Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο "Προώθηση του επιχειρηματικού πνεύματος στην Ευρώπη: Προτεραιότητες για το μέλλον"»

(98/C 235/16)

Στις 5 Μαΐου 1998 και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το τμήμα βιομηχανίας, εμπορίου, βιοτεχνίας και υπηρεσιών, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, όρισε ως γενικό εισηγητή γι'αυτό το θέμα τον κ. Lustenhouwer.

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, κατά την 355η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 27ης Μαΐου 1998), υιοθέτησε με 78 ψήφους υπέρ, 3 κατά και 4 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η ΟΚΕ έλαβε γνώση με ικανοποίηση, της ανακοίνωσης της Επιτροπής για την «Προώθηση του επιχειρηματικού πνεύματος στην Ευρώπη: Προτεραιότητες για το μέλλον». Εξετάζοντας την άποψη της Επιτροπή όσον αφορά το περιεχόμενο του όρου επιχειρηματικό πνεύμα και των προτεινόμενων και ήδη αναπτυσσόμενων δράσεων προς όφελος της ιδιωτικής επιχειρηματικής πρωτοβουλίας, η ΟΚΕ ανακαλύπτει πολλές από τις δικές της ιδέες και, ως εκ τούτου, είναι αυτονόητο ότι τις επιδοκιμάζει.

1.2. Η ΟΚΕ συγχαίρει την Επιτροπή διότι με αυτό τον τρόπο, έδωσε συνέχεια στο αίτημα του Συμβουλίου που διατυπώθηκε στα τέλη του 1997 για την υποβολή ιδεών, μέχρι τη σύνοδο κορυφής του Cardiff, οι οποίες θα οδηγήσουν στην επεξεργασία ενός μέρους των κατευθυντήριων γραμμών για την απασχόληση, και συγκεκριμένα για την προώθηση του επιχειρηματικού πνεύματος στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

1.3. Η Επιτροπή θεωρεί το επιχειρηματικό πνεύμα ως μία δυναμική διεργασία, η οποία προϋποθέτει ορισμένες ικανότητες. Η ΟΚΕ συμφωνεί μ'αυτή την προσέγγιση, αλλά επιθυμεί να προσθέσει ότι το επιχειρηματικό πνεύμα θα πρέπει, βεβαίως, να θεωρείται και ως ένας ανεξάρτητος παραγωγικός παράγοντας, στον ίδιο βαθμό, για παράδειγμα, με την εργασία και το κεφάλαιο.

1.3.1. Ακριβώς, ο συνδυασμός αυτών των ιδιαίτερων παραγωγικών παραγόντων, είναι εκείνος ο οποίος δίνει μεγαλύτερη αξία και είναι καθοριστικός για την επιτυχία ή την αποτυχία της επιχείρησης.

1.3.2. Από την άποψη αυτή, το επιχειρηματικό πνεύμα δεν αποτελεί στοιχείο, το οποίο χαρακτηρίζει μόνο στις μικρές επιχειρήσεις, αλλά συναντάται και σε μεγάλες επιχειρήσεις, καθώς και σε μορφές εμπορικής συνεργασίας μεταξύ διαφόρων επιχειρήσεων. Εν προκειμένω, χρησιμοποιούνται κυρίως ορισμένες ισχυρές πτυχές του επιχειρηματικού πνεύματος μικρών και ελεύθερων επιχειρηματιών και αυτό οδηγεί σε έννοιες, όπως «ενδο-επιχειρηματικό πνεύμα».

1.4. Η ΟΚΕ συμφωνεί, επίσης, με την Επιτροπή όσον αφορά την άποψη ότι η ενίσχυση του επιχειρηματικού πνεύματος, σε μεγάλο βαθμό, αποτελεί θέμα αλλαγής της νοοτροπίας των πολιτών και δημιουργίας ενός κλίματος πρωτοβουλίας και ανάληψης επιχειρηματικών κινδύνων.

1.5. Αν και αυτό φαίνεται εύκολο, ωστόσο η ΟΚΕ αντιλαμβάνεται ότι παρόμοιες αλλαγές απαιτούν πολύ χρόνο και την καταβολή μεγάλων προσπαθειών προσαρμογής. Οι αλλαγές της νομοθεσίας και των ρυθμίσεων που απαιτούνται πρέπει να συνοδεύονται και από την παροχή κινήτρων σε άλλους τομείς, όπως για παράδειγμα στον τομέα της κατάρτισης και της παροχής πληροφοριών για τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα του επιχειρηματικού βίου.

1.6. Κατά τα τελευταία έτη παρατηρείται η εκδήλωση αυξανόμενου ενδιαφέροντος εκ μέρους κυρίως νέων και ατόμων υψηλής μόρφωσης για τον επιχειρηματικό βίο. Εντούτοις, σε πολλές περιπτώσεις η μετάβαση από τη θέση του εργαζόμενου σε εκείνη του ελεύθερου επαγγελματία δεν είναι εύκολη. Η ΟΚΕ επισημαίνει ότι έχει δημιουργηθεί μία μορφή «φαιάς ζώνης» μεταξύ της θέσης του εργαζόμενου και εκείνης του ελεύθερου επιχειρηματία, η οποία δημιουργεί προβλήματα, που σχετίζονται με τη νομική κατάσταση των ατόμων που βρίσκονται σ'αυτή τη «φαιά ζώνη», την κοινωνική ασφάλιση και το φορολογικό καθεστώς τους. Υπάρχουν περιπτώσεις κατά τις οποίες ένα άτομο είναι δυνατόν να θεωρείται από τις φορολογικές αρχές ως ελεύθερος επαγγελματίας και από τις υπηρεσίες κοινωνικής ασφάλισης ως μισθωτός! Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι τα νομικά συστήματα στα περισσότερα κράτη μέλη ακολουθούν την παράδοση του 19ου αιώνα, σύμφωνα με την οποία υφίσταται σαφής διάκριση μεταξύ του καθεστώτος του επιχειρηματία και εκείνου του μισθωτού, ενώ, επί του παρόντος, τα δύο αυτά καθεστώτα (μπορούν να) υπάρχουν κατά τρόπο ισότιμο. Ούτως, υπάρχει ένας αυξανόμενος αριθμός ατόμων, κυρίως στον τομέα παροχής υπηρεσιών, τα οποία μπορούν να θεωρηθούν τόσο ως μισθωτοί όσο και ως ελεύθεροι επαγγελματίες. Η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι τα κράτη μέλη πρέπει να αντιμετωπίσουν αυτό το πρόβλημα και να λάβουν μέτρα στους κατάλληλους τομείς ώστε να εκλείψει αυτή η αβεβαιότητα. Η αβεβαιότητα οδηγεί πάντα στη μη ανάληψη πρωτοβουλιών, οι οποίες θα μπορούσαν να αποδειχθούν ιδιαίτερα χρήσιμες για την κοινωνία τόσο όσον αφορά την απασχόληση όσο και την ανάπτυξη νέων προϊόντων και υπηρεσιών.

1.7. Όπως ήδη αναφέρθηκε, η ΟΚΕ συμφωνεί, σε γενικές γραμμές, με τις προτεινόμενες δράσεις. Πρόσφατα, η ΟΚΕ εξέδωσε γνωμοδοτήσεις για παρόμοιους τομείς, όπως για το ηλεκτρονικό εμπόριο () και για την πρόσβαση των ΜΜΕ στα κονδύλια ΕΑ της Ένωσης (). Επίσης, η ΟΚΕ καταρτίζει, επί του παρόντος, γνωμοδοτήσεις και για άλλα θέματα, όπως για το σχέδιο οδηγίας σχετικά με τις καθυστερήσεις των πληρωμών (), την πρόσβαση των ΜΜΕ στις αγορές κεφαλαίων () και τις προτάσεις βάσει πρωτοβουλίας για την ανάπτυξη και την απασχόληση για τις ΜΜΕ προκειμένου να εξευρεθούν λύσεις για το θέμα της χρηματοδότησης των μικρών επιχειρήσεων (). Και στην παρούσα γνωμοδότηση πρόκειται να διατυπωθούν ορισμένες παρατηρήσεις για θέματα τα οποία εντάσσονται σαφώς στο αντικείμενό της.

2. Δράσεις προτεραιότητας για την ενθάρρυνση του επιχειρηματικού πνεύματος

2.1. Ενόψει των προαναφερθέντων, η ΟΚΕ υποστηρίζει τη στρατηγική της Επιτροπής και για το κεφάλαιο αυτό. Εν προκειμένω, η προώθηση κατάλληλης εκπαίδευσης για τους (υποψήφιους) επιχειρηματίες, σε συνδυασμό με την ανάπτυξη δικτύων μεταξύ των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και την άρση των προκαταλήψεων έναντι του επιχειρηματικού πνεύματος, αποτελούν την ορθή προσέγγιση. Επίσης, η προαναφερθείσα επείγουσα προσαρμογή της νομοθεσίας για τις πτωχεύσεις σε ορισμένα κράτη μέλη μπορεί να συμβάλει ώστε να μη θεωρούνται πλέον ως «χαμένοι» οι επιχειρηματίες που απέτυχαν.

Είναι αυτονόητο ότι στην περίπτωση αυτή πρέπει να επιχειρηθεί η διατήρηση της ισορροπίας μεταξύ των εμπλεκόμενων συμφερόντων, φυσικά και εκείνων των πιστωτών, αλλά παράλληλα να δημιουργηθεί ένα νομικό σύστημα, το οποίο να μην αποθαρρύνει την καταβολή μίας δεύτερης προσπάθειας.

2.2. Στις συστάσεις με προορισμό τα κράτη μέλη πρέπει να επισημανθεί ότι είναι αναγκαίο η προσοχή να στραφεί σε ένα πρώιμο στάδιο της εκπαίδευσης των νέων, στις ευκαιρίες που προσφέρει για την προσωπική ανάπτυξη η ανάληψη επιχειρηματικών πρωτοβουλιών, καθώς και οι κοινωνικές υπηρεσίες που προσφέρουν οι επιχειρηματίες.

3. Δράσεις προτεραιότητας για τη βελτίωση του επιχειρηματικού κλίματος

3.1. Οι επιχειρηματίες αντιμετωπίζουν στο έργο τους μία σειρά κανόνων, τους οποίους επιβάλλει η κοινωνία για ποικίλους λόγους. Η φορολογική νομοθεσία, οι κανόνες ασφάλειας, οι περιβαλλοντικοί κανόνες, οι απαιτήσεις έναρξης δραστηριοτήτων, οι χωροταξικοί κανόνες, οι άδειες, κλπ. οδηγούν δυστυχώς συχνά, και αυτό συμβαίνει τις περισσότερες φορές με υπερβολικό τρόπο, σε σημαντική επιβάρυνση κυρίως για τις μικρές επιχειρήσεις. Έρευνες έχουν καταδείξει πειστικά ότι οι δαπάνες οι σχετιζόμενες με τις διοικητικές επιβαρύνσεις είναι σχετικά μεγάλες για τις μικρές επιχειρήσεις. Η ΟΚΕ, με μεγάλο ενδιαφέρον, έλαβε γνώση των προτάσεων της αποκαλούμενης ομάδας BEST (Business Environment Simplification Taskforce) για την απλούστευση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος, οι οποίες υποβλήθηκαν στις 7 Μαΐου. Αν και η ΟΚΕ δεν είχε ακόμη το χρόνο να εξετάσει εκτενώς την έκθεση της ομάδας Best και τις λεπτομερείς προτάσεις που περιλαμβάνονται σ'αυτή, είναι εντούτοις ήδη σε θέση να κρίνει ότι η ιδέα για τη σύσταση μίας «ομάδας για την καλύτερη ρύθμιση», τόσο στην Επιτροπή και το Συμβούλιο όσο και σε υψηλή βαθμίδα στα κράτη μέλη, παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και ότι, βάσει της αρχής για την «κατ'αρχήν εξέταση σε περιορισμένη κλίμακα», η ιδέα αυτή αξίζει περαιτέρω επεξεργασίας.

3.2. Ιδιαίτερα σημαντικό για το επιχειρηματικό κλίμα είναι βασικά το φορολογικό περιβάλλον στα κράτη μέλη. Κατά συνέπεια, ορθώς η Επιτροπή συνδέει το φορολογικό σύστημα με το θέμα της χρηματοδότησης των μικρών επιχειρήσεων. Πρέπει να προβλεφθούν φορολογικές διευκολύνσεις για τις νεοσύστατες επιχειρήσεις, χωρίς εντούτοις αυτό να προκαλεί την ανατροπή της ισορροπίας όσον αφορά την ανταγωνιστική θέση των ήδη υφιστάμενων επιχειρήσεων. Δεδομένων των κινδύνων που αναλαμβάνουν οι ιδιώτες επενδύοντας σε μικρές επιχειρήσεις, πρέπει να δοθούν σ' αυτούς φορολογικά κίνητρα και η μεταβίβαση των επιχειρήσεων, το αποκαλούμενο «συνεχιζόμενο ενδιαφέρον», πρέπει να πραγματοποιείται κατά τρόπο φορολογικά ομαλό 7 ειδικά το θέμα της μεταβίβασης των επιχειρήσεων, τις οποίες δημιούργησε η μεταπολεμική γενιά επιχειρηματιών, θα απαιτήσει την επίδειξη ιδιαίτερου ενδιαφέροντος τα προσεχή έτη.

3.3. Η θέσπιση νομοθεσίας και ρυθμίσεων στον τομέα της πνευματικής ιδιοκτησίας (μεταξύ άλλων, η παραχώρηση των δικαιωμάτων και οι προτάσεις σχετικά με την αποκαλούμενη περιορισμένη παραχώρηση των δικαιωμάτων χρήσης) αποτελούν ένα σημαντικό πλαίσιο για την προώθηση της καινοτόμου ανάπτυξης των ΜΜΕ. Μαζί με τη βελτίωση της πρόσβασης των μικρών επιχειρήσεων στις νέες τεχνολογικές γνώσεις και την ταξινόμηση των επιχειρήσεων, τα ανωτέρω προσφέρουν σημαντικές ενδεχόμενες ευκαιρίες για την αύξηση των προσπαθειών για καινοτομία των μικρών επιχειρήσεων. Ο συνδυασμός πολλών και συχνά περίπλοκων πτυχών καθιστά πραγματικά επείγουσα την ανάγκη, όπως τονίζει και η Επιτροπή, για τη δημιουργία στα κράτη μέλη, τουλάχιστον στις περιπτώσεις που δεν συμβαίνει αυτό, αποκεντρωμένων, εύκολης πρόσβασης και χαμηλού κόστους δικτύων ιδρυμάτων ενημέρωσης και παροχής συμβουλών, αποτελούμενων από και απευθυνόμενων σε ΜΜΕ.

3.4. Σε σχέση με τα ανωτέρω, πρέπει να διασφαλισθεί και για τις μικρές επιχειρήσεις η εύκολη πρόσβαση στα κοινοτικά προγράμματα ΕΑ, γεγονός το οποίο θα οδηγήσει στην προσαρμογή των όρων πρόσβασης σ'αυτά τα προγράμματα. Φυσικά, εν προκειμένω ισχύει η διαπίστωση ότι «οι μικρές επιχειρήσεις δεν αποτελούν πολυεθνικές σε μικρογραφία!». Κατ'επέκταση, η Επιτροπή πρέπει να φροντίσει ώστε οι ΜΜΕ να συμμετέχουν ενεργά στις εταιρικές σχέσεις που συνάπτονται σε τοπικό ή περιφερειακό επίπεδο, κατά τη χρησιμοποίηση των διαρθρωτικών κονδυλίων, προκειμένου να μπορούν να προτείνουν τις πρωτοβουλίες τους σε ισότιμη βάση.

4. Τόνωση του επιχειρηματικού πνεύματος στην κοινωνική οικονομία

4.1. Ορθά η Επιτροπή επισημαίνει το μεγάλο δυναμικό που προσφέρει η κοινωνική οικονομία στον τομέα της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης. Εν προκειμένω, πρόκειται για επιχειρήσεις και/ή οργανώσεις, οι οποίες δεν έχουν ως πρωταρχικό στόχο το κέρδος. Ο βαθμός, στον οποίο τέτοιου είδους «επιχειρήσεις» έχουν αναπτυχθεί στα διάφορα κράτη μέλη, παρουσιάζει έντονες διακυμάνσεις και για το λόγο αυτό είναι ιδιαίτερα δύσκολο να καταστρωθεί μία πραγματικά κοινοτική πολιτική σχετικά. Πιθανόν, δεν είναι δυνατόν να σημειωθεί περαιτέρω πρόοδος, πέραν της ανταλλαγής εμπειριών μεταξύ των κρατών μελών, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι τα κράτη μέλη και η Επιτροπή μπορούν να αγνοήσουν τη συμβολή της κοινωνικής οικονομίας στην κοινωνία. Οι αναγγελθείσες πρωτοβουλίες πρέπει να εξετασθούν περαιτέρω, σε συνεργασία με τις ενδιαφερόμενες οργανώσεις, πράγμα που μέχρι στιγμής δεν φαίνεται να συμβαίνει, με αποτέλεσμα να μην είναι δυνατή η εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικά με αυτό το μέρος του προγράμματος. Βέβαια, η ιδέα των προγραμμάτων για την απόκτηση ειδικών ευρωπαϊκών διπλωμάτων, εκ πρώτης όψεως, φαίνεται να προσκρούει στο γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν διαθέτει αρμοδιότητες στον τομέα του περιεχομένου των προγραμμάτων κατάρτισης. Η ανταλλαγή των εμπειριών που διαθέτουν τα κράτη μέλη με ειδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για άτομα που εργάζονται στον τομέα της κοινωνικής οικονομίας, μέσω της δημιουργίας ενός δικτύου ιδρυμάτων, φαίνεται περισσότερο ρεαλιστική και πρόκειται να αποφέρει αποτελέσματα.

5. Συμπέρασμα

5.1. Πολλοί παράγοντες διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην πορεία για τη συνεχή οικονομική ανάπτυξη στην Ευρώπη. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται και η προώθηση του επιχειρηματικού πνεύματος, η οποία δεν μπορεί να θεωρηθεί ασήμαντη. Πρέπει, εντούτοις, να αποφευχθεί το ενδεχόμενο οι υψηλές προσδοκίες που υπάρχουν επί του παρόντος να προκαλέσουν στην πράξη απογοήτευση. Φυσικά, μεταξύ των ΜΜΕ υπάρχουν ταχέως αναπτυσσόμενες επιχειρήσεις, οι οποίες συμβάλλουν στην αύξηση των θέσεων απασχόλησης. Παράλληλα, υπάρχουν και μικροεπιχειρήσεις, οι οποίες προσφέρουν στο προσωπικό που απασχολούν καλές προοπτικές. Αυτές οι επιχειρήσεις δεν αναπτύσσονται και συχνά δεν επιθυμούν να αναπτυχθούν. Ωστόσο, αυτές οι τοπικού επιπέδου επιχειρήσεις αποτελούν το κύριο σώμα των ΜΜΕ και επιτελούν πολύτιμο έργο για τις ευρωπαϊκές οικονομίες. Πρόκειται κυρίως για μικρές επιχειρήσεις στους πλέον παραδοσιακούς τομείς των ΜΜΕ, όπως είναι το λιανικό εμπόριο, η βιοτεχνία, ο κλάδος των ξενοδοχείων, εστιατορίων και καφενείων, ο τουρισμός και η μικροβιομηχανία.

5.2. Η ΟΚΕ παρατηρεί ότι οι σχετικές προτάσεις της Επιτροπής σχετικά τείνουν να αγνοούν, κατά τρόπο μονόπλευρο, τη σημαντική αυτή ομάδα: διαρκώς, η προσοχή της Επιτροπής φαίνεται να κατευθύνεται προς τις νεοσυσταθείσες, καινοτόμες και ταχέως αναπτυσσόμενες επιχειρήσεις. Εξαιτίας αυτού υπάρχει ο κίνδυνος το έντονο ενδιαφέρον προς το «άνθος» του επιχειρηματικού κόσμου να παρεμποδίσει τη λήψη των αναγκαίων μέτρων για τις ήδη υπάρχουσες επιχειρήσεις. Η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι η προσέγγιση όσον αφορά την πολιτική πρέπει να χαρακτηρίζεται από ισορροπία, ώστε οι ήδη υπάρχουσες επιχειρήσεις να μπορούν να δραστηριοποιούνται στην αγορά με ίσους ανταγωνιστικούς όρους έναντι των νεοεισερχόμενων.

5.3. Επειδή ακριβώς η επιχειρηματική διεργασία αποτελεί μία δυναμική πορεία δημιουργίας, επέκτασης, ανάπτυξης και, τελικά, μεταβίβασης ή παύσης της λειτουργίας μίας επιχείρησης, όλες αυτές οι φάσεις του κύκλου ζωής μίας επιχείρησης πρέπει να αποσπούν ισότιμα την πολιτική προσοχή την οποία απαιτούν. Λαμβανομένης υπόψη αυτής της παρατήρησης, η ΟΚΕ επιδοκιμάζει ένθερμα τη θεώρηση και την προς επεξεργασία στρατηγική που αναπτύσσει η Επιτροπή στην ανακοίνωσή της.

5.4. Η ΟΚΕ είναι της άποψης ότι η προτεινόμενη από την Επιτροπή ετήσια αξιολόγηση της σχετικής κοινοτικής και εθνικής πολιτικής πρέπει να υποβάλλεται και στην ίδια 7 η αίτηση για την κατάρτιση γνωμοδοτήσεων μόνο προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα έβλαπτε τη δημιουργία μίας κοινωνικής βάσης για την προώθηση αυτής της πολιτικής!

5.5. Αυτή η αξιολόγηση, σύμφωνα με τη γνώμη της ΟΚΕ, δεν θα πρέπει να αποτελεί απλά μία έκθεση των δραστηριοτήτων. Κατά το πρότυπο του «βαθμολογίου» της εσωτερικής αγοράς, αυτή θα πρέπει να αποτελεί ένα είδος βαρομέτρου (ή «ελέγχου υγείας»), το οποίο να παρουσιάζει κατά πόσον και σε ποιούς σημαντικούς από επιχειρηματικής απόψεως τομείς της Ένωσης και των επιμέρους κρατών μελών σημειώθηκε πρόοδος. Η προαναφερόμενη ομάδα BEST αναφέρει στην έκθεσή της τα εξής: «Ως εκ τούτου, ήρθε ο καιρός να περάσουμε από τις συζητήσεις για τη σημασία της δημιουργίας του κατάλληλου περιβάλλοντος για τις μικρές επιχειρήσεις στην πράξη, τοποθετώντας τις ανάγκες των επιχειρήσεων στο κέντρο του πολιτικού σχεδιασμού».

5.6. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι η μέθοδος της σύνταξης ενός ετήσιου πίνακα ελέγχου θα αποτελέσει ένα χρήσιμο μέσο για την υλοποίηση των προαναφερόμενων στόχων.

Βρυξέλλες, 27 Μαΐου 1998.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτοπής

Tom JENKINS

() ΕΕ C 19 της 21.1.1998, σ. 72.

() ΕΕ C 355 της 21.11.1997.

() COM(98) 126 τελικό.

() COM(97) 187 τελικό.

() EE C 157 της 25.5.1998.