Γνωμοδότηση για την πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για ένα πολυετές πρόγραμμα προώθησης της αποτελεσματικής χρήσης της ενέργειας στην Κοινότητα - SAVE II

(96/C 82/04)

Στις 20 Δεκεμβρίου 1995, και σύμφωνα με τα άρθρα 130 Σ, παράγραφος 1 και 198, παράγραφος 2, της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την παραπάνω πρόταση.

Το τμήμα ενέργειας, πυρηνικών θεμάτων και έρευνας στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 19 Οκτωβρίου 1995 με βάση εισηγητική έκθεση της κ. Cassina.

Κατά την 331η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 20ής Δεκεμβρίου 1995), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Στις 7 Νοεμβρίου 1995 η Επιτροπή παρουσίασε το έγγραφο COM(95) 225 τελικό το οποίο περιλαμβάνει μια ανακοίνωση για την προώθηση της αποτελεσματικής χρήσης της ενέργειας στην ΕΕ και μια πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με ένα πολυετές πρόγραμμα για την προώθηση της αποτελεσματικής χρήσης της ενέργειας στην ΕΕ, με την ονομασία «SAVE II».

1.2. Η ΟΚΕ εκτιμά την πρωτοβουλία της Επιτροπής και εγκρίνει την πρόταση απόφασης που αφορά το πρόγραμμα «SAVE II» με την επιφύλαξη των παρατηρήσεων που διατυπώνονται στα σημεία 4 και 5.

2. Ιστορικό

2.1. Το πρόγραμμα SAVE (ειδικά μέτρα για την προώθηση της αποτελεσματικής χρήσης της ενέργειας το οποίο στο εξής θα αποκαλείται «SAVE I») () και θα ολοκληρωθεί εντός του έτους, διαρθρώνεται γύρω από τρεις κύριους άξονες:

- μέτρα τεχνικού χαρακτήρα (αποδοτικότητα του εξοπλισμού) 7

- μέτρα χρηματοοικονομικού χαρακτήρα 7

- μέτρα που αποσκοπούν στον επηρεασμό της συμπεριφοράς των καταναλωτών.

2.2. Το SAVE I προέβλεπε σειρά κανονιστικών δράσεων, καθώς και προγράμματα στήριξης, για τη συμπλήρωση των μέτρων των κρατών μελών σχετικά με την προώθηση της αποτελεσματικής χρήσης της ενέργειας.

2.3. Το πρόγραμμα SAVE I αφορά στη συνέχιση μιας σειράς δράσεων μη τεχνολογικού χαρακτήρα που είχαν αναπτυχθεί παλαιότερα στην Κοινότητα, όπως οι τομεακοί έλεγχοι με σκοπό τον καθορισμό ειδικών μέσων κατανάλωσης και η υιοθέτηση οδηγιών για την εναρμόνιση των προδιαγραφών των λεβήτων το 1978 και το 1982.

2.4. Πέραν του προγράμματος SAVE I, υφίστανται δράσεις τεχνολογικού χαρακτήρα, όπως εκείνες που αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος Joule και Thermie.

2.5. Η ΟΚΕ στη γνωμοδότησή της για το πρόγραμμα SAVE I και για τα μέτρα υλοποίησής του () εκτιμούσε ότι:

- η Επιτροπή θα έπρεπε να διασφαλίσει την πραγματοποίηση διαβουλεύσεων με τους παραγωγούς, τους χρήστες, τους καταναλωτές, τους εργαζομένους και τους επαγγελματίες ώστε να συμβάλουν μέσω αυτών στις εργασίες της συμβουλευτικής επιτροπής 7

- θα έπρεπε να υποβληθεί νέα πρόταση οδηγίας, με στόχο το συντονισμό των δράσεων των αρχών των κρατών μελών υπέρ της αποτελεσματικής χρήσης της ενέργειας 7

- τα αποτελέσματα του προγράμματος θα έπρεπε να ενσωματωθούν στις αποφάσεις γενικής πολιτικής που αφορούν την εσωτερική αγορά ενέργειας και να ληφθούν υπόψη σε ενδεχόμενη αναθεώρηση των υπαρχόντων προγραμμάτων (π.χ. στο πρόγραμμα Thermie) 7

- το πρόγραμμα θα έπρεπε να συμβάλει σαφώς στην επίτευξη των στόχων για τη βελτίωση του περιβάλλοντος, την αποτελεσματική χρήση της ενέργειας και την ασφάλεια του εφοδιασμού 7

- η πείρα που αποκτήθηκε με το πρόγραμμα πρέπει να τεθεί στη διάθεση τρίτων χωρών, και ιδιαίτερα των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης 7

- η συμπεριφορά και, επομένως, η διαπαιδαγώγηση και η ενημέρωση των χρηστών είναι σημαντικές για την ορθολογική χρήση της ενέργειας 7

- η παροχή οικονομικών και φορολογικών κινήτρων είναι στρατηγικής σημασίας για την ενίσχυση της αποτελεσματικής εξοικονόμησης ενέργειας 7

- θα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη σημασία στις έρευνες και τις μελέτες που έχουν γίνει σχετικά με την ενέργεια, καθώς και στον ορισμό «διαχειριστών» ενέργειας.

2.6. Είναι λυπηρό το γεγονός ότι, στο τελικό κείμενο της Απόφασης του Συμβουλίου για το πρόγραμμα SAVE I, της 29ης Οκτωβρίου 1991, εν μέρει μόνο ελήφθησαν υπόψη οι προτάσεις της ΟΚΕ.

3. Κύρια σημεία του εγγράφου της Επιτροπής

3.1. Το υπό εξέταση έγγραφο περιλαμβάνει μία ανακοίνωση της Επιτροπής, η οποία συνοδεύεται από πρόταση απόφασης του Συμβουλίου, από δημοσιονομικό δελτίο, καθώς και από δελτίο σχετικά με τον αντίκτυπο του προγράμματος στις ΜΜΕ και την απασχόληση.

3.2. Η νομική βάση της πρότασης είναι τα άρθρα 130 Σ της Συνθήκης (τίτλος «Περιβάλλον») και 189 Γ (διαδικασία συνεργασίας).

3.3. Στόχος της πρότασης της Επιτροπής είναι να διασφαλισθεί η συνέχεια του ισχύοντος προγράμματος SAVE, το οποίο πρόκειται να λήξει στις 31 Δεκεμβρίου 1995 (). Ταυτόχρονα, η Επιτροπή ενσωματώνει στην πρότασή της τις εξής νέες δράσεις:

- έλεγχος των προόδων που έχουν επιτευχθεί όσον αφορά την αποτελεσματική χρήση της ενέργειας σε εθνικό και κοινοτικό επίπεδο,

- ειδικές δράσεις υπέρ της ενίσχυσης της συνοχής μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά τη χάραξη στρατηγικών για την αποτελεσματική διαχείριση της ενέργειας,

- δράση ειδικά προσανατολισμένη προς τη βελτίωση της διαχείρισης των ενεργειακών πόρων σε περιφερειακό και αστικό επίπεδο,

- δράσεις για την ένταξη της ενεργειακής απόδοσης στα κριτήρια που χρησιμοποιούνται στα ισχύοντα στρατηγικά προγράμματα της Κοινότητας,

- αξιολόγηση και παρακολούθηση όλων των δράσεων που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα.

3.4. Η Επιτροπή θεμελιώνει την πρότασή της:

- στην αξιολόγηση και τις συστάσεις που της υπέβαλε μία ομάδα ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων,

- στη διάσκεψη για το πρόγραμμα SAVE I, που πραγματοποιήθηκε στη Φλωρεντία, στις 26-28 Οκτωβρίου 1994,

- στην πείρα που έχει αποκτηθεί από την εφαρμογή του σημερινού προγράμματος SAVE I και άλλων δράσεων στον τομέα της ενέργειας,

- στην αποτελεσματικότητα του προγράμματος SAVE I όσον αφορά τη συμβολή του στην ορθολογική χρήση των ενεργειακών πόρων, προκειμένου:

να σταθεροποιηθούν οι εκπομπές CO2,

να χρησιμεύσει ως παραστάς του Πράσινου Βιβλίου για την ενεργειακή πολιτική,

να καταδειχθούν τα ευεργετικά αποτελέσματα αυτής της ορθολογικής χρήσης, όπως τονίζεται στο Λευκό Βιβλίο «Ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα, απασχόληση»,

να συμβάλει στην οικονομική και κοινωνική συνοχή,

να προωθηθεί η αξιοποίηση των τοπικών πηγών ενέργειας,

να επιταχυνθεί η διείσδυση τεχνολογιών που ευνοούν την αποτελεσματική χρήση της ενέργειας στην Κοινότητα και σε άλλες χώρες.

3.5. Το σχέδιο απόφασης προτείνει να ενσωματωθούν στις ιδιαίτερες δράσεις του προγράμματος SAVE I οι δράσεις που σήμερα υπάγονται στα προγράμματα PACE () (Πρόγραμμα Κοινοτικής Δράσης για τη Βελτίωση της Αποτελεσματικότητας κατά τη Χρήση της Ηλεκτρικής Ενέργειας) και PERU (Κοινοτικό Πρόγραμμα Διαχείρισης της Ενέργειας στις Περιφέρειες, τις Πόλεις και τα Νησιά).

3.6. Στο σχέδιο προτείνεται επίσης να ενισχυθούν οι ήδη εφαρμοζόμενες δράσεις που αφορούν:

- την επισήμανση και την τυποποίηση των συσκευών που καταναλώνουν ενέργεια,

- τις πειραματικές δράσεις που πραγματοποιούνται από κατάλληλα δίκτυα,

- τις πειραματικές δράσεις που εστιάζονται σε συγκεκριμένο τομέα,

- τη διάδοση πληροφοριών με τα κατάλληλα δίκτυα.

3.7. Η πρόταση δίδει ιδιαίτερη προσοχή στην αρχή της επικουρικότητας.

3.8. Προβλέπεται κονδύλιο ύψους 150 εκατ. Ecu για πέντε χρόνια.

3.9. Προτείνεται η συνέχιση της δραστηριότητας της συμβουλευτικής επιτροπής του προγράμματος SAVE.

3.10. Η χρηματοδότηση των δράσεων που περιγράφονται στην πρόταση προσδιορίζεται στο άρθρο 4.

3.11. Η Επιτροπή θα καταρτίζει ετησίως κατάλογο προτεραιοτήτων προς εφαρμογή στο πλαίσιο κάθε δράσης.

3.12. Το τρίτο και το τελευταίο έτος εφαρμογής του προγράμματος, η Επιτροπή θα δημοσιεύσει έκθεση σχετικά με τα αποτελέσματα που θα έχουν επιτευχθεί.

3.13. Η Επιτροπή προτείνει ως ημερομηνίες έναρξης και λήξης του προγράμματος την 1η Ιανουαρίου 1996 και την 31η Δεκεμβρίου 2000.

4. Γενικές παρατηρήσεις

4.1. Το πρόγραμμα SAVE II διαφέρει σε πολλά σημεία από το SAVE I του οποίου, σε γενικές γραμμές, αποτελεί σημαντική εξέλιξη.

4.2. Η ΟΚΕ εκτιμά ότι το SAVE II, ως απόφαση του Συμβουλίου, πρόβλεπε ως νομική βάση το άρθρο 130 Σ, παράγραφος 1, από κοινού με το άρθρο 189 Γ το οποίο προβλέπει την αποκαλούμενη διαδικασία «συνεργασίας» με το ΕΚ.

4.2.1. Το άρθρο 130 Σ πρέπει να ερμηνευθεί σε συνδυασμό με το άρθρο 130 Ρ το οποίο προβλέπει μία σειρά σημαντικών κοινών στόχων, όπως τη διατήρηση και βελτίωση της ποιότητας του περιβάλλοντος και τη συνετή και ορθολογική χρησιμοποίηση των φυσικών πόρων (άρθρο 130 Ρ, 1) και, από άποψη μεθοδολογίας, προβάλλει την ανάγκη να ληφθούν υπόψη, μεταξύ άλλων, οι συνθήκες του περιβάλλοντος στις διάφορες περιοχές, καθώς και η επίδραση των περιβαλλοντικών πολιτικών τόσο στην οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη της Κοινότητας στο σύνολό της, όσο και στην ισόρροπη ανάπτυξη των διαφόρων περιοχών (άρθρο 130 Ρ, 3).

4.3. Η ΟΚΕ, με την ευκαιρία αυτή, υπενθυμίζει το αίτημά της - το οποίο έχει αιτιολογηθεί εκτενώς σε γνωμοδοτήσεις της για την ενεργειακή πολιτική και για το Πράσινο Βιβλίο για την ενεργειακή πολιτική - σχετικά με την προσθήκη κατάλληλου τίτλου «Ενέργεια» στη Συνθήκη ().

4.4. Με βάση τη στρατηγική που ακολουθεί στις γνωμοδοτήσεις της, η ΟΚΕ εκτιμά ότι οι πρωτοβουλίες σε θέματα ενεργειακής πολιτικής πρέπει να επιδιώκουν, πέρα από το ειδικό πεδίο δράσης, την επίτευξη δύο πρωταρχικών για την ευρωπαϊκή ενοποίηση στόχων: την οικονομική και κοινωνική συνοχή και την αύξηση της απασχόλησης, στο πλαίσιο βιώσιμης ανάπτυξης. Επισημαίνει ωστόσο ότι η αποτελεσματικότητα του προγράμματος SAVE II θα πρέπει να υπολογιστεί λαμβάνοντας επίσης υπόψη τη συμβολή των προβλεπόμενων δράσεων για τη βελτίωση των συνθηκών του περιβάλλοντος και την ορθολογική χρήση των ενεργειακών πηγών στη μείωση της απόκλισης που παρουσιάζουν οι περιφέρειες της ΕΕ στην ανάπτυξή τους, καθώς και στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης.

4.5. Ακόμη και η διάρθρωση του προγράμματος, με την ενσωμάτωση των προγραμμάτων PACE και PERU, πρέπει να αξιολογηθεί θετικά εφόσον καθίσταται περισσότερο οργανικό το πλαίσιο των πρωτοβουλιών (προσανατολισμός που ήδη ακολουθείται όσον αφορά το PACE) και ενέχονται νέοι στρατηγικοί φορείς όπως οι περιφέρειες, οι επαρχίες και οι δήμοι (PERU). Η ΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι η ορθή εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας συνεπάγεται την ισόρροπη κατανομή ευθυνών μεταξύ των φορέων λήψεως αποφάσεων σε διάφορα επίπεδα και την ενθάρρυνση δυναμικών μορφών συνεργασίας τους.

4.6. Όσον αφορά τους προβλεπόμενους πόρους, δηλαδή τα 150 εκατ. Ecu σε πέντε έτη, η ΟΚΕ εκτιμά ότι το συνολικό ποσό πρέπει να είναι επαρκές και να αποτελέσει μια καλή βάση για την υλοποίηση σημαντικών δράσεων, υπό τον όρο ότι συμφωνούν με τις στρατηγικής σημασίας προτεραιότητες, και ότι θα ενεργοποιηθούν μέσω κατάλληλων κινήτρων και εγγυήσεων συμπληρωματικοί πόροι από τρίτους. Για το λόγο αυτό η ΟΚΕ ζητά να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην ενεργό συμμετοχή των ΜΜΕ στις προβλεπόμενες δράσεις.

4.6.1. Η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή των αρμοδίων αρχών στην ανάγκη να γίνει κατανομή των πιστώσεων μεταξύ των διαφόρων δράσεων η οποία να αντικατοπτρίζει κατά τρόπο σαφή τα κριτήρια προτεραιότητας που τις διέπουν. Κατ`αναλογία, η ΟΚΕ ενώ αποδέχεται ότι πρέπει να διατηρηθεί κάποια ελαστικότητα κατά την εφαρμογή του προγράμματος, προτείνει να κατανεμηθούν οι πιστώσεις κατά τρόπο που να ευνοούνται τα πρώτα χρόνια ώστε να εξασφαλισθεί η στέρεη και καλώς θεμελιωμένη εκκίνηση των προβλεπόμενων δράσεων.

4.6.2. Η ΟΚΕ γνωρίζει το περιεχόμενο της διοργανικής συμφωνίας που προβλέπει τη μη αναφορά του ποσού που κρίνεται απαραίτητο στο κείμενο μιας αποφάσεως, όταν η απόφαση προβλέπει τη διαδικασία του άρθρου 189 Γ. Εντούτοις, η ΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της διότι τούτο δεν συντελεί ούτε στη σαφήνεια ούτε στη διαφάνεια του κειμένου.

4.7. Η ΟΚΕ εμμένει στο γεγονός ότι η επιτυχία του προγράμματος εξαρτάται, πέρα από τη διαφάνεια των στόχων του και τη συνοχή των μηχανισμών εφαρμογής, και από την ικανότητα διαχείρισης των πόρων, δηλαδή, από τη χρηματοδότηση αποτελεσματικών και συνδυασμένων δράσεων και σχεδίων. Με βάση τις ανωτέρω παρατηρήσεις, η ΟΚΕ εκφράζει ωστόσο κάποιες επιφυλάξεις όσον αφορά τα σημεία που ακολουθούν.

4.8. Η σύσταση επιτροπής που προβλέπεται στο άρθρο 6 της πρότασης απόφασης για να βοηθήσει την Επιτροπή στην εκτέλεση του προγράμματος, αναπαράγει το ίδιο έργο που έκανε και για το SAVE I. Η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι, οι διαρθρωτικές διαφορές μεταξύ του πρώτου και του δεύτερου προγράμματος SAVE θα πρέπει να υφίστανται και στη σύνθεση του οργάνου αυτού, προκειμένου να εξασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα του έργου του.

4.8.1. Δεδομένου ότι το SAVE II έχει ενσωματώσει το πρόγραμμα PERU και δεδομένης της σημασίας της συμμετοχής των κοινωνικών και κοινωνικοεπαγγελματικών φορέων για την επίτευξη των στόχων που προτείνει το πρόγραμμα, η ΟΚΕ θα ήθελε να υποστηρίξει τις εργασίες της επιτροπής που προβλέπει το άρθρο 6, και εκτιμά ότι το ίδιο πρέπει να πράξει και η Επιτροπή των Περιφερειών. Δυστυχώς, το υφιστάμενο σύστημα της επιτροπολογίας δεν φαίνεται να επιτρέπει τέτοιου είδους προσδοκίες. Ωστόσο, η ΟΚΕ δηλώνει ότι είναι πρόθυμη να συνεργαστεί με την Επιτροπή και την εν λόγω επιτροπή κατά τον προσφορότερο τρόπο. Εξάλλου, η ΟΚΕ συμφωνεί απόλυτα με το γεγονός ότι η εν λόγω επιτροπή θα πρέπει να εξακολουθήσει να έχει συμβουλευτικό χαρακτήρα.

4.9. Η ΟΚΕ τονίζει την ανάγκη να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην υπεύθυνη κινητοποίηση όλων όσοι εμπλέκονται, άμεσα ή έμμεσα, στις προβλεπόμενες δράσεις: δημοτικές/αστικές και περιφερειακές διοικήσεις, ιδιωτικές επενδύσεις, κοινωνικοί εταίροι, καταναλωτές, και χρήστες, οι οποίοι θα πρέπει να είναι σε θέση να γνωρίζουν το πρόγραμμα και να αξιολογούν την εφαρμογή του. Υπό αυτό το πρίσμα, είναι ζωτικής σημασίας να επιτευχθεί η ενημέρωση του ευρύτερου δυνατού αριθμού πολιτών.

4.9.1. Χωρίς να προτείνει λεπτομερείς λύσεις, η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή των αρμόδιων αρχών, αρχής γενομένης από την Επιτροπή και το Συμβούλιο, στην ανάγκη διασφάλισης, μέσω αποτελεσματικών μηχανισμών και διαφανών διαδικασιών, της μέγιστης δυνατής και σκόπιμης πληροφόρησης του πληθυσμού και όσον αφορά τη χρησιμοποίηση των διαθέσιμων πόρων, δεδομένου ότι η παροχή σαφών και κατανοητών στοιχείων σχετικά με το κόστος και τα οφέλη ενός κοινοτικού προγράμματος συμβάλλει τόσο στην κοινωνική αποδοχή του όσο και, κατά συνέπεια, στην επιτυχία του.

4.10. Εν αντιθέσει με το SAVE I, το SAVE II μεταθέτει το βάρος των πρωτοβουλιών από το νομοθετικό πλαίσιο (οδηγίες) στο πλαίσιο της συνεργασίας των κρατών μελών για την προώθηση των πολιτικών. Οι κανονιστικές πράξεις που θα υλοποιηθούν θα επηρεάσουν τις προθέσεις της Επιτροπής σε περίπτωση έλλειψης συμφωνίας μεταξύ των διαφόρων ενδιαφερόμενων φορέων. Εν πάση περιπτώσει, η ΟΚΕ εκτιμά ότι οι αποφάσεις που θα προκύψουν από τις διαπραγματεύσεις θα πρέπει να ελεχθούν προκειμένου να διαπιστωθεί η αποτελεσματικότητά τους και η συνοχή τους με τους στόχους του προγράμματος 7 εξάλλου, θα πρέπει να συνοδεύονται από συγκεκριμένες ενέργειες για την ενημέρωση του κοινού στο οποίο απευθύνονται οι δράσεις.

4.10.1. Η ΟΚΕ εκτιμά ότι αυτή η αλλαγή προσέγγισης μπορεί να αποβεί παραγωγική, αλλά φαίνεται υπερβολικά ριζοσπαστική και όχι επαρκώς αιτιολογημένη. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει ότι, αν και συχνά η εφαρμογή τους παρουσιάζει δυσκολίες, οι οδηγίες έχουν συμβάλει αισθητά τόσο στην προώθηση της αποτελεσματικής χρήσης της ενέργειας όσο και στη μείωση των εκπομπών. Η εκτίμηση αυτή συμπίπτει εξάλλου με εκείνη που περιλαμβάνεται στην έκθεση των ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων ().

4.10.2. Η ανάπτυξη νομοθετικού πλαισίου και η εφαρμογή του στην πράξη προϋποθέτουν μία σημαντική εργασία που συχνά δεν δικαιολογείται λόγω της δυσκολίας στην εφαρμογή ειδικών κανονισμών για κάθε χώρα, και πάνω απ`όλα, του ελέγχου της επίτευξής του. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι αναφορικά με την επισήμανση, η καλύτερη μορφή εξασφάλισης της αποτελεσματικότητας είναι να απαιτείται από τους ίδιους τους καταναλωτές. Για το λόγο αυτο, πρέπει να καταβληθεί ειδική προσπάθεια μέσω του SAVE II για να ευαισθητοποιηθούν οι καταναλωτές ενέργειας με τη συμμετοχή των κατασκευαστών και των κοινωνικοεπαγγελματικών οργανώσεων.

4.10.3. Κατά την άποψη της ΟΚΕ, η Επιτροπή πρέπει να καταβάλει προσπάθειες για να μειώσει το σχετικό διασκορπισμό των προγραμμάτων που έχουν εγκριθεί από το SAVE I και να προσανατολιστεί περισσότερο προς ολοκληρωμένες ενέργειες με συμμετοχή εκπροσώπων των διαφόρων τομέων και γεωγραφικών περιοχών. Για να επιτευχθεί αυτό πρέπει να προβλεφθεί στήριξη για την προετοιμασία των προτάσεων, κυρίως όσον αφορά τις ΜΜΕ και τις μικρές διοικητικές μονάδες. Γενικά, σκόπιμο είναι οι διαδικασίες που αφορούν την πρόσβαση στο πρόγραμμα να είναι «προσιτές για το χρήστη» (user friendly).

4.11. Η εντατική χρήση των δικτύων που υπάρχουν ήδη ή που δημιουργήθηκαν ειδικά για το SAVE I, μπορεί να είναι σκόπιμη για να βελτιστοποιηθεί η διαχείριση του προγράμματος, δημιουργεί όμως αμφιβολίες ως προς τις δυσκολίες που υπάρχουν για να φτάσουν οι δράσεις αυτές στους τελικούς αποδέκτες, είτε αυτοί είναι κατασκευαστές εξοπλισμού, είτε καταναλωτές ή ενεργειακές επιχειρήσεις. Η Επιτροπή πρέπει, για το λόγο αυτό, να διασφαλίζει την ελεύθερη πρόσβαση στις πληροφορίες, καθώς και στη χρηματοδότηση που προβλέπεται από το SAVE II, άλλων οργανισμών που διαφέρουν από τα δίκτυα αυτά.

4.11.1. Οι μελέτες και τα πρότυπα πρέπει να διαθέτουν ειδικούς στόχους και μια ορισμένη εξασφάλιση ότι τα αποτελέσματά τους θα χρησιμοποιηθούν αργότερα. Στην περίπτωση των προτύπων πρέπει επιπλέον να εξασφαλισθεί η συμμετοχή των τελικών χρηστών τους προκειμένου να αποφευχθεί η μετατροπή τους σε θεωρητικές ασκήσεις.

4.12. Ένας από τους στόχους του SAVE II είναι να ενισχύσει την καλύτερη χρησιμοποίηση της ηλεκτρικής ενέργειας και προς τούτο είναι σκόπιμο να συμμετάσχουν και οι επιχειρήσεις ηλεκτρικής ενέργειας, οι οποίες συχνά διαθέτουν προγράμματα για τη διαχείριση της ζήτησης.

Οι ίδιες παρατηρήσεις μπορούν να γίνουν και σε σχέση με τις επιχειρήσεις φυσικού αερίου και τη συμμετοχή τους στο πρόγραμμα.

Η ΟΚΕ προτείνει επίσης, στις προκηρύξεις συμβάσεων δημοσίων έργων, να διευκρινίζονται με σαφήνεια τα κριτήρια εξοικονόμησης ενέργειας τα οποία απαιτούνται από τις επιχειρήσεις διαχείρισης και διανομής ενεργειακών πόρων.

4.13. Ο διαχωρισμός μεταξύ πρότυπων δράσεων που υποβάλλονται από τα δίκτυα και των δράσεων που αποκαλούνται πρότυπες δράσεις με συγκεκριμένο στόχο, θα πρέπει να καταστεί σαφέστερος.

4.13.1. Τούτο έχει ειδική σημασία στην περίπτωση των πρότυπων δράσεων που αποδείχτηκαν επιτυχείς σε καθορισμένες περιοχές και μπορούν να μεταφερθούν σε άλλες. Για το λόγο αυτό, η ΟΚΕ θεωρεί ενδιαφέρον να μεταφερθούν οι εμπειρίες από τις ζώνες στις οποίες οι επιχειρήσεις ηλεκτρικής ενέργειας αποδείχτηκαν πιο δεκτικές σ`αυτόν τον τύπο σχεδίων, σε άλλες στις οποίες οι επιχειρήσεις αυτές είναι πιο επιφυλακτικές.

4.14. Όσον αφορά την εκπομπή CO2, στην παρούσα γνωμοδότηση δεν κρίνεται σκόπιμο να εξεταστεί το λεπτό ζήτημα που αφορά την επιβολή φόρων για τις εκπομπές (εξάλλου το θέμα αυτό αποτελεί αντικείμενο ειδικής γνωμοδότησης που τώρα βρίσκεται στο στάδιο της επεξεργασίας). Η ΟΚΕ επισημαίνει ωστόσο ότι πρέπει να επιτευχθεί αισθητή μείωση των εκπομπών με κάθε μέσο και ότι κατά την εφαρμογή του προγράμματος SAVE II, τα επιμέρους σχέδια θα πρέπει να περιλαμβάνουν ειδικούς στόχους για τη μείωση των εκπομπών CO2 με προσδιορισμό της ακριβούς ποσότητας και με προσεκτικό έλεγχο εκ των υστέρων.

4.15. Πέρα από την οικονομική και κοινωνική συνοχή γενικά και από τους στόχους για την απασχόληση ( που αναφέρονται στο σημείο 4.4), η ΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για τη συνοχή στον ενεργειακό τομέα της ΕΕ και επιθυμεί, κατά την εφαρμογή του προγράμματος, να καταβληθεί κάθε δυνατή προσπάθεια προκειμένου να:

- ευνοηθεί η ορθολογική ανάπτυξη των πόρων και της κατανάλωσης σε ενέργεια που αντιστοιχεί στις ανάγκες των διαφόρων περιοχών, ανάλογα με την κατανάλωση και τις τοπικές δυνατότητες για την ανάπτυξη οικονομικών δραστηριοτήτων που να συνδέονται τόσο με την παραγωγή όσο και με τη διατήρηση και τη λειτουργικότητα των εγκαταστάσεων 7

- ληφθούν υπόψη τα διάφορα σημεία εκκίνησης των κρατών μελών και των περιφερειών που παρεμβαίνουν κυρίως σε περιπτώσεις όπου σημειώνεται καθυστέρηση: πράγματι, συχνά, οι μεγαλύτεροι δικαιούχοι των προγραμμάτων αυτών είναι τα πλέον αναπτυγμένα και με τη μεγαλύτερη κατανάλωση κράτη και περιφέρειες που θα μπορούσαν εντούτοις να έχουν και άλλους πόρους 7

- ληφθούν υπόψη οι ιδιαίτερα δυσχερείς συνθήκες των νησιών της ΕΕ και να εφαρμοστούν στις περιοχές αυτές οι μηχανισμοί στήριξης που έχουν ήδη προταθεί στη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας για την ενεργειακή πολιτική η οποία αναφέρεται στο σημείο 4.3 7

- ενημερωθούν και καταρτιστούν οι χρήστες και, γενικά, όλοι οι πολίτες, προκειμένου να γίνει σε όλους συνείδηση ο κίνδυνος που ελλοχεύει και με τον τρόπο αυτό να σημειωθεί σημαντική αλλαγή της συμπεριφοράς τους ώστε να δοθεί έμφαση στην προστασία του περιβάλλοντος.

4.16. Τέλος, η ΟΚΕ συμφωνεί για τη συμμετοχή των ΧΚΑΕ, που είναι υποψήφιες προς ένταξη, στο πρόγραμμα SAVE II, εκτιμά ωστόσο ότι ο μηχανισμός χρηματοδότησης των δράσεων στις οποίες θα συμμετέχουν είναι ιδιαίτερα ασαφής. Η συμμετοχή για τις χώρες αυτές κινδυνεύει να καταστεί ιδιαίτερα δαπανηρή, αν, όπως αναφέρει η Επιτροπή, οι ίδιες οι ΧΚΑΕ πρέπει να προβούν σε ενεργοποίηση ενδογενών πόρων, με ενδεχόμενη υποστήριξη στο αρχικό μόνο στάδιο μέσω κονδυλίων του προϋπολογισμού διαφορετικών από τα κονδύλια που προβλέπονται για το SAVE II.

4.16.1. Η ΟΚΕ επισημαίνει ότι η προσπάθεια σύγκλισης των οικονομιών των χωρών αυτών με την οικονομία της ΕΕ πρέπει να τύχει ενεργού υποστήριξης και να καταστεί δυνατός ο προγραμματισμός πρωτοβουλιών και μέτρων για μερικά χρόνια. Η ΟΚΕ προτείνει ότι η υποστήριξη των ΧΚΑΕ θα πρέπει να διασφαλιστεί όχι μόνον στην αρχική φάση του προγράμματος, αλλά και αργότερα, αν όχι με άμεσες παρεμβάσεις από τους πόρους της ΕΕ, τουλάχιστον με σαφή και ελεγμένα κίνητρα που να ευνοούν τις ιδιωτικές επενδύσεις στην περιοχή αυτή προκειμένου να επιτευχθεί ταχεία συνοχή στον τομέα της ενέργειας σε όλη την Ευρώπη: ιδιαίτερα η ΕΤΕ μπορεί να διαδραματίσει στρατηγικής σημασίας ρόλο προς την κατεύθυνση αυτή.

4.16.2. Οι συνέπειες στο περιβάλλον από την κακή χρήση των πόρων και, κυρίως, των πόρων που συνδέονται με την εκπομπή CO2, δεν περιορίζονται στο εσωτερικό μιας μόνον περιοχής: κατάλληλες επενδύσεις στις υποψήφιες προς ένταξη χώρες θα απέβαιναν προς όφελος της ΕΕ και θα μπορούσαν μάλιστα να συμβάλουν στην επίλυση, μερικώς, ορισμένων ιδιαίτερα σοβαρών προβλημάτων τα οποία αντιμετωπίζουν σήμερα τα κράτη μέλη.

4.17. Εξάλλου, η ΟΚΕ εκφράζει την έκπληξή της που δεν προβλέπεται άνοιγμα της συνεργασίας με τις υποψήφιες προς ένταξη μεσογειακές χώρες, καθώς και με τις χώρες της Μεσογείου γενικότερα.

4.17.1. Πολλοί λόγοι συνηγορούν υπέρ αυτής της κατεύθυνσης και ειδικότερα:

- το γεγονός ότι η γεωγραφική θέση μερικών εξ αυτών (π.χ. Μάλτα και Κύπρος, οι οποίες είναι άλλωστε υποψήφιες προς ένταξη) δημιουργεί σημαντικές δυσκολίες εφοδιασμού και κατά συνέπεια υψηλές δαπάνες 7

- το γεγονός ότι ορισμένες άλλες παράγουν ενεργειακές πρώτες ύλες και προμηθεύουν τις χώρες της ΕΕ 7

- το γεγονός ότι τα ήδη σημαντικά προβλήματα μόλυνσης που αντιμετωπίζουν άλλες περιοχές της Μεσογείου λόγω της αλόγιστης χρήσης των ενεργειακών πόρων ενδέχεται, αργά ή γρήγορα, να μεταβάλλουν τις περιβαλλοντικές συνθήκες των ίδιων των χωρών της ΕΕ.

4.17.2. Η ΟΚΕ, βάσει των ανωτέρω, και γνωρίζοντας ότι η ΕΕ εκπονεί με τις τρίτες χώρες το πρόγραμμα Synergie (το κόστος του οποίου είναι εξάλλου ελάχιστο για την ΕΕ), εκτιμά ότι το γεγονός ότι δεν ελήφθη υπόψη η ιδιαίτερη σχέση της ΕΕ με τις τρίτες χώρες της Μεσογείου στο πρόγραμμα SAVE μαρτυρεί έλλειψη διορατικής στρατηγικής εκ μέρους της ΕΕ.

4.17.3. Εξάλλου, στο πλαίσιο των αποφάσεων βάσει των οποίων θα εφαρμοστούν τα όσα καθορίστηκαν στη Σύνοδο Κορυφής των Καννών για τις σχέσεις Ευρώπης-Μεσογείου, δεν θα είναι δύσκολη η εξεύρεση πόρων για την υποστήριξη της συμμετοχής των ΤΧΜ στο SAVE II.

5. Ειδικές παρατηρήσεις

5.1. Στην προτελευταία «αιτιολογική σκέψη» θα πρέπει να προστεθεί ακόμη μία, με αναφορά στις συνδεδεμένες χώρες της Λεκάνης της Μεσογείου. Συνεπώς, η τελική «αιτιολογική σκέψη» θα πρέπει να αναφέρει ότι ακόμη και για τις χώρες αυτές πρέπει να προβλεφθούν πιστώσεις βάσει άλλων κοινοτικών πόρων.

5.2. Άρθρο 3

Θα πρέπει να προστεθεί παράγραφος με αριθμό 4 στην οποία να αναφέρεται ότι η Επιτροπή αναλαμβάνει την ευθύνη να λάβει τα απαραίτητα μέτρα προκειμένου να διασφαλισθεί αποτελεσματική συνέργεια μεταξύ των κοινοτικών πόρων και των πόρων που προέρχονται από δημόσιους ή ιδιωτικούς φορείς.

5.3. Άρθρο 4, παράγραφος 2

Μετά τη φράση «κάθε έτος» θα πρέπει να γίνει αναφορά στο στόχο του άρθρου 1, παρ. 1.

5.4. Άρθρο 7, παράγραφος 1

Θα πρέπει να προβλεφθεί η αποστολή της προσωρινής έκθεσης και στην ΟΚΕ.

5.5. Άρθρο 9

Μετά τη φράση «συνδεδεμένες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης (ΧΚΑΕ)» να προστεθεί η φράση «και της Λεκάνης της Μεσογείου».

Βρυξέλλες, 20 Δεκεμβρίου 1995.

Ο Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Carlos FERRER

() ΕΕ αριθ. L 307 της 8. 11. 1991, σ. 34.

() ΕΕ αριθ. C 120, της 6. 5. 1991.

() ΕΕ αριθ. L 157 της 9. 6. 1989.

() ΕΕ αριθ. C 393 της 31. 12. 1994, σ. 95 και εξής 7 ΕΕ αριθ. C 256 της 2. 10. 1995, σ. 34.

() «THE SAVE PROGRAMME - Evaluation of the European Union Programme (1991-1994) and proposals for future Action (1995-2000)» των Valter Fissamber, Rodney Janssen, Bernard Laponche και Eoin Lees, Νοέμβριος 1994.