25.11.85 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 301/1 
II 
(Προπαρασκευαστικές πράξεις) 
ΕΠΙΤΡΟΠΗ 
Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για τη θέσπιση πολυετών προγραμμάτων Έρευνας και Ανάπτυ­
ξης στον τομέα του περιβάλλοντος (1986-1990) 
Ι. Προστασία του περιβάλλοντος 
Π. Κλιματολογία 
III. Τεχνολογικοί κίνδυνοι σοβαρών ατυχημάτων 
COM (85) 391 τελικό 
(υποβληθείσα από την Επιτροπή στο Συμβούλιο την Ιη Αυγούστου 1985) 
(85/C 301/01) 
ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 
Σελίδα 
Πρόταση για απόφαση του Συμβουλίου που θεσπίζει τρία πολυετή προγράμματα έρευνας και ανάπτυξης 
στον τομέα του περιβάλλοντος (1986- 1990) 
Ι. Προστασία του περιβάλλοντος 5 
II. Κλιματολογία 6 
III. Τεχνολογικοί κίνδυνοι σοβαρών ατυχημάτων 7 
Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου 9 
ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ: 
ΜΕΡΟΣ Ι: Προστασία του περιβάλλοντος 10 
— Παράρτημα ΙΑ: Επιστημονικό περιεχόμενο του προγράμματος 21 
— Παράρτημα IB: Επιστημονικό πρόγραμμα των εναρμονισμένων ενεργειών . . 26 
----- Παράρτημα II: Κατάλογος δημοσιεύσεων 29 
— Παράρτημα III: Γνώμη της Συμβουλευτικής Επιτροπής Διαχείρισης και Συντονισμού «περιβάλ­
λον και κλιματολογία» 33 
ΜΕΡΟΣ II: Κλιματολογία 35 
— Παράρτημα Ι: Γνώμη της Συμβουλευτικής Επιτροπής Διαχείρισης και Συντονισμού «περιβάλ­
λον και κλιματολογία» 43 
ΜΕΡΟΣ III: Τεχνολογικοί κίνδυνοι σοβαρών ατυχημάτων 45 
— Παράρτημα Α: Συνοπτική περιγραφή των θεμάτων της έρευνας του τομέα Α 53 
— Παράρτημα Β: Γνώμη της Συμβουλευτικής Επιτροπής Διαχείρισης και Συντονισμού «περιβάλ­
λον και κλιματολογία» 59 
Αριθ. C 301/2 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 25. 11.85 
Α. Εισαγωγή 
Η φροντίδα για το περιβάλλον είναι θέμα εθνικής αλλά 
και διεθνούς πολιτικής σε παγκόσμια κλίμακα. Ενώ 
αρχικά απορροφούσε το μεγαλύτερο ενδιαφέρον η 
προστασία του ανθρώπου από τη ρύπανση και η διάσωση 
των αγρίων ζώων, τα τελευταία χρόνια έχει συνειδητο­
ποιηθεί ότι η μακροπρόθεσμη οικονομική ανάπτυξη στη­
ρίζεται στη διατήρηση των περιβαλλοντικών πόρων. 
Οι διεθνείς διαστάσεις των περιβαλλοντικών προβλη­
μάτων είναι ευρύτατα αποδεκτές. Αναγνωρίζεται ακόμη 
ότι η επιστήμη και η τεχνολογία μπορούν να γεφυρώσουν 
το χάσμα μεταξύ οικονομικής και περιβαλλοντικής πολι­
τικής παρέχοντας, από τη μια πλευρά, τις σωστές βάσεις 
για περιβαλλοντικές ρυθμίσεις και, από την άλλη, τα 
τεχνικά μέσα για να διορθωθεί ή να προληφθεί η κατα­
στροφή του περιβάλλοντος. Οι στόχοι υψηλής ποιότητας 
για το περιβάλλον μπορούν πραγματικά να προωθήσουν 
την τεχνολογική εξέλιξη και να συμβάλουν στη διατή­
ρηση της ενέργειας και των πρώτων υλών. 
Η κοινοτική συνεργασία στην περιβαλλοντική έρευνα 
είναι ιδιαίτερα χρήσιμη γιατί σχετίζεται με μια κοινή 
πολιτική που αφορά διασυνοριακά κυρίως προβλήματα 
και που δύο βασικά της όργανα είναι τα κοινά ρυθμιστικά 
μέτρα, όπως τα πρότυπα, και τα κίνητρα για την ανάπτυξη 
τεχνολογιών. 
Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα αναμείχθηκε στην περιβαλ­
λοντική έρευνα ήδη από το 1972, αρχικά στα πλαίσια της 
ευρωπαϊκής συνεργασίας στον τομέα της επιστημονικής 
και τεχνικής έρευνας (COST) και κατόπιν με προγράμματα 
που υλοποιήθηκαν στο Κοινό Κέντρο Ερευνών και με 
συμβάσεις κοινής δαπάνης και εναρμονισμένες ενέργειες. 
Το 1981, τα προγράμματα αυτά, με εξαίρεση το πρόγραμμα 
του ΚΚΕρ συγκεντρώθηκαν σε ένα κλαδικό πρόγραμμα 
Ε και Α (1981 -1985) για το περιβάλλον (προστασία του 
περιβάλλοντος και κλιματολογία). 
Τα προγράμματα απόδωσαν πολλά και σημαντικά αποτε­
λέσματα τόσο από επιστημονική όσο και από πρακτική 
άποψη, όπως αναγνωρίζεται στην έκθεση της ανεξάρτητης 
επιτροπής ειδικών, που της ανατέθηκε να τα αξιολογήσει. 
Τα αποτελέσματα των ερευνών που χρηματοδοτήθηκαν 
από την Κοινότητα έχουν περιληφθεί σε πολλές δημοσι­
εύσεις σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά. Οπου ήταν 
απαραίτητο, η Επιτροπή εξέδωσε ειδικές εκθέσεις που 
είχαν μεγάλη διάδοση. Το ερευνητικό πρόγραμμα για 
το περιβάλλον συνέβαλε σημαντικά στην επιστημονική 
στήριξη διαφόρων οδηγιών και προτάσεων της Κοινό­
τητας που συζητούνται τώρα στο Συμβούλιο. Οι ειδικές 
λεπτομέρειες περιλαμβάνονται στην ξεχωριστή πα­
ρουσίαση κάθε προγράμματος. Οι προτάσεις που υποβάλλονται στη συνέχεια 
αποσκοπούν στη μεγαλύτερη ανάπτυξη των ερευνητικών 
αυτών δραστηριοτήτων και στον καθορισμό τους για την 
περίοδο 1986- 1990, και σ'αυτές λαμβάνονται υπόψη: 
— οι νέες ερευνητικές ανάγκες που προκύπτουν από την 
εξέλιξη της περιβαλλοντικής πολιτικής της Ευρωπαϊ­
κής Κοινότητας και άλλων κλαδικών κοινοτικών 
πολιτικών που σχετίζονται με περιβαλλοντικά προ­
βλήματα, για παράδειγμα σε τομείς όπως εναπόθεση 
οξέων, τοξικά και επικίνδυνα απόβλητα, προστασία 
του εδάφους και αύξηση του ατμοσφαιρικού CO, 
— ο επαναπροσδιορισμός της κοινοτικής πολιτικής Ε 
και Α, που θεσπίστηκε στο πρόγραμμα-πλαίσιο για 
Ε, Α και Επ., όπου περιλαμβάνεται η έννοια των ερευ­
νητικών προγραμμάτων δράσης. 
Οι προτάσεις αποτελούν μέρος του Ερευνητικού 
Προγράμματος Δράσης (ΕΠΔ) για το περιβάλλον(*). 
Β. Η περιβαλλοντική πολιτική των Ευρωπαϊκών Κοινο­
τήτων 
Η κοινοτική περιβαλλοντική πολιτική καθορίστηκε το 
1973 στο πρώτο περιβαλλοντικό πρόγραμμα δράσης (') 
και επιβεβαιώθηκε και εκσυγχρονίστηκε το 1977(2). Μια 
ακόμη αναθεώρηση της πολιτικής αυτής οδήγησε στο 
ψήφισμα του Συμβουλίου της 7ης Φεβρουαρίου 1983 για 
τη συνέχιση και υλοποίηση της πολιτικής της Ευρωπαϊ­
κής Κοινότητας και του προγράμματος δράσης για το 
περιβάλλον (1982 μέχρι 1986(3)), όπου καθορίζεται και 
μια σειρά ενεργειών προτεραιότητας. 
Είναι προφανές ότι η περιβαλλοντική έρευνα πρέπει να 
ευθυγραμμίζεται όχι μόνο με τους βραχυπρόθεσμους 
στόχους αλλά και με τους προβλεπόμενους μεσοπρό­
θεσμους και μακροπρόθεσμους αντικειμενικούς σκοπούς 
της κοινοτικής πολιτικής για το περιβάλλον, σε ό,τι 
αφορά τις ερευνητικές ανάγκες που προκύπτουν απ' αυτήν. 
Δίνεται κατά συνέπεια έμφαση, στη λεπτομερή ανάλυση 
των σχέσεων, με την πολιτική αυτή, όπως υλοποιείται με 
το περιβαλλοντικό πρόγραμμα δράσης που ουσιαστικά 
αποτελείται από μια απογραφή περιβαλλοντικών προβλη-
(*) Ο όρος «πρόγραμμα δράσης» έχει πολλές τρέχουσες έννοιες. 
Στο έγγραφο αυτό χρησιμοποιείται η εξής ορολογία: 
— Περιβαλλοντικό πρόγραμμα δράσης είναι το νομικό 
όργανο (ψήφισμα του Συμβουλίου) που καθορίζει την 
περιβαλλοντική πολιτική των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, 
— Ερευνητικό πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον είναι 
ένα όργανο για να διαχειρίζεται και να συντονίζει η Επι­
τροπή τα διάφορα προγράμματα Ε και Α στον τομέα του 
περιβάλλοντος (ΚΚΕρ, συμβάσεις έρευνας, εναρμονισμέ­
νες ενέργειες). Για διευκόλυνση χρησιμοποιείται η συντο­
μογραφία «ΕΠΔ για το περιβάλλον». 
(') ΕΕ αριθ. C 112 της 20. 12; 1973, σ. 1. 
(2) ΕΕ αριθ. C 139 της 13. 6. 1977, σ. 1. 
(3) ΕΕ αριθ. C 46 της 17. 2. 1983, σ. 1. 
25. 11. 85 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 301/3 
μάτων, αναγνωρισμένων σε κοινοτικό επίπεδο, και από 
ένα πλαίσιο κοινοτικών ενεργειών για την επίλυση τους. 
Οι κυριότεροι στόχοι της κοινοτικής περιβαλλοντικής 
έρευνας είναι επομένως οι εξής: 
— να καθιερώσει τις επιστημονικές βάσεις για την 
υλοποίηση της κοινοτικής περιβαλλοντικής πολιτι­
κής, 
— να προωθήσει τη μακροπρόθεσμη βασική έρευνα πάνω 
σε σημαντικά προβλήματα περιβάλλοντος, 
— να συντονίσει, σε επιλεγμένους και κατάλληλους 
τομείς, τη σχετική έρευνα που διεξάγεται σε εθνικό 
επίπεδο. 
Αυτοί και άλλοι στόχοι περιγράφονται πιο συγκεκριμένα 
στις ξεχωριστές προτάσεις κάθε προγράμματος. 
Μέσα σ'αυτά τα πλαίσια, υπάρχει η εξής αντιστοιχία 
ανάμεσα στα προτεινόμενα προγράμματα και στους 
στόχους του περιβαλλοντικού προγράμματος δράσης: 
— το πρόγραμμα προστασίας του περιβάλλοντος σχετίζε­
ται με τους περισσότερους από τους βραχυπρόθεσμους 
και μεσοπρόθεσμους στόχους της πολιτικής του 
προγράμματος δράσης, σε ό,τι αφορά τις ερευνητικές 
ανάγκες που συνεπάγονται· 
— το πρόγραμμα για την κλιματολογία σχετίζεται με 
τις επιπτώσεις των ανθρωπίνων δραστηριοτήτων στο 
κλίμα, όπως τα αυξημένα επίπεδα C02 που είναι συνέ­
πεια της καύσης ορυκτών καυσίμων και της αποψί­
λωσης των δασών, καθώς και με την επίδραση του 
κλίματος στους φυσικούς πόρους, που περιλαμβά­
νονται στο περιβαλλοντικό πρόγραμμα δράσης· 
— το πρόγραμμα για τους τεχνολογικούς κινδύνους 
σοβαρών ατυχημάτων σχετίζεται πρωταρχικά με τα 
ζητήματα που αποτελούν τη βάση της οδηγίας για 
τους κινδύνους σοβαρών ατυχημάτων από ορισμένες 
βιομηχανικές δραστηριότητες. 
Οπως αναφέρθηκε παραπάνω, το περιβαλλοντικό 
πρόγραμμα δράσης προσδιορίζει μια σειρά ενεργειών 
προτεραιότητας. Στα ίδια αυτά θέματα δίνεται ιδιαίτερη 
έμφαση στα ερευνητικά προγράμματα ενώ αναφέρονται 
και στα κατάλληλα σημεία των προτάσεων. 
Επιπλέον στα ερευνητικά προγράμματα λαμβάνεται 
υπόψη ο εκσυγχρονισμός του περιβαλλοντικού προγράμ­
ματος δράσης για την περίοδο 1987- 1990 που τώρα ετοι­
μάζεται. 
Γ. Το κοινοτικό πρόγραμμα - πλαίσιο Επιστήμης και 
Τεχνολογίας 
Στο ψήφισμα του Συμβουλίου της 25ης Ιουλίου 1983 για 
τα προγράμματα - πλαίσια για κοινοτικές δραστηριότητες 
έρευνας, ανάπτυξης και επίδειξης και για ένα πρώτο 
πρόγραμμα-πλαίσιο 1984 μέχρι 1987(') καθορίζονται 
επτά επιστημονικοί και τεχνικοί στόχοι καθώς και τα ανάλογα επιστημονικά και τεχνικά αντικείμενα. Η αιτιο­
λόγηση των προτάσεων που ακολουθούν εντοπίζεται πε­
ρισσότερο στα πλαίσια του στόχου: 
«Βελτίωση των συνθηκών ζωής και εργασίας»: 
— βελτίωση της ασφάλειας και προστασία της υγείας, 
— προστασία του περιβάλλοντος. 
Οι προτάσεις θα συμβάλουν ουσιαστικά και σε όλους τους 
άλλους στόχους. Αν και είναι δύσκολο και μέχρι ένα 
βαθμό αυθαίρετο να δοθούν δείκτες για τη σχετική συ­
νεισφορά των προτεινομένων προγραμμάτων στους διά­
φορους σκοπούς και στόχους του προγράμμα­
τος-πλαισίου. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής υπολογίζουν 
την εξής αδρή κατανομή: 
Κοινοτικός στόχος 
Προώθηση της ανταγωνιστι­
κότητας στη γεωργία 
Προώθηση της ανταγωνιστι­
κότητας στη βιομηχανία 
Βελτίωση της διαχείρισης 
των πρώτων υλών 
Βελτίωση της διαχείρισης 
των ενεργειακών πηγών 
Ενίσχυση της αναπτυξιακής 
βοήθειας 
Βελτίωση των συνθηκών 
ζωής και εργασίας % συνεισφορά κατά προσέγγιση 
Προστα­
σία 
του 
περιβάλ­
λοντος 
10 
10 
5 
5 
— 
70 Κλιμα­
τολο­
γία 
20 
— 
--
— 
20 
60 Τεχνο­
λογι­
κοί 
κίν­
δυνοι 
σοβα­
ρών 
ατυχη­
μάτων 
— 
20 
— 
— 
80 Σύνολο 
10 
10 
2,5 
2,5 
5 
70 
Το ψήφισμα του Συμβουλίου για το πρόγραμμα-πλαίσιο 
απαριθμεί τέσσερα κριτήρια επιλογής που πρέπει να λαμ­
βάνονται υπόψη κατά τον καθορισμό ειδικών προγραμμά­
των Ε και Α. Τρία από τα κριτήρια αυτά ισχύουν για το 
προτεινόμενο πρόγραμμα για τους εξής λόγους: 
— στα πλαίσια των ρυθμιστικών εξουσιών της Κοινό­
τητας σχετικά με ζητήματα περιβάλλοντος, μια κοινή 
ερευνητική·προσπάθεια που θα υποστηρίζει τις κοινο­
τικές ρυθμίσεις θα αποδώσει προφανώς οικονομικά 
οφέλη· 
(') ΕΕ αριθ. C 208 της 4. 8. 1983, σ. 1. — πολλά περιβαλλοντικά προβλήματα έχουν δια­
συνοριακό χαρακτήρα και συνεπάγονται έρευνα σε 
εκτεταμένη γεωγραφική κλίμακα· 
Αριθ. C 301/4 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 25. 11. 85 
— η επίδραση των περιβαλλοντικών ρυθμίσεων στο ελεύ­
θερο εμπόριο απαιτεί την ανάπτυξη ενιαίων προτύπων, 
κοινών διαδικασιών εκτίμησης κλπ., για τα οποία τα 
προτεινόμενα προγράμματα θα προσφέρουν τις 
επιστημονικές βάσεις. 
Δ. Το ερευνητικό πρόγραμμα δράσης (ΕΠΔ) για το περι­
βάλλον 
Στην πρόταση της για το πρόγραμμα-πλαίσιο(') η Επι­
τροπή διατυπώνει την πρόθεση της να εφαρμόσει για την 
υλοποίηση του την αρχή των ερευνητικών προγραμμάτων 
δράσης σαν εργαλείου για να βελτιωθεί η διαχείριση των 
ειδικών προγραμμάτων Ε, Α και Επ. 
Το ΕΠΔ για το περιβάλλον περιλαμβάνει τις εξής προ­
τάσεις για προγράμματα Ε και Α: 
— προστασία του περιβάλλοντος (συμβάσεις έρευνας, 
εναρμονισμένες ενέργειες και συντονισμός), 
— κλιματολογία (συμβάσεις έρευνας και συντονισμός), 
— τεχνολογικοί κίνδυνοι σοβαρών ατυχημάτων (συμ­
βάσεις έρευνας και συντονισμός), 
μαζί με τους σχετικούς τομείς του προγράμματος του 
ΚΚΕρ (1984-1987): 
— προστασία του περιβάλλοντος, 
— βιομηχανικός κίνδυνος, 
— τηλεανίχνευση. 
Με τις παρούσες προτάσεις καταβάλλεται προσπάθεια να 
αυξηθεί η συνοχή ανάμεσα στα διάφορα τμήματα του ΕΠΔ 
για το περιβάλλον. Ετσι, η πρόταση για το πρόγραμμα Ε 
και Α σχετικά με την περιβαλλοντική προστασία προορί­
ζεται να συνδυαστεί με το σχετικό πρόγραμμα του ΚΚΕρ 
και θα συμπληρωθεί με ένα μέρος από τις δραστηριότητες 
τηλεανίχνευσης του ΚΚΕρ, που από τη φύση τους δεν 
ανταποκρίνονται σε κάποιο στόχο αλλά στην εφαρμογή 
μιας νέας τεχνικής σε διάφορα περιβαλλοντικά και γεωρ­
γικά προβλήματα. Η καινούρια δράση σχετικά με τους 
τεχνολογικούς κινδύνους σοβαρών ατυχημάτων συμπλη­
ρώνει και διευρύνει το πρόγραμμα του ΚΚΕρ για το βιο­
μηχανικό κίνδυνο. 
Οι ερευνητικές δραστηριότητες στο πλαίσιο του ΕΠΔ 
για το περιβάλλον συμπληρώνονται με ένα πρόγραμμα 
επίδειξης που καθορίζεται στον κανονισμό του Συμβου­
λίου της 28ης Ιουνίου 1984 για κοινοτική δράση σχετικά 
με το περιβάλλον (ACE), ιδίως στον τομέα «καθαρές τε­
χνολογίες»^). 
Υπάρχει επίσης στενή σχέση με άλλα ερευνητικά 
προγράμματα ιδιαίτερα με το πρόγραμμα Ε και Α 
«Ανακύκλωση των αστικών και βιομηχανικών αποβλή­
των» που αποτελεί μέρος του ΕΠΔ για τα υλικά και την 
τεχνολογία των υλικών. 
Οι στόχοι, η αιτιολόγηση και το επιστημονικό/τεχνικό 
περιεχόμενο καθενός από τα τρία προγράμματα συνοψί­
ζονται παρακάτω. Ε. Υλοποίηση 
Τα προγράμματα θα υλοποιηθούν με τέσσερις τρόπους: 
α) με συμβάσεις κοινής δαπάνης με ερευνητικούς οργανι­
σμούς, πανεπιστήμια και με τη βιομηχανία: θα προ­
τιμηθούν τα διακριτικά έργα που μπορούν να πραγμα­
τοποιηθούν με μία μόνο σύμβαση ή με ένα σύνολο 
σχετικών συμβάσεων. Η πρόσκληση για την υποβολή 
προτάσεων θα καθορίζει, με τη μεγαλύτερη δυνατή 
ακρίβεια, το αντικείμενο κάθε έργου που θα σχετίζεται 
άμεσα με έναν από τους ερευνητικούς τομείς και 
θέματα που απαριθμούνται στις προτάσεις του 
προγράμματος. Ενα ορισμένο ποσό από τις πιστώσεις 
παρ' όλα αυτά θα διατεθεί για πρωτότυπες μεμονωμέ­
νες προτάσεις· 
β) με συντονισμό που θα επιδιωχθεί, είτε με επίσημες 
εναρμονισμένες ενέργειες σε ερευνητικούς τομείς 
όπου διεξάγεται ουσιαστική έρευνα σε εθνικό επίπεδο, 
είτε με ειδικές για το σκοπό αυτό συμφωνίες με ερευνη­
τικούς οργανισμούς των κρατών μελών, όταν έτσι 
επωφελείται η κοινοτική έρευνα· 
γ) με «καταλυτικές» δραστηριότητες που περιλαμβάνουν 
εργαστηριακές συναντήσεις^ μελέτες εκτίμησης κλπ.· 
δ) με εκπαιδευτικές δραστηριότητες (υποτροφίες για 
διδακτορικές και μεταδιδακτορικές μελέτες, ανταλ­
λαγή επιστημόνων κλπ.). 
Εξαιτίας της φύσης των προγραμμάτων θα ενθαρρυνθεί η 
διεθνής συνεργασία, ειδικά στα πλαίσια της COST. 
Η Επιτροπή θα διαχειρίζεται τα προγράμματα με τη βοή­
θεια της Συμβουλευτικής Επιτροπής Διαχείρισης και 
Συντονισμού (ΕΔΣ «Περιβάλλον και Κλιματολογία»). 
ΣΤ. Πιστώσεις και προσωπικό 
Για μια περίοδο πέντε ετών (1986- 1990) απαιτείται η εξής 
χρηματοδότηση: 
περιβαλλοντική προστα­
σία (συμβάσεις έρευνας, 
εναρμονισμένες ενέρ­
γειες και συντονισμοί) 
κλιματολογία (συμ­
βάσεις έρευνας και 
συντονισμός) 
τεχνολογικοί κίνδυνοι 
σοβαρών ατυχημάτων 
(συμβάσεις έρευνας και 
συντονισμοί) 65 εκατομμύρια ECU 
25 εκατομμύρια ECU 
15 εκατομμύρια ECU 
105 εκατομμύρια ECU 
(') COM (83) 260 τελικό. 
(2) ΕΕ αριθ. C 176 της 3. 7. 1984, σ. 1. Οι χορηγήσεις αυτές λαμβάνουν υπόψη τους: 
— τη διεύρυνση της Κοινότητας από το 1986 και εξής, 
25. 11. 85 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 301/5 
— την ένταξη δραστηριοτήτων επιμόρφωσης οι οποίες 
μέχρι στιγμής χρηματοδοτούνταν από ειδικό προϋπο­
λογισμό. 
Εξάλλου δεν προβλέπεται σημαντική αύξηση των χορη­
γήσεων για το πρόγραμμα «προστασία του περιβάλ­
λοντος» πέρα από το επίπεδο των πόρων που προβλέ­
πονται για την περίοδο 1984/85 (μετά την αναθεώρηση 
του τρίτου προγράμματος) αν και έχουν συμπεριληφθεί 
νέες δραστηριότητες. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο αν 
η έμφαση μεταφερθεί από την έρευνα βάσει συμβάσεως 
στο συντονισμό και στις εναρμονισμένες ενέργειες σε 
ορισμένους τομείς, γεγονός που συνεπάγεται περιο­
ρισμένη αύξηση του προσωπικού. 
Οσον αφορά το πρόγραμμα «κλιματολογία» εκτός από 
τους λόγους που αναφέρονται ανωτέρω, οι χορηγήσεις 
λαμβάνουν υπόψη τους τις αναγκαίες δαπάνες για την 
αύξηση των δυνατοτήτων κατασκευής μοντέλων, ιδιαί­
τερα με σκοπό την εποχική (3 έως 6 μήνες) πρόβλεψη του 
ευρωπαϊκού κλίματος, και την ανάλυση και εφαρμογή των 
δεδομένων δορυφόρου και για την ενίσχυση της έρευνας 
όσον αφορά τις επιπτώσεις στο κλίμα από την αύξηση 
του διοξειδίου του άνθρακος και τις επακόλουθες κλιματο­
λογικές συνέπειες. 
Οι χορηγήσεις στο πρόγραμμα «τεχνολογικοί κίνδυνοι 
σοβαρών ατυχημάτων» αντικατοπτρίζουν απλώς τις αρχι­
κές δραστηριότητες. Το πρόγαμμα αυτό αφορά, από την 
ίδια του τη φύση, ένα μεγάλο αριθμό επιστημονικών, 
τεχνολογικών και κανονιστικών θεμάτων και ζητημάτων 
πολιτικής. Οι σχετικές πειραματικές εργασίες και εργα­
σίες κατασκευής μοντέλων, αναπόφευκτα δαπανηρές και 
διαφοροποιημένες, αποτελούν ένα μεγάλο μέρος των 
δραστηριοτήτων. 
Η διάρθρωση και ο προϋπολογισμός σε εκατομμύρια ECU 
ολόκληρου του ΕΠΔ για το περιβάλλον δείχνονται στον 
ακόλουθο πίνακα: 
Περιβαλλοντική 
προστασία 
Κλιματολογία 
Τηλεανίχνευση 
Βιομηχανικός κίνδυ­
νος (τεχνολογικοί κίν­
δυνοι σοβαρών ατυ­
χημάτων) Συμβάσεις 
έρευνας 
1986-1990 
60,45 (43,3)0 
25,0 (8,0)Ο 
15,0 (0)Ο Εναρμονι­
σμένες 
ενέργειες 
1986-1990 
4,55 (3,2)0 ΚΚΕρ 
1984-
1987(2) 
48,2(3) 
29,0 (3) 
21,5(3) 
Για τη διαχείριση των νέων προγραμμάτων απαιτείται 
προσωπικό από 27 υπαλλήλους που κατανέμονται ως εξής: 
— περιβαλλοντική προστασία 17 (13)(') 
— κλιματολογία 6 (3)(') 
— τεχνολογικοί κίνδυνοι σοβαρών 
ατυχημάτων 4 (0)(!) 
27 
Ο Πιστώσεις για την περίοδο 1981 - 1985. 
(2) Θεσπισμένο πρόγραμμα. 
Ο ECU του 1983. Ζ. Γενικές γραμμές των τριών προγραμμάτων 
Ι. ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ 
Η προστασία αφορά το τέταρτο κοινοτικό πρόγραμμα Ε 
και Α στον τομέα «προστασία του περιβάλλοντος» 
(1986-1990) και περιλαμβάνει συμβάσεις έρευνας και 
εναρμονισμένες ενέργειες. Το προτεινόμενο πρόγραμμα 
είναι η λογική συνέχεια του σημερινού προγράμματος 
(1981-1985) και λαμβάνει υπόψη τις νέες ερευνητικές 
ανάγκες που διαπιστώθηκαν μετά απο προσεκτική 
ανάλυση των επιτευγμάτων προηγουμένων προγραμμάτων 
καθώς και των απαιτήσεων που προκύπτουν από την 
υλοποίηση της κοινοτικής πολιτικής για το περιβάλλον. 
Το πρόγραμμα αποτελεί τον κορμό του ΕΠΔ για το περι­
βάλλον και συνδέεται στενά με την περιβαλλοντική 
έρευνα στο Κοινό Κέντρο Ερευνών καθώς και με άλλα 
κοινοτικά ερευνητικά προγράμματα (κλιματολογία, 
ανακύκλωση των αποβλήτων κλπ.). 
Κύριος στόχος του προγράμματος είναι να υποστηρίξει 
επιστημονικά την εφαρμογή της κοινοτικής περιβαλ­
λοντικής πολιτικής (περιβαλλοντικό πρόγραμμα δράσης) 
με την παροχή των ειδικών γνώσεων που απαιτούνται 
βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα για την υλοποίηση 
της. Το πρόγραμμα σχετίζεται όμως και με πιο μακροπρό­
θεσμα περιβαλλοντικά προβλήματα στα πλαίσια της 
ανάπτυξης πολιτικών πρόληψης και πρόβλεψης. Δίνεται 
έμφαση στην προώθηση του συντονισμού σε κοινοτικό 
επίπεδο των ερευνών που διεξάγονται σε εθνικό επίπεδο, 
με την υποστήριξη κοινών έργων, με την υλοποίηση εναρ­
μονισμένων ενεργειών και με λιγότερο τυπικές συμφωνίες 
συνεργασίας. Το πρόγραμμα αποσκοπεί επί πλέον στην 
προώθηση της εκπαίδευσης στις περιβαλλοντικές επιστή­
μες. 
Το πρόγραμμα θα συμβάλει σημαντικά στους περισσό­
τερους από τους υπόλοιπους στόχους της κοινοτικής 
Ε και Α, όπως καθορίζονται στο κοινοτικό 
πρόγραμμα-πλαίσιο για Ε, Α και Επ. 
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει έρευνα στους τομείς: 
— επιπτώσεις των ρυπαντών στην υγεία, 
— οικολογικές επιπτώσεις των ρυπαντών, δηλαδή 
επιπτώσεις σε όχι ανθρώπινους στόχους, 
— εκτίμηση των χημικών ουσιών,ιδιαίτερα βελτίωση της 
μεθοδολογίας ελέγχου, 
— ποιότητα του αέρα, όπου περιλαμβάνονται οι 
επιπτώσεις της ρύπανσης του αέρα στα χερσαία (π.χ. 
δάση) και υδάτινα οικοσυστήματα, 
— ποιότητα του νερού με στόχο την προστασία του περι­
βάλλοντος των γλυκών νερών, εκβολών των ποταμών 
και θαλασσών, 
— ποιότητα του εδάφους, με την προοπτική μιας ολοκλη­
ρωμένης προσέγγισης στην προστασία του εδάφους, 
Αριθ. C 301/6 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 25. 11. 85 
— έρευνα θορύβων, 
— έρευνα οικοσυστημάτων, κυρίως με την προοπτική να 
αποκτηθούν βασικές γνώσεις πάνω στην δυναμική των 
οικοσυστημάτων και την ευπάθεια τους, 
— έρευνα αποβλήτων με έμφαση στη διαχείριση τοξικών 
και επικίνδυνων αποβλήτων και στην ανακύκλωση, 
— ελάττωση της ρύπανσης με «καθαρές» και προηγμένες 
τεχνολογίες περιορισμού της ρύπανσης. 
Το πρόγραμμα θα υλοποιηθεί κατά ένα μέρος με συμ­
βάσεις έρευνας και συντονισμό, και κατά ένα άλλο μέρος 
με εναρμονισμένες ενέργειες. 
Εκτός από την ανανέωση των πέντε εναρμονισμένων ενερ­
γειών που έχουν εγκριθεί: 
— επιπτώσεις της ρύπανσης του αέρα στα χερσαία και 
υδάτινα οικοσυστήματα, 
— φυσικοχημική συμπεριφορά των ατμοσφαιρικών 
ρυπαντών, 
— οργανικοί μικρορυπαντές στο υδάτινο περιβάλλον, 
— διαχείριση και χρησιμοποίηση της λύσης των υπονό­
μων, 
— οικολογία παράκτιου βένθους, 
προτείνονται δύο ακόμη εναρμονισμένες ενέργειες: 
— ποιότητα του αέρα των εσωτερικών χώρων και η 
επίδραση του στον άνθρωπο, 
— προστασία των πτηνών. 
Το πρόγραμμα προβλέπει την πιθανότητα να επεκταθεί η 
εργαστηριακή και επιτόπια έρευνα σε μελέτες αξιολόγη­
σης και εκτίμησης με στόχο να καθιερωθούν πάγιες 
επιστημονικές βάσεις για περιβαλλοντική νομοθεσία και 
διαχείριση. 
Το πρόγραμμα προβλέπει επίσης την πιθανότητα σύν­
δεσης με ενδιαφερόμενες τρίτες χώρες, ιδιαίτερα μέσα 
πλαίσια της COST. 
Η χρηματοδότηση που απαιτείται για να υλοποιηθεί το 
πρόγραμμα στην περίοδο των πέντε ετών υπολογίζεται σε 
65 εκατομμύρια ECU, από τα οποία 4,55 εκατομμύρια 
"ECU προορίζονται για τη διαχείριση των εναρμονισμέ­
νων ενεργειών. Για την υλοποίηση απαιτείται συνολικά 
προσωπικό δέκα επτά υπαλλήλων (δέκα κατηγορίας Α, 
δύο κατηγορίας Β και τρεις κατηγορίας C). 
II. ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ 
Προτείνεται η συνέχιση του πρώτου κλιματολογικού 
προγράμματος (1981 - 1985) του ερευνητικού προγράμμα­
τος δράσης «Περιβάλλον» με ένα δεύτερο πρόγραμμα 
(1986-1990) σαν στοιχείο της περιβαλλοντικής πολιτι­
κής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, της οποίας αποτελεί 
διακηρυγμένο στόχο η μακροπρόθεσμη διαθεσιμότητα 
και ορθολογική διαχείριση των πόρων που εξαρτώνται 
από το κλίμα. Το κλίμα, σαν ένα από τα σημαντικότερα συστατικά του 
ανθρώπινου περιβάλλοντος, είναι ο παράγοντας που καθο­
ρίζει τελικά την ποιότητα και την ποσότητα των πηγών 
νερού, τη συγκομιδή και τις ανάγκες μας σε ενέργεια και 
στέγη. Δεν χρειάζεται να τονίζονται συνεχώς οι οικονομι­
κές συνέπειες οποιωνδήποτε γνώσεων αποκτήσουμε σχε­
τικά με το κλίμα. Το κλίμα, ασταθές από τη φύση του, 
μπορεί στο μέλλον να μας επιφυλάξει μια τεράστια 
αλλαγή που μπορεί να προκληθεί από την αύξηση του 
ατμοσφαιρικού C02 εξαιτίας, κυρίως, της καύσης 
ορυκτών καυσίμων. Επομένως είναι άμεση ανάγκη να 
προωθήσουμε την κατανόηση του κλίματος και της 
αντίδρασης των φυσικών πόρων σε οποιαδήποτε κλιματο­
λογική παραλλαγή. 
Όπως έδειξε το πρώτο πρόγραμμα, ο σύνθετος και διασυ­
νοριακός χαρακτήρας των κλιματολογικών προβλημάτων 
απαιτεί προσέγγιση με την βοήθεια πολλών ειδικοτήτων 
καθώς και διεθνή συνεργασία, όπως μόνο ένα κοινοτικό 
πρόγραμμα μπορεί να εξασφαλίσει. 
Ένα βασικό αποτέλεσμα του ευρωπαϊκού προγράμματος 
θα ήταν σ' αυτή την περίπτωση η διαμόρφωση μιας 
ανεξάρτητης ευρωπαϊκής άποψης σχετικά με τα σοβαρά 
προβλήματα που προκαλεί στον αιώνα μας το κλίμα και 
οι αλληλεπιδράσεις του με τον άνθρωπο. 
Το πρόγραμμα αποτελείται από τους εξής τρείς ερευνητι­
κούς τομείς: 
1. Η ΦΥΣΙΚΗ ΒΑΣΗ ΤΟΥ ΚΛΙΜΑΤΟΣ 
1.1. Το κλίμα στο παρελθόν και οι κλιματολογικές 
μεταβολές. 
1.2. Διαδικασίες σημαντικές από κλιματολογική 
άποψη. 
1.3. Τυποποίηση και πρόβλεψη των ευρωπαϊκών κλι­
μάτων σε πλήρες πλαίσιο. 
1.4. Πρόβλεψη στοιχείων των ευρωπαϊκών κλιμάτων 
κατά εποχή (3-6 μήνες). 
2. ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΙΜΑΤΟΣ 
Θα δοθεί προτεραιότητα σε μελέτες που σχετίζονται 
για τις πιθανές επιπτώσεις της ανθρώπινης επίδρασης 
και αφορούν ιδιαίτερα τα ευρωπαϊκά κλίματα. 
2.1. Κλιματολογικές επιπτώσεις από τις μεταβολές 
στη σύσταση της ατμόσφαιρας, ιδιαίτερα το αυξη­
μένο διοξείδιο του άνθρακα. 
2.2. Κλιματολογικές επιπτώσεις από τις μεταβολές 
στις ιδιότητες της επιφάνειας της γης. 
2.3. Πρώιμη ανίχνευση της αλλαγής του κλίματος. 
3. ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΠΚΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ 
3.1. Επίδραση της κλιματολογικής αλλαγής ή αστά­
θειας στους χερσαίους πόρους, όπου περιλαμβά­
νονται το έδαφος και τα οικοσυστήματα, με ιδιαί­
τερη προσοχή στα προβλήματα ερήμωσης. 
25. 11. 85 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 301/7 
3.2. Επίδραση της κλιματολογικής μεταβολής ή αστά­
θειας στους υδάτινους πόρους της Ευρώπης, όπου 
περιλαμβάνεται η ανάπτυξη προτύπων βασισμέ­
νων στο κλίμα για την αξιολόγηση και πρόγνωση 
τους. 
3.3. Η φωτοσυνθετική αντίδραση της ευρωπαϊκής 
βλάστησης στην αύξηση του ατμοσφαιρικού διο­
ξειδίου του άνθρακα. 
3.4. Επίδραση της κλιματολογικής μεταβολής η αστά­
θειας, στους θαλάσσιους πόρους και τους ιχθυότο-
πους. 
3.5. Εφαρμογή των γνώσεων για το κλίμα στην καλύ­
τερη διαχείριση των χερσαίων και υδάτινων 
πόρων. 
3.6. Αιτία, μηχανισμός και επιδράσεις των κλιματο­
λογικών ανωμαλιών και ακραίων ή απροσδόκη­
των φαινομένων με στόχο τις προοπτικές μείωσης 
των ανθρωπίνων και υλικών ζημιών. 
Το πρόγραμμα θα περιλάβει, εκτός από τις συμβάσεις 
έρευνας, και μια προσπάθεια να συντονισθούν οι ερευνητι­
κές δραστηριότητες που παρουσιάζουν τα κράτη μέλη της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας. 
Το ύψος των πιστώσεων ΕΚ που απαιτούνται για την 
περίοδο των πέντε ετών υπολογίζονται σε 25 εκατομμύρια 
ECU και το προσωπικό σε έξι υπαλλήλους. 
III. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΣΟΒΑΡΩΝ ΑΤΥΧΗ­
ΜΑΤΩΝ 
Το νέο αυτό πρόγραμμα εστιάζεται στην κατανόηση, πρό­
ληψη και μείωση των σοβαρών ατυχημάτων χημικής ή 
πετροχημικής προέλευσης σε βιομηχανίες και μεταφορές, 
πχ. τα πρόσφατα ατυχήματα στο Μπάντρυ Μπαίυ, Πόλη 
του Μεξικού, Μποπάλ κλπ. Στις περισσότερες περι­
πτώσεις τα ατυχήματα οφείλονται: σε μεγάλη συσ­
σώρευση εύφλεκτων, πολύ δραστικών ή τοξικών ουσιών. 
Το πρόγραμμα δεν σχετίζεται με άλλους σοβαρούς κιν­
δύνους (φυσικούς/οικολογικούς, ισχυρά εκρηκτικά) ή 
άλλες επικίνδυνες δραστηριότητες (εξόρυξη, μεταφορά 
ανθρώπων, πυρηνική ενέργεια). 
Μια κοινοτική προσέγγιση στην έρευνα και σε ρυθμίσεις 
σ' αυτό τον τομέα είναι αναγκαία για πολλούς ουσιαστι­
κούς λόγους. Τα σημαντικά υπαρκτά προβλήματα είναι 
κοντά για ολόκληρο τον ευρωπαϊκό χημικό/πετροχημικό 
κλάδο και παρουσιάζουν διακρατικές πλευρές. Η σχετική 
έρευνα είναι σύνθετη, έχει υψηλό κόστος και απαιτεί 
συγκέντρωση εξειδίκευσης και οικονομικών πόρων. Τελι­
κός στόχος είναι τα κοινά, αμοιβαία αποδεκτά, μέσα πρό­
ληψης ή ρυθμίσεων ώστε να προλαμβάνονται και να μειώ­
νονται οι τεχνολογικοί κίνδυνοι σοβαρών ατυχημάτων 
μέσα στα πλαίσια της υλοποίησης της οδηγίας του Συμ­
βουλίου «για τους κινδύνους σοβαρών ατυχημάτων από 
ορισμένες βιομηχανικές δραστηριότητες». 
Το πρόγραμμα είναι ένα στοιχείο αυτής της ευρύτερης 
κοινοτικής προσέγγισης, που περιλαμβάνει έρευνα σε 
εξέλιξη στο ΚΚΕρ (κλάδος «βιομηχανικού κινδύνου στα πλαίσια του ΕΠΔ για το περιβάλλον»), δραστηριότητες 
άλλων Γενικών Διευθύνσεων καθώς και ανταλλαγή σχη­
μάτων πληροφόρησης. Το πρόγραμμα ανταποκρίνεται σε 
πολλές επιλογές και στόχους του προγράμμα­
τος - πλαισίου, την ποιότητα ζωής και εργασίας, την 
ανταγωνιστικότητα στη βιομηχανία και τη διαχείριση 
των ενεργειακών πηγών. 
Οι τρεις κλαδικοί στόχοι του προγράμματος είναι: η βελ­
τίωση του επιστημονικού υπόβαθρου για την ανάλυση των 
κινδύνων, η βελτίωση ή υποκατάσταση των επικινδύνων 
διαδικασιών/τεχνολογιών και ο υπολογισμός του ανθρω­
πογεωγραφικού σκέλους και της πιθανότητας καταστρο­
φικών γεγονότων. Το επιστημονικό και τεχνικό περιε­
χόμενο του προγράμματος υποδιαιρείται, αντίστοιχα, ως 
εξής: 
Κλάδος Α — Φυσικά και χημικά φαινόμενα και μείωση 
των συνεπειών των ατυχημάτων, όπου 
περιλαμβάνονται: 
— έννοιες του όρου «πηγή», 
— διασκορπισμός πυκνών/ψυχρών νεφών στον αέρα, 
— καύση εύφλεκτων/εκρηκτικών νεφών, 
— εξάπλωση εκρηκτικών κυμάτων και αλληλεπιδράσεις, 
βλήματα, περιορισμένες εκρήξεις, 
— καταστροφικές πυρκαγιές, βολίδες, εκτεταμένες πυρ­
καγιές, 
— αντιδράσεις διαφυγής, 
— διασκορπισμός τοξικών ουσιών, όπου δεν περιλαμβά­
νεται η τοξικολογία, 
— εκρήξεις σκόνης, φυσική και εκτόνωση. 
Οι τομείς που απαριθμούνται είναι αλληλένδετοι και απαι­
τούν μεγάλης κλίμακας πειράματα, δοκιμές σε μικρή κλί­
μακα και διαμόφωση προτύπων. Δίνεται αρχικά μεγάλη 
προτεραιότητα στον κλάδο Α γιατί τα προβλήματα που 
καλύπτει έχουν καθοριστεί με ακρίβεια. 
Κλάδος Β — Τεχνολογικές απόψεις όπου περιλαμβά­
νονται: 
— ασφάλεια και αξιοπιστία των τεχνολογιών που χρησι­
μοποιούνται και η βελτίωση τους, 
— εναλλακτικές ασφαλέστερες τεχνολογίες και διαδι­
κασίες, 
— όργανα για την ανίχνευση /άμβλυνση καταστάσεων 
υψηλού κινδύνου. 
Ο κλάδος Β απαιτεί αποφασιστική συμμετοχή της βιομη­
χανίας. 
Κλάδος Γ — Εκτίμηση και διαχείριση του κινδύνου, 
που περιλαμβάνει: 
— ανάλυση κινδύνων και πρόληψη ατυχημάτων: χαρ­
τογράφηση κινδύνων, άθροισμα κινδύνων, κόστος/ 
οφέλη από την ασφάλεια σε σύνθετα συστήματα, 
ανθρώπινος παράγοντας, αντίληψη κινδύνου, 
ανάπτυξη εξειδικευμένων συστημάτων, πιθανολογική 
προσέγγιση, 
Αριθ. C 301/8 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων . 25. 11. 85 
— διαχείριση ατυχημάτων: μέτρα έκτακτης ανάγκης, 
συμπεριφορά του πληθυσμού, σχεδιασμός έκτακτης 
ανάγκης. 
Πολλές από αυτές τις πλευρές σχετίζονται επίσης με το 
πρόγραμμα του ΚΚΕρ «κλάδος βιομηχανικού κινδύνου». 
Πολλές «διακλαδικές» μελέτες που θα ξεκινήσουν στο 
πρώτο στάδιο θα προσδιορίσουν τη συνάφεια και την 
αλληλεπίδραση μεταξύ των κλάδων και θα κατευθύνουν 
τις ερευνητικές επιλογές και την εκλογή θεμάτων στους 
κλάδους Β και Γ. Σχετικά θέματα είναι: η μεταφορά φορ­τίων με επικίνδυνες ουσίες και οι επικίνδυνοι κύκλοι 
παραγωγής (φυτοφάρμακα) που περιλαμβάνουν ισχυρές 
τοξικές ουσίες. 
Η υλοποίηση θα επιτευχθεί με συμβάσεις κοινής δαπάνης, 
με έμφαση σε διακρατικά έργα, με διακλαδικές μελέτες 
και με ενέργειες συντονισμού. 
Για την πενταετή περίοδο ισχύος του προγράμματος προ­
βλέπεται οικονομική ενίσχυση 15 εκατομμυρίων ECU και 
προσωπικό διαχείρισης από τέσσερις υπαλλήλους. 
25. 11.85 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 301/9 
Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για τη θέσπιση πολυετών προγραμμάτωνΈρευνας και Ανάπτυ­
ξης στον τομέα του περιβάλλοντος (1986-1990) 
ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ, 
Έχοντας υπόψη: ότι η Επιτροπή Επιστημονικής και Τεχνολογικής Έρευ­
νας (CREST) έχει γνωμοδοτήσει πάνω στην πρόταση της 
Επιτροπής, 
τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής 
Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 235, 
την πρόταση της Επιτροπής, 
τη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινό βουλί ου (·), 
τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής (2), 
Εκτιμώντας: 
ότι το άρθρο 2 της συνθήκης αναθέτει στην Επιτροπή, 
μεταξύ άλλων, την αποστολή να προωθήσει σε όλη την 
έκταση, της Κοινότητας την αρμονική ανάπτυξη και την 
ανύψωση με ταχύ ρυθμό του βιοτικού επιπέδου· ΑΠΟΦΑΣΙΖΕΙ: 
Άρθρο 1 
1. Θεσπίζονται, για μια περίοδο πέντε ετών που αρχίζει 
την 1η Ιανουαρίου 1986, προγράμματα έρευνας και 
ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας 
στον τομέα του περιβάλλοντος που περιλαμβάνουν τους 
τομείς: προστασία του περιβάλλοντος, κλιματολογία και 
τεχνολογικοί κίνδυνοι σοβαρών ατυχημάτων, όπως περι­
γράφονται στο παράρτημα. 
2. Τα προγράμματα περιλαμβάνουν εργασίες που θα 
πραγματοποιηθούν με ερευνητικές συμβάσεις κοινής 
δαπάνης, εναρμονισμένες ενέργειες, συντονιστικές και 
εκπαιδευτικές δραστηριότητες, όπως περιγράφονται στο 
παράρτημα. 
ότι το Συμβούλιο εξέδωσε ψήφισμα στις 7 Φεβρουαρίου 
1983 για τη συνέχιση και υλοποίηση μιας πολιτικής και 
ενός προγράμματος δράσης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας 
για το περιβάλλον (1982- 1986)(>)· 
ότι στο ψήφισμα αυτό το Συμβούλιο αναφέρει ότι αρμο­
νική ανάπτυξη των οικονομικών δραστηριοτήτων και 
συνεχής και ισορροπημένη επέκταση δεν νοούνται χωρίς 
τη μεγαλύτερη δυνατή εξοικονόμηση φυσικών πόρων, 
πράγμα που αποτελεί έναν από τους θεμελιώδεις στόχους 
της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας· 
ότι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, στη συνεδρίαση του στη 
Στουτγάρδη από τις 17 μέχρι τις 19 Ιουνίου 1983, υπογράμ­
μισε την άμεση ανάγκη να επιταχυνθεί και να ενισχυθεί 
η δράση σε εθνικό κοινοτικό και διεθνές επίπεδο με στόχο 
την καταπολέμηση της ρύπανσης του περιβάλλοντος· 
ότι το Συμβούλιο, στο ψήφισμα του της 25ης Ιουλίου 1983, 
θεσπίζει το πρώτο πρόγραμμα - πλαίσιο για κοινοτικές 
δραστηριότητες έρευνας, ανάπτυξης και επίδειξης(2)· 
ότι η κοινοτική έρευνα στους τομείς του περιβάλλοντος 
και της κλιματολογίας έχει συμβάλει και θα συμβάλει 
αποτελεσματικά στην υλοποίηση της πολιτικής και του 
προγράμματος δράσης για το περιβάλλον Άρθρο 2 
Οι αναγκαίες πιστώσεις για την εκτέλεση των προγραμμά­
των υπολογίζονται σε 105 εκατομμύρια ECU μαζί με τα 
έξοδα υπαλληλικού προσωπικού 27 ατόμων και κατανέ­
μονται ως εξής: 
— προστασία του περιβάλλοντος: 65 εκατομμύρια ECU, 
17 υπάλληλοι, 
— κλιματολογία: 25 εκατομμύρια, 6 υπάλληλοι, 
— τεχνολογικοί κίνδυνοι σοβαρών ατυχημάτων: 15 
εκατομμύρια, 4 υπάλληλοι. 
Άρθρο 3 
Τα προγράμματα επανεξετάζονται κατά τη διάρκεια του 
τρίτου έτους. Η επανεξέταση μπορεί να οδηγήσει σε 
ενημέρωση των προγραμμάτων που να ισχύει από την 
έναρξη του τέταρτου έτους, σύμφωνα με τις κατάλληλες 
διαδικασίες και μετά από διαβουλεύσεις με την επιτροπή 
που αναφέρεται στο άρθρο 4. Το Συμβούλιο και το Ευρω­
παϊκό Κοινοβούλιο ενημερώνονται για τα αποτελέσματα 
της επανεξέτασης. 
ότι η συνθήκη δεν προβλέπει τις ειδικές εξουσίες δράσης 
που απαιτούνται για τους σκοπούς αυτούς· 
(') ΕΕ αριθ. C 46 της 17.2. 1983, σ. 1. 
(2) ΕΕ αριθ. C 208 της 4. 8. 1983, σ. 1. Άρθρο 4 
Η Επιτροπή είναι υπεύθυνη για την εκτέλεση των 
προγραμμάτων και επικουρείται στο έργο αυτό από την 
Συμβουλευτική Επιτροπή Διαχείρισης και Συντονισμού 
(ΕΔΣ) «Περιβάλλον και Κλιματολογία». 
Αριθ. C 301/10 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 25. 11. 85 
Η σύσταση και οι αρμοδιότητες της επιτροπής αυτής θα 
καθοριστούν σύμφωνα με την απόφαση 84/338/Ευρατόμ, 
ΕΚΑΧ, ΕΟΚ του Συμβουλίου της 29ης Ιουνίου 1984 που 
αφορά τις δομές και διαδικασίες διαχείρισης και το συντο­
νισμό των κοινοτικών δραστηριοτήτων έρευνας, ανάπτυ­
ξης και επίδειξης(1). 
Άρθρο 5 
1. Σχετικά με τις εναρμονισμένες ενέργειες σύμφωνα με 
τη διαδικασία που θα καθοριστεί από την Επιτροπή, μετά 
από διαβουλεύσεις με την επιτροπή του άρθρου 4, τα 
κράτη μέλη που συμμετέχουν και η Κοινότητα ανταλλάσ­
σουν τακτικά κάθε χρήσιμη πληροφορία που αφορά την 
διεξαγωγή της έρευνας που καλύπτουν οι δραστηριότητες 
αυτές. 
Τα κράτη μέλη που συμμετέχουν δίνουν στην Επιτροπή 
όλες τις σχετικές πληροφορίες για συντονιστικούς 
σκοπούς. Κατάβαλλουν επίσης κάθε δυνατή προσπάθεια 
για να πληροφορούν την Επιτροπή σχετικά με παρόμοιες 
έρευνες, που σχεδιάζονται ή διεξάγονται από οργανισμούς 
που δεν υπάγονται στη δικαιοδοσία τους. 
Κάθε πληροφορία θεωρείται εμπιστευτική αν αυτό ζητη­
θεί από το κράτος μέλος που την έχει δώσει. 
2. Μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος η Επι­
τροπή, μετά από διαβουλεύσεις με την επιτροπή του 
άρθρου 4, στέλνει στα κράτη μέλη και στο Ευρωπαϊκό 
Κοινοβούλιο περιληπτική έκθεση σχετικά με την 
υλοποίηση και τα αποτελέσματα των εναρμονισμένων 
ενεργειών. Η Επιτροπή δημοσιεύει την έκθεση έξι μήνες μετά την 
αποστολή της στα κράτη μέλη, εκτός εάν κάποιο από 
αυτά προβάλει αντιρρήσεις. Στην τελευταία περίπτωση η 
έκθεση διανέμεται, μετά από συμφωνία με την παραπάνω 
επιτροπή, μόνο στους οργανισμούς και τις επιχειρήσεις 
που θα την ζητήσουν και των οποίων οι έρευνες ή οι 
παραγωγικές δραστηριότητες δικαιολογούν την ενημέ­
ρωση τους πάνω στα αποτελέσματα της έρευνας που κα­
λύπτεται από τις εναρμονισμένες ενέργειες. Η Επιτροπή 
λαμβάνει όλα τα αναγκαία μέτρα ώστε η έκθεση να παρα­
μείνει εμπιστευτική και να μη διαρρεύσει σε τρίτους. 
Άρθρο 6 
1. Σύμφωνα με το άρθρο 228 της συνθήκης, το Συμβού­
λιο έχει τη δυνατότητα να συνάψει συμφωνίες με τρίτα 
κράτη, ιδιαίτερα με εκείνα που έχουν συμμετοχή στην 
ευρωπαϊκή συνεργασία στον τομέα της επιστημονικής και 
τεχνικής έρευνας (COST), με προοπτική να συνδεθούν 
κατά ένα μέρος ή ολοκληρωτικά με τα προγράμματα αυτά. 
2. Η Επιτροπή εξουσιοδοτείται να διαπραγματευθεί τις 
συμφωνίες που αναφέρονται στην παράγραφο 1. 
Οι διαπραγματεύσεις για τις συμφωνίες με τρίτα κράτη 
που συμμετέχουν στην COST διεξάγονται σύμφωνα με τα 
συμπεράσματα του Συμβουλίου της 18ης Ιουλίου 1978 που 
αφορούν την ευρωπαϊκή συνεργασία στον επιστημονικό 
και τεχνολογικό τομέα (COST^1). 
') ΕΕ αριθ. L 177 της 4. 7. 1984, σ. 25. (') ΕΕ αριθ. C 100 της 21. 4. 1979, σ. 1. 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 
ΜΕΡΟΣ Ι 
ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΑΑΟΝΤΟΣ 
Επιστημονικό περιεχόμενο του προγράμματος 
1. Επιπτώσεις των ρυπαντών στην υγεία 
— χρόνιες και πρόσφατες επιπτώσεις σε χαμηλά επίπεδα έκθεσης και πρώιμοι δείκτες των επιπτώσεων 
στην υγεία. 
— επιδημιολογία και κατευθύνσεις έκθεσης. 
2. Οικολογικές επιπτώσεις των ρυπαντών 
— επιπτώσεις σε ευαίσθητα είδη - κλειδιά, 
— επιπτώσεις στα οικοσυστήματα. 
3. Εκτίμηση χημικών ουσιών 
— ανάπτυξη και αξιολόγηση των διαδικασιών ελέγχου, 
— αντικατάσταση των σπονδυλωτών που χρησιμοποιούνται στους ελέγχους τοξικότητας, 
— σχέσεις δομής/δραστικότητας (ΣΔΔ), 
— αξιολόγηση των χημικών ουσιών. 
25. 11. 85 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 301/11 
4. Ποιότητα του αέρα 
— ανάλυση, πηγές, μεταφορά, μετασχηματισμός και εναπόθεση ρυπαντών, 
— επιπτώσεις της ρύπανσης του αέρα στο φυτικό περιβάλλον, 
— επιπτώσεις της ρύπανσης του αέρα στα υλικά, 
— χημεία της στρατόσφαιρας, 
— τεχνικές τηλεανίχνευσης, 
— ποιότητα του αέρα των εσωτερικών χώρων. 
5. Ποιότητα του νερού 
— αναλυτικές μέθοδοι, 
— βιοτική και αβιοτική αποικοδόμηση των ρυπαντών, 
— ευτροφισμός, 
— τεχνικές τηλεανιχνεύσεις. 
6. Ποιότητα του εδάφους 
— αναλυτικές μέθοδοι, 
— συμπεριφορά των ρυπαντών στο έδαφος, 
— επιπτώσεις των ρυπαντών στο έδαφος, 
— επιπτώσεις της γεωργικής και δασοκομικής δραστηριότητας στην ποιότητα του εδάφους. 
7. Έρευνα θορύβων 
— επιπτώσεις των θορύβων στο καρδιοαγγειακό σύστημα, 
— σύγκριση μεταξύ των επιπτώσεων από στιγμιαίους ερεθιστικούς και από διαρκείς θορύβους, 
— συνεργασία μεταξύ θορύβου και δονήσεων. 
8. Έρευνα οικοσυστημάτων 
— βασική έρευνα πάνω στη λειτουργία των οικοσυστημάτων, 
— επιπτώσεις της γεωργικής δραστηριότητας και της αστικοποίησης στα οικοσυστήματα, απώλεια της 
γενετικής ποικιλίας, 
— περιβαλλοντική ωκεανογραφία, 
— βιογεωχημικοί κύκλοι, 
— διατήρηση της χλωρίδας και της πανίδας. 
9. Έρευνα αποβλήτων 
— διαχείριση αποβλήτων, 
— οργανικά απόβλητα, 
— τοξικά και επικίνδυνα απόβλητα, 
— εγκαταλειμένες τοποθεσίες διάθεσης αποβλήτων. 
10. Ελάττωση της ρύπανσης 
— προηγμένες τεχνολογίες περιορισμού της ρύπανσης, 
— καθαρές τεχνολογίες. 
11. Επιστημονικές βάσεις για περιβαλλοντική νομοθεσία και διαχείριση. 
Εναρμονισμένες ενέργειες 
Εναρμονισμένες ενέργειες υλοποιούνται στους εξής τομείς στο πλαίσιο του επιστημονικού προγράμματος: 
1. επιπτώσεις της ρύπανσης του αέρα στα χερσαία και υδάτινα οικοσυστήματα. 
2. Φυσικοχημική συμπεριφορά των ατμοσφαιρικών ρυπαντών. 
3. Οργανικοί μικρορυπαντές στο υδάτινο περιβάλλον. 
4. Επεξεργασία και χρησιμοποίηση της ιλύος των υπονόμων. 
5. Οικολογία παράκτιου βάθους. 
6. Ποιότητα του αέρα των εσωτερικών χώρων και η επίδραση του στον άνθρωπο. 
7. Προστασία των πτηνών. 
Αριθ. C 301/12 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 25. 11.85 
ΜΕΡΟΣ II 
ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ 
Επιστημονικό περιεχόμενο του προγράμματος 
1. Η ΦΥΣΙΚΗ ΒΑΣΗ ΤΟΥ ΚΛΙΜΑΤΟΣ 
1.1. Κλίματα του παρελθόντος και μεταβολή του κλίματος. 
1.2. Σημαντικές από κλιματική άποψη λειτουργίες. 
1.3. Κατασκευή ομοιωμάτων και πρόβλεψη των ευρωπαϊκών κλιμάτων σε παγκόσμια συσχέτιση. 
1.4. Μελέτες που αφορούν την δυνατότητα εποχιακής (3-6 μήνες) πρόβλεψης του ευρωπαϊκού κλίματος. 
2. ΒΑΘΜΟΣ ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΑΣ ΤΟΥ ΚΛΙΜΑΤΟΣ 
2.1. Μεταβολές στην ατμοσφαιρική σύσταση 
2.1.1. Οι κλιματικές επιπτώσεις και η αύξηση του διοξειδίου του άνθρακα. 
2.1.2. Πλευρές του παγκόσμιου κύκλου άνθρακα που έχουν σημασία για την πρόβλεψη του κλίματος. 
2.1.3. Η επίδραση στο κλίμα από άλλα αέρια και σωματίδια σε μικρές ποσότητες. 
2.2. Η επίπτωση στο κλίμα από τις μεταβολές στα χαρακτηριστικά της επιφάνειας του εδάφους. 
2.3. Έγκαιρη διάγνωση των κλιματικών μεταβολών (προσδιοσμός και μελέτη των παραμέτρων που 
μπορούν να χρησιμοποιηθούν σαν πρώιμοι δείκτες των κλιματικών μεταβολών. Βελτίωση των 
τεχνικών πρώιμης διάγνωσης του σώματος υπεράνω του επιπέδου θορύβου). 
3. ΚΛΙΜΑΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ 
3.1. Επιπτώσεις των αλλαγών ή διακυμάνσεων του κλίματος στους χερσαίους πόρους, συμπεριλαμβανομέ­
νου του εδάφους, και στα οικοσυστήματα, με ιδιαίτερη προσοχή στα προβλήματα της επέκτασης της 
ερήμου. 
3.2. Επιπτώσεις των διακυμάνσεων του κλίματος στους υδάτινους πόρους της Ευρώπης, συμπεριλαμβανο­
μένης της ανάπτυξης ομοιωμάτων με βάση το κλίμα για την αξιολόγηση και πρόβλεψη τους. 
3.3. Επιπτώσεις στη λειτουργία της φωτοσύνθεσης των φυτών της Ευρώτης από την αύξηση του C02 
στην ατμόσφαιρα στο πλαίσιο μιας κλιματικής μεταβολής. 
3.4. Επιπτώσεις των διακυμάνσεων του κλίματος στους θαλάσσιους πόρους και την αλιεία. 
3.5. Χρησιμοποίηση των γνώσεων σχετικά με το κλίμα για την καλύτερη διαχείριση των χερσαίων και 
των υδάτινων πόρων. 
3.6. Αίτια, μηχανισμοί και συνέπειες των κλιματολογικών ανωμαλιών και ακραίων ή αιφνίδιων γεγονότων, 
με σκοπό να μειωθούν οι ανθρώπινες και υλικές απώλειες. 
ΜΕΡΟΣ III 
ΣΟΒΑΡΟΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ 
Επιστημονικό περιεχόμενο του προγράμματος 
Α. Φυσικά και χημικά φαινόμενα και μετριασμός των επιπτώσεων των ατυχημάτων 
Α.1. Αρχική φάση (souvre term): φαινομενολογία/κατασκευή ομοιωμάτων της έκλυσης, οι επιπτώσεις 
της στα πρώτα στάδια της διάδοσης. 
Α.2. Διάδοση: μεταφορά από τον άνεμο στην ατμόσφαιρα, διασκόρπιση και απόθεση, με έμφαση στα 
πυκνά/ψυχρά αέρια, ομίχλες και αερολύματα. 
Α.3. Καύση: εύφλεκτα νέφη και ομίχλες που καλύπτουν γρήγορες φωτιές (flash fires) ανάφλεξη, μεταβα­
τικό στάδιο μέχρι την έκρηξη, έκρηξη (περιπτώσεις χωρίς/με μερικό περιορισμό χώρου). 
Α.4. Δημιουργία εκρηκτικού κύματος, εξάπλωση, αλληλεπίδραση με κτιριακές εγκαταστάσεις, δη­
μιουργία εκτινασσομένων αντικειμένων εκρήξεις σε περιορισμένο χώρο και η εκτόνωση τους. 
Α.5. Καταστροφικές φωτιές: φωτιές χυμένων υγρών (pool fires), φωτιές σε αγωγούς και καιόμενα σφαιρικά 
νέφη (fireballs), εξαιρετικά χημικά ενεργές ουσίες, πυρκαγιές. 
Α.6. Ταχείες και μη ελεγχόμενες αντιδράσεις (runaway reactions): θερμοδυναμική, δυναμική της ροής, 
θέματα που αφορούν την εκτόνωση αερίων. 
Α.7. Τοξικές ουσίες: διάδοση στον αέρα, συνδυασμένη δράση, πλην της τοξικολογίας. 
Α.8. Εκρήξεις σκόνης: φαινομενολογία και εκτόνωση. 
25. 11. 85 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 301/13 
Β. Τεχνολογικές πλευρές 
Β. 1. Ασφάλεια και αξιοπιστία των νπαρχουσών τεχνολογιών και βελτίωση τους. 
Β.2. Εναλλακτικές τεχνολογίες και μέθοδοι, που θα μπορούσαν να αυξήσουν την ασφάλεια των μεθόδων, 
των εγκαταστάσεων και των παραγωγικών κύκλων. 
Β.3. Συσκευές για τον εντοπισμό και μετριασμό πολύ επικινδύνων καταστάσεων. 
Γ. Εκτίμηση και αντιμετώπιση του κινδύνου 
Γ.1. Προσδιορισμός του είδους και τόπου του κινδύνου, συσσώρευση κινδύνων, το ευπρόσβλητο πολύ­
πλοκων βιομηχανικών/αστικών συστημάτων. 
Γ.2. Ασφάλεια και αξιοπιστία πολύπλοκων βιομηχανικών συστημάτων, κόστος/ωφέλειες συσκευών 
ασφαλείας/μετριασμού. 
Γ.3. Ο ανθρώπινος παράγων, αλληλεπίδραση ανθρώπου-μηχανής. 
Γ.4. Αντίληψη του κινδύνου εκ μέρους του κοινού. 
Γ.5. Ανάπτυξη «εξειδικευμένων συστημάτων» (σε συνδυασμό με τράπεζες στοιχείων), για την εκτίμηση 
του κινδύνου και αντιμετώπιση των ατυχημάτων. 
Γ.6. Χρησιμοποίηση της θεωρίας των πιθανοτήτων στην ανάλυση και προσομοίωση «σεναρίων» σοβα­
ρών ατυχημάτων, με ιδιαίτερη έμφαση στις επικίνδυνες μεταφορές. 
Γ.7. Λήψη αποφάσεων και μέτρα αντιμετώπισης επειγουσών καταστάσεων, σχεδιασμός αντιμετώπισης 
εκτάκτων αναγκών. 
Γ.8. Συμπεριφορά του πληθυσμού σε καταστάσεις εκτάκτου ανάγκης. 
Κατάλληλες διακλασικές μελέτες, που θα πρέπει να αρχίσουν σύντομα, θα προσδιορίσουν τις αλληλοσυσχε-
τίσεις και τα θέματα μεγάλης προτεραιότητας, δίνοντας τις κατευθύνσεις για την επιλογή των αντικειμένων 
και την πραγματοποίηση τους στους τομείς Β και Γ. 
Αριθ. C 301/14 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 25. 11. 85 
ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ 
Πρόταση για οδηγία του Συμβουλίου που θεσπίζει πρόγραμμα έρευνας και ανάπτυξης στον τομέα 
της προστασίας του περιβάλλοντος 1986 -1990 σαν μέρος του ΕΠΔ για το περιβάλλον 
Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
Η πρόταση αφορά ένα νέο πρόγραμμα Ε και Α στον τομέα 
της προστασίας του περιβάλλοντος για την περίοδο 1986 
μέχρι 1990. Είναι το τέταρτο κοινοτικό πρόγραμμα στον 
τομέα αυτό που αφορά συμβάσεις έρευνας και εναρμο­
νισμένες ενέργειες (πρώτο πρόγραμμα: 1973-1975, 
δεύτερο πρόγραμμα: 1976-1980, τρίτο πρόγραμμα 
1981 -1985) και αποτελεί λογική συνέχεια των προηγου­
μένων. 
Το πρόγραμμα πρέπει να αντιμετωπισθεί σαν ανα­
πόσπαστο μέρος του ΕΠΔ για το περιβάλλον, που, σύμ­
φωνα με το ψήφισμα του Συμβουλίου της 25ης Ιουλίου 
1983, για προγράμματα-πλαίσια για κοινοτική Ε, Α και 
Επ (1984 μέχρι 1987)(1), περιλαμβάνει προς το παρόν 
έρευνα σε τέσσερις διαφορετικούς κλάδους: 
— προστασία του περιβάλλοντος, 
— κλιματολογία, 
— βιομηχανικός κίνδυνος, 
— τηλεανίχνευση, 
που υλοποιείται είτε σαν μέρος του προγράμματος του 
ΚΚΕρ 1984 - 1987 (2) είτε για συμβάσεις έρευνας και εναρ­
μονισμένες ενέργειες. επαναπροσδιορίστηκαν και συνδέθηκαν στενά με 
τα κοινοτικά προγράμματα. 
Το 1981 εγκρίθηκε το τρίτο ερευνητικό πρό­
γραμμα για το περιβάλλον (1981 -1985) που περι­
λαμβάνει για πρώτη φορά και συμβάσεις έρευνας 
και εναρμονισμένες ενέργειες και προβλέπει τη 
σύνδεση με τρίτες χώρες. 
Με την έγκριση του προγράμματος-πλαισίου το 
1983 (βλέπε παρακάτω) καθιερώθηκε η έννοια 
του ΕΠΔ που επιτρέπει τη στενότερη σύνδεση 
των συμβάσεων έρευνας και εναρμονισμένων 
ενεργειών από τη μια πλευρά με την σχετική 
έρευνα του ΚΚΕρ από την άλλη. Για νομικούς 
όμως λόγους, οι δραστηριότητες αυτές βασί­
ζονται σε ξεχωριστές αποφάσεις του Συμβουλίου. 
Η παρούσα πρόταση είναι η λογική συνέχεια του 
τρίτου ερευνητικού προγράμματος για το περι­
βάλλον (1981-1985) που εγκρίθηκε το 1981 ί1), 
επανεξετάστηκε το 1983/84 και αναθεωρήθηκε 
επίσημα το 1984(2) με απόφαση του Συμβουλίου. 
1.2. Στόχοι της κοινοτικής περιβαλλοντικής πολι­
τικής 
Β. ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ 
1. Κοινοτική περιβαλλοντική έρευνα: ιστορικό, στόχοι 
και επιτεύγματα 
1.1. Εξέλιξη της κοι νοτικής περιβαλλοντικής έρευνας 
Η κοινοτική περιβαλλοντική έρευνα έχει προ­
χωρήσει, παράλληλα με τη θέσπιση και τον εκ­
συγχρονισμό της κοινοτικής περιβαλλοντικής 
πολιτικής, από ένα διστακτικό ξεκίνημα το 1971 
σε ουσιαστικές ερευνητικές δραστηριότητες. Τις 
τρεις συμφωνίες της COST που υπογράφτηκαν 
το 1971 ακολούθησαν το πρώτο (1973) και το 
δεύτερο (1976) πρόγραμμα για συμβάσεις έρευ­
νας. 
Η περιβαλλοντική έρευνα ενσωματώθηκε στο 
πρόγραμμα του ΚΚΕρ στις αρχές της δεκαετίας 
του 70 και προοδευτικά ενισχύθηκε. Στη διάρκεια 
της δεκαετίας του 70 πολλά έργα της COST Κατά την κατάρτιση του τελευταίου (τρίτου) 
ερευνητικού προγράμματος για το περιβάλλον 
καθορίστηκαν τρεις βασικοί στόχοι που ισχύουν 
ακόμα και είναι: 
— να συγκεντρώσει επιστημονικά και τεχνικά 
δεδομένα που να υποστηρίζουν την κοινοτική 
περιβαλλοντική πολιτική (περιβαλλοντικό 
πρόγραμμα δράσης, βλέπε παρακάτω), 
— να αντιμετωπίσει πιο μακροπρόθεσμα περι­
βαλλοντικά προβλήματα, ώστε να προετοι­
μασθεί το έδαφος για την ανάπτυξη πολιτικής 
πρόβλεψης και πρόληψης που λαμβάνουν 
υπόψη τις προβλεπόμενες περιβαλλοντικές 
κατευθύνσεις, καθώς και να δώσει τα μέσα 
για να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητα 
της τρέχουσας περιβαλλοντικής πολιτικής, 
— να χρησιμεύσει σαν όργανο για να ενισχυθεί 
περισσότερο ο συντονισμός σε κοινοτικό 
επίπεδο των ερευνητικών δραστηριοτήτων 
που σχετίζονται με το περιβάλλον και εξελίσ­
σονται σε εθνικό επίπεδο ώστε να βελτιωθεί η 
(') ΕΕ αριθ. C 208 της 4. 8. 1983, σ. 1. 
(2) ΕΕ αριθ. L 3 της 5. 1. 1984, σ. 21. (') ΕΕαριθ. L 101 της 11.4. 1981, σ. 1. 
(2) ΕΕαριθ. L 71 της 14.3. 1984, σ. 13. 
25. 11. 85 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 301/15 
παραγωγικότητα της συνολικής προσπάθειας 
με την ενθάρρυνση κοινών έργων, την 
εξάλειψη της επανάληψης και την εκτίμηση 
των κενών στην ερευνητική κάλυψη. 
Με τα δεδομένα της πολιτικής Ε και Α των Κοι­
νοτήτων, που καθορίστηκε στο πρόγραμμα-πλαί-
σιο, και μετά από την επανεξέταση των επι­
τευγμάτων των προηγουμένων προγραμμάτων, 
είναι ανάγκη να συμπληρωθούν οι παραπάνω 
στόχοι με τρία ακόμη θέματα: 
— βελτίωση της ανταγωνιστικότητας στη βιο­
μηχανία, 
— επεξεργασία και αξιολόγηση των ερευνητι­
κών αποτελεσμάτων στον τομέα του περιβάλ­
λοντος με προοπτική να χρησιμοποιηθούν 
για περιβαλλοντικές ρυθμίσεις και διαχεί­
ριση, 
— προώθηση της εκπαίδευσης στις περιβαλ­
λοντικές επιστήμες. 
Οι συμπληρωματικοί αυτοί στόχοι δικαιολογού­
νται ως εξής: 
Η μείωση των εκπομπών, η διάθεση των αποβλή­
των, ο έλεγχος των προϊόντων αποτελούν όλο και 
περισσότερο οικονομικούς συντελεστές για τη 
βιομηχανία. Πρέπει να αναφερθεί ότι ορισμένες 
κατεργασίες, πχ. η απομάκρυνση των οξειδίων 
του αζώτου από τις εκπομπές των καπνοδόχων ή η 
καταλυτική μετατροπή των αερίων της εξάτμισης 
των αυτοκινήτων βασίζονται προς το παρόν σε 
εισαγόμενη κυρίως τεχνολογία. Κάθε εξέλιξη 
που θα συντελέσει στη βελτίωση της οικονομι­
κής βιωσιμότητας των τεχνολογιών περιορισμού 
της ρύπανσης ή στην αποδοχή των προϊόντων 
από περιβαλλοντική άποψη θα ενισχύει οπωσδή­
ποτε την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής 
βιομηχανίας. Η εκτίμηση των σχέσεων κόστους/ 
ωφέλειας των διαφόρων επιλογών για ρυθ­
μιστικούς σκοπούς θα συμβάλει επίσης στον ίδιο 
στόχο. 
Από τότε που θεσπίστηκε η κοινοτική περιβαλ­
λοντική πολιτική το 1973 έχουν προκύψει πολλά 
στοιχεία για τις επιπτώσεις ενός μεγάλου αριθ­
μού ρυπαντών. Πολλές όμως από αυτές τις πλη­
ροφορίες χρειάζεται να εκτιμηθούν από ειδικούς 
εμπειρογνώμονες ώστε να χρησιμοποιηθούν για 
ρυθμιστικούς σκοπούς. Η κοινοτική ρύθμιση για 
τις χημικές ουσίες καλύπτει, με μερικές εξαιρέ­
σεις, μόνο προϊόντα που δεν έχουν προηγουμένως 
διατεθεί στην αγορά. Είναι αναγκαίο να αξιολο­
γηθούν και τα στοιχεία για ένα τεράστιο αριθμό 
χημικών ουσιών που ήδη κυκλοφορούν και για 
τις οποίες υπάρχουν λίγες μόνο και συχνά αντι­
φατικές πληροφορίες που χρειάζονται κρατική 
εκτίμηση, με προοπτική επίσης να καθοριστούν 
προτεραιότητες ελέγχου. 
Επιπλέον, η επιτροπή που είχε αναλάβει την 
αξιολόγηση των προηγουμένων προγραμμάτων (βλέπε παρακάτω) παρότρυνε γενικότερα την 
Επιτροπή να καταβάλει κάθε προσπάθεια να 
παρουσιάσει τα αποτελέσματα του προγράμματος 
με μορφή που να ενισχύει την άμεση χρησιμο­
ποίηση τους για ρυθμιστικούς σκοπούς. Η 
επιστημονική εξειδίκευση που συνδέεται με το 
πρόγραμμα μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο στο 
έργο αυτό. 
Η εκπαίδευση των επιστημόνων, ιδιαίτερα με δια­
κρατικές ανταλλαγές, θεωρείται ανέκαθεν υπο­
χρέωση της Κοινότητας. 
Μέχρι σήμερα προωθήθηκε σαν ανεξάρτητη 
δραστηριότητα, πρέπει όμως να ενταχθεί στα 
κατάλληλα σημεία των ερευνητικών προγραμμά­
των. 
1.3. Επιτεύγματα της κοινοτικής περιβαλλοντικής 
πολιτικής 
Αναγνωρίζεται ότι τα κοινοτικά ερευνητικά 
προγράμματα για το περιβάλλον έχουν συμβάλει 
σημαντικά στη σημερινή γνώση σχετικά με τις 
περιβαλλοντικές επιστήμες και πολλά αποτε­
λέσματα τους εφαρμόστηκαν πρακτικά ή εκτι­
μήθηκαν κατά τη θέσπιση της περιβαλλοντικής 
νομοθεσίας των Κοινοτήτων. Τα παραπάνω 
επιτεύγματα είναι καλά τεκμηριωμένα. 
Εκθέσεις επιλεγμένων αποτελεσμάτων περιλαμ­
βάνονται σε γενικές ανασκοπήσεις της κοινο­
τικής έρευνας(') και της κοινοτικής περιβαλ­
λοντικής πολιτικής (2). 
Στο παράρτημα II περιέχεται κατάλογος δημοσι­
εύσεων της Επιτροπής, που είτε συνοψίζουν τα 
αποτελέσματα, είτε με τη βιβλιογραφία τους 
παραπέμπουν σε ειδικές δημοσιεύσεις από έρευ­
νες που χρηματοδοτήθηκαν στα πλαίσια του 
προγράμματος. 
Σε ό,τι αφορά τις συμβάσεις έρευνας, τα συμβαλ­
λόμενα μέρη ενθαρρύνθηκαν σε ανοικτές δημοσι­
εύσεις ώστε να εξασφαλισθεί η πλατιά διάδοση 
των αποτελεσμάτων. Οι συνοπτικές εκθέσεις για 
τις συμβάσεις έρευνας που έχει δημοσιεύσει η 
Επιτροπή σε πολλούς περιλαμβάνουν εκτεταμένη 
βιβλιογραφία (βλέπε παράρτημα II). 
Σε κατάλληλους τομείς έχουν συνταχθεί εκθέσεις 
που περιλαμβάνουν κριτική αναφορά πάνω στην 
κοινοτική έρευνα (π.χ. επιδημιολογική παρακο-
(') Η κοινοτική πολιτική στην έρευνα και την τεχνολογία, οι 
εξελίξεις της μέχρι το 1984, EUR 9229, υπό εκτύπωση. 
(2) Δέκα χρόνια κοινοτικής περιβαλλοντικής πολιτικής, Επι­
τροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτοιν, Μάρτιος 1984. 
Αριθ. C 301/16 Επίσημη Εφημερίδα των 
λούθηση των επιπτώσεων από τη μόλυση του 
αέρα, μεταβατική έκθεση για το σχέδιο ILE, από 
κοινού με το ΚΚΕρ). 
Σχετικά με τις εναρμονισμένες ενέργειες έχει 
δοθεί έμφαση στην ταξινόμηση και παραβολή 
συμπυκνωμένων αποτελεσμάτων. 
— έχουν συνταχθεί διοικητικές εκθέσεις σε 
κανονικά διαστήματα όπου περιγράφονται 
συνοπτικά τα κυριότερα επιτεύγματα, 
— έχουν οργανωθεί πολλά «ευρωπαϊκά συμπό­
σια» και εργαστηριακές συναντήσεις με εξει­
δικευμένα θέματα και τα πεπραγμένα.τους 
έχουν δημοσιευθεί και είναι στη διάθεση της 
επιστημονικής κοινότητας και των ρυθμιστι­
κών σωμάτων. 
Εκτός από τα συνέδρια που συνδέονται άμεσα 
με το πρόγραμμα η Επιτροπή οργάνωσε πολλά 
ανοικτά συνέδρια, μόνη ή σε συνεργασία με 
άλλους οργανισμούς όπου προσκάλεσε κατά προ­
τίμηση όσους συμμετείχαν σε συμβάσεις να 
ανακοινώσουν αποτελέσματα από τις κοινοτικές 
έρευνες. Αυτά τα συνέδρια ήταν ιδιαίτερα χρή­
σιμα για τον ακριβέστερο καθορισμό της κοινο­
τικής έρευνας και των προτεραιοτήτων (π.χ. 
καθαρές τεχνολογίες 1980, εναπόθεση οξέων, 
1983, περιβάλλον και χημικά προϊόντα στη γεωρ­
γία, 1984). 
Σχετικά με τη χρησιμοποίηση ερευνητικών 
αποτελεσμάτων για ρυθμιστικούς σκοπούς, τονί­
ζονται στη συνέχεια μερικά παραδείγματα: 
— πολλά δεδομένα για τις επιπτώσεις διαφόρων 
ρυπαντών στην υγεία και στο περιβάλλον 
χρησιμοποιήθηκαν από την Επιτροπή σαν 
βάση για να προτείνει στόχους ποιότητας για 
διάφορες ουσίες (βαρέα μέταλλα, οργανικούς 
ρυπαντές), 
— μια σειρά αναλύσεων για την εκτίμηση χημι­
κών ουσιών, που αναπτύχθηκαν ή αξιολογή­
θηκαν στα πλαίσια του προγράμματος έχουν 
ήδη ενσωματωθεί ή έγινε πρόταση να περιλη­
φθούν στα πρωτόκολλα-παραρτήματα της 
οδηγίας 67/548/ΕΟΚ (βασικό σύνολο και 
επίπεδα 1 και 2) και άλλων ρυθμιστικών κει­
μένων, 
— τα αποτελέσματα της έρευνας για την ιλύ των 
υπονόμων αποτελούν την κυριότερη επιστη­
μονική βάση μιας πρότασης οδηγίας για τη 
χρησιμοποίηση της ιλύος στη γεωργία, 
— η διευκρίνιση των μηχανισμών μετατροπής 
των ρυπαντών στην ατμόσφαιρα είναι ιπαϊκών Κοινοτήτων 25. 11. 85 
αναπόσπαστο μέρος της επιστημονικής 
βάσης για διάφορες ρυθμίσεις που έχουν 
τεθεί σε ισχύ ή έχουν προταθεί για τον έλεγχο 
της ρύπανσης του αέρα. 
Το δεύτερο πρόγραμμα (1976- 1980) και η πρώτη 
φάση του τρίτου προγράμματος (1981-1983) 
μαζί με τις σχετικές δραστηριότητες του ΚΚΕρ 
κρίνονται από μια ανεξάρτητη επιτροπή από 
επιστήμονες υψηλού επιπέδου. Η έκθεση αξιολό­
γησης θα είναι διαθέσιμη στα μέσα του 1985. 
2. Ε και Α για την υποστήριξη του περιβαλλοντικού 
προγράμματος δράσης 
Για να καταρτίσει την πρόταση του προγράμματος, η 
Επιτροπή στηρίχτηκε κυρίως στον εκσυγχρονισμό του 
περιβαλλοντικού προγράμματος δράσης που εγκρί­
θηκε από το Συμβούλιο το 1983 (ψήφισμα της 7ης 
Φεβρουαρίου 1983 του Συμβουλίου των Ευρωπαϊκών 
Κοινοτήτων και των αντιπροσώπων των κυβερνήσεων 
των κρατών μελών, που συνεδρίασαν στο πλαίσιο του 
Συμβουλίου, για την συνέχιση και υλοποίηση της 
πολιτικής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και του 
προγράμματος δράσης για το περιβάλλον (1982 μέχρι 
1986)('). 
Στο παράρτημα με το περιεχόμενο αυτού του προγράμ­
ματος αναφέρονται τα σχετικά κεφάλαια του τρίτου 
περιβαλλοντικού προγράμματος δράσης και οι προ­
τεραιότητες που καθορίζονται στο ψήφισμα του Συμ­
βουλίου, που είναι τα εξής: 
α) ένταξη της περιβαλλοντικής διάστασης σε άλλες 
πολιτικές· 
β) διαδικασία εκτίμησης των περιβαλλοντικών 
επιδράσεων 
γ) ελάττωση της ρύπανσης και των ενοχλήσεων, 
κατά το δυνατό στην πηγή τους, στα πλαίσια της 
αντίληψης να προλαμβάνεται η μεταφορά της 
ρύπανσης από ένα σημείο του περιβάλλοντος σε 
άλλα, στους εζής τομείς: 
— καταπολέμηση της ρύπανσης της ατμόσφαι­
ρας, 
— καταπολέμηση της ρύπανσης των γλυκών 
νερών και της θάλασσας, 
— καταπολέμηση της ρύπανσης του εδάφους· 
δ) περιβαλλοντικής προστασίας της λεκάνης της 
Μεσογείου, με ιδιαίτερη προσοχή στα ειδικά 
χαρακτηριστικά της περιοχής αυτής κατά την 
πρακτική εφαρμογή του προγράμματος δράσης· 
ε) ηχορύπανση και ιδιαίτερα η ηχορύπανση που 
προκαλούν τα μεταφορικά μέσα· 
(') ΕΕ αριθ. C 46 της 17.2. 1983, σ. 1. 
25. 11. 85 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 301/17 
στ) καταπολέμηση της διασυνοριακής ρύπανσης· 
ζ) επικίνδυνες χημικές ουσίες και παρασκευάσματα· 
η) διαχείριση αποβλήτων, όπου περιλαμβάνεται η 
επεξεργασία, ανακύκλωση και επαναχρησιμο­
ποίηση τους, ιδιαίτερα των τοξικών και επικίνδυ­
νων αποβλήτων· 
θ) προώθηση της ανάπτυξης καθαρών τεχνολογιών· 
ι) προστασία των σημαντικών για την Κοινότητα 
περιοχών που είναι ιδιαίτερα ευαίσθητες από 
άποψη περιβάλλοντος· 
ια) συνεργασία με αναπτυσσόμενες χώρες σε περι­
βαλλοντικά ζητήματα. 
Πρέπει να τονισθεί πως το παραπάνω ψήφισμα 
υπογραμμίζει την ανάγκη να διεξάγεται προσεκτική 
έρευνα πριν από την υποβολή προτάσεων για ρυθ­
μίσεις στο Συμβούλιο. 
Η παρούσα πρόταση λαμβάνει υπόψη επίσης τις ερευ­
νητικές ανάγκες που συνεπάγεται η υλοποίηση των 
διαφόρων ειδικών οδηγιών του Συμβουλίου που εγκρί­
θηκαν τα τελευταία χρόνια ή που τώρα συζητούνται 
από το Συμβούλιο. 
Καταβάλλεται προσπάθεια να προβλεφθούν νέες ερευ­
νητικές ανάγκες που θα προκύψουν από το επόμενο 
περιβαλλοντικό πρόγραμμα δράσης (1988-1991) που 
τώρα καταρτίζεται, όπως η έρευνα σχετικά με την 
ολοκληρωμένη αντίληψη της προστασίας του 
εδάφους. 
3. Η περιβαλλοντική Ε και Α και το πρόγραμμα - πλαίσιο 
Σχετικά με την γενική ερευνητική πολιτική των Κοι­
νοτήτων, στο έγγραφο αυτό λαμβάνεται υπόψη το 
ψήφισμα του Συμβουλίου της 25ης Ιουλίου 1983, για 
προγράμματα-πλαίσια για κοινοτικές δραστηριότη­
τες έρευνας, ανάπτυξης και επίδειξης και για ένα 
πρώτο πρόγραμμα-πλαίσιο, 1984 μέχρι 1987, όπου η 
προστασία του περιβάλλοντος περιλαμβάνεται μεταξύ 
των επιστημονικών και τεχνικών αντικειμένων που 
συνδέονται με το στόχο «βελτίωση της ποιότητας 
ζωής και εργασίας». Αναγνωρίζεται απόλυτα η σύν­
δεση του προγράμματος και με όλους τους άλλους 
στόχους, ιδιαίτερα με: 
— την προώθηση της ανταγωνιστικότητας στη βιο­
μηχανία, 
— τη βελτίωση της διαχείρισης των πρώτων υλών, 
— την προώθηση της ανταγωνιστικότητας στη γεωρ­
γία. Ειδικότερα, η πρόταση για το ερευνητικό πρόγραμμα 
σχετικά με το περιβάλλον λαμβάνει υπόψη το σχετικό 
κεφάλαιο (6.2) του προγράμματος - πλαισίου (]) καθώς 
και το «σχέδιο αντικειμενικής προστασίας του περι­
βάλλοντος και πρόληψης των κινδύνων για την 
υγεία»(2) που διατυπώθηκε κατά την προπαρασκευή 
του προγράμματος-πλαισίου· στο τελευταίο αυτό 
έγγραφο επιχειρείται να συνδυασθεί η κοινοτική 
έρευνα για το περιβάλλον με την έρευνα στην Ευρώπη 
και στις άλλες ηπείρους. 
Όπως αναφέρθηκε στα προκαταρτικά, η πρόταση του 
προγράμματος ανταποκρίνεται σε τρία από τα τέσσερα 
κριτήρια επιλογής για κοινοτικά προγράμματα Ε 
και Α: 
— οικονομικά οφέλη από την κοινή ερευνητική 
προσπάθεια με την παροχή παραμέτρων για κοινο­
τικές ρυθμίσεις, στα πλαίσια των ρυθμιστικών 
καθηκόντων των Κοινοτήτων για ζητήματα περι­
βάλλοντος, 
— έρευνα σε εκτεταμένη γεωγραφική κλίμακα, που 
είναι αναγκαία εξαιτίας του διασυνοριακού χα­
ρακτήρα της ρύπανσης του περιβάλλοντος, 
— έρευνα που ενισχύει τη συνοχή της κοινής αγοράς 
και οδηγεί στην καθιέρωση ενιαίων προτύπων, που 
δικαιολογούνται από την επίδραση της κοινοτικής 
περιβαλλοντικής πολιτικής στο ελεύθερο εμπόριο 
(ρυθμίσεις για τα προϊόντα, κοινές διαδικασίες 
εκτίμησης κλπ.). 
Γ. ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗ­
ΜΟΝΙΚΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ 
1. Ερευνητικές προτεραιότητες 
Η περιβαλλοντική έρευνα κατά κανόνα καλύπτει ένα 
τεράστιο πεδίο δραστηριοτήτων όπου περιλαμβά­
νονται επίσης και μελέτες συχνά με τοπική μόνο σημα­
σία. Το ενδιαφέρον επομένως συγκεντρώθηκε στο να 
δοθεί προτεραιότητα σε προβλήματα αναμφισβήτητης 
σημασίας σε κοινοτικό επίπεδο. Το βασικό κριτήριο 
για τον καθορισμό ερευνητικών προτεραιοτήτων είναι 
οι απαιτήσεις της κοινοτικής περιβαλλοντικής πολιτι­
κής (περιβαλλοντικό πρόγραμμα δράσης). 
Επί πλέον η Επιτροπή δεν μπορεί, κατά τον καθορισμό 
προτεραιοτήτων, να αγνοήσει τις έντονες αντιδράσεις 
της κοινής γνώμης σε σοβαρά περιβαλλοντικά προ­
βλήματα όπως η εναπόθεση οξέων, ο αφανισμός των 
δασών, η διάθεση των τοξικών και επικίνδυνων 
(') Έγγραφο COM(83) 260 τελικό. 
(2) Έγγραφο ΧΙΙ/35/82, Ιανουάριος 1983. 
Αριθ. C 301/18 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 25. 11. 85 
αποβλήτων, η προστασία του εδάφους κλπ. Ιδιαίτερη 
σημασία δόθηκε σε πολλά ψηφίσματα του Ευρωπαϊκού 
Κοινοβουλίου για τα ζητήματα αυτού, όπου περιέ­
χονται έντονες συστάσεις για αυξημένη ερευνητική 
προσπάθεια στους παραπάνω τομείς. 
Ουσιαστικά στοιχεία για τον καθορισμό του προγράμ­
ματος προήλθαν από τα πολυάριθμα συμπόσια και 
εργαστηριακές συναντήσεις που οργάνωσε η Επι­
τροπή, μόνη με τη σύμπραξη άλλων οργανισμών 
(βλέπε παράρτημα II). Ανατέθηκε συνήθως σε εξέχου­
σες προσωπικότητες να διατυπώσουν τα συμπε­
ράσματα αυτών των συνεδρίων με ιδιαίτερη προσοχή 
στον καθορισμό ερευνητικών προτεραιοτήτων. 
Τα σημαντικότερα από τα συνέδρια αυτά ήταν: 
— Καθαρές τεχνολογίες, Χάγη, Νοέμβριος 1980, 
— Εναπόθεση οξέων — μια πρόκληση για την 
Ευρώπη, Καρλσρούη, Σεπτέμβριος 1983, 
— Περιβάλλον και χημικά προσόντα στη γεωργία, 
Δουβλίνο, Οκτώβριος 1984. 
Η Επιτροπή συγχρηματοδότησε το Συνέδριο Περι­
βαλλοντικής Έρευνας και Προτεραιοτήτων Διαχείρι­
σης για τη δεκαετία του 80 που οργανώθηκε από τη 
Σουηδική Ακαδημία Επιστημών στο Ράτβικ το 1982 
και που είχε πρωταρχικό αντικείμενο τον καθορισμό 
ερευνητικών προτεραιοτήτων. 
Η παρούσα πρόταση αφορά ιδιαίτερα τις εξής προ­
τεραιότητες μεταξύ αυτών που καθιερώθηκαν: 
— ελάττωση της βιολογικής ποικιλίας, 
— εναπόθεση οξέων, 
— επίδραση των επικίνδυνων ουσιών στα οικοσυστή­
ματα και στον άνθρωπο, 
— επίδραση της αστικοποίησης. 
(οι άλλες προτεραιότητες σχετίζονται κυρίως με την 
κλιματολογία και με προβλήματα των αναπτυσσομέ­
νων χωρών). 
Σχετικά με την εναπόθεση οξέων και τις επιπτώσεις 
των ρυπαντών του αέρα, έχουν γίνει εντατικές συζητή­
σεις στις υπηρεσίες της Επιτροπής -με σκοπό να 
συνδυασθούν οι ρυθμιστικές με τις ερευνητικές 
δραστηριότητες- που κατέληξαν σε μια ειδική 
έκθεση ('). 
Η παρούσα πρόταση προγράμματος επιχειρεί επίσης 
να ανταποκριθεί σε ορισμένες απαιτήσεις της Κοινο­
ί1) Εκθεση ενεργειών της Επιτροπής της Ευρωπαϊκής Οικονομι­
κής Κοινότητας σχετικά με την εναπόθεση οξέων, έγγραφο 
ΧΙ/886/84. Δεκέμβριος 1984. τητας στα πλαίσια της ανάμιξης της στο δεύτερο στά­
διο της Διάσκεψης Κορυφής των Αρχηγών Κρατών 
και Πρωθυπουργών και των αντιπροσώπων των Ευρω­
παϊκών Κοινοτήτων στις Βερσαλλίες το 1982, που 
επανεξετάστηκε στη Διάσκεψη Κορυφής του Λονδί­
νου το 1984. Κατά τη διάρκεια της τελευταίας αυτής 
διάσκεψης η προστασία του περιβάλλοντος αναγνω­
ρίστηκε σαν βασικό θέμα συνεργασίας. Η ομάδα εργα­
σίας «Τεχνολογία, Ανάπτυξη και Απασχόληση» που 
συστάθηκε για να ανταποκριθεί στις διακηρύξεις της 
διάσκεψης κορυφής επανεξέτασε την κατάσταση στο 
χώρο της περιβαλλοντικής έρευνας, αναγνώρισε την 
αξία του κοινοτικού προγράμματος και πρότεινε τις 
ακόλουθες ερευνητικές προτεραιότητες που ταιριά­
ζουν σε μεγάλο βαθμό με τις αντίστοιχες του ΕΠΔ για 
το περιβάλλον: 
— ρύπανση της ατμόσφαιρας, 
— τοξικά και ραδιενεργά απόβλητα, 
— ρύπανση των θαλασσών, 
— ρύπανση του εδάφους και των νερών, 
— σωστή διαχείριση της γής, 
— κηιματολογική μεταβολή. 
Οι υπηρεσίες της Επιτροπής με τη βοήθεια των θεσμο­
θετημένων συμβουλευτικών οργάνων και σε πολυάριθ­
μες άτυπες επαφές για τα κράτη μέλη ανάλυσαν τα 
προγράμματα περιβαλλοντικής έρευνας που διεξά­
γεται σε εθνικό επίπεδο καθώς και τον προϋπολογισμό 
τους ώστε να αποφεύγονται οι επαναλήψεις, να δια­
πιστωθούν οι τομείς που χρειάζονται ειδικά στοιχεία 
μέσων κοινοτικών ερευνών και να εξετασθούν οι δυνα­
τότητες αποτελεσματικού συντονισμού (π.χ. με εναρ­
μονισμένες ενέργειες). 
Οι κατευθύνσεις για τον καθορισμό ερευνητικών προ­
τεραιοτήτων δόθηκαν από τη συμβουλευτική επιτροπή 
διαχείρισης προγραμμάτων για την περιβαλλοντική 
έρευνα κατά τη διάρκεια εποικοδομητικών συζητή­
σεων μέσα στο 1984. Οι συζητήσεις αυτές συνεχίσθη­
καν από την Συμβουλευτική Επιτροπή Διαχείρισης και 
Συντονισμού «Περιβάλλον και Κλιματολογία» (ΕΔΣ) 
που συστάθηκε πρόσφατα και διατύπωσε επίσημη 
γνώμη στις 19 Μαρτίου 1985 (παράρτημα III). 
Το επιστημονικό περιεχόμενο του προγράμματος περι­
γράφεται σε γενικές γραμμές στο παράρτημα Ι και 
παρουσιάζεται στο επόμενο κεφάλαιο. Το περιεχόμενο 
αντιπροσωπεύει τα ισορροπημένα συμπεράσματα των 
παραπάνω εκτιμήσεων. Υποδεικνύονται επίσης οι 
καταλληλότεροι τρόποι υλοποίησης του προτεινόμε­
νου επιστημονικού προγράμματος. 
2. Επιστημονικό περιεχόμενο του προγράμματος 
Με την πείρα που αποκτήθηκε στα προηγούμενα 
προγράμματα, των οποίων η υποδιαίρεση ήταν μάλλον 
25. 11. 85 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 301/19 
γενική, προτείνεται η υποδιαίρεση του τέταρτου 
προγράμματος σε έντεκα τομείς καθορισμένους με 
ακρίβεια ως εξής: 
1. Επιπτώσεις των ρυπαντών στην υγεία. 
2. Οικολογικές επιπτώσεις των ρυπαντών. 
3. Εκτίμηση των χημικών ουσιών. 
4. Ποιότητα του αέρα. 
5. Ποιότητα του νερού. 
6. Ποιότητα του εδάφους. 
7. Έρευνα θορύβων. 
8. Έρευνα οικοσυστημάτων. 
9. Έρευνα αποβλήτων. 
10. Ελάττωση της ρύπανσης. 
11. Επιστημονικό υπόβαθρο της περιβαλλοντικής 
νομοθεσίας και διαχείρισης. 
Οι τομείς αυτοί περιγράφονται με λεπτομέρειες στο 
παράρτημα ΙΑ. 
Το παράρτημα IB περιλαμβάνει το περιεχόμενο των 
τυπικών εναρμονισμένων ενεργειών. Γι' αυτές χρειά­
ζονται περισσότερες λεπτομέρειες με την προοπτική 
της σύνδεσης τρίτων χωρών στα πλαίσια της COST. 
Το επιστημονικό περιεχόμενο των παραπάνω ενερ­
γειών επανεξετάσθηκε το 1983 κατά την αναθεώρηση 
του τρίτου ερευνητικού προγράμματος για το περιβάλ­
λον. Περισσότερο εκτεταμένος εκσυγχρονισμός στο 
στάδιο αυτό δεν κρίνεται συνεπώς αναγκαίος. 
Η προτεινόμενη υποδιαίρεση ανταποκρίνεται με τον 
καλύτερο τρόπο στις απαιτήσεις του περιβαλλοντικού 
προγράμματος δράσης και θα διευκολύνει τη διαχεί­
ριση του προγράμματος, ιδιαίτερα τη διατύπωση 
σαφών προσκλήσεων για υποβολή προτάσεων. 
Οι τομείς 1 και 2 σχετίζονται με τη θέσπιση σχέσεων 
(κριτηρίων) έκθεσης/επιπτώσεων με την έννοια που 
καθιερώθηκε στο πρώτο περιβαλλοντικό πρόγραμμα 
δράσης και όπως απαιτείται για τη ρύθμιση συγκεκρι­
μένων ρυπαντών. Η έρευνα στους τομείς αυτούς εμφα­
νίζεται αρκετά μειωμένη συγκριτικά με προηγούμενα 
προγράμματα. 
Ο τομέας 3 συνδέεται ουσιαστικά με την εκτίμηση των 
χημικών ουσιών, με έμφαση στην ανάπτυξη μεθοδολο­
γιών. 
Οι τομείς 4, 5 και 6 επιτρέπουν μια συγκροτημένη 
προσέγγιση στην προστασία των τριών στοιχείων, 
αέρα, νερού και εδάφους. Ο τομέας 8 επιτρέπει τη βαθύτερη γνώση της λει­
τουργίας των οικοσυστημάτων που είναι ζωτική προϋ­
πόθεση για μια σωστή μακροπρόθεσμη προσπάθεια 
για περιβαλλοντική προστασία. 
Οι τομείς 9 και 10 εστιάζονται στην τεχνολογική 
έρευνα με στόχο την αναζήτηση αποτελεσματικών 
μέσων για να μειωθεί η ρύπανση. 
Ο τομέας II περιλαμβάνει δραστηριότητες που θα 
επιτρέψουν τη σωστότερη εφαρμογή των αποτελεσμά­
των των ερευνών στη διαχείριση καθώς και τον καθο­
ρισμό των σχέσεων με άλλες επιστημονικές ειδικότη­
τες (οικονομικά, κοινωνιολογία) που είναι δύο ζωτικές 
προϋποθέσεις για την υλοποίηση της κοινοτικής περι­
βαλλοντικής πολιτικής. 
Σχετικά με την κατανομή των διαθεσίμων πιστώσεων 
και με τις προτεραιότητες που θα δοθούν μεταξύ των 
παραπάνω τομέων, η Επιτροπή θα ζητήσει τη γνώμη 
της Συμβουλευτικής Επιτροπής Διαχείρισης και 
Συντονισμού «Περιβάλλον και Κλιματολογία». 
Δ. ΤΡΟΠΟΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ 
Προτείνεται να καθιερωθούν οι «καταλυτικές δραστηριό­
τητες» σαν μια επιπλέον μορφή δραστηριοτήτων, που 
συμπληρώνουν τις συμβάσεις έρευνας και τις τυπικές 
εναρμονισμένες ενέργειες και να ενσωματωθούν οι εκπαι­
δευτικές δραστηριότητες. 
Ελπίζεται ότι με τα μέσα αυτά θα υπάρξει αρκετή ελαστι­
κότητα ώστε το πρόγραμμα να ανταποκρίνεται στα νέα 
προβλήματα που θα προκύπτουν κατά την υλοποίηση του. 
Το πρόγραμμα υλοποιείται με τα ακόλουθα μέσα: 
α) Συμβάσεις έρευνας 
Θα χρηματοδοτηθούν συμβάσεις έρευνας κοινής δαπά­
νης σε τομείς που έχουν άμεση σχέση με την περιβαλ­
λοντική πολιτική, όπως καθορίζεται στο περιβαλ­
λοντικό πρόγραμμα δράσης, ώστε να συγκεντρωθούν 
σε εύλογα χρονικά περιθώρια οι αναγκαίες γνώσεις 
για την υλοποίηση της. 
Τα έργα κανονικά θα επιλέγονται με βάση προσκλή­
σεις για υποβολή προτάσεων διατυπωμένες με ακρί­
βεια και ρυθμισμένες κατά στάδια με τρόπο που να 
επιτρέπει τη συνέχεια των εργασιών των υπηρεσιών 
της Επιτροπής και των συμβουλευτικών οργάνων. 
β) Συντονισμός και εναρμονισμένες ενέργειες 
Ο τομέας 7 σχετίζεται με την έρευνα των θορύβων. Καθορίζονται επίσημες εναρμονισμένες ενέργειες σε 
κατάλληλους τομείς κατά προτίμηση εκεί όπου η 
Αριθ. C 301/20 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 25. 11. 85 
έρευνα έχει μακροπρόθεσμο χαρακτήρα. Η υλοποίηση 
τους χρηματοδοτείται από ειδικό προϋπολογισμό. Η 
απόφαση του Συμβουλίου όπως και στο παρελθόν μπο­
ρεί να περιλάβει την υποχρέωση για τα κράτη μέλη να 
εντάξουν στις διαδικασίες συντονισμού τις ανάλογες 
έρευνες που διεξάγονται σε εθνικό επίπεδο. Οι ενέργει­
ες αυτές είναι κατά κανόνα ανοικτές στη συμμετοχή 
τρίτων χωρών μέσα στα πλαίσια της COST. 
Οι εναρμονισμένες ενέργειες μπορούν να συμπλη­
ρωθούν με συμβάσεις έρευνας, με την προϋπόθεση ότι 
τα έργα που θα χρηματοδοτηθούν καλύπτουν πραγμα­
τικά κενά. Παρόμοια έργα καθορίζονται σε συνεργα­
σία με τα κράτη μέλη. 
Οι επίσημες εναρμονισμένες ενέργειες θα συμπλη­
ρωθούν με ελαστικότητα με το συντονισμό των εθνι­
κών ερευνών σε τομείς που, εξαιτίας της έκτασης ή 
της φύσης τους, δεν δικαιολογούν μια επίσημη εναρ­
μονισμένη ενέργεια, όταν ο συντονισμός αυτός 
προσφέρει οφέλη στην Κοινότητα. 
γ) Καταλυτικές δραστηριότητες 
Ορισμένοι τομείς του προγράμματος δεν ήταν δυνατό 
μέχρι τώρα να μελετηθούν με τον καλύτερο τρόπο 
επειδή τα διαθέσιμα μέσα (συμβάσεις έρευνας και 
εναρμονισμένες ενέργειες) δεν είχαν αρκετή ελαστι­
κότητα πχ.: 
— η αξιολόγηση των χημικών ουσιών, 
— η ταξινόμηση των γνώσεων ώστε να είναι προσιτές 
στους ενδιαφερόμενους, 
— οι κοινωνικές και οικονομικές πλευρές της 
προστασίας του περιβάλλοντος. 
Οι «καταλυτικές δραστηριότητες» επιτρέπουν: 
— την σύσταση επιτροπών εμπειρογνωμόνων για την 
αξιολόγηση των χημικών ουσιών και τη σύνταξη 
εκτιμήσεων για ειδικά προβλήματα σχετικά με το 
περιβαλλοντικό πρόγραμμα δράσης, 
— το συντονισμό ή την ανασκόπηση με προσαρμο­
στικότητα σημαντικών δραστηριοτήτων που, εξαι­
τίας της φύσης ή της έκτασης τους, δεν δικαιολο­
γούν μια τυπική εναρμονισμένη ενέργεια, 
— την οργάνωση εργαστηριακών συναντήσεων σε 
ορισμένους τομείς (με τη συμμετοχή και επιστη­
μόνων από τρίτες χώρες) και στη συνέχεια τη 
συγκέντρωση και αξιολόγηση των αποτελεσμάτων 
που κατά κανόνα θα ανατεθούν σε ειδικούς επιστή­
μονες, 
— την υπογραφή μικρών συμβάσεων πλήρους ανάλη­
ψης των εξόδων για το χειρισμό ειδικών προβλη­
μάτων κυρίως σε οριακούς τομείς πχ. κοινωνικές 
ή οικονομικές πλευρές της προστασίας του περι­
βάλλοντος. 
Ειδικά παραδείγματα παρόμοιων καταλυτικών 
δραστηριοτήτων περιέχονται στο παράρτημα ΙΑ στους 
αντίστοιχους τομείς του προγράμματος. δ) Εκπαιδευτικές δραστηριότητες 
Θα επιτρέψουν να υποστηριχθεί η διασυνοριακή 
ανταλλαγή επιστημόνων μεταξύ οργανισμών που συμ­
μετέχουν στο πρόγραμμα και να οργανωθούν, αν χρειά­
ζεται, σειρές μαθημάτων με κατάλληλα θέματα. 
Θα ζητηθεί η γνώμη της Συμβουλευτικής Επιτροπής Δια­
χείρισης και Συντονισμού (ΕΔΣ) «Περιβάλλον και Κλι-
ματολογία» σχετικά με τις κατευθύνσεις για τα καταλλη­
λότερα μέσα υλοποίησης της έρευνας στους διάφορους 
τομείς. 
Ε. ΠΙΣΤΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ 
Για την πενταετή περίοδο (1986- 1990) η χρηματοδότηση 
που απαιτείται για την υλοποίηση του προγράμματος 
υπολογίζεται σε 65 εκατομμύρια ECU, από τα οποία 
4,55 εκατομμύρια ECU προορίζονται για την υλοποίηση 
των απλά εναρμονισμένων ενεργειών. 
Οι πιστώσεις αυτές εμφανίζουν μικρή αύξηση σε πραγμα­
τικές τιμές συγκριτικά με τα σημερινά επίπεδα χρηματο­
δότησης, όπως υπολογίζονται με βάση τα ετήσια κονδύλια 
του τρίτου ερευνητικού προγράμματος για το περιβάλλον 
(υποπρόγραμμα «προστασία του περιβάλλοντος») μετά 
την αναθεώρηση του το 1984. 
Η αύξηση δικαιολογείται από: 
— τη μετατόπιση του ενδιαφέροντος σε έρευνες για τεχνι­
κές ειδικότητες που χρειάζονται μέσα (έρευνα 
αποβλήτων, τεχνολογίες περιορισμού της ρύπανσης, 
καθαρές τεχνολογίες), 
— την ένταξη δύο νέων εναρμονισμένων ενεργειών, 
— τη διεύρυνση της Κοινότητας με την είσοδο δύο νέων 
κρατών μελών το 1986, που θα απαιτήσει συμπλη­
ρωματικές πιστώσεις για να προωθηθεί η έρευνα στις 
χώρες αυτές, 
— την ένταξη εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων που χρη­
ματοδοτούνται ώς τώρα από χωριστό προϋπολογισμό. 
Για την υλοποίηση του προγράμματος απαιτείται προ­
σωπικό δέκα επτά ατόμων συνολικά (δέκα κατηγορίας 
Α, δύο κατηγορίας Β, πέντε κατηγορίας C). Εμφανίζεται 
αύξηση προσωπικού κατά τέσσερα άτομα (2 Α, 1 Β, 1 C) 
που δικαιολογείται από τις πρόσθετες εναρμονισμένες 
ενέργειες καθώς και από τα νέα καθήκοντα, ιδιαίτερα την 
επιστημονική υποστήριξη στις καταλυτικές δραστηριότη­
τες (αξιολόγηση αποτελεσμάτων, συντονισμός ερευνών 
που διεξάγονται σε εθνικό επίπεδο) που δεν αποτελούν 
μέρος τυπικών εναρμονισμένων ενεργειών. Επιπλέον η 
γενική τάση να μειωθούν οι συμβάσεις έρευνας και να 
αυξηθούν παράλληλα οι εναρμονισμένες ενέργειες και 
ο συντονισμός των ερευνών, που διεξάγονται σε εθνικό 
επίπεδο, σε κατάλληλους τομείς θα αυξήσει αναπόφευκτα 
τις ανάγκες σε ανθρώπινο δυναμικό για την εκτέλεση του 
προτεινόμενου προγράμματος. 
25. 11.85 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 301/21 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΑ 
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ 
1. Επιπτώσεις των ρυπαντών στην Ο τομέας αυτός περιλαμβάνει τις επιπτώσεις των ρυπαντών όλων 
υγεία των στοιχείων του περιβάλλοντος στην υγεία των ανθρώπων. 
1.1. Χρόνιες και καθυστερημένες Με δεδομένο τη συσσώρευση σημαντικών γνώσεων σ' αυτόν τον 
επιπτώσεις σε χαμηλά επίπεδα τομέα τα τελευταία χρόνια, υπάρχει πρόθεση να περιοριστεί η 
έκθεσης και πρώιμοι δείκτες των ερευνητική προσπάθεια (κυρίως με συμβάσεις έρευνας ή όπου 
επιπτώσεων στην υγεία. χρειάζεται, με καταλυτικές δραστηριότητες) σε έναν αριθμό ζητη­
μάτων που σχετίζονται ιδιαίτερα με την περιβαλλοντική έκθεση, 
π.χ. χαμηλά επίπεδα έκθεσης για παρατεταμένο χρονικό διάστημα: 
— επιπτώσεις του μολύβδου στο ΚΝΣ και στις διανοητικές λει­
τουργίες, 
— επιπτώσεις ορισμένων μετάλλων και οργανικών ρυπαντών σε 
συγκεκριμένα όργανα (π.χ. επιπτώσεις του καδμίου στη 
νεφρική λειτουργία), 
— προσδιορισμός των υποκλινικών επιπτώσεων και των «πρώιμων 
δεικτών» έκθεσης, 
— κίνδυνος καρκινογένεσης από τους ρυπαντές, π.χ. οργανικά 
προϊόντα στις εξατμίσεις των μηχανών ντίζελ, διαλύτες, αγρο-
χημικές ουσίες πχ. EDB), 
επιπτώσεις σε μοριακό επίπεδο. 
1.2. Επιδημιολογία και κατευθύνσεις Η επιδημιολογική έρευνα εξαιτίας του μακροπρόθεσμου χα-
έκθεσης ρακτήρα της προωθείται κυρίως σαν καταλυτική δραστηριότητα, 
π.χ. με συμμετοχή στο σχεδιασμό και το συντονισμό παρόμοιων 
μελετών αλλά όχι και στο λειτουργικό τους κόστος. Παράδειγμα: 
παρακολούθηση της μείωσης των συγκεντρώσεων του μολύβδου 
στο αίμα μετά την υλοποίηση ορισμένων ρυθμίσεων (μείωση ή 
απομάκρυνση του μολύβδου από τα καύσιμα). 
Οικολογικές επιπτώσεις των ρυ- Ο τομέας αυτός που θα υλοποιηθεί κυρίως με συμβάσεις έρευνας 
πάντων περιλαμβάνει τις επιπτώσεις συγκεκριμένων ρυπαντών (οργανικών 
.και ανόργανων) σε όχι ανθρώπινους στόχους σε όλα τα στοιχεία 
(περιβάλλον θαλασσών και γλυκών νερών, χερσαίο περιβάλλον) 
ώστε να στηριχτεί η καθιέρωση στόχων ποιότητας. Κατά συνέπεια 
υπάρχει πρόθεση να περιοριστεί η έρευνα που σχετίζεται με το 
υδάτινο περιβάλλον ειδικά στις ουσίες που περιλαμβάνονται στη 
σειρά προτεραιότητας της οδηγίας 76/464/ΕΟΚ του Συμβουλίου 
(ΕΕ αριθ. C 176 της 14. 7. 1982). Δίνεται έμφαση στις επιπτώσεις 
των χαμηλών συγκεντρώσεων ενώ αποκλείονται οι ενώσεις για τις 
οποίες ήδη υπάρχει ρύθμιση. Οι επιπτώσεις των αλληλεπιδράσεων 
περιλαμβάνονται στους τομείς 4, 5 και 6. 
2.1. Επιπτώσεις 
κλειδιά σε ευαίσθητα είδη- Χρηματοδοτείται εργαστηριακή και επιτόπια έρευνα περιορισμέ­
νης έκτασης (με συμβάσεις) για τα ευαίσθητα είδη-κλειδιά με 
προοπτική να χρησιμοποιηθούν σαν βιολογικοί δείκτες ή για τον 
προσδιορισμό δεικτών ρύπανσης. 
2.2. Επιπτώσεις στα οικοσυστήματα Δίνεται έμφαση στις συνολικές επιπτώσεις σε επίπεδο οικοσυστη­
μάτων με επιτόπιες μελέτες, πρότυπα οικοσυστήματα ή πειραματι­
κούς μικρόκοσμους. 
Αξιολόγηση χημικών ουσιών 
Περιβαλλοντι 
δράσης: 
κεφάλαλο 22, 
ραιότητα κό 
θέμα πρόγραμμα 
με προτε-Η έρευνα σ' αυτό τον τομέα συνδέεται άμεσα με τις θεσπισμένες 
κοινοτικές ρυθμίσεις για τις επικίνδυνες ουσίες και ιδιαίτερα με 
την έκτη τροποποίηση της οδηγίας του 67/548/ΕΟΚ Συμβουλίου 
καθώς και με τις προσεχείς πρωτοβουλίες σχετικά με τις χημικές 
ουσίες που κυκλοφορούν. 
Αριθ. C 301/22 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 25. 11. 85 
3.1. Ανάπτυξη και εκτίμηση 
κασιών ελέγχου διαδι- Η έρευνα θα περιοριστεί στα συστήματα ελέγχου που είναι πιθανό 
να ενταχθούν στο παράρτημα VIII της οδηγίας 67/548/ΕΟΚ 
(επίπεδα 1 και 2) και στην έρευνα που είναι αναγκαία για την 
ερμηνεία των ερευνητικών αποτελεσμάτων (π.χ. μηχανιστικές και 
ποσοτικές πλευρές του ελέγχου για μεταλλαξιογένεση και καρκι­
νογένεση, που θα επιτρέψουν τη σύγκριση μεταξύ δόσης in vitro 
και συγκεντρώσεων in vivo, έλεγχος για επιγενετικά καρκινογόνα 
κλπ. και θα υλοποιηθεί κυρίως με συμβάσεις έρευνας. 
3.2. Αντικατάσταση των σπονδυλωτών 
που χρησιμοποιούνται στους ελέγ­
χους τοξικότητας Είναι πιθανόν να αντικατασταθούν μερικές από τις αναλύσεις που 
περιλαμβάνονται στην έκτη τροποποίηση της οδηγίας 67/548/ΕΟΚ 
και σε άλλες κοινοτικές ρυθμίσεις από αναλύσεις όπου χρησιμο­
ποιούνται λιγότερα ή και καθόλου πειραματόζωα. Θα προωθηθούν 
οι συμβάσεις έρευνας σ' αυτό τον τομέα (που συμπληρώνουν μερι­
κές πλευρές του προγράμματος βιοτεχνολογίας των Κοινοτήτων). 
3.3. Σχέσεις δομής/δραστικότητας 
(ΣΔΔ) Οι ΣΔΔ έχουν όλο και μεγαλύτερο ενδιαφέρον για την αξιολόγηση 
των χημικών ουσιών και την επιλογή ουσιών που κυκλοφορούν 
για αναλύσεις και εκτιμήσεις. Το θέμα θα μελετηθεί με καταλυτικές 
δραστηριότητες. 
3.4. Αξιολόγηση των χημικών ουσιών Θεωρείται αναγκαίο να δημιουργηθούν, στα πλαίσια του ερευνητι­
κού προγράμματος για το περιβάλλον, οι προϋποθέσεις για τη 
σύνταξη εκθέσεων, εκτιμήσεων κλπ. από ειδικούς επιστήμονες με 
σκοπό την αξιολόγηση σημαντικών για το περιβάλλον χημικών 
ουσιών και με προοπτική να βοηθήσουν στην ταξινόμηση των 
γνώσεων που προκύπτουν από το πρόγραμμα. Το θέμα θα καλυφθεί 
αποκλειστικά με καταλυτικές δραστηριότητες (επιτροπές ειδικών, 
μικρές συμβάσεις πλήρους ανάληψης των εξόδων). 
Ποιότητα του αέρα 
Περιβαλλοντικό 
δράσης: 
κεφάλαιο 22, θέμα 
ραιότητα πρόγραμμα 
με προτε-Ο τομέας αυτός είναι από τους σημαντικότερους του προγράμματος 
εξαιτίας των ρυθμιστικών δραστηριοτήτων των Κοινοτήτων. Τα 
τελευταία χρόνια διαπιστώθηκαν δραματικές επιπτώσεις στα χερ­
σαία (ιδιαίτερα δράση) και υδάτινα οικοσυστήματα, που ανησύ­
χησαν σοβαρά την κοινή γνώμη. Οι επιπτώσεις αυτές αποδίδονται 
κατά ένα μέρος τουλάχιστον, στην επίδραση των ρυπαντών του 
αέρα και των προϊόντων των αντιδράσεων τους, αν και δεν έχουν 
διευκρινιστεί ot ακριβείς μηχανισμοί και οι αλληλεπιδράσεις με 
άλλους περιβαλλοντικούς παράγοντες. Είναι άμεση ανάγκη να 
ενταθεί η σχετική έρευνα για να διαλευκανθούν τα παραπάνω 
φαινόμενα. Παρόμοιο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι επιπτώσεις των 
ρυπαντών του αέρα στα κτίρια και στα μνημεία (βλέπε επίσης 
ερευνητικό τομέα 8, ιδίως 8.4). 
4.1. Ανάλυση, πηγές, μεταφορά, μετά- Κυρίως με εναρμονισμένες ενέργειες (συνέχεια της COST 611, 
σχηματισμός και εναπόθεση των βλέπε παράρτημα II) και με ορισμένες συμπληρωματικές συμβάσεις 
ρυπαντών έρευνας που θα καλύψουν τα κενά των ερευνών που διεξάγονται σε 
εθνικό επίπεδο. 
4.2. Επιπτώσεις της μόλυνσης του αέρα Η έρευνα θα περιλάβει τις επιπτώσεις: 
στο φυσικό περιβάλλον 
— στα χερσαία οικοσυστήματα, ιδίως τα δάση, 
— στα υδάτινα οικοσυστήματα και οικοσυστήματα των βαλτο-
τόπων, 
— στην παραγωγικότητα στη γεωργία, 
και θα διεξαχθεί με συνδυασμό συμβάσεων έρευνας και εναρμονι­
σμένων ενεργειών (συνέχεια της COST 612, βλέπε παράρτημα II). 
4.3. Επίδραση της ρύπανσης του αέρα Οι συμβάσεις έρευνας θα περιοριστούν ουσιαστικά στους μηχανι-
στα υλικά σμούς φθοράς των υλικών που έχουν χρησιμοποιηθεί σε ιστορικά 
κτίρια και μνημεία καθώς και στις κυριότερες απόψεις για τη 
διατήρηση τους. 
4.4. Χημεία της στρατόσφαιρας Η συνέχεια των δραστηριοτήτων που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη θα 
εξασφαλιστεί με καταλυτικές δραστηριότητες (εππροπές ειδικών, 
εργαστηριακές συναντήσεις), χωρίς παρ' όλα αυτά να αποκλείονται 
ορισμένες επιλεγμένες συμβάσεις. Θα δοθεί έμφαση στις ανταλλα-
25. 11. 85 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 301/23 
γές με την τροπόσφαιρα και στο ρόλο της στρατόσφαιρας σαν 
υποδοχέα για τους τροποσφαιρικούς ρυπαντές (π.χ. Ν20) (βλέπε 
επίσης 8.4, βιογεωχημικούς κύκλους). 
Αποκλειστικά καταλυτικές δραστηριότητες (οργάνωση εκστρα­
τείας μετρήσεων και αξιολόγηση νέων οργάνων). 
Ιδιότητα του αέρα των εσωτερικών Αποκλειστικά εναρμονισμένη ενέργεια που συμπληρώνει τις 
χώρων δραστηριότητες του ΚΚΕρ (βλέπε παράρτημα II). 4.5. Τεχνικές τηλεανιχνεύσεις 
4.6. 
Ποιότητα των νερών 
Περιβαλλοντικό πρόγραμμα 
δράσης: 
κεφάλαιο 22, θέμα με προτε­
ραιότητα Η έρευνα στον τομέα αυτό σχετίζεται με το περιβάλλον των γλυκών 
νερών εκβολών των ποταμών και θαλασσών (οι μελέτες για την 
ποιότητα των υπογείων νερών πραγματοποιούνται στο πλαίσιο του 
τομέα 6). 
Ανάπτυξη αναλυτικών μεθόδων με έμφαση στις οργανικές ενώσεις 
που είναι πιθανό να περιληφθούν στην οδηγία 76/464/ΕΟΚ 
αποκλειστικά με εναρμονισμένη ενέργεια: (συνέχεια της COST 
641, βλέπε παράρτημα II). 
Βιοτική και αβιοτική αποικοδό- Κυρίως σαν εναρμονισμένη ενέργεια στα πλαίσια της συνέχειας 
μηση των ρυπαντών της COST 641 με κάποιες συμπληρωματικές έρευνες με συμβάσεις, 
ιδίως σχετικά με τους μηχανισμούς αβιοτικής αποικοδόμησης, 
κυρίως με φωτοχημικές διαδικασίες. 5.1. Αναλυτική μέθοδος 
5.2. 
5.3. Ευτροφισμός 
5.4. Τεχνικές τηλεανίχνευσης Αν και έχουν συγκεντρωθεί αρκετές γνώσεις σ' αυτό τον τομέα, 
ορισμένα ειδικά προβλήματα ιδίως του περιβάλλοντος των ακτών 
και των εκβολών των ποταμών, είναι δυνατό να αποτελέσουν 
αντικείμενο ερευνητικών συμβάσεων και/ή αξιολόγησης των σχε­
τικών μέτρων ελέγχου. 
Καταλυτικές δραστηριότητες (π.χ. οργάνωση εκστρατείας για 
συγκριτικές μετρήσεις για την υποστήριξη του προγράμματος του 
ΚΚΕρ). 
6.2. 
6.3. Περιβαλλοντικό 
δράσης: 
κεφάλαιο 22. 
ραιοτητα θέμα πρόγραμμα 
με προτε-
6.1. Αναλυτικές μέθοδοι Ποιότητα του εδάφους Υπάρχει αυξανόμενο ενδιαφέρον γύρω από τη χειροτέρευση της 
ποιότητας του εδάφους, τη συσσώρευση ρυπαντών και τη μεταφορά 
τους στα υπόγεια νερά και στην τροφική αλυσίδα, φαινόμενα που 
δικαιολογούν μια αυξημένη ερευνητική προσπάθεια στον τομέα 
αυτόν που θα συμπληρωθεί με ειδική έρευνα για τη διάθεση των 
αποβλήτων (βλέπε τομέα 9). 
Αποκλειστικά σαν μέρος εναρμονισμένης ενέργειας (συνέχεια της 
COST 681, βλέπε παράρτημα II) με έμφαση στα προβλήματα που 
προκύπτουν από το παράρτημα II Β της οδηγίας για την ιλύ των 
υπονόμων (υπό συζήτηση στο Συμβούλιο) ενώ λαμβάνονται υπόψη 
και οι πιθανές μελλοντικές τροποποιήσεις της παραπάνω οδηγίας 
(ιδίως για οργανικούς ρυπαντές). 
Υπάρχουν σημαντικά κενά στις γνώσεις πάνω σ' αυτόν τον τομέα, 
που σχετίζονται: 
— με την κινητικότητα των ρυπαντών (μετάλλων και οργανικών 
ρυπαντών και τη μεταφορά τους στα υπόγεια νερά, 
— με το βαθμό διαθεσιμότητας των ρυπαντών για τα φυτά σε 
συνάρτηση με τον τύπο του εδάφους και τα χαρακτηριστικά 
των καλλιεργειών, 
—• με την αποικοδόμηση των οργανικών ρυπαντών. 
Απαιτείται σημαντική ερευνητική προσπάθεια με συμβάσεις για 
να διαλευκανθούν τα φαινόμενα αυτά. 
Επιπτώσεις των ρυπαντών στο Η έρευνα με συμβάσεις σ1 αυτό τον τομέα θα διευκρινίσει τις 
έδαφος επιπτώσεις των ρυπαντών και των αγροχημικών ουσιών στους 
οργανισμούς του εδάφους. 
6.4. Επιπτώσεις της γεωργικής και Περιορισμένη ερευνητική προσπάθεια πάνω στις επιπτώσεις της 
δασοκομικής δραστηριότητας γεωργικής δασοκομικής δραστηριότητας στην ποιότητα του 
στην ποιότητα του εδάφους εδάφους και των νερών (μέθοδοι καλλιέργειας και διαχείριση. Συμπεριφορά των ρυπαντών στο 
έδαφος 
Αριθ. C 301/24 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 25. 11. 85 
υπερβολική διάδοση των λιπασμάτων) όπου περιλαμβάνονται και 
ειδικά προβλήματα διάβρωσης που προκαλούν οι ανθρώπινες 
δραστηριότητες. 
Εφόσον δεν καλύπτονται από το πρόγραμμα για την κλιματολογία 
(συμβάσεις έρευνας). 
Έρευνα θορύβων 
Περιβαλλοντικό πρόγραμμα 
δράσης: 
κεφάλαιο 22, θέμα με προτε­
ραιότητα 
7.1 Επιπτώσεις του θορύβου στο καρ­
διοαγγειακό σύστημα 
7.2. Σύγκριση μεταξύ των επιπτώσεων 
από στιγμιαίους - ερεθιστικούς και 
διαρκείς θορύβους 
7.3. Συνεργία μεταξύ θορύβων και 
δονήσεων Στον τομέα αυτόν προβλέπεται ουσιαστικά η συνέχιση των 
δραστηριοτήτων που βρίσκονται σε εξέλιξη ενώ λαμβάνονται 
υπόψη και οι προτεραιότητες που καθορίστηκαν στα δύο τελευταία 
συνέδρια με θέμα «θόρυβος, ένα πρόβλημα δημόσιας υγείας» που 
οργάνωσε η Διεθνής Επιτροπή για τις Βιολογικές Επιπτώσεις του 
Θορύβου (ICBEN) στο Φράιμπουργκ (1978) και στο Τορίνο (1983) 
και από τη συμβουλευτική ομάδα για το θόρυβο της Επιτροπής της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας. 
Πειραματικά δεδομένα αποδεικνύουν ότι ο θόρυβος είναι ένας 
παράγοντας πίεσης (στρες) μεταξύ άλλων, που επιδρά στο καρδιαγ­
γειακό σύστημα ακόμη και των παιδιών. Απομένει να αναγνω­
ριστούν οι ομάδες σε κίνδυνο και να καθοριστούν ποσοτικές 
σχέσεις ανάμεσα στα επίπεδα θορύβων στο σπίτι, κατά τις 
δραστηριότητες του ελεύθερου χρόνου και στη δουλειά από τη 
μια πλευρά και στη νοσηρότητα από την άλλη. Προτείνεται ο 
συντονισμός των επιδημιολογικών μελετών που συσχετίζουν την 
ισχαιμία του μυοκαρδίου με το θόρυβο και διεξάγονται στα κράτη 
μέλη. 
Εξαιτίας του προτύπου 1996 του ISO που έχουν αποδεχτεί πολλές 
χώρες, οι πηγές ερεθιστικών θορύβων πρέπει να ξεχωρίζονται από 
άλλες πηγές θορύβων στο περιβάλλον. Η διάκριση αυτή δημιουργεί 
πολλές δυσκολίες. Είναι ανάγκη να διερευνηθεί διεξοδικά πώς θα 
υπολογίζεται το ερεθιστικό στοιχείο των θορύβων του περιβάλ­
λοντος, ιδιαίτερα σε συνάρτηση με τα συνολικά επίπεδα θορύβου. 
Οι οδηγοί και οι επιβάτες τραίνων, λεωφορείων και αυτοκινήτου 
υφίστανται ένα συνδυασμό θορύβων και δονήσεων που ξεχωριστά 
μπορεί να έχουν κάποιες επιπτώσεις. Ο συνδυασμός θορύβου και 
δονήσεων με ειδικές χαμηλές συχνότητες που αντιστοιχούν στις 
συχνότητες των εσωτερικών οργάνων του ανθρώπινου σώματος 
μπορεί να προκαλέσει αυξημένες αντιδράσεις, ιδίως στην ετοιμό­
τητα των οδηγών. Η παραπάνω συνεργία πρέπει να μελετηθεί σε 
εργαστηριακές συνθήκες. 
Έρευνα πάνω στη λειτουργία των 
οικοσυστημάτων 
'Βασική έρευνα πάνω στη 
τουργία των οικοσυστημάτων λει-
8.2. Επιπτώσεις της γεωργικής 
δραστηριότητας και της αστι­
κοποίησης στα οικοσυστήματα, 
απώλεια της γενετικής ποικιλίας 
8.3. Περιβαλλοντική ωκεανογραφία Αντιμετωπίζεται η σταδιακή επέκταση της εναρμονισμένης ενέρ­
γειας COST 647, από μια θεμελιώδη μελέτη σε πιο διεξοδική έρευνα 
των παράκτιων οικοσυστημάτων. Ένα ακόμα παράδειγμα είναι η 
έρευνα για το χαρακτηρισμό ορισμένων τυπικών δασικών οικοσυ­
στημάτων της Ευρώπης με ιδιαίτερη έμφαση στην αντοχή τους στις 
επιπτώσεις της εναπόθεσης οξέων. Η έρευνα αυτή θα υλοποιηθεί 
αρχικά (παράλληλα με την παραπάνω εναρμονισμένη ενέργεια) με 
καταλυτικές δραστηριότητες (επιτροπές ειδικών, εργαστηριακές 
συναντήσεις) χωρίς να αποκλείονται και ορισμένες επιλεγμένες 
συμβάσεις. 
Οι γρήγορες αλλαγές στη γεωργία, στη διαχείριση της ζωής και 
των καλλιεργειών, καθώς και η αστικοποίηση και άλλες ανθρώ­
πινες δραστηριότητες (π.χ. τουρισμός) προκάλεσαν διαταραχές 
στα οικοσυστήματα και εξαφάνιση ορισμένων ειδών. Η απώλεια 
της γενετικής ποικιλίας προκαλεί αυξανόμενο ενδιαφέρον μεταξύ 
δέκα θεμάτων προτεραιότητας που καθόρισε το Συνέδριο για την 
περιβαλλοντική έρευνα και τις προτεραιότητες στη διαχείριση, 
Ράτβικ 1982). Θα υλοποιηθεί κυρίως με καταλυτικές δραστηριότη­
τες. 
Ο ωκεανός και οι εκβολές των ποταμών είναι, εκτός από το έδαφος, 
οι μόνοι σημαντικοί υποδοχείς των σταθερών ρυπαντών. Οι διαθέ­
σιμες γνώσεις για την τύχη των ουσιών αυτών είναι περιορισμένες. 
25. 11. 85 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 301/25 
8.4. Βιογεωχημικοί κύκλοι Οι διαδικασίες καθίζησης και συγκαταβύθισης κυρίως αξίζουν 
προσεκτικότερη μελέτη με προοπτική να προβλέπεται η δυνατό­
τητα για ακινητοποίηση των ρυπαντών, ιδίως των βαρέων μετάλ­
λων. Οι καταλυτικές δραστηριότητες θα συμπληρωθούν με ορισμέ­
νες συμβάσεις έρευνας (σύνδεση με το 8.4: βιογεωχημικοί κύκλοι). 
Η καταπολέμηση της εναπόθεσης οξέων έδωσε νέα ώθηση σ' αυτόν 
τον τομέα, εφόσον οποιαδήποτε σωστή στρατηγική για τη θεραπεία 
των επιπτώσεων και την αποκατάσταση των οικοσυστημάτων δεν 
είναι δυνατή χωρίς την ολοκληρωμένη κατανόηση των κύκλων του 
θείου και του αζώτου στη φύση. Η σχετική έρευνα, που πρόκειται 
να υλοποιηθεί με συμβάσεις, περιλαμβάνει επίσης και το φωσφόρο. 
Ο κύκλος του άνθρακα αντιμετωπίζεται στο πλαίσιο του προγράμ­
ματος για την κλιματολογία. 
8.5. Διατήρηση της χλωρίδας και της Η έρευνα των πτηνών σαν βάση για κοινοτικές ρυθμίσεις θα διεξαχ-
πανίδας 
Περιβαλλοντικό 
δράσης: 
κεφάλαιο 22, θέμα 
ραότητα πρόγραμμα 
με προτε-θεί ουσιαστικά με εναρμονισμένες ενέργειες (βλέπε.παράρτημα II). 
Τα ειδικότερα προβλήματα (θαλάσσια θηλαστικά, ερπετά, αμφίβια) 
που προκύπτουν από την κοινοτική περιβαλλοντική πολιτική (π.χ. 
μεσογειακό πρόγραμμα δράσης) θα απαιτήσουν συμβάσεις έρευ­
νας. 
9. Έρευνα αποβλήτων 
Περιβαλλοντικό 
δράσης: 
κεφάλαιο 
τητας 22, θέμα πρόγραμμα 
προτεραίο-
9.1. Διαχείριση αποβλήτων 
9.2. Οργανικά απόβλητα 
9.3. Τοξικά και επικίνδυνα απόβλητα 
9.4. Εγκαταλειμένες τοποθεσίες διάθε­
σης αποβλήτων Ο τομέας αυτός αντιμετωπίζεται με ιδιαίτερη προσοχή στο τέταρτο 
πρόγραμμα, εξαιτίας του αυξανόμενου ενδιαφέροντος γύρω από 
τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της διάθεσης των αποβλήτων στο 
έδαφος και στα υδατικά στρώματα και από τα πολλαπλά προβλή­
ματα υγείας που δημιουργεί η ακατάλληλη διάθεση των αποβλή­
των. Κατά κανόνα η έρευνα εντοπίζεται στις δυνατότητες 
ανακύκλωσης των αποβλήτων αντί για τη διάθεση τους. Θα αποφευ­
χθεί η αλληλεπικάλυψη με το συμπληρωματικό πρόγραμμα Ε και Α 
«Ανακύκλωση των αστικών και βιομηχανικών αποβλήτων». Όπου 
χρειάζεται θα εξεταστεί η περίπτωση της έρευνας πάνω σε βιοτεχ­
νολογικές μεθόδους για την επεξεργασία των αποβλήτων, σε στενή 
συνεργασία με το πρόγραμμα Ε και Α για τη βιοτεχνολογία. 
Προβλέπονται καταλυτικές δραστηριότητες για ορισμένες γενικές 
πλευρές του θέματος, όπως ο χαρακτηρισμός και η ταξινόμηση 
των αποβλήτων. 
Η έρευνα για την ιλύ των υπονόμων και την κοπριά θα συνεχιστεί 
με τη μορφή εναρμονισμένης ενέργειας (COST 681, βλέπε παράρ­
τημα II). Σχετικά με άλλα οργανικά απόβλητα θα καθοριστεί η 
διαχωριστική γραμμή με το πρόγραμμα για την ανακύκλωση. 
Έρευνα με συμβάσεις που θα δώσει έμφαση στα εξής θέματα: 
— ειδική επεξεργασία των τοξικών αποβλήτων της βιομηχανίας 
(π.χ. διαλύτες, λουτρά επαναφοράς, κατάλοιπα από την 
ηλεκτρολυτική επεξεργασία επιφανειών, χημικά απόβλητα), 
— στερεοποίηση των αποβλήτων πριν από τη διάθεση τους, 
— ειδικές μέθοδοι ανακύκλωσης ( π.χ. ανάκτηση υδρογονανθρά­
κων από τα λιπαντικά). 
Απαιτείται αυξημένη ερευνητική προσπάθεια (με συμβάσεις) για 
την παρακολούθηση των εγκαταλειμένων σκουπιδότοπων και 
πυθανόν την αποκατάσταση τους. 
10. Ελάττωση της ρύπανσης 
Περιβαλλοντικό πρόγραμμα 
δράσης: 
κεφάλαια 25 και 30, θέμα με 
προτεραιότητα Η έρευνα σ'αυτόν τον τομέα θα απαιτήσει σημαντικές πιστώσεις 
(συμβάσεις έρευνας) και μπορεί να περιλάβει, σε επιλεγμένους 
τομείς, προγράμματα για την κλιμάκωση διαδικασιών που έχουν 
αναπτυχθεί στο εργαστήριο. 
10.1. Προηγμένες τεχνολογίες 
ρισμούς της ρύπανσης περιο- Θα χρηματοδοτηθούν έρευνες με συμβάσεις σε επιλεγμένους τομείς 
της ρύπανσης του αέρα και των νερών με σκοπό την ανάπτυξη 
νέων τεχνολογιών όπου περιλαμβάνεται η αυτοματοποίηση ή η 
βελτιστοποίηση των μεθόδων επεξεργασίας με τη βοήθεια 
ηλεκτρονικών υπολογιστών, ώστε να μειωθεί η κατανάλωση ενέρ­
γειας. 
Αριθ. C 301/26 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 25. 11. 85 
10.2. Καθαρές τεχνολογίες Θα συνεχισθούν οι προσπάθειες που καταβλήθηκαν στο πλαίσιο 
του τρίτου προγράμματος με στόχο την ανάπτυξη τεχνολογιών 
σχεδιασμένων να εμποδίζουν ή να μειώνουν ειδικούς τύπους ρύπαν­
σης και αποβλήτων ή να ελαττώνουν σημαντικά την κατανάλωση 
ενέργειας και πρώτων υλών, σύμφωνα με τα συμπεράσματα του 
συμποσίου της Επιτροπής Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων «Καθαρές τε­
χνολογίες», Χάγη, Νοέμβριος 1980, όπως και στο τρίτο πρόγραμμα 
θα δοθεί προτεραιότητα στους εξής βιομηχανικούς κλάδους: 
κλάδους: 
— χημική βιομηχανία, 
— γυαλί και κεραμική, 
— χαρτοπολτός και χαρτί, 
— μεταλλουργία, 
— μεταλλικά τελειώματα και επικαλύψεις, 
— τρόφιμα και ζωοτροφές, 
— νήματα και υφάσματα, 
— βυρσοδεψία. 
Η έρευνα θα συμπληρώσει τις δραστηριότητες επίδειξης που θα 
•υλοποιήσει η Επιτροπή σ'αυτόν τον τομέα. 
Επιστημονικό υπόβαθρο της περι­
βαλλοντικής νομοθεσίας και δια­
χείρισης Οι καταλυτικές δραστηριότητες (επισκοπήσεις, εργαστηριακές 
συναντήσεις, επιτροπές ειδικών θα επιτρέψουν να χρησιμοποιη­
θούν οι γνώσεις που θα συγκεντρωθούν στο πλαίσιο του προγράμ­
ματος και η αξιολόγηση συμπληρωματικών πληροφοριών σε ρυθ­
μιστικές διαδικασίες. Η επιστημονική εξειδίκευση που διαθέτουν 
οι οργανισμοί που συμμετέχουν στις συμβάσεις ή συνδέεται με το 
πρόγραμμα στο πλαίσιο των εναρμονισμένων ενεργειών, χρησιμο­
ποιείται για την παρουσίαση των αποτελεσμάτων με προσιτή 
μορφή. Θα δοθεί η απαιτούμενη σημασία στις κοινωνικές και 
οικονομικές πλευρές των περιβαλλοντικών ρυθμίσεων. 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι Β 
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΩΝ ΕΝΑΡΜΟΝΙΣΜΕΝΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ 
1. Φυσικοχημική συμπεριφορά των ατμοσφαιρικών ρυπαντών (COST 611) 
α) Βελτίωση και τυποποίηση αναλυτικών μεθόδων ιδίως για τα ΝΟΧ, υδρογονάνθρακες και φωτοχημικά 
οξειδωτικά μέσα· 
β) διευκρίνιση των μηχανισμών και των σταθερών ταχύτητας των αντιδράσεων ανάμεσα στους ατμοσφαι­
ρικούς ρυπαντές, καθώς και των αντιδράσεων τους με ουδέτερα συστατικά της ατμόσφαιρας, ιδίως 
σε υγρή κατάσταση, όπου περιλαβάνονται: χημεία οξείδωσης και αποικοδόμησης επιλεγμένων 
ατμοσφαιρικών ρυπαντών στα γλυκά και θαλάσσια νερά, αντιδράσεις με τα συστατικά του εδάφους, 
καθώς και η διερεύνηση των καταλυτικών αντιδράσεων στη χημεία των νεφών και του νερού της 
βροχής· 
γ) διερεύνηση των φυσικοχημικών διαδικασιών που καταλήγουν στο σχηματισμό σωματιδίων, χαρακτη­
ρισμός των χημικών και φυσικών ιδιοτήτων των πολύ λεπτών αεροζόλ και προσδιορισμός της 
χημικής σύστασης των αεροζόλ-
δ) αναγνώριση και ποσοτικός προσδιορισμός των πηγών και υποδοχέων διαφόρων ρυπαντών ιδίως για 
τά οξείδια του αζώτου-
ε) διερεύνηση φαινομένων που προκαλούν «εναπόθεση οξέων» με ιδιαίτερη έμφαση στα εξής: 
— μετατροπή, μεταφορά και εναπόθεση (σε ξηρή και υγρή μορφή του S02 NO και των σωματιδίων 
των αεροζόλ, 
— ανάλυση δεδομένων από τη χημεία καταβυθίσεων για τις κατευθύνσεις της οξύτητας, 
— χημεία των NO στα σταγονίδια των νεφών και χημική σύσταση του νερού των νεφών και της 
βροχής. 
— εναπόθεση σε στερεή μορφή των NO και του ΗΝ03, 
— ο ρόλος των οξειδωτικών παραγόντων, όπως ΟΗ, Ν02, Η20-,, 
— φυσικοχημική μετατροπή των ρυπαντών του αέρα μετά την εναπόθεση τους, σε σχέση με τα 
υδατικά στρώματα και το έδαφος. 
25. 11.85 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 301/27 
— αναλυτικές τεχνικές για τη μέτρηση αμμωνίας, νιτρικού οξέος και υπεροξειδίου του υδρογόνου 
τόσο σε αέρια όσο και σε υγρή φάση και σε χαμηλές συγκεντρώσεις, 
— αναλυτική μέθοδος προσδιορισμού της οξύτητας των αεροζόλ-
στ) διαμόρφωση προτύπων στην ατμοσφαιρική χημεία που σχετίζεται με τη φωτοχημική ρύπανση 
και την εναπόθεση οξέων. Συντονισμός μεταξύ των ομάδων που συγκεντρώνουν στοιχεία και των 
μαθηματικών για τον ποσοστικό προσδιορισμό των σχέσεων πηγής/υποδοχέα με έμφαση στην 
ανάπτυξη προτύπων για τις εκπομπές, τον μετασχηματισμό, τη μεταφορά και την εναπόθεση τόσο 
των προδρόμων ουσιών όσο και των προϊόντων των αντιδράσεων 
ζ) λεπτομερής ανάπτυξη πρωτοκόλλων ελέγχου που επιτρέπουν την πρόγνωση της δυνατότητας αβιοτι­
κής αποικοδόμησης των χημικών ουσιών, ιδιαίτερα για τις σταθερές ενώσεις. 
2. Επιπτώσεις της ρύπανσης του αέρα στα χερσαία και υδάτινα οικοσυστήματα (COST 612) 
α) Άμεσες επιπτώσεις των ρυπαντών του αέρα (S02, NO , HC1, όζον, φωτοχημικά οξειδωτικά μέσα και 
τα προϊόντα των αντιδράσεων τους στην ατμόσφαιρα) στα φυτά και στα χερσαία οικοσυστήματα-
β) έμμεσες επιπτώσεις των παραπάνω ρυπαντών του αέρα στα φυτά και τα χερσαία οικοσυστήματα, π.χ. 
με την αύξηση της οξύτητας του εδάφους και την ενεργοποίηση των φυτοτοξικών στοιχείων 
γ) σύνδεση ανάμεσα στις επιπτώσεις των ρυπαντών του αέρα και σε άλλους παράγοντες που ενοχοποι­
ούνται για το φαινόμενο της μεγάλης καταστροφής χερσαίων οικοσυστημάτων ιδίως των δασών, 
όπως η ανομβρία, οι ασθένειες των φυτών, οι μύκηττες και οι επιδημίες-
δ) επιπτώσεις των ρυπαντών του αέρα και των προϊόντων των αντιδράσεων τους στα φυτά που καλ­
λιεργούνται, ιδίως η μειωμένη παραγωγικότητα-
ε) επιπτώσεις των ρυπαντών του αέρα και των προϊόντων των αντιδράσεων τους στα υδάτινα οικοσυστή­
ματα (μείωση του πληθυσμού των ψαριών και άλλων υδρόβιων οργανισμών εξαιτίας της αύξησης 
της οξύτητας και της ενεργοποίησης των ιχνοστοιχείων). 
3. Οργανικοί μικρορυπαντές στο υδάτινο περιβάλλον (COST 641) 
α) Αναλυτικές μεθοδολογίες και επεξεργασία δεδομένων: 
— βασικές αναλυτικές τεχνικές που περιλαμβάνουν δειγματοληψία και ανάλυση των δειγμάτων, 
αεριοχρωματογραφία, υγρή χρωματογραφία υψηλής πίεσης, φασματοφωτομετρία μάζας, 
— ειδικά αναλυτικά προβλήματα, ιδίως ανάλυση επιλεγμένων ομάδων ενώσεων όπως αυτές που είναι 
πιθανό να ρυθμίζονται με την οδηγία 76/464/ΕΟΚ του Συμβουλίου, οι χλωριωμένες παραφίνες, 
οι τασιενεργές ουσίες, παράγοντες οπτικής λαμπρότητας, οι οργανομεταλλικές και οργανο-
φωσφορικές ενώσεις, 
— ευλλογή και επεξεργασία αναλυτικών δεδομένων 
β) φυσικοχημική συμπεριφορά των οργανικών μικρορυπαντών στο υδάτινο περιβάλλον. 
— μηχανισμοί κατανομής και μεταφοράς, 
— σχέσεις δομής — δραστικότητας, 
— βιοδιαθεσιμότητα και βιοσυσσώρευση-
γ) αντιδράσεις μετασχηματισμού στο υδάτινο περιβάλλον: 
— χημικές και φωτοχημικές αντιδράσεις, 
— βιολογικοί μετασχηματισμοί-
δ) συμπεριφορά και μετασχηματισμός των οργανικών μικρορυπαντών κατά τις διαδικασίες κατεργασίας 
του νερού: 
— διείσδυση, 
— κατεργασία των λυμάτων, 
— κατεργασία του πόσιμου νερού (όπου περιλαμβάνεται ο σχηματισμός αλογονοφορμίων) 
4. Επεξεργασία και χρησιμοποίηση της οργανικής ιλύος και των υγρών αγροτικών αποβλήτων (COST 681) 
α) Επεξεργασία της ιλύος και των αγροτικών αποβλήτων: 
— βελτίωση των συμβατικών μεθόδων επεξεργασίας, ιδίως από οικονομική άποψη, και των διαδι­
κασιών παραγωγής καυσίμων από την ιλύ και την κοπριά, 
— μελέτη τεχνολογιών που μπορούν να εφαρμοσθούν σε μικρά εργοστάσια.καθώς και διαδικασιών 
εξάλειψης των βαρέων μετάλλων στην πηγή τους-
Αριθ. C 301/28 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 25. 11. 85 
β) ανάλυση της ιλύος και των καταλοίπων 
— ανάπτυξη και τυποποίηση οικονομικών πολυπαραμετρικών μεθόδων για την ανάλυση των 
ιχνοστοιχείων στην ιλύ, στο έδαφος και στα φυτά και για την ανάλυση των οργανικών ρυπαντών 
γ) υγειονομικές πλευρές της επεξεργασίας και χρησιμοποίησης της ιλύος: 
— ανάπτυξη και βελτίωση των μεθόδων ανίχνευσης και τυποποίησης βακτηρίων, ιών και άλλο)ν 
παθογόνων μικροοργανισμών και μελέτη της ικανότητας τους να επιβιώνουν και μολύνουν, 
— διερεύνηση της αποτελεσματικότητας των διαδικασιών εξυγίανσης, προσδιορισμός των «οργα­
νισμών — δεικτών»· 
δ) ενοχλήσεις: 
— χαρακτηρισμός και έλεγχος εκπομπής των οσμών 
ε) περιβαλλοντικές επιπτώσεις του διασκορπισμού της ιλύος και της κοπριάς: 
— μακροπρόθεσμα επιτόπια πειράματα πάνω στη συσσώρευση βαρέων μετάλλων, τη διαθεσιμότητα 
τους για τις καλλιέργειες και στη μεταφορά των ρυπαντών στα φυτά μέσω του εδάφους καθώς 
και εκτίμηση των διαφόρων μεθόδων εφαρμογής σε σχέση με τη ρύπανση των υπογείων και 
επιφανειακών νερών 
στ) βελτίωση της χρησιμοποίησης ιλύος και κοπριάς για την αξιοποίηση της γης· 
— μακροπρόθεσμα επιτόπια πειράματα για την αξία σαν λίπασμα και τις ιδιότητες βελτίωσης του 
εδάφους που έχουν η ιλύς και η κοπριά, 
— βελτίωση των διαδικασιών επεξεργασίας και του εξοπλισμού διασκορπισμού σε σχέση με τη 
βέλτιστη χρησιμοποίηση της γης, 
— μελέτη της γεωργικής αξίας των καταλοίπων από τις διαδικασίες επεξεργασίας, 
— χρησιμοποίηση της ιλύος και των προϊόντων από αυτήν για ανάκτηση της γης και για ειδικές 
καλλιέργειες (π.χ. παραγωγή βιομάζας). 
5. Οικοσυστήματα παράκτιου βένθους (COST 647) 
Υλοποίηση των βασικών μελετών αναφοράς για επιλεγμένα είδη κλειδιά σε συνθήκες χωρίς διαταραχές 
κατά μήκος της ευρωπαϊκής ακτής της Βόρειας Θάλασσας και του Ατλαντικού ωκεανού, στη Μεσόγειο 
και στη Βαλτική Θάλασσα για τους παρακάτω οικοτόπους: 
— υποπαλιρροιακά ιζήματα, 
— ιζήματα που φαίνονται κατά την άμπωτη, 
— υποπαλιρροιακοί βράχοι, 
— βράχοι που φαίνονται κατά την άμπωτη. 
Εκτίμηση του ρόλου των: 
— τοπικών φυσικών παραγόντων, 
— βιολογικών αλληλεπιδράσεων, 
— κλιματικών και υδρογραφικών παραγόντων στη δυναμική πληθυσμού που παρουσιάζουν επιλεγμένα 
στοιχεία των οικοσυστημάτων παρακτίου βένθης. 
Το πρόγραμμα σταδιακά θα εξελιχτεί σε διεξοδική διερεύνηση της δυναμικής των παράκτιων οικοσυτημά-
των και διαμόρφωση προτύπων γι' αυτά. 
6. Ποιότητα του αέρα των εσωτερικών χώρων και η επίδραση του στον άνθρωπο 
Ανάλυση μιας ποικιλίας ρυπαντών εσωτερικού χώρου και ομάδων ρυπαντών ιδίως NO·, RSP (εισπνεόμενα 
αιωρούμενα σωματίδια), φορμαλδεΰδη, οργανικές και αλλεργιογόνες ουσίες, CO, SO?, αμίαντος και άλλες 
ίνες από ορυκτά, όπου περιλαμβάνονται: 
α) προσδιορισμός και υπολογισμός έκθεσης: 
— διαμόρφωση προτύπων, 
— προσδιορισμός έντασης και πηγής, 
— προσδιορισμοί της ταχύτητας διείσδυσης και εξαερισμού, 
— μέθοδος επιτόπιων μετρήσεων: 
— λήψη τυχαίου δείγματος, 
— δειγματοληψία με ολοκλήρωση χρόνου, 
— συνεχής παρακολούθηση, 
— έκθεση ατόμων και πληθυσμού, 
— βιολογική παρακολούθηση· 
25. 11. 85 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 301/29 
β) μετρήσεις των επιπτώσεων στην υγεία: 
— μελέτες ελεγχόμενης έκθεσης των ανθρώπων, 
— σχεδιασμός σειράς μελετών, 
— επιδημιολογικές μελέτες· 
γ) συλλογή στοιχείων που σχετίζονται με την έκθεση και τις επιπτώσεις στην υγεία. 
7. Προστασία των πτηνών 
α) Επιλογή οικοτόπων από τα πτηνά και κατανομή την εποχή της αναπαραγωγής· 
β) μετανάστευση των στρουθοειδών 
γ) απογραφή των υδρόβιων πτηνών σύμφωνα με το παράρτημα V της οδηγίας για τη διατήρηση των 
αγρίων πτηνών(')· 
δ) ανάγκες που αντιμετωπίζουν τα είδη πτηνών που εξαρτώνται από απειλούμενους οικότοπους (ιδίως 
παράκτιους και άλλους βαλτότοπους, θαμνώδεις περιοχές κλπ.)· 
ε) ανάγκες σε οικότοπους και βιολογία των ειδών που βρίσκονται σε κίνδυνο-
στ) συλλογή και κατάταξη των αποτελεσμάτων της έρευνας για τη διατήρηση των πτηνών και για τις 
τοποθεσίες όπου παραχειμάζουν στην Αφρική και εκμετάλλευση των πληροφοριών που είναι ήδη 
διαθέσιμες. 
(') ΕΕαριθ. L 103 της 25. 4. 1979. 
ANNEX II 
R&D PROGRAMME ENVIRONMENTAL PROTECTION 
List of reports published by the Commission 0) 
1975-1985 
A) GENERAL REPORTS 
1) Final reports on research sponsored under the first Environmental Research Programme (1973-75), 
EUR 5970, 1978 (in series 'Environment and Quality of Life') 
2) Second Environmental Research Programme 1976-80, reports on research sponsored under the first 
phase 1976-78, EUR 6388, 1980 (in series 'Environment and Quality of Life') 
3) Environmental Research Programme 1976-80, report on the first phase 1976-78, EUR 6145, 1979 (in 
series 'Environment and Quality of Life') 
4) Second Environmental Research Programme 1976-80, reports on research sponsored under the second 
phase 1979-80, EUR 7884 EN, 1981 (in series 'Environment and Quality of Life') 
B) SPECIFIC REPORTS AND PROCEEDINGS OF CONFERENCES ORGANIZED OR CO-ORGANIZED 
BY THE COMMISSION WITHIN THE ENVIRONMENT RESEARCH PROGRAMME^) 
1) Water Purification in the EEC; a State-of-the-Art Review, report prepared by Water Research Centre 
on behalf of the Commission, Pergamon Press, Oxford, 1977 
2) Tests for Ecological Effects of Chemicals, Proceedings of a Research Seminar jointly organized by 
the Commission of the European Communities and the Umweltbundesamt in Berlin, 7-9 December 
1977, Erich Schmidt Verlag Berlin, 1978 (UBA-Bericht 10/78) 
(') This list cannot give reference to the numerous publications prepared by scientific institutes under contract 
and submitted to scientific journals. Bibliographies for each contract are contained in the general reports 
1, 2 and 4. 
(2) Proceedings of conferences organized within Concerted Actions are listed separately. 
Αριθ. C 301/30 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 25. 11. 85 
3) Trace Metals, Exposure and Health Effects, Proceedings of a Research Seminar held in Guildford, 
10-13 July 1978, edited by E. DI FERRANTE, Pergamon Press Oxford, 1979 EUR 6389 
4) Clean Technologies, Proceedings of the European Symposium held in The Hague, 4-7 November 
1980 (jointly organized by the Commission of the European Communities and the Ministry of Health 
and Environmental Protection, The Netherlands), edited by Η. OTT and F. VAN DEN AKKER, 
EUR 7108, 1983 (in series 'Environment and Quality of Life') 
5) Proceedings of the first conference on the scientific bases for environmental regulatory actions: 
prevention of pollution by substances derived from wastes, held in Rome, 11-12 May 1981, CNR 
IRSA, Rome, 1984 
6) Proceedings of the second conference on the scientific bases for environmental regulatory actions: 
health-environment, held in Evry (France), 14-16 December 1981, edited by E. DI FERRANTE, EUR 
7952, 1982 (in series 'Environment and Quality of Life7) 
7) Proceedings of the Symposium 'Acid Depostion -— A Challenge for Europe', Karlsruhe, 19-21 
September 1983 (jointly organized by the Commission of the European Communities and Kernfor-
schungszentrum Karlsruhe), edited by H. OTT and H. STANGL, preliminary edition 1983) (final 
edition in print) 
8) Screening Tests in Chemical Carcinogenesis, Proceedings of a workshop organized by IARC and the 
Commission of the European Communities in Brussels, 9-12 June 1975, edited by R. MONTESANO, 
H. BARTSCH and L. TOMATIS, Lyon, 1976 (joint IARC/CEC publication) 
9) Molecular and Cellular Aspects of Carcinogen Screening Tests, Proceedings of a meeting organized 
by IARC and the Commission of the European Communities in Hannover, 4-9 June 1979, edited by 
R. MONTESANO, H. BARTSCH and L. TOMATIS, Lyon, 1980 (joint IARC/CEC publication) (*) 
10) Host Factors in Human Carcinogenesis, Proceedings of a symposium organized by IARC, the 
Commission of the European Communities, the Greek Ministry of Social Services, the Greek Ministry 
of Civilization and Science and the Hellenic Cancer Society in Cape Sounion, 8-11 June 1981, edited 
by H. BARTSCH and B. ARMSTRONG, Lyon, 1982 (joint IARC/CEC publication) 
11) Evaluation of the Effects of Chlorofluorocarbons on Atmospheric Ozone, report on a workshop 
held in Brussels, 13-15 January 1981, edited by A. GHAZI, 1981 (available on request) 
12) Nickel in the Human Environment, Proceedings of an international symposium held in Lyon, 8-11 
March 1983 (jointly organized by CEC, IARC, IPCS, ILO and the Ministry of the Environment of 
France), EUR 9163, Lyon, 1984 (joint IARC/CEC publication) 
13) Measurement of air pollution at Drax during the 1976 CEC remote sensing campaign, prepared by 
R.A. SCRIVEN (CEGB), EUR 6420, 1979 (in series 'Environment and Quality of Life') (2) 
14) Proceedings of the World Symposium on Asbestos, jointly organized by the Commission of the 
European Communities, the Government of Canada and the Government of Quebec, 25-27 May 
1982, Montreal, 1982 
15) Shorebirds and Large Waterbirds Conservation, Proceedings of two workshops held in Durham 
(United Kingdom), 17-18 September 1983, edited by P.R. EVANS, H. HAFNER and P. L'HERMITE, 
Brussels, 1984 (available on request) 
16) Report on the EC epidemiological survey on the relationship between air pollution on respiratory 
health in primary school children, edited by C. DU V. FLORY, A.V. SWAN, R. VAN DER LENDE, 
W.W. HOLLAND, A. BERLIN and E. DI FERRANTE, Brussels, 1983 (available on request) 
17) Cadmium in the European Communities: a prospective assessment of sources, human exposure and 
environmental impact, report prepared by M. HUTTON for the Commission of the European 
Communities, published as MARC-Report No. 26, 1982 
18) Cadmium Exposure and Indicators of Kidney Function, report prepared by M. HUTTON for the 
Commission of the European Communities, published as MARC-Report No. 29, 1983 
19) Stratosphere, Proceedings of a working party meeting held in Brussels on 18 May 1984, edited by A. 
GHAZI, 1984 (available on request) (·') 
20) Proceedings of the European Symposium on Environment and Chemicals in Agriculture, Dublin, 15-
17 October 1984, jointly organized by the Commission of the European Communities and the Irish 
Government, edited by P. WINTERINGHAM, 1985 (in print) 
21) Atmospheric Ozone, Proceedings of a Symposium held in Halkidiki (Greece), 3-7 September 1984, 
edited by C.S. ZERFOS and A. GHAZI, D. Reidel Publishing Company, Dordrecht, 1985, EUR 9574 
(') The reports of ad hoc working groups presented to this meeting are published under the title 'Long-Term 
and Short-Term Screening Assays for Carcinogens: A Critical Appraisal' as Supplement 2 to the IARC 
Monographs, Lyon, 1980. 
(-) The results of other CEC remote sensing campaigns are published in scientific journals or by the co-
organizers; a complete list of these reports is available. 
(?) Comprises also work funded under the Climatology Programme. 
25. 11. 85 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 301/31 
C) REPORT AND PUBLICATIONS GENERATED WITHIN THE CONCERTED ACTIONS 
C.I) Physico-Chemical Behaviour of Atmospheric Pollutants (COST 61a) (J) 
a) Executive Reports (2) 
1) Final Report of the JVlanagement Commute of COST Project 61a 'Physico-Chemical 
Behaviour of S01 in the Atmosphere', Brussels 1977 (also available in DE and FR) 
2) Activity report of the Community-COST Concertation Committee covering the period 
October 1978-December 1980 (also available in DE and FR) 
3) Activity report of the Community-COST Concertation Committee covering the period 
January-December 1981 (also available in DE and FR) 
4) Final activity report of the Community-COST Concertation Committee for the period 
1978-1983 
b) Proceedings of Conferences and Other Publications 
1) Proceedings of the First European Symposium 'Physico-Chemical Behaviour of Atmospheric 
Pollutants', Ispra, 16-18 October 1979, edited by B. VERSINO and Η. OTT, EUR 6621, 
Brussels/Luxembourg, 1980 
2) Proceedings of the Second European Symposium 'Physico-Chemical Behaviour of Atmos­
pheric Pollutants', Varese, 29 September - 1 October 1981, edited by B. VERSINO and H. 
OTT, D. Reidel Publishing Company* Dordrecht, 1982, EUR 7624 
3) Acid Deposition, Proceedings of a CEC-Workshop, Berlin, 9 September 1982, edited by S. 
BEILKE and A.J. ELSHOUT, D. Reidel Publishing Company, Dordrecht, 1983, EUR 8307 
4) Proceedings of the Third European Symposium 'Physico-Chemical Behaviour of Atmos­
pheric Pollutants', Varese, 10-12 April 1984, edited by B. VERSINO and G. ANGELETTI, 
D. Reidel Publishing Company, Dordrecht, 1984, EUR 9436 
5) Oxidation reactions in the troposphere, Proceedings of a CEC workshop held in Orleans, 
30-31 October 1984 (available on request) 
C.II) Analysis of Organic Micropollutants in Water (COST 64b) 
a) Executive Reports (•*) 
1) Summary report on COST Project 64b 'Analysis of Organic Micropoljutants in Water' and 
third report of the Management Committee for the year ending 31 October 1975, Brussels, 
1976 (also available in DE and FR) 
2) Activity report of the Community-COST Concertation Committee covering the period 
October 1978-December 1981, Brussels, 1982 (also available in DE and FR) 
3) Summary report (1978-1983) and activity report of the Community-COST Concertation 
Committees covering the period January 1982 - December 1983, Brussels, 1984 (also 
available in DE and FR) 
b) Proceedings of Conferences and Other Reports 
1) Proceedings of the First European Symposium 'Analysis of Organic Micropollutants in 
Water', held in Berlin, 11-13 December 1979, Brussels, 1982 (available on request) 
2) Proceedings of the Second European Symposium 'Analysis of Organic Micropollutants in 
Water', held in Killarney (Ireland), 17-19 November 1981, edited by G. ANGELETTI and 
A. BJ0RSETH, D. Reidel Publishing Company, Dordrecht, 1982, (EUR 7623) 
3) Proceedings of the Third European Symposium 'Analysis of Organic Micropollutants in 
Water', held in Oslo, 19-21 September 1983, edited by G. ANGELETTI and A. BJ0RSETH, 
D. Reidel Publishing Company, Dordrecht, 1984, EUR 8518 
(') From 1972 to 1976, this project was implemented under the title 'Physico-Chemical Behaviour of S02 in 
the Atmosphere'. 
(2) These reports contain a comprehensive list of internal reports available on request. 
(?) These reports contain a comprehensive list of international reports available on request. 
Αριθ. C 301/32 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 25. 11. 85 
4) A comprehensive list of polluting substances which have been identified in various fresh 
waters, effluent discharges, aquatic animals and plants, and bottom sediments, fourth 
edition, four volumes, Brussels, 1984, compiled by Water Research Centre, Stevenage 
(available on request) (!) 
5) Behaviour and transformation of organic micropollutants in water treatment processes, 
Proceedings of a CEC Workshop held in Barcelona, 19-20 November 1984 (available on 
request) 
6) Methodologies for the analysis of organic micropollutants in the aquatic environment, 
Proceedings of a CEC Workshop held in Ghent, 27-29 November 1984 (in print) 
C.III) Treatment and use of sewage sludge (COST 68) (2) 
a) Executive Reports (3) 
1) Final report of the Management Committee on COST Project 68 'Sewage Sludge Processing', 
1972-1975, Brussels, 1975 (available on request) 
2) Final report of the Community COST Concertation Committee covering the period 1976-
1980, Brussels, 1981 (available on request) 
— Part I: General Report (also available in FR and DE) 
— Part II: Scientific Report 
— Part III: Technical Annexes 
3) Activity report of the Community-COST Concertation Committee covering the period 
October 1980 - June 1982, Brussels, 1982 (available on request) 
4) Final report of the Community-COST Concertation Committee covering the period 1981-
1983, Brussels, 1984 (available on request) 
— Part I: General Report (also available in FR and DE) 
— Part II: Scientific Report 
b) Proceedings of Conferences 
1) Treatment and Use of Sewage Sludge, Proceedings of a CEC Symposium held in Cadarache, 
13-15 February 1979, edited by D. ALEXANDRE and Η. OTT, Brussels 1980 (available 
on request) 
2) Phosphorus in Sewage Sludge and Animal Waste Slurries, Proceedings of a CEC Seminar 
held in Groningen, 12-13 June 1980, edited by T.W.G. HUCKER and G. CATROUX, D. 
Reidel Publishing Company, Dordrecht, 1981, EUR 7112 
3) Copper in Animal Wastes and Sewage Sludge, Proceedings of a CEC workshop held in 
Bordeaux, 8-10 October 1980, edited by P. L'HERMITE and J. DEHANDTSCHUTTER, 
D. Reidel Publishing Company, Dordrecht, 1981, EUR 7196 
4) Characterization, Treatment and Use of Sewage Sludge, Proceedings of the Second 
European Symposium held in Vienna, 21-23 October 1980, edited by P. L'HERMITE and 
H. OTT, D. Reidel Publishing Company, Dordrecht, 1981, EUR 7076 
5) The Influence of Sewage Sludge Application on Physical and Biological Properties of Soils, 
Proceedings of a CEC seminar held in Munich, 23-24 June 1981, edited by G. CATROUX, 
P. L'HERMITE and E. SUESS, D. Reidel Publishing Company, Dordrecht, 1982, EUR 
8023 
6) Disinfection of Sewage Sludge: Technical, Economic and Microbiological Aspects, Pro­
ceedings of a CEC workshop held in Zurich, 11-12 May 1982, edited by A.M. BRUCE, 
A.H. HAVELAAR and P. L'HERMITE, D. Reidel Publishing Company, Dordrecht, 1982, 
EUR 8024 
7) Environmental Effects of Organic and Inorganic Contaminants in Sewage Sludge, Proceed­
ings of a CEC seminar held in Stevenage, 25-26 May 1982, edited by R.D. DAVIS, T.W.G. 
HUCKER and P. L'HERMITE, D. Reidel Publishing Company, Dordrecht, 1983, EUR 
8022 
(1) 1st edition, 1974; 
2nd edition, 1976; 
3rd edition, two volumes, 1979 (all out of print). 
(2) From 1972 to 1984, this project was implemented under the title 'Sewage Sludge Processing'. 
(•*) These reports comprise a comprehensive list of internal reports available on request. 
25. 11. 85 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 301/33 
8) Nitrogen and Phosphorus Value of Sewage Sludges; state of knowledge and practical 
recommendations, Brussels, 1982 (available on request) 
9) Utilisation of Sewage Sludge on Land: Rates of Application and Long-Term Effects of 
Metals, Proceedings of a CEC Seminar held in Uppsala, 7-8 June 1983, edited by S. 
BERGLUND, R.D. DAVIS and P. L'HERMITE, D. Reidel Publishing Company, Dor­
drecht, 1984, EUR 8822 
10) Methods of Characterisation of Sewage Sludges, Proceedings of a CEC Workshop held in 
Dublin, 6 July 1983, edited by T.J. CASEY, P. L'HERMITE and P.J. NEWMAN, D. 
Reidel Publishing Company, Dordrecht, 1984, EUR 9171 
11) Processing and Use of Sewage Sludge, Proceedings of the Third European Symposium 
held in Brighton, 27-29 September 1983, edited by P. L'HERMITE and Η. OTT, D. Reidel 
Publishing Company, Dordrecht, 1984, EUR 9129 
12) Chemical Methods for Assessing Bio-available Metals in Sludge and Soils. Proceedings of 
a Seminar held at Miinster (FRG) on 11-13 April 1984, edited by R. LESCHBER, R.D. 
DAVIS and P. L'HERMITE, Elsevier Applied Science Publishers Ltd. (in print) 
13) Inactivation of Micro-organisms in Sewage Sludge by Stabilisation Processes. Proceedings 
of a round-table held at Stuttgart-Hohenheim (FRG) on 8-10 October 1984, edited by D. 
STRAUCH, A.H. HAVELAAR and P. L'HERMITE, Elsevier Applied Science Publishers 
Ltd. (in print) 
14) Long-term Effects of Sewage Sludge and Farm Slurries Applications. Proceedings of a 
round-table held at Pisa (I) on 25-27 September 1984, edited by J.H. WILLIAM, G. GUIDI 
and P. L'HERMITE, Elsevier Applied Science Publishers Ltd. (in print) 
CIV) Coastal Benthic Ecology (COST 47) 
1) Activity report of the Management Committee for the period April 1979-March 1983, Brussels 
1983 (available on request) 
2) COST 47 Newsletter (Nos. 1, 2, 3 and 4), published by the National Board for Science and 
Technology, Dublin, Ireland 
3) Final report of the Management Committee on COST Project 47, Coastal Benthic Ecology, 
(in print). 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III 
ΓΝΩΜΗ 
της ΕΔΣ «περιβάλλον και κλιματολογία» για το σχέδιο πρότασης, για ένα πρόγραμμα Ε και Α στον τομέα της 
προστασίας του περιβάλλοντος (1986- 1990) 
1. Η ΕΔΣ συζήτησε το σχέδιο πρότασης για ένα πρόγραμμα έρευνας και ανάπτυξης στον τομέα της 
προστασίας του περιβάλλοντος (1986- 1990) (έγγραφο XII/ENV/50/84). Στη διατύπωση της παρούσας 
γνώμης έλαβε υπόψη τις απόψεις που έχουν προηγούμενα διατυπώσει η ΣΕΔΠ για την περιβαλλοντική 
έρευνα και η υποεπιτροπή για το περιβάλλον της CREST. 
2. Η Επιτροπή διαπιστώνει τα σημαντικά επιτεύγματα των προηγουμένων προγραμμάτων. Τονίζει τη συνεχή 
ανάγκη για ένα κοινοτικό πρόγραμμα έρευνας για την προστασία του περιβάλλοντος με δεδομένο τις 
τρέχουσες ανησυχίες για περιβαλλοντικά προβλήματα. Τα σχόλια της Επιτροπής και οι συστάσεις της 
σε ορισμένα σημεία της πρότασης απαριθμούνται παρακάτω. 
Αντικείμενο και στόχοι 
3. Η ΕΔΣ υποστηρίζει τους στόχους του προτεινόμενου προγράμματος που έχει σχεδιασθεί έτσι ώστε 
να παρέχει Ε και Α υποστήριξη στην περιβαλλοντική πολιτική των Κοινοτήτων και ιδιαίτερα στα 
περιβαλλοντικά προγράμματα δράσης. Το πρόγραμμα επίσης παρέχει το υπόβαθρο για την καθιέρωση 
πολιτικής πρόληψης και προβλέψεων. 
4. Η Επιτροπή έχει τη γνώμη ότι το προτεινόμενο πρόγραμμα συμβάλλει σε ορισμένους από τους επιστη­
μονικούς και τεχνικούς στόχους των Κοινοτήτων όπως καθορίζονται στο πρόγραμμα - πλαίσιο, ιδιαίτερα 
στη «βελτίωση της ασφάλειας και της προστασίας της υγείας» και την «προστασία του περιβάλλοντος 
και πρόληψη της ρύπανσης». Τονίζει την ανάγκη να εξασφαλισθεί ο συντονισμός με τις σχετικές 
δραστηριότητες και προγράμματα των Γενικών Διευθύνσεων V, VI και XI, που θα επιδιωχθεί σε στενή 
συνεργασία με την ΕΔΣ «περιβάλλον και κλιματολογία». 
Αριθ. C 301/34 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 25. 11.85 
Τρόποι υλοποίησης 
5. Η επιτροπή επιδοκιμάζει τις τρεις μορφές δραστηριοτήτων (έρευνα με συμβάσεις, εναρμονισμένες 
ενέργειες και καταλυτικές δραστηριότητες) που προτείνονται για την υλοποίηση του προγράμματος και 
καλωσορίζει την ένταξη της τελευταίας (καταλυτικές δραστηριότητες) επειδή προσθέτει ελαστικότητα 
στην εκτέλεση του. 
6. Η επιτροπή προτείνει να μελετηθεί προσεκτικά η ισορροπία ανάμεσα στις τρεις παραπάνω δραστηριότη­
τες και ζητεί να εξασφαλιστεί η στενή σύνδεση μεταξύ τους, καθώς και με τα σχετικά τμήματα του 
προγράμματος Ε και Α του ΚΚΕρ. Διατυπώνει επίσης τη σύσταση να αποφασίσει η Επιτροπή για την 
κατανομή των πιστώσεων στους διάφορους ερευνητικούς τομείς μετά από διαβουλεύσεις για την ΕΔΣ. 
7. Σε ότι αφορά την έρευνα με συμβάσεις η Επιτροπή προτείνει την απλοποίηση των διαδικασιών για την 
επιλογή, εκτέλεση και διαχείριση των ερευνητικών έργων ώστε να μειωθεί ο φόρτος εργασίας της 
Επιτροπής και των υπηρεσιών της. 
8. Κατά κανόνα, η Επιτροπή έχει τη γνώμη ότι οι εναρμονισμένες ενέργειες πρέπει να ενθαρρύνονται όπου 
χρειάζεται. Επιπλέον, πρέπει να προωθηθεί, στο πλαίσιο του προτεινόμενου προγράμματος, η συνεργασία 
ανάμεσα σε επιστημονικά ιδρύματα σε όλη την έκταση της Κοινότητας με την έναρξη κοινών προγραμμά­
των, την ανταλλαγή επιστημόνων και την οργάνωση επιστημονικών συνεδρίων. 
9. Η ΕΔΣ συνιστά να βελτιωθούν ακόμα περισσότερο οι εκθέσεις αποτελεσμάτων από όλα τα είδη κοινοτικής 
περιβαλλοντικής Ε και Α. 
Επιστημονικό περιεχόμενο 
10. Η ΕΔΣ συμφωνεί με το περιεχόμενο του προτεινόμενου προγράμματος. Προτείνει να καθορίζονται με 
προσοχή οι προτεραιότητες σε κάθε τομέα κοινοτικής περιβαλλοντικής Ε και Α από την Επιτροπή μετά 
από διαβουλεύσεις με την ΕΔΣ λαμβάνοντας υπόψη τους διαθέσιμους οικονομικούς πόρους και ανθρώπινο 
δυναμικό, τις επιστημονικές και τεχνικές δυνατότητες στο πλαίσιο της Κοινότητας, καθώς και τις 
δυνατότητες αποτελεσματικού συντονισμού. 
11. Η ΕΔΣ αναγνωρίζει ότι πρέπει να ληφθούν υπόψη οι διαφορές στις επιστημονικές, τεχνικές και οικονομι­
κές δυνατότητες μέσα στην Κοινότητα. Παροτρύνεται ιδιαίτερα η Επιτροπή να προωθήσει την εκπαί­
δευση εξαιτίας των αναγκών που συνεπάγεται το προτεινόμενο Ε και Α πρόγραμμα. 
12. Η ΕΔΣ γνωρίζει την ανεξάρτητη αξιολόγηση της κοινοτικής περιβαλλοντικής έρευνας. Προτρέπει την 
Επιτροπή, μετά από διαβουλεύσεις με την Επιτροπή να λάβει σοβαρά υπόψη τα σχετικά πορίσματα κατά 
το σχεδιασμό και τη διεξαγωγή περιβαλλοντικής έρευνας στο μέλλον. 
Πιστώσεις και προϋπολογισμός 
13. Το προτεινόμενο πρόγραμμα αντιπροσωπεύει μια ουσιαστική αλλά και ρεαλιστική ενίσχυση της κοινο­
τικής περιβαλλοντικής έρευνας και ανάπτυξης, που είναι απαραίτητη για τις απαιτήσεις των περιβαλ­
λοντικών προγραμμάτων δράσης. 
14. Για να επιτύχουν οι παραπάνω στόχοι η ΕΔΣ αναγνωρίζει την ανάγκη να δοθούν τα κατάλληλα 
οικονομικά μέσα και προσωπικό και γι'αυτό θα απαιτηθεί σημαντική αύξηση συγκριτικά με τους πόρους 
που διατέθηκαν για το τρίτο περιβαλλοντικό πρόγραμμα Ε και Α. Η βρετανική αντιπροσωπεία διαχωρίζει 
τη θέση της στο τελευταίο αυτό σημείο. 
25. 11. 85 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 301/35 
ΜΕΡΟΣ II 
Σχέδιο πρότασης ενός πολυετούς προγράμματος έρευνας και ανάπτυξης στον τομέα της κλιματο-
λογίας (1986 -1990) που εντάσσεται στο πρόγραμμα ερευνητικής δράσης «περιβάλλον» 
Α. ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ «ΚΛΙ­
ΜΑΤΟΛΟΓΙΑ» 
1. Εισαγωγή: το πρώτο πρόγραμμα κλιματολογίας της 
Επιτροπής 
Το προτεινόμενο πρόγραμμα θα πρέπει να είναι η 
συνέχεια του πρώτου ερευνητικού προγράμματος κλι-
ματολογίας, που σαν μέρος του τομεακού προγράμμα­
τος Ε και Α για το περιβάλλον (1981-1985) καθο­
ρίστηκε από το Συμβούλιο στις 3 Μαρτίου 1981. Το 
πρώτο πρόγραμμα περιελάμβανε τα εξής: 
Ερευνητικός τομέας 1: Κατανόηση του κλίματος 
1.1. Αναπαράσταση κλιμάτων παλαιοτέρων εποχών. 
Έρευνα και ανάλυση: 
α) φυσικών στοιχείων που έχουν καταγραφεί· 
β) παρατηρήσεων και άλλων ιστορικών στοι­
χείων. 
1.2. Κατασκευή κλιματικών ομοιωμάτων και πρό­
βλεψη. 
Ερευνητικός τομέας 2: Αλληλεπιδράσεις ανθρώ­
που-κλίματος 
2.1. Οι κλιματολογικές μεταβολές και οι πόροι της 
Ευρώπης: 
α) ο αντίκτυπος στους γεωργικούς και υδάτινους 
πόρους· 
β) αξιολόγηση των κλιματολογικών κινδύνων 
γ) επιπτώσεις στις ανάγκες, στη χρήση και στην 
παραγωγή ενέργειας. 
2.2. Η επίδραση του ανθρώπου στο κλίμα: 
α) χημική ρύπανση της ατμόσφαιρας, με ιδιαί­
τερη έμφαση στη συγκέντρωση διοξειδίου του 
άνθρακα· 
β) αποδέσμευση ενέργειας. 
Όσον αφορά την εκτέλεση του πρώτου προγράμματος 
μπορούμε να αναφέρουμε τα εξής στοιχεία: 
α) Συμβάσεις: συνολικά υπογράφηκαν 115 συμ­
βάσεις. Η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
συνέβαλε στο συνολικό κόστος κάθε σύμβασης σε 
ποσοστό κατά μέσον όρο περίπου 30%. 
β) Συνεδριάσεις: εκτός από το συμπόσιο ανασκό­
πησης που θα αναφερθεί κατωτέρω και τις συνε­
δριάσεις της Ομάδας Επαφής (κατασκευή κλιματι­
κών ομοιωμάτων, αναπαράσταση κλιμάτων πα­
λαιοτέρων εποχών, ανθρωπογενείς κλιματικές δια­
ταραχές, οι επιπτώσεις του κλίματος), οργανώθη­
καν, υποστηρίχθηκαν ή χρηματοδοτήθηκαν οι 
ακόλουθες συνεδριάσεις για ειδικά θέματα: 
i) εργαστήρι για παλαιοκλιματική Ερευνα και 
ομοιώματα (PRAM) Βρυξέλλες, Δεκέμβριος 
1982· ii) συμπόσιο επί των αλληλεπιδράσεων 
κλίματος - βιόσφαιρας, Osnabriick, Μάρτιος 
1983· 
iii) συμπόσιο σχετικά με τη δημιουργία ερήμων 
στις ευρωπαϊκές χώρες, Μυτιλήνη, Απρίλιος 
1984. 
Η Επιτροπή υποστήριξε τρεις σειρές μαθημάτων 
στη Διεθνή Σχολή Κλιματολογίας (Κέντρο 
Επιστημονικής Παιδείας, Erice, Σικελία) οι δε 
δάσκαλοι είχαν επιλεγεί ως επί το πλείστον μεταξύ 
των ερευνητών που είχαν ασχοληθεί με το 
πρόγραμμα κλιματολογίας των Ευρωπαϊκών Κοι­
νοτήτων, είτε ως μέλη της συμβουλευτικής επιτρο­
πής είτε ως συμβαλλόμενα μέρη. Τη διεύθυνση της 
τρίτης σειράς μαθημάτων είχε μέλος του προσωπι­
κού της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
που είναι αρμόδιο για τον τομέα της κλιματο-
λογίας. 
ϊ) Σειρά μαθημάτων σχετικά με τις κλιματολογι­
κές μεταβολές, γεγονότα και θεωρίες, Μάρτιος 
1980-
ii) σειρά μαθημάτων σχετικά με το διοξείδιο του 
άνθρακα και το κλίμα, Ιούλιος 1982· 
iii) σειρά μαθημάτων σχετικά με τις κλιματολογι­
κές πλευρές της επέκτασης της ερήμου, 
Οκτώβριος 1983. 
γ) Δημοσιεύσεις. Πέρα των δημοσιεύσεων των αποτε­
λεσμάτων των ερευνητικών συμβάσεων σε διεθνείς 
επιστημονικές εκδόσεις, εκδόθηκαν επίσης ή 
βρίσκονται στο στάδιο της επεξεργασίας τα 
ακόλουθα βιβλία: 
i) το κλίμα της ευρώπης, παρελθόν, παρόν και 
μέλλον, Η. Flohn και R. Fantechi, εκδότες. 
Reidel 1984· 
ii) αλληλεπιδράσεις κλίματος και βιόσφαιρας, 
Η. Lieth, R. Fantechi και Η. Schnitzler, εκδό­
τες, Swets και Zeitlinger 1984· 
iii) παλαιοκλιματική έρευνα και ομοιώματα, Α. 
Ghazi, εκδότης, Reidel 1983· 
iv) πρακτικά της συνεδρίασης της ομάδας εργα­
σίας «Στρατόσφαιρα», έκθεση της Επιτροπής 
των ΕΚ, Α. Ghazi, εκδότης, 1984· 
ν) κλιματολογικές πλευρές της επέκτασης της 
ερήμου, R. Fantechi, J.P. Van Ypersele και Α. 
Longhetto, εκδότες (υπό έκδοση)· 
vi) δημιουργία ερήμων στις ευρωπαϊκές χώρες, 
R. Fantechi και Ν. Margaris, εκδότες (υπό 
έκδοση)· 
vii) εκθέσεις των συνεδριάσεων διαφόρων ομάδων 
επαφής. 
Προκειμένου να εξεταστεί η κατάσταση όσον αφορά 
την εξέλιξη του προηγουμένου προγράμματος, ένα 
συμπόσιο ανασκόπησης έλαβε χώρα στη Sophia 
Antipolis, της Γαλλίας, από 2 έως 5 Οκτωβρίου 1984. 
Το συμπόσιο ήταν αφιεροψένο στην παρουσίαση και 
συζήτηση θεμάτων που θεωρήθηκε ότι αποτελούσαν 
τα σημαντικότερα σημεία του προγράμματος, αλλά τα 
αποτελέσματα όλων των συμβάσεων ήταν διαθέσιμα 
Αριθ. C 301/36 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 25. 11. 85 
μόνο υπό μορφή συνοπτικών εκθέσεων (*). Τα 
πρακτικά του συμποσίου επίσης θα δημοσιευτούν σε 
βιβλίο. Από τις υπηρεσίες της Επιτροπής, σε συνεργα­
σία με τη συμβουλευτική επιτροπή κλιματολογίας, 
επιλέγησαν διάφοροι εισηγητές. Τα σχέδια εκθέσεων 
που αυτοί εκπόνησαν και τα οποία στην τελική μορφή 
τους θα δημοσιευτούν στον τόμο των πρακτικών που 
αυτή τη στιγμή εκπονείται, περιλαμβάνονται στο 
συνημμένο παράρτημα Ι. Με βάση τα στοιχεία αξιολό­
γησης που περιέχονται σ' αυτό, η συνέχιση του 
προγράμματος κλιματολογίας φαίνεται σαφώς δικαιο­
λογημένη. 
Όπως αναφέρεται στις διάφορες εκθέσεις, φαίνεται 
ότι το πρόγραμμα της ΕΟΚ, πλέον των συγκεκριμένων 
αποτελεσμάτων της έρευνας, συνετέλεσε ειδικότερα 
στο πολύ χρήσιμο έργο να φέρει σε επαφή τους ευρω­
παίους κλιματολόγους και να διευκολύνει τη ροή των 
πληροφοριών μεταξύ τους, ούτως ώστε να λάβουν 
γνώση των εργασιών που εκτελούνται σε άλλα μέρη 
της Ευρώπης, ενώ συγχρόνως είχαν την ευκαιρία να 
συγκρίνουν τα πορίσματα τους. Αναγνωρίστηκε ότι, 
ιδιαίτερα στον τομέα των ομοιωμάτων, όπου είναι 
εξαιρετικά δύσκολο να διερευνηθούν οι τρόποι λει­
τουργίας τους με τις συνήθεις επιστημονικές μεθό­
δους, δεδομένου ότι το κλίμα αυτό καθαυτό, ούτε 
προσφέρεται για πειραματική διερεύνηση, ούτε μπο­
ρεί να αναπαραχθεί ικανοποιητικά στο εργαστήριο, 
οι επιστήμονες μπορούν να μάθουν πολλά με τη στενή 
αλληλοσύγκριση αποτελεσμάτων που έχουν εξαχθεί 
ξεχωριστά. 
Οι επαφές που πραγματοποιήθηκαν μεταξύ κατασκευ­
αστών ομοιωμάτων και παλαιοκλιματολόγων στο 
πλαίσιο του προγράμματος ΕΟΚ έχουν ήδη απο­
δειχθεί χρήσιμες: οι παλαιοκλιματολόγοι κατέστησαν 
περισσότερο ενήμεροι της δυνατότητας ερμηνείας των 
παρατηρήσεων τους μέσω των ομοιωμάτων, και 
επίσης, με την ίδια αλληλεπίδραση, οι κατασκευαστές 
ομοιωμάτων ενημερώθηκαν σχετικά με τις κλιματο­
λογικές συνθήκες του παρελθόντος, η προσομοίωση 
των οποίων παρέχει την δυνατότητα προσθέτων δοκι­
μών της ισχύος των ομοιωμάτων τους. 
Όσον αφορά την πρόβλεψη κλίματος με μεγάλη 
ατμοσφαιρική συγκέντρωση C02, οι εργασίες του 
Mitchell (ΒΜΟ), ιδιαίτερα, πρόσφεραν στοιχεία για 
την αξιολόγηση των κλιματικών συνεπειών. 
Όσον εφορά την παλαιοκλιματική έρευνα, προέκυψε 
ένας υψηλός βαθμός συμπληρωματικότητας των δια­
φόρων τεχνικών, που κατέστη δυνατό να συγκριθούν 
χάρη στο πρόγραμμα της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών 
Κοινοτήτων. Ιδιαίτερα, θα είναι τώρα πλέον δυνατό, 
με βάση τις υπάρχουσες ικανότητες και εμπειρίες, να 
αναπτυχθεί ένα ευρύ ερευνητικό πρόγραμμα σχετικά 
με τη δυναμική του τελευταίου κύκλου της περιόδου 
των παγετώνων και της ενδιάμεσης περιόδου, με τη 
συνεργασία των κατασκευαστών ομοιωμάτων. Όσον 
αφορά τις ανθρωπογενείς κλιματικές διαταραχές (το 
πρόβλημα του C02) επιτεύχθηκαν σημαντικά αποτε­
λέσματα σχετικά με το επίπεδο του C02 κατά την 
προβιομηχανική εποχή· βρέθηκε ότι η χαμηλή περι­
εκτικότητα σε C02 συνδέεται με το μέγιστο της τελευ­
ταίας περιόδου των παγετώνων επίσης διερευνήθηκαν 
διάφορες πλευρές του παγκόσμιου κύκλου του 
(*) Που σύντομα θα εκδοθούν στη σειρά των EUR Report. άνθρακα, καθώς και οι μηχανισμοί ανταλλαγής του 
άνθρακα μεταξύ των διαφόρων διαμερισμάτων. Η 
ανάγκη για μια συνεχιζόμενη συνεργατική ερευνητική 
προσπάθεια έχει γίνει παραδεκτή σ'αυτόν τον τομέα, 
που βρίσκεται στο σημείο διασταύρωσης μεταξύ όλων 
των άλλων. Το πρώτο πρόγραμμα αποδείχθηκε επίσης 
ότι είχε λαμπρές προοπτικές όσον αφορά τις μελέτες 
επιπτώσεων που αφορούν τη γεωργία, την υδρολογία 
και την ενέργεια, και ότι είχε επιτυχία όσον αφορά τη 
συλλογή, κατασκευή και τη διεξαγωγή δοκιμών των 
ομοιωμάτων των επιπτώσεων. Μια περαιτέρω συνερ­
γασία στο πλαίσιο ενός συνεχιζόμενου προγράμματος 
της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κρίνεται 
σκόπιμη προκειμένου να χρησιμοποιηθούν σύντομα 
τα αποτελέσματα των μελετών κλιματικών επιπτώσεων 
σαν μέσα για τη λήψη αποφάσεων στην Ευρώπη, δεδο­
μένου ότι, κατά γενική ομολογία, οι μελέτες 
επιπτώσεων έχουν ενσωματωθεί επιτυχώς στο 
πρόγραμμα κλιματολογίας της Επιτροπής των Ευρω­
παϊκών Κοινοτήτων. 
2. Ιστορικό και αιτιολόγηση 
Η αιτιολόγηση που δόθηκε για το πρώτο πρόγραμμα 
μπορεί να επαναληφθεί εδώ, και να επεκταθεί με βάση 
τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν και τις ανάγκες 
που προέκυψαν εν τω μεταξύ. 
Μεταξύ όλων των σημαντικών στοιχείων του ανθρω­
πίνου περιβάλλοντος, το κλίμα (*) μπορεί ασφαλώς να 
λεχθεί ότι είναι το πιο σημαντικό, ή τουλάχιστον ένα 
από τα πιο σημαντικά. Εν πάση περιπτώσει είναι το 
στοιχείο από το οποίο, ως επί το πλείστον, εξαρτώνται 
η υγεία και η ευημερία μας, ο όγκος των υδάτινων 
πόρων μας, η ποιότητα και η ποσότητα των συγκο­
μιδών μας, οι ανάγκες μας όσον αφορά την ενέργεια 
και τη στέγη. 
Το κλίμα μπορεί να καταστήσει μια περιοχή κατοι­
κήσιμη ή όχι για τον άνθρωπο. 
Το κλίμα είναι από τη φύση του μεταβλητό, και οι 
φυσικές διακυμάνσεις του κλίματος είναι γνωστό ότι 
(*) Το κλιματικό σύστημα περιλαμβάνει την ατμόσφαιρα, τους 
ωκεανούς, τους επιπλέοντες και ηπειρωτικούς πάγους, το 
έδαφος και τη βλάστηση. Όλα αυτά τα υποσυστήματα μετα­
βάλλονται σε πολύ διαφορετικές χρονικές κλίμακες και αλλη-
λοεπιδρούν με πολύπλοκους τρόπους, εν μέρει μειώνοντας την 
ένταση, εν μέρει μεγενθύνοντας τις κινήσεις και μεταβολές το 
ένα του άλλου. Κατά συνέπεια, το κλιματικό σύστημα σαν 
σύνολο μπορεί να υφίσταται διακυμάνσεις σε πολλές χρο­
νικές κλίμακες, και εξαιτίας της διαφορετικής διάρκειας τους, 
που εκτείνεται από ΙΟ'1 έως ΙΟ9 χρόνια, το κλιματικό σύστημα 
δεν μπορεί ποτέ να βρίσκεται σε ισορροπία. 
Το κλίμα και οι καιρικές συνθήκες συνδέονται στην 
ατμόσφαιρα μέσω μιας πολύπλοκης αλληλεπιδρώσας ιεραρ­
χίας λειτουργιών από μικροσύννεφα αίθριου καιρού έως 
τυφώνες σε πλήρη ανάπτυξη και κυκλώνες στις εύκρατες 
περιοχές. Εντούτοις, αυτό το ταχέως μεταβαλλόμενο σύστημα 
αποτελεί μέρος μόνο ενός πολύ ευρύτερου και πολύ πιο πολύ­
πλοκου κλιματικού συστήματος. 
Όσον αφορά το ατμοσφαιρικό κλίμα, μπορεί να προσδιο­
ριστεί σαν η στατιστική περιγραφή της κατάστασης της 
ατμόσφαιρας (θερμοκρασία, πίεση, νέφη, βροχόπτωση, 
άνεμος) σε ένα συγκεγκριμένο τόπο κατά τη διάρκεια μιας 
συγκεκριμένης χρονικής περιόδου (συνήθως ένα μήνα ή και 
περισσότερο) μαζί με στοιχεία που αφορούν τους ωκεανούς, 
τη βιόσφαιρα και την επιφάνεια της ξηράς τα οποία θεωρού­
νται σαν συνοριακές συνθήκες. 
25. 11. 85 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 301/37 
είχαν σημαντική επίδραση στους ανθρώπινους πολιτι­
σμούς του παρελθόντος, και τα αποτελέσματα τους 
έχουν γίνει έντονα αισθητά σε περιόδους ξηρασίας, 
κακής σοδειάς, σε πλημμύρες και άλλες ακραίες κατα­
στάσεις και καταστροφές ακόμη και κατά τα τελευταία 
χρόνια. Δεν υπάρχει σήμερα καμία γενικά αποδεκτή 
εξήγηση αυτών των διακυμάνσεων, ούτε καμία αξιόπι­
στη εμπειρική ή θεωρητική μέθοδος για την πρόβλεψη 
τους. Η επίπτωση στο κλίμα των αυξανομένων ανθρω­
πίνων δραστηριοτήτων αποτελεί επίσης ένα πιθανό 
σοβαρό κίνδυνο που δεν μπορεί ακόμα να εκτιμηθεί 
επακριβώς. 
Αυτό ισχύει ιδιαίτερα τη σημερινή εποχή με τα πολύ­
πλοκα προβλήματα που δημιουργούνται από την 
αύξηση της συγκέντρωσης του ατμοσφαιρικού διοξει­
δίου του άνθρακα, που οφείλεται κυρίως στην καύση 
ορυκτών πετρελαίων και συγχρόνως στην εκχέρσωση 
μεγάλων δασικών περιοχών. Το πρόβλημα του διοξει­
δίου του άνθρακα μπορεί να θεωρηθεί δικαιολογημένα 
το μεγαλύτερο περιβαλλοντολογικό πρόβλημα του 
σημερινού και του επόμενου αιώνα. Είναι η πρώτη 
φορά που ο άνθρωπος είναι σε θέση να προκαλέσει 
δραστική μεταβολή στο περιβάλλον του, οι συνέπειες 
της οποίας μπορεί να είναι τόσο εκτεταμένες ώστε 
να προξενήσουν ανεπανόρθωτες διαταραχές όχι μόνο 
στην ισορροπία της φύσης όπως είναι γνωστή μέχρι 
σήμερα, αλλά επίσης στις οικονομικές και κοινωνικές 
δομές. 
Ο κίνδυνος είναι πραγματικός και σοβαρός και ασφα­
λώς χρειάζεται εκτεταμένη έρευνα προκειμένου τουλά­
χιστον να προετοιμαστούμε κατά κάποιο τρόπο 
γι'αυτήν την, όπως φαίνεται, αναπόφευκτη μεταβολή. 
Μπορούμε τουλάχιστον να ελπίζουμε ότι θα φτάσουμε 
στο σημείο να αποτρέψουμε μερικές από τις προβλε­
πόμενες συνέπειες. 
Μεταξύ των συνεπειών αυτών οι πιο επίφοβες είναι 
εκείνες που εξαρτώνται από διαταραχές των χαρακτη­
ριστικών και της γεωγραφικής κατανομής της θερ­
μοκρασίας και των βροχοπτώσεων, που σύμφωνα με 
ένα ομοίωμα που αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του προη­
γουμένου κλιματολογικού προγράμματος θα μπορού­
σαν να προκαλέσουν μια αύξηση της θερμοκρασίας 
εδάφους, σ'ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Κοινότητα κατά 
τη διάρκεια του έτους, με μείωση της βροχόπτωσης 
στη Νότια Ευρώπη και αύξηση στη Βόρεια Ευρώπη. 
Η επιφάνεια του εδάφους σ'ολόκληρη την Ευρωπαϊκή 
Κοινότητα το καλοκαίρι θα είναι ξηρότερη. Εάν αυτά 
τα αποτελέσματα επιβεβαιωθούν από περαιτέρω 
έρευνα, ο κίνδυνος για τα εδάφη, τη γεωργία και τους 
υδάτινους πόρους της Ευρώπης είναι προφανής. 
Ο υδρολογικός κύκλος πράγματι αποτελεί σημαντικό 
συστατικό στοιχείο του κλιματικού συστήματος και 
προσδιορίζει τους διαθέσιμους υδάτινους πόρους κατά 
περιοχή: η βροχόπτωση και η αποθήκευση της εδαφι­
κής υγρασίας αυξάνουν τους διαθέσιμους υδάτινους 
πόρους, ενώ η εξάτμιση, η διαπνοή, και η διαρροή 
τους ελαττώνουν. 
Οι μεταβολές στη βροχόπτωση εξαιτίας μιας κλιματι­
κής αλλαγής αντιπροσωπεύουν βασικό στοιχείο στη 
μελέτη των πιθανών κλιματικών επιπτώσεων στις δια­
θέσιμες ποσότητες ύδατος, και άρα και στα τρόφιμα. Η βροχή, ως γνωστόν, αποτελεί την πρωταρχική πηγή 
προέλευσης όλων των γλυκών νερών μας. Ο προγραμ­
ματισμός των υδάτινων πόρων για ένα μελλοντικό κλι­
ματικό σύστημα θα εξαρτάται κατά μεγάλο μέρος από 
μεταβολές στη διαχρονική και γεωγραφική κατανομή 
της βροχόπτωσης και της εδαφικής υγρασίας, όπως 
αναμένονται σε μια θερμότερη γη. 
Η έρευνα στον τομέα του κλίματος δικαιολογείται 
επίσης από το γεγονός ότι η κοινωνία μας, εξαιτίας 
του αυξανόμενου πληθυσμού και της πολυπλοκότητας 
των κοινωνικών δομών, και της κατά συνέπεια μεγαλύ­
τερης ζήτησης πόρων που εξαρτώνται από το κλίμα, 
γίνεται ολοένα και περισσότερο τρωτή από ακραίες 
καταστάσεις όπως η ανομβρία ή οι μεγάλες καταιγίδες, 
με όλες τις συνέπειες τους, όπως η διάβρωση των 
εδαφών από τον άνεμο και το νερό, οι πυρκαϊές των 
δασών, η εξάντληση των υδάτινων πόρων και η αυξα­
νόμενη ανάγκη για νερό αρδεύσεων, η εμφάνιση πλημ­
μύρων κλπ. Ακόμη και λιγότερο δραματικά γεγονότα, 
που εξαρτώνται από τις διαταραχές που αναφέρθηκαν 
ανωτέρω, είναι ανησυχητικά, ιδιαίτερα όσον αφορά 
την εμφάνιση τους κατά τις εποχές της σποράς, της 
αύξησης και της συγκομιδής. 
Πολλές απ'αυτές τις ακραίες κλιματικές συνθήκες 
εμφανίστηκαν κατά τα τελεταία χρόνια και οικονομι­
κές και κοινωνικές επιπτώσεις μερικών απ'αυτές υπήρ­
ξαν μερικές φορές μάλλον σοβαρές: κατά το 1972, 
παραδείγματος χάρη, αυξήθηκαν τα ελλείμματα λόγω 
των κλιματικών συνθηκών σε διάφορες παραγωγικές 
περιοχές. Μια μείωση της παγκόσμιας παραγωγής 
σιτηρών κατά λίγες εκατοστιαίες μονάδες συνοδεύ­
τηκε από αύξηση στο τριπλάσιο των τιμών (Η. Flohn, 
in Climatic Variations and Variability, First Course of 
the International School of Climatology, Erice, 1980; 
Reidel Publishing Company, 1981). Ο λιμός εκατομμυ­
ρίων ανθρώπων στις αναπτυσσόμενες χώρες στη σημε­
ρινή εποχή είναι ένα παράδειγμα του είδους της τρα­
γωδίας που μπορεί να προκύψει από την κακή διαχεί­
ριση των πόρων, σε συνδυασμό με αντίξοες κλιματικές 
συνθήκες. Γι'αυτούς τους λόγους κρίθηκε αναγκαίο να 
αυξηθεί η ισχύς των υπαρχόντων ομοιωμάτων ευρωπα­
ϊκού κλίματος ούτως ώστε να επιτευχθεί η δυνατότητα 
πρόβλεψης του ευρωπαϊκού κλίματος σε εποχιακή κλί­
μακα (3 έως 6 μήνες). Μια τέτοια προσπάθεια θα μας 
δώσει τα μέσα που χρειαζόμαστε για το είδος της 
πρόβλεψης που απαιτείται για τη χάραξη πολιτικής 
όσον αφορά την ορθολογική διαχείριση των χερσαίων 
και υδάτινων πόρων μας. 
Κατά συνέπεια, οι κλιματικές μεταβολές δεν αποτε­
λούν μόνο αντικείμενο θεωρητικού ενδιαφέροντος: οι 
πιο επιτακτικοί λόγοι για τη μελέτη τους είναι στην 
πραγματικότητα η αυξανόμενη επίγνωση ότι όχι μόνο 
οι πλουτοπαραγωγικές μας πηγές που εξαρτώνται από 
το κλίμα, αλλά και οι οικονομικές και κοινωνικές 
δομές μας επίσης, επηρεάζονται βαθειά από το κλίμα, 
ενώ συγχρόνως οι ανθρώπινες δραστηριότητες 
μπορούν να συμβάλουν στην αστάθεια του κλίματος 
πιθανώς προς ανεπιθύμητες κατευθύνσεις. Η επίγνωση 
αυτή υπήρξε αφορμή ανάπτυξης του παγκόσμιου 
Αριθ. C 301/38 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 25. 11. 85 
προγράμματος για το κλίμα και οδήγησε σε πιο έντο­
νες προσπάθειες στην έρευνα του κλίματος σε όλο τον 
κόσμο (βλέπε παράρτημα Ι για σύντομες περιγραφές 
των προγραμμάτων της ΠΜΟ και των ΗΠΑ). 
Ο κρίσιμος χαρακτήρας του κλίματος πρέπει να τονι­
στεί ιδιαίτερα για τις χώρες της ΕΚ, οι οποίες αλληλο-
εξαρτώνται στενά τόσο οικονομικά όσο και κοινωνικά 
και στις οποίες τα τοπικά κλίματα επεκτείνονται εκατέ­
ρωθεν πολιτικών συνόρων. 
Κατά συνέπεια, οποιαδήποτε σημαντική επίπτωση, 
είτε στους φυσικούς πόρους από τη μεταβλητότητα 
του κλίματος είτε στο κλίμα από τις ανθρώπινες 
δραστηριότητες, δεν μπορεί ποτέ να περιοριστεί σε 
μία μόνο συγκεκριμένη ευρωπαϊκή χώρα. Απ'αυτή την 
άποψη αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι οι χώρες της 
ΕΟΚ καλύπτουν μια περιοχή που έχει τις ιδεώδεις 
διαστάσεις για τη μελέτη των περιφερειακών 
επιπτώσεων, σε αντιδιαστολή προς τις τοπικές ή 
μικροκλιματικές και παγκόσμιες επιπτώσεις. Είναι 
επομένως σκόπιμο να έχουμε ένα ευρωπαϊκό 
πρόγραμμα μέσα στο ευρύτερο παγκόσμιο πλαίσιο, 
σαν συμβολή στην όλη προσπάθεια, σύμφωνα με το 
πνεύμα της επίσημης διακύρηξης του παγκόσμιου 
συνεδρίου για το κλίμα (παράρτημα 2), και του οποίου 
βασική επιδίωξη θα πρέπει να είναι η καλύτερη κατα­
νόηση και διαχείριση των πλουτοπαραγωγικών μας 
πηγών που εξαρτώνται από το κλίμα. 
Συνεπώς, κίνητρο της επέκτασης του προηγούμενου 
προγράμματος στις διαστάσεις που προτείνονται για 
το νέο αποτελούν πραγματικές ανάγκες και στόχος της 
είναι η αντιμετώπιση ζωτικών προκλήσεων που μας 
επιφυλάσσει το μέλλον('). 
Λόγω του διασυνοριακού χαρακτήρα των κλιματο­
λογικών προβλημάτων και εξαιτίας του γεγονότος ότι 
αυτά μπορούν να επιλυθούν μόνον μέσω μιας διεπιστη­
μονικής προσέγγισης, η κλιματολογική έρευνα αποτε­
λεί τομέα όπου η συντονισμένη και η εξειδικευμένη 
έρευνα είναι περισσότερο αναγκαία και αποτελεσμα­
τική. Το προηγούμενο κοινοτικό πρόγραμμα απέδειξε 
ότι μπορεί να φέρει σε επαφή τους καλύτερους 
εμπειρογνώμονες κάθε ειδικότητας, χρησιμοποιώντας 
(') Στην έκθεση VI στον τομέα «κλίμα και κλιματολογικές μετα­
βολές σε διεθνή κλίμακα» (TGE ENV 9), που εξέδωσε η 
ομάδα εργασίας «τεχνολογική ανάπτυξη και απασχόληση» 
που θεσπίστηκε στη διάσκεψη κορυφής στις Βερσαλίες στις 
4 έως 6 Ιουνίου 1982, αναφέρεται ότι «παραδείγματος χάρη, 
ο προσδιορισμός των επιπτώσείον του αυξημένου διοξειδίου 
του άνθρακα αφορά επιστήμονες ειδικευμένους στην έρευνα 
του κλίματος κατά το παρελθόν, στα κλιματολογικά φαινό­
μενα της περιόδου των παγετώνων, βιολόγους, χημικούς, 
μετεωρολόγους, ωκεανογράφους, ειδικούς σε θέματα γεωρ­
γίας, οικονομολόγους, κλπ», ότι «θα πρέπει να ενθαρρυνθεί 
η ανταλλαγή επιστημόνων και δεδομένων καθώς και η 
σύγκριση των αποτελεσμάτων στα οποία καταλήγουν οι διά­
φορες χώρες με σκοπό την ενίσχυση της ανάπτυξης νέων 
ιδεών», και ότι «δεδομένης της ζωτικής σημασίας που έχει η 
πλήρης κατανόηση των κλιματολογικών μεταβολών και τα>ν 
επιπτώσεων τους για την ευημερία των εθνών, είναι απολύτως 
αναγκαία η αποδοχή του γεγονότος ότι για να επιτευχθεί 
αυτού του είδους η κατανόηση απαιτείται η δέσμευση σημα­
ντικών πόρων για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα προκειμένου 
να υλοποιηθούν τα αναγκαία σχέδια» (τμήματα 37 - 39). κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο τις γνώσεις τους και 
την εμπειρία τους και ενθαρρύνοντας επιπλέον τις 
παρούσες προσπάθειες τονώνοντας παράλληλα τη νέα 
έρευνα σε έναν τομέα αυξημένου ενδιαφέροντος και 
επιτακτικότητας. Επιτέλεσε χρησιμότατο έργο φέρ­
νοντας σε επαφή τους ευρωπαίους κλιματολόγους, 
προωθώντας με τον τρόπο αυτό την ανταλλαγή πλη­
ροφοριών μεταξύ τους και γνωρίζοντας τους το έργο 
που πραγματοποιείται στα άλλα μέρη της Ευρώπης. 
Καθιερώθηκε εποικοδομητική συνεργασία, η οποία 
δεν υπήρχε προηγουμένως, μεταξύ αυτών που κατα­
σκευάζουν τα μοντέλα και των ειδικών στον τομέα του 
περιβάλλοντος κατά το παρελθόν, μεταξύ επιστη­
μόνων που ασχολούνται με τις κλιματολογικές 
επιπτώσεις και αυτών που κατασκευάζουν τα μοντέλα, 
μεταξύ των θεωρητικών και των ατόμων που ασχολού­
νται με τη συλλογή δεδομένων και τις εφαρμογές. 
Κορυφαίοι ευρωπαίοι κλιματολόγοι αναγνωρίζουν 
την ανάγκη συνέχισης της προσπάθειας αυτής συνερ­
γασίας, κατά τρόπο ώστε οι εργασίες τους να οδηγή­
σουν σε υψηλή κατανόηση των κλιματολογικών προ­
βλημάτων, η οποία θα μπορέσει να παράσχει αξιόπι­
στα μέσα που θα αποτελέσουν τη βάση της διαδι­
κασίας λήψης αποφάσεων όσον αφορά τους πόρους 
που εξαρτώνται από το κλίμα. 
Αυτοί είναι οι λόγοι για τους οποίους επιβάλλεται η 
εκμετάλλευση των ποικίλλων δυνατοτήτων που παρέ­
χει η ενίσχυση και η διεύρυνση των προσπαθειών που 
έχουν ήδη αναληφθεί, και αυτή είναι η αιτία για την 
καταβολή των επιπλέον προσπαθειών που απαιτούνται 
για την υλοποίηση των ευκαιριών αυτών. 
Ένα από τα κύρια αποτελέσματα θα ήταν, μεταξύ 
άλλων, η δημιουργία μιας ευρωπαϊκής ανεξάρτητης 
άποψης όσον αφορά τα σοβαρά προβλήματα που θέτει 
στην εποχή μας το κλίμα και οι αλληλεπιδράσεις 
κλίματος και ανθρώπου. 
Όσον αφορά το πρώτο πρόγραμμα-πλαίσιο της κοινο­
τικής έρευνας, το πρόγραμμα της κλιματολογίας 
αποσκοπεί άμεσα στους ακόλουθους επιστημονικούς 
και τεχνικούς στόχους: 
1. προώθηση της ανταγωνιστικότητας στον τομέα 
της γεωργίας (30%), 
2. βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας 
(70%). 
3. Στόχοι του προγράμματος 
Όπως και το προηγούμενο πρόγραμμα, και το παρόν 
θα θίξει έναν αριθμό βασικών προβλημάτων που 
αφορούν την ορθή κατανόηση του κλιματικού μας 
περιβάλλοντος και τη διαχείριση των πλουτοπαραγω­
γικών μας πηγών που εξαρτώνται από το κλίμα: 
1. Ποια είναι η λειτουργία του κλιματικού συστή­
ματος. Πώς εξελίχθηκε στο παρελθόν, και πώς θα 
εξελιχθεί στο μέλλον. 
2. Από ποιους παράγοντες εξαρτώνται οι διακυμάν­
σεις του κλίματος. Πώς ανταποκρίνεται το 
σύστημα σε διάφορες εξωτερικές επιρροές, και 
ιδιαίτερα στις επιπτώσεις ορισμένων ανθρωπίνων 
δραστηριοτήτων. 
3. Ιδιαίτερα όσον αφορά την Ευρώπη, πώς οι μεταβο­
λές του κλίματος επιδρούν στους βασικούς μας 
25. 11. 85 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 301/39 
πόρους, και συγκεκριμένα στο νερό, στο έδαφος, 
στη βλάστηση, στα τρόφιμα. Πώς μπορούν να 
εκτιμηθούν οι κλιματικές οΑ)τές επιπτώσεις 
προκειμένου να προγραμματίσουμε επωφελώς το 
μέλλον μας. 
Πάνω σ'αυτή τη βάση προσδιορίστηκαν οι εξής τρεις 
ερευνητικοί τομείς: 
1. η φυσική βάση του κλίματος· 
2. ο βαθμός ευαισθησίας του κλίματος· 
3. οι κλιματικές επιπτώσεις. 
Στο επόμενο κεφάλαιο περιλαμβάνεται περιγραφή των 
τριών αυτών ερευνητικών τομέων. 
Σε σύγκριση με το προηγούμενο πρόγραμμα, το οποίο 
είχε κυρίως σχεδιαστεί σαν πειραματικό πρόγραμμα, 
οι σημερινές προτάσεις χαρακτηρίζονται από ση­
μαντική επέκταση των διαφόρων αντικειμένων και 
στόχων της έρευνας. Ιδιαίτερα: 
ί) έχει αναγνωριστεί ότι η διεύρυνση των γνώσεων 
μας σχετικά με την εξέλιξη του κλίματος στο πα­
ρελθόν, ιδιαίτερα όσον αφορά τη σχέση μεταξύ 
του κλίματος και των συνθηκών της βιόσφαιρας, 
έχει ολοένα και μεγαλύτερη σημασία. 
Αυτή η κατανόηση θα βελτιώσει την ικανότητα 
μας να προβλέπουμε μελλοντικές καταστάσεις, 
ιδιαίτερα όσον αφορά τη σχέση κλίματος— 
βλάστησης (και ιδίως, κλίματος—αποψήλωσης 
των δασών), κλίματος—υδάτινων πόρων και κλί­
ματος—εδαφικών συνθηκών). 
Εξ αυτών προκύπτει η ανάγκη για στενότερη συ­
νεργασία μεταξύ τών παλαιοκλιματολόγων και 
των κατασκευαστών κλιματικών ομοιωμάτων, και 
για σύγχρονη διεύρυνση των δυνατοτήτων και του 
αντικειμένου των σημερινών προσπαθειών κατα­
σκευής ομοιωμάτων. 
ii) Λόγω της σπουδαιότητας των κλιματικών ομοιω­
μάτων όσον αφορά την πρόβλεψη μελλοντικών 
συνθηκών, θα πρέπει να γίνουν πολύ μεγαλύτερες 
προσπάθειες για να βελτιώσουμε τις ικανότητες 
μας σχετικά με την κατασκευή ομοιωμάτων. Ως 
προς το θέμα αυτό έχει ήδη αναγνωριστεί η σημα­
σία, όχι μόνο για τη βελτίωση των υπαρχόντων 
ομοιωμάτων, αλλά επίσης για τη συστηματικότερη 
αλληλοσύγκριση των ομοιωμάτων σε ευρωπαϊκή 
και παγκόσμια κλίμακα. 
Ιδιαίτερα, έχει γίνει αποδεκτό ότι έφτασε η ώρα 
να ασχοληθούν οι ευρωπαίοι επιστήμονες με τη 
διερεύνηση της δυνατότητας εποχιακής (3 έως 
6 μήνες) πρόβλεψης στοιχείων του ευρωπαϊκού 
κλίματος. Απ'όλες αυτές τις προσπάθειες θα προ­
κύψουν κατά πάσα πιθανότητα καλά δοκιμασμένοι 
τρόποι αντιμετώπισης που θα μπορούν να χρη­
σιμοποιηθούν σε πολιτικές αποφάσεις και στη δια­
χείριση των πόρων. 
Μ'αυτόν τον τρόπο θα μπορέσουν να μελετηθούν 
σε μεγαλύτερο βάθος και σε μεγαλύτερη κλίμακα προβλήματα που προκύπτουν από πιθανές αλλαγές 
ή διακυμάνσεις του κλίματος. Μεταξύ των προ­
βλημάτων αυτών περιλαμβάνεται το γεγονός ότι 
ορισμένες περιοχές γίνονται περισσότερο 
ευπρόσβλητες σε κλιματικούς παράγοντες που 
είναι δυνατόν να προξενήσουν ξηρασία και 
απώλεια της βλάστησης, πυρκαϊές των δασών, 
πλημμύρες, κατολισθήσεις, διαβρώσεις των 
εδαφών από τα ύδατα και τον άνεμο, κλπ. 
iii) Η ανάγκη χρησιμοποίησης όλων, κατά το δυνατό, 
των δυνατοτήτων που προσφέρονται από την 
ανάλυση και τις εφαρμογές δορυφορικών στοι­
χείων, πράγμα που στο προηγούμενο πρόγραμμα 
ήταν αδύνατο λόγω του πολύ μικρού προϋπολογι­
σμού που είχε προβλεφθεί γι'αυτό, καθίσταται 
ολοένα και επιτακτικότερη. Διάφοροι κύκλοι σε 
αναζήτηση συνεργασίας σ' αυτό τον τομέα έχουν 
ήδη προσεγγίσει την Επιτροπή. Τα χαρακτη­
ριστικά της επιφάνειας των ωκεανών και του 
εδάφους, που έχουν διερευνηθεί κατά τον καλύ­
τερο τρόπο με τη συλλογή και απεικόνιση στοι­
χείων μέσω δορυφόρων, αποκτούν ολοένα μεγαλύ­
τερη σημασία όσον αφορά την κατασκευή κλι­
ματικών ομοιωμάτων και τις προβλέψεις των 
πόρων. 
iv) Το γεγονός ότι η Ευρώπη βρίσκεται αυτή τη 
στιγμή στα όρια της βόρειας ζώνης ερήμων της 
γης θα πρέπει να αυξάνει τις ανησυχίες μας. Οι 
ζώνες ερήμων βρίσκονται κάτω από τις δύο μεγά­
λες ζώνες ατμοσφαιρικών κατακριμνήσεων της 
υδρογείου, και η σημερινή διάταξη κυκλοφορίας 
των ατμοσφαιρικών μαζών τοποθετεί αυτές τις 
ζώνες σε υποτροπικά γεωγραφικά πλάτη. 
Από την άποψη της μεταβολής του κλίματος, που 
προκαλείται από την αυξανόμενη συγκέντρωση 
ατμοσφαιρικού διοξειδίου του άνθρακα, ο κίνδυνος 
μετατόπισης προς βορράν της πλησιέστερης ζώνης 
ερήμου είναι σαφής και επομένως θα πρέπει να τύχει 
της μεγαλύτερης προσοχής μας. 
Το πρόγραμμα θα πρέπει να έχει μια διπλή δομή: 
ί) μια εννοιολογική δομή που προσδιορίζεται από 
τρεις ερευνητικούς τομείς που περιγράφονται 
κατωτέρω, σαν βάση αξιολόγησης της σημασίας 
των ερευνητικών σχεδίων προς το πρόγραμμα· 
ii) μια λειτουργική δομή, που προσδιορίζεται κυρίως 
από όρο ότι τα σχέδια θα πρέπει να στηρίζονται 
στη συνεργασία. Πιστεύεται πράγματι ότι ένα δεύ­
τερο πρόγραμμα κλιματολογίας θα πρέπει να βασί­
ζεται ρητά σε σχέδια όπου θα μετέχουν περισσό­
τερα από ένα κράτος μέλος. 
4. Η εννοιολογική δομή του προγράμματος 
4.1. Ερευνητικός τομέας Ι: η φυσική βάση του κλί­
ματος 
Στο κλιματικό σύστημα της υδρογείου μετέχουν 
η ατμόσφαιρα, οι ωκεανοί, οι μάζες χιονιού και 
πάγου, οι επιφάνειες της ξηράς και η βιόσφαιρα. 
Παρόλη την περιπλοκότητα του συστήματος, 
έχει ουσιαστική σημασία η κατανόηση του 
Αριθ. C 301/40 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 25. 11. 85 
μηχανισμού του και πράγματι σημαντική πρόο­
δος επιτελείται προς αυτή την κατεύθυνση, ιδιαί­
τερα χάρις σε νέες εμπειρικές και θεωρητικές 
προσεγγίσεις που κάνουν χρήση των εξ 
αποστάσεως μέσω δορυφόρων παρατηρήσεων 
και της κατασκευής μαθηματικών ομοιωμάτων με 
ηλεκτρονικό υπολογιστή. 
Ένας τρόπος για να συλλάβουμε πως συμπερι­
φέρεται ο μηχανισμός είναι να κατανοήσουμε 
τις μεταβολές του κλίματος στο παρελθόν. Οι 
μελέτες των μεταβολών του κλίματος στο παρελ­
θόν παρέχουν πολύτιμες πληροφορίες σχετικά 
με τις αλληλεπιδράσεις της ατμόσφαιρας, των 
ωκεανών, των μαζών πάγου και των χερσαίων 
επιφανειών. Θα μπορούσε επίσης να μελετηθεί η 
επίδραση στο κλιματικό σύστημα από εξωγενείς 
παράγοντες όπως οι μεταβολές στις παραμέτρους 
της τροχιάς περιστροφής της γης. 
Επίσης χρειάζεται έρευνα στις βασικές φυσικές 
και χημικές διαδικασίες που επηρεάζουν το 
κλίμα προκειμένου να γίνει δυνατή η κατανόηση 
και η πρόβλεψη της εξέλιξης του. Οι μελέτες 
αυτών των διαδικασιών θα πρέπει επομένως να 
έχουν στόχο τη βελτίωση της διατύπωσης των 
φυσικών χαρακτηριστικών και των παραμέτρων 
των κλιματικών ομοιωμάτων. Η κατασκευή 
ομοιωμάτων και η πρόβλεψη των κλιματικών 
μεταβολών, ιδιαίτερα όσον αφορά την Ευρώπη, 
έχουν γίνει στην πραγματικότητα αρκετά επεί­
γουσες, ιδίως μετά τη συνειδητοποίηση ότι 
ανθρωπογενείς δραστηριότητες μπορούν να προ­
ξενήσουν ή να επιταχύνουν αυτές τις μεταβολές. 
θα πρέπει επομένως να αναπτυχθούν και εφαρμο­
στούν ομοιώματα προκειμένου να επιτευχθεί 
ακριβής πρόβλεψη τόσο των φυσικών κλιματι­
κών διακυμάνσεων όσο και εκείνων που προκλή­
θηκαν από απροσεξία, λαμβάνοντας υπόψη όσα 
περισσότερα στοιχεία του συστήματος είναι 
δυνατό, μαζί με τις διαδικασίες ανάδρασης κατά 
ρεαλιστικό τρόπο. 
θα πρέπει επίσης να καταβληθούν ορισμένες 
προσπάθειες για έρευνες που αφορούν τις διακυ­
μάνσεις του κλίματος μέσα στο χρόνο και τις 
τηλεδιασυνδέσεις(*). Η κατανόηση που θα 
επιτευχθεί από τις μελέτες αυτές θα αποτελέσει 
απαραίτητη βάση για την προσομείωση και πρό­
βλεψη του ευρωπαϊκού κλίματος μακροπρόθεσμα 
καθώς και για μελέτες κλιματικής ευαισθησίας. 
Ένας βασικός στόχος είναι η ανάπτυξη ομοιωμά­
των για την προσομοίωση και πρόβλεψη του 
κλίματος που θα επιτρέψουν την πρόγνωση του 
ευρωπαϊκού κλίματος. Ιδιαίτερα, θα πρέπει να 
μελετηθεί η δυνατότητα εποχιακής (3-6 μήνες) 
") Οι αλληλεξαρτήσεις μέσα στο χώρο που διέπουν τις κλιματι­
κές ανωμαλίες σε διαφορετικούς τόπους. Κατά συνέπεια οι 
ανωμαλίες αυτές δεν έχουν τυχαία κατανομή. πρόβλεψης στοιχείων του ευρωπαϊκού κλίματος. 
Οι προσπάθειες αυτές θα πρέπει να έχουν σαν 
στόχο τη διατύπωση τρόπων προσέγγισης που 
θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη λήψη 
αποφάσεων πολιτικής και για τη διαχείριση των 
πόρων. 
Κατά συνέπεια για τον υπόψη ερευνητικό τομέα 
προτείνονται τα ακόλουθα επιμέρους θέματα: 
4.1.1. Κλίματα του παρελθόντος και μεταβολή 
του κλίματος. 
Θα ενθαρρυνθούν συντονισμένες έρευνες 
στις οποίες θα συμμετέχουν παλαιοκλι-
ματολόγοι και κατασκευαστές κλιματι­
κών ομοιωμάτων ή έρευνες που θα έχουν 
στόχο την ποσοτική εκτίμηση παλαιο-
κλιματολογικών παραμέτρων που θα 
μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν στα 
ομοιώματα. 
4.1.2. Σημαντικές από κλιματολογική άποψη 
λειτουργίες. 
Οι μελέτες πρέπει να έχουν σκοπό τη 
βελτίωση της φυσικής διατύπωσης των 
λειτουργιών, προκειμένου να ενσωματω­
θούν σε κατά προτίμηση πλήρη ομοιώ­
ματα τριών διαστάσεων, και τη δυνατό­
τητα χρησιμοποίησης τους σαν βάση για 
διερεύνηση και στους τρεις ερευνητικούς 
τομείς. Οι εν λόγω λειτουργίες περιλαμ­
βάνουν τις λειτουργίες της επιφανείας 
του εδάφους, των ωκεανών, τους βιογεω-
χημικούς κύκλους, τις μεταβολές των 
νεφών και της σχετικής ακτινοβολίας, τα 
αερολύματα, τις μεταβολές στο σύστημα 
ηλίου-γης, την κρυόσφαιρα. Εδώ περι­
λαμβάνονται επίσης μελέτες που έχουν 
σχέση με την κλιματολογική ανάλυση 
στοιχείων που συγκεντρώθηκαν μέσω 
δορυφόρων. 
4.1.3. Κατασκευή ομοιωμάτων και πρόβλεψη 
των ευρωπαϊκών κλιμάτων σε παγκόσμια 
συσχέτιση. 
Οι διακυμάνσεις κατά τη διάρκεια του 
χρόνου και οι εξ αποστάσεως αλληλεπι­
δράσεις θα αποτελέσουν τομείς πρώτης 
προτεραιότητας. Εξάλλου, θα ενθαρρυν­
θούν οι μελέτες αλληλοσύγκρισης των 
ομοιωμάτων. 
4.1.4. Πρόβλεψη των ευρωπαϊκών κλιμάτων. 
Θα ενθαρρυνθούν μελέτες που αφορούν 
τη δυνατότητα εποχιακής (3-6 μήνες) 
πρόβλεψης στοιχείων του ευρωπαϊκού 
κλίματος. 
4.2. Ερευνητικός Τομέας II: Βαθμός ευαισθησίας του 
κλίματος 
Η ζωή πάνω στη γη εξαρτάται αποφασιστικά από 
κλιματολογικούς παράγοντες, όπως η βρο­
χόπτωση, η θερμοκρασία και η ηλιοφάνεια που 
αλληλεπιδρούν με το έδαφος, τον αέρα, το νερό 
και τη βιομάζα — τους βασικούς μας πόρους. 
25. 11. 85 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 301/41 
Για τις μελέτες του βαθμού ευαισθησίας του κλί­
ματος σε μακροχρόνια βάση, πρέπει να ληφθούν 
υπόψη οι μεταβολές σε όλους αυτούς τους κλι­
ματικούς παράγοντες. Οι μεταβολές του 
ατμοσφαιρικού κλίματος κατά τη διάρκεια ετών 
ή δεκαετιών μπορούν να γίνουν πλήρως κατανοη­
τές μόνον εφόσον περιγραφούν ικανοποιητικά οι 
σχέσεις τους με τη δυναμική των ωκεανών και 
την ατμόσφαιρα σε ολόκληρη τη γη καθώς και 
οι αλληλεπιδράσεις τους με τα γήινα υποσυστή­
ματα. 
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι, όσον αφορά το 
κλίμα, τα σοβαρότερα προβλήματα προκύπτουν 
από την αύξηση του διοξειδίου του άνθρακα στην 
ατμόσφαιρα και από την πιθανή αντίδραση του 
κλίματος της γης σε αυτή την αύξηση. Μία 
σωστή ερευνητική στρατηγική θα πρέπει επίσης 
να περιλαμβάνει τη μελέτη των αποτελεσμάτων 
ακτινοβολίας άλλων πιθανώς ενεργών αερίων σε 
μικρές ποσότητες (π.χ. Η20, CH4, 03) και αερο­
λυμάτων, ενώ συγχρόνως θα δίνει προσήκουσα 
προσοχή στη μελέτη πλευρών του παγκόσμιου 
κύκλου άνθρακα που έχουν σημασία για το κλίμα 
μαζί με τις μεταβολές στους παράγοντες της 
επιφανείας του εδάφους. Επιπλέον, τα στοιχεία 
που αφορούν τις ως άνω κλιματολογικά σημαντι­
κές λειτουργίες (3.1.2) θα πρέπει να αξιολο­
γούνται και να συγκρίνονται συνεχώς με τις μελέ­
τες ευαισθησίας των ομοιωμάτων. Κατ' αυτό τον 
τρόπο θα αναπτυχθεί μια εξισορροπημένη προ­
σέγγιση με βάση μελέτες κατασκευής ομοιωμά­
των, παρακολούθησης και διαγνωστικής, προκει­
μένου να προετοιμαστεί ο δρόμος για έγκαιρη και 
αξιόπιστη διάγνωση των κλιματικών μεταβολών. 
Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να δοθεί προτεραιό­
τητα σε μελέτες που σχετίζονται με τις πιθανές 
επιπτώσεις της ανθρώπινης επίδρασης, ιδιαίτερα 
όσον αφορά τα ευρωπαϊκά κλίματα. Τα ακόλουθα 
θέματα κρίνεται ότι έχουν ουσιώδη σημασία 
γι'αυτόν τον ερευνητικό τομέα: 
4.2.1. Μεταβολές στην ατμοσφαιρική σύσταση. 
i) Οι κλιματικές επιπτώσεις της αύξη­
σης του διοξειδίου του άνθρακα· 
ii) πλευρές του παγκόσμιου κύκλου 
άνθρακα που έχουν σημασία για την 
πρόβλεψη του κλίματος-
iii) η επίδραση στο κλίμα από άλλα αέρια 
και σωματίδια σε μικρές ποσότητες. 
4.2.2. Η επίπτωση στο κλίμα από τις μεταβολές 
στα χαρακτηριστικά της επιφάνειας του 
εδάφους. 
4.2.3. Έγκαιρη διάγνωση των κλιματικών μετα­
βολών (προσδιορισμός και μελέτη των 
παραμέτρων που μπορούν να χρησιμο­ποιηθούν σαν πρώιμοι δείκτες των κλι­
ματικών μεταβολών. Βελτίωση των τεχνι­
κών πρώιμης διάγνωσης του σήματος 
υπεράνω του επιπέδου θορύβου). 
4.3. Ερευνητικός τομέας III: Κλιματικές επιπτώσεις 
Στον ερευνητικό τομέα II έχει ήδη τονιστεί ότι 
η ζωή πάνω στη γη εξαρτάται αποφασιστικά από 
το κλίμα. Κατά συνέπεια θα πρέπει να ληφθούν 
υπόψη μελέτες του βαθμού ευαισθησίας του κλί­
ματος σε μακροχρόνια βάση από διάφορους 
εξωτερικούς παράγοντες, που θα μπορούσαν να 
συνεπάγονται μεταβολές σε σχετικές κλιματικές 
παραμέτρους. 
Αντίστροφα, οι επιπτώσεις που οι μεταβολές ή η 
διακύμανση του κλίματος μπορούν να έχουν σε 
ζωτικούς πόρους όπως το έδαφος, το νερό και η 
βλάστηση θα πρέπει να ληφθούν σοβαρότατα 
υπόψη προκειμένου να προβούμε στις απαραίτη­
τες προετοιμασίες για οποιαδήποτε μεταβολή 
που μας επιφυλάσσει το κλίμα. 
Η σοβαρότητα του προβλήματος μπορεί εύκολα 
να κατανοηθεί εάν αναλογιστεί κανείς ότι, παρα­
δείγματος χάρη, ο υδρολογικός κύκλος αποτελεί 
σημαντικό στοιχείο του κλιματικού μηχανισμού, 
και ότι οποιαδήποτε διάταξη του υδρολογικού 
κύκλου θα έχει επίδραση στη μοναδική πηγή 
γλυκού ύδατος που έχουμε και, κατά συνέπεια, 
στους υδάτινους πόρους και στη γεωργία 
ολόκληρων περιοχών. Για την Ευρώπη με τις 
νότιες ημιάγονες χώρες της όπου το κλίμα αποτε­
λεί ήδη πρόβλημα οι διαταραχές αυτές έχουν 
μεγάλη σημασία. 
Στο πλαίσιο αυτό θα πρέπει να εξεταστούν τρεις 
χρονοτοπικές κλίμακες: 
1. Μεταβολές μεγάλης κλίμακας: η επίπτωση 
από παγκόσμιες κλιματικές μεταβολές 
μακράς διαρκείας όπως αυτές που προ­
κύπτουν από φυσικούς ή ανθρωπογενείς 
παράγοντες (συγκέντρωση C02, ενεργειακές 
πολιτικές, αποψίλωση των δασών, κλπ.). 
2. Μεσοπρόθεσμες διακυμάνσεις: τοπικές 
επιπτώσεις από μεσοπρόθεσμα κλιματικά 
γεγονότα, όπως η ανομβρία ή περίοδοι με 
δρυμύ κρύο ή ζέστη. 
3. Βραχυπρόθεσμα γεγονότα: επιπτώσεις από 
ακραία (χαμηλής συχνότητας, υψηλής έντα­
σης) φαινόμενα όπως οι μεγάλες καταιγίδες 
και πλημμύρες. 
Αντίστοιχα, τα αποτελέσματα της έρευνας που 
διεξάχθηκε στον τομέα αυτό θα πρέπει να αποτε­
λέσουν τη βάση για αποφάσεις πολιτικής και για 
στρατηγικές όσον αφορά τη γενική προετοιμασία 
στις αλλαγές, διακυμάνσεις και κινδύνους που 
αναφέρθηκαν ανωτέρω. 
Αριθ. C 301/42 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 25. 11. 85 
Κατά συνέπεια θα πρέπει να καταβληθούν 
προσπάθειες προκειμένου να αναπτυχθεί η κα­
τάλληλη μεθοδολογία για την αξιολόγηση των 
κλιματικών επιπτώσεων. · 
Λαμβάνοντας όλους αυτούς τους στόχους υπόψη, 
θα πρέπει κατά συνέπεια το ερευνητικό έργο στον 
τομέα αυτό να αφορά τις επιπτώσεις στο έδαφος, 
στους υδάτινους πόρους και στην παραγωγή τρο­
φίμων της Ευρώπης από τις μεταβολές στο κλι­
ματικό σύστημα, ή σε οποιαδήποτε από τα στοι­
χεία του. Προτεραιότητα θα πρέπει να δοθεί σε 
έρευνες που βασίζονται σε καλά τεκμηριωμένες 
συνέπειες του παρελθόντος και στις επιπτώσεις 
από την αύξηση του διοξειδίου του άνθρακα. 
Στον τομέα αυτό θα πρέμει να εξεταστούν τα 
ακόλουθα αντικείμενα έρευνας: · 
4.3.1. Επιπτώσεις των αλλαγών ή διακυμάνσεων 
του κλίματος στους χερσαίους πόρους, 
συμπεριλαμβανομένου του εδάφους, και 
στα οικοσυστήματα, με ιδιαίτερη προ­
σοχή στα προβλήματα της επέκτασης των 
ερήμων. 
4.3.2. Επιπτώσεις των αλλαγών ή διακυμάνσεων 
του κλίματος στους υδάτινους πόρους της 
Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένης της 
ανάπτυξης ομοιωμάτων με βάση το κλίμα 
για την αξιολόγηση και πρόβλεψη τους. 
4.3.3. Επιπτώσεις στη βλάστηση της Ευρώπης 
από την αύξηση του C02 στην 
ατμόσφαιρα στο πλαίσιο μιας κλιματικής 
μεταβολής. 
4.3.4. Επιπτώσεις των αλλαγών ή διακυμάνσεων 
του κλίματος στους θαλάσσιους πόρους 
και την αλιεία. 
4.3.5. Χρησιμοποίηση των γνώσεων σχετικά με 
το κλίμα για την καλύτερη διαχείριση 
των χερσαίων και των υδάτινων πόρων. 
4.3.6. Αίτια, μηχανισμοί και συνέπειες των κλι­
ματολογικών ανωμαλιών και ακραίων ή 
αιφνίδιων γεγονότων, με σκοπό να μειω­
θούν οι ανθρώπινες και υλικές απώλειες. 
5. Η λειτουργική δομή του προγράμματος 
5.1. Εκτέλεση 
Το πρόγραμμα θα εκτελεστεί μέσω συμβάσεων 
που προβλέπουν συμμετοχή στο κόστος, με ιδιω­
τικά και δημόσια ερευνητικά ιδρύματα των κρα­
τών μελών βάσει των ακόλουθων κριτηρίων: 
ί) τα ερευνητικά προγράμματα που μπορούν να 
τύχουν χρηματοδότησης πρέπει να βασί­
ζονται στη συνεργασία μεταξύ διαφόρων 
ερευνητικών ιδρυμάτων που ανήκουν σε περισσότερα από ένα κράτος μέλος της ΕΟΚ 
χωρίς να αποκλείεται ότι μερικά από αυτά θα 
ανήκουν στο ίδιο κράτος μέλος· 
ii) οι ερευνητικές συμβάσεις πρέπει να περιλαμ­
βάνουν συγκεκριμένες διατάξεις για την 
τόνωση του ευρωπαϊκού επιστημονικού δυνα­
μικού, με διάφορους τρόπους όπως α) η 
ανταλλαγή ερευνητών μεταξύ ιδρυμάτων που 
συνεργάζονται στο ίδιο ερευνητικό πρό­
γραμμα· ή/και β) συμμετοχή στο πρόγραμμα 
επιστημόνων μου ανήκουν σε ερευνητικά 
ιδρύματα που δεν χρηματοδοτούνται από το 
κλιματολογικό ερευνητικό πρόγραμμα της 
Επιτροπής της ΕΟΚ αλλά θεωρούνται σημα­
ντικοί συνεργάτες μέσα στο πλαίσιο της 
συνεργασίας που περιγράφεται κατωτέρω· ή/ 
και γ) εκπαίδευση ερευνητών σε προ-και 
μεταπτυχιακό επίπεδο· 
iii) η έρευνα που αποτελεί αντικείμενο των συμ­
βάσεων πρέπει να συνδυάζεται με μια 
προσπάθεια συντονισμού των εν εξελίξει 
ερευνητικών δραστηριοτήτων μέσα στα 
κράτη μέλη, πράγμα που θα επιτρέψει να 
επιτευχθεί στενότερη συνεργασία ακόμη και 
μεταξύ ερευνητικών ιδρυμάτων που δεν χρη­
ματοδοτούνται από το πρόγραμμα· 
ίν) με τη συνδρομή της συμβουλευτικής επιτρο­
πής για τη διαχείριση και τη συνεργασία, θα 
πρέπει να πραγματοποιηθούν οι ακόλουθες 
δραστηριότητες: 
α) συνεδριάσεις εμπειρογνωμόνων διαφόρων 
κλάδων που θα αποβλέπουν στην εξέταση 
και συζήτηση συγκεκριμένων προβλη­
μάτων ιδιαίτερης σπουδαιότητας· 
β) πραγματοποίηση εκ περιτροπής σε διά­
φορους οργανισμούς των Ευρωπαϊκών 
Κοινοτήτων, που μετέχουν του προγράμ­
ματος, σειρών εκπαιδευτικών μαθημάτων 
σχετικά με επιλεγμένα προβλήματα που 
αφορούν ή συνδέονται με το κλίμα· 
γ) ιδιαίτερα σαν προϊόν των στοιχείων α) 
και β), δημοσίευση εκδοτικών σειρών που 
αφορούν σημαντικά προβλήματα τα 
οποία συνδέονται με το κλίμα. 
5.2. Διαχείριση και χρηματοδότηση 
Η διαχείριση του προγράμματος θα γίνει από τις 
υπηρεσίες της Επιτροπής, την οποία θα συνδρά­
μει η Συμβουλευτική Διαχειριστική και Συντο­
νιστική Επιτροπή Περιβάλλοντος και Κλιματο-
λογίας. 
Λαμβάνοντας υπόψη το διασυνοριακό χαρακτήρα 
των κλιματικών προβλημάτων, θα πρέπει να προ­
βλεφθεί η δυνατότητα συμμετοχής στο ερευνη­
τικό πρόγραμμα των χωρών που λαμβάνουν μέρος 
στην COST. 
25. 11. 85 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 301/43 
Το ποσό της χρηματοδότησης από τις Ευρωπαϊ­
κών Κοινότητες που κρίνεται απαραίτητο για 
ολόκληρη την πενταετή περίοδο (1986-1990) 
είναι 25 εκατομμύρια ECU και ο αριθμός του 
απαραίτητου προσωπικού υπολογίζεται σε έξι. 
Οι εν λόγω χορηγήσεις έχουν αυξηθεί σε σχέση 
με το προηγούμενο πρότυπο πρόγραμμα. Η 
αύξηση αυτή δικαιολογείται λόγω: 
— της διεύρυνσης της Κοινότητας που πρόκει­
ται να πραγματοποιηθεί το 1986, 
— της ενσωμάτοοσης των δραστηριοτήτων εκ­
παίδευσης, οι οποίες μέχοι στιγμής χρηματο­
δοτούνται από ειδικό προϋπολογισμό, της ανάγκης βελτίωσης των δυνατοτήτων 
σύνταξης μοντέλων μέσω της επέκτασης των 
υπαρχόντων και των συγκρίσεων μεταξύ δια­
φόρων μοντέλων, 
της σχεδιαζόμενης προσπάθειας για την πρό­
βλεψη του κλίματος στην Ευρώπη σε 
εποχιακή κλίμακα (3 έως 6 μήνες), 
της ανάλυσης και εφαρμογής των στοιχείων 
δορυφόρων, 
της εντατικότερης έρευνας όσον αφορά τις 
επιπτώσεις στο κλίμα των αυξημένων επιπέ­
δων C02 και τις επακόλουθες συνέπειες επί 
των έγγειων και υδάτινων πόρων. 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 
ΓΝΩΜΗ 
που εκφράστηκε από την ΕΔΣ για το περιβάλλον και την κλιματολογία, όσον αφορά το σχέδιο πρότασης για 
ένα πρόγραμμα Ε και Α στον τομέα της κλιματολογίας (1986-1990) 
1. Η ΕΔΣ συζήτησε λεπτομερώς το σχέδιο πρότασης για απόφαση του Συμβουλίου, όσον αφορά την 
υιοθέτηση ενός προγράμματος Έρευνας και Ανάπτυξης στον τομέα της κλιματολογίας· κατά τη διαμόρ­
φωση της εν λόγω γνώμης η CGC έλαβε υπόψη της το γεγονός ότι αυτή συντάχθηκε με τη στενή 
συνεργασία της ACPM για την κλιματολογία, που συστήθηκε για να βοηθήσει την Επιτροπή να 
πραγματοποιήσει το πρώτο πρόγραμμα έρευνας στην κλιματολογία (1981 - 1985). 
2. Εκτιμώντας τις παρατηρήσεις που ακολουθούν, η Επιτροπή υποστηρίζει αποφασιστικά το προτεινόμενο 
πρόγραμμα, εξαιτίας της εξαιρετικής σημασίας του κλίματος και των ενδεχόμενων μεταβολών που μπορεί 
να προκαλέσει στις ανθρώπινες δραστηριότητες, τη διεθνική φύση των θεμάτων του κλίματος και το 
πολύ επιτυχημένο αποτέλεσμα του πρώτου προγράμματος έρευνας της ΕΟΚ στην κλιματολογία, που θα 
ολοκληρωθεί το 1985, όσον αφορά τα επιστημονικά αποτελέσματα και την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής 
συνεργασίας. 
Σκοποί και στόχοι 
3. Η CGC είναι σύμφωνη με τους σκοπούς και τους στόχους του προτεινόμενου προγράμματος, όπως αυτοί 
ορίστηκαν στο σχέδιο πρότασης. Στο πλαίσιο αυτό αναγνωρίζει τη συνεχιζόμενη ανάγκη για ενίσχυση 
της πολιτικής περιβάλλοντος των Κοινοτήτων, και ιδιαίτερα του περιβαλλοντικού προγράμματος δρά­
σης, μέσω της Ε και Α. 
4. Η Επιτροπή πιστεύει επίσης ότι το προτεινόμενο πρόγραμμα θα συμβάλει θετικά στην προώθηση 
ορισμένων επιστημονικών και τεχνικών στόχων των Κοινοτήτων, όπως αυτοί ορίστηκαν στο πρόγραμμα 
πλαίσιο, και συγκεκριμένα στη «βελτίωση της ασφάλειας και την προστασία της υγείας» όπως και στην 
«προστασία του περιβάλλοντος και την πρόληψη κινδύνων». Η Επιτροπή θεωρεί ότι σε συντονισμό με 
το γεωργικό πρόγραμμα έρευνας, θα καλυφθούν και σχετικές ερευνητικές ανάγκες στον εν λόγω τομέα. 
Επιστημονικά θέματα του προγράμματος 
5. Η Επιτροπή συμφωνεί με τα επιστημονικά θέματα που περιέχονται στο προτεινόμενο πρόγραμμα, που 
συμβαδίζει με το σημερινό ενδιαφέρον μέσα σε όλη την Κοινότητα για περιβαλλοντικά προβλήματα, 
όπως είναι παραδείγματος χάρη αυτά που δημιουργούνται από το αυξημένο CO, στην ατμόσφαιρα, 
που για τη λύση τους μπορεί να συμβάλει αποτελεσματικά η κλιματολογική έρευνα. Ο σκοπός του 
προτεινόμενου προγράμματος συμφωνεί επίσης και με τις ευρύτερες αρχές του προγράμματος πλαισίου. 
Για την επίτευξη των στόχων αυτών η ΕΔΣ αναγνωρίζει την αξία της επέκτασης του προηγουμένου 
προγράμματος, ιδιαίτερα δε για τα ακόλουθα θέματα: 
ί) την ενίσχυση της συνεργασίας τόσο μεταξύ διαφορετικών τομέων του προγράμματος (π.χ. παλαιοκλι-
ματολογία και διαμόρφωση κλιματολογικών μοντέλων), οσο και μεταξύ ομάδων σε διάφορα κράτη 
μέλη· 
Αριθ. C 301/44 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 25. 11. 85 
ii) την εφαρμογή, στην κλιματολογική έρευνα; των δυνατοτήτων που προσφέρονται από σύγχρονες 
τεχνικές (ανάλυση δεδομένων που λαμβάνονται από δορυφόρους, σύγκριση μοντέλων, προσπάθειες 
για την πρόβλεψη του κλίματος στην Ευρώπη σε εποχιακή κλίμακα)· 
iii) την εφαρμογή των κλιματολογικών δεδομένων για την πρόβλεψη και παρεμπόδιση κλιματολογικά 
ακραίων καταστάσεων ή αιφνίδιων γεγονότων 
iv) τη μελέτη των διαδικασιών δημιουργίας ερήμων σε ευρωπαϊκές χώρες και φυσικών καταστροφών 
που προκαλούνται από το κλίμα. 
Θεωρεί ότι η κατανομή των πόρων μεταξύ των ερευνητικών τομέων πρέπει να καθοριστεί από την 
Επιτροπή σε συνεργασία με την ίδια την επιτροπή. 
6. Αναγνωρίζει επίσης ότι οι διαφορές μέσα στην Κοινότητα, όσον αφορά τις επιστημονικές, τεχνικές και 
οικονομικές δυνατότητες και απαιτήσεις, πρέπει να ληφθούν σωστά υπόψη. 
7. Η ΕΔΣ υποστηρίζει αποφασιστικά την περαιτέρω ανάπτυξη περιβαλλοντικών πολιτικών πρόβλεψης και 
πρόληψης, και θεωρεί ότι η στο επίπεδο της ΕΟΚ Ε και Α στον κλιματολογικό τομέα πρέπει να βοηθήσει 
στη δημιουργία μιας βάσης για παρόμοιες πολιτικές. 
Τρόποι πραγματοποίησης 
8. Η επιτροπή συμφωνεί με τους προτεινόμενους τρόπους πραγματοποίησης του προγράμματος, και ειδικό­
τερα με το γεγονός ότι η συνεργασία μεταξύ επιστημονικών ιδρυμάτων των κρατών μελών θα υποστηρίζε­
ται αποφασιστικά μέσω κοινών προγραμμάτων, ανταλλαγή ερευνητών και επιστημονικές συναντήσεις. 
9. Η επιτροπή έχει τη γνώμη επίσης ότι οι δραστηριότητες εκπαίδευσης που περιγράφηκαν στο σχέδιο 
πρότασης πρέπει να ενθαρρύνονται ανάλογα, και τα αποτελέσματα παρόμοιων ενεργειών να διατίθενται 
ευρέως. 
Χρηματοδότηση και προσωπικό 
10. Η πρόταση παρουσιάζει ένα ρεαλιστικό πρόγραμμα για την κλιματολογική έρευνα στην ΕΟΚ, λαμβά­
νοντας υπόψη τις ανάγκες και τις περιστάσεις που επικρατούν στον τομέα στην Ευρώπη. 
Η CGC αναγνωρίζει την ανάγκη για την παροχή κατάλληλων χρηματοδοτικών πόρων και προσωπικού, 
όπως και ότι το γεγονός αυτό θα απαιτήσει μια πραγματική αύξηση της χρηματοδότησης σε σύγκριση 
με το πρώτο κλιματολογικό πρόγραμμα. Η αντιπροσωπεία του Ηνωμένου Βασιλείου δεν είναι σε θέση 
να εκφέρει γνώμη για τη χρηματοδότηση. Η γερμανική αντιπροσωπεία δηλώνει ότι το πρόγραμμα είναι 
απόλυτα αναγκαίο από επιστημονική άποψη, αλλά δεν μπορεί να εκφέρει γνώμη για τη χρηματοδότηση. 
25. 11. 85 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 301/45 
ΜΕΡΟΣ III 
Πρόταση για πολυετές πρόγραμμα κοινής δαπάνης στον τομέα των κινδύνων σοβαρών τεχνολογι­
κών ατυχημάτων σαν μέρος του ερευνητικού προγράμματος δράσης 1986-1990 για το περιβάλλον 
Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
1.1. Το παρόν έγγραφο περιγράφει συνοπτικά τα κίνητρα 
και το περιεχόμενο ενός ερευνητικού προγράμματος 
κοινής δαπάνης σχετικά με τους κινδύνους σοβαρών 
τεχνολογικών ατυχημάτων^) που προτείνεται να 
εκτελεστεί κατά την περίοδο 1986-1990, σαν μέρος 
του ερευνητικού προγράμματος δράσης για το περι­
βάλλον της γενικής διεύθυνσης XII. 
Αυτό το κοινής δαπάνης πρόγραμμα δεν φιλοδοξεί j 3 
να συμπεριλάβει όλο το φάσμα των βιομηχανικών 
κινδύνων ή την έρευνα σχετικά με την πρόληψη 
ζημιών. Σαν κατευθυντήρια αρχή, η προσοχή 
συγκεντρώνεται σε ορισμένες κατηγορίες ατυχη­
μάτων με σχετικά μικρή συχνότητα αλλά με ιδιαίτερα 
μεγάλη σημασία (από την άποψη των θανάτων, των 
υλικών ζημιών ή των επιπτώσεων στο περιβάλλον) 
που μπορεί να συμβούν κατά τη διάρκεια διαφόρων 
δραστηριοτήτων που σχετίζονται με τις μεταφορές, 
ή τους ενεργειακούς πόρους και τις παραγωγικές 
διαδικασίες. Μια παρόμοια αντιμετώπιση υπάρχει 
και στα κράτη μέλη, όπου πράγματι υφίστανται ήδη 
μόνιμες οργανώσεις που ασχολούνται συγκεκριμένα 
με το θέμα των κινδύνων σοβαρών ατυχημάτων. 
1.2. Οι κίνδυνοι σοβαρών ατυχημάτων που εξετάζονται 
εδώ είναι χημικής και πετροχημικής προέλευσης και 
σχετίζονται, παραδείγματος χάρη με: 
— εκτεταμένα αποθέματα εύφλεκτων/εκρηκτικών 
ουσιών, κυρίως κοινά καύσιμα υδρογονανθράκων 
και χημικά παράγωγα, 
— εκτεταμένα αποθέματα ασταθών ή πολύ ενεργών 
ουσιών (π.χ. νιτρικά άλατα, υγρό υδρογόνο και 
οξυγόνο), 
— εκτεταμένα αποθέματα κοινών τοξικών χημικών 
ουσιών, που χρησιμοποιούνται ή απαντώνται 
στις βιομηχανικές κατεργασίες (χλώριο, αμμω­
νία και πολλές άλλες μικρότερης σημασίας), 1.4. 
— μικρά αποθέματα πολύ τοξικών και σταθερών 
χημικών ουσιών. 
Υπό το πνεύμα αυτό συντάχθηκε η οδηγία του Συμ­
βουλίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, αποκαλού­
μενη στο εξής «η οδηγία»(2). «Περί του κινδύνου 
ατυχημάτων μεγάλης εκτάσεως τον οποίο περι­
κλείουν ορισμένες βιομηχανικές δραστηριότητες» 
και στα παραρτήματα της καταγράφονται οι βιομη­
χανικές δραστηριότητες, και κυρίως οι ουσίες, με τις 
(') Χρησιμοποιείται επίσης ο όρος «βιομηχανικός κίνδυνος», 
π.χ. αναφορικά με ορισμένες δραστηριότητες του Κοινού 
Κέντρου Ερευνών, αλλά έχει ευρύτερη έννοια. 
(2) ΕΕ αριθ. L 230 της 5. 8. 1982. αντίστοιχες οριακές ποσότητες, οι οποίες υπόκεινται 
στην ισχύ της οδηγίας αυτής. Οι οριακές αυτές τιμές 
εμπεριέχουν την έννοια ενός κατά προσέγγιση 
«ισοδυνάμου κινδύνου». Αλλά, από στατιστική 
άποψη, οι κίνδυνοι για το κοινό γενικά προέρχονται 
από μεγάλες ποσότητες εύφλεκτων και τοξικών 
ουσιών και πιο συγκεκριμένα από τη μαζική μετα­
φορά και αποθήκευση τους. Η ακτίνα του κινδύνου 
είναι συνήθως της τάξεως μερικών χιλιομέτρων. 
Ορισμένοι άλλοι κίνδυνοι, μερικές φορές ίσης ή 
μεγαλύτερης σημασίας, δεν καλύπτονται εδώ για 
λόγους ομοιομορφίας των προτεινομένων εργασιών, 
ή επειδή υπόκεινται σε ιδιαίτερους ελέγχους. Παρα­
δείγματος χάρη: 
— φυσικές/οικολογικές καταστροφές, πυρηνική 
ενέργεια, δραστηριότητες εξόρυξης, 
— πολύ συμπυκνωμένα εκρηκτικά για στρατιωτι­
κούς σκοπούς· 
— μεταφορές ανθρώπων, 
— μέχρι ένα βαθμό, μια μεγάλη ποικιλία βιομηχανι­
κών περιστατικών που έχουν μικρότερες 
επιπτώσεις, ή που δεν είναι ενδεχόμενο να 
πάρουν μεγαλύτερες διαστάσεις. 
Για την τελευταία κατηγορία, εντούτοις, οι γνώσεις 
και οι μεθοδολογίες συχνά προέρχονται από την 
προτεινόμενη έρευνα για τους κινδύνους σοβαρών 
ατυχημάτων και έτσι δεν θα πρέπει να καθορίζονται 
πάντα αυστηρά όρια μεταξύ των κατηγοριών. 
Αντίστροφα επίσης, μερικές μεθοδολογίες που 
αναπτύχθηκαν σε άλλους τομείς της έρευνας (πυρη­
νική ασφάλεια, ατμοσφαιρική μεταφορά ρύπων, 
τοξικολογία, κλπ.) μπορούν να χρησιμοποιηθούν 
επωφελώς, μερικές φορές, με τη βοήθεια διακλα-
δικών μελετών. 
Μία δεύτερη κατευθυντήρια αρχή περιορίζει εντού­
τοις τον αριθμό και τη φύση των τομέων έρευνας 
που μπορούν να περιληφθούν στο πρόγραμμα κοινής 
δαπάνης. Η κοινής δαπάνης έρευνα συνίσταται σε 
ομάδες κατά τομείς οι οποίες έχουν καθεμία 
συγκεκριμένο αριθμό σχεδίων, και κάνουν από κοι­
νού χρήση εμπειριών, εγκαταστάσεων (συχνά 
υφισταμένων) και ενδεχομένως των αποτελεσμάτων. 
Οι προτεινόμενοι κατωτέρω τομείς για εργασία κοι­
νής δαπάνης καλύπτουν σαφώς καθορισμένα προ­
βλήματα και καταστάσεις και, κατά συνέπεια, πιθανά 
σχέδια. 
Τα σχέδια αυτά έχουν γενικά περιεχόμενο με ιδιαί­
τερο ενδιαφέρον όσον αφορά την πειραματική 
πλευρά, την ανάπτυξη φυσικών ομοιωμάτων και την 
εφαρμοσμένη μηχανική και συχνά απαιτούν πολύ­
πλοκες και δαπανηρές πειραματικές επαληθεύσεις 
ή προσομοιώσεις, δικαιολογώντας την από κοινού 
Αριθ. C 301/46 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 25. 11. 85 
χρήση πόρων και αποτελεσμάτων σε επίπεδο των 
Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Άλλα ασχολούνται με 
κοινά προβλήματα αντιμετώπισης και αποδοχής του 
κινδύνου. Κατά συνέπεια όλα προσφέρονται για 
συνεργασία, από κοινού χρησιμοποίηση ερευνητών 
και πλήρη ανταλλαγή των πιο πρόσφατων πληροφο­
ρικών στοιχείων επιστημονικού και κανονιστικού 
περιεχομένου μέσα στην Κοινότητα. 
1.5. Η παρούσα πρόταση ερευνητικού προγράμματος κοι­
νής δαπάνης, κατά συνέπεια, περιλαμβάνει σ'αυτήν 
τη φάση έναν περιορισμένο αριθμό πολύ σημαντικών 
θεμάτων. Άλλα σχετικά σημαντικά θέματα αντιμετω­
πίζονται ήδη από το εν εξελίξει ερευνητικό 
πρόγραμμα άμεσης δράσης σχετικά με τους «βιομη­
χανικούς κινδύνους» στο Κοινό Κέντρο Ερευνών, ή 
από άλλες γενικές διευθύνσεις της Επιτροπής, καθώς 
επίσης και μέσω συντονισμένων/καταλυτικών ενερ­
γειών όπως θα αναφερθεί κατωτέρω. Θα πρέπει πράγ­
ματι να τονιστεί ότι ο τομέας της πρόληψης των 
ζημιών και της προώθησης της ασφαλείας είναι εξαι­
ρετικά ευρύς και απαιτεί μια ποικιλία μεθόδων αντι­
μετώπισης. 
Αυτές οι μέθοδοι αντιμετώπισης αποτελούν ένα 
λογικό σύνολο και η παρούσα πρόταση κοινής δαπά­
νης δεν πρέπει να εξεταστεί μεμονωμένα: αποτελεί 
πράγματι ένα στοιχείο μιας γενικότερης συνολικής 
αντιμετώπισης της Κοινότητας του θέματος των κιν­
δύνων σοβαρών ατυχημάτο>ν. Οι κοινές κατευ­
θυντήριες γραμμές προκύπτουν από: 
— τις επιλογές και τους στόχους του προγράμμα-
τος-πλαίσιο, 
— τις απαιτήσεις της οδηγίας, 
— την ένταξη των ερευνητικών προσπαθειών μέσα 
σε ένα μοναδικό Πρόγραμμα Ερευνητικής Δρά­
σης (') σχετικά με το περιβάλλον και με τους 
βιομηχανικούς και άλλους κινδύνους σοβαρών 
ατυχημάτων. 
Το τελευταίο αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, διότι 
επιτρέπει την αριστοποίηση της κατανομής των 
προσπαθειών και των πόρο)ν μεταξύ των διαφόρων 
τύπων δραστηριοτήτων, λαμβάνοντας υπόψη τις 
καλύτερες υπάρχουσες ικανότητες, ενώ συγχρόνως 
διατηρεί το όφελος ενοποίησης. Γϊ'αυτό και, κατ'α-
νάγκη. γίνεται επανειλημμένα αναφορά κατωτέρω 
(πχ. στο μέρος Γ: εκτίμηση και αντιμετώπιση του 
κινδύνου) σε θέματα που στην πραγματικότητα απευ­
θύνονται στο Κοινό Κέντρο Ερευνών (ΚΚΕρ) και σε 
άλλους οργανισμούς. 
II ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΟ 
II. 1. Ορισμένα πρόσφατα καταστροφικά γεγονότα 
(Cubatao, Mexico City, Bhopal) έδειξαν για μια 
ακόμη φορά τον κίνδυνο σοβαρών ατυχημάτων που 
ενέχουν οι μεγάλες ποσότητες καυσίμων και χημικών 
προϊόντοιν. Αυτό το θέμα δεν είναι καινούριο και 
θα μπορούσε να αναφερθεί ένας μακρύς κατάλογος 
(') Το ακρωνύμιο RAP (Πρόγραμμα Ερευνητικής Δράσης) και 
το ΚΚΕρ (Κοινό Κέντρο Ερευνών) θα χρησιμοποιούνται 
επανειλημμένα κατωτέρω. παρόμοιων περιπτώσεων κατά τον προηγούμενο 
αιώνα, που αφορούν (κατά φθίνουσα τάξη) καταστρο­
φές που σχετίζονται με μεταφορές, αποθήκευση και 
βιομηχανικές εγκαταστάσεις. 
Πράγματι, η βιομηχανία δίνει καθημερινά μεγάλη 
προσοχή στη λειτουργική ασφάλεια και στον έλεγχο 
και μετριασμό των επιπτώσεων των περιπτώσεων 
ατυχημάτων ασφαλώς δεν θα πρέπει να θεωρηθεί ότι 
στη βάση του θέματος υπάρχει αμέλεια. Το πρό­
βλημα οφείλεται μάλλον στην πανταχού παρουσία 
του χημικού/πετροχημικού κινδύνου που λόγω της 
γειτνίασης του, όπως έχει διαμορφωθεί η κατάσταση, 
με κατωκημένες περιοχές και συγκοινωνιακούς κόμ­
βους έχει μεγάλη πιθανότητα επέκτασης των συνε­
πειών των ατυχημάτων. 
11.2. Χωρίς αμφιβολία η υπάρχουσα κατάσταση όσον 
αφορά τη θέση των εγκαταστάσεων και τις μεταφορές 
δεν μπορεί να βελτιωθεί πολύ σύντομα, ενώ το «μέγε­
θος» των μεταφορέων, των αποθεμάτων και των εγκα­
ταστάσεων καθώς επίσης και η τεράστια ποικιλία 
των παραγομένων ουσιών έχουν προκαλέσει αύξηση 
των πιθανών προβλημάτων. Εντούτοις ορισμένες 
βελτιώσεις είναι σαφώς δυνατές όσον αφορά τα εξής: 
— την πρόληψη, με κατάλληλη σχεδίαση, συντή­
ρηση, επιλογή εναλλακτικών μεθόδων παραγω­
γής, κανονισμών μεταφορών κλπ., 
— το μετριασμό των επιπτώσεων, με κατάλληλα 
ενσωματωμένα ανασχαιτικά μέτρα, και προ­
γραμματισμό για την αντιμετώπιση απρόοπτων/ 
επειγουσών καταστάσεων, 
— τους ελέγχους ασφαλείας και την κατάλληλη 
εγκατάσταση και παρακολούθηση των βιομη­
χανιών και των ακραίων τερματικών μονάδων. 
Αυτά τα θέματα, στη συνέχεια, απαιτούν σε βάθος 
γνώσεις προκειμένου να γίνει σωστή εκτίμηση και 
πρόβλεψη τυχόν ζημιών μεγάλης έκτασης και, 
αντίστοιχα, για την ενδεχόμενη λήψη αποφάσεων. 
Γι'αυτό και απαιτείται^σαφώς κατάλληλη έρευνα σε 
θέματα ασφαλείας στους τομείς αυτούς. 
11.3. Θα πρέπει να τονιστεί ο εξαιρετικά πολυσύνθετος 
και πολύπλευρος χαρακτήρας των περισσοτέρων 
φαινομένων τα οποία θίγονται εδώ και, συνεπώς, η 
εμβρυακή κατάσταση στην οποία βρίσκεται, ως επί 
το πλείστον, το σημερινό επίπεδο των γνώσεων. Ο 
πολύπλοκος αυτός χαρακτήρας είναι εγγενής και δεν 
οφείλεται απλώς στην προφανή ποικιλία των συνθη­
κών και της εξέλιξης των ατυχημάτων(*), που θα 
πρέπει βεβαύος να ληφθούν επίσης υπόψη. Ένας 
λόγος είναι, ότι οι διαδικασίες που αποτελούν τη 
βάση πολύ συχνά επηρεάζονται έντονα από φαινο­
μενικά μικρής σημασίας παράγοντες και χαρακτη­
ρίζονται από ένα μεγάλο βαθμό «μεταβλητότητας». 
Πολλές έρευνες, μερικές φορές πολυετείς, έχουν διε­
ξαχθεί σχετικά με ορισμένα από τα προβλήματα. Πιο 
πρόσφατα, χάρη στη μεγαλύτερη προσοχή που έχει 
δοθεί σε ορισμένες περιοχές που προτείνονται κατω-
(*) Κάθε ατύχημα είναι ένα μοναδικό γεγονός (παρά την ύπαρξη 
τυπικών καταστάσεων). 
25. 11. 85 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 301/47 
τέρω στον τομέα Α, έχει επιτευχθεί πρόοδος τοπικά 
(δηλαδή σε σχέση με ορισμένες πλευρές ή πειραματι­
κές συνθήκες) αλλά οι γνώσεις συχνά παραμένουν 
πολύ αποσπασματικές για να μπορέσουν να γίνουν 
κατάλληλες γενικές προβλέψεις. Εξάλλου, «τα παθή­
ματα που γίνονται μαθήματα» μπορούν να 
προσφέρουν μικρή βοήθεια: ο αριθμός των σοβαρών 
ατυχημάτων που έχουν καταγραφεί και τεκμηριωθεί 
ικανοποιητικά είναι μικρός, ενώ αντίθετα η ποικιλία 
των πιθανών ατυχημάτων είναι ατελείωτη. 
Π.4. Η διατύπωση και η εφαρμογή της οδηγίας και η 
ενσωμάτωση της στις εθνικές νομοθεσίες θα οδηγή­
σουν σε συστηματική εκτίμηση της ασφάλειας πολ­
λών αποκαλουμένων «ενδεχομένως επικινδύνων βιο­
μηχανικών αντικειμένων» αν και σχετικής σημασίας. 
Αυτό αναφέρεται σε πάγιες εγκαταστάσεις (εργοστά­
σια παραγωγής, αποθήκες, τερματικές μονάδες), 
καθώς επίσης και σε κινητά στοιχεία (σιδηροδρο­
μικά και οδικά βυτιοφόρα οχήματα, δεξαμενόπλοια), 
δεδομένου ότι οι μεθοδολογίες πρόβλεψης και εκτί­
μησης του κινδύνου είναι βασικά οι ίδιες. 
Κατά συνέπεια, για τις μελλοντικές εκτιμήσεις απαι­
τούνται καλύτερα θεμελιωμένες μεθοδολογίες και 
βάσεις στοιχείων ενώ είναι επιθυμητή μια κοινή αντι­
μετώπιση στην ανάλυση του κινδύνου, σύμφωνα με 
τις απαιτήσεις της οδηγίας. Στον τομέα αυτόν η 
έρευνα αποβλέπει κυρίως στη βελτίωση της κατα­
νόησης των φυσικών χαρακτηριστικών, των ομοιω­
μάτων και της προσομοίωσης, με πνεύμα «αιτιοκρα­
τικό», και η κοινής-δαπάνης αντιμετώπιση είναι 
κατ'εξοχή κατάλληλη, λαμβανομένων υπόψη των 
υπαρχουσών εμπειριών και εγκαταστάσεων στα 
κράτη μέλη και του δαπανηρού και πολύπλοκου 
χαρακτήρα μιας τέτοιας έρευνας. Οι περιοχές, που 
καλύπτονται στον τομέα Λ περιλαμβάνουν τα κυριό­
τερα θέματα και προβλήματα. 
II.5. Η εκτίμηση επικινδύνων εγκαταστάσεων και μεταφο­
ρικών μέσων οδηγεί πολύ φυσικά στην επιδίωξη βελ­
τίωσης ή αντικατάστασης των παραγωγικών διαδι­
κασιών, των τεχνολογιών και των εσωτερικών 
συστημάτων. Οι τεχνολογικές αυτές έρευνες, που 
περιλαμβάνονται στον τομέα Β, δεν προσφέρονται 
πάντα για κοινοτική αντιμετώπιση για λόγους βιομη­
χανικού απορρήτου. Εντούτοις, θέματα κοινού ενδια­
φέροντος όπως η βελτίωση της ασφάλειας γενικά 
μπορούν να αντιμετωπισθούν από κοινού με τη βιο­
μηχανία προφανώς με αντίστοιχη συμμετοχή στη 
δαπάνη. 
Ένα άλλο όφελος, όχι άμεσα φανερό, μπορεί να είναι 
ο μετριασμός του υπερσυντηρητισμού για λόγους 
ασφάλειας στο σχεδιασμό των εγκαταστάσεων ή τα 
εσωτερικά συστήματα, που οφείλεται στις σημερινές 
ανεπαρκείς γνώσεις. Ο υπερσυντηρητισμός δεν είναι 
μόνο δαπανηρός, αλλά μερικές φορές και αντιπαρα­
γωγικός ενώ μια συντονισμένη προσπάθεια αναζή­
τησης μιας αμοιβαία αποδεκτής στάσης, ως προς την ασφάλεια, θα μπορούσε να φέρει πολύ συγκεκριμένα 
αποτελέσματα στο σχεδιασμό και τη λειτουργία 
επικινδύνων βιομηχανικών εγκαταστάσεων. 
II.6. Η ποσοτική εκτίμηση μεμονωμένων επικινδύνων 
αντικειμένων εντούτοις δεν μπορεί να αποχωρισθεί 
εντελώς από το γενικότερο πλαίσιο, ανθρώπινο και 
γεωγραφικό, ούτε από τον υπολογισμό της πιθανότη­
τας προβλεφθέντων γεγονότων. Για το λόγο αυτό 
πολλές έρευνες αφορούν: 
— την ανθρώπινη γενικά πλευρά, είτε είναι το προ­
σωπικό των εγκαταστάσεων και των μεταφορι­
κών μέσων είτε το κοινό εν γένει, 
— τα θέματα που σχετίζονται γενικά με τη θέση των 
βιομηχανικών εγκαταστάσεων και με τις μεταφο­
ρές, 
— τις πιθανολογικές μεθόδους αντιμετώπισης. 
Εδώ εξετάζονται συχνά ευρύτερα θέματα, που συσχε­
τίζονται με θέματα πολιτικής ή κανονισμών, πράγμα 
που οδηγεί σε ποικίλες περιπτώσεις. 
Μερικές γενικότερες σχετικές περιπτώσεις περιλαμ­
βάνονται επίσης στον τομέα Γ, ο κατάλογος όμως 
προφανώς δεν είναι πλήρης. Μπορεί κανείς να παρα­
τηρήσει ότι μερικά από τα θέματα αυτά εμπίπτουν 
στο πρόγραμμα του ΚΚΕρ «Βιομηχανικός κίνδυνος» 
και ότι οι προσπάθειες θα συντονιστούν στο πλαίσιο 
του Προγράμματος Ερευνητικής Δράσης για το περι­
βάλλον. 
Π.7. Μερικά γενικά θέματα, εντούτοις, δεν είναι δυνατόν 
να περιοριστούν στο αντικείμενο (ή το πνεύμα) ενός 
συγκεκριμένου τομέα και απαιτούν μια συνολική 
αντιμετώπιση, που πιθανόν καλύπτει και τους τρεις 
τομείς. «Διακλαδικές» μελέτες ορισμένων σχετικών 
θεμάτων, που θα εκπονηθούν κατά την έναρξη του 
προγράμματος, θα τονίσουν την αλληλεξάρτηση 
αυτή. Θα αποτελέσουν οδηγό για την επιλογή της 
προτεραιότητας των θεμάτων της έρευνας στους 
τομείς Β και Γ. 
ΙΙ.8. Μερικοί ατό τους σημαντικότερους λόγους για τους 
οποίους υποστηρίζεται θερμά μια κοινοτική αντι­
μετώπιση του προβλήματος του κινδύνου των σοβα­
ρών ατυχημάτων είναι οι εξής: 
— τα προβλήματα είναι πράγματι μεγάλα και εξαιρε­
τικά ποικίλα και είναι επίσης κοινά σε ολόκληρο 
τον ευρωπαϊκό χημικό/πετροχημικό τομέα. 
Συχνά επίσης, τα θέματα βιομηχανικής ασφά­
λειας έχουν χαρακτήρα υπερεθνικό (π.χ. σε 
σχέση με τις εξαγωγές παγίων μερών εγκα­
ταστάσεων και μεθόδων ή τις μεταφορές επικιν­
δύνων ουσιών) πολλά δε από αυτά σχετίζονται με 
τον κίνδυνο σοβαρών ατυχημάτων και απαιτούν 
συνεπώς μια συντονισμένη αντιμετώπιση, 
— κατά συνέπεια, η απαιτούμενη έρευνα παρουσιά­
ζει ποικιλία και συχνά μπορεί να είναι αρκετά 
πολύπλοκη και δαπανηρή. 
Η εκτέλεση πειραμάτων, οι προσομοιώσεις και 
ορισμένες τεχνολογικές εξελίξεις απαιτούν ειδι-
Αριθ. C 301/48 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 25. 11. 85 
κές συσκευές, εξοπλισμό γεωτρήσεων, κατάλλη­
λες τοποθεσίες και σχετικές γνώσεις (know-how). 
Για ικανοποιητικές υπό κλίμακα εργασίες πολ­
λές φορές απαιτούνται πολύπλοκες και εκτεταμέ­
νες επιτόπιες ή υπαίθριες δοκιμές (με πρόσφατη 
τάση για κοινά σχέδια ή χρηματοδοτήσεις από 
πολλές πηγές, για προφανείς λόγους κόστους). Η 
κατασκευή ομοιωμάτων πολύπλοκων κατα­
στάσεων ή συστημάτων ενδέχεται να απαιτεί την 
εντατική χρήση ηλεκτρονικών υπολογιστών και 
να είναι πολύ δαπανηρή, 
— ο τελικός σκοπός είναι να αποκτήσουμε πιο αξιό­
πιστα «εργαλεία», είτε για πρόβλεψη είτε τελικά 
για ρύθμιση. Κατωτέρω αναπτύσσονται συνο­
πτικά τρεις βασικοί τομείς έρευνας (Α, Β, Γ), με 
σχετικά διαφορετικό χαρακτήρα, που ο καθένας 
όμως από αυτούς σχετίζεται με τον υπόψη στόχο 
και χρειάζεται μια κοινή αντιμετώπιση: μόνο 
κατ'αυτόν τον τρόπο θα μπορέσουμε να 
αποκτήσουμε βελτιωμένα, κοινά και αμοιβαία 
συμβιβαστά εργαλεία για την πρόληψη και 
μετριασμό των επιπτώσεων σοβαρών ατυχη­
μάτων. 
Αυτοί αποτελούν θεμελιώδεις και αδιάσειστους 
λόγους για την από κοινού χρησιμοποίηση πόρων 
και ειδικοτήτων και για την αποφυγή επαναλήψεων, 
σε έναν τομέα ο οποίος γενικά στερείται συγκεκρι­
μένου εμπορικού ενδιαφέροντος, ενώ εντούτοις είναι 
πολύ εκτεταμένος. Σχεδόν για καθένα από τα αντικεί­
μενα που προτείνονται εδώ, καθώς και για πολλά 
άλλα, υπάρχουν στα κράτη μέλη εξειδικευμένες 
γνώσεις που όμως είναι διασκορπισμένες μεταξύ πολ­
λών οργανισμών, ιδρυμάτων και βιομηχανιών. Είναι 
αναντίρρητη η ανάγκη για διαρκή και βελτιωμένη 
επικοινωνία και συνεργασία μέσα στην Κοινότητα 
που θα πρέπει να αποτελέσει κύριο στόχο αυτού του 
προγράμματος. 
II.9. Τελικά, η έρευνα για τους κινδύνους σοβαρών ατυχη­
μάτων που προτείνεται καλύπτει κυρίως τις ακόλου­
θες επιλογές και στόχους του προγράμμα-
τος-πλαίσιο 1984-1987: 
— όσον αφορά την ποιότητα της ζωής και της εργα­
σίας, εξασφάλιση καλύτερης προστασίας του 
κοινού γενικά από ανεπιθύμητες επιπτώσεις 
μεγάλης κλίμακας δραστηριοτήτων στη βιομη­
χανία και τις μεταφορές και ασφαλέστερων συν­
θηκών εργασίας για το προσωπικό που 
απασχολείται στους τομείς αυτούς. Μόνο στη 
χημική βιομηχανία της ΕΟΚ απασχολούνται 
πάνω από 1,5 εκατομμύρια άτομα που είναι 
εκτεθειμένα σε διαφόρου βαθμού κινδύνους 
ατυχημάτων. Πολλά εκατομμύρια επίσης εργά­
ζονται ή ζουν σε περιοχές που βρίσκονται κοντά 
σε επικίνδυνες εγκαταστάσεις ή όπου λαμβάνουν 
χώρα επικίνδυνες μεταφορές, 
— όσον αφορά την ανταγωνιστικότητα στη βιομη­
χανία, ανάπτυξη ασφαλέστερων μεθόδων και 
εγκαταστάσεων και εφαρμογή ορθολογικότερων 
κριτηρίων για την επιλογή της θέσεως των εγκα­
ταστάσεων ή των μεταφορών. Επανειλημμένα 
καταστρεπτικά ατυχήματα συνεπάγονται όχι 
μόνο τεράστιες οικονομικές ζημίες (οποιοσδή­ποτε και αν τις υφίσταται), αλλά μακροπρόθεσμα 
ενδέχεται επίσης να οδηγήσουν σε μια βαθειά 
αποστροφή του κοινού όσον αφορά τη γειτνίαση 
με αυτές τις βιομηχανικές δραστηριότητες. 
III. ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ 
III. 1. Μέσα στο πλαίσιο του προγράμματος ερευνητικής 
δράσης (RAP) για το περιβάλλον, η Επιτροπή προ­
τίθεται να προωθήσει μία ευρεία και ολοκληρωμένη 
κοινοτική ερευνητική προσπάθεια σχετικά με τους 
κινδύνους σοβαρών βιομηχανικών ατυχημάτων. 
Αυτή η μερικώς νέα δραστηριότητα θα πραγματο­
ποιηθεί με άμεσες ενέρειες όπου θα υπάρχει συμμε­
τοχή στο κόστος και συνεργασία, καθώς επίσης και 
με στενή επαφή με τις άλλες γενικές διευθύνσεις 
της Επιτροπής. Θα πρέπει βεβαίως να γίνει κατανο­
ητό ότι πρόκειται για μία σχετικά μακροπρόθεσμη 
προσπάθεια, δεδομένου του μεγέθους και της πολυ­
πλοκότητας των προβλημάτων που πρέπει να αντι­
μετωπισθούν, λίγα μόνο από τα οποία μπορούν να 
επιλυθούν πλήρως μέσα στη διάρκεια ενός πολυ­
ετούς προγράμματος, ανεξάρτητα από τις μεθόδους 
που χρησιμοποιούνται. 
III.2. Υπενθυμίζεται ότι, για λόγους που προϋπήρχαν και 
σχετίζονται με το χρόνο, το μέρος που αφορά τις 
άμεσες ενέργειες αυτής της ερευνητικής προσπά­
θειας είχε ήδη περιληφθεί υπό τύπον διερεύνησης 
στο πολυετές πρόγραμμα 1984- 1987 του KKEp(!), 
σε ένα νέο κεφάλαιο σχετικά με «τον βιομηχανικό 
κίνδυνο». Τα θέματα που περιλαμβάνονται σ'αυτό, 
είτε στο μέρος για την πρόβλεψη των ατυχημάτων 
είτε σ'εκείνο για το μετριασμό και τη διοικητική 
αντιμετώπιση των ατυχημάτων, κάνουν αρκετή 
χρήση των εμπειριών που έχουν αποκτηθεί παλαιό­
τερα με δραστηριότητες που αφορούσαν την πυρη­
νική ασφάλεια και αξιοπιοτία και είναι ουσιαστικά 
συμπληρωματικά με εκείνα που προτείνονται κατω­
τέρω, ενώ περιέχουν σημεία κοινού ενδιαφέροντος 
και πρόβλεψη για τον εξελικτικό χαρακτήρα τέ­
τοιων ερευνητικών δραστηριοτήτων. 
Κατά συνέπεια οι περιοχές που αυτή τη στιγμή 
αναπτύσσονται ενεργά στο ΚΚΕρ είναι: 
Όσον αφορά την πρόληψη των ατυχημάτων: 
— η ασφάλεια και αξιοπιστία βιομηχανικών 
συστημάτων, όπου περιλαμβάνεται η εναρμό­
νιση των μεθόδων εκτίμησης του κινδύνου με 
χρήση της θεωρίας των πιθανοτήτων, η τεχνική 
υποστήριξη του EUREDATA και, σε συσχέ­
τιση με την οδηγία, η ανάπτυξη ενός σχεδίου 
για τη μετάδοση πληροφοριών σχετικά με τα 
σοβαρά ατυχήματα (τράπεζες στοιχείων), 
— η διαρθρωτική ασφάλεια και αξιοπιστία, όπου 
περιλαμβάνεται η εκτίμηση των περιθωρίων 
ασφάλειας (πεπαλαιωμένων) συστημάτων 
συγκράτησης, οι εκτιμήσεις της διάρκειας 
υπολοίπου ζωής και η αξιολόγηση τεχνικών 
μεθόδων ελέγχου, 
— η διοικητική αντιμετώπιση των βιομηχανικών 
κινδύνων, όπου περιλαμβάνεται η συστηματική 
(') ΕΕαριθ. L 3 της 5. 1. 1984, σ. 84. 
25. 11. 85 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 301/49 
εκτίμηση των κανονισμών που διέπουν τους βιο­
μηχανικούς κινδύνους και η συνεπαγόμενη δια­
μόρφωση ομοιωμάτων με χρήση των ηλεκτρο­
νικών υπολογιστών για τη διαχείριση των 
επικινδύνων ουσιών. 
Όσον αφορά τη διοικητική αντιμετώπιση και τον 
έλεγχο των ατυχημάτων: 
— διασπορά και πορεία διάδοσης των χημικών 
ουσιών, σε σχέση με την εκτίμηση του επιπέδου 
των γνώσεων και την εφαρμογή ορισμένων τε­
χνικών μεθόδων για την τηλεανίχνευση, 
— σχέδια για καταστάσεις ανάγκης, όπου περιλαμ­
βάνεται ένα κέντρο πληροφοριών σχετικά με 
πρακτικές μεθόδους αντιμετώπισης εκτάκτων 
περιστατικών και σχέδια ανταλλαγής πληροφο­
ριών, 
— ταχείες και μη ελεγχόμενες αντιδράσεις 
(runaway reactions), που σχετίζονται με την 
αξιολόγηση του επιπέδου των σημερινών 
γνώσεων και των μελλοντικών δραστηριοτή­
των. 
Αυτές οι δραστηριότητες τεκμηριώνονται πλη­
ρέστερα σε κατάλληλα έγγραφα του ΚΚΕρ(1). 
Πέραν της συμπληρωματικότητας, η πραγματο­
ποίηση τους είναι επίσης πολύ διαφορετική από 
εκείνη του προγράμματος κοινής δαπάνης, δεδομέ­
νου ότι ουσιαστικά αποτελούν ένα έργο που περιο­
ρίζεται στο εσωτερικό (intra-muros) του κέντρου 
Ispra. 
III.3. Υπενθυμίζεται επίσης ότι το πρόγραμμα κοινής 
δαπάνης 1979-1983 για την πυρηνική ασφάλεια 
περιελάμβανε ένα μέρος σχετικά με «την προστασία 
πυρηνικών εγκαταστάσεων από εξωτερικές 
εκρήξεις νεφών αερίου», πράγμα που οδήγησε στην 
εκτέλεση αρκετά σημαντικών ερευνών όσον αφορά 
ορισμένες πλευρές της διάδοσης/αλληλεπίδρασης 
της διασποράς, της καύσης και του εκρηκτικού 
κύματος από εκρήξεις πυκνών νεφών αερίου, που 
αποδεικνύουν επίσης την καταλληλότητα της αντι­
μετώπισης «με συμμετοχή στο κόστος». Από 
ορισμένες απόψεις αυτή η πρόταση «σχετικά με 
τους τεχνολογικούς κινδύνους σοβαρών ατυχη­
μάτων» αποτελεί τη συνέχεια του εν λόγω προγράμ­
ματος, κάνοντας χρήση πράγματι των αποκτηθει-
σών γνώσεων και συμπερασμάτων. Ενσωματώνει 
επίσης στον τομέα Α και άλλα σημαντικά αντικεί­
μενα εκτός από εκείνα των εκρήξεων νεφών ατμών, 
που όμως συνδέονται με κινδύνους σοβαρών ατυχη­
μάτων αναλόγου μεγέθους και απαιτούν ερευνητικές 
εργασίες με ανάλογη μορφή και στενό συσχετισμό. 
ΙΙΙ.4. Τέλος, θα πρέπει να αναφερθούν οι διάφορες 
δραστηριότητες της Επιτροπής που συνδέονται με 
(') Έκθεση προόδου του προγράμματος «Βιομηχανικοί κίνδυ­
νοι» Ιανουάριος-Ιούνιος 1984, ανακοίνωση — κατηγορία 
1.6 αριθ. 4159. 
Έκθεση προόδου του προγράμματος «Βιομηχανικοί κίνδυ­
νοι» Ιούνιος-Δεκέμβριος 1984, ανακοίνωση — κατηγορία 
1.8 αριθ. 4179. το αντικείμενο του κινδύνου βιομηχανικών και λοι­
πών σοβαρών ατυχημάτων. Παραδείγματος χάρη: 
— η εφαρμογή και ενημέρωση της οδηγίας (Γενική 
Διεύθυνση XI), 
— η συντονισμένη δράση όσον αφορά την αλληλε­
πίδραση ανθρώπου - μηχανών και η αξιολό­
γηση του ανθρωπίνου σφάλματος και του κινδύ­
νου ατυχημάτων (COST Α 1, Γενική Διεύθυν­
ση V), 
— οι πυρκαγιές και η πυρασφάλεια (Γενική Διεύ­
θυνση III), 
— το σχέδιο ανταλλαγής πληροφοριών της 
ESPRA (Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Ασφά­
λεια και Αξιοπιστία). 
Ένας από τους σκοπούς του προγράμματος-
πλαίσιο είναι ακριβώς να κάνει μια απογραφή 
αυτών των δραστηριοτήτων και να προωθήσει τις 
απαιτούμενες σχέσεις, αποφεύγοντας επίσης τις 
επαναλήψεις. 
III.5. Το κοινής δαπάνης μέρος του προγράμματος δίνει 
μεγάλη έμφαση σε περιοχές και αντικείμενα με 
έντονο πειραματικό, τεχνολογικό και προχωρημένο 
θεωρητικό περιεχόμενο, που γενικά οδηγούν σε 
σχετικά εκτεταμένα σχέδια και απαιτούν εξειδικευ­
μένη τεχνογνωσία (know-how), μέσα, τοποθεσίες/ 
εγκαταστάσεις, κλπ. Όπως έχει ήδη αναφερθεί οι 
απαιτήσεις αυτές μπορούν να καλυφθούν στα διά­
φορα κράτη μέλη και ένας βασικός στόχος του 
προγράμματος είναι να γίνει η εκμετάλλευση των 
δυνατοτήτων αυτών κατά συντονισμένο τρόπο 
επιτυγχάνοντας έτσι τη δημιουργία στενών 
σχέσεων μεταξύ ερευνητών και ομάδων. Επιπλέον, 
ένας περιορισμένος αριθμός πολύ σχετικών αποκα­
λουμένων «εγκαρσίων» θεμάτων προτείνονται για 
μελέτη, που θα διαφωτίσει γενικότερα θέματα, και 
αλληλοσυσχετίσεις και αλληλεξαρτήσεις μεταξύ 
θεμάτων που διαφορετικά αποτελούν αντικείμενα 
ξεχωριστών μελετών. 
Στη συνέχεια εξετάζονται συνοπτικά τρεις τομείς: 
Α — Φαινόμενα και μετριασμός, με επίκεντρο την 
κατανόηση των φυσικών χαρακτηριστικών, 
τον πειραματισμό, τις προσομοιώσεις και την 
κατασκευή ομοιωμάτων. 
Β — Τεχνολογικά θέματα, με έμφαση σε ασφα­
λέστερες ή εναλλακτικές μεθόδους/τεχνο-
λογίες και σε εξοπλισμό που σχετίζεται με 
την ασφάλεια. 
Γ — Αξιολόγηση και διοικητική αντιμετώπιση 
των κινδύνων, όπου περιλαμβάνονται θέματα 
που αφορούν το διάστημα πριν και μετά τα 
ατυχήματα. 
Αριθ. C 301/50 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 25. 11.85 
IV. ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ 
ΤΟΜΕΑΣ Α: ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΚΑΙ ΜΕΤΡΙΑΣΜΟΣ ΤΩΝ 
ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ 
IV. 1. Η εξέταση των πιθανών πηγών κινδύνων σοβαρών 
ατυχημάτων που αναφέρθηκαν στην παράγραφο 
1.2 και των σχετικών αναγκών για την ανάλυση 
των κινδύνων, λαμβανομένων επίσης υπόψη των 
εξειδικευμένων γνώσεωνπου υπάρχουν στα κράτη 
μέλη και άλλων σημερινών δραστηριοτήτων της 
Επιτροπής, οδήγησε στον περιορισμένο κατάλογο 
πιθανών τομέων έρευνας που περιλαμβάνεται 
κατωτέρω. Η κατάταξη δεν γίνεται κατά κλάδους, 
ούτε σχετίζεται με το είδος των βιομηχανικών 
δραστηριοτήτων/μεθόδων, αλλά είναι μάλλον 
σύμφωνη με τα παρατηρούμενα φαινόμενα. Κατά 
συνέπεια, ορισμένοι τομείς έρευνας σχετίζονται 
με μια ποικιλία κινδύνων (π.χ. η ατμοσφαιρική 
διασπορά βρίσκεται στη βάση της δημιουργίας 
και εξάπλωσης πολλών από αυτούς) και ορισμένα 
αντικείμενα της έρευνας (πολυφασική ροή, 
εκρηκτικό κύμα-φόρτιση, εκτόνωση αερίων) 
έχουν σχέση με πολλούς τομείς. (Αυτό φαίνεται 
και στο διάγραμμα του παραρτήματος Α). 
IV.2. Σε όλες σχεδόν τις περιπτώσεις, υπάρχει 
συγκέντρωση επικινδύνων ουσιών και οι κίνδυνοι 
προέρχονται από την τυχαία δημιουργία ρωγμής 
στο χώρο αποθήκευσης τους. Η εξέλιξη (σενάριο) 
του συνεπαγομένου ατυχήματος γενικά προχωρεί 
βήμα προς βήμα, τουλάχιστον θεωρητικά, και ο 
προσδιορισμός αυτών των βαθμίδων διευκολύνει 
τη συμφωνία στην κατάταξη των θεμάτων της 
έρευνας. Τονίζεται και πάλι ότι, όσον αφορά τις 
μελλοντικές εργασίες που προτείνονται εδώ, η 
έμφαση δίνεται στην κατανόηση των φυσικών 
χαρακτηριστικών, στις προσομοιώσεις και στην 
κατασκευή ομοιωμάτων. 
IV.3. Σ'αυτήν τη φάση προτείνονται οι εξής τομείς έρευ­
νας: 
Α.1. Αρχική φάση (Source term): φαινομενολο­
γία/κατασκευή ομοιωμάτων της έκκλησης, 
οι επιπτώσεις της στα πρώτα στάδια της διά­
δοσης. 
Α.2. Διασπορά: μεταφορά από τον άνεμο στην 
ατμόσφαιρα, διασκόρπιση και απόθεση, με 
έμφαση στα πυκνά/ψυχρά αέρια, ομίχλες και 
αερολύματα. 
Α.3. Καύση: εύφλεκτα νέφη και ομίχλες όπου 
περιλαμβάνονται οι αστραπιαίες φωτιές 
(flash fires), η ανάφλεξη, το μεταβατικό στά­
διο μέχρι την έκρηξη και η έκρηξη (περι­
πτώσεις χωρίς/με μερικό περιορισμό χώρου). 
Α.4. Δημιουργία εκρηκτικού κύματος, εξάπλωση, 
αλληλεπίδραση με κτιριακές εγκαταστάσεις· 
δημιουργία εκτινασσομένων αντικειμένων 
εκρήξεις σε περιορισμένο χώρο και εξαερι­
σμός. 
Α.5. Καταστροφικές φωτιές: φωτιές χυμένων 
υγρών (pool fires), φωτιές μορφής πυρσού και 
καιόμενα σφαιρικά νέφη (fireballs), εξαιρε­
τικά ενεργές χημικές ουσίες, πυρκαγιές. 
Α.6. Ταχείες και μη ελεγχόμενες αντιδράσεις 
(runaway reactions): θέματα γενικού ενδιαφέ­
ροντος (θερμοδυναμική, δυναμική της ροής, 
εξαερισμός). Α.7. Τοξικές ουσίες: διασπορά στον αέρα, συν­
δυασμένη δράση, πλην της τοξικολογίας. 
Α.8. Εκρήξεις σκόνης: φαινομενολογία και 
προστατευτικά μέτρα (εξαερισμός). 
Τονίζεται και πάλι ότι όλοι αυτοί οι τομείς αλλη-
λοσυσχετίζονται στενά και αλληλοεξαρτώνται και 
ότι απαιτούν επίσης πολύ ανάλογες εξειδικευμένες 
γνώσεις, μεθόδους, εξοπλισμούς και εγκα­
ταστάσεις. Στην ουσία, ο τομέας Α αποτελεί αυτός 
ο ίδιος ένα συνεκτικό σχέδιο εργασιών με υψηλό 
βαθμό προτεραιότητας στο προτεινόμενο 
πρόγραμμα. Δεδομένου ότι τα προβλήματα και τα 
αντικείμενα της εργασίας είναι σαφώς προσδιο­
ρισμένα στον τομέα αυτό, στο παράρτημα Α περι­
λαμβάνεται μια λεπτομερέστερη περιγραφή τους. 
ΤΟΜΕΑΣ Β: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΛΕΥΡΕΣ 
IV.4. Η μελέτη των αιτίων πρόκλησης των ατυχημάτων, 
ιδιαίτερα η αρχική φάση (source term) και οι τα­
χείας εξέλιξης μη ελεγχόμενες καταστάσεις που 
περιλαμβάνονται στα σημεία Α.1 και Α.6 πολύ 
λογικά οδηγούν στην αναζήτηση 
— κάθε δυνατής βελτίωσης στην εσωτερική 
ασφάλεια των εγκαταστάσεων, μεθόδων και 
συντελεστών μεταφοράς, 
— έγκαιρης ανίχνευσης και μετριασμού των 
επιπτώσεων ενδεχομένως επικινδύνων κατα­
στάσεων ή συνθηκών. 
IV.5. Η έρευνα αυτών των θεμάτων είναι, μέχρις ένα 
βαθμό, περισσότερο εξειδικευμένη ως προς το 
αντικείμενο και τη μέθοδο απ'ότι στον τομέα Α, 
και απαιτεί κατάλληλη διερεύνηση των τεχνο­
λογικών και λειτουργικών χαρακτηριστικών τους. 
Σκοπός επομένως είναι η προώθηση και ενίσχυση 
ορισμένων σημαντικών θεμάτων της έρευνας και 
ανάπτυξης για την ασφάλεια στη βιομηχανία και 
τις μεταφορές, μέσω κατάλληλων προγραμμάτων 
κοινής δαπάνης με τη βιομηχανία. Είναι ευρέως 
αποδεκτό ότι, προκειμένου να διασφαλιστεί το 
βιομηχανικό απόρρητο ή και λόγω του πλήθους 
των περιπτώσεων, δεν θα εξεταστούν όλα αυτά τα 
θέματα αλλά θα ακολουθήσει μια φυσική επιλογή. 
IV.6. Οι γενικότερες περιοχές ή θέματα που προτείνο­
νται για περαιτέρω εξέταση σ'αυτήν τη φάση είναι 
οι εξής: 
Β.1. Ασφάλεια και αξιοπιστία των υπαρχουσών 
τεχνολογιών, προκειμένου να βελτιωθούν 
με κατάλληλο σχεδιασμό, λειτουργικές συν­
θήκες, διαρρύθμιση/εγκατάσταση, έλεγχο/ 
ανίχνευση σφαλμάτων, ενσωματωμένους 
μηχανισμούς προστασίας/συσκευές εκτό­
νωσης και μετριασμού των επιπτώσεων, 
κλπ. Αυτά μπορεί να αφορούν κτηριακές 
εγκαταστάσεις/μέρη κτηρίων, αποθήκες και 
συντελεστές μεταφοράς, και μάλιστα που 
παρουσιάζουν διαφορετικό μέγεθος ή>που 
περιέχουν πολύ επικίνδυνες ουσίες. 
Β.2. Εναλλακτικές τεχνολογίες και μέθοδοι, που 
αποβλέπουν στην αντικατάσταση ιδιαίτερα 
επικινδύνων προϊόντων/ενδιάμεσων προϊ­
όντων, μεθόδων και στοιχείων εγκα­
ταστάσεων και, γενικότερα, στη μείωση της 
ανάγκης ενδιαμέσων απογραφών και 
25. 11. 85 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 301/51 
μείωση των πιέσεων και των θερμοκρασιών 
κλπ. Και πάλι απαιτείται επιλογή, που θα 
καθοδηγείται π.χ. από την ανάλυση στοι­
χείων που αφορούν την προμήθεια πρώτων 
υλών και την αποθήκευση, μεταποίηση, 
προετοιμασία και μεταφορά των τελικών 
προϊόντων. 
Β.3. Χρήσεις επιστημονικών οργάνων: Σκοπός 
θα είναι η ανάπτυξη συστημάτων και 
συσκευών ανίχνευσης, για πολύ επικίνδυνες 
καταστάσεις/ουσίες, και η μελέτη της δυνα­
τότητας συνδυασμού τους με συσκευές 
μετριασμού των επιπτώσεων. 
IV.7. Ο χαρακτήρας της έρευνας που αφορά ο τομέας Β 
είναι μάλλον συγγενής προς εκείνον του τομέα Α: 
και οι δύο συγκεντρώνονται σε καλά προσδιο­
ρισμένα θέματα, χαρακτηριστικά στοιχεία, μέρη 
των εγκαταστάσεων, κλπ. και αποβλέπουν σε 
ποσοτικές προβλέψεις. Ο τομέας Β, εντούτοις, 
είναι πλησιέστερα στον κλάδο του χημικού μηχα­
νικού και στο σχεδιασμό/λειτουργία των σημερι­
νών βιομηχανικών εγκαταστάσεων. 
Προκαταρκτικές έρευνες θα χρειασθούν, σαν 
πρώτη προτεραιότητα: 
α) για τον περιορισμό του (κατά τα άλλα εκτε­
ταμένου) φάσματος πιθανών θεμάτων έρευνας/ 
εφηρμοσμένης μηχανικής σε εκείνα τα θέματα 
που έχουν κοινό ενδιαφέρον και δεν παρεμπο­
δίζονται από τον παράγοντα του βιομηχανικού 
απορρήτου· 
β) για τον καλύτερο προσδιορισμό πιθανών συ­
νεργασιών στον βιομηχανικό τομέα (π.χ. μέσω 
της διαδικασίας της «εκδήλωσης ενδιαφέ­
ροντος». 
και αυτές οι δραστηριότητες, καθώς επίσης και 
οι «διακλαδικές» μελέτες που ήδη αναφέρθηκαν 
αποτελούν ουσιαστικής σημασίας μέρος της ορθο­
λογικής προετοιμασίας του προγράμματος στον 
τομέα αυτό. 
ΤΟΜΕΑΣ Γ: ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ 
ΤΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ 
IV.8. Ενώ ο τομέας Α ασχολείται κυρίως με τη βασική 
φαινομενολογία και την ποσοτική ανάλυση των 
κινδύνων και ο τομέας Β με τις υπάρχουσες ή 
εναλλακτικές τεχνολογίες, ο υπόψη τομέας Γ 
ασχολείται με γενικότερα θέματα: κυρίως αυτά 
που αφορούν τις επιπτώσεις μιας τεράστιας και 
πολύπλευρης βιομηχανικής δραστηριότητας 
επάνω στον άνθρωπο και στο περιβάλλον αν και 
πάντα στο πλαίσιο των προκυπτόντων σοβαρών 
ατυχημάτων. Σαφώς λοιπόν αυτό το μέρος του 
προγράμματος είναι πιο κοντά στη χάραξη πολιτι­
κής και κανονισμών καχ ανταποκρίνεται πράγματι 
σε μερικούς προβληματισμούς των αρχών των 
κρατών μελών που είναι υπεύθυνες για την προστα­
σία των πληθυσμών και το)ν οικισμών και την 
ασφάλεια των εργοταξίων, των βιομηχανικών 
συγκροτημάτων, των συγκοινωνιακών κόμβων, 
κλπ. Για την πραγματοποίηση αυτού του έργου, πολύ 
συχνά χρειάζονται οι γνώσεις και οι μέθοδοι αξιο­
λόγησης που προέρχονται από την Ε και Α των 
τομέων Α και Β. Εντούτοις, μερικά γενικότερα 
προβλήματα, μερικά κοινωνικά θέματα δεν 
μπορούν απλώς να περιοριστούν στη στοιχειώδη, 
βήμα προς βήμα ή κατά περίπτωση αντιμετώπιση. 
Γι'αυτό επίσης απαιτούνται «διακλαδικές» μελέτες 
που θα οδηγήσουν τις μελλοντικές εξελίξεις. 
IV.9. Μια μεγάλη ποικιλία θεμάτων θα μπορούσαν να 
καταχωρηθούν εδώ (και, οριακά, θα μπορούσε να 
προκύψει μια πολύ διαφορετική ισορροπία στο 
πρόγραμμα). Δεν προσφέρονται όμως αναγκα­
στικά όλα γία την αντιμετώπιση «με συμμετοχή 
στο κόστος», και για την προώθηση της αντιδια­
στολής μεταξύ θεωρίας και πρακτικής και την 
εναρμόνιση τους: άλλα σχέδια αναφέρονται σε 
πολλά σημεία του παρόντος εγγράφου. Με την 
επιφύλαξη των προτεραιοτήτων που μπορεί να 
προκύψουν από τις διακλαδικές μελέτες που θα 
πραγματοποιηθούν, κατά πρώτον μερικά σχετικά 
θέματα περιλαμβάνονται κατωτέρω στο μέρος που 
αφορά την ανάλυση των κινδύνων και την προστα­
σία από τα ατυχήματα ή σε εκείνο που αφορά την 
από διοικητική άποψη αντιμετώπιση των ατυχη­
μάτων. Εννοιολογικά, μερικά από αυτά σχε­
τίζονται μάλλον με το μέρος του προγράμματος 
που αφορά την άμεση δράση όπως αναφέρεται 
στην παράγραφο ΙΙΙ.2, μη αποκλείοντας, εντού­
τοις, συμπληρωματικές ή από κοινού επιχειρή­
σεις. Τονίζεται επίσης ότι ο τομέας Γ είναι πιθανό 
να εξελίσσεται αναπόφευκτα συγχρόνως με την 
εφαρμογή της οδηγίας, τις ανάγκες για τη θέσπιση 
κανονισμών που θα προκύπτουν και την προβλε­
πόμενη επέκταση και διαφοροποίηση της έρευνας 
για τους κινδύνους σοβαρών ατυχημάτων. 
IV. 10. Θέματα που σχετίζονται με το πρόβλημα του κινδύ­
νου σοβαρών ατυχημάτων είναι κατά συνέπεια 
σ'αυτήν τη φάση: 
Όσον αφορά την ανάλυση τον κινδύνου και την 
πρόληψη των ατυχημάτων 
Γ.1. Ο προσδιορισμός του είδους και τόπου των 
κινδύνων, η συσσώρευση των κινδύνων, το 
ευπρόσβλητο πολύπλοκων βιομηχανικών/ 
αστικών συστημάτων. 
Γ.2. Η ασφάλεια και αξιοπιστία πολύπλοκων 
βιομηχανικών συστημάτων, η ανάλυση 
κόστους/ωφελειών συσκευών ασφαλείας/ 
μετριασμού των επιπτώσεων. 
Γ.3. Ο ανθρώπινος παράγων, η αλληλεπίδραση 
ανθρώπου—μηχανών (επίσης COST Α 1). 
Γ.4. Η αντίληψη του κινδύνου εκ μέρους του 
κοινού, τα παραδεκτά επίπεδα κινδύνου. 
Γ.5. Η ανάπτυξη «συστημάτων εμπειρογνωμοσύ­
νης» (σε συνδυασμό με τράπεζες στοιχείων), 
για την εκτίμηση του κινδύνου και την από 
διοικητική άποψη αντιμετώπιση των ατυχη­
μάτων. 
Γ.6. Η χρησιμοποίηση της θεωρίας των πιθανο­
τήτων στην ανάλυση και προσομοίωση 
«σεναρίων» σοβαρών ατυχημάτων με ιδιαί­
τερη έμφαση στις επικίνδυνες μεταφορές. 
Αριθ. C 301/52 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 25. 11. 85 
Όσον αφορά την από διοικητική άποψη αντιμετώ­
πιση των ατυχημάτων 
Γ.7. Η λήψη αποφάσεων και τα μέτρα αντιμετώ­
πισης επειγουσών καταστάσεων, ο σχεδια­
σμός αντιμετώπισης εκτάκτων αναγκών. 
Γ.8. Η συμπεριφορά του πληθυσμού σε κατα­
στάσεις έκτακτης ανάγκης. 
Διακλαδικές μελέτες 
IV.11. Οι προηγούμενοι τρεις ερευνητικοί τομείς είναι 
κατά κάποιο τρόπο διαφορετικής φύσης και, όπως 
αναφέρθηκε, καθένας απαιτεί ειδικές γνώσεις, 
πράγμα που πράγματι οδήγησε σε ανάλογη κατά­
ταξη των αντικειμένων της έρευνας. Εντούτοις, 
δεν μπορούν όλα τα προβλήματα που αφορούν την 
έρευνα και τις κανονιστικές ρυθμίσεις σχετικά με 
τον κίνδυνο σοβαρών ατυχημάτων να κατανεμη­
θούν σε κατηγορίες και να αντιμετωπισθούν κατά 
τον ίδιο τρόπο, αλλά τα γενικότερα θέματα απαι­
τούν μια πιο ολοκληρωμένη αντιμετώπιση. 
IV. 12. Προκειμένου να τονιστεί ο σύνδεσμος αυτός 
μεταξύ των ερευνητικών τομέων προτάθηκε η 
εκπόνηση «διακλαδικών» μελετών. Η γενική κα­
τεύθυνση τους μπορεί να είναι η διακλαδική 
εξέταση ενός ιδιαίτερα ανησυχητικού κινδύνου, 
π.χ. μιας ουσίας ή μιας μεθόδου, ή η σφαιρική 
εξέταση μιας ιδιαίτερα επικίνδυνης δραστηριότη­
τας, π.χ. ενός παραγωγικού κύκλου ή της μεταφο­
ράς και αποθήκευσης. Κατωτέρω παρατίθενται 
μερικά παραδείγματα που βεβαίως δεν καλύπτουν 
το πλήρες φάσμα των μελετών αυτών: 
— η παραγωγή και χρησιμοποίηση στις ίδιες 
εγκαταστάσεις και η παράδοση σε άλλες εγκα­
ταστάσεις χλωρίου, 
— οι θαλάσσιες και χερσαίες μεταφορές μεγάλων 
ποσοτήτων επικινδύνων ουσιών, 
— η παραγωγή, προσωρινή/ενδιάμεση αποθή­
κευση και μεταποίηση πολύ τοξικών ουσιών 
κατά τη διάρκεια ενός παραγωγικού κύκλου 
(π.χ. ζιζανιοκτόνων), 
— η συνδυασμένη δράση και οι αλυσιδωτές 
αντιδράσεις σε σοβαρά ατυχήματα ή σε 
ορισμένες φάσεις τους. 
IV. 13. Η αιτιολογημένη επιλογή μερικών από αυτά τα 
ολοκληρωμένα σχέδια θα πρέπει να γίνει στα 
αρχικά στάδια της εκτέλεσης του προγράμματος. 
Εξάλλου οι μελέτες αυτές: 
— θα τονίζουν τις διαφορές στην αντιμετώπιση, 
όσον αφορά την εκτίμηση των κινδύνων και 
τη συνεπαγόμενη λήψη αποφάσεων, — θα δώσουν την κατεύθυνση, στους τομείς Β 
και Γ, για τον προσδιορισμό των κυριοτέρων 
πιθανών θεμάτων της έρευνας και την επιλογή 
λεπτομερών αντικειμένων για την έρευνα. 
V ΕΚΤΕΛΕΣΗ 
V.I. Αυτό το πρόγραμμα κοινής δαπάνης θα εκτελεσθεί 
κατά κύριο λόγο μέσω ερευνητικών συμβάσεων με 
ιδρύματα ερευνών των κρατών μελών, δημόσια και 
ιδιωτικά, αφού προηγηθεί κλήση για υποβολή προ­
τάσεων. Θα πρέπει να επιδιωχθεί αποφασιστική 
συμμετοχή ερευνητικών ομάδων της βιομηχανίας. 
Έμφαση θα πρέπει επίσης να δοθεί σε διακρατικές 
επιχειρήσεις, όπου θα συμμετέχουν πολλές ομάδες. 
Στη διοίκηση του προγράμματος, από τις υπηρεσίες 
της Επιτροπής, θα συμβάλει η διαχειριστική και 
συντονιστική επιτροπή για το περιβάλλον (CGC), 
επίσης υπό την κατάλληλα εξειδικευμένη σύνθεση 
της. 
V.2. Προηγουμένως, θα πρέπει να διευκρινισθούν ακόμη 
περισσότερο από ορισμένες πλευρές οι ερευνητικοί 
τομείς και το περιεχόμενο, με τη συνεχή επιστη­
μονική και τεχνική υποστήριξη εμπειρογνωμόνων 
από τα κράτη μέλη. Τέτοιας μορφής προετοιμασία 
κρίνεται χρήσιμη και απαραίτητη, δεδομένου ότι: 
— μεγάλου μεγέθους συνεργατικές επιχειρήσεις 
απαιτούν χρονικά παρατεταμένη ιδρυτική 
φάση, 
— τα διαρθρωμένα σχέδια που παρουσιάζουν εν­
διαφέρον πρέπει να συνδυασθούν με το φόρτο 
της εργασίας και τον προγραμματισμό των ενδι­
αφερομένων ιδρυμάτων. 
V.3. Για μια αποδοτική εκτέλεση απαιτούνται τακτικές 
συνεδριάσεις εξειδικευμένων ομάδων εμπειρογνω­
μόνων και εργοληπτών, με υποβολή εκθέσεων στην 
επιτροπή ΕΔΣ. Μια ποικιλία συμπληρωματικών 
δραστηριοτήτων και πρωτοβουλιών: εργαστήρια 
για συγκεκριμένα θέματα, επιτροπές, σειρές μαθη­
μάτων, διάθεση ερευνητών, κλπ. έχουν ουσιαστική 
σημασία για την εκτέλεση και το συντονισμό. Προ­
φανώς θα επιδιωχθεί η συνεργασία εκ μέρους του 
ανάλογου προσωπικού του Κοινού Κέντρου Ερευ­
νών στις δραστηριότητες αυτές, μέσα στο πλαίσιο 
του Ερευνητικού Προγράμματος Δράσης. 
25. 11. 85 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 301/53 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α 
ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΟΥ ΤΟΜΕΑ Α 
Α.1. Αρχική φάση 
Σε περίπτωση ρήγματος στους χώρους-δοχεία, φύλαξης τους, οι επικίδυνες ουσίες ξεχύνονται στην 
άμεσα γειτνιάζουσα περιοχή. Η αρχική φάση υποδεικνύει τη φύση της εκπομπής: χημική, φυσική, 
καθώς επίσης και το ρυθμό της εκπομπής: ακαριαίος, διαχρονικά μεταβαλλόμενος, παρατεταμένος, σαν 
είσοδος για το επόμενο στάδιο. 
Η κατάσταση και ο όγκος του αρχικού αποθέματος μπορεί να διαφέρει πολύ: υγροποιημένο αέριο υπό 
πίεση· υγροποιημένο αέριο υπό ψύξη· αέριο υπό πίεση· πτητικά υγρά· συμπαρασυρόμενα τοξικά υλικά, 
κλπ. Συχνά τα υλικά βρίσκονται υπό πίεση. 
Τα κυριότερα αντικείμενα (ή φυσικές καταστάσεις) που πρέπει να διερευνηθούν είναι, κατά σειρά: 
— αστραπιαία εκροή υγρού από την υγρή ή αέρια φάση, ομοίως λόγω ακαριαίας ρήξης του δοχείου, 
— αστραπιαία εκροή υγρού αγωγών, ρήξη αγωγού, 
— εκτόξευση με στροβιλώδη ορμή, απαγωγή με τη βοήθεια του αέρα και αραίωση του εκτοξευομένου 
ρευστού, 
— εκτόξευση σταγονιδίων υγροποιημένου αερίου υπό ψύξη και ψυκτικών μειγμάτων, εξαέρωση σε 
στερεά/υγρά υποστρώματα, εξάπλωση/εξάτμιση χυμένων υγρών, ταχείες μεταβολές φάσης, 
— διαφυγή αερίου υπό πίεση, αιφνίδια δημιουργία νέφους, 
— εκτίναξη σταγονιδίων και εξάτμιση πτητικών υγρών, 
— διαφυγή τοξικών ατμών σε μεγάλες ποσότητες, πολύ τοξικές και σταθερές ουσίες. 
Γενικά από τους εμπειρογνώμονες δίνεται εξαιρετικά υψηλή προτεραιότητα στο θέμα της αρχικής 
φάσης. Μεταξύ αυτών των θεμάτων προτεραιότητα μπορεί να δοθεί στα τέσσερα πρώτα, λόγω της 
υπάρχουσας ακόμα αβεβαιότητας όσον αφορά τη διαμόρφωση φυσικών ομοιωμάτων τους και λόγω της 
εξαιρετικής σημασίας των αποθεμάτων/διαρροών που κατ'αυτόν τον τρόπο σχετίζονται με τις σημερινές 
καταστάσεις σοβαρών ατυχημάτων. 
Α.2. Διασπορά 
Ο υποτομέας αυτός ασχολείται με τη μεταφορά από τον άνεμο στην ατμόσφαιρα και τη στροβιλώδη 
διάδοση πυκνών εκτινασσομένων αερίων/ομιχλών και καπνών (που δημιουργούνται όπως φαίνεται στην 
παράγραφο IV. 1). Σχεδόν όλες οι υπό εξέταση ουσίες παρουσιάζουν κατ' αρχή πυκνότητα μεγαλύτερη 
από του αέρα. Οι καταστάσεις και απαιτούμενες προβλέψεις, κατατάσσονται σε δύο επικαλυπτόμενες 
κατηγορίες: 
— εύφλεκτες ουσίες: όρια συγκέντρωσης (LFL — HFL) μερικών ποσοστών επι %, αρχικά στάδια της 
διασποράς μόνο, 
— τοξικές ουσίες: κατώτερο όριο συγκέντρωσης της τάξεως των δεκάδων ppm('), υψηλός βαθμός 
παθητικής διάλυσης προς εξέταση (στην παράγραφο IV.7). 
Η έρευνα έχει τρεις πλευρές: 
— Διαμόρφωση ομοιωμάτων: που κυμαίνεται από εντελώς απλά «γκαουσιανά» και «κυτιοειδή» ομοιώ­
ματα (εισόδου - εξόδου) μέχρι μεσαία (ριχής στοιβάδας) και πολύ πολύπλοκα 2D/3D ομοιώματα σε 
συνάρτηση με το χρόνο, που λύνουν τις εξισώσεις στροβιλώδους ροής σε συσχέτιση με την 
προστασία του περιβάλλοντος. Σήμερα δίνεται έμφαση: 
στην επαλήθευση των απλούστερων (κυτιοειδών, ενδιαμέσων) ομοιωμάτων με στοιχεία επιτόπου 
δοκιμών που τώρα είναι διαθέσιμα, τα οποία πάντως αφορούν ιδεώδεις συνθήκες στην επέκταση, 
εφόσον είναι δυνατόν, αυτών των απλούστερων ομοιωμάτων σε πιο ρεαλιστικές συνθήκες (μεταφορά 
θερμότητας/υγρασίας, ενδεχομένως έδαφος/εμπόδια), που ανταποκρίνονται με μεγαλύτερη ακρίβεια 
στις πολύπλοκες πλευρές της δημιουργίας στροβιλώδους ροής, απαγωγή/μη απαγωγή, προκύπτουσα 
αραίωση από τον αέρα επίσης σε αριθμητικά ομοιώματα 2D/3D. Τα τελευταία προϋποθέτουν 
προηγμένες μεθόδους αριθμητικής ανάλυσης. 
— Επιτόπου και μικρότερης κλίμακας δοκιμές: οι δοκιμές αυτές είτε τεκμηριώνουν σε σμίκρυνση μια 
υποτιθέμενη εκτίναξη σταγονιδίων ή, υπό ελεγχόμενες συνθήκες, παρέχουν μια αξιόπιστη βάση 
στοιχείων για την επαλήθευση των ομοιωμάτων. Κατά τον προσδιορισμό της μήτρας των δοκιμών, 
το κυριότερο (και περιοριστικό) επίμαχο θέμα είναι η κλίμακα. 
(') Για σοβαρή ενόχληση ή παρατεταμένη έκθεση. Το όριο πρόκλησης ακαριαίου θανάτου είναι μάλλον της 
τάξεως των ΙΟ3 ppm. Βλέπε επίσης τις αβεβαιότητες που αναφέρονται στην Α.7. 
Αριθ. C 301/54 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 25. 11. 85 
Έχουν πραγματοποιηθεί και τεκμηριωθεί δοκιμές διαφυγής επί επιπέδου εδάφους/στη θάλασσα 
(Thorney Island, Maplin Sands). Η προσοχή τώρα στρέφεται κυρίως: 
στις συνεχείς τολύπες καπνού, πάνω από εδάφη μη ιδανικής μορφής· 
στη μεταφορά θερμότητας/υγρασίας, στα νέφη αερολυμάτων 
στη μετατροπή σε παθητική απαγωγή· 
στην οφιοειδή πορεία και στη μεταβλητότητα. 
Η τεχνητή αραίωση με καταιονισμό ύδατος, συσκευή μετριασμού των επιπτώσεων, αποτελεί επίσης 
εννοιολογικά μέρος της παρούσας θεματικής κατηγορίας αλλά είναι επίσης σχετική και με την Α.7 
κατωτέρω. 
— Προσομοιώσεις με σμίκρυνση υπό κλίμακα σε συσκευές, μορφής σήραγγας, για την παραγωγή 
ρευμάτων αέρος η ύδατος. Πολλές εξειδικευμένες γνώσεις και εξαίρετες εγκαταστάσεις υπάρχουν 
διαθέσιμες και πρόσφατα έχουν αναπτυχθεί πολύ εξελιγμένες τεχνικές μέθοδοι: σήραγγες με διάταξη 
κατά στρώματα, ταχυμετρία/τομογραφία με λέιζερ, ψηφιακή επεξεργασία εικόνων. 
Υπό αυτή τη θεματική κατηγορία θα μπορούσαν να εξεταστούν ποικίλα αντικείμενα εργασιών, όπου 
θα μπορούσε επίσης να περιληφθεί η ψηφιακή επεξεργασία εικόνων φωτο/video εγγραφών από 
επιτόπου δοκιμές (η τεχνική αυτή μέθοδος είναι συνήθης). Μακροπρόθεσμος στόχος είναι η 
επικύρωση της αερο/υδροσήραγγας ως εύχρηστης εναλλακτικής επιλογής στις επιτόπου δοκιμές, 
με απώτερο σκοπό τις μελέτες τοποθέτησης εγκαταστάσεων. 
Α.3. Καύση 
Εδώ περιλαμβάνονται οι τρόποι ανάφλεξης (κυρίως η φλόγα κατά μήκος αεροδυναμικών γραμμών) 
και έκρηξης (μέτωπο υπερηχητικού κύματος κρούσεως), βασικά διαφορετικοί, καθώς επίσης και οι 
πολυάριθμοι μηχανισμοί και καταστάσεις που μπορεί να συμβάλουν στην επιτάχυνση της ανάφλεξης 
και στη μετάβαση από την ανάφλεξη στην έκρηξη νεφών αερίου (ή ομίχλης). 
Η φαινομενολογία της καύσης είναι εξαιρετικά πολύπλοκη και επηρεάζεται από πολλούς δευτερεύοντες 
παράγοντες. Οι σχετικές εργασίες είναι κυρίως πειραματικής φύσης, από εργαστηριακές ενδιάμεσης 
κλίμακας μέχρι επιτόπου δοκιμές. Τα θέματα που κυρίως μελετώνται είναι: 
— όσον αφορά την έκρηξη: η άμεση πρόκληση από σπινθήρες/ηλεκτρικά φορτία· η ανάφλεξη αεριο-
ρεύματος από θερμά προϊόντα της καύσης· η δημιουργία κύματος κρούσεως και η μετάβαση από 
την επίπεδο στη σφαιρική μορφή· η έκρηξη ομιχλών, αφρών, κλπ., 
— όσον αφορά την αντίφλεξη: η αυτογενής επιτάχυνση της φλόγας σε περιπτώσεις απεριόριστου 
χώρου (νέφη) ή περιορισμένου χώρου (σωλήνες, αγωγοί)· η επίδραση εμποδίων και στενώσεων ή/ 
και περιορισμών η επιτάχυνση λόγω αυξομειώσεων του ρυθμού/διακυμάνσεων της συγκέντρωσης 
(απεριόριστα νέφη)· η επίδραση της μορφής του νέφους και της θέσης του σημείου ανάφλεξης 
(ακραία/κεντρική)· η ενίσχυση μέσω ανάφλεξης αεριορεύματος- η επίδραση της σκόνης/των αερολυ­
μάτων εν αιωρήσει. 
Πολλά πρέπει να γίνουν ακόμη σχετικά με το θέμα αυτό, που θα πρέπει πράγματι να αποτελέσει ένα 
δυνατό σημείο του προτεινόμενου προγράμματος. Οι μηχανισμοί που μπορεί να οδηγήσουν σε ένταση 
της έκρηξης είναι σχετικά καλά προσδιορισμένοι και μερικές φορές έχουν εξαχθεί οι νόμοι που διέπουν 
την κλιμάκωση σε ιδιαίτερους σχηματισμούς. Εντούτοις, συχνά χρειάζεται ακόμη επαλήθευση σε 
μεγαλύτερη κλίμακα. Αυτό αφορά κατά, μη απόλυτη, σειρά προτεραιότητας: την ανάφλεξη αεριορεύμα-
τος- τον περιορισμό σε αγωγούς/σωλήνες· τα επαναλαμβανόμενα εμπόδια με διάφορους βαθμούς περιο­
ρισμού' τον έντονο στροβιλισμό· τη σκόνη/αερολύματα εν αιωρήσει. 
Η διαμόρφωση ομοιωμάτων αναγκαστικά περιορίζεται σε «ιδανικά», γενικά μονό - δισδιάστατα γεωμε­
τρικά σχήματα. Τα απλούστερα ομοιώματα (ακουστικά, πανομοιότυπα, έμβολο, κλπ.) ουσιαστικά 
επιλύουν προβλήματα της δυναμικής της ροής, όμως η κατεύθυνση της φλόγας ή ο ρυθμός της καύσης 
πρέπει να ληφθούν σαν δεδομένα. Μερικοί εξαιρετικά πολύπλοκοι κώδικες εισάγουν μια παραλλαγή 
που αφορά στροβιλώδη καύση. Η επίλυση ολοκλήρου του προβλήματος, ο συνδυασμός των (στην 
πραγματικότητα αλληλοεπιδρόντων) στοιχείων κινητικής της ροής και της καύσης είναι κατά μεγάλο 
μέρος πέραν από τις σημερινές δυνατότητες, αλλά θα δοθεί έμφαση στην επίτευξη καλυτέρων επιμέρους 
ομοιωμάτων των τρόπων δημιουργίας του στροβιλισμού, της στροβιλώδους καύσης και περιέλιξης του 
κτιρίου από τις φλόγες. 
Α.4. Εκρηκτικό κύμα και άλλα σχετικά θέματα 
Η έκρηξη νέφους δημιουργεί εκρητικό κύμα, του οποίου το εύρος και η μορφή καθορίζονται από 
τον τρόπο της καύσης: αργή ανάφλεξη (βαθμιαία αύξηση και μείωση υποηχητικής πίεσης), ταχεία/ 
επιταχυνόμενη ανάφλεξη (μία αρχική κρούση που ακολουθείται από σταδιακή αποσυμπίεση), έκρηξη 
(απότομη κρούση μεγάλου μεγέθους). Ο παλμός αυτής της πίεσης φθίνει και αυξάνει κατά τη διάρκεια 
της μετάδοσης ώστε τελικά μεταβάλεται σε ηχητικό κύμα. Ως εχ τούτου, η διάδοση καθεαυτή επιδρά 
σημαντικά στην επιβάρυνση και στη συμπεριφορά(') των εκτεθειμένων κτιρίων. 
(') Τονίζεται ότι η συμπεριφορά των κτιρίων αποτελεί ένα από τα αντικείμενα με τα οποία ασχολείται το 
ΚΚΕρ. 
25. 11.85 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 301/55 
Το πρόβλημα αντιμετωπίζεται με διάφορους τρόπους: 
— συσχετισμούς, μέσω εμπειρικών κανόνων για την αναγωγή σε κλίμακα και τις αντιστοιχίες σε ΤΝΤ, 
ανεπαρκείς στις περιπτώσεις εκτεταμένων εκρήξεων νεφών, 
— διαμόρφωση ομοιωμάτων: απλά ακουστικά, γραμμική προσέγγιση- ισοεντροπική προσέγγιση (που 
ανάγει το πρόβλημα ενδεχομένως σε μια εξίσωση ανωτέρου βαθμού)· αριθμητική- επίλυση των 
πλήρων εξισώσεων του Euler, με περιορισμό γενικά σε 1D/2D, για λόγους που σχετίζονται με τους 
ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Για όλα, το αρχικό κύμα πρέπει να αποτελεί την είσοδο, εξαρτάται δε 
αποφασιστικά από τη φάση Α.3 ανωτέρω, 
— διεξαγωγή πειραμάτων: υποβολή ομοιωμάτων υπό κλίμακα σε εκρηκτικό κύμα (σωλήνας κρούσεως, 
σημειακά φορτία, εκρηγνυόμενα «μπαλόνια»· προσομείωση με τη μέθοδο της «τράπεζας νερού» 
(ανάλογης προς τη μέθοδο εκρηκτικού κύματος στην υδραυλική)· υποβολή τυπικών δομικών στοι­
χείων σε εκρηκτικό κύμα μεγαλύτερης κλίμακας. Κατ'επέκταση: ανάλυση ζημιών με βάση στοιχεία 
από ατυχήματα/πολέμους, χρησιμοποιώντας διάφορους συσχετισμούς. 
Θα δοθεί έμφαση στους δύο τελευταίους τρόπους. Οι απαντήσεις όσον αφορά τα ομοιώματα είναι: 
καλύτερος προσδιορισμός του αρχικού κύματος πίεσης (όπως προκύπτει στο σημείο Α.3 ανωτέρω)· 
βελτιωμένη περιγραφή και αριθμητική επεξεργασία (ισοεντροπία, πλέγματα προσαρμογής, FCT, κλπ.). 
Τα προς διεξαγωγή πειράματα θα αφορούν ρεαλιστικά κύματα της αρχικής έντονης και ταχείας καύσης 
και όχι απείρως άκαμπτες κατασκευές. 
Δύο πολύ σχετικά θέματα συνδέονται με αυτόν τον τομέα: 
α) η μελέτη ευμεγεθών εκρηγνυομένων δοχείων: δημιουργία αμέσου εκρηκτικού κύματος· πρωτογενή 
και δευτερογενή εκτοξεύματα, η τροχιά/η κατανομή/οι επιπτώσεις· ατυχήματα λόγω ρήξης δοχείων 
τα οποία έχει περιζώσει η φωτιά και τα οποία έχουν υποστεί πλαστική παραμόρφωση, και ατυχήματα 
BLEVE (έκρηξη εκτονωμένου ατμού βράζοντος υγρού)· το τελευταίο αυτό θέμα σχετίζεται με το 
σημείο Α.5-
β) η μελέτη εσωτερικών εκρήξεων αερίου/ατμού σε μεγάλους κλειστούς χώρους. Η έρευνα αυτή έχει 
κοινά σημεία με τα σημεία Α.3 (σχετικά με την επιτάχυνση της φλόγας σε καταστάσεις περιορισμέ­
νου χώρου, ή τα εκτοξεύματα) και Α.8 (σχετικά με την εκτόνωση, που αποτελεί κεντρικό σημείο 
του προβλήματος του μετριασμού των συνεπειών των εσωτερικών εκρήξεων). 
Α.5. Καταστροφικές φωτιές 
Εξ ορισμού, πολύ ταχείας εξέλιξης και παντελώς εκτός ελέγχου: φωτιές σε αγωγούς, αιφνίδιες φωτιές 
νεφών αερίων, πυρκαϊά σε έντονα ενεργά αποθέματα, εκρήξεις BLEVE σε δεξαμενές που έχει περιζώσει 
η φωτιά, οι οποίες συνοδεύονται από τη δημιουργία καιομένων σφαιρικών νεφών (fireballs). Εκτός από 
την αναπόφευκτη «καταβρόχθιση» από τις φλόγες, ο κίνδυνος που χρειάζεται ακόμη να αξιολογηθεί 
είναι, σ'αυτήν την περίπτωση, η μετάδοση θερμότητας δι' ακτινοβολίας σε αρκετή απόσταση. Οι 
εργασίες έχουν πειραματικό κυρίως χαρακτήρα και καλύπτουν: 
— φωτιές σε χυμένα υγρά (αποβάθρες) και αγωγούς, επίσης πάνω σε νερό και την εξέλιξη τους, 
— καύση νεφών ατμού, πάνω σε έδαφος και σε νερό, 
— στροβιλώδεις φλόγες μορφής πυρσού, 
— σχηματισμό καιομένων σφαιρικών νεφών (fireballs), ανύψωση και διάλυση μετά από έκρηξη BLEVE. 
Τα ανωτέρω αντιπροσωπεύουν κλασικές καταστάσεις ατυχημάτων. Οι ουσίες που παρουσιάζουν το 
μεγαλύτερο ενδιαφέρον είναι το LNG, LPG, το αιθυλένιο, προπυλαίνιο κλπ. Εντούτοις, δεν χρειάζεται 
να εξεταστούν σε βάθος όλα τα θέματα, δεδομένου ότι ήδη υπάρχουν διαθέσιμα πολλά στοιχεία σχετικά 
με φωτιές LNG/LPG υπό διάφορες μορφές. Αυτό ισχύει ίσως λιγότερο στην περίπτωση άλλων ουσιών, 
ή εκτεταμένης φωτιάς μορφής πυρσού/ΒίΕνΕ/καιομένων σφαιρικών νεφών. 
Η θεματική αυτή κατηγορία θα πρέπει να περιλαμβάνει επίσης εργασίες σχετικές με: 
— το μετριασμό των επιπτώσεων με καταιονισμό νερού/ατμού που αραιώνει τεχνητά το νέφος· τη 
συμπεριφορά δοχείων και κατασκευαστικών στοιχείων που έχει περιζώσει η φωτιά, 
— την εξέλιξη των δημιουργούμενων επιβλαβών καπνών, 
— τους κινδύνους από χημικά ενεργά αποθέματα (μερικά νιτρικά άλατα, υγρό οξυγόνο Ο-,), 
— πιθανώς τα κριτήρια της εξ αποστάσεως λόγω ακτινοβολίας βλάβης. 
Α.6. Ταχείες, μη ελεγχόμενες αντιδράσεις 
Κάθε εξώθερμη αντίδραση μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια του ελέγχου της θερμοκρασίας ή διακλάδωση 
της αλύσσου. Η κατάληξη είναι να προκληθεί ρήξη του δοχείου της αντίδρασης και να ξεχυθεί το 
περιεχόμενο του, εκτός εάν έχει προβλεφθεί επαρκές και ασφαλές σύστημα εξαερισμού. Η βιομηχανία 
δίνει μεγάλη προσοχή στο δυναμικό των ταχέων και μη ελεγχομένων αντιδράσεων. 
Η έρευνα ακολουθεί ορισμένες κατευθύνσεις: 
— προσδιορισμός των πιθανών ταχέων και μη ελεγχομένων αντιδράσεων, και των χαρακτηριστικών 
της κίνησης τους, 
— αναλύσεις σταθερότητας, σχετικά με την εξέλιξη της θερμοκρασίας και πίεσης (Τ, Ρ), στο δοχείο 
της αντίδρασης, 
Αριθ. C 301/56 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 25. 11. 85 
— φαινομενολογία και πρόβλεψη του συστήματος εξαερισμού σε συσχετισμό με τη δυναμική της 
αντίδρασης, 
— αρχική διάδοση μετά από ρήξη του δοχείου ή εξαερισμό υπό μορφή δίσκου/υψηλής καπνοδόχου, 
— εναλλακτικές, λιγότερο ευαίσθητες μέθοδοι επεξεργασίας· μείωση των χημικά ενεργών αποθεμάτων. 
Η κοινής βάσης έρευνα αποκλείει κατά μεγάλο μέρος τις συγκεκριμένες έρευνες για προϊόντα ή 
μεθόδους επεξεργασίας, είτε λόγω του μεγάλου αριθμού τους είτε για λόγους απορρήτου. Θα έχει ως 
αντικείμενο τα γενικότερα χαρακτηριστικά της εκτροπής του εξαερισμού και της αρχικής διάδοσης. 
Ο εξαερισμός αφορά συχνά τη θερμή, υπό πίεση υγρά κατάσταση και υπάρχει σαφής συσχέτιση με τις 
έρευνες της δι-φασικής ροής, που περιλαμβάνονται στο Α.1 ανωτέρω. Εντούτοις, θα πρέπει να εξετα­
στούν ακόμη πολυπλοκότερες περιπτώσεις: αφρώδης ροή, αφρός, ιξώδεις ουσίες, προσωρινώς χημικά 
ενεργές, ροές, κλπ. Το ίδιο ισχύει και για τον εξαερισμό σε αέρια κατάσταση, με εξέταση του θέματος 
της απαγωγής σταγονιδίων/εκτοξευμάτων υγρού. Αυτά θα αποτελέσουν βασικά θέματα της έρευνας. 
Το σημαντικό θέμα των εναλλακτικών, ασφαλέστερων τεχνολογιών/μεθόδων αναφέρεται στο σημείο Β.2 
ανωτέρω. Άλλα θέματα που αναφέρθηκαν μπορεί να απαιτήσουν συμπληρωματικά σχέδια ανταλλαγής 
πληροφοριών (π.χ. συνεδριάσεις για συγκεκριμένα θέματα επιτροπές, κλπ.). Τονίζεται ότι έχουν ήδη 
αρχίσει στο ΚΚΕρ δραστηριότητες τεκμηρίωσης και ότι σ' αυτόν τον τομέα θα επιδιωχθεί ιδιαίτερα η 
ύπαρξη «συμπληρωματικότητας» μεταξύ των άμεσων και των κοινής δαπάνης ενεργειών. 
Α.7. Τοξικές ουσίες 
Επισφαλέστερα είναι προφανώς το χλώριο και η αμμωνία που παρασκευάζονται και μεταφέρονται 
ετησίως μέσα στην ΕΟΚ σε ποσότητες της τάξης μεγατόνων, αλλά επίσης και ενδιάμεσες ουσίες και 
πρώτες ύλες: το φωσγένιο, το ακρυλονιτρίλιο, S02/SH2 και πολλές άλλες σε μικρότερες ποσότητες. 
Η έρευνα όσον αφορά τις τοξικές ουσίες περιλαμβένει δύο ευρέα και διαφορετικά θέματα: 
— τη διασπορά: οι ουσίες που παρουσιάζουν ενδιαφέρον είναι γενικά πυκνότερες από τον αέρα ή, 
όπως η ομίχλη αμμωνίας, συμπεριφέρονται ανάλογα. Κατά συνέπεια: περιορισμός των συνεπειών 
με εξαέρωση — αναχαίτηση των αφρών ή αραίωση — προώθηση του καταιονισμού νερού/ατμού, 
— την τοξικολογία: εξέταση ζώων για LC50/LD50 και ανάλογες οριακές τιμές, ορισμένα στοιχεία που 
καταγράφηκαν κατά τη διάρκεια πολέμων σχετικά με το χλώριο και το φωσγένιο- χρησιμοποίηση 
της θεωρίας των πιθανοτήτων. 
Στις γενικές κατευθύνσεις του υπόψη προγράμματος δεν περιλαμβάνεται πρόταση για διεξαγωγή έρευνας 
στο δεύτερο θέμα δεδομένου ότι αυτή θα απαιτούσε μια εντελώς διαφορετική εξειδίκευση από ότι ο 
υπόλοιπος τομέας Α. Θα μπορούσε κανείς να παρατηρήσει ότι υπάρχουν σημαντικές αβεβαιότητες και 
ότι γίνονται αυτή τη στιγμή επαναξιολογήσεις υπαρχόντων στοιχείων, από εξειδικευμένους οργα­
νισμούς, που θα παρακολουθούμε από κοντά. 
Το πρώτο θέμα σαφώς σχετίζεται με τα θέματα Α.1 και Α.2 ανωτέρω. Εντούτοις, πολύ λιγότερες γνώσεις 
υπάρχουν για το αντικείμενο αυτό απ'ότι για τις εύφλεκτες ύλες, διότι: 
α) οι τοξικές ουσίες είναι επικίνδυνες σε πολύ μεγαλύτερη αραίωση (και απόσταση κατά τη διεύθυνση 
του ανέμου), πράγμα που είναι πολύ δύσκολο να μελετηθεί επιτόπου· 
β) το Cl2 και η ΝΗ3 μπορούν να παρουσιάσουν συμπεριφορά πυκνού νέφους ή παθητική/ανοδική, που 
εξαρτάται από την αραίωση και άλλους παράγοντες (π.χ. απαγωγή σταγονιδίων για την ΝΗ3 ή 
θερμοκρασία διασκορπισμένων σωματιδίων), ώστε απαιτείται ακριβής γνώση των συνθηκών της 
αρχικής φάσης (source term) προκειμένου να προβλεφθεί ικανοποιητικά η συμπεριφορά του νέφους. 
Τα πειραματικά στοιχεία είναι μάλλον περιορισμένα. Όσον αφορά το Cl2, τα διαθέσιμα στοιχεία 
προέρχονται είτε από καταγραφές κατά τη διάρκεια πολέμων στο παρελθόν, είτε από δοκιμές, σε 
περιορισμένη κλίμακα, μετριασμού των επιπτώσεων με εξάλειψη των αφρών και του καταιονισμού 
νερού. Όσον αφορά την ΝΗ3, έχουν μελετηθεί σε περιορισμένη κλίμακα σύντομα εκτοξεύματα και 
εκτινάξεις σταγονιδίων στο έδαφος/νερό και, πιο πρόσφατα, μεγάλης έκτασης εκλύσεις στην ξηρά που 
πραγματοποίησαν οι ΗΠΑ (Lawrence Livermore, επίσης με Η204), εντούτοις σ'αυτή τη φάση δεν 
υπάρχουν διαθέσιμα λεπτομερή στοιχεία. 
Τα θέματα που κατά συνέπεια εκκρεμούν όσον αφορά τη διασπορά χύμα τοξικών ουσιών είναι: 
— η μετάβαση από συμπεριφορά νέφους σε παθητική συμπεριφορά, 
— προβλέψεις με βάση νομογράμματα, σε χαμηλές τιμές συγκέντρωσης, 
— «μεταβλητικότητα» και η επίδραση της οφιοειδούς πορείας και των διακυμάνσεων της συγκέντρωσης 
όσον αφορά την έκθεση στην περίμετρο του νέφους και υπολογισμός της ποσολογίας. 
Επίσης, όσον αφορά πρακτικότερα προβλήματα: 
— τεχνητή αραίωση με καταιωνισμό νερού, ψεκασμό, κλπ. (σε συσχετισμό με το σημείο Α2), 
— μετριασμός των επιπτώσεων με αφρούς και κόνεις, 
— ανιχνευτές κινδύνου και συστήματα πρόγνωσης πραγματικού χρόνου (βλέπε επίσης το σημείο Β3 
ανωτέρω). 
25. 11.85 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 301/57 
Τονίζεται ότι η επιτόπου μελέτη χαμηλών συγκεντρώσεων θα απαιτήσει ανάπτυξη προηγουμένως 
καταλλήλων ανιχνευτών/ιχνηθετών. Θα χρειαστεί επίσης και κάποια παράλληλη ανάπτυξη για τις 
προσομοιώσεις σε αεροσήραγγες, που αφορούν τη διασπορά σ'αυτές τις χαμηλές συγκεντρώσεις. 
Η διαμόρφωση ομοιωμάτων θα πρέπει να επεκταθεί σ'αυτά τα ίδια θέματα, δεδομένου ότι τα σημερινά 
ομοιώματα πυκνών αερίων αφορούν κυρίως τη γειτνιάζουσα περιοχή, ή βασίζονται σε απλές «γκαουσια-
νές» υποθέσεις σχετικά με τις πιο απομακρυσμένες περιοχές. Κάποιες κατευθύνσεις πιθανώς να δοθούν 
από τις εξελιγμένες μεθόδους επεξεργασίας που χρησιμοποιούνται στα ομοιώματα ατμοσφαιρικής 
ρύπανσης. 
Οι ιδιαίτερα τομικές και σταθερές χημικές ουσίες αποτελούν κατά κάποιο τρόπο ένα ξεχωριστό θέμα, 
που όμως έχει στενή σχέση με την εφαρμογή της οδηγίας περί των κινδύνων σοβαρών ατυχημάτων. Η 
έρευνα σ'αυτήν την περίπτωση αφορά την αρχική φάση (Α. 1) και τη διασπορά στη γειτνιάζουσα 
περιοχή, καθώς επίσης και τις ταχείες και μη ελεγχόμενες αντιδράσεις (Α.6), το δε μεγαλύτερο 
ενδιαφέρον πιθανώς παρουσιάζει η μεταφορά και κατακάθιση των αερολυμάτων. Τονίζεται ότι σχετικά 
στοιχεία θα προκύψουν από την έρευνα στην πυρηνική «αρχική φάση», όπου το κυριότερο θέμα είναι 
η μεταφορά, διαφυγή και απόθεση αερολυμάτων/ατμών (επίσης στο ΚΚερ). Περισσότερο «πρακτικά» 
θέματα μπορεί επίσης να θιγούν στο μέρος που αφορά τη διοικητική αντιμετώπιση των ατυχημάτων, 
τομέας Γ κατωτέρω (π.χ. μέτρα που λαμβάνονται μετά την πρόκληση των ατυχημάτων, απολύμανση 
της περιοχής, κλπ.). 
Α.8. Εκρήξεις σκόνης 
Οι εκρήξεις σκόνης αποτελούν σύνηθες φαινόμενο και σχεδόν κάθε οργανική/μεταλλική διασκορ­
πισμένη σκόνη, εν αιωρήσει, μπορεί να υποστεί μια έντονη και ταχεία καύση. Επιτάχυνση της 
φλόγας και μετάβαση στην κατάσταση της καταστροφικής έκρηξης διαπιστώνονται σε περιπτώσεις 
περιορισμένου χώρου (στοές ανθρακωρυχείων, φρέατα ανύψωσης κοκκώδους υλικού, κλπ.). Οι εκρήξεις 
σκόνης, εντούτοις, είναι πάντα εσωτερικές και σε περιορισμένο χώρο, και είναι πιθανότερο να συμβούν 
σε σιλό/ανυψωτές δημητριακών, μύλους αλεύρου/ζωοτροφών/ζάχαρης, κλπ. Είναι συζητήσιμο κατά 
πόσο υπάρχει κίνδυνος για σοβαρά ατυχήματα, όμως οι θάνατοι/τραυματισμοί από τα ατυχήματα και 
οι οικονομικές ζημίες μπορεί να είναι πολύ μεγάλες και οι κίνδυνοι από τις σκόνες είναι πράγματι 
πανταχού παρόντες, όχι μόνο στις παραγωγικές βιομηχανίες και στα ορυχεία, αλλά επίσης και σε 
πολλές δραστηριότητες μεταποίησης που έχουν σχέση με τη γεωργία και δασοκομία ή τις μεταφορές. 
Οι περισσότερες έρευνες μέχρι τώρα εμπίπτουν σε δύο κατηγορίες: 
— εργαστηριακές δοκιμασίες ενδεχομένως επικίνδυνων κόνεων με τυποποιημένες συσκευές, για τη 
διαπίστωση εξίσου τυποποιημένων χαρακτηριστικών (εκρηκτική συγκέντρωση, ενέργεια/θερμοκρα­
σία ανάφλεξης, μεγίστη πίεση/ρυθμός αύξησης της πίεσης), 
— εξαερισμός, με κατάλληλες βαλβίδες/διαρρηγνυόμενα πλαίσια, και επαλήθευση εμπειρικών νόμων 
αναγωγής σε κλίμακες, νομογράμματα, κλπ. 
Δεν προτείνεται η εξέταση του πρώτου θέματος: δεδομένου ότιοι συνηθισμένες δοκιμασίες διεξάγονται 
ικανοποιητικά από εξειδικευμένα εργαστήρια. Επίσης, τράπεζες στοιχείων που αφορούν τις χαρακτη­
ριστικές ιδιότητες ή τα ατυχήματα θα πρέπει, εάν χρειάζεται, να ενταχθούν στις αρμοδιότητες του 
ΚΚερ που σχετίζονται με το «βιομηχανικό κίνδυνο». 
Το δεύτερο θέμα απετέλεσε αντικείμενο ενδιαμέσων και μεγάλης κλίμακας δοκιμασιών (μέχρι και σιλό 
μικρού μεγέθους) που παρουσιάζουν αρκετό ενδιαφέρον αλλά, εντούτοις, θα πρέπει να συμπληρωθούν 
εν μέρει και να υποστηριχθούν από κατάλληλα προγράμματα κοινής δαπάνης. 
Εκεί που υπάρχουν λίγες σχετικές γνώσεις είναι τα φυσικά χαρακτηριστικά των εκρήξεων σκόνης: η 
διαδικασία καύσης και η διάδοση της· η επίδραση της στροβιλώδους/ακτινοβολούσας 
προθερμαίνουσας/ογκομετρικής καύσης· διαδικασίες έκρηξης. Υπάρχει η υπόνοια ότι οι ίδιες περίπου 
διαδικασίες υφίστανται και στην περίπτωση των εύφλεκτων αερίων (Α.3)· τα διαθέσιμα στοιχεία είναι 
πολύ λιγότερο λεπτομερή. Ένας άλλος λόγος είναι ότι τα αιωρήματα εκρηκτικής σκόνης είναι αδιαφανή 
και εμποδίζουν την οπτική καταγραφή. Προκειμένου να σημειωθεί πρόοδος θα πρέπει να αναπτυχθούν 
κατάλληλες συσκευές ή απλώς νεύση με βάση το φαινόμενο doppler, ανιχνευτές υπέρυθρης ακτινοβο­
λίας, κλπ.). 
Οι εργασίες που θα πρέπει ακόμη να εκτελεστούν προκειμένου να επιτευχθεί ένα ικανοποιητικό επίπεδο 
κατανόησης των φαινομένων είναι πολλές και ακριβώς εδώ βρίσκεται ένα πεδίο σχεδόν εντελώς ανοικτό 
στην έρευνα, όπου από πολλές απόψεις κάποια βοήθεια μπορεί να δοθεί από πρόσφατες εξελίξεις στην 
έρευνα των εκρήξεων αερίων που αναφέρθηκε στο μέρος Α.3. 
Αριθ. C 301/58 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 25. 11. 85 
ΤΟΞΙΚΕΣ 
ΟΥΣΙΕΣ ΕΎΦΛΕΚΤΕς ΚΑΙ 
ΠΟΛΥ ΕΝΕΡΓΈς 
ΟΥΣΙΕΣ 
Ι 
ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΑΡΧΙΚΗΣ ΦΑΣΗΣ ΤΑΧΕΙΕΣ ΚΑΙ 
ΜΗ ΕΛΕΓΧΟΜΕ-
ΝΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ 
ΔΙΑΣΠΟΡΑ ΣΤΟΝ ΑΕΡΑ 
ΥΓΡΑ ΝΕΦΗ ΤΑΧΕΙΑ ΚΑΙ 
ΕΝΤΟΝΗ ΚΑΥΣΗ 
ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΕΣ ΦΩΤΙΕΣ 
ΚΑΙΟΜΕΝΑ 
ΣΦΑΙΡΙΚΑ *τ 
ΝΕΦΗ «BLEVE» 
ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ 
Ή ΠΕΡΙΖΩΣΗ ΜΟΝΟ ΚΑΙ 
ΠΟΛΥΦΑΣΙΚΈς 
ΜΕΛΕΤΕΣ ΡΟΗΣ 
ΕΚΡΗΞΕΙΣ 
ΣΚΟΝΗΣ 
ΕΚΘΕΣΗ ^ 
ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΚΑΙ ^" 
ΔΟΜΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΕΚΡΗΚΤΙΚΑ 
ΕΚΤΟΞΕΥΜΑΤΑ ΜΕΛΕΤΕΣ 4-
ΕΞΑΕΡΙΣΜΟΥ ~ 
25. 11. 85 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων - Αριθ. C 301/59 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β 
ΓΝΩΜΗ 
της Συμβουλευτικής Επιτροπής Διαχείρισης και Συντονισμού για το περιβάλλον και την κλιματολογία σχετικά 
με την πρόταση για ερευνητικό πρόγραμμα κοινής δαπάνης στον τομέα των κινδύνων σοβαρών τεχνολογικών 
ατυχημάτων 
1. Η Επιτροπή Διαχείρισης και Συντονισμού (ΕΔΣ) συζήτησε το σχέδιο πρότασης της Επιτροπής για ένα 
πολυετές πρόγραμμα κοινής δαπάνης στον τομέα των κινδύνων σοβαρών τεχνολογικών ατυχημάτων (όπως 
ορίστηκε στην οδηγία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Κοινότητας περί των κινδύνων ατυχημάτων 
μεγάλης έκτασης(') (Έγγρ. XII/CGC/85/2/4 Αναθ. 2). Η ΕΔΣ έλαβε επίσης γνώση των υποστηρικτικών 
εγγράφων που υπέβαλε η Επιτροπή. 
2. Η ΕΔΣ καταλήγει στο συμπέρασμα ότι μέσα στο πλαίσιο του Προγράμματος Ερευνητικής Δράσης (RAP), 
για το περιβάλλον, η υπόψη πρόταση περί των κινδύνων σοβαρών τεχνολογικών ατυχημάτων συμπληρώνει 
και επαυξάνει τις τρέχουσες δραστηριότητες του ΚΚερ(2) σχετικά με τους «Βιομηχανικούς κινδύνους» 
που καλύπτουν ειδικά θέματα των κινδύνων τεχνολογικών ατυχημάτων, όπου περιλαμβάνονται: 
— η ασφάλεια και αξιοπιστία βιομηχανικών συστημάτων, η διαρθρωτική ασφάλεια και αξιοπιστία, η 
διοικητική αντιμετώπιση των βιομηχανικών κινδύνων, 
— η διασπορά και η πορεία διάδοσης χημικών ουσιών που κατά τύχη διέφυγαν, σχέδια εκτάκτου ανάγκης, 
προστασία έναντι των ταχέων και μη ελεγχομένων αντιδράσεων. 
Αιτιολόγηση και στόχοι 
3. Η ΕΔΣ επιδοκιμάζει την αιτιολόγηση και τους στόχους του προτεινόμενου ερευνητικού προγράμματος 
κοινής δαπάνης, όπως εκτέθηκε στο σχέδιο πρότασης XII/CGC/85/2/4 Αναθ. 2 και τα υποστηρικτικά 
έγγραφα. 
Η ΕΔΣ αναγνωρίζει τη σπουδαιότητα της μείωσης των κινδύνων πρόκλησης και των συνεπειών καταστρο­
φικών γεγονότων (όπως εκείνα που συνέβησαν στο Cubatao, στο Mexico και στο Bhopal), και ότι αυτό 
απαιτεί την υποστήριξη υψηλής ποιότητας έρευνας, ιδιαίτερα όσον αφορά τις πολλαπλές δραστηριότητες 
για την ανάλυση των κινδύνων, που συνεπάγονται η ενημέρωση και η εφαρμογή της οδηγίας του 
Συμβουλίου. 
4. Η ΕΔΣ πιστεύει ότι στον τομέα αυτόν απαιτείται έρευνα σε κοινοτικό επίπεδο, προκειμένου να αναπτυχθούν 
και εναρμονιστούν συμβιβαστές μεθοδολογίες και πρότυπα, να γίνει χρήση των υπαρχουσών ειδικών 
γνώσεων και εγκαταστάσεων και να ενθαρρυνθούν οι κοινές ενέργειες. Θα μπορούσε επίσης (η έρευνα) 
να επωφεληθεί από μεθοδολογία που αναπτύχθηκε σε άλλους τομείς. 
5. Η ΕΔΣ πιστεύει ότι το προτεινόμενο πρόγραμμα θα οδηγήσει σε: 
— ρεαλιστικότερες εκτιμήσεις των κινδύνων, 
— προσδιορισμό των αδύνατων σημείων, αβεβαιοτήτων και κενών στις γνώσεις, 
— ανάπτυξη κατάλληλων τεχνολογιών για τη μείωση του κινδύνου, 
— βελτιωμένα πληροφοριακά στοιχεία για την εγκατάσταση των βιομηχανιών, 
ενισχύοντας κατ'αυτόν τον τρόπο αισθητά την ασφάλεια των βιομηχανικών εγκαταστάσεων και διαδι­
κασιών, καθώς επίσης και των μεταφορών και της αποθήκευσης επικινδύνων ουσιών. 
6. Η ΕΔΣ είναι της γνώμης ότι το προτεινόμενο κοινής δαπάνης πρόγραμμα ερευνών ανταποκρίνεται σε 
αρκετούς από τους κοινοτικούς στόχους που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα πλαίσιο 1984-1987, και 
ιδιαίτερα όσον αφορά: 
— τη βελτίωση της ασφάλειας και την προστασία της υγείας, 
— την προστασία του περιβάλλοντος και την πρόληψη των κινδύνων ατυχημάτων, 
— τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας. 
(!) ΕΕ αριθ. L 230 της 5. 9. 1982, σ. 1. 
(2) Απόφαση του Συμβουλίου της 20. 12. 1983. 
Αριθ. C 301/60 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 25.11.85 
Επιστημονικό και τεχνικό περιεχόμενο 
7. Η ΕΔΣ συμφωνεί γενικά με τα κύρια θέματα και τα αντικείμενα της έρευνας που περιλαμβάνονται στην 
πρόταση του προγράμματος: 
— στον τομέα Α: φυσικά και χημικά φαινόμενα και μετριασμός των επιπτώσεων και ατυχημάτων, 
— στον τομέα Β: ασφάλεια και αξιοπιστία υπαρχουσών και εναλλακτικών τεχνολογιών και εξοπλισμών, 
— στον τομέα Γ: αξιολόγηση και διοικητική αντιμετώπιση του κινδύνου. 
Η ΕΔΣ πιστεύει ότι αυτά καλύπτουν μερικές βασικές ανάγκες της έρευνας για τους κινδύνους σοβαρών 
τεχνολογικών ατυχημάτων, συμπεριλαμβανομένων των κυριοτέρων επιστημονικών, τεχνικών και κοινω­
νικών θεμάτων. 
Η ΕΔΣ πιστεύει επίσης ότι πρέπει να αναπτυχθεί μία ολοκληρωμένη αντιμετώπιση όσον αφορά την 
εκτίμηση του κινδύνου και, προτείνει να επιτευχθεί αυτό, μέσω διακλαδικών μελετών σε παραδειγματικές 
δραστηριότητες. Οι μελέτες αυτές θα προβάλλουν διαφορετικούς τρόπους προσέγγισης για την αξιολό­
γηση των κινδύνων και τη λήψη αποφάσεων με βάση τις εν λόγω αξιολογήσεις. Η ΕΔΣ πιστεύει ότι 
αρχικά θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στον τομέα Α υπό το φως των διαθεσίμων στοιχείων σχετικά 
με τις αβεβαιότητες στον τομέα αυτόν, και ότι αργότερα θα πρέπει να ακολουθήσει εξέταση των δραστηριο­
τήτων των τομέων Β και Γ, με βάση ιδιαίτερα τις διακλαδικές μελέτες. 
Εκτέλεση 
8. Η ΕΔΣ πιστεύει ότι το προτεινόμενο πρόγραμμα είναι κατάλληλο για συντονισμένη εκτέλεση, μέσω 
συμβάσεων κοινής δαπάνης με ιδρύματα ερευνών και βιομηχανίες των κρατών μελών και μέσω κοινών 
σχεδίων που θα επιτρέπουν τη χρησιμοποίηση μοναδικών εγκαταστάσεων. 
Η ΕΔΣ επιδοκιμάζει την προτεινόμενη εκτέλεση και επιπλέον τονίζει ότι: 
— επιζητείται στενή συνεργασία των ενδιαφερομένων επιστημονικών και βιομηχανικών κύκλων στα 
κράτη μέλη, 
— προτείνονται επίσης σχετικές συμπληρωματικές πρωτοβουλίες και «καταλυτικές δραστηριότητες» για 
την προώθηση της ανταλλαγής πληροφοριών, την εκπαίδευση και τη διάδοση των αποτελεσμάτων. 
Χρηματοδότηση και προσωπικό 
9. Για την επίτευξη των στόχων αυτών η ΕΔΣ αναγνωρίζει την ανάγκη εξασφάλισης επαρκών πόρων και 
προσωπικού. 
Η Ελληνική και η Ιταλική αντιπροσωπεία συμφωνούν απόλυτα με το κείμενο της παρούσας γνώμης, αλλά 
επιθυμούν να τονίσουν ότι η χρηματοδότηση του προτεινόμενου προγράμματος δεν θα πρέπει να οδηγήσει 
σε μείωση των πόρων που διατίθενται για την έρευνα άλλων περιβαλλοντικών προβλημάτων.