Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα την «Κοινωνική πολιτική και την οικονομική απόδοση»

(97/C 287/17)

Στις 26 και 27 Φεβρουαρίου 1997, και σύμφωνα με το άρθρο 23, παρ. 3 του Εσωτερικού Κανονισμού της, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε την επεξεργασία γνωμοδότησης με θέμα «Κοινωνική πολιτική και την οικονομική απόδοση».

Η προετοιμασία των σχετικών εργασιών ανατέθηκε στα τμήματα οικονομικών, δημοσιονομικών και νομισματικών υποθέσεων και κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτισμικών θεμάτων. Εισηγήτρια ορίστηκε η κ. Konitzer. H γνωμοδότηση των τμημάτων υιοθετήθηκε στις 14 Μαΐου 1997.

Κατά την 346η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 29ης Μαΐου 1997) η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 83 ψήφους υπέρ 30 κατά και 11 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Προοίμιο

1.1. Αφενός, η κοινωνική πολιτική, με την ευρεία έννοια, και, αφετέρου, οι διάφορες μακροοικονομικές και διαρθρωτικές πολιτικές, δεν έχουν μέχρι σήμερα συνδυαστεί σε επαρκή βαθμό από πλευράς συνοχής. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι τούτο οφείλεται στο γεγονός ότι δεν έχουν ληφθεί επαρκώς υπόψη η σημασία της κοινωνικής πολιτικής και των οργανισμών κοινωνικής ασφάλισης ως βάση της οικονομικής απόδοσης. Η παρούσα γνωμοδότηση πρωτοβουλίας αντίθετα, βασίζεται στην αρχή ότι η κοινωνική πολιτική και η οικονομική αποδοτικότητα αλληλοεμπλουτίζονται. Ήδη στο Λευκό Βιβλίο αναφέροντο τα εξής: «το εκπαιδευτικό περιβάλλον, η εργατική νομοθεσία, οι εργατικές συμβάσεις, τα συστήματα συμβατικής διαπραγμάτευσης, η κοινωνική προστασία, οι όροι διαχείρισης των επιχειρήσεων (στους οποίους περιλαμβάνεται η εσωτερική οργάνωση της εργασίας) αποτελούν τους στυλοβάτες των εθνικών συστημάτων απασχόλησης» ().

1.2. Η παρούσα γνωμοδότηση βασίζεται στα συμπεράσματα της Διάσκεψης που πραγματοποιήθηκε στο Άμστερνταμ (23-25 Ιανουαρίου 1997), υπό την αιγίδα της Ολλανδικής Προεδρίας του Συμβουλίου, με θέμα «Κοινωνική πολιτική και οικονομική αποδοτικότητα», όπου αναλύθηκε εις βάθος μέχρι ποιο βαθμό μπορεί να υπάρξει θετική αλληλεπίδραση μεταξύ της κοινωνικής πολιτικής και της οικονομικής απόδοσης. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι είναι πλέον καιρός να καταρτισθεί, με βάση την εν λόγω ανάλυση, ένα πρόγραμμα συγκεκριμένων μεταρρυθμίσεων. Τούτος είναι ο στόχος της παρούσας γνωμοδότησης. Η γνωμοδότηση δεν επιδιώκει να προλάβει τα συμπεράσματα των πραγματοποιούμενων συζητήσεων και των πολιτικών μεταρρυθμίσεων. Επιζητεί απλώς να αποτελέσει τη βάση ενός οργανωμένου διαλόγου.

1.3. Στο επόμενο κεφάλαιο παρατίθενται γενικές προτάσεις σχετικά με τη θέση ότι η κοινωνική πολιτική μπορεί να ασκήσει θετική επίδραση στην οικονομική απόδοση και το αντίστροφο. Επίσης, διαπιστώνεται ότι από το συμπέρασμα αυτό προκύπτουν πολιτικές και θεσμικές επιπτώσεις, ιδίως όσον αφορά την απασχόληση.

2. Αλληλεξάρτηση της κοινωνικής πολιτικής και της οικονομικής απόδοσης: πολιτικές επιπτώσεις

2.1. Κοινωνική πολιτική: βάση της οικονομικής απόδοσης

2.1.1. Οι επενδύσεις που προσανατολίζονται προς το μέλλον, η επαγγελματική κινητικότητα και η τεχνολογική καινοτομία αποτελούν κύρια στοιχεία μιας επιτυχούς και δυναμικής οικονομίας. Εντούτοις, πολλές από τις αρνητικές επιπτώσεις της δημιουργίας μιας επιτυχούς και δυναμικής οικονομίας είναι ότι μπορεί να απειληθεί η απασχόληση ή το εισόδημα ορισμένων ατόμων. Πολλά άτομα θα αισθανθούν ότι κινδυνεύουν λόγω των οικονομικών αλλαγών και αυτό προκαλεί φόβο έναντι της πραγματικότητας ή μεγαλύτερη ανασφάλεια. Αντίθετα, η αλληλoβοηθητική κοινωνική ασφάλιση κατανέμει τους ατομικούς κινδύνους και περιορίζει την έντασή τους. Για το λόγο αυτό, μια καλή κοινωνική ασφάλιση αποτελεί εγγύηση για μια δυναμική οικονομική ανάπτυξη. Η αναδιάρθρωση μπορεί να πραγματοποιηθεί απρόσκοπτα και η ικανότητα καινοτομίας της οικονομίας να ενισχυθεί. Η επαγγελματική κατάρτιση, τα προσόντα και η κατάλληλη προστασία κατά των επιπτώσεων των τεχνολογικών μεταβολών ή κατά των ατομικών κινδύνων που περιλαμβάνονται σε μια οικονομική πολιτική που προσανατολίζεται προς το μέλλον, έχει στο πλαίσιο αυτό, θετικές επιπτώσεις στην οικονομική ανάπτυξη. Οι επενδύσεις σε ανθρώπινο δυναμικό πρέπει να συμπορεύονται με τις επενδύσεις του μηχανισμού παραγωγής.

2.1.2. Ακόμη, η κοινωνική προστασία αποτελεί παράγοντα περισσότερης κοινωνικής συνοχής, ισότητας ευκαιριών και ανεκτικότητας. Επίσης, έχει επίδραση στην ανάπτυξη: σε γενικές γραμμές, επιτρέπει την καλύτερη αποδοχή των μακροπρόθεσμων πολιτικών, ακόμη και εάν βραχυπρόθεσμα εκλαμβάνονται ως αντιδημοφιλή μέτρα αναδιάρθρωσης. Σε συνδυασμό με μια ορθή και διαφοροποιημένη κοινωνική υποδομή, η κοινωνική προστασία αποτελεί μέσο ειρηνικής διευθέτησης των αντιμαχόμενων συμφερόντων. Τούτο επιτρέπει στις επιχειρήσεις να διαθέτουν ένα σταθερό σύστημα για την εφαρμογή μακροπρόθεσμων πολιτικών. Επιπλέον, η «έλλειψη ασφάλισης» προκαλεί άμεσο κόστος, π.χ. με τη μορφή αυξημένου αποκλεισμού και φτώχειας, οι οποίες είναι βέβαια δύσκολο να εκτιμηθούν με ακρίβεια αλλά ζημιώνουν τη γενική ευημερία, εάν δεν καταστεί δυνατή η εξάλειψή τους.

2.1.3. Από την άποψη αυτή, η κοινωνική συνοχή έχει εξαιρετικά θετικές επιπτώσεις στην παραγωγικότητα. Αυτές οι εξωτερικές επιπτώσεις είναι ακόμη σημαντικότερες εάν το ανθρώπινο δυναμικό είναι μεγαλύτερο, στο πλαίσιο μιας οικονομίας που βασίζεται στη γνώση. Όμως, σε μακροοικονομικό επίπεδο, η υψηλή παραγωγικότητα σημαίνει ότι για ένα δεδομένο επίπεδο μισθού, είναι λιγότερο συμφέρουσα η υποκατάσταση της εργασίας έναντι του κεφαλαίου. Τούτο έχει θετικές επιπτώσεις στην απασχόληση.

2.1.4. Ένα σύγχρονο σύστημα κοινωνικής προστασίας επίσης μπορεί να αποτελέσει εγγύηση για ένα κλίμα πρόσφορο για την καινοτομία. Παράλληλα με τα «αυστηρά» βασικά οικονομικά δεδομένα, τα «ελαστικά» κριτήρια της κοινωνικής συνοχής και της κοινωνικής υποδομής διαδραματίζουν άμεσο ρόλο, κυρίως όσον αφορά την καινοτομία στην οργάνωση της εργασίας (τεχνική πρόοδος στον τομέα της οργάνωσης) ().

2.2. Οικονομική απόδοση: θεμέλιο της κοινωνικής προστασίας

2.2.1. Μια υψηλή οικονομική απόδοση επιτρέπει τη διάθεση σημαντικών πόρων για την ορθή χρηματοδότηση της κοινωνικής προστασίας και τη διασφάλιση του μέλλοντος των οργανισμών της. Όσο υψηλότερη είναι η οικονομική απόδοση, τόσο περισσότεροι πόροι μπορούν να διατεθούν για τη χρηματοδότηση κοινωνικών μέτρων και τόσο λιγότερα άτομα αναγκάζονται να κάνουν χρήση των μέτρων αυτών.

2.2.2. Ένας υψηλός συντελεστής βιώσιμης ανάπτυξης και ανταγωνιστικότητας έχει άμεσες θετικές επιπτώσεις στην απασχόληση και περιορίζει την επιβάρυνση του παράγοντα εργασία με φόρους και εισφορές. Μειώνεται η αντίδραση στη φορολογία και στις κοινωνικές εισφορές. Διατηρείται η κοινωνική συνοχή.

2.2.3. Μια υψηλή οικονομική απόδοση συνδυασμένη με έντονη παραγωγικότητα και άλλους παράγοντες συμβάλλει επίσης στο μετριασμό της ενδεχόμενης αρνητικής επιρροής που ασκεί η κοινωνική ασφάλεια στα κίνητρα. Μεταξύ άλλων, μέσω της κατάλληλης υποστήριξης των ανέργων και της προώθησης της απασχόλησης δύναται να δημιουργηθεί εντονότερο κίνητρο για την ανάληψη μιας δραστηριότητας.

2.3. Συσχετισμός εις βάθος της κοινωνικής και της οικονομικής προόδου και δημιουργία θεσμικών βάσεων για το σκοπό αυτό

2.3.1. Με βάση αυτές τις γενικές διαπιστώσεις,η ΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η κοινωνική πολιτική και η οικονομική απόδοση ασκούν θετική επίδραση η μία στην άλλη. Είναι απαραίτητο λοιπόν να εφαρμοσθεί μια πολιτική που να προωθεί πλήρως τον αμοιβαίο εμπλουτισμό της οικονομικής και της κοινωνικής πτυχής. Η ΟΚΕ τάσσεται υπέρ της ενσωμάτωσης της οικονομικής και της κοινωνικής πολιτικής σε μια συνολική, συνεκτική μακροοικονομική πολιτική σε επίπεδο κρατών μελών και ΕΕ.

2.3.2. Η ΟΚΕ διαπιστώνει ανεπάρκειες στον εν λόγω τομέα, τόσο κατ'ουσία όσο και σε θεσμικό επίπεδο.

2.3.3. Όσον αφορά την ουσία: ο μακροοικονομικός ρόλος της κοινωνικής πολιτικής δεν αναγνωρίζεται επαρκώς. Η άποψη που κυριαρχεί ακόμη είναι ότι το σύστημα κοινωνικής προστασίας, με την ευρεία έννοια, αποτελεί απλώς παράγοντα κόστους, στον οποίο τα κράτη μέλη και η Ευρώπη μπορούν να αντεπεξέρχονται μόνο όταν ακμάζει οικονομικά. Η ΟΚΕ θεωρεί μια ολοκληρωμένη άποψη ως αντίστοιχη της επιτυχίας. Στο πλαίσιο αυτό, η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τη διάσκεψη που πραγματοποιήθηκε υπό την αιγίδα της ολλανδικής προεδρίας με θέμα «κοινωνική πολιτική και οικονομική απόδοση» και για τα συμπεράσματα στα οποία κατέληξε.

2.3.4. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι είναι πλέον καιρός να υποβάλει, με βάση την παρούσα ανάλυση, ένα χρονοδιάγραμμα για τη συζήτηση συγκεκριμένων μεταρρυθμιστικών σχεδίων, συνδέοντας στενά στην εν λόγω συζήτηση και στη διεργασία λήψης αποφάσεων τους κοινωνικούς εταίρους. Παρατηρώντας την έντονη μεταβολή των γενικών συνθηκών ζωής και τη συνεχή αύξηση της ανεργίας, η ΟΚΕ θεωρεί ότι προέχει να αναπτυχθεί και εκσυγχρονισθεί με δυναμικό τρόπο το ευρωπαϊκό κοινωνικό πρότυπο. Πολλές εξελίξεις, εσωκοινοτικές ή εξωκοινοτικές, που άπτονται της οικονομίας και της κοινωνίας, απαιτούν πολιτικούς χειρισμούς. Ούτε η γενικότερη μείωση του επιπέδου κοινωνικής προστασίας, ούτε η διατήρηση των παλαιών δομών δεν αποτελούν την κατάλληλη απάντηση στις νέες αυτές εξελίξεις. Το ευρωπαϊκό κοινωνικό πρότυπο οφείλει να αναπτυχθεί δυναμικά. Στα πλαίσια αυτής της διεργασίας θα μπορούσαν να ληφθούν υπόψη δοκιμασμένες διαδικασίες που εφαρμόζονται σε διάφορα κράτη μέλη και οι οποίες προκάλεσαν τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την επιτάχυνση της οικονομικής ανάπτυξης.

2.3.5. Εξάλλου, η ΟΚΕ αναγνωρίζει ότι το «βαθμιαίο» οικονομικό και κοινωνικό πρότυπο (όπου το οικονομικό σύστημα αποτελεί «υποχρέωση» από το οποίο απορρέει το «προαιρετικό» κοινωνικό σύστημα) αντικατοπτρίζεται στις θεσμικές δομές, οι οποίες χρειάζονται αναθεώρηση. Δεδομένης της διαρκούς κρίσης στην απασχόληση, είναι απαραίτητο να δημιουργηθούν οι θεσμικές συνθήκες που να επιτρέπουν τη συντονισμένη προαγωγή της απασχόλησης, ως κύριο στόχο όλων των πολιτικών. Ειδικότερα, η μακροοικονομική πολιτική και η κοινωνική πολιτική απαιτούν καλύτερο διοργανικό συντονισμό και συνεργασία. Το ίδιο ισχύει και σε οριζόντιο επίπεδο για τις σχέσεις μεταξύ των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων και, σε κάθετο επίπεδο, για τις σχέσεις των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων και αρμόδιων οργάνων των κρατών μελών. Σχετικά, η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το πνεύμα συνεργασίας που επέδειξε ο κ. Borstlap, πρόεδρος της νέας επιτροπής για την απασχόληση και την αγορά εργασίας, κατά τη σύνοδο ολομέλειας της ΟΚΕ της 19ης Μαρτίου 1997.

2.3.6. Η ΟΚΕ επιθυμεί στο πλαίσιο αυτό να διαδραματίσει ρόλο φόρουμ όπου θα εξετάζονται, συντονίζονται και προβάλλονται οι βασικές και θεσμικές στρατηγικές. Η ΟΚΕ συγκεντρώνει σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το σύνολο των εκπροσώπων της οικονομικής και κοινωνικής ζωής στα κράτη μέλη. Συνεπώς, αποτελεί το ευρωπαϊκό όργανο που, από τη σύναψη της Συνθήκης της Ρώμης, συγκεντρώνει εμπειρίες για τον τρόπο διεξαγωγής και οργάνωσης του κοινωνικού διαλόγου σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

2.3.7. Στο κεφάλαιο που ακολουθεί, η ΟΚΕ υποβάλλει ορισμένες συγκεκριμένες προτάσεις σχετικά με το μέλλον της θεσμικής συνεργασίας.

3. Θεσμική συνεργασία

3.1. Η αλληλεξάρτηση της κοινωνικής πολιτικής και της οικονομικής απόδοσης και η αλληλένδετη ανάγκη διαλόγου και συμμετοχής, ως παράγοντα αλλαγής, η ανάγκη ανταπόκρισης στις απαιτήσεις ευελιξίας με τη διασφάλιση μιας κάλυψης κατά των νέων κινδύνων, η ανάγκη κοινωνικής συναίνεσης για τη διασφάλιση μιας βιώσιμης ανάπτυξης και απασχόλησης - όλες αυτές οι συνθήκες, απαραίτητες για την επίτευξη μιας δυναμικής, κοινωνικής και ανταγωνιστικής ευρωπαϊκής οικονομίας, προϋποθέτουν μια εντατικότερη και ποιοτικότερη συνεργασία μεταξύ των θεσμικών οργάνων και των παραγόντων.

3.2. Η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι η εφαρμογή είναι ατελής: υπάρχουν πολλές αναλύσεις της παρούσας κατάστασης αλλά δεν έχουν ληφθεί τα κατάλληλα πρακτικά μέτρα σε τοπικό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Η ΟΚΕ καλεί το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να συμβάλει ώστε όλα τα κράτη μέλη να αναλάβουν τις ευθύνες τους για την Ευρώπη και να υιοθετήσουν και να εφαρμόσουν χωρίς καθυστέρηση τις προτάσεις του «Συμφώνου εμπιστοσύνης» του Προέδρου της Επιτροπής, κ. Santer ().

3.3. Με βάση την ανάλυση που υποβάλλεται στην παρούσα γνωμοδότηση, η ΟΚΕ ζητεί από το Συμβούλιο οικονομίας, οικονομικών και νομισματικών υποθέσεων και το Συμβούλιο κοινωνικών υποθέσεων να συντονίσουν τη δράση τους. Για την επεξεργασία των πολιτικών αυτών, είναι απαραίτητη η ανάληψη διαλόγου μεταξύ των αρμόδιων γενικών διευθύνσεων της Επιτροπής και των συμβουλευτικών επιτροπών των Συμβουλίων και η προπαρασκευή των αναπτυξιακών σχεδίων με βάση τα αποτελέσματα της Διάσκεψης του Άμστερνταμ (23-25 Ιανουαρίου 1997) και τις προτάσεις της παρούσας γνωμοδότησης.

3.4. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τη σύσταση επιτροπής για την απασχόληση και την αγορά εργασίας, η οποία θα επικουρεί το Συμβούλιο κοινωνικών υποθέσεων και την επιτροπή οικονομικών θεμάτων η οποία θα επικουρεί το Συμβούλιο οικονομίας, οικονομικών και νομισματικών υποθέσεων. Ως οικονομικό και κοινωνικό φόρουμ σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την ουσιαστική συνεργασία. Ακόμη, η ΟΚΕ θεωρεί ότι οι παράγοντες που δρουν σε ευρωπαϊκό επίπεδο, θα μπορέσουν να επωφεληθούν από την εμπειρία της και από την εγγύτητά της προς τους πολίτες, για την επίτευξη μιας οικονομικά αποδοτικής κοινωνικής Ευρώπης.

3.5. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή προτίθεται να συγκροτήσει στους κόλπους της ομάδα μελέτης από μέλη των διαφόρων τμημάτων προκειμένου να προσαρμοσθεί στη νέα διάσταση την οποία έλαβε ο διάλογος για τον οποίο γίνεται λόγος στο σημείο 2.3.6. Η εν λόγω ομάδα μελέτης θα επιζητήσει ενεργώς τη συνεργασία με τα ενεχόμενα θεσμικά όργανα και θα μελετήσει ειδικότερα τα ακόλουθα θέματα: παγκοσμιοποίηση και συνέπειες όσον αφορά την εργασία χαμηλής παραγωγικότητας 7 «χρηματοδότηση της κοινωνικής πολιτικής 7 ανταγωνιστικότητα, κοινωνική πολιτική, και ισορροπία μεταξύ ευελιξίας και κοινωνικής προστασίας».

Βρυξέλλες, 29 Μαΐου 1997.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() Ευρωπαϊκή Επιτροπή «Ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα, απασχόληση», σ. 17.

() Στο Πράσινο Βιβλίο για την καινοτομία, η Επιτροπή πραγματοποιεί διάκριση μεταξύ της καινοτομίας όσον αφορά τις διεργασίες και την καινοτομία στην οργάνωση της εργασίας. Στην παρ. 3, του Κεφ. ΙΙ του Πράσινου Βιβλίου, εγκαινιάζει την έννοια του «κλίματος καινοτομίας».

() Βλ. Γνωμοδότηση «Απασχόληση στην Ευρώπη Σύμφωνο εμπιστοσύνης» - ΕΕ C 56 της 24. 2. 1997.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Η κάτωθι τροπολογία, συγκέντρωσε ψήφους υπέρ, που υπερέβησαν το ένα τέταρτο του συνόλου των έγκυρων ψήφων, αλλά απορρίφθηκε κατά τη διάρκεια της συζήτησης.

Σημείο 2.3.4

Μετά τη λέξη «ανεργίας» (δεύτερη φράση) προστίθεται η πρόταση «σε μερικές χώρες».

Αιτιολογία

Η ανεργία δεν ανέρχεται αυτή τη στιγμή στην ΕΕ σαν σύνολο. Ανέρχεται σε ορισμένες χώρες, μειώνεται σε άλλες και γενικά είναι στατική.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 48, ψήφοι κατά: 57, αποχές: 3.