τελικό ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ - Δέκα χρόνια μετά τη Διάσκεψη του Ρίο: Προετοιμασία για την παγκόσμια διάσκεψη για την αειφόρο ανάπτυξη του 2002

ΣΥΝΟΨΗ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΣΗΜΕΙΩΝ

Η διάσκεψη κορυφής για το περιβάλλον στο Ρίο ντε Τζανέιρο το 1992 γέννησε σημαντικές προσδοκίες. Η διεθνής κοινότητα κατέληξε σε συμφωνία επί μιας φιλόδοξης συνολικής στρατηγικής για την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών προκλήσεων και των προκλήσεων στον τομέα της ανάπτυξης μέσω μιας παγκόσμιας συνεργασίας για την αειφόρο ανάπτυξη.

Ωστόσο, πρόοδος που έχει επιτευχθεί, δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες που είχαν δημιουργηθεί. Οι πιέσεις στο περιβάλλον και στους στοιχειώδεις φυσικούς πόρους έχουν αυξηθεί από την εποχή της Διάσκεψης του Ρίο, ενώ το φαινόμενο της ένδειας συνεχίζει να εξαπλώνεται παγκοσμίως και η αντικατάσταση των υφιστάμενων προτύπων παραγωγής και κατανάλωσης με άλλα, βιώσιμα, παραμένει κενός λόγος.

Για την αντιμετώπιση των παγκόσμιων προβλημάτων απαιτείται συντονισμός της δράσης Βορρά - Νότου, ο οποίος δύναται να επιτευχθεί μόνο μέσω δραστικών αλλαγών πολιτικής. Δέκα έτη μετά τη Διάσκεψη του Ρίο, η παγκόσμια διάσκεψη για την αειφόρο ανάπτυξη θα προσφέρει μια ευκαιρία αναβίωσης του «πνεύματος του Ρίο» και διαμόρφωσης μιας νέας πολιτικής δέσμευσης όλων των χωρών για την επίτευξη της αειφόρου ανάπτυξης. Η ΕΕ έχει την ευθύνη να αναλάβει ηγετικό ρόλο κατά το στάδιο προπαρασκευής της διάσκεψης κορυφής του 2002, καθώς και κατά τη διάρκεια της διάσκεψης κορυφής.

Προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματική συνεισφορά της ΕΕ στη διάσκεψη κορυφής του 2002, η παρούσα ανακοίνωση έχει ως στόχο να θέσει σε κίνηση μια συντονισμένη προπαρασκευαστική διαδικασία στο πλαίσιο της ΕΕ:

(1) αναδεικνύοντας τους στρατηγικούς στόχους της ΕΕ και τα βασικά ζητήματα της διάσκεψης κορυφής(

(2) αναδεικνύοντας τις συνέργιες με συναφείς διαδικασίες, - συγκεκριμένα με τη στρατηγική αειφόρου ανάπτυξης της ΕΕ, το επικείμενο πρόγραμμα δράσης στον τομέα του περιβάλλοντος, τη διαδικασία ενσωμάτωσης του Cardiff και άλλες συναφείς τομεακές στρατηγικές (π.χ. στους τομείς της ενέργειας και των μεταφορών) - οι οποίες θα χρησιμεύσουν ως βάση για την αξιόπιστη και αποφασιστική συνεισφορά της ΕΕ στη διάσκεψη κορυφής(

(3) υποβάλλοντας προτάσεις για τη λήψη προπαρασκευαστικών μέτρων κατά το στάδιο προπαρασκευής της διάσκεψης κορυφής.

Βάσει μιας αξιολόγησης της προόδου που έχει σημειωθεί από την εποχή της Διάσκεψης του Ρίο, η παρούσα ανακοίνωση υποδεικνύει τέσσερις στρατηγικούς στόχους την επίτευξη των οποίων πρέπει να επιδιώξει η ΕΕ μέσω της διάσκεψης:

- ενίσχυση της κατανομής των ωφελειών σε παγκόσμιο επίπεδο και αποτελεσματική συνεργασία για την αειφόρο ανάπτυξη(

- βελτίωση της ολοκλήρωσης και της συνοχής σε διεθνές επίπεδο(

- υιοθέτηση περιβαλλοντικών και αναπτυξιακών στόχων οι οποίοι θα επανενεργοποιήσουν και θα ενισχύσουν την πολιτική δέσμευση(

- αποτελεσματικότερη δράση σε εθνικό επίπεδο και παρακολούθηση της προόδου διεθνώς.

Το πρόγραμμα εργασίας της διάσκεψης πρέπει να είναι εστιασμένο και προσανατολισμένο στο μέλλον και να μην αποτελεί αναδιαπραγμάτευση του Προγράμματος Δράσης 21 ή των συμπερασμάτων του Ρίο. Προτείνεται η εξέταση τεσσάρων στενά συνδεδεμένων συνόλων ζητημάτων:

- Προστασία των στοιχειωδών για την οικονομική ανάπτυξη φυσικών πόρων: Έμφαση στην οικολογική αποδοτικότητα και στην πιθανότητα επίτευξης του στόχου της οικολογικής αποδοτικότητας, καθώς και του μετρήσιμου στόχου της αντιστροφής της τάσης υποβάθμισης των φυσικών πόρων έως το 2015. Τα ζητήματα αυτά που άπτονται των φυσικών πόρων και τα οποία συνδέονται στενά με την οικονομική ανάπτυξη πρέπει να αντιμετωπιστούν κατά σειρά προτεραιότητας: γλυκά ύδατα, ενέργεια και έδαφος.

- Σύνδεση της προστασίας του περιβάλλοντος με την εξάλειψη της ένδειας: Η διάσκεψη κορυφής πρέπει να συμβάλει στη βελτίωση της κατανόησης της σχέσης μεταξύ της ένδειας και την υποβάθμισης του περιβάλλοντος. Επιπλέον, πρέπει να προωθήσει τη βελτίωση του βαθμού ολοκλήρωσης και συνοχής των αναπτυξιακών προγραμμάτων σε παγκόσμιο επίπεδο και των προσπαθειών των διεθνών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων για την εξάλειψη της ένδειας, μέσω της καλύτερης ενσωμάτωσης των τριών πυλώνων της αειφόρου ανάπτυξης.

- Εφαρμογή της αρχής της αειφορίας στην παγκοσμιοποίηση: Η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας γεννά ευκαιρίες και προκλήσεις. Η αύξηση των διεθνών εμπορικών συναλλαγών και της ροής των επενδύσεων πρέπει να καταστεί σταθερά ευνοϊκός παράγων για την επίτευξη της αειφορίας. Προς τούτο, συχνά απαιτείται δράση εκτός του καθαυτό εμπορικού και επενδυτικού πλαισίου, όπου περιλαμβάνεται, μεταξύ άλλων η αντιμετώπιση του ζητήματος των περιφερειακών και εθνικών ανισοτήτων σχετικά με την κατανομή των ωφελειών που προκύπτουν από την παγκοσμιοποίηση, συμπεριλαμβανομένου του «ψηφιακού χάσματος», καθώς και η σύναψη εταιρικών σχέσεων με τους τομείς των επιχειρήσεων και της βιομηχανίας.

- Ενίσχυση της χρηστής διακυβέρνησης και της συμμετοχής σε διεθνές και σε εθνικό επίπεδο: Σε διεθνές επίπεδο, το ζήτημα που ανακύπτει αφορά τη δυνατότητα του υφιστάμενου θεσμικού πλαισίου να ανταποκριθεί στις νέες προκλήσεις της παγκοσμιοποίησης της οικονομίας και της αειφόρου ανάπτυξης. Σε εθνικό επίπεδο, η διάσκεψης κορυφής του 2002 πρέπει να δώσει έμφαση στη σημασία των αρχών της δημοκρατίας, της χρηστής διακυβέρνησης, της πρόσβασης στην πληροφόρηση και στη δικαιοσύνη και της συμμετοχής.

Η ΕΕ πρέπει, επιδεικνύοντας ευελιξία, να διασφαλίσει ένα ισορροπημένο πρόγραμμα δράσης το οποίο θα συγκεντρώσει την υποστήριξη των αναπτυσσόμενων χωρών. Οι βασικές θέσεις της ΕΕ δεν πρέπει να είναι αδιαπραγμάτευτες. Αντίθετα, απαιτείται η σταδιακή εξέλιξή τους, αφού ληφθούν υπόψη οι στόχοι που θα συμφωνηθούν.

Η χρηματοδοτική και τεχνική βοήθεια για την αειφόρο ανάπτυξη θα παραμείνει ζήτημα μείζονος σημασίας καθώς οι αναπτυσσόμενες χώρες αισθάνονται απογοήτευση λόγω της μη υλοποίησης των πολιτικών δεσμεύσεων των ευπορότερων χωρών. Η ΕΕ πρέπει να επιδιώξει την εστίαση του διαλόγου στη μελλοντική δράση για την επίτευξη μεγαλύτερης προόδου. Η διάσκεψη κορυφής του 2002 πρέπει να αναγνωρίσει τον πρωταρχικό ρόλο των εγχώριων πόρων καθώς και το ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν η απελευθέρωση του εμπορίου και οι ιδιωτικές χρηματοδοτικές ροές, ιδίως δε οι ξένες άμεσες επενδύσεις (FDI), για τη δημιουργία περισσότερων πόρων για την αειφόρο ανάπτυξη. Παράλληλα, η διάσκεψη κορυφής οφείλει να αναγνωρίσει ότι η διαχείριση των διεθνών ροών πρέπει να γίνει με τέτοιο τρόπο ώστε η πρόοδος που επιτυγχάνεται να μην αντισταθμίζεται από αρνητικές συνέπειες επί των περιβαλλοντικών πόρων ή της κατανομής των ωφελειών.

Για τις ανάγκες της ΕΕ, είναι απαραίτητο να εξεταστεί η λήψη μέτρων για την υλοποίηση των προτάσεων πολιτικής της ενόψει του 2002, δηλαδή των στοιχείων της χρηματοδότησης, συμπεριλαμβανομένης της στήριξης για τη μεταφορά τεχνολογίας και την οικοδόμηση ικανοτήτων. Σημαντικότερη, ωστόσο, είναι η ανάγκη δημιουργίας ενός στέρεου υποβάθρου για την επίτευξη της αειφόρου ανάπτυξης στην ΕΕ, το οποίο θα συμβάλλει στην επίτευξη της αειφόρου ανάπτυξης σε παγκόσμιο επίπεδο.

Για το λόγο αυτό, η ανακοίνωση τονίζει τη σύνδεση με άλλες διαδικασίες σε επίπεδο ΕΕ, χωρίς ωστόσο να προδικάζει το αποτέλεσμά τους, και την αναγκαιότητα να διασφαλιστεί ότι οι εν λόγω διαδικασίες αλληλοσυμπληρώνονται και αλληλοενισχύονται. Η δέσμευση που ανέλαβε το σύνολο των χωρών κατά τη διάσκεψη του Ρίο+5 για την κατάρτιση έως το 2002 στρατηγικών για την αειφόρο ανάπτυξη, απαιτεί τη χάραξη μιας αποτελεσματικής στρατηγικής της ΕΕ έως τη σύνοδο κορυφής.

Τέλος, η ΕΕ πρέπει να επισπεύσει την προπαρασκευαστική διαδικασία της. Προτείνεται η δημιουργία μιας συντονιστικής ομάδας, η οποία θα υποστηρίζει, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, την προετοιμασία των ενδιαφερομένων και μια σημαντική δημόσια εκδήλωση σχετικά με την αξιολόγηση της έως σήμερα εφαρμογής των συμφωνιών του Ρίο. Πρέπει να ενισχυθεί η στήριξη των ΜΚΟ που προωθούν την αειφόρο ανάπτυξη, ενώ απαιτείται άνοιγμα προς τις αναπτυσσόμενες χώρες, στήριξη της συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών και περιφερειακές προετοιμασίες σε πανευρωπαϊκό επίπεδο.

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

Δέκα χρόνια μετά τη Διάσκεψη του Ρίο: Προετοιμασία για την παγκόσμια διάσκεψη για την αειφόρο ανάπτυξη του 2002

1. η πολιτικη προκληση του 2002

Κατά τη διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το περιβάλλον και την ανάπτυξη του 1992, τη διάσκεψη κορυφής για το περιβάλλον στο Ρίο ντε Τζανέιρο, η διεθνής κοινότητα ενέκρινε μια φιλόδοξη, συνολική στρατηγική για την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών προκλήσεων και των προκλήσεων στον τομέα της ανάπτυξης μέσω μιας παγκόσμιας συνεργασίας για την αειφόρο ανάπτυξη. Η Διάσκεψη του Ρίο γέννησε σημαντικές προσδοκίες. Ωστόσο, οκτώ χρόνια μετά τη Διάσκεψη, οι βασικές προκλήσεις σχετικά με την αειφόρο ανάπτυξη παραμένουν. Η πολιτική στον τομέα του περιβάλλοντος έχει αναπτυχθεί τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο, ενώ, όσον αφορά στην προσπάθεια εξάλειψης της ένδειας, έχει θεσπιστεί από το 1992 μια σειρά γενικών στόχων. Παρόλα αυτά, η υποβάθμιση των φυσικών πόρων συνεχίζεται, τα επίπεδα της ρύπανσης, τόσο της ατμοσφαιρικής όσο και της θαλάσσιας, αυξάνονται, ενώ διαρκώς περισσότεροι άνθρωποι γεννιούνται ή καταλήγουν να ζουν σε συνθήκες ένδειας, επιβιώνοντας με λιγότερο από ένα δολάριο την ημέρα. Το οικονομικό και κοινωνικό χάσμα μεταξύ των ευπορότερων και των φτωχότερων κρατών εξακολουθεί να διευρύνεται.

Η ανασκόπηση των αποτελεσμάτων της Διάσκεψης του Ρίο δέκα έτη μετά, το 2002, προσφέρει μια ευκαιρία αναζωπύρωσης του πνεύματος αλληλεγγύης και πολιτικής αποφασιστικότητας που χαρακτήριζε το Ρίο. Η επιτυχία της νέας διάσκεψης θα εξαρτηθεί από αρκετούς παράγοντες:

Κατά πρώτο και κύριο λόγο, οι ανεπτυγμένες χώρες πρέπει να αποδείξουν τη δέσμευσή τους στη μεταβολή των μη αειφορικών πρακτικών παραγωγής και κατανάλωσης. Σε ό,τι αφορά την ΕΕ, ορισμένα φιλόδοξα σχέδια για την υποστήριξη της αειφόρου ανάπτυξης πρέπει να αποδώσουν καρπούς, απαιτείται δε για το σκοπό αυτό η υιοθέτηση, κατά την επερχόμενη διάσκεψη του Gφteborg, μιας στρατηγικής αειφόρου ανάπτυξης, η οποία, μεταξύ άλλων, θα βασίζεται στις στρατηγικές ενσωμάτωσης που εκπονήθηκαν μετά τη διάσκεψη του Cardiff [1]. Η πρόοδος στο ζήτημα των κλιματικών μεταβολών, ιδίως δε η επιτυχής έκβαση της διάσκεψης COP-6 που άρχισε εκ νέου, και στο παγκόσμιο πρόβλημα της προστασίας των δασών, καθώς και η επικύρωση και η εφαρμογή ορισμένων διεθνών περιβαλλοντικών συμφωνιών που συνήφθησαν πρόσφατα θα επηρεάσει τόσο το κλίμα όσο και τις πιθανότητες επιτυχίας της διάσκεψης του 2002.

[1] Συμβούλια Υπουργών Μεταφορών, Ενέργειας, Γεωργίας, Ανάπτυξης, Βιομηχανίας, Εσωτερικής αγοράς, Αλιείας, Οικονομίας-Οικονομικών Υποθέσεων και Γενικών Υποθέσεων.

Δεύτερον, το συνολικό κλίμα της διάσκεψης θα εξαρτηθεί από τον τρόπο χειρισμού του αδιεξόδου που προκαλείται λόγω των προσδοκιών των αναπτυσσόμενων χωρών από τη μια πλευρά και της μη εκπλήρωσης των υποσχέσεων για αύξηση της αναπτυξιακής βοήθειας εκ μέρους των χωρών του ΟΟΣΑ από την άλλη.

Η συνεισφορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη Διάσκεψη του Ρίο ήταν σημαντική. Κατέβαλε μεγάλες προσπάθειες προκειμένου να διατηρήσει το Πρόγραμμα Δράσης 21 μεταξύ των βασικών πολιτικών προτεραιοτήτων τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο. Η Ευρώπη εξακολουθεί να διαδραματίζει καταλυτικό ρόλο στο πλαίσιο της παγκόσμιας κοινωνικοοικονομικής συνεργασίας. Η ΕΕ πρέπει να συνεχίσει να διαδραματίζει ηγετικό ρόλο ενόψει της διάσκεψης του 2002.

Προκειμένου να ανταποκριθεί στις εν λόγω προκλήσεις, η ΕΕ πρέπει να αναπτύξει μια ενιαία, συνεκτική και διορατική θέση. Απαιτείται, επομένως, η δρομολόγηση μιας προπαρασκευαστικής διαδικασίας, με τη συμμετοχή όλων των κρατών μελών, των ενδιαφερομένων και εταίρων από όλο τον κόσμο. Επιβάλλεται η έγκαιρη έναρξη ανοικτής προπαρασκευαστικής διαδικασίας η οποία θα επιτρέψει στην ΕΕ να συμβάλει αποτελεσματικά στις εργασίες της επικείμενης διάσκεψης κορυφής και να διαδραματίσει ηγετικό ρόλο.

Προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματική συνεισφορά της ΕΕ στη σύνοδο κορυφής του 2002, η ανακοίνωση στοχεύει - βάσει της αξιολόγησης της προόδου που έχει σημειωθεί από τη Διάσκεψη του Ρίο έως σήμερα - να δρομολογήσει μια συντονισμένη προπαρασκευαστική διαδικασία στο πλαίσιο της ΕΕ,

(1) αναδεικνύοντας τους στρατηγικούς στόχους της ΕΕ και τα πιθανά βασικά ζητήματα που πρέπει να απασχολήσουν τη διάσκεψη κορυφής(

(2) αναδεικνύοντας τις συνέργιες με συναφείς διαδικασίες της ΕΕ, οι οποίες θα χρησιμεύσουν ως βάση για την αξιόπιστη και αποφασιστική συνεισφορά της ΕΕ στη διάσκεψη κορυφής(

(3) υποβάλλοντας προτάσεις για τη λήψη προπαρασκευαστικών μέτρων κατά το στάδιο προετοιμασίας της διάσκεψης κορυφής.

Η παρούσα ανακοίνωση δεν επιχειρεί να διαμορφώσει τις βασικές θέσεις που θα υιοθετήσει η ΕΕ ενόψει της διάσκεψης, ούτε να προδικάσει το αποτέλεσμα των συνεχιζόμενων στο πλαίσιο της ΕΕ εσωτερικών διαδικασιών επί των εν λόγω θέσεων. Προσδιορίζει ορισμένα βασικά προβλήματα στον τομέα της αειφόρου ανάπτυξης, επί των οποίων πρέπει να επιτευχθεί ομοφωνία, σε παγκόσμιο επίπεδο, πριν το 2002. Εξετάζει επίσης τον τρόπο σύνδεσης των διαφόρων διαδικασιών σε ευρωπαϊκό και σε παγκόσμιο επίπεδο.

Η προσέγγιση αυτή αναδεικνύει την ανάγκη να αποκτήσει η ΕΕ μια ισχυρή και φιλόδοξη ευρωπαϊκή στρατηγική αειφόρου ανάπτυξης. Οι στρατηγικές τομεακής ολοκλήρωσης που θα αποσκοπούν στην ολοκλήρωση της εντολής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Cardiff, το επικείμενο πρόγραμμα δράσης στον τομέα του περιβάλλοντος, αποτελεσματικά σχέδια δράσης στο πλαίσιο της στρατηγικής για τη βιολογική ποικιλομορφία, συμπεριλαμβανομένων των σχεδίων δράσης για την ανάπτυξη, ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα για τις κλιματικές μεταβολές και μια στρατηγική της ΕΕ στον τομέα των χημικών ουσιών θα αποτελέσουν επίσης βασικά στοιχεία της εν λόγω στρατηγικής. Εξίσου σημαντική θα είναι η ταχεία πρόοδος στον τομέα της εφαρμογής της νέας πολιτικής στον τομέα της ανάπτυξης και η μεγαλύτερη συνεκτικότητα μεταξύ των πολιτικών στους τομείς του περιβάλλοντος, της ανάπτυξης, του εμπορίου, της ενέργειας, των μεταφορών, της γεωργίας, της αλιείας, και της έρευνας και της τεχνολογικής ανάπτυξης. Όλα τα παραπάνω θα συμβάλλουν σημαντικά στη διαμόρφωση της θέσης της ΕΕ ενόψει της διάσκεψης του 2002.

Ομοίως, η διάσκεψη του ΟΗΕ για τις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες (ΛΑΧ) και η διαδικασία του ΟΗΕ για τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης, καθώς και οι συνεχιζόμενες προσπάθειες του ΟΟΣΑ για την επίτευξη αειφόρου ανάπτυξης, θα παράσχουν μια ευρύτερη βάση, η οποία θα επιτρέψει στην ΕΕ να επιτύχει συναίνεση, ενόψει της διάσκεψης κορυφής.

2. ιστορικο

2.1. Η διαδικασία του Ρίο

Η Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το περιβάλλον και την ανάπτυξη (UNCED) του Ρίο ντε Τζανέιρο του 1992 αποτέλεσε μια ριζοσπαστική εξέλιξη στη διεθνή διπλωματία και στην ανάπτυξη του διεθνούς δικαίου και ήταν η πρώτη μιας σειράς συνόδων κορυφής του ΟΗΕ στη δεκαετία του 1990. Επιβεβαίωσε την έννοια της αειφόρου ανάπτυξης που διατύπωσε η επιτροπή Brundtland, δηλαδή της ανάπτυξης που καλύπτει τις ανάγκες του παρόντος χωρίς να θέτει σε κίνδυνο τη δυνατότητα των μελλοντικών γενεών να καλύψουν τις δικές τους ανάγκες. Ο ορισμός αυτός αναπτύχθηκε περαιτέρω, ιδίως κατά τη διάσκεψη κορυφής της Κοπεγχάγης, με αποτέλεσμα η αειφόρος ανάπτυξη να θεωρείται πλέον ότι αποτελείται από τρεις πυλώνες: την οικονομική ανάπτυξη, την κοινωνική ανάπτυξη και την προστασία του περιβάλλοντος.

Η Διάσκεψη ενέκρινε τις αρχές του Ρίο, το Πρόγραμμα Δράσης 21 και τις αρχές για την προστασία των δασών. Υιοθετήθηκαν δύο σημαντικές, νομικά δεσμευτικές συμβάσεις σχετικά με τις κλιματικές μεταβολές και τη βιολογική ποικιλομορφία, ενώ άρχισαν διαπραγματεύσεις για τη σύναψη σύμβασης για την καταπολέμηση της απερήμωσης και για το πρόγραμμα δράσης των Μπαρμπάντος για τα αναπτυσσόμενα μικρά νησιωτικά κράτη. Αμφότερες οι πράξεις συνάφθηκαν το 1994. Η διάσκεψη ίδρυσε την επιτροπή του ΟΗΕ για την αειφόρο ανάπτυξη (CSD) για την παρακολούθηση της εφαρμογής του Προγράμματος Δράσης 21.

Το Πρόγραμμα Δράσης 21 είναι ένα εξαιρετικά περιεκτικό έγγραφο, καθώς περιέχει 40 κεφάλαια, άνω των 100 τομέων προγράμματος και 3000 συστάσεις. Αφορά βασικούς τομείς όπως η γεωργία, η βιομηχανία και η αστική διαχείριση, μια σειρά περιβαλλοντικών προτεραιοτήτων όμως η διατήρηση της βιοποικιλότητας, η προστασία των ωκεανών και των θαλασσών, οι κλιματικές μεταβολές, τα επικίνδυνα απόβλητα, οι τοξικές χημικές ουσίες και τα ύδατα καθώς και ορισμένα αλληλένδετα ζητήματα όπως η μεταφορά τεχνολογίας, η ένδεια, ο πληθυσμός και το εμπόριο. Αντανακλά τις απόψεις μιας ευρείας ομάδας ενδιαφερομένων και επομένως αποτελεί μακροπρόθεσμα μια βάση για την αειφόρο ανάπτυξη κατά τον 21ο αιώνα.

Η επιτροπή για την αειφόρο ανάπτυξη έχει δρομολογήσει σειρά διεθνών διαδικασιών, συμπεριλαμβανομένων των διαπραγματεύσεων που οδήγησαν στην έγκριση της συμφωνίας του ΟΗΕ για τα αποθέματα ιχθύων (UNFSA) και την άτυπη διαδικασία διαβούλευσης του ΟΗΕ για τους ωκεανούς και το δίκαιο της θάλασσας (UNICPOLOS). Όσον αφορά στα δάση, τη διακυβερνητική ομάδα εμπειρογνωμόνων (IPF) ακολούθησε το διακυβερνητικό φόρουμ για τα δάση (IFF), το οποίο με τη σειρά του συγκρότησε το φόρουμ του ΟΗΕ για τα δάση (UNFF).

Κατά τη δεκάτη ένατη ειδική σύνοδο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ (Ρίο+5) το 1997, οι κυβερνήσεις εξέτασαν την πρόοδο που είχε σημειωθεί όσον αφορά στην εφαρμογή των δεσμεύσεων του Ρίο. Μολονότι είχε σημειωθεί κάποια πρόοδος, ήταν διάχυτο ένα αίσθημα γενικής δυσαρέσκειας για τους ρυθμούς της. Οι αναπτυσσόμενες χώρες εξέφρασαν την απογοήτευσή τους για τη μη τήρηση εκ μέρους των ανεπτυγμένων χωρών της δέσμευσής τους να αυξήσουν την επίσημη αναπτυξιακή βοήθεια (ODA) και για την έλλειψη επαρκών νέων και πρόσθετων πόρων για την αντιμετώπιση των πρόσθετων δαπανών για την αντιμετώπιση των παγκόσμιων προβλημάτων.

Ωστόσο, η διάσκεψη του Ρίο+5 του 1997 έθεσε δύο σημαντικούς νέους στόχους: την αύξηση της μετρήσιμης προόδου και τη χάραξη εθνικών στρατηγικών αειφόρου ανάπτυξης κατά την επόμενη αναθεώρηση, η οποία αποφασίστηκε να διενεργηθεί το 2002. Επίσης, επικεντρώθηκε εκ νέου σε βασικούς τομείς της οικονομίας: ενέργεια, μεταφορές και τουρισμό.

2.2. Οι εξελίξεις της προπαρασκευαστικής διαδικασίας

Η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ έλαβε απόφαση σχετικά με το Ρίο+10 κατά την 55η ειδική σύνοδό της, τον Δεκέμβριο του 2000. Σε αυτήν αποφασίζεται η πραγματοποίηση στη Νότιο Αφρική μίας διάσκεψης του ΟΗΕ σε επίπεδο κορυφής το 2002 με την ονομασία «παγκόσμια διάσκεψη για την αειφόρο ανάπτυξη».

Η παγκόσμια διάσκεψη για την αειφόρο ανάπτυξη θα προετοιμαστεί κατά την δέκατη σύνοδο της επιτροπής για την αειφόρο ανάπτυξη, η οποία πρόκειται να αρχίσει τον Απρίλιο του 2001 με μια διαδικαστική σύνοδο, ενώ, εντός του 2002, θα πραγματοποιηθούν τρεις προπαρασκευαστικές συνεδριάσεις (προπαρασκευαστικές επιτροπές). Η τρίτη και τελευταία από τις εν λόγω συνεδριάσεις θα πραγματοποιηθεί σε επίπεδο υπουργών στην Ινδονησία..

Το αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων συνάδει με τη θέση της ΕΕ που διατυπώθηκε κατά την όγδοη σύνοδο της επιτροπής για την αειφόρο ανάπτυξη τον Απρίλιο του 2000, που ασχολήθηκε με το Ρίο+10. Ωστόσο, η απόφαση της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ δεν προσδιόρισε τα βασικά ζητήματα που πρέπει να εξετασθούν [2].

[2] Κατά την όγδοη σύνοδο της επιτροπής για την αειφόρο ανάπτυξη, η ΕΕ πρότεινε προς εξέταση τα ζητήματα: της ένδειας και του περιβάλλοντος, συμπεριλαμβανομένης της κοινωνικής διάστασης της αειφόρου ανάπτυξης( της αντιστροφής της τάσης υποβάθμισης των φυσικών πόρων μέσω της αύξησης της αποδοτικότητας των πόρων( του περιβάλλοντος και της ασφάλειας (οι επαπειλούμενες συγκρούσεις λόγω των πιέσεων που ασκούνται στο περιβάλλον)( της υλοποίησης σε εθνικό και τοπικό επίπεδο στρατηγικών αειφόρου ανάπτυξης( της ενίσχυσης του θεσμικού πλαισίου για την αειφόρο ανάπτυξη σε διεθνές και σε εθνικό επίπεδο( της παρακολούθησης και περαιτέρω αναθεώρησης, συμπεριλαμβανομένου του μελλοντικού προγράμματος εργασίας της επιτροπής για την αειφόρο ανάπτυξη.

Τα κράτη μέλη της ΕΕ και οι άλλοι βασικοί παράγοντες της συνόδου κορυφής, καθώς και οι ΜΚΟ που προωθούν το περιβάλλον και την ανάπτυξη και τα επιχειρηματικά συμφέροντα, έχουν ήδη ξεκινήσει τις προετοιμασίες.

Η απόφαση της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ θα παράσχει επίσης στη Γενική Γραμματεία του ΟΗΕ τη δυνατότητα να αρχίσει τις προετοιμασίες για την παγκόσμια διάσκεψη για την αειφόρο ανάπτυξη.

3. επιτευγματα και προκλησεις

3.1. Εξελίξεις μετά τη Διάσκεψη του Ρίο

Η Διάσκεψη του Ρίο γέννησε προσδοκίες για την επίλυση των περιβαλλοντικών προβλημάτων και των προβλημάτων ανάπτυξης μέσω της παγκόσμιας συνεργασίας για τη βιώσιμη ανάπτυξη.

Κατά τη δεκαετία του 1990 παρατηρήθηκαν ορισμένες θετικές τάσεις, όπως οικονομική ανάπτυξη, διεύρυνση της πρόσβασης σε υπηρεσίες υγείας, βελτίωση των επικοινωνιών και των μεταφορών, σημαντική πρόοδος στον τομέα των βιολογικών επιστημών και των σχετικών τεχνολογιών, αύξηση της συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών, αύξηση της ευαισθητοποίησης για θέματα που άπτονται της προστασίας του περιβάλλοντος. Επίσης, η διεθνής κοινότητα ασχολήθηκε με την αντιμετώπιση αρκετών περιβαλλοντικών ζητημάτων - με ορισμένα από αυτά δε, με επιτυχία, όπως για παράδειγμα με τη μείωση των απειλών για το όζον της στρατόσφαιρας.

Ωστόσο, συνολικά, οι μη αειφορικές τάσεις που παρατηρούνταν την εποχή της Διάσκεψης του Ρίο δεν έχουν αντιστραφεί. Αντίθετα, οι πιέσεις στο περιβάλλον και στους στοιχειώδεις φυσικούς πόρους αυξάνονται, τόσο στο Βορρά όσο και στο Νότο.

Η εκμετάλλευση πολλών φυσικών πόρών (όπως τα ύδατα, η γη και το έδαφος, τα δάση και τα αποθέματα ιχθύων) αγγίζει ή και υπερβαίνει τα όριά τους. Τα απόβλητα και οι εκπομπές αποτελούν σοβαρή απειλή για την ανθρώπινη υγεία.

Ο παγκόσμιος πληθυσμός πλησιάζει τα 6 δισεκατομμύρια και, παρά την επιβράδυνση της αύξησης, αναμένεται να φθάσει τα 9 δισεκατομμύρια το 2050. Το σύνολο σχεδόν της πληθυσμιακής αύξησης αφορά αναπτυσσόμενες χώρες, ενδέχεται δε να έχει αρνητικές περιβαλλοντικές και κοινωνικές συνέπειες.

Οι προσπάθειες που απαιτούνται για να καλυφθούν οι ανάγκες τριών επιπλέον δισεκατομμυρίων ανθρώπων εντός των επόμενων 50 ετών θα είναι τεράστιες, ακόμη και βάσει των υφιστάμενων επιπέδων κατανάλωσης. [3] Τα υφιστάμενα προβλήματα θα οξυνθούν καθώς σε όλο και περισσότερες χώρες παρατηρούνται τάσεις αύξησης των επιπέδων κατανάλωσης και υιοθετούνται πρακτικές εντατικής εκμετάλλευσης των πόρων.

[3] GEO 2000, Πρόγραμμα του ΟΗΕ για το Περιβάλλον (UNEP) 1999

Η παράθεση ορισμένων παραδειγμάτων αναδεικνύει τα εμπόδια που πρέπει να υπερβεί η διεθνής κοινότητα προκειμένου να διασφαλίσει ένα πιο βιώσιμο μέλλον για την ανθρωπότητα:

* Μολονότι η παγκόσμια κατανάλωση ενέργειας έχει αυξηθεί σημαντικά [4], δύο δισεκατομμύρια άνθρωποι δεν διαθέτουν πρόσβαση σε οικονομικά προσιτές και πρόσφορες υπηρεσίες παροχής ενέργειας. Η ξυλεία εξακολουθεί να αποτελεί την κύρια πηγή ενέργειας για το ένα τρίτο του παγκόσμιου πληθυσμού. Παρότι η σχέση μεταξύ της αύξησης του ΑΕγχΠ και της αύξησης της χρήσης της ενέργειας έχει διακοπεί στις χώρες του ΟΟΣΑ, η χρήση ενέργειας δείχνει ότι υφίστανται σημαντικές προοπτικές αύξησης της κατανάλωσης κατά τις ερχόμενες δεκαετίες. Επίσης, η στροφή προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας γίνεται με πολύ αργούς ρυθμούς.

[4] Η παγκόσμια κατανάλωση ενέργειας ανερχόταν σε 101,29 x 10Ή kWh το 1990, άγγιξε τα 111,37 x 10Ή kWh το 1997 και αναμένεται να ανέλθει στα 146,54 x 10Ή kWh έως το 2010. Οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα αυξήθηκαν από 5,836 x 106 Μt το 1990 σε 6,175 x 106 Μt το 1997 (Πηγή : Energy Information Administration (EIA))

* Η κατανάλωση ύδατος αυξάνεται κατά δύο έως τρία τοις εκατό ετησίως. Τα πόσιμα ύδατα καταναλώνονται με ρυθμό πολύ ταχύτερο του ρυθμού φυσικής ανανέωσής τους. Το ένα τρίτο περίπου του παγκόσμιου πληθυσμού κατοικεί σε χώρες που αντιμετωπίζουν μέτρια έως και έντονη λειψυδρία. Το 20% του παγκόσμιου πληθυσμού δεν έχει πρόσβαση σε ασφαλές πόσιμο νερό, ενώ το 50% δεν έχει πρόσβαση σε ασφαλείς εγκαταστάσεις αποχέτευσης. Επιπλέον, η ρύπανση των ποταμών, των λιμνών και των υπόγειων υδάτων εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική αιτία ανησυχίας σε όλο τον κόσμο. [5]

[5] GEO 2000, Πρόγραμμα του ΟΗΕ για το Περιβάλλον (UNEP) 1999

* Ήδη το 1990, οι υποτυπώδεις γεωργικές πρακτικές είχαν συμβάλει στην υποβάθμιση 562 εκατομμυρίων εκταρίων γης, ποσοστού 38 τοις εκατό περίπου των σχεδόν 1,5 δισεκατομμυρίων εκταρίων καλλιεργήσιμης γης παγκοσμίως. Από το 1990, η μείωση της καλλιεργήσιμης γης εξακολούθησε να αυξάνει, με την εγκατάλειψη 5 έως 6 επιπλέον εκατομμυρίων εκταρίων ετησίως λόγω σοβαρής υποβάθμισης του εδάφους. [6] Στην Αφρική, εκτιμάται ότι η απώλεια παραγωγής λόγω της διάβρωσης του εδάφους ανέρχεται σε ποσοστό 8%. Το ποσοστό αυτό αγγίζει το 20% σε ορισμένες χώρες της Ασίας και της Μέσης Ανατολής.

[6] GEO I, Πρόγραμμα του ΟΗΕ για το Περιβάλλον (UNEP) 1997

* Όσον αφορά στη βιοποικιλότητα, το 25% των θηλαστικών και το 11% των πτηνών απειλούνται σοβαρά με εξαφάνιση. [7] Αυτό οφείλεται κυρίως στην καταστροφή των ενδιαιτημάτων. Η εισαγωγή νέων ειδών στα οικοσυστήματα οδηγεί συχνά στη διάδοση των ήδη διαδεδομένων ανθεκτικών ειδών ενός γένους σε βάρος των ειδών που παρουσιάζουν μικρότερη βιολογική αντοχή. [8]

[7] IUCN, 2000

[8] Το περιβάλλον στην Ευρώπη στα τέλη του αιώνα, ΕΟΧ 1999

* Συνολικά, μεταξύ του 1990 και του 1995, 56 εκατομμύρια εκτάρια δασών καταστράφηκαν, η δε συνολική απώλεια των δασών στις αναπτυσσόμενες χώρες ανέρχεται σε 65 εκατομμύρια εκτάρια, σε ποσοστό δηλαδή 0,65% ετησίως (πρόκειται κυρίως για παρθένα δάση με πλούσια πανίδα και χλωρίδα) το οποίο αντισταθμίζεται μερικώς από μια αύξηση της τάξης των 9 εκατομμυρίων εκταρίων στον ανεπτυγμένο κόσμο [9].

[9] FAO

* Η έκθεση του περιβάλλοντος σε επικίνδυνες χημικές ουσίες συνεχίζεται παγκοσμίως, όπως τα παρασιτοκτόνα, ο μόλυβδος και ο υδράργυρος, και χημικές ουσίες που σήμερα τίθενται σε κυκλοφορία. Τα βαρέα μέταλλα και οι ανθεκτικοί οργανικοί ρύποι προκαλούν ιδιαίτερη ανησυχία, επειδή εμμένουν στο περιβάλλον για πολλά έτη και λόγω της εκτεταμένης διάδοσης και των επιπτώσεών τους στην υγεία του ανθρώπου μέσω της τροφικής αλυσίδας. [10]

[10] GEO 2000, Πρόγραμμα του ΟΗΕ για το Περιβάλλον (UNEP) 1999

* Αρκετοί παράγοντες, συμπεριλαμβανομένης της αλόγιστης αλιείας, έχουν οδηγήσει στην πλήρη εκμετάλλευση ποσοστού 44% περίπου των κύριων αποθεμάτων ιχθύων, στην υπεραλίευση ποσοστού 16% περίπου και στην εξάντληση ενός πρόσθετου 6% των αποθεμάτων ιχθύων. [11] Η ποσότητα των αλιευμάτων σταθεροποιείται, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις παρουσιάζεται ύφεση στην παραγωγή. H ιχθυοκαλλιέργεια αναπτύσσεται ραγδαία, με αρνητικές συνέπειες για τα οικοσυστήματα. Οι θαλάσσιοι οικότοποι, όπως οι κοραλλιογενείς ύφαλοι και τα μαγγρόβια δάση, επίσης υποβαθμίζονται.

[11] The state of world fisheries and aquaculture, FAO 1998.

Δεν έχει σημειωθεί πρόοδος ούτε στον τομέα της δίκαιης κατανομής των εισοδημάτων. Η ανισότητα των εισοδημάτων μεταξύ των εύπορων και των πτωχών, τόσο σε εθνικό επίπεδο όσο και μεταξύ των εύπορων και των φτωχότερων κρατών εξακολουθεί σε γενικές γραμμές να διευρύνεται, γεγονός που σημαίνει ότι, από απόψεως κοινωνικής δικαιοσύνης, η κατάσταση στον κόσμο έχει επιδεινωθεί. Το ποσοστό του παγκόσμιου πληθυσμού και των κρατών που καρπώνονται το μεγαλύτερο μέρος των παγκόσμιων οικονομικών και φυσικών πόρων παραμένει σχετικά μικρό.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, η αύξηση του πληθυσμού είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση του αριθμού των ατόμων που διαβιούν σε συνθήκες απόλυτης ένδειας. Ένας στους πέντε ανθρώπους παγκοσμίως ζει με λιγότερο από ένα δολάριο την ημέρα. [12] Ο αριθμός των χωρών στις οποίες ποσοστό άνω του 40% των παιδιών υποσιτίζονται σχεδόν διπλασιάστηκε, φθάνοντας τις 13 χώρες το 1998, από 7 το 1992, κυρίως στη Νότια Ασία.

[12] A better world for all, ΟΗΕ-ΠΤ-ΔΝΤ-ΟΟΣΑ, 2000

Η κατάσταση των φτωχών υπερχρεωμένων χωρών προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία. Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ έχει σημειώσει μείωση από το 1992, ιδίως λόγω της μείωσης των εσόδων από εξαγωγές, των χαμηλών ρυθμών ανάπτυξης και της πληθυσμιακής αύξησης. Σε σχέση με άλλες χώρες χαμηλού εισοδήματος, στις φτωχές υπερχρεωμένες χώρες σημειώθηκε μικρότερη πρόοδος στους τομείς της μείωσης του αναλφαβητισμού, του ποσοστού βρεφικής θνησιμότητας και των γεννήσεων. Η πρωτοβουλία της ομάδας του G7 για την ελάφρυνση των δανειακών υποχρεώσεων έχει δημιουργήσει ελπίδες για τη βελτίωση της κατάστασης, αν και ο ρυθμός υλοποίησης της πρωτοβουλίας αυτής είναι αργός.

Από την άλλη πλευρά, στον κοινωνικό τομέα παρατηρούνται ορισμένες θετικές εξελίξεις. Συγκεκριμένα, το ποσοστό εγγραφής στα σχολεία της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, αυξάνει στις περισσότερες περιφέρειες. Το χάσμα μεταξύ της εγγραφής αγοριών και κοριτσιών στο σχολείο μειώνεται επίσης ενώ κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1990 μειώθηκε ο αναλφαβητισμός των ενηλίκων.

Οι δείκτες υγείας έχουν επίσης βελτιωθεί λόγω της οικονομικής ανάπτυξης και της ευρύτερης πρόσβασης στις υπηρεσίες ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης. Ωστόσο, οι ουσιαστικές διαφορές μεταξύ των περιφερειών εξακολουθούν να υφίστανται, ορισμένες δε τάσεις κρίνονται ανησυχητικές:

- Ποσοστό 20% των παιδιών στις αναπτυσσόμενες χώρες πεθαίνουν πριν συμπληρώσουν το πέμπτο έτος της ζωής τους, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στις ανεπτυγμένες χώρες είναι μικρότερο του 1%. [13] Βάσει των υφιστάμενων τάσεων, δεν αναμένεται να επιτευχθούν έως το 2015, σε παγκόσμιο επίπεδο, οι στόχοι του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης και της Επιτροπής Αναπτυξιακής Βοήθειας για μείωση των ποσοστών βρεφικής και παιδικής θνησιμότητας κατά δύο τρίτα. Η κατάσταση αυτή οφείλεται εν μέρει στο γεγονός ότι ποσοστό 20% του παγκόσμιου πληθυσμού δεν διαθέτει πρόσβαση σε ασφαλή πόσιμα ύδατα ενώ τουλάχιστον το 40% δεν διαθέτει εγκαταστάσεις αποχέτευσης. [14]

[13] A better world for all, ΟΗΕ-ΠΤ-ΔΝΤ-ΟΟΣΑ, 2000

[14] GEO 2000, Πρόγραμμα του ΟΗΕ για το Περιβάλλον (UNEP) 1999

- Ως αποτέλεσμα της ασθένειας του AIDS, τα προσδόκιμο ζωής δεν αυξήθηκε κατά τη δεκαετία του 1990 στις αναπτυσσόμενες χώρες, παραμένοντας στα 65 έτη το 1997 κατά μέσο όρο, όπως και το 1993. Το χειρότερο δε είναι ότι λόγω της επιδημίας του ΑIDS παρατηρήθηκε μείωση του προσδόκιμου ζωής σε 33 χώρες, (κυρίως στη νοτίως της Σαχάρας Αφρική) από το 1990. [15]

[15] Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (ΠΟΥ), 2000

3.2. Κύρια προβλήματα υλοποίησης του προγράμματος δράσης του Ρίο

Αδυναμία μεταβολής των μη αειφορικών προτύπων κατανάλωσης και παραγωγής

Οι αντιθέσεις μεταξύ των επιπέδων κατανάλωσης στις βιομηχανικές και τις αναπτυσσόμενες χώρες, αλλά και των βλαβών που προκαλούν στο περιβάλλον, είναι ιδιαίτερα έντονες [16]. Για παράδειγμα, ένας πολίτης των ΗΠΑ καταναλώνει έως και 50 φορές περισσότερους πόρους κατά τη διάρκεια της ζωής του από ό,τι το μέσο άτομο στις περισσότερες αναπτυσσόμενες χώρες. H συνεχιζόμενη οικονομική ανάπτυξη των βιομηχανικών χωρών, σε συνδυασμό με την πληθυσμιακή αύξηση και τη φυσική επιθυμία των αναπτυσσόμενων χωρών να φθάσουν στο ίδιο επίπεδο υλικής ευημερίας, δημιουργεί πρόσθετες πιέσεις για το περιβάλλον και τους στοιχειώδεις φυσικούς πόρους.

[16] Living Planet Report 2000, WWF 2000

Τα μη αειφορικά πρότυπα κατανάλωσης και παραγωγής είναι καταστροφικά για το περιβάλλον, οικονομικά αναποτελεσματικά και επιζήμια. Η αντιστροφή των υφιστάμενων τάσεων αποτελεί επομένως τόσο περιβαλλοντική όσο και οικονομική επιταγή. Είναι επίσης απαραίτητο να στηριχθούν οι αναπτυξιακές διαδικασίες στις αναπτυσσόμενες χώρες και για τη διασφάλιση της διαθεσιμότητας των πόρων για την αντιμετώπιση των βασικών αναγκών των φτωχών. Η απουσία προόδου στην κατανόηση των μη αειφορικών προτύπων παραγωγής και κατανάλωσης, μπορεί να αποδοθεί σε μεγάλο βαθμό στην αδυναμία συνυπολογισμού των εξωγενών περιβαλλοντικών παραγόντων στις οικονομικές δραστηριότητες..

Είναι επίσης απαραίτητο να παρέχονται στους καταναλωτές ακριβείς και εύκολα κατανοητές πληροφορίες σε σχέση με τα προϊόντα, οι οποίες θα τους βοηθούν να επιλέγουν συνειδητά προϊόντα και υπηρεσίες φιλικότερα προς το περιβάλλον σε σχέση με ανταγωνιστικά προϊόντα. Εξίσου σημαντική είναι η συνεργασία με επιχειρήσεις για τη βελτίωση των επιδόσεων της βιομηχανίας αναφορικά με την προστασία του περιβάλλοντος.

Έλλειψη χρηματοοικονομικών πόρων

Το Πρόγραμμα Δράσης 21 αντιμετώπισε το κρίσιμο πρόβλημα της χρηματοδότησης της αειφόρου ανάπτυξης, επικεντρούμενο στις ανάγκες των αναπτυσσόμενων χωρών και των οικονομιών που βρίσκονται στο στάδιο της μετάβασης. Η ανάγκη για νέους και πρόσθετους πόρους για την αντιμετώπιση των παγκόσμιων περιβαλλοντικών προβλημάτων αναγνωρίστηκε πλήρως το 1992. Ωστόσο, δεν σημειώθηκε αύξηση της χρηματοοικονομικής ενίσχυσης προς τις αναπτυσσόμενες χώρες. Αντίθετα, η επίσημη αναπτυξιακή βοήθεια, συμπεριλαμβανομένης της ελάφρυνσης των δανειακών υποχρεώσεων (ODA), που αντιπροσώπευε ποσοστό 0,33% του ΑΕγχΠ των χορηγών βοήθειας το 1992, μειώθηκε στο 0,22% έως το 1998 [17], αν και αυξήθηκε ελαφρώς έκτοτε. Ο στόχος να ανέλθει η επίσημη αναπτυξιακή βοήθεια στο 0,7% του ΑΕγχΠ, ο οποίος επιβεβαιώθηκε κατά τη Διάσκεψη του Ρίο, απέχει πολύ από την επίτευξή του.

[17] Οι χορηγοί βοήθειας της ΕΕ συνεισφέρουν κατά μέσο όρο 0,34% του ΑΕΠ, ενώ οι εκτός της ΕΕ χορηγοί βοήθειας συνεισφέρουν 0,18 του ΑΕΠ

Η επίσημη αναπτυξιακή βοήθεια αποτελεί κατά μέσο όρο μόνο το 1,7% των δημοσίων επενδύσεων στις αναπτυσσόμενες χώρες. Θα ήταν αντιπαραγωγικό να αντιμετωπιστεί η επίσημη αναπτυξιακή βοήθεια ως η μόνη πηγή χρηματοδότησης της αειφόρου ανάπτυξης, αφού η κύρια πηγή ή οι κύριοι πόροι είναι σε όλες σχεδόν τις περιπτώσεις εγχώριοι. Είναι, ωστόσο, στρατηγικής σημασίας για την κάλυψη εφ' άπαξ δαπανών για τη μετάβαση προς την αειφόρο ανάπτυξη (οικοδόμηση ικανοτήτων, επανευθυγράμμιση της νομοθεσίας κ.λπ.). Πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στον ρόλο της δημόσιας στήριξης, χρηματοοικονομικής ή μη, στην παροχή δημόσιων αγαθών, τα οποία γενικά δεν παρέχει η ιδιωτική χρηματοδότηση. Σε αυτά περιλαμβάνεται, για παράδειγμα, η σαφώς καθορισμένη και εκτελεστή πρόσβαση σε πόρους και η κατοχή τους, καθώς και η ύπαρξη σταθερού οικονομικού πλαισίου. Η επίσημη αναπτυξιακή βοήθεια έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία για τον κρατικό προϋπολογισμό των φτωχότερων χωρών, ενώ η μείωσή της είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση των πόρων για δράσεις προστασίας του περιβάλλοντος.

Παρά την ποσοτική μείωση της βοήθειας, παρατηρείται ποιοτική πρόοδος, η οποία συνίσταται στην ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής συνιστώσας τόσο στον διάλογο για την πολιτική όσο και σε συγκεκριμένα υλοποιούμενα προγράμματα. Στην επίτευξη της εν λόγω προόδου συμβάλλει ως ένα βαθμό και η συστηματικότερη χρήση της περιβαλλοντικής αξιολόγησης στο πλαίσιο πολυμερών και διμερών προγραμμάτων βοήθειας. Εφόσον εφαρμοστεί σε επίπεδο σχεδίων, προγραμμάτων και πολιτικών, εύλογα θεωρείται ότι θα έχει σημαντικό αντίκτυπο στην αειφόρο ανάπτυξη.

Επιπλέον, η αύξηση του εμπορίου και των ροών ιδιωτικών κεφαλαίων, συμπεριλαμβανομένων των άμεσων ξένων επενδύσεων, προς τις αναπτυσσόμενες χώρες από το 1992, αντιστάθμισε σε μεγάλο βαθμό τη μείωση των επιπέδων επίσημης αναπτυξιακής βοήθειας και διευκόλυνε τη μεταφορά τεχνολογίας. Υπάρχουν μεγάλες δυνατότητες επέκτασης των ωφελειών που προκύπτουν από την εν λόγω τάση. Το εμπόριο μπορεί να συμβάλλει αποφασιστικά στη χρηματοδότηση της αειφόρου ανάπτυξης, εφόσον τα προϊόντα παράγονται κατά βιώσιμο τρόπο και συνυπολογίζονται οι δαπάνες μεταφοράς. Οι άμεσες ξένες επενδύσεις θα μπορούσαν να συμβάλλουν σημαντικά στην αειφόρο ανάπτυξη, ιδίως εάν έχουν θεσπιστεί εγχώριες πολιτικές οι οποίες ευνοούν τη διαφάνεια και τη δυνατότητα πρόβλεψης. Ωστόσο, οι εν λόγω ιδιωτικές ροές δεν καταργούν την ανάγκη για επίσημη αναπτυξιακή βοήθεια, καθώς τείνουν να κατευθύνονται σε ορισμένες μόνο χώρες και σε συγκεκριμένες δραστηριότητες εντός των εν λόγω χωρών. Δημόσια αγαθά, όπως η θεσμική ανάπτυξη, η έρευνα επί αναπτυξιακών προβλημάτων και η προστασία του περιβάλλοντος δεν επωφελούνται συχνά από ιδιωτικές επενδύσεις.

Ανεπαρκής ανταπόκριση των διεθνών θεσμικών οργάνων

Η διεθνής ανταπόκριση στις προκλήσεις που προσδιορίστηκαν δεν υπήρξε επαρκής. Η Διάσκεψη του Ρίο του 1992 ανέθεσε καθήκοντα σε αρκετούς οργανισμούς του ΟΗΕ και οδήγησε στην ίδρυση της επιτροπής για την αειφόρο ανάπτυξη προκειμένου να κινητοποιήσει το σύστημα του ΟΗΕ προς την κατεύθυνση της αειφόρου ανάπτυξης και να ενσωματώσει οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές πτυχές στις δραστηριότητες του ΟΗΕ. Η επιτροπή για την αειφόρο ανάπτυξη έφερε σε επαφή τους σημαντικότερους ενδιαφερόμενους σε διεθνές επίπεδο και έθεσε σε κίνηση αρκετές διαδικασίες (για παράδειγμα σε σχέση με τα δάση και τους ωκεανούς), οι αποφάσεις της ωστόσο δεν φαίνεται να είχαν το επιθυμητό αποτέλεσμα όσον αφορά στην επίτευξη της αειφόρου ανάπτυξης. Αυτό οφείλεται εν μέρει στο γεγονός ότι η σχέση μεταξύ του προγράμματος αειφόρου ανάπτυξης της διαδικασίας του Ρίο και των άλλων διαδικασιών του ΟΗΕ είναι ασαφής. Απαιτείται μεγαλύτερη συνοχή μεταξύ των στόχων ανάπτυξης, όπως τονίζεται και στη διακήρυξη της διάσκεψης της χιλιετίας της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ.

Το Πρόγραμμα Δράσης 21, αν και ολοκληρωμένο, δεν θέτει προτεραιότητες και, παρότι περιέχει ένα μεγάλο αριθμό ημερομηνιών και δράσεων στόχων, δεν διαθέτει έναν πρωταρχικό, πολιτικό στόχο. Απουσιάζουν επίσης κατευθυντήριες γραμμές όσον αφορά στην πρακτική υλοποίηση ορισμένων πολύ ευρέων στόχων του Προγράμματος Δράσης 21.

Αδυναμίες της εγχώριας διακυβέρνησης και ικανότητας

Σε εθνικό επίπεδο, εντείνεται το ενδιαφέρον για την επίτευξη των στόχων της αειφόρου ανάπτυξης, η πρόοδος όμως που σημειώνεται δεν είναι ομοιόμορφη. Αρκετές χώρες έχουν δρομολογήσει κρατικές στρατηγικές αειφόρου ανάπτυξης, βάσει της δέσμευσης που ανέλαβαν κατά τη Διάσκεψη του Ρίο. Έως σήμερα, αναφέρεται ότι 70 χώρες έχουν ήδη καταρτίσει σχετικές στρατηγικές, [18] η πραγματική αποτελεσματικότητα των οποίων δεν έχει ωστόσο ακόμη εξακριβωθεί. Σε αρκετές χώρες έχουν θεσπιστεί εθνικά συμβούλια για την αειφόρο ανάπτυξη ή αντίστοιχα όργανα, τα οποία προβλέπουν τη συμμετοχή των ενδιαφερομένων σε εθνικό επίπεδο. Παρόλα αυτά, όμως, η κοινωνία των πολιτών εξακολουθεί να μη διαθέτει πρόσβαση στην πληροφόρηση και συμμετοχή στη διαδικασία λήψης αποφάσεων στις περισσότερες χώρες του κόσμου. Η ενίσχυση της θεσμικής ικανότητας ή η θέσπιση νέων μηχανισμών πολιτικής δεν οδήγησαν πάντοτε στην επιτυχή ενσωμάτωση μέτρων πολιτικής. Η πρόσβαση στην επιστημονική γνώση και η προσαρμογή και υιοθέτηση πιο αειφορικών και καθαρών τεχνολογιών υπήρξε αργή.

[18] Earth Council, 2000

4. η παγκοσμια διασταση της εε

Στη διάσκεψη κορυφής, η ΕΕ πρέπει να είναι σε θέση να επιδείξει πρόοδο τόσο στο εσωτερικό της όσο και σε σχέση με τρίτες χώρες. Οι συνεχιζόμενες στο πλαίσιο της ΕΕ διαδικασίες θα αποτελέσουν τη βάση για την επίτευξη του εν λόγω στόχου.

Η στρατηγική της ΕΕ για την αειφόρο ανάπτυξη και οι τομεακές στρατηγικές για την ολοκλήρωσή της, το επικείμενο πρόγραμμα δράσης στον τομέα του περιβάλλοντος και οι στρατηγικές του Cardiff για την ενσωμάτωση πρέπει να είναι συμπληρωματικές και αλληλοενισχυόμενες. Οι θέσεις της ΕΕ ενόψει της διάσκεψης θα επηρεαστούν ή και θα καθοριστούν από τα εν λόγω έγγραφα πολιτικής. Η στρατηγική αειφόρου ανάπτυξης θα αποτελέσει την ανταπόκριση της ΕΕ στη δέσμευση της διάσκεψης του Ρίο+5 σχετικά με τις εθνικές στρατηγικές αειφόρου ανάπτυξης. Αφού εγκριθεί, το νέο πρόγραμμα δράσης στον τομέα του περιβάλλοντος θα αποτελέσει τον περιβαλλοντικό πυλώνα της εν λόγω διαδικασίας.

Άλλες πρόσφατες πρωτοβουλίες της ΕΕ συνδέονται με τον οικονομικό και κοινωνικό πυλώνα της αειφόρου ανάπτυξης - π.χ. οι πρωτοβουλίες του Λουξεμβούργου σχετικά με την απασχόληση, της Λισσαβόνας σχετικά με την ενίσχυση της απασχόλησης, την οικονομική μεταρρύθμιση και την κοινωνική συνοχή ως τμήμα την οικονομίας που βασίζεται στη γνώση, ή, πιο πρόσφατα, η κατάρτιση ενός προγράμματος δράσης κοινωνικής πολιτικής για την ΕΕ. Παρατηρούνται επίσης ορισμένες εξελίξεις στην πολιτική στους τομείς των μεταφορών και της ενέργειας που είναι σημαντικές [19] στο βαθμό που αντιμετωπίζουν κατά ενιαίο τρόπο τον οικονομικό, τον κοινωνικό και τον περιβαλλοντικό πυλώνα της αειφόρου ανάπτυξης.

[19] Η Πράσινη Βίβλος σχετικά με την ασφάλεια του εφοδιασμού σε ενέργεια. 29 Νοεμβρίου 2000, η ανακοίνωση σχετικά με τον πετρελαϊκό εφοδιασμό (COM(2000)631) και η επικείμενη αναθεώρηση της κοινής πολιτικής μεταφορών.

Η επιδίωξη όλων των εν λόγω αλληλένδετων διαδικασιών στη βάση της αμοιβαίας υποστήριξης ενισχύει την αξιοπιστία της ΕΕ στη διεθνή σκηνή. Πρέπει να διασφαλιστεί η συνεκτικότητα και η συμπληρωματικότητα με τις στρατηγικές των κρατών μελών της ΕΕ.

Παράλληλα, η διάσκεψη θα αυξήσει τη δημόσια υποστήριξη στο πλαίσιο της ΕΕ και θα καταστήσει επιτακτικό τον διάλογο πολιτικής σχετικά με την αειφόρο ανάπτυξη, θα στηρίξει, δε, περαιτέρω, αποτελεσματικές δράσεις ενσωμάτωσης στις πολιτικές της ΕΕ.

Δεν έχουν παγκόσμια διάσταση όλα τα ζητήματα που αντιμετωπίζει μια ευρωπαϊκή στρατηγική και, αντίστοιχα, δεν θα περιέχονται στη στρατηγική της ΕΕ όλα τα ζητήματα με τα οποία θα ασχοληθεί η διάσκεψη του 2002. Παρόλα αυτά, η στρατηγική του Gφteborg για την αειφόρο ανάπτυξη και οι άλλες προαναφερθείσες διαδικασίες πρέπει επίσης να συμβάλουν στη δημιουργία μιας υγιούς βάσης για την κατάρτιση των καίριων θέσεων της ΕΕ ενόψει της διάσκεψης. Για παράδειγμα:

* Η ΕΕ δύναται να συνεισφέρει θετικά στην ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών στόχων σε άλλες πολιτικές. Τα διδάγματα που αποκομίστηκαν στο πλαίσιο της διαδικασίας του Cardiff θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν σε επίπεδο διεθνών οργανισμών.

* Προκειμένου να είναι αξιόπιστες οι θέσεις που θα υποστηρίξει η ΕΕ κατά τη σύνοδο κορυφής επί ζητημάτων όπως η αποδοτική χρήση των πόρων, πρέπει να χρησιμοποιηθούν ως βάση οι δράσεις και οι στόχοι που συμφωνήθηκαν στο εσωτερικό της. Οι διεθνείς πτυχές του νέου προγράμματος δράσης στον τομέα του περιβάλλοντος, η στρατηγική για τις κλιματικές μεταβολές και τα σχέδια δράσης για τη βιοποικιλότητα πρέπει να αποτελέσουν τη βάση των στόχων της ΕΕ επί ουσιαστικών περιβαλλοντικών θεμάτων. Παρομοίως, οι πολιτικές και τα μέτρα που συμφωνούνται στο εσωτερικό της ΕΕ πρέπει να αποτελούν τη βάση για τη διαμόρφωση της θέσης της σε συγκεκριμένους τομείς (π.χ. μεταφορές και ενέργεια).

Είναι σημαντικό να σημειωθεί πρόοδος σε ορισμένες συνεχιζόμενες διεθνείς διαδικασίες, ιδίως δε να λήξει με επιτυχία η COP-6 της διάσκεψης για τις κλιματικές μεταβολές τον Μάιο του 2001. Μια σημαντική συνεισφορά στην αξιοπιστία της θέσης της ΕΕ ενόψει της διάσκεψης του 2002 θα είναι η επικύρωση και η εφαρμογή εκ μέρους της ΕΕ όλων των σχετικών διεθνών συμφωνιών, που αφορούν τους στόχους που έχουν τεθεί. Η επικύρωση του πρωτοκόλλου του Κυότο εξακολουθεί ενδεχομένως να έχει τη μεγαλύτερη σημασία, ενώ πρέπει επίσης να επικυρωθούν η σύμβαση του Ρότερνταμ, το πρωτόκολλο της Καρθαγένης για τη βιοποικιλότητα και η μελλοντική σύμβαση για τους έμμονους οργανικούς ρύπους (POP). Η σύμβαση του Aarhus και άλλες συμφωνίες που συνάφθηκαν στο πλαίσιο της Οικονομικής Επιτροπής του ΟΗΕ για την Ευρώπη, καθώς και διεθνείς συμφωνίες σχετικά με την αλιεία, είναι επίσης συναφείς.

Η διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι ενδεχομένως η μεγαλύτερη δυνατή συνεισφορά της ΕΕ στην παγκόσμια αειφόρο ανάπτυξη. Η επέκταση των πολιτικών και της νομοθεσίας της ΕΕ στην Κεντρική και στην Ανατολική Ευρώπη θα αποτελέσει ένα άλμα που θα συμβάλει στην αναβάθμιση της προστασίας του περιβάλλοντος, στην κοινωνική και την οικονομική ανάπτυξη. Η συνειδητοποίηση των προκλήσεων που εγείρει η διεύρυνση θα αυξάνεται καθώς πλησιάζει η διάσκεψη του 2002. Η συγκεκριμένη περιφέρεια τυχαίνει να είναι η μόνη που έλαβε αυξημένη βοήθεια κατά τη δεκαετία του 1990.

Σε ό,τι αφορά τις αναπτυσσόμενες χώρες, η αναπτυξιακή συνεργασία της ΕΕ αποτελεί μια σημαντική έκφραση της ευρωπαϊκής δέσμευσης στην αειφόρο ανάπτυξη σε παγκόσμιο επίπεδο. Συνολικά, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα και τα κράτη μέλη παρέχουν 55 τοις εκατό περίπου της παγκόσμιας επίσημης αναπτυξιακής βοήθειας και άνω των δύο τρίτων της βοήθειας υπό μορφή μη επιστρεπτέων ενισχύσεων. Το Συμβούλιο υιοθέτησε πρόσφατα τη νέα αναπτυξιακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Κοινότητας στην οποία σκιαγραφούνται μέτρα για την επανεστίαση της αναπτυξιακής συνεργασίας της ΕΚ στη μείωση της ένδειας. Η ανακοίνωση συμπληρώνεται από τη στρατηγική για την ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής συνιστώσας, στο πλαίσιο της διαδικασίας του Cardiff, και από ανακοινώσεις σχετικά με την ένδεια, τις μεταδιδόμενες νόσους, τις μεταφορές, την αλιεία κλπ.

5. οι στρατηγικοι στοχοι της εε ενοψει της συνοδου κορυφης

Όπως ήδη επισημάνθηκε, η δυναμική της διαδικασίας του Ρίο εξασθένισε για διάφορους λόγους. Σε γενικές γραμμές, το κύριο αποτέλεσμα της παγκόσμιας διάσκεψης για την αειφόρο ανάπτυξη πρέπει να είναι μια ανανεωμένη πολιτική δέσμευση για την αναζωογόνηση του «πνεύματος του Ρίο» και την υλοποίηση του Προγράμματος Δράσης 21. Για την επίτευξη του στόχου αυτού, κατά τη διάσκεψη πρέπει να επιτευχθεί πρόοδος επί ορισμένων στρατηγικών σημείων, μεταξύ των οποίων:

Δίκαιη κατανομή ωφελειών και ευθυνών και συνεργασία

Η διάσκεψη πρέπει να αναθερμάνει τη διάθεση συνεργασίας μεταξύ των ανεπτυγμένων και των αναπτυσσόμενων χωρών. Μία μέθοδος για την επίτευξη του στόχου αυτού είναι η παροχή διαβεβαιώσεων στις αναπτυσσόμενες χώρες ότι οι περιβαλλοντικές ανησυχίες των ανεπτυγμένων χωρών δεν βαραίνουν περισσότερο από τους αναπτυξιακούς στόχους. Επομένως, η βασική ιδέα ότι η οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη και η προστασία του περιβάλλοντος είναι αλληλένδετες και αλληλοενισχυόμενες, για την επίτευξη της αειφόρου ανάπτυξης πρέπει να αποτελέσει την κατευθυντήρια γραμμή της διάσκεψης κορυφής.

Περαιτέρω, τόσο κατά τη διάρκεια των προπαρασκευαστικών εργασιών όσο και από το αποτέλεσμα της διάσκεψης πρέπει να προκύπτει σαφώς μια δίκαιη κατανομή των ευθυνών και των αρμοδιοτήτων, υλοποιώντας στην πράξη την έννοια των κοινών αλλά διαφοροποιημένων ευθυνών, όπως αυτή αντανακλάται στην αρχή υπ' αριθ. 7 των αρχών του Ρίο για το περιβάλλον και την ανάπτυξη. Η δικαιοσύνη μεταξύ των γενεών, δηλαδή η ανάγκη διασφάλισης ενός βιώσιμου μέλλοντος για τις μελλοντικές γενεές, η οποία εμπεριέχεται στην έννοια της αειφόρου ανάπτυξης, πρέπει επίσης να αποτελέσει σημαντική κατευθυντήρια γραμμή.

Ολοκλήρωση και συνοχή σε διεθνές επίπεδο

Βάσει των μεθόδων που χρησιμοποιεί η ΕΕ για την εφαρμογή της αρχής της συνθήκης του Άμστερνταμ για την ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής συνιστώσας σε κάθε πολιτική της, η διάσκεψη κορυφής πρέπει να συμβάλει στην προώθηση της ενσωμάτωσης των περιβαλλοντικών, κοινωνικών και οικονομικών στόχων σε διεθνές επίπεδο, τόσο στο πλαίσιο του συστήματος του ΟΗΕ όσο και εκτός αυτού.

Πρέπει, επίσης, να επιτευχθεί μεγαλύτερος βαθμός συνοχής όσον αφορά στη διεθνή συνεργασία μεταξύ των διασκέψεων παρακολούθησης των κύριων συνόδων κορυφής του ΟΗΕ - Ρίο, Κάιρο, Πεκίνο και Κοπεγχάγη - σύμφωνα με τη διακήρυξη της διάσκεψης της χιλιετίας του ΟΗΕ.

Περιβαλλοντικοί και αναπτυξιακοί στόχοι

Ένα βασικό πρόβλημα των συμπερασμάτων του Ρίο ήταν η ανακρίβειά τους. Για την αναζωογόνηση και την ενίσχυση της πολιτικής δέσμευσης απαιτείται η υιοθέτηση στόχων.

Από την εποχή της Διάσκεψης του Ρίο, τόσο κατά τη διάρκεια των κύριων συνόδων κορυφής του ΟΗΕ όσο και των διασκέψεων παρακολούθησής τους, έχει εγκριθεί από χορηγούς βοήθειας μια σειρά στόχων που καλούνται διεθνείς αναπτυξιακοί στόχοι. Οι στόχοι αυτοί εγκρίθηκαν από τη διάσκεψη της χιλιετίας του ΟΗΕ και πρέπει να ενσωματωθούν σε κάθε διαδικασία του ΟΗΕ, συμπεριλαμβανομένης της διαδικασίας του Ρίο. Ωστόσο, ο μόνος στόχος που εγκρίθηκε στο πλαίσιο της διαδικασίας του Ρίο είναι η ανάγκη θέσπισης εθνικών στρατηγικών αειφόρου ανάπτυξης έως το 2002. Σε αντίθεση με άλλους στόχους του ΟΗΕ, ο τελευταίος είναι ένας διαδικαστικός στόχος. Είναι δυνατή η έγκριση άλλων περισσότερο συγκεκριμένων στόχων αειφόρου ανάπτυξης (βλέπε κατωτέρω, 6.1).

Αποτελεσματική δράση σε εθνικό επίπεδο και διεθνής παρακολούθηση - εθνικές στρατηγικές αειφόρου ανάπτυξης

Η διάσκεψη πρέπει να ενθαρρύνει την υλοποίηση του στόχου του Ρίο σχετικά με τη θέσπιση στρατηγικών αειφόρου ανάπτυξης. Οι εργασίες του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης και της Επιτροπής Aναπτυξιακής Βοήθειας σε συνεργασία με αρκετές αναπτυσσόμενες χώρες εστιάζονται σε αρχές και προσεγγίσεις που πρέπει να εφαρμοστούν στη διαδικασία σχεδιασμού για την προώθηση της αειφόρου ανάπτυξης μιας χώρας. Η διάσκεψη πρέπει να υιοθετήσει τον ευρύτερο αυτό αλλά και αποτελεσματικότερο ορισμό του στόχου και να θεσπίσει μηχανισμούς που θα συνδράμουν τις διάφορες χώρες στην υλοποίηση του στόχου και στην παρακολούθηση της προόδου. Η θέσπιση ενός μηχανισμού διαρκούς παρακολούθησης από άλλες χώρες, συμπληρωματικού της ετήσιας έκθεσης προς την επιτροπή αειφόρου ανάπτυξης, θα αποτελούσε ένα σημαντικό αποτέλεσμα της διάσκεψης κορυφής.

Περαιτέρω, η διάσκεψη κορυφής πρέπει να ορίσει το πρόγραμμα δράσης και τους όρους παρακολούθησης και ελέγχου της συνεχιζόμενης υλοποίησης του Προγράμματος Δράσης 21, μέσω ενός μηχανισμού μελλοντικής αναθεώρησης. Η παρακολούθηση σε τοπικό επίπεδο είναι επίσης σημαντική και θα πρέπει να υποστηρίζεται από τις διαδικασίες του τοπικού προγράμματος δράσης 21 ή του προγράμματος για τα οικοσυστήματα.

6. βασικα ζητήματα του προγραμματος εργασιας της συνοδου κορυφης

Το πρόγραμμα εργασίας της διάσκεψης πρέπει να είναι ισορροπημένο, και να ενσωματώνει τις ανησυχίες των χωρών τόσο του Βορρά όσο και του Νότου καθώς και τα ζητήματα περιβάλλοντος και ανάπτυξης. Πρέπει επίσης να είναι ελκυστικό για τους αρχηγούς κρατών ή κυβερνήσεων, δηλαδή να έχει σε μεγάλο βαθμό πολιτικό περιεχόμενο και να εισάγει καινοτομίες, όπως το πρόγραμμα εργασίας του Ρίο.

Βάσει μιας ολοκληρωμένης αξιολόγησης της εφαρμογής του προγράμματος δράσης 21, η οποία θα εξετασθεί κατά τη συνεδρίαση της επιτροπής των 10 για την αειφόρο ανάπτυξη στις αρχές του 2002, και προκειμένου να επιτευχθούν οι προαναφερθέντες στρατηγικοί στόχοι, η διάσκεψη θα είναι προσανατολισμένη στο μέλλον.

Θα ήταν πρόωρο στο στάδιο αυτό να εκτεθούν αναλυτικά τα ουσιαστικά ζητήματα που θα απασχολήσουν τη διάσκεψη κορυφής. Το πρόγραμμα δράσης πρέπει να καταρτισθεί ομόφωνα βάσει της συνολικής αξιολόγησης. Εξάλλου, δεν είναι προς το συμφέρον της ΕΕ να παγιώσει τις επί της ουσίας θέσεις της τόσο νωρίς. Αντίθετα, θα ήταν σκόπιμο να διατηρηθεί η ευελιξία προς όφελος της ισορροπίας Βορρά - Νότου.

Επιπλέον, η θέση της ΕΕ επί διαφόρων θεμάτων που θα αποτελέσουν αντικείμενο εξέτασης στο πλαίσιο της διάσκεψης κορυφής πρέπει να εξελιχθεί λαμβανομένων υπόψη και άλλων διαδικασιών, ιδίως δε της στρατηγικής του Gφteborg για την αειφόρο ανάπτυξη, των στρατηγικών του Cardiff, του νέου προγράμματος δράσης στον τομέα του περιβάλλοντος, της πολιτικής αναπτυξιακής συνεργασίας και των στρατηγικών στήριξης χώρας της ΕΚ.

Ωστόσο, είναι σαφές ότι η διάσκεψη κορυφής δεν πρέπει να επαναδιαπραγματευθεί το Πρόγραμμα Δράσης 21 ή άλλα στοιχεία των συμπερασμάτων του Ρίο. Πρέπει να εξετάσει ορισμένα σημαντικά ζητήματα, η επίλυση των οποίων αποδείχθηκε δυσχερής, να επιδιώξει να σημειώσει πρόοδο σε θέματα η εξέταση των οποίων δεν ολοκληρώθηκε κατά τη Διάσκεψη του Ρίο, όπως η μεταφορά τεχνολογίας και η οικοδόμηση ικανοτήτων, και να εξετάσει τις νέες τάσεις που εμφανίστηκαν μετά τη Διάσκεψη του Ρίο.

Τα ζητήματα της εξάλειψης της ένδειας και της αειφορικής παραγωγής και κατανάλωσης, τα οποία είχαν κριθεί ως στόχος απόλυτης προτεραιότητας το 1997, εξακολουθούν να διατηρούν τη σημασία τους. Ωστόσο, μολονότι η εστίαση στα θέματα της ένδειας και της ανάπτυξης παραμένει σημαντική στο πλαίσιο της αειφόρου ανάπτυξης, εξίσου σημαντικό είναι το ζήτημα της προστασίας του περιβάλλοντος και της βιώσιμης διαχείρισης των φυσικών πόρων. Σε αντίθετη περίπτωση, η διαδικασία του Ρίο δεν θα είχε λόγο ύπαρξης, καθώς θα αποτελούσε απλή επανάληψη άλλων διαδικασιών του ΟΗΕ.

Προκειμένου να καταρτισθεί ένα ισορροπημένο και προσανατολισμένο στο μέλλον πρόγραμμα εργασίας, πρέπει να εξετασθούν αναλυτικά τέσσερα στενά συνδεδεμένα σύνολα ζητημάτων:

- Προστασία των στοιχειωδών για την οικονομική ανάπτυξη φυσικών πόρων

- Σύνδεση της προστασίας του περιβάλλοντος με την εξάλειψη της ένδειας

- Εφαρμογή της αρχής της αειφορίας στην παγκοσμιοποίηση

- Ενίσχυση της χρηστής διακυβέρνησης και της συμμετοχής

1. Προστασία των στοιχειωδών για την οικονομική ανάπτυξη φυσικών πόρων

Η παγκόσμια διάσκεψη για την αειφόρο ανάπτυξη πρέπει να επικεντρωθεί στα σχετικά με τους φυσικούς πόρους ζητήματα που έχουν ιδιαίτερη σημασία για την οικονομική ανάπτυξη. Πρέπει επίσης να εξεταστούν οι δεσμοί μεταξύ της εξάντλησης των φυσικών πόρων και της ασφάλειας. Η διάσκεψη κορυφής μπορεί επομένως να συμβάλει στην ανάδειξη της προστασίας του περιβάλλοντος στο επίκεντρο της διαδικασίας χάραξης πολιτικής για την προληπτική ασφάλεια.

Η διάσκεψη κορυφής πρέπει να επικεντρωθεί σε ζητήματα που δεν αντιμετωπίστηκαν αρκούντως στο πλαίσιο άλλων διακυβερνητικών διαδικασιών. Ζητήματα που άπτονται των φυσικών πόρων, όπως τα ζητήματα των ωκεανών και των θαλασσών και το ζήτημα των δασών, καθώς και αντικείμενα συμβατικών ρυθμίσεων, όπως οι κλιματικές μεταβολές και η βιοποικιλότητα, πρέπει ενδεχομένως να εξετασθούν ανάλογα με την πρόοδο που θα επιτευχθεί στους εν λόγω τομείς έως το 2002, χωρίς ωστόσο καταρχήν να αποτελούν προτεραιότητα του προγράμματος εργασίας της διάσκεψης.

Από την άλλη πλευρά, η κατανόηση της μη αειφορικής παραγωγής και κατανάλωσης εξακολουθεί να αποτελεί ζήτημα προτεραιότητας, όπως προσδιορίσθηκε στη διάσκεψη του Ρίο+5 το 1997. Η αποσύνδεση της οικονομικής ανάπτυξης από τις περιβαλλοντικές πιέσεις πρέπει να αποτελέσει βασικό στοιχείο του διαλόγου στο πλαίσιο της διάσκεψης. Αν και αναγνωρίζεται το γεγονός ότι οι διάφορες χώρες έχουν κοινές αλλά διαφοροποιημένες ευθύνες, το ζήτημα αυτό έχει επίσης σημασία για πολλές αναπτυσσόμενες χώρες. Το κύριο μήνυμα αφορά την ανάγκη αλλαγής της διαδικασίας ανάπτυξης και όχι περιορισμού της ανάπτυξης. Η οικολογική αποδοτικότητα θα μπορούσε να αποτελέσει βασικό στόχο της διάσκεψης όσον αφορά στην ανάγκη μεταβολής των προτύπων παραγωγής και κατανάλωσης, ιδίως στις ανεπτυγμένες χώρες. Ο εν λόγω στόχος θα μπορούσε να είναι ποσοτικός ή απλά διαδικαστικός (π.χ. ανάπτυξη μέτρων και μέσων πολιτικής για την προώθηση της αειφορικής παραγωγής και κατανάλωσης).

Η επιτροπή για την αειφόρο ανάπτυξη έχει προσδιορίσει ορισμένα από τα ζητήματα που άπτονται των φυσικών πόρων στο πλαίσιο των οποίων η συνεργασία σε παγκόσμια κλίμακα αποδείχθηκε εξαιρετικά δυσχερής. Τα ζητήματα αυτά έχουν παγκόσμια σημασία μολονότι, όπως αναλύεται στην ενότητα 3, είναι πιο σημαντικά για τις αναπτυσσόμενες παρά για τις βιομηχανικές χώρες.

* Ενέργεια: Το ενεργειακό ζήτημα αφορά τόσο στην πρόσβαση στην ενέργεια όσο και στις περιβαλλοντικές της επιπτώσεις. Περιλαμβάνονται τομείς όπως η ατμοσφαιρική ρύπανση και η βιώσιμη χρήση των φυσικών πόρων. Η ΕΕ ανέλαβε πρωτοβουλία για την προώθηση «κοινών στόχων δράσης» για την εξασφάλιση της πρόσβασης όλων σε οικονομικά προσιτή και βιώσιμη ενέργεια, για την οποία απαιτείται η επίτευξη ευρύτερης στήριξης. Επίσης, θα μπορούσε να εξετασθεί η δυνατότητα υιοθέτησης ενός ποσοτικού στόχου σε σχέση με το μερίδιο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και/ή τη διείσδυση στην αγορά των εναλλακτικών καυσίμων οχημάτων.

* Γλυκά ύδατα: Η πρόσβαση σε ασφαλή πόσιμα ύδατα αποτελεί μείζονα και αυξανόμενο περιορισμό για την οικονομική ανάπτυξη. Τα ζητήματα που άπτονται των γλυκών υδάτων έχουν απασχολήσει αρκετές παγκόσμιες και περιφερειακές διασκέψεις. Μολονότι οι τελευταίες παρέχουν μια βάση, η διάσκεψη μπορεί να εγκρίνει ένα πρόγραμμα δράσης, που θα περιλαμβάνει και το ζήτημα της διαχείρισης των λυμάτων.

* Η υποβάθμιση της γης και του εδάφους θα αποτελέσει σημαντικό ζήτημα, το οποίο θα προωθήσουν οι αναπτυσσόμενες χώρες, ιδίως δε οι αφρικανικές χώρες. Πρόκειται για ένα οριζόντιο ζήτημα που αφορά τομείς της οικονομίας, συμπεριλαμβανομένης της γεωργίας.

Βάσει δεικτών, είναι δυνατό να τεθούν τομεακοί στόχοι (π.χ. προστασία των δασών, των υδάτων, του εδάφους), καθώς και ο συνολικός στόχος της διασφάλισης ότι η υφιστάμενη τάση της απώλειας των περιβαλλοντικών πόρων θα έχει αντιστραφεί αποτελεσματικά τόσο σε παγκόσμιο όσο και σε εθνικό επίπεδο έως το 2015. Ο συνολικός αυτός στόχος ανήκει σήμερα αποκλειστικά στον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης και την Επιτροπή Aναπτυξιακής Βοήθειας.

2. Σύνδεση της προστασίας του περιβάλλοντος με την εξάλειψη της ένδειας

Μολονότι η διάσκεψη του 2002 δεν πρέπει να αποτελεί επανάληψη άλλων συνεχιζόμενων διαδικασιών του ΟΗΕ (π.χ. Κοπεγχάγη, χρηματοδότηση για την ανάπτυξη, διάσκεψη του 2001 για τις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες ή δράσεις παρακολούθησης της διάσκεψης της χιλιετίας του ΟΗΕ), τα ζητήματα της εξάλειψης της ένδειας πρέπει να βρίσκονται στο επίκεντρο της διάσκεψης.

Η Διάσκεψη του Ρίο έδειξε ότι υφίστανται στενοί δεσμοί μεταξύ της ένδειας και της υποβάθμισης του περιβάλλοντος. Πολλά περιβαλλοντικά προβλήματα προκαλούνται λόγω της έλλειψης κοινωνικής δικαιοσύνης και οικονομικής ανάπτυξης. Εξάλλου πολλά περιβαλλοντικά προβλήματα εμποδίζουν τη μείωση της ένδειας και την οικονομική ανάπτυξη. Οι φτωχοί, για παράδειγμα, πλήττονται συνήθως περισσότερο από την υποβάθμιση του περιβάλλοντος και από την έλλειψη πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες όπως η παροχή πόσιμου ύδατος και η ύπαρξη και λειτουργία εγκαταστάσεων αποχέτευσης. Υπάρχουν πολλά παραδείγματα ωφέλιμων προσεγγίσεων για το κοινωνικό σύνολο που βελτιώνουν τόσο την κοινωνική κατάσταση όσο και την ποιότητα του περιβάλλοντος, ενώ συχνά εξασφαλίζουν τον έλεγχο των φτωχών επί των φυσικών πόρων από τους οποίους ζουν.

Η κατανόηση της θετικής σχέσης μεταξύ της περιβαλλοντικής προστασίας και της εξάλειψης της ένδειας είναι ιδιαίτερα σημαντική. Ένα από τα βασικότερα αποτελέσματα της Διάσκεψης του Ρίο ήταν η ομόφωνη αποδοχή της ανάγκης μετακίνησης από τη θέση ότι τα περιβαλλοντικά προβλήματα πρέπει να αντιμετωπίζονται μόνο μετά την επίτευξη της οικονομικής ανάπτυξης. Η διάσκεψη κορυφής πρέπει να επιβεβαιώσει τη συναίνεση επί του θέματος αυτού και να επισημάνει τις θετικές σχέσεις.

Σύμφωνα με τα ανωτέρω, καθώς και με τη διακήρυξη της διάσκεψης της χιλιετίας, η διάσκεψη του 2002 πρέπει να προβεί σε μια πιο ολοκληρωμένη και συνεκτική παρακολούθηση των αναπτυξιακών στόχων των διασκέψεων του ΟΗΕ της δεκαετίας του 1990. Η διάσκεψη του 2002 πρέπει να προωθήσει την ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής συνιστώσας στις προσπάθειες υλοποίησης των στόχων αυτών σε τομείς όπως η υγεία, η εκπαίδευση και η ισότητα των φύλων που καταβάλλονται εκ μέρους όλων των κυβερνήσεων, των συναφών διεθνών οργανισμών και των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. Πρέπει επίσης να ενσωματώνει αποτελεσματικά τα κύρια ζητήματα των άλλων διαδικασιών.

3. Εφαρμογή της αρχής της αειφορίας στην παγκοσμιοποίηση

Η παγκοσμιοποίηση έχει σημαντικές επιπτώσεις στην αειφόρο ανάπτυξη επηρεάζοντας, σε παγκόσμια κλίμακα, τα οικονομικά, κοινωνικά και περιβαλλοντικά πρότυπα. Η διάσκεψη του 2002 πρέπει να προσδιορίσει και να εξετάσει τα ζητήματα που ανακύπτουν.

Το διεθνές εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών και οι διεθνείς ροές κεφαλαίων, προσώπων και τεχνογνωσίας αποτελούν μέρη της διαδικασίας της παγκοσμιοποίησης και της οικονομικής ανάπτυξης. Είναι γενικά αποδεκτό ότι η εν λόγω διαδικασία προωθεί την οικονομική ανάπτυξη. Ωστόσο, ο συνολικός της αντίκτυπος στην αειφόρο ανάπτυξη θα εξαρτηθεί από το εάν η παγκοσμιοποίηση και η οικονομική ανάπτυξη θα έχουν ως αποτέλεσμα την οικολογικά αποτελεσματικότερη κατανομή των πόρων ή, αντίθετα, την άσκηση πρόσθετης πίεσης επί των περιβαλλοντικών πόρων εν ανεπαρκεία. Οι επιπτώσεις των επενδύσεων και της απελευθέρωσης του εμπορίου επί της αειφορίας πρέπει επομένως να εξετασθούν [20].

[20] Εν προκειμένω, η Επιτροπή έχει ξεκινήσει διάλογο της κοινωνίας των πολιτών, με σκοπό να ληφθούν καλύτερα υπόψη προβλήματα αειφόρου ανάπτυξης στο πλαίσιο θεμάτων εμπορικής πολιτικής.

Ο ΠΟΕ αποτελεί την έκφραση ενός ανοικτού και μη επιφέροντος διακρίσεις καθεστώτος συναλλαγών, και η αειφόρος ανάπτυξη έχει κατακυρωθεί στο πρώτο εδάφιο του προοιμίου της συμφωνίας του Μαρακές για την ίδρυση του ΠΟΕ. Μολονότι η επίτευξη βιώσιμων εμπορικών συναλλαγών εξαρτάται και από εθνικές δράσεις εκτός του πεδίου των συμφωνιών του ΠΟΕ, είναι απαραίτητη η δρομολόγηση ενός νέου γύρου πολυμερών εμπορικών διαπραγματεύσεων, κεντρικός στόχος του οποίου θα είναι η αειφόρος ανάπτυξη. Ένας νέος γύρος διαπραγματεύσεων θα έχει ευεργετικές συνέπειες για όλους, ιδίως επειδή θα δημιουργήσει καλύτερες ευκαιρίες στην αγορά και καλύτερους πολυμερείς κανόνες.

* Το εμπόριο δύναται και πρέπει να συμβάλλει αποφασιστικά στην αειφόρο ανάπτυξη προωθώντας περαιτέρω τη συμμετοχή και τη δίκαιη ενσωμάτωση των αναπτυσσόμενων χωρών, συμπεριλαμβανομένων των λιγότερο ανεπτυγμένων χωρών, στην παγκόσμια οικονομία. Παρά την αναγνώριση της σημασίας της ενίσχυσης των τοπικών αγορών, οι λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες και πολλές χώρες χαμηλού εισοδήματος πρέπει να αξιοποιήσουν τις ευκαιρίες που προσφέρει το πολυμερές καθεστώς, συμπεριλαμβανομένης της ραγδαία αναπτυσσόμενης παγκόσμιας αγοράς υπηρεσιών (π.χ. τουρισμός). Πρέπει να είναι σε θέση να επωφεληθούν από τη βελτιωμένη πρόσβαση στην αγορά και από το βελτιωμένο πλαίσιο πολυμερών κανόνων που θα προκύψει από το νέο γύρο διαπραγματεύσεων του ΠΟΕ. Η πρωτοβουλία για την παροχή ελεύθερης πρόσβασης στις ευρωπαϊκές αγορές των εξαγωγικών προϊόντων των λιγότερο ανεπτυγμένων χωρών πρέπει να επιδιωχθεί ως πρόσφορο μέτρο για την παροχή ευκαιριών αύξησης των εισοδημάτων των φτωχότερων χωρών. Ανάλογες πρωτοβουλίες πρέπει να αναλάβουν και οι άλλες βιομηχανικές χώρες. Η βελτιωμένη πρόσβαση στην αγορά από μόνη της δεν αποτελεί, ωστόσο, πανάκεια για τα προβλήματα των λιγότερο ανεπτυγμένων χωρών: Πρέπει να υποστηριχθούν οι αναγκαίες μεταρρυθμίσεις στις εν λόγω χώρες προκειμένου να οικοδομηθούν οι ικανότητες που θα συμβάλλουν στην εφαρμογή των υφιστάμενων συμφωνιών καθώς και να βελτιωθεί η τεχνική βοήθεια που σχετίζεται με το εμπόριο. Στις μεταρρυθμίσεις περιλαμβάνονται εντατικοποιημένα και βελτιωμένα προγράμματα στήριξης της πτυχής της προσφοράς (π.χ. στον τομέα της προώθησης των επενδύσεων, της κατάρτισης για την απόκτηση δεξιοτήτων, της μεταφοράς τεχνολογίας, της ενίσχυσης των μεταφορών και των εξαγωγών, της ανάπτυξης των διαύλων εμπορίας κλπ.).

* Όσον αφορά στη σχέση μεταξύ του ΠΟΕ και της περιβαλλοντικής πολιτικής, τα βασικά ζητήματα αφορούν: (i) τη διευκρίνιση των κανόνων του ΠΟΕ, ιδίως σε σχέση με τις μεθόδους σήμανσης, επεξεργασίας και παραγωγής, τα εμπορικά μέτρα στις πολυμερείς περιβαλλοντικές συμφωνίες και προφυλάξεις, και (ii) την προώθηση του εμπορίου προϊόντων και υπηρεσιών φιλικών προς το περιβάλλον. Για τον σκοπό αυτό, απαιτείται η διερεύνηση συγκεκριμένων μεθόδων για τη διευκόλυνση των εξαγωγών φιλικών προς το περιβάλλον προϊόντων που παράγονται σε αναπτυσσόμενες χώρες. Παράλληλα, είναι ολοένα και περισσότερο απαραίτητη, για τη διασφάλιση της αλληλεπίδρασης και της αμοιβαίας υποστήριξης μεταξύ εμπορίου και περιβάλλοντος, η θέσπιση αποτελεσματικών πολιτικών σε εθνικό και σε διεθνές επίπεδο με στόχο την αντιμετώπιση των νεοεμφανιζόμενων περιβαλλοντικών προβλημάτων.

* Όσον αφορά στην κοινωνική διάσταση της αειφόρου ανάπτυξης, το εμπόριο μπορεί να βοηθήσει την προώθηση της κοινωνικής ανάπτυξης, βελτιώνοντας τους όρους ζωής και εργασίας, και την καταπολέμηση του φαινομένου του κοινωνικού αποκλεισμού, ιδίως στις αναπτυσσόμενες χώρες. Η συμβολή του ΠΟΕ πρέπει να επικεντρωθεί στην ανάλυση των στοιχείων και στον διάλογο με τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας.

Τα επιχειρηματικά συμφέροντα δύνανται να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στη διασφάλιση της συνεισφοράς της παγκοσμιοποίησης στην αειφόρο ανάπτυξη. Ήδη από τη Διάσκεψη του Ρίο η συμμετοχή τους είναι ενεργή, όμως πρέπει πλέον να αναλάβουν σαφείς δεσμεύσεις. Στη Διάσκεψη του Ρίο επιτεύχθηκε η συμμετοχή των ΜΚΟ. Η νέα διάσκεψη κορυφής πρέπει να επιτύχει τη συμμετοχή και τη δέσμευση του κλάδου της βιομηχανίας, ιδίως δε των πολυεθνικών επιχειρήσεων. Η νέα φιλοσοφία της περιβαλλοντικής ευθύνης είναι απαραίτητη, όπως αυτή αναπτύχθηκε στη διακήρυξη του Malmφ, του πρώτου παγκόσμιου φόρουμ υπουργών περιβάλλοντος (29 - 31 Μαΐου 2000). Η ενημέρωση των καταναλωτών σχετικά με τις δημόσιες δεσμεύσεις, την πρόοδο που έχει επιτευχθεί και τα υπό εξέταση ζητήματα μπορεί να αποτελέσει έναν δυναμικό τρόπο υλοποίησης των δεσμεύσεων. Χρήσιμος είναι ο ρόλος που θα διαδραματίσει η εδραιωθείσα συμμαχία πολλών ενδιαφερομένων Rio + 10 που ξεκίνησε τον Ιούνιο του 2000. Τα τελευταία χρόνια έχει σημειωθεί πρόοδος, ενώ η έννοια της εταιρικής ευθύνης προβάλλεται διαρκώς περισσότερο. Οι «κατευθυντήριες γραμμές για τις πολυεθνικές εταιρίες», που ενέκρινε πρόσφατα ο ΟΟΣΑ, αποτελούν ένα πολύτιμο μέσο για την ενθάρρυνση της λογοδοσίας και της ευθύνης. Οργανισμοί όπως το Παγκόσμιο Επιχειρηματικό Συμβούλιο για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη (WBCSD) έχουν επίσης υιοθετήσει ενεργή στάση και έχουν επιτύχει πρόοδο, ιδίως στο πλαίσιο μεγάλων πολυεθνικών εταιριών, όσον αφορά στη βελτίωση της αποδοτικότητας των πόρων και στη μείωση των εκπομπών και των απορριμμάτων. Ωστόσο, μολονότι οι εξελίξεις αυτές είναι ενθαρρυντικές, πρέπει ακόμη να γίνουν πολλά προκειμένου η εφαρμογή των βέλτιστων πρακτικών από ιδιωτικούς φορείς να διευρυνθεί και να καταστεί πιο συστηματική.

Η ανάδυση μιας νέας «κοινωνίας των πληροφοριών» αποτελεί ακόμη μια εντυπωσιακή εξέλιξη που σχετίζεται με την παγκοσμιοποίηση. Εγείρει ζητήματα που σχετίζονται με το «ψηφιακό χάσμα» που παρατηρείται στο εσωτερικό χωρών, μεταξύ ανεπτυγμένων και αναπτυσσόμενων χωρών αλλά και μεταξύ γενεών. Πρέπει να διερευνηθούν οι δυνατότητες της κοινωνίας των πληροφοριών να ενισχύσει την οικονομική ανάπτυξη ασκώντας μικρότερη πίεση στο περιβάλλον και διασφαλίζοντας παράλληλα την πρόσβαση και την οικοδόμηση ικανοτήτων των αναπτυσσόμενων χωρών και των φτωχών.

Για την προώθηση της αειφόρου ανάπτυξης, πρέπει να ενθαρρυνθεί η βελτίωση της συνεργασίας μεταξύ όλων των σχετικών διεθνών ιδρυμάτων ώστε να αξιοποιηθεί με τον καλύτερο τρόπο η αντίστοιχη εμπειρογνωμοσύνη τους και να αναπτυχθούν συνέργιες. Είναι επίσης απαραίτητο να διασφαλιστεί ότι τα διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα θα είναι σε θέση να ανταποκρίνονται περισσότερο στις ανησυχίες που σχετίζονται με την αρχή της αειφορίας.

4. Ενίσχυση της χρηστής διακυβέρνησης και της συμμετοχής

Αυξάνονται διαρκώς οι πιέσεις προκειμένου η διάσκεψη κορυφής να ασχοληθεί με το ζήτημα της παγκόσμιας διακυβέρνησης σε σχέση με την αειφόρο ανάπτυξη. Το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο, που θεσπίστηκε στο απώτερο παρελθόν, δεν δύναται να ανταποκριθεί στις νέες προκλήσεις της παγκοσμιοποίησης. Για τον λόγο αυτό πρέπει να ενισχυθούν οι προοπτικές ενίσχυσης της διακυβέρνησης για την αειφόρο ανάπτυξη. Ο ρόλος της επιτροπής για την αειφόρο ανάπτυξη και η δυνατότητα του υφιστάμενου συστήματος του ΟΗΕ να αντιμετωπίσει επαρκώς το ζήτημα της αειφόρου ανάπτυξης, πρέπει να εξετασθούν, λαμβανομένου υπόψη του εν γένει αναπτυξιακού συστήματος του ΟΗΕ. Η έλλειψη περιφερειακών δομών στα περισσότερα σημεία του κόσμου αποτελεί επίσης ζήτημα προς διερεύνηση.

Η χρηστή διακυβέρνηση αποτελεί προϋπόθεση της αειφόρου ανάπτυξης. Σε εθνικό επίπεδο, η δημιουργία ή η προώθηση ενός νομικού πλαισίου αποτελούμενου από διαφανείς, δημοκρατικούς και εγγυώμενους την απόδοση ευθυνών θεσμούς, συμπεριλαμβανομένων μέτρων για την προώθηση και την προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου, τη στήριξη μιας ενεργής και οργανωμένης κοινωνίας πολιτών και την καταπολέμηση της διαφθοράς, αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση της αειφόρου ανάπτυξης. Η διάσκεψη της χιλιετίας του ΟΗΕ υποστήριξε την αρχή της χρηστής διακυβέρνησης σε εθνικό επίπεδο. Η αρχή αυτή μπορεί, ωστόσο, να αναπτυχθεί περαιτέρω, ενώ θα ήταν χρήσιμη η έγκριση μιας παγκόσμιας διάσκεψης κορυφής.

Οι τοπικές κοινότητες πρέπει να διαδραματίσουν πρωταρχικό ρόλο στον προγραμματισμό, τον σχεδιασμό και την υλοποίηση στρατηγικών για την αειφορία. Για τον λόγο αυτό απαιτείται μεγαλύτερη επένδυση στον ανθρώπινο παράγοντα, κυρίως στους τοπικούς πληθυσμούς.

Η κοινωνία των πολιτών (ΜΚΟ που προωθούν την προστασία του περιβάλλοντος και την ανάπτυξη, οι τομείς των επιχειρήσεων και της βιομηχανίας, οι κοινωνικοί εταίροι, κ.λπ.) αποτελεί πλέον σημαντικό φορέα τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο. Ο ρόλος των κοινωνικών εταίρων, για παράδειγμα, είναι ιδιαίτερα σημαντικός και θα πρέπει να ενισχυθεί περαιτέρω σε τοπικό επίπεδο για τη διασφάλιση της συνοχής και της αειφόρου ανάπτυξης. Ωστόσο, σε πολλές χώρες, διεθνείς θεσμούς και διαδικασίες υφίστανται ακόμη περιορισμοί. Πρέπει να επιδιωχθεί η εφαρμογή σε διεθνές επίπεδο των αρχών της σύμβασης του Aarhus σχετικά με την πρόσβαση στην πληροφόρηση και τη δικαιοσύνη και τη συμμετοχή του κοινού. Ενδεχομένως πρέπει να εξεταστεί η πιθανότητα υποστήριξης δομών όπως τα περιφερειακά κέντρα περιβάλλοντος. Επίσης, πρέπει να δοθεί η δυνατότητα μεγαλύτερης συμμετοχής των νέων.

Η σημασία του ρόλου των ΜΜΕ αυξάνεται επίσης λόγω της παγκοσμιοποίησης. Η ευαισθητοποίηση και η ανάπτυξη κοινών αξιών είναι στοιχεία απαραίτητα για την προώθηση της αειφόρου ανάπτυξης σε κάθε επίπεδο. Προϋπόθεση είναι η ύπαρξη ανεξάρτητων και αντικειμενικών ΜΜΕ. Η διάσκεψη κορυφής δεν πρέπει απλώς να αποτελέσει είδηση για τα ΜΜΕ αλλά και να παράσχει τη βάση για την κάλυψη των σχετικών ζητημάτων από τα ΜΜΕ σε βάθος χρόνου.

7. μεσα υλοποιησης

Τα επίπεδα της επίσημης αναπτυξιακής βοήθειας, σε συνδυασμό με τα ζητήματα της μεταφοράς τεχνολογίας και της οικοδόμησης ικανοτήτων, θα εξακολουθήσουν να αποτελούν θέματα προτεραιότητας για τις αναπτυσσόμενες χώρες εταίρους. Για τις χώρες του Νότου, η ουσιαστική πρόοδος προς τον στόχο της αύξησης της βοήθειας στο 0,7% του ΑΕΠ εξακολουθεί να αποτελεί το μέτρο της πολιτικής δέσμευσης των χωρών του Βορρά. Αποτελεί δε ζήτημα στρατηγικής σημασίας, μολονότι οι ιδιωτικές χρηματοδοτικές ροές έχουν πλέον πολύ μεγαλύτερη σημασία από οικονομικής απόψεως. Προκειμένου να επιτύχει η διάσκεψη κορυφής του 2002, πρέπει να καταβληθούν διεθνώς προσπάθειες για να σημειωθεί πρόοδος όσον αφορά τις προσδοκίες των χωρών του Νότου.

Για την αντιμετώπιση του σημαντικού αυτού αδιεξόδου είναι απαραίτητη η έγκριση αποτελεσματικών στρατηγικών που θα σχετίζονται με το επίπεδο, την ποιότητα και το περιεχόμενο της αναπτυξιακής βοήθειας. Όσον αφορά στο επίπεδο της αναπτυξιακής βοήθειας, υπάρχουν μεν θετικές πολιτικές διακηρύξεις σημαντικών χορηγών βοήθειας, αλλά ελάχιστες αποδείξεις εφαρμογής των εν λόγω διακηρύξεων. Επιπλέον, η ΕΕ πρέπει να είναι σε θέση να στηρίξει με χρηματοδοτικά μέσα συγκεκριμένες προτάσεις επί βασικών ζητημάτων, όπως η ενέργεια, τα γλυκά ύδατα ή η υποβάθμιση του εδάφους.

Υπάρχουν ορισμένες ενδείξεις ότι αυξάνεται η αναγνώριση της πολυπλοκότητας της χρηματοδοτικής βοήθειας. Η διαδικασία του ΟΗΕ για τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης αποτελεί ενδεχομένως τη λύση του προβλήματος και είναι πιθανό να παράσχει κάποιον καινοτόμο μηχανισμό χρηματοδότησης. Η Τρίτη διάσκεψη του ΟΗΕ για τις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες θα διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στο πλαίσιο αυτό. Η αειφόρος ανάπτυξη πρέπει να περιληφθεί στις εν λόγω διαδικασίες.

Επιπλέον, η χρηματοδότηση του παγκόσμιου περιβαλλοντικού ταμείου (GEF) η οποία αναμένεται να ολοκληρωθεί τον Απρίλιο του 2002, θα επηρεάσει τη διάσκεψη κορυφής. Πρέπει να επανεξεταστεί ο ρόλος της ΕΕ στις χρηματοδοτικές διαπραγματεύσεις στο πλαίσιο του GEF και σε σχέση με την ευρύτερη αναπτυξιακή βοήθεια. Μολονότι η ΕΕ παρουσιάζει ενιαίες θέσεις όσον αφορά στο πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον, δεν επωφελείται συλλογικά της οικονομικής της ευρωστίας.

Οι ιδιωτικές χρηματοδοτικές ροές προς τις αναπτυσσόμενες χώρες παρουσίασαν σημαντική αύξηση κατά τη δεκαετία του 1990, η οποία όμως δεν κατανεμήθηκε πάντοτε ισόρροπα. Οι ιδιωτικές χρηματοδοτικές ροές ανέρχονται σήμερα στο πενταπλάσιο της επίσημης αναπτυξιακής βοήθειας. Αυτό σημαίνει ότι οι αναπτυσσόμενες χώρες έχουν άμεσο συμφέρον στην ανάπτυξη εταιρικής σχέσης με τον τομέα των επιχειρήσεων.

Η επιστημονική και τεχνολογική συνεργασία με τις αναπτυσσόμενες χώρες αποτελεί επίσης σημαντικό στοιχείο για την επίτευξη των στόχων του Ρίο σε σχέση με τη μεταφορά τεχνολογίας και την οικοδόμηση ικανοτήτων. Απαιτείται η ανάπτυξη, σε συνεργασία με τους εταίρους, μιας αντικειμενικής και έγκυρης βάσης γνώσεων. Μέσω της έρευνας στους τομείς της πολιτικής, της διαχείρισης οικοσυστημάτων και των ανθρώπινων διαστάσεων της ανάπτυξης, καθώς και μέσω συγκεκριμένων τεχνολογικών εργαλείων, η ΕΕ δύναται να δημιουργήσει στρατηγικές συμμαχίες και να προωθήσει αποτελεσματικά την αειφόρο ανάπτυξη. Η έρευνα πρέπει να καθοδηγείται από τα προβλήματα, να είναι πολυτομεακή και διατομεακή. Πρέπει να αναγνωρίζει την κοινωνικό-πολιτισμική, οικονομική και οικολογική ιδιαιτερότητα των απαιτούμενων γνώσεων καθώς και την ανάγκη επένδυσης σε ανθρώπινο και σε θεσμικό κεφάλαιο στις χώρες εταίρους.

Η έρευνα πρέπει να επιδιώκει έναν πιο ισορροπημένο συμβιβασμό μεταξύ των προτεραιοτήτων του τομέα της γεωργίας και της διατήρησης της βιοποικιλότητας του οικοσυστήματος. Οι προσπάθειες έρευνας στον τομέα της γεωργίας, σε εθνικό και σε διεθνές επίπεδο (όπως οι προσπάθειες των κέντρων της Γνωμοδοτικής Ομάδας του Διεθνούς Δικτύου Γεωργικής Έρευνας), είναι απαραίτητο να προσαρμοστούν και να αξιοποιήσουν τις νέες γνώσεις και τεχνολογίες, σε συνδυασμό με τις παραδοσιακές γνώσεις και μεθόδους, προκειμένου να ανταποκριθούν στις οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές ανάγκες.

8. η προπαρασκευαστικη διαδικασια της εε

Προκειμένου η ΕΕ να διαδραματίσει ηγετικό ρόλο σε διεθνές επίπεδο, η προπαρασκευαστική διαδικασία πρέπει να διεξαχθεί έγκαιρα, να είναι εστιασμένη, να προβλέπει την ευρύτερη δυνατή συμμετοχή των αναπτυσσόμενων χωρών - εταίρων και να είναι εναρμονισμένη με τις θέσεις της ΕΕ. Είναι επομένως απαραίτητη η διασφάλιση ενός αποτελεσματικού πλαισίου προπαρασκευής με τη συμμετοχή των θεσμικών οργάνων της ΕΕ, των κρατών μελών, της κοινωνίας των πολιτών (των ΜΚΟ, των επιχειρηματικών συμφερόντων, των κοινωνικών εταίρων κ.λπ.) και εταίρων.

8.1. Η διασφάλιση του αποτελεσματικού συντονισμού σε επίπεδο ΕΕ και του διοργανικού διαλόγου

Το 2002, η ΕΕ πρέπει να επιδείξει «μεγαλύτερη μετρήσιμη πρόοδο», σύμφωνα με τον στόχο που τέθηκε κατά την αναθεώρηση του Ρίο+5 του 1997. Η τακτική υποβολή εκθέσεων ενόψει της διάσκεψης κορυφής πρέπει να χρησιμεύσει ως βάση ενός διαλόγου σε επίπεδο ΕΕ, με τη συμμετοχή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και των κρατών μελών, σχετικά με την εφαρμογή του Προγράμματος Δράσης 21 και των συμφωνιών του Ρίο, συμπεριλαμβανομένων των συμβάσεων. Στόχος του εν λόγω διαλόγου θα είναι να συμβάλει στην επίτευξη υψηλότερου βαθμού συναίνεσης σχετικά με την υλοποίηση του Προγράμματος Δράσης 21.

Ο ευρωπαϊκός οργανισμός περιβάλλοντος πρέπει, μεταξύ άλλων, να συνδράμει την Επιτροπή στην εκπόνηση μιας έκθεσης για την επιτροπή των 10 με αντικείμενο την αειφόρο ανάπτυξη. Η έκθεση αυτή θα αποτελεί μια επισκόπηση της ανταπόκρισης της ΕΕ στις δεσμεύσεις του Ρίο, συμπεριλαμβανομένων των επιπτώσεων του Προγράμματος Δράσης 21 και των πορισμάτων της επιτροπής για την αειφόρο ανάπτυξη στις δραστηριότητες αναπτυξιακής και οικονομικής συνεργασίας.

Για τη μεγιστοποίηση της επιρροής της ΕΕ απαιτείται καταμερισμός των εργασιών μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ. Για την αποφυγή της αλληλεπικάλυψης των προσπαθειών και της διασφάλισης της συνοχής απαιτείται ανταλλαγή πληροφοριών καθώς και ενίσχυση του συντονισμού μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ στα Ηνωμένα Έθνη (ιδίως δε στη Νέα Υόρκη και στο Ναϊρόμπι).

Προκείμενου να διασφαλιστεί μεγαλύτερη συνοχή μεταξύ των διεθνών διαδικασιών ανάπτυξης, πρέπει να επιδιωχθεί η δημιουργία στενότερων δεσμών με τις άλλες διαδικασίες του ΟΗΕ, μέσω και της αυξημένης συμμετοχής και άλλων υπουργείων στην προπαρασκευαστική διαδικασία του Συμβουλίου ενόψει της διάσκεψης κορυφής. Πρέπει να ενισχυθούν οι δεσμοί μεταξύ των διαφόρων ομάδων του Συμβουλίου.

Αυξάνεται η κοινοβουλευτική συνεργασία σε διεθνές επίπεδο δίνοντας μια νέα διάσταση στις διακυβερνητικές διαδικασίες. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πρέπει να συμβάλει ενεργά στην προπαρασκευαστική διαδικασία και να εκπροσωπηθεί στη διάσκεψη κορυφής στο πλαίσιο της Κοινοτικής Αντιπροσωπείας. Είναι επίσης επιθυμητή η συμμετοχή της Επιτροπής των Περιφερειών και της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής.

8.2. Προώθηση του διαλόγου με την κοινωνία των πολιτών

Μια από τις σημαντικότερες συνεισφορές της διαδικασίας του Ρίο υπήρξε η αυξημένη και καλύτερα οργανωμένη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών. Η κοινωνία των πολιτών, ο κλάδος της βιομηχανίας και οι τοπικές κοινότητες έχουν ήδη δρομολογήσει προπαρασκευαστικές διαδικασίες, οι οποίες πρέπει να ενσωματωθούν στην κυβερνητική διαδικασία καθώς και να αναλάβουν δεσμεύσεις σε σχέση με το αποτέλεσμα της διάσκεψης κορυφής. Οι εκπρόσωποι των εν λόγω ομάδων πρέπει να συμμετάσχουν, ως σύμβουλοι, στις αντιπροσωπείες της ΕΕ στη διάσκεψη κορυφής. Για την ενίσχυση της ενεργής συμμετοχής των ΜΚΟ και των άλλων οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και της συνεισφοράς τους στην προπαρασκευαστική διαδικασία σε περιφερειακό επίπεδο θα συσταθεί μια συντονιστική ομάδα σε επίπεδο ΕΕ.

Η Επιτροπή θα διασφαλίσει υψηλό βαθμό διαφάνειας κατά τη διαδικασία προπαρασκευής για τη διάσκεψη κορυφής, συμπεριλαμβανομένου ενός αμφίδρομου διαλόγου με την κοινωνία των πολιτών μέσω της ιστοσελίδας της Επιτροπής, Europa. Πρέπει επίσης να διασφαλιστεί η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών σε επίπεδο κρατών μελών, με τη συμμετοχή όλων των συμφερόντων και των φορέων που δύνανται να συμβάλλουν στην αειφόρο ανάπτυξη. Τα εθνικά συμβούλια για την αειφόρο ανάπτυξη και οι αντίστοιχοι θεσμοί διενήργησαν έναν πρώτο κύκλο διαλόγου σχετικά με την προετοιμασία ενόψει της δεκαετούς αναθεώρησης της Διάσκεψης του Ρίο, σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο, ενώ δύνανται να διαδραματίσουν σημαντικότερο ρόλο κατά τις προετοιμασίες της διάσκεψης κορυφής.

Στα τέλη του 2001, θα μπορούσε να οργανωθεί μια σημαντική εκδήλωση της κοινωνίας των πολιτών, ενδεχομένως σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κράτη μέλη. Η εκδήλωση αυτή θα συμβάλλει στην προαναφερθείσα αξιολόγηση της υλοποίησης του Προγράμματος Δράσης 21 από την ΕΕ και θα συνεισφέρει στη διατύπωση των θέσεων της ΕΕ για τη διάσκεψη κορυφής.

8.3. Ενίσχυση του διαλόγου με τους εταίρους

Η Ένωση δεν δύναται να εργαστεί μεμονωμένα και πρέπει να αξιοποιήσει όλους τους διαθέσιμους μηχανισμούς και τις διαδικασίες προκειμένου να διασφαλιστεί μια συνολική δέσμευση ενόψει της διάσκεψης κορυφής. Καταρχήν, η ΕΕ πρέπει να δρομολογήσει διάλογο με τις υποψήφιες προς ένταξη χώρες σχετικά με τις προπαρασκευαστικές διαδικασίες για τη διάσκεψη κορυφής. Για τον σκοπό αυτό θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν οι άτυπες υπουργικές συνεδριάσεις.

Δεύτερον, η ΕΕ πρέπει να διασφαλίσει τη συνολική προετοιμασία της Ευρώπης για τη διάσκεψη κορυφής μέσω της οικονομικής επιτροπής του ΟΗΕ για την Ευρώπη. Τα περιφερειακά κέντρα περιβάλλοντος μπορούν να αξιοποιηθούν για τη στήριξη της συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης.

Η αναζωπύρωση της διαδικασίας της Βαρκελώνης και του ευρωμεσογειακού διαλόγου αποτελεί ευκαιρία για τη συμμετοχή των νοτίων γειτονικών χωρών και για την πλήρη αξιοποίηση της μεσογειακής επιτροπής για την αειφόρο ανάπτυξη. Παρομοίως, η διαδικασία «Βαλτική 21» αποτελεί ένα καλό υπόβαθρο για συνεργασία στην περιοχή της Βαλτικής.

Το σχέδιο του ΟΟΣΑ για την αειφόρο ανάπτυξη και οι περιβαλλοντικές προοπτικές και στρατηγικές του ΟΟΣΑ που πρόκειται να υιοθετήσει τον Μάιο του 2001 το Συμβούλιο του ΟΟΣΑ που θα συνεδριάσει σε επίπεδο υπουργών ενδέχεται να διαδραματίσουν ένα ρόλο στην επίτευξη συναίνεσης μεταξύ των ανεπτυγμένων χωρών.

Πρέπει επίσης να συνδεθούν έγκαιρα μεταξύ τους οι περιφερειακές διαδικασίες (όπως εκείνες των περιφερειακών επιτροπών του ΟΗΕ) και οι διαδικασίες αυτές πρέπει στη συνέχεια να συνδυαστούν σε διεθνές επίπεδο με την προπαρασκευαστική διαδικασία και με τις προσπάθειες της κοινωνίας των πολιτών.

Επιπλέον, είναι απαραίτητο να διασφαλιστεί η θετική έκβαση του διαλόγου με τις αναπτυσσόμενες χώρες. Η διεθνής κοινότητα πρέπει να ενστερνιστεί τη διαδικασία και τις προετοιμασίες για τα ουσιαστικά ζητήματα. Είναι επίσης σημαντική η στήριξη των προετοιμασιών των αναπτυσσόμενων χωρών, συμπεριλαμβανομένης της κοινωνίας των πολιτών, καθώς και των περιφερειακών διαδικασιών των αναπτυσσόμενων χωρών. Οι συμφωνίες αδελφοποίησης μεταξύ κυβερνήσεων ή περιφερειών ενδέχεται να αποτελέσουν χρήσιμα μέσα για την επίτευξη ισχυρότερης συμμετοχής των αναπτυσσόμενων χωρών.

Μια αφετηρία για το διάλογο είναι οι τακτικές δραστηριότητες αναπτυξιακής συνεργασίας, οι οποίες δημιουργούν τις προϋποθέσεις προώθησης του προγράμματος δράσης του Ρίο. Η ΕΚ, για παράδειγμα, έχει την ευκαιρία έναρξης τέτοιου διαλόγου σε έξι κεντρικούς τομείς της αναπτυξιακής της συνεργασίας (εμπόριο και ανάπτυξη( περιφερειακή ολοκλήρωση και συνεργασία( υποστήριξη μακροοικονομικών πολιτικών και κοινωνικών τομέων( μεταφορές, επισιτιστική ασφάλεια και αειφόρος αγροτική ανάπτυξη( θεσμική οικοδόμηση ικανοτήτων και χρηστή διακυβέρνηση).

9. συμπερασματα

Η διάσκεψη για το περιβάλλον που πραγματοποιήθηκε το 1992 στο Ρίο αποτέλεσε ορόσημο για την παγκόσμια συνεργασία και δημιούργησε μεγάλες προσδοκίες για την αειφόρο ανάπτυξη. Ωστόσο, σε μεγάλο βαθμό, εξακολουθούν να υφίστανται οι θεμελιώδεις προκλήσεις που προσδιορίστηκαν κατά τη Διάσκεψη του Ρίο. Η διάσκεψη κορυφής του 2002 παρέχει την ευκαιρία όχι μόνο ανανέωσης των δεσμεύσεων που αναλήφθηκαν πριν μια δεκαετία αλλά και, κυρίως, προσέλκυσης του ενδιαφέροντος της κοινής γνώμης και εστίασης της πολιτικής βούλησης για την ανάληψη σημαντικότερων δεσμεύσεων σχετικά με την προώθηση του προγράμματος δράσης για την αειφόρο ανάπτυξη.

Η συνεισφορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη διάσκεψη κορυφής του Ρίο ήταν σημαντική. Καταβλήθηκαν σημαντικές προσπάθειες για να διατηρηθεί το Πρόγραμμα Δράσης 21 μεταξύ των πολιτικών προτεραιοτήτων της Ευρώπης και της διεθνούς κοινότητας. Η ΕΕ πρέπει να συνεχίσει να διαδραματίζει ηγετικό ρόλο και κατά τη διάσκεψη του 2002. Για τον σκοπό αυτό:

* Είναι αναγκαίο να επιτευχθεί ένας μεγάλος βαθμός συνοχής και συμπληρωματικότητας μεταξύ των προπαρασκευαστικών εργασιών για τη διάσκεψη κορυφής του 2002 και της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την αειφόρο ανάπτυξη, του νέου προγράμματος δράσης για το περιβάλλον, της ευρωπαϊκής στρατηγικής απασχόλησης, της νέας πολιτικής ανάπτυξης και των εθνικών στρατηγικών των χωρών της ΕΚ.

* Η ΕΕ πρέπει να υποστηρίξει την υιοθέτηση ενός εστιασμένου προγράμματος δράσης, με επίκεντρο τα βασικά ζητήματα αειφόρου ανάπτυξης στα οποία είναι δυνατή η μέτρηση της προόδου και η ανάληψη ρεαλιστικών δεσμεύσεων, και ενός ισορροπημένου προγράμματος δράσης που θα ενσωματώνει τους προβληματισμούς των βόρειων και των νότιων χωρών και τα περιβαλλοντικά και αναπτυξιακά ζητήματα.

* Η ΕΕ πρέπει να είναι αξιόπιστη, να διαθέτει δηλαδή μια σταθερή βάση για την επίτευξη της αειφόρου ανάπτυξης στο πλαίσιο της ΕΕ και να συνεισφέρει στην προώθηση της αειφόρου ανάπτυξης παγκοσμίως.

* Η διασφάλιση της προσφορότητας των μέσων εφαρμογής είναι σημαντική. Οι πρωτοβουλίες πολιτικής πρέπει να υποστηρίζονται από τα κατάλληλα μέσα χρηματοδότησης, συμπεριλαμβανομένης της στήριξης για τη μεταφορά τεχνολογίας, την οικοδόμηση ικανοτήτων και τη θεσμική ανάπτυξη.

* Η πρόοδος σε ορισμένα διεθνή ζητήματα έως το 2002 είναι σημαντική για τη δημιουργία ενός πολιτικού κλίματος που να ευνοεί τη θετική έκβαση της διάσκεψης. Μεταξύ των ζητημάτων αυτών περιλαμβάνονται διαδικασίες όπως οι κύριες περιβαλλοντικές συμβάσεις, συμπεριλαμβανομένων των κλιματικών μεταβολών, αναπτυξιακές διαδικασίες όπως η χρηματοδότηση της ανάπτυξης, η ελάφρυνση των δανειακών υποχρεώσεων και οι εξελίξεις στους τομείς του εμπορίου και των επενδύσεων.

* Η προπαρασκευαστική διαδικασία πρέπει να δρομολογηθεί το ταχύτερο δυνατό με τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών και την επαφή με εταίρους στον υπόλοιπο κόσμο. Πρέπει επίσης να υποστηριχθούν οι προπαρασκευαστικές διαδικασίες στην Ανατολική Ευρώπη και στις αναπτυσσόμενες χώρες.