[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 9.12.2004

COM(2004) 795 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΙΑ ΣΧΕΔΙΑ ΔΡΑΣΗΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΕΙΤΟΝΙΑΣ (ΕΠΓ)

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΙΑ ΣΧΕΔΙΑ ΔΡΑΣΗΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΕΙΤΟΝΙΑΣ (ΕΠΓ)

1. Εισαγωγή

Το έγγραφο στρατηγικής του Μαΐου 2004 για την ΕΠΓ[1] καθορίζει την προσέγγιση της Επιτροπής για την προώθηση του έργου της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Γειτονίας κατά τα προσεχή έτη. Το εν λόγω έγγραφο βασίστηκε στο εντατικό έργο που επιτελέστηκε σε διάστημα μεγαλύτερο του έτους μετά την ανακοίνωση της Επιτροπής «Ευρύτερη Ευρώπη – Γειτονικές σχέσεις: Ένα νέο πλαίσιο σχέσεων με τους γείτονές μας στα ανατολικά και νότια σύνορά μας»[2]. Πραγματοποιήθηκαν διαβουλεύσεις με τα κράτη μέλη και το Γενικό Γραμματέα/Ύπατο Εκπρόσωπο καθώς και τις χώρες εταίρους. Το έγγραφο στρατηγικής του 2004 καθορίζει τους στόχους και τις αρχές, το γεωγραφικό πεδίο και τις μεθόδους που χρησιμοποιούνται για την εφαρμογή της ΕΠΓ. Το Συμβούλιο « χαιρέτισε την πρόταση της Επιτροπής να υλοποιηθεί η ΕΠΓ μέσω σχεδίων δράσης τα οποία θα αποφασιστούν από κοινού με τις ενδιαφερόμενες γειτονικές χώρες» [3].

Η Επιτροπή έχει στο μεταξύ ολοκληρώσει τις διαβουλεύσεις σχετικά με μια πρώτη δέσμη προτάσεων για σχέδια δράσης που διαβιβάζει στο Συμβούλιο για την έγκριση και την επακόλουθη επικύρωσή τους από τα συμβούλια σύνδεσης ή συνεργασίας με τον κάθε ενδιαφερόμενο εταίρο.

Ο στόχος της ανακοίνωσης αυτής είναι να εντάξει τα σχέδια δράσης στο πλαίσιο πολιτικής της ΕΠΓ, ιδίως στα πλαίσια των τρεχουσών πολιτικών εξελίξεων κατά κύριο λόγο στην Ουκρανία.

2. Κύρια χαρακτηριστικά της ΕΠΓ

Η ΕΠΓ αποτελεί ένα μέσο για τη σύσφιξη των σχέσεων μεταξύ της ΕΕ και των εταίρων της το οποίο διαφέρει από τις δυνατότητες που παρέχονται στις ευρωπαϊκές χώρες δυνάμει του άρθρου 49 της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθόσον απευθύνεται σε γειτονικές χώρες εταίρους της Ένωσης για τις οποίες δεν έχουν εφαρμογή οι ισχύουσες σήμερα ενταξιακές ή προενταξιακές διαδικασίες.

Στόχος της ΕΠΓ είναι να μοιραστούν με τις γειτονικές χώρες τα οφέλη από τη διεύρυνση όσον αφορά την ενδυνάμωση της σταθερότητας, της ασφάλειας και της ευημερίας για όλους τους ενδιαφερόμενους. Αναπτύσσοντας μια όλο και πιο στενή σχέση χωρών με την ΕΕ, διαμορφώνεται με την πολιτική αυτή ένας «κύκλος φίλων» και αποτρέπεται η εμφάνιση νέων διαχωριστικών γραμμών. Η εν λόγω πολιτική προσφέρει στις χώρες την ευκαιρία να συμμετέχουν σε διάφορες δραστηριότητες της ΕΕ, μέσω της στενότερης συνεργασίας σε θέματα οικονομίας, πολιτικής και ασφάλειας καθώς και πολιτισμού και εκπαίδευσης. Με τη στενότερη αυτή σύνδεση με τους εταίρους της, η ΕΕ επιδιώκει να προωθήσει τη δέσμευση των εταίρων σε κοινές αξίες όπως το κράτος δικαίου, η χρηστή διακυβέρνηση, ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και η προώθηση σχέσεων καλής γειτονίας.

Η ΕΠΓ θα ενισχύσει περαιτέρω τη συνεργασία με τις χώρες εταίρους σε ευρύ φάσμα άλλων τομέων συμπεριλαμβανομένων του πολιτικού διαλόγου και της συνεργασίας, του εμπορίου, πτυχών που αφορούν πολιτικές της εσωτερικής αγοράς, της ενέργειας, των μεταφορών, της κοινωνίας της πληροφορίας, του περιβάλλοντος, της έρευνας και της καινοτομίας, της κοινωνικής πολιτικής και των επαφών μεταξύ των λαών.

Η ΕΠΓ συμβιβάζεται πλήρως με τους στόχους της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής Ασφάλειας (που εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Δεκεμβρίου 2003) σύμφωνα με τους οποίους η ΕΕ πρέπει «να συμβάλει ιδιαίτερα στη σταθερότητα και τη χρηστή διακυβέρνηση στην άμεση γειτονία μας [και] να προωθήσει έναν κύκλο καλώς κυβερνωμένων χωρών στα ανατολικά της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στα σύνορα της Μεσογείου, με τις οποίες μπορούμε να έχουμε στενές σχέσεις συνεργασίας».

Η ΕΠΓ αποτελεί επίσης πολύτιμο συμπλήρωμα της διαδικασίας της Βαρκελώνης καθόσον επιτρέπει σε κάθε εταίρο να αναπτύξει στενότερες σχέσεις με την ΕΕ βάσει των ιδιαίτερων αναγκών και ικανοτήτων του.

3. Σχέδια δράσης

Τα σχέδια δράσης αποτελούν το αρχικό στάδιο για την υλοποίηση του οράματος που παρουσιάζεται ανωτέρω. Σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Συμβουλίου, οι παρούσες προτάσεις για σχέδια δράσης πρέπει[4]: να αποφασισθούν από κοινού με τις ενδιαφερόμενες γειτονικές χώρες. Τα σχέδια θα πρέπει να έχουν διάρκεια τριών ετών τουλάχιστον και να μπορούν να ανανεώνονται με αμοιβαία συμφωνία. Θα πρέπει να στηρίζονται σε κοινές αρχές, αλλά θα διαφοροποιούνται κατά το δέον, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες κάθε γείτονα, τις εθνικές μεταρρυθμιστικές διαδικασίες και τις σχέσεις του με την ΕΕ. Θα πρέπει να είναι συνολικά και ταυτόχρονα να προσδιορίζουν σαφώς περιορισμένο αριθμό βασικών προτεραιοτήτων, να παρέχουν δε πραγματικά κίνητρα μεταρρυθμίσεων. Θα πρέπει επίσης να συμβάλλουν στην περιφερειακή συνεργασία, όπου αυτό είναι δυνατόν.

Τα πρώτα σχέδια δράσης που προτάθηκαν αναπτύχθηκαν με χώρες εταίρους με τις οποίες η ΕΕ έχει συνάψει συμφωνίες σύνδεσης ή εταιρικής σχέσης και συνεργασίας: Ιορδανία, Μολδαβία, Μαρόκο, Τυνησία, Ουκρανία, Ισραήλ και Παλαιστινιακή Αρχή. Πριν ξεκινήσει τις εργασίες για τα σχέδια δράσης, η Επιτροπή εκπόνησε τις εκθέσεις ανά χώρα οι οποίες χρησιμοποιήθηκαν για να καθοριστούν οι προτεραιότητες για την κάθε χώρα. Η Επιτροπή πραγματοποίησε διερευνητικές συνομιλίες με όλες αυτές τις χώρες εταίρους κατά τη διάρκεια του 2004 σε συντονισμό με τα κράτη μέλη. Οι διαδοχικές Προεδρίες, η Γραμματεία του Συμβουλίου και οι αντιπρόσωποι του Γενικού Γραμματέα/Ύπατου Εκπροσώπου κ. Solana συμμετείχαν σε όλες τις διαβουλεύσεις με τους εταίρους.

Η ένταση και το επίπεδο των στόχων που επιδιώκονται στο πλαίσιο των σχέσεων με κάθε εταίρο ΕΠΓ διαφοροποιούνται, αντικατοπτρίζοντας το βαθμό στον οποίο υιοθετούν πραγματικά κοινές αξίες, την τρέχουσα κατάσταση των σχέσεων με την κάθε χώρα, τις ανάγκες και τις δυνατότητές της καθώς και τα κοινά συμφέροντα. Τα προσαρμοσμένα στην κάθε χώρα σχέδια δράσης περιλαμβάνουν σειρά προτεραιοτήτων που στοχεύουν σε μια ισχυρότερη δέσμευση έναντι των εν λόγω αξιών. Στις τελευταίες περιλαμβάνονται για παράδειγμα η ενίσχυση της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου, ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών, περιλαμβανομένης της ανεξαρτησίας των μέσων ενημέρωσης και της ελεύθερης έκφρασης, τα δικαιώματα των μειονοτήτων και η υποστήριξη για την ανάπτυξη της κοινωνίας των πολιτών. Επιδιώκεται επίσης η ανάληψη δεσμεύσεων σε ορισμένες σημαντικές πτυχές της εξωτερικής δράσης της ΕΕ που περιλαμβάνουν ιδίως την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και της διάδοσης των όπλων μαζικής καταστροφής καθώς και τις προσπάθειες διευθέτησης των συγκρούσεων. Τα σχέδια δράσης θα συμβάλουν στη διασυνοριακή συνεργασία και για τον σκοπό αυτό θα ληφθεί υπόψη η εμπειρία που έχει αποκτηθεί στο πλαίσιο των διαρθρωτικών πολιτικών.

Οι επιμέρους προτεραιότητες που καθορίζονται στο σχέδιο δράσης πρέπει να είναι ταυτόχρονα φιλόδοξες και ρεαλιστικές και να έχουν διατυπωθεί κατά τρόπο όσο το δυνατόν πιο ακριβή και σαφή ώστε να είναι δυνατή η πραγματική παρακολούθηση και ο έλεγχος των δεσμεύσεων που έχουν αναληφθεί από τις δύο πλευρές.

Η Επιτροπή διαβιβάζει τις προτάσεις των προσχεδίων δράσης στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο καθώς και στην Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών προς ενημέρωση.

Η νομική βάση για το έργο που επιτελείται με κάθε χώρα εταίρο είναι η συμφωνία σύνδεσης ή εταιρικής σχέσης και συνεργασίας που έχει τεθεί σε ισχύ. Αφού εγκριθούν από τα κράτη μέλη, τα σχέδια δράσης επικυρώνονται και από τα αντίστοιχα συμβούλια σύνδεσης ή εταιρικής σχέσης και συνεργασίας. Αυτό πραγματοποιείται υπό μορφή πρότασης της Επιτροπής για απόφαση του Συμβουλίου σχετικά με τη θέση που λαμβάνει η Ευρωπαϊκή Κοινότητα και τα κράτη μέλη της στο αντίστοιχο συμβούλιο σύνδεσης ή εταιρικής σχέσης και συνεργασίας όσον αφορά την έκδοση σύστασης για την εκτέλεση του αντίστοιχου σχεδίου δράσης.

Στη συνέχεια, τα κοινά όργανα που θεσπίζονται από τις εν λόγω συμφωνίες (συμβούλια σύνδεσης ή συνεργασίας, επιτροπές και υποεπιτροπές) χρησιμοποιούνται για την πρόοδο των εργασιών και την παρακολούθηση της εκτέλεσης των σχεδίων δράσης. Η πρόοδος που έχει σημειωθεί στην επίτευξη των συμφωνηθέντων στόχων παρακολουθείται από τα όργανα που θεσπίζονται από τα αντίστοιχα συμβούλια σύνδεσης ή εταιρικής σχέσης και συνεργασίας - στα οποία συμμετέχουν από κοινού εκπρόσωποι των χωρών εταίρων, των κρατών μελών, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της Γραμματείας του Συμβουλίου. Οι δομές στο πλαίσιο των εν λόγω συμφωνιών και ιδίως των υποεπιτροπών, επανεξετάζονται ούτως ώστε να διασφαλιστεί ότι αντικατοπτρίζονται δεόντως όλες οι προτεραιότητες που προσδιορίζονται στα σχέδια δράσης.

Η Επιτροπή καταρτίζει περιοδικές εκθέσεις σχετικά με την πρόοδο και τους τομείς όπου χρειάζεται να καταβληθεί περαιτέρω προσπάθεια. Για τις εν λόγω εκθέσεις, η Επιτροπή καλεί τις χώρες εταίρους να κοινοποιούν πληροφορίες ενώ αξιοποιεί και την εμπειρογνωμοσύνη των λοιπών σχετικών οργανισμών, όπως το Συμβούλιο της Ευρώπης, ο ΟΟΣΑ, τα όργανα των Ηνωμένων Εθνών και τα διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Στόχος της Επιτροπής για τις χώρες που καλύπτονται από τα εν λόγω σχέδια δράσης, είναι να υποβληθεί στο Συμβούλιο μια πρώτη δέσμη εκθέσεων προόδου κατά τη διάρκεια του 2006 και μια δεύτερη δέσμη κατά το 2007. Όπως και στο πλαίσιο των προηγούμενων εργασιών της ΕΠΓ, η Επιτροπή θα επιδιώξει τη συνδρομή του Γενικού Γραμματέα/Ύπατου Εκπροσώπου για θέματα σχετικά με τον πολιτικό διάλογο και τη συνεργασία καθώς και την ΚΕΠΠΑ.

Ενδεχόμενες προτάσεις σχετικά με την περαιτέρω ανάπτυξη των συμβασιακών σχέσεων της ΕΕ με κάθε χώρα εταίρο διατυπώνονται με βάση τις εν λόγω εκθέσεις. Η Επιτροπή πρότεινε, ανάλογα με τον βαθμό επιτυχίας της εκτέλεσης των αρχικών σχεδίων δράσης, να υπάρχει η δυνατότητα να προσφέρεται σε κάθε εταίρο ένα νέο και ευρύτερο συμβασιακό πλαίσιο για τις σχέσεις του με την ΕΕ υπό μορφή συμφωνιών ευρωπαϊκής γειτονίας.

Η εφαρμογή των προτεραιοτήτων στα πλαίσια των σχεδίων δράσης υποστηρίζεται με οικονομική βοήθεια μέσω των υφιστάμενων προγραμμάτων Meda και Tacis. Από τη θέση σε ισχύ των προσεχών δημοσιονομικών προοπτικών, η Επιτροπή πρότεινε ένα νέο και με πολιτικό προσανατολισμό, Ευρωπαϊκό Μέσο Γειτονίας και Εταιρικής Σχέσης (ΕΜΓΕΣ) το οποίο εστιάζεται ιδίως στην υποστήριξη της εκτέλεσης των σχεδίων δράσης ΕΠΓ.

4. Τρέχον πολιτικό πλαίσιο

Η Ουκρανία περιλαμβάνεται στις χώρες εταίρους με τις οποίες πραγματοποιήθηκαν κατά το 2004 διαπραγματεύσεις για σχέδιο δράσης. Η Επιτροπή παρουσίασε το εν λόγω σχέδιο δράσης για την Ουκρανία ως απόδειξη της πλήρους δέσμευσής της έναντι της μελλοντικής ανάπτυξης της χώρας. Η Επιτροπή συνιστά να διαβιβαστεί το παρόν σχέδιο δράσης προς έγκριση στο συμβούλιο συνεργασίας ΕΕ-Ουκρανίας, μόλις οι εξελίξεις στην Ουκρανία καταστήσουν δυνατή την εκτέλεση των διατάξεών του. Σ΄αυτές περιλαμβάνεται η διενέργεια ελεύθερων και δίκαιων προεδρικών εκλογών σύμφωνα με τα πρότυπα του ΟΟΣΑ.

5. Μελλοντικά σχέδια δράσης

Μετά από πρόταση της Επιτροπής, το Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων και Εξωτερικών Σχέσεων αποφάσισε, στις 14 Ιουνίου 2004, να συμπεριλάβει την Αρμενία, τη Γεωργία και το Αζερμπαϊτζάν στην ΕΠΓ. Το γεγονός αυτό αποτελεί ένα σημαντικό θετικό βήμα στο πλαίσιο των δεσμεύσεων που έχει αναλάβει η ΕΕ στην περιοχή του Νοτίου Καυκάσου. Η απόφαση αυτή ανοίγει προοπτικές για μια σημαντικά ενισχυμένη εταιρική σχέση. Ως πρώτο βήμα, η Επιτροπή προετοιμάζει εκθέσεις ανά χώρα, οι οποίες θα υποβληθούν σε εύθετο χρόνο για το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Μαρτίου 2005. Οι εκθέσεις αυτές αποτελούν επίσης τη βάση για να διατυπωθεί σύσταση σχετικά με το εάν και πότε πρέπει να προετοιμαστούν σχέδια δράσης για τις εν λόγω χώρες.

Επιπλέον, με τις αντίστοιχες συμφωνίες σύνδεσης της ΕΕ με την Αίγυπτο και το Λίβανο που τέθηκαν σε ισχύ, η Επιτροπή ενσωματώνει τις δύο αυτές χώρες πλήρως στην ΕΠΓ και έχει ξεκινήσει προετοιμασίες για σχέδια δράσης. Για τις εν λόγω χώρες η Επιτροπή προετοιμάζει επίσης εκθέσεις ανά χώρα που θα υποβληθούν σε εύθετο χρόνο για το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Μαρτίου 2005. Αυτό θα συμβάλει στον προσδιορισμό των τομέων προτεραιότητας στους οποίους πρέπει να εστιαστούν τα σχέδια δράσης που αφορούν την Αίγυπτο και το Λίβανο.

Η Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτονίας είναι ανοικτή στη Λευκορωσία και σε όλες τις μεσογειακές χώρες, περιλαμβανομένης της Λιβύης, εφόσον αυτές πληρούν τους απαιτούμενους για συμμετοχή όρους.

[1] COM(2004) 373, 12.5.2004.

[2] COM(2003) 104, 11.3.2003.

[3] Συμπεράσματα του Συμβουλίου Γενικών Υποθέσεων και Εξωτερικών Σχέσεων της 14ης Ιουνίου 2004.

[4] Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων και Εξωτερικών Σχέσεων της 16ης Ιουνίου 2003 και της 14ης Ιουνίου 2004.