[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 5.10.2006

COM(2006) 1239

ΥΠΗΡΕΣΙΑΚΟ ΕΓΓΡΑΦΟ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Συνοδευτικό έγγραφο στην Πρόταση για

ΟΔΗΓΙΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ για τον μετεξοπλισμό με κάτοπτρα των ταξινομημένων στην Κοινότητα βαρέων φορτηγών οχημάτων Σύνοψη της εκτίμησης αντίκτυπου {COM(2006)570}

1. Ορισμός του προβληματος και στοχοσ

Σημαντικός αριθμός ατυχημάτων προκαλούνται από οδηγούς μεγάλων οχημάτων οι οποίοι δεν αντιλαμβάνονται την παρουσία άλλων χρηστών του οδικού δικτύου πολύ κοντά ή δίπλα στο δικό τους όχημα. Τα ατυχήματα αυτά συνδέονται συχνά με την αλλαγή κατεύθυνσης σε διασταυρώσεις και σε ισόπεδους και κυκλικούς κόμβους, όταν οι οδηγοί αδυνατούν να αντιληφθούν άλλους χρήστες του οδικού δικτύου στα τυφλά σημεία στο χώρο που περιβάλλει άμεσα τα οχήματά τους.

Υπολογίζεται ότι στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ), περισσότερα από 400 άτομα ετησίως χάνουν τη ζωή τους σε τέτοιες περιστάσεις. Στην πλειονότητά τους, τα θύματα των ατυχημάτων αυτών είναι πεζοί ή δικυκλιστές – ιδιαίτερα ευάλωτη κατηγορία χρηστών του οδικού δικτύου.

Ο ευρωπαϊκός νομοθέτης ενέκυψε στο πρόβλημα αυτό. Το 2003, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο εξέδωσαν την οδηγία 2003/97/ΕΚ για προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με την έγκριση τύπου των συσκευών έμμεσης όρασης[1]. Σύμφωνα με την οδηγία αυτή, από το 2006 ως προς τους νέους τύπους οχημάτων και από το 2007 ως προς τα νέα οχήματα, οι αρχές των κρατών μελών μπορούν να χορηγούν έγκριση για νέα οχήματα μόνον εάν αυτά είναι εξοπλισμένα με σειρά κατόπτρων και άλλων συστημάτων έμμεσης όρασης που πληρούν ορισμένες απαιτήσεις με σκοπό τη μείωση των τυφλών σημείων. Η οδηγία 2003/97/EΚ τροποποιήθηκε πρόσφατα για να επιβληθεί υποχρέωση τοποθέτησης ευρυγώνιων κατόπτρων και κατόπτρων άμεσης εγγύτητας στα οχήματα βάρους άνω των 3,5 τόνων αντί των αρχικά προβλεπόμενων 7,5 τόνων[2].

Αν ληφθεί υπόψη η διάρκεια ζωής των βαρέων φορτηγών οχημάτων, η επίδραση της νέας νομοθεσίας είναι αρκετά περιορισμένη για μακρό χρονικό διάστημα. Ο στόλος των βαρέων φορτηγών οχημάτων (άνω των 3,5 τόνων) της EΕ-25 αποτελείται από σχεδόν 5 εκατομμύρια οχήματα. Οι ταξινομήσεις νέων βαρέων φορτηγών οχημάτων στην ΕΕ μόλις υπερβαίνουν τις 300.000 ετησίως. Αυτό σημαίνει ότι ο στόλος των βαρέων φορτηγών οχημάτων θα ανανεωθεί πλήρως σε περίπου 16 έτη από το 2007, δηλ. το 2023.

Σκοπός της παρούσας οδηγίας είναι η αύξηση του πεδίου έμμεσης όρασης στα υφιστάμενα βαρέα φορτηγά οχήματα και η συνακόλουθη συμβολή στη μείωση των θανάτων στους δρόμους της Ευρώπης. Δεδομένου ότι η αύξηση του πεδίου έμμεσης όρασης στα υπάρχοντα βαρέα φορτηγά οχήματα συνεπάγεται τεχνικές μετατροπές σε ένα σύστημα που έχει ήδη λάβει έγκριση και επιτρέπεται από τον νόμο, αποδίδεται ιδιαίτερη προσοχή στην τεχνική σκοπιμότητα και στην οικονομική αποδοτικότητα της διαδικασίας μετεξοπλισμού.

2. Κόστος και οφελη των εναλλακτικων πολιτικων επιλογων

Το 2004, οι υπηρεσίες της Επιτροπής εκπόνησαν μελέτη κόστους-οφέλους[3] για τον μετεξοπλισμό των βαρέων και των ελαφρών φορτηγών οχημάτων, καθώς και των κάθε είδους λεωφορείων με κάτοπτρα/συσκευές λήψης εικόνων που αυξάνουν το πεδίο έμμεσης όρασης σε αυτά.

Σενάριο: EΕ-25, χρονική περίοδος: 2006-2020/λόγος οφέλους προς κόστος | Πλευρική ορατότητα | Εμπρόσθια ορατότητα |

Συσκευές λήψης εικόνων αντί κατόπτρων | 0,6 | 0,1 | 0,1 |

Αυξημένο κόστος κατόπτρων + (50%) | 2,7 | 0,2 | 0,3 |

Σταθερή αναλογία θανάτων | 5,5 | 0,5 | 0,6 |

Αύξηση κατά 10% του αριθμού των θανάτων που θα αποφευχθούν (υποεκτίμηση) | 5,3 | 0,4 | 0,6 |

Μόνο αστικές περιοχές | 2,3 | 0,2 | 0,3 |

Οι τιμές του ανωτέρω πίνακα εμφανίζουν την αναλογία του οφέλους προς το κόστος για κάθε περίπτωση και βασίζονται στα ακόλουθα στατιστικά στοιχεία, εκτιμήσεις και παραδοχές:

Στόλος οχημάτων στην ΕΕ-25 το 2003 | Βαρέα φορ-τηγά οχή-ματα | Ελα-φρά φορ-τηγά οχή-ματα | Λεω-φο-ρεία |

Αριθμός οχημάτων [εκατομ.] | 4,7 | 22,5 | 0,7 |

Το κόστος της εκ των υστέρων τοποθέτησης κατόπτρων για πλευρική και εμπρόσθια ορατότητα υπολογίζεται σε 150 ευρώ ανά τεμάχιο, ενώ στην περίπτωση των συστημάτων λήψης εικόνων υπολογίζεται σε 1.000 ευρώ.

Κατ’εκτίμηση αριθμός θανάτων σε τροχαία ατυχήματα που θα αποφευχθούν κατά την περίοδο 2006-2020 ανά κατηγορία οχημάτων και ζώνη ορατότητας (πλευρική ή εμπρόσθια) | Βαρέα φορ-τηγά οχή-ματα | Ελα-φρά φορ-τηγά οχή-ματα | Λεω-φο-ρεία |

Πλευρική ορατότητα | 1.313 | 626 | 27 |

Εμπρόσθια ορατότητα | 200 | 137 | 14 |

Η αναλογία του οφέλους προς το κόστος για τον μετεξοπλισμό των ελαφρών φορτηγών οχημάτων ή των λεωφορείων με κάτοπτρα ή συσκευές λήψης εικόνων είναι πολύ μικρότερος της μονάδας σε όλες τις περιπτώσεις που εξετάστηκαν, δηλ. τα οφέλη είναι μικρότερα από το κόστος. Για τα βαρέα φορτηγά οχήματα, η αναλογία του οφέλους προς το κόστος υπερβαίνει τη μονάδα μόνο ως προς το πλευρικό πεδίο έμμεσης όρασης. Το δυναμικό αποφυγής ατυχημάτων που ενέχει η εκ των υστέρων τοποθέτηση κατόπτρων για πλευρική ορατότητα μόνο στα βαρέα φορτηγά οχήματα είναι σημαντικά υψηλότερο από εκείνο που προκύπτει αθροιστικά από όλα τα υπόλοιπα σενάρια: 1.313 έναντι 1.003. Σύμφωνα με το πρώτο σενάριο είναι απαραίτητο να μετεξοπλιστούν 4 εκατομμύρια οχήματα περίπου, ενώ το τελευταίο αφορά περισσότερα από 25 εκατομμύρια οχήματα.

Ως εκ τούτου, στις εναλλακτικές πολιτικές επιλογές ελήφθη υπόψη μόνο ο συνδυασμός "βαρέα φορτηγά οχήματα/πλευρική ορατότητα".

1 η επιλογή: Καμία αλλαγή πολιτικής – "αδράνεια"

Η επιλογή της "αδράνειας" συνεπάγεται ότι θα αφεθεί αναξιοποίητη η ευκαιρία να σωθούν ζωές με ένα απλό και όχι υπέρμετρα δαπανηρό μέτρο. Η διαδικασία μετεξοπλισμού έχει νόημα μόνο εάν ολοκληρωθεί πριν από την αντικατάσταση όλων των βαρέων φορτηγών οχημάτων από νέα, εφοδιασμένα με σειρά κατόπτρων σύμφωνα με την οδηγία 2003/97/EΚ. Υπολογίζεται ότι αυτό θα συμβεί μετά το 2020. Ο αντίκτυπος της όποιας οδηγίας για τον μετεξοπλισμό είναι χρονικά περιορισμένος και φθίνει κάθε έτος.

2 η επιλογή: Εφαρμογή της πλήρους δέσμης απαιτήσεων της οδηγίας 2003/97/EΚ, όσον αφορά το πλευρικό οπτικό πεδίο, σε όλα τα βαρέα φορτηγά οχήματα (άνω των 3,5 τόνων)

Η εφαρμογή όλων των απαιτήσεων της οδηγίας 2003/97/EΚ όσον αφορά το πλευρικό οπτικό πεδίο σε όλα τα βαρέα φορτηγά οχήματα (άνω των 3,5 τόνων) είναι αποτελεσματική σε σχέση με το κόστος. Η αναλογία του οφέλους προς το κόστος, η οποία ισούται με 4,1 ή με ελαφρώς χαμηλότερη τιμή, εάν η οδηγία αρχίσει να ισχύει το 2008, είναι άριστη.

Ορισμένα κράτη μέλη έχουν προγραμματίσει να καταστήσουν τον μετεξοπλισμό υποχρεωτικό σε εθνικό επίπεδο. Οι μεμονωμένες λύσεις, όμως, θα έρχονταν σε αντίθεση με το καθεστώς έγκρισης τύπου οχημάτων και, συνεπώς, θα δημιουργούσαν εμπόδια στην κοινή αγορά. Για τον λόγο αυτό, η επιβολή υποχρέωσης μετεξοπλισμού μπορεί να συμφωνηθεί μόνο σε κοινοτικό επίπεδο.

Οι αυτοδεσμευτικές συμφωνίες δεν φαίνεται να αποτελούν ρεαλιστική επιλογή. Κανένα από τα κράτη μέλη που έχουν ήδη καθιερώσει τον μετεξοπλισμό (Κάτω Χώρες, Βέλγιο και Δανία) δεν βασίστηκε σε αυτοδεσμευτική συμφωνία.

3 η επιλογή: Εφαρμογή διαφοροποιημένης δέσμης απαιτήσεων για το πλευρικό οπτικό πεδίο, οι οποίες θα βασίζονται στην οδηγία 2003/97/EΚ σε όλα τα βαρέα φορτηγά οχήματα (άνω των 3,5 τόνων)

Σε ποσοστό μεγαλύτερο από το 50% των βαρέων φορτηγών οχημάτων που κυκλοφορούν στην Ευρώπη, είναι δυνατόν να αντικατασταθεί το γυαλί των παλαιών κατόπτρων από νέο που είναι σύμφωνο με την οδηγία 2003/97/EΚ και καλύπτει το απαιτούμενο πεδίο έμμεσης όρασης. Ένα επιπλέον ποσοστό 25% των εν λόγω οχημάτων θα μπορούσαν να εξοπλιστούν με νέο γυαλί κατόπτρων, εάν μειωθούν ελαφρώς οι απαιτήσεις μετεξοπλισμού όσον αφορά το οπτικό πεδίο (άνω του 99%). Το κόστος μετεξοπλισμού στις περιπτώσεις αυτές κατά κανόνα δεν υπερβαίνει τα 150 ευρώ.

Όσον αφορά το υπόλοιπο 20-25%, ο μετεξοπλισμός με νέα κάτοπτρα είναι, ως επί το πλείστον, εφικτός με υψηλότερο αλλά λογικό κόστος. Σε ορισμένες περιπτώσεις (λιγότερες από 10%), ειδικότερα όπου η αλλαγή κατόπτρων απαιτεί ουσιαστικές μετατροπές της δομής του θαλάμου οδήγησης ή δεν υπάρχουν κάτοπτρα που πληρούν τις απαιτήσεις, επιτρέπεται η τοποθέτηση πρόσθετων συστημάτων για την κάλυψη τουλάχιστον του οπτικού πεδίου που ορίζει η οδηγία 2003/97/EΚ. Τα συστήματα αυτά πρέπει να εγκρίνονται από τις ελεγκτικές αρχές.

3. Ανάλυση του αντικτυπου

3.1. Κοινωνικός αντίκτυπος

Εκτιμάται ότι το όφελος από την πρόταση θα συνίσταται στην αποφυγή περίπου 1.200 θανάτων σε τροχαία ατυχήματα, το οποίο σημαίνει εξοικονόμηση δαπανών της τάξεως των 2,4 δις ευρώ για το κοινωνικό σύνολο. Το όφελος αυτό αφορά πρωτίστως ευάλωτους χρήστες του οδικού δικτύου, δηλ. πεζούς, ποδηλάτες και οδηγούς μηχανοκίνητων δίτροχων.

Επιπλέον, η διεύρυνση του πεδίου έμμεσης όρασης είναι γενικά ευπρόσδεκτη και από τους οδηγούς. Οι τελευταίοι έχουν πλήρη επίγνωση των ορίων του οπτικού πεδίου σήμερα και θα αισθάνονταν μεγαλύτερη ασφάλεια εάν αυτό ήταν μεγαλύτερο. Οι οδηγοί φορτηγών γνωρίζουν τους κινδύνους που εγκυμονούν τα τυφλά σημεία στα οχήματά τους, ο δε εφοδιασμός τους με καλύτερα μέσα για την αντιμετώπιση των κινδύνων αυτών θα βελτίωνε τις συνθήκες εργασίας τους.

Το ίδιο ισχύει και για τους ιδιοκτήτες των φορτηγών. οι περισσότεροι από τους οποίους θα αποδέχονταν τον μετεξοπλισμό με λογικό κόστος. Στην πραγματικότητα, η πληρέστερη κάλυψη των τυφλών σημείων είναι επίσης ζήτημα υγείας και ασφάλειας κατά την εργασία. Η μείωση των ατυχημάτων που προκαλούνται από δεδομένο στόλο οχημάτων μειώνει τις λειτουργικές δαπάνες που συνδέονται με τον χρόνο ακινητοποίησης του οχήματος και τα ασφάλιστρα. Ο προβληματισμός των ιδιοκτητών όσον αφορά τον μετεξοπλισμό έγκειται κυρίως στο φόβο τους μήπως η εκ των υστέρων τοποθέτηση κατόπτρων στα φορτηγά τους προσκρούσει σε τεχνικά προβλήματα που θα αυξήσουν σημαντικά το κόστος.

3.2. Οικονομικός αντίκτυπος

Η οδηγία έχει σαφή οικονομικό αντίκτυπο στις εταιρείες οδικών μεταφορών. Οι ιδιοκτήτες φορτηγών θα υποχρεωθούν σε δαπάνη για την εφαρμογή μέτρου που ωφελεί κατά κύριο λόγο άλλους χρήστες του οδικού δικτύου. Δεδομένου όμως ότι και ο κλάδος των οδικών μεταφορών θα αποκομίσει πλεονεκτήματα, μπορεί να υποτεθεί ότι οι περισσότερες εταιρείες του κλάδου είναι διατεθειμένες να καταβάλουν ένα ορισμένο ποσό για τη συγκεκριμένη βελτίωση, εφόσον η δαπάνη αυτή δεν είναι δυσανάλογη και δεν προκαλεί στρεβλώσεις στην αγορά.

Η αυστηρή εφαρμογή των σχετικών με τα νέα κάτοπτρα απαιτήσεων μπορεί να συνεπάγεται σημαντικές δαπάνες σε μεμονωμένες περιπτώσεις. Μολονότι η μεγάλη πλειονότητα των φορτηγών είναι δυνατόν να εξοπλιστεί με συστήματα που κυκλοφορούν ήδη στην αγορά, με δαπάνη χαμηλότερη από 150 ευρώ, υπάρχει το ενδεχόμενο υψηλότερου κόστους. Σε πολύ περιορισμένο αριθμό περιπτώσεων, η τοποθέτηση νέας σειράς μεγαλύτερων κάτοπτρων μπορεί να απαιτήσει ακόμη και μετατροπές της δομής του θαλάμου οδήγησης, λόγω υψηλότερης ανεμοφόρτισης (ανεμοπίεση). Ειδικά για τις μεμονωμένες αυτές περιπτώσεις, οι ελεγκτικές αρχές πρέπει να επιδεικνύουν ευελιξία και να αποδέχονται έκτακτες λύσεις λογικού κόστους.

Η ανωτέρω ευέλικτη προσέγγιση σε μεμονωμένες περιπτώσεις είναι επίσης απαραίτητη για την πρόληψη των στρεβλώσεων στην αγορά. Πράγματι, ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά του κλάδου των εμπορευματικών οδικών μεταφορών στην Ευρώπη είναι η κυριαρχία των μικρών εταιρειών. Έχει σημασία αν μια τέτοια εταιρεία διαθέτει τρία φορτηγά του ίδιου τύπου που για να μετεξοπλιστούν χρειάζονται δομικές μετατροπές στο θάλαμο οδήγησης και καλείται να καταβάλει 1.500 ευρώ για κάθε φορτηγό, ενώ το κόστος για όλους τους ανταγωνιστές της είναι της τάξεως των 150 ευρώ ανά φορτηγό.

3.3. Άλλες επιπτώσεις – διοικητικές δαπάνες

Ένα σοβαρό πρόβλημα που δημιουργεί η υποχρέωση μετεξοπλισμού είναι η εξακρίβωση του εξοπλισμού με τα αναγκαία κάτοπτρα όλων των φορτηγών που υπόκεινται στην υποχρέωση.

1. Τα οχήματα μπορεί να έχουν λάβει έγκριση τύπου σύμφωνα με την οδηγία 71/127/EΟΚ και τις μετέπειτα τροποποιήσεις της. Στις περισσότερες περιπτώσεις, το ευρύτερο οπτικό πεδίο που απαιτεί η παρούσα πρόταση οδηγίας συνεπάγεται την τοποθέτηση κατόπτρων μεγαλύτερης καμπυλότητας, η οποία επιτρέπεται από την οδηγία 2003/97/EΚ, όχι όμως από τις προγενέστερες οδηγίες. Σε ορισμένα κράτη μέλη, η αντικατάσταση των κατόπτρων θα έχει ως αποτέλεσμα να μην είναι πλέον το φορτηγό σύμφωνο με την αρχική έγκριση τύπου που έχει χορηγηθεί γι’ αυτό, εάν δεν χορηγηθεί έγκριση τύπου για τα νέα κάτοπτρα. Εν προκειμένω, η γερμανική κυβέρνηση βρήκε λύση, επιτρέποντας την αντικατάσταση των κατόπτρων, εφόσον είναι σύμφωνα με την οδηγία 2003/97/EΚ. Θα χρειαστεί ίσως να επιλύσουν τα κράτη μέλη το πρόβλημα αυτό κατά τη μεταφορά της οδηγίας στο εθνικό δίκαιο.

2. Τα κάτοπτρα λαμβάνουν επί του παρόντος έγκριση τύπου ως συναρμολογημένα σύνολα, το δε σήμα έγκρισης τοποθετείται στο σώμα του κατόπτρου και όχι στο γυαλί. Το ανταλλακτικό γυαλί δεν απαιτείται να φέρει σήμα έγκρισης στην επιφάνειά του ούτε υπόκειται σε έγκριση. Συνεπώς, εάν δεν αντικατασταθεί το πλήρες συναρμολογημένο σύνολο, το σήμα έγκρισης στο σώμα των κατόπτρων θα εξακολουθεί να παραπέμπει στην παλαιά οδηγία, ενώ το γυαλί δεν θα φέρει καμία σήμανση που να δηλώνει ότι αυτό ανταποκρίνεται στις νέες απαιτήσεις. Για να είναι σε θέση οι ελεγκτικές αρχές να εξακριβώνουν κατά πόσον τα κάτοπτρα πληρούν τις απαιτήσεις μετεξοπλισμού, τα κράτη μέλη πρέπει να προβλέψουν σχετική διαδικασία. Κατά κανόνα, θα αρκεί ενδεχομένως να αποδεικνύεται η συμμόρφωση με πιστοποιητικό χορηγούμενο από τον κατασκευαστή του γυαλιού.

3. Για τη μεγάλη πλειονότητα των οχημάτων, η συμμόρφωση των κατόπτρων προς την παρούσα νομοθετική πράξη θα μπορεί να ελέγχεται χωρίς μεγάλη δαπάνη. Τα οχήματα όμως που είναι αδύνατον να μετεξοπλιστουν με νέο γυαλί κατόπτρων ή με νέα κάτοπτρα με λογικό κόστος θα χρειαστεί να εφοδιαστούν με εναλλακτικά συστήματα. Θα είναι αναγκαία η χωριστή έγκριση των οχημάτων αυτών από ελεγκτική αρχή. Οι ελεγκτικές αρχές θα αποκτήσουν πείρα στα κατάλληλα συστήματα για τους διαφόρους τύπους οχημάτων και αναμένεται να ανταλλάσσουν πληροφορίες σχετικά με τις εγκεκριμένες πιθανές τεχνικές λύσεις. Οι σχετικοί κατάλογοι που υπάρχουν στις Κάτω Χώρες μπορούν να διευκολύνουν τη διαδικασία χωριστής έγκρισης και, κατ’επέκταση, να μειώσουν σημαντικά το κόστος της.

4. Παρακολούθηση και αξιολόγηση

Θα παρακολουθείται η μεταφορά της παρούσας οδηγίας στο εθνικό δίκαιο των κρατών μελών. Επιπλέον, η μεθοδολογία της ανάλυσης κόστους-οφέλους, που συνοψίζεται στο κεφάλαιο 4, καθιστά δυνατή την παρακολούθηση του αντίκτυπου της παρούσας οδηγίας: εάν η απαίτηση μετεξοπλισμού λειτουργήσει με επιτυχία, θα πρέπει να σημειωθεί μετρήσιμη μείωση του αριθμού των θανάτων πεζών/δικυκλιστών σε ατυχήματα στα οποία εμπλέκονται βαρέα φορτηγά οχήματα που στρίβουν προς τα δεξιά (στο Ηνωμένο Βασίλειο και στην Ιρλανδία, προς τα αριστερά). Τα σχετικά στοιχεία είναι διαθέσιμα στη βάση δεδομένων για τα ατυχήματα CARE την οποία έχει δημιουργήσει η Επιτροπή.

[1] ΕΕ L 25 της 29.1.2004, σ. 1

[2] ΕΕ L 75 της 22.3.2005, σ. 33. Οδηγία 2005/27/ΕΚ της Επιτροπής, της 29ης Μαρτίου 2005, για την τροποποίηση, με σκοπό την προσαρμογή στην τεχνική πρόοδο, της οδηγίας 2003/97/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με την έγκριση τύπου των συσκευών έμμεσης όρασης, καθώς και των οχημάτων που είναι εξοπλισμένα με τις εν λόγω διατάξεις

[3] Jacobs 2004.