Γνωμοδότηση για την πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με την εκτίμηση και τη διαχείριση της ποιότητας του αέρα του περιβάλλοντος

(95/C 110/03)

Στις 9 Σεπτεμβρίου 1994 και σύμφωνα με το άρθρο 130 Σ της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα περιβάλλοντος, δημόσιας υγείας και κατανάλωσης στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 31 Ιανουαρίου 1995. Εισηγητής ήταν ο κ. Boisserιe.

Κατά την 323η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 22ας Φεβρουαρίου 1995), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε κατά πλειοψηφία και δύο αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Θέμα και σύλληψη της πρότασης οδηγίας

1.1. Η Επιτροπή υποβάλλει πρόταση για μια οδηγία γενικού χαρακτήρα, σύμφωνα με το άρθρο 130 Σ της Συνθήκης ΕΟΚ, προκειμένου να θέσει τις βάσεις για την καταπολέμηση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η πρόταση περιορίζεται στη θέσπιση « στόχων για την ποιότητα του αέρα του περιβάλλοντος » (γνωστοί στο δίκαιο του περιβάλλοντος και ως « οριακές τιμές συγκέντρωσης στο έδαφος »).

Η « διπλή στρατηγική » για την καταπολέμηση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, και συγκεκριμένα,

- η μείωση στην πηγή των εκπομπών που ρυπαίνουν τον ατμοσφαιρικό αέρα, και

- ο περιορισμός της συγκέντρωσης στο έδαφος, ως βάση για τη λήψη μέτρων απορρύπανσης και, εάν συντρέχει λόγος, για τη λήψη μέτρων συναγερμού,

δεν πρέπει να μεταβληθεί από τη νέα οδηγία αλλά να αναπτυχθεί και βελτιωθεί με ένα σφαιρικό πρόγραμμα σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

1.2. Το περιεχόμενο της οδηγίας ανταποκρίνεται στην προτεινόμενη ρύθμιση :

- Η θέσπιση των στόχων ποιότητας για κάθε ρύπο πρέπει να πραγματοποιείται με ιδιαίτερες αποφάσεις του Συμβουλίου, σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα που προβλέπεται από την οδηγία 7 παράλληλα με τις αποφάσεις αυτές, κάθε φορά θα πραγματοποιείται ανάλυση της σχέσης κόστος/αποδοτικότητα όσον αφορά τα μέτρα εφαρμογής των διαφόρων στόχων ποιότητας και των δαπανών επιβλέψεως.

- Τα κράτη μέλη θα θεσπίσουν πρακτικά μέτρα για την επίτευξη των στόχων ποιότητας εντός της προθεσμίας που θέτει η οδηγία.

- Προβλέπεται να τυποποιηθούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο οι διαδικασίες μέτρησης και επίβλεψης, σε συνδυασμό πάντοτε με τη θέσπιση ιδιαίτερων στόχων ποιότητας για κάθε ρύπο.

- Τέλος, η πρόταση περιλαμβάνει ρυθμίσεις σχετικά με την ενημέρωση του κοινού καθώς και με την υποχρέωση παροχής εμπεριστατωμένης πληροφόρησης στα κράτη μέλη.

Οι εμπειρίες που θα συγκεντρωθούν από τη θέσπιση των στόχων ποιότητας και τα αποτελέσματα από την εποπτεία της ρύπανσης του αέρα του περιβάλλοντος θα επιτρέψουν τη βαθμιαία επέκταση ή τη μεταβολή του προγράμματος. Με τη θέσπιση των νέων « στόχων ποιότητας » που προβλέπει η νέα οδηγία, θα τεθούν εκτός ισχύος οι παλαιότερες οριακές τιμές συγκέντρωσης.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει τη σύλληψη της πρότασης οδηγίας και των προτεινόμενων ρυθμίσεων, υπό την επιφύλαξη των τροποποιήσεων που προτείνονται στη συνέχεια. Η ΟΚΕ είναι της άποψης ότι η θέσπιση και εφαρμογή της οδηγίας είναι εξαιρετικά επείγουσες λόγω των κινδύνων και των ζημιών που προκαλούνται από τη ρύπανση του αέρα.

2.2. Η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι στην πρόταση της Επιτροπής λαμβάνονται υπόψη οι « μετά το Μάαστριχτ » γενικές συνθήκες για το ευρωπαϊκό δίκαιο περιβάλλοντος :

- περιορισμός της στρέβλωσης του ανταγωνισμού στην Ευρωπαϊκή Ένωση 7

- τήρηση της αρχής της επικουρικότητας 7

- διασφάλιση της προστασίας του περιβάλλοντος « στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο ».

2.3. Η ΟΚΕ σημειώνει με ικανοποίηση ότι η πρόταση οδηγίας προβλέπει πρόγραμμα για τη θέσπιση στόχων όσον αφορά την ποιότητα του αέρα σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ένα τέτοιο πρόγραμμα είχε ζητήσει πρόσφατα η ΟΚΕ στη γνωμοδότησή της για την οδηγία που αφορούσε τη « συνολική πρόληψη και τον έλεγχο της ρύπανσης » [έγγρ. CΟΜ(93) 423 () και έγγρ. CΕS 572/94 της 27ης Απριλίου 1994 - Αριθ. 4.9 ()].

2.4. Η ΟΚΕ ζητεί να εξετασθεί η ανάγκη και η περιοδικότητα για την εκπόνηση των διαφόρων εκθέσεων που προβλέπονται στην πρόταση οδηγίας, προκειμένου να περιοριστούν οι άσκοπες διοικητικές δαπάνες.

3. Διασυνοριακή ρύπανση του αέρα

3.1. Η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι η πρόταση οδηγίας δεν αναφέρεται στην αντιμετώπιση των προβλημάτων που προκαλούνται από τη διασυνοριακή ρύπανση του αέρα και, κυρίως, στη διασυνοριακή ρύπανση του αέρα στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι περιπτώσεις διμερών ή πολυμερών διαδικασιών πληροφόρησης, αντιμετώπισης και διαιτησίας, πρέπει να χρησιμοποιούνται και κατά την εφαρμογή της παρούσας οδηγίας. Εξάλλου, τα όργανα της Ένωσης πρέπει να ενθαρρύνουν τη σύναψη τέτοιων συμφωνιών.

3.2. Το ίδιο ισχύει και για τις σχέσεις με τις τρίτες χώρες. Η διατήρηση των στόχων ποιότητας του αέρα στην Ένωση μπορεί να επιτευχθεί με μέτρα των κρατών μελών μόνο έως ένα βαθμό, εάν η ρύπανση « εισβάλει » από την άλλη πλευρά των συνόρων. Ακόμη, ιδιαίτερης προσοχής χρήζει η κατάσταση στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Και στην περίπτωση αυτή, η Επιτροπή πρέπει να ασκήσει πιέσεις για τη σύναψη πολυμερών συμφωνιών με τις χώρες αυτές.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1.

Άρθρο 1

Η πρώτη παύλα πρέπει να διατυπωθεί ως εξής : « ώστε να μειωθούν ... στην ανθρώπινη υγεία και στο σύνολο του περιβάλλοντος ».

Έτσι, εκφράζεται καλύτερα η προτεραιότητα που ενέχει η προστασία της ανθρώπινης υγείας.

4.2.

Άρθρο 3

Θα ήταν σκόπιμο, τα κράτη μέλη να μην ενημερώνουν μόνο την Επιτροπή, όπως ορίζει το άρθρο 3, αλλά να ανταλλάσσουν και μεταξύ τους πληροφορίες. Θα ήταν επίσης ορθό, τα κράτη μέλη, λαμβάνοντας υπόψη τις ευρωπαϊκές και εθνικές διατάξεις, να θέτουν στη διάθεση του κοινού τις εν λόγω πληροφορίες.

4.3.

Άρθρο 4

4.3.1. Ιδιαιτέρως πρέπει να εξετασθεί μέχρι ποίου βαθμού το πρόγραμμα για τη θέσπιση των στόχων ποιότητας που προβλέπεται στην οδηγία πλαίσιο, συμφωνεί με τις οριακές τιμές συγκέντρωσης και με την πρόοδο που σημειώθηκε λόγω των στόχων στη μείωση ορισμένων ρύπων. Η ΟΚΕ ζητεί οι νέες ρυθμίσεις που πρόκειται να υιοθετηθούν, να μην περιορίζονται στο σημερινό επίπεδο αλλά να συνεκτιμούν και την πρόοδο των επιστημονικών και τεχνικών γνώσεων και εμπειριών ().

4.3.2. Κατά τον καθορισμό των στόχων ποιότητας, πρέπει να πραγματοποιούνται οι ακόλουθες διαφοροποιήσεις () :

4.3.2.1. Γεωγραφικές διαφοροποιήσεις :

- στους στόχους ποιότητας για τις βιομηχανικές περιοχές, τις κατοικημένες περιοχές και τις αγροτικές περιοχές των κρατών μελών 7

- στη θέσπιση ειδικών στόχων ποιότητας για τις αποκαλούμενες « ζώνες καθαρού αέρα ».

4.3.2.2. Διαφοροποίηση των στόχων ποιότητας για ορισμένους ρύπους σε συνάρτηση με την προστασία, αφενός, της ανθρώπινης υγείας και, αφετέρου, του συνόλου του περιβάλλοντος καθώς και χρονική προτεραιότητα για τους στόχους ποιότητας του αέρα που σχετίζονται με καρκινογόνες ουσίες.

4.3.2.3. Εγκατάλειψη του σχεδίου για τη θέσπιση στόχων ποιότητας σε ευρωπαϊκό επίπεδο για τις ουσίες που προκαλούν ρύπανση του αέρα του περιβάλλοντος μόνο σε περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο.

4.3.3. Πρέπει να εξετασθεί εάν βάσει των αποφάσεων για τη θέσπιση των στόχων ποιότητας, θα ήταν σκόπιμο να καθορισθούν κανόνες για τις τεχνικές μέτρησης 7 προς τούτο, τα ευρωπαϊκά πρότυπα ή τα πρότυπα ISO θα μπορούσαν να αποτελέσουν βοήθεια ή συμπλήρωμα.

4.3.4. Η ΟΚΕ αναμένει ότι θα συμμετάσχει στη διαδικασία θέσπισης των στόχων ποιότητας (και, συνεπώς, στην αντικατάσταση των υφιστάμενων ρυθμίσεων).

4.3.5. Το άρθρο 4, παράγραφος 2 θα πρέπει να συμπεριλάβει τα εξής :

« Οι τοποθεσίες πραγματοποίησης των μετρήσεων πρέπει να καθορίζονται με τέτοιο τρόπο ώστε να λαμβάνουν υπόψη την υψηλότερη συγκέντρωση στην οποία είναι εκτεθειμένος ο πληθυσμός, το χρόνο που διαρκεί η συγκέντρωση αυτή καθώς και τις ιδιαιτερότητες του κάθε ρύπου. Εξάλλου, η ανάγκη μέτρησης πρέπει να διαφοροποιείται ανάλογα με τους ρύπους. »

4.4.

Άρθρο 5

4.4.1. Οι ρυθμίσεις του άρθρου 5, παράγραφος 2 στερούνται λογικής βάσης διότι ο καθορισμός των περιοχών με χαμηλή ή με αφ`εαυτής βελτιούμενη ποιότητα αέρα προϋποθέτει τη διεξαγωγή μετρήσεων. Συνεπώς, πρέπει να πραγματοποιούνται τέτοιες μετρήσεις και σε περιοχές άλλες από εκείνες που αναφέρονται στο σημείο 2 της πρότασης. Στη συνέχεια, όπως προβλέπεται και στην πρόταση, οι μετρήσεις θα γίνει δυνατό να περιοριστούν. Όμως και στις περιοχές αυτές, οι μετρήσεις είναι απαραίτητες, τουλάχιστον κατά διαστήματα, προκειμένου να εξακριβώνεται εάν η ποιότητα του αέρα έχει μεταβληθεί ή επιδεινωθεί.

4.4.2. Όσον αφορά το άρθρο 5, παράγραφος 3, η ΟΚΕ θεωρεί ότι τα αποτελέσματα των αντιπροσωπευτικών μετρήσεων πρέπει να εξετασθούν ακριβώς ως προς την αντιπροσωπευτικότητα τους. Επίσης, πρέπει να εξετασθεί η δυνατότητα αλλαγών στις τοποθεσίες πραγματοποίησης των μετρήσεων.

4.4.3. Κατά την εφαρμογή του άρθρου 5, παράγραφος 5, επιβάλλεται να αποδίδεται ιδιαίτερη σημασία στην καταγραφή των ανώτατων οριακών τιμών που σημειώνονται περιοδικά. Συνεπώς, πρέπει να εξετασθεί η δυνατότητα πραγματοποίησης συνεχών μετρήσεων. Ο απαραίτητος εξοπλισμός διατίθεται για όλους τους ρύπους.

4.5.

Άρθρο 7

4.5.1. Τα κράτη μέλη πρέπει να διαθέτουν την εξουσία και να αναλάβουν την υποχρέωση να μεριμνούν για τη βελτίωση της ποιότητας του αέρα, ακόμη και όταν δεν υφίστανται κοινοτικές κατώτερες οριακές τιμές. Οι τιμές του ΠΟΥ μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως βάση για τα μέτρα αυτά. Η ΟΚΕ είχε ζητήσει αντίστοιχες ρυθμίσεις στη γνωμοδότηση της για την οδηγία για τη « συνολική πρόληψη και τον έλεγχο της ρύπανσης » (βλ. σημείο 2.3 ανωτέρω).

4.5.2. Το άρθρο 7, παράγραφος 3, εδάφιο β της πρότασης περιορίζεται στην υποχρέωση γνωστοποίησης στο κοινό των σχεδίων ή προγραμμάτων για την επίτευξη των στόχων ποιότητας. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το κοινό παρουσιάζει η συμμετοχή στην εκπόνηση των προγραμμάτων αυτών καθώς και η επιδίωξη των στόχων ποιότητας του αέρα στα κράτη μέλη.

4.6.

Άρθρο 9

4.6.1. Όσον αφορά τις περιοχές με καλή ποιότητα αέρα, η Επιτροπή προβλέπει μόνο τη δική της ενημέρωση από τα κράτη μέλη. Όμως, τα κράτη μέλη θα πρέπει να υποχρεούνται επιπλέον να εξετάζουν εάν, για τις περιοχές αυτές, χρειάζεται να εφαρμόζονται οι στόχοι προτεραιότητας που ισχύουν για τις « περιοχές με καθαρό αέρα » (βλ. σημείο 4.3.2.1).

4.7.

Άρθρο 10

4.7.1. Η πρόταση προβλέπει ενημέρωση του κοινού μόνο σε περίπτωση συναγερμού, προφανώς με σκοπό την αποτροπή ορισμένων δραστηριοτήτων. Ωστόσο, για τη μείωση των εκπομπών, το ίδιο σημαντικά είναι και τα προσωρινά έκτακτα μέτρα που λαμβάνονται βάσει της νομοθεσίας των κρατών μελών.

4.8.

Άρθρο 12

4.8.1. Η ΟΚΕ προτείνει τη σύσταση « επιτροπής εμπειρογνωμόνων », η οποία θα υφίσταται παράλληλα με τη Συμβουλευτική Επιτροπή που απαρτίζεται από εκπροσώπους των κρατών μελών. Η σημασία της προετοιμασίας των ιδιαίτερων για κάθε ρύπο, κανόνων ποιότητας του αέρα μετατοπίζει την ανάγκη καθοδήγησης για τις αποφάσεις που θα ληφθούν μετά τη θέση σε ισχύ της οδηγίας πλαίσιο. Συνεπώς, είναι απαραίτητη η συμμετοχή εμπειρογνωμόνων από διάφορους κοινωνικούς και οικονομικούς κύκλους (συμπεριλαμβανομένων των περιβαλλοντικών οργανώσεων). Εκτιμώνοντας το ρόλο των εμπειρογνωμόνων αυτών στην εφαρμογή της οδηγίας, θα ήταν σκόπιμο να καθορίζονται από την ίδια την οδηγία τα καθήκοντα και η σύνθεση της εν λόγω « επιτροπής εμπειρογνωμόνων », εκτός εάν οι εμπειρογνώμονες συμμετέχουν στη Συμβουλευτική Επιτροπή.

4.9.

Παράρτημα Ι

4.9.1. Η ΟΚΕ προτείνει να συμπεριληφθούν στη βραχυπρόθεσμη φάση του προγράμματος (31.12.96) το μονοξείδιο του άνθρακα και η βενζίνη (να μεταφερθούν από την παράγραφο 2 στην παράγραφο 1 του παραρτήματος).

4.9.2. Πρέπει να εξετασθεί, αφενός, εάν ο κατάλογος των ρύπων περιλαμβάνει ορισμένες ουσίες που παρουσιάζουν μόνο τοπικό ενδιαφέρον και, συνεπώς, μπορεί να μην συμπεριληφθούν στους στόχους ποιότητας σε ευρωπαϊκό επίπεδο (βλ. σημείο 4.3.2 ανωτέρω) και, αφετέρου, εάν θα έπρεπε να συμπεριληφθούν στην οδηγία πρόσθετοι ρύποι διότι είναι ιδιαίτερα σημαντικοί για το σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (π.χ. αμμωνία, αιθάλη ντήζελ, PCB, διοξίνη και φουράνιο).

Βρυξέλλες, 22 Φεβρουαρίου 1995.

Ο Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Carlos FERRER

() ΕΕ αριθ. C 311 της 17. 11. 1993.

() ΕΕ αριθ. C 195 της 18. 7. 1994.

() Βλ. παραγράφους 3 και 16 των αιτιολογικών σκέψεων της πρότασης οδηγίας.

() Βλ. σελίδα 16 της αιτιολογικής έκθεσης για την πρόταση οδηγίας.