Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με το "Σχέδιο ανακοίνωσης της Επιτροπής όσον αφορά την απαλλαγή από τα πρόστιμα ή τη μείωση των προστίμων σε περιπτώσεις συμπράξεων"

(2002/C 48/20)

Στις 18 Οκτωβρίου 2001 και σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφος 2 του Εσωτερικού της Κανονισμού, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση για το ανωτέρω θέμα.

Το τμήμα "Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση" στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάστηκε τη γνωμοδότησή του, στις 21 Νοεμβρίου, με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Sepi.

Κατά την 386η σύνοδο ολομέλειάς της, (συνεδρίαση της 29ης Νοεμβρίου 2001), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 52 ψήφους υπέρ, 6 κατά και 10 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η ΟΚΕ εξέτασε το σχέδιο ανακοίνωσης σχετικά με την απαλλαγή από τα πρόστιμα και τη μείωση των προστίμων των επιχειρήσεων που καταγγέλλουν τις μυστικές συμπράξεις μεταξύ επιχειρήσεων που παραβιάζουν τους κανόνες ανταγωνισμού (Καρτέλ).

1.2. Η ανακοίνωση αυτή, που αντικαθιστά την προηγούμενη του 1996(1), αποσκοπεί να δώσει στα μέσα αυτά μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα επισήμανσης αυτού που αποτελεί την πλέον σοβαρή παραβίαση των κανόνων ανταγωνισμού.

2. Κύρια σημεία της ανακοίνωσης

2.1. Η Επιτροπή είναι πεπεισμένη ότι οι περιορισμοί του ανταγωνισμού που έχουν συμφωνηθεί με μυστικές συμπράξεις μεταξύ επιχειρήσεων έχουν ως τελική συνέπεια την αύξηση των τιμών, τη μείωση των επιλογών και έχουν αρνητικές επιπτώσεις στην ευρωπαϊκή βιομηχανία. Με τον τρόπο αυτό οι επιχειρήσεις διαφεύγουν τις πιέσεις της αγοράς που θα έπρεπε να τις ενθαρρύνουν να προβούν σε καινοτόμες δράσεις, προκαλούν την αύξηση των τιμών των πρώτων υλών και έχουν αρνητικές συνέπειες στην απασχόληση.

2.2. Η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι ορισμένες επιχειρήσεις επιθυμούν να αποχωρήσουν από τις συμπράξεις και να την ενημερώσουν για την ύπαρξή τους, αλλά τις αποτρέπει ο κίνδυνος, να τους επιβληθούν υψηλά πρόστιμα. Πέντε χρόνια μετά την εφαρμογή της ανακοίνωσης του 1996, η Επιτροπή διαθέτει επαρκή πρακτική εμπειρία και είναι σε θέση να προτείνει σημαντικές τροποποιήσεις που βασίζονται σε κριτήρια διαφάνειας, βεβαιότητας και στη στενότερη σύνδεση των επιπέδων μείωσης των προστίμων με τη σπουδαιότητα της συνεισφοράς της επιχείρησης. Αυτές οι μειώσεις θα εφαρμοστούν σε περιορισμένη έκταση στις επιχειρήσεις που θα παράσχουν σημαντικά αποδεικτικά στοιχεία.

2.3. Τέλος η Επιτροπή εκτιμά ότι το όφελος που θα έχουν οι πολίτες και οι καταναλωτές υπερβαίνει το όφελος από τις χρηματικές κυρώσεις σε επιχειρήσεις που συμβάλλουν στην αποκάλυψη αθέμιτων πρακτικών. Με βάση αυτή την επιχειρηματολογία η Επιτροπή παρουσιάζει ένα σχέδιο απαλλαγής και μείωσης των προστίμων, διευκρινίζοντας ωστόσο τα ακόλουθα σημεία:

- Η νέα ανακοίνωση θα αντικαταστήσει την ανακοίνωση του 1996 και μετά από επαρκή περίοδο εφαρμογής θα εξεταστεί η πιθανότητα περαιτέρω τροποποιήσεων·

- Εάν, σε οποιαδήποτε στιγμή της διαδικασίας, η επιχείρηση δεν τηρήσει τους όρους δεν θα τύχει καμιάς ευνοϊκής μεταχείρισης·

- Το επίπεδο συνεργασίας αποτελεί μόνο ένα από τα στοιχεία τα οποία θα λάβει υπόψη της η Επιτροπή, διατηρώντας την επιφύλαξη να χορηγήσει μειώσεις και για άλλους λόγους·

- Δεδομένου ότι η επιχείρηση που ωφελείται από την διαδικασία αυτή δεν τυγχάνει προστασίας από νομικής και δικαστικής πλευράς, η Επιτροπή σύμφωνα με το άρθρο 81 παράγραφος 1 της Συνθήκης, θα υιοθετήσει απόφαση στην οποία θα διευκρινίζει το ρόλο της επιχείρησης στην αθέμιτη πρακτική και θα εξηγεί τους λόγους μείωσης των προστίμων ή απαλλαγής εξ αυτών.

2.4. Απαλλαγή

2.4.1. Η επιχείρηση θα τύχει απαλλαγής εάν είναι η πρώτη που καταγγέλλει σύμπραξη την οποία η Επιτροπή αγνοεί, και αφού θα έχουν ικανοποιηθεί οι απαιτήσεις που ακολουθούν. Οι απαιτήσεις αυτές είναι οι εξής:

- Πρέπει να παρασχεθούν αποδεικτικά στοιχεία και πληροφορίες που να επιτρέπουν την εντολή ελέγχου σύμφωνα με την κοινοτική νομοθεσία·

- Πρέπει να παρασχεθούν όλα τα αποδεικτικά στοιχεία και οι πληροφορίες που διαθέτει η επιχείρηση·

- Η επιχείρηση πρέπει να αποχωρήσει από την αθέμιτη σύμπραξη το αργότερο τη στιγμή που καταγγέλλει τη σύμπραξη·

- Δεν πρέπει να έχει υποχρεώσει άλλες επιχειρήσεις να συμμετάσχουν στην σύμπραξη.

2.5. Μείωση του ποσού των προστίμων

2.5.1. Στην περίπτωση που η Επιτροπή έχει ήδη χορηγήσει υπό όρους απαλλαγή, ή γνωρίζει μία υποτιθέμενη σύμπραξη, άλλες επιχειρήσεις μπορούν να επωφεληθούν από τις μειώσεις. Για να ζητήσει εκ νέου μείωση η επιχείρηση πρέπει να παράσχει αποδεικτικά στοιχεία που να έχουν πραγματική προστιθέμενη αξία σε σχέση με τα στοιχεία που ήδη διαθέτει η Επιτροπή. Η σημασία της προστιθέμενης αξίας έγκειται στο ότι τα στοιχεία που έχουν παρασχεθεί επιτρέπουν την χωρίς αμφιβολία απόδειξη της ύπαρξης της σύμπραξης. Προβλέπονται τρία επίπεδα μείωσης, λαμβανομένης υπόψη της ημερομηνίας παρουσίασης των αποδεικτικών στοιχείων και του βαθμού της προστιθέμενης αξίας, και περιλαμβάνονται μεταξύ 20 % και 50 %.

2.6. Διαδικασίες

2.6.1. Και για τα δύο εξεταζόμενα πεδία, οι διαδικασίες, για λόγους διαφάνειας και βεβαιότητας, αφορούν: την γραπτή επιβεβαίωση της αίτησης μείωσης, την περιγραφή της παραβίασης, τον αριθμό και την ταυτότητα των μελών της σύμπραξης, της διάστασης της σχετικής αγοράς και άλλα.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η απόδειξη μιας παράνομης σύμπραξης είναι πάντα δύσκολη και η δυνατότητα που προσφέρεται, να αποχωρήσει μια επιχείρηση χωρίς ή με λίγες κυρώσεις από την παρανομία, ευνοεί την έρευνα και αποτελεί προληπτικό μέσο έναντι εκείνων που έχουν την πρόθεση να προβούν σε νέες συμπράξεις.

3.1.1. Η ΟΚΕ ζητά ωστόσο να εξεταστούν δύο κριτήρια προφύλαξης και να τροποποιηθούν ορισμένοι κανόνες που αποθαρρύνουν την καταγγελία αυτών των παράνομων συμπράξεων.

3.1.2. H πρώτη προφύλαξη αφορά την ανάγκη περιορισμού του οφέλους των παραβατών στο ελάχιστο αναγκαίο για την επισήμανση και απαγόρευση των μυστικών συμπράξεων (καρτέλ), χωρίς να παραβλέπεται το δημόσιο συμφέρον σε ό,τι αφορά την επιβολή ποινών για τις πράξεις που είναι αντίθετες προς τους κοινοτικούς κανόνες ανταγωνισμού. Για τούτο, έχει βασική σημασία να συνδεθεί η παραχώρηση του πλεονεκτήματος της ανακοίνωσης με την ουσιαστική συμβολή στην απόδειξη των στοιχείων και την καταστολή των υπεύθυνων των παραβάσεων.

3.1.3. Η δεύτερη προφύλαξη είναι η εξής: είναι σημαντικό οι καταγγελίες να είναι πλήρεις και αναλυτικές και να φέρουν στο φως όλα τα στοιχεία που γνωρίζει η καταγγέλουσα επιχείρηση.

3.2. Η σύγκριση με τους κανόνες της ανακοίνωσης του 1996 δείχνει ωστόσο ότι υπάρχουν ορισμένα κενά που ενδεχομένως βλάψουν την αποτελεσματικότητα των νέων κανόνων.

3.2.1. Όσον αφορά τις επιχειρήσεις που θα μπορούσαν να τύχουν απαλλαγής, ζητείται από την Επιτροπή να μην γνωρίζει την παράνομη σύμπραξη, ενώ στην προηγούμενη ανακοίνωση προβλεπόταν ακόμη και η περίπτωση κατά την οποία "δεν διαθέτει επαρκείς πληροφορίες" για να αποδείξει την ύπαρξη του καρτέλ.

3.2.2. Είναι σαφές ότι τούτο περιορίζει τις περιπτώσεις απαλλαγής και καθιστά αποτρεπτική την καταγγελία. Για το λόγο αυτό η ΟΚΕ θεωρεί σκόπιμο να επανέλθουν σε ισχύ οι διατάξεις του 1996.

3.2.3. Όσον αφορά κατόπιν τις επιχειρήσεις που θα μπορούσαν να επωφεληθούν της μείωσης των προστίμων, ο όρος που θέτει η Επιτροπή είναι, σε σχέση με την ανακοίνωση του 1996, πιο αυστηρός, εφόσον οι καταγγέλλουσες επιχειρήσεις πρέπει να δώσουν "αποδεικτικά στοιχεία" και δεν αρκούν μόνο τα "έγγραφα και πληροφορίες" που προβλέπονταν προηγουμένως. Στην ανακοίνωση δεν προσδιορίζεται η εμβέλεια των αποδεικτικών στοιχείων που πρέπει να προσκομίσουν οι επιχειρήσεις.

3.2.4. Κι εδώ περιορίζονται οι δυνατότητες και η ενθάρρυνση προς την επιθυμητή κατεύθυνση. Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ η Επιτροπή θα έπρεπε να επανέλθει στη διατύπωση του 1996 ή να προσδιορίσει στην ανακοίνωση την εμβέλεια των πειστήριων ή των αποδεικτικών στοιχείων από τα οποία μπορεί να προκύψει μείωση του προστίμου.

3.3. Όσον αφορά τις νομικές συνέπειες που απορρέουν από την δημοσίευση της μυστικής συμφωνίας εκ μέρους της Επιτροπής, μετά από τους δέοντες ελέγχους, η ανακοίνωση θα έπρεπε να αναφέρει με μεγαλύτερη σαφήνεια ότι είναι πρόθυμη να παράσχει χρήσιμα και τεκμηριωμένα στοιχεία προκειμένου να ελαφρυνθεί η θέση των καταγγελλουσών επιχειρήσεων σε περίπτωση που κληθούν ενώπιον δικαστηρίου για ζημίες έναντι τρίτων.

Βρυξέλλες, 29 Νοεμβρίου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) ΕΕ C 207 της 18.7.1996, σ. 4.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Η παρακάτω τροπολογία απορρίφθηκε ενώ συγκέντρωσε περισσότερο από το ένα τέταρτο των ψήφων.

Σημεία 3.1.2 και 3.1.3

Να διαγραφούν.

Αιτιολογία

Η πρόταση αυτή υπάρχει σοβαρός κίνδυνος να έρθει σε σύγκρουση με το στόχο των τροποποιήσεων της ανακοίνωσης τις οποίες προτείνει η Επιτροπή. Ο στόχος αυτός είναι να δημιουργηθούν καλύτερες προϋποθέσεις για τις επιχειρήσεις ώστε να αυξηθεί η τάση τους να συμβάλουν στην αποκάλυψη και την παύση της λειτουργίας καρτέλ. Είναι σχετικά ασαφή τα όσα αναφέρονται στο σημείο 3.1.2, αλλά η πρόταση στο σημείο 3.1.3 φαίνεται είτε αδύνατο να εφαρμοστεί από την Επιτροπή, είτε ότι καθιστά αδύνατο στις επιχειρήσεις να εκτιμήσουν κατά πόσο η απαλλαγή από τα πρόστιμα ή η μείωσή τους θα είναι δυνατή, όταν μια επιχείρηση απευθύνεται στην Επιτροπή και την ενημερώνει για τη συμμετοχή της σε ένα συγκεκριμένο καρτέλ.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 23, ψήφοι κατά: 28, αποχές: 4.