ARCHIVES HISTORIQUES 
DE LA COMMISSION 
 
 
 
COLLECTION RELIEE DES 
DOCUMENTS "COM" 
 
 
 
 
COM (83) 781 
 
 
 
Vol. 1983/0 272 
  
 
Disclaimer  
Conformém ent au règlement (CEE, Euratom) n° 354/83 du Conseil du 1er février 1983 
concernant l'ouverture au public des archives historiques de la Communauté économique 
européenne et de la Communauté européenne de l'énergie atomique (JO L 43 du 15.2.1983, 
p. 1), tel que modifié par le règlement (CE, Euratom) n° 1700/2003 du 22 septembre 2003 
(JO L 243 du 27.9.2003, p. 1), ce dossier est ouvert au public. Le cas échéant, les documents 
classifiés présents dans ce dossier ont été déclassifiés conformément à l'article 5 dudit 
règlem ent. 
In accordance with Council Regulation (EEC, Euratom) No 354/83 of 1 February 1983 
concerning the open ing to the public of the historical archives of the European Econom ic 
Communit y and the European Atom ic Energy Communit y (OJ L 43, 15.2.1983, p. 1), as 
amended by Regulation (EC, Euratom) No 1700/2003 of 22 September 2003 (OJ L 243, 
27.9.2003, p. 1), this file is open to the public. Where necessary, classified documents in this 
file have been declassified in conformity with Article 5 of the aforementioned regulation.  
In Übereinstimmung mit der Verordnung (EWG, Euratom) Nr. 354/83 des Rates vom  1. 
Februar 1983 über die Freigabe der historischen Archive der Europäischen  
Wirtschaftsgemeinschaft und der Europäischen Atomgem einschaft (ABI. L 43 vom  15.2.1983,  
S. 1), geändert durch die Verordnung (EG, Euratom) Nr. 1700/2003 vom 22. Septem ber 2003  
(ABI. L 243 vom  27.9.2003, S. 1), ist diese Datei der Öffentlichkeit zugänglich. Soweit  
erforderlich, wurden die Verschlusssachen in dieser Datei in Übereinstimmung mit Artikel 5  
der genannten Verordnung freigegeben.  
ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ
COΜ(83) 781 τελικ ό
Βρυξέλλες, 5 Ιανουορίου 1984
ΕΝΔΙΑΜΕΣΗ ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ  
ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΔΡΑΣΗΣ ΤΗΣ  
ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ  
ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ  
ΓΥΝΑΙΚΕΣ
(υποβληθείσα από την Επιτροπή στο Συμβούλιο)
COΜ(83)781 τελικό

ΕΝΔΙΑΜΕΣΗ ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗ* ΕΦΑΡΜΟΓΗ  
ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΔΡΑΣΗΣ ΤΗΣ  
ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ  
ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ  
ΓΥΝΑΙΚΕΣ
Εισαγωγό
Ί. Η Επιτροπή υπέβαλε στις 9 Δεκεμβρίου 1981 στο Συμβούλιο ανακοίνωση  
για ένα νέο Πρόγραμμα Δράσης της Κοινότητας σχετικά με την προάθηση  
της ισότητας ευκαιριάν για τις γυναίκες 1982-1985.
Το Συμβούλιο ενέκρινε στις 12 Ιουλίου 1982 ψόφίσμα επί της ανακοίνω­
σης αυτός» στο οποίο ζότησε από την Επίτροπό να υποβάλει ενδιάμεση  
έκθεση σχετικό Ρε την επιτευχθείσο πρόοδο και την εφαρμογό του νέου  
προγράμματος μέχρι την 1η Ιανουαρίου 1984, συνοδευόμενη ενδεχομένως  
από τις κατάλληλες προτάσεις.
2. Η Επίτροπό, προκειμένου να συντάζει την ενδιάμεση αυτό έκθεση, ζότησε  
πληροφορίες από τα κράτη μέλη. Δεδομένου ότι οι απαντόσεις που έχουν  
ληφθεί μέχρι σόμερα διαφέρουν πολύ ιδίως όσον αφορά τον όγκο των  
πληροφοριόν και την εφαρμογό των ειδικόν εν^ργειάν που προβλέπει το  
Πρόγραμμα, η Επίτροπό έκρινε σκόπιμο να εκθέσει κατά κύριο λόγο τη  
δράση που ανέπτυξε η ίδια και να αφόοει τις ενέργειες των κρατάν μελάν  
για την ουσιαστικό έκθεση την οποία πρέπει να συντάζει το 1985 βάσει  
του υλικού που θα παράσχουν τα κράτη μέλη. Για το λόγο αυτό η Επίτρο­
πό θα αναφέρει απλός πολύ συνοπτικά, στο πρώτα τμόμυ της έκθεσης, ορι­
σμένες ειδικές πλευρές των ενεργείόν των κρατόν μελάν.
3. Η Επίτροπό έκρινε ότι, λόγω του ενδιάμεσου χαρακτόρα της, η έκΒεση  
αυτό πρέπει να είναι σύντομη και συνθετικό ακόμη και όσον αφορά τις  
δραστηριότητες της ίδιας της Επίτροπός, το περιεχόμενο των οποίων θα  
αναπτυχθεί στην έκθεση του 1985,

ο
I. Γπισκάπηση ορισμένων εξ-λίξεων στα κράτη μέλη
Η συνθετι κή. παρουσίαση των μέτρων που θέσπισαν τα κράτη μέλη που  
έδωσαν πληροψορΓ ;ς δείχνει άτι, ουνολίι.ά, λίγες ιονονιστικές διατά­
ζεις συνέβαλαν πράγματι στην εφαρμογή του νέου Προγράμματος Δράσης.  
Οι διατάζεις αυτές θα αναφερθούν με συντομία χωρίς να σπυταληθεί  
χράνος για τα σχέδια κειμένων και εν:.ρ.-.ιών που έχουν εξαγγελθεί  
απά τις κυβερνήσεις.
Αντίθετα, παρατηρεΓται πληθώρα μέτρων θετικών ενεργειών, ο αντίκτυπος  
των οποίων είναι πολύ διαφορετικές, ιδιαίτερα στους τομείς της κατάρ­
γησης του διαχωρισμού των απασχολήσεων, της εκπαίδευσης και της επαγ­
γελματικής κατάρτισης, της εξέλιξης της νοοτροπίας, του κατυμ-ρισμού  
των οικογενειακών, επαγγελματικών και κοινωνικών ευθυνών.
Α, Νομοθεσία για την ίση μεταχείριση
Λαμβανομένων υπά η  των περιορισμένων απαντήσεων που έχουν ληφθεί  
μέχρι σήμερα, θεωρήθηκε προτιμώτερο να μην αναφερΕεί κάθε ενέργεια  
χωριστά, αλλά να αναφερθούν συνολικά και, τουλάχιστον άσον αφορά  
το πρώτο τμήμα του νέου Προγράμματος Δράστης που αναφέρεται στην  
ενίσχυση των ατομικών δικαιωμάτων, να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή σε  
μερικές σημαντικές νομοθετικές τροποποιήσεις,
1-Στη Γαλλία, ο νάμος της 13ης Ιουλίου 1983, που τροποποιεί τον εργατι­
κά Κώδικα και τον Ποινικά Κώδικα άσον αφορά την επαγγελματική ιοάτητα  
ανορών και γυναικών, αποβλέπει στην υλοποίηση της επαγγελματικής ισά-  
τητας ανδρών και γυναικών απαγορεύοντας οποιαδήποτε διάκριση σχετική  
με την πράσβαση στην αττασχάληση, την αμοιβή, την κατάρτιση, την τοπο­
θέτηση, την ειδίκευση, την κατάταξη, την επαγγελματική προώθηση (άρθρο  
!_ 123, 1, α, β και γ].
Εκτάς απά τις βελτιώσεις που επιφέρει στην προηγούμενη ρύθμιση σχετικά  
με την ίση μεταχείριση ανδρών και γυναικών, ο νάμος αυτάς συγκεντρώνει  
σε ενιαίο και πιο συνεκτικά κείμενο άλα τα διάσπαρτα κείμενα (ΐ).
Πέρα απά την τήρηση της ίσης μεταχείρισης, ο νάμος αυτάς αποδίδει  
μεγάλη σημασία στην υλοποίηση της ισάτητας ευκαιριών, δηλ, ορίζει τη  
λήψη προσωρινών μέτρων για την επανάρθωση των ανισοτήτων στην πράξη  
που θίγουν την ι  σάτητα ευκαιριών των γυναικών (άρθρο Ι_ 123, 3), Το  
μέτρα αυτά αποτελούν αντικείμενο είτε κανονιστικών διατάξεων είτε  
συμβατικών που ορίζονται σύμφωνα με τις ισχΰουσες νομοθετικές διατάξεις  
(άρθρο Ι_ 900, επομένως πράκειται για έλεγχο της νομιμάτητας.
( ΐ )  Η  εμπεριστατωμένη ανάλυση του μηχανισμού αυτού 6α επιτρέψει να δια­
πιστωθεί αν η οόηγΓα 76/207/Ε0Κ μετπφίρθηκι: ορθέ στει γαλλικά δίκιισ.

Γιο τον Γ&ΐο σκοπό, οι επικεφαλής των επιχειρήσεων υποχρεούνται στο  
εξή., να υποβάλλουν ..τήοΐα γραπτή έκθεση στ > ν Επιτροπή της υπιχεΓςησης  
σχετικό μο τις συνθήκες απασχόλησης τον ανδρών και των γυναικών  
(ληφβ'ντυ μίτρα, προΕλεπόμενοι στόχοι, σχι.'  ιοζδμενες ενέργειας, αξιο­
λόγηση). Οι εργαζόμενοι μπορούν να προτείνουν σχέδιο επαγγελματικής  
ισότητας στο πυδΓα της πρόσληψης, της κατάρτισης, της επαγγελματικής  
προώθησης, της ειδίκευσης, των κατατόξεων, των όρων εργασΓας, κλπ.  
Έλεγχος του εχεόΓου διεξδγ_ται από τον διευθυντή εργασΓας του διυ-  
μερΓέρατος.
2 - Οργανισμοί στον τομέα της ισότητας μεταχεΓρι σι μ; και ευκαιριών (ενέργεια Α ΐ)
Στις Κότω Χώρες, το ΕΓπαης ϊ  ρ3ί ί  6Γ33ά έγινε το ΜόΤο του 1981 το εξωτερικό  
συμβουλευτικό όργανο της κυβέρνησης για την πολιτική. Η κυβέρνηση  
είναι στο εξής υποχρεωμένη να ζητεί εγκαΓρως τη γνώμη του ΣυμβουλΓου  
αυτού για οποιοδήποτε θέμα αρορό την Γση μεταχέΓρΐση.
Στην Ιταλία,  με υπουργικό διάταγμα της 8ης Οκτωβρίου 1982 συστόθηκε, στο  
υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Προνοίας, εθνική επιτροπή για την εφαρμογή  
της αρχής της ίσης μεταχείρισης. Η επιτροπή αυτή έχει σαν αποστολή να δια­
τυπώνει προτάσεις, να υποδεικνύει μέτρα, ενέργειες και μέσα για την κατάργηση  
των διακρίσεων και των εμποδίων που παρακωλύουν την υλοποίηση της ισότητας,  
να διατυπώνει γνώμες σχετικά με τις δικαστικές προσφυγές που ασκούν οι γυναίκες  
στον τομέα αυτό. Η επιτροπή αυτή δεν άρχισε ακόμη το έργο της.
Στη Γαλλία,  προβλέπεται από το νόμο της 13ης Ιουλίου 1983 η δημιουργία ενός  
Ανώτατου Συμβουλίου για την Επαγγελματική Ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών,  
το οποίο θα είναι στη διάθεση των υπουργών που είναι αρμόδιοι για τα δικαιώματα  
της γυναίκας, την εργασία, την απασχόληση και την επαγγελματική κατάρτιση.
Το Συμβούλιο αυτό θα έχει σαν αποστολή να "συμμετέχει στον ορισμό, στη χάραξη  
και την εφαρμογή της πολιτικής που ασκείται στον τομέα της επαγγελματικής ισό­
τητας μεταξύ των γυναικών και των ανδρών". (άρθρο Ι_ 330.2). Για τον καθορισμό  
των όρων εφαρμογής πρέπει ακόμη να ληφθεί απόφαση στο Συμβούλιο Επικρατείας.
Μια αποστολή για την επαγγελματική ισότητα - διοικητική υπηρεσία - θα τεθεί σε  
λειτουργία για να συνδράμει στην εφαρμογή του νόμου και να προωθήσει την ανάπτυξη  
σχεδίων ισότητας.
Υπογραμμίζεται ότι στην Ιρλανδία,  η ετήσια χορήγηση την οποία λαμβάνει από την  
κυβέρνηση ο Οργανισμός για την Ισότηττα στην απασχόληση πολλαπλασιάστηκε σχεδόν  
επί τέσσερα το 1983, προκειμένου να ενθαρρυνθεί ο οργανισμός αυτός να εκπληρώσει  
πιδ αποτελεσματικά την αποστολή του. Στην Ιρλανδία πάντα, το 1983 συατάθηκε  
διυπουργική ομάδα εργασίας για τα γυναικεία θέματα και για την αναθεώρηση ταυ  
οικογενειακού δικαίου ( Ιπϊθγ  ΰθρβΓΐΓηεηίβΙ Κ  ο γ Ι <  ί η 9 Ρ ετΐγ οη Νοιπθη'ε ΑΈίθΐτς 
3ηδ Ρ3Γηι Iγ 1_3 μ ΚθίοΓηη) η οποία θα συνδράμει τον υφυπουργό που είναι αρμόδιος  
για τα γυναικεία θέματα, εντοπίζοντας τα μέτρα για την κατάργηση των υφταταμένων  
διακρίσεων και για την προώθηση των θετικών ενεργειών.

- α  -
Στην Ελλάδα,  με τον ν όμο  α ρ ι  θ. 1283/82 συστδθηκε νόο συμβούλιο για την ισότητα  
των δύο φύλων. Το συμβούλιο αυτό το οποίο διατυπώνει γνώμες και υποβάλλει προτάσεις  
προς τον πρωθυπουργό αποτελεί αυτόνομη υπηρεσία του υπουργείου Προεδρίας.
Μέχρι σήμερα, η Ομοσπονδιακή ΔημοκρατΓα της Γερμανίας εΓναι η μόνη χώρα στην  
οποία δεν υπάρχειακδμη επιτροπή για την προώθηση της ισότητας ευκαιριών.
3- Στον τομέα των προστατευτικών νομο3εσιών της εργασίας των γυναικών, λίγες νομο­
θετικές τροποποιήσεις έχουν επέλθει από την έκδοση της οδηγίας 76/207. Ωστόσο,  
σε πολλές απώ τις χώρες, οι αρμόδιοι οργανισμοί εξέτασαν τις δυνατότητες αναθεώ­
ρησης μερικών από τις νομοθεσίες αυτές, όταν ο λόγος προστασίας για τον οποίο  
είχαν αρχικό θεσπιστεί δεν όταν πλέον δικαιολογημένος.
Έτσι, η ιρλανδική κυβέρνηση κατήγγειλε τη Σύμβαση της Δ.Ο.Ε. αριθ. 89, στις  
26 ΦεβρουαρΓου 1982 (με έναρζη των αποτελεσμάτων στις 26 ΦεβρουαρΓου 1983).
Στις Κάτω Χόρες,  κατατέθηκε νομοσχέδιο για την τροποποίηση του νόμου περί εργα­
σίας του 1919 με σκοπό να καταργηθεί η απαγόρευση της νυκτερινής εργασίας για  
τις γυναίκες. Τον Απρίλιο του 19Β3 στάλθηκε στο Δεύτερο Τμήμα της Βουλής υπόμνημα  
με τη σχετική απάντηση.
4- Ορισμένες βελτιώσεις στο σύστημα της προστασίας της μητρότητας σημειώθηκαν ιδίως  
στην Ιρλανδία, στη Δανία, στο Βέλγιο.
Η Ιρλανδία θέσπισε νέο μηχανισμό για την προστασία της μητρότητας το 1981  
( Μ θ ΐ θ Γ π ϊ ΐ γ  Ργ οΙθ ο ϊ ϊ ο π  οί ΕπιρΙογθθδ Αεί, 1981).
Στη Δανία,  συστδθηκε επιτροπή για την τροποποίηση των διατ&ζεων σχετικό με τη  
διδρκεια της άδειας μητρότητας. Χάρη στις εργασίες της επιτροπής αυτός παρατάθηκε,  
από την 1η Ιανουαρίου 1981, η περίοδος χορήγησης των επιδομάτων εγκυμοσύνης,  
μητρότητας και υιοθεσίας.
Στο Βέλγιο παρασχέθηκαν στις επιδοτούμενες δχερχες γυναίκες τα ίδια δικαιώματα  
με αυτδ που έχουν οι εργαζόμενες όσον αφορδ την ευχέρεια να μεταφέρουν το σύνολο
δ μέρος της δδειας που παίρνουν πριν από τον τοκετό μετδ την περίοδο αδείας μετδ τον  
τοκετό (Βασιλικό Διδτσγμα αριθ. 22 της 23ης Μαρτίου 1982]. Πρόσφατα κατατέθηκαν  
προτδσεις νόμου που αποβλέπουν στην παροχή συμπληρωματικής προστασίας.
5— Στον τομέα της κοινωνικής ασφάλισης η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας ανα­
φέρει δτι, με το νάμο για την ανάκαμψη της οικονομίας και της απασχόλησης, και
την ελάφρυνση του Ομοσπονδιακού προϋπσλογισμού, της 20.1.1982, εναρμονίστηκαν αηύ την  
1η ΙανουαρΓου 1983 τα ποσοστά εισφοράς των ανδράν και των γυναικών για την  
εκ του νάμου ασφάλιση συντάξεων σε ένα ενιαίο ποσοστά.
’Οσον αφορδ τη σύνταξη επιζδντων (τομέας που δεν καλύπτεται απδ την οδηγία 79/7/ΕΟΚ)  
προετοιμδζεται μεταρρύθμιση προς την κατεύθυνση της ισότητας, μετδ απδ την απδφαση  
που εξέδωσε το Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστόρι ο.

6 - Με σκοπό να ενημερωθούν οι εργαζόμενες, τα συνδικάτα, οι εργοδό­
τες και όλα τα πρόσωπα που έχουν σχέση με την εφαρμογή των νομικόν  
διατάξεων για την ίση μεταχείριση ανδρών και γυναικών, ορισμένες κυβερ­
νήσεις εξέδωσσν και κυκλοφόρησαν φυλλόδια και πρακτικούς κώδικες στους  
οποίους εξηγούνται οι δυνατότητες δικαστικών προσφυγών σε .περίπτωση  
παράβασης. Αυτό συμβαίνει ιδίως στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της  
Γερμανίας (πληροφοριακό δελτίο " ΤΓθίίρυηΚΐ: " ), στην Ιρλανδία
(  " ΕχρΙθηθΐΟΓΥ δοοΙ<Ιεί ΐοτ Ε Γ η ρ Ι ο γ θ Γ δ  θ η δ  θ Γ η ρ Ι ο χ θ θ δ  " ), 
στο Βέλγιο (" Ε '  έςθίτΐέ  δε ΐ Γ θ ϊ ΐ θ Γ η ε η Ι  επίτε Ιεε Ηο γ π γ π θ β  εΐ Ιθ β 
Ρβπιπιβ3, υηε Ιεϊ ςυί νουε ςοπεετηβ !  " και " Οοπιιηεηΐ: ίοπηυΙθΓ  
υηε οΉγθ δ'επρίοί " ).
Β. θετικές ενέργειες
Όλες οι κυβερνήσεις δήλωσαν ότι σχεδιάζουν, ενθαρρύνουν, παροτρύνουν,  
προωθούν θετικό μέτρα ή ενέργειες. 0 γαλλικός νόμος της 13ης Ιουλίου 19Β3 προ­
βλέπει ρητό σχέδια επαγγελματικής ισότητας στις επιχειρήσεις (Βλέπε παραπδνω  
σημείο Α 1.).
Οι μορφές των ενεργειών αυτών είναι πολύ διαφορετικές, από απλές  
προκαταρκτικές μελέτες (1), ενημέρωση, μέχρι συγκεκριμένες και ορισμένες φορές  
αναγκαστικές επεμβάσεις.
Για λόγους απλοποίησης, θα'παρατεθούν παρακάτω (2) ανάλογα με τους  
τομείς στους οποίους τα κράτη θεώρησαν καλό να τις αναπτύξουν κατά προτεραιότητα.
Οι τομείς αυτοί είναι :
— ο προσανατολισμός, η επαγγελματική κατάρτιση
— η απασχόληση, η προώθηση
— η δημόσια διοίκηση
— οι μετανδστριες
— ο καταμερισμός των ευθυνών
— η εξέλιξη της νοοτροπίας
(ΐ) Προκειμένου να εξετάσει περιορισμένο αριθμό συγκεκριμένων ενεργειών, η  
παρούσα έκθεση δεν περιλαμβάνει τις μελέτες που διεξάγονται για τα θέματα  
αυτά.
(2) Η συνθετική παρουσίαση των ενεργειών που αναφέρουν οι κυβερνήσεις δεν
αποτελεί προφανώς διεξοδικό κατάλογο όλων των ενεργειών που πραγματοποιή­
θηκαν σε κάθε μια από τις χώρες.

- 6  -
1. Επαγγελματικός προσανατολισμός και επαγγγελματικό κατάρτιοη
Στον τομέα αυτό τα κράτη επέδειζαν φαντασία και καλό θέληση η γενική  
άποψη είναι ότι ο σωστός τρόπος πραγματοποίησης των μεταβολών συνεπάγεται την  
προοδευτικό εξέλ'ξη της διαδικασίας και την ανάγκη επέμβασης πριν απδ την  
είσοδο στην επαγνελματικό ζωή.
α) Κατά τη διίίρκεια της διαδικασίας έγκρισης των σχολικών βιβλίων του
δημοτικού, οι επιθεωρητές του ιρλανδικού υπουργείου παιδείας υποδεικνύουν  
τα κείμενα και τις εικόνες που δημιουργούν διάκριση και δίνουν συμβουλές  
" ουδετερότητας" στους εκδότες. Οι ίδιοι επιθεωρητές μεριμνούν ώστε τα  
κορίτσια και τα αγόρια να συμμετέχουν σε όλους τους τομείς των σχολικών  
προγραμμάτων περιλαμβανομένης και της σωματικός αγωγός.
β) Προκειμένου να παρακινόσουν τα κορίτσια να αρχίσουν τεχνικές σπουδές, τα  
υπουργεία εργασίας, απασχόλησης και εθνικός εκπαίδευσης των περισσότερων  
χωρών κυκλοφορούν δελτία, φυλλάδια, αψίσες, διοργανώνουν συμπόσια, παρου­
σιάζουν θεατρικά έργα και τηλεοπτικές εκπομπές (ιδίως στην ΟΔΓ εκ μέρους  
του Ομοσπονδιακού Οργανισμού Εργασίας), συλλαμβάνουν νέες μεθόδους  
διδασκαλίας ( 6ϊγ15 ΐπ δειβηοθ 3ηά ΤβοΗηοίοςχ στο Ηνωμένο Βασίλειο).
γ) Οι γαλλικές αρχές κατάρτισαν ένα σχέδιο που κλιμακώνεται σε δύο έτη και  
που ορίζει για το 1984 σε 23% (1) το ποσοστό των γυναικών μεταξύ των
ασκουμένων που θα παρακολουθόσουν κατάρτιση στην Ένωση για την Επαγγελ­
ματικό Κατάρτιση των Ενηλίκων (ΑΕΡΑ).
δ) Σε όλες τις χώρες καταρτίστηκαν και ενθαρρύνθηκαν πολυάριθμα προγράμματα  
κατάρτισης και μαθητείας με σκοπό να γίνει πειραματισμός όσον αφορά τη  
μεγαλύτερη διαφοροποίηση των επαγγελματικών επιλογών. Είχαν ως στόχο :
— επαγγέλματα στα οποία οι γυναίκες υποεκπροσωπούνται  
μηχανική (Οθ), βιοτεχνία, μεταλλουργία (ΟΔΓ), ηλεκτρισμός (θ,  
ΟΔΓ), τράπεζες ποηβςθΓπβηΐ (£33), κλπ.,
— τομείς στους οποίους το νομικό καθεστώς τους πρέπει να βελτιωθεί:  
γεωργ ία (Ιρλανδ ία),
— μορφές διευθέτησης του χρόνου εργασίας, στην συγκεκριμένη περί­
πτωση κατά μερικό απασχόληση : " Ρθΐατη ΐο «ογΚ ΡΓοςΓθΓΠΓΠθδ ΐοτ  
Μοιτιβη " στην Ιρλανδία * κατάρτιση με το άμ|συ του ωραρίου στις  
Κάτω Χώρες,
— ευέλικτους τύπους μονάδων εργασίας : ιρλανδικό σχέδιο στους  
συνετάιρισμούς,
— συγκεκριμένες πρωτοβουλίες για ορισμένες κατηγορίες που έχουν  
ιδιαίτερες ανάγκες.
. μαθόμστα επαγγελματικός μύησης για τους άνεργους
(Δανία, Κάτω Χώρες, Βέλγιο) ιδιαίτερα γι’αυτούς που έχουν  
μικρό ειδίκευση,
(1 ) Σόμερα, το  18% των ασκουμένων ε ίν α ι γ υ ν α ίκ ε ς .

.  ειδικές ενότητες μαθημάτων για τις άνεργες γυναίκες στη Δανία  
" πρόσβαση σε μη παραδοσιακά γυναικείες απασχολήσεις” και  
" κατάσταση των γυναικών στην κοινωνία".
. μαθήματα για γυναίκες που διέκοψαν τις επαγγελματικές δραστηριό­
τητες τους επί πολλά έτη (Κάτω Χώρες, Μεγάλη Βρετανία π.χ. στην
ΜθδΐπτϊηεΐθΓ Θ3η1< )
2. Τα όρια μεταξύ του προηγούμενου τομέα και αυτού που εξετάζεται τώρα δεν
μπορούν να δ αγραφούν σαφώς. Ωστόσο τα ακόλουθα μέτρα συμβάλλουν αναμφίβολα στη  
διαδικασία για την εξάλειψη του διαχωρισμού στην αγορά εργασίας.
- στη Δανία ,  το 1901, διορίστηκαν σύμβουλοι (ένας σε κάθε περιφερειακό γραφείο  
εύρεσης εργασίας), οι οποίοι έχουν ως καθήκον να μεριμνούν ώστε τα γραφεία  
εύρεσης εργασίας να δροΰν με στόχο την τήρηση της αρχής της ίσης μεταχείρισης.
Οι σύμβουλοι αυτοί πρέπει να καταρτίζουν μεθόδους εύρεσης εργασίας και προσανα­
τολισμού που θα αποβλέπουν στην κατάργηση των προκαταλήψεων που συνδέονται  
κατά παράδοση με το ρόλο των ανδρών και των γυναικών, και των κατάλληλων προ­
σόντων. Ιε τέσσερις περιοχές, οι σύμβουλοι αυτοί εγκατέστησαν ομάδες υποστήριξης  
των γυναικών που ενδιαφέρονται για μη παραδοσιακές καταρτίσεις και απασχολήσεις.
- Η κατάρτιση των συμβούλων επαγγελματικού προσανατολισμού και των εκπαιδευτών  
αποτέλεσε αντικείμενο πολυάριθμων μέτρων στη Μεγάλη Βρετανία* οι υπάλληλοι των  
τοπικών αρχών, σύμβουλοι προσανατολισμού καριέρας ( ΙοοβΙ θυΐΗοΗΐχ 03Γ6ΘΓ5 
οίίϊοθΓδ) καλούνται να λαμβάνουν υπόψη τις συμβουλές για την ισότητα  
ευκαιριών, του υπουργείου απασχόλησης το οποίο εξέδωσε ένα " βόνϊδοτγ Βοο^Ιθΐ"  
για το θέμα αυτό.
- Στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας,  παραδίδονται μαθήματα επιμόρφωσης  
και επανεκπαίδευσης σε όλους τους συμβούλους προσανατολισμού και στο προσωπικό  
των γραφείων εύρεσης εργασίας προκειμένου να εξοικειωθούν με τα προβλήματα  
των γυναικών που αναζητούν απασχόληση και με τα προβλήματα της ισότητας
ευκαιριών.
-Στη Μεγάλη Βρετανία, η ΕρυβΙ Ο ρ ρ ο Γ ΐ υ η ί  ΐ ΐ Θ5 Οοσιπιτ 5  ξ τ ο π  αναφέρει ότι μεταξύ των  
500 βιομηχανικών επιχειρήσεων, οι επτά οργάνωσαν θετικές ενέργειες υπέρ των  
γυναικών ( μελέτη του 1976), αλλά ότι κατά την εκτίμησή της το ενδιαφέρον  
των εργοδοτών αυξάνει.
Το "ΕηςρηεθΗης ΙηβυδΐΗβΙ ΤΓ3ΐηϊη9 θθ3Γ0" προσφέρει πριμ στους εργοδότες  
που προσλαμβάνουν μια ή περισσότερες γυναίκες για κατάρτιση στον τομέα της  
μηχανικής, επιπλέον του ποσοστού ασκουμένων που υποχρεούνται να προσλαμβάνουν.

-  θ -
- στη Δανία,  το πρόγραμμα για τη δημιουργία απασχολήσεων (νόμος αριθ.
286 της 9ης Ιουνίου 1982 για τη δημιουργία απασχόλησης και υπουργικό  
διότσγμα αριθ. 66 της 18ης Φεβρουάριου 1983 για το ίδιο θέμα) για  
άνεργους νέους μεταξύ 18 και 25 ετών επιτρέπει ιδίως θετικές ενέργειες  
υπέρ των γυναικών. Σκοπός του προγράμματος αυτού είναι η δημιουργία  
συνήθων θέσεων εργασίας του ιδιωτικού τομέα σε τοπικό επίπεδο. Είναι  
δυνατόν π.χ. ,  να οριστεί ότι στους δικαιούχους πρέπει να περιλαμβάνεται  
αριθμός γυναικών ανάλογος με το ποσοστό των άνεργων γυναικών της  
περιοχής.
3. Δημόσια διοίκηση
Μολονότι αυτή η υποδιαίρεση είναι θεωρητική, διότι υπάρχει η πρόθεση να  
προωθηθεί και στον τομέα αυτό η μικτή δημόσια απασχόληση, ο δημόσιος τομέας  
εξετάζεται χωριστά διότι θεωρείται ότι πρέπει να δίνει το παράδειγμα.
Ωστόσο, τα κράτη αναφέρουν ελάχιστες μόνο θετικές ενέργειες στο πλαίσιο της  
διοίκησής τους. Πολλά κράτη βρίσκονται ακόμη στο στάδιο της ανάλυσης της  
θέσης που καταλαμβάνουν οι γυναίκες.
Έτσι στη Μεγάλη Βρετανία δημιουργήθηκε το 1980 μια επιτροπή έρευνας  
αποτελούμενη από τους κοινωνικούς εταίρους (ΤΗθ ϋοίπΐ Ρβνΐθυ 6τουρ) η οποία  
έχει ως αποστολή να εξετάσει τη θέση των γυναικών στις κεντρικές δημόσιες  
υπηρεσίες. Στην έκθεση της ομάδας αυτής προτείνεται κυρίως να αναπτυχθούν οι  
δυνατότητες εργασίας κατά μερική απασχόληση και να μελετηθούν οι λόγοι των  
διαφορετικών ποσοστών προαγωγής ανδρών και γυναικών.
Στο Βέλγιο,  το Υπουργείο Απασχόλησης και Εργασίας, σε συνεργασία με την  
επιτροπή εργασίας των γυναικών, συγκρότησε ομάδα επιφορτισμένη με την εξέταση της  
θέσης των γυναικών στη δημόσια διοίκηση και των ευκαιριών προαγωγής τους.
Η επιτροπή αυτή υπέβαλε επίσης ερωτηματολόγια στα υπουργεία σχετικά με τα  
κριτήρια πρόσληψης και τις πρακτικές πρόσβασης στην απασχόληση που μπορούν  
ακόμη να αποτελούν μειονέκτημα για τις γυναίκες στο δημόσιο τομέα και ιδιαίτερα  
σε ορισμένους " προμαχώνες " των ανδρών.
Στην ίδια χώρα πάντα, ένα πολυήμερο σεμινάριο, στο οποίο είχαν πρόσβαση μόνο  
οι γυναίκες δημόσιοι υπάλληλοι επέτρεψε να εντοπιστούν οι δυσχέρειες που  
αυτές αντιμετωπίζουν στο δρόμο της προώθησής τους και τα πιθανά μέσα επανόρ­
θωσης.
Στη Γαλλία, η εγκύκλιος της 24ης Ιανουαρίου 19Θ3 σχετικό με την ισότητα  
ανδρών και γυναικών και τη μικτή απασχόληση στη δημόσια διοίκηση, ζητεί,  
μεταξύ όλλων στο πεδίο της προώθησης, να μεριμνούν οι υπουργοί ώςττε"  
οι αιτήσεις υποψηφιότητας των γυναικών β\ οποίες ..._7 ούτε να αποθαρρύνονται  
εκ των προτέρων, ούτε να απορρίπτονται με την πρόφαση~ότι η υποτιθέμενη  
γυναικεία φύση δεν θα τους επιτρέψει να εκπληρώσουν με επιτυχία τα  
καθήκοντα που συνδέονται με αυτό τα σώματα/βαθμούς ή απασχολήσεις /7..7·
Οι αιτήσεις υποψηφιότητας αυτού του είδους πρέπει μόλιστα να ενθαρρύ^ον^α Γ'.  
Τέλος, η εγκύκλιος αυτή προβλέπει ότι πρέπει να γίνεται απολογισμός για  
κόθε μία από τις ενέργειες προκειμένου να αξιολογείται η αποτελεσματικότητδ  
τουε.

-  9 -
ά. ΜετανάσΊ ρ ι  ες
Λόγω της διαπίστωσης ότι οι μετανάστριες αντιμετωπίζουν σε ίλες  
τις ευρωπαϊκές χώρες ιδιαίτερες δυσχέρειες, αναλήφθηκαν πολυάριθμες  
πρωτοβουλίες προκειμένου να βοηθηθοάν οι γυναίκες αυτές στην υπερνίκηση  
των δυσχερειών.
Οι περισσότερες από τις ενέργειες αυτές συνίστανται στη διοργάνωση  
μαθημάτων ανάγνωσης και γραφής στη γλώσσα της χώρας υποδοχής.
Στη Μεγάλη Βρετανία, το κρότος παρέχει το ίδιο την κατάρτιση αυτή.
Στη Δανία, στις Κάτω Χώρες, στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της  
Γερμανίας, το κράτος επιδοτεί άλλους οργανισμούς για την παροχή της  
κατάρτισης αυτής.
Στις Κάτω Χώρες, το κράτος χρηματοδοτεί επίσης τρεις συνεταιρισμούς  
για γυναίκες μεσογειακής καταγωγής.
5. Καταμερισμός των ευθυνών
- Προκειμένου να βελτιώσουν τη θέση των γυναικών όργανα ληψης αποφάσεων  
και διαβούλευσης, ορισμένες χώρες έλαβαν μη επαναλαμβανόμενα μέτρα.
Αυτό συνέβη στις Κάτω Χώρες που επιθυμούν να αυξήσουν τον αριθμό των  
γυναικών μεταξύ των δημάρχων και στις υψηλές θέσεις της δημόσιας διοίκησης.
Στην Ιρλανδία η " ΝΒΐϊοηβΙ Μοπηθη'δ ΤΒίθηΐ Β3ηΙ< " που δημιουργήθηκε  
από την " Νβ ϊ ί ο π βΙ ΡθάθΓΒΐΐοη οί Βυδϊηθδδ 3ηά ΡΓθίθδδτοη3ΐ ΨοΓηβη'δ ΘΙυδδ"  
προτίθεται να επανορθώσει την έλλειψη ισορροπίας όσον αφορά την εκπροσώπηση  
των ανδρών και των γυναικών στα συμβούλια και στις επιτροπές υποβάλλοντας  
καταλόγους με ονόματα γυναικών, που διαθέτουν είτε εξαιρετικές ικανότητες  
είτε περιζήτητα προσόντα, στις αρμόδιες για τη λήψη αποφάσεων αρχές  
που είναι επιφορτισμένες να ορίζουν τους υποψήφιους για θέσεις σε όργανα,  
υπουργεία και άλλα κρατικά σώματα.
— Κοινωνική υποδομή
Στη Γαλλία, ένα σύστημα καλούμενο των "συμβάσεων για τους βρεφικούς  
σταθμούς" συνδέει το Εθνικό Ταμείο Οικογενειακών Επιδομάτων και τις  
τοπικές οργανώσεις για τη δημιουργία και τη διαχείριση των βρεφικών σταθμών,  
ο αραθμός των θέσεων των οποίων σύμφωνα με τις εκτιμήσεις πρέπει να  
τετραπλασιαστεί. Οι συμβάσεις αυτές θα έχουν επίσης σαν αποτέλεσμα  
τη βελτίωση των υπηρεσιών που παρέχονται προς τις οικογένειες (με χαμηλά
εισοδήματα και στις μονογενικές οικογένειες) δεδομένου ότι θα λαυθάνανται  
υπόψη τα ωράρια που είναι προσαρμοσμένα στις ανάγκες τους και η ανάγκη  
ένταξής τους στη ζωή του βρεφικού σταθμού.
Τα υπουργεία κοινωνικών υποθέσεων, υγείας, πολιτισμού και εσωτερικών  
των Κάτω Χωρών συγκρότησαν μία διυπουργική ομάδα στον τομέα της υποδοχής  
των παιδιών στην οποία έχει ανατεθεί η αποστολή να βελτιώσει και να  
αυ·τάοει τιο δομές υποδοχής.

-  10 -
6, Εξέλιξη της νοοτροπίας
Το πεδίο είναι ευρύ και οι πρωτοβουλίες πολυάριθμες μολονότι η  
αημαοία τους διαφέρει πολύ,
Η γαλΑική κυβέρνηση διεξήγαγε εκστρατεία για την επαγγελματικά ισότητα  
κατά τη διάρκεια των ετών 1982-1983 για την οποία χρησιμοποιήθηκαν άλα  
τα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Δύο ήταν τα δέματα της εκστρατείας αυτής:  
η συνειδητοποίηση άτι υπάρχουν ανισότητες και άτι είναι επείγον να  
καταπολεμηθούν, και ο προσανατολισμός και η κατάρτιση των νέων κοριτσιών.
Οι Κάτω Χάρες κατέφυγαν στα τηλεοπτικά "εροΐδ " και στις ραδιοφωνικές  
εκπομπές (" 9βδρΓθΚΙ<θη πιθΙ ντουΜβη").
Η επιτροπή βά ϊιοε "ρόλος των φύλων και κατάρτιση" που συστάθηκε  
εττο Υπουργείο Παιδείας της Δανίας, δημοσίευσε το 1981 ένα λευκά βιβλίο  
με τίτλο "η θετική δράση, ένας δρόμος που ανοίγεται για την ίση μεταχείριση"  
στο οποίο εκτίθεται το θέμα των θετικών ενεργειών (επιχειρήματα υπέρ,  
μορφές, προτάσεις) και ιδίως η εφαρμογή ποσοστώσεων ανά φύλο.
Διάφορα περιοδικά κυκλοφορούν εττη Μεγάλη Βρετανία ("Μοπίθη 3ηά 
ΐΓ3ΐηΐη9 Νθμ5  " της Μθπρομθγ  δθΓνϊεε ϋοππδδϊοη ), στην  Ομοσπονδιακή  
Δπυοκρατία της Γεουανίας (" ΤΓθΐίρυηΙα "), στη Γαλλία (" αίΐογθπηθδ  
3  ρ3 Γΐ ε η ΐ ι β Γ θ " ) .
Στην Ιρλανδία ο ΕιτιρΙογιηθηΙ: ΕςυβΙΐΐγ Αςβηεγ προετοιμάζει ένα κώδικα  
πρακτικής που απευθύνεται προς τους κοινωνικούς εταίρους, με σκοπό να  
τους βοηθήσει να εξαλείψουν τις παράνομες διακρίσεις και να προλάβουν  
την επανεμφάνισή τους, 0 κώδικας αυτός θα περιλαμβάνει τύπους παράνομων  
μέτρων σύμφωνα με το νόμο ΕΓηρΙογιηβηΐ ΕρυβΙΐΙγ Αεί του 1977 και
συστάσεις για θετικές ενέργειες που Βα έπρεπε να προωθηθούν.
Σε πολλές χώρες όπως είναι η Ιρλανδία, η ΟΔΓ, το Βέλγιο ... πραγματοποιούντο  
συμπόσια στα οποία παρευρίσκονται ο"ϊ κο ι  νων ι  κο ί ετα ίρο ι  ,  εκπρόσωπο ι  
των κυβερνήσεων, του επιστημονικού προσωπικού, κ.λ.π.

-  1 1 -
II. Εφαρμογή των ενεργειών της Επιτροπής
Εφαρμογή των ειδικών ενεργειών που προβλέπονται στο Πρίγραμμα
Ενέργεια 1 :  παρακολούθηση της εφαρμογής των οδηγιών
Η Επιτροπή, με την ιδιάτητα του Βεματοφύλακα των συνθηκών, συνέχισε  
την αποστολή του ελέγχου ώσον αφορά την εφαρμογή των οδηγιών.
Δημιούργησε εξάλλου το 1982 μΓα ομάδα εμπεϊρογνωμάνων που αποτελεΓται  
απά ανεξάρτητες προσωπικδτητες που έχουν επιλεγεΓ σε συνάρτηση με τις  
πρακτικές γνώσεις και εμπειρίες τους (ΐ) στον τομέα των τριών οδηγιών  
για την ισάτητα (2).
Η Επιτροπή ανέθεσε στην ομάδα αυτή, για την έναρξη των εργασιών της,  
να παρακολουθήσει κυρίως το πράβλημα των έμμεσων διακρίσεων για κάθε μία  
απά τις τρεις οδηγίες στο επίπεδο:
- των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών μέτρων (3)  
και της νομολογίας,
- των συλλογικών συμβάσεων,
- των επιχειρήσεων (κανονισμάς της επιχείρησης, σύμβαση επιχείρησης,  
ιδιαίτερα αποκαλυπτικές συγκεκριμένες περιπτώσεις, κ.λ.π....)
Η Επιτροπή ζήτησε απά την ομάδα αυτή, που αποτελείται απά δύο  
ευρωπαίους εμπειρογνώμονες ανά χώρα, να διατηρήσει επαφή με τις διάφορες  
ομάδες και τα άτομα που έχουν ιδιαίτερη σχέση με τα θέματα αυτά στη  
χώρα τους τάσο στο επίπεδο της κυβέρνησης, άσο και των δικαστικών αρχών,  
των ειδικών άσον αφορά το δίκαιο, των κοινωνικών εταίρων και κυρίως  
των μελών της Συμβουλευτικής Επιτροπής για την ισάστητα ευκαιριών.
Η πρώτη έκθεση της. ομάδας αυτής μάλις οριστικαπόιήθηκε.
Η Επιτροπή, μετά απά εμπεριστατωμένη εξέταση της έκθεσης αυτής,  
σκοπεύει να τη χρησιμοποιήσει με τον κατάλληλο τρδπο προκειμένου να  
βοηθήσει τα κράτη μέλη να εντοπίσουν και να εφαρμάσουν καλύτερα την  
κοινοτική νομοθεσία, και κατ’αυτά τον τρδπο να διευκολύνουν την Επιτροπή  
στην εκπλήρωση του έργου της ως θεματοφύλακα των συνθηκών.
Ενέργεια 2 :  Προσφυγές στον τομέα της ίσης μεταχείρισης.
Η Επιτροπή έχει αναθέσει την πραγματοποίηση ανάλυσης σχετικής με  
τις λεπτομέρειες και τη χρησιμοποίηση των προσφυγών στα κράτη μέλη, 
προκειμένου ιδίως να συναχθούν παραδείγματα καλής πρακτικής. Η έρευνα  
αυτή θα πρέπει να ολοκληρωθεί το 1984.
(1) Δικηγάροι, άλλοι νομικοί, καθηγητές, ερευνητές, εκπράσωποι των κοινωνικών  
εταίρων, κ.λ.π.
(2) Οδηγίες 75/117, 76/207 και 79/7 ΕΟΚ.
(3) Χωρίς να ε~ανπληφΒούν οι εργασίες τις οποίες έχει ήδη πραγματοποιήσει
η Επιτροπή στο πλαίσιο των εκθέσεών της για την εφαρμογή του άρθρου 115  
και των .οδηγιών 75/117 και 76/207.

- 12 -
ΕΓναι σαφές ότι η ενέργεια αυτή συνδέεται στενό με την πρώτη ενέργειο  
και στο πλαίσιο αυτό δημιουργήθηκαν στενός σχίσεις μεταξύ των εμπειρογνωμόνων  
που είναι επιιρορτισμύνοι με την εφαρμογή των δύο αυτών ενεργειών.
Ενέργεια 3 :  Αναθεώρηση των εθνικών και κοινοτικών προστ ατευτικών νομοθεσιών
Η Επιτροπή ολοκλήρωσε μία μελέτη σχετικό με τη σημερινή κατόσταση  
της νομοθεσίας στα κρότη μέλη στον τομέα αυτό και με τις κατευθύνσεις  
που φαίνονται οι πιο κατόλληλες σύμφωνα με το πνεύμα της οδηγίας 76/207.
Από τη μελέτη αυτή φδνηκε ότι οι νομοθεσίες αυτές διαφέρουν εξαιρετικό  
μεταξύ τους και ότι συχνό συνδέονται με μία φροντίδα προστασίας που  
βασίζεται σε παλαιός και συχνό ξεπερασμένες καταστόσεις.
Μετά από διαβούλευση με τη Συμβουλευτική Επιτροπή για την ισότητα  
ευκαιριών που διατύπωσε γνώμη σχετικό με τη μελέτη αυτή και με τα  
συμπερόσματό της, καθώς και με τους κοινωνικούς εταίρους, η Επιτροπή  
θα συναγόγει τα κατόλληλα συμπεράσματα, ιδίως στο πλαίσιο της ορθής  
εφαρμογής της οδηγίας 76/207 και ενδεχομένων πρωτοβουλιών, π.χ. όσον  
αφορό το θεμελιώδες πρόβλημα της νυκτερινής εργασίας.
Ενέργεια 4 : Ίση μεταχείριση στον τομέα της κοινωνικής ασφόλισης
Η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση οδηγίας για την εφαρμογή της αρχής της  
ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών στα επαγγελματικό συστήματα κοινωνικής  
ασφόλισης.
Εξόλλου, προκειμένου να προετοιμόσει σχετική νομική πρόξη, η Επιτροπή  
ανέθεσε τη σύνταξη μελέτης σχετικής με τους τομείς που δεν καλύπτονται  
από την οδηγία 79/7 ή που μπορούν να αποτελόσουν αντικείμενα εξαίρεσης.
Ενέργεια 5 :  Εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης στις ανεξάρτητα
εργαζόμενες και στις γυναίκες γεωργούς, ιδιαίτερα στις  
οικογενειακές επιχειρήσεις
Η Επιτροπή προέβη σε εξέταση των προβλημάτων των ανεξάρτητα εργαζομένων  
γυναικών περιλαμβανσμένων και των γυναικών που εργάζονται στη γεωργίςχ,,  
και με βάση την εξέταση αυτή προετοιμάζει ένα σχέδιο νομικής πρδξης  
με σκοπό να βελτιωθεί η επαγγελματική κατάσταση των γυναικών αυτών και  
να εφαρμοστεί σε αυτές καλύτερα η ίση μεταχείριση.
Ενέργεια 6 :  Φορολογία και εργασία των γυναικών
Η Επιτροπή προέβη σε συγκριτική ανάλυση των συστημάτων φορολόγησης  
των εισοδημάτων στα κράτη μέλη. Τα συμπερόσματα της μελέτης αυτής,  
που εγκρίθηκαν από τη Συμβουλευτική Επιτροπή για την ισότητα ευκαιριών,  
δείχνουν ότι μόνο το σύστημα της χωριστής φορολόγησης έχει ουδέτερο  
αποτέλεσμα όσον αφορά την εργασία των εγγάμων γυναικών.
Αυτό δεν εμποδίζει την εξεύρεση των κατάλληλων λύσεων προκειμένου  
να λαμβάνονται υπόψη τα οικογενειακά βάρη, ιδίως των συντηρούμενων παιδιών.
Η Επιτροπή προετοιμάζει σχετικό υπόμνημα με προ-ρισμό το ΣυυΒούλιο.

-  13 -
Ενέργεια 7 : Βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας
Άδειες γονέων, άδειες για οικογενειακούς λίγους
Πραγματοποιήθηκε έρευνα σχετικέ με τις διάφορες εμπειρίες που έχουν  
αποκτηθεί στα κράτη μέλη καθώς και σε ορισμένα τρίτα κράτη.
Με βάση τα αποτελέσματα της εξέτασης αυτής, η Επιτροπή υπέβαλε  
πρόταση οδηγίας (ΐ) για τις δδειες γονέων και τις άδειες για οικογενειακούς  
λίγους με σκοπό να δημιουργηθεί δικαίωμα για τις άδειες αυτές με ίσους  
όρους για τους άνδρες και για τις γυναίκες υπό εναρμονισμένες συνθήκες  
στα κράτη μέλη.
Παράλληλα, η Επιτροπή προετοίμασε έκθεση σχετική με την εξέλιξη του  
δικτύου συλλογικών υπηρεσιών και εγκαταστάσεων για τη φροντίδα των  
παιδιών στα κράτη μέλη.
Ενέργεια θ : Προστασία της εγκυμοσύνης και της μητρότητας
Διεξάγεται συγκριτική ανάλυση των μέτρων που έχουν ληφθεί από τα  
κράτη μέλη όσον αφορά τις άδειες μητρότητας προκειμένου να προταθεί,  
εφόσον θα θεωρηθεί αναγκαία, κοινοτική νομική πράξη.
Ενέργεια 9 : Ανάπτυξη της θετικής δράσης
Πραγματοποιήθηκε ανάλυση και αξιολόγηση των ενεργειών που έχουν γίνει  
στα κράτη μέλη και ορισμένα τρίτα κράτη, η οποία έδειξε ότι είναι  
σημαντικό να υπάρχει νομικό πλαίσιο για την πιο γενικευμένη ανάπτυξη  
των θετικών ενεργειών.
Για το θέμα αυτό, έγινε στην Αθήνα ένα σημαντικό σεμινάριο το οποίο  
οργάνωσαν από κοινού η ελληνική κυβέρνηση και η Επιτροπή. Η Επιτροπή  
προετοιμάζει κατευθύνσεις για μία κοινοτική πρωτοβουλία προκειμένου  
να προωθηθούν οι θετικές ενέργειες στα κράτη μέλη.
Ενέργεια 10 : Ένταξη στην ενεργό ζωή (ιδίως σε σχέση με τις νέες  
τεχνολογίες
Στο θέμα αυτό, διεξάγεται ολόκληρη σειρά ενεργειών, το ΕΚΤ συνεχίζει  
τη δράση του για την υποστήριξη των προγραμμάτων κατάρτισης που αποβλέπουν  
στη διαφοροποίηση των επαγγελματικών επιλογών, περιλαμβανομένων και των  
επιλογών που σχετίζονται με τις νέες τεχνολογίες. Το ΟΕϋΕΡΟΡ αξιολογεί  
προς το παρόν τις ενέργειες που έχουν ήδη αναληφθεί κατά τρόπο ώστε  
να συναχθούν συμπεράσματα για τις ενέργειες που πρέπει να αναπτυχθούν  
στο μέλλον.
Εξάλλου, στο πλαίσιο της Επιτροπής διεξάγονται σήμερα δύο αναλύσεις"  
η μία αφορά τον αντίκτυπο της μηχανοργάνωσης γραφείων στην απασχόληση  
των γυναικών, και η άλλη την επαγγελματική κατάρτιση των γυναικών και  
τις νέες τεχνολογίες. Οι αναλύσεις αυτές που βασίζονται σε μελέτη  
μεμονωμένων περιπτώσεων, έχουν ως σκοπό τη χάραξη κατευθύνσεων για τις  
θετικές ενέργειες.
(1) Ο Ο Κ ' (Θ3) 753

-  14 -
Ενέργε:π  11 : Επογγελματικές επιλογές
Η Επιτροπή δημιούργησε πρόσφατα ένα πειραματικό δίκτυο προσωπικού  
ενημέρωσης στον τομέα της ισότητας προκειμένου να ενθαρρύνει τα  
ενοποιημένα προγρόμματα στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατόρτισης.
Το δίκτυο αυτό περιλαμβόνει ένα εμπειρογνώμονα ανό κρότος μέλος, ειδικό  
στην εκπαίδευση ή στην κατδρτιση, που υπδγεται είτε στη διοίκηση είτε  
σε διόφορα ινστιτούτα ή οργανισμούς. 0 εμπειρογνώμονας αυτός πρέπει  
να περιβληθεί από ένα δίκτυο προσώπων που είναι δυνατό να συμβάλουν  
στη χώρα του στο θέμα αυτό (διοίκηση - κοινωνικοί εταίροι - εκπαιδευτές  
στον τόπο της εργασίας - ερευνητές, κ.λ.π.). Οι εμπειρογνώμονες αυτοί  
πρέπει να αναλύουν και να αξιολογούν τα προβλήματα και τις δυσχέρειες  
και να προωθούν ενέργειες που αποβλέπουν στη διαφοροποίηση των  
επαγγελματικών επιλογών κυρίως σε σχέση με την εισαγωγή των νέων  
τεχνολογιών.
Ενέργεια 12 : Εξάλειψη του διαχωρισμού στην απασχόληση
Στο θέμα αυτό εξετάστηκε πρώτα ο δημόσιος τομέας: η Επιτροπή  
προέβη σε συγκριτική ανόλυση της μικτής απασχόλησης στη δημόσια  
διοίκηση σε ορισμένα κράτη της Κοινότητας και των πρακτικών ενεργειών  
που πρέπει να προωθηθούν προκειμένου να βελτιωθεί η κατάσταση των  
γυναικών.
0 τομέας των συνεταιρισμών προκάλεσε επίσης το ιδιαίτερο  
ενδιαφέρον της Επιτροπής η'οποία διεξήγαγε μελέτη σχετικά με τις  
πρωτοβουλίες για τις γυναίκες στον τομέα αυτό, και υποστήριξε - και με  
χρηματικά μέσα - τη δημιουργία ορισμένου αριθμού συνεταιρισμών που  
σχετίζονται με τη γυναικεία απασχόληση.
Τέλος, η Επιτροπή συνέχισε και ανέπτυξε τη δράση που είχε αναλάβει  
στον τομέα των τραπεζών. Το 1982 διοργάνωσε ένα σεμινάριο στο οποίο  
παρακάθησαν οι εκπρόσωποι περίπου 5ϋ τραπεζών της Κοινότητας, προκειμένου  
να συζητήσουν και να αξιολογήσουν τις ενέργειες που πραγματοποιήθηκαν  
σε ορισμένες τράπεζες που δέχτηκαν να διαδραματίσουν πρότυπο ρόλο.
Μετά το σεμινάριο αυτό, αναλήφθηκαν ενέργειες σε πολυάριθμες τράπεζες  
τις οποίες υποστήριξε και η Επιτροπή.
Ενέργεια 13 : Ανδλυση των τδσεων στον τομέα της απασχδλησης των γυναικδν
Συγκροτήθηκε ομδδα εμπειρογνωμδνων για να προσδιορίσει τους κοινούς  
δείκτες στο θέμα της παρατήρησης των τδσεων απασχδλησης των γυναικδν και  
του σχετικού αντίκτυπου των εβνικδν πολιτικδν.
Ενέργεια 14 : Εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης στι ς μετανδστρι ες
Η Επιτροπή έχει αρχίσει την ανδλυση των νομικδν διακρίσεων καθδς  
και των διακρίσεων στις διοικητικές πρακτικές σε συνδρτηση με το κοινωνικδ  
και πολιτιστικδ πλαίσιο.
Παρδλληλα, το ΟΕΚΙΡΟΡ εξετδζει και αξιολογεί τις ενέργειες κατδρτισης,  
περιλαμβανομένης και της γλωσσικής κατδρτισης, οι οποίες έχουν αναληφθεί  
στα κρδτη μέλη, προκειμένου να χαραχθούν κατευθύνσεις σχετικδν ενεργείδν.

-  15 -
Ενέργεια 15 : Καταμερισμός των επαγγελματικών, οικογενειακήν και κοινωνικών  
ευθυνών
Στον τομέα αυτδ διεξάγονται πολυάριθμες ενέργειες :
— η έρευνα για τις συλλογικές εγκαταστάσεις και υπηρεσίες (1) ολο­
κληρώθηκε ,
— η ανάλυση για τη θέση των γυναικών στις αρχές που είναι αρμδδιες  
για τη λήψη αποφδσεων μδλις ολοκληρώθηκε επίσης και θα χρησιμεύσει  
ως βάση για τις πρστδσεις κοινοτικών κατευθύνσεων που πρστΐθεται  
να υποβάλει η Επιτροπή,
— εξάλλου, στο πλαίσιο μιας πρώτης μελέτης που διεξάγει η Επιτροπή,  
δρχισε η ανταλλαγή σκέψεων σχετικδ με τη χρονική διαφορδ μεταξύ  
της εξέλιξης των κοινωνικών αξιών και της οργάνωσης της εργασίας.
Ενέργεια 16 : Εξέλιξη της νοοτροπίας
Η Επιτροπή συνεχίζει και εντείνει τις ενέργειες πληροφδρησης, ιδίως  
αυτές που προορίζονται για τις διδφορες γυναικείες οργανώσεις και ενώσεις,  
τον τύπο και τα μέσα ενημέρωσης γενικδ.
Εξάλλου, εγκαινιάστηκαν δύο ενέργειες απδ τις οποίες η μία αφορδ  
τη θέση των γυναικών στην τηλεβραση, και η άλλη την εικδνα της γυναίκας  
στην τηλεβραση. Σκοπδς των ενεργειών αυτών είναι να προετοιμαστεί ένα σεμινάριο  
ευαισθητοποίησης των υπευθύνων της τηλεόρασης, το οποίο θα οδηγήσει σε  
θετικές ενέργειες για τη βελτίωση της θέσης των γυναικών και την εξάλειψη  
των στερεδτυπων αντιλήψεων δσον αφορδ την εικδνα τους.
III, .Κοινοτικές ενέργεις που έχουν αντίκτυπο στην ισότητα ευκαιριών
Η Επιτροπή υπέβαλε στο Συμβούλιο πολυδριθμες προτδσεις οι οποίες  
συμβδλλουν στην προώθηση της ισδτητας ευκαιριών. Οι σημαντικδτερες απδ αυτές  
είναι το σχέδιο σύστασης για τη μείωση και αναδιοργάνωση του χρόνου εργασίας
(2), η ανακοίνωση για την απασχόληση των νέων (3), η ανακοίνωση για την  
ανάπτυξη των τοπικών πρωτοβουλιών (4)* εξάλλου τα ψηφίσματα που ενέκρινε το  
Συμβούλιο με βάση τις προτάσεις της Επιτροπής δσον αφορδ την επαγγελματική  
κατάρτιση και τιε νέες τεχνολογίες και την επαγγελματική κατάρτιση στη  
δεκαετία του 80 (δ) περιλαμβάνουν δεσμεύσεις για θετικές ενέργειες προς όφελος  
των γυναικών.
Τέλος, η πρδσφατη ανακοίνωση της Επιτροπής προς τη Μόνιμη Επιτροπή  
Απασχόλησης σχετικά με την ανεργία των γυναικών (β) περιλαμβάνει ειδικές  
κατευθύνσεις που εντάσσονται τδσο στο πλαίσιο της προώθησης των ίσων ευκαιριών  
6σο και στο πλαίσιο της κοινοτικής δράσης για την καταπολέμηση της ανεργίας.
(ΐ) βλ. παραπδνω,ενδργεια 7
(2) 00Μίθ3] 543 τέλικδ
[3] ϋΟΜίΒ3) 211 τέλικδ
(4] 00 μ(83) 662 τελικβ
ί5ΐ ΕΕ Ο 166 της 25.6.19Θ3 και ΕΕ Ο 193 της 20.7.1983  
(6) 00Μ(θ3) 653 τελικδ

-  16 -
Κατί τη διδρκεια της 26ης συνόδου τπς το Νοέμβριο του 19Β3, η Μόνιμη  
Επιτροπή Απασχόλησης εξέτασε την ανακοίνωση αυτή που αποτέλεσε αντικείμενο  
συμπερασμάτων εκ μέρους του Προεδρείου. Στα συμπεράσματα αυτί ζητείται  
επιπλέον από την Επιτροπή να αναλδβει τις αναγκαίες πρωτοβουλίες προκει-  
μένου να είναι σε θέση το Συμβούλιο να διασκεφθεί στον τομέα αυτδ υπέ  
το φδς των εργασιδν αυτής της συνύδουιτης επιτροπής απασχόλησης.
Στο πλαίσιο αυτδ η Επιτροπή προτείνει στο Συμβούλιο να εξετδσει την  
ανακοίνωση και να αναλδβει πολιτικές δεσμεύσεις βδσει των πρστεινδμενων  
συμπερασμδτων.
IV. θετικές ενέργειες στο πλαίσιο της Επιτροπής
Στο πλαίσιο ταυ προγρδμματος δρδσης της Κοινότητας σχετική με την προδθηση  
της ισότητας ευκαιριδν για τις γυναίκες (1982-1985), η Επιτροπή ανέλαβε  
την υποχρέωση να λδβει ορισμένα μέτρα με σκοπδ να πραγματοποιηθεί μεγαλύτερη  
ισδτητα ανδρδν και γυναικδν στις ίδιες τις υπηρεσίες της.
Υπ6 το φδς των ανωτέρω δεσμεύσεων και της ανδγκης για μια σφαιρική  
στρατηγική σχετικδ με την προδθηση της ισότητας ευκαιριδν, αποφασίστηκε  
να εφαρμοστούν ορισμένα οργανωτικό μέτρα και μεταβολές, με σκοπδ την  
ανδπτυξη στρατηγικής αυτού του είδους.
Τα μέτρα αυτδ αφορούν ιδίως τις ακόλουθες πλευρές :
α) τη δημιουργία επιτροπής για την ισδτητα ευκαιριδν η οποία θα συμβουλεύει  
τη διοίκηση σ’αυτδν τον τομέα της πολιτικής του προσωπικού"
β) την προσεχή ανδδειξη μιας υπαλλήλου της ΓΔ IX που Βα έχει την ειδική  
αρμοδιότητα να παρακολουθεί την κατδσταση των γυναικδν στην Επιτροπή.
#Ενα απδ τα πρδτα καθήκοντα της υπαλλήλου αυτής θα είναι να επιβλέψει  
τη δημιουργία μιας λεπτομερούς βδσης δεδομένων η οποία θα μπορεί να  
τροφοδοτείται διαρκδς με τα πλέον πρόσφατα στοιχεία 'και στην οποία  
θα μπορούν να βασίζονται οι μελλοντικές ενέργειες" εξδλλου η υπδλληλος  
αυτή θα ασχοληθεί με την έρευνα και την παρακολούθηση των σχεδιαζόμενων  
μέτρων και θα αποτελεί το σύνδεσμο για την επικοινωνία του προσωπικού  
και της διοίκησης.
γ) την αρχή μιας ολόκληρης σειρδς διοικητικόν μέτρων τα οποία αποβλέπουν  
αφενός στην αύξηση της εκπροσδπησης των γυναικδν στις υπηρεσίες της  
Επιτροπής και αφετέρου στην εξδλειψη των κινδύνων διδκρισης όσον αφορδ  
το εργαζόμενο γυναικείο προσωπικό και στη λήψη υπόψη των ιδιαίτερων  
απαιτήσεων αυτού του προσωπικού.
Μεταξύ των ειδικόν αυτδν μέτρων, ορισμένα έχουν ήδη αρχίσει να εφαρμόζονται,  
με βδση την εξέταση στην οποία προέβη η Επιτροπή *Ισης Μεταχείρισης.
Μεταξύ των μέτρων αυτδν αναφέρονται τα εξής X
στο πεδίο της πρόσληψης :
- καλύτερη διατύπωση των κειμένων των προκηρύξεων διαγωνισμόν και των  
αγγελιδν δστε να είναι καλύτερο ενημερωμένοι οι υποψήφιοι και οι υπόψήςιες  
σχετικό με τον μικτό χαρακτήρα των απασχολήσεων σε όλα τα επίπεδα
— προσπόθεια για τη συστηματική συμμετοχή των γυναικδν στις εξεταστικές  
επιτροπές των διαγωνισμδν, με την ιδιότητα είτε του μέλους είτε του  
ττδρεδρου μέλους με συμβουλευτική ψήφο"

-  17 -
— επέμβαση στις υπηρεσίες ώστε να μην απορρίπτεται η πρδσληψη των γυναικών  
χωρίς αιτιολόγηση*
— υποβολή, 'στην Επιτροπή Ίσης Εκπροσώπησης του οργδνου, πρδτασης που  
αποβλέπει στην εφαρμογή σειρές πιθανών παρατδσεων του ορίου ηλικίας  
(6ροι αποδοχής στους διαγωνισμοβς) που θα λαμβδνει υπδψη, μετυξδ δλλων,  
την κατδαταση των γυναικών που διέκοψαν τη σταδιοδρομία τους για να  
αναθρέψουν παιδιδ.
#Οσον αφο£δ τ£ν_εζέλιζΓ^των_>σταδιοδ£θ£ΐδν_ϊ
— συστηματική παρουσία των γυναικών σε 6λες τις επιτροπές προαγωγής.
Στον τομέα τ£}ς κατδρτ ι  σης X
— ενέργειες ευαισθητσποίησης που απευθβνονται τδσο στους εσωτερικοβς δσο  
και στους εξωτερικοβς εκπαιδευτές, προκειμένου να λαμβδνεται υπδψη η  
αρχή της ισδτητας κατδ την προετοιμασία οποιοσδήποτε ενέργειας κατδρτίσης
— δμεση επαφή με την επιτροπή " ισδτητα ευκαιριών" κατδ τη διδρκεια της  
φδσης έρευνας που προηγείται του καθορισμοδ του προγρδμματος κατδρτίσης,  
προκειμένου να είναι δυνατή η καλβτερη εντδπιση των αναγκών κατδρτίσης
— το διορισμέ μιας γυναίκας ως μέλους της διευθβνουσας επιτροπής κατδρτισης.
Στον τομέα τ£)ς_κοινωνική^ υποδομ^ς_και__τ£|ς διευθέτησης του £ρδνου_>ε£γασίας X
— ενημέρωση του προσωπικοβ σχετικδ με τις λεπτομέρειες της δδειας για προ-  
σωπικοδς λβγους σβντομης διδρκειας προκειμένου να αντιμετωπίζονται  
δυσχερείς οικογενειακές καταστδσεις, ανεξδρτητα απδ το φβλο του υπαλλήλου  
καθώς και σχετικδ με τη χορήγηση αδειών για προσωπικοδς λδγους μεγαλδ-  
τερης διδρκειας στις περιπτώσεις ιδιαίτερα δυσχερών περιστδσεων,  
σβμφωνα με την πρβσφατη αναθεώρηση του Κανόνισμοβ Υπηρεσιακής Κατδστασης
— ενημέρωση του προσωπικοβ σχετικδ με τη δυνυ’ ΐ6 1 φ·υ χρησιμοποίησης επαγ—  
γελματιών βρεφοκδμων για τη φροντίδα των παιδιών*
— μελέτη των μέτρων που πρέπει να ληφθοβν δσον αφορδ το μέλλον του Κέντρου  
Πρώτης Παιδικής Ηλικίας στις Βρυξέλλες. Αποπερδτωση της κατασκευής του  
Κέντρου Παιδικής Ηλικίας στο Λουξεμβοδργο αφού επέληθη συμφωνία με την 
αρμόήια αρχή.
— πειραματικές εφαρμογές στον τομέα του κινητοδ ωραρίου. Μελέτη για την  
αναδιοργδνωση του ωραρίου των βρεφονηπιακών σταθμών στην περίπτωση γενικής  
εισαγωγής του κινητοδ ωραρίου*
— συνέχιση της ενέργειας στον τομέα της ημιαπασχδλησης, μέσω πρδτασης προς  
το Συμβοβλιο για την τροποποίηση του δημοσιονομικοδ κανόνισμοδ, με σκοπέ  
την μεγαλβτερη ευελιξία που θα υιοθετηθεί στο προσεχές μέλλον.

-  18 -
V, Διαβοβλευση, διάλογος με τα σχετικό δργανα, ομέδες και ενέσεις
1. Το ΕυρωτταΤκδ Κοινοβοβλιο συνέχισε ενεργέ τις εργασίες του, ιδίως  
στο πλαίσιο της επιτροπής έρευνας σχετικέ με την κατέσταση της  
γυναίκας στην Ευρδπη.
Οι συλλογισμοί του εξακολουθοβν να εμπνέουν ευρέτατα την ανέπτυξη  
των κοινστικδν ενεργείδν και ιδίως τις προτέσεις της Επιτροπής.
2· Η Συμβουλευτική Επιτροπή για την ισδηττα ευκαιριδν,που συστδθηκε  
απδ την Επιτροπή κατέ τη θέσπιση του προαναφερθέντος Προγρέμματος  
Δρέσης, προσέφερε σημαντική θετική συμβολή στις ενέργειες που ανέπτυξε  
η Επιτροπή, ιδίως με τις γνδμες της, σχετικέ με τις νέες νομικές  
πρέξεις που πρέτεινε η Επιτροπή καθδς και σχετικέ με την ανέπτυξη των  
θετικδν ενεργείδν.
3. >1 διαβοβλευση με τους κοινωνικοβς εταίρους που είναι οι πρωταγωνιστές  
της εφαρμογής των πολιτικδν για την ισέτητα ευκαιριδν συνεχίστηκε επίσης  
και ανατττβχθηκε στο πλαίσιο μηχανισμδν κοινοτικής διαβοβλευσης.
4. Τέλος, η Επιτροπή συνεχίζει τον ενεργέ και καρποφέρο διέλογο με  
τις ομέδες και ενδσεις οι οποίες ενδιαφέρονται για τα προβλήματα των  
ίσων ευκαιριδν.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
Η διαδικασία προδθησης της ισέτητας ευκαιριδν συνεχίζεται σε κοινο­
τικέ επίπεδο παρέ τις απειλές που αντιμετωπίζει στο πλαίσιο της οικονομικής  
κρίσης, των σχετικδν περιορισμδν του προΟπολογισμοβ και των τεχνολογικδν  
καινστσμιδν.
Η κατδσταση αυτή καθιστδ αναγκαία την αυξημένη επαγρβπνιση τέσο  
απδ την νομική δσο και απδ την πραγματική έποψη. Επίσης καθιστέ ακδμη  
περισσδτερο αναγκαία την γενικευμένη ανέπτυξη των θετικδν ενεργείδν που  
αποβλέπουν στην επανδρθωση των ανισοτήτων στην πρέξη.
Με αυτδ το πνεβμα η Επιτροπή περέτωσε ή έρχισε να εφαρμδζει δλες  
τις ενέργειες που προβλέπονται στο Πρδγραμμα Δρέσης για την ισέτητα  
ευκαιριδν. Σβμφωνα με το πνεβμα αυτδ πρέπει και τα κρέτη μέλη να εντείνουν  
τις ενέργειές τους στο πλαίσιο του Προγρέμματος αυτοβ προκειμένου να  
θέσουν σε εφαρμογή τις υποχρεδσεις που εμφαίνονται στο ψήφισμα του Συμβουλίου  
της 12ης Ιουλίου 1982.