πιστεύει ότι το πρόγραμμα LIFE διαδραματίζει αποφασιστικό ρόλο στην ανάπτυξη νέων λύσεων στους τομείς της περιβαλλοντικής προστασίας και της δράσης για το κλίμα, στην προώθηση της οικολογικής καινοτομίας και στην ενίσχυση του δυναμικού για νέα εργαλεία όπως, λόγου χάρη, οι πράσινες υποδομές (9) και οι λύσεις που βασίζονται στη φύση (10)· ενθαρρύνει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συνεχίσει την εφαρμογή της προσέγγισης αυτής στο πλαίσιο του τρέχοντος πολυετούς προγράμματος αλλά και μετά το 2020·

9. υπογραμμίζει ότι η ανάπτυξη της κυκλικής οικονομίας, όπως καθορίζεται στο σχέδιο δράσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την κυκλική οικονομία και υποστηρίζεται από την ΕτΠ (11), θα απαιτήσει δημόσιες και ιδιωτικές πηγές χρηματοδότησης προκειμένου να αναπτυχθούν περαιτέρω οι βελτιωμένες τεχνολογίες και διαδικασίες, να διαμορφωθούν οι αναγκαίες υποδομές και να επεκταθεί η συνεργασία μεταξύ των διαφόρων παραγόντων στην αξιακή αλυσίδα· φρονεί ότι οι θεματικές προτεραιότητες όσον αφορά τα απόβλητα και την αποδοτικότητα των πόρων ευθυγραμμίζονται σε μεγάλο βαθμό με αυτή την προσέγγιση και ζητεί το δεύτερο πολυετές πρόγραμμα εργασίας να συνεχιστεί προς αυτή την κατεύθυνση, με την προσθήκη ωστόσο, στο πλαίσιο του νέου προγράμματος LIFE, μιας ρητής αναφοράς στην κυκλική οικονομία και με την απόδοση προτεραιότητας σε θέματα της επικείμενης στρατηγικής για τις πλαστικές ύλες σε μια κυκλική οικονομία, καθώς και των αποβλήτων κατασκευών στο πλαίσιο ενός μελλοντικού προγράμματος LIFΕ·

10. εκφράζει την ικανοποίησή της για τον ρόλο που διαδραματίζει το πρόγραμμα LIFE στην αντιμετώπιση της άνισης και ανεπαρκούς εφαρμογής και επιβολής της περιβαλλοντικής νομοθεσίας στα κράτη μέλη, παράμετρο η οποία συνιστά μία από τις βασικές προτεραιότητες της ΕτΠ (12). Η προσέγγιση αυτή θα πρέπει να συνεχιστεί και να ενισχυθεί σημαντικά στο επόμενο πρόγραμμα, με την περαιτέρω εκπλήρωση ολοκληρωμένων έργων καθώς και του θεματικού άξονα του προγράμματος LIFE «Περιβαλλοντική διακυβέρνηση και πληροφόρηση»·

11. υπογραμμίζει, στο πλαίσιο αυτό, και τη συμβολή του προγράμματος LIFE στην εκπλήρωση του στόχου της ΕΕ όσον αφορά τη «βελτίωση της νομοθεσίας», στην επίτευξη αειφόρου ανάπτυξης και στη δημιουργία βιώσιμων θέσεων εργασίας, καθώς και στην υλοποίηση των πολιτικών της Ένωσης για την προστασία του περιβάλλοντος και την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής με τον καθορισμό και την προσαρμογή των συναφών στόχων, μέσω μηχανισμών ανατροφοδότησης, καθώς και μέσα από την αξιοποίηση των εμπειριών που αποκομίζονται από τα χρηματοδοτούμενα έργα· ωστόσο υπογραμμίζει επίσης ότι πρωταρχικός στόχος του προγράμματος LIFE θα πρέπει να παραμείνει η προστασία του περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας αυτή καθαυτή, δεδομένου ότι τα δύο αυτά στοιχεία συνιστούν τη «βιολογική κληρονομιά» της Ευρώπης και της ανθρωπότητας η οποία διακυβεύεται·

Προϋπολογισμός και δομή των επιλέξιμων δαπανών

12. εξακολουθεί να διατυπώνει τους προβληματισμούς της σχετικά με τον περιορισμένο προϋπολογισμό του προγράμματος LIFE, το οποίο αντιπροσωπεύει στο πολυετές πρόγραμμα εργασίας 2014-2020 μόλις το 0,3 % του συνολικού ποσού των πιστώσεων ανάληψης υποχρεώσεων που καθορίζονται στον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 1311/2013· επαναλαμβάνει το αίτημά της του 2012 για ουσιαστική αύξηση των πιστώσεων του προγράμματος μετά το 2020 (13)·

13. διαπιστώνει ότι η επίτευξη των στόχων του προγράμματος LIFE ενδεχομένως παρεμποδίζεται από τα μη βέλτιστα ποσοστά συγχρηματοδότησης (14), διότι οι δικαιούχοι υποχρεούνται να εφαρμόζουν μια επιλεκτική προσέγγιση κατά την υποβολή των αιτήσεων χρηματοδότησης, ιδίως στην περίπτωση των εταίρων που δραστηριοποιούνται στον μη κερδοσκοπικό τομέα· προτρέπει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αυξήσει τα ποσοστά συγχρηματοδότησης στο επόμενο πρόγραμμα LIFE και να εναρμονίσει καλύτερα τα ποσοστά συγχρηματοδότησης του προγράμματος LIFE με τους συντελεστές συγχρηματοδότησης και τη διαφοροποίησή τους που εφαρμόζονται στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες μέσω άλλων χρηματοδοτικών προγραμμάτων της ΕΕ άμεσης ή κοινής διαχείρισης. Τα ειδικά ποσοστά συγχρηματοδότησης στις επιδοτήσεις δράσεων στον τομέα προτεραιότητας «Φύση και βιοποικιλότητα» θα μπορούσαν να προσδιοριστούν βάσει ενός παράγοντα σε συνάρτηση τόσο με τη συνολική έκταση των προστατευόμενων περιοχών όσο και με τον οικονομικό πλούτο μιας περιφέρειας (π.χ. επίπεδο NUTS 3), χωρίς να προκληθεί ωστόσο ανισορροπία εις βάρος των πιο ανεπτυγμένων περιφερειών·

14. εκφράζει την ανησυχία της για τον κανόνα του 102 % για τους δημόσιους οργανισμούς, σύμφωνα με τον οποίο το ποσό της ίδιας συνεισφοράς στον προϋπολογισμό του έργου πρέπει να είναι τουλάχιστον 2 % υψηλότερη απ’ ότι το προγραμματισμένο συνολικό κόστος των αποδοχών των δημοσίων υπαλλήλων. Ο κανόνας αυτός καθιστά δύσκολο για τις δημόσιες αρχές (ιδίως για τα επιστημονικά και ερευνητικά ιδρύματα και τις μη κυβερνητικές οργανώσεις) να συμμετέχουν σε έργα, παρά το γεγονός ότι η συμβολή τους στην επίτευξη των στόχων των έργων LIFE είναι συχνά ζωτικής σημασίας·

15. εκφράζει τις αμφιβολίες της σχετικά με την περιορισμένη χρηματοδότηση που διατίθεται στο πλαίσιο του προγράμματος LIFE, ιδίως για μεγάλα έργα υποδομών· καλεί την Επιτροπή να διασφαλίσει ότι κατά την αναθεώρηση θα ληφθεί υπόψη ο δυνητικός κίνδυνος τα έργα LIFE να εστιαστούν περισσότερο στην ανάπτυξη ικανοτήτων παρά σε έναν πραγματικό αντίκτυπο στο περιβάλλον ή στο κλίμα·

16. ζητεί, για την απλούστευση της δήλωσης ΦΠΑ, να γίνει ευρύτερη χρήση των πάγιων συντελεστών και των κατ’ αποκοπήν ποσών χωρίς να περιοριστεί η επιλεξιμότητα των δαπανών (15), όπως προβλέπεται ήδη στην αιτιολογική σκέψη 38 του κανονισμού LIFE. Επιβεβαιώνει την πεποίθησή της ότι η κατάργηση του ΦΠΑ ως επιλέξιμης δαπάνης θα αποθαρρύνει πολλούς δυνητικούς αιτούντες από την υποβολή πρότασης. Ο ΦΠΑ θα πρέπει να εξακολουθήσει να θεωρείται επιλέξιμη δαπάνη εφόσον οι δικαιούχοι μπορούν να αποδείξουν ότι δεν μπορεί να επιστραφεί (16)·

17. τονίζει την ανάγκη η αγορά γης να παραμείνει και στο μέλλον επιλέξιμη για χρηματοδότηση στο πλαίσιο του προγράμματος LIFE (άρθρο 20 παράγραφος 3 του κανονισμού LIFE), τηρουμένης της προϋπόθεσης ότι μακροπρόθεσμα αυτές οι εκτάσεις θα προορίζονται για την προστασία της φύσης. Η αγορά γης αποτελεί συχνά απαραίτητη προϋπόθεση για τη διατήρηση των τόπων του δικτύου Natura 2000 και για τη μακροπρόθεσμη προστασία της φύσης·

Απλούστευση της διαχείρισης

18. τονίζει ότι ο διοικητικός φόρτος που συνδέεται με την προετοιμασία και τη διαδικασία υποβολής των έργων συχνά αποθαρρύνει τις περιφέρειες από το να ζητήσουν επιχορηγήσεις από το πρόγραμμα LIFE. Αυτό ισχύει ιδίως για τα μεγάλα (π.χ. ολοκληρωμένα) έργα, στα οποία οι αιτούντες, ειδικά οι λιγότερο έμπειροι εταίροι, καλούνται να επενδύσουν πολύ χρόνο, ενέργεια και ανθρώπινους πόρους προκειμένου να υποβάλουν μια πλήρη και επιτυχημένη αίτηση. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η ΕτΠ έχει επισημάνει σε προηγούμενη γνωμοδότησή της (17) ότι χρειάζεται απλούστευση των διαδικασιών υποβολής αιτήσεων και των διοικητικών διαδικασιών, όπως και μείωση του χρόνου αναμονής για την έκδοση της απόφασης χρηματοδότησης ενός έργου·

19. προτρέπει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει τη δυνατότητα υποβολής προτάσεων στα παραδοσιακά έργα του προγράμματος LIFE σε δύο φάσεις, όπως γίνεται μέχρι τώρα στα ολοκληρωμένα έργα (integrated projects). Η πρώτη φάση θα περιλαμβάνει μια σύντομη γενική περιγραφή του προτεινόμενου έργου (υπομνήματα/concept notes) και, εφόσον το έργο αξιολογηθεί θετικά, ο συντονιστής δικαιούχος θα υποβάλλει μια πλήρη πρόταση. Επιπλέον ενθαρρύνει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει τρόπους απλούστευσης των διαδικασιών τελικής έγκρισης των οικονομικών και τεχνικών στοιχείων του έργου και εξάπλωσης των διαδικασιών αυτών καθ’ όλη τη διάρκειά του, με στόχο την αύξηση της ευελιξίας των φορέων και τη μείωση του κινδύνου εστίασης σε οικονομικά και διοικητικά ζητήματα εις βάρος του τεχνικού περιεχομένου των έργων·

20. επιδοκιμάζει την έμφαση που αποδίδουν το άρθρο 3 του κανονισμού LIFE και το πρώτο πολυετές πρόγραμμα εργασίας 2014-2017 στη μέτρηση της επιτυχίας του προγράμματος LIFE με νέους ποιοτικούς και ποσοτικούς περιβαλλοντικούς, κοινωνικούς και οικονομικούς δείκτες. Τάσσεται ωστόσο υπέρ της περαιτέρω απλούστευσής τους, καθότι αρκετοί δείκτες δεν μπορούν να αξιολογηθούν με αξιόπιστο τρόπο κατά την περίοδο υλοποίησης των έργων. Οι δείκτες αυτοί θα πρέπει επίσης να γίνουν πιο ευέλικτοι και να προσαρμόζονται στις τοπικές και τις περιφερειακές ιδιαιτερότητες, ενώ θα πρέπει να ελαχιστοποιηθεί και ο χρόνος που δαπανάται στη σύνταξη εκθέσεων·

Ενότητα 2. Συμπληρωματικότητα των συστημάτων χρηματοδότησης και υλοποίησης των προγραμμάτων που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ

Συμπληρωματικότητα με άλλα ταμεία της ΕΕ

21. αναγνωρίζει ότι η συμπληρωματικότητα και η συνοχή του προγράμματος LIFE με άλλα ταμεία της ΕΕ όπως, για παράδειγμα, τα κονδύλια της πολιτικής για τη συνοχή (ΕΚΤ, ΕΤΠΑ, Ταμείο Συνοχής), το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ) ή το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας (ΕΤΘΑ) ενισχύθηκαν στο τρέχον πολυετές πρόγραμμα εργασίας· προτρέπει να εδραιωθούν συνέργειες και μια διαρθρωμένη συνεργασία με άλλα ταμεία της ΕΕ με στόχο την περαιτέρω ανάπτυξη του προγράμματος LIFE μετά το 2020 (18)·

22. θεωρεί ότι το πρόγραμμα LIFE αποτελεί ένα μικρό μεν, αλλά ευέλικτο πρόγραμμα, το οποίο υποστηρίζει φιλόδοξους περιβαλλοντικούς και κλιματικούς στόχους οι οποίοι δεν τυγχάνουν άμεσης στήριξης από άλλα προγράμματα της ΕΕ ούτε υλοποιούνται σε άλλον τομέα αυτών των προγραμμάτων. Η προώθηση συγκεκριμένων έργων σε περιφερειακό επίπεδο στο πλαίσιο του προγράμματος LIFE καθιστά το πρόγραμμα εξαιρετικό καταλυτικό παράγοντα για την υλοποίηση άλλων έργων και για την κινητοποίηση εθνικών και ιδιωτικών κονδυλίων (19)· καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναπτύξει ένα πρότυπο για τον πλήρη συντονισμό του προγράμματος LIFE με άλλα προγράμματα της ΕΕ τα οποία συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με την προστασία του περιβάλλοντος και την κλιματική αλλαγή·

Εφαρμογή του προγράμματος στα κράτη μέλη

23. εκφράζει την ανησυχία της σχετικά με τη μη συνεπή εφαρμογή του προγράμματος LIFE στα κράτη μέλη και στις περιφέρειες. Χρειάζεται ένα ισχυρό σχέδιο δράσης προκειμένου να ενισχυθεί η προβολή του προγράμματος LIFE στις χώρες όπου καταγράφεται μικρότερη επιτυχία και να αυξηθεί το ενδιαφέρον συμμετοχής σε αυτό (20), τόσο στο δεύτερο πολυετές πρόγραμμα εργασίας όσο και στο μελλοντικό πρόγραμμα LIFE. Το προτεινόμενο σχέδιο δράσης θα μπορούσε να ενσωματωθεί στην ετήσια διαδικασία επανεξέτασης της αποδοτικότητας των πόρων που έχουν απορροφηθεί στο εκάστοτε κράτος μέλος·

24. θεωρεί ότι, με βάση τις παραπάνω παρατηρήσεις, η συνεχιζόμενη σταδιακή κατάργηση των εθνικών κονδυλίων για τα παραδοσιακά έργα του προγράμματος LIFE θα πρέπει να επανεξεταστεί. Η κατάργηση των εθνικών κονδυλίων ενδέχεται να αυξήσει περαιτέρω τις γεωγραφικές ανισότητες στην απορρόφηση των κονδυλίων του προγράμματος LIFE και να ελαττώσει τις ευκαιρίες που διαθέτουν οι χώρες με μικρότερη εμπειρία, τη στιγμή που οι περιβαλλοντικές και κλιματικές προκλήσεις εξακολουθούν να υφίστανται· προτείνει να εξεταστεί το ενδεχόμενο θέσπισης ενός συστήματος κατανομής των κονδυλίων για ένα έτος, αντί για περίοδο τεσσάρων ετών, ούτως ώστε το πρόγραμμα να καταστεί πιο ευέλικτο έναντι των διαθέσιμων δημοσιονομικών πόρων και της γεωγραφικής κατανομής της απορρόφησης των κονδυλίων, υπογραμμίζει ωστόσο ότι τα έργα στα οποία χορηγείται χρηματοδότηση πρέπει να πληρούν τις απαιτήσεις σε ό,τι αφορά το επίπεδο καινοτομίας και την αναπαραγωγιμότητα, ούτως ώστε να δημιουργούν ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία. Εναλλακτικά προτείνει τη διατήρηση ενός ποσοστού κατανομής του κονδυλίου για κάθε χώρα ξεχωριστά και τη δημιουργία ενός κοινού ποσοστού το οποίο θα είναι πλήρως ανταγωνιστικό για τα κράτη μέλη·

25. αναγνωρίζει ότι ορισμένα εθνικά σημεία επαφής έχουν καταβάλει επιπλέον προσπάθειες για να προσελκύσουν νέους αιτούντες· καλεί τα κράτη μέλη με χαμηλότερα επίπεδα απορρόφησης κονδυλίων να προωθήσουν τη συμμετοχή των εθνικών τους σημείων επαφής στην ενεργό προβολή του προγράμματος στις τοπικές και στις περιφερειακές τους αρχές·

26. καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξακολουθήσει να παρέχει στήριξη για δράσεις επιμόρφωσης στα κράτη μέλη με μικρότερη εμπειρία και με χαμηλότερα επίπεδα απορρόφησης των κονδυλίων. Ο στόχος θα πρέπει να είναι η καλύτερη αξιοποίηση του δυναμικού των εθνικών και των περιφερειακών σημείων επαφής και η ενεργός υποστήριξη των αιτούντων, έτσι ώστε να αυξηθεί ο αριθμός των αιτήσεων υψηλής ποιότητας, ειδικά σε χώρες που αντιμετωπίζουν σημαντικές περιβαλλοντικές και κλιματικές προκλήσεις και διαθέτουν μικρότερη εμπειρία στην υποβολή αιτήσεων χρηματοδότησης από το πρόγραμμα LIFΕ·

Ενότητα 3. Διαμόρφωση δημόσιας συναίνεσης και ενίσχυση των περιφερειακών και διαπεριφερειακών εταιρικών σχέσεων

Σχέσεις με τους ενδιαφερόμενους φορείς και κοινωνικές πτυχές

27. υπενθυμίζει ότι το πρόγραμμα LIFE προσφέρει ένα ευρύ φάσμα μέσων και μηχανισμών που προάγουν την αναπαραγωγή και τη μεταφορά επιτυχημένων λύσεων και ότι συνιστά ένα εξαιρετικό εργαλείο για να αναδειχθούν στις αυτοδιοικητικές αρχές τα οφέλη των επενδύσεων στους τομείς του περιβάλλοντος και της δράσης για το κλίμα. Η ικανότητα αντοχής των σχέσεων μεταξύ των ενδιαφερόμενων φορέων εξαρτάται από τις εμπειρίες τους, τις επαφές τους σε τοπικό και σε διαπεριφερειακό επίπεδο, την προθυμία τους να συνεργαστούν και την ευαισθητοποίησή τους, η αύξηση της οποίας συνιστά μακροπρόθεσμη διαδικασία· ενθαρρύνει την πραγματοποίηση περαιτέρω επενδύσεων προκειμένου να αναπτυχθεί η ικανότητα αυτή (21) μέσω της χρηματοδότησης συναφών έργων και μετά το 2020·

28. είναι της άποψης ότι η προστασία της φύσης και του περιβάλλοντος και η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής θα πρέπει πάντοτε να εξασφαλίζουν μια ισορροπία μεταξύ των διαφόρων στόχων με ταυτόχρονη διασφάλιση της ανθρώπινης ασφάλειας, της ποιότητας ζωής και της ιδιοκτησίας των πολιτών. Απαιτείται η ανάληψη δράσης και η υποστήριξη των έργων για την επίτευξη αποδεκτών συμβιβασμών στο πεδίο αυτό μεταξύ όλων των ενδιαφερομένων, και τα έργα LIFE μπορούν να συμβάλουν στην εκπλήρωση αυτού του στόχου. Η ΕτΠ ενθαρρύνει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να λαμβάνει ρητώς υπόψη της, τη στιγμή της αξιολόγησης των αιτήσεων έργου, το δυναμικό του κάθε έργου να προάγει την εκπόνηση νέων κανόνων που εναρμονίζουν την προστασία της ανθρώπινης ζωής όταν απειλείται από ορισμένα είδη με την προστασία των ειδών που απειλούνται με εξαφάνιση. Προτείνει επίσης μία από τις προϋποθέσεις για τη θετική αξιολόγηση των έργων να είναι η διοργάνωση ανοιχτής δημόσιας συζήτησης, όπου θα έχουν την ευκαιρία να διατυπώσουν τις απόψεις τους όλα τα προαναφερόμενα ενδιαφερόμενα μέρη της συγκεκριμένης περιοχής, και η καταγραφή και μελέτη των προτάσεών τους·

Οικολογική καινοτομία και εμπορία

29. υπογραμμίζει τη σημασία του προγράμματος LIFE για την ανάπτυξη της καινοτομίας στην ΕΕ και καλεί την Επιτροπή να εξετάσει τρόπους σχετικά με το πώς μπορεί να ενισχυθεί η εμπορία πρωτοτύπων και λύσεων που έχουν αναπτυχθεί στο πλαίσιο των έργων του LIFE μέσω των κατάλληλων προτύπων χρηματοδότησης. Με την καθιέρωση της ταχείας διαδικασίας (fast-track) μετά την ολοκλήρωση των έργων του LIFE μπορεί να στηριχθεί αποτελεσματικότερα η εμπορία των καινοτομιών που αναπτύσσονται στο πλαίσιο των έργων του LIFE. Κατ’ αυτόν τον τρόπο θα ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα της ΕΕ στις παγκόσμιες αγορές και θα καταστεί δυνατή η δημιουργία νέων πράσινων θέσεων εργασίας·

30. εφιστά την προσοχή στη θεμελιώδη σημασία της ενεργού συμμετοχής επιστημονικών και ερευνητικών ιδρυμάτων και του ιδιωτικού τομέα στην ανάπτυξη και στην εμπορική προώθηση οικονομικών καινοτομιών· ενθαρρύνει την Επιτροπή να συνεχίσει να αναπτύσσει μηχανισμούς που διευκολύνουν αυτή τη συνεργασία· ζητεί, μεταξύ άλλων, την αναθεώρηση της ρήτρας σύμφωνα με την οποία η εμπορική προώθηση των πρωτοτύπων που αναπτύσσονται στο πλαίσιο των έργων του προγράμματος LIFE επιτρέπεται μόνο μετά την ολοκλήρωσή τους. Η διάταξη αυτή αποθαρρύνει τις επιχειρήσεις και τα επιστημονικά και ερευνητικά ιδρύματα από την ενεργό συμμετοχή τους σε καινοτόμα έργα·

31. είναι πεπεισμένη ότι, προκειμένου να ενισχυθεί η συμβολή του προγράμματος LIFE στη μετάβαση της ευρωπαϊκής οικονομίας προς ένα κυκλικό σύστημα παραγωγής και κατανάλωσης με χαμηλές ανθρακούχες εκπομπές, βασική πρόκληση για το δεύτερο πολυετές πρόγραμμα εργασίας και το επόμενο πρόγραμμα LIFE συνιστά η αναβάθμιση των οικολογικών καινοτομιών, των έργων επίδειξης και των πιλοτικών έργων σε βιομηχανική κλίμακα. Πρέπει να διερευνηθούν νέοι τρόποι προκειμένου να προωθηθεί η ευρεία αναπαραγωγή στην αγορά των αποτελεσμάτων των καινοτόμων έργων του προγράμματος LIFΕ· καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αξιολογήσει κατά πόσο θα ήταν σκόπιμη στο επόμενο πρόγραμμα LIFE η χορήγηση πρόσθετης στήριξης σε επιτυχημένα έργα, λόγου χάρη η χρηματοδοτική στήριξη των πλέον επιτυχημένων οικολογικών καινοτομιών και μέσα από άλλους χρηματοδοτικούς μηχανισμούς·

Μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα, αναπαραγωγιμότητα και μεταβιβασιμότητα των αποτελεσμάτων των έργων

32. αναγνωρίζει ότι τα έργα του προγράμματος LIFE αποφέρουν σε σημαντικό βαθμό και σε μακροπρόθεσμη βάση θετικά αποτελέσματα, τα οποία μπορούν να αναπαραχθούν και να μεταφερθούν και σε άλλα πλαίσια (22), θεωρεί, εντούτοις, ότι εξακολουθούν να υπάρχουν περιθώρια για περαιτέρω βελτίωση. Μετά την ολοκλήρωση του δεύτερου πολυετούς προγράμματος εργασίας και μετά το 2020 θα πρέπει να συνεχιστεί να δίδεται έμφαση προκειμένου να διασφαλιστεί η διατήρηση, η μεταβιβασιμότητα και η αναπαραγωγιμότητα των αποτελεσμάτων, παράμετρος θεμελιώδους σημασίας για την εκπλήρωση του στόχων του προγράμματος LIFE, για την αποτελεσματική χρήση των πόρων, την ενίσχυση της οικολογικής καινοτομίας και τη στήριξη της βιώσιμης και υπεύθυνης ανάπτυξης· καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να θεσπίσει σαφή κριτήρια επιλογής για την αξιολόγηση του δυναμικού για μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα, αναπαραγωγιμότητα και μεταβιβασιμότητα των αποτελεσμάτων (SRT — sustainability, replicability, transferability) στο στάδιο της υποβολής των αιτήσεων, καθώς και δείκτες για την αξιολόγηση της αποδοτικότητας των τριών αυτών στοιχείων κατά το στάδιο υλοποίησης ενός έργου αλλά και μετά την ολοκλήρωση της εφαρμογής του·

33. αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στη στήριξη των έργων που έχουν ως στόχο τη στατιστική καταγραφή των πληθυσμών των ειδών που υπάγονται στην κατηγορία των προστατευόμενων ζώων και της έκτασης του ζωτικού τους χώρου, καθώς και των έργων που στοχεύουν στον εντοπισμό των απειλούμενων προστατευόμενων οικοτόπων, των αιτίων αυτών των απειλών και των παραγόντων κινδύνου·

34. δηλώνει ότι την ανησυχεί το γεγονός ότι τα άγρια ζώα εκδιώκονται όλο και περισσότερο από τον βιότοπό τους, και ως εκ τούτου επιθυμεί την εκπόνηση και εφαρμογή καινοτόμων μέτρων ολοκληρωμένης διαχείρισης κρίσεων με στόχο τη διαφύλαξη των φυσικών βιοτόπων·

35. προτείνει να αναπτυχθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ένα σχέδιο για μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα, αναπαραγωγιμότητα και μεταβιβασιμότητα (SRT plan) ειδικά για το πρόγραμμα LIFE, ούτως ώστε να βελτιωθούν ακόμη περισσότερο οι επιδόσεις του εν λόγω προγράμματος από αυτήν την άποψη. Στις εν λόγω δράσεις συμπεριλαμβάνονται και οι ακόλουθες (23): περαιτέρω ανάπτυξη μιας «πλατφόρμας καινοτομίας» (με βάση την ηλεκτρονική βάση δεδομένων για την αναζήτηση έργων του προγράμματος LIFE που συμβάλλουν στην αναζήτηση αναπαραγώγιμων οικολογικών ιδεών)· αποτελεσματική, στοχευμένη διάδοση πληροφοριών σχετικά με την καινοτομία· δημιουργία θεματικών πλατφορμών, δικτύων και συστάδων έργων στο πλαίσιο των τομέων προτεραιότητας· καλύτερη χρήση των διαθέσιμων εργαλείων επικοινωνίας που διατίθενται στον ιστότοπο του LIFΕ· περαιτέρω ανάπτυξη της διαδικασίας επιλογής και διάδοσης των αποτελεσμάτων των «πλέον εξεχόντων» έργων του προγράμματος LIFE (24)·

36. είναι της γνώμης ότι, για να ενισχυθεί η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των έργων του προγράμματος LIFE, θα πρέπει να διατηρηθεί η υποχρέωση υποβολής ενός σχεδίου για την περίοδο μετά την ολοκλήρωση των συναφών έργων, επονομαζόμενου «after-LIFE». Το σχέδιο αυτό θα πρέπει να περιέχει πληροφορίες όπως: αποδείξεις ότι προβλέπεται περαιτέρω χρηματοδότηση για τη διατήρηση των αποτελεσμάτων των έργων, προσδιορισμό του αρμόδιου οργάνου (στο οποίο θα έχει εξασφαλιστεί η συνέχεια του ανθρώπινου δυναμικού), παροχή επίσημης στήριξης εκ μέρους αρχών και δράσεις επικοινωνίας με τους τοπικούς ενδιαφερόμενους φορείς·

Είδη παρέμβασης και νέα χρηματοδοτικά μέσα

37. κρίνει σκόπιμα τα είδη χρηματοδότησης που προβλέπονται στο άρθρο 17 του κανονισμού LIFE και θεωρεί ότι κατ’ αυτόν τον τρόπο προωθείται ένα ευρύ φάσμα χρηματοδοτικών επιλογών για τις περιφέρειες, προσβλέπει ωστόσο σε αξιολόγηση των αποτελεσμάτων που επιτεύχθηκαν κατά την περίοδο 2014-2017, με την προοπτική βελτίωσής τους στο επόμενο πρόγραμμα LIFΕ·

38. αναγνωρίζει τη σημαντική καταλυτική λειτουργία των ολοκληρωμένων έργων για τις δημόσιες αρχές προκειμένου να καλυφθούν τα κενά στην υλοποίηση της περιβαλλοντικής πολιτικής της ΕΕ· θεωρεί επίσης ότι δεν υφίσταται ακόμη επαρκής εμπειρία με αυτό το είδος χρηματοδότησης και προτείνει να διατηρηθεί ο ισχύον προϋπολογισμός και στο δεύτερο πολυετές πρόγραμμα εργασίας στα επίπεδα που προτείνονται στο άρθρο 17 παράγραφος 5 του κανονισμού LIFΕ· συνιστά να αξιολογηθούν τα αποτελέσματα των ολοκληρωμένων έργων στο τέλος του 2020 και φρονεί ότι αυτά μπορούν να αποτελέσουν ένα ακόμη πιο σημαντικό εργαλείο στο μελλοντικό πρόγραμμα LIFE. Αυτό ισχύει πρωτίστως για την προώθηση των πλαισίων δράσεων προτεραιότητας (Priority Action Frameworks) μέσω ολοκληρωμένων έργων για την εκπόνηση σχεδίων διαχείρισης του δικτύου Natura 2000·

39. υποστηρίζει στο επόμενο πρόγραμμα LIFE να διατηρηθούν τα «έργα τεχνικής βοήθειας» προκειμένου να βοηθηθούν οι δικαιούχοι οι οποίοι δεν έχουν υλοποιήσει ακόμη ολοκληρωμένα έργα, λόγω της πολυπλοκότητας, του χρόνου και των πόρων που απαιτούνται για την προετοιμασία μιας αίτησης χρηματοδότησης (25)·

40. επικροτεί τους δύο νέους χρηματοδοτικούς μηχανισμούς: τον μηχανισμό ιδιωτικής χρηματοδότησης του φυσικού κεφαλαίου (Private Finance for Energy Efficiency — PF4EE) και το μέσο ιδιωτικής χρηματοδότησης για την ενεργειακή απόδοση (Natural Capital Financing Facility — NCFF), τα οποία προσφέρουν μια νέα ευκαιρία προσέλκυσης ιδιωτών επενδυτών για τη χρηματοδότηση έργων ενεργειακής απόδοσης και διατήρησης του φυσικού κεφαλαίου και συμβάλλουν σε μια συνολική μετάβαση προς την «πράσινη χρηματοδότηση»· αναγνωρίζει ότι αμφότεροι οι μηχανισμοί δεν έχουν αναπτύξει το πλήρες δυναμικό τους, κυρίως λόγω του καινοτόμου χαρακτήρα των έργων και ενός δεδομένου βαθμού διοικητικής πολυπλοκότητας κατά τους πρώτους μήνες της υλοποίησης· καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συνεχίσει να παρακολουθεί προσεκτικά τα προγράμματα και να αναπτύξει μια μεθοδολογία για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητάς τους· καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει την επέκταση των υπαρχόντων ή τη δημιουργία νέου χρηματοδοτικού μηχανισμού, με την αντίστοιχη αύξηση διαθέσιμων πόρων, με σκοπό την προσέλκυση επενδυτών και στον τομέα προτεραιότητας «Περιβάλλον και αποδοτικότητα των πόρων»· συμμερίζεται το αίτημα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου το μέσο ιδιωτικής χρηματοδότησης για την ενεργειακή απόδοση (Private Finance for Energy Efficiency — PF4EE) να εγγυάται ότι με τα χρηματοδοτούμενα έργα θα επιτυγχάνονται ενδεδειγμένα, θετικά και επιστημονικά απτά αποτελέσματα στον τομέα της βιοποικιλότητας·

41. αναγνωρίζει τον σημαντικό ρόλο του PF4EE, μέσω του οποίου στηρίζονται οι εθνικές προτεραιότητες στον τομέα της ενεργειακής απόδοσης αφενός με τη χρηματοδότηση και αφετέρου με την τεχνική βοήθεια που χορηγείται στους δικαιούχους. Για λόγους καλύτερης αξιοποίησης του δυναμικού του PF4EE, η ΕΟΚΕ προτείνει να εξεταστεί η δυνατότητα να χρησιμοποιείται ο μηχανισμός αυτός ως συμπληρωματική χρηματοδότηση του LIFE σε έργα ενεργειακής απόδοσης. Πρέπει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να κάνει αναφορά στη δυνατότητα μιας τέτοιας συμπληρωματικής χρηματοδότησης στις ετήσιες κατευθυντήριες γραμμές που διατυπώνονται προς τους αιτούντες. Θεωρεί ότι αυτό το πρότυπο θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί μέχρι την ολοκλήρωση του δεύτερου πολυετούς προγράμματος εργασιών και, σε περίπτωση θετικής αξιολόγησης του μέσου, και πέρα από το έτος 2020·

42. επικροτεί το γεγονός ότι το NCFF έχει αναλάβει τη δύσκολη και πρωτοποριακή πρόκληση της χρηματοδότησης έργων που σχετίζονται με οικοσυστημικές υπηρεσίες και της χορήγησης κινήτρων σε ιδιώτες επενδυτές στον συγκεκριμένο τομέα· φρονεί ότι η πραγματοποίηση επενδύσεων σε οικοσυστημικές υπηρεσίες αποτελεί το μέλλον της Ευρώπης και επιδοκιμάζει το γεγονός ότι το πρόγραμμα LIFE έχει αναλάβει την εκπλήρωση αυτής της πρόκλησης. Συνιστά, επιπλέον, την ανάλυση και αξιολόγηση της λειτουργίας του μηχανισμού NCFF βάσει των κεκτημένων και των αναμενόμενων αποτελεσμάτων, ούτως ώστε να εξασφαλίζεται η σωστή χρήση του μέχρι την ολοκλήρωση του δεύτερου πολυετούς προγράμματος εργασίας και, σε περίπτωση θετικής αξιολόγησης και μετά το 2020·

43. αναγνωρίζει τον καινοτόμο ρόλο του προγράμματος LIFE και πιστεύει ότι οι δράσεις για το περιβάλλον και την κλιματική αλλαγή δεν απαιτούν πάντοτε την ανάπτυξη καινοτόμων λύσεων, συχνά όμως εξαρτώνται από τη συνέχιση των μέτρων που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη ή από την πρακτική εφαρμογή καινοτομιών μέσα από άλλα έργα· καλεί την Επιτροπή να εξετάσει την προοπτική χρηματοδότησης δύο ειδών έργων: καινοτόμων έργων και έργων που συνυπολογίζουν τις τρέχουσες περιβαλλοντικές και κλιματικές ανάγκες. Η χορήγηση επιδοτήσεων δεν θα πρέπει να εξαρτάται από την ανάπτυξη νέων καινοτομιών, αλλά περισσότερο από τη συνέχιση των εν εξελίξει δραστηριοτήτων, ενώ ταυτοχρόνως θα πρέπει να αξιοποιούνται η καινοτομία και οι ορθές πρακτικές που εφαρμόζονται σε άλλα έργα του προγράμματος LIFE.

Βρυξέλλες, 9 Φεβρουαρίου 2017. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών Markku MARKKULA

(1) COM(2013) 216 final.

(2) COM(2014) 015 final.

(3) Βλέπε επίσης COR-2016-01412-00-01-AC-TRA.

(4) CDR86-2012_FIN_AC.

(5) Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1293/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Δεκεμβρίου 2013.

(6) http://ec.europa.eu/environment/nature/natura2000/financing/docs/financing_natura2000.pdf. Σημείωση: εξαιρουμένης της Κροατίας.

(7) COR-2015-02624-00-01-AC-TRA, CDR86-2012_FIN_AC.

(8) Βλέπε επίσης την υπό εκπόνηση γνωμοδότηση της ΕτΠ ENVE-VI/015.

(9) COM(2013) 249 final.

(10) Towards an EU Research and Innovation policy agenda for Nature-Based Solutions & Re-Naturing Cities (Προς ένα θεματολόγιο πολιτικής της ΕΕ για την έρευνα και την καινοτομία με στόχο λύσεις που βασίζονται στη φύση και την επαναφορά των πόλεων κοντά στη φύση), Ευρωπαϊκή Επιτροπή 2015.

(11) COR-2016-01415-00-01-AC-TRA, COM(2015) 614 final.

(12) COR-2015-05660-00-00-AC-TRA.

(13) COM(2015) 614 final, που υποστηρίζεται στη γνωμοδότηση της ΕτΠ COR-2016-01415-00-01-AC-TRA.

(14) Παραδοσιακά έργα στον τομέα προτεραιότητας «Φύση και βιοποικιλότητα»: ποσοστό 60 % συγχρηματοδότησης, όμως 75 % συγχρηματοδότηση για έργα που αποβλέπουν στη διατήρηση των φυσικών ενδιαιτημάτων και των ειδών προτεραιότητας. Ολοκληρωμένα έργα, προπαρασκευαστικά έργα και έργα τεχνικής βοήθειας: 60 % συγχρηματοδότηση. Έργα ανάπτυξης ικανοτήτων: 100 % συγχρηματοδότηση. Όλα τα υπόλοιπα έργα, δηλαδή παραδοσιακά έργα στο πλαίσιο του υποπρογράμματος «Δράση για το κλίμα» καθώς και παραδοσιακά έργα στο πλαίσιο των θεματικών τομέων προτεραιότητας «Περιβάλλον και αποδοτικότητα των πόρων» και «Περιβαλλοντική διακυβέρνηση και πληροφόρηση» που εντάσσονται στο υποπρόγραμμα «Περιβάλλον»: 60 % συγχρηματοδότηση στο πρώτο πολυετές πρόγραμμα εργασίας (2014-2017), 55 % συγχρηματοδότηση στο δεύτερο πολυετές πρόγραμμα εργασίας (2018-2020).

(15) CDR86-2012_FIN_AC, CDR6-2011_FIN_AC.

(16) CDR86-2012_FIN_AC.

(17) CDR112-2010_FIN_AC

(18) COM(2013) 840 final.

(19) CDR86-2012_FIN_AC, CDR6-2011_FIN_AC.

(20) Βλέπε επίσης GHK et al. (2011), Combined Impact Assessment and Ex Ante Evaluation of the Review of the LIFE+ Regulation (Συνδυασμένη εκτίμηση των επιπτώσεων και εκ των προτέρων αξιολόγηση της αναθεώρησης του κανονισμού LIFE+).

(21) CDR86-2012_FIN_AC.

(22) Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ΓΔ Περιβάλλοντος (2014): LIFE Focus «Long-term impact and sustainability of LIFE Nature», Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ΓΔ IPOL (2016).

(23) Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (2014), Ειδική έκθεση (SR 15/2013), Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ΓΔ Περιβάλλοντος (2014): LIFE Focus «Long-term impact and sustainability of LIFE Nature», Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ΓΔ IPOL (2016), Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Επιτροπή Ελέγχου του Προϋπολογισμού, έγγραφο εργασίας σχετικά με την ειδική έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (PE535.987), Τελική αξιολόγηση του προγράμματος LIFE+.

(24) Πρόγραμμα LIFE, ιστότοπος της ΓΔ Περιβάλλοντος, εργαλεία επικοινωνίας διατίθενται στη διεύθυνση: http://ec.europa.eu/environment/life/toolkit/comtools/index.htm.

(25) CDR86-2012_FIN_AC.