Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Ευρωπαϊκή πολιτική τουρισμού"

(1999/C 138/02)

Στις 26 Ιανουαρίου 1999, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε, σύμφωνα με το άρθρο 23 εδάφιο 2 του Εσωτερικού της Κανονισμού, να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας για την "Ευρωπαϊκή πολιτική τουρισμού".

Το τμήμα "Εσωτερική αγορά, παραγωγή και κατανάλωση", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 12 Μαρτίου 1999 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Lustenhouwer.

Κατά την 362η σύνοδο ολομέλειάς (συνεδρίαση της 24ης Μαρτίου 1999), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 80 ψήφους υπέρ, 3 κατά και 6 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η ανάπτυξη μιας ολοκληρωμένης ευρωπαϊκής πολιτικής για τον κλάδο του τουρισμού και της αναψυχής φαίνεται να έχει φθάσει σε αδιέξοδο. Στη συνεδρίαση του Συμβουλίου Εσωτερικής Αγοράς της 7ης Δεκεμβρίου 1998 δεν στάθηκε (και πάλι) δυνατό να επιτευχθεί συμφωνία σχετικά με το περιεχόμενο και το απαιτούμενο κονδύλιο ενός πολυετούς προγράμματος για αυτόν τον τομέα. Η πρόταση για ένα τέτοιο πρόγραμμα, που αρχικά είχε ονομασθεί Φιλοξενία, φαίνεται ανέφικτη όπως έχει περικοπεί από το Συμβούλιο.

1.2. Η ΟΚΕ, η οποία πάντα υποστήριζε την Επιτροπή(1) στις προσπάθειές της να αναπτύξει μια δυναμική πολιτική σε επίπεδο ΕΕ για τον τομέα του τουρισμού και της αναψυχής και για τον καταναλωτή του τουριστικού προϊόντος, είναι άκρως απογοητευμένη από την εν λόγω κατάσταση των πραγμάτων και δεν σκοπεύει να την αποδεχθεί.

1.3. Καθώς μια συντονισμένη πολιτική υποστηριζόμενη από ένα πολυετές πρόγραμμα φαίνεται πλέον δύσκολη, πρέπει να εξετασθούν άλλοι τρόποι για να ληφθούν υπόψη οι ανάγκες αυτού του τομέα και των πελατών του. Υπάρχει πάντα κίνδυνος οι δραστηριότητες στο επίπεδο της ΕΕ να εξακολουθήσουν να αναπτύσσονται μόνο σε ad hoc βάση, χωρίς συντονισμό μεταξύ των διάφορων υπηρεσιών της Επιτροπής και χωρίς μακροπρόθεσμη ή έστω μεσοπρόθεσμη προοπτική.

1.4. Η ΟΚΕ έχει, λοιπόν, επίγνωση του γεγονότος ότι η ειδική Διεύθυνση Τουρισμού που συνέστησε πρόσφατα η Επιτροπή στη ΓΔ ΧΧΙΙΙ, έχει ένα δύσκολο έργο μπροστά της. Η ΟΚΕ παρέχει την πλήρη υποστήριξη της σ' αυτό το εγχείρημα, το οποίο πρέπει να προωθηθεί και να εφαρμοσθεί σε στενή συνεννόηση και διαβούλευση με τις οργανώσεις του τουρισμού και της αναψυχής και τους κοινωνικούς εταίρους.

Η αρνητική τοποθέτηση του Συμβουλίου δεν μπορεί να εμποδίσει τις υπηρεσίες της Επιτροπής να εξετάσουν με ολοκληρωμένο τρόπο τις ανάγκες αυτού του τομέα και των καταναλωτών του.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η ταχύτερα αναπτυσσόμενη βιομηχανία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (2,5 % ως 4 % ετήσια ανάπτυξη από άποψη κύκλου εργασιών τζίρου και 1 % ως 1,5 % από άποψη δυνατοτήτων απασχόλησης) επηρεάζεται, ως γνωστόν, από τις δραστηριότητες της ΕΕ σε πολλούς τομείς. Αυτό το έχει ήδη επισημάνει σε παλαιότερες γνωμοδοτήσεις της η ΟΚΕ(2), όπως άλλωστε και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο(3). Η ΟΚΕ καλεί το Συμβούλιο και την Επιτροπή, παρά το δυσμενές ενάντιο πολιτικό κλίμα, να κάνουν μια πραγματική αρχή για τη συμπερίληψη των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις τουρισμού σε όλες τις πολιτικές της Επιτροπής. Αυτή η προσέγγιση αποτελεί ουσιαστική προϋπόθεση για την πρακτική αξιοποίηση του αναπτυξιακού δυναμικού αυτού του τομέα, πράγμα που είναι ιδιαίτερα σημαντικό ενόψει του σχετικά ασφαλούς μέλλοντος του τομέα του τουρισμού, καθώς το τουριστικό προϊόν δεν διατρέχει τον κίνδυνο να ξεπεραστεί από τις τεχνολογικές αλλαγές.

2.2. Τα πιο εμφανή θέματα προς συζήτηση αφορούν πτυχές όπως η κατάρτιση των επιχειρηματιών (συχνά μικρών, ανεξάρτητων επιχειρήσεων) και του προσωπικού τους, η πρόσβαση στο απαραίτητο κεφάλαιο για επενδύσεις με μελλοντικές προοπτικές, η αβέβαιη και συχνά προβληματική σχέση μεταξύ αναψυχής και προστασίας του περιβάλλοντος, η εφαρμογή νέων τεχνολογιών διαχείρισης, οι συνθήκες και οι όροι εργασίας, οι επιπτώσεις της κοινωνίας των πληροφοριών και, ιδιαίτερα, του ηλεκτρονικού εμπορίου στους μεσάζοντες, οι συνέπειες της ανάπτυξης της πρόσβασης (π.χ. η ανεπάρκεια της μεταφορικής ικανότητας των αερογραμμών), η πρόσβαση σε πληροφορίες και γνώσεις σχετικά με τις εξελίξεις της καταναλωτικής αγοράς, οι οποίες είναι σημαντικές λόγω των ταχέως μεταβαλλόμενων προτιμήσεων των καταναλωτών, και - τελευταίο αλλά όχι λιγότερο σημαντικό - το φορολογικό κλίμα.

2.3. Ο φορολογικός τομέας είναι ο τομέας όπου είναι εμφανέστερες οι επιπτώσεις των ευρωπαϊκών νόμων και ρυθμίσεων. Η νομοθεσία για τον ΦΠΑ έχει σημαντικό αντίκτυπο στην ανταγωνιστική ικανότητα του τομέα των ξενοδοχείων και εστιατορίων και άλλων τουριστικών τομέων. Πολλές χώρες εκτός της ΕΕ δεν επιβάλλουν καθόλου ΦΠΑ σ' αυτές τις υπηρεσίες. Ο μειωμένος συντελεστής που ισχύει σήμερα για τους τομείς των ξενοδοχείων, των εστιατορίων και του τουρισμού πρέπει, επομένως, να διατηρηθεί. Επίσης, ένας χαμηλότερος συντελεστής ΦΠΑ επί εκείνων των υπηρεσιών εντάσεως εργασίας που δεν απολαύουν σήμερα του χαμηλού συντελεστή θα αυξήσει την απασχόληση.

3. Η "Ομάδα Υψηλού Επιπέδου για τον Τουρισμό"

3.1. Γενικότερα, η ΕΕ πρέπει να συμβάλει στην προαγωγή ενός νομοθετικού και ρυθμιστικού κλίματος φιλικότερου προς τις επιχειρήσεις. Η ΟΚΕ επικροτεί την προσέγγιση που υιοθέτησε η Επιτροπή συνιστώντας τη λεγόμενη "Ομάδα Υψηλού Επιπέδου για τον Τουρισμό"(4) και τα συμπεράσματά της, σύμφωνα με την οποία, για παράδειγμα, βραχυπρόθεσμα πρέπει να εφαρμοσθούν οι συστάσεις της "Ομάδας BEST" (Task Force για το Επιχειρηματικό Περιβάλλον). Η ΟΚΕ ενδιαφέρεται, επίσης, για τους τρόπους με τους οποίους προτείνει η Επιτροπή να εφαρμοσθούν τα συμπεράσματα της Ομάδας Υψηλού Επιπέδου. Η έκθεση διατυπώνει ορισμένες σημαντικές συστάσεις, οι οποίες μπορούν να αποτελέσουν σημαντική συμβολή στην προαγωγή των δυνατοτήτων απασχόλησης στον τομέα του τουρισμού και της αναψυχής.

3.2. Η έκθεση της Ομάδας Υψηλού Επιπέδου δείχνει, επίσης, ότι ένας τομέας που ασχολείται κατά κύριο λόγο με διασυνοριακές δραστηριότητες αξίζει μια ευρωπαϊκή πολιτική με ενισχυτική, καινοτόμο και δυναμική προσέγγιση της ανάπτυξης βιώσιμων επιχειρήσεων, κατά προτίμηση σε πλαίσιο προστασίας του καταναλωτή και σε αρμονία με τις άλλες απαιτήσεις, π.χ. τις περιβαλλοντικές.

3.3. Για να αναβαθμιστεί η προσέλκυση ανθρώπινων πόρων στον τουριστικό τομέα, η έκθεση της Ομάδας Υψηλού Επιπέδου καλεί τους κοινωνικούς εταίρους του τομέα του τουρισμού και της αναψυχής (στους οποίους πρέπει να συμπεριληφθούν οπωσδήποτε και οι οργανώσεις των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων) να ακολουθήσουν στο σύνολό τους το παράδειγμα του τομέα των ξενοδοχείων και εστιατορίων και να αναπτύξουν τομεακό κοινωνικό διάλογο, ιδίως σχετικά με τα επαγγελματικά προσόντα που απαιτούνται για την πρόσληψη και με τις συνθήκες εργασίας. Οι διαβουλεύσεις αυτές μπορούν, επίσης, να συντελέσουν ώστε να βελτιωθεί η άσχημη εικόνα που υπάρχει ενίοτε σχετικά με τις συνθήκες εργασίας σ' αυτόν τον τομέα και να καταστεί ελκυστικότερο για τους αναζητούντες εργασία να προσανατολισθούν προς μια θέση απασχόλησης στον τομέα του τουρισμού και της αναψυχής.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Όπως είδαμε και προηγουμένως, το δύσκολο έργο που έχει μπροστά της η Επιτροπή θα αποφέρει - κατά την άποψη της ΟΚΕ - καρπούς μόνο εάν αποτελέσει τμήμα ενός διαρθρωμένου διαλόγου με τους εκπροσώπους του τομέα τουρισμού και αναψυχής. Η ΟΚΕ κάνει, λοιπόν, έκκληση για τη σύσταση μιας (αξιόπιστης) Ευρωπαϊκής Συμβουλευτικής Επιτροπής για τον τουρισμό και την αναψυχή.

4.1.1. Η ΟΚΕ επικροτεί το γεγονός ότι η πρόσφατα δημοσιευθείσα Λευκή Βίβλος της Επιτροπής για το Εμπόριο(5) κάνει τη σύνδεση μεταξύ τουρισμού και λιανικού εμπορίου. Η ανακοίνωση της Επιτροπής αναγνωρίζει - ορθά, κατά την ΟΚΕ - ότι οι τομείς του λιανικού εμπορίου και του τουρισμού έχουν ορισμένα κοινά συμφέροντα. Η ΟΚΕ θα ήθελε να τονίσει ότι τα κέντρα των πόλεων, ιδιαίτερα, πρέπει να παρέχουν ποικιλία δυνατοτήτων αγορών και να αφήνουν περιθώρια για τις μικρές ανεξάρτητες επιχειρήσεις. Μια καλή ποικιλία καταστημάτων αυξάνει την τουριστική ελκυστικότητα μιας πόλης. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι ο τομέας του λιανικού εμπορίου πρέπει επίσης να καταβάλει δραστήριες προσπάθειες για τη διαρκή αύξηση αυτής της ελκυστικότητας. Η έρευνα έχει, εξάλλου, αποδείξει τη σημασία του λιανικού εμπορίου. Όταν φθάσουν στον τελικό προορισμό τους, οι τουρίστες ξοδεύουν μεγαλύτερο ποσοστό των χρημάτων τους στο λιανικό εμπόριο παρά π.χ. στα εστιατόρια και τη διατροφή (μια μελέτη στο Άμστερνταμ τοποθετεί την αναλογία σε περίπου 60 % : 40 %). Η ΟΚΕ πιστεύει ότι η πρόθεση της Επιτροπής να τονώσει αυτή τη συνεργασία διοργανώνοντας έναν διαγωνισμό με έπαθλο είναι ένας δημιουργικός τρόπος για να αυξηθεί η προβολή των επιτυχημένων σχεδίων.

4.2. Η ΟΚΕ σημειώνει, ακόμη, ότι η προεδρία του Συμβουλίου δεν έχει προγραμματίσει καμία συνάντηση - ούτε καν άτυπη - των Υπουργών Τουρισμού κατά τη διάρκεια της γερμανικής προεδρίας. Αυτή η πλήρης έλλειψη ενδιαφέροντος από την πλευρά του Συμβουλίου είναι ειλικρινά λυπηρή. Η ΟΚΕ κάνει, επομένως, έκκληση στη γερμανική και στην προσεχή φινλανδική προεδρία να συμπεριλάβουν μια συνεδρίαση του Συμβουλίου Τουρισμού στο πρόγραμμα εργασίας τους.

4.3. Στα πλαίσια του προγράμματος εργασίας της γερμανικής προεδρίας δηλώνεται πολύ ορθά ότι δίδεται προσοχή στο απεχθές φαινόμενο του "παιδεραστικού σεξουαλικού τουρισμού". Όπως έχει επισημάνει η ΟΚΕ σε παλαιότερες γνωμοδοτήσεις της(6), καμία ενέργεια δεν είναι υπερβολική όταν πρόκειται για την καταπολέμηση των εξευτελιστικών αυτών πρακτικών. Η ΟΚΕ επικροτεί τόσο τις μέχρι στιγμής ενέργειες της Επιτροπής σ' αυτόν τον τομέα όσο και το γεγονός ότι ο τομέας έχει αναλάβει και ο ίδιος πρωτοβουλίες. Οι τουριστικοί και οι ταξιδιωτικοί πράκτορες σε πολλές χώρες της ΕΕ έχουν αποστασιοποιηθεί ρητώς από αυτές τις διεστραμμένες πρακτικές και έχουν θεσπίσει κυρώσεις - μεταξύ των οποίων τη διαγραφή οποιουδήποτε μέλους τους ενδέχεται να έχει ανάμιξη σ' αυτές - για να αποτρέψουν την ενεργό συμμετοχή των επιχειρήσεων της ΕΕ. Η ΟΚΕ επικροτεί, επίσης, τις σχετικές πρωτοβουλίες (όπως ένας κώδικας δεοντολογίας) της διεθνούς ένωσης του τομέα των ξενοδοχείων και εστιατορίων. Πρέπει, ακόμη, να σημειωθεί ότι αυτός ο τύπος εκμετάλλευσης και κακοποίησης των παιδιών δεν έχει καμία απολύτως σχέση με τον τουρισμό και παρουσιάζει τον κίνδυνο να αμαυρώσει την εικόνα του κλάδου. Η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να συνεχίσει και να αναπτύξει περαιτέρω τις δράσεις της σ' αυτό το πεδίο.

4.4. Για να ξαναεγγραφεί στην ημερήσια διάταξη η ανάπτυξη μιας ευρωπαϊκής πολιτικής για τον τουρισμό και την αναψυχή, θα χρειασθεί συμβολή από όλους τους εμπλεκόμενους παράγοντες. Η ΟΚΕ υποστηρίζει, συνεπώς, την έκκληση της Ομάδας Υψηλού Επιπέδου για τη διεξαγωγή ετήσιας διάσκεψης κορυφής για τον τουρισμό. Στην πρώτη της συνεδρίαση, αυτή η διάσκεψη κορυφής θα μπορούσε να καταρτίσει και να συντονίσει ένα βασικό πρόγραμμα δραστηριοτήτων, το οποίο θα μπορούσε να αποτιμηθεί και να προσαρμοσθεί στις μεταγενέστερες συνεδριάσεις. Χάρη στη συμμετοχή της Επιτροπής, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, των κρατών μελών, και των εκπροσώπων του τουριστικού τομέα και των καταναλωτών, η διάσκεψη κορυφής θα μπορούσε να προσδιορίσει το πλήθος των μελλοντικών προκλήσεων, που μας οδηγεί στο αναπόφευκτο συμπέρασμα ότι: "Η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να αρνείται να δώσει στον ταχύτερα αναπτυσσόμενο τομέα της οικονομίας της την αναγνώριση που του αξίζει - πολιτικά και από άποψη χάραξης πολιτικής - λόγω της οικονομικής και επιχειρηματικής του θέσης".

5. Συμπεράσματα

5.1. Η ΟΚΕ παρέχει την πλήρη υποστήριξή της σ' αυτές τις προσπάθειες, όπως μαρτυρεί και η δήλωση του πρώην Προέδρου της, Τοm Jenkins, στη διάσκεψη που πραγματοποιήθηκε στο Λουξεμβούργο στις 4 και 5 Νοεμβρίου 1997: "Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή έχει τονίσει σε πολλές γνωμοδοτήσεις της την οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική σημασία του τουρισμού για την Ευρωπαϊκή Ένωση και έχει ζητήσει επανειλημμένα να αναγνωρισθεί ο ρόλος του, όχι μόνο από κοινωνική, οικονομική, πολιτιστική και πολιτική άποψη, αλλά και ως μέσου ολοκλήρωσης των διάφορων λαών και γεωγραφικών πραγματικοτήτων της Κοινότητας."

5.2. Η ΟΚΕ κάνει έκκληση να θεσπισθεί μια μακροπρόθεσμη στρατηγική για τον τουρισμό, υποστηριζόμενη με απόφαση του Συμβουλίου, για να διασφαλισθεί η πολιτική αναγνώριση που αξίζει ο τουρισμός στην ΕΕ ως μείζων παράγοντας ανάπτυξης και δημιουργίας απασχόλησης.

5.3. Η στρατηγική αυτή θα συμβάλει στη διασφάλιση της αποτελεσματικής χρήσης των πόρων της Επιτροπής, ενώ παράλληλα η αναγνώριση της σημασίας του τουριστικού τομέα αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για την επίτευξη των κύριων στόχων της Κοινότητας, όπως είναι η απασχόληση, η περιφερειακή πολιτική, το περιβάλλον, οι στόχοι της διεύρυνσης και οι γενικοί στόχοι της πολιτικής για τις ΜΜΕ.

Βρυξέλλες, 24 Μαρτίου 1999.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice RANGONI MACHIAVELLI

(1) Βλ. μεταξύ άλλων: Γνωμοδότηση ΟΚΕ για τον "Ρόλο της Ένωσης στα θέματα του τουρισμού - Πράσινο Βιβλίο της Επιτροπής", ΕΕ C 301, της 13.11.1995, Γνωμοδότηση ΟΚΕ για το "Πρώτο πολυετές πρόγραμμα υπέρ του Ευρωπαϊκού Τουρισμού (1997-2000)", ΕΕ C 30 της 30.1.1997.

(2) Βλ. π.χ. τη γνωμοδότηση της ΟΚΕ σχετικά με τα κοινοτικά μέτρα που επηρεάζουν τον τουρισμό (1995-1996), ΕΕ C 19 της 12.1.1998.

(3) Βλ. ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την έκθεση της Επιτροπής για τα κοινοτικά μέτρα που επηρεάζουν τον τουρισμό, Α4-0247/98, 7/10/98· επίσης, ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 27ης Ιανουαρίου 1999 σχετικά με τα επαγγέλματα με μελλοντικές προοπτικές, εισηγητής: ο κ. Μann, Α4-0475/98, ΡΕ 227.966 τελικό, σημεία 19-20 και 21.

(4) Συμπεράσματα και συστάσεις της Ομάδας Υψηλού Επιπέδου για την Απασχόληση και τον Τουρισμό: Νέες εταιρικές σχέσεις για θέσεις εργασίας, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ΓΔ ΧΧΙΙΙ, Βρυξέλλες, Οκτώβριος 1998.

(5) COM(1999) 6 τελικό, 27.1.1999.

(6) ΕΕ C 284 της 14.9.1998.