Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Ευρωπαϊκή διάσταση της εκπαίδευσης: φύση, περιεχόμενο και προοπτικές"

(2001/C 139/16)

Στις 2 Μαρτίου 2000, και σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφος 3, του Εσωτερικού Κανονισμού της, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση(1) με θέμα: "Ευρωπαϊκή διάσταση της εκπαίδευσης: φύση, περιεχόμενο και προοπτικές".

Το τμήμα "Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη", στο οποίο ανατέθηκαν οι προπαρασκευαστικές εργασίες της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή της στις 31 Ιανουαρίου 2001 (Εισηγητής: ο κ. Κορυφίδης, Συνεισηγητής: ο κ. Rupp).

Κατά την 379η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 1ης Μαρτίου 2001), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 100 ψήφους υπέρ, 4 κατά και 5 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η ενημερωτική έκθεση με θέμα "ευρωπαϊκή διάσταση της εκπαίδευσης: φύση, περιεχόμενο και προοπτική", ανήκει πλέον στο ενεργητικό της ΟΚΕ. Η επίδρασή της στο ευρωπαϊκό εκπαιδευτικό γίγνεσθαι θα κριθεί εν καιρώ. Εν καιρώ, επίσης, θα κριθεί τελικά και η ποιοτική της διάσταση. Ήδη όμως, η ως άνω έκθεση αποτελεί μια παρακαταθήκη. Μια παρακαταθήκη στοιχείων, αλλά και οπτικών της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, σε θέματα εκπαίδευσης. Ήδη, επίσης, η έκθεση αυτή έχει στο ενεργητικό της μια σημαντική συνεισφορά. Συνετέλεσε - λίγο ή πολύ δεν έχει σημασία - στο να έρθει στο προσκήνιο του πολιτικού, οικονομικού και κοινωνικού διαλόγου η εκπαίδευση, κάτι που αποτελούσε καταγραμμένο στόχο της.

1.2. Γίνεται σαφές ότι η ενημερωτική έκθεση προσδιορίζει σε μεγάλο βαθμό το περιεχόμενο της παρούσας γνωμοδότησης. Αντίθετα η γνωμοδότηση, για λόγους που σχετίζονται με τη συγκυρία, δεν περιλαμβάνει όλες τις διαστάσεις και όλα τα στοιχεία της ενημερωτικής έκθεσης. Για το λόγο αυτόν, τόσο η ενημερωτική έκθεση, όσο και το παράρτημά της αποτελούν αναπόσπαστα συνοδευτικά έγγραφα της γνωμοδότησης αυτής.

1.3. Παράλληλα με την επεξεργασία της ως άνω ενημερωτικής έκθεσης και κατά χρονικό διάστημα της Πορτογαλικής Προεδρίας (πρώτο εξάμηνο 2000), παρουσιάζεται μια έντονη κινητικότητα στα θέματα της εκπαίδευσης, σε όλα τα όργανα του ευρωπαϊκού επιπέδου (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Συμβούλιο και Επιτροπή). Η κινητικότητα αυτή δημιουργήθηκε, κατά βάση, από τη διαπίστωση ότι: "η εκπαίδευση δεν θεωρείται πια απλά μέσο για την ανάπτυξη, αλλά συστατικό στοιχείο της ίδιας της ανάπτυξης και ταυτόχρονα ένας από τους ουσιαστικότερους στόχους της"(2). Στην ειδική, λοιπόν, σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου (23 και 24 Μαρτίου 2000) και στα πλαίσια του νέου στρατηγικού στόχου της Ένωσης για την επόμενη δεκαετία: "να γίνει η ανταγωνιστικότερη και δυναμικότερη οικονομία της γνώσης, ανά την υφήλιο, ικανή για βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη με περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας και με μεγαλύτερη κοινωνική συνοχή"(3), αποφασίζονται μεταξύ των άλλων και τα παρακάτω:

- Μια νέα προσέγγιση για την εκπαίδευση και την κατάρτιση. Μια προσέγγιση που προβάλλει την αναγκαιότητα "προσαρμογής των ευρωπαϊκών πολιτικών εκπαίδευσης και κατάρτισης στις απαιτήσεις της κοινωνίας της γνώσης" και ταυτόχρονα στην "ανάγκη για ένα καλύτερο επίπεδο και ποιότητα απασχόλησης". Μια προσέγγιση, επίσης, που διαφοροποιεί ουσιαστικά τη μέχρι τώρα σχέση εκπαίδευσης πολίτη, προσφέροντας "ευκαιρίες μάθησης και κατάρτισης σε συγκεκριμένες ομάδες, στις διάφορες φάσεις της ζωής τους". Μια προσέγγιση, τέλος, που στηρίζεται σε τρεις βασικά άξονες: "την ανάπτυξη τοπικών κέντρων μάθησης, την προαγωγή νέων βασικών δεξιοτήτων - ιδίως στις τεχνολογίες των πληροφοριών - και τη μεγαλύτερη διαφάνεια των προσόντων"(4). Στα πλαίσια της ως άνω προσέγγισης το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί τα κράτη μέλη, σύμφωνα με τους συνταγματικούς τους κανόνες, το Συμβούλιο και την Επιτροπή να λάβουν τα απαιτούμενα μέτρα στο πεδίο των αρμοδιοτήτων τους, για την επίτευξη των παρακάτω στόχων:

- ουσιαστική ετήσια αύξηση των κατά κεφαλήν επενδύσεων σε ανθρώπινο δυναμικό·

- ο αριθμός ατόμων ηλικίας 18 έως 24 ετών, τα οποία έχουν ολοκληρώσει μόνον τον κατώτερο κύκλο δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και δεν συνεχίζουν την εκπαίδευση και κατάρτισή τους, πρέπει να υποδιπλασιαστεί μέχρι το 2010·

- τα σχολεία και τα κέντρα κατάρτισης, συνδεδεμένα όλα με το Διαδίκτυο, θα πρέπει να μετατραπούν σε πολυλειτουργικά τοπικά κέντρα μάθησης, προσιτά σε όλους, με τη χρήση των καταλληλότερων μεθόδων για την κάλυψη ευρέως φάσματος ομάδων στόχων· πρέπει να θεσπιστούν συνεργασίες μάθησης μεταξύ σχολείων, κέντρων κατάρτισης, επιχειρήσεων και ερευνητικών εγκαταστάσεων προς αμοιβαίο όφελος·

- ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο πρέπει να καθορίζει τις νέες βασικές δεξιότητες που πρέπει να παρέχει η δια βίου μάθηση: δεξιότητες πληροφορικής, ξένες γλώσσες, τεχνολογική αντίληψη, επιχειρηματικό πνεύμα και κοινωνικές δεξιότητες· πρέπει να θεσπιστεί ευρωπαϊκό δίπλωμα βασικών δεξιοτήτων πληροφορικής, με συγκεντρωτικές διαδικασίες πιστοποίησης, ώστε να προαχθούν οι βασικές γνώσεις ψηφιακής τεχνολογίας σε ολόκληρη την Ένωση·

- να καθοριστούν, μέχρι τα τέλη του 2000, τα μέσα για την προώθηση της κινητικότητας των σπουδαστών, των διδασκάλων και του προσωπικού κατάρτισης και έρευνας, αφενός μεν, με την καλύτερη δυνατή χρήση των υφιστάμενων κοινοτικών προγραμμάτων (Σωκράτης, Leonardo, Νεολαία) και εξαλείφοντας τα εμπόδια, αφετέρου δε, με διαφανέστερη αναγνώριση των προσόντων και των περιόδων σπουδών και κατάρτισης· να λάβουν μέτρα για την άρση των εμποδίων για την κινητικότητα των διδασκάλων μέχρι το 2000 και να προσελκύσουν διδασκάλους υψηλής ποιότητας·

- πρέπει να αναπτυχθεί κοινή ευρωπαϊκή μορφή βιογραφικών σημειωμάτων, η οποία θα χρησιμοποιείται εθελοντικά, ώστε να ευνοείται η κινητικότητα με την καλύτερη αξιολόγηση των γνώσεων που έχουν αποκτηθεί, τόσο από τα ιδρύματα εκπαίδευσης και κατάρτισης, όσο και από τους εργοδότες(5).

Το ίδιο ως άνω Ευρωπαϊκό Συμβούλιο "καλεί το Συμβούλιο (Παιδείας) να επιδοθεί σε γενικότερο προβληματισμό σχετικά με τους συγκεκριμένους μελλοντικούς στόχους των εκπαιδευτικών συστημάτων, επικεντρωμένο σε κοινά μελήματα και προτεραιότητες, αλλά σεβόμενο παράλληλα την εθνική ποικιλομορφία, με στόχο να συμβάλει στις διαδικασίες του Λουξεμβούργου και του Κάρντιφ και να υποβάλει εκτενέστερη έκθεση στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο την άνοιξη του 2001"(6).

- Η εκπόνηση ενός ολοκληρωμένου προγράμματος δράσης για μια ηλεκτρονική Ευρώπη (e-Europe Action Plan). Στα πλαίσια αυτού του προγράμματος και μεταξύ των άλλων προβλέπεται η εξασφάλιση της πρόσβασης όλων των σχολείων της Ένωσης στο Διαδίκτυο έως το τέλος του 2001 και η εξοικείωση όλου του απαιτούμενου διδακτικού προσωπικού με τη χρήση του Διαδικτύου και των πολυμέσων, μέχρι τα τέλη του 2002.

- Η δημιουργία ενός ευρωπαϊκού χώρου έρευνας, με στόχο, μεταξύ των άλλων(7):

- την ανάπτυξη κατάλληλων μηχανισμών για την εθελοντική δικτύωση των εθνικών και των κοινών προγραμμάτων έρευνας, γύρω από ελεύθερα καθοριζόμενους στόχους·

- την καταγραφή και ανάδειξη της αριστείας στον τομέα της έρευνας·

- τη βελτίωση του περιβάλλοντος για ιδιωτικές επενδύσεις και εταιρικές συνεργασίες·

- τη λήψη μέτρων για την άρση των εμποδίων στην κινητικότητα των ερευνητών και την προσέλκυση και συγκράτησή τους στην Ευρώπη·

- τη διαβεβαίωση ότι μέχρι το 2001 θα υπάρξει κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, συμπεριλαμβανομένου του υποδείγματος χρησιμότητας.

1.3.1. Στη συνέχεια το Συμβούλιο Υπουργών Παιδείας (συνεδρίαση της 8ης Ιουνίου 2000) παρατήρησε ότι "είναι έτοιμο να εκτελέσει την εντολή που του ανέθεσε το (ως άνω) Ευρωπαϊκό Συμβούλιο(8)". Πιο συγκεκριμένα είναι έτοιμο να ανταποκριθεί στην εκπόνηση έκθεσης για τις μελλοντικές προκλήσεις και στόχους των συστημάτων διδασκαλίας, που θα πρέπει, σύμφωνα με τα συμπεράσματα της Λισσαβώνας να υποβληθεί στο έκτακτο εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Στοκχόλμης το 2001.

1.3.2. Το ίδιο ως άνω Συμβούλιο (Παιδείας) άκουσε ευνοϊκά την παρουσίαση της ανακοίνωσης της Επιτροπής της 24ης Μαΐου 2000 για την πρωτοβουλία "e-learning - να σκεφτούμε την εκπαίδευση του αύριο". Η πρωτοβουλία που περιέχει ορισμένα βασικά στοιχεία των συμπερασμάτων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισσαβώνας στον τομέα της ανάπτυξης της κοινωνίας της γνώσης, έχει ως στόχο τη συγκεκριμενοποίηση της πρωτοβουλίας "e-Europe" στους τομείς της εκπαίδευσης και της κατάρτισης. Τη συγκεκριμενοποίηση δηλαδή του ρόλου της εκπαίδευσης στη διάδοση των ψηφιακών τεχνολογιών στην Ευρώπη, ώστε να έχουν όλοι οι Ευρωπαίοι τις αναγκαίες ικανότητες για να τις χρησιμοποιούν. Το ίδιο Συμβούλιο, αφού άκουσε την "Ευρωπαϊκή έκθεση για την ποιότητα της σχολικής εκπαίδευσης: δεκαέξι δείκτες ποιότητας" και τις εξελίξεις που υπήρξαν στον τομέα της συνεργασίας για την αξιολόγηση της ποιότητας στη σχολική εκπαίδευση, κάλεσε την Επιτροπή να υποστηρίξει τις δραστηριότητες αυτές και "να δημιουργήσει μια βάση δεδομένων για τη διάδοση ουσιαστικών μέσων και εργαλείων αξιολόγησης της ποιότητας των σχολείων"(9).

1.3.3. Τέλος, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Santa Maria da Feira στις 19 και 20 Ιουνίου 2000 υιοθέτησε τις κατευθυντήριες γραμμές του ως άνω Συμβουλίου Υπουργών Παιδείας για τις μελλοντικές προκλήσεις και τους στόχους των εκπαιδευτικών συστημάτων στην κοινωνία της γνώσης(10) και ανέδειξε τη δια βίου μάθηση σε ζωτική πολιτική για την ανάπτυξη της ιδιότητας του πολίτη, της κοινωνικής συνοχής και της απασχόλησης.

1.3.4. Αξίζει να σημειωθεί ότι η ως άνω κινητικότητα συνεχίζεται και στη συνέχεια, στο χρονικό δηλαδή διάστημα της Γαλλικής Προεδρίας(11), με την προώθηση της υλοποίησης των ως άνω αποφάσεων, την επεξεργασία και εξειδίκευσή τους στο επίπεδο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της Επιτροπής. Πιο συγκεκριμένα η Γαλλική προεδρία, μεταξύ των άλλων, προωθεί:

- Την ενσωμάτωση της παιδείας στις "κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση".

- Την προώθηση της δια βίου μάθησης και του ρόλου της στην απασχόληση.

- Την εφαρμογή του σχεδίου δράσης "Ηλεκτρονική Ευρώπη".

- Την άρση των εμποδίων, που παρακωλύουν την κινητικότητα των μαθητών, σπουδαστών, διδασκόντων και ερευνητών (Συνάντηση Υπουργών Παιδείας 30.9.2000).

- Την ολοκλήρωση των εργασιών τροποποίησης και απλούστευσης των οδηγιών, που αφορούν στην αναγνώριση των διπλωμάτων.

- Την απόκτηση εκ μέρους των νέων ευρωπαίων, από το σχολείο ήδη, κοινών πολιτιστικών αναφορών, με την εκμάθηση δύο γλωσσών εκτός της μητρικής και με την εισαγωγή της ευρωπαϊκής διάστασης στα προγράμματα ιστορίας.

- Την από κοινού εφαρμογή σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ενός προγράμματος "ηλεκτρονικής μάθησης".

1.3.4.1. Σημαντική εξέλιξη για την προώθηση της ευρωπαϊκής διάστασης της εκπαίδευσης, κατά τη διάρκεια της γαλλικής Προεδρίας, αποτελούν οι θέσεις που διατυπώθηκαν στο Συμβούλιο Υπουργών Παιδείας της 9.11.2000 για:

- την κινητικότητα και το σχετικό σχέδιο δράσης (σαράντα δύο ενδεικτικά μέτρα ανάπτυξης της κινητικότητας και άρσης των σχετικών εμποδίων)·

- τους μελλοντικούς στόχους των ευρωπαϊκών εκπαιδευτικών συστημάτων (βελτίωση της ποιότητας των εκπαιδευτικών συστημάτων, ευκολότερη πρόσβαση στην εκπαίδευση για όλους τους πολίτες της Ένωσης)·

- την προώθηση της ανοιχτής μεθόδου συντονισμού σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισσαβώνας·

- τον προσδιορισμό των ορίων της εκπαίδευσης σε σχέση με την απασχολησιμότητα.

1.3.4.2. Ειδικότερα σ' ό,τι αφορά στην κινητικότητα, καθοριστικής σημασίας εξέλιξη αποτελεί το σχετικό ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Νίκαιας (7 και 8 Δεκεμβρίου 2000). Με το ψήφισμα αυτό καθίσταται "η ανάπτυξη της κινητικότητας των νέων, των μαθητών, των σπουδαστών, των ερευνητών, κάθε επιμορφωνόμενου ατόμου, καθώς και των διδασκόντων", μείζων πολιτικός στόχος. Ένας στόχος, για την κατάκτηση του οποίου υπάρχει πλέον διακηρυγμένη δέσμευση των δεκαπέντε αρχηγών των κρατών μελών.

1.3.4.3. Σημαντική, επίσης, είναι η εξειδίκευση του θεσμού της δια βίου μάθησης, καθώς και του τρόπου κατάκτησής του, που γίνεται στο σχετικό υπόμνημα(12) που επεξεργάστηκε η Επιτροπή. Σύμφωνα με το υπόμνημα αυτό η δια βίου μάθηση πρέπει να υπηρετεί σήμερα τους εξής δύο, εξίσου σημαντικούς, στόχους:

- την προώθηση της ενεργού συμμετοχής στο κοινωνικό γίγνεσθαι και

- την αύξηση των δυνατοτήτων απασχόλησης.

1.4. Η ΟΚΕ θεωρεί την ανταπόκριση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισσαβώνας στις σύγχρονες ευρωπαϊκές εκπαιδευτικές απαιτήσεις, ως ανταπόκριση ειδικού βάρους. Ως ανταπόκριση, δηλαδή, ουσιαστική, σημαντική και εν δυνάμει καθοριστική για τη συνολική ευρωπαϊκή προοπτική. Ως ανταπόκριση, επίσης, που δημιουργεί προϋποθέσεις, κατάκτησης προοπτικά ενός ευρωπαϊκού χώρου μάθησης, ικανού να λειτουργήσει συμπληρωματικά και να καλύψει τυχόν κενά των υπαρχόντων εθνικών και περιφερειακών εκπαιδευτικών συστημάτων. Ως ανταπόκριση, τέλος, που μπορεί να συσπειρώσει μεγάλα τμήματα της ευρωπαϊκής κοινωνίας σε μια πορεία συνδιαμόρφωσης της νέας πραγματικότητας που ούτως ή άλλως και μέρα με τη μέρα δημιουργούν οι εξελίξεις στο παγκόσμιο τεχνολογικό, οικονομικό, κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο.

1.4.1. Στα προηγούμενα πλαίσια η ΟΚΕ επαναπροσδιορίζει τις επεξεργασίες της για την εκπαίδευση και την κατάρτιση με βάση το ως άνω στοιχείο, προσεγγίζοντας, τόσο τη γενική φιλοσοφία του περιεχομένου της παρέμβασης, όσο και τις επιμέρους συγκεκριμένες προτάσεις εκπαιδευτικής δράσης, με μεγάλη προσοχή.

1.4.2. Η ΟΚΕ αισθάνεται ικανοποίηση γιατί οι αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισσαβώνας ήλθαν να επιβεβαιώσουν τις αγωνίες, που εδώ και καιρό εξέφρασε για την εκπαίδευση στην Ευρώπη και την προοπτική της. Αισθάνεται επίσης ικανοποίηση καθώς, πολλές από τις μέχρι τώρα διατυπωμένες θέσεις της υλοποιούνται και προωθούνται με τις αποφάσεις αυτές. Γι αυτό και ευχαρίστως, με βάση την εμπειρογνωμοσύνη και τις σχετικές επεξεργασίες της διατυπώνει τις απόψεις της, τόσο στη διαδικασία, όσο και στην ουσία των όσων αποφασίστηκαν στην Λισσαβώνα. Απόψεις, οι οποίες σαφώς έχουν ως στόχο, να συμπληρώσουν τυχόν κενά, να διευκρινίσουν τυχόν αμφιλεγόμενα σημεία και να εξειδικεύσουν άλλα.

2. Γενικές παρατηρήσεις - επισημάνσεις

2.1. Η προοπτική της εκπαίδευσης στην Ευρώπη, αλλά και ο ρόλος της εκπαίδευσης στην ολοκλήρωσή της, απετέλεσαν κατά καιρούς πεδία έντονου προβληματισμού και αντιθέσεων, στην ΕΕ. Οι αντιθέσεις αυτές όχι μόνο δυσχεραίνουν την ανάπτυξη ευρωπαϊκής πολιτικής στον τομέα της εκπαίδευσης αλλά αποδυναμώνουν επίσης την ευρωπαϊκή θέση στον τομέα αυτό. Έως τις μέρες μας, η ευρωπαϊκή συμμετοχή στο εκπαιδευτικό γίγνεσθαι περιορίζεται κύρια στην ανάπτυξη συγκεκριμένων ευρωπαϊκών προγραμμάτων κατά τομέα ή και αντικείμενο. Αντίθετα, στα συστήματα εκπαίδευσης πολλών κρατών, η ευρωπαϊκή οπτική και φυσικά το ευρωπαϊκό περιεχόμενο(13) είναι περιορισμένης έκτασης.

2.2. Η ΟΚΕ αποδέχεται και πιστεύει στη θέση που λέει ότι "τα εκπαιδευτικά συστήματα των κρατών μελών με τις διαφορές και τις ιδιομορφίες τους αποτελούν ανεκτίμητης αξίας πλούτο, που δεν πρέπει να χαθεί. Αντίθετα πρέπει να αξιοποιηθεί(14)". Αντιλαμβάνεται, επίσης, τα εμπόδια και τις δυσκολίες που υπήρξαν στη διαμόρφωση εκπαιδευτικής πολιτικής με ευρωπαϊκή οπτική και περιεχόμενο. Επισημαίνει, όμως, παράλληλα τη σπουδαιότητα και την αναγκαιότητα ανάπτυξης μιας πολιτικής ουσιαστικού εκσυγχρονισμού της εκπαίδευσης. Ενός εκσυγχρονισμού, που αφορά τόσο στο ποιοτικό και ποσοτικό της στοιχείο, όσο και στο επίπεδο των δομών της(15). Ενός εκσυγχρονισμού, που απαιτεί την αναζήτηση μιας νέας ισορροπίας, μεταξύ του ιστορικού ευρωπαϊκού εκπαιδευτικού γίγνεσθαι, των αναγκών που δημιουργεί η σύγχρονη ευρωπαϊκή πραγματικότητα και πολύ περισσότερο των μελλοντικών αναγκών που δημιουργεί η ευρωπαϊκή προοπτική. Ενός εκσυγχρονισμού, που πρέπει να στηρίζεται στην αρχή ότι η εκπαίδευση δεν υπηρετεί μόνον τις ανάγκες της οικονομίας, αλλά τον ευρύτερο στόχο της ολοκλήρωσης του ατόμου, μεταξύ των άλλων, πολιτισμικά και κοινωνικά. Ενός εκσυγχρονισμού που απαιτεί νέες προσεγγίσεις στον ορισμό του χρόνου, των χώρων, των όρων και των μέσων μάθησης και παιδείας. Ενός εκσυγχρονισμού, τέλος, που απαιτεί τη δημιουργία ενός ποιοτικά νέου σχολείου, με(16):

- ευρύτερους από τους σημερινούς στόχους (ανταπόκριση στις απαιτήσεις που δημιουργούν η κοινωνία της πληροφορίας και της γνώσης, η διαφορετικότητα, καθώς η νέα ευρωπαϊκή πραγματικότητα και η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας)·

- διαφορετική δομή (ανταπόκριση στα νέα δεδομένα που δημιουργεί η λογική της δια βίου μάθησης)·

- ευρύτερο μαθητικό πεδίο (ανταπόκριση στην αναγκαιότητα ηλικιακής επέκτασης της υποχρεωτικής εκπαίδευσης, αλλά και ανταπόκρισης στο θεσμό της δια βίου μάθησης)·

- σύγχρονα μέσα, μεθοδολογία και περιεχόμενο σπουδών (προσαρμογή και αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών, κύρια της πληροφορικής, κατά την εκπαιδευτική διαδικασία και πράξη).

2.3. Η ΟΚΕ θεωρεί πολύ σημαντικές και χαιρετίζει τις σχετικές εξελίξεις που σημειώθηκαν στο έκτακτο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβώνας, στα Ευρωπαϊκά Συμβούλια της Santa Maria da Feira και της Νίκαιας, καθώς και στα Συμβούλια των Υπουργών Παιδείας της 17.12.1999, της 8.6.2000(17) και της 9.11.2000. Στέκεται ιδιαίτερα θετικά απέναντι στην πολιτική σημασία του θεσμού της δια βίου μάθησης - ενός θεσμού που αξιοποιείται εδώ και πολλά χρόνια σε μερικά κράτη μέλη. Η ανάπτυξη της δια βίου μάθησης "ως βασικού στοιχείου του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου, σε συνεργασία με τους κοινωνικούς εταίρους και με ευρωπαϊκό πλαίσιο των παρεχόμενων δεξιοτήτων"(18), αποτελεί σίγουρα εξέλιξη, που μπορεί να χαρακτηριστεί ως άλμα. Άλματα, επίσης, μπορούν να χαρακτηριστούν οι παροτρύνσεις του ως άνω Ευρωπαϊκού Συμβουλίου προς τα κράτη μέλη, το Συμβούλιο και την Επιτροπή, να λάβουν τα απαιτούμενα μέτρα στο πεδίο των αρμοδιοτήτων τους, για την επίτευξη των εξής, μεταξύ των άλλων, στόχων:

- ουσιαστική ετήσια αύξηση των κατά κεφαλήν επενδύσεων σε ανθρώπινο δυναμικό,

- μετατροπή των σχολείων και των κέντρων κατάρτισης σε πολυλειτουργικά κέντρα μάθησης, συνδεδεμένα με το Διαδίκτυο, προσιτά σε όλους, με τη χρήση των καταλληλότερων μεθόδων για την κάλυψη ευρέως φάσματος ομάδων-στόχων(19).

2.4. Παρά τις ως άνω θετικότατες εξελίξεις σ' ό,τι αφορά στην απόκτηση κινητικότητας και δυναμικής αλλαγών στην εκπαίδευση (όλων των επιπέδων και διαστάσεων), η ΟΚΕ απαιτεί γρηγορότερους ρυθμούς προώθησης των σχετικών θέσεων του έκτακτου Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισσαβώνας. Κρίνει, επίσης, ότι απαιτείται συνολική προσπάθεια για διασαφήνιση των εννοιών και για σαφέστερο προσδιορισμό των ευθυνών και ρόλων, που προκύπτουν στα διάφορα επίπεδα της εκπαιδευτικής δράσης. Προτείνει, τέλος, συνεχή παρακολούθηση και αξιολόγηση του συνόλου των δράσεων, σε όλα τα επίπεδα. Μια παρακολούθηση και αξιολόγηση στην οποία η ΟΚΕ ζητά και είναι έτοιμη να συμμετάσχει.

2.4.1. Προς την ως άνω κατεύθυνση, η ΟΚΕ, με βάση τη σχετική ενημερωτική της έκθεση για την ευρωπαϊκή διάσταση της εκπαίδευσης, αλλά και άλλες επεξεργασίες της του τελευταίου χρόνου(20) επισημαίνει και προτείνει γενικά τα εξής:

2.4.1.1. Θεωρεί ότι η τυπική εκπαίδευση αποτελεί διαδικασία που προσδιορίζεται κατά βάση και κυρίαρχα από τις αξίες του ανθρωπισμού. Στα προηγούμενα πλαίσια, κάθε επιλογή εκπαιδευτικού σχεδιασμού, θα πρέπει να είναι συμβατή με το ως άνω πλαίσιο αξιών. Ιδιαίτερα σήμερα, όπου οι σχετικές ισορροπίες κλίνουν επικίνδυνα υπέρ των αναγκών για άμεση προσαρμογή στα νέα τεχνολογικά και οικονομικά δεδομένα, η ανθρωπιστική διάσταση της εκπαίδευσης θα πρέπει να προσεχθεί ιδιαίτερα. Η νέα τεχνολογική και οικονομική πραγματικότητα γίνεται αντιληπτή και αποδεκτή στο βαθμό που υπηρετεί τον άνθρωπο και την κοινωνία. Οι δεκαπέντε ηγέτες των κρατών μελών και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αποτελούν σίγουρα εγγύηση για την ευρωπαϊκή κοινωνία, ότι η εκπαίδευση στην Ευρώπη δεν θα χάσει τους κεντρικούς στόχους της και την ανθρωπιστική της ταυτότητα.

2.4.1.2. Η ΟΚΕ κρίνει ότι η προσαρμογή της εκπαίδευσης στα νέα δεδομένα και η αύξηση της αποτελεσματικότητάς της μπορεί να επιτευχθεί με ενίσχυση της ανθρωπιστικής της ταυτότητας και παράλληλα με επιλογές, ως αυτές του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισσαβώνας. Επιλογές, δηλαδή, που θα δημιουργούν γέφυρες επικοινωνίας και συνεργασίας μεταξύ των εθνικών και περιφερειακών εκπαιδευτικών συστημάτων. Επιλογές, που θα οικοδομούν έναν ευρωπαϊκό εκπαιδευτικό χώρο, εκεί και όπου χρειάζεται, με σεβασμό στη διαφορετικότητα και την ποικιλομορφία των εθνικών συστημάτων. Επιλογές, τέλος, δημιουργίας προϋποθέσεων αποτελεσματικής υπέρβασης των εμποδίων που ανακύπτουν στην πορεία μετάβασης προς την κοινωνία της πληροφορίας και την Ευρώπη της γνώσης.

2.4.1.3. Επισημαίνει ότι η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών, στη μεγάλη της πλειοψηφία, θεωρεί την εκπαίδευση ως υπόθεση ευρωπαϊκή και εθνική ταυτόχρονα. Αυτό, μεταξύ των άλλων, σημαίνει ενίσχυση του σχετικού ευρωπαϊκού διαλόγου και ισχυροποίηση των μηχανισμών διαβούλευσης μεταξύ των ευρωπαϊκών οργάνων και των κρατών μελών, για όλα τα ζητήματα της εκπαίδευσης. Η ΟΚΕ εκτιμά ότι στη διαδικασία διαβούλευσης και κοινωνικού διαλόγου θα πρέπει να συμμετάσχουν και όλα, τα υποψήφια για ένταξη κράτη.

2.4.1.4. Η ΟΚΕ εκτιμά, επίσης, ότι η νέα προσέγγιση για την εκπαίδευση, το νέο σχολείο, όπως περιγράφηκε προηγούμενα, πρέπει να διακατέχεται εσωτερικά από ενιαία λογική και να είναι σε θέση να καλύπτει τις ανάγκες της ευρωπαϊκής, εθνικής και τοπικής διάστασης της εκπαίδευσης. Ειδικότερα δε, θα πρέπει να είναι σε θέση:

- να ανταποκρίνεται στις πολυπολιτισμικές και πολυγλωσσικές ανάγκες της Ευρώπης (αυτές που δημιουργούνται από τη μετανάστευση, τη διεύρυνση και την παγκοσμιοποίηση της οικονομίας)·

- στις ανάγκες που δημιουργεί η ελεύθερη κινητικότητα των ευρωπαίων πολιτών (π.χ. αναγνώριση διπλωμάτων)·

- στις ανάγκες που δημιουργεί ο θεσμός της δια βίου μάθησης.

2.4.1.5. Προτείνει να αποτελέσουν τομείς συνευθύνης, οι εκπαιδευτικοί τομείς, που σχετίζονται με την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, τη διαμόρφωση του ευρωπαίου πολίτη (ενεργός, πολυπολιτισμικός, πολυγλωσσικός πολίτης) και γενικότερα οι τομείς εκείνοι οι οποίοι, με συμφωνία των κρατών μελών, μπορούν να οδηγήσουν σε συνεργασίες.

2.4.1.6. Τέλος, προτείνει να χρησιμοποιηθεί η ανοιχτή μέθοδος συντονισμού, για το σχεδιασμό και την ανάπτυξη της δια βίου μάθησης και όσων σχετίζονται με την κοινωνία της πληροφορίας και την κοινωνία της γνώσης (νέοι τομείς), καθώς και την ανάπτυξη ενός σύγχρονου επιστημονικού ευρωπαϊκού ινστιτούτου εκπαιδευτικών ερευνών. Το ευρωπαϊκό αυτό ίδρυμα θα είναι αρμόδιο για θέματα που σχετίζονται με τις στατιστικές στον εκπαιδευτικό τομέα. Θα διαθέτει στα κράτη μέλη σημαντικά δεδομένα ευρωπαϊκής κλίμακας συμβάλλοντας έτσι σε μια επιστημονικά τεκμηριωμένη συζήτηση. Σημειώνεται ότι οι ευρωπαϊκές εκπαιδευτικές δράσεις, γίνονται από τις τοπικές κοινωνίες ευκολότερα αποδεκτές, όταν αναφέρονται στους νέους τομείς της εκπαίδευσης και είναι επιστημονικά τεκμηριωμένες. Αντίθετα, δράσεις που αναφέρονται στους παραδοσιακούς τομείς της εκπαίδευσης δεν γίνονται αποδεκτές, πολύ περισσότερο, αν δεν συνοδεύονται από επιστημονική τεκμηρίωση.

2.5. Η ΟΚΕ στέκεται με ιδιαίτερη προσοχή και ευαισθησία στο ζήτημα της δημιουργίας ενός ευρωπαϊκού εκπαιδευτικού χώρου. Ενός χώρου, που με τις τελευταίες εξελίξεις παίρνει ευρύτερο περιεχόμενο και μετασχηματίζεται σε ευρωπαϊκό χώρο μάθησης και παιδείας. Στο χώρο αυτόν η ΟΚΕ εντάσσει, όχι μόνον την ευρωπαϊκή διάσταση της εκπαίδευσης, αλλά και κάθε άλλη σύγχρονη μαθησιακή πρόκληση και διαδικασία, που αφορά στον ευρωπαίο πολίτη. Στο χώρο αυτόν εντάσσεται, συνεπώς, η δια βίου μάθηση και η εξοικείωση των ευρωπαίων - ανεξάρτητα από ηλικία - με τη λογική και τους μηχανισμούς της κοινωνίας της πληροφορίας. Στο χώρο αυτόν εντάσσεται, επίσης, η αφομοίωση και συνειδητοποίηση από κάθε ευρωπαίο πολίτη της νέας πραγματικότητας που δημιουργεί η παγκοσμιοποίηση, όποιας μορφής. Στο χώρο αυτόν εντάσσεται, ακόμη, η δύσκολη διαδικασία προσαρμογής του ευρωπαίου πολίτη στους νέους ρυθμούς λειτουργίας και τις ταχύτητες αλλαγών, που έχουν επιβάλει οι σύγχρονες τεχνολογίες. Στο χώρο αυτόν, τέλος, εντάσσεται η κατάκτηση της νέας παιδείας του ευρωπαίου πολίτη· της παιδείας της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης· μιας παιδείας, η οποία, χωρίς να αφίσταται από τις ιστορικές της ρίζες, θα προσδιορίσει την Ευρώπη και τους πολίτες της στη νέα χιλιετία.

2.5.1. Η σχέση μεταξύ του ευρωπαϊκού χώρου μάθησης και παιδείας με τους αντίστοιχους εθνικούς και περιφερειακούς χώρους, δεν μπορεί να είναι σχέση ανταγωνιστική. Πρέπει να είναι σχέση συνεργατική, συμπληρωματική και διαλεκτική. H στοχοθέτηση κοινών στόχων και οι τρόποι κατάκτησής τους, οι ανταλλαγές καλών πρακτικών, η κινητικότητα του διδακτικού και μαθητικού δυναμικού, οι δικτυώσεις, οι εκθέσεις ποιότητας και οι συγκριτικές στατιστικές, η ηλεκτρονική επικοινωνία κ.α., αποτελούν το υπόβαθρο της συνάντησης των εθνικών εκπαιδευτικών πολιτικών και ταυτόχρονα το πεδίο των συγκλήσεων για κοινές, ευρωπαϊκού επιπέδου και διάστασης μαθησιακές επιλογές και δράσεις (περιεχόμενο).

2.5.2. Στα προηγούμενα πλαίσια η ΟΚΕ θεωρεί τη συγκυρία ευνοϊκή στο να προχωρήσει η Ένωση σε σχετικά, στρατηγικού χαρακτήρα μέτρα, για την εκπαίδευση (προσδιορισμός της φύσης και του περιεχομένου του ευρωπαϊκού χώρου μάθησης και παιδείας). Για το σκοπό αυτό απαιτείται, όμως, ένας καλά προετοιμασμένος και ουσιαστικός διάλογος μεταξύ όλων των επιπέδων και πλευρών. Ένας διάλογος, που ούτως ή άλλως έχει ήδη ανοίξει με τις αποφάσεις της Λισσαβώνας και στον οποίο η ΟΚΕ είναι έτοιμη να συμμετάσχει.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Η ΟΚΕ, στα πλαίσια του ως άνω διαλόγου, με βάση τις τελευταίες σχετικές εξελίξεις στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και στο Συμβούλιο, καθώς και με βάση τις επεξεργασίες της, προτείνει ειδικότερα τα εξής:

3.1.1. Να υπάρξει άμεση και συνολική κινητοποίηση για την κατάκτηση των στόχων και την υλοποίηση των αποφάσεων των Ευρωπαϊκών Συμβουλίων της Λισσαβώνας, της Santa Maria da Feira και της Νίκαιας. Στα πλαίσια αυτής της κινητοποίησης το σημαντικότερο, καταρχήν, ζήτημα αφορά στη σχετική ενημέρωση των εθνικών εκπαιδευτικών συστημάτων και των ευρωπαίων πολιτών. Η κεντρική ευθύνη μιας καλά σχεδιασμένης και ολοκληρωμένης εκστρατείας ενημέρωσης, θα πρέπει κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, να ανατεθεί στην Επιτροπή. Στα πλαίσια αυτής της εκστρατείας, σημαντικό ρόλο μπορούν να παίξουν οι φορείς της υπάρχουσας εκπαιδευτικής κοινότητας (εκπαιδευτικοί, γονείς, φοιτητές/μαθητές) και σαφώς οι κοινωνικοί εταίροι και γενικότερα η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών.

3.1.2. Να υπάρξει παραπέρα εξειδίκευση, κάποιων επιμέρους στόχων, ρόλων και αρμοδιοτήτων. Ειδικότερα επείγει η καταγραφή και η επιπλέον εξειδίκευση και εκλαΐκευση:

- των στόχων της δια βίου μάθησης·

- των νέων βασικών δεξιοτήτων·

- των τρόπων αναγνώρισης προσόντων·

- του ρόλου που πρόκειται να παίξει το νέο σχολείο με την ευρεία του έννοια, ως "πολυλειτουργικό τοπικό κέντρο μάθησης(21)"·

- του νέου ρόλου της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και τα γενικά πλαίσια, μέσα στα οποία θα αναπτυχθούν, από εδώ και πέρα, οι διάφορες διαστάσεις της εκπαίδευσης.

3.1.2.1. Σ' ό,τι αφορά στη δια βίου μάθηση η ΟΚΕ έχει συγκεκριμένη άποψη. Τη θεωρεί ως το βασικό κλειδί εξοικείωσης των ευρωπαίων πολιτών με τη λογική της κοινωνίας της πληροφορίας(22), των νέων τεχνολογιών και της λεγόμενης "νέας οικονομίας". Αναζητά απ' αυτήν εξυπηρέτηση της αναγκαιότητας για προσαρμογή στο νέο επιχειρηματικό πνεύμα και καλλιέργεια των νέων κοινωνικών δεξιοτήτων. Τη θεωρεί, επίσης, ως την έξυπνη απάντηση στους νέους ρυθμούς, τις ταχύτητες και τις λογικές, που έχουν επιβάλλει οι ως άνω προκλήσεις. Μια απάντηση στο πλαίσιο της οποίας, οι σύγχρονοι ευρωπαίοι ενεργοί πολίτες μπορούν να καταστούν συνδιαμορφωτές του νέου παγκόσμιου πολιτικού, οικονομικού, κοινωνικού και τεχνολογικού γίγνεσθαι.

3.1.2.2. Η ΟΚΕ προτείνει την ανάπτυξη σειράς πρωτοποριακών και εκτός των υπαρχόντων προτύπων ευρωπαϊκών πιλοτικών δράσεων σε σχέση με τα δίκτυα ανταλλαγής εμπειριών, το λογισμικό, τα καλοκαιρινά τμήματα ανταλλαγών, την αξιοποίηση των υπαρχόντων ευρωπαϊκών μορφωτικών ιδρυμάτων κ.λπ.

3.1.2.3. Σ' ό,τι αφορά στο σύγχρονο ρόλο του σχολείου και στην πολυλειτουργική του διάσταση η ΟΚΕ επισημαίνει και υπογραμμίζει τα όρια της αποτελεσματικότητάς του. Επισημαίνει και υπογραμμίζει, δηλαδή, ότι το σχολείο δεν μπορεί να επιλύσει όλα τα προβλήματα της κοινωνίας. Μπορεί όμως σίγουρα να συντελέσει στην επίλυσή τους. Στα προηγούμενα πλαίσια προτείνει ένα σχολείο που θα είναι:

- δημοκρατικό, συμμετοχικό και προοδευτικό στους σχεδιασμούς των λειτουργιών του·

- αποτελεσματικό στην υλοποίηση των σχεδιασμών του·

- ολικό και πολυλειτουργικό, με την έννοια ότι απευθύνεται σ' όλους τους πολίτες της περιοχής του (με ιδιαίτερη ευαισθησία στην ιδιαιτερότητα και διαφορετικότητα), σ' όλη τη διάρκεια της ζωής τους, συμβάλλοντας στην κάλυψη των αναγκών τους, που σχετίζονται με την ολοκλήρωσή τους ως ατόμων και με την απασχόλησή τους·

- ευέλικτο και ενεργά προσαρμόσιμο στους ρυθμούς και τις ταχύτητες των σύγχρονων, όποιας μορφής, αλλαγών·

- καινοτομικό στην έρευνα και στην επίλυση προβλημάτων·

- επιχειρηματικό στις συνεργασίες του, για την επίλυση προβλημάτων, της αγοράς εργασίας, της απασχόλησης και την προώθηση του επιχειρηματικού πνεύματος σε ειδικευμένο προσωπικό·

- ελκυστικό, με την έννοια αφενός της έλξης γύρω του των πολιτών (ειδικότερα των ατόμων με ειδικές ανάγκες), αλλά και με την έννοια της προσέλκυσης και συγκράτησης ταλαντούχων ατόμων ως εκπαιδευτικών·

- επικοινωνιακό, με την έννοια της επιδίωξης όλο και περισσότερων ενδοευρωπαϊκών ανταλλαγών, επαφών και δικτυώσεων· γνωστικό, με την έννοια της υιοθέτησης λογικής και μηχανισμών συνεχούς αναζήτησης και ελέγχου της εγκυρότητας της γνώσης· πληροφοριακό, με την έννοια της δυνατότητας συνεχούς και έγκυρης ενημέρωσης των πολιτών με τους οποίους συναλλάσσεται·

- τοπικό και περιφερειακό, με την έννοια της αμεσότητας των σχέσεών του με την τοπική κοινωνία και τον πολίτη·

- εθνικό, με την έννοια της προστασίας, καλλιέργειας και ανάπτυξης των ιδιαίτερων εθνικών πολιτιστικών και πολιτισμικών στοιχείων·

- ευρωπαϊκό, με την έννοια όχι μόνον της συμμετοχής και της συνδιαμόρφωσης του σύγχρονου ευρωπαϊκού γίγνεσθαι αλλά και της καλλιέργειας, αξιοποίησης και προστασίας των ευρωπαϊκών αξιών, του ευρωπαϊκού πολιτισμού, του ευρωπαϊκού κοινωνικού κεκτημένου και της ιστορίας της ευρωπαϊκής οικοδόμησης (οι λόγοι που ώθησαν στην οικοδόμηση αυτή, η λειτουργία της ΕΕ, η πολιτική της, η θέση των πολιτών της, οι υποχρεώσεις και τα δικαιώματά τους).

3.1.2.4. Σε σχέση με τα όρια και το περιεχόμενο των διαφόρων μορφών και διαστάσεων της εκπαίδευσης η ΟΚΕ επισημαίνει:

- Θεωρεί ότι η δια βίου μάθηση πρέπει να συνδυαστεί στενά με την τυπική εκπαίδευση. Αυτό μεταξύ των άλλων σημαίνει ότι η τυπική εκπαίδευση αποκτά πλέον διαχρονική διάσταση και ότι η δια βίου μάθηση αναδεικνύεται σε πολιτική υποχρέωση. Σημαίνει, ακόμη, ότι η διασύνδεση της υποχρεωτικής εκπαίδευσης με τη δια βίου μάθηση είναι συνεχής και σταθερά και η σχέση της μ' αυτήν διαλεκτική.

- Θεωρεί, επίσης, ότι η προσχολική αγωγή αποτελεί το πρώτο - πολύ σημαντικό - τμήμα του τυπικού εκπαιδευτικού συστήματος και ότι το υποχρεωτικό τμήμα της συστηματικής εκπαίδευσης - εκτός της προσχολικής αγωγής - θα πρέπει να προσαρμοστεί στους νέους στόχους. Στο περιεχόμενο σπουδών του τμήματος αυτού προστίθενται οι δεξιότητες και η βασική διδακτέα ύλη που απαιτούν οι νέες προκλήσεις (κοινωνία πληροφορίας, νέα οικονομία, νέα ευρωπαϊκή πραγματικότητα κ.λπ.). Σ' αυτό το τμήμα εντάσσεται, επίσης, η αντιμετώπιση των προβλημάτων του λειτουργικού και τεχνολογικού αναλφαβητισμού, για την απρόσκοπτη λειτουργία της δια βίου μάθησης.

- Θεωρεί ότι η εκπαιδευτική προσοχή στα αγόρια και τα κορίτσια με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες θα πρέπει να αρχίσει αμέσως μετά την επιβεβαίωση των περιστάσεων που καθιστούν αναγκαία την προσοχή αυτή, όποια και αν είναι η ηλικία των παιδιών, ή αμέσως μόλις ανιχνευθεί ο συγκεκριμένος κίνδυνος.

4. Συστάσεις

Η ΟΚΕ, στα πλαίσια των πολύ σημαντικών για την ευρωπαϊκή εκπαίδευση αποφάσεων του τελευταίου χρόνου και με βάση:

- τα μηνύματα που δέχεται από τις οικονομικές και κοινωνικές οργανώσεις, που εκπροσωπούνται σ' αυτήν και

- τις μέχρι τώρα σχετικές με την εκπαίδευση και την κατάρτιση επεξεργασίες της,

συνιστά προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και την Επιτροπή τα παρακάτω:

4.1. Να συνεχιστούν και να ενισχυθούν οι προσπάθειες για την οικοδόμηση ενός γνήσιου ευρωπαϊκού χώρου μάθησης και παιδείας. Ενός δηλαδή, χώρου, που θα αξιοποιεί θετικά την ποικιλομορφία μας, μετατρέποντάς την σε συμπληρωματικότητα. Ενός χώρου, που θα διαμορφώνει την, απόλυτα πλέον αναγκαία, κοινή ευρωπαϊκή πολιτική συνείδηση. Ενός χώρου που θα λειτουργεί συνεργατικά, διαλεκτικά και συμπληρωματικά στους αντίστοιχους εθνικούς και περιφερειακούς χώρους. Ενός χώρου, τέλος, που σαφώς αποτελεί προϋπόθεση για περαιτέρω μεγέθυνση των οικονομικών μας επιδόσεων και αποδόσεων. Η ΟΚΕ συνιστά, στα πλαίσια μιας ανοιχτής μεθόδου συντονισμού και τακτής συγκριτικής αξιολόγησης, να αποτελέσουν αντικείμενο του ευρωπαϊκού χώρου μάθησης και παιδείας:

- οι τομείς που σχετίζονται με την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και τη διαμόρφωση της συνείδησης του σύγχρονου ευρωπαίου πολίτη·

- οι νέοι εκπαιδευτικοί τομείς, όπως εκείνος της δια βίου μάθησης και εκείνοι που σχετίζονται με την κοινωνία της πληροφορίας και την νέα οικονομία.

4.2. Να προσεχθεί ιδιαίτερα το πώς της οικοδόμησης του ευρωπαϊκού χώρου μάθησης και παιδείας. Να ληφθεί υπόψη το μέγεθος των αλλαγών, που απαιτούνται στις συνειδήσεις των ατόμων και των τοπικών κοινωνιών. Να γίνει σαφές ότι συνειδητή και συμφωνημένη θα είναι η πορεία κατάκτησης της Ευρώπης της γνώσης και της νέας οικονομίας. Να καταστεί, επίσης, σαφές ότι εκσυγχρονισμός του σχολείου, πριν απ' όλα, σημαίνει επαναπροσδιορισμό του για ανταπόκριση στις σύγχρονες ανάγκες του πολίτη και της κοινωνίας. Σε ανάγκες όπως εκείνες που δημιουργεί η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, η παγκοσμιοποίηση, οι σύγχρονες τεχνολογίες, η απασχολησιμότητα.

4.3. Να δοθεί ιδιαίτερο βάρος και προτεραιότητα στην κινητικότητα· σε όποιας μορφής κινητικότητα στην εκπαίδευση· στην ηλεκτρονική και την πραγματική κινητικότητα· στην κινητικότητα των εκπαιδευτικών, των μαθητών και των φοιτητών· στην κινητικότητα των νέων ιδεών και των καλών πρακτικών. Προς την ως άνω κατεύθυνση το σχετικό σχέδιο δράσης και το αντίστοιχο ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Νίκαιας αποτελούν θετικότατες εξελίξεις. Εξελίξεις, που μπορούν να ισχυροποιήσουν, ή και να δημιουργήσουν νέες γέφυρες επικοινωνίας μεταξύ των εθνικών εκπαιδευτικών συστημάτων. Για την ΟΚΕ τελικός στόχος της όλης προσπάθειας άρσης των εμποδίων κινητικότητας στην εκπαίδευση πρέπει να είναι η δυνατότητα κάθε ευρωπαίου πολίτη να φοιτήσει - έστω για ένα μικρό χρονικό διάστημα - σε μια άλλη χώρα της Ένωσης, πέρα από εκείνη της καταγωγής του. Η δυνατότητα αυτή, κατά την άποψη της ΟΚΕ, πρέπει να καταστεί δικαίωμα του ευρωπαίου πολίτη.

4.4. Η δια βίου μάθηση αποτελεί για την ΟΚΕ το κλειδί της εξοικείωσης των ευρωπαίων πολιτών με την κοινωνία της πληροφορίας, τις νέες τεχνολογίες γενικά και τη νέα οικονομία. Στα προηγούμενα πλαίσια η ΟΚΕ συνιστά τη μεγαλύτερη δυνατή αξιοποίηση του σχετικού υπομνήματος της Επιτροπής για τη δια βίου μάθηση, σε συνεργασία με τους κοινωνικούς εταίρους. Συνιστά επίσης να αναπτυχθούν όσο γίνεται γρηγορότερα τα τοπικά πολυλειτουργικά κέντρα μάθησης, ως μονάδες εξυπηρέτησης και του ως άνω θεσμού.

4.5. Η ΟΚΕ θεωρεί την πρωτοβουλία "e-learning" ως τη βασική ευρωπαϊκή προσπάθεια για εισαγωγή των ευρωπαίων στην ψηφιακή εποχή και ειδικότερα, ως προσπάθεια προώθησης της χρήσης του Διαδικτύου, δικτύωσης των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και ανάπτυξης της εικονικής κινητικότητας. Για το λόγο αυτόν συνιστά την όσο γίνεται γρηγορότερη άρση των εμποδίων, που δεν επιτρέπουν την αποτελεσματική ανάπτυξη της πρωτοβουλίας. Μεταξύ των εμποδίων αυτών σημαντική θέση κατέχουν το κόστος και η ποιότητα της σχετικής ηλεκτρονικής υποδομής, το τηλεπικοινωνιακό κόστος διασύνδεσης, το ψηφιακό περιεχόμενο και η γλωσσική πραγματικότητα του Διαδικτύου.

4.6. Η ΟΚΕ θεωρεί την προτεινόμενη μέθοδο ανοιχτού συντονισμού - μια μέθοδο που στηρίζεται σε συγκριτική αξιολόγηση - ως διαδικασία, που θα λειτουργήσει θετικά και προωθητικά στην οικοδόμηση ενός δυναμικού ευρωπαϊκού χώρου μάθησης και παιδείας. Συνιστά, όμως, ιδιαίτερη προσοχή στη διασφάλιση της εγκυρότητας και της συγκρισημότητας των σχετικών στοιχείων.

4.7. Πέρα από την ευρωπαϊκή διάσταση της εκπαίδευσης και τον ευρωπαϊκό χώρο μάθησης και παιδείας, η ΟΚΕ επισημαίνει την αναγκαιότητα να συνεχίσει η εκπαίδευση να προσδιορίζεται από τις παγκόσμιες αξίες του ανθρωπισμού. Στα προηγούμενα πλαίσια συνιστά συμβατότητα κάθε επιλογής εκπαιδευτικού σχεδιασμού με τις ως άνω αξίες.

4.8. Η ΟΚΕ διαβλέποντας και υπογραμμίζοντας το μεγάλο ρόλο της εκπαίδευσης στην προοπτική της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης συνιστά να καταβληθεί κάθε προσπάθεια για να διατηρηθεί στο προσκήνιο της ευρωπαϊκής πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής ζωής. Κάτι τέτοιο μπορεί να επιτευχθεί με την ανάπτυξη ενός ανοιχτού συνεχούς και ουσιαστικού διαλόγου για το δέον γενέσθαι στην εκπαίδευση της Ευρώπης του 21ου αιώνα. Ενός διαλόγου, στον οποίο καλούνται να συμμετάσχουν όλοι. Τα ευρωπαϊκά όργανα, τα κράτη μέλη, αλλά και τα υποψήφια για ένταξη κράτη. Οι κοινωνικοί εταίροι, αλλά και κάθε άλλης μορφής οικονομική και κοινωνική οργάνωση. Ειδικοί της εκπαίδευσης, αλλά και κάθε ενεργός ευρωπαίος πολίτης. Σ' αυτόν το διάλογο η ΟΚΕ είναι έτοιμη να συμμετάσχει.

Βρυξέλλες, 1η Μαρτίου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) Στις 27 Μαΐου 1999 το Προεδρείο της ΟΚΕ, με βάση το άρθρο 26 του ΕΚ αποφάσισε την επεξεργασία ενημερωτικής έκθεσης με θέμα: "Ευρωπαϊκή διάσταση της εκπαίδευσης: φύση, περιεχόμενο και προοπτικές".

Στις 13 Ιουνίου 2000 το Τμήμα "Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη" στο οποίο ανατέθηκε η επεξεργασία, μετά από συζήτηση, υιοθέτησε ομόφωνα το σχετικό σχέδιο ενημερωτικής έκθεσης, που επεξεργάστηκε η ομάδα μελέτης (εισηγητής ο κ. Κορυφίδης, συνεισηγητής ο κ. Rupp). Η σύνοδος Ολομέλειας της 13 Ιουλίου 2000 ενέκρινε την απόφαση του Τμήματος και αποφάσισε, μεταξύ των άλλων, την υποβολή της ενημερωτικής έκθεσης στα άλλα όργανα της ΕΕ.

(2) Unesco: Έκθεση για την εκπαίδευση του 21ου αιώνα - εισαγωγικό κείμενο Jacques Delors.

(3) Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Λισσαβώνας (23 και 24 Μαρτίου 2000) - Συμπεράσματα της Προεδρίας - http://ue.eu.int/council/off/conclu/mar2000/index. htm (σημείο 5). Βλέπε επίσης σχετική γνωμοδότηση ΟΚΕ (CES 244/2000 - σημεία 5 και 8) για τη Σύνοδο Κορυφής της Λισσαβώνας.

(4) Ως ανωτέρω, σημείο 25.

(5) Ως ανωτέρω, σημείο 26.

(6) Ως ανωτέρω, σημείο 27.

(7) Για περισσότερες λεπτομέρειες, βλέπε ως ανωτέρω, σημείο 13.

(8) Ως ανωτέρω, σημείο 27 & Συμβούλιο Παιδείας 8.6.2000.

(9) Βλέπε ανακοινωθέν τύπου 2270ής συνόδου Συμβουλίου (Παιδεία) της 8.6.2000.

(10) Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Santa Maria da Feira (19 και 20 Ιουνίου 2000), σημείο 32. http://ue.eu.int/council/off/conclu/june2000/index.htm.

(11) Βλέπε "Προτεραιότητες της Γαλλικής Προεδρίας - σημείο 1 - δεύτερη παύλα". http://presidence.europe.fr/pfue/static/acces3.htm.

(12) Βλέπε SEC(2000) 1832.

(13) http://www.ces.eu.int/en/org/fr_org_6_sections.htm.

(14) http://www.ces.eu.int/en/org/fr_org_6_sections.htm.

(15) Ως ανωτέρω - σημείο 3.1.

(16) Ως ανωτέρω - σημείο 3.1.

(17) Βλέπε ως ανωτέρω - εισαγωγή, σημεία 1.3, 1.3.1 και 1.3.2.

(18) Συμπεράσματα Προεδρίας (Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Λισσαβώνας), 23 και 24 Μαρτίου 2000, σημεία 26 και 29.

(19) Ως ανωτέρω, σημείο 26.

(20) "Απασχόληση, Οικονομική Μεταρρύθμιση και Κοινωνική Συνοχή" - ΕΕ C 117 της 26.4.2000 "Ευρωπαϊκή συνεργασία: αξιολόγηση της ποιότητας στη σχολική εκπαίδευση" - ΕΕ C 168 της 16.6.2000.

(21) Βλέπε συμπεράσματα Προεδρίας (Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Λισσαβώνας), 23 και 24 Μαρτίου 2000, σημείο 26, τρίτη παύλα.

(22) EE C 117 της 26.4.2000.