Γνωμοδότηση του τμήματος οικονομικών, δημοσιονομικών και νομισματικών υποθέσεων σχετικά με τις «Προβλεπόμενες διατάξεις για την τρίτη φάση της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης: σύμφωνο σταθερότητας και ανάπτυξης για τη διασφάλιση της δημοσιονομικής πειθαρχίας, μέτρα ενισχυμένης σύγκλισης και νέος μηχανισμός των συναλλαγματικών ισοτιμιών»

(97/C 287/16)

Στις 18 Μαρτίου 1997, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε σύμφωνα με το άρθρο 23, εδάφιο 3 του Εσωτερικού Κανονισμού, να καταρτίσει γνωμοδότηση για το παραπάνω θέμα.

Το τμήμα οικονομικών, δημοσιονομικών και νομισματικών υποθέσεων, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, διατύπωσε τη γνωμοδότησή του στις 13 Μαΐου 1997 βάσει της εισηγητικής έκθεσης του κ. Burani.

Κατά την 346η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 29ης Μαΐου 1997), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 124 ψήφους υπέρ, 2 κατά και 7 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

Το παρόν έγγραφο αποτελεί ακόμη μια συμβολή () της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής στις προπαρασκευαστικές εργασίες για την Οικονομική Νομισματική Ένωση.

Το έγγραφο αυτό βασίζεται στα ακόλουθα έγγραφα που ενέκρινε η Επιτροπή:

- Τροποποιημένη πρόταση κανονισμού (ΕΚ) του Συμβουλίου για την ενίσχυση του ελέγχου και του συντονισμού των δημοσιονομικών πολιτικών () 7

- Τροποποιημένη πρόταση κανονισμού (ΕΚ) του Συμβουλίου για την επίσπευση και την αποσαφήνιση των όρων θέσης σε λειτουργία της διαδικασίας για για τα υπερβολικά ελλείμματα () 7

- Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο - Ενίσχυση των διαδικασιών σύγκλισης και νέος κανονισμός συναλλαγματικών ισοτιμιών κατά την τρίτη φάση της ΟΝΕ (),

και λαμβάνει υπόψη τις κατευθύνσεις των διαδοχικών Συμβουλίων Ecofin.

Με την παρουσίαση των προαναφερθέντων εγγράφων η Επιτροπή έχει προς το παρόν εκτελέσει το καθήκον της να προτείνει τις κατευθυντήριες γραμμές στις οποίες θα μπορούσαν να βασιστούν οι αποφάσεις της προσεχούς διάσκεψης κορυφής στο Αμστέρνταμ. Με την παρούσα γνωμοδότηση η ΟΚΕ επιθυμεί να συμβάλει στις προκαταρκτικές σκέψεις του Συμβουλίου.

1. Εισαγωγή

1.1. Ενόψει της εκπνοής της προθεσμίας που προβλέπει η Συνθήκη για τη θέση σε λειτουργία της ΟΝΕ, η Επιτροπή έχει προετοιμάσει - από κοινού με το ΕΝΣ - τις προτάσεις για τα νομοθετικά και κανονιστικά μέτρα που θα πρέπει να υιοθετήσει το Συμβούλιο. Η ΟΚΕ έχει ήδη εκφράσει τη γνώμη της για ένα από τα έγγραφα που έχει εγκρίνει η Επιτροπή, σχετικά με την πρόταση δύο κανονισμών του Συμβουλίου για τη νομοθετική δομή όσον αφορά την έγκριση και τη λειτουργία του εύρω ().

1.2. Η Επιτροπή έχει εγκρίνει ακόμη δύο προτάσεις, οι οποίες αναφέρονται στην αρχή του παρόντος εγγράφου, και οι οποίες αποσκοπούν στη σταθεροποίηση των θεμελιωδών αρχών στις οποίες πρέπει να εδράζεται ολόκληρο το οικοδόμημα της ΟΝΕ: αφενός, προτείνονται κανόνες που θα εξασφαλίσουν στο ενιαίο νόμισμα σταθερότητα εκκίνησης που θα διατηρηθεί διαχρονικά, και αφετέρου, ρυθμίσεις των σχέσεων του ενιαίου νομίσματος με τα νομίσματα των χωρών που προσωρινά θα παραμείνουν εκτός ΟΝΕ.

1.3. Οι δύο πρωτοβουλίες δεν μπορούν να εξεταστούν ξεχωριστά: αντίθετα θα πρέπει να θεωρηθούν ως ένα ενιαίο σύνολο, στο πλαίσιο μιας πολιτικής που αποσκοπεί στη διατήρηση της ενδογενούς σταθερότητας του εύρω, είτε με τη ρύθμιση της συμπεριφοράς των χωρών που συμμετέχουν σε αυτό, είτε με τη συμβολή ώστε οι πολιτικές των «εξωτερικών» χωρών να μην είναι σε αντίθεση με τις πολιτικές των χωρών που έχουν ήδη υιοθετήσει το ενιαίο νόμισμα.

2. Σύμφωνο σταθερότητας - Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Το σχέδιο της Επιτροπής επηρεάζεται από το έγγραφο της γερμανικής κυβέρνησης «Σύμφωνο σταθερότητας για την Ευρώπη», το οποίο συζητήθηκε από το Συμβούλιο της Μαδρίτης τον Δεκέμβριο του 1995. Στόχος του εγγράφου αυτού είναι η διασφάλιση διαχρονικής σταθερότητας του ενιαίου νομίσματος, σταθερότητα την οποία εγγυάται η αυστηρή και συγκλίνουσα δημοσιονομική πειθαρχία όλων των συμμετεχόντων. Η ΟΚΕ επιβεβαιώνει τη σύμφωνη γνώμη της με την προσέγγιση αυτή, την οποία έχει ήδη εκφράσει σε προηγούμενη γνωμοδότησή της () εκφράζοντας τις ακόλουθες παρατηρήσεις:

2.2. Το Σύμφωνο Σταθερότητας - του οποίου ο πλήρης τίτλος είναι «Σύμφωνο σταθερότητας και ανάπτυξης για τη διασφάλιση δημοσιονομικής πειθαρχίας κατά την τρίτη φάση της ΟΝΕ» - αποτελείται από δύο ξεχωριστές προτάσεις κανονισμού του Συμβουλίου που αναφέρονται στην εισαγωγή της παρούσας γνωμοδότησης. Οι γενικές παρατηρήσεις που ακολουθούν αφορούν αμφότερους τους κανονισμούς, όπως επίσης τις αποφάσεις που ελήφθησαν στη Διάσκεψη Κορυφής του Δουβλίνου.

2.3. Η Επιτροπή διαρθρώνει το σχέδιό της σε δύο σειρές μέτρων: προληπτικά και αποτρεπτικά μέτρα. Τα πρώτα αποσκοπούν στο να αποφευχθεί η δημιουργία σε ένα ή περισσότερα κράτη μέλη - που συμμετέχουν στην ΟΝΕ - κατάστασης δημοσιονομικής αστάθειας, και τα δεύτερα συμβάλλουν ώστε ο κάθε συμμετέχων να έχει συνείδηση των άμεσων συνεπειών, που θα επωμιστεί, λόγω συμπεριφορών που δεν θα ανταποκρίνονται στη διατήρηση της νομισματικής σταθερότητας, η οποία με την υιοθέτηση του ενιαίου νομίσματος καθίσταται συλλογική κληρομιά. Η υπεράσπιση παρόμοιας κληρονομιάς γίνεται ωστόσο θέμα κοινού συμφέροντος, και ως τέτοιο υπόκειται σε αυστηρή πειθαρχία. Και σε αυτό το σημείο η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εκφράζει τη σύμφωνη γνώμη της ().

2.4. Στην πρότασή της η Επιτροπή θεωρεί ωστόσο ότι στο πλαίσιο αυστηρής πειθαρχίας υπάρχουν περιθώρια αποκλίσεων από την εφαρμογή κυρώσεων όταν οι παρεκκλίσεις που οδηγούν σε υπερβολικά ελλείμματα οφείλονται σε προσωρινές και εξαιρετικές περιστάσεις, οι οποίες ξεφεύγουν από τον έλεγχο του κράτους μέλους. Το κριτήριο είναι αναμφίβολα σωστό, αλλά - όπως και η ίδια η Επιτροπή παραδέχεται - η δυσκολία έγκειται στον καθορισμό επαρκώς αντικειμενικών κριτηρίων για την εφαρμογή των εξαιρέσεων. Στο σημείο αυτό η ΟΚΕ θα επανέλθει κατά τη διάρκεια της λεπτομερούς ανάλυσης της πρότασης.

2.5. Το γεγονός ότι στη διαδικασία κυρώσεων προβλέπονται αποκλίσεις για περιστάσεις προσωρινές και εξαιρετικές φαίνεται να αναφέρεται κυρίως στην υπόθεση μεμονωμένου κράτους μέλους που παρεκκλίνει για λόγους που ξεφεύγουν του ελέγχου του. Είναι ωστόσο πιθανό ότι ορισμένα γεγονότα αφορούν ένα κράτος μέλος για μακρύτερες περιόδους - δηλαδή, όχι προσωρινά 7 από την άλλη πλευρά, ορισμένες επείγουσες καταστάσεις - υπενθυμίζεται η πετρελαϊκή κρίση του 1972, για παράδειγμα - ενδέχεται να πλήττουν περισσότερα κράτη μέλη, κατ'εξαίρεση μεν αλλά με μακροπρόθεσμα αποτελέσματα. Στο προτεινόμενο σύμφωνα σταθερότητας δεν λαμβάνεται υπόψη αυτό το ενδεχόμενο, μακρινό βέβαια και σίγουρα όχι επιθυμητό αλλά που δεν πρέπει να αγνοείται.

2.6. Ωστόσο η σημερινή πραγματικότητα θα πρέπει να διδάσκει σύνεση όσον αφορά την ανακοίνωση των βασικών αρχών του Συμφώνου σταθερότητας: ορισμένα κράτη είχαν προγραμματίσει την αυστηρή τήρηση των κριτηρίων σύγκλισης ήδη από το 1996, αλλά οι κοινωνικοοικονομικές περιστάσεις και η συγκυρία τις ανάγκασαν να αναβάλουν για το 1997 την τήρηση της υπόσχεσης. Τούτο αποτελεί σαφές δείγμα ότι οι κυβερνήσεις δεν μπορούν πάντα να χαράξουν κατά βούληση την οικονομία της χώρας τους και ότι οι πλέον σοβαρές προβλέψεις ενδέχεται να αποδειχτούν ανακριβείς.

3. Η πρόταση κανονισμού για την ενίσχυση του ελέγχου και του συντονισμού των θέσεων που αφορούν τον προϋπολογισμό

3.1. Η βασική ιδέα της πρότασης κανονισμού συνίσταται στη δημιουργία οργανικού συστήματος «πολυμερούς εποπτείας» της δημοσιονομικής πειθαρχίας κάθε κράτους μέλους που συμμετέχει στην ΟΝΕ. Για το σκοπό αυτό, προβλέπεται ότι κάθε κράτος μέλος που συμμετέχει οφείλει να παρουσιάζει, από την 1η Ιανουαρίου 1999, και σε ετήσια βάση, ένα πρόγραμμα σταθερότητας το οποίο θα αφορά:

- τους μεσοπρόθεσμους στόχους και τις τάσεις προσαρμογής του πλεονάσματος ή του δημοσίου ελλείμματος που αναφέρονται στο ΑΕγχΠ, και τις ενδεχόμενες τάσεις της σχέσης του δημοσίου ελλείμματος σχετικά με το ΑΕγχΠ 7

- τις υποθέσεις μείζονος σημασίας για την οικονομική ανάπτυξη, όπως η πραγματική αύξηση του ΑΕγχΠ, η απασχόληση/ανεργία, ο πληθωρισμός και άλλα σημαντικά οικονομικά μεγέθη 7

- την περιγραφή των δημοσιονομικών μέτρων που έχουν ληφθεί για την επίτευξη των στόχων του προγράμματος 7

- τη δέσμευση ενδεχόμενης λήψης συμπληρωματικών μέτρων που είναι αναγκαία για την αποφυγή παρεκκλίσεων από τους στόχους της σταθερότητας.

3.2. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή συμφωνεί με τη θέση αυτή 7 εκφράζει όμως ορισμένες αμφιβολίες όσον αφορά τη δυνατότητα υποβολής προγραμμάτων δεσμευτικού σχεδόν χαρακτήρα δεδομένου ότι η περίοδος που πρέπει να καλυφθεί αφορά όχι μόνο το περασμένο και το τρέχον έτος αλλά και τα τρία επόμενα. Στην πράξη πρόκειται για την εκπόνηση τετραετούς προγράμματος: δεδομένης δε της ρευστότητας των κοινωνικοοικονομικών - τόσο των ευρωπαϊκών αλλά κυρίως των παγκόσμιων - εξελίξεων αντί για προγράμματα θα πρέπει να γίνεται λόγος για προγραμματικές δηλώσεις, οι οποίες να είναι δεσμευτικές στο βαθμό που συνδέονται με την πραγματική εξέλιξη της συγκυρίας.

3.3. Όταν το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο εξέτασε το θέμα του συμφώνου σταθερότητας, ελήφθη η σημαντική απόφαση με τη μετονομασία σε «σύμφωνο σταθερότητας και ανάπτυξης». Εξετάζοντας το περιεχόμενο του προγράμματος σταθερότητας, η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή σε ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο σημείο: την απασχόληση. Η ΟΚΕ επιθυμεί να εκφράσει τις απόψεις που ακολουθούν, οι οποίες στηρίζονται στο γεγονός ότι το σύμφωνο είναι πλέον και ένα «σύμφωνο ανάπτυξης». Όταν θεσπίστηκαν οι παράμετροι σύγκλισης το επίπεδο της απασχόλησης της πλειοψηφίας των κρατών δεν προκαλούσε ιδιαίτερη ανησυχία ή τουλάχιστον θεωρούνταν ότι θα μπορούσε να ελεγχθεί. Σήμερα αποδεικνύεται το αντίθετο. Η μονομερής μείωση του ελλείμματος σε ορισμένα κράτη συνέβαλε στην επιβράδυνση της ανάπτυξης και συνεπώς της απασχόλησης.

3.4. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι τα προγράμματα πρέπει να προσανατολίζονται με βάση τις κατευθυντήριες γραμμές που εξέδωσε το Συμβούλιο σχετικά με την πολιτική απασχόλησης.

3.5. Σε δύο μήνες από την υποβολή του προγράμματος σταθερότητας, το Συμβούλιο - κατόπιν προτάσεως της Επιτροπής και της νομισματικής επιτροπής η σύσταση της οποίας προβλέπεται στο άρθρο 109 Γ της Συνθήκης - θα ανακοινώσει την αποδοχή ή θα προβεί σε σύσταση ούτως ώστε το κράτος μέλος να τροποποιήσει τα σχέδιά του. Αυτό το προληπτικό μέτρο δεν χρήζει ιδιαίτερων παρατηρήσεων. Παραμένει ωστόσο η αμφιβολία όσον αφορά την πραγματική δυνατότητα εξέτασης, σε σύντομο χρονικό διάστημα, των προγραμμάτων όλων των κρατών που συμμετέχουν και της διατύπωσης ενδεχόμενων προτάσεων για διορθωτικά μέτρα. Λαμβανομένων υπόψη των διαδικασιών και του γεγονότος ότι εμπλέκονται τρία θεσμικά όργανα - Επιτροπή, νομισματική επιτροπή και Συμβούλιο - το διάστημα των δύο μηνών κρίνεται μάλλον με μεγάλη αισιοδοξία. Εκτός αυτού, η ΟΚΕ είναι της άποψης ότι στη διαδικασία αυτή θα πρέπει να συμμετάσχει και η Επιτροπή για την Απασχόληση και την Αγορά Εργασίας.

3.6. Κατ' εφαρμογή του άρθρου 103, παράγραφος 3, της Συνθήκης, το Συμβούλιο εξασφαλίζει την εποπτεία της πραγματικής τήρησης των υποχρεώσεων που έχουν αναλάβει τα κράτη μέλη με στόχο τον εντοπισμό ενδεχόμενων αποκλίσεων. Σε περίπτωση που εντοπιστεί απόκλιση, το Συμβούλιο θα προβεί στις κατάλληλες συστάσεις 7 σε περίπτωση διαδοχικών ελέγχων αν η κατάσταση αποδειχθεί αμετάβλητη ή έχει επιδεινωθεί θα υπάρξει δημόσια σύσταση προκειμένου να υιοθετηθούν ειδικά διορθωτικά μέτρα. Το Συμβούλιο πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικό όσον αφορά τη μορφή δημοσιοποίησης των συστάσεων σύμφωνα με το άρθρο 103, παράγραφος 4 της Συνθήκης, προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι πιθανές συνέπειες στην πολιτική κατάσταση του εν λογω κράτους μέλους και της ευαισθησίας της κοινής του γνώμης.

4. Η πρόταση κανονισμού για την ταχεία και σαφή εφαρμογή της διαδικασίας για τα υπερβολικά ελλείμματα

4.1. Το δεύτερο αυτό μέρος του Συμφώνου Σταθερότητας αφορά τις διαδικασίες διαπίστωσης της ύπαρξης υπερβολικών ελλειμμάτων (άρθρο 104 Γ, παράγραφος 6, της Συνθήκης) και τα πρόστιμα που πρέπει να επιβληθούν (άρθρο 104 Γ, παράγραφος 11). Όσον αφορά τα μέτρα που απαιτούνται για την τήρηση των διατάξεων της Συνθήκης, ο κανονισμός αποτελεί οφειλόμενη πράξη.

4.2. Η ύπαρξη υπερβολικών ελλειμμάτων επιβεβαιώνεται όταν ο λόγος μεταξύ του δημόσιου ελλείμματος και του ΑΕγχΠ («ποσοστό του δημοσίου ελλείμματος») υπερβαίνει το 3 %, και/ή ο λόγος μεταξύ του δημοσίου χρέους και του ΑΕγχΠ («ποσοστό του δημοσίου χρέους») υπερβαίνει το 60 %. Η απόφαση για την πραγματική ύπαρξη υπερβολικού δημοσίου ελλείμματος λαμβάνεται από το Συμβούλιο εντός τριών μηνών από την υποβολή των αποτελεσμάτων από τα κράτη μέλη, τα οποία θα είναι και οι αποδέκτες των κατάλληλων «συστάσεων». Σε περίπτωση που τέσσερις μήνες μετά τη σύσταση το Συμβούλιο διαπιστώσει ότι οι συστάσεις δεν ελήφθησαν υπόψη, προβαίνει στη δημοσιοποίησή τους.

4.3. Την εκτίμηση της πραγματικής βούλησης του κράτους μέλους να συμμορφωθεί στις συστάσεις θα την κάνει το Συμβούλιο στη βάση των επίσημων αποφάσεων της Κυβέρνησης, που θα γίνουν - αν χρειαστεί - νόμοι εντός του χρονικού ορίου που θα ορίσει το Συμβούλιο. Εάν αποδειχτεί ότι οι νόμοι δεν έχουν θεσπιστεί, ή ότι έχουν τροποποιηθεί ουσιαστικά κατά τη διάρκεια της νομοθετικής διαδικασίας, το Συμβούλιο αποφασίζει εάν ενδείκνυται η λήψη συγκεκριμένων μέτρων, με νέο αίτημα συμμόρφωσης, εντός μηνός, στις προηγούμενες συστάσεις. Η τελική απόφαση για την επιβολή κυρώσεων λαμβάνεται στους δύο μήνες που ακολουθούν. Συνολικά η περίοδος από την υποβολή της εκθέσεως από το κράτος μέλος έως την ημερομηνία επιβολής κυρώσεων δεν πρέπει να υπερβαίνει τους δέκα μήνες.

4.4. Η διαδικασία επιβεβαίωσης του δημοσίου ελλείμματος απαλλάσσει από την επιβολή κυρώσεων - σύμφωνα με το άρθρο 104 Γ, δεύτερη παράγραφος, σημείο α), δεύτερη παύλα, της Συνθήκης - όταν το εν λόγω έλλειμμα είναι προσωρινό και εξαιρετικό και οφείλεται σε γεγονότα που διαφεύγουν του ελέγχου του κράτους μέλους, ή όταν οφείλεται σε σοβαρή οικονομική συγκυρία, λόγω αρνητικού συντελεστή αύξησης. Στον κανονισμό προβλέπεται ότι η Επιτροπή υποβάλλει τις δημοσιονομικές προβλέψεις για την ανάκτηση κονδυλίων εάν τα γεγονότα ή η οικονομική συγκυρία δεν έχουν αποτελέσματα το τρέχον ή το επόμενο έτος, αλλά πουθενά δεν γίνεται λόγος για την περίπτωση αρνητικής, διαρθρωτικής ή περιοδικής συγκυρίας, η οποία παρατείνεται στο χρόνο.

4.5. Όσον αφορά τα κριτήρια εφαρμογής των μέτρων πρώτης επιβεβαίωσης και γνωστοποίησης, και των ενδεχόμενων κυρώσεων, ο κανονισμός προβλέπει σαφώς ότι:

- εάν το υπερβολικό έλλειμμα οφείλεται σε μη τήρηση του ποσοστού του δημοσίου ελλείμματος (3 % του ΑΕγχΠ), το εν λόγω κράτος μέλος θα πρέπει να καταθέσει στην Επιτροπή άτοκο ποσό αποτελούμενο από ένα σταθερό συντελεστή ίσο προς το 0,2 % του ΑΕγχΠ, και από ένα μεταβλητό συντελεστή ίσο προς το ένα δέκατο του ΑΕγχΠ, που υπολογίζεται με βάση τη διαφορά μεταξύ του ποσοστού του πραγματικού δημοσίου ελλείμματος και της τιμής αναφοράς (), με μέγιστο όριο το 0,5 % του ΑΕγχΠ 7

- εάν το υπερβολικό έλλειμμα οφείλεται μόνο στη μη τήρηση του ποσοστού του δημοσίου χρέους το ποσό της κατάθεσης ισούται με το 0,2 % του ΑΕγχΠ.

4.6. Τα κριτήρια είναι αυστηρά και μαθηματικά. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αναγνωρίζει ότι μια οικονομική κύρωση είναι το καλύτερο μέσο κατά της άσκησης χαλαρής πολιτικής σε θέματα δημοσίων οικονομικών. Θεωρεί ωστόσο ότι το πρόστιμο αποτελεί σοβαρό πλήγμα σε περιπτώσεις ήδη πτωχευμένων εθνικών λογαριασμών. Στην υπόθεση που η υπέρβαση του ανωτάτου ορίου ελλείμματος ή δημόσιου χρέους παρατείνεται για δύο έτη, η κατάθεση θα απαιτείται - σύμφωνα με τον επικροτούντα προσανατολισμό - κάθε έτος, και τούτο τρεις φορές έστω και αν την πρώτη φορά ο υπολογισμός θα είναι ελαφρώς πιό ευνοϊκός. Το Συμβούλιο θα πρέπει να εξετάσει με ιδιαίτερη σύνεση και αντικειμενικότητα τις συνέπειες της εφαρμογής των κριτηρίων που προτείνει η Επιτροπή.

4.7. Στην πραγματικότητα, επισημαίνεται ότι η προοπτική της προσεχούς Ευρωπαϊκής Νομισματικής Ένωσης έχει συμβάλει ώστε πολλές κυβερνήσεις να συνειδητοποιήσουν την ανάγκη εξυγίανσης των εθνικών λογαριασμών ούτως ώστε να είναι εντάξει τη στιγμή του ελέγχου (άνοιξη του 1998). Ο πίνακας που ακολουθεί δείχνει πράγματι ότι υπάρχει κοινή βούληση - ακόμη και στα κράτη η υποψηφιότητα των οποίων αμφισβητείται - για μείωση των ελλειμμάτων.

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

Δημόσιο χρέος

>ΑΡΧΗ ΓΡΑΦΗΚΟΥ>

>ΤΕΛΟΣ ΓΡΑΦΗΚΟΥ>

Δημόσιο έλλειμμα

>ΑΡΧΗ ΓΡΑΦΗΚΟΥ>

>ΤΕΛΟΣ ΓΡΑΦΗΚΟΥ>

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή, προβλέψεις, Απρίλιος 1997.

4.8. Ωστόσο, ο ανωτέρω πίνακας αποδεικνύει πόσο «επικίνδυνα» είναι τα περιθώρια ελιγμών: αν και επανειλημμένα έχει διατυπωθεί ότι το κατώφλι του 3 % για το ποσοστό του ελλείμματος και 60 % για το ποσοστό του δημοσίου χρέους είναι τα ανώτατα όρια, και ότι οι υγιείς οικονομίες θα πρέπει να είναι πολύ κάτω από αυτά τα όρια, φαίνεται ότι τα περισσότερα κράτη- ακόμη και τα πιο ισχυρά - βρίσκονται σήμερα επικινδύνως κοντά στα μέγιστα όρια ή τα έχουν υπερβεί, ακόμη και στις προβλέψεις.

4.9. Η σύνεση που συμβουλεύει η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (βλ σημείο 4.6) καθίσταται εν προκειμένω απαραίτητη αν θεωρηθεί ότι, κατά την αξιολόγηση των παραμέτρων του ποσοστού του ελλείμματος και του δημοσίου χρέους εφαρμόζεται μια κάποια ελαστικότητα στην ερμηνεία κατά τη διάρκεια του ελέγχου των προϋποθέσεων που απαιτούνται για την προσχώρηση στην ΟΝΕ (), η οποία ελαστικότητα δεν υφίσταται κατόπιν: τα κριτήρια εφαρμογής των κυρώσεων είναι μαθηματικά και δεν επιδέχονται ελαστικών ερμηνειών. Με αναφορά πάντα στον πίνακα, επισημαίνεται εύκολα ότι εάν οι προβλέψεις για το 1997 αντικατόπτριζαν την πραγματικότητα του 1999, πολύ λίγα μέλη της ΟΝΕ θα διέφευγαν των κυρώσεων.

4.10. Σ' αυτό το σημείο αυθόρμητα σκέφτεται κανείς: με την πάροδο του χρόνου η παγκόσμια - και ιδιαίτερα η ευρωπαϊκή - οικονομική συγκυρία τροποποιήθηκε προοδευτικά με τρόπο ώστε να θεωρείται δύσκολη η επιστροφή σε παραμέτρους που κάποτε θεωρούνταν «κανονικές». Στην Ευρώπη (), στη διάρκεια της δεκαετίας του '60 και των πρώτων χρόνων του '70, οι προϋπολογισμοί που πλησίαζαν το ισοζύγιο ή ήταν και πλεονασματικοί θεωρούνταν κανονικοί. Για παράδειγμα, ο μέσος όρος του δημόσιου ελλείμματος των 15 κρατών μελών το 1970 ήταν 34,6 % του ΑΕγχΠ 7 το 1995 η τιμή αυτή ανέρχεται στο 71,7 %, διπλασιάτηκε σε διάστημα 25 ετών. Αν η κατάσταση έχει αλλάξει τόσο μακροπρόθεσμα, τίποτα δεν μας απαγορεύει να πιστεύουμε ότι μπορεί να αλλάξει και στο μέλλον. Από τον προληματισμό αυτό προέρχεται η πρόταση που υποβάλει η ΟΚΕ στο Συμβούλιο: οι παράμετροι σύγκλισης, και ειδικότερα αυτές που αναφέρονται στο έλλειμμα και το δημόσιο χρέος, πρέπει να αποτελούν αντικείμενο περιοδικής αναθεώρησης, για παράδειγμα κάθε δέκα χρόνια. Η Συνθήκη δεν κάνει λόγο γι'αυτό, η εμπειρία όμως και η προνοητικότητα μας υποχρεώνουν να προβληματιστούμε ως προς αυτό το σημαντικό ζήτημα.

4.11. Σήμα κινδύνου για την εξέλιξη της κατάστασης εκπέμπεται από την πρόσφατη πρωτοβουλία της Eurostat για την αναθεώρηση των στατιστικών και λογιστικών κριτηρίων όσον αφορά τον υπολογισμό του δημοσίου ελλείμματος (), ενόψει του ελέγχου που θα πραγματοποιηθεί την άνοιξη του 1998. Τα κριτήρια αυτά, τα οποία χαρακτηρίστηκαν από τους κριτικούς ως κριτήρια «δημιουργικής λογιστικής», συμβάλλουν ώστε οι λογιστικές θέσεις χρέωσης και πίστωσης να υπολογίζονται με διαφορετικό από τον συνήθη τρόπο. Η ΟΚΕ κρίνει ότι αυτή η πρωτοβουλία είναι αποδεκτή εάν απώτερος στόχος είναι η εξασφάλιση της πρόσβασης στην ΟΝΕ μέσω εναρμονισμένων κριτηρίων σύμφωνα με τη λογιστική και στατιστική ουδετερότητα. Εφιστά ωστόσο την προσοχή στην αναγκαιότητα μεγαλύτερης εναρμόνισης των κριτηρίων συλλογής στατιστικών στοιχείων, ιδιαίτερα όσων αναφέρονται στο κόστος ζωής και την απασχόληση: η δυνατότητα σύγκρισής τους είναι ουσιαστική για την εφαρμογή δίκαιων και «ουδέτερων» κριτηρίων σύγκλισης. Είναι ωστόσο απαραίτητο να διατηρηθεί αμετάβλητος ο όρος ότι οι νέοι κανόνες θα συμβάλουν στην καλύτερη αξιολόγηση της σύγκλισης και δεν θα επιτρέπουν αποκλίσεις από τα απαραίτητα κριτήρια δημοσιονομικής πειθαρχίας.

5. Οι διαδικασίες για την ενίσχυση της σύγκλισης και νέος μηχανισμός συναλλαγματικών ισοτιμιών κατά την τρίτη φάση της ΟΝΕ

5.1. Το πρόβλημα των κρατών που δεν θα συμμετάσχουν στην ΟΝΕ αποτελεί βέβαια ένα από τα πιο λεπτά σημεία από οικονομικονομισματική και πολιτική άποψη. Η αρμονική εξέλιξη της ενιαίας αγοράς θα υποστεί βαρύ πλήγμα εάν η τιμή των νομισμάτων των κατά παρέκκλιση χωρών (που σήμερα αποκαλούνται pre-in ακόμη και στα επίσημα έγγραφα) αφεθεί να κυμαίνεται ελεύθερα χωρίς όρια. Η αναγκαιότητα πειθαρχίας έχει γίνει αποδεκτή από όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, καθώς και από το ΕΝΣ και την Επιτροπή. Η ανακοίνωση της Επιτροπής () αποτελεί συνεπώς το πρότυπο πάνω στο οποίο θα βασιστούν κατά πάσα πιθανότητα οι μελλοντικές αποφάσεις.

5.2. Το Συμβούλιο ECOFIN έχει ήδη πετύχει πλειοψηφία για την ανάγκη νομισματικής αλληλεγγύης με τη δημιουργία νέου μηχανισμού συναλλαγματικών ισοτιμιών - βάσει του υφιστάμενου - στον οποίο θα συμμετέχουν οι pre-in. Στόχος του εν λόγω μηχανισμού είναι η επιβολή στα κράτη αυτά μιας πειθαρχίας των συναλλαγματικών ισοτιμιών και της τήρησης - τουλάχιστον ως τάσης - των κριτηρίων σύγκλισης. Η αδυναμία του σχεδίου έγκειται στο γεγονός ότι ο νέος συναλλαγματικός μηχανισμός δεν είναι υποχρεωτικός για όλες τα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το ενδεχόμενο ένα κράτος prι-in αρνείται να υποταχθεί στην πειθαρχία - που τελικά είναι προς το κοινό συμφέρον - φαίνεται μακρινή, το πρόβλημα όμως του πως να συμπεριφερθεί κανείς έναντι ενός νομίσματος ελεύθερης διακύμανσης πρέπει να εξεταστεί με ιδιαίτερη προσοχή.

5.3. Το ζήτημα γίνεται ιδιαίτερα λεπτό εάν εξετασθεί η θέση των χωρών που επωφελούνται από την ρήτρα «opt-out». Η προσχώρησή τους είναι προς το παρόν αμφίβολη όσον αφορά την Δανία 7 η συμμετοχή του Ηνωμένου Βασιλείου, το οποίο δεν ανήκει στο ΕΝΣ, εξαρτάται είτε από τη θέλησή του είτε από την τήρηση των κανονικών περιθωρίων διακύμανσης σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 109 Ι, πρώτη παράγραφος, τρίτη παύλα, της Συνθήκης. Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι οικονομική πρώτα και ύστερα νομισματική: η παρουσία νομισμάτων που διέπονται αποκλειστικά από «εθνικά» κριτήρια αντίκειται στο πνεύμα της Συνθήκης που προβλέπει ότι τα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν τις εθνικές πολιτικές συναλλαγματικών ισοτιμιών ως θέματα κοινού ενδιαφέροντος.

5.4. Το νέο σύστημα των συναλλαγματικών ισοτιμιών θα αποτελείται από διμερείς συνδέσεις του εύρω με καθένα από τα νομίσματα pre-in 7 οι κεντρικές τιμές συναλλάγματος και τα περιθώρια διακύμανσης θα καθορίζονται μέσω διαδικασίας λήψεως αποφάσεων στην οποία θα συμμετέχουν οι υπουργοί οικονομικών, οι διευθυντές της ΕΚΤ και των κεντρικών τραπεζών που δεν συμμετέχουν, καθώς και η Επιτροπή.

5.5. Σε περίπτωση ασύνηθων διακυμάνσεων ή πιέσεων της αγοράς, ο εν λόγω μηχανισμός θα εξασφαλίσει αυτόματη υποστήριξη και κατάλληλη χρηματοδοτική στήριξη όταν η αξία pre-in αγγίξει το όριο της ζώνης διακύμανσης. Εντούτοις η ΕΚΤ, θα έχει το δικαίωμα να αναστείλει τις παρεμβάσεις εάν προκύψουν καταστάσεις που θέσουν σε κίνδυνο τον πρωταρχικό στόχο της σταθερότητας των τιμών. Προβλέπονται επίσης πρακτικής φύσεως μέτρα - που δεν διευκρινίζονται στο έγγραφο της Επιτροπής - για τον περιορισμό των διακυμάνσεων εντός της καθορισμένης ζώνης.

5.6. Ενδεχόμενες επανευθυγραμμίσεις των συναλλαγματικών ισοτιμιών θα πρέπει να πραγματοποιηθούν εγκαίρως, βάσει κοινής διαδικασίας 7 κάθενα από τα ενδιαφερόμενα μέρη θα έχει το δικαίωμα να αναλάβει πρωτοβουλία για την υποβολή πρότασης επανευθυγράμμισης.

5.7. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εκτιμά ότι, ο μηχανισμός έτσι όπως περιγράφεται, είναι έγκυρος και θα υιοθετηθεί 7 η συναλλαγματική σταθερότητα όλων των νομισμάτων της ΕΕ είναι σημαντική και απαραίτητη προϋπόθεση. Αμηχανία προκαλεί ωστόσο το γεγονός ότι ναι μεν ο μηχανισμός υποστήριξης ορίζεται ως αυτόματος, ταυτόχρονα όμως προβλέπεται ότι δεν θα μπορεί να τεθεί σε λειτουργία όταν υπάρχουν άλλες προτεραιότητες (βλ. 5.5). Αλληλεγγύη υπό όρους δεν θεωρείται καθόλου «αυτόματη» τουλάχιστον με την έννοια ότι εξαρτάται από περιστάσεις που δεν καθορίζονται από την βούληση των παραγόντων. Από την άλλη πλευρά είναι δύσκολο να προβλεφθεί άλλος μηχανισμός που να μπορεί να τεθεί σε λειτουργία σε περιστάσεις που απαιτούν τη συγκέντρωση των προσπαθειών για το πρώτιστο αγαθό, το ενιαίο νόμισμα.

5.8. Στην ανακοίνωση σχολιάζεται ότι η σταθερότητα των συναλλαγματικών ισοτιμιών εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από μια ορθή μακροοικονομική χάραξη 7 ο έλεγχος παρόμοιας ορθότητας θα πραγματοποιηθεί βάσει της σταδιακής προσέγγισης των συναλλαγματικών ισοτιμιών σε μια βιώσιμη σύγκλιση. Δεδομένης της σχέσης των συναλλαγματικών ισοτιμιών με τη σύγκλιση, η Επιτροπή προτείνει την υποβολή προγραμμάτων σύγκλισης που θα χρησιμεύσουν ως μέσο διαχείρισης και ελέγχου του νέου μηχανισμού συναλλαγματικών ισοτιμιών. Πρόκειται για τη δημιουργία, στα κράτη pre-in, συστήματος παράλληλου με εκείνο που διέπει τα προγράμματα σταθερότητας για τα κράτη in.

5.9. Η Επιτροπή προτείνει η υποβολή προγραμμάτων σύγκλισης να καταστεί ρητή υποχρέωση για τα κράτη pre-in, με τους ίδιους όρους και ίδιες προθεσμίες που προβλέπονται για τα προγράμματα σταθερότητας. Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στους στόχους που αφορούν το ποσοστό πληθωρισμού, το δημόσιο χρέος και το ποσοστό δανειακής επιβάρυνσης, με την παράλληλη χάραξη πολιτικών για την επίτευξη των κριτηρίων σύγκλισης.

5.10. Στην ανακοίνωση προβλέπεται επίσης η θέσπιση ενισχυμένων διαδικασιών σύγκλισης σε κοινοτική κλίμακα, αν και αναγνωρίζεται ότι η επίτευξη των κριτηρίων σύγκλισης εναπόκειται κατά πρώτο λόγο σε κάθε κράτος pre-in. Οι εν λόγω ενισχυμένες διαδικασίες εκφράζονται στην πράξη με αυστηρότερο έλεγχο των οικονομικών εξελίξεων και των προγραμμάτων, κατ' εφαρμογή του άρθρου 103 της Συνθήκης. Στο άρθρο αυτό προβλέπεται σειρά μέτρων που ξεκινούν με σύσταση του Συμβουλίου και φτάνουν στη δημόσια ανακοίνωση της σύστασης αυτής και τέλος στην εμφάνιση του Προέδρου του Συμβουλίου ενώπιον της αρμόδιας επιτροπής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

5.11. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εκφράζει τη σύμφωνη γνώμη της για τους προτεινόμενους μηχανισμούς και μέτρα. Παρατηρεί όμως ότι, εν αντιθέσει με το Σύμφωνο Σταθερότητας, στα προγράμματα σύγκλισης απουσιάζει η βασική απαίτηση της αποτρεπτικής ισχύος των μέτρων κύρωσης. Παρόμοια μέτρα δεν προβλέπονται στη Συνθήκη, ούτε ενδείκνυται τώρα η θέσπισή τους. Από την άλλη πλευρά, η αδυναμία του συστήματος συνίσταται στο γεγονός ότι, σε τελευταία ανάλυση, η πορεία προς τη σύγκλιση των κρατών pre-in επαφίεται στη θέλησή τους να συμμετέχουν στην ΟΝΕ και στην ορθότητα των μακροοικονομικών και νομισματικών τους πολιτικών. Τα μέτρα που προτείνει συνεπώς η Επιτροπή είναι ορθολογικά αλλά ανεπαρκή εφόσον ένα κράτος που αντιμετωπίζει συγκεκριμένες δυσκολίες, δεν θέλει ή δεν μπορεί να συμμορφωθεί με τα κριτήρια σύγκλισης. Διαφορετική είναι βέβαια η περίπτωση κράτους που προβαίνει συνειδητά σε ενέργειες «υποτίμησης λόγω ανταγωνισμού».

6. Συμπληρωματικές και τελικές παρατηρήσεις

6.1. Ορισμένα κράτη μέλη προέβησαν στη σύσταση Συμβουλίου Σταθερότητας αποτελούμενο από τους υπουργούς οικονομικών των χωρών in (ένα είδος άτυπου και περιορισμένω αρμοδιοτήτων Συμβουλίου ECOFIN) με στόχο το συντονισμό των δημοσιονομικών πολιτικών των κρατών που συμμετέχουν στην ΟΝΕ και το ρόλο του «μεσολαβητή» της ΕΚΤ. Με την πρόταση αυτή διαφαίνεται η πρόθεση δημιουργίας πολιτικού αντίβαρου στις μελλοντικές εξουσίες της ΕΚΤ, η ανεξαρτησία της οποίας κατά τη χάραξη της νομισματικής πολιτικής διασφαλίζεται από το άρθρο 107 της Συνθήκης. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εκτιμά ότι, δεδομένων σταθερών των εξουσιών του Συμβουλίου όσον αφορά την οικονομική πολιτική και του θεμελιώδους ρόλου της Επιτροπής, η ανεξαρτησία της ΕΚΤ πρέπει να είναι σεβαστή τόσο όσον αφορά το πνεύμα όσο και το περιεχόμενο. Το Συμβούλιο σταθερότητας, όταν συγκροτηθεί επισήμως, πρέπει να συμμορφωθεί με αυτές τις αρχές. Από την άλλη πλευρά, είναι δύσκολο να διατυπωθεί μία κρίση λόγω έλλειψης συγκεκριμένων πληροφοριών για το ρόλο, τα καθήκοντα και τις εξουσίες του οργάνου αυτού.

6.2. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επεσήμανε προηγουμένως (βλ. σημεία 3.3 και 3.4) τη σημασία που έχει η απασχόληση σε μια κατάσταση που σήμερα είναι πολύ διαφορετική από την εποχή που θεσπίστηκαν οι κανόνες της Συνθήκης. Είναι κατά συνέπεια βασική η ύπαρξη συνοχής του στόχου της σύγκλισης και της σταθερότητας με τους στόχους της διατήρησης του κοινωνικού κράτους και της αύξησης της ανταγωνιστικότητας. Όσον αφορά τις πτυχές αυτές η ΟΚΕ επιφυλάσσεται για την κατάρτιση μελλοντικής γνωμοδότησης.

6.3. Με την καθιέρωση ενός ενιαίου νομίσματος ενδέχεται να διαταραχθεί η ισορροπία μεταξύ των νομισματικών και των οικονομικών στόχων, δεδομένου ότι η υλοποίηση των νομισματικών στόχων θα υποστηρίζεται από μια ισχυρή Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Από την άποψη της οικονομίας και για λόγους που αφορούν την κοινωνική συνοχή πρέπει, συνεπώς, να αναζητηθούν μηχανισμοί οι οποίοι διασφαλίζουν, πρώτον, τον καλύτερο συντονισμό των μακροοικονομικών πολιτικών σε ευρωπαϊκό επίπεδο (ανάπτυξη, απασχόληση, φορολογία ...) και, δεύτερον, επιτρέπουν την διεξαγωγή τακτικών διαβουλεύσεων μεταξύ των αρχών που είναι αρμόδιες για τη νομισματική πολιτική και για το σύνολο της οικονομίας.

6.4. Τέλος, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εκφράζει τη σύμφωνη γνώμη της για την πλειοψηφία των ανακοινώσεων της Επιτροπής, εφιστώντας ωστόσο την προσοχή του Συμβουλίου σε ορισμένες παρατηρήσεις και επιφυλάξεις που εκφράζονται στην παρούσα γνωμοδότηση οι οποίες αν και δεν μεταβάλλουν τη γραμμή της πρότασης, θα μπορούσαν ίσως να συμβάλουν σε περαιτέρω εξέταση των προτάσεων της Επιτροπής.

Βρυξέλλες, 28 Μαΐου 1997.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() Οι προηγούμενες συμβολές περιλαμβάνονται στις γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ σχετικά με το «Πράσινο Βιβλίο για τις πρακτικές ρυθμίσεις σχετικά με την καθιέρωση του ενιαίου νομίσματος» της 26ης Οκτωβρίου 1995 (ΕΕ C 18 της 22. 1. 1996), σχετικά με τις «Επιπτώσεις της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης: οικονομικές και κοινωνικές πτυχές της σύγκλισης και ευαισθητοποίηση σχετικά με το ενιαίο νόμισμα» της 26 ης Σεπτεμβρίου 1996 (ΕΕ C 30 της 30. 1. 1997) και σχετικά με τις « Επιπτώσεις που θα έχουν στην αγορά η νομοθεσία και οι ρυθμίσεις που είναι αναγκαίες για τη μετάβαση στο ενιαίο νόμισμα» της 31ης Οκτωβρίου 1996 (ΕΕ C 56 της 24. 2. 1997).

() Υπόβλήθηκε από την Επιτροπή βάσει του άρθρου 189Α, § 2, της Συνθήκης ΕΟΚ, στις 19 Μαρτίου 1997 (ΕΕ C 117 της 15. 4. 1997).

() Υπόβλήθηκε από την Επιτροπή βάσει του άρθρου 189Α, § 2, της Συνθήκης ΕΟΚ, στις 19 Μαρτίου 1997 (ΕΕ C 130 της 26. 4. 1997).

() Έγγρ. COM(96) 498 τελικό της 16. 10. 1996.

() Βλ. γνωμοδότηση της ΟΚΕ της 31ης Οκτωβρίου 1996.

() Βλ. γνωμοδότηση της ΟΚΕ της 26ης Σεπτεμβρίου 1996, σημείο 5.

() Στην υποθετική περίπτωση πραγματικού ελλείμματους 3,50 % ο υπολογισμός έχει ως εξής: 0,2 %+

>NUM>1/

>DEN>10

του 0,50 = 0,2 + 0,05 = 0,25.

() Βλ. γνωμοδότηση της ΟΚΕ της 26ης Σεπτεμβρίου 1996, σημ. 2.7 (ΕΕ C 30 της 30. 1. 1997).

() Οι πληροφορίες που ακολουθούν προέρχονται από την έκθεση του κ. Duisenberg, Προέδρου της Κεντρικής Τράπεζας της Ολλανδίας και της Τράπεζας Διεθνών Κανονισμών, της 20ής Μαρτίου 1997 (δημοσιεύτηκε στην BIS Review, αριθ. 36 της 3.4.1997).

() Βλ. Eurostat news release αριθ. 10/97 της 3ης Φεβρουαρίου 1997. αριθ. 16/97 της 21ης Φεβρουαρίου 1997 και αριθ. 24/97 της 26ης Μαρτίου 1997.

() COM(96) 496 της 16. 10. 1996.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Οι ακόλουθες τροπολογίες ψηφίσθηκαν από το ένα τέταρτο των ψηφισάντων και απορρίφθηκαν κατά τη διάρκεια των συζητήσεων.

Σημείο 3.5

Να αντικατασταθούν οι λέξεις «... κρίνεται μάλλον με μεγάλη αισιοδοξία» με «... είναι εκτός πραγματικότητας».

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 35, ψήφοι κατά: 53, αποχές: 21.

Να προστεθεί σημείο 5.1.2. ως εξής:

«Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εκφράζει σοβαρές ανησυχίες όσον αφορά τις αντιδράσεις της κοινής γνώμης για τις αυστηρές οικονομικές και κοινωνικές πολιτικές που επιβάλλονται για την τήρηση των κριτηρίων σύγκλισης.

Παρατηρεί με λύπη ότι δεν πραγματοποιήθηκε και δεν δημοσιεύθηκε με εμπεριστατωμένη οικονομική και κοινωνική ανάλυση, κυρίως σε ό,τι αφορά τις επιπτώσεις επί της απασχόλησης, ενώ από διάφορες πλευρές (Οικονομική Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών, Έκθεση της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών, συμπεράσματα διαφόρων ινστιτούτων μελέτης της συγκυρίας στη Γερμανία, στη Μεγάλη Βρετανία, στη Γαλλία κλπ.) φαίνεται να αποδεικνύεται ότι η πολιτική που προέκυψε από τους περιορισμούς του Μάαστριχτ αποκλείει την επιστροφή σε επαρκή ανάπτυξη προκειμένου να σταματήσει η πρόοδος της ανεργίας στην Ευρώπη και οξύνει την υποβάθμιση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας εν σχέσει προς την υπόλοιπη παγκόσμια οικονομία.»

Αιτιολογία

Προφανής.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 35, ψήφοι κατά: 77, αποχές: 15.