[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 24.8.2005

COM(2005) 387 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Απάντηση στην πενταετή αξιολόγηση των κοινοτικών ερευνητικών δραστηριοτήτων (1999-2003) που πραγματοποίησαν ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες υψηλού επιπέδου{SEC(2005) 1054}

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Απάντηση στην πενταετή αξιολόγηση των κοινοτικών ερευνητικών δραστηριοτήτων (1999-2003) που πραγματοποίησαν ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες υψηλού επιπέδου (Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

Κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2004, μια στρατηγική επιτροπή αξιολόγησης από δεκατρείς εμπειρογνώμονες υψηλού επιπέδου[1] πραγματοποίησε την πενταετή αξιολόγηση των κοινοτικών ερευνητικών δραστηριοτήτων για την περίοδο 1999-2003 όπως προβλέπεται στις αποφάσεις που αφορούν το 6 ο πρόγραμμα πλαίσιο[2]. Ως αποτέλεσμα, η επιτροπή αξιολόγησης υπέβαλε σαφή και έγκυρη ανασκόπηση και αξιολόγηση από οριζόντια σκοπιά, των κοινοτικών ερευνητικών δραστηριοτήτων, με βάση ενδελεχή και στηριζόμενη σε στοιχεία ανάλυση της υλοποίησης και των επιτευγμάτων των παλαιών και των εν εξελίξει δραστηριοτήτων. Σύμφωνα με τις αποφάσεις σχετικά με το 6 ο πρόγραμμα πλαίσιο, η Επιτροπή με την παρούσα, κοινοποιεί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Συμβούλιο, στην Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών, τα συμπεράσματα της αξιολόγησης αυτής μαζί με τις παρατηρήσεις της.

Η Επιτροπή δέχθηκε με ικανοποίηση την έκθεση της πενταετούς αξιολόγησης και τη σχετική ανάλυση, τα συμπεράσματα και τις συστάσεις.

Κατ’ αρχάς η Επιτροπή συμφωνεί με την επιτροπή αξιολόγησης σχετικά με τις τέσσερις κύριες προκλήσεις που εντοπίστηκαν ήτοι: προσέλκυση και ανταμοιβή των καλύτερων ταλέντων· δημιουργία περιβάλλοντος ιδιαίτερα πρόσφορου για την ανάπτυξη δραστηριοτήτων Ε&ΤΑ στο χώρο των επιχειρήσεων και της βιομηχανίας· κινητοποίηση πόρων για την καινοτομία και την αειφόρο οικονομική μεγέθυνση· οικοδόμηση της εμπιστοσύνης στην επιστήμη και την τεχνολογία.

Δεύτερο, σημειώνει την θετική αξιολόγηση της υλοποίησης, των αποτελεσμάτων και της προστιθέμενης αξίας των προγραμμάτων πλαίσιο, ιδίως από πλευράς συμβολής στην ευρωπαϊκή βάση των γνώσεων, την δικτύωση των ερευνητών και την διάρθρωση του συστήματος της έρευνας στην Ευρώπη.

Τέλος, συμφωνεί γενικά με τις συστάσεις που διατυπώθηκαν σχετικά με την βελτίωση του ενδιαφέροντος και της ποιότητας των σημερινών και των μελλοντικών ερευνητικών πρωτοβουλιών και προγραμμάτων. Οι προτάσεις της Επιτροπής για το 7ο πρόγραμμα πλαίσιο, που εγκρίθηκαν στις 6 Απριλίου 2005, λαμβάνουν πλήρως υπόψη τις εν λόγω συστάσεις. Θα ληφθούν επίσης υπόψη κατά την διαμόρφωση του συνολικού νομικού πλαισίου για την κοινοτική έρευνα, ιδίως για τα ειδικά προγράμματα και τους κανόνες συμμετοχής και διανομής των αποτελεσμάτων.

Η έκθεση αξιολόγησης διανεμήθηκε ευρέως, επίσης μέσω τού Europa[3], και παρουσιάστηκε στους κύριους εμπλεκόμενους φορείς, ιδίως στις αρμόδιες επιτροπές και ομάδες εργασίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, του CREST και στις επιτροπές των προγραμμάτων, που την δέχτηκαν με ικανοποίηση.

Η Επιτροπή ευχαριστεί θερμά την επιτροπή της πενταετούς αξιολόγησης για τις δημιουργικές της ιδέες και την πολύτιμη εργασία της, που έχει ήδη αποτελέσει και θα συνεχίσει σίγουρα να αποτελεί σημαντικό στοιχείο αναφοράς για την κοινοτική έρευνα.

Λεπτομερέστερη ανάλυση και σχόλια για κάθε επιμέρους σύσταση περιέχονται στο Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής {SEC(2005) 1054}.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Πενταετής αξιολόγηση των Ερευνητικών Προγραμμάτων-πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης

1999-2003

*

**

Σύσταση της επιτροπής αξιολόγησης

***

Συνοπτική παρουσίαση

**

Σύσταση της επιτροπής της ΠΕΝΤΑΕΤΟΥΣ αξιολόγησης 1999-2003 |

Dr. Erkki Ormala (Πρόεδρος) Φινλανδία Vice President, Technology Policy, Nokia Corporation |

Prof. Nicholas Vonortas (Εισηγητής) ΗΠΑ, Ελλάδα Professor and Director, Center for International Science and Technology Policy & Associate Professor, Department of Economics, The George Washington University |

Dr. Ségolène Ayme Γαλλία Director of Research, INSERM (Institut National de la Santé et de la Recherche Médicale), SC11 “Gene mapping and Clinical Research”; Director of Orphanet |

Dr. Lucija Čok Σλοβενία Rector, University of Primorska, Former Minister for Education, Research and Sport |

Prof. Dervilla Donnelly Ιρλανδία Chair of the Dublin Institute for Advanced Studies; Emeritus Professor of Organic Chemistry, University College, Dublin |

Dr. Julia King Ηνωμένο Βασίλειο Principal , Faculty of Engineering, Imperial College London |

Prof. Christoph Mandl Αυστρία Faculty of Business, Economics and Computer Science, University of Vienna; Director of Mandl, Luethi & Partner |

Prof. Frieder Meyer-Krahmer Γερμανία Director, Fraunhofer Institute for Systems and Innovation Research (ISI) |

Prof. Elzbieta H. Oleksy Πολωνία Dean of the Faculty of International and Political Studies, University of Lodz; Founding Director of Women's Studies Centre, University of Lodz |

Prof. Alexandre Quintanilha Πορτογαλία Professor in Biophysics, University of Porto |

Prof. Nicoletta Stame Ιταλία Professor of Sociology Università di Roma "La Sapienza"; President of the European Evaluation Society (EES) |

Dr. Rolf Tarrach Ισπανία Professor of Theoretical Physics at the University of Barcelona - Dept. ECM; Former President of the Spanish Council for Scientific Research |

Prof. Françoise Thys-Clement Βέλγιο Chairperson of the Erasme Hospital Council; Professor and Director of the Centre of Economics of Education at the ULB |

ΣΥΝΟΨΗ

Η υφιστάμενη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση προσδιορίζει δύο βασικούς στρατηγικούς στόχους για τα ευρωπαϊκά προγράμματα πλαίσια έρευνας: (ι) ενίσχυση των επιστημονικών και τεχνολογικών βάσεων της βιομηχανίας για να ενθαρρυνθεί η διεθνής ανταγωνιστικότητά της και (ii) στήριξη των άλλων πολιτικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η παρούσα έκθεση, η οποία αποτελεί την τρίτη πενταετή αξιολόγηση των ερευνητικών προγραμμάτων πλαισίων (Ευρωπαϊκής Κοινότητας, ΕΥΡΑΤΟΜ), εξετάζει την εφαρμογή και τα επιτεύγματα των προγραμμάτων πλαισίων κατά την περίοδο 1999-2003. Οι συστάσεις αφορούν το υπόλοιπο διάστημα εφαρμογής του έκτου προγράμματος πλαισίου, έως το 2006, και προτείνουν βελτιώσεις στη φύση και τον προσανατολισμό των μελλοντικών προγραμμάτων πλαισίων. Στόχος των συστάσεων αυτών είναι να συνεισφέρουν με τεκμηριωμένο τρόπο στη βελτίωση της ποιότητας, της χρησιμότητας και της επίπτωσης των σημερινών και των μελλοντικών προγραμμάτων πλαισίων.

Στόχος

Ή παρούσα έκθεση καλύπτει μία περίοδο κατά την οποία η ευρωπαϊκή πολιτική σκηνή έχει υποστεί βαθιές αλλαγές λόγω της εισαγωγής των στόχων της Λισσαβόνας και της Βαρκελώνης και της δημιουργίας του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας (ΕΧΕ).

Επιπλέον, το γενικό οικονομικό και ερευνητικό τοπίο στην Ευρώπη εξελίσσεται συνεχώς. Ο παγκόσμιος ανταγωνισμός που βασίζεται στη γνώση αλλάζει πλήρως το περιβάλλον στο οποίο λειτουργεί η ευρωπαϊκή έρευνα και βιομηχανία. Η Ευρώπη και ο υπόλοιπος βιομηχανοποιημένος κόσμος δεν μπορούν πλέον να θεωρούν την ηγετική θέση τους σε θέματα τεχνολογίας ως δεδομένη. Ενώ η Ευρώπη διατηρεί ακόμη την ηγεμονία της σε ορισμένους βιομηχανικούς κλάδους, χάρη ιδίως στο σωστά εκπαιδευμένο εργατικό δυναμικό της, υπάρχει ανησυχία για το μέλλον η οποία οφείλεται στη γρήγορη επέκταση της έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης (ΕΤΑ) που πραγματοποιούν οι Ευρωπαϊκές βιομηχανίες εκτός της Ευρώπης και στην ανικανότητα της Ευρώπης να προσελκύσει τους καλύτερους ερευνητές από όλον τον κόσμο. Παράγοντες όπως η συνεχώς αυξανόμενη διαθεσιμότητα γνώσεων υψηλής ποιότητας που ενδιαφέρουν τη βιομηχανία, η δημιουργία συνθηκών που ευνοούν την καινοτομία και, τέλος, η ευχερέστερη πρόσβαση σε αγορές εκτός Ευρώπης συμβάλλουν στη βαθμιαία μείωση της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης.

Η Ευρώπη, όλο και περισσότερο, υπολείπεται των βασικών ανταγωνιστών της. Οι επιδόσεις της σε θέματα οικονομικής μεγέθυνσης, παραγωγικότητας και δημιουργίας θέσεων εργασίας δεν επαρκούν για να διατηρήσει την ευημερία της στο μέλλον. Αυτές οι εξελίξεις, και οι προκλήσεις που θέτουν, αναφέρονται λεπτομερώς σε πρόσφατες εκθέσεις, όπως εκείνες του Sapir (2003) και του Kok (2004). Όλες συμφωνούν ότι η έρευνα, η εκπαίδευση και η καινοτομία αποτελούν καθοριστικά στοιχεία για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων.

Τα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια και τα ερευνητικά ιδρύματα ήταν έως τώρα σε θέση να αναπτύσσουν και να διατηρούν ένα ευρωπαϊκό κεφάλαιο γνώσεων. Σε πολλούς τομείς αυτό ισχύει ακόμη. Εντούτοις, μόνο μικρός αριθμός ευρωπαϊκών πανεπιστημίων αναγνωρίζονται ως πρωτοπόρα σε παγκόσμιο επίπεδο. Αυτό οφείλεται, τουλάχιστον εν μέρει, στην ανεπάρκεια πόρων σε συνδυασμό με τον κατακερματισμό του ευρωπαϊκού τοπίου ΕΤΑ. Τα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια και ιδρύματα δεν έχουν ακόμη ανταποκριθεί πλήρως στον παγκόσμιο ανταγωνισμό για γνώση και ταλέντα.

Σε μια βασισμένη στη γνώση οικονομία, η καινοτομία εξαρτάται καθοριστικά από τα δίκτυα συνεργασίας στα οποία συμμετέχουν ερευνητικά κέντρα από τον ακαδημαϊκό και τον βιομηχανικό χώρο. Η συμβατική αντίληψη σύμφωνα με την οποία η γνώση δημιουργείται στο ακαδημαϊκό περιβάλλον και στη συνέχεια παραλαμβάνεται και χρησιμοποιείται από τη βιομηχανία ακολουθώντας μια γραμμική διαδικασία έχει παραχωρήσει τη θέση της σε μια νέα πρακτική, της διαλογικής καινοτομίας που διευκολύνεται από συνεργασίες του δημόσιου τομέα με τον ιδιωτικό, ανταλλαγή των γνώσεων και αμοιβαία εκμάθηση.

Εν τω μεταξύ, τα νέα κράτη μέλη βρίσκονται σε μεταβατικό στάδιο. Οφείλουν να δημιουργήσουν ένα ευνοϊκό για τις επιχειρήσεις περιβάλλον και ταυτοχρόνως να δημιουργήσουν προϋποθέσεις για την ανάπτυξη μιας οικονομίας που βασίζεται στην γνώση. Οι θεσμικές μεταρρυθμίσεις και η χορήγηση επαρκών πόρων για την παραγωγή και την ανταλλαγή γνώσεων είναι δύο εξίσου απαραίτητα βήματα για την οικοδόμηση ενός αειφόρου οικονομικού μέλλοντος. Η ευφυής αξιοποίηση των πόρων των διαρθρωτικών ταμείων σε συνδυασμό με άλλους ευρωπαϊκούς και εθνικούς μηχανισμούς θα μπορούσε να δώσει λύσεις όσον αφορά αυτές τις επιταγές.

Το ευρύ κοινό στην Ευρώπη ενδιαφέρεται όλο και περισσότερο για τις κοινωνικές και οικονομικές επίπτωσης των επιστημονικών και τεχνολογικών επιτευγμάτων, καθώς επίσης και για τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων σε αυτό το πεδίο. Σε ορισμένους κλάδους, η έλλειψη υποστήριξης από το κοινό είναι εμφανής. Τα προβλήματα αυτά πρέπει να αντιμετωπιστούν και σε ευρωπαϊκό και σε εθνικό επίπεδο προκειμένου να αποκτήσει η Ευρώπη ηγετικό ρόλο στον τομέα της επιστήμης και της τεχνολογίας, στοιχείο καθοριστικό για τη μελλοντική της ευημερία.

Προκειμένου να αντιστραφεί η τάση, η Ευρώπη – δηλαδή η ΕΕ και τα κράτη μέλη της μαζί - πρέπει να λάβει συντονισμένα μέτρα ώστε να αντιμετωπίσει τέσσερις βασικές προκλήσεις:

- πως θα ελκύσει και θα ανταμείψει τα καλύτερα ταλέντα

- πως θα δημιουργήσει ένα περιβάλλον ιδιαίτερο πρόσφορο για την ανάπτυξη δραστηριοτήτων ΕΤΑ στο χώρο των επιχειρήσεων και της βιομηχανίας

- πως θα κινητοποιήσει πόρους για την καινοτομία και την αειφόρο οικονομική μεγέθυνση

- πως θα οικοδομήσει την εμπιστοσύνη στην επιστήμη και την τεχνολογία

Η πρόταση της Επιτροπής για ουσιαστική αύξηση του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού για την έρευνα στο μέλλον αποτελεί ενθαρρυντικό βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση. Προσφέρει την ευκαιρία να ενισχυθεί ουσιαστικά η ευρωπαϊκή βάση γνώσεων και η ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα. Εντούτοις, αυτή η αύξηση θα φέρει αποτέλεσμα μόνο εάν συνοδεύεται από αύξηση των προϋπολογισμών για ΕΤΑ των κρατών μελών. Οι ενδείξεις είναι σαφείς: η Ευρωπαϊκή Ένωση στο σύνολό της πρέπει να επενδύσει περισσότερο στην ΕΤΑ ώστε να ανταποκριθεί σωστά σε αυτές τις προκλήσεις.

Συμπεράσματα της αξιολόγησης

Η επιτροπή αξιολόγησης κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα ερευνητικά προγράμματα πλαίσια της ΕΕ έχουν διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της ευρωπαϊκής βάσης γνώσεων κατά την περίοδο που καλύπτει η αξιολόγηση (1999-2003). Τα προγράμματα πλαίσια έχουν καλύψει ορισμένες ανεπάρκειες του ευρωπαϊκού τοπίου ΕΤΑ και έχουν συμβάλει ουσιαστικά στο γεφύρωμα του χάσματος μεταξύ ΕΤΑ και καινοτομίας. Η μεγάλη έμφαση στις τεχνολογίες της πληροφορίας και των επικοινωνιών και στις βιοεπιστήμες, παραδείγματος χάριν, έχει συμβάλει στην ενίσχυση του ευρωπαϊκού δυναμικού. Εκδηλώθηκε έντονο ενδιαφέρον από τη βιομηχανία, τα πανεπιστήμια και άλλα ερευνητικά ιδρύματα. Τα προγράμματα πλαίσια έχουν συμβάλει σε σημαντικό βαθμό στη δημιουργία και τη διάδοση νέων γνώσεων και στη δημιουργία και την ενίσχυση δικτύων μεταξύ οργανισμών, τόσο μεταξύ ευρωπαίων όσο και με συμμετοχή φορέων από τα συνδεδεμένα κράτη. Όλες οι εκθέσεις που εξέτασε η επιτροπή αξιολόγησης, σε επίπεδο Κοινότητας ή κρατών μελών, συνεχώς τονίζουν τη σημαντική συμπληρωματικότητα και την προστιθέμενη αξία των ευρωπαϊκών προγραμμάτων πλαισίων.

Παρά τις αξιοσημείωτες επιτυχίες, εντούτοις, τα αποτελέσματα των προγραμμάτων πλαισίων υπήρξαν μετριότερα όσον αφορά την άμεση συμβολή σε καινοτομίες οι οποίες διαθέτουν το δυναμικό να επιτρέψουν στην Ευρώπη να αποκτήσει κυρίαρχο ρόλο στις παγκόσμιες αγορές. Αυτή η εμφανής «αδυναμία» συζητήθηκε πολύ. Ωστόσο, οι αξιολογήσεις και οι μελέτες επίπτωσης γενικά διενεργούνται σε πολύ αρχικά στάδια για να καταστούν εμφανείς τυχόν σημαντικές οικονομικές επιπτώσεις. Επιπλέον, η παραγωγή συγκεκριμένων καινοτομιών δεν υπήρξε ποτέ κεντρικός στόχος του προγράμματος πλαισίου, ενώ στόχος του ήταν η ενίσχυση του ευρωπαϊκού ερευνητικού συστήματος στο σύνολό του. Λαμβάνοντας υπόψη τους δημοσιονομικούς περιορισμούς του προγράμματος - λιγότερο από πέντε τοις εκατό των συνολικών κρατικών δαπανών για ΕΤΑ στο χώρο της ΕΕ – θεωρούμε τα αποτελέσματα του προγράμματος πλαισίου σε αυτό το «διαρθρωτικό» ρόλο πράγματι πολύ σημαντικά.

Συστάσεις της επιτροπής αξιολόγησης για το πρόγραμμα πλαίσιο

Με βάση την αναθεώρηση που εκτίθεται λεπτομερώς στην παρούσα έκθεση, η επιτροπή αξιολόγησης διατυπώνει τις ακόλουθες συστάσεις προκειμένου να ενισχυθεί η χρησιμότητα και οι επιπτώσεις του προγράμματος πλαισίου και να βελτιωθεί η ευχρηστία του:

1. Πρέπει να διατυπωθούν καλύτερα οι στόχοι της ευρωπαϊκής ΕΤΑ και να αντανακλώνται σαφέστερα στο πρόγραμμα πλαίσιο. Το πρόγραμμα πλαίσιο θα ήταν αποτελεσματικότερο εάν εστιαζόταν περισσότερο στις γενικές προτεραιότητες και λιγότερο στα ιδιαίτερα στοιχεία κάθε προγράμματος.

2. Το πρόγραμμα πλαίσιο πρέπει πρωτίστως να προαγάγει τον ηγετικό ρόλο της Ευρώπης σε διεθνές επίπεδο στον τομέα της επιστήμης και της τεχνολογίας. Για το σκοπό αυτό απαιτείται ερευνητική αριστεία, πιο μακροπρόθεσμος ερευνητικός προγραμματισμός· πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην επίτευξη ριζικών καινοτομιών και στην έρευνα ριψοκίνδυνου χαρακτήρα στα έργα που υποστηρίζονται από το πρόγραμμα

3. Η βιομηχανία πρέπει να έχει μεγαλύτερο ρόλο στον προσανατολισμό του προγράμματος πλαισίου και να συμμετέχει περισσότερο στην εφαρμογή του . Για το σκοπό αυτό απαιτείται να ανανεωθεί το ενδιαφέρον της βιομηχανίας και ο ηγετικός της ρόλος στα προγράμματα που αποβλέπουν στην αύξηση της καινοτομίας και της ανταγωνιστικότητας. Ειδικότερα, οι ΜΜΕ που χρησιμοποιούν τεχνολογίες αιχμής πρέπει να είναι σε θέση να θεωρούν την άμεση συμμετοχή ελκυστικότερη.

4. Πρέπει να δίνεται ένας απλός αλλά ακριβής ορισμός της ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας κατά το σχεδιασμό και την εφαρμογή των μελλοντικών προγραμμάτων πλαισίων.

5. Πρέπει να εξορθολογιστεί και να απλουστευθεί η διαχείριση του προγράμματος πλαισίου. Ο εξορθολογισμός και η απλούστευση της διαδικασίας υποβολής αιτήσεων, η διαχείριση και ο οικονομικός έλεγχος των έργων πρέπει να παρακολουθούνται συνεχώς. Χρειάζεται να βελτιωθούν οι διαδικασίες, ιδίως να καθιερωθούν μόνιμες επιτροπές κρίσης σε ορισμένα θεματικά πεδία προτεραιότητας ή για δραστηριότητες που συνδέονται με τη διαδικασία αξιολόγησης για όλη τη διάρκεια ενός προγράμματος.

6. Θα πρέπει να γίνει πιο ευέλικτη η επιλογή των μέσων προκειμένου να λαμβάνονται υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των χρηματοδοτούμενων έργων ΕΤΑ. Τα νέα μέσα θα πρέπει να διατηρηθούν στο επόμενο πρόγραμμα πλαίσιο, μεταξύ άλλων και για λόγους σταθερότητας. Οι προτείνοντες έργα έρευνας θα πρέπει να έχουν την ελευθερία να επιλέξουν τα κατάλληλα μέσα.

7. Το εύρος και το πεδίο των προγραμμάτων που αφορούν το ανθρώπινο δυναμικό και την κινητικότητα πρέπει να επεκταθούν. Πρέπει να ενθαρρυνθεί η σύνδεσή τους με εθνικά/περιφερειακά προγράμματα για λόγους μεγαλύτερη αποτελεσματικότητας. Ο σχεδιασμός των προγραμμάτων πρέπει να εξασφαλίζει ότι η βιομηχανία βρίσκει ελκυστική τη συμμετοχή. Πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην κινητικότητα μεταξύ του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα καθώς και με τις τρίτες χώρες.

8. Το πρόγραμμα πλαίσιο πρέπει να εξακολουθήσει να λαμβάνει υπόψη το ζήτημα της εμπιστοσύνης στην επιστήμη και την τεχνολογία και της κοινωνικής αποδοχής τους στην Ευρώπη. Τα ζητήματα επιστήμης και κοινωνίας πρέπει να εξακολουθήσουν να αποτελούν αντικείμενο ενός χωριστού προγράμματος, και ταυτοχρόνως να είναι ενσωματωμένα σε όλα τα άλλα προγράμματα. Απαιτείται η λήψη σχετικών μέτρων σε επίπεδο ΕΕ και σε επίπεδο κρατών μελών.

9. Η Επιτροπή πρέπει να ξεκινήσει διαβουλεύσεις με τα άμεσα ενδιαφερόμενα μέρη προκειμένου να βελτιωθούν οι κανόνες των προγραμμάτων πλαισίων που αφορούν τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας. Εντούτοις, οι βασικές αρχές των κανόνων του προγράμματος πλαισίου όσον αφορά τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας φαίνονται κατάλληλες.

10. Η αξιολόγηση του προγράμματος πλαισίου πρέπει να είναι συστηματική και να λαμβάνει υπόψη τη νέα αντίληψη της διαλογικής φύσης της καινοτομίας. Η αξιολόγηση πρέπει επίσης να εξετάζει τις διαρθρωτικές επιπτώσεις του προγράμματος πλαισίου στο ευρωπαϊκό οικονομικό και ερευνητικό τοπίο.

Μελλοντικές προοπτικές – Προϋποθέσεις

Οι στόχοι της ευρωπαϊκής πολιτικής έρευνας και καινοτομίας μπορούν να επιτευχθούν μόνο με συστημική προσέγγιση που να λαμβάνει υπόψη τη διαλογική φύση της καινοτομίας και την πολυπλοκότητα του ευρωπαϊκού συστήματος καινοτομίας. Η πολιτική ΕΤΑ πρέπει να είναι συντονισμένη με τις άλλες κοινωνικο-οικονομικές πολιτικές που επηρεάζουν το ευρωπαϊκό περιβάλλον καινοτομίας. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι πολιτικές σε θέματα ανταγωνιστικότητας, προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας, ανταγωνισμού, κρατικών ενισχύσεων, ανθρώπινου δυναμικού, εκπαίδευσης, ισότητας των φύλων και ηθικής δεοντολογίας. Οι πολιτικές που είναι προσανατολισμένες στη ζήτηση, ιδίως οι δημόσιες συμβάσεις για προϊόντα ΕΤΑ και καινοτομίας, και το κανονιστικό πλαίσιο διαδραματίζουν επίσης καθοριστικό ρόλο για την προώθηση της καινοτομίας και την εμφάνιση δυναμικών αγορών. Θα επιθυμούσαμε να πράξει η Επιτροπή τα ακόλουθα: (i) να καθορίσει σαφέστερα το ρόλο των προγραμμάτων πλαισίων στην ευρύτερη διαδικασία χάραξης των πολιτικών της ΕΕ· (ii) να εξετάσει τρόπους βελτίωσης της προσφυγής σε καινοτόμες τεχνολογίες μέσω μέτρων προσανατολισμένων στη ζήτηση· και (iii) να εντείνει τις προσπάθειες, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, ώστε να καταρτιστούν περισσότεροι ερευνητές και να περιοριστεί η διαρροή τους προσφέροντας ελκυστικότερες συνθήκες επαγγελματικής εξέλιξης στον κλάδο.

Υποστηρίζουμε σθεναρά την άμεση καθιέρωση του ευρωπαϊκού διπλώματος ευρεσιτεχνίας σε μία μόνο γλώσσα. Πρέπει σύντομα να καταστεί δυνατή η κατοχύρωση με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας των εφευρέσεων που εφαρμόζονται μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή και αυτών που αφορούν γενετικώς τροποποιημένους οργανισμούς. Η καθιέρωση γρήγορων και αποτελεσματικών διαδικασιών προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας αποτελεί ουσιαστική προϋπόθεση για την καινοτομία και τις επενδύσεις στην ΕΤΑ.

Οι κοινοτικοί κανόνες σε θέματα κρατικών ενισχύσεων αποτελούν σήμερα αντικείμενο αναθεώρησης. Τα δίκτυα ΕΤΑ, στα οποία συμμετέχουν επιχειρήσεις όλων των μεγεθών και ακαδημαϊκά ιδρύματα, και η νέα αντίληψη για τη διαλογική φύση της καινοτομίας, θέτουν σε αμφισβήτηση τους παραδοσιακούς κανόνες χρηματοδότησης. Πρέπει να αναθεωρηθούν εκείνοι που περιορίζουν τη δημόσια χρηματοδότηση σε προ-ανταγωνιστική ΕΤΑ και καθορίζουν το επίπεδο της ενίσχυσης ανάλογα με την εταιρία αποδέκτη. Η ανάπτυξη της Ευρώπης δεν πρέπει να παρεμποδίζεται από την εφαρμογή κανόνων αυστηρότερων από αυτούς που ισχύουν για τους κύριους ανταγωνιστές της.

Τέλος, με βάση τα στοιχεία που εξετάστηκαν, η επιτροπή αξιολόγησης διατυπώνει ορισμένες συστάσεις σχετικά με την μελλοντική κοινοτική πολιτική έρευνας:

1. Πρέπει να συνεχιστεί η διαδικασία σύστασης του ΕΧΕ. Πρέπει να αυξηθεί η συνοχή μεταξύ των εθνικών πολιτικών επιστήμης και καινοτομίας και των προγραμμάτων πλαισίων. Το πρόγραμμα πλαίσιο πρέπει να καλύπτει δραστηριότητες Ε&ΤΑ υψηλής ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας, οι οποίες πρέπει να είναι αποτελεσματικές σε τοπικό επίπεδο και να έχουν εφαρμογή σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο. Εγκρίνουμε τις δράσεις που προβλέπονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής για τη μελλοντική πολιτική έρευνας της ΕΕ. Οι δράσεις πρέπει να είναι σχεδιασμένες κατά τρόπο ώστε να διευκολύνουν τη δημιουργία, στην Ευρώπη, ενός υψηλής ποιότητας και ανταγωνιστικού ερευνητικού περιβάλλοντος. Πρέπει να προσφέρουν στην Ευρώπη τα μέσα για να ανταποκριθεί στις μείζονες προκλήσεις που αναφέρονται ανωτέρω.

2. Η Ευρώπη πρέπει να καταβάλει προσπάθειες για την καλύτερη ενσωμάτωση των νέων κρατών μελών. Η συνεκτίμηση των νέων κρατών μελών σε όλες τις πολιτικές και τους μηχανισμούς της ΕΕ αποτελεί προϋπόθεση για την αποτελεσματική αξιοποίηση του σημαντικού ανθρώπινου και οικονομικού δυναμικού που προσφέρουν αυτές οι χώρες για την οικοδόμηση μιας ανταγωνιστικότερης και συνεκτικότερης Ευρώπης, η οποία να αναπτύσσεται με αειφόρο τρόπο. Τα προγράμματα πλαίσια πρέπει να βοηθήσουν να επιταχυνθεί η διαδικασία της ολοκλήρωσης.

3. Υποστηρίζουμε την ίδρυση ενός Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας. Το Συμβούλιο χρειάζεται επαρκείς πόρους ώστε να συμβάλει στην εξέλιξη της ευρωπαϊκής επιστημονικής βάσης. Θα πρέπει να προωθεί την επιστημονική αριστεία και την οικονομική αποδοτικότητα και να ενθαρρύνει την ανάπτυξη ενός ερευνητικού περιβάλλοντος παγκόσμιου κύρους. Οφείλει επίσης να υποστηρίξει ουσιαστικά τα επιστημονικά πεδία εκείνα που μπορούν να επηρεάσουν μακροπρόθεσμα την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία.

4. Υποστηρίζουμε την ιδέα να συσταθούν, σε περιορισμένο αριθμό, «τεχνολογικές πλατφόρμες», με στόχο να εδραιωθεί ο ηγετικός ρόλος της Ευρώπης σε καθοριστικές αναδυόμενες τεχνολογίες, αυξάνοντας με τον τρόπο αυτό τις ιδιωτικές επενδύσεις στην ΕΤΑ . Αυτά τα μεγάλης κλίμακας προγράμματα συνεργασίας πρέπει να καθοδηγούνται από τη βιομηχανία, και να χρηματοδοτούνται και να εκτελούνται από εταιρικά σχήματα δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Στα προγράμματα αυτά πρέπει να συμμετέχουν ακαδημαϊκά ιδρύματα, μεγάλες και μικρές επιχειρήσεις και, συχνά, φορείς από χώρες εκτός Ευρώπης. Για να έχουν επιπτώσεις , θα χρειαστεί άριστη διαχείριση των πόρων που θα συνεισφέρουν το πρόγραμμα πλαίσιο, εθνικές πηγές και η βιομηχανία.

[1] Βλέπε κατάλογο των εμπειρογνωμόνων στο Προσάρτημα

[2] Απόφαση 1513/2002/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, ΕΕ L 232 της 29.08.2002, και Απόφαση 2002/668/Ευρατόμ του Συμβουλίου, ΕΕ L 232 της 29.08.2002.

[3] http://europa.eu.int/comm/research/reports/2004/pdf/fya_en.pdf