Γνωμοδότηση για την αναθεώρηση της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (Εισηγητής: ο κ. Pujol i Soley) (96/C 100/01)

ΠΡΟΟΙΜΙΟ

Η Επιτροπή των Περιφερειών θεώρησε ότι πρέπει να συμμετάσχει στην ευρεία διαδικασία μεταρρύθμισης της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση που βρίσκεται στο σημείο εκκίνησης.

Αυτή η προσωρινή ενημερωτική έκθεση στην οποία προσδιορίζονται οι προσανατολισμοί μας έως σήμερα θα διαβιβαστεί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο της Ένωσης, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την ομάδα προβληματισμού. Χάρις σ'αυτήν, η Επιτροπή των Περιφερειών μπορεί άφοβα να ξεκινήσει το διάλογο που είναι αναγκαίος για την άσκηση της πολιτικής της δράσης στα πλαίσια των εργασιών της Διακυβερνητικής Διάσκεψης του 1996.

Η Συνέλευσή της θα είναι σε θέση να λάβει υπόψη της τα αποτελέσματα αυτού του διαλόγου μεταξύ των οργάνων καθ'όλη τη διάρκεια των εργασιών για την μεταρρύθμιση των οργάνων.

Τον Ιούλιο θα καταρτισθεί ενημερωτική έκθεση για την πρόοδο που θα επιτρέψει μια θετική δυναμική στις σχέσεις με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα υπόλοιπα όργανα.

Το έγγραφο αυτό δεν είναι, για το λόγο αυτό, οριστικό αλλά αποτελεί αφετηρία.

Στην προοπτική αυτή, τα μέλη της Επιτροπής των Περιφερειών εκφράζουν την επιθυμία προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα υπόλοιπα ευρωπαϊκά όργανα να ενημερωθούν για τις προτάσεις που ενδέχεται να απαιτήσουν την υποστήριξή τους στα πλαίσια των αρμοδιοτήτων τους.

A. ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

Η αναθεώρηση της Συνθήκης του Μάαστριχτ

Η Συνθήκη του Μάαστριχτ αποτελεί μία νέα φάση στη διεργασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Όχι μόνο προβλέπει νέα πεδία δράσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ενισχύει ορισμένα από τα ήδη υπάρχοντα, αλλά θέτει και το ζήτημα της μεταρρύθμισης του θεσμικού συστήματος, με σκοπό την ενίσχυση της αποδοτικότητάς του και της δημοκρατικής του νομιμότητας.

Στο πλαίσιο αυτό, για πρώτη φορά σε ευρωπαϊκό καταστατικό κείμενο, καθιερώνονται μηχανισμοί για τη συμμετοχή των περιφερειών στη διαμόρφωση των πολιτικών της Ένωσης, οι οποίοι επεκτείνονται και στους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης. Επίσης, με την καθιέρωση, ως βασικής αρχής, της επικουρικότητας, η δράση της Ένωσης περιορίζεται στους τομείς όπου, για να υπάρξει αποτελεσματικότητα, απαιτείται υπερεθνικό επίπεδο και διαμορφώνεται έτσι μία Ένωση «στην οποία οι αποφάσεις λαμβάνονται όσο το δυνατόν πιο κοντά στους πολίτες», όπως ορίζεται στη δεύτερη παράγραφο του άρθρου Α της Συνθήκης.

Στο άρθρο Ν, η Συνθήκη ορίζει για το 1996 τη σύγκληση Διακυβερνητικής Διάσκεψης η οποία θα εξετάσει την τροποποίηση ορισμένων διατάξεών της. Αντικατοπτρίζει έτσι την επίγνωση ότι ο καινοτόμος χαρακτήρας ορισμένων άρθρων της και οι βαθιές μεταβολές στις οποίες υποβάλλεται η Ένωση, ιδίως λόγω της συνεχούς διευρύνσεώς της με την ένταξη νέων μελών, απαιτούν να προβλεφθεί αναθεώρησή της σε βραχύ χρονικό διάστημα.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κέρκυρας, τον Ιούνιο 1994, συμφώνησε να συσταθεί ομάδα μελέτης για την προετοιμασία των εργασιών της Διακυβερνητικής Διάσκεψης, και κάλεσε την Επιτροπή και το Κοινοβούλιο και, γενικά, όλα τα όργανα και τις υπηρεσίες που συνιστούν το θεσμικό ιστό της Ένωσης, να συντάξουν εκθέσεις και να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους στην ομάδα μελέτης.

Η Επιτροπή των Περιφερειών (ΕΤΠ), ως όργανο αντιπροσωπευτικό των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης της Ευρώπης, φρονεί ότι πρέπει να συμβάλει και αυτή στη διεργασία της αναθεώρησης της Συνθήκης, στους τομείς των αρμοδιοτήτων της, οι οποίοι αναλύονται κατωτέρω.

Πεδίο των προτάσεων της ΕΤΠ

Η σύνθεση και ο ρόλος της Επιτροπής των Περιφερειών περιορίζουν τη λειτουργία της στο περιφερειακό και το τοπικό επίπεδο. Η πείρα της και, προπάντων, η πείρα που μπορούν να προσφέρουν οι οργανισμοί περιφερειακής διοίκησης και τοπικής αυτοδιοίκησης που τη συνθέτουν, περιορίζεται, λοιπόν, σε εκείνες τις πολιτικές της Ένωσης που εμπίπτουν στις ουσιαστικές αρμοδιότητες και τα συμφέροντα των τοπικών και περιφερειακών αρχών και, φυσικά, στις θεσμικές διαύλους που προβλέπει η ίδια η Συνθήκη του Μάαστριχτ για να διασφαλισθεί η συμμετοχή των εν λόγω αρχών στην ευρωπαϊκή διαδικασία λήψης αποφάσεων.

Η ΕΤΠ είναι νεοσύστατο όργανο στη θεσμική διάρθρωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και, ως εκ τούτου, δεν έχει τη μακρόχρονη πείρα του Κοινοβουλίου, της Επιτροπής και του Συμβουλίου. Επιπλέον, δεν προβλέπεται υποχρεωτική συμμετοχή της στη διαδικασία της αναθεώρησης.

Όσον αφορά την έκταση των τροποποιήσεων, υπάρχουν διιστάμενες απόψεις. Ορισμένα όργανα κλίνουν προς την άποψη ότι η Διακυβερνητική Διάσκεψη πρέπει να αποτελέσει την ευκαιρία για μια εις βάθος τροποποίηση της Συνθήκης, ώστε να παγιωθεί μία Ευρωπαϊκή Ένωση που θα αριθμεί μελλοντικά πάνω από είκοσι μέλη. Τα κράτη μέλη, από την πλευρά τους, δείχνουν να προτιμούν την επικέντρωση σε ορισμένες πτυχές οι οποίες προβλέπονται ρητώς στην ίδια τη Συνθήκη και, εν πάση περιπτώσει, σε ορισμένες συμπληρωματικές τροποποιήσεις, προσανατολισμένες, βάσει της πείρας των τελευταίων ετών, προς τη βελτίωση της λειτουργίας των οργάνων της Ένωσης.

Η Επιτροπή των Περιφερειών, η οποία αποτελεί σημαντικό πυλώνα της δημοκρατικής νομιμότητας της Ένωσης, πρέπει να υποστηρίξει τις τροποποιήσεις που θα συμβάλουν στη βελτίωση της λειτουργίας του συστήματος, καθώς και εκείνες που θα επιτρέψουν την προσαρμογή του σε μια διευρυμένη Ένωση. Η πολιτική της σύνθεση και ο πολιτικός της ρόλος της επιτρέπουν να λάβει θέση ως προς την αναθεώρηση της Συνθήκης στο σύνολό της και να συμμετάσχει μόνιμα στις διαβουλεύσεις της ομάδας μελέτης και, κατόπιν, της Διακυβερνητικής Διάσκεψης. Ήδη, η παρούσα έκθεση και το συνημμένο σχετικό ψήφισμα, τα οποία η ΕΤΠ εκδίδει δυνάμει του δικαιώματός της να γνωμοδοτεί με δική της πρωτοβουλία, που αναγνωρίζεται στο άρθρο 198 Γ, τέταρτη παράγραφος, αποτελούν τη συγκεκριμένη συμβολή της στη διεργασία της αναθεώρησης 7 κρίνει δε σκόπιμο να επικεντρώσει αυτή της τη συμβολή σε ορισμένες πτυχές που την αφορούν άμεσα.

Η Συνθήκη παρέχει, εξάλλου, πολύ στέρεη βάση για τη διεκδίκηση της βελτίωσης της συμμετοχής των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης στην Ένωση. Στο άρθρο Ν, όπου γίνεται λόγος για την αναθεώρηση των Συνθηκών, επισημαίνεται ότι η αναθεώρηση αυτή θα γίνει σύμφωνα με τους στόχους των άρθρων Α και Β. Το άρθρο Α, στη δεύτερη παράγραφό του, ορίζει, μεταξύ αυτών των στόχων, τη διαρκώς στενότερη ένωση των λαών της Ευρώπης, στην οποία οι αποφάσεις λαμβάνονται όσο το δυνατόν πιο κοντά στους πολίτες. Είναι προφανές, λοιπόν, ότι η εμβάθυνση και η βελτίωση των μηχανισμών συμμετοχής των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης και της διατύπωσης της αρχής της επικουρικότητας αποτελούν μέρος της φιλοσοφίας που πρέπει να εμπνεύσει την αναθεώρηση.

Για αυτούς τους λόγους, η Επιτροπή των Περιφερειών περιορίζει την παρούσα πρότασή της για αναθεώρηση στις εξής πτυχές της Συνθήκης:

- την αρχή της επικουρικότητας,

- το σύστημα προσφυγής στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο κατά των πράξεων των οργάνων και

- την Επιτροπή των Περιφερειών.

Προτείνει, επίσης, να ενισχυθούν τα στοιχεία συμμετοχής των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης στις πολιτικές της Ένωσης και εξετάζει την προώθηση της έννοιας της ευρωπαϊκής ιθαγένειας και της συνεργασίας στους τομείς της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων.

Η αρχή της επικουρικότητας

Η αρχή της επικουρικότητας υποδηλώνει ότι οι διοικητικές αρχές δεν πρέπει να παρεμβαίνουν όταν οι πολίτες μπορούν να ενεργήσουν επαρκώς και αποτελεσματικά. Καθιερώνει, επίσης, μία διαβάθμιση των διοικητικών αρχών, με την έννοια ότι οι ανώτερες βαθμίδες πρέπει να παρεμβαίνουν μόνο όταν οι κατώτερες δεν μπορούν να ενεργήσουν ικανοποιητικά. Η επικουρικότητα, γενικά, και ειδικά στη διεργασία της ευρωπαϊκής οικοδόμησης, ενισχύει:

- τη δημοκρατική νομιμότητα, καθόσον αποφεύγεται ο σχηματισμός μιας υπέρογκης κεντρικής ευρωπαϊκής εξουσίας, αποσυνδεδεμένης από τα προβλήματα των πολιτών, ενώ μία από τις βασικές συνιστώσες της δημοκρατικής νομιμότητας είναι η προσέγγιση της Ένωσης στον πολίτη,

- τη διαφάνεια, καθώς ευνοεί τη σαφή κατανομή των αρμοδιοτήτων μεταξύ των διάφορων επιπέδων της δημόσιας διοίκησης, διευκολύνοντας έτσι τον πολίτη να γνωρίζει τις αρμοδιότητες που αντιστοιχούν σε κάθε επίπεδο,

- την αποτελεσματικότητα, επειδή σημαίνει ότι η άσκηση των αρμοδιοτήτων ανατίθεται σε εκείνη τη διοικητική βαθμίδα που μπορεί να τις χειριστεί καλύτερα.

Συνεπώς, η Επιτροπή των Περιφερειών, επαναλαμβάνοντας τη θέση των μελών της, καθώς και τη θέση της Συνέλευσης των Περιφερειών της Ευρώπης και του Συμβουλίου των Δήμων και των Περιφερειών της Ευρώπης, επικροτεί την εισαγωγή της επικουρικότητας στη Συνθήκη του Μάαστριχτ. Λυπάται, ωστόσο, διότι η συγκεκριμένη διατύπωση της επικουρικότητας, στο άρθρο 3 Β της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, περιορίζει την αρχή αυτή σε κριτήριο για την κατανομή και μόνο της άσκησης αρμοδιοτήτων μεταξύ της Ένωσης και των κρατών μελών.

Η αρχή της επικουρικότητας, από την οπτική της Επιτροπής των Περιφερειών, πρέπει να αναλυθεί τόσο από την άποψη της διατύπωσής της στη Συνθήκη, όσο και από την άποψη της εφαρμογής της: εκ των προτέρων έλεγχος των νέων κανονιστικών πράξεων, εξέταση της ισχύουσας νομοθεσίας, ανάλυση - υπό το πρίσμα της επικουρικότητας - της σκοπιμότητας της εφαρμογής νέων πολιτικών ή δράσεων, καθώς επίσης εκ των υστέρων έλεγχος από πλευράς του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου. Εννοούμε, συγκεκριμένα, ότι πρέπει να ενισχυθεί η συμμετοχή της Επιτροπής των Περιφερειών στον έλεγχο της εφαρμογής της αρχής της επικουρικότητας και να συνδεθεί στενά με το έργο που επιτελεί σχετικά η Επιτροπή.

Το θέμα της παρούσας έκθεσης και του συνημμένου της ψηφίσματος, ωστόσο, είναι η αναθεώρηση της Συνθήκης 7 πρέπει, επομένως, να εξετασθούν μόνο οι πτυχές όπου χρειάζεται τροποποίηση των κειμένων. Η ΕΤΠ, στο πλαίσιο της Ειδικής Επιτροπής Θεσμικών Θεμάτων, και λαμβάνοντας υπόψη ιδιαίτερα το ψήφισμα που ενέκρινε η Ολομέλεια στις 15 Νοεμβρίου 1994 και τη συμπληρωματική γνωμοδότηση της επιτροπής «Περιφερειακή Ανάπτυξη, Οικονομική Ανάπτυξη, Τοπικά και Περιφερειακά Οικονομικά» για την «Εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας στην Ευρωπαϊκή Ένωση», θα προβεί στις δέουσες ενέργειες, ώστε να προωθηθεί η εφαρμογή της επικουρικότητας και σε εκείνες τις πτυχές, οι οποίες, επειδή δεν αναφέρονται στο κείμενο της Συνθήκης, δεν περιλαμβάνονται στο ανωτέρω ψήφισμα.

Σε καταστατικό επίπεδο, η ΕΤΠ πρέπει να προτείνει αναδιατύπωση του άρθρου 3 Β, ώστε η αρχή της επικουρικότητας να μην ορίζεται μόνο ως κριτήριο για την κατανομή της άσκησης αρμοδιοτήτων μεταξύ της Ένωσης και των κρατών μελών, αλλά και ως κριτήριο για την κατανομή των αρμοδιοτήτων σε όλα τα διοικητικά επίπεδα που συμμετέχουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση 7 επίσης, πρέπει να ζητήσει να θεσπισθούν κατάλληλοι μηχανισμοί οι οποίοι θα της επιτρέπουν να προσφεύγει στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο κατά των παραβάσεων της αρχής της επικουρικότητας που θίγουν τις αρμοδιότητες των αρχών τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης.

Η εισαγωγή καταλόγων αρμοδιοτήτων της Ένωσης και των κρατών θα διευκολύνει την εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας. Για το λόγο αυτό, η Επιτροπή των Περιφερειών κάνει έκκληση στα θεσμικά όργανα, με την ευκαιρία της αναθεώρησης της Συνθήκης, να αρχίσουν διαπραγματεύσεις για τη σαφή οριοθέτηση των αρμοδιοτήτων της Ένωσης και των κρατών. Ζητά επίσης από τα κράτη να εφαρμόζουν στο εσωτερικό τους την αρχή της επικουρικότητας σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης.

Το σύστημα προσφυγής στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο

Το κοινοτικό δικονομικό σύστημα, όσον αφορά τις αιτήσεις ακύρωσης, αναγνωρίζει ένα γενικό δικαίωμα προσφυγής στην Επιτροπή, το Συμβούλιο και τα κράτη μέλη και ένα δικαίωμα προφυγής το οποίο περιορίζεται στη διατήρηση των προνομίων του Κοινοβουλίου και της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Τα υπόλοιπα φυσικά και νομικά πρόσωπα πρέπει να αποδείξουν άμεσο και ατομικό συμφέρον, που στην πράξη σημαίνει πράξεις που απευθύνονται σε συγκεκριμένο αποδέκτη, όπως οι κυρώσεις, πράγμα που είναι πολύ δύσκολο να αποδειχθεί. Για ορισμένες τροποποιήσεις, το ίδιο σύστημα ισχύει και για την προσφυγή κατά παραλείψεως, η οποία ασκείται όταν τα όργανα της Ένωσης παραλείπουν να ενεργήσουν, κατά παράβαση των Συνθηκών.

Στο σχήμα αυτό, η θέση της Επιτροπής των Περιφερειών και των μελών της είναι σήμερα πολύ αδύναμη. Η φύση της αρχής της επικουρικότητας και η απουσία άμεσου συμφέροντος της ΕΤΠ καθιστά ανίσχυρη τη δυνατότητα προσφυγής κατά των ενεργειών - ή των παραλείψεων - των οργάνων της Ένωσης που συνιστούν παράβαση της αρχής της επικουρικότητας, αν ο προσφεύγων πρέπει να αποδείξει άμεσο και ατομικό συμφέρον. Κατά συνέπεια, στον τομέα αυτό, η ΕΤΠ και τα μέλη της δεν διαθέτουν, στην πράξη, ένδικα μέσα θεραπείας, πράγμα αντίθετο προς το πνεύμα του Κοινοτικού Δικαίου.

Η Επιτροπή των Περιφερειών κρίνει, επομένως, σκόπιμο να προτείνει, όσον αφορά την αίτηση ακυρώσεως, η οποία ρυθμίζεται στο άρθρο 173 της Συνθήκης για την ΕΕ, να αναγνωρισθεί και στην ίδια, κατά παραχώρηση, η ενεργητική νομιμοποίηση που αναγνωρίζεται στο Κοινοβούλιο και την ΕΚΤ, και στα πλαίσια προάσπισης της αρχής της επικουρικότητας. Έτσι, θα έχει τη δυνατότητα να προσβάλει διατάξεις οι οποίες επειδή εκδίδονται κατά παράβαση της αρχής της επικουρικότητας ή περιέχουν άλλα τυπικά ελαττώματα, θίγουν τη λειτουργία και τις αρμοδιότητες της ΕΤΠ και των μελών της.

Εξάλλου, η νομοθετική δραστηριότητα της Ένωσης επηρεάζει ιδιαίτερα τις περιφέρειες που διαθέτουν νομοθετικές αρμοδιότητες. Η ΕΤΠ προτείνει να αναγνωρισθεί στις περιφέρειες αυτές ενεργητική προνομιακή νομιμοποίηση, για την προάσπιση των εξουσιών τους.

Όσον αφορά την προσφυγή κατά παραλείψεως, η οποία ρυθμίζεται στο άρθρο 175, η ΕΤΠ κρίνει επίσης απαραίτητο να της παραχωρηθεί η ίδια ενεργητική νομιμοποίηση που προβλέπει η σχετική διάταξη για τα κοινοτικά όργανα. Σε αυτήν την περίπτωση, η απόδοση στην ΕΤΠ θέσης οργάνου - η οποία προτείνεται σε άλλο τίτλο της παρούσας έκθεσης - θα λύσει εκ των πραγμάτων το πρόβλημα, χωρίς να χρειασθεί να τροποποιηθεί το άρθρο 175.

Η Επιτροπή των Περιφερειών

Η Συνθήκη του Μάαστριχτ προβλέπει για πρώτη φορά τη συμμετοχή, με συμβουλευτικό χαρακτήρα, των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης στη διαδικασία λήψης αποφάσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για την εκπροσώπησή τους συστάθηκε η Επιτροπή των Περιφερειών, που με τη σύνθεση και τη λειτουργία της συμβάλλει στην προσέγγιση της Ένωσης στους πολίτες και, κατά συνέπεια, στην ενίσχυση της δημοκρατικής της νομιμότητας, στόχοι αμφότεροι από τους θεμελιώδεις της Συνθήκης.

Μέσω των γνωμοδοτήσεων που απευθύνουν στο Συμβούλιο και την Επιτροπή, τα μέλη της ΕΤΠ συμβάλλουν στην τελειοποίηση της κοινοτικής νομοθεσίας, εκφράζοντας την άποψη των οργανισμών που, σε πολλούς τομείς, είναι αρμόδιοι για την εκτέλεση των κανονιστικών πράξεων της Ένωσης. Χωρίς αμφιβολία, έτσι ενισχύουν την αποτελεσματικότητα των ευρωπαϊκών πολιτικών. Απο την άλλη πλευρά, η συμμετοχή τους στη νομοθετική διαδικασία, με τη συνεχή και λεπτομερειακή ροή πληροφοριών που συνεπάγεται, επιτρέπει στις περιφερειακές και τοπικές αρχές να επηρεάζουν την ευρωπαϊκή πολιτική των κρατών μελών.

Ωστόσο, η θέση της ΕΤΠ στο θεσμικό ιστό και η συμμετοχή της στη διαδικασία λήψης αποφάσεων δεν της επιτρέπει να προβάλει επαρκώς τη συμβολή που προσφέρει, με τη σύνθεσή της, στην ενίσχυση της δημοκρατικής νομιμότητας και την προσέγγιση της Ένωσης στους πολίτες.

- Θεσμική θέση

Το άρθρο 4 της Συνθήκης για την ΕΕ ορίζει την Επιτροπή των Περιφερειών ως όργανο με συμβουλευτικά καθήκοντα, που επικουρεί το Συμβούλιο και την Επιτροπή.

Η πολιτική φύση και η πολιτική νομιμότητα των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης, η αποφασιστική και γενική τους συμβολή στη διεργασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και ο ρόλος που τους αποδίδει η αρχή της επικουρικότητας, ανάγοντάς τους σε δύο από τα επίπεδα διάρθρωσης της κατανομής της πολιτικής εξουσίας στην Ένωση, απαιτεί να αναγνωρισθεί η ιδιότητα θεσμικού οργάνου στην Επιτροπή των Περιφερειών, η οποία συνενώνει και εκπροσωπεί αυτούς τους οργανισμούς στους κόλπους της Ένωσης.

Εξάλλου, η ΕΤΠ πρέπει να μπορεί να καταρτίσει τον Εσωτερικό Κανονισμό της, χωρίς να απαιτείται να εγκριθεί ο κανονισμός αυτός από το Συμβούλιο των Υπουργών.

- Σύνθεση

Σύμφωνα με το άρθρο 198 Α της Συνθήκης για την ΕΕ, η ΕΤΠ αποτελείται από εκπροσώπους των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης. Η δημοκρατική νομιμότητα που εξασφαλίζει η ΕΤΠ απαιτεί να διευκρινισθεί σαφέστερα η πολιτική εντολή και η πολιτική νομιμότητα των μελών της, όπως και το γεγονός ότι τα μέλη αυτά έχουν ορισθεί ύστερα από πρόταση των τοπικών κοινοτήτων που εκπροσωπούν.

- Διάρθρωση

Η Επιτροπή των Περιφερειών θα μπορέσει να διαρθρωθεί και να οργανώσει τις εργασίες της σύμφωνα με τη φύση και τους στόχους της.

- Οργανωτική και δημοσιονομική αυτονομία

Η ΕΤΠ πρέπει να διαθέτει δική της, ανεξάρτητη, διοίκηση και δικό της, ιδιαίτερο προϋπολογισμό. Το προσαρτημένο στη Συνθήκη πρωτόκολλο περί κοινής οργανωτικής δομής με την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή πρέπει να καταργηθεί και να ληφθούν οι δέουσες αποφάσεις σχετικά με τον προϋπολογισμό. Είναι απαραίτητο να παρασχεθούν στην ΕΤΠ επαρκή μέσα για να εκτελέσει το έργο της, ένα έργο με τάση αύξησης στο μέλλον.

- Αρμοδιότητες

Η Συνθήκη του Μάαστριχτ αναθέτει στην ΕΤΠ συμβουλευτικό ρόλο προς επικουρία του Συμβουλίου και της Επιτροπής, ο οποίος είναι υποχρεωτικός αποκλειστικά στις πέντε περιπτώσεις που ορίζει η Συνθήκη. Η ΕΤΠ μπορεί, επίσης, να διευρύνει το έργο της δυνάμει του δικαιώματός της να γνωμοδοτεί με δική της πρωτοβουλία, το οποίο, επίσης, αναγνωρίζεται και στη Συνθήκη.

Η ΕΤΠ φρονεί ότι πρέπει να ενισχυθεί αυτός ο συμβουλευτικός της ρόλος. Γι'αυτό θεωρεί σκόπιμο, κατά πρώτο λόγο, η δυνατότητα διαβούλευσης μαζί της να επεκταθεί και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Επίσης, η υποχρέωση για αίτηση γνωμοδότησης επιβάλλεται να επεκταθεί και σε εκείνες τις κοινοτικές πολιτικές, τις οποίες, σε όλα ή σε σημαντικό αριθμό κρατών μελών, διαχειρίζονται οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης. Εκπλήσσεται, π.χ., διότι δεν προβλέπεται αίτηση για γνωμοδότηση σε πολιτικές όπως η γεωργία, οι μεταφορές, η κοινωνική πολιτική, η έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη, η συνεργασία για την ανάπτυξη, η επαγγελματική κατάρτιση, η προστασία του περιβάλλοντος, η βιομηχανία, η ενέργεια ή η προστασία των καταναλωτών. Κατά τρίτον, χωρίς να ζητεί να αποκτήσουν δεσμευτικό χαρακτήρα οι γνωμοδοτήσεις της, είναι απαραίτητο να αυξηθεί η βαρύτητά τους στη διαδικασία λήψης αποφάσεων και να υποχρεώνονται τα άλλα όργανα να αιτιολογούν την απόφασή τους έναντι της ΕΤΠ, σε περίπτωση που δεν ακολουθούν τις συστάσεις των γνωμοδοτήσεών της.

Η ΕΤΠ ζητεί, επίσης, να συνδεθεί στενότερα με την άσκηση του δικαιώματος πρωτοβουλίας, το οποίο ανήκει στην Επιτροπή, και να συνεργάζεται με αυτό το όργανο στις διάφορες πτυχές της πρωτοβουλίας, όταν πρόκειται για συγκεκριμένες ρυθμίσεις, για νομοθετικά προγράμματα και για λευκά και πράσινα βιβλία η δε συμμετοχή της θα περιορίζεται, βεβαίως, στους τομείς που αντιστοιχούν στις αρμοδιότητες των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης.

- Οι πολιτικές της Ένωσης

Η Συνθήκη του Μάαστριχτ επεκτείνει το πεδίο δράσης της Ένωσης σε νέους τομείς, οι οποίοι στα κράτη μέλη συχνά ανήκουν στις αρμοδιότητες των περιφερειών και, σε ορισμένες περιπτώσεις, και στην τοπική αυτοδιοίκηση. Το ίδιο φαινόμενο συμβαίνει και με ορισμένες παραδοσιακές πολιτικές της Κοινότητας.

Η ΕΤΠ φρονεί ότι, σε αυτές τις περιπτώσεις, εκτός από την υποχρεωτική γνωμοδότησή της και σύμφωνα με την αρχή της εταιρικής σχέσης πρέπει να αναγνωρισθεί η συμβολή που μπορούν να προσφέρουν στις κοινοτικές πολιτικές οι περιφέρειες ή, ενδεχομένως, και η τοπική αυτοδιοίκηση και να προβλεφθεί, συνεπώς, συμμετοχή τους στις δράσεις της Ένωσης. Πράγματι αυτή η συνεργασία πρέπει να επιτρέψει να αξιολογούνται δεόντως πριν από την εφαρμογή τους εκείνες οι πρωτοβουλίες και οι κανόνες της Ένωσης που έχουν σαφείς επιπτώσεις στην οικονομία των περιφερειών και των τοπικών κοινοτήτων.

Εξάλλου, προκειμένου να προαχθεί η οικονομική και κοινωνική συνοχή, η ΕΤΠ φρονεί ότι πρέπει να ενσωματωθούν στη Συνθήκη η χωροταξική διάρθρωση, η προώθηση της διαμεθοριακής και διακρατικής συνεργασίας μεταξύ των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης.

Επίσης, η ΕΤΠ θεωρεί σκόπιμο να αναγνωρισθεί ρητώς η ανάγκη για καλύτερο συντονισμό των κοινοτικών πολιτικών με τις μεγαλύτερες επιπτώσεις στις αστικές περιοχές και να τηρηθεί αυστηρά η αρχή της τοπικής αυτονομίας που αναγνωρίζεται από το Χάρτη της Αυτονομίας των Δήμων του Συμβουλίου της Ευρώπης.

Εξάλλου, η Επιτροπή των Περιφερειών, ουσιαστικό στοιχείο της δημοκρατικής νομιμότητας της Ένωσης και της προσέγγισής της στους πολίτες, εκτιμά, βάσει της πείρας των μελών της, ότι η αναθεώρηση της Συνθήκης πρέπει να αποτελέσει την ευκαιρία για να διευρυνθεί η κοινοτική συνεργασία στους τομείς της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων - ο τρίτος πυλώνας - και, πιο συγκεκριμένα, στα θέματα του δικαιώματος ασύλου και της μετανάστευσης, και να αναπτυχθεί η έννοια της ευρωπαϊκής ιθαγένειας, και να περιληφθεί στο κείμενο της Συνθήκης κατάλογος των θεμελιωδών δικαιωμάτων.

B. ΨΗΦΙΣΜΑ

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση που υπεγράφη στο Μάαστριχτ και, ειδικότερα, το άρθρο Ν σε συνδυασμό με τα άρθα Α και Β 7

έχοντας υπόψη τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Κέρκυρας του Ιουνίου 1994 και, ειδικότερα, εκείνα που αναφέρονται στις προπαρασκευαστικές εργασίες της Διακυβερνητικής Διάσκεψης του 1996 7

έχοντας υπόψη το ψήφισμα για την επικουρικότητα που υιοθέτησε η σύνοδος ολομέλειας της ΕΤΠ στη συνεδρίασή της της 15ης Νοεμβρίου 1994 και τα ψηφίσματα της Συνέλευσης των Περιφερειών της Ευρώπης της 6ης Σεπτεμβρίου 1990 και της 22ας Ιανουαρίου 1993 και του Συμβουλίου των Δήμων και των Περιφερειών της Ευρώπης της 3ης Δεκεμβρίου 1992 7

έχοντας υπόψη τα ψηφίσματα και τις εκθέσεις σχετικά με την αρχή της επικουρικότητας και την Επιτροπή των Περιφερειών που έχουν υιοθετήσει τα διάφορα όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 7

έχοντας υπόψη το Χάρτη της Τοπικής Αυτονομίας του Συμβουλίου της Ευρώπης 7

έχοντας υπόψη τις προπαρασκευαστικές εργασίες της Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την επεξεργασία των εκθέσεών τους για την ομάδα μελέτης και, ιδιαίτερα, τα σχέδια γνωμοδοτήσεων της Επιτροπής Θεσμικών Θεμάτων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου 7

εκτιμώντας ότι η σύσταση της Επιτροπής των Περιφερειών και η καθιέρωση της αρχής της επικουρικότητας συμβάλλουν στην ενίσχυση της δημοκρατικής νομιμότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την προσέγγισή της στους πολίτες και στην υπογράμμιση του ρόλου των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης στην οικοδόμηση της Ευρώπης 7

εκτιμώντας ότι πρέπει, ωστόσο, να βελτιωθεί ο τρόπος με τον οποίο ρυθμίζονται οι μηχανισμοί αυτοί στη Συνθήκη, ώστε να δοθεί η δυνατότητα για καλύτερη και αποτελεσματικότερη συμμετοχή των περιφερειών και των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση 7

εκτιμώντας ότι πρέπει να ενισχυθεί ο περιφερειακός χαρακτήρας ορισμένων πολιτικών και να καθιερωθούν στοιχεία που θα εξασφαλίζουν την αυτονομία της τοπικής αυτοδιοίκησης 7

εκτιμώντας το θεμελιώδες ενδιαφέρον των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης για τα προβλήματα της μετανάστευσης και του ασύλου και για τη διευκρίνιση και την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ιθαγένειας, όπως διατυπώνεται στη Συνθήκη 7

εκτιμώντας ότι η Συνθήκη του Μάαστριχτ, όπως ορίζεται στο άρθρο της Ν, πρέπει να αναθεωρηθεί από Διακυβερνητική Διάσκεψη το 1996 και ότι για το σκοπό αυτό αποφασίσθηκε να συσταθεί από τον Ιούνιο 1995 ομάδα μελέτης 7

εκτιμώντας ότι σε αυτήν τη διεργασία της αναθεώρησης της Συνθήκης, η Επιτροπή των Περιφερειών μπορεί και πρέπει να προσφέρει τη συμβολή της και ότι η σύνθεση και ο ρόλος της συνιστά να περιορισθεί αυτή η συμβολή στη βελτίωση των μηχανισμών συμμετοχής της περιφερειακής διοίκησης και της τοπικής αυτοδιοίκησης στη Συνθήκη,

1. Ζητεί, στη διατύπωση της αρχής της επικουρικότητας στο άρθρο 3 Β της Συνθήκης για την ΕΕ, να περιληφθεί ρητή αναφορά στην περιφερειακή διοίκηση και την τοπική αυτοδιοίκηση και προτείνει, για το σκοπό αυτό, να διατυπωθεί η δεύτερη παράγραφός του ως εξής:

«Η Κοινότητα δρα σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, μόνο στο βαθμό που οι στόχοι της προβλεπόμενης δράσης είναι αδύνατον να επιτευχθούν επαρκώς από τα κράτη μέλη ή τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης που έχουν αρμοδιότητες σύμφωνα με το εσωτερικό δίκαιο των κρατών μελών.»

Ζητεί, προκειμένου να διευκολυνθεί η εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας, να καθορισθούν σαφώς οι αρμοδιότητες της Ένωσης και των κρατών έτσι ώστε η Ευρωπαϊκή Ένωση να δρα σε συνάρτηση με τις αρμοδιότητες που προβλέπονται ρητώς από τη Συνθήκη και με πλήρη σεβασμό της αρχής της επικουρικότητας.

2. Ζητεί να προβλεφθεί ενεργητική νομιμοποίηση της Επιτροπής των Περιφερειών και των περιφερειών που διαθέτουν νομοθετικές εξουσίες κατά την υποβολή αιτήσεων ακύρωσης και προτείνει την εξής τροποποίηση της τέταρτης παραγράφου του άρθρου 173 της Συνθήκης για την ΕΕ:

«Υπό αυτές τις προϋποθέσεις, το Δικαστήριο είναι αρμόδιο να αποφαίνεται επί προσφυγών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της ΕΚΤ και της Επιτροπής των Περιφερειών, οι οποίες αποβλέπουν στη διατήρηση των προνομίων τους. Επίσης, είναι αρμόδιο να αποφαίνεται επί των προσφυγών της Επιτροπής των Περιφερειών για παραβίαση της αρχής της επικουρικότητας. Είναι επίσης αρμόδιο να αποφαίνεται επί των προσφυγών των περιφερειών των οποίων οι νομοθετικές αρμοδιότητες επηρεάζονται από ένα κανονισμό, οδηγία ή απόφαση.»

3. Ζητεί επίσης να προβλεφθεί ενεργητική νομιμοποίηση της Επιτροπής των Περιφερειών επί προσφυγών κατά παραλείψεων και φρονεί ότι η ανύψωση της ΕΤΠ σε θεσμικό όργανο επιτρέπει να επιτευχθεί το αποτέλεσμα αυτό χωρίς να είναι απαραίτητο να τροποποιηθεί το άρθρο 175 της Συνθήκης για την ΕΕ, το οποίο ρυθμίζει αυτές τις προσφυγές. Αν δεν ανυψωθεί τη ΕΤΠ σε θεσμικό όργανο, προτείνει να τροποποιηθεί ως εξής η πρώτη παράγραφος του ανωτέρω άρθρου:

«Αν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο ή η Επιτροπή, κατά παράβαση της παρούσας Συνθήκης, παραλείπουν να αποφασίσουν, τα κράτη μέλη, τα άλλα όργανα της Κοινότητας και η Επιτροπή των Περιφερειών δύνανται να ασκούν προσφυγή στο Δικαστήριο και να ζητούν τη διαπίστωση της παράβασης αυτής.»

4. Ζητεί να αναχθεί η Επιτροπή των Περιφερειών σε θεσμικό όργανο και προτείνει, συνεπώς, να διατυπωθεί ως εξής το άρθρο 4 της Συνθήκης για την ΕΕ:

«1. Η πραγματοποίηση του έργου που έχει ανατεθεί στην Κοινότητα εξασφαλίζεται από:

- ένα ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ,

- ένα ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ,

- μία ΕΠΙΤΡΟΠΗ,

- ένα ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ,

- ένα ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ,

- μία ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ.

Κάθε όργανο ενεργεί εντός των ορίων των εξουσιών που του παρέχονται από την παρούσα Συνθήκη.

2. Το Συμβούλιο και η Επιτροπή επικουρούνται από μία Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, που ασκεί συμβουλευτικά καθήκοντα.»

5. Ζητεί να διευκρινισθεί σαφώς η πολιτική εντολή και η πολιτική νομιμότητα των μελών της και προτείνει, για το σκοπό αυτό, να τροποποιηθεί ως εξής η πρώτη παράγραφος του άρθρου 198 Α της Συνθήκης για την ΕΕ:

«Συνιστάται επιτροπή συμβουλευτικού χαρακτήρα, καλούμενη στο εξής "Επιτροπή των Περιφερειών" και αποτελούμενη από εκπροσώπους που ορίζονται ύστερα από πρόταση των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης, οι οποίοι είναι εκλεγμένοι ή πολιτικώς υπόλογοι ενώπιον συνελεύσεως εκλεγμένης με άμεση και καθολική ψηφοφορία.»

6. Ζητεί να ενισχυθούν οι εξουσίες αυτοοργάνωσης της ΕΤΠ και να διατυπωθεί ως εξής η δεύτερη παράγραφος του άρθρου 198 Β:

«Η Επιτροπή των Περιφερειών εγκρίνει τον Εσωτερικό Κανονισμό.»

7. Ζητεί πλήρη οργανωτική και δημοσιονομική αυτονομία από την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και προτείνει, κατά συνέπεια, να καταργηθεί το πρωτόκολλο αριθ. 16 της Συνθήκης του Μάαστριχτ σχετικά με την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών.

8. Ζητεί να ενισχυθεί ο συμβουλευτικός ρόλος της ΕΤΠ και, κατά συνέπεια, προτείνει:

- να προβλεφθεί ρητώς διαβούλευση με την Επιτροπή των Περιφερειών σε όλες τις περιπτώσεις που προβλέπεται διαβούλευση με την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, καθώς και στην πρώτη παράγραφο του άρθρου 130 Ψ της Συνθήκης για την ΕΕ σχετικά με τη συνεργασία για την ανάπτυξη, και στη δεύτερη παράγραφο του άρθρου 8 Ε της Συνθήκης για την ΕΕ σχετικά με την ιθαγένεια της Ένωσης, και στο άρθρο 94 της Συνθήκης για την ΕΕ σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις,

- όσον αφορά το συμβουλευτικό της ρόλο, να αναδιατυπωθεί ως εξής το άρθρο 198 Γ της Συνθήκης ΕΟΚ, όπως τροποποιήθηκε από τη Συνθήκη του Μάαστριχτ:

«Το Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο ή η Επιτροπή ζητούν τη γνώμη της Επιτροπής των Περιφερειών στις περιπτώσεις που προβλέπονται στην παρούσα Συνθήκη, καθώς και σε κάθε περίπτωση που τα όργανα αυτά το κρίνουν σκόπιμο.

Εάν το Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο ή η Επιτροπή το κρίνουν αναγκαίο, τάσσουν στην Επιτροπή των Περιφερειών προθεσμία για να υποβάλει τη γνώμη της 7 η προθεσμία αυτή δεν μπορεί να είναι μικρότερη του ενός μηνός από τη σχετική γνωστοποίηση στον Πρόεδρο.

Μετά την πάροδο της προθεσμίας, η έλλειψη γνώμης δεν εμποδίζει τα ανωτέρω όργανα να ενεργήσουν.

Η Επιτροπή των Περιφερειών δύναται να εκφέρει γνώμη και με δική της πρωτοβουλία σε κάθε περίπτωση που το κρίνει σκόπιμο.

Η γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών, καθώς και τα πρακτικά των συσκέψεων, διαβιβάζονται στο Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και την Επιτροπή. Σε περίπτωση αποκλίσεως από τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών, τα προαναφερόμενα όργανα την ενημερώνουν για τους λόγους της απόφασής τους.»

9. Ζητεί να της δοθεί η δυνατότητα να συνεργάζεται με την Επιτροπή στην άσκηση του δικαιώματος πρωτοβουλίας που ανήκει σε αυτό το όργανο και προτείνει να προστεθούν στη δεύτερη παράγραφο του προαναφερόμενου άρθρου 198 Γ τα εξής:

«Η Επιτροπή των Περιφερειών συνεργάζεται και συμβουλεύει την Επιτροπή στην επεξεργασία νομοθετικών προγραμμάτων και λευκών και πράσινων βιβλίων, καθώς και στην προετοιμασία άλλων πρωτοβουλιών πολιτικού χαρακτήρα, που άπτονται των αρμοδιοτήτων των περιφερειών και της τοπικής αυτοδιοίκησης.»

10. Ζητεί, στις περιπτώσεις που η Συνθήκη προβλέπει τη συνεργασία ή τη συμμετοχή των εθνικών αρχών στις πολιτικές της Ένωσης, όταν οι πολιτικές αυτές εμπίπτουν στις αρμοδιότητες των περιφερειών ή, ενδεχομένως, της τοπικής αυτοδιοίκησης, και ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τη χωροταξία, να επεκταθεί η εν λόγω συνεργασία και συμμετοχή, ανάλογα με την περίπτωση, στις περιφερειακές ή τις τοπικές αρχές.

11. Ζητεί, προκειμένου να ενισχυθεί η οικονομική και κοινωνική συνοχή, να συμπεριληφθεί στη Συνθήκη η προώθηση της διαμεθοριακής και διακρατικής συνεργασίας και προτείνει να προστεθεί στη δεύτερη παράγραφο του άρθρου 130 Α της Συνθήκης ΕΚ η ακόλουθη πρόταση:

«και στην ενίσχυση, μέσω των δραστηριοτήτων της, της διαμεθοριακής και διακρατικής συνεργασίας μεταξύ των περιφερειών και των τοπικών κοινοτήτων.»

12. Ζητεί να καθιερωθεί στη Συνθήκη η σκοπιμότητα της καλύτερης συνεργασίας των κοινοτικών πολιτικών με τις αμεσότερες επιπτώσεις στις αστικές περιοχές και να περιληφθεί στη Συνθήκη, η αρχή της τοπικής αυτονομίας, όπως προσδιορίζεται στο Χάρτη υπέρ της Τοπικής Αυτονομίας του Συμβουλίου της Ευρώπης.

13. Ζητεί να προωθήσει η Διακυβερνητική Διάσκεψη την κοινοτική συνεργασία στους τομείς της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων, προς όφελος των ευρωπαίων πολιτών.

14. Ζητεί, με την ευκαιρία της αναθεώρησης της Συνθήκης, να διευκρινισθούν στους πολίτες οι ευθύνες και οι αρμοδιότητες στα πλαίσια της ΕΕ και να προκύψει ένα βασικό κείμενο στο οποίο να καθορίζονται:

- τα θεμελιώδη δικαιώματα των ευρωπαίων πολιτών,

- οι στόχοι της Ευρωπαϊκής Ένωσης,

- τα όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης,

- οι αρμοδιότητες των οργάνων αυτών.

15. Επιφορτίζει τον Πρόεδρό της να διαβιβάσει το παρόν Ψήφισμα στο Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Επιτροπή και την ομάδα μελέτης στην οποία έχει ανατεθεί η προετοιμασία της Διακυβερνητικής Διάσκεψης.

Βρυξέλλες, 21 Απριλίου 1995.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών

Jacques BLANC

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Συμπληρωματική γνωμοδότηση για την εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Στις 27 Σεπτεμβρίου 1994, και σύμφωνα με το άρθρο 9 του Εσωτερικού Κανονισμού, η Επιτροπή των Περιφερειών αποφάσισε να καταρτίσει συμπληρωματική γνωμοδότηση για το ανωτέρω θέμα.

Η επιτροπή 1 «Περιφερειακή Ανάπτυξη, Οικονομική Ανάπτυξη, Τοπικά και Περιφερειακά Οικονομικά», στην οποία ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΤΠ, υιοθέτησε την ακόλουθη συμπληρωματική γνωμοδότηση στις 17 Μαρτίου 1995, με βάση την εισηγητική έκθεση των κ. Manuel Fraga Iribarne και Gerhard Gebauer.

Η συμπληρωματική αυτή γνωμοδότηση επισυνάπτεται στη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών (CdR 136/95) για την αναθεώρηση της Συνθήκης του Μάαστριχτ η οποία υιοθετήθηκε κατά την 7η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 21ης Απριλίου 1995).

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

- έχοντας υπόψη τα άρθρα A και B της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση που υπογράφηκε στο Μάαστριχτ στις 7 Φεβρουαρίου 1992 και το άρθρο 3B της συνθήκης ΕΚ, που εισάγεται με τη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση,

- έχοντας υπόψη τα ψηφίσματα και τις ενημερωτικές εκθέσεις που εγκρίθηκαν από τα διάφορα Όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ειδικότερα τη διοργανική συμφωνία της 25ης Οκτωβρίου 1993 μεταξύ Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Συμβουλίου και Επιτροπής,

- έχοντας υπόψη τα ψηφίσματα της Συνέλευσης των Περιφερειών της Ευρώπης της 6ης Σεπτεμβρίου 1990 και της 22ας Ιανουαρίου 1993 και του Συμβουλίου Δήμων και Περιφερειών της Ευρώπης της 3ης Δεκεμβρίου 1992,

- έχοντας υπόψη την πρόταση ψηφίσματος για την αρχή της επικουρικότητας, που κατατέθηκε από την επιτροπή θεσμικών θεμάτων της Επιτροπής των Περιφερειών στις 28 Οκτωβρίου 1994,

Α. εκτιμώντας ότι η αρχή της επικουρικότητας με την ευρύτερη έννοια όπως ορίζεται στο προοίμιο των άρθρων Α και Β της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, δηλαδή με την έννοια ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται όσο γίνεται πιο κοντά στον πολίτη, θα πρέπει να αποτελεί μία από τις αρχές που εμπνέουν τόσο τις αποφάσεις όσο και την εφαρμογή των κοινοτικών πολιτικών και εκτιμώντας για το λόγο αυτό ότι τα κοινοτικά όργανα θα πρέπει να προσαρμόσουν τη δραστηριότητά τους στην εν λόγω αρχή με σεβασμό των εσωτερικών πολιτικοδιοικητικών διαρθρώσεων των κρατών μελών 7

Β. εκτιμώντας ότι παράλληλα με τη διαδικασία ευρωπαϊκής οικοδόμησης, παρουσιάστηκε ένα φαινόμενο έντονης αναδιάρθρωσης της χωροταξιακής κατανομής της εξουσίας, που σε ορισμένα κράτη μέλη εκφράστηκε σε μια ομοσπονδιακή ή αισθητά περιφερειακή διάρθρωση, ενώ σε άλλα μέσω μιας αυξανόμενης ροπής προς αποκέντρωση 7

Γ. εκτιμώντας ότι μια παρόμοια τροποποίηση της διοικητικής διάρθρωσης πρέπει να οδηγήσει στην αύξηση της αποδοτικότητας και της δημοκρατικότητας της διοίκησης 7

Δ. εκτιμώντας ότι τα συντάγματα ορισμένων κρατών μελών αναγνωρίζουν στις περιφέρειές τους το δικαίωμα άσκησης καθορισμένων αρμοδιοτήτων νομοθετικού χαρακτήρα και στις τοπικές αρχές αυτονομία ως προς την εκπλήρωση των καθηκόντων τους 7

Ε. εκτιμώντας ότι τα κοινοτικά όργανα πρέπει να σέβονται αυστηρώς το δικαίωμα της Επιτροπής των Περιφερειών σύμφωνα με τις Συνθήκες και ότι η Επιτροπή αυτή πρέπει να έχει τη δυνατότητα να διεκδικεί τα δικαιώματά της 7

ΣΤ. εκτιμώντας ότι το άρθρο 3B της Συνθήκης ΕΚ, που προσδιορίζει την αρχή της επικουρικότητας ως κριτήριο καταμερισμού των αρμοδιοτήτων μεταξύ της Κοινότητας και των κρατών μελών, δεν αναφέρεται αποκλειστικά στις κεντρικές διαρθρώσεις του κράτους και εκτιμώντας για το λόγο αυτό ότι είναι επιτακτικό να ενσωματωθεί στο κείμενο αυτό σαφής αναφορά στις περιφερειακές και τοπικές αρχές 7

Ζ. εκτιμώντας ότι τα όργανα της Ένωσης και ειδικότερα η Επιτροπή πραγματοποιούν προκαταρκτικό έλεγχο της κοινοτικής νομοθεσίας στο φως της αρχής της επικουρικότητας εξετάζοντας επίσης αν συμφωνούν με την εν λόγω αρχή τα υπάρχοντα πρότυπα, όσο και αν είναι σκόπιμο να αναληφθούν νέες δράσεις και εκτιμώντας συνεπώς την αναγκαιότητα να συνδεθεί με τον έλεγχο αυτό η Επιτροπή των Περιφερειών και τα μέλη της που ενδιαφέρονται άμεσα για τους εν λόγω κανόνες και δράσεις 7

Η. εκτιμώντας ότι όσον αφορά τον εκ των υστέρων έλεγχο, η επικουρικότητα πρέπει να υπάγεται στο διοικητικό έλεγχο, πράγμα που συνεπάγεται τη δυνατότητα αντίστοιχης προσφυγής ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου και κρίνοντας για το λόγο αυτό αναγκαίο να αναγνωρισθεί στην Επιτροπή των Περιφερειών το δικαίωμα προσφυγής ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου για τις παραβιάσεις εκείνες της αρχής της επικουρικότητας που επηρεάζουν τις αρμοδιότητές της ή τις αρμοδιότητες των τοπικών και περιφερειακών αρχών 7

Θ. στην προοπτική της μεταρρύθμισης της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση που προβλέπεται το 1996 και κατάρτισης συντάγματος για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΑΡΧΗΣ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΙΣΧΥΟΥΣΑ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ

Σημασία και πεδίο εφαρμογής της αρχής της επικουρικότητας

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

1. Θεωρεί ότι η εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας στην ΕΕ αποτελεί βασική προϋπόθεση για την διατήρηση και την προαγωγή της συναίνεσης των πολιτών στη διεργασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Η εισαγωγή και η εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας στην εν λόγω διεργασία συμβάλλει στην αποφυγή του συγκεντρωτισμού και στη διατήρηση της ταυτότητας των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης, ενώ διασφαλίζουν ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται όσο το δυνατόν πλησιέστερα στον πολίτη.

2. Τονίζει ότι μέσω της αρχής της επικουρικότητας η πορεία προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση εμπλουτίζεται με την εμπειρογνωμοσύνη και τη διοικητική εμπειρία που διαθέτουν τα κράτη μέλη, γεγονός το οποίο συμβάλλει στην ποιοτική βελτίωση των ευρωπαϊκών δράσεων.

3. Επισημαίνει ότι οι προσδοκίες που έχουν εναποτεθεί στην αρχή της επικουρικότητας θα εκπληρωθούν μόνο με την πλήρη εφαρμογή της. Για το σκοπό αυτό η ΕΤΠ φρονεί ότι πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα ακόλουθα βασικά στοιχεία:

- Η αρχή της επικουρικότητας δεν αφορά μόνο την προστασία των εθνικών κρατών κατά των αντικανονικών παρεμβάσεων, αλλά παρέχει επίσης εγγυήσεις για τα δικαιώματα και τις αρμοδιότητες των περιφερειών και των τοπικών φορέων ως προς τη ρύθμιση υποθέσεων σε τοπικό επίπεδο.

- Η αρχή της επικουρικότητας πρέπει να εφαρμόζεται σε όλους τους τομείς δραστηριότητας των Θεσμικών Οργάνων της Κοινότητας. Στους τομείς αυτούς συμπεριλαμβάνονται - εκτός από τη νομοθεσία - η ανάπτυξη των κοινοτικών πολιτικών, τα μέτρα στήριξης της ΕΕ και η ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς.

- Η αρχή της επικουρικότητας πρέπει να εφαρμόζεται σε όλες τις φάσεις των κοινοτικών δραστηριοτήτων. Σ' αυτές συγκαταλέγονται - εκτός από την έκδοση κανόνων δικαίου - η διοικητική εφαρμογή των νομικών πράξεων της Κοινότητας και ο έλεγχος των κοινοτικών μέτρων. Στο πλαίσιο αυτό η αρχή της επικουρικότητας επιβάλλει στην Κοινότητα να σέβεται τις πολιτικοδιοικητικές διαρθρώσεις των κρατών μελών.

- Η εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας εκ μέρους των οργάνων της Κοινότητας πρέπει να χαρακτηρίζεται από διαφάνεια, ώστε να είναι δυνατόν να εντοπίζεται και να ελέγχεται.

- Η εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας δεν επιτρέπεται να περιοριστεί στις μελλοντικές δραστηριότητες των οργάνων της Κοινότητας, αλλά πρέπει να καλύπτει και τις ρυθμίσεις που υφίστανται ήδη (αναδρομικότητα).

Πρακτική εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

4. Επικροτεί την απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Εδιμβούργου σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 3β της Συνθήκης περί ιδρύσεως της ΕΕ. Θεωρεί ότι οι κατευθυντήριες γραμμές που διατυπώνονται στο έγγραφο αυτό συνιστούν μια κατάλληλη βάση, η οποία πρέπει, ενδεχομένως, να διευρυνθεί με βάση τη σχετική εμπειρία και στο πλαίσιο του διαλόγου με την ΕΤΠ.

5. Επικροτεί την δέσμευση που ανέλαβε η Επιτροπή να εξετάζει το ενδεχόμενο της εφαρμογής της αρχής της επικουρικότητας σε όλες τις νομοθετικές προτάσεις της και να δημοσιεύει τις σχετικές σκέψεις στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ. Αναμένει ότι τα Όργανα της ΕΕ θα εξετάζουν, επιπλέον, κάθε μεμονωμένη περίπτωση, προκειμένου να διαπιστώνεται κατά πόσο οι εκάστοτε στόχοι θα μπορούσαν να υλοποιηθούν με ικανοποιητικό τρόπο σε επίπεδο κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένων των περιφερειών και των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης.

6. Ζητεί στην αιτιολόγηση της εφαρμογής της αρχής της επικουρικότητας να συμπεριλαμβάνεται στο μέλλον και η εκτίμηση των επιπτώσεων των μέτρων που προτείνονται. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι η συνεκτίμηση των δημοσιονομικών και διοικητικών επιπτώσεων των κοινοτικών μέτρων για τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης συνιστά σημαντικό κριτήριο της εφαρμογής της αρχής της αναλογικότητας σύμφωνα με το άρθρο 3β, παράγραφος 3 της Συνθήκης ΕΟΚ.

7. Καλεί επιμόνως την Επιτροπή να μην προβεί στην εξέταση των υφισταμένων νομοθετικών διατάξεων μόνο υπό την έννοια της απλοποίησης, στο πλαίσιο της οποίας δεν τίθεται θέμα ευρείας εφαρμογής της αρχής της επικουρικότητας.

8. Θεωρεί τη διαδικασία ελέγχου της τήρησης της αρχής της επικουρικότητας στο πλαίσιο κοινοτικών μέτρων ως ένα από τα σημαντικότερα καθήκοντά της και προτίθεται να αποδώσει ιδιαίτερη βαρύτητα στο θέμα αυτό σε όλες τις γνωμοδοτήσεις της. Καλεί το Συμβούλιο και την Επιτροπή να αξιοποιήσουν την εμπειρογνωμοσύνη και τις ικανότητες που διαθέτουν στον τομέα αυτό λαμβάνοντας τα ακόλουθα μέτρα:

- Στο μέλλον και στο πλαίσιο της εφαρμογής της αρχής της επικουρικότητας, η ΕΤΠ πρέπει να καλείται να εκφέρει γνώμη κατά την προπαρασκευή της κατάρτισης του ετήσιου νομοθετικού προγράμματος της Επιτροπής.

- Στο μέλλον, εκπρόσωποι των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης πρέπει να συμμετέχουν ως εμπειρογνώμονες στις διαβουλεύσεις που αφορούν την εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας και μάλιστα στο αρχικό στάδιο της κατάρτισης προτάσεων.

- Εκπρόσωποι της ΕΤΠ πρέπει να συμμετέχουν απαραιτήτως στις διαβουλεύσεις (Πράσινα Βιβλία, Λευκά Βιβλία, Διασκέψεις κ.λπ.) για όλες τις προτάσεις της Επιτροπής ενόψει της εφαρμογής της αρχής της επικουρικότητας.

- Στην ΕΤΠ πρέπει να δοθεί η δυνατότητα να συμμετέχει στις εργασίες για την έκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο σχετικά με την εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας. Η γνωμοδότηση της ΕΤΠ πρέπει να επισυνάπτεται στην έκθεση της Επιτροπής. Για το λόγο αυτό η ΕΤΠ εκφράζει τη λύπη της διότι το 1994 δεν εκλήθη να συμμετάσχει στην κατάρτιση της πρώτης ετήσιας έκθεσης της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας.

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΑΙΤΕΡΩ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΙΣΧΥΟΥΣΩΝ ΔΙΑΤΑΞΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΘΗΚΗΣ ΕΟΚ

Νέα διατύπωση της 2ης παραγράφου του άρθρου 3Β της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Κοινότητα

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

9. Κρίνει αναγκαίο να ενσωματωθεί στο κείμενο της 2ης παραγράφου του άρθρου 3Β της Συνθήκης ΕΚ ρητή αναφορά στις τοπικές και περιφερειακές αρχές, με τρόπο ώστε η αρχή της επικουρικότητας να μπορεί να προβλεφθεί σε όλα τα επίπεδα εξουσίας (τοπικό-περιφερειακό-κρατικό-κοινοτικό), και να μην περιορίζεται αποκλειστικά στις σχέσεις μεταξύ της Κοινότητας και των κρατών μελών.

10. Προτείνει συνεπώς την ακόλουθη σύνταξη του εν λόγω κειμένου:

«- (...)

Η Κοινότητα δρα σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, μόνο εάν και στο βαθμό που οι στόχοι της προβλεπόμενης δράσης είναι αδύνατον να επιτευχθούν επαρκώς από τα κράτη μέλη ή από τις περιφερειακές και τοπικές αρχές που είναι αρμόδιες για τη λήψη ορισμένων αποφάσεων ή την άσκηση ορισμένων καθηκόντων (...)»

Συμμετοχή της Επιτροπής των Περιφερειών και των τοπικών και περιφερειακών αρχών στους μηχανισμούς προληπτικού ελέγχου για την πραγματική συμμόρφωση με την αρχή της επικουρικότητας

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

11. Κρίνει ότι σε συμφωνία με την αρχή της επικουρικότητας, η άσκηση των αρμοδιοτήτων μεταξύ της Κοινότητας και των κρατών μελών πρέπει να υλοποιείται στο πιό αποκεντρωμένο δυνατό διοικητικό επίπεδο, λαμβανομένων υπόψη των αρμοδιοτήτων των περιφερειών και των τοπικών αρχών, καθώς και της πολιτικής και διοικητικής οργάνωσης των κρατών μελών με σεβασμό πάντοτε των κριτηρίων επάρκειας και αποτελεσματικότητας.

12. Υπενθυμίζει ότι μολονότι η αναγκαιότητα της αρχής της επικουρικότητας είναι προφανής σε ορισμένες από τις νέες κοινές κοινοτικές αρμοδιότητες, όπως είναι η παιδεία (άρθρο 126 ΣΕΚ), η επαγγελματική εκπαίδευση (άρθρο 127 ΣΕΚ), η δημόσια υγεία (άρθρο 129 ΣΕΚ), ο πολιτισμός (άρθρο 128 ΣΕΚ), και ότι επίσης είναι σαφώς διακριτέα σε άλλες αρμοδιότητες όπως είναι η βιομηχανία (άρθρο 130 ΣΕΚ), η έρευνα και η ανάπτυξη (άρθρα 130 ΣΤ έως 130 Ο ΣΕΚ), το περιβάλλον (130 Ρ έως 130 Ο ΣΕΚ), η συνεργασία για την ανάπτυξη (130 Υ έως 130 Ω ΣΕΚ) και η προστασία των καταναλωτών (άρθρο 129Α ΣΕΚ), είναι βέβαιο ότι λόγω της «κάθετης» διάστασης της αρχής της επικουρικότητας, όπως αυτή αναγνωρίζεται στο άρθρο 3Β της ΣΕΚ, η επίκληση της αρχής αυτής είναι δυνατή και με βάση οποιαδήποτε άλλη διάταξη της Συνθήκης όπως, για παράδειγμα, όσον αφορά την πολιτική στους τομείς των γεωργικών διαρθρώσεων, των μεταφορών, της οικονομίας και της ανάπτυξης.

13. Διαπιστώνει για το λόγο αυτό την αδυναμία προληπτικού καθορισμού των ορίων αρμοδιότητας στα οποία η αρχή της επικουρικότητας πρέπει να εφαρμόζεται με μεγαλύτερη επιτακτικότητα ή το τοπικό, περιφερειακό, κρατικό ή κοινοτικό επίπεδο δράσης που απαιτείται κάθε φορά για την άσκηση των εν λόγω αρμοδιοτήτων.

14. Κρίνει, συνεπώς, ότι θα πρέπει να σταθμισθεί η ορθή εφαρμογή της επικουρικότητας περίπτωση προς περίπτωση χωρίς να θεσπίζεται εκ των προτέρων η προοδευτική διάρθρωση της εφαρμογής της. Η στάθμιση αυτή επαφίεται κατά κύριο λόγο στην Επιτροπή, στην οποία αντιστοιχεί, στα πλαίσια της θεσμικής ισοροπίας της Κοινότητας, η φροντίδα για τους στόχους και τις αποστολές της Συνθήκης. Ωστόσο, η ευθύνη αυτή δεν ανήκει αποκλειστικά στην Επιτροπή, αλλά μ`αυτή θα πρέπει επίσης να συνδεθεί η Επιτροπή των Περιφερειών και οι περιφερειακές και τοπικές αρχές των οποίων ακριβώς οι αρμοδιότητες επηρεάζονται άμεσα από τον προτεινόμενο κανόνα ή δράση.

15. Θεωρεί για το λόγο αυτό ότι θα πρέπει να προβλεφθούν μηχανισμοί που θα καταστήσουν δυνατή τη σύνδεση της Επιτροπής των Περιφερειών και των μελών της με τις διαδικασίες προληπτικού ελέγχου της πραγματικής συμμόρφωσης με την αρχή της επικουρικότητας και για το λόγο αυτό προτείνει συγκεκριμένα:

- η Επιτροπή, σύμφωνα με όσα θεσπίζονται στη διοργανική συμφωνία του Λουξεμβούργου της 25ης Οκτωβρίου 1993, να ανακοινώνει στην Επιτροπή Περιφερειών το νομοθετικό πρόγραμμά της με τις μελλοντικές προτάσεις οι οποίες ενδέχεται, εκ πρώτης όψεως, να οδηγήσουν σε προληπτικές συζητήσεις σχετικά με την εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας 7

- η ειδική ενημερωτική έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 3Β της Συνθήκης ΕΚ, που η Επιτροπή δεσμεύθηκε να υποβάλει στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, σύμφωνα με όσα εξάγονται από τη Διάσκεψη Κορυφής του Εδιμβούργου του Δεκεμβρίου του 1992, να υποβάλεται επίσης στην Επιτροπή των Περιφερειών και, εν πάση περιπτώσει, η επιτροπή αυτή να μπορεί να συμμετάσχει στη δημόσια συζήτηση που οργανώνει σχετικά με την εν λόγω ενημερωτική έκθεση το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 7

- η Επιτροπή των Περιφερειών να αναλάβει να εξετάζει προληπτικά, πριν δηλαδή την έγκριση ενός κοινοτικού κανόνα ή την υιοθέτηση μιας δράσεως σε ένα τομέα, το θέμα της εφαρμογής της αρχής της επικουρικότητας 7

- ότι θα πρέπει να επεκταθεί η εφαρμογή της πρώτης παραγράφου του άρθρου 198Γ της ΣΕΚ σε όλες τις περιπτώσεις για τις οποίες υπάρχουν αμφιβολίες σχετικά με την ορθή εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας 7

- ότι θα πρέπει να ανοίξει ο δρόμος στην Επιτροπή των Περιφερειών σύμφωνα με την τέταρτη παράγραφο του άρθρου 198Γ της ΣΕΚ, να καταρτίζει γνωμοδοτήσεις πρωτοβουλίας κάθε φορά που κρίνει ότι παραβιάζεται η αρχή της επικουρικότητας.

16. Υπενθυμίζει επίσης ότι η Συνθήκη της Ευρωπαϊκής Ένωσης έδωσε στην Επιτροπή δικαίωμα πρωτοβουλίας και καλεί το όργανο αυτό πριν προτείνει ένα νομοθετικό κείμενο να προβαίνει σε εμπεριστατωμένες διαβουλεύσεις όχι μόνο με τα κράτη μέλη, αλλά επίσης με τις ενδιαφερόμενες περιφερειακές και τοπικές αρχές, καθώς και με την Επιτροπή των Περιφερειών, για τις πτυχές των προτάσεων που σχετίζονται με την επικουρικότητα.

17. Επιμένει στην αναγκαιότητα ότι η Επιτροπή θα πρέπει να δικαιολογεί στην αιτιολογική σκέψη κάθε νομοθετικής πρότασης την εγκυρότητα της πρωτοβουλίας όσον αφορά την αρχή της επικουρικότητας.

18. Θεωρεί επίσης ότι κάθε ενδεχόμενη τροποποίηση του κειμένου που προτείνεται από την Επιτροπή, και η οποία προέρχεται από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ή το Συμβούλιο, θα πρέπει τη στιγμή κατά την οποία επιφέρει τροποποίηση του πεδίου κοινοτικής παρέμβασης να συνοδεύεται με αιτιολόγηση σε σχέση με την αρχή της επικουρικότητας.

Συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών αρχών και της Επιτροπής των Περιφερειών στις διαδικασίες δικαστικού ελέγχου σε σχέση με το σεβασμό της αρχής της επικουρικότητας.

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

19. Διαπιστώνει τη δυσκολία να καταστεί αντικείμενο δικαστικού ελέγχου η απόφαση εφαρμογής της αρχής της επικουρικότητας, με την έννοια του καθορισμού εάν τα κοινοτικά όργανα, τα κράτη ή οι περιφερειακές και τοπικές αρχές είναι αυτές που παρουσιάζουν τις καλύτερες συνθήκες αντιμετώπισης ενός συγκεκριμένου προβλήματος.

20. Υπενθυμίζει ωστόσο ότι στο πεδίο της Συνθήκης ΕΚ αναγνωρίσθηκε πλήρως ο καθαρά νομικός χαρακτήρας της αρχής της επικουρικότητας, και συνεπώς, σε συμφωνία με το άρθρο Λ της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η δυνατότητα προσφυγής στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο.

21. Επισημαίνει ότι οι προσφυγές που μπορούν να γίνουν στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο προκειμένου αυτό να ελέγξει το σεβασμό εκ μέρους του κοινοτικού νομοθέτη της αρχής της επικουρικότητας είναι τριών τύπων:

- κατά πρώτο λόγο, η προσφυγή διαγραφής του άρθρου 173 ΣΕΚ που βασίζεται στη παραβίαση του νέου άρθρου 3Β, που αναλαμβάνεται είτε από τους «κατ'εξοχήν προσφεύγοντες» που αναγνωρίζονται στη διάταξη αυτή (κράτη μέλη, όργανα) είτε από τους «συνήθεις προσφεύγοντες» (φυσικά ή νομικά πρόσωπα που θίγονται άμεσα και προσωπικά) 7

- κατά δεύτερο λόγο, η προσφυγή για παράλειψη απόφασης σύμφωνα με το άρθρο 175 ΣΕΚ, στην περίπτωση που ένα όργανο παραλείπει να αποφασίσει, κατά παράβαση της Συνθήκης, σύμφωνα με το νέο άρθρο 3Β 7

- κατά τρίτο λόγο, το προδικαστικό ζήτημα της εκτίμησης της εγκυρότητας μιας πράξης που υιοθετείται από κοινοτικά όργανα σε σχέση με το άρθρο 3Β, όπως προβλέπεται στο άρθρο 177 ΣΕΚ.

22. Υπενθυμίζει σχετικά ότι στην έννοια του «νομικού προσώπου» που αναφέρεται στην τέταρτη παράγραφο του άρθρου 173 ΣΕΚ, στο οποίο αναγνωρίζεται το δικαίωμα προσφυγής κατά των αποφάσεων των οποίων αποτελεί παραλήπτη ή που το θίγουν άμεσα και προσωπικά συμπεριλαμβάνονται οι περιφερειακές και τοπικές αρχές.

23. Επισημαίνει, ωστόσο, ότι η ισχύουσα νομοθεσία δεν προσφέρει στις τοπικές και περιφερειακές αρχές δικαίωμα προσφυγής σύμφωνα με το άρθρο 173 της ΣΕΚ λόγω παραβίασης της αρχής της επικουρικότητας.

24. Κρίνει αναγκαίο, για να αποφευχθούν καταστάσεις νομικής ανασφάλειας που είναι αντίθετες με το πνεύμα του κοινοτικού δικαίου, να αναγνωρισθεί στην Επιτροπή των Περιφερειών το δικαίωμα κατ'εξοχήν έννομου συμφέροντος για προσφυγή ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου στις περιπτώσεις παραβίασης του άρθρου 3Β που πλήττουν τις αρμοδιότητες των περιφερειακών και τοπικών αρχών, και, συνεπώς, προτείνει να τροποποιηθούν ώς εξής τα άρθρα 173 και 175 της ΣΕΚ:

- Άρθρο 173:

«Το Δικαστήριο ελέγχει τη νομιμότητα των πράξεων που υιοθετούνται από κοινού από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, των πράξεων του Συμβουλίου, της Επιτροπής και της ΕΚΤ, εκτός των συστάσεων και γνωμών, καθώς και των πράξεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου που πρόκειται να έχουν νομικές επιπτώσεις επί τρίτων.

Για το σκοπό αυτό είναι αρμόδιο να αποφαίνεται επί προσφυγών που ασκούνται από κράτος μέλος, το Συμβούλιο ή την Επιτροπή, λόγω αναρμοδιότητος, παραβάσεως ουσιώδους τύπου, παραβάσεως της παρούσας Συνθήκης, ή οποιουδήποτε κανόνα δικαίου σχετικού με την εφαρμογή της ή λόγω καταχρήσεως εξουσίας.

Το Δικαστήριο είναι αρμόδιο υπό τις ίδιες προϋποθέσεις να αποφανθεί για τις προσφυγές που κατατίθενται από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Επιτροπή των Περιφερειών, και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, προκειμένου να προστατευθούν τα δικαιώματά τους (...)»

- Άρθρο 175:

«Εάν κατά παράβαση της παρούσης Συνθήκης το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, η Επιτροπή ή η Επιτροπή των Περιφερειών, παραλείπουν να αποφασίσουν, τα κράτη μέλη, τα άλλα όργανα της Κοινότητας και η Επιτροπή των Περιφερειών δύνανται να ασκήσουν προσφυγή στο Δικαστήριο και να ζητήσουν τη διαπίστωση της παραβάσεως αυτής (...)»

25. Υπενθυμίζει ότι η προσεχής αναθεώρηση της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, σύμφωνα με το άρθρο Ν, αποτελεί την ευκαιρία για να ενσωματωθούν στη Συνθήκη οι τροποποιήσεις που θα επιτρέψουν να συμπληρωθεί η διατύπωση της αρχής της επικουρικότητας, και καλεί το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να διαβιβάσει στη Διακυβερνητική Διάσκεψη τα εν λόγω κριτήρια.

26. Αναθέτει στον Πρόεδρό της να διαβιβάσει το παρόν ψήφισμα στο Συμβούλιο, την Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.