ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ για το πρωτόκολλο της συμβάσεως σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (Κείμενο που εγκρίθηκε από το Συμβούλιο στις 19 Δεκεμβρίου 1997) (98/C 11/02)

I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διάφορες μελέτες και άλλες έρευνες που πραγματοποιήθηκαν από τα κράτη μέλη και τα κοινοτικά όργανα (1), υπογραμμίζουν το γεγονός ότι οι νομοθεσίες των κρατών μελών περιλαμβάνουν διατάξεις που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την καταπολέμηση της απάτης και της ενεργητικής και παθητικής δωροδοκίας των εθνικών δημόσιων υπαλλήλων.

Μολονότι τα επιμέρους χαρακτηριστικά τους διαφέρουν από το ένα κράτος μέλος στο άλλο, όλες αυτές οι νομοθεσίες έχουν κοινά στοιχεία που βοηθούν στη διαμόρφωση κοινού ορισμού.

Κατεδείχθη επίσης ότι οι ποινικές νομοθεσίες των κρατών μελών έχουν πολύ περιορισμένες δυνατότητες εφαρμογής για την αντιμετώπιση των διεθνών διαστάσεων της δωροδοκίας -στην οποία ενέχονται κοινοτικοί υπάλληλοι ή υπάλληλοι άλλων κρατών μελών- και η οποία ζημιώνει πράγματι ή ενδέχεται να ζημιώσει τα οικονομικά συμφέροντα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

Το γεγονός ότι υπάρχουν αυτά τα κοινά στοιχεία στις εθνικές νομοθεσίες φανερώνει την ανάγκη να αναληφθεί δράση ώστε να προωθηθεί μια κατάλληλη απάντηση σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης και να εξασφαλιστεί μεγαλύτερη σύγκλιση στον τρόπο με τον οποίο οι ποινικές νομοθεσίες των κρατών μελών αντιλαμβάνονται μορφές δωροδοκίας με διεθνείς διακλαδώσεις.

Το παρόν πρωτόκολλο για τη δωροδοκία υπαλλήλων προτάθηκε κατόπιν σχετικού αιτήματος της ισπανικής προεδρίας ως πρόσθετο μέσο για τη συμπλήρωση της σύμβασης (2), η οποία καταρτίστηκε στις 26 Ιουλίου 1995, και προκειμένου να ενισχυθεί η προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων. Αποτελεί ειδικότερα απάντηση στο σημείο 7 του ψηφίσματος του Συμβουλίου της 6ης Δεκεμβρίου 1994, για τη νομική προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων (3), σύμφωνα με το οποίο «τα κράτη μέλη θα πρέπει να λαμβάνουν αποτελεσματικά μέτρα για την πάταξη της δωροδοκίας που αφορά υπαλλήλους των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και έχει σχέση με τα οικονομικά συμφέροντα των Κοινοτήτων».

II. ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΡΘΡΩΝ

Άρθρο 1

Αυτή η εισαγωγική διάταξη ορίζει τους όρους «υπάλληλος» και «σύμβαση» για τους σκοπούς του πρωτοκόλλου, όπου και αν απαντούν οι εν λόγω όροι.

1.1. Ως «υπάλληλος» νοείται πρόσωπο ανήκον σε οποιαδήποτε από τις κατηγορίες -κοινοτικός υπάλληλος, εθνικός δημόσιος υπάλληλος ή υπάλληλος άλλου κράτους μέλους- ώστε να εξασφαλίζεται η ευρεία και ομοιόμορφη εφαρμογή των ουσιαστικών διατάξεων του πρωτοκόλλου κατά την καταπολέμηση της δωροδοκίας.

Οι κατηγορίες αυτές ορίζονται ανάλογα με το οικείο καθεστώς.

1.2. Το στοιχείο β) της παραγράφου 1, που βασίζεται στη διατύπωση του σχεδίου συνθήκης του 1976, εφαρμόζεται στους «κοινοτικούς υπαλλήλους», δηλαδή, όχι μόνον στους εν στενή εννοία μονίμους υπαλλήλους, που καλύπτονται από τον Κανονισμό Υπηρεσιακής Κατάστασης των υπαλλήλων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, αλλά και στις διάφορες κατηγορίες προσωπικού που προσλαμβάνονται με σύμβαση εργασίας υπό τους όρους που ισχύουν σύμφωνα με το καθεστώς για το λοιπό προσωπικό. Περιλαμβάνονται και οι εθνικοί εμπειρογνώμονες που τίθενται στη διάθεση των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων προκειμένου να ασκήσουν καθήκοντα αντίστοιχα με εκείνα που ασκούν οι υπάλληλοι ή το λοιπό προσωπικό των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

Από τον ορισμό αυτόν, δεν καλύπτονται τα μέλη των κοινοτικών οργάνων - Επιτροπή, Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (βλέπε σχόλια για το άρθρο 4 παράγραφος 2).

1.3. Με την τελευταία φράση του στοιχείου β), περιλαμβάνεται στον ορισμό του «κοινοτικού υπαλλήλου» το προσωπικό των οργανισμών που θεσπίζονται δυνάμει του κοινοτικού δικαίου, δηλαδή:

- του Ευρωπαϊκού Οργανισμού συνεργασίας (4),

- της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (5),

- του Ευρωπαϊκού Κέντρου για την Ανάπτυξη της Επαγγελματικής Κατάρτισης (6),

- του Ευρωπαϊκού Ιδρύματος για την Βελτίωση των Συνθηκών Ζωής και Εργασίας (7),

- του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου (8),

- του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων (9),

- του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (10),

- του Ευρωπαϊκού Ιδρύματος Επαγγελματικής Εκπαίδευσης (11),

- του Ευρωπαϊκού Κέντρου Παρακολούθησης των Ναρκωτικών και της Τοξικομανίας (12),

- του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Αξιολόγησης Φαρμάκων (13),

- του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία (14),

- του Γραφείου Εναρμόνισης στην Εσωτερική Αγορά (εμπορικά σχέδια, σήματα και υποδείγματα (15),

- του Ευρωπαϊκού Νομισματικού Ιδρύματος (16),

- του Κοινοτικού Γραφείου Φυτικών Ποικιλιών (17),

- του Μεταφραστικού Κέντρου των Οργάνων της Ένωσης (18),

- του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για το Ρατσισμό και την Ξενοφοβία (19).

Η παρούσα διάταξη αφορά το προσωπικό των οργανισμών που είναι υπεύθυνοι, με την ευρυτάτη έννοια, για την εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας, η οποία έχει ήδη θεσπιστεί ή πρόκειται να θεσπιστεί σύμφωνα με τις κοινοτικές συνθήκες και το οποίο ασκεί καθήκοντα τέτοια που η δωροδοκία του θα μπορούσε να έχει αρνητική επίπτωση στην προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Κοινότητας.

1.4. Το στοιχείο γ) της παραγράφου 1 ορίζει την έννοια του «εθνικού δημόσιου υπαλλήλου» προκειμένου περί δημόσιου υπαλλήλου ή δημόσιου λειτουργού όπως ορίζεται στο εθνικό δίκαιο κάθε κράτους μέλους για τους σκοπούς του οικείου ποινικού δικαίου. Έτσι, αναγνωρίζεται προτεραιότητα στον ορισμό που δίνει το ποινικό δίκαιο. Όταν ενέχεται εθνικός δημόσιος υπάλληλος του ασκούντος τη δίωξη κράτους, τότε εφαρμόζεται ο ορισμός του εθνικού δικαίου. Όταν ενέχεται υπάλληλος άλλου κράτους μέλους, έπεται ότι ο ορισμός του δικαίου αυτού του κράτους μέλους δεν είναι αποφασιστικός, εάν ο ενεχόμενος δεν έχει την ιδιότητα του υπαλλήλου δυνάμει του δικαίου του ασκούντος τη δίωξη κράτους μέλους. Τούτο συνάγεται από το δεύτερο εδάφιο του στοιχείου γ), σύμφωνα με το οποίο ένα κράτος μέλος δύναται να ορίζει ότι τα αδικήματα της δωροδοκίας στα οποία εμπλέκονται εθνικοί δημόσιοι υπάλληλοι άλλου κράτους μέλους αναφέρονται μόνον στους υπαλλήλους η ιδιότητα των οποίων συμβιβάζεται με την ιδιότητα του εθνικού δημοσίου υπαλλήλου σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο του ασκούντος τη δίωξη κράτους μέλους.

Η αναφορά στο δίκαιο του κράτους μέλους του υπαλλήλου σημαίνει ότι πρέπει να δίδεται η δέουσα προσοχή στις ιδιαίτερες εθνικές καταστάσεις εν σχέσει προς το καθεστώς των προσώπων που ασκούν δημόσια καθήκοντα.

Το άρθρο 4 παράγραφοι 2 και 3 καταδεικνύει ότι ο ορισμός «εθνικός δημόσιος υπάλληλος» δεν περιλαμβάνει αυτομάτως τα μέλη του Κοινοβουλίου, τους υπουργούς, τα μέλη των ανωτάτων δικαστηρίων ή τα μέλη των ελεγκτικών συνεδρίων των κρατών μελών. Ωστόσο, αυτό δεν εμποδίζει οποιοδήποτε κράτος μέλος να επεκτείνει τον οικείο ορισμό του «εθνικού δημοσίου υπαλλήλου» σε μια ή περισσότερες από τις εν λόγω κατηγορίες προσώπων.

1.5. Το άρθρο 1 παράγραφος 2 ορίζει για τους σκοπούς του πρωτοκόλλου τη «σύμβαση» ως σύμβαση που καταρτίστηκε στις Βρυξέλλες, στις 26 Ιουλίου 1995, σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και η οποία έχει δημοσιευτεί στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων C 316 της 27ης Νοεμβρίου 1995.

Το άρθρο 4 παράγραφος 1, το άρθρο 7 και το άρθρο 9 παράγραφος 3 αναφέρονται στις σχετικές διατάξεις της εν λόγω σύμβασης.

Άρθρο 2

Στο άρθρο 2 ορίζονται τα στοιχεία της αντικειμενικής υποστάσεως του εγκλήματος της παθητικής δωροδοκίας, η οποία ζημιώνει ή μπορεί να ζημιώσει τα οικονομικά συμφέροντα των Κοινοτήτων. Ο ορισμός αυτός συνδέει το πρωτόκολλο με τη σύμβαση, την οποία συμπληρώνει.

Η έκφραση «μπορεί να ζημιώσει» χρησιμοποιείται για να καλύπτονται περιπτώσεις δωροδοκίας της οποίας η επίπτώση στα οικονομικά συμφέροντα των Κοινοτήτων δεν επέτυχε τον επιδιωκόμενο σκοπό.

2.1. Στην παράγραφο 1 παρατίθεται μία σειρά στοιχείων που συνιστούν δωροδοκία υπαλλήλου, μεταξύ των οποίων απαραίτητο είναι το στοιχείο του δόλου.

2.2. Τα αντικειμενικά στοιχεία της δωροδοκίας περιλαμβάνουν την απαίτηση, την αποδοχή και την παραλαβή ορισμένων πραγμάτων, «άμεσα ή διά μεσολαβητού».

Σ' αυτά περιλαμβάνεται:

- μονομερής πράξη εκ μέρους υπαλλήλου, ο οποίος ζητά κάποιο ωφέλημα για τον ίδιο γνωστοποιώντας σε κάποιο άλλο πρόσωπο, ρητά ή σιωπηρά, ότι θα πρέπει να «πληρώσει» προκειμένου να γίνει ή να παραλειφθεί μια δημόσια πράξη 7 το αν πραγματοποιείται το αιτούμενο δεν έχει καμία σημασία, δεδομένου ότι η απαίτηση αποτελεί αυτή καθαυτή τον πυρήνα του εγκλήματος,

- αποδοχή ή παραλαβή από τον δράστη ορισμένων πραγμάτων κατόπιν συναινέσεως μεταξύ του ιδίου και του δωροδοκούντος 7 το έγκλημα έχει συντελεσθεί εφόσον έχουν συγκατατεθεί και οι δύο πλευρές, έστω και αν στη συνέχεια ο υπάλληλος αποποιηθεί την εκτέλεση της συμφωνίας ή επιστρέψει το πράγμα που έλαβε.

Το πρωτόκολλο δεν κάνει καμία διάκριση μεταξύ άμεσων και έμμεσων μέσων δωροδοκίας. Το γεγονός ότι δυνατόν να ενέχονται και μεσολαβητές, πράγμα που θα επεξέτεινε το πεδίο της παθητικής δωροδοκίας προκειμένου να συμπεριληφθεί η έμμεση πράξη του υπαλλήλου, συνεπάγεται αναγκαστικά ότι η εγκληματική συμπεριφορά του υπαλλήλου στοιχειοθετείται ανεξάρτητα από την καλή ή κακή πίστη του ενεχομένου μεσολαβητού.

2.3. Το έγκλημα καλύπτει επίσης την περίπτωση κατά την οποία ο υπάλληλος π.χ. απαιτεί να του δοθεί, δώρο ή κάποιο άλλο ωφέλημα όχι προς όφελός του αλλά προς όφελος τρίτου προσώπου, το οποίο μπορεί να είναι σύζυγος ή σύντροφος, στενός του φίλος, πολιτικό κόμμα ή άλλη οργάνωση.

2.4. Στα πράγματα που συνιστούν το υλικό αντικείμενο της δωροδοκίας περιλαμβάνονται οι προσφορές, οι υποσχέσεις ή πλεονεκτήματα παντός είδους προς όφελος του υπαλλήλου ή κάθε άλλου προσώπου.

Η έννοια «ωφελήματα οποιασδήποτε φύσης» είναι ωστόσο εσκεμμένα ευρεία, περιλαμβάνει δε όχι μόνον υλικά αντικείμενα (χρήματα, πολύτιμα αντικείμενα, αγαθά παντός είδους, προσφορά υπηρεσιών) αλλά και καθετί που θα μπορούσε να αντιπροσωπεύει κάποιο έμμεσο συμφέρον, όπως η ρύθμιση χρεών του δωροδοκουμένου ή έργα σε ακίνητη περιουσία της οποίας είναι κύριος. Αυτή η απαρίθμηση δεν είναι περιοριστική. Η έννοια του ζητηθέντος, ληφθέντος ή υπεσχημένου ωφελήματος, λαύπτει κάθε είδους υλικό η άυλο ωφέλημα.

Για τους σκοπούς του πρωτοκόλλου, η χρονική στιγμή κατά την οποία τα πράγματα που συνιστούν το υλικό αντικείμενο της δωροδοκίας δίνονται ή παρέχονται δεν έχει καμία σημασία. Καλύπτοντας ρητά την αποδοχή υποσχέσεων, το άρθρο 2 παράγραφος 1, περιλαμβάνει και τις πληρωμές υπό προθεσμία, εφόσον η προέλευσή τους βασίζεται σε εγκληματική συμφωνία μεταξύ δωροδοκούντος και δωροδοκουμένου.

2.5. Είναι ουσιώδες η απαίτηση ή αποδοχή να προηγείται χρονικώς της πράξης ή της παράλειψης που προσφέρει ή αποδέχεται ο υπάλληλος.

Το κείμενο είναι σαφέστατο: «όταν ο υπάλληλος . . . ζητά, η λαμβάνει ωφελήματα . . . ή υποσχέσεις . . . για να τελέσει ή να μην τελέσει πράξη . . .».

Είναι έτσι σαφές ότι, από χρονολογική άποψη, πρέπει πρώτα να υπάρξει η απαίτηση ή η αποδοχή και έπειτα η πράξη ή η παράλειψή της εκ μέρους του υπαλλήλου.

Αν ένα ωφέλημα λαμβάνεται μετά την πράξη, δίχως να έχει προηγηθεί απαίτηση ή αποδοχή, δεν γεννάται ποινική ευθύνη σύμφωνα με το πρωτόκολλο. Πέραν αυτού, το άρθρο αυτό δεν εφαρμόζεται σε δώρα τα οποία δεν συνδέονται προς οποιαδήποτε μεταγενέστερη πράξη τελούμενη από τον υπάλληλο κατά την εκτέλεση των καθηκόντων του.

2.6. Στόχο των πρακτικών στις οποίες εφαρμόζεται το πρωτόκολλο αποτελούν τα καθήκοντα ή υπηρεσίες του υπαλλήλου.

Το πρωτόκολλο εφαρμόζεται στην τέλεση ή την αποχή από την τέλεση οποιαδήποτε πράξης, η οποία εμπίπτει στις εξουσίες του ασκούντος την υπηρεσία ή το λειτούργημα δυνάμει οποιουδήποτε νόμου ή κανονισμού (υπηρεσιακό καθήκον), εφόσον τελείται κατά παράβαση των καθηκόντων του υπαλλήλου. Επιπλέον, η συμπεριφορά αυτή πρέπει να ζημιώνει ή να δύναται να ζημιώσει τα οικονομικά συμφέροντα των Κοινοτήτων.

Οι νόμοι ορισμένων κρατών μελών καλύπτουν περιπτώσεις κατά τις οποίες ένας υπάλληλος, αντίθετα προς την υπηρεσιακή του υποχρέωση να είναι αδέκαστος, δέχεται κάποιο πλεονέκτημα ως αντάλλαγμα διότι ενήργησε σύμφωνα με το λειτούργημά του (π.χ. παρέχοντας προτιμησιακή μεταχείριση διά της επιτάχυνσης ή της αναβολής της διεκπεραίωσης ενός θέματος). Οι περιπτώσεις αυτές καλύπτονται από το άρθρο αυτό.

2.7. Στο άρθρο 2 παράγραφος 2, ζητείται από τα κράτη μέλη να λάβουν όλα τα αναγκαία μέτρα ποινικού δικαίου, ώστε να εξασφαλίζεται ότι οι μορφές συμπεριφοράς που περιγράφονται στην παράγραφο 1 συνιστούν ποινικά αδικήματα.

Εναπόκειται συνεπώς στα κράτη μέλη να διαπιστώσουν κατά πόσον το υφιστάμενο ποινικό τους δίκαιο καλύπτει πράγματι όλες τις σχετικές κατηγορίες προσώπων και μορφές συμπεριφοράς και, στην αντίθετη περίπτωση, να θεσπίσουν μέτρα που θα ορίζουν ένα ή περισσότερα αντίστοιχα ποινικά αδικήματα. Μπορούν να το πράξουν ορίζοντας είτε ένα ποινικό αδίκημα γενικής φύσεως, είτε περισσότερα ειδικά ποινικά αδικήματα.

Άρθρο 3

Στο άρθρο αυτό περιγράφονται τα στοιχεία που στοιχειοθετούν ενεργητική δωροδοκία ενός υπαλλήλου, η οποία πράγματι ζημιώνει ή μπορεί να ζημιώσει τα οικονομικά συμφέροντα των Κοινοτήτων.

Πρόκειται για έγκλημα αντίστοιχο εκείνου που περιγράφεται στο άρθρο 2, από την οπτική γωνία του δωροδοκούντος 7 σκοπός του είναι ιδίως να εξασφαλίσει την ορθή λειτουργία της δημόσιας διοίκησης και να προστατεύσει τους υπαλλήλους από το να γίνουν στόχος πιθανών ελιγμών, δεδομένου ότι στα περισσότερα κράτη μέλη η ενεργητική και η παθητική δωροδοκία διακρίνονται μεταξύ τους, και για αυτοτελή εγκλήματα μπορούν να ασκηθούν αυτοτελείς διώξεις.

Στο άρθρο 3 παράγραφος 1, ορίζεται μία σειρά αξιόποινων μορφών συμπεριφοράς του δωροδοκούντος που συνιστούν ενεργητική δωροδοκία υπαλλήλου.

3.1. Η φράση «οποιοσδήποτε, εκ προθέσεως, υπόσχεται ή παραχωρεί . . . ωφέλημα . . .» αναφέρεται στο δωροδοκούντα, ανεξαρτήτως ιδιότητας (επιχείρηση, δημόσια υπηρεσία, κ.λπ.) υπό την οποία δρα 7 ο δωροδοκών μπορεί να είναι ιδιώτης που ενεργεί για τον εαυτό του ή για λογαριασμό εταιρείας ή πρόσωπο που ασκεί δημόσιο λειτούργημα.

Η πράξη που συνιστά δωροδοκία πρέπει να έχει γίνει εκ προθέσεως, δηλαδή να υπάρχει βούληση να τελεσθούν πράξεις αντίθετες με τα καθήκοντα που απορρέουν από τη δημόσια υπηρεσία.

Το κατά πόσον υπάρχει έγκλημα όταν ο δωροδοκών ενεργεί εκ προθέσεως, αλλά σφάλλει ως προς την εξουσία την οποία νομίζει ότι διαθέτει ο υπάλληλος, αποτελεί ζήτημα κρινόμενο σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο.

3.2. Η δωροδοκία στοιχειοθετείται εφόσον ο δράστης υπόσχεται ή παραχωρεί, απ' ευθείας ή διά μεσολαβητού, υλικό ή άυλο ωφέλημα οποιασδήποτε φύσεως, ασχέτως του εάν η προσφορά υλοποιηθεί αναλόγως ή όχι και είτε προκύψει ωφέλημα είτε όχι.

Η πράξη της δωροδοκίας μπορεί να είναι μονομερής ή διμερής 7 μπορεί να αναφέρεται σε υλικό ή άυλο πράγμα: η έννοια του ωφελήματος πρέπει να θεωρηθεί στην πλατύτερη δυνατή έννοια, με την επιφύλαξη των προηγούμενων σημείων 2.4 και 2.5.

Στο άρθρο δεν γίνεται διάκριση στα μέσα -άμεσα ή έμμεσα- με τα οποία επιχειρείται η πράξη της δωροδοκίας. Περιλαμβάνονται πράξεις που απευθύνονται στον υπάλληλο, είτε απ' ευθείας είτε διά μεσολαβητού.

3.3. Η ενεργητική δωροδοκία απευθύνεται σε πρόσωπο το οποίο πρέπει, εξ ορισμού, να είναι υπάλληλος, ανεξάρτητα από το αν το ωφέλημα προορίζεται για τον ίδιο τον υπάλληλο ή για κάποιο άλλο πρόσωπο.

3.4. Ο επιδιωκόμενος στόχος με τη δωροδοκία είναι ο ίδιος με αυτόν που επιδιώκεται με την παθητική δωροδοκία 7 βλέπε σημείο 2 παράγραφος 6.

3.5. Το άρθρο 3 παράγραφος 2, διατυπώνεται με τους ίδιους όρους όπως και το άρθρο 2 παράγραφος 2 7 βλέπε σημείο 2 παράγραφος 7.

Άρθρο 4

Το άρθρο αυτό ενισχύει τα μέτρα κατά της απάτης και της δωροδοκίας διότι επιβάλλει αναπροσαρμογή του ποινικού δικαίου των κρατών μελών όσον αφορά τη συμπεριφορά των εθνικών τους δημοσίων υπαλλήλων, ώστε να καλύπτεται η ανάλογη συμπεριφορά των υπαλλήλων της Κοινότητας, η οποία επηρεάζει ή δύναται να επηρεάσει αρνητικά τα έσοδα και τις δαπάνες της Κοινότητας.

4.1. Η παράγραφος 1 αναφέρεται σε εγκλήματα, τα οποία σχετίζονται σε κάθε κράτος μέλος με απάτη σε βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Κοινότητας, όπως ορίζεται στο άρθρο 1 της Σύμβασης, και διαπράττονται από εθνικούς δημόσιους υπαλλήλους κατά την άσκηση των καθηκόντων τους.

Εν προκειμένω, στο ποινικό δίκαιο όλων των κρατών μελών εφαρμόζεται ως προς το αξιόποινο εγκλημάτων η αρχή της εξομοίωσης κατά τον ίδιο τρόπο όπως και σε σχέση προς τα εγκλήματα που προβλέπονται στα άρθρα 2 και 3, ούτως ώστε όποια πράξη συνιστά έγκλημα διαπραττόμενη από υπαλλήλους της μιας κατηγορίας (εθνικούς) να συνιστά έγκλημα και όταν διαπράττεται από υπαλλήλους της άλλης κατηγορίας (κοινοτικούς).

Η αρχή αυτή συνεπάγεται ότι απαιτείται επίσης από τα κράτη μέλη να λάβουν μέτρα για την επέκταση της εφαρμογής εγκλημάτων απάτης που προβλέπει το δίκαιό τους σε παρόμοια συμπεριφορά κοινοτικών υπαλλήλων κατά την άσκηση των καθηκόντων τους. Η επέκταση δεν αφορά την ίδια τη συμπεριφορά, αλλά την κατηγορία των δραστών.

Ο τρόπος με τον οποίο θα πραγματοποιηθεί αυτή η επέκταση εναπόκειται στη διακριτική ευχέρεια κάθε κράτους μέλους.

4.2. Στη σύνοδο του Συμβουλίου της 23ης Νοεμβρίου 1995, τα κράτη μέλη και η Επιτροπή κατέληξαν στη συμφωνία ότι, για τους σκοπούς του εν λόγω πρωτοκόλλου, θα υπάρχει ίση μεταχείριση μεταξύ υπουργών των κεντρικών κυβερνήσεων και των μελών της Επιτροπής.

Η άποψη αυτή αντικατοπτρίζεται στην παράγραφο 2 όσον αφορά τα εγκλήματα απάτης που ζημιώνουν πράγματι ή ενδέχεται να ζημιώσουν τα οικονομικά συμφέροντα της Κοινότητας και τα εγκλήματα ενεργητικής και παθητικής δωροδοκίας, όπως ορίζονται στο πρωτόκολλο. Σε εθνικό επίπεδο, αφορά υπουργούς, μέλη του Κοινοβουλίου, μέλη ανώτατων δικαστηρίων και μέλη του Ελεγκτικού Συνεδρίου 7 σε κοινοτικό επίπεδο, αφορά τα αντίστοιχα πρόσωπα ενεργούντα κατά την άσκηση των καθηκόντων τους (μέλη της Επιτροπής, μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, μέλη του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και μέλη του Ευρωπαϊκου Ελεγκτικού Συνεδρίου).

Τούτο συνεπάγεται ότι, καθ' όσον αφορά τις αξιόποινες πράξεις της απάτης και της δωροδοκίας, τα μέλη της Επιτροπής εξομοιώνονται με υπουργούς, τα μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με μέλη των εθνικών κοινοβουλίων, τα μέλη του Δικαστηρίου με μέλη των ανώτατων εθνικών δικαστηρίων και τα μέλη του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου με τους εθνικούς ομολόγους τους. Με την εξομοίωση αυτή, οι εθνικές διατάξεις στο βαθμό που καλύπτουν αυτά τα αδικήματα, όταν διαπράττονται από τα μέλη των εθνικών κοινοβουλίων, τους υπουργούς κ.λπ., πρέπει να επεκταθούν ώστε να συμπεριλάβουν τα προαναφερθέντα μέλη των οργάνων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

Δεδομένου ότι ορισμένα κράτη δεν διαθέτουν ένα αυτό καθαυτό Ελεγκτικό Συνέδριο, τα αντίστοιχα όργανα είναι:

- το National Audit Office στο Ηνωμένο Βασίλειο,

- το Office of the Comptroller και Auditor-General στην Ιρλανδία,

- το Rigsrevisionen στη Δανία,

- το Riksevisionsverket στη Σουηδία,

- το Valtiontalouden tarkastusvirasto/Statens revisionsverk στην Φινλανδία.

4.3. Η παράγραφος 3 παρέχει την δυνατότητα παρέκκλισης από την αρχή της εξομοίωσης της παραγράφου 2 για εκείνα τα κράτη μέλη όπου η ποινική ευθύνη των υπουργών διέπεται από ειδική νομοθεσία που ισχύει σε ειδικές εθνικές καταστάσεις, χωρίς όμως να αποκλείει την ποινική ευθύνη για τα αδικήματα εις βάρος ή από μέρους μελών της Επιτροπής βάσει των κοινών διατάξεων του εθνικού ποινικού δικαίου.

Η εν λόγω δυνατότητα είναι ιδιαίτερα χρήσιμη στη Δανία, όπου οι κανόνες του ποινικού δικαίου που διέπουν την ευθύνη των Υπουργών εφαρμόζονται σε ειδικές καταστάσεις (όπως, για παράδειγμα, ο Υπουργός μπορεί να φέρει ποινική ευθύνη για πράξεις που έχουν διαπράξει υφιστάμενοι του) στις οποίες άλλα πρόσωπα με ηγετικές θέσεις δεν θα υπείχαν ποινική ευθύνη.

4.4. Δυνάμει της παραγράφου 4, οι προηγούμενες παράγραφοι περί εξομοιώσεως όσον αφορά το αξιόποινο «δεν θίγουν τις διατάξεις οι οποίες ισχύουν σε κάθε κράτος μέλος όσον αφορά την ποινική δικονομία και τον καθορισμό των αρμόδιων δικαστηρίων».

Για τους σκοπούς των διαφόρων παραγράφων του άρθρου 4 συνολικά, το πρωτόκολλο σαφώς δεν μπορεί να θίγει ή να αναιρεί τους κανόνες του εθνικού δικονομικού δικαίου ή τους κανόνες που παρέχουν δικαιοδοσία σε δικαστήρια για την εκδίκαση υποθέσεων που έχουν σχέση με τα εν λόγω εγκλήματα. Δεν παύει όμως, το εν λόγω άρθρο να έχει πλήρη ισχύ στα εθνικά νομικά συστήματα.

Προκειμένου ειδικά περί των προσώπων που εμπίπτουν στην παράγραφο 2, έναντι των οποίων η αρχή της εξομοίωσης προβλέπει καθολικά και δίχως εξαιρέσεις ίση μεταχείριση δυνάμει του ποινικού δικαίου, θα πρέπει να σημειωθούν τα ακόλουθα: όταν ειδικός νόμος κράτους μέλους καθιστά συγκεκριμένο δικαστήριο αρμόδιο να δικάζει υπουργούς, μέλη του Κοινοβουλίου μέλη των ανωτάτων δικαστηρίων ή, μέλη του Ελεγκτικού Συνεδρίου τα οποία κατηγορούνται για ένα αδίκημα, το δικαστήριο δύναται, να έχει επίσης αρμοδιότητα σε ανάλογες περιπτώσεις, όσον αφορά τα μέλη της Επιτροπής, τα μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, τα μέλη του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και τα μέλη του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, με την επιφύλαξη των εθνικών διατάξεων περί αρμοδιότητας.

4.5. Στην παράγραφο 5 προβλέπεται ότι το πρωτόκολλο δεν θίγει τις διατάξεις που διέπουν την άρση των ασυλιών για το προσωπικό των κοινοτικών οργάνων.

Η άρση της ασυλίας αποτελεί, συνεπώς, προϋπόθεση για την άσκηση της δικαιοδοσίας. Το πρωτόκολλο αναγνωρίζει την υποχρέωση κάθε οργάνου να θέσει σε εφαρμογή τις διατάξεις που διέπουν τα προνόμια και τις ασυλίες, σύμφωνα με τις υφιστάμενες διαδικασίες και τα ένδικα μέσα, δυνάμει του κοινοτικού δικαίου (20).

Άρθρο 5

5.1. Στο άρθρο 5 παράγραφος 1, απαιτείται από τα κράτη μέλη να εξασφαλίζουν ότι τα εγκλήματα της ενεργητικής και παθητικής δωροδοκίας που ορίζονται στα άρθρα 2 και 3 επισύρουν πάντοτε ποινές, με άλλα λόγια εκδικάζονται από ποινικά δικαστήρια.

Το αυτό ισχύει κατ' αναλογία για τη συνέργεια και την ηθική αυτουργία σε εγκλήματα, ερμηνευόμενες σύμφωνα με τους ορισμούς που προβλέπονται στο ποινικό δίκαιο κάθε κράτους μέλους.

Δεδομένου ότι για τα αδικήματα της ενεργητικής και παθητικής δωροδοκίας απαιτείται συμπεριφορά που συνίσταται στην παροχή υποσχέσεων, ανεξάρτητα από το κατά πόσον οι υποσχέσεις αυτές πράγματι τηρούνται ή εκπληρώνονται δεν θεωρήθηκε απαραίτητο να επιβληθεί η υποχρέωση ποινικοποίησης της απόπειρας διαπράξεως ενεργητικής ή παθητικής δωροδοκίας. Ωστόσο, τα κράτη μέλη δύνανται, εφόσον το επιθυμούν, να καταστήσουν την απόπειρα διαπράξεως κολάσιμη.

Οι ποινές πρέπει να είναι αποτελεσματικές, ανάλογες και αποτρεπτικές, σύμφωνα με τη διατύπωση του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων σε κάποια απόφαση. Στην υπόθεση 68/88 (απόφαση της 21ης Σεπτεμβρίου 1989, Συλλογή Νομ. 2965) το Δικαστήριο απεφάνθη ως εξής: (τα κράτη μέλη) «υποχρεούνται ιδίως να μεριμνούν ώστε για τις παραβιάσεις του κοινοτικού δικαίου να επιβάλλονται κυρώσεις υπό προϋποθέσεις, ουσιαστικές και διαδικαστικές, ανάλογες με τις ισχύουσες για τις παραβιάσεις του εθνικού δικαίου παρόμοιας φύσης και σημασίας και, εν πάση περιπτώσει, προσδίδουσες στην κύρωση αποτελεσματικό, ανάλογο και αποτρεπτικό χαρακτήρα.»

Σε συμμόρφωση με την εν λόγω απόφαση, τα κράτη μέλη έχουν κάποια διακριτική εξουσία ως προς τη φύση και την αυστηρότητα των προβλεπτέων ποινών, οι οποίες δεν είναι απαραίτητο να συνεπάγονται αναγκαστικά και σε κάθε περίπτωση στερητικές της ελευθερίας ποινές. Είναι δυνατόν να επιβληθούν, χρηματικές ποινές, ως εναλλακτικές ή παρεπόμενες προς τη φυλάκιση ποινές.

5.2. Το πρωτόκολλο, ωστόσο, απαιτεί από τα κράτη μέλη να προβλέπουν στερητικές της ελευθερίας ποινές, για τις οποίες χωρεί ενδεχομένως έκδοση, στις βαρύτερες περιπτώσεις. Εναπόκειται στα κράτη μέλη να αποφασίσουν με ποιά κριτήρια ή αντικειμενικά στοιχεία προσδιορίζεται η σοβαρότητα ενός εγκλήματος σύμφωνα με την αντίστοιχη νομική τους παράδοση.

5.3. Η παράγραφος 2 ρυθμίζει τη σχέση ανάμεσα στο ποινικό δίκαιο και τους πειθαρχικούς κανόνες, όταν, εν όψει των περιστάσεων, μία και αυτή πράξη δωροδοκίας υπόκειται και στα δύο. Προτεραιότητα δίνεται στην αρχή της ανεξαρτησίας των εθνικών ή κοινοτικών πειθαρχικών συστημάτων, δεδομένου ότι η διεξαγωγή της ποινικής διαδικασίας «δεν θίγει την από μέρους των αρμόδιων αρχών άσκηση πειθαρχικών εξουσιών κατά εθνικών δημόσιων ή κοινοτικών υπαλλήλων».

Για να ληφθούν υπόψη ορισμένες εθνικές νομικές παραδόσεις, η παράγραφος επιτρέπει περαιτέρω στις εθνικές αρχές να εφαρμόζουν τις αρχές της δικής τους νομοθεσίας, οπότε, κατά την επιμέτρηση της επιβλητέας ποινής, μπορεί να ληφθούν υπόψη οι πειθαρχικές κυρώσεις που έχουν ήδη επιβληθεί στο ίδιο πρόσωπο για το ίδιο ποινικό αδίκημα. Πρόκειται για ειδική διάταξη, η οποία δεν θα είναι υποχρεωτική στα κράτη μέλη όπου δεν αναγνωρίζονται ή δεν εφαρμόζονται πειθαρχικές κυρώσεις.

Άρθρο 6

6.1. Το άρθρο αυτό καθορίζει μία σειρά κριτηρίων που παρέχουν στις εθνικές διωκτικές και δικαστικές αρχές δικαιοδοσία δίωξης και εκδίκασης υποθέσεων για ποινικά αδικήματα που καλύπτονται από το πρωτόκολλο -την ενεργητική και παθητική δωροδοκία και το κατ' άρθρο 4 ποινικό αδίκημα.

6.2. Σύμφωνα με την παράγραφο 1, ένα κράτος μέλος θεμελιώνει δικαιοδοσία με τέσσερις τρόπους:

α) όταν το ποινικό αδίκημα έχει διαπραχθεί εξ ολοκλήρου ή εν μέρει στο έδαφός του, δηλαδή η πράξη της δωροδοκίας τελείται εκεί, το πλεονέκτημα δίδεται εκεί ή η συμφωνία της δωροδοκίας γίνεται εκεί, ανεξάρτητα από την ιδιότητα ή την υπηκοότητα του δωροδοκούντος ή του ενεχόμενου δημοσίου υπαλλήλου (αρχή του τόπου τελέσεως) 7

β) όταν ο δράστης του αδικήματος είναι υπήκοός του ή ένας από τους υπαλλήλους του (αρχή της δωσιδικίας του δράστη): το κριτήριο της ιδιότητας του δράστη σημαίνει ότι η δικαιοδοσία μπορεί να θεμελιωθεί ανεξάρτητα από τον lex loci delicti. Εναπόκειται τότε στα κράτη μέλη να ασκήσουν δίωξη για ποινικά αδικήματα που έχουν διαπραχθεί στην αλλοδαπή, συμπεριλαμβανομένων και των τρίτων χωρών. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τα κράτη μέλη που δεν εκδίδουν τους υπηκόους τους 7

γ) όταν το αδίκημα έχει διαπραχθεί κατά υπηκόου του κράτους μέλους, ο οποίος είναι υπάλληλος, ή μέλος κοινοτικού οργάνου (αρχή της δωσιδικίας του παθόντος). Αυτό έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις περιπτώσεις ενεργητικής δωροδοκίας στην αλλοδαπή από πρόσωπα που δεν είναι υπήκοοι του σχετικού κράτους μέλους 7

δ) όταν ο δράστης είναι κοινοτικός υπάλληλος που εργάζεται σε κοινοτικό όργανο που έχει την έδρα του στο σχετικό κράτος μέλος. Το κριτήριο της έδρας είναι χρήσιμο για εξαιρετικές περιπτώσεις που δεν καλύπτονται από άλλους κανόνες αρμοδιότητας, ιδίως όταν ένα αδίκημα έχει διαπραχθεί εκτός της Κοινότητας από υπάλληλο της Κοινότητας που δεν είναι υπήκοος κράτους μέλους (21).

6.3. Η παράγραφος 2 επιτρέπει σε όποιο κράτος μέλος το επιθυμεί να μην δεχθεί ή να δεχθεί υπό όρους κάποιον από τους κανόνες της παραγράφου 1 στοιχεία β), γ) και δ), υποβάλλοντας σχετική δήλωση κατά τη γνωστοποίηση που προβλέπεται στο άρθρο 9 παράγραφος 2 του πρωτοκόλλου.

Το αποτέλεσμα του άρθρου 11 παράγραφος 1 είναι, όπως θα φανεί παρακάτω, ότι οι διατάξεις του άρθρου 6 παράγραφος β), γ) και δ) είναι οι μόνες σχετικά με τις οποίες μπορούν να διατυπωθούν επιφυλάξεις.

Άρθρο 7

Το άρθρο 7 αναφέρεται σε συγκεκριμένες διατάξεις της σύμβασης, όπου δηλώνεται ότι εφαρμόζονται στην ενεργητική και την παθητική δωροδοκία, όπως αυτές ορίζονται στο πρωτόκολλο, καθώς και στα εγκλήματα που ορίζονται στο άρθρο 4.

Οι σχετικές διατάξεις της σύμβασης συνοψίζονται ως εξής:

- στο άρθρο 3, προβλέπεται ότι οι διευθυντές επιχειρήσεων μπορούν να υπέχουν ποινική ευθύνη,

- το άρθρο 5 παράγραφοι 1, 2 και 4, αναφέρεται στην έκδοση και τον κανόνα aut dedere aut judicare,

- στο άρθρο 6, προβλέπεται η αρχή της στενής συνεργασίας μεταξύ κρατών μελών σε περιπτώσεις απάτης κατά των οικονομικών συμφερόντων της Κοινότητας.

Και οι τρεις αυτές εφαρμόζονται χωρίς κανέναν περιορισμό στη συμπεριφορά στην οποία αναφέρεται το πρωτόκολλο.

- Στο άρθρο 7 προβλέπεται ο κανόνας ne bis in idem, ο οποίος εφαρμόζεται και σε θέματα του πρωτοκόλλου. Πρέπει να σημειωθεί ότι η εκτέλεση της ποινής δεν περιλαμβάνει τις περιπτώσεις κατά τις οποίες η εκτέλεση αναστέλλεται επί δοκιμασία.

- Το άρθρο 9 επιτρέπει στα κράτη μέλη να θεσπίζουν διατάξεις εθνικού δικαίου αυστηρότερες από τις προβλεπόμενες στη σύμβαση. Συνεπώς, το πρωτόκολλο αποτελεί μία σειρά ελάχιστων απαιτούμενων κανόνων.

- Στο άρθρο 10 προβλέπονται, μεταξύ άλλων, ρυθμίσεις για την παροχή πληροφοριών από τα κράτη μέλη προς την Επιτροπή, πράγμα το οποίο ισχύει και σε θέματα του πρωτοκόλλου.

Λεπτομέρειες για το περιεχόμενο αυτών των διατάξεων περιλαμβάνονται στην εισηγητική έκθεση της συμβάσης.

Άρθρο 8

Στο άρθρο αυτό, προσδιορίζεται η δικαιοδοσία του Δικαστηρίου για την επίλυση των διαφορών μεταξύ κρατών μελών και μεταξύ των κρατών μελών και της Επιτροπής ως προς την ερμηνεία ή την εφαρμογή του πρωτοκόλλου (22).

Λεπτομερείς παρατηρήσεις σχετικά περιέχονται στην εισηγητική έκθεση της σύμβασης. Το εν λόγω άρθρο του πρωτοκόλλου αντιγράφει το άρθρο 8 της σύμβασης έτσι ώστε να εξασφαλίζεται η συνοχή μεταξύ των δύο κειμένων.

Η παράγραφος 2 του άρθρου 8 αφορά τις περιπτώσεις στις οποίες το Δικαστήριο είναι αρμόδιο για διαφορές μεταξύ των κρατών μελών και της Επιτροπής.

Ένα σημείο που πρέπει να τονιστεί είναι ότι το Δικαστήριο έχει ειδική δικαιοδοσία να ερμηνεύει την έννοια του κοινοτικού υπαλλήλου όπως ορίζεται στο άρθρο 1.

Άρθρο 9

Το άρθρο αυτό αφορά την έναρξη ισχύος του πρωτοκόλλου, η οποία δεν μπορεί να προηγείται εκείνης της σύμβασης.

Άρθρο 10

Το άρθρο αυτό αφορά την προσχώρηση νέων κρατών μελών της Ένωσης στο πρωτόκολλο.

Άρθρο 11

Το άρθρο αυτό προβλέπει ότι μπορούν να διατυπωθούν επιφυλάξεις μόνον ως προς το άρθρο 6 παράγραφος 1 στοιχεία β), γ) και δ). Μία επιφύλαξη μπορεί να αρθεί οποιαδήποτε στιγμή με κοινοποίηση στο Γενικό Γραμματέα του Συμβουλίου

(1) Ιδίως:

- σχέδιο συνθήκης της 10ης Αυγούστου 1976 (ΕΕ C 222 της 22.9.1976, σ. 13),

- ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 11ης Μαρτίου 1994 (ΕΕ C 91 της 28.3.1994, σ. 334),

- ψήφισμα του Συμβουλίου της 6ης Δεκεμβρίου 1994 (ΕΕ C 355 της 14.12.1994, σ. 2),

- ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 15ης Δεκεμβρίου 1995.

Η ισπανική προεδρία είχε ζητήσει από την Επιτροπή να υποβάλει τα αποτελέσματα της σχετικής συγκριτικής μελέτης. Οι εργασίες ολοκληρώθηκαν την 1η Δεκεμβρίου 1994 7 από αυτές προκύπτει ότι κάθε νομικό σύστημα προβλέπει μέτρα καλά συνδυασμένα μεταξύ τους, υπάρχουν όμως αναπόφευκτες -και επιζήμιες- αποκλίσεις ανάμεσα στα κράτη μέλη όσον αφορά τον ορισμό τόσο της δωροδοκίας αυτής καθαυτής όσο και των προσώπων κατά των οποίων στρέφονται τα μέτρα για την καταπολέμηση της δωροδοκίας των δημόσιων υπαλλήλων.

(2) ΕΕ C 316 της 27.11.1995, σ. 48.

(3) ΕΕ C 355 της 14.12.1994, σ. 2.

(4) Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 3245/81 του Συμβουλίου (ΕΕ L 328 της 16.11.1981, σ. 1).

(5) Άρθρα 198 Δ και 198 Ε της συνθήκης ΕΚ.

(6) Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 337/75 του Συμβουλίου (ΕΕ L 39 της 13.2.1975, σ. 1) 7 κανονισμός όπως τροποποιήθηκε τελευταία από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 354/95 (ΕΕ L 41 της 23.2.1995, σ. 1).

(7) Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 1365/75 του Συμβουλίου (ΕΕ L 139 της 30.5.1975, σ. 1) 7 κανονισμός όπως τροποποιήθηκε τελευταία από τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 1947/93 (ΕΕ L 181 της 27.7.1993, σ. 13).

(8) Σύμβαση για την ίδρυση Ευρωπαϊκού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου (ΕΕ C 29 της 9.2.1976, σ. 1).

(9) Καταστατικό του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων (ΕΕ L 173 της 7.7.1994, σ. 1). Βλέπε επίσης άρθρο 30 του πρωτοκόλλου για το καταστατικό της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και το άρθρο 239 της συνθήκης ΕΚ.

(10) Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 1210/90 του Συμβουλίου (ΕΕ L 120 της 11.5.1990, σ. 1).

(11) Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 1360/90 του Συμβουλίου (ΕΕ L 131 της 23.5.1990, σ. 1) 7 κανονισμός όπως τροποποιήθηκε από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2063/94 (ΕΕ L 216 της 20.8.1994, σ. 9).

(12) Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 302/93 του Συμβουλίου (ΕΕ L 36 της 12.2.1993, σ. 1) 7 κανονισμός όπως τροποποιήθηκε από τον κανονισμό /ΕΚ) αριθ. 3294/94 (ΕΕ L 341 της 30.12.1994, σ. 7).

(13) Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2309/93 τουΣυμβουλίου (ΕΕ L 214 της 24.8.1993, σ. 1).

(14) Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2062/94 του Συμβουλίου (ΕΕ L 216 της 20.8.1994, σ. 1) 7 κανονισμός όπως τροποποιήθηκε από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1643/95 (ΕΕ L 156 της 7.7.1995, σ. 3).

(15) Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 40/94 του Συμβουλίου (ΕΕ L 11 της 14.1.1994, σ. 1) 7 κανονισμός όπως τροποποιήθηκε από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 3288/94 (ΕΕ L 349 της 31.12.1994, σ. 83).

(16) Άρθρο 109 ΣΤ της συνθήκης ΕΕ. Πρωτόκολλο για το καταστατικό του Ευρωπαϊκού Νομισματικού Ιδρύματος που προσαρτάται στη συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

(17) Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2100/94 του Συμβουλίου (ΕΕ L 227 της 1.9.1994, σ. 1) 7 κανονισμός όπως τροποποιήθηκε από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2506/95 (ΕΕ L 258 της 28.10.1995, σ. 3).

(18) Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2965/94 του Συμβουλίου (ΕΕ L 314 της 7.12.1994, σ. 1) 7 κανονισμός όπως τροποποιήθηκε από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2610/95 (ΕΕ L 268 της 10.11.1995, σ. 1).

(19) Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1035/97 του Συμβουλίου (ΕΕ L 151 της 10.6.1997, σ. 1).

(20) Βλέπε ιδίως το άρθρο 18 του πρωτοκόλλου περί των προνομίων και ασυλιών των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

(21) Παρόλον ότι οι κοινοτικοί υπάλληλοι, κατά γενικό κανόνα, έχουν την υπηκοότητα ενός των κρατών μελών, είναι δυνατές οι εξαιρέσεις από αυτόν τον κανόνα.

(22) Δέον να σημειωθεί ότι το Συμβούλιο κατήρτισε, με την πράξη της 29ης Νοεμβρίου 1996, το πρωτόκολλο σχετικά με την ερμηνεία της σύμβασης για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων από το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων με προδικαστικές αποφάσεις (ΕΕ C 151 της 20. 5. 1997, σ. 1). Το εν λόγω πρωτόκολλο δεν καλύπτει μόνο τη σύμβαση αλλά και το παρόν πρωτόκολλο.