Πλαίσιο 3: Ανάλυση του δημοσιονομικού προσανατολισμού Η συζήτηση για τον δημοσιονομικό προσανατολισμό αποτελεί βασικό στοιχείο των προσπαθειών της Επιτροπής για ενίσχυση της συλλογικής συζήτησης σχετικά με το γενικό συμφέρον της ζώνης του ευρώ. Στην ΕΕ και στη ζώνη του ευρώ, οι εθνικές δημοσιονομικές πολιτικές διαμορφώνονται κατά κύριο λόγο από το πλαίσιο κανόνων που καθιερώνει η Συνθήκη και το ΣΣΑ. Επιπλέον, η αναλυτική εξέταση των δημοσιονομικών πολιτικών καθιστά δυνατή την εκτίμηση του κατά πόσον οι εφαρμοζόμενες δημοσιονομικές πολιτικές όντως δημιουργούν τις προϋποθέσεις ισχυρής και διατηρήσιμης ανάπτυξης, σταθερότητας των τιμών, και ειδικότερα κατά πόσον γίνεται η βέλτιστη χρησιμοποίηση του περιθωρίου διακριτικής ευχέρειας που επιτρέπει το πλαίσιο. Βοηθά να τονιστούν οι συνολικές συνέπειες των εθνικών πολιτικών και οι δευτερογενείς επιπτώσεις σε όλα τα κράτη μέλη. Ο δημοσιονομικός προσανατολισμός της ζώνης του ευρώ πρέπει να επιτυγχάνει την κατάλληλη ισορροπία μεταξύ βιωσιμότητας και σταθεροποίησης. Υπάρχει ανάγκη για μείωση των υπερβολικών επιπέδων χρέους και ανασύσταση δημοσιονομικών αποθεμάτων. Μια συνετή προσέγγιση στη μείωση του χρέους είναι ιδιαίτερα σκόπιμη, προκειμένου να υπάρχει η δυνατότητα απορρόφησης των επιπτώσεων νέων κλυδωνισμών. Ταυτόχρονα, η ανάκαμψη εξελίσσεται αργά με μόνο σταδιακή μείωση της ανεργίας, ενώ οι πληθωριστικές προσδοκίες εξακολουθούν να υπολείπονται του στόχου της σταθερότητας των τιμών. Η μέτρηση και η ανάλυση του δημοσιονομικού προσανατολισμού είναι δυσχερής από μεθοδολογική άποψη. Ο δημοσιονομικός προσανατολισμός είναι μια έννοια χωρίς καθολικά αποδεκτό ορισμό, αλλά ευρέως κατανοητή εντός της οικονομικής κοινότητας. Συνήθως νοείται ως ο προσανατολισμός που δίνεται στη δημοσιονομική πολιτική από τις αποφάσεις που λαμβάνουν οι κυβερνήσεις κατά διακριτική ευχέρεια σχετικά με τη φορολογία και τις δαπάνες. Παραδοσιακά, ο δημοσιονομικός προσανατολισμός γίνεται αντιληπτός από την αλλαγή στο διαρθρωτικό πρωτογενές ισοζύγιο, μολονότι και άλλοι δείκτες μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν για τον χαρακτηρισμό του. Στο παρόν πλαίσιο, οι ανάγκες εξυγίανσης μετρούνται με τον δείκτη S1, ο οποίος υπολογίζεται με βάση τη δημοσιονομική προσπάθεια που απαιτείται για να εξασφαλιστεί ότι το δημόσιο χρέος ενός κράτους μέλους θα φθάσει στο 60% του ΑΕΠ το 2031. Λεπτομερής αξιολόγηση των διαφόρων δεικτών και της αρτιότητάς τους περιλαμβάνεται στο έγγραφο the 2016 SCPs: Horizontal Overview and Implications for the Euro Area Fiscal Stance (European Commission Institutional Papers αριθ. 34, 2016). Για τη ζώνη του ευρώ ως σύνολο, υπάρχει ακόμη ένας συμβιβασμός στην παρούσα συγκυρία μεταξύ αναγκών βιωσιμότητας και σταθεροποίησης. Η ζώνη του ευρώ βρίσκεται στο «νοτιοανατολικό τεταρτημόριο» του δημοσιονομικού χάρτη όπου διενεργείται ένας συμβιβασμός του είδους αυτού, βλ. διάγραμμα 1. Αντικατοπτρίζει την ύπαρξη κενού προσαρμογής έναντι μιας τροχιάς, η οποία θέτει το χρέος σε σταθερή πτωτική πορεία για το μέλλον, σε συνδυασμό με τη συνεχιζόμενη ύπαρξη σημαντικού βαθμού υποτονικότητας της οικονομίας, έστω και σταδιακά μειούμενης. Το συμπέρασμα αυτό είναι ποιοτικά ανθεκτικό στην επιλογή εναλλακτικών δεικτών, αν και τα ακριβή μεγέθη μπορεί να διαφέρουν. Από οικονομική σκοπιά, ο συνολικός προσανατολισμός της ζώνης του ευρώ πρέπει να διαφοροποιείται ανάλογα με την κατάσταση των χωρών όσον αφορά τη βιωσιμότητα και τη σταθεροποίηση. Ορισμένα κράτη μέλη στο νοτιοανατολικό τμήμα του δημοσιονομικού χάρτη εξακολουθούν να έχουν σημαντικές ανάγκες εξυγίανσης. Το νοτιοδυτικό τεταρτημόριο εμφανίζει κράτη μέλη τα οποία διαθέτουν δημοσιονομικά περιθώρια και των οποίων οι οικονομίες θα ωφεληθούν από περιορισμένα κίνητρα. Από την άποψη αυτή, τα ΣΔΠ θα μπορούσαν να βελτιωθούν. Συγκεκριμένα, τα σχέδια που κλίνουν προς τον στόχο της σταθεροποίησης σε ορισμένες μεγάλες χώρες θα μπορούσαν να επανεξισορροπηθούν προς μεγαλύτερη εξυγίανση, ενώ τα υπόλοιπα δημοσιονομικά περιθώρια θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τη στήριξη της βραχυπρόθεσμης και μακροπρόθεσμης ανάπτυξης, κυρίως μέσω της προώθησης των επενδύσεων. Διάγραμμα 1: Δημοσιονομικός χάρτης για τη ζώνη του ευρώ το 2016 Σημείωση: Βασίζεται στις φθινοπωρινές προβλέψεις του 2016 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η καλή (κακή) οικονομική συγκυρία μετρείται με το κενό παραγωγής το 2016, ως ποσοστό του ΑΕΠ. Οι ανάγκες εξυγίανσης ή τα φορολογικά περιθώρια μετρούνται με τον δείκτη S1 της Επιτροπής (δείκτη κινδύνων για τη διατηρησιμότητα), και ως ποσοστό του ΑΕΠ, με βάση τους υπολογισμούς για τις φθινοπωρινές προβλέψεις του 2016 και λαμβάνοντας το 2016 ως έτος βάσης.