ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
ΚΟΜ(94) 453 τελικό 
Βρυξέλλες, 30.11.1994 
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
ΕΝΔΙΑΜΕΣΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ 
ΤΟΥ 
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΡΑΣΕΩΣ 
ΤΗΣ 
ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ 
ΜΕ ΤΟ 
ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ 
"ΣΤΟΧΟΣ Η ΑΕΙΦΟΡΙΑ" 
Νοέμβριος 1994 
Λ 
Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1 < 
II. ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΟΔΟ ΠΟΥ ΕΧΕΙ ΕΠΙΤΕΥΧΘΕΙ 2 
Η ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού προβληματισμού στους άλλους τομείς της πολιτικής 2 
Διεύρυνση του φάσματοςτων μέσων 3 
Ισότιμη συνεργασία και κοινή ευθύνη 3 
Αλλαγή της συμπεριφοράς και των προτύπων παραγωγής και καταναλώσεως 4 
Εφαρμογή και τήρηση της νομοθεσίας 4 
Η Διεθνής Διάσταση 4 
III. ΜΕΤΑΠΟΙΗΤΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ 4 
Εισαγωγή 4 
Ενσωμάτωση 5 
Μικρές και Μεσαίες Επιχειρήσεις (MME) 5 
Ισότιμη συνεργασία και κοινή ευθύνη 6 
Η διεύρυνση του φάσματοςτων μέσων 7 
Αλλαγή της συμπεριφοράς και των προτύπων καταναλώσεως και παραγωγής 8 
Εφαρμογή και τήρηση της νομοθεσίας 8 
Διεθνής διάσταση 9 
Συμπέρασμα 9 
IV. ΕΝΕΡΓΕΙΑ 9 
Εισαγωγή 9 
Η ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού προβληματισμού στον ενεργειακό τομέα 10 
Το πρόγραμμα SAVE 10 
Το πρόγραμμα ALTENER 10 
Προγράμματα THERMIE και JOULE 1 
Ενεργειακός σχεδιασμός 1 
Αλλαγή του κλίματος 1 
Διεύρυνση του φάσματοςτων μέσων 1 
Επιστημονική έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη 1 
Οικονομικά μέσα 12 
Ενημέρωση του κοινού και εκπαίδευση 13 
Κοινή ευθύνη και ισότιμη συνεργασία.. 13 
Αλλαγή συμπεριφοράς και καταναλωτικών προτύπων 14 
Η εφαρμογή και η τήρηση της νομοθεσίας 14 
Η διεθνής διάσταση του πέμπτου προγράμματος δράσεως για το περιβάλλον 14 
Ο Ευρωπαϊκός Ενεργειακός Χάρτης 14 
Βελτίωση της ενεργειακής αποδόσεως και χρησιμοποίηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας 15 
Συμπεράσματα 15 
V. ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ 16 
Εισαγωγή 16 
Η ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού προβλημαπσμου στον τομέα των μεταφορών 16 
Υποδομή 16 
Καύσιμα και οχήματα 16 
Διεύρυνση του φάσματοςτων μέσων 17 
Μηχανισμοί χρηματοδοτικών ενισχύσεων 17 
Η οικονομική προσέγγιση 18 
Επιστημονική έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη 19 
Κοινή ευθύνη και ισότιμη συνεργασία 19 
Αλλαγή της συμπεριφοράς 20 
Συμπεράσματα 20 
VI. ΓΕΩΡΓΙΑ 21 
Εισαγωγή 21 
Η ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού προβληματισμού στην αγροτική πολιτική 21 
Κοινή Οργάνωση Αγορών (ΚΟΑ) 21 
Ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών 22 
Αλλαγή των καταναλωτικών προτύπων και των μεθόδων παραγωγής 24 
Εφαρμογή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της Κοινότητας 25 
Διεύρυνση του φάσματοςτων μέσων 25 
Ισότιμη συνεργασία και κοινή ευθύνη 26 
Συμπέρασμα 26 
VII. ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ 27 
Εισαγωγή 27 
Ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού προβληματισμού 27 
Αλλαγή συμπεριφοράς και καταναλωτικών προτύπων 28 
Διεύρυνση του φάσματοςτων μέσων 28 
Συμπεράσματα 29 
VIII. Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΔΙΑΣΤΑΣΗ 29 
Ο ρόλος της Κοινότητας στο ευρύτερο διεθνές πεδίο 29 
Η τήρηση των διεθνών δεσμεύσεων 30 
Η Agenda 21 και οι πρωτοβουλίες στη συνέχεια της UNCED 30 
Αλλαγή του κλίματος 30 
Απώλεια βιοποικιλότητας 30 
Δάση 30 
Στρώμα του όζοντος 31 
Διασυνοριακή διακίνηση αποβλήτων 31 
Εμπόριο και περιβάλλον 31 
Ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών απαιτήσεων στην πολιτική συνεργασίας για την ανάπτυξη 32 
Λομέ 32 
Οι χώρες της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής (ALA)/oi χώρες της Μεσογείου 33 
Οι χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και οι ΚΑΕ και οι Δημοκρατίες της πρώην Σοβιετικής Ενώσεως .... 33 
Συμπέρασμα 34 
IX. ΔΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΜΕΣΩΝ 35 
Εισαγωγή 35 
Βελτίωση των περιβαλλοντικών δεδομένων και προσαρμογή των στατιστικών 35 
Επιστημονική έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη 36 
Κλαδικός και χωροταξικός σχεδιασμός 38 
Εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων 38 
Ανάπτυξη υλικών δεικτών και αναδιάρθρωση των εθνικών λογαριασμών 39 
Ανάπτυξη μεθοδολογιών για την ανάλυση κόστους/οφελειών 39 
Οικονομικά και φορολογικά μέσα 40 
Κρατήσεις και εισφορές 40 
Η επιτυχία της αμόλυβδης βενζίνης 40 
Φόρος ενέργειας/0Ο2 40 
Κρατικές ενισχύσεις 40 
Οικολογιστικός έλεγχος 41 
Οικολογικό σήμα .' 41 
Αστική ευθύνη 41 
Ενημέρωση του κοινού και εκπαίδευση 42 
Ενημέρωση 42 
Εκπαίδευση 42 
Επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση 43 
Μηχανισμοί χρηματοεκδοτικών ενισχύσεων 43 
LIFE 43 
Οι διαρθρωτικές πολιτικές 44 
Αναθεώρηση της πολιτικής 44 
Τεχνική βοήθεια 44 
Περιβαλλοντικοί δείκτες 44 
Ποιότητα των νέων έργων 44 
Ταμείο Συνοχής 45 
Χ. ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ 45 
Στο κοινοτικό επίπεδο 45 
Ομάδες διαλόγου . . 45 
Ενσωμάτωση του περιβάλλοντος στις άλλες πολιτικές 46 
Στο επίπεδο των κρατών μελών 48 
Συμβουλευτικά όργανα 47 
Επίσημοι μηχανισμοί για την ενσωμάτωση του περιβάλλοντος 47 
Περιβαλλοντικές μονάδες σε άλλα υπουργεία 47 
Σε περιφερειακό/τοπικό επίπεδο 47 
Σχέσεις με τις ΜΚΟ 48 
XI. ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ 4& 
XII. ΤΕΛΙΚΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜ 50 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι 51 
ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ 51 
ifc 
Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
Η έκδοση του ψηφίσματος του Συμβουλίου για ένα κοινοτικό πρόγραμμα πολιτικής και δράσεως για το περιβάλλον 
και την αειφόρο ανάπτυξη (πέμπτο πρόγραμμα δράσεως) την 1η Φεβρουαρίου 1993 αντανακλά την αυξανόμενη 
συνειδητοποίηση της σπουδαιότητας που αποδίδεται στην αειφόρο ανάπτυξη. Το πρόγραμμα καταρτίστηκε στο 
πλαίσιο της προετοιμασίας της Κοινότητας για την Σύνοδο Κορυφής του Rio de Janeiro (Earth Summit) το 
καλοκαίρι του 1992. Το ψήφισμα αντανακλά επίσης τις αποφάσεις που ελήφθησαν στο Rio και καθιστά σαφές ότι 
το χρονικό διάστημα 1992-1995 πρέπει να θεωρηθεί ως η περίοδος που θα προσφέρει το έναυσμα για την αλλαγή 
των κατευθύνσεων και των στόχων" η περίοδος για την έναρξη μιας νέας πορείας και προόδου. 
Στο ψήφισμα, η ομάδα για την παρακολούθηση της περιβαλλοντικής πολιτικής η οποία έχει συγκροτηθεί στο 
πλαίσιο του προγράμματος καλείται να παρακολουθεί συνεχώς την εφαρμογή του προγράμματος βάσει των 
τακτικών εκθέσεων προόδου που συντάσσονται από την Επιτροπή. Η παρούσα έκθεση είναι η πρώτη από τις 
εκθέσεις αυτές. 
Η έκθεση αφορά την κατάσταση ως τις 30 Ιουνίου 1944 και δημοσιεύεται στα μέσα της περιόδου από τότε που 
εγκρίθηκε επίσημα η γενική στρατηγική και η προσέγγιση του προγράμματος ως την αναθεώρηση του που 
προβλέπεται να πραγματοποιηθεί μέχρι τα τέλη του 1995 και επιδιώκει να αξιολογήσειτην πρόοδο προς την αειφόρο 
ανάπτυξη, όπως αυτή ορίζεται και περιγράφεται στο πρόγραμμα. Η έμφαση δίνεται στην ποιότητα, τα αίτια και 
τον βαθμό των αλλαγών προσανατολισμού, κυρίως σε κοινοτικό επίπεδο (με επίκεντρο τους τομείς όπου η 
Κοινότητα αναλαμβάνει πρωτοβουλίες), αλλά και στο επίπεδο των λοιπών φορέων που συμμετέχουν στην 
εφαρμογή του προγράμματος. Η έκθεση περιλαμβάνει αναφορές σε ορισμένα παραδείγματα εξελίξεων στα κράτη 
μέλη. Τα παραδείγματα αυτά παρουσιάζονται σε χωριστά πλαίσια. Οι άλλες πληροφορίες που έχουν ληφθεί από 
τα κράτη μέλη θα χρησιμεύσουν ως βάση για την αναθεώρηση του προγράμματος, η οποία θα αρχίσει σύντομα. 
Στο σημερινό πρώιμο στάδιο του προγράμματος, η έκθεση επικεντρώνεται περισσότερο σε ποιοτικές παρά σε 
ποσοτικές εξελίξεις και δεν επιχειρεί να αναλύσει την πρόοδο εφαρμογής των ενδεικτικών μέτρων που 
περιγράφονται στους διάφορους πίνακες του προγράμματος. Τα μέτρα αυτά θα αναλυθούν κατά την αναθεώρηση 
του προγράμματος. Δυστυχώς, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος δεν είχε έγκαιρα δημιουργηθεί ώστε 
να συμβάλλει στην συγκέντρωση των πληροφοριών σχετικά με την πρόοδο της εφαρμογής του προγράμματος. 
Η έκθεση παρουσιάζεται σε μία χρονική στιγμή κατά την οποία ευρύτερες διεργασίες φέρουν τα θέματα που 
αφορούν το περιβάλλον και την αειφόρο ανάπτυξη στο επίκεντρο των πολιτικών σχεδιασμών. Η νέα συνθήκη για 
την Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί σημαντικό βήμα στο πλαίσιο αυτών των διεργασιών, ορίζοντας στο άρθρο 2, ότι 
ένα από τους βασικούς στόχους της Κοινότητας είναι να προάγει "μία αρμονική και ισόρροπη ανάπτυξη των 
οικονομικών δραστηριοτήτων μία σταθερή και διαρκή, μη πληθωριστική και σεβόμενη το περιβάλλον ανάπτυξη. " 
Το άρθρο 130ρ παράγραφος 2 της συνθήκης ανάγει την ενσωμάτωση των απαιτήσεων για την προστασία του 
περιβάλλοντος στον καθορισμό και την εφαρμογή των άλλων πολιτικών της Κοινότητας ως μία ακόμα σημαντική 
απαίτηση. 
Το Λευκό Βιβλίο της Επιτροπής για την Ανάπτυξη, την Ανταγωνιστικότητα και την Απασχόληση που δημοσιεύθηκε 
τον Δεκέμβριο του 1993 βασίζεται σε αυτές τις αρχές. Στο κεφάλαιο 10 αναπτύσσονται ορισμένες σκέψεις για ένα 
καινούργιο μοντέλο οικονομικής αναπτύξεως, το οποίο θέτει στο επίκεντρο το περιβάλλον και την αειφόρο 
ανάπτυξη, και αναλύονται θέματα που αφορούν αφενός τον τρόπο με τον οποίο το περιβάλλον και η αειφόρος 
ανάπτυξη θα ενσωματωθούν στις βασικές οικονομικές πολιτικές και αφετέρου την δημιουργία θέσεων εργασίας. 
Οι δύο βασικοί άξονες για την άρση των αντιθέσεων ανάμεσα στις απαιτήσεις της προστασίας του περιβάλλοντος 
και της οικονομικής αναπτυξιακής λογικής και τη μετάβαση σε μια οικονομία της αειφορίας είναι αφενός η ριζική 
αναμόρφωση του σημερινού φορολογικού συστήματος (εσωτερίκευση του περιβαλλοντικού κόστους) και η 
θεώρηση του περιβαλλοντικού προβληματισμού ως στοιχείου του ανταγωνισμού. 
Συνεπώς η περιβαλλοντική πολιτική της ΕΕ διανύει μια σημαντική καμπή. Στο πλαίσιο του προγράμματος 
αναπτύσσει μια στρατηγική για την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών προβλημάτων κατά τα επόμενα δέκα χρόνια 
και για την πορεία προς την αειφόρο ανάπτυξη. 
Αργότερα, κατά τη διάρκεια του παρόντος έτους, η Επιτροπή θα δημοσιεύσει τα αποτελέσματα μιας σημαντικής 
μελέτης στην οποία αναλύεται ο τρόπος με τον οποίο θα επιτευχθεί η αποδοτική από άποψη κόστους ενσωμάτωση 
του περιβάλλοντος στην οικονομική πολιτική, ώστε ταυτόχρονα να ενισχύεται η οικονομική ανάπτυξη και η 
απασχόληση. 
Η προσέγγιση που ακολουθείται για την εκτίμηση της προόδου στην φάση αυτή εστιάζεται σε διαδικασίες ζωτικής 
σημασίας για την αλλαγή της συμπεριφοράς των ανθρώπων ως προς το περιβάλλον και την αειφόρο ανάπτυξη, 
όπως είναι η δημιουργία των απαραίτητων μηχανισμών. Η προσέγγιση αυτή καθορίστηκε από το γεγονός ότι το 
πρόγραμμα είναι σχετικά νέο και ριζικά διαφορετικό από τα τέσσερα προηγούμενα προγράμματα και γιατί η 
επίτευξη των ποσοτικών στόχων δεν ανήκει αποκλειστικά στην αρμοδιότητα της ΕΚ. 
Τα έξι στοιχεία τα οποία συγκροτούν αυτήν τη νέα προσέγγιση των θεμάτων που αφορούν το περιβάλλον και την 
αειφόρο ανάπτυξη και τα οποία αποτελούν τον πυρήνα του προγράμματος είναι: 
η ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού προβληματισμού στους άλλους τομείς πολιτικής της ΕΚ, 
η διεύρυνση του φάσματος των μέσων, συμπεριλαμβανομένων και των οικονομικών μέσων, 
η ισότιμη συνεργασία (ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το κοινό, τις επιχειρήσεις και τις εθνικές 
διοικήσεις) και η κοινή ευθύνη, 
η αλλαγή της συμπεριφοράς και των προτύπων παραγωγής και καταναλώσεως, 
η εφαρμογή και η τήρηση της νομοθεσίας, 
η διεθνής διάσταση του πέμπτου προγράμματος δράσεως για το περιβάλλον. 
Η έκθεση εξετάζει την πρόοδο με κριτήριο αυτά τα έξι στοιχεία στο πλαίσιο των πέντε τομέων που έχουν επιλεγεί 
ως στόχοι του προγράμματος: γεωργία, ενέργεια, μεταποιητική βιομηχανία, μεταφορές και τουρισμός. Επειδή 
η αλλαγή της συμπεριφοράς έχει ουσιαστική σημασία για την αειφόρο ανάπτυξη και σε αντιστοιχία με την 
διάρθρωση του πέμπτου προγράμματος, χωριστά κεφάλαια έχουν περιληφθεί για τη διεθνή διάσταση, την 
διεύρυνση του φάσματος των μέσων, την ανάπτυξη του πλαισίου για την κοινή ευθύνη και την εφαρμογή της 
περιβαλλοντικής νομοθεσίας, στα οποία εξετάζεται διεξοδικότερα η πρόοδος προς αυτήν την κατεύθυνση. 
II- ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΟΔΟ ΠΟΥ ΕΧΕΙ ΕΠΙΤΕΥΧΘΕΙ 
Είναι πολύ νωρίς για μία πλήρη ανασκόπηση της προόδου με κριτήριο τα επιμέρους στοιχεία του προγράμματος. 
Αυτό που είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί, μετά από δεκαοκτώ μήνες πείρας, είναι να επιχειρηθεί να εκτιμηθεί 
εάν και σε ποιους τομείς έχουν αρχίσει να παρατηρούνται αλλαγές στην συμπεριφορά και στοντρόπο αντιμετώπισης 
και κατά πόσο αυτές αποτελούν ένδειξη ότι η ΕΚ ανταποκρίνεται στην πρόκληση του πέμπτου προγράμματος να 
θέσει την αειφόρο ανάπτυξη στο επίκεντρο των πολιτικών της. 
Στη συνέχεια παρουσιάζονται ορισμένες γενικές ενδείξεις προόδου με κριτήριο τα έξι στοιχεία που αποτελούν τον 
πυρήνα του πέμπτου προγράμματος. Τα σχόλια αυτά εξειδικεύονται και διευκρινίζονται στο κύριο μέρος της 
εκθέσεως. 
Η ενσωυάτωση του περιβαλλοντικού προβληιιατισυού OTOUC άλλους τουείο τικ πολιτικής 
Στους πέντε βασικούς τομείς που έχουν επιλεγεί στόχοι του προγράμματος έχει σημειωθεί ορισμένη πρόοδος. 
Ωστόσο η συνειδητοποίηση είναι ανεπαρκής και δεν υπάρχει βούληση να ενσωματωθεί ο προβληματισμός γύρω από 
το περιβάλλον και την αειφόρο ανάπτυξη στην διατύπωση άλλων πολιτικών, ώστε να οφεληθούν τόσο οι ίδιες όσο 
και το περιβάλλον και η αειφόρος ανάπτυξη. 
Παρά την πρόοδο όσον αφορά την ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών προσεγγίσεων στις πολιτικές της Κοινότητας 
και ορισμένων κρατών μελών, η αειφόρος ανάπτυξη εξακολουθεί να αποτελεί μέλημα αυτών που ασχολούνται με 
το περιβάλλον. Σύμφωνα με τις ενδείξεις η επιτυχία στην ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού προβληματισμού στους 
άλλους τομείς της πολιτικής απαιτεί αφενός ενοποιημένες, καλά οργανωμένες περιβαλλοντικές υπηρεσίες, ικανές 
να επηρεάσουν τους άλλους χώρους της διοικήσεως και αφετέρου την ενίσχυση της συνειδητοποιήσεως των 
περιβαλλοντικών προβλημάτων στους άλλους τομείς της διοικήσεως, με τη δημιουργία π.χ. περιβαλλοντικών 
μονάδων. 
Πρόοδος έχει σημειωθεί τόσο στο επίπεδο της Κοινότητας όσο και στο επίπεδο των κρατών μελών σε τομείς όπως 
είναι η αναμόρφωση των διαρθρωτικωνταμειων, η ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού προβληματισμού στις κρατικές 
ενισχύσεις και η λήψη ορισμένων μέτρων στην γεωργία και την ενσωμάτωση του περιβάλλοντος σε όλα τα ειδικά 
προγράμματα ΕΤΑ της Κοινότητας (1994-1998). Σημαντικοί στόχοι έχουν επίσης ταχθεί στο πλαίσιο των εμπορικών 
πολιτικών. Ενθαρρυντική ήταν επίσης η πρόοδος όσον αφορά την ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής διάστασης στις 
πολιτικές που αφορούν την μεταποιητική βιομηχανία και κυρίως στις πολιτικές για τις μεγάλες επιχειρήσεις. 
Εκτιμήσεις στρατηγικού χαρακτήρα όσον αφορά τις επιπτώσεις των πολιτικών πρωτοβουλιών στο περιβάλλον δεν 
έχουν ακόμα θεσπισθεί στα περισσότερα κράτη μέλη. Η Επιτροπή έχει αναλάβει να συμβάλει προς την κατεύθυνση 
αυτή υποβάλλοντας τις δικές της προτάσεις. 
Οι πρωτοβουλίες που αποβλέπουν στην δημιουργία και την εφαρμογή των κατάλληλων μηχανισμών που θα 
εξασφαλίζουν ότι ο προβληματισμός για το περιβάλλον καιτην αειφόρο ανάπτυξη θα λαμβάνεται υπόψη στο πλαίσιο 
των νέων πολιτικών δράσεων, πρέπει να επιταχυνθούν. 
Διεύρυνση του (ράσυατος των υέσων 
Παρά την ανειλημμένη στο πλαίσιο του προγράμματος δέσμευση για διεύρυνση του φάσματος των μέσων, η 
πρόοδος τόσο στο επίπεδο της Κοινότητας όσο και στο επίπεδο των κρατών μελών υπήρξε βραδεία. Η νομοθετική 
ρύθμιση παραμένει η κύρια προσέγγιση, μολονότι ο αριθμός των νέων προτάσεων που υποβάλλονται από την 
Επιτροπή έχει μειωθεί και το είδος της προτεινόμενης νομοθεσίας απομακρύνεται όλο και πιο πολύ από την καθαρά 
νομοθετική προσέγγιση για να κατευθυνθεί προς τη θέσπιση νομοθετικών πλαισίων και την απλοποίηση και 
διασάφηση της ισχύουσας νομοθεσίας. 
Στον τομέα των οικονομικών μέσων, επετεύχθη ελαφρά μόλις πρόοδος στη συζήτηση για το ενιαίο εξεταζόμενο 
κοινοτικό μέσο, τον φόρο ΟΟ^ενέργειας. Στα κράτη μέλη και σε άλλους τομείς, παρά ορισμένες αξιόλογες 
πρωτοβουλίες, οι σχετικές εξελίξεις ευρίσκονται ακόμη στο πειραματικό στάδιο. Το Λευκό Βιβλίο της Επιτροπής στα 
κεφάλαια 9 και 10 δείχνει τις κατευθύνσεις που πρέπει να ακολουθηθούν στο μέλλον ως προς την αναμόρφωση των 
φορολογικών μέσων. 
Στον τομέα των μηχανισμών χρηματοδοτικής ενίσχυσης, σημαντική πρόοδος έχει σημειωθεί τόσο στο επίπεδο της 
Επιτροπής όσο και στο επίπεδο των κρατών μελών όσον αφορά την ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού 
προβληματισμού στα Διαρθρωτικά Ταμεία και το Ταμείο Συνοχής. Η ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού 
προβληματισμού πρέπει να γίνει εμφανέστερη στα σχέδια περιφερειακής αναπτύξεως και τις προτάσεις 
χρηματοδοτήσεως που υποβάλλονται από τα κράτη μέλη. 
Μολονότι ορισμένη πρόοδος έχει σημειωθεί στον καθορισμό δεικτών για το περιβάλλον καιτην αειφόρο ανάπτυξη, 
εντονότερες προσπάθειες πρέπει να καταβληθούν για την εσωτερίκευση του περιβαλλοντικού κόστους. 
Ορισμένες βελτιώσεις έχουν επέλθει όσον αφορά την διαθεσιμότητα των δεδομένων. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός 
Περιβάλλοντος θα έχει ζωτικό ρόλο να παίξει ώστε να επιταχυνθούν αυτές οι βελτιώσεις. Για να συμβεί αυτό, είναι 
σημαντικό να καταρτιστεί το πρόγραμμα εργασιών του Οργανισμού όσο το δυνατόν συντομότερα και να 
αποκατασταθούν καλές σχέσεις εργασίας ανάμεσα στον Οργανισμό, την Επιτροπή και τα κράτη μέλη. 
Στενότεροι δεσμοί ανάμεσα στις πολιτικές που αφορούν την έρευνα καιτην ανάπτυξη και τις πολιτικές που αφορούν 
το περιβάλλον καιτην αειφόρο ανάπτυξη αναπτύσσονται, ιδίως στο πλαίσιο της εφαρμογής του 4ου Προγράμματος 
Πλαισίου και των δεσμών του με το πέμπτο πρόγραμμα δράσεως, θα πρέπει όμως να συσφιγχθούν. 
Πρέπει να καταβληθούν εντονότερες προσπάθειες για να βελτιωθείη ενημέρωση γύρω από τα θέματα που αφορούν 
την αειφόρο ανάπτυξη ώστε να βελτιωθεί με την σειρά της η συνειδητοποίηση του κοινού και να διευκολυνθεί η 
αλλαγή της συμπεριφοράς του. 
Ισότΐίΐπ συνεργασία και κοινή ευθύνη 
Η κατάστρωση στρατηγικών για την αειφόρο ανάπτυξη ή αντίστοιχων σχεδίων υλοποίησης της Agenda 21 και του 
πέμπτου προγράμματος σε επίπεδο κρατών μελών έχει πραγματοποιηθεί ή πραγματοποιείται σε επτά μόνο κράτη 
μέλη, ενώ το θέμα αυτό πρέπει να εξετασθεί επειγόντως από τα υπόλοιπα. Πρέπει επίσης να εξετασθεί κατά πόσον 
πρέπει να καταρτισθούν περιφερειακά ή τοπικά σχέδια, όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο. 
Πρόοδος έχει σημειωθεί όσον αφορά τον διάλογο και την διαφάνεια γύρω από τα θέματα που σχετίζονται με τα 
περιβάλλον και την αειφόρο ανάπτυξη τόσο σε επίπεδο ΕΚ όσο και σε επίπεδο κρατών μελών. Η δημιουργία 
συμβουλευτικών βημάτων δημόσιας συζήτησης (fora) από την Επιτροπή και από ορισμένα κράτη μέλη παρέχει 
δυνατότητα για εντατικότερο διάλογο, αλλά απαιτούνται περισσότερες προσπάθειες ώστε να κινητοποιηθεί το 
σύνολο των κοινωνικών ομάδων. 
Αλλανή -me συυπεριωοοάς και των προτύπων παοανωνής και καταναλώσεως 
Η ύφεση έχει ισχυροποιήσει την άποψη της βιομηχανίας (των μεγάλων εταιρειών και των μικρών και μεσαίων 
επιχειρήσεων) ότι το περιβάλλον και η αειφόρος ανάπτυξη αποτελούν τροχοπέδη. Σε λίγες μόνο περιπτώσεις 
αναγνωρίσθηκε ότι η αειφόρος ανάπτυξη είναι σε θέση να δημιουργήσει θέσεις εργασίας και ότι δεν είναι από τη 
φύση της εμπόδιο στον ανταγωνισμό. 
Το κεφάλαιο 10 του Λευκού Βιβλίου για την Ανάπτυξη, τον Ανταγωνισμό και την Απασχόληση παρέχει μια νέα 
προοπτική στην πορεία προς την αειφόρο ανάπτυξη και πρέπει να μελετηθεί περισσότερο ιδιαίτερα όσον αφορά 
τις ιδέες που προτείνει σχετικά με την μετακίνηση του φορολογικού βάρους από την εργασία και το κοινωνικό 
κόστος στους φυσικούς πόρους. 
Η περιβαλλοντική διαχείριση και τα συστήματα οικο-λογιστικού ελέγχου, ηρπονομή,περιβειλλο,ΝΛϋκούσήμαχος και 
η ενσωμάτωση περιβαλλοντικών δεδομένων στις εκθέσεις των εταιρειών θα συμβάλουν στην αλλαγή της 
συμπεριφοράς. Προσοχή πρέπει να δοθεί στην διαχείριση των μεθόδων παραγωγής και στην εξασφάλιση της 
μεταφοράς των εμπειριών στον τομέα αυτόν από τις μεγάλες στις μικρές επιχειρήσεις. 
Κατά την εφαρμογή του στρατηγικού προγράμματος, ιδιαίτερα για την εσωτερική αγορά της ΕΚ, πρέπει να δοθεί 
μεγάλη προσοχή στην αειφόρο ανάπτυξη. 
E<pgpuovri και τήρηση της νουοθεσίας 
Πρόοδος έχει σημειωθεί όσον αφορά την αποτελεσματικότερη εφαρμογή της νομοθεσίας της Κοινότητας και αυτό 
θεωρείται ότι αποτελεί κοινή ευθύνη. Ωστόσο μεγαλύτερες προσπάθειες απαιτούνται ώστε να εξασφαλιστεί η 
αποτελεσματικότερη εφαρμογή και τήρηση της νομοθεσίας. Αυτό είναι δυνατόν να επιτευχθεί με την σαφέστερη 
διατύπωση και απλοποίηση της υπάρχουσας νομοθεσίας η οποία ταυτόχρονα θα διατηρήσει υψηλά πρότυπα 
ποιότητας. Το δίκτυο υλοποίησης του πέμπτου προγράμματος μπορεί να συμβάλει σοβαρά στην πρόοδο στον 
τομέα αυτό εξασφαλίζοντας στενότερες επαφές μεταξύ ρυθμιστικών αρχών και φορέων χάραξης της σχετικής 
πολιτικής αφενός και υπευθύνων για την επί καθημερινής βάσεως εφαρμογή της αφετέρου. 
Η Διεθνής Διάσταση 
Η Συνδιάσκεψη του Ρίο (UNCED) έδωσε νέα ώθηση στον διεθνή διάλογο και την συνεργασία για το περιβάλλον και 
την ανάπτυξη και τα αποτελέσματα της ασκούν έντονη επίδραση στις δράσεις και τις πολιτικές της Κοινότητας, 
όπως δείχνει το παράδειγμα του πέμπτου προγράμματος δράσεως, το οποίο μάλιστα προκαταλαμβάνει τα 
αποτελέσματα αυτά. Ακόμη και παρά το γεγονός ότι κατά τα δύο τελευταία χρόνια εμφανίστηκαν νέα προβλήματα 
(π.χ. οικονομική ύφεση, ανασφάλεια σε πολλές περιοχές του κόσμου) είναι σημαντικό να διατηρηθεί η ώθηση που 
δόθηκε από την συνδιάσκεψη του Ρίο. 
III. ΜΕΤΑΠΟΙΗΤΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ 
Εισανωνή 
Κύριος στόχος της Κοινότητας είναι να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για μία ισχυρή και ανταγωνιστική 
βιομηχανία. Αυτό τονίζεται στο Λευκό Βιβλίο για την Ανάπτυξη, την Ανταγωνιστικότητα και την Απασχόληση. 
Ωστόσο, αναγνωρίζεται ότι το σημερινό ανταπτυξιακό μοντέλο οδηγεί σε μεθόδους παραγωγής με χαμηλότερη 
ένταση εργασίας και υψηλότερη ένταση κεφαλαίου. Αυτό συνοδεύεται από παρατεινόμενη υπερεκμετάλλευση των 
φυσικών πόρων. Οι συνέπειες από αυτού του είδους την βιομηχανική δραστηριότητα πιθανώς να υπερβούν τα όρια 
ανοχής της πηγής φυσικών πόρων με αποτέλεσμα να περιορισθεί η περαιτέρω βιομηχανική ανάπτυξη. 
Ενσωυάτωση 
Ο κύριος στόχος του πέμπτου προγράμματος είναι η ανάπτυξη πολιτικών και μέσων σύμφωνων με την αρχή της 
αειφορίας προς όφελος τόσο του περιβάλλοντος όσο και των επιχειρήσεων. Οι μεγαλύτερες εταιρείες 
διαπιστώνουν προοδευτικά ότι η επάρκεια των φυσικών πόρων αποτελεί προϋπόθεση για την συνεχή τους ανάπτυξη 
και ότι, λόγω του ανταγωνισμού σε ευρωπαϊκό και σε παγκόσμιο επίπεδο, οι επενδύσεις στο περιβάλλον 
ισοδυναμούν με παραγωγικές επενδύσεις που επιτρέπουν σε μια επιχείρηση να διατηρήσει τη θέση της στην 
αγορά, να ανοίξει νέες αγορές ή να τις επεκτείνει. 
Στην ανακοίνωση της "Βιομηχανική Ανταγωνιστικότητα και Προστασία του Περιβάλλοντος" του Νοεμβρίου 1992, 
η Επιτροπή τόνισε ότι "ο συγκερασμός ανταγωνιστικότητας και περιβάλλοντος απαιτεί μία στρατηγική η οποία θα 
θεμελιώνεται σε λύσεις βασιζόμενες στην ανταγωνιστική λειτουργία των αγορών. Συγκεκριμένα αυτό συνεπάγεται 
ότι πρέπει να δοθεί έμφαση στα μέσα περιβαλλοντικής πολιτικής που βασίζονται στους μηχανισμούς της αγοράς." 
Το Συμβούλιο επιβεβαίωσε και έδωσε μεγαλύτερη έμφαση στα συμπεράσματα αυτά στα ψηφίσματα της 3ης 
Δεκεμβρίου 1992 και στα ψηφίσματα της 4ης Μαΐου 1993. Ορισμένα από τα επιχειρήματα αυτά έχουν περιληφθεί 
στο Λευκό Βιβλίο. 
Το άρθρο 2 της συνθήκης τονίζει ότι η δημιουργία της Κοινής Αγοράς θα αποτελέσει σημαντικό μέσο για να 
επιτευχθεί μία αειφόρος και μη πληθωριστική ανάπτυξη που θα σέβεται το περιβάλλον. Αντίστροφα, οι 
προσπάθειες προς την αειφόρο ανάπτυξη είναι ζωτικής σημασίας για την μακροπρόθεσμη επιτυχία της εσωτερικής 
αγοράς. Το στρατηγικό πρόγραμμα για την εσωτερική αγορά, το οποίο εξέδωσε η Επιτροπή τα τέλη του 1993, 
τονίζει την ανάγκη να βελτιωθεί η συνοχή ανάμεσα στην εσωτερική αγορά και την προστασία του περιβάλλοντος. 
Η Επιτροπή επενδύει σημαντικούς όρους στην έρευνα που αφορά τις σχέσεις της βιομηχανίας με την αειφόρο 
ανάπτυξη. 
Στο πλαίσιο της μελέτης σχετικά με τις επιπτώσεις και την αποτελεσματικότητα του προγράμματος για την 
εσωτερική αγορά του 1996, θα μελετηθούν οι επιπτώσεις των μέτρων που έχουν ληφθεί για την εσωτερική αγορά 
στο περιβάλλον και την αειφόρο ανάπτυξη. 
Πέραν των ανωτέρω, το 1993 άρχισαν να εκπονούνται μελέτες με άμεσο ή έμμεσο στόχο την ενσωμάτωση της 
περιβαλλοντικής διάστασης (όπως μία μελέτη σκοπιμότητας σχετικά με τις στατιστικές για τις οικολογικές 
επιχειρήσεις και τα οικολογικά προϊόντα, για νέα καθαρά και δημιουργούντα λίγα απόβλητα προϊόντα και για την 
οικονομική αξιολόγηση των μέτρων προστασίας του περιβάλλοντος). Τα αποτελέσματα αυτών των μελετών 
αναμένονται στα μέσα 1994. Το 1994 πρόκειται να αρχίσουν και άλλες μελέτες σχετικά με την εκ μέρους της 
βιομηχανίας ανάλυση του κύκλου ζωής των προϊόντων και για την αειφόρο χρήση των πρώτων υλών, σε συνδυασμό 
με σειρά συνεντεύξεων με τους βιομηχανικούς κύκλους σχετικά με τον αντίκτυπο και την ενσωμάτωση των 
περιβαλλοντικών μέτρων στις στρατηγικές των επιχειρήσεων. 
Μικρές και Μεσαίες Επιχειρήσεις (MME) 
Όσον αφορά τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (MME), έχει επιτευχθεί πολύ μέτρια και πρέπει να επιταχυνθεί η 
πρόοδος στο θέμα του αναπροσανατολισμού της πολιτικής. Ο δυνητικός θετικός ρόλος της προστασίας του 
περιβάλλοντος έχει μόλις αρχίσει να περνά ως μήνυμα στα πρόσφατα έγγραφα που αφορούν την πολιτική Παροχής 
ενισχύσεων στις MME. 
Επιβάλλεται να προσφερθεί άμεση πρακτική βοήθεια π.χ. ως προς την παροχή συμβουλών από εμπειρογνώμονες, 
κατάρτιση εκπαιδευτικών προγραμμάτων και. παροχή χρηματοοικονομικών κινήτρων ή σχετικής συνδρομής κλπ.. 
Σκοπός είναι να βοηθηθούν οι MME να συνειδητοποιήσουντις δυνατότητες τους στις έντονα ανταγωνιστικές αγορές 
ώστε να εκμεταλλευθούν τον υψηλό βαθμό ευελιξίας, καινοτομίας και προσαρμοστικότητας που διαθέτουν. Αυτό 
θα ήταν δυνατόν να οδηγήσει στο άνοιγμα παντελώς νέων αγορών ή στην εφαρμογή νέων μεθόδων στις ήδη 
υπάρχουσες. 
Στο πλαίσιο ενός ολοκληρωμένου προγράμματος για την ενίσχυση των MME και της βιοτεχνίας, το οποίο εξεπόνησε 
τον Μάϊο 1994, η Επιτροπή εξετάζει διάφορες ιδέες για την δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, ιδίως σε τομείς 
που μέχρι σήμερα δεν έχουν αξιοποιηθεί, όπως είναι οι υπηρεσίες προστασίας του περιβάλλοντος. 
Το κοινοτικό πρόγραμμα 1994 έως 1999 για τα διαρθρωτικά ταμεία προβλέπει μια ειδική κοινοτική πρωτοβουλία για 
τις MME ύψους 1 δισεκατ. ECU. Επαφίεται συνεπώς στα κράτη μέλη να υποβάλουν επιχειρησιακά προγράμματα 
ή αιτήσεις για συνολικές επιχορηγήσεις. Μεταξύ των επτά τομέων προτεραιότητας για την αύξηση της 
ανταγωνιστικότητας των MME και την διεθνή τους δραστηριοποίηση με σκοπό την προώθηση δραστηριοτήτων 
σχετικών με το περιβάλλον, όπως είναι η ανάπτυξη καθαρών τεχνολογιών και καθαρών μεθόδων παραγωγής. 
|"|'" <Ί ι" ιι Ί" • ' WI'WTTTIWT " Ί'ι Ί'"ΐ;ίΊ ΦΙ τψ*ττττ^ρ*ηρ*πττπττππττ*π^ιψτΐφ·νψ ' •!•!• •• Ί n ' ΜΙ ιτ~~τ*πψ*ψ'ττ~τηττιτ*^ιρψν''+ψ,*ιτ~+τψ**τ*πηψττιψτι 
Οι κιφρνήο^ τίφ S^cmvfctç, της Δανίας ΐ«&ρκ- Ολ&Λκ* #JUV m^^in^m^^iékww^ ^WC# 
..τους mtâàmmv mt^atriv χρϊίοτι Ro&spév τεχνολογ^^ ImHB:^ pé^É^àki έ$& ùwtmpéfem .mvtpémi 
.•jM&tëël m%q&$$&w&œw «^μακα^ΐον $MM 
Ισότιυη συνεργασία και κοινή ευθύνη 
Κατά τα τελευταία χρόνια αυξήθηκε και συστηματοποιήθηκε ο διάλογος και η συμμετοχή των βιομηχανικών φορέων 
και άλλων ομάδων συμφερόντων στην διατύπωση των νομοθετικών προτάσεων της Επιτροπής στον τομέα του 
περιβάλλοντος. Τακτικός διάλογος έχει επίσης αποκατασταθεί μεταξύ της ευρωπαϊκής βιομηχανικής ομοσπονδίας 
UNICE και της Επιτροπής. Τον Νοέμβριο 1992, η Βρετανική Προεδρία διοργάνωσε μαζί με την Επιτροπή ένα 
σημαντικό συνέδριο με θέμα "Ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και περιβάλλον: μελλοντικές προοπτικές". Στο συνέδριο 
αυτό συζητήθηκαν εμπειρίες γύρω από τις ευκαιρίες, τα χρηματοδοτικά προβλήματα και άλλα θέματα που 
σχετίζονται με τις επιχειρήσεις και το περιβάλλον. Με την υποστήριξη της Επιτροπής, δημιουργήθηκε το 1994 ο 
φορέας "European Partners for the Environment" που προσφέρει βήμα επαφών μεταξύ της βιομηχανίας και των 
μη κυβερνητικών οργανώσεων (ΜΚΟ) για να συζητούντους δυνατούς τρόπους επίτευξηςτης αειφόρου αναπτύξεως 
και κυρίως το ρόλο των εκπαιδευτικών και ενημερωτικών πρωτοβουλιών προς την κατεύθυνση αυτή. 
Η Επιτροπή έχει διεξαγάγει έρευνες σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο είναι δυνατόν να περιληφθούν δεδομένα 
που αφορούν το περιβάλλον στα λογιστικά των επιχειρήσεων. Στενή συνεργασία υπάρχει με τις οργανώσεις των 
ευρωπαίων λογιστών. Η Επιτροπή σχεδιάζει να υποβάλει πρόταση σχετικά με την ένταξη των περιβαλλοντικών 
θεμάτων στα λογιστικά των επιχειρήσεων το 1995, η οποία θα βασίζεται σε διαβουλεύσεις με τα κράτη μέλη, τη 
βιομηχανία και τις επαγγελματικές οργανώσεις. 
Διερευνάται επίσης ο ρόλος τον οποίο θα ήταν δυνατόν να παίξουν οι χρηματοπιστωτικοί φορείς στην επίτευξη 
αειφόρου αναπτύξεως. 
Οι αποφάσεις που αφορούν τα μέτρα για τη μείωση των κινδύνων που παρουσιάζουν ορισμένες βιομηχανικές 
εγκαταστάσεις, χημικές ουσίες και η βιοτεχνολογία πρέπει να λαμβάνονται εφόσον υπάρχει ένα σταθερό 
επιστημονικό υπόβαθρο. Οι βιομηχανικές οργανώσεις έχουν αναλάβει ηγετικό ρόλο στην προώθηση της συλλογής 
δεδομένων σχετικά με τις υπάρχουσες χημικές ουσίες. Σημαντική πρόοδος έχει επίσης επιτευχθεί προσφάτως όσον 
αφορά την συναίνεση σχετικά με τις μεθοδολογίες που χρησιμοποιούνται στην εκτίμηση κινδύνων ιδιαίτερα στην 
περίπτωση των χημικών ουσιών. Για να αναπτυχθεί και για να διατηρηθεί η συναίνεση αυτή, είναι αναγκαίο να 
υπάρξει στενή συνεργασία ανάμεσα σε όλες τις ομάδες συμφερόντων. 
Ένα άλλο ενδιαφέρον παράδειγμα κοινής ευθύνης και ισότιμης συνεργασίας με την βιομηχανία είναιτο ερευνητικό 
πρόγραμμα "Auto-Oil", μια κοινή συνεργασία μεταξύ της ευρωπαϊκής βιομηχανίας αυτοκινήτων, της βιομηχανίας 
πετρελαίου και της Επιτροπής (βλέπε επίσης κεφάλαιο "Μεταφορές"). 
Στο Η» «χα συγκίκτΓΓ(»6* μια <ωμρουλβυτ*κη 8Π«ροτ*η για τις «πιχκρτισβκί «at το περιροΛ*ον σνηρ <m<m 
τους κοι να OVT^CTWHEOTAIV τις δύσκολη «πιλογές που sivai οΐίαρα&ητ&ς γ*α την «πίτεϋ^ϊ τ#ν | η$»|&λλΰνηκ<$ν στόχων Η ανωτέρω ντροπή προσφέρε* ένα ακΦΐ&^α&κδ βήμα >ΐα τον Stf&ovo 
ανάμεσα σας επιχειρήσεις και την κυβέρνηση Ένα άλλο παράδειγμα «Even η Λειτουργία TOU Responsible 
fWâ Programma orra την Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Χημικών Βιομηχανιών (gurope&i ChenM fouu$try 
Η διεύθυνση του Φάσυατος των υέσων 
Τόσο το πέμπτο πρόγραμμα όσο και το στρατηγικό πρόγραμμα για την εσωτερική αγορά παραδέχονται ότι πολλά 
περιβαλλοντικά θέματα είναι δυνατόν να αντιμετωπιστούν με αλληλεπίδραση μεταξύ των κυρίων οικονομικών 
παραγόντων, όχι μόνο μέσω της νομοθεσίας αλλά και με τη χρήση μιας εκτεταμένης και ενοποιημένης ποικιλίας 
άλλων μέσων (όπως προτύπων και/ή συστημάτων πιστοποιήσεως, εθελοντικών προγραμμάτων ή οικονομικών 
μέσων). 
Η Επιτροπή έχει εκδόσει στη διάρκεια της τελευταίας τριετίας πολλές ανακοινώσεις σχετικά με την τυποποίηση και 
το 1993 διατύπωσε επίσημο έγγραφο διαβουλεύσεων σχετικά με την περιβαλλοντική τυποποίηση. Τον Ιούνιο 1993 
διοργανώθηκε ένα σημαντικό συνέδριο με θέμα την περιβαλλοντική τυποποίηση, στο οποίο συγκεντρώθηκαν όλα 
τα ενδιαφερόμενα μέρη για να συζητήσουν μια κοινή στρατηγική. Ομάδες εργασίας στους κόλπους της Ευρωπαϊκής 
Επιτροπής Τυποποιήσεως (CEN) και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ηλεκτροτεχνικής Τυποποιήσεως (CENELEC) μελετούν 
τις δυνατότητες για ενοποιημένη τυποποίηση των περιβαλλοντικών παραμέτρων (όπως ο θόρυβος, οι μηχανικές 
δονήσεις, ο χαρακτηρισμός των αποβλήτων, η ανάλυση του νερού, η ποιότητα του αέρα κλπ.) σε μία προσέγγιση 
όπου το περιβάλλον θεωρείται ως ολόκληρη ενότητα και όχι ως πλήθος μεμονωμένων φαινομένων. 
Στο πλαίσιο των CEN/CENELEC συγκροτήθηκε μία επιτροπή προγραμματισμού η οποία άρχισε να λειτουργεί το 
καλοκαίριτου 1993. Ως παραδείγματα των εργασιών που διεξάγονται σε αυτόν τον τομέα αναφέρονται η καθιέρωση 
μιας σειράς προτύπων για τις συσκευασίες καιτα απόβλητα συσκευασιών, η ανάπτυξη συστημάτων περιβαλλοντικής 
διαχείρισης, η ενσωμάτωση στοιχείων περιβαλλοντικού προβληματισμού σε πρότυπα προϊόντων και η κατάρτιση 
μετρητικών μεθόδων αναφοράς για ορισμένους ρύπους όπως διοξίνες, S02, υδράργυρο και 23 επικίνδυνες ουσίες 
που απορρίπονται στο νερό. 
Η Επιτροπή εξετάζει τον ρόλο που είναι δυνατόν να παίξουν σε κοινοτικό επίπεδο οι συμφωνίες αυτοπεριορισμού 
στον τομέα του περιβάλλοντος. Επί του παρόντος συζητείται η συγκρότηση κοινοτικού πλαισίου για τις συμφωνίες 
αυτές. Η Επιτροπή θα συνεχίσει και θα υποστηρίζει τον διάλογο με την βιομηχανία όσον αφορά το θέμα αυτό, όπως 
παλαιότερα στην περίπτωση των αλκαλικών συσσωρευτών, των απορρυπαντικών και της σταδιακής καταργήσεως 
της χρήσεως των CFC σε ορισμένους βιομηχανικούς τομείς. Κατά τη διάρκεια του 1994, η Επιτροπή θα εξετάσει 
το ενδεχόμενο να υποβάλει συγκεκριμένεςπροτάσειςαυτοδεσμευτικώνσυμφωνιώνπουαφορούνορισμέναπροϊόντα 
ή βιομηχανικούς κλάδους. 
Το περιβάλλον αποτελεί ήδη σημαντικό μέλημα της πολιτικής των επιχειρήσεων σε θέματα ποιότητας. Στο πλαίσιο 
της Ευρωπαϊκής Πολιτικής για την Ποιότητα, την οποία επεξεργάζεται η Επιτροπή, η προστασία του περιβάλλοντος 
διαδραματίζει σοβαρό ρόλο αφενός σε όλες τις φάσεις του κύκλου ζωής των προϊόντων και αφετέρου από πλευράς 
ενσωμάτωσης των διαφόρων στοιχείων των συστημάτων περιβαλλοντικής διαχείρισης στον τρόπο ποιοτικής 
διασφάλισης των επιχειρήσεων. 
Κατά trç $ιφκε*α της ιτραηγού-μενης &κα&τ3αι* οι αυτοδεομε^ηκές crupjwisvfec κ<ττ&3τ*ι<ταν· ρέαο φα ΐην 
4ακηαη τΐο&τικής στκ; &aw Kép>#ç {raâvœ arré 30), Οτο &|λ,γκ>> στην Πορτογαλία Km στη Πββμανίά {Τίάν&* ma 
4ϋ}. Οβϊβμ&βς οΜ τις #ϋμ$ (ûviaç outiç έ.χο «ν αυναφθώ ο& TOTÎIKO mkv&a* evé ο£λ&ς μ& συνδέσμους trçç 
&oTO$vfa$> svéwaç μ^ρονωμένων m$wfy&m t| σραο^ς aufsfçpdvwv {TÎ+X> UKOh. Οι tmtâktii^xméç 
Ι ουμφ^νίες sivca &|pop*&wepeq <τας 3$>Ρ**Ϊ ουτές λ#γ&* ττίς οΑλ<ίγής owt^feosv #ς ΐ^ος toy pék> vw 
κυ{&&νήο8ων οτην :π$ρ$σΜσντική ιφλκική και το βρΰμβ κατφγηότις τ<Μ ρ\Μμχ<ϊηνήν π&ρ®μ$ά&®®ν. Το 
αν*ικ*4*βνο των αυτο^σμΕυτικών<^μφΕονιών καλώπει wptû φάσμα, <mû τις ρυακκΑκ&ς, ττ^χρήοη xrpieév 
ouxaév èa$ç την αρσ«άλυ*|η n^fc$AiQVT«râv φφηφορφτ. 
Αλλαγή Tnc συυπερίφοράς και των προτύπων καταναλώσεως και παρανωνικ 
Στο επίπεδο της ΕΚ, έχει αναληφθεί σειρά πρωτοβουλιών με σκοπό την παροχή κινήτρων για την αλλαγή του 
τρόπου καταναλώσεως και παραγωγής. Η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση οδηγίας σχετικά με την ολοκληρωμένη 
πρόληψη και τον έλεγχο της ρυπάνσεως (IPPC) η οποία αποτελεί ποιοτικό βήμα προς τον ορθολογικότερο έλεγχο 
της βιομηχανικής ρυπάνσεως με την εφαρμογή των βέλτιστων διαθέσιμων τεχνολογιών (ΒΔΤ). Η οδηγία IPPC θα 
προωθήσει την ενεργητική συμμετοχή όλων των μερών και θα βελτιώσει τον συντονισμό μεταξύ των αρχών που είναι 
αρμόδιες για την έκδοση των αδειών. Μέχρι στιγμής έχουν παραχθεί δέκα πέντε φυλλάδια με περιγραφές των 
σημερινών ΒΔΤ καθώς και των επιδόσεων τους όσον αφορά την μείωση των εκπομπών και το σχετικό κόστος. Τα 
φυλλάδια αυτά δεν έχουν δεσμευτικό χαρακτήρα και χρησιμεύουν μόνο για την ενημέρωση των κρατών μελών και 
της βιομηχανίας. Η πρόταση οδηγίας σχετικά με την συσκευασία και τα απόβλητα συσκευασίας αποβλέπει σε 
σημαντική μείωση της χρησιμοποιήσεως υλικών συσκευασίας και στον καθορισμό ποσοτικών στόχων για την 
ανακύκλωση και την επαναχρησιμοποίηση τους. 
Προκαταρκτικές εργασίες διεξάγονται τη στιγμή αυτή σε συνεργασία με την βιομηχανία και τον ΟΟΣΑ για τη 
σύνταξη ενός καταλόγου εκπομπών ρύπων στην ΕΚ, ο οποίος θα καλύπτει τους σημαντικότερους ρύπους που 
εκπέπονται στον αέρα και το νερό από τις κυριότερες πηγές και κατηγορίες πηγών και ο οποίος θα ήταν δυνατόν 
να συμπληρωθεί με συμφωνίες αυτοπεριορισμού για την μείωση των εκπομπών μεταξύ επιλεγμένων βιομηχανικών 
επιχειρήσεων. ' 
Στον τομέα των αποβλήτων, η συνεργασία με την βιομηχανία και τους άλλους εταίρους συνεχίζεται στο πλαίσιο του 
προγράμματος "Priority Waste Stream Programme", το οποίο περιλαμβάνει έργα που αποβλέπουν στην εξεύρεση 
τρόπων για την πρόληψη, σε εθελοντική βάση, της παραγωγής αποβλήτων και για την βέλτιστη 
επαναχρησιμοποίηση και ανακύκλωση τους βελτιώνοντας τον σχεδιασμό των προϊόντων και ελαχιστοποιώντας και 
βελτιστοποιώντας την τελική τους διάθεση. 
Οι εταιρείες οφείλουν να ενσωματώσουν την προστασία του περιβάλλοντος στην διαχείριση τους ώστε να 
βελτιώσουν την ποιότητα των προϊόντων τους και των διεργασιών παραγωγής. Στο πλαίσιο αυτό, οι εταιρείες και 
ιδιαίτερα οι MME ενθαρρύνονται να χρησιμοποιήσουν τα συστήματα οικολογιοτικού ελέγχου και απονομής του 
οικολογικού σήματος. Το 1994 πραγματοποιήθηκε ανάλυση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων του οικολογικού 
σήματος και της ανταγωνιστικότητας των προϊόντων που φέρουν το οικολογικό σήμα, εκτός της Κοινότητας. 
Στο 83λγκ>, ·Β| Γερμανία» την Ολλανδία, -και την Δανία fe>uv κα&εοωΜ ατον ταμέα των nmév ουοτήματα 
| w*)&itytfmi<ftpQ$% γιο νθ &$*β$λϋν&{ rj άπΟΐνα)^^ τσυ. Y«afoo<î και #λ«ν 
tfMév, Στη ΓίφμανΕο* ίΐοαοοτό WÂ σΜν wy noté» Γτωλούντοί β& φιόλες m>u ανοκυκλ&νονταί οτο πλαίοια 
»iV03 tàï&&v é5tw% Ο«θτή|^0<$> 
•M,É,I,,II,I,,,,,,IIIMMM^^ 
Ecpgpuovri και τήρηση Tnc νουοθεσίας 
Η τήρηση των προτύπων ασφαλείας και προστασίας του περιβάλλοντος στα κράτη μέλη πρέπει να ενισχυθεί. Στο 
πλαίσιο αυτό και υπό τις συνθήκες που δημιουργήθηκαν μετά από την δημιουργία της εσωτερικής αγοράς το 1992, 
μεγάλη προσοχή πρέπει να δοθεί στην συνεργασία τόσο μεταξύ των εθνικών αρχών που είναι υπεύθυνες για την 
τήρηση της νομοθεσίας όσο και μεταξύ των αρχών αυτών και της Επιτροπής και την παροχή της κατάλληλης 
υποδομής επικοινωνιών και ανταλλαγής δεδομένων που θα επιτρέψει τη συνεργασία αυτή. Το σύστημα αυτό θα 
διευκολύνει την ρεαλιστική και μη γραφειοκρατική προσέγγιση και θα προσφέρει όλα τα δυνατά εχέγγυα ότι τα 
προϊόντα και οι υπηρεσίες που κυκλοφορούν στην Κοινότητα τηρούν τις ισχύουσες διατάξεις είτε αυτές έχουν 
εναρμονιστεί σε κοινοτικό επίπεδο είτε είναι εθνικές διατάξεις των οποίων η ισχύς έχει αμοιβαία αναγνωρισθεί. 
Κάθε παράβαση των διατάξεων αυτών θα διώκεται από τις συνεργαζόμενες εθνικές αρχές. Στις 16 Ιουνίου 1994, 
το Συμβούλιο υποστήριξε αυτή την προσέγγιση εκδίδοντας ψήφισμα για την διοικητική συνεργασία. 
Στον τομέα του ελέγχου των χημικών ουσιών, η Επιτροπή ενθαρρύνει την ενίσχυση των δεσμών μεταξύ των 
τελωνειακών αρχών και των αρχών που είναι υπεύθυνες για την τήρηση της νομοθεσίας που αφορά τις χημικές 
ουσίες. Εκτός αυτού, έχουν σχεδιαστεί και πραγματοποιηθεί ετήσια προγράμματα συντονισμένου ελέγχου στο 
σύνολο της ΕΚ. Επίσης, σε συνεργασία με τις αρμόδιες εθνικές αρχές, έχει συνταχθεί ένα κοινό έγγραφο οδηγιών 
για τη διεξαγωγή των ελέγχων το οποίο έχει εγκριθεί από την Επιτροπή. 
Διεθνή^ διάσταση 
Στην ανακοίνωση της σχετικά με την βιομηχανική ανταγωνιστικότητα και την προστασία του περιβάλλοντος του 
Νοεμβρίου 1992, η Επιτροπή τόνισε ότι· η διεθνής δράση της Κοινότητας θα πρέπει να βασίζεται στην ποιοτική 
βελτίωση των περιβαλλοντικών και βιομηχανικών πολιτικών, τις εποικοδομητικές σχέσεις με την βιομηχανία (σχέσεις 
ισότιμης συνεργασίας) με σκοπό την βελτίωση της αποτελεσματικότητας της περιβαλλοντικής πολιτικής και στη 
διατήρηση της ακεραιότητας της εσωτερικής αγοράς, επιδιώκοντας ταυτόχρονα υψηλό επίπεδο προστασίας 
περιβάλλοντος. 
Οι επιδόσεις της κοινοτικής βιομηχανίας στις ανοικτές και ανταγωνιστικές αγορές καιη επίτευξη υψηλού, ισόρροπου 
και, μακροπρόθεσμα, περιβαλλοντικούς αειφόρου βαθμού αναπτύξεως, εξαρτώνται από την επιτυχή ενοποίηση της 
βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας και της προστασίας του περιβάλλοντος. Η Γερμανία και η Ιαπωνία έχουν 
αποκτήσει ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα από την έγκαιρη εφαρμογή αυστηρών διατάξεων και από την έγκαιρη 
αναγνώριση, εκ μέρους των βιομηχανιών τους, των πλεονεκτημάτων που έχει αυτός που κινείται πρώτος. Το θέμα 
αυτό εξειδικεύεται περισσότερο στο Λευκό Βιβλίο. 
Το 1993, η Επιτροπή εκπόνησε μελέτη για την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας και την αειφόρο 
ανάπτυξη. 
Συυπέρασυα 
Παρά την ύφεση, ενθαρρυντική πρόοδος έχει σημειωθεί όσον αφορά την επίτευξη των στόχων του πέμπτου 
προγράμματος, ειδικότερα στο επίπεδο των μεγάλων εταιρειών που ανταγωνίζονται μεταξύ τους στις διεθνείς 
αγορές. 
Η πρόοδος είναι πολύ αργή στις επιχειρήσεις που είναι περισσότερο στραμμένες στην εσωτερική αγορά, καθώς 
και στις MME. Οι επιχειρήσεις βρίσκονται ακόμα σε φάση που απλώς αντιδρούν στις εξελίξεις. Όπως προκύπτει 
από το Λευκό Βιβλίο, φαίνεται ότι οι MME είναι αυτές που κατά την προηγούμενη δεκαετία έχουν συμβάλει 
περισσότερο στην δημιουργία θέσεων απασχόλησης και αυτές που διαθέτουν τις περισσότερες σχετικές 
δυνατότητες στο μέλλον. Το Λευκό Βιβλίο αναφέρεται στο δυναμικό θέσεων απασχόλησης στον τομέα του 
περιβάλλοντος καθώς και στην επίδραση που ασκεί στην ανταγωνιστικότητα η εφαρμογή αποτελεσματικών από 
πλευράς κόστους και καθαρών τεχνολογιών. 
Συνολικά, οι MME είναι επίσης εν μέρει υπεύθυνες για την ρύπανση και την παραγωγή αποβλήτων. Ως εκ τούτου, 
οι MME πρέπει να τηρούν τα ίδια περιβαλλοντικά πρότυπα και απαιτήσεις όπως και οι άλλες βιομηχανικές 
επιχειρήσεις αλλά πρέπει να αποφευχθεί η επιβολή δυσανάλογων και επαχθών διοικητικών, χρηματοοικονομικών 
ή νομοθετικών περιορισμών. 
Επειδή πολλές από τις MME εξαρτώνται από την ζήτηση που είτε δημιουργείται από την αλλαγή προτιμήσεων των 
καταναλωτών είτε υπαγορεύεται από τις μεγάλες επιχειρήσεις, οι οποίες θα υποχρεωθούν να οργανώσουν καλύτερα 
την παραγωγή τους ή εκουσίως θα αποφασίσουν να πληρούν ορισμένα πρότυπα (όπως είναι το οικολογικό σήμα 
και οι οικό-λογιστικοί έλεγχοι), προκειμένου να μην κλείσουν θα υποχρεωθούν να ακολουθήσουν τους 
μεγαλύτερους εταίρους των. 
Η χρήση αυτοδεσμευτικών συμφωνιών και άλλων μορφών αυτοελέγχου δεν έχει ακόμα ευρεία διάδοση. Αυτό ισχύει 
περισσότερο στις νότιες ευρωπαϊκές χώρες με ισχυρότερη νομοθετική παράδοση. 
IV. ΕΝΕΡΓΕΙΑ 
Εισανωνπ 
Τόσο στο επίπεδο της Κοινότητας όσο και στο επίπεδο των κρατών μελών, η ενέργεια ήταν ένας από τους 
οικονομικούς τομείς που ενσωμάτωσαν πρώτοι τον περιβαλλοντικό προβληματισμό. Αυτό οφειλόταν εν μέρει στις 
ενεργειακές κρίσεις, οι οποίες επέτρεψαν στους υπεύθυνους για την χάραξη της πολιτικής να κατανοήσουν ότι η 
επίλυση των ενεργειακών και περιβαλλοντικών προβλημάτων έγκειται στη λήψη μέτρων για τη βελτίωση της 
ενεργειακής αποδόσεως. 
10 
Η Επιτροπή έχει ήδη πραγματοποιήσει σημαντικά βήματα για την ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής διάστασης στην 
ενεργειακή πολιτική πριν από το πέμπτο πρόγραμμα (π.χ. με την οδηγία του 1988 για τις μεγάλες εγκαταστάσεις 
καύσεως). Καθοριστικό σχετικό ορόσημο αποτελεί η απόφαση που έλαβε το 1990 το κοινό Συμβούλιο 
Ενέργειας/Περιβάλλοντος, με στόχο την σταθεροποίηση, έως το έτος 2000, των εκπομπών C02 στην ΕΚ στα 
επίπεδα του 1990. 
Με βάση τα μέχρι τώρα επιτεύγματα, τίθεται το ερώτημα: ποια ήταν η επιτελεσθείσα στη διάρκεια των δεκαοκτώ 
τελευταίων μηνών πρόοδος και σε ποιο βαθμό οι υπεύθυνοι για την χάραξη της πολιτικής κατόρθωσαν να 
συμβαδίσουν η οικονομική ανάπτυξη, ο αποτελεσματικός και ασφαλής ενεργειακός εφοδιασμός και το καθαρό 
περιβάλλον; 
Η ενσωυάτωση του περιβαλλοντικού ποοβληυατισυού στον ενεργειακό τουέα 
Το πρόγραμμα SAVE 
Το εγκαινιασθέντο 1991 πρόγραμμα SAVE στοχεύει σε δύο σημεία. Κατά πρώτον να συμβάλει στην σταθεροποίηση 
των εκπομπών C02 και κατά δεύτερον να επιτύχει τον στόχο ενεργειακής πολιτικής του 1986 για βελτίωση της 
ενεργειακής απόδοσης κατά 20% έως το 1995. Η πορεία προς τους δύο ανωτέρω στόχους σημείωσε μέτρια πρόοδο. 
Αρχικά προβλεπόταν η έκδοση 12 οδηγιών. Μέχρι στιγμής έχουν εκδοθεί μόνο τρεις (απαιτήσεις για την ενεργειακή 
απόδοση των νέων θερμοσιφώνων, σήμανση των κυριότερων οικιακών συσκευών σε συνάφεια με την εσωτερική 
αγορά· επίσης, το 1993 εκδόθηκε μια γενική οδηγία που συγκεντρώνει διάφορα άλλα μέτρα για την βελτίωση της 
ενεργειακής αποδόσεως, τα οποία θα περιορίσουντο C02). Στο στάδιο της προπαρασκευής βρίσκονται οδηγίες που 
αφορούν την απόδοση των καταψυκτών και των ψυγείων, τα αυτοκίνητα για τον περιορισμό του C02 καθώς και μία 
οδηγία που αφορά την εφαρμογή ορθολογικών τεχνικών σχεδιασμού (ολοκληρωμένου προγραμματισμού πόρων) 
στον τομέα των επιχειρήσεων κοινής ωφελείας. Εξετάζεται η έκδοση μιας ακόμη οδηγίας για την συμπαραγωγή 
ηλεκτρισμού/θερμότητας. 
Η προαναφερθείσα γενική οδηγία παρέχει στα κράτη μέλη υψηλό βαθμό ευελιξίας κατά την επιλογή μέτρων μείωσης 
του C02 στα εξής πεδία: 
ενεργειακή πιστοποίηση κτιρίων, 
χρέωση των δαπανών θέρμανσης, κλιματισμού και ζεστού νερού με βάση την πραγματική κατανάλωση, 
την εκ μέρους τρίτων χρηματοδότηση μέτρων για την βελτίωση της ενεργειακής αποδόσεως στον δημόσιο 
τομέα, 
θερμική μόνωση νέων κτιρίων, 
τακτική επιθεώρηση νέων λεβήτων, και 
ενεργειακοί έλεγχοι σε επιχειρήσεις με υψηλή ενεργειακή κατανάλωση. 
Η ευελιξία όμως αυτή καθιστά εξαιρετικά αβέβαιη την εκτίμηση της μειώσεως του C02. Αναμένεται να επιτευχθεί 
το ήμισυ μόνο του στόχου του SAVE για βελτίωση της ενεργειακής αποδόσεως κατά 20% μεταξύ 1986 και 1995. 
Επιπλέον, σημαντικό μέρος της βελτιώσεως, της τάξεως του 10%, έχει ήδη επιτευχθεί πριν από το 1990. Η βελτίωση 
της ενεργειακής αποδόσεως αποτελεί ακόμη μεγαλύτερη πρόκληση στο επικρατούν κλίμα των μονίμως χαμηλών 
ενεργειακών τιμών. Αυτό καθιστά σαφή την ανάγκη για την συνέχιση των έντονων προσπαθειών στο πλαίσιο του 
SAVE, όπου περιλαμβάνεται και η ενίσχυση πρότυπων έργων και δικτύων πληροφοριών. 
Το πρόγραμμα ALTENER 
Το πρόγραμμα αυτό εγκρίθηκε επίσημα τον Σεπτέμβριο του 1993. Στόχος του είναι να ενθαρρύνει την διείσδυση 
ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην αγορά και να μειώσει σημαντικά τις εκπομπές C02. Στο πλαίσιο του 
προγράμματος έχουν ήδη καταρτισθεί πρότυπα για το βιολογικής προελεύσεως πετρέλαιο κίνησης και έχουν 
χορηγηθεί ενισχύσεις σε έργα. Ωστόσο, οι μεσοπρόθεσμες επιπτώσεις αναμένεται ότι θα είναι μέτριες λόγω των 
περιορισμένωνπόρωντου προγράμματος: προϋπολογισμός 40 εκατ. ECU για μία πενταετή περίοδο. Επιπλέον, λόγω 
του μεγάλου χρονικού διαστήματος που απαιτείται για την διείσδυση νέων ενεργειακών πηγών στην αγορά, 
αναμένεται ότι τα αποτελέσματα του ALTENER θα υλοποιηθούν ως επί το πλείστο μετά το έτος 2000. 
11 
Προγράμματα THERMIE και JOULE 
Το πρόγραμμα THERMIE αποτελεί το τρέχον κοινοτικό έργο για την επίδειξη και την διάδοση καθαρότερων και 
αποδοτικότερων τεχνολογιών, ώστε να διευκολυνθεί η εκτεταμένη διάδοση τους στην αγορά. Στόχος του 
προγράμματος είναι η ευρύτερη και κατά το δυνατόν συντομότερη αξιοποίηση των ενεργειακών και περιβαλλοντικών 
ωφελειών των νέων τεχνολογιών. 
Οι επενδύσεις σε καθαρότερη και αποδοτικότερη ενεργειακή τεχνολογία, για τις οποίες απετέλεσε για παράδειγμα 
έναυσμα το THERMIE ή παρεμφερή εθνικά προγράμματα, αποτελούν προϋπόθεση για την κάλυψη της ενεργειακής 
ζητήσεως (φωτισμός, θέρμανση, κίνηση, επικοινωνία) με χαμηλότερη κατανάλωση πρωτογενούς ενέργειας και 
λιγότερες περιβαλλοντικές επιπτώσεις. 
Η μίμηση έργων που έχουν επιδειχθεί με επιτυχία και η λήψη μέτρων για την ενθάρρυνση της διεισδύσεως τους 
στην αγορά απαιτούν αρκετά χρόνια. Αυτό ισχύει κυρίως για τα μέτρα που αποβλέπουν σε τεχνολογικές 
βελτιώσεις, όπως είναι οι δραστηριότητες Ε&Α στα πλαίσια του προγράμματος JOULE. Ωστόσο, λόγω της μεγάλης 
διάρκειας ζωής του ενεργειακού εξοπλισμού, τα αποτελέσματα αυτά διαρκούν επί πολλά χρόνια. 
Ενεργειακός σχεδιασμός 
Στο πλαίσιο της προσπάθειας για την κατάρτιση έργων ενεργειακού σχεδιασμού (1993) τα περιβαλλοντικά θέματα 
έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη διαδικασία επιλογής και αποδοχής των έργων. Θεμελιώδη στόχο των αναληφθέντων 
στο πλαίσιο του ενεργειακού σχεδιασμού έργων τοπικής και περιφερειακής κλίμακας αποτελεί η προστασία του 
περιβάλλοντος με την καλύτερη ενεργειακή διαχείριση, την βελτίωση της ενεργειακής αποδόσεως και την 
δημιουργία εναλλακτικών επιλογών παραγωγής ενέργειας. Ο ενεργειακός σχεδιασμός συμβάλλει συνεπώς στη 
μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των διαφόρων ρύπων που σχετίζονται με την κατανάλωση ενέργειας. 
Αλλαγή του κλίματος 
Οι διαπραγματεύσεις και η επικύρωση της συμβάσεως για την προστασία του κλίματος αποτέλεσαν το έναυσμα για 
την σύνθεση των περιβαλλοντικών, ενεργειακών, βιομηχανικών και οικονομικών πολιτικών και των αρχών της κοινής 
ευθύνης και της ισότιμης συνεργασίας σε όλα τα επίπεδα λήψεως αποφάσεων στην Κοινότητα για την διεύρυνση 
του φάσματος των μέσων (φόρος άνθρακα/ενέργειας) καθώς και για την διεξαγωγή νέων γύρων εντατικών 
διαπραγματεύσεων. 
Το θέμα της αλλαγής του κλίματος, το οποίο ευρίσκεται στο επίκεντρο της διεπαφής ενέργειας με περιβάλλον, είναι 
ένα σημαντικό παράδειγμα για το πώς ένα σύνθετο σύνολο διεθνών προβλημάτων είναι δυνατόν να οδηγήσει στην 
ταυτόχρονη ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής διάστασης σε μία σειρά άλλων τομέων, σ'ένα εξαιρετικά υψηλό 
επίπεδο συντονισμού μεταξύ αυτών των τομέων σε περιφερειακό, εθνικό και κοινοτικό επίπεδο, σε μια πρωτοφανή 
δημόσια και διεθνή συνειδητοποίηση και σε μία ανοικτή συζήτηση γύρω από τα πλανητικά περιβαλλοντικά ζητήματα. 
jXfe rtévtÊ κράΐΤ[ μέλη ^χουν o>pioupvn6eC|ir]xavta^o{ διώπουργικοό συντονισμού ym το· δέμα της αλλαγής too 
Τ*Ί*, ι «j»*}ftM.<rwti <atH& 
Διεύρυνση του Φάσυατοο των υέσων 
Επιστημονική έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη 
Σημαντικές προσπάθειες έχουν καταβληθεί στον τομέα των ενεργειακών τεχνολογιών, από την σχετική έρευνα και 
την τεχνολογική ανάπτυξη στο πλαίσιο του τρίτου προγράμματος πλαισίου (ειδικό πρόγραμμα για τις μη πυρηνικές 
μορφές ενέργειας JOULE II) και του τετάρτου προγράμματος πλαισίου (άνω των 2300 εκατ. ECU για θέματα σχετικά 
με την ενέργεια, όπως Ε&Α και επίδειξη για τις καθαρές και αποδοτικές ενεργειακές τεχνολογίες) έως το 
πρόγραμμα THERMIE. Στόχος είναι να περάσει η ενεργειακή τεχνολογία από το στάδιο της Ε&Α στο στάδιο της 
εμπορικής εφαρμογής. Αυτό προϋποθέτει την διάδοση των αποτελεσμάτων και την προώθηση των καθαρών και 
αποδοτικών τεχνολογιών. 
12 
Τον τελευταίο καιρό το πρόγραμμα έχει προσανατολισθεί σε έργα τα οποία έχουν άμεση επίδραση στις εκπομπές 
C02. Γενικότερα, οι περιβαλλοντικές ανησυχίες, ιδιαίτερα οι εκπομπές C02 θεωρούνται ως η κύρια κινητήρια δύναμη 
για τις επόμενες δραστηριότητες ΕΤΑ στον τομέα της ενέργειας εντός του τετάρτου προγράμματος-πλαισίου. 
Οικονομικά μέσα 
Σημαντικότατο στοιχείο σε κάθε στρατηγική ενσωμάτωσης της περιβαλλοντικής διάστασης είναι η εσωτερίκευση 
του εξωτερικού κόστους. Οι φόροι αποτελούν ένα από τα σχετικά μέσα. Προκειμένου να δημιουργήσει βασιζόμενα 
στους μηχανισμούς της αγοράς κίνητρα για την προώθηση μιας οικονομικής συμπεριφοράς περισσότερο φιλικής 
προς το περιβάλλον, η Επιτροπή προβλέπει ότι θα αυξήσει την χρήση οικονομικών και φορολογικών μέσων. Το 
ιδεώδες θα ήταν η ενεργειακή κατανάλωση, τόσο στον επαγγελματικό όσο και στον ιδιωτικό τομέα, να βασιζόταν 
σε τιμές που καλύπτουν πλήρως το ενεργειακό κόστος, χωρίς να υπάρχουν επιδοτήσεις. 
Ο φόρος ενέργειας/0Ο2, ο οποίος προτάθηκε από την Επιτροπή τον Μάιο 1992, αποτελεί ένα πρώτο βήμα προς 
αυτήν την κατεύθυνση. Ο στόχος του φόρου είναι να αποτελέσει κίνητρο για μια αποδοτικότερη χρήση της 
ενέργειας καινά συμβάλει στη στροφή προς καύσιμα χαμηλότερης ή και μηδενικής περιεκτικότητας σε άνθρακα. 
Αυτό το μέσο θα έχει μια σειρά πρόσθετα οφέλη όπως είναι η μείωση των άλλων ρύπων, η βελτίωση της ασφάλειας 
του ενεργειακού εφοδιασμού χάρη στην εξοικονόμηση ενέργειας και η επίτευξη γενικής τεχνολογικής προόδου. 
Η πρόταση έχει προχωρήσει ελάχιστα στην επίτευξη σχετικής συμφωνίας. 
Λόγω των ατελειών της αγοράς, στις οποίες, μεταξύ άλλων, περιλαμβάνονται οπωσδήποτε η έλλειψη πληροφοριών 
στο επίπεδο του καταναλωτή καθώς και τα θεσμικά εμπόδια στην χρηματοδότηση μέτρων για την αποδοτικότερη 
χρήση της ενέργειας, η Κοινότητα εφαρμόζει μία σειρά μη φορολογικών μέτρων τα οποία εξουδετερώνουν αυτές 
τις ατέλειες και συνεπώς ενισχύουν την αποτελεσματικότητα των φορολογικών μέτρων. Για παράδειγμα, ακόμη και 
σε περίπτωση που εφαρμοζόταν πλήρως ο φόρος ΟΟ^ενέργειας, η επίδραση του θα μειωνόταν λόγω της αδυναμίας 
των μηνυμάτων από τις τιμές να φθάσουν στον καταναλωτή. Τα μη φορολογικά μέτρα που προβλέπονται στην 
οδηγία SAVE, όπως η σήμανση της ενεργειακής αποδόσεως στις οικιακές συσκευές, η οποία επιτρέπει στον 
καταναλωτή να αναγνωρίζει τα προϊόντα με υψηλή ενεργειακή απόδοση, είναι ικανά να διορθώσουν την κατάσταση 
αυτή. 
13 
ALTENER 
Questo programma è stato adottato ufficialmente nel settembre 1993. Il suo obiettivo è favorire la 
penetrazione di mercato délie fonti di energia rinnovabili e ridurre in misura considerevole le 
emissioni di C02. Esso ha già portato all'istituzione di norme per il biodiesel ed ha inoltre fornito 
sostegno ad altri progetti. Tuttavia da taie programma ci si attende un impatto modesto a medio 
termine, date le limitate risorse a disposizione: un bilancio di 40 Mio di ECU per un periodo di 
cinque anni. Inoltre, a causa dei tempi lunghi connessi con la penetrazione di mercato di nuove fonti 
di energia, non ci si puô attendere che gli effetti legati al programma ALTENER si concretizzino 
prima del 2000. 
THERMIE e JOULE 
Il programma THERMIE è l'attuale progetto comunitario per la dimostrazione e la diffusione di 
tecnologie pulite e più efficienti allô scopo di facilitarne una vasta penetrazione di mercato. 
L'obiettivo è quello di ottenere quanto prima e nella misura più ampia possibile i benefici che le 
nuove tecnologie possono portare a livello energetico ed ambientale. 
Gli investimenti tecnologici per un'energia più efficiente e pulita, avviati da THERMIE, ad esempio 
ο da altri programmi nazionali simili, rappresenta un prerequisito per soddisfare l'attuale domande 
di servizi energetici (luce, riscaldamento, trasporti, comunicazioni) con minore dispendio di energia 
primaria e minore impatto ambientale. 
La ripetizione di progetti attuati a scopo dimostrativo con successo e le misure per favorirne la 
penetrazione di mercato richiedono molti anni. Ciô vale in particolare per le misure volte a 
conseguire miglioramenti tecnologici che comprendono le attività di R&S e del programma JOULE. 
Tuttavia, a causa dei lunghi periodi di vita dei programmi energetici tali effetti perdurano per molti 
anni. 
La pianificazione energetica 
Secondo il programma di istituzione dei progetti di pianificazione energetica (1993), i problemi 
ambientàlt influiscono in misura consistente sulla selezione e l'accettazione dei progetti. Uno degli 
obiettivï fondamentali dei progetti locali e regionali avviati nell'ambito délia pianificazione 
energetica consiste nella protezione dell'ambiente grazie alio sviluppo di una gestione energetica, 
ad una maggiore efficienza energetica e aU'offerta di opzioni alternative per la produzione 
dell'energia. Pertanto ciô costituisce un contributo sostanziale alla riduzione deU'impatto ambientale 
dei diversi inquinanti generati dall'utilizzo dell'energia. 
II cambiamento climatico 
Il negoziato e la ratifica délia convenzione sul cambiamento climatico hanno innescato a tutti i 
livelli decisionali délia Comunità vari processi di integrazione tra ambiente, energia, industria e 
politica economica, di condivisione délie responsabilité e partecipazione, di ampliamento délia 
gamma di strumenti a disposizione (imposta energia/C02) e intensi negoziati a livello internazionale. 
14 
Ένα άλλο παράδειγμα ισότιμης συνεργασίας είναι ο μηχανισμός για την παρακολούθηση του C02 και των άλλων 
εκπομπών αερίωντου θερμοκηπίου ο οποίος δημιουργήθηκε με βάση την απόφαση του Συμβουλίου 93/389/ΕΟΚτου 
Ιουνίου του 1993. Ο μηχανισμός αυτός δημιουργήθηκε για την παρακολούθηση των σχεδίων εφαρμογής και των 
προγραμμάτων των κρατών μελών και περιλαμβάνει την ετήσια εκτίμηση των μέτρων που έχουν ληφθεί και των 
πιθανών τους επιπτώσεων στα επίπεδα εκπομπών C02 το έτος 2000. Για να βελτιωθεί περαιτέρω η ισότιμη 
συνεργασία δημιουργήθηκε μία επιτροπή παρακολουθήσεως. 
Αλλανή συυπεοίΦοοάο και καταναλωτικών προτύπων 
Έμμεσος στόχος πολλών δραστηριοτήτων του προγράμματος SAVE οι οποίες αφορούν την πληροφόρηση, την 
εκπαίδευση και κατάρτιση για την αποδοτική χρήση της ενέργειας είναι η αλλαγή της συμπεριφοράς των 
καταναλωτών. 
Συγκεκριμένα παραδείγματα δραστηριοτήτων που ενισχύονται από το πρόγραμμα SAVE είναι: 
επαγγελματική κατάρτιση για τη βελτίωση της ορθολογικής χρησιμοποιήσεως της ενέργειας στη βιομηχανία, 
τις κατασκευές και τις μεταφορές, 
ενημέρωση σχετικά με τις δυνατότητες εξοικονομήσεως ενεργείας και την σκοπιμότητα των σχετικών 
επενδύσεων, 
προτάσεις για την έκδοση πιστοποιητικών για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων, 
σύστημα για την ατομική χρέωση της ενέργειας σε πολυκατοικίες βασιζόμενο στη μέτρηση της θερμότητας, 
χρήση τυποποιημένου κοινοτικού σήματος στις συσκευές, το οποίο θα επιτρέπει να συγκρίνονταιπληροφορίες 
για την κατανάλωση ενέργειας (με πρώτο βήμα τη σήμανση των οικιακών συσκευών). 
& δραοτ^ϊριότητες οε «πίπβδο gpmév μαλών €m\pea(£W $αβαρά την w%m&pupapà got τα aporarta 
κατϋναΑώΰ&βς κ& m&txyt&fà. Ιτο Η& r§ «RPtpatôa "Mirtg a cWporatè Cowm&ngtâ" èm^ièi την 
τΐρ&βήλ&βη im œwitàw* ^^rpareKtâv στελεχών οτην ορ$ή ^ιαχείρίοητης ενέργειας, Οιβργανιομαί am* 
ttJMtievfatt* mwwQipmtki KOÂooVtat να want ύξοΛίν $ να $rt«vmi$^aouVTr|v οτρατ^Φ to«<ï m θέματα 
«νε^Ε^κτίς mutâmes να 6tauv τιοΰατικαας οτ<5χ*Ηίς γ«3 TÎJV gartan των Ώΐ&άαε&ν τους και να \ 
|ί6θίμνήί?ουν éatfc m ο$&α ν$ ôÇfistôfcvmt toamna e» #Téœî5o- &&#τρ&ο# ο>*μ|3ο«λΪ©Η« Ετην Γαλλία, ο 
οργανιαμός ιι^ρ^Λοντος *«» 5ΐ£0^(οεως της Μφγ$ιας (ADBiflE) ##ετχ#&ί ^ηματοδο^κά την εκίτόνηση 
l$*#rév για την «¥φγ«κ»φ ottoman *#ν «ατυχών, Ετους *&ΰ*#»5ϊ*$ ηα^χονται φορολογικές *α*ιώα*«ς 
Η εΦαουονή και η τήοηση τηο vouo6eaiac 
Ένας από τους στόχους του προγράμματος SAVE είναι η ανάπτυξη νομοθεσίας για την βελτίωση της ενεργειακής 
αποδόσεως, η οποία θα καταργεί τους θεσμικούς και διοικητικούς φραγμούς στις επενδύσεις για τη βελτίωση της 
ενεργειακής αποδόσεως και θα θεσπίζει πρότυπα για τον ενεργειακό εξοπλισμό. Ωστόσο, λόγω της οδηγίας SAVE 
του 1993 (βλέπε τμήμα "Ενσωμάτωση"), η πρόοδος στον τομέα αυτό ήταν και κατά πάσα πιθανότητα θα 
παραμείνει πολύ αργή. 
Η διεθνής διάσταση του πέυπτου noovoauuaToc δράσεως νια το περιβάλλον 
Ο Ευρωπαϊκός Ενεργειακός Χάρτης 
Ο Ευρωπαϊκός Ενεργειακός Χάρτης είναι μία πολιτική διακήρυξη η οποία δεσμεύει αυτούς που την υπέγραψαν να 
συνεργάζονται σε θέματα εμπορικής, επενδυτικής και γενικότερης πολιτικής, σε όλους τους ενεργειακούς τομείς. 
Οι προσπάθειες αυτές θα πρέπει να οδηγήσουν στη δημιουργία μιας πραγματικής αγοράς ενέργειας στο σύνολο 
της Ευρώπης. Μετά την υπογραφή του Χάρτη τον Δεκέμβριο του 1991, επίκειται πλέον η ολοκλήρωση των 
διαπραγματεύσεων για το σχέδιο συμβάσεως του Ενεργειακού Χάρτη και των σχετικών πρωτοκόλλων (όπου 
περιλαμβάνεται και το πρωτόκολλο για την ενεργειακή απόδοση και το περιβάλλον). 
15 
Βελτίωση της ενεργειακής αποδόσεως και χρησιμοποίηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας 
Δύο κινητήριες δυνάμεις υπαγορεύουν τη δράση της ΕΚ για βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης και προώθηση 
της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε παγκόσμια κλίμακα: πρώτον, οι δυνατότητες που προσφέρει η 
βελτιωμένη ενεργειακή απόδοση να περιστείλειτην αύξηση της κατανάλωσης (από 9 δισεκατ. ΤΙ Π το 1990 σε 13 -
αντί για 20- δισεκατ. ΤΙ Π το 2050 σύμφωνα με πρόσφατες εκτιμήσεις του ΟΗΕ) και δεύτερον το γεγονός ότι η 
αύξηση αυτή θα προέλθει κατά κύριο λόγο από χώρες εκτός ΕΚ. Στο ανωτέρω ζήτημα έχουν αναληφθεί σημαντικές 
πρωτοβουλίες στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης (ΧΚΑΕ) και στην πρώην Σοβιετική Ένωση. 
Από το 1992 και μετά, το πρόγραμμα THERMIE χρησιμοποιεί τις οργανώσεις του προώθησης της ενεργειακής 
τεχνολογίας για την συγκρότηση ενεργειακών κέντρων στις ΧΚΑΕ, με σκοπό Va τονώσει την προώθηση ενεργειακώς 
αποδοτικών τεχνολογιών στην αγορά, να εξασφαλίσει την εκεί μόνιμη παρουσία ευρωπαίων εμπειρογνωμόνων 
ενεργειακής τεχνολογίας και να βοηθήσει στη δημιουργία αποτελεσματικής ενεργειακής υποδομής στις χώρες 
αυτές. 
Με το πρόγραμμα TAGS, τα κέντρα αυτά επεκτείνονται και στις Δημοκρατίες της Πρώην Σοβιετικής Ενώσεως. Στις 
πρόσφατες δράσεις περιλαμβάνονται ενεργειακοί έλεγχοι σε διαφόρους βιομηχανικούς κλάδους (αλουμίνιο, 
χάλυβας, τσιμέντο, χαρτί), οργάνωση επιστημονικών εργαστηρίων για ενεργειακές μετρήσεις στην Αγία 
Πετρούπολη, τη Μόσχα και το Minsk και μία εκτεταμένη εκστρατεία για την εξοικονόμηση ενέργειας στην 
Ουγγαρία. 
Το υπό εξέλιξη κοινοτικό πρόγραμμα SYNERGY παρέχει βοήθεια στους οργανισμούς των αναπτυσσομένων χωρών 
για δραστηριότητες σε επίπεδο σχεδιασμού και εφαρμογής στον τομέα της ενεργειακής πολιτικής. Αυτή η μορφή 
συνεργασίας δεν επιτρέπει μόνο την λήψη αποφάσεων που θα συμβάλουν αποτελεσματικά στη βελτίωση της γενικά 
χαμηλής αποδόσεως των ενεργειακών συστημάτων αλλά και θα μειώσουν τις αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον. 
Συιιπεράσυατα 
Η ενσωμάτωση των απαιτήσεων περιβαλλοντικής προστασίας στην ενεργειακή πολιτική προωθείται σε διαφόρους 
τομείς. Σημαντική συνεργεία μεταξύ των ενεργειακών και των περιβαλλοντικών στόχων είναι δυνατόν να επιτευχθεί 
σε τομείς όπως είναι η μεγιστοποίηση των αποδοτικών από άποψη κόστους βελτιώσεωντης ενεργειακής αποδόσεως 
με θετικά αποτελέσματα για το περιβάλλον και την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα. Εκτός αυτού, η διαφοροποίηση 
των ενεργειακών πηγών με την στροφή προς τις νέες ενεργειακές πηγές, με χαμηλές επιπτώσεις στο περιβάλλον, 
όπως είναι οι ανανεώσιμες πηγές, θα συμβάλει τόσο στη βελτίωση της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού 
όσο και στη βελτίωση του περιβάλλοντος. Η ανάπτυξη, η επίδειξη και η προώθηση καθαρών και αποδοτικών 
τεχνολογιών παρέχει ταυτόχρονα ενεργειακά και περιβαλλοντικά οφέλη. 
Η πολιτική της Κοινότητας που αφορά την αλλαγή του κλίματος βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην επάρκεια των 
ενεργειακών στρατηγικών για την καταπολέμηση του φαινομένου. Από την άποψη αυτή, η απόφαση του 1990 για 
την σταθεροποίηση των εκπομπών C02 αποτελεί ορόσημο καθώς και σημαντικό βήμα για την ενσωμάτωση του 
περιβαλλοντικού προβληματισμού στην ενεργειακή πολιτική. Οι μετέπειτα δράσεις εστιάζονται στον ενεργειακό 
τομέα και οι προσπάθειες για τη μείωση του C02 πρόκειται να υλοποιηθούν, σε μεγάλο βαθμό, με τη βοήθεια της 
ενεργειακής πολιτικής. Οι υψηλές τιμές καυσίμων που χρεώνονται στον καταναλωτή θα επαρκούσαν να στηρίξουν 
μία σειρά συγκεκριμένων δράσεων και να συμβάλουν, από μόνες τους, στη μείωση της ενεργειακής καταναλώσεως 
και συνεπώς στη μείωση των εκπομπών C02. 
Η αειφόρος ενεργειακή ανάπτυξη, στο πλαίσιο της οποίας η οικονομική ανάπτυξη και ο αποτελεσματικός και 
ασφαλής ενεργειακός εφοδιασμός συμβιβάζονται με ένα καθαρό περιβάλλον, αποτελεί δύσκολο εγχείρημα, ιδίως 
τη στιγμή που υπάρχει μεγάλη προσφορά ορυκτών καυσίμων σε χαμηλές τιμές. Όπως ανέφερε ο πρόεδρος Delors, 
κατά τη Συνδιάσκεψη του Νοεμβρίου 1993, στην ομιλία του με τίτλο "Προς ένα ευρωπαϊκό μοντέλο για την αειφόρο 
ανάπτυξη", βιώνουμε ένα αντίστροφο "πετρελαϊκό σοκ". Το πραγματικό κόστος του πετρελαίου είναι σήμερα πολύ 
χαμηλότερο απ'ότι το 1980. 
Αυτό εξηγεί γιατί η προσπάθεια για τη βελτίωση της ενεργειακής αποδόσεως στο σύνολο της Ευρώπης έχει μειωθεί. 
Απαιτείται ισχυρή πολιτική θέληση για την μετάβαση στην αειφόρο ανάπτυξη με την εξεύρεση αποδοτικών από 
άποψη κόστους και ισορροπημένων λύσεων για την ενσωμάτωση του περιβάλλοντος σε κοινοτικό, εθνικό και 
περιφερειακό/τοπικό επίπεδο. 
16 
V. ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ 
Εισανωνπ 
Η ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού προβληματισμού στην πολιτική των μεταφορών έχει αποδειχθεί δύσκολη. Το 
1992, σε δύο έγγραφα της Επιτροπής επισημαίνεται ότι η ανάγκη για την ενσωμάτωση του περιβάλλοντος στην 
πολιτική των μεταφορών αναγνωρίζεται όλο και ευρύτερα. Το Πράσινο Βιβλίο για τις επιπτώσεις των μεταφορών 
στο περιβάλλον προτείνει μία στρατηγική μεταφορών συμβατή με το περιβάλλον και αργότερα, μέσα στον ίδιο 
χρόνο, το Λευκό Βιβλίο για την μελλοντική ανάπτυξη της κοινής πολιτικής μεταφορών ορίζει την περιβαλλοντική 
αειφορία ως έναν από τους θεμελιώδεις στόχους της κοινοτικής πολιτικής μεταφορών. 
Η ενσωϋάτωσπ του περιβαλλοντικού προβλπυατισυού στον τουέα των ιιεταΦορών 
Το πέμπτο πρόγραμμα καθορίζει τους τομείς όπου πρέπει να επιτευχθεί πρόοδος ώστε να γίνουν οι μεταφορές 
συμβατές με την αρχή της αειφορίας: υποδομή, καύσιμα και οχήματα και συμπεριφορά των χρηστών. Η 
συμπεριφορά των χρηστών εξετάζεται στο τμήμα "Αλλαγή συμπεριφοράς και προτύπων καταναλώσεως και 
παραγωγής". 
Υποδομή 
Μία από τις προτεραιότητες της κοινής πολιτικής μεταφορών είναι η δημιουργία ενός πανευρωπαϊκού δικτύου 
μεταφορών (σιδηρόδρομοι υψηλής ταχύτητας και συμβατικοί, έργα οδοποιίας, συνδυασμένες μεταφορές, χερσαίες 
πλωτές οδοί, λιμάνια και αεροδρόμια). Η δημιουργία ενός Πανευρωπαϊκού Δικτύου θα παίξει καθοριστικό ρόλο 
στη διαμόρφωση των μεταφορών και κατά τη διάρκεια μεγάλου μέρους του επομένου αιώνα. Η ανάπτυξη του 
δικτύου αυτού σύμφωνα με κριτήρια συμβατότητας προς το περιβάλλον είναι κρίσιμης σημασίας. Δυστυχώς η 
πρόοδος προς την κατεύθυνση αυτή ήταν αποσπασματική και αργή. 
Η πρόταση της Επιτροπής του Μαρτίου 1994, η οποία αφορά κοινοτικές κατευθυντήρες γραμμές για ένα 
συνδυασμένο ΠΔΜ προβλέπει την προοδευτική συνένωση των διαφόρων συστημάτων μεταφορών και των εθνικών 
δικτύων σε ένα συνδυασμένο πανευρωπαϊκό δίκτυο ως το έτος 2010. Η εφαρμογή των κατευθυντηρίων γραμμών 
θα αξιολογηθεί από την Επιτροπή το αργότερο μετά από μία πενταετία, με γνώμονα τους στόχους που 
περιγράφονται στην πρόταση. Στους στόχους αυτούς περιλαμβάνεται και η συμβολή στους περιβαλλοντικούς 
στόχους της Κοινότητας. Ήδη, η μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των αεροδρομίων του Πανευρωπαϊκού 
Δικτύου θεωρείται προτεραιότητα. 
Ο περιβαλλοντικός προβληματισμός πρέπει να παίζει ουσιαστικό ρόλο στο πλαίσιο των εργασιών για το 
Πανευρωπαϊκό Δίκτυο. Η πρόταση της Επιτροπής για τον καθορισμό κοινοτικών κατευθυντηρίων γραμμών για ένα 
συνδυασμένο Πανευρωπαϊκό Δίκτυο περιλαμβάνει δέσμευση για την εκπόνηση στρατηγικής περιβαλλοντικής 
μελέτης. Μολονότι έχει ήδη εκπονηθεί μία μελέτη για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις του Δικτύου Σιδηροδρόμων 
Υψηλής Ταχύτητας δεν έχει ακόμα εξευρεθεί μία ικανοποιητική και πρακτική μεθοδολογία για την εκτίμηση 
περιβαλλοντικών επιπτώσεων στο επίπεδο των στρατηγικών προγραμμάτων, όπως είναι το πρόγραμμα για το 
συνδυασμένο ΠΔΜ. Έχουν καταβληθεί προσπάθειες για να εξευρεθεί μία πρακτική και ικανοποιητική προσέγγιση. 
Τα αποτελέσματα αυτών των μελετών σε συνδυασμό με κοινωνικο-οικονομικές μελέτες θα αποτελέσουν βάση για 
την αναθεώρηση των σημερινών προτάσεων. 
Καύσιμα και οχήματα 
Επί περισσότερα από 20 χρόνια, η Επιτροπή καταβάλλει προσπάθειες για τον έλεγχο των εκπομπών των οδικών 
οχημάτων. Τα πρότυπα έχουν προοδευτικά γίνει αυστηρότερα και θα συμβάλουν σημαντικά στη μείωση της 
ρυπάνσεως του αέρα από ιδιωτικά αυτοκίνητα και φορτηγά κατά τα επόμενα χρόνια. Πλέον πρόσφατο βήμα 
αποτελεί η οδηγία 94/12/ΕΟΚ η οποία εκδόθηκε το 1994 και περιλαμβάνει νέες οριακές τιμές για τα επιβατικά 
αυτοκίνητα, οι οποίες θα αρχίσουν να ισχύουν το 1996/1997. Η οδηγία 93/59/ΕΟΚ προβλέπει ήδη την εφαρμογή 
αυστηρότερων διατάξεων για τις εκπομπές των ελαφρών επαγγελματικών οχημάτων από το 1993/1994. 
17 
Αποβλέποντες στην περαιτέρω μείωση των εκπομπών μετά το 2000, η οδηγία 94/12/ΕΟΚ εγκαινιάζει μία νέα 
πολύπλευρη προσέγγιση που βασίζεται στα ακόλουθα στοιχεία και μέτρα: 
μέτρα που θα επιτρέψουν την τήρηση των απαιτήσεων της ΕΚ για την ποιότητα του αέρα καθώς και την 
επίτευξη των σχετικο>ν στόχων, 
τα μέτρα θα εκτιμηθούν με βάση την απόδοση από άποψη κόστους λαμβάνοντας υπόψη πλήρως, μεταξύ 
άλλων, τη συμβολή των μέτρων που αφορούν, τη διαχείριση κυκλοφορίας, την βελτίωση των δημόσιων 
μεταφορών, τις νέες τεχνολογίες κινητήρων και τη χρήση εναλλακτικών καυσίμων. Τα μέτρα θα 
περιλαμβάνουν περαιτέρω βελτιώσεις όσον αφορά τις απαιτήσεις της οδηγίας σχετικά με τις εκπομπές των 
αυτοκινήτων καθώς και συμπληρωματικά μέτρα στο πλαίσιο ειδικών οδηγιών για την ποιότητα των καυσίμων 
και τον έλεγχο και τη συντήρηση των οχημάτων κατά τη διάρκεια της λειτουργίας τους. 
Με πρωτοβουλία της Επιτροπής έχουν αναληφθεί μία σειρά ενεργειών με σκοπό να καταρτιστεί μία πρόταση 
ανταποκρινόμενη σε αυτήν την πολύπλευρη προσέγγιση. Στο πλαίσιο του τριμερούς ευρωπαϊκού προγράμματος 
Auto/Oil, στο οποίο συμμετέχουν οι βιομηχανίες αυτοκινήτων και πετρελαίου, διεξάγεται δοκιμαστικό πρόγραμμα 
με σκοπό τον καθορισμό του αποδοτικότερου, από πλευράς κόστους, συνδυασμού βελτιωμένων καυσίμων και 
τεχνολογιών αυτοκινήτου για την επίτευξη των στόχων ποιότητας του αέρα. 
Με την κατάρτιση μοντέλων για την ποιότητα του αέρα επιχειρείται ο προσδιορισμός των επιπτώσεων των διαφόρων 
τεχνικών και μη τεχνικών μέτρων - όπου περιλαμβάνονται τα μέτρα για την διαχείριση της κυκλοφορίας και την 
ρύθμιση του κόστους, οι δημόσιες μεταφορές, τα νέα καύσιμα και οι νέοτ-κινητήρες - στην μελλοντική ποιότητα 
του αέρα. Η ανάλυση κόστους - αποδόσεως όλων αυτών των μέτρων θα συμβάλει στον προσδιορισμό των βασικών 
στοιχείων που θα περιλαμβάνονται στις μελλοντικές νομοθετικές προτάσεις. 
Ουδεμία πρόοδος έχει σημειωθεί όσον αφορά τις εκπομπές C02 των αυτοκινήτων οχημάτων. Το Συμβούλιο είχε 
δεσμευθεί, σύμφωνα με την οδηγία 91/441/ΕΟΚ, να λάβει μέτρα πριν από τα τέλη του 1992 και έχουν διεξαχθεί επί 
διάστημα άνω της διετίας προπαρασκευαστικές εργασίες (όπως η οδηγία της Επιτροπής 93/116/ΕΟΚ σχετικά με 
τις εκπομπές και την κατανάλωση καυσίμων των μηχανοκινήτων οχημάτων). Ένα από τα κύρια προβλήματα στο 
σημείο αυτό είναι το πλήθος των εμπλεκομένων τομέων - φορολογική πολιτική, μεταφορές, βιομηχανία και 
περιβάλλον - καθένας από τους οποίους έχει τα δικά του συμφέροντα, τα οποία αποκλίνουν μεταξύ τους και, 
ορισμένες φορές, είναι δύσκολο να συμβαδίσουν με τα συμφέροντα των άλλων τομέων. Ωστόσο, υπάρχει γενική 
συμφωνία ότι η φορολογική προσέγγιση πρέπει να προτιμηθεί. Το πρόγραμμα εργασιών της Επιτροπής για το 1994 
περιλαμβάνει πρόταση για την εναρμόνιση της διαρθρώσεως των τελών κυκλοφορίας των αυτοκινήτων, όπου θα 
περιληφθούν και όροι που θα αφορούν τις εκπομπές C02. 
Η οδηγία 92/6/ΕΟΚ επιβάλλει την τοποθέτηση συσκευών περιορισμού της ταχύτητας στα φορτηγά αυτοκίνητα (85 
km/h), τα αστικά και τα τουριστικά λεωφορεία (100 km/h), εν μέρει και αναδρομικώς. Υπολογίζεται ότι αυτή η οδηγία 
όχι μόνο θα βελτιώσει την ασφάλεια αλλά και θα μειώσει την κατανάλωση ενέργειας (τουλάχιστον κατά 5%), τους 
θορύβους και τους κραδασμούς. 
Στο πλαίσιο της κοινοτικής νομοθεσίας που αφορά τον τεχνικό έλεγχο των οχημάτων, η οδηγία 93/55/ΕΟΚ θέτει 
πρότυπα και κριτήρια για τον καθορισμό των ελαχίστων απαιτήσεων για τον έλεγχο των εκπομπών όλων των 
οχημάτων. Δεδομένου ότι μεγάλο μέρος των εκπομπών προκαλείται από έναν μικρό αριθμό πλημμελώς 
συντηρούμενων οχημάτων, η οδηγία αυτή είναι πιθανόν να έχει σημαντική επίδραση. Η Επιτροπή χρηματοδοτεί μία 
σημαντική ερευνητική προσπάθεια για την διερεύνηση των δυνατοτήτων που προσφέρει ο έλεγχος και η συντήρηση 
των οχημάτων στην περαιτέρω μείωση των εκπομπών. 
Διεύρυνση του Φάσυατοο των μέσων 
Μηχανισμοί χρηματοδοτικών ενισχύσεων 
Εκτιμάται ότι μέχρι το 2000 θα επενδυθούν από την ΕΚ και τα κράτη μέλη περί τα 300 δισεκατ. ECU σε έργα 
υποδομής μεταφορών. Αυτό θέτει στους υπεύθυνους για την χάραξη της πολιτικής ένα σημαντικό ζήτημα: πώς να 
εκμεταλλευθούν την μεγάλη αυτή χρηματοδοτική πηγή ώστε να μειωθούν οι επιβλαβείς περιβαλλοντικές επιπτώσεις 
της σχεδιαζόμενης υποδομής μεταφορών και να πραγματοποιηθούν επενδύσεις σε βιώσιμη κινητικότητα. 
18 
Ταυτόχρονα, το Λευκό Βιβλίο για τις μεταφορές επισημαίνει το τεράστιο ύψος των επενδύσεων που απαιτείται να 
πραγματοποιηθούν στους σιδηροδρόμους και τις συνδυασμένες μεταφορές ώστε να επιτευχθεί μία αισθητή 
διαφοροποίηση στην χρήση των διαφόρων μέσων, η οποία θα βελτίωνε το σύστημα των μεταφορών και θα μείωνε 
τις αρνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Πρέπει να καταβληθούν περισσότερες προσπάθειες, τόσο στο επίπεδο 
της ΕΚ, όσο και στο επίπεδο των κρατών μελών, ώστε να εξασφαλιστεί ότι οι επενδύσεις θα προωθήσουν αυτούς 
τους στόχους. 
Η αναθεώρηση των κανονισμών για τα διαρθρωτικά ταμεία θα εξασφαλίσει την έμμεση, αλλά ωστόσο σημαντική, 
ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής διάστασης στην πολιτική μεταφορών, ιδιαίτερα στις λιγότερο αναπτυγμένες 
περιοχές της ΕΚ. Επίσης, στον νέο κανονισμό για το ταμείο συνοχής (ΕΚ αριθ. 1164/94, ο οποίος εκδόθηκε τον 
Μάΐο του 1994), τα έργα υποδομής στον τομέα των μεταφορών θα πρέπει να εσωτερικεύουν το περιβαλλοντικό 
κόστος και να είναι συμβατά με την περιβαλλοντική πολιτική της ΕΚ. 
|Οι m^mp^^^^ #otâ$e* την έκτέλεοτι ^ovttKéy έρνΐδν «τώ&φής pÉf<ifop^Viî:-tli^^T^V':. 
H οικονομική προσέγγιση 
H πλημμελής ενσωμάτωση του εξωτερικού κόστους (συμπεριλαμβανομένου και του περιβαλλοντικού κόστους) στις 
μεταφορές οδηγεί σε λανθασμένες ενδείξεις ως προς τις τιμές. Αυτό προκαλεί στρέβλωση των αγορών στον τομέα 
των μεταφορών και ευνοεί κυρίως τις οδικές και αεροπορικές μεταφορές. Αναπόφευκτα, η αύξηση της ζητήσεως 
στον τομέα των μεταφορών θα οξύνει τα προβλήματα αυτά. Μολονότι έχει επιτευχθεί κάποια πρόοδος για την 
διόρθωση των στρεβλώσεων αυτών, δεν έχει πραγματοποιηθεί καμιά εντυπωσιακή εξέλιξη στην πρόταση για φόρο 
002/ενέργειας. 
Το Λευκό Βιβλίο για τις μεταφορές τονίζει την ανάγκη για πληρέστερη και ορθότερη εσωτερίκευση του εξωτερικού 
κόστους (συμπεριλαμβανομένου και του περιβαλλοντικού κόστους). Η οδηγία του Συμβουλίου 93/89/ΕΟΚ σχετικά 
με τον ετήσιο φόρο καιτην χρέωση του κόστους της οδικής υποδομής στα φορτηγά, αποτελείτο πρώτο βήμα προς 
την κατεύθυνση αυτή. Η επανεξέταση της κοινοτικής νομοθεσίας σχετικά μετά ειδικά τέλη πετρελαιοειδών (οδηγία 
του Συμβουλίου 92/82/ΕΟΚ), η οποία αναμένεται για το 1994, θα λάβει υπόψη τον περιβαλλοντικό προβληματισμό 
και θα προσφέρει μία ακόμα ευκαιρία για την εσωτερίκευση του εξωτερικού κόστους. 
Η οικονομική προσέγγιση είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν αντιμετωπίζονται οι προερχόμενες από τις μεταφορές 
εκπομπές C02. Οι μεταφορές αποτελούν την δεύτερη κατά σειρά πηγή εκπομπών C02 και αναμένεται ότι θα έχουν 
την μεγαλύτερη συμβολή στην αύξηση των εκπομπών C02 κατά τα επόμενα 10 έως 20 χρόνια αν διατηρηθούν οι 
σημερινές τάσεις ("businesse-as-usual scenario"). Μέχρι στιγμής μικρή πρόοδος έχει σημειωθεί όσον αφορά τον 
περιορισμό των εκπομπών C02 στον τομέα των μεταφορών. Ο προτεινόμενος φόρος ΟΟ^ενέργειας θα έχει οριακή 
μόνο επίδραση στις τιμές των καυσίμων και συνεπώς και στην χρήση των αυτοκινήτων εν γένει. 
Οι δυνατότητες που παρέχουν τα φορολογικά κίνητρα για την προώθηση των περιβαλλοντικών στόχων έχουν 
καταδειχθεί από την πείρα που έχει αποκτηθεί στην περίπτωση των εκπομπών των αυτοκινήτων. Τα διάφορα κράτη 
μέλη έχουν χρησιμοποιήσει φορολογικά κίνητρα για να προωθήσουν την θέση σε κυκλοφορία αυτοκινήτων που 
πληρούν τα νέα κοινοτικά πρότυπα πριν από την υποχρεωτική τους εφαρμογή ενώ παράλληλα, έχει εκδοθεί μία 
κοινοτική οδηγία πλαίσιο (89/458/ΕΟΚ) που προβλέπειτην εφαρμογή τέτοιου είδους φορολογικών κινήτρων. Επίσης, 
η χρήση αμόλυβδης βενζίνης έχει σε μεγάλο βαθμό προωθηθεί με τη βοήθεια φορολογικών κινήτρων και η οδηγία 
92/82/ΕΟΚ, θεσπίζει χαμηλότερους ελάχιστους φορολογικούς συντελεστές για την αμόλυβδη βενζίνη σε σχέση με 
τη μολυβδομένη. 
19 
Επιστημονική έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη 
Μια σειρά πρωτοβουλιών, οι οποίες προβλέπεται να προωθηθούν από το 4ο πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα 
και την τεχνολογική ανάπτυξη (1994-1998), αποβλέπουν στην επίτευξη της αειφορίας στον τομέα των μεταφορών. 
Συγκεκριμένα, το ειδικό πρόγραμμα για τις μεταφορές θα καλύπτει τόσο την στρατηγική έρευνα που θα χρησιμεύσει 
ως βάση για την λήψη αποφάσεων σχετικά με την μελλοντική ανάπτυξη του συστήματος μεταφορών όσο και την 
έρευνα που αφορά την τεχνολογία των μεταφορών. Η περιβαλλοντική αειφορία αποτελεί κύριο στοιχείο του 
προγράμματος. 
Εκτός αυτού μια σειρά άλλες δραστηριότητες ΕΤΑ σχετιζόμενες με τις μεταφορές διεξάγονται στο πλαίσιο άλλων 
ειδικών προγραμμάτων με έντονη περιβαλλοντική διάσταση: 
το πρόγραμμα βιομηχανικήςτεχνολογίας καιτεχνολογίας υλικώνθα ενισχύσει την τεχνολογική ανάπτυξη των 
μεταφορικών μέσων, 
το πρόγραμμα για καθαρές και αποδοτικές τεχνολογίες θα διερευνήσει τις ενεργειακές εφαρμογές στον 
τομέα των μεταφορών και ειδικότερα στον τομέα των αστικών μεταφορών, 
το πρόγραμμα τηλεματικής θα διερευνήσει τις τηλεματικές εφαρμογές στα μέσα και τα συστήματα 
μεταφορών. 
Κοινή ευθύνη και ισότιυη συνεργασία 
Στον τομέα των αστικών συγκοινωνιών, η Επιτροπή προωθεί την ιδέα της κοινής ευθύνης και της ισότιμης 
συνεργασίας μεταξύ των δικτύων των ευρωπαϊκών πόλεων και περιφερειών. Τα δίκτυα αυτά περιλαμβάνουν το 
δίκτυο ΟΡΕΤ, που αφορά την ενεργειακή απόδοση (πρόγραμμα THERMIE), το δίκτυο CITELEC, για ηλεκτρικά 
αυτοκίνητα και το δίκτυο POLIS για την τηλεματική και την διαχείριση των μεταφορών (βλέπε τμήμα "Επιστημονική 
Έρευνα και Τεχνολογική Ανάπτυξη"). Τα δίκτυα αυτά προωθούν τη διάδοση νέων λύσεων και τεχνολογιών που 
θα ήταν δυνατόν να συμβάλουν στην μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των μεταφορών. 
Σε κοινοτικό επίπεδο, το έργο "Sustainable Cities Project" αποτελεί σημαντική προσπάθεια στο πλαίσιο της 
συνεργασίας μεταξύ της Επιτροπής και των τοπικών παραγόντων όσον αφορά τα περιβαλλοντικά προβλήματα των 
πόλεων, όπου περιλαμβάνονται και οι μεταφορές. Η συνδιάσκεψη για τις "αειφόρεις πόλεις" η οποία 
διοργανώθηκε με συμμετοχή της Επιτροπής στο Aalborg τον Μάΐο του 1994, κατέληξε στην υπογραφή του Χάρτη 
Ευρωπαϊκών Πόλεων και Κωμοπόλεων με "στόχο την αειφορία" από 80 πόλεις από το σύνολο της Ευρώπης. 
20 
Τον Μάρτιο του 1994, η Επιτροπή χρηματοδότησε την συνδιάσκεψη για τις πόλεις χωρίς αυτοκίνητα στο 
Άμστερνταμ όπου ιδρύθηκε ο σύνδεσμος πόλεων χωρίς αυτοκίνητα (car-Free Cities Club). Ο σύνδεσμος αυτός 
αποτελείται από περίπου 40 πόλεις από το σύνολο της Ευρώπης, οι οποίες δεσμεύθηκαν να περιορίσουν τη χρήση 
του αυτοκινήτου. Η συνεργασία σε κοινά έργα και η ανταλλαγή εμπειριών θα επιτρέψει στις τοπικές αρχές να 
αντλήσουν αμοιβαία διδάγματα στην προσπάθεια τους να οργανώσουν τις μετακινήσεις στις πόλεις σύμφωνα με 
την αρχή της αειφορίας. 
Το πρόγραμμα "Auto-Oil" το οποίο αναφέρθηκε προηγουμένως είναι ένα άλλο παράδειγμα ισότιμης συνεργασίας. 
Ορισμένα σημαντικά μέτρα έχουν ληφθεί για την εφαρμογή και την τήρηση της νομοθεσίας στον τομέα των 
θαλάσσιων μεταφορών. Με βάση την ανακοίνωση "A Common Policy on Safe Seas" αναλήφθηκε μια κοινή δράση 
από την Επιτροπή και τα κράτη μέλη για την βελτίωση της ασφάλειας των θαλασσίων μεταφορών καιτην προστασία 
του θαλασσίου περιβάλλοντος. Η δράση αυτή πραγματοποιείται με τη βοήθεια διαφόρων μέτρων (π.χ. ελάχιστες 
απαιτήσεις για τα πλοία που αποπλέουν από τα λιμάνια της Κοινότητας και μεταφέρουν επικίνδυνες ή ρυπογόνες 
ουσίες, προτάσεις της Επιτροπής για την έκδοση οδηγιών του Συμβουλίου σχετικά με κοινούς κανόνες και πρότυπα 
για τις επιθεωρήσεις των πλοίων, τη διεξαγωγή ερευνών και το ελάχιστο επίπεδο εκπαιδεύσεως για τα ναυτικά 
επαγγέλματα κλπ.). 
Αλλανπ Tnc συυπερίΦοράς 
Η μείωση της χρήσεως των αυτοκινήτων εξαρτάται ουσιαστικά από την αλλαγή της συμπεριφοράς των 
μετακινουμένων προσώπων. Τόσο τα οικονομικά μέτρα όσο και οι δράσεις της Κοινότητας με τις οποίες προωθείται 
η κοινή ευθύνη, ειδικά στον τομέα των αστικών συγκοινωνιών παίζουν σημαντικό ρόλο στο πλαίσιο αυτό. Η σχετική 
πρόοδος είναι αργή και είναι απαραίτητο να καταβληθούν περισσότερες προσπάθειες. Η Κοινότητα είναι 
υποχρεωμένη να βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στα κράτη μέλη και τις περιφερειακές και τοπικές αρχές για την 
ευαισθητοποίηση του πληθυσμού και την εφαρμογή των λύσεων. 
Ιτο πλαιοι<3 $ftityte&$&4fob<y& τις luwowm/tm im £m$&m «|6*&3É 
rtfloj^os&T^^ mm"' 
W^éè&lfàiB&^s Èkfâfâp& φ$Μ ym την μΛοη τ^ν t^mmfar oj 
^op^^oi^-i^Oot^V^uv^T^ra να χρ·τ|αιμσπαιούντο«ς rtpag 
^^^^B^^^^k^^-frow, χορηγούνται νια την p&zim^ w* 
λον«#Γ3φί fcj3#&) tOui#ti»r^ou wromv^Tm 
SjSjjj 
""ΦtV*'^'Vi-iy^ï .s? ...^..v••••••·• — 
ΛΑώ*.....>Χ i..,.•:.«• rwv jmî^jx'yjuA(X-mui J*- Λ< ~* της Ρ^φψ^^^^ι *m ;mm^mmUm W wm*m W αυτοκινήτων *m κέντρο 
,'s' -, „>- 4 "-'_ 
||HBMMaaaaMjyHJHM|ijieH^^ 
Συυπεοάσυατα 
Πρόοδος προς την κατεύθυνση της συμβατότητας των μεταφορών με το περιβάλλον έχει επιτευχθεί όσον αφορά 
τις αντιλήψεις των υπευθύνων για τη λήψη αποφάσεων, οι οποίοι αρχίζουν να κατανοούν σαφέστερα ότι είναι 
αναγκαίο να ενσωματωθεί το περιβάλλον στον τομέα των μεταφορών. Λόγω του ρυθμού με τον οποίο αυξάνεται 
ο τομέας αυτός, επείγει σήμερα να μεταφερθεί γρήγορα στην πράξη αυτή η αλλαγή αντιλήψεων και να ληφθούν 
πρακτικά μέτρα για την ενσωμάτωση του περιβάλλοντος. Παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί όσον αφορά την 
ενσωμάτωση του περιβάλλοντος στη λήψη αποφάσεων σχετικά με τα έργα υποδομής, πολλά απομένει ακόμα να 
γίνουν. Σε αντίθετη περίπτωση, η ανάπτυξη του τομέα των μεταφορών εις βάρος του περιβάλλοντος, η οποία 
αποτελεί ήδη σημαντικό πρόβλημα σήμερα, θα γίνει το κύριο περιβαλλοντικό πρόβλημα στο μέλλον. 
21 
Η αύξηση του τομέα των μεταφορών πρέπει να αναγνωρισθεί ότι αποτελεί εμπόδιο για την περαιτέρω οικονομική 
ανάπτυξη και πηγή περιβαλλοντικών προβλημάτων. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για την εκπομπές C02 των οποίων οι 
αυξητικές τάσεις είναι ιδιαίτερα δύσκολο να αντιμετωπιστούν. Οι λύσεις πρέπει να βασίζονται σε μέτρα αποδοτικά 
από την άποψη του κόστους και τον επαναπροσανατολισμό του σχεδιασμού της υποδομής. 
Μολονότι ότι τα πρώτα βήματα έχουν ήδη γίνει, πολλά απομένουν ακόμα να γίνουν για την εσωτερίκευση του 
κοινωνικού κόστους των μεταφορών, τον επαναπροσανατολισμό της πολιτικής σε θέματα υποδομής, ώστε να 
πραγματοποιηθεί στροφή προς μέσα μεταφοράς περισσότερο φιλικά προς το περιβάλλον και να προωθηθεί η 
αλλαγή της συμπεριφοράς. Πρέπει επίσης να αξιοποιηθούν πλήρως οι δυνατότητες για περαιτέρω βελτίωση της 
τεχνολογίας των οχημάτων και των καυσίμων. Ταυτόχρονα, πολλές από τις αλλαγές, που απαιτούνται ώστε οι 
μεταφορές να γίνουν συμβατές προς το περιβάλλον, θα οδηγήσουν σε αύξηση της αποδοτικότητας των ίδιων των 
μεταφορών. 
Σε επίπεδο κρατών μελών, αυξάνεται η συνειδητοποίηση του κόστους που συνεπάγεται η κάθε νέα αύξηση της 
κυκλοφορίας, τόσο λόγω των συμφορήσεων όσο και των περιβαλλοντικών ζημιών που συνεπάγεται όσο και λόγω 
της αδυναμίας να επεκταθεί η υποδομή ώστε να συμβαδίζει με την ζήτηση στον τομέα των μεταφορών. 
Ορισμένες χώρες έχουν θεσπίσει συγκεκριμένους ποσοτικούς στόχους για τη μείωση των επιπτώσεων των 
μεταφορών στο περιβάλλον. 'Αλλες θεωρούν την ανάπτυξη της υποδομής τους στον τομέα των μεταφορών καιτην 
αύξηση της κινητικότητας ως απαραίτητο όρο γιατην οικονομικήτους ανάπτυξη και ως αναγκαίο σύνδεσμο ανάμεσα 
στις δικές τους αγορές και τις αγορές στην υπόλοιπη Κοινότητα. Όλες οι χώρες, ωστόσο, αντιμετωπίζουν την, 
ανάγκη να αναθεωρήσουν την πολιτική τους στον τομέα των μεταφορών και να καταρτίσουν σχέδια για να γίνουν 
οι μεταφορές περισσότερο φιλικές προς το περιβάλλον. 
Αυτές οι προθέσεις πρέπει τώρα να υλοποιηθούν επειγόντως, γιατί οι προβλέψεις δείχνουν ότι η ανάπτυξη του τομέα 
των μεταφορών θα είναι κατά πάσα πιθανότητα ταχεία και θα ξεπεράσει την ανάπτυξη στους άλλους πέντε τομείς 
του πέμπτου προγράμματος. Υπάρχει λοιπόν σαφώς η ανάγκη να αποσυνδεθεί η οικονομική ανάπτυξη από την 
ανάπτυξη του τομέα των μεταφορών, όπως ακριβώς συνέβει στο παρελθόν και με τον τομέα της ενέργειας. 
Προϋπόθεση για να επιτευχθεί αυτό είναι να αλλάξουν οι αντιλήψεις, τόσο των υπευθύνων για τη χάραξη της 
πολιτικής στον ενεργειακό τομέα, όσο και η συμπεριφορά των χρηστών. Εάν οι σημερινές τάσεις συνεχιστούν 
ανεξέλεγκτα, οι ίδιες οι μεταφορές θα φθάσουν σε αδιέξοδο. 
VI. ΓΕΩΡΓΙΑ 
Εισανωνή 
Όπως διατυπώνεται σαφώς στο πέμπτο πρόγραμμα, η ανάπτυξη μιας γεωργικής πολιτικής, η οποία θα περιορίζει 
τη στήριξη των τιμών και τα συνοδευτικά μέτρα, θα ήταν ωφέλιμη εάν λάμβανε ως βάση την αλληλεξάρτιση του 
αγρότη με τη γη του και το περιβάλλον. 
Η κατάσταση της γεωργίας σήμερα καθορίζεται από την μεταρρύθμιση της κοινής αγροτικής πολιτικής (ΚΑΠ) του 
1992. Η μεταρρύθμιση αυτή πραγματοποιήθηκε πριν από τη θέσπιση του πέμπτου προγράμματος. Ωστόσο, η 
ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής διάστασης στη γεωργία, η οποία περιλαμβάνεται ως ιδέα στην ανακοίνωση της 
Επιτροπής του 1988 που προετοίμασε το έδαφος για τη μεταρρύθμιση, έχει ληφθεί πλήρως υπόψη στα αγρο-
περιβαλλοντικά μέτρα της ΚΑΠ. Ο κορμός όμως της ΚΑΠ, δηλ. οι Οργανώσεις της Κοινής Αγοράς παραμένει σε 
μεγάλο βαθμό αμετάβλητος ως προς την αντιμετώπιση του περιβάλλοντος. Αυτό σημαίνει ότι στις μελλοντικές 
μεταρρυθμίσεις της ΚΑΠ, η ενσωμάτωση του περιβάλλοντος θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη από τις πρώτες ήδη 
φάσεις του σχεδιασμού και θα πρέπει να μεταβάλει τον ίδιο τον πυρήνα της κοινής αγροτικής πολιτικής. 
Η ενσωυάτωση του περιβαλλοντικού ποοβληιιατισυού στην αγροτική πολιτική 
Κοινή Οργάνωση Αγορών (ΚΟΑ) 
Κάποια πρόοδος έχει επιτελεστεί στον νευραλγικό αυτό τομέα της ΚΑΠ, ο οποίος απορροφά τον μεγαλύτερο όγκο 
των δαπανών του FEOGA (97%). Επί του παρόντος, η Επιτροπή μελετά την δυνατότητα να διατυπωθεί μία 
προσέγγιση που θα βασίζεται στην τήρηση περιβαλλοντικών όρων, π.χ. όρων που θα εφαρμόζονται στην 
περίπτωση των πληρωμών ανά εκτάριο στο πλαίσιο των ΚΟΑ. Μετά την μεταρρύθμιση της ΚΑΠ, πρόοδος έχει 
επιτευχθεί προς την κατεύθυνση αυτήν, ύστερα από την τροποποίηση ορισμένων κανονισμών σχετικά με τις ΚΟΑ. 
22 
Όσον αφορά τις πριμοδοτήσεις για τα βοοειδή και τα πρόβατα, τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα, "εφόσον το 
θεωρούν απαραίτητο" να λαμβάνουν μέτρα για την προστασία του περιβάλλοντος. Η διατύπωση αυτή θα ήταν 
δυνατόν να υποδηλώνει ότι σε συγκρίσιμες ζώνες ισχύουν διαφορετικά επίπεδα προστασίας, με αποτέλεσμα πιθανή 
στρέβλωση του ανταγωνισμού. Η μείωση των πριμοδοτήσεων, από τρία ζώα ανά εκτάριο λειμώνα σε δύο ζώα ανά 
εκτάριο κατά τα επόμενα έτη, αναμένεται να οδηγήσει σε επέκταση της εκτροφής βοοειδών (ωστόσο αυτά τα όρια 
αφορούν τις πριμοδοτήσεις και δεν θα εμποδίσουν τους αγρότες να υπερβούν τα σημερινά όρια πυκνότητας 
εκτρεφομένων ζώων, τα οποία προτείνονται από την Επιτροπή). Τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα να 
περιορίσουν τη χορήγηση πριμοδοτήσεων μόνο στους αγρότες που δεν τηρούν ορισμένους περιβαλλοντικούς 
κανόνες (κανονισμός ΕΟΚ αριθ. 3611/93/). 
Μία σημαντική πλευρά της ΚΑΠ, σε σχέση με την αγορά των καλλιεργούμενων προϊόντων, ότι είναι οι 
πριμοδοτήσεις των σιτηρών και των ελαιοσπόρων θα χορηγούνται μόνον εφόσον τηρείται η υποχρέωση για 
βραχυπρόθεσμη αγρανάπαυση. Στο πλαίσιο αυτό αναμένονται θετικά αποτελέσματα για το περιβάλλον,( στο 
βαθμό που η εφαρμογή του μέτρου παρακολουθείται από τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών), λόγω της 
δυνατότητας μεταφοράς των υποχρεώσεων για αγρανάπαυση σε ευαίσθητες περιοχές (κανονισμός ΕΟΚ αριθ. 
213/94/). 
Για την προστασία των πουλιών, τα οποία φωλιάζουν σε αγρούς που έχουν τεθεί σε αγρανάπαυση, η Επιτροπή 
έχει επεκτείνει την περίοδο κατά τη διάρκεια της οποίας απαγορεύεται η συγκομιδή σε αγρούς που έχουν τεθεί σε 
αγρανάπαυση από το 1994/5 και στο εξής. 
Το Συμβούλιο Γεωργίας του Δεκεμβρίου 1993 ζήτησε από την Επιτροπή "να εξετάσει τη σχέση ανάμεσα στις 
εκτάσεις που σύμφωνα με τις υποχρεώσεις έχουν τεθεί σε αγρανάπαυση και τις εκτάσεις οι οποίες έχουν παύσει να 
καλλιεργούνται με σκοπό την αναδάσωση και/ή περιβαλλοντικούς σκοπούς". Στο θέμα αυτό, τον Ιούλιο του 1994, 
το Συμβούλιο σημείωσε "την πρόθεση της Επιτροπής να επιτρέψει στα κράτη μέλη να αποζημιώσουν γεωργούς, από 
τον εθνικό προϋπολογισμό, για το κόστος πρόσθετων περιβαλλοντικών μέτρων τα οποία υπερβαίνουν τις ισχύουσες 
προβλέψεις δυνάμει του κανονισμού αριθ. 1765/92 σχετικά με τους μηχανισμούς στήριξης των τιμών για τις αρόσιμες 
καλλιέργειες". Τα μέτρα aura, τα οποία εξετάζονται επί του παρόντος από την Επιτροπή, αναμένεται να δώσουν 
στους γεωργούς μεγαλύτερα κίνητρα για την λήψη μέτρων την προστασίας του περιβάλλοντος, μειώνοντας 
ταυτόχρονα την παραγωγή τους. 
Όσον αφορά τις αγορές που πρόκειται να μεταρρυθμιστούν - κρασιά, φρούτα, ζάχαρη και λαχανικά - διερευνάται 
σε βάθος η δυνατότητα της εφαρμογής περιβαλλοντικών κριτηρίων. Επίσης, η μεταρρύθμιση των μηχανισμών 
στηρίξεως των τιμών ήδη περιλαμβάνει συνοδευτικά μέτρα, τα οποία ενσωματώνουν σε μεγάλο βαθμό το 
περιβάλλον (κανονισμός αριθ. 2078/92, βλέπε παρακάτω). 
Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, η Επιτροπή έχει υποβάλλει μία σειρά προτάσεων με τη βοήθεια των οποίων θα 
διαπιστωθούν τα οφέλη από την μείωση της παραγωγής καιτην προστασία του περιβάλλοντος καθώς και από την 
παροχή περιβαλλοντικών κινήτρων. Τα κράτη μέλη έχουν υιοθετήσει αυτές τις ιδέες σε διαφορετικό βαθμό, αλλά 
η πείρα που συσσωρεύεται θα συμβάλει στην ανάπτυξη αυτών και άλλων ιδεών, όπως είναι η υποβολή προσφορών 
για την παροχή περιβαλλοντικών υπηρεσιών σε καλλιεργούμενες εκτάσεις. 
Ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών 
Στο πλαίσιο του στόχου 5α (όλες οι περιοχές της Κοινότητας), όπως ορίζεται στην αναθεώρηση των διαρθρωτικών 
ταμείων, τα λαμβανόμενα μέτρα περιλαμβάνουν ενισχύσεις για την βελτίωση της βιωσιμότητας των αγροτικών 
εκμεταλλεύσεων και την χορήγηση πριμοδοτήσεων για την διατήρηση της γεωργίας σε ορεινές και λιγότερο 
ευνοημένες περιοχές, οι οποίες, σε ορισμένες περιπτώσεις, εξαρτώνται απότ η συμμόρφωση προς τις 
περιβαλλοντικές απαιτήσεις (κανονισμός ΕΟΚ αριθ. 2085/93). 
Πολλά μέτρα, τα οποία αφορούν το περιβάλλον, έχουν ληφθεί για να εξασφαλισθεί η συνέχεια των προγραμμάτων 
ενισχύσεων που χρηματοδοτούνται από τον FEOGA. Για παράδειγμα, οι γεωργοί έχουν τη δυνατότητα να 
επωφεληθούν από τις επενδυτικές ενισχύσεις για τη λήψη μέτρων για την προστασία του περιβάλλοντος, όπως είναι 
η αποθήκευση της κοπριάς. 
Στο πλαίσιο των στόχων 1 και 5β, τα προγράμματα αφορούν τις επενδύσεις σε μεθόδους παραγωγής φιλικές προς 
το περιβάλλον, τη διατήρηση του τοπίου και της φυσικής κληρονομιάς καιτην εμπορία προϊόντων βιοκαλλιεργειών. 
Ο κανονισμός για τα διαρθρωτικάταμείατου 1993 απαιτεί εκτίμησητωνπεριβαλλοντικώνεπιπτώσεωνγια κάθε μέτρο 
που χρηματοδοτείται από το FEOGA, την τήρηση των στόχων της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της Κοινότητας και 
23 
Η Επιτροπή έχει προτείνει έναν κανονισμό για την κατάρτιση προγράμματος για την προστασία της αγροτικής 
βιοποικιλότητας,το οποίο αφορά την διατήρηση, τον χαρακτηρισμό καιτη χρήση των γενετικών πόρων στη γεωργία. 
Η Επιτροπή θα διαθέσει 20 εκατ. ECU επί μία πενταετία για το πρόγραμμα αυτό. 
Αλλαγή των καταναλωτικών προτύπων και των υεθόδων παρανωνικ 
Στην παρούσα φάση, δεν είναι δυνατόν να εκτιμηθεί με ακρίβεια κατά πόσο η μεταρρύθμιση της ΚΑΠ οδηγεί σε 
αλλαγή της συμπεριφοράς των αγροτών ή κατά πόσον, οι χαμηλότερες εγγυημένες τιμές στην περίπτωση των 
καλλιεργειών μεγάλης κλίμακας, ενθαρρύνουν την περισσότερο εκτατική παραγωγή. Οι χαμηλότερες τιμές των 
γεωργικών προϊόντων και οι πριμοδοτήσεις ανά εκτάριο, οι οποίες εξασφαλίζουν εγγυημένο εισόδημα, έχουν 
οπωσδήποτε μειώσει τα κίνητρα για εντατική χρήση λιπασμάτων και προϊόντων φυτοπροστασίας. 
Σύμφωνα με τον νέο κανονισμό για τα αγρο-περιβαλλοντικά μέτρα (κανονισμός ΕΟΚ αριθ. 2078/92), για την 
περίοδο 1993-97 έχουν διατεθεί 3 670 εκατ. ECU με σκοπό την προώθηση μεθόδων παραγωγής φιλικών προς το 
περιβάλλον και τη σύναψη συμβάσεων για την παροχή περιβαλλοντικών υπηρεσιών. Οι στόχοι αυτοί επιτυγχάνονται 
με τη βοήθεια προγραμμάτων, τα οποία καταρτίζονται σε επίπεδο κρατών μελών κατά γεωγραφική ζώνη. Επίσης, 
έχουν διατεθεί 1 340 εκατ. ECU για την βελτίωση της περιβαλλοντικής ισορροπίας γεωργικών περιοχών με την 
προώθηση των αναδασώσεων και την βελτίωση των δασών (Κανονισμός ΕΟΚ αριθ. 2080/92). 
Ο καθορισμός των ζωνών, σύμφωνα με τον κανονισμό, και η εφαρμογή των προτεινομένων μέτρων από τα κράτη 
μέλη θα συμβάλουν στη βελτίωση του περιβαλλοντικού ισοζυγίου, με τη δάσωση γεωργικών περιοχών και την 
αύξηση της ικανότητας απορροφήσεως του C02. 
Στα κράτη μέλη ενθαρρύνεται επίσης η ανάπτυξη των βιοκαλλιεργειών, αλλά μέχρι στιγμής οι προσφερόμενες 
χρηματοδοτικές ενισχύσεις είναι ελάχιστες και τα αποτελέσματα τους οριακά σε σχέση με το σύνολο των 
καλλιεργούμενων εκτάσεων. 
Είναι επίσης σημαντικό να συνδεθούν τα αγρο-περιβαλλοντικά μέτρα με την εφαρμογή των περιβαλλοντικών 
οδηγιών, ιδιαίτερα εκείνων που αφορούν το νερό, τα νιτρικά άλατα, τα πτηνά και τους οικοτόπους (ενδιαιτήματα). 
Τα ανωτέρω μέτρα καλύπτουν ευαίσθητες και ευάλωτες περιοχές, τις οποίες έχουν καθορίσει τα κράτη μέλη. Η 
εφαρμογή τους ενθαρρύνει τη χρήση γεωργικών μεθόδων που συμβάλλουν στην προστασία του νερού, της πανίδας 
και της χλωρίδας. Οι υπόψη οδηγίες είναι δυνατόν να εφαρμοστούν αποτελεσματικά μόνο εάντα συνοδευτικά μέτρα 
θεωρηθούν αρκούντως ελκυστικά. 
£rrgv Ιρλανδή drtou Εφαρμόζ^οί το νέο πρόγραμμα προοταοΐας των αγροτικών ίΐφίοχών, m γ$$ρνοΙ 
οφείλουν να υποράλλουν ολοκληρωμ-ενα σχέδια και να π«ρακ0*8ΐι8σ^ ραθήρατα για m πφΐβαλλον> 
Ελτιίζ$ται στι 4να τρίτο τον οννόλου των γεωργών θα συμμετάσχουν ρτσ τχρογραμρα, 
Opîopeva ομόσπονδα κράτη στην Γερμανία έχουν λά$«Ε μέτρα για να ενθαρρυνθούν «ι γεωργοί ν<$ 
^ρτι^μοηοιαύν οτ*ς καλλ$ρν$»£ςτους λιγ*5τ$ρος χημίκές ouoé*? 
Η οδηγία 91/414/ΕΟΚ, η οποία άρχισε να ισχύει τον Ιούλιο του 1993, καθορίζει τους όρους υπό τους οποίους τα 
κράτη μέλη εγκρίνουν την διάθεση στην αγορά των προϊόντων φυτοπροστασίας για χρήση στη γεωργία. Τα 
λεπτομερή κριτήρια για την έγκριση των προϊόντων καθορίζονται στο παράρτημα VI της οδηγίας (ενιαίες αρχές για 
την αξιολόγηση των προϊόντων φυτοπροστασίας). Μολονότι η εφαρμογή αυτής της οδηγίας θα εξασφαλίσει ότι 
μόνο τα προϊόντα, που ανταποκρίνονται στα υγειονομικά και περιβαλλοντικά κριτήρια, θα διατίθενται στην αγορά 
και θα χρησιμοποιούνται, απαιτούνται πρόσθετα μέτρα, ώστε να εξασφαλιστεί η πλήρης προστασία και η συμβατή 
προς το περιβάλλον χρήση των προϊόντων φυτοπροστασίας. Η οδηγία προβλέπει επίσης μία διαδικασία για την 
αξιολόγηση των δραστικών ουσιών σε κοινοτικό επίπεδο. Στο πλαίσιο του κανονισμού ΕΟΚ αριθ. 3600/92 έχει αρχίσει 
η εφαρμογή ενός προγράμματος για την προοδευτική επαναξιολόγηση των δραστικών συστατικών τα οποία ήδη 
κυκλοφορούν στην αγορά, το οποίο θα διαρκέσει επί μία δεκαετία. Η οδηγία αυτή αποτελεί καλό παράδειγμα για 
την ενσωμάτωση του περιβάλλοντος, γιατί συνδέειτηνέγκρισητωνπροϊόντωνφυτοπροοτασίαςμε περιβαλλοντικούς 
στόχους και ιδιαίτερα με τα πρότυπα ποιότητας για το νερό. 
24 
S^gJwaw'iiiKSaaÎ^fflSJ 
Εφαρμογή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της Κοινότητας 
Η πρόοδος είναι Οργή όσον αφορά την εφαρμογή της οδηγίας για τα νιτρικά.(91/676/ΕΟΚ). Μόνο ορισμένα κράτη 
μέλη τηρούν τις υποχρεώσεις τους και συγκεκριμένα: 
έχουν καταρτίσει προαιρετικούς κώδικες ορθής γεωργικής πρακτικής (προθεσμία Δεκέμβριος 1993, 
παρακολουθούν τα υπόγεια και τα επιφανειακά νερά στην επικράτεια τους, 
έχουν εντοπίσει τις "ευάλωτες ζώνες" όπου η εφαρμογή των κωδίκων ορθής πρακτικής είναι υποχρεωτική 
και όπου επιβάλλονται περαιτέρω περιορισμοί στην χρήση των λιπασμάτων (Ιούνιος 1994). 
Στο πλαίσιο της εφαρμογής της οδηγίας για τους οικοτόπους (ενδιαιτήματα) συνεχίζεται η δημιουργία ενός δικτύου 
περιοχών ειδικής προστασίας (Naturg 2000) καθώς και η κατάρτιση καταλόγων ενδιαιτημάτων και ειδών. 
Η πείρα που έχει αποκτηθεί από την οδηγία για τα πουλιά και την σχετική κοινοτική χρηματοδότηση (ACE, ACNAT, 
LIFE NATURE) είναι χρήσιμη, ιδιαίτερα όσον αφορά την ανταλλαγή γνώσεων και τεχνικών για την διαχείριση των 
προστατευόμενων περιοχών. 
Διεύρυνση του Φάσματος των υέσων 
Νέοι τρόποι έχουν επιλεγεί για την χρήση των χρηματοδοτικών μέσων στο πλαίσιο της αγρο-περιβαλλοντικής 
πολιτικής. Ο κανονισμός αριθ. 2078/92 συνιστά θετικό κίνητρο για την παροχή περιβαλλοντικών υπηρεσιών βάσει 
συμβάσεων. Τα αγρο-περιβαλλοντικά μέτρα παρέχουν επίσης ενίσχυση στα έργα που αφορούν την κατάρτιση και 
την επίδειξη. Επίσης η Επιτροπή εγκαινίασε, σε πειραματική βάση, ένα πρόγραμμα ανταλλαγών και επισκέψεων 
σε αγροκτήματα, ώστε να προωθηθεί η ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ των γεωργών. 
Δύο πρόσφατα ερευνητικά προγράμματα στον τομέα της γεωργίας, το CAMAR και το AIR, περιλαμβάνουν έναν 
αριθμό ερευνητικών έργων για την προώθηση της εκτατικής γεωργικής παραγωγής και την χρήση μεθόδων 
παραγωγής φιλικών προς το περιβάλλον. 
Σκοπός αυτών των προγραμμάτων είναι να προωθήσουν την ευρωπαϊκή συνεργασία στον τομέα της έρευνας, τα 
έργα επιδείξεως και την τεχνολογική ανάπτυξη στην ΕΚ και τον Ευρωπαϊκό Οικονομική Χώρο (ΕΟΧ). 
Ορισμένα κράτη μέλη βελτιώνουν τη διαχείριση των υπογείων υδάτων, τόσο ποιοτικά, όσο και ποσοτικά, 
εξασφαλίζοντας την συμμετοχή των γεωργών, οι οποίοι έχουν ιδιαίτερη ευθύνη στο θέμα αυτό. 
Ιτο Ην»μένο 
Πληροφόρησης ¥«* 
στους γεφργσφ; 
άτι ot γεωργοί θα 
£ττ|ν Ισπανία» ÎCôôlaite 
peu&oouv fi να σταρατή 
otéva^vtiçônapKO 
γεωργικά προϊόντα •+ μία σηρανηκή δνημ$ρωτ&η και &ma$£wW| ε*στροτ£ία ττ& Υπηρεσίας 
Ανάπτυξη {Α 8 A ô j επέτυχε να μείωσε* την p&tev&n των υορχ&ν παρέχοντας ! 
, οινικά μ& την χρήση τ«ν kasoitat^v* Ιτην Γαλλία <»ϊΐο^»ο1θτηι»ΐψαο^αΐΓ»ίί | 
να συμβάλλουν στο κόστος του νερού από το οποίο είχαν ρέχρι τώρα εξαιρεθεί ! 
& & M*noh3}, ot γεωργοί rtpwoooroovtat $6&& του κανονιαροϋ 2QW82 γιο να 
ΐ$αυν να αυξάνουν την άντληση υαΰγ&ου νεραώ, ûmz να δ*ατ¥|ρηθε{ ένας υγρατοκος j 
έπ$ Κατ» Χώρβξ* το Yttoupysfc r^wpvfoç τψσ«^Η*&<& το ν4α Οικολογία οήμα για το ! 
25 
Ισότιμη συνεργασία και κοινή ευθύνη 
Ο ρόλος των γεωργών ως διαχειριστών της υπαίθρου αναγνωρίζεται όλο και σε μεγαλύτερο βαθμό. Τα αγρο-
περιβαλλοντικά μέτρα παρέχουν ευκαιρία για ισότιμη συνεργασία μεταξύ του γεωργικού τομέα και της κοινωνίας. 
Επιτρέπουν επίσης στις περιβαλλοντικές και γεωργικές υπηρεσίες να συνεργάζονται, ώστε να αντιμετωπίσουν τα 
ειδικά θέματα, όπως συμβαίνει στην Επιτροπή και σε ορισμένα κράτη μέλη. 
Σε ορισμένα κράτη μέλη, οι γεωργικές ενώσεις, σε συνεργασία με τους κυβερνητικούς εκπροσώπους και τις 
περιβαλλοντικές οργανώσεις έχουν αναπτύξει κώδικες ορθής γεωργικής πρακτικής και έχουν αναλάβει και άλλες 
πρωτοβουλίες που σκοπό έχουν να προσανατολίσουν τους γεωργούς στη χρήση ουσιών και αρδευτικών μεθόδων 
περισσότερο φιλικών προς το περιβάλλον. 
$τ^ Κοτ# X#P$Ç, ta Y&wpytfo- ïï^$fâfam#ç mm rmp$$&$ ê$w m$$®té$m Ρ&Μ^Φ&$$$? 
διαρροή της κύπριας, Ιτη ΓαΛλΙα, προγράμματα, ûnm ΎοΡΈΜΜΜϋ κοι,τό MffîfàQi,Êmtç^u%<&-
yw&wfri. να ονμμ^ά%3υν mm tityfywiMti tm pitowm ymp&wfot $M^< , - \ J; *3; * '' I^ÎHP 
' - : - 'u.L:tët*'ïP%^M$r 
Οι οδηγίες για τα νιτρικά άλατα και τους οικοτόπους (ενδιαιτήματα) είναι δυνατόν να εφαρμοστούν αποτελεσματικά 
μόνον εφόσον εξασφαλισθεί η πραγματική συμμετοχή και επικοινωνία μεταξύ όλων των εμπλεκομένων κοινωνικών 
φορέων. Το δίκτυο Natura 2000 αποτελεί βήμα διαλόγου μεταξύ των κοινωνικών φορέων, ιδιαίτερατων φορέων του 
γεωργικού τομέα, οι οποίοι διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος στην 
Ευρώπη. 
Συυπέρασυα 
Η ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού προβληματισμού στη γεωργία αναμένεται ότι θα είναι σχετικά εύκολη σε 
σύγκριση με τους άλλους τέσσερις τομείς του πέμπτου προγράμματος, γιατί η αναγκαιότητα να μειωθεί η 
υπερπαραγωγή, συμβαδίζει με το περιβαλλοντικό στόχο να μειωθεί η ένταση στη χρήση της γης. Αυτό εξηγεί γιατί 
στο πλαίσιο ΚΑΠ έχουν ήδη προβλεφθεί νέα περιβαλλοντικά μέτρα. Μολονότι δεν έχει ακόμη εκτιμηθεί η έκταση 
του αντίκτυπου των στο περιβάλλον, αυτά τα αγρο-περιβαλλοντικά μέτρα αποτελούν ένα πρώτο και πολύ θετικό 
βήμα για την πλήρη ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής διάστασης. 
Ο κ. Steichen, Επίτροπος για την γεωργία και την γεωργική ανάπτυξη, διευκρίνισε τα θέματα αυτά δηλώνοντας 
ότι: "Η παραγωγή πρέπει να προσαρμοστεί στη ζήτηση, όχι μόνο από την άποψη της ποσότητας, αλλά επίσης και 
από την άποψη της ποιότητας, και των τιμών. Η ανταγωνιστικότητα πρέπει να βελτιωθεί, ώστε να σταματήσει, ή 
καλύτερα να αντιστραφεί η συνεχής επιβάρυνση των καταναλωτών. Δεύτερον, στο μέλλον, στην παραγωγή θα πρέπει 
να εφαρμόζονται μέθοδοι φιλικές προς το περιβάλλον, ενώ οι πόροι του προϋπολογισμού θα πρέπει να 
κατανάμενονται δικαιότερα, ώστε να διατηρηθεί ένα επαρκές επίπεδο απασχολήσεως στην γεωργία, ιδιαίτερα στις 
ευαίσθητες περιοχές, των οποίων η τοπική οικονομία εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την γεωργία." 
Ωστόσο, ο ρυθμός και η έκταση της ενσωματώσεως του περιβάλλοντος στις μελλοντικές τροποποιήσεις της ΚΑΠ 
θα πρέπει να αυξηθούν. Πράγματι, με βάση την πείρα που αποκτήθηκε από την πρόσφατη μεταρρύθμιση της ΚΑΠ, 
οι προσπάθειες αυτές θα πρέπει να αποτελέσουν δοκιμή για την ενσωμάτωση του περιβάλλοντος στον γεωργικό 
τομέα. Η ενσωμάτωση αυτή είναι πολύ σημαντικό να αρχίσει όσο το δυνατόν συντομότερα. Ωστόσο, σε τελική 
ανάλυση, η επιτυχία της διαδικασίας αυτής δεν εξαρτάται τόσο από τις συγκεκριμένες προτάσεις της Επιτροπής 
αλλά από τον τρόπο με τον οποίο τις αποδέχονται τα κράτη μέλη. Αυτό που επείγει είναι να αυξηθεί το μερίδιο του 
FEOGA, το οποίο διατίθεται για μέτρα που ικανοποιούν τις περιβαλλοντικές απαιτήσεις. 
26 
VII. ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ 
Εισανωνή 
Ούτε η συνθήκη της Ρώμης ούτε η συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση προβλέπουν ρητώς αρμοδιότητα της 
Κοινότητας για τον τουρισμό (μία έκθεση θα υποβληθεί το 1996 στα κράτη μέλη, στην οποία θα εξετάζεται κατά 
πόσο η συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να περιλαμβάνει τον τουρισμό). Ο τουρισμός ως οικονομική 
δραστηριότητα άπτεται πολλών διαφορετικών κοινοτικών πολιτικών, τις οποίες επηρεάζει και από τις οποίες με τη 
σειρά του και ο ίδιος επηρεάζεται. Οι δραστηριότητες για την εφαρμογή του πέμπτου προγράμματος στον τομέα 
του τουρισμού δεν εντάσσονται συνεπώς σε έναν τομέα κοινοτικής πολιτικής αλλά σε περισσότερους, όπως είναι 
η περιβαλλοντική, η γεωργική, η βιομηχανική, η ενεργειακή πολιτική, η πολιτική των μεταφορών και η περιφερειακή 
πολιτική. 
Ενσωίΐάτωση του περιβαλλοντικού ποοβληυατισυού 
Ο περιβαλλοντικός προβληματισμός αφορά ιδιαίτερατις τουριστικές δραστηριότητες στο πλαίσιο των πολιτικών για 
την περιφερειακή ανάπτυξη. Η πρόσφατη μεταρρύθμιση των διαρθρωτικωνταμειων περιλαμβάνει ειδικά μέτρα για 
την ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού προβληματισμού στην κατάρτιση των προγραμμάτων και των έργων. Επίσης, 
η ισχύουσα ή αναθεωρημένη νομοθεσία που αφορά τις εκτιμήσεις περιβαλλοντικών επιπτώσεων, τα ύδατα 
κολυμβήσεως, τα αστικά λύματα και τους οικοτόπους (ενδιαιτήματα) προωθεί την ενσωμάτωση αυτή. 
Η Επιτροπή καταβάλλει προσπάθειες για να βοηθήσει και να εντείνει τον συντονισμό και την συνεργασία στον 
τουριστικό τομέα μέσω του σχεδίου δράσεως για την ενίσχυση του τουρισμού 1993-1995. Το σχέδιο αποβλέπει 
στην ανάπτυξη του τουρισμού ενισχύοντας την ενημέρωση και τις αμοιβαίες ανταλλαγές μεταξύ των διαφόρων 
τμημάτων του κλάδου και στον συντονισμό των τουριστικών δραστηριοτήτων στο πλαίσιο της Επιτροπής και με τα 
κράτη μέλη. Το σχέδιο, συνολικού προϋπολογισμού 18 εκατ. ECU, περιλαμβάνει μια σειρά μέτρων για το περιβάλλον 
και αποβλέπει στην ενίσχυση ενός φάσματος πρωτοβουλιών που αφορούν περιβαλλοντικές πτυχές του τουρισμού. 
Η πρώτη έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του σχεδίου τονίζει ότι περισσότερο από το ήμισυ του ποσού που 
διατέθηκε για το 1992 και θεωρήθηκε ως πρώτη προσπάθεια στο πλαίσιο του σχεδίου, αφιερώθηκε στην προώθηση 
του αειφόρου τουρισμού (23 καινοτόμα και διεθνή έργα). Η έκθεση επίσης τονίζει ότι ορισμένοι τομείς της 
πολιτικής έχουν ήδη ενσωματώσει το περιβαλλοντικό προβληματισμό: περιφερειακή πολιτική, γεωργία, έρευνα και 
ανάπτυξη. 
Οι πρωτοβουλίες στα πλαίσια του σχεδίου περιλαμβάνουν την χορήγηση ενισχύσεων σε έργα τα οποία: 
ενημερώνουν και επιτρέπουν στους τουρίστες και στους παρόχους υπηρεσιών να συνειδητοποιήσουν 
καλύτερα την αλληλεπίδραση μεταξύ τουρισμού και περιβάλλοντος, ιδιαίτερα με την θέσπιση ενός 
ευρωπαϊκού βραβείου τουρισμού και περιβάλλοντος που θα απονεμηθεί για πρώτη φορά το 1995, 
επιδιώκουν να συμφιλιώσουν τον τουρισμό με την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος σε τοπικό ή 
περιφερειακό επίπεδο, ιδιαίτερα στις παράκτιες και ορεινές περιοχές, τα φυσικά πάρκα και τις 
προστατευόμενες περιοχές, π.χ. με τη λήψη μέτρων για την παροχή οδηγιών στους επισκέπτες, 
ενθαρρύνουν την ανάπτυξη δικτύων για την ανταλλαγή εμπειριών σε διεθνές επίπεδο, όπου περιλαμβάνονται 
και εμπειρίες που αφορούν περιβαλλοντικά προβλήματα και τις πιθανές λύσεις τους, με ρυθμιστικές 
παρεμβάσεις στην ροή των επισκεπτών στις προστατευόμενες περιοχές, 
ενθαρρύνουν άλλες μορφές τουρισμού σε συνδυασμό με τις μεταφορές και άλλους συναφείς τομείς. 
Τα μέτρα αυτά ενισχύονται με τη δέσμευση για την προστασία του περιβάλλοντος που τονίζεται στο σύνολο του 
σχεδίου δράσεως. Η μεγάλη έμφαση που δίδεται στα περιβαλλοντικά θέματα και την αειφορία ανταποκρίνεται στον 
αυξανόμενο προβληματισμό, ο όγκος του οποίου συνεχώς αυξάνεται, με αποτέλεσμα την άσκηση μεγαλύτερων 
πιέσεων, τόσο στο δομημένο περιβάλλον, όσο και στους φυσικούς πόρους. 
Ως επόμενο βήμα, η Επιτροπή αναμένεται να καταρτίσει ως τα τέλη του 1994 ένα πράσινο βιβλίο για τον τουρισμό 
θα εξετάζονται τα περιβαλλοντικά θέματα και η ιδέα ενός τουρισμού σύμφωνου με την αρχή της αειφορίας. 
27 
Αλλαγή συυπερίφοοάο και καταναλωτικών προτύπων 
Καθώς αυξάνεται η συνειδητοποίηση των καταναλωτών γύρω από τα περιβαλλοντικά θέματα, υπάρχουν ενδείξεις 
σύμφωνα με τις οποίες οι τουρίστες έχουν αυξανόμενη επίγνωση της περιβαλλοντικής ποιότητας των τουριστικών 
περιοχών και των επιπτώσεων του τουρισμού στις περιοχές αναψυχής. Στο πλαίσιο του σχεδίου δράσεως για την 
ενίσχυση του τουρισμού, θα θεσπισθεί ένα βραβείο τουρισμού και περιβάλλοντος με σκοπό τον προσδιορισμό και 
την γνωστοποίηση περιοχών, οι οποίες διακρίνονται για τον σχεδιασμό και τη διαχείριση του τουρισμού, σύμφωνα 
με την αρχή της αειφορίας. 
Διεύρυνση του φάσυατοο των υέσων 
Το Ταμείο Συνοχής, το οποίο δημιουργήθηκε από το Συμβούλιο στις 31 Μαρτίου 1993, χρηματοδοτεί επενδύσεις 
που σχετίζονται με το περιβάλλον και τις μεταφορές - τομείς με άμεση επίδραση στον τουρισμό - σε τέσσερις 
χώρες, των οποίων η οικονομία εξαρτάται από τον τουρισμό - την Ισπανία, την Πορτογαλία, την Ελλάδα και την 
Ιρλανδία (βλέπε τμήμα για τα διαρθρωτικά ταμεία). 
Για να ενθαρρύνει την ολοκληρωμένη προσέγγιση των παράκτιων περιοχών, η Επιτροπή προετοιμάζει ανακοίνωση 
για μία κοινοτική στρατηγική για τη διαχείριση και την προστασία των παράκτιων ζωνών, η οποία θα επικεντρώνεται 
στην ανάγκη να υπάρξουν ολοκληρωμένα διαχειριστικά σχέδια στρατηγικού χαρακτήρα, τα οποία να προβλέπουν 
την ανάπτυξη βάσεων δεδομένων, την ανταλλαγή γνώσεων, την εκπαίδευση και την κινητοποίηση του κοινού. 
Στο άτυπο Συμβούλιο στη Σαντορίνη τον Μάιο του 1994, οι υπουργοί όρισαν τις παράκτιες ζώνες ως περιοχές 
προτεραιότητας και υπογράμμισαν τη σημασία της εφαρμογής ολοκληρωμένων διαχειριστικών σχεδίων. 
Υπογράμμισαν επίσηςτην ανάγκη να διερευνηθεί περαιτέρω η χρησιμότητα διαφόρων οικονομικώνκαι φορολογικών 
μέτρων καθώς και την ανάγκη να καταβληθούν πρόσθετες προσπάθειες για την ενημέρωση και την αλλαγή της 
συμπεριφοράς των τουριστών. 
28 
Στην περίπτωση των αστικών περιοχών με μεγάλο ιστορικό ενδιαφέρον, οι υπουργοί τόνισαν την σπουδαιότητα που 
έχει η διαχείριση της ροής των επισκεπτών και ο έλεγχος του θορύβου. Παρόμοιες δράσεις προβλέπονται στο 
πλαίσιο του προγράμματος της Επιτροπής για τις αειφόρες πόλεις (βλέπε κεφάλαιο για τις μεταφορές). 
ιιιιιιι ι ι ι ιπτππ-πτ-ΓΤπτπττπτπτίίτττιτιιι ιιι ιιι un « ιη-ππτπ-η-ππ-ιττττιιιιιιιιιι TTTr^-rTnTnrrmTi-rmTimTmiTmTiTiwiTiTfTBTm^^ 
! Το γαλλαώ Viftougvste ί^ράΜοντος και η θμ<κ^ον$ία^#Φ$ρδίακ^π να υπογράφουν 
i αυμφωνί<* γ*α την §νέο^υοτ| evoç 8Κηα*®«ΛΜίοό προγρό|4ρατσς για τοα$ οπασχαλαΰρενου^ Οταν κλάδο ταυ 
i τουρισμού το offofo (fa το^την o^cttrja φυατ*ής ι^ρονορΛίτ^ν mwwfai&fiiapmt* To npoypopMCi 
ί αυτό ο^^^λε^στψ ί|^¥ΐση $νας απόρου τουρισμού και^οσ^^ήσ*ω<ΐ«ίπί $iOTptsnn| nspiooo. 
Συυπεοάσυατα 
Οι δραστηριότητες, που σχετίζονται άμεσα με το περιβάλλον στο πλαίσιο του σχεδίου δράσεως για την ενίσχυση 
του τουρισμού, θα συμβάλλουν στην πληρέστερη συνειδητοποίηση των προβλημάτων και θα προσφέρουν λύσεις 
σε συγκεκριμένα θέματα σχεδιασμού και διαχειρίσεως. Στο γενικό πλαίσιο του σχεδίου δράσεως, η περιβαλλοντική 
προστασία παραμένει σημαντικός στόχος που πρέπει να αναπτυχθεί περαιτέρω στο πλαίσιο του πράσινου βιβλίου. 
Ωστόσο, οι πρωτοβουλίες που αφορούν τον τουρισμό σε κοινοτικό επίπεδο θα εξακολουθήσουν λόγω της φύσεως 
τους να είνα περιορισμένες δεδομένου ότι η διαχείριση του τουρισμού σύμφωνα με την αρχή της αειφορίας 
προϋποθέτει την ολοκληρωμένη διαχείριση σε εθνικό ή τοπικό επίπεδο και απαιτεί τη συμμετοχή όλων των φορέων 
που θα πρέπει να συνεργάζονται ισότιμα και να μοιράζονται την ευθύνη. 
VIII. Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΔΙΑΣΤΑΣΗ 
Ο ooÀoc Tnc KoivOTnTac στο ευρύτερο διεθνέο πεδίο 
Η συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση αναγνωρίζει την αυξανόμενη σπουδαιότητα που αποδίδεται στην διεθνή 
διάσταση, ορίζοντας ότι η κοινοτική πολιτική για το περιβάλλον θα πρέπει να συμβάλει στην "προώθηση μέτρων 
σε διεθνές επίπεδο για την αντιμετώπιση περιφερειακών ή παγκόσμιων περιβαλλοντικών προβλημάτων". Παρέχει 
επίσης τη βάση για τη συνεργασία με τις τρίτες χώρες και με διεθνείς οργανισμούς. 
Το πέμπτο πρόγραμμα, το οποίο λειτουργεί ως η κύρια προωθητική δύναμη για την επίτευξη της αειφορίας και η 
ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών απαιτήσεων στην συνεργασία της με τις τρίτες χώρες, επιτρέπουν στην 
Κοινότητα να παίζει σημαντικό ρόλο στην κατάρτιση πολιτικών που αποβλέπουν στην αειφόρο ανάπτυξη. Η 
Κοινότητα συμμετείχε ως πλήρες μέλος στην Συνδιάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον και την 
Ανάπτυξη (UNCED) και συμμετέχει ενεργά στην Επιτροπή για την Αειφόρο Ανάπτυξη (CSD). Κατά την δεύτερη 
συνεδρίαση της επιτροπής αυτής, η οποία πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο του 1994, η Κοινότητα παρουσίασε τις 
δραστηριότητες της. Η Κοινότητα συμμετέχει επίσης σε όλες τις σημαντικές διεθνείς συμβάσεις 
συμπεριλαμβανομένων και αυτών που αφορούν πλανητικά φαινόμενα και έχει εντείνει τη συνεργασία της με τις 
αναπτυσσόμενες χώρες σε θέματα που αφορούν το περιβάλλον και την ανάπτυξη. 
Η συνεργασία συνεχίζεται σε διμερή βάση με άλλες βιομηχανικές χώρες όπως είναι η ΗΠΑ, ο Καναδάς και η 
Ιαπωνία. Η συνεργασία αυτή περιλαμβάνει και διμερείς διαβουλεύσεις για περιβαλλοντικά θέματα, οι οποίες 
πραγματοποιούνται σε ετήσια βάση. Οι διαβουλεύσεις αυτές δεν καλύπτουν μόνο τον συντονισμό των θέσεων που 
υποστηρίζονται σε διεθνή fora, όπως είναι η επιτροπή CSD και οι παγκόσμιες συμβάσεις αλλά ταυτόχρονα 
προωθούν τις εργασίες γύρω από τα αμοιβαίως αποδεκτά δεδομένα και διαδικασίες για τις φυσικές ουσίες, τα 
οχήματα και την βιοτεχνολογία. Επίσης, οι επαφές με την Κίνα και την Κορέα, για θέματα περιβάλλοντος, έχουν 
ενταθεί με στόχο την ειδικότερη συνεργασία. 
Η συμφωνία σχετικά με τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο με την Αυστρία, τη Φινλανδία, την Ισλανδία, τη Νορβηγία 
καιτη Σουηδία αποτελεί σημαντικό μέσο για την εναρμόνιση της περιβαλλοντικής νομοθεσίας και για τη συνεργασία 
σε περιβαλλοντικά θέματα κοινού ενδιαφέροντος. Επίσης, κατά τις διαπραγματεύσεις για την προσχώρηση της 
Αυστρίας, της Φινλανδίας, της Νορβηγίας και της Σουηδίας, οι οποίες περατώθηκαν τον Μάρτιο του 1994, 
συζητήθηκε η εφαρμογή της ισχύουσας περιβαλλοντικής νομοθεσίας της ΕΚ, ως κοινοτικού κεκτημένου, από τις 
χώρες αυτές. 
Η οξεία περιβαλλοντική υποβάθμιση και η σαφής αναγνώριση των διασυνοριακών επιπτώσεων της ρυπάνσεως 
αναβάθμισαν τη συνεργασία με τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και τις Δημοκρατίες της πρώην 
Σοβιετικής Ενώσεως. 
29 
Η τήρηση των διεθνών δεσυεύσεων 
Η Agenda 21 και οι πρωτοβουλίες στη συνέχεια της UNCED 
Το πέμπτο πρόγραμμα αποτελεί την κύρια στρατηγική της Κοινότητας για την εφαρμογή των στόχων της Agenda 
21. Μολονότι το πρόγραμμα καταρτίσθηκε πριν από τον Ιούνιο του 1992, η εκπόνηση του έγινε με βάση με τις 
προπαρασκευαστικές εργασίες που οδήγησαν στην Agenda 21. Και τα δύο έγγραφα βασίζονται στις ίδιες αρχές. 
Επίσης, όπως αναφέρεται στην έκθεση της Κοινότητας, η οποία παρουσιάστηκε στην επιτροπή CSD τον Μάϊο 1994, 
οι δεσμεύσεις της Agenda 21 τηρούνται στο σύνολο των δραστηριοτήτων στο πλαίσιο των περιφερειακών και 
διμερών πολιτικών συνεργασίας της Κοινότητας. Το 3ο και το 4ο Πρόγραμμα Πλαίσιο της Κοινότητας για την 
έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη θίγει επίσης πολλά θέματα που περιλαμβάνονται στην Agenda 21. 
Αλλαγή του κλίματος 
Τον Δεκέμβριο του 1993, η Κοινότητα επικύρωσε την σύμβαση πλαίσιο των HE σχετικά με την αλλαγή του κλίματος 
(FCCC), η οποία εγκρίθηκε για τη Συνδιάσκεψη UNCED τον Ιούνιο του 1992. Η Κοινότητα πρέπει να υποβάλει την 
αρχική της ανακοίνωση, σύμφωνα με την σύμβαση, ως τις 21 Σεπτεμβρίου 1994. Η Επιτροπή έχει ήδη καταρτίσει 
ένα σχέδιο δράσεως σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο για την εξεύρεση τρόπων, ώστε η ΕΚ και τα κράτη μέλη να 
επιτύχουν από κοινούτον στόχο της σταθεροποιήσεως των εκπομπών C02 και των άλλων αερίων του θερμοκηπίου. 
Ωστόσο, ακόμα και στην περίπτωση που όλες οι δεσμεύσεις τηρηθούν εντός των προθεσμιών (τόσο σύμφωνα με 
την στρατηγική της FCCC όσο και σύμφωνα με την ευρωπαϊκή στρατηγική, είναι σαφές ότι θα απαιτηθούν 
πρόσθετες προσπάθειες για να επιτευχθεί η σταθεροποίηση και στη συνέχεια η μείωση των συγκεντρώσεων των 
αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα σε επίπεδο που θα εξουδετερώνει τον κίνδυνο ανθρωπογενών 
επιδράσεων στο κλιματικό σύστημα. 
Απώλεια βιοποικιλότητας 
Η εφαρμογή της συμβάσεως για την βιοποικιλότητα από την Επιτροπή (επικυρώθηκε τον Δεκέμβριο του 1993) θα 
βασίζεται στην οδηγία για τους οικοτόπους (ενδιαιτήματα) (δίκτυο Natura 2000, απογραφές κλπ.), στην εφαρμογή 
της λοιπής κοινοτικής νομοθεσίας που αφορά την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος (οδηγία για τα πουλιά, 
κανονισμός CITES κλπ. ) και στον πρακτικό συνδυασμό των μέτρων για την προστασία της βιοποικιλότητας με μέτρα 
σε άλλους τομείς, και ιδιαίτερα στον τομέα της ΚΑΠ. Οι υπεύθυνοι για τη λήψη αποφάσεων οφείλουν σήμερα να 
συνειδητοποιήσουν περισσότερο τη σημασία που έχει η διατήρηση της βιοποικιλότητας στην οποία ακόμα 
αποδίδεται χαμηλή προτεραιότητα. 
Δάση 
Η Κοινότητα εξακολουθεί να επιδιώκει μία σύμβαση νομικά δεσμευτική για τη διαχείριση, τη διατήρηση και την 
αειφόρο ανάπτυξη των δασών όλων των τύπων και συμμετέχει σε περιφερειακές δραστηριότητες όπως είναι η 
υπουργική συνδιάσκεψη για την προστασία των δασών στην Ευρώπη (Στρασβούργο 1990, Ελσίνκι 1993). 
Εξετάζονται τρόποι για να δειχθεί πως είναι δυνατή η μετάβαση σε ένα εναρμονισμένο σύστημα πιστοποιήσεως 
για όλα τα είδη ξυλείας που θα εφαρμοστεί σε εθελοντική βάση και σταδιακά και θα προβλέπει την χορήγηση 
ενισχύσεων στις συμμετέχουσες χώρες παραγωγής. 
Η Επιτροπή πρότεινε προσφάτως ένα κανονισμό σχετικά με τις δραστηριότητες στον τομέα των τροπικών δασών. 
Ένα φιλόδοξο πρότυπο έργο στον τομέα των τροπικών δασών εφαρμόζεται ήδη στην Βραζιλία. Σκοπός του έργου 
αυτού είναι η διατύπωση, στο προσεχές μέλλον, μιας ανακοινώσεως για τα δάση. 
30 
Στρώμα του όζοντος 
Η Κοινότητα έχει εφαρμόσει τα περισσότερα από τα μέτρα που προβλέπονται από το πρωτόκολλο του Μόντρεαλ. 
Σήμερα συζητείται μία πρόταση κανονισμού η οποία θα αφορά, μεταξύ άλλων, τον έλεγχο των HCFC και του 
μεθυλοβρωμιδίρυ. Ο κανονισμός αυτός, ο οποίος θα ανταποκρίνεται στις περισσότερες από τις πρόσφατες 
τροπολογίες του πρωτοκόλλου, θα εκδοθεί πριν από τα τέλη του 1994. Ο κανονισμός αυτός θα θεσπίζει 
αυστηρότερα μέτρα από τα μέτρα που εγκρίθηκαν στην Κοπεγχάγη, ώστε να εξασφαλιστεί καλύτερα η προστασία 
του στρώματος του όζοντος και να δοθούν σαφέστερα τεχνικά και νομικά ερεθίσματα στη βιομηχανία να αυξήσει 
τις επενδύσεις στις τεχνολογίες που είναι φιλικές προς το περιβάλλον. 
Ως το 1995 θα απαγορευθεί πλήρως η παραγωγή των CFC στην Κοινότητα, με εξαίρεση την παραγωγή που 
προορίζεται για ορισμένες αναγκαίες χρήσεις. Κατάλογος των χρήσεων αυτών, και των νέων ποσοτήτων CFC που 
θα επιτρέπεται να παράγονται) πρόκειται να δημοσιευθεί κατά τη διάρκεια του τρέχοντος έτους, δηλαδή ένα έτος 
ενωρίτερα απ'ότι απαιτεί το πρωτόκολλο. 
Διασυνοριακή διακίνηση αποβλήτων 
Η σύμβαση της Βασιλείας, η οποία επικυρώθηκε από την ΕΚ και τα κράτη μέλη (εκτός από την Γερμανία και την 
Ελλάδα) κατά τη διάρκεια του 1994. Ως όργανο για την εφαρμογή της συμβάσεως, η Κοινότητα εξέδωσε 
κανονισμό για την επιτήρηση και τον έλεγχο των αποστολών αποβλήτων εντός, προς και από την Κοινότητα 
(κανονισμός του Συμβουλίου 129/93/ΕΟΚ), ο οποίος θα αρχίσει να ισχύει στις 6 Μαΐου 1994. Ο κανονισμός αυτός 
απαγορεύει την εξαγωγή επικίνδυνων αποβλήτων προς τις αναπτυσσόμενες χώρες και επιτρέπει την εισαγωγή με 
σκοπό την ανακύκλωση μόνο από τις χώρες που έχουν υπογράψει τη σύμβαση της Βασιλείας και/ή έχουν συνάψει 
διμερή συμφωνία με την Κοινότητα. 
Σύμφωνα με τις νέες ρυθμίσεις της συνθήκης του Μάαστριχτόσον αφορά τη συνεργασία, η Κοινότητα και τα κράτη 
μέλη εξετάζουν την δυνατότητα συνεργασίας μεταξύ των δικαστικών αρχών με σκοπό την καταστολή των 
παράνομων διακινήσεων αποβλήτων. 
Εμπόριο και περιβάλλον 
Από τότε που καταρτίστηκε το πέμπτο πρόγραμμα, η αλληλεπίδραση εμπορίου και περιβάλλοντος έχει γίνει 
σημαντικό διεθνές θέμα. Η Κοινότητα έχει σήμερα ενεργό συμμετοχή στις εργασίες διεθνών οργανισμών (U NCTAD, 
GATT και ΟΟΣΑ) ώστε η εμπορική και περιβαλλοντική πολιτική να αλληλοσυμπληρώνονται εποικοδομητικά. 
Στην ομάδα περιβαλλοντικών μέτρων και διεθνούς εμπορίου του GATT, η ΕΚ υπέβαλε συγκεκριμένες προτάσεις με 
σκοπό να διασαφηνιστεί η σχέση μεταξύ των αρχών και των ιδεών της GATT και των διατάξεων που αφορούν το 
εμπόριο στο πλαίσιο πολυμερών περιβαλλοντικών συμφωνιών. 
Το Συμβούλιο ενέκρινε τον Μάϊο του 1993 ψήφισμα για την προστασία του περιβάλλοντος και το διεθνές εμπόριο 
στο οποίο παρατίθενται οι βασικοί στόχοι που θα πρέπει να επιτευχθούν κατά την τελευταία φάση των 
διαπραγματεύσεων του Γύρου της Ουρουγουάης, ώστε να βελτιωθεί η αλληλεπίδραση ανάμεσα στο διεθνές 
εμπόριο και τις περιβαλλοντικές πολιτικές που αποβλέπουν στην αειφόρο ανάπτυξη. Οι στόχοι αυτοί επετεύχθησαν 
κατά την πρόσφατη υπουργική συνδιάσκεψη στο Μαρακές και σ'αυτό συνέβαλε ιδιαίτερα η απόφαση να 
συγκροτηθεί μία Επιτροπή Εμπορίου και Περιβάλλοντος στο Πλαίσιο του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου. 
Αλλες συμφωνίες του Γύρου της Ουρουγουάης, όπως περιλαμβάνεται και η συμφωνία για τη δημιουργία του 
Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου περιλαμβάνουν απαιτήσεις για την προστασία του περιβάλλοντος και την 
αειφόρο ανάπτυξη. 
Η Επιτροπή εξέδωσε την 1η Ιουνίου 1994 ανακοίνωση προς το Συμβούλιο σχετικά με τον ρόλο του γενικού 
συστήματος δασμολογικών προτιμήσεων (GSP) για την περίοδο 1995-2004, το οποίο περιλαμβάνει μία 
περιβαλλοντική ρήτρα. Αυτή η ρήτρα θα είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθεί για την προώθηση προϊόντων ή μεθόδων 
παραγωγής, οι οποίες είναι διεθνώς αναγνωρισμένο ότι είναι συμβατές με τους στόχους που καθορίζονται στις 
διεθνείς συμβάσεις, τις συμβάσεις π.χ. για το όζον, το κλίμα και τη βιοποικιλότητα καθώς και την Agenda 21. 
Αρχικά, η εφαρμογή της ρήτρας αυτής θα περιορίζεται στα προϊόντα τροπικής ξυλείας, έναν τομέα, ο οποίος με 
διεθνή κριτήρια έχει ήδη αναπτυχθεί από τον Διεθνή Οργανισμό Τροπικής Ξυλείας (ΙΤΤΟ). 
31 
Ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών απαιτήσεων στην πολιτική συνεονασίαο νια την ανάπτυΕη 
Αισθητή πρόοδος έχει επιτευχθεί όσον αφορά την ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών απαιτήσεων στις πολιτικές 
συνεργασίας με τρίτες χώρες. Η Κοινότητα χρηματοδοτεί έργα με περιβαλλοντικό προσανατολισμό σε 
συστηματικότερη βάση. Ο περιβαλλοντικός προβληματισμός έχει ενσωματωθεί στις περισσότερες διμερείς 
συμφωνίες συνεργασίας, οι οποίες έχουν συναφθεί ανάμεσα στην Κοινότητα και τους εταίρους της σε όλον τον 
κόσμο. 
Η ανταλλαγή εμπειριών και αναλυτικών μελετών μεταξύ των οργανισμών συνεργασίας, στους οποίους 
περιλαμβάνεται και η Επιτροπή, συμβάλλει στην στρατηγική ανάπτυξη μεθοδολογιών για την εφαρμογή 
περιβαλλοντικών κριτηρίων κατά την επιλογή των έργων. Συγκεκριμένα, έχουν καταρτιστείκατευθυντήριεςγραμμές 
και διαδικασίες για την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των προγραμμάτων και των έργων που 
χρηματοδοτούνται από την Κοινότητα. 
Σε ψήφισμα που εγκρίθηκε στα τέλη του 1992, το Συμβούλιο θέσπισε κατευθυντήριες γραμμές για την πολιτική 
συνεργασίας για την ανάπτυξη της ΕΚ ως το έτος 2000. Ένας από τους κύριους στόχους που κατευθύνουν τη 
συνεργασία είναι "η αειφόρος οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη" των αναπτυσσομένων χωρών. Το Συμβούλιο 
τόνισε την ανάγκη να συμβάλει στην εφαρμογή των μέτρων που συμφωνήθηκαν στο Ρίο και, ιδιαίτερα, στην 
εφαρμογή της Agenda 21. Η αειφόρος οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη των αναπτυσσομένων χωρών 
περιλαμβάνεται επίσης στη συνθήκη μεταξύ των βασικών στόχων της κοινοτικής πολιτικής στον τομέα της 
συνεργασίας για την ανάπτυξη. 
Δυστυχώς δεν κατέστη δυνατόν να επιτευχθεί συμφωνία για ένα κοινό και συντονισμένο πλαίσιο για την υλοποίηση 
της χρηματοδοτικής δεσμεύσεως (3 δισ. ECU), η οποία έχει αναληφθεί στο Ρίο (όπως σχετικά με την από κοινού 
ανάληψη των βαρών, την καλυπτόμενη περίοδος, το μερίδιο των νέων και των πρόσθετων πόρων). Αποφασίσθηκε 
ότι η Επιτροπή και τα κράτη μέλη θα υποβάλλουν ετήσιες εκθέσεις πεπραγμένων στην Επιτροπή σχετικά με την 
αειφόρο ανάπτυξη. Μολονότι η Επιτροπή λυπείται για το γεγονός ότι , μεταξύ άλλων, λόγω δημοσιονομικών 
περιορισμών, η πρόοδος προς την κατεύθυνση αυτή ήταν ανεπαρκής, παραμένει πρόθυμη να συμμετάσχει στην 
υλοποίηση αυτής της πρωτοβουλίας. 
Όπως αναφέρεται στην ετήσια έκθεση προς την Επιτροπή για την Αειφόρο Ανάπτυξη (CSD), η Επιτροπή διέθεσε 
770 εκατ. ECU το 1993, ύστερα από αρχική εκτίμηση, στους ακόλουθους τομείς: 
- Ενέργεια 69.0 
- Βιοποικιλότητα 36.0 
- Δάση 96.7 
- Αγροτικό περιβάλλον και ερημοποίηση 251.0 
- Νερό 154.0 
- Αστικό περιβάλλον 30.0 
- Ανάπτυξη των ανθρώπινων πόρων 68.6 
-Λοιπά 35.0 
Τα δεδομένα αυτά αφορούν τις κοινοτικές χρηματοδοτήσεις στο πλαίσιο των συμβάσεων της Λομέ, του 
προγράμματος για την Ασία/Λατινική Αμερική, τα μεσογειακά προγράμματα και άλλα θέματα που καλύπτονται από 
τον προϋπολογισμό της ΕΚ. 
Λομέ 
Η σύμβαση της Λομέ, στην αναθεώρηση της του 1989, περιέλαβε στους στόχους της την περιβαλλοντική 
προστασία και την αειφόρο ανάπτυξη. Το Συμβούλιο του Μαΐου 1993 προσδιόρισε τέσσερις τομείς 
προτεραιότητας, στους οποίους θα πρέπει να διευρυνθεί η συνεργασία για την αειφόρο ανάπτυξη: εξάλειψη της 
φτώχειας, υγεία, εκπαίδευση και κατάρτιση και ασφάλεια του εφοδιασμού σε τρόφιμα. Όσον αφορά το πρόβλημα 
του υπερπληθυσμού, 20 χώρες ΑΚΕ εφαρμόζουν δημογραφικά προγράμματα στο πλαίσιο των Εθνικών Ενδεικτικών 
Προγραμμάτων σύμφωνα με τη Σύμβαση της Λομέ IV. Η κοινή κοινοτική θέση στο θέμα αυτό παρουσιάστηκε στην 
Διεθνή Συνδιάσκεψη του Καΐρου, τον Σεπτέμβριο του 1994. 
32 
Τον Ιούνιο του 1993 κυκλοφόρησε ένα "Περιβαλλοντικό Εγχειρίδιο" στο οποίο καθορίζονται οι διαδικασίες για την 
ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού προβληματισμού σε όλα τα αναπτυξιακά έργα και προγράμματα και το οποίο 
χρησιμεύει ως οδηγός τόσο για τις χώρες ΑΚΕ όσο και για τις υπηρεσίες της Επιτροπής. Έχουν διοργανωθεί 
επίσης σεμινάρια στο πλαίσιο της Επιτροπής με σκοπό να συνειδητοποιήσει καλύτερα το προσωπικό την 
αλληλεξάρτηση ανάμεσα στο περιβάλλον και την ανάπτυξη. 
Οι χώρες της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής (ΑΙ_Α)/οι χώρες της Μεσογείου 
Στην περίπτωση των χωρών της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής καθώς και των μη κοινοτικών χωρών της 
Μεσογείου, έχει σημειωθεί πρόοδος όσον αφορά την ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού προβληματισμού τόσο σε 
πολιτικό όσο και σε πρακτικό επίπεδο. 
Οι εκτιμήσεις περιβαλλοντικών επιτπτώσεων (ΕΠΕ) αποτελούν σήμερα μέρος των προγραμμάτων συνεργασίας με 
την Ασία, την Λατινική Αμερική και τις χώρες της Μεσογείου. Για να εξασφαλιστεί ότι οι ΕΠΕ διεξάγονται κατά 
τρόπο συστηματικό, έχουν θεσπιστεί διαδικασίες βασιζόμενες στα κριτήρια ορθής πρακτικής του ΟΟΣΑ, οι οποίες 
θα πρέπει να ακολουθούνται από το προσωπικό της Επιτροπής. Τα έργα κατατάσσονται σε τέσσερις κατηγορίες 
ανάλογα με τις πιθανές επιπτώσεις τους και το είδος ΕΠΕ το οποίο απαιτείται. Ωστόσο, η προσέγγιση σε επίπεδο 
μεμονωμένων έργων είναι περιορισμένη γιατί δεν προσφέρει πλήρη εικόνα των σημαντικών περιβαλλοντικών 
προβλημάτων και των κυβερνητικών πολιτικών σε μία συγκεκριμένη χώρα. Η προσέγγιση σε επίπεδο μεμονωμένων 
έργων θα συμπληρωθεί στο προσεχές μέλλον από μία γενική προσέγγιση. 
Ήδη έχουν αρχίσει να διεξάγονται στην Ασία και την Λατινική Αμερική πολλά έργα τα οποία αφορούν το 
περιβάλλον: π.χ. μελέτη της ατμοσφαιρικής ρυπάνσεως στο Monterey (Μεξικό), εκπόνηση ρυθμιστικού σχεδίου 
για την κατεργασία στερεών τοξικών αποβλήτων στη Μανίλα (Φιλιππίνες). Τουλάχιστον το 10% περίπου των πόρων 
τεχνικής και χρηματοδοτικής βοήθειας θα διατεθεί, κατά την περίοδο 1992-1996, σε έργα και προγράμματα με 
κύριο στόχο το περιβάλλον. Επί του παρόντος καθορίζονται τα κριτήρια βάσει των οποίων θα προσδιορίζεται ποια 
έργα είναι "περιβαλλοντικά". Πρόοδος έχει σημειωθεί όσον αφορά την ανάπτυξη μιας μεθοδολογίας για την 
συστηματικότερη παρακολούθηση των έργων. Όσον αφορά τους χρηματοδοτικούς πόρους, ο προϋπολογισμός 
του 1994 θα ανέλθει σε περίπου 12 εκατ. ECU. 
Τα έργα στην περιοχή της Μεσογείου θα αφορούν κυρίως τη διαχείριση των υδατικών πόρων. 115 ως 120 εκατ. 
ECU προορίζονται γαι περιβαλλοντικά προγράμματα κατά την περίοδο 1992-1996ή για άμεσες ενέργειες (πρότυπα 
έργα και κατάρτιση) ή για χαμηλότοκα δάνεια χορηγούμενα από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων στις τρίτες 
χώρες της Μεσογείου. Επίσης οι χώρες αυτές θα επωφεληθούν από τα διμερή χρηματοδοτικά πρωτόκολλα, τα 
οποία στις περισσότερες περιπτώσεις, περιλαμβάνουν ένα σημαντικό περιβαλλοντικό τμήμα. 
Οι χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και οι ΚΑΕ και οι Δημοκρατίες της πρώην Σοβιετικής Ενώσεως 
Η συνεργασία ανάμεσα στην ΕΚ και τις ΧΚΑΕ είναι ιδιαίτερα σημαντική, τόσο λόγω των σοβαρών περιβαλλοντικών 
προβλημάτων σε πολλές περιοχές των ΧΚΑΕ, τα οποία έχουν σημαντικές επιπτώσεις στην ίδια την ΕΚ, όσο και 
λόγω του γεγονός ότι οι νέες δημοκρατικές κυβερνήσεις των χωρών αυτών θεωρούν τα θέματα που προωθούν την 
αειφόρο ανάπτυξη ως προτεραιότητες στο πλαίσιο των προσπαθειών για οικονομική μεταρρύθμιση και 
φιλολευθεροποίηση. 
Ο ρόλος του περιβάλλοντος στα πλαίσια του προγράμματος PHARE της ΕΚ ήταν από την αρχή σημαντικός. Με την 
πάροδο του χρόνου ο περιβαλλοντικόςπροβληματισμός εντάχθηκε πληρέστερα στην συνεργασία ανάμεσα στην ΕΚ, 
τις ΧΚΑΕ καιτα νέα ανεξάρτητα κράτη μέσω του προγράμματος TEMPUS, το οποίο αποτελεί όργανο στο πλαίσιο του 
PHARE για την ανάπτυξη και την αναδιάρθρωση της ανωτάτης εκπαιδεύσεως στις ΧΚΑΕ και την πρώην Σοβιετική 
Ένωση. Ένας σημαντικός αριθμός ανταλλαγών (καθηγητών, αρμόδιων για τον εκπαιδευτικό σχεδιασμό, 
εμπειρογνωμόνων σε θέματα που αφορούν την κατάρτιση κλπ.) έχουν πραγματοποιηθεί στον τομέα 
περιβάλλον/αειφόρος ανάπτυξη. 
Ο νέος mvoviopoç TACIS του Ιουλίου ταυ 1$$3 ορίζει on "ο «Ε^/5ολλο$^^ ηροβλί}μ$η&βΦ<; ttpéttm να ι 
λαμβάνεται ΰζάηως wtéifà mtâ τον σχεδίασμα mt χην υΛοΐΐσί^οΐ? χ&ν πρ0γ&αμμάτ(#ν*\ Αυτό £Υίσχόε* την [ 
• $$%§^<£np$&&ww) του π^ρίράλλοντο^ |i& την ενσ^άτ^· του m όλου^ tot^taui&î toy TACÎ& κοι &χ&: 
οδηγήσει σ& ένα πρόγραμμα γιο την εξο^αν^μηοη της· ενάργειας και τη fbfcxkaaq της ενεργειακής 
ant&éamç> $m ευρυτστσ τϊράγραμμα στον τομία της πυρηνίκ^ς οσφάλεια^ mm στην Ενοξΰμάτ^ση 
οπστ«λεοματίκ4ν συστημάτων για τη δΊαχφ*αη των αποβλήτων οτη γεωργία. Το πρόγραμμα για τη \ 
Βίσχφιση του περ^άλλοντός ττ|ς Μαύρης θάλασσας» το οποίο ^ηματοοσΐείτα.* οπό to TACIH Km οπο το j 
PHARE, ενισχύει με 1 «κατ* ΈΟϋ ένα έργο που αποβλέπει στην παροχή πολιτικής» ναμ»ζής, 8£<τμ*κή$> τεχνικής ! 
και χρηματοδοτικής £OTJ8SÎOÇ σττ| Γ^ργΕα, την Ουκρανέ και τή Ρωσία tëoMç «tot tt| Βουλγαρία mai tq | 
Ρουμανία που |3ρέχονται αποτη δολοσσα αυτή μ& σκοπό τη δημιουργία ενός επ*χειρησιοκοόπλο:ιαίου που 8α | 
επιτρέψει ν<2 αναστραφεί η περιβαλλοντική unopo.ôpiut| #α εξασφαλίσει την προστασία ι&υ η$ρίβάλλοντος 
και 8α συμβολή στην σειφάρο χρήση των φυσικών πσρ<« ν> 
Η δεύτερη πανευρωπαϊκή συνδιάσκεψη Υπουργών Περιβάλλοντος πραγματοποιήθηκε στην Λουκερνη τον Απρίλιο 
του 1993 στήριξε περαιτέρω την προσπάθεια "Environment for Europe" η οποία εγκαινιάστηκε κατά τη συνδιάσκεψη 
του Dobris το 1991. Το Σχέδιο Δράσεως για το Περιβάλλον (ΣΔΠ), το οποίο εγκρίθηκε στη Λουκερνη, αποβλέπει 
στην ανάπτυξη της συνεργασίας μεταξύ των ανατολικών και των δυτικών χωρών στον τομέα των πολιτικών 
μεταρρυθμίσεων, της ενισχύσεως των θεσμών και των επενδυτικών δραστηριοτήτων. 
Η απαίτηση του πέμπτου προγράμματος για την παροχή αυξημένης τεχνικής βοήθειας για την διατύπωση και την 
υλοποίηση εθνικών και περιφερειακών προγραμμάτων για την κατάρτιση του διοικητικού προσωπικού με στόχο την 
αειφόρο ανάπτυξη και για την καλύτερη συνειδητοποίηση των προβλημάτων της δημόσιας υγείας και του 
περιβάλλοντος από τις κυβερνητικές, τοπικές και περιφερειακές αρχές τηρείται πλήρως από το ΣΔΠ. 
Στη Λουκερνη, αποφασίστηκε να διοργανωθεί : 
μία επιχειρησιακή μονάδα σκοπόςτης οποίας θα είναι ναπροωθήσει τη βελτίωση του διοικητικούμηχανισμού, 
την κατάρτιση και την εκπαίδευση και 
μια επιτροπή προπαρασκευής έργων (ΕΠΕ), με σκοπό να βελτιωθεί το μερίδιο των επενδύσεων στον τομέα 
του περιβάλλοντος στις ΧΚΑΕ. 
Συμπέρασμα 
Με βάση το ήδη υπάρχον νομικό και στρατηγικό πλαίσιο που έχει σκοπό να προωθήσει την αειφόρο ανάπτυξη και 
την υλοποίηση των δεσμεύσεων που προέκυψαν από την UNCED (συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση και πέμπτο 
πρόγραμμα δράσεως), η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να συνεχίσει να παίζει ηγετικό ρόλο στις δραστηριότητες 
που προέκυψαν και αποτελούν συνέχιση της UNCED. 
Η Κοινότητα έχει θέσει τις ακόλουθες προτεραιότητες: 
Αποτελεσματική εφαρμογή όλωντων σχετικώνδιεθνώνπεριβαλλοντικώνσυμβάσεων, συμπεριλαμβανομένης 
και της συμβάσεως σχετικά με την ερημοποίηση, η οποία εγκρίθηκε τον Ιούνιο του 1994. 
Ενεργός συμμετοχή στις εργασίες της Επιτροπής για την Αειφόρο Ανάπτυξη (ΕΑΑ) με σκοπό την έγκαιρη 
περάτωση των εργασιών για τη συνολική ανασκόπηση της εφαρμογής της Agenda 21 ως την ειδική 
συνεδρίαση της ολομέλειαςτων HE καιτην εφαρμογή ορισμένωνπορισμάτωντης UNCED (δήλωση αρχών για 
τα δάση της οποίας η εφαρμογή θα εξεταστεί κατά την 3η συνεδρίαση της ΕΕΑ). 
Συμμετοχή στις εργασίες που θα διεξαχθούν σε διάφορα διεθνή βήματα (WTO, επιτροπή εμπορίου και 
περιβάλλοντος, UNEP, UNCTAD) με σκοπό να επιτευχθεί μία θετική σχέση ανάμεσα στο διεθνές εμπόριο και 
την προστασία του περιβάλλοντος. 
Ταυτόχρονα, η Κοινότητα, μέσω της πολιτικής της για τη συνεργασία και την ανάπτυξη θα συνεχίσει να εντείνει 
την βοήθεια που παρέχει στις αναπτυσσόμενες χώρες στον τομέα της προστασίας του περιβάλλοντος, με σκοπό 
να συμβάλει στην εφαρμογή των πορισμάτων της UNCED καιτην ισότιμη συνεργασία σε παγκόσμιο επίπεδο για την 
αειφόρο ανάπτυξη. 
34 
Όσον αφορά τις χώρες της ΚΑΕ, αυξημένη έμφαση αποδίδεται στη συνεργασία που θα πρέπει να αναπτυχθεί λόγω 
της σημασίας που έχει η εξεύρεση λύσεων για ορισμένα από τα πιεστικότερα περιβαλλοντικά προβλήματα των 
χωρών αυτών και λόγω του ρόλου που αυτό θα παίξει στη μείωση των περιβαλλοντικών προβλημάτων της ίδιας 
της Κοινότητας. 
IX. ΔΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΜΕΣΩΝ 
Εισανωνή 
Το πέμπτο πρόγραμμα αποδίδει ιδιαίτερη έμφαση στο γεγονός, ότι για να υπάρξουν ουσιαστικές αλλαγές στις 
σημερινές τάσεις, τις μεθόδους και τις συμπεριφορές και για να εξασφαλιστεί η συμμετοχή όλων των τμημάτων 
της κοινωνίας σύμφωνα με την αρχή της κοινής ευθύνης, θα πρέπει να αναπτυχθεί και να εφαρμοστεί ένα ευρύ 
φάσμα μέσων. Θα εξακολουθήσει να υπάρχει ανάγκη για τη θέσπιση νομοθεσίας και, όπως αναφέρεται στο 
παράρτημα Ι αυτής της εκθέσεως, κατά τα δύο προηγούμενα έτη, η Επιτροπή συνέχισε να προτείνει και το 
Συμβούλιο να εγκρίνει νομοθετικά μέτρα στον τομέα του περιβάλλοντος. Σύμφωνα ωστόσο με το πέμπτο 
πρόγραμμα και με τα πορίσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Εδιμβούργου, ο αριθμός των προτάσεων στον 
τομέα του περιβάλλοντος έχει μειωθεί. Επίσης, πολλές νομοθετικές προτάσεις σε επίπεδο ΕΚ αφορούν την 
προσαρμογή στα νεώτερα δεδομένα της υφιστάμενης νομοθεσίας ή αποτελούν οδηγίες πλαίσιο, οι οποίες 
προσεχώς θα αντικαταστήσουν την ισχύουσα επιμέρους νομοθεσία. 
Βελτίωση των περιβαλλοντικών δεδομένων και ποοσαουονπ των στατιστικών 
To Eurostat, οι εθνικές στατιστικές υπηρεσίες, τα υπουργεία περιβάλλοντος και οι άλλοι οργανισμοί προσπαθούν 
να προσαρμοστούν στο ρυθμό της περιβαλλοντικής πολιτικής. Οι προσπάθειες τους έχουν σήμερα καταλήξει σε 
λεπτομερείς δημοσιεύσεις που καλύπτουν την Κοινότητα στο σύνολο της. 
Ito Αου^Μ|3σ<ίΡγο ρημΐσυργή8ηκ# τρ,σΟατημα. $&S~ËNV i%$t$mâ *r inlormaiioft $β(φ&ρΙώ$(ά sur ? 
«flvironneïHfcrô) για τη οχ^κέντρ^ση ϊίερ^αλλοντικών πληροφοριών και δ$δσμένων και γιο την ενσωμάτωση 
Τ«ύν $68opÉw$v αυτών m eti&uc; to|i$< τη<£ τϊολιτική^ 'Ëvq. σύστημα £α#ΐ2#μ$νσ σε. ηλεκτρονικό 
υπαλσγίοτίΙ ϋξάώρβϋζ» την ολοκλήρωση του συστήματος γε&γροφ^ν περίβαλλσντικών πληροφορίών με 
όλα τα α>λα α^τήματο πληροφοριών itou απορούν σκ>^ικ&$ &α&ι#αοΐε$ γκ* την ηροστοσίο του 
περ#άλλοντος+ Το σύστημα 8)Θ*£Νν*εχ8ΐ σκοπσ να βεΧτίοτστίΟϊήσδίΐτη ο^α^ίριση* τηντίαρακολούδηοη* την 
υλ*8!ο&!ά¥) και την στΜχι&α στο πλαίσιο τη<* τϊ$ρ$ί*λλον^κ% πσΜτΐκής, 'Ενός; αριθμός προτεοοιοττ^ων, 
σπαΐς ε&οι οι περιρ^λλοντίκΙς' υπηρεσίες και δομές κοθώς κοι ο «^συγχρονισμός των δικτόων 
παρρκοΧου^ήσΕΐος αντισίοιχράν tmt προτεραιότητα του itpoypeuiimo^ UFE, Το σύστημα 8ο αποτελέσει 
τελικά βάση για τσ σύνολο της περιβαλλοντικής πολιτικής τσυ Λουξεμβούργου τόσο σε κοινοτικό άσο και as 
εθνικό ^snËri&So. βα εξασφαλίζει επίσης τη σύνδεση μ$ τσ δίκτυο του gup&ïtaÎKOô οργανισμού 
πφίβοΜοντος, 
Η βελτίωση των πληροφοριών για το περιβάλλον συμβάλλει στην εφαρμογή του πέμπτου προγράμματος. Θα είναι 
σημαντικό να εισαχθεί η οικονομική διάσταση στα συστήματα περιβαλλοντικώνπληροφοριών, ώστε να αποτελέσουν 
τη βάση για την εκτίμηση του κόστους και των οφελειών που συνεπάγονται οι διάφορες πολιτικές επιλογές για την 
κοινωνία. 
Το 4ετές αναπτυξιακό πρόγραμμα (1994-1997), το οποίο αφορά το περιβαλλοντικό σκέλος των κοινοτικών 
στατιστικών πρόκειται σύντομα να εγκριθεί. Στο πλαίσιο αυτού του προγράμματος, το σύστημα SERIEE (European 
System for the Collection of Economic Information on the Environment), το οποίο αναπτύχθηκε από το Eurostat, αρχίζει 
τώρα να εφαρμόζεται σε ορισμένους τομείς. Συγκεκριμένες προτάσεις σχετικά με στατιστικές που αφορούν τα 
απόβλητα και τις περιβαλλοντικές δαπάνες πρόκειται να υποβληθούν κατά το δεύτερο εξάμηνο του 1994. 
35 
Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος θα παίξει σημαντικό ρόλο στον τομέα αυτόν. Οι αποφάσεις σχετικά με 
την έδρα του ΕΟΠ (Κοπεγχάγη), τον πρώτο του διευθυντή, τον προϋπολογισμό του και το πρώτο πολυετές 
πρόγραμμα εργασιών αποτελούν σημαντικά βήματα για τη δημιουργία ενός οργανισμού ικανού να επεξεργάζεται, 
να συγκρίνει και να εξασφαλίζει τη συμβατότητα του μεγάλου όγκου δεδομένου που είναι απαραίτητα για να 
αξιοποιηθεί η τεράστια γνώση που έχει συγκεντρωθεί κατά τις τελευταίες δεκαετίες στον τομέα των φυσικών 
επιστημών και για να αποκτήσουν πρόσβαση στη γνώση αυτή οι υπεύθυνοι για τη λήψη αποφάσεων σε κοινοτικό 
ή άλλο επίπεδο. 
Την άνοιξη του 1994 οριστικοποιήθηκεη πανευρωπαϊκή έκθεση για την κατάσταση του περιβάλλοντος στην Ευρώπη, 
η οποία υπήρξε προϊόν των προσπαθειών της Task Force για τη δημιουργία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού 
Περιβάλλοντος (ΕΟΠ), των εθνικών οργανισμών και διαφόρων διεθνών οργανισμών. 
Επιοτηυονικπ έρευνα και τεγνολονική ανάπτυξη 
Προοδευτικά, το κύριο χρηματοδοτικό και πολιτικό μέσο της ΕΚ - το τετραετές πρόγραμμα πλαίσιο - έδωσε 
έμφαση στην ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού προβληματισμού στις δραστηριότητες του. Η προστασία του 
περιβάλλοντος και η βελτίωση της ποιότητας της ζωής αποτελούν ήδη σημαντικούς στόχους της τρέχουσας 
κοινοτικής Ε&Α, στο πλαίσιο του Τρίτου Προγράμματος Πλαισίου (ΠΠ3) το οποίο λήγει στα τέλη του 1994. Οι 
στόχοι αυτοί έχουν σημαντικά ενισχυθεί στο Τέταρτο Πρόγραμμα Πλαίσιο (ΠΠ4), τόσο χάριν στη γενική του 
δέσμευση να προωθήσει την αειφόρο ανάπτυξη όσο και χάριν στη σημαντική αύξηση των χρηματοδοτικών πόρων 
που διατίθενται για το περιβάλλον. 
Το ΠΠ4 θα προωθήσει σημαντικά την ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού προβληματισμού στην Ε&Α σε όλους τους 
τομείς και θα προσφέρει επιστημονική βοήθεια για την ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού προβληματισμού στις 
κλαδικές πολιτικές. Μία από τις τρεις κατευθυντήριες αρχές είναι "να εξασφαλιστούν οι ανάγκες της κοινωνίας και 
να προωθεί η αειφόρος ανάπτυξη." 
Η κοινοτική Ε&Α για το περιβάλλον συμβάλλει σημαντικά αφενός στη διεύρυνση του φάσματος των 
περιβαλλοντικών μέσων, βελτιώνοντας τις μεθόδους για την εκτίμηση της ποιότητας του περιβάλλοντος, 
αυξάνοντας την κατανόηση των περιβαλλοντικώνδιεργασιών καιτων επιπτώσεωντων ανθρώπινων δραστηριοτήτων, 
αναπτύσσοντας νέες τεχνολογίες και προϊόντα συμβατά με το περιβάλλον, βελτιώνοντας ήδη εφαρμοζόμενες 
διεργασίες παραγωγής ώστε να γίνουν φιλικότερες προς το περιβάλλον και αφετέρου παρέχει και παρέχοντας μία 
βελτιωμένη επιστημονική βάση για τη λήψη κανονιστικών μέτρων. 
Οι ερευνητικές εργασίες θα επικεντρωθούν στα αυτόματα προειδοποιητικά συστήματα και τα συστήματα για την 
παρακολούθηση των επιπέδων της ρυπάνσεως στην ατμόσφαιρα, τους ποταμούς ή τις θάλασσες. Η κοινοτική 
έρευνα στον τομέα του περιβάλλοντος βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις αρχές της ισότιμης συνεργασίας και της 
κοινής ευθύνης. Για παράδειγμα, η κύρια έμφαση δίδεται στην ευρωπαϊκή συμβολή στην έρευνα για τις πλανητικές 
αλλαγές, η οποία διεξάγεται στο πλαίσιο ισότιμης συνεργασίας με τις έρευνες που διεξάγονται σε εθνικό επίπεδο. 
Στο πλαίσιο αυτό, το ευρωπαϊκό δίκτυο για την έρευνα των πλανητικών αλλαγών (ENRICH) αποβλέπει στην ενίσχυση 
του συντονισμού της έρευνας και τη δημιουργία δικτύων στον τομέα αυτόν στο σύνολο της Ευρώπης και πέρα από 
αυτήν. 
Στο πλαίσιο του προγράμματος Ε&Α για το περιβάλλον διερευνάται η αλληλεξάρτηση ανάμεσα στις κοινωνικές 
συμπεριφορές και τις κινητήριες δυνάμεις των νέων προτύπων παραγωγής και καταναλώσεως και διεξάγονται 
εργασίες με σκοπό τον προσδιορισμό δεικτών για την αειφόρο κατανάλωση. Σημαντική έμφαση δίνεται στα πλαίσια 
του ΠΠ4 σε θέματα Ε&Α για θέματα που περιλαμβάνονται στο Λευκό Βιβλίο για την ανάπτυξη, την 
ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση και ιδιαίτερα στο κεφάλαιο 10. 
Η Ε&Α της ΕΚ στον τομέα του περιβάλλοντος παρέχει σημαντική στήριξη για την εφαρμογή της περιβαλλοντικής 
νομοθεσίας και την τήρηση της με τρεις τρόπους: βελτιώνοντας την επιστημονική βάση της περιβαλλοντικής 
νομοθεσίας, αναπτύσσοντας βελτιωμένο ηλεκτρονικό εξοπλισμό και αναπτύσσοντας νέες διεργασίες παραγωγής 
και νέα προϊόντα καθώς και νέες τεχνολογίες για τον περιορισμό της ρυπάνσεως του περιβάλλοντος. 
36 
Η Ε&Α της ΕΚ στον τομέα του περιβάλλοντος χαρακτηρίζεται από έντονο διεθνή προσανατολισμό. Πρώτον, το 
σημαντικότερο μέρος της Ε&Α της ΕΚ στον τομέα του περιβάλλοντος αφορά πλανητικά, περιφερειακά 
περιβαλλοντικά θέματα, τα οποία δεν περιορίζονται από τα σύνορα της Κοινότητας. Δεύτερον, η συμμετοχή στο 
κοινοτικό πρόγραμμα Ε&Α για το περιβάλλον είναι ανοιχτή σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες σε επίπεδο μεμονωμένων 
έργων. Τελικά, η έρευνα που αφορά θέματα σχετικά με το περιβάλλον και την αειφόρο ανάπτυξη θα 
εξακολουθήσει να αποτελεί ζωτικό μέρος της συνεργασίας της ΕΚ στον τομέα της έρευνας με τρίτες χώρες. Πρέπει 
να σημειωθεί ότι το επεκτεινόμενο δίκτυο ENRICH περιλαμβάνει όλες τις ευρωπαϊκές χώρες καθώς και ορισμένες 
χώρες της Αφρικής. 
Τα περιβαλλοντικά προβλήματα καλύπτονται σε μεγάλο βαθμό και από άλλα ειδικά προγράμματα ΕΤΑ στο πλαίσιο 
του 4ου προγράμματος πλαισίου της ΕΚ, σκοπός των οποίων είναι να συμβάλλουν στην εφαρμογή της αρχής της 
ΒΔΤ (βέλτιστης διαθέσιμης τεχνολογίας): 
ένας από τους νευραλγικούς στόχους του Προγράμματος για τις Βιομηχανικές Τεχνολογίες και τις 
Τεχνολογίες Υλικών είναι να ενσωματώσει σε μεγαλύτερο βαθμό τις περιβαλλοντικές απαιτήσεις και τον 
ανθρώπινο παράγοντα στις βιομηχανικές διεργασίες και τα προϊόντα, λαμβάνοντας υπόψη το σύνολο της 
διάρκειας ζωής τους, 
ένα από τα κεντρικά θέματα του Προγράμματος για τις Καθαρές και Αποδοτικές Ενεργειακές Τεχνολογίες 
είναι οι ανανεώσιμες μορφές ενέργειας, 
οι διερευνητικές δραστηριότητες σχετικά με τη χρήση της τηλεματικής στον τομέα του περιβάλλοντος θα 
επικεντρωθούν στα όργανα που απαιτούνται για την παρακολούθηση του περιβάλλοντος, 
οι ερευνητικές δραστηριότητες θα επικεντρωθούν στα αυτόματα συστήματα ειδοποίησης και 
παρακολούθησης σχετικά με τα επίπεδα ρυπάνσεως στην ατμόσφαιρα στους ποταμούς ή στις θάλασσες, 
η προ-κανονιστική έρευνα που σχετίζεται με το περιβάλλον (για τους σκοπούς του εμπορίου καθώς και της 
νομοθεσίας) θα ενισχύεται από το Πρόγραμμα για Τυποποίηση, τις Μετρήσεις και τις Δοκιμές, 
τέλος, τα ειδικά προγράμματα επιστήμης και τεχνολογίας στο πλαίσιο του LIFE θα καλύψουν επίσης 
σημαντικά θέματα σχετικά με το περιβάλλον όπως: περιβαλλοντική υγεία, περιβαλλοντική συμβατότητα των 
τεχνολογιών κλπ. 
Η Ε&Α σε επίπεδο κρατών μελών, η οποία σχετίζονται με το περιβάλλον θα είχε να αντλήσει οφέλη από ένα 
ισχυρότερο Πρόγραμμα Πλαίσιο. Μολονότι υπάρχουν πολλά εθνικά ερευνητικά προγράμματα στον τομέα αυτόν, 
ο καλύτερος συντονισμός τους και η αύξηση των χρηματοδοτήσεων θα επέτρεπαν να αυξηθεί η 
αποτελεσματικότητα τους από την άποψη τόσο της ερευνητικής όσο και της περιβαλλοντικής πολτικής. 
Παραδείγματα τέτοιων προγραμμάτων αφορούν ένα φάσμα θεμάτων από την έρευνα για την διαχείριση των 
παράκτιων ζωνών, ως την εκτίμηση της ατμοσφαιρικής ρυπάνσεως και τις δοκιμές για τον έλεγχο της χημικής 
ασφάλειας. 
Μολονότι υπάρχει μια μεγάλη ποικιλία τύπων παρακτίων ζωνών, τα κοινά τους χαρακτηριστικά επαρκούν, ώστε να 
είναι δυνατόν, τα αποτελέσματα ερευνητικών προγραμμάτων, όπως το πρόγραμμα LOIS (Land-Ocean Interactions 
Study) του HB και PNOC (Programme National d'Océanographie Côtière) να χρησιμοποιηθούν αλλού. Η πρωτοβουλία 
ELOISE (European Land-Ocean Interactios Studies) δεν επιτρέπει απλώς την ένταξη προγραμμάτων, όπως το LOIS 
και το PNOC σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, αλλά αποτελεί και πρότυπο, το οποίο τά κράτη μέλη έχουν την δυνατότητα 
να χρησιμοποιούν κατά τον σχεδιασμό των ερευνητικών τους προγραμμάτων για τις παράκτιες ζώνες. 
Όσον αφορά την εκτίμηση των επιπτώσεων από την ρύπανση του αέρα, η δημοσίευση από την Επιτροπή μιας 
σειράς μεθοδολογικών εγχειριδίων επί έναν αριθμό ετών επέτρεψε τον εναρμονισμό των μελετών στα κράτη μέλη 
και, με τον τρόπο αυτόν, την βελτίωση της συγκρισιμότητας των δεδομένων στο σύνολο της Κοινότητας. 
φην ΐ^φμΐΒφ^0ί(^ψφψ^ Έρευνας δρορολ^γησε éw nwmmi% πρόγρσμρα ψ& να πρσ$$?ρεΐ τήν 
37 
ΚλαδίKOC και YCUOOTOEIKOC σγεδιασυόο 
' Ενα σημαντικό θέμα σήμερα είναιη ενσωμάτωση του περιβαλλοντικούπροβληματισμού στονχωροταξικό σχεδιασμό 
των πόλεων και της υπαίθρου με κριτήρια κατά κύριο λόγο τις μετακινήσεις, τις χρήσεις γης, την περιφερειακή 
ποικιλότητα, την ανάπτυξη των αστικών κέντρων και την ερημοποίηση. 
Οι περιβαλλοντικές αρχές σπάνια συμμετέχουν πλήρως στον μακροπρόθεσμο στατηγικό σχεδιασμό. Ορισμένα 
κράτη μέλη διαθέτουν ειδικό κανονιστικό πλαίσιο για την προστασία των περιβαλλοντικά ευαίσθητων περιοχών, 
όπως είναι οι παρόχθιες και οι ορεινές περιοχές. Ωστόσο, στην πράξη, λόγω των συχνών παρεκκλίσεων, οι 
κανόνες αυτοί δεν εφαρμόζονται πάντοτε. Εκτός αυτού, η τάση για αποκέντρωση των αρμοδιοτήτων όσον αφορά 
την έγκριση των χρήσεων γης δεν είναι πάντα επωφελής από την άποψη του περιβάλλοντος, επειδή οι τοπικές 
αρχές συχνά δυσκολεύονται να αντισταθούν στην πίεση που ασκούν οικονομικοί παράγοντες, ιδιαίτερα σε 
περιόδους οικονομικής κάμψεως και ανεργίας. 
Αυτό καθιστά επιτακτικότερη την ανάγκη για τη λήψη ευρύτερων μέτρων που θα εξασφάλιζαν μία συνεπέστερη 
περιβαλλοντική πολιτική συμβατή με την εσωτερική αγορά. Τα μέτρα αυτά πρέπει να ληφθούν σε εθνικό αλλά και 
σε κοινοτικό επίπεδο με κριτήριο την αρχή της επικουρικότητας. Παραδείγματα είναι δυνατόν να βρεθούν στην 
πολιτική περιφερειακής αναπτύξεως (βλέπε σχετικό τμήμα στην παρούσα έκθεση), στη νομοθεσία, όπως είναι η 
οδηγία για τους οικοτόπους (ενδιαιτήματα) και η οδηγία που αφορά τις εκτιμήσεις περιβαλλοντικών επιπτώσεων 
που επηρεάζουν τις πολιτικές χωροτακτικού σχεδιασμού των πόλεων και της υπαίθρου. 
Σόμφανα μ& τσν νόρο του Ηδ γία τον χωρ^ακπκά σχεδιασμό και τις αποζημιώσεις^ του 18S11 κάθε περιοχή 
#8$ifict και ISofougjh) t$>$tw να υποβοΛει αχ$σιο που να ΚΟΑΦΤΦΙ την συνολική της &αταοτ$. Κατά την 
προετοράσια τ»ν σχεδίων ourév, οι τοπικές αρχές σχεδιασρου αφε&ουν να λ«μράνσυν «πάψη τους τον 
περφοΑλοντίκά τϊροβληματισμ^ Τον Νοέμβριο tou W$» *| κυβέρνηση του ΗΒ οτ|μασίευα$ μία 
περφαλλονηκη εκτίμηση των ανοπτυξια«ών σχεδόν που αποτελεί οδηγά καλής πρακτικές που πορεύει 
οΐίμ0ουλες <mq tom^éç ορχές, ώστε να τηρήσουν αυτήν την w^ofy Ettjv Πορτογαλία, ivo, Φατογματου 
1993 ότι πρέπει να εκπονηθούν και να εγκριΦαάν σχέδιο γιο τη διαχείριση του συνόλου των παράκτιων 
«$Ρΐοχών Τα αχ#&0; αυτά προβλέπεται ότι $α καλύψουν άλους τους togièîç 0>OWIPIOTÎ|T*IJV στις παράκτί$ς 
περιοχές. 
Εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων 
Σύμφωνα με μία έκθεση που δημοσιεύθηκε το 1993 με αντικείμενο την πενταετή πείρα εφαρμογής της 
οδηγίας σχετικά με τις μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων (85/337/ΕΟΚ), η οποία δείχνει ότι τα κράτη 
μέλη δυσκολεύονται να την εφαρμόσουν και ότι αντιμετωπίζουν πολλά πρακτικά προβλήματα, η Επιτροπή 
πρότεινε την αναθεώρηση της ισχύουσας νομοθεσίας. Η προτεινόμενη αναθεώρηση διευκρινίζει τα 
κριτήρια τα οποία θα πρέπει να εφαρμόζονται στα υποβαλλόμενα έργα τα οποία υπόκεινται σε εκτίμηση 
περιβαλλοντικών επιπτώσεων, καθώς και το περιεχόμενο αυτών των εκτιμήσεων και ενσωματώνει την 
αρχές της συμβάσεως Espoo σχετικά με την κοινοποίηση των πληροφοριών που αφορούν έργα με 
διασυνοριακές επιπτώσεις. 
Λογικά, το επόμενο βήμα θα ήταν να επεκταθεί η οδηγία ώστε να καλύπτει σχέδια και προγράμματα, 
γεγονός που θα ικανοποιούσε τους υπεύθυνους για τη διαχείριση του περιβάλλοντος σε όλα τα επίπεδα, 
δεδομένου ότι θα επέτρεπε να λαμβάνεται υπόψη ο περιβαλλοντικός προβληματισμός από τα αρχικά 
στάδια της προετοιμασίας τους. 
38 
wiwrrwwwTftrrwnwriwiwrmwTyTw^wiwrriTnTiwriT^ 
metmo. t*tç &o8$<tô$e^w ινφ^τοι? ο^α#μοο mt$r*wpp6V$ ι*ας PtwmnKçpwp^ 
Τα σχεδία γιο',το. ο$α|α upo^tetai έΟΕ ειναφεροντάΐ στην ι&άά| νοροίεσ(σ, ' Τη στιγμή: αυτ$ 
;Ttpwro^aÇelé^ë::;o^aT«i^ ή ono^^o^opXtet ν.α· *$&&0φ«& στα qgftto αυτά μία ^άράνραφος; 
οπθ« $α «κιφΜ9*& πκρ^ολλοντίκ^ «raRfâcwiç των νέων πολιτίκ<δν>·< Η Ολλανδία %έι αρέσει νά έξετο^ 
ts titâjpggwtf μ4?*Ϊ9*» να tiftyty* τ** 4t#gtôBitâ τους μι» TÎW άρφβρ* ctftav$t, h ^0vmor| TO H# 
;ρ 9ttg$tiQ9w/i$$βφ&βς *fôOfa<œ*ç m mm® wmitept&m wp 
oev υπάρξουν στοίχίΕΙα,τρί να-: οείχνουν, $τ*τ| εκτίμηση mmé. του- τ^ησυ φρ «φαρίλαστεΙ σε 
Η έγκαιρη εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων αποτελεί το κλειδί για την ενσωμάτωση του περιβάλλοντος 
στους άλλους τομείς της πολιτικής, και παίζει κεντρικό ρόλο στην προσπάθεια για την αειφόρο ανάπτυξη, η οποία 
αναφέρεται στην συνθήκη. Η Επιτροπή δημιούργησε τον Ιούνιο του 1993 μία σειρά μηχανισμών, σκοπός των οποίων 
είναι η πληρέστερη ενσωμάτωση του περιβάλλοντος στους άλλους τομείς πολιτικής με την εξέταση όλων των 
μέτρων με βάση τις περιβαλλοντικές τους επιπτώσεις (βλέπε επίσης επόμενο κεφάλαιο). 
Ανάπτυξη υλικών δεικτών και αναδιάρθρωση των εθνικών λοναριασυών 
Στο πλαίσιο της προετοιμασίας της συνδιασκέψεως του Νοεμβρίου 1993 με θέμα "Προς ένα ευρωπαϊκό μοντέλο 
για την αειφόρο ανάπτυξη" καθώς και του Λευκού Βιβλίου, η Επιτροπή διερεύνησε τις πολιτικές επιλογές που θα 
συνέβαλλαν στην άρση των αντιθέσεων ανάμεσα στο περιβάλλον, την απασχόληση και την ανταγωνιστικότητα 
καθώς και τα εργαλεία που απαιτούνται για την επίτευξη του σκοπού αυτού. 
Αναγνωρίζεται γενικά η ανάγκη για τον υπολογισμό ενός "Πράσινου ΑΕΠ". Μετά την αξιολόγηση των σημερινών 
προσεγγίσεων, αναγνωρίστηκε ότι, λόγω μεθοδολογικών προβλημάτων, δεν θα ήταν δυνατό να υπάρξει, 
τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα ένας ενιαίος τρόπος υπολογισμού του "Πράσινου ΑΕΠ" που θα επέτρεπε την 
περιγραφή των περιβαλλοντικών ωφελειών και των οικονομικών μεγεθών και του κοινωνικού κόστους που 
συνεπάγεται η αειφόρος ανάπτυξη. Πιστεύεται ωστόσο, ότι μία περισσότερο πραγματοποιήσιμη (αλλά όχι 
βέλτιστη) λύση θα ήταν μια διπλή προσέγγιση βασιζόμενη στην ανάπτυξη ενός συστήματος περιβαλλοντικώνδεικτών 
και δεικτών περιβαλλοντικών πιέσεων καθώς και "δορυφορικών" λογαριασμών παράλληλα με το σύστημα εθνικών 
λογαριασμών. Στο πλαίσιο αυτό, το Eurostat διατυπώνει προτάσεις για ένα σχέδιο δεικτών περιβαλλοντικών 
πιέσεων σε στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη, τον ΟΟΣΑ και τον ΕΟΠ. Για την ανάλυση κόστους, το Eurostat 
και οι εθνικοί οργανισμοί αναπτύσσουν μία προσέγγιση βασιζόμενη στους "δορυφορικούς λογαριασμούς" (satelite 
account) στοιχείο της οποίας θα είναι και το SERIEE. 
' Ί'ΙΊ ΓΙ' ' WT Ί Ι1 "Ι"' ψ ' ΊΊΊΊΨ Ί' Ί'1'W1 ""Ι Ί'Μ ΊΊ"Β' • ψ ψ Ίψ 'IW Ή ΙΊΊΊΊ' Φ φ Ή' ' ' • 1' I'll 111ΙΊ 111111ΙΊ ΙΙΊΙΜ 
•ltr|v Ολλανδία σημαντική κροοοος έχει orpeaAi όσον σ,φορά την ανάπτυ^ δ&κτών mifàmfot για την 
rwp$&tàsm4w>)mw$ et *m<&& m$$mw mouç wrô6wm*$ γ*Β trç y$po$\ τ*$ς neterofc *$ «κράξουν 
ftoooma, να απλοποιούν και να κα*να?τοιαυ>τα αποτεΜσματα της καθόδου στον περ^αλλον^κο τομέα και 
Γ«$κχ& πραετσ^μάζετοι ένα ttàwsà σώστημσ n$p^oM«5vti«év^s3Hrrév 
ΑνάπτυΕη υεθοδολονιών νια την ανάλυση κόστουο/οΦελειών 
Το άρθρο 130r(3) της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση ορίζει ότι τα οφέλη και το κόστος των πράξεων και 
παραλήψεων πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά την κατάρτιση της κοινοτικής πολιτικής για το περιβάλλον. Στο 
πλαίσιο της εσωτερικής αγοράς και των πολιτικών για τις MME, διεξάγονται μελέτες γύρω από το θέμα αυτό. Η 
Επιτροπή έχει σκοπό να αναπτύξει, στο προσεχές μέλλον, μία κοινή μεθοδολογία για την ανάλυση κόστους-
ωφελειών, η οποία θα είναι δυνατόν να εφαρμόζεται στι ς προτάσεις και τα έργα που σχετίζονται με το περιβάλλον. 
Με τα σημερινά επιστημονικά εργαλεία, είναι δύσκολο να εκφραστούν ποσοτικά μη χρηματικά αγαθά και ειδικότερα 
οι περιβαλλοντικοί πόροι. Ως εκ τούτου, η έμφαση δίδεται περισσότερο στην ανάλυση κόστους-αποδόσεως που 
οδηγεί σε περισσότερο πρακτικά αποτελέσματα παρά η ανάλυση κόστους-ωφελειών. 
39 
Οικονουικά και Φορολονικά υέσα 
Κρατήσεις και εισφορές 
Σε ορισμένες χώρες, επιβάλλονται κρατήσεις και εισφορές: στα απόβλητα παραδίδονται για να διαΤεθούν σε 
χώρους ταφής αποβλήτων (Δανία και Ολλανδία), στα οικιακά καύσιμα (ΗΒ), στην άντληση υπογείου και 
επιφανειακού νερού (Δανία και Ολλανδία) στα λύματα (Γαλλία, Γερμανία, Ολλανδία). 
Στην Ολλανδία εφαρμόζονται τέλη στα λιπάσματα και στα φυτοφάρμακα. Στη Γαλλία εφαρμόζεται ένα ειδικό τέλος 
για την ατμοσφαιρική ρύπανση, τα έσοδα από το οποίο αναδιανέμονται υπό τη μορφή χρηματοδοτικών ενισχύσεων 
για την προμήθεια και τη λειτουργία εξοπλισμού και για την ανάπτυξη βιομηχανικών τεχνολογιών στον τομέα της 
ρυπάνσεως του αέρα. 
Η επιτυχία της αμόλυβδης βενζίνης 
Χάριν στη διαφοροποίηση των έμμεσων φόρων και σύμφωνα με την νομοθεσία της ΕΚ για τη διάθεση αμόλυβδης 
βενζίνης καθώς και με τα πρότυπα εκπομπών οχημάτων, η κατανάλωση αμόλυβδης βενζίνης είναι, σύμφωνα με το 
Eurostat, για πρώτη φορά μεγαλύτερη απ' ότι η κατανάλωση της βενζίνης που περιέχει μόλυβδο. Από την 
εισαγωγή της στην αγορά το 1986, στο μερίδιο της αμόλυβδης βενζίνης αυξήθηκε από 1% το 1986, σε 40,7% το 
1991 και σε 53,3% το 1993. Το υψηλότερο μερίδιο παρατηρείται στη Γερμανία με 88,7% με επόμενη τη Δανία με 
75,6% την Ολλανδία με 75,1%. Η Πορτογαλία έχει τη χαμηλότερη κατανάλωση αμόλυβδης βενζίνης, με ποσοστό 
20,9%. 
Φόρος ενέργειας/CO., 
Η Επιτροπή αποδίδει μεγάλη έμφαση στην σπουδαιότητα του φόρου άνθρακα/ενέργεια στο σύνολο των μέτρων 
που αποβλέπουν στην σταθεροποίηση των εκπομπών C02 στην ΕΚ και το έτος 2000 στα επίπεδα του 1990 (βλέπε 
κεφάλαιο για την ενέργεια). Το Λευκό Βιβλίο τονίζει την σημασία του προτεινόμενου φόρου λόγω της συμβολής την 
οποία αναμένεται να έχει όχι μόνο στην ποιότητα του περιβάλλοντος, αλλά και στη μείωση του έμμεσου κόστους 
της εργασίας με αποτέλεσμα ένα διπλό όφελος: τη βελτίωση του περιβάλλοντος σε συνδυασμό με τη δημιουργία 
θέσεων εργασίας. 
Εάν τα έσοδα από τον φόρο που υπολογίζεται ότι θα είναι είναι 1% του ΑΕΠ, θα χρησιμοποιηθούν για τη μείωση 
των σημερινών φόρων και εισφορών, όπως είναι οι συνεισφορές των εργοδοτών για την κοινωνική ασφάλιση των 
ανειδίκευτων εργατών, θα υπήρχαν σημαντικά αποτελέσματα όσον αφορά τη δημιουργία θέσεων εργασίας. 
Το Μβ» του 1Μ& t| âertst Qtomm 4vçtv ΦΟ>Ο $02 γι& w tmffîfàtôâ τφοίοντα $$ qpç&vm wqMfegfetg, s^.^-1 ^_*_._-... ~...—"Χ"-"^""* TOUS dvEpa*aa καιτην -Α——*—*—~* - Α-^*^ _.*_.*_*.. ^ «*»* 
Κρατικές ενισχύσεις 
Μία βασική αρχή της περιβαλλοντικής πολιτικής της Κοινότητας είναι η αρχή σύμφωνα με την οποία ο "ρυπαίνων 
πληρώνει". Η εφαρμογή της αρχής αυτής θα υποχρεώσει τις εταιρείες, μέσω του μηχανισμού των τιμών, να 
μετατρέπουν το περιβαλλοντικό κόστος σε χρηματοοικονομικό. Τον Δεκέμβριο του 1993, η Επιτροπή θέσπισε ένα 
νέο σύνολο κατευθυντήριων γραμμών για τις περιβαλλοντικές ενισχύσεις βάσει των οποίων η Επιτροπή θα κρίνει 
τις κρατικές ενισχύσεις για την προστασία του περιβάλλοντος. Οι νέες κατευθυντήριες γραμμές προβλέπουν τη 
μείωση των ενισχύσεων για την προσαρμογή των υφισταμένων εγκαταστάσεων, αλλά, αναγνωρίζοντας ότι οι 
επιδοτήσεις ενδέχεται να είναι η δεύτερη κατά σειρά βέλτιστη λύση, προβλέπουν αύξηση των ενισχύσεων (ως 30%) 
για τις επενδύσεις που αποβλέπουν σε στόχους που υπερβαίνουν κατά πολύ τις σημερινές περιβαλλοντικές 
απαιτήσεις. 
40 
Οικολογιστικός έλεγχος 
Μετά την έκδοση του κανονισμού για την οικολογική διαχείριση και τον οικολογιστικό έλεγχο από το Συμβούλιο το 
1993, η Επιτροπή έχει αναλάβει μία σειρά πρωτοβουλιών για να εξασφαλίσει την ομαλή θέση σε ισχύ και την 
λειτουργία του συστήματος. Για παράδειγμα, ο CEN έχει λάβει εντολή να καταρτίσει πρότυπα για συστήματα 
περιβαλλοντικής διαχειρίσεως και οικολογιστικου ελέγχου. Οι εργασίες συνεχίζονται για την κατάρτιση 
κατευθυντηρίων γραμμών για τις διαδικασίες ελέγχου και την διαπίστευση των ελεγκτών. Στην προσπάθεια αυτή 
θα συμβάλει και ο ευρωπαϊκός οργανισμός δοκιμών και πιστοποιήσεως (EOTC), ο οποίος θα προσφέρει ίσως το 
κατάλληλο πλαίσιο για τον συντονισμό των εθνικών φορέων που είναι υπεύθυνοι για την διαπίστευση ελεγκτών. 
Κατά τη διάρκεια του 1994, η Επιτροπή θα εκδόσει κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τα κριτήρια, τους όρους 
και τις διαδικασίες για την διαπίστευση των ελεγκτών καθώς και κατευθυντήριες γραμμές για την σύνταξη κωδίκων 
επαγγελματικής δεοντολογίας και κωδίκωνορθής πρακτικής για τους ελεγκτές. Το 1993 χορηγήθηκαν 13 ενισχύσεις 
σε MME με σκοπό την παρακολούθηση του τρόπου εφαρμογής του οικολογιστικου ελέγχου ως μέρους μιας 
εξελισσόμενης προσπάθειας στο πλαίσιο του οποίου έχουν υποβληθεί 450 προτάσεις έργων στην Επιτροπή. 
$T*fv ΟΜαν»^ tomamt μία &<ta^ για τ*ς auj^vrpaé* uw&s&ç, η onofc ow<& &α Worrpa 
περ^ϊλλοντική^' με£ΐρνα<^σο«ϊ tousetoping), ÛÎ επιχειρήσεις ενθαρρώνονταΐ χρηματοοικονομικά για να 
$ftw\$wm τον ^^ολ^ιοτ^οΛγχό, $to Η& mam ?<&&% m*U$ m^pf&m #$&t m τοπ#&$ <wk < 
Οικολογικό σήμα 
To 1992 συμφωνήθηκε να θεσπιστεί ένα οικολογικό σήμα το οποίο θα απονέμεται στα προϊόντα που δεν προκαλούν 
σημαντικές βλάβες στο περιβάλλον καθόλο τον κύκλο ζωής τους από την πρώτη ύλη ως την αποκομιδή τους ως 
απόβλητα. Κατ'αρχήν, η απονομή του σήματος αφορά όλα τα προϊόντα, συμπεριλαμβανομένων και των 
εισαγομένων στην Κοινότητα. Ο κανονισμός προβλέπει έναν μηχανισμό διαβουλεύσεων για τον καθορισμό 
κριτηρίων. Ο μηχανισμός αυτός συνίσταται, μεταξύ άλλων, από τις εθνικές επιτροπές απονομής του οικολογικού 
σήματος, ένα συμβουλευτικό Forum με έδρα στις Βρυξέλλες στο οποίο θα συμμετέχουν βιομηχανικοί και εμπορικοί 
φορείς, οι οργανισμοίτων καταναλωτών και οι περιβαλλοντικές οργανώσεις καθώς και από μία κανονιστική επιτροπή 
που θα αποτελείται από αντιπροσώπους των κρατών μελών. 
Στο πλαίσιο της διαδικασίας αυτής, τα προϊόντα που προτείνονται από τους αρμόδιους εθνικούς φορείς θα 
εξετάζονται και θα αποφασίζεται ποια οικολογικά κριτήρια θα πρέπει να καθορίζονται και να εφαρμόζονται. Τα 
κριτήρια αυτά θα προτείνονται από έναν αρμόδιο εθνικό φορέα και θα αποφασίζονται από την κανονιστική επιτροπή. 
Κατά τη διάρκεια του 1993, οικολογικά σήματα έχουν απονεμηθεί σε πλυντήρια πιάτων και πλυντήρια ρούχων. Το 
1994 αναμένεται να ληφθούν αποφάσεις για το χαρτί υγείας, το χαρτί κουζίνας και τα εδαφοβελτιωτικά προϊόντα. 
Εργασίες διεξάγονται επίσης για περισσότερους από 20 τύπους προϊόντων. 
Αστική ευθύνη 
Το πέμπτο πρόγραμμα θεωρεί την αστική ευθύνη ως ένα σημαντικό εργαλείο που πρέπει να χρησιμοποιείται ως 
ύστατη λύση. Το 1993, η Επιτροπή δημοσίευσε ένα Πράσινο Βιβλίο, το οποίο εξετάζει τα θέματα που αφορούν την 
αποκατάσταση των ζημιών στο περιβάλλον. Το Πράσινο Βιβλίο εξετάζει μία σειρά θεμάτων που σχετίζονται με τους 
διάφορους τύπους αστικής ευθύνης και με τα όρια τους, τον ορισμό της περιβαλλοντικής βλάβης, τις επιλογές 
όσον αφορά την αποκατάσταση των ζημιών καθώς και τις κατάλληλες χρηματοοικονομικές λύσεις (δαπάνες 
καθαρισμού οι οποίες πρέπει να βαρύνουν αυτούς που προκαλούν τη ρύπανση, ασφαλιστικά ταμεία). Το Πράσινο 
Βιβλίο βασίζεται στην αρχή "ο ρυπαίνων πληρώνει" και εξετάζει τρόπους για τη συγκεκριμένη εφαρμογή της αρχής 
αυτής. 
Η Επιτροπή έλαβε πολλά σχόλια (πάνω από 2 000 σελίδες) από ενδιαφερόμενους φορείς, οργανισμούς και κράτη 
μέλη και δύο δημόσιες συζητήσεις έχουν οργανωθεί από κοινού από την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, την 
Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Τα σχόλια αυτά και τα αποτελέσματα των συζητήσεων αναλύονται με 
σκοπό να δοθεί η δυνατότητα στην Επιτροπή να αποφασίσει την μελλοντική της πορεία στον τομέα αυτόν. 
41 
Ενηυέρωση του κοινού και εκπαίδευση 
Το πέμπτο πρόγραμμα θεωρεί ότι η επιτυχής πορεία προς την αειφόρο ανάπτυξη εξαρτάται από τις αποφάσεις, 
τις πράξεις και την επίδραση που ασκεί το ευρύ κοινό. Σήμερα το κοινό, μολονότι είναι ενημερωμένο για την 
σημασία του περιβάλλοντος, η ουσιαστική του πληροφόρηση είναι σε μεγάλο βαθμό ελλειπής. Οι δράσεις της 
Επιτροπής έχουν επικεντρωθεί στους ακόλουθους τομείς: 
Ενημέρωση 
Η Επιτροπή πρόκειται να εξετάσει μια πρόταση για την καλύτερη πρόσβαση του κοινού στις πληροφορίες σύμφωνα 
με την οποία πρέπει να διευρυνθεί η οδηγία σχετικά με την ελεύθερη πρόσβαση στις πληροφορίες που αφορούν 
το περιβάλλον (90/313/ΕΟΚ), ώστε να καλύπτει και τα όργανα της ΕΚ. Η αξία αυτής της οδηγίας έγκειται στο 
γεγονός ότι θα επιτρέπει την πρόσβαση στις πληροφορίες που αφορούν το περιβάλλον και θα εξασφαλίζει τη 
διαφάνεια των διαδικασιών βάσει των οποίων λαμβάνονται οι αποφάσεις σε επίπεδο ΕΚ. Τα κράτη μέλη όφειλαν 
να έχουν πλήρως μεταφέρει την οδηγία στο εθνικό τους δίκαιο ως την 1η Ιανουαρίου 1993. Η Επιτροπή συμβάλει 
στην ενημέρωση και την επικοινωνία γύρω από περιβαλλοντικά θέματα με μία ποικιλία εντύπων και εκστρατειών 
καθώς και με τη συγχρηματοδότηση έργων που αφορούν το περιβάλλον. Το 1993 συγχρηματοδοτήθηκαν 80 τέτοιου 
είδους έργα συνολικής αξίας 5.5 εκατ. ECU. 
Μια μεγάλη ποικιλία ενημερωτικών εντύπων για το περιβάλλον, από την βιοποικιλότητα ως τη διατήρηση των 
υγροτόπων, δημοσιεύθηκαν μαζί με ένα δελτίο σχετικά με τις επιπτώσεις των πολιτικών της ΕΚ -
συμπεριλαμβανομένης και της πολιτικής για το περιβάλλον - σε όλες τις ευρωπαϊκές περιφέρειες. Πάνω από 
50.000 αντίτυπα του πέμπτου προγράμματος για το περιβάλλον έχουν διανεμηθεί. Δύο ενημερωτικές εργασίες 
εξακολουθούν να προσελκύουν το ενδιαφέρον: 
τα βραβεία "Better Environment Awards for Industry", τα οποία απονέμονται στην βιομηχανία, τα οποία, το 1994 
δόθηκαν σε 15 επιχειρήσεις μεταξύ εκατοντάδων οι οποίες είχαν υποβάλει αίτηση και η εκστρατεία για την απονομή 
της μπλε σημαίας. Το 1994, η μπλε σημαία χορηγήθηκε σε 1.449 παραλίες ως ένδειξη ότι τηρούν τις διατάξεις της 
οδηγίας για τα ύδατα κολυμβήσεως. 
Το Ιρλανδικό Υπουργείο Περιβάλλοντος έχει συγκροτήσει μία υπηρεσία τίερφο&λσν^κφν πληροφοριών 
<£rtfo), η οποία παρέχει στο κοινό ευρεία mm αξιόπιστη πληροφόρηση για το περιβάλλον Ένας and τους 
στόχους του Ettà> είναι "να ηροωθήσει την \$έα της ατομική ευθύνης για την ηροστασία του 
περιβάλλοντος", Ιτους 1 000 επισκέτιτες ανα εβδομάδα» παρέχει τη δυνατότητα να χρηαρσποισυν δωρεάν 
μία ποικιλία μέσων, στα οποία περιλαμβάνονται μία δανειστική βιβλιοθήκη $ντεο, tfio $άση fceooMévtav, 
περιβαλλοντικά παίδια σε υπολογιστή mm npôc®aw\ on4im σ$ δημόσιες βιβλιοθήκες στο σύνολο της 
χ&ρσς Το υπουργείο άκ9(δ& -ένα δελτίο για τις δραστηριότητες του στον τομέα του περιβάλλοντος, το 
οποίο έχει ευρεία διάδοση Στην Ολλανδία, στην τηλεόραση πσρουσίάφντσι γνωστοί ηθοποιοί που εξηγούν 
το ενδιοψερον τους για το περιβάλλον και την αειφόρο ανάπτυξη 
Εκπαίδευση 
Στα συμπεράσματα τους το 1992, οι υπουργοί παιδείας απευθύνουν έκκληση να συνεχιστούν και να ενταθούν οι 
δραστηριότητες στις κατευθύνσεις που περιγράφονται στο ψήφισμα του Συμβουλίου του 1998 σχετικά με την 
περιβαλλοντική εκπαίδευση. Οι υπουργοί παιδείας ζητούν επίσης να δοθεί ειδική προσοχή στην εντατικότερη 
κατάρτιση των διδασκόντων σε αυτόν τον τομέα κατά τη διάρκεια των σπουδών τους και κατά τη διάρκεια της 
επαγγελματικής τους σταδιοδρομίας. Ζητούν επίσης να συνταχθεί έκθεση σχετικά με τις δραστηριότητες που 
περιγράφονται στο ψήφισμα του 1988 ως τα τέλη του 1994. 
'Αλλες δραστηριότητες σε κοινοτικό επίπεδο, περιλαμβάνουν τη διαχείριση 21 έργων και πρότυπων έργων για την 
κατάρτιση καθηγητών δαπάνης 1 εκατ. ECU (1994), την προετοιμασία του ευρωπαϊκού θερινού πανεπιστημίου με 
θέμα την περιβαλλοντική εκπαίδευση (με συγχορηγό την Επιτροπή) και τη δημοσίευση ενός οδηγού της ΕΚ σχετικά 
με τις πανεπιστημιακές περιβαλλοντικές σπουδές. 
42 
τώ& vjto'W«d|a^i^^J^p^rr«| για m τ^φφ^ά^^^Μ^Ε^^^^ αατ%ης £ $ΟθΛ^αυν 
B&rÉigliam ytj&%g?$^^£¥^ οτα σχολεία κατ τιις 
όιδηροορομ^ουφύΧσκεΙουσε off^tftôimtôsN^^ 
Επαννελυατική εκπαίδευση και κατάρτιση 
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προωθεί συνεχώς την ενσωμάτωση του περιβάλλοντος στα μέτρα του Ευρωπαϊκού 
Κοινωνικού Ταμείου και τα διάφορα προγράμματα που αφορούν την εκπαίδευση και την κατάρτιση, ώστε να 
καλυφθεί η σημερινή και η μελλοντική ζήτηση σε ειδικότητες στον τομέα του περιβάλλοντος. Αυτό ισχύει για τα 
προγράμματα COMETT, ERASMUS, PETRA, EUROTECNET, FORCE και TEMPUS. 
Για παράδειγμα, το δίκτυο του προγράμματος EUROTECNET (European Technical Network) περιλαμβάνει σήμερα 
έργα, τα οποία αποβλέπουν στον συνδιασμό του περιβάλλοντος και των τεχνολογιών σε έναν συγκεκριμένο τομέα 
της οικονομίας. Αποτέλεσμα είναι η ύπαρξη προγραμμάτων για την κατάρτιση σε πεδία νέων τεχνολογιών που 
αφορούν την διάθεση αποβλήτων, τεχνικές ελέγχου των ζιζανίων και των ασθενειών, εκτιμήσεις περιβαλλοντικών 
επιπτώσεων κλπ. 
Τον MA TOI* Ittf&fi γάΐφός Μκ$φ^ηφφά^^ της ατρατ*αττ^ςταυ« θητείας 
#ι ν&& γα?ϋ&& <$w τ*| &j*aTtfçrrm νά màoi^pow soimi^4tf^olB m (Mdné^ γ*α fo s^$aUov< 
Τον Ιανουάριο χαυ 1334 ο γάλλος πρωθυπουργός Edouard: fôtl&ëter ανακοίνωσδ; ρΐα σειρά μέτρων για τήν 
ToVwr) τη$ ewo$M)o«w$ mm^mt^^mmm^ùmmVi ékm mpumftawm και *| οΥρουργία * wàmMê$ 
Mvmv εργασίας^ H κυβέρνηση #α «rôftftxtat τή δημιουργία 1&800 ûimm εργασίας στον Topéd toir 
r$W$mtm<K m m Λ| w« W& 1Û&4»« FFtjpw &$Μ,«Β$'$> 1W via. ^ «^WOÎ| W* αρ$κ$ν 
ijmtâumm και γίο.την «ατσρτιοη, TOsitooé Φάτα ^αχ^ρίστοόνοιπ-εριφδρεισίΐΕς &S!Utoo8*ç mpt$àhkwtr~ 
Μηνανισυοί γρηυατοεκδοτικών ενισχύσεων 
LIFE 
Μετά από δύο χρόνια εμπειρίας, το LIFE, το οποίο είναι ένα αυτοτελές περιβαλλοντικό χρηματοδοτικό μέσο που 
καλύπτει το σύνολο της επικράτειας της Κοινότητας, έχει εντοπίσει τρία προβλήματα: 
αναντιστοιχία μεταξύ των πόρων του προϋπολογισμού και των αιτήσεων για χρηματοδότηση, 
δυσανάλογο διοικητικό φορτίο σε σύγκριση με τα αναμενόμενα αποτελέσματα, 
αντιθέσεις μεταξύ των δύο διαχειριστικών επιτροπών για το μερίδιο των πόρων του προϋπολογισμού. 
Μία έκθεση σχετικά με την λειτουργία του μέσου θα παρουσιασθεί στο Συμβούλιο πριν από τα τέλη του 1994. Η 
έκθεση αυτή θα συνοδεύεται από πρόταση για την τροποποίηση του κανονισμού LIFE, ώστε να οριστεί σαφέστερα 
το πεδίο εφαρμογής του και να βελτιωθούν οι διαδικασίες που σχετίζονται με την επιλογή των προτεραιοτήτων, τη 
συγκέντρωση των έργων καθώς και την διάδοση των αποτελεσμάτων. 
43 
Οι διαοβοωτικέο πολιτικές 
Αναθεώρηση της πολιτικής 
Η αναθεώρηση των διαρθρωτικών πολιτικών και των ταμείων το 1992 προσέφερε μία ευκαιρία για μία σειρά 
σημαντικών τροπολογιών των κανονισμών για τα Διαρθρωτικά Ταμεία που εκδόθηκαν το 1993 (κανονισμοί 
2081/93/ΕΟΚ και 2082/93). Αυτές τις αλλαγές και οι σημαντικές τροποποιήσεις της διαδικασίας προγραμματισμού 
στο πλαίσιο των Διαρθρωτικών Ταμείων είχαν ως στόχο την ενσωμάτωση του περιβάλλοντος στα Διαρθρωτικά 
Ταμεία με τρόπο πιο συστηματικό και πραγματικό, λαμβάνοντας υπόψη λειτουργικά θέματα καθώς και θέματα που 
σχετίζονται με την επικουρικότητα. Εκτός αυτού επιβάλλεται εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων για κάθε 
μέτρο που χρηματοδοτείται από το FEOGA, το FEDER και το κοινωνικό ταμείο στο πλαίσιο των στόχων 1, 2 και 5β 
ώστε να τηρούνται οι στόχοι της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της Κοινότητας και να εξασφαλισθεί η σύμπραξη των 
εθνικών και των τοπικών περιβαλλοντικών αρχών. 
Οι αλλαγές αυτές αναμένεται επίσης να οδηγήσουν στην αποτελεσματικότερη ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού 
προβληματισμού, από τον καθορισμό και την επίτευξη συμφωνίας σχετικά με τις οικονομικές αναπτυξιακές 
στρατηγικές που περιλαμβάνονται στα σχέδια που υποβάλλουν τα κράτη μέλη, ως την εφαρμογή, την 
παρακολούθηση και την αξιολόγηση. Τέλος, δείχνουν τη σημασία που έχει η στρατηγική οπτική για την οικονομική 
ανάπτυξη και το περιβάλλον καθώς και την σημασία του περιβάλλοντος για μία αειφόρο οικονομία. 
Τεχνική βοήθεια 
Για να βοηθηθούν τα κράτη μέλη στην τήρηση των απαιτήσεων για τα σχέδια τα οποία υποβάλλουν, η Επιτροπή 
συνέταξε ένα καθοδηγητικό έγγραφο για την κατάρτιση της "περιβαλλοντικής εικόνας" των σχεδίων το οποίο έχει 
σταλεί στα κράτη μέλη. Ως συμπλήρωμα στην ανάπτυξη περιβαλλοντικής υποδομής, θεωρείται ότι έχει κρίσιμη 
σημασία να συνεχισθεί η παροχή τεχνικής βοήθειας στις αρχές που είναι υπεύθυνες για την εκτέλεση έργων και 
προγραμμάτων. 
Η βοήθεια αυτή αναμένεται ότι θα συμβάλει στην επιλογή καλών έργων, την διατύπωση της βέλτιστης στρατηγικής, 
τη λήψη των βέλτιστων τεχνικών μέτρων καιτην θέσπιση κανόνων ορθής πρακτικής τόσο σε οργανωτικό, όσο και 
σε πρακτικό επίπεδο καθώς καί στην επιλογή και κατάρτιση του προσωπικού. Η ανάπτυξη των γνώσεων και των 
κανόνων ορθής πρακτικής σε σχέση με τα περιβαλλοντικά έργα συνεχίζει να ενθαρρύνεται από την Επιτροπή μέσω 
δικτύων ανταλλαγής εμπειριών και δράσεων. 
Περιβαλλοντικοί δείκτες 
Η εκτίμηση της "περιβαλλοντικής εικόνας" των περιφερειακών αναπτυξιακών προγραμμάτων έχει βελτιωθεί ως 
αποτέλεσμα μιας προσπάθειας για την ποσοτική έκφραση ορισμένων παραμέτρων. Η προσπάθεια αυτή, η οποία 
πραγματοποιήθηκε από την Επιτροπή και τα κράτη μέλη, οδήγησε στον καθορισμό ενός συνόλου δεικτών που 
επιτρέπουν να μετράται η κατάσταση και η επίδοση έργων περιβαλλοντικής υποδομής: Για παράδειγμα, οι 
συνδέσεις με το δίκτυο υπονόμων, ο ρυθμός επεξεργασίας λυμμάτων, οι ρυθμοί επεξεργασίας στερεών αποβλήτων 
και η ποιότητα του πόσιμου νερού. Οι δείκτες αυτοί χρησιμοποιούνται, τόσο για να περιγράψουν την κατάσταση 
του περιβάλλοντος στα κράτη μέλη, όσο και για να μετρήσουν τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις του Κοινοτικού 
Πλαισίου Στήριξης (ΚΠΣ) δηλ. την αναμενόμενη πρόοδο κατά τη διάρκεια της εφαρμογής των προγραμμάτων των 
Διαρθρωτικών Ταμείων. 
Ποιότητα των νέων έργων 
Από τον Οκτώβριο του 1993, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη έχουν αρχίσει έναν νέο γύρο υποβολής προγραμμάτων 
στα Διαρθρωτικά Ταμεία για την περίοδο 1994-1999. Με κριτήρια την περιβαλλοντική και την αειφόρο ανάπτυξη, 
σημαντική ήταν η βελτίωση στην ποιότητα των σχεδίων που έχουν υποβληθεί λόγω, σε μεγάλο βαθμό, των 
κανονιστικών αλλαγών αλλά και επειδή συνειδητοποιείται καλύτερα ότι η ολοκλήρωση έχει νόημα από οικονομική 
άποψη. 
44 
éftiÎ ^|tâ^o''b%|,Kot σης 
»> AuTOî,^:;pïT|3É{ièï. pa>ews*#| ειά^^^ι^^^^^^^ν,αί1^ δια! 
Ταμείο Συνοχής 
Όσον αφορά το Ταμείο Συνοχής, η ενσωμάτωση του περιβάλλοντος στην υποδομή του τομέα των μεταφορών 
επικεντρώνεται κυρίως στο επίπεδο των έργων στο οποίο εφαρμόζονται οι διαδικασίες που προβλέπονται από την 
οδηγία 85/337/ΕΟΚ για την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων. 
Ο κανονισμός του Ταμείου Συνοχής (κανονισμός 1164/94) της 16ης Μαΐου 1994 αναφέρεται στο πέμπτο 
πρόγραμμα, αλλά μόνο για περιβαλλοντικά έργα και για το λόγο ότι τα έργα υποδομής στον τομέα των μεταφορών 
πρέπει να περιλαμβάνουν το περιβαλλοντικό κόστος και πρέπει να είναι συμβατά με την κοινοτική περιβαλλοντική 
πολιτική. Αυτό συμβάλλει αφενός στην πληρέστερη ενσωμάτωση του περιβάλλοντος στην φάση του καθορισμού 
των έργων και αφετέρου προσφέρει στα έργα ένα σαφές πλαίσιο. Στο επίπεδο των κρατών μελών, η προσέγγιση 
αυτή έχει ήδη αρχίσει να εφαρμόζεται. 
Ν Ισπανέ mmpfâfy, npfamm να 
Ταμπού &*$!&#*' $ήΤΦν **Ô*I 
ivopévou και του 
γ*8Τ0 
Χ. ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ 
Στο κοινοτικό επίπεδο 
Ομάδες διαλόγου 
Το πέμπτο πρόγραμμα προτείνει μία σειρά μεταρρυθμίσεων προκειμένου να εξασφαλισθεί ότι η πολιτική, η 
στρατηγική και τα μέτρα που καθορίζονται στο πρόγραμμα θα υλοποιηθούν και θα τηρηθούν σε όλα τα επίπεδα της 
κοινωνίας, χάρη στις ρυθμίσεις για τη βελτίωση του δημοσίου διαλόγου, την καλύτερη πρακτική εφαρμογή των 
νομοθετικών μέτρων και τους αυστηρότερους ελέγχους και τήρηση των διατάξεων. 
Στο πλαίσιο αυτό, έχουν συγκροτηθεί τρεις ομάδες διαλόγου: 
Το Γενικό Συμβουλευτικό Forum για το Περιβάλλον, στο πλαίσιο της Επιτροπής, το οποίο αποτελείται από 
32 γνωστές προσωπικότητες, έχει ήδη πραγματοποιήσει τρεις συνεδριάσεις το 1994 και τρεις περαιτέρω 
νέες συνεδριάσεις πρόκειται να πραγματοποιηθούν το 1995. Αυτές οι τρεις πρώτες συνεδριάσεις έδωσαν 
στην Επιτροπή την ευκαιρία να ζητήσει τη γνώμη του Forum σε περιβαλλοντικά θέματα που αφορούσαν το 
Λευκό Βιβλίο για την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση. 
Η Ομάδα για την Αναθεώρηση της Περιβαλλοντικής Πολιτικής (EPRG), στην οποία συμμετέχουν γενικοί 
διευθυντές των υπηρεσιών περιβάλλοντος των κρατών μελών και της Επιτροπής, συνέρχεται σε τακτά 
χρονικά διαστήματα. Συνεδριάσεις έχουν επίσης πραγματοποιηθεί με τους γενικούς διευθυντές των χωρών 
του ΟΕΧ. Οι γενικοί διευθυντές έχουν επικεντρώσει τις συζητήσεις τους στους τομείς προτεραιότητας του 
πέμπτου προγράμματος καιοισυνεδριάσειςτης ομάδας EPRG έχουν παίξει σημαντικό ρόλο στη βελτίωσητου 
διαλόγου μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών γύρω από στρατηγικά θέματα που επηρεάζουν το 
περιβάλλον και την αειφόρο ανάπτυξη. 
45 
Τον Δεκέμβριο του 1993, το Δίκτυο "Chester Network of Enforcement Authorities" μετατράπηκε σε ένα 
ανεπίσημο δίκτυο, όπως προβλέπεται στο πέμπτο πρόγραμμα, για την εφαρμογή και την τήρηση της 
περιβαλλοντικής νομοθεσίας. Το δίκτυο αυτό αποβλέπει στην ανταλλαγή πληροφοριών και εμπειριών σχετικά 
με πρακτικά θέματα που ανακύπτουν κατά την εφαρμογή και την τήρηση της περιβαλλοντικής νομοθεσίας. 
Ενσωμάτωση του περιβάλλοντος στις άλλες πολιτικές 
Η εφαρμογή της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (άρθρο 130r) έχει ενισχύσει σημαντικά την εφαρμογή της 
αρχής που καθορίζεται στο πέμπτο πρόγραμμα για την ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού προβληματισμού σε όλες 
τις σημαντικές πολιτικές. 
Για να βελτιώσει τη διαδικασία αυτή στο πλαίσιο των δικών της εργασιών, η Επιτροπή ενέκρινε τον Ιούνιο του 1993 
μια σειρά εσωτερικών μέτρων που αποβλέπουν στην ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού προβληματισμού στις 
προτάσεις της σε άλλους τομείς της κοινοτικής πολιτικής. 
Σε όλες τις γενικές διευθύνσεις έχουν ορισθεί ανώτατοι υπάλληλοι ως υπεύθυνοι για την ενσωμάτωση του 
περιβάλλοντος (correspondents). Η ΓΔ XI μεριμνά ώστε οι υπεύθυνοι αυτοί να ενημερώνονται τακτικά για 
τις εξελίξεις στον τομέα του περιβάλλοντος και τους παρέχει τη βοήθεια στο έργο τους που αποβλέπει την 
ενσωμάτωση του περιβάλλοντος στις διαδικασίες για την χάραξη πολιτικής στο πλαίσιο των υπηρεσιών τους. 
Το εγχειρίδιο διαδικασιών της Επιτροπής έχει ενημερωθεί ώστε να ανταποκρίνεται στις νέες απαιτήσεις και 
θα διοργανωθούν εκπαιδευτικά σεμινάρια (π.χ. σχετικά με τις διαδικασίες για την εκτίμηση των 
περιβαλλοντικών επιπτώσεων). 
Το νομοθετικό πρόγραμμα της Επιτροπής για το 1994 ξεχώρισε προτάσεις που αναμένεται να έχουν 
σημαντική επίδραση στο περιβάλλον με την απονομή ενός "πράσινου αστεριού". Οι γενικές διευθύνσεις που 
παίζουν καθοριστικό ρόλο στις εργασίες στα θέματα αυτά είναι υπεύθυνες για τη διεξαγωγή εκτιμήσεων, 
περιβαλλοντικών επιπτώσεων. 
Οι γενικές διευθύνσεις οφείλουν να συντάσσουν ετήσια έκθεση για την αξιολόγηση των περιβαλλοντικών 
επιδόσεων, η οποία θα περιλαμβάνεται στην ετήσια έκθεση της Επιτροπής. 
Στο πλαίσια της Fwœm mm&fat&mq $> $ «wafer .. émi *ίπε£$υνη ym τη- Ρίορηχονϊκη πολίΤΗΐή, 
οτΐι^ί^ργτΐΐη^ w 199$ ι& ρ®$&χ mmp^wt®^ Το 199* ^\Μ#ρ$φφ &*& $tao- rç^$$to/m$ Φ|α 
οποίο θυμιατίζουν ονητίροσωποί. απά 1$ tâoMç και ^ρ^νπεο μονάδες, To $km» συτο συνέρχεται W 
τακτά χρονικά $mtfê%m< Τα mp$tMwn$é 4$μώα m* o%milmxm ι^^ν vo^to^é^yaaia αwç wp$ 
«πήρεσίας .Εξετάζοντα* συστημστικά στην σμαδα *&roi$& de f*B§)i|i8& Réçfam&bMf&'i. ο ρ#λσς- της οποίας 
£ίνο* να «νμβκφϋκβ» νσμο$^$8#&^ΐττκ tmpwfà*% ^ν^^^^ρ^^^*^Ψ^^ « * 
Στο επίπεδο των κρατών υελών 
Μολονότι ορισμένα κράτη μέλη είχαν καταρτίσει εθνικά σχέδια για το περιβάλλον ή στρατηγικές για την αειφόρο 
ανάπτυξη πριν από το 1992, η συνδιάσκεψη της UNCED το 1992 και η δημοσίευση του πέμπτου προγράμματος 
προσέφεραν στα περισσότερα κράτη μέλη το έναυσμα για την ανάπτυξη νέων εθνικών στρατηγικών. Η Ολλανδία, 
το Λουξεμβούργο, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ιταλία, η Ιρλανδία και η Δανία διαθέτουν τέτοιου είδους σχέδια και η 
Ισπανία, η Γαλλία και η Πορτογαλία καταρτίζουν τη στιγμή αυτή τις εθνικές τους στρατηγικές. Στο Βέλγιο, στο 
πλαίσιο του νέου ομοσπονδιακού συστήματος οι Βρυξέλλες, η Φλάνδρα και η Βαλλονία έχουν καταρτίσει χωριστά 
αναπτυξιακά σχέδια. Η Φλάνδρα διαθέτει το σχέδιο MiNa για το περιβάλλον και τη φύση. Τη στιγμή αυτή συζητείται 
δημοσίως και το σχέδιο της Βαλλονίας. 
46 
Συμβουλευτικά όργανα 
Μετά το 1992, σύμφωνα με τις δεσμεύσεις που ανέλαβαν στο Ρίο, η πλειονότητα των κρατών μελών έχουν ήδη 
συγκροτήσει κάποιο είδος εθνικού συμβουλευτικού Forum για το περιβάλλον ή έχουν επανακαθορίσει τον ρόλο και 
τους στόχους φορέων, οι οποίοι ήδη υπάρχουν, με σκοπό να δημιουργηθεί ένα βήμα διαλόγου και παροχής 
συμβουλών μεταξύ των φορέων και των κλάδων που συμμετέχουν στην προσπάθεια για την αειφόρο ανάπτυξη. 
Στα κράτη αυτά περιλαμβάνεται το Βέλγιο, η Δανία, η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία, η Ολλανδία και το Ηνωμένο 
Βασίλειο. Στο Βέλγιο, η περιφέρεια της Βαλλονίας έχει το δικό της περιφερειακό συμβούλιο. Η Ισπανία 
συγκρότησε μια συμβουλευτική επιτροπή για την περιβαλλοντική πολιτική. 
Επίσημοι μηχανισμοί για την ενσωμάτωση του περιβάλλοντος 
Μηχανισμοί για την ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού προβληματισμού στους άλλους τομείς πολιτικής υπάρχουν 
υπό τη μία μορφή ή την άλλη σε όλα τα κράτη μέλη και έχουν ενισχυθεί και επεκταθεί μετά το 1992. Σε ορισμένα 
κράτη μέλη, μόνιμες διυπουργικές επιτροπές συνεδριάζουν τακτικά για να συζητήσουν θέματα πολιτικής τα οποία 
έχουν περιβαλλοντικές επιπτώσεις (π.χ. στο Βέλγιο, τη Δανία, τη Γαλλία, την Ελλάδα, την Ολλανδία και το 
Ηνωμένο Βασίλειο) και μια τέτοιου είδους επιτροπή πρόκειται σύντομα να δημιουργηθεί στην Ιταλία. Στην Ισπανία, 
οι αντιπρόσωποι του υπουργείου περιβάλλοντος παρακολουθούν "κλαδικές συνεδριάσεις", στις οποίες 
συμμετέχουν αντιπρόσωποι των αρμόδιων υπουργείων και των αυτόνομων περιοχών και σχεδιάζεται η ίδρυση μιας 
επιτροπής συντονισμού της περιβαλλοντικής πολιτικής. Στα άλλα κράτη μέλη, έχουν συγκροτηθεί διυπουργικές 
επιτροπές με σκοπό να αναπτυχθούν οι κοινές προσεγγίσεις σε θέματα αμοιβαίου ενδιαφέροντος (π.χ. 
περιβάλλον/υγεία και περιβάλλον/γεωργία στη Γερμανία σε ομοσπονδιακό επίπεδο και σε ορισμένες περιπτώσεις 
σε επίπεδο ομόσπονδων κρατών (Lander) και στις περισσότερες χώρες, για το θέμα της αλλαγής του κλίματος). 
Περιβαλλοντικές μονάδες σε άλλα υπουργεία 
Σε λίγα κράτη μέλη έχουν συγκροτηθεί περιβαλλοντικές μονάδες σε άλλα υπουργεία, όπως είναι τα υπουργεία 
ενέργειας, μεταφορών και γεωργίας (στο Ηνωμένο Βασίλειο, την Ιρλανδία, την Πορτογαλία, την Ελλάδα, την 
Ολλανδία και τη Γερμανία, σε ομοσπονδιακό και, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε επίπεδο Lander). Ο ρόλος των 
μονάδων αυτών είναι να εξασφαλίσουν ότι ο περιβαλλοντικός προβληματισμός ενσωματώνεται στην πολιτική του 
εκάστοτε υπουργείου και να αναπτύξουν επαφές με τους υπαλλήλους του υπουργείου περιβάλλοντος. Σε ορισμένες 
περιπτώσεις έχουν συγκροτηθεί διυπουργικές ομάδες επί ειδικών θεμάτων (π.χ. για την κοπριά στην Ολλανδία). 
Μολονότι οι περιβαλλοντικές μονάδες στα υπουργεία ενεργείας έχουν γενικώς επιτύχει, η αποτελεσματικότητα τους 
είναι περιορισμένη και δεν έχουν καθορθώσει να έχουν επίδραση την χάραξη της πολιτικής και τη λήψη των 
αποφάσεων. 
Σε πεοίΦεοειακό/τοπικό επίπεδο 
Η συνθήκη του Μάαστριχτ ενισχύει την έμφαση που αποδίδει το πέμπτο πρόγραμμα στη σπουδαιότητα των 
περιφερειών, ορίζοντας ότι "η πολιτικής της Κοινότητας στον τομέα του περιβάλλοντος αποβλέπει σε ένα υψηλό 
επίπεδο προστασίας λαμβάνοντας υπόψη την ποικιλίατων καταστάσεων που επικρατούν στις διάφορες περιφέρειες 
της Κοινότητας." Η συνθήκη προβλέπει επίσης τη συγκρότηση μιας επιτροπής περιφερειών, η οποία, τον Απρίλιο 
οτυ 1994, αποφάσισε να συγκροτήσει μία επιτροπή επί θεμάτων χωροταξικού σχεδιασμού, περιβάλλοντος και 
ενεργείας. 
Μία σημαντική συνδιάσκεψη των υπουργών περιβάλλοντος και των πολιτικών ηγετών των περιφερειών, η οποία 
συγχρηματοδοτήθηκε από την Επιτροπή και η οποία πραγματοποιήθηκε τον Δεκέμβριο του 1993, υπεγράμμισε ότι 
οι περιφέρειες προτίθενται να υλοποιήσουν τις πολιτικές για την αειφόρο ανάπτυξη και να ενσωματώσουν τον 
περιβαλλοντικό προβληματισμό στις άλλες πολιτικές και ζήτησε την διεξαγωγή ετήσιων συνεδριάσεων, στις οποίες 
θα συμμετέχουν οι περιφερειακές περιβαλλοντικές αρχές και η Επιτροπή. 
Όπως προτάθηκε στη συνδιάσκεψη του Ρίο, οι τοπικές και περιφερειακές αρχές ενός αριθμού κρατών έχουν 
αναλάβει σοβαρές πρωτοβουλίες όσον αφορά την αειφόρο ανάπτυξη καιτην ενσωμάτωση του περιβάλλοντος από 
το 1992 και μετά. Ορισμένες περιφέρειες έχουν καταρτίσει τα δικά τους σχέδια για την αειφόρο ανάπτυξη. Για 
παράδειγμα, ο δήμος της Μαδρίτης δημοσίευσε το σχέδιο "Μαδρίτη 21", το οποίο ακολουθεί πιστά τη διάρθρωση 
του πέμπτου προγράμματος. Στην περιφέρεια της Βαλλονίας, στο Βέλγιο, άρχισε τον Μάϊο του 1994 μία δημόσια 
συζήτηση σχετικά με το σχέδιο για την αειφόρο ανάπτυξη της περιφέρειας. Στο Ηνωμένο Βασίλειο δημιουργήθηκε 
ένας νέος οργανισμός ο οποίος θα βοηθά τις τοπικές αρχές να καταρτίσουν τις δικές τους Agenda 21 και ορισμένες 
από αυτές το έχουν ήδη πραγματοποιήσει. 
47 
Η ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού προβληματισμοί στους άλλους τομείς της πολιτικής είναι δυνατόν να 
πραγματοποιηθεί τόσο σε περιφερειακό, όσο και σε εθνικό επίπεδο. Στην Ισπανία, για παράδειγμα, οι εθνικές 
και οι περιφερειακές αρχές συνεδριάζουν στο πλαίσιο τακτικών κλαδικών συνδιασκέψεων και στο Ηνωμένο Βασίλειο, 
οι υπουργοί περιβάλλοντος και οι ηγέτες ενώσεων των τοπικών αρχών συνεδριάζουν στο πλαίσιο του "Central and 
Local Government Environment Forum". 
Στη Γερμανία πραγματοποιούνται συνεδριάσεις στις οποίες συμμετέχει η ομοσπονδιακή κυβέρνηση και οι 
κυβερνήσεις των ομόσπονδων κρατών σε επίπεδα υπουργών και σε επίπεδο ανωτάτων υπαλλήλων και υπάρχουν 
αρκετές ομάδες εργασίας και επιτροπές, οι οποίες ασχολούνται με τη θέσπιση και την εφαρμογή νομοθεσίας για 
την ποιότητα του αέρα και του νερού, τις χημικές ουσίες και τη διαχείριση των αποβλήτων. Συζητήσεις διεξάγονται 
επίσης σε περιφερειακό/κοινοτικό επίπεδο, όπου πραγματοποιούνται τακτικές ενημερωτικές συνεδριάσεις στις 
οποίες συμμετέχουν τα γραφεία των περιφερειών των κρατών μελών στις Βρυξέλλες και η Επιτροπή, η οποία 
εκπροσωπείται όχι μόνο από την υπηρεσία περιβάλλοντος αλλά και από τις υπηρεσίες που είναι υπεύθυνες για τα 
Διαρθρωτικά Ταμεία, τις μεταφορές κλπ. 
Από το 1$82 και μετά και ως προέκταση της γενικής πολιτικής που σφσρά τα πδ^ι^αλλοντϊκά σχ&5ι«ί tfà 
eefrtôoo οήμοϋ ή wéù&iM οήμ#ν» to γαλλικά υπουργείο rt$p$oM0V*OÇ çv$oppyvii ttt£ TomKéç oj&$ç voJ 
«ατσρτίσοϋν "χάρτες: πεαφαλλανταα" σε owtatopo με προγράμματα δράσεως που απορρέουν απσ t$l 
διάγνωση της mtmtèm^ του η^ρ^άλλοντος Ci χάρτες βασίζοντοί m $m <$*&$* urn mpm^rnm 
©πιλσγων των τΐόλων και σε σαφώς καθορισμένους, φιλόδοξους στ^χρυς,. σι οποίοι χρτρα*ΒδοτΌ8ν*αι )&&σ# 
συμ|άσ^ν oné $i£$op&i anvèç* Χ^μφ^νο μ$ τον ν&» ολ^ανρ«<ά νόρσ για τη ^ισχ^στιτ^τκρίΡά^οντο^ 
οι έπαρχος οποχρεώνοντσ^, να κ<ηαρτίσουν μακροτίροθεσρα περιβσλλσνπκσ. σχέδια Οι δήμοι oW s£yoi 
wcwwMâei αλλίά «αν καταρτίσουν tteov $ίσους οχ#&& Λαμβάνουν προσ6&τη ^ημο^δ^ττιοη απο ^ 
? 
- *— • 
Σνέσεκ υε TIC M KO 
Η Επιτροπή παρέχει ενεργό υποστήριξη σε φιλοπεριβαλλοντικές ΜΚΟ χορηγόντας χρηματοδοτικές ενισχύσεις για 
την κάλυψη των δαπανών λειτουργίας και για την συμμετοχή σε συγκεκριμένες εκστρατείες για την ενημέρωση και 
τη συνειδητοποίηση του κοινού γύρω από περιβαλλοντικά θέματα. Οι χρηματοδοτικές ενισχύσεις παρέχονται 
κυρίως σε πανευρωπαϊκές ΜΚΟ που επικεντρώνουν τις δραστηριότητες τους στις προτεραιότητες του πέμπτου 
προγράμματος. Το 1992-3, για παράδειγμα, το ευρωπαϊκό γραφείο περιβάλλοντος (ΕΓΠ) διοργάνωσε μία 
συζήτηση στρογγυλής τραπέζης γύρω από το πέμπτο πρόγραμμα σε όλα τα κράτη μέλη με χρηματοδοτική ενίσχυση 
από την Επιτροπή, με θέμα την εφαρμογή της αρχής της κοινής ευθύνης. 
Συνεδριάσεις υψηλού επιπέδου πραγματοποιήθηκαν τόσο το 1992 όσο και το 1993 και σε αυτές συμμετείχε η 
Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τον πρόεδρο της και τον Επίτροπο Περιβάλλοντος καθώς και οι κύριες 
ευρωπαϊκές περιβαλλοντικές ΜΚΟ, για να συζητήσουν ένα ευρύ φάσμα περιβαλλοντικών θεμάτων. Υπάλληλοι της 
Επιτροπής από διάφορες γενικές διευθύνσεις συνεδριάζουν σε ετήσια βάση με την γενική συνέλευση του ΕΓΠ. Από 
το 1992 και μετά, τακτικές ενημερωτικές συνεδριάσεις έχουν πραγματοποιηθεί με συμμετοχή της Επιτροπής κρι 
αντιπροσώπων 8 μεγάλων ΜΚΟ με σκοπό την ενημέρωση τους σχετικά με την περιβαλλοντική πολιτική της 
Επιτροπής. Επίσης, συνεδριάσεις επί ειδικών θεμάτων (π.χ. για τη συνδιάσκεψη του Ρίο, το εμπόριο και το 
περιβάλλον, τα Διαρθρωτικά Ταμεία και το περιβάλλον) έχουν πραγματοποιηθεί με συμμετοχή άλλων γενικών 
διευθύνσεων της Επιτροπής. 
Οι ΜΚΟ έχουν παίξει κύριο ρόλο στο σεμινάριο με θέμα την αειφόρο ανάπτυξη, το οποίο διοργανώθηκε από κοινού 
από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τη βελγική προεδρία τον Νοέμβριο του 1993 και συνεργάζονται με τους 
ευρωπαίους εταίρους στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας για το περιβάλλον (βλέπε κεφάλαιο για τη μεταποιητική 
βιομηχανία). 
Η Επιτροπή ενισχύει το έργο "Sustainable Europe" των φίλων της γης, σκοπός του οποίου είναι να υπολογίσει την 
έκταση του φυσικού περιβάλλοντος στην Κοινότητα καινά εξετάσει Τρόπους για να μειωθεί η υπερκατανάλωση των 
πόρων. 
48 
XI. ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ 
Το πέμπτο πρόγραμμα υπογραμμίζει τη σημασία της αποτελεσματικότερης εφαρμογής της περιβαλλοντικής 
νομοθεσίας. Κάθε χρόνο, ή Επιτροπή δημοσιεύει ετήσια έκθεση σχετικά με την παρακολούθηση της εφαρμογής 
της κοινοτικής νομοθεσίας στά Κράτη μέλη. Και στις δύο εκθέσεις για το 1992 και το 1993 τονίζεται ότι η θέσπιση 
εθνικής νομοθέσίαςγίαΐην εφαρμογή των οδηγιών καθυστερεί, κυρίως λόγω προβλημάτων διοικητικούσυντονισμού 
και ότι τα κράτη μέλη συχνά μεταφέρουν και εφαρμόζουν τις οδηγίες κατά τρόπο εσφαλμένο. 
Όσον αφορά την μεταφορά τών οδηγιών, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη διοργανώνουν σε τακτικά χρονικά 
διαστήματα συνοπτικές συνεδριάσεις "package meetings" (στα οποία συχνά συμμετέχουν και οι περιφερειακές και 
οι τοπικές αρχές) γιά να εξετάσουν την πρόοδο στη μεταφορά της κοινοτικής νομοθεσίας και να βοηθήσουν τα 
κράτη μέλη να αντιμετωπίσουν τις δυσκολίες που προκύπτουν (το 1992, για παράδειγμα, "package meetings" 
πραγματοποιήθηκαν στο Εέλγιο, τη Δανία, τη Γαλλία, το Λουξεμβούργο καιτην Ισπανία και το 1993 στο Βέλγιο, 
τη Δανία, τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ιρλανδία, το Λουξεμβούργο, την Ολλανδία, την Πορτογαλία Κάι το Ηνωμένο 
Βασίλειο). 
Η εσφαλμένη εφαρμογή της Περιβαλλοντικής νομοθεσίας διαπιστώνεται συνήθως από τον υψηλό αριθμό των 
καταγγελιών που υποβάλλουν πολίτες της Κοινότητας και από τις ερωτήσεις που θέτουν τα μέλη του Ευρωπαϊκού 
Κοινοβουλίου. Μολονότι ο αριθμός Των Καταγγελιών που καταχωρήθηκαν το 1993 (306) ήταν μικρότερος από το 
1992 (482), αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ή Επιτροπή συγχωνεύει παρόμοιες περιπτώσεις. 
Ο μεγαλύτερος αριθμός Παραβάσεων εξακολουθεί να αφορά την οδηγία για την εκτίμηση των περιβαλλοντικών 
επιπτώσεων (85/337/ΕθΚ), κάί άϋτο αποδεικνύει ότι η οδηγία αυτή δεν εγγυάται την επίτευξη του στόχου της 
συμμετοχής του κοινού στις άΠοφάσέις που επηρεάζουν άμεσα την καθημερινή ζωή. Στο βαθμό που το ευρύ κοινό 
θα έχει μεγαλύτερη Πρόσβαση στις περιβαλλοντικές Πληροφορίες από τη στιγμή που θα αρχίσει να ισχύει η Οδηγία 
90/313/ÈO Κ, είναι πιθανό ότι ή συνειδητοποίηση των ζημιών που επιφέρονται στο περιβάλλον θα αυξηθεί με 
αποτέλεσμα να αυξηθούν περισσότερο και οι καταγγελίες που υποβάλλονται στην Επιτροπή. 
Επίσης, ή θέση Οέ εφαρμογή Το 1993 της οδηγίας 91/692/ΕΟΚ για την εναρμόνιση των εθνικών εκθέσεων που 
αφορούν την εφαρμογή ορισμένων νομοθετικών μέτρων, παρέχει στην Κοινότητα πρόσβαση σε συγκρίσιμα 
δεδομένα όσον αφορά τήν εφαρμογή Της περιβαλλοντικής νομοθεσίας Και επιτρέπει στην Επιτροπή να χρησιμοποιεί 
πληροφορίες Που παρέχονται αΠό επίσημες πηγές αντί να βασίζεται στον συνεχώς αυξανόμενο αριθμό καταγγελιών 
εκ μέρους των Πολιτών και ερωτήσεων των μελών τόυ Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. 
Η απόφαση του 1993 σχετικά μέτη δημιουργία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος είναι επίσης σημαντική 
δεδομένου ότι το άρθρο 2Û του κανονισμού 1210/90/ΕΟΚ για την ίδρυση του Οργανισμού και του Ευρωπαϊκού 
Δικτύου Περιβαλλοντικών Πληροφοριών και Παρατηρήσεων προβλέπει τη δυνατότητα να εξεταστεί η συμμετοχή 
του Οργανισμού στην Παρακολούθηση της εφαρμογής της κοινοτικής νομοθεσίας, δύο χρόνια μετά από την έναρξη 
της ισχύος του κανονίσμίού. 
Η πρώτη συνεδρίαση. Του Δικτύου για την Εφαρμογή και Τήρηση της Περιβαλλοντικής Νομοθεσίας, το οποίο 
δημιουργήθηκε στο πλαίσιο τόυ πέμπτου προγράμματος, Πραγματοποιήθηκε στο Steenokerzeel Του Βελγίου τον 
Δεκέμβριο του 1993. Δύο ακόμη συνεδριάσεις οργανώθηκαν στην Αθήνα και το Μόναχο το 1994. Το ανεπίσημο 
αυτό δίκτυο αΠοτέλεί συνέχεια των ομάδων εργασίας Του δικτύου "Chester" και επικεντρώνει τη δράση του στην 
πρακτική εφαρμογή και τήρηση της περιβαλλοντικής νομοθεσίας με σκοπό να αποτελέσει ένα βήμα ανταλλαγής 
ιδεών για τους υπεύθυνους γιά τή χάραξη της πολιτικής και Τη θέσπιση της νομοθεσίας και περιβαλλοντικών 
ελεγκτών καί υπαλλήλων επιφορτισμένων με την τήρηση της νομοθεσίας, από κοινού ή χωριστά και θα ενθαρρύνει 
την ανάπτυξη μηχανισμών για την τήρηση της νομοθεσίας. Το δίκτυο αυτό καλύπτειτην υπάρχουσα νομοθεσία αλλά 
παρέχει συμβουλές για τον Προσανατολισμό των νέων νομοθετικών μέτρων, την εφαρμογή τους και την τήρηση 
τους. 
Το Δίκτυο θα συμβάλει στην μεγαλύτερη ομοιογένεια στην εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας με τη βοήθεια 
συζητήσεων σε στρατηγικό επίπεδο των προβλημάτων εφαρμογής. Ελπίζεται ότι το δίκτυο θα αποτελέσει σημαντικό 
στοιχείο για την δημιουργία εμπιστοσύνης καιτην εφαρμογή της αρχής της κοινής ευθύνης, όπως προβλέπεται στο 
πέμπτο Πρόγραμμα και ότι ή ανταλλαγή εμπειριών κάι ή διάδοση των Πληροφοριών θα επιτρέψουν να διατυπωθούν 
κανόνες ορθής πρακτικής. 
49 
XII. ΤΕΛΙΚΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 
Το γενικό μήνυμα αυτής της εκθέσεως είναι ένα μήνυμα συγκρατημένης αισιοδοξίας. Ο σπόρος έχει πέσει στη γη. 
Τώρα χρειάζεται νερό και ζεστασιά για να ανθίσει. 
Ο συνδυασμός του πέμπτου προγράμματος με τη σύνοδο κορυφής του Ρϊο, βοηθούμενος από τις νομικές και 
διαδικαστικές αλλαγές που προβλέπονται από τη συνθήκη γιατην Ευρωπαϊκή Ένωση, αποτελεί σημείο καμπής στον 
τρόπο με τον οποίο προσεγγίζεται η αειφόρος ανάπτυξη, τόσο από την Επιτροπή, όσο και από τα κράτη μέλη. Η 
νέα βάση της περιβαλλοντικής πολιτικής κατέστησε αναγκαίο να αρχίσει η επανεξέταση εις βάθος των αντιλήψεων 
τόσο σε επίπεδο Επιτροπής όσο και σε επίπεδο κρατών μελών. 
Η έκθεση δείχνει ότι η πρόοδος έχει σημειωθεί και ότι σημαντικές προσπάθειες καταβάλλονται σε αρκετούς τομείς. 
Παρά την οικονομική κάμψη, η οποία ήταν εντονότερη κατά την περίοδο που εξετάζεται, η αειφόρος ανάπτυξη 
εξακολουθεί να εγγράφεται στην πολιτική ημερησία διάταξη και να θεωρείται όλο και περισσότερο σημαντικό θέμα 
στις οικονομικές συζητήσεις. Ωστόσο, δεν έχει γίνει ακόμη δυνατό να αντιμετωπισθούν πράγματι εις βάθος 
ορισμένα από τα νευραλγικά θέματα. 
Επί του παρόντος, παρά το πέμπτο πρόγραμμα, την Agenda 21 και άλλες πρωτοβουλίες σε επίπεδο κρατών μελών, 
η αειφόρος ανάπτυξη εξακολουθεί να αποτελεί μέλημα αυτών που ασχολούνται με το περιβάλλον. 
Γενικά, υπάρχουν ορισμένα σημεία κριτικής στην προσέγγιση που καθορίζεται από το πέμπτο πρόγραμμα. Είναι 
αναγκαίο σήμερα να εξεταστεί πώς θα προχωρήσουμε προς ένα νέο αναπτυξιακό μοντέλο. Για να επιτευχθεί αυτό, 
πρέπει να υπάρξει πρόοδος σε ορισμένα σημεία, μεταξύ των οποίων και στα εξής: 
σημαντική πρόοδος απαιτείται για την ανάπτυξη βιώσιμων οικονομικών και φορολογικών μέσων σε επίπεδο 
ΕΚ και σε επίπεδο κρατών μελών, ώστε να εξασφαλισθεί η ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού κόστους σης 
τιμές των αγαθών και των υπηρεσιών, 
η τεχνολογία πρέπει να επαναπροσανατολισθεί ώστε να παύσει να επιδιώκει αποκλειστικά την εξοικονόμηση 
εργασίας και να δώσει μεγαλύτερη έμφαση στην εξοικονόμηση πόρων εν γένει, 
η εκτίμηση των επιπτώσεων των σύγχρονων τεχνολογικών εξελίξεων στα μοντέλα αναπτυξιακού σχεδιασμού 
και ειδικότερα στην διάρθρωση των αστικών περιοχών, 
η Επιτροπή και τα κράτη μέλη πρέπει να αναλάβουν εκ νέου δέσμευση, σε υψηλό πολιτικό επίπεδο, να 
προχωρήσουν προς την ορθή κατεύθυνση, 
αναγνωρίζοντας ότι σημαντικός μέρος του πέμπτου προγράμματος πρέπει εκ των πραγμάτων να εκτελεσθεί 
σε επίπεδο εκτός του κοινοτικού, 
κατά την αναθεώρηση του προγράμματος το 1995, θα πρέπει να αποφασισθεί κατά πόσον η προσέγγιση που 
θα ακολουθηθεί θα πρέπει να είναι περισσότερο εστιασμένη, κατά πόσο θα πρέπει να ενημερωθούν και γα 
γίνουν αυστηρότεροι οι ποσοτικοί στόχοι και σαφέστερες οι προτεινόμενες δράσεις και κατά πόσο υπάρχουν 
και άλλοι τομείς, στους οποίους πρέπει να αναληφθεί δράση, 
μέσα αξιολόγησης της προόδου προς την επίτευξη αειφόρου αναπτύξεως σε επίπεδο Κοινότητας και κρατών 
μελών. 
50 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I 
ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ 
1992 
Νουοθεσία την οποία εΕέδωσε το ΣυυΒούλιο 
Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 880/92 του Συμβουλίου της 23ης Μαρτίου 1992 σχετικά με κοινοτικό σύστημα 
απονομής οικολογικού συστήματος, ΕΕ ΑΡΙΘ. L 099 της 11/04/92 σ. 0001 
Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 21ης Μαΐου 1992 για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και 
της άγριας πανίδας και χλωρίδας, ΕΕ ΑΡΙΘ. L 206 της 22/07/92 σ. 0007 
Οδηγία 92/32/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 30ής Απριλίου 1992 για την έβδομη τροποποίηση της οδηγίας 
67/548/ΕΟΚ περί προσεγγίσεως των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων που αφορούν την 
ταξινόμηση, συσκευασία και επισήμανση των επικίνδυνων ουσιών, ΕΕ ΑΡΙΘ. L 154 της 05/06/92 σ. 0001 
Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 1973/92 του Συμβουλίου της 21ης Μαΐου 1992 σχετικά με τη δημιουργία ενός 
χρηματοδοτικού μέσου για το περιβάλλον (LIFE), ΕΕ ΑΡΙΘ. L 206 της 22/07/92 σ. 0001 
Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2455/92 του Συμβουλίου της 23ης Ιουλίου 1992 για τις εξαγωγές και εισαγωγές 
ορισμένων επικίνδυνων χημικών ουσιών, ΕΕ ΑΡΙΘ. L 251 της 29/08/92 σ. 0013 
Οδηγία 92/72/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 21 ης Σεπτεμβρίου 1992 σχετικά με την ατμοσφαιρική ρύπανση από το 
όζον, ΕΕ ΑΡΙΘ. L 297 της 13/10/92 σ. 0001 
Οδηγία 92/97/ΕΟΚ του Συμβουλίου σχετικά με την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με 
την επιτρεπτή στάθμη θορύβου και τις εξατμίσεις των μηχανοκίνητων οχημάτων, ΕΕ ΑΡΙΘ. L 371 της 
19.12.1992 
Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 3952/92 του Συμβουλίου της 30ής Δεκεμβρίου 1992 για την τροποποίηση του 
κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 594/91 όσον αφορά την επίσπευση τουρυθμού εξάλειψης των ουσιών που 
καταστρέφουν τη στιβάδα του όζοντος, ΕΕ ΑΡΙΘ. L 405 της 31/12/92 σ. 0041 
Οδηγία 92/112/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 15ης Δεκεμβρίου 1992 για τον καθορισμό των διαδικασιών 
εναρμόνισης των προγραμμάτων περιορισμού της ρύπανσης που προκαλούν τα απόβλητα της βιομηχανίας 
διοξειδίου του τιτανίου, με προοπτική την εξάλειψη της, ΕΕ ΑΡΙΘ. L 409 της 31/12/92 σ. 0011 
ΨηΦίσυατα τα οποία εξέδωσε το Συμβούλιο 
Ψήφισμα του Συμβουλίου για την ανανέωση του σχεδίου δράσης στον τομέα των ραδιενεργών αποβλήτων 
ΕΕ ΑΡΙΘ. C 158 της 25/06/1992 
Ψήφισμα του Συμβουλίου για τα τεχνολογικά προβλήματα της πυρηνικής ασφάλειας, ΕΕ ΑΡΙΘ. C 72 της 
08/07/1992 
Νουοθεσία την οποία εΕέδωσε η Επιτροπή 
Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 1970/92 της Επιτροπής της 30ής Ιουνίου 1992 για τροποποίηση του κανονισμού 
(ΕΟΚ) αριθ. 3626/82 του Συμβουλίου για την εφαρμογή στην Κοινότητα της σύμβασης για το διεθνές εμπόριο 
των ειδών άγριας πανίδας και χλωρίδας που απειλούνται με εξαφάνιση, ΕΕ ΑΡΙΘ. L 201 της 20/07/92 σ. 0001 
51 
Προτάσεις νομοθεσίας τις οποίες υπέβαλε η Επιτροπή 
Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για την αποτέφρωση των επικίνδυνων αποβλήτων/* COM/92/9 Τελικό - SYN 
406 */ΕΕ ΑΡΙΘ. C 130 της 21/05/92 σ. 0001 
Π ρόταση οδηγίας του Συμβουλίου με την Οποία επιβάλλεται φόρος επί των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα 
και επί της ενεργείας/* COM/92/226 Τελικό της 30/6/92 */ 
Δελτίο των ΕΚ αριθ. 7/8 1992 - Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου περί καθορισμού των βασικών κανόνων 
σχετικά με την υγειονομική προστασία του πληθυσμού και των εργαζομένων από τους κινδύνους που 
προκύπτουν από τις ιοντίζουσες ακτινοβολίες •' 
Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου περί των συσκευασιών και των αποβλήτων των συσκευασιών/* 
COM/92/278/EE ΑΡΙΘ. C 263 της 12/10/92 
Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για τον έλεγχο των εκπομπών πτητικών οργανικών ουσιών (VOC) που 
προέρχονται από την αποθήκευση πετρελαίου και τη διάθεση του από τις τερματικές εγκαταστάσεις στους 
σταθμούς καυσίμων (η καλούμενη οδηγία "Στάδιο Ι")/* COM/92/277 Τελικό - SYN 425 */ΕΕ ΑΡΙΘ. C 227 της 
03/09/92 σ. 0003 
Τροποποιημένη πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για την τροποποίηση του παραρτήματος II της οδηγίας 
79/409/ΕΟΚ περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών/* COM/92/398 Τελικό */ΕΕ ΑΡΙΘ. C 260 της 09/10/92 
σ. 0009 
1993 
Νουοθεσία την οποία εξέδωσε το Συυβούλιο 
Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 259/93 του Συμβουλίου της 1ης Φεβρουαρίου 1993 σχετικά με την παρακολούθηση 
και τον έλεγχο των μεταφορών αποβλήτων στο εσωτερικό της Κοινότητας καθώς και κατά την είσοδο και έξοδο 
τους, ΕΕ ΑΡΙΘ. L 030 της 06/02/93 σ. 0001 
Οδηγία 93/12/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 23ης Μαρτίου 1993 σχετικά με την περιεκτικότητα ορισμένων υγρών 
καυσίμων σε θείο, ΕΕ ΑΡΙΘ. L 074 της 27/03/93 σ. 0081 
Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 793/93 του Συμβουλίου της 23ης Μαρτίου 1993 για την αξιολόγηση και τον έλεγχο 
των κινδύνων από τις υπάρχουσες ουσίες, ΕΕ ΑΡΙΘ. L 084 της 05/04/93 σ. 0001 
Κανονισμός (EYPATOM) αριθ. 1493/93 του Συμβουλίου της 8ης Ιουνίου 1993 για τις αποστολές ραδιενεργών 
ουσιών μεταξύ κρατών μελών, ΕΕ ΑΡΙΘ. L 148 της 19/06/93 σ. 0001 
Απόφαση του Συμβουλίου 93/389/ΕΟΚ της 24ης Ιουνίου 1993 για ένα μηχανισμό παρακολούθησης των 
εκπομπών C02 και άλλων αερίων που συμβάλλουν στο φαινόμενο του θερμοκηπίου μέσα στην Κοινότητα, ΕΕ 
ΑΡΙΘ. L 167 της 09/07/93 σ. 0031 
Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 1836/93 του Συμβουλίου της 29ης Ιουνίου 1993 για την εκούσια συμμετοχή των 
επιχειρήσεων του βιομηχανικού τομέα σε κοινοτικό σύστημα οικολογικής διαχείρισης και οικολογικού ελέγχου, 
ΕΕ ΑΡΙΘ. L 168 της 10/07/93 σ. 0001 
Οδηγία 93/59/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 28ης Ιουνίου 1993 για την τροποποίηση της οδηγίας 70/220/ΕΟΚ για 
την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν κατά της 
ρύπανσης του αέρα από τις εκπομπές των οχημάτων με κινητήρα, ΕΕ ΑΡΙΘ. L 186 της 28/07/93 σ. 0021 
Οδηγία 93/116/ΕΚ της Επιτροπής σχετικά με την προσαρμογή στην τεχνική πρόοδο της οδηγίας 80/1268/ΕΟΚ 
του Συμβουλίου σχετικά με την κατανάλωση καυσίμων των οχημάτων με κινητήρα ΕΕ ΑΡΙΘ. L 329 της 30/12/93 
52 
Νουοθεσία την οποία εΕέδωσε η Επιτροπή 
Οδηγία 93/67/ËÔK της Επιτροπής της 20ής Ιουλίου 1993 για τον καθορισμό των αρχών εκτίμησης των Κινδύνων 
Που διατρέχει Ρ άνθ^ωτϊόο, KCÎÏ τό Περιβάλλον από τις ουσίες που γνωστοποιούνται συμφωνά με την οδηγία 
67/548/ΕΟΚ του Συμβουλίου, ΕΕ ΑΡΙΘ. L 227 της 08/09/93 σ. 0009 
Οδηγίες της Επιτροπής 93/21/ÈÔK, 93/72/ΕΟΚ και 93/101/ΕΟΚ για την προσαρμογή στην τεχνική Πρόοδο 
για 18η, 19ή Κάι 20η φορά της οδηγίας του Συμβουλίου 67/548/ΕΟΚ ΕΕ ΑΡΙΘ. L 110/93, L258/93, L 13/94 
Οδηγία 93/584/ËÔK της Επτφάυήο, της 22ας Οκτωβρίου 1993 περί των κριτηρίων εφαρμογής απλουστευμένων 
διαδίκάάιών για σκόΠιμη ελευθέρωση γενετικώς τροποποιημένων φυτών στο περιβάλλον βάσει του' άρθρου 6 
Παράγραφος 5 της Οδηγίας 90/220/ΕΟΚ του Συμβουλίου ΕΕ ΑΡΙΘ. L 279 της 12/11/93 Ο. 0042 
Ποοτάσεκ νουοθεσίαο TIC οποίεο υπέβαλε n Επιτροπή 
Πρόταση Οδηγίας τσϋ Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 88/609/ÈÔK για τον Περιορισμό των 
εκπομπών όρίορένών j&urtëV orrjv ατμόσφαιρα από μεγάλες εγκαταστάσεις καύσης/* GC3M/è2/563, ËË ΑΡΙΘ. 
C 017 της 22701/93 σ. ΟΟ^ 
- Πρόταση κανονίσμού {ÉdK) τοϋ Συμβουλίου σχετικά με τις ενέργειες υπέρ των τροπικών δασών/* COM/93/53 
ΤελιΚό */ΕΕ ΑΡΙΘ. C 078 τής 19/03/93 σ. 0008 
Πρόταση κανονισμού (ÈOK) τάϋ Εϋμβόυλίου που τροποποιεί για πρώτη φορά το παράρτημα 1 του κανονισμού 
του Συμβουλίου (EdK) apte. 2458/92 σχετικά με τις κοινοτικές εξαγωγές και εισαγωγές ορισμένων επικίνδυνων 
χημικών ουσιών/* GOM/93/l50 Τελικό της 25/3/93 */ÈE ΑΡΙΘ. C 112 της 22/04/93 σ. 0012 
Πρόταση οδηγίας τόυ Συμβουλίου που τροποποιεί την οδηγία 86/662/ΕΟΚ του Συμβουλίου για τον περιορισμό 
του θορύβου πού εκπέμπουν τα χωματουργικά μηχανήματα /* COM/93/154 Τελικό - SYN 458 7ËE ΑΡΙΘ. C 157 
της 09/06/93 σ. 0007 
Πρόταση κανόνίΟμόύ (ËÔK) τόυ Συμβουλίου σχετικά με τις ουσίες Που καταστρέφουν τη στιβάδα του όζοντος 
/* COM/93/2Û2 Τελικό */EË ÂPÎë. C 232 της 28/08/93 σ 0006 
Πρόταση οδηγίας τοϋ Εϋμβόυλίου σχετικά με τη διάθεση στην αγορά βισκτόνων προϊόντων/* COM/93/351 
Τελικό - SYN 46ë */ËË ΑΡΙΘ. C 239 της 03/09/93 σ. Ô003 
Πρόταση οδηγίας, του Συμβουλίου σχετικά με τή συνολική πρόληψη και τον έλεγχο της ρύπανσης /* 
COM/93/423 Τελικό 7 
Πρόταση Οδηγίας tdu Συμβουλίου γιά την τροποποίηση της οδηγίας 91/689/ΕΟΚ για τα επικίνδυνα 
απόβλΓΤτά7*Ο^Μ/§ί3/426 Τε&ίκό */ΕΕ ΑΡΙΘ. C 271 της 07/10/93 σ. 0016 
Πρόταση οδήγϊαςτΟϋ Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου καιτού Συμβουλίου σχετικά με την ταξινόμηση, τη συσκευασία 
κάι ΐήν επισήμανση των επικίνδυνων ουσιών - Κωδικοποιημένη έκδοση /* COM/93/638 Τελικό - COD 480 */ 
53 
Λοιπές προτάσεις 
Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο και την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή -
Πράσινη Βίβλος σχετικά με την αποκατάσταση των περιβαλλοντικών ζημιών/* COM/93/47 Τελικό 7 
1994 
Νουοθεσία την οποία εξέδωσε το Συιιβούλιο 
Οδηγία 94/12/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 23ης Μαρτίου 1994 περί των μέτρων 
που πρέπει να ληφθούν κατά της ατμοσφαιρικής ρύπανσης από τις εκπομπές των οχημάτων με κινητήρα και 
περί τροποποιήσεως της οδηγίας 70/220/ΕΟΚ, ΕΕ ΑΡΙΘ. L 100 της 19/04/94 σ. 0042 
Ψηφίσματα τα οποία εξέδωσε το Συυβούλιο 
Δελτίο ΕΚ 3-1994 - Ψήφισμα του Συμβουλίου για την ολοκληρωμένη διαχείριση των παράκτιων ζωνών 
Νουοθεσία την οποία εξέδωσε η Επιτροπή 
Νομοθεσία την οποία εξέδωσε η Επιτροπή, ΟΔΗΓΙΑ 94/15/ΕΚ της Επιτροπής της 15ης Απριλίου 1994 για την 
προσαρμογή στην τεχνική πρόοδο της οδηγίας 90/220/ΕΟΚ του Συμβουλίου για την σκόπιμη ελευθέρωση 
γενετικώς τροποποιημένων οργανισμών στο περιβάλλον, ΕΕ ΑΡΙΘ. L 103 της 22/04/94 σ. 0020 
Απόφαση της Επιτροπής 94/211/ΕΚ για την τροποποίηση της απόφασης 91/596/ΕΟΚ του Συμβουλίου σχετικά 
με τη μορφή της περίληψης της γνωστοποίησης που αναφέρεται στο άρθρο 9 της οδηγίας 90/220/ΕΟΚ του 
Συμβουλίου, ΕΕ ΑΡΙΘ. L 105 της 26/04/94 σ. 0026 
Απόφαση της Επιτροπής 94/3/ΕΚ της 20ης Δεκεμβρίου 1993 για την κατάρτιση καταλόγου σύμφωνα με το 
άρθρο 1(α) της οδηγίας του Συμβουλίου 75/442/ΕΟΚ για τα απόβλητα, ΕΕ ΑΡΙΘ. L 5 της 07/01/94 
Προτάσεις νουοθεσίας TIC οποίες υπέβαλε η Επιτροπή 
Δελτίο ΕΚ 1/2-1994, 26/01/94 -Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για την αντιμετώπιση κινδύνων σοβαρών 
ατυχημάτων σχετιζόμενων με επικίνδυνες ουσίες/* COM/94/4 
Δελτίο ΕΚ 1/2-1994, 16/02/94 -Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου περί της ποιότητας των υδάτων 
κολυμβήσεως για την τροποποίηση της απόφασης 76/160/ΕΟΚ του Συμβουλίου/* COM/94/36 
Δελτίο ΕΚ 1/2-1994, 23/02/94 -Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για τροποποίηση της οδηγίας 79/409/ΕΟΚ 
περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών/* COM/94/39 Î 
Δελτίο ΕΚ 3-1994, 16/03/94 -Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για τροποποίηση τής οδηγίας 85/337/ΕΟΚ 
για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον /* 
COM/93/575 
Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για την οικολογική ποιότητα των υδάτων /* COM/93/680 Τελικό, ΕΕ ΑΡΙΘ. 
C 222 της 10/08/94 
Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με την εκτίμηση και τη διαχείριση της Ποιότητας του Αέρα του 
Περιβάλλοντος /* COM/94/109 Τελικό, ΕΕ ΑΡΙΘ. C 216 της 06/08/94 
ΟΟΜ|94Η§3 ϊ€*ικό 
Ι8ΒΝ 92-77-81406-3 
^^Ρ^»*^^"»**"·· 
Υπηρεσία Επισήμων |κβόσεων τον Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Τ Ι55Ν0254-1483 
ΕΙ» .1. ΙΓΕΥΧΆ 
1Χ3ΡΙ 14 
Αρι$. ϋ*ια*όγαρ; 0Β-0Ο-94-485-ΟΕ-0