ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ σύμφωνα με το άρθρο 8 της απόφασης του Συμβουλίου 94/78/ΕΚ, Ευρατόμ για τη θέσπιση πολυετούς προγράμματος για την ανάπτυξη των κοινοτικών στατιστικών σχετικά με την έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία

(υποβληθείσα από την Επιτροπή)

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

0 ερίληψη

1. Εισαγωγή

1.1. Στόχος και διάρθρωση αυτής της έκθεσης

1.2. Συνοπτική παρουσίαση του πολιτικού υποβάθρου και των στατιστικών προηγουμένων του προγράμματος

1.3. Οργάνωση της εργασίας

2. Εφαρμογή του σχεδίου δράσης

2.1. Στόχοι και όροι

2.2 Παρούσα κατάσταση

2.2.1. Ανάλυση και αξιολόγηση των απαιτήσεων των χρηστών

2.2.2. Βελτίωση του υπάρχοντος μεθοδολογικού πλαισίου

2.2.3. Προσδιορισμός των υφισταμένων στατιστικών πληροφοριών

2.2.4. Θέσπιση ενός ευρωπαϊκού συστήματος στατιστικής πληροφόρησης

2.2.5. Πρότυπες δοκιμαστικές έρευνες

2.2.6. Ανάπτυξη βασικών στατιστικών εργαλείων

3. Επιτεύγματα και ανεπάρκειες

4. Σχέδια για την περίοδο μετά την απόφαση του Συμβουλίου

5. Γενικά συμπεράσματα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

0 ερίληψη

Στις 24 Ιανουαρίου 1994 εκδόθηκε απόφαση του Συμβουλίου για τη θέσπιση πολυετούς προγράμματος για την ανάπτυξη των κοινοτικών στατιστικών σχετικά με την έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία (94/78/EΚ, Ευρατόμ).Το άρθρο 8(β) της απόφασης αυτής ορίζει ότι πρέπει να υποβληθεί μια έκθεση από την Επιτροπή. Τον Μάιο του 1998 η παρούσα έκθεση υποβλήθηκε στα κράτη μέλη και υιοθετήθηκε από την Επιτροπή Στατιστικού Προγράμματος. Μια προσθήκη σε αυτήν την έκθεση σχετικά με την κατάσταση των κοινοτικών στατιστικών επιστήμης, τεχνολογίας και καινοτομίας που καλύπτουν την περίοδο 1998-2000 είναι επίσης συνημμένη.

Από την έκθεση αυτή προκύπτουν δύο κύρια συμπεράσματα.

Η σύγκριση της κατάστασης που επικρατεί σήμερα με την κατάσταση στην οποία βρισκόταν το ευρωπαϊκό σύστημα στατιστικής πληροφόρησης για την έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία πριν από πέντε χρόνια αποκαλύπτει εντυπωσιακές βελτιώσεις:

- οι ανάγκες των χρηστών έχουν αναθεωρηθεί συστηματικά.

- το μεθοδολογικό πλαίσιο έχει βελτιωθεί ή επεκταθεί, σε τομείς όπως οι περιφερειακές στατιστικές, οι κρατικές πιστώσεις Ε&Α, οι στατιστικές καινοτομίας και η μέτρηση του Ανθρώπινου Δυναμικού στην Επιστήμη και την Τεχνολογία (ΑΔΕΤ).

- υπάρχουν περισσότερα συγκρίσιμα στοιχεία σε ευρωπαϊκό επίπεδο: περιφερειακές πληροφορίες για το προσωπικό και τις δαπάνες Ε&Α, αποτελέσματα της πρώτης ΚΕΚ (Κοινοτική Έρευνα Καινοτομίας), περιφερειακές πληροφορίες για τις αιτήσεις χορήγησης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, για να αναφερθούν μερικά από τα κύρια επιτεύγματα.

- έχουν δρομολογηθεί πιλοτικές έρευνες σε πολλούς τομείς. μερικές από τις έρευνες αυτές έχουν προετοιμάσει το έδαφος για περαιτέρω συλλογή στοιχείων: μέτρηση του αποθέματος ΑΔΕΤ, μέτρηση της απασχόλησης στους τομείς υψηλής τεχνολογίας, τεχνολογική υποδομή. άλλες έρευνες υπογράμμισαν τις δυσκολίες που θα απαιτήσουν περαιτέρω διερεύνηση: μέτρηση της τεχνολογικής υποδομής, τριτοβάθμια εκπαίδευση. και, τέλος, μερικές βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη: άυλα στοιχεία, καινοτομία στις ΜΜΕ, διαχρονική προσέγγιση της καινοτομίας.

- διαδόθηκαν ευρύτατα και έτυχαν ευμενούς υποδοχής νέες εκδόσεις, όπως η ευρωπαϊκή έκθεση για τους δείκτες επιστήμης και τεχνολογίας (REIST).

Η πραγματοποίηση αυτών των συγκεκριμένων βημάτων προόδου κατέστη δυνατή μόνο χάρη στις συντονισμένες δράσεις των κρατών μελών και των διεθνών οργανισμών, στις οποίες έδωσε ώθηση η απόφαση του Συμβουλίου.

Ωστόσο, παρ' όλες τις εν λόγω προσπάθειες και τα σχετικά επιτεύγματα, τα στατιστικά στοιχεία που είναι σήμερα διαθέσιμα σε ευρωπαϊκό επίπεδο δεν είναι ακόμη επαρκή για να ικανοποιήσουν τη ζήτηση και να υποστηρίξουν τη λήψη αποφάσεων:

- Μερικοί τομείς είναι ανεξερεύνητοι από στατιστική άποψη: μέτρηση του αντικτύπου της Ε&Α στο δημόσιο τομέα και στον πολίτη, μέτρηση της ποιότητας ή της σπουδαιότητας των καινοτομιών, μελέτη της έμμεσης χρηματοδότησης της Ε&Α μέσω επιδοτήσεων ή φορολογικών μέτρων, για να αναφερθούν μερικοί μόνο από τους εν λόγω τομείς.

- Τα διαθέσιμα στοιχεία είναι ελλιπή: π.χ. λείπουν, στο διψήφιο επίπεδο NUTS (NUTS-2), το 46% των περιφερειακών στοιχείων για την απασχόληση και το 48% των στοιχείων για τις δαπάνες Ε&Α. [1] Ακόμη και σε ένα τομέα όπως ο τομέας των πιστώσεων δημόσιων προϋπολογισμών ή δαπανών για την Ε&Α (ΠΔΠΔΕΑ), που είναι ένας από τους πρώτους που εναρμονίστηκαν σε ευρωπαϊκό επίπεδο το 1969 (με περαιτέρω αναθεωρήσεις το 1975, το 1983 και το 1992), το 42% των στοιχείων δεν δίνονται στο διψήφιο επίπεδο της NABS [2].

[1] Σταθμισμένα με βάση τον πληθυσμό και με απόδοση ίσου βάρους στον επιχειρηματικό τομέα, στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, στο δημόσιο τομέα και στο σύνολο.

[2] Σταθμισμένα με βάση τον πληθυσμό.

- Η επικαιρότητα είναι ακόμη ανεπαρκής: τα περιφερειακά στοιχεία είναι κατά κανόνα διαθέσιμα 1,5-2,5 έτη μετά τη λήξη του έτους αναφοράς, ενώ τα στοιχεία που αφορούν την καινοτομία χρειάζονται 3-4 έτη για να τεθούν στη διάθεση των χρηστών.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι προσπάθειες για τις οποίες έδωσε το έναυσμα η απόφαση του Συμβουλίου πρέπει να συνεχιστούν.Οι κύριοι άξονες των ενεργειών που πρέπει να αναληφθούν είναι οι εξής:

- ευρύτερη χρήση των διοικητικών πηγών (που αποδείχθηκε ελπιδοφόρα κατά τη μελέτη των αιτήσεων για χορήγηση διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας).

- καλύτερος συντονισμός μεταξύ των πτυχών που αφορούν την Ε&Α και των πτυχών που αφορούν την καινοτομία στην υφιστάμενη συλλογή στοιχείων (με αφετηρία τον κανονισμό σχετικά με τις στατιστικές για τη διάρθρωση των επιχειρήσεων).

- μέτρηση και βελτίωση της ποιότητας των διαθέσιμων στοιχείων.

Για την επίτευξη αυτών των στόχων, φαίνεται απαραίτητη η θέσπιση ενός νομικού πλαισίου, το οποίο θα υποστηρίξει τις εθνικές προσπάθειες και θα εξασφαλίσει την παροχή των αναγκαίων πόρων.

Το ιδανικό θα ήταν αυτό το νομικό πλαίσιο να λάβει τη μορφή ενός κανονισμού, ο οποίος θα παγιώσει την υπάρχουσα παραγωγή δεδομένων σε ευρωπαϊκό επίπεδο στους τομείς της χρηματοδότησης και της μέτρησης της απόδοσης και των αποτελεσμάτων της Ε&Α.

Ωστόσο, αν δεν καταστεί δυνατή ή εάν δεν θεωρηθεί επιθυμητή η έκδοση ενός κανονισμού, θα πρέπει να εκδοθεί μια νέα απόφαση του Συμβουλίου για τη βελτίωση και συμπλήρωση των στατιστικών έρευνας, ανάπτυξης και καινοτομίας.Η απόφαση αυτή θα δώσει την απαραίτητη ώθηση στις προαναφερθείσες εξελίξεις.

1. Εισαγωγή

1.1. Στόχος και διάρθρωση αυτής της έκθεσης

Προκειμένου να αναπτυχθεί και να εφαρμοστεί ένα ευρωπαϊκό σύστημα στατιστικής πληροφόρησης για την έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία, το Συμβούλιο εξέδωσε στις 24 Ιανουαρίου 1994 την απόφαση 94/78/EΚ, Ευρατόμ, η οποία θεσπίζει ένα πολυετές πρόγραμμα για την ανάπτυξη των κοινοτικών στατιστικών στους εν λόγω τομείς.

Οι στόχοι του προγράμματος, οι οποίοι απαριθμούνται στο άρθρο 3 της απόφασης, είναι οι εξής:

α) η δημιουργία ενός κοινοτικού πλαισίου αναφοράς για στατιστικές σχετικά με την έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία, το οποίο θα καθορίζει τις καταλληλότερες έννοιες και μεθόδους τόσο για την υποστήριξη των αντίστοιχων κοινοτικών πολιτικών όσο και για την ικανοποίηση των αναγκών των εθνικών, περιφερειακών και τοπικών διοικήσεων, των διεθνών οργανισμών, των οικονομικών φορέων, των επαγγελματικών ενώσεων και του ευρέος κοινού.

β) η καθιέρωση ενός κοινοτικού συστήματος στατιστικής πληροφόρησης για την έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία.

γ) η προαγωγή και η υποστήριξη της εναρμόνισης των στατιστικών σχετικά με την έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία στα κράτη μέλη.

δ) η διευκόλυνση της διάδοσης συγκρίσιμων πληροφοριών.

Το άρθρο 8 (β) της απόφασης αναφέρει: «Η Επιτροπή θα υποβάλει τελική έκθεση το 1998, προκειμένου να αξιολογηθεί η εφαρμογή του προγράμματος».

Το παρόν έγγραφο αποτελεί την έκθεση που αναφέρεται ανωτέρω.Η διάρθρωσή της είναι η εξής: στο πρώτο εισαγωγικό κεφάλαιο, επεξηγείται η «ταυτότητα» της έκθεσης: οι στόχοι και η διάρθρωσή της, το πολιτικό της υπόβαθρο. στη συνέχεια, ακολουθεί ένα υποκεφάλαιο που αφορά την οργάνωση της εργασίας.Στο δεύτερο κεφάλαιο παρουσιάζονται οι στόχοι της απόφασης του Συμβουλίου και ακολουθεί σειρά υποκεφαλαίων στα οποία περιγράφεται η σημερινή κατάσταση.Το τρίτο κεφάλαιο συνοψίζει τα επιτεύγματα και επισημαίνει τις ανεπάρκειες.Το τέταρτο κεφάλαιο είναι αφιερωμένο στα σχέδια που υπάρχουν για την περίοδο μετά την απόφαση του Συμβουλίου. Το πέμπτο κεφάλαιο συνοψίζει τα συμπεράσματα που προκύπτουν από τα προηγούμενα κεφάλαια.

1.2. Συνοπτική παρουσίαση του πολιτικού υποβάθρου και των στατιστικών προηγουμένων του προγράμματος

Η συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση ορίζει ότι η Κοινότητα πρέπει να επιδιώκει την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας της και την ενθάρρυνση της έρευνας και της τεχνολογικής ανάπτυξης.Προκειμένου να χαράξει, να εφαρμόσει, να παρακολουθήσει και να αξιολογήσει τις πολιτικές στον τομέα αυτόν, η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να έχει στη διάθεσή της στατιστικά στοιχεία. Το τέταρτο πρόγραμμα-πλαίσιο κοινοτικών δραστηριοτήτων στον τομέα της έρευνας και της τεχνολογικής ανάπτυξης (1994-98), η διαχείριση των διαρθρωτικών ταμείων, η προώθηση της τεχνολογικής καινοτομίας και ο συντονισμός των εθνικών πολιτικών Ε&Α είναι παραδείγματα προγραμμάτων τα οποία απαιτούν στατιστικά στοιχεία που να εξασφαλίζουν μια στέρεη βάση για τη διεξαγωγή συγκρίσεων μεταξύ των κρατών μελών και των περιφερειών τους, καθώς επίσης μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των εμπορικών εταίρων της.

Στις 22 Ιουλίου 1993, το Συμβούλιο εξέδωσε την απόφαση 93/464/EΟΚ σχετικά με το πρόγραμμα-πλαίσιο για τις δράσεις προτεραιότητας στον τομέα της στατιστικής πληροφόρησης για την περίοδο 1993 έως 1997, ως απάντηση στη ζήτηση στατιστικών πληροφοριών γενικά.Η απόφαση 94/78/EΚ, Ευρατόμ εστιάζεται ειδικότερα στις στατιστικές που αφορούν την έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία και αποτελεί μέρος του συνολικού πλαισίου που ορίσθηκε με την απόφαση 93/464. Στο πρόγραμμα-πλαίσιο για το 1998-2002 επαναλαμβάνεται η ανάγκη για στατιστικά στοιχεία στους τομείς της Ε&Α, της τεχνολογικής καινοτομίας και της επιστήμης και τεχνολογίας γενικά.

Η Επιτροπή έχει μακρά παράδοση όσον αφορά την κατάρτιση στατιστικών στους τομείς της έρευνας, της ανάπτυξης και της καινοτομίας.Συλλέγει στοιχεία σχετικά με τη δημόσια χρηματοδότηση της έρευνας στην ΕΕ εδώ και 25 και πλέον έτη.Στο τέλος της δεκαετίας του '80, η Επιτροπή Επιστημονικής και Τεχνικής Έρευνας (CREST) επέστησε την προσοχή της Επιτροπής σε ορισμένες αδυναμίες των κοινοτικών στατιστικών Ε&Α.Η Eurostat απάντησε με τη λήψη μέτρων σε διάφορους τομείς:

- αναθεώρηση της ονοματολογίας για την ανάλυση και τη σύγκριση των επιστημονικών προϋπολογισμών και προγραμμάτων (NABS).

- «περιφερειοποίηση» ορισμένων δεικτών.

- παροχή πληροφοριών σχετικά με το ανθρώπινο δυναμικό στον τομέα της επιστήμης και της τεχνολογίας.

- παροχή πληροφοριών για την τεχνολογική καινοτομία.

Από την έκδοση της απόφασης 94/78/EΚ, Ευρατόμ, έγιναν και άλλες βελτιώσεις στο κοινοτικό σύστημα πληροφόρησης για την έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία (οι βελτιώσεις αυτές περιγράφονται παρακάτω στο παρόν έγγραφο).Οι εν λόγω βελτιώσεις περιλαμβάνουν νέες μεθοδολογικές εξελίξεις, νέες αναλύσεις και τη δημοσίευση της πρώτης και της δεύτερης ευρωπαϊκής έκθεσης για τους δείκτες επιστήμης και τεχνολογίας (1994, 1997/98).Για ένα μέρος των εξελίξεων αυτών έχει ήδη ενημερωθεί το Συμβούλιο, με την ενδιάμεση έκθεση την υποβολή της οποίας προέβλεπε η απόφαση του Συμβουλίου.Εν τω μεταξύ, έχουν γίνει και άλλα βήματα προόδου.Για λόγους πληρότητας, θα περιγραφούν παρακάτω όλες οι κυριότερες μεταβολές που επήλθαν μετά την απόφαση του Συμβουλίου.

Με βάση τα αποτελέσματα των παραπάνω μέτρων και τη συστηματική ανάλυση των αναγκών των χρηστών, το παρόν έγγραφο διατυπώνει νέες προτάσεις, οι οποίες ελπίζεται ότι θα συμβάλουν στην ενίσχυση του υπάρχοντος συστήματος.

1.3. Οργάνωση της εργασίας

Το πρόγραμμα μπορεί να εφαρμοστεί με επιτυχία μόνο αν η αρμόδια για την εφαρμογή του υπηρεσία της Επιτροπής συνεργαστεί πολύ στενά με όλα τα εμπλεκόμενα μέρη, τόσο εντός όσο και εκτός της ΕπιτροπήςΜέχρι σήμερα, η αρχή αυτή έχει τηρηθεί αυστηρά.Όλες οι μέχρι τώρα δραστηριότητες έχουν πραγματοποιηθεί σε στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου, τις άλλες χώρες, τους διεθνείς οργανισμούς και τις λοιπές υπηρεσίες της Επιτροπής.Έχουν επίσης αναληφθεί δραστηριότητες βάσει συμβάσεων με ιδιωτικούς και δημόσιους φορείς στα πλαίσια της εκπόνησης της ευρωπαϊκής έκθεσης για τους δείκτες επιστήμης και τεχνολογίας.

- Μία από τις κύριες πλευρές του προγράμματος είναι η παροχή συγκρίσιμων δεδομένων, όχι μόνο για τα κράτη μέλη του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου, αλλά και για άλλες χώρες, και ιδίως για τους κυριότερους εμπορικούς εταίρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και ο Καναδάς και άλλες ευρωπαϊκές χώρες όπως η Ελβετία ή οι χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, περιλαμβανομένων των χωρών της πρώην ΕΣΣΔ.Αυτό σημαίνει ότι οι δραστηριότητες πρέπει επίσης να συντονισθούν και με τις χώρες αυτές, είτε υπό την αιγίδα διεθνών οργανισμών, όπως ο ΟΟΣΑ, είτε σε διμερή βάση.Και στο σημείο αυτό έχουν σημειωθεί αξιόλογες επιτυχίες.Έχει επιτευχθεί συμφωνία με σημαντικές χώρες του ΟΟΣΑ εκτός του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (Ηνωμένες Πολιτείες, Καναδάς και Αυστραλία) για την τακτική ανταλλαγή των εγγράφων των πραγματοποιουμένων συνεδριάσεων, όπως οι συνεδριάσεις των ομάδων εργασίας της Eurostat.Η Ελβετία και οι περισσότερες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, περιλαμβανομένης της Ρωσίας, παρακολουθούν τις συνεδριάσεις των ομάδων εργασίας, λιγότερο ή περισσότερο τακτικά, ως παρατηρητές.Με την ίδια ιδιότητα, δηλαδή με την ιδιότητα των παρατηρητών, παρακολούθησαν επίσης τις εν λόγω συνεδριάσεις, σε αρκετές περιπτώσεις, εκπρόσωποι μη ευρωπαϊκών χωρών του ΟΟΣΑ.Επιπροσθέτως, έχει εφαρμοστεί ένα κοινό πρόγραμμα με τη Ρωσία, στα πλαίσια του προγράμματος TACIS της Επιτροπής.Σκοπός του σχεδίου αυτού ήταν να ενσωματωθούν τα δυτικά πρότυπα (ΟΟΣΑ, Eurostat) στο σύστημα στατιστικών έρευνας, ανάπτυξης και καινοτομίας που «κληροδοτήθηκε» από την πρώην ΕΣΣΔ, χωρίς ωστόσο να παραγνωρισθούν εντελώς τα ειδικά χαρακτηριστικά του ρωσικού συστήματος.Το σχέδιο εφαρμόστηκε με επιτυχία, πράγμα που κατέστησε τη Ρωσία, από μεθοδολογική άποψη, έναν από τους πιο προηγμένους, σε διεθνές επίπεδο, φορείς στο τομέα των στατιστικών Ε&Α.

- Κατά την προετοιμασία του προγράμματος, ορισμένα κράτη μέλη εξέφρασαν την ανησυχία ότι ίσως επικαλύψει στην πράξη ορισμένες δραστηριότητες διεθνών οργανισμών, και ιδίως του ΟΟΣΑ, πράγμα που θα είχε, μεταξύ άλλων, ως αποτέλεσμα την πρόσθετη επιβάρυνση των κρατών μελών.Όλα τα εμπλεκόμενα μέρη έλαβαν σοβαρά υπόψη τους την προειδοποίηση αυτή και απέφυγαν τις σχετικές παγίδεςΣτην πράξη, η συνεργασία είναι εγκάρδια και παραγωγική.Μεταξύ άλλων, οδήγησε στην έκδοση δύο κοινών μεθοδολογικών εγχειριδίων: του εγχειριδίου της Canberra σχετικά με το ανθρώπινο δυναμικό στην επιστήμη και την τεχνολογία και της δεύτερης έκδοσης του εγχειριδίου του Oslo σχετικά με την καινοτομία.

- Η τέταρτη ομάδα εταίρων που συμμετέχουν στην εφαρμογή του προγράμματος αποτελείται από τις άλλες κοινοτικές υπηρεσίες για τις οποίες οι στατιστικές έρευνας, ανάπτυξης και καινοτομίας είναι σημαντικές κατά τον ένα ή τον άλλον τρόπο.Οι Γενικές Διευθύνσεις Επιχειρήσεων, Έρευνας, Κοινωνίας των Πληροφοριών και Περιφερειακής Πολιτικής αποτελούν εν προκειμένω σαφή παραδείγματα. ωστόσο, η ανάλυση των αναγκών των χρηστών (βλέπε 2.2.1 παρακάτω) απέδειξε ότι υπάρχει ζήτηση για στατιστικά στοιχεία σχετικά με την έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία και από αρκετές άλλες Γενικές Διευθύνσεις.Ιδιαίτερη σημασία στον τομέα αυτό έχει η δημιουργία μιας ειδικής μονάδας στη ΓΔ "Έρευνα", η οποία ασχολείται με θέματα ανταγωνιστικότητας, οικονομικών αναλύσεων και δεικτών.Η μονάδα αυτή, που η ίδρυσή της ανάγεται στην πρώτη ευρωπαϊκή έκθεση για τους δείκτες επιστήμης και τεχνολογίας και η οποία ήταν υπεύθυνη για τη δεύτερη έκθεση αυτού του είδους, είναι τακτικός και σημαντικότατος χρήστης δεικτών επιστήμης και τεχνολογίας.

Επιπλέον, μια πτυχή που πάντα ήταν και εξακολουθεί να είναι ιδιαίτερα σημαντική είναι η συνεργασία μέσα στη Eurostat, είτε στους τομείς των στατιστικών για τις επιχειρήσεις, των περιφερειακών στατιστικών ή των στατιστικών για την εκπαίδευση, είτε στους τομείς των ταξινομήσεων είτε σε άλλους τομείς.Όπως έχει ήδη γίνει με τα κράτη μέλη του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου, έχουν επίσης θεσμοποιηθεί οι σχέσεις με τους χρήστες μέσα στην Επιτροπή.Για το σκοπό αυτό, πραγματοποιούνται τακτικές συναντήσεις της ομάδας χρηστών των στατιστικών έρευνας, ανάπτυξης και καινοτομίας στην Επιτροπή [ομάδα χρηστών στατιστικών-στατιστικές έρευνας, ανάπτυξης και καινοτομίας (GUS-REDIS) ως υποομάδα της «επιτροπής προσανατολισμού για τη στατιστική πληροφόρηση» (CDIS)], συνήθως στα πλαίσια των συνεδριάσεων των ομάδων εργασίας με τα κράτη μέλη.Οι ημερήσιες διατάξεις των δύο ομάδων είναι σε μεγάλο βαθμό οι ίδιες, με αποτέλεσμα και οι άλλες υπηρεσίες της Επιτροπής να είναι εξίσου καλά ενημερωμένες όπως και τα κράτη μέλη.Εννοείται ότι οι ενδιαφερόμενοι συνάδελφοι άλλων υπηρεσιών μπορούν να συμμετάσχουν στις συνεδριάσεις των ομάδων εργασίας με τα κράτη μέλη ανά πάσα στιγμή, και πολλοί από αυτούς εκμεταλλεύονται την ευκαιρία αυτή.

2. Εφαρμογή του σχεδίου δράσης

2.1. Στόχοι και όροι

Οι στόχοι του προγράμματος και η εργασία που πρέπει να πραγματοποιηθεί από την Επιτροπή για την επίτευξή τους καθορίζονται με σαφήνεια στην απόφαση του Συμβουλίου, στα άρθρα 3 (στόχοι. βλέπε, για λεπτομέρειες, τμήμα 1.1 της παρούσας έκθεσης) και 4 (καθήκοντα).Το συγκεκριμένο έργο που πρέπει «να εκτελεσθεί από την Επιτροπή, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη» (άρθρο 4, πρώτο εδάφιο) είναι το εξής:

α) ανάλυση και αξιολόγηση των απαιτήσεων των χρηστών, υπό την προϋπόθεση να είναι εφικτές και βάσει της αποτελεσματικότητας ανάλογα με το κόστος, έτσι ώστε να ορίζονται δράσεις και προτεραιότητες για στατιστικές σχετικά με την έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία.

β) βελτίωση, όπου αυτό είναι αναγκαίο, του υπάρχοντος μεθοδολογικού πλαισίου.

γ) προσδιορισμός των υφισταμένων στατιστικών πληροφοριών σχετικά με την έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία.

δ) καθορισμός των οργανωτικών και τεχνικών συστατικών ενός κοινοτικού συστήματος στατιστικής πληροφόρησης σχετικά με την έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία, συμπεριλαμβανομένων των στατιστικών για τις δραστηριότητες έρευνας και ανάπτυξης που χρηματοδοτούνται από την Κοινότητα.

ε) πραγματοποίηση πρότυπων ερευνών.

στ) ανάπτυξη βασικών στατιστικών εργαλείων.

Λεπτομερή στοιχεία για τις εργασίες αυτές παρέχονται στο σχέδιο δράσης που περιλαμβάνεται στο παράρτημα της απόφασης του Συμβουλίου.

Όλες οι δραστηριότητες υλοποιήθηκαν σύμφωνα με συγκεκριμένους γενικούς όρους, μερικοί από τους οποίους διευκρινίζονται στην ίδια την απόφαση του Συμβουλίου, ενώ άλλοι υπονοούνται στο σύστημα.Το δεύτερο εδάφιο του άρθρου 4 της απόφασης του Συμβουλίου 94/78/EΚ, Ευρατόμ ορίζει ότι «η Επιτροπή αξιοποιεί τα υφιστάμενα όργανα, πηγές πληροφοριών και διαδικασίες, συμπεριλαμβανομένων των εργασιών και των υφισταμένων δεδομένων του ΟΟΣΑ, της UNESCO και άλλων διεθνών οργανισμών».Αυτός ο όρος σημαίνει ότι τα υπάρχοντα όργανα και διαδικασίες δεν χρειάζεται να αναπτυχθούν εκ νέου και ότι τα στοιχεία τα οποία είναι ήδη διαθέσιμα αλλού δεν χρειάζεται να συλλεγούν και πάλι.Στις μέχρι σήμερα δραστηριότητές της, η Eurostat έχει τηρήσει αυστηρά την απαίτηση αυτή.Σε όσες περιπτώσεις η απαραίτητη μεθοδολογία ήταν ήδη διαθέσιμη σε διεθνές επίπεδο, χρησιμοποιήθηκε ως βάση για όλες τις δράσεις.Σχετικά παραδείγματα αποτελούν τα εγχειρίδια Frascati και Oslo, που συντάχθηκαν από τον ΟΟΣΑ [3] και τα οποία χρησιμοποιήθηκαν ως βάση τόσο για την ανάπτυξη των περιφερειακών δεικτών όσο και για την πραγματοποίηση της πιλοτικής έρευνας σχετικά με την τεχνολογική καινοτομία.

[3] Το εγχειρίδιο του Oslo αναθεωρήθηκε τελικά στα πλαίσια μιας κοινής δράσης μεταξύ του ΟΟΣΑ και της Eurostat.

Εκτός από αυτούς τους όρους, οι οποίοι αφορούν ειδικά το εν λόγω πρόγραμμα, όλες οι δραστηριότητες που έχουν αναληφθεί μέχρι σήμερα στα πλαίσια του εν λόγω προγράμματος βασίστηκαν και σε άλλους, γενικούς όρους, όπως η αρχή της επικουρικότητας, η αρχή της ελαχιστοποίησης του φόρτου των απαντώντων και η αρχή της μέριμνας για το χρήστη.Όλες οι δράσεις που έχουν αναληφθεί μέχρι σήμερα υλοποιήθηκαν σε συντονισμό με τα κράτη μέλη.Κάθε χρόνο, στα πλαίσια των συνεδριάσεων των ομάδων εργασίας, η Eurostat παρουσίαζε στα κράτη μέλη, π.χ., ένα λεπτομερές πρόγραμμα εργασίας για τις στατιστικές έρευνας, ανάπτυξης και καινοτομίας, για το οποίο τα κράτη μέλη ήταν σε θέση να διατυπώσουν την άποψή τους στην επόμενη συζήτηση.Επιπλέον, το πρόγραμμα εργασίας συντονίστηκε και στο επίπεδο της Οικονομικής Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για την ΕυρώπηΟι λίγες πιλοτικές έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί μέχρι σήμερα υλοποιήθηκαν επίσης με αυστηρή τήρηση της αρχής της επικουρικότητας.Παραδείγματος χάριν, πριν από τις εθνικές έρευνες καινοτομίας τις οποίες διεξήγαγαν τα κράτη μέλη για δικό τους λογαριασμό προηγήθηκαν λεπτομερείς μεθοδολογικές διαβουλεύσεις, ούτως ώστε όχι μόνο να διασφαλισθεί η συγκρισιμότητα των περισσότερων αποτελεσμάτων, αλλά και να διατηρηθούν επαρκώς τα ειδικά εθνικά χαρακτηριστικά, π.χ. όσον αφορά τις κατά παράδοση χρησιμοποιούμενες διαδικασίες ερευνών.

Όσον αφορά το φόρτο των συμμετεχόντων στις έρευνες, πρέπει να αναφερθεί ευθύς εξ αρχής ότι οι μόνες περιπτώσεις στις οποίες συνέβη κάτι τέτοιο αφορούσαν τις έρευνες για την τεχνολογική καινοτομία, δηλαδή την πιλοτική έρευνα του 1993 και την έρευνα του 1997.Αναμφισβήτητα, τόσο το μέγεθος των ερωτηματολογίων όσο και ο αριθμός των μονάδων έρευνας είχαν ως αποτέλεσμα, σε κάποιο βαθμό, σημαντική επιβάρυνση των απαντώντων. Ωστόσο, συγχρόνως, πρέπει να επισημανθεί ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, η επιβάρυνση αυτή αυξήθηκε από κάποιους ειδικούς εθνικούς παράγοντες (προσθήκη και άλλων ερωτήσεων στο εναρμονισμένο ερωτηματολόγιο, διεξαγωγή πλήρων ερευνών).Όλες οι υπόλοιπες δράσεις που έχουν αναληφθεί μέχρι σήμερα δεν οδήγησαν σε υπερβολική επιβάρυνση των μονάδων έρευνας, όπως είναι οι επιχειρήσεις.

Η κύρια μέριμνα σε όλες τις δραστηριότητες που αναλήφθηκαν μέχρι σήμερα ήταν να ικανοποιηθούν όσο το δυνατόν περισσότερο οι υπάρχουσες ανάγκες των χρηστών.Αρκετά σύντομα έγινε προφανές ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, οι ίδιοι οι χρήστες δεν ήταν απολύτως σαφείς ως προς το ποιες ήταν οι πραγματικές απαιτήσεις τους.Μετά την ανάλυση και αξιολόγηση των απαιτήσεων των χρηστών, η οποία προβλέπεται στο πρόγραμμα και έχει ήδη ολοκληρωθεί, η κατάσταση αυτή βελτιώθηκε.

2.2 Παρούσα κατάσταση

2.2.1. Ανάλυση και αξιολόγηση των απαιτήσεων των χρηστών

Στην ενδιάμεση έκθεση παρουσιάστηκαν τα πορίσματα της ανάλυσης των απαιτήσεων των χρηστών.Τα πορίσματα αυτά και ορισμένα ακόμη συμπεράσματα εκτίθενται στο παράρτημα.

2.2.2. Βελτίωση του υπάρχοντος μεθοδολογικού πλαισίου

Ο μόνος τρόπος για τη λήψη συγκρίσιμων δεδομένων σε διεθνές επίπεδο είναι η χρησιμοποίηση μιας γενικά αναγνωρισμένης μεθοδολογίας.Το μεθοδολογικό πλαίσιο που χρησιμοποιείται σήμερα για τις στατιστικές έρευνας, ανάπτυξης και καινοτομίας αναπτύχθηκε σχεδόν εξ ολοκλήρου από τον ΟΟΣΑ (εγχειρίδιο Frascati, εγχειρίδιο Oslo, εγχειρίδια για τη χρήση των στοιχείων που αφορούν τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας και το τεχνολογικό ισοζύγιο πληρωμών).Ωστόσο, αυτό το μεθοδολογικό πλαίσιο δεν είναι πλήρες, ενώ, επιπλέον, ακόμη και τα υπάρχοντα εγχειρίδια πρέπει να αναθεωρούνται συνεχώς, ώστε οι μέθοδοι να λαμβάνουν υπόψη τους τις τρέχουσες εξελίξεις.

Υπό το πρίσμα αυτό, ένας από τους στόχους της Επιτροπής που καθορίζονται στην απόφαση του Συμβουλίου είναι η βελτίωση, όπου αυτό είναι αναγκαίο, του υπάρχοντος μεθοδολογικού πλαισίου [βλ. άρθρο 4(β)]. Ο στόχος αυτός περιγράφεται λεπτομερέστερα στο παράρτημα της απόφασης του Συμβουλίου, όπου αναφέρεται ότι "περαιτέρω ανάπτυξη της μεθοδολογίας θα πραγματοποιηθεί σε στενή συνεργασία και μέσα στα πλαίσια που θέτει ο ΟΟΣΑ, ώστε να αξιοποιηθεί πλήρως το έργο που έχει επιτελέσει ο εν λόγω οργανισμός..." [παράρτημα της απόφασης του Συμβουλίου, τρίτο εδάφιο του σημείου (β)]. Μόνο "όπου δεν υπάρχει ήδη κατάλληλη ή εφαρμόσιμη μεθοδολογία, η Επιτροπή θα πρωτοστατήσει και θα αναλάβει την πρωτοβουλία για την ανάπτυξη πλαισίου που θα ανταποκρίνεται στις ειδικές ανάγκες της Κοινότητας." (idem, τέταρτο εδάφιο). "Η περαιτέρω μεθοδολογική ανάπτυξη θα διατυπωθεί σε εγχειρίδια, τα οποία θα εγκριθούν σε κοινοτικό επίπεδο." (idem, έκτο εδάφιο).

Η Επιτροπή έδωσε ιδιαίτερη προσοχή σ' αυτό τον στόχο κατά την προηγούμενη τετραετία. Έχουν γίνει οι παρακάτω εργασίες σχετικά με το μεθοδολογικό πλαίσιο αναφοράς:

- Η Επιτροπή συμμετέσχε στην αναθεώρηση του εγχειριδίου Frascati, η πέμπτη έκδοση του οποίου έχει δημοσιευθεί από τον ΟΟΣΑ.

- Το 1996, η συνεδρίαση της ομάδας εργασίας για τις στατιστικές έρευνας, ανάπτυξης και καινοτομίας έκανε δεκτή μια δέσμη συστάσεων σχετικά με τις δημόσιες πιστώσεις για την Ε&Α (ΠΔΠΔΕΑ), σκοπός της οποίας είναι να διευκρινίσει ορισμένες ασάφειες του εγχειριδίου Frascati και να λύσει διάφορα προβλήματα που αφορούν ειδικά την Ευρωπαϊκή Ένωση.Είναι απόλυτα λογικό να αναμένει κανείς ότι τουλάχιστον μερικές από τις συστάσεις που μελετώνται επί του παρόντος θα περιληφθούν στην επόμενη έκδοση του εγχειριδίου Frascati.

- Για πρώτη φορά στην ιστορία των διεθνών στατιστικών έρευνας, ανάπτυξης και καινοτομίας, ο ΟΟΣΑ και η Επιτροπή ανέπτυξαν ένα κοινό μεθοδολογικό εγχειρίδιο.Το εγχειρίδιο της Canberra περιέχει συστάσεις σχετικά με τη συλλογή και την ανάλυση των δεδομένων που αφορούν το ανθρώπινο δυναμικό στην επιστήμη και την τεχνολογία [4]. Η πρώτη έκδοση δημοσιεύθηκε από κοινού από τον ΟΟΣΑ και τη Eurostat τον Ιούλιο του 1995.

[4] Εξυπακούεται ότι κατά την κατάρτιση του μεθοδολογικού πλαισίου ελήφθησαν υπόψη οι ειδικές απαιτήσεις της Επιτροπής.

- Το εγχειρίδιο του Oslo, που θέτει τα θεμέλια για τις στατιστικές καινοτομίας, αναθεωρήθηκε (1997).Δεδομένου ότι η συνεργασία μεταξύ του ΟΟΣΑ και της Eurostat κατά την κατάρτιση του εγχειριδίου της Canberra αποδείχθηκε εξαιρετικά εποικοδομητική, και επειδή η Επιτροπή έχει αποκτήσει ιδιαίτερα σημαντική διεθνή πείρα στον τομέα των στατιστικών καινοτομίας ως αποτέλεσμα της πρώτης εναρμονισμένης έρευνας καινοτομίας (βλέπε 2.2.5 παρακάτω), το εγχειρίδιο του Oslo αναθεωρήθηκε επίσης από κοινού.Ηδεύτερη έκδοση του εγχειριδίου του Oslo δημοσιεύθηκε επίσης από κοινού από τον ΟΟΣΑ και την Επιτροπή (Eurostat και ΓΔ «Έρευνα»), ακριβώς όπως και το εγχειρίδιο της Canberra.

- Πέραν αυτών των κοινών δραστηριοτήτων με τον ΟΟΣΑ, η Επιτροπή συνέταξε ένα μεθοδολογικό εγχειρίδιο σχετικά με την «Περιφερειακή διάσταση των στατιστικών έρευνας, ανάπτυξης και καινοτομίας».Τμήματα αυτού του εγχειριδίου θα μπορούσαν να αποτελέσουν παράρτημα του εγχειριδίου Frascati.Κατά τη συνεδρίαση της ομάδας εργασίας που πραγματοποιήθηκε από τις 8 έως τις 10 Νοεμβρίου 1995, τα κράτη μέλη της ΕΕ ενέκριναν το εν λόγω εγχειρίδιο, η πρώτη έκδοση του οποίου είναι διαθέσιμη και στις 11 κοινοτικές γλώσσες.

- Επιπλέον, έχουν διατυπωθεί συστάσεις για την πρακτική της συλλογής δεδομένων όσον αφορά τα αποθέματα ανθρώπινου δυναμικού στην επιστήμη και την τεχνολογία, καθώς και για τη συλλογή δεδομένων όσον αφορά τις ροές ΑΔΕΤ.

2.2.3. Προσδιορισμός των υφισταμένων στατιστικών πληροφοριών

Το άρθρο 4, πρώτο εδάφιο του στοιχείου (γ) της απόφασης του Συμβουλίου ορίζει ότι η Επιτροπή πρέπει να προβεί στον "προσδιορισμό των υφισταμένων στατιστικών πληροφοριών σχετικά με την έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία". Στις συμπληρωματικές σημειώσεις που περιλαμβάνονται στο παράρτημα της απόφασης του Συμβουλίου διευκρινίζεται ότι "στόχος της προσπάθειας αυτής είναι να διαπιστωθεί η έκταση των προσπελάσιμων δεδομένων στα κράτη μέλη, καθώς και οι διαφορές μεταξύ των κρατών μελών." [παράρτημα της απόφασης του Συμβουλίου, δεύτερο εδάφιο του στοιχείου (γ)].

Από όλα τα βασικά καθήκοντα τα οποία επωμίσθηκε η Επιτροπή βάσει της απόφασης του Συμβουλίου, αυτό ήταν το πρώτο που έπρεπε να εκτελεσθεί.Ήδη το Μάρτιο του 1994 η Επιτροπή υπέβαλε στα κράτη μέλη την τελική έκθεση μιας μελέτης, η οποία έγινε ομόφωνα δεκτή το Σεπτέμβριο του ίδιου έτους.Στη μελέτη αυτή, η Επιτροπή προσπάθησε να συγκεντρώσει και να αναλύσει στοιχεία σχετικά με τα εθνικά συστήματα έρευνας, ανάπτυξης και καινοτομίας, τη διαθεσιμότητα και ποιότητα των στοιχείων, κατανεμημένων σε υποτομείς [5], την περιοδικότητά τους και τους χρήστες των στοιχείων.Η μελέτη βασίστηκε σε ένα ομοιόμορφο ερωτηματολόγιο που χρησιμοποιήθηκε από τον αντισυμβαλλόμενο της Επιτροπής, την ελληνική εταιρεία Orco, σε όλες τις συμμετέχουσες χώρες.Συνολικά πήραν μέρος στη μελέτη αυτή 17 κράτη μέλη του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου καθώς και η Ελβετία, ενώ η μοναδική χώρα για την οποία δεν κατέστη δυνατή η λήψη στοιχείων ήταν το Λιχτενστάιν.

[5] Τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν αφορούσαν τους εξής υποτομείς: δημόσια χρηματοδότηση Ε&Α, πόροι Ε&Α, κατανεμημένοι κατά τομέα (οικονομικός τομέας, κυβέρνηση, τριτοβάθμια εκπαίδευση, ιδιωτικές μη κερδοσκοπικές οργανώσεις), καινοτομία, τεχνολογικό ισοζύγιο πληρωμών, διπλώματα ευρεσιτεχνίας, υψηλή τεχνολογία, ανταγωνιστικότητα και βιβλιομετρία.

2.2.4. Θέσπιση ενός ευρωπαϊκού συστήματος στατιστικής πληροφόρησης [6]

[6] Οι παρακάτω εκτιμήσεις περιορίζονται μόνο στο μέρος του συστήματος που αφορά την Επιτροπή.

Ο μακροπρόθεσμος στόχος της Επιτροπής είναι να δημιουργήσει ένα ευρωπαϊκό σύστημα στατιστικής πληροφόρησης για την έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία.Σύμφωνα με το πρόγραμμα που προβλέπεται στην απόφαση του Συμβουλίου, η Επιτροπή πρέπει να πραγματοποιήσει τις απαραίτητες οργανωτικές και τεχνικές προκαταρκτικές εργασίες για την επίτευξη αυτού του στόχου Οι σχετικές λεπτομέρειες περιλαμβάνονται στο σημείο (δ) του παραρτήματος της απόφασης του Συμβουλίου, όπου ορίζεται ότι το σύστημα πληροφόρησης πρέπει να περιέχει στοιχεία για τους διάφορους πόρους (δημόσια και ιδιωτική χρηματοδότηση της Ε&Α, προσωπικό Ε&Α, δαπάνες Ε&Α) και τα αποτελέσματα (καινοτομία, διπλώματα ευρεσιτεχνίας, εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών υψηλής τεχνολογίας) της διαδικασίας έρευνας, ανάπτυξης και καινοτομίας.Τα στοιχεία αυτά πρέπει να κατανεμηθούν περαιτέρω με βάση ορισμένες μεταβλητές (τομέας, κλάδος οικονομικής δραστηριότητας, περιφέρεια, κοινωνικοοικονομικός στόχος).Αν κριθεί απαραίτητο, πρέπει να προστεθούν στο σύστημα στοιχεία σχετικά με βιβλιομετρικούς δείκτες. Όλα τα διαθέσιμα στοιχεία πρέπει να αποθηκεύονται σε βάσεις δεδομένων, ανεξάρτητα από το αν είναι πλήρως εναρμονισμένα ή όχι. Αυτές οι βάσεις δεδομένων πρέπει να περιλαμβάνουν επίσης όλα τα στοιχεία τα οποία συλλέγει απευθείας η Επιτροπή.

ΗΕπιτροπή έχει προχωρήσει ήδη αρκετά προς την ολοκλήρωση αυτού του έργου.Ήδη η Eurostat διαθέτει τα εξής πληροφοριακά στοιχεία:

Πιστώσεις δημόσιων προϋπολογισμών ή δαπάνες για την Ε&Α

- Δεδομένα όσον αφορά τη δημόσια χρηματοδότηση της Ε&Α για την περίοδο έως το 1996, ταξινομημένα κατά κοινωνικοοικονομικούς στόχους. Εκτός από τα δεδομένα που παρέχονται στην Επιτροπή από τα κράτη μέλη και τη Γενική Διεύθυνση «Έρευνα», η Eurostat υπολογίζει επίσης παράγωγους δείκτες, όπως η δημόσια χρηματοδότηση της Ε&Α ως ποσοστό του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος σε αγοραίες τιμές ή ως ποσοστό του συνολικού προϋπολογισμού της γενικής κυβέρνησης [7].Η κατανομή των δεδομένων για τη δημόσια χρηματοδότηση της Ε&Α κατά κοινωνικοοικονομικούς στόχους βασίζεται στην «Ονοματολογία για την ανάλυση και τη σύγκριση των επιστημονικών προγραμμάτων και προϋπολογισμών» (NABS), την οποία κατήρτισε η Επιτροπή κατά τη δεκαετία του '60. Το 1994, τα κράτη μέλη ενέκριναν την αναθεώρηση 1993 της ταξινόμησης αυτής.Ο ταξινομήσεις πρέπει να αναθεωρούνται κάθε λίγα χρόνια, ώστε να εναρμονίζονται με τις τρέχουσες εξελίξεις.Οι κύριες διαφορές μεταξύ της σημερινής NABS και της έκδοσης του 1983 είναι κάποιες τροποποιήσεις στα υποκεφάλαια των κεφαλαίων 1 (εξερεύνηση και εκμετάλλευση της Γης), 3 (έλεγχος και φροντίδα του περιβάλλοντος), 5 (παραγωγή, διανομή και ορθολογική χρήση της ενέργειας), 7 (βιομηχανική παραγωγή και τεχνολογία), 10 (έρευνα που χρηματοδοτείται από γενικά πανεπιστημιακά ταμεία) και 11 (μη προσανατολισμένη έρευνα), στα οποία οι επιστημονικοί κλάδοι που χρησιμοποιούνται για τη λεπτομερέστερη κατανομή είναι πιο διαφοροποιημένοι απ' ό,τι στην έκδοση του 1983.

[7] Τα δεδομένα για τις μεταβλητές αναφοράς λαμβάνονται από άλλες βάσεις δεδομένων της Eurostat.

Μερικά κράτη μέλη (το 42% της ΕΕ δεν καλύπτεται [8]) δεν είναι σε θέση να παράσχουν στοιχεία για τη δημόσια χρηματοδότηση της Ε&Α σε επίπεδο υποκεφαλαίων της NABS. Το πρόβλημα αυτό υπάρχει με τα νέα κράτη μέλη, δηλαδή την Αυστρία, τη Σουηδία και τη Φινλανδία, καθώς και με τη Νορβηγία, δεδομένου ότι οι χώρες αυτές χρησιμοποιούν επί πολλά χρόνια μια ταξινόμηση του ΟΟΣΑ, η οποία δεν προβλέπει περαιτέρω διαφοροποίηση.Η μετάβαση από τη μία ταξινόμηση στην άλλη, έστω και αν οι δύο ταξινομήσεις είναι κατά μεγάλο μέρος ίδιες στο πιο υψηλό επίπεδο, απαιτεί χρόνο και πόρους. Άλλα κράτη μέλη δεν διαθέτουν τους απαραίτητους πόρους για την περαιτέρω διαφοροποίηση των υπαρχόντων δεδομένων ή αμφισβητούν ριζικά το σκοπό τον οποίο εξυπηρετεί η λεπτομερής κατανομή κατά κοινωνικοοικονομικούς στόχους. Ωστόσο, όλα τα κράτη μέλη (εκτός από το Λουξεμβούργο) παρέχουν δεδομένα στο μονοψήφιο επίπεδο της NABS και η Eurostat τα δημοσιεύει.

[8] Στάθμιση με βάση τον πληθυσμό.

Μόνο τα μισά κράτη μέλη παρέχουν πληροφοριακά στοιχεία για το μέρος των ΠΔΠΔΕΑ που αφορά τις αναπτυσσόμενες χώρες, καθώς και για τα μέρη που αφορούν την τεχνολογία των πληροφοριών και τη βιοτεχνολογία.

Το 1997, για πρώτη φορά, μια έκδοση της Eurostat περιείχε προβλέψεις για το παρόν και το μέλλον (now/forcasts) σχετικά με τις ΠΔΠΔΕΑ.

Προσωπικό και δαπάνες Ε&Α

- Δεδομένα για το προσωπικό Ε&Α κατά την περίοδο 1985-1995, κατανεμημένα κατά τομέα και, στα πλαίσια του επιχειρηματικού τομέα, κατά κλάδο οικονομικής δραστηριότητας [9], σε κάθε περίπτωση σύμφωνα με τις συστάσεις του εγχειριδίου Frascati, κατά είδος προσωπικού και κατά περιφέρεια. Δεδομένου ότι η Eurostat επιθυμεί να παρέχει τα στοιχεία αυτά τόσο σε απόλυτους αριθμούς (αριθμός ατόμων) όσο και σε ισοδύναμα πλήρους απασχόλησης, προβαίνει σε εκτιμήσεις των οποιωνδήποτε ελλειπόντων δεδομένων στον τομέα αυτό.

[9] Δεδομένα για τον επιχειρηματικό τομέα, κατανεμημένα κατά κλάδο οικονομικής δραστηριότητας, υπάρχουν μόνο για επιλεγμένα έτη.

Η Eurostat αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στα περιφερειακά δεδομένα, αλλά η συγκρισιμότητά τους είναι ακόμη περιορισμένη.Καταβάλλονται περαιτέρω προσπάθειες για την εναρμόνιση των στοιχείων, ώστε να βελτιωθεί η συγκρισιμότητα των περιφερειακών δεδομένων για το προσωπικό Ε&Α. Το εγχειρίδιο της Eurostat που τιτλοφορείται «Η περιφερειακή διάσταση των στατιστικών έρευνας, ανάπτυξης και καινοτομίας» (βλέπε 2.2.2 παραπάνω) αποτελεί τη βάση των προσπαθειών αυτών.Η περιφερειακή κάλυψη πολύ απέχει από το να χαρακτηρισθεί πλήρης: το 46% των περιφερειών δεν καλύπτονται σε επίπεδο NUTS-2 [10]. Πέραν των πρωτότυπων δεδομένων, η Eurostat συνεχίζει να δημοσιεύει και παράγωγους δείκτες, όπως το προσωπικό Ε&Α ως ποσοστό του εργατικού δυναμικού [11].

[10] Στάθμιση με βάση τον πληθυσμό και με απόδοση ίσου βάρους στον επιχειρηματικό τομέα, στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, στο δημόσιο τομέα και στο σύνολο.

[11] Βλέπε υποσημείωση 9.

- Δεδομένα για τις δαπάνες Ε&Α κατά την περίοδο 1985-1995, κατανεμημένα κατά τομέα και, στα πλαίσια του επιχειρηματικού τομέα, κατά κλάδο οικονομικής δραστηριότητας [12], σε κάθε περίπτωση σύμφωνα με τις συστάσεις του εγχειριδίου Frascati, και κατά περιφέρειες.Τα παραπάνω σχόλια σχετικά με τους παράγωγους δείκτες και την ποιότητα των στοιχείων σε σχέση με το περιφερειακό προσωπικό Ε&Α ισχύουν επίσης και εδώ (48% των περιφερειών δεν καλύπτονται σε επίπεδο NUTS-2 [13]).

[12] Δεδομένα για τον επιχειρηματικό τομέα κατανεμημένα κατά κλάδο οικονομικής δραστηριότητας υπάρχουν μόνο για επιλεγμένα έτη.

[13] Στάθμιση με βάση τον πληθυσμό και με απόδοση ίσου βάρους στον επιχειρηματικό τομέα, στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, στο δημόσιο τομέα και στο σύνολο.

- Το 1997, για πρώτη φορά, μια δημοσίευση της Eurostat περιείχε προβλέψεις για το παρόν και το μέλλον σχετικά με το προσωπικό και τις δαπάνες Ε&Α.Τα επόμενα έτη, θα υπάρξουν λεπτομερέστερα αριθμητικά στοιχεία για το προσωπικό και τις δαπάνες Ε&Α λόγω των αποτελεσμάτων του κανονισμού σχετικά με τις στατιστικές διάρθρωσης των επιχειρήσεων, ο οποίος απαιτεί στοιχεία για τις μεταβλητές αυτές στο τετραψήφιο επίπεδο της NACE.

Διπλώματα ευρεσιτεχνίας

- Δεδομένα όσον αφορά τις αιτήσεις για τη χορήγηση διπλώματος ευρεσιτεχνίας που υποβλήθηκαν στο Ευρωπαϊκό Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας κατά την περίοδο 1989-1995, κατανεμημένα κατά περιφέρεια και κατά υποκλάση της Διεθνούς Ταξινόμησης Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας (IPC).Τα δεδομένα αυτά είναι βασισμένα σε ειδική ανάλυση των τραπεζών δεδομένων του Ευρωπαϊκού Γραφείου Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας, σύμφωνα με τις συστάσεις που δίνονται στο περιφερειακό εγχειρίδιο.Οι αιτήσεις για χορήγηση διπλώματος ευρεσιτεχνίας κατανέμονται στις επιμέρους περιφέρειες με βάση την ιδιωτική διεύθυνση του εφευρέτη (η οποία περιλαμβάνεται στο έγγραφο του διπλώματος ευρεσιτεχνίας).Για να γίνει η κατανομή αυτή, ήταν κατ'αρχάς απαραίτητο να καθοριστεί μια κλείδα για τη μετατροπή μεταξύ των εθνικών ταχυδρομικών κωδικών και της περιφερειακής ταξινόμησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της NUTS.Η Επιτροπή ανέπτυξε το κατάλληλο λογισμικό για το σκοπό αυτό για όλα τα κράτη μέλη εκτός από τη Δανία [14], την Ιρλανδία [15] και το Λουξεμβούργο [16]. Προκειμένου να διατηρηθεί και να βελτιωθεί η ποιότητα των περιφερειακών δεδομένων σχετικά με τις αιτήσεις για τη χορήγηση ευρωπαϊκού διπλώματος ευρεσιτεχνίας, η κλείδα μετατροπής πρέπει να αναθεωρείται τακτικά.Μια πρώτη αναπροσαρμογή της έγινε το 1997.Επιπροσθέτως, σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας, είναι εν εξελίξει κάποιες βελτιώσεις της επεξεργασίας των δεδομένων.

[14] Αυτή η κλείδα μετατροπής δεν μπορεί να ληφθεί χωρίς μια κλείδα που να καθιστά δυνατή τη μετατροπή μεταξύ των ταχυδρομικών κωδικών και της εθνικής περιφερειακής ταξινόμησης, που δεν υπάρχει στη Δανία.

[15] Η Ιρλανδία έχει ταχυδρομικούς κωδικούς μόνο για τις περιοχές του Δουβλίνου και του Κορκ.

[16] Δεδομένου ότι τα στοιχεία καταχωρίζονται σε επίπεδο NUTS-3 και το Λουξεμβούργο αποτελεί το ίδιο μια περιφέρεια NUTS-3, δεν χρειάζεται κλείδα μετατροπής για το εν λόγω κράτος μέλος.

Η κατανομή των αιτήσεων για χορήγηση διπλώματος ευρεσιτεχνίας ανά υποτμήμα της Διεθνούς Ταξινόμησης Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας δεν είναι σε καμία περίπτωση η καλύτερη λύση από την άποψη της οικονομικής ανάλυσης.Θα ήταν πολύ καλύτερο να καταταγούν οι αιτήσεις στους κλάδους οικονομικής δραστηριότητας στους οποίους χρησιμοποιούνται τελικά τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας. Υπάρχουν, εντούτοις, θεμελιώδη προβλήματα στην κατανομή των αιτήσεων για χορήγηση διπλώματος ευρεσιτεχνίας στους οικονομικούς τομείς οι οποίοι τελικά θα ωφεληθούν από αυτά, δεδομένου ότι, κατά τη στιγμή της υποβολής της αίτησης στο Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας, μόνο σε σπάνιες περιπτώσεις είναι δυνατόν να προβλεφθεί με βεβαιότητα ο κλάδος στον οποίο θα χρησιμοποιηθούν τελικά τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας. Παρά τις θεμελιώδεις αυτές δυσκολίες, η Eurostat έχει προωθήσει ένα κοινό πρόγραμμα με το Ευρωπαϊκό Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας, προκειμένου να καταρτισθεί μια κλείδα μετατροπής μεταξύ της Διεθνούς Ταξινόμησης Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας και της NACE.

Επιπλέον, οι υπηρεσίες της Επιτροπής και, γενικά, οι εξωτερικοί χρήστες των δεδομένων που αφορούν τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας χρειάζονται πολύ και μια άλλη κατανομή. Πρόκειται για την κατανομή των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας σε τεχνολογικούς τομείς οι οποίοι, από αναλυτικής απόψεως, είναι καταλληλότεροι από εκείνους οι οποίοι είναι σήμερα διαθέσιμοι μέσω της ταξινόμησης IPC.

Καινοτομία

- Η Eurostat επεξεργάστηκε και διέδωσε τα δεδομένα που προέκυψαν από την πρώτη πιλοτική έρευνα καινοτομίας (βλέπε 2.2.5 παρακάτω). Η έρευνα αυτή εφοδίασε τη Eurostat με περισσότερα από 40.000 ατομικά σύνολα δεδομένων από επιχειρήσεις που έδωσαν στοιχεία για τις πηγές πληροφοριών, τους στόχους, τους ανασταλτικούς παράγοντες, το κόστος και τον αντίκτυπο των καινοτομιών, τις δραστηριότητες Ε&Α, την αγοραπωλησία τεχνολογιών, καθώς και γενικά πληροφοριακά στοιχεία για τις σχετικές επιχειρήσεις.Η πρώτη κοινοτική έρευνα καινοτομίας (ΚΕΚ) μόνο εν μέρει μπορεί να θεωρηθεί επιτυχημένη.Ήταν μια πρώτη προσπάθεια να συγκεντρωθούν εναρμονισμένα στοιχεία σε διεθνές επίπεδο και απέτυχε από ορισμένες απόψεις.Μεταξύ άλλων, τα ερωτηματολόγια δεν ήταν όσο το δυνατόν ταυτόσημα, ενώ οι μεθοδολογίες δειγματοληψίας διέφεραν σημαντικά.

- Επειδή αυτά τα δεδομένα σχετικά με την καινοτομία είναι εμπιστευτικά, μόνο μερικά μέλη του προσωπικού της Eurostat έχουν άμεση πρόσβαση στα αποτελέσματα αυτής της πιλοτικής έρευνας, σύμφωνα με τον κανονισμό (Ευρατόμ, ΕΟΚ) αριθ. 1588/90 του Συμβουλίου. Τα δεδομένα τέθηκαν στη διάθεση των ενδιαφερομένων σε ομαδοποιημένη μορφή. Δημοσιεύθηκαν διάφοροι πίνακες (συνολικά περίπου 7.000) σε μια έκδοση της σειράς «Statistics in Focus», στην Πράσινη Βίβλο για την καινοτομία και σε ένα CD-ROM.Τα μικροομαδοποιημένα δεδομένα τέθηκαν στη διάθεση των ερευνητών που εργάζονται για το πρόγραμμα ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ (INNOVATION), καθώς και στη διάθεση διαφόρων άλλων ερευνητών. Σε κάθε περίπτωση, προϋπόθεση για τη χρήση αυτών των δεδομένων ήταν η σύναψη μιας γραπτής συμφωνίας.

- Τα δεδομένα που προέκυψαν από τη δεύτερη κοινοτική έρευνα καινοτομίας άρχισαν να φτάνουν κατά τους τελευταίους μήνες του 1997.Κατ' αρχήν, τα δεδομένα αυτά αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο όπως και εκείνα της πρώτης ΚΕΚ: τα μικροδεδομένα έχουν εμπιστευτικό χαρακτήρα. Ωστόσο, στις βάσεις δεδομένων της Eurostat θα περιληφθούν πίνακες και από τη δεύτερη ΚΕΚ.

Ανθρώπινο Δυναμικό στην Επιστήμη και την Τεχνολογία (ΑΔΕΤ)

- Τα δεδομένα από την πρώτη έρευνα σχετικά με τα αποθέματα ΑΔΕΤ [η οποία διενεργήθηκε βάσει των μεθοδολογικών συστάσεων του εγχειριδίου της Canberra (βλέπε 2.2.2 παραπάνω) είναι διαθέσιμα. Η διενέργεια αυτής της έρευνας έγινε με την παροχή στοιχείων σχετικών με το ΑΔΕΤ για τα κράτη μέλη του ΕΟΧ. Μέχρι σήμερα έχουν καταρτιστεί ορισμένοι βασικοί δείκτες, οι οποίοι μετρούν το συνολικό απόθεμα του ΑΔΕΤ, κατανεμημένο κατά ομάδα ηλικίας, φύλο, τομέα μελέτης και τομέα οικονομικής δραστηριότητας, όπου είναι δυνατόν. Έχουν πραγματοποιηθεί επίσης περαιτέρω εργασίες, που αφορούν τη μέτρηση των ροών ΑΔΕΤ, την εξέταση της μετανάστευσης και τις εισροές από το εκπαιδευτικό σύστημα. Η γραμματεία του ΟΟΣΑ έχει πραγματοποιήσει την ίδια έρευνα για τα μη κοινά κράτη μέλη.

Κοινοτική Ε&Α

- Προκαταρκτικά δεδομένα όσον αφορά τις λεπτομέρειες των προγραμμάτων έρευνας, ανάπτυξης και καινοτομίας που χρηματοδοτούνται από την Επιτροπή είναι ήδη διαθέσιμα. Ο στόχος είναι να συλλεγούν αργότερα δεδομένα γι' αυτούς τους δείκτες μέσα και, όπου είναι απαραίτητο, και έξω από την Επιτροπή. Το σχέδιο αυτό βρίσκεται επί του παρόντος στην αρχική του φάση. Εν τούτοις, έχουν συλλεγεί στοιχεία για την κοινοτική Ε&Α για άλλους σκοπούς, ιδίως για την ετήσια έκθεση σχετικά με τις δραστηριότητες της Ένωσης στον τομέα της Ε&ΤΑ (όπως προβλέπει το άρθρο 173 της Συνθήκης), για τις ετήσιες εκθέσεις σχετικά με την ανά πενταετία αξιολόγηση και την ετήσια παρακολούθηση των προγραμμάτων Ε&ΤΑ και για τις δύο ευρωπαϊκές εκθέσεις σχετικά με τους δείκτες επιστήμης και τεχνολογίας. Αυτές οι δράσεις συλλογής δεδομένων έχουν ήδη βελτιώσει τα αντίστοιχα συστήματα μέσα στην Επιτροπή.

Άλλοι δείκτες

- Στα πλαίσια μιας μελέτης σκοπιμότητας που εκπονήθηκε για τη Eurostat, συνελέγησαν περιφερειοποιημένα δεδομένα σχετικά με την απασχόληση στους τομείς της υψηλής τεχνολογίας. Για τις περιφέρειες υπολογίζεται το ποσοστό του εργατικού δυναμικού που απασχολείται σε τάξεις της NACE οι οποίες κατατάσσονται ως «υψηλής τεχνολογίας». Τα δεδομένα αυτά εξάγονται από την κοινοτική έρευνα εργατικού δυναμικού και μετρούν τη συνολική απασχόληση στους τομείς εντάσεως Ε&Α και όχι μόνο τα ερευνητικά επαγγέλματα, όπως τα δεδομένα για το προσωπικό Ε&Α.

- Έχει καταρτιστεί ευρύ φάσμα παράγωγων δεικτών Ε&T για το στατιστικό παράρτημα της δεύτερης έκθεσης REIST και για τις αναλύσεις, τις γραφικές παραστάσεις και τα αριθμητικά στοιχεία της έκθεσης αυτής.

Τα προαναφερθέντα δεδομένα, με εξαίρεση τα αποτελέσματα της πιλοτικής έρευνας για την καινοτομία, είναι διαθέσιμα σε διάφορες τράπεζες δεδομένων, σε μερικές από τις οποίες έχει πρόσβαση μόνο το προσωπικό της Eurostat. Ωστόσο, οι περισσότερες από τις εν λόγω τράπεζες δεδομένων, όπως, π.χ., η τράπεζα δεδομένων REGIO, είναι προσπελάσιμες από όλους. Τα κύρια δεδομένα Ε&Α που περιέχονται στις εν λόγω τράπεζες δεδομένων παρέχονται επίσης και σε έντυπη μορφή στην ετήσια έκδοση «Έρευνα και Ανάπτυξη - Ετήσιες στατιστικές», καθώς και σε συνοπτικές εκδόσεις της Eurostat. Η Eurostat δημοσιεύει επίσης μία φορά το χρόνο, σε συνδυασμό με την έκδοση « Έρευνα και Ανάπτυξη - Ετήσιες στατιστικές», εξαμηνιαία στοιχεία σχετικά με την πρόοδο του προγράμματος υπό τη μορφή REDIS-NEWS. Τέλος, παρέχει, σε μη τακτικά διαστήματα, συνοπτικά πληροφοριακά στοιχεία («Statistics in focus») για ειδικά σχέδια, όπως η έρευνα καινοτομίας, το ΑΔΕΤ κ.λπ.

Εκτός από τις ειδικές δημοσιεύσεις της Eurostat, τα δεδομένα που διαθέτει η Eurostat για την έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία αποτελούν σημαντικό στοιχείο για άλλες εκδόσεις της Επιτροπής. Η κυριότερη έκδοση που εμπίπτει στην κατηγορία αυτή είναι η «Ευρωπαϊκή έκθεση για τους δείκτες επιστήμης και τεχνολογίας», η οποία εκδόθηκε για πρώτη φορά από τη Γενική Διεύθυνση «Έρευνα» το 1994. Η Eurostat συνέβαλε σημαντικά στο στατιστικό παράρτημα της εν λόγω έκθεσης, τόσο κατά την πρώτη έκδοσή της (του 1994), όσο και, στη συνέχεια, το 1997/98.

Πέραν των προαναφερομένων δραστηριοτήτων που αφορούν τη συλλογή και, σε κάποια έκταση, την εναρμόνιση δεδομένων, η Eurostat έχει ήδη προωθήσει και άλλα σχέδια προκειμένου να καλυφθούν τα υπάρχοντα κενά στα δεδομένα.

2.2.5. Πρότυπες δοκιμαστικές έρευνες

Όταν ετοιμάζονται νέες ή συμπληρωματικές έρευνες, η δυνατότητα πραγματοποίησής τους πρέπει να ελέγχεται μέσω πρότυπων δοκιμαστικών ερευνών. Στην απόφασή του, το Συμβούλιο έκανε ρητή αναφορά στην ανάγκη πραγματοποίησης πρότυπων δοκιμαστικών (πιλοτικών) ερευνών, «ώστε να δοκιμαστεί το εφικτό ορισμένων τρόπων συλλογής δεδομένων» [πρώτο εδάφιο του σημείου (ε) του παραρτήματος της απόφασης του Συμβουλίου].

Η Επιτροπή έχει εκμεταλλευθεί μέχρι σήμερα την ευκαιρία πραγματοποίησης πιλοτικών ερευνών, κυρίως στον τομέα των στατιστικών για την καινοτομία. Από κοινού με τη Γενική Διεύθυνση «Επιχειρήσεις», στα πλαίσια του προγράμματος «ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ», η Eurostat αποφάσισε κατά τα τέλη 1991/αρχές 1992 να διενεργήσει πιλοτικές έρευνες καινοτομίας σε μικρό αριθμό κρατών μελών. Την εποχή εκείνη, η βάση ήταν η νέα μεθοδολογία που αναπτύχθηκε από τον ΟΟΣΑ για τη στατιστική μέτρηση της τεχνολογικής καινοτομίας (εγχειρίδιο του Oslo). Το σχέδιο αυτό έτυχε τόσο ευμενούς υποδοχής ώστε τελικά όλα τα παλαιά κράτη μέλη της ΕΕ και η Νορβηγία πήραν μέρος στην εναρμονισμένη Κοινοτική Έρευνα Καινοτομίας (ΚΕΚ). Έκτοτε, πραγματοποιήθηκαν σε άλλες χώρες άμεσα συγκρίσιμες έρευνες. Η μεθοδολογία που χρησιμοποιήθηκε για τις έρευνες αυτές είναι είτε ακριβώς ταυτόσημη (π.χ. Ισλανδία) είτε παρόμοια σε μεγάλο βαθμό (π.χ., Ηνωμένες Πολιτείες, Ρωσία, Αυστραλία, Καναδάς).

Συνολικά πραγματοποιήθηκαν στα 13 κράτη μέλη του ΕΟΧ που πήραν μέρος στην ΚΕΚ 15 ανεξάρτητες έρευνες [17]. Τηρήθηκε αυστηρά η αρχή της επικουρικότητας. Την ευθύνη για την πραγματοποίηση όλων των ερευνών είχαν οι εθνικές υπηρεσίες, οι οποίες υποστηρίχθηκαν οικονομικά από την Επιτροπή σε όλες τις συμμετέχουσες χώρες, με εξαίρεση τη Γαλλία και τη Νορβηγία. Όλες οι εθνικές έρευνες βασίστηκαν σε ένα εναρμονισμένο ερωτηματολόγιο [18], που καταρτίστηκε από τη Eurostat σε συνεργασία με τον ΟΟΣΑ και τα κράτη μέλη, καθώς επίσης σε ορισμένες μεθοδολογικές συστάσεις για τη διεξαγωγή των εθνικών ερευνών και σε άλλα τεχνικά έγγραφα.Παρά τις τεράστιες προσπάθειες που κατέβαλαν όλοι οι συμμετέχοντες, δεν κατέστη δυνατόν να επιτευχθεί ο επιδιωκόμενος βαθμός εναρμόνισης στα πλαίσια αυτής της πιλοτικής έρευνας ευρείας κλίμακας. Υπάρχουν ορισμένοι λόγοι που εξηγούν την αποτυχία αυτή, οι περισσότεροι από τους οποίους περιγράφονται λεπτομερέστερα στην πρώτη έκθεση αξιολόγησης η οποία έχει ήδη υποβληθεί [19]. Οι κυριότεροι λόγοι ήταν οι εξής. η έλλειψη εξοικείωσης των απαντώντων με το νέο θέμα, η έκταση του ερωτηματολογίου, που αποτέλεσε «συμβιβασμό» μεταξύ των διαφόρων συμφερόντων και στο οποίο πολλά κράτη μέλη πρόσθεσαν μάλιστα επιπλέον ερωτήσεις, και οι μεθοδολογικές συστάσεις της Eurostat, οι οποίες, αφενός μεν, δεν ήταν αρκετά λεπτομερείς, αφετέρου δε, δεδομένου ότι ήταν απλώς συστάσεις, δεν τηρήθηκαν απολύτως από όλες τις συμμετέχουσες χώρες. Με βάση αυτές τις παρατηρήσεις, οι αξιολογητές του πρώτου μέρους της αξιολόγησης της ΚΕΚ συνέστησαν ιδιαίτερα τη θέσπιση μιας νομικής βάσης για τις μελλοντικές έρευνες καινοτομίας.

[17] Λόγω της ομοσπονδιακής δομής του, το Βέλγιο πραγματοποίησε τρεις έρευνες.

[18] Βλέπε τμήμα 2.2.4 για μια περιγραφή του περιεχομένου του ερωτηματολογίου.

[19] Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να λάβουν αντίγραφο της έκθεσης αυτής κατόπιν σχετικής αιτήσεως.

Προκειμένου να προετοιμαστεί η ενσωμάτωση των επιχειρήσεων του τομέα των υπηρεσιών στην έρευνα καινοτομίας, πραγματοποιήθηκε το 1996 στη Σουηδία και την Ιταλία μια πιλοτική μελέτη.Η μελέτη αυτή «δοκίμασε» την καταλληλότητα, για τον τομέα των υπηρεσιών, πολλών από τις έννοιες που χρησιμοποιούνται στα πλαίσια των ερευνών για τη μεταποιητική βιομηχανία.

Ένας άλλος τομέας στον οποίο οι πιλοτικές έρευνες αποτελούν σημαντικό εργαλείο είναι ο τομέας των περιφερειακών δεικτών.Τα διαθέσιμα σήμερα περιφερειακά δεδομένα Ε&Α δεν επαρκούν πλήρως για την κατάλληλη περιγραφή των περιφερειακών συστημάτων έρευνας, ανάπτυξης και καινοτομίας. Πρέπει να αναπτυχθούν μεθοδολογίες για περαιτέρω δείκτες και οι μεθοδολογίες αυτές πρέπει, στη συνέχεια, να δοκιμαστούν στην πράξη. Η μεθοδολογική ανάπτυξη αυτών των δεικτών άρχισε ήδη σε συνδυασμό με το εγχειρίδιο για την περιφερειακή διάσταση των δεικτών έρευνας, ανάπτυξης και καινοτομίας. δεν έχει γίνει ακόμη η δοκιμή εφικτότητας. Ωστόσο, οι σημερινές γνώσεις δεν επαρκούν ακόμη για την πραγματοποίηση πιλοτικών ερευνών στον τομέα αυτόν. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή περιορίστηκε στην εκπόνηση μελετών σκοπιμότητας για τους δυνητικούς δείκτες, όπως είναι οι μελέτες για το περιφερειακό τεχνολογικό ισοζύγιο πληρωμών ή για την τεχνολογική υποδομή.Έχουν επίσης συλλεγεί δεδομένα για το περιφερειακό σύστημα δεικτών στον Καναδά.

2.2.6. Ανάπτυξη βασικών στατιστικών εργαλείων

Σύμφωνα με το άρθρο 4, πρώτο εδάφιο του σημείου (στ) της απόφασης του Συμβουλίου, η ανάπτυξη βασικών στατιστικών εργαλείων αποτελεί την τελευταία ομάδα καθηκόντων την οποία πρέπει να εκτελέσει η Επιτροπή βάσει αυτού του προγράμματος.Σύμφωνα με το παράρτημα της απόφασης του Συμβουλίου [βλέπε σημείο (στ) δεύτερο εδάφιο], αυτά τα στατιστικά εργαλεία περιλαμβάνουν μητρώα, τεχνικές ηλεκτρονικής ανταλλαγής δεδομένων (EDI), συστήματα ταξινόμησης, δειγματοληψίες, ερωτηματολόγια, εργαλεία επεξεργασίας ερευνών και συστήματα ανάλυσης δεδομένων, προκειμένου «να απλοποιηθούν, όσο γίνεται περισσότερο, οι διαδικασίες συλλογής δεδομένων για προμηθευτές...» (idem, πρώτο εδάφιο).

Υπάρχουν διαφορές ως προς την έκταση στην οποία τα προαναφερόμενα εργαλεία έχουν αναπτυχθεί / χρησιμοποιηθεί μέχρι σήμερα:

- Η κατάρτιση ομοιόμορφων μητρώων τόσο στα κράτη μέλη της ΕΕ όσο και στα άλλα κράτη μέλη του ΕΟΧ είναι επί του παρόντος εν εξελίξει [βλέπε επίσης τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 2186/93 του Συμβουλίου, της 22ας Ιουλίου 1993, σχετικά με τον κοινοτικό συντονισμό της ανάπτυξης μητρώων επιχειρήσεων για στατιστικούς σκοπούς, ΕΕ L 196 της 5.8.1993, σ. 1 και τον κανονισμό αριθ. 696/93 του Συμβουλίου σχετικά με τις στατιστικές μονάδες].

- Αυτή την περίοδο αναπτύσσονται νέοι τρόποι συλλογής δεδομένων και από κοινού αξιοποίησης των σχετικών πληροφοριών με τα κράτη μέλη στα πλαίσια των σχεδίων DSIS (Distributed Statistical Information Service), Teler, Sert και Datamed.Η Eurostatχρησιμοποιεί σε ορισμένους τομείς το σύστημα STATEL για την ηλεκτρονική συλλογή δεδομένων από τις εθνικές στατιστικές υπηρεσίες, αλλά όχι ακόμη για τις στατιστικές Ε&T.

- Όλες οι ταξινομήσεις που απαιτούνται για την εκτέλεση των δραστηριοτήτων είναι διαθέσιμες σε χρησιμοποιήσιμη μορφή.Ωστόσο, μερικές ταξινομήσεις δεν είναι πλήρως ενημερωμένες, λόγω του μεγάλου χρονικού διαστήματος που χρειάζεται η αναθεώρησή τους σε διεθνές επίπεδο.Η ταξινόμηση NABS, την οποία ανέπτυξε η Επιτροπή (βλέπε 2.2.2 παραπάνω), τροποποιήθηκε πρόσφατα ώστε να λάβει υπόψη της τις αλλαγές των κοινωνικοοικονομικών στόχων. Επιπροσθέτως, έχουν δρομολογηθεί πέντε δράσεις για την αναθεώρηση της ταξινόμησης COFOG (Ταξινόμηση των κυβερνητικών λειτουργιών) όσον αφορά τη δημόσια χρηματοδότηση των δραστηριοτήτων Ε&Α.

- Έχουν ήδη καταβληθεί σχετικά μεγάλες προσπάθειες για την ανάπτυξη κατάλληλων εργαλείων για την επεξεργασία και τη διασφάλιση των δεδομένων που διαβιβάζονται στη Eurostat από τα κράτη μέλη.Μεταξύ των εργαλείων αυτών περιλαμβάνονται: η θέσπιση τυποποιημένων διαδικασιών για τον έλεγχο των δεδομένων που αφορούν τη δημόσια χρηματοδότηση της Ε&Α, τις περιφερειακές δαπάνες Ε&Α και το περιφερειακό προσωπικό Ε&Α, ο καθορισμός εσωτερικών διαδικασιών για την προστασία της εμπιστευτικότητας (περιλαμβανομένου ενός ασφαλούς περιβάλλοντος), αλλά, επίσης, η ανάπτυξη ειδικών προγραμμάτων για τον έλεγχο των αποτελεσμάτων των πιλοτικών ερευνών καινοτομίας. Χρειάστηκαν πρόσθετες εργασίες για την επεξεργασία των αποτελεσμάτων αυτών των πιλοτικών ερευνών. Η διαδικασία αυτή απαίτησε τη χρήση και, σε κάποιο βαθμό, την ανάπτυξη μεθόδων για την εκτίμηση των ελλειπουσών τιμών και για την πραγματοποίηση μικροομαδοποιήσεων, καθώς επίσης τη θέσπιση ενός συνόλου διαδικασιών που καθιστούν αδύνατη τη σύνδεση των αποτελεσμάτων με συγκεκριμένες μονάδες έρευνας (στην προκειμένη περίπτωση, επιχειρήσεις) παρά το γεγονός ότι τα μεμονωμένα επί μέρους αποτελέσματα υφίστανται γενικά πολύ μικρές αλλαγές.

- Άλλα στοιχεία είναι διαθέσιμα στις βάσεις δεδομένων της Eurostat FAME, για παραγωγή, και New Cronos, για τη διάδοση μέσα στην Επιτροπή και σε επιλεγμένους χρήστες έξω από αυτήν (π.χ. εθνικές στατιστικές υπηρεσίες).Η βάση New Cronos περιλαμβάνει δεδομένα για τις ΠΔΠΔΕΑ (με κατανομή κατά NABS), για το προσωπικό και τις δαπάνες Ε&Α (περιφερειοποιημένα) και για τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας (περιφερειοποιημένα).Πρόσβαση στη βάση New Cronos έχουν και εξωτερικοί χρήστες επί πληρωμή.

- Εξωτερικοί αντισυμβαλλόμενοι πραγματοποίησαν ανάλυση των δεδομένων για την καινοτομία.Το Μάιο του 1996 οργανώθηκε στο Λουξεμβούργο σεμινάριο για την παρουσίαση των σχετικών αποτελεσμάτων.

Η αντίληψη η οποία διέπει τα καθήκοντα για τα οποία γίνεται λόγος στο σημείο (στ), πρώτο εδάφιο του άρθρου 4 της απόφασης του Συμβουλίου είναι να παρασχεθούν όσο το δυνατόν περισσότερα πληροφοριακά στοιχεία χωρίς υπερβολική επιβάρυνση εκείνων οι οποίοι παρέχουν τα δεδομένα.Κατά την άποψη της Επιτροπής, υπάρχουν τρόποι για την επίτευξη αυτού του στόχου οι οποίοι, αν και δεν αναφέρονται στην απόφαση του Συμβουλίου, κρίνονται εξαιρετικά ελπιδοφόροι.Ως εκ τούτου, η Επιτροπή έχει ήδη αναλάβει δραστηριότητες στον τομέα αυτόν.Μεταξύ των τρόπων αυτών είναι η ανάπτυξη μεθόδων για τη συμπλήρωση των κενών που υπάρχουν στα υφιστάμενα δεδομένα [«προβλέψεις για το παρόν» («nowcasting»)].Οι χρήστες των δεδομένων ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για επίκαιρα πληροφοριακά στοιχεία, π.χ., το 1998 ενδιαφέρονται για τα δεδομένα που αφορούν τις δαπάνες Ε&Α του 1997 ή, τουλάχιστον, του 1996.Η τρέχουσα πρακτική που ακολουθείται σε πολλά κράτη μέλη όσον αφορά την πραγματοποίηση ερευνών για τη συλλογή δεδομένων καθιστά αδύνατη την παροχή τέτοιων επίκαιρων πληροφοριακών στοιχείων για όλα τα κράτη μέλη.Θα ήταν επιβεβλημένη η πραγματοποίηση πρόσθετων ερευνών, αλλά κάτι τέτοιο θα αντέβαινε στην προαναφερθείσα αρχή.Η λύση θα μπορούσε να είναι η πραγματοποίηση βραχυπρόθεσμων προβλέψεων για τα πλέον πρόσφατα έτη («nowcasts»).Η Eurostat έχει ήδη αρχίσει τις προκαταρκτικές εργασίες για τη συστηματική ανάλυση των κατάλληλων διαδικασιών στον τομέα των στατιστικών Ε&Α.

Ένας άλλος τομέας προέκυψε κατά το σχεδιασμό της συλλογής δεδομένων ΑΔΕΤ.Αφού αναλύθηκαν διεξοδικά η μεθοδολογία που αναπτύχθηκε (εγχειρίδιο Canberra, βλέπε 2.2.2. παραπάνω), οι προκύπτουσες ανάγκες για δεδομένα και τα πληροφοριακά στοιχεία που είναι όντως διαθέσιμα σήμερα, βγήκε το συμπέρασμα ότι τα κενά που παρουσιάζουν τα δεδομένα μπορούν να καλυφθούν μόνο με συντονισμένες πρόσθετες έρευνες ευρείας κλίμακας, εκτός αν αποδειχθεί ότι είναι δυνατόν να υπολογισθεί κατ' εκτίμηση τουλάχιστον ένα ποσοστό των απαραίτητων δεδομένων.Η σχετική συλλογιστική βασίζεται εδώ στην ιδέα ότι ίσως αρκεί να ερευνηθούν μόνο τα δεδομένα που αφορούν τις βασικές πληροφορίες (π.χ., οριακές κατανομές) και, στη συνέχεια, να υπολογισθούν κατ'εκτίμηση όλες οι υπόλοιπες πληροφορίες βάσει των ελλιπών δεδομένων από ένα ευρύ φάσμα πηγών, μέσω κατάλληλων μεθόδων, οι οποίες ίσως πρέπει ακόμη να αναπτυχθούν.Η Eurostat θα ακολουθήσει αυτή την ιδέα όσον αφορά τις ανάγκες για δεδομένα ΑΔΕΤ.

3. Επιτεύγματα και ανεπάρκειες

Στο κεφάλαιο αυτό θα προσπαθήσουμε να παρουσιάσουμε την πρόοδο που έχει επιτελεσθεί στους διάφορους τομείς ενδιαφέροντος.Σε όλους σχεδόν τους τομείς έχουν γίνει κάποια βήματα προόδου, εξακολουθούν όμως να υπάρχουν ανεπάρκειες.

- Δεδομένα για το προσωπικό και τις δαπάνες Ε&Α υπήρχαν από την αρχή (τα παρείχαν τα κράτη μέλη βάσει της μεθοδολογίας ΟΟΣΑ, χωρίς να έχουν νομική υποχρέωση).Και στα δύο μισά της περιόδου την οποία καλύπτει η απόφαση του Συμβουλίου, η περιφερειακή κάλυψη αυξήθηκε, με αποτέλεσμα σήμερα να μην υπάρχουν περιφερειοποιημένα δεδομένα μόνο για το Λουξεμβούργο (κανένα δεδομένο) και για τις Κάτω Χώρες.Συνολικά, σε επίπεδο NUTS-2, οι περιφέρειες που καλύπτονται είναι μόλις περισσότερες από τις μισές.Kατά την τελευταία τετραετία, εκδόθηκε το Περιφερειακό Εγχειρίδιο (Regional Manual) και συντάχθηκε ένας κατάλογος στον οποίο καταγράφηκαν οι διαφορές μεθοδολογίας μεταξύ των κρατών μελών.Όπως προκύπτει από τον κατάλογο αυτό, η συγκρισιμότητα δεν είναι πλήρης. Έχουν δημοσιευθεί προβλέψεις για το παρόν / για το μέλλον σχετικά με το προσωπικό και τις δαπάνες Ε&Α.Με την πάροδο του χρόνου θα φανεί πόσο ακριβείς και πόσο χρήσιμες είναι αυτές οι προβλέψεις.

- Τα δεδομένα για τις πιστώσεις των δημόσιων προϋπολογισμών (ΠΔΠΔΕΑ) δεν βελτιώθηκαν ουσιαστικά από την άποψη της κατανομής τους.Διατυπώθηκε μια σύσταση η οποία - αν εφαρμοστεί - θα βελτιώσει περαιτέρω τη συγκρισιμότητα των δεδομένων.Τα μισά από τα κράτη μέλη εξακολουθούν να μην παρέχουν δεδομένα στο διψήφιο επίπεδο της NABS, ούτε δεδομένα για την αναπτυξιακή βοήθεια, τη βιοτεχνολογία και την τεχνολογία των πληροφοριών.Έχουν δημοσιευθεί προβλέψεις για το παρόν / για το μέλλον σχετικά με τις ΠΔΠΔΕΑ.

- Δεδομένα για την κοινοτική Ε&Α υπήρχαν και πριν από την έκδοση της απόφασης του Συμβουλίου.Ήταν κυρίως δεδομένα για τις ΠΔΠΔΕΑ.Με την πάροδο του χρόνου, κατέστησαν διαθέσιμα και άλλα δεδομένα χάρη στις τακτικές δράσεις παρακολούθησης και αξιολόγησης της κοινοτικής Ε&ΤΑ, στην ετήσια έκθεση για τις δραστηριότητες Ε&ΤΑ της Ένωσης (βάσει του άρθρου 173 της Συνθήκης) και στις ευρωπαϊκές εκθέσεις για τους δείκτες επιστήμης και τεχνολογίας.Τα διαθέσιμα στοιχεία πολλαπλασιάζονται, αλλά η συγκρισιμότητά τους είναι πιθανώς ελλιπής.

- Πριν από την έκδοση της απόφασης του Συμβουλίου δεν υπήρχαν στοιχεία για το Ανθρώπινο Δυναμικό στην Επιστήμη και την Τεχνολογία.Κατά το πρώτο ήμισυ της περιόδου, αναπτύχθηκε η σχετική μεθοδολογία (από κοινού με τη γραμματεία του ΟΟΣΑ).Κατά το δεύτερο ήμισυ, συνελέγησαν στοιχεία για τα αποθέματα.Τα στοιχεία αυτά ήταν μικτής ποιότητας.Ετοιμάστηκε η διενέργεια μιας δεύτερης έρευνας για τα αποθέματα ΑΔΕΤ και άρχισε η συλλογή στοιχείων για τις ροές ΑΔΕΤ.

- Πριν από την έκδοση της απόφασης του Συμβουλίου, η Eurostat δεν διέθετε καθόλου στοιχεία σχετικά με τις αιτήσεις για τη χορήγηση διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας.Κατά το δεύτερο ήμισυ της περιόδου, το Ευρωπαϊκό Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας παρέσχε τα σχετικά στοιχεία, τα οποία ήταν κατανεμημένα κατά κλάση IPC και κατά περιφέρεια.Συν τω χρόνω, η περιφερειακή κατανομή βελτιώθηκε (καλύτερος συσχετισμός μεταξύ ταχυδρομικού κωδικού και NUTS), αλλά εξακολουθεί να είναι προβληματική για μερικές χώρες (Ελλάδα, Πορτογαλία, Φινλανδία, Ηνωμένο Βασίλειο).

- Πριν από την έκδοση της απόφασης του Συμβουλίου, δεν υπήρχαν εναρμονισμένα στοιχεία για την καινοτομία.Κατά το πρώτο ήμισυ της περιόδου, έφτασαν στη Eurostat τα στοιχεία τα σχετικά με την πρώτη ΚΕΚ, τα οποία υποβλήθηκαν σε επεξεργασία κατά τη διάρκεια των επόμενων ετών.Η συγκρισιμότητα των στοιχείων πολύ απείχε από το να χαρακτηριστεί πλήρης.Το 1997, άρχισε η δεύτερη ΚΕΚ, τα πρώτα στοιχεία της οποίας έχουν ήδη φτάσει.Πιθανώς, οι χρησιμοποιούμενες μέθοδοι θα χρειαστούν περαιτέρω βελτίωση και εναρμόνιση.

- Συγκεντρώθηκαν δεδομένα για ορισμένες μεταβλητές, ιδίως μέσω της διαδικασίας συλλογής στοιχείων για την πρώτη και τη δεύτερη έκθεση REIST: δεδομένα για το τεχνολογικό ισοζύγιο πληρωμών. δεδομένα για το εμπόριο και την παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών υψηλής τεχνολογίας. ποσοστά αποφοίτησης σπουδαστών. απασχόληση στους τομείς υψηλής τεχνολογίας.

4. Σχέδια για την περίοδο μετά την απόφαση του Συμβουλίου

Κατά τα προσεχή έτη θα ακολουθηθούν διάφορες κατευθύνσεις προκειμένου να βελτιωθεί η παροχή στατιστικών στοιχείων για την επιστήμη και την τεχνολογία.Όπως περιγράφεται παραπάνω, το εύρος του τομέα καλύπτεται λιγότερο ή περισσότερο.Δεν υπάρχει προφανής ανάγκη για άλλους δείκτες, εκτός από αυτούς που μετρούν τον αντίκτυπο και την παραγωγή.Πέραν αυτών, οι εργασίες θα εστιαστούν στη βελτίωση της ποιότητας των δεδομένων και στην αύξηση της χρησιμότητας του συστήματος πληροφοριών για την Ε.

Η ποιότητα των δεδομένων μπορεί να βελτιωθεί με διάφορους τρόπους.Πρώτον, τα δεδομένα πρέπει να τίθενται στη διάθεση των ενδιαφερομένων πιο γρήγορα.Η επίτευξη του στόχου αυτού εξαρτάται εν μέρει από τα κράτη μέρη (επεξεργασία των δεδομένων της έρευνας) και εν μέρει από τη Eurostat (επεξεργασία των στοιχείων για τις δημοσιεύσεις).Επιπροσθέτως, η Eurostat προβαίνει σε προβλέψεις για το παρόν / το μέλλον προκειμένου να συγκεράσει την ανάγκη για επίκαιρα δεδομένα με την καθυστέρηση την οποία συνεπάγεται αναγκαστικά η χρονική διάρκεια της παραγωγής.Δεύτερον, πρέπει να επεκταθεί η περιφερειακή κάλυψη (για τις μεταβλητές στις οποίες ισχύει η παρατήρηση αυτή).Η «περιφερειοποίηση» των δεδομένων πόρρω απέχει από το να χαρακτηριστεί πλήρης.Το ιδανικό θα ήταν η ΕΕ να περιγράφεται σε επίπεδο NUTS-2.Πρόκειται για τεράστιο έργο, διότι αφορά τα δεδομένα για το προσωπικό και τις δαπάνες Ε&Α, για τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας, για ορισμένες άλλες μεταβλητές και ίσως και για την καινοτομία.Τρίτον, πρέπει να βελτιωθεί η συγκρισιμότητα των δεδομένων.Για την επίτευξη του στόχου αυτού θα απαιτηθεί ανάλυση των τομέων συλλογής δεδομένων (όπως τα δεδομένα για το περιφερειακό προσωπικό και τις δαπάνες) και, στη συνέχεια, πρέπει να υλοποιηθούν οι συστάσεις που θα διατυπωθούν με βάση την ανάλυση αυτή.Η διαδικασία αυτού του είδους θα επανεμφανίζεται πιθανώς τακτικά, επειδή τα νέα φαινόμενα δείχνουν ότι τα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν την κατάσταση με διαφορετικούς τρόπους.Προκειμένου να αποτραπεί η προοδευτική απόκλιση των μεθοδολογιών, η εναρμόνιση θα είναι συνεχής δραστηριότητα.Η συστηματική μέτρηση αυτών των πτυχών που αφορούν την ποιότητα θα εξασφαλίσει το μόνιμο ενδιαφέρον γι' αυτές και, κατά συνέπεια, την άσκηση πίεσης σε όσους είναι υπεύθυνοι για τη βελτίωσή τους.

Αυτές οι πτυχές της ποιότητας των δεδομένων θα εξυπηρετηθούν στο σύνολό τους από δύο γενικότερες ενέργειες: την εκτεταμένη χρήση των διοικητικών πηγών δεδομένων και την καλύτερη ενσωμάτωση των πτυχών έρευνας, ανάπτυξης και καινοτομίας στις υφιστάμενες διαδικασίες συλλογής δεδομένων.

Στο πλαίσιο του πέμπτου προγράμματος-πλαισίου Ε&ΤΑ, στο ειδικό πρόγραμμα για τη «Βελτίωση του ανθρώπινου ερευνητικού δυναμικού και της κοινωνικοοικονομικής γνωστικής βάσης», προβλέπεται η ανάληψη μιας δραστηριότητας για τη δημιουργία μιας κοινής ευρωπαϊκής βάσης δεικτών επιστήμης, τεχνολογίας και καινοτομίας.Στη δραστηριότητα αυτή θα συνεργαστούν κυρίως η ΓΔ «Έρευνα», η Eurostat και ορισμένα ερευνητικά ιδρύματα, με στόχο την κατάρτιση και διάθεση μιας κατάλληλης, συνεκτικής και συγκρίσιμης δέσμης δεικτών, προκειμένου να υποστηριχθεί η χάραξη, ο συντονισμός και η αξιολόγηση των στρατηγικών Ε&ΤΑ στην Ευρώπη.

Είναι ιδιαίτερα σημαντικό οι μελλοντικές δραστηριότητες να εδράζονται σε μια νομική βάση.Αυτή η νομική βάση θα μπορούσε να λάβει τη μορφή μιας απόφασης ή ενός κανονισμού του Συμβουλίου.Η πρώτη λύση θα αποτελούσε ουσιαστικά συνέχεια της απόφασης την οποία έχει εκδώσει το Συμβούλιο για την περίοδο 1993-1997, με προσαρμογή της στην παρούσα κατάσταση πραγμάτων.Μια απόφαση του Συμβουλίου θα αποτελούσε επικύρωση της συνέχειας των τρεχουσών δραστηριοτήτων.Τα κράτη μέλη θα συνεχίσουν να συνεργάζονται με την Επιτροπή και μεταξύ τους βάσει μιας συμφωνίας κυρίων: συνεργασία σε εθελοντική βάση, που αποδείχθηκε αρκετά αποτελεσματική, αλλά η οποία δεν θα μπορούσε ίσως να αντιμετωπίσει επιτυχώς τις ανεπάρκειες που περιγράφηκαν στο προηγούμενο κεφάλαιο.Από την άλλη πλευρά, ένας κανονισμός του Συμβουλίου θα ήταν ένα κατά πολύ αποτελεσματικότερο εργαλείο για την εναρμόνιση των δραστηριοτήτων που αναλαμβάνονται στον τομέα.Θα απαιτούσε όμως, για ορισμένα κράτη μέλη, να προσαρμόσουν τις μεθόδους τους.

Τέλος, η Eurostat θα συνεχίσει τη στενή συνεργασία της με τη Γραμματεία του ΟΟΣΑ, καθώς και με άλλες (μη κοινοτικές) χώρες μέλη του οργανισμού αυτού. Η συνεργασία αυτή γίνεται ολοένα και σημαντικότερη για την ΕΕ στο πλαίσιο των διαφόρων πρωτοβουλιών συγκριτικής αξιολόγησης (benchmarking) που δρομολόγησε το 2000 η Επιτροπή. Η συγκριτική αξιολόγηση της ΕΕ σε σχέση με τους σημαντικότερους ανταγωνιστές της, δηλαδή τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία, απαιτεί κοινή μεθοδολογία και ύπαρξη εναρμονισμένων δεικτών.

5. Γενικά συμπεράσματα

Η έκθεση αυτή κατέδειξε με σαφήνεια τι επιτεύχθηκε κατά τα παρελθόντα έτη και τι απομένει να επιτευχθεί στο μέλλον.Η μικρή ποσότητα στατιστικών έρευνας, ανάπτυξης και καινοτομίας πριν από την έκδοση της απόφασης του Συμβουλίου δίνει την εντύπωση ότι σημειώθηκε σημαντική πρόοδος, υπάρχουν όμως πολλά κενά που πρέπει να καλυφθούν προκειμένου η κάλυψη του τομέα να είναι σχετικά πλήρης.Για την επίτευξη του στόχου αυτού θα απαιτηθεί σοβαρή προσπάθεια τόσο από την Επιτροπή όσο και από τα κράτη μέλη, προσπάθεια η οποία, στην ιδανική περίπτωση, θα μπορούσε να ενισχυθεί με κάποιο είδος νομικού μέσου το οποίο θα συνέβαλλε στο συντονισμό των δράσεων των συμμετεχόντων.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Αναλυση των Αναγκων των Χρηστων για Κοινοτικεσ Στατιστικεσ Ερευνασ, Αναπτυξησ και Καινοτομιασ

Ανάλυση των αναγκών των χρηστών

Μετά από την απόφαση 94/78/ΕΚ, Ευρατόμ του Συμβουλίου της 24ης Ιανουαρίου 1994,η Επιτροπή οργάνωσε μια έρευνα για να μάθει περισσότερα πράγματα για τις ανάγκες των χρηστών. Η ανάλυση των αναγκών των χρηστών έγινε κατά τα πρώτα στάδια της περιόδου εφαρμογής της απόφασης του Συμβουλίου και περιελήφθη στην ενδιάμεση έκθεση που υποβλήθηκε στο Συμβούλιο. Κατωτέρω παρουσιάζεται μια σύντομη περίληψη. Ένα μικρό μέρος των χρηστών απάντησαν μετά την έκδοση της ενδιάμεσης έκθεσης. Οι απαντήσεις τους εξετάζονται επίσης.

1. Περίληψη των πορισμάτων της ενδιάμεσης έκθεσης

Πέρα από την ανάγκη για συγκρισιμότητα, ακρίβεια και επικαιρότητα, επισημαίνονται οι ακόλουθες ανάγκες.

Δείκτες για τις εισροές (πόροι) Ε&Α

Ανάγκη για κατανομή ανά τομέα (π.χ. με βάση τη NACE), περιφέρεια, επιστημονικό τομέα, κοινωνικοοικονομικό στόχο.

Δείκτες για τα αποτελέσματα (παραγωγή) Ε&Α

Ανάγκη για δείκτες σχετικούς με τις αιτήσεις για διπλώματα ευρεσιτεχνίας, για δείκτες σχετικούς με τα χορηγούμενα διπλώματα ευρεσιτεχνίας και για βιβλιομετρικούς δείκτες.

Δείκτες για τον αντίκτυπο της Ε&Α

Ανάγκη για δείκτες σχετικούς με το τεχνολογικό ισοζύγιο πληρωμών και με το εμπόριο προϊόντων υψηλής τεχνολογίας.

Δείκτες καινοτομίας

Δείκτες για τις πηγές, τους στόχους, τα εμπόδια, τις κατανομές δαπανών, τη συνεργασία Ε&Α, τη μεταφορά τεχνολογίας, τις αιτήσεις για διπλώματα ευρεσιτεχνίας και τον αντίκτυπο.

Άλλοι δείκτες έρευνας, ανάπτυξης και καινοτομίας

Δείκτες για τα αποθέματα και τις ροές ανθρώπινου δυναμικού στην επιστήμη και την τεχνολογία.

Άλλοι σχετικοί δείκτες

Διάφορα ζητήματα στον τομέα της γνώσης και της συσσώρευσης γνώσης από τις επιχειρήσεις.

Για λεπτομερή στοιχεία, βλ. παράρτημα ΙΙ της ενδιάμεσης έκθεσης προς το Συμβούλιο.

2. Πρόσφατες απαντήσεις στην έρευνα για τις ανάγκες των χρηστών.

Η ΟΥΝΕΣΚΟ, το Ισλανδικό Ερευνητικό Συμβούλιο και το Σκανδιναβικό Συμβούλιο Υπουργών απάντησαν στην έρευνα για τις ανάγκες των χρηστών μετά την έκδοση της ενδιάμεσης έκθεσης. Οι απαντήσεις τους συμφωνούν με τις ανάγκες που εκφράστηκαν προηγουμένως. Η ΟΥΝΕΣΚΟ εκφράζει την επιθυμία οι στατιστικές της ΟΥΝΕΣΚΟ και οι στατιστικές του ΟΟΣΑ / της EUROSTAT να είναι συγκρίσιμες.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Προσθήκη στην τελική έκθεση

Κοινοτικές στατιστικές Ε&T και καινοτομίας

Έκθεση προόδου για την περίοδο 1998 - 2000

Η παρούσα έκθεση περιγράφει την κατάσταση των στατιστικών Ε&T και καινοτομίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση για την περίοδο μετά το 1997 και επισημαίνει την ανάγκη πρόβλεψης μιας νέας νομικής βάσης για τον εν λόγω στατιστικό τομέα. Διάφορες νέες πρωτοβουλίες και πολιτικές που δρομολογήθηκαν πρόσφατα από το Συμβούλιο και την Επιτροπή στον τομέα της Ε&T και της καινοτομίας οδήγησαν στην επείγουσα ανάγκη για κατάρτιση νέων συλλογών δεδομένων και για παραγωγή στατιστικών δεικτών σε περισσότερο συχνά διαστήματα.

Πέρυσι, στη διάσκεψη κορυφής της Λισσαβώνας, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έθεσε ένα στρατηγικό στόχο για την Ευρώπη για την επόμενη δεκαετία: να γίνει η ανταγωνιστικότερη και δυναμικότερη οικονομία της γνώσης, που να είναι σε θέση να δημιουργεί βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη με περισσότερες και καλύτερες θέσεις απασχόλησης και μεγαλύτερη κοινωνική συνοχή. Η μέτρηση των εναρμονισμένων εισροών, εκροών και κοινωνικοοικονομικών συνεπειών της λεγόμενης «οικονομίας της γνώσης» κατέχει εξέχουσα θέση στην ευρωπαϊκή ερευνητική «ατζέντα» και αποτελεί πλέον πρόκληση μείζονος σημασίας για το ευρωπαϊκό στατιστικό σύστημα. Η προτεινόμενη νομική βάση θα προετοιμάσει το έδαφος για τη συλλογή εναρμονισμένων, συγκρίσιμων και υψηλής ποιότητας δεδομένων στο μέλλον.

Οι πλέον πρόσφατες πολιτικές έρευνας και καινοτομίας και οι συνακόλουθες στατιστικές ανάγκες (με χρονολογική σειρά)

Στατιστικές για τα δύο φύλα και "Οι γυναίκες στην επιστήμη": Η καθιέρωση της αρχής των ίσων ευκαιριών στις επιστημονικές σταδιοδρομίες και η προώθηση των γυναικών στον τομέα της έρευνας έγιναν, κατά τα τελευταία έτη, μία από τις προτεραιότητες της Επιτροπής και των κρατών μελών. Η Επιτροπή υπέβαλε στις 19 Φεβρουαρίου 1999 ανακοίνωση για το θέμα αυτό [20], την οποία ακολούθησε ψήφισμα του Συμβουλίου [21] σχετικά με τις γυναίκες στην επιστήμη. Και τα δύο έγγραφα μέμφονταν την έλλειψη συγκρίσιμων στατιστικών πληροφοριών για τις "γυναίκες στην επιστήμη" και επισήμαιναν με σαφήνεια την ανάγκη στατιστικής μέτρησης φαινομένων αυτού του είδους.

[20] COM(1999)76, 17.02.1999.

[21] 1999/C 201/01.

Ευρωπαϊκός Χώρος Έρευνας (ΕΧΕ): Τον Ιανουάριο του 2000, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε την ανακοίνωση "Για έναν ευρωπαϊκό χώρο στον τομέα της έρευνας" [22], η οποία περιλαμβάνει έναν αριθμό δράσεων και προσανατολισμών πολιτικής για την καλύτερη ολοκλήρωση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας. Ο αντικειμενικός στόχος είναι ουσιαστικά η δημιουργία των προϋποθέσεων που θα καταστήσουν δυνατή την αύξηση του αντικτύπου των ευρωπαϊκών ερευνητικών προσπαθειών με την ενίσχυση της συνοχής των ερευνητικών πολιτικών και δραστηριοτήτων στην Ευρώπη. Το έγγραφο αυτό και η ανακοίνωση που εκδόθηκε τον Οκτώβριο του 2000 με θέμα "Δημιουργία του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας: κατευθυντήριες γραμμές των δράσεων της Ένωσης στον τομέα της έρευνας (2000-2006)" [23] μπορούν να θεωρηθούν ως τα θεμέλια για το νέο πρόγραμμα-πλαίσιο Ε&ΤΑ.

[22] Ευρωπαϊκή Επιτροπή "Για έναν ευρωπαϊκό χώρο στον τομέα της έρευνας". COM(2000)6.

[23] COM(2000) 312 τελικό.

Η ευρωπαϊκή σύνοδος κορυφής της Λισσαβώνας: Το Μάρτιο του 2000, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έθεσε έναν σαφή στρατηγικό στόχο για την Ευρώπη: να ενισχύσει την οικονομική ανταγωνιστικότητά της και να αναδειχθεί σε μια δυναμική οικονομία της γνώσης. Ένα από τα συμπεράσματα της συνόδου κορυφής της Λισσαβώνας έγκειται στη συγκριτική αξιολόγηση των εθνικών πολιτικών Ε&ΤΑ τόσο μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και σε σχέση με τους κύριους ανταγωνιστές της: ΗΠΑ και Ιαπωνία. Η απόφαση αυτή θα έχει πολύ μεγάλες συνέπειες για τις σχετικές διαδικασίες συλλογής δεδομένων και θα απαιτήσει την ανάπτυξη αρκετών νέων στατιστικών δεικτών οι οποίοι πρέπει να συντονίζονται από την Επιτροπή. Επιπλέον, στη Λισσαβώνα συζητήθηκαν οι μελλοντικοί στόχοι των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης, οι οποίοι πρέπει να ληφθούν υπόψη κατά την περαιτέρω ανάπτυξη και σύνδεση των στατιστικών εκπαίδευσης και κατάρτισης με τους επιστημονικούς και τεχνολογικούς στόχους της ΕΕ.

Παρακολούθηση της πορείας υλοποίησης των συμπερασμάτων της συνόδου κορυφής της Λισσαβώνας (Μάρτιος 2000)

- Συγκριτική αξιολόγηση των εθνικών ερευνητικών πολιτικών: Τον Ιούνιο του 2000, το Συμβούλιο Έρευνας εξέδωσε ψήφισμα με το οποίο κάλεσε την Επιτροπή να υποβάλει πλήρη δέσμη δεικτών και μεθοδολογία για τη συγκριτική αξιολόγηση των παρακάτω τεσσάρων θεμάτων:

- Ανθρώπινοι πόροι στην Ε&ΤΑ, περιλαμβανομένης της ελκυστικότητας των επιστημονικών και τεχνολογικών επαγγελμάτων,

- Δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις στην Ε&ΤΑ,

- Επιστημονική και τεχνολογική παραγωγικότητα,

- Αντίκτυπος της Ε&ΤΑ στην οικονομική ανταγωνιστικότητα και στην απασχόληση,

καθώς και άλλων ζητημάτων τα οποία έχουν ουσιώδη σημασία για την κατανόηση του αντίκτυπου των πολιτικών Ε&ΤΑ, όπως η προώθηση της «κουλτούρας» Ε&ΤΑ, η κατανόηση της επιστήμης από το κοινό, καθώς και η συνολική σύγκλιση και οι εν γένει ισορροπίες της Ε&ΤΑ μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Σε συνεργασία με την Επιτροπή και τα κράτη μέλη καταρτίστηκε μια δέσμη 20 δεικτών [24], η οποία χαιρετίστηκε από το Συμβούλιο Έρευνας το Νοέμβριο του 2000.

[24] SEC(2000)1842, 3.11.2000.

- Ανακοίνωση για την καινοτομία: Η Επιτροπή άρχισε να εφαρμόζει τα αιτήματα της συνόδου κορυφής της Λισσαβώνας με την ανακοίνωση "Καινοτομία στο πλαίσιο της οικονομίας της γνώσης" [25], στην οποία καθορίζονται οι γενικές κατευθυντήριες γραμμές πολιτικής για την υποστήριξη της καινοτομίας στην Ευρώπη. Στην εν λόγω ανακοίνωση περιελήφθη μια πρώτη έκδοση του Ευρωπαϊκού Πίνακα Επιδόσεων Καινοτομίας, με επίκεντρο τα εξής τέσσερα θέματα: "ανθρώπινο δυναμικό", "δημιουργία νέας γνώσης", "μετάδοση και εφαρμογή της γνώσης" και "χρηματοδότηση της καινοτομίας, παραγωγή και αγορές". Τα περισσότερα δεδομένα παρασχέθηκαν από τη Eurostat. Για τον Πίνακα Επιδόσεων Καινοτομίας επελέγησαν διάφοροι δείκτες από την Κοινοτική Έρευνα Καινοτομίας.

[25] COM(2000)567, 20.09.2000.

Ενημερωμένη έκδοση του πρώτου Ευρωπαϊκού Πίνακα Επιδόσεων Καινοτομίας πρέπει να υποβληθεί στο Συμβούλιο τον Ιούνιο του 2001.

Ευρωπαϊκό Συμβούλιο κορυφής της Στοκχόλμης: Το Μάρτιο του 2001, στα συμπεράσματα του Συμβουλίου κορυφής της Στοκχόλμης, επιβεβαιώθηκαν οι στόχοι που είχαν τεθεί στη Λισσαβώνα και επισημάνθηκε εκ νέου η ανάγκη να βελτιώσει η Ευρώπη την ανταγωνιστικότητα και την κοινωνική συνοχή της. Στα συμπεράσματα αυτά γίνεται μνεία και στατιστικών θεμάτων, ιδίως στην παράγραφο 24, όπου αναφέρονται τα εξής: "Καλούνται τα κράτη μέλη και η Επιτροπή να βελτιώσουν την ποιότητα, την επικαιρότητα και τη διαθεσιμότητα των στατιστικών στοιχείων που είναι απαραίτητα για τη διενέργεια συγκριτικών αξιολογήσεων σε κοινά συμφωνημένους τομείς ζωτικής σημασίας για την πολιτική στον τομέα των επιχειρήσεων. Καλείται επίσης η Επιτροπή να μελετήσει τη χρήση ποσοτικών στόχων για την πολιτική στον τομέα των επιχειρήσεων".

Στατιστικές ανάγκες: Όλες οι πρόσφατες πολιτικές Ε&Α και καινοτομίας προϋποθέτουν τη χρήση επίκαιρων και εναρμονισμένων στοιχείων, η συλλογή των οποίων πρέπει να αποτελεί αντικείμενο διαπραγματεύσεων με τα κράτη μέλη και να συντονίζεται από τη Eurostat. Οι νέες διαδικασίες συγκριτικής αξιολόγησης επιβάλλουν τακτικές αναθεωρήσεις (ενημερώσεις) των στοιχείων, αλλά και περαιτέρω βελτιώσεις από πλευράς ποιότητας, συγκρισιμότητας και ανάλυσης (dis-aggregation). Πρέπει επίσης να αναπτυχθούν και αρκετοί νέοι δείκτες για τη συγκριτική αξιολόγηση της Ε&ΤΑ. Η ετήσια ενημέρωση του Πίνακα Επιδόσεων Καινοτομίας θα απαιτήσει τη διενέργεια συχνότερων, αν και μικρότερης κλίμακας, ερευνών καινοτομίας στα κράτη μέλη, καθώς επίσης βελτίωση της ποιότητας, της επικαιρότητας και της κάλυψης των άλλων δεικτών. Το Ευρωπαϊκό Στατιστικό Σύστημα πρέπει να παράγει στατιστικές Ε&Τ κατά φύλο, κατά τρόπον ώστε οι υπεύθυνοι για την χάραξη πολιτικής να εφοδιάζονται με τα στοιχεία που τους χρειάζονται προκειμένου να αξιολογούν την αποτελεσματικότητα των σχετικών κοινοτικών πολιτικών.

Η Eurostat έχει δρομολογήσει διάφορες στατιστικές δραστηριότητες προκειμένου να ανταποκριθεί στις ανάγκες υψηλής προτεραιότητας τις οποίες καθόρισε το Συμβούλιο στον τομέα της συγκριτικής αξιολόγησης. Η Eurostat συμμετέχει τακτικά στις συνεδριάσεις της Ομάδας Υψηλού Επιπέδου, η οποία πρότεινε μια δέσμη 20 δεικτών για τη συγκριτική αξιολόγηση των πολιτικών Ε&Α στα κράτη μέλη. Τον Απρίλιο του 2001 πραγματοποιήθηκε ειδική συνεδρίαση της ομάδας εργασίας «Ε&Τ και καινοτομία», ενώ μια δεύτερη συνεδρίαση του είδους αυτού προγραμματίζεται για το Σεπτέμβριο του ίδιου έτους. Συνάδελφοι των ΓΔ RTD και ENTR παρουσίασαν τους στόχους των Γενικών Διευθύνσεών τους και συζήτησαν με τους στατιστικολόγους των κρατών μελών εναλλακτικές στρατηγικές για την ικανοποίηση των αιτημάτων που διετύπωσε το Συμβούλιο. Δημιουργήθηκε μια ειδική Task Force, η οποία ανέλαβε να αναπτύξει 5 νέους δείκτες και να εξετάσει τη δυνατότητα βελτίωσης των άλλων 15 δεικτών. Ζητήθηκε επίσης από τις εθνικές στατιστικές υπηρεσίες να επικυρώνουν και να συμπληρώνουν τα δεδομένα των συγκριτικών αξιολογήσεων μέσω ενός ειδικά σχεδιασμένου ερωτηματολογίου. Συστάθηκε επίσης και μια άλλη Task Force, η οποία ανέλαβε να επεξεργαστεί τις διάφορες εναλλακτικές δυνατότητες για τις ετήσιες ενημερώσεις των κύριων δεικτών καινοτομίας.

Ανάπτυξη των στατιστικών Ε&Τ και καινοτομίας μετά το 1997

Παρά την έλλειψη ειδικής νομικής βάσης για την ανάπτυξη των κοινοτικών στατιστικών Ε&Τ και καινοτομίας, η Eurostat συνέχισε τη συλλογή δεδομένων, τη διάδοση, την εναρμόνιση, την ανάπτυξη και τη βελτίωση των υφισταμένων στατιστικών για τον τομέα αυτό. Αυτό έγινε σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, με βάση συμφωνίες κυρίων.

Δραστηριότητες συντονισμού και συνεργασίας

Με νομική βάση το στατιστικό πρόγραμμα εργασίας της Eurostat για την περίοδο 1998-2002, πραγματοποιήθηκαν στο Λουξεμβούργο τακτικές συνεδριάσεις ομάδων εργασίας και Task Force για τις "Στατιστικές Ε&Α και καινοτομίας", με την πλήρη συμμετοχή των κρατών μελών, των υποψήφιων για προσχώρηση χωρών, της γραμματείας του ΟΟΣΑ, της UNESCO, των ΗΠΑ, του Καναδά, της Ρωσικής Ομοσπονδίας και των Γενικών Διευθύνσεων της Επιτροπής που ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για τον τομέα αυτόν (ΓΔ «Έρευνα», ΓΔ «Επιχειρήσεις», ΓΔ «Περιφερειακή πολιτική»). Οι συνεδριάσεις αυτές έδωσαν τη δυνατότητα στη Eurostat να συντονίσει τις στατιστικές δραστηριότητες των κρατών μελών στον τομέα της Ε&Α και της καινοτομίας. Έδωσαν επίσης στις υπηρεσίες της Επιτροπής την ευκαιρία να εκφράσουν τις ειδικές τους ανάγκες στον εν λόγω τομέα. Η συμμετοχή των υποψήφιων για προσχώρηση χωρών είναι ιδιαίτερα σημαντική, διότι τους δίνει τη δυνατότητα να παρακολουθούν εκ του σύνεγγυς τις συζητήσεις και τη διαδικασία λήψης αποφάσεων στα πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Στατιστικού Συστήματος.

Η Eurostat και ο ΟΟΣΑ διατήρησαν στενή συνεργασία μέσω της αμοιβαίας συμμετοχής τους στις αντίστοιχες γενικές συνεδριάσεις τους μαζί με τα κράτη μέλη τους, καθώς και μέσω τακτικών διμερών συναντήσεων που αποσκοπούσαν στον καλύτερο συντονισμό των σχετικών δραστηριοτήτων.

Συλλογή και διάδοση στοιχείων Ε&Α

Η Εurostat συντόνισε τις ετήσιες συλλογές στοιχείων Ε&Α με τα κράτη μέλη, την Ισλανδία και τη Νορβηγία. Τα στοιχεία αυτά αφορούσαν τα εξής: πιστώσεις δημόσιων προϋπολογισμών ή δαπάνες για την Ε&Α (GBAORD) κατά NABS, προσωπικό και δαπάνες Ε&Α κατά θεσμικό τομέα και κατά περιφέρεια (NUTS 2). Η διάδοση των στατιστικών Ε&Α έγινε με διάφορα μέσα: ετήσια έκδοση Ε&Α της Eurostat, σύντομες δημοσιεύσεις στη συλλογή "Statistics in Focus" της Eurostat στο θέμα 9, στη βάση δεδομένων NewCronos, που είναι η βάση δεδομένων αναφοράς της Eurostat, και σε άλλα ηλεκτρονικά μέσα. Το Μάρτιο του 2001 η Eurostat δημοσίευσε την έκδοση "Στατιστικές επιστήμης και τεχνολογίας στην Ευρώπη" ως ειδική έκθεση στη σειρά «Πανόραμα».

Η Eurostat, για να ανταποκριθεί στις αυξανόμενες ανάγκες στατιστικών πληροφοριών για τις υποψήφιες χώρες, δρομολόγησε το 1998 ένα νέο σχέδιο με στόχο τη συλλογή στοιχείων για τις δραστηριότητες Ε&Α και καινοτομίας των υποψήφιων χωρών και της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Η υλοποίηση του προγράμματος έγινε χάρη στην υποστήριξη 3 στατιστικολόγων των εθνικών στατιστικών υπηρεσιών της Σλοβενίας, της Βουλγαρίας και της Σλοβακίας. Η διάδοση των σχετικών στατιστικών στοιχείων έγινε τόσο σε έντυπη μορφή όσο και μέσω της βάσης δεδομένων αναφοράς της Eurostat NewCronos. Από τα μέσα της δεκαετίας του '90 η μεθοδολογία συλλογής στοιχείων Ε&Α στις χώρες αυτές προσαρμόστηκε στα διεθνή πρότυπα (εγχειρίδιο Frascati). Όπου είναι δυνατόν, η βάση δεδομένων NewCronos περιλαμβάνει σειρές από το 1990 έως το 1998.

Στατιστικές για τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας

Η συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας (ΕΓΔΕ) ενισχύθηκε και παγιώθηκε. Το ΕΓΔΕ παρέσχε στη Eurostat τυποποιημένα σύνολα δεδομένων σχετικά με τις αιτήσεις ευρωπαϊκών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. Η Eurostat βελτίωσε τη μεθοδολογία κατάρτισης περιφερειακών στατιστικών για τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας με βάση τα εν λόγω σύνολα δεδομένων, ιδίως μετά την τροποποίηση της ονοματολογίας NUTS το 1999. Η μέθοδος επεκτάθηκε στις ΗΠΑ, τον Καναδά και την Ιαπωνία. Μαζί με τις στατιστικές Ε&Α δημοσιεύονταν τακτικά, μέσω των ίδιων μέσων, και περιφερειακά στοιχεία για τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας.

Το 1999, η Eurostat ζήτησε από τις υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να της γνωστοποιήσουν τις ειδικές στατιστικές τους ανάγκες όσον αφορά τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας. Αρκετές ΓΔ εξέφρασαν διάφορες ανάγκες, οι οποίες ελήφθησαν υπόψη από τη Eurostat στα πλαίσια των διαπραγματεύσεων που διεξήγαγε με τον ΟΟΣΑ για τη δημιουργία μιας στατιστικής βάσης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας που θα καλύπτει τα συστήματα έκδοσης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας της Ευρώπης (ΕΓΔΕ και εθνικά γραφεία διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας), της Αμερικής (USPTO) και της Ιαπωνίας (JPO).

Περιφερειακές στατιστικές και μέθοδοι περιφερειακής αποκέντρωσης («περιφερειοποίησης»)

Από το 1997 και μετά η Eurostat έδωσε μεγαλύτερη έμφαση στις μεθοδολογικές βελτιώσεις των υφισταμένων περιφερειακών δεικτών (δαπάνες και προσωπικό Ε&Α, διπλώματα ευρεσιτεχνίας). Το 1999 άρχισε η μελέτη των διαφόρων μεθόδων που χρησιμοποιούν τα κράτη μέλη με στόχο να εντοπιστούν οι υπάρχουσες βέλτιστες πρακτικές, πράγμα που θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντική συμβολή για την επόμενη αναθεώρηση του Περιφερειακού Εγχειριδίου. Μερικά από τα πρώτα πορίσματα της επανεξέτασης αυτής θα ενσωματωθούν ήδη στην εν εξελίξει αναθεώρηση του εγχειριδίου Frascati, προκειμένου να καθοριστούν ορισμένες κατευθυντήριες γραμμές για την περιφερειακή αποκέντρωση («περιφερειοποίηση») των στατιστικών Ε&Α.

Χρειάζονται επίσης και άλλοι περιφερειακοί δείκτες Ε&T για την υποστήριξη των περιφερειακών πολιτικών της ΕΕ, αλλά και για τις περιφερειακές αρχές και τους υπεύθυνους για τη χάραξη πολιτικής. Μπορεί να δοθεί το εξής συγκεκριμένο παράδειγμα: η Eurostat άρχισε να παράγει περιφερειακές στατιστικές για την απασχόληση στους τομείς υψηλής τεχνολογίας και στις υπηρεσίες εντάσεως γνώσης σε επίπεδο NUTS2 (όταν είναι σημαντική από στατιστική άποψη). Ένα άλλο παράδειγμα ήταν η προσπάθεια μέτρησης του αριθμού και των εισροών/εκροών των ιδρυμάτων τεχνολογικής υποδομής σε περιφερειακό επίπεδο.

Ανθρώπινοι πόροι στην επιστήμη και την τεχνολογία (ΑΠΕΤ)

Η μέτρηση των ΑΠΕΤ βασίζεται στις κατευθυντήριες γραμμές και τη μεθοδολογία του λεγομένου "Εγχειριδίου Canberra". Από το 1998, η Eurostat επιδόθηκε στην ανάπτυξη δεικτών ΑΠΕΤ με τη χρήση στοιχείων από την Κοινοτική Έρευνα Εργατικού Δυναμικού (ΚΕΕΔ). Σε συνεδριάσεις της Eurostat και του ΟΟΣΑ παρουσιάστηκαν διάφορες μελέτες και έγγραφα που αποδεικνύουν την ορθότητα της επιλεγείσας προσέγγισης. Η Eurostat πρότεινε πρόσφατα στην ομάδα NESTI (Εθνικοί Εμπειρογνώμονες Στατιστικών Επιστήμης, Τεχνολογίας και Καινοτομίας) την αναθεώρηση του Εγχειριδίου Canberra. Δημιουργήθηκε ένας νέος τομέας στη βάση NewCronos με δείκτες ΑΠΕΤ (αποθέματα και ροές).

Σε συνεργασία με τον ΟΟΣΑ, η Eurostat εκπόνησε μελέτη σκοπιμότητας για την κατάρτιση δεικτών σχετικών με την εσωτερική κινητικότητα εργαζομένων υψηλής ειδίκευσης. Τα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν και αποτελούν τώρα μέρος της τακτικής παραγωγής της Eurostat.

Στατιστικές για τους τομείς και τα προϊόντα υψηλής τεχνολογίας

Η υψηλή τεχνολογία διαδραματίζει σημαντικό ρόλο για την εν γένει οικονομική ανάπτυξη των κρατών και των περιφερειών. Οι υπεύθυνοι για τη χάραξη πολιτικής ζητούν τη μέτρηση των κοινωνικοοικονομικών συνεπειών της υψηλής τεχνολογίας, διότι η υψηλή τεχνολογία μπορεί να θεωρηθεί ως σημαντική «εκροή» των ερευνητικών δραστηριοτήτων.

Με βάση την ονοματολογία του ΟΟΣΑ για τα προϊόντα και τους τομείς υψηλής τεχνολογίας, η Eurostat δρομολόγησε ένα σχέδιο σκοπός του οποίου είναι να δώσει μια απάντηση στα προαναφερόμενα ερωτήματα με τη χρήση στατιστικών που υπάρχουν ήδη στη Eurostat (εθνικοί λογαριασμοί, διάρθρωση επιχειρήσεων, έρευνα εργατικού δυναμικού, εξωτερικό εμπόριο, καινοτομία, διπλώματα ευρεσιτεχνίας κ.λπ.).

Στατιστικές καινοτομίας

Στα περισσότερα κράτη μέλη δρομολογήθηκε το 1997 η δεύτερη Κοινοτική Έρευνα Καινοτομίας (ΚΕΚ2) με έτος αναφοράς το 1996. Ενώ για την ΚΕΚ1 το κύριο πρόβλημα ήταν η έλλειψη εναρμόνισης μεταξύ των κρατών μελών, πράγμα που με τη σειρά του επηρέαζε πολύ αρνητικά τη συγκρισιμότητα των αποτελεσμάτων, σημαντικός στόχος της ΚΕΚ2 ήταν η βελτίωση της συγκρισιμότητας διαφόρων πτυχών: κοινό βασικό ερωτηματολόγιο, περίοδος αναφοράς και συγχρονισμός, πληθυσμός-στόχος, στατιστική μονάδα, κάλυψη οικονομικών τομέων, μεθοδολογία έρευνας, διαδικασίες ελέγχων συνοχής και μέθοδοι εκτίμησης.

Ήδη οι πρώτες αξιολογήσεις της ΚΕΚ2 έδειξαν ότι έγιναν μεγάλες βελτιώσεις όσον αφορά τα χαρακτηριστικά αυτά, αλλά εξακολουθούν να υπάρχουν προβλήματα συγκρισιμότητας για ορισμένες μεταβλητές, π.χ. για το ποσοστό καινοτόμων εταιρειών. Η μετάφραση του βασικού ερωτηματολογίου στις γλώσσες των κρατών μελών, η σειρά των ερωτήσεων και οι τυχόν πρόσθετες εθνικές ερωτήσεις μπορούν να προκαλέσουν διαφορετικές ερμηνείες των εννοιών και ορισμών.

Τα πρώτα προκαταρκτικά αποτελέσματα της ΚΕΚ2 δημοσιεύθηκαν το Μάιο του 1999, ενώ τα τελικά αποτελέσματα ήταν διαθέσιμα στη βάση δεδομένων NewCronos από τον Ιούνιο του 2000. Το Μάρτιο του 2001 εκδόθηκε στη σειρά «Πανόραμα» η αναλυτική δημοσίευση «Στατιστικές καινοτομίας στην Ευρώπη». Μερικά από τα στοιχεία της ΚΕΚ χρησιμοποιήθηκαν επίσης για την πρώτη έκδοση του Πίνακα Επιδόσεων Καινοτομίας, η οποία καταρτίστηκε μετά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβώνας του 2000.

Τα στοιχεία της ΚΕΚ2 αναλύθηκαν επίσης σε ορισμένες μελέτες που χρηματοδοτήθηκαν από την ΓΔ «Επιχειρήσεις» (πρώην ΓΔΧΧIII). Οι ανάδοχοι υποτίθεται ότι είχαν πρόσβαση στα μικροομαδοποιημένα στοιχεία για όλες τις χώρες, αλλά στο τέλος αρκετά κράτη μέλη δεν έδωσαν στη Eurostat την άδεια να παράσχει στους αναδόχους τα μικροομαδοποιημένα στοιχεία. Έτσι, για αρκετές μελέτες η τελική επεξεργασία έπρεπε να γίνει από προσωπικό της Eurostat, πράγμα που προκάλεσε πρακτικά προβλήματα και σοβαρές καθυστερήσεις. Η Eurostat, σε συνεργασία με τις εθνικές στατιστικές υπηρεσίες, ετοιμάζει μια νομική βάση η οποία θα διέπει την πρόσβαση σε εμπιστευτικά δεδομένα για ερευνητικούς σκοπούς. Οι διαπραγματεύσεις με τα κράτη μέλη προχωρούν ικανοποιητικά και ελπίζεται ότι το μελλοντικό πλαίσιο θα επιτρέπει τη διεξοδική έρευνα, σε ευρωπαϊκή κλίμακα, με τα στοιχεία που συλλέγονται, διασφαλίζοντας παράλληλα τις απαιτήσεις εμπιστευτικότητας του Ευρωπαϊκού Στατιστικού Συστήματος.

Η προετοιμασία για τον τρίτο γύρο της έρευνας αυτής άρχισε το 2000. Η ΚΕΚ3 θα αρχίσει στα κράτη μέλη το 2001. Ο νέος σχεδιασμός της έρευνας βασίζεται στην αξιολόγηση της ΚΕΚ2 και στα διδάγματα που αντλήθηκαν από αυτήν. Ο κύριος στόχος είναι να βελτιωθεί ακόμη περισσότερο η συγκρισιμότητα μεταξύ των κρατών μελών, διασφαλίζοντας συγχρόνως, όσον το δυνατόν περισσότερο, τη συγκρισιμότητα με την ΚΕΚ2. Ειδικότερα, δόθηκε ιδιαίτερη προσοχή στον ορισμό της "τεχνολογικής" καινοτομίας. Επιπροσθέτως, η έρευνα επεκτάθηκε σε ορισμένους νέους τομείς υπηρεσιών.

Η περισσότερο εκτεταμένη χρήση των στοιχείων δημιούργησε επίσης την ανάγκη για συχνότερες συλλογές δεδομένων. Η διενέργεια ερευνών καινοτομίας μόνο κάθε 4 χρόνια δεν είναι ικανοποιητική για τους κύριους χρήστες, ιδίως όσον αφορά τη χρήση για τον Πίνακα Επιδόσεων Καινοτομίας. Για τον Πίνακα Επιδόσεων του 2001 δεν θα υπάρχουν ενημερωμένα στοιχεία. Δρομολογήθηκε ένα σχέδιο που αποσκοπεί στη διάθεση ετήσιων ενημερώσεων των κύριων δεικτών καινοτομίας. Τα κράτη μέλη γνωρίζουν την ευθύνη τους να παρέχουν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή επίκαιρα στατιστικά στοιχεία, αλλά συγχρόνως οι εθνικές στατιστικές υπηρεσίες επισημαίνουν το γεγονός ότι η αύξηση της συχνότητας παροχής αξιόπιστων και συγκρίσιμων δεικτών είναι δύσκολη για δύο κυρίως λόγους: έλλειψη πόρων στις στατιστικές υπηρεσίες και αυξανόμενη απροθυμία των επιχειρήσεων να απαντούν σε στατιστικές έρευνες.

Μεθοδολογικές βελτιώσεις

Για να αυξηθεί η συγκρισιμότητα των στατιστικών Ε&Α και καινοτομίας χρειάζεται μεγαλύτερη εναρμόνιση και περαιτέρω βελτίωση των υπαρχουσών μεθοδολογιών. Μερικά συγκεκριμένα παραδείγματα: η Eurostat διαδραμάτισε ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στην προετοιμασία του τρίτου «κύματος» της Κοινοτικής Έρευνας Καινοτομίας. Σήμερα η Eurostat επανεξετάζει τις μεθόδους περιφερειακής αποκέντρωσης («περιφερειοποίησης») που χρησιμοποιούνται από τα κράτη μέλη και συμμετέχει επίσης στην εν εξελίξει αναθεώρηση του εγχειριδίου Frascati. Ωστόσο, υπάρχουν αρκετοί άλλοι τομείς στους οποίους είναι απαραίτητες μεθοδολογικές βελτιώσεις και εξελίξεις αυτού τους είδους: ανθρώπινο κεφάλαιο, άυλα στοιχεία, αναθεώρηση της ονοματολογίας NABS, διπλώματα ευρεσιτεχνίας κ.λπ.

Κοινές δραστηριότητες με την ΓΔ «Έρευνα» βάσει του ΠΠ5

Το πέμπτο πρόγραμμα-πλαίσιο Ε&ΤΑ καλύπτει την περίοδο 1998-2002. Στα πλαίσια του ειδικού προγράμματος "Βελτίωση του ερευνητικού ανθρώπινου δυναμικού" υπάρχει μια δράση η οποία αποσκοπεί στην ανάπτυξη δεικτών Ε&T και καινοτομίας. Η δράση αυτή ονομάζεται "Κοινή βάση για δείκτες επιστήμης, τεχνολογίας και καινοτομίας" (CBSTII). Η Eurostat συμμετέχει πλήρως στις δραστηριότητες αυτές. Έχουν αναληφθεί οι εξής δράσεις: ανάπτυξη μιας στατιστικής βάσης δεδομένων για τους δείκτες Ε&TΑ και καινοτομίας που καλύπτει 50 χώρες, δρομολόγηση περισσότερων από 10 μελετών για διάφορους τομείς (διαρροή εγκεφάλων, βιβλιομετρική, διπλώματα ευρεσιτεχνίας, διάσταση φύλου, δημόσιες πολιτικές έρευνας κ.λπ.). Από κοινού με τη ΓΔ «Έρευνα», διαδόθηκαν στατιστικά πληροφοριακά στοιχεία μέσω του φυλλαδίου δεικτών Ε&T και καινοτομίας, το οποίο εκδίδεται σε ετήσια βάση από το 1998 και μετά. Η τρίτη έκδοση της ευρωπαϊκής έκθεσης για τους δείκτες Ε&T και καινοτομίας προγραμματίζεται για το 2001.

Στο συνέδριο "Οι γυναίκες στην επιστήμη", που οργανώθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις Βρυξέλλες τον Απρίλιο του 1998, επισημάνθηκε η ανάγκη για καλύτερη αξιολόγηση των δυνατοτήτων σταδιοδρομίας γυναικών επιστημόνων. Δρομολογήθηκε ένα κοινό σχέδιο με τη ΓΔ «Έρευνα» προκειμένου να συλλεγούν στοιχεία κατά φύλο για τους σπουδαστές και τους ερευνητές κατά επιστημονικό τομέα. Το σχέδιο κατέδειξε επίσης τον περιορισμένο αριθμό των υφισταμένων πηγών δεδομένων, καθώς επίσης ότι υπάρχουν πολλά κενά στα σύνολα δεδομένων και ότι είναι επείγουσα η ανάγκη για περαιτέρω ανάπτυξη μιας εναρμονισμένης δέσμης στατιστικών Ε&T κατά φύλο.

Γιατί χρειάζεται μια νέα νομική βάση;

Παρά το γεγονός ότι επιτεύχθηκαν πολλά πράγματα στον τομέα αυτόν χωρίς καμία νομική βάση, υπάρχει επείγουσα ανάγκη για μια τέτοια βάση. Αυτό θα ενισχύσει το ρόλο της Eurostat ως συντονιστή του Ευρωπαϊκού Στατιστικού Συστήματος προκειμένου να υπάρχουν επίκαιρες, υψηλής ποιότητας, εναρμονισμένες και συγκρίσιμες στατιστικές Ε&T και καινοτομίας και για να δρομολογηθούν νέα σχέδια για τη βελτίωση της στατιστικής μεθοδολογίας.

Ειδικότεροι στόχοι:

Ικανοποίηση των αναγκών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο πλαίσιο της συγκριτικής αξιολόγησης. ενημερωμένες, επίκαιρες και συγκρίσιμες στατιστικές και ανάπτυξη νέων δεικτών.

Για να εξασφαλιστεί η απαίτηση της επικαιρότητας στη διάδοση των στατιστικών Ε&Α, είναι απαραίτητο να υπάρχει ένα σαφές, δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα για τη διαβίβαση στοιχείων Ε&Α από τα κράτη μέλη στη Eurostat.

Ικανοποίηση των αναγκών της Ευρωπαϊκής Ένωσης για μια νέα γενιά στατιστικών σχετικά με τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας που θα επιτρέψουν τη σύγκριση των τεχνολογικών επιδόσεων της Ευρώπης με τις επιδόσεις των κύριων ανταγωνιστών της.

Βελτίωση της μεθοδολογίας και ανάπτυξη περισσότερων περιφερειακών δεικτών Ε&Τ προς υποστήριξη των περιφερειακών πολιτικών της ΕΕ (διαρθρωτικά ταμεία).

Ικανοποίηση της αυξανόμενης ζήτησης για περισσότερες στατιστικές σχετικά με τον παράγοντα «ανθρώπινο κεφάλαιο». περισσότερες πληροφορίες για τους εργαζομένους υψηλής ειδίκευσης, περιλαμβανομένων των ερευνητών, για τη διεθνή κινητικότητά τους, για το χάσμα μεταξύ προσφοράς και ζήτησης προσωπικού υψηλής ειδίκευσης σε διάφορους οικονομικούς τομείς και κλάδους Ε&Τ.

Εναρμόνιση των στατιστικών καινοτομίας. έννοιες και ορισμοί των μεταβλητών, καλυπτόμενοι οικονομικοί τομείς, περιοδικότητα και συγχρονισμός των ερευνών σε όλα τα κράτη μέλη. Επιπλέον, θα διευκολυνθεί η εθνική χρηματοδότηση των ερευνών καινοτομίας.

Ανάπτυξη στατιστικών Ε&Τ κατά φύλο.

Αναθεώρηση και βελτίωση του ορισμού των τομέων και των προϊόντων υψηλής τεχνολογίας και των υπηρεσιών εντάσεως γνώσης και παροχή δεδομένων σύμφωνα με τις εν λόγω ταξινομήσεις.