ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΟΙ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΟΙ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Εισαγωγή

1. Η προοπτική από την πλευρά των κρατών μελών ...

- Τα κύρια μελήματά τους

- Και η δράση σε επίπεδο ΕΕ

2 Οι προτεινόμενοι συγκεκριμένοι μελλοντικοί στόχοι

- Η ανύψωση του επιπέδου μάθησης στην Ευρώπη

- Η ευκολότερη και ευρύτερη πρόσβαση στη μάθηση σε όλα τα στάδια της ζωής

- Η αναβάθμιση του ορισμού των βασικών δεξιοτήτων για την κοινωνία της γνώσης

- Η προσφορά ανοικτής εκπαίδευσης και κατάρτισης στο τοπικό περιβάλλον, στην Ευρώπη και τον κόσμο

- Η βέλτιστη χρήση των πόρων

- Η ανάπτυξη μιας νέας εταιρικής σχέσης με τα σχολεία

3. Η "ανοικτή μέθοδος συντονισμού" - μέθοδος που προτάθηκε στη Λισσαβώνα...

Συμπεράσματα

Περίληψη

Παραρτήματα

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΟΙ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΟΙ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1. Στη συνεδρίασή του, στη Λισσαβώνα, το Μάρτιο του 2000, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο κάλεσε το Συμβούλιο Παιδείας «να επιδοθεί σε γενικότερο προβληματισμό σχετικά με τους συγκεκριμένους μελλοντικούς στόχους των εκπαιδευτικών συστημάτων επικεντρωμένο σε κοινά μελήματα και προτεραιότητες αλλά σεβόμενο παράλληλα την εθνική ποικιλομορφία, με στόχο να ... υποβάλει εκτενέστερη έκθεση στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο την άνοιξη του 2001» [1]. Το Συμβούλιο Παιδείας στη συνεδρίασή του του Ιουνίου του 2000 κάλεσε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εκπονήσει ένα σχέδιο της έκθεσης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κάλεσε τα κράτη μέλη να συμβάλουν στη διαδικασία αυτή απαντώντας σε ένα ερωτηματολόγιο όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο έδωσαν συνέχεια στα συμπεράσματα της Λισσαβώνας στον τομέα της εκπαίδευσης γενικά και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουν τους συγκεκριμένους μελλοντικούς στόχους των εκπαιδευτικών συστημάτων ειδικότερα. Υπέβαλε ένα έγγραφο συζήτησης στο Συμβούλιο Παιδείας στις 9 Νοεμβρίου του 2000, βάσει των προβληματισμών της και της τρέχουσας συζήτησης και έρευνας στον τομέα της εκπαίδευσης (οι συμβολές των κρατών μελών δεν ήταν πλήρεις εκείνη τη στιγμή). Το παρόν σχέδιο έκθεσης λαμβάνει υπόψη όχι μόνο τις συμβολές τις οποίες υπέβαλαν τα κράτη μέλη αλλά και το αρχικό έγγραφο και την απόφαση του Συμβουλίου της ημερομηνίας εκείνης. Το παρόν έγγραφο προετοιμάζει τη συζήτηση στο Συμβούλιο Παιδείας της 12ης Φεβρουαρίου, το οποίο πρέπει να εγκρίνει την έκθεση για το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Στοκχόλμης, όπως επιβεβαιώθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Νίκαιας στις 7-9 Δεκεμβρίου του 2000 [2].

[1] Συμπεράσματα της Προεδρίας, παράγραφος 27

[2] Συμπεράσματα της Προεδρίας, παράγραφος 34

2. Η παρούσα έκθεση δεν καλύπτει μόνο τα εκπαιδευτικά συστήματα καθεαυτά, αλλά και τα συστήματα κατάρτισης. η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί ότι η εντολή του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισσαβώνας μπορεί να ερμηνευθεί μόνο κατά την έννοια αυτή. Αρχίζει (τμήμα 1) με τη σύντομη ανάλυση των κύριων στοιχείων που προκύπτουν από τις συμβολές των κρατών μελών σε απάντηση του ερωτηματολογίου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του έργου που έγινε σε επίπεδο ΕΕ. Στη συνέχεια, προτείνει (τμήμα 2) ορισμένους συγκεκριμένους στόχους οι οποίοι θα μπορούσαν να διαμορφώσουν τη βάση ενός κοινού προγράμματος εργασίας που θα εγκριθεί από το Συμβούλιο. και τέλος (τμήμα 3) υποβάλλει προτάσεις όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να προωθηθεί αυτό το πρόγραμμα εργασίας στο πλαίσιο της «ανοικτής μεθόδου συντονισμού» [3] που προτάθηκε από τα Ευρωπαϊκά Συμβούλια της Λισσαβώνας και της Φέιρα [4] για τη συνεργασία στον τομέα της παιδείας.

[3] Συμπεράσματα της Προεδρίας, παράγραφος 37-38

[4] Συμπεράσματα της Προεδρίας, παράγραφος 38

1. Η προοπτικη απο την πλευρα των κρατων μελων ...

3. Οι συμβολές των κρατών μελών [5] ποίκιλαν και διέφεραν σε μεγάλο βαθμό. δείχνουν όμως ορισμένα κοινά μελήματα σχετικά με το μέλλον και σχετικά με τη συμβολή που τα εκπαιδευτικά συστήματα πρέπει να έχουν, εάν θέλουμε να επιτευχθεί ο στόχος της Λισσαβώνας ότι η Ευρώπη πρέπει να γίνει «η ανταγωνιστικότερη και δυναμικότερη οικονομία της γνώσης ανά την υφήλιο ικανή για βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη με περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας και με μεγαλύτερη κοινωνική συνοχή» καθώς και οι γενικότεροι στόχοι τους οποίους η κοινωνία αναθέτει στην εκπαίδευση. Εκφράζουν επίσης τον όλο και μεγαλύτερο ρυθμό μεταβολής στα πλαίσια της κοινωνίας και της οικονομίας καθώς και τον αντίκτυπο της όλο και μεγαλύτερης ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Γενικά, τα κράτη μέλη εκφράζουν την άποψη ότι η εκπαίδευση πρέπει να συμβάλει σε τρεις κύριους στόχους: την ανάπτυξη του ατόμου, το οποίο μπορεί έτσι να υλοποιήσει πλήρως τις δυνατότητές του και να έχει μια ευτυχισμένη και δημιουργική ζωή. την ανάπτυξη της κοινωνίας, ιδίως με τη μείωση των διαφορών και των ανισοτήτων, όπως μεταξύ ατόμων ή ομάδων. και την ανάπτυξη της οικονομίας, εξασφαλίζοντας ότι οι διαθέσιμες δεξιότητες στην αγορά εργασίας ανταποκρίνονται στις ανάγκες των επιχειρήσεων και των εργοδοτών. Αυτό πρέπει να γίνει μέσω μιας στρατηγικής δια βίου μάθησης η οποία θα υπερνικά τους παραδοσιακούς φραγμούς μεταξύ των διαφόρων τμημάτων της επίσημης και της άτυπης εκπαίδευσης και κατάρτισης.

[5] Τα κείμενα των συμβολών των κρατών μελών είναι διαθέσιμα στην (διεύθυνση ιστοχώρου Europa)

... Τα κυρια μεληματα τουσ ...

4. Τα πέντε ακόλουθα σημεία αποτελούν τα κύρια μελήματα που εξέφρασαν τα κράτη μέλη:

4.1. Ποιότητα

Όλα τα κράτη μέλη κρίνουν αναγκαία την αύξηση της ποιότητας των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισής τους. Αυτό ισχύει για την ποιότητα της διαδικασίας μάθησης τόσο για τους νέους όσο και για τους ενηλίκους. για την ποιότητα της διαδικασίας διδασκαλίας, με τις συνέπειες για την αρχική και την ενδοϋπηρεσιακή κατάρτιση των εκπαιδευτικών, και της υποστήριξης των επιμορφωτών που ασχολούνται με μειονεκτούσες ομάδες ή με ενηλίκους. και για την ποιότητα των οργάνων και του υλικού διδασκαλίας που διατίθεται για να βοηθηθούν οι άνθρωποι να μάθουν.

4.2. Πρόσβαση

Τα κράτη μέλη διαπιστώνουν την ανάγκη να αναπτυχθεί η πρόσβαση στη μάθηση σε όλα τα στάδια της ζωής και σε πολλές περιπτώσεις αναφέρουν μια συγκεκριμένη στρατηγική όσον αφορά την ανάπτυξη της δια βίου μάθησης. Τονίζουν επίσης τον ρόλο τον οποίο πρέπει να διαδραματίσουν τα εκπαιδευτικά συστήματα στην ανάπτυξη της κοινωνικής συνοχής και στην προσέλκυση ατόμων με δυσκολίες ή ατόμων που προέρχονται από μειονότητες στη μάθηση έτσι ώστε να καταστεί δυνατό να διαδραματίσουν πλήρως το ρόλο τους στην κοινωνία. Στο πλαίσιο αυτό, ορισμένα κράτη μέλη τονίζουν την ανάγκη η μάθηση να καταστεί ελκυστικότερη και να ανταποκρίνεται περισσότερο στις συγκεκριμένες ανάγκες και συνθήκες των μαθητών.

4.3. Περιεχόμενο

Όλα τα κράτη μέλη διαπιστώνουν την ανάγκη να επανεξεταστούν οι βασικές δεξιότητες τις οποίες πρέπει οι νέοι να έχουν όταν τελειώνουν την αρχική εκπαίδευση ή κατάρτιση και την ανάγκη οι δεξιότητες αυτές να ενσωματώνουν πλήρως τις τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνιών (ΤΠΕ). Ορισμένα κράτη μέλη τονίζουν επίσης την ανάγκη για μια μακρόπνοη προοπτική όσον αφορά τις βασικές δεξιότητες, δηλαδή να υπάρχει μια συνεχής διαδικασία αναπροσαρμογής του ορισμού τους και των μέσων διδασκαλίας τους και το φάσμα των θεμάτων που προσφέρονται να είναι κατά το δυνατόν ευρύτερο.

Ορισμένα κράτη μέλη υπογραμμίζουν το ρόλο της εκπαίδευσης στη μετάδοση των κοινωνικών αξιών - δημοκρατία, ιδιότητα του πολίτη, κοινότητα - αν και αυτό υπογραμμίζει επίσης τα σχόλια που διατύπωσαν όλα τα κράτη μέλη όσον αφορά το ρόλο της εκπαίδευσης συνολικά.

4.4. Ανοικτός χαρακτήρας

Τα περισσότερα κράτη μέλη τονίζουν την ανάγκη, τα σχολεία, τα κέντρα κατάρτισης και τα πανεπιστήμια να είναι ανοικτά στον κόσμο: να αυξήσουν τους δεσμούς τους με το τοπικό περιβάλλον (ιδίως με τις επιχειρήσεις και τους εργοδότες, έτσι ώστε να κατανοήσουν καλύτερα τις ανάγκες των εργοδοτών και με τον τρόπο αυτό να αυξήσουν την απασχολησιμότητα των μαθητών). να εξασφαλίσουν μια ευρύτητα πνεύματος έναντι των ξένων κρατών, της Ευρώπης και του ευρύτερου κόσμου (π.χ. μέσω της μάθησης ξένων γλωσσών και της κινητικότητας).

4.5. Αποτελεσματικότητα

Αν και τα κράτη μέλη αναφέρουν αύξηση των επενδύσεων στο ανθρώπινο δυναμικό (όπως προτείνεται από τα συμπεράσματα της Λισσαβώνας), τονίζουν επίσης την ανάγκη τα συστήματα εκπαίδευσής τους να χρησιμοποιούν περισσότερο συστήματα διασφάλισης ποιότητας και αξιολόγησης όταν αξιολογούν την ποιότητά τους και να καταστούν πιο αποτελεσματικά όσον αφορά το προϊόν το οποίο παραδίδουν. να εξασφαλιστεί η βέλτιστη χρήση των πόρων που είναι διαθέσιμοι σε αυτά. και να διοχετεύσουν την επένδυση σε ανθρώπινο δυναμικό και οικονομικούς πόρους εκεί όπου θα είναι περισσότερο χρήσιμο.

5. Μία σύνοψη των συμβολών των κρατών μελών, με βάση τους στόχους που τέθηκαν από τα συμπεράσματα της Λισσαβώνας παρατίθεται στο παράρτημα 1.

... Και η Δραση σε Επιπεδο ΕΕ

6. Παρομοίως, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έλαβε ορισμένα μέτρα από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβώνας και μετά - με κυριότερο τη δημοσίευση της ανακοίνωσης σχετικά με την «e-learning» και το υπόμνημα σχετικά με την εκπαίδευση καθόλη τη διάρκεια της ζωής που υποβλήθηκε στο Συμβούλιο Παιδείας στις 9 Νοεμβρίου 2000. Σύνοψη αυτών των δραστηριοτήτων σε επίπεδο ΕΕ βρίσκεται στο παράρτημα 2.

2. οι Προτεινομενοι συγκεκριμενοι μελλοντικοι στοχοι

7. Με βάση τις συμβολές αυτές και την ανάλυση που πραγματοποιήθηκε ανωτέρω η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαπίστωσε μια πολύ πραγματική σύγκλιση μεταξύ της ανάλυσης και των στόχων των κρατών μελών. Θεωρεί ότι θα μπορούσαν να διευκρινιστούν πέντε συγκεκριμένοι στόχοι, οι οποίοι θα αποτελούσαν τη βάση ώστε τα κράτη μέλη να συνεργαστούν κατά τα επόμενα δέκα έτη προκειμένου να διευκρινίσουν τη συμβολή στην οποία πρέπει να προβούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο ώστε να επιτύχουν τους στόχους που τέθηκαν στη Λισσαβώνα. Βεβαίως, όλα τα κράτη μέλη θα συνεχίσουν τις δικές τους προσπάθειες σε άλλους τομείς, προκειμένου να αυξήσουν την ποιότητα της υπηρεσίας που παρέχεται στους μαθητές και στην κοινωνία και την οικονομία συνολικά. Οι πέντε στόχοι που παρατίθενται κατωτέρω θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν για την εκπόνηση από το Συμβούλιο ενός κοινού προγράμματος εργασίας στο πλαίσιο της «ανοικτής μεθόδου συντονισμού» που προτείνεται στα συμπεράσματα της Λισσαβώνας, που θα επιδιωχθεί από κοινού από τα κράτη μέλη, με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

8. Οι στόχοι αυτοί συνδέονται επίσης με το υπόμνημα σχετικά με την εκπαίδευση καθόλη τη διάρκεια της ζωής, το οποίο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέβαλε στο Συμβούλιο Παιδείας στις 9 Νοεμβρίου 2000 και με βάση το οποίο προτίθεται, με τη συνεργασία των κρατών μελών, να αναπτύξει μια συζήτηση στα πλαίσια της ΕΕ. Ενώ η διατύπωση των συγκεκριμένων στόχων κατωτέρω αφορά τις συμβολές των κρατών μελών, τα ίδια τα κράτη μέλη βλέπουν το μέλλον εντός ενός πλαισίου δια βίου μάθησης και είναι έτσι φυσικό οι δύο ενέργειες να συνδέονται στενά.

9. Οι προτεινόμενοι συγκεκριμένοι στόχοι με κάποια ένδειξη των τομέων που ενδέχεται να περιλαμβάνουν είναι οι εξής:

10. Η ανύψωση του επιπέδου μάθησης στην Ευρώπη

Η ανύψωση του επιπέδου μάθησης είναι αναγκαία, εάν θέλουμε η Ευρώπη να γίνει μια πιο ανταγωνιστική και δυναμική κοινωνία. Είναι επίσης αναγκαία, αν η Ευρώπη επιθυμεί να δώσει τη δυνατότητα στους πολίτες της να αναπτύξουν καλύτερα τις δεξιότητες και τις ικανότητές τους και να υλοποιήσουν τις δυνατότητές τους ως άτομα, ως μέλη της κοινωνίας και ως οικονομικοί παράγοντες. Όλα τα κράτη μέλη αναγνωρίζουν τη σημασία της ποιότητας και πράγματι μια σύσταση του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την ποιότητα στα σχολεία είναι υπό συζήτηση, ενώ μια σύσταση [6] σχετικά με την ποιότητα στην τριτοβάθμια εκπαίδευση έχει εγκριθεί. Οι συστάσεις αυτές εκφράζουν μια γενική άποψη της ανάγκης να εξασφαλιστούν υψηλά και ανυψούμενα πρότυπα μάθησης για όλους στην Ευρώπη.

[6] Η σύσταση 98/561/EΚ σχετικά με την ποιότητα στην τριτοβάθμια εκπαίδευση εγκρίθηκε στις 24 Σεπτεμβρίου 1998.το σχέδιο σύστασης σχετικά με την ποιότητα στα σχολεία συζητήθηκε στο πλαίσιο του Συμβουλίου Παιδείας στις 9 Νοεμβρίου 2000, ενώ αναμένεται σύντομα η επίσημη πρώτη ανάγνωση.

11. Η βελτίωση της κατάρτισης για εκπαιδευτικούς και επιμορφωτές

Η αναβάθμιση της αρχικής και ενδοϋπηρεσιακής κατάρτισης των εκπαιδευτικών και των επιμορφωτών έτσι ώστε οι δεξιότητές τους να ανταποκρίνονται τόσο στις μεταβολές της κοινωνίας όσο και στις προσδοκίες των διαφόρων ενδιαφερόμενων ομάδων (νέοι κάθε ηλικίας στην αρχική εκπαίδευση και κατάρτιση και ένα ευρύ φάσμα ηλικιών των ενηλίκων. άτομα με ειδικές μαθησιακές δυσκολίες και με προσωπικές ή κοινωνικές δυσκολίες. κ.τ.λ.) είναι μια σημαντική πρόκληση για τα εκπαιδευτικά συστήματα για τα επόμενα 10 χρόνια.

Οι δεξιότητες των εκπαιδευτικών και των επιμορφωτών είναι καθοριστικό στοιχείο για την παρακίνηση των μαθητών και για την επιτυχία τους. Η κατάρτιση που θα είναι προσανατολισμένη στο μέλλον είναι πλέον αναγκαία - η πλειονότητα των εκπαιδευτικών απέκτησαν τα προσόντα τους 25 ή περισσότερα χρόνια πριν, ενώ η αναβάθμιση των δεξιοτήτων τους σε πολλές περιπτώσεις δεν ακολούθησε το ρυθμό της αλλαγής. Έχει αλλάξει επίσης ο ρόλος των εκπαιδευτικών. Δεν είναι πλέον η μοναδική πηγή γνώσεων τις οποίες διαδίδουν σε ένα ακροατήριο πλήρες σεβασμού για το δάσκαλο. σήμερα λειτουργούν περισσότερο ως μέντορες που καθοδηγούν τους μαθητές, καθώς ο καθένας τους ακολουθεί το δικό του δρόμο προς τη γνώση. Η κατάρτιση πρέπει να δίνει τη δυνατότητα στους εκπαιδευτικούς και τους επιμορφωτές (των οποίων τα προβλήματα είναι διαφορετικά, αλλά έχουν παρόμοια επίδραση) να παρέχουν κίνητρα στους μαθητές τους όχι μόνο για να μάθουν τις επαγγελματικές δεξιότητες που απαιτούνται, αλλά και για να αναλάβουν την ευθύνη γι' αυτόν το μοναδικό και προσωπικό δρόμο ο οποίος και μόνο μπορεί να τους παράσχει τις απαιτούμενες ικανότητες στην κοινωνία και στην εργασία σήμερα.

Μακροπρόθεσμα, τα ζητήματα αυτά σχετικά με το ρόλο του εκπαιδευτικού ενδέχεται επίσης να χρειάζεται να λάβουν υπόψη το ζήτημα της ελκυστικότητας και του κύρους των εκπαιδευτικών, δεδομένου του ποσοστού αυτών που βρίσκονται πιο κοντά στην ηλικία συνταξιοδότησης.

12. Η αύξηση της απόκτησης των στοιχειωδών γνώσεων γραφής, ανάγνωσης και αριθμητικής

Η εγγύηση ότι όλοι οι πολίτες αποκτούν τις βασικές γνώσεις γραφής, ανάγνωσης και αριθμητικής είναι αναγκαία για να εξασφαλιστεί η ποιοτική μάθηση. αποτελούν το καθοριστικό στοιχείο για όλες τις επόμενες ικανότητες μάθησης καθώς και για την απασχολησιμότητα. Αν και ακριβής αξιολόγηση του μεγέθους του προβλήματος είναι δύσκολο να γίνει (επειδή οι άνθρωποι είναι απρόθυμοι, και αυτό είναι κατανοητό, να παραδεχθούν τις δυσκολίες που έχουν όσον αφορά την ανάγνωση, τη γραφή και την αριθμητική), δεν υπάρχει αμφιβολία ότι υπάρχει ένα διαρκές πρόβλημα σε αυτούς τους δύο τομείς και ότι οι αδυναμίες στον τομέα αυτό εμποδίζουν κάποιους ανθρώπους σε ολόκληρη τη ζωή τους. Ορισμένες ομάδες (π.χ. εκείνες των οποίων η μητρική γλώσσα δεν είναι η γλώσσα μάθησης) είναι ιδιαίτερα ευάλωτες στον τομέα αυτό.

Αν και το πρόβλημα πρωτίστως θεωρείται ότι συνδέεται με την αρχική εκπαίδευση και κατάρτιση, υπάρχει επίσης ένα όλο και μεγαλύτερο πρόβλημα των ατόμων που χάνουν αυτές τις δεξιότητες (ιδίως τις βασικές γνώσεις ανάγνωσης και γραφής) μόλις απομακρυνθούν από την επίσημη εκπαίδευση. Σε μια κοινωνία η οποία διευκολύνει τα άτομα να απορροφήσουν όλο και περισσότερα πράγματα χωρίς διάβασμα, πρέπει να βρεθούν άλλα μέσα για να τους πείσουν ότι η διατήρηση των δεξιοτήτων ανάγνωσης, γραφής και αριθμητικής είναι αναγκαία τόσο σε προσωπικό όσο και σε επαγγελματικό επίπεδο.

Η εισαγωγή των τεχνολογιών πληροφοριών και επικοινωνιών καθιστά το πρόβλημα ακόμη οξύτερο - καθώς οι αλλαγές που επιφέρουν στο χώρο εργασίας μειώνουν τον αριθμό των διαθέσιμων θέσεων εργασίας σε εκείνους των οποίων οι βασικές δεξιότητες ανάγνωσης, γραφής και αριθμητικής είναι ανεπαρκείς, ενώ ταυτόχρονα παρέχει νέους και πιο εξατομικευμένους τρόπους αντιμετώπισης του προβλήματος, οι οποίο χρειάζονται περαιτέρω ανάπτυξη, εάν θέλουμε η κοινωνία συνολικά να μειώσει τα ποσοστά των ατόμων που πάσχουν από αυτό το μειονέκτημα. Είναι σαφές ότι μια συντεταγμένη προσπάθεια για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος είναι πλέον αναγκαία σε ορισμένα κράτη μέλη και θα καταστεί σύντομα αναγκαία παντού.

13. Η ευκολότερη και ευρύτερη πρόσβαση στη μάθηση σε όλα τα στάδια της ζωής

Όλοι δέχονται ότι τα εκπαιδευτικά συστήματα πρέπει να προσαρμοστούν στον κόσμο της δια βίου μάθησης και σε ορισμένα κράτη μέλη το γεγονός αυτό προκαλεί ανησυχίες σχετικά με τη συμμετοχή όλων στην εκπαίδευση και τη συμβολή της στην καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού, σχετικά με την εσωτερική της συνοχή και σχετικά με το πόσο ελκυστική είναι για τους νέους και τους ενηλίκους. Η αλλαγή στη δημογραφική πυραμίδα - το ποσοστό των νέων στην κοινωνία δεν ήταν ποτέ μικρότερο - ενισχύει επίσης τη σημασία της ενθάρρυνσης της συνεχούς μάθησης στις ανώτερες ηλικιακές ομάδες.

14. Πρόσβαση στη δια βίου μάθηση

Η ανάγκη τα εκπαιδευτικά συστήματα να προσαρμόζονται στις ανάγκες των ατόμων σε όλες τις ηλικίες και να είναι σε θέση να προσελκύουν άτομα από όλες τις ηλικίες στη διαδικασία μάθησης θεωρείται ορθώς ως η πιο σημαντική πρόκληση από όλα τα κράτη μέλη. Όλα τα κράτη μέλη αναγνωρίζουν ότι η αλλαγή στη φύση της εργασίας και στη διαθεσιμότητα των πληροφοριών σημαίνει ότι η συνεχής όρεξη για μάθηση και πληροφόρηση είναι ζωτική για τα άτομα καθώς και για την κοινωνία και την οικονομία.

Η αντιμετώπιση της πρόκλησης αυτής περιλαμβάνει πρώτα και κύρια την αναγνώριση ότι χρειάζεται αλλαγή στους τρόπους με τους οποίους παρέχονται η εκπαίδευση και η κατάρτιση, εάν θέλουμε να καταστούν πράγματι διαθέσιμες σε όλους και σε όλα τα στάδια της ζωής τους. Συνεπάγεται ότι όλα τα τμήματα των συστημάτων αυτών πρέπει να γίνουν πιο δημοκρατικά και πιο ενθαρρυντικά στην στάση τους έναντι των μαθητών - ιδίως η τριτοβάθμια εκπαίδευση. Η καθοδήγηση πρέπει να γίνει πιο άμεσα διαθέσιμη, ενώ πρέπει να γίνει μεγαλύτερη χρήση των δυνατοτήτων για την εξατομίκευση των δρόμων που παρέχονται από τους υπολογιστές. Όμως η επέκταση της εκπαίδευσης με τον τρόπο αυτό θα θέσει ζητήματα που δεν αποτελούσαν πάντα τμήμα του κόσμου της εκπαίδευσης - όπως η προσαρμογή των ωραρίων στην οικογενειακή ζωή, καθιστώντας δυνατή τη φροντίδα του παιδιού κατά τη διάρκεια των κύκλων μαθημάτων, ή ακόμη και η αναγνώριση της προηγούμενης εμπειρίας που αποκτήθηκε εκτός των επίσημων εκπαιδευτικών συστημάτων. Απαιτεί επίσης την περαιτέρω επέκταση της εκπαίδευσης προς την κατεύθυνση των πολύ μικρών παιδιών - γενική κάλυψη στο επίπεδο προσχολικής φροντίδας, συνδυασμός ευκαιριών παιχνιδιού και μάθησης, είναι κάτι που επιδιώκουν οι περισσότεροι γονείς και παρέχει στα παιδιά καλύτερη κοινωνική βάση για να μεταβούν αποτελεσματικά στην πιο επίσημη διαδικασία μάθησης του σχολείου.

15. Να καταστεί η μάθηση πιο ελκυστική

Το ζήτημα των κινήτρων για να συνεχίσει κανείς την εκπαίδευση ή την κατάρτιση ή της γνώσης της έκτασης στην οποία η προσφορά μπορεί να θεωρηθεί ότι «καθοδηγείται από τη ζήτηση» εμφανίζεται επίσης στο πλαίσιο αυτό. Καθώς οι νέοι φτάνουν σε μια ηλικία στην οποία μπορούν να εγκαταλείψουν την επίσημη εκπαίδευση ή κατάρτιση και να μεταβούν στην αμειβόμενη απασχόληση, τάση η οποία (με τις σφιχτές αγορές εργασίας) καθίσταται όλο και μεγαλύτερη, πρέπει να καταστούν διαθέσιμες άλλες μορφές κινήτρων προκειμένου να αντισταθμιστεί εκείνη του πακέτου του μισθού. Το ζήτημα της χρηματοδότησης για τη μάθηση εμφανίζεται επίσης και σε μεταγενέστερα στάδια της ζωής - αν και σε διαφορετικό πλαίσιο. Το πλαίσιο της δια βίου μάθησης συνεπάγεται ότι τα άτομα δεν πρέπει να θεωρούν (π.χ.) την απασχόληση και τη μάθηση ως αμοιβαία αποκλειόμενους τομείς.

Ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζονται τα ζητήματα αυτά ποικίλλει (εξ ορισμού) από κράτος μέλος σε κράτος μέλος. η ύπαρξή τους όμως είναι εκτεταμένη και ως εκ τούτου πρέπει να βρεθούν λύσεις.

16. Εσωτερική συνοχή στα πλαίσια των εκπαιδευτικών συστημάτων

Ο τρόπος με τον οποίο είναι οργανωμένα τα εκπαιδευτικά συστήματα μπορεί επίσης να καταστήσει την πρόσβαση πιο δύσκολη. Είναι τα συστήματα αρκετά ευέλικτα, παρέχουν σημεία εισόδου σε όλα τα στάδια από την πρώιμη παιδική ηλικία έως και τη μεταγενέστερη ζωή, πόσο εύκολο είναι να μεταβούμε από μια ειδικότητα σε μια άλλη, παρέχουν όλοι οι δρόμοι τη δυνατότητα στο μαθητή να προχωρήσει στην (ας πούμε) τριτοβάθμια εκπαίδευση; Τέτοια ερωτήματα μπορούν να ενθαρρύνουν ή να αποθαρρύνουν τα άτομα, καθένα ανάλογα με τις περιστάσεις και τις φιλοδοξίες του, να προχωρήσουν περαιτέρω στα πλαίσια της μάθησης ή να επιλέξουν να φύγουν ή να μην επιστρέψουν.

17. Εκπαίδευση και κοινωνική συνοχή

Τέλος, εάν θέλουμε η εκπαίδευση να επιτρέπει σε όλα τα άτομα να εισέλθουν με ισότιμους όρους στην κοινωνία, πρέπει να κάνει κάτι περισσότερο από το να προσελκύει και να διατηρεί απλώς το ενδιαφέρον των ατόμων από κάθε υπόβαθρο (και όλο και περισσότερο κάθε ηλικίας) στη διαδικασία μάθησης. Πρέπει πρώτον να εξασφαλίσει ότι το περιεχόμενό της προσαρμόζεται στις ανάγκες των διαφόρων συμμετεχουσών ομάδων. και, δεύτερον, ότι η εικόνα της κοινωνίας την οποία μεταφέρει, μέσω των προγραμμάτων της, μέσω του διδακτικού της υλικού, είναι αυτή που η ίδια η κοινωνία θα επιθυμούσε - π.χ. σε τομείς όπως η ισότητα των ευκαιριών ή η καταπολέμηση του ρατσισμού ή των διακρίσεων.

18. Η αναβάθμιση του ορισμού των βασικών δεξιοτήτων για την κοινωνία της γνώσης

Οι βασικές δεξιότητες που η κοινωνία απαιτεί από την εκπαίδευση να παραδώσει είναι εκείνες που παρέχουν σε ένα άτομο ένα ασφαλές θεμέλιο για τη ζωή και την εργασία. Καλύπτουν έτσι τις επαγγελματικές ή τεχνικές δεξιότητες καθώς και εκείνες τις κοινωνικές ή προσωπικές ικανότητες που επιτρέπουν στα άτομα να συνεργάζονται και να διάγουν ευτυχή και δημιουργικό βίο. Ο αυξημένος ρυθμός αλλαγής στην κοινωνία και την οικονομία και, ιδίως, η εισαγωγή των τεχνολογιών πληροφοριών και επικοινωνιών (ΤΠΕ) απαιτεί να έχουμε συνεχώς υπό εξέταση τον ορισμό των βασικών δεξιοτήτων και να τον αναπροσαρμόζουμε τακτικά στις αλλαγές αυτές. και να φροντίζουμε ώστε εκείνοι που εγκατέλειψαν την επίσημη εκπαίδευση ή κατάρτιση πριν από την απόκτηση των νέων δεξιοτήτων θα έχουν την ευκαιρία να τις αποκτήσουν αργότερα.

19. Τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνιών για όλους

Η ταχεία ανάπτυξη στην κοινωνία της χρήσης των τεχνολογιών των πληροφοριών και των επικοινωνιών μετέβαλε ριζικά τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν τα σχολεία και οι οργανισμοί κατάρτισης, όπως έχει αλλάξει και τον τρόπο με τον οποίο εργάζονται πάρα πολλοί άνθρωποι στην Ευρώπη. Όσον αφορά τα εκπαιδευτικά συστήματα, οι προκλήσεις είναι τρεις:

* Εξοπλισμός των σχολείων. Στο θέμα αυτό, η Λισσαβώνα, έθεσε το στόχο ότι όλα τα σχολεία πρέπει να εξοπλιστούν για το Διαδίκτυο και τη χρήση πολυμέσων έως το τέλος του 2001, και με σημαντική εθνική προσπάθεια, που υποστηρίζεται σε ορισμένες περιπτώσεις από τα διαρθρωτικά ταμεία της ΕΕ, ο στόχος αυτός θα επιτευχθεί. Πέραν αυτού, ωστόσο, υπάρχει το ζήτημα της παροχής στους εκπαιδευτικούς και τους επιμορφωτές ελεύθερης και εύκολης πρόσβαση στους υπολογιστές.

* Κατάρτιση εκπαιδευτικών. Και στο σημείο αυτό η Λισσαβώνα έθεσε ένα στόχο (όλοι οι δάσκαλοι να ειδικευτούν στη χρήση του Διαδικτύου και των πολυμέσων έως το τέλος του 2002), ενώ η σημασία της παροχής καλής κατάρτισης για τους εκπαιδευτικούς αναγνωρίζεται από όλα τα κράτη μέλη. Το πιο σημαντικό όμως ίσως είναι ότι εμφανίζονται νέα παιδαγωγικά ζητήματα όσον αφορά τους τρόπους ενθάρρυνσης των ατόμων ώστε να αναπτύξουν τις ειδικές δεξιότητες για τη χρήση των ΤΠΕ - δεξιότητες όπως η επιλογή των πληροφοριών, η ανάλυσή τους, και η συνεπακόλουθη μετατροπή τους σε γνώσεις και δεξιότητες.

* Δικτύωση και Πόροι. Η χρήση των σχολικών δικτύων αναπτύσσεται ταχέως. Πολλά κράτη μέλη έχουν ειδικά δίκτυα για την εκπαίδευση και την κατάρτιση, τα οποία χρησιμοποιούν για να παρέχουν στους εκπαιδευτικούς κατάρτιση και υλικό, στις τάξεις μέσα και μεθόδους συνεργασίας τόσο εντός όσο και μεταξύ των σχολείων και στους μεμονωμένους μαθητές πρόσβαση σε υλικό που συνδέεται με τα προγράμματα σπουδών ή και εγκαταστάσεις ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Ταυτόχρονα, η διαθεσιμότητα των πολυμέσων και η γλωσσική τους ποικιλομορφία επεκτείνεται και τα σχολεία και οι εκπαιδευτικοί εξοικειώνονται περισσότερο με τη χρήση τους. Η πρόκληση είναι πλέον η ενσωμάτωση όλων αυτών των νέων μέσων στην κανονική διδασκαλική πρακτική και η αξιολόγηση σε ποιους θεματικούς τομείς χρησιμοποιούνται επί του παρόντος κατά το βέλτιστο τρόπο και πού πρέπει να αναπτυχθούν περαιτέρω πριν καταστεί δυνατό να συμβάλουν σημαντικά στην ομαδική μάθηση.

* Ακόμα και στο σύντομο διάστημα από τη Λισσαβώνα και μετά, ωστόσο, η ταχύτητα της αλλαγής έχει καταστήσει ορισμένους από τους προτεινόμενους στα συμπεράσματά της στόχους λιγότερο συναφείς. Η πραγματική πρόκληση είναι διπλή: πρώτον, να εξασφαλιστεί ότι υπάρχουν αρκετά μηχανήματα και συνδέσεις ευρείας ζώνης για τους μαθητές ώστε να μπορούν να ωφεληθούν πραγματικά από το Διαδίκτυο και, δεύτερον, να εξασφαλιστεί ότι δημιουργούνται το κατάλληλο περιεχόμενο και τα προσαρμοσμένα παιδαγωγικά πλαίσια έτσι ώστε το νέο σύνολο ενεργειών μάθησης (π.χ. η χρησιμοποίηση συνεργατικού έργου μέσω του Διαδικτύου) να μπορεί να αξιοποιηθεί πλήρως. Παρομοίως, για τους εκπαιδευτικούς το ζήτημα δεν αφορά απλώς την κατάρτιση αλλά τον εξοπλισμό τους με τις δεξιότητες και το λογισμικό για να ενσωματώσουν τις ΤΠΕ στην καθημερινή τους πρακτική και με τον τρόπο αυτό να αυξήσουν τις ικανότητες μάθησης των ατόμων με τα οποία συνεργάζονται. Οι προκλήσεις αυτές θα μας απασχολούν για ορισμένα χρόνια ακόμα.

20. Επαγγελματικές δεξιότητες και προσωπικές ικανότητες

Η μεταβαλλόμενη φύση της κοινωνίας και της εργασίας σημαίνει ότι όλο και σε μεγαλύτερη έκταση οι επαγγελματικές δεξιότητες δεν είναι αρκετές. Στην εργασία, η περιπλοκότητα της οργάνωσης της εργασίας, η αύξηση των ειδών των καθηκόντων που οι εργαζόμενοι καλούνται να εκτελέσουν, η εισαγωγή ευέλικτων προτύπων εργασίας και μεθόδων ομαδικής εργασίας σημαίνουν ότι οι εργαζόμενοι χρειάζονται δεξιότητες πέραν των καθαρά τεχνικών κατά τρόπο που οι προηγούμενοί τους δεν χρειαζόταν. Το φάσμα των δεξιοτήτων που χρησιμοποιείται στο χώρο εργασίας διευρύνεται συνεχώς. Παρομοίως, η κοινωνία συνολικά είναι λιγότερο ομοιόμορφη από ό,τι κατά το παρελθόν, έτσι απαιτούνται ευρύτερα ατομικές ικανότητες (όπως η προσαρμοστικότητα, η ανοχή έναντι των άλλων και της εξουσίας, η ομαδική εργασία, η επίλυση προβλημάτων η ανάληψη ρίσκων, η ανεξαρτησία κ.τ.λ.), εάν τα άτομα θέλουν να ζήσουν μαζί σε πλαίσια αμοιβαίας ανεκτικότητας και σεβασμού. Η πιο σημαντική από αυτές τις ικανότητες είναι η ικανότητα μάθησης - διατηρώντας την περιέργεια και το ενδιαφέρον για νέα ζητήματα και δεξιότητες - χωρίς την οποία η δια βίου μάθηση δεν μπορεί να υπάρχει. Για πολλούς εκπαιδευτικούς, ωστόσο, η ικανότητα αυτή είναι δύσκολο να ενθαρρυνθεί και η ανάπτυξή της πρέπει να αποτελέσει το στόχο τόσο της κατάρτισης του εκπαιδευτικού όσο και της εκπαιδευτικής έρευνας κατά τα επόμενα χρόνια έτσι ώστε οι εκπαιδευτικοί να είναι καλά προετοιμασμένοι για να ενεργούν στα πλαίσια ενός συνεχώς μεταβαλλόμενου περιβάλλοντος.

Πολύ συχνά τα εκπαιδευτικά συστήματα επικεντρώνονται στη μετάδοση των επαγγελματικών δεξιοτήτων, αφήνοντας τις ατομικές ικανότητες λίγο ως πολύ στην τύχη. Ωστόσο αυτές μπορούν να αναπτυχθούν και να ενθαρρυνθούν παράλληλα και μέσω της διδασκαλίας των επαγγελματικών δεξιοτήτων, ενώ η έρευνα δείχνει ότι όπου αυτό γίνεται, η αποτελεσματικότητα της διδασκαλίας αυξάνεται. Η διάδοση αυτών των πιο ατομικών δεξιοτήτων που απαιτούνται είναι μια πρόκληση για την κοινωνία της γνώσης.

21. Ειδικές δεξιότητες

H μόνιμη επανεξέταση του περιεχομένου των βασικών δεξιοτήτων είναι αναγκαία αφεαυτής. Ωστόσο γίνεται σαφές κατά καιρούς ότι, στα πλαίσια της κανονικής δέσμης βασικών δεξιοτήτων, ορισμένοι τομείς δεν είναι τόσο ελκυστικοί για τους μαθητές όσο άλλοι - δηλαδή ότι δεν εισέρχονται αρκετά άτομα σε συγκεκριμένους δρόμους στην εκπαίδευση ή την κατάρτιση, με αποτέλεσμα η κοινωνία και η οικονομία να πάσχουν από έλλειμμα δεξιοτήτων σε συγκεκριμένους τομείς. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η συνεχής επανεξέταση του περιεχομένου των βασικών δεξιοτήτων πρέπει να έχει μια προοπτική - πρέπει να εξετάσει τόσο αυτό που είναι σήμερα διαθέσιμο όσο και αυτό που θα χρειαστεί στο μέλλον.

Οι υπουργικές συζητήσεις έχουν επιβεβαιώσει ένα τρέχον έλλειμμα νέων που ακολουθούν τα μαθηματικά και τις φυσικές επιστήμες στο σχολείο και στη συνέχεια στο πανεπιστήμιο. Ειδικότερα, ο αριθμός των κοριτσιών και γυναικών που ακολουθούν τους τομείς αυτούς είναι μικρότερος από ό,τι η αναλογία τους στον πληθυσμό. Δεδομένης της σημασίας αυτών των θεματικών τομέων για την οικονομία στο μέλλον, είναι αναγκαίο να κατανοηθούν οι αιτίες αυτών των τάσεων και να ληφθούν μέτρα για την ενθάρρυνση της μεγαλύτερης συμμετοχής στους τομείς αυτούς. Η ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο "Για έναν ευρωπαϊκό χώρο στον τομέα της έρευνας" (COM(2000)6) επιβεβαίωσε την αποστροφή για τις επιστημονικές σπουδές και την έλλειψη ενδιαφέροντος από τους νέους για σταδιοδρομία στον τομέα της έρευνας.

22. Η προσφορά ανοικτής εκπαίδευσης και κατάρτισης στο τοπικό περιβάλλον, στην Ευρώπη και τον κόσμο

Υπάρχει συναίνεση σχετικά με την αναγκαιότητα να ανοιχτούν τα εκπαιδευτικά συστήματα στις επιδράσεις των άλλων τμημάτων της κοινωνίας - τόσο αυτών που βρίσκονται κοντά στα σχολεία (γονείς, τοπικά ιδρύματα, τοπικές επιχειρήσεις) όσο και αυτών που είναι πιο μακρινά (ανταλλαγές, κινητικότητα, δίκτυα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου). Αυτό είναι αναγκαίο όχι μόνο λόγω της αυξημένης κινητικότητας, τόσο της επαγγελματικής όσο και της γεωγραφικής, που οι άνθρωποι αναλαμβάνουν κατά τη διάρκεια του επαγγελματικού τους βίου, αλλά και ως τμήμα του τρόπου με τον οποίο η Ευρώπη προσαρμόζεται προκειμένου να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις μιας παγκόσμιας οικονομίας. Επιπλέον, τα σχολεία δεν πρέπει πάντα να ψάξουν μακριά για πόρους στον τομέα αυτό: η πολυπολιτισμική φύση πολλών σχολείων της πόλης, όπου ενδέχεται να μιλιούνται 10, 20 ή ακόμα περισσότερες γλώσσες από τους μαθητές στο σπίτι, παρέχει πρόσβαση σε άλλους πολιτισμούς και τρόπους ζωής δίπλα στο ίδιο το σχολείο - ενώ το ίδιο ισχύει και για τα ιδρύματα κατάρτισης ή τις οργανώσεις των νέων.

Στο πλαίσιο αυτού του πολυπολιτισμικού ευρωπαϊκού περιβάλλοντος, ξεχωρίζουν τρεις ιδιαίτεροι τομείς μελήματος:

23. Η διδασκαλία ξένων γλωσσών

Η καλύτερη διδασκαλία ξένων γλωσσών είναι αναγκαία, αν θέλουμε η Ευρώπη να υλοποιήσει τις δυνατότητές της - είτε αυτές είναι οικονομικές, είτε πολιτισμικές είτε κοινωνικές. Σε αντίθεση με τους κύριους ανταγωνιστές μας, η κοινωνία μας είναι πολυγλωσσική και η διδασκαλία μας πρέπει να το εκφράζει αυτό - όπως και το πράττει όλο και περισσότερο.

Η έρευνα δείχνει ότι η πρώιμη διδασκαλία ξένων γλωσσών αποτελεί το κλειδί για τη μεγαλύτερη γλωσσική επιτυχία αργότερα στη ζωή. Η διδασκαλία αυτή όχι μόνο εγγράφει την έννοια της ξένης γλώσσας στο μυαλό ενός παιδιού σε μια περίοδο κατά την οποία το παιδί είναι πιο δεκτικό, αλλά δίνει επίσης τη δυνατότητα να αναπτυχθεί το ενδιαφέρον σχετικά με τους γείτονες και τους εταίρους μιας κοινωνίας κατά νέους τρόπους. Η τεράστια πλειονότητα των κρατών μελών έχει πειραματιστεί με την πρώιμη μάθηση γλωσσών. και ο γενικός απολογισμός είναι θετικός. Πρέπει πλέον να αξιοποιήσουμε την επιτυχία αυτή, γενικεύοντας την εμπειρία αυτή έτσι ώστε να μεταφερθεί από το δοκιμαστικό στάδιο σε όλα τα σχολεία. βελτιώνοντας τον τρόπο αντιμετώπισης των φάσεων μετάβασης από το ένα σχολείο στο άλλο - έτσι ώστε η επιτυχία στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση να μεταφερθεί αποτελεσματικά στη δευτεροβάθμια. και εξασφαλίζοντας τη διαθεσιμότητα στα σχολεία ομιλητών ξένης γλώσσας που την έχουν ως μητρική, οι οποίοι μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά να αναπτύξουν τις δεξιότητές τους πέραν της ικανότητας των κανονικών εκπαιδευτικών των πρωτοβάθμιων ή δευτεροβάθμιων σχολείων. Οι οικονομικές συνέπειες της πρόκλησης αυτής είναι σημαντικές.

Η παρουσία εκπαιδευτικών που να έχουν ως μητρική την ξένη γλώσσα θα βοηθήσει επίσης στη διδασκαλία ξένων γλωσσών σε μεταγενέστερες ηλικίες, όπως άλλωστε και η ανάπτυξη διδακτικού υλικού που να στοχεύει συγκεκριμένα σε ενήλικες. Για τις περισσότερες από τις γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης το υλικό αυτό εξακολουθεί να είναι σπάνιο.

Και στους δύο αυτούς τομείς, η συμβολή των προγραμμάτων της ΕΕ όπως το ΣΩΚΡΑΤΗΣ ή το «Leonardo» μπορεί να είναι σημαντική, ενώ η προστιθέμενη αξία της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών είναι προφανής.

24. Αύξηση της κινητικότητας και των ανταλλαγών

Κατά τη διάρκεια των προηγούμενων 10 ετών περίπου, πολλά σχολεία πρόσφεραν τη δυνατότητα κινητικότητας και ανταλλαγών και αυτό εξαιτίας κυρίως του ενδιαφέροντος που δημιουργήθηκε από τα ίδια τα εκπαιδευτικά προγράμματα ΣΩΚΡΑΤΗΣ, «Leonardo» ή «Νεολαία» της ΕΕ. Τα προγράμματα αυτά παρέχουν την ευκαιρία για έναν κύκλο διδασκαλίας που συνδέεται με το σχέδιο, όπου οι ίδιοι μαθητές μπορούν συχνά να καθοδηγούν. παρέχουν επίσης διαθεματικό έργο και έργο ομαδικής διδασκαλίας. καθώς και νέες μορφές παροχής κινήτρων για τους μαθητές. Ενώ πολλές από αυτές τις δραστηριότητες συμπεριλαμβάνουν κάποια δημόσια χρηματοδότηση, το συνολικό ποσό είναι συχνά μικρό σε σχέση με το συνολικό κόστος, ενώ τα σχολεία και οι μαθητές επιδεικνύουν μεγάλη επινοητικότητα όσον αφορά την εξεύρεση πρόσθετων χρημάτων για την προώθηση του σχεδίου - γεγονός που αποτελεί περαιτέρω παράπλευρο όφελος της δραστηριότητας. Γενικά, παρέχουν στους συμμετέχοντες μια νέα αντίληψη του κόσμου - μια πρακτική εφαρμογή της μάθησης ξένων γλωσσών - και δείχνουν τις θετικές πλευρές των πληθυσμών που μιλούν άλλες γλώσσες. Παρέχουν επίσης μια διαφορετική προοπτική σχετικά με τη διαδικασία μάθησης και τη δυνατότητα οι δάσκαλοι να μοιραστούν την ορθή πρακτική με τους ξένους συναδέλφους τους και να μάθουν αμοιβαία στο πλαίσιο αυτό.

Είναι λοιπόν αναγκαίο να διευρυνθεί το φάσμα των σχολείων και των ιδρυμάτων κατάρτισης που συμμετέχουν στις δραστηριότητες αυτές, καθώς ιδρύματα με λιγότερο προνομιούχους μαθητές τείνουν να εκπροσωπούνται λιγότερο. Το γεγονός αυτό συνεπάγεται μια προσπάθεια κατάρτισης για τους μαθητές αυτούς και τη στοχοθέτηση των πόρων προς την κατεύθυνση αυτών των σχολείων. και μια εκστρατεία ενθάρρυνσης και παρακίνησης προκειμένου να καταδειχθεί ποια πλεονεκτήματα μπορούν οι δραστηριότητες αυτές να προσφέρουν στα σχολεία τα οποία επενδύουν στην απαιτούμενη προσπάθεια.

25. Η ενίσχυση των δεσμών με τις επιχειρήσεις

Η αναγκαιότητα τα σχολεία και τα ιδρύματα κατάρτισης να συνδεθούν με τον κόσμο των επιχειρήσεων είναι πλέον αποδεκτή - όσον αφορά την κατάρτιση, αυτή είναι εγγενής σε πολλές χώρες λόγω της παρουσίας των κοινωνικών εταίρων στην οργάνωση της κατάρτισης και αποτελεί σαφώς βασικό τμήμα της διαδικασίας εξασφάλισης της απασχολησιμότητας. Ωστόσο, οι τοπικές επιχειρήσεις αποτελούν πόρους και κατά άλλους τρόπους επίσης, π.χ. για την παροχή ενδείξεων όσον αφορά τις μελλοντικές ανάγκες δεξιοτήτων στην περιοχή καθώς και ως δυνητική πηγή πληροφόρησης για τους μαθητές όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ο κόσμος των επιχειρήσεων. Τα σχολεία πρέπει επίσης να αξιοποιήσουν τις επαφές που έχουν με τις επιχειρήσεις στο τοπικό τους περιβάλλον ώστε να παράσχουν πρότυπα ρόλων επιτυχημένων επιχειρήσεων στο πλαίσιο των εκπαιδευτικών τους προγραμμάτων.

Τα εκπαιδευτικά συστήματα πρέπει επίσης να εξετάσουν το εάν η στάση τους όσον αφορά τις επιχειρήσεις και τους εταίρους εκτός του ίδιου του εκπαιδευτικού συστήματος εξακολουθεί να είναι έγκυρη και στη νέα χιλιετία. Η στάση αυτή κατά το παρελθόν έτεινε στο να είναι κάπως κλειστή στις εξωτερικές επιδράσεις - κυρίως εξαιτίας του μεγέθους και των διακλαδώσεων των εκπαιδευτικών συστημάτων, του αριθμού των ατόμων που απασχολούν και επηρεάζουν και της σημασίας που αποδίδεται σε αυτά από πολιτική άποψη. Ωστόσο, αν και η ευρωπαϊκή παράδοση χαρακτηρίζεται από την περιορισμένη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα στην εκπαίδευση, η εμπειρία από τον υπόλοιπο κόσμο δείχνει ότι οι επιχειρήσεις έχουν μακροπρόθεσμο συμφέρον από την ποιοτική απόδοση των σχολείων. Το συμφέρον της κοινωνίας μπορεί να εξυπηρετηθεί κατά το βέλτιστο τρόπο από την ενθάρρυνση αυτού του συμφέροντος και όχι από την παρεμπόδισή του. και τα εκπαιδευτικά συστήματα πρέπει να επανεξετάσουν τις πρακτικές τους ώστε να εξακριβώσουν τι μπορεί να εξαχθεί ως δίδαγμα από τη συμμετοχή αυτή όσον αφορά την παροχή κινήτρων στους μαθητές και την παροχή μιας νέας προοπτικής στα σχολεία ή τα ιδρύματα κατάρτισης.

26. Η ανάπτυξη του επιχειρηματικού πνεύματος

Τα συμπεράσματα της Λισσαβώνας υπογραμμίζουν την ανάγκη να ενισχυθεί το επιχειρηματικό πνεύμα στις ευρωπαϊκές κοινωνίες. Τονίζουν την ανάγκη να δημιουργηθεί «ευνοϊκό περιβάλλον για την ίδρυση και την ανάπτυξη καινοτόμων επιχειρήσεων» [7], και την ανάγκη η Ευρώπη να προβεί γενικά σε προόδους στον τομέα αυτό. Όμως τα μηνύματα που λαμβάνουν τα περισσότερα παιδιά κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσής τους δεν περιλαμβάνουν το επιχειρηματικό πνεύμα - ακόμα λιγότερο ενθαρρύνουν τα πιο πολλά παιδιά να προβούν στη σύσταση της δικής τους επιχείρησης ως βιώσιμης εναλλακτικής λύσης έναντι της πρόσληψής τους από κάποιον άλλο. Ακόμη, η έρευνα δείχνει ότι οι αποφάσεις αυτές λαμβάνονται στην πράξη ήδη από την ηλικία των 12 έως 13.

[7] Πρβλ. συμπεράσματα της Λισαβόνας, παράγραφος 13

Το επιχειρηματικό πνεύμα είναι επίσης ευρύτερο από την επιχειρηματική δραστηριότητα, - αφορά επίσης το ενεργητικό και συμμετοχικό πνεύμα - κάτι που η κοινωνία στο σύνολό της πρέπει να εκτιμήσει και να επενδύσει σ' αυτό. Τα σχολεία και τα εκπαιδευτικά ιδρύματα πρέπει να ενσωματώσουν το στοιχείο αυτό στα προγράμματά τους και να εξασφαλίσουν ότι οι νέοι θα έχουν την ευκαιρία να αναπτυχθούν στον τομέα αυτό από μικρή ηλικία.

27. Η βέλτιστη χρήση των πόρων

Αν και όλα τα κράτη μέλη ήταν σε θέση να αναφέρουν αύξηση των δαπανών στον τομέα του ανθρώπινου δυναμικού, σύμφωνα με τα συμπεράσματα της Λισσαβώνας, οι προϋπολογισμοί γενικά γίνονται πιο σφιχτοί. Η πίεση για τη χρησιμοποίηση των διαθέσιμων πόρων - είτε ανθρώπινου δυναμικού είτε οικονομικών πόρων - προς το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα, εντάσσεται στην καθημερινή ζωή των υπευθύνων των σχολείων και των ιδρυμάτων κατάρτισης σε ολόκληρη την ΕΕ. Μπορούν να προσδιοριστούν ορισμένα στοιχεία που συμβάλλουν σε αυτό.

28. Συστήματα εξασφάλισης ποιότητας

Τα συστήματα εξασφάλισης ποιότητας για τα σχολεία και τα ιδρύματα κατάρτισης αποτελούν ένα ουσιώδες τμήμα ενός αποτελεσματικού συστήματος εκπαίδευσης και κατάρτισης. Δίνουν τη δυνατότητα στα σχολεία και στα ιδρύματα κατάρτισης να εξετάσουν τους τρόπους με τους οποίους εξυπηρετούν τους ανθρώπους και να προσδιορίσουν τις αδυναμίες ή τους τομείς που πρέπει να βελτιωθούν. Οι τεχνικές που επιτρέπουν τη μέτρηση της ποιότητας είναι άμεσα διαθέσιμες, αν και δεν έχουν όλες οι χώρες την ίδια εμπειρία της χρησιμοποίησής τους στην εκπαίδευση. Η εισαγωγή τους απαιτεί μια προσπάθεια κατάρτισης των εκπαιδευτικών και των προϊσταμένων των σχολείων. Όμως η εφαρμογή τους οδηγεί στην αύξηση της ποιότητας όχι μόνο στους διοικητικούς τομείς του σχολικού βίου αλλά και στην ποιότητα της εμπειρίας μάθησης που παρέχεται στους νέους και επομένως στη συνολική εντύπωση που έχει η τοπική κοινότητα για το σχολείο. Αυτό με τη σειρά του επιτρέπει την αύξηση της εμπιστοσύνης στην ικανότητα του σχολείου να παράσχει το έργο του και σε αυξημένες προσδοκίες όσον αφορά το επίπεδο της διδασκαλίας των μαθητών. Το όλο σύστημα είναι ένας ενάρετος κύκλος, ο οποίος δεν οδηγεί μόνο στην πιο αποτελεσματική χρησιμοποίηση των πόρων αλλά και στη σημαντική αύξηση της συμβολής ενός σχολείου στην κοινότητά του.

29. Ο συνδυασμός πόρων και αναγκών

Ο συνδυασμός των πιο σφιχτών προϋπολογισμών για την εκπαίδευση και της μεγαλύτερης πίεσης για επιτυχία σημαίνει ότι οι πόροι πρέπει να στοχοθετηθούν εκεί όπου υπάρχουν πραγματικά ανάγκες. Αυτό με τη σειρά του συνεπάγεται ότι οι αρμόδιες αρχές πρέπει να καταστεί δυνατό να κατανοήσουν ποια σχολεία λειτουργούν καλά, ποια λιγότερο καλά ή άσχημα και να διοχετεύσουν τους πόρους προς τις κατευθύνσεις που χρειάζεται. Η εν λόγω βάση για την κατανόηση αυτή πρέπει επίσης να είναι διαφανής στον πολίτη και να γίνεται αντιληπτή από όλους τους ενδιαφερομένους.

Συνεπώς οι αρχές χρειάζονται έναν εθνικά αναγνωρισμένο ορισμό του τρόπου με τον οποίο πρέπει να μετράται η επιτυχία (π.χ. ένα δείκτη προόδου), ο οποίος να λαμβάνει υπόψη τόσο τις αρχικές διαφορές όσο και τις διαφορές στο κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο της περιοχής στην οποία μπορεί να υπάρχει ένα συγκεκριμένο σχολείο. Πολλά κράτη μέλη διαθέτουν πλέον τέτοια συστήματα, η ανάπτυξη των οποίων αποτελεί ένα καίριο τμήμα της διαδικασίας για να καταστεί η εκπαίδευση πιο διαφανής στον πολίτη και να εξασφαλιστεί η αποτελεσματικότητά της.

30. Η ανάπτυξη μιας νέας εταιρικής σχέσης με τα σχολεία

Στην πράξη, τα προβλήματα παρουσιάζονται σε τοπικό επίπεδο και το τοπικό επίπεδο (π.χ., το σχολείο ή το ίδρυμα κατάρτισης) πρέπει να έχει τα μέσα και τις εξουσίες ώστε να ανταποκριθεί στα προβλήματα κατά τον πιο αποτελεσματικό δυνατό τρόπο στα πλαίσια ενός γενικού ορίου πόρων. Η γενική αρχή πρέπει να είναι ότι όσο πιο επιτυχημένο το ίδρυμα τόσο λιγότερη παρέμβαση χρειάζεται από έξω - και αντίθετα. Όταν ένα ίδρυμα υπολειτουργεί σοβαρά, οι αρχές πρέπει να έχουν τη σαφή αρμοδιότητα να παρέμβουν. Όταν όμως αυτό λειτουργεί με επιτυχία, υπάρχει μικρότερη ανάγκη παρέμβασης ή αμφισβήτησης της κρίσης των διευθυντών του.

Η αποκέντρωση της αρχής διαχείρισης λαμβάνει πολλές μορφές και δεν υπάρχει ένα μόνο ιδανικό μοντέλο, αλλά παρατηρείται μια γενικότερη τάση προς αυτή την κατεύθυνση στα πλαίσια της ΕΕ. Η μεγαλύτερη ελευθερία των διευθυντών τους επιτρέπει να έχουν ένα διαφορετικό είδος εταιρικής σχέσης με τις δημόσιες αρχές, όχι απλώς διμερές αλλά πολυμερές, περιλαμβάνοντας όχι μόνο άλλους συντελεστές στο σύστημα εκπαίδευσης ή κατάρτισης (όπως τα πανεπιστήμια ή τα κολέγια κατάρτισης εκπαιδευτικών ή άλλα σχολεία) αλλά και ιδιωτικούς φορείς, όπως οι επιχειρήσεις. Η άρση των φραγμών σε τέτοιες εταιρικές σχέσεις μπορεί να είναι ένας πολύ δημιουργικός τρόπος για να διευκολυνθούν τα ιδρύματα εκπαίδευσης και κατάρτισης ώστε να κάνουν τη βέλτιστη χρήση όλων των πόρων - οικονομικών και ανθρώπινου δυναμικού καθώς και κοινωνικού κεφαλαίου - που τους είναι διαθέσιμοι.

3. Η «ΑΝΟΙκΤη μεθοδοσ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ» - μεθοδοσ που προταθηκε στη ΛισΣαβΩνα

31. Κατά τη διάρκεια της συζήτησης στο Συμβούλιο Παιδείας της 9ης Νοεμβρίου 2000, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε μια διαδικασία δύο σταδίων ανταποκρινόμενη στην πρόσκληση της Λισσαβώνας: πρώτο στάδιο, υποβολή έκθεσης στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Στοκχόλμης σχετικά με το περιεχόμενο και τις κατευθυντήριες γραμμές της απάντησης του Συμβουλίου Παιδείας. στη συνέχεια, μια διαδικασία συντονισμού μεταξύ των κρατών μελών και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που οδηγεί σε ένα δεύτερο στάδιο της έκθεσης (που θα υποβληθεί στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Σεβίλλης το Μάρτιο του 2002) η οποία θα καθορίσει τη μέθοδο εφαρμογής της διαδικασίας «ανοιχτού συντονισμού».

32. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί ότι οι συγκεκριμένοι στόχοι που σκιαγραφήθηκαν ανωτέρω παρέχουν υπεραρκετό έργο για την επόμενη δεκαετία. Σαφώς, πολλά από τα στοιχεία που περιγράφονται στους στόχους αυτούς μπορούν να απασχολήσουν τις εθνικές ή/και τις περιφερειακές αρχές και να συζητηθούν με τις ενώσεις και τους κοινωνικούς εταίρους, εφόσον κρίνεται κατάλληλο. όλοι όμως οι στόχοι θα ωφεληθούν από μια διαδικασία ομόλογης επανεξέτασης, ανταλλαγής ορθής πρακτικής και σύγκρισης της προόδου μεταξύ των κρατών μελών. Ούτε οι ίδιοι στόχοι είναι νέοι. όπως έχει ήδη αναφερθεί, αναπτύχθηκαν από τους στόχους εκείνους που υποβλήθηκαν από τα κράτη μέλη και από τους προβληματισμούς της Επιτροπής καθώς και από συζητήσεις με ερευνητές και άλλους αρμόδιους στον κόσμο της εκπαίδευσης και εκφράζουν τομείς στους οποίους σε πολλά κράτη μέλη έχει ήδη αρχίσει το έργο και σε ορισμένες περιπτώσεις έχει ήδη προχωρήσει πολύ. Ωστόσο, εάν θέλουμε η κοινωνία της μάθησης να καταστεί πραγματικότητα, πρέπει όλοι οι συντελεστές της εκπαιδευτικής διαδικασίας να είναι έτοιμοι να μάθουν. και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί ότι η αμοιβαία μάθηση μεταξύ των κρατών μελών, όπως ενυπάρχει στη διαδικασία του «συντονισμού», αποτελεί πολύτιμο τρόπο αύξησης της ποιότητας της υπηρεσίας που παρέχεται στον πολίτη.

33. Το πρόγραμμα εργασίας που περιλαμβάνεται σε αυτούς τους πέντε συγκεκριμένους στόχους είναι πολύ σημαντικό. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί ότι κατά τη διάρκεια του 2001 τα κράτη μέλη και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να ορίσουν από κοινού ποιο έργο πρέπει να αναληφθεί σε κάθε έναν από τους σχετικούς τομείς - ποια είναι κατάλληλα για ομόλογη επανεξέταση ή για ανταλλαγή ορθής πρακτικής, πού η πρόοδος πρέπει να συγκριθεί με βάση ποια σημεία αναφοράς, σε ποιους τομείς απαιτούνται δείκτες, πού πρέπει να οριστούν νέοι δείκτες, πώς τα κράτη μέλη θα λάβουν υπόψη τις εξελίξεις, πού είναι πιθανό να είναι θετικές στο μέλλον. Ταυτόχρονα, πρέπει να εξεταστεί ο τρόπος με τον οποίο η εκπαίδευση και η κατάρτιση αντιπροσωπεύονται στο πλαίσιο (π.χ.) της διαδικασίας του Λουξεμβούργου ή της ετήσιας έκθεσης σύνθεσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. επίσης, οι συνεχιζόμενες δραστηριότητες σε επίπεδο ΕΕ, όπως π.χ. η συζήτηση για το υπόμνημα σχετικά με την εκπαίδευση καθόλη τη διάρκεια της ζωής, θα συμβάλουν ασφαλώς σημαντικά στις συζητήσεις. Η εξέταση αυτή ενδέχεται να γίνει μέσω της επιτροπής εκπαίδευσης. ή θα ήταν πιο αποτελεσματικό να συσταθεί μια άλλη ομάδα, που θα ασχολείται λιγότερο με το τακτικό έργο της ΕΕ και θα είναι έτσι σε θέση να διαθέτει τον αναγκαίο χρόνο και προοπτική για τα ζητήματα που τίθενται.

34. Στο πλαίσιο αυτό, το Συμβούλιο Παιδείας πρέπει να δεσμευτεί το ίδιο στην έκθεση, που θα υποβληθεί στη Στοκχόλμη, να υιοθετήσει μια θέση κατά τη διάρκεια του 2001 - δηλαδή, για το δεύτερο στάδιο της έκθεσής της το 2002 - για τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να εφαρμοστεί ο «ανοιχτός συντονισμός» στον πολύ ιδιαίτερο τομέα της εκπαίδευσης. Η Επιτροπή, όπως και τα κράτη μέλη, αναγνωρίζει ότι οι νομικές διατάξεις των άρθρων 149 και 150 ισχύουν για τους τομείς αυτούς και, επομένως, ισχύουν επίσης για κάθε έργο που πραγματοποιείται στα πλαίσια του «ανοιχτού συντονισμού» στον τομέα αυτό. Η Επιτροπή θα είναι έτοιμη να συμβάλει στις συζητήσεις αυτές και προσδοκά να τις προωθήσει στα πλαίσια της προεδρίας της Σουηδίας και του Βελγίου κατά τη διάρκεια του 2001 και στα πλαίσια της προεδρίας της Ισπανίας το 2002.

Συμπερασματα

35. Οι συγκεκριμένοι στόχοι που προτείνονται στην παρούσα έκθεση παρουσιάζουν ορισμένες προκλήσεις τις οποίες αντιμετωπίζουν σήμερα όλα τα εκπαιδευτικά συστήματα σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό. Δεν περιορίζονται στα σημερινά 15 κράτη μέλη. Ισχύουν εξίσου, ίσως και πιο έντονα σε ορισμένες περιπτώσεις, για τις χώρες που βρίσκονται στη διαδικασία προσχώρησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ωστόσο, πρόκειται στην ουσία για κοινές προκλήσεις.

36. Το μέλλον της Ένωσης - επιτυγχάνοντας όλους τους στόχους που ενυπάρχουν στην πρόκληση που τίθεται στα συμπεράσματα της Λισαβόνας: «να γίνει η ανταγωνιστικότερη και δυναμικότερη οικονομία της γνώσης ανά την υφήλιο, ικανή για βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη με περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας και καλύτερη κοινωνική συνοχή» - απαιτεί μια σημαντική συμβολή από τον κόσμο της εκπαίδευσης. Απαιτεί τα εκπαιδευτικά συστήματα να μπορούν να προσαρμοστούν και να αναπτυχθούν έτσι ώστε να παρέχουν τις βασικές δεξιότητες και ικανότητες που χρειάζονται όλοι στην κοινωνία της γνώσης. να καταστήσει ελκυστική και ανταποδοτική τη δια βίου μάθηση. και να προσεγγίσει όλα τα μέλη της κοινωνίας όσο μακριά και αν θεωρούν ότι βρίσκονται από την εκπαίδευση και την κατάρτιση, επιτρέποντας τα να αναπτύξουν τις δεξιότητές τους και να τις εκμεταλλευτούν με το βέλτιστο τρόπο.

37. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πιστεύει ότι σήμερα κανένα κράτος μέλος δεν μπορεί να τα επιτύχει όλα αυτά μόνο του. Οι κοινωνίες μας, όπως και οι οικονομίες μας, αλληλεξαρτώνται σήμερα πάρα πολύ ώστε κάτι τέτοιο να είναι ρεαλιστικό. Ενώ πρέπει να διατηρήσουμε τις διαφορές στη δομή και στο σύστημα που εκφράζουν την ταυτότητα των χωρών και των περιφερειών της Ευρώπης, πρέπει επίσης να αναγνωρίσουμε ότι οι κύριοι στόχοι μας και τα αποτελέσματα που όλοι επιδιώκουμε παρουσιάζουν εντυπωσιακές ομοιότητες. Πρέπει να βασιστούμε σε αυτές τις ομοιότητες για να μάθουμε αμοιβαία, για να μοιραστούμε τις επιτυχίες και τις αποτυχίες μας και να χρησιμοποιήσουμε την εκπαίδευση από κοινού ώστε να προχωρήσουν οι ευρωπαίοι πολίτες και η ευρωπαϊκή κοινωνία στη νέα χιλιετία.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Tο Ευρωπαϊκό συμβούλιο στη Λισσαβώνα ζήτησε από το Συμβούλιο Παιδείας «να επιδοθεί σε γενικότερο προβληματισμό σχετικά με τους συγκεκριμένους μελλοντικούς στόχους των εκπαιδευτικών συστημάτων, επικεντρωμένο σε κοινά μελήματα ...» Το Συμβούλιο του Ιουνίου του 2000 ζήτησε από την Επιτροπή να εκπονήσει ένα σχέδιο έκθεσης και το παρόν έγγραφο, που συντάχθηκε με βάση τις συμβολές των κρατών μελών και μια συζήτηση του Συμβουλίου στις 9 Νοεμβρίου του 2000, αποτελεί το σχέδιο αυτό.

Το έγγραφο ξεκινά με την ανάλυση των κύριων στοιχείων που υπάρχουν στις συμβολές των κρατών μελών - που συνοψίζονται ως μελήματα σχετικά με την ποιότητα της διδασκαλίας. τη πρόσβαση στη μάθηση. το περιεχόμενο της μάθησης. τον ανοικτό χαρακτήρα των σχολείων και των ιδρυμάτων κατάρτισης όσον αφορά τον έξω κόσμο. και την αποτελεσματικότητα με την οποία χρησιμοποιούντα οι πόροι στα εκπαιδευτικά συστήματα.

Στη συνέχεια προτείνει το Συμβούλιο να εγκρίνει ένα μακροπρόθεσμο πρόγραμμα εργασίας, στο πλαίσιο της ανοικτής μεθόδου συντονισμού που προτάθηκε στη Λισσαβώνα, στο οποίο τα κράτη μέλη, με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, θα εργαστούν σε πέντε κύριους τομείς:

* Ανύψωση του επιπέδου μάθησης στην Ευρώπη, με τη βελτίωση της ποιότητας της κατάρτισης των εκπαιδευτικών και των επιμορφωτών και με την καταβολή ειδικής προσπάθειας για την καταπολέμηση του αναλφαβητισμού.

* Ευκολότερη και πιο διαδεδομένη πρόσβαση στη μάθηση σε όλα τα στάδια της ζωής, μέσω μιας προσπάθειας να καταστεί η δια βίου μάθηση ευκολότερη και πιο ελκυστική ως προς την πρόσβαση, καθιστώντας ευκολότερη τη μετάβαση από ένα τμήμα του εκπαιδευτικού συστήματος σε κάποιο άλλο (π.χ. στην τριτοβάθμια εκπαίδευση από την επαγγελματική εκπαίδευση).

* Αναβάθμιση του ορισμού των βασικών δεξιοτήτων για την κοινωνία της γνώσης, ιδίως με την ενσωμάτωση των δεξιοτήτων ΤΠΕ, αποδίδοντας μεγαλύτερη σημασία στις ατομικές ικανότητες και εξετάζοντας τις ελλείψεις σε συγκεκριμένες δεξιότητες.

* Διάνοιξη της εκπαίδευσης και της κατάρτισης στο τοπικό περιβάλλον, την Ευρώπη και τον κόσμο, μέσω της διδασκαλίας ξένων γλωσσών, της κινητικότητας και της ενίσχυσης των δεσμών με τις επιχειρήσεις και με την ανάπτυξη της εκπαίδευσης για τις επιχειρήσεις.

* Βέλτιστη χρήση των πόρων, θεσπίζοντας την εξασφάλιση ποιότητας στα σχολεία και στα ιδρύματα κατάρτισης. με την καλύτερη αντιστοιχία των πόρων προς τις ανάγκες και με τη διευκόλυνση των σχολείων να αναπτύξουν νέες εταιρικές σχέσεις με σκοπό την υποστήριξη του νέου ευρύτερου ρόλου τους.

Η έκθεση, στη συνέχεια, προτείνει μια προσέγγιση στην «ανοικτή μέθοδο συντονισμού» που προτάθηκε στη Λισσαβώνα, η οποία λαμβάνει υπόψη το βαθμό της επικουρικότητας που αναγνωρίζεται στον τομέα της εκπαίδευσης. και συμπεραίνει ότι οι στόχοι που τίθενται στην έκθεση δεν μπορούν να επιτευχθούν μόνο από τα κράτη μέλη και συνεπώς είναι απαραίτητη η συνεργασία σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 Ανάλυση των εθνικών συμβολών που περιγράφουν τη συνέχεια που έδωσαν τα κράτη μέλη στις συνόδους κορυφής της Λισαβόνας και της Φέιρα.

Η ανάλυση αυτή διαρθρώνεται σύμφωνα με τους στόχους που ορίζονται στα συμπεράσματα της Λισσαβώνας. Στις απαντήσεις των κρατών μελών σκιαγραφήθηκαν τα μέτρα που εφαρμόστηκαν ή που προγραμματίστηκαν. Αν και κάθε κράτος μέλος καταβάλλει προσπάθειες για να εφαρμόσει ένα σύνολο μέτρων, προκειμένου να προσαρμόσει τα εκπαιδευτικά του συστήματα στην κοινωνία της γνώσης, πρέπει να αναληφθούν ακόμη πολλές πρωτοβουλίες.

* Σημαντική ετήσια αύξηση στην κατά κεφαλήν επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό

Αν και τα κράτη μέλη καταβάλλουν μεγάλες προσπάθειες για να αυξήσουν τον προϋπολογισμό για την εκπαίδευση και την κατάρτιση δεν καθίσταται πάντοτε δυνατό να συνδυαστούν οι συνεχώς αυξανόμενες ανάγκες. Ανάλογα με τη χώρα, οι αυξήσεις αυτές είτε καλύπτουν όλες τις διαφορετικές δραστηριότητες είτε στοχεύουν σε συγκεκριμένους τομείς, όπως η αύξηση του αριθμού των εκπαιδευτικών, η συνεχιζόμενη κατάρτισή τους ή η αναβάθμιση των μισθών τους, το σύνολο του συστήματος επαγγελματικής κατάρτισης, οι ρυθμίσεις για τη διατήρηση των νέων στην ευέλικτη εκπαίδευση και κατάρτιση που οδηγεί στην απόκτηση προσόντων, η μεταρρύθμιση του εκπαιδευτικού συστήματος για τους ενηλίκους ή η αύξηση του αριθμού των διαθέσιμων θέσεων στην προσχολική εκπαίδευση, την επαγγελματική κατάρτιση ή την τριτοβάθμια εκπαίδευση.

Επιπλέον της αύξησης των προϋπολογισμών σχεδιάζονται μέτρα διαδικασιών ανακατανομής των πόρων ή εξορθολογισμού με την ελπίδα να επιτευχθεί η καλύτερη επιστροφή των μελλοντικών επενδύσεων. Οι κύκλοι μαθημάτων που προσφέρονται στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και στην κατάρτιση των ενηλίκων είναι οι δύο τομείς στους οποίους τα μέτρα εξορθολογισμού φαίνεται να είναι ιδιαίτερα αναγκαία.

* Ο αριθμός των νέων ηλικίας 18-24 ετών που έχουν λάβει μόνο κατώτερη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και που δεν βρίσκονται σε περαιτέρω εκπαίδευση και κατάρτιση πρέπει να μειωθεί έως το 2010.

Δεδομένης της κατάστασης της αγοράς εργασίας και της επιβεβαιωμένης συσχέτισης μεταξύ του επιπέδου της κατάρτισης και της συμμετοχής στον επαγγελματικό βίο, τα κράτη μέλη επικεντρώνουν τις προσπάθειές τους στην επίτευξη αυτής της μείωσης. Είναι σαφές ότι η κατάσταση ποικίλλει από χώρα σε χώρα. Ορισμένες έχουν ακόμη πολύ δρόμο μπροστά τους, ενώ άλλες έχουν σχεδόν επιτύχει το βέλτιστο επίπεδο.

Τα κράτη μέλη τα οποία, για διάφορους λόγους έχουν περιορισμένες δυνατότητες σε προσχολικό επίπεδο, επικεντρώνουν τις προσπάθειές τους σε πρωτοβουλίες που στοχεύουν στην αύξηση των διαθέσιμων εγκαταστάσεων, καθιστώντας τα άτομα που εμπλέκονται επαγγελματίες και διασφαλίζοντας τη μεγαλύτερη ποιότητα διδασκαλίας στο επίπεδο αυτό. Ο στόχος τους είναι να προσπαθήσουν να παράσχουν εξαρχής στους νέους το βέλτιστο δυνατό περιβάλλον μάθησης, έτσι ώστε να μπορούν στη συνέχεια να το αξιοποιήσουν. Στο σημείο αυτό επίσης ορισμένα κράτη μέλη παρέχουν προσχολικές εγκαταστάσεις για όλα σχεδόν τα παιδιά ηλικίας τριών ή τεσσάρων ετών, ενώ άλλες χώρες υπολείπονται κατά πολύ στο θέμα αυτό.

Η αποτυχία στο σχολείο, η οποία εξακολουθεί να είναι πολύ υψηλή στα περισσότερα κράτη μέλη, αποτελεί στόχο θετικής δράσης, όπως ο εκπαιδευτικός προσανατολισμός, η θέσπιση συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης και πρόβλεψης, οι πρωτοβουλίες ατομικής υποστήριξης για τις ομάδες κινδύνου (αστικές ομάδες, εθνοτικές μειονότητες κ.τ.λ.), μέτρα για τη διαφοροποίηση του περιεχομένου διδασκαλίας και των προσεγγίσεων καθώς και η ατομική ευθύνη των ιδίων.

Η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών είναι ένας από τους πιο σημαντικούς στόχους, δεδομένων των εξαιρετικά ταχέων εξελίξεων τόσο στην τεχνολογία όσο και στην επιστήμη. Ο στόχος στο σημείο αυτό είναι η επαφή των εκπαιδευτικών με το νέο περιεχόμενο και τους νέους τομείς της πανεπιστημιακής κατάρτισης που παρουσιάζονται βαθμιαία.

Νέα περιεχόμενα μάθησης που παρέχουν μεγαλύτερη ευελιξία ή γενικές προσεγγίσεις για τους μαθητές και τα άτομα γύρω τους αναφύονται βαθμιαία σε τοπικό επίπεδο.

- Η τεχνική και επαγγελματική εκπαίδευση καθώς και η εκπαίδευση των ενηλίκων πρόκειται να υποστούν σημαντικές αλλαγές. Όσον αφορά την πρώτη, η ανάπτυξη αυτή πρέπει να βασιστεί στην αξιολόγηση αυτού του κλάδου εκπαίδευσης, την αναδιοργάνωσή της σύμφωνα με ένα δομοστοιχειωτό σύστημα, την αύξηση των κύκλων μαθημάτων που προσφέρονται, τη θέσπιση νέων τομέων, τη στενή συνεργασία με τις επιχειρήσεις και τη μεγαλύτερη συνέργια με την αγορά εργασίας.

- Όλα τα εκπαιδευτικά συστήματα των ενηλίκων συνολικά πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο μελέτης με σκοπό να καταστούν πιο συμβατά με τις ανάγκες των συμμετεχόντων (όσον αφορά τα ωράρια, τον τόπο, τη δυνατότητα συνδυασμού μαθημάτων με θέση εργασίας, την παροχή κύκλου μαθημάτων που οδηγεί στην απόκτηση των προσόντων που ζητούνται στην αγορά εργασίας κ.τ.λ.). Αύξηση της παροχής δεύτερης ή τρίτης ευκαιρίας τόσο για νέους όσο και ενηλίκους που εργάζονται, επέκταση των κύκλων μαθημάτων που προσφέρονται με την υιοθέτηση μιας πιο δομοστοιχειωτής προσέγγισης, ανάπτυξη συστημάτων συνεχούς παρακολούθησης και θετικής αξιολόγησης για τους μαθητές. Προγραμματίζονται ορισμένες ενέργειες για την αύξηση της συνεργασίας με τις επιχειρήσεις, την ενίσχυση της ατομικής ευθύνης, την αύξηση του αριθμού των εργαζομένων στη συνεχιζόμενη κατάρτιση και την προσφορά ελέγχων των δεξιοτήτων σε μελλοντικούς μαθητές, καθιστώντας έτσι δυνατή την εξατομίκευση των προγραμμάτων κατάρτισης και τη διευκόλυνση της αυτομάθησης.

* Τα σχολεία και τα κέντρα κατάρτισης, που συνδέονται όλα με το Διαδίκτυο, πρέπει να αναπτυχθούν σε πολυδύναμα κέντρα τοπικής μάθησης και να είναι προσβάσιμα σε όλους, χρησιμοποιώντας τις πιο κατάλληλες μεθόδους για την αντιμετώπιση ενός ευρέος φάσματος ομάδων στόχων. πρέπει να δημιουργηθούν εταιρικές σχέσεις μάθησης μεταξύ σχολείων, κέντρων κατάρτισης, εταιρειών και ερευνητικών εγκαταστάσεων προς το αμοιβαίο όφελός τους.

Κατ' αρχάς, οι «χώροι» που αφιερώνονται στη μάθηση δεξιοτήτων και στην απόκτηση γνώσεων αυξάνονται συνεχώς. Οι περισσότεροι από αυτούς επικεντρώνονται στη μάθηση σχετικά με τις τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνιών, στα προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης που σχεδιάζονται τοπικά μεταξύ των διαφόρων εταίρων προκειμένου να καλύψουν συγκεκριμένες ανάγκες, στην από κοινού χρησιμοποίηση του εξοπλισμού υψηλής τεχνολογίας, στα προγράμματα κατάρτισης εκπαιδευτικών - με ή χωρίς εγκαταστάσεις εξ αποστάσεως μάθησης - στις υπηρεσίες παροχής συμβουλών και καθοδήγησης που ορισμένες φορές βρίσκονται στις εγκαταστάσεις των τοπικών αρχών.

Από τα σχολεία θα ζητείται όλο και περισσότερο να ανοίξουν τις πόρτες τους σε κύκλους μαθημάτων κατάρτισης ενηλίκων και να καταστήσουν τον εξοπλισμό και την υποδομή τους διαθέσιμα σε αυτούς.

Τέτοιοι πολυδύναμοι χώροι απόκτησης γνώσεων και μάθησης πρέπει να συνδεθούν σε δίκτυα έτσι ώστε να συγκεντρώνουν ένα μεγάλο φάσμα εταίρων: σχολεία, κέντρα κατάρτισης, βιβλιοθήκες, ιδρύματα τεχνολογικής κατάρτισης, τοπικές αρχές κ.τ.λ. Οι πρωτοβουλίες αυτές βελτιώνουν βαθμιαία τη διασύνδεση της τοπικής περιφέρειας, καθιστώντας έτσι - μακροπρόθεσμα - ευκολότερο για κάθε πολίτη που το επιθυμεί, ανεξάρτητα από το πού ζει ή την ιδιαίτερη κατάστασή του, να αποκτήσει πρόσβαση σε ένα τοπικό κέντρο πόρων, με ή χωρίς εξ αποστάσεως καθοδήγηση.

Σε αυτόν ακριβώς τον τομέα, όπως φαίνεται από την εμπειρία ορισμένων κρατών μελών, μπορεί να είναι αναγκαίο - ενώ εξασφαλίζουμε ότι διασυνδέονται όλοι οι συμμετέχοντες - να διατηρηθεί κάποια ποικιλομορφία μεταξύ των τοπικών κέντρων. Η προσφορά διαφορετικών κύκλων μαθημάτων βελτιώνει την πρόσβαση για ένα μεγαλύτερο φάσμα ομάδων στόχων.

Σε κράτη μέλη όπου οι εγκαταστάσεις αυτές υπήρχαν για αρκετό χρονικό διάστημα, τα κέντρα αυτά έχουν ενισχυθεί ή έχουν αναπτυχθεί προς νέες κατευθύνσεις (π.χ. στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης).

* Ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο πρέπει να ορίσει τις νέες βασικές δεξιότητες που πρέπει να παρέχονται μέσω της δια βίου μάθησης: δεξιότητες τεχνολογίας πληροφοριών, ξένες γλώσσες, τεχνολογική παιδεία, επιχειρηματικό πνεύμα, και κοινωνικές δεξιότητες. Πρέπει να θεσπιστεί ένα ευρωπαϊκό δίπλωμα για τις βασικές δεξιότητες τεχνολογίας πληροφοριών, με αποκεντρωμένες διαδικασίες πιστοποίησης προκειμένου να προωθηθεί η γνώση στον ψηφιακό τομέα σε ολόκληρη την Ένωση.

Πολλά κράτη μέλη γνωρίζουν την ανάγκη να εγκριθεί ένα νέο πλαίσιο που να ορίζει τις βασικές δεξιότητες που πρέπει να αποκτηθούν, κυρίως αυτές που αναφέρονται στα συμπεράσματα της συνόδου κορυφής της Λισσαβώνας. Σε κάποιες περιπτώσεις, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στα μαθηματικά και τη φυσική ή στις δημοκρατικές αξίες και τις αξίες της ιδιότητας του πολίτη.

Σε λίγες περιπτώσεις, τα προγράμματα κατάρτισης εκπαιδευτικών έχουν ήδη επανεξεταστεί ή βρίσκονται στη διαδικασία επανεξέτασης.

Ενώ τα περισσότερα κράτη μέλη θα επιθυμούσαν να θεσπιστεί ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο που να ορίζει αυτές τις νέες δεξιότητες, η ανάγκη για κοινή βασική εργασία προκειμένου να οριστικοποιηθούν οι λεπτομέρειες της προσέγγισης θεωρείται απαραίτητη προκειμένου να ολοκληρωθεί επιτυχώς το ζήτημα αυτό.

Σε ορισμένες χώρες, οι βασικές δεξιότητες ΤΠΕ αξιολογούνται από μια εθνικά αναγνωρισμένη «άδεια οδήγησης ΤΠΕ». Στις περιπτώσεις αυτές, οι αρχές της χώρας έχουν το δικαίωμα να ρυθμίσουν τις εναρμονισμένες δοκιμασίες που απαιτούνται για την απόκτηση της άδειας. Ο πίνακας των επαγγελματικών προσόντων στον εν λόγω τομέα έχει επανεξεταστεί σε ορισμένες περιπτώσεις, λαμβάνοντας υπόψη τις αποσαφηνίσεις που αποδεικνύονται αναγκαίες κατά την εκπόνηση της άδειας.

Το σχέδιο ευρωπαϊκού διπλώματος υποστηρίζεται σε μεγάλο βαθμό από τα κράτη μέλη. Ωστόσο, εκφράζονται ορισμένες επιφυλάξεις όσον αφορά τη μακροβιότητα των δεξιοτήτων που βεβαιώνονται με ένα τέτοιο πιστοποιητικό, δεδομένης της ταχύτητας με την οποία εξελίσσεται αυτό το πεδίο δραστηριοτήτων.

* Να οριστούν, έως το τέλος του 2000, τα μέσα για την ενθάρρυνση της κινητικότητας σπουδαστών, εκπαιδευτικών, ερευνητικού και επιμορφωτικού προσωπικού τόσο μέσω της βέλτισης χρήσης των υφιστάμενων κοινοτικών προγραμμάτων (ΣΩΚΡΑΤΗΣ, LEONARDO, NEOΛΑΙΑ, ΕΤΑ), με την άρση των φραγμών όσο και μέσω της μεγαλύτερης διαφάνειας όσον αφορά την αναγνώριση των προσόντων και των περιόδων μελέτης και κατάρτισης. Να γίνουν ενέργειες για την άρση των φραγμών όσον αφορά την κινητικότητα των εκπαιδευτικών έως το 2002 και την προσέλκυση εκπαιδευτικών υψηλής ποιότητας.

Η προώθηση της κινητικότητας των προαναφερόμενων ομάδων στόχων είναι ένας στόχος που εξακολουθεί να πρέπει να επιτευχθεί από πολλά κράτη μέλη από την άποψη της εκπαιδευτικής συνεργασίας. Το σχέδιο δράσης για την κινητικότητα που εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Νίκαιας περιέχει διάφορους τρόπους επίτευξης του στόχου αυτού.

Οι εκστρατείες προώθησης και ενημέρωσης ενισχύονται, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις η εθνική ζήτηση για κινητικότητα υπερβαίνει τις διαθέσιμες ευκαιρίες. Η συζήτηση σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα αρθούν οι κύριοι φραγμοί συνεχίζεται, ενώ λαμβάνονται μέτρα για την επίτευξη του στόχου αυτού, με επίκεντρο την αναγνώριση των ξένων πιστοποιητικών, τη συνεκτίμηση των περιόδων σπουδών ή κατάρτισης που πραγματοποιήθηκαν στο εξωτερικό, τη δυνατότητα μεταφοράς της οικονομικής ενίσχυσης και των μέτρων αντιστάθμισης, την αποσαφήνιση των πλαισίων αναφοράς των προσόντων κ.τ.λ.

Τα συγκεκριμένα μέτρα που επιτρέπουν στους εκπαιδευτικούς να συμμετέχουν πιο εύκολα στα μέτρα κινητικότητας εξακολουθούν να είναι πολύ σπάνια. Ορισμένες χώρες προτίθενται να αναλάβουν δράση προκειμένου να επιλύσουν τα προβλήματα που συνδέονται με τους εκπαιδευτικούς που απουσιάζουν από το σχολείο προέλευσής τους, την ανάγκη ανεύρεσης αντικαταστατών γι' αυτούς και τη διαχείριση της σταδιοδρομίας.

Το ευρωπαϊκό φόρουμ για τη διαφάνεια των προσόντων εξετάζεται με μεγάλο ενδιαφέρον από τα κράτη μέλη και μπορεί να βασίζεται στην ενεργό εθνική συμμετοχή.

Εξετάζεται ένα «συμπλήρωμα διπλώματος» σε ορισμένα κράτη μέλη, όχι μόνο για την αναγνώριση των κύκλων μαθημάτων σπουδών και κατάρτισης που πραγματοποιήθηκαν στο εξωτερικό αλλά και για να καθορίσει ακριβέστερα το τι διδάσκεται δυνάμει των κύριων εθνικών κύκλων μαθημάτων.

* Πρέπει να ανατπυχθεί ένας κοινός ευρωπαϊκός μορφότυπος για το βιογραφικό σημείωμα που θα χρησιμοποιείται σε εθελοντική βάση, προκειμένου να διευκολυνθεί η κινητικότητα συμβάλλοντας στην αξιολόγηση των αποκτηθέντων γνώσεων τόσο από τα εκπαιδευτικά ιδρύματα και τα ιδρύματα κατάρτισης όσο και από τους εργοδότες.

Το ευρωπαϊκό φόρουμ για τη διαφάνεια των προσόντων, στο οποίο τα κράτη μέλη συμμετέχουν ενεργά είναι επίσης το πιο κατάλληλο περιβάλλον για τον προβληματισμό στο θέμα αυτό. Έχουν συσταθεί σε ορισμένες περιπτώσεις ομάδες εργασίας σε εθνικό επίπεδο. Το ευρωπαϊκό σχέδιο προγράμματος έγινε ευνοϊκά δεκτό, καθώς ιδίως θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για τον προσδιορισμό των δεξιοτήτων που αποκτήθηκαν σε μη επίσημα ή άτυπα περιβάλλοντα.

Το «συμπλήρωμα διπλώματος» αποτελεί επίσης ένα στοιχείο που αναφέρθηκε κατά την εξέταση του θέματος του ευρωπαϊκού βιογραφικού σημειώματος.

* Να εξασφαλιστεί ότι όλα τα σχολεία στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν πρόσβαση στο Διαδίκτυο και τα πολυμέσα έως το τέλος του 2001 και ότι όλοι οι απαιτούμενοι δάσκαλοι είναι εκπαιδευμένοι στη χρήση του Διαδικτύου και των πολυμέσων έως το τέλος του 2002.

Κατόπιν των συνόδων κορυφής της Λισσαβώνας και της Φέιρα, όλες οι χώρες της Ένωσης επιθυμούν να επιταχύνουν τις εθνικές τους πολιτικές όσον αφορά τις ΤΠΕ που εφαρμόζονται στην εκπαίδευση και την κατάρτιση. Προγραμματίζονται διάφορα μέτρα σε διαφορετικούς τομείς εκπαίδευσης και κατάρτισης για την κατάρτιση/περαιτέρω κατάρτιση των εκπαιδευτικών (π.χ. μέσω περιφερειακών κέντρων εμπειρογνωμοσύνης - και την οικονομική ενίσχυση που θα βοηθήσει να καλυφθούν οι δαπάνες της χρησιμοποίησης ΤΠΕ, την οργάνωση ενός εθνικού φόρουμ για τις ΤΠΕ στο σχολείο, τη δημιουργία ερευνητικών ή καθοδηγητικών δομών που αφορούν τη διδασκαλία μέσω ΤΠΕ και την παροχή ενίσχυσης στην παραγωγή σχετικού περιεχομένου. Η υποδομή και ο εξοπλισμός πρέπει να ενισχυθούν, και να κατανεμηθούν διευθύνσεις ηλεκτρονικού ταχυδρομείου σε κάθε μαθητή και κάθε δάσκαλο. Αναλαμβάνονται ορισμένες πρωτοβουλίες για τις λιγότερο ευνοημένες ομάδες που είναι πιθανό να βρεθούν από την άλλη πλευρά του ψηφιακού φράγματος. Ενθαρρύνονται οι εταιρικές σχέσεις με ερευνητικούς φορείς, ενώ επιταχύνεται και ο ρυθμός με τον οποίο τα ιδρύματα συνδέονται στα δίκτυα.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2

Πρωτοβουλίες που αναλαμβάνονται για την εφαρμογή των συμπερασμάτων της Λισσαβώνας σε κοινοτικό επίπεδο

Το παρόν παράρτημα παρέχει μια επισκόπηση των κύριων πρωτοβουλιών που αναλαμβάνονται σε κοινοτικό επίπεδο όσον αφορά την εφαρμογή των συμπερασμάτων της Λισσαβώνας.

1. Υπομνημα σχετικά με την εκπαίδευση καθόλη τη διάρκεια της ζωής

Το υπόμνημα αυτό [8] υποβλήθηκε στο Συμβούλιο Παιδείας (9 Νοεμβρίου) στα πλαίσια της γαλλικής προεδρίας.

[8] SEC(2000) 1832 της 30ής Οκτωβρίου 2000

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε ότι προτίθεται να ξεκινήσει μια ευρεία συζήτηση σχετικά με το υπόμνημα σε όλα τα επίπεδα με τη συμμετοχή όλων των ενδιαφερόμενων συντελεστών για τη δια βίου μάθηση. Το υπόμνημα θα αποτελέσει το σημείο αναφοράς για την εκπόνηση μιας γενικής στρατηγικής με σκοπό την ενίσχυση της δια βίου μάθησης ως βασικού στοιχείου στα πλαίσια του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου και ως τμήματος της συντονισμένης στρατηγικής για την απασχόληση. Θα διαμορφώσει το πλαίσιο εντός του οποίου θα καθοριστούν οι νέες βασικές δεξιότητες και θα εκπονήσει μια συνεκτική στρατηγική σχετικά με τη συνεχιζόμενη εκπαίδευση και κατάρτιση που να αποβλέπει στην προώθηση της ενεργού ιδιότητας του πολίτη, της κοινωνικής ένταξης, της απασχολησιμότητας και της προσαρμοστικότητας.

Το υπόμνημα θα συζητηθεί στα δύο Συμβούλια Παιδείας που θα πραγματοποιηθούν στα πλαίσια της σουηδικής προεδρίας (12 Φεβρουαρίου και 28 Μαΐου 2001).

Ανάλογα με το πως θα εξελιχθούν οι συζητήσεις, το Συμβούλιο Παιδείας της 28ης Μαΐου του 2001 θα μπορούσε να εξάγει τα αρχικά συμπεράσματα της συζήτησης. Η σουηδική προεδρία προτίθεται να διοργανώσει ορισμένα συνέδρια στα οποία θα συγκεντρωθούν οι αρμόδιοι χάραξης πολιτικής και εμπειρογνώμονες για να συζητήσουν το υπόμνημα.

Η διαδικασία διαβούλευσης πρέπει να τελειώσει το φθινόπωρο του 2001 με την υποβολή έκθεσης στο Συμβούλιο στα πλαίσια της βελγικής προεδρίας.

2. «e-learning» - να σκεφτουμε την εκπαιδευση του αυριο

Στις 24 Μαΐου 2000 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε την ανακοίνωση σχετικά με την «e-Learning- Να σκεφτούμε την εκπαίδευση του αύριο [9]» η οποία αποσαφηνίζει και αναπτύσσει το σχέδιο δράσης «e -Ευρώπη» στους τομείς της εκπαίδευσης και της κατάρτισης. Η πρωτοβουλία αυτή προτείνει μέτρα που επικεντρώνονται σε τέσσερις κύριους άξονες δράσης, τους εξής:

[9] COM(2000) 318 τελικό, 24 Μαΐου 2000

- διαθεσιμότητα υψηλής ποιότητας υποδομής σε εύλογο κόστος.

- διαθεσιμότητα κύκλων μαθημάτων και υπηρεσιών ενίσχυσης για εκπαιδευτικούς, επιμορφωτές και μαθητές έτσι ώστε να τους επιτρέψει να συμμετέχουν πλήρως στις επιτελούμενες αλλαγές.

- ανάπτυξη ενός ευρέος φάσματος καλής ποιότητας υπηρεσιών και περιεχομένων πολυμέσων καθώς και βιώσιμα οικονομικά ή χρηματοδοτικά μοντέλα.

- δικτύωση των πρωτοβουλιών και καλύτερη διάρθρωση των ενεργειών σε όλα τα επίπεδα.

Η πρωτοβουλία «e-Learning» έτυχε πολύ ευνοϊκής υποδοχής από τους υπουργούς Παιδείας στο Συμβούλιο Παιδείας της 8ης Ιουνίου και τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Φέιρα.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπολογίζει να δημοσιεύσει ένα έγγραφο εργασίας την άνοιξη του 2001 που να καλύπτει όλο το έργο που πραγματοποιήθηκε σε κοινοτικό επίπεδο ώστε να συμβάλει στην εφαρμογή της πρωτοβουλίας αυτής. Θα πραγματοποιηθούν συνέδρια σχετικά με την «e-Learning» στα πλαίσια της γαλλικής και της σουηδικής προεδρίας.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στοχεύει να υποβάλει στο Συμβούλιο, την άνοιξη του 2001, πρόταση σχεδίου ψηφίσματος σχετικά με τη χρήση των τεχνολογιών πληροφοριών και επικοινωνιών στους τομείς της εκπαίδευσης και της κατάρτισης. Επιπλέον, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στοχεύει να υποβάλει, στα πλαίσια της σουηδικής προεδρίας, μια έκθεση προόδου, σχετικά με την εφαρμογή της πρωτοβουλίας «e-Learning» στο Συμβούλιο Παιδείας το Μάιο του 2001.

3. Προωθηση τησ κινητικοτητασ

Στις 21 Ιανουαρίου 2000 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέβαλε πρόταση σύστασης περί της κινητικότητας στην κοινότητα των σπουδαστών, των επιμορφωνόμενων ατόμων, των νέων εθελοντών, των εκπαιδευτικών και των εκπαιδευτών [10]. Η πρόταση αυτή στοχεύει στην άρση των πολυάριθμων φραγμών που εξακολουθούν να εμποδίζουν την κινητικότητα αυτών των ομάδων στόχων. Κατά τη συνεδρίασή του της 9ης Νοεμβρίου 2000, το Συμβούλιο διατύπωσε κοινή θέση σχετικά με τη σύσταση αυτή. Το σχέδιο δράσης που ενέκρινε το Συμβούλιο κατόπιν πρωτοβουλίας της γαλλικής προεδρίας αποτελεί την επιχειρησιακή πτέρυγα της σύστασης [11].

[10] COM(1999) 708 τελικό, 21 Ιανουαρίου 2000

[11] Δεν δημοσιεύθηκε ακόμη

4. Ευρωπαϊκη εκθεση σχετικα με την ποιοτητα τησ σχολικησ εκπαιδευσησ

Η ευρωπαϊκή έκθεση σχετικά με την ποιότητα της σχολικής εκπαίδευσης [12] εκπονήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή το Μάιο του 2000. Βασίζεται σε 16 δείκτες ποιότητας που επιλέχθηκαν κατόπιν στενής συνεργασίας με μια ομάδα εμπειρογνωμόνων που ορίστηκε από τους υπουργούς Παιδείας 26 ευρωπαϊκών χωρών. Η έκθεση είναι προϊόν της εντολής που δόθηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης των υπουργών Παιδείας της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των υποψήφιων χωρών που πραγματοποιήθηκε στην Πράγα τον Ιούνιο του 1998.

[12] Ευρωπαϊκή έκθεση για την ποιότητα της σχολικής εκπαίδευσης, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Μάιος 2000

Οι 16 δείκτες καλύπτουν τους ακόλουθους τέσσερις τομείς: (1) επίπεδα γνώσεων. (2) εκπαιδευτική επιτυχία και μετάβαση. (3) παρακολούθηση της σχολικής εκπαίδευσης. (4) εκπαιδευτικοί πόροι και δομές.

Η έκθεση υποβλήθηκε στο Συμβούλιο Παιδείας που πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια της πορτογαλικής προεδρίας (8 Ιουνίου 2000) και στο συνέδριο των ευρωπαίων υπουργών Παιδείας που πραγματοποιήθηκε στο Βουκουρέστι (18-20 Ιουνίου 2000) όπου και έτυχε πολύ ευνοϊκής υποδοχής.

Οι δείκτες που περιλαμβάνονται στην πρώτη έκθεση πρέπει να υλοποιούνται και να ενημερώνονται τακτικά. Σύμφωνα με την εντολή που δόθηκε από τη συνεδρίαση του Βουκουρεστίου, ο τομέας που καλύπτεται από την έκθεση πρέπει να διευρυνθεί ώστε να καλύψει τη δια βίου μάθηση στο σύνολό της.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συγκρότησε μια ομάδα εμπειρογνωμόνων από τις 35 χώρες που συμμετείχαν στη συνεδρίαση του Βουκουρεστίου και η πρώτη τους συνεδρίαση έχει προγραμματιστεί για τις αρχές του 2001. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιθυμεί να υποβάλει στη συνεδρίαση των ευρωπαίων υπουργών Παιδείας, που προγραμματίζεται να γίνει στη Ρίγα τον Ιούνιο του 2001 πρόταση σχετικά με τον κατάλογο των δεικτών που προτείνει να συμπεριληφθούν στη δεύτερη ευρωπαϊκή έκθεση για την ποιότητα της δια βίου μάθησης που αναμένεται να δημοσιευθεί το 2002.

5. Δραστηριοτητεσ για την αξιολογηση τησ ποιοτητασ τησ εκπαιδευσησ

Όσον αφορά την τριτοβάθμια εκπαίδευση, το Συμβούλιο ενέκρινε μια σύσταση το Σεπτέμβριο του 1998 για την ευρωπαϊκή συνεργασία με σκοπό τη διασφάλιση της ποιότητας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση [13]. Στα πλαίσια της εφαρμογής της σύστασης αυτής η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συγκρότησε ένα ευρωπαϊκό δίκτυο εξασφάλισης ποιότητας που αποτελείται από αρμόδιους χάραξης πολιτικής σε υπουργεία παιδείας, εθνικές υπηρεσίες αξιολόγησης και εκπροσώπους των ευρωπαϊκών ενώσεων που δραστηριοποιούνται στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.

[13] ΕΕ L 270 της 07ης Οκτωβρίου 1998

Όσον αφορά τη σχολική εκπαίδευση, το Συμβούλιο ενέκρινε μόλις μια κοινή θέση σχετικά με την πρόταση σύστασης περί ευρωπαϊκής συνεργασίας για την αξιολόγηση της ποιότητας στη σχολική εκπαίδευση [14]. Η σύσταση αυτή καλεί ειδικότερα τα κράτη μέλη να θεσπίσουν διαφανή συστήματα εξασφάλισης της ποιότητας για να ενθαρρύνουν την αυταξιολόγηση και εξωτερική αξιολόγηση των σχολείων. Από την πλευρά της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλείται να ενθαρρύνει τη συνεργασία μεταξύ των σχολείων και των εθνικών αρχών που εμπλέκονται στην αξιολόγηση των σχολείων και να προβεί στη δικτύωσή τους σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η σύσταση αναμένεται να εγκριθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο την άνοιξη του 2001.

[14] COM(1999) 709 τελικό, 24 Ιανουαρίου 2000

6. Ευρωπαϊκο ετοσ γλωσσων 2001

Η απόφαση για ανακήρυξη του 2001 ως ευρωπαϊκού έτους γλωσσών εγκρίθηκε στις 17 Ιουλίου 2000 [15]. Το έτος αυτό θα πραγματοποιηθεί σε στενή συνεργασία με το Συμβούλιο της Ευρώπης. Η πρωτοβουλία αυτή έχει διάφορους στόχους, τους εξής:

[15] ΕΕ L 232 της 14ης Σεπτεμβρίου 2000

- την ευαισθητοποίηση των ευρωπαίων πολιτών σχετικά με τη σημασία του γλωσσικού και πολιτιστικού πλούτου εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

- την ενίσχυση της πολυγλωσσίας και της δια βίου μάθησης γλωσσών.

- την ενημέρωση όσο το δυνατόν ευρύτερου μέρους του πληθυσμού για τα πλεονεκτήματα της ικανότητας χρήσης πλειόνων γλωσσών, ως βασικού στοιχείου της προσωπικής και επαγγελματικής ανάπτυξης των ατόμων, της διαπολιτιστικής κατανόησης, της πλήρους αξιοποίησης των δικαιωμάτων που συνεπάγεται η ιθαγένεια της Ένωσης καθώς και της ενίσχυσης του οικονομικού και κοινωνικού δυναμικού των επιχειρήσεων και του συνόλου της κοινωνίας.

Το ευρωπαϊκό συνέδριο έναρξης του ευρωπαϊκού έτους προγραμματίζεται για τις 18-20 Φεβρουαρίου 2001 στο Lund στο πλαίσιο της σουηδικής προεδρίας.

7. συντονισμοσ των πολιτικων απασχολησησ - διαδικασια του λουξεμβουργου -

Η σύνοδος κορυφής της Λισσαβώνας έθεσε την πλήρη απασχόληση ως πρωταρχικό μακροπρόθεσμο στόχο για τη νέα ευρωπαϊκή οικονομία. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή καθοδήγησε τη διαδικασία του Λουξεμβούργου περαιτέρω στην κατεύθυνση των στόχων της Λισσαβώνας μέσω των κατευθυντήριων γραμμών για την απασχόληση για το 2001 που επικυρώθηκαν από το Συμβούλιο της Νίκαιας. Οι νέες κατευθυντήριες γραμμές, ενώ διατηρούν την αρχική τους δομή των τεσσάρων αξόνων (απασχολησιμότητα, επιχειρηματικό πνεύμα, προσαρμοστικότητα και ίσες ευκαιρίες), προσθέτουν δύο οριζόντια ζητήματα, συγκεκριμένα το ρόλο των κοινωνικών εταίρων και αυτόν της δια βίου μάθησης. Τα ζητήματα αυτά κατέστησαν έτσι ουσιώδεις συνιστώσες της στρατηγικής για την απασχόληση. Επιπλέον, οι δείκτες της δια βίου μάθησης αποτελούν ένα σημαντικό τμήμα της ποσοτικής αναφοράς στα πλαίσια της κοινής έκθεσης για την απασχόληση, που εκδίδεται ετησίως στο πλαίσιο της διαδικασίας του Λουξεμβούργου καθώς και της έκθεσης σύνθεσης, που προβλέπεται στα συμπεράσματα της Λισσαβώνας. Οι δείκτες αυτοί αφορούν τις εκπαιδευτικές δαπάνες, τα άτομα που εγκαταλείπουν πρόωρα το σχολείο, την «e-learning» και τη συμμετοχή στην εκπαίδευση των ενηλίκων.

Το κύριο χρηματοοικονομικό μέσο για την υποστήριξη της κοινοτικής πολιτικής για την ανάπτυξη και της κοινωνικής πολιτικής είναι το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και ένας από τους πέντε τομείς του προτεραιότητας είναι η δια βίου κατάρτιση.

8. αναπτυξη των δεικτων για τη δια βιου μαθηση και την κοινωνια της πληροφοριασ

Η Επιτροπή ξεκίνησε ορισμένες δραστηριότητες για την ανάπτυξη συναφών στατιστικών δεικτών για την παρακολούθηση της προόδου προς την κατεύθυνση της δια βίου μάθησης και της κοινωνίας της γνώσης. Η Eurostat συγκρότησε το Φεβρουάριο του 2000 μια Task Force για τη "Μέτρηση της δια βίου μάθησης", στην οποία συμμετείχαν άλλες ΓΔ της Επιτροπής, οργανισμοί και δίκτυα της ΕΕ καθώς και κράτη μέλη, ο ΟΟΣΑ και η UNESCO. Η τελική έκθεση αναμένεται το Φεβρουάριο 2001 θα περιλαμβάνει συστάσεις για μελλοντικό έργο σχετικά με τις στατιστικές πτυχές της δια βίου μάθησης. Στις 28-29 Ιουνίου του 2001 θα πραγματοποιηθεί ένα σεμινάριο με τη συμμετοχή των προμηθευτών, των παραγωγών και των χρηστών των στατιστικών στοιχείων καθώς και των ερευνητών. Το σεμινάριο αυτό εντάσσεται στα πλαίσια της δομημένης συζήτησης σχετικά με το υπόμνημα για την εκπαίδευση καθόλη τη διάρκεια της ζωής.

9. ΕΤΑ - "ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΕΠΙΘΥΜΙΑΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

Τον Ιανουάριο του 2000, η Επιτροπή ενέκρινε την ανακοίνωση "Για έναν ευρωπαϊκό χώρο στον τομέα της έρευνας" (COM(2000)6 τελικό) που προτείνει ιδίως την ενθάρρυνση της επιθυμίας των νέων για την επιστημονική έρευνα και την επιστημονική σταδιοδρομία. Ξεκινώντας από τη διπλή διαπίστωση ότι η έρευνα όμως και η τεχνολογία παράγουν από 25 έως 50% της οικονομικής ανάπτυξης, αλλά και το ότι σε όλες τις χώρες της Ένωσης παρατηρείται μια αποστροφή των νέων απέναντι στις επιστημονικές σπουδές, η Επιτροπή συνιστά τη βελτίωση του συντονισμού των εθνικών προσπαθειών στον τομέα της ευαισθητοποίησης των νέων.

Σε μια δεύτερη ανακοίνωση σχετικά με την "Δημιουργία του «Ευρωπαϊκού χώρου έρευνας»: Κατευθυντήριες γραμμές των δράσεων της Ένωσης στον τομέα της έρευνας" τον Οκτώβριο του 2000 (COM(2000)612 τελικό), η Επιτροπή επιβεβαιώνει ότι θα αναλάβει πρωτοβουλίες με σκοπό την υποστήριξη της προσπάθειας για την κατάρτιση των νέων στα επιστημονικά θέματα από την υποβολή του επόμενου προγράμματος πλαισίου το Φεβρουάριο του 2001 και μετά."

10. Προετοιμασια τησ εκθεσησ συνθεσησ για το Ευρωπαϊκο Συμβουλιο τησ Στοκχολμησ

Στις 27 Σεπτεμβρίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε μια ανακοίνωση σχετικά με τους διαρθρωτικούς δείκτες [16] που προτείνει να χρησιμοποιηθούν στην έκθεση σύνθεσης για το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στη Στοκχόλμη. Εγκρίθηκαν τρεις δείκτες για τους τομείς εκπαίδευσης και κατάρτισης, π.χ. δημόσιες δαπάνες για την εκπαίδευση, συμμετοχή ενηλίκων στην εκπαίδευση και την κατάρτιση και αναλογία των ατόμων που εγκαταλείπουν πρόωρα το σχολείο και δεν βρίσκονται σε εκπαίδευση και κατάρτιση. Πρέπει ακόμη να αναπτυχθεί ένας τέταρτος δείκτης που θα καλύπτει τη σύνδεση των σχολείων με το Διαδίκτυο.