[pic] | ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ |

Βρυξέλλες, 20.12.2010

COM(2010) 777 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣTΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, TO ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Έκθεση για την ενδιάμεση αξιολόγηση του προγράμματος MEDIA 2007

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣTΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, TO ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Έκθεση για την ενδιάμεση αξιολόγηση του προγράμματος MEDIA 2007

Εισαγωγή

Στόχος της παρούσας έκθεσης είναι η ενδιάμεση αξιολόγηση του προγράμματος MEDIA 2007. Σύμφωνα με το άρθρο 14 παράγραφος 2 της απόφασης αριθ. 1718/2006/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Νοεμβρίου 2006, περί εφαρμογής προγράμματος υποστήριξης του ευρωπαϊκού οπτικοακουστικού τομέα (MEDIA 2007)[1], η Επιτροπή υποβάλλει ενδιάμεση έκθεση αξιολόγησης σχετικά με τα επιτευχθέντα αποτελέσματα και τις ποιοτικές και ποσοτικές πτυχές της εφαρμογής του προγράμματος .

Επίσης, σύμφωνα με το άρθρο 19 η παρακολούθηση και η αξιολόγηση της συμμετοχής της Ένωσης στο Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο του Οπτικοακουστικού Τομέα πραγματοποιούνται στο πλαίσιο της παρακολούθησης και της αξιολόγησης του προγράμματος MEDIA σύμφωνα με το άρθρο 14.

Η παρούσα έκθεση παρουσιάζει τα κύρια αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν τα 3 πρώτα έτη εφαρμογής και τις συστάσεις για ενδεχόμενες προσαρμογές. Καλύπτει την περίοδο από την 1η Ιανουαρίου 2007 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2009 και βασίζεται στα συμπεράσματα της ενδιάμεσης αξιολόγησης που πραγματοποιήθηκε από την κοινοπραξία Euréval – Media Consulting Group (MCG)[2].

Το πρόγραμμα MEDIA

Μετά την έγκριση του προγράμματος MEDIA I από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο το 1991, άρχισε να εφαρμόζεται μακροπρόθεσμη συνεπής πολιτική χρηματοδοτικής παρέμβασης με σκοπό να δοθεί η δυνατότητα στην ευρωπαϊκή οπτικοακουστική βιομηχανία να επωφεληθεί από μια πανευρωπαϊκή αγορά. Αυτή η πολιτική συνεχίστηκε με το πρόγραμμα MEDIA II και κατόπιν με τα προγράμματα MEDIA Plus και MEDIA-Κατάρτιση (2001-2006).

Σύμφωνα με τις αρχές της επικουρικότητας και της συμπληρωματικότητας, η κοινοτική δράση πραγματοποιείται στα στάδια πριν και μετά την παραγωγή και αφήνει στις εθνικές αρχές την ευθύνη της υποστήριξης της παραγωγής. Το πρόγραμμα παρεμβαίνει, συνεπώς, για να υποστηρίξει την κατάρτιση των επαγγελματιών, την ανάπτυξη, τη διανομή και την προώθηση των έργων.

Το πρόγραμμα MEDIA 2007, με προϋπολογισμό ύψους 755 εκατομμυρίων ευρώ για περίοδο 7 ετών (2007-13), έχει τρεις γενικούς στόχους:

- τη διατήρηση και την ενίσχυση της ευρωπαϊκής πολιτιστικής πολυμορφίας και της κινηματογραφικής και οπτικοακουστικής της κληρονομιάς, την εξασφάλιση της προσβασιμότητάς της στους ευρωπαίους πολίτες καθώς και την προώθηση του διαπολιτισμικού διαλόγου·

- την αύξηση της κυκλοφορίας των ευρωπαϊκών οπτικοακουστικών έργων εντός και εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης·

- την αύξηση της ανταγωνιστικότητας του ευρωπαϊκού οπτικοακουστικού τομέα στο πλαίσιο μιας ανοικτής και ανταγωνιστικής αγοράς.

Στους διάφορους τομείς παρέμβασης καθορίστηκαν οι ακόλουθες προτεραιότητες:

- ενθάρρυνση της δημιουργικότητας στον οπτικοακουστικό τομέα και της πολιτιστικής αξίας της ευρωπαϊκής κινηματογραφικής και οπτικοακουστικής κληρονομιάς·

- ενδυνάμωση των δομών του ευρωπαϊκού οπτικοακουστικού τομέα, κυρίως των μικρομεσαίων επιχειρήσεων·

- περιορισμός των ανισοτήτων μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών με υψηλή οπτικοακουστική παραγωγική ικανότητα και των χωρών με χαμηλή οπτικοακουστική παραγωγική ικανότητα ή των περιφερειών με περιορισμένη γλωσσική εμβέλεια·

- παρακολούθηση και υποστήριξη των εξελίξεων στην αγορά όσον αφορά την ψηφιοποίηση.

Τα νέα στοιχεία του προγράμματος MEDIA 2007

Στο πλαίσιο του προγράμματος MEDIA 2007 εφαρμόστηκε γενική απλοποίηση των διοικητικών διαδικασιών του, με την εισαγωγή ρήτρας αναλογικότητας στους δημοσιονομικούς και διοικητικούς κανόνες. Ο στόχος ήταν να μειωθεί ο διοικητικός φόρτος και να καταστεί ανάλογος της επιδότησης και της φύσης των δικαιούχων. Επίσης, έχουν συναφθεί μακροπρόθεσμες εταιρικές σχέσεις στους άξονες δράσης εκπαίδευση, προώθηση και δίκτυο κινηματογραφικών αιθουσών.

Οι περισσότεροι άξονες δράσης (με εξαίρεση την υποστήριξη της διανομής σε μορφή VHS και DVD) συνεχίστηκαν. Για την προσαρμογή στις μεταβαλλόμενες ανάγκες της οπτικοακουστικής βιομηχανίας, το πρόγραμμα MEDIA 2007 δημιούργησε νέες δράσεις, όπως η αρχική κατάρτιση, η ανάπτυξη διαδραστικών έργων, η βίντεοπαραγγελία (VOD) και η ψηφιακή κινηματογραφική διανομή (DCN), οι κοινόχρηστοι δικτυακοί τόποι και τα open media (ανοικτά οπτικοακουστικά μέσα).

Τα προγράμματα MEDIA υποβάλλονται σε διαδικασία συνεχούς αξιολόγησης. Ύστερα από μια εκ των προτέρων αξιολόγηση το 1998 και 2 ενδιάμεσες αξιολογήσεις, τα προγράμματα MEDIA Plus και MEDIA-Κατάρτιση υποβλήθηκαν σε τελική αξιολόγηση για την περίοδο 2000-2006. Οι εν λόγω αξιολογήσεις επιβεβαίωσαν την καταλληλότητα και την αποτελεσματικότητα του προγράμματος και συνέστησαν τη συνέχιση των δράσεών του. Επίσης, το 2004 είχε εκπονηθεί μελέτη εκτίμησης επιπτώσεων που περιελάμβανε στοιχεία της εκ των προτέρων αξιολόγησης με σκοπό την προετοιμασία του προγράμματος MEDIA 2007.

Ενδιαμεση αξιολογηση του προγραμματος MEDIA 2007

Παρουσίαση

Η κοινοπραξία EUREVAL – MCG επιλέχθηκε για την πραγματοποίηση της αξιολόγησης βάσει σύμβασης πλαισίου με την Επιτροπή[3]. Η αξιολόγηση άρχισε μόνο δύο χρόνια μετά την εφαρμογή του προγράμματος, γεγονός που σημαίνει ότι λίγα έργα είχαν ολοκληρωθεί και ότι τα περισσότερα βρίσκονταν στο πρώτο στάδιο της υλοποίησής τους.

Συνεπώς, η αξιολόγηση επικεντρώθηκε κυρίως στα θέματα της αποδοτικότητας, της αποτελεσματικότητας και της καταλληλότητα. Επομένως, αξιολογείται η ικανότητα του προγράμματος να πετυχαίνει αποτελέσματα με τους πόρους που χρησιμοποιούνται και η σχέση μεταξύ αυτών των αποτελεσμάτων και των στόχων του προγράμματος. Επιπλέον, η αξιολόγηση εξετάζει την καταλληλότητα των αρχικών της στόχων σε σχέση με τις ανάγκες του τομέα και προτείνει προσαρμογές για τη συνέχεια.

Τα αποτελέσματα της αξιολόγησης θα αποτελέσουν επίσης τη βάση για την ανακοίνωση σχετικά με τη συνέχιση του προγράμματος, η οποία θα υποβληθεί πριν από το τέλος του 2010 σύμφωνα με το άρθρο 14 παράγραφος 2 στοιχείο β) της απόφασης για το πρόγραμμα MEDIA 2007, καθώς και για τη μελέτη εκτίμησης των επιπτώσεων που θα εκπονηθεί με την προοπτική της ανανέωσης του προγράμματος μετά το 2013.

Στόχοι της αξιολόγησης

Ο γενικός στόχος ήταν η παροχή εξωτερικής και ανεξάρτητης γνώμης σχετικά με τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν και τις ποιοτικές και ποσοτικές πτυχές του προγράμματος κατά την περίοδο 2007-2009. Σε αυτό το πλαίσιο καθορίστηκαν οι ακόλουθοι ειδικοί στόχοι:

- εκτίμηση της καταλληλότητας των στόχων σε σχέση με τις ανάγκες της ευρωπαϊκής οπτικοακουστικής βιομηχανίας και την ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία του προγράμματος·

- εκτίμηση της απόδοσης της εφαρμογής του προγράμματος και της αποτελεσματικότητάς του σε σχέση με τους γενικούς στόχους·

- πρόταση προσαρμογών και διατύπωση συστάσεων για τη συνέχιση της εφαρμογής του προγράμματος·

- ανάλυση της εξέλιξης των αναγκών του τομέα και ειδική αξιολόγηση των νέων δράσεων που θεσπίστηκαν από το 2007.

Μεθοδολογία

Η αξιολόγηση άρχισε τον Σεπτέμβριο του 2009 και ολοκληρώθηκε τον Μάιο του 2010. Η συλλογή των στατιστικών δεδομένων και της τεκμηρίωσης συμπληρώθηκε με συνεντεύξεις με τους αρμοδίους για το πρόγραμμα στο πλαίσιο της Επιτροπής και του εκτελεστικού οργανισμού εκπαίδευσης, οπτικοακουστικών θεμάτων και πολιτισμού (EACEA). Ο αξιολογητής διενήργησε επίσης εκτενή έρευνα στις οργανώσεις που ζήτησαν στήριξη από το πρόγραμμα MEDIA, καθώς και σε όλα τα εθνικά γραφεία Desk MEDIA. Κατά τον τρόπο αυτό συγκεντρώθηκαν οι απόψεις περισσότερων από 550 ανθρώπων. Στη συνέχεια ο αξιολογητής πραγματοποίησε σε βάθος ανάλυση αυτών των δεδομένων προκειμένου να απαντήσει στις ερωτήσεις της αξιολόγησης, σύμφωνα με διαδικασία τριγωνισμού που περιλαμβάνει τη διασταύρωση όλων των στοιχείων που συγκεντρώθηκαν. Επομένως, κάθε διαπίστωση της έκθεσης βασίζεται σε πολλές πηγές, εκτός αν ορίζεται διαφορετικά.

Τεχνολογικο, οικονομικο και νομικο πλαισιο

Οι δημόσιες πολιτικές στον τομέα της παραγωγής ταινιών και της οπτικοακουστικής βιομηχανίας αντιμετωπίζουν σήμερα σημαντικές προκλήσεις που σχετίζονται με τις τεχνολογικές αλλαγές και τις συνέπειές τους για τις καταναλωτικές συνήθειες, τα οικονομικά πρότυπα και την αλυσίδα δημιουργίας αξίας.

Τεχνολογικές αλλαγές

Οι εν λόγω αλλαγές οφείλονται εν μέρει στην εξάπλωση του διαδικτύου υψηλής ταχύτητας στην Ευρώπη. Η τηλεόραση, που ήταν άλλοτε γραμμικό οπτικοακουστικό μέσο, γίνεται σήμερα μη γραμμική πλατφόρμα που επιτρέπει στον τηλεθεατή να επιλέγει περιεχόμενα αλλά και τη στιγμή της χρήσης τους [catch-up TV (ετεροχρονισμένη προβολή τηλεοπτικών εκπομπών), IPTV (τηλεόραση μέσω διαδικτυακού πρωτοκόλλου), Web TV (τηλεόραση μέσω διαδικτύου)]. Το διαδίκτυο χρησιμοποιείται επίσης ως πλατφόρμα διανομής, μέσω της βιντεοπαραγγελίας (VoD). Αυτή η αλλαγή αφορά επίσης τα κινητά τηλέφωνα από τα οποία γίνεται διανομή οπτικοακουστικού περιεχομένου.

Όσον αφορά τα τεχνικά μέσα, υπάρχουν σήμερα για τον κινηματογράφο, ο οποίος ήταν συνδεδεμένος με ένα συγκεκριμένο χώρο (κινηματογραφική αίθουσα), νέες δυνατότητες προβολής λόγω της σταδιακής αντικατάστασης των ταινιών 35 mm από ψηφιακές ταινίες. Η διαμόρφωση του προγράμματος μπορεί να γίνει πιο ευέλικτη και η ψηφιοποίηση μπορεί επίσης να είναι παράγοντας αναζωογόνησης, μέσω της εισαγωγής των τρισδιάστατων ταινιών. Τα DVD υψηλής ευκρίνειας έκαναν πρόσφατα την εμφάνισή τους στην ευρωπαϊκή αγορά χωρίς να είναι γνωστό ακόμη αν θα μπορέσουν να απορροφήσουν τη νέα τεχνολογία και να τη μετατρέψουν σε μόνιμο πλεονέκτημα έτσι ώστε να συνεχίσουν να υπάρχουν στην αλυσίδα εκμετάλλευσης.

Εξέλιξη των καταναλωτικών συνηθειών

Οι συνήθειες των θεατών άλλαζαν παράλληλα με τις τεχνολογικές καινοτομίες. Το οπτικοακουστικό περιεχόμενο μπορεί εύκολα να εξατομικευτεί, να αποθηκευτεί και να μεταφερθεί. Σήμερα ζούμε σε ένα περιβάλλον πολυπλατφορμικής διανομής που δημιουργήθηκε μέσω της διασύνδεσης διαφορετικών οπτικοακουστικών μέσων. Επίσης, μέσω της φορητότητας των περιεχομένων, το φυσικό περιβάλλον γίνεται μάλλον ευκαιρία παρά περιορισμός. Σήμερα τα έργα μπορούν να κυκλοφορούν ευκολότερα: από ένα μέσο σε ένα άλλο, από μια περιοχή σε μια άλλη.

Τα οικονομικά μοντέλα

Από οικονομική άποψη, οι αλλαγές είναι σταδιακές και οι επιπτώσεις στις αγορές είναι ασύμμετρες και εξαρτώνται από τον τομέα και τη χώρα. Η αλλαγή των οικονομικών μοντέλων μπορεί να παρατηρηθεί στη σχέση μεταξύ της τηλεόρασης και του κινηματογράφου. Η εθνική επίγεια (ερτζιανή) τηλεόραση ήταν για 30 χρόνια ο απαραίτητος εταίρος για τη χρηματοδότηση του ευρωπαϊκού κινηματογράφου. Σήμερα, λόγω της σημαντικής μείωσης των εσόδων των τηλεοπτικών σταθμών από τη διαφήμιση, η αξία του κινηματογράφου για αυτούς τους σταθμούς παραμένει στάσιμη, ενώ ο κινηματογράφος στρέφεται όλο και περισσότερο προς τους ψηφιακούς σταθμούς και τους συνδρομητικούς κινηματογραφικούς σταθμούς.

Η διαχείριση των δικαιωμάτων

Η ευρωπαϊκή οπτικοακουστική βιομηχανία αντιμετωπίζει επίσης το πρόβλημα της διαχείρισης των δικαιωμάτων. Η είσοδος νέων φορέων στους τομείς της παραγωγής και της διανομής στην αγορά κατέστησε το θέμα αυτό προτεραιότητα. Όσον αφορά τη διαχείριση των δικαιωμάτων, κατά μήκος της αλυσίδας δημιουργίας αξίας εμφανίζονται φαινόμενα «κανιβαλισμού». Μακροπρόθεσμα, ορισμένοι παρατηρητές προβλέπουν την απλοποίηση της αλυσίδας δημιουργίας αξίας σε βαθμό που να περιλαμβάνει μόνο δύο μεγάλα τμήματα: την ιδιωτική χρήση και τη δημόσια προβολή στις κινηματογραφικές αίθουσες.

Το προγραμμα σε αριθμουσ

Περισσότερα από 5 000 έργα ενισχύθηκαν από το πρόγραμμα MEDIA 2007 κατά τα 3 πρώτα έτη της εφαρμογής του. Η ευρωπαϊκή συγχρηματοδότηση αυτών των έργων περιλαμβάνει περίπου 296 εκατομμύρια ευρώ, δηλαδή το 39% του προϋπολογισμού του προγράμματος για όλη την περίοδο.

Πάνω από 3 000 οργανισμοί ζήτησαν στήριξη στο πλαίσιο του προγράμματος MEDIA 2007 κατά τα 3 πρώτα έτη (σε σύγκριση με λιγότερους από 2000 στο πλαίσιο του προγράμματος MEDIA Plus για τη συνολική περίοδο) και επιλέχθηκαν περισσότεροι από 1 400 οργανισμοί. Ο αριθμός των οργανισμών από τα νέα κράτη μέλη που υπέβαλαν αίτηση στο πλαίσιο του προγράμματος αυξήθηκε ελαφρά στο πρόγραμμα MEDIA 2007. Οι οργανισμοί που επιλέχθηκαν από το πρόγραμμα MEDIA 2007 είναι παραγωγοί (56%), διανομείς (31%) και φορείς προώθησης ταινιών (11%). Συνήθως πρόκειται για πολύ μικρές επιχειρήσεις (το 66% έχουν κύκλο εργασιών μικρότερο από 1,5 εκατομ. ευρώ, το 80% έχουν κύκλο εργασιών μικρότερο από 4 εκατομ. ευρώ). Οι δικαιούχοι του προγράμματος MEDIA 2007 βρίσκονται σε ολόκληρη την Ευρώπη (98 από τις 105 περιφέρειες).

Οι 5 μεγαλύτερες χώρες (Γερμανία, Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία, Ηνωμένο Βασίλειο) λαμβάνουν περίπου τα δύο τρίτα των ποσών των αναλήψεων υποχρεώσεων για το πρόγραμμα MEDIA, ποσοστό που αντιστοιχεί στη σχετική σημασία αυτών των αγορών στην Ευρώπη. Οι άλλες 10 χώρες της ΕΕ-15 καθώς και η Ελβετία, η Ισλανδία και η Νορβηγία λαμβάνουν κατά μέσο όρο το 25 % των ποσών των αναλήψεων υποχρεώσεων, αλλά το ποσοστό αυτό παρουσιάζει τάση μείωσης. Το ποσοστό των «νέων» κρατών μελών είναι σταθερό, και είναι περίπου 8 %.

Συμπεράσματα της αξιολόγησης

Συμπεράσματα σχετικά με την καταλληλότητα του προγράμματος σε σχέση με τις ανάγκες του τομέα

Το πρόγραμμα MEDIA 2007 ανταποκρίνεται στις ανάγκες του τομέα, μεταξύ άλλων, χάρη στη λογική που το διέπει, τη σταθερή παρουσία του στο ευρωπαϊκό οπτικοακουστικό τοπίο και τις προσπάθειες παρακολούθησης των εξελίξεων στον τομέα.

Στις περισσότερες περιπτώσεις το πρόγραμμα MEDIA θεωρείται συμπληρωματικό της παρεχόμενης εθνικής στήριξης, επειδή υποστηρίζει πτυχές των έργων οι οποίες δεν λαμβάνουν καμία ή λαμβάνουν μικρή εθνική ενίσχυση. Το πρόγραμμα έχει επίσης σημαντική προστιθέμενη αξία λόγω της έντονης ευρωπαϊκής διάστασης που προσδίδει στα υποστηριζόμενα έργα και με τον τρόπο αυτό τους δίνει επίσης τη δυνατότητα να είναι πιο φιλόδοξα.

Τέλος, το πρόγραμμα φαίνεται να ενεργοποιεί τις εθνικές πολιτικές. Έτσι διαπιστώθηκαν σε μερικές χώρες ορισμένες εξελίξεις. Στην Ουγγαρία, την Ιταλία, τη Λιθουανία, τη Νορβηγία και τη Σλοβενία, για παράδειγμα, προετοιμάζονται ή άρχισαν ήδη να ισχύουν νέες νομοθετικές διατάξεις. Δημιουργήθηκαν ιδρύματα όπως εθνικό ταμείο ή ίδρυμα κινηματογράφου για τη διάρθρωση του εθνικού οπτικοακουστικού τομέα (Κροατία, Σλοβακία, Μάλτα) ή αυξήθηκε ο προϋπολογισμός τους (Αυστρία, Κύπρος, Τσεχική Δημοκρατία)

Συμπεράσματα σχετικά με την εσωτερική συνοχή του προγράμματος

Επιβεβαιώνεται η συνολική εσωτερική συνοχή του προγράμματος, παρ’ όλο που θα πρέπει να καταβληθούν περισσότερες προσπάθειες για την αύξηση της ζήτησης ευρωπαϊκών έργων από το κοινό. Η αύξηση του αριθμού των αιτούντων για τα διάφορα είδη ενισχύσεων του προγράμματος δείχνει ότι αυτό είναι καλά προσαρμοσμένο στις ανάγκες του τομέα. Ωστόσο, η αύξηση αυτή συνοδεύεται από πιο επιλεκτική διαδικασία που συνεπάγεται κυρίως τον αποκλεισμό όσων συμμετέχουν για πρώτη φορά και των πολύ μικρών επιχειρήσεων[4], αύξηση του κόστους διαχείρισης και σε ορισμένο βαθμό αποθάρρυνση δυνητικών συμμετεχόντων.

Η επίτευξη του στόχου της διατήρησης/προώθησης της πολιτιστικής πολυμορφίας των ευρωπαϊκών έργων βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε δράσεις που αποσκοπούν στη μείωση των διαφορών μεταξύ των χωρών με χαμηλή και υψηλή οπτικοακουστική παραγωγική ικανότητα. Για το σκοπό αυτό, το πρόγραμμα προβλέπει μέτρα θετικών διακρίσεων υπέρ των χωρών με χαμηλή παραγωγή και/ή περιοχών με περιορισμένη γλωσσική εμβέλεια. Η τελική αξιολόγηση του προγράμματος MEDIA Plus έδειξε ότι τα κριτήρια θετικών διακρίσεων που ενθαρρύνουν τους επαγγελματίες από χώρες με υψηλότερη οπτικοακουστική παραγωγική ικανότητα να συνεργαστούν με εταίρους από χώρες με χαμηλότερη οπτικοακουστική παραγωγική ικανότητα, είχαν ευνοήσει πραγματικά την καλύτερη ενσωμάτωση αυτών των παραγόντων στα δίκτυα και των έργων τους στα ευρωπαϊκά κανάλια διανομής. Αυτή η παρατήρηση φαίνεται να επιβεβαιώνεται, Τα μέτρα σχετικά με τις θετικές διακρίσεις συντελούν σε μεγάλο βαθμό στην επίτευξη του στόχου της πολυμορφίας, ιδίως όσον αφορά τους άξονες «πρόσβαση στις αγορές», «ανάπτυξη» και «φεστιβάλ».

Στο πλαίσιο του προγράμματος MEDIA 2007 καταβλήθηκαν πολυάριθμες προσπάθειες προσαρμογής ώστε να μπορέσει να ανταποκριθεί στις νέες ανάγκες, κυρίως σε εκείνες που σχετίζονται με την ψηφιακή τεχνολογία. Οι δύο προηγούμενες αξιολογήσεις είχαν επίσης επιβεβαιώσει τη συνολική καταλληλότητα των στόχων του προγράμματος, αλλά τόνιζαν ότι δεν είχε ληφθεί επαρκώς υπόψη το ζήτημα της χρήσης των νέων τεχνολογιών και της ψηφιοποίησης. Με την ενσωμάτωση των νέων αξόνων δράσης στο πλαίσιο του προγράμματος MEDIA 2007, ο περιορισμός αυτός μειώθηκε. Η επιτυχία των προσκλήσεων υποβολής έργων δείχνει ότι υπάρχει ανταπόκριση στις πραγματικές ανάγκες του τομέα.

Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένα μόνο πεδία και προσεγγίσεις που πρέπει να διερευνηθούν έτσι ώστε οι εξελισσόμενες ανάγκες του τομέα να μπορέσουν να καλυφθούν καλύτερα. Εντούτοις, οι νέες παρεμβάσεις περιορίστηκαν σε ορισμένα πεδία. Για το λόγο αυτό, θα ήταν χρήσιμη η συνολική προσέγγιση της αλυσίδας δημιουργίας αξίας, του ζητήματος των δικαιωμάτων και των νέων οικονομικών μοντέλων που προκύπτουν με πρωτοβουλία των επαγγελματιών.

Συμπεράσματα σχετικά με τα αποτελέσματα των 3 πρώτων ετών της εφαρμογής του προγράμματος (αποτελεσματικότητα)

Συνολικά, τα αποτελέσματα της τελικής αξιολόγησης των προγραμμάτων MEDIA Plus και MEDIA-Κατάρτιση συνολικά επιβεβαιώθηκαν όσον αφορά τους αρχικούς άξονες δράσης.

«Οι κύριοι μηχανισμοί του MEDIA συμβάλλουν αποτελεσματικά στην ενίσχυση των ικανοτήτων (κατάρτιση), στην ανάπτυξη της ευρωπαϊκής διάστασης των έργων ήδη από τη φάση της προπαραγωγής (ανάπτυξη), στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας του τομέα (κυρίως της διανομής, μέσω της μείωσης των κινδύνων και της ενίσχυσης των οικονομικών δυνατοτήτων των δικαιούχων) και στη διακρατική κυκλοφορία των έργων (διανομή και προώθηση)»

Η συμμετοχή στη διαδικασία υποβολής αίτησης στο πλαίσιο του προγράμματος MEDIA επιτρέπει τη σημαντική βελτίωση του σχεδιασμού των υποβαλλόμενων έργων (ενοποίηση των σχεδίων χρηματοδότησης, ενίσχυση των εταιρικών σχέσεων και της διεθνούς διάστασης). Άλλα σημαντικά οφέλη είναι η δημιουργία επαγγελματικών δικτύων και ενός «σήματος ποιότητας» MEDIA με ευρεία αναγνώριση.

Η στήριξη που παρέχεται από το πρόγραμμα MEDIA 2007 στη διανομή, την προώθηση (πρόσβαση στην αγορά και φεστιβάλ) και την ανάπτυξη είναι γενικά αποτελεσματική και συμβάλλει σημαντικά στη βελτίωση των συνθηκών διανομής (αυτόματη διανομή), την προβολή των ευρωπαϊκών έργων, τη δημιουργία επαγγελματικών ευκαιριών (προώθηση), την ενίσχυση των επαγγελματικών δικτύων (επιλεκτική διανομή και προώθηση),και την υποβολή έργων καλύτερα δομημένων και πιο ανταγωνιστικών διεθνώς (ανάπτυξη).

Ωστόσο, ο αξιολογητής προσδιόρισε τρόπους βελτίωσης για ορισμένους άξονες δράσης, όπως:

- η στήριξη των διαδραστικών έργων μπορεί να γίνει αποτελεσματικότερη μέσω κυρίως μεγαλύτερης σαφήνειας όσον αφορά τα πεδία παρέμβασής τους·

- η στήριξη της τηλεοπτικής διανομής από το πρόγραμμα MEDIA 2007 είναι σημαντική επειδή ανταποκρίνεται σε μια μεγάλη ανάγκη του τομέα. Συμβάλλει σημαντικά στη διασφάλιση των δικαιωμάτων των παραγωγών σε ορισμένες χώρες. Ωστόσο, η αποτελεσματικότητά της ελαττώνεται για διάφορους λόγους: διαφορές στα είδη των υποστηριζόμενων έργων και στις ανάγκες προγραμματισμού των ευρωπαϊκών τηλεοπτικών σταθμών· αντίφαση μεταξύ του απαιτούμενου μεγάλου αριθμού ραδιοτηλεοπτικών οργανισμών και της ύπαρξης ελάχιστης εγγύησης από έναν διανομέα· ανακολουθία μεταξύ της εξέλιξης των τιμών αγοράς και των επενδύσεων που απαιτούνται από το πρόγραμμα MEDIA· ανισορροπίες στη γεωγραφική κατανομή της στήριξης.

Επίσης, η επίδραση ορισμένων δράσεων παραμένει περιθωριακή για λόγους που δεν έχουν σχέση με το πρόγραμμα αλλά με την αγορά στην οποία πραγματοποιούνται.

- η στήριξη i2i[5] επιτρέπει την αποτελεσματική μείωση του κόστους, αλλά το εύρος της δεν είναι αρκετό για την παραγωγή απτών αποτελεσμάτων όσον αφορά την πρόσβαση σε χρηματοδοτήσεις·

- η στήριξη της βιντεοπαραγγελίας (VOD) δεν συμβάλλει ακόμη αρκετά στην κυκλοφορία των ευρωπαϊκών έργων, επειδή η αγορά παραμένει πολύ αδύναμη·

- όσον αφορά τους στόχους της διατήρησης και της προώθησης της πολιτιστικής πολυμορφίας και τα μέτρα για τις θετικές διακρίσεις που αναφέρονται στο σημείο 6.2, το περιορισμένο εύρος του προγράμματος δεν επιτρέπει την επίτευξη σημαντικής μείωσης των διαφορών μεταξύ χωρών με χαμηλή και εκείνων με υψηλή οπτικοακουστική παραγωγική ικανότητα. Παρότι το μερίδιο των οργανισμών από τα «νέα» κράτη μέλη αυξάνεται, ο σχετικός προϋπολογισμός παραμένει σταθερός (περίπου 8%). Επομένως, ο μέσος προϋπολογισμός ανά οργανισμό στις εν λόγω χώρες μειώνεται σταδιακά.

Συμπεράσματα σχετικά με την ικανότητα του προγράμματος να προκαλέσει μακροπρόθεσμα τον αναμενόμενο αντίκτυπο

Με την υποστήριξη της κατάρτισης των επαγγελματιών, της διάρθρωσης των έργων και της δικτύωσης των παραγόντων που παρέχει, το πρόγραμμα MEDIA συμβάλλει στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας του ευρωπαϊκού οπτικοακουστικού τομέα. Το πρόγραμμα MEDIA 2007 αποτελεί συνέχεια του MEDIA Plus και συμβάλλει στην καλύτερη κυκλοφορία των ευρωπαϊκών έργων και στη διατήρηση της πολιτιστικής πολυμορφίας. Οι δείκτες της αγοράς όσον αφορά τη διακρατική κυκλοφορία των ευρωπαϊκών έργων είναι ενθαρρυντικοί, και η αξιολόγηση δείχνει ότι μεγάλο μέρος αυτών των ταινιών κυκλοφορούν χάρη στη στήριξη του προγράμματος MEDIA.

Συμπεράσματα σχετικά με την αποδοτικότητα της εφαρμογής του προγράμματος

Γενικά ο προϋπολογισμός και οι πόροι του προγράμματος χρησιμοποιήθηκαν αποτελεσματικά. Η αποδοτικότητα των τρόπων διαχείρισης του προγράμματος βελτιώθηκε σημαντικά (απλουστεύσεις, προσαρμογή χρονοδιαγράμματος, μακροχρόνιες εταιρικές σχέσεις), εξακολουθούν όμως να υπάρχουν περιθώρια για περαιτέρω μείωση του διοικητικού φόρτου.

Συμβολη του Ευρωπαϊκου Παρατηρητήριου του Οπτικοακουστικού Τομέα (OEA)

Στόχοι της διεξοδικής αξιολόγησης

Από το 1999 η συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την οποία εκπροσωπεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, έχει επισημοποιηθεί με αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου[6]. Κατά την εκπόνηση του προγράμματος MEDIA 2007, και με σκοπό τον εξορθολογισμό που περιλαμβάνεται στην πολιτική διοικητικής απλοποίησης της Επιτροπής, εισήχθη στη νομική βάση του νέου προγράμματος η συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο OEA, σύμφωνα με τις διατάξεις της απόφασης για τη θέσπιση του προγράμματος. Η οικονομική συμμετοχή καλύπτεται από τον προϋπολογισμό του προγράμματος MEDIA (257 577 ευρώ το 2010, ποσό που αποτελεί το 11,5% των συνεισφορών των 37 μελών του Παρατηρητηρίου).

Η Επιτροπή διαθέτει μία έδρα στην εκτελεστική επιτροπή, με το ίδιο καθεστώς με τις χώρες μέλη. Η εκτελεστική επιτροπή εγκρίνει τον προϋπολογισμό του OEA για την εφαρμογή των σχεδίων και των προγραμμάτων δραστηριοτήτων.

Στο πλαίσιο της ενδιάμεσης αξιολόγησης του προγράμματος MEDIA 2007, ο αξιολογητής ανέλυσε τη συνεισφορά των εργασιών του OEA στην επίτευξη των στόχων και την κάλυψη των αναγκών του προγράμματος καθώς και στη διάδοση των νομικών και οικονομικών πληροφοριών του τομέα στους επαγγελματικούς κύκλους και ιδρύματα.

Το OEA και οι στόχοι του προγράμματος MEDIA 2007

Το Παρατηρητήριο έχει διττή αποστολή: αφενός, να εξασφαλίσει μεγαλύτερη διαφάνεια του οπτικοακουστικού τομέα στην Ευρώπη και, αφετέρου, να ανταποκριθεί στις ανάγκες των επαγγελματιών του οπτικοακουστικού τομέα για πληροφόρηση . Η επίτευξη αυτής της αποστολής απαιτεί την επεξεργασία και τη διάθεση στους επαγγελματίες και στο κοινό πληροφοριών, όπως βάσεις δεδομένων (LUMIERE, KORDA, MAVISE, IRIS MERLIN και PERSKY), νομικά άρθρα, πληροφορίες σχετικά με τις ευρωπαϊκές συμβάσεις και άλλες διεθνείς συμφωνίες, στατιστικό κατάλογο με τα κύρια στοιχεία του τομέα.

Διαπιστώνεται ότι οι εργασίες του Παρατηρητηρίου δεν συμβάλλουν άμεσα στην επίτευξη των στόχων του προγράμματος MEDIA. Πράγματι, το Παρατηρητήριο δεν έχει υποχρεώσεις έναντι του προγράμματος MEDIA. Επιπλέον, διαπιστώνεται ότι επειδή τα διαθέσιμα στοιχεία είναι ανόμοια και τμηματικά σε ορισμένες περιπτώσεις, είναι δύσκολο να διασταυρωθούν και να προκύψουν από αυτά τα αναγκαία στοιχεία για παρακολούθηση ανάλογη των ειδικών αναγκών και στόχων του προγράμματος. Πράγματι, κυρίως ο κατάλογος, αλλάζει ελαφρά από το ένα έτος στο άλλο και δεν περιέχει ακριβώς τους ίδιους πίνακες με τα ίδια στοιχεία, προσεγγίσεις και δείκτες από το ένα έτος στο άλλο. Εξάλλου, η γεωγραφική περιοχή που καλύπτει το OEA είναι διαφορετική από εκείνη του προγράμματος MEDIA. Αυτή η σχετική έλλειψη ομοιομορφίας καθώς και η έλλειψη ειδικών δεικτών για το πρόγραμμα MEDIA μπορούν να εμποδίσουν τη χρήση τους.

Ωστόσο, το OEA εξακολουθεί να είναι ο μόνος οργανισμός που παρέχει σε ευρωπαϊκή κλίμακα αριθμητικά στοιχεία σε ευρεία έννοια, δηλαδή πληροφορίες τις οποίες δεν συλλέγουν ούτε παρέχουν οι εθνικοί οργανισμοί. Μπορεί να προβλεφθεί μια δυνατότητα άμεσης σύναψης συμβάσεων με το Παρατηρητήριο σχετικά με ειδικά θέματα, εκτός των ετήσιων και τριετών προγραμμάτων δράσης, με σκοπό τη βελτίωση της συμβολής του Παρατηρητηρίου στους στόχους του προγράμματος MEDIA.

Κυριεσ συστασεις

Οι αξιολογητές διατυπώνουν πέντε στρατηγικές συστάσεις. Ορισμένες δεν είναι δυνατόν να εφαρμοστούν στο πλαίσιο του προγράμματος MEDIA 2007 και θα ληφθούν υπόψη στην προετοιμασία της νέας γενιάς προγραμμάτων μετά το 2013, άλλες όμως προτείνουν προσαρμογές για τη συνέχιση του παρόντος προγράμματος.

Συνέχιση των προσπαθειών επικοινωνίας και ανταλλαγής δεδομένων

Μια πιο σαφής επικοινωνία που θα αντανακλά καλύτερα την πραγματικότητα του προγράμματος θα επιτρέψει στους επαγγελματίες να προσδιορίσουν ευκολότερα τους στόχους και το πεδίο παρέμβασής του («Πρόγραμμα MEDIA» μάλλον παρά «MEDIA 2007», επανεξέταση του ονόματος των πεδίων δράσης I2i, «Διαδραστικά έργα»). Επίσης, προτείνεται να διερευνηθεί καλύτερα το δυναμικό του δικτύου των MEDIA desks και Antennes MEDIA, για παράδειγμα μέσω πλατφόρμας συνεργασίας.

Βελτιστοποίηση της διαχείρισης του προγράμματος

Προτείνονται ορισμένες δυνατότητες για την απλοποίηση και τη βελτίωση των τρόπων διαχείρισης του προγράμματος:

- επανεξέταση της διαδικασίας επιτροπολογίας (όριο για τη χορήγηση κοινοτικών πόρων, κάτω από το οποίο δεν εφαρμόζεται η διαδικασία επιτροπολογίας).

- πρόβλεψη πιο αυστηρών κριτηρίων επιλεξιμότητας και/ή επιλογής, έτσι ώστε να περιοριστεί ο αυξανόμενος αριθμός των υποψηφίων για τον άξονα δράσης «Ανάπτυξη» και να βελτιωθεί η ποιότητα των έργων που υποβάλλονται.

- διεύρυνση της ομάδας εμπειρογνωμόνων ώστε να βελτιωθούν οι διαδικασίες επιλογής .

Συνέχιση των προσπαθειών για τη μείωση του διοικητικού φόρτου:

- Επιτάχυνση του συστήματος ηλεκτρονικής υποβολής αιτήσεων το οποίο τροφοδοτεί απευθείας τη βάση δεδομένων MEDIA.

Διεύρυνση των τρόπων παρέμβασης που χρησιμοποιεί το πρόγραμμα

Καινοτομίες στους τρόπους παρέμβασης ή στα συνοδευτικά μέτρα του προγράμματος, για παράδειγμα με τη χρήση: μέσων ανταλλαγής (θεματικά δίκτυα, πιλοτικά έργα)· μέσων επίτευξης συναίνεσης (π.χ. για κοινή προσέγγιση όσον αφορά τα δικαιώματα).

Ενθάρρυνση της διαλειτουργικότητας, της δικτύωσης και της συνεργασίας μεταξύ γεωγραφικών περιοχών και δημιουργία κοινού πλαισίου αναφοράς ικανοτήτων (για την αρχική κατάρτιση).

Επανεξέταση των όρων εφαρμογής θετικών διακρίσεων: επανεξέταση της τυπολογίας των χωρών· σε βάθος εξέταση των καταλληλότερων στόχων·

Πρόβλεψη μεγαλύτερης παρέμβασης όσον αφορά τη ζήτηση σε επίπεδο καταναλωτών, φορέων εκμετάλλευσης και ραδιοτηλεοπτικών οργανισμών και μέσω της εκπαίδευσης για τα οπτικοακουστικά μέσα.

Ενίσχυση των ικανοτήτων γνώσης της αγοράς και ανάλυσης των επιπτώσεων του προγράμματος.

Βελτιστοποίηση της συμβολής του Ευρωπαϊκού Παρατηρητήριου του Οπτικοακουστικού Τομέα, κυρίως για την απόκτηση στατιστικών δεδομένων και κατάλληλων αναλύσεων για να εξασφαλιστεί καλύτερη γνώση της αγοράς και να διευκολυνθεί η ανάλυση των επιπτώσεων του προγράμματος.

Πραγματοποίηση διεξοδικών μελετών σχετικά με τον οπτικοακουστικό τομέα για την ενίσχυση των ικανοτήτων πρόβλεψης.

Πραγματοποίηση ειδικών αξιολογήσεων, επικεντρωμένων σε ορισμένα πεδία και/ή άξονες δράσης, με σκοπό τη διαμόρφωση ακριβέστερης εικόνας για τα αποτελέσματα του προγράμματος.

Συνέχιση των προσπαθειών προσαρμογής στην αγορά

Τηλεοπτική μετάδοση

- πρόβλεψη της παροχής υποστήριξης στους τηλεοπτικούς φορείς διανομής και τους τηλεοπτικούς φορείς που συμβάλλουν στην αξιοποίηση των ευρωπαϊκών έργων που δεν είναι εθνικές παραγωγές·

- υποστήριξη της μεταγλώττισης για τη διείσδυση στις μεγάλες αγορές τρίτων χωρών (Νοτιοανατολική Ασία, Λατινική Αμερική)·

- αξιοποίηση των έργων που περιλαμβάνουν νέα οπτικοακουστικά μέσα.

- πρόσβαση στη χρηματοδότηση: ενθάρρυνση των τραπεζών να χορηγούν περισσότερα δάνεια παραγωγής, π.χ. μέσω εγγυοδοσίας.

- ψηφιακός κινηματογράφος: πρόβλεψη ενίσχυσης της ψηφιοποίησης των κινηματογραφικών αιθουσών και της παραγωγής ψηφιακών μητρών (masters).

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ: ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Παρ’ όλο που η ενδιάμεση αξιολόγηση του προγράμματος MEDIA 2007 πραγματοποιήθηκε σε πρώιμο στάδιο της εφαρμογής του, επιβεβαιώνει τα θετικά αποτελέσματα των δράσεών του για τον ευρωπαϊκό οπτικοακουστικό τομέα. Επιβεβαιώνει την καταλληλότητα των στόχων του καθώς και την αποτελεσματικότητα των δράσεών του, ιδίως όσον αφορά την αύξηση της ανταγωνιστικότητας του τομέα. Επίσης, η αξιολόγηση επιβεβαιώνει την προστιθέμενη αξία του προγράμματος όσον αφορά τις εθνικές παρεμβάσεις.

Επιπλέον, τα δεδομένα της αγοράς δείχνουν ότι ο ευρωπαϊκός οπτικοακουστικός τομέας εξακολουθεί να ζημιώνεται λόγω των αδυναμιών του που είναι ο κατακερματισμός της αγοράς και η μικρή κυκλοφορία ευρωπαϊκών έργων εκτός της χώρας προέλευσής τους.

Επομένως, είναι σκόπιμη η συνέχιση της δράσης και η προσαρμογή της στην εξέλιξη των αναγκών της αγοράς. Η Επιτροπή θα συνεχίσει τις προσαρμογές του προγράμματος MEDIA 2007 για την υπόλοιπη περίοδο έτσι ώστε να βελτιωθεί η αποδοτικότητα και η αποτελεσματικότητα καθώς και η προσαρμογή του στις ανάγκες της αγοράς, μέσα στα όρια της υφιστάμενης νομικής βάσης και σύμφωνα με τις συστάσεις που διατύπωσε ο αξιολογητής. Προετοιμάζονται και άλλες προσαρμογές οι οποίες θα εφαρμοστούν κατά το

δεύτερο ήμισυ της εφαρμογής του προγράμματος. Οι προσαρμογές αυτές θα περιληφθούν στην επόμενη ανακοίνωση για τη συνέχιση του προγράμματος.

Επίσης, η Επιτροπή θα ενσωματώσει τις πιο μακροπρόθεσμες στρατηγικές συστάσεις, που διατύπωσε ο αξιολογητής, στην προετοιμασία του επόμενου προγράμματος που θα δρομολογηθεί το 2013. Κατά τη μελέτη εκτίμησης των επιπτώσεων, που θα εκπονηθεί για την προετοιμασία αυτού του προγράμματος, θα εξεταστούν οι άξονες δράσης.

[1] ΕΕ L 327 της 24.11.2006.

[2] Το πλήρες κείμενο της έκθεσης αξιολόγησης βρίσκεται στη ακόλουθη διεύθυνση:http://ec.europa.eu/dgs/education_culture/evalreports/index_en.htm#cultureHeader.

[3] Σύμβαση πλαίσιο INFSO/SMART 2007/0035 παρτίδα 1.

[4] Πολύ μικρές επιχειρήσεις.

[5] Στόχος της ενίσχυσης «i2i οπτικοακουστικός τομέας» είναι η διευκόλυνση της πρόσβασης στην τραπεζική χρηματοδότηση και τη χρηματοδότηση από πιστωτικά ιδρύματα.

[6] Απόφαση 1999/784/ΕΚ της 22ας Νοεμβρίου 1999, ΕΕ L307 της 2.12.1999. Απόφαση 2239/2004/ΕΚ της 17ης Νοεμβρίου 2004, ΕΕ L 390 της 31.12.2004.