Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την "Ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων στην Ενιαία Αγορά" (Παρατηρητήριο της Ενιαίας Αγοράς)

(2001/C 155/10)

Στις 2 Μαρτίου 2000, και σύμφωνα με το άρθρο 23 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση σχετικά με την "Ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων στην Ενιαία Αγορά" (ΠΕΑ).

Το τμήμα ενιαίας αγοράς, παραγωγής και κατανάλωσης, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 8 Δεκεμβρίου 2000 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Wilms.

Κατά την 380ή σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 28ης Μαρτίου 2001), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 80 ψήφους υπέρ, 13 κατά και 31 αποχές.

1. Το δικαίωμα της ελεύθερης κυκλοφορίας - Σημασία και προοπτικές

1.1. Σημασία και αποδοχή του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας

1.1.1. Σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές συνθήκες, η ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους στόχους της Κοινότητας. Για τους εργαζόμενους και τις οικογένειές τους αποτελεί σημαντικό θεμελιώδες δικαίωμα. Στη Συνθήκη της Ρώμης, η ελεύθερη κυκλοφορία ορίζεται ως ένα από τα ουσιαστικά στοιχεία της ενιαίας αγοράς ("χώρος χωρίς εσωτερικά σύνορα μέσα στον οποίο εξασφαλίζεται η ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων, των προσώπων, των υπηρεσιών και των κεφαλαίων σύμφωνα με τις διατάξεις της παρούσας Συνθήκης".

1.1.2. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων είναι αποφασιστικό στοιχείο για τη συνέχιση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Παράλληλα, αποτελεί ένα από τα παραδείγματα που παρουσιάζει με τον πιο συγκεκριμένο τρόπο την έννοια της ευρωπαϊκής ιθαγένειας(1).

1.1.3. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει ότι πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στο στόχο της βελτίωσης των δυνατοτήτων απασχόλησης σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες και κυρίως στις μειονεκτούσες περιφέρειες. Δεδομένου ότι ακόμη και η καλύτερη ευρωπαϊκή πολιτική για την απασχόληση δεν επιτυγχάνει την πλήρως ισότιμη κατανομή των δυνατοτήτων απασχόλησης και των εισοδημάτων, η ελεύθερη κυκλοφορία δίνει νέες ευκαιρίες στους εργαζόμενους από τις μειονεκτικές περιφέρειες ή σε εκείνους που διαθέτουν προσόντα χωρίς μεγάλη ζήτηση στην τοπική αγορά εργασίας, να συμμετάσχουν στην αυξανόμενη ευημερία της Ένωσης. Στην ιδεώδη περίπτωση, η ελεύθερη κυκλοφορία περιορίζει τα προβλήματα της αγοράς εργασίας στην χώρα προέλευσης χωρίς ωστόσο να δημιουργεί καινούργια στην χώρα υποδοχής.

1.1.4. Είναι απαραίτητο να συνεχισθεί η προώθηση της κινητικότητας των πολιτών της Ένωσης. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι το θεμελιώδες δικαίωμα για εργασία που υιοθέτησε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο περιλαμβάνει τόσο την υποχρέωση των κρατών μελών να εφαρμόζουν μια ενεργό πολιτική απασχόλησης όσο και την αύξηση των ευκαιριών απασχόλησης με την διαμόρφωση των απαραίτητων συνθηκών για τη βελτίωση της κινητικότητας των πολιτών της ΕΕ. Για το λόγο αυτό, η ΟΚΕ εκφράζει ικανοποίηση για τα μέτρα ενίσχυσης της κινητικότητας που επαφίονται σαφώς στη βούληση των πολιτών ή που στοχεύουν στην κατάργηση των φραγμών στην ελεύθερη κυκλοφορία.

1.1.5. Οι εργαζόμενοι που απασχολούνται εκτάκτως σε άλλο κράτος μέλος της ΕΕ προσφέρουν τον πολιτισμικό πλούτο, τις γνώσεις και τις εμπειρίες τους στην νέα χώρα υποδοχής και την εμπλουτίζουν κατά τη διάρκεια της παραμονής τους, γεγονός που ωφελεί και τις δύο χώρες. Τόσο για τους ίδιους τους εργαζόμενους όσο και για τα άτομα με τα οποία συναναστρέφονται, τόσο στην χώρα τους όσο και στην χώρα υποδοχής, η Ευρώπη δεν είναι πλέον μια αφηρημένη έννοια αλλά πραγματικότητα. Η μορφή που λαμβάνει στην πράξη η ελεύθερη κυκλοφορία καθορίζει και τον τρόπο, θετικό ή αρνητικό, με τον οποίο εκλαμβάνονται οι εμπειρίες αυτές.

1.1.6. Αντίθετα από τις πολλές στρεβλώσεις που διαπιστώθηκαν στον τομέα της ελεύθερης εγκατάστασης από τους εμφανιζόμενους ως αυτοαπασχολούμενους και στον τομέα της ελεύθερης κυκλοφορίας των υπηρεσιών από μη σοβαρές επιχειρήσεις εξεύρεσης απασχόλησης και αντίθετα από την παράνομη απασχόληση, μέχρι σήμερα, η άσκηση του δικαιώματος της ελεύθερης κυκλοφορίας δεν έβλαψε τις συλλογικές συμβάσεις, ούτε τον κοινωνικό ιστό της χώρας υποδοχής. Σε γενικές γραμμές, οι συνθήκες πρόσβασης στην απασχόληση είναι οι ίδιες με εκείνες των κατοίκων της χώρας υποδοχής. Κατά συνέχεια, αυτό το είδος της απασχόλησης μεταναστών είναι αποδεκτό.

1.1.7. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει επίσης ότι ορισμένες κολάσιμες πράξεις που έχουν διαπραχθεί στα κράτη μέλη μπορούν να εμπλέξουν ορισμένους εργοδότες, όπως αυτά που αναφέρονται στη γνωμοδότηση, αποτελούν ωστόσο μία περιθωριακή δραστηριότητα μόνο, το έργο μίας εγκληματικής μειοψηφίας και δεν αντικατοπτρίζουν ούτε τη συμπεριφορά, ούτε τις πράξεις των εργοδοτών και των εργοδοτικών οργανώσεων στη μεγάλη πλειοψηφία τους. Είναι σκόπιμο, συνεπώς, να μην υπερτονίζεται η ευρύτητά τους και να μη δίδεται η εσφαλμένη εντύπωση ότι οι δραστηριότητες αυτές είναι κάτι το συνηθισμένο.

1.2. Ενδεχόμενες επιπτώσεις από τη διεύρυνση της ΕΕ

1.2.1. Η ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων μπορεί να γίνει λιγότερο αποδεκτή μετά τη διεύρυνση της ΕΕ στην περίπτωση που οι μεταναστευτικές ροές είναι πολύ έντονες σε ορισμένους μόνο κλάδους και σε ορισμένα μόνο κράτη ή εάν η διατήρηση των πολύ μεγάλων διαφορών στις αποδοχές (σχέση που μπορεί να κυμαίνει από 1 έως 11)(2) στα σημερινά ανατολικά σύνορα της ΕΕ οδηγήσει στην πολύ υψηλή αύξηση του αριθμού των διασυνοριακών εργαζομένων. Λόγω των δημογραφικών εξελίξεων στα κράτη μέλη, γίνεται σαφές ότι στις επόμενες δεκαετίες θα καταστεί αναγκαία περαιτέρω μετανάστευση από τις υποψήφιες και τρίτες χώρες, προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες σε εργατικό δυναμικό στα σημερινά κράτη μέλη. Τούτο όμως δεν σημαίνει ότι η υπερβολική μετανάστευση δεν θα δημιουργήσει ή θα οξύνει συγκεκριμένα προβλήματα σε ορισμένους τομείς και διάφορες περιφέρειες, στους οποίους ήδη υφίσταται υψηλό ποσοστό ανεργίας. Οι ανησυχίες των ανθρώπων στους τομείς και τις περιφέρειες αυτές δεν πρέπει να χαρακτηρισθούν ως ξενοφοβία και να αγνοηθούν διότι τούτο θα έχει ως συνέπεια να δοθεί ώθηση σε τάσεις εχθρικές προς την Ευρώπη και τους ξένους. Αντίθετα, πρέπει να ληφθούν κατάλληλα μέτρα ώστε η μετανάστευση να μην συγκεντρωθεί στις προβληματικές αυτές περιφέρειες και τομείς και, συνεπώς, να μην σημειωθούν κοινωνικά έκτροπα στις χώρες υποδοχής.

1.2.2. Οι λίγες διαθέσιμες μελέτες για το θέμα αυτό, όπως εκείνες που δημοσίευσαν πρόσφατα οι Boeri και Brücker(3) (η οποία συντάχθηκε κατόπιν εντολής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής) και το Γερμανικό ίδρυμα οικονομικών μελετών DIW(4), αφήνουν να νοηθεί ότι ο αριθμός των μεταναστών που εισέρχονται στην σημερινή επικράτεια της ΕΕ (ορισμένες χιλιάδες ετησίως στην αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας) είναι πολύ μικρότερος από τους αριθμούς που αναφέρονται από το ευρύ κοινό (όπου συχνά γίνεται λόγος για εκατομμύρια μετανάστες).

1.2.3. Οι προαναφερθείσες μελέτες βασίζονται στο αξίωμα ότι, λόγω απουσίας μηχανισμών ελέγχου, οι μετανάστες δεν κατανέμονται με ίσο τρόπο στο σύνολο της ΕΕ - αλλά με άνισο τόσο σε εθνικό όσο και σε τομεακό επίπεδο.

1.2.3.1. Σύμφωνα με τα πορίσματα της μελέτης Boeri και Brücker, είναι πιθανόν ότι το 80 % των μεταναστών από τις ΧΚΑΕ θα συγκεντρωθούν σε γειτονικές χώρες όπως η Δανία, η Σουηδία, η Φινλανδία, η Γερμανία και η Αυστρία, όπου θα απασχοληθούν κυρίως σε τομείς όπως οι κατασκευές, η γεωργία, η δασοκομία, οι απλές υπηρεσίες και τα εστιατόρια. Ενώ σε ορισμένες από τις χώρες αυτές ο οικοδομικός κυρίως τομέας παρουσιάζει σήμερα υψηλό ποσοστό ανεργίας και συνεχή μείωση των θέσεων απασχόλησης (ώστε να υπάρχει κίνδυνος μία πρόσθετη προσφορά σε εργατικό δυναμικό να έχει αρνητικές επιπτώσεις στους απασχολούμενους και σε όσους αναζητούν εργασία), αντίθετα, στους άλλους τομείς που αναφέρονται υπάρχει έλλειψη σε κατάλληλο επιτόπιο εργατικό δυναμικό.

1.2.4. Ακόμη, θα μπορούσαν να προκληθούν κοινωνικές στρεβλώσεις, κυρίως εάν η άσκηση του δικαιώματος της ελεύθερης κυκλοφορίας από τους νέους πολίτες της ΕΕ οδηγήσει σε αύξηση του αριθμού των διασυνοριακών εργαζόμενων. Δεδομένου ότι υφίστανται στα ανατολικά σύνορα της σημερινής επικράτειας της ΕΕ μεγάλες διαφορές στις αμοιβές (από 1:4 έως 1:11) και στο κόστος ζωής (1:4), η χωρίς μεταβατική περίοδο πλήρης υλοποίηση της ελεύθερης κυκλοφορίας θα επιβαρύνει βραχυπρόθεσμα τις αγορές εργασίας των μεθοριακών αυτών περιοχών. Οι πρακτικές εμπειρίες από το παρελθόν και το παρόν - π.χ. στον τομέα των εποχιακά απασχολούμενων στην γεωργία και των απασχολούμενων με απόσπαση - επιβεβαιώνουν ότι τέτοια φαινόμενα παρουσιάζονται όταν υφίστανται μεγάλες διαφορές στις αμοιβές μεταξύ της χώρας κατοικίας και της χώρας απασχόλησης. Μακροπρόθεσμα εντούτοις οι ευκαιρίες για τις μεθοριακές περιοχές θα υπερισχύσουν, δεδομένου ότι θα έχουν ως αποτέλεσμα αυτές τις διαφορές στις αμοιβές και θα παράσχουν κίνητρα για νέες επενδύσεις.

1.2.5. Η εισαγωγή χωρίς μεταβατική περίοδο της ελεύθερης κυκλοφορίας για τις διασυνοριακές θέσεις απασχόλησης θα οδηγήσει στην χειρότερη περίπτωση σε μια κατάσταση κατά την οποία θα ασκούνται πιέσεις προς τα κάτω στους μισθούς γενικώς στην περιοχή της χώρας υποδοχής με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί κοινωνική δυσαρέσκεια μεταξύ των εργαζομένων. Λόγω της πίεσης των τιμών, η κατάσταση θα βαρύνει και εκείνους τους εργοδότες που θα επιθυμούσαν να διατηρήσουν το επαρκές σημερινό επίπεδο των μισθών. Μια τέτοια εξέλιξη αντιβαίνει στους στόχους της ΕΕ, όπως αναφέρονται στο άρθρο 2 της ΣΕΚ και θα επιφέρει σημαντικές κοινωνικές εντάσεις κυρίως στις μεθοριακές περιοχές με αποτέλεσμα την αύξηση των εθνικιστικών τάσεων.

1.2.5.1. Για το λόγο αυτό η ΟΚΕ εκφράζει επίσης την ικανοποίησή της για τα μέτρα στήριξης που η ΕΕ έχει προγραμματίσει για τις μεθοριακές περιοχές, τα οποία θα εδραιώσουν την αναδιάρθρωση στις περιοχές αυτές μέσω της ανάπτυξης των υποδομών, της καθιέρωσης ειδικών μέτρων επαγγελματικής κατάρτισης για το εργατικό δυναμικό και της ενίσχυσης των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων. Για να καταπολεμηθεί το μισθολογικό ντάμπινγκ στην πρόσκαιρη εργασία, η οδηγία για την απόσπαση των εργαζομένων είναι το αποτελεσματικότερο μέσο. Για να επιτευχθεί ο στόχος αυτός στην πράξη, απαιτείται κατά κύριο λόγο μια αποτελεσματική επαγγελματική επαγρύπνηση. Χωρίς αυτό υπάρχει μεγάλος κίνδυνος σοβαρής μείωσης των επιπέδων των μισθών σε ορισμένους τομείς και περιφέρειες.

1.2.6. Το εργατικό δυναμικό με υψηλά προσόντα από τις υποψήφιες χώρες, θα έχει την ευκαιρία, λόγω της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων, να αξιοποιήσει καλύτερα τις δυνατότητές του, δεδομένου ότι στις υποψήφιες χώρες συχνά σημειώνεται έλλειψη κατάλληλα ή τουλάχιστον επαρκώς αμειβόμενων ειδικευμένων θέσεων απασχόλησης. Εξάλλου, η πολύ έντονη άσκηση της ελεύθερης κυκλοφορίας από τους εργαζόμενους αυτούς, μπορεί να προκαλέσει μια διαρροή εγκεφάλων, η οποία να οξύνει ακόμη περισσότερο τις οικονομικές ανισότητες μεταξύ των περιφερειών: οι λιγότερο αναπτυγμένες περιφέρειες θα αναλαμβάνουν το κόστος της επιμόρφωσης ενώ οι ανεπτυγμένες περιφέρειες θα επωφελούνται βραχυπρόθεσμα και, ενδεχομένως, θα παραμελήσουν την κατάρτιση της δικής τους νέας γενιάς. Το πρόβλημα αυτό μπορεί μόνο να λυθεί μεσοπρόθεσμα διότι οι χώρες με υψηλή ζήτηση σε εργατικό δυναμικό με υψηλά προσόντα πρέπει να εντείνουν τις προσπάθειές τους για την κατάρτιση του δυναμικού αυτού.

1.3. Η ενημέρωση ζήτημα αποφασιστικής σημασίας

1.3.1. Όταν οι εργαζόμενοι ενδιαφέρονται να απασχοληθούν σε άλλο κράτος μέλος, χρειάζονται αξιόπιστες και ακριβείς πληροφορίες στη μητρική τους γλώσσα. Χρειάζονται προστασία εναντίον των διάφορων ανέντιμων παρόχων υπηρεσιών που προσφέρουν ενημέρωση χωρίς αξία ή άχρηστες υπηρεσίες σε υψηλές τιμές ή που προσφέρουν θέση απασχόλησης υπό δυσμενείς συνθήκες.

1.3.1.1. Προκειμένου η έλλειψη εμπειρίας όσον αφορά τις συνθήκες που ισχύουν στην χώρα όπου επιθυμούν να εργαστούν, να μην αποτελέσει αντικείμενο εκμετάλλευσης από διάφορα μη αξιόπιστα γραφεία εύρεσης εργασίας, εργοδότες, μεταναστευτικά γραφεία, ιδιοκτήτες, σχολεία ξένων γλωσσών κ.λπ., πρέπει να παρέχονται στους εργαζόμενους αυτούς από τις δημόσιες υπηρεσίες ή τις μη κερδοσκοπικές οργανώσεις όπως οι συνδικαλιστικές ενώσεις, οι κοινωνικές οργανώσεις, τα επιμελητήρια κ.λπ., λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τις συνθήκες που επικρατούν επιτόπου, κυρίως όσον αφορά την κατάσταση στην τοπική αγορά εργασίας, τις συλλογικές συμβάσεις όσον αφορά τις εργασιακές συνθήκες, τις αμοιβές και τα νοίκια που ισχύουν επιτόπου κ.λπ., και τούτο πριν να μεταβούν στην χώρα υποδοχής για να αναζητήσουν εργασία.

1.3.1.2. Οι απαραίτητες πληροφορίες για την άσκηση του δικαιώματος της ελεύθερης κυκλοφορίας πρέπει ιδίως να διατίθενται μέσω του δικτύου Εures(5). Η ΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία του δικτύου τούτου και χαιρετίζει την ίδρυσή του. Ήδη το 1997 η "έκθεση της ομάδας μελέτης υψηλού επιπέδου υπό την προεδρία της κας Simone Veil για θέματα σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία" (18 Μαρτίου 1997 - έκθεση Veil)(6) επέκρινε εμμέσως την έλλειψη ορατότητας και αποτελεσματικότητας του δικτύου Εures. Εν τω μεταξύ η κατάσταση βελτιώθηκε λίγο, αλλά δεν είναι ακόμη ικανοποιητική.

1.3.1.3. Το δίκτυο Εures παραμένει ακόμη σχεδόν άγνωστο για πολλούς εργαζόμενους που ενδιαφέρονται πραγματικά να εργαστούν σε άλλα κράτη μέλη, ενώ ο αριθμός των προσβάσεων στις προσφορές του διαδικτύου τελευταία αυξήθηκε σαφώς.

1.3.1.4. Αν και οι πληροφορίες που προσφέρει επί του παρόντος το δίκτυο Εures στον χώρο του είναι αντιπροσωπευτικές της δραστηριότητάς του, δεν παρέχουν σε όσους αναζητούν απασχόληση μια σαφή εικόνα της κατάστασης ούτε όσον αφορά τον κλάδο, ούτε τον τόπο της απασχόλησης. Αντίθετα, παρέχονται συγκριτικές πληροφορίες αμοιβών με βάση εθνικούς και κλαδικούς δείκτες, κατά συνέπεια όχι κατατοπιστικούς, οι οποίοι ισχύουν στην Ζυρίχη (Ελβετία). Ακόμη και εκείνα τα μέλη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής που διαθέτουν την πιο γόνιμη φαντασία δεν μπορούν να διανοηθούν πώς οι εργαζόμενοι από κράτη μέλη της ΕΕ μπορούν να επωφεληθούν από τις πληροφορίες αυτές κατά την πρακτική αξιολόγηση των προσφορών εργασίας.

1.3.1.5. Υφίσταται σημαντική διαφορά μεταξύ του αριθμού των προσφορών απασχόλησης στα κράτη μέλη που παρουσιάζει το Εures και τις πολυάριθμες προσφορές θέσεων εργασίας των αρμοδίων υπηρεσιών των κρατών μελών. Η ΟΚΕ διότι η Επιτροπή καθιέρωσε προ ολίγου συζητήσεις για να διασφαλισθεί ότι η προσφορά εργασίας που γίνεται μέσω του διαδικτύου στα κράτη μέλη πραγματοποιείται και μέσω του Εures. Η ΟΚΕ τονίζει σχετικά ότι οι πληροφορίες σχετικά με τις προσφορές απασχόλησης που παρουσιάζονται σήμερα στο δικτυακό χώρο του Εures δεν ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις που αναφέρονται στο σημείο 1.3.1.1. Συνήθως, δεν διευκρινίζουν το χρόνο εργασίας, το ύψος της αμοιβής, το ακριβή τόπο εργασίας ούτε καν εάν πρόκειται για απασχόληση περιορισμένου χρόνου ή αόριστου.

1.3.1.6. Από τη δημοσίευση της Έκθεσης Veil του 1997, η συνεργασία μεταξύ του Εures και των κοινωνικών εταίρων των κρατών μελών δυστυχώς βελτιώθηκε μόνο σε ορισμένα σημεία.

1.3.1.7. Οι δραστηριότητες του δικτύου Εures δυσχεραίνονται από το γεγονός ότι υπάρχουν μόνο 220 περίπου σύμβουλοι και από αυτούς σχεδόν 90 είναι εθελοντές και ασκούν πλήρη απασχόληση εντελώς διαφορετικής φύσης.

1.3.2. Για το λόγο αυτό, οι εργατικές ενώσεις και οι κοινωνικές οργανώσεις συνεχίζουν να διεκπεραιώνουν το μεγαλύτερο μέρος της συμβουλευτικής δραστηριότητας και πρέπει να δαπανούν δικούς τους σημαντικούς πόρους. Ήδη στην Ευρώπη των 15, είναι σχεδόν αδύνατον να χρηματοδοτηθούν οι δραστηριότητες αυτές. Με την ένταξη 12 πρόσθετων χωρών με 12 πρόσθετες γλώσσες, οι δυνατότητες σε προσωπικό και σε οικονομικούς πόρους των οργανώσεων αυτών, οι οποίες χρηματοδοτούνται κυρίως από τις εισφορές των μελών, θα έχουν ξεπεραστούν κατά πολύ.

1.3.3. Επιπλέον, οι εργατικές οργανώσεις και ενώσεις από τις υποψήφιες χώρες, που επίσης διαθέτουν περιορισμένα μέσα, δεν θα είναι σε θέση (χωρίς ουσιαστική υποστήριξη από την ΕΕ) ούτε να συμβουλεύσουν τους συμπατριώτες τους που επιθυμούν να μεταναστεύσουν, ούτε να τους προστατεύσουν από διάφορες ύποπτες πρακτικές. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η δημιουργία ή ενίσχυση σταθερών - τούτο σημαίνει αποδοτικών και προικισμένων με επαρκείς πόρους - ενώσεων και εργατικών ομοσπονδιών στα υπό ένταξη μέλη είναι αναγκαία για την επίτευξη των ελευθεριών στην ενιαία αγορά και η Επιτροπή οφείλει στο σημείο αυτό να είναι ήδη από τώρα δραστήρια.

2. Ανάγκη για κατάρτιση νέας γνωμοδότησης

2.1. Στην παρούσα γνωμοδότηση πρωτοβουλίας, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή παραπέμπει σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της(7). Η νέα αυτή γνωμοδότηση ακολουθεί την ίδια πορεία και επιδιώκει να τις συμπληρώσει, δεδομένου ότι ορισμένα από τα προβλήματα που εξετάζονται σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις δεν έχουν ακόμη επιλυθεί και ότι τα αιτήματα της ΟΚΕ δεν έχουν ικανοποιηθεί, αν και είχε δοθεί σχετική συνέχεια σε αυτά από τα διάφορα κοινοτικά όργανα.

2.2. Πολίτες της ΕΕ που ασκούν το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας συνεχίζουν να τυγχάνουν σε πολλούς τομείς μεταχείρισης λιγότερο καλής από εκείνης των πολιτών της χώρας παραμονής.

2.2.1. Τα παραδείγματα που ακολουθούν αφορούν την Γερμανία, χώρα καταγωγής του εισηγητή, αλλά ισχύουν και για άλλα κράτη μέλη.

2.2.1.1. Οι πολίτες άλλων κρατών μελών τιμωρούνται αυστηρότερα από τους Γερμανούς σε περίπτωσης που δεν φέρουν μαζί τους ή που δεν επιδείξουν το δελτίο ταυτότητάς τους.

2.2.1.2. Ιδιαίτερα σε περιπτώσεις όπου χρειάζεται να καταβληθούν κοινωνικά επιδόματα, οι αρχές προφασίζονται διατυπώσεις που παραλείφθηκαν για να θέσουν τέρμα στην παραμονή. Στις 16 Οκτωβρίου 2000, οι γερμανικές εφημερίδες ανέφεραν την περίπτωση ενός Ιταλού πολίτη, εγκατεστημένου στο κρατίδιο της Βάδης Βυρτεμβέργης και διαμένοντος για 41 χρόνια στη Γερμανία, άπορου και εξαρτώμενου από κοινωνικά επιδόματα, ο οποίος έπρεπε να επιστρέψει στην χώρα προέλευσής του διότι δεν είχε υποβάλει εγκαίρως άδεια μακροχρόνιας παραμονής. Ωστόσο, η άδεια αυτή έπρεπε να του είχε χορηγηθεί μέσω της διοικητικής οδού χωρίς την υποβολή χωριστής αίτησης και η απουσία άδειας παραμονής δεν έπρεπε να οδηγήσει στην απαγόρευση της παραμονής διότι δεν αποτελεί συστατικό στοιχείο του δικαιώματος παραμονής. Οι τακτικές αυτές δεν αποτελούν μεμονωμένες περιπτώσεις. Το κρατίδιο αυτό απαγορεύει συστηματικά την παραμονή στους εργαζόμενους με ανεπαρκή εισοδήματα που υποβάλλουν αίτηση συμπληρωματικών κοινωνικών επιδομάτων, εάν έχουν παραλείψει να ζητήσουν άδεια μακροχρόνιας παραμονής. Επίσης, οι συνταξιούχοι έχουν προβλήματα με την υπηρεσία αλλοδαπών εάν διαμείνουν για περίοδο άνω των δύο ετών στην χώρα προέλευσής τους και στη συνέχεια θελήσουν να επιστρέψουν στη Γερμανία.

2.2.1.3. Ακόμη και στην περίπτωση της επιστροφής από τη χώρα στην οποία άσκησαν δραστηριότητα, οι εργαζόμενοι συναντούν προβλήματα που σχετίζονται με τα διαφορετικά συστήματα κοινωνικής ασφάλισης. Για παράδειγμα, οι συνταξιούχοι που επιστρέφουν στην Πορτογαλία και πρέπει να αποχωρήσουν από την γερμανική ασφάλιση ασθενείας, δεν μπορούν να καταβάλουν εθελοντικά εισφορές στην γερμανική ασφάλιση πρόνοιας (Pflegeversicherung) αν και αυτή η ασφάλιση δεν υφίσταται στην Πορτογαλία επειδή συνδέεται με την γερμανική ασφάλιση ασθενείας.

2.2.1.4. Ακόμη, παραμένει μια ολόκληρη σειρά φορολογικών διακρίσεων. Στη Γερμανία, οι εργαζόμενοι που προέρχονται από άλλο κράτος μέλος δεν μπορούν να συμπεριλάβουν εκ των προτέρων τις συνήθεις φορολογικές εκπτώσεις λόγω προστατευόμενου μέλους στην φορολογική δήλωση, όπως ισχύει συνήθως, αλλά μπορούν να τις ζητήσουν εκ των υστέρων στην περίπτωση που τα τέκνα διαμένουν σε άλλο κράτος μέλος. Το αποτέλεσμα είναι η υψηλότερη φορολογία σε πρώτη φάση και η επιστροφή της κράτησης εκ των υστέρων στο τέλος του οικονομικού έτους.

2.2.2. Οι πολίτες της ΕΕ με ειδικές ανάγκες συναντούν τεράστιες δυσκολίες όταν θέλουν να ασκήσουν το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας και υποφέρουν από αναπηρία που απαιτεί πρόσθετα κοινωνικά βοηθήματα για την διαβίωση σε κανονικές συνθήκες. Πράγματι, οι αρχές προφασίζονται το γεγονός ότι το άτομο εξαρτάται από τη χορήγηση κοινωνικών βοηθημάτων υπό τη γενική έννοια χωρίς να εξετάζουν τη συγκεκριμένη περίπτωση και αρνούνται να χορηγήσουν άδεια παραμονής. Μέχρι σήμερα, η Κοινότητα δεν έχει προσπαθήσει να εναρμονίσει αυτό το πολύπλοκο νομικό ζήτημα. Ωστόσο, η ΟΚΕ θεωρεί ότι τουλάχιστον για τα άτομα με ειδικές ανάγκες τουλάχιστον, το γεγονός ότι χρειάζονται πρόσθετα κοινωνικά βοηθήματα δεν θα πρέπει να αποτελεί νομότυπο μέσο για την άρνηση χορήγησης άδειας παραμονής.

2.2.3. Κατά την πρόσληψη σε δημόσιες υπηρεσίες άλλου κράτους μέλους, οι πολίτες της ΕΕ συνεχίζουν να αποτελούν αντικείμενο διακρίσεων όσον αφορά την αναγνώριση της διάρκειας κατά την οποία άσκησαν παρόμοιες δραστηριότητες και, κατά συνέπεια, την κατάταξη στην μισθολογική κλίμακα και την προαγωγή. Ακόμη και στην ιδιωτική οικονομία, η αναγνώριση της προϋπηρεσίας και των επαγγελματικών προσόντων που αποκτήθηκαν στη χώρα προέλευσης δεν είναι υποχρεωτική. Οι κοινωνικοί εταίροι δεν προβλέπουν κατά κανόνα στις συλλογικές συμβάσεις καμία τέτοια ρύθμιση, με συνέπεια, συχνά, η αναγνώριση αυτή να εξαρτάται από την ιδιωτική σύμβαση μεταξύ εργοδότη και εργαζόμενου.

2.2.4. Στην περίπτωση των μαθητών, των σπουδαστών και των φοιτητών που μεταβαίνουν σε άλλο κράτος μέλος για να ολοκληρώσουν την κατάρτισή τους, συχνά δεν αναγνωρίζεται η διάρκεια της κατάρτισης που έχει ήδη πραγματοποιηθεί, ούτε και οι ήδη αποκτηθείσες γνώσεις. Τούτο έχει ως αποτέλεσμα την υποτίμηση ορισμένων πτυχών της κατάρτισης και την άνευ λόγου επιμήκυνση των σπουδών για την απόκτηση του διπλώματος. Γενικότερα, οι υφιστάμενοι κανόνες αναγνώρισης αφορούν κυρίως τους κύκλους κατάρτισης που έχουν ήδη ολοκληρωθεί και δεν λαμβάνουν υπόψη τις περιπτώσεις παιδιών που συνοδεύουν τους γονείς τους κατά την μετάβαση σε άλλο τόπο κατοικίας.

2.2.5. Στο πρόγραμμα δράσης της διάσκεψης των υπουργών εκπαίδευσης της ΕΕ(8) επισημαίνεται μια σειρά περαιτέρω προβλημάτων στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης, τα οποία σύμφωνα με την ΟΚΕ, πρέπει να αντιμετωπισθούν χωρίς καθυστέρηση.

2.2.6. Οι υπήκοοι τρίτων χωρών, οι οποίοι έχουν θεμελιώσει δικαίωμα νόμιμης παραμονής εντός ενός κοινοτικού κράτους (π.χ. ως απασχολούμενοι ή σύζυγοι κοινοτικών υπηκόων) αντιμετωπίζουν ακόμη πολλά προβλήματα. Τα προβλήματα αυτά οξύνονται πολύ περισσότερο με την μετακόμιση και την ανάληψη δραστηριότητας σε ένα άλλο κράτος μέλος. Ενώ κατά την αποστολή παρόμοιων υπηκόων τρίτων κρατών μέσω επιχειρήσεων από άλλα κράτη μέλη έγινε δυνατή η δημιουργία λύσεων κατά προσέγγιση, πολλά προβλήματα όσον αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία εργαζομένων δεν έχουν ακόμη επιλυθεί. Αν και διαμένουν νόμιμα, εμποδίζεται συχνά η πρόσβασή τους σε συγκεκριμένα επαγγέλματα, τα οποία διαφυλάσσονται για τους πολίτες του κράτους μέλους ή τους πολίτες άλλων κρατών μελών της ΕΕ. Η εξέταση όλων των προβλημάτων των υπηκόων των τρίτων χωρών υπερβαίνει το πλαίσιο της παρούσας γνωμοδότησης. Ωστόσο, η ΟΚΕ επισημαίνει ότι τα συναφή προβλήματα μπορούν να επιλυθούν από την ΕΕ μέσω του εντονότερου συντονισμού της πολιτικής για τη μετανάστευση. Εάν η μετανάστευση από τρίτες χώρες προς ορισμένα κράτη μέλη της ΕΕ, αντιμετωπισθεί ως θέμα κοινοτικής πολιτικής, τότε πρέπει και τα προβλήματα των θιγόμενων ατόμων να αντιμετωπισθούν σε κοινοτικό επίπεδο. Στόχος πρέπει να είναι οι νόμιμοι μετανάστες, να μπορούν να απολαμβάνουν ισότιμα δικαιώματα στο εσωτερικό της ΕΕ.

2.2.7. Ένα από τα σοβαρότερα και πιο πολυσυζητημένα προβλήματα για μια πραγματικά ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων είναι η απόκτηση ασφαλιστικών δικαιωμάτων σε άλλη χώρα και η δυνατότητα διατήρησης των κεκτημένων δικαιωμάτων, κυρίως των επικουρικών συντάξεων, βάσει διαφόρων ασφαλιστικών συμβάσεων. Πρέπει να αναζητηθούν νέες λύσεις στο πρόβλημα αυτό τόσο για την ελεύθερη κυκλοφορία μεταξύ των νυν 15 κρατών μελών όσο και για να καταστεί δυνατή η κυκλοφορία αυτή για τις υποψήφιες χώρες.

2.3. Εν όψει της προσεχούς διεύρυνσης της ΕΕ, η ΟΚΕ επαναλαμβάνει την πρόσκλησή της στις κοινοτικές αρχές να εξετάσουν κατά προτεραιότητα τα ζητήματα και τα προβλήματα που σχετίζονται με την απασχόληση των μεταναστών και την ελεύθερη κυκλοφορία των ατόμων και να δώσουν ταχεία λύση.

3. Επείγων χαρακτήρας της γνωμοδότησης

3.1. Ενόψει της προσεχούς σημαντικής διεύρυνσης της ΕΕ στο εγγύς μέλλον και λόγω των διαρθρωτικών διαφορών μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ και των υποψηφίων χωρών, θα γίνει ευρεία χρήση του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας και μετανάστευσης σε διάφορες μορφές.

3.2. Σήμερα ακόμη εξακολουθούν να υφίστανται προβλήματα στο εσωτερικό της Ευρώπης των 15 στον τομέα της κοινωνικής ασφάλισης, της φορολογίας, της κατάργησης των διακρίσεων που συνεχίζουν να υφίστανται, της αναγνώρισης των περιόδων κατάρτισης και δραστηριότητας, των διπλωμάτων καθώς και στον τομέα της συνεργασίας μεταξύ των κοινωνικών και των δικαστικών και αστυνομικών αρχών των κρατών μελών.

3.3. Προβλήματα στον τομέα της φορολογίας υφίστανται ιδίως για εργαζόμενους, που απασχολούνται οι ίδιοι σε ένα άλλο κράτος, των οποίων όμως η οικογένεια παραμένει στη χώρα προέλευσης. Συχνά υπάρχει στο σημείο αυτό άνιση μεταχείριση σε σχέση με τους πολίτες της χώρας όπου παρέχεται η εργασία. Αυτή φθάνει από τη μη αναγνώριση μιας δεύτερης διαμονής μέχρι την ελλιπή συνεκτίμηση των τέκνων.

3.4. Ακόμη και σήμερα, παρά την από μακρού ύπαρξη ευρωπαϊκών διατάξεων στον τομέα της κοινωνικής ασφάλισης (π.χ. κανονισμός ΕΚ/1408/71)(9) λόγω της ποικιλομορφίας των συστημάτων δημιουργούνται για τους εργαζόμενους, που ασκούν το δικαίωμα της ελεύθερης κυκλοφορίας, άλυτα προβλήματα, καθώς και για τα μέλη των οικογενειών τους που παραμένουν στη χώρα προελεύσεως π.χ. όσον αφορά την ασφάλιση ασθένειας. Αν και ο κανονισμός συνολικά εφαρμόζεται καλά, δημιουργούνται προβλήματα στο σημείο αυτό ιδίως κατά τη σύμπτωση φορολογικών και χρηματοδοτούμενων με εισφορές συστημάτων. Ακόμη και σε περιπτώσεις ελλείψεων ορισμένων κλάδων της κοινωνικής ασφάλειας στη χώρα προελεύσεως δημιουργούνται προβλήματα ιδίως για τους συνταξιούχους.

3.5. Τα προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα η ΕΕ λόγω των 15 διαφορετικών φορολογικών συστημάτων και των 15 διαφορετικών συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης, τα οποία είναι σχεδόν αδύνατο να εναρμονισθούν, θα οξυνθούν με την ένταξη των υποψηφίων χωρών.

3.6. Μόνο ορισμένα από αυτά τα προβλήματα που αναφέρονται στην έκθεση Veil του 1997 και στις γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ έχουν βρει λύση. Έχει μεγάλη σημασία να επιλυθούν τα υπάρχοντα προβλήματα και μάλιστα πριν από την ένταξη των υποψηφίων χωρών διότι είναι σαφές ότι εκ των υστέρων θα είναι ακόμη πιο δύσκολη η εξεύρεση λύσης. Είναι προς το συμφέρον των υποψηφίων χωρών να θεσπισθούν, πριν από την εισαγωγή της ελεύθερης κυκλοφορίας, αξιόπιστοι και εφαρμόσιμοι κανόνες και να δημιουργηθεί η υποδομή για την παροχή συμβουλών και ενημέρωσης στους πολίτες. Με τον τρόπο αυτό θα μειωθεί το κόστος που θα επιβαρύνει τις υποψήφιες χώρες, εάν έχουν ήδη προβεί στις απαραίτητες τροποποιήσεις για την υιοθέτηση του κοινοτικού κεκτημένου ήδη πριν από την ένταξη.

3.7. Ενώ από οικονομική άποψη, η εσωτερική αγορά έχει σχεδόν ολοκληρωθεί σε πολλούς τομείς, διαπιστώνεται σημαντική καθυστέρηση στην καταπολέμηση της απάτης. Τούτο γίνεται σαφές στην καταπολέμηση της παράνομης απασχόλησης, της παράνομης είσπραξης κοινωνικών παροχών, της φοροδιαφυγής (είτε για το εισόδημα, είτε για τις κοινωνικές εισφορές) ή τις παράνομες πρακτικές ιδίως όσον αφορά την απόσπαση των εργαζομένων.

3.7.1. Λόγω της έλλειψης ευρωπαϊκής νομοθεσίας, είναι πρακτικά αδύνατον να επιτύχει η δικαιοσύνη ή οι διωκτικές αρχές της χώρας υποδοχής την καταβολή διοικητικών προστίμων, την εκτέλεση μιας δικαστικής απόφασης ή μιας καταδίκης εις βάρος των γραφείων εργασίας που είναι εγκατεστημένα στην χώρα προέλευσης και που δρουν παράνομα. Κατά συνέπεια, δεν υφίστανται αξιόπιστα στοιχεία για τις επιχειρήσεις και την πραγματική καταβολή των κοινωνικών εισφορών στη χώρα προέλευσης διότι δεν υπάρχει ευρωπαϊκό μητρώο επιχειρήσεων, ούτε κοινή ευρωπαϊκή βάση δεδομένων των οργανισμών κοινωνικής ασφάλισης.

3.7.2. Στην πράξη, είναι σχεδόν αδύνατον για τους εργαζόμενους που προσλαμβάνονται από ανέντιμους εργοδότες ή γραφεία εργασίας για να εργαστούν σε άλλο κράτος μέλος, να ασκήσουν τα δικαιώματά τους. Τούτο ισχύει κυρίως όταν με τη λήξη της σύμβασής τους, οι εργαζόμενοι αυτοί δεν βρίσκουν άλλη θέση απασχόλησης στην ίδια χώρα και όταν δεν είναι μέλη συνδικαλιστικής οργάνωσης στη χώρα όπου απασχολούνται. Οι γλωσσικοί φραγμοί και οι δυσκολίες προσφυγής στη δικαιοσύνη μετά την επιστροφή στη χώρα προέλευσης συμβάλλουν στην αδυναμία αντιμετώπισης αυτών των παράνομων τακτικών. Το στοιχείο αυτό γίνεται ακόμη πιο έντονο λόγω της έλλειψης συνεργασίας μεταξύ των αστυνομικών υπηρεσιών και της απουσίας αμοιβαίας αναγνώρισης των αποφάσεων που εκδίδονται και των προστίμων που επιβάλλονται. Το οργανωμένο έγκλημα επωφελείται ολοένα και συχνότερα από τις ανεπάρκειες αυτές. Το πρόβλημα αυτό πρέπει να επιλυθεί χωρίς καθυστέρηση. Επιβάλλεται να εξετασθεί αν είναι δυνατή η δημιουργία ευρωπαϊκού οργάνου που θα βοηθά κατά την υλοποίηση υφιστάμενων αξιώσεων.

4. Συμπεράσματα

4.1. Γενικό πλαίσιο

4.1.1. Η μετανάστευση ως κοινή αποστολή όλων των μελών

4.1.1.1. Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ η μετανάστευση είναι ήδη σήμερα ένα κοινό πρόβλημα. Μέσω της ελεύθερης κυκλοφορίας υπηκόων τρίτων κρατών εντός της ΕΕ μετά την εδραίωση μιας νόμιμης παραμονής σε ένα κράτος μέλος και τις στρεβλώσεις της αγοράς εργασίας λόγω της παράνομης μετανάστευσης σε ένα κράτος μέλος (π.χ. στη Μεσόγειο ή στα σημερινά ανατολικά σύνορα της ΕΕ) τελικά όλα τα κράτη μέλη ενδιαφέρονται από κοινού. Χρειάζεται, επομένως, επειγόντως ένας εντονότερος συντονισμός της μεταναστευτικής πολιτικής.

4.1.2. Η ελεύθερη κυκλοφορία κατά τη διεύρυνση της ΕΕ

4.1.2.1. Στόχος της διεύρυνσης της ΕΕ είναι η διαμόρφωση της πλήρως ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων χωρίς οποιαδήποτε διάκριση. Προκειμένου να συνεχίσει να είναι αποδεκτή η ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων και μετά την διεύρυνση, πρέπει να ληφθούν μέτρα για τον έλεγχο των αναμενόμενων μεταναστευτικών ροών από την άποψη χρόνου, χώρου και τομέα. Σχετικά, χρειάζεται να υπάρξει μέριμνα ώστε το ενδεχόμενο μεταναστευτικό δυναμικό των υποψήφιων χωρών να μην επικεντρωθεί σε ένα μικρό αριθμό γειτονικών κρατών.

4.1.2.2. Ειδικότερα στα σημερινά εξωτερικά σύνορα της ΕΕ, πρέπει να αποφευχθεί η εισαγωγή της πλήρους ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων χωρίς μεταβατική περίοδο, ώστε να αποφευχθούν ενδεχόμενες τοπικές αντιρρήσεις από οικονομική και κοινωνική άποψη. Διότι λόγω των ιδιαίτερα υψηλών διαφορών όσον αφορά την αμοιβή και την αγοραστική δύναμη ο κίνδυνος στο σημείο αυτό είναι ιδιαίτερα έντονος ότι μεθοριακοί εργαζόμενοι από τα κράτη που θα προσχωρήσουν θα αποδεχθούν μισθούς οι οποίοι σε περίπτωση διαμονής στον τόπο εργασίας δεν θα επαρκούν για τη διαβίωση και συνεπώς θα προκληθεί ανεργία στους εντόπιους εργαζόμενους και στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό μεταξύ επιχειρήσεων που θα μπορούσαν να παραβλάψουν την αποδοχή της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων.

4.1.2.3. Συνολικά, ενόσω αναμένεται μία δυναμική οικονομική ανάπτυξη στις υποψήφιες για ένταξη χώρες, η ΕΕ δεν θα πρέπει να κατευθύνεται από μία αμυντική στρατηγική. Για όσο διάστημα θα θεωρούνται απαραίτητα τα μεταβατικά μέτρα για τον περιορισμό της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων και της ελεύθερης κυκλοφορίας των υπηρεσιών, θα πρέπει να αναζητηθούν διαφορετικές λύσεις σε περιφερειακή και τομεακή κλίμακα, να αναπτυχθούν κριτήρια για τον τακτικό έλεγχο και να συμφωνηθούν κατάλληλες αναθεωρητικές ρήτρες ώστε να διευκολυνθεί η ελαστική εφαρμογή των μέτρων.

4.1.3. Συγκρισιμότητα και διαθεσιμότητα των δεδομένων των οργανισμών κοινωνικής ασφάλισης

4.1.3.1. Προκειμένου, πρώτον, να μπορούν οι εργαζόμενοι να αποδείξουν ευκολότερα τις περιόδους απασχόλησης και καταβολής εισφορών, δεύτερον, να τερματισθούν οι παράνομες πρακτικές και, τρίτον, να διευκολυνθεί το έργο των κοινωνικών και ελεγκτικών υπηρεσιών, η ΟΚΕ προτείνει μακροπροθέσμως τη θέσπιση, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, μιας κοινής βάσης δεδομένων των οργανισμών κοινωνικής ασφάλισης, στην οποία θα εγγράφονται τα δεδομένα που σχετίζονται με τις περιόδους δραστηριότητας, την καταβολή εισφορών και την είσπραξη παροχών.

4.1.3.2. Η ΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι μια παρόμοια τράπεζα δεδομένων δεν είναι δυνατό να δημιουργηθεί σύντομα λόγω του σχετικού κόστους και της ποικιλομορφίας των συστημάτων. Μπορεί όμως να γίνουν ενέργειες που θα ανοίξουν το δρόμο προς το σημείο αυτό. Ως ενδιάμεση ενέργεια πρέπει καταρχάς να θεσπισθεί μια ταυτότητα ηλεκτρονικής αναγνωριζόμενης για την κοινωνική ασφάλιση σύμφωνα με το κοινοτικό ενιαίο πρότυπο στο οποίο θα φυλάσσονται τα εν λόγω δεδομένα(10).

4.1.4. Διαθεσιμότητα των δεδομένων των εθνικών μητρώων επιχειρήσεων

4.1.4.1. Παρά το γεγονός ότι η εσωτερική αγορά έχει σχεδόν ολοκληρωθεί, είναι δύσκολο, χρονοβόρο και δαπανηρό για εκείνους που αναζητούν απασχόληση, για τις ελεγκτικές αρχές, τα γραφεία εξεύρεσης εργασίας, τους νομικούς εκπροσώπους, τους εταίρους, τους πελάτες και τα δικαστήρια, να αποκτήσουν αξιόπιστες πληροφορίες σχετικά με τη νομική έδρα μιας επιχείρησης εγκατεστημένης σε άλλο κράτος μέλος, στους εγγεγραμμένους ιδιοκτήτες και στην κατάστασή της (εγγεγραμμένη στα μητρώα ή σε πτώχευση). Μια μικρή μειοψηφία ανέντιμων επιχειρηματιών χρησιμοποιεί το κενό αυτό σε πολλούς τομείς π.χ. στην παράνομη πρόσληψη εργαζομένων.

4.1.4.2. Για το λόγο αυτό, η ΟΚΕ προτείνει ως ενδιάμεση ενέργεια ενιαίες ευρωπαϊκές διατάξεις γα τα δεδομένα τουλάχιστον που συγκεντρώνονται κατά την καταχώρηση των επιχειρήσεων μέσω των κρατών μελών και ρυθμίσεις για την ανταλλαγή δεδομένων και την διάθεσή τους σε άλλα κράτη μέλη για τους σκοπούς τους. Μακροπρόθεσμα επιβάλλεται περαιτέρω να εξετασθεί η συμπίεση των εθνικών μητρώων επιχειρήσεων σε μια ευρωπαϊκή τράπεζα δεδομένων βατή στο κοινό.

4.1.5. Βελτίωση των υπηρεσιών παροχής συμβουλών εισερχόμενων και εξερχόμενων μεταναστών

4.1.5.1. Η σοβαρή παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών στους πολίτες της ΕΕ που επιθυμούν να μεταναστεύσουν, συμπεριλαμβανομένης της παροχής ειδικών υπηρεσιών όπως η εξεύρεση διασυνοριακής απασχόλησης, πρέπει να υπόκειται σε ενιαία για την Ευρώπη, υποχρεωτική άδεια, προκειμένου να εξαιρούνται τα μη σοβαρά άτομα που δεν διαθέτουν τις απαραίτητες γνώσεις και να προστατευθούν οι πολίτες της Ένωσης από τα άτομα που ζητούν υψηλές αμοιβές για υπηρεσίες που παρέχονται, είτε δωρεάν, είτε σε πολύ χαμηλές τιμές από τις δημόσιες αρχές ή τις μη κερδοσκοπικές οργανώσεις. Για το λόγο αυτό, η ΟΚΕ προτείνει να περιοριστεί, μέσω μιας οδηγίας, η δραστηριότητα αυτή στις μη κερδοσκοπικές οργανώσεις και στις δημόσιες αρχές, οι οποίες θα διαθέτουν ειδική άδεια. Τουλάχιστον, θα πρέπει όμως - κατ' εφαρμογή των διατάξεων της ΔΟΕ που έχουν μεταφερθεί στο κοινοτικό δίκαιο - να απαγορευθεί σε όλη την Ευρώπη να παρακρατούν τέλη τα ιδιωτικά γραφεία εξεύρεσης απασχόλησης από τους εργαζόμενους.

4.1.5.2. Η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να αναλάβει δράση προκειμένου να θεσπίσει και να προωθήσει ένα δίκτυο παροχής συμβουλών και βοήθειας στους μετανάστες, το οποίο να καλύπτει ευρύτερο πεδίο από το Εures. Η ΟΚΕ χαίρει διότι η ΕΕ στο σημείο αυτό διαθέτει σήμερα επαρκείς πόρους αλλά διαβλέπει συμπληρωματικές ανάγκες, ιδίως σε σχέση με τη διεύρυνση. Εξίσου σημαντική, όπως η οικονομική υποστήριξη, των υπηρεσιών παροχής συμβουλών είναι παράλληλα η μεταφορά τεχνογνωσίας και η διαθεσιμότητα των πληροφοριών που πράγματι απαιτούνται κατά την παροχή συμβουλών και συνδρομής.

4.1.5.3. Στόχος του πρέπει να είναι μια ολοένα και πιο ευρεία αμοιβαία πρόσβαση στις δραστηριότητες των δημοσίων υπηρεσιών παροχής συμβουλών και εξεύρεσης απασχόλησης, των συνδικάτων, των κοινωνικών οργανώσεων, των επιμελητηρίων και των υπόλοιπων μη κερδοσκοπικών οργανώσεων. Δεδομένου ότι οι δραστηριότητες αυτές αφορούν τις αρμοδιότητες των δημοσίων αρχών, θα πρέπει να χορηγείται επιδότηση στις ΜΚΟ που δρουν στον τομέα αυτό. Θα πρέπει συγκεκριμένα να χρηματοδοτούνται με κοινοτικούς και εθνικούς πόρους, τόσο η απασχόληση ειδικευμένων συμβούλων όσο και η επεξεργασία, η μετάφραση και η διάδοση των πληροφοριών.

4.1.6. Βελτίωση του δικτύου Εures

Είναι απαραίτητο να βελτιωθεί σημαντικά η ορατότητα και το επαγγελματικό πνεύμα του Εures. Η ΟΚΕ παραπέμπει σαφώς στις προτάσεις της έκθεσης Veil και επικροτεί μια ενεργό εκστρατεία διαφήμισης και πληροφόρησης.

4.1.6.1. Η πληροφόρηση που προσφέρει το Εures πρέπει να γίνει πολύ πιο λεπτομερής και πιο προσιτή. Όσον αφορά τις προσφορές απασχόλησης, θα πρέπει να παρέχει συγκεκριμένες πληροφορίες όσον αφορά την αμοιβή, την διάρκεια της σύμβασης εργασίας, το ωράριο, τον τόπο εργασίας καθώς και τις γλωσσικές γνώσεις και τα προσόντα που ενδεχομένως απαιτούνται.

4.1.6.2. Το Εures πρέπει να επιδιώξει μια στενότερη συνεργασία με τους κοινωνικούς εταίρους, κυρίως σε εθνικό και τομεακό επίπεδο, προκειμένου να αποκτήσει πρόσβαση στις πρόσφατες απαραίτητες πληροφορίες και για να μπορέσει να δώσει στους ενδιαφερόμενους, μια ακριβή εικόνα των απαιτήσεων και των συνθηκών εργασίας στα υπόλοιπα κράτη μέλη της ΕΕ.

4.1.6.3. Για την εφαρμογή της οδηγίας 1612/68, πρέπει τουλάχιστον όλες οι προσφορές απασχόλησης των εθνικών γραφείων εξεύρεσης απασχόλησης σχετικά με πιο μακροπρόθεσμες συμβάσεις ή συμβάσεις αορίστου χρόνου να δημοσιευθούν στο δίκτυο Εures. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει τις προσπάθειες που ανέλαβε προ ολίγου η Επιτροπή για την επίτευξη αυτού του στόχου.

4.1.7. Βελτίωση της εκτέλεσης των αποφάσεων των αστικών, διοικητικών και ποινικών δικαστηρίων και της εξόφλησης των προστίμων σε όλη την Ευρώπη

Είναι απαραίτητο να διασφαλισθεί σε όλη την Ευρώπη τόσο η εκτέλεση των ποινικών αποφάσεων που καταδικάζουν τους εργοδότες που δεν τηρούν τις νομικές υποχρεώσεις τους στον τομέα της καταβολής του ελάχιστου μισθού και των εισφορών της κοινωνικής ασφάλισης όσο και η εξόφληση των προστίμων, έτσι ώστε να τερματισθούν αποτελεσματικά οι δραστηριότητες των ανέντιμων εργοδοτών, κυρίως όσον αφορά την απόσπαση των εργαζομένων. Η ΟΚΕ προτείνει την κατάρτιση οδηγίας που θα αντικαταστήσει τις διάφορες διμερείς συμφωνίες.

4.2. Άλλες πρωτοβουλίες

4.2.1. Η ΟΚΕ προτείνει να ενημερώνει τακτικά η Επιτροπή το Παρατηρητήριο για την Εσωτερική Αγορά της ΟΚΕ σχετικά με τα ακόλουθα θέματα και δραστηριότητες:

- συντονισμός των δραστηριοτήτων των δημοσίων υπηρεσιών, του Εures και των μη κερδοσκοπικών οργανώσεων·

- χορήγηση αδειών στις μη κερδοσκοπικές οργανώσεις που δρουν στον τομέα της παροχής συμβουλών για τη μετανάστευση·

- συντονισμό του τύπου και της χρηματοδοτικής υποστήριξης που χορηγείται στο δίκτυο των υπηρεσιών παροχής συμβουλών·

- πραγματοποίηση αναλύσεων και στατιστικών για τα θέματα που άπτονται της ελεύθερης κυκλοφορίας·

- στήριξη των κρατών μελών και των κοινωνικών εταίρων σε όλα τα ζητήματα που αφορούν την ελεύθερη κυκλοφορία.

4.2.2. Κατάργηση της άρνησης παραμονής σε άτομα με ειδικές ανάγκες που χρειάζονται κοινωνικές παροχές και για τα άτομα που διέμειναν νόμιμα σε άλλο κράτος μέλος

Η ΟΚΕ προτείνει να συμπληρωθούν οι σχετικές οδηγίες με τα εξής:

- εάν οι κοινωνικές παροχές καθίστανται απαραίτητες ύστερα από μια σχετικά μακροχρόνια παραμονή, τότε οι αρμόδιες αρχές των κρατών μελών δεν πρέπει να προφασίζονται το λόγο αυτό για να θέσουν τέρμα στην διαμονή·

- τα συμπληρωματικά βοηθήματα για τα άτομα με ειδικές ανάγκες δεν πρέπει να θεωρούνται από τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών λόγος άρνησης της διαμονής.

4.2.3. Αυτόματη χορήγηση άδειας μακροχρόνιας παραμονής ύστερα από νόμιμη μακροχρόνια διαμονή

Η ΟΚΕ προτείνει να διασαφηνισθούν οι υφιστάμενοι κανονισμοί έτσι ώστε οι εργαζόμενοι και οι οικογένειές τους να αποκτούν το αργότερο μετά από μια νόμιμη πενταετή διαμονή, μια άδεια παραμονής αορίστου χρόνου από την χώρα στην οποία διαμένουν χωρίς να χρειάζεται να υποβάλουν αίτηση.

4.2.4. Η καθιέρωση καλών πρακτικών

Σε ορισμένες περιπτώσεις, λύσεις σε μερικά προβλήματα που συνδέονται με την ελεύθερη κυκλοφορία εργαζομένων, έχουν ευρεθεί σε αποκεντρωμένη κλίμακα. Η βάση δεδομένων Prism του παρατηρητηρίου της ΟΚΕ για την ενιαία αγορά, περιλαμβάνει ορισμένες από τις λύσεις αυτές· π.χ. την πρωτοβουλία Εuregio, για την προάσπιση των συμφερόντων των εργαζομένων στην περιοχή μέσω συνεργασίας των εργατικών ενώσεων στο Βέλγιο, Ολλανδία και Γερμανία ή την εθελούσια συμφωνία για τις εισφορές στην κοινωνική ασφάλιση, των οργάνωση της πληρωμής για διακοπές για τους προσωρινούς εργαζομένους που μετακινούνται από τη Γερμανία στην Γαλλία, και αντιστρόφως, μέσω της δημιουργίας ενός απλού διοικητικού συστήματος. Η συστηματική ταξινόμηση αυτών των πρωτοβουλιών ενδέχεται να επιλύσει μερικά από τα εκκρεμούντα προβλήματα στον τομέα.

Βρυξέλλες, 28 Μαρτίου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) Βλ. Παράρτημα.

(2) Στις δυτικές περιοχές της Γερμανίας, το ακαθάριστο ωρομίσθιο ενός ειδικευμένου εργάτη που εργάζεται στην μεταποιητική βιομηχανία ανέρχεται σε 28,50 μάρκα. Αντίθετα, το ωρομίσθιο για την ίδια κατηγορία ανέρχεται σε 4,80 μάρκα στη δυτική Πολωνία και μόλις σε 2,70 μάρκα (1:11) στην ανατολική Πολωνία.

(3) Boeri, Tito και Brücker, Herbert: Μελέτη για τις επιπτώσεις της διεύρυνσης προς Ανατολάς όσον αφορά τα εισοδήματα και την απασχόληση στα σημερινά κράτη μέλη της ΕΕ. Η μελέτη πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της Επιτροπής, Γενική Διεύθυνση "Απασχόληση και κοινωνικές υποθέσεις", 23 Μαΐου 2000, Βερολίνο και Μιλάνο, 2000.

(4) DIW (Γερμανικό ίδρυμα οικονομικών μελετών), Εβδομαδιαίο δελτίο 21/2000: Διεύρυνση της ΕΕ προς Ανατολάς: καμία μαζική μετανάστευση. Η μελέτη διαιρείται σε δύο μέρη: το πρώτο αναλύει τα συμπεράσματα του DIW σχετικά με το μέγεθος της μελλοντικής μετανάστευσης από τις ΧΚΑΕ. Το δεύτερο μέρος που συντάχθηκε από το Ίδρυμα για το μέλλον της απασχόλησης (IZA) αναλύει τις ενδεχόμενες επιπτώσεις της μετανάστευσης στις αμοιβές και την απασχόληση.

(5) Το δίκτυο Εures (Ευρωπαϊκές υπηρεσίες απασχόλησης) επιδιώκει να διευκολύνει την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων στις 17 χώρες του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ). Στους εταίρους του περιλαμβάνονται οι δημόσιες υπηρεσίες για την απασχόληση, τα συνδικάτα και οι οργανώσεις των εργοδοτών. Την εταιρική σχέση συντονίζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

(6) Έκθεση της 18ης Μαρτίου 1997 της ομάδας μελέτης υψηλού επιπέδου που διηύθυνε η κ. Simone Veil και αφορούσε θέματα σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία (βλ. Διαδίκτυο http://europa.eu.int/Comm/internal_market/en/people/hlp/hlphmtl.htm σ. 25 και συνέχεια). Η έκθεση θα αναφέρεται στη συνέχεια ως έκθεση Veil.

(7) ESC opinion on the Proposal for a Regulation (EC) of the European Parliament and the Council amending Council Regulation (EEC) No. 1612/68 on freedom of movement of workers within the Community (ΕΕ C 169 της 16.6.1999, σ. 24), ESC opinion on the Communication from the Commission on an action plan for free movement of workers (ΕΕ C 235 της 27.7.1998, σ. 82) and the ESC opinion on the Proposal for a Council Directive on the right of third-country nationals to travel in the Community (ΕΕ C 153 της 28.5.1996, σ. 38).

(8) Ανακοίνωση τύπου 12928/2000 (420) της 9.11.2000.

(9) ΕΕ L 149 της 5.7.1971, σ. 2.

(10) Βλ. επίσης την πρόταση ελέγχου που περιλαμβάνεται στην έκθεση Veil, παράλληλη με την πρότασή μας (σ. 53 στο δικτυακό χώρο), με την οποία επιδιώκεται η αναγνωσιμότητα των δελτίων κοινωνικής ασφάλισης σε όλα τα κράτη μέλη.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

1. Ποσοστό % του ενεργού πληθυσμού (ηλικίας από 15 έως 64 ετών)

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

2. Πολίτες της χώρας διαμονής

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

3. Πολίτες από άλλα κράτη μέλη

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

4. Πολίτες τρίτων χωρών

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Πηγή:

Eurostat 2000.