Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα την «Πρόταση κανονισμού (ΕΚ) του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2236/95 περί καθορισμού των γενικών κανόνων για τη χορήγηση κοινοτικής ενίσχυσης στον τομέα των διευρωπαϊκών δικτύων» () (98/C 407/23)

Στις 19 Μαΐου 1998, και σύμφωνα με το άρθρο 129 Δ της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα μεταφορών και επικοινωνιών, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 15 Ιουλίου 1998, με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Whitworth.

Κατά την 357η σύνοδο ολομέλειας της 9ης και 10ης Σεπτεμβρίου 1998 (συνεδρίαση της 9ης Σεπτεμβρίου), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 107 ψήφους υπέρ, 2 κατά και 2 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή και παρούσα κατάσταση

1.1. Η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, που υπογράφηκε στο Μάαστριχτ το Φεβρουάριο 1992, ορίζει το βασικό πλαίσιο για τη θέσπιση των διευρωπαϊκών δικτύων (ΔΕΔ) στους τομείς των υποδομών μεταφορών, τηλεπικοινωνιών, και ενέργειας και προβλέπει (άρθρο 129 Γ) την κοινοτική χρηματοδότηση έργων κοινού ενδιαφέροντος στον τομέα των ΔΕΔ.

1.2. Οι λεπτομερείς ρυθμίσεις για την παροχή χρηματοδοτικής ενίσχυσης ορίζονται από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2236/95 και οι κατευθυντήριες γραμμές για την ανάπτυξη των ΔΕΔ και την επιλογή των έργων κοινού ενδιαφέροντος περιλαμβάνονται στην απόφαση αριθ. 1692/96/ΕΚ.

1.3. Όπως είναι φυσικό, κανονισμοί και οδηγίες τέτοιου είδους υπόκεινται σε αναθεώρηση σύμφωνα με την αποκτηθείσα εμπειρία. Η ΟΚΕ έχει ήδη υιοθετήσει γνωμοδότηση με θέμα την πρόταση της Επιτροπής για τροποποίηση της απόφασης αριθ. 1692/96/ΕΚ. Πράγματι, το άρθρο 19 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2236/95 ορίζει ότι ο εν λόγω κανονισμός θα αναθεωρηθεί πριν από τα τέλη του 1999.

2. Οι προτάσεις της Επιτροπής

2.1. Η Επιτροπή υποβάλλει πρόταση για την αναθεώρηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2236/95. Οι προτεινόμενες τροποποιήσεις μπορούν να συνοψισθούν ως εξής:

- ανάπτυξη μιας πολυετούς προσέγγισης για τη χρηματοδότηση και την κατάρτιση των προϋπολογισμών 7

- 100 % χρηματοδότηση στρατηγικών μελετών που διεξάγονται κατόπιν πρωτοβουλίας της Επιτροπής 7

- κατάργηση της πενταετούς περιόδου για την επιδότηση των επιτοκίων 7

- κοινοτική στήριξη κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου που θα επενδυθούν σε προγράμματα που αφορούν τα ΔΕΔ 7

- μεγιστοποίηση του πολλαπλασιαστικού αποτελέσματος των κοινοτικών πόρων μέσω της προώθησης της ιδιωτικής χρηματοδότησης και, συγκεκριμένα, μέσω συμπράξεων δημοσίου-ιδιωτικού τομέα 7

- αύξηση από 10 % σε 20 % του κοινοτικού ορίου ενίσχυσης για σχέδια εξαιρετικού διευρωπαϊκού ενδιαφέροντος 7

- αναθεώρηση των διαδικασιών εκτίμησης, παρακολούθησης, και αξιολόγησης.

2.2. Ακόμη, προτείνονται ορισμένες μικρής σημασίας αλλαγές, η κυριότερη από τις οποίες είναι η απαίτηση ανάρτησης πινακίδων όταν παρέχονται κοινοτικές ενισχύσεις για έργα υποδομής.

2.3. Η Επιτροπή σημειώνει ότι η αναθεώρηση του άρθρου 129 Γ της Συνθήκης του Άμστερνταμ (παρόν άρθρο 155), το οποίο θα επιτρέψει την ενίσχυση από την Κοινότητα έργων που στηρίζονται (αλλά δεν χρηματοδοτούνται απαραιτήτως) από τα κράτη μέλη, θα απαιτήσει περαιτέρω τροποποιήσεις στον κανονισμό μετά, βεβαίως, τη θέση σε ισχύ της Συνθήκης.

2.4. Το δημοσιονομικό δελτίο που επισυνάπτεται στην πρόταση κανονισμού ορίζει τα κονδύλια του προϋπολογισμού για τα ΔΕΔ που καλύπτουν τα έτη 2000 έως 2006 στους τομείς των μεταφορών, της ενέργειας, και των τηλεπικοινωνιών. Τα κονδύλια δίνουν μια ένδειξη για τις ανάγκες δαπανών που ανέρχονται σε 5 500 εκατ. Ecu, εκ των οποίων τα 4 992 εκατ. Ecu προορίζονται για τις μεταφορές σε αντίθεση με την περίοδο 1995-1999 όπου είχαν διατεθεί μόλις 1 800 εκατ. Ecu.

3. Προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ

3.1. Η γνώμη της ΟΚΕ έχει ζητηθεί όσον αφορά πολλές ειδικές πτυχές σε κάθε στάδιο της ανάπτυξης των ΔΕΔ (). Τον Οκτώβριο 1991, η ΟΚΕ εξέφρασε τη συμφωνία της με τη γενική προσέγγιση για τα ΔΕΔ. Τον Απρίλιο 1994, υιοθέτησε γνωμοδότηση με θέμα την πρόταση κανονισμού για τη χορήγηση κοινοτικής ενίσχυσης (). Το Νοέμβριο του ιδίου έτους, ακολούθησε η γνωμοδότηση με θέμα την πρόταση οδηγίας σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές για την ανάπτυξη των δικτύων (). Πρόσφατα, υιοθέτησε γνωμοδότηση σχετικά με την Ανακοίνωση της Επιτροπής για τις συμπράξεις δημοσίου και ιδιωτικού τομέα στα έργα ΔΕΔ (). Τέλος, όπως αναφέρεται στο σημείο 1.3 ανωτέρω, η τελευταία σχετική γνωμοδότηση αφορούσε την αναθεώρηση των κατευθυντήριων γραμμών του 1996 ().

3.2. Σε κάθε στάδιο, η ΟΚΕ υποστήριξε πλήρως την σύλληψη των ΔΕΔ και ζήτησε έμμονα τη θέσπιση σαφών κριτηρίων και επαρκή χρηματοδότηση. Τελευταία, η ΟΚΕ εξέφρασε την δυσαρέσκειά της διότι η πρόοδος στην ανάπτυξη των ΔΕΔ ήταν πιο αργή από ό,τι αναμενόταν αρχικά και ότι απουσίαζε μια γενική στρατηγική. Η ΟΚΕ είχε ζητήσει να υποβληθεί σύντομα μια επισκόπηση του συνόλου των ΔΕΔ, την οποία θα έπρεπε να ακολουθήσει μια αξιολόγηση της προόδου και η θέσπιση στόχων για το μέλλον.

4. Γενικές παρατηρήσεις

4.1. Κατ'αρχήν, η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την συνεχή εξέταση της λειτουργίας των κανονισμών όπως ο 2236/95, προκειμένου να διασφαλισθεί ότι βελτιώνονται με βάση την αποκτηθείσα εμπειρία και ότι ανταποκρίνονται ουσιαστικά στους στόχους για τους οποίους έχουν θεσπισθεί. Η ΟΚΕ συμφωνεί με όσα αναφέρει η Επιτροπή στην αιτιολογική έκθεση και, συγκεκριμένα, ότι η πρόταση αναθεώρησης του κανονισμού υποβάλλεται στην κατάλληλη χρονική στιγμή.

4.2. Η ΟΚΕ συμφωνεί με τις ουσιαστικές προτάσεις που συνοψίζονται στο σημείο 2.1 ανωτέρω. Επίσης, θεωρεί ότι όλες αυτές συμβαδίζουν με την αποτελεσματικότερη χορήγηση της κοινοτικής χρηματοδοτικής ενίσχυσης, η οποία εστιάζεται κυρίως σε εκείνους τους τομείς όπου μπορεί να αποτελέσει μέσο για την προώθηση της ανάπτυξης τόσο στρατηγικών έργων όσο και έργων με κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου και για την ενθάρρυνση συμπράξεων του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η χρήση κοινοτικής χρηματοδότησης δικαιολογείται πλήρως, είναι προς όφελος των κύριων στρατηγικών στόχων, και ενθαρρύνει τα κράτη μέλη και τον ιδιωτικό τομέα να αναλάβουν έργα στον τομέα των ΔΕΔ διότι, εάν δεν υπήρχαν τα εν λόγω κίνητρα, είναι πιθανόν τα έργα αυτά να μην πραγματοποιούντο ποτέ.

4.3. Όσον αφορά τη στρατηγική, η ΟΚΕ προσδίδει ιδιαίτερη σημασία στην πρόταση αναθεώρησης του άρθρου 4, παρ. 1, εδάφιο α), προκειμένου να καταστεί δυνατή η 100 % κοινοτική χρηματοδότηση μελετών γενικής στρατηγικής φύσης οι οποίες αναλαμβάνονται με δική της πρωτοβουλία. Το πεδίο για τέτοιου είδους μελέτες είναι σημαντικό προκειμένου να εξακριβωθούν τόσο ο όγκος όσο και τα είδη των μεταφορών από τη μια κοινοτική περιφέρεια στην άλλη ενόψει του καθορισμού της βέλτιστης δυνατής χρήσης των διαφόρων τρόπων μεταφοράς (μεμονωμένων ή συνδυασμένων). Η συγκέντρωση παρόμοιων δεδομένων έχει ιδιαίτερη σημασία για την ανάπτυξη ενός οικολογικού κλάδου συνδυασμένων μεταφορών, όπως η ακτοπλοΐα. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η πραγματοποίηση τέτοιου είδους μελετών αποτελεί κύρια προτεραιότητα για την Κοινότητα μετά την αναθεώρηση του κανονισμού.

4.4. Η ΟΚΕ εκφράζει την ιδιαίτερη ικανοποίησή της για την σημαντικά αυξημένη χρηματοδότηση που προβλέπεται για την περίοδο 2000-2006, ιδίως στον τομέα των μεταφορών και ελπίζει ότι τούτο θα είναι κύριας σημασίας για την συνέχιση της ανάπτυξης και την ολοκλήρωση των έργων ΔΕΔ σε έντονο ρυθμό.

4.5. Η ΟΚΕ λαμβάνει γνώση ότι οι αλλαγές στην διαδικασία εκτίμησης, παρακολούθησης και αξιολόγησης, που ορίζονται στο άρθρο 15 είναι μικρής σημασίας αλλά θεωρεί ότι είναι ιδιαίτερα σημαντικό να διασφαλισθεί ότι τα έργα που χρηματοδοτούνται από την Κοινότητα ολοκληρώνονται με επιτυχία και επιτυγχάνονται οι στόχοι που αιτιολογούν την κοινοτική παρέμβαση. Η αξιοποίηση της χρηματοδότησης, ο υγιής δημοσιονομικός έλεγχος, και η εξάλειψη της απάτης αποτελούν ουσιαστικά στοιχεία. Η ετήσια έκθεση προς την ΟΚΕ και άλλα όργανα που προβλέπεται από το άρθρο 16 πρέπει να αντικατοπτρίζει την έκβαση της διαδικασίας αυτής στους τομείς της ενέργειας, των τηλεπικοινωνιών, και των μεταφορών.

4.6. Η ΟΚΕ λαμβάνει γνώση της δήλωσης της Επιτροπής ότι, ακόμη και με βάση την παρούσα κατάσταση, ο κανονισμός επιτρέπει τη χρηματοδότηση διασυνδέσεων με τρίτες χώρες. Παράλληλα, επιδοκιμάζει την πρόταση σύμφωνα με την οποία, ενόψει της διεύρυνσης, οι διατάξεις αυτές πρέπει να χρησιμοποιούνται πλέον με πληρέστερο τρόπο και πιστεύει ότι έχουν ιδιαίτερη σημασία για την εκτέλεση, στους δέκα διαδρόμους που διασχίζουν τα κράτη της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, των έργων υποδομής που καθορίστηκαν από τις πανευρωπαϊκές διασκέψεις για τις μεταφορές.

5. Ειδικές παρατηρήσεις

5.1. Αν και η ΟΚΕ, σε γενικές γραμμές, συμφωνεί με τους στόχους των προτεινόμενων τροποποιήσεων του κανονισμού, θεωρεί ότι οι ειδικές διατάξεις που τις θέτουν σε ισχύ θα μπορούσαν, σε ορισμένες περιπτώσεις, να είναι σαφέστερες.

5.2. Η ΟΚΕ κατανοεί ότι η συμμετοχή κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου, η οποία θα επιτραπεί από το νέο άρθρο 4 παρ. 1, εδάφιο ε), και το αναθεωρημένο άρθρο 11, παράγραφος 8, δεν πρόκειται να λάβει τη μορφή άμεσων επενδύσεων σε σχέδια υψηλού κινδύνου αλλά τη χορήγηση περιορισμένων κοινοτικών πόρων (συνολικά από 10 % έως 20 % κατά μέγιστο όριο) σε κατάλληλα θεσμικά επενδυτικά ταμεία κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου, με ανεξάρτητη διαχείριση, και τα οποία θα επενδύσουν σε κατάλληλα σχέδια ΔΕΔ, κατά την κρίση της διαχείρισης. Στόχος μιας τέτοιας κοινοτικής χρηματοδότησης θα πρέπει να είναι η ενθάρρυνση της σύστασης τέτοιων θεσμικών επενδυτικών ταμείων και η προσέλκυση ιδιωτικών κεφαλαίων για σχέδια ΔΕΔ. Είναι σαφές ότι η Κοινότητα πρέπει να αναπτύξει τα κατάλληλα κριτήρια προκειμένου να προσδιορισθεί κατά πόσο τέτοια επενδυτικά ταμεία είναι επιλέξιμα για την παροχή κοινοτικής χρηματοδότησης. Η συμμετοχή αυτή δεν πρέπει να θεωρηθεί ως ενίσχυση, δεδομένου ότι υπάρχει πιθανότητα οι επενδύσεις να είναι αποδοτικές.

5.3. Στο νέο άρθρο 4, παρ. 3, με τον όρο «πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα» εννοείται ότι εάν η δημόσια χρηματοδότηση είναι περιορισμένη, η χορήγηση κοινοτικών πόρων θα προσελκύσει πρόσθετη ιδιωτική χρηματοδότηση. Η ΟΚΕ, στην γνωμοδότησή της σχετικά με τις συμπράξεις του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα, τάχθηκε υπέρ της αυξημένης συμμετοχής του ιδιωτικού τομέα στη χρηματοδότηση των σχεδίων ΔΕΔ.

5.4. Ο ενδεικτικός χαρακτήρας του χρηματοδοτικού προγραμματισμού στο πλαίσιο της πολυετούς χρηματοδότησης, όπως ορίζεται από το άρθρο 5α, μπορεί να καθορισθεί σαφέστερα. Με το άρθρο επιδιώκεται να δοθεί η δυνατότητα στην Επιτροπή να λαμβάνει μακροπρόθεσμες αποφάσεις στο πλαίσιο της ετήσιας διαδικασίας του προϋπολογισμού. Μετά την έγκριση από την Συμβουλευτική Επιτροπή (σύμφωνα με το άρθρο 17), η Επιτροπή θα είναι σε θέση να σχεδιάσει ένα πρόγραμμα χρηματοδότησης, το οποίο να καλύπτει μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο, για την οποία οι ετήσιες χρηματοδοτήσεις θα υπόκεινται στην ανά έτος έγκριση της αρμόδιας για τον προϋπολογισμό αρχής. Συνεπώς, η Επιτροπή θα μπορεί να λαμβάνει αποφάσεις χρηματοδότησης, οι οποίες θα υπόκεινται στην ετήσια διαδικασία του προϋπολογισμού και να μεταφέρει πόρους από ένα σχέδιο σε ένα άλλο ανάλογα με την πρόοδο που σημειώνει το καθένα. Η αναθεώρηση του άρθρου 10 απαλλάσσει σαφώς την Επιτροπή από την υποχρέωση να ζητεί τη γνώμη της συμβουλευτικής επιτροπής σε ετήσια βάση για τα σχέδια που περιλαμβάνονται σε ένα πολυετές πρόγραμμα.

5.5. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι πρόκειται για λογική και πρακτική προσέγγιση που θα συμβάλει στον περιορισμό των γραφειοκρατικών καθυστερήσεων.

5.6. Η προσθήκη στο άρθρο 12, παρ. 1, ενός άμεσου ρόλου της Επιτροπής στον τομέα του δημοσιονομικού ελέγχου συγκεκριμένων σχεδίων, πραγματοποιείται ενόψει της κύρωσης της Συνθήκης του Άμστερνταμ, όπου δίνεται η δυνατότητα στην Επιτροπή να χορηγεί χρηματοδοτική ενίσχυση για τα ΔΕΔ σε ιδιωτικές επιχειρήσεις. Η κατάσταση αυτή θα οδηγήσει στην ανάληψη σχεδίων κοινού ενδιαφέροντος, ιδίως στους τομείς των τηλεπικοινωνιών και της ενέργειας όπου λειτουργούν τέτοιες επιχειρήσεις.

Βρυξέλλες, 9 Σεπτεμβρίου 1998.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() ΕΕ C 175 της 9.6.1998, σ. 7.

() ΕΕ C 14 της 20.1.1992.

() ΕΕ C 195 της 18.7.1994, σ. 74.

() ΕΕ C 397 της 31.12.1994, σ. 23.

() ΕΕ C 129 της 27.4.1998, σ. 58.

() ΕΕ C 214 της 10.7.1998.