Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με το δικαίωμα των πολιτών της Ένωσης και των μελών των οικογενειών τους να κυκλοφορούν και να διαμένουν ελεύθερα στο έδαφος των κρατών μελών"

(COM(2001) 257 τελικό - 2001/0111 (COD))

(2002/C 149/12)

Στις 30 Αυγούστου 2001, και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα "Απασχόληση, Κοινωνικές υποθέσεις, Δικαιώματα του πολίτη", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 27 Φεβρουαρίου 2002, με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Rodriguez Garcia Caro.

Κατά την 390ή σύνοδο ολομέλειας της 24ης και 25ης Απριλίου 2002 (συνεδρίαση της 24ης Απριλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 89 ψήφους υπέρ, 1 ψήφο κατά και 12 αποχές.

1. Εισαγωγή

1.1. Η ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων περιλαμβάνει, για όλους τους πολίτες της Ένωσης, το δικαίωμα εισόδου, κυκλοφορίας, διαμονής και, ενδεχομένως, μόνιμης διαμονής σε ένα κράτος μέλος άλλο από αυτό του οποίου ο ενδιαφερόμενος είναι υπήκοος.

1.2. Το δικαίωμα της ελεύθερης διαμονής και κυκλοφορίας στην επικράτεια των κρατών μελών, είναι ένα δικαίωμα το οποίο έχει αναγνωρισθεί σε όλους τους πολίτες της Ένωσης βάσει του άρθρου 18 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της ΕΚ.

1.3. Το εν λόγω δικαίωμα, το οποίο βάσει του άρθρου 8 Α της Συνθήκης για την Ένωση ισχύει για όλους τους πολίτες των κρατών μελών, αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της νομικής κληρονομιάς των πολιτών και για το λόγο αυτό είναι απαραίτητο να εναρμονισθεί το νομικό καθεστώς για όλους τους πολίτες και να περιληφθούν σε ένα ενιαίο κείμενο οι ρυθμίσεις που αφορούν την άσκησή του.

1.4. Σήμερα, το κοινοτικό κεκτημένο περιλαμβάνει δύο κανονισμούς και εννέα οδηγίες σχετικά με τις προϋποθέσεις άσκησης του δικαιώματος εισόδου και κυκλοφορίας συγκεκριμένων κατηγοριών πολιτών, όπως οι μισθωτοί και οι μη μισθωτοί εργαζόμενοι, οι σπουδαστές, οι συνταξιούχοι καθώς και άτομα που δεν ασκούν επαγγελματική δραστηριότητα, συμπεριλαμβανομένων των μελών της οικογένειάς τους. Όλη αυτή η νομοθεσία καθορίζει τις ειδικές προϋποθέσεις που ισχύουν για την άσκηση του δικαιώματος εισόδου και διαμονής στα κράτη μέλη για τις διάφορες πιθανές περιπτώσεις.

Οι προαναφερθέντες κανονισμοί (ΕΟΚ) είναι οι ακόλουθοι:

- 1612/68 περί της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων στο εσωτερικό της Κοινότητας,

- 1251/70 περί του δικαιώματος των εργαζομένων να παραμένουν στην επικράτεια κράτους μέλους μετά την άσκηση σ' αυτό ορισμένης εργασίας.

Οι προαναφερθείσες οδηγίες είναι οι ακόλουθες:

- 64/221 (ΕΟΚ) περί του συντονισμού των ειδικών μέτρων για τη διακίνηση και τη διαμονή αλλοδαπών, τα οποία δικαιολογούνται για λόγους δημοσίας τάξεως, δημοσίας ασφαλείας ή δημοσίας υγείας,

- 68/360 (ΕΟΚ) περί καταργήσεως των περιορισμών στη διακίνηση και στη διαμονή των εργαζομένων των κρατών μελών και των οικογενειών τους στο εσωτερικό της Κοινότητας,

- 72/194 (ΕΟΚ) περί επεκτάσεως του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας 64/221 ΕΟΚ, στους εργαζομένους που ασκούν το δικαίωμα παραμονής στην επικράτεια κράτους μέλους μετά την άσκηση σ' αυτό ορισμένης εργασίας,

- 73/148 (ΕΟΚ) περί καταργήσεως των περιορισμών στη διακίνηση και στη διαμονή των υπηκόων των κρατών μελών στο εσωτερικό της Κοινότητας στον τομέα της εγκαταστάσεως και της παροχής υπηρεσιών,

- 75/34 (ΕΟΚ) περί του δικαιώματος των υπηκόων ενός κράτους μέλους να παραμένουν στην επικράτεια άλλου κράτους μέλους μετά την άσκηση σε αυτό μη μισθωτής δραστηριότητας,

- 75/35 (ΕΟΚ) σχετικά με την επέκταση του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας 64/221 ΕΟΚ,

- 90/364 (ΕΟΚ) σχετικά με το δικαίωμα διαμονής,

- 90/365 (ΕΟΚ) σχετικά με το δικαίωμα διαμονής των μισθωτών και μη μισθωτών εργαζομένων που έχουν παύσει την επαγγελματική τους δραστηριότητα,

- 93/96 (ΕΟΚ) σχετικά με το δικαίωμα διαμονής των σπουδαστών.

1.5. Ήδη το Μάρτιο του 1997, η Ομάδα Υψηλού Επιπέδου για την ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων προέβη, κατόπιν υποβολής σχετικού αιτήματος της Επιτροπής, στην εκπόνηση ογδόντα συστάσεων για την επίλυση των προβλημάτων που επηρεάζουν την ελεύθερη κυκλοφορία των πολιτών της Ένωσης. Μία από τις επτά θεματικές ενότητες στις οποίες διαιρέθηκαν οι εν λόγω συστάσεις αφορούσε την είσοδο και τη διαμονή στα κράτη μέλη.

1.6. Σε μία πρώτη φάση, δικαιώματα εισόδου και διαμονής είχαν μόνον τα άτομα που επρόκειτο να ασκήσουν οικονομική δραστηριότητα. Μεταγενέστερα, παρόμοια δικαιώματα χορηγήθηκαν σε όλους τους πολίτες με αποτέλεσμα, όπως επισημαίνεται στην Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο όσον αφορά την παρακολούθηση των συστάσεων της Ομάδας Υψηλού Επιπέδου σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων(1), να υπάρξει "ταξινόμηση σε κατηγορίες των δικαιούχων, η οποία δεν ανταποκρίνεται ούτε στις σύγχρονες μορφές κινητικότητας ούτε στην έννοια της ιθαγένειας της Ένωσης".

1.7. Οι υφιστάμενες κανονιστικές ρυθμίσεις, που προσανατολίζονται κατά κύριο λόγο προς την κατηγορία των εργαζομένων που μετακινούνται με την οικογένειά τους προκειμένου να εγκατασταθούν μόνιμα σε ένα άλλο κράτος μέλος, δεν ανταποκρίνονται στα χαρακτηριστικά που τείνει να λάβει η κινητικότητα των προσώπων κατά τα τελευταία έτη.

1.8. Η προαναφερθείσα ανακοίνωση της Επιτροπής καθόριζε τις κατευθυντήριες γραμμές στις οποίες θα πρέπει να βασίζεται το νομικό καθεστώς για την άσκηση του δικαιώματος κυκλοφορίας και διαμονής. Οι εν λόγω αρχές είναι οι ακόλουθες:

- "Θέσπιση, στο μέτρο του δυνατού, ενός νομικού καθεστώτος ελεύθερης κυκλοφορίας σύμφωνα με το άρθρο 8 A, για όλους τους πολίτες της Ένωσης και τα μέλη της οικογένειάς τους."

- "Υιοθέτηση μίας νέας προσέγγισης σχετικά με την άσκηση του δικαιώματος διαμονής, ιδιαίτερα όσον αφορά τον περιορισμό της υποχρέωσης χορήγησης άδειας διαμονής μόνον στις περιπτώσεις που η πρόβλεψη της εν λόγω υποχρέωσης αιτιολογείται πλήρως."

- "Αποσαφήνιση του καθεστώτος που ισχύει για τα μέλη της οικογένειας ενός υπηκόου της Ένωσης στην περίπτωση που είναι υπήκοοι τρίτων χωρών".

- "Καλύτερη περιγραφή των δυνατοτήτων τερματισμού της άσκησης του δικαιώματος διαμονής εκ μέρους ενός υπηκόου της Ένωσης."

1.9. Επίσης, στην Έκθεση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με την εφαρμογή των οδηγιών 90/364, 90/365 και 93/96(2), ένα από τα συμπεράσματα που συνάγονται είναι ότι πρέπει να διασαφηνιστούν περισσότερο οι διαδικασίες του Κοινοτικού Δικαίου που αφορούν την ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων, μέσω της νέας οργάνωσής του με βάση την έννοια της ιθαγένειας της Ένωσης και με τη μη διενέργεια προβληματισμού σχετικά με τις τροποποιήσεις επί της ουσίας του υφιστάμενου δικαίου.

1.10. Η παρούσα πρόταση οδηγίας, για την οποία ζητείται η γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, υποβάλλεται εντός των πλαισίων αυτών και εν αναμονή της νομολογίας του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου.

2. Περιεχόμενο της πρότασης

2.1. Ως νομική βάση της πρότασης θα πρέπει να θεωρηθούν τα ακόλουθα άρθρα της Συνθήκης περί ιδρύσεως της ΕΚ:

- Άρθρο 12, με το οποίο απαγορεύεται κάθε διάκριση λόγω ιθαγένειας.

- Άρθρο 18, το οποίο θεσπίζει το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας και διαμονής των πολιτών της Ένωσης στην επικράτεια των κρατών μελών και δίδει τη δυνατότητα στο Συμβούλιο να υιοθετεί αποφάσεις σχετικά με τα δικαιώματα κυκλοφορίας και διαμονής.

- Άρθρο 40, που καθορίζει την ανάγκη υιοθέτησης μέτρων για την εξασφάλιση της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων.

- Άρθρο 44, που διασφαλίζει την ελεύθερη εγκατάσταση.

- Άρθρο 52, που αφορά την απελευθέρωση των υπηρεσιών.

2.2. Το κείμενο της πρότασης οδηγίας περιλαμβάνει 39 άρθρα κατανεμημένα σε επτά κεφάλαια.

2.2.1. Το πρώτο κεφάλαιο καθορίζει τις γενικές διατάξεις, περιγράφει το στόχο της οδηγίας, περιλαμβάνει τους ορισμούς, καθορίζει τους δικαιούχους των διατάξεων της οδηγίας και θεσπίζει την εφαρμογή της αρχής της απαγόρευσης των διακρίσεων.

2.2.2. Το δεύτερο κεφάλαιο αναφέρεται στο δικαίωμα κυκλοφορίας και διαμονής διάρκειας μέχρι έξι μηνών.

2.2.3. Το τρίτο κεφάλαιο αναφέρεται στο δικαίωμα διαμονής άνω των έξι μηνών.

2.2.4. Το τέταρτο κεφάλαιο αναφέρεται στο δικαίωμα μόνιμης διαμονής και καθορίζει τις προϋποθέσεις απόκτησης του εν λόγω δικαιώματος καθώς και τις διοικητικές διατυπώσεις που απαιτούνται.

2.2.5. Το πέμπτο κεφάλαιο καθορίζει τις κοινές διατάξεις που ισχύουν για την άσκηση των δικαιωμάτων διαμονής και μόνιμης διαμονής καθώς και την εδαφική κάλυψη, τα παρεπόμενα δικαιώματα, την ίση μεταχείριση, τους ελέγχους που διενεργούνται και τις διαδικαστικές εγγυήσεις που παρέχονται στους πολίτες.

2.2.6. Το έκτο κεφάλαιο αναφέρεται στους περιορισμούς που μπορούν να υπάρξουν σχετικά με την άσκηση του εν λόγω δικαιώματος, καθώς και τις διαδικασίες που πρέπει να εφαρμοσθούν, τις εγγυήσεις που παρέχονται στους πολίτες και τις χρονικές συνέπειες της απαγόρευσης εισόδου στην επικράτεια.

2.2.7. Το έβδομο κεφάλαιο περιλαμβάνει τις τελικές διατάξεις, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η κατάργηση των εννέα ισχυουσών οδηγιών.

2.3. Η υπό εξέταση πρόταση οδηγίας αντικαθιστά τις εννέα οδηγίες που αναφέρονται στην εισαγωγή της παρούσας γνωμοδότησης. Πρόκειται, επομένως, για μία αυθεντική απλοποίηση των κοινοτικών κανονιστικών διατάξεων για τον τομέα της κυκλοφορίας και της διαμονής, που όχι μόνον απλοποιεί το κανονιστικό καθεστώς αλλά περιορίζει και τις διοικητικές διατυπώσεις στις οποίες θα πρέπει να προβούν οι πολίτες για την άσκηση των εν λόγω δικαιωμάτων.

2.4. Με την παρούσα πρόταση όχι μόνο περιορίζονται και συνοψίζονται οι προηγούμενες κανονιστικές διατάξεις, αλλά εισάγονται και σημαντικές καινοτομίες και βελτιώσεις που επηρεάζουν άμεσα τους πολίτες που μετακινούνται σε άλλα κράτη μέλη από αυτά των οποίων είναι υπήκοοι. Οι πιο σημαντικές βελτιώσεις είναι οι ακόλουθες:

- Διεύρυνση της έννοιας "μέλος της οικογένειας", η οποία περιλαμβάνει πλέον τους ανιόντες και τους κατιόντες ηλικίας άνω των 21 ετών, ανεξάρτητα από το αν συντηρούνται από τον πολίτη της Ένωσης ή όχι, και τους συντρόφους που συζούν σε ελεύθερη ένωση.

- Επέκταση από τρεις σε έξι μήνες της περιόδου κατά την οποία μπορεί να διαμένει κανείς σε άλλο κράτος μέλος χωρίς υποχρέωση να προβεί σε καμία νόμιμη διατύπωση.

- Δεν απαιτείται η χορήγηση άδειας διαμονής. Άδεια διαμονής απαιτείται μόνον για τα μέλη της οικογένειας που δεν είναι υπήκοοι ενός κράτους μέλους.

- Καθιέρωση της υποβολής βεβαίωσης εκ μέρους του ενδιαφερομένου σχετικά με την άσκηση επαγγελματικής δραστηριότητας, την επάρκεια των πόρων που διαθέτει και την ύπαρξη ασφάλειας ασθενείας για το κράτος μέλος στο οποίο διαμένει.

- Καθιέρωση της μόνιμης παραμονής μετά από τέσσερα έτη συνεχούς παραμονής.

- Απλοποίηση των διοικητικών διαδικασιών και των προθεσμιών για την άσκηση του δικαιώματος διαμονής.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την υποβολή της πρότασης οδηγίας και δηλώνει ότι συμφωνεί με την εν λόγω πρωτοβουλία στο σύνολό της, ανεξάρτητα από τις ειδικές παρατηρήσεις που διατυπώνονται στη συνέχεια.

3.2. Η Συνθήκη περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας προβλέπει ότι η ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς θα έχει ως συνέπεια τη δημιουργία ενός χώρου χωρίς εσωτερικά σύνορα εντός του οποίου θα διασφαλισθεί, σύμφωνα με τις διατάξεις της Συνθήκης, η ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων, προσώπων, υπηρεσιών και κεφαλαίων. Η ελεύθερη κυκλοφορία κεφαλαίων, υπηρεσιών και εμπορευμάτων που έχει αναπτυχθεί ευρύτατα στην Ένωση, δεν συνοδευόταν, μέχρι στιγμής, από μία αυθεντική ελεύθερη κυκλοφορία και διαμονή των πολιτών στην επικράτεια της Ένωσης, όπως αυτή αναγνωρίζεται ρητά στο άρθρο 18 της Συνθήκης και επιβεβαιώνεται εκ νέου στο άρθρο 45 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Με την νέα πρωτοβουλία που αναλαμβάνεται οι πολίτες θα αποκτήσουν τη δυνατότητα να ασκήσουν καλύτερα ένα δικαίωμα ως προς το οποίο παρεμβάλλονται σήμερα διάφορα εμπόδια.

3.3. Σύμφωνα με τα προβλεπόμενα από το άρθρο 13 της Συνθήκης, και παρότι αυτό δεν περιλαμβάνεται στη νομική βάση της υπό εξέταση πρότασης, κρίνουμε ότι θα πρέπει να καταργηθεί κάθε επιφύλαξη ή διάκριση κατά την άσκηση του δικαιώματος μετακίνησης και διαμονής.

3.4. Η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι η πρόταση οδηγίας αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προόδου διότι αναγνωρίζει συνολικά το δικαίωμα οιουδήποτε πολίτη της Ένωσης να κυκλοφορεί και να διαμένει ελεύθερα σε οιοδήποτε κράτος μέλος.

3.5. Η απλοποίηση των κανονιστικών ρυθμίσεων που πραγματοποιείται με την κατάργηση εννέα διαφορετικών οδηγιών αποτελεί μία αξιοσημείωτη προσπάθεια. Η πολυπλοκότητα και η πολυμορφία των ισχυόντων κανόνων και η περιορισμένη πληροφόρηση των πολιτών σχετικά με δικαιώματά τους είναι φυσικό να καθιστούν δύσκολη την άσκησή τους. Προς την κατεύθυνση αυτή, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να αναλάβει μια ενέργεια διάδοσης των πληροφοριών σχετικά με την οδηγία, στην οποία θα έχει την υποστήριξη της ΟΚΕ.

3.6. Το γεγονός ότι η απλοποίηση των νομικών κειμένων συνοδεύεται από απλοποίηση των διατυπώσεων και των διαδικασιών και συντόμευση των διοικητικών προθεσμιών, θα έχει θετικά αποτελέσματα για τους πολίτες διότι θα μειωθούν οι γραφειοκρατικές διατυπώσεις και θα διευκολυνθεί η άσκηση του εν λόγω δικαιώματός τους.

3.7. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την υιοθέτηση εκ μέρους της Επιτροπής, στο πλαίσιο της εξεταζόμενης πρότασης, του κριτηρίου της επέκτασης του πεδίου εφαρμογής της έννοιας "μέλος της οικογενείας" με τη διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής της και την παροχή περισσότερων δυνατοτήτων στους πολίτες, καλύπτονται καλύτερα οι πραγματικές ανάγκες που υπάρχουν και επιδεικνύεται μεγαλύτερη ευαισθησία έναντι των πραγματικών προβλημάτων που αντιμετωπίζουν όλοι οι πολίτες της Ένωσης.

3.8. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τις βελτιώσεις που πραγματοποιούνται με την παρούσα πρόταση οδηγίας. Η ελεύθερη κυκλοφορία και διαμονή των πολιτών σε ένα κράτος μέλος άλλο από το κράτος μέλος καταγωγής τους πρέπει να εξαρτάται αποκλειστικά από την ελεύθερη βούληση των πολιτών της Ένωσης. Οι συνέπειες που έχει η άσκηση του εν λόγω δικαιώματος για τις διάφορες δημόσιες διοικήσεις δεν μπορούν σε καμία περίπτωση να αποτελούν ανασταλτικό παράγοντα για την άσκησή του. Η Ευρωπαϊκή Ένωση γενικά και τα κράτη μέλη ειδικότερα θα πρέπει να λάβουν όλα τα μέτρα που απαιτούνται ώστε η προωθούμενη από την παρούσα οδηγία ελεύθερη κυκλοφορία και διαμονή των πολιτών να μην συνεπάγεται κανενός είδους ζημία γι' αυτούς.

3.9. Η κατάργηση του δικαιώματος των κρατών μελών να θεσπίζουν ένα ελάχιστο όριο οικονομικών πόρων που πρέπει να διαθέτει ο μη εργαζόμενος ή ο συνταξιούχος προκειμένου να καταστεί δυνατή η διαμονή του στην επικράτειά τους, είναι μία ακόμη αξιοσημείωτη βελτίωση που πραγματοποιείται με το παρόν κείμενο. Η ΟΚΕ συμφωνεί με τις γενικές γραμμές των όσων περιλαμβάνονται στα άρθρα 7 και 21 της πρότασης οδηγίας. Ο καθορισμός ενός ελάχιστου ορίου οικονομικών πόρων σε κάθε κράτος μέλος επηρεάζει αρνητικά την ελεύθερη κυκλοφορία των πολιτών, διότι αφαιρεί τη δυνατότητα ελεύθερης κυκλοφορίας και διαμονής στην επικράτεια ορισμένων χωρών από συγκεκριμένες κατηγορίες πολιτών, με κριτήριο το ύψος των οικονομικών πόρων που διαθέτουν.

3.10. Λόγω του ειδικού χαρακτήρα της παρούσας πρότασης οδηγίας και της νομοθετικής διαδικασίας που πρόκειται να ακολουθηθεί για την υιοθέτησή της, δεδομένου ότι για την τελική υιοθέτησή της θα εφαρμοσθεί η διαδικασία συναπόφασης και θα απαιτηθεί ομοφωνία, κατ' εφαρμογή του άρθρου 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της ΕΚ η ΟΚΕ θα αποφασίσει σχετικά με τον πλέον κατάλληλο τρόπο για την παρακολούθηση της σχετικής διαδικασίας.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Άρθρο 7.1.γ

4.1.1. Βάσει των προϋποθέσεων που ισχύουν για την άσκηση του δικαιώματος διαμονής για περίοδο άνω των έξι μηνών, προβλέπεται ότι το εν λόγω δικαίωμα έχουν οι σπουδαστές που έχουν γίνει δεκτοί για να παρακολουθήσουν μαθήματα επαγγελματικής κατάρτισης.

4.1.2. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι ο γενικός όρος "σπουδαστής" καλύπτει όλα τα άτομα που παρακολουθούν μαθήματα σε κάποιο εκπαιδευτικό ίδρυμα, ενώ ο περιορισμός του εδαφίου γ) στους σπουδαστές που παρακολουθούν μαθήματα επαγγελματικής κατάρτισης αποκλείει, στην πράξη, τους υπόλοιπους σπουδαστές και εισάγει έναν εννοιολογικό περιορισμό στο δικαίωμα κυκλοφορίας και διαμονής, παρά τη διευρυμένη έννοια που αποδίδει η απόφαση Gravier στην έκφραση "επαγγελματική κατάρτιση".

4.1.3. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι δεν υπάρχει λόγος να γίνεται διάκριση μεταξύ των διαφόρων κατηγοριών σπουδαστών και ως εκ τούτου θεωρεί αναγκαίο να διαγραφεί η αναφορά στην επαγγελματική κατάρτιση και να αντικατασταθεί από την έννοια "σπουδαστής που έχει γίνει δεκτός για να παρακολουθήσει μια κατάρτιση".

4.2. Άρθρο 12.3

4.2.1. Το εν λόγω άρθρο αφορά τη διατήρηση του δικαιώματος διαμονής των μελών της οικογενείας σε περίπτωση θανάτου ή αναχώρησης του πολίτη της Ένωσης από το κράτος μέλος στο οποίο διαμένει. Το εδάφιο 3 προβλέπει ότι η αναχώρηση του πολίτη της Ένωσης δεν συνεπάγεται την απώλεια του δικαιώματος διαμονής των τέκνων του τα οποία δεν έχουν την ιθαγένεια κράτους μέλους, υπό την προϋπόθεση ότι είναι εγγεγραμμένα σε εκπαιδευτικό ίδρυμα.

4.2.2. Το εδάφιο 3 δεν αναφέρεται στην περίπτωση που η μητέρα, ο πατέρας ή ο/η κηδεμόνας δεν έχει ούτε εκείνος την ιθαγένεια ενός κράτους μέλους. Συνάγεται επομένως το συμπέρασμα ότι, στην περίπτωση αυτή, τα παιδιά μπορούν να παραμείνουν, ενώ η μητέρα, ο πατέρας ή ο/η κηδεμόνας τους θα πρέπει να εγκαταλείψει το κράτος μέλος διαμονής σε περίπτωση αναχώρησης του/της συζύγου. Αυτό σημαίνει ότι τα παιδιά θα πρέπει να παραμείνουν μόνα τους στο κράτος μέλος διαμονής χωρίς την ουσιαστική κηδεμονία κανενός γονέα ή κηδεμόνα.

4.2.3. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι, στην περίπτωση που τα παιδιά συνεχίσουν να διαμένουν σε ένα κράτος μέλος για την πραγματοποίηση σπουδών σε ένα εκπαιδευτικό κέντρο, η μητέρα, ο πατέρας ή ο/η κηδεμόνας τους θα πρέπει, εάν το επιθυμεί, να έχει το δικαίωμα να παραμείνει μαζί τους μέχρι την ενηλικίωσή τους. Επ' αυτού του τελευταίου ζητήματος, η ΟΚΕ ευελπιστεί ότι η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου για την υπόθεση Baumbast θα αποτελέσει νομική βάση στην οποία θα μπορέσει να στηριχτεί η άποψή της αυτή.

4.3. Άρθρο 13.2.γ

4.3.1. Το άρθρο αυτό αφορά τη διατήρηση του δικαιώματος διαμονής των μελών της οικογενείας σε περίπτωση διαζυγίου ή ακύρωσης του γάμου.

4.3.2. Η παράγραφος 2, περίπτωση γ) προβλέπει ότι το διαζύγιο ή η ακύρωση του γάμου δεν συνεπάγεται την απώλεια του δικαιώματος διαμονής των μελών της οικογενείας του πολίτη της Ένωσης τα οποία δεν έχουν την ιθαγένεια κράτους μέλους, "αν τούτο υπαγορεύεται από ιδιαιτέρως δυσχερείς καταστάσεις".

4.3.3. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η χρησιμοποιούμενη διατύπωση είναι ασαφής και γενική, ιδιαίτερα εάν ληφθεί υπόψη ότι, στην αιτιολογική έκθεση που προηγείται της πρότασης, αναγνωρίζεται η ασάφεια της χρησιμοποιούμενης διατύπωσης και επισημαίνεται ότι η πρόταση επιδιώκει να καλύψει και περιπτώσεις ενδοοικογενειακής βίας. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι θα πρέπει να αποσαφηνισθεί η διατύπωση και να συμπεριληφθούν, μεταξύ άλλων, οι περιπτώσεις άσκησης βίας, είτε ψυχολογικής είτε σωματικής, εντός της οικογένειας ή του νοικοκυριού ή βίας που συνδέεται με το φύλο.

4.4. Άρθρο 14

4.4.1. Το άρθρο αυτό καθορίζει τους γενικούς κανόνες που ισχύουν για την απόκτηση του δικαιώματος μόνιμης διαμονής. Για την άσκηση του εν λόγω δικαιώματος απαιτείται, σύμφωνα με το παρόν άρθρο, η συνεχής διαμονή ενός ατόμου για μία περίοδο τουλάχιστον τεσσάρων ετών. Επίσης, προβλέπεται η απώλεια του δικαιώματος μόνιμης διαμονής σε περίπτωση απουσίας ενός ατόμου από το κράτος μέλος υποδοχής για χρονικό διάστημα που υπερβαίνει τα τέσσερα συναπτά έτη.

4.4.2. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει ότι το κείμενο της πρότασης συνιστά μεγάλη πρόοδο σε σύγκριση με τις ρυθμίσεις τις οποίες θα αντικαταστήσει και πιστεύει ότι θα έπρεπε να επιχειρηθεί να δοθεί η δυνατότητα άσκησης του δικαιώματος αυτού χωρίς να απαιτείται η απόδειξη της συνεχούς διαμονής για συγκεκριμένο διάστημα.

4.5. Άρθρο 21.2

4.5.1. Στο πλαίσιο των κοινών διατάξεων σχετικά με το δικαίωμα διαμονής και το δικαίωμα μόνιμης διαμονής, το παρόν άρθρο προβλέπει την ίση μεταχείριση των πολιτών της Ένωσης και των μελών των οικογενειών τους που δεν έχουν την ιθαγένεια ενός κράτους μέλους σε σχέση με τους πολίτες του κράτους μέλους διαμονής.

4.5.2. Το εδάφιο δύο προβλέπει μια εξαίρεση, που αναφέρεται στους σπουδαστές και τους υπόλοιπους μη ενεργούς πολίτες, στους οποίους δεν αναγνωρίζεται, πριν από την απόκτηση του δικαιώματος μόνιμης διαμονής, το δικαίωμα σε παροχές κοινωνικής πρόνοιας ή ασφάλισης ασθένειας, πράγμα που προφανώς συμπεριλαμβάνει και το δικαίωμα σε ιατροφαρμακευτική περίθαλψη.

4.5.3. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι το δικαίωμα στην υγεία αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα του ατόμου και ότι η διατύπωση του εν λόγω εδαφίου θίγει το δικαίωμα αυτό. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι το δικαίωμα στην ιατροφαρμακευτική περίθαλψη σε περίπτωση ανάγκης θα πρέπει να εξαιρεθεί από τους περιορισμούς που θεσπίζει το παρόν άρθρο.

4.6. Άρθρο 25.2

4.6.1. Το άρθρο αυτό αναπτύσσει τις γενικές αρχές που διέπουν τους περιορισμούς του δικαιώματος εισόδου και διαμονής για λόγους δημόσιας τάξης, δημόσιας ασφάλειας ή δημόσιας υγείας.

4.6.2. Στη δεύτερη παράγραφο προβλέπεται ότι η άρνηση εισόδου ή η απέλαση ενός πολίτη της Ένωσης ή ενός μέλους της οικογένειάς του από την επικράτεια ενός κράτους μέλους δεν μπορεί να αιτιολογηθεί αυτόματα από την ύπαρξη προηγούμενης ποινικής καταδίκης.

4.6.3. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι υπάρχουν περιπτώσεις αρκετά σοβαρές στις οποίες τα άτομα δεν πρέπει να επωφελούνται από το περιεχόμενο της εν λόγω παραγράφου. Πιστεύουμε ότι πρέπει να προσαρμοστεί, με συνεκτίμηση της αρχής της αναλογικότητας, στις περιπτώσεις που διαπιστώνεται η ύπαρξη προηγούμενης ποινικής καταδίκης για άτομα που συνδέονται με αδικήματα όπως η τρομοκρατία, η εμπορία όπλων, η διακίνηση ναρκωτικών και η βία κατά ατόμων.

4.7. Άρθρο 25.4

4.7.1. Η παράγραφος 4 του ίδιου άρθρου προβλέπει ότι το κράτος μέλος υποδοχής μπορεί να ζητήσει από το κράτος μέλος καταγωγής ή από οποιοδήποτε άλλο κράτος τις απαραίτητες πληροφορίες σχετικά με το ποινικό μητρώο πολίτη της Ένωσης ή μέλους της οικογενείας του, διευκρινίζοντας ότι η εν λόγω ενημέρωση δεν μπορεί να έχει συστηματικό χαρακτήρα.

4.7.2. Η ΟΚΕ φρονεί ότι τα κράτη μέλη, στις περιπτώσεις που το κρίνουν αναγκαίο, πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να ζητούν πληροφορίες σχετικά με το ποινικό μητρώο ατόμων που επιθυμούν να εισέλθουν ή να διαμείνουν στην επικράτειά τους.

4.8. Άρθρο 28.1

4.8.1. Το άρθρο αυτό αφορά την γνωστοποίηση στους ενδιαφερομένους των αποφάσεων άρνησης της εισόδου ή απέλασης από την επικράτεια ενός κράτους. Η πρώτη παράγραφος προβλέπει ότι η κοινοποίηση της απόφασης θα πρέπει να γίνεται κατά τρόπο που να επιτρέπει στον ενδιαφερόμενο να κατανοήσει το περιεχόμενο και τις συνέπειες της απόφασης.

4.8.2. Αντίθετα προς το περιεχόμενο του άρθρου, στην αιτιολογική έκθεση της πρότασης αναφέρεται ότι, με τη διατύπωση που εισάγεται, δεν απαιτείται η μετάφραση της απόφασης στη γλώσσα του ενδιαφερομένου, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για λιγότερο γνωστή γλώσσα.

4.8.3. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι ο καλύτερος τρόπος για την κατανόηση μίας απόφασης που προβλέπει τον περιορισμό της άσκησης ενός δικαιώματος είναι να είναι διατυπωμένη σε γλώσσα που να κατανοεί ο ενδιαφερόμενος. Για το λόγο αυτό πιστεύουμε ότι οι πολίτες της Ένωσης έχουν το δικαίωμα να λαμβάνουν το εν λόγω έγγραφο στη γλώσσα του κράτους που εκδίδει την απόφαση και στη γλώσσα του κράτους μέλους της Ένωσης του οποίου είναι υπήκοοι.

4.9. Άρθρο 28.2

4.9.1. Βάσει των προβλεπομένων στην παράγραφο 2, επιτρέπεται στα κράτη μέλη να μην ενημερώνουν εγγράφως τους ενδιαφερομένους σχετικά με την απόφαση που έχει ληφθεί εάν συντρέχουν λόγοι κρατικής ασφαλείας.

4.9.2. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι με την εν λόγω διάταξη περιορίζονται τα μέσα που διαθέτει ένα άτομο για να υπερασπίσει νομικά τα συμφέροντά του και για το λόγο αυτό προτείνει την κατάργηση της εν λόγω παραγράφου της πρότασης οδηγίας.

4.10. Άρθρο 30

4.10.1. Η παράγραφος 1 του άρθρου αυτού προβλέπει ότι τα κράτη μέλη δεν δύνανται να λάβουν κατά των δικαιούχων της παρούσας οδηγίας το μέτρο της ισόβιας απαγόρευσης εισόδου στην επικράτειά τους. Επίσης, η παράγραφος 2 ορίζει ότι ο πολίτης που έχει απελαθεί από την επικράτεια ενός κράτους μέλους μπορεί να υποβάλει νέα αίτηση προκειμένου να του επιτραπεί η είσοδος στην επικράτεια του εν λόγω κράτους μέλους.

4.10.2. Σύμφωνα και με όσα αναφέρονται στο σημείο 4.6. σχετικά με το άρθρο 25.2, η ΟΚΕ θεωρεί ότι θα πρέπει να εξαιρεθούν από το πεδίο εφαρμογής του εν λόγω άρθρου τα άτομα που έχουν καταδικασθεί για αδικήματα τόσο σοβαρά όπως αυτά που αναφέρονται ως παράδειγμα στο εν λόγω σημείο.

4.11. Άρθρο 31

4.11.1. Το άρθρο αυτό θεσπίζει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες το κράτος μέλος υποδοχής μπορεί να προβεί στη λήψη ενός μέτρου απέλασης ως ποινής ή ως συμπληρωματικού μέτρου.

4.11.2. Όπως αναφέρθηκε και στο προηγούμενο σημείο, η ΟΚΕ πιστεύει ότι οι εγγυήσεις που παρέχει η πρόταση δεν θα πρέπει να ισχύουν στις περιπτώσεις ατόμων που έχουν καταδικασθεί για τόσο σοβαρά αδικήματα.

Βρυξέλλες, 24 Απριλίου 2002.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) COM(1998) 403 τελικό.

(2) COM(1999) 127 τελικό.