EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 318/69

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Η συνεργασία μεταξύ των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και των τοπικών και περιφερειακών αρχών σε θέματα ένταξης των μεταναστών» (πρόσθετη γνωμοδότηση)

2011/C 318/11

Εισηγητής: ο κ. Luis Miguel PARIZA CASTAÑOS

Στις 20 Ιανουαρίου 2011 και σύμφωνα με το άρθρο 29Α των εκτελεστικών διατάξεων του Εσωτερικού Κανονισμού, το Προεδρείο της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής αποφάσισε την κατάρτιση πρόσθετης γνωμοδότησης για το ακόλουθο θέμα:

«Η συνεργασία μεταξύ των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και των τοπικών και περιφερειακών αρχών σε θέματα ένταξης των μεταναστών»

Το ειδικευμένο τμήμα «Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 27 Ιουνίου 2011.

Κατά την 473η σύνοδο ολομέλειας της 13ης και 14ης Ιουλίου 2011 (συνεδρίαση της 13ης Ιουλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 119 ψήφυς υπέρ, 1 ψήφο κατά και 11 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1 Τα επόμενα χρόνια θα αυξηθεί η εσωτερική κινητικότητα των ευρωπαίων πολιτών αλλά και η μετανάστευση πολλών υπηκόων τρίτων χωρών προς την Ευρώπη. Οι μετακινήσεις αυτές θα αυξήσουν την εθνική, εθνοτική, θρησκευτική και πολιτισμική πολυμορφία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (1). Η αύξηση της κινητικότητας και της μετανάστευσης αποτελούν πρόκληση για τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή καταδικάζει τις πρόσφατες ενέργειες που περιορίζουν την ελεύθερη κυκλοφορία εντός του χώρου Σένγκεν. Επίσης, εκπόνησε γνωμοδότηση στο πλαίσιο της συνεργασίας με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και δη των εργασιών αυτού της 24ης Ιουνίου (2).

1.2 Μία από τις βασικές αρχές της στρατηγικής «Ευρώπη 2020, μια στρατηγική για έξυπνη, βιώσιμη και συνολική ανάπτυξη» αφορά στην ένταξη των μεταναστών. Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να τονίσει ότι η οικονομική μεγέθυνση και η δημιουργία θέσεων εργασίας, η βελτίωση της επαγγελματικής κατάρτισης και των δημόσιων υπηρεσιών, διευκολύνουν την ένταξη.

1.3 Είναι πολύ σημαντικό να διαθέτει η ΕΕ αποτελεσματική κοινή νομοθεσία, ώστε η διαχείριση της μετανάστευσης να επιτυγχάνεται μέσω νόμιμων και σαφών διαδικασιών. Η κοινή νομοθεσία πρέπει να βασίζεται στον σεβασμό του Ευρωπαϊκού Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων και της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα ώστε να διασφαλίζει στους μετανάστες ίδια δικαιώματα και υποχρεώσεις, ίση μεταχείριση και την αποφυγή διακρίσεων στην εργασία και στην κοινωνία.

1.4 Σε μία περίοδο οικονομικής και κοινωνικής κρίσης που διανύει ολόκληρη η Ευρώπη, ενισχύονται φαινόμενα όπως η μισαλλοδοξία, η ξενοφοβία και ο ρατσισμός, ακόμη και στα πολιτικά προγράμματα ορισμένων κυβερνήσεων. Τα θεσμικά όργανα της ΕΕ πρέπει να καταπολεμούν πολύ ενεργά την ξενοφοβία και τις διακρίσεις κατά των μεταναστών και των «ορατών μειονοτήτων», προωθώντας την ισότητα ευκαιριών, την κοινωνική συνοχή και κινητικότητα. Τα μέσα ενημέρωσης πρέπει να ενεργούν με υπεύθυνο και παιδαγωγικό τρόπο.

1.5 Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές διαθέτουν πολιτικά, κανονιστικά και δημοσιονομικά μέσα για την ανάπτυξη πολιτικής ένταξης. Πολύ συχνά, οι εθνικές πολιτικές προσανατολίζονται προς τον έλεγχο του μεταναστευτικού ρεύματος, χωρίς όμως να λαμβάνουν υπόψη τις τοπικές και περιφερειακές αρχές που αντιμετωπίζουν άμεσα την πρόκληση της ένταξης. Οι πολιτικές που αναπτύχθηκαν έχουν προορατικό, προληπτικό, διορθωτικό χαρακτήρα ή λειτούργησαν ως αντίδραση: οι τοπικές αρχές έχουν πλέον αποβάλει την αντίληψη σύμφωνα με την οποία η ένταξη συνιστά φυσική διαδικασία που δεν παρουσιάζει καμία δυσκολία και δεν απαιτεί ειδικές και αποτελεσματικές πολιτικές.

1.6 Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η ένταξη δεν συνιστά νομική πράξη αλλά μία πολύπλοκη κοινωνική, μακροπρόθεσμη και πολυδιάστατη διεργασία με πολλούς εμπλεκόμενους παράγοντες, κυρίως σε τοπικό επίπεδο. Η διαδικασία κοινωνικής ένταξης εξελίσσεται εντός των δομών της κοινωνίας και σε διάφορα επίπεδα της προσωπικής ζωής: στην οικογένεια, στη γειτονιά και στην πόλη, στον τόπο εργασίας, στο σχολείο, στο κέντρο επαγγελματικής εκπαίδευσης, στο πανεπιστήμιο, στους συλλόγους, στα θρησκευτικά ιδρύματα, σε αθλητικούς συλλόγους, κλπ.

1.7 Η διαδικασία της κοινωνικής ένταξης πρέπει να βασίζεται σε ένα κανονιστικό πλαίσιο, το οποίο να διασφαλίζει την «προοδευτική εξίσωση των μεταναστών με τον υπόλοιπο πληθυσμό όσον αφορά τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις, όπως, επίσης την πρόσβασή τους στα αγαθά, τις υπηρεσίες και τους διαύλους συμμετοχής των πολιτών υπό συνθήκες ισότητας ευκαιριών και μεταχείρισης» (3). Σύμφωνα με την πρώτη κοινή βασική αρχή της πολιτικής της ΕΕ για την ένταξη (4)« Η ένταξη είναι μία δυναμική, αμφίδρομη διαδικασία, αμοιβαίου συμβιβασμού μεταξύ όλων των μεταναστών και υπηκόων των κρατών μελών » (5)

1.8 Οι πολικές ένταξης και κοινωνικής ενσωμάτωσης που εφαρμόζονται από τις τοπικές και περιφερειακές αρχές, πρέπει να επικεντρώνονται σε διάφορους τομείς (6): στην αρχική υποδοχή, την εκμάθηση της γλώσσας, των νόμων και των εθίμων, στην καταπολέμηση των διακρίσεων, τις πολιτικές απασχόλησης και κατάρτισης, στην ισότητα των δύο φύλων, την εκπαίδευση των ανηλίκων, την οικογενειακή πολιτική, την πολιτική για τους νέους, τη στέγαση, την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, στην αντιμετώπιση της φτώχειας, στην επέκταση των κοινωνικών υπηρεσιών και τη διευκόλυνση της ενεργούς συμμετοχής των μεταναστών στα κοινά. Η σύνθεση του προσωπικού της δημόσιας διοίκησης πρέπει να αντικατοπτρίζει την εθνική και πολιτισμική πολυμορφία, και οι δημόσιοι υπάλληλοι να λαμβάνουν διαπολιτισμική κατάρτιση. Θα πρέπει να προωθηθεί ο διάλογος και η διαπολιτισμική και διαθρησκευτική συνεργασία σε τοπικό και σε περιφερειακό επίπεδο.

1.9 Η δημοκρατική διακυβέρνηση βασίζεται στην αρχή ότι όλα τα μέλη μίας πολιτικής κοινότητας πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να λαμβάνουν άμεσα και έμμεσα μέρος στη διαδικασία λήψης πολιτικών αποφάσεων. Για να στεφθεί η πολιτική ένταξης με επιτυχία είναι απαραίτητη η ενεργός συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών και των τοπικών και περιφερειακών αρχών στον σχεδιασμό, την υλοποίηση και την αξιολόγηση των πολιτικών ένταξης.

1.10 Προϋπόθεση για μία δημοκρατική κοινωνία είναι να έχουν όλα τα άτομα που τα αφορούν οι συλλογικές αποφάσεις τη δυνατότητα να ασκούν την επιρροή τους και να συμμετάσχουν στις αποφάσεις αυτές. Οι πολυπολιτισμικές πόλεις του 21ου αιώνα οφείλουν να ενισχύσουν τη δημοκρατία διευκολύνοντας τη συμμετοχή των κατοίκων με περιορισμένα πολιτικά δικαιώματα: τους κατοίκους που προέρχονται από τρίτες χώρες. ( 7 )

1.11 Η ΕΟΚΈ έχει ζητήσει να επεκταθούν τα πολιτικά δικαιώματα των πολιτών τρίτων χωρών που διαθέτουν καθεστώς μόνιμης παραμονής στην ΕΕ (8). Επίσης, ζητά να θεσπισθούν πιο ευέλικτες εθνικές διαδικασίες πολιτογράφησης.

1.12 Η ΕΟΚΕ είναι πρόθυμη να συμβάλει στην υλοποίηση των συμπερασμάτων της Διάσκεψης της Σαραγόσα μέσω σχετικής γνωμοδότησης με θέμα τους δείκτες της ενεργού συμμετοχής των πολιτών στα κοινά.

1.13 Η ένατη κοινή βασική αρχή, σύμφωνα με την οποία «η συμμετοχή των μεταναστών στη δημοκρατική διαδικασία και στη διαμόρφωση πολιτικών και μέτρων ένταξης, ιδίως σε τοπικό επίπεδο, ευνοεί την ένταξή τους» δεν αναπτύχθηκε σε ικανοποιητικό βαθμό στα κράτη μέλη. Στην τρίτη έκδοση της MIPEX (9) (Migrant Integration Policy Index - Δείκτης Πολιτικών Ένταξης Μεταναστών 31 ευρωπαϊκών χωρών και της Βορείου Αμερικής) διαπιστώνεται ότι οι περισσότεροι μετανάστες διαθέτουν ελάχιστες δυνατότητες παρέμβασης στις πολιτικές που τους αφορούν.

1.14 Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο να εφαρμοστούν προορατικές πολιτικές ένταξης με αμφίδρομη εστίαση, που να απευθύνονται τόσο στις κοινωνίες υποδοχής όσο και στους μετανάστες, με σκοπό τη δημιουργία μιας κοινωνίας της οποίας όλοι οι πολίτες, ανεξάρτητα από τον τόπο προέλευσής τους, θα έχουν τα ίδια δικαιώματα και υποχρεώσεις και θα συμμερίζονται τις αξίες μιας δημοκρατικής, ανοικτής και πλουραλιστικής κοινωνίας.

1.15 Στις ευρωπαϊκές πόλεις, η κοινωνία των πολιτών είναι πολύ δραστήρια και προσπαθεί να συμβάλλει στη βελτίωση της συνύπαρξης και της ένταξης των πολιτών. Οι οργανώσεις αυτές συνιστούν ένα θαυμάσιο κοινωνικό κεφάλαιο, ικανό να προαγάγει κοινωνίες χωρίς αποκλεισμούς σε κάθε τομέα που δραστηριοποιείται. Η ΕΟΚΕ συνιστά στις τοπικές και περιφερειακές αρχές να διευκολύνουν τις δραστηριότητες της κοινωνίας των πολιτών και να προαγάγουν τη διαβούλευση με τις οργανώσεις αυτές και τη συμμετοχή τους μέσω δημόσιων, και διάφανων διαδικασιών, καθώς και να μεριμνήσουν για την επαρκή χρηματοδότησή τους. Τα συστήματα χρηματοδότησης δεν πρέπει να περιορίζουν την ανεξαρτησία των οργανώσεων.

1.16 Για να διευκολυνθεί η ένταξη θα πρέπει να βελτιωθεί η διακυβέρνηση με μηχανισμούς που διασφαλίζουν τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών. Η ΟΚΕ συνιστά, συνεπώς, να ενισχυθεί ο ρόλος των οργάνων συμμετοχής και διαβούλευσης που λειτουργούν σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο και να δημιουργηθούν νέα φόρουμ και βήματα διαλόγου στις πόλεις και στις περιφέρειες στις οποίες δεν υπάρχουν ακόμη. Οι δυνατότητες επιτυχίας των μέτρων του δημόσιου τομέα αυξάνονται χάρη στα συστήματα συμμετοχής..

1.17 Η ΕΟΚΕ προτείνει στις δημοτικές και περιφερειακές αρχές να συστήσουν συμβούλια, φόρουμ και βήματα διαβούλευσης ώστε η κοινωνία των πολιτών (οργανώσεις μεταναστών και οργανώσεις υποστήριξης μεταναστών, οι οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα, οι οργανώσεις γυναικών, οι κοινωνικοί εταίροι, δηλαδή τα συνδικάτα και οι ενώσεις εργοδοτών, και άλλες ενδιαφερόμενες ΜΚΟ) να συμμετάσχει και να ζητείται η γνώμη της σε θέματα ένταξης μεταναστών. Σε επίπεδο πόλεων, οι δομές συμμετοχής θα πρέπει να μπορούν να προσαρμόζονται στις τοπικές ιδιαιτερότητες και μπορεί να έχουν σταθερή ή πιο ευέλικτη διάρθρωση. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές οφείλουν να καταβάλουν προσπάθειες για την εξάλειψη των εμποδίων στη συμμετοχή.

1.18 Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει στην νέα ατζέντα για την ένταξη να υπογραμμίσει τη σημασία του τοπικού και του περιφερειακού επιπέδου για την προώθηση της συνεργασίας μεταξύ των πολιτικών αρχών και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών. Το τοπικό επίπεδο είναι ο χώρος στον οποίο η ένταξη επιτυγχάνεται με τον αποτελεσματικότερο τρόπο, αλλά και ο χώρος όπου αναπτύσσεται το αίσθημα της ταύτισης με μία κοινότητα. Η κοινωνική και πολιτική συμμετοχή αποτελούν απολύτως αναγκαία προϋπόθεση για την ανάπτυξη αυτού του αισθήματος ταύτισης.

1.19 Η ανακοίνωση της Επιτροπής πρέπει να προτείνει τη δημιουργία δομών διαβούλευσης με τους μετανάστες και την κοινωνία των πολιτών σε τοπικό επίπεδο. Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ένταξης θα μπορούσε να συνεργαστεί με τις τοπικές αρχές για την χρηματοδότηση αυτών των δραστηριοτήτων συμμετοχής, διασφαλίζοντας όμως την ανεξαρτησία των οργανώσεων.

1.20 Ενόψει της επόμενης ενδιάμεσης αξιολόγησης θα πρέπει, κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ, να αυξηθεί ο προϋπολογισμός του Ταμείου το οποίο να αποκτήσει πιο ευέλικτο σύστημα χρηματοδότησης των τοπικών και περιφερειακών αρχών. Επίσης, η Επιτροπή, αντί να διαχειρίζεται το 20 % των πόρων του Ταμείου, θα πρέπει να αναλάβει τη χρηματοδότηση κοινοτικών δράσεων που προσφέρουν μεγάλη προστιθέμενη αξία. Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται τις ανησυχίες πολλών οργανώσεων μεταναστών για το γεγονός ότι το Ταμείο χρηματοδοτεί μόνο σχέδια που υποβάλλονται από μεγάλες οργανώσεις οι οποίες έχουν τη δυνατότητα να συγχρηματοδοτήσουν μεγάλο μέρος των σχεδίων, ενώ δεν χρηματοδοτεί μικρές τοπικές οργανώσεις.

2. Ιστορικό και γενικές παρατηρήσεις

2.1 Η ΕΟΚΕ έχει συμβάλει με διάφορες γνωμοδοτήσεις της στην επίτευξη κοινής προσέγγισης της ΕΕ στον τομέα της πολιτικής για την ένταξη. Στην προσέγγιση αυτή ανήκουν το Κοινό Πρόγραμμα για την Ένταξη, οι Κοινές Βασικές Αρχές, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ένταξης, η πραγματοποίηση υπουργικών διασκέψεων, το δίκτυο εθνικών σημείων επαφής, το εγχειρίδιο για την ένταξη, οι ετήσιες εκθέσεις, το Διαδίκτυο καθώς και η δημιουργία του Ευρωπαϊκού Φόρουμ Ένταξης.

2.2 Με την Συνθήκη της Λισαβόνας, η Ευρωπαϊκή Ένωση απόκτησε τη νομική βάση (άρθρο 79.4 της Συνθήκης για την Λειτουργία της ΕΕ) που της επιτρέπει τη θέσπιση μέτρων για την ενθάρρυνση και την στήριξη των δράσεων των κρατών μελών για την ένταξη υπηκόων τρίτων χωρών.

2.3 Το 2006 η ΕΟΚΕ υιοθέτησε γνωμοδότηση πρωτοβουλίας (10) με σκοπό να συμβάλει στην ανάπτυξη των πολιτικών της Ένωσης στον τομέα της ένταξης μέσω μίας τοπικής και περιφερειακής προσέγγισης. Η ΕΟΚΕ τονίζει στην εν λόγω γνωμοδότηση ότι η ένταξη δεν αποτελεί αποκλειστική αρμοδιότητα των κρατών μελών, αλλά και των τοπικών και περιφερειακών αρχών.

2.4 Χρειάζεται μία αποτελεσματική διακυβέρνηση ώστε η κοινωνική αυτή διεργασία να υποστηριχθεί από τις δημόσιες αρχές με κατάλληλες πολιτικές. Οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές, στα πλαίσια των αρμοδιοτήτων που διαθέτουν στα διάφορα κράτη μέλη, έχουν στη διάθεσή τους πολιτικά, νομοθετικά και δημοσιονομικά μέσα, τα οποία και οφείλουν να αξιοποιούν κατάλληλα για τις πολιτικές ένταξης. Για να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότητά τους και να επιτευχθεί μία γενική συνοχή, τα εν λόγω προγράμματα και μέτρα πρέπει να συμπληρώνονται, να συντονίζονται και να αξιολογούνται κατάλληλα και στα τρία επίπεδα (εθνικό, περιφερειακό και τοπικό).

2.5 Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να τονίσει ότι στο περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, η κοινωνία των πολιτών ενδιαφέρεται και δραστηριοποιείται για την πολιτική ένταξης και την καταπολέμηση των διακρίσεων: οργανώσεις μεταναστών και υποστήριξης μεταναστών, συνδικαλιστικές οργανώσεις και ενώσεις εργοδοτών, ΜΚΟ για τα ανθρώπινα δικαιώματα και κατά του ρατσισμού, θρησκευτικές οργανώσεις, οργανώσεις γυναικών και νέων, σύλλογοι κατοίκων, εκπαιδευτικοί, πολιτιστικοί ή αθλητικοί σύλλογοι, κλπ.

2.6 Η ΕΟΚΕ έχει τονίσει κατά το παρελθόν ότι η απασχόληση συνιστά καθοριστικό στοιχείο της διαδικασίας κοινωνικής ένταξης , «δεδομένου ότι η απασχόληση υπό αξιοπρεπείς συνθήκες είναι καθοριστικός παράγοντας για την οικονομική αυτάρκεια των μεταναστών, ενώ ευνοεί τις κοινωνικές σχέσεις και την ενίσχυση των δεσμών μεταξύ μεταναστών και κοινωνίας υποδοχής» (11).

2.7 Η γενική και επαγγελματική εκπαίδευση αποτελούν εργαλεία θεμελιώδους σημασίας για την ένταξη και τη διασφάλιση ίσων ευκαιριών. Είναι απαραίτητο να ενισχυθούν τα συστήματα συνεχούς κατάρτισης στις επιχειρήσεις, ώστε να διευκολυνθεί η αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων των αλλοδαπών εργαζομένων. Η ΕΕ οφείλει να καταστήσει πιο ευέλικτα τα συστήματα αναγνώρισης ακαδημαϊκών και επαγγελματικών τίτλων που αποκτήθηκαν στην χώρα προέλευσης.

2.8 Η ΕΟΚΕ έχει εξετάσει (11) τις σημαντικότερες δυσκολίες που αντιμετωπίζονται κατά την κοινωνική ένταξη όταν οι μετανάστες βρίσκονται παράνομα στο έδαφος της Ένωσης και πρότεινε να νομιμοποιείται η παραμονή των μεταναστών αυτών κατά περίπτωση, αναλόγως του βαθμού κοινωνικής και επαγγελματικής τους ενσωμάτωσης, με βάση τους κανόνες που θέσπισε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη μετανάστευση και το άσυλο (12). Η κατά περίπτωση νομιμοποίηση θα πρέπει να διενεργείται με βάση την εκάστοτε εθνική νομοθεσία καθώς και με ανθρωπιστικά ή οικονομικά κριτήρια, λαμβάνοντας υπόψη τη δυσχερέστερη κατάσταση των γυναικών.

2.9 Στο άρθρο 19 του αναθεωρημένου Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη (13), που αποτελεί εργαλείο του Συμβουλίου της Ευρώπης, περιλαμβάνεται κατάλογος κριτηρίων σχετικά με την ένταξη μεταναστών εργαζομένων και των οικογενειών τους, ο οποίος, κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ, πρέπει να αποτελέσει τη βάση της εξέλιξης των προσώπων μέσα στην πόλη. Από τα 47 κράτη μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης, μόνον 30 έχουν επικυρώσει τον Χάρτη. Στον χάρτη προβλέπεται επίσης ένα σύστημα συλλογικών προσφυγών που μπορούν να ασκήσουν συνδικάτα, επιχειρηματίες και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών (μόνο 14 χώρες έχουν επικυρώσει αυτό το σύστημα).

2.10 Επιπλέον, οι πολίτες και οι αντιπροσωπευτικές οργανώσεις θα έχουν περισσότερες ευκαιρίες να προβάλλουν και να ανταλλάσσουν δημοσία τις απόψεις τους σε όλους τους τομείς δράσης της Ένωσης, σύμφωνα με το άρθρο 11 ΣΕΕ. Σε γνωμοδότηση πρωτοβουλίας που υιοθέτησε το 2010, η ΕΟΚΕ χαιρετίζει τη διάταξη αυτή ως ορόσημο ιστορικής σημασίας για την ανάπτυξη μιας Ευρώπης των πολιτών (14), μέσω του οριζόντιου και κάθετου διαλόγου αλλά και της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας πολιτών. Η ΕΟΚΕ διαπίστωσε ότι είναι αναγκαίο να θεσπισθούν νέα κριτήρια αντιπροσωπευτικότητας (ποσοτικά και ποιοτικά) για τη συμμετοχή συλλόγων, πρότεινε δε να μπορούν να συμμετάσχουν στην ευρωπαϊκή πρωτοβουλία πολιτών και πολίτες τρίτων χωρών που διαμένουν μόνιμα στην ΕΕ.

3. Το Ευρωπαϊκό Φόρουμ για την Ένταξη

3.1 Κατόπιν αιτήσεως της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η ΕΟΚΕ υιοθέτησε το 2008 διερευνητική γνωμοδότηση (15) που χρησίμευσε ως βάση για την ίδρυση του Φόρουμ, το οποίο διοργανώνει κάθε έξι μήνες συνεδριάσεις ολομέλειας στο κτήριο της ΕΟΚΕ. Το Φόρουμ έχει ήδη διοργανώσει 5 συνεδριάσεις ολομέλειας. Η γνωμοδότηση αυτή της ΕΟΚΕ χρησίμευσε ως συμβολή στην 5η συνεδρίαση ολομέλειας του Μαΐου 2011, κατά την οποία συζητήθηκε η σημασία του τοπικού και περιφερειακού επιπέδου. Τα σχετικά συμπεράσματα της Ολομέλειας περιλαμβάνονται στο παράρτημα.

3.2 Στο Φόρουμ συμμετέχουν τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, διάφοροι εμπειρογνώμονες και 100 εκπρόσωποι της κοινωνίας των πολιτών (οργανώσεις μεταναστών, οργανώσεις προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, κοινωνικοί εταίροι και άλλες ενδιαφερόμενες ΜΚΟ). Το Φόρουμ διαβουλεύεται με τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, ανταλλάσει πληροφορίες και διατυπώνει συστάσεις για την προώθηση της ένταξης στην ευρωπαϊκή ατζέντα, λαμβάνοντας υπόψη τις ορθές πρακτικές που εφαρμόζονται σε εθνικό επίπεδο. Το Φόρουμ επικουρείται από τετραμελές προεδρείο (Επιτροπή, ΕΟΚΕ και δύο εκπρόσωποι των οργανώσεων). Σε αντίθεση με άλλα συστήματα διαβούλευσης της Επιτροπής, το Φόρουμ εκφράζει τις απόψεις της κοινωνίας των πολιτών με διαρθρωμένο, μόνιμο και προορατικό τρόπο.

3.3 Η ΕΟΚΕ δεσμεύτηκε να συμμετάσχει ενεργά στο Φόρουμ και αποφάσισε να συγκροτήσει για τον σκοπό αυτόν τη μόνιμη ομάδα μελέτης «μετανάστευση και ένταξη» στους κόλπους του ειδικευμένου τμήματος SOC. Η μόνιμη ομάδα μελέτης καταρτίζει γνωμοδοτήσεις, διοργανώνει ακροάσεις και συμμετέχει στις δραστηριότητες του Φόρουμ.

3.4 Το Πρόγραμμα της Στοκχόλμης (16) ενθαρρύνει επίσης την Επιτροπή να στηρίξει τις προσπάθειες των κρατών μελών για τη βελτίωση της διαβούλευσης με την κοινωνία των πολιτών και την συμμετοχή της, λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες για ένταξη στους επιμέρους πολιτικούς τομείς. Το Ευρωπαϊκό Φόρουμ για την ένταξη και η ευρωπαϊκή δικτυακή πύλη για την ένταξη πρέπει να διαδραματίσουν ανάλογο ρόλο.

3.5 Σε πολλά κράτη μέλη, αλλά επίσης σε ορισμένες περιφερειακές οντότητες, έχουν συσταθεί φόρουμ και βήματα διαβούλευσης μέσω των οποίων επιτυγχάνεται η συμμετοχή των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών. Αυτές οι μορφές διαβούλευσης και συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών και των οργανώσεων των μεταναστών αξιοποιούνται ευρύτερα στο τοπικό επίπεδο. Παρουσιάζουν έντονες διαφορές λόγω των διαφορετικών κοινωνικών και πολιτικών συνθηκών και παραδόσεων στην Ευρώπη.

3.6 Πριν από την τέταρτη συνεδρίαση του Ευρωπαϊκού Φόρουμ, η ΕΟΚΕ ανέθεσε στη μόνιμη ομάδα μελέτης «Μετανάστευση και ένταξη» την επεξεργασία αξιολόγησης της κατάστασης όσον αφορά τους εθνικούς οργανισμούς διαβούλευσης σε θέματα ένταξης (17). Εθνικοί συμβουλευτικοί οργανισμοί λειτουργούν σε έντεκα χώρες (μόνο στη Γερμανία και στην Ιταλία υπάρχει νομοθετικό πλαίσιο όχι όμως αντίστοιχο ίδρυμα, ενώ στην Ιρλανδία μόλις συγκροτήθηκε). Σε δεκαπέντε χώρες λειτουργούν συστήματα διαβούλευσης σε τοπικό επίπεδο. Σε δέκα χώρες υπάρχουν περιφερειακά όργανα διαβούλευσης (π.χ. στην Γερμανία και σε άλλες χώρες με ομοσπονδιακή δομή). Σε τρείς χώρες (Αυστρία, Γαλλία και Ελλάδα) λειτουργούν συμβουλευτικοί οργανισμοί σε τοπικό όχι όμως και σε εθνικό επίπεδο.

4. Η Υπουργική Διάσκεψη της Σαραγόσα

4.1 Η ΕΟΚΕ συνέβαλε στην προετοιμασία της τελευταίας Υπουργικής Διάσκεψης στη Σαραγόσα, με θέμα την ένταξη (18), εκδίδοντας δύο γνωμοδοτήσεις (19). Για πρώτη φορά συμμετείχαν δύο εκπρόσωποι του Φόρουμ στην Υπουργική Διάσκεψη.

4.2 Στα συμπεράσματα της Διάσκεψης υπογραμμίζεται η ανάγκη κατάρτισης ενός νέου προγράμματος δράσης για την ένταξη Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει σχεδόν ολοκληρώσει τις εργασίες της για την επεξεργασία του νέου προγράμματος δράσης για την ένταξη, για την προετοιμασία του οποίου η ΕΟΚΕ εξέδωσε ενημερωτική έκθεση (20).

4.3 Στην τελική δήλωση της Διάσκεψης της Σαραγόσας τονίζεται ότι η κοινωνία των πολιτών πρέπει να διαδραματίσει ενεργό ρόλο στη διαδικασία της ένταξης και επισημαίνεται η ανάγκη ανάπτυξης πιλοτικού σχεδίου για την αξιολόγηση των πολιτικών ένταξης.

4.4 Τα κράτη, οι περιφέρειες και οι τοπικές αρχές πρέπει να ενισχύσουν τις τοπικές πρωτοβουλίες για την ένταξη και τις μεθόδους συμμετοχής των πολιτών στα κοινά. Είναι απαραίτητο να ενθαρρυνθεί η δημιουργία δικτύων και διαύλων διαλόγου μεταξύ των τοπικών και περιφερειακών αρχών και της κοινωνίας των πολιτών.

4.5 Οι δείκτες που αναφέρονται στη Δήλωση, αφορούν την απασχόληση και την κοινωνική ένταξη αλλά περιλαμβάνουν και την ενεργό συμμετοχή στα κοινά, δεδομένου ότι η συμμετοχή των μεταναστών στη δημοκρατική διαδικασία ως ενεργών πολιτών συμβάλλει στην ένταξή τους και ενισχύει την αίσθηση ότι αποτελούν μέλη της συγκεκριμένης κοινωνίας.

4.6 Η ΕΟΚΕ, που συμμετείχε στη Διάσκεψη, επισήμανε ότι εκτός από τους ποσοτικούς στόχους χρειάζεται να καθοριστούν και ποιοτικοί στόχοι. Επίσης, η ΕΟΚΕ θα μπορούσε να συνεισφέρει στην υλοποίηση των συμπερασμάτων της Διάσκεψης της Σαραγόσα μέσω μίας γνωμοδότησης με θέμα τους δείκτες της ενεργούς συμμετοχής των πολιτών στα κοινά.

5. Η διακυβέρνηση στις πόλεις

5.1 Στο προοίμιο του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονομίας (21), που υιοθετήθηκε το 1985, αναφέρεται «ότι το δικαίωμα συμμετοχής των πολιτών στη διαχείριση των δημοσίων υποθέσεων αποτελεί μέρος των κοινών δημοκρατικών αρχών όλων των κρατών μελών του Συμβουλίου της Ευρώπης». Το τοπικό επίπεδο αποτελεί το καταλληλότερο επίπεδο για την άμεση άσκηση αυτού του δικαιώματος.

5.2 Στη Σύμβαση 144 του Συμβουλίου της Ευρώπης για την συμμετοχή των αλλοδαπών στο δημόσιο βίο σε τοπικό επίπεδο, που υιοθετήθηκε το 1992 (22), διαπιστώνεται ότι η ενεργός συμμετοχή των αλλοδαπών συμβάλλει στην ανάπτυξη και στην ευημερία κάθε τοπικής κοινωνίας. Επίσης, η Σύμβαση ζητά να διασφαλισθεί στους αλλοδαπούς πολίτες το δικαίωμα στην ελευθερία γνώμης, του συνεταιρίζεσθαι και του συνέρχεσθαι, να στηριχθεί η σύσταση συμβουλευτικών οργάνων για την εκπροσώπηση των αλλοδαπών πολιτών σε τοπικό επίπεδο, καθώς και να προαχθεί το δικαίωμα ψήφου στις τοπικές εκλογές. Ωστόσο, η Σύμβαση αυτή υπογράφηκε από ελάχιστα κράτη μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης και συνεπώς, η ΕΟΚΕ συνιστά στα κράτη μέλη να επικυρώσουν τη Σύμβαση.

5.3 Στον Ευρωπαϊκό Χάρτη για την προάσπιση των ανθρώπινων δικαιωμάτων στην πόλη (23), που υπογράφηκε το 2000, στο St. Denis, από περισσότερες από 70 ευρωπαϊκές πόλεις, διαπιστώνεται ότι η πόλη συνιστά τον πολιτικό και κοινωνικό χώρο κάθε δημοκρατίας εγγύτητας. Χαρακτηριστικό στοιχείο κάθε πόλης είναι η ενεργός συμμετοχή των πολιτών της. Οι πόλεις που υπέγραψαν τον Χάρτη, δεσμεύτηκαν να αναγνωρίσουν το δικαίωμα συμμετοχής στον τοπικό δημόσιο βίο μέσω ελεύθερων και δημοκρατικών εκλογών για την ανάδειξη των τοπικών εκπροσώπων, χωρίς διακρίσεις ανάμεσα σε αλλοδαπούς και ημεδαπούς πολίτες, και πρότειναν να επεκταθεί το δικαίωμα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι σε όλους τους πολίτες που διαμένουν τουλάχιστον δύο χρόνια στην πόλη. Λαμβάνοντας υπόψη τους περιορισμούς που απορρέουν από την εκάστοτε εθνική νομοθεσία, ζητούν να προαχθεί η δημοκρατία στην πράξη με την συμμετοχή των πολιτών και των συλλόγων τους στη λήψη αποφάσεων που αφορούν την τοπική αυτοδιοίκηση (μέσω δημόσιων συζητήσεων, δημοτικών δημοψηφισμάτων, δημόσιων συνελεύσεων, πρωτοβουλιών πολιτών, κλπ.)

5.4 Το 2003 τα μέλη του δικτύου Eurocities, στο οποίο έχουν προσχωρήσει 128 μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις, υιοθέτησαν το έγγραφο «Συμβολή στην ορθή διαχείριση θεμάτων σχετικά με την ένταξη μεταναστών και την υποδοχή αιτούντων άσυλο» (24) Ο χάρτης αυτός, που καταρτίσθηκε από τις πόλεις για τις πόλεις, περιέχει γενικές αρχές σχετικά με την προσέγγιση της μετανάστευσης. Αναγνωρίζει το γεγονός ότι οι τοπικές πολιτικές ένταξης είναι αποτελεσματικότερες όταν στηρίζονται από το σύνολο μίας κοινότητας.

5.5 Η Επιτροπή των Περιφερειών (ΕτΠ) δραστηριοποιείται με ιδιαίτερα προορατικό τρόπο σε θέματα μετανάστευσης μέσω της εκπόνησης διάφορων γνωμοδοτήσεων (25), στις οποίες τονίζει ότι οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές βρίσκονται στην εμπροσθοφυλακή όσον αφορά την χάραξη, εφαρμογή, αξιολόγηση και εποπτεία της πολιτικής για τη μετανάστευση και ότι επομένως πρέπει να θεωρούνται βασικοί εταίροι κατά την ανάπτυξη αυτής της πολιτικής (26). Η ΕτΠ επισημαίνει επίσης τη σημασία του ενεργού ρόλου που διαδραματίζουν οι τοπικές και περιφερειακές αρχές όσον αφορά την ένταξη των μεταναστών και συνεργάζεται με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

5.6 Η ΕΟΚΕ υιοθέτησε γνωμοδότηση πρωτοβουλίας (27), την οποία απηύθυνε στην Ευρωπαϊκή Συνέλευση που συνέταξε την ατυχήσασα Συνταγματική Συνθήκη, όπου πρότεινε να χορηγείται η ευρωπαϊκή ιθαγένεια στους υπηκόους τρίτων χωρών που έχουν το καθεστώς κατοίκου μακράς διαρκείας. Η ΕΟΚΕ προτείνει στην Επιτροπή και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να υιοθετήσουν νέες πρωτοβουλίες προκειμένου οι μετανάστες με καθεστώς μόνιμης διαμονής να αποκτήσουν πολιτικά δικαιώματα, ειδικά σε τοπικό επίπεδο.

5.7 Η δεύτερη έκδοση του Εγχειριδίου της Επιτροπής προς υπευθύνους χάραξης πολιτικής και αρμοδίους σε θέματα ένταξης (28), συνιστά να αναληφθούν ενεργότερες δράσεις για την κοινωνική κινητοποίηση και οργάνωση, για την διάρθρωση της επικοινωνίας και του διαλόγου, καθώς και για την ενίσχυση των τοπικών δικτύων ένταξης.

5.8 Η πρωτοβουλία «Έξυπνες πόλεις» («Smart Cities») (29) δημιουργήθηκε το 2007ως μέσο εξελικτικής αξιολόγησης με τη συμμετοχή 70 πόλεων μέτριου μεγέθους οι οποίες εφαρμόζουν κοινές στρατηγικές αειφόρου ανάπτυξης στον τομέα της οικονομίας, σε θέματα που αφορά τους ανθρώπους, καθώς και στον τομέα της διακυβέρνησης, της κινητικότητας, του περιβάλλοντος και της ποιότητας ζωής. Για τον σκοπό αυτόν χρησιμοποιούνται διάφοροι δείκτες. Η ΕΟΚΕ συνιστά να ληφθούν υπόψη οι προτάσεις που διατυπώνονται σε αυτήν τη γνωμοδότηση σχετικά με τους δείκτες σε θέματα που αφορούν τους ανθρώπους και την διακυβέρνηση.

5.9 Το πρόγραμμα «Διαπολιτισμικές Πόλεις» (Intercultural Cities - ICC) αποτελεί κοινή δράση του Συμβουλίου της Ευρώπης και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και δημιουργήθηκε κατά τη διάρκεια του Ευρωπαϊκού Έτους Διαπολιτισμικού Διαλόγου, το 2008. Στόχος του είναι να συμβάλει στην ανάπτυξη ενός προτύπου διαπολιτισμικής ένταξης στις αστικές κοινωνίες που χαρακτηρίζονται από πολυμορφία. Ερμηνεύει την πολυπολιτισμικότητα ως μέσο προβολής πολιτικών και πρακτικών που ενισχύουν τη συνεργασία, την κατανόηση και τον σεβασμό μεταξύ ατόμων διαφορετικών πολιτισμών και εθνοτικών ομάδων.

5.10 Στο έγγραφο «Ιδιότητα του πολίτη και συμμετοχή στην διαπολιτισμική πόλη» (30) του προγράμματος του Συμβουλίου της Ευρώπης «Διαπολιτισμικές πόλεις», αναλύονται οι μέθοδοι και οι διαδικασίες που μπορούν να υιοθετήσουν οι πόλεις για την ενίσχυση του διαπολιτισμικού διαλόγου και της συνεργασίας. Στο έγγραφο αυτό επιβεβαιώνονται οι αρχές της Σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης για την συμμετοχή αλλοδαπών στο δημόσιο βίο σε τοπικό επίπεδο, του 1992 και προσφέρεται μια δημιουργική προσέγγιση για την ανάδειξη ευέλικτων διαβουλεύσεων σε άτυπο πλαίσιο. Συγχρόνως, αποτελεί συμπληρωματική και πολύτιμη προσέγγιση των μακροπρόθεσμων στρατηγικών διακυβέρνησης, στηριζόμενων σε όργανα διαβούλευσης.

5.11 Πολυάριθμα κράτη μέλη παρέχουν σήμερα (πλήρως ή μερικώς) το δικαίωμα ψήφου στους αλλοδαπούς πολίτες τους: το Βέλγιο, η Δανία, η Εσθονία, η Φινλανδία, η Ελλάδα, η Ιρλανδία, οι Κάτω Χώρες, η Μάλτα, η Πορτογαλία, η Σλοβακία, η Ισπανία, η Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Ωστόσο, η ενεργός συμμετοχή των αλλοδαπών πολιτών είναι περιορισμένη και, συνεπώς, η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο να ενισχυθεί μέσω μέτρων των δημόσιων αρχών, σε συνεργασία με την κοινωνία των πολιτών.

5.12 Σύμφωνα με το MIPEX III, στην Ευρώπη, οι αλλοδαποί πολίτες έχουν το δικαίωμα του εκλέγεσθαι στις δημοτικές εκλογές σε δεκατρείς χώρες και το δικαίωμα του εκλέγειν σε δεκαεννέα χώρες στις δημοτικές εκλογές, σε επτά στις περιφερειακές εκλογές και σε δύο στις εθνικές εκλογές (Πορτογαλία και Ηνωμένο Βασίλειο). Όπως προαναφέρθηκε, σε έντεκα κράτη μέλη έχουν συσταθεί κρατικοί και σε δεκαπέντε κράτη μέλη τοπικοί οργανισμοί διαβούλευσης.

5.13 Από τα στοιχεία του MIPEX III μπορούν να συναχθούν πολύ σημαντικά συμπεράσματα όχι μόνο σχετικά με τις χώρες που διαβουλεύονται με τους μετανάστες αλλά και σχετικά με την ανάπτυξη πραγματικών πολιτικών ένταξης. Τα κράτη μέλη που διαθέτουν ισχυρές δομές διαβούλευσης είναι εκείνα που παρέχουν πολιτικές ελευθερίες σε όλα τα άτομα, στηρίζουν τις οργανώσεις της κοινωνίας των αλλοδαπών πολιτών με ικανοποιητικούς οικονομικούς πόρους, επεκτείνουν το δικαίωμα ψήφου και παρέχουν πλήρη πολιτικά δικαιώματα. Είναι επίσης εκείνα που καταβάλλουν τις μεγαλύτερες προσπάθειες για την πλήρη συμμετοχή όλων των κατοίκων σε συστήματα διαβούλευσης στον τομέα της απασχόλησης, της εκπαίδευσης, της υγείας και της κατοικίας. Στο MIPEX τονίζεται ότι οι οργανισμοί διαβούλευσης δεν μπορούν να υποκαταστήσουν το δικαίωμα ψήφου.

5.14 Τα ισχυρότερα συμβούλια διαβούλευσης στην Ευρώπη είναι εκείνα με την πιο μακροχρόνια λειτουργία (από τη δεκαετία του 1970 και 1980) και βρίσκονται στις χώρες με την μακρότερη μεταναστευτική παράδοση. Αντίθετα, τα συμβούλια με την ασθενέστερη βαρύτητα βρίσκονται σε χώρες της Νότιας Ευρώπης, όπου η μετανάστευση αποτελεί πρόσφατο φαινόμενο. Οι χώρες της Κεντρικής Ευρώπης, οι οποίες δέχονται εδώ και λίγα χρόνια μετανάστες, διαθέτουν τα λιγότερο ανεπτυγμένα συστήματα.

5.15 Αν εξετασθούν τα βήματα αυτά υπό το φως των κριτηρίων (31) του Συμβουλίου της Ευρώπης, εξάγεται το συμπέρασμα ότι πρόκειται για δομές των οποίων η δημιουργία και η συνέχεια της λειτουργίας τους δεν πρέπει να εξαρτάται από την βούληση των αρχών και των κυβερνήσεων αλλά για δομές που χρειάζονται συγκεκριμένες νομικές διατάξεις. Θα πρέπει να είναι σε θέση να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες και να παρέχουν πληροφορίες σε θέματα για τα οποία συμμετέχουν σε διαβουλεύσεις, μία πρακτική καθόλου συνηθισμένη, αν κρίνει κανείς από τις μαρτυρίες που συγκεντρώθηκαν κατά το 5ο Ευρωπαϊκό Φόρουμ για την ένταξη. Πρέπει να είναι αντιπροσωπευτικές δομές και να διοικούνται σαφώς από μετανάστες, καθώς και να διαθέτουν επαρκείς οικονομικούς πόρους. (32) Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι είναι σημαντικό να διασφαλιστεί η αντιπροσωπευτικότητα των οργανώσεων και η συμμετοχή των γυναικών.

5.16 Στο πλαίσιο της επεξεργασίας της γνωμοδότησης, διοργανώθηκε στις 30 Μαρτίου 2011 στη Βαλένθια, από την ΕΟΚΕ και την περιφερειακή κυβέρνηση της Αυτόνομης Περιφέρειας της Βαλένθια, ακρόαση με θέμα «Η συνεργασία μεταξύ των τοπικών και των περιφερειακών αρχών και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών». Κατά τις παρεμβάσεις παρουσιάστηκαν οι εμπειρίες σε θέματα διαβούλευσης και συμμετοχής της Ρώμης (Ιταλία), της Φλάνδρας (Βέλγιο), του Στρασβούργου (Γαλλία), του Δουβλίνου (Ιρλανδία), της Έσσης (Γερμανία) του Aarhus(Δανία) και της Βαλένθια (Ισπανία). Πολλές από τις εμπειρίες και τις απόψεις που εκφράστηκαν κατά τη συνεδρίαση περιλαμβάνονται στη γνωμοδότηση. Στο παράρτημα επισυνάπτεται έκθεση αυτής της ακρόασης.

5.17 Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές, πρέπει να διευκολύνουν την άσκηση του δικαιώματος του συνεταιρίζεσθαι των ατόμων που προέρχονται από οικογένειες μεταναστών, διότι η εθνικές νομοθεσίες παρέχουν μόνο περιορισμένα πολιτικά δικαιώματα σε υπηκόους τρίτων χωρών (ανεπαρκής αναγνώριση και ανισότητα όσον αφορά το δικαίωμα πολιτικής συμμετοχής μέσω του δικαιώματος του εκλέγειν). Οι ενώσεις συμβάλλουν στην οργανωμένη συμμετοχή, στην ενίσχυση των δικτύων αλληλεγγύης, στη βελτίωση των συνθηκών ενσωμάτωσης και ευημερίας των πολιτών, προς το συμφέρον ολόκληρης της τοπικής κοινωνίας.

5.18 Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές πρέπει να ενθαρρύνουν την συμμετοχή σε οργανώσεις και συλλόγους, ειδικά των μεταναστών, καθώς και να παρέχουν για τον σκοπό αυτόν τεχνικά μέσα (παροχή συμβουλών για την διαχείριση των συλλόγων, για την δημοκρατική και οικονομική διαχείριση, για την επικοινωνία, μέτρα για την ενδυνάμωση και την ανάληψη ηγετικών θέσεων, ιδιαίτερα για τις μετανάστριες, μέτρα για την ενίσχυση των φόρουμ και των δικτύων, ανταλλαγή ορθών πρακτικών, κλπ), οικονομικά μέσα (επιδοτήσεις, συμβάσεις ή ανάθεση της παροχής υπηρεσιών) υλικά μέσα(υποδομές για τις τοπικές οντότητες και βασικά εργαλεία για την ανάπτυξη δραστηριότητας), με ιδιαίτερη προσοχή στα μέτρα για την ψηφιακή ένταξη.

5.19 Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές πρέπει να ενθαρρύνουν τη συμμετοχή μεταναστών στις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, τόσο ως μέλη όσο και σε επίπεδο διοίκησης. Ιδιαίτερη σημασία έχουν σε αυτό το πλαίσιο οι σύλλογοι κατοίκων, οι σύλλογοι γονέων και κηδεμόνων σε εκπαιδευτικά ιδρύματα, οι σύλλογοι γυναικών, οι πολιτιστικοί, αθλητικοί και ψυχαγωγικοί σύλλογοι, οι θρησκευτικές κοινότητες, καθώς και οι συνδικαλιστικές ενώσεις και οι ενώσεις των εργοδοτών. Οι ευρωπαϊκές συνδικαλιστικές ενώσεις έχουν μακρά παράδοση με την προσχώρηση και συμμετοχή μεταναστών εργαζομένων, χαρακτηρίζονται από μεγάλη εθνική και πολιτιστική πολυμορφία όσον αφορά τα μέλη τους, και ως εκ τούτου διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο ως κοινωνικοί διαμεσολαβητές.

5.20 Θα πρέπει, επίσης, να διευκολυνθούν οι σχέσεις μεταξύ των ενώσεων των μεταναστών και των άλλων οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, με την ενθάρρυνση της δημιουργίας δικτύων βασιζόμενων σε κοινούς για όλους τους πολίτες κοινωνικούς στόχους (εκπαίδευση, απασχόληση, κατοικία, πολεοδομικός σχεδιασμός και αστική ανάπτυξη). Το Ευρωπαϊκό Έτος Εθελοντισμού αποτελεί ευκαιρία για την αναγνώριση και την στήριξη αυτών των οργανώσεων.

5.21 Στην ΕΕ υπάρχουν πολλές διαφορετικές μορφές οργάνωσης: φόρουμ, πλατφόρμες ή συμβούλια διαβούλευσης, τράπεζες συζήτησης. Σύμφωνα με την τρίτη έκδοση του Εγχειριδίου της Επιτροπή προς υπευθύνους χάραξης πολιτικής και αρμοδίους σε θέματα ένταξης, κάθε πλατφόρμα διαλόγου προσφέρει στους πολίτες έναν δημόσιο χώρο, «στον οποίο μπορούν να ξεκινήσουν μια ανοικτή ανταλλαγή απόψεων σε πνεύμα σεβασμού μεταξύ μεταναστών, με τους κατοίκους της περιοχής ή με την κυβέρνηση» Στόχος είναι να αναπτύξουν οι συμμετέχοντες κοινή κατανόηση και εμπιστοσύνη.

5.22 Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι το Ευρωπαϊκό Φόρουμ Ένταξης πρέπει να δικτυωθεί με τα υφιστάμενα συμβούλια διαβούλευσης στην ΕΕ. Σε επίπεδο κρατών μελών θα πρέπει επίσης να δικτυωθούν και τα τοπικά και περιφερειακά φόρουμ (ιδιαίτερα σημαντικό είναι το παράδειγμα της Δανίας όπου το εθνικό συμβούλιο εθνοτικών μειονοτήτων απαρτίζεται από 14 εκλεγμένα μέλη από 42 τοπικά φόρουμ).

5.23 Η ΕΟΚΕ επιθυμεί δημοκρατικότερες πόλεις την Ευρώπη, μέσω της ανάπτυξης μίας κοινής ιδιότητας του πολίτη η οποία να εξαρτάται από τον τόπο κατοικίας στην πόλη (η αστική ιδιότητα του πολίτη, σύμφωνα με την αντιδήμαρχο του Ρότερνταμ), δεδομένου ότι η πόλη αποτελεί τον σημαντικότερο χώρο στον οποίο αναπτύσσεται μεταξύ διαφορετικών ανθρώπων το αίσθημα ότι ανήκουν στην ίδια κοινότητα. Η πλειονότητα των μεταναστών ταυτίζεται πρώτα με την πόλη και έπειτα με το κράτος στο οποίο ζει. Η πόλη συνιστά τον κατεξοχήν χώρο στον οποίο οι άνθρωποι έχουν ίδια προβλήματα, ίδια σχέδια και ίδια όνειρα.

6. Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ένταξης

6.1 Κατά το 5ο Φόρουμ Ένταξης, συζητήθηκε ο τρόπος λειτουργίας του Ταμείου στα πλαίσια της ενδιάμεσης αξιολόγησης που πραγματοποιεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με τα συμπεράσματα και προτείνει τα εξής: 6.1.1 Θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην αρχή της συνεργασίας που προβλέπεται στο άρθρο 10 της απόφασης του Ταμείου. Για τον σκοπό αυτόν, τα κράτη μέλη θα πρέπει να συμπεριλαμβάνουν στην επεξεργασία, στην εκτέλεση και στην εκ των υστέρων αξιολόγηση του πολυετούς προγράμματος και της χρήσης του Ταμείου σε εθνικό επίπεδο, τις περιφερειακές και τοπικές αρχές, καθώς και τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. 6.1.2 Οι ισχύοντες κανόνες και οι διαδικασίες του Ταμείου χαρακτηρίζονται από υπερβολική πολυπλοκότητα και συνιστούν διοικητικά εμπόδια που δυσχεραίνουν τη χρηματοδότηση τόσο των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών όσο και τον περιφερειακών και των τοπικών αρχών. (33) Η ΕΟΚΕ συνιστά την αναθεώρηση των κανόνων αυτών σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Φόρουμ για την ένταξη και με γνώμονα την αρχή της συνεργασίας ιδίως σε θέματα που αφορούν τα κριτήρια πρόσβασης, τη συγχρηματοδότηση, τη διαφάνεια και τα άτομα. Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι για να διασφαλιστεί η προστιθέμενη αξία του Ταμείου, είναι αναγκαίο να εγγυώνται όλα τα χρηματοδοτούμενα σχέδια την πρακτική εφαρμογή της πρωταρχικής κοινής αρχής, σύμφωνα με την οποία «η ένταξη αποτελεί αμφίδρομη διαδικασία».

Βρυξέλλες, 13 Ιουλίου 2011. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Staffan NILSSON

(1) ΕΕ C 48/6, 15/02/2011

(2) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα τη μετανάστευση (δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα).

(3) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Η μετανάστευση, η ένταξη και ο ρόλος της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών» (2002/C 125/21).

(4) έγγραφο του Συμβουλίου. 14615/04. Βασικές Κοινές Αρχές που υιοθετήθηκαν από το Συμβούλιο και τους εκπροσώπους των κρατών μελών στις 19 Νοεμβρίου 2004.

(5) COM(2005) 389 τελικό. Κοινό Πρόγραμμα για την Ένταξη - Πλαίσιο σχετικά με την ένταξη των υπηκόων τρίτων χωρών στην Ευρωπαϊκή Ένωση

(6) ΕΕ C 347 της 03.02.2009, σ. 19.

(7) R. Gropas and R. Zapata-Barrero (2011) «Active immigrants in multicultural contexts: democratic challenges in Europe», in A. Triandafyllidou, T. Modood, and N. Meer European Multiculturalism(s): Cultural, religious and ethnic challenges. Edinbugh: Edinburgh University Press.

(8) EE C 208/76 της 3.9.2003.

(9) Migrant Integration Policy Index III, 2011.

(10) ΕΕ C 318/128, 23.12.2006

(11) ΕΕ C 354/16, 28.12.2010

(12) Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωση, 13440/08, 24 Σεπετεμβρίου 2008.

(13) Ευρωπαϊκός Κοινωνικός Χάρτης Τουρίνο, 18 Οκτωβρίου 1961. Συμβούλιο της Ευρώπης, Στρασβούργο, 3/5/1961. 1996 http://www.coe.int/t/dghl/monitoring/socialcharter/

(14) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «H εφαρμογή της Συνθήκης της Λισαβόνας: η συμμετοχική δημοκρατία και η πρωτοβουλία ευρωπαίων πολιτών (άρθρο 11)» (2010/C 354/10).

(15) ΕΕ C 27 της 03.02.2009, σ. 114.

(16) Το Πρόγραμμα της Στοκχόλμης - Μια ανοικτή και ασφαλής Ευρώπη που εξυπηρετεί και προστατεύει τους πολίτες (2010/C 115/01). Παράγραφος 6.1.5

(17) Consulting immigrants to improve nacional policies, (Διαβούλευση με τους μετανάστες για τη βελτίωση των εθνικών πολιτικών) Migration Policy Group (μόνιμη ομάδα μελέτης «Μετανάστευση και ένταξη».

(18) 15 και 16 Απιρλίου 2010

(19) ΕΕ C 347, 18/12/2010 και ΕΕ C 354, 28/12/2010.

(20) Ενημερωτική έκθεση της ΕΟΚΕ 518/2010 fin με θέμα «Οι νέες προκλήσεις της ένταξης», εισηγητής: ο κ. Pariza Castaños, που υιοθετήθηκε κατά τη σύνοδο ολομέλειας της 15ης και 16ης Ιουλίου 2010.

(21) Ευρωπαϊκός Χάρτης της Τοπικής Αυτονομίας που υιοθετήθηκε από την επιτροπή των υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης τον Ιούνιο 1985 και υποβλήθηκε για επικύρωση από τα κράτη μέλη στις 15 Οκτωβρίου 1984, πρώτη ημέρα συνεδρίασης της 20ής ολομέλειας της CLRAE.

(22) Convention on the Participation of Foreigners in Public Life at Local Level. (Σύμβαση για τη συμμετοχή των αλλοδαπών στο δημόσιο βίο σε τοπικό επίπεδο) Στρασβούργο, 5.II.1992.

(23) Ευρωπαϊκός Χάρτης για την προάσπιση των ανθρώπινων δικαιωμάτων στην πόλη, 18/5/2000

(24) Συμβολή στην ορθή διαχείριση θεμάτων σχετικά με την ένταξη μεταναστών και την υποδοχή αιτούντων άσυλο, 28.11.2003.

(25) Γνωμοδότηση της ΕΤΠ με θέμα «Προς μια κοινή πολιτική για τη μετανάστευση», (2009/C 76/07).

(26) Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την Ενίσχυση της παγκόσμιας προσέγγισης της μετανάστευσης: βελτίωση του συντονισμού, της συνοχής και των συνεργειών (2009/C 211/05).

(27) ΕΕ C 208 της 03.09.2003, σ. 76.

(28) Εγχειρίδιο για την ένταξη για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής και τους επαγγελματίες. Δεύτερη έκδοση, Μάιος 2007.

(29) http://www.smart-cities.eu/

(30) http://www.coe.int/t/dg4/cultureheritage/culture/Cities/paperviarregio_en.pdf.

(31) Σύμβαση 144 του Συμβουλίου της Ευρώπης σχετικά με τη συμμετοχή των αλλοδαπών στο δημόσιο βίο σε τοπικό επίπεδο (1992).

(32) Consulting immigrants to improve national policies. Thomas Huddleston, Migration Policy Group.

(33) Véase S. Carrera y A. Faure Atger (2011), Integration as a two-way process in the EU: Assessing the Relationship between the European Integration Fund and the Common Basic Principles on Integration, Executive Summary, Centre for European Policy Studies, CEPS: Brussels. Διαθέσιμο στην ιστοσελίδα http://www.ceps.eu/system/files/research_area/2011/02/CEPS_EIF_study_summary.pdf