Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Προς μια μακροπεριφερειακή στρατηγική στη Μεσόγειο»

(2022/C 498/02)

Εισηγητής: Nikola DOBROSLAVIĆ (HR/PPE)

ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ (ΕτΠ)

Η συμβολή των μακροπεριφερειακών στρατηγικών στην εδαφική συνοχή, στην τοπική δημοκρατία και συνεργασία στα εξωτερικά σύνορα

1. θεωρεί ότι οι μακροπεριφέρειες διαδραματίζουν καίριο ρόλο στην ενίσχυση της οικονομικής, κοινωνικής και εδαφικής συνοχής της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την εγγύς γειτονία της, μέσω της ενίσχυσης των παραμεθόριων περιοχών όσον αφορά την αντιμετώπιση συγκεκριμένων και κοινών προκλήσεων συλλογικά, μέσω ανταλλαγών, συνεργασίας και υλοποίησης·

2. τονίζει ότι αυτή η προσέγγιση επιτρέπει μεγαλύτερη συνοχή και συμπληρωματικότητα μεταξύ πολιτικών, δράσεων και χρηματοδοτικών προγραμμάτων που υλοποιούνται από διάφορα επίπεδα διακυβέρνησης σε μια καθορισμένη γεωγραφική περιοχή. Κατά συνέπεια, με την προώθηση της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης, οι μακροπεριφέρειες συμβάλλουν στην αύξηση της αποτελεσματικότητας και του αντικτύπου των πολιτικών·

3. υπενθυμίζει ότι οι μακροπεριφερειακές στρατηγικές βασίζονται στην αρχή της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης και ότι οι περιφέρειες εντός και εκτός της ΕΕ πρέπει να διαδραματίσουν καίριο ρόλο στην ανάπτυξη, στην οικοδόμηση και στον καθορισμό των κοινών τους στόχων παράλληλα με τα κράτη μέλη της ΕΕ και άλλες ενδιαφερόμενες χώρες·

4. σημειώνει ότι η περιοχή της Μεσογείου περιλαμβάνει αρκετές υποψήφιες και δυνάμει υποψήφιες προς ένταξη χώρες καθώς και χώρες εκτός της ΕΕ και τονίζει τη σημασία των μακροπεριφερειών όσον αφορά την ενίσχυση της συνεργασίας πέραν των ενωσιακών συνόρων. Αυτού του είδους η συνεργασία είναι απαραίτητη για την αντιμετώπιση κοινών προκλήσεων και για τη συμμετοχή τρίτων χωρών σε βαθύτερη και πιο ενισχυμένη συνεργασία με την Ένωση·

5. υπενθυμίζει την έγκριση του ψηφίσματος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της 3ης Ιουλίου 2012, με τίτλο «Εξέλιξη των μακροπεριφερειακών στρατηγικών της ΕΕ: τρέχουσες πρακτικές και προοπτικές για το μέλλον, κυρίως στη Μεσόγειο» ( 1 )

6. υπενθυμίζει την έκθεση της ARLEM με τίτλο «Στρατηγική συνοχής για τη Μεσόγειο» (2014), στην οποία εκτίθενται οι πρώτες σκέψεις σχετικά με ένα μακροπεριφερειακό πλαίσιο διακυβέρνησης για τη Μεσόγειο, με βάση τις αρχές της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης και τη σταδιακή επιδίωξη μιας δομής με μεταβλητή γεωμετρία·

7. υπενθυμίζει επίσης ότι το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ( 2 ) επισήμανε ότι είναι ανοικτό στην εξέταση κοινών πρωτοβουλιών που στοχεύουν στη θέσπιση νέων μακροπεριφερειακών στρατηγικών·

Μια μεσογειακή μακροπεριφέρεια, ένα βασικό εργαλείο αντιμετώπισης των προκλήσεων στη Μεσόγειο

8. επισημαίνει τα μοναδικά πλεονεκτήματα της Μεσογείου. Καθώς διαθέτει 46 000 km ακτογραμμής και 22 παρόχθιες χώρες, είναι η πατρίδα για περισσότερους από 500 εκατομμύρια άτομα, ενώ το 1/3 του πληθυσμού βρίσκεται συγκεντρωμένο σε παράκτιες περιοχές και περίπου 150 εκατομμύρια θέσεις εργασίας είναι άμεσα συνδεδεμένες με τη Μεσόγειο Θάλασσα·

9. υπογραμμίζει την περιβαλλοντική σημασία της Μεσογείου, η οποία αντιπροσωπεύει το 1 % μόνο των θαλασσών του πλανήτη, ωστόσο συνεισφέρει το 20 % της παγκόσμιας θαλάσσιας παραγωγής ( 3 ) . Είναι επίσης μία από τις σημαντικότερες δεξαμενές θαλάσσιας και παράκτιας βιοποικιλότητας, με το 28 % των ενδημικών ειδών, το 7,5 % της άγριας πανίδας και το 18 % της παγκόσμιας θαλάσσιας χλωρίδας·

10. τονίζει τις δυνατότητες της λεκάνης της Μεσογείου, η οποία είναι μια συνεκτική γεωγραφική περιοχή και της οποίας οι πληθυσμοί έχουν κοινή ιστορική και πολιτιστική κληρονομιά, αποτέλεσμα μιας μακράς παράδοσης συνεργασίας και ανταλλαγής ιδεών, αγαθών και ανθρώπων μεταξύ των τριών ακτών της·

11. αναγνωρίζει ότι η λεκάνη της Μεσογείου αντιμετωπίζει προκλήσεις στους τομείς της διακυβέρνησης, των κοινωνικοοικονομικών και ανθρωπιστικών θεμάτων, του κλίματος, της ασφάλειας και του περιβάλλοντος, για τις οποίες απαιτείται κοινή δράση·

12. τονίζει, όπως επισημαίνεται στην πρώτη έκθεση αξιολόγησης της Μεσογείου σχετικά με την κλιματική και περιβαλλοντική αλλαγή στη Μεσόγειο, την οποία δημοσίευσε το δίκτυο MedECC, ότι όλες οι επιμέρους περιοχές της λεκάνης της Μεσογείου επηρεάζονται από τις πρόσφατες ανθρωπογενείς αλλαγές στο περιβάλλον και ότι οι κύριοι παράγοντες της αλλαγής είναι το κλίμα, η αύξηση του πληθυσμού, η ρύπανση, οι μη βιώσιμες πρακτικές χρήσης της γης και της θάλασσας και τα μη αυτόχθονα είδη. Στις περισσότερες περιοχές, επηρεάζονται τόσο τα φυσικά οικοσυστήματα όσο και τα μέσα διαβίωσης του ανθρώπου ( 4 )

13. τονίζει ότι, με τους υφιστάμενους ρυθμούς, η υπερθέρμανση του πλανήτη θα φτάσει στους 2,2 βαθμούς στην περιοχή της Μεσογείου έως το 2040, ενώ η εν λόγω περιοχή θα θερμαίνεται κατά 20 % ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής είναι ήδη έντονα ορατές μέσω της εξάπλωσης ακραίων φυσικών φαινομένων. Ως εκ τούτου, οι κοινωνίες της Μεσογείου πλήττονται στον μέγιστο βαθμό από την κλιματική αλλαγή (αντιπροσωπεύουν ήδη το 50 % του πληθυσμού με τη μεγαλύτερη ένδεια σε νερό, με τη λειψυδρία να επηρεάζει την επισιτιστική ασφάλεια· 49 από τους 51 χώρους πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO βρίσκονται επίσης σε κίνδυνο). Οι περισσότερες από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής ενισχύονται από άλλες περιβαλλοντικές προκλήσεις, όπως η υπερβολικά εντατική αστικοποίηση, η γεωργία, η αλιεία και ο τουρισμός, η υποβάθμιση της γης, η ερημοποίηση και η ρύπανση (αέρας, έδαφος, γλυκά ύδατα και θαλάσσια ύδατα)·

14. υπογραμμίζει, όπως επισημαίνεται και στη γνωμοδότηση με θέμα «Προς τη βιώσιμη χρήση των φυσικών πόρων εντός του μεσογειακού νησιωτικού πλαισίου», την ιδιαίτερα ευάλωτη θέση των νησιών της Μεσογείου λόγω της υπερθέρμανσης του πλανήτη, η οποία έχει ήδη οικονομικές (αλιεία, τουρισμός κ.λπ.) και κοινωνικές συνέπειες (αποδημία κ.λπ.) και συνιστά την ανάπτυξη ειδικής προσέγγισης όσον αφορά τον αντίκτυπο της κλιματικής αλλαγής σε μακροπεριφερειακό επίπεδο για το συγκεκριμένο είδος περιοχής, στην οποία θα λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαίτερες ανάγκες των αρχιπελαγών και των λοιπών νησιών και θα ενθαρρύνεται η στενότερη συνεργασία μεταξύ αυτών των περιοχών, των κρατών μελών και της ΕΕ για την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών προκλήσεων και την προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης·

15. επισημαίνει ότι, παρά τις προφανείς ομοιότητες, η περιοχή της Μεσογείου χαρακτηρίζεται από σημαντικές διαφορές στα επίπεδα ανάπτυξης. Αυτές οι διαφορές, συμπεριλαμβανομένων των αδυναμιών στις θεσμικές ικανότητες, στη διασύνδεση των υποδομών και των εμπορικών σχέσεων, επηρεάζουν τη σταθερότητα, την ευημερία και την ασφάλεια των κοινωνιών της Μεσογείου·

16. θεωρεί ότι η κρίση της νόσου COVID-19 υπενθυμίζει την επείγουσα ανάγκη για συντονισμένη προσέγγιση και ενίσχυση από κοινού της ανθεκτικότητας απέναντι στις επιδημίες, τους οικονομικούς κλυδωνισμούς και την κλιματική αλλαγή·

17. υποστηρίζει ότι η μακροπεριφέρεια της Μεσογείου μπορεί επίσης να χρησιμεύσει ως εργαλείο συντονισμού για τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών που επηρεάζουν ιδιαίτερα τις περιφερειακές και τοπικές αρχές στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ·

18. υπενθυμίζει ότι, υπό το πρίσμα της επίθεσης της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, η Μεσόγειος μπορεί να διαδραματίσει καίριο ρόλο για τον μετριασμό των επιπτώσεων του πολέμου και την υποδοχή των εκτοπισθέντων πληθυσμών, συνεχίζοντας παράλληλα τις προσπάθειές της για την επίτευξη προόδου όσον αφορά την εδραίωση της ειρήνης σε όλες τις παρόχθιες περιοχές της·

19. ενόψει αυτών των προκλήσεων, επιβεβαιώνει την ανάγκη για πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση και των τριών ακτών, προκειμένου να ενισχυθεί η συνοχή, να αυξηθεί η πανευρωπαϊκή και παγκόσμια βαρύτητα της περιφέρειας καθώς και οι δυνατότητες καινοτομίας και να ενισχυθεί η ευημερία του ανθρώπου και η διατήρηση του περιβάλλοντος·

20. στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας, αναγνωρίζει τον ουσιαστικό ρόλο των τοπικών και περιφερειακών αρχών, οι οποίες κινητοποιούνται δυναμικά μέσω πρωτοβουλιών και δικτύων όπως η Ένωση για τη Μεσόγειο (ΕγΜ), η Ευρωμεσογειακή Περιφερειακή και Τοπική Συνέλευση (ARLEM) και η Συμμαχία Μεσογειακής Συνεργασίας (MedCoopAlliance), καθώς και η Διαμεσογειακή Επιτροπή της Διάσκεψης Παράκτιων Περιφερειών (CPMR)·

21. επισημαίνει ότι όλες οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει η περιοχή της Μεσογείου (κλιματική αλλαγή, διάβρωση, απερήμωση, ρύπανση από πλαστικά, μετανάστευση, υπερτουρισμός κ.λπ.) συγκεντρώνονται στα αρχιπελάγη και στα νησιά και, ως εκ τούτου, αποτελούν ιδανικές πιλοτικές περιοχές για την εφαρμογή ολοκληρωμένων πολιτικών βιώσιμης ανάπτυξης στη Μεσόγειο και καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προχωρήσει με μια στρατηγική για τα νησιά προσαρμοσμένη στις λεκάνες απορροής·

22. συμφωνεί με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ότι οι στόχοι της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας θα πρέπει να αντικατοπτρίζονται σε στενή συνεργασία με τις γειτονικές χώρες που αντιμετωπίζουν τις ίδιες κλιματικές και περιβαλλοντικές προκλήσεις·

23. τονίζει ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές στις τρεις ακτές, οι οποίες διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής, έχουν ζητήσει να συναφθεί μια «Μεσογειακή Πράσινη Συμφωνία» ( 5 )

24. αναγνωρίζει τον καίριο ρόλο που (οφείλουν να) διαδραματίζουν οι τοπικές αρχές ως σύμμαχοι των περιφερειών και των χωρών κατά την εφαρμογή των παγκόσμιων και περιφερειακών θεματολογίων·

25. For a renewed partnership with the Southern Neighbourhood [Μια ανανεωμένη εταιρική σχέση με τη Νότια Γειτονία] ( 6 )· τονίζει επίσης ότι μια μακροπεριφερειακή στρατηγική, η οποία προωθεί την ενίσχυση του πολιτικού διαλόγου, είναι ουσιαστικής σημασίας για την υλοποίηση του νέου θεματολογίου για τη Μεσόγειο, σύμφωνα με την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του Φεβρουαρίου 2021

Προς μια ολοκληρωμένη στρατηγική για ολόκληρη τη λεκάνη της Μεσογείου

26. εκφράζει την ικανοποίησή της για τα θετικά αποτελέσματα και την αυξημένη συνεργασία που επιτεύχθηκαν με τη δέσμευση των ενδιαφερόμενων μερών στη Μεσόγειο, και ιδίως των τοπικών και περιφερειακών αρχών· καλεί τα εν λόγω ενδιαφερόμενα μέρη, ιδίως δε τις τοπικές και περιφερειακές αρχές, να ενισχύσουν αυτή τη συνεργασία προκειμένου να προετοιμάσουν το έδαφος για τη δημιουργία μιας μακροπεριφερειακής στρατηγικής στη Μεσόγειο·

27. εκφράζει την εκτίμησή της για τη σπουδαία πρόοδο που επιτεύχθηκε όσον αφορά την ολοκλήρωση της Μεσογείου μέσω της μακροπεριφερειακής στρατηγικής Αδριατικής-Ιονίου (EUSAIR) και της στρατηγικής για τη θαλάσσια λεκάνη WestMED·

28. παροτρύνει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να μεριμνήσει επειγόντως για την πρόοδο της πρωτοβουλίας WestMED παρέχοντάς της τα μέσα, μια σταθερή δομή και μια μακροπρόθεσμη στρατηγική παγίωσης, με σκοπό τη διευκόλυνση της μακροπεριφερειακής ολοκλήρωσης στη δυτική Μεσόγειο·

29. τονίζει ότι οι υφιστάμενες πρωτοβουλίες και προγράμματα συνεργασίας, καθώς και οι βασικοί παράγοντες σε ολόκληρο το φάσμα της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης, πρέπει να συντονίζονται καλύτερα ούτως ώστε να μην αμβλύνονται οι προσπάθειες και ο αντίκτυπός τους. Κατά συνέπεια, είναι απαραίτητο οι περιοχές της Μεσογείου να αποκτήσουν επιτέλους ένα επιχειρησιακό μέσο το οποίο θα τους επιτρέψει να αναπτύξουν και να υλοποιήσουν μια ολοκληρωμένη στρατηγική, ένα σαφές σχέδιο δράσης και κοινά σχέδια, σύμφωνα με τις κοινές προτεραιότητες που καθορίζονται σε ήδη υφιστάμενα θεσμικά πλαίσια συνεργασίας όπως η Ένωση για τη Μεσόγειο και η ARLEM, καθώς και σε πρωτοβουλίες όπως, μεταξύ άλλων, η MedCoopAlliance ή η BLUEMED·

30. θεωρεί ότι η μακροπεριφερειακή στρατηγική για τη Μεσόγειο θα αντιμετωπίσει αυτές τις προκλήσεις όχι μέσω της αντικατάστασης των υφιστάμενων στρατηγικών, αλλά μέσω της συμπλήρωσης των δράσεών τους, ούτως ώστε να μεγιστοποιήσουν τον αντίκτυπό τους, με την αναζήτηση απαντήσεων σε κοινές προκλήσεις, όπως αυτές που ανακύπτουν από την προσπάθεια καταπολέμησης της κλιματικής αλλαγής και τον ψηφιακό μετασχηματισμό· με τον τρόπο αυτόν καθίστανται μεγάλες ευκαιρίες βιώσιμης ανάπτυξης, και διευκολύνεται η δίκαιη και χωρίς αποκλεισμούς πράσινη μετάβαση με την αξιοποίηση των κοινών ευκαιριών, με έμφαση στην ανθρώπινη διάσταση και στις ευκαιρίες για τους νέους, και τη συνακόλουθη αξιοποίηση του οικονομικού δυναμικού της περιοχής προς όφελος των κατοίκων της

31. τονίζει ότι, προκειμένου μια μακροπεριφερειακή στρατηγική να παρέχει ουσιαστικές λύσεις σε κοινές προκλήσεις, πρέπει απαραιτήτως να είναι σχεδιασμένη στο επίπεδο της λεκάνης της Μεσογείου και να καλύπτει τις τρεις επιμέρους λεκάνες: τη Δυτική, την Ανατολική και τη λεκάνη της Αδριατικής-Ιονίου. Κατά συνέπεια πρέπει να είναι ανοικτή σε όλους, ήδη από τον σχεδιασμό της, και να έχει απώτερο στόχο να καλύπτει ολόκληρη τη μεσογειακή λεκάνη στις τρεις ακτές·

32. ζητεί στη μακροπεριφερειακή στρατηγική για τη Μεσόγειο, όπως σε κάθε θαλάσσια μακροπεριφερειακή στρατηγική, να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στα νησιωτικά εδάφη σύμφωνα με το άρθρο 174 της ΣΛΕΕ· ζητεί να ληφθούν πραγματικά υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και τα τρωτά σημεία αυτών των περιοχών με τη δημιουργία μιας ισχυρότερης εταιρικής σχέσης, με συγκεκριμένες και συντονισμένες δράσεις μεταξύ αυτών των εδαφών, των κρατών μελών και της ΕΕ·

33. τονίζει ότι η εν λόγω περιφερειακή ολοκλήρωση θα πρέπει να εξελίσσεται σταδιακά, βάσει μιας προαιρετικής προσέγγισης από τις εθνικές, περιφερειακές και τοπικές αρχές της Μεσογείου, αναλόγως των προκλήσεων που τίθενται από ορισμένες ασταθείς πολιτικές, διπλωματικές καταστάσεις και καταστάσεις ασφαλείας·

Βασικές αρχές πολυεπίπεδης διακυβέρνησης σε επίπεδο Μεσογείου

34. προτείνει η διακυβέρνηση μιας μελλοντικής μακροπεριφερειακής στρατηγικής στη Μεσόγειο να αντικατοπτρίζει πλήρως την αρχή της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης, η οποία περιλαμβάνει ευρωπαϊκές εθνικές, περιφερειακές και τοπικές αρχές, καθώς και τις αντίστοιχες ενώσεις και ευρωπεριφέρειές τους·

35. θεωρεί ότι, προκειμένου μια μεσογειακή μακροπεριφερειακή στρατηγική να είναι λειτουργική, πρέπει να βασίζεται σε ένα σταθερό και αντιπροσωπευτικό σύστημα διακυβέρνησης με: i) μια γενική συνέλευση σε πολιτικό επίπεδο, η οποία να περιλαμβάνει ενωσιακές, εθνικές και περιφερειακές αρχές, ii) μια εκτελεστική επιτροπή στην οποία θα συμμετέχει ένα μέλος (προερχόμενο από την τοπική και περιφερειακή βαθμίδα) εθνικού συντονισμού κάθε χώρας που εκπροσωπείται στη στρατηγική και να προωθεί τη συμπερίληψη των περιφερειακών και τοπικών αρχών στη διαδικασία λήψης αποφάσεων καθώς και παρατηρητών από δίκτυα περιφερειακών και τοπικών αρχών, των αντίστοιχων ενώσεων και ευρωπεριφερειών τους,, και iii) θεματικές ομάδες δράσης για την ανάπτυξη και υλοποίηση συγκεκριμένων σχεδίων συνεργασίας, τα οποία θα κινητοποιούν δημόσιους και ιδιωτικούς κοινωνικοοικονομικούς φορείς, την ακαδημαϊκή κοινότητα και την κοινωνία των πολιτών·

36. προτείνει, με βάση τις ορθές πρακτικές της πρωτοβουλίας για τη βιώσιμη ανάπτυξη της γαλάζιας οικονομίας στη δυτική Μεσόγειο (WestMED), να θεσπιστεί μια ετήσια συμπροεδρία εκ περιτροπής, η οποία θα ανατίθεται σε μια δυάδα χωρών από την ΕΕ και τις χώρες εταίρους και θα συνεργάζεται με τη στενή υποστήριξη αντιπροσωπευτικών οργανώσεων των περιφερειακών και τοπικών αρχών. Η προεδρία θα πρέπει να εξελιχθεί λαμβάνοντας υπόψη τις χώρες της προηγούμενης, της τρέχουσας και της μελλοντικής προεδρίας και διατηρώντας τη δέουσα ισορροπία μεταξύ των χωρών της ΕΕ και των χωρών εταίρων που εκπροσωπούνται στη στρατηγική, με ταυτόχρονη εναλλαγή της υποστήριξης εκ μέρους της εκάστοτε αντιπροσωπευτικής οργάνωσης των περιφερειακών και τοπικών αρχών επίσης στην ίδια βάση. Η εν λόγω δυναμική είναι απαραίτητη προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι διάφοροι φορείς διακυβέρνησης της μακροπεριφερειακής στρατηγικής λαμβάνονται υπόψη και συνδέονται μεταξύ τους, καθώς και να παρασχεθεί στρατηγική καθοδήγηση για τη δράση της μακροπεριφέρειας, μέσω ετήσιων προγραμμάτων εργασίας. Μια τεχνική γραμματεία (Γραμματεία της Μεσογειακής Μακροπεριφερειακής Στρατηγικής, MRSS) θα πρέπει να συντονίζει και να στηρίζει τη στρατηγική·

37. Προκειμένου να διασφαλιστεί η συμβατότητα με υφιστάμενες πρωτοβουλίες, εκπροσώπους βασικών διεθνών και ευρωμεσογειακών θεσμικών οργάνων, φορέων και πρωτοβουλιών, όπως οι ΕγΜ, ARLEM και MedCoopAlliance, προτείνει η γραμματεία αυτή να συμμετέχει στην υλοποίηση της στρατηγικής μαζί με εκπροσώπους των στρατηγικών EUSAIR και WestMED· οι ΕΟΕΣ παρέχουν επίσης ενδιαφέρουσες προοπτικές, ως «εργαστήρια» πολυεπίπεδης διακυβέρνησης, για την υποστήριξη των στόχων του νέου θεματολογίου για τη Μεσόγειο·

Μια μακροπεριφερειακή στρατηγική που εστιάζει σε προκλήσεις προτεραιότητας

38. θεωρεί ότι μια μακροπεριφερειακή στρατηγική στην Μεσόγειο θα πρέπει να στοχεύει σε περιορισμένο αριθμό κοινών προκλήσεων, οι οποίες θα αντιμετωπίζονται σταδιακά με το πέρασμα του χρόνου· υπογραμμίζει ότι ο πράσινος και ο ψηφιακός μετασχηματισμός αποτελούν βασικές προκλήσεις, οι οποίες πρέπει να αντιμετωπιστούν κατά προτεραιότητα·

39. ζητεί, σε πρώτη φάση, οι προσπάθειες να επικεντρώνονται στις βασικές προκλήσεις, δηλαδή την κλιματική αλλαγή, τον ψηφιακό μετασχηματισμό, το περιβάλλον και την ανθρωπιστική κρίση καθώς και την απαραίτητη πράσινη μετάβαση. Οι ακόλουθες προτεραιότητες απαιτούν επειγόντως συντονισμένη δράση σε μεσογειακό επίπεδο: το μέλλον των αρχιπελαγών και των νησιωτικών, παράκτιων και αστικών περιοχών, η θαλάσσια ρύπανση (ιδίως τα μικροπλαστικά και τα λύματα), η διατήρηση της βιοποικιλότητας, η αγροοικολογία, η κυκλική οικονομία, η διαχείριση και η πρόληψη φυσικών κινδύνων, η μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, και η απάντηση στην ανθρωπιστική κρίση με τη διασφάλιση των θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων·

40. προτείνει, σε βραχυπρόθεσμο πλαίσιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να στηρίξει, μέσω του προγράμματος Interreg Euro-MED ή άλλων σχετικών υφιστάμενων προγραμμάτων (δεδομένου ότι οι μακροπεριφερειακές στρατηγικές υπακούουν στον κανόνα των τριών «όχι»: όχι νέα νομοθεσία, όχι νέα χρηματοδότηση, όχι νέος θεσμός), την εκκίνηση, το 2024, ενός πιλοτικού σχεδίου για μηδενική θαλάσσια ρύπανση στη Μεσόγειο, συμβάλλοντας επίσης θεματικά στην αποστολή «Ωκεανός» ( 7 ) της ΕΕ. Στόχος θα είναι η συμμετοχή σε κοινές εργασίες μεταξύ χωρών και περιοχών που επιθυμούν να αναπτύξουν μια μεσογειακή μακροπεριφερειακή στρατηγική και ως εκ τούτου να δοκιμάσουν τις βασικές αρχές της γύρω από έναν συγκεκριμένο στόχο·

41. οι προσπάθειες θα μπορούσαν έπειτα να επεκταθούν ώστε να περιλαμβάνουν τις ακόλουθες προκλήσεις, σε σχέση με το νέο θεματολόγιο για τη Μεσόγειο· α) προώθηση ισορροπημένης και βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης μέσω κοινών σχεδίων που στοχεύουν στην ενίσχυση της έρευνας, της καινοτομίας και της βιώσιμης χρήσης των φυσικών πόρων, καθώς και της διασυνδεδεμένης επιχειρηματικότητας· β) ενσωμάτωση της γαλάζιας οικονομίας· γ) προώθηση της ανθρώπινης ανάπτυξης, συμπεριλαμβανομένου του πολιτισμού και της κληρονομιάς, του τουρισμού, της παιδείας, της υγείας, της απασχόλησης, της ανάπτυξης των νέων, της κοινωνικής ένταξης περιθωριοποιημένων ομάδων και της συνδρομής των προσφύγων, καθώς και κάλυψη των αναγκών που προκύπτουν από την παρουσία μεταναστευτικών ροών, ιδίως στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ· δ) ενίσχυση της συνδεσιμότητας μέσω των μεταφορών και των ψηφιακών υποδομών· ε) ενίσχυση της επισιτιστικής και ενεργειακής αυτονομίας στη Μεσόγειο, λαμβανομένων υπόψη των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής και του πολέμου στην Ουκρανία που προξένησε η Ρωσία· στ) ενίσχυση των εργαλείων και των ικανοτήτων των δημόσιων και ιδιωτικών οργανισμών για τον μετριασμό των αιτίων της κλιματικής αλλαγής και της απώλειας βιοποικιλότητας·

Ένα επιχειρησιακό σχέδιο δράσης με βάση την υφιστάμενη χρηματοδότηση

42. θεωρεί ότι μια μεσογειακή μακροπεριφερειακή στρατηγική πρέπει οπωσδήποτε να στηρίζεται σε ένα επιχειρησιακό σχέδιο δράσης για την μετατροπή των προτεραιοτήτων σε συγκεκριμένες δράσεις σε μεσογειακό επίπεδο. Για να διασφαλιστεί η ορθή ενσωμάτωση της τοπικής διάστασης στο εν λόγω σχέδιο, και να υποβοηθηθούν έτσι, όχι μόνο η πραγμάτωση του κοινού οράματος για καλύτερη, συνεκτική και βιώσιμη ανάπτυξη στη λεκάνη της Μεσογείου, αλλά και η συμμετοχή των κοινωνιών των πολιτών από τις τρεις ακτές της Μεσογείου, οι τοπικές και περιφερειακές αρχές, λόγω της μεγαλύτερης εγγύτητάς τους στους κατοίκους, θα συμμετάσχουν στην κατάρτιση του σχεδίου·

43. τονίζει ότι ένα μεγάλο μέρος της χρηματοδότησης μπορεί να κινητοποιηθεί για τη στήριξη μεσογειακών σχεδίων, συμπεριλαμβανομένων 7 δισεκατομμυρίων ευρώ που παρασχέθηκαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο πλαίσιο του Μηχανισμού Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας (NDICI). Τα προγράμματα Ευρωπαϊκής εδαφικής συνεργασίας που έχουν ξεκινήσει στη Μεσόγειο (Next-MED, EUROMED, ADRION, MARITTIMO) αποτελούν επίσης σημαντική ευκαιρία για τη διευκόλυνση έργων ικανών να συμβάλουν στους στόχους μιας μακροπεριφερειακής στρατηγικής·

44. τονίζει ότι πολλά προγράμματα που υλοποιούνται κατευθείαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, όπως τα Ορίζων Ευρώπη, LIFE ή Erasmus +, είναι ανοικτά στη συμμετοχή τρίτων χωρών και, κατά συνέπεια, αποτελούν ενδιαφέρουσα πηγή επιπλέον χρηματοδότησης. Επιπλέον, προγράμματα όπως η Εταιρική Σχέση για την καινοτομία της έρευνας στη Μεσόγειο (PRIMA) ή οι διμερείς μηχανισμοί που έχουν αναπτυχθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση στις χώρες της γειτονίας στηρίζουν άμεσα τη συνεργασία στη Μεσόγειο·

45. τονίζει ότι δωρητές όπως η Παγκόσμια Τράπεζα ή η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, καθώς και θεσμικά όργανα όπως το Ίδρυμα Anna Lindh, δραστηριοποιούνται επίσης στη Μεσόγειο και μπορούν να διευκολύνουν την εμφάνιση κοινών σχεδίων·

46. τονίζει, τέλος, ότι πολλές χώρες, περιοχές και πόλεις υλοποιούν αποκεντρωμένα προγράμματα συνεργασίας, τα οποία συμβάλλουν επίσης στην υλοποίηση μεγαλύτερων σχεδίων συνεργασίας στη Μεσόγειο·

47. τονίζει, επιπλέον, ότι η υλοποίηση των προγραμμάτων ευρωπαϊκής εδαφικής συνεργασίας για την περίοδο 2021-2027 θα συνοδεύονται από την ανάπτυξη μηχανισμών διακυβέρνησης για τη διευκόλυνση του συντονισμού της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης που είναι διαθέσιμη στην περιοχή. Η Επιτροπή των Περιφερειών πιστεύει ότι αυτή μπορεί να είναι μια απτή συμβολή στην εμφάνιση μιας μεσογειακής μακροπεριφερειακής στρατηγικής·

Συμπεράσματα

48. επικροτεί τη νέα δυναμική που παρέχεται στη μεσογειακή συνεργασία στο πλαίσιο του Μεσογειακού Παγκόσμιου Φόρουμ που διοργάνωσε η προεδρία της Γαλλίας·

49. προσβλέπει στην επόμενη Προεδρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης που θα ασκηθεί από μια μεσογειακή χώρα, και συγκεκριμένα από την Ισπανία, το 2023, με την ελπίδα να δοθεί εκ νέου έμφαση στη μεσογειακή διακυβέρνηση και στις δυνατότητες του ανανεωμένου μακροπεριφερειακού πλαισίου διακυβέρνησης και συνεργασίας της·

50. ενθαρρύνει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να στηρίξουν την ανάπτυξη μιας μακροπεριφερειακής στρατηγικής για τη Μεσόγειο και άλλων αναγκαίων νέων μακροπεριφερειακών στρατηγικών·

51. καλεί επίσης το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή να υποστηρίξουν το κίνητρο προς μια μακροπεριφερειακή στρατηγική για ολόκληρη τη Μεσόγειο, με στόχο μια καλύτερη, ολοκληρωμένη και συνεκτική Μεσόγειο·

52. καλεί το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να παραπέμψει το ζήτημα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εντός του 2022, ώστε να καταρτίσει μια μεσογειακή μακροπεριφερειακή στρατηγική η οποία θα συνοδεύεται από ένα σχέδιο δράσης, με σκοπό την έγκριση από το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο πλαίσιο της προεδρίας της Ισπανίας κατά το δεύτερο ήμισυ του 2023.

Βρυξέλλες, 11 Οκτωβρίου 2022. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών Vasco ALVES CORDEIRO

(1) P7_TA (2012) 0269.

(2) 13424/20. Συμπεράσματα του Συμβουλίου σχετικά με την υλοποίηση των μακροπεριφερειακών στρατηγικών, της 2ας Δεκεμβρίου 2020.

(3) Randone. et al. 2017, Reviving the Economy of the Mediterranean Sea: Actions for a Sustainable Future (Αναβίωση της οικονομίας της Μεσογείου: Δράσεις για ένα βιώσιμο μέλλον), WWF Mediterranean Initiative (Πρωτοβουλία του WWF για τη Μεσόγειο).

(4) Κλιματική και περιβαλλοντική αλλαγή στη λεκάνη της Μεσογείου — Τρέχουσα κατάσταση και κίνδυνοι για το μέλλον, MedECC (2020). Πρώτη έκθεση αξιολόγησης της Μεσογείου [σε επιμέλεια Cramer, W., Guiot, J., Marini, K.] Ένωση για τη Μεσόγειο, Γαλάζιο Σχέδιο για τη Μεσόγειο, UNEP/MAP, Μασσαλία.

(5) Συνεδρίαση ολομέλειας της Ευρωμεσογειακής Περιφερειακής και Τοπικής Συνέλευσης (ARLEM), 23 Ιανουαρίου 2020.

(6) JOIN(2021) 2 final. Βλ. επίσης Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Ανανεωμένη εταιρική σχέση με τη Νότια Γειτονία. Νέο θεματολόγιο για τη Μεσόγειο» (ΕΕ C 440 της 29.10.2021, σ. 19).

(7) Αποστολή της ΕΕ για την αποκατάσταση των ωκεανών και των υδάτων μας.