ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

1.ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ

•Αιτιολόγηση και στόχοι της πρότασης

Κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας έχει παρατηρηθεί ραγδαία αύξηση των νέων ψυχοδραστικών ουσιών σε παγκόσμιο επίπεδο, καθώς και στην Ευρώπη, και δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι αυτή η τάση επιβραδύνεται. Το 2015 αναφέρθηκαν για πρώτη φορά 100 νέες ουσίες στο σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης της ΕΕ, ανεβάζοντας τον αριθμό των νέων ουσιών που παρακολουθούνται σε περισσότερες από 560, εκ των οποίων οι 380 (70%) εντοπίστηκαν μόλις την τελευταία πενταετία.

Στην έκτακτη σύνοδο για το παγκόσμιο πρόβλημα των ναρκωτικών (UNGASS, 19-21 Απριλίου 2016), η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών εξέδωσε το έγγραφο αποτελεσμάτων με τίτλο «Our joint commitment to effectively addressing and countering the world drug problem» (Η κοινή δέσμευσή μας για την αποτελεσματική αντιμετώπιση και καταπολέμηση του παγκόσμιου προβλήματος των ναρκωτικών). Μια ειδική ενότητα του εν λόγω εγγράφου εξετάζει την αντιμετώπιση των αναδυόμενων και των συνεχιζόμενων προκλήσεων και απειλών, συμπεριλαμβανομένων των νέων ψυχοδραστικών ουσιών. Η κοινή δέσμευση ζητεί να ενισχυθούν οι δράσεις για την αντιμετώπιση της πρόκλησης των νέων ψυχοδραστικών ουσιών και να βελτιωθούν τα δίκτυα ανταλλαγής πληροφοριών και έγκαιρης προειδοποίησης.

Στις 17 Σεπτεμβρίου 2013, η Επιτροπή πρότεινε δέσμη δύο νομοθετικών προτάσεων για τις νέες ψυχοδραστικές ουσίες: μια πρόταση κανονισμού για τις νέες ψυχότροπες ουσίες και μια πρόταση οδηγίας για την τροποποίηση της απόφασης-πλαισίου 2004/757/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2004, για τη θέσπιση ελάχιστων διατάξεων σχετικά με τα στοιχεία της αντικειμενικής υπόστασης των εγκλημάτων και τις ποινές που ισχύουν στον τομέα της παράνομης διακίνησης ναρκωτικών, όσον αφορά τον ορισμό των ναρκωτικών. Στόχος ήταν η μείωση της διαθεσιμότητας νέων ψυχοδραστικών ουσιών που ενέχουν κινδύνους μέσω ταχύτερης και αποτελεσματικότερης δράσης σε επίπεδο Ένωσης σε σύγκριση με το σύστημα που εφαρμόζεται επί του παρόντος βάσει της απόφασης 2005/387/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 10ης Μαΐου 2005, σχετικά με την ανταλλαγή πληροφοριών, την αξιολόγηση κινδύνων και τον έλεγχο νέων ψυχοτρόπων ουσιών. Οι διοργανικές διαπραγματεύσεις σχετικά με αυτή τη νομοθετική δέσμη συνεχίζονται για περισσότερα από δύο έτη. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξέδωσε το νομοθετικό του ψήφισμα στις 17 Απριλίου 2014. Το Συμβούλιο δεν υιοθέτησε γενική προσέγγιση σχετικά με τις προτάσεις· κατά τη διάρκεια της εξέτασης των προτάσεων, τα κράτη μέλη εξέφρασαν αμφιβολίες σχετικά με την επιλογή του άρθρου 114 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ) ως νομικής βάσης του προτεινόμενου κανονισμού.

Με γνώμονα την επίτευξη του ίδιου στόχου για ταχύτερη και αποτελεσματικότερη δράση της ΕΕ για τις νέες ψυχοδραστικές ουσίες, η Επιτροπή των Μόνιμων Αντιπροσώπων (COREPER) ενέκρινε στις 6 Απριλίου 2016 την προσέγγιση που προτάθηκε από την προεδρία των Κάτω Χωρών στο έγγραφο συζήτησής της, που περιλαμβάνει τροποποιήσεις του σχεδίου οδηγίας βάσει του άρθρου 83 ΣΛΕΕ, το οποίο θα περιλαμβάνει συγκεκριμένα ορισμό των νέων ψυχοδραστικών ουσιών και διατάξεις σχετικά με την ταχεία λήψη αποφάσεων σε επίπεδο Ένωσης με στόχο την ποινικοποίηση των επιβλαβών νέων ψυχοδραστικών ουσιών σε όλα τα κράτη μέλη. Η COREPER κάλεσε επίσης την Επιτροπή να υποβάλει πρόταση για τροποποίηση του κανονισμού αριθ. 1920/2006, του ιδρυτικού κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κέντρου Παρακολούθησης Ναρκωτικών και Τοξικομανίας (ΕΚΠΝΤ). Σύμφωνα με τα συνοπτικά πρακτικά της 2580ής συνεδρίασης της COREPER, αυτή η απόφαση σηματοδοτεί την έναρξη της τρίμηνης προθεσμίας προαιρετικής συμμετοχής για τα κράτη μέλη που περιλαμβάνονται στο Πρωτόκολλο 21 και έχει συνέπειες δυνάμει του Πρωτοκόλλου 22 της Συνθήκης ΕΕ. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενημερώνεται για την εν λόγω αλλαγή μέσω επιστολής του Συμβουλίου.

Δεδομένου ότι η απόφαση της COREPER αποσκοπεί στην επίτευξη των ίδιων στόχων με αυτούς που προτείνονται στη δέσμη του 2013, η Επιτροπή προτείνει στοχευμένες τροποποιήσεις του κανονισμού αριθ. 1920/2006 που ενσωματώνουν στον ιδρυτικό κανονισμό του ΕΚΠΝΤ τα σχέδια διατάξεων για το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης και τη διαδικασία αξιολόγησης κινδύνων που περιλαμβάνονται στην πρόταση κανονισμού της Επιτροπής για τις νέες ψυχότροπες ουσίες του 2013. Η Επιτροπή θα εξετάσει το ενδεχόμενο απόσυρσης της πρότασης κανονισμού για τις νέες ψυχότροπες ουσίες στο πλαίσιο της κατάρτισης του προγράμματος εργασίας της Επιτροπής για το 2017. Η νέα πρόταση, όπως και η προηγούμενη, αποσκοπεί στην ενίσχυση του συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης της ΕΕ και της αξιολόγησης κινδύνων και στον εξορθολογισμό των διαδικασιών με στόχο τη διασφάλιση αποτελεσματικότερης και ταχύτερης ανάληψης δράσης. Ως εκ τούτου, προκειμένου να επιταχυνθεί η διαδικασία, οι προθεσμίες μειώνονται σημαντικά σε σύγκριση με το υφιστάμενο σύστημα που βασίζεται στην απόφαση 2005/387/ΔΕΥ του Συμβουλίου. Με στόχο την ταχεία και αποτελεσματική συλλογή πληροφοριών σχετικά με νέες ψυχοδραστικές ουσίες, το ΕΚΠΝΤ θα πρέπει να συνάψει ρυθμίσεις εργασίας με την Ευρωπόλ, τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων, τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Χημικών Προϊόντων και την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση μετά τη δημοσίευση του κανονισμού στην Επίσημη Εφημερίδα. Η παρούσα πρόταση διασφαλίζει επίσης τη συμμετοχή της ΕΥΡΩΠΟΛ στο σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης και στη διαδικασία αξιολόγησης κινδύνων, ιδίως όσον αφορά την παροχή πληροφοριών σχετικά με τη συμμετοχή εγκληματικών ομάδων στην παρασκευή και διανομή νέων ψυχοδραστικών ουσιών. Σύμφωνα με το άρθρο 23 του κανονισμού αριθ. 1920/2006, η Επιτροπή δύναται να υποβάλει, εάν το κρίνει σκόπιμο και με γνώμονα τις εξελίξεις σε σχέση με τους ρυθμιστικούς οργανισμούς, περαιτέρω τροποποιήσεις του ιδρυτικού κανονισμού του ΕΚΠΝΤ βάσει της επόμενης αξιολόγησης του Κέντρου. • Συνοχή με ισχύουσες διατάξεις στον τομέα πολιτικής Η πρόταση αντανακλά τις προτεραιότητες που ορίζονται στο ευρωπαϊκό θεματολόγιο για την ασφάλεια που εγκρίθηκε στις 28 Απριλίου 2015. Το ευρωπαϊκό θεματολόγιο για την ασφάλεια υπογραμμίζει ότι η αγορά των παράνομων ναρκωτικών εξακολουθεί να είναι η πλέον δυναμική από τις εγκληματικές αγορές με την πιο πρόσφατη τάση να είναι η εξάπλωση νέων ψυχοτρόπων ουσιών. Αναφέρει επίσης ότι η παραγωγή των εν λόγω ουσιών συντελείται σε ολοένα και μεγαλύτερο βαθμό στην Ένωση, τονίζοντας έτσι την επιτακτική ανάγκη για τη θέσπιση νέου νομοθετικού πλαισίου. Η παρούσα πρόταση πρέπει να ερμηνεύεται σε συνδυασμό με την οδηγία (ΕΕ) …/ … [για την τροποποίηση της απόφασης-πλαισίου 2004/757/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2004, για τη θέσπιση ελάχιστων διατάξεων σχετικά με τα στοιχεία της αντικειμενικής υπόστασης των εγκλημάτων και τις ποινές που ισχύουν στον τομέα της παράνομης διακίνησης ναρκωτικών]. Σκοπός και των δύο μέσων είναι να αντικαταστήσουν τον μηχανισμό που θεσπίζεται με την απόφαση 2005/387/ΔΕΥ του Συμβουλίου.

2. ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ, ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑ

• Νομική βάση

Η πρόταση βασίζεται στο άρθρο 168 παράγραφος 5 της Συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ, που εξουσιοδοτεί το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο να θεσπίζουν μέτρα σχετικά με την επαγρύπνηση για τις σοβαρές διασυνοριακές απειλές κατά της υγείας, την κήρυξη συναγερμού σε περίπτωση τέτοιων απειλών και την καταπολέμησή τους, αποκλειόμενης οιασδήποτε εναρμόνισης των νομοθετικών και κανονιστικών διατάξεων των κρατών μελών.

• Επικουρικότητα