C 390/46

P8_TA(2018)0104

Βελτίωση της βιωσιμότητας του χρέους των αναπτυσσόμενων χωρών

Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 17ης Απριλίου 2018 σχετικά με τη βελτίωση της βιωσιμότητας του χρέους των αναπτυσσόμενων χωρών (2016/2241(INI))

(2019/C 390/06)

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο,

— έχοντας υπόψη το κεφάλαιο σχετικά με το χρέος και τη βιωσιμότητα του χρέους του προγράμματος δράσης της Αντίς Αμπέμπα (1),

— έχοντας υπόψη τις εκθέσεις του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, της 22ας Ιουλίου 2014, της 2ας Αυγούστου 2016 και της 31ης Ιουλίου 2017 σχετικά με τη βιωσιμότητα του εξωτερικού χρέους και την ανάπτυξη,

— έχοντας υπόψη τις αρχές της Διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη (UNCTAD) για υπεύθυνες κρατικές δανειοδοτικές και δανειοληπτικές πράξεις,

— έχοντας υπόψη τον χάρτη πορείας της UNCTAD για την εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους (Απρίλιος 2015),

— έχοντας υπόψη τις επιχειρησιακές κατευθυντήριες γραμμές της G20 για τη βιώσιμη χρηματοδότηση,

— έχοντας υπόψη το ψήφισμα 68/304 της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών, της 9ης Σεπτεμβρίου 2014, με τίτλο «Προς τη θέσπιση πολυμερούς νομικού πλαισίου για διαδικασίες αναδιάρθρωσης του δημόσιου χρέους»,

— έχοντας υπόψη το ψήφισμα 69/319 της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών, της 10ης Σεπτεμβρίου 2015, για τις βασικές αρχές στις διαδικασίες αναδιάρθρωσης του δημόσιου χρέους,

— έχοντας υπόψη τις κατευθυντήριες αρχές της Ύπατης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών για το εξωτερικό χρέος και τα ανθρώπινα δικαιώματα,

— έχοντας υπόψη το ψήφισμά του, της 19ης Μαΐου 2015, σχετικά με τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης (2), ιδίως τις παραγράφους 10, 26, 40, 46 και 47,

— έχοντας υπόψη τις εκθέσεις της ομάδας προβληματισμού «Global Financial Integrity», στις οποίες υπολογίζεται το μέγεθος και η σύνθεση των παράνομων χρηματοδοτικών ροών,

— έχοντας υπόψη τον βελγικό νόμο της 12ης Ιουλίου 2015 για την καταπολέμηση των δραστηριοτήτων των λεγόμενων ταμείων-όρνεων (vulture funds της 11ης Σεπτεμβρίου 2015),

— έχοντας υπόψη το άρθρο 52 του Κανονισμού του,

— έχοντας υπόψη την έκθεση της Επιτροπής Ανάπτυξης (A8-0129/2018),

Α. λαμβάνοντας υπόψη ότι η επίλυση των προβλημάτων δημόσιου χρέους των αναπτυσσομένων χωρών αποτελεί σημαντικό στοιχείο της διεθνούς συνεργασίας και μπορεί να συμβάλει στην επίτευξη των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης (ΣΒΑ) στις αναπτυσσόμενες χώρες·

Β. λαμβάνοντας υπόψη ότι στις αναπτυσσόμενες χώρες η επίτευξη των ΣΒΑ απαιτεί τεράστιες επενδύσεις και ότι, στον τομέα αυτό, το ετήσιο έλλειμμα εκτιμάται σε 2,5 περίπου τρισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ (3)·

Γ. λαμβάνοντας υπόψη ότι τα δάνεια αποτελούν πιθανή πηγή αναπτυξιακής χρηματοδότησης· λαμβάνοντας υπόψη ότι τα δάνεια πρέπει να είναι υπεύθυνα και προβλέψιμα· λαμβάνοντας υπόψη ότι το κόστος του δανεισμού πρέπει να αντισταθμίζεται πλήρως από την απόδοση των σχετικών επενδύσεων καθώς και ότι οι κίνδυνοι που συνδέονται με το χρέος πρέπει να εξεταστούν προσεκτικά και να αντιμετωπιστούν·

Δ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η κρίση του χρέους των αναπτυσσόμενων χωρών κατά τις δεκαετίες του 80 και του 90 και μια ευρεία εκστρατεία για την ελάφρυνση του χρέους οδήγησαν το ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα να δρομολογήσουν την πρωτοβουλία υπέρ των υπερχρεωμένων φτωχών χωρών (HIPC) και την πολυμερή πρωτοβουλία ελάφρυνσης του χρέους (MDRI), με σκοπό να σημειωθεί πρόοδος προς την κατεύθυνση της επίτευξης των αναπτυξιακών στόχων της χιλιετίας·

Ε. λαμβάνοντας υπόψη ότι οι πρωτοβουλίες HIPC και (MDRI δεν επαρκούν για να τεθεί τέρμα στην κρίση χρέους·

ΣΤ. λαμβάνοντας υπόψη ότι οι εν λόγω πρωτοβουλίες και η έκρηξη στις τιμές των πρώτων υλών έχουν ενισχύσει τα δημόσια οικονομικά πολλών αναπτυσσόμενων χωρών και ότι τα εξαιρετικά χαμηλά επιτόκια που ισχύουν μετά την χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 υποστήριξαν επίσης τη βιωσιμότητα του χρέους· λαμβάνοντας, ωστόσο, υπόψη ότι οι τιμές των βασικών προϊόντων έχουν μειωθεί από το 2008· λαμβάνοντας υπόψη ότι μια νέα κρίση χρέους έχει αρχίσει να πλήττει τις φτωχότερες χώρες, με τη Μοζαμβίκη, το Τσαντ, το Κονγκό και τη Γκάμπια να βρίσκονται σε αδυναμία αποπληρωμής·

Ζ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η κρίση χρέους που προκαλείται από την πτώση των τιμών των πρώτων υλών και από τις ασταθείς ροές κεφαλαίων συνιστά σταθερή απειλή κατά της βιωσιμότητας του χρέους, ιδίως για τις αναπτυσσόμενες χώρες, οι οποίες εξακολουθούν να εξαρτώνται από τις εξαγωγές πρώτων υλών·

Η. λαμβάνοντας υπόψη ότι έχει αυξηθεί ο αριθμός των αναπτυσσόμενων χωρών που έχουν χαρακτηριστεί από το ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα ως χώρες που αντιμετωπίζουν μη βιώσιμο χρέος ή διατρέχουν μέτριο έως υψηλό σχετικό κίνδυνο και ότι οι περισσότερες χώρες χαμηλού εισοδήματος συγκαταλέγονται πλέον σε μία από αυτές τις κατηγορίες·

Θ. λαμβάνοντας υπόψη ότι, σύμφωνα με το ΔΝΤ το ύψος του διάμεσου χρέους στην υποσαχάρια Αφρική έχει σημειώσει ραγδαία αύξηση, από το 34 % του ΑΕγχΠ το 2013 στο 48 % το 2017·

Ι. λαμβάνοντας υπόψη ότι σε αρκετές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Αιθιοπίας, της Γκάνα και της Ζάμπια, το ύψος του χρέους είναι ίσο ή μεγαλύτερο του 50 % του ΑΕγχΠ, και ότι αυτό αποτελεί σημαντική δανειακή επιβάρυνση, λαμβανομένης υπόψη της χαμηλής φορολογικής βάσης των περισσότερων αφρικανικών χωρών·

ΙΑ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η εξυπηρέτηση του χρέους ως ποσοστό επί των δημόσιων δαπανών αυξήθηκε σημαντικά από το 2013, γεγονός που περιορίζει σε μεγάλο βαθμό τις ευκαιρίες για δημόσιες επενδύσεις·

ΙΒ. λαμβάνοντας υπόψη ότι τις τελευταίες δεκαετίες έχουν σημειωθεί βαθιές αλλαγές στο παγκόσμιο τοπίο του δημόσιου χρέους, με σημαντικούς συντελεστές την Κίνα και νεοεμφανιζόμενους ιδιώτες επενδυτές·

ΙΓ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η σύνθεση του χρέους των αναπτυσσόμενων χωρών έχει μεταβληθεί, και ότι οι ιδιώτες πιστωτές και οι εμπορικοί όροι διαδραματίζουν όλο και πιο σημαντικό ρόλο, ενώ η αυξανόμενη έκθεση στην αστάθεια των χρηματοπιστωτικών αγορών έχει αντίκτυπο στη διατηρησιμότητα του χρέους· λαμβάνοντας υπόψη ότι το δάνειο σε εθνικό νόμισμα εξαλείφει μεν τους συναλλαγματικούς κινδύνους, αλλά η έλλειψη εθνικού κεφαλαίου μπορεί να καταστήσει δυσμενή ή πρακτικά ανέφικτη αυτή την επιλογή·

ΙΔ. λαμβάνοντας υπόψη ότι μεταξύ των απειλών για τη βιωσιμότητα του χρέους συγκαταλέγονται οι πτώσεις των εμπορικών συναλλαγών, οι φυσικές και ανθρωπογενείς καταστροφές, οι αντίξοες εξελίξεις και η αστάθεια των διεθνών χρηματοπιστωτικών αγορών, αλλά και οι ανεύθυνες δανειοδοτικές και δανειοληπτικές πράξεις, η κακή διαχείριση των δημόσιων οικονομικών και η διαφθορά· λαμβάνοντας υπόψη ότι η αποτελεσματικότερη κινητοποίηση των εγχώριων πόρων προσφέρει μεγάλες δυνατότητες για βελτίωση της βιωσιμότητας του χρέους·

ΙΕ. λαμβάνοντας υπόψη ότι είναι αναγκαίο να ενισχυθούν οι ικανότητες των φορολογικών διοικήσεων και να διασφαλιστεί η μεταφορά γνώσεων στις χώρες εταίρους·

ΙΣΤ. λαμβάνοντας υπόψη ότι οι αρχές της UNCTAD για υπεύθυνες κρατικές δανειοδοτικές και δανειοληπτικές πράξεις και οι επιχειρησιακές κατευθυντήριες γραμμές της G20 για τη βιώσιμη χρηματοδότηση συνιστούν μια χρήσιμη συμβολή στη θέσπιση ενός κανονιστικού πλαισίου, αλλά ότι οι ανεύθυνες πρακτικές πρέπει κατά προτεραιότητα να απαγορευτούν μέσω διαφανών κανόνων, αποτρεπτικών ρυθμίσεων και σε δικαιολογημένες περιπτώσεις, επίσης κυρώσεων·

ΙΖ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η βιωσιμότητα του χρέους των κρατών δεν εξαρτάται μόνο από το συσσωρευμένο τους χρέος, αλλά και από άλλους παράγοντες, όπως τις άμεσες και έμμεσες οικονομικές εγγυήσεις (ενδεχόμενες υποχρεώσεις) εκ μέρους των ενδιαφερομένων κρατών· λαμβάνοντας υπόψη ότι οι συμπράξεις δημόσιου-ιδιωτικού τομέα συχνά συνεπάγονται σχετικές εγγυήσεις, ενδεχομένως συνοδευόμενες από σημαντικούς μελλοντικούς κινδύνους διάσωσης τραπεζών·

ΙΗ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η ανάλυση της βιωσιμότητας του χρέους δεν πρέπει να εστιάζει αποκλειστικά σε οικονομικούς παράγοντες όπως οι προοπτικές οικονομικής ανάπτυξης του κράτους και η ικανότητα εξυπηρέτησης του χρέους του, αλλά να λαμβάνει επίσης υπόψη τις επιπτώσεις της επιβάρυνσης του χρέους στην ικανότητα της χώρας για σεβασμό όλων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων·

ΙΘ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η αύξηση της χρήσης των συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ) στις αναπτυσσόμενες χώρες στο πλαίσιο μέσων όπως το Εξωτερικό Επενδυτικό Σχέδιο και το Σύμφωνο της G20 για την Αφρική θα μπορούσε να επιτείνει το δημόσιο χρέος· λαμβάνοντας υπόψη ότι οι επενδυτές συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα προστατεύονται στο πλαίσιο διμερών επενδυτικών συνθηκών, ιδίως μέσω μηχανισμών επίλυσης διαφορών μεταξύ επενδυτών-κράτους οι οποίοι τους δίνουν τη δυνατότητα να προσφεύγουν δικαστικά κατά των κρατών υποδοχής·

Κ. λαμβάνοντας υπόψη την πρακτική της σύναψης απεχθών χρεών από καθεστώτα για να διευκολύνουν πρακτικές διαφθοράς ή άλλες παράνομες πράξεις, που είναι γνωστές ως τέτοιες από τους πιστωτές, με αποτέλεσμα σημαντική επιβάρυνση για τον λαό, ιδίως τους πιο ευάλωτους πληθυσμούς·

ΚΑ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η διαφάνεια για τα δάνεια που χορηγούνται στις κυβερνήσεις των αναπτυσσόμενων χωρών είναι αναγκαία για τη διασφάλιση της λογοδοσίας για τη δανειοδότηση· λαμβάνοντας υπόψη ότι η έλλειψη διαφάνειας αποτέλεσε βασικό συντελεστή ενίσχυσης των ανεύθυνων δανείων προς τη Μοζαμβίκη, που χορηγήθηκαν χωρίς να διενεργηθούν σοβαροί έλεγχοι όσον αφορά την ικανότητα της χώρας να τα αποπληρώσει και, στη συνέχεια, κρατήθηκαν κρυφά από τις χρηματοπιστωτικές αγορές και από τον λαό της Μοζαμβίκης·

ΚΒ. λαμβάνοντας υπόψη ότι ως απεχθές χρέος ορίζεται το χρέος που έχει συνάψει ένα καθεστώς για τη χρηματοδότηση ενεργειών που αντιβαίνουν στα συμφέροντα των πολιτών του κράτους, και αυτό εις γνώσιν των πιστωτών, και ότι πρόκειται για προσωπικό χρέος του καθεστώτος που το συνήψε με πιστωτές εν πλήρη επιγνώσει των προθέσεων του δανειολήπτη· λαμβάνοντας ωστόσο υπόψη ότι δεν υπάρχει συναίνεση όσον αφορά την έννοια του απεχθούς χρέους, λόγω της έντονης αντίδρασης ορισμένων πιστωτών·

ΚΓ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η κινητοποίηση των εγχώριων πόρων παρεμποδίζεται από την φοροδιαφυγή και τον επιζήμιο φορολογικό ανταγωνισμό και, κυρίως, τη μεταφορά των κερδών των πολυεθνικών εταιρειών· λαμβάνοντας υπόψη ότι η πρωτοβουλία του ΟΟΣΑ σχετικά με τη διάβρωση της φορολογικής βάσης και τη μεταφορά των κερδών (BEPS) είναι ευπρόσδεκτη, αλλά ανεπαρκής απάντηση στο φαινόμενο αυτό· λαμβάνοντας υπόψη ότι είναι αναγκαία η σύσταση ενός διακυβερνητικού φορέα για τη φορολογική συνεργασία υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών, ώστε να μπορέσουν οι αναπτυσσόμενες χώρες να συμμετάσχουν εξίσου στην παγκόσμια μεταρρύθμιση των υφιστάμενων διεθνών φορολογικών κανόνων, όπως αναφέρεται στο ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 6ης Ιουλίου 2016 σχετικά με τις φορολογικές αποφάσεις τύπου «tax ruling» και άλλα μέτρα παρόμοιου χαρακτήρα ή αποτελέσματος (4)·

ΚΔ. λαμβάνοντας υπόψη ότι οι παράνομες χρηματοοικονομικές ροές από τις αναπτυσσόμενες και αναδυόμενες χώρες εκτιμώνται σε 1 τρισεκατομμύριο δολάρια ετησίως και ότι αφαιρούν συνεχώς από τις χώρες αυτές εθνικούς πόρους, ειδικότερα εκείνους που είναι αναγκαίοι για την επίτευξη των ΣΒΑ· λαμβάνοντας υπόψη ότι οι ροές αυτές ενεργούν ως κινητήριος δύναμη για την εξωτερική δανειοληψία και υπονομεύουν την ικανότητα αποπληρωμής των οφειλών·

ΚΕ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η υλοποίηση της Ατζέντας του 2030 και του προγράμματος δράσης της Αντίς Αμπέμπα συνεπάγεται την εξέταση νέων δυνατοτήτων χρηματοδότησης των ΣΒΑ, όπως η θέσπιση φόρων επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών και φόρου επί των συναλλαγών σε ξένο νόμισμα· λαμβάνοντας υπόψη ότι, σύμφωνα με εκτιμήσεις της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών (ΤΔΔ), η επιβολή φόρου ύψους 0,1 τοις εκατό επί των συναλλαγών σε ξένο νόμισμα θα χρηματοδοτήσει εύκολα τους ΣΒΑ σε όλες τις χώρες χαμηλού εισοδήματος και στις χώρες χαμηλότερου μέσου εισοδήματος (5)·

ΚΣΤ. λαμβάνοντας υπόψη την ανάγκη καταπολέμησης των παράνομων χρηματοοικονομικών ροών με σκοπό την οριστική εξάλειψή τους έως το 2030, μεταξύ άλλων με την αντιμετώπιση της φορολογικής απάτης και την ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας μέσω μέτρων διευκόλυνσης της γνωστοποίησης των φορολογικών δεδομένων στις αρμόδιες αρχές και της φορολογικής διαφάνειας τόσο στις χώρες προέλευσης όσο και στις χώρες προορισμού·

ΚΖ. λαμβάνοντας υπόψη ότι οι ισχύουσες ρυθμίσεις για τον χειρισμό των περιπτώσεων αθέτησης πληρωμών εξυπηρέτησης του χρέους από τα κράτη διαφέρουν θεμελιωδώς από τις διαδικασίες αφερεγγυότητας που ισχύουν για τις επιχειρήσεις που υπόκεινται σε εθνικά δικαστήρια, υπό την έννοια ότι δεν υπάρχει αμερόληπτος διαιτητής ενώπιον δικαστηρίου· λαμβάνοντας υπόψη ότι βραχυπρόθεσμα δάνεια, που συνδέονται με όρους και εκταμιεύονται σε δόσεις, παρέχονται από το ΔΝΤ, αποστολή του οποίου είναι η εξασφάλιση της σταθερότητας του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος· λαμβάνοντας υπόψη ότι η Λέσχη του Παρισιού των κρατών πιστωτών λαμβάνει αποφάσεις μόνο για την ελάφρυνση του χρέους με βάση την επίσημη διμερή δανειοδότηση εκ μέρους των μελών της· λαμβάνοντας υπόψη ότι η Λέσχη του Λονδίνου των ιδιωτών πιστωτών λαμβάνει αποφάσεις μόνο σχετικά με τα δάνεια εμπορικών τραπεζών που έχουν χορηγήσει τα μέλη της· λαμβάνοντας υπόψη ότι δεν υπάρχει μόνιμο φόρουμ για συντονισμένη λήψη αποφάσεων σχετικά με την αναδιάρθρωση χρεών στο οποίο να συμμετέχουν όλοι οι πιστωτές χώρας απειλούμενης με χρεοκοπία·

ΚΗ. λαμβάνοντας υπόψη ότι το ΔΝΤ εξακολουθεί να αποτελεί το βασικό φόρουμ για τη συζήτηση θεμάτων που αφορούν την αναδιάρθρωση δημοσίου χρέους, με σημαντική επιρροή στην ΕΕ και στα κράτη μέλη της·

ΚΘ. λαμβάνοντας υπόψη ότι ταμεία-όρνεα, τα οποία προσπαθούν να εκμεταλλευτούν οφειλέτες, που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσχέρειες, και παρεμβαίνουν στο πλαίσιο διαδικασιών αναδιάρθρωσης των χρεών τους, δεν πρέπει να απολαμβάνουν νομική και δικαστική στήριξη για τις καταστροφικές αυτές δραστηριότητες και ότι πρέπει να ληφθούν περαιτέρω μέτρα ως προς αυτό·

Λ. λαμβάνοντας υπόψη ότι μολονότι η ελάφρυνση του χρέους παρέχει νέες ευκαιρίες στις χώρες χαμηλού εισοδήματος, πρέπει να σημειωθεί ότι πρόκειται για εφάπαξ παρέμβαση προκειμένου να αποκατασταθεί η βιωσιμότητα του χρέους και δεν αντιμετωπίζει τα βασικά αίτια της συσσώρευσης μη βιώσιμου χρέους, καθώς και ότι θα πρέπει να αντιμετωπιστούν πρωτίστως προκλήσεις όπως η διαφθορά, οι αδύναμοι θεσμοί, και η τρωτότητα σε εξωτερικούς κλυδωνισμούς·

1. υπογραμμίζει ότι η υπεύθυνη και προβλέψιμη δανειοληψία αποτελεί απαραίτητο εργαλείο για τις αναπτυσσόμενες χώρες ώστε να τους εξασφαλιστεί ένα αξιοπρεπές μέλλον· τονίζει ότι η βιωσιμότητα του χρέους αποτελεί προϋπόθεση για την υλοποίηση της Ατζέντας του 2030· επισημαίνει ότι η χρηματοδότηση του χρέους θα πρέπει να αποτελεί απλώς συμπλήρωμα και δεύτερη καλύτερη λύση, με πρώτη λύση μέσα που δεν δημιουργούν χρέη, όπως τα φορολογικά και δασμολογικά έσοδα και η ΕΑΒ, δεδομένου ότι η χρηματοδότηση του χρέους ενέχει εγγενείς και σημαντικούς κινδύνους που απαιτούν τη σύσταση κατάλληλων θεσμικών οργάνων για την πρόληψη και τη διευθέτηση κρίσεων χρέους·

2. επισημαίνει ότι η πρόσβαση στις διεθνείς χρηματοπιστωτικές αγορές επιτρέπει στις αναπτυσσόμενες χώρες να αντλούν κεφάλαια για την επίτευξη αναπτυξιακών στόχων·

3. επισημαίνει με ανησυχία ότι ο δανεισμός προς φτωχές χώρες έχει αυξηθεί δραματικά από το 2008· φοβάται έναν νέο κύκλο κρίσεων χρέους· τονίζει την ανάγκη για μεγαλύτερη διαφάνεια, καλύτερη ρύθμιση των δανειστών και της φορολογικής δικαιοσύνης και μέτρων που θα επιτρέψουν στις χώρες να εξαρτώνται λιγότερο από τις εξαγωγές βασικών προϊόντων·

4. υπενθυμίζει ότι η δανειοληψία αποτελεί σημαντικό μέσο για τη στήριξη των επενδύσεων, που είναι ουσιώδεις παράγοντες αειφόρου ανάπτυξης και επίτευξης των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης (ΣΒΑ)·

5. θεωρεί ότι η δανειοληψία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με άλλα μέσα χρηματοδότησης της ανάπτυξης, μεταξύ των οποίων είναι τα εμπορικά έσοδα, το προϊόν του φορολογικού εσόδου, τα εμβάσματα των μεταναστών προς τις αναπτυσσόμενες χώρες, καθώς και η επίσημη αναπτυξιακή βοήθεια· ειδικότερα, υπενθυμίζει ότι η κινητοποίηση εγχώριων πόρων μέσω της φορολογίας αποτελεί τη σημαντικότερη πηγή εσόδων για τη χρηματοδότηση της βιώσιμης ανάπτυξης· για τον σκοπό αυτό, προτρέπει την ΕΕ να ενισχύσει την παροχή βοήθειας προς τις αναπτυσσόμενες χώρες για τη δημιουργία ικανοτήτων με στόχο τον περιορισμό των παράνομων χρηματοοικονομικών ροών, τη στήριξη ενός αποτελεσματικού, προοδευτικού και διαφανούς φορολογικού συστήματος σύμφωνα με τις αρχές της χρηστής διακυβέρνησης, και να αυξήσει τη βοήθεια για την καταπολέμηση της διαφθοράς και την ανάκτηση κλεμμένων περιουσιακών στοιχείων·

6. εκφράζει την ανησυχία του για τη σημαντική αύξηση τόσο του ιδιωτικού όσο και του δημοσίου χρέους σε πολλές αναπτυσσόμενες χώρες και για τις αρνητικές επιπτώσεις του στην ικανότητα χρηματοδότησης των δαπανών για επενδύσεις στην υγεία και την εκπαίδευση, την οικονομία, τις υποδομές και την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής·

7. υπενθυμίζει ότι τα προγράμματα διαρθρωτικής προσαρμογής της δεκαετίας του ’90 που εφαρμόστηκαν στα υπερχρεωμένα κράτη, υπέσκαψαν την ανάπτυξη στις βασικές κοινωνικές υπηρεσίες και περιόρισαν την ικανότητά των χωρών αυτών να ανταποκρίνονται στην πρωταρχική τους ευθύνη για διατήρηση της ασφάλειας·

8. υπογραμμίζει ότι τα μέτρα ελάφρυνσης του χρέους δεν πρέπει να εμποδίζουν την παροχή βασικών υπηρεσιών και να επηρεάζουν αρνητικά την τήρηση όλων των ανθρώπινων δικαιωμάτων, ιδίως των οικονομικών, κοινωνικών και πολιτιστικών δικαιωμάτων, και την ανάπτυξη στο δικαιούχο κράτος·

9. θεωρεί πρωταρχικά υπεύθυνες για την υπερβολική ανάπτυξη του (εξωτερικού) χρέους ενός κράτους τις πολιτικές αρχές του κράτους αυτού, αλλά ευθύνη φέρουν και οι οφειλέτες και οι δανειστές για την πρόληψη και διευθέτηση καταστάσεων μη βιώσιμου χρέους· γενικότερα, τονίζει τη συνυπευθυνότητα οφειλετών και δανειστών όσον αφορά την πρόληψη και διευθέτηση της κρίσης χρέους μέσω μιας περισσότερο υπεύθυνης δανειοδοσίας και δανειοληψίας·

10. επισημαίνει ότι η συνδυαστική χρηματοδότηση ενέχει τον κίνδυνο να προκαλέσει «φούσκα χρέους», ιδίως στις χώρες της υποσαχάριας Αφρικής και της Καραϊβικής, αφήνοντας τις με περιορισμένα έσοδα για την εξυπηρέτηση του χρέους τους· καλεί, ως εκ τούτου, τους δωρητές να παρέχουν το μεγαλύτερο μέρος της βοήθειάς τους προς τις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες (ΛΑΧ) με τη μορφή δωρεών· επαναλαμβάνει ότι η όποια απόφαση για την προώθηση της χρήσης των συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα μέσω συνδυασμού στις αναπτυσσόμενες χώρες θα πρέπει να βασίζεται αφενός σε ενδελεχή αξιολόγηση των εν λόγω μηχανισμών, ιδίως όσον αφορά την προσθετικότητα στον τομέα της ανάπτυξης και της χρηματοδότησης, της διαφάνειας και της λογοδοσίας, και αφετέρου σε διδάγματα του παρελθόντος· ζητεί η αναθεώρηση του Ευρωπαϊκού Ταμείου για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη (ΕΤΒΑ) να περιλαμβάνει σαφή κριτήρια για τη βιωσιμότητα του χρέους·

11. υπογραμμίζει τη σημασία της θέσπισης μηχανισμού διασφαλίσεων ούτως ώστε οι ενδεχόμενες κρατικές υποχρεώσεις να μην υπονομεύουν τη βιωσιμότητα του χρέους των αναπτυσσόμενων χωρών· συγκεκριμένα, προτρέπει τις πολυμερείς τράπεζες ανάπτυξης να διενεργούν εκ των προτέρων εκτιμήσεις αντικτύπου των έργων ΣΔΙΤ όσον αφορά τους δημοσιονομικούς κινδύνους (λαμβάνοντας υπόψη τους πλήρεις δημοσιονομικούς κινδύνους καθ’ όλη τη διάρκεια των έργων ΣΔΙΤ) ούτως ώστε να μην υπονομεύεται η βιωσιμότητα του χρέους των αναπτυσσόμενων χωρών· είναι της άποψης ότι το ΔΝΤ και η Παγκόσμια Τράπεζα θα πρέπει να συμπεριλάβουν όλες τις δαπάνες ΣΔΙΤ στην οικεία ανάλυση της βιωσιμότητας του χρέους·

12. θεωρεί ότι οι κανόνες ή οι πράξεις που ισχύουν σήμερα είναι είτε ανεπαρκείς είτε ελάχιστα ή όχι αρκετά δεσμευτικοί·

13. ζητεί από την ΕΕ και τα κράτη μέλη της να καταπολεμήσουν ενεργά τους φορολογικούς παραδείσους, τη φοροαποφυγή και τις παράνομες χρηματοοικονομικές ροές, που δεν κάνουν τίποτε περισσότερο από το να αυξάνουν το χρέος των αναπτυσσομένων χωρών, και να συνεργαστούν με τις αναπτυσσόμενες χώρες για να πατάξουν τις επιθετικές πρακτικές φοροαποφυγής, καθώς και να αναζητήσουν τρόπους για να βοηθήσουν τις αναπτυσσόμενες χώρες να μην υποκύψουν στις πιέσεις του φορολογικού ανταγωνισμού, πράγμα που θα έβλαπτε την κινητοποίηση εθνικών πόρων προς όφελος της ανάπτυξης·

14. θεωρεί ότι σε περίπτωση γνωστοποίησης περιπτώσεων υπεξαίρεσης κεφαλαίων του δημοσίου από τις αρχές, οι δανειστές πρέπει να θέσουν σε ισχύ προειδοποιητικά μέτρα και ελλείψει αποτελεσματικότητας, κυρώσεις που θα συνίστανται στην αναστολή ή ακόμη και στην υποχρέωση επιστροφής των δανείων πριν από την προβλεπόμενη από τους συμβατικούς όρους ημερομηνία εξόφλησής τους·

15. καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη της ΕΕ να στηρίξουν τις αναπτυσσόμενες χώρες στην προώθηση της δημοσιοποίησης των στοιχείων για το δημόσιο χρέος και στην παροχή κοινωνικής εκπαίδευσης στον τομέα αυτό, δεδομένου ότι στην περίπτωση των αναπτυσσόμενων χωρών, σπάνια λεπτομερείς πληροφορίες για την κατάσταση των δημόσιων οικονομικών είναι διαθέσιμες στην κοινωνία των πολιτών·

16. ζητεί τη θέσπιση νομοθεσίας για την αποτροπή της χορήγησης δανείων σε προδήλως διεφθαρμένες κυβερνήσεις και την επιβολή κυρώσεων σε πιστωτές που εν γνώσει τους παρέχουν παρόμοια δάνεια·

17. καλεί την Επιτροπή, κατόπιν συντονισμού με τους σημαντικότερους διεθνείς φορείς και τα ενδιαφερόμενα κράτη, να εκπονήσει, μια λευκή βίβλο, για τον σχεδιασμό μιας πραγματικής στρατηγικής καταπολέμησης της υπερχρέωσης των αναπτυσσόμενων χωρών στο πλαίσιο μιας πολυμερούς προσέγγισης, προσδιορίζοντας τα δικαιώματα, τις υποχρεώσεις και τις αρμοδιότητες όλων των εμπλεκόμενων φορέων, καθώς και να εξετάσει τις πλέον ενδεδειγμένες θεσμικές ρυθμίσεις για την διασφάλιση μιας δίκαιης και βιώσιμης προσέγγισης στην αντιμετώπιση του προβλήματος του χρέους· ζητεί τη δημιουργία κώδικα δεοντολογίας για τη διαχείριση των πιστώσεων για τους θεσμικούς, πολιτικούς και ιδιωτικούς φορείς·

18. τονίζει ότι οι περισσότεροι από τους στόχους της βιώσιμης ανάπτυξης μπορούν να εξομοιωθούν προς τα ανθρώπινα δικαιώματα και αποτελούν, ως εκ τούτου, στόχο στην υπηρεσία της καταπολέμησης της φτώχειας, αντίθετα προς την εξόφληση του χρέους, που δεν είναι παρά ένα μέσο·

19. υποστηρίζει τις "κατευθυντήριες αρχές για το εξωτερικό χρέος και τα ανθρώπινα δικαιώματα" του Ύπατου Αρμοστή των Ηνωμένων Εθνών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, σύμφωνα με τις οποίες το δικαίωμα επίτευξης των στόχων της αειφόρου ανάπτυξης πρέπει να υπερισχύει του καθήκοντος αποπληρωμής χρέους· καλεί τα κράτη μέλη της ΕΕ να προωθήσουν τη συστηματική χρήση αξιολογήσεων αντικτύπου για τα ανθρώπινα δικαιώματα στο πλαίσιο των αξιολογήσεων βιωσιμότητας του χρέους του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της Παγκόσμιας Τράπεζας·

20. καλεί την ΕΕ και τα κράτη μέλη της να τηρήσουν τις συγκεκριμένες αρχές στις διμερείς δανειοδοτήσεις τους και όταν δρουν στο πλαίσιο διεθνών χρηματοπιστωτικών οργανισμών·

21. επισημαίνει ότι οι αξιολογήσεις βιωσιμότητας του χρέους του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας χρησιμοποιούνται συνήθως ως μέσο καθοδήγησης των δανειστών· τονίζει ότι είναι αναγκαίο να αντιμετωπιστούν οι παγίδες,, ειδικότερα όσον αφορά την παρακολούθηση του εξωτερικού ιδιωτικού χρέους και την έλλειψη ενσωμάτωσης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων·

22. καλεί τους αναπτυξιακούς φορείς να αξιολογήσουν τον αντίκτυπο της εξυπηρέτησης του χρέους στην ικανότητα χρηματοδότησης των υπερχρεωμένων χωρών με βάση τους ΣΒΑ, που πρέπει να επιτευχθούν μέχρι το έτος 2030 και πρέπει να υπερισχύουν των δικαιωμάτων των πιστωτών, οι οποίοι εν πλήρη γνώση τους χορηγούν δάνεια σε διεφθαρμένες κυβερνήσεις·

23. υποστηρίζει τη σύσταση της UNCTAD για δημιουργία ενός αφρικανικού ταμείου σταθεροποίησης των τιμών των πρώτων υλών προκειμένου να μειωθεί η εξάρτηση από τη δανειακή χρηματοδότηση κάθε φορά που παρατηρείται σημαντική αλλαγή στις τιμές των πρώτων υλών·

24. ζητεί από τα κράτη μέλη και από άλλες σχετικές πιστώτριες χώρες να παράσχουν περισσότερη χρηματοδότηση για επενδύσεις στους ΣΒΑ και να διατηρήσουν τα πάγια δέσμευση να παρέχουν το 0,7 % του ΑΕΕ τους ως επίσημη αναπτυξιακή βοήθεια· τα καλεί να προτιμούν την χρηματοδότηση υπό τη μορφή δωρεάς και όχι δανείων όταν προκύπτει από τις εκθέσεις αξιολόγησης ότι η επιδείνωση των δημοσίων οικονομικών υπονομεύει μακροπρόθεσμα την επίτευξη των ΣΒΑ· επιπλέον, προτρέπει τα κράτη πιστωτές να θεσπίσουν νέες καινοτόμους και διαφοροποιημένες πηγές χρηματοδότησης για την επίτευξη των ΣΒΑ, όπως ο φόρος επί των συναλλαγών σε ξένο νόμισμα και ο φόρος επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών, που μπορούν να συμβάλουν στη βιωσιμότητα του χρέους της κάθε χώρας, ιδίως σε περιόδους χρηματοπιστωτικής κρίσης·

25. εκφράζει την ανησυχία του για την αναθεώρηση των κριτηρίων υποβολής εκθέσεων της Επιτροπής Αναπτυξιακής Βοήθειας (ΕΑΒ) του ΟΟΣΑ, ιδίως για τα μέσα του ιδιωτικού τομέα, διότι τα διευρυμένα κριτήρια υποβολής δηλώσεων δημιουργούν κίνητρα για τη χρήση συγκεκριμένων τρόπων παροχής βοήθειας, ιδίως δανείων και εγγυήσεων· επισημαίνει ότι, ενώ οι συζητήσεις αυτές βρίσκονται σε εξέλιξη, οι χορηγοί έχουν ήδη τη δυνατότητα να υποβάλλουν εκθέσεις για ορισμένα δάνεια και εγγυήσεις ως ΕΑΒ χωρίς να έχουν ακόμα συμφωνηθεί οι κανόνες· τονίζει την ανάγκη να οικοδομηθούν διασφαλίσεις όσον αφορά τη διαφάνεια και το χρέος·

26. τονίζει ότι η διαφάνεια θα πρέπει να ενθαρρυνθεί προκειμένου να ενισχυθεί η λογοδοσία των εμπλεκόμενων φορέων· υπογραμμίζει τη σημασία της ανταλλαγής τόσο δεδομένων όσο και διαδικασιών που συνδέονται με την εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους·

27. επιδοκιμάζει και ζητεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση να στηρίξει την εφαρμογή των αρχών που είχε ορίσει η Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το εμπόριο και την ανάπτυξη για μια υπεύθυνη πολιτική στον τομέα των πιστώσεων, αρχές οι οποίες τονίζουν ιδίως τη συνυπευθυνότητα των πιστωτών και των δανειοληπτών (αρχές της UNCTAD για τη σύναψη υπεύθυνων κρατικών δανειοδοτικών και δανειοληπτικών πράξεων) καθώς και τον κοινοβουλευτικό έλεγχο που είναι απαραίτητος στις δραστηριότητες δημόσιας χρηματοδότησης· πιστεύει ότι οι αρχές της UNCTAD για την προώθηση της υπεύθυνης δανειοδότησης και του δανεισμού πρέπει να μετατραπούν σε νομικά δεσμευτικά και εκτελεστά μέσα·

28. θεωρεί ότι η διαφάνεια και η λογοδοσία έχουν θεμελιώδη σημασία για την υποστήριξη υπεύθυνων κρατικών δανειοδοτικών και δανειοληπτικών πράξεων· καλεί τα κράτη μέλη να αξιοποιήσουν τις δεσμεύσεις που έγιναν στο πρόγραμμα δράσης της Αντίς Αμπέμπα και στις επιχειρησιακές κατευθυντήριες γραμμές της G20 για τη βιώσιμη χρηματοδότηση ώστε να καταστήσουν τους δανειστές πιο υπεύθυνους σε σχέση με τα δάνεια που χορηγούν, με βάση τις υφιστάμενες αρχές διαφάνειας και λογοδοσίας που επικρατούν στις εξορυκτικές βιομηχανίες (ΠΔΕΒ Πρωτοβουλία Διαφάνειας Εξορυκτικών Βιομηχανιών), και να μεριμνήσουν για την δημοσιοποίηση των δεδομένων που αφορούν το δημόσιο χρέος, συμπεριλαμβανομένων ενδεχόμενων υποχρεώσεων, μέσω της αντιπαραβολής των εν λόγω δεδομένων σε ένα κεντρικό δημόσιο μητρώο· καλεί τα κράτη μέλη συστηματικά να δημοσιοποιούν πληροφορίες σχετικά με δανειοδοτικές δραστηριότητες προς τις αναπτυσσόμενες χώρες·

29. τονίζει την ανάγκη να συμφωνηθούν διεθνείς δεσμευτικοί κανόνες για τα απεχθή και παράνομα χρέη· θεωρεί, ως εκ τούτου, ότι η αναδιάρθρωση του χρέους θα πρέπει να υποστηρίζεται από ανεξάρτητο λογιστικό έλεγχο του χρέους ώστε να γίνεται διάκριση των παράνομων και απεχθών δανείων από άλλα δάνεια· τονίζει ότι τα παράνομα και απεχθή δάνεια θα πρέπει να ακυρωθούν·

30. θεωρεί λυπηρή την άρνηση των κρατών μελών το 2015, σε συνέχεια της κοινής θέσης του Συμβουλίου της 7ης Σεπτεμβρίου 2015 ( 6 ) , να εγκρίνουν το ψήφισμα 69/319 της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών, σχετικά με τις βασικές αρχές για τις δραστηριότητες αναδιάρθρωσης του δημόσιου χρέους, το οποίο ωστόσο εγκρίθηκε με πλειοψηφία κατά τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών στις 10 Σεπτεμβρίου 2015·

31. τονίζει ότι είναι σημαντική η συνοχή των δράσεων που αναλαμβάνονται σε επίπεδο ΔΝΤ και στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών, καθώς και ο βέλτιστος δυνατός συντονισμός των θέσεων μεταξύ των κρατών μελών·

32. τονίζει την ανάγκη να διευθετηθεί η κρίση χρέους με δίκαιο, ταχύ και βιώσιμο τρόπο μέσω της δημιουργίας ενός διεθνούς μηχανισμού εξυπηρέτησης χρέους ο οποίος θα βασίζεται στον χάρτη πορείας της UNCTAD για την εξυπηρέτηση δημόσιου χρέους, καθώς και στην ιδέα της λεγόμενης Επιτροπής Stiglitz για τη σύσταση Διεθνούς Δικαστηρίου Αναδιάρθρωσης Χρέους·

33. καλεί τα κράτη μέλη της ΕΕ να εφαρμόσουν την εντολή που εγκρίθηκε στο ψήφισμα 69/31 της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών της 10ης Σεπτεμβρίου 2015 με σκοπό: α) να δημιουργηθούν μηχανισμοί έγκαιρης προειδοποίησης βάσει εκθέσεων σχετικά με την ευρύτερη επιδείνωση της βιωσιμότητας του χρέους, γεγονός που θα συμβάλει στον εντοπισμό των κινδύνων και των τρωτών σημείων των υπερχρεωμένων χωρών, σε πρώιμο στάδιο· β) να καταστεί δυνατή η συγκρότηση πολυμερούς νομικού πλαισίου για την ομαλή και προβλέψιμη αναδιάρθρωση του δημόσιου χρέους των κρατών, ούτως ώστε να αποφευχθεί το ενδεχόμενο να καταστεί μη βιώσιμο και να βελτιωθεί η προβλεψιμότητα για τους επενδυτές· ζητεί τη δίκαιη εκπροσώπηση των αναπτυσσόμενων χωρών στα όργανα λήψης αποφάσεων των διεθνών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων· γ) να διασφαλιστεί ότι η ΕΕ υποστηρίζει τις αναπτυσσόμενες χώρες στην καταπολέμηση της διαφθοράς, των εγκληματικών δραστηριοτήτων, της φοροαποφυγής, και της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες·

34. ζητεί από την Επιτροπή και τα κράτη μέλη της ΕΕ να εργαστούν σε διεθνή φόρουμ και από κοινού με τον ιδιωτικό τομέα προκειμένου να αναπτύξουν ένα πλαίσιο κανόνων που θα διασφαλίζει την πλήρη διαφάνεια των όρων και της κυριότητας των δανείων προς τις αναπτυσσόμενες χώρες, όπως το Σύμφωνο διαφανούς δανειοδότησης που έχει τεθεί υπό συζήτηση σε ορισμένα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα·

35. εκφράζει τη λύπη του για την πίεση που ασκείται σε κράτη όπως η Τυνησία να μην προβούν σε δημόσιους ελέγχους σχετικά με την προέλευση και τις συνθήκες των χρεών τους· ζητεί από την ΕΕ να συνεργαστεί με άλλους δωρητές και διεθνείς οργανισμούς όπως το ΔΝΤ, για να προστατευθεί και να ενθαρρυνθεί το δικαίωμα των κρατών να διενεργούν ελέγχους του δημόσιου χρέους·

36. ζητεί επιτακτικά τη θέσπιση μιας ρύθμισης που θα εφαρμόζεται σε περίπτωση επαπειλούμενης πτώχευσης, σύμφωνα με την οποία τα δικαστήρια θα μπορούν να στερούν από τον πιστωτή το δικαίωμα απαίτησης του χρέους εάν συνήφθη από το κράτος κατά παράβαση νόμου που θέσπισε το εθνικό του κοινοβούλιο·

37. καλεί τα κράτη μέλη της ΕΕ να εγκρίνουν, με πρωτοβουλία της Επιτροπής, κανονισμό κατά το παράδειγμα του βελγικού νόμου περί καταπολέμησης της κερδοσκοπίας των ταμείων ορνέων·

38. καλεί τους θεσμικούς και ιδιώτες πιστωτές να αποδεχθούν την αναστολή εξυπηρέτησης του χρέους μετά από φυσική καταστροφή ή οξεία ανθρωπιστική κρίση, συμπεριλαμβανομένης της μαζικής και τακτικής εισροής μεταναστών, ώστε να επιτραπεί στο κράτος οφειλέτη να αφιερώσει όλα τα μέσα στην επιστροφή στην ομαλότητα·

39. αναθέτει στον Πρόεδρό του να διαβιβάσει το παρόν ψήφισμα στο Συμβούλιο και στην Επιτροπή.

(1) Βλ. σ. 27-29.

(2) ΕΕ C 353 της 27.9.2016, σ. 2.

(3) World Investment Report 2014. Investing in the SDGs: An Action Plan, UNCTAD 2014, σ. 140-145.

(4) ΕΕ C 101 της 16.3.2018, σ. 79.

(5) Revisiting Debt Sustainability in Africa. Έγγραφο εργασίας για την έκθεση της UNCTAD του 2016 σχετικά με την οικονομική ανάπτυξη στην Αφρική: «Debt Dynamics and Development Finance in Africa».

(6) Έγγρ. 11705/15.