Γνωμοδότηση για το Λευκό Βιβλίο - Ανάπτυξη, Ανταγωνιστικότητα και Απασχόληση - Οι προκλήσεις και η αντιμετώπισή τους για τη μετάβαση στον 21o αιώνα (95/C 210/01)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

- Αναφερόμενη στο δικαίωμα που της απονέμει το άρθρο 198γ της Συνθήκης για την ίδρυση της ΕΕ, αποφάσισε κατά την τρίτη συνεδρίασή της, στις 18 Μαΐου 1994, να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας για το Λευκό Βιβλίο «Ανάπτυξη, Ανταγωνιστικότητα και Απασχόληση» που υπεβλήθη από την Επιτροπή στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο των Βρυξελλών, τη 10η και την 11η Δεκεμβρίου 1993 7

- τονίζοντας τη σημασία της ανάπτυξης και της ανταγωνιστικότητας των εθνικών οικονομιών για την ενίσχυση της κοινωνικοοικονομικής συνοχής της ΕΕ 7

- τονίζοντας τη σημασία της ισορροπίας μεταξύ της οικονομικής και της κοινωνικής ανάπτυξης 7

- λαμβάνοντας υπόψη το σοβαρό πρόβλημα που αποτελεί η ανεργία για την οικονομία και την κοινωνία εν γένει 7

- με σκοπό την αντιστροφή της τάσης αυτής με τη δημιουργία 15 εκατομμυρίων νέων θέσεων απασχόλησης έως το 2000 7

ΥΙΟΘΕΤΗΣΕ

κατά τη τέταρτη σύνοδο ολομέλειας της 27ης Σεπτεμβρίου 1994, με πλειοψηφία, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

Εισαγωγή

Στο Λευκό Βιβλίο, η Επιτροπή προτείνει κατευθυντήριες γραμμές για την προαγωγή της ανάπτυξης και της συνολικής ανταγωνιστικότητας καθώς και για την επίτευξη του υψηλότερου δυνατού επιπέδου απασχόλησης. Στο πλαίσιο αυτό προτείνει τις ακόλουθες γενικές γραμμές δράσης:

- ολοκληρωμένη χρήση των πλεονεκτημάτων που προσφέρει η ενιαία αγορά με προαγωγή της συνεχούς ανάπτυξης των οικονομικών δραστηριοτήτων,

- δημιουργία της κοινωνίας της πληροφόρησης και ανάπτυξη δικτύων πληροφόρησηςεντός και εκτός της Ευρώπης,

- επιτάχυνση της υλοποίησης των μεταφορικών και ενεργειακών δικτύων υποδομών,

- παροχή κινήτρων για την προαγωγή των καινοτομιών και των άυλων επενδύσεων,

- ανάπτυξη της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών,

- θέσπιση δίκαιων κανόνων στο πλαίσιο του διεθνούς ανταγωνισμού.

Για την επίτευξη ενός υψηλότερου επίπεδου απασχόλησης στην Κοινότητα, πρέπει να αυξηθεί η ανταγωνιστικότητα των κρατών μελών στην ολοένα και περισσότερο ολοκληρωμένη και εξειδικευμένη διεθνή αγορά.

Οι εξελίξεις οδηγούν σταδιακά προς μια άυλη οικονομία. Η ανάπτυξή της πρέπει να στηρίζεται στην παραγωγή, τη διάδοση και την εφαρμογή γνώσης, ενώ η ανταγωνιστικότητα θα διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο τόσο όσον αφορά την προαγωγή της ανάπτυξης όσο και τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης που απαιτούν υψηλή κατάρτιση. Η ΕΤΠ υποστηρίζει ένθερμα το νέο πρότυπο της «αειφόρου ανάπτυξης» που εκτίθεται στο Λευκό Βιβλίο της Επιτροπής.

Λαμβάνοντας υπόψη τα προβλήματα που θίγονται στο Λευκό Βιβλίο της Επιτροπής, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο των Βρυξελλών, της 10ης και της 11ης Δεκεμβρίου 1993, αποφάσισε την εφαρμογή σχέδιου δράσης για την καταπολέμηση της ανεργίας. Κατά την επόμενη σύνοδό του, της 24ης και 25ης Ιουνίου 1994, που πραγματοποιήθηκε στην Κέρκυρα, ασχολήθηκε με την πρόοδο που είχε σημειωθεί στον τομέα της εφαρμογής των προτάσεων του Λευκού Βιβλίου και συμφώνησε να συνεχίσει τις σχετικές προσπάθειες στη σύνοδο που πρόκειται να διεξαχθεί στο Έσσεν, το Δεκέμβριο του 1994.

ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΠΤΥΧΕΣ ΤΟΥ ΛΕΥΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ: ΑΝΑΠΤΥΞΗ, ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ

Ανάπτυξη

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

1. επισημαίνει ότι η σχετική ανάλυση του θέματος στο Λευκό Βιβλίο προσφέρει τη δυνατότητα κατανόησης των πολύπλοκων σκεπτικών και της εσωτερικής συνοχής των βασικών μακροοικονομικών ισορροπιών και των οικονομικών και νομισματικών πολιτικών που πρόκειται να εφαρμοστούν 7

2. τονίζει ότι για την επίτευξη του στόχου της δημιουργίας 15 εκατομμυρίων θέσεων απασχόλησης έως το 2000 απαιτείται η συντονισμένη και σταθερή προσπάθεια για

α) τον περιορισμό της αύξησης της κατανάλωσης προς όφελος της αποταμίευσης και των επενδύσεων,

β) την αύξηση της προσαρμοστικότητας στην αγορά εργασίας,

γ) την έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία,

δ) την αύξηση του ρυθμού των επενδύσεων στα διευρωπαϊκά δίκτυα μεταφορών, ενέργειας και πληροφοριών που θα συμβάλουν στην βελτίωση της παραγωγικότητας των επιχειρήσεων 7

3. τονίζει ότι η αυξημένη ανάπτυξη θα έχει επιπτώσεις στο περιβάλλον οι οποίες θα υπερβούν τα γεωγραφικά όρια της Ένωσης και ότι πρέπει να υπάρξει μέριμνα ώστε να αποφευχθούν μέτρα που έρχονται σε αντίφαση με τις ανειλημμένες υποχρεώσεις της Ένωσης και των κρατών μελών στον τομέα του περιβάλλοντος 7

4. επισημαίνει ότι για την επίτευξη του στόχου αυτού ο ρυθμός αύξησης του κατά κεφαλή πραγματικού εισοδήματος πρέπει να είναι χαμηλότερος του ρυθμού αύξησης της παραγωγικότητας 7

5. τονίζει ότι τούτο προϋποθέτει τον περιορισμό της αύξησης της ιδιωτικής και της δημόσιας κατανάλωσης, την αύξηση των ιδιωτικών και των δημοσίων επενδύσεων, την διατήρηση του πληθωρισμού σε χαμηλά επίπεδα και τη μείωση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων 7

Ανταγωνιστικότητα

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

6. επιδοκιμάζει τις γενικές γραμμές δράσης που προτείνονται από την Επιτροπή στο Λευκό Βιβλίο όσον αφορά την αύξηση της ανταγωνιστικότητας των κοινοτικών επιχειρήσεων σε ανοικτές, ανταγωνιστικές αγορές 7

7. συμφωνεί με την άποψη της Επιτροπής ότι η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας θα πρέπει να επιτευχθεί μέσω διαρθρωτικών αλλαγών που συνδυάζουν τα στοιχεία της αλληλεγγύης και της αποτελεσματικότητας. Για το σκοπό αυτό θα πρέπει να δοθεί απόλυτη προσοχή στον παράγοντα εργασία 7

8. συμμερίζεται τη διαπίστωση ότι η ανταγωνιστικότητα της ΕΕ εμφανίζεται μειωμένη σε σχέση με τους κύριους ανταγωνιστές της στην παγκόσμια αγορά. Για την κάλυψη του κενού αυτού η ΕΤΠ ζητεί κατ`αρχάς τη δραστική αύξηση της παραγωγικότητας στους τομείς που είναι εκτεθειμένοι στο διεθνή ανταγωνισμό και την επίσπευση της ανάπτυξης και της διάθεσης προϊόντων νέας τεχνολογίας καθώς και την διεύρυνση των ευρωπαϊκών δικτύων 7

9. αναγνωρίζει ότι η εντατικοποίηση των προσπαθειών στον τομέα της έρευνας και της ανάπτυξης είναι αναγκαία για την αύξηση της ανταγωνιστικότητας και τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης και καλεί τα κράτη μέλη να επιδιώξουν τη σταθερή αύξηση του ποσού που διατίθεται για Ε& Α. Η ΕΤΠ τονίζει την ανάγκη να δοθεί σαφής ώθηση στην εφαρμογή των προτάσεων του Λευκού Βιβλίου μέσω μιας συντονισμένης ευρωπαϊκής επενδυτικής δράσης, καθώς και με την παροχή κινήτρων για ιδιωτικές επενδύσεις, όπως π.χ. φορολογικών απαλλαγών για δαπάνες στον τομέα της έρευνας και της ανάπτυξης 7

10. συμφωνεί με την άποψη ότι οι κοινοτικές δαπάνες στον τομέα της έρευνας και της τεχνολογικής ανάπτυξης πρέπει να αυξηθούν για να φθάσουν το 3 % του ΑΕΠ, που αποτελεί το ποσοστό των αντίστοιχων ιαπωνικών δαπανών, ότι πρέπει να βελτιωθεί ο συντονισμός των ενεργειών Ε& Α στην ΕΕ και ότι τα μέτρα αυτά πρέπει να ευθυγραμμισθούν με τις απαιτήσεις της ευρωπαϊκής οικονομίας και ιδιαιτέρως του ιδιωτικού τομέα 7

11. τονίζει ότι είναι σημαντικό να διασφαλίσει η Κοινότητα την πρακτική λειτουργία της ενιαίας αγοράς, αξιοποιώντας τις δυνατότητες ανάπτυξης και τη διαθέσιμη σχετική εμπειρία, καθώς και το δυναμικό αντίκτυπο της ενιαίας αγοράς επί των επιχειρήσεων 7

12. τονίζει με έμφαση ότι έχουν ιδιαίτερη σημασία

α) η ενθάρρυνση των ΜΜΕ και τοπικών αναπτυξιακών πρωτοβουλιών,

β) η πλήρης εφαρμογή των τεσσάρων ελευθεριών της εσωτερικής αγοράς, και

γ) η ανάπτυξη διευρωπαϊκών δικτύων,

13. χαιρετίζει το ολοκληρωμένο πρόγραμμα για τις ΜΜΕ και υπογραμμίζει πόσο σημαντικό είναι η ενιαία αγορά να προάγει την ανταγωνιστικότητα των ΜΜΕ και ιδιαιτέρως των πολύ μικρών επιχειρήσεων και της βιοτεχνίας. Η ΕΤΠ καλεί την Επιτροπή, το Συμβούλιο και τα κράτη μέλη να εφαρμόσουν όσο το δυνατό συντομότερα τα μέτρα που περιέχονται στο ολοκληρωμένο πρόγραμμα με την πλήρη συμμετοχή των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης, λαμβάνοντας υπόψη την εμπειρία που διαθέτουν στους τομείς του σχεδιασμού της δημιουργίας και της ανάπτυξης βιομηχανικών περιοχών και με τη σύσταση εφεδρικών υπηρεσιών για τις ΜΜΕ (π.χ. άρση των διοικητικών εμποδίων και των χρηματοδοτικών μειονεκτημάτων σε όλα τα επίπεδα, την καθιέρωση φορολογικών απαλλαγών προς αντιστάθμιση μειονεκτημάτων κλίμακος, δημιουργία ενός σταθερού και αξιόπιστου περιβάλλοντος, διευκόλυνση της πρόσβασης στις κεφαλαιαγορές, ενθάρρυνση του σχηματισμού συμπράξεων και βελτίωση της ποιότητας διαχείρισης) προκειμένου να βοηθήσουν τις ΜΜΕ να αυξήσουν την ανταγωνιστικότητά τους και να προσαρμοσθούν στις απαιτήσεις της ενιαίας αγοράς και του διεθνούς ανταγωνισμού 7

14. θεωρεί ότι τα διευρωπαικά δίκτυα και η ύπαρξη αποτελεσματικών υποδομών χαμηλού κόστους στους τομείς της ενέργειας, των μεταφορών και των επικοινωνιών αποτελούν απαραίτητες προϋποθέσεις για την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής οικονομίας και ότι συμβάλλουν σημαντικά στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων και ιδιαίτερα των ΜΜΕ, λόγω της ικανότητας επικοινωνίας που διαθέτουν και της πρόσβασής τους στις αγορές 7

15. θεωρεί ότι όλες οι περιφέρειες πρέπει να διαθέτουν την ίδια πρόσβαση στα διευρωπαϊκά δίκτυα, προκειμένου να αυξηθεί η συνοχή μεταξύ τους και, κατά συνέπεια, η ανταγωνιστικότητα των οικονομιών τους. Αυτό ισχύει ιδιαιτέρως για τις νησιωτικές και τις απομακρυσμένες περιοχές της Ένωσης, οι οποίες δεν θα επωφεληθούν από την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση παρά μόνον όταν βελτιωθούν οι μεταφορές και οι επικοινωνίες 7

16. χαιρετίζει την έκθεση Bangemann, που παρουσιάστηκε στη Σύνοδο Κορυφής του Συμβουλίου στις 24 και 25 Ιουνίου 1994 στην Κέρκυρα, η οποία θεωρεί ότι η καθιέρωση της κοινωνίας της πληροφόρησης έχει καθοριστική σημασία για την ενίσχυση της θέσης των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, ιδιαιτέρως των ΜΜΕ, έναντι του διεθνούς ανταγωνισμού. Κατά συνέπεια είναι σημαντικό να ενθαρρυνθεί εκ μέρους της ΕΕ η ανάληψη των δράσεων που απαιτούνται για την ανάπτυξη τεχνολογιών πληροφορικής και για την εισαγωγή τους στην αγορά. Οι οργανισμοί πρέπει να συμμετέχουν στην επιλογή προγραμμάτων προτεραιότητας ώστε να καταστεί δυνατός ο πλήρης και αποτελεσματικός εξοπλισμός ολόκληρης της Ευρώπης με συστήματα πληροφορικής 7

17. κατά την αξιολόγηση, την κατάταξη και τη χρηματοδότηση κοινών προγραμμάτων υποδομών πρέπει να συνεκτιμηθούν κατά το δέοντα τρόπο οι περιβαλλοντικές πτυχές και οι μελέτες των περιβαλλοντικών επιπτώσεων, ενώ η γνώμη των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης πρέπει να ζητείται σε πρώιμο στάδιο του σχεδιασμού και της υλοποίησης κοινών προγραμμάτων 7

18. τονίζει ότι είναι σημαντικό να διευκολύνει η ΕΕ τη διάδοση νέων τεχνολογιών με τη δημιουργία ενός περιβάλλοντος στο πλαίσιο του οποίου οι τεχνολογίες αυτές μπορούν να ανταποκριθούν στις ανάγκες των επιχειρήσεων και, γενικότερα, στις επιδιώξεις της ευρωπαϊκής κοινωνίας, ως προς τους κανόνες ανταγωνισμού, και επισημαίνει ότι στον τομέα αυτό τα περιφερειακά κέντρα διάδοσης μπορούν να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο για τις ΜΜΕ 7

19. υπογραμμίζει ότι στο πλαίσιο της διεθνούς ανταγωνιστικότητας αυξάνεται σταθερά η σπουδαιότητα των φιλοπεριβαλλοντικών μεθόδων παραγωγής 7

20. θεωρεί ότι για την προαγωγή της ανάπτυξης και της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας είναι απαραίτητο να προωθηθεί η βιομηχανική και τεχνολογική συνεργασία με κράτη εκτός Κοινότητας και ιδιαίτερα με αυτά που διαθέτουν μεγάλες δυνατότητες ανάπτυξης. Αυτό ισχύει εξίσου για τις χώρες της Κεντρικής και της Ανατολικής Ευρώπης οι οικονομίες των οποίων ευρίσκονται στη δίνη της μετάλλαξης. Οι χώρες αυτές θα πρέπει σταδιακά αλλά σύντομα να περιληφθούν στους οικονομικούς εταίρους της ΕΕ. Η Επιτροπή θα πρέπει να υποβάλει το συντομότερο δυνατό ένα σχέδιο για τη σύναψη οικονομικών σχέσεων.

Εκπαίδευση

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

21. επιδοκιμάζει το γεγονός ότι δίδεται έμφαση στην εκπαίδευση ως παράγοντα ο οποίος συμβάλλει στη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας και θεωρεί ότι η ανθρώπινη εργασία και η ικανότητα καινοτομίας συνιστούν τους σημαντικότερους φυσικούς πόρους για τη διατήρηση και την περαιτέρω ανάπτυξη της οικονομικής ισχύος της ΕΕ και θεωρεί ότι πρέπει να τύχει ειδικής ενίσχυσης 7

22. τονίζει ότι το περιεχόμενο και η διάρθρωση του εκπαιδευτικού συστήματος είναι θέματα που εμπίπτουν στη δικαιοδοσία των κρατών μελών και αντιτίθεται κατηγορηματικά σε οποιαδήποτε επέκταση των σημερινών αρμοδιοτήτων της ΕΕ πέραν αυτών που ορίζονται στη Συνθήκη για την ίδρυση της ΕΕ στους τομείς της γενικής και της επαγγελματικής κατάρτισης 7

23. επικροτεί τις προτάσεις που αφορούν τον καλύτερο συντονισμό μεταξύ σχολικής εκπαίδευσης και κατ` οίκον επαγγελματικής κατάρτισης εκ μέρους των επιχειρήσεων και επισημαίνει ότι η συγχρηματοδότηση της εν λόγω κατάρτισης από τον ιδιωτικό τομέα μέσω του δυαδικού συστήματος επαγγελματικής κατάρτισης εφαρμοζόταν για μεγάλο διάστημα σε δύο κράτη μέλη (Γερμανία και Λουξεμβούργο) και ότι το σύστημα αυτό απεδείχθη ιδιαιτέρως χρήσιμο για την πρόληψη της ανεργίας των νέων 7

24. σημειώνει ότι υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των εκπαιδευτικών συστημάτων των διαφόρων κρατών μελών γεγονός που δεν επιτρέπει την εξαγωγή συμπερασμάτων γενικού χαρακτήρα 7

25. είναι πεπεισμένη ότι οι μαζικές επενδύσεις κεφαλαίων και τεχνογνωσίας από επιχειρήσεις στα άλλα κράτη μέλη στον τομέα της επαγγελματικής κατάρτισης θα αποβούν μακροπρόθεσμα απαραίτητες από οικονομική άποψη όπως συνέβη και στα κράτη μέλη που ήδη εφαρμόζουν το δυαδικό σύστημα επαγγελματικής κατάρτισης 7

26. τονίζει πόσο σπουδαίο είναι να δοθεί επιπλέον προσοχή στις ευάλωτες ομάδες των γυναικών που επανέρχονται στην αγορά εργασίας, των εθνικών μειονοτήτων, των μακροχρονίως ανέργων και των νεαρών ανέργων 7

27. καλεί, συνεπώς, τα κράτη μέλη και τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης να λάβουν νομοθετικά μέτρα και να ακολουθήσουν μια συστηματική στρατηγική παροχής κινήτρων και πληροφοριών προκειμένου να πείσουν τις επιχειρήσεις να συμμετάσχουν ουσιαστικά και συστηματικά στην κατάρτιση νέων ανθρώπων, να συγχρηματοδοτήσουν και να αναλάβουν πλήρως την ευθύνη για την επαγγελματική κατάρτιση των εργαζομένων 7

28. τονίζει ότι, προκειμένου να αντιμετωπισθούν οι προκλήσεις του μέλλοντος στον τομέα της επαγγελματικής κατάρτισης, είναι αναγκαία η ύπαρξη εκπαιδευτικών συστημάτων τα οποία να προσφέρουν ευρεία βασική κατάρτιση, επαρκή εξειδίκευση σε συγκεκριμένους τομείς και την απορρόφηση νέων ανθρώπων στην παραγωγική διαδικασία κατά το τελικό στάδιο της αρχικής τους κατάρτισης. Η ενέργεια αυτή θα επιτρέψει τη απρόσκοπτη μετάβαση από το στάδιο της κατάρτισης στην επαγγελματική ζωή. Μόνο κατ`αυτό τον τρόπο μπορεί να αντιμετωπισθεί το ανησυχητικό φαινόμενο του υψηλού ποσοστού διακοπής της σχολικής ή επαγγελματικής εκπαίδευσης, το οποίο παρατηρείται σε ορισμένες χώρες, που οφείλεται στο σχετικά χαμηλό επίπεδο της εκπαίδευσης και κατάρτισης και που οδηγεί σε ένα επίπεδο ανεργίας των νέων που υπερβαίνει το μέσο όρο 7 πράγμα που γίνεται αιτία κοινωνικών εντάσεων, κοινωνικής αποξένωσης και έντονης αντικοινωνικής συμπεριφοράς με αποτέλεσμα την αύξηση της εγκληματικότητας, την κατάχρηση ναρκωτικών, κ.λ.π. 7

29. τονίζει ότι οι κοινωνικοί εταίροι πρέπει να έχουν μεγαλύτερη συμμετοχή από ό,τι προηγουμένως στην κατάστρωση της πολιτικής στους τομείς της εκπαίδευσης και της κατάρτισης προκειμένου να διευκολυνθεί η μετάβαση από την κατάρτιση στην παραγωγική διαδικασία και προκειμένου το φάσμα των επαγγελματικών προσόντων να ευθυγραμμιστεί περισσότερο με τη μελλοντική μορφή της εργασίας 7

30. τονίζει ότι, παράλληλα με την αναδιάρθρωση της αρχικής κατάρτισης, το θέμα της επιμόρφωσης, με την έννοια της δια βίου εκμάθησης, θα πρέπει επίσης να αποτελέσει αντικείμενο κοινωνικού διαλόγου, καθώς και αναπόσπαστο μέρος κάθε επιχειρησιακής στρατηγικής. Θα πρέπει να απαιτείται από κάθε επιχείρηση, με τη στρατηγική που ακολουθεί στον τομέα του σχεδιασμού ανάπτυξης των ανθρώπινων πόρων, να προσφέρει στο προσωπικό της τις καλύτερες δυνατότητες επαγγελματικής εξέλιξης και να διασφαλίζει τη διαρκή προσαρμογή στην τεχνολογική πρόοδο. Στην αποτελεσματική και εφ όρου ζωής επιμόρφωση πρέπει να συμβάλουν και οι ανώτατες σχολές μέσω της περαιτέρω εξέλιξης της οργανωτικής τους δομής και των μεθόδων διδασκαλίας. Σημαντικό μέρος κάθε μαθήματος ανώτατης εκπαίδευσης θα μπορούσε να αποτελέσει η απόκτηση, κατά την περίοδο φοίτησης, της κατάλληλης επαγγελματικής εμπειρίας εκτός του πανεπιστημιακού ιδρύματος, εάν η εμπειρία αυτή είναι ουσιαστικής σημασίας και έχει σχέση με τις δυνατότητες εύρεσης θέσης απασχόλησης στο μέλλον. Στο πλαίσιο αυτό θα πρέπει, επίσης, να αναπτυχθεί και να εφαρμοστεί περισσότερο το σύστημα της διασυνοριακής εκπαίδευσης εξ αποστάσεως 7

31. επισημαίνει ότι ο συστηματικός σχεδιασμός της επιμόρφωσης και τελειοποίησης δεν είναι κατά πρώτο λόγο κρατική υπόθεση, αλλά ότι πρέπει μάλλον να υλοποιηθεί από τους κοινωνικούς εταίρους και τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης και να συγχρηματοδοτηθεί από τις επιχειρήσεις. Οι δημόσιες αρχές και οι δημόσιοι οργανισμοί θα πρέπει να ενισχύουν ιδιαιτέρως τις ΜΜΕ παρέχοντας συμβουλές σχετικά με περαιτέρω κατάρτιση καθώς και κίνητρα 7

32. υποστηρίζει το πρότυπο σχέδιο που αφορά την ενίσχυση της διαπεριφερειακής συνεργασίας στο εσωτερικό της ΕΕ μεταξύ των αρμοδίων για την εκπαίδευση σε τοπική κλίμακα. Το σχέδιο δίνει ιδιαίτερη προσοχή στην αξιολόγηση των αναγκών του τομέα επαγγελματικής κατάρτισης. Το πρότυπο αυτό σχέδιο έχει τεθεί σε λειτουργία σε 10 περιφέρειες (()) και η ΕΤΠ επιθυμεί να αναληφθούν ανάλογες πρωτοβουλίες και σε άλλες περιφέρειες.

33. καλεί τα κράτη μέλη να μεριμνήσουν, εν ανάγκη και με νομοθετικά μέτρα, ώστε οι οι άνεργοι να μπορούν να χρησιμοποιήσουν την περίοδο κατά την οποία στερούνται απασχόλησης για την περαιτέρω ανάπτυξη των προσόντων τους, χωρίς απώλεια των επιδομάτων που απολαύουν, ούτως ώστε να διευκολυνθεί η επανένταξή τους στην αγορά εργασίας 7

34. συμφωνεί με την έκκληση της Επιτροπής για την επαρκή χρηματοδότηση πανεπιστημίων και λοιπών ανώτερων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και τάσσεται υπέρ της στενότερης συνεργασίας μεταξύ παρομοίων ιδρυμάτων και επιχειρήσεων 7

35. καλεί τα κράτη μέλη να μεριμνήσουν για την παροχή ίσων ευκαιριών επαγγελματικής κατάρτισης μη πανεπιστημιακού χαρακτήρα και να διαθέσουν τα ανάλογα κονδύλια 7

36. υποστηρίζει τις πρωτοβουλίες που αφορούν δραστηριότητες της ΕΕ για την εντατικοποίηση της ανταλλαγής εμπειριών και πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών και για την υποστήριξη της κινητικότητας καθηγητών και μαθητευόμενων διότι συμβάλλουν στην υλοποίηση του απώτερου στόχου της δημιουργίας ενός συστήματος κατάρτισης και μιας αγοράς εργασίας με ευρωπαϊκό χαρακτήρα. Στα πλαίσια αυτά η εκμάθηση ξένων γλωσσών αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για τη δημιουργία της Ευρώπης των πολιτών και την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς 7

37. αντιτίθεται στην άσκοπη τυποποίηση νέων αποκεντρωμένων μέσων κατάρτισης στον τομέα των πολυμέσων, προκειμένου να μην παρεμποδιστούν οι σύγχρονες ραγδαίες εξελίξεις στον τομέα αυτό και θεωρεί ότι το θέμα θα πρέπει μάλλον να αφεθεί στις δυνάμεις της αγοράς. Η ΕΤΠ υποθέτει ότι ραγδαία εξέλιξη της προσφοράς συμβατών συστημάτων και μετατροπέων θα οδηγήσει στη σταδιακή εξαφάνιση του προβλήματος αυτού 7

38. αναγνωρίζει τις χρηματοδοτικές προσπάθειες που έχουν καταβληθεί μέχρι σήμερα από την ΕΕ στους τομείς της γενικής και της επαγγελματικής εκπαίδευσης, που υλοποιήθηκαν ιδιαιτέρως από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, και εκφράζει την προσδοκία ότι τα μέσα αυτά θα χρησιμοποιηθούν στον μέλλον κατά τρόπο εύστοχο και αποδοτικό κυρίως για τη μείωση των διαφορών που αφορούν την εκπαίδευση στις περιοχές του Στόχου 1.

Απασχόληση

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

39. συμμερίζεται την άποψη που διατυπώνεται στο Λευκό Βιβλίο ότι κεντρικός στόχος της οικονομικής πολιτικής της ΕΕ πρέπει να είναι η πραγματική μείωση της ανεργίας στο προβλεπόμενο μέλλον, καθώς το απαράδεκτα υψηλό ποσοστό ανεργίας ενδέχεται να έχει εκρηκτικές κοινωνικο-πολιτικές επιπτώσεις και απειλεί να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη του πληθυσμού στις διεργασίες για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση 7

40. επισημαίνει ότι οι άμεσες και οι έμμεσες συνέπειες της ανεργίας επιβαρύνουν ιδιαιτέρως τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης (Gebietskφrperschaften) και θέτουν σε κίνδυνο την παροχή υπηρεσιών στον τοπικό πληθυσμό 7

41. τονίζει την ανάγκη να δοθεί στην επίτευξη του υψηλότερου δυνατού επίπεδου κοινωνικής πρόνοιας και ασφάλειας η ίδια προτεραιότητα που δίδεται στην ουσιαστική μείωση της ανεργίας 7

42. πιστεύει ότι η σταθερή μείωση των πραγματικών μισθών και οι βαθειές σημαντικές περικοπές στο σύστημα κοινωνικής προστασίας δεν συνιστούν τον κατάλληλο τρόπο για την αντιμετώπιση της ανεργίας στην Ευρώπη και ότι πρόκειται, μάλλον, να οδηγήσουν μακροπρόθεσμα σε στασιμοπληθωρισμό και μείωση του ρυθμού ανάπτυξης. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΤΠ επιδοκιμάζει το ρεαλισμό που έδειξαν τα μέρη κατά τις μισθολογικές διαπραγματεύσεις σε διάφορα κράτη μέλη (Βέλγιο, Γερμανία, Ελλάδα, Ιταλία, Ιρλανδία και Κάτω Χώρες) διότι συμβάλλει ουσιαστικά στην ανάπτυξη και την απασχόληση 7

43. πιστεύει ότι μετατόπιση του κέντρου βάρους της πολιτικής από την εισροή στο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης στην εκροή από αυτό θα αυξήσει τις δυνατότητες δημιουργίας απασχόλησης 7

44. χαιρετίζει την έκκληση στο Λευκό Βιβλίο για τη μετατόπιση της έμφασης της πολιτικής προς τη δημιουργία περισσότερων θέσεων στην κανονική (πρωτογενή) αγορά εργασίας. Τα δημόσια προγράμματα απασχόλησης θα πρέπει να λειτουργήσουν ως γέφυρα για την πρωτογενή αγορά εργασίας,

45. επισημαίνει ότι είναι προτιμότερο να τονωθεί η δημιουργία θέσεων εργασίας (δευτερογενής αγορά εργασίας) παρά να χρηματοδοτείται η ανεργία και χαιρετίζει ιδιαίτερα, στο πλαίσιο αυτό, πολλές και διάφορες πρωτοβουλίες που έχουν αναληφθεί σε περιφερειακό και σε τοπικό επίπεδο για τη δημιουργία απασχόλησης. Η προαγωγή τοπικών δράσεων πρέπει πάνω από όλα να στηρίζεται σε τοπικές πρωτοβουλίες που ενισχύονται από τις περιφερειακές και τις εθνικές αρχές. Η ΕΤΠ τονίζει με έμφαση το θετικό ρόλο που διαδραματίζουν τα Διαρθρωτικά Ταμεία στην προαγωγή τοπικών πρωτοβουλιών 7

46. επισημαίνει ότι, παράλληλα με το υψηλό κόστος κατά μονάδα, υπεύθυνες για την ελάττωση της ανταγωνιστικότητας των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων είναι συχνά οι ελλείψεις που υφίστανται στους τομείς της τεχνολογίας και της διαχείρισης και καλεί επειγόντως την Επιτροπή, το Συμβούλιο και τα κράτη μέλη να εξετάσουν και να εφαρμόσουν τα μέτρα που απαιτούνται για τη βελτίωση της γνώσης της τεχνολογίας στην Ένωση 7

47. πιστεύει ότι η απορρύθμιση μπορεί ενίοτε να αποτελέσει κατάλληλο τρόπο για την εξάλειψη των ανελαστικοτήτων της αγοράς εργασίας. Πρέπει, όμως, να εξετάζεται ανά περίπτωση με πλήρη συμμετοχή των εκπροσώπων των εργαζομένων και να λαμβάνονται επαρκώς υπόψη οι εθνικές και περιφερειακές δομές. Η απορρύθμιση καθεαυτή, π.χ. με τη χαλάρωση σε πολύ μεγάλο βαθμό των κανόνων που αφορούν την παύση των συμβάσεων εργασίας δεν αποτελεί πανάκεια 7

48. συμμερίζεται την άποψη που εκφράζεται στο Λευκό Βιβλίο ότι οι ευέλικτες ρυθμίσεις του χρόνου εργασίας, συμπεριλαμβανομένης της ευελιξίας όσον αφορά τις ώρες εργασίας, είναι ευκταίες από γενική οικονομική άποψη εφόσον αντανακλούν τις επιθυμίες των εργαζομένων και είναι συμβατές με τις οικονομικές απαιτήσεις των επιχειρήσεων. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι αυτό θα πρέπει να πραγματοποιηθεί μόνο με τη λήψη μέτρων ενίσχυσης και με την παροχή κινήτρων κατόπιν συμφωνίας μεταξύ των κοινωνικών εταίρων 7

49. θεωρεί αναγκαίο να επισημάνει ότι η μείωση του χρόνου εργασίας συμβάλλει ποικιλοτρόπως στην αύξηση ή στη διατήρηση της απασχόλησης, υπό την προϋπόθεση ότι δεν θέτει σε κίνδυνο την ανταγωνιστικότητα ενός κλάδου ή της οικονομίας και τονίζει τις θετικές επιδράσεις που έχει η ενθάρρυνση της μερικής απασχόλησης εφόσον δίδεται ταυτόχρονα επαρκής προσοχή στην ίση κοινωνική προστασία των πλήρως και των μερικώς απασχολουμένων. Είναι αναγκαίο να δοθούν κίνητρα για την προαγωγή των συμβάσεων εργασίας κατά μερική απασχόληση. Οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης της ΕΕ συνέβαλαν στην ανάπτυξη νέων μορφών απασχόλησης όπως π.χ. η μερική απασχόληση, η συναπασχόληση κ.λ.π. και κατέχουν την κατάλληλη θέση για ν`ανταλλάσουν εμπειρίες επί των θεμάτων αυτών με άλλους εργοδότες στην Ένωση. Οι εθνικές, περιφερειακές και τοπικές αρχές θα πρέπει να δώσουν το παράδειγμα μέσω της πολιτικής προσλήψεων που ακολουθούν 7

50. τονίζει το ρόλο της προστασίας του περιβάλλοντος και των υπηρεσιών, στους τομείς των μέσων ενημέρωσης/τηλεπικοινωνιών, και ιδιαίτερα των οικιακών υπηρεσιών/περίθαλψης, δραστηριοτήτων αναψυχής και πολιτιστικών δραστηριοτήτων, στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας. Συμμερίζεται την άποψη ότι στους τομείς αυτούς είναι δυνατό να δημιουργηθούν μεσοπρόθεσμα 3 εκατ. θέσεις απασχόλησης. Στο πλαίσιο αυτό, παράλληλα με τις ιδιωτικές επενδύσεις, οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης καλούνται να διαδραματίσουν εξέχοντα ρόλο. Ελπίζει, κατά συνέπεια, ότι θα παρασχεθούν οι απαιτούμενες αρμοδιότητες και τα αναγκαία χρηματοδοτικά μέσα στους οργανισμούς αυτούς και τους υπόλοιπους τοπικούς φορείς 7

51. τονίζει τη σπουδαιότητα μιας οικονομικής πολιτικής που να στηρίζεται στο διάλογο σε όλα τα επίπεδα της Ένωσης - στην οποία να συμπεριλαμβάνεται και το θέμα της δημιουργίας νέας απασχόλησης - δεδομένου ότι για να αντιμετωπισθούν τα στρατηγικά θέματα της μελλοντικής ευρωπαϊκής οικονομικής ανάπτυξης πρέπει να προϋπάρχει μια βασική κοινωνική συναίνεση μεταξύ πολιτικών αρμοδίων επιχειρήσεων και συνδικάτων. Η ευρωπαϊκή παράδοση της δράσης με βάση την αλληλεγγύη πρέπει να παραμείνει το θεμέλιο της αγοράς εργασίας και της πολιτικής απασχόλησης. Με δεδομένες τις οικονομικές, πολιτικές και νομοθετικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών συνάγεται ότι τα απαραίτητα μέτρα πρέπει πρωταρχικά να ληφθούν σε επίπεδο κράτους μέλους 7

52. επιδοκιμάζει τα σχόλια στο Λευκό Βιβλίο σχετικά με την αποκέντρωση εν γένει και τις τάσεις προς αποκέντρωση της οικονομίας. Η ΕΤΠ πιστεύει ότι οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης πρέπει να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην υλοποίηση των τμημάτων του Λευκού Βιβλίου που αφορούν το θέμα αυτό, ιδιαιτέρως όσον αφορά το θέμα της κατάρτισης σε συνδυασμό με την ανάπτυξη συνεργασίας σε τοπικό επίπεδο για την τόνωση της ανάπτυξης και της εξέλιξης των ΜΜΕ, την εισαγωγή νέων τεχνολογιών και την ανάπτυξη της κατάρτισης που σχετίζεται με τις ανάγκες της τοπικής και της περιφερειακής αγοράς εργασίας. Η ΕΤΠ ελπίζει ότι θα χορηγηθούν οι κατάλληλες αρμοδιότητες και τα απαιτούμενα χρηματοδοτικά μέσα στους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης.

Νέο αναπτυξιακό πρότυπο

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

53. επικροτεί ιδιαιτέρως την ανάλυση του νέου αναπτυξιακού προτύπου στο Λευκό Βιβλίο 7

54. συμμερίζεται την άποψη ότι στην ΕΕ το κόστος του παραγωγικού συντελεστή εργασίας κυμαίνεται γενικά σε πολύ υψηλά επίπεδα ενώ με το κόστος του συντελεστή περιβάλλον συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Η μείωση του κόστους της εργασίας (χωρίς να μειωθούν οι μισθοί) με παράλληλη επιβάρυνση της χρήσης του περιβάλλοντος θα μπορούσε να δημιουργήσει κίνητρα για την αύξηση τόσο της απασχόλησης όσο και της προστασίας του περιβάλλοντος 7

55. συμμερίζεται την άποψη στο Λευκό Βιβλίο ότι η μείωση των κοινωνικών εισφορών που καταβάλλονται από τους εργοδότες είναι οπωσδήποτε σημαντική για τη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης και τη διατήρηση των θέσεων που ήδη υπάρχουν. Η ΕΤΠ συμφωνεί με τη διαπίστωση ότι πρέπει να μειωθούν οι εισφορές των εργοδοτών για την κοινωνική ασφάλιση 7

56. επισημαίνει ότι το νέο πρότυπο αειφόρου ανάπτυξης απαιτεί την ενεργό συμμετοχή των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης, επειδή αυτές διαδραματίζουν ρόλο πρωταγωνιστή στα υφιστάμενα περιβαλλοντικά προγράμματα που αποσκοπούν στην αειφορία. Στη διαδικασία αυτή, είναι λυπηρό ότι κατά την εκτίμηση των οικονομικών συνεπειών του νέου αναπτυξιακού προτύπου οι εξωτερικές δαπάνες δεν συνυπολογίζονται ως οικονομικός συντελεστής. Η ΕΤΠ συνιστά στην Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων να μεριμνήσει για την αύξηση της χρήσης προϊόντων καθαρής τεχνολογίας. Από την άποψη αυτή, η ΕΕ πρέπει να εντατικοποιήσει σημαντικά και να συντονίσει τις προσπάθειες Ε& Α στον τομέα της καθαρής τεχνολογίας. Αυτό προϋποθέτει έναν ευρύ οικολογικό έλεγχο και μια σθεναρή πολιτική προμηθειών 7

57. τονίζει την ανάγκη να ληφθούν φορολογικά μέτρα για να αντισταθμιστεί η μείωση των κοινωνικών εισφορών που καταβάλλονται από τους εργοδότες και ότι τα μέτρα αυτά πρέπει να στηρίζονται κυρίως στη φορολόγηση της κατανάλωσης ενέργειας (εκπομπή CO2) και φυσικών πόρων, και στην ενιαία φορολογία εισοδημάτων από κεφάλαια στην ΕΕ και επισημαίνει ότι μια οικολογικά προσανατολισμένη φορολογική πολιτική δεν πρέπει να οδηγεί στην αύξηση του συνόλου των φορολογικών εσόδων του κράτους ως ποσοστό του ΑΕΠ 7

58. στο πλαίσιο αυτό, αναγνωρίζει την ανάγκη να αναπτυχθούν και να εφαρμοστούν νέες ολοκληρωμένες τεχνολογίες, να αυξηθεί η ενεργειακή αποδοτικότητα και να δημιουργηθεί μια φιλική προς το περιβάλλον υποδομή, ιδιαιτέρως στους τομείς των μεταφορών, της προσφοράς και της διάθεσης 7

Συμπεράσματα

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

59. εκφράζει τη λύπη της για την απουσία τομεακών, τοπικών και περιφερειακών αναλύσεων στο Λευκό Βιβλίο, για παράδειγμα σχετικά με τον ενδεχόμενο αντίκτυπο που θα έχει στην απασχόληση, την ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα το άνοιγμα των κοινοτικών και των παγκόσμιων αγορών στον τομέα των υπηρεσιών, ο οποίος παρέχει σήμερα πάνω από τα δύο τρίτα των θέσεων απασχόλησης. Επιδιώκει, ιδιαιτέρως όσον αφορά τις υπηρεσίες που αναφέρονται στο σημείο 49 σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, την πληρέστερη ανταλλαγή απόψεων στο πλαίσιο της ΕΤΠ καθώς επίσης και στο επίπεδο των λοιπών ευρωπαϊκών φορέων 7

60. εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι το ερώτημα σχετικά με τον τρόπο που οι αρχές της τοπικής αυτοδιοίκησης θα μπορούσαν να συμβάλουν στην ανάπτυξη και την απασχόληση δεν εξετάζεται παρά σε πολύ περιορισμένο βαθμό στο Λευκό Βιβλίο. Ας ληφθεί υπόψη ότι οι προϋποθέσεις για την ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα δημιουργούνται σε σημαντικό βαθμό από τις ίδιες τις αρχές τοπικής αυτοδιοίκησης μέσω της παροχής των τεχνικών και κοινωνικών υποδομών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη θα πρέπει να αδράξουν κάθε ευκαιρία και να υποστηρίξουν το πρότυπο αειφόρου ανάπτυξης ώστε να γίνει αποδεκτό έξω από τα σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επιπλέον, πράγμα που θα πρέπει να αποτελέσει την προϋπόθεση για χρηματοδότηση βάσει προγραμμάτων της ΕΕ που αφορούν την ανάπτυξη υποδομών, η Επιτροπή θα πρέπει να ορίζει κατευθυντήριες γραμμές οι οποίες να εξαναγκάζουν τον εργολήπτη να χρησιμοποιεί προϊόντα φιλικά προς το περιβάλλον, ανακυκλωμένα υλικά και εναλλακτικές μορφές φυσικών πόρων, π.χ. δευτερεύοντα αδρανή υλικά 7

61. τονίζει ότι οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης, ιδιαιτέρως στις αστικές περιοχές, μπορούν να κληθούν να συμβάλουν στους ακόλουθους βασικούς τομείς:

- υποστήριξη στην οικονομική πρωτοβουλία 7

- αποτελεσματικότητα της τοπικής αγοράς εργασίας 7

- πολιτικές έρευνας και καινοτομίας 7

- δίκτυα μεταφορών 7

- τεχνολογίες πληροφοροίας και τηλεπικοινωνιών 7

- περιβάλλον και ποιότητα ζωής 7

- γενική και επαγγελματική εκπαίδευση 7

62. καλεί την Επιτροπή να προβεί στην ανάλυση του αντίκτυπου που έχουν οι κυκλικές και οι διαρθρωτικές οικονομικές μεταβολές στους διάφορους τύπους περιφερειών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (π.χ. στις καθυστερημένες αγροτικές περιφέρειες ή στις περιφέρειες που αντιμετωπίζουν βιομηχανική παρακμή, σε σύγκριση με τις άλλες περιφέρειες της Ένωσης). Θα πρέπει επίσης, να ληφθούν υπόψη οι αναμενόμενες εξελίξεις στις σχέσεις με τις χώρες της Κεντρικής και της Ανατολικής Ευρώπης ώστε να εντοπισθούν με σαφήνεια οι εξελικτικές τάσεις και ν`αποτελέσουν αντικείμενο συζήτησης όσο το δυνατό συντομότερα 7

63. εκφράζει τη λύπη της διότι δεν γίνεται ανάλυση των συστημάτων συμμετοχής των εργαζομένων στα κέρδη και παροχής κινήτρων στους εργαζόμενους μέσω μετοχών, π.χ. με τη μορφή συστημάτων επένδυσης του μισθού. Η ΕΤΠ τονίζει πόσο σημαντικό είναι, από άποψη κοινωνικής πολιτικής, να έχουν οι εργαζόμενοι συμφέροντα στις επιχειρήσεις και σε ποιο βαθμό μπορεί αυτό να διευκολύνει τις εταιρείες στη συγκέντρωση κεφαλαίων. Η ΕΤΠ καλεί την Ευρωπαϊκή Ένωση να συνεχίσει με συγκριτικές μελέτες σχετικά με την εξέλιξη των υφιστάμενων εθνικών συστημάτων παροχής κινήτρων στους εργαζομένους 7

64. εκφράζει τη λύπη της διότι το θέμα του νέου αναπτυξιακού μοντέλου αναλύεται μεμονωμένα, σε ένα μόνο κεφάλαιο, και αντικατοπτρίζεται είτε ανεπαρκώς είτε καθόλου σε όλα τα υπόλοιπα (π.χ. στα κεφάλαια για την πολιτική στους τομείς της έρευνας, της τεχνολογίας και των υποδομών των διευρωπαϊκών δικτύων), στα οποία κανονικά θα έπρεπε να καταδειχθεί η συγκεκριμένη εφαρμογή του. Ένα θετικό παράδειγμα, από την άλλη πλευρά, είναι η ανάλυση των περιβαλλοντικών προβλημάτων σε σχέση με τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας 7

65. διαφωνεί με τη διεύρυνση των χρηματοδοτικών περιθωρίων της Κοινότητας, αντιστοίχως, με τη δημιουργία νέων χρηματοδοτικών μέσων. Η χρηματοδότηση πρέπει να λαμβάνει ως βάση την κινητοποίηση όσο το δυνατό περισσότερων ιδιωτικών κεφαλαίων, στα οποία πρέπει γενικώς να δίδεται προτεραιότητα. Σε περίπτωση που πρέπει να χρησιμοποιηθούν δημόσια κονδύλια, αρμόδιες για τη χρηματοδότηση είναι κατ` αρχάς οι υπηρεσίες που είναι υπεύθυνες για το σχεδιασμό και την υλοποίηση των σχετικών ενεργειών και διαχειρίζονται τα περαιτέρω διαθέσιμα δημοσιονομικά κονδύλια με την επιφύλαξη της ιδίας συμμετοχής των αναδόχων. Η χρηματοδοτική συμβολή της ΕΕ, εφόσον είναι αναγκαία, θα πρέπει να προέρχεται από το Ταμείο Συνοχής και από τα υπόλοιπα διαθέσιμα μέσα του προϋπολογισμού. Οι ειδικές κοινοτικές επιδοτήσεις για διευρωπαϊκά δίκτυα θα πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις. Η ΕΤΕ θα πρέπει επίσης να δραστηριοποιηθεί στο πλαίσιο των δυνατοτήτων που διαθέτει να χορηγεί δανειακές διευκολύνσεις.

Βρυξέλλες, 27 Σεπτεμβρίου 1994.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Jacques BLANC

() Ευρύτερη περιοχή Κοπεγχάγης (Δανία), Sachsen-Anhalt (Γερμανία), Δυτική Ελλάδα, Κοινότητα της Valencia (Ισπανία), Pays de Loire (Γαλλία), Liguria (Ιταλία), ευρύτερη περιοχή Δουβλίνου (Ιρλανδία), Limburg (Ολλανδία), Κεντρική Πορτογαλία, East Anglia (HB).

() Βλ. ΕΕ αριθ. L 126 της 18. 5. 1994.

() Bλ. επίσης τις τελικές παρατηρήσεις της γνωμοδότησης.

() Bλ. επίσης τις τελικές παρατηρήσεις της γνωμοδότησης.

() Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων (EIF), που συστάθηκε στις 14 Ιουνίου 1994, με εγκεκριμένο κεφάλαιο 2 δισεκατομμυρίων Ecu, καταβεβλημένο από ιδιωτικές τράπεζες (30 %), την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (40%) και την Επιτροπή (30%), θα καταστήσει δυνατή τη χορήγηση δανειακών εγγυήσεων (μέχρι το 50% του κόστους ενός προγράμματος) ιδίως για μεγάλα έργα υποδομών, ύψους 6-16 εκατομμυρίων Ecu, ευνοώντας με τον τρόπο αυτό επενδύσεις συνολικού ύψους 30 περίπου δισεκατομμυρίων Ecu, βλέπε ΕΕ αριθ. L 173 της 7. 7. 1994. Εξάλλου, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων είχε ήδη χορηγήσει μέχρι το Μάιο του 1994 δάνεια ύψους 5,8 δισεκατομμυρίων Ecu, από τα 8 δισεκατομμύρια που διατέθηκαν στα πλαίσια των «διευκολύνσεων του Εδιμβούργου», με τον τρόπο αυτό κατέστη δυνατό να χρηματοδοτηθεί το 75% (αντί του 50%) του κόστους των επενδύσεων σε έργα υποδομών (μεταφορών και περιβάλλοντος) και σε ΜΜΕ.

() βλ. Απόφαση του Συμβουλίου της 19ης Απριλίου 1994 (ΕΕ αριθ. L 107 της 28. 4. 1994).

() Ολοκληρωμένο Πρόγραμμα για τις ΜΜΕ και τη βιοτεχνία (έγγρ. COM(94) 207), βλ. επίσης, τη σύσταση της Επιτροπής, της 25ης Μαΐου 1994 σχετικά με τη φορολόγηση των ΜΜΕ (ΕΕ αριθ. L 177 της 9. 7. 1994) και την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τη βελτίωση του φορολογικού περιβάλλοντος των ΜΜΕ (ΕΕ αριθ. C 187 της 9. 7. 1994).

() Aστική Περιοχή της Κοπεγχάγης (Δανία), Sachsen-Anhalt (Γερμανία), Δυτική Ελλάδα, Κοινότητα της Valencia (Ισπανία), Pays de Loire (Γαλλία), Liguria (Ιταλία), ευρύτερη περιοχή Δουβλίνου (Ιρλανδία), Limburg (Ολλανδία), Κεντρική Πορτογαλία, East Anglia (HB).

() Γνωμοδότηση CES 564/94 για το πρόγραμμα Σώκρατης, και CES 381/94 για την «Νεολαία στην Ευρώπη ΙΙΙ».

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I στη Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών

1. Ιστορικό

Ενόψει της σοβαρότητας της κρίσεως και των διαστάσεων της ανεργίας, οι Αρχηγοί Κρατών και Κυβερνήσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης έλαβαν μια πρώτη σειρά αποφάσεων κατά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Εδιμβούργου στις 10/11 Δεκεμβρίου 1992 (the «Edimburg facilities»). Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που συνήλθε στην Κοπεγχάγη στις 21/22 Ιουνίου 1993, αφού άκουσε δραματική ομιλία του Προέδρου, κ. Jacques Delors, ανέθεσε στην Επιτροπή να προβεί σε διεξοδική ανάλυση των αιτιών της οικονομικής κρίσεως και την υποβολή σχετικών προτάσεων για την αντιμετώπισή της. Στα πλαίσια αυτά, η Επιτροπή υπέβαλε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο των Βρυξελλών, στις 10/11 Δεκεμβρίου 1993, ένα Λευκό Βιβλίο. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κέρκυρας, της 24ης-25ης Ιουνίου 1994, έλαβε τις πρώτες συγκεκριμένες αποφάσεις (11 σχέδια προτεραιότητας για το δίκτυο μεταφορών). Εν τω μεταξύ, και τα κράτη μέλη έλαβαν μέτρα προς την κατεύθυνση που υποδεικνύει το Λευκό Βιβλίο.

2. Ανάλυση

2.1. Τα περιστατικά

Σήμερα υπάρχουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεκαεπτά εκατομμύρια άνεργοι, ήτοι το 11 % του ενεργού πληθυσμού. Τον Απρίλιο του 1994, περισσότερα από 18,5 εκατομμύρια άτομα ήταν εγγεγραμμένα στα γραφεία ευρέσεως εργασίας. Το ήμισυ περίπου των ανέργων δεν έχει απασχόληση για διάστημα μεγαλύτερο του ενός έτους και το ποσοστό ανεργίας μεταξύ των νέων κάτω των 25 ετών ανέρχεται σε 20 %. Εκτός από την οικονομική σπατάλη ενός παρόμοιου ανθρώπινου δυναμικού, η ανεργία αποτελεί επίσης ανθρώπινη και κοινωνική συμφορά, και συχνά την αιτία πολλών κακών της σύγχρονης κοινωνίας (εγκληματικότητα, ναρκωτικά, ρατσισμός).

Εκ πρώτης όψεως, η εξέλιξη αυτή προκαλεί έκπληξη.

Πράγματι, από τη μία πλευρά, κατά την περίοδο 1986-1990 η Κοινότητα, ίσως ενόψει της ολοκλήρωσης της εσωτερικής αγοράς τον Ιανουάριο του 1993, είχε μέσο ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης 3,2 %, ενώ η απασχόληση αυξανόταν κατά 1,3 %, η δε ανεργία μειώθηκε από 10,8 % το 1985 σε 8,3 % το 1990. Η ουσιαστική υλοποίηση της μεγάλης εσωτερικής αγοράς και η προοπτική της δημιουργίας της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης, κατά τα τέλη του αιώνα δημιούργησαν την εντύπωση ότι η Ευρώπη μπορούσε να συνεχίσει την ίδια πορεία, να διατηρήσει ρυθμό ανάπτυξης άνω του 3 %, να δημιουργήσει νέες θέσεις απασχόλησης και να μειώσει περαιτέρω την ανεργία. Συνέβη όμως ακριβώς το αντίθετο, τη στιγμή κατά την οποία η εσωτερική αγορά καθίστατο παραγματικότητα (βλέπε συνημμένο σχεδιάγραμμα).

Από την άλλη πλευρά, διαπιστώνεται ότι οι ΗΠΑ και η Ιαπωνία έχουν ύψος ανεργίας πολύ χαμηλότερα από εκείνο της Ευρωπαϊκής Ένωσης: 6,1 % στις ΗΠΑ και 2,5 % στην Ιαπωνία 1993. Το Λευκό Βιβλίο τονίζει ότι, κατά την περίοδο 1973-1990, οι ΗΠΑ είχαν μέσο ετήσιο ποσοστό αύξησης του ΑΕΠ 2,3 %, αλλά η ετήσια παραγωγικότητα του εργατικού δυναμικού ανέρχονταν μόλις σε 0,4 %, πράγμα που επέτρεψε μια μέση ετήσια αύξηση της απασχόλησης 1.9 % κατά τα 17 αυτά χρόνια. Η ανάπτυξη αυτή αντιστοιχούσε στην ουσία σε μια αύξηση της προσφοράς εργασίας στις ΗΠΑ - που ήταν άλλωστε πολύ μεγαλύτερη από ό,τι στην Ευρώπη - και επέτρεψε να διατηρηθεί η ανεργία σε σχεδόν σταθερά μέσα επίπεδα συγκυριακών διακυμάνσεων (5,5 %) κατά την ίδια περίοδο. Ωστόσο, κατά την περίοδο αυτή οι πραγματικοί κατά κεφαλή μισθοί αυξήθηκαν στις ΗΠΑ μόνο κατά 0,4 % ετησίως έναντι 1,5 % στην Κοινότητα.

Διέρχεται το «ευρωπαϊκό πρότυπο» κρίση ;

2.2. Οι αιτίες

Όταν κάτι δεν πηγαίνει καλά, υπάρχει τάση να επιρρίπτονται οι ευθύνες σε άλλους. Αυτό συμβαίνει στην προκειμένη περίπτωση: υποστηρίζεται ότι οι αιτίες είναι εξωτερικές, τη στιγμή κατά την οποία η βαθειά αιτία της κρίσης έχει σε μεγάλο βαθμό σχέση με την ίδια την Κοινότητα.

2.2.1. Ο Ανταγωνισμός από Τρίτες Χώρες

Η καθαρή απώλεια τριών εκατομμυρίων θέσεων απασχόλησης το 1992/93 πρέπει να προκλήθηκε από τον αθέμιτο, όπως αποκαλείται ανταγωνισμό των χωρών της Νοτιοανατολικής Ασίας (Ταϊβάν, Νότιας Κορέας, Σιγκαμπούρης και Hong Kong καταρχάς, Ταϋλάνδης, Μαλαισίας και Ινδονησίας στη συνέχεια, και σύντομα του Βιετνάμ και της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας). Οι πολύ χαμηλοί μισθοί των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης δημιουργούν επίσης αθέμιτο ανταγωνισμό, και μάλιστα συμβάλλουν στην μετεγκατάσταση επιχειρήσεων. Για ορισμένους τομείς και περιπτώσεις οι ισχυρισμοί αυτοί ενδέχεται να μην είναι ακριβείς, αλλά πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ απαράδεκτων μισθών και συνθηκών εργασίας. Από την άλλη πλευρά, πρέπει να τονισθεί ότι οι εισαγωγές στην Ευρωπαϊκή Ένωση από τις χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας που προαναφέρθηκαν αντιπροσώπευαν το 1993 μόνο το 14 % των συνολικών εισαγωγών (12 % των εξαγωγών μας), ενώ εκείνες από την Κεντρική και Αντολική Ευρώπη μόνο το 4 % (το 5 % των εξαγωγών μας). Η σημασία των εισαγωγών από χώρες με χαμηλούς μισθούς δεν αντιπροσωπεύει παρά το 1,5 % του συνόλου των δαπανών για αγαθά και υπηρεσίες των χωρών του ΟΟΣΑ. Εξάλλου, η Επιτροπή χρησιμοποιεί πλήρως τις δυνατότητες που διαθέτει σε περίπτωση αποδεδειγμένου ντάμπινγκ, δηλαδή όταν ο εξαγωγέας πωλεί σε τιμή χαμηλότερη του κόστους. Από την άλλη πλευρά, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι πρόκειται για άκρως δυναμικές χώρες και νέες αγορές τις οποίες η Ευρωπαϊκή Κοινότητα δεν πρέπει να χάσει για τις μελλοντικές της εξαγωγές.

2.2.2. Κόστος του εργατικού δυναμικού

Tο κόστος εργασίας είναι ιδιαίτερα υψηλό στην Ευρώπη. Καταρχάς, σε απόλυτα μεγέθη: σε ορισμένες χώρες έχει διαμορφωθεί μια κατάσταση στην οποία για ένα μέσο ακαθάριστο ίσο προς 100 μονάδες, ο εργαζόμενος εισπράττει μόνο 65 και ο εργοδότης πρέπει να καταβάλει συνολικά 150. Οι υποχρεωτικές εισφορές για την εργασία, είτε είναι δημοσιονομικής είτε παραδημοσιονομικής φύσεως είναι προφανώς ιδιαίτερα υψηλές στην Ευρώπη 7 σε ορισμένες χώρες υπερβαίνουν το επίπεδο του καθαρού μισθού. Συνεπώς, πρέπει να εξευρεθούν άλλοι τρόποι για τη χρηματοδότηση των κρατικών δαπανών, και ιδίως της κοινωνικής ασφάλειας, διαφορετικά το κεφάλαιο θα συνεχίσει να υποκαθιστά την εργασία, ευνοώντας με τον τρόπο αυτό καινοτομίες της παραγωγικής διαδικασίας παρά των προϊόντων. Το κόστος εργασίας είναι επίσης πάρα πολύ υψηλό στην Ευρώπη σε σχετικά μεγέθη, δηλαδή σε σύγκριση με τρίτες χώρες (τετραπλάσιο από εκείνο των «τίγρεων» της Νοτιοανατολικής Ασίας και δεκαπλάσιο από εκείνο των χωρών της Ανατολικής Ευρώπης). Από την άλλη πλευρά, πρέπει να τονισθεί ότι η παραγωγικότητα της εργασίας είναι πολύ υψηλή στην Ευρώπη, αλλά αφήνει προφανώς ελάχιστα περιθώρια χειρισμών στις επιχειρήσεις να κατοχυρώσουν την ανταγωνιστκότητά τους και να αναλάβουν δραστηριότητες σε νέους τομείς.

2.2.3. Η απώλεια μεριδίων της αγοράς

Παρά την κρίση και το υψηλό κόστος του εργατικού δυναμικού, η Ευρώπη κατόρθωσε να διατηρήσει σχεδόν τα μερίδιά της στο διεθνές εμπόριο. Δυστυχώς, έχει κατά ένα τρόπο ειδικευθεί στην εξαγωγή παραδοσιακών προϊόντων, παραμελώντας τους τομείς υψηλής τεχνολογίας, που προωθούν την ανάπτυξη και δημιουργούν θέσεις απασχόλησης 7 στους τομείς αυτούς των αγορών μας έχουν κυρίως πρόσβαση οι αμερικανικές και ιαπωνικές εταιρείες.

2.2.4. Η δυσκαμψία της αγοράς εργασίας

Η Ευρώπη έχει λόγους να είναι υπερήφανη για την κοινωνική της νομοθεσία, αλλά η νομοθεσία αυτή οδηγεί συχνά σε υπερβολική δυσκαμψία των αγορών εργασίας, πράγμα που μερικές φορές έχει ως αποτέλεσμα να μη δημιουργούνται και μάλιστα να καταργούνται θέσεις εργασίας, δημιουργώντας συχνά ορισμένη επιφυλακτικότητα στις επιχειρήσεις για την πρόσληψη προσωπικού σε περίοδο υψηλής συγκυρίας. Συνεπώς, χρειάζεται μεγαλύτερη ευελιξία. Χωρίς να θιγούν οι βασικοί κανόνες της κοινωνικής προστασίας, πρέπει να καταργηθούν οι περιττές ρυθμίσεις (overregulation), που αποτελούν εμπόδιο στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης.

2.2.5. Έρευνα και ανάπτυξη

Οι δαπάνες και η ποιότητα της έρευνας κυμαίνονται στην Ευρώπη σε επίπεδα χαμηλότερα από εκείνα των ΗΠΑ και της Ιαπωνίας (άνω του 3 % της ΑΕΠ στην Ιαπωνία, 2,8 % στις ΗΠΑ και 2 % στην Ευρωπαϊκή Ένωση). Επιπλέον, αυτό που λείπει από την Ευρώπη είναι ο καλός συντονισμός ώστε να μην γίνονται οι ίδιες έρευνες και από τα 12 κράτη. Η Ένωση θα μπορούσε να επικεντρώσει το ενδιαφέρον της σε ορισμένα μεγάλα κοινά προγράμματα - στο 4ο πρόγραμμα-πλάισιο της 26ης Απριλίου 1994 που προβλέπει δαπάνες 11 δισεκατομμυρίων Ecu που δεν περιλαμβάνονται στα 1,25 δισεκατομμύρια Ecu για ερευνητικές εργασίες της EURATOM κατά την ίδια περίοδο (1994-1998 για 4 είδη δραστηριοτήτων) (()), βαίνει προς την κατεύθυνση αυτή - και να καταβάλει προσπάθειες ώστε η περίοδος που μεσολαβεί μεταξύ της ανακάλυψης, της δημιουργίας του πρωτοτύπου και της εμπορίας νέων προϊόντων να είναι όσο το δυνατόν συντομότερη.

3. Τα μέτρα θεραπείας

Για να καταστεί δυνατή η καταπολέμηση της ανεργίας και η δημιουργία περισσότερων θέσεων απασχόλησης, χρειάζεται μια δράση ευρείας κλίμακας, που να υποστηρίζεται από τους κοινωνικούς εταίρους, οι οποίοι δραστηριοποιούνται σε ευρωπαϊκό, εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Ωστόσο, σύμφωνα με το Λευκό Βιβλίο, πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ των ορθών και των λανθασμένων επανορθωτικών μέτρων, ενώ πρέπει κάθε φορά να δίδεται ορισμένη απόχρωση στις εκφράσεις αυτές.

3.1. Τα λανθασμένα μέτρα θεραπείας

Μεταξύ των μέτρων αυτών μπορούν να αναφερθούν τα εξής:

3.1.1. Ο προστατευτισμός

Για να αποφευχθεί ο αθέμιτος ανταγωνισμός από τρίτες χώρες, θα αρκούσε είτε το κλείσιμο των συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είτε η επιβολή δασμών και φόρων με ισοδύναμο αποτέλεσμα. Δεδομένου ότι οι διαπραγματεύσεις της ΓΣΔΕ περατώθηκαν στο Μαρακές στις 15 Απριλίου 1994, η Ευρωπαϊκή Ένωση, η πρώτη εμπορική δύναμη στον κόσμο, είναι υποχρεωμένη να τηρήσει τις συνθήκες που υπεγράφησαν και να καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε να αρχίσει υπό τις καλύτερες προϋποθέσεις η λειτουργία του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (WTO) την 1η Ιανουαρίου 1995. Εξάλλου, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των εμπειρογνωμόνων, με την ελευθέρωση του παγκόσμιου εμπορίου μετά την ολοκλήρωση του Γύρου της Ουρουγουάης, το παγκόσμιο ΑΕΠ θα αυξηθεί αμέσως κατά 1 % ετησίως, πράγμα που, στη σημερινή κρίση, θα είναι ιδιαίτερα ευεργετικό για την Ευρωπαίκή Ένωση, της οποίας οι εξαγωγές αγαθών αντιστοιχούν στο 9 % του οικείου ΑΕΠ. Συνεπώς, δεν είναι η κατάλληλη στιγμή να προβληθεί ο προστατευτισμός, ιδίως όταν το εν λόγω πλεόνασμα του διεθνούς εμπορίου θα καταστήσει δυνατή τη δημιουργία ενός όλο και μεγαλύτερου αριθμού θέσεων απασχόλησης στην Ευρώπη.

Αντίθετα, στους κόλπους της ΓΣΔΕ, η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να επαγρυπνεί και να αμύνεται κάθε φορά που αυτό είναι αναγκαίο, όπως πράττουν οι ΗΠΑ και η Ιαπωνία. Πρέπει να παρεμβαίνει δραστικά κάθε φορά που οι υπερβολικά χαμηλοί μισθοί στις τρίτες χώρες ωθούν σε εισαγωγές (ντάμπινγκ) και να είναι ιδιαίτερα προσεκτική στην περίπτωση εισαγωγών από χώρες που παραβιάζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα (συμπεριλαμβανομένων και των δικαιωμάτων των παιδιών). Η Ένωση μπορεί και πρέπει επίσης να καθιερώσει κοινωνικές ρήτρες στις εμπορικές Συνθήκες που συνάπτει με τρίτες χώρες.

3.1.2. Οι «ελλειμματικές δαπάνες»

Το άνοιγμα των δημοσιονομικών κρουνών για κατανάλωση δεν θεωρείται πλέον ως κατάλληλη λύση για την ανάκαμψη της οικονομίας ούτε σε εθνικό ούτε σε κοινοτικό επίπεδο, ακόμη περισσότερο διότι τα κράτη μέλη της Ένωσης δεν διαθέτουν τα απαιτούμενα δημοσιονομικά περιθώρια. Στην πραγματικότητα, η λύση αυτή θα ήταν η χειρότερη 7 η αποτυχία των οικονομικών πολιτικών που εφαρμόστηκαν κατά το δεύτεροήμισυ της δεκαετίας του `80 διατάραξε την αρμονική ανάπτυξη των οικονομιών οπότε μια τέτοια λύση δεν μπορεί να θεωρηθεί ως σοβαρή.

3.1.3. Το κοινωνικό ντάμπινγκ

Ορισμένοι ισχυρίζονται ότι για την αντιμετώπιση του ανταγωνισμού των τρίτων χωρών θα πρέπει να μειωθούν οι μισθοί και στην Ευρώπη ή να αναμορφωθούν ριζικά τα συστήματα κοινωνικής ασφάλειας, που έχουν δυσβάσταχτες δαπάνες λόγω της δημογραφικής κατάστασης στην Ευρώπη. Μια παρόμοια αντιπληθωριστική πολιτική θα αποτελούσε τη χειρότερη λύση, επειδή η μείωση της αγοραστικής δύναμης των ευρωπαίων πολιτών θα είχε καταστροφικό αποτέλεσμα στις πωλήσεις προϊόντων και στην παροχή υπηρεσιών εντός της Κοινής Αγοράς, που αποτελούν πάντα το 90 % των πωλήσεων. Αυτό δεν μας απαλλάσσει προφανώς από την ευθύνη να προβούμε σε επιλογές, ιδίως όσον αφορά την πραγματική αύξηση των μισθών και τα κοινωνικά πλεονεκτήματα, ενώ θα πρέπει επίσης να βελτιωθεί ο επιλεκτικός χαρακτήρας των συστημάτων κοινωνικής ασφάλειας για να στραφεί το ενδιαφέρον περισσότερο προς παρεμβάσεις για άτομα που έχουν μεγαλύτερες ανάγκες.

3.1.4. Η γενικευμένη μείωση του χρόνου εργασίας

Η γενικευμένη και υποχρεωτική μείωση του χρόνου εργασίας, π.χ. με την καθιέρωση της εβδομάδας εργασίας 32 ωρών αποτελεί μια πρόχειρη - αν και όχι άσχημη - λύση, αν ληφθεί υπόψη το μέγεθος των ανικανοποίητων αναγκών, ακόμη και εάν συνοδευθεί με ανάλογη μείωση των μισθών. Ένα παρόμοιο σύστημα θα καθιστούσε ακόμη πιο επισφαλή τη κατάσταση των ατόμων με λιγότερα προσόντα και χαμηλότερες αμοιβές στην κοινωνία μας. Αυτό δεν εμποδίζει προφανώς τη θέσπιση σε επίπεδο τομέα και επιχειρήσεων, (προσωρινών) σχεδίων καταμερισμού της εργασίας για την αποφυγή των απολύσεων και την ενθάρρυνση - με δημοσιονομικά μέτρα ή επιδοτήσεις - των συστημάτων εργασίας κατά μερική απασχόληση. Σε γενικές γραμμές, η μόνιμη τάση μείωσης του χρόνου εργασίας είναι ίσως αναπόφευκτο να συνεχισθεί.

3.2. Τα ορθά μέτρα θεραπείας (())

Το Λευκό Βιβλίο τονίζει καταρχάς ότι είναι λανθασμένο να υποστηρίζει κανείς ότι η ανεργία οφείλεται στη μειωμένη ζήτηση, τη στιγμή κατά την οποία οι ανάγκες της κοινωνίας μας είναι τεράστιες. Η Ευρώπη έχει σήμερα 50 περίπου εκατομμύρια κατοίκους, ήτοι το 15 % του πληθυσμού της, οι οποίοι ζουν υπό επισφαλείς συνθήκες, δηλαδή διαθέτουν πραγματικό εισόδημα που είναι κατά 50 % χαμηλότερο του μέσου όρου των εθνικών εισοδημάτων. Οι ανάγκες στέγασης, συμπεριλαμβανόμενης και της ανανέωσης όσον αφορά τα μέσα μαζικών μεταφορών, την προστασία του περιβάλλοντος (κατεργασία των λυμάτων, συντήρηση των φυσικών ζωνών και των δημόσιων χώρων, έλεγχος των προτύπων ποιότητας), και τις τοπικές υπηρεσίες (κατ`οίκον βοήθεια σε ηλικιωμένους, παιδική μέριμνα, βοήθεια σε νέους, ασφάλεια των κατοικιών) είναι τεράστιες, χωρίς να ξεχνάμε φυσικά τις ανάγκες ψυχαγωγίας και τις πολιτιστικές ανάγκες, με ή χωρίς οπτικοακουστικά μέσα. Οι ανάγκες αυτές παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ανικανοποίητες, είτε επειδή υπάρχουν υπερβολικά ρυθμιστικά εμπόδια, είτε επειδή δεν υπάρχει πραγματική ζήτηση, δεδομένου ότι οι ενδιαφερόμενοι δεν διαθέτουν επαρκή εισοδήματα ή οι ζητούμενες τιμές για τις προβλεπόμενες υπηρεσίες στην αγορά είναι πολύ υψηλές. Οι προσπάθειες πρέπει να επικεντρωθούν στον τομέα αυτό.

Παράλληλα με την εσωτερική ζήτηση υπάρχουν πάντα οι αγορές εξαγωγών που είναι τώρα ευπρόσιτες στις επειχειρήσεις μας, υπό την προϋπόθεση ότι είναι ανταγωνιστικές και καινοτομικές.

Τα κυρίοτερα μέτρα θεραπείας για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας και την καταπολέμηση της ανεργίας είναι τα εξής:

3.2.1. Τα μεγάλα επενδυτικά προγράμματα (())

Για την ενίσχυση της ανταγωνιστικής της θέσης και, ταυτόχρονα, για την αύξηση της απασχόλησης, πρέπει να επιταχυνθούν ορισμένα δημόσια έργα (networks), τα οποία η Ευρώπη χρειάζεται σε μεγάλο βαθμό:

- υποδομές μεταφορών (αυτοκινητόδρομοι, σιδηρόδρομοι υψηλής ταχύτητας, αερολιμένες, πλωτοί οδοί) 7

- αυτοκινητόδρομοι με ενημέρωση ευρείας ζώνης («πολυμέσα»: ήχος, κείμενο, εικόνα) 7

- διευρωπαϊκά δίκτυα ενέργειας (φυσικό αέριο και ηλεκτρισμός) 7 και

- μεγάλα περιβαλλοντικά προγράμματα.

Πρόκειται για σύνολο μεγάλων έργων στα πλαίσια των οποίων πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στα δίκτυα που παρακωλύουν την εύρυθμη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και τα οποία είναι, ως εκ τούτου, πιο αποδοτικά σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Το συνολικό κόστος των επενδύσεων αυτών μέρι το 2000 εκτιμάται σε 500 περίπου δισεκατομμύρια Ecu, 120 των οποίων για προγράμματα προτεραιότητας, το 10 % περίπου των οποίων θα μπορούσε να αναλάβει η Ευρωπαϊκή Ένωση, είτε με τη μορφή κεφαλαίων, είτε με τη μορφή δανείων ή δανειακών εγγυήσεων (Eυρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων) (()). Το κόστος των προτεινόμενων επενδύσεων αντιπροσωπεύει το 1 % περίπου του ΑΕΠ της Ευρωπαϊκής Ένωσης (5 500 δισεκατομμύρια Ecu το 1994).

Ωστόσο, εξυπακούεται ότι ο πολυετής δημοσιονομικός προγραμματισμός της ΕΕ που συμφωνήθηκε στο Εδιμβούργο για την περίοδο 1994-1999 δεν θα τροποποιηθεί. Συνεπώς, οι επιχορηγήσεις της ΕΕ πρέπει να χορηγηθούν από τα υφιστάμενα κονδύλια του προϋπολογισμού, π.χ. των Διαρθρωτικών Ταμείων και του Ταμείου Συνοχής.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κέρκυρας ενέκρινε 11 προγράμματα μεγάλης προτεραιότητας για τα διευρωπαϊκά δίκτυα μεταφορών, κυρίως για τις γραμμές των τραίνων υψηλής ταχύτητας, των οποίων οι χρηματοδοτικές ανάγκες εκτιμώνται σε 68 δισεκατομύρια Ecu, από τα οποία 32 για την περίοδο 1994-1999. Η χρηματοδότηση κάθε σχεδίου θα εξετασθεί μεμονωμένα. Συνολικά, επελέγησαν 38 προγράμματα υποδομών των μεταφορών και 8 προγράμματα ενέργειας.

3.2.2. Η ανάπτυξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ)

Οι ΜΜΕ - στην Ευρώπη ορίζονται ως επιχειρήσεις που απασχολούν περίπου 500 άτομα - αντιπροσωπεύουν το 75 % της ιδιωτικής απασχόλησης στην ΕΕ, από τους οποίου το 1/4 είναι ανεξάρτητοι επαγγελματίες (1/3 της απασχόλησης στις ΜΜΕ με προσωπικό μικρότερο των 10 ατόμων). Οι ΜΜΕ είναι εκείνες που δημιουργούν τις περισσότερες θέσεις απασχόλησης (τα 3/4 των νέων θέσεων απασχόλησης που δημιουργήθηκαν κατά την τελευταία τριετία). Συνεπώς, πρέπει να τονωθούν οι δραστηριότητές τους με τους εξής τρόπους:

- με την όσο το δυνατό μεγαλύτερη μείωση των διοικητικών διαδικασιών 7

- με τη διευκόλυνση της χρηματοδότησής τους για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης χορηγώντας:

- επιδοτήσεις επιτοκίων (δύο ποσοστιαίες μονάδες επί μία πενταετία) σε δάνεια για συνολικό ποσό 1 εκατομμυρίου Ecu 1 (μέχρι 30 000 Ecu ανά δημιουργούμενη απασχόληση) από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (EIB) () 7 και

- δανειακές εγγυήσεις (στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων).

Για τη διευκόλυνση των δράσεων υπέρ των ΜΜΕ, η Επιτροπή εγκαινίασε, στις 3 Ιουνίου 1994, ένα ολοκληρωμένο, όπως αποκαλείται, πρόγραμμα (()).

3.2.3. Η βελτίωση της εκπαίδευσης και της επαγγελματικής κατάρτισης

Μια καλή κατάρτιση, τόσο γενική όσο και ειδική, αποτελεί τη βάση της καλής οργάνωσης εργασίας στη σύγχρονη κοινωνία, που χαρακτηρίζεται από ένα όλο και πιο περίπλοκο τεχνικό χαρακτήρα. Τα μηχανήματα έχουν αντικαταστήσει σε μεγάλο βαθμό την εργασία, αλλά οι άντρες και οι γυναίκες πρέπει να τα χειρίζονται με όσο το δυνατό πιο αποτελεσματικό τρόπο. Επίσης, εξαρτάται από αυτούς, στο πλαίσιο της έρευνας και της ανάπτυξης, να δημιουργήσουν νέα προϊόντα. Μέσω μια κατάλληλης επαγγελματικής κατάρτισης μπορεί να βοηθηθούν οι άνεργοι για να εξεύρουν εργασία. Παρά το προβάδισμά της στον τομέα αυτό, σε σχέση, π.χ., με τις ΗΠΑ, η Ευρώπη πρέπει να καταβάλει περαιτέρω μείζονες προσπάθειες.

3.2.4. Το μακρο-οικονομικό πλαίσιο

Στο Λευκό Βιβλίο, η Επιτροπή προτείνει να δημιουργηθούν, μέχρι τα τέλη του αιώνα, 15 εκατομμύρια νέες θέσεις απασχόλησης, μειώνοντας με τον τρόπο αυτό το τρέχον ύψος ανεργίας κατά 50 % και πλέον μέχρι το έτος 2000.

Εκ πρώτης όψεως, ο στόχος αυτός φαίνεται (υπερβολικά) αισιόδοξος, αλλά δεν πρέπει να λησμονείται ότι κατά την περίοδο 1984-1990, η ΕΕ είχε δημιουργήσει πράγματι 9 εκατομμύρια θέσεις απασχόλησης. Από την άλλη πλευρά, οι προσομειώσεις δείχνουν ότι ένα τόσο αισιόδοξο πρόγραμμα μπορεί να υλοποιηθεί όντως, εάν όλοι καταβάλουν τις προσπάθειες που απαιτούνται για τη δημιουργία του απαραίτητου μακρο-οικονομικού πλαισίου.

Η Επιτροπή πρότεινε διάφορες εκδοχές: η αριθ. 1 (χαμηλή ανάπτυξη και μη σύγκλιση) και η αριθ. 4 (έντονη ανάπτυξη με διαρθρωτικά μέτρα) εκτίθενται παρακάτω.

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

Στην περίπτωση αυτή, το ποσοστό ανάπτυξης παραμένει χαμηλό (μόλις και υπερβαίνει το 2 % ετησίως), η παραγωγικότητα της εργασίας είναι αυξημένη και, ως εκ τούτου, το ύψος ανεργίας είναι επίσης αυξημένο (12,2 % ετησίως το 2000), όπως επίσης και το δημόσιο έλλειμμα ( P 5 % το έτος 2000). Παρά την αύξηση των πραγματικών μιαθών, η ιδιωτική κατανάλωση αυξάνεται με μέτριο ρυθμό.

Αντίθετα, στην περίπτωση έντονης ανάπτυξης (3,5 % ετησίως), το ποσοστό ανεργίας θα μειωνόταν σε 4,5 % το έτος 2000.

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

Για την επίτευξη του στόχου της δημιουργίας 15 εκατομμυρίων θέσεων απασχόλησης μέχρι το 2000 πρέπει:

- να περιορισθεί η αύξηση των κατά κεφαλήν πραγματικών καθαρών μισθών στο ήμισυ της αύξησης της παραγωγικότητας της εργασίας 7

- να περιορισθεί η αύξηση τόσο της ιδιωτικής όσο και της δημόσιας κατανάλωσης 7

- να αυξηθούν τόσο οι ιδιωτικές όσο και οι κρατικές επενδύσεις (από 19 % σε 24 % του ΑΕΠ) 7

- να διατηρηθεί το ύψος του πληθωρισμού γύρω στο 2,6 % 7

- να μειωθούν τα κρατικά ελλείμματα κατά 6 % του ΑΕΠ το 1994 σε λιγότερο του 1 % το έτος 2000, χωρίς σημαντική αύξηση των φορολογικών και παραφορολογικών πιέσεων που πρέπει να κυμανθούν γύρω στο 44 % του ΑΕΠ.

Έστω και εάν τόσο οι κυβερνήσεις των κρατών μελών όσο και οι κοινωνικοί εταίροι συμφωνούν ότι πρέπει να εφαρμοσθούν κατευθυντήριες γραμμές ενός παρόμοιου μκαρο-οικονομικού πλαισίου, το ίδιο το Λευκό Βιβλίο επισημαίνει τον κίνδυνο που εγκυμονεί: «η μεγαλύτερη πρόκληση της οποία θα αντιμετωπίσουν οι αρμόδιοι πολιτικοί θα είναι να κατανοηθεί η ανάγκη εφαρμογής κατάλληλων μακρο-οικονομικών και διαρθρωτικών πολιτικών, ακόμη και όταν η ύφεση έχει ξεπερασθεί» (σ. 67).

Οι τελευταίες οικονομικές προβλέψεις της Επιτροπής (Μάιος του 1994) δείχνουν ότι η Ευρώπη θα ξεπεράσει σύντομα την κρίση: για το 1995 προβλέπεται αύξηση του ΑΕΠ κατά 2,5 %, αύξηση των επενδύσεων κατά 4,9 %, αύξηση της απασχόλησης κατά 0,3 % και σταθεροποίηση του ποσοστού ανεργίας στο 11,5 %. Με τα μάλλον ενθαρρυντικά αυτά στοιχεία (με εξαίρεση την ανεργία) ο πειρασμός θα είναι μεγάλος για τους αρμόδιους πολιτικούς να «χαλαρώσουν τα ηνία» και να ετεροχρονίσουν σε περιορισμένο βαθμό την εξυγίανση των δημόσιων οικονομικών, η οποία είναι ωστόσο απαραίτητη για τη μείωση των μακροπρόθεσμών επιτοκίων και τη διενέργεια των απαιτούμενων κρατικών επενδύσεων.

Προς το σκοπό αυτό, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κέρκυρας, της 24ης και 25ης Ιουνίου 1994, υπενθυμίζει ότι «είναι απαραίτητο η βελτίωση της οικονομικής κατάστασης να μην οδηγήσει σε χαλάρωση των προσπαθειών που αποσκοπούν στην προώθηση των διαρθρωτικών προσαρμογών στην Ευρώπη, αλλά αντίθετα πρέπει να αξιοποιηθεί για να επιταχυνθούν οι απαραίτητες μεταρρυθμίσεις, ιδίως στον τομέα της απασχόλησης όπου η κατάσταση εξακολουθεί να είναι πολύ ανησυχητική».

Στις αρχές της δεκαετίας του `80, η απασχόληση στην Κοινότητα άρχισε να αυξάνεται μόνο από τη στιγμή κατά την οποία η αύξηση του ΑΕΠ υπερέβη το 2 % (στις αρχές της δεκαετίας του `70 ήταν μάλιστα 4 %). Δεν υπάρχει λόγος για να πιστέψουμε ότι η διαφορά αυτή δεν θα μπορούσε να μειωθεί κατά τα προσεχή έτη (μέχρι 1,5 % και μάλιστα 1 %, για παράδειγμα), όταν η αμοιβή της εργασίας θα εξελίσσεται ευνοϊκότερα σε σχέση με εκείνη του κεφαλαίου. Στις ΗΠΑ η διαφορά αυτή είναι μόνο 0,5 %.

Οι προσομοιώσεις που παρουσιάζει η Επιτροπή, οι περισσότερες των οποίων συμπεριλήφθηκαν στους παραπάνω πίνακες, αναφέρουν τα πιθανά μακρο-οικονομικά πλαίσια, αλλά δείχνουν ταυτόχρονα ότι δεν είναι δυνατό να εξευρεθεί λύση στο πρόβλημα της ανεργίας χωρίς διαρθρωτικές προσπάθειες.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΦΗΛΜ>

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ

Συμπληρωματική γνωμοδότηση για το έγγραφο «Οι πολεοδομικές πτυχές του Λευκού Βιβλίου ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα, απασχόληση»

Στις 26 Ιουλίου 1994, και σύμφωνα με το άρθρο 9, πρώτη παράγραφος του Εσωτερικού Κανονισμού, η Επιτροπή των Περιφερειών αποφάσισε να διατυπώσει συμπληρωματική γνωμοδότηση για το ανωτέρω έγγραφο.

Η επιτροπή 4 «Αστικές πολιτικές», στην οποία ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, διατύπωσε τη γνωμοδότησή της βάσει της εισηγητικής έκθεσης του εισηγητή κ. v. Castellani στις 29 Ιουλίου 1994.

Η γνωμοδότηση αυτή διαβιβάστηκε στην επιτροπή 1, στην οποία έχει ανατεθεί κατά κύριο λόγο η εξέταση του θέματος αυτού, η οποία έλαβε γνώση σχετικά στη διάρκεια της συνεδρίασης της 9ης Σεπτεμβρίου 1994.

Η Επιτροπή των Περιφερειών υιοθέτησε στις 27 Σεπτεμβρίου 1994 στη διάρκεια της 4ης συνόδου ολομέλειας την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Η οικοδόμηση των βάσεων μιας βιώσιμης και μακροπρόθεσμης ανάπτυξης των ευρωπαϊκών οικονομιών, η ισχυροποίησή τους ώστε να αντιμετωπίσουν το διεθνή ανταγωνισμό, η δημιουργία των εκατομμυρίων αναγκαίων θέσεων εργασίας, όλα αυτά αποτελούν τα θέματα που το Λευκό Βιβλίο προτείνει για προβληματισμό στα κράτη μέλη. Οι προβλεπόμενες διαρθρωτικές αλλαγές θεωρούνται ως στόχοι που θα πρέπει να επιδιωχθούν μέσα σε μία μη καθοδηγητική οπτική, με σταθερή, αντιθέτως, προσοχή στα θέματα της έρευνας και της αξιοποίησης των επιχειρησιακών παραγόντων της κοινωνίας. Ειδικότερα υπογραμμίζεται η σημασία μιας συστηματικής συνεργασίας μεταξύ της δημόσιας και της ιδιωτικής πρωτοβουλίας. Μόνο σε ορισμένα αποσπάσματα το κείμενο αναφέρεται ρητά στο ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν σ`αυτή την κοινή προσπάθεια οι τοπικοί οργανισμοί, και ειδικότερα οι πόλεις. Ωστόσο, μια προσεκτική ανάγνωση αποδεικνύει ότι ένα μεγάλο τμήμα των παρεμβάσεων που ζητούνται δεν μπορούν να ξεχωριστούν από την συντονισμένη ενέργεια αυτών των οργανισμών, κι επίσης ότι σαφέστατα συγκαταλέγονται στις επιδιώξεις του εγγράφου η αναγνώριση και η απονομή των ειδικών ευθυνών στους οργανισμούς αυτούς.

1.1. Όσον αφορά τις πόλεις, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι αυτές μπορούν να αποτελέσουν ακριβώς έναν από τους πιό δραστήριους επιχειρησιακούς παράγοντες της διαρθρωτικής αλλαγής, και στις οποίες μπορούν συγκεκριμένα να εξακριβωθούν και να τεθούν σε εφαρμογή μεγάλης σημασίας συνεργείες μεταξύ του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα. Το έγραφο αυτό επιδιώκει να παρουσιάσει ορισμένα σημαντικά πλαίσια παρέμβασης σε σχέση με τα οποία ο ρόλος των πόλεων είναι μεγάλης σημασίας και παράλληλα επιδιώκει να υποστηρίξει την αναγκαιότητα της ρητής αναγνώρισης αυτού του γεγονότος, προκειμένου να καλλιεργηθούν στη συνέχεια οι δυνατότητες δράσης.

2. Λεπτομερέστερα, ο ρόλος των πόλεων μπορεί να αναφερθεί σε σχέση με τα ακόλουθα κύρια πλαίσια παρέμβασης:

- υποστήριξη στην οικονομική πρωτοβουλία 7

- αποτελεσματικότητα της τοπικής αγοράς εργασίας 7

- πολιτικές έρευνας και καινοτομίας 7

- δίκτυα μεταφορών 7

- τεχνολογίες πληροφορίας και τηλεπικοινωνιών 7

- περιβάλλον και ποιότητα ζωής.

2.1. Υποστήριξη στην οικονομική πρωτοβουλία

2.1.1. Ο ρόλος της πόλης στην οικονομική δραστηριότητα εξελίχθηκε πρόσφατα από την άμεση παρέμβαση μέσω της κατευθείαν ανάληψης δραστηριοτήτων παραγωγής και παροχής υπηρεσιών, προς την κατεύθυνση ενεργειών έμμεσου τύπου που αποβλέπουν στο να παρακινήσουν παρεμβάσεις εκ μέρους των ιδιωτικών φορέων, στην υποστήριξή τους μέσω ενισχύσεων και εισφορών, και στη διευκόλυνση της συνεργασίας μεταξύ ιδιωτικών φορέων.

2.1.2. Οι πόλεις είναι σε θέση να προωθήσουν σε τοπικό επίπεδο τη λογική των ομίλων επιχειρήσεων, της αλληλεγγύης στα πλαίσια της επιχείρησης που, συχνά με την κοινή συμμετοχή κοινοτικών και κυβερνητικών ιδρυμάτων, είναι (αυτές μόνο) σε θέση να αντιμετωπίσουν αναπτυξιακές πορείες σε υπερεθνικό επίπεδο. Τα κίνητρα είναι προφανή: κατανομή του κόστους, μείωση των κινδύνων, δημιουργία συνεργειών λόγω της παρουσίας διαφόρων αρμοδιοτήτων και συμπεριφορών σε σχέση με τις διάφορες φάσεις των σχεδίων.

2.1.3. Ο απλός αυθορμητισμός των επιχειρήσεων και η παραδοσιακή δημόσια πρωτοβουλία δεν επαρκούν: χρειάζεται τόσο μια πιο αποφασιστική μέθοδος λειτουργίας των επιχειρήσεων όσο και το μεγαλύτερο χρονικό διάστημα που διαθέτει η δημόσια πρωτοβουλία, στις περιπτώσεις που υπάρχουν προοπτικές οικονομικής αποδοτικότητας, που διαφοροποιούνται όμως στο χρόνο, και στις περιπτώσεις που διακυβεύονται αξίες κοινωνικής τάξης.

2.1.4. Η διάσταση της τοπικής κοινότητας συχνά δεν επαρκεί για να κατοχυρώσει και να διαχειριστεί συνεκτικά αυτές τις επιλογές και αυτές τις δράσεις. Αυτές συχνά έχουν μια τέτοια ευρύτητα που απαιτεί την συμμετοχή μιας μεγαλύτερης οργάνωσης του χώρου σε σχέση με την καθαρά τοπική κοινότητα. Η διάσταση της λεγόμενης «μητροπολιτικής πόλης» που ξεπερνά την τοπική κοινότητα είναι η πιό κατάλληλη, μολονότι η «μητροπολική πόλη» δεν θα πρέπει να γίνει αντιληπτή με τρόπο που να περιθωριοποιεί τις μικρότερες τοπικές κοινότητες όσον αφορά τις επιλογές οικονομικού και χωρικού προγραμματισμού.

Η επίλυση των διαφόρων προβλημάτων πρέπει ωστόσο να αναζητηθεί στο πιό κατάλληλο χωρικό όργανο που δεν είναι αναγκαστικά το ίδιο για όλες τις δράσεις που πρέπει να αναληφθούν.

2.1.5. Κατά τον σχεδιασμό της ανάπτυξης είναι σημαντικό να έχουμε υπόψη ότι μία πόλη που αποτελεί μόνο χρηματοδοτικό, οργανωτικό και καθοδηγητικό κέντρο τείνει να μεγαλώνει τις ανισότητες, ενώ η πόλη που διατηρεί ένα δικό της οικοσύστημα παραγωγικών και εμπορικών δραστηριοτήτων μικρών και μεσαίων διαστάσεων, επιτρέπει τη διατήρηση ενός πιό σύνθετου κοινωνικού ιστού, με κόμβους και διάκενα ανοιχτά στην κοινωνική και οικονομική κινητικότητα. Ένας προσεκτικός πολεοδομικός προγραμματισμός, από κοινού με τη δυνατότητα εύκολων εφαρμογών καινοτόμων τεχνολογιών και έτοιμο και αποτελεσματικό σύστημα κατάρτισης, μπορεί να επιτρέψει ευνοϊκές συνθήκες και ένα πιό ανοιχτό και πλουραλιστικό πλαίσιο.

2.1.6. Οι μικρότερες επιχειρήσεις αποτελούν, σε πολλές περιπτώσεις, χώρους παραγωγής πλούτου και ειδικότερα νέας απασχόλησης. Ωστόσο αυτές συχνά εκτίθενται στις αβεβαιότητες της αγοράς: για να ενισχυθεί η θέση τους και να ανανεωθεί η οργάνωσή τους απαιτούνται πόροι που από μόνες τους δεν είναι σε θέση να συγκεντρώσουν. Ακόμη και χώρες που στο παρελθόν υιοθέτησαν πολιτικές επικεντρωμένες κυρίως στις μεγάλες βιομηχανίες, αναγνωρίζουν σήμερα γενικότερα την αναγκαιότητα να υποστηριχθεί η ανάπτυξη των ΜΜΕ. Ως προς αυτό, έχει μεγάλη σημασία ο ρόλος των τοπικών θεσμών. Γενικότερα αποδεικνύεται πράγματι ότι οι μικρές επιχειρήσεις διαδίδονται κυρίως σε ευνοϊκά περιβάλλοντα, όπου οι κατάλληλες συνθήκες υποστηρίζονται τοπικά και ανανεώνονται στο χρόνο. Η τοπική δημόσια δράση για τη διατήρηση αυτού του ευνοϊκού περιβάλλοντος έχει ουσιώδη σημασία. Ένα σταθερό κανονιστικό πλαίσιο και μια ταχεία και αποτελεσματική διοίκηση αποτελούν σε σχέση μ`αυτό τα πρώτα θεμελιώδη στοιχεία.

2.2. Αποτελεσματικότητα της τοπικής αγοράς εργασίας

2.2.1. Αποτελεσματική είναι μια αγορά εργασίας που είναι σε θέση να επιτρέψει σε κάθε πολίτη τη δυνατότητα να ικανοποιεί τις ανάγκες του μέσου της άσκησης εργασιακής δραστηριότητας σε ένα πλαίσιο στο οποίο αυτός απασχολείται προσφέροντας με τον καλύτερο τρόπο την παραγωγική του ικανότητα.

2.2.2. Για να πραγματοποιηθεί αυτό, χρειάζεται από τη μια μεριά να μην υπάρχουν φραγμοί στην είσοδο στην αγορά εργασίας και από την άλλη να μπορεί ο εν δυνάμει ή ο πραγματικά εργαζόμενος, να αναγνωρίζει ποιά είναι ακριβώς η θέση του στην αγορά εργασίας.

Φραγμοί στην είσοδο και ελλείψεις στην κυκλοφορία των πληροφοριών οδηγούν σε αναποτελεσματικές αγορές εργασίας. Οι φραγμοί μπορούν να αρθούν και η κυκλοφορία των πληροφοριών να διευκολυνθεί ως αποτέλεσμα σωστά επικεντρωμένων παρεμβάσεων που οι τοπικοί οργανισμοί είναι σε θέση να προσδιορίσουν και να πραγματοποιήσουν. Είναι σκόπιμο επίσης να ληφθούν υπόψη οι ικανότητες και οι δυνατότητες δράσης των τοπικών κοινοτήτων στο πεδίο της πολιτικής για την αγορά εργασίας. Μεταξύ αυτών μπορούν να επισημανθούν:

- παρεμβάσεις που αποβλέπουν στο να αποφευχθεί η απώλεια νεανικής εργασιακής δύναμης σε δραστηριότητες αναδίπλωσης λόγω χαμηλής ειδίκευσης: οι drop-out των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων που καταλήγουν σε ανειδίκευτες εργασίες και οι οποίοι αν δεν ανακτηθούν εγκαίρως οδηγούν σε απώλεια παραγωγικής δυναμικότητας που ένα οικονομικοκοινωνικό σύστημα δεν θα πρέπει να επιτρέπει 7

- κατάρτιση της εργατικής δύναμης σε όλα τα επίπεδα (σχολείο, επαγγελματικά ιδρύματα, πανεπιστήμιο), που θα πρέπει να εφαρμοστεί μέσω παρεμβάσεων ικανών να ευθυγραμμίζονται με την συνεχή ποιοτική εξέλιξη της ζήτησης εργασίας, προκειμένου να αποφευχθούν οι παράδοξες καταστάσεις που είναι διαδεδομένες σε διάφορες περιοχές της Ευρώπης στις οποίες εμφανίζεται ευρύτατη ανεργία της εργατικής δύναμης και ταυτόχρονα μια σημαντική δυσκολία που συναντούν οι επιχειρήσεις να βρουν ειδικευμένο εργατικό δυναμικό 7

- οργάνωση μιας δημόσιας υπηρεσίας για την απασχόληση που θα δρα ως ενημερωτικό σύστημα ικανό να διευκολύνει την αντιστοιχία μεταξύ ζήτησης και προσφοράς εργασιακών υπηρεσιών, και το οποίο θα είναι αποτελεσματικό και μη γραφειοκρατικό.

Στα διαρθρωτικά προβλήματα που είναι συνήθη στην αγορά εργασίας, υπάρχει ο κίνδυνος να προστεθούν οι δυσκολίες που συνδέονται με την παρουσία εθνικών μειονοτήτων, που έχουν ήδη παγιωθεί σε ορισμένες ευρωπαϊκές πόλεις, οι οποίες συχνά δεν προστατεύονται ικανοποιητικά μολονότι είναι φορείς ισοδύναμης και συχνά υψηλότερης ειδίκευσης.

2.3. Πολιτικές έρευνας και καινοτομίας

2.3.1. Οι μελέτες του ευρωπαϊκού προγράμματος FAST φανέρωσαν την ύπαρξη καινοτόμων κύκλων που αντιστοιχούν σε αστικά περιβάλλοντα στα οποία υφίστανται πολιτιστικές, θεσμικές, οικονομικοδημοσιονομικές συνθήκες και υποδομές ιδιαίτερα ευνοϊκές στην έρευνα, στις καινοτόμες εφαρμογές της και στη διάδοσή τους στο κοινωνικό και επιχειρησιακό ιστό. Μπορεί συνεπώς να υποστηρικτεί ότι μια ευρωπαϊκή πολιτική για την έρευνα απαιτεί, για να είναι αποτελεσματική, μια παράλληλη πολιτική των αστικών κύκλων.

2.3.2. Σχετικά μ`αυτό θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι οι κυριότεροι θεσμικοί φορείς που σχετίζονται με τις πολιτικές για την έρευνα (πανεπιστήμια, μεγάλα νοσοκομεία, δημόσια και ιδιωτικά ερευνητικά εργαστήρια, κ.λ.π.) είναι τυπικώς αστικοί φορείς, είτε με την έννοια ότι έχουν μια στενή σχέση συμβίωσης με την πόλη και δεν θα μπορούσαν να πραγματοποιήσουν σε άλλο χώρο τις ίδιες λειτουργίες, είτε με την έννοια ότι η επιστημονική συμβολή τους σε εθνικό, ευρωπαϊκό και συνολικό επίπεδο εξαρτάται ευρύτατα από την ποιότητα και την ποσότητα των αλληλεπιδράσεων που μπορούν να έχουν με τις άλλες συνιστώσες της τοπικής και περιφερειακής αστικής κοινωνίας.

Πολιτικές διαφόρων επιπέδων, που αποβλέπουν στην ενίσχυση των αστικών καινοτόμων και πολιτιστικών κύκλων, καθώς και την αλληλοσύνδεσή τους σε δίκτυα, μπορούν να έχουν συνεπώς αξιόλογες επιπτώσεις στα πολιτιστικά αποτελέσματα της έρευνας, εξίσου με τις επενδύσεις και τις άλλες γενικότερες συνθήκες.

Χρειάζεται ωστόσο να ληφθεί υπόψη ότι τα νέα προγράμματα απαιτούν συχνά ειδικευμένους εργαζομένους κυρίως εκτός των μεγάλων πόλεων 7 για το λόγο αυτό οι πολιτικές έρευνας και καινοτομίας πρέπει να συνοδεύονται από πρωτοβουλίες που αποβλέπουν στην κατάρτιση και την επανειδίκευση των ανέργων και των εργαζομένων που διατρέχουν τον κίνδυνο ανεργίας.

2.4. Δίκτυα μεταφορών

2.4.1. Οι μεγάλες ροές εμπορευμάτων και ατόμων και τα συνδεδεμένα δίκτυα υποδομών έχουν τους κόμβους τους στις πόλεις. Ωστόσο, η χωρική και λειτουργική διάρθρωση αυτών των δικτύων αντικαθρεφτίζει μια κατανομή εργασίας που δεν είναι μόνο αστική αλλά, κυρίως, περιφερειακή. Αυτό σημαίνει ότι στα δίκτυα μεταφορών οι πόλεις λειτουργούν ως σημείο επαφής μεταξύ ενός τοπικού-περιφερειακού επιπέδου διαδεδομένου στο χώρο και του επιπέδου των μεγάλων εθνικών και ευρωπαϊκών υποδομών.

2.4.2. Η επίτευξη μιας ορθής ισορροπίας στην ανταλλαγή μεταξύ αυτών των δύο επιπέδων είναι στόχος που σχετίζεται με τις πολεοδομικές πολιτικές. Σ`αυτή θα πρέπει να υποταχθούν, ως μέσα, οι στόχοι των πολιτικών για τις μεταφορές. Ειδικότερα στις πόλεις και στα δίκτυα εντός των πόλεων, στο βαθμό που αποτελούν τον αποδέκτη, τον αναδιανομέα και εν μέρει τον παραγωγό των μεγάλων ροών μεταφοράς, θα πρέπει να αναγνωριστεί η λειτουργία προτάσεων και δραστηριότητας ως προς την οικοδόμηση των δικτύων υποδομής της Ευρώπης.

2.4.3. Τα δίκτυα αυτά πράγματι παρουσιάζονται ως απαραίτητες προϋποθέσεις για να μπορέσει το σύστημα των πόλεων να διαδραματίσει τον διπλό ρόλο του συνόλου των «κόμβων» που είναι κατ`εξοχήν ικανοί να προσδώσουν ανταγωνιστικότητα στο ευρωπαϊκό σύστημα και του σημείου αλληλοσυσχέτισης του επιπέδου αυτού με το επίπεδο των εδαφικών και περιφερειακών συστημάτων προέλευσης.

2.4.4. Η ευρωπαϊκή πολιτική για τις μεταφορές θα πρέπει να λάβει υπόψη της τις ειδικές διαδικασίες, μέσα στις οποίες μπορούν οι ρόλοι αυτοί να υλοποιηθούν καλύτερα στις διάφορες καταστάσεις: από τις εν ενεργεία και τις ενδεχόμενες τοπικές εξειδικεύσεις, στη θέση που καταλαμβάνουν οι πόλεις στην μεταβιομηχανική μετάβαση, καθώς και στην ίδια την γεωγραφική τους θέση. Για παράδειγμα, μια πιό στενή ενσωμάτωση στο ευρωπαϊκό πολεοδομικό σύστημα των πόλεων (και των σχετικών περιφερειών) που βρίσκονται πιό κοντά στον κεντρικό πυρήνα, όπως είναι το Μιλάνο και το Βερολίνο, μπορεί να υλοποιηθεί αποτελεσματικά με τον σιδηρόδρομο υψηλών ταχυτήτων. Το μέτρο αυτό όμως από μόνο του δεν επιλύει, αντιθέτως, επιδεινώνει τα προβλήματα των πιό «απομακρυσμένων» πόλεων και περιφερειών οι οποίες για να διαδραματίσουν τον ευρωπαϊκό ρόλο τους, απαιτούν αντιθέτως ειδικές παρεμβάσεις στο σύστημα αεροπορικών μεταφορών.

2.5. Τεχνολογίες πληροφορίας και τηλεπικοινωνιών (ΤΙC)

2.5.1. Οι πόλεις είναι ανέκαθεν η κατ`εξοχήν έδρα της περισυλλογής, κατάρτισης και διάδοσης της πληροφορίας. Καθώς σήμερα η ενημέρωση αποτελεί την πηγή-κλειδί για την ανάπτυξη και τον έλεγχο όλων των τομέων της οικονομίας και της κοινωνίας, ο ρόλος των πόλεων της Ευρώπης θα είναι ακόμη πιο σημαντικός καθώς το ευρωπαϊκό ενημερωτικό σύστημα θα προχωρεί. Ειδικότερα, ήδη από σημερα οι ευρωπαϊκές πόλεις διαδραματίζουν μια στρατηγική λειτουργία ως κόμβοι ροών ενημέρωσης και συνεπώς, κόμβοι δικτύων τηλεπικοινωνιών.

2.5.2. Τα τελευταία είκοσι χρόνια παρουσιάστηκε μια αυξημένη αστική συγκέντρωση των οικονομικών και πολιτικών λειτουργιών του ανώτερου δυνατού επιπέδου (διευθύνσεις επιχειρήσεων, χρηματοδότηση, Ε& Α, πολιτισμός και άλλες «σπάνιες» υπηρεσίες). Η τάση αυτή ωστόσο συνοδεύτηκε από την παράλληλη τάση μεγαλύτερης εδαφικής διάδοσης των λειτουργιών υπηρεσίας σε μέσο επίπεδο προς μικρότερα αστικά κέντρα, παράλληλα με την νέα χωροθέτηση παραγωγικών δραστηριοτήτων.

2.5.3. Οι δύο αυτές κινήσεις μολονότι είναι αντίθετης κατεύθυνσης, αποτελούν μια εννιαία διαδικασία αναμόρφωσης και επέκτασης σε περιφέρειες και χώρες που προηγούμενα θεωρούνταν περιφερειακές, δικτύων και ροών πληροφορίας που σχετίζονται με μεγάλα αστικά κέντρα.

Στο νέο «κοινό χώρο πληροφορίας» της Κοινότητας, οι πόλεις συνεπώς θα πρέπει να θεωρηθούν ως οι κινητήριες δυνάμεις αυτής της διπλής κίνησης και συνεπώς, ως οι βασικοί άξονες των μεγάλων διαρθρωτικών μετασχηματισμών από τους οποίους θα προκύψει η Ευρώπη του 21ου αιώνα.

2.5.4. Ως τόποι μεγαλύτερης συγκέντρωσης της ζήτησης τηλεπικοινωνιών, οι πόλεις θα προσελκύσουν ακόμη περισσότερο τις μεγάλες υποδομές των TIC («αυτοκινητόδρομοι πληροφορικής», τηλελιμένες, κ.λ.π.) ειδικά εάν, όπως προβλέπει το Λευκό Βιβλίο, η χρηματοδότησή τους και η διαχείρισή τους θα προσφεύγει όλο και περισσότερο στα ιδιωτικά κεφάλαια.

2.5.5. Όλα αυτά έχουν σημαντική σχέση με τις πολεοδομικές πολιτικές. Σε τοπικό επίπεδο οι TIC μπορούν να θεμελιωθούν σε υποδομές, κανονισμούς και διαχείριση που θα επιτρέψουν την αποτελεσματική συμμετοχή των διαφόρων φορέων και κοινωνικών παραγόντων στο ρόλο που διαδραματίζουν οι πόλεις ως κόμβοι πληροφορίας.

Σε περιφερειακό, εθνικό και κοινοτικό επίπεδο, η πληροφοριακή λειτουργία του αστικού συστήματος θα συνδεθεί από την εδαφική άποψη σε μορφές «διανομής», τέτοιες που θα πρέπει να επιτρέψουν να αποφευχθεί μια υπερβολική συγκέντρωση στους μεγάλους αστικούς κόμβους και να αξιοποιηθεί με συνεργείες δικτύων το μεγάλο δυναμικό που αποτελούν οι μικρές και μεσαίες πόλεις.

2.6. Περιβάλλον και ποιότητα της αστικής ζωής

2.6.1. Στην κοινοτική Ευρώπη, το 80 % του πληθυσμού ζει στις πόλεις: το πρόβλημα της ποιότητας της ζωής εξαρτάται κατά μεγάλο μέρος από τις συνθήκες του αστικού περιβάλλοντος. Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα επιδεικνύει ειδική προσοχή σ`αυτό το σκέλος της πολεοδομικής πολιτικής στα προγράμματα όπως είναι το LIFE, Sustainable City, Civitas, κ.λ.π.

2.6.2. Οι αστικές περιοχές, στο βαθμό που αποτελούν συγκεντρώσεις πληθυσμού, δραστηριοτήτων, καταναλώσεων, υλικών και ενέργειας, αποτελούν τους τόπους στους οποίους τα προβλήματα του περιβάλλοντος γίνονται πιό οξεία, στους οποίους τα ποσοστά ρύπανσης τείνουν να γίνουν ιδιαίτερα υψηλά, και στους οποίους η επεξεργασία των αποβλήτων και η αποκατάσταση των περιβαλλοντικών πόρων είναι πιό δαπανηρές. Αποτελούν επίσης τους τόπους στους οποίους γεννούνται και αναπτύσσονται τα οικολογικά κινήματα και καταρτίζονται οι νέες «καθαρές τεχνολογίες», και οι στρατηγικές της βιώσιμης ανάπτυξης.

2.6.3. Ταυτόχρονα, οι πόλεις αποτελούν τα κυριότερα ιστορικοπολιτιστικά και αρχιτεκτονικά περιβάλλοντα στα οποία έχουν κατατεθεί οι συλλογικές μνήμες και οι συμβολικές αξίες. Πολλές απ`αυτές, όπως είναι οι πόλεις στις οποίες άνθισαν οι τέχνες, οι πόλεις που παρουσιάζουν ένα πλούσιο και διαφοροποιημένο πολιτιστικό περιβάλλον και οι οποίες φιλοξενούν μεγάλες εκδηλώσεις, προσφέρουν μια περιβαλλοντική κληρονομιά καθώς και αξίες στις οποίες θεμελιώνεται όχι μόνο η συλλογική και τοπική ταυτότητα, αλλά επίσης και η εθνική και η ευρωπαϊκή.

2.6.4. Τέλος, το αστικό περιβαλλοντικό στοιχείο, πέρα από το γεγονός ότι είναι θεμελιώδες για την ποιότητα της ζωής των κατοίκων, αποτελεί από μόνο του έναν σημαντικό θετικό παράγοντα ανταγωνιστικότητας για να προσελκυθούν οι πιό ειδικευμένες δραστηριότητες. Ειδικότερα, οι καινοτόμοι αστικοί κύκλοι, δηλαδή το σύνολο εκείνο των τοπικών συνθηκών που είναι ικανές να αυξήσουν την ανταγωνιστικότητα του ευρωπαϊκού συστήματος, σε μεγάλο βαθμό συνδέονται με τους κατ`εξοχήν πολιτιστικούς κύκλους και με θελκτικά περιβαλλοντικά πλαίσια.

3. Σε όλα τα σημεία που αναφέρθηκαν, οι πόλεις ήδη παρεμβαίνουν, από κοινού με τις λειτουργίες που ασκούν η επαρχία και οι περιφέρειες. Οι ικανότητές τους για δράση μπορούν ωστόσο να ενισχυθούν, στο πνεύμα του Λευκού Βιβλίου, με τρόπο ώστε να καταστούν χώροι πλούσιας οικονομικής και κοινωνικής επιχειρηματικότητας, και να γίνουν οι ίδιες σημαντικοί καινοτόμοι φορείς σε εθνικό και διεθνές επίπεδο. Αυτό εξάλλου πραγματοποιείται ήδη σε πολλές περιπτώσεις. Το ζήτημα είναι να υπάρξει επίγνωση αυτού του γεγονότος και να οικοδομηθεί ένα θεσμικό πλαίσιο αναφοράς που θα το προβλέπει γενικότερα.

3.1. Είναι σημαντικό να αποσαφηνιστεί ένα σημείο. Ο όρος «πόλη» δεν αναφέρεται μόνο στον τοπικό οργανισμό. Υποδεικνύει κυρίως το σύνολο των επιμέρους ή συνδεόμενων υποκειμένων που αλληλεπιδρούν στα πλαίσια της πόλης: πολίτες, οικογένειες, ενώσεις, οργανώσεις, επιχειρήσεις. Στα πλαίσια της σύγχρονης κοινωνίας και οικονομίας, τα υποκείμενα αυτά έχουν αναγκαστικά όλο και περισσότερες σχέσεις με τον έξω χώρο, και παράλληλα σε πολλές περιπτώσεις είναι κινητικά και μετακινούνται ανάλογα με τις ανάγκες: το πρόβλημα των πόλεων είναι σήμερα να καταφέρουν να αποφύγουν τις ευκαιριακές συμπεριφορές, εκείνων που εκμεταλεύονται τις τοπικές πηγές χωρίς να φροντίζουν να συμβάλλουν στην αναπαραγωγή και την αύξησή τους προς το γενικότερο συμφέρον, έως ότου να τις καταναλώσουν και στη συνέχεια να μετακινηθούν αλλού. Μια πόλη γίνεται επιχειρηματίας για τον εαυτό της όταν δημιουργεί αντιθέτως τις συνθήκες για να ενθαρρυνθούν οι τοπικοί φορείς να επενδύσουν σε αμοιβαίες σχέσεις, με κοινές στρατηγικές μακροπρόθεσμης εμβέλειας που σχετίζονται με την οικονομία, την πολιτική, τον πολιτισμό.

3.2. Με τον τρόπο αυτό η πόλη καθίσταται κοινωνικό κεφάλαιο - γεγονός αμοιβαίας εμπιστοσύνης, κανόνων αλληλεπίδρασης, θεσμών, επενδυμένων κεφαλαίων σε επιχειρήσεις και επιδομές, κοινής τεχνογνωσίας, εγγυημένης ποιότητας της ζωής - που διατηρείται και αυξάνεται στο χρόνο. Η τοπική αυτοδιοίκηση έχει το δικό της θεσμικό σημαντικό ρόλο για να πραγματοποιηθούν επικοδομητικές συνεργασίες προς την επιθυμητή κατεύθυνση και για να εξασφαλιστεί, χωρίς καθοδηγητικές προσδοκίες, η εκπροσώπηση ομάδων τοπικών φορέων και της ίδιας της πόλης στο σύνολό της. Πρόκειται ωστόσο για μια κοινή επιχείρηση πολλών παραγόντων, ιδιωτικών και δημόσιων.

3.3. Μόνο πόλεις αυτού του είδους, ικανές να δραστηριοποιήσουν ανάπτυξη, μπορούν να είναι χρήσιμες στις αρχές των επαρχιών και των περιφερειών. Ταυτόχρονα, μόνο πόλεις ικανές για ενσωμάτωση και στρατηγικές ανάπτυξης μπορούν να έχουν τα μέσα για να συμπεριλάβουν στα σχέδιά τους το σύνολο του πληθυσμού και για να αντιμετωπίσουν με επιτυχία τον κίνδυνο της κοινωνικής διάσπασης σε δύο μέρη που αντιμετωπίζουν οι σύγχρονες μητροπόλεις. Στις πόλεις εκδηλώνεται η νέα ρωγμή μεταξύ ενσωματωμένων και περιθωριοποιημένων ατόμων. Οι πόλεις επίσης βρίσκονται στην πρώτη γραμμή αντιμετώπισης αυτού του προβλήματος: ακόμη και για να παρέμβουν αποτελεσματικά στο μέτωπο της κοινωνικής αλληλεγγύης, οι πόλεις θα πρέπει να αποτελούν ισχυρούς και αναγνωρισμένους θεσμικούς φορείς.

Υπάρχει λοιπόν μια Ευρώπη των πόλεων, η οποία για πολλούς λόγους και προς το γενικότερο συμφέρον απαιτεί χώρους για τους πολίτες τους στην Ευρώπη των κρατών και των περιφερειών.

Βρυξέλλες, 27 Σεπτεμβρίου 1994.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Jacques BLANC

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ

Συμπληρωματική γνωμοδότηση για το Λευκό Βιβλίο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής: Ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα, απασχόληση: οι προκλήσεις και η αντιμετώπισή τους για τη μετάβαση στον 21o αιώνα (1993)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ 5 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

εκτιμώντας ότι το άρθρο 198 Α της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση του 1992 παρέχει στους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης τη δυνατότητα να συμμετέχουν, μέσω της Επιτροπής των Περιφερειών, στη διαδικασία λήψης αποφάσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης 7

εκτιμώντας ότι τα άρθρα 100 Α και 130 Π, Ρ και Σ της Ενιαίας Ευρωπαϊκής Πράξης του 1987 τονίζουν ότι η Επιτροπή αποβλέπει στον τομέα του περιβάλλοντος σε υψηλό επίπεδο προστασίας, θέτουν τους στόχους της δράσης της Κοινότητας στον τομέα του περιβάλλοντος και καθορίζουν ορισμένες αρχές στις οποίες στηρίζεται η δράση της Κοινότητας 7

εκτιμώντας ότι η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση του 1992 επιβεβαιώνει τους στόχους και τις αρχές της δράσης της Κοινότητας στον τομέα του περιβάλλοντος, όπως εκτίθενται στην Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη του 1987, και αναβαθμίζει τις δράσεις προάγοντάς τις σε πολιτικές 7

εκτιμώντας ότι το πρόγραμμα δράσης «Agenda 21» το οποίο υπεγράφη κατά τη Συνδιάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη (UNCED) στο Ρίο το 1992 τονίζει τη σημασία των σταθερών στρατηγικών ανάπτυξης 7

εκτιμώντας ότι η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση του 1992 εισάγει την έννοια της αειφορίας (Άρθρο 2), προάγει «μία σταθερή και διαρκή, μη πληθωριστική και σεβόμενη το περιβάλλον ανάπτυξη» και παρέχει στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τη δυνατότητα να θεσπίζει μέτρα που αφορούν τη χωροταξία, τις χρήσεις γης, εξαιρούμενης της διαχείρισης των αποβλήτων και των μέτρων γενικού χαρακτήρα, καθώς και τη διαχείριση υδατικών πόρων 7

εκτιμώντας ότι το πέμπτο πρόγραμμα δράσης στον τομέα του περιβάλλοντος («Στόχος η αειφορία: Πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Κοινότητας σχετικά με την πολιτική και τη δράση για το περιβάλλον και την αειφόρο ανάπτυξη», Μάρτιος 1992) δίνει προτεραιότητα στην επίτευξη βελτιώσεων και αλλαγών στη σταθερή διαχείριση των φυσικών πόρων, στις προσπάθειες για τη μείωση της κατανάλωσης μη-ανανεώσιμων μορφών ενέργειας, στην ποιότητα του περιβάλλοντος στις αστικές περιοχές, στην διαχείριση των συγκοινωνιών και μεταφορών (με ορθολογικές αποφάσεις για τις διαρθρώσεις μεταφορών) και στον ολοκληρωμένο έλεγχο της ρύπανσης και την πρόληψη αποβλήτων 7

εκτιμώντας ότι η Έκθεση «Ευρώπη 2000», το Πράσινο Βιβλίο για την Ανάπτυξη των Αστικών Περιοχών, και το πέμπτο πρόγραμμα δράσης τονίζουν ότι όλες οι πολιτικές της Κοινότητας θα πρέπει να αναθεωρηθούν στο φως της αρχής της αειφόρου ανάπτυξης και ότι οι πρωτοβουλίες της Επιτροπής θα πρέπει να υιοθετήσουν την εν λόγω αρχή 7

ΥΙΟΘΕΤΗΣΕ ΤΗΝ ΑΚΟΛΟΥΘΗ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ

1. Γενικές παρατηρήσεις

1.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών υποστηρίζει θερμά το νέο πρότυπο «αειφόρου ανάπτυξης» το οποίο εκτίθεται στο Λευκό Βιβλίο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, δηλαδή την προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης με σταθερό τρόπο ο οποίος να συμβάλλει στην αύξηση της έντασης της απασχόλησης και τη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας και φυσικών πόρων. Όπως αναφέρει η έκθεση, «για να καταπολεμηθούν στη ρίζα τους τα σημερινά αίτια της ανεργίας, πρέπει να εγκαταλείψουμε οριστικά την πορεία του παρελθόντος»: θα χρειασθεί να αναληφθούν νέες πρωτοβουλίες στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Ένωσης η οποία θα διαδραματίσει το ρόλο εργαστηρίου αλλαγών.

1.2. Πρέπει, οπωσδήποτε, να αναγνωρισθεί και να αξιοποιηθεί η συμπληρωματικότητα της ανάπτυξης, της ανταγωνιστικότητας και της απασχόλησης, αφενός, και του περιβάλλοντος και της ποιότητας ζωής, αφετέρου. Έχει γίνει αποδεκτό ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να είναι οικονομικά ισχυρή, ταυτόχρονα όμως πρέπει να είναι και περιβαλλοντικά εύρωστη: μια επιτυχημένη οικονομία συμβαδίζει με ένα υγιές περιβάλλον. Η ΕΤΠ πιστεύει ότι ένας από τους βασικούς στόχους του νέου προτύπου σταθερής ανάπτυξης θα πρέπει να είναι η διατήρηση και βελτίωση του ευρωπαϊκού περιβάλλοντος με την ευρεία έννοια - συμπεριλαμβανομένων τόσο των αστικών, όσο και των αγροτικών περιοχών - η επιδίωξη μείωσης της ρύπανσης, της κυκλοφοριακής συμφόρησης και της υποβάθμισης και η συντήρηση των καλαίσθητων οικοδομημάτων, των σημαντικών βιοτόπων και των γραφικών τοπίων.

1.3. Ταυτόχρονα, παρουσιάζεται ολοένα και μεγαλύτερη ανάγκη να γίνεται αποτελεσματική χρήση των μη-ανανεώσιμων μορφών ενέργειας και να προσεγγισθεί θετικά το ζήτημα της διατήρησης ενέργειας. Στα μέτρα του δυνατού, οι δημόσιες αρχές θα πρέπει να δώσουν προτεραιότητα σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας όπως ο ήλιος, ο άνεμος και η σε μικρή κλίμακα παραγωγή αερίου με βιοαέριο, και θα πρέπει να υιοθετήσουν μια θετική προσέγγιση απέναντι σε αυτού του είδους τις προτάσεις ανάπτυξης για τη διεξαγωγή ελέγχου μέσω της ισχύουσας διαδικασίας σχεδιασμού. Ο χωροταξικός σχεδιασμός έχει τη δυνατότητα να επηρεάσει, συν τω χρόνω, τις ταξιδιωτικές συνήθειες και την κατανάλωση ενέργειας, αποτρέποντας, για παράδειγμα, την αστική ανάπτυξη χαμηλής πυκνότητας στην περιφέρεια των πόλεων και δημιουργώντας τις συνθήκες για την ανάπλαση των πυρήνων των πόλεων, τη διατήρηση των παραδοσιακών εμπορικών κέντρων και τη μεγαλύτερη χρήση των δημόσιων επιβατικών μέσων συγκοινωνίας.

1.4. Για να εφαρμοσθεί το νέο πρότυπο διαρκούς ανάπτυξης που υποστηρίζεται στο Κεφάλαιο 10 του Λευκού Βιβλίου, είναι απαραίτητο οι δημόσιες αρχές να αναλάβουν ενεργό ρόλο τόσο σε περιφερειακή, όσο και σε τοπική κλίμακα. Η τοπική αυτοδιοίκηση ορίζεται στο πέμπτο πρόγραμμα δράσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα του περιβάλλοντος ως καθοριστικός παράγοντας, ενώ το 40 % περίπου των μέτρων του προγράμματος αναφέρεται ότι υπάγεται στη δικαιοδοσία των περιφερειακών και τοπικών αρχών. Επιπλέον, το πρόγραμμα δράσης «Agenda 21» για την καθολική αειφορία που καταρτίστηκε κατά τη συνδιάσκεψη του Ρίο ορίζει τις τοπικές αρχές ως μείζονα ομάδα. Αναπτύσσοντας τα δικά τους τοπικά προγράμματα δράσης «Agenda 21», οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης συμβάλλουν σημαντικά στην επίτευξη σταθερότητας, πράγμα που δικαιολογημένα αναγνωρίζεται στο Λευκό Βιβλίο.

1.5. Είναι σημαντικό να αναγνωρισθεί ρητά ότι, ενώ το νέο πρότυπο ανάπτυξης τονίζει τη συμπληρωματικότητα της οικονομικής ανάπτυξης και της περιβαλλοντικής προστασίας και δίνει έμφαση στον θετικό χαρακτήρα του συσχετισμού οικονομίας-περιβάλλοντος, είναι δυνατόν, σε πολλές περιπτώσεις, να σημειωθεί ένταση μεταξύ τους και να χρειασθεί να γίνουν δύσκολες επιλογές και συμβιβασμοί. Η ανάπτυξη των καθαρών τεχνολογιών παρέχει τη δυνατότητα να επιτευχθεί οικονομική ανάπτυξη, δίχως σε πολλές περιπτώσεις να προκαλούνται οικολογικές ζημίες, ή ακόμη και να βελτιωθεί η σταθερότητα, δεν είναι όμως σε θέση να αμβλύνει όλες αυτές τις εντάσεις και πρέπει να αναγνωρισθεί ότι σε ορισμένες περιπτώσεις θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην προστασία του περιβάλλοντος προς όφελος των μελλοντικών γενεών. Αειφόρος ανάπτυξη σημαίνει αποδοχή του γεγονότος ότι η «δυνατότητα φόρτωσης» των οικοσυστημάτων θέτει όρια στην ικανότητα του περιβάλλοντος να αντιμετωπίσει ορισμένες ανθρώπινες δραστηριότητες, όσο επιθυμητές και αν είναι αυτές για άλλους λόγους.

1.6. Η ΕΤΠ κρίνει απαράδεκτο το γεγονός ότι η σημερινή οικονομική λογιστική δεν λαμβάνει υπόψη το εξωτερικό κόστος. Φρονεί ότι είναι απαραίτητο να υπάρξει διαφάνεια ώστε να υπερπηδηθούν οι ανεπάρκειες του ισχύοντος προτύπου ανάπτυξης με τον εντοπισμό της συγκαλυμμένης απώλειας ευημερίας, κυρίως όσον αφορά το περιβάλλον, τα ορυκτά καύσιμα, την πυρηνική ενέργεια και τις μεταφορές. Για το σκοπό αυτό, και επειδή το ζήτημα είναι σχετικά επείγον, η Κοινότητα πρέπει να εγκαινιάσει ερευνητικό έργο σχετικά με την «πράσινη λογιστική».

1.7. Η εφαρμογή του νέου προτύπου ανάπτυξης θα απαιτήσει τη σύμπραξη ορισμένων παραγόντων. Οι αρχές θα χρειασθεί να προβούν σε προσαρμογές των πολιτικών τους σε όλες τις κλίμακες, δηλ. ευρωπαϊκή, εθνική, περιφερειακή και τοπική, ενώ η βιομηχανία και οι καταναλωτές θα πρέπει να συνεργασθούν και να αντιδράσουν θετικά. Η ΕΤΠ συμμερίζεται την άποψη ότι η μεταβατική φάση θα διευκολυνθεί εάν οι χώρες αποφασίσουν να συντονίσουν τη δράση τους.

1.8. Υπάρχουν αβεβαιότητες όσον αφορά την εφαρμογή του νέου προτύπου ανάπτυξης και θα χρειασθεί να υπάρξει συνοχή ώστε να διασφαλισθεί ότι καμία από τις ομάδες των πολιτών ή τις περιφέρειες της Κοινότητας (ιδιαίτερα οι περιφερειακές περιοχές και τα νησιά) δεν θα υποστεί αδικαιολόγητη ζημία.

1.9. Η εισαγωγή του νέου προτύπου διαρκούς ανάπτυξης θα απαιτήσει την ανάπτυξη της συνεργασίας σε επίπεδο των διαφόρων βαθμίδων της δημόσιας διοίκησης (από τις τοπικές και τις περιφερειακές έως τις εθνικές και τις ευρωπαϊκές) και σε επίπεδο κράτους και πολίτη. Είναι σημαντικό να κατανεμηθεί σε όλη την Κοινότητα η ευθύνη για τη χάραξη της στρατηγικής ώστε να διασφαλισθεί ότι όλοι οι καθοριστικοί παράγοντες συμμετέχουν ενεργά σε αυτήν. Τα τοπικά προγράμματα δράσης «Agenda 21» αποτελούν πρωτοβουλία ευρωπαϊκών διαστάσεων με στόχο την ανάπτυξη τοπικών πολιτικών για διαρκή ανάπτυξη οι οποίες εφαρμόζονται μέσω της συγκρότησης συμπράξεων των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης καθώς και άλλων φορέων. Η ΕΤΠ επιδοκιμάζει το πρότυπο αυτό χειρισμού συνεργασίας και συναπόφασης για την εφαρμογή της αναπτυξιακής στρατηγικής που εκτίθεται στο Λευκό Βιβλίο.

1.10. Η ΕΤΠ φρονεί ότι πρέπει να αναθεωρηθεί το ισχύον θεσμικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ώστε να δοθεί ώθηση στην διαρκή ανάπτυξη. Συμφωνεί ότι η μετάβαση προς ένα νέο αναπτυξιακό πρότυπο θα απαιτήσει τη «συστηματική αναθεώρηση των σύγχρονων μακροοικονομικών και τομεακών πολιτικών» οι οποίες «θα πρέπει στο εξής να βασίζονται στην αρχή σύμφωνα με την οποία στις τιμές της αγοράς θα πρέπει να συνυπολογίζονται όλοι οι εξωτερικοί παράγοντες». Η αναθεώρηση αυτή θα απαιτήσει την μελέτη ολόκληρου του φάσματος των εργασιών της Επιτροπής και την οριζόντια ολοκλήρωση των Γενικών Διευθύνσεων που ασχολούνται, μεταξύ άλλων, με την ενέργεια, τις μεταφορές, το περιβάλλον, τη γεωργία και την περιφερειακή ανάπτυξη. Ο καλύτερος τρόπος να επιτευχθεί η οριζόντια ολοκλήρωση είναι με ορισμό Επιτρόπου για την Αειφόρο Ανάπτυξη.

1.11. Επειδή οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν ανταγωνισμό σε όλα τα μέτωπα, η ΕΤΠ είναι της γνώμης ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη θα πρέπει να αδράξουν κάθε ευκαιρία και να υποστηρίξουν το πρότυπο αειφόρου ανάπτυξης ώστε να γίνει αποδεκτό έξω από τα σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

2. Ειδικές παρατηρήσεις

2.1. Κεφάλαιο 3 (διευρωπαϊκά δίκτυα): η ΕΤΠ υποστηρίζει την κατάρτιση ρυθμιστικών σχεδίων για τις διευρωπαϊκές μεταφορές και τα δίκτυα τηλεπικοινωνιών. Σημειώνει ότι το άρθρο 129 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση δεν δίδει στην Κοινότητα τη δυνατότητα να καταστήσει τη δημιουργία και την ανάπτυξη διευρωπαϊκών δικτύων άμεση νομική υποχρέωση των κρατών μελών. Ενόψει του γεγονότος αυτού και σύμφωνα με τις αρχές της επικουρικότητας και της διαφάνειας, τα κράτη μέλη, οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης και οι πολίτες θα πρέπει να συμμετέχουν στις φάσεις των διαβουλεύσεων.

2.2. Η ΕΤΠ, μολονότι δέχεται ότι η άσκοπη καθυστέρηση στην υλοποίηση μεγαλόπνοων έργων υποδομής - η οποία οφείλεται στις διοικητικές διαδικασίες (χορήγηση αδειών και αξιολόγηση) - είναι αδικαιολόγητη, εκτιμά ότι ενας ορισμένος βαθμός παρέμβασης εκ μέρους των τοπικών και περιφερειακών αρχών προς όφελος της είναι απόλυτα δικαιολογημένος. Οι υποδομές του τομέα των μεταφορών και του τομέα της ενέργειας ενδέχεται να έχουν επιπτώσεις σε μια ευρεία περιοχή και για σημαντικό αριθμό ετών: κάποια καθυστέρηση πρέπει να γίνει αποδεκτή κατά την αξιολόγηση της αναμενόμενης επίδρασής τους στην ευημερία και την ποιότητα ζωής. Σχετικά με το θέμα αυτό, η ΕΤΠ υποστηρίζει θερμά την άποψη που εκτίθεται στο Λευκό Βιβλίο ότι «μόνον τα έργα που πληρούν την ανάλυση επιπτώσεών τους στο περιβάλλον είναι επιλέξιμα» για να συμπεριληφθούν στον πρώτο κατάλογο έργων της Κοινότητας. Η ΕΤΠ σημειώνει ότι, κατά την επιλογή των έντεκα σχεδίων που εγκρίθηκαν στη Διάσκεψη Κορυφής της Κέρκυρας, δεν ζητήθηκε η γνώμη ούτε του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ούτε της Επιτροπής των Περιφερειών και πιστεύει ότι τόσο η ΕΤΠ όσο και το Κοινοβούλιο θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να συμμετέχουν στη διαδικασία της επιλογής.

2.3. Κεφάλαιο 10 (ένα νέο αναπτυξιακό πρότυπο για την Κοινότητα): η ΕΤΠ υποστηρίζει απόλυτα τον στόχο της αντιστροφής της αρνητικής σχέσης που παρατηρείται μεταξύ του περιβάλλοντος και της ποιότητας ζωής, αφενός, και της οικονομικής ευμάρειας, αφετέρου. Αναγνωρίζει, ωστόσο, ότι θα χρειασθεί να υπάρξει μεταβατική φάση. Η ΕΤΠ επιδοκιμάζει όντως της άποψη ότι η Κοινότητα θα πρέπει να αυξήσει σημαντικά και να συντονίσει τις προσπάθειες Ε& Α στον τομέα των καθαρών τεχνολογιών και να θεσπίσει οικονομικά κίνητρα ώστε να υποστηριχθεί η διάδοση των αποτελεσμάτων της Ε& Α σε προϊόντα και διαδικασίες.

2.4. Η ΕΤΠ είναι της γνώμης ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να δώσει το παράδειγμα αυξάνοντας τη χρησιμοποίηση προϊόντων καθαρών τεχνολογιών: για να γίνει αυτό, φρονεί η ΕΤΠ, απαιτείται ευρύς οικολογικός έλεγχος και μια αποφασιστική πολιτική στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων. Επιπλέον, πράγμα που θα πρέπει να αποτελέσει την προϋπόθεση για χρηματοδότηση βάσει προγραμμάτων της ΕΕ που αφορούν την ανάπτυξη υποδομών, η Επιτροπή θα πρέπει να ορίζει κατευθυντήριες γραμμές οι οποίες να εξαναγκάζουν τον εργολήπτη να χρησιμοποιεί προϊόντα φιλικά προς το περιβάλλον, ανακυκλωμένα υλικά και εναλλακτικές μορφές φυσικών πόρων, π.χ. δευτερεύοντα αδρανή υλικά.

2.5. Οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης έχουν ήδη επιτελέσει σημαντικό έργο ως προς τη διατήρηση και βελτίωση του φυσικού περιβάλλοντος με τη βοήθεια ενός καλά αναπτυγμένου συστήματος χωροταξίας και ελέγχου. Η αναφορά που κάνει το Λευκό Βιβλίο στην βελτίωση της ποιότητας ζωής ως προς «τη θελκτικότητα των τοπίων, την καλύτερη ενσωμάτωση των νέων κατασκευών και των υποδομών μεταφοράς στα ιστορικά αστικά κέντρα ή τη δημιουργία δημόσιων κήπων και άλλων πράσινων χώρων στις αστικές ζώνες» δεν αναγνωρίζει επαρκώς ό,τι έχει επιτευχθεί μέχρι σήμερα.

2.6. Η ΕΤΠ πιστεύει ότι η χωροταξία και η τοπική και περιφερειακή ανάπτυξη είναι δύο ουσιαστικές κινητήριες δυνάμεις στην επιδίωξη της απασχόλησης. Τα χωροταξιακά προβλήματα αποκτούν όλο και περισσότερο κοινοτική διάσταση. Είναι απαραίτητο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να στηρίξει τη νέα της έκθεση «Ευρώπη 2010» στο νέο πρότυπο της αειφόρου ανάπτυξης και να παροτρύνει όλες τις τοπικές και περιφερειακές αρχές να πράξουν το ίδιο κατά την επανεξέταση των σχεδίων χωροταξικής ανάπτυξής τους. Η ενέργεια αυτή θα συμβάλει στην ανάπτυξη μεθόδων για την δι`αλληλεπιδράσεως ενεργοποίηση των φορέων τοπικής ανάπτυξης, στη δημιουργία ερευνητικών και αναπτυξιακών δικτύων, σε ανταλλαγές τεχνολογίας, αύξηση της παραγωγικότητας και δημιουργία θέσεων εργασίας. Η ΕΤΠ πιστεύει, μάλιστα, ότι η «Ευρώπη 2010» πρέπει να επεκταθεί: η χωροταξική πολιτική της Κοινότητας πρέπει να χαραχθεί σε συνεργασία με τους άμεσα ενδιαφερόμενους περιφερειακούς και τοπικούς φορείς. Πρέπει να καταρτισθούν χωροταξιακά προγράμματα, τα οποία θα περιλαμβάνουν συντονισμένη δράση των τοπικών και περιφερειακών αρχών. Η προσέγγιση αυτή πρέπει λογικά να έχει, ολοένα και περισσότερο ως αποτέλεσμα, την ελάττωση της πίεσης που ασκείται στους φυσικούς πόρους, τη μείωση των επιπέδων ρύπανσης και των επιπτώσεών της στο οικολογικό σύστημα και τη διατήρηση της βιοποικιλίας.

2.7. Μολονότι το χωροταξικό σύστημα απαιτεί πλέον σήμερα υψηλό πρότυπο αποκατάστασης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να μελετήσει με ποιο τρόπο θα μπορούσαν να επιταχυνθούν οι ενέργειες αποκατάστασης και θα μπορούσαν να επανορθωθούν αμέλειες του παρελθόντος οι οποίες οφείλονται τόσο σε ένα πεπαλαιωμένο αναπτυξιακό πρότυπο, όσο και σε μηχανισμούς ελέγχου που ήταν ανεπαρκείς. Πρέπει να αναγνωρισθεί ότι και η γη είναι πόρος που σπανίζει: σε ορισμένες συνθήκες ενδέχεται να χρειασθεί η ανακύκλωσή της (ως αποτέλεσμα εξορύξεων) ή η απορρύπανσή της (ως αποτέλεσμα βιομηχανικής χρήσης) και είναι δυνατόν να πληγεί από αρνητικές χρηματιστηριακές τιμές οι οποίες εμποδίζουν την ανάπλαση.

2.8. Ο τρόπος με τον οποίο καταναλώνονται οι σπάνιοι και πεπερασμένοι πόροι - π.χ., κατά την παραγωγή ενέργειας - αποτελεί καίριο θέμα του νέου προτύπου συνεχούς ανάπτυξης. Η ΕΤΠ σημειώνει προτάσεις όπως η πρόταση επιβολής έμμεσων φόρων για τη χρησιμοποίηση πηγών ενέργειας με περιεκτικότητα σε διοξείδιο του άνθρακα. Υποστηρίζει θερμά την αρχή της μετατόπισης της γενικής φορολογίας από τα κοινωνικά αγαθά, όπως η εργασία και το κεφάλαιο, προς τα περιβαλλοντικά «κακά», όπως η κατανάλωση φυσικών πόρων και η παραγωγή αποβλήτων. Οι αλλαγές αυτές στο φορολογικό σύστημα θα πρέπει να αποσκοπούν στην αποτροπή των αδικιών, πράγμα που θα μπορούσε, λόγου χάρη, να συμβεί εάν αυξηθεί το κόστος των ταξιδίων στις αγροτικές περιοχές όπου υπάρχουν ελάχιστα μέσα μεταφοράς ή μόνο ένας τρόπος, διατηρώντας, ταυτόχρονα, τον προοδευτικό τους χαρακτήρα.

3. Συμπέρασμα

3.1. Το Λευκό Βιβλίο αποτελεί σημαντικό ορόσημο δεδομένου ότι αναγνωρίζει ότι η οικονομική ανάπτυξη δεν ισοδυναμεί απαραίτητα με αύξηση των θέσεων απασχόλησης. Κάνει, επίσης, ένα σημαντικό βήμα προς τα εμπρός αφού αποδέχεται ότι η σχέση τόσο μεταξύ των τοπικών αναπτυξιακών φορέων όσο και μεταξύ των οικονομικών και περιβαλλοντικών στόχων πρέπει να επαναπροσδιορισθεί. Η μετάβαση από το ισχύον στο νέο πρότυπο ανάπτυξης θα είναι μία περίοδος με μεγάλες προκλήσεις, οι προκλήσεις όμως αυτές θα πρέπει να αντιμετωπισθούν προς όφελος των μελλοντικών γενεών. Εάν αντιμετωπισθούν με επιτυχία, θα φέρουν στο φως μία Ευρώπη στην οποία θα δημιουργηθούν περισσότερες θέσεις απασχόλησης χάρη στην εκ νέου «ανακάλυψη» της αξίας της εργασίας σε σχέση με το κεφάλαιο, πράγμα το οποίο θα συμβάλει, με τη σειρά του, στη μείωση της υπερεκμετάλλευσης των περιβαλλοντικών πόρων (ενέργεια και πρώτες ύλες), στη βελτίωση της ποιότητας ζωής και στην διασφάλιση ενός μέλλοντος με μεγαλύτερη διάρκεια.

Βρυξέλλες, 27 Σεπτεμβρίου 1994.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Jacques BLANC

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ IV

Συμπληρωματική γνωμοδότηση για τις πτυχές της εκπαίδευσης και της επαγγελματικής κατάρτισης του Λευκού Βιβλίου: Ανάπτυξη, Ανταγωνιστικότητα, Απασχόληση

Στις 20 Ιουνίου 1994, και σύμφωνα με το άρθρο 9, παράγραφος 1 του ΕΚ, η Επιτροπή των Περιφερειών αποφάσισε να γνωμοδοτήσει για τις πτυχές της εκπαίδευσης και της επαγγελματικής κατάρτισης του Λευκού Βιβλίου: Ανάπτυξη, Ανταγωνιστικότητα, Απασχόληση.

Η επιτροπή για την «Εκπαίδευση - Επαγγελματική Κατάρτιση», στην οποία ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΤΠ, υιοθέτησε συμπληρωματική γνωμοδότηση στις 20 Ιουλίου 1994 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Δ. Ευσταθιάδης.

Κατά την ... σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της ... ) η Επιτροπή των Περιφερειών υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Το Λευκό Βιβλίο για την «Ανάπτυξη, Ανταγωνιστικότητα, Απασχόληση» εισάγει προβληματισμούς στο ευρύτερο πλαίσιο που σημαδεύεται από το υψηλό ποσοστό ανεργίας, ενώ παράλληλα ασκούνται πιέσεις ανταγωνισμού και οι τεχνολογίες μετασχηματίζουν ριζικά πολλές πτυχές της κοινωνικής και οικονομικής μας ζωής.

1.1.1. Οι επιλογές προτεραιοτήτων για ανάπτυξη, απασχόληση και ανταγωνιστικότητα είναι:

- η αντιμετώπιση της ανεργίας,

- η στήριξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και

- η υλοποίηση διευρωπαϊκών δικτύων

με την προϋπόθεση της σύγκλισης των δράσεων για αύξηση των θέσεων απασχόλησης.

1.1.2. Η άυλη επένδυση που είναι η απόκτηση και η διάδοση της γνώσης αποτελεί την μελλοντική επένδυση των κρατών μελών για μία βιώσιμη κοινωνία.

1.2. Η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση αναθέτει στην Κοινότητα την αρμοδιότητα να συμβάλλει στην ανάπτυξη παιδείας υψηλού επιπέδου, ενθαρρύνοντας τη συνεργασία μεταξύ κρατών μελών και, αν αυτό απαιτείται, υποστηρίζοντας και συμπληρώνοντας τη δράση τους, σεβόμενη ταυτόχρονα πλήρως την αρμοδιότητα των κρατών μελών για το περιεχόμενο της διδασκαλίας, την οργάνωση του εκπαιδευτικού συστήματος, την πολιτιστική και γλωσσική τους πολυμορφία και το περιεχόμενο και την οργάνωση