Οι πρωτοβουλίες «Ενίσχυση της ανθεκτικότητας στο Κέρας της Αφρικής» (SHARE) και «Alliance globale pour l'Initiative Résilience» (AGIR - παγκόσμια συμμαχία για την ανθεκτικότητα) αποτελούν εμβληματικές κοινές πρωτοβουλίες των υπηρεσιών της Επιτροπής. Στόχος τους είναι η βελτίωση της ικανότητας ανθρώπων, κοινοτήτων και χωρών να αντιμετωπίζουν επίμονες και οξείες καταστάσεις έκτακτης ανάγκης στο ανατολικό Κέρας της Αφρικής και στο Σαχέλ στη Δυτική Αφρική. Για τον σκοπό αυτό, είναι σημαντική η συνεργασία μεταξύ αναπτυξιακών φορέων, κυβερνήσεων και διεθνών οργανισμών παροχής βοήθειας, ώστε να διαρραγεί ο κύκλος των περιστατικών έκτακτης ανάγκης. Με τη δυναμική που δημιουργήθηκε από τις δύο πρωτοβουλίες, εννέα χώρες στις εν λόγω περιοχές παροτρύνθηκαν να υιοθετήσουν προτεραιότητες για την ανθεκτικότητα έως το 2015.

Τον Ιούλιο του 2015, οι υπηρεσίες της Επιτροπής συνδιοργάνωσαν σεμινάριο με στόχο την ενημέρωση επαγγελματιών στους τομείς της ανθρωπιστικής βοήθειας και της ανάπτυξης, οι οποίοι εργάζονται σε/με αντικείμενο ευάλωτες και πληγείσες από κρίσεις χώρες, σχετικά με πρόσφατες εξελίξεις πολιτικής, καθώς και με έννοιες, αρχές, εργαλεία και διαδικασίες για την καλύτερη αντιμετώπιση καταστάσεων αστάθειας και κρίσης υπό το πρίσμα της ανθεκτικότητας, ώστε να προλαμβάνεται η επιδείνωση και να διασφαλίζεται ομαλότερη μετάβαση από την ανθρωπιστική βοήθεια στην ανάπτυξη.

Οι υπηρεσίες της Επιτροπής και οι αντιπροσωπείες της ΕΕ συνεργάζονται επίσης στενά για την κοινή πρωτοβουλία της ΕΕ «Ανάπτυξη ανθεκτικότητας στην Αιθιοπία» (RESET). Η πρωτοβουλία εφαρμόζεται σε περιοχές της χώρας με προδιάθεση στην ξηρασία. Δεν αντιμετωπίζει μόνο τα συμπτώματα της ακραίας φτώχειας, αλλά και ορισμένες από τις θεμελιώδεις αιτίες της διατροφικής ανασφάλειας και του υποσιτισμού. Με αυτόν τον τρόπο, παρέχει στα νοικοκυριά μεγαλύτερη ικανότητα αντίδρασης σε μελλοντικές διαταραχές. Τον Δεκέμβριο του 2015, η Επιτροπή ενέκρινε το RESET II, ένα σχέδιο δράσης για την Αιθιοπία, στο οποίο ενσωματώνονται οι ειδικοί στόχοι και το πεδίο εφαρμογής του καταπιστευματικού ταμείου της ΕΕ.

Το Καταπιστευματικό Ταμείο Έκτακτης Ανάγκης της ΕΕ για την Αφρική εγκαινιάστηκε στη διάσκεψη κορυφής της Βαλέτας για τη μετανάστευση , στις 12 Νοεμβρίου 2015, από Ευρωπαίους και Αφρικανούς εταίρους. Το Καταπιστευματικό Ταμείο θα βοηθήσει χώρες στην περιοχή του Σαχέλ, της Λίμνης Τσαντ, του Κέρατος της Αφρικής και της Βόρειας Αφρικής, οι οποίες συγκαταλέγονται στις πλέον ασταθείς και πληγείσες από τη μετανάστευση. Το Καταπιστευματικό Ταμείο συγκεντρώνει χρήματα από διάφορα χρηματοδοτικά μέσα της ΕΕ που συμπληρώνονται από επιπρόσθετα κονδύλια από τα κράτη μέλη της ΕΕ και άλλους χορηγούς.

Στόχος του Καταπιστευματικού Ταμείου είναι η αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτιών της παράτυπης μετανάστευσης και της εκτόπισης πληθυσμού στις χώρες καταγωγής, διέλευσης και προορισμού, μέσα από μια σειρά τομέων προτεραιότητας: οικονομικά προγράμματα, διαχείριση της μετανάστευσης, σταθερότητα και διακυβέρνηση, και ανθεκτικότητα. Τα έργα για την ανθεκτικότητα υποστηρίζουν βασικές υπηρεσίες για τους τοπικούς πληθυσμούς, ιδιαίτερα δε για τους πλέον ευάλωτους, καθώς και για πρόσφυγες και εκτοπισθέντες, μεταξύ άλλων, μέσω κοινοτικών κέντρων ή άλλων μέσων παροχής επισιτιστικής και διατροφικής ασφάλειας, υγείας, εκπαίδευσης και κοινωνικής προστασίας, καθώς και περιβαλλοντικής αειφορίας.

Το νεοσυσταθέν καταπιστευματικό ταμείο Bekou αποσκοπεί στην προώθηση της σταθεροποίησης και της ανασυγκρότησης της Κεντροαφρικανικής Δημοκρατίας. Επικεντρώνεται αφενός στη σύνδεση αρωγής, αποκατάστασης και ανάπτυξης και, αφετέρου, στην ανθεκτικότητα. Οι συνεισφορές προέρχονται από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης, τον μηχανισμό αναπτυξιακής συνεργασίας, την ανθρωπιστική βοήθεια της ΕΕ και από προγράμματα κρατών μελών της ΕΕ. Οι δράσεις που χρηματοδοτούνται από το καταπιστευματικό ταμείο Bekou είναι επίσης συμπληρωματικές των δραστηριοτήτων στο πλαίσιο του μηχανισμού συμβολής στη σταθερότητα και την ειρήνη της ΕΕ. Το ταμείο θεσπίστηκε τον Ιούλιο του 2014 από την Ένωση και τρία κράτη μέλη: τη Γαλλία, τη Γερμανία και τις Κάτω Χώρες, στις οποίες το 2015 προστέθηκαν η Ιταλία και η Ελβετία.

Το 2015, το καταπιστευματικό ταμείο Bekou επικεντρώθηκε σε τρία επιμέρους στοιχεία: 1) ανθεκτικότητα των κοινοτήτων από άποψη επισιτιστικής ασφάλειας μέσω της αποστολής «δεμάτων ανθεκτικότητας» (resilience boxes) βασισμένων σε ένα ολοκληρωμένο σύστημα γεωργικών σχολών («farmer-field schools»)· 2) μεταφορά ποιμενικών δραστηριοτήτων μέσα από την αναδιοργάνωση δικτύων εποχιακής μετακίνησης ποιμνίων και την ανάπτυξη κτηνιατρικών υπηρεσιών· και 3) καθιέρωση τομέων τροφίμων, οπωροκηπευτικών και κτηνοτροφίας μικρής κλίμακας στο Μπανγκουί σε στενή συνεργασία με τις τοπικές αρχές.

Επιπροσθέτως, η αυξανόμενη τρωτότητα και έκθεση ανθρώπων και περιουσιακών στοιχείων, καθώς και η συχνότητα και οξύτητα των κινδύνων, πιέζουν για την αναζήτηση καινοτόμων τρόπων για την πλήρη αξιοποίηση της επιστήμης και της τεχνολογίας. Για παράδειγμα, η Επιτροπή υποστήριξε τις έκτακτες έρευνες για τον ιό Έμπολα, για εμβόλια και διαγνωστικές δοκιμές, με κονδύλια ύψους σχεδόν 140 εκατ. EUR, αντλώντας πρόσθετα κεφάλαια ύψους 100 εκατ. EUR από τη φαρμακοβιομηχανία.

Η παγκόσμια συνεργασία στον τομέα της έρευνας με στόχο την ετοιμότητα για την αντιμετώπιση λοιμωδών νοσημάτων (GloPID-R) συστάθηκε με την υποστήριξη της ΕΚ. Συνενώνει χρηματοδοτικούς οργανισμούς σε παγκόσμια κλίμακα με στόχο την αποτελεσματική ερευνητική απάντηση σε μείζονες εκδηλώσεις λοιμωδών νόσων που δύνανται να εξελιχθούν σε πανδημία. Απέδειξε την αξία της κατά την επιδημία του Έμπολα αλλά και του ιού Zika. Η Σύμπραξη Ευρωπαϊκών και Αναπτυσσομένων Χωρών για τις Κλινικές Δοκιμές (EDCTP) συνενώνει ευρωπαϊκές και αφρικανικές χώρες υπό τον στόχο της ανάπτυξης νέων παρεμβάσεων (αναφορικά με διάγνωση, φάρμακα, εμβόλια) ενάντια στις ασθένειες HIV/AIDS, την ελονοσία και τη φυματίωση (η συνεισφορά της ΕΕ ανέρχεται σε 683 εκατ. EUR).

Αρκετές εξειδικευμένες δράσεις έρευνας και καινοτομίας για την αντιμετώπιση του φαινομένου της μετανάστευσης χρηματοδοτήθηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζοντας 2020», μεταξύ άλλων, μέσω της πρόσφατης πρόσκλησης σχετικά με τη μετανάστευση, τη ριζοσπαστικοποίηση, την ενσωμάτωση (7,5 εκατ. EUR).

Το 2015 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δρομολόγησε την πρωτοβουλία «Science4Refugees» (επιστήμη για τους πρόσφυγες) για την αντιστοίχιση μεταξύ των προσφύγων και των αιτούντων άσυλο με ακαδημαϊκό υπόβαθρο και των ευρωπαϊκών ακαδημαϊκών ιδρυμάτων και ενδιαφερόμενων βιομηχανιών. 224 ερευνητικοί οργανισμοί έχουν δηλώσει διαθέσιμες θέσεις εργασίας για πρόσφυγες και 42 πρόσφυγες ερευνητές έχουν ήδη υποβάλλει αίτηση.

Αναφορικά με την επιστημονική και τεχνολογική συνεργασία με τις αναπτυσσόμενες χώρες, έμφαση δίδεται στην ανάπτυξη εταιρικών σχέσεων. Παραδείγματος χάριν, κατά τη διάρκεια του 2015 έγιναν τα πρώτα σημαντικά βήματα προς την ανάπτυξη μιας εταιρικής σχέσης ΕΕ-Αφρικής για την έρευνα και την καινοτομία στον τομέα της επισιτιστικής και διατροφικής ασφάλειας και της αειφόρου γεωργίας [EU-Africa Research and Innovation Partnership on food and nutrition security and sustainable agriculture (FNSSA)]. Μέχρι στιγμής έχουν ήδη επενδυθεί περί τα 70 εκατ. EUR από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, από κράτη μέλη και αφρικανικές χώρες.

Τον Σεπτέμβριο του 2015, η Επιτροπή εγκαινίασε ένα νέο εσωτερικό κέντρο για την παροχή βοήθειας στα κράτη μέλη της ΕΕ αναφορικά με την απόκριση σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, την πρόληψη και τη μείωση των επιπτώσεων των καταστροφών. Το κέντρο γνώσεων για τη διαχείριση του κινδύνου καταστροφών (Disaster Risk Management Knowledge Centre) ανταποκρίνεται:

στην ανάγκη για την ενίσχυση και την αξιοποίηση της επιστημονικής και επιχειρησιακής γνώσης σχετικά με καταστροφές·

στην ανάγκη για καλύτερη αξιοποίηση της υφιστάμενης γνώσης σε όλα τα στάδια του κύκλου καταστροφών στο πλαίσιο της χάραξης πολιτικής και των επιχειρήσεων· και

στην ανάγκη προώθησης της ανταλλαγής γνώσεων, που είναι θεμελιώδους σημασίας για την ενίσχυση της διεπαφής μεταξύ πολιτικής και επιστήμης/γνώσης.

Οικονομικοί και ανθρώπινοι πόροι

Ιστορικά υψηλό επίπεδο για τον προϋπολογισμό ανθρωπιστικής βοήθειας της ΕΕ

Η ανθρωπιστική βοήθεια και η βοήθεια πολιτικής προστασίας που παρασχέθηκε το 2015 υπερέβη τα 1,5 δισ. EUR. Με την ενίσχυση αυτή βοηθήθηκαν περισσότεροι από 134 εκατομμύρια δικαιούχοι που έχουν πληγεί από φυσικές καταστροφές ή συγκρούσεις σε περισσότερες από 80 χώρες. Το 2015 σηματοδοτήθηκε από τον υψηλότερο προϋπολογισμό ανθρωπιστικής βοήθειας που έχει ποτέ εκτελέσει η Επιτροπή. Πρόκειται για ένδειξη σαφούς απόκρισης στις ολοένα συχνότερες και καταστροφικές φυσικές καταστροφές και ανθρωπιστικές κρίσεις. Οι ενισχύσεις του προϋπολογισμού κατά το 2015 ουσιαστικά αφορούσαν τα εξής: