ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 7.7.2016 COM(2016) 448 final ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ based on Article 10 of Council Framework Decision 2008/841/JHA of 24 October 2008 on the fight against organised crime



ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ με βάση το άρθρο 10 της απόφασης-πλαισίου 2008/841/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 24ης Οκτωβρίου 2008, για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος 1.Εισαγωγή 1.1.Ιστορικό Τα πρώτα μέτρα για την ποινικοποίηση των αξιόποινων πράξεων που συνδέονται με εγκληματική οργάνωση ελήφθησαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 1998 με την έγκριση της κοινής δράσης 98/733/ΔΕΥ, σχετικά με το αξιόποινο της συμμετοχής σε εγκληματική οργάνωση στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η πράξη αυτή, η οποία εγκρίθηκε από το Συμβούλιο βάσει του άρθρου Κ.3 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, εισήγαγε τον ορισμό του οργανωμένου εγκλήματος στο διεθνές δίκαιο. Ακολούθησε η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών κατά του διεθνικού οργανωμένου εγκλήματος (UNTOC), της 15ης Νοεμβρίου 2000, που εγκρίθηκε με το ψήφισμα 55/25 της Γενικής Συνέλευσης, η οποία κατέστη η κύρια διεθνής νομική πράξη για την καταπολέμηση του διεθνικού οργανωμένου εγκλήματος. Η Ευρωπαϊκή Ένωση (πρώην Ευρωπαϊκή Κοινότητα) συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις για τη σύμβαση, την υπέγραψε και είναι συμβαλλόμενο μέρος της. Στις 19 Ιανουαρίου 2005, η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση απόφασης-πλαισίου σχετικά με την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος. Επεδίωξε να αξιοποιήσει τα επιτεύγματα της κοινής δράσης 98/733/ΔΕΥ και της σύμβασης UNTOC, καθιστώντας δυνατή μια περισσότερο συνεκτική προσέγγιση με σκοπό την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση του οργανωμένου εγκλήματος σε επίπεδο ΕΕ. Το αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων υπήρξε λιγότερο φιλόδοξο από την αρχική πρόταση. Η Επιτροπή, υποστηριζόμενη από τη Γαλλία και την Ιταλία, αποφάσισε να εκδώσει δήλωση αμφισβητώντας την προστιθέμενη αξία της πράξης όσον αφορά την επίτευξη του απαιτούμενου ελάχιστου βαθμού προσέγγισης των νομοθεσιών. 1.2.Κύρια στοιχεία και σκοπός της απόφασης-πλαισίου Στο προοίμιο της απόφασης-πλαισίου 2008/841/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 24ης Οκτωβρίου 2008, για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος, επισημαίνεται ότι στόχος της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι να βελτιωθεί η κοινή ικανότητα της Ένωσης και των κρατών μελών της να καταπολεμήσουν, μεταξύ άλλων, το διασυνοριακό οργανωμένο έγκλημα. Ο στόχος αυτός στο πλαίσιο των πολιτικών της ΕΕ για τη δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις και την αστυνομική συνεργασία πρόκειται να επιτευχθεί ειδικότερα μέσω της προσέγγισης των νομοθεσιών. Το πεδίο εφαρμογής της εν λόγω πράξης θα πρέπει συνεπώς να περιλαμβάνει αξιόποινες πράξεις που κατά κανόνα διαπράττονται από εγκληματική οργάνωση. Θα πρέπει επίσης να προβλέπει κυρώσεις αντίστοιχες προς τη σοβαρότητα αυτών των αξιόποινων πράξεων που διαπράττονται από φυσικά και νομικά πρόσωπα. Ο κύριος στόχος της απόφασης-πλαισίου είναι η ποινικοποίηση των αξιόποινων πράξεων που συνδέονται με τη συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση (άρθρο 2 της απόφασης-πλαισίου) βάσει των ορισμών που περιλαμβάνονται στο άρθρο 1. 1.3.Σκοπός της παρούσας έκθεσης και μέθοδος αξιολόγησης Το ευρωπαϊκό θεματολόγιο για την ασφάλεια, το οποίο εγκρίθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 28 Απριλίου 2015, τονίζει την ανάγκη να βοηθηθούν τα κράτη μέλη να ενισχύσουν την αμοιβαία εμπιστοσύνη, να αξιοποιήσουν πλήρως τα υφιστάμενα εργαλεία για ανταλλαγή πληροφοριών και να ενθαρρύνουν τη διασυνοριακή επιχειρησιακή συνεργασία μεταξύ των αρμοδίων αρχών. Τούτο θα επιτευχθεί μέσω της καλύτερης εφαρμογής και υλοποίησης των υφιστάμενων νομοθετικών πράξεων της ΕΕ. Για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή, ως θεματοφύλακας των Συνθηκών, παρακολουθεί τη μεταφορά στο εθνικό δίκαιο των σχετικών πράξεων της ΕΕ. Σύμφωνα με το άρθρο 10 της απόφασης-πλαισίου, τα κράτη μέλη έπρεπε να εγκρίνουν τα απαραίτητα εκτελεστικά μέτρα και να ενημερώσουν σχετικά το Συμβούλιο και την Επιτροπή έως τις 11 Μαΐου 2010. Η Επιτροπή όφειλε να καταρτίσει έκθεση με βάση τις εν λόγω πληροφορίες. Το Συμβούλιο θα έπρεπε στη συνέχεια να αξιολογήσει, έως τις 11 Νοεμβρίου 2012, κατά πόσον τα κράτη μέλη είχαν λάβει τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να συμμορφωθούν με την απόφαση-πλαίσιο. Μέχρι τη λήξη της προθεσμίας μεταφοράς στο εσωτερικό δίκαιο, δηλαδή μέχρι τις 11 Μαΐου 2010, μόνο τέσσερα κράτη μέλη (Βέλγιο, Κύπρος, Ιρλανδία και Κάτω Χώρες) είχαν υποβάλει στην Επιτροπή τις κοινοποιήσεις τους. Άλλα κράτη μέλη κοινοποίησαν τα μέτρα μεταφοράς μετά την εν λόγω ημερομηνία. Η απόφαση-πλαίσιο δεν εφαρμόζεται στο Ηνωμένο Βασίλειο από την 1η Δεκεμβρίου 2014, διότι το ΗΒ άσκησε το δικαίωμά του, σύμφωνα με το άρθρο 10 παράγραφος 4 του πρωτοκόλλου 36 που προσαρτάται στις Συνθήκες, για εξαίρεση από την εν λόγω νομική πράξη. Μολονότι το Ηνωμένο Βασίλειο έχει στο παρελθόν θεσπίσει εθνική νομοθεσία για την εφαρμογή της απόφασης-πλαισίου και την έχει κοινοποιήσει στην Επιτροπή, η έκθεση δεν καλύπτει το εν λόγω κράτος μέλος. Η Δανία δεσμεύεται από την απόφαση-πλαίσιο σύμφωνα με το άρθρο 2 του πρωτοκόλλου αριθ. 22 σχετικά με τη θέση της Δανίας, διότι η απόφαση-πλαίσιο εκδόθηκε πριν από την έναρξη ισχύος της Συνθήκης της Λισαβόνας. Η περιγραφή και η ανάλυση στην παρούσα έκθεση βασίζονται κατά κύριο λόγο στις πληροφορίες που παρασχέθηκαν από τα κράτη μέλη, οι οποίες συμπληρώθηκαν από δημοσίως διαθέσιμα πληροφοριακά στοιχεία, καθώς και από τα πορίσματα εξωτερικής μελέτης. Μετά τη λήξη της μεταβατικής περιόδου που προβλέπεται στο άρθρο 10 παράγραφος 3 του πρωτοκόλλου 36 των Συνθηκών, την 1η Δεκεμβρίου 2014, η Επιτροπή ζήτησε από τα κράτη μέλη να κοινοποιήσουν τα εθνικά μέτρα μεταφοράς πράξεων που εμπίπτουν στο πλαίσιο του κεκτημένου του πρώην τρίτου πυλώνα, στις οποίες συγκαταλέγεται και η παρούσα απόφαση-πλαίσιο, μέσω της βάσης δεδομένων MNE («Mesures Nationales d’Éxecution»). Κατά τη στιγμή σύνταξης του παρόντος, όλα τα κράτη μέλη έχουν κοινοποιήσει τα μέτρα αυτά. Η έκθεση επικεντρώνεται στην ανάλυση των άρθρων 1 έως 8. Δεν εξετάζει τα άρθρα 9 έως 12 διότι οι σχετικές διατάξεις δεν χρήζουν εφαρμογής. Τα κριτήρια αξιολόγησης που υιοθετήθηκαν από την Επιτροπή για τη συγκεκριμένη έκθεση είναι τα γενικά κριτήρια που θεσπίστηκαν το 2001 για την αξιολόγηση της εφαρμογής αποφάσεων-πλαισίων (πρακτική αποτελεσματικότητα, σαφήνεια και ασφάλεια δικαίου, πλήρης εφαρμογή και τήρηση της προθεσμίας μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο). Δεύτερον, χρησιμοποιούνται επίσης κριτήρια ειδικά για τη συγκεκριμένη απόφαση-πλαίσιο, ενώ στην ανάλυση των επακόλουθων επιμέρους διατάξεων παρέχονται περαιτέρω αναλυτικές πληροφορίες.

Χάριν συνέπειας, οι εθνικές διατάξεις σε σχέση με την απόφαση-πλαίσιο αξιολογούνται χωριστά, αφενός, για τα κράτη μέλη που στηρίζουν τα συστήματά τους σε αυτοτελή αξιόποινη πράξη σε σχέση με το άρθρο 2 και, αφετέρου, για εκείνα που υιοθετούν διαφορετικές προσεγγίσεις. 2.Αξιολόγηση 2.1.Αξιολόγηση των οικείων εθνικών διατάξεων των κρατών μελών που στηρίζουν τους συστήματα σε αυτοτελή αξιόποινη πράξη Η επισκόπηση που ακολουθεί δεν καλύπτει τη Δανία, τη Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Στις περιπτώσεις που η έκθεση μνημονεύει «όλα τα κράτη μέλη», αναφέρεται συνεπώς μόνο στα υπόλοιπα 25 κράτη μέλη. 2.1.1.Ορισμοί (άρθρο 1) Το άρθρο 1 περιλαμβάνει δύο ορισμούς που έχουν σημασία για τον καθορισμό του πεδίου εφαρμογής της απόφασης-πλαισίου, συγκεκριμένα τους ορισμούς της εγκληματικής οργάνωσης και της διαρθρωμένης ένωσης. Όσον αφορά τον ορισμό της διαρθρωμένης ένωσης («η ένωση που δεν συγκροτείται τυχαία για την άμεση τέλεση μιας αξιόποινης πράξης, ούτε χρειάζεται να έχει επίσημα καθορισμένους ρόλους για τα μέλη της, συνέχεια στη συμμετοχή των μελών αυτών ή ανεπτυγμένη διάρθρωση»), τρία κράτη μέλη (BG, HR, IE) ακολούθησαν τη διατύπωση της απόφασης-πλαισίου, ενώ τέσσερα άλλα (CZ, EE, LT, ES) αναφέρουν ορισμένα περαιτέρω στοιχεία, κυρίως την κατανομή καθηκόντων ή λειτουργιών εντός της εγκληματικής οργάνωσης. Ομάδα επτά κρατών μελών (BE, CY, FI, EL, LU, RO, SK) αναφέρει ότι η ένωση πρέπει να είναι διαρθρωμένη, ενώ έντεκα κράτη μέλη (AT, DE, FR, HU, IT, LV, MT, NL, PL, PT, SI) δεν κάνουν καμία αναφορά στον ορισμό της διαρθρωμένης ένωσης. Έντεκα κράτη μέλη (AT, BE, BG, FI, EL, HU, LU, PT, RO, SK, ES) αναφέρονται στο κριτήριο της συνέχειας («εγκαθιδρυμένη επί ένα χρονικό διάστημα»). Οι εθνικές διατάξεις της Εσθονίας και της Λιθουανίας παραπέμπουν σε μια μόνιμη οργάνωση, πράγμα το οποίο περιορίζει ενδεχομένως το πεδίο εφαρμογής της εν λόγω διάταξης εξαιρώντας τις μη μόνιμες εγκληματικές οργανώσεις. Τα υπόλοιπα κράτη μέλη (HR, CY, CZ, DE, FR, IE, IT, LV, MT, NL, PL, SI) δεν αναφέρουν καθόλου το στοιχείο αυτό στην εθνική τους νομοθεσία. Όσον αφορά τη συμμετοχή («περισσότερα των δύο προσώπων που δρουν από κοινού»), η πλειονότητα των κρατών μελών (AT, BE, BG, HR, CY, EE, FI, EL, HU, IE, IT, LT, LU, PT, RO, SK, ES) αναφέρεται ευθέως σε τουλάχιστον τρία πρόσωπα. Η Λετονία περιορίζει το πεδίο εφαρμογής σε ομάδες που αποτελούνται από τουλάχιστον πέντε άτομα. Η νομοθεσία της Τσεχίας αναφέρει τουλάχιστον δύο πρόσωπα που δρουν από κοινού, ενώ έξι κράτη μέλη (DE, FR, MT, NL, PL και SI) δεν περιλαμβάνουν το κριτήριο αυτό στο εθνικό τους δίκαιο. Μόνο τρία κράτη μέλη (Βέλγιο, Λουξεμβούργο Σλοβακία) αναφέρονται στο κριτήριο της ύπαρξης πλεονεκτήματος («τον προσπορισμό, άμεσα ή έμμεσα, οικονομικού ή άλλου υλικού οφέλους») στην εθνική τους νομοθεσία. Τούτο σημαίνει ότι για όλα τα άλλα κράτη μέλη ο ορισμός είναι ευρύτερος, γεγονός που ανοίγει το πεδίο εφαρμογής της παρούσας διάταξης και σε εγκληματικές οργανώσεις που δεν έχουν κατ’ ανάγκη κερδοσκοπικό χαρακτήρα. Όσον αφορά τις κύριες αξιόποινες πράξεις («παραβάσεις που τιμωρούνται με ποινή στερητική της ελευθερίας ή εντολή κράτησης μέγιστης διάρκειας τουλάχιστον τεσσάρων ετών ή σοβαρότερη ποινή»), τα χαμηλότερα ανώτατα όρια στερητικής της ελευθερίας ποινής, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο είναι τα εξής: τουλάχιστον 3 έτη σε τρία κράτη μέλη (BE, CY, EE) άνω των 3 ετών σε πέντε κράτη μέλη (AT, BG, HR, LT, SI). τουλάχιστον 4 έτη σε τέσσερα κράτη μέλη (FI, IE, LU, MT)· Η Φινλανδία επιπλέον επέκτεινε το πεδίο εφαρμογής σε δύο περαιτέρω αξιόποινες πράξεις για τις οποίες η μέγιστη ποινή είναι μικρότερη από 4 έτη· τουλάχιστον 5 έτη σε δύο κράτη μέλη (FR και HU)· πάνω από 5 έτη σε ένα κράτος μέλος (SK)· καμία αναφορά στο επίπεδο των κύριων αξιόποινων πράξεων σε οκτώ κράτη μέλη (CZ, DE, IT, NL, PL, PT, RO, ES), πράγμα που σημαίνει ότι το πεδίο εφαρμογής έχει επεκταθεί σε όλες τις αξιόποινες πράξεις· Η Γερμανία περιορίζει το πεδίο εφαρμογής εξαιρώντας ορισμένες ειδικές αξιόποινες πράξεις που διαπράττονται σε βάρος του δημοκρατικού κράτους δικαίου· κατάλογος σοβαρών αξιόποινων πράξεων που θεωρούνται κύριες στην Ελλάδα και τη Λετονία· ο εν λόγω κατάλογος δεν καλύπτει όλες τις αξιόποινες πράξεις με ανώτατο όριο στερητικής της ελευθερίας ποινής τουλάχιστον 4 ετών στη Λετονία και δεν είναι σαφές αν αυτό ισχύει στην περίπτωση της Ελλάδας. 2.1.2.Αξιόποινες πράξεις σχετικές με συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση (άρθρο 2) Η απόφαση-πλαίσιο πραγματεύεται κυρίως την ποινικοποίηση της συμπεριφοράς όσον αφορά τη συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση. Το άρθρο 2 υποχρεώνει τα κράτη μέλη να εξασφαλίζουν ότι τουλάχιστον μία από τις ακόλουθες συμπεριφορές θεωρείται αξιόποινη πράξη σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία:

α) η συμπεριφορά προσώπου, το οποίο εκ προθέσεως και εν γνώσει, είτε του σκοπού και της εν γένει δραστηριότητας της εγκληματικής οργάνωσης, είτε της πρόθεσής της να τελέσει τις εν λόγω αξιόποινες πράξεις, συμμετέχει ενεργά στις εγκληματικές δραστηριότητές της, περιλαμβανομένης της παροχής πληροφοριών ή υλικών μέσων, της στρατολόγησης νέων μελών, καθώς και κάθε μορφής χρηματοδότησης των δραστηριοτήτων της, ενώ γνωρίζει ότι η συμμετοχή του θα συμβάλλει στην τέλεση των εγκληματικών δραστηριοτήτων της οργάνωσης· β) η συμπεριφορά προσώπου η οποία συνίσταται σε συμφωνία με ένα ή περισσότερα πρόσωπα ότι θα αναπτυχθεί δραστηριότητα η οποία, αν υλοποιηθεί, θα συνίσταται στην τέλεση αξιόποινων πράξεων που αναφέρονται στο άρθρο 1, ακόμη και αν το εν λόγω πρόσωπο δεν συμμετέχει στην εκτέλεση της δραστηριότητας αυτής. Το επίπεδο της μεταφοράς του άρθρου 2 στο εσωτερικό δίκαιο έχει ως εξής: Τέσσερα κράτη μέλη (BG, HR, EL, MT) προβλέπουν αμφότερες τις αξιόποινες πράξεις (άρθρο 2 στοιχείο α) και στοιχείο β)). Η νομοθεσία είκοσι ενός κρατών μελών (AT, BE, CY, CZ, DE, EE, FI, FR, HU, IE, IT, LV, LT, LU, NL, PL, PT, RO, SK, SI, ES) καλύπτει μόνο το άρθρο 2 στοιχείο α), θεσπίζοντας έτσι το αξιόποινο της συμμετοχής σε εγκληματική οργάνωση. Η εθνική νομοθεσία του Βελγίου περιορίζει την εφαρμογή της αξιόποινης πράξης της συμμετοχής σε εγκληματική οργάνωση σε περιπτώσεις εκφοβισμού, απειλών, χρήσης βίας, απάτης, δωροδοκίας ή εμπορικών δομών. Όσον αφορά τη μεταφορά του άρθρου 2 στοιχείο α): Έξι κράτη μέλη (BG, FR, LT, LV, PL, SI) αναφέρονται γενικά σε συμμετοχή/εμπλοκή χωρίς να επεκτείνονται στο είδος των περί ων ο λόγος δραστηριοτήτων (διάπραξη αξιόποινων πράξεων ή άλλων δραστηριοτήτων που δεν είναι αναγκαστικά ποινικής φύσεως). Οκτώ κράτη μέλη (BE, CY, CZ, IE, IT, LU, RO, SK) αναφέρονται ρητά στον ορισμό στη συμπερίληψη «άλλων δραστηριοτήτων» στο πεδίο της συμπεριφοράς που συνιστά συμμετοχή ή θεωρούν κολάσιμη τη συμμετοχή καθώς και την υποστήριξη εγκληματικής οργάνωσης. Οκτώ επιπλέον κράτη μέλη (AT, DE, EE, EL, ES, MT, NL, PT) αναφέρουν μία ή περισσότερες συγκεκριμένες περιπτώσεις «άλλων δραστηριοτήτων» που περιλαμβάνονται στην απόφαση-πλαίσιο (όπως η παροχή πληροφοριών ή υλικών μέσων, η στρατολόγηση νέων μελών, καθώς και η χρηματοδότηση των δραστηριοτήτων της εγκληματικής οργάνωσης). Τρία κράτη μέλη (HU, HR, FI) περιορίζουν ρητά το πεδίο εφαρμογής, εξαιρώντας τη διάπραξη οιασδήποτε κύριας αξιόποινης πράξης ή πράξεων εξίσου σοβαρών ή σοβαρότερων από την αυτοτελή αξιόποινη πράξη (FI), ή περιορίζοντάς το μόνο στις προπαρασκευαστικές ενέργειες (HU). Όλα τα κράτη μέλη, πλην τεσσάρων (CY, FR, HU, IE) ποινικοποιούν ορισμένες από τις πιο σοβαρές μορφές συμμετοχής σε εγκληματική οργάνωση, όπως η ίδρυση, η διεύθυνση, η οργάνωση, η προώθηση, κλπ. Εννέα κράτη μέλη (ΑΥ, BE, HR, CY, EL, FI, IE, LU, SK) περιλαμβάνουν ρητές αναφορές στην πρόθεση και/ή γνώση του δράστη όσον αφορά τον στόχο και την εν γένει δραστηριότητα της εγκληματικής οργάνωσης και/ή τη διάπραξη κύριων αξιόποινων πράξεων. Σε ό, τι αφορά την αξιόποινη πράξη σύμφωνα με το άρθρο 2 στοιχείο β): Δύο κράτη μέλη (EL, MT) ποινικοποιούν τη «συμμορία» προσώπων με σκοπό τη διάπραξη αξιόποινης πράξης (εκτός από εκείνες που συνεπάγονται κυρώσεις που διαφέρουν από ποινή στερητική της ελευθερίας, καθώς και εκείνες που υπάγονται στον νόμο περί Τύπου, στην περίπτωση της Μάλτας). Η Ελλάδα εξαιρεί τις κύριες αξιόποινες πράξεις που εμπίπτουν στην αξιόποινη πράξη της συμμετοχής σε εγκληματική οργάνωση, αλλά περιλαμβάνει τη διάπραξη πλημμελημάτων αν οι δράστες αποβλέπουν σε οικονομικό ή άλλο υλικό όφελος ή σε προσβολή της ζωής, της σωματικής ακεραιότητας ή της γενετήσιας ελευθερίας προσώπου εκτός εάν οι πράξεις αυτές τιμωρούνται με στερητική της ελευθερίας ποινή μικρότερη του ενός έτους. Στην περίπτωση δύο κρατών μελών (BG, HR), το πεδίο εφαρμογής των κύριων αξιόποινων πράξεων περιορίζεται σε εκείνες που τιμωρούνται με στερητική της ελευθερίας ποινή μεγαλύτερη των 3 ετών. Ένας άλλος περιορισμός σε σχέση με τη Βουλγαρία αφορά την επιδίωξη υλικού οφέλους ή την παράνομη επιρροή σε φορείς της κεντρικής διοίκησης ή της τοπικής αυτοδιοίκησης. 2.1.3.Ευθύνη νομικών προσώπων (άρθρο 5) Η διάταξη αυτή είναι τυποποιημένη ρήτρα που περιέχεται σε διάφορες πράξεις της ΕΕ. Σε όλα τα κράτη μέλη (με εξαίρεση την Κύπρο) υπάρχει κανονιστική πρόβλεψη για την ποινική ή μη ποινική ευθύνη νομικών προσώπων για αξιόποινες πράξεις σχετικές με τη συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση (άρθρο 2). Η Κύπρος έχει κυρώσει τη σύμβαση UNTOC, αλλά δεν έχει μεταφέρει τις σχετικές διατάξεις στην εσωτερική της έννομη τάξη. Η πρώτη παράγραφος καλύπτει την ευθύνη για τις αξιόποινες πράξεις του άρθρου 2 όταν αυτές τελούνται προς όφελος νομικού προσώπου από οποιοδήποτε πρόσωπο το εκπροσωπεί, λαμβάνει αποφάσεις εξ ονόματός του ή ασκεί έλεγχο εντός του νομικού προσώπου. Όλα τα κράτη μέλη διαθέτουν σχετικές διατάξεις στον τομέα αυτό, αλλά μόνο δεκαπέντε εξ αυτών (AT, CZ, DE, FI, EL, HU, IE, IT, LV, LT, PL, PT, SK, SI, ES) αναφέρονται ρητά στην ευθύνη για παράλειψη εποπτείας ή ελέγχου, από πρόσωπο που αναφέρεται στην παράγραφο 1, η οποία καθιστά δυνατή την τέλεση της εν λόγω αξιόποινης πράξης (άρθρο 5 παράγραφος 2). Σε ορισμένα κράτη μέλη, η δυνατότητα αυτή ενδέχεται να απορρέει από την ευέλικτη ανάγνωση των βασικών διατάξεων που καλύπτουν τη συμπεριφορά των νομικών προσώπων η οποία συνίσταται όχι μόνο στην πράξη αλλά και στην παράλειψή της, π.χ. στις Κάτω Χώρες και το Βέλγιο το Ανώτατο Δικαστήριο έχει επιβεβαιώσει την ερμηνεία αυτή. Όλα τα κράτη μέλη έχουν ορισμούς για τα νομικά πρόσωπα και αναγνωρίζουν ότι η ευθύνη των νομικών προσώπων βάσει των παραγράφων 1 και 2 τελεί υπό την επιφύλαξη της κίνησης ποινικών διαδικασιών κατά φυσικών προσώπων που συμμετέχουν ως αυτουργοί ή συνεργοί στην τέλεση των αξιόποινων πράξεων που αναφέρονται στο άρθρο 2. 2.1.4.Κυρώσεις (άρθρα 3, 4 και 6)

2.1.4.1.Κυρώσεις κατά φυσικών προσώπων (άρθρο 3) Σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 1, τα κράτη μέλη θα πρέπει να μεριμνούν ώστε οι αξιόποινες πράξεις που αναφέρονται στο άρθρο 2 να τιμωρούνται με μέγιστη στερητική της ελευθερίας ποινή τουλάχιστον 2 ετών ή, στην περίπτωση συμφωνίας για σύσταση «συμμορίας» στο πλαίσιο του οργανωμένου εγκλήματος, με την ίδια μέγιστη στερητική της ελευθερίας ποινή την οποία επισύρει και η αξιόποινη πράξη που αποτελούσε το αντικείμενο της συμφωνίας. Όσον αφορά την αξιόποινη πράξη συμμετοχής σε εγκληματική οργάνωση [άρθρο 2 στοιχείο α)], τα κατώτατα όρια της στερητικής της ελευθερίας ποινής για την κύρια αξιόποινη πράξη έχουν ως εξής: Έως 2 έτη κατ’ ανώτατο όριο στη Φινλανδία Έως 3 έτη στην Αυστρία και την Κροατία Από 1 έως 3 έτη στο Βέλγιο, το Λουξεμβούργο και την Ισπανία Έως 5 έτη στη Γερμανία και τη Γαλλία Από 1 έως 5 έτη στην Ουγγαρία, την Ιταλία, την Πορτογαλία και τη Ρουμανία Από 3 μήνες έως 5 έτη στην Πολωνία και τη Σλοβενία Μέχρι 6 έτη στις Κάτω Χώρες Από 1 έως 6 έτη στη Βουλγαρία Από 2 έως 7 έτη στη Μάλτα Έως 10 έτη στην Κύπρο και την Ελλάδα Από 2 έως 10 έτη στην Τσεχική Δημοκρατία Από 5 έως 10 έτη στη Σλοβακία Από 3 έως 12 έτη στην Εσθονία Έως 15 έτη στην Ιρλανδία Από 3 έως 15 έτη στη Λιθουανία Από 8 έως 17 ετών στη Λετονία. Μόνο τέσσερα κράτη μέλη (BG, HR, EL, MT) προβλέπουν επιπλέον την αξιόποινη πράξη της «ένωσης» στο πλαίσιο του οργανωμένου εγκλήματος σε συνάρτηση με το άρθρο 2 στοιχείο β). Σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία της Μάλτας, η ποινή εξαρτάται από την αξιόποινη πράξη που αποτελούσε αντικείμενο της συμφωνίας. Η Βουλγαρία καθορίζει ως μέγιστη ποινή τα 6 έτη, η δε Κροατία τα 3 έτη. Στην Ελλάδα η αξιόποινη πράξη της σύστασης «συμμορίας» στο πλαίσιο του οργανωμένου εγκλήματος τιμωρείται με στερητική της ελευθερίας ποινή τουλάχιστον 6 μηνών (τουλάχιστον 3 μηνών, εάν η αξιόποινη πράξη είναι πλημμέλημα που τιμωρείται με στερητική της ελευθερίας ποινή τουλάχιστον 1 έτους).

Πρέπει να τονιστεί ότι τα περισσότερα κράτη μέλη υπερκαλύπτουν τις βασικές τους υποχρεώσεις και επιβάλλουν αυστηρότερες κυρώσεις για επιβαρυντική συμπεριφορά που δεν ρυθμίζεται από την απόφαση-πλαίσιο ως προς την κύρια αξιόποινη πράξη του άρθρου 2: ανάλογα με τον ρόλο των προσώπων σε ομάδα οργανωμένου εγκλήματος, π.χ., ιδρυτές, υπεύθυνοι λήψης αποφάσεων ή ηγέτες της εγκληματικής οργάνωσης (BE, BG, DE, HR, EE, EL, IT, LT, LU, LV, MT, NL, PL, PT, SI, ES)· λόγω της σοβαρότητας της κύριας αξιόποινης πράξης (CZ, DE, FR, IT, PL, RO, ES)· λόγω ιδιαιτεροτήτων όπως η χρήση ειδικών εργαλείων ή επικίνδυνου υλικού (EL, IT, LT, PL)· λόγω του μεγάλου αριθμού των συμμετεχόντων σε εγκληματική οργάνωση (IT, MT). 2.1.4.2.Επιβαρυντικές περιστάσεις (άρθρο 3 παράγραφος 2) Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 2, τα κράτη μέλη θα πρέπει να μεριμνούν ώστε η τέλεση κύριας αξιόποινης πράξης στο πλαίσιο του οργανωμένου εγκλήματος να μπορεί να θεωρηθεί επιβαρυντική περίσταση στο πλαίσιο των εθνικών τους συστημάτων. Σε γενικές γραμμές, όλα τα εθνικά συστήματα των κρατών μελών χαρακτηρίζονται από την αρχή των εξατομικευμένων κυρώσεων, πράγμα που σημαίνει ότι κάθε ποινική κύρωση μπορεί ενδεχομένως να επιβαρυνθεί ή να μετριαστεί σύμφωνα με τις ατομικές περιστάσεις που αποφασίζονται κατά περίπτωση. Τούτο καλύπτει επίσης την ειδική περίπτωση της τέλεσης αξιόποινης πράξης στο πλαίσιο εγκληματικής οργάνωσης. Όσον αφορά τις νομικές διατάξεις που αφορούν ειδικότερα τις επιβαρυντικές περιστάσεις, υπάρχουν οι ακόλουθες προσεγγίσεις: Η εθνική νομοθεσία της Ιρλανδίας θεωρεί ότι η διάπραξη αξιόποινης πράξης στο πλαίσιο εγκληματικής οργάνωσης συνιστά επιβαρυντική περίσταση, η οποία εφαρμόζεται μόνο στις αξιόποινες πράξεις που υπερβαίνουν το όριο της μέγιστης διάρκειας 4 ετών, που αντιστοιχεί ακριβώς στην ελάχιστη διάρκεια που προβλέπει το άρθρο 3 παράγραφος 2. Στη Σλοβενία, η επιβαρυντική περίσταση αφορά αξιόποινες πράξεις που συνεπάγονται στερητική της ελευθερίας ποινή άνω των 3 ετών. Στην εθνική νομοθεσία έξι κρατών μελών (HR, CZ, FI, HU, LT, PL), η τέλεση αξιόποινης πράξης στο πλαίσιο εγκληματικής οργάνωσης είναι γενική επιβαρυντική περίσταση για οποιαδήποτε αξιόποινη πράξη (όχι μόνο για σοβαρές αξιόποινες πράξεις). Έντεκα κράτη μέλη (AT, BE, BG, CY, DE, IT, LV, MT, PT, SK, ES) κάνουν συγκεκριμένη αναφορά στην εθνική τους νομοθεσία σε επιβαρυντικές περιστάσεις, όσον αφορά κατάλογο των σοβαρότερων κύριων αξιόποινων πράξεων, επειδή διαπράχθηκαν στο πλαίσιο εγκληματικής οργάνωσης. Δεν είναι σαφές εάν ο εν λόγω κατάλογος καλύπτει όλες τις αξιόποινες πράξεις που τιμωρούνται με τουλάχιστον 4ετή στερητική της ελευθερίας ποινή. Η εθνική νομοθεσία έξι κρατών μελών (EE, EL, FR, LU, NL, RO) δεν αναφέρει ρητά ότι η τέλεση αξιόποινης πράξης στο πλαίσιο εγκληματικής οργάνωσης συνιστά επιβαρυντική περίσταση. 2.1.4.3.Δυνατότητα μείωσης της ποινής ή εξαίρεσης του δράστη από την εφαρμογή της ποινής (άρθρο 4) Παρά τον προαιρετικό χαρακτήρα του άρθρου 4 («κάθε κράτος μέλος μπορεί [...]»), όλα τα κράτη μέλη προβλέπουν περιστάσεις εξαίρεσης από την ποινική ευθύνη ή την επιβολή ποινής ή μείωση της ποινής σε ελαφρυντικές περιστάσεις που εφαρμόζονται στις αξιόποινες πράξεις που αναφέρονται στο άρθρο 2. 2.1.4.4.Κυρώσεις κατά νομικών προσώπων [άρθρο 6 παράγραφοι 1) και 2)] Σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 1, η συμπεριφορά νομικού προσώπου σύμφωνα με το άρθρο 5 παράγραφος 1 (περιπτώσεις κατοχής ιθύνουσας θέσης βάσει της εξουσίας εκπροσώπησης, λήψης αποφάσεων ή άσκησης ελέγχου) θα πρέπει να συνεπάγεται πρόστιμα ποινικού ή μη χαρακτήρα και, ενδεχομένως, άλλες κυρώσεις όπως αυτές που απαριθμούνται στην εν λόγω διάταξη. Σε σχέση με το άρθρο 5 παράγραφος 2, ήτοι τις περιπτώσεις παράλειψης εποπτείας ή ελέγχου, το άρθρο 6 παράγραφος 2 αναφέρει μόνο την υποχρέωση των κρατών μελών να προβλέπουν αποτελεσματικές, ανάλογες και αποτρεπτικές κυρώσεις. Όλα τα κράτη μέλη (με εξαίρεση την Κύπρο, η οποία δεν αναφέρει συγκεκριμένα πρόστιμα σε σχέση με τα νομικά πρόσωπα) προβλέπουν πρόστιμα ποινικού ή μη χαρακτήρα σε σχέση με τη συμπεριφορά των νομικών προσώπων όσον αφορά τις αξιόποινες πράξεις του άρθρου 2. Όσον αφορά τις προαιρετικές «άλλες κυρώσεις», συμπεριλαμβανομένου του μη εξαντλητικού καταλόγου του άρθρου 6 παράγραφος 1, όλα τα κράτη μέλη εκτός από πέντε (AT, DE, EE, FI, IE) προβλέπουν επιπλέον μέτρα πέραν των προστίμων:

α) ο αποκλεισμός από δημόσιες παροχές ή ενισχύσεις έχει μεταφερθεί στο εσωτερικό δίκαιο από δεκατέσσερα κράτη μέλη (HR, CZ, FR, EL, HU, IT, LU, LV, MT, PL, PT, RO, SI, ES)· β) η προσωρινή ή οριστική απαγόρευση της άσκησης εμπορικών δραστηριοτήτων έχει μεταφερθεί από δεκαπέντε κράτη μέλη (BE, HR, CZ, FR, EL, HU, IT, LT, LV, MT, PL, PT, RO, SI, ES)· γ) η επιβολή δικαστικής εποπτείας· έχει μεταφερθεί από έξι κράτη μέλη: (FR, IT, MT, PT, RO, ES)· δ) η δικαστική εκκαθάριση έχει μεταφερθεί από δεκατρία κράτη μέλη (BE, HR, CZ, FR, HU, LT, LU, LV, MT, PT, RO, SI, ES)· ε) το προσωρινό ή οριστικό κλείσιμο εγκαταστάσεων που χρησιμοποιήθηκαν για την τέλεση της αξιόποινης πράξης έχει μεταφερθεί από επτά κράτη μέλη (BE, FR, LT, MT, PT, RO, ES). Επιπλέον, δεκαέξι κράτη μέλη (BE, BG, HR, CZ, FR, HU, IT, LT, LV, LU, NL, PL, PT, RO, SK, SI) προβλέπουν μέτρα που δεν περιλαμβάνονται στο άρθρο 6 παράγραφος 1, σε σχέση κυρίως με τη δήμευση και τη δημοσίευση της απόφασης. 2.1.5.Δικαιοδοσία και συντονισμός των διώξεων (άρθρο 7) Το άρθρο 7 επιβάλλει στα κράτη μέλη την υποχρέωση να μεριμνούν ώστε η δικαιοδοσία τους να καλύπτει τουλάχιστον τις συγκεκριμένες περιπτώσεις σε σχέση με τις αξιόποινες πράξεις που αναφέρονται στο άρθρο 2. Το πρώτο κριτήριο είναι υποχρεωτικό και αφορά πράξεις που τελέσθηκαν εν όλω ή εν μέρει στο έδαφος του κράτους μέλους, όποιος και αν είναι ο τόπος όπου η εγκληματική οργάνωση έχει τη βάση της ή αναπτύσσει τις εγκληματικές δραστηριότητές της. Όλα τα κράτη μέλη συμμορφώνονται με την εν λόγω διάταξη που ενσωματώνει τη βασική αρχή της εδαφικότητας, η οποία επεκτείνεται, στις περισσότερες περιπτώσεις στα πλοία και τα σκάφη. Το δεύτερο κριτήριο, ήτοι η δικαιοδοσία για πράξεις που τελέστηκαν από υπηκόους τους στο εξωτερικό, έχει επίσης ενσωματωθεί από όλα τα κράτη μέλη. Το γεγονός αυτό πληροί ταυτόχρονα για όλα τα κράτη μέλη την απαίτηση του άρθρου 7 παράγραφος 3 το οποίο επιβάλλει στα κράτη μέλη την υποχρέωση είτε να ορίζουν τη δικαιοδοσία για τους υπηκόους τους όσον αφορά τις αξιόποινες πράξεις που διαπράττουν στο εξωτερικό είτε να προβαίνουν στην έκδοσή τους. Το τρίτο κριτήριο αναφέρεται σε πράξεις που τελούνται προς όφελος νομικού προσώπου που εδρεύει στο έδαφος του κράτους μέλους. Σαφής αναφορά στην εν λόγω διάταξη περιέχεται στην εθνική νομοθεσία τεσσάρων κρατών μελών (CZ, IE, IT, NL). Όσον αφορά τον περιορισμό της δικαιοδοσίας των δύο τελευταίων περιπτώσεων (άρθρο 7 παράγραφος 1 στοιχεία β) και γ) σε ειδικές περιστάσεις που εφαρμόζονται όταν οι αξιόποινες πράξεις διαπράττονται εκτός του εδάφους τους, κανένα κράτος μέλος δεν έχει υιοθετήσει αυτή την προσέγγιση. Το άρθρο 7 παράγραφος 2 αναφέρεται στην υποχρέωση συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών σε διασυνοριακές υποθέσεις (συγκρούσεις δικαιοδοσίας). Όλα τα κράτη μέλη διαθέτουν εθνικές νομοθετικές πράξεις όσον αφορά τον συντονισμό για την καταπολέμηση του σοβαρού διασυνοριακού εγκλήματος, με δυνατότητα να χρησιμοποιούν τις υπηρεσίες της Eurojust για την ενίσχυση του συντονισμού και της συνεργασίας μεταξύ των αρμόδιων εθνικών αρχών. Το καθήκον της Eurojust να υποστηρίζει τα κράτη μέλη σε αυτό το θέμα περιλαμβάνεται επίσης στην υπό διαπραγμάτευση πρόταση κανονισμού της Eurojust σχετικά με τον Ευρωπαϊκό οργανισμό συνεργασίας στον τομέα της ποινικής δικαιοσύνης. 2.1.6.Αυτεπάγγελτη δίωξη χωρίς καταγγελία ή κατηγορία από θύματα Το άρθρο 8 της απόφασης-πλαισίου υποχρεώνει τα κράτη μέλη να μεριμνούν ώστε η διεξαγωγή ανακρίσεων ή η άσκηση δίωξης για τις αξιόποινες πράξεις, τις οποίες αναφέρει το άρθρο 2, να μην εξαρτώνται από καταγγελία ή κατηγορία προερχομένη από θύμα της αξιόποινης πράξης, τουλάχιστον όσον αφορά πράξεις που τελέσθηκαν στο έδαφος του κράτους μέλους. Η αυτεπάγγελτη διαδικασία σε υποθέσεις δίωξης των αξιόποινων πράξεων που αναφέρονται στο άρθρο 2 συνιστά αρχή σε όλα τα κράτη μέλη. Τούτο είτε απορρέει ευθέως από την εθνική νομοθεσία είτε συνάγεται από το γεγονός ότι, σε ορισμένα κράτη μέλη, δεν υπάρχουν όροι βάσει των οποίων η δίωξη εξαρτάται από την υποβολή σχετικής καταγγελίας ή τη διατύπωση κατηγορίας. 2.2.Αξιολόγηση των οικείων εθνικών διατάξεων των κρατών μελών που δεν βασίζουν τα συστήματά τους σε αυτοτελή αξιόποινη πράξη 2.2.1.Μεταφορά της απόφασης-πλαισίου από τη Δανία Η εθνική νομοθεσία της Δανίας δεν περιέχει αυτοτελή αξιόποινη πράξη σε σχέση με το άρθρο 2 ή τους σχετικούς ορισμούς του άρθρου 1. Η εν λόγω νομοθεσία ποινικοποιεί γενικώς κάθε απόπειρα τέλεσης αξιόποινων πράξεων, καθώς και τις διάφορες μορφές συμμετοχής σε αυτές τις αξιόποινες πράξεις, οι δε κυρώσεις εξαρτώνται από την εκάστοτε συμπεριφορά. Η γενική επιβαρυντική περίσταση που βασίζεται στην τέλεση αξιόποινης πράξης από περισσότερα του ενός πρόσωπα που συμμετέχουν σε «ένωση» ισχύει για όλες τις αξιόποινες πράξεις. Η Δανία εφαρμόζει ευρύ φάσμα ελαφρυντικών περιστάσεων για όλες τις αξιόποινες πράξεις και διαθέτει σύστημα ποινικού δικαίου που βασίζεται στην οριζόντια ευθύνη των νομικών προσώπων για όλες τις αξιόποινες πράξεις, με επιβολή των σχετικών προστίμων. Επίσης, οι γενικοί κανόνες περί δικαιοδοσίας καλύπτουν την αρχή της εδαφικότητας και τη δικαιοδοσία για τους υπηκόους όσον αφορά αξιόποινες πράξεις που διαπράττονται στο εξωτερικό. Γενικό κανόνα της ποινικής διαδικασίας στη Δανία αποτελεί η αυτεπάγγελτη διαδικασία για την κίνηση της οποίας δεν απαιτείται υποβολή καταγγελίας ή διατύπωση κατηγορίας από τα θύματα.