ARCHIVES HISTORIQUES 
DE LA COMMISSION 
 
 
 
COLLECTION RELIEE DES 
DOCUMENTS "COM" 
 
 
 
 
COM (84) 244 
 
 
 
Vol. 1984/0 117 
  
 
Disclaimer  
Conformém ent au règlement (CEE, Euratom) n° 354/83 du Conseil du 1er février 1983 
concernant l'ouverture au public des archives historiques de la Communauté économique 
européenne et de la Communauté européenne de l'énergie atomique (JO L 43 du 15.2.1983, 
p. 1), tel que modifié par le règlement (CE, Euratom) n° 1700/2003 du 22 septembre 2003 
(JO L 243 du 27.9.2003, p. 1), ce dossier est ouvert au public. Le cas échéant, les documents 
classifiés présents dans ce dossier ont été déclassifiés conformément à l'article 5 dudit 
règlem ent. 
In accordance with Council Regulation (EEC, Euratom) No 354/83 of 1 February 1983 
concerning the opening to the public of the historical archives of the European Econom ic 
Communit y and the European Atom ic Energy Communit y (OJ L 43, 15.2.1983, p. 1), as 
amended by Regulation (EC, Euratom) No 1700/2003 of 22 September 2003 (OJ L 243, 
27.9.2003, p. 1), t his file is open to the public. Where necessary, classified documents in this 
file have been declassified in conformity with Article 5 of the aforementioned regulation.  
In Übereinstimmung mit der Verordnung (EWG, Euratom) Nr. 354/83 des Rates vom  1. 
Februa r 1983 über die Freigabe der historischen Archive der Europäischen  
Wirtschaftsgemeinschaft und der Europäischen Atomgem einschaft (ABI. L 43 vom  15.2.1983,  
S. 1), geändert durch die Verordnung (EG, Euratom) Nr. 1700/2003 vom 22. Septem ber 2003  
(ABI. L 243 v om 27.9.2003, S. 1), ist diese Datei der Öffentlichkeit zugänglich. Soweit  
erforderlich, wurden die Verschlusssachen in dieser Datei in Übereinstimmung mit Artikel 5  
der genannten Verordnung freigegeben.  
ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ
CΟΜ(84) 244 τελικό
Βρυξέλλες, 27 Απριλίου 1984
ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ
ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΡΟΤΥΠΕΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ  
ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΟΝ ΠΑΙΔΙΏΝ ΔΙΑΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ
CΟΜ(84) 244 τελικό

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
Σελ.
1.Εισαγωγή 1
2.Κριτήρια με βάση τα οποία έγινε η επιλογή,  
η διεξαγωγή και η εκμετάλλευση των πειραμάτων 5
3.Παρεμβάσεις σε επίπεδο σχολείων 8
3.1.Παιδαγωγική της υποδοχής 8
3.2.Ενοποιημένη διδασκαλία της γλώσσας και του  
πολιτισμού των χωρών καταγωνής 15
3.3.Διαπολιτιστική εκπαίδευση 21
4.Παοεμβάσεις σε επίπεδο εποπτικών μέσων  
και προσωπικού 24
4.1.Παραγωγή και διάδοση διδακτικού υλικού 25
4.2.Κατάρτιση των εκπαιδευτικών 28
5.Συνεργασία των εκπαιδευτικών αρχών των  
κρατών υποδοχής και των κρατών καταγωγής 33
6.Συμπεράσματα και κατευθυντήριες γραμμές 34

1.
1. Εισαγωγή
1.1 Στις 9 Φεβρουάριου 1976 το Συμβούλιο και οι υπουργοί Παιδείας που  
συνεδρίασαν στο πλαίσιο του Συμβουλίου υιοθέτησαν πρόγραμμα δράσης  
στον τομέα της εκπαίδευσης. Το πρόγραμμα αυτό περιλαμβάνει ενέργειες  
για την εκπαίδευση των παιδιών διακινουμένων εργαζομένων. Το κάθε  
κράτος μέλος ανέλαβε να αναπτύξει την εκπαίδευση υποδοχής, να διευ­
κολύνει τη διδασκαλία της γλώσσας και του πολιτισμού των χωρών κατα­
γωγής και να οργανώσει την πληροφόρηση των οικογενειών. Στην Επιτροπή  
ανατέθηκε η διαχειρηση σειράς πρότυπων πειραματικών εφαρμογών.
Από δεκαετίας περίπου, τα κράτη μέλη όπου η μετανάστευση ήταν έντονη,  
είχαν αποκτήσει σημαντική πείρα στον τομέα της σχολικής εκπαίδευσης  
παιδιών διακινουμένων εργαζομένων. Ήδη από τότε θεωρήθηκε εύλογο να  
διεξαχθουν πρότυπες πειραματικές εφαρμογές που θα απέβλεπαν στην ανά­
πτυξη και την παγιωση των πλέον εξελιγμένων μεθόδων στον τομέα αυτό.
Τα πειράματα, που διεξάγονται από το 1976, ανάγονται στο πλαίσιο των  
εθνικών συστημάτων νομοθεσίας και παιδαγωγικής και βασίζονται, στο  
μέτρο του δυνατου, στον τομέα αφενός της παιδαγωγικής και αφετέρου  
της επιστημονικής έρευνας, λαμβάνοντας υπόψη, σε κάθε κράτος μέλος,  
τις ειδικές συνθήκες ματανάστευσης.
Είναι επιθυμητό, και από εδώ και στο εξής δυνατό, να συστηματοποιηθεί-  
η εμπειρία αυτή και να εξαχθούν από αυτήν συμπεράσματα και χρήσιμα παραδείγματα  
ώστε να προσδιοριστούν οι πλέον χρήσιμες κατευθύνσεις στον τομέα της έρευνας για  
τους τρόπους και τις μεθόδους, με τις οποίες μπορεί-  να βελτιωθεί' η *·  
εκπαίδευση των παιδιών διακινουμένων εργαζομένων στην Κοινότητα.
Η παρούσα έκθεση της Επιτροπής απευθύνεται στο Συμβούλιο, το Κοινοβούλιο  
και την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή' καταβάλλεται, εδώ προσπάθεια  
να περί γραφτεί με το συνοπτικότερο δυνατό τρόπο, το αποτέλεσμα έξη  
ετών κοινού πειραματισμού (1976-1982).

1.2.2 .
Η σημασία των παιδαγωγικών προβλημάτων που τίθενται λόγω της παρου­
σίας στα σχολεία της Κοινότητας πλέον των δυόμιση εκατομμυρίων παι­
διών μεταναστών φαίνεται στον κατωτέρω πίνακα:
προσχολικη
εκπαίδευσησχολική
εκπαίδευσημετασχολικη
επαγγελματική
κατάρτιση
Βέλγιο (1981) 49.850 195.286* ___
Δανία (1982) 988 10.096 3.035
Γερμανία (1981) —637.073 101.140
Γαλλία (1981) 209.298 736.058* —
Ελλάς (1983) —3-515 —
Ιρλανδία (1982) — 645 —
Ιταλία — — —
Λουξεμβούργο (1981) 2.976 14.444 1.091
Κάτω Χώρες (1981) 20.700 80.205 ■  —  ■
Ηνωμ. Βασίλειο (1982) μετο^υ 375.000  
και 500.000
283.812 μεταξύ 2.048.162 105.266
και 2.173.162
--- δεν υπάρχουν στοιχεία * περιλαμβάνεται η επαγγελμα­
τική κατάρτιση με πλήρες ωράριο
Σε
 σχέση με τον συνολικό αριθμό των μαθητών των σχολείων, το ποσοστό  
των παιδιών διακινουμένων εργαζομένων είναι πολύ υψηλό στο Λουξεμ­
βούργο (39% των παιδιών των νηπιαγωγείων), στο γαλλόφωνο Βέλγιο (21,5%  
των παιδιών των νηπιαγωγείων) και στο Βερολίνο (22,9% των μαθητών των  
Grundschulen και Hauptschulen), σχετικά υψηλό στη Γαλλία (10% των  
παιδιών των νηπιαγωγείων) και σε ορισμένα Länder της Ομοσπονδιακής  
Δημοκρατίας της Γερμανίας (12-16% στα Grundschulen και Hauptschulen  
της Βάδης-Βυρτεμβέργης, Βρέμης, Αμβούργου, 'Εσσης, Βόρειας Ρηνανίας-  
Βεστφαλ ίας).
Άν ληφθεί υπόψη η δημογραφικη κάμψη των εντοπίων σε ορισμένες βιομη­
χανικές περιφέρειες, τα ποσοστά αυτά αυξάνονται σταθερά και ταχέως.

3.
1.3· Λόγω της σταθερής αύξησης κυρίως του ποσοστού παιδιών διακινουμένων  
εργαζόμενων στα σχολεία της Κοινότητας, εμφανίστηκαν δυο τάσεις. Η  
πρώτη αποβλέπει στην εφαρμογή για τα παιδιά διακινουμένων εργαζομένων  
διδακτικής μεθόδου αμφωνης με τις δομές και τις παιδαγωγικές  
μεθόδους του εκπαιδευτικού συστήματος υποδοχής, καλύπτοντας,συγχρόνως τις  
μαοϊκές ανάγκες των παιδιών αυτών. Η δεύτερη τάαη αποβλέπει μάλλον στην τροποποίηση του  
εκπαιδευτικού συστήματος έτσι ώστε να καταστεί κατάλληλο για την επιδίωξη των νέων παι­
δαγωγικών στόχων, του οποίους επιβάλλει η καμιά φορά ογκώδης παρουσία των μεταναστών.
Με το συντονισμό των τάσεων αυτών, που είναι αλληλοσυμπληρούμενες μάλλον παρά αντικρουόμενες,  
το σχολείο θα φθάσει στο σημείο να προσφέρει στο σύνολο της σχολικής  
κοινότητας εκπαίδευση που θα ανταποκρίνεται στις ανάγκες τόσο των  
μεταναστών όσο και των εντοπίων.
1.4. Με τον τρόπο αυτό οι μέθοδοι υποδοχής που αναπτύχθηκαν στη στοιχειώδη
εκπαίδευση έχουν σαν στόχο, κατά προτεραιότητα, τη στήριξη των παιδιών
των διακινουμένων εργαζομένων για την αφομοίωση των μέσων και των
τρόπων επικοινωνίας που χρησιμοποιούνται στις χώρες υποδοχής, ώστε
να εξασφαλιστούν οι προϋποθέσεις της σχολικής τους επιτυχίας και
της κοινωνικής τους ένταξης. Με εξαίρεση τα παιδιά που πρέπει να επαναλάβουν  
την τάξη,η γενικότερη τάση είναι να εντάσσονται γρήγορα, τα παιδιά των μεταναστών σε κανονικές  
τάξεις, ανάλογα με την ηλικία τους.
'Οσον αφορά τη διδασκαλία της γλώσσας και του πολιτισμού των χαμών  
καταγωγής των διακινουμένων εργαζομένων, αυτή έχει σκοπό να συμβάλει  
στο σχηματισμό της προσωπικής και πολιτιστικής ταυτότητας των παιδιών  
αυτών,, υπό το πρίσμα της ένταξής του στο νέο κοινωνικό και σχολικό περιβάλλον, αποδίδοντας  
με τρόπο αμοιβαίο την αρμόζουσα σημασία στις πολιτιστικές διαφορές.
Η επέκταση της διδασκαλίας αυτής ανταποκρίνεται εξάλλου στη γενικότερη  
επιθυμία να διαφοροποιηθεί και να διευρυνθεί η διδασκαλία των ζωντανών  
γλωσσών και να λαμβάνεται υπόψη ο τοπικός πολιτισμός.

4.
Εδώ και μερικά έτη σε αρκετά σχολεία εισήχθη εκπα1δευαη, με στόχο  
την προώθηση των πολιτιστικών ανταλλαγών μεταξύ μαθητών διαφορετι­
κής καταγωγής και στην προετοιμασία των μαθητών, με την προσφορά  
στα σχολεία νέων δυνατοτήτων, για να ζήσουν σε μια κοινωνία, η οποία  
σε ολοένα και μεγαλύτερο βαθμό χαρακτηρίζεται από την παρουσία  
σημαντικών πολιτιστικών μειονοτήτων.
0 ακρογωνιαίος λίθος κάθε παιδαγωγικού νεωτερισμού είναι, αναμφισβήτη­
τα η αρχική και συνεχής κατάρτιση των εκπαιδευτικών.
Χωρίς κατάρτιση προσαρμοσμένη στις συνθήκες που δημιουργήθηκαν με τη  
μετανάστευση, οι εκπαιδευτικοί δύσκολα θα εφαρμόσουν τις απαραίτητες  
παιδαγωγικές καινοτομίες.
Όλα τα πειράματα πιλότοι που πραγματοποιήθηκαν μεταξύ 1976 και 1982  
συνέβαλαν στην κατάρτιση των διδασκάλων και στην επινόηση νέων διδακτι­
κών μεθόδων και υλικών. Πάνω από το 1/3 των πειραμάτων συγκεντρώ­
νοντας άμεσα στην κατάρτιση των διδασκάλων και στη σύλληψη νέων εποπτι­
κών μέσων.
Σημαντική συμβολή στο εκπαιδευτικό έργο αποτελούν η συναίνεση και η  
συμμετοχή των οικογενειών, εντοπίων και μεταναστών, στις εκπαιδευτικές  
αντιλήψεις που εισάγονται για να ανταποκρι θούν στη μετανάστευση.
Μια τέτοια δέσμευση εκ μέρους των οικογενειών μπορεί να τονώσει  
ολόκληρη την εκπαιδευτική κοινότητα και να αποτελέσει εχέγγυο κοινω­
νικής γαλήνης και στοιχείο για την οικοδόμηση της Ευρώπης.
Οι σημερινές συνθήκες απαιτούν τη συνεργασία των σχολείων με τις  
αρχές τοπικής αυτοδικοΓκησης, τους συνδέσμους μεταναστών, τους εθνικούς φορείς, τις υπηρεσίες  
κοινωνικού χαρακτήρα, τα επαγγελματικά σωματεία και τις επιχειρήσεις  
μικρές ή μεγάλες. Όλως ιδιαιτέρως, στις περιφέρεις όπου παρατηρεί ται  
οικονομική ύφεση, η εκπαιδευτική κοινότητα οφείλει να παρακολουθεί  
την κοινωνική πραγματικότητα.
1.5. Η Επιτροπή χρησιμοποίησε τα μέσα που έχει στη διάθεσή της για να  
αναλύσει αφενός μεν την πείρα που έχουν αποκτήσει τα κράτη μέλη  
και αφετέρου τα αποτελέσματα των πρότυπων σχεδίων να τα συστηματο­
ποιήσει και να τα διαδόσει πέρα από τα σύνορα των κρατών μελών,  
έτσι ώστε να συμβάλουν στην ανταλλαγή πληροφοριών και να τονώσουν  
τις παιδαγωγικές καινοτομίες στην Κοινότητα

5.
Παράλληλα κατέβαλε ιδιαίτερη φροντίδα να εξασφαλιστεί η επιστημονική  
αξιολόγηση των αποτελεσμάτων. Τέλος, έλαβε υπόψη στη αύλληψη και την ανάλυση  
μυτών των ενεργειών τις κατευθύνσεις που χαράχτηκαν από την UNESCO και το Συμβούλιο  
της Ευρώπης.
2. Κριτήρια με βάση τα οποία έγινε η επιλογή, η διεξαγωγή και η εκμετάλ­
λευση των πρότυπων πειραματικών εφαρμογών
Με σκοπό να επιτευχθεί στο μέγιστο βαθμό η αποτελεσματικότητα των πειρα­
μάτων και της παιδαγωγικής ανάπτυξης., η Επιτροπή προσπάθησε να βασιστεί  
σε ορισμένα κριτήρια σχετικά αφενός με την έναρξη και τη διεξαγωγή των  
πρότυπων σχεδίων και αφετέρου με τη συστηματοποίηση και τη διάδοση των  
αποτελεσμάτων με τον πλέον κατάλληλο τρόπο.
2.1. Επιλογή και διεξαγωγή των πρότυπων πειραματικών εφαρμογών
Οι στόχοι των πειραματικών εφαρμογών είναι εκείνοι που καθορίζονται  
στην απόφαση της 9.2.1976.
Κάθε χώρα έχει αναπτύξει με τρόπο σχετικά ανεξάρτητο δικούς της τόπους  
και παραδόσεις στον τομέα της σχολικής εκπαίδευσης των παιδιών διακι-  
νουμένων εργαζομένων. Έτσι κατέστη δυνατό να ανατεθούν τα σχέδια σε  
ομάδες έμπειρων παιδαγωγών και να δημιουργηθουν με τον τρόπο αυτό οι  
βέλτιστες συνθήκες ώστε κατά τη διεξαγωγή των πειραμάτων να λαμβάνεται  
υπόψη η εμπειρία που έχει αποκτηθεί στο παρελθόν από τις χώρες που  
συμμετέχουν. Σε ορισμένες περιπτώσεις η πραγματοποίηση μιας πρότυπης  
πειραματικής εφαρμογής προέκυψε σαν το αποτέλεσμα παιδαγωγικών αντιλήψεων  
που οφείλονταν στην μακρά προηγούμενη πείρα που είχαν αποκτήσει οι ομά­
δες εμπειρογνωμόνων. Η Επιτροπή ευχαρίστως απευθύνθηκε προς τις ομά­
δες αυτές, διότι ακριβώς κάτω από τέτοιες περιστάσεις όλα φαίνονται

6.
ν α  σ υ γ κ λ ί ν ο υ ν  σ τ ο  ό τ ι  α φ ε ν ό ς  η  σ ύ λ λ η ψ η  τ ο υ  σ χ ε δ ί ο υ  θ α  π ρ έ π ε ι  ν α  α ν τ α -  
π ο κ ρ ί ν ε τ α ι  σ τ ι ς  π ρ α γ μ α τ ι κ ό ς  α ν ά γ κ ε ς  γ ι α  κ α ι ν ο τ ο μ ί α  κ α ι  α φ ε τ έ ρ ο υ  τ α  
α π ο τ ε λ έ σ μ α τ α  τ ο υ  σ χ ε δ ί ο υ ,  χ ά ρ ι ς  κ α θ ό λ ο υ  ν α  ε π η ρ ε ά ζ ο υ ν  τ ε λ ι κ ά  τ ι ς  π ο λ ί ­
τ ι κ η ς  φ υ σ ε ω ς  α π ο φ ά σ ε ι ς ,  θ α  μ π ο ρ ο ύ ν  ν α  σ υ μ β ά λ λ ο υ ν  σ τ ι ς  π α ι δ α γ ω γ ι κ έ ς  
σ υ ζ η τ ή σ ε ι ς  π ο υ  γ ί ν ο ν τ α ι  σ ε  ε θ ν ι κ ό  ε π ί π ε δ ο , κ α ι  ν α  δ ι ε υ ρ ύ ν ο υ ν  τ ο  π ε ρ ι ε ­
χ ό μ ε ν ο  τ ω ν  σ υ ζ η τ ή σ ε ω ν  α υ τ ώ ν .
2 . 2 .  Σ υ σ τ η μ α τ ο π ο ί η σ η  κ α ι  δ ι ά δ ο σ η  τ ω ν  α π ο τ ε λ ε σ μ ά τ ω ν
Γ ι α  κ ά θ ε  σ χ έ δ ι ο  ε π ι δ ο τ ο ύ μ ε ν ο  α π ό  τ η ν  Ε π ι τ ρ ο π ή  π ρ ο β λ έ π ε τ α ι  ε ι δ ι κ ή  τ ο π ι κ ή  
α ξ ι ο λ ό γ η σ η , ώ σ τ ε  ν α  ε ξ α σ φ α λ ί ζ ε τ α ι  α φ ε ν ό ς  η  ε γ κ υ ρ ό τ η τ α  τ ω ν  π ο ρ ι σ μ ά τ ω ν  
τ ο υ  π ε ι ρ ά μ α τ ο ς  κ α ι  α φ ε τ έ ρ ο υ  τ ο  ό τ ι  τ α  σ υ μ π ε ρ ά σ μ α τ α  α υ τ ά  θ α  τ ε θ ο ύ ν  σ τ η  
δ ι ά θ ε σ η  τ ο υ  ε ν δ ι α φ ε ρ ο μ έ ν ο υ  κ ο ι ν ο ύ .  Η  φ ρ ο ν τ ί δ α  γ ι α  τ ο ν  π ρ ο σ δ ι ο ρ ι σ μ ό  
τ ω ν  σ τ ό χ ω ν  κ α ι  τ ω ν  λ ε π τ ο μ ε ρ ε ι ώ ν  ε φ α ρ μ ο γ ή ς  τ η ς  α ξ ι ο λ ό γ η σ η ς  α υ τ ή ς  α ν α ­
τ έ θ η κ ε  σ τ ο υ ς  ο ρ γ α ν ω τ ι κ ο ύ ς  φ ο ρ ε ί ς ,  ε θ ν ι κ ο ύ ς  ή  τ ο π ι κ ο ύ ς ,  ώ σ τ ε  η  α ξ ι ο λ ό -  
γ η γ σ η  α υ τ ή  ν α  μ π ο ρ ε ί  ν α  α ν τ α π ο κ ρ ί ν ε τ α ι  μ ε  ε υ ε λ ι ξ ί α  σ τ ι ς  σ υ γ κ ε κ ρ ι μ έ ν ε ς  
σ υ ν θ ή κ ε ς  τ ω ν  δ ι α φ ό ρ ω ν  π ε δ ί ω ν  π ε ι ρ α μ α τ ι σ μ ο ύ .
Γ ι α  ν α  τ ο ν ω θ ο ύ ν  οι  α ν τ α λ λ α γ έ ς  α π ό ψ ε ω ν  κ α ι  π λ η ρ ο φ ο ρ ι ώ ν ,  σ τ ο  τ έ λ ο ς  κ ά θ ε  
π ρ ό τ υ π η ς  π ε ι ρ α μ α τ ι κ ή ς  ε φ α ρ μ ο γ ή ς  ο ρ γ α ν ώ ν ε τ α ι  σ υ ν ά ν τ η σ η  τ ω ν  υ π ε υ θ ύ ν ω ν  
γ ι α  τ η  δ ι α χ ε ί ρ ι σ η ,  τ ω ν  ε ρ ε υ ν η τ ώ ν  κ α ι  τ ω ν  ε μ π ε ι ρ ο γ ν ω μ ό ν ω ν  ό λ ω ν  τ ω ν  
κ ρ α τ ώ ν  μ ε λ ώ ν .  Σ τ ι ς  σ υ ν α ν τ ή σ ε ι ς  α υ τ έ ς  δ ί ν ε τ α ι  σ τ ο υ ς  ο ρ γ α ν ω τ έ ς  τ ω ν  σ χ ε ­
δ ί ω ν  η  ε υ κ α ι ρ ί α  ν α  π α ρ ο υ σ ι ά σ ο υ ν  σ ε  ε ν η μ ε ρ ω μ έ ν ο υ ς  π α ρ α τ η ρ η τ έ ς  τ α  α π ο ­
τ ε λ έ σ μ α τ α  τ ω ν  ε ρ γ α σ ι ώ ν  τ ο υ ς  κ α ι  ν α  τ α  θ έ σ ο υ ν  υ π ό  τ η ν  κ ρ ί σ η  τ ο υ ς ,  ε ν ώ  
τ α υ τ ό χ ρ ο ν α  ο ι  π α ρ α τ η ρ η τ έ ς  α υ τ ο ί  έ χ ο υ ν  τ η ν  ε υ κ α ι ρ ί α  ν α  π λ η ρ ο φ ο ρ η θ ο ύ ν  
τ ι ς  π α ι δ α γ ω γ ι κ έ ς  μ ε θ ό δ ο υ ς  ά λ λ ω ν  κ ρ α τ ώ ν  μ ε λ ώ ν .  Οι σ υ ν α ν τ ή σ ε ι ς  α υ τ έ ς  
έ χ ο υ ν  γ ί ν ε ι  κ α τ ’ε ξ ο χ ή ν  τ ό π ο ς  π λ η ρ ο φ ό ρ η σ η ς  γ ι α  τ η  σ χ ο λ ι κ ή  ε κ π α ί δ ε υ σ η  
τ ω ν  π α ι δ ι ώ ν  δ ι α κ ι ν ο υ μ έ ν ω ν  ε ρ γ α ζ ο μ έ ν ω ν  σ ε  ε υ ρ ω π α ϊ κ ό  ε π ί π ε δ ο .
Η  ε κ π ρ ο σ ώ π η σ η  τ ο υ  Σ υ μ β ο υ λ ί ο υ  τ η ς  Ε υ ρ ώ π η ς  κ α ι  τ η ς  U N E S C O  σ τ ι ς  σ υ ν α ν ­
τ ή σ ε ι ς  α υ τ έ ς  α π ό  ε μ π ε ι ρ ο γ ν ώ μ ο ν ε ς  δ ε ν  ε ί ν α ι  π α ρ ά  έ ν α ς  μ ό ν ο  α π ό  τ ς υ ς  
π ο λ λ ο ύ ς  τ ρ ό π ο υ ς  ε π α φ ή ς  κ α ι  ε π ι κ ο ι ν ω ν ί α ς  τ η ς  Ε π ι τ ρ ο π ή ς  μ ε  τ α  ι δ ρ ύ μ α τ α  
α υ τ ά .

7.
Α ξ ι ζ α  ν α  α π α ρ ι θ μ η μ ο υ ν  ε ν  σ υ ν τ ο μ ί α  κ α ι  ά λ λ ο ι  τ ρ ό π ο ι  π λ η ρ ο φ ό ρ η σ η ς ,  
λ ι γ ό τ ε ρ ο  θ ε α μ α τ ι κ ο ί :  οι ε π ι σ κ έ ψ ε ι ς  π ο υ  κ ά ν ε ι  τ α κ τ ι κ ά  η  Ε π ι τ ρ ο π ή  σ τ α  
π ρ ό τ υ π α  σ χ έ δ ι α ,  τ α  τ α ξ ί δ ι α  α μ ο ι β α ί α ς  ε ν η μ έ ρ ω σ η ς  π ο υ  μ π ο ρ ο ύ ν  ν α  
π ρ α γ μ α τ ο π ο ι ο ύ ν  οι ο μ ά δ ε ς  τ ω ν  σ χ ε δ ί ω ν  ( ε κ τ ό ς  α π ό  τ ι ς  σ υ ν α ν τ ή σ ε ι ς  π ο υ  
α ν α φ έ ρ θ η κ α ν  π ρ ο η γ ο υ μ έ ν ω ς )  κ α θ ώ ς  κ α ι  ο ι  ε ρ γ α σ ί ε ς  δ ι α φ ό ρ ω ν  ε π ι τ ρ ο π ώ ν  
κ α ι  ο μ ά δ ω ν  ε ρ γ α σ ί α ς  τ η ς  Ε π ι τ ρ ο π ή ς .
Τ ο  τ ε λ ε υ τ α ί ο  μ έ ρ ο ς  α υ τ ώ ν  τ ω ν  π ρ ο σ π α θ ε ι ώ ν  γ ι α  τ η  σ υ σ τ η μ α τ ο π ο ί η σ η  τ ω ν  
α π ο τ ε λ ε σ μ ά τ ω ν  τ ο υ  π ρ ο γ ρ ά μ μ α τ ο ς  π ε ι ρ α μ ά τ ω ν  α π ο τ ε λ ε ί  η  σ υ γ κ ρ ι τ ι κ ή  
α ξ ι ο λ ό γ η σ η  τ ω ν  π ρ ό τ υ π ω ν  σ χ ε δ ί ω ν ,  η  ο π ο ί α  α ρ χ ι κ ά  ( 1 9 7 8 - 1 9 0 0 )  ε ί χ ε  
α ν α τ ε θ ε ί  σ τ η ν  ο μ ά δ α  έ ρ ε υ ν α ς  A L F A  ( Π α ν ε π ι σ τ ή μ ι ο  τ ο υ  ' Ε σ σ ε ν  κ α ι  
E r z i e h u n g s w i s s e n s c h a f t l i c h e  H o c h s c h u l e  τ ο υ  L a n d a u ) ,  κ α ι  σ τ η  
σ υ ν έ χ ε ι α ,  γ ι α  τ η ν  π ε ρ ί ο δ ο  1 9 8 1 - 1 9 8 3 ,  σ τ η ν  ο μ ά δ α  A L F A  κ α ι  σ τ η ν  C R E D I F  
( Α ν ώ τ α τ η  Π α ι δ α γ ω γ ι κ ή  Σ χ ο λ ή  τ ο υ  S t .  C l o u d ,  Π α ρ ί σ ι ) .  Τα δύο ουτά ιδρύματα 
δ ι ε ξ ή γ α γ α ν  τ ι ς  ε ρ γ α σ ί ε ς  α ν ά λ υ σ η ς  και σ υ γ κ ρ ι τ ι κ ή ς  ε κ τ ί μ η σ η ς  τ ε λ ε ί ω ς  
α ν ε ξ ά ρ τ η τ α  τ ο  έ ν α  α π ό  τ ο  ά λ λ ο .  Οι ε κ θ έ σ ε ι ς  τ ο υ ς  ε ί ν α ι  σ τ η  δ ι ά θ ε σ η  
τ ω ν  υ π ο υ ρ γ ε ί ω ν  και τ ω ν  ε ρ ε υ ν η τ ώ ν .
Το  π α ρ ό ν  κ ε ί μ ε ν ο  σ υ ν ο ψ ί ζ ε ι  κ α τ ά  κ ύ ρ ι ο  λ ό γ ο  σ τ α  π ρ ί σ μ α τ α  τ η ς  σ υ γ κ ρ ι ­
τ ι κ ή ς  α ξ ι ο λ ό γ η σ η ς  κ α θ ώ ς  και σ τ η ν ι α ν ά λ υ σ η  τ ω ν  ε κ π α ι δ ε υ τ ι κ ώ ν  α ν α γ κ ώ ν  
π ο υ  έ χ ο υ ν  τ α  π α ι δ ι ά  τ ω ν  δ ι α κ ι ν ο υ μ έ ν ω ν  ε ρ γ α ζ ο μ έ ν ω ν  και σ τ ι ς  π α ι δ α γ ω ­
γ ι κ έ ς  μ ε θ ό δ ο υ ς  π ο υ  α ν τ α π ο κ ρ ί ν ο ν τ α ι  σ τ ι ς  α ν ά γ κ ε ς  α υ τ έ ς ,  ό π ω ς  π α ρ α τ ή ­
θ η κ α ν  κ α τ ά  τ ι ς  ε ρ γ α σ ί ε ς  τ ω ν  ο μ ά δ ω ν  A L F A / C R E D I F .
Γ ι α  τ ο  λ ό γ ο  α υ τ ό ,  οι ε κ τ ι μ ή σ ε ι ς  π ο υ  αναιρέρονται σ τ ην  π α ρ ο ύ σ α  έ κ θ ε σ η  
δ ε ν  έ χ ο υ ν  κ α θ ό λ ο υ  ρ υ θ μ ι σ τ ι κ ό  χ α ρ α κ τ ή ρ α .  Έ χ ο ν τ α ς  ως  β ά σ η  π ρ ό τ υ π ε ς  
π ε ι ρ α μ α τ ι κ έ ς  ε φ α ρ μ ο γ έ ς  π ο υ  π ρ α γ μ α τ ο π ο ι ή θ η κ α ν  υ π ό  δ ι α φ ο ρ ε τ ι κ έ ς  σ υ ν θ ή κ ε ς  
α ν τ α ν α κ λ ο ύ ν  έ ν τ ο ν ε ς  και π λ ο ύ σ ι ε ς  π α ι δ α γ ω γ ι κ έ ς  δ ρ α σ τ η ρ ι ό τ η τ ε ς .
Κ α λ ο ύ ν τ α ι  οι υ π η ρ ε σ ί ε ς  τ ω ν  υ π ο υ ρ γ ε ί ω ν  και οι ε κ π α ι δ ε υ τ ι κ ο ί  π ο υ  
α σ χ ο λ ο ύ ν τ α ι  μ ε  τα  π α ι δ ι ά  τ ω ν  μ ε τ α ν α σ τ ώ ν  ν α  ε ξ ά γ ο υ ν  α π ό  α υ τ έ ς  τ ι ς  
α ρ χ έ ς  και τ α  χ ρ ή σ ι μ α  π α ρ α δ ε ί γ μ α τ α  π ο υ  α ν τ α π ο κ ρ ί ν ο ν τ α ι  κ α λ λ ί τ ε ρ α  
σ τ η ν  ι δ ι α ι τ ε ρ ό τ η τ α  τ η ς  κ α τ α σ τ ά σ ε ώ ς  τ ο υ ς .

8.
Τ α  π ο ρ ί σ μ α τ α  κ α ι  οι π α ρ α τ η ρ ή σ ε ι ς  α υ τ έ ς ,  π ο υ  π α ρ ά  τ ι ς  μ ε τ α ξ ύ  τ ο υ ς  
δ ι α φ ο ρ έ ς  μ π ο ρ ο ύ ν  ν α  γ ε ν ι κ ε υ τ ο ύ ν ,  π ρ ο ο ρ ί ζ ο ν τ α ι  ν α  τ ο ν ώ σ ο υ ν  τ ι ς  π α ι δ α ­
γ ω γ ι κ ή ς  φ ύ σ ε ω ς  σ υ ζ η τ ή σ ε ι ς  σ τ η ν  Κ ο ι ν ό τ η τ α  κ α ι  ν α  σ υ μ β ά λ ο ύ ν  σ τ η ν  α ν ά π τ υ ­
ξ η  ε υ έ λ ι κ τ η ς  κ α ι  ο μ ό φ ω ν η ς  κ ο ι ν ή ς  ε κ π α ι δ ε υ τ ι κ ή ς  π ο λ ι τ ι κ ή ς  π ρ ο ς  ό φ ε λ ο ς  
τ ω ν  μ ε τ α ν α σ τ ώ ν  π ο υ  π ρ ο έ ρ χ ο ν τ α ι  α π ό  κ ρ ά τ η  μ έ λ η  τ η ς  Κ ο ι ν ό τ η τ α ς  ή α π ό  
τ ρ ί τ ε ς  χ ώ ρ ε ς .
3. Π α ρ ε μ β ά σ ε ι ς  σ ε  ε π ί π ε δ ο  σ χ ο λ ε ί ω ν
Η π α ρ ο υ σ ί α  τ ω ν  π α ι δ ι ώ ν  τ ω ν  μ ε τ α ν α σ τ ώ ν  θ έ τ ε ι  τ ι ς  σ χ ο λ ι κ έ ς  α ρ χ έ ς  
ε ν ώ π ι ο ν  τ ρ ι ώ ν  κ υ ρ ί ω ν  α ξ ό ν ω ν  σ υ λ λ ο γ ι σ μ ο ύ  και δ ρ ά σ ε ω ς  : τ η ν  υ π ο δ ο χ ή  
τ ω ν  μ α θ η τ ώ ν  π ο υ  π ρ ο έ ρ χ ο ν τ α ι  α π ό  χ ώ ρ ε ς  τ ο υ  ε ξ ω τ ε ρ ι κ ο ύ ,  τ η  δ ι δ α σ κ α λ ί α  
τ η ς  γ λ ώ σ σ α ς  και τ ο υ  π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ  τ η ς  χ ώ ρ α ς  τ ο υ ς ,  τ η ν  α λ λ η λ ε π ί δ ρ α σ η  
τ ω ν  π ο λ ι τ ι σ τ ι κ ώ ν  π α ρ α δ ό σ ε ω ν  π ο υ  δ ι δ ά σ κ ο ν τ α ι  σ τ ο  σ χ ο λ ε ί ο .
3 . 1  Π α ι δ α γ ω γ ι κ ή  τ η ς  υ π ο δ ο χ ή ς
Π ο λ λ ά  π α ι δ ι ά  δ ι α κ ι ν ο υ μ έ ν ω ν  ε ρ γ α ζ ο μ έ ν ω ν , ε ί τ ε  έ χ ο υ ν  γ ε ν ν η θ ε ί  σ τ η  χ ώ ρ α  
υ π ο δ ο χ ή ς  ε ί τ ε  ε γ κ α τ α σ τ ά θ η κ α ν  σ ε  α υ τ ή ν  π ρ ι ν  α π ό  τ ο  τ έ λ ο ς  τ η ς  υ π ο χ ρ ε ω ­
τ ι κ ή ς  σ χ ο λ ι κ ή ς  ε κ π α ί δ ε υ σ η ς ,  π α ρ ο υ σ ι ά ζ ο υ ν  σ η μ α ν τ ι κ έ ς  δ υ σ κ ο λ ί ε ς  κ α τ ά  
τ η ν  έ ν τ α ξ ή  τ ο υ ς  σ ε  σ χ ο λ ε ί α  ό π ο υ  η  ε κ π α ί δ ε υ σ η  γ ί ν ε τ α ι  σ ε  γ λ ώ σ σ α  δ ι α φ ο ρ ε ­
τ ι κ ή  α π ό  ε κ ε ί ν η  π ο υ  μ ι λ ο ύ ν  σ τ η ν  ο ι κ ο γ έ ν ε ι α  τ ο υ ς  κ α ι  ό π ο υ  α ν τ ι κ ε ί μ ε ν ο  
τ η ς  δ ι δ α σ κ α λ ί α ς  α π ο τ ε λ ο ύ ν  π ο λ ι τ ι σ τ ι κ ά  σ τ ο ι χ ε ί α  μ ε ρ ι κ έ ς  φ ο ρ έ ς  π ο λ ύ  
δ ι α φ ο ρ ε τ ι κ ά  α π ό  ε κ ε ί ν α  τ ο υ  ο ι κ ο γ ε ν ε ι α κ ο ύ  τ ο υ ς  π ε ρ ι β ά λ λ ο ν τ ο ς .
Ε ί ν α ι  λ ο ι π ό ν  ε π ι θ υ μ η τ ή  η  ε φ α ρ μ ο γ ή  ε ν ό ς  π α ι δ α γ ω γ ι κ ο ύ  σ υ σ τ ή μ α τ ο ς  υ π ο δ ο χ ή ς ,  
μ ε  τ ο  ο π ο ί ο  θ α  δ ο θ ε ί  σ τ α  π α ι δ ι ά  τ ω ν  μ ε τ α ν α σ τ ώ ν  μ ι α  π ρ α γ μ α τ ι κ ή  ε υ κ α ι ρ ί α  
έ ν τ α ξ η ς  σ τ ο  ε κ π α ι δ ε υ τ ι κ ό  σ ύ σ τ η μ α  τ η ς  χ ώ ρ α ς  υ π ο δ ο χ ή ς .  Σ ε  έ ν α  τ έ τ ο ι ο  
σ ύ σ τ η μ α  π ε ρ ι λ α μ β ά ν ε τ α ι  π ρ ώ τ α  α π ’ό λ α  δ έ σ μ η  μ έ τ ρ ω ν  π ο υ  έ χ ο υ ν  σ τ ό χ ο  
τ η ν  ε ξ α σ φ ά λ ι σ η  τ η ς  ε ι σ α γ ω γ ή ς  τ ο υ  π α ι δ ι ο ύ  σ ε  κ α ν ο ν ι κ ή  τ ά ξ η  τ η ς  η λ ι κ ί α ς  
τ ο υ  : ε κ μ ά θ η σ η  τ η ς  γ λ ώ σ σ α ς ,  κ ο ι ν ω ν ι κ ή  έ ν τ α ξ η ,  ε ξ α κ ρ ί β ω σ η  τ ω ν  γ ν ώ σ ε ω ν . 
Δ ε ύ τ ε ρ η  σ ε ι ρ ά  ε π ι θ υ μ η τ ώ ν  π α ρ ε μ β ά σ ε ω ν  π ε ρ ι λ α μ β ά ν ε τ α ι  σ τ α  σ τ ρ α τ η γ ι κ ά  
σ η μ ε ί α  τ ο υ  ε κ π α ι δ ε υ τ ι κ ο ύ  σ υ σ τ ή μ α τ ο ς  : μετάβαση από την προσχολική στη στοι­
χειώδη εκπαίδευση, μετάβαση από τη στοιχειώδη στη μέση εκπαίδευση, από τον πρώτο στο 
δεύτερο κύκλο της μέσης εκπαίδευσης, από τη γενική εκπαίδευση στην επαγγελματική κατάτιση.
Η  σ χ έ σ η  σ χ ο λ ε ί ο υ  -  ο ι κ ο γ έ ν ε ι α ς  α π ο τ ε λ ε ί  τ η ν  τ ρ ί τ η  β α θ μ ί δ α  π α ρ έ μ β α σ η ς .  
Π ά ρ α  π ο λ ύ  σ υ χ ύ ά η  σ υ μ μ ε τ ο χ ή  τ ω ν  γ ο ν έ ω ν  σ τ η ν  ε π ι λ ο γ ή  τ ω ν  κ λ ά δ ω ν  τ η ς  
ε κ π α ί δ ε υ σ η ς  δ ε ν  γ ί ν ε τ α ι  ε ί τ ε  λ ό γ ω  ε λ λ ε ι π ο ύ ς  π λ η ρ ο φ ό ρ η σ η ς  ε ί τ ε  δ ι ό τ ι  
δ ε ν  υ π ά ρ χ ε ι  δ υ ν α τ ό τ η τ α  ε π ι κ ο ι ν ω ν ί α ς .

9.
Σ τ η  σ υ ν ε χ ε ί α  γ ι α  κ ά θ ε  ε κ π α ι δ ε υ τ ι κ ή  β α θ μ ί δ α  α ν α λ ύ ο ν τ α ι  τ α  κ υ ρ ι ό τ ε ρ α  
σ υ σ τ ή μ α τ α  π α ι δ α γ ω γ ι κ ή ς  υ π ο δ ο χ ή ς  :
Π ρ ο σ χ ο λ ι κ ή  ε κ π α ί δ ε υ σ η
0  κ α λ ύ τ ε ρ ο ς  τ ρ ό π ο ς  γ ι α  τ η ν  κ ο ι ν ω ν ι κ ή  έ ν τ α ξ η  κ α ι  τ η ν  ε κ μ ά θ η σ η  τ η ς  
γ λ ώ σ σ α ς  ε ί ν α ι  τ ο  ν η π ι α γ ω γ ε ί ο ,  ό π ο υ  θ α  έ π ρ ε π ε  ν α  μ π ο ρ ο ύ ν  ν α  φ ο ι τ ο ύ ν  
ό σ ο  τ ο  δ υ ν α τ ό ν  ε ν ω ρ ι τ ε ρ α  κ α ι  σ υ σ τ η μ α τ ι κ ό τ ε ρ α  ό λ α  τ α  π α ι δ ι ά  τ ω ν  δ ι α κ ι -  
ν ο υ μ έ ν ω ν  ε ρ γ α ζ ο μ έ ν ω ν .  Ε κ ε ί ,  μ ε  τ η ν  ε π α φ ή  μ ε  τ α  ά λ λ α  π α ι δ ι ά  κ α ι  τ ι ς  
ν η π ι α γ ω γ ο ύ ς ,  μ α θ α ί ν ο υ ν  ε ν τ ε λ ώ ς  φ υ σ ι κ ά  τ η  γ λ ώ σ σ α  τ ο υ  π ε ρ ι β ά λ λ ο ν τ ο ς  
υ π ο δ ο χ ή ς .
Ε ν τ ο ύ τ ο ι ς ,  α κ ό μ η  κ α ι  σ τ η ν  π ε ρ ί π τ ω σ η  κ α τ ά  τ η ν  ο π ο ί α  ό λ α  α υ τ ά  τ α  π α ι δ ι ά  
π α ρ α κ ο λ ο υ θ ο ύ ν  σ τ η ν  π ρ ο σ χ ο λ ι κ ή  ε κ π α ί δ ε υ σ η ,  ε υ κ τ α ί ο  θ α  ή τ α ν  ν α  λ α μ β ά -  
ν ο ν τ α ι  ε ι δ ι κ ά  μ έ τ ρ α  σ τ ή ρ ι ξ η ς  κ α ι  ι δ ί ω ς  β ε λ τ ί ω σ η  τ ο υ  γ λ ω σ σ ι κ ο ύ  
ε π ι π έ δ ο υ  κ α ι  ε μ π λ ο υ τ ι σ μ ό ς  τ ο υ  λ ε ξ ι λ ο γ ί ο υ  μ έ σ ω  γ λ ω σ σ ι κ ώ ν  π α ι γ ν ι δ ι ώ ν  
k o l σ κ έ τ ς ,  μ ε  τ α  ο π ο ί α  ε ί ν α ι  δ υ ν α τ ό ν  κ α τ ά  τ ρ ό π ο  σ υ ν τ ο ν ι σ μ έ ν ο  ν α  
ε π ι τ υ γ χ ά ν ε τ α ι  η  γ ν ω σ ι ο λ ο γ ι κ ή ,  γ λ ω σ σ ι κ ή  κ α ί  κ ο ι ν ω ν ι κ ή  α ν ά π τ υ ξ η  τ ω ν  
π α ι δ ι ώ ν .  ( L i m b o u r g ) .
Το π ε ί ρ α μ α  τ ο υ  E n s c h e d e ,  ό π ο υ  μ α ρ ο κ ι ν ο ί  και τ ο ό ρ κ ο ι  β ο η θ ο ί  σ υ μ π λ ή ­
ρ ω ν α ν  τ ο  έ ρ γ ο  τ ω ν  ν η π ι α γ ω γ ώ ν ,  έ δ ε ι ξ ε  π ώ ς  η ε κ μ ά θ η σ η  τ η ς  γ λ ώ σ σ α ς  
και η κ ο ι ν ω ν ι κ ή  έ ν τ α ξ η  μ π ο ρ ο ύ ν  ν α  τ ο ν ω θ ο ύ ν  α π ό  τ η ν  π α ρ ο υ σ ί α  ε ν ό ς  
ο μ ι λ η τ ή  τ η ς  μ η τ ρ ι κ ή ς  γ λ ώ σ σ α ς .  Η χ ρ η σ ι μ ο π ο ί η σ η  τ η ς  γ λ ώ σ σ α ς  και 
τ ο υ  π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ  των δ ι α κ ι ν ο υ μ έ ν ω ν  σ τ ι ς  σ υ ν ή θ ε ι ς  δ ρ α σ τ η ρ ι ό τ η τ ε ς  τ ο υ  
ν η π ι α γ ω γ ε ί ο υ  ( α φ η γ ή σ ε ι ς ,  π α ι χ ν ί δ ι α ,  μ ο υ σ ι κ ή ,  τ ρ α γ ο ύ δ ι α ,  ρ υ θ μ ι κ ή )  
σ υ ν έ β α λ ε  σ τ η  σ υ ν ε ι δ η τ ο π ο ί η σ η  τ ω ν  π ο λ ι τ ι σ τ ι κ ώ ν  σ τ ο ι χ ε ί ω ν  τ η ς  ε κ π α ι δ ε υ ­
τ ι κ ή ς  κ ο ι ν ό τ η τ α ς  και ε ί χ ε  θ ε τ ι κ έ ς  ε π ι π τ ώ σ ε ι ς  σ τ ι ς  ο ι κ ο γ έ ν ε ι ε ς  
τ ό σ ο  τ ω ν  μ ε τ α ν α σ τ ώ ν  ό σ ο  και τ ω ν  ε ν τ ο π ί ω ν  ( Μ α σ σ α λ ί α ,  E n s h e d e , A u i ó v ) .

10.
Σ τ α  π α ι δ ι ά  η μ η τ ρ ι κ η  γ λ ω σ σ ά  τ ω ν  ο π ο ί ω ν  δ ε ν  ε ί ν α ι  η γ λ ώ ο ο α  τ η ν  ο π ο ί α  
δ ι δ ά σ κ ο ν τ α ι  σ τ ο  σ χ ο λ ε ί ο ,  η έ γ κ α ι ρ η  ά σ κ η σ η  τ η ς  δ ι γ λ ω σ σ ί α ς  φ α ί ν ε τ α ι  
ότι ε ί ν α ι  σ η μ α ν τ ι κ ό  σ τ ο ι χ ε ί ο  τ η ς  γ λ ω σ σ ι κ ή ς  ε κ μ ά θ η σ η ς  και τ η ς  α ν ά π τ υ ξ η ς  
τ ω ν  δ ι α ν ο η τ ι κ ώ ν  ι κ α ν ο τ ή τ ω ν .  0 π ε ι ρ α μ α τ ι σ μ ό ς ,  σ τ ο ν  τ ο μ έ α  α υ τ ό ,  θ α  
π ρ έ π ε ι  ν α  ε π ε κ τ α θ ε ί ,  κ υ ρ ί ω ς  σ τ η  δ ι γ λ ω σ σ ί α  π ο υ  στιρίζεται σ τ η  μ η τ ρ ι κ ή  
γ λ ώ σ σ α .
3. 2 .  Σ τ ο ι χ ε ι ώ δ η ς  ε κ π α ί δ ε υ σ η
3.1.1. Α κ ό μ η  κ α ι  μ ε τ α ξ ύ  τ ω ν  π α ι δ ι ώ ν  π ο υ  έ χ ο υ ν  φ ο ι τ ή σ ε ι  σ τ η ν  π ρ ο σ χ ο λ ι κ ή  ε κ ­
π α ί δ ε υ σ η  α π ό  τ η ν  η λ ι κ ί α  τ ω ν  τ ρ ι ώ ν  ε τ ώ ν ,  ο ρ ι σ μ έ ν α  μ π ο ρ ε ί  ν α  έ χ ο υ ν  
α ν ά γ κ η  γ λ ω σ σ ι κ ή ς  σ τ ή ρ ι ξ ή ς  κ α τ ά  τ α  π ρ ώ τ α  έ τ η  τ η ς  σ τ ο ι χ ε ι ώ δ ο υ ς  ε κ π α ί δ ε υ ­
σ η ς .  Κ α τ ά  μ ε ί ζ ο ν α  λ ό γ ο  οι  α λ λ ο δ α π ο ί  μ α θ η τ έ ς  π ο υ  π α ρ α κ ο λ ο ύ θ η σ α ν  σ τ ι ς  
τ ά ξ ε ι ς  υ π ο δ ο χ ή ς ,  σ τ α  κ έ ν τ ρ α  υ π ο δ ο χ ή ς  ή  ά λ λ α  σ υ σ τ ή μ α τ α  ε ν τ α τ ι κ ή ς  
ε κ μ ά θ η σ η ς  έ χ ο υ ν  γ ε ν ι κ ά ,  γ ι α  ένα κάποιο διάστημα δύο ως τριών χρόνων , 
ανάγκη γλωσσικής στήριξης.(Odense).
3*1.2.. Σ τ ι ς  π ε ρ ι ο χ έ ς  μ ε  χ α μ η λ ή  μ ε τ α ν ά σ τ ε υ σ η  ή  σ τ η ν  π ε ρ ί π τ ω σ η  κ α τ ά  τ η ν  ο π ο ί α  
έ ν α  σ χ ο λ ι κ ό  ί δ ρ υ μ α  δ έ χ ε τ α ι  μ ι κ ρ ό  α ρ ι θ μ ό  ν ε ο α φ ι χ θ έ ν τ ω ν  μ α θ η τ ώ ν ,  σ υ ν -  
ι σ τ ά τ α ι  η  ε ν τ α τ ι κ ή  ε κ μ ά θ η σ η  τ η ς  γ λ ώ σ σ α ς  ε ί τ ε  α τ ο μ ι κ ά  ή  κ α τ ά  μ ι κ ρ έ ς  
ο μ ά δ ε ς .  Τ ό τ ε  η  δ ι δ α σ κ α λ ί α  κ α λ ό  θ α  ε ί ν α ι  ν α  γ ί ν ε τ α ι  α π ό  έ μ π ε ι ρ ο υ ς  
δ ι δ ά σ κ ο ν τ ε ς  ε ν ώ  ο  α ρ ι θ μ ό ς  ω ρ ώ ν  ε β δ ο μ α δ ι α ί ω ς  θ α  π ρ έ π ε ι  ν α  ε ί ν α ι  ε π α ρ κ ή ς  
ώ σ τ ε  η  π ρ ό ο δ ο ς  ν α  ε ί ν α ι  τ α χ ε ί α .  Μ ε  τ ο  ε λ α σ τ ι κ ό  ω ρ ά ρ ι ο  τ ό σ ο  γ ι α  τ α  
π α ι δ ι ά  ό σ ο  κ α ι  γ ι α  τ ο υ ς  δ ι δ ά σ κ ο ν τ ε ς ,  ό π ω ς  τ ο  ω ρ ά ρ ι ο  α υ τ ό  ε φ α ρ μ ό σ τ η κ ε  
σ τ ο  σ χ έ δ ι ο  τ η ς  O d e n s e ,  ο ι  μ α θ η τ έ ς  ε ί ν α ι  δ υ ν α τ ό ν  ν α  π α ρ α κ ο λ ο υ θ ο ύ ν  ε ν  
μ έ ρ ε ι  δ ι δ α σ κ α λ ί α  ό λ ω ν  τ ω ν  μ α θ η μ ά τ ω ν  κ α ι  ν α  δ ι ε υ κ ο λ ύ ν ε τ α ι  έ τ σ ι  η 
σ υ ν ε ρ γ α σ ί α  μ ε τ α ξ ύ  ε ι δ ι κ ώ ν  κ α ι  μ η  ε κ π α ι δ ε υ τ ι κ ώ ν .
3.1.3« Σ τ ι ς  π ε ρ ι ο χ έ ς  μ ε  έ ν τ ο ν η  μ ε τ α ν ά σ τ ε υ σ η , σ υ ν ι σ τ ά τ α ι  η  ε ν ί σ χ υ σ η  τ ο υ  
π ρ ο σ ω π ι κ ο ύ  ( ε κ π α ι δ ε υ τ ι κ ο ύ ,  π α ι δ α γ ω γ ι κ ο ί  σ ύ μ β ο υ λ ο ι ,  κ α θ η γ η τ έ ς  τ η ς  
γ λ ώ σ σ α ς  κ α τ α γ ω γ ή ς )  ώ σ τ ε  ν α  α ν τ ι μ ε τ ω π ί ζ ο ν τ α ι  ο ι  δ υ σ κ ο λ ί ε ς  π ο υ  π α ρ ο υ σ ι ά ­
ζ ο ν τ α ι  σ ε  τ ά ξ ε ι ς  σ τ ι ς  ο π ο ί ε ς  σ υ χ ν ά  ο ι  α λ λ ο δ α π ο ί  μ α θ η τ έ ς  α π ο τ ε λ ο ύ ν  
τ η ν  π λ ε ι ο ν ό τ η τ α .  Ε ξ ά λ λ ο υ  η  σ υ ν ε ρ γ α σ ί α  τ ω ν  σ χ ο λ ε ί ω ν  μ ε  τ ι ς  υ π η ρ ε σ ί ε ς  
κ ο ι ν ω ν ι κ ο ύ  χ α ρ α κ τ ή ρ α  έ χ ε ι  ε ξ α ί ρ ε τ ε ς  ε π ι π τ ώ σ ε ι ς  ό χ ι  μ ό ν ο  σ τ ι ς  π α ρ α σ χ ο -  
λ ι κ έ ς  κ α ι  ε ξ ω σ χ ο λ ι κ έ ς  δ ρ α σ τ η ρ ι ό τ η τ ε ς  τ ω ν  μ α θ η τ ώ ν  μ ε  τ ι ς  ο π ο ί ε ς  δ ι ε υ κ ο ­
λ ύ ν ε τ α ι  η  κ ο ι ν ω ν ι κ ή  έ ν τ α ξ η ,  α λ λ ά  κ α ι  σ τ η ν  ε π ι μ έ λ ε ι α  κ α ι  τ ο  ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν  
τ ω ν  μ α θ η τ ώ ν  σ τ ο  σ χ ο λ ε ί ο  ( Μ α σ σ α λ ί α ) .

11.
3 .1 .2 .Λ .'Οτ α ν  σ τ α μ ά τ η σ ε  η  μ α ζ ι κ ή  π ρ ό σ λ η ψ η  ε ρ γ α τ ι κ ο ύ  δ υ ν α μ ι κ ο ύ  ( 1 9 7 3 / 7 4 ) , α ν α ­
π τ ύ χ θ η κ ε  σ τ ο υ ς  μ ε τ α ν ά σ τ ε ς  π ο υ  κ α τ ά γ ο ν τ α ν  α π ό  χ ώ ρ ε ς  ε κ τ ό ς  τ η ς  Κ ο ι ν ό ­
τ η τ α ς  ε μ φ α ν ή ς . τ ά σ η  ν α  π α ρ α τ ε ί ν ο υ ν  τ η ν  π α ρ α μ ο ν ή  τ ο υ ς  σ τ ι ς  χ ώ ρ ε ς  υ π ο δ ο χ ή ς  
ε π ’α ό ρ ι σ τ ο ν .  ' Ε κ τ ο τ ε  σ υ ν ε χ ί ζ ε τ α ι  η  δ ι α κ ί ν η σ η  κ α ι  ά λ λ ω ν  μ ε λ ώ ν  τ ω ν  
ο ι κ ο γ ε ν ε ι ώ ν  τ ο υ ς  κ α ι  η  υ π ο δ ο χ ή  τ ω ν  ν ε ο α φ ι χ θ έ ν τ ω ν  π α ρ α μ έ ν ε ι  δ υ σ χ ε ρ έ ς  
π ρ ό β λ η μ α  σ ε  π ο λ λ ά  κ ρ ά τ η  μ έ λ η  κ α ι  κ υ ρ ί ω ς  σ τ η  Γ ε ρ μ α ν ί α  κ α ι  τ ι ς  Κ ά τ ω  
Χ ώ ρ ε ς .  Η  υ π ο δ ο χ ή  π ο λ ι τ ι κ ώ ν  π ρ ο σ φ ύ γ ω ν  π α ρ α μ έ ν ε ι  θ έ μ α  π ο υ  ε μ φ α ν ί ζ ε τ α ι  
μ ό ν ι μ α .
Ο π ο ι α δ ή π ο τ ε  κ α ι  α ν  ε ί ν α ι  η  η λ ι κ ί α  τ ο υ  μ α θ η τ ή  κ α τ ά  τ η ν  ά φ ι ξ ή  τ ο υ  σ τ η  
χ ώ ρ α  υ π ο δ ο χ ή ς ,  η  ε κ μ ά θ η σ η  τ η ς  γ λ ώ σ σ α ς  θ α  π ρ έ π ε ι  ν α  ε ί ν α ι  ό σ ο  τ ο  
δ υ ν α τ ό ν  ε ν τ α τ ι κ ό τ ε ρ η .  Η περίοδος υποδοχής κάθε παιδιού ξεχωριστά,η παραμονή σε τάξιη 
υποδοχής ή σε κέντρο υποδοχής δεν θα πρέπει να υπερβαίνει τα δύο σχολικά έτη με εξαίρεση 
τις περιπτώσεις κατά τις οποίες προβλέπεται επιστροφή στο εγγύς μέλλον στη χώρα καταγωγής. 
Η  δ υ ν α τ ό τ η τ α  ν α  υ π ά ρ ξ ο υ ν  π ο λ ύ  ε π ι τ υ χ ή  α π ο τ ε λ έ σ μ α τ α  μ ε  τ ο ν  τ ρ ό π ο  
α υ τ ό  α π ο δ ε ί χ θ η κ ε  μ ε  τ η ν  μ έ θ ο δ ο  π ο υ  ε φ α ρ μ ό ζ ε τ α ι  σ ή μ ε ρ α  σ τ η  Γ α λ λ ί α  
κ α ί  τ ο  Η ν ω μ έ ν ο  Β α σ ί λ ε ι ο .  Μ ε  τ α  σ χ έ δ ι α  τ ο υ  L e i d e n  κ α ι  τ ο υ  E n s c h e d e  
κ α θ ώ ς  κ α ι  μ ε  τ ο  σ ύ σ τ η μ α  τ ω ν  ο μ ο γ ε ν ώ ν  τ ά ξ ε ω ν  υ π ο δ ο χ ή ς ,  π ο υ  ε φ α ρ μ ό ζ ε ­
τ α ι  σ ή μ ε ρ α  σ ε  π ο λ λ ά  L ä n d e r  τ η ς  Γ ε ρ μ α ν ί α ς ,  φ ά ν η κ ε  ε ξ ά λ λ ο υ  ό τ ι  ε ί ν α ι  
δ υ ν α τ ό ν  η  δ ι δ α σ κ α λ ί α  υ π ο δ ο χ ή ς  ν α  γ ί ν ε τ α ι  εξίσου σε δύο ταυτόχρονα γλώσσες.
0  α ρ ι θ μ ό ς  τ ω ν  μ α θ η τ ώ ν  σ τ ι ς  τ ά ξ ε ι ς  υ π ο δ ο χ ή ς  φ θ ά ν ε ι  π ε ρ ί π ο υ  τ ο υ ς  10 
έ ω ς  18, ώ σ τ ε  ν α  ε ί ν α ι  δ υ ν α τ ή  η  δ ι α φ ο ρ ο π ο ι η μ έ ν η ,  δ η λ α δ ή  π ρ ο σ α ρ μ ο σ μ έ ν η  
σ τ ι ς  α τ ο μ ι κ έ ς  π ε ρ ι π τ ώ σ ε ι ς ,  δ ι δ α σ κ α λ ί α  τ η ς  γ λ ώ σ σ α ς  υ π ο δ ο χ ή ς .  Η  ε ι σ α γ ω γ ή  
τ ο υ  μ α θ η τ ή  σ ε  κ α ν ο ν ι κ ή  τ ά ξ η  μ π ο ρ ε ί  ν α  γ ί ν ε τ α ι  π ρ ο ο δ ε υ τ ι κ ά .  Σ τ α  πείρά:-·? 
μ α τ α  τ ο υ  E n s c h e d e , τ ο υ  L e i d e n  κ α ι  τ ο υ  Λ ο υ ξ ε μ β ο ύ ρ γ ο υ  α π ο δ ε ί χ θ η κ ε  
ό τ ι  ε ί ν α ι  π ρ α γ μ α τ ο π ο ι ή σ ι μ η  η  σ τ α δ ι α κ ή  κ α ι  κ α τ ά  π ε ρ ί π τ ω σ η  μ ε τ α π ή δ η σ η .  
Ι δ ι α ί τ ε ρ α  ε π ι τ υ χ η μ έ ν ο  ε ί ν α ι  τ ο  π α ρ ά δ ε ι γ μ α  τ ο υ  σ χ ε δ ί ο υ  τ η ς  O d e n s e , 
ό π ο υ  γ ι α  τ ο υ ς  μ α θ η τ έ ς  τ ω ν  τ ά ξ ε ω ν  υ π ο δ ο χ ή ς  κ α θ ο ρ ί σ τ η κ α ν  α τ ο μ ι κ ά  π ρ ο ­
γ ρ ά μ μ α τ α  ώ σ τ ε  ν α  μ π ο ρ ο ύ ν , α ν ά λ ο γ α  μ ε  τ ι ς  δ υ ν α τ ό τ η τ ά ς , τ ο υ ς  ν α  π α ρ α κ ο λ ο υ ­
θ ο ύ ν  ο ρ ι σ μ έ ν α  μ α θ ή μ α τ α  σ τ η  δ α ν ι κ ή  γ λ ώ σ σ α  κ α ι  ν α  ε ν τ α χ θ ο ύ ν  π ρ ο ο δ ε υ τ ι κ ά  
σ τ η ν  κ α ν ο ν ι κ ή  τ ά ξ η  γ ι α  τ η ν  ο π ο ί α  π ρ ο ο ρ ί ζ ο ν τ α ν  χ ω ρ ί ς  ω σ τ ό σ ο  ν α  σ τ ε ρ η ­
θ ο ύ ν  ε ν τ ε λ ώ ς  τ η  σ τ ή ρ ι ξ η  π ο υ  π α ρ έ χ ε τ α ι  σ τ η ν  τ ά ξ η  υ π ο δ ο χ ή ς .
•  ·  ·  / . . .

12.
3 . 1 . 3 .  Μ έ ο η  ε κ π α ί δ ε υ σ η
Ά ν  υ π ο τ ε θ ε ί 1 ό τ ι  σ τ ο ν  τ ο μ έ α  α υ τ ό  τ α  π ε ι ρ ά μ α τ α  υ π ό  τ η ν  α ι γ ί δ α  τ η ς  
Ε π ι τ ρ ο π ή ς  α π ο τ ε λ ο ύ ν  μ ό ν ο  τ η ν  α ρ χ ή  ( π ρ ό τ υ π ε ς  π ε ι ρ α μ α τ ι κ έ ς  ε φ α ρ μ ο γ έ ς  
τ ο υ  Β ε λ γ ί ο υ , π ρ ό τ υ π η  π ε ι ρ α μ α τ ι κ ή  ε φ α ρ μ ο γ ή  τ ο υ  Β ε ρ ο λ ί ν ο υ , τ η ς  Ο λ λ α ν ­
δ ί α ς  κ α ι  τ η ς  Δ α ν ί α ς ), κ α ι  μ ά λ ι σ τ α  δ ί ν ο ν τ α ς  ε μ φ α ν ώ ς  ι δ ι α ί τ ε ρ η  σ η μ α σ ί α  
σ τ η  δ ι δ α σ κ α λ ί α  τ ω ν  μ η τ ρ ι κ ώ ν  γ λ ω σ σ ώ ν  κ α ι  σ τ η  δ ι α π ο λ ι τ ι σ τ ι κ ή  ε κ π α ί δ ε υ σ η ,  
ε ν τ ο ύ τ ο ι ς  μ ε  α υ τ ά  κ α τ έ σ τ η  δ υ ν α τ ό  ν α  α ν α λ υ θ ε ί  η  κ α τ ά σ τ α σ η  ό π ω ς  π α ρ ο υ σ ι ά ­
ζ ε τ α ι  σ τ α  κ ρ ά τ η  μ έ λ η ,  ν α  έ λ θ ο υ ν  σ τ η ν  ε π ι φ ά ν ε ι α  μ έ θ ο δ ο ι  π ο υ  ε ν δ ε χ ο μ έ ν ω ς  
θ α  μ π ο ρ ο ύ σ α ν  ν α  γ ε ν ι κ ε υ τ ο ύ ν  κ α ι  ν α  ε π ι σ η μ α ν θ ο υ ν  οι π λ έ ο ν  ε π ε ί γ ο υ σ ε ς  
α ν ά γ κ ε ς .
3 . 1 . 3 . 1 .  Γ ι α  τ ο υ ς  ν ε ο α φ ι χ θ έ ν τ ε ς  η λ ι κ ί α ς  12 ε τ ώ ν  κ α ι  ά ν ω  π ο υ  έ χ ο υ ν  π α ρ α κ ο λ ο υ θ ή σ ε ι  
κ α ν ο ν ι κ ά  σ χ ο λ ι κ ά  μ α θ ή μ α τ α  σ τ η  χ ώ ρ α  κ α τ α γ ω γ ή ς ,  φ α ί ν ε τ α ι  ό τ ι  η  ε ν τ α τ ι ­
κ ό τ α τ η  δ ι δ α σ κ α λ ί α  τ η ς γ λ ώ χ α ς  υ π ο δ ο χ ή ς  ε ί ν α ι  ο  π λ έ ο ν  κ α τ ά λ λ η λ ο ς  τ ρ ό π ο ς  
γ ι α  ν α  μ π ο ρ έ σ ο υ ν  ν α  π α ρ α κ ο λ ο υ θ ή σ ο υ ν  τ η  σ χ ο λ ι κ ή  τ ο υ ς  κ α τ ά ρ τ ι σ η  σ τ ο υ ς  
κ λ ά δ ο υ ς  π ο υ  θ α  ε π ι λ έ ξ ο υ ν  ο ι  ί δ ι ο ι .
Η  υ π ο δ ο χ ή  ν ε ο α φ ι χ θ έ ν τ ω ν  η λ ι κ ί α ς  1 5 / 1 6  ε τ ώ ν  π ο υ  δ ε ν  έ χ ο υ ν  ε π α ρ κ ώ ς  π α ρ α κ ο ­
λ ο υ θ ή σ ε ι  σ χ ο λ ι κ ά  μ α θ ή μ α τ α  ε ί ν α ι  π ο λ ύ  δ υ σ κ ο λ ό τ ε ρ η  κ α ι  δ α π α ν η ρ ό τ ε ρ η .
Σ τ η  Γ ε ρ μ α ν ί α  δ ο κ ι μ ά σ τ η κ ε  μ ε  ε π ι τ υ χ ί α  η  ε ν τ α τ ι κ ή  ε κ μ ά θ η σ η  τ η ς  γ λ ώ σ σ α ς  
υ π ο δ ο χ ή ς  σ τ ο  π λ α ί σ ι ο  τ η ς  π ρ ο ε π α γ γ ε λ μ α τ ι κ ή ς  κ α τ ά ρ τ ι σ η ς .
3 . 1 . 3 . 2 .  Η  ε ί σ ο δ ο ς  σ τ η  μ έ σ η  ε κ π α ί δ ε υ σ η  κ α ι  η  μ ε τ ά β α σ η  α π ό  τ η  β α σ ι κ ή  ε κ π α ί δ ε υ σ η  
σ τ ο υ ς  κ λ ά δ ο υ ς  τ ο υ  2 ο υ  κ υ κ λ ο υ  τ η ς  μ έ σ η ς  ε κ π α ί δ ε υ σ η ς  κ α ι  σ τ η ν  ε π α γ γ ε λ ­
μ α τ ι κ ή  κ α τ ά ρ τ ι σ η  ε ί ν α ι  κ ρ ί σ ι μ α  σ τ ά δ ι α  σ τ η  σ χ ο λ ι κ ή  ζ ω ή  τ ω ν  π α ι δ ι ώ ν  τ ω ν  
μ ε τ α ν α σ τ ώ ν . Οι  γ λ ω σ σ ι κ έ ς  ε λ λ ε ί ψ ε ι ς  π ά ρ α  π ο λ ύ  σ υ χ ν ά  θ ε ω ρ ο ύ ν τ α ι  α ν υ π έ ρ ­
β λ η τ α  ε μ π ό δ ι α .  Έ τ σ ι  π α ι δ ι ά  μ ε  ό ρ ε ξ η  κ α ι  μ ε  δ υ ν α τ ό τ η τ ε ς  σ τ ρ έ φ ο ν τ α ι  
π ρ ο ς  τ ο υ ς  ε υ κ ο λ ό τ ε ρ ο υ ς  κ λ ά δ ο υ ς  τ η ς  ε π α γ γ ε λ μ α τ ι κ ή ς  κ α τ ά ρ τ ι σ η ς .  Π ρ ο κ ε ι -  
μ έ ν ο υ  ν α  υ π ά ρ ξ ε ι  π ρ α γ μ α τ ι κ ή  ι σ ό τ η τ α  ε υ κ α ι ρ ι ώ ν ,  θ α  π ρ έ π ε ι  ν α  κ α τ α β λ η θ ο ύ ν
. . ./. . .

13
μ ε γ ά λ ε ς  π ρ ο σ π ά θ ε ι ε ς  α φ ε ν ό ς  σ τ ο ν  τ ο μ έ α  τ ω ν  φ ρ ο ν τ ι σ τ η ρ ί ω ν  κ α ι  τ η ς  ε ν ί ­
σ χ υ σ η ς  τ ω ν  π α ι δ ι ώ ν  τ ω ν  μ ε τ α ν α σ τ ώ ν  π ο υ  ε ι σ έ ρ χ ο ν τ α ι  σ τ η  μ έ σ η  ε κ π α ί δ ε υ σ η  
κ α ι  α φ ε τ έ ρ ο υ  σ τ ο ν  τ ο μ έ α  τ ω ν  υ π η ρ ε σ ι ώ ν  ε π α γ γ ε λ μ α τ ι κ ο ύ  κ α ι  σ χ ο λ ι κ ο ύ  
π ρ ο σ α ν α τ ο λ ι σ μ ο ύ .  Ε υ κ τ α ί α  θ α  ή τ α ν  η  α τ ο μ ι κ ό  κ α θ ο δ ή γ η σ η  τ ω ν  π α ι δ ι ώ ν  π ο υ  
α ν τ ι μ ε τ ω π ί ζ ο υ ν  δ υ σ κ ο λ ί ε ς .  Ε ξ ά λ λ ο υ  έ ν α  έ τ ο ς  π ρ ο ε π α γ γ ε λ μ α τ ι κ ή ς  κ α τ ά ρ ­
τ ι σ η ς  μ ε  π λ ή ρ ε ς  ω ρ ά ρ ι ο  θ α  μ π ο ρ ο ύ σ ε  ν α  έ χ ε ι  σ α ν  α π ο τ έ λ ε σ μ α  σ ω σ τ ή  
ε π α γ γ ε λ μ α τ ι κ ή  κ α τ ά ρ τ ι σ η  τ ω ν  α λ λ ο δ α π ώ ν  ε φ ή β ω ν ,  τ ω ν  ο π ο ί ω ν  οι  σ χ ο λ ι κ έ ς  
ε π ι δ ό σ ε ι ς  δ ε ν  ε ί ν α ι  κ α λ έ ς .
3 . 1 . 3 . 3 .  "Οσον α φ ο ρ ά  τ η  μ ε θ ο δ ο λ ο γ ί α  τ η ς  δ ι δ α σ κ α λ ί α ς  τ ω ν  ξ έ ν ω ν  γ λ ω σ σ ώ ν , οι
ά μ ε σ ε ς  κ α ι  ε ν τ α τ ι κ έ ς  μ έ θ ο δ ο ι  ε κ μ ά θ η σ η ς  α π ο β λ έ π ο υ ν  σ τ η  δ η μ ι ο υ ρ γ ί α  π ρ ο φ ο ­
ρ ι κ ή ς  ε π ι κ ο ι ν ω ν ί α ς ,  π ο υ  α ρ χ ι κ ά  ε ί ν α ι  π α θ η τ ι κ ή  κ α ι  σ τ η  σ υ ν έ χ ε ι α  ε ν ε ρ γ η ­
τ ι κ ή .  'Οταν οι  α λ λ ο δ α π ο ί  μ α θ η τ έ ς  ε ι σ έ ρ χ ο ν τ α ι  σ ε  κ α ν ο ν ι κ έ ς  τ ά ξ ε ι ς ,  οι 
δ ι δ ά σ κ ο ν τ ε ς  ε ύ κ ο λ α  υ π ε ρ ε κ τ ι μ ο ύ ν  τ ι ς  γ λ ω σ σ ι κ έ ς  τ ο υ ς  δ υ ν α τ ό τ η τ ε ς .  Ε ν ώ  
η  π ρ ο φ ο ρ ι κ ή  ε π ι κ ο ι ν ω ν ί α  τ ο υ  μ α θ η τ ή  σ τ η  γ λ ώ σ σ α  π ο υ  χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ε ί τ α ι  σ τ η ν  
κ α θ η μ ε ρ ι ν ή  ζ ω ή  ε ί ν α ι  σ χ ε τ ι κ ά  ε ύ κ ο λ η ,  υ π ά ρ χ ε ι  κ ί ν δ υ ν ο ς  ν α  σ υ ν α ν τ ή σ ε ι  
σ ο β α ρ έ ς  δ υ σ κ ο λ ί ε ς  σ τ η  γ λ ώ σ σ α  π ο υ  χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ε ί τ α ι  σ τ ο  σ χ ο λ ε ί ο  κ α ι  
κ υ ρ ί ω ς  σ τ α  μ α θ ή μ α τ α  σ τ α  ο π ο ί α  ε ί ν α ι  α ν α γ κ α ί α  η  χ ρ η σ ι μ ο π ο ί η σ η  ε ξ ε ι δ ι -  
κ ε υ μ έ ν ο υ  λ ε ξ ι λ ο γ ί ο υ .  Τ ε λ ι κ ά  ε ί ν α ι  δ υ ν α τ ό  ο  μ α θ η τ ή ς  ν α  π ά θ ε ι  π λ ή ρ η  
σ ό γ χ υ σ η  ό τ α ν  β ρ ε θ ε ί  μ π ρ ο σ τ ά  σ τ α  κ ε ί μ ε ν α  τ ω ν  σ χ ο λ ι κ ώ ν  ε γ χ ε ι ρ ι δ ί ω ν .
Τ α  δ υ ο  α υ τ ά  π ρ ο β λ ή μ α τ α ,  δ η λ α δ ή  η  μ ε τ ά β α σ η  α φ ε ν ό ς  α π ό  τ ο ν  π ρ ο φ ο ρ ι κ ό  σ τ ο  
γ ρ α π τ ό  λ ό γ ο  κ α ι  α φ ε τ έ ρ ο υ  π ρ ο ς  τ η ν  τ υ π ι κ ή  κ α ι  α φ η ρ η μ έ ν η  γ λ ώ σ σ α  π ο υ  χ ρ η σ ι ­
μ ο π ο ι ε ί τ α ι  σ τ ο  σ χ ο λ ε ί ο ,  δ ε ν  ε ί ν α ι  ε ι δ ι κ ά  π ρ ο β λ ή μ α τ α  τ ω ν  π α ι δ ι ώ ν  τ ω ν  
δ ι α κ ι ν ο υ μ έ ν ω ν  ε ρ γ α ζ ο μ έ ν ω ν ,  α λ λ ά  οι  ε π ι π τ ώ σ ε ι ς  τ ο υ ς  σ τ α  π α ι δ ι ά  α υ τ ά  
ε ί ν α ι  ε ν τ ο ν ό τ ε ρ ε ς .  Οι μ έ θ ο δ ο ι  κ α ι  οι σ τ ρ α τ η γ ι κ έ ς  π ο υ  α κ ο λ ο υ θ ο ύ ν τ α ι  κ α τ ά  
τ η  δ ι δ α σ κ α λ ί α  τ ω ν  γ λ ω σ σ ώ ν  κ α ι  οι ο π ο ί ε ς  θ ε ω ρ ο ύ ν τ α ι  κ α τ ά λ λ η λ ε ς  γ ι α  τ η ν  
α ν τ ι μ ε τ ώ π ι σ η  τ ω ν  δ υ σ κ ο λ ι ώ ν  α υ τ ώ ν  ε ί ν α ι  ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ά  ε λ λ ι π ε ί ς .  Α φ ο ύ  οι 
μ έ θ ο δ ο ι  α υ τ έ ς  α ν α π τ υ χ θ ο ύ ν ,  μ π ο ρ ο ύ ν  ν α  β ο η θ ή σ ο υ ν  ο ρ ι σ μ έ ν ε ς  ο μ ά δ ε ς  ε ν τ ο ­
π ί ω ν  μ α θ η τ ώ ν ,  κ υ ρ ί ω ς  ν έ ω ν ,  π ο υ  ο μ ι λ ο ύ ν  δ ι α λ έ κ τ ο υ ς  ή  τ ο π ι κ έ ς  γ λ ώ σ σ ε ς .

14.
3 . 1 . 3 . 4 .  Η  π ο λ ύ  γ ρ ή γ ο ρ η  ε ί σ ο δ ο ς  σ τ ο ν  ε π α γ γ ε λ μ α τ ι κ ή  β ί ο  μ ε τ ά  τ ο  τ έ λ ο ς  τ η ς  υ π ο ­
χ ρ ε ω τ ι κ ή ς  σ χ ο λ ι κ ή ς  ε κ π α ί δ ε υ σ η ς  α π ο τ ε λ ε ί  σ ο β α ρ ό  α ν α σ τ α λ τ ι κ ό  π α ρ ά γ ο ν τ α  
γ ι α  τ η ν  κ ο ι ν ω ν ι κ ή  ά ν ο δ ο  τ ω ν  ν έ ω ν  μ ε τ α ν α σ τ ώ ν .  Η  σ η μ α σ ί α  τ η ς  ε π α γ γ ε λ μ α ­
τ ι κ ή ς  κ α τ ά ρ τ ι σ η ς  σ τ η  β ι ο μ η χ α ν ι κ ή  κ ο ι ν ω ν ί α  κ α θ ώ ς  κ α ι  η  δ ι ά ρ κ ε ι α  π ο υ  
π ρ έ π ε ι  ν α  έ χ ε ι  η  κ α τ ά ρ τ ι σ η  αυτή,, σ υ χ ν ά  δ ε ν  γ ί ν ε τ α ι  α ν τ ι λ η π τ ή  α π ό  τ ι ς  
ο ι κ ο γ έ ν ε ι ε ς .  Η  σ υ ν ε ρ γ α σ ί α  τ ω ν  σ χ ο λ ε ί ω ν ,  τ ω ν  ο ρ γ ά ν ω ν  σ χ ο λ ι κ ο ύ  κ α ι  
ε π α γ γ ε λ μ α τ ι κ ο ύ  π ρ ο σ α ν α τ ο λ ι σ μ ο ύ ,  τ ω ν  υ π η ρ ε σ ι ώ ν  κ ο ι ν ω ν ι κ ή ς  α ρ ω γ ή ς  προςτσυς με- 
τ α υ ά π ε ς  και τ ω ν  ε π α γ γ ε λ μ α τ ι κ ώ ν  σ ω μ α τ ε ί ω ν  κ α ι  τ ω ν  ο ρ γ α ν ώ σ ε ω ν  τ ω ν  μ ε τ α ­
ν α σ τ ώ ν  θ α  έ π ρ ε π ε  ν α  ε ν θ α ρ ρ ύ ν ε τ α ι  μ ε  σ κ ο π ό  τ η ν  κ α λ ύ τ ε ρ η  π λ η ρ ο φ ό ρ η σ η  
τ ω ν  ο ι κ ο γ ε ν ε ι ώ ν  π ά ν ω  σ τ ο υ ς  σ τ ό χ ο υ ς  κ α ι  τ η  σ η μ α σ ί α  τ η ς  ε π α γ γ ε λ μ α τ ι κ ή ς  
κ α τ ά ρ τ ι σ η ς .
3.2. Δ ι δ α σ κ α λ ί α  τ η ς  γ λ ώ σ σ α ς  και τ ο υ  π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ  τ ω ν  χ ω ρ ώ ν  κ α τ α γ ω γ ή ς
Ό λ α  τ α  π ε ι ρ ά μ α τ α  τ α  σ χ ε τ ι κ ά  μ ε  τ η  δ ι δ α σ κ α λ ί α  τ η ς  γ λ ώ σ σ α ς  και τ η ς  
π ο λ ι τ ι σ τ ι κ ή ς  π α ρ ά δ ο σ η ς  τ η ς  χ ώ ρ α ς  κ α τ α γ ω γ ή ς  έ δ ε ι ξ α ν  ότι η δ ι δ α σ κ α ­
λ ί α  α υ τ ή  μ π ο ρ ε ί  ν α  α π ο τ ε λ έ σ ε ι  γ ι α  τ α  π α ι δ ι ά  τ ω ν  μ ε τ α ν α σ τ ώ ν  ο υ σ ι α ­
σ τ ι κ ή  σ υ μ β ο λ ή  σ τ η  δ η μ ι ο υ ρ γ ί α  π ο λ ι τ ι σ τ ι κ ή ς  και γ λ ω σ σ ι κ ή ς  τ α υ τ ό τ η τ α ς  
και μ ι α ς  θ ε τ ι κ ή ς  ε ι κ ό ν α ς  τ ο υ  ε α υ τ ο ύ  τ ο υ ς .
Μ ι α  α π ό  τ ι ς  π α ι δ α γ ω γ ι κ έ ς  λ ε ι τ ο υ ρ γ ί ε ς  τ η ς  δ ι δ α σ κ α λ ί α ς  τ η ς  γ λ ώ σ σ α ς  
και τ ο υ  π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ  τ ω ν  χ ω ρ ώ ν  κ α τ α γ ω γ ή ς  ε ί ν α ι  η σ υ μ β ο λ ή  σ τ η  δ ι α μ ό ρ ­
φ ω σ η  τ η ς  π ο λ ι τ ι σ τ ι κ ή ς  και γ λ ω σ σ ι κ ή ς  τ α υ τ ό τ η τ α ς  τ ω ν  π α ι δ ι ώ ν  τ ω ν  δ ι α -  
κ ι ν ο υ μ έ ν ω ν  ε ρ γ α ζ ο μ έ ν ω ν  κ α θ ώ ς  και σ τ ο  σ χ η μ α τ ι σ μ ό  θ ε τ ι κ ή ς  ε ι κ ό ν α ς  γ ι α  
τ ο ν  ε α υ τ ό  τ ο υ ς .  Η ε κ μ ά θ η σ η  τ η ς  μ η τ ρ ι κ ή ς  τ ο υ ς  γ λ ώ σ σ α ς  σ ε  σ υ ν δ υ α σ μ ό  
κα ι  όχι σ ε  α ν τ ί θ ε σ η  μ ε  τ ο  σ χ ο λ ε ί ο  ε ν ι σ χ ύ ε ι  τ η ν  ι κ α ν ό τ η τ α  τ ω ν  π α ι δ ι ώ ν  
α υ τ ώ ν  ν α  ε ν τ α χ θ ο ύ ν  σ τ ι ς  δ ο μ έ ς  τ η ς  κ ο ι ν ω ν ί α ς  υ π ο δ ο χ ή ς  χ ω ρ ί ς  ω σ τ ό σ ο  
ν α  ε ί ν α ι  υ π ο χ ρ ε ω μ έ ν α  ν α  α π α ρ ν η θ ο ύ ν  τ η ν  π ο λ ι τ ι σ τ ι κ ή  και γ λ ω σ σ ι κ ή  
τ ο υ ς  ι δ ι α ι τ ε ρ ό τ η τ α .  Ε ξ ά λ λ ο υ  θ α  μ π ο ρ ο ύ σ ε  ν α  α σ κ ή σ ε ι  θ ε τ ι κ ή  ε π ί δ ρ α σ η  
σ τ η ν  α π ό κ τ η σ η  ε ν ν ο ι ο λ ο γ ι κ ώ ν  και γ λ ω σ σ ι κ ώ ν  γ ν ώ σ ε ω ν  τ η ς  γ λ ώ σ σ α ς  τ η ς  
χ ώ ρ α ς  υ π ο δ ο χ ή ς .  Τ έ λ ο ς ,  σ τ ο  β α θ μ ό  σ τ ο ν  ο π ο ί ο  τ ε ί ν ε ι  ν α  κ α τ α σ τ ή σ ε ι  
τ α  π α ι δ ι ά  ι κ α ν ά  ν α  ζ ή σ ο υ ν  και ν α  δι^δικήσουν τ η ν  π ο λ ι τ ι σ τ ι κ ή  
τ ο υ ς  ι δ ι α ι τ ε ρ ό τ η τ α  σ α ν  α ξ ι ό λ ο γ η  σ υ ν ι σ τ ώ σ α  τ η ς  π ρ ο σ ω π ι κ ό τ η τ ά ς  τ ο υ ς  
ε ν ι σ χ ύ ε ι  μ έ σ α  τ ο υ ς  τ η ν  ι κ α ν ό τ η τ α  ν α  π ρ ο σ α ν α τ ο λ ί ζ ο ν τ α ι  και ν α  ε π ι ­
β ά λ λ ο ν τ α ι  σ ε  λ ί γ ο  ή κ α θ ό λ ο υ  ο ι κ ε ί ο  π ε ρ ι β ά λ λ ο ν .  Ε π ί σ η ς  θ α  α ξ ι ο π ο ι ή ε ι  
σ τ ο ν  ψ υ χ ι σ μ ό  τ ω ν  π α ι δ ι ώ ν  τ η ν  α ν ά π τ υ ξ η  τ ω ν  γ ε ν ι κ ώ ν  ι κ α ν ο τ ή τ ω ν  π ο υ  
α π α ι τ ο ύ ν τ α ι  γ ι α  τ η ν  α ν τ ι μ ε τ ώ π ι σ η  τ ω ν  δ υ σ χ ε ρ ε ι ώ ν  ε ν δ ε χ ό μ ε ν η ς  ε π α ­
ν έ ν τ α ξ η ς  σ τ ο  ε κ π α ι δ ε υ τ ι κ ό  και τ ο  κ ο ι ν ω ν ι κ ό  σ ύ σ τ η μ α  τ η ς  χ ώ ρ α ς  
κ α τ α γ ω γ ή ς .

15.
Ε ν τ ο ύ τ ο ι ς  κ ύ ρ ι ο ς  μ α κ ρ ο π ρ ό θ ε σ μ ο ς  σ τ ό χ ο ς  θ α  έ π ρ ε π ε  ν α  ε ί ν α ι  η χ ω ρ ί ς  
υ σ τ ε ρ ο β ο υ λ  ία α π ό δ ο σ η  σ τ η  δ ι δ α σ κ α λ ί α  α υ τ ή  τ ο υ  χ α ρ α κ τ ή ρ α  σ υ μ π λ η ρ ώ ­
μ α τ ο ς  μ ε  τ ο  ο π ο ί ο  θα  ο λ ο κ λ η ρ ω θ ε ί  η σ χ ο λ ι κ ή  ε κ π α ί δ ε υ σ η  τ ω ν  π α ι δ ι ώ ν  
τ ω ν  δ ι α κ ι ν ο υ μ έ ν ω ν  ε ρ γ α ζ ο μ έ ν ω ν .  Η α ν ά π τ υ ξ η  π ρ ο γ ρ α μ μ ά τ ω ν  
και η π ρ ο σ α ρ μ ο γ ή  τ ω ν  σ χ ο λ ι κ ώ ν  ω ρ α ρ ί ω ν  τ η ς  σ τ ο ι χ ε ι ώ δ ο υ ς  ε κ π α ι δ ε ύ σ ε ω ς  
θ α  π α ρ α μ ε ί ν ε ι  τ ο  κ ύ ρ ι ο  μ έ λ η μ α  γ ι α  ο ρ ι σ μ έ ν ο  χ ρ ο ν ι κ ό  δ ι ά σ τ η μ α  α κ ό μ α .
Κ α λ ό  θ α  ή τ α ν  ν α  ε π α ν ε κ τ ι μ η θ ε ί  ο α ρ ι θ μ ό ς  τ ω ν  ω ρ ώ ν  π ο υ  α φ ι ε ρ ώ ν ο ν τ α ι  
στη~"δ"ϊδασκαλ!α α υ τ ή  τ η ς  γ λ ώ σ σ α ς  και π ο λ ι τ ι σ τ ι κ ή ς  π α ρ ά δ ο σ η ς  τ η ς  
χ ώ ρ α ς  κ α τ α γ ω γ ή ς .
Η  α ν α γ ν ώ ρ ι σ η  τ η ς  π ρ α γ μ α τ ι κ ή ς  σ η μ α σ ί α ς  τ η ς  δ ι δ α σ κ α λ ί α ς  α υ τ ή ς ,  ε κ τ ό ς  
α π ό  τ η  σ υ ν ά φ ε ι α  τ η ς  μ ε  τ ι ς  π α ι δ α γ ω γ ι κ έ ς  τ η ς  λ ε ι τ ο υ ρ γ ί ε ς ,  θ α  α π α ι ­
τ ή σ ε ι  σ ε  ό λ ε ς  τ ι ς  β α θ μ ί δ ε ς  τ η ς  ε κ π α ι δ ε ι  της π ρ ο σ α ρ μ ο γ ή  τ ω ν σ τ ό χ ω υ ,  τ ο υ  
π ε ρ ι ε χ ο μ έ ν ο υ  κ α ι  τ ω ν  μ ε θ ό δ ω ν  δ ι δ α σ κ α λ ί α ς  τ ω ν  ζ ω ν τ α ν ώ ν  γ λ ω σ σ ώ ν .
3 . 2 . 1 ,  Β ρ ό σ ο ν  γ ί ν ε τ α ι  κ α τ ά λ λ η λ ο ς  σ υ ν τ ο ν ι σ μ ό ς  τ η ς  λ ε ι τ ο υ ρ γ ί α $ τ ω ν  κ α ν ο ν ι κ ώ ν  
τ ά ξ ε ω ν  κ α ι  τ ω ν  μ α θ η μ ά τ ω ν  τ η ς  γ λ ώ σ σ α ς  κ α τ α γ ω γ ή ς  ( ΕίτπιδοιΐΓ§, Μ α σ σ α λ ί α ), 
ε ί ν α ι  δ υ ν α τ ό  ό χ ι  μ ό ν ο  ν α  τ η ρ ε ί τ α ι  π λ ή ρ ω ς  τ ο  π ρ ό γ ρ α μ μ α  τ ο υ  σ χ ο λ ε ί ο υ  
υ π ο δ ο χ ή ς  α λ λ ά  κ α ι  ν α  β ε λ τ ι ω θ ε ί  τ ο  ε π ί π ε δ ό  τ ο υ .  Α π ό  τ η ν  ά π ο ψ η  α υ τ ή
τ ο  π ε ί ρ α μ α  τ ο υ  Ι,χιηδοιυ^ υ π ή ρ ξ ε  ι δ ι α ί τ ε ρ α  δ ι δ α κ τ ι κ ό .  Ε κ ε ί  α π ο δ ε ί χ τ η κ ε  
κ υ ρ ί ω ς  η  α π ό δ ο σ η  α π ό  π α ι δ α γ ω γ ι κ ή ς  π λ ε υ ρ ά ς  τ η ς  σ τ ε ν ή ς  σ υ ν ε ρ γ α σ ί α ^ μ ε τ α ξ ύ  
τ ω ν  υ π ε υ θ ύ ν ω ν  τ ω ν  κ α ν ο ν ι κ ώ ν  τ ά ξ ε ω ν  κ α ι  τ ω ν  α λ λ ο δ α π ώ ν  ε κ π α ι δ ε υ τ ι κ ώ ν  
σ τ ο  π λ α ί σ ι ο  τ ο υ  κ α ν ο ν ι κ ο ύ  σ χ ο λ ι κ ο ύ  π ρ ο γ ρ ά μ μ α τ ο ς .  Ε ξ ά λ λ ο υ  ο  σ υ ν τ ο ν ι σ μ ό ς  
τ η ς  δ ι δ α σ κ α λ ί α ς  τ η ς  γ λ ώ σ σ α ς  κ α τ α γ ω γ ή ς  μ ε  τ ι ς  δ ι α π ο λ ι τ ι σ τ ι κ έ ς  δ ρ α σ τ η ­
ρ ι ό τ η τ ε ς  μ π ο ρ ε ί  ν α  α ν ο ί ξ ε ι  ν έ ε ς  π ρ ο ο π τ ι κ έ ς  γ ι α  τ η ν  π α ι δ α γ ω γ ι κ ή  
(Π α ρ ί σ ι , Μ α σ σ α λ ί α ) .
3 . 2 . 2 .  0  σ υ ν τ ο ν ι σ μ ό ς  α υ τ ό ς  ο π ω σ δ ή π ο τ ε  δ ε ν  μ π ο ρ ε ί  ν α  π ρ α γ μ α τ ο π ο ι η θ ε ί  σ τ α  
σ χ ο λ ε ί α ,  ά ν  γ ι α  τ η ν α π ο δ ο τ ι κ ή  σ υ ν ε ρ γ α σ ί α  μ ε τ α ξ ύ  ε ν τ ο π ί ω ν  κ α ι  α λ λ ο δ α π ώ ν  
ε κ π α ι δ ε υ τ ι κ ώ ν , δ ε ν  έ χ ο υ ν  α π ό  κ ο ι ν ο ύ  σ υ μ φ ω ν η θ ε ί  οι  ό ρ ο ι  π ο υ  έ χ ο υ ν  
σ χ έ σ η  μ ε  τ ο  π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν ο  κ α ι  τ ι ς  λ ε π τ ο μ έ ρ ε ι ε ς  τ η ς  κ α θ η μ ε ρ ι ν ή ς  ε ρ γ α ­
σ ί α ς .  Σ ε  ό λ α  τ α  π ρ ό τ υ π α  σ χ έ δ ι α  έ χ ε ι  α π ο δ ε ι χ τ ε ί  ό τ ι  οι  δ ι ε υ θ υ ν τ έ ς  τ ω ν  σ χ ο ­
λ ε ί ω ν ,  π α ρ ά  τ ι ς  σ η μ α ν τ ι κ έ ς  δ ι α φ ο ρ έ ς  π ο υ  υ π ά ρ χ ο υ ν  α π ό  τ η  μ ί α  χ ώ ρ α  σ τ η ν

16.
ά λ λ η  ό σ ο ν  α φ ο ρ ά  τ η ν  υ π η ρ ε σ ι α κ ή  τ ο υ ς  κ α τ ά σ τ α σ η ,  π α ί ζ ο υ ν  π ρ ω τ ε ύ ο ν τ α  
ρ ό λ ο  σ τ η  έ δ ρ α ί ω σ η  τ η ς  σ υ ν ε ρ γ α σ ί α ς  α υ τ ή ς  σ ε  ό λ ο  τ ο  ε κ π α ι δ ε υ τ ι κ ό  
π ρ ο σ ω π ι κ ό ,  ε ν τ ό π ι ο υ ς  κ α ι  α λ λ ο δ α π ο ύ ς .  Β έ β α ι α  δ ε ν  π ρ έ π ε ι  ν α  τ α  π ε ρ ι μ έ ν ε ι  
κ α ν ε ί ς  ό λ α  α π ό  τ ο υ ς  δ ι ε υ θ υ ν τ έ ς  τ ω ν  σ χ ο λ ε ί ω ν ,  θ α  π ρ έ π ε ι  ν α  δ ο θ ε ί  σ τ ο υ ς  
ε κ π α ι δ ε υ τ ι κ ο ύ ς  ο  χ ρ ό ν ο ς  π ο υ  ε ί ν α ι  α ν α γ κ α ί ο ς  γ ι α  τ η  σ υ ν ε ρ γ α σ ί α ,  π ο υ  
θ α  θ ε ω ρ η θ ε ί  μ έ ρ ο ς  τ ω ν  ε π α γ γ ε λ μ α τ ι κ ώ ν  τ ο υ ς  υ π ο χ ρ ε ώ σ ε ω ν . Ε ξ ά λ λ ο υ  οι 
ο ρ γ α ν ω τ ι κ ο ί  φ ο ρ ε ί ς  π ο υ  ε ί ν α ι  υ π ε ύ θ υ ν ο ι  γ ι α  τ η ν  π ρ ό σ λ η ψ η  κ α ι  τ η ν  π ρ ο σ α ρ ­
μ ο γ ή  τ ω ν  α λ λ ο δ α π ώ ν  ε κ π α ι δ ε υ τ ι κ ώ ν ,  θ α  π ρ έ π ε ι  ό λ ω ς  ι δ ι α ι τ έ ρ ω ς  ν α  φ ρ ο ν τ ί ­
σ ο υ ν  ώ σ τ ε  η  κ α τ ά ρ τ ι σ η ,  τ ο  ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν  κ α ι  η  π ρ ο σ ω π ι κ ή  ι κ α ν ό τ η τ α  σ υ ν ε ρ γ α ­
σ ί α ς  τ ω ν  ε κ π α ι δ ε υ τ ι κ ώ ν  α υ τ ώ ν  μ ε  τ ο υ ς  σ υ ν α δ έ λ φ ο υ ς  τ ο υ ς  τ ω ν  χ ω ρ ώ ν  υ π ο δ ο χ ή ς  
ν α  ε ί ν α ι  α υ τ έ ς  π ο υ  α π α ι τ ο ύ ν τ α ι .
'Οτ α ν  α π ο κ α τ α σ τ α θ ε ί  μ ε  τ ρ ό π ο  σ τ α θ ε ρ ό  η  σ υ ν ε ρ γ α σ ί α  α υ τ ή , α π ο δ ε ι κ ν υ ε τ α ι  
ό τ ι  τ α  π ρ ο β λ ή μ α τ α  ρ ύ θ μ ι σ η ς  τ ω ν  π ρ ο γ ρ α μ μ ά τ ω ν ,  π ο υ  σ υ χ ν ά  α ν α φ έ ρ ο ν τ α ι  
σ α ν  " α π ό δ ε ι ξ η " ό τ ι  η  ε ν ο π ο ι η μ έ ν η  δ ι δ α σ κ α λ ί α  τ η ς  γ λ ώ σ σ α ς  κ α ι  τ ο υ  π ο λ ι τ ι ­
σ μ ο ύ  τ η ς  χ ώ ρ α ς  κ α τ α γ ω γ ή ς  ε ί ν α ι  α ν ε φ ά ρ μ ο σ τ η ,  λ ύ ν ο ν τ α ι  θ α υ μ ά σ ι α .  Σ τ η ν  
π ρ ά ξ η ,  μ ε  τ η ν  π ρ ο ϋ π ό θ ε σ η  ό τ ι  θ α  α ν τ ι μ ε τ ω π ί ζ ο ν τ α ν  κ α τ ά λ λ η λ α  ε ν δ ε χ ό μ ε ν ε ς  
π α ρ ε ξ η γ ή σ ε ι ς  μ ε τ α ξ ύ  τ ω ν  ε ν δ ι α φ ε ρ ο μ έ ν ω ν  ε τ α ί ρ ω ν ,  η  σ υ ν ε ρ γ α σ ί α  μ ε τ α ξ ύ  
υ π ε υ θ υ ν ω ν  τ ω ν  τ ά ξ ε ω ν  κ α ι  ε κ π α ι δ ε υ τ ι κ ώ ν  π ο υ  δ ι δ ά σ κ ο υ ν  τ η  γ λ ώ σ σ α  κ α ι  
τ ο ν  π ο λ ι τ ι σ μ ό  τ η ς  χ ώ ρ α ς  κ α τ α γ ω γ ή ς  κ α ν ο ν ι κ ά  ο δ η γ ε ί  σ ε  π ρ α γ μ α τ ι κ ή  α ν α ­
β ά θ μ ι σ η  τ η ς  σ χ ο λ ι κ ή ς  ζ ω ή ς ,  α ι σ θ η τ ή  κ α ι  σ τ ο υ ς  μ α θ η τ έ ς  κ α ι  σ τ ο υ ς  ε κ π α ι δ ε υ ­
τ ι κ ο ύ ς  (πχ. : Π α ρ ί σ ι , σ χ ο λ ε ί α  τ η ς  ο δ ο ύ  H a m e l i n  κ α ι  τ η ς  V i l l e j u i f *  
E n s c h e d e , Ε υ ρ ω π α ϊ κ ό  σ χ ο λ ε ί ο ·  L i m b c u r g  Β ε λ γ ί ο υ ).
Σ τ η ν  π ε ρ ί π τ ω σ η  κ α τ ά  τ η ν  ο π ο ί α  ο ι  ε κ π α ι δ ε υ τ ι κ ο ί  π ο υ  α ν ή κ ο υ ν  σ ε  κ ά π ο ι α  
ε θ ν ι κ ή  μ ε ι ο ν ό τ η τ α  α σ κ ο υ ν  κ α ν ο ν ι κ ά  τ ο  ε π ά γ γ ε λ μ α  τ ο υ  ε κ π α ι δ ε υ τ ι κ ο ύ ,  
θ α  μ π ο ρ ο ύ σ α ν  ν α  α ν α λ ά β ο υ ν  τ η  δ ι δ α σ κ α λ ί α  τ η ς  γ λ ώ σ σ α ς  κ α τ α γ ω γ ή ς .  Α υ τ ό  
δ ε ν  ε φ α ρ μ ό ζ ε τ α ι  α κ ό μ η  π α ρ ά  μ ό ν ο ν  σ π ά ν ι α ,  κ α ι  ol ε κ π α ι δ ε υ τ ι κ ο ί  δ ε ν  
έ χ ο υ ν  π ά ν τ ο τ ε  τ α  ε ι δ ι κ ά  π ρ ο σ ό ν τ α  π ο υ  α π α ι τ ο ύ ν τ α ι  γ ι α  τ η ν  ε ρ γ α σ ί α  α υ τ ή .  
Ε ν τ ο ύ τ ο ι ς  ε ί ν α ι  ε μ φ α ν έ ς  ό τ ι  σ ε  μ ι α  τ έ τ ο ι α  π ε ρ ί π τ ω σ η  οι  σ υ ν θ ή κ ε ς  σ υ ν ε ρ ­
γ α σ ί α ς  ε ί ν α ι  ι δ ι α ί τ ε ρ α  ε υ ν ο ϊ κ έ ς .  Π ρ ο σ π ά θ ε ι ε ς  π ρ ο ς  τ η ν  κ α τ ε ύ θ υ ν σ η  α υ τ ή  
ε υ ρ ί σ κ ο ν τ α ι  σ ε  ε ξ έ λ ι ξ η  σ ε  ο ρ ι σ μ έ ν α  β ρ ε τ α ν ν ι κ ά  σ χ ο λ ε ί α  κ α ι ,  μ ε  τ ρ ό π ο  
π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο  σ υ σ τ η μ α τ ι κ ό ,  σ τ ι ς  Κ ά τ ω  Χ ώ ρ ε ς .  Οι π ρ ο σ π ά θ ε ι ε ς  α υ τ έ ς  α ξ ί ζ ε ι  
ν α  ε ν θ α ρ ρ υ ν θ ο ό ν .

17.
T o  S c h o o l s  C o u n c i l  α κ ο λ ο ύ θ η σ ε  ν έ ο  δ ρ ό μ ο  σ τ η ν  έ ρ ε υ ν α  γ ι α  τ η ν  ε π ί τ ε υ ξ η  
σ υ ν τ ο ν ι σ μ ο ύ  τ ο υ  ε ί δ ο υ ς  α υ τ ο ύ  μ έ σ ω  τ η ς  π α ρ α γ ω γ ή ς  κ α ι  τ η ς  χ ρ η σ ι μ ο π ο ί η σ η ς  
δ ι δ α κ τ ι κ ο ύ  υ λ ι κ ο ύ .  Επιτυγχάνει έτσι την ενθάρρυνση της ςυνεργασίας σχολείων και 
κοινοτικών κέντρων, που είναι πολυάριθμα στο Ηνωμένο Βασίλειο.
3.2.3. Η  σ υ ν έ χ ε ι α  τ η ς  δ ι δ α σ κ α λ ί α ς  τ η ς  γ λ ώ σ σ α ς  κ α ι  τ ο υ  π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ  τ ω ν  χ ω ρ ώ ν  
κ α τ α γ ω γ ή ς Γ ^ ί ν α ι  π ρ ό β λ η μ α  π ο υ  ε μ φ α ν ί ζ ε τ α ι  σ ε  ό λ α  τ α  π ρ ό τ υ π α  σ χ έ δ ι α ^  
σ τ α  ο π ο ί α  ο ι  μ α θ η τ έ ς  π α ρ α κ ο λ ο ύ θ η σ α ν  δ ι δ α σ κ α λ ί α  τ ο υ  ε ί δ ο υ ς  α υ τ ο ύ  κ α θ ό λ η  
τ η  δ ι ά ρ κ ε ι α  τ η ς  σ τ ο ι χ ε ι ώ δ ο υ ς  ε κ π α ί δ ε υ σ η ς .  Μ έ χ ρ ι  τ ώ ρ α  έ χ ο υ ν  β ρ ε θ ε ί  
"a d  h o c "  λ ύ σ ε ι ς .  Σ ε  ο ρ ι σ μ έ ν ε ς  π ε ρ ι π τ ώ σ ε ι ς  α ξ ι ο π ο ί  τέθηκαν υ φ ι σ τ ά μ ε ν ε ς  
τ ά ξ ε ι ς  (V i l l e j u i f , οι  ι τ α λ ο ί  μ α θ η τ έ ς  τ ο υ  B e d f o r d ) ε ν ώ  α λ λ ο ύ  ε υ ρ ί -  
σ κ ο ν τ α ι  σ ε  ε ξ έ λ ι ξ η  π ρ ό τ υ π ε ς  π ε ι ρ α μ α τ ι κ έ ς  ε φ α ρ μ ο γ έ ς  ( Β έ λ γ ι ο ) .  Τ ο  ι δ α ν ι ­
κ ό  θ α  ή τ α ν  ν α  μ π ο ρ ο ύ σ α ν  οι  γ λ ώ σ σ ε ς  τ ω ν  μ ε τ α ν α σ τ ώ ν  ν α  δ ι δ ά σ κ ο ν τ α ι  σ α ν  
1η η  2 η  ξ έ ν η  γ λ ώ σ σ α ,  ό π ω ς  γ ί ν ε τ α ι  ή δ η  σ ε  π ο λ λ ά  L ä n d e r  τ η ς  Ο μ ο σ π ο ν δ ι α κ ή ς  
Δ η μ ο κ ρ α τ ί α ς  τ η ς  Γ ε ρ μ α ν ί α ς .
Μ α κ ρ ο π ρ ό θ ε σ μ α  ε ί ν α ι  ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ά  ε π ι θ υ μ η τ ό  οι  γ λ ώ σ σ ε ς  τ ω ν  κ ο ι ν ο τ ή τ ω ν  
τ ω ν  δ ι α κ ι ν ο υ μ έ ν ω ν  ν α  α π ο κ τ ή σ ο υ ν  σ τ α  σ χ ο λ ε ί α  τ η ν  i ö l o θ έ σ η  μ ε  τ α  ά λ λ α  
κ ύ ρ ι α  μ α θ ή μ α τ α  π ο υ  δ ι δ ά σ κ ο ν τ α ι  σ τ η  μ έ σ η  ε κ π α ί δ ε υ σ η .  Η  ε κ π α ί δ ε υ σ η  θ α  
π ρ έ π ε ι  ν α  α π ο δ ό σ ε ι  σ τ ι ς  γ λ ώ σ σ ε ς  α υ τ έ ς  τ η ν  π ο λ ι τ ι σ τ ι κ ή  σ η μ α σ ί α  π ο υ  
τ ο υ ς  α ρ μ ό ζ ε ι .  Μ ό ν ο  α ν  κ α τ έ χ ε ι  κ α ν ε ί ς  τ έ λ ε ι α  τ η  μ η τ ρ ι κ ή  τ ο υ  γ λ ώ σ σ α  θ α  
μ π ο ρ ο ύ σ ε  ν α  β ε λ τ ι ώ σ ε ι  τ ι ς  δ υ ν α τ ό τ η τ ε ς  π ρ ό σ β α σ ή ς  τ ο υ  σ τ η ν  α γ ο ρ ά  ε ρ γ α σ ί ­
α ς  ε ί τ ε  σ τ η  χ ώ ρ α  υ π ο δ ο χ ή ς  ε ί τ ε  σ τ η  χ ώ ρ α  κ α τ α γ ω γ ή ς .
Ol γ λ ώ σ σ ε ς  κ α τ α γ ω γ ή ς  σ τ η  μ έ σ η  ε κ π α ί δ ε υ σ η  μ π ο ρ ο ύ ν  ν α  δ ι δ ά σ κ ο ν τ α ι  α π ό  
α λ λ ο δ α π ο ύ ς  ε κ π α ι δ ε υ τ ι κ ο ύ ς ^ π ο υ  έ χ ο υ ν  τ α  α π α ρ α ί τ η τ α  π ρ ο σ ό ν τ α  γ ι α  τ η ν  
ά σ κ η σ η  τ ο υ  λ ε ι τ ο υ ρ γ ή μ α τ ο ς  τ ο υ ς  σ ε  σ χ ο λ ε ί α  μ έ σ η ς  ε κ π α ί δ ε υ σ η ς  τ η ς  χ ώ ρ α ς  
υ π ο δ ο χ ή ς .  Α υ τ ό  γ ί ν ε τ α ι  σ τ α  L ä n d e r  τ η ς  Γ ε ρ μ α ν ί α ς ,  ό π ο υ  οι γ λ ώ σ σ ε ς  
τ ω ν  μ ε τ α ν α σ τ ώ ν  μ π ο ρ ο ύ ν  ε π ι λ έ γ ο ν τ α ι  σ α ν  1η ή  2 η  ξ έ ν η  γ λ ώ σ σ α .
f* μ ε τ α ξ ύ  σ τ ο ι χ ε ι ώ δ ο υ ς  κ α ι  μ έ σ η ς  ε κ π α ί δ ε υ σ η ς

18.
3.2.4. Η  μ ε θ ο δ ο λ ο γ ί α  τ η ς  δ ι δ α σ κ α λ ί α ς  τ ω ν  γ λ ω σ σ ώ ν  κ α τ α γ ω γ ή ς  ( σ υ χ ν ά  η  ε π ί σ η ­
μ η  γ λ ώ σ σ α  δ ι α φ έ ρ ε ι  α π ό  τ η  γ λ ώ σ σ α  π ο υ  μ ι λ ι έ τ α ι  σ τ ο  ο ι κ ο γ ε ν ε ι α κ ό  π ε ρ ι ­
β ά λ λ ο ν )  δ ε ν  μ π ο ρ ε ί - ν α  ε ί ν α ι  η  ί δ ι α  μ ε  ε κ ε ί ν η  ,που ε φ α ρ μ ό ζ ε τ α ι  σ τ η  χ ώ ρ α  
κ α τ α γ ω γ ή ς -  Τ ο  γ λ ω σ σ ι κ ό ,  κ ο ι ν ω ν ι κ ό  κ α ι  π ο λ ι τ ι σ τ ι κ ό  π ε ρ ι β ά λ λ ο ν  σ τ ο  ο π ο ί ο  
ζ ο υ ν  τ α  π α ι δ ι ά  τ ω ν  μ ε τ α ν α σ τ ώ ν  δ ι α φ έ ρ ε ι  ο υ σ ι ω δ ώ ς  α π ό  τ ο  π ε ρ ι β ά λ λ ο ν  
ε ν ό ς  π α ι δ ι ο ύ  π ο υ  μ α θ α ί ν ε ι  τ η ν  ε θ ν ι κ ή  τ ο υ  γ λ ώ σ σ α  σ τ η  χ ώ ρ α  κ α τ α γ ω γ ή ς  
τ ο υ .  Η  ν έ α  α υ τ ή  μ ε θ ο δ ο λ ο γ ί α ,  η ο π ο ί α  π ο λ ό  α π έ χ ε ι  α π ό  τ ο  ν α  ε ί ν α ι  ι δ α ν ι κ ή ,  
θ α  π ρ έ π ε ι  ν α  ε ν θ α ρ ρ υ ν θ ε ί  τ α υ τ ό χ ρ ο ν α  κ α ι  α π ό  τ ι ς  χ ώ ρ ε ς  κ α τ α γ ω γ ή ς  κ α ι  
α π ό  τ ι ς  χ ώ ρ ε ς  υ π ο δ ο χ ή ς  ( E h c i c l o p e d i a , Β ε ρ ο λ ί ν ο , S c h o o l s  C o u n c i l ).
Π α ρ ά  τ η ν  π α ρ ο υ σ ί α  π ο λ λ ώ ν  π ο λ ι τ ι σ μ ώ ν  κ α ι  γ λ ω σ σ ώ ν  σ τ η ν  κ ο ι ν ω ν ί α  υ π ο δ ο χ ή ς ,  
η  κ α τ ά σ τ α σ η  τ ω ν  π α ι δ ι ώ ν  τ ω ν  μ ε τ α ν α σ τ ώ ν  σ α ν  ά τ ο μ α  χ α ρ α κ τ η ρ ί ζ ε τ α ι  ο υ σ ι ω ­
δ ώ ς  α π ό  δ ι π λ ή  γ λ ω σ σ ι κ ή  κ α ι  π ο λ ι τ ι σ τ ι κ ή  σ χ έ σ η .  Γ ι α  τ ο  λ ό γ ο  α υ τ ό  η  
δ ι δ α σ κ α λ ί α  τ ω ν  γ λ ω σ σ ώ ν  κ α τ α γ ω γ ή ς  θ α  π ρ έ π ε ι  ν α  έ χ ε ι  σ α ν  σ τ ό χ ο  τ η ς  ν α  
σ υ μ β ά λ ε ι  σ ε  κ ά θ ε  έ ν α  π α ι δ ί  χ ω ρ ι σ τ ά  σ τ η ν  α ν ά π τ υ ξ η  δ ι γ λ ω σ σ ί α ς  π ο υ  θ α  
α ν τ α π ο κ ρ ί ν ε τ α ι  σ τ ι ς  α π α ι τ ή σ ε ι ς  τ ο υ  σ χ ο λ ε ί ο υ  κ α ι  σ τ ι ς  ε π ι θ υ μ ί ε ς  τ ω ν  ο ι ­
κ ο γ ε ν ε ι ώ ν .  Έ τ σ ι  σ τ η ν  κ α θ η μ ε ρ ι ν ή  ε μ π ε ι ρ ί α  τ ω ν  π α ι δ ι ώ ν  η  ε κ π α ί δ ε υ σ η  
μ π ο ρ ε ί  ν α  α π ε υ θ ύ ν ε τ α ι  τ α υ τ ό χ ρ ο ν α  σ τ ο υ ς  δ υ ο  π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ ς  κ α ι  σ τ ι ς  δ υ ο  
γ λ ώ σ σ ε ς ,  τ ο υ  σ χ ο λ ε ί ο υ  κ α ι  τ ο υ  π ε ρ ι β ό λ λ ο ν τ ο ς  υ π ο δ ο χ ή ς  α φ ε ν ό ς  κ α ι  τ η ς  
ο ι κ ο γ έ ν ε ι α ς  α φ ε τ έ ρ ο υ .  Τ έ λ ο ς  η δ ι δ α σ κ α λ ί α  α υ τ ή  θα πρέπει να μην αγνοήσει 
τ ι ς  α λ λ η λ ε π ι δ ρ ά σ ε ι ς  τ ω ν  γ λ ω σ σ ώ ν  κ α τ α γ ω γ ή ς  κ α ι  υ π ο δ ο χ ή ς  ( S c h o o l s  C o u n c i l ) .
3 . 2 . 5 .  Σ ε  π ε ρ ι φ έ ρ ε ι ε ς  μ ε  λ ί γ ο υ ς  μ ε τ α ν ά σ τ ε ς  ή  ό τ α ν  τ α  ά τ ο μ α  κ ά π ο ι α ς  ε θ ν ι κ ό τ η τ α ς  
δ ε ν  ε ί ν α ι  π ο λ λ ά ,  η  ε ν ο π ο ι η μ έ ν η  δ ι δ α σ κ α λ ί α  τ ω ν  γ λ ω σ σ ώ ν  κ α ι  π ο λ ι τ ι σ μ ώ ν  
ε ί ν α ι  π ρ ο φ α ν έ ς  ό τ ι  π α ρ ο υ σ ι ά ζ ε ι  π ρ ο β λ ή μ α τ α .  Σ ε  τ έ τ ο ι ε ς  π ε ρ ι π τ ώ σ ε ι ς  
έ χ ο υ ν  δ ο κ ι μ α σ τ ε ί  δ ι ά φ ο ρ ε ς  μ έ θ ο δ ο ι  μ ε  ά λ λ ο τ ε  μ ι κ ρ ό τ ε ρ η  κ α ι  ά λ λ ο τ ε  μ ε γ α λ ύ ­
τ ε ρ η  ε π ι τ υ χ ί α  :
-  α λ λ ο δ α π ο ί  ε κ π α ι δ ε υ τ ι κ ο ί  π ο υ  π α ρ έ χ ο υ ν  τ ι ς  υ π η ρ ε σ ί ε ς  τ ο υ ς  σ ε  π ο λ λ ά  σχο-, 
λ ε ί α .  Τ ό τ ε  οι  α π α ι τ ή σ ε ι ς  γ ι α  π α ι δ α γ ω γ ι κ ή  σ υ ν ε ρ γ α σ ί α  ε ί ν α ι  μ ε γ ά λ ε ς ,
- σ ύ μ π τ υ ξ η  τ ω ν  π ε ρ ι ό δ ω ν  π ο υ  π ρ ο β λ έ π ο ν τ α ι  γ ι α  ό λ η  τ η ν  ε β δ ο μ ά δ α  σ ε  έ ν α  
μ ό ν ο  π ρ ω ι ν ό  ή  α π ό γ ε υ μ α .  'Ομ ω ς  η  γ λ ω σ σ ι κ ή  δ ι δ α σ κ α λ ί α  σ ε  τ ρ ε ι ς  σ υ ν ε -

19.
χ ε ί ς  π ε ρ ι ό δ ο υ ς  δ ε ν  ε ί ν α ι  τ ο  ί δ ι ο  α π ο τ ε λ ε σ μ α τ ι κ ή  μ ε  τ η  δ ι δ α σ κ α λ ί α  σ ε  
τ ρ ε ι ς  π ε ρ ι ό δ ο υ ς  κ α τ α ν ε μ η μ έ ν ε ς  μ έ σ α  σ τ η ν  ε β δ ο μ ά δ α ,
-  σ υ γ κ έ ν τ ρ ω σ η  σ ε  μ ί α  ο μ ά δ α  α τ ό μ ω ν  π ο υ  α ν ή κ ο υ ν  σ ε  δ ι α φ ο ρ ε τ ι κ έ ς  ο μ ά δ ε ς  
η λ ι κ ί α ς  η  ε ρ γ α σ ί α ς .  Σ τ η ν  π ε ρ ί π τ ω σ η  α υ τ ή  οι α π α ι τ ή σ ε ι ς  α π ό  τ η ν  ε ρ γ α σ ί α  
τ ο υ  δ ι δ ά σ κ ο ν τ ο ς  ε ί ν α ι  π ο λ ό  υ ψ η λ έ ς .
3.2.6. Οι δ ι ά φ ο ρ ε ς  α υ τ έ ς  μ έ θ ο δ ο ι ,  μ ε ρ ι κ έ ς  φ ο ρ έ ς  σ ε  σ υ ν δ υ α σ μ ό ,  φαίνεται ότι είναι πε­
ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο  α π ο τ ε λ ε σ μ α τ ι κ έ ς  α π ό  τ α  ε ξ ω σ χ ο λ ι κ ά  μ α θ ή μ α τ α  π ο υ  γ ί ν ο ν τ α ι  
τ ο  β ρ ά δ υ  η τ ι ς  ε λ ε ύ θ ε ρ ε ς  η μ έ ρ ε ς  η  α π ο γ ε ύ μ α τ α .
Οι ε κ π α ι δ ε υ τ ι κ ο ί  π ο υ  δ ι δ ά σ κ ο υ ν  τ α  ε ξ ω σ χ ο λ ι κ ά  μ α θ ή μ α τ α  δ ε ν  ε μ φ α ν ί ζ ο ν τ α ι  
τ α κ τ ι κ ά ,  ε κ τ ό ς  α ν  ο ι  γ ο ν ε ί ς  δ ε ί χ ν ο υ ν  ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ά  μ ε γ ά λ ο  ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν .
Οι α κ α τ ά λ λ η λ ε ς  ώρες, η  α ν ι α ρ ή  μ ε τ ά β α σ η ,  η  έ λ λ ε ι ψ η  α ν έ σ ε ω ν  κ α ι  ε υ χ ά ρ ι σ τ η ς  
α τ μ ό σ φ α ι ρ α ς  π ρ ο κ α λ ο υ ν  κ ό π ω σ η  κ α ι  μ ε ι ώ ν ο υ ν  τ ο  ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν  ε ι ς  β ά ρ ο ς  
τ ο υ  ε κ π α ι δ ε υ τ ι κ ο ύ  έ ρ γ ο υ .  Ε ν τ ο ύ τ ο ι ς  σ ε  ο ρ ι σ μ έ ν ε ς  π ε ρ ί π τ ώ σ ε ι ς , π ο υ  θ α  
ή τ α ν  σ κ ό π ι μ ο  ν α  π ρ ο σ δ ι ο ρ ι σ τ ο ύ ν  κ α τ ά  τ ρ ό π ο  σ υ γ κ ε κ ρ ι μ έ ν ο ,  δ ε ν  υ π ά ρ χ ε ι  
ά λ λ η  λ ύ σ η  ε κ τ ό ς  α π ό  τ η ν  ο ρ γ ά ν ω σ η  τ έ τ ο ι ο υ  ε ί δ ο υ ς  μ α θ η μ ά τ ω ν .  Υ π ά ρ χ ο υ ν  
τ ό τ ε  π ο λ λ έ ς  δ υ ν α τ ό τ η τ ε ς  ν α  π ρ ο σ φ ε ρ θ ε ί  α π ό  τ ι ς  ε θ ν ι κ έ ς  η  τ ο π ι κ έ ς  α ρ χ έ ς  
ε π α ρ κ ή ς  σ τ ή ρ ι ξ ή  σ τ ο υ ς  ο ρ γ α ν ω τ ι κ ο ύ ς  φ ο ρ ε ί ς ,  ε ί τ ε  π ρ ό κ ε ι τ α ι  γ ι α  π ρ ε σ β ε ί ­
ε ς  η  π ρ ο ξ ε ν ε ί α  τ η ς  χ ώ ρ α ς  κ α τ α γ ω γ ή ς  ε ί τ ε  γ ι α  τ ι ς  ί δ ι ε ς  τ ι ς  κ ο ι ν ό τ η τ ε ς  
τ ω ν  μειοψηφιών. Ι δ ί ω ς  σ τ η ν  τ ε λ ε υ τ α ί α  π ε ρ ί π τ ω σ η ,  π ρ ο φ α ν ε ί ς  π α ι δ α γ ω γ ι κ ο ί  
λ ό γ ο ι , ό π ω ς  ο  σ ε β α σ μ ό ς  τ η ς  ε π ι θ υ μ ί α ς  τ ω ν  κ ο ι ν ο τ ή τ ω ν  ν α
δ ι α φ υ λ ά ξ ο υ ν  τ η  γ λ ώ σ σ α  κ α ι  τ ο ν  π ο λ ι τ ι σ μ ό  τ ο υ ς ,  ε ί ν α ι  α ρ κ ε τ ο ί  γ ι α  ν α  
δ ι κ α ι ο λ ο γ ή σ ο υ ν  τ η ν  π α ρ ο χ ή  π α ι δ α γ ω γ ι κ ή ς  και υ λ ι κ ή ς  σ τ ή ρ ι ξ η ς  α π ό  τ ι ς  
α ρ χ έ ς  τ η ς  χ ώ ρ α ς  υ π ο δ ο χ ή ς .
. . ./. . .

2 0.
3.3 .  Δ ι α π ο λ ι τ ι σ τ ι κ ή  ε κ π α ί δ ε υ σ η
Η  π α ρ ά λ λ η λ η  α ν ά π τ υ ξ η  κ α τ ά  τ α  τ ε λ ε υ τ α ί α  έ τ η  τ η ς  π α ι δ α γ ω γ ι κ ή ς  τ η ς  υ π ο δ ο ­
χ ή ς  κ α ι  τ η ς  δ ι δ α σ κ α λ ί α ς  τ η ς  γ λ ώ σ σ α ς  κ α ι  τ ο υ  π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ  τ ω ν  γ λ ω σ σ ώ ν  
κ α τ α γ ω γ ή ς ,  τ ε ί ν ε ι  ν α  α π ο δ ε ί ξ ε ι  -  λ ό γ ω  τ η ς  π ρ ο ό δ ο υ  π ο υ  έ χ ε ι  ε π ι τ ε υ χ θ ε ί  
κ α ι  μ έ σ ω  τ η ς  π ρ ο ό δ ο υ  α υ τ ή ς  -  ό τ ι  οι δ υ ο  α υ τ έ ς  β ά σ ε ι ς  τ η ς  σ χ ο λ ι κ ή ς  
ε κ π α ί δ ε υ σ η ς  τ ω ν  π α ι δ ι ώ ν  τ ω ν  δ ι α κ ι ν ο υ μ έ ν ω ν  ε ρ γ α ζ ο μ έ ν ω ν  θ α  π ρ έ π ε ι  ν α  
σ υ ν ε ν ω θ ο ύ ν  σ ε  μ ι α  κ ο ι ν ή  π ρ ο ο π τ ι κ ή ,  τ η ν  προοπτική της διαπολιτιστικής εκπαί­
δ ε υ σ η ς .  Π ρ ά γ μ α τ ι ,  η  ε φ α ρ μ ο γ ή  μ ι α ς  π α ι δ α γ ω γ ι κ ό ς  τ η ς  υ π ο δ ο χ ή ς  π ρ α γ μ α τ ι κ ά  
α ν ο ι χ τ ή ς  σ τ ι ς  π ο λ ι τ ι σ τ ι κ έ ς  δ ι α φ ο ρ έ ς  κ α θ ώ ς  κ α ι  η  π λ ή ρ ω ς  ε ν ο π ο ι η μ έ ν η  
δ ι δ α σ κ α λ ί α  τ ω ν  γ λ ω σ σ ώ ν  κ α τ α γ ω γ ή ς ,  π ρ ο ϋ π ο θ έ τ ε ι  ό τ ι  τ ό σ ο  οι ε ν τ ό π ο ι ο ι  
ε κ π α ι δ ε υ τ ι κ ο ί  ό σ ο  κ α ι  τ α  π α ι δ ι ά  θ α  έ χ ο υ ν  ε υ α ι σ θ η τ ο π ο ι η θ ε ί  σ τ η ν  π α ρ ο υ σ ί α  
τ ω ν  π ο λ ι τ ι σ μ ώ ν  τ ω ν  δ ι α κ ι ν ο υ μ έ ν ω ν  κ α ι  θ α  ε ί ν α ι  δ ι α τ ε θ ε ι μ έ ν ο ι  ν α  οξιοποιηοαυν 
την παρουσία αυτή σ α ν  μ έ σ ο ν  δ ί κ η ς  τ ο υ ς  π ρ ο α γ ω γ ή ς .  Έ τ σ ι  η  δ ι α π ο λ ι τ ι σ τ ι , κ η  
ε κ π α ί δ ε υ σ η  α π ο τ ε λ ε ί  τ η ν  α ν ά π τ υ ξ η  σ τ ο  μ έ γ ι σ τ ο  β α θ μ ό  μ ι α ς  π α ι δ α γ ω γ ι κ ή ς  
η  ο π ο ί α ,  ε ν ώ  σ έ β ε τ α ι  τ ι ς  π ο λ ι τ ι σ τ ι κ έ ς  ι δ ι ο μ ο ρ φ ί ε ς ,  τ ε ί ν ε ι  ν α  ξ ε φ υ γ ε ι  
α π ό  τ ο  π α ι δ α γ ω γ ι κ ό  κ α ι  ε κ π α ι δ ε υ τ ι κ ό  κ α τ ε σ τ η μ έ ν ο  ε π ι δ ι ώ κ ο ν τ α ς  ό χ ι  
α π λ ώ ς  τ η ν  α ύ ξ η σ η  τ ω ν  π λ η ρ ο φ ο ρ ι α κ ώ ν  σ τ ο ι χ ε ί ω ν  α λ λ ά  κ υ ρ ί ω ς  τ η ν  ε ι σ α γ ω γ ή  
μ ε θ ό δ ω ν  π ο υ  π ρ ο ά γ ο υ ν  τ η ν  " α λ λ η λ ο κ α τ α ν ό η σ η "  τ ω ν  ε ν  λ ό γ ω  π ο λ ι τ ι σ μ ώ ν .
Γ ι α  τ ο  λ ό γ ο  α υ τ ό  η δ ι α π ο λ ι τ ι σ τ ι κ ή  π ρ ο ο π τ ι κ ή  θ α  π ρ έ π ε ι  α φ ο ύ  π ρ ο η γ ο υ ­
μ έ ν ω ς  τ ο  π ν ε ύ μ α  τ η ς  π ε ρ ά σ ε ι  σ τ ι ς  τ ά ξ ε ι ς  υ π ο δ ο χ ή ς  και γ λ ώ σ σ α ς  κ α τ α γ ω ­
γ ή ς  ν α  κ α τ α λ ά β ε ι  δ ι α κ ε κ ρ ι μ έ ν η  θ έ σ η  σ τ ι ς  κ α ν ο ν ι κ έ ς  τ ά ξ ε ι ς ,  ό π ο υ  α γ γ ί ζ ε ι  
μ έ σ ω  τ η ς  γ λ ώ σ σ α ς  δ ι δ α σ κ α λ ί α ς ,  τ ο  σ ύ ν ο λ ο  τ ο υ  σ χ ο λ ι κ ο ύ  π λ η θ υ σ μ ο ύ .
3 . 3 . 1 .  Η α ν τ ί λ η ψ η  μ ι α ς  ε κ π α ί δ ε υ σ η ς  δ ι α π ο λ ι τ ι σ τ ι κ ώ ν  δ ι α σ τ ά σ ε ω ν  σ υ ν ί σ τ α ν τ α ι  
σ τ η ν  α ν α γ ν ώ ρ ι σ η  τ η ς  π ο ι κ ι λ ί α ς  τ ω ν  δ ι α φ ό ρ ω ν  π ο λ ι τ ι σ τ ι κ ώ ν  π α ρ α δ ό σ ε ω ν  
π ο υ  υ π ά ρ χ ο υ ν  σ τ η ν  κ ο ι ν ω ν ί α  και σ τ ο  ν α  λ α μ β ά ν ε τ α ι  υ π ό ψ η  ω ς  π α ρ ά γ ω ν  
α μ ο ι β α ί ο υ  ε μ π λ ο υ τ ι σ μ ο ύ  και α τ ο μ ι κ ή ς  και κ ο ι ν ω ν ι κ ή ς  α ν ά π τ υ ξ η ς  
( Σ υ μ β ο ύ λ ι ο  τ η ς  Ε υ ρ ώ π η ς ,  Ο ΰ Ο Ο ,  ο μ ά δ α  7).
Π ρ ο φ α ν ώ ς  η μ α ζ ι κ ή  π α ρ ο υ σ ί α  μ α θ η τ ώ ν  μ ε  ξ έ ν ε ς  γ λ ώ σ σ ε ς  και π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ ς  
ε π ι φ έ ρ ε ι  σ τ ο  σ χ ο λ ι κ ό  π ε ρ ι β ά λ λ ο ν  α λ λ α γ έ ς  τ ι ς  ο π ο ί ε ς  τ ο  σ χ ο λ ε ί ο  ο φ ε ί λ ε ι
•  J
ν α  λ ά β ε ι  υ π ό ψ η  τ ο υ .  Κ α ν ε ί ς  δ ε ν  α γ ν ο ε ί  ότι οι μ ε τ α β ο λ έ ς  δ ε ν  γ ί ν ο ν τ α ι  
χ ω ρ ί ς  α ι φ ν ι δ ι α σ μ ο ύ ς ,  α ν α σ τ α τ ώ σ ε ι ς  και ε ν δ ο ι α σ μ ο ύ ς  και σ τ α  δ ύ ο  μ έ ρ η .
Η δ ι α π ο λ ι τ ι σ τ ι κ ή  ε κ π α ί δ ε υ σ η  ε ί ν α ι  ε ξ ' ο ρ ι σ μ ο ύ  έ ν α  α π ό  τ α  π α ι δ α γ ω ­
γ ι κ ά  μ έ σ α  μ ε  τ α  ο π ο ί α  ή δ η  α π ό  τ η  σ χ ο λ ι κ ή  η λ ι κ ί α  ε ί ν α ι  δ υ ν α τ ή  α φ ε ν ό ς  
η α ν τ ι μ ε τ ώ π ι σ η  τ ω ν  π α ρ ε ξ η γ ή σ ε ω ν  κα ι  π ρ ο κ α τ α λ ή ψ ε ω ν  π ο υ  υ φ ί σ τ α ν τ α ι  
μ ε τ α ξ ύ  δ ι α φ ό ρ ω ν  ε θ ν ι κ ο τ ή τ ω ν  και α φ ε τ έ ρ ο υ  η κ α τ α ν ί κ η σ η  τ ω ν  τ ά σ ε ω ν  
ξ ε ν ο φ ο β ί α ς  και ρ α τ σ ι σ μ ο ύ .

2 1.
Η δ ι ο π τ ο λ ι τ ι ο τ ι κ ή  π ρ ο ο π τ ι κ ή  ε μ φ α ν ί ζ ε τ α ι  σ τ α  σ χ ο λ ε ί α  μ ε  τ ρ ε ι ς  μ ο ρ φ έ ς .  Η 
π ρ ώ τ η  ε ί ν α ι  μ ι α  α π λ ή  δ ι α π ί σ τ ω σ η  : σ ε  π ε ρ ι π τ ώ σ ε ι ς  σ τ ι ς  ο π ο ί ε ς  τ α  π ο λ ι τ ι ­
στικά χαρακτηριστικά του 10, 20 ή ακόμη και του 80% των μαθητών που αντιπροσωπεύουν άλλες 
πολιτιστικές παραδόσεις από την πολιτιστική παράδοση της περιφέρειας υποδοχής, τόσο οι εκπαι 
δ ε υ τ ι κ ο ί  ό σ ο  κ α ι  οι  μ α θ η τ έ ς  ε ί ν α ι  σ ε  θ έ σ η  ν α  κ α τ α ν ο ο ύ ν  τ η  δ ι α φ ο ρ ά  
α υ τ ή .  Η  δ ε ύ τ ε ρ η  α ν τ ι κ α τ ο π τ ρ ί ζ ε ι  τ η ν  α μ ο ι β α ί α  κ α τ α ν ό η σ η  : ε ν τ ό π ι ο ι  
κ α ι  μ ε τ α ν ά σ τ ε ς  μ α θ α ί ν ο υ ν  ν α  δ έ χ ο ν τ α ι  κ α ι  ν α  σ έ β ο ν τ α ι  οι  μ ε ν  τ η  δ ι α φ ο ρ ά  
τ ω ν  δε .  Η  τ ρ ί τ η ,  η  π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο  θ ε τ ι κ ό ,  ε κ φ ρ ά ζ ε ι  τ η ν  α μ ο ι β α ί α  σ υ μ β ο λ ή  
τ ω ν  δ ι ά φ ο ρ ω ν  π ο λ ι τ ι σ μ ώ ν  σ τ η ν  α π ό κ τ η σ η  ν έ ω ν  γ ν ώ σ ε ω ν  και  ι κ α ν ο τ ή τ ω ν .
2. Σ τ ι ς  π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ε ς  χ ώ ρ ε ς  υ π ο δ ο χ ή ς ,  τ α  π ρ ο γ ρ ά μ μ α τ α  π ε ρ ι λ α μ β ά ν ο υ ν  μ ε ρ ι κ έ ς  
ώ ρ ε ς  τ η ν  ε β δ ο μ ά δ α  α π ό  κ ο ι ν ο ύ  δ ι δ α σ κ α λ ί α  τ ω ν  μ α θ η τ ώ ν  τ ω ν  τ ά ξ ε ω ν  υ π ο δ ο χ ή ς  
κ α ι  τ ω ν  κ α ν ο ν ι κ ώ ν  τ ά ξ ε ω ν . Λ ό γ ο υ  χ ά ρ η  οι  κ α λ λ ι τ ε χ ν ι κ έ ς  κ α ι  χ ε ι ρ ω ν α κ τ ι κ έ ς  
δ ρ α σ τ η ρ ι ό τ η τ ε ς  π ρ ο σ φ έ ρ ο υ ν  π ά ρ α  π ο λ λ έ ς  ε υ κ α ι ρ ί ε ς  ε π α φ ή ς  και γόνιμης ανταλλαγής 
ι δ ε ώ ν  μ ε τ α ξ ύ  ε ν τ ο π ί ω ν  κ α ι  α λ λ ο δ α π ώ ν  μ α θ η τ ώ ν ,  α κ ό μ η  κ α ι  ό τ α ν  οι τ ε λ ε υ ­
τ α ί ο ι  α υ τ ο ί  δ ε ν  κ α τ έ χ ο υ ν  ε π α ρ κ ώ ς  τ η  γ λ ώ σ σ α  τ η ς  χ ώ ρ α ς  υ π ο δ ο χ ή ς .
Τ ο  π ε ί ρ α μ α  τ ο υ  Βτβοΐιβόβ δ ε ί χ ν ε ι  ό τ ι  οι κοινές αυτές δραστηριότητες είναι 
ω φ έ λ ι μ α  τ ό σ ο  γ ι α  τ ο υ ς  ε ν τ ό π ι ο υ ς  ό σ ο  κ α ι  γ ι α  τ ο υ ς  α λ λ ο δ α π ο ύ ς  μ α θ η τ έ ς .  
Π ά ν τ ω ς  η  ε π ι τ υ χ ί α  σ τ η ν  π ε ρ ί π τ ω σ η  α υ τ ή  ε ξ α ρ τ ά τ α ι  α π ό  τ ο  ε π ί π ε δ ο  σ υ ν ε ρ γ α ­
σ ί α ς  μ ε τ α ξ ύ  α λ λ ο δ α π ώ ν  κ α ι  ε ν τ ο π ί ω ν  ε κ π α ι δ ε υ τ ι κ ώ ν .
3 . 3 .  0  α π ο τ ε λ ε σ μ α τ ι κ ό ς  σ υ ν τ ο ν ι σ μ ό ς  τ η ς  δ ι δ α σ κ α λ ί α ς  τ η ς  γ λ ώ σ σ α ς  κ α ι  τ ο υ
π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ  τ η ς  χ ώ ρ α ς  κ α τ α γ ω γ ή ς  μ ε  τ η  δ ι δ α σ κ α λ ί α  σ τ ι ς  κ α ν ο ν ι κ έ ς  τ ά ξ ε ι ς  
ε ί ν α ι  έ ν α ς  α π ό  τ ο υ ς  τ ρ ό π ο υ ς  μ ε  τ ο υ ς  ο π ο ί ο υ ς  π ρ ο ά γ ε τ α ι  η  δ ι α π ο λ ι τ ι σ τ ι κ ή  
ε κ π α ί δ ε υ σ η .  Η  π α ρ ο υ σ ί α  ά λ λ ω ν  γ λ ω σ σ ώ ν  μ έ σ α  σ τ ο  ί δ ι ο  τ ο  σ χ ο λ ε ί ο  τ ι ς  κ α τ α ξ ι ­
ώ ν ε ι  σ τ α  μ ά τ ι α  τ ω ν  ε ν τ ο π ί ω ν  μ α θ η τ ώ ν ,  α π ο μ υ θ ο π ο ι ε ί  τ ι ς  δ υ σ κ ο λ ί ε ς  
τ η ς  ε κ μ ά θ η σ η ς  τ ω ν  ξ έ ν ω ν  γ λ ω σ σ ώ ν  κ α ι  μ ε τ α τ ρ έ π ε ι  τ η  δ ι γ λ ω σ σ ί α  τ ω ν  π α ι ­
δ ι ώ ν  τ ω ν  μ ε τ α ν α σ τ ώ ν  α π ό  α ί τ ι ο  " π ρ ο β λ η μ ά τ ω ν "  σ ε  π λ ε ο ν έ κ τ η μ α .

2 2.
Κ α τ ά  τ ο  σ υ ν τ ο ν ι σ μ ό  τ ο υ  π ε ρ ι ε χ ο μ έ ν ο υ  τ η ς  δ ι δ α σ κ α λ ί α ς  ε ί ν α ι  σ η μ α ν τ ι κ ό  
ν α  α κ ο λ ο υ θ ε ί τ α ι  η  α ρ χ ή  τ η ς  α μ ο ι β α ι ό τ η τ α ς .  Μ ε  τ η ν  ε φ α ρ μ ο γ ή  τ η ς  α ρ χ ή ς  
α υ τ ή ς  θ α  π ρ ο β λ η θ ε ί  σ τ ι ς  κ α ν ο ν ι κ έ ς  τ ά ξ ε ι ς  ο  π ο λ ι τ ι σ μ ό ς  τ ω ν  δ ι α κ ι ν ο υ μ έ ν ω ν  
κ α ι  α υ τ ό μ α τ α  θ α  δ ι ε υ ρ υ ν θ ε ί  τ ο  π ε δ ί ο  τ ω ν  σ χ ο λ ι κ ώ ν  γ ν ώ σ ε ω ν  π ρ ο ς  τ ο υ ς  
πολιτ ι σ μ ο ύ ς  τ ω ν  εθνοτήτων π ο υ  υ π ά ρ χ ο υ ν  σ τ ο  σ χ ο λ ε ί ο  (Π α ρ ί σ ι ).
Ό λ α  τ α  ν έ α  σ τ ο ι χ ε ί α  π ο υ  μ ε τ α φ έ ρ ο υ ν  ο ι  μ ε τ α ν ά σ τ ε ς  κ α ι  οι ο ι κ ο γ έ ν ε ι έ ς  
τ ο υ ς  ( π ο λ ι τ ι σ τ ι κ ά  σ τ ο ι χ ε ί α ,  μ ο υ σ ι κ ή ,  ε ι κ α σ τ ι κ έ ς  τ έ χ ν ε ς ,  ζ ω γ ρ α φ ι κ ή ,  
τ ρ α γ ο ύ δ ι α ,  γ ε ω γ ρ α φ ί α ,  ι σ τ ο ρ ί α ,  ο ι κ ο ν ο μ ί α  κ λ π )  α π ο τ ε λ ο ύ ν  γ ι α  τ η  σ χ ο λ ι κ ή  
κ ο ι ν ό τ η τ α  π λ ο ύ τ ο ,  η  α ξ ί α  τ ο υ  ο π ο ί ο υ  δ ε ν  μ π ο ρ ε ί  ν α  υ π ο λ ο γ ι σ τ ε ί  (Μ α σ ­
σ α λ ί α , L i m b o u r g , E h s c h e d e , S c h o o l s  C o u n c i l , σ χ έ δ ι ο  μ ο υ σ ι κ ή ς ) . Α ν  γ ι ν ό τ α ν  
β α θ ύ τ ε ρ η  ε κ τ ί μ η σ η  τ η ς  α ξ ί α ς  του δ υ ν α μ ι κ ο ύ  α υ τ ο ύ ,  τ ο  α π ο τ έ λ ε σ μ α  θ α  
ή τ α ν  η  ε ι σ α γ ω γ ή  σ τ ο  σ χ ο λ ι κ ό  π ρ ό γ ρ α μ μ α  σ τ ο ι χ ε ί ω ν  δ ι α π ο λ ι τ ι σ τ ι κ ή ς  ε ξ έ λ ι ­
ξ η ς ,  α π ό  τ α  ο π ο ί α  θ α  μ π ο ρ ο ύ σ α ν  ν α  ω φ ε λ ο ύ ν τ α ι  κ α τ ά  τ ρ ό π ο  π ά γ ι ο  κ α ι  
τ α  π α ι δ ι ά  τ ω ν  ε ν τ ο π ί ω ν .  Ε ξ ά λ λ ο υ  η  π ρ α γ μ α τ ο π ο ί η σ η  τ η ς  ε κ τ ί μ η σ η ς  α υ τ ή ς  
θ α  α ν τ α π ο κ ρ ι ν ό τ α ν  σ τ η ν  ε π ε ί γ ο υ σ α  α ν ά γ κ η  ε κ σ υ γ χ ρ ο ν ι σ μ ο ύ  τ ω ν  σ χ ο λ ι κ ώ ν  
π ρ ο γ ρ α μ μ ά τ ω ν ,  π ο υ  π ρ ο έ κ υ ψ ε  σ α ν  α π ο τ έ λ ε σ μ α  τ η ς  δ ι ε θ ν ο π ο ί η σ η ς  τ ω ν  σ υ ν α λ λ α ­
γ ώ ν  κ α ι  τ ω ν  ε π ι κ ο ι ν ω ν ι ώ ν .
3.3·^· Η  ε κ μ ε τ ά λ λ ε υ σ η  γ ι α  σ κ ο π ο ύ ς  π α ι δ α γ ω γ ι κ ο ύ ς  τ η ς  π α ρ ο υ σ ί α ς  π ο λ λ ώ ν  γ λ ω σ σ ώ ν , 
μ ε  τ ο ν  τ ρ ό π ο  μ ε  τ ο ν  ο π ο ί ο  α π ε τ έ λ ε σ ε  τ ο  α ν τ ι κ ε ί μ ε ν ο  τ ω ν  π ε ι ρ α μ ά τ ω ν  τ ο υ  
Λ ο ν δ ί ν ο υ  ( L I N C , S c h o o l s  C o u n c i l ) , α π ο τ ε λ ε ί  μ έ θ ο δ ο  π ο υ  υ π ό σ χ ε τ α ι  π ο λ λ ά  
ό σ ο ν  α φ ο ρ ά  τ η ν  α π ο δ ο χ ή  τ η ς  π α ρ ο υ σ ί α ς  π ο λ λ ώ ν  γ λ ω σ σ ώ ν  σ α ν  κ ά τ ι  τ ο  κ α ν ο ­
ν ι κ ό  κ α ι  μ ε  θ ε τ ι κ έ ς  ε π ι π τ ώ σ ε ι ς .  Η  π α ι δ α γ ω γ ι κ ή  α υ τ ή ,  α ν τ α ν α κ λ ώ ν τ α ς  μ ε  
τ ρ ό π ο  σ υ γ κ ε κ ρ ι μ μ έ ν ο  σ τ ι ς  κ ο ι ν ω ν ι κ έ ς  λ ε ι τ ο υ ρ γ ί ε ς  τ η ς  γ λ ώ σ σ α ς ,  ε ί ν α ι  
κ α τ ά λ λ η λ η  ν α  ε ν ι σ χ ύ ε ι  σ τ α  π α ι δ ι ά  τ ω ν  δ ι α κ ι ν ο υ μ έ ν ω ν  κ α ι  σ τ α  π α ι δ ι ά  
τ ω ν  ε ν τ ο π ί ω ν  π ο υ  μ ι λ ο ύ ν  δ ι α λ έ κ τ ο υ ς  ή  τ ο π ι κ έ ς  γ λ ώ σ σ ε ς  τ ο  α ί σ θ η μ α  α σ φ ά ­
λ ε ι α ς  μ ε  τ η  σ υ ν ε ι δ η τ ο π ο ί η σ η  τ η ς  α ξ ί α ς  τ η ς  γ λ ώ σ σ α ς  κ α ι  τ ο υ  π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ  
τ ο υ ς .  Μ ε σ ο π ρ ό θ ε σ μ α  θ α  μ π ο ρ ο ύ σ ε  ν α  σ υ ν τ ε λ έ σ ε ι  ώ σ τ ε  ν α  γ ί ν ε ι  ε υ κ ο λ ό τ ε ρ α  
α π ο δ ε κ τ ή  α π ό  τ ο υ ς  δ ι δ ά σ κ ο ν τ ε ς  η  δ ι δ α σ κ α λ ί α  τ η ς  γ λ ώ σ σ α ς  κ α ι  τ ο υ  π ο λ ι τ ι ­
σ μ ο ύ  τ ω ν  χ ω ρ ώ ν  κ α τ α γ ω γ ή ς  σ α ν  α ν α π ό σ π α σ τ ο  μ έ ρ ο ς  τ ο υ  σ χ ο λ ι κ ο ύ  π ρ ο γ ρ ά μ μ α τ ο ς  
α π ό λ υ τ α  π ρ α γ μ α τ ο π ο ι ή σ ι μ ο  κ α ι  π α ι δ α γ ω γ ι κ ά  ω φ έ λ ι μ ο .

23 .
3.3.5. Α π ο β λ έ π ο ν τ α ς  σ τ η  δ ι ε υ κ ό λ υ ν σ η  τ ω ν  ε π α φ ώ ν  κ α ι  τ η ς  α ν τ α λ λ α γ ή ς  ι δ ε ώ ν
μ ε τ α ξ ύ  τ ω ν  ε ν τ ο π ί ω ν  κ α ι  τ ω ν  α λ λ ο δ α π ώ ν  μ α θ η τ ώ ν , η  δ ι α π ο λ ι τ ι σ τ ι κ ή  ε κ π α ί δ ε υ σ η  
τ ε ί ν ε ι  ε ν τ ε λ ώ ς  φ υ σ ι ο λ ο γ ι κ ά  ν α  α ν α μ ί ξ ε ι  π ρ ό σ ω π α  κ α ι  φ ο ρ ε ί ς  π ο υ  δ ε ν  
α ν ή κ ο υ ν  σ τ ο  π ε ρ ι β ά λ λ ο ν  τ ο υ  σ χ ο λ ε ί ο υ .  Ι δ ί ω ς  μ ε  τ η ν  ε ί σ ο δ ο  τ ω ν  α λ λ ο δ α π ώ ν  
γ ο ν έ ω ν  σ τ ο  σ χ ο λ ε ί ο ,  μ ε  τ ο  ά ν ο ι γ μ α  π ρ ο ς  τ ο υ ς  κ ύ κ λ ο υ ς  τ ο υ  π ε ρ ι β ά λ λ ο ν τ ο ς , 
μ έ σ ω  τ η ς  σ υ ν ε ρ γ α σ ί α ς  μ ε  τ ο υ ς  κ ο ι ν ω ν ι κ ο ύ ς  κ α ι  π ο λ ι τ ι σ τ ι κ ο ύ ς  φ ο ρ ε ί ς ,  τ ι ς  
ε ν ώ σ ε ι ς  τ ω ν  δ ι α κ ι ν ο υ μ έ ν ω ν  κ α ι  τ ω ν  κ α τ ο ί κ ω ν  οι  δ ι α π ο λ ι τ ι σ τ ι κ έ ς  τ ά σ ε ι ς  
ε π ι δ ρ ο ύ ν  β α θ μ ι α ί α  σ τ ι ς  κ ο ι ν ω ν ι κ έ ς ,  ε π α γ γ ε λ μ α τ ι κ έ ς  κ α ι  π ο λ ι τ ι σ τ ι κ έ ς  
σ χ έ σ ε ι ς  τ ω ν  δ ι α φ ό ρ ω ν  κ ο ι ν ο τ ή τ ω ν .  Τ ο  σ χ ο λ ε ί ο  δ ε ν  ε ί ν α ι  δ υ ν α τ ό ν  π α ρ ά  
ν α  ε π ω φ ε λ η θ ε ί  α π ό  τ ο  ά ν ο ι γ μ α  α υ τ ό  μ έ σ ω  τ η ς  κ α θ η μ ε ρ ι ν ή ς  π ρ α γ μ α τ ι κ ό τ η τ α ς  
π ο υ  β ι ώ ν ο υ ν  οι μ α θ η τ έ ς ,  χ ά ρ ι ς  μ ε  τ ο ν  τ ρ ό π ο  α υ τ ό  ν α  τ ί θ ε τ α ι  σ ε  κ ί ν δ υ ν ο  
η  ε π ι τ υ χ ί α  τ ο υ  β α σ ι κ ο ύ  σ χ ο λ ι κ ο ύ  έ ρ γ ο υ  ( Μ α σ σ α λ ί α , F r a i s  Vallen, Σ υ μ ­
β ο ύ λ ι ο  τ η ς  Ε υ ρ ώ π η ς ) .
4. Π α ρ ε μ β ά σ ε ι ς  σ ε  ε π ί π ε δ ο  ε π ο π τ ι κ ώ ν  μ έ σ ω ν  και π ρ ο σ ω π ι κ ο ύ
0 π ε ι ρ α μ α τ ι σ μ ό ς  σ τ α  σ χ ο λ ε ί α  μ π ο ρ ε ί  ν α  α π ο δ ώ σ ε ι  κ α ρ π ο ύ ς  μ ό ν ο ν  αν σ υ γ χ ρ ό ν ω ς  
υ π ο σ τ η ρ ί ζ ε τ α ι  τ ό σ ο  α π ό  τη  σ ύ λ λ η ψ η  δ η μ ι ο υ ρ γ ί α  ε π ο π τ ι κ ώ ν  μ έ σ ω ν  π ρ ο σ α ρ μ ο ­
σ μ έ ν ω ν  α π ό  τ η ν  κ α τ ά σ τ α σ η  π ο υ  έχ ε ι  δ η μ ι ο υ ρ γ ή σ ε ι  η μ ε τ α ν ά σ τ ε υ σ η  ό σ ο  και 
α π ό  τη  σ ο β α ρ ή  κ α τ ά ρ τ ι σ η  τ ω ν  ε κ π α ι δ ε υ τ ώ ν .
4.1., Ε π ε ξ ε ρ γ α σ ί α  ε π ο π τ ι κ ώ ν  μ έ σ ω ν
Η  έ λ λ ε ι ψ η  κ α τ ά λ λ η λ ο υ  δ ι δ α κ τ ι κ ο ύ  υ λ ι κ ο ύ  έ χ ε ι  δ ι α π ι σ τ ω θ ε ί  σ ε  ό λ ο υ ς  σ χ ε δ ό ν  
τ ο υ ς  τ ο μ ε ί ς  τ η ς  σ χ ο λ ι κ ή ς  ε κ π α ί δ ε υ σ η ς  τ ω ν  π α ι δ ι ώ ν  τ ω ν  δ ι α κ ι ν ο υ μ έ ν ω ν  
ε ρ γ α ζ ο μ έ ν ω ν .  Α ν  υ π ο τ ε θ ε ί  ó t l ε ν  μ έ ρ ε ι  η  έ λ λ ε ι ψ η  α υ τ ή  ε ξ η γ ε ί τ α ι  λ ό γ ω  
τ ω ν  π ε ρ ι ο ρ ι σ μ έ ν ω ν  α γ ο ρ ώ ν , π ο υ  δ ε ν  π ρ ο κ α λ ο ύ ν  τ ο  ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν  τ ω ν  ε κ δ ο τ ι κ ώ ν  
ο ί κ ω ν ,  τ ό τ ε  π ρ ο β ά λ λ ε ι  α κ ό μ η  κ α θ α ρ ό τ ε ρ α  γ ι α  τ ι ς  κ υ β ε ρ ν ή σ ε ι ς  τ ω ν  κ ρ α τ ώ ν  
μ ε λ ώ ν  η  ε υ κ α ι ρ ί α  ν α  ε ν θ α ρ ρ ύ ν ο υ ν , κ α ι  ί σ ω ς  κ α ι  ν α  ε π ι δ ο τ ή σ ο υ ν , τ η ν  α ν ά ­
π τ υ ξ η  τ έ τ ο ι ο υ  ε ί δ ο υ ς  υ λ ι κ ο υ .
Η  σ υ ν ε ρ γ α σ ί α  μ ε τ α ξ ύ  χ ω ρ ώ ν  υ π ο δ ο χ ή ς  κ α ι  χ ω ρ ώ ν  κ α τ α γ ω γ ή ς ,  η  ο π ο ί α  έ χ ε ι  
ιδιαίτερη σημασία στον τομέα της σύλληψης και παραγωγής υλικού για τη διδασκαλία 
τ η ς  γ λ ώ σ σ α ς  κ α ι  τ ο υ  π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ  τ ω ν  χ ω ρ ώ ν  κ α τ α γ ω γ ή ς ,  ε υ ρ ί σ κ ε τ α ι  α κ ό μ η  
σ τ η ν  α ρ χ ή  τ η ς .  Ε ί ν α ι  α ν ά γ κ η  ν α  π ο λ λ α π λ α σ ι α σ τ ο ύ ν  ο ι  π ρ ο σ π ά θ ε ι ε ς  ώ σ τ ε  
ν α  ε ξ α σ φ α λ ι σ τ ε ί  ό τ ι  τ α  μ α θ ή μ α τ α  α υ τ ά  θ α  μ π ο ρ έ σ ο υ ν  ν α  έ χ ο υ ν  π λ ή ρ η  υ π ο ­
σ τ ή ρ ι ξ η  α π ό  ό λ ο υ ς  τ ο υ ς  ε ν δ ι α φ ε ρ ο μ έ ν ο υ ς .
. . .  /. . .

24 .
Ε α ν  κ α τ ά  τ η ν  π α ρ α γ ω γ ή  υ λ ι κ ο ύ  π ο υ  π ρ ο ο ρ ί ζ ε τ α ι  ε ι δ ι κ ά  γ ι α  π α ι δ ι ά  δ ι α κ ι -  
ν ο υ μ έ ν ω ν  η  δ ι α π ο λ ι τ ι ο τ ι κ ή  δ ι ά σ τ α σ η  α ξ ί ζ ε ι  ν α  λ η φ θ ε ί  ι δ ι α ί τ ε ρ α  υ π ό ψ η ,  τ ο  
ί δ ι ο  θ α  π ρ έ π ε ι  ν α  γ ί ν ε ι  k o l ό σ ο ν  α φ ο ρ ά  τ ο  υ λ ι κ ό  κ α ι  τ α  ε γ χ ε ι ρ ί δ ι α  π ο υ  
π α ρ ά γ ο ν τ α ι  γ ι α  τ η  δ ι δ α σ κ α λ ί α  σ τ ι ς  κ α ν ο ν ι κ έ ς  τ ά ξ ε ι ς .  Η  π α ρ ο υ σ ί α  τ ω ν  
δ ι α κ ι ν ο υ μ έ ν ω ν  ε ρ γ α ζ ο μ έ ν ω ν  κ α ι  τ ω ν  ο ι κ ο γ ε ν ε ι ώ ν  τ ο υ ς  έ χ ε ι  γ ί ν ε ι  μ ό ν ι μ ο  
χ α ρ α κ τ η ρ ι σ τ ι κ ό  τ ω ν  κ ο ι ν ω ν ι ώ ν  κ α ι  δ ε ν  θ α  π ρ έ π ε ι  π λ έ ο ν  ν α  α π ο σ ι ω π ά τ α ι  
σ τ α  σ χ ο λ ι κ ά  ε γ χ ε ι ρ ί δ ι α .
4.1.1. Σ τ η  Γ α λ λ ί α ,  τ ο  Η ν ω μ έ ν ο  Β α σ ί λ ε ι ο  κ α ι  τ η  Γ ε ρ μ α ν ί α  υ π ά ρ χ ε ι  σ ή μ ε ρ α  σ χ ε τ ι κ ά  
μ ε γ ά λ η  δ υ ν α τ ό τ η τ α  ε π ι λ ο γ ή ς  υ λ ι κ ο ύ  π ο υ  π ρ ο ο ρ ί ζ ε τ α ι  γ ι α  π α ι δ ι ά  κ α ι  έ φ η ­
β ο υ ς  μ ε  σ κ ο π ό  τ η  δ ι δ α σ κ α λ ί α  τ η ς  γ λ ώ σ σ α ς  τ ω ν  χ α ρ ώ ν  τ ο υ ς  κ α θ ώ ς  κ α ι  τ η ς  
δ ι δ α σ κ α λ ί α ς  ξ έ ν ω ν  γ λ ω σ σ ώ ν . Ol Κ ά τ ω  Χ ώ ρ ε ς ,  τ ο  ο λ λ α ν δ ό φ ω ν ο  Β έ λ γ ι ο  κ α ι  
η  Ι τ α λ ί α  έ χ ο υ ν  σ τ ο ν  τ ο μ έ α  α υ τ ό  μ ι κ ρ ή  σ χ ε τ ι κ ά  π ε ί ρ α ,  π ο υ  α π ο κ τ ή θ η κ ε  
π ρ ό σ φ α τ α .  Σ τ η  Δ α ν ί α  κ α ι  τ η ν  Ε λ λ ά δ α  ε υ ρ ί σ κ ο ν τ α ι  σ ε  ε ξ έ λ ι ξ η  ο ι  π ρ ώ τ ε ς  
π ρ ο σ π ά θ ε ι ε ς .
Σ τ η ν  π ε ρ ί π τ ω σ η  τ ω ν  γ λ ω σ σ ώ ν  π ο υ  ε ί ν α ι  π ο λ ύ  δ ι α δ ε δ ο μ έ ν ε ς ,  η  α ν ά π τ υ ξ η  
τ ο υ  υ λ ι κ ο ύ  α υ τ ο ύ  γ ε ν ι κ ά  α ρ χ ί ζ ε ι  μ ε  σ κ ο π ό  τ η  δ ι δ α σ κ α λ ί α  τ ω ν  γ λ ω σ σ ώ ν  
α υ τ ώ ν  σ τ ο  ε ξ ω τ ε ρ ι κ ό ,  σ ε  κ ο ι ν ό  σ χ ε τ ι κ ά  π ρ ο ν ο μ ι ο ύ χ ο .  Τ ρ ο π ο π ο ι ή σ ε ι ς  μ ε  
σ τ ό χ ο  τ η ν  κ α λ ύ τ ε ρ η  π ρ ο σ α ρ μ ο γ ή  τ ο υ  υ λ ι κ ο ύ  α υ τ ο ύ  σ τ ι ς  α ν ά γ κ ε ς  τ ω ν  π α ι δ ι ώ ν  
τ ω ν  δ ι α κ ι ν ο υ μ έ ν ω ν  ε υ ρ ί σ κ ο ν τ α ι  σ ε  ε ξ έ λ ι ξ η .
Π α ν τ ο ύ  π α ρ α μ έ ν ο υ ν  γ ι α  ε π ί λ υ σ η  α ρ κ ε τ ά  π ρ ο β λ ή μ α τ α ,  ό π ω ς  π χ  η  τ α υ τ ό χ ρ ο ν η  
δ ι δ α σ κ α λ ί α  γ ρ α φ ή ς  κ α ι  α ν ά γ ν ω σ η ς  σ τ ι ς  γ λ ώ σ σ ε ς  υ π ο δ ο χ ή ς  κ α ι  σ τ ι ς  γ λ ώ σ σ ε ς  
κ α τ α γ ω γ ή ς  κ α ι  η  μ ε τ ά β α σ η  α π ό  τ η  γ λ ώ σ σ α  τ η ς  κ α θ η μ ε ρ ι ν ή ς  ζ ω ή ς  σ τ η ν  τ υ π ι κ ή  
γ λ ώ σ σ α  τ η ς  ε κ π α ί δ ε υ σ η ς .  Σ τ ο  υ λ ι κ ό  π ο υ  π α ρ ά γ ε τ α ι  σ α ν  σ υ ν έ χ ε ι α  τ ο υ  
σ χ ε δ ί ο υ  τ η ς  O d e n s e , π ρ ο β λ έ π ο ν τ α ι  ε υ ρ ύ τ α τ α  π ε ρ ι θ ώ ρ ι α  γ ι α  τ η  δ υ ν α τ ό τ η τ α  
τ α υ τ ό χ ρ ο ν η ς  δ ι δ α σ κ α λ ί α ς  τ η ς  γ λ ώ σ σ α ς  κ α ι  τ ο υ  π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ  τ η ς  χ ώ ρ α ς  κ α τ α ­
γ ω γ ή ς  σ τ α  ν ε ο α φ ι χ θ έ ν τ α  π α ι δ ι ά .  Ω ς  ε κ  τ ο ύ τ ο υ  τ ο  υ λ ι κ ό  α υ τ ό  μ π ο ρ ε ί  ν α  
θ ε ω ρ ε ί τ α ι  υ π ο δ ε ι γ μ α τ ι κ ό .

25.
4 . 1 . 2 .  Α κ ό μ η  μ ε γ α λ ύ τ ε ρ ε ς  ε ί ν α ι  ο ι  α ν ά γ κ ε ς  δ ι δ α κ τ ι κ ο ύ  υ λ ι κ ο ύ  γ ι α  τ η  δ ι δ α ­
σ κ α λ ί α  τ ω ν  γ λ ω σ σ ώ ν  κ α τ α γ ω γ ή ς  ϋ π ό  σ υ ν θ ή κ ε ς  α π ο δ η μ ί α ς . Τ α  π ρ ώ τ α  β ή μ α τ α  
στον τομέα αυτόν αποτελούν οι πρότυπες πειραματικές εφαρμογές του L1 Instituto della 
Enciclopedia Italiana, του Υπουργείου Παιδείας της Ελλάδας, του Schools CorneiI και 
του Senator fur Schulwesen, Jugend und Sport Kliltusenator τ ο υ  Β ε ρ ο λ ί ν ο υ , ,  π ρ ο κ ε ι -  
μ έ ν ο υ  ν α  α ν α π τ υ χ θ ο ύ ν  σ χ ο λ ι κ ά  ε γ χ ε ι ρ ί δ ι α  και δ ι δ α κ τ ι κ ά  β ο η θ ή μ α τ α  γ ι α  
τ η  δ ι δ α σ κ α λ ί α  τ η ς  ι τ α λ ι κ έ ς  τ η ς  ε λ λ η ν ι κ ή ς ,  τ η ς  b e n g a l i  κ α ι  τ η ς  τ ο υ ρ κ ι κ ή ς  
γ λ ώ σ σ α ς .  Η δ η  ε ί ν α ι  δ υ ν α τ ό ν  ν α  ε ξ α χ θ ο ύ ν  α π ό  τ α  π ε ι ρ ά μ α τ α  α υ τ ά  ο ρ ι σ μ έ ν α  
σ υ μ π ε ρ ά σ μ α τ α ,  τ α  ο π ο ί α  θ α  ή τ α ν  σ κ ό π ι μ ο  ν α  λ α μ β ά ν ο ν τ α ι  υ π ό ψ η  σ τ ο  μ έ λ λ ο ν .  
Έ χ ο υ ν  κ α τ α β λ η θ ε ί  π ρ ο σ π ά θ ε ι ε ς  ώ σ τ ε  μ ε  τ ο  π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν ό  τ ο υ  τ ο  δ ι δ α κ τ ι κ ό  
υ λ ι κ ό  ν α  α ν τ α π ο κ ρ ί ν ε τ α ι  σ τ ι ς  α π α ι τ ή σ ε ι ς  γ ι α  δ ι α π ο λ ι τ ι σ τ ι κ ή  ε κ π α ί δ ε υ σ η  
(E n c i c l o p e d i a ) . Ι δ ι α ί τ ε ρ ο  ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν  π α ρ ο υ σ ι ά ζ ε ι  τ ο  γ ε γ ο ν ό ς  ό τ ι  λ α μ β ά -  
ν ο ν τ α ι  σ α ν  β ά σ η  ο ι  π ρ α γ μ α τ ι κ έ ς  σ υ ν θ ή κ ε ς  τ η ς  α π ο δ η μ ί α ς  (S c h o o l s  
C o u n c i l ). Η  α ν ά π τ υ ξ η  υ λ ι κ ο ύ  π ο υ  μ π ο ρ ε ί  ν α  π ρ ο σ α ρ μ ό ζ ε τ α ι , κ α ι  μ ε  τ ο ν  
τ ρ ό π ο  α υ τ ό  ν α  δ ι ε υ κ ο λ ύ ν ε ι  τ η  δ ι α φ ο ρ ο π ο ι η μ έ ν η  ε κ π α ί δ ε υ σ η , δ ί ν ε ι  σ τ ο ν  
δ ι δ ά σ κ ο ν τ α  τ η  δ υ ν α τ ό τ η τ α  ν α  α ν τ α π ο κ ρ ί ν ε τ α ι  σ τ ι ς  α τ ο μ ι κ έ ς  α ν ά γ κ ε ς  τ ο υ  
μ α θ η τ ή  (S c h o o l s  C o u n c i l ).Η  δ η μ ι ο υ ρ γ ί α  ε υ ν ο ϊ κ ώ ν  ε κ π α ι δ ε υ τ ι κ ώ ν  σ υ ν θ η -  ·  
κ ώ ν ,  μ α ζ ί  μ ε  τ η ν  π α ρ α γ ω γ ή  υ λ ι κ ο ύ  γ ι α  τ η  δ ι δ α σ κ α λ ί α  μ ι α ς  γ λ ώ σ σ α ς  κ α τ α γ ω ­
γ ή ς ,  α υ ξ ά ν ε ι  τ ι ς  δ υ ν α τ ό τ η τ ε ς  χ ρ η σ ι μ ο π ο ί η σ η ς  τ ο υ  υ λ ι κ ο ύ  α υ τ ο ύ  σ τ ο  β έ λ ­
τ ι σ τ ο  β α θ μ ό  (Β ε ρ ο λ ί ν ο ).
Σ η μ α ν τ ι κ ό  μ έ ρ ο ς  τ η ς  ε ρ γ α σ ί α ς  π ο υ  α π ο μ έ ν ε ι  ν α  γ ί ν ε ι  π ε ρ ι λ α μ β ά ν ε ι  κ υ ρ ί ­
ω ς  :
- τ η ν  ε ξ έ τ α σ η  τ η ς  π ε ρ ί π τ ω σ η ς  κ α ι  ά λ λ ω ν  γ λ ω σ σ ώ ν  κ α τ α γ ω γ ή ς , .
- τ η ν  π α ρ α γ ω γ ή  υ λ ι κ ο ύ  π ο υ  ν α  μ π ο ρ ε ί  ν α  χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ε ί τ α ι  σ ε  δ ι α φ ο ρ ε τ ι κ έ ς  
β α θ μ ί δ ε ς  κ α ι  σ ε  δ ι α φ ο ρ ε τ ι κ ο ύ ς  κ λ ά δ ο υ ς  τ ω ν  ε κ π α ι δ ε υ τ ι κ ώ ν  σ υ σ τ η μ ά τ ω ν ,
- τ η ν  π ρ ο σ α ρ μ ο γ ή  τ ο υ  υ λ ι κ ο ύ  σ τ ι ς  ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ά  π ο ι κ ί λ ε ς  σ υ ν θ ή κ ε ς  π ο υ  
α ν τ ι μ ε τ ω π ί ζ ο ν τ α ι  κ α τ ά  τη  δ ι δ α ο κ α λ ί α  τ ω ν  γ λ ω σ σ ώ ν  κ α τ α γ ω γ ή ς  ε ί τ ε  λόγω 
τ ω ν  δ ι α θ έ σ ι μ ω ν  ω ρ ώ ν  ε β δ ο μ α δ ι α ί ο υ ς  ε ί τ ε λ ό γ ω  τ η ς  δ ι α φ ο ρ ά ς  σ τ ο  ε π ί π ε ­
δ ο  γ ν ώ σ ε ω ν  τ ω ν  μ α θ η τ ώ ν .
.../

2 6.
Τέλος θα πρέπει να υπογραμμιστεί ότι η διάθεση στους εκπαιδευτικούς  
καταλληλότερου διδακτικού υλικοό δεν θα μποροόσε με κανένα τρόπο να  
αντικαταστήσει τη συνεχή κατάρτιση υψηλές στάθμης. Αντίθετα είναι  
γνωστό ότι όσο πσλυπλοκότερο γίνεται το διδακτικό υλικό τόσο οι  
ανάγκες κατάρτισης αυξάνουν.
4.1.3. Σε πολλούς τομείς της φροντιστηριακής διδασκαλίας και της διδασκα­
λίας στφιξης και μαθητές και εκπαιδευτικοί στερούνται διδακτικού  
υλικού. Η ανάγκη παροχές συστηματικές στέριξης στην εκμάθηση της  
γλώσσας υποδοχές αναγνωρίζεται από όλες τις σχολικές αρχές, συχνά  
όμως οι εκπαιδευτικοί που ασχολούνται με τη διδασκαλία αυτέ κατα­
φεύγουν σε αυτοσχεδιασμούς. θα έπρεπε επίσης να λαμβάνονται υπόψη  
οι ιδιάζουσες ανάγκες των μεταναστών μαθητών όσον αφορά τη φροντι­
στηριακέ διδασκαλία και των άλλων μαθημάτων όπως τα μαθηματικά, οι  
φυσικές επιστέμες, η ιστορία, η γεωγραφία, η οικονομία κλπ.
4.1 .4. Η διαπολιτισηκέ εκπαίδευση είναι σχετικά πρόσφατη επίλογέ, για την  
οποία η παραγωγέ διδακτικού υλικού είναι περιορισμένη και το υλικό  
αυτό ελάχιστα διαδεδομένο, άν και σε μερικές περιπτώσεις η ποιότητά  
του είναι υψηλέ (Παρίσι, Μασσαλία). Συνεπώς, η ανταλλαγή εμπειρίας και  
υλικού μεταξύ όλων εκείνων που ερευνούν και διαδίδουν τη διαπολιτι-  
στικέ εκπαίδευση μέσω των παραδοσιακών μαθημάτων καθώς και η  
ανάπτυξη νέων προγραμμάτων και διδακτικού υλικού παρουσιάζουν εξαι­
ρετικό ενδιαφέρον.

?7 _
4.2. Κατάρτιση των εκπαιδευτικών
Σε κάθε εκπαιδευτική μεταρρύθμιση απαιτούνται επεμβάσεις στον τομέα  
της κατάρτισης των εκπαιδευτικών. Η μαζική εισαγωγή παιδιών μετα­
ναστών προκάλεσε συνεπώς εντελώς φυσιολογικά την αναθεώρηση και την  
αναπροσαρμογή των προγραμμάτων αρχικής, συμπληρωματικής και συνεχούς  
κατάρτισης των εκπαιδευτικών.
4.2.1. Αρχική κατάρτιση των εκπαιδευτικών
4.2.1.1. Η αρχική κατάρτιση για τη σχολική παιδαγωγική σε παιδιά διακινουμένων  
ετοιμάζεται να τεθεί-  σέ εφαρμογή στα περισσότερα κράτη μέλη. Γενικά  
η κατάρτιση αυτή είναι προαιρετική ενώ μερικές φορές μπορεί να είναι  
υποχρεωτική (ορισμένα Länder της Γερμανίας). Στόχοι της είναι είτε γενικά  
η εισαγωγή στα παιδαγωγικά και κοινωνικά προβλήματα των παιδιών των διακινουμένων και η  
παιδαγωγική σε πολυποίκιλο πολιτιστικό περιβάλλον είτε η εξειδίκευση (Γερμανία, Ηνωμένο  
Βασίλειο "γερμανικά, αγγλικά για τους ξένους").
Στην αρχική κατάρτιση των εκπαιδευτικών των χωρών στις οποίες η μετα­
νάστευση είναι σημαντική μπορούν αρκετά εύκολα να περιληφθούν θέματα  
που προβλέπουν γενικά την εισαγωγή στις εκπαιδευτικές ανάγκες που  
προκύπτουν από την μετανάστευση.
'Οταν σκοπός της κατάρτισης είναι η εξειδίκευση, τα θέματα στα οποία  
δίνεται προτεραιότητα είναι:
- η μεθοδολογία της διδασκαλίας της γλώσσας της χώρας υποδοχής υπό  
συνθήκες μετανάστευσης, με επίκεντρο τις καθημερινές ανάγκες,
- η επισταμένη πολιτικής και κοινωνικής φύσεως ενημέρωση σχετικά  
με τη χώρα καταγωγής, τα αίτια και τις επιπτώσεις της αποδημίας;

28.
- οι μέθοδοι και το περιεχόμενο δι·αποΧιτιστικής διδασκαλίας με ιδιαίτερη  
έμραση στη αινεργοοία των αλλοδαπών με τους αυτόχθονες εκπαιδευτικούς (team  
teaching),
- η δυνατότητα συστηματικής εισαγωγής των σπουδαστών σε μια από τις  
γλώσσες καταγωγής, δίνοντας έμφαση στις ανάγκες επικοινωνίας μέσα  
στην τάξη και με τις οικογένειες.
4.2.2. Σ υ ν ε χ ή ς  κατάρτιση των εκπαιδευτικών
4.2..2.1. Σε πρώτη φάση το αντικείμενο συνεχούς κατάρτισης για έμπειρους εκπαι­
δευτικούς που εργάζονται σε σχολεία με πολό έντονη παρουσία παιδιών  
μεταναστών μπορεί να αποτελέσει η ενημέρωση σε βάθος σχετικά με την  
κοινωνική κατάσταση των οικογενειών των μεταναστών και τον πολιτισμό  
των χωρών καταγωγής. Την ενημέρωση αυτή θα μπορούσε να ακολουθήσει  
εισαγωγή στις παιδαγωγικές μεθόδους υποδοχής και διαπολιτιστικής εκπαίδευαης  
(Βρυξέλλες, Υπουργείο Εθνικής Παιδείας).
Τα θέματα συνεχούς κατάρτισης υψηλότερου επιπέδου θα μπορούσαν να είναι  
παρόμοια με εκείνα που ήδη αναφέρθηκαν για την ειδική αρχική κατάρτιση.  
Με τις εργασίες της ομάδας ALFA αποδείχτηκε η ανάγκη συσχετισμού των  
προγραμμάτων αρχικής και συνεχούς κατάρτισης.
4.2.2.2. Στην πρότυπη πειραματική εφαρμογή που διεξήχθη στη Βόρεια Ρηνανία-
Βεστφαλία για τους Ιταλούς και Έλληνες εκπαιδευτικούς φάνηκε καθαρά  
η αξία και η αποτελεσματικότητα της στενής συνεργασίας μεταξύ των  
ιδρυμάτων κατάρτισης της χώρας υποδοχής και των εκπαιδευτικών υπη­
ρεσιών των προξενείων, όσον αφορά την αύξηση της απόδοσης των αλλο­
δαπών εκπαιδευτικών που εργάζονται στις τάξεις υποδοχής ή στις  
τάξεις όπου διδάσκεται η γλώσσα και ο πολιτισμός της χώρας καταγωγής.

29.
4.2 .2.3. Σημαντικό βήμα προς την κοινή συνεχή κατάρτιση των εντοπίων και αλλο­
δαπών εκπαιδευτικών έγινε με την πρότυπη πειραματική εφαρμογή του  
Υπουργείου Εθνικής Παιδείας της Γαλλίας. Η ιδέα της κοινής αυτής κατάρ­
τισης ανταποκρίνεται στο διπλό στόχο αφενός να προωθηθεί η συνεργασία  
μεταξύ εκπαιδευτικών και αφετέρου να εισαχθουν διαπολιτιστικά στοιχεία  
στην ίδια την κατάρτιση των εκπαιδευτικών.
Γ La την πραγματοποίηση κοινής κατάρτισης του τόπου αυτού συνεργάζονται  
αφενός οι προξενικές υπηρεσίες σχολικής επιθεώρησης των χωρών καταγωγής  
και αφετέρου τα ιδρύματα συνεχούς κατάρτισης και οι υπηρεσίες επιθεώρη­
σης και παροχής παιδαγωγικών συμβουλών (CEFISEM της Γαλλίας, Bege-  
leidings - consultatiediensten των Κάτω Χαρών, teachers centers
της Αγγλίας, κοινοτικά παιδαγωγικά κέντρα κλπ). Η δυνατότητα προσαρ­
μογής στις τοπικές σχολικές συνθήκες, οι οποίες ποικίλλουν ευρύτατα  
από τον ένα τόπο στον άλλο, αποτελεί ένα ακόμη πλεονέκτημα τέτοιου  
είδους μοντέλλων συνεχούς κατάρτισης.
4.2 .2.4. Παντού όπου οργανώθηκαν σειρές μαθημάτων συνεχούς κατάρτισης σε μεγάλη  
κλίμακα, έγινε αισθητή η έλλειψη ειδικευμένων και έμπειρων εκπαιδευτών.  
Αυτό αποτελεί μία από τις συνέπειες του γεγονότος ότι το έργο της  
κατάρτισης των εκπαιδευτικών που προορίζονται να υποδεχθούν παιδιά  
διακινουμένων έχει μέχρι σήμερα ανατεθεί σε μικρό σχετικά αριθμό ειδικών.  
Εξάλλου, σαν νέα διάσταση της εξειδίκευσής τους, είναι επίσης σκόπιμο  
ναπροετοιμάζονται οι εκπαιδευτές που είναι ειδικοί για διάφορα σχολικά  
μαθήματα για να ασχοληθούν τόσο με τις εκπαιδευτικές ανάγκες των παιδιών των διακινου-  
μένων όσο και με την ποικίλη πολιτιστική σόνθεση του κοινωνικού και σχολικού περιβάλλοντος.
Τα συστήματα συνεχούς κατάρτισης θα πρέπει λοιπόν να συμπληρωθούν  
με συστήματα συμπληρωματικής κατάρτισης, στα οποία θα έχουν πρόσβαση  
και οι νέοι διπλωματούχοι και οι εκπαιδευτικοί με πείρα. Ιδιαίτερα  
για τους τελευταίους,θα έπρεπε να προβλεφθεί συμπληρωματική κατάρτιση

30.
υψηλού επιπέδου ώστε να μπορέσουν να προσληφθούν σαν παιδαγωγικοί  
σύμβουλοι και σαν στελέχη της συνεχούς κατάρτισης.
Η κατάρτιση αυτή, χωρίς αμφιβολία θα θεωρηθεί επί ορισμένο διάστημα  
προνομιούχος τρόπος κατάρτισης ειδικευμένων εκπαιδευτικών, που θα γίνουν  
στα σχολεία τους οι φορείς της παιδαγωγικής προσαρμογής και του πολιτι­
στικού ανοίγματος.
44.2 .2.5. Στο πλαίσιο της συνεχούς κατάρτισης θα έπρεπε επίσης να οργανωθούν
κοινές συνεδριάσεις για νηπιαγωγούς, εκπαιδευτικούς της στοιχειώδους  
και της μέσης εκπαίδευσης, διδάσκοντες των επαγγελματικών σχολών,  
παιδαγωγούς και σχολικούς ψυχολόγους, συμβούλους επαγγελματικού προσανα­
τολισμού και άλλους κανωνικά εργαζομένους}εις τρόπον ώστε να διευκολυν­
θεί η ανταλλαγή εμπειριών και η συνεργασία όλων των μερών που εργάζονται  
για τη σχολική και κοινωνική ένταξη των μαθητών και των οικογενειών,  
χωρίς βέβαια να παραμελείται η ειδική κατάρτιση του προσωπικού αυτού  
(ALFA, CREDIF).
4.2 .3. Κατάρτιση των αλλοδαπών εκπαιδευτικών
4.2 .3.1. Οι εκπαιδευτικοί που επιθυμούν να εργασθούν με τους μετανάστες θα  
έπρεπε κατά την αρχική τους κατάρτιση να ασχοληθούν με την εκμάθηση  
σε βάθος της γλώσσας της μελλοντικής χώρας υποδοχής. Από την πλευρά  
της η χώρα υποδοχής θα έπρεπε να προσφέρει στους αλλοδαπούς εκπαιδευ­
τικούς την ευκαιρία να τελειοποιήσουν την εκμάθηση της γλώσσας της  
δίνοντας έμφαση κυρίως στις γλωσσικές ανάγκες του σχολείου και της  
παιδαγωγικής.
Στο πείραμα του Landau έγινε προσπάθεια να προσδιοριστεί το περιεχό­
μενο συμπληρωματικής κατάρτισης, η οποία θα δίνει στους αλλοδαπούς  
εκπαιδευτικούς τα προσόντα που απαιτούνται ώστε να εντάσσονται επίσημ<  
σε παιδαγωγικές ομάδες της χώρας υποδοχής. 0 σκοπός της κατάρτισης  
αυτής είναι να εξοικειωθεί ο εκπαιδευτικός με το σχολικό σύστημα και  
τις διδακτικές μεθόδους της χώρας υποδοχής, να γνιορίσει τις ιδιαίτερε'

31.
δυσκολίες των παιδιών των μεταναστών και να ενημερωθεί γενικά για τα  
κοινωνικά και πολιτιστικά προβλήματα που προκύπτουν σαν αποτέλεσμα της  
μετανάστευσης. Πολύ σημαντικά θέμα της συμπληρωματικής κατάρτισης  
είναι η μεθοδολογία της διδασκαλίας της γλώσσας της χώρας καταγωγής  
σε ξένο περιβάλλον. Το πείραμα του Landau απέδειξε ότι είναι χρήσιμο,  
μέρος τουλάχιστον της συμπληρωματικής αυτής κατάρτισης,να οργανώνεται  
στη χώρα υποδοχής με τη συνεργασία της χώρας καταγωγής.
4.2.3- 2. Η ιδέα της κοινής κατάρτιχης των αλλοδαπών και των εντοπίων εκπαιδευτικών
συνεπάγεται ελεύθερη πράσβαση των αλλοδαπών εκπαιδευτικών στη συμπληρω­
ματική κατάρτιση. Στην περίπτωση αυτή μέρος του προγράμματος θα έπρεπε  
χωρίς αμφιβολία να πραγματοποιείται χωριστά ώστε να ανταποκρίνεται  
στις ειδικές ανάγκες. Έτσι θα ήταν δυνατόν να καλυφθούν ενδεχόμενες  
διαφορές στην αρχική εκπαίδευση και να μελετηθεί σε βάθος η μεθοδολογία  
της διδασκαλίας της γλώσσας καταγωγής υπό συνθήκες αποδημίας. Πάντως  
το κόριο μέρος της συμπληρωματικής κατάρτισης,που γίνεται από κοινοό,  
θα πρέπει να είναι αρκετά σημαντικό ώστε να δικαιολογείται η παροχή  
πιστοποιητικών που θα αναγνωρίζονται από τα κράτη υποδοχής και κατα­
γωγής.
4.2.3- 3. Μακροπρόθεσμα θα μπορούσαν να δημιουργηθουν οι κατάλληλες συνθήκες ώστε
να δίδεται στους αλλοδαπούς εκπαιδευτικούς που επιθυμούν να παραταθεί  
η παραμονή τους στη χώρα μετανάστευσης πέραν του χρόνου που προβλέπεται  
κανονικά η δυνατότητα να αποκτούν επαγγελματικά δικαιώματα ίδια με εκεί­
ν α  των εντοπίων εκπαιδευτικών. 'Οπως δείχνουν τα παραδείγματα των  
Κάτω Χωρών και της Γερμανίας, αυτό είναι δυνατό να γίνει στην περίπτωση  
που οι αρχές των χωρών υποδοχής επιλέγουν και επιθεωρούν ol ίδιες
- τους αλλοδαπούς εκπαιδευτικούς. Σε άλλες περιπτώσεις τα νομικής και
διοικητικής φυσεως κωλύματα θα μπορούσαν να αρθούν στο πλαίσιο της  
συνεργασίας μεταξύ χωρών καταγωγής και χωρών υποδοχής.

32.
4-2.3-4. θα άξιζε να ενθαρρυνθεί η ένταξη στο εκπαιδευτικό σώμα της χώρας
υποδοχής,μέσω της κανονικής αρχικής κατάρτισης,διακινουμένων ήμετα-  
ναστών της δεύτερης γενεάς. Τα πρώτα βήματα προς την κατεύθυνση  
αυτή αποτελούν τα αγγλικά "ACCESS courses", με τα οποία γίνεται  
προσπάθεια να μπορούν οι νέοι μετανάστες να αποκτούν τα προσόντα  
που είναι απαραίτητα για την είσοδο στην κατάρτιση εκπαιδευτικών,  
θα πρέπει επίσης να αναφερθεί η πρόσβαση των μεταναστών της δεύτερης  
γενεάς στην πρακτική κατάρτιση μετά τις πρώτες κρατικές εξετάσεις,  
σε πολλά Länder της Γερμανίας.
5. Συνεργασία μεταξύ των εκπαιδευτικών αρχών των κρατών υποδοχής και των  
κρατών καταγωγής
5.1. Οι πρότυπες πειραματικές εφαρμογές για τη διδασκαλία της γλώσσας και
του πολιτισμού της χώρας καταγωγής και την κατάρτιση των εκπαιδευτικών,  
έχουν δείξει τον τρόπο με τον οποίο η συνεργασία αυτή οδηγεί σε  
θετικά αποτελέσματα σε διάφορα επίπεδα :
- στο επίπεδο των εκπαιδευτικών, με την οργανωμένη συνεργασία θα  
προαγόταν σε μεγάλο βαθμό η εργασία σε παιδαγωγικές ομάδες, Ά ν 
και η επιτυχία της συνεργασίας εξαρτάται αποφασιστικά από τους  
ίδιους τους εκπαιδευτικούς, η δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών κατά  
τρόπο επίσημο μπορεί να συντελέσει σημαντικά στην τόνωση  
και την ενθάρρυνσή της,

33.
- η συνεργασία στο επίπεδο της σύλληψης των προγραμμάτων και της ανά­
πτυξης διδακτικού υλικοΰθα διευκόλυνε την εφαρμογή της ενοποιημένης  
διδασκαλίας της γλώσσας και του πολιτισμού των χωρών καταγωγής,
- όλα δείχνουν ότι η συνεργασία μεταξύ παιδαγωγών, ερευνητών  
και εκείνων που καταρτίζουν τους εκπαιδευτές, είτε όλοι αυτοί  
προέρχονται από τις χώρες καταγωγής είτε από τις χώρες υποδοχής,  
θα μπορούσε να αποβεί πηγή νέων και γόνιμων ιδεών. Η συνεργασία  
ανωτάτων ιδρυμάτων κατάρτισης ή/και παιδαγωγικών σχολών θα μπορού­
σε να ενθαρρυνθεί στο πλαίσιο του "κοινού προγράμματος σπουδών",
- στο επίπεδο της κατάρτισης των εκπαιδευτών, η ταυτόχρονη παρουσία  
των συναδέλφων στις συνόδους θα διευκόλυνε τη μελλοντική συνεργασία  
των εκπαιδευτικών,
- σε επίπεδο κυβερνητικών εμπειρογνωμόνων η συνεργασία θα έδινε τη  
δυνατότητα προσδιορισμού κατευθυντηρίων γραμμών και προγραμμάτων  
δράσης.
5.2. Σήμερα η επίσημη συνεργασία μεταξύ χωρών καταγωγής και χωρών υποδοχής  
εντοπίζεται κυρίως στο διοικητικό τομέα : απόσπαση ή διάθεση εκπαιδευ­
τικών, έλεγχος των προσόντων τους, καθορισμός των προγραμμάτων,  
διάθεση σχολικών αιθουσών.
Στον τομέα της παιδαγωγικής συνεργασίας υπάρχουν ενδιαφέρουσες πρωτο­
βουλίες, στο σύνολό του όμως το αποτέλεσμα είναι μάλλον πενιχρό.
Σε ορισμένες πειραματικές εφαρμογές που διεξάγονται υπό την αιγίδα  
της Επιτροπής η συνεργασία αυτή υπήρξε και παραμένει πολύ γόνιμη.

-  " Μ  -
6. Συμπεράσματα και γενικές κατευθυντήριες γραμμές
Η έκθεση της Επιτροπής η σχετική με τις πρότυπες πειραματι­
κές εφαρμογές που πραγματοποιήθηκαν από το 1976 έως το 1982  
στον τομέα της εκπαίδευσης των παιδιών των διακινουμένων  
εργαζομένων απευθύνεται στις εκπαιδευτικές και πολιτικές  
αρχές με σκοπό να τους παρουσιάσει, κατά συνοπτικό τρόπο,  
τα επιτυχημένα παραδείγματα, τις αρχές και τις γενικές  
κατευθυντήριες γραμμές που προκύπτουν από την ανάλυση νεωτεριστικών  
δραστηριοτήτων.
Καλούνται οι ερευνητές, διοικητικοί υπάλληλοι, εκπαιδευτικοί  
και εκπρόσωποι των γονέων που επιθυμούν να γνωρίσουν λεπτομερώς  
τις συνθήκες πειραματισμού, τα αποτελέσματα και τα στοιχεία  συγκρι­
τικής εκτίμησης να ανατρέξουν στα έγγραφα τα σχετικά με τις πρότυ­
πες πειραματικές εφαρμογές (είναι διαθέσιμα στην κεντρική μονάδα  
Eurydice).
Τα παρόντα συμπεράσματα καθώς και η έκθεση δεν έχουν ρυθμι­
στικό χαρακτήρα. Οι αρχές και τα επιτυχημένα παρα­
δείγματα, τα οποία προέκυψαν από τις πρότυπες πειραματικές  
εφαρμογές προορίζονται να ανοίξουν κοινοτικό διάλογο  
και να συμβάλλουν στην ανάπτυξη κοινής εκπαιδευτικής πολιτικής, προς  
όφελος των μεταναστών που προέρχονται από κράτη μέλη της  
Κοινότητας ή από τρίτες χώρες.
0 πειραματισμός, καθώς και οι εργασίες ανάλυσης και  
συγκριτικής εκτίμησης που τον συνοδεύουν μας επιτρέπουν να  
καταλήξουμε στα ακόλουθα συμπεράσματα και γενικές κατευθυντήριες  
γραμμές:
1. θα είναι σκόπιμο να εμπλουτισθεί η πειραματική εφαρμογή  
σε επίπεδο προσχολικής εκπαίδευσης. Θα είναι προς όφελος  
της εκπαίδευσης των μικρών που έχουν ηλικία μικρότερη από  
6 χρόνια να ληφθούν υπόψη τα γλωσσικά και πολιτιστικά  
χαρακτηριστικά του οικογενειακού περίβάλλοντός των, εξασφαλίζοντας,  
συγχρόνως, στα πλαίσια καταρτιστικών δραστηριοτήτων,  
την ένταξη των παιδιών των μεταναστών στο πολιτιστικό  
περιβάλλον της χώρας υποδοχής.

- 35 -
2. Το παιδί του μετανάστη είτε αυτός πρωτοφθάνει στη  
χώρα υποδοχής, είτε είναι μετανάστης δεύτερης ή τρίτης  
γενιάς, δικαιούται μιας παιδαγωγικής υποδοχής προσαρμοσμέ­
νης στην ιδιαιτερότητα της κατάστασής του. .Το δικαίωμα  αυτό στην  
υποδοχή αποτελεί μέρος του βασικού δικαιώματος στην σχολική  
εκπαίδευση και στην επαγγελματική κατάρτιση.
Οι μέθοδοι υποδοχής είναι τόσο διαφοροποιημένες όσο και  
οι καταστάσεις.
Φαίνεται ωστόσο δυνατόν να καταλήξουμε σε ορισμένες αρχές:
- Οι μέθοδοι διδασκαλίας της γλώσσας υποδοχής είναι τόσο  
περισσότερο αποτελεσματικές όσο εντατικότερες είναι'
- Η άνετη χρησιμοποίηση της γλώσσας υποδοχής και η προσαρμογή  
στο πολιτιστικό περιβάλλον της χώρας υποδοχής απαιτούν  
δραστηριότητες στήριξης, τόσο για τους μαθητές που έχουν  
περάσει από μία φάση παιδαγωγικής υποδοχής όσο και για  
μερικούς μετανάστες δεύτερης ή τρίτης γενιάς, που, ενώ  
έγιναν δεκτοί σε κανονική τάξη, αντιμετωπίζουν δυσκολία να  
ενταχθούν  στο σχολικό περιβάλλον.
- Οι σχολικές αρχές πρέπει να είναι προσεκτικές όχι μόνο στις  
σημερινές ανάγκες των ξένων μαθητών, αλλά και στην εξέλιξη  
των αναγκών αυτών σε συνάρτηση με τον χαρακτήρα της μετανά­
στευσης.
3. Η διδασκαλία της γλώσσας και της πολιτιστικής παράδοσης  
της χώρας καταγωγής στους μαθητές της στοιχειώδους εκπαί­
δευσης μπορεί να συμβάλλει σημαντικά στην ανάπτυξη της  
προσωπικότητας του παιδιού και στην απόκτηση γνώσεων και  
ικανοτήτων. Ανάλογα με τις περιστάσεις και τα επαιδευτικά  
συστήματα, η διδασκαλία των γλωσσών και πολιτιστικών παρα­
δόσεων των χωρών από τις οποίες προέρχονται οι μετανάστες  
ενσωματώνεται στο διαφοροποιημένο ή το κανονικό  πρόγραμμα.  
Όποιος και αν είναι ο οργανωτής (σχολική αρχή, προξενείο,  
κοινότης μεταναστών), η διδασκαλία αυτή πρέπει να συνδιά-

- 36 -
ζεται, τόσον όσον αφορά τις μεθόδους όσο και το περιεχόμενο με  
την κανονική διδασκαλία, διαφορετικά κινδυνεύει να χάσει  
μεγάλο μέρος της παιδαγωγικής αποτελεσματικότητάς της.
Προκύπτει από αυτό, ότι, οι διδάσκοντες τη γλώσσα και την  
πολιτιστική παράδοση της χώρας από την οποία προέρχονται  
οι μετανάστες πρέπει να θεωρούνται ως πλήρη μέλη της παιδαγωγι­
κής ομάδας.
Όσον αφορά τη μέση εκπαίδευση, είναι άκρως επιθυμητό  
να αποτελεί η γλώσσα των κοινοτήτων των μεταναστών βασικό  
μάθημα ισότιμο με τα άλλα βασικά μαθήματα. Η υποστήριξη  
και η ανάπτυξη των πολιτιστικών παραδόσεων των μεταναστών  
στο χώρο υποδοχής αξίζει την ιδιαίτερη προσοχή των εκπαιδευ­
τικών αρχών τόσο λόγω της πραγματικής αξίας αυτών των ίδιων πολι­
τιστικών παραδόσεων όσο και της προσέγγισης των χωρών καταγωγής που επιτυγχάνεται  
μέσω αυτών των πολιτιστικών παραδόσεων.
4. Σε μια σχολική εκπαίδευση που απευθύνεται σε έναν πληθυσμό  
διαφορετικής πολιτιστικής καταγωγής, η διαπολιτιστική  
προοπτική είναι παράγων αμοιβαίου εμπλουτισμού και κοι­
νωνικής και ατομικής ανάπτυξης, τόσο προς όφελος των αυτοχ­
θόνων παιδιών όσο και των παιδιών των μεταναστών.
5. Προτεραιότητα πρέπει να δοθεί, σε όλα τα επίπεδα διδασκαλίας,
στην σύλληψη και την ανάπτυξη μεθόδων και εποπτικών μέσων, που να  
ανταποκρίνονται στις ανάγκες των παιδιών των μεταναστών  
καθώς και των παιδιών που ανήκουν σε μία ποικίλλη πολιτιστική  
κοινωνία.
6. Η κατάρτιση των εκπαιδευτικών αποτελεί την προτεραιότητα  
των προτεραιοτήτων. Οι μέλλοντες εκπαιδευτικοί  
καθώς και οι ήδη εν ενεργεία θα πρέπει να έχουν την ευκαιρία  
να εμβαθύνουν στη μελέτη των προβλημάτων που θέτει η μετανάστευση,  
καθώς και στις αρχές της παιδαγωγικής υποδοχής, υποστήριξης  
και διαπολιτιστικής εκπαίδευσης.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΤΩΝ ΠΡΟΤΥΠΩΝ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΏΝ ΠΟΥ ΔΙΕΞΑΓΟΝΤΑΙ  
ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΙΏΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΔΙΑΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ
Τόπος Έτη Αντικείμενο/Εθνικότητες Εκπαιδευτ. βαθμίδα
ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΗΣ ΥΠΟΔΟΧΗΣ
Β Waterschei/ 1976-1979  
Winterslag
NL Enschede 1979-1982
NL Leiden 1977-1980
LU Λουξεμβούργο 1978-1981  
EK Odense 1977-1980Ιταλοί, Έλληνες, Τούρκοι
Τούρκοι, Μαροκινοί
Για νεοαφιχθέντες-  
Τουρκοι, Μαροκινοί  
Πολλές γλώσσες -  
Ιταλοί, Πορτογάλοι  
Χαμηλη μετανάστευση -  
Βρεταν. ΚοινοπολιτείαΣτοιχειώδης εκπαίδευση  
(6-8 ετών)
Προσχολικη και στοιχειώδης  
εκπαίδευση (4-8 ετών)  
Στοιχειώδης εκπαίδευση
Στοιχειώδης εκπαίδευση
Στοιχειώδης εκπαίδευση
ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΊΗΣ Γ/ΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΊΟΥ ΙΏΛΓΓΠΜΈ ΊΗΣ ΧΩΡΑΣ ΚΑΤΑΓΟΉΣ - ΔΙΑΓΏΛΙΙΙΣΙΊΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΪΣΗ
B Limbourg  
F Παρίσι
F Μασσαλία
IK Bedford  
UK Λονδίνο  
B Limbourg1979-1982
1976-1979
1979- 1982
1976-1980
1980- 
1982 -
Β Υπ. Παιδείας 1983-  
(γαλλócpωvo)
DK Κοπενχάγη 1982-Ιταλοί, Έλληνες, Τούρκοι  
Ιταλοί, Πορτογάλοι, Σερβο-  
κροάτες, Ισπανοί  
Ιταλοί, Πορτογάλοι, Τούρκοι,  
'Αραβες
Ιταλοί, Penjabi  
Έλληνες, Bengali  
Ιταλοί, Έλληνες, Τούρκοι  
(Μαροκινοί)
Φροντιστηριακά μαθήματα
- Προσανατολισμός  
Φροντιστηριακά μαθήματα
- ΠροσανατολισμόςΣτοιχειώδης εκπαίδευση  
Στοιχειώδης εκπαίδευση
Στοιχειώδης εκπαίδευση
Στοιχειώδης εκπαίδευση  
Στοιχειώδης εκπαίδευση  
Μέση εκπαίδευση  
(12-15 ετών)
Μέση εκπαίδευση  
(12-15 ετών)
Μέση εκπαίδευση  
(13-16 ετών)
ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ - ΣΥΝΕΧΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ
D Βόρειος Ρηνανία/1976-1978  
Βεστφαλία
F Υπ. Παιδείας 1976-1978  
Β Βρυξέλλες 1979-1981  
D Landau 1981-1982
F Υπ. Παιδείας 1982
ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ
IT Institute del la 1980—  
Ehcicl. Ital.
GR Υπ. Παιδείας 1982-Έλληνες και Ιταλοί  
εκπαιδευτικοί
Γάλλοι και ξένοι εκπαιδευτικοί  
Βέλγοι εκπαιδευτικοί  
Συμπληρωματική κατάρτιση για  
Ιταλούς εκπαιδευτικούς  
Γάλλοι και ξένοι εκπαιδευτικοί
D Βερολ ίνο  
UK Coventry
F Παρίσι1982 -
1981-1983
1983Στοιχειώδης εκπαίδευση  
Στοιχειώδης εκπαίδευση  
Μέση εκπαίδευσηΓια Ιταλούς μαθητές σε  
γαλλόφωνες χώρες  
Για Έλληνες μαθητές στην  
Ομοσπ. Δημοκρατία Γερμανίας  
Για Τούρκους μαθητές στην  
Ομοσπ. Δημοκρατία Γερμανίας  
Για τα παιδιά Ιρλανδών διακι- Στοιχειώδης εκπαίδευση  
νουμένων εργαζομένων στη  
Μεγάλη Βρεταννία
Διδασκαλία μουσικής και ωδικής-Προσχολικη και στοιχειώ-  
ΕΚ και χώρες αποδημίας δης εκπαίδευση (3 έως
9 ετών)

Τόπος 'Exr) Αντικείμενο/Εθνικότητες Εκπαιδευτ·. βαθμίδα
ΔΙΑΔΟΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ
UKΛονδίνο 1980 Εθνικές μειονότητες στο Στοιχειώδης και μέση
LMP, LINC * Ηνωμένο Βασίλειο εκπαίδευση
ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ α ξ:ΓΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΤΥΠΩΝ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΏΝ
DALFA * 1976-1979 Παιδαγωγική της υποδοχής - Διδασκαλία της γλώσσας
1979-1982 και του πολιτισμού της χώρας καταγωγής - Διαπολιτιστικη
εκπαίδευση
FCREDIF */ 1979-1982 Παιδαγωγικό της υποδοχής - Διδασκαλία της γλώσσας
LARESSO * Mai to u TioXmaiiOU xr|Ç xwpaç KaTa'ycofY^ç - AiauoXixLoxiMT^
εκπαίδευση
LMP :  
LINC :  
ALFA :
CREDIF :
LARESSO :Linguistic Minorities Project  
Language Information Network Coordination  
Ausbildung von Lehrern für Ausländerkinder  
(Universität Essen)
Centre de Recherche et d' Etude pour la Diffusion du Français  
(Ecole Normale Supérieure de Saint-Cloud)
Laboratoire de Recherche en Sciences Sociales

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΩΝ ΣΧΕΤΙΚΩΝ ΜΕ ΤΙΣ ΠΡΟΤΥΠΕΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ
Από το 1978 η Επιτροπή ανέλαβε την οργάνωση σειράς συναντήσεων, που είχαν  
σκοπό την προώθηση της ανταλλαγής απόψεων και εμπειριών μεταξύ των υπευθύ­
νων των διάφορων πρότυπων πειραματικών εφαρμογών, των ερευνητών και των ανώ­
τατων υπαλλήλων που ήταν υπεύθυνοι για τη διαχείριση της εκπαίδευσης των  
παιδιών των διακινουμένων εργαζομένων.
Οι συναντήσεις αυτές γενικά οργανώνονται εφόσον τελειώσει μια πρότυπη πειρα­
ματική εφαρμογή.
Μέχρι σήμερα έχουν γίνει οι εξής συναντήσεις:
Hasselt, 1978
Παρίσι, 1978
Noordwi,jkerhout, 1979
Βρυξέλλες,  1979
Cranfleld, 1980
Avernaes, 1980
Βρυξέλλες,1980
Βρυξέλλες,1981  
Hengelhoef, 1982
Μασσαλία, 1982  
Βρυξέλλες, 1982
Βρυξέλλες, 1983  
Bad Boekelo, 1983  
Ρώμη, 1983Μέθοδοι υποδοχής για παιδιά 6 έως 8 ετών
(πρότυπη πειραματική εφαρμογή του Wintenslag/Wintersdiei).
Διδασκαλία της γλώσσας και του πολιτισμού της χώρας  
καταγωγής (πρότυπη πειραματική εφαρμογή του Παρισιού).
Μέθοδοι υποδοχής νεοαφιχθέντων ηλικίας 6 έως 10 ετών  
(πρότυπη πειραματική εφαρμογή του Leiden).
Συνεχής κατάρτιση των εκπαιδευτικών που ασχολούνται  
με παιδιά διακινουμένων εργαζομένων.
Διδασκαλία της γλώσσας και του πολιτισμού της χώρας  
καταγωγής (πρότυπη πειραματική εφαρμογή του Bedford).
Μέθοδοι υποδοχής σε περιοχή με χαμηλή μετανάστευση  
(πρότυπη πειραματική εφαρμογή της Odense).
Συγκριτική αξιολόγηση των πρότυπων πειραματικών  
εφαρμογών.
Παραγωγή διδακτικού υλικού για παιδιά ιταλών αποδήμων.
Διδασκαλία της γλώσσας και του πολιτισμού της χώρας  
καταγωγής (πρότυπη πειραματική εφαρμογή του βελγικού  
Lirabourg).
Διδασκαλία της γλώσσας και του πολιτισμού της χώρας  
καταγωγής (πρότυπη πειραματική εφαρμογή της Μασσαλίας).
Συνεχής κατάρτιση των εκπαιδευτικών που ασχολούνται  
με παιδιά διακινουμένων εργαζομένων (πρότυπες πειρα­
ματικές εφαρμογές του Landau και των Βρυξελλών):
Παραγωγή διδακτικού υλικού (Βερολίνο, Enciclopedia  
Italiana, Schools Council).
Μέθοδοι υποδοχής για παιδιά 6 έως 8 ετών (πρότυπη  
πειραματική εφαρμογή του Enschede).
Ανάπτυξη συστήματος στο οποίο συνδυάζονται πολλαπλά  
μέσα μάθησης για παιδιά Ιταλών (Encidlopedia  
Italiana).
Το έντυπο υλικό για την προετοιμασία των συναντήσεων και οι τελικές τους εκ­
θέσεις καθώς και επιλογή του πληροφοριακού υλικού που προέκυψε από τις πρό­
τυπες πειραματικές εφαρμογές, έχουν συγκεντρωθεί στη μονάδα ΕΥΡΥΔΙΚΗ της  
Επιτροπής κ<χι είναι δυνατόν να ανατρέξει κανείς σε αυτά. Αντίγραφα μπορούν  
να χορηγούνται κατόπιν αιτήσεως.
Σεπτέμβριος 1983.