ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ - Ενδιάμεση ανασκόπηση της εντολής εξωτερικού δανεισμού της ΕΤΕπ σύμφωνα με την απόφαση 2000/24/EΚ του Συμβουλίου της 22ας Δεκεμβρίου 1999, όπως τροποποιήθηκε

Πίνακας περιεχομένων

1. Εισαγωγή

2. Νομικό και θεσμικό πλαίσιο

2.1. Ισχύουσα νομοθεσία

2.2. Σύστημα εγγυήσεων

2.2.1. Συνολική εγγύηση

2.2.2. Καταμερισμός του κινδύνου

3. Επισκόπηση των πράξεων της Τράπεζας εκτός ΕΕ στο πλαίσιο της εντολής

3.1. Συνοπτική περιγραφή των πράξεων

3.2. Πρόοδος όσον αφορά το στόχο του καταμερισμού του κινδύνου

3.2.1. Επισκόπηση

3.2.2. Περιφερειακές διακυμάνσεις του καταμερισμού του κινδύνου στο πλαίσιο της εντολής 2000-2007

3.3. Υποστήριξη των πολιτικών της ΕΕ

3.3.1. Στήριξη προς ΜΜΕ

3.3.2. Αειφόρος ανάπτυξη και περιβάλλον

3.3.3. Υγεία και εκπαίδευση

3.3.4. Περιφερειακή συνεργασία

3.3.5. Μετάβαση στην ανάπτυξη

3.3.6. Βοήθεια για την αντιμετώπιση καταστροφών

3.4. Συνεργασία με κοινοτικά προγράμματα και άλλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα

3.4.1. Υποψήφιες χώρες

3.4.2. Δυτικά Βαλκάνια

3.4.3. Mεσόγειος

3.4.4. Λατινική Αμερική και Ασία

3.4.5. Δημοκρατία της Νότιας Αφρικής

3.5. Τα μέσα που διαθέτει η Τράπεζα στο πλαίσιο της εντολής

4. Επιχειρησιακό περιβάλλον και περιορισμοί

4.1. Προσχωρούσες χώρες

4.2. Bαλκάνια

4.3. Mεσογειακές Χώρες Εταίροι

4.4. Λατινική Αμερική και Ασία

4.5. Δημοκρατία της Νότιας Αφρικής

5. Προτάσεις για το μέλλον

5.1. Προσανατολισμοί

5.1.1. Νέα γεωγραφική κατανομή του τρέχοντος ποσού της εντολής στο πλαίσιο του ισχύοντος ανωτάτου ορίου των 20 060 εκατ. ευρώ

5.1.2. Περιορισμένη γεωγραφική επέκταση της εντολής στη Ρωσία και στα ΔΝΑΚ

5.2. Καταμερισμός του κινδύνου

5.3. Ορισμός του πολιτικού κινδύνου

5.4. Συνολική εγγύηση

Παραρτήματα

Παράρτημα 1: Δανειοδοτική δραστηριότητα της ΕΤΕπ στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης

Παράρτημα 2: Δανειοδοτική δραστηριότητα της ΕΤΕπ στις χώρες της Mεσογείου

Παράρτημα 3: Δανειοδοτική δραστηριότητα της ΕΤΕπ στη Λατινική Αμερική και στην Ασία

Παράρτημα 4: Δανειοδοτική δραστηριότητα της ΕΤΕπ στη Δημοκρατία της Νότιας Αφρικής

Ενδιάμεση ανασκόπηση της εντολής εξωτερικού δανεισμού της ΕΤΕπ σύμφωνα με την απόφαση 2000/24/EΚ του Συμβουλίου της 22ας Δεκεμβρίου 1999, όπως τροποποιήθηκε

1. Εισαγωγη

Η παρούσα έκθεση υποβάλλεται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο κατ' εφαρμογή των άρθρων 1 και 2 της απόφασης του Συμβουλίου 2000/24/EΚ, η οποία εκδόθηκε στις 22 Δεκεμβρίου 1999, όπως τροποποιήθηκε (στο εξής "απόφαση του Συμβουλίου"). Η ενδιάμεση ανασκόπηση της εντολής δανεισμού προβλέπεται ρητώς στο άρθρο 1, το οποίο τάσσει: "Η Επιτροπή υποβάλλει έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της παρούσας απόφασης το αργότερο στις 31 Ιανουαρίου 2004, ή έξι μήνες πριν την έναρξη ισχύος νέων συνθηκών προσχώρησης, και προτείνει ενδεχομένως τροποποιήσεις της παρούσας απόφασης. Το Συμβούλιο θα συζητήσει και θα αποφασίσει σχετικά με τις προτάσεις με ισχύ από την 1η Αυγούστου 2004 ή την ημερομηνία έναρξης ισχύος νέας συνθήκης προσχώρησης".

Όπως επιτάσσει το άρθρο 2 της απόφασης του Συμβουλίου, η έκθεση, η οποία καλύπτει την περίοδο από την έναρξη ισχύος της εντολής έως τις 31 Δεκεμβρίου 2002, περιλαμβάνει: πληροφορίες για τις πράξεις χορήγησης δανείων και την πρόοδο που σημειώνεται ως προς τον καταμερισμό του κινδύνου, αξιολόγηση της λειτουργίας του συστήματος και του συντονισμού μεταξύ των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων που δραστηριοποιούνται στην περιοχή, και τέλος, εκτίμηση της συμβολής των δανείων που χορηγούνται στο πλαίσιο της απόφασης στην επίτευξη των συναφών στόχων εξωτερικής πολιτικής της Κοινότητας.

Οι εγγυήσεις τις οποίες χορηγεί η Κοινότητα δυνάμει της απόφασης του Συμβουλίου καλύπτονται από το Ταμείο Εγγύησης για τις εξωτερικές δράσεις, το οποίο ιδρύθηκε με τον κανονισμό (EΚ, Eυρατόμ) του Συμβουλίου 2728/94 της 31ης Οκτωβρίου 1994. Παράλληλα με την παρούσα έκθεση ενδιάμεσης ανασκόπησης, η Επιτροπή υποβάλλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο, όπως προβλέπεται από τον κανονισμό του Συμβουλίου 1149/1999 της 25ης Μαΐου 1999 για τροποποίηση του κανονισμού 2728/94, γενική έκθεση σχετικά με τη λειτουργία του Ταμείου Εγγύησης για τις εξωτερικές δράσεις.

Η παρούσα ενδιάμεση έκθεση χωρίζεται σε τέσσερα κεφάλαια: στο πρώτο κεφάλαιο απαριθμούνται οι νομικές βάσεις και περιγράφεται το σύστημα εγγυήσεων που προβλέπει η απόφαση, στο δεύτερο κεφάλαιο περιγράφονται συνοπτικά οι δράσεις της Τράπεζας στο πλαίσιο της εντολής της, κατά την 31η Δεκεμβρίου 2002, στο τρίτο κεφάλαιο περιγράφεται το επιχειρησιακό περιβάλλον και οι περιορισμοί υπό τους οποίους δραστηριοποιείται η Τράπεζα και στο τέταρτο εκτίθενται οι προοπτικές και οι προτεινόμενες αλλαγές για την υπολειπόμενη διάρκεια της εντολής. Η έκθεση συμπληρώνεται από παραρτήματα, στα οποία παρέχονται λεπτομέρειες και αξιολόγηση των δράσεων της Τράπεζας ανά περιοχή (Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, χώρες της Μεσογείου, Λατινική Αμερική και Ασία, Δημοκρατία της Νότιας Αφρικής).

Παράλληλα με την παρούσα έκθεση, η Επιτροπή υποβάλλει πρόταση αναθεώρησης της απόφασης του Συμβουλίου (COM 2003/...) στην οποία περιλαμβάνονται οι προτεινόμενες αλλαγές για την υπολειπόμενη διάρκεια της εντολής.

2. Νομικο και θεσμικο πλαισιο

2.1. Ισχύουσα νομοθεσία

Το νομικό και θεσμικό πλαίσιο της εντολής που έχει δοθεί στην ΕΤΕπ θεσπίστηκε με τις ακόλουθες πράξεις:

α) Απόφαση 2000/24/EΚ του Συμβουλίου της 22ας Δεκεμβρίου 1999 [1] για την παροχή εγγύησης της Κοινότητας στην Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων σε περίπτωση ζημιών από δάνεια που χορηγούνται για σχέδια εκτός της Κοινότητας (Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, χώρες της Μεσογείου, Λατινική Αμερική και Ασία, Νότια Αφρική)·

[1] δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα L 9 της 13ης Ιανουαρίου 2000.

β) Απόφαση 1999/786/EΚ του Συμβουλίου της 29ης Νοεμβρίου 1999 [2] για την παροχή κοινοτικής εγγύησης στην Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων για ζημίες από δάνεια υπέρ σχεδίων ανασυγκρότησης στις σεισμόπληκτες περιοχές της Τουρκίας·

[2] δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα L 308 της 3ης Δεκεμβρίου 1999.

γ) Απόφαση 2000/688/EΚ του Συμβουλίου της 7ης Νοεμβρίου 2000 [3] για την τροποποίηση της απόφασης 2000/24/ΕΚ με σκοπό την επέκταση της εγγύησης της Κοινότητας στην Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων ώστε να καλυφθούν δάνεια που χορηγούνται για σχέδια στην Κροατία·

[3] δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα L 285 της 10ης Νοεμβρίου 2000.

δ) Απόφαση 2000/788/EΚ του Συμβουλίου της 4ης Δεκεμβρίου 2000 [4] για την τροποποίηση της απόφασης 2000/24/EΚ με στόχο την κατάρτιση ενός ειδικού προγράμματος δράσης της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων με στόχο την παγίωση και σύσφιξη της τελωνειακής ένωσης ΕΚ-Τουρκίας·

[4] δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα L 314 της 14ης Δεκεμβρίου 2000.

ε) Απόφαση 2001/778/EΚ του Συμβουλίου της 6ης Νοεμβρίου 2001 [5] για την τροποποίηση της απόφασης 2000/24/EΚ προκειμένου να επεκταθεί η εγγύηση που παρέχει η Κοινότητα στην Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων ώστε να καλυφθούν τα δάνεια για σχέδια στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας [6]·

[5] δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα L 292 της 9ης Νοεμβρίου 2001.

[6] Με τα συμπεράσματά του της 14ης Απριλίου 2003, το Συμβούλιο επιβεβαίωσε ότι το Κοσσυφοπέδιο είναι επιλέξιμο για δράσεις της ΕΤΕπ δυνάμει της παρούσας επέκτασης της εντολής.

στ) Απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου της 28ης Μαρτίου 2000 με την οποία δίδεται η άδεια στην Τράπεζα να χορηγεί δάνεια δυνάμει της απόφασης του Συμβουλίου της 22ας Δεκεμβρίου 1999·

ζ) Σύμβαση εγγύησης (Guarantee contract/Contrat de Cautionnement) που υπεγράφη από την Επιτροπή και την ΕΤΕπ στις 19 Ιουλίου και στις 24 Ιουλίου 2000, αντιστοίχως, όπως τροποποιήθηκε με την ανταλλαγή επιστολών που υπεγράφησαν από την Επιτροπή και την ΕΤΕπ αντιστοίχως στις 13 Σεπτεμβρίου 2001 και 8 Oκτωβρίου 2001, και στις 12 Aπριλίου 2002 και 6 Mαΐου 2002.

2.2. Σύστημα εγγυήσεων

Σύμφωνα με την απόφαση του Συμβουλίου, το ισχύον σύστημα εγγυήσεων αποτελείται από δύο συνιστώσες: συνολική εγγύηση και σύστημα καταμερισμού του κινδύνου.

2.2.1. Συνολική εγγύηση

Η εγγύηση περιορίζεται στο 65% του συνολικού ποσού των πιστώσεων που έχουν ανοιχθεί και όλων των συναφών με αυτές ποσών [7]. Στο πλαίσιο του εν λόγω συνολικού ανώτατου ποσού, οι αθετήσεις υποχρεώσεων εξόφλησης μεμονωμένων δανείων καλύπτονται de facto μέχρι ποσοστού 100%. Η εγγύηση καλύπτει τον εμπορικό κίνδυνο που δεν διασφαλίζεται με ρυθμίσεις καταμερισμού του κινδύνου (βλ. σημείο 2.2.2 κατωτέρω), καθώς και τον πολιτικό κίνδυνο σε όλες τις περιπτώσεις. Η συνολική εγγύηση αφορά το συνολικό εγγυημένο ποσό, χωρίς διάκριση μεταξύ περιοχών.

[7] τόκοι, προμήθειες, επιβαρύνσεις, έξοδα, ..., όπως καθορίζεται στη Σύμβαση Εγγύησης (Contrat de Cautionnement)

Το συνολικό ανώτατο όριο των ανοιχθεισών πιστώσεων ισούται με 20 060 εκατομμύρια ευρώ, που αναλύονται ως ακολούθως:

- Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη (ΧΚΑΕ) [8] // 9 280 εκατ. ευρώ

[8] συμπεριλαμβανομένων των δυτικών Βαλκανίων (Αλβανίας, Βοσνίας και Ερζεγοβίνης, Κροατίας, Σερβίας και Μαυροβουνίου, Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας).

- χώρες της Μεσογείου (MED) // 6 425 εκατ. ευρώ

- Λατινική Αμερική και Ασία (ΑΛΑ) // 2 480 εκατ. ευρώ

- Δημοκρατία της Νότιας Αφρικής (ΔΝΑ) // 825 εκατ. ευρώ

- Ειδικό Πρόγραμμα Δράσης για την Τελωνειακή Ένωση ΕΚ-Τουρκίας (ΕΠΔ Τουρκίας) // 450 εκατ. ευρώ

- Τουρκία - Δράση Ανασυγκρότησης και Αποκατάστασης μετά τους Σεισμούς (TERRA) // 600 εκατ. ευρώ

Η εγγύηση καλύπτει περίοδο επτά ετών, η οποία αρχίζει από την 1η Φεβρουαρίου 2000, για την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, τις χώρες της Μεσογείου, τη Λατινική Αμερική και την Ασία, και από την 1η Ιουλίου 2000 για τη Δημοκρατία της Νότιας Αφρικής και λήγει στις 31 Ιανουαρίου 2007 για όλες τις περιοχές. Εάν, κατά τη λήξη της περιόδου δανειοδότησης, στις 31 Ιανουαρίου 2007, τα δάνεια που έχει χορηγήσει η Τράπεζα δεν έχουν φθάσει τα προαναφερθέντα ανώτατα ποσά, η περίοδος αυτή παρατείνεται αυτομάτως κατά έξι μήνες. Για τη δράση TERRA, η εγγύηση καλύπτει δάνεια που έχουν υπογραφεί εντός περιόδου τριών ετών από την 29η Νοεμβρίου 1999, η οποία παρατείνεται αυτομάτως κατά έξι μήνες, εάν κατά τη λήξη της τριετίας, τα δάνεια που έχει χορηγήσει η Τράπεζα δεν έχουν φθάσει το ανώτατο ποσό. Η περίοδος δέσμευσης για το TERRA έληξε στις 29 Μαΐου 2003.

Οι δράσεις της Τράπεζας που υπάγονται στην απόφαση του Συμβουλίου αποσκοπούν στην υποστήριξη "των σχετικών στόχων εξωτερικής πολιτικής της Κοινότητας, για επενδυτικά σχέδια που πραγματοποιούνται στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, τις χώρες της Μεσογείου, τη Λατινική Αμερική και Ασία και τη Νότια Αφρική". Παρόλο που η αναπτυξιακή πολιτική της ΕΕ καλύπτει ευρύ φάσμα θεμάτων, η δανειοδοτική δραστηριότητα της ΕΤΕπ στο πλαίσιο της εντολής εστιάζεται σε τομείς ζωτικής σημασίας που υποστηρίζουν στόχους πολιτικής. Τα σχετικά ζητήματα εξετάζονται λεπτομερέστερα στο κεφάλαιο 3.3. κατωτέρω.

2.2.2. Καταμερισμός του κινδύνου

Οι εμπορικοί και οι πολιτικοί κίνδυνοι στις κοινοτικές εγγυήσεις διαχωρίζονται με το σύστημα καταμερισμού των κινδύνων. Όπως αναφέρεται στην απόφαση του Συμβουλίου, η ΕΤΕπ καλείται να εξασφαλίζει, όπου αυτό είναι δυνατόν, κατάλληλες μη κρατικές εγγυήσεις τρίτων έναντι εμπορικών κινδύνων· στην περίπτωση αυτή, η εγγύηση του προϋπολογισμού καλύπτει μόνον τον πολιτικό κίνδυνο που προκαλείται από μη μεταφορά συναλλάγματος, απαλλοτριώσεις, πόλεμο ή εμφύλια αναταραχή.

Δυνάμει της απόφασης του Συμβουλίου (άρθρο 1.3), η Τράπεζα καλείται "να καλύπτει τον εμπορικό κίνδυνο σε ποσοστό 30% των δυνάμει της παρούσας απόφασης δανειοδοτήσεών της, από μη κρατικές εγγυήσεις και, στο μέτρο του δυνατού, βάσει ειδικής περιφερειακής εντολής. Αυτό το ποσοστό διευρύνεται, όποτε είναι δυνατό, εφόσον το επιτρέπει η αγορά". Με επιστολή που απέστειλε προς τον Πρόεδρο του Συμβουλίου στις 31 Μαΐου 2000, ο Πρόεδρος της ΕΤΕπ δήλωσε: "Η Τράπεζα θα προσπαθήσει, ασφαλώς, να επιτύχει συνολικό ποσοστό 30%. Εντούτοις, δεν είναι σε θέση να δεσμευθεί όσον αφορά την επίτευξη στόχων για τη χρησιμοποίηση μη κρατικών εγγυήσεων στη βάση ατομικών εντολών, παρόλο που θα καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια προς την κατεύθυνση αυτή."

Στο κεφάλαιο 3.2. κατωτέρω περιγράφεται η κατάσταση όσον αφορά τον καταμερισμό του κινδύνου κατά την 31η Δεκεμβρίου 2002.

3. Επισκοπηση των πραξεων τησ Τραπεζασ εκτοσ ΕΕ στο πλαισιο τησ εντολησ

3.1. Συνοπτική περιγραφή των πράξεων

Στο παρόν κεφάλαιο δίδεται συνοπτική και γενική αξιολόγηση όλων των δανείων που είχαν υπογραφεί έως τις 31 Δεκεμβρίου 2002 δυνάμει της απόφασης του Συμβουλίου, καθώς και περιφερειακή και τομεακή ανάλυσή τους. Τα αποτελέσματα παρουσιάζονται χωριστά για τις ΧΚΑΕ, τις χώρες MED (συμπεριλαμβανομένων των δράσεων ΕΠΔ και TERRA για την Τουρκία), τις χώρες ΑΛΑ και τη ΔΝΑ στα Παραρτήματα 1 έως 4.

Όπως προκύπτει από τον Πίνακα 1 κατωτέρω, τα δάνεια που είχαν υπογραφεί έως τις 31 Δεκεμβρίου 2002 (δηλ. έως τα δύο πέμπτα της διάρκειας των εντολών δανειοδότησης για τις ΧΚΑΕ, τις χώρες MED και ΑΛΑ και άνω του ενός τρίτου της διάρκειας της εντολής για τη ΔΝΑ) αντιπροσωπεύουν το 40% του συνολικού ανώτατου ορίου δανειοδότησης 20 060 εκατομμυρίων ευρώ, με σημαντικές όμως διαφορές ανά περιοχή. Το ποσοστό για τις ΧΚΑΕ είναι μικρότερο από τον μέσο όρο, διότι ο κύριος όγκος δανειοδοτήσεων της ΕΤΕπ προς τις υποψήφιες χώρες πραγματοποιήθηκε χωρίς κοινοτική εγγύηση στο πλαίσιο της Προενταξιακής Διευκόλυνσης που δημιούργησε η ΕΤΕπ το 2000.

Πίνακας 1: Δάνεια που είχαν υπογραφεί έως τις 31 Δεκεμβρίου 2002

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Από την τομεακή ανάλυση που ακολουθεί στον Πίνακα 2 προκύπτει ότι ο τομέας των επικοινωνιών (οδικό δίκτυο και τηλεπικοινωνίες) κάλυψε σχεδόν το 40% της συνολικής δανειοδότησης. Περισσότερα από τα μισά δάνεια του τομέα αυτού χορηγήθηκαν στις ΧΚΑΕ, από τις οποίες η Ρουμανία, η Βουλγαρία και η Σερβία και Μαυροβούνιο έλαβαν τα μεγαλύτερα ποσά για αποκατάσταση και αναβάθμιση οδικού και σιδηροδρομικού δικτύου και κατασκευή αυτοκινητοδρόμων (βλ. λεπτομέρειες στους Πίνακες 2 και 3 του παραρτήματος 1).

Ο τομέας της ύδρευσης-αποχέτευσης (και συναφή, δηλ. αστική αποκατάσταση) απορρόφησε το 19% του συνολικού δανεισμού. Το μεγαλύτερο ποσοστό του τομέα αυτού χορηγήθηκε στις χώρες της Μεσογείου, και ιδίως στην Τουρκία (Επεξεργασία λυμάτων και δίκτυα υπονόμων και αποκατάσταση και ανακατασκευή αστικής υποδομής που είχε υποστεί ζημίες από τους σεισμούς) και στην Αλγερία (Ολοκλήρωση του δικτύου παροχής ποσίμου ύδατος). Λεπτομέρειες παρατίθενται στους Πίνακες 2 και 3 του παραρτήματος 2.

Ο τομέας της ενέργειας απορρόφησε κατά την υπό εξέταση περίοδο ποσοστό 18%, το μεγαλύτερο μέρος του οποίου χορηγήθηκε στις ακόλουθες χώρες της Μεσογείου (βλ. λεπτομέρειες στους Πίνακες 2 και 3 του παραρτήματος 2):

- Αίγυπτος: κατασκευή σταθμού παραγωγής ενέργειας με φυσικό αέριο.

- Μαρόκο: αύξηση της ικανότητας ηλεκτρικής διασύνδεσης μεταξύ του Μαρόκου και δύο ομόρων χωρών (Ισπανίας και Αλγερίας) και κατασκευή συνδυασμένης εγκατάστασης παραγωγής-αποθήκευσης ενέργειας.

- Τυνησία: electricity transport.

Πίνακας 2: Τομεακή ανάλυση δανείων που είχαν υπογραφεί έως τις 31 Δεκεμβρίου 2002

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

3.2. Πρόοδος όσον αφορά το στόχο του καταμερισμού του κινδύνου

3.2.1. Επισκόπηση

Όπως εκτέθηκε στο σημείο 2.2.2., η κοινοτική εγγύηση καλύπτει τόσο τους πολιτικούς όσο και τους εμπορικούς κινδύνους, εκτός αν προβλεφθούν ρυθμίσεις καταμερισμού του κινδύνου. Βάσει του καταμερισμού του κινδύνου, η ΕΤΕπ καλείται να εξεύρει εγγυήσεις τρίτων που να καλύπτουν τον εμπορικό κίνδυνο, με στόχο να εξασφαλιστεί κατ' αυτόν τον τρόπο το 30% του χαρτοφυλακίου. Για τα δάνεια αυτά, η κοινοτική εγγύηση καλύπτει μόνον καθορισμένους πολιτικούς κινδύνους (μη μεταφορά συναλλάγματος, απαλλοτριώσεις, πόλεμο ή εμφύλια αναταραχή). Το σύστημα καταμερισμού του κινδύνου συνέβαλε στην κινητοποίηση εμπορικών τραπεζικών εγγυήσεων για δάνεια στις αναδυόμενες αγορές, και ιδίως στις χώρες της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής, τα οποία σε διαφορετική περίπτωση δεν θα ήσαν διαθέσιμα ή θα ήσαν υπερβολικά δαπανηρά. Όπως προκύπτει από τον Πίνακα 3 στο σημείο 3.2.2. η Τράπεζα είχε επιτύχει στα τέλη του 2002 ποσοστό καταμερισμού του κινδύνου 19% του συνόλου των δανείων που είχαν υπογραφεί δυνάμει όλων των πτυχών της εντολής. Τα αποτελέσματα ποικίλλουν σε μεγάλο βαθμό ανάλογα με την περιφέρεια που αφορά η εντολή. Ο στόχος του 30% για πράξεις στο πλαίσιο της εντολής έχει ήδη υπερκαλυφθεί σε μεγάλο βαθμό για τις χώρες ΑΛΑ, αλλά δεν φαίνεται πιθανόν να επιτευχθεί για κάθε μια από τις χώρες ΚΑΕ/Βαλκανίων, MED ή στη ΔΝΑ.

Οι περισσότερες πράξεις δανειοδότησης στις προσχωρούσες χώρες, εντούτοις, διενεργήθηκαν χωρίς κοινοτική εγγύηση στο πλαίσιο της προενταξιακής διευκόλυνσης που ενέκρινε η Τράπεζα μετά την έναρξη ισχύος της απόφασης του Συμβουλίου. Για να αναλυθεί πλήρως ο καταμερισμός των κινδύνων μεταξύ του προϋπολογισμού της ΕΕ και της ΕΤΕπ όσον αφορά τις πράξεις εξωτερικού δανεισμού, πρέπει να ληφθεί υπόψη και αυτός ο σημαντικός όγκος μη εγγυημένων δανείων. Στον Πίνακα 3 κατωτέρω εμφαίνεται η επίδραση της ταξινόμησης των δανείων που χορηγούνται στο πλαίσιο της προενταξιακής διευκόλυνσης στην ίδια κατηγορία με τη δανειοδότηση που καλύπτεται από το σύστημα καταμερισμού του κινδύνου στο πλαίσιο της εντολής. Το συνολικό ποσοστό καταμερισμού του κινδύνου για τα υπογραφέντα δάνεια αυξάνεται από 19% (εντολή 2000-2007 μόνον) σε 57% (εντολή 2000-2007 σε συνδυασμό με την προενταξιακή διευκόλυνση).

Εν τω μεταξύ, η Τράπεζα δημιούργησε και τη διευκόλυνση για τη Μεσογειακή Εταιρική Σχέση, συνολικού δανειοδοτικού ύψους 1 δις ευρώ, για τη χορήγηση δανείων στις χώρες της Μεσογείου, και πάλι χωρίς εγγύηση της ΕΕ. Παρόλο που μέχρι τα τέλη του 2002 δεν είχαν υπογραφεί δανειακές συμβάσεις στο πλαίσιο της εν λόγω διευκόλυνσης, είναι προφανές ότι, όπως και με την προενταξιακή διευκόλυνση, οι μελλοντικές υπογραφές δανείων από αυτή θα αυξήσουν ακόμα περισσότερο τον αποτελεσματικό καταμερισμό του κινδύνου εκ μέρους της Τράπεζας.

Θα πρέπει να υπογραμμιστεί επίσης ότι, μέχρι σήμερα, δεν έχει καταπέσει καμία εγγύηση εις βάρος της ΕΕ για την κάλυψη του πολιτικού κινδύνου.

3.2.2. Περιφερειακές διακυμάνσεις του καταμερισμού του κινδύνου στο πλαίσιο της εντολής 2000-2007

Οι λόγοι των διακυμάνσεων του ποσοστού καταμερισμού του κινδύνου στο πλαίσιο των περιφερειακών υπο-εντολών είναι οι εξής:

- Πρώτον, τα περισσότερα σχέδια που προβλέπει η εντολή για τις ΧΚΑΕ και τα Βαλκάνια ανήκουν στο δημόσιο τομέα και συνεπώς δεν υπάγονται στις ρυθμίσεις καταμερισμού του κινδύνου. Τα σχέδια του ιδιωτικού τομέα, δηλ. πολλά δάνεια με εμπορικές εγγυήσεις, συνάπτονται στο πλαίσιο της προενταξιακής διευκόλυνσης και δεν εμπίπτουν στην εντολή·

- Δεύτερον, μέχρι σήμερα, τα περισσότερα σχέδια που χρηματοδοτούνται στις χώρες της Μεσογείου ανήκουν επίσης στο δημόσιο τομέα - πράγμα που οφειλόταν κατά μέγα μέρος στο παρελθόν στις προτεραιότητες των κυβερνήσεων με τις οποίες συνεργαζόταν η Τράπεζα στο πλαίσιο της Ευρωμεσογειακής εταιρικής σχέσης. Κατά συνέπεια, τα περισσότερα από τα δάνεια που έχουν συναφθεί μέχρι σήμερα έχουν συναφθεί με κυβερνήσεις ή δημόσιους φορείς. Εντούτοις, η υλοποίηση της FEMIP θα πρέπει να οδηγήσει σε αυξημένο ποσοστό πράξεων του ιδιωτικού τομέα στις χώρες MED·

- Tρίτον, η εντολή για τις χώρες ΑΛΑ, αντιθέτως, συνδέεται συγκεκριμένα με σχέδια που ενδιαφέρουν τόσο την Κοινότητα όσο και τις ενδιαφερόμενες χώρες, και ιδίως εμπορικά/βιομηχανικά σχέδια στα οποία συμμετέχουν εταιρείες της ΕΕ. Κατά συνέπεια, τα περισσότερα χρηματοδοτούμενα σχέδια ανήκουν στον ιδιωτικό τομέα και υποστηρίζονται από μη κρατικές εγγυήσεις, πράγμα που εξηγεί γιατί επωφελήθηκε από το σύστημα καταμερισμού του κινδύνου υψηλό ποσοστό πράξεων·

- Τέλος, η Τράπεζα δεν έχει προβεί ακόμα σε πράξεις καταμερισμού του κινδύνου στη Νότια Αφρική. Μέχρι σήμερα, ο δανεισμός για σχέδια του δημοσίου τομέα υποστηρίζεται από κρατικές εγγυήσεις. Όσον αφορά τα σχέδια του ιδιωτικού τομέα, τα οποία αντιπροσωπεύουν το 25% του συνολικού δανεισμού προς τη Νότια Αφρική, τα περισσότερα από αυτά εγγυώνται τοπικές τράπεζες πρώτης τάξεως, των οποίων η διεθνής κατάταξη είναι ίδια με εκείνη της Δημοκρατίας της Νότιας Αφρικής, και μάλιστα επηρεάζεται από αυτή.

Πίνακας 3: Καταμερισμός του κινδύνου την 31η Δεκεμβρίου 2002

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

3.3. Υποστήριξη των πολιτικών της ΕΕ

Η απόφαση του Συμβουλίου παρέχει κάποια καθοδήγηση όσον αφορά τους ειδικούς στόχους πολιτικής της ΕΕ που πρέπει να επιδιώκονται στις διάφορες περιοχές καθόλη τη διάρκεια της εντολής. Στην αιτιολογική σκέψη 18 καθίσταται σαφές ότι η δανειοδότηση προς τις ΧΚΑΕ πρέπει να εστιαστεί κυρίως στην υποστήριξη της προενταξιακής στρατηγικής της ΕΕ και στη διευκόλυνση της διαδικασίας διεύρυνσης. Η απόφαση προβλέπει επίσης ότι η δανειοδότηση προς την ομάδα ΑΛΑ πρέπει να κατευθύνεται προς σχέδια που ενδιαφέρουν τόσο την ΕΕ όσο και τις δικαιούχους χώρες. Όσον αφορά τη Μεσόγειο, το πλαίσιο πολιτικής καθορίζεται από την Ευρωμεσογειακή εταιρική σχέση και τη διαδικασία της Βαρκελώνης. Αυτές οι ειδικές περιφερειακές προσεγγίσεις εξετάζονται λεπτομερέστερα κατωτέρω, στο κεφάλαιο 3.4.

Στη συνέχεια, συνοψίζεται η ακόλουθη ευρύτερη συμβολή σε στόχους πολιτικής της ΕΕ, οι οποίοι είναι νέοι ή κρίνονται σημαντικότεροι από ό,τι κατά το παρελθόν.

3.3.1. Στήριξη προς ΜΜΕ

Το υψηλό επίπεδο μεταρρύθμισης του τραπεζικού τομέα έχει ήδη επιτρέψει στην ΕΤΕπ να αναλάβει πράξεις χορήγησης γενικών δανείων για τη στήριξη και την προώθηση του μακροπρόθεσμου δανεισμού προς ΜΜΕ. Αυτή η μορφή χρηματοδότησης αναμένεται να συνεχίσει να αυξάνεται.

3.3.2. Αειφόρος ανάπτυξη και περιβάλλον

Η αειφόρος ανάπτυξη έχει καταστεί σημαντικό στοιχείο για την υλοποίηση της εντολής, ιδίως για τη χρηματοδότηση επενδύσεων που διευκολύνουν την αποτελεσματική ανάπτυξη και διαχείριση των τοπικών φυσικών πόρων. Ως παράδειγμα μπορεί να αναφερθεί η κατασκευή σταθμού παραγωγής ενέργειας από φυσικό αέριο στην Αίγυπτο το 2002 (150 εκατ. ευρώ), η ανάπτυξη χρυσωρυχείου στο Μαρόκο το 2000 (30 εκατ. ευρώ) και ορυχείου φωσφορικών αλάτων στην Ιορδανία το 2000 (30 εκατ. ευρώ), η φύτευση δασών για την παραγωγή ξυλοπολτού στη Βραζιλία το 2001 (33 εκατ. ευρώ) (το δασοκομικό σχέδιο Veracel στη Βραζιλία, το οποίο συμβάλλει στην αειφόρο δασική ανάπτυξη του φτωχού νοτιοανατολικού ομόσπονδου κράτους της Bahia), καθώς και η κατασκευή σταθμού παραγωγής ενέργειας που λειτουργεί με φυσικό αέριο στην Αργεντινή το 2001 (77 εκατ. ευρώ). Η πολιτική της Τράπεζας ευθυγραμμίστηκε με τις τομεακές προτεραιότητες της ΕΕ (νερό, ενέργεια, υγεία, γεωργία και βιοποικιλότητα) στην Παγκόσμια Σύνοδο Κορυφής για την αειφόρο ανάπτυξη που πραγματοποιήθηκε στο Γιοχάνεσμπουργκ το 2002, ενώ έχει ήδη αναληφθεί έργο στρατηγικού συντονισμού με την Επιτροπή. Γενικότερα, οι περιβαλλοντικές ανησυχίες εντάσσονται συστηματικά σε όλα τα σχέδια καθόλη τη διάρκεια του κύκλου τους βάσει των αρχών και των προτύπων της ΕΕ, ενθαρρύνοντας τους επιχειρηματίες, συμπεριλαμβανομένων όσων προέρχονται από τον ευρωπαϊκό ιδιωτικό τομέα, να εφαρμόζουν τη διεθνή καλή πρακτική. Γενικά, η πρώτη δόση κάθε δανείου εκταμιεύεται μόνον εφόσον πληρούνται οι περιβαλλοντικές προϋποθέσεις, στις περιπτώσεις κατά τις οποίες η αξιολόγηση επεσήμανε σημαντικά προβλήματα.

3.3.3. Υγεία και εκπαίδευση

Σε ορισμένες χώρες, η Τράπεζα επεξέτεινε πρόσφατα τις δανειοδοτικές δραστηριότητές της σε δράσεις στον τομέα της υγείας και της εκπαίδευσης. Για παράδειγμα, το 2002 υπεγράφησαν τα εξής σχέδια: κατασκευή και εξοπλισμός περιφερειακών νοσοκομείων στη Συρία (δάνειο 100 εκατ. ευρώ) και παροχή διδακτικού εξοπλισμού πληροφορικής για σχολεία στοιχειώδους εκπαίδευσης στην Τουρκία (δάνειο 50 εκατ. ευρώ). Οι δράσεις αυτές έχουν τη δυνατότητα να συμβάλουν άμεσα στην ανακούφιση της φτώχειας. Λόγω της επίδρασης που ασκεί η χρηματοδότηση του χρέους στις δημόσιες δαπάνες και στο σχεδιασμό των μακροοικονομικών εξελίξεων, ο συντονισμός με άλλους χρηματοδότες, η χρηματοδότηση εκ μέρους τοπικών ομολόγων και οι συμπληρωματικές πηγές χρηματοδότησης έχουν ουσιώδη σημασία. Σχέδια τέτοιου είδους επιβάλλουν να εξεταστεί η ολοκλήρωση των κοινωνικών και οικονομικών πολιτικών σε μια χώρα.

3.3.4. Περιφερειακή συνεργασία

Παρόλο που αποτελεί κοινό χαρακτηριστικό στο εσωτερικό της ΕΕ και στις προσχωρούσες χώρες, η περιφερειακή συνεργασία μέσω μεγάλων επενδυτικών σχεδίων εκτός ΕΕ είναι δυσκολότερο να πραγματοποιηθεί, αλλά αποτελεί εντούτοις βασικό στοιχείο της αειφόρου ανάπτυξης σε όλες τις γεωγραφικές περιοχές παρέμβασης της Τράπεζας. Η περιφερειακή συνεργασία χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο από τις αναπτυσσόμενες χώρες για τη βελτίωση της ένταξης στην παγκόσμια οικονομία μέσω της αντιμετώπισης των διασυνοριακών προβλημάτων.

3.3.5. Μετάβαση στην ανάπτυξη

Η δραστηριότητα της Τράπεζας στα Βαλκάνια υποστηρίζει την ομαλή μετάβαση από την άμεση αποκατάσταση μετά τη σύγκρουση στην ανασυγκρότηση και στην αειφόρο ανάπτυξη. Τα διδάγματα που έχουν εξαχθεί από προηγούμενες εμπειρίες υπογραμμίζουν την πρωταρχική σημασία του συστηματικού συντονισμού μεταξύ χρηματοδοτών.

3.3.6. Βοήθεια για την αντιμετώπιση καταστροφών

Μετά τον καταστροφικό σεισμό του Αυγούστου 1999 στην Τουρκία, η Τράπεζα, στο πλαίσιο της εντολής TERRA, ασχολήθηκε με την αποκατάσταση ή την ανακατασκευή βασικών υποδομών στην περιοχή, προσέφερε στήριξη σε μικρές επιχειρήσεις που έχασαν στοιχεία του ενεργητικού τους και συνέβαλε στην αποτροπή της περαιτέρω οικονομικής ύφεσης στην περιοχή κατά την εν λόγω περίοδο αποκατάστασης. Δίδεται ιδιαίτερη προσοχή στη βελτίωση της προετοιμασίας της περιοχής για την αντιμετώπιση καταστροφών, μέσω της εισαγωγής αυστηρότερων προδιαγραφών ασφαλείας για τις νέες κατασκευές οι οποίες χρηματοδοτούνται με δάνεια της ΕΤΕπ σε αυτή τη σεισμογενή περιοχή.

3.4. Συνεργασία με κοινοτικά προγράμματα και άλλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα

Δεδομένου του τύπου σχεδίων που λαμβάνουν στήριξη από την Τράπεζα, η συγχρηματοδότηση αποτελεί σύνηθες χαρακτηριστικό και συνήθως είναι απαραίτητη, εφόσον η χρηματοδότηση εκ μέρους της ΕΤΕπ δεν καλύπτει περισσότερο από το 50% της δαπάνης του σχεδίου, το οποίο συνεπώς πρέπει να συμπληρώνεται από χρηματοδότηση εκ μέρους ομολόγων ή από άλλους χρηματοδότες και διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα (ΔΧΙ). Κατ' αυτόν τον τρόπο, η χρηματοδότηση εκ μέρους της ΕΤΕπ συμβάλλει στην κινητοποίηση εγχώριων πόρων ενώ σε πολλές περιπτώσεις, προσελκύει και διεθνείς πηγές χρηματοδότησης.

Οι παρεμβάσεις της Τράπεζας στο δημόσιο τομέα ενδέχεται να απαιτούν σημαντικές αλλαγές πολιτικής, προκειμένου να καταστούν οικονομικά κερδοφόρα και χρηματοπιστωτικά βιώσιμα τα μεγάλα επενδυτικά σχέδια. Στην περίπτωση αυτή, είναι απαραίτητος ο στενός συντονισμός με άλλους διμερείς ή πολυμερείς φορείς, ούτως ώστε να εξασφαλιστεί η επιθυμητή επίδραση μιας κοινής προσέγγισης, Έτσι, οι επενδύσεις κεφαλαίου και η τεχνική βοήθεια προχωρούν παράλληλα.

Κατά τον ίδιο τρόπο, η Τράπεζα μπορεί επίσης να αντλεί από την εμπειρία οργανισμών που ειδικεύονται στην αντιμετώπιση ευρύτερων τομεακών και πολιτικών ζητημάτων. Σε πολλές περιπτώσεις, η κοινή δράση εξασφαλίζει την επίδραση μιας τομεακής μεταρρύθμισης και αυξάνει τη βιωσιμότητα των σχεδίων τα οποία, αφού ολοκληρωθούν, είναι πιθανότερο να λειτουργήσουν σε βελτιωμένο κανονιστικό πλαίσιο.

Ο Πίνακας 4 κατωτέρω περιέχει πληροφορίες για τα σχέδια που χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο της εντολής και στα οποία διάφορα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα συνεισφέρουν, από κοινού και επιπλέον των επιχειρηματιών, στη χρηματοδότηση της συνολικής δαπάνης του σχεδίου. Επί συνόλου δανείων που χορηγεί η ΕΤΕπ ύψους 8 027 εκατ. ευρώ, τα 4 696 εκατ. ευρώ αφορούν συγχρηματοδοτούμενα σχέδια. Λεπτομέρειες για τη συνεργασία που περιγράφεται στον Πίνακα 4 ανά γεωγραφική περιοχή δίδονται στα παραρτήματα.

Πίνακας 4: Συγχρηματοδοτήσεις την 31η Δεκεμβρίου 2002

(εκατ. ευρώ)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

3.4.1. Υποψήφιες χώρες

Στις υποψήφιες προς ένταξη στην ΕΕ χώρες, οι δραστηριότητες της Τράπεζας διεξάγονται στο πλαίσιο του προγράμματος της ΕΕ για την παροχή ενίσχυσης προς τις υποψήφιες χώρες ούτως ώστε να προετοιμαστούν για την προσχώρηση, ιδίως μέσω χρηματοοικονομικών επενδύσεων που αποσκοπούν στην ενσωμάτωση της υποδομής τους στην υποδομή της ΕΕ και μέσω συνδρομής προς τις ΜΜΕ.

Ο συντονισμός των προσπαθειών της Τράπεζας και του Μέσου Προενταξιακών Διαρθρωτικών Πολιτικών της Επιτροπής (ISPA) [9] έπαιξε ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο τα τελευταία δύο χρόνια στην επίτευξη της επιτυχούς υλοποίησης μεταφορικών και περιβαλλοντικών σχεδίων μέσω της διάρθρωσης κατάλληλων σχεδίων χρηματοδότησης. Επίσης, επιβεβαιώθηκε η συνεργασία με το μέσο PHARE [10] της Επιτροπής, ιδίως στους τομείς της περιφερειακής ανάπτυξης και της χρηματοδότησης των ΜΜΕ. Εκτός από τη βοήθεια που λαμβάνει συχνά από το PHARE κατά τη φάση πριν την επένδυση, ώστε να εξασφαλιστεί ότι υλοποιούνται οι απαραίτητες μελέτες και η τεχνική βοήθεια για την υποστήριξη των σχεδίων της, η Τράπεζα συνεργάζεται επίσης με το PHARE για τη συγχρηματοδότηση έργων υποδομών.

[9] Tο μέσο αυτό βοηθά τις χώρες της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης που επιθυμούν να προσχωρήσουν στην ΕΕ να βελτιώσουν την κατάσταση του περιβάλλοντός τους και να αναπτύξουν μεταφορικά δίκτυα.

[10] Πρόγραμμα βοήθειας για την κεντρική Ευρώπη.

Αυτή τη στιγμή, η Επιτροπή και η Τράπεζα συνεργάζονται για την ανάπτυξη δύο νέων καθεστώτων συγχρηματοδότησης (της Διευκόλυνσης για Δημοτικές Υποδομές και της Διευκόλυνσης Δημοτικής Χρηματοδότησης). Και τα δύο καθεστώτα συνδυάζουν δανειοδότηση από την ΕΤΕπ και ενίσχυση από την ΕΕ (PHARE) για την ενθάρρυνση χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων που δραστηριοποιούνται στις προσχωρούσες χώρες να αυξήσουν τη δανειοδοτική δραστηριότητά τους για δημοτικά επενδυτικά σχέδια.

3.4.2. Δυτικά Βαλκάνια

Στα δυτικά Βαλκάνια, το κλειδί για την ανάμειξη της ΕΤΕπ είναι η στενή συνεργασία με ΔΧΙ. Έχει επιτευχθεί καλός συντονισμός μεταξύ των θεσμικών οργάνων της ΕΕ, προκειμένου να εξασφαλιστεί ο καλύτερος συνδυασμός ενισχύσεων και δανείων της ΕΤΕπ στο πλαίσιο του Προγράμματος Κοινοτικής Βοήθειας για την Ανασυγκρότηση, την Ανάπτυξη και τη Σταθεροποίηση (CARDS) της ΕΕ και του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Ανασυγκρότησης. Η Τράπεζα συνεργάζεται επίσης στενά με την Διεθνή Τράπεζα και με την ΕΤΑΑ στο πλαίσιο του Συμφώνου Σταθερότητας, καθώς και για την επισήμανση, την αξιολόγηση και τη συγχρηματοδότηση σχεδίων προτεραιότητας και τομεακών μελετών. Επίσης, η Τράπεζα διαδραματίζει ηγετικό ρόλο στο πλαίσιο της Καθοδηγητικής ομάδας υποδομών, ενός συντονιστικού οργάνου των χρηματοδοτών.

Στα Βαλκάνια, η Τράπεζα συμβάλλει επίσης στην υποστήριξη της όλης διαδικασίας προγραμματισμού μέσω σειράς περιφερειακών μελετών. Έχει ολοκληρώσει την Περιφερειακή Μελέτη υποδομής αερομεταφορών (ATIRS) και έχει επιτύχει στενό συντονισμό με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την Περιφερειακή Μελέτη υποδομής μεταφορών (TIRS).

3.4.3. Mεσόγειος

Στη Μεσόγειο, και ιδίως στο πλαίσιο της Διευκόλυνσης για ευρωμεσογειακές επενδύσεις και εταιρικές σχέσεις (FEMIP) [11], η Τράπεζα αναπτύσσει μια προσέγγιση που συνδυάζει τη χρηματοδότηση με τη συμβολή στη θεσμική οικοδόμηση και στον πολιτικό διάλογο για τη δημιουργία προϋποθέσεων που να ευνοούν τις ιδιωτικές επενδύσεις, μέσω στενού συντονισμού με άλλα θεσμικά όργανα (κυρίως με την Επιτροπή, σε προγράμματα όπως το MEDA [12], και με την Παγκόσμια Τράπεζα).

[11] Διευκόλυνση που εγκαινιάστηκε τον Οκτώβριο 2002 και συγκεντρώνει όλες τις πράξεις της ΕΤΕπ στην περιοχή της Μεσογείου (βλ. Παράρτημα 2, σημείο 2.1).

[12] Tο πρόγραμμα MEDA είναι το κυριότερο χρηματοδοτικό μέσο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την υλοποίηση της Ευρωμεσογειακής εταιρικής σχέσης. Το πρόγραμμα προσφέρει μέτρα τεχνικής και χρηματοδοτικής στήριξης που συνοδεύουν τη μεταρρύθμιση των οικονομικών και κοινωνικών δομών των μεσογειακών εταίρων.

3.4.4. Λατινική Αμερική και Ασία

Τα σχέδια στις χώρες ΑΛΑ χρηματοδοτούνται στο ευρύτερο πλαίσιο των συμφωνιών συνεργασίας, αλλά δεν συνδέονται με συγκεκριμένα κοινοτικά προγράμματα βοήθειας.

Η Τράπεζα προωθεί ενεργά τη συγχρηματοδότηση σχεδίων στις χώρες ΑΛΑ, τόσο ως μέσο κινητοποίησης πρόσθετων ιδιωτικών κεφαλαίων όσο και για την επίτευξη μεγαλύτερης επενέργειας μοχλού από τη χρησιμοποίηση των ίδιων πόρων της. Οι δράσεις της ΕΤΕπ διαρθρώνονται, εφόσον αυτό είναι δυνατόν, σε εταιρική σχέση και συμπληρωματικότητα με ΔΧΙ, τράπεζες περιφερειακής ανάπτυξης και τον τραπεζικό τομέα ενόψει της βελτιστοποίησης της προστιθεμένης αξίας (βλ. Πίνακα 5 στο Παράρτημα 3).

3.4.5. Δημοκρατία της Νότιας Αφρικής

Τα θεσμικά ζητήματα στη Νότια Αφρική αντιμετωπίζονται ως επί το πλείστον μέσω στενής συνεργασίας με το παράλληλο πρόγραμμα βοήθειας που χρηματοδοτεί η ΕΕ και με το Υπουργείο Οικονομικών της Νότιας Αφρικής.

3.5. Τα μέσα που διαθέτει η Τράπεζα στο πλαίσιο της εντολής

Το κύριο προϊόν της Τράπεζας σε όλες τις περιοχές είναι τα τυποποιημένα προνομιούχα δάνεια με αυστηρές απαιτήσεις εγγυήσεων, σύμφωνα με το καταστατικό της Τράπεζας. Η μεγάλη πλειοψηφία των παρεμβάσεων της ΕΤΕπ στις μεσογειακές χώρες εταίρους και στα Βαλκάνια βασίζεται σε ανάλογα δάνεια. Ιδιαίτερη αξία έχουν τα μακροπρόθεσμα δάνεια λήξης έως και 25 ετών για τη χρηματοδότηση σχεδίων υποδομής, τα οποία δεν διατίθενται στις τοπικές αγορές. Επίσης, η Τράπεζα παρέχει χρηματοδότηση σε τοπικές τράπεζες για περαιτέρω δανεισμό σε ΜΜΕ ("γενικά δάνεια").

Στη Μεσόγειο, οι πράξεις δανεισμού για περιβαλλοντικά σχέδια συνοδεύονται από επιδοτήσεις επιτοκίων και περιορισμένες ενισχύσεις για τεχνική βοήθεια στο πλαίσιο του Προγράμματος Τεχνικής Βοήθειας για το Περιβάλλον της Μεσογείου (METAP) [13]. Η ΕΤΕπ έχει διαθέσει 9 εκατ. ευρώ για την προστασία του περιβάλλοντος στη Μεσόγειο. Από το 1999 έως τις 31 Μαρτίου 2003, ολοκληρώθηκαν 21 μελέτες σκοπιμότητας στο δημόσιο τομέα. Οι μελέτες αυτές οδήγησαν, μέχρι σήμερα, στην επισήμανση επενδύσεων ύψους 1 672 εκατ. ευρώ, για τις οποίες έχει δοθεί ή θα δοθεί στήριξη περίπου 522 εκατ. ευρώ με δάνεια της ΕΤΕπ. Το 60% σχεδόν των μελετών επικεντρώθηκαν στη διαχείριση των υδάτινων πόρων (κυρίως των λυμάτων και, σε μικρότερη έκταση, στην υδροδότηση), ενώ το 31% στα στερεά απόβλητα.

[13] Στο πλαίσιο αυτού του προγράμματος, το οποίο εγκαινίασαν από κοινού η ΕΤΕπ και η Παγκόσμια Τράπεζα το 1990, η ΕΤΕπ παρέχει κεφάλαια για προπαρασκευαστικές περιβαλλοντικές μελέτες, κυρίως για τα λύματα και τη διάθεσή τους, στο πλαίσιο του "Προγράμματος Τεχνικής Βοήθειας για το Περιβάλλον της Μεσογείου" (METAP).

Στη Μεσόγειο, η Τράπεζα μπόρεσε να χρησιμοποιήσει κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου από τον κοινοτικό προϋπολογισμό για να παράσχει γραμμές πιστώσεων και κεφαλαιουχικών επενδύσεων σε τράπεζες, αλλά και για να επενδύσει απευθείας σε ιδιωτικά μετοχικά αμοιβαία κεφάλαια. Στη Νότιο Αφρική, η Επιτροπή - σε συνεννόηση με τις αρχές της ΔΝΑ - ζήτησε από την Τράπεζα το 2001 να διαχειριστεί μέρος (50 εκατ. ευρώ) του προγράμματος ενισχύσεων-βοήθειας που εφαρμόζει υπό μορφή διευκόλυνσης χρηματοδότησης κεφαλαίου επιχειρηματικού κινδύνου που θα συνδράμει νέους επιχειρηματίες προερχόμενους από τις κοινότητες ιστορικά μειονεκτούντων ατόμων, ιδίως με την παροχή κεφαλαίου επιχειρηματικού κινδύνου. Το σχέδιο, το οποίο διοχετεύεται κυρίως μέσω της Industrial Development Corporation της Νότιας Αφρικής, ξεκίνησε πολύ ενθαρρυντικά με τη χρηματοδότηση 25 υποσχεδίων (17% της συνολικής διευκόλυνσης) κατά τους πρώτους έξι μήνες μετά την έναρξή του το Μάρτιο 2002.

Ιδιαίτερες προσπάθειες καταβάλλονται στην Ουγγαρία, στην Τσεχική Δημοκρατία και στη Νότια Αφρική για την ανάπτυξη χρηματοδότησης εκ μέρους της ΕΤΕπ σε τοπικό νόμισμα. Η πιστοληπτική ικανότητα ΑΑΑ της Τράπεζας, καθώς και η σχετικά εξελιγμένη τοπική αγορά συναλλάγματος, επέτρεψαν στην Τράπεζα να εκδώσει ομολογίες σε ευρώ-τοπικό νόμισμα και να κινητοποιήσει αντίστοιχη πράξη επί διαθεσίμων που της επέτρεψε να εκφράσει τα δάνειά της προς τοπικούς δανειολήπτες σε τοπικό νόμισμα. Αυτό απεδείχθη ιδιαίτερα χρήσιμο για σχέδια που εξυπηρετούν την τοπική αγορά - τυπικά, επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας με έσοδα σε τοπικό νόμισμα - που λαμβάνει από την Τράπεζα μακροπρόθεσμα δάνεια και μπορεί έτσι να αποφύγει τυχόν συναλλαγματικούς κινδύνους.

4. Επιχειρησιακο περιβαλλον και περιορισμοι

Το επιχειρησιακό περιβάλλον των πράξεων της Τράπεζας στις διάφορες περιοχές παρουσιάζει πτυχές που μπορούν να θέσουν περιορισμούς στην ανάπτυξη των δραστηριοτήτων της. Στη συνέχεια, συνοψίζονται τα κυριότερα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής:

4.1. Προσχωρούσες χώρες

Η Τράπεζα θεωρεί ότι οι δανειοδοτικές της δραστηριότητες επηρεάζονται από τέσσερις κύριους παράγοντες:

- Η ικανότητα απορρόφησης των τοπικών αγορών περιορίζεται από αδυναμίες του θεσμικού πλαισίου και από διοικητικές, θεσμικές και οργανωτικές συμφορήσεις. Παρόλα ταύτα, οι εν λόγω θεσμικοί και διαρθρωτικοί περιορισμοί θεωρούνται βραχυ-μεσοπρόθεσμα προβλήματα και η ΕΤΕπ προσπαθεί να παράσχει στήριξη στις τοπικές διοικήσεις προκειμένου να περιοριστεί η επίδρασή τους με το πέρασμα του χρόνου.

- Λόγω της ύπαρξης δημοσιονομικών περιορισμών, οι αρχές ακολουθούν επιλεκτική προσέγγιση κατά τη σύναψη επιπρόσθετων δανείων.

- Ο περιορισμός αυτό οξύνθηκε από την παγκόσμια οικονομική ύφεση η οποία επέδρασε στα ποσοστά ανάπτυξης ορισμένων υπό ένταξη χωρών.

- Τέλος, ανέκυψαν περαιτέρω δυσκολίες λόγω της έλλειψης εγγυήσεων για τα υπο-κρατικά τμήματα των δανείων, η οποία οφείλεται στο ότι οι νομικές/κανονιστικές δομές δεν έχουν ακόμα δοκιμαστεί, καθώς και στις συχνά χρονοβόρες ρυθμίσεις όταν τα δάνεια συνδυάζονται με πόρους από ενισχύσεις.

4.2. Bαλκάνια

Οι δραστηριότητες της ΕΤΕπ στα βαλκανικά κράτη που διαδέχθηκαν την πρώην Γιουγκοσλαβία (δηλ. εξαιρουμένης της Σλοβενίας) επανελήφθησαν μόλις πρόσφατα: το 1998 για την ΠΓΔΜ, το 2000 για τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη και μόνον το 2001 για τις δύο μεγαλύτερες χώρες, την Κροατία και την Ομοσπονδία της Γιουγκοσλαβίας (Σερβία και Μαυροβούνιο). Μετά από σχεδόν 10 χρόνια απουσίας - οι δράσεις της ΕΤΕπ στην πρώην Γιουγκοσλαβία ανεστάλησαν το 1991 - οι νέες πράξεις της Τράπεζας στο πλαίσιο της εντολής για τις ΧΚΑΕ εστιάζονται κυρίως στην ανασυγκρότηση και την αποκατάσταση των υποδομών του δημοσίου τομέα, όπως σκιαγραφείται στο πλαίσιο του Συμφώνου Σταθερότητας μεταξύ των δικαιούχων κρατών και της λεγόμενης διεθνούς κοινότητας χρηματοδοτών (που αποτελείται κυρίως από διμερείς χρηματοδότες, άλλα ΔΧΙ και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή).

Tο επενδυτικό κλίμα στα Βαλκάνια παραμένει εξαιρετικά ασταθές με την παρουσία ορισμένων εκκρεμών ζητημάτων (και ιδίως της απουσίας κράτους δικαίου), τα οποία αντιπροσωπεύουν σημαντικά εμπόδια για τις επενδύσεις. Οι τοπικοί φορείς του δημοσίου τομέα είναι ακόμα ασθενείς και για το λόγο αυτό, είναι δύσκολο να προετοιμαστούν σχέδια.

Όσον αφορά τις επενδύσεις του ιδιωτικού τομέα, παρουσιάζονται ορισμένοι περιορισμοί, οι οποίοι εκτίθενται λεπτομερώς στη συνέχεια. Παρόλα ταύτα, η Τράπεζα εγκαινίασε το 2002 μια πρώτη δράση καταμερισμού του κινδύνου για ένα σχέδιο του βιομηχανικού τομέα στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη και τις πρώτες διευκολύνσεις δανεισμού ΜΜΕ (γενικά δάνεια) στην Κροατία. Η ικανότητα της Τράπεζας να χρηματοδοτεί δράσεις του ιδιωτικού τομέα περιορίζεται κάπως από τη φύση των χρηματοδοτικών μέσων που διαθέτει (όχι κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου, μόνον δάνεια εξασφαλισμένα με εμπράγματες ασφάλειες) και από τις αυστηρές απαιτήσεις εγγυήσεων που τάσσει το Καταστατικό της Τράπεζας. Δεδομένου ότι οι κυβερνήσεις δεν είναι πρόθυμες ή δεν είναι σε θέση να εξασφαλίσουν τα δάνεια προς τον ιδιωτικό τομέα με κρατικές εγγυήσεις, οι επιχειρηματικοί φορείς που ιδιωτικού τομέα συχνά δεν είναι σε θέση να παράσχουν εγγυήσεις που να πληρούν τις προδιαγραφές της Τράπεζας. Παράλληλα, λόγω της δυσχερούς οικονομικής κατάστασης και της δυσκολίας εξεύρεσης κατάλληλων ενδιαμέσων στον τραπεζικό τομέα των χωρών της περιοχής ο οποίος δεν λειτουργεί ικανοποιητικά, η στήριξη προς τις ΜΜΕ μέσω γενικών δανείων είναι περιορισμένη. Η περαιτέρω πρόοδος των δανειοδοτικών δραστηριοτήτων της Τράπεζας στους τομείς αυτούς θα εξαρτηθεί από την ταχύτητα της μεταρρύθμισης του επιχειρηματικού και του τραπεζικού τομέα.

4.3. Mεσογειακές Χώρες Εταίροι

Ο στόχος της Ευρωμεσογειακής Διευκόλυνσης για Επενδύσεις και Εταιρική Σχέση (FEMIP) [14], για την οποία η Τράπεζα προετοιμάζεται αυτή τη στιγμή από άποψη οργάνωσης και ανθρώπινου δυναμικού, είναι να βοηθήσει τις Μεσογειακές Χώρες Εταίρους (ΜΧΕ) να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις του οικονομικού και κοινωνικού εκσυγχρονισμού και της μεγαλύτερης περιφερειακής ενοποίησης, ενόψει της σχεδιαζόμενης δημιουργίας ζώνης ελευθέρων συναλλαγών μεταξύ της Ευρώπης και των ΜΧΕ έως το 2010. Η FEMIP θα εστιάζεται κατά κύριο λόγο στην ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα. Επίσης, η Τράπεζα αποφάσισε να εστιάσει την προσοχή της σε σχέδια περιφερειακής συνεργασίας και σε επενδύσεις στους τομείς της υγείας και της εκπαίδευσης. Η FEMIP θα προσφέρει τεχνική βοήθεια για την εκπόνηση σχεδίων και μεταρρυθμίσεων σε διαφόρους οικονομικούς τομείς.

[14] Διευκόλυνση η οποία εγκαινιάστηκε τον Οκτώβριο 2002 και στην οποία εντάχθηκαν όλες οι δράσεις της ΕΤΕπ στην περιοχή της Μεσογείου (βλ. Παράρτημα 2, σημείο 2.1).

Στις περισσότερες ΜΧΕ, πολύ σημαντικό μερίδιο των επενδύσεων για υποδομές, φυσικούς πόρους, ή ακόμα και για τη βιομηχανία παραμένει στα χέρια των κυβερνήσεων. Υπάρχουν ορισμένοι παράγοντες που πρέπει να υπερνικηθούν για την ανάπτυξη της δανειοδότησης του ιδιωτικού τομέα: οι αδυναμίες των τοπικών χρηματαγορών, το απρόσφορο επιχειρηματικό περιβάλλον, η απειλή κοινωνικής και πολιτικής αναταραχής και η ανυπαρξία εγγυήσεων που να πληρούν τις απαιτήσεις της ΕΤΕπ. Σε άλλες περιπτώσεις, οι ΜΧΕ προτίμησαν να χρησιμοποιήσουν τους πόρους της ΕΤΕπ για σχέδια του δημόσιου τομέα όπου είναι αδύνατος ο καταμερισμός του κινδύνου, αφήνοντας τα σχέδια του ιδιωτικού τομέα να χρηματοδοτηθούν από την ΕΤΕπ κατά πλήρη υπέρβαση της εντολής, ή απλώς από άλλες πηγές, διότι οι πόροι στο πλαίσιο της εντολής είναι περιορισμένοι και διότι είναι δύσκολο να εξευρεθούν στην αγορά πόροι αυτού του ύψους με τόσο καλές προϋποθέσεις όσο η χρηματοδότηση εκ μέρους της ΕΤΕπ για ανάλογα δημόσια σχέδια. Οι τουρκικές αρχές, για παράδειγμα, επέμειναν οι δράσεις του ιδιωτικού τομέα να υπαχθούν στην Προενταξιακή Διευκόλυνση και όχι στο σκέλος καταμερισμού του κινδύνου της γενικής εντολής, διότι η Τουρκία διαθέτει σχετική ευκολία να πείσει μεγάλες εταιρείες (όπως πρόσφατα την Toyota) με εξαιρετική πιστοληπτική ικανότητα να αναλάβουν ολόκληρο το πακέτο χρηματοδότησης και εγγύησης.

Υπάρχουν ορισμένοι τομείς ή περιπτώσεις (χρηματοδότηση σχεδίων τοπικών ή/και μικρής κλίμακας επιχειρηματιών, πράξεις σε τοπικό νόμισμα, εγγυήσεις, γραμμές πιστώσεων προς ιδιωτικές τράπεζες ...) όπου το κεφάλαιο επιχειρηματικού κινδύνου, εφαρμοζόμενο σε ευρύ φάσμα μέσων, καθώς και οι ενισχύσεις για τεχνική βοήθεια και υποστήριξη των επενδύσεων είναι ιδιαίτερα χρήσιμα για την αντιμετώπιση των αναγκών του ιδιωτικού τομέα και συνεπώς, συμβάλλουν σημαντικά στη διεύρυνση του φάσματος και στην περαιτέρω ενίσχυση της προστιθεμένης αξίας των πράξεων της ΕΤΕπ στις ΜΧΕ. Αυτό επιτυγχάνεται μέσω χρηματοδότησης επιχειρηματικού κεφαλαίου την οποία διαχειρίζεται η Τράπεζα χρησιμοποιώντας πόρους από τον προϋπολογισμό της ΕΕ.

4.4. Λατινική Αμερική και Ασία

Όπως προαναφέρθηκε, παρά τον απόηχο της ασιατικής κρίσης και την κατάσταση στην Αργεντινή, κατά τα πρώτα τρία έτη υπεγράφησαν δάνεια για το ήμισυ σχεδόν της εντολής. Αυτό αποτελεί σαφή ένδειξη του υψηλού επιπέδου ζήτησης για δάνεια της ΕΤΕπ, η οποία ανάγκασε την Τράπεζα να είναι επιλεκτική, και σε πολλές περιπτώσεις, να συγκρατεί τα δάνεια κάτω από το αιτούμενο ποσό και πολύ χαμηλότερα από το όριο του 50% της συνολικής δαπάνης για το έργο (μέσος όρος της εντολής έως σήμερα: 13%). Η διατήρηση του ισχύοντος ανωτάτου ορίου θα σημάνει τη συνέχιση αυτής της κατάστασης.

4.5. Δημοκρατία της Νότιας Αφρικής

Παρά την ικανοποιητικά λειτουργούσα, μεγάλη χρηματαγορά της χώρας, η προσφορά μακροπρόθεσμης χρηματοδότησης συνεχίζει να παρεμποδίζεται από τη βραχυπρόθεσμη φύση των εγχώριων πόρων των τοπικών τραπεζών και από τους περιορισμούς που αντιμετωπίζουν στην πρόσβασή τους στις διεθνείς αγορές, λόγω της πιστοληπτικής ικανότητας της χώρας. Υπ' αυτές τις συνθήκες, η ικανότητα της ΕΤΕπ να συνάπτει δάνεια μακρότερης λήξης εξηγεί τη μεγάλη ζήτηση για χρηματοδότηση εκ μέρους της.

Η μεγάλη ζήτηση για τη Διευκόλυνση Κεφαλαίου Επιχειρηματικού Κινδύνου, την οποία διαχειρίζεται η Τράπεζα για λογαριασμό της Επιτροπής υποδηλώνει ότι υπάρχει μεγάλη δυνατότητα χρησιμοποίησης πόρων αυτού του είδους για την υποστήριξη της ανάπτυξης μικρομεσαίων επιχειρήσεων που δεν είναι σε θέση να παράσχουν τις εγγυήσεις οι οποίες απαιτούνται για την πρόσβαση στους ίδιους πόρους της Τράπεζας, αλλά είναι απολύτως σε θέση να εξυπηρετήσουν δάνεια που δεν εξασφαλίζονται με εμπράγματες ασφάλειες και οιονεί συμμετοχική χρηματοδότηση.

5. Προτασεισ για το μελλον

Στον Πίνακα 5 που ακολουθεί παρατίθεται η σχεδιαζόμενη χρησιμοποίηση των διαφόρων περιφερειακών κονδυλίων για την υπολειπόμενη διάρκεια της εντολής, όπως προκύπτει από Επιχειρησιακό Εταιρικό Πρόγραμμα το οποίο εγκρίθηκε από το Διοικητικό Συμβούλιο της Τράπεζας το Δεκέμβριο 2002 και αντικατοπτρίζει τις επιπρόσθετες προσπάθειες που συμφωνήθηκε να καταβληθούν για τις μεσογειακές χώρες και την επίπτωση της διεύρυνσης. Οι προβολές αυτές υποδηλώνουν συνολικό ποσό εγγυημένου δανεισμού ελαφρώς υψηλότερο από το γενικό ανώτατο όριο της εντολής, καθώς και μικρό πλεόνασμα όσον αφορά τις χώρες ΑΛΑ και τη ΔΝΑ. Η Τράπεζα επισημαίνει, εντούτοις, ότι οι εν λόγω προβολές για τη δραστηριότητα στις χώρες ΑΛΑ και τη ΔΝΑ συγκρατήθηκαν, εις τρόπον ώστε να τηρηθούν τα ισχύοντα ανώτατα όρια και ότι θα μπορούσε να παράσχει επιπλέον δάνεια στις εν λόγω περιοχές. Συνεπώς, τα αρχικά ανώτατα όρια για τις χώρες ΑΛΑ και τη ΔΝΑ θα πρέπει να διατηρηθούν, πράγμα που σημαίνει συνολικό έλλειμμα 442 εκατ. ευρώ [15] σε σύγκριση με το γενικό ανώτατο όριο.

[15] 442 εκατ. ευρώ = 231 εκατ. ευρώ + 167 εκατ. ευρώ (περιθώριο ΑΛΑ) + 44 εκατ. ευρώ (περιθώριο ΔΝΑ) (βλ. Πίνακα 5).

Πίνακας 5: Προβολές δανειοδοτικής δραστηριότητας ανά περιοχή

(σε εκατ. ευρώ)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

5.1. Προσανατολισμοί

Λαμβανομένων υπόψη αυτών των προβολών, αφενός, και της εξέλιξης των προτεραιοτήτων κοινοτικής εξωτερικής πολιτικής, αφετέρου, η Επιτροπή προτείνει την εισαγωγή ορισμένων τροποποιήσεων στην ισχύουσα εντολή.

5.1.1. Νέα γεωγραφική κατανομή του τρέχοντος ποσού της εντολής στο πλαίσιο του ισχύοντος ανωτάτου ορίου των 20 060 εκατ. ευρώ

5.1.1.1. Νοτιοανατολική Ευρώπη

Η Επιτροπή προτείνει την αναδιάρθρωση του ισχύοντος χρηματοδοτικού πλαισίου για τις ΧΚΑΕ, ώστε να καλύπτει τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, την Τουρκία και τα Δυτικά Βαλκάνια [16] (ένα νέο χρηματοδοτικό πλαίσιο Νοτιοανατολικών γειτόνων), κατ' εφαρμογή της συμφωνίας της Κοπεγχάγης για τη χρηματοδότηση προενταξιακής στήριξης προς την Τουρκία από το 2004, από το κεφάλαιο "προενταξιακή στρατηγική" της Δημοσιονομικής Προοπτικής. Το ανώτατο όριο αυτού του νέου χρηματοδοτικού πλαισίου θα ανέλθει σε 9 185 εκατ. ευρώ (βλ. Πίνακα 6 κατωτέρω). Το ποσό αυτό είναι ανάλογο με το μερίδιο της Τουρκίας στην εντολή MED έως τα τέλη του 2002. Σύμφωνα με την απόφαση του Συμβουλίου της Βαρκελώνης το Μάρτιο 2002, η Τουρκία παραμένει επιλέξιμη για όλες τις δραστηριότητες της FEMIP.

[16] Aλβανία, Βοσνία-Ερζεγοβίνη, Κροατία, Σερβία και Μαυροβούνιο, Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας.

5.1.1.2. Μεσογειακοί εταίροι

Η Επιτροπή πρόκειται να επαναπροσδιορίσει το πλαίσιο δανεισμού για τις χώρες MED ούτως ώστε να ενταχθεί σε αυτό ο προβλεπόμενος δανεισμός στο πλαίσιο της FEMIP κατόπιν του Συμβουλίου της Βαρκελώνης το Μάρτιο 2002 και σύμφωνα με την πρωτοβουλία "Ευρύτερη Ευρώπη" [17]. Μετά τη μεταφορά της Τουρκίας, το αναθεωρημένο ανώτατο όριο για τις χώρες MED θα ανέλθει σε 6 520 εκατ. ευρώ (βλ. Πίνακα 6 κατωτέρω).

[17] Ευρύτερη Ευρώπη - Γειτονικές σχέσεις: ένα νέο πλαίσιο σχέσεων με τους γείτονές μας στα ανατολικά και νότια σύνορά μας Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο COM (2003) 104.

5.1.1.3. Άλλες περιοχές

Παρόλο που, κατά τη γνώμη της Τράπεζας υπάρχει ευρύ πεδίο αυξημένης δανειοδότησης στις χώρες ΑΛΑ, πράγμα που θα ήταν επίσης σύμφωνο με τους προσανατολισμούς που επιβεβαιώθηκαν κατά τη σύνοδο κορυφής της Μαδρίτης τον Μάιο 2002 [18] και κατά τη σύνοδο κορυφής της Ευρωασιατικής Συνάντησης ASEM 4 στην Κοπεγχάγη τον Σεπτέμβριο 2002 [19], το γενικό ανώτατο όριο δεν αφήνει περιθώρια υπέρβασης των ορίων που ετέθησαν το 1999. Η Επιτροπή προτείνει συνεπώς να διατηρηθούν τα εν λόγω όρια. Το ίδιο επιχείρημα ισχύει και για τη Δημοκρατία της Νότιας Αφρικής.

[18] Οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων της ΕΕ και της Λατινικής Αμερικής και Καραϊβικής ενεθάρρυναν την Επιτροπή, την Τράπεζα και την Διαμερικανική Τράπεζα Ανάπτυξης να παρουσιάσουν πρωτοβουλίες σε ορισμένους τομείς που έχουν ζωτική σημασία για την οικονομική ανάπτυξη.

[19] Αυτό επιβεβαιώθηκα και στη Στρατηγική της ΕΕ έναντι της Ασίας, η οποία υιοθετήθηκε το Δεκέμβριο 2002, καθώς και κατά τις διασκέψεις κορυφής της ΕΕ με την Ινδία και την Κίνα.

5.1.2. Περιορισμένη γεωγραφική επέκταση της εντολής στη Ρωσία και στα ΔΝΑΚ [20]

[20] Δυτικά Νέα Ανεξάρτητα Κράτη (Ουκρανία, Μολδαβία, Λευκορωσία).

Στο πλαίσιο της απόφασης για τη θέσπιση της τρέχουσας εντολής, το Συμβούλιο κάλεσε την Επιτροπή να επανεξετάσει την πιθανότητα μελλοντικής επέκτασης των εγγυητικών διευθετήσεων στη Ρωσία, την Ουκρανία και τη Μολδαβία. Στην ανακοίνωση της Επιτροπής με θέμα "Ευρύτερη Ευρώπη - Γειτονικές σχέσεις" προβλέπεται, μεταξύ άλλων, προοδευτική και στοχοθετημένη επέκταση της γενικής δανειοδοτικής εντολής της ΕΤΕπ στη Ρωσία, στην Ουκρανία και στη Μολδαβία (και ενδεχομένως, στη Λευκορωσία), σε στενή συνεργασία με την ΕΤΑΑ και άλλα συναφή ΔΧΙ. Στόχος της επέκτασης των δραστηριοτήτων της ΕΤΕπ θα πρέπει να είναι η επιβράβευση των μεταρρυθμιστικών προσπαθειών που έχουν αναλάβει οι νέες γειτονικές χώρες. Η επέκταση αυτή θα αντικατοπτρίζει την πολιτική σημασία της περιοχής για την ΕΕ, καθώς και την ανάγκη αύξησης των επενδύσεων σε υποδομές, οι οποίες θα μπορούσαν να ενισχυθούν μέσω των σχεδίων της ΕΤΕπ. Στην περίπτωση της Ρωσίας, η δανειοδότηση μπορεί επίσης να στηρίζεται στην εμπειρία που έχει αποκτηθεί με την παρούσα εντολή δανειοδότησης για την υποστήριξη περιβαλλοντικών σχεδίων στη λεκάνη της Βαλτικής Θάλασσας στης Ρωσίας [21].

[21] Απόφαση 2001/777/ΕΚ του Συμβουλίου της 6ης Νοεμβρίου 2001 για τη χορήγηση κοινοτικής εγγύησης στην Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων κατά ζημιών βάσει ειδικής δανειοδοτικής δράσης για επιλεγμένα περιβαλλοντικά σχέδια στη λεκάνη της Βαλτικής Θάλασσας της Ρωσίας στο πλαίσιο της Βόρειας Διάστασης (ΕΕ L 292, 9.11.2001, σ.41)

Τυχόν ειδική επέκταση της εντολής της ΕΤΕπ για τις χώρες της περιοχής αυτής θα πρέπει να στηρίζει την πολιτική της ΕΕ για την Ευρύτερη Ευρώπη - Γειτονικές σχέσεις και τους στόχους που έχουν καθοριστεί σε αυτό το πλαίσιο. Θα πρέπει να είναι αρκετά ευέλικτη ώστε να καλύπτει τις ανάγκες των χωρών εταίρων σε αυτούς τους τομείς στο πλαίσιο του πεδίου εμπειρίας της Τράπεζας, ιδίως όσον αφορά τις υποδομές. Η δανειοδότηση εκ μέρους της ΕΤΕπ θα είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για τη στήριξη του περιβάλλοντος (και ιδίως του καθαρισμού τοποθεσιών που παρουσιάζουν ιδιαίτερα περιβαλλοντικά προβλήματα με διασυνοριακές επιπτώσεις) και την επέκταση των Διευρωπαϊκών Δικτύων (για υποδομές μεταφορών, τηλεπικοινωνιών και ενέργειας) με βάση την εμπειρία που έχει αποκτήσει η Τράπεζα σε άλλες περιοχές.

Η ανακοίνωση για την Ευρύτερη Ευρώπη περιέχει την ιδέα σύνδεσης της βοήθειας με κριτήρια αναφοράς όσον αφορά τις μεταρρυθμίσεις που πραγματοποιούν οι νέες γείτονες χώρες, τα οποία θα περιλαμβάνονται σε εθνικά Σχέδια Δράσης. Για την επίτευξη μιας συνεκτικής προσέγγισης όλων των μέσων βοήθειας, η επέκταση της εντολής της ΕΤΕπ θα πρέπει να συνδεθεί με μάλλον απλά κριτήρια αναφοράς ή μηχανισμούς ενεργοποίησης για τη Ρωσία και τα ΔΝΑΚ. Τα σχετικά κριτήρια αναφοράς πρέπει είναι της μορφής «ναι/όχι» (για να καθοριστεί αν η ΕΤΕπ πρέπει να δραστηριοποιηθεί σε μια χώρα ή όχι), απλά, μετρήσιμα και περιορισμένα σε αριθμό. Η ενέργεια που θα μπορεί να ενεργοποιεί το δανεισμό εκ μέρους της ΕΤΕπ σε μια δεδομένη χώρα μπορεί να είναι η υιοθέτηση από την κυβέρνηση Κοινού Σχεδίου Δράσης που έχει αναπτύξει η Επιτροπή σε στενή συνεργασία με χώρες εταίρους. Η Επιτροπή θα ενημερώσει σχετικά την Τράπεζα.

Λόγω του χρόνου που απαιτείται για την υλοποίηση, είναι ρεαλιστικό να προβλεφθεί μικρό μόνον ποσό για την παρούσα περίοδο. Το αρχικό δανειοδοτικό πλαίσιο θα ανέλθει σε 300 εκατ. ευρώ συνολικά για τις αντίστοιχες χώρες. Κρίνεται σκόπιμο η επέκταση να είναι σταδιακή: (ι) απόφαση του Συμβουλίου για την επέκταση της δανειοδότησης εκ μέρους της ΕΤΕπ σε αυτή την ομάδα χωρών, (ιι) μετά την επικύρωση του Κοινού Σχεδίου Δράσης, θέση σε εφαρμογή του δανεισμού για κάθε χώρα που πληροί τις προϋποθέσεις με απόφαση της Επιτροπής για την «ενεργοποίηση» της εντολής δανειοδότησης. Ωστόσο, όσον αφορά τη Ρωσία, η επέκταση θα εφαρμόζεται ως έχει σε σχέδια που είναι επί του παρόντος επιλέξιμα βάσει της απόφασης 2001/777/ΕΚ, μόλις καλυφθεί το ανώτατο όριο των 100 εκατ. ευρώ που προβλέπει η απόφαση.

Το προβλεπόμενο ποσό είναι σαφώς μικρό και απαιτεί σημαντικό κόστος εκκίνησης για την Τράπεζα, ιδίως στα ΔΝΑΚ, το οποίο μπορεί να αποσβεστεί μόνον εντός μεγαλύτερης περιόδου μέσω μεγαλύτερων εντολών. Για το λόγο αυτό, η ΕΤΕπ θα αρχίζει να προετοιμάζει επενδύσεις για τις χώρες αυτές και για ενδεχόμενα μεγαλύτερα προγράμματα πέραν του χρονοδιαγράμματος της παρούσας εντολής αφ'ής στιγμής ενεργοποιείται η απόφαση με την επικύρωση των Κοινών Σχεδίων Δράσης. Σχετικά, θα πρέπει να επισημανθεί ότι η Τράπεζα, αντιθέτως προς την ΕΤΑΑ, δεν διαθέτει αυτή τη στιγμή ούτε την ικανότητα ούτε την εμπειρία ή την τοπική παρουσία ώστε να δραστηριοποιηθεί στα ΔΝΑΚ.

Tα 300 εκατ. ευρώ που προβλέπονται για αυτή τη νέα ομάδα χωρών θα πρέπει να υπόκεινται στους ίδιους κανόνες με τη γενική εντολή και να υπαχθούν στη συνολική εγγύηση του 65% που εφαρμόζεται για ολόκληρη την εντολή.

Οι προτεινόμενες αλλαγές που σκιαγραφήθηκαν ανωτέρω εκτίθενται στον Πίνακα 6 που ακολουθεί.

Πίνακας 6: Προτεινόμενα αναθεωρημένα ανώτατα όρια

(εκατ. ευρώ)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Οι προτάσεις για δραστηριότητες της ΕΤΕπ και οι τρέχουσες εκτιμήσεις για μακροοικονομική χρηματοπιστωτική στήριξη και δάνεια Ευρατόμ για το υπόλοιπο της περιόδου εντολής μπορούν να απορροφηθούν από το διαθέσιμο περιθώριο του Ταμείου Εγγύησης. Λεπτομερής ανάλυση περιέχεται σε χωριστή Γενική Έκθεση για το Ταμείο Εγγύησης.

5.2. Καταμερισμός του κινδύνου

Δεδομένου του ποσοστού καταμερισμού του κινδύνου που είχε επιτευχθεί έως τις 31 Δεκεμβρίου 2002 (βλ. σημείο 3.2.), δεν κρίνεται σκόπιμο να τροποποιηθεί ο ισχύων στόχος καταμερισμού του κινδύνου 30% για την υπολειπόμενη διάρκεια της εντολής. Όπως προβλέπει η ισχύουσα οδηγία του Συμβουλίου, η Τράπεζα θα συνεχίσει να καλείται να καλύψει το στόχο αυτό, στο μέτρο του δυνατού, βάσει ειδικής περιφερειακής εντολής.

5.3. Ορισμός του πολιτικού κινδύνου

Από την έκδοση της οδηγίας του Συμβουλίου το 1999, η εμπειρία της ΕΤΕπ και άλλων δανειοδοτικών οργανισμών απέδειξε ότι η αύξηση της δανειοδότησης στο πλαίσιο Ιδιωτικών-Δημόσιων Εταιρικών Σχέσεων ενδέχεται να απαιτεί την επέκταση του ορισμού του πολιτικού κινδύνου ώστε να περιλάβει περιπτώσεις αθέτησης ορισμένων συμβάσεων (π.χ. συμφωνιών παραχώρησης εκμετάλλευσης ή άντλησης) από την κυβέρνηση υποδοχής (ή άλλες δημόσιες αρχές) και μετέπειτα αποτυχία να εξαναγκαστεί η δημόσια αρχή να συμμορφωθεί με εις βάρος της διαιτητική απόφαση (αθέτηση σύμβασης σε συνδυασμό με αρνησιδικία). Μια τέτοια κάλυψη κινδύνου είναι συνήθης σε άλλα πολυμερή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα (π.χ. όμιλος της Παγκόσμιας Τράπεζας και άλλες περιφερειακές αναπτυξιακές τράπεζες).

Η ΕΤΕπ έχει προτείνει, στο πλαίσιο προσεκτικής προσέγγισης, να βασιστεί η κάλυψη της Αθέτησης σύμβασης/Αρνησιδικίας στις προϋποθέσεις που προσφέρει ο Οργανισμός Πολυμερούς Ασφάλισης Επενδύσεων (MIGA) (στον οποίο όλα τα κράτη μέλη συμμετέχουν και του οποίου είναι επίσης μέτοχοι), ούτως ώστε να ενισχυθεί η αποτελεσματικότητα του συστήματος καταμερισμού του κινδύνου. Μπορεί να αναμένεται ότι η συμπερίληψη της Αθέτησης σύμβασης στην κάλυψη πολιτικού κινδύνου θα διευκολύνει την αύξηση του αριθμού δανείων που χορηγεί η ΕΤΕπ στο πλαίσιο του καταμερισμού του κινδύνου, και συνεπώς θα προσφέρει στήριξη για τη μετακίνηση της ΕΤΕπ προς μεγαλύτερη δανειοδότηση του ιδιωτικού τομέα, όπως προβλέπει η εντολή. Μια τέτοια ενισχυμένη κάλυψη του πολιτικού κινδύνου ενδείκνυται για περιπτώσεις στις οποίες οι εμπορικοί δανειστές είναι πρόθυμοι να αναλάβουν τους εμπορικούς (ή πιστωτικούς) κινδύνους σχεδίου, αλλά χρειάζονται τη βοήθεια πολυμερούς οργανισμού για τον περιορισμό των πολιτικών κινδύνων. Συνεπώς, μια σφαιρική κάλυψη των πολιτικών κινδύνων θα πρέπει να περιλαμβάνει την Αθέτηση σύμβασης/Αρνησιδικία.

Από πρακτική άποψη, η διεύρυνση του πεδίου κάλυψης του πολιτικού κινδύνου στο πλαίσιο της κοινοτικής εγγύησης σημαίνει ότι σε περίπτωση αθέτησης ή καταγγελίας ορισμένων συμβάσεων, ο επενδυτής ή η εταιρεία του σχεδίου θα πρέπει φυσιολογικά να προσφύγει σε ένα μηχανισμό επίλυσης διαφορών (π.χ. διαιτησία) που προβλέπεται στη σύμβαση και να επιτύχει πρώτα την έκδοση απόφασης για την επιδίκαση αποζημίωσης. Αν, μετά από μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο, ο επενδυτής δεν είναι σε θέση να υλοποιήσει το αποτέλεσμα του μηχανισμού επίλυσης διαφορών, ή αν ο μηχανισμός επίλυσης διαφορών δεν λειτουργήσει λόγω μέτρων που λαμβάνει η κυβέρνηση υποδοχής, υλοποιείται ο πολιτικός κίνδυνος "Αθέτησης σύμβασης/Αρνησιδικίας" και η κοινοτική εγγύηση καταπίπτει υπέρ της ΕΤΕπ.

Όσον αφορά την επίπτωση στον προϋπολογισμό, η επίδραση μπορεί να θεωρηθεί μάλλον περιορισμένη βάσει της εμπειρίας που έχει αποκτηθεί από τον MIGA. Από το 1999, όταν ο MIGA εισήγαγε για πρώτη φορά αυτό το είδος κάλυψης, δεν έχει προβληθεί καμία αξίωση λόγω υλοποίησης του εν λόγω κινδύνου. Μια ενδεχόμενη αξίωση αποφεύχθηκε το 2002, κατόπιν εντατικών διαπραγματεύσεων. Αυτό οφείλεται πιθανότατα στο γεγονός ότι για να υπάρξει περίπτωση Αθέτησης σύμβασης σε συνδυασμό με Αρνησιδικία, ο δανειολήπτης πρέπει να προβάλει αξίωση κατά της κυβέρνησης υποδοχής. Συνεπώς, η ανάμειξη πολυμερούς οργανισμού, όπως ο MIGA ή η ΕΤΕπ, θα περιορίζει σημαντικά τον κίνδυνο μειώνοντας την προθυμία της κυβέρνησης υποδοχής πρώτα να αθετήσει ή να καταγγείλει μια σύμβαση και στη συνέχεια να συνεχίσει να αρνείται να συμμορφωθεί με διαιτητική ή δικαστική απόφαση που έχει εκδοθεί εις βάρος της.

Περαιτέρω, η ΕΤΕπ θα συνεχίσει να ακολουθεί μάλλον επιλεκτική προσέγγιση όσον αφορά τη χρηματοδότηση δράσεων εκτός της ΕΕ και η δραστηριότητά της θα υποστηρίζεται από το γεγονός ότι χαίρει καθεστώτος προνομιούχου πιστωτή, ενώ συγχρόνως λειτουργεί ως δημόσιο θεσμικό όργανο της ΕΕ.

Συνεπώς, προτείνεται να επεκταθεί η κάλυψη πολιτικού κινδύνου ώστε να περιλάβει την Αθέτηση σύμβασης σε συνδυασμό με Αρνησιδικία.

5.4. Συνολική εγγύηση

Υπό το φως της παρούσας έκθεσης και της ανάλυσης των περιπτώσεων προσφυγής στο Ταμείο Εγγύησης, η Επιτροπή δεν προτείνει κάποια αλλαγή του ποσοστού κάλυψης με συνολική εγγύηση στο πλαίσιο της παρούσας επισκόπησης. Το ποσοστό αυτό θα συνεχίσει να ανέρχεται στο 65% του συνολικού ποσού των πιστώσεων που έχουν ανοιχθεί για το υπόλοιπο της περιόδου της εντολής. Το θέμα εξετάζεται περαιτέρω στην χωριστή έκθεση για το Ταμείο Εγγυήσεων.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1

Δανειοδοτική δραστηριότητα της ΕΤΕπ στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης

1.1 Στόχοι και προτεραιότητες

1.1.1 Προσχωρούσες χώρες

Τα δάνεια της ΕΤΕπ προς τις προσχωρούσες χώρες χορηγούνται στο πλαίσιο της εντολής με εγγύηση της ΕΕ και στο πλαίσιο της Προενταξιακής Διευκόλυνσης χωρίς εγγύηση της ΕΕ, και στις δύο περιπτώσεις από τους ίδιους πόρους της ΕΤΕπ.

Και τα δύο χρηματοδοτικά πλαίσια δανεισμού δίδουν έμφαση στην προενταξιακά υποστήριξη και στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Η επιλεξιμότητα των σχεδίων είναι σε γενικές γραμμές η ίδια και για τα δύο.

Σύμφωνα με την αιτιολογική σκέψη 18 της απόφασης του Συμβουλίου, η δανειοδοτική δραστηριότητα της Τράπεζας στις προσχωρούσες χώρες στηρίζει ουσιαστικά την προενταξιακή πολιτική της Κοινότητας και συνεπώς διευκολύνει τη διαδικασία διεύρυνσης. Προς το σκοπό αυτό, η προσέγγιση της Τράπεζας σε επίπεδο χώρας και τομέα συνδέεται στενά με τις προτεραιότητες της πολιτικής της ΕΕ και με τις ανάγκες των ενδιαφερομένων χωρών όσον αφορά τη συμμόρφωση με το κοινοτικό κεκτημένο και τη σύνδεση με την υποδομή της ΕΕ. Οι δραστηριότητες της Τράπεζας ευθυγραμμίζονται με τις Εταιρικές σχέσεις προσχώρησης και προσαρμόζονται στις εκθέσεις της Επιτροπής για την πρόοδο των υπό ένταξη χωρών. Η στενή συνεργασία με την Επιτροπή εξασφαλίζει τη συνεκτικότητα και τη συνέργια με τα κύρια χρηματοδοτικά μέσα της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των PHARE και ISPA

Η δανειοδότηση εκ μέρους της ΕΤΕπ για τη στήριξη της διαδικασίας διεύρυνσης εστιάζεται στις εξής προτεραιότητες:

- Περιφερειακή Ανάπτυξη·

- Υποδομή επικοινωνιών·

- Φυσικό και αστικό περιβάλλον·

- Ορθολογική χρήση της ενέργειας·

- Ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα·

- Υγεία και εκπαίδευση.

1.1.2 Δυτικά Βαλκάνια

Η Τράπεζα συμμετέχει στα επονομαζόμενα προγράμματα Ταχείας Έναρξης και Σύντομης Ολοκλήρωσης, στα οποία συμμετέχει και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Παγκόσμια Τράπεζα και η ΕΤΑΑ.

Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται σε διασυνοριακά περιφερειακά σχέδια μεταφορών και ενέργειας.

1.2 Αποτελέσματα και αξιολόγηση των πράξεων κατά την 31η Δεκεμβρίου 2002

Στο πλαίσιο της εντολής, η Τράπεζα είχε υπογράψει έως την 31η Δεκεμβρίου 2002 55 δανειακές συμβάσεις στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη και στα Βαλκάνια συνολικού ύψους 2 905 εκατ. ευρώ. Ο δανεισμός επικεντρώθηκε έντονα σε μερικές χώρες: η Ρουμανία και η Βουλγαρία έλαβαν περισσότερο από το ήμισυ του δανεισμού που χορήγησε η ΕΤΕπ στην περιοχή στο πλαίσιο της εντολής· άλλο ένα 30% δόθηκε στην ΠΓΟ, τη Δημοκρατία της Σλοβακίας και την Κροατία. Όσον αφορά τις υπόλοιπες χώρες, η «προενταξιακή επίπτωση» και τα νέα κοινοτικά μέσα βοήθειας που δημιουργήθηκαν από το 2000 και εξής (SAPARD και κυρίως ISPA) συνέβαλαν στην επιβράδυνση του ρυθμού σύναψης δανείων με κοινοτική εγγύηση. Το γεγονός αυτό οξύνθηκε λόγω της δημιουργίας της Προενταξικής Διευκόλυνσης (η οποία βρίσκεται εκτός του πεδίου της εντολής και δεν καλύπτεται από κοινοτική εγγύηση) και των ειδικών διευκολύνσεων για τις ΜΜΕ και τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης.

Πίνακας 1: Γεωγραφική ανάλυση των δανείων της ΕΤΕπ κατά την 31η Δεκεμβρίου 2002

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πίνακας 2: Ανάλυση κατά χώρα και τομέα των δανείων της ΕΤΕπ για τις ΧΚΑΕ

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Η Τράπεζα συμβάλλει σημαντικά σε όλα σχεδόν τα κυριότερα επενδυτικά σχέδια του τομέα των σιδηροδρόμων στις Προσχωρούσες Χώρες. Ως παράδειγμα μπορούν να αναφερθούν τα τμήματα προτεραιότητας του σιδηροδρομικού δικτύου της Πολωνίας και η αποκατάσταση τριών σιδηροδρομικών γραμμών στην Ουγγαρία, οι οποίες αποτελούν τμήμα των Πανευρωπαϊκών Διαδρόμων IV και V.

Μεταξύ των σημαντικότερων χρηματοδοτούμενων επενδύσεων σε οδικό δίκτυο περιλαμβάνεται η αποκατάσταση εθνικών οδών στην Πολωνία, η ανάπτυξη δικτύου αυτοκινητοδρόμων στην Τσεχική Δημοκρατία και η αποκατάσταση της Via Baltica, της Via Hanseatica και του αυτοκινητοδρόμου Vilnius-Klaipeda στη Λιθουανία.

Τα επόμενα έτη, θα δοθεί στήριξη και για την αναβάθμιση των σπουδαιότερων κέντρων αεροπορικών μεταφορών, καθώς και ορισμένων περιφερειακών αερολιμένων. Η Τράπεζα έχει ήδη χρηματοδοτήσει σημαντικά σχέδια, συμπεριλαμβανομένης της επέκτασης του αερολιμένα της Βαρσοβίας και της αναβάθμισης των εγκαταστάσεων ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας σε ολόκληρη την περιοχή.

Επιπλέον, η Τράπεζα συνεχίζει να υποστηρίζει κοινοτικούς στόχους μέσω της συγχρηματοδότησης, από κοινού με την ΕΕ, σχεδίων στον περιβαλλοντικό τομέα, και ιδίως επενδύσεων ύδρευσης και αποχέτευσης. Η αγορά αυτή παρουσιάζει δυσχέρειες για την Τράπεζα, κατά πρώτον διότι οι ενδιαφερόμενες κυβερνήσεις συχνά δεν αποδίδουν ιδιαίτερη προτεραιότητα σε αυτή λόγω των περιορισμένων πόρων των εθνικών προϋπολογισμών, ενώ τα διαθέσιμα έσοδα είναι σχετικά χαμηλά, πράγμα που περιορίζει τις δυνατότητες αύξησης των τιμολογίων. Παρά τα προβλήματα αυτά, η δανειοδότηση για περιβαλλοντικά σχέδια αυξήθηκε σημαντικά τα τελευταία πέντε χρόνια.

Τα δάνεια της Τράπεζας στον τομέα της υποδομής μεταφορών, η οποία συχνά συγχρηματοδοτείται από το PHARE και το ISPA, προσέφερε στήριξη για την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη και συνοχή, διευκολύνοντας έτσι την πρόοδο των ενδιαφερομένων χωρών προς την ένταξη στην ΕΕ.

Η δραστηριότητα της Τράπεζας, αν και σχετικά περιορισμένη, επικεντρώνεται στα δίκτυα διανομής ενέργειας και στην ασφάλεια του εφοδιασμού. Χρηματοδοτήθηκε επίσης η αναβάθμιση και η απορρύπανση σταθμών παραγωγής ενέργειας. Δεδομένου ότι η δανειοδότηση για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αυξάνεται στα 15 σημερινά κράτη μέλη, σχεδιάζεται να αναπτυχθεί αυτή η δραστηριότητα και στις προσχωρούσες χώρες.

Η Τράπεζα εφαρμόζει στις προσχωρούσες χώρες την πρωτοβουλία Καινοτομία 2000 [22], ιδίως στους τομείς της υγείας και της εκπαίδευσης, όπως ζητήθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Στοκχόλμης το 2001. Οι ανάγκες όσον αφορά την αναδιάρθρωση της εκπαίδευσης και την αποτελεσματικότερη υγειονομική περίθαλψη είναι σημαντικές. Μέχρι σήμερα, έχουν συναφθεί με τις προσχωρούσες χώρες δάνεια συνολικού ύψους 725 εκατ. ευρώ, ή ποσοστό 17% της δανειοδότησης στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας Καινοτομία 2000, εκ των οποίων 100 εκατ. ευρώ στο πλαίσιο της εντολής.

[22] Η εν λόγω πρωτοβουλία εγκαινιάστηκε από τον όμιλο της ΕΤΕπ στο απόηχο των συμπερασμάτων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισσαβώνας (Μάρτιος 2000) με στόχο να ενισχυθεί η ανάπτυξη μιας ευρωπαϊκής οικονομίας βασιζόμενης στην καινοτομία και στη γνώση.

Λεπτομέρειες για τις συναφθείσες δανειακές συμβάσεις, με την ένδειξη αν τα σχέδια περιλαμβάνουν καταμερισμό του κινδύνου ή όχι, περιέχονται στον Πίνακα 3 κατωτέρω.

Πίνακας 3: Δάνεια που συνήψε η ΕΤΕπ έως την 31η Δεκεμβρίου 2002 στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πίνακας 4: Συγχρηματοδοτήσεις (εκατ. ευρώ)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2

Δανειοδοτική δραστηριότητα της ΕΤΕπ στις χώρες της Μεσογείου

2.1 Στόχοι και προτεραιότητες

Για να δοθεί νέα ώθηση στην ανάπτυξη των μεσογειακών χωρών εταίρων, το Συμβούλιο της ΕΕ ζήτησε τον Μάρτιο 2002 στη Βαρκελώνη να εγκαινιαστεί μια νέα μείζων πρωτοβουλία για την περιοχή της Μεσογείου. Η ΕΤΕπ ανταποκρίθηκε σε αυτή την πρόσκληση με την επέκταση και την αναδιάρθρωση όλων των δράσεών της στην περιοχή της Μεσογείου, καθώς και με την ένταξή τους στη νέα Ευρωμεσογειακή Διευκόλυνση για Επενδύσεις και Εταιρική Σχέση (FEMIP), την οποία εγκαινίασαν οι Υπουργοί Οικονομικών των 15 κρατών μελών και των 12 Μεσογειακών Χωρών Εταίρων (ΜΧΕ) σε συνάντηση που πραγματοποιήθηκε στη Βαρκελώνη στις 8 Οκτωβρίου 2002. Στόχος της διευκόλυνσης είναι να βοηθήσει τις ΜΧΕ να ανταποκριθούν στις προκλήσεις του οικονομικού και κοινωνικού εκσυγχρονισμού και της ενισχυμένης περιφερειακής ολοκλήρωσης, ενόψει της σχεδιαζόμενης δημιουργίας ζώνης ελεύθερων συναλλαγών μεταξύ της Ευρώπης και των ΜΧΕ έως το 2010. Η FEMIP θα εστιαστεί κατά κύριο λόγο στην ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα. Επίσης, η Τράπεζα αποφάσισε ότι η FEMIP θα πρέπει να εστιαστεί σε σχέδια περιφερειακής συνεργασίας και σε επενδύσεις στον τομέα της υγείας και της εκπαίδευσης. Θα παράσχει τεχνική βοήθεια για την εκπόνηση σχεδίων και μεταρρυθμίσεων σε διάφορους οικονομικούς τομείς.

Προς το σκοπό αυτό, η ΕΤΕπ διαθέτει κονδύλια στο πλαίσιο των ισχυουσών ευρωμεσογειακών εντολών, πόρους για κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου από τον προϋπολογισμό της ΕΕ, καθώς και κονδύλια τεχνικής βοήθειας και ενισχύσεων για επενδύσεις, τα οποία παρέχει η Ένωση κατ' εφαρμογή των αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Βαρκελώνης (Mάρτιος 2002). Η ΕΤΕπ θα υλοποιήσει τη διευκόλυνση FEMIP σε στενή συνεργασία με όλους όσους συμμετέχουν στην ανάπτυξη της περιοχής: την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, την ευρωπαϊκή τραπεζική κοινότητα και τα πολυμερή και διμερή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα των ΜΧΕ.

Όλες οι δραστηριότητες της Τράπεζας στην περιοχή θα ενταχθούν στη διευκόλυνση, η οποία θα περιλαμβάνει τα ακόλουθα χρηματοδοτικά πλαίσια:

(1) Συνέχιση των δράσεων της ΕΤΕπ από ιδίους πόρους στο πλαίσιο των τρεχόντων εγγυημένων δανείων Euromed και των εντολών του MEDA για κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου.

(2) Δανεισμό από ίδιους πόρους της ΕΤΕπ για τη χρηματοδότηση σχεδίων αμοιβαίου ενδιαφέροντος μεταξύ ΕΕ και εταίρων χωρών δυνάμει της εντολής (1 δις ευρώ για την περίοδο 2002-2006) που δόθηκε στην Τράπεζα στη Νίκαια στο πλαίσιο της Διευκόλυνσης ευρωμεσογειακής εταιρικής σχέσης. Τα δάνεια αυτά χορηγούνται δυνάμει του άρθρου 18 του καταστατικού της ΕΤΕπ και χωρίς προσφυγή σε εγγυήσεις της ΕΕ έναντι πολιτικού/εμπορικού κινδύνου.

(3) Ένα επιπλέον ποσό 1,5 δις ευρώ για πέντε χρόνια κατόπιν της απόφασης του Συμβουλίου της Βαρκελώνης.

Τα δάνεια που χορηγεί η Τράπεζα βάσει της εντολής εντάσσονται κατά κύριο λόγο στο πλαίσιο της Ευρωμεσογειακής εταιρικής σχέσης, για τη στήριξη της οικονομικής ανάπτυξης των ενδιαφερομένων χωρών. Ο τραπεζικός δανεισμός υποστηρίζει μεμονωμένα επενδυτικά σχέδια καθώς και, μέσω του μηχανισμού γενικών δανείων, μικρότερα σχέδια και ΜΜΕ, ενισχύοντας συγχρόνως τον χρηματοπιστωτικό τομέα των διαφόρων χωρών. η Τράπεζα χορηγεί επίσης δάνεια στο πλαίσιο του προγράμματος TERRA για την Τουρκία (Δράση Ανοικοδόμησης και Αποκατάστασης μετά τους Σεισμούς) και στο πλαίσιο του Ειδικού Προγράμματος Δράσης (ΕΠΔ) για την Τουρκία.

Δυνάμει των όρων της Ευρωμεσογειακής εταιρικής σχέσης, ο δανεισμός από ίδιους πόρους της ΕΤΕπ συμπληρώνεται από επιδοτήσεις επιτοκίων (για δάνεια στον περιβαλλοντικό τομέα) και κεφάλαιο επιχειρηματικού κινδύνου από πηγές του προϋπολογισμού της ΕΕ, το οποίο διαχειρίζεται η Τράπεζα.

Επιπλέον των δανείων που χορηγεί δυνάμει της εντολής, και μετά από αίτημα του Συμβουλίου, η ΕΤΕπ εγκαινιάζει πρόγραμμα χορήγησης δανείων από ίδιους πόρους, χωρίς εγγύηση του προϋπολογισμού, στο πλαίσιο της Διευκόλυνσης Μεσογειακής Εταιρικής Σχέσης.

2.2 Αποτελέσματα και αξιολόγηση των πράξεων κατά την 31η Δεκεμβρίου 2002

Η 2η δανειοδοτική εντολή για το MED (6 425 εκατ. ευρώ για την περίοδο 2000-2007, δηλ. ετήσια κάλυψη 918 εκατ. ευρώ ετησίως) αντιπροσωπεύει σημαντική ενίσχυση (αύξηση κατά ποσοστό μεγαλύτερο του 19%) σε σύγκριση με την πρώτη δανειοδοτική εντολή (2 310 εκατ. ευρώ για την περίοδο 1997-1999, δηλ. ετήσια κάλυψη 770 εκατ. ευρώ ετησίως).

Η συνολική επίδοση στο πλαίσιο της 2ης εντολής, όπως μετράται βάσει των υπογραφέντων δανείων, κρίνεται ικανοποιητική. Το σχετικά υψηλό ποσοστό ανάληψης δανείων στο πλαίσιο της 2ης εντολής συνοδεύτηκε από σημαντική μεταβολή του σχετικού μεριδίου των δικαιούχων. Όπως προκύπτει από τον Πίνακα 1 κατωτέρω (γεωγραφική ανάλυση του δανεισμού κατά την περίοδο αναφοράς), χορηγήθηκαν δάνεια από ίδιους πόρους σε 9 χώρες, δηλ. σε όλες τις μεσογειακές χώρες πλην της Μάλτας, της Κύπρου και του Ισραήλ. Η Τουρκία, με ποσοστό 24% (εκτός του TERRA και του ΕΠΔ), απετέλεσε τον κύριο δικαιούχο των δανείων που χορηγήθηκαν στο πλαίσιο της εντολής. Άλλοι σημαντικοί δικαιούχοι είναι η Τυνησία, η Αλγερία, το Μαρόκο και η Αίγυπτος, οι οποίες περιλαμβάνονταν και στους κύριους δικαιούχους στο πλαίσιο της πρώτης εντολής.

Πίνακας 1: Γεωγραφική ανάλυση των δανείων της ΕΤΕπ κατά την 31η Δεκεμβρίου 2002

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Όσον αφορά την τομεακή κατανομή των δανείων της ΕΤΕπ, από τον Πίνακα 2 αποδεικνύεται ότι οι τομείς Ύδρευση-Αποχέτευση κλπ, Επικοινωνίες (συμπεριλαμβανομένης της οδικής υποδομής) και Ενέργεια αντιπροσωπεύουν το σημαντικότερο στόχο για στήριξη εκ μέρους της ΕΤΕπ. Ο τομέας της Ενέργειας απορροφούσε ήδη ποσοστό άνω του 21% του συνόλου των δανείων στο πλαίσιο της πρώτης εντολής, αλλά ο τομέας των Επικοινωνιών, ο οποίος αντιπροσώπευε 6% στο πλαίσιο της πρώτης εντολής, αυξήθηκε σημαντικά.

Το μεγαλύτερο μέρος των δανείων της ΕΤΕπ απορροφάται από το δημόσιο τομέα, δεδομένου ότι οι εταιρείες υποδομών και κοινής ωφέλειας παραμένουν κατά το μεγαλύτερο μέρος στα χέρια του δημοσίου τομέα στις περισσότερες ΜΧΕ.

Αντιθέτως, τα γενικά δάνεια στηρίζουν την ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα. Η Τράπεζα απευθύνεται στον τομέα των ΜΜΕ με τη διάθεση πιστωτικών και μετοχικών κονδυλίων σε τοπικές τράπεζες και επενδύοντας σε ευρύ φάσμα ιδιωτικών μετοχικών αμοιβαίων κεφαλαίων. Η ΕΤΕπ κατέχει μερίδια των περισσοτέρων αμοιβαίων κεφαλαίων που δραστηριοποιούνται στην περιοχή, έχει διαδραματίσει πρωτοποριακό ρόλο στην ανάπτυξη αυτών των μέσων και, μέσω της παρουσίας της, επενεργεί ως καταλύτης για άλλους επενδυτές. Η Τράπεζα επέτυχε επίσης να χορηγήσει πιστωτικά κονδύλια στις περισσότερες ΜΧΕ, επιτρέποντας, ή ακόμα και ωθώντας τις τοπικές τράπεζες να προσφέρουν μεσομακροπρόθεσμα δάνεια σε μεγάλο αριθμό ΜΜΕ και συμβάλλοντας στη δημιουργία σημαντικού αριθμού θέσεων εργασίας. Η στήριξη εκ μέρους της ΕΤΕπ προς ΜΜΕ συμπεριλάμβανε την παροχή ευρέος φάσματος χρηματοοικονομικών προϊόντων (συμμετοχών, υπό αίρεση ή μη προνομιακών δανείων), τα οποία πρέπει να αναπτυχθούν περαιτέρω στο πλαίσιο της FEMIP, χρησιμοποιώντας τα μεγαλύτερα ποσά κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου που θα παράσχει η Επιτροπή.

Πίνακας 2: Ανάλυση κατά χώρα και τομέα των δανείων της ΕΤΕπ για τις χώρες της Μεσογείου

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Η χρηματοδότηση σχεδίων δημοσίων υποδομών συνεχίζει να αποτελεί σημαντικό έργο της Τράπεζας, δεδομένου ότι τα εν λόγω σχέδια συχνά έχουν ουσιώδη σημασία για τη στήριξη της ανάπτυξης του ιδιωτικού τομέα. Στο πλαίσιο της στήριξης που χορηγεί για σχέδια του δημόσιου τομέα, η Τράπεζα μπόρεσε να χορηγήσει σημαντικά ποσά (25% του συνόλου των δανείων, δηλ. το ένα τρίτο των δράσεων για τον δημόσιο τομέα) σε σχέδια με σαφή περιβαλλοντικά οφέλη. Τα περισσότερα από αυτά τα σχέδια αφορούν την παροχή καθαρού νερού και την αποχέτευση. Άλλα συναφή σχέδια αφορούν την επεξεργασία των αποβλήτων ή την αποκατάσταση μολυσμένων χώρων. Σε πολλές περιπτώσεις, η στήριξη της Τράπεζας για παρόμοια περιβαλλοντικά σχέδια βασίστηκε σε προηγούμενες μελέτες που είχαν χρηματοδοτηθεί από το πρόγραμμα τεχνικής βοήθειας του METAP. Στους τομείς αυτούς, στους οποίους το κόστος της βελτιωμένης υπηρεσίας αποτελεί συχνά πρόβλημα για τους τελικούς χρήστες και παρεμβάλλονται εξωγενείς παράγοντες μεταξύ των συχνά χαμηλών χρηματοπιστωτικών και των υψηλότερων οικονομικών ποσοστών απόδοσης, η δυνατότητα επιδότησης των επιτοκίων με χρηματοδότηση από πόρους της Επιτροπής, αποδείχθηκε χρήσιμη.

Η Διαχειριστική Επιτροπή της Τράπεζας έλαβε την απόφαση να περιληφθεί η υγεία και η εκπαίδευση στον κατάλογο των επιλέξιμων τομέων στα τέλη του 2000. Η απόφαση αυτή αναγνωρίζει τη σημασία του ανθρώπινου δυναμικού για την ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα. Ειδικότερα, δεδομένου ότι οι ΜΧΕ δεν φαίνεται να διαθέτουν μεγάλο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα από την άποψη του κόστους του ανειδίκευτου εργατικού δυναμικού τους, αντιθέτως προς άλλες περιοχές του κόσμου, το καλά καταρτισμένο εργατικό δυναμικό αποτελεί σημαντικό παράγοντα όσον αφορά τις αποφάσεις για ιδιωτικές επενδύσεις, ιδίως στην περίπτωση των άμεσων ξένων επενδύσεων. Με αυτή τη στροφή από τα σχέδια φυσικής υποδομής στα οποία εστιαζόταν η προσοχή της τα προηγούμενα έτη, η Τράπεζα μπόρεσε να αρχίσει σύντομα να παρέχει στήριξη για κοινωνική υποδομή σε πολλές χώρες. Παρόλο που οι πρώτες παρεμβάσεις της Τράπεζας στον τομέα της υγείας και της εκπαίδευσης αφορούν το δημόσιο τομέα, δεν αποκλείεται στο μέλλον να εξεταστεί το ενδεχόμενο χρηματοδότησης ιδιωτικών σχεδίων, εφόσον αποδεικνύονται τα οικονομικά οφέλη τους και μπορούν να εξασφαλιστούν κατάλληλες εγγυήσεις. Δεδομένου ότι για τα σχέδια αυτά μπορεί να ενδείκνυται η χρηματοδότηση σε τοπικό νόμισμα, υπάρχει η δυνατότητα χρησιμοποίησης κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου υπό τη μορφή εγγυήσεων τοπικών δανείων.

Πίνακας 3: Δάνεια που συνήψε η ΕΤΕπ έως την 31η Δεκεμβρίου 2002 στις χώρες της Μεσογείου

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πίνακας 4: Συγχρηματοδοτήσεις (εκατ. ευρώ)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3

Δανειοδοτική δραστηριότητα της ΕΤΕπ στη Λατινική Αμερική και στην Ασία

3.1 Στόχοι και προτεραιότητες

Η Τράπεζα διαχειρίζεται τη χρηματοδότηση που χορηγεί στις επιλέξιμες χώρες της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής (AΛA) κατά τρόπο που να στηρίζει τις κοινοτικές πολιτικές σύμφωνα με τους όρους της εντολής.

Τα σχέδια που χρηματοδοτεί η ΕΤΕπ πρέπει να συγκεντρώνουν το ενδιαφέρον τόσο της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και της χώρας στην οποία υλοποιείται η επένδυση (Λεπτομέρειες περιλαμβάνονται στον Πίνακα 4 ανωτέρω).

Στο πλαίσιο αυτό, δίδεται ιδιαίτερη έμφαση στη στήριξη άμεσων ξένων επενδύσεων της ΕΕ στις χώρες ΑΛΑ και, σε μικρότερη έκταση, σε επενδύσεις που συμβάλλουν στην περιφερειακή ολοκλήρωση, καθώς και στη βελτίωση του περιβάλλοντος στις χώρες υποδοχής. Μελλοντικά, η Τράπεζα προτίθεται να συνεχίσει να διευρύνει τη στήριξη που χορηγεί για σχέδια σχετικά με την περιφερειακή ολοκλήρωση και το περιβάλλον, καθώς και για σχέδια που αφορούν τη μεταφορά ευρωπαϊκής τεχνολογίας και κοινοπραξίες με, ή με ευνοϊκότερους όρους προς, ευρωπαϊκές εταιρείες.

3.2 Αποτελέσματα και αξιολόγηση των πράξεων κατά την 31η Δεκεμβρίου 2002

Στις χώρες ΑΛΑ, η Τράπεζα έχει χορηγήσει στο πλαίσιο της τρέχουσας εντολής (ΑΛΑ ΙΙΙ) μέχρι σήμερα, 23 δάνεια που καλύπτουν γεωγραφικά 14 χώρες και ανέρχονται συνολικά σε 1 113 εκατ. ευρώ. Το ποσό αυτό ισοδυναμεί με το 45% του συνολικού ποσού που διατίθεται για την επταετία.

Όσον αφορά τη γεωγραφική κατανομή (βλ. Πίνακα 1 κατωτέρω), η Τράπεζα προσπαθεί να διατηρήσει, όπου αυτό είναι δυνατόν, δίκαιη ισορροπία μεταξύ των δύο περιοχών και μεταξύ των μεμονωμένων χωρών. Από την άποψη αυτή, αξίζει να υπενθυμιστεί ότι η εντολή δεν προβλέπει ανώτατα όρια ανά χώρα, επιτρέποντας έτσι την πλήρη χρησιμοποίηση της διαθέσιμης χρηματοδότησης ανάλογα με τις συγκεκριμένες επενδυτικές ευκαιρίες. Η ανισορροπία που παρουσιάζεται στα τέλη του 2002 οφείλεται κατά το μεγαλύτερο μέρος στην ασιατική κρίση του τέλους της δεκαετίας του 1990, η οποία δημιούργησε προβλήματα στο επενδυτικό κλίμα. Δόθηκε επίσης κάποια προτεραιότητα σε περιοχές ή χώρες που ενισχύουν τους δεσμούς τους με την Κοινότητα (ομάδα ASEAN και Mercosur). Η ποσοστιαία κατανομή των δανείων της ΕΤΕπ αντικατοπτρίζει σε γενικές γραμμές τη γεωγραφική κατανομή των άμεσων ξένων επενδύσεων της ΕΕ στις χώρες ΑΛΑ.

Μεγάλο ποσοστό των δανείων (85%) χορηγείται προς δανειολήπτες του ιδιωτικού τομέα, ιδίως για τη στήριξη των Ευρωπαίων επενδυτών στην περιοχή, με ισόρροπη κατανομή ανάλογα με την προέλευση των επιχειρήσεων της ΕΕ.

Η ΕΤΕπ συνεργάζεται, όπου αυτό είναι δυνατόν και σκόπιμο, με τους πολυμερείς αναπτυξιακούς οργανισμούς (Ασιατική Τράπεζα Ανάπτυξης, Διαμερικανική Τράπεζα Ανάπτυξης, Διεθνής Οργανισμός Χρηματοδότησης) και τις τοπικές αναπτυξιακές τράπεζες. Συνεργάζεται επίσης ενεργά με τον ευρωπαϊκό τραπεζικό τομέα τόσο στη σφαίρα της άμεσης κοινής χρηματοδότησης όσο και των εγγυήσεων. Κατά την υπό εξέταση περίοδο, η Τράπεζα συγχρηματοδότησε 20 σχέδια (βλ. Πίνακα 5 κατωτέρω).

Πίνακας 1: Γεωγραφική ανάλυση των δανείων της ΕΚΤ κατά την 31η Δεκεμβρίου 2002

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πίνακας 2: Ανάλυση κατά χώρα και τομέα των δανείων της ΕΤΕπ για τη Λατινική Αμερική και την Ασία

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Επιτυγχάνεται εύλογη ισορροπία και διαφοροποίηση όσον αφορά την τομεακή κατανομή με σημαντικότερους τομείς την Ενέργεια/Περιβάλλον, τη Βιομηχανία και τις Επικοινωνίες (βλ. Πίνακα 2 κατωτέρω). Μια εξήγηση γι' αυτό είναι ότι οι δραστηριότητες στον ιδιωτικό τομέα των χωρών ΑΛΑ επηρεάζονται κατά κύριο λόγο από τις συνθήκες της αγοράς/του τομέα.

Όσον αφορά την επιλογή των σχεδίων, η Τράπεζα στηρίζει κυρίως σχέδια που συμβάλλουν σημαντικά στη βελτίωση των υπηρεσιών μέσω αποτελεσματικότερης χρήσης των πόρων, καθώς και στη βελτίωση της κατάστασης όσον αφορά το περιβάλλον.

Επιπλέον, η Τράπεζα συνέχισε να καταβάλει προσπάθειες ώστε τα οφέλη της χρηματοδότησης προς τις Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις (ΜΜΕ) να γίνουν αισθητά μέσω γενικών δανείων. Μέχρι σήμερα, το 9% των κεφαλαίων στο πλαίσιο της ισχύουσας εντολής έχουν διατεθεί για ανάλογες διευκολύνσεις, ενώ το ποσοστό αυτό ενδέχεται να αυξηθεί στο μέλλον.

Πίνακας 3: Δάνεια που συνήψε η ΕΤΕπ έως την 31η Δεκεμβρίου 2002 στη Λατινική Αμερική και στην Ασία

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πίνακας 4: Αμοιβαίο ενδιαφέρον των σχεδίων στις χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Ασίας

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πίνακας 5: Συγχρηματοδοτήσεις (εκατ. ευρώ)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 4

Δανειοδοτική δραστηριότητα της ΕΤΕπ στη Δημοκρατία της Νοτίου Αφρικής

4.1 Στόχοι και προτεραιότητες

Μετά την κατάργηση του προηγούμενου καθεστώτος του απαρτχάιντ και την εγκατάσταση δημοκρατικά εκλεγμένης κυβέρνησης στη Δημοκρατία της Νότιας Αφρικής ("ΔΝΑ"), το Συμβούλιο ζήτησε από την Τράπεζα να εγκαινιάσει πρόγραμμα δανειοδότησης στην εν λόγω χώρα. Έτσι, το 1995, υπεγράφη η πρώτη Συμφωνία Πλαίσιο μεταξύ της Τράπεζας και της ΔΝΑ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εφαρμόζει πρόγραμμα ενισχύσεων προς τη ΔΝΑ ύψους περίπου 130 εκατ. ευρώ ετησίως, ενώ η χρηματοδότηση εκ μέρους της Τράπεζας θεωρείται συμπληρωματική πηγή χρηματοδότησης στο πλαίσιο του προγράμματος στήριξης της ΕΕ για τη χώρα.

Στόχος του προγράμματος της Τράπεζας είναι να συμβάλει στην οικονομική ανάπτυξη της ΔΝΑ - κυρίως με την προώθηση της ανάπτυξης της οικονομίας και λαμβάνοντας ιδίως υπόψη τις ιστορικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των διαφόρων τμημάτων του πληθυσμού και την ανάγκη να βελτιωθούν οι συνθήκες διαβίωσης και να τονωθεί η οικονομική δραστηριότητα των ιστορικά μειονεκτούντων.

4.2 Αποτελέσματα και αξιολόγηση των πράξεων κατά την 31η Δεκεμβρίου 2002

Στα τέλη του 2002, η εντολή είχε αναληφθεί κατά 30% και εκταμιευθεί κατά 18%, πράγμα που σημαίνει ότι καλύπτεται ο στόχος.

Χαρακτηριστικά δανειοληπτών και τομείς χρηματοδότησης. Κατά την έναρξη του προγράμματος, η Τράπεζα εγκαινίασε διάλογο - ο οποίος συνεχίζεται σε τακτική βάση σήμερα - με το Υπουργείο Οικονομικών της ΔΝΑ όσον αφορά την κατεύθυνση του προγράμματος της Τράπεζας και τον τύπο δανειοληπτών και σχεδίων στα οποία θα πρέπει να αποβλέπει η στήριξη εκ μέρους της Τράπεζας.

Συμφωνήθηκε σε γενικές γραμμές ότι η χρηματοδότηση θα πρέπει να διατεθεί σε υπουργεία της κεντρικής κυβέρνησης (για υπηρεσίες όπως η ύδρευση), οργανισμούς του ευρύτερου δημόσιου τομέα (όπως η Τράπεζα Ανάπτυξης της Νότιας Αφρικής και η Eskom) και στον ιδιωτικό τομέα (τράπεζες και βιομηχανικές εταιρείες). Ο στόχος αυτός επετεύχθη και οι δανειολήπτες της Τράπεζας περιλαμβάνουν οργανισμούς τόσο του δημόσιου όσο και του ιδιωτικού τομέα.

Πίνακας 1: Δάνεια της ΕΤΕπ στη Δημοκρατία της Νότιας Αφρικής

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Χαρακτήρας της χρηματοδότησης εκ μέρους της Τράπεζας - λήξη και νόμισμα. Η χρηματοδότηση της Τράπεζας προς τη Νότια Αφρικής είναι ελκυστική για δύο κυρίως λόγους:

- Μακροχρόνια λήξη: Η Νότια Αφρική μπορεί να εξεύρει βραχυπρόθεσμες και μεσοπρόθεσμες πιστώσεις από τις ξένες κεφαλαιαγορές, αλλά οι πιστώσεις αυτές δεν είναι κατάλληλες για τη χρηματοδότηση της μακροπρόθεσμης ανάπτυξης - δεδομένου ότι τα κεφάλαια μπορούν να εξαχθούν από τη χώρα τόσο εύκολα όσο μπορούν να εισαχθούν. Οι διευκολύνσεις της Τράπεζας, οι οποίες φθάνουν τα 25 έτη για μακροπρόθεσμες υποδομές, απεδείχθησαν πολύ χρήσιμες από την άποψη αυτή.

- Χρηματοδότηση σε τοπικό νόμισμα: Η άριστη πιστοληπτική ικανότητα της Τράπεζας, καθώς και η σχετικά εξελιγμένη αγορά του ραντ, επέτρεψαν στην Τράπεζα να εκδώσει ομόλογα ευρώ-ραντ και να κινητοποιήσει πράξη διαθεσίμων σε ραντ, η οποία της επέτρεψε να χορηγεί δάνεια προς Νοτιοαφρικανούς δανειολήπτες σε ραντ. Για σχέδια τα οποία εξυπηρετούν την τοπική αγορά - κατά κύριο λόγο σχέδια κοινής ωφέλειας με έσοδα σε τοπικό νόμισμα - η λήψη μακροπρόθεσμων δανείων σε τοπικό νόμισμα από την Τράπεζα απεδείχθη ιδιαίτερα χρήσιμη, εφόσον αποφεύγεται τυχόν συναλλαγματικός κίνδυνος.

Επιχειρηματικό κεφάλαιο για αναδυόμενους επιχειρηματίες. Το 2001, η Επιτροπή - σε συνεννόηση με τις αρχές της ΔΝΑ - ζήτησε από τη Τράπεζα να διαχειριστεί τμήμα (50 εκατ. ευρώ) του προγράμματός της για τη χορήγηση βοήθειας υπό μορφή χρηματοδοτικής διευκόλυνσης για επιχειρηματικά κεφάλαια ώστε να παρασχεθεί βοήθεια σε αναδυόμενους επιχειρηματίες που ανήκουν στις ιστορικά μειονεκτούσες κοινότητες, ιδίως με την παροχή μετοχικού κεφαλαίου. Το σχέδιο αυτό, ο κύριος δίαυλος του οποίου ήταν η Industrial Development Corporation της Νότιας Αφρικής, εγκαινιάστηκε πολύ ενθαρρυντικά με τη χρηματοδότηση 25 υποσχεδίων (17% της συνολικής διευκόλυνσης) τους πρώτους έξι μήνες μετά την έναρξή του, τον Μάρτιο 2002.