Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα "Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με τις ελάχιστες προδιαγραφές παροχής προσωρινής προστασίας σε περίπτωση μαζικής συρροής εκτοπισθέντων και μέτρα που επιδιώκουν τη δίκαιη κατανομή των βαρών μεταξύ κρατών μελών όσον αφορά την υποδοχή αυτών των ατόμων και την αντιμετώπιση των συνεπειών της υποδοχής τους"

(2001/C 155/06)

Στις 25 Ιουλίου 2000, και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, το Συμβούλιο απεφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα "Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάστηκε τη γνωμοδότησή του στις 7 Μαρτίου 2001 με βάση την εισηγητική έκθεση της κ. Cassina.

Κατά την 380η σύνοδο ολομέλειάς της, της 28ης Μαρτίου 2001 (συνεδρίαση της 28ης Μαρτίου), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 101 ψήφους υπέρ και μια αποχή, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή και περιεχόμενο της πρότασης

1.1. Στις 24 Μαΐου 2000 η Επιτροπή ψήφισε την εξεταζόμενη πρόταση σύμφωνα με τις διατάξεις της Συνθήκης(1) και στο πλαίσιο της εντολής που έλαβε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Τάμπερε. Η ανάγκη θεσπίσεως ενός μέσου για τη διαχείριση της μαζικής συρροής εκτοπισθέντων από τρίτες χώρες κατέστη κατά τα τελευταία χρόνια αισθητή λόγω της άφιξης σημαντικού αριθμού προσφύγων από τη Βοσνία και το Κοσσυφοπέδιο. Εντούτοις, η πρόταση οδηγίας, που εντάσσεται στο πλαίσιο εφαρμογής της Συνθήκης, επιζητεί να προχωρήσει πέραν της ιστορικής συγκυρίας και να παράσχει στην ΕΕ, από κοινού με άλλα μέσα που έχουν ήδη προταθεί και υιοθετηθεί, μια οργανική πολιτική όσον αφορά την έκδοση τίτλων εισόδου (βίζα), παροχής ασύλου και μετανάστευσης.

1.2. Η πρόταση προσδιορίζει ένα προσωρινό και έκτακτο μέσο για τη διαχείριση της μαζικής συρροής εκτοπισθέντων ατόμων από τρίτες χώρες που δεν μπορούν να επιστρέψουν στην χώρα καταγωγής άνευ κινδύνου της ζωής τους, της ελευθερίας ή της αξιοπρέπειάς τους και αρθρώνεται βάσει μιας δέσμης ελάχιστων κανόνων, τόσο από την άποψη της ουσίας όσο και από την άποψη των διαδικασιών, καθώς και μέτρα για να εξασφαλιστεί η ισορροπία μεταξύ των προσπαθειών που καταβάλλονται από τα κράτη μέλη για την υποδοχή των εν λόγω ατόμων και την υποστήριξη των συνεπειών της υποδοχής.

1.3. Ουσιαστικοί στόχοι του προτεινόμενου μέσου είναι οι εξής:

- να εξασφαλιστούν ελάχιστα κοινά πρότυπα των διαδικασιών και συμπεριφορών των κρατών μελών όσον αφορά τη διαχείριση του φαινομένου μαζικής συρροής εκτοπισμένων ατόμων, και ταυτοχρόνως να αποφευχθεί ο κίνδυνος στρεβλώσεων κατά την αυθόρμητη επιλογή της χώρας υποδοχής·

- να εξασφαλιστεί στα άτομα αυτά ανθρώπινη μεταχείριση, αρωγή και προστασία που θα τους επιτρέψουν να συνέλθουν από τα τραύματά τους, με την προσωρινή τους ένταξη στο κοινωνικό, πολιτιστικό και ανθρωπιστικό περιβάλλον του κράτους ή των κρατών υποδοχής, υπό τις ισόνομες συνθήκες που προβλέπονται για τους πρόσφυγες·

- να προετοιμαστούν τα εν λόγω άτομα για την επιστροφή τους στις χώρες καταγωγής·

- να αποφευχθεί η υπερβολική υποβολή αιτήσεων στα συστήματα ασυλίας των κρατών μελών·

- να υποστηριχθούν με αίσθημα αλληλεγγύης οι προσπάθειες υποδοχής των κρατών μελών: αφενός, μέσω δημοσιονομικών πόρων εκ του ευρωπαϊκού ταμείου για τους πρόσφυγες (που προβλέπουν μεταξύ άλλων και τη λήψη έκτακτων δημοσιονομικών μέτρων σε περίπτωση μαζικής συρροής) και αφετέρου, μέσω μιας εθελούσιας, συναινετικής και συντονισμένης κατανομής των προσφύγων μεταξύ των κρατών μελών·

- να εξασφαλιστεί η οργανικότητα και αποτελεσματικότητα των μέτρων που έχουν προταθεί προγενέστερα και μόνο εν μέρει εφαρμοστεί·

- να διευκρινιστεί το δίκτυο μεταξύ της προσωρινής προστασίας και των θεμάτων που καλύπτονται από τη σύμβαση της Γενεύης, με την διαφύλαξη της ακεραιότητας της τελευταίας αυτής και της καθιέρωσης μορφών διαβούλευσης και συνεργασίας με την Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες (ΥΑΗΕΠ).

1.4. Η πρόταση προσδιορίζει τις βασικότερες έννοιες που απαντούν στο κείμενο: εκτοπισθέντες από τρίτες χώρες οι οποίοι δεν μπορούν να επιστρέψουν στη χώρα καταγωγής τους, πρόσφυγες, ασυνόδευτοι ανήλικοι, τίτλοι διαμονής, μαζική συρροή.

1.5. Η πρόταση που θεσπίζει την προσωρινή προστασία υιοθετήθηκε από το Συμβούλιο με ειδική πλειοψηφία, κατόπιν προτάσεως της Επιτροπής (που θα εξετάσει τις αιτήσεις των κρατών μελών) και προσδιορίζει, όσον αφορά τους εκτοπισθέντες στους οποίους αναφέρεται, την εφαρμογή της προσωρινής προστασίας σε όλα τα κράτη μέλη. Η απόφαση του Συμβουλίου θα περιλαμβάνει τα εξής:

- περιγραφή των ειδικών ομάδων προσώπων για τις οποίες εφαρμόζεται η διάταξη

- ημερομηνία έναρξης της προσωρινής προστασίας

- δηλώσεις των κρατών μελών σχετικά με την αντίστοιχη ικανότητα υποδοχής εκφρασμένη σε αριθμητικούς ή γενικούς όρους, ή τους λόγους τη μη ικανότητάς τους να υποδεχθούν εκτοπισθέντα άτομα. Ένα κράτος μέλος θα μπορεί κατά συνέπεια να επισημαίνει ενδεχόμενη επιπρόσθετη ικανότητα υποδοχής μέσω ανακοίνωσης προς το Συμβούλιο και την Επιτροπή.

1.5.1. Κατά την υιοθέτηση της απόφασης, το Συμβούλιο, θα αξιολογήσει την κατάσταση και τις διαστάσεις της συρροής, το αν είναι σκόπιμο να θεσπίσει την προσωρινή προστασία (λαμβανομένης υπόψη της δυνατότητας εφαρμογής έκτακτων ενισχύσεων ή παρεμβάσεων επί τόπου ή της ανεπάρκειας παρόμοιων διατάξεων), τις πληροφορίες που έχουν ληφθεί από τα κράτη μέλη, την Επιτροπή, την ΥΑΗΕΠ και τους άλλους αρμόδιους οργανισμούς. Η απόφαση ανακοινώνεται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

1.5.2. Η προσωρινή προστασία παύει να ισχύει μόλις ολοκληρωθεί η μέγιστη προβλεπόμενη διάρκεια (ένα έτος, που μπορεί να παραταθεί ανά περίοδο 6 μηνών μέχρι του ανωτάτου ορίου των δύο ετών) ή οποιαδήποτε άλλη στιγμή, βάσει της αποφάσεως του Συμβουλίου που υιοθετήθηκε με ειδική πλειοψηφία, εφόσον η κατάσταση της χώρας καταγωγής επιτρέπει τον αξιοπρεπή και ασφαλή επαναπατρισμό βάσει του άρθρου 33 της σύμβασης της Γενεύης. Και η απόφαση αυτή επίσης ανακοινώνεται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

1.6. Η προσωρινή προστασία δεν προδικάζει την αναγνώριση του καθεστώτος του πρόσφυγα βάσει της σύμβασης της Γενεύης και ο εκτοπισθείς για τον οποίον ισχύει η προσωρινή προστασία έχει το δικαίωμα να ζητήσει το καθεστώς του πρόσφυγα έως την λήξη της προσωρινής προστασίας του.

1.7. Έναντι των δικαιούχων προσωρινής προστασίας, τα κράτη μέλη οφείλουν:

- να παρέχουν άδεια διαμονής και να διευκολύνουν την θεώρηση εισόδου (δωρεάν)·

- να εγχειρίζουν έγγραφο στη γλώσσα ή στις γλώσσες της χώρας καταγωγής στο οποίο θα περιγράφονται με σαφήνεια οι κανόνες που διέπουν την προσωρινή προστασία·

- να επιτρέπουν την άσκηση εξαρτημένων ή αυτόνομων δραστηριοτήτων υπό τις ίδιες προϋποθέσεις που ισχύουν για τους πρόσφυγες·

- να λάβουν τα κατάλληλα μέτρα προκειμένου να εξασφαλιστεί στους δικαιούχους της προστασίας η κατάλληλη στέγαση και η εξασφάλιση των αναγκαίων μέσων συντήρησης εφόσον δεν διαθέτουν επαρκείς πόρους (κοινωνική αρωγή, συνεισφορές και ιατρική περίθαλψη)·

- να παρέχουν την κατάλληλη βοήθεια που συχνά είναι ιατρικής φύσεως για όσους έχουν ανάγκη ειδικής περιθάλψεως όπως οι μη συνοδευόμενοι ανήλικοι ή όσοι έχουν υποστεί φυσική ή ψυχολογική βία ή βασανιστήρια·

- να εξασφαλίζουν στους ανηλίκους την πρόσβαση στην εκπαίδευση υπό τους ίδιους όρους που ισχύουν για τους πολίτες των κρατών μελών και στους ενήλικες την πρόσβαση στην επαγγελματική κατάρτιση, την τελειοποίηση και την μετειδίκευση.

1.7.1. Προβλέπεται (μέχρι και δύο μήνες πριν από τη λήξη της περιόδου και μετά από επαλήθευση ότι τα διάφορα μέλη της οικογένειας συμφωνούν) ή επανένωση με τον σύζυγο ή άγαμο σύντροφο (εφόσον η νομοθεσία του κράτους μέλους υποδοχής εξομοιώνει την κατάσταση των άγαμων ζευγαριών με τα έγγαμα ζευγάρια), με τα συντηρούμενα τέκνα (χωρίς να γίνεται διάκριση μεταξύ νομίμων φυσικών ή υιοθετημένων τέκνων) αρκεί να μην είναι έγγαμα, με άλλα εξαρτημένα μέλη της οικογένειας ή που έχουν υποστεί ψυχικά ή σωματικά τραύματα και χρειάζονται ειδική ιατρική μέριμνα.

1.7.1.1. Η απουσία έγγραφων αποδεικτικών στοιχείων για τους οικογενειακούς δεσμούς δεν πρέπει να θεωρείται αφ' εαυτής ως εμπόδιο επανένωσης, αρκεί η διαβεβαίωση προγενέστερων και σταθερών σχέσεων. Σε περίπτωση που μέλη της αυτής οικογένειας βρίσκονται σε διαφορετικά κράτη μέλη, προβλέπεται η διατήρηση της οικογενειακής ενότητας σε ένα κράτος μέλος που θα επιλεχθεί από τους ενδιαφερομένους.

1.7.2. Οι ασυνόδευτοι ανήλικοι πρέπει να μπορούν να τυγχάνουν επιτροπείας ή εκπροσώπησή τους από οργάνωση επιφορτισμένη με την παροχή βοήθειας ή άλλης κατάλληλης μορφής. Τα κράτη μέλη προβλέπουν ότι οι ανήλικοι τοποθετούνται πλησίον των ενήλικων μελών της οικογένειάς τους, σε οικογένεια υποδοχής, ή σε κέντρα υποδοχής για ανηλίκους και ενδεχομένως πλησίον των ατόμων εκείνων που τους ανέλαβαν κατά την φυγή τους (αφού επαληθευθεί η σύμφωνη γνώμη του ενήλικου και των ενδιαφερόμενων ενηλίκων).

1.7.3. Τα κράτη μέλη είναι υποχρεωμένα να τηρούν την αρχή της μη διακρίσεως.

1.7.4. Οι δικαιούχοι προσωρινής προστασίας μπορούν να έχουν πρόσβαση στην διαδικασία προσδιορισμού της ιδιότητας του πρόσφυγα οιαδήποτε στιγμή πριν από τη λήξη της προστασίας. Τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέψουν ότι το καθεστώς αιτούντος άσυλο δεν σωρεύεται με την προσωρινή προστασία όταν εξετάζεται η αίτηση. Η άρνηση του καθεστώτος πρόσφυγος δεν θίγει τη χρήση της προσωρινής προστασίας.

1.7.5. Μετά τη λήξη της προσωρινής προστασίας, εφαρμόζεται το κοινό δίκαιο που ισχύει για την προστασία, είσοδο και διαμονή αλλοδαπών στα κράτη μέλη. Αυτά εξετάζουν τους επιτακτικούς ανθρωπιστικούς λόγους που μπορούν να καθιστούν αδύνατο τον επαναπατρισμό. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να επιδειχθεί σε όσους έχουν ανάγκη ακόμη μετά τη λήξη της προστασίας συνεχόμενης ιατρικής και ψυχολογικής θεραπείας καθώς επίσης και προς τους ανήλικους κατά τρόπον ώστε να μπορέσουν να ολοκληρώσουν την σχολική τους περίοδο. Πρέπει να διευκολύνεται ο εκούσιος επαναπατρισμός. Τα κράτη μέλη φροντίζουν ώστε η σχετική απόφαση από τους ενδιαφερομένους να λαμβάνεται με πλήρη επίγνωση των συνεπειών.

1.7.6. Τα κράτη μέλη οφείλουν να ορίσουν ένα σημείο επαφής για την διοικητική συνεργασία και να διαβιβάζουν τακτικά και το ταχύτερο δυνατόν δεδομένα σχετικά με τον αριθμό των ατόμων που καλύπτονται από την προσωρινή προστασία.

1.7.7. Μπορούν να αποκλειστούν από το δικαίωμα προσωρινής προστασίας άτομα για λόγους προσωπικού κινδύνου, εθνικής ασφάλειας ή βάσιμων υπονοιών για εγκλήματα πολέμου ή κατά της ανθρωπότητας ή με βάση τις ρήτρες εξαίρεσης που προβλέπονται από τη σύμβαση της Γενεύης. Τα εν λόγω μέτρα εξαίρεσης πρέπει να βασίζονται στην αρχή της αναλογικότητας και να επιτρέπουν την προσφυγή.

1.7.8. Τα κράτη μέλη καθορίζουν τις κυρώσεις που επιβάλλονται σε περίπτωση παραβιάσεων των εθνικών διατάξεων που έχουν θεσπιστεί κατ' εφαρμογή της οδηγίας. Οι εν λόγω κυρώσεις πρέπει να είναι αποτελεσματικές, ανάλογες και αποτρεπτικές.

1.7.9. Η Επιτροπή υποβάλλει σχετική έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο δύο έτη μετά την ημερομηνία θέσεως σε ισχύ της οδηγίας στα κράτη μέλη. Εν συνεχεία, θα υποβάλλεται σχετική έκθεση ανά πενταετία.

2. Παρατηρήσεις

2.1. Η ΟΚΕ επικροτεί την πρόταση και εκφράζει την ικανοποίησή της για το κείμενο της Επιτροπής το οποίο αν και πυκνό (όπως φαίνεται από την εμπεριστατωμένη έκθεση που προηγήθηκε) παρέχει την ελάχιστη, απλή και διαφανή εναρμόνιση των διαδικασιών και των συμπεριφορών, με βάση την στοιχειώδη τήρηση των ουσιαστικών αξιών και ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ταυτοχρόνως παρέχει το κατάλληλο πλαίσιο για την αλληλεγγύη μεταξύ των κρατών μελών. Η θέσπιση ενός μέσου προσωρινής και έκτακτης διαχείρισης των ενδεχόμενων μαζικών συρροών εκτοπισθέντων, που να προσδιορίζει ένα πλαίσιο κοινής δράσης των κρατών μελών όσον αφορά την προσωρινή προστασία, είναι απαραίτητη και επείγουσα, όπως έχει επισημάνει το συμβούλιο του Τάμπερε. Η ΟΚΕ εύχεται όπως το Συμβούλιο εγκρίνει προθύμως και άνευ ουσιαστικών τροποποιήσεων το προτεινόμενο κείμενο.

2.2. Η ΟΚΕ επισημαίνει ότι οι ιστορικές συγκυρίες που επέφεραν στα κράτη μέλη τις μαζικές συρροές εκτοπισθέντων ατόμων φαίνονται για την ώρα ότι έχουν μάλλον βελτιωθεί και ότι οι προσπάθειες που καταβάλλονται για τη σταθεροποίηση της οικονομικής, κοινωνικής και πολιτικής καταστάσεως στα Βαλκάνια, με την συνδρομή της ΕΕ και των κρατών μελών αυτής, φαίνεται να επιτυγχάνουν καλά αποτελέσματα. Εντούτοις, δεν είναι ποτέ δυνατόν να αποκλεισθεί η επανάληψη παρόμοιων γεγονότων με αυτά που σημειώθηκαν κατά το δεύτερο ήμισυ της δεκαετίας του '90. Συγκεκριμένα, είναι απαραίτητο να υπάρξει ένα μέσο όπως αυτό που προτείνεται για την περίπτωση ενδεχόμενης επανάληψης παρόμοιων γεγονότων ακόμα και στις πιο απομακρυσμένες περιοχές της επικράτειας της ΕΕ. Το μέσο που εξετάζεται εδώ δεν είναι πραγματικά μια "οδηγία για τα Βαλκάνια", αλλά μάλλον ένα γεωγραφικό ιστορικώς ουδέτερο μέσον που μπορεί να χρησιμοποιηθεί οποτεδήποτε είναι αναγκαίο.

2.3. Η ΟΚΕ σημειώνει και κατανοεί ότι η παρούσα πρόταση οδηγίας περιορίζει το πεδίο δράσης της στους εκτοπισθέντες λόγω πολιτικών καταστάσεων, υποδεικνύει όμως ότι είναι σκόπιμο να μελετηθεί η θέσπιση οδηγίας που να προβλέπει μηχανισμούς προσωρινής προστασίας και υποδοχής ακόμη και για εκτοπισθέντα άτομα λόγω φυσικών καταστροφών.

2.4. Η ΟΚΕ κρίνει θετικά το γεγονός ότι ο προσδιορισμός του πότε υπάρχει "μαζική συρροή" εξαρτάται από απόφαση του Συμβουλίου διότι μόνο δια μιας συλλογικής ευθύνης από το όργανο αυτό είναι δυνατόν να επιτευχθεί αποτελεσματικότητα και πραγματική λειτουργικότητα. Και αυτό έχει μεγαλύτερη σημασία δεδομένου ότι όταν παρουσιάζονται παρόμοια γεγονότα ο χαρακτήρας τους είναι απροσδόκητος και δραματικός. Από την άποψη αυτή είναι απαραίτητο η εξεταζόμενη απόφαση να είναι ζυγισμένη, αλλά πρέπει να ληφθεί το ταχύτερο δυνατόν, π.χ. το αργότερο τρεις μήνες μετά την πρόταση της Επιτροπής. Η ειδική πλειοψηφία είναι, άλλωστε, η κατάλληλη ψηφοφορία διότι, εναλλακτικώς η ομοφωνία θα μπορούσε να οδηγήσει σε μακρές διαπραγματεύσεις μεταξύ των κρατών και τέλος να αποτελέσει αντικείμενο αρνησικυρίας από πλευράς ενός και μόνο κράτους μέλους.

2.5. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει και εγκρίνει το γεγονός ότι η προτεινόμενη οδηγία έχει έναν "ελάχιστο" χαρακτήρα, δηλαδή προσδιορίζει μόνο ότι είναι ουσιαστικό να εναρμονιστεί στις διαδικασίες, τις συμπεριφορές και στα κριτήρια διαχείρισης των μαζικών συρροών εκτοπισθέντων ατόμων, παρέχοντας στα κράτη μέλη την δυνατότητα μεγάλης ελαστικότητας όσον αφορά την απτή εφαρμογή κατάλληλων μέτρων.

2.6. Ιδιαιτέρως αξιόλογο είναι το γεγονός ότι η προτεινόμενη οδηγία κάνει σαφή διάκριση μεταξύ της πολιτικής προσωρινής προστασίας και ασυλίας παρέχοντας στα άτομα που απολαμβάνουν του δικαιώματος προστασίας την σαφή δυνατότητα να έχουν πρόσβαση στη διαδικασία αναγνώρισης του καθεστώτος πρόσφυγος. Ο "διάδρομος" αυτός στον οποίο μπορούν να έχουν πρόσβαση έως τη λήξη της περιόδου της προσωρινής προστασίας, είναι σκόπιμος διότι παρέχει στους ενδιαφερομένους τη δυνατότητα να αποφασίσουν με ηρεμία και επίγνωση των επιπτώσεων και συνεπώς επιτρέπει στα συστήματα ασυλίας των κρατών μελών και στο μελλοντικό σύστημα κοινοτικής ασυλίας να είναι σε θέση να αντιμετωπίσουν μιαν απροσδόκητη και μαζική υποβολή αιτήσεων. Πολλές φορές πράγματι οι εκτοπισθέντες αιτούνται το καθεστώς πρόσφυγος διότι δεν έχουν άλλη σαφή εναλλακτική λύση έστω και αν αυτό δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες τους ούτε στις τρέχουσες ανάγκες τους. Στις περιπτώσεις αυτές, εάν χορηγηθεί το καθεστώς πρόσφυγος, σημειώνονται διοικητικές και πρακτικές δυσκολίες όσον αφορά την ενδεχόμενη επιστροφή το ταχύτερο δυνατόν, εάν οι γενικότερες συνθήκες της χώρας ή της ζώνης καταγωγής τροποποιηθούν θετικώς.

2.7. Έχει σημασία τα κράτη μέλη να αναλάβουν την υποχρέωση εκδόσεως εγγράφου στη γλώσσα ή τις επίσημες γλώσσες της χώρας καταγωγής, στο οποίο θα διατυπώνονται με σαφήνεια οι κανόνες που διέπουν την προσωρινή προστασία. Η ΟΚΕ σημειώνει εντούτοις ότι συχνά κατά την είσοδο, τα ενδιαφερόμενα άτομα ενδέχεται να έχουν περαιτέρω γλωσσολογικές δυσκολίες, όπως στην περίπτωση π.χ. των ατόμων που ομιλούν μόνο τοπικές γλώσσες ή διαλέκτους: τα κράτη μέλη θα πρέπει να λάβουν υπόψη και το ενδεχόμενο αυτό και να προπαρασκευαστούν προκειμένου να παράσχουν τη δυνατότητα σε όλους να κατανοούν καλά τα δικαιώματά τους και τις υποχρεώσεις τους ώστε να στρέψουν τους εκτοπισθέντες αμέσως προς την συνειδητή και υπεύθυνη κοινωνική ένταξη.

2.8. Η ΟΚΕ εκτιμά ιδιαιτέρως την προσοχή που επιδεικνύεται προς τους "μη συνοδευόμενους ανηλίκους", φαινόμενο που παρατηρείται αρκετά συχνά με δραματικές επιπτώσεις σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης είτε ένεκα των αιτίων που το δημιουργούν είτε λόγω των κινδύνων που διατρέχουν οι ανήλικοι τόσο κατά τη στιγμή της φυγής όσο και όταν κατά ευνοϊκή τύχη φθάσουν σε έδαφος της ΕΕ. Έχει σημασία ειδικότερα τα κράτη μέλη να διασφαλίσουν ότι οι ανήλικοι που παραδίδονται στην επιτροπεία ιδιωτών, κυρίως όσον αφορά την εφαρμογή του άρθρου 14 παράγραφος 3, δεν θα καταστούν αντικείμενα εμπορίας και εκμετάλλευσης.

2.9. Έχει επίσης μεγάλη σημασία να προβλεφθεί στην οδηγία, μολονότι πρόκειται για προσωρινό μέσο, η υποχρέωση ενσωμάτωσης, έστω και χρονικά περιορισμένης, των εκτοπισθέντων ατόμων. Η πρόσβαση στην εργασία, στην εκπαίδευση και στην κατάρτιση είναι χρήσιμη για το άτομο που απολαμβάνει προσωρινής προστασίας διότι επιτρέπει στους εκτοπισθέντες να ανταποκρίνονται έστω και εν μέρει στην ικανοποίηση των αναγκών και στην κατάρτιση, και να γνωρίζουν έτσι τα κοινωνικά και πολιτιστικά πλαίσια των κρατών μελών και να υπερβαίνουν ευκολότερα τα τραύματα που υπέστησαν. Προκειμένου η πρόσβαση να είναι αποτελεσματική, είναι απαραίτητο να ευνοηθεί η γνώση της γλώσσας της χώρας υποδοχής με την εξασφάλιση όλων των αναγκαίων μέσων και δομών. Η ενσωμάτωση αποτελεί και για την ΕΕ μιαν επένδυση σε ανθρώπινους πόρους αποτέλεσμα της οποίας είναι η δημιουργία επαφών και ευαισθησίας μεταξύ των ατόμων που επανακάμπτουν στις χώρες καταγωγής. Όσοι απήλαυσαν της προσωρινής προστασίας μπορούν να καταστούν δυνητικοί πολλαπλασιαστές γνώσεων και απόψεων για τις σχέσεις μεταξύ των κοινωνιών των χωρών της ΕΕ και των χωρών καταγωγής. Κατ' αυτόν τον τρόπο η οδηγία αποτελεί μια άμεση και ουσιαστική αν και μονομερή συμβολή στην πολιτική της υγιεινής, της ασφάλειας και των διεθνών σχέσεων της ΕΕ. Οι κανόνες σχετικά με την οικογενειακή επανένωση στο πλαίσιο της προσωρινής ενσωμάτωσης φαίνονται ισόνομοι και ταυτοχρόνως συνετοί.

2.10. Η ΟΚΕ εκτιμά το γεγονός ότι η οδηγία θεσπίζει ορισμένα μέτρα που διέπουν τον επαναπατρισμό με τον καθορισμό ορισμένων ελάχιστων λεπτομερειών εφαρμογής που είναι σαφείς και διορατικές.

2.11. Όσον αφορά την απτή αλληλεγγύη μεταξύ των κρατών μελών που βασίζεται στο ευρωπαϊκό ταμείο για τους πρόσφυγες, η ΟΚΕ θεωρεί συγκεκριμένα ότι η κατανομή των εκτοπισθέντων ατόμων μεταξύ των κρατών μελών πρέπει να βασίζεται σε έναν απλούστατο μηχανισμό ρητής διαθεσιμότητας και διαφάνειας που απαιτεί από όλους το αίσθημα ευθύνης έναντι ατόμων σε κατάσταση μεγάλης ανάγκης, με ταυτόχρονη πλήρη τήρηση των υποχρεώσεων των κρατών μελών και συνυπολογισμό της σύμφωνης γνώμης των ενδιαφερομένων. Το υπόδειγμα αδείας διελεύσεως για τη μεταγωγή από το ένα κράτος μέλος στο άλλο, που συμπεριλαμβάνεται στο παράρτημα της προτάσεως αποτελεί παράδειγμα διαφάνειας και γραφειοκρατικής απλοποίησης που θα πρέπει να υιοθετηθεί και σε άλλες περιστάσεις.

2.12. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η οδηγία θα έπρεπε να θεσπίσει ως υποχρέωση και όχι απλώς προαίρεση των κρατών μελών την πρόσβαση των ανηλίκων που είναι δικαιούχοι της προσωρινής προστασίας στο εκπαιδευτικό σύστημα με ρητή προϋπόθεση να παρέχονται στους ανηλίκους τα γλωσσολογικά μέσα για την ενσωμάτωσή τους στα εκπαιδευτικά συστήματα.

2.13. Η ΟΚΕ εκφράζει αμηχανία όσον αφορά τη μονοετή διάρκεια της προστασίας, που μπορεί να επεκταθεί έως δύο έτη κατ' ανώτατο όριο και θεωρεί ότι θα ήταν ίσως σκοπιμότερο να προσδιορισθεί μια εξαιρετική δυνατότητα, για ειδικές περιπτώσεις, παράτασης της προβλεπόμενης προθεσμίας για ένα σύντομο χρονικό διάστημα. Δεδομένου ότι οι εκτοπισθέντες προέρχονται από ζώνες πολέμου, συγκρούσεων ή από χώρες με καθεστώτα που θέτουν σε κίνδυνο τη ζωή τους ή την προσωπική ακεραιότητα και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια είναι εξαιρετικά δύσκολο οι καταστάσεις αυτές να αλλάξουν σε λίγο χρόνο ούτως ώστε να καταστεί δυνατός ο επαναπατρισμός "σε συνθήκες ασφάλειας και αξιοπρέπειας" όπως επισημαίνεται στο άρθρο 21 παράγραφος 1 της εξεταζόμενης πρότασης. Η ΟΚΕ επισημαίνει εντούτοις ότι ο σκοπός της προσωρινής προστασίας συνεπάγεται την εφαρμογή του κοινού δικαίου που ισχύει στις διάφορες χώρες (όσον αφορά την προστασία, την είσοδο και τη διαμονή αλλοδαπών) και καλεί τα κράτη μέλη να εξετάσουν με μεγαλύτερη προσοχή και υπευθυνότητα την μετάβαση από το κοινό νομικό καθεστώς στο εθνικό, κυρίως όταν οι συνθήκες και οι υποδομές στις χώρες ή περιφέρειες καταγωγής δεν είναι ακόμη σταθερές και ασφαλείς για την υποδοχή των εν λόγω ατόμων. Μια παράταση της προστασίας (ή η θέσπιση ενός άλλου καθεστώτος επιτροπείας ή νόμιμης διαμονής) επί τη βάσει των εθνικών κανόνων πρέπει πάντα να είναι εφαρμόσιμη σε παρόμοιες περιπτώσεις.

2.14. Η ΟΚΕ εύχεται η διαχείριση των μαζικών συρροών ατόμων να εξασφαλιστεί με όλες τις απαιτούμενες ενέργειες και εκτός από την συνεργασία μεταξύ τακτικών διαβουλεύσεων με την ΥΑΗΕΠ και τους λοιπούς αρμόδιους διεθνείς οργανισμούς, τα κράτη μέλη να φροντίσουν ώστε οι κοινωνικοί εταίροι και οι ΜΚΟ, σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, να ευαισθητοποιηθούν καταλλήλως και να συμμετάσχουν σε αυτή. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία κατά την αρχή της εργασιακής δραστηριότητας, την κατάρτιση και την εκπαίδευση των εκτοπισθέντων ατόμων αλλά και για να οργανωθεί επίσης η υποδοχή σε κατάλληλα καταλύματα και για να εντοπισθούν οι ειδικές ανάγκες, συχνά ιατρικής φύσεως, των εν λόγω ατόμων. Η πείρα δείχνει πράγματι ότι η διαχείριση των κρίσεων που έχουμε ήδη γνωρίσει έχει επωφεληθεί τα μέγιστα από την δραστηριότητα και την αρμοδιότητα παρόμοιων φορέων οι οποίοι σε ορισμένες περιπτώσεις ανέλαβαν καθ' ολοκληρία τις δαπάνες υποδοχής και αναπλήρωσαν αποτελεσματικά τις διοικητικές και κανονιστικές αδυναμίες των κρατών μελών.

2.14.1. Η ΟΚΕ καλεί όλα τα κράτη μέλη να προγραμματίσουν προληπτικώς με τη συνεργασία επίσης των ατόμων που προαναφέρθηκαν, μια διάρθρωση έκτακτης ανάγκης που θα μπορεί να τίθεται σε λειτουργία την κατάλληλη στιγμή για τη διαχείριση των μαζικών συρροών, ειδικότερα όσον αφορά:

- τη δημιουργία δικτύου διερμηνέων που θα είναι διαθέσιμοι να παρέμβουν αμέσως μετά τις πρώτες αφίξεις·

- την εξασφάλιση της δέουσας διαφάνειας και απλοποίησης των διοικητικών διαδικασιών που θα εφαρμοσθούν·

- τη διαθεσιμότητα στεγαστικών δομών·

- την υγειονομική και ψυχολογική αρωγή με το συναπαιτούμενο προσανατολισμό και συνοδεία·

- την πρόσβαση, στην εκπαίδευση και στην κατάρτιση·

- την εξασφάλιση συνοδευτικών μέτρων για την ενσωμάτωση.

Βρυξέλλες, 28 Μαρτίου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) Η νομική βάση της πρότασης είναι συγκεκριμένα το άρθρο 63, σημείο 2, α) και β) της Συνθήκης.