[pic] | ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ |

Βρυξέλλες, 30.3.2011

COM(2011) 160 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Έκθεση 2010 για την εφαρμογή του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ

SEC(2011) 396 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Έκθεση 2010 για την εφαρμογή του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ

Εισαγωγή

Με την θέση σε ισχύ της συνθήκης της Λισαβόνας, ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης[1] κατέστη νομικά δεσμευτικός, γεγονός που οδηγεί σε ουσιαστική ενίσχυση της διακυβέρνησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης από το κράτος δικαίου. Ο Χάρτης αυτός αποτελεί ορόσημο σε μία πορεία που ξεκίνησε εδώ και πολλές δεκαετίες. Πριν από τη θέσπισή του, η υποχρέωση να σέβεται η Ένωση τα θεμελιώδη δικαιώματα τηρείτο βάσει της νομολογίας του Δικαστηρίου. Τώρα, ο Χάρτης ενσωματώνει σε ένα ενιαίο, συνεκτικό και νομικά δεσμευτικό μέσο τα θεμελιώδη δικαιώματα τα οποία είναι δεσμευτικά για τα θεσμικά όργανα και οργανισμούς της ΕΕ.

Ο Χάρτης δεν είναι ένα απλό κείμενο με αφηρημένες έννοιες. Πρέπει να εφαρμόζεται κάθε φορά που ενεργούν τα όργανα και οι οργανισμοί της ΕΕ ή εφαρμόζεται το δίκαιο της ΕΕ, έτσι ώστε να μπορούν οι πολίτες να απολαύουν πλήρως των θεμελιωδών τους δικαιωμάτων. Για το λόγο αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θέσπισε, το 2010, μία στρατηγική για την αποτελεσματική εφαρμογή του Χάρτη[2], με στόχο να αποτελέσει η Ένωση υπόδειγμα. Ο Χάρτης πρέπει να γίνεται σεβαστός σε κάθε στάδιο της ευρωπαϊκής νομοθετικής διαδικασίας, από την ημέρα που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αρχίζει να εκπονεί τις προτάσεις της, καθόλη τη διάρκεια των τροποποιήσεων τους κατά τη νομοθετική διαδικασία και μέχρι την ημέρα που τίθενται σε ισχύ αφού εγκριθούν από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο και, στη συνέχεια, κατά την εφαρμογή τους από τα κράτη μέλη.

Από την πλευρά της, η Επιτροπή ενίσχυσε την αξιολόγηση του αντικτύπου των νομοθετικών της προτάσεων στα θεμελιώδη δικαιώματα, καταρτίζοντας «κατάλογο ελέγχου των θεμελιωδών δικαιωμάτων» για να ελέγχει συστηματικά τη συμμόρφωση των προτάσεων της με τον Χάρτη.

Στη στρατηγική της, η Επιτροπή εξήγγειλε την πρόθεσή της να υποβάλλει ετήσια έκθεση για την παρακολούθηση της προόδου όσον αφορά την εφαρμογή του Χάρτη στους τομείς στους οποίους η Ένωση έχει αρμοδιότητες να δρα. Η ετήσια έκθεση 2010 για την εφαρμογή του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ παρουσιάζει για πρώτη φορά με συνεκτικό τρόπο τις πλέον κατάλληλες πληροφορίες που δείχνουν τη δυναμική εφαρμογή του Χάρτη.

Η παρούσα ετήσια έκθεση παρουσιάζει συγκεκριμένα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι πολίτες και εξηγεί πώς επέλυσαν τα όργανα της ΕΕ τα προβλήματα που υπάγονταν στην αρμοδιότητά τους ή τους λόγους για τους οποίους η ΕΕ δεν ήταν ενίοτε σε θέση να ενεργήσει, λόγω των ορίων που επιβάλλουν οι συνθήκες στις εξουσίες τους. Η ετήσια έκθεση περιγράφει επίσης τον τρόπο με τον οποίο τα όργανα της ΕΕ, αρχής γενομένης από την Επιτροπή, λαμβάνουν υπόψη θέματα που συνδέονται με τα θεμελιώδη δικαιώματα κατά τη σύλληψη, εκπόνηση και ανάπτυξη των πολιτικών της ΕΕ. Η παρούσα έκθεση, καθώς και οι μεταγενέστερες εκδόσεις της, αποτιμά την πρόοδο που επιτυγχάνεται από τα όργανα της ΕΕ στην εφαρμογή του Χάρτη.

διευκρινισεισ σχετικα με το ποτε εφαρμοζεται και ποτε δεν εφαρμοζεται ο χαρτησ

Οι πολίτες δείχνουν ζωηρό ενδιαφέρον και έχουν μεγάλες προσδοκίες από την εφαρμογή του Χάρτη. Ωστόσο, ο Χάρτης δεν εφαρμόζεται σε όλες τις καταστάσεις στις οποίες τίθεται θέμα θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το 2010, η Επιτροπή έλαβε περισσότερες από 4.000 επιστολές από το ευρύ κοινό σχετικά με τα θεμελιώδη δικαιώματα. Περίπου τα τρία τέταρτα από αυτές αφορούσαν περιπτώσεις που δεν υπάγονταν στο δίκαιο της ΕΕ. Το ποσοστό αυτό είναι ενδεικτικό της συχνής παρανόησης όσον αφορά το σκοπό του Χάρτη και τις καταστάσεις στις οποίες εφαρμόζεται ή δεν εφαρμόζεται.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων εγγυώνται, σε εθνικό επίπεδο, τα συνταγματικά συστήματα των κρατών μελών - τα οποία είναι προγενέστερα του Χάρτη και των οποίων η νομολογία είναι πιο ανεπτυγμένη - και, σε επίπεδο ΕΕ, ο Χάρτης.

Ο Χάρτης εφαρμόζεται στις δράσεις όλων των θεσμικών οργάνων και οργανισμών της ΕΕ. Αφορά ιδίως το νομοθετικό έργο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής, το οποίο πρέπει να είναι σε πλήρη συμφωνία με τον Χάρτη για να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του δικαίου της ΕΕ. Ο Χάρτης εφαρμόζεται επίσης στην εξωτερική δράση της Ευρωπαϊκής Ένωσης[3].

Ο Χάρτης εφαρμόζεται στα κράτη μέλη μόνο όταν αυτά εφαρμόζουν το δίκαιο της ΕΕ. Δεν εφαρμόζεται σε καταστάσεις που δεν συνδέονται με το εν λόγω δίκαιο και δεν διευρύνει τις αρμοδιότητες της Ένωσης, όπως ορίζονται στις συνθήκες[4].

Όταν δεν εφαρμόζεται ο Χάρτης, τα θεμελιώδη δικαιώματα συνεχίζουν να διασφαλίζονται σε εθνικό επίπεδο σύμφωνα με τα εθνικά συνταγματικά συστήματα. Τα κράτη μέλη έχουν λεπτομερείς εθνικούς κανόνες για τα θεμελιώδη δικαιώματα, την τήρηση των οποίων εγγυώνται τα εθνικά δικαστήρια. Αρμόδιες για την επιβολή της εφαρμογής των θεμελιωδών δικαιωμάτων είναι οι εθνικές αρχές, συμπεριλαμβανομένων των Δικαστηρίων. Εξάλλου, όλα τα κράτη μέλη ανέλαβαν δεσμεύσεις στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, ανεξάρτητα από τις υποχρεώσεις τους που απορρέουν από το δίκαιο της ΕΕ. Συνεπώς, ως έσχατη λύση και αφού εξαντλήσουν όλα τα μέσα προσφυγής που είναι διαθέσιμα σε εθνικό επίπεδο, οι πολίτες μπορούν να προσφύγουν στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, στο Στρασβούργο, για παραβίαση ενός θεμελιώδους δικαιώματος το οποίο εγγυάται η Ευρωπαϊκή Σύμβαση Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

Ο Χάρτης συμπληρώνει έτσι, αλλά δεν αντικαθιστά τα εθνικά συνταγματικά συστήματα ή το σύστημα προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων που εγγυάται η Ευρωπαϊκή Σύμβαση Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

Βελτιωση της αποτελεσματικοτητασ του χαρτη για τους πολιτεσ

Καθώς αυξάνεται το ενδιαφέρον του κοινού για τον Χάρτη, υπάρχει επείγουσα ανάγκη για καλύτερη ενημέρωση των πολιτών σχετικά με το πότε εφαρμόζονται τα δικαιώματα του Χάρτη –συγκεκριμένα στις πράξεις των θεσμικών οργάνων και οργανισμών της ΕΕ, καθώς και των κρατών μελών μόνον όταν αυτά εφαρμόζουν το δίκαιο της ΕΕ καθώς και σχετικά με τα μέσα άσκησής τους στην πράξη σε περίπτωση παραβίασης. Οι πολίτες πρέπει να γνωρίζουν πού μπορούν να απευθυνθούν για βοήθεια σε τέτοιες περιπτώσεις. Πρέπει επίσης να είναι ενημερωμένοι για το πού μπορούν να απευθυνθούν σε περιπτώσεις που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του Χάρτη, ιδίως όταν οι εθνικές αρχές ενεργούν χωρίς να εφαρμόζουν το δίκαιο της ΕΕ. Η παροχή κατάλληλων πληροφοριών έχει αποφασιστική σημασία για να διασφαλίζεται ότι καμία παραβίαση δεν παραμένει χωρίς πραγματική δυνατότητα προσφυγής.

Ανάληψη δράσης σε επίπεδο ΕΕ και σε εθνικό επίπεδο

Ο Χάρτης προστατεύει τους πολίτες και τα νομικά πρόσωπα από δράσεις των θεσμικών οργάνων και οργανισμών της ΕΕ οι οποίες δεν συνάδουν με τα θεμελιώδη δικαιώματα. Συνεπώς τα όργανα και οι οργανισμοί της ΕΕ πρέπει να τηρούν τον Χάρτη.

Η Επιτροπή είναι αποφασισμένη να χρησιμοποιήσει όλα τα διαθέσιμα μέσα για να διασφαλίσει ότι ο Χάρτης τηρείται σε επίπεδο ΕΕ. Όταν ένα θεσμικό όργανο ή οργανισμός της ΕΕ δεν συμμορφώνεται με τον Χάρτη, το Δικαστήριο διαθέτει την εξουσία να επανεξετάσει την νομιμότητα της πράξης και η Επιτροπή έχει την εξουσία να κινήσει την αντίστοιχη διαδικασία.

Οι δημόσιες αρχές των κρατών μελών –νομοθετική, εκτελεστική και δικαστική- υποχρεούνται να συμμορφώνονται με τον Χάρτη μόνον όταν εφαρμόζουν το δίκαιο της ΕΕ, ιδίως όταν εφαρμόζουν τους κανονισμούς, τις αποφάσεις ή τις οδηγίες της ΕΕ. Εάν ένα πρόσωπο θεωρεί ότι μία εθνική αρχή παραβίασε τον Χάρτη κατά την εφαρμογή του δικαίου της ΕΕ μπορεί να απευθυνθεί στα εθνικά δικαστήρια στη σχετική χώρα. Υπό τη διεύθυνση του Δικαστηρίου, οι εθνικοί δικαστές έχουν την εξουσία να διασφαλίζουν ότι ο Χάρτης τηρείται από τα κράτη μέλη όταν εφαρμόζουν το δίκαιο της ΕΕ. Οι ιδιώτες μπορούν επίσης να υποβάλουν καταγγελία στην Επιτροπή, η οποία έχει την εξουσία να κινεί διαδικασία επί παραβάσει κατά του κράτους μέλους.

Η ενίσχυση του διαλόγου μεταξύ των οργάνων της ΕΕ και των εθνικών φορέων που λαμβάνουν μέρος στην επιβολή του σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων των εθνικών φορέων ισότητας, θα βελτιώσει την αποτελεσματική προστασία των πολιτών.

Υποβολή καταγγελιών στον κατάλληλο φορέα

Όταν τα κράτη μέλη ενεργούν εκτός του πλαισίου εφαρμογής του δικαίου της ΕΕ, τα εθνικά τους συντάγματα προστατεύουν τα θεμελιώδη δικαιώματα και περιλαμβάνουν κανόνες για την προστασία τους. Στις περιπτώσεις αυτές, τα πρόσωπα που επικαλούνται παραβίαση των θεμελιωδών δικαιωμάτων τους έχουν συμφέρον να υποβάλουν γρήγορα την καταγγελία τους στην αρμόδια εθνική αρχή, είτε αυτή είναι η κυβέρνηση ή εθνικά δικαστήρια, είτε ειδικευμένοι στα ανθρώπινα δικαιώματα οργανισμοί. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων παρέχει μία πρόσθετη προστασία σε περίπτωση που εξαντληθούν όλα τα εθνικά μέσα προσφυγής. Σημειώνεται ότι η Επιτροπή δεν διαδραματίζει ρόλο εφετείου κατά των αποφάσεων των εθνικών ή διεθνών δικαστηρίων.

Οι πολίτες που θεωρούν ότι παραβιάστηκαν τα θεμελιώδη δικαιώματά τους πρέπει να έχουν πρόσβαση σε πρακτικής φύσεως πληροφορίες για τα υφιστάμενα νόμιμα μέσα προσφυγής στα κράτη μέλη. Η Επιτροπή είναι αποφασισμένη να ανταποκριθεί σε αυτή την ανάγκη. Τούτο δεν σημαίνει την εισαγωγή νέων μηχανισμών προάσπισης των θεμελιωδών δικαιωμάτων, αλλά αντίθετα απαιτεί την προώθηση της χρησιμοποίησης των υφιστάμενων μέσων χάρη στην ενημέρωση του ευρέως κοινού σχετικά με το ποιος φορέας είναι αρμόδιος για τη διεκπεραίωση μιας δεδομένης καταγγελίας.

Σε μία πρώτη φάση, η Επιτροπή θα ενισχύσει τη δικτυακή πύλη της ευρωπαϊκής ηλεκτρονικής δικαιοσύνης (e-Justice) παρέχοντας στο κοινό πληροφορίες σχετικά με το πού μπορούν να υποβάλουν καταγγελία όταν παραβιάζονται τα θεμελιώδη δικαιώματά τους.

Σε περιπτώσεις που δεν εφαρμόζεται ο Χάρτης, η Επιτροπή θα εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο οι εικαζόμενες παραβάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τα κράτη μέλη θα μπορούσαν ενδεχομένως να διαβιβαστούν εκ νέου στις αρμόδιες εθνικές αρχές. Σε μία πρώτη φάση, η Επιτροπή θα διοργανώσει το 2011 σεμινάριο με την επιτροπή αναφορών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, τους εθνικούς οργανισμούς ανθρωπίνων δικαιωμάτων και άλλες εθνικές αρχές, όπως Υπουργεία Δικαιοσύνης και φορείς για την ισότητα, καθώς και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη για να διερευνηθούν οι τρόποι δημιουργίας ενός τέτοιου μηχανισμού.

Σαφής επικοινωνία όσον αφορά τον Χάρτη

Οι πληροφορίες που συγκεντρώθηκαν από την Επιτροπή το 2010 για την εφαρμογή του Χάρτη τονίζουν την ανάγκη μεγαλύτερης σαφήνειας στην επικοινωνία σχετικά με το πού εφαρμόζεται ο Χάρτης καθώς και σχετικά με τους φορείς και τις αρμοδιότητες τους στον τομέα των θεμελιωδών δικαιωμάτων[5]. Για να αποφεύγονται οι καθυστερήσεις στην εφαρμογή των θεμελιωδών δικαιωμάτων καθώς και οι απογοητεύσεις, οι εθνικές αρχές, τα όργανα και οι οργανισμοί της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του οργανισμού θεμελιωδών δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, πρέπει να καταβάλλουν από κοινού προσπάθειες για να πληροφορήσουν καλύτερα τους πολίτες σχετικά με του πού εφαρμόζεται και πού δεν εφαρμόζεται ο Χάρτης.

σημαντικοτερεσ εξελιξεισ το 2010

Η έκθεση του 2010 δείχνει ότι τα θεμελιώδη δικαιώματα που κατοχυρώνονται στον Χάρτη αφορούν ένα μεγάλο φάσμα πολιτικών για τις οποίες είναι υπεύθυνη η Ένωση και πρέπει να λαμβάνονται προσεκτικά υπόψη στο σχεδιασμό και στην εφαρμογή των δράσεων της ΕΕ, από τον τομέα της δικαιοσύνης έως την πολιτική των μεταφορών και τη διαχείριση των συνόρων.

Η έκθεση παρουσιάζει πολλά παραδείγματα εφαρμογής του Χάρτη και στις έξι ενότητές του (αξιοπρέπεια, ελευθερίες, ισότητα, αλληλεγγύη, δικαιώματα των πολιτών και δικαιοσύνη), καλύπτοντας διάφορες πολιτικές της ΕΕ.

Για παράδειγμα, ο σεβασμός των δικαιωμάτων που διατυπώνονται στο κεφάλαιο για την αξιοπρέπεια ήταν ένα σημαντικό θέμα στον τομέα της μετανάστευσης και ελήφθη με ιδιαίτερη προσοχή υπόψη στη νομοθεσία που θεσπίστηκε το 2010, όπως η απόφαση για την επιτήρηση των εξωτερικών θαλασσίων συνόρων[6] και οι τροποποιήσεις του κανονισμού FRONTEX [7]. Θέματα που αφορούν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια ελήφθησαν επίσης υπόψη στην ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τη χρήση σαρωτών σώματος σε αερολιμένες της ΕΕ[8].

Ομοίως, πολλά θέματα προσανατόλισαν τις δράσεις της Επιτροπής στους τομείς που καλύπτονται στο κεφάλαιο ελευθερίες . Στην πρότασή της για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις[9], η Επιτροπή έδωσε ιδιαίτερη προσοχή στην ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και την επιχειρηματική ελευθερία.

Όσον αφορά το κεφάλαιο για την ισότητα , οι πολίτες και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εκδήλωσαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα δικαιώματα του παιδιού και η Επιτροπή ανέλαβε πολλές πρωτοβουλίες σ΄αυτόν τον τομέα, όπως το σχέδιο δράσης της ΕΕ για ασυνόδευτους ανηλίκους (2010 - 2014)[10]. Ο σεβασμός για τη μη επιβολή διακρίσεων που εισάγονται βάσει, μεταξύ άλλων, του φύλου και της φυλής, εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό πρόβλημα που επιβεβαιώνεται από τα δεδομένα που παρέσχε η υπηρεσία για τα θεμελιώδη δικαιώματα της ΕΕ.

Όσον αφορά το κεφάλαιο για την αλληλεγγύη , η Επιτροπή κατέβαλε προσπάθειες για να καταστήσει δυνατή την αποτελεσματική εφαρμογή των μέσων της ΕΕ που συνδέονται με τα θεμελιώδη δικαιώματα των εργαζομένων.

Τα δικαιώματα που αναγνωρίζονται στο κεφάλαιο δικαιοσύνη αναφέρθηκαν σε πολλές αποφάσεις του Δικαστηρίου, και ιδίως το δικαίωμα για αποτελεσματική προσφυγή.

Πέραν αυτών των θεμάτων, η ανάλυση των αιτημάτων των πολιτών και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου δείχνει ότι οι βασικές ανησυχίες το 2010 ήταν η προστασία των δεδομένων, η πρόσβαση στη δικαιοσύνη, η ένταξη των Ρόμ και η προώθηση της ισότητας.

Προστασία των δεδομένων

Ο Χάρτης εγγυάται το δικαίωμα κάθε ατόμου στην προστασία των προσωπικών δεδομένων (άρθρο 8 του Χάρτη). Οι Ευρωπαίοι πολίτες ενδιαφέρονται έντονα γι΄αυτά τα θέματα και ανησυχούν συχνά για το πώς χρησιμοποιούνται τα προσωπικά τους δεδομένα, όπως φαίνεται από τον αριθμό των ερωτήσεων που υποβλήθηκαν από τους πολίτες και από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο το 2010. Οι ερωτήσεις αυτές αφορούσαν ευρύ φάσμα θεμάτων, από την προστασία των δεδομένων στην εφαρμογή των νέων τεχνολογιών έως την τήρηση των κανόνων της προστασίας των δεδομένων από τις τρίτες χώρες. Οι ερωτήσεις εφιστούσαν την προσοχή σε θέματα όπως η λήψη δαχτυλικών αποτυπωμάτων μαθητών, το Street View του Google, τα συστήματα βιντεοεπιτήρησης στον τόπο εργασίας, τις ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης, τη συγκέντρωση δεδομένων στο πλαίσιο απογραφής καθώς και τη χρηματοδότηση της έρευνας για νέες τεχνολογίες στον τομέα της ασφάλειας.

Οι τεχνολογίες επιτρέπουν εύκολα στα άτομα να ανταλλάσσουν πληροφορίες για τη συμπεριφορά τους και τις προτιμήσεις τους, να τις δημοσιοποιούν και να τις καθιστούν διαθέσιμες παγκοσμίως σε άνευ προηγουμένου κλίμακα. Απαντώντας σε αυτές τις προκλήσεις, η Επιτροπή υιοθέτησε το 2010 μία συνολική προσέγγιση για την προστασία των προσωπικών δεδομένων στην ΕΕ[11], στην οποία καθορίζονται στόχοι για τη μεταρρύθμιση του νομικού πλαισίου προστασίας των δεδομένων της ΕΕ: ενίσχυση των δικαιωμάτων του ατόμου (για παράδειγμα, με την αύξηση της διαφάνειας και την ενίσχυση του ελέγχου επί των προσωπικών δεδομένων), ενίσχυση της διάστασης της εσωτερικής αγοράς (με τη μείωση του διοικητικού φόρτου και τη διασφάλιση ίσων όρων), αναθεώρηση των κανόνων της προστασίας των δεδομένων στον τομέα της αστυνομικής και δικαστικής συνεργασίας στις ποινικές υποθέσεις, έτσι ώστε να υπάρχει υψηλός βαθμός προστασίας των προσωπικών δεδομένων σ΄αυτούς τους τομείς, μεταξύ άλλων, και των δεδομένων που διαβιβάζονται εκτός της ΕΕ, καθώς και αποτελεσματικότερη επιβολή της εφαρμογής των κανόνων (μεταξύ άλλων, με την ενίσχυση και την περαιτέρω εναρμόνιση του ρόλου και των εξουσιών των αρχών προστασίας των δεδομένων). Το 2011, η Επιτροπή θα υποβάλει προτάσεις για νέο γενικό νομικό πλαίσιο προστασίας των δεδομένων[12].

Στις 10 Φεβρουαρίου 2010, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υπογράμμισε την ανάγκη να λαμβάνεται περισσότερο υπόψη η προστασία των δεδομένων στις διεθνείς συμφωνίες για διαβίβαση δεδομένων που έχουν ως σκοπό την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, και ψήφισε κατά της προτεινόμενης συμφωνίας για το πρόγραμμα παρακολούθησης της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας. Τούτο οδήγησε την Επιτροπή να προτείνει νέα συμφωνία, η οποία περιελάμβανε ισχυρότερες ρήτρες για την προστασία των δεδομένων και η οποία εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και ετέθη σε ισχύ την 1η Αυγούστου 2010[13]. Επίσης, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης τόνισε τη σημασία του θεμελιώδους δικαιώματος της προστασίας των δεδομένων, στις 9 Νοεμβρίου 2010, καθιστώντας άκυρο μέρος των νομοθετικών διατάξεων της ΕΕ που απαιτούσαν τη δημοσιοποίηση των ονομάτων των φυσικών προσώπων που ήταν δικαιούχοι κονδυλίων προερχόμενων από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων και το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης[14].

Πρόσβαση στη δικαιοσύνη

Η πρόσβαση στη δικαιοσύνη δεν αποτελεί μόνον θεμελιώδες δικαίωμα που διασφαλίζεται ιδίως με το άρθρο 47 του Χάρτη. Θέματα που σχετίζονται με τη δικαιοσύνη επηρεάζουν πολύ συχνά την καθημερινή ζωή μεγάλου αριθμού πολιτών στην ΕΕ. Πού μπορώ να καταθέσω προσφυγή σε ένα άλλο κράτος μέλος; Ποιά είναι τα δικαιώματά μου ως θύμα στο πλαίσιο δικαστικής διαδικασίας; Δεν πρόκειται παρά για δύο μόνον παραδείγματα από τα ζητήματα που αντιμετωπίζουν πολλοί Ευρωπαίοι. Το 2010, μεγάλος αριθμός πολιτών έγραψε στην Επιτροπή για να καταγγείλει ότι δεν έλαβε ή δεν μπόρεσε να βρει επαρκή αρωγή ή νομική βοήθεια για να διεκπεραιώσει την υπόθεσή του ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων. Πολλοί πολίτες κατήγγειλαν την χρονοβόρα ή δαπανηρή δικαστική διαδικασία που τους απέτρεψε να προσφύγουν στη δικαιοσύνη. Ορισμένες επιστολές περιείχαν ισχυρισμούς για διαφθορά, παραβίαση της αρχής της ισότητας των μέσων ή για έλλειψη ανεξαρτησίας ορισμένων εθνικών δικαστηρίων, καθώς και για παραβίαση του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη. Η Επιτροπή δεν ήταν σε θέση να εξετάσει αυτά τα θέματα, δεδομένου ότι υπάγονται στην αρμοδιότητα των κρατών μελών.

Για να ενισχύσει τα δικαιώματα των υπόπτων ή κατηγορουμένων που δεν ομιλούν ή δεν κατανοούν τη γλώσσα της ποινικής διαδικασίας, η ΕΕ θέσπισε το 2010 ορισμένους κοινούς ελάχιστους κανόνες για το δικαίωμα σε διερμηνεία και μετάφραση[15]. Η Επιτροπή πρότεινε επίσης κανόνες που απαιτούν να ενημερώνονται οι ύποπτοι ποινικού αδικήματος σχετικά με τα δικαιώματά τους σε μία γλώσσα που κατανοούν[16] . Όποιος συλλαμβάνεται είτε για ποινικό αδίκημα είτε βάσει του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης θα ενημερώνεται γραπτώς, με ένα έγγραφο που καλείται «έγγραφο δικαιωμάτων», σχετικά με τα βασικά δικαιώματά του κατά τη στιγμή της σύλληψης καθώς και σχετικά με το λόγο της εναντίον του κατηγορίας. Το 2011, η Επιτροπή θα συνεχίσει να εφαρμόζει τον χάρτη πορείας σχετικά με τα δικονομικά δικαιώματα, ο οποίος καθορίζει ένα νομοθετικό πρόγραμμα που εγγυάται δίκαιες δίκες, προτείνοντας κανόνες που καθιστούν πραγματική την πρόσβαση σε δικηγόρο και το δικαίωμα επικοινωνίας με τα μέλη της οικογένειας, τα προξενεία και τους εργοδότες.

Στα δικαστήρια, όχι μόνο ο κατηγορούμενος αλλά και τα θύματα ενός εγκλήματος έχουν δικαιώματα που πρέπει να γίνονται σεβαστά και η Επιτροπή είναι αποφασισμένη να βελτιώσει την κατάστασή τους. Η Επιτροπή προτίθεται να υποβάλει το 2011 δέσμη μέτρων για να βελτιώσει τα δικαιώματα, την προστασία και τη βοήθεια που παρέχεται σε όλα τα θύματα εγκληματικών πράξεων καθόλη τη διάρκεια της δικαστικής διαδικασίας καθώς και μετά τη δίκη.

Τα θεμελιώδη δικαιώματα των Ρόμ

Η συνθήκη της ΕΕ αναγνωρίζει, στο άρθρο 2, τα δικαιώματα των προσώπων που ανήκουν σε μειονότητες. Παράλληλα, το άρθρο 21 του Χάρτη απαγορεύει κάθε διάκριση λόγω εθνοτικής ή κοινωνικής καταγωγής ή ιδιότητας μέλους εθνικής μειονότητας. Οι Ρόμ, με πληθυσμό 10 έως 12 εκατομμύρια, είναι η μεγαλύτερη εθνοτική μειονότητα της Ευρώπης. Ένα μεγάλο ποσοστό των Ρόμ στην ΕΕ θίγεται σοβαρά από την ανεργία, την ακραία φτώχεια, τις κακές συνθήκες στέγασης, τα χαμηλά υγειονομικά πρότυπα και τη δυσχερή πρόσβαση στην εκπαίδευση. Η κοινωνική και οικονομική ένταξη των Ρόμ αποτελεί, ως εκ τούτου, προτεραιότητα για την ΕΕ, όπως υπογράμμισε η Επιτροπή στις 7 Απριλίου 2010, στην ανακοίνωσή της η οποία περιγράφει τις βασικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ όσον αφορά την ένταξη των Ρόμ[17].

Κάθε πολίτης της Ένωσης έχει το δικαίωμα να κυκλοφορεί και να εγκαθίσταται σε μία άλλη χώρα της ΕΕ και απολαύει του δικαιώματος να μην υφίσταται διακρίσεις. Οι εθνικές αρχές έχουν μόνο το δικαίωμα να απελαύνουν πολίτες της ΕΕ ή να αποσύρουν το δικαίωμα μόνιμης κατοικίας τους υπό ορισμένους αυστηρούς και σαφείς όρους, που καθορίζονται στην οδηγία του 2004 για την ελεύθερη κυκλοφορία[18], το οποίο περιλαμβάνει επίσης διαδικαστικές ρήτρες για να αποφεύγονται αυθαίρετες, δυσανάλογες ή που εισάγουν διακρίσεις αποφάσεις και, συνεπώς, να εγγυώνται τα θεμελιώδη δικαιώματα, μεταξύ άλλων, και την απαγόρευση συλλογικών απελάσεων (άρθρο 19 παράγραφος 1 του Χάρτη). Για να διασφαλίσει αυτά τα δικαιώματα, η Επιτροπή έλαβε άμεση δράση αμέσως μετά τα γεγονότα που συνέβησαν το καλοκαίρι του 2010 που αφορούσαν την απέλαση από τη Γαλλία πολιτών της ΕΕ καταγωγής Ρόμ. Η Επιτροπή έλεγξε προσεκτικά κατά πόσον οι σχετικές επιχειρήσεις διεξήχθησαν σε πλήρη συμφωνία με τις απαιτήσεις της ΕΕ. Μετά τη δράση της Επιτροπής, η Γαλλία και άλλα κράτη μέλη αλλάζουν τώρα τους κανόνες τους για να τους ευθυγραμμίσουν πλήρως με τους κανόνες της ΕΕ για την ελεύθερη κυκλοφορία.

Σε περισσότερο διαρθρωμένη βάση, η κοινωνική και οικονομική ένταξη των Ρόμ απαιτεί την ενεργή δέσμευση των κρατών μελών, με τη στήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πολύ σύντομα μετά τα γεγονότα του καλοκαιριού του 2010, η Επιτροπή δημιούργησε μία εσωτερική ειδική ομάδα για να αξιολογήσει τη χρησιμοποίηση των κονδυλίων της ΕΕ στα κράτη μέλη. Τα προκαταρκτικά πορίσματα της ειδικής ομάδας δείχνουν ότι τα κράτη μέλη δεν χρησιμοποιούν κατάλληλα τις δυνατότητες χρηματοδότησης που προσφέρονται από την ΕΕ για να προωθήσουν την αποτελεσματική κοινωνική και οικονομική ένταξη των Ρόμ. Οι ελλείψεις στην χάραξη των στρατηγικών, η απουσία ειδικών μέτρων για να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα των Ρομ, η έλλειψη τεχνογνωσίας και διοικητικής ικανότητας όσον αφορά την χρήση των κονδυλίων της ΕΕ, καθώς και η έλλειψη συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών και των κοινοτήτων των Ρομ στην ανάπτυξη και την εφαρμογή των μέτρων ένταξης αποτελούν τα βασικά προβλήματα που εντοπίστηκαν από την ειδική ομάδα εργασίας.

Το 2011, η Επιτροπή θα θεσπίσει ένα πλαίσιο της ΕΕ για εθνικές στρατηγικές ένταξης των Ρομ. Η Επιτροπή θα συνεχίσει επίσης να διασφαλίζει ότι οι Ρομ απολαύουν των δικαιωμάτων τους ως πολίτες της ΕΕ χωρίς διακρίσεις.

Προώθηση της ισότητας

Το 2010, η Επιτροπή κατέδειξε τη σταθερή δέσμευσή της όσον αφορά την ισότητα των φύλων θεσπίζοντας τον Χάρτη για τα δικαιώματα των γυναικών[19] και μία στρατηγική για την ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών (2010-2015)[20]. Η Επιτροπή υπογράμμισε ότι, παρά τη γενική τάση προς μεγαλύτερη ισότητα στην κοινωνία και στην αγορά εργασίας, η πρόοδος που σημειώνεται όσον αφορά την απάλειψη των ανισοτήτων μεταξύ των φύλων παραμένει αργή. Η Επιτροπή προσδιόρισε τις προκλήσεις και τη δράση που πρέπει να αναληφθεί στους ακόλουθους πέντε τομείς προτεραιότητας: ισότιμη οικονομική ανεξαρτησία, ίση αμοιβή για ίδια εργασία και εργασία ισότιμης αξίας, ισότητα στη διαδικασία λήψης αποφάσεων, αξιοπρέπεια, ακεραιότητα και τερματισμός της βίας με βάση το φύλο, καθώς και ισότητα των φύλων στις εξωτερικές δράσεις. Η επίτευξη προόδου σε όλους αυτούς τους τομείς θα προσφέρει πραγματικές επιλογές σε μεγάλο αριθμό γυναικών και ανδρών.

Για να δώσει στις γυναίκες και τους άνδρες με αναπηρία τη δυνατότητα να απολαύουν πλήρως των δικαιωμάτων τους και να αντλούν όσο το δυνατόν περισσότερα οφέλη από τη συμμετοχή τους στην κοινωνία, η Επιτροπή δρομολόγησε, το 2010, τη στρατηγική για την αναπηρία[21]. Η στρατηγική προσδιορίζει οκτώ τομείς προτεραιότητας: προσβασιμότητα, συμμετοχή, ισότητα, απασχόληση, εκπαίδευση και κατάρτιση, κοινωνική προστασία, υγεία και εξωτερική δράση. Το Δεκέμβριο του 2010, η ΕΕ κατέστη μέρος της σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία (UNCRPD). Η στρατηγική καθορίζει ενωσιακούς μηχανισμούς για την εφαρμογή της εν λόγω σύμβασης οι οποίοι θα λειτουργούν συμπληρωματικά προς την εθνική δράση.

3.5. Η ΕΕ προετοιμάζεται για προσχώρηση στην ευρωπαϊκή σύμβαση για τα ανθρώπινα δικαιώματα

Η συνθήκη της ΕΕ απαιτεί να καταστεί η ΕΕ μέλος της ευρωπαϊκής σύμβασης για την προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Για το λόγο αυτό, στις 17 Μαρτίου 2010, η Επιτροπή συνέστησε στο Συμβούλιο να αρχίσει διαπραγματεύσεις με το Συμβούλιο της Ευρώπης. Βάσει εντολής που συμφωνήθηκε από το Συμβούλιο, η Επιτροπή άρχισε διαπραγματεύσεις προσχώρησης στις 7 Ιουλίου 2010. Η προσχώρηση της ΕΕ στην ευρωπαϊκή σύμβαση για την προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων θα συμπληρώσει την ισχυρή προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων που υφίσταται ήδη στην έννομη τάξη της Ένωσης χάρη στο Χάρτη των θεμελιωδών δικαιωμάτων της ίδιας της ΕΕ, καθώς και στη σχετική νομολογία που αναπτύχθηκε στο μεταξύ από το Δικαστήριο. Θα εισαγάγει ένα πρόσθετο δικαστικό έλεγχο όσον αφορά την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην ΕΕ. Η προσχώρηση θα επιτρέψει να εδραιωθεί ακόμη περισσότερο η κοινή παιδεία των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην ΕΕ και δηλώνει ότι η Ένωση υποστηρίζει με όλες της τις δυνάμεις το σύστημα προστασίας δικαιωμάτων του Στρασβούργου. Θα επιτρέψει επίσης την αρμονική ανάπτυξη των νομολογιών του Δικαστηρίου και του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Συμπέρασμα

Για να διασφαλιστεί ότι οι πολίτες επωφελούνται πλήρως από τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ, τα όργανα της ΕΕ, καθώς και οι εθνικές αρχές πρέπει να εξηγήσουν σαφώς πού εφαρμόζεται και πού δεν εφαρμόζεται ο Χάρτης. Η παρούσα πρώτη ετήσια έκθεση αποτελεί ένα πρώτο συγκεκριμένο μέτρο που λαμβάνει η Επιτροπή γι΄αυτό το σκοπό.

Η Επιτροπή θα υποβάλει αυτή την έκθεση κάθε χρόνο για να παρακολουθεί την πρόοδο που σημειώνεται στον τομέα της εφαρμογής και της τήρησης του Χάρτη και για να διασφαλίσει ότι η στάση της ΕΕ όσον αφορά τα θεμελιώδη δικαιώματα παραμένει υποδειγματική. Οι ετήσιες εκθέσεις θα υποστηρίζουν την αποτελεσματική εφαρμογή του Χάρτη κατά τρόπο συνεχή, αποφασιστικό και διαφανή καθώς και με τη συμμετοχή όλων των ενδιαφερομένων μερών. Πρόθεση της Επιτροπής είναι να παρέχει με τις εκθέσεις αυτές την ευκαιρία για ετήσια ανταλλαγή απόψεων με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με την εφαρμογή του Χάρτη. Κατά τα προσεχή έτη, η Επιτροπή θα κάνει ένα απολογισμό των διδαγμάτων που μπορούν να αντληθούν από την αποτελεσματική εφαρμογή του Χάρτη καθώς και των ανησυχιών που διατυπώνονται από τους πολίτες και θα προσαρμόσει ανάλογα τη δράση της.

[1] Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ΕΕ C 83 της 30.3.2010, σ. 389–403.

[2] COM(2010) 573 τελικό, διατίθεται στην ακόλουθη διεύθυνση :http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2010:0573:FIN:EN:PDF

[3] Σύμφωνα με το άρθρο 21 της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η δράση της Ένωσης στη διεθνή σκηνή έχει στόχο να προωθεί στο ευρύτερο παγκόσμιο πλαίσιο τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου, την οικουμενικότητα και το αδιαίρετο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών, το σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, τις αρχές της ισότητας και της αλληλεγγύης και το σεβασμό των αρχών του καταστατικού χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και του διεθνούς δικαίου. Όταν εφαρμόζει το άρθρο 21 της ΣΕΕ, η ΕΕ εφαρμόζει το Χάρτη καθώς και τους εφαρμοστέους κανόνες των Ηνωμένων Εθνών για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Η ετήσια έκθεση της ΕΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα περιγράφει πώς δρά η ΕΕ για να προάγει τα ανθρώπινα δικαιώματα σε χώρες εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ετήσια έκθεση της ΕΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία στον κόσμο αποτελεί ξεχωριστή έκθεση που καλύπτει τη δράση της Ένωσης στις τρίτες χώρες.

[4] Το άρθρο 51 παράγραφος 2 του Χάρτη προβλέπει ότι ο Χάρτης δεν διευρύνει το πεδίο εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης πέραν των αρμοδιοτήτων της Ένωσης και δεν θεσπίζει νέες αρμοδιότητες και καθήκοντα για την Ένωση, ούτε τροποποιεί τις αρμοδιότητες και τα καθήκοντα όπως ορίζονται στις Συνθήκες.

[5] Τούτο επιβεβαιώνεται από πρόσφατη έρευνα την οποία ζήτησαν ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Σύμφωνα με την έρευνα, το 72% των ευρωπαίων πολιτών θεωρούν ότι δεν είναι καλά πληροφορημένοι σχετικά με τον Χάρτη (δελτίο τύπου του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή της 18ης Μαρτίου 2011, EO/11/6).

[6] Απόφαση του Συμβουλίου, της 26ης Απριλίου 2010, για τη συμπλήρωση του κώδικα συνόρων του Σένγκεν όσον αφορά την επιτήρηση των θαλάσσιων εξωτερικών συνόρων στο πλαίσιο της επιχειρησιακής συνεργασίας που συντονίζεται από τον ευρωπαϊκό οργανισμό για τη διαχείριση της επιχειρησιακής συνεργασίας στα εξωτερικά σύνορα των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ΕΕ L 111 της 4.5.2010, σ. 20–26.

[7] Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2007/2004 του Συμβουλίου σχετικά με τη σύσταση ευρωπαϊκού οργανισμού για τη διαχείριση της επιχειρησιακής συνεργασίας στα εξωτερικά σύνορα των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (FRONTEX), COM(2010) 61 τελικό, διατίθεται στην ηλ. διεύθυνση: http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2010:0061:FIN:EN:PDF

[8] COM(2010) 311 τελικό, διατίθεται στην ηλ. διεύθυνση: http://ec.europa.eu/transport/air/security/doc/com2010_311_security_scanners_en.pdf

[9] Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις, COM(2010) 748 τελικό, διατίθεται στην ηλ. διεύθυνση:http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2010:0748:FIN:EN:PDF

[10] Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο «Πρόγραμμα δράσης για τους ασυνόδευτους ανηλίκους (2010 – 2014)», COM(2010)213 τελικό, διατίθεται στην ηλ. διεύθυνση:http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2010:0213:FIN:EN:PDF

[11] Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Συμβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών - Συνολική προσέγγιση όσον αφορά την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, COM(2010) 609 τελικό, διατίθεται στην ηλ. διεύθυνση:http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2010:0609:FIN:EN:PDF

[12] Στο πλαίσιο αυτό, άλλα σχετικά θεμελιώδη δικαιώματα που κατοχυρώνονται στον Χάρτη και άλλοι στόχοι που καθορίζονται στις συνθήκες πρέπει να λαμβάνονται πλήρως υπόψη ενώ παράλληλα διασφαλίζεται το θεμελιώδες δικαίωμα της προστασίας των προσωπικών δεδομένων.

[13] Συμφωνία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής σχετικά με την επεξεργασία και τη διαβίβαση στοιχείων μηνυμάτων χρηματοοικονομικής φύσεως από την Ευρωπαϊκή Ένωση στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής για τους σκοπούς του προγράμματος παρακολούθησης της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας. ΕΕ L 195 της 27.7.2010, σ. 5–14.

[14] ΔΕΚ, Συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-92/09 και C-93/09, Volker und Markus Schecke, Eifert , 9.10.2010.

[15] Οδηγία 2010/64/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Οκτωβρίου 2010, σχετικά με το δικαίωμα σε διερμηνεία και μετάφραση κατά την ποινική διαδικασία, ΕΕ L 280 της 26.10.2010, σσ. 1-7.

[16] Πρόταση οδηγίας σχετικά με το δικαίωμα ενημέρωσης στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών, COM(2010) 392 τελικό, διατίθεται στην ηλ. διεύθυνση:http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2010:0392:FIN:EN:PDF

[17] Ανακοίνωση για την κοινωνική και οικονομική ένταξη των Ρομ στην Ευρώπη, COM(2010)133 τελικό, διατίθεται στην ηλ. διεύθυνση:http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2010:0133:FIN:EN:PDF

[18] Οδηγία 2004/38/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 29ης Απριλίου 2004 σχετικά με το δικαίωμα των πολιτών της Ένωσης και των μελών των οικογενειών τους να κυκλοφορούν και να διαμένουν ελεύθερα στην επικράτεια των κρατών μελών, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1612/68 και την κατάργηση των οδηγιών 64/221/ΕΟΚ, 68/360/ΕΟΚ, 72/194/ΕΟΚ, 73/148/ΕΟΚ, 75/34/ΕΟΚ, 75/35/ΕΟΚ, 90/364/ΕΟΚ, 90/365/ΕΟΚ και 93/96/ΕΟΚ, ΕΕ L 158 της 30.4.2004, σ. 77-123.

[19] Ανακοίνωση της Επιτροπής - Ενίσχυση της δέσμευσης για την ισότητα γυναικών και ανδρών - Χάρτης για τα δικαιώματα των γυναικών - Δήλωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με την ευκαιρία της παγκόσμιας ημέρας της γυναίκας για το 2010 σε συνδυασμό με την 15η επέτειο της Διακήρυξης και του Προγράμματος Δράσης της διάσκεψης του ΟΗΕ για τις γυναίκες στο Πεκίνο και την 30η επέτειο της Σύμβασης του ΟΗΕ για την εξάλειψη κάθε μορφής διακρίσεων κατά των γυναικών, COM(2010) 78 τελικό, διατίθεται στην ηλ. διεύθυνση:http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2010:0078:FIN:EN:PDF

[20] COM(2010) 491 τελικό, διατίθεται στην ηλ. διεύθυνση:http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2010:0491:FIN:EN:PDF

[21] Ανακοίνωση - Ευρωπαϊκή στρατηγική για την αναπηρία 2010-2020: Ανανέωση της δέσμευσης για μια Ευρώπη χωρίς εμπόδια, COM (2010) 636 τελικό, διατίθεται στην ηλ. διεύθυνση:http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2010:0636:FIN:EN:PDF