[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 8.7.2008

COM(2008) 453 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

σχετικά με τα μέτρα για την ενίσχυση της προσαρμογής των αλιευτικών στόλων της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις οικονομικές επιπτώσεις των υψηλών τιμών των καυσίμων

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

σχετικά με τα μέτρα για την ενίσχυση της προσαρμογής των αλιευτικών στόλων της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις οικονομικές επιπτώσεις των υψηλών τιμών των καυσίμων

1. Εισαγωγή

Η διατήρηση μιας βιώσιμης αλιευτικής βιομηχανίας είναι ζωτικής σημασίας για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ). Ο τομέας της αλιείας αποτελεί βασική συνιστώσα της οικονομικής ζωής αρκετών παράκτιων περιοχών. Η ευρωπαϊκή αλιεία έχει χωριστή συμβολή στην ασφάλεια στου εφοδιασμού και στην εθνική υγεία, προσφέροντας ευρύ και υψηλής ποιότητας φάσμα τοπικών προϊόντων στους καταναλωτές της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ο τομέας της αλιείας στην ΕΕ έχει επί μακρόν υποφέρει από ένα φαύλο κύκλο χαμηλής οικονομικής απόδοσης και υπερεκμετάλλευσης των αποθεμάτων λόγω σημαντικής πλεονάζουσας αλιευτικής ικανότητας. Έχουν ληφθεί αρκετά μέτρα από την μεταρρύθμιση της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής του 2002 (ΚΑλΠ) για την αντιμετώπιση του φαύλου αυτού κύκλου. Ωστόσο, η πλεονάζουσα ικανότητα και η υπερβολική αλιευτική προσπάθεια εξακολουθούν να αποτελούν πρόβλημα για πολλά τμήματα του στόλου της ΕΕ και να απειλούν την οικονομική βιωσιμότητα του τομέα.

Τα αλιεύματα στην Ευρωπαϊκή Ένωση φθίνουν διαρκώς από το 1993, με μέσο ρυθμό 2% ετησίως, οδηγώντας σε σταθερή μείωση των εισοδημάτων (-25% από τις αρχές της δεκαετίας του 1990). Ειδικότερα, όλα τα βενθοπελαγικά αποθέματα έχουν μειωθεί τα πρόσφατα χρόνια και η κατάστασή τους είναι μη βιώσιμη. Επιπλέον, οι αγοραίες τιμές παρέμειναν σταθερές ή και μειώθηκαν. Με τη μείωση των εισοδημάτων και τα υπερβολικά επενδυμένα κεφάλαια (που εκτιμώνται σε περίπου 40%) υπάρχει υψηλό αποτέλεσμα μόχλευσης των αλλαγών στο λειτουργικό κόστος, που περιόρισε κατά πολύ τα περιθώρια κέρδους του κλάδου για αρκετά χρόνια. Η απουσία επαρκούς απόδοσης των κεφαλαίων καθυστέρησε τον εκσυγχρονισμό και εξασθένησε περαιτέρω την ανταγωνιστικότητα του τομέα της αλιείας.

Στο πλαίσιο των διαρθρωτικών αυτών αδυναμιών, οι απότομες αυξήσεις των παγκόσμιων τιμών του πετρελαίου είχαν σοβαρότατες επιπτώσεις. Η διεθνής τιμή του πετρελαίου Brent υπερπενταπλασιάστηκε, από 20 δολάρια US το βαρέλι το 2002 σε άνω των 130 δολαρίων US το βαρέλι τον Ιούνιο του 2008 και δεν υπάρχουν ενδείξεις ανάσχεσης της αυξητικής αυτής πορείας. Από τον Ιανουάριο του 2008, οι τιμές του αργού πετρελαίου αυξήθηκαν κατά 35% (σε δολάρια ΗΠΑ) και κατά 22% (σε ευρώ). από το 2002, οι τιμές των καυσίμων των πλοίων στην ΕΕ αυξήθηκαν ουσιαστικά κατά 240% περίπου (αύξηση η οποία εν μέρει απορροφήθηκε από την ισχύ του ευρώ έναντι του αμερικανικού δολαρίου) και υπερβαίνουν σήμερα σε πολλές περιπτώσεις τα 0,7 ευρώ ανά λίτρο, μολονότι τα καύσιμα των πλοίων που χρησιμοποιούνται στη αλιεία απαλλάσσονται του ειδικού φόρου κατανάλωσης.

Τα τμήματα του στόλου που επηρεάζονται περισσότερο από την αύξηση των τιμών των καυσίμων είναι εκείνα που χρησιμοποιούν συρόμενα αλιευτικά εργαλεία (π.χ. μηχανότρατες) και χρησιμοποιούν γενικά κινητήρες μεγάλης ισχύος· σε ορισμένες περιπτώσεις (π.χ. για τις βρετανικές και ολλανδικές δοκότρατες), το κόστος των καυσίμων αντιπροσωπεύει έως και το 60% της αξίας των εκφορτώσεων. Η επίπτωση στα σκάφη που χρησιμοποιούν παθητικά εργαλεία (π.χ. παγίδες, απλάδια δίχτυα, παραγάδια) είναι σημαντικά μικρότερη λόγω της φύσης των αλιευτικών τους δραστηριοτήτων, αλλά εξακολουθεί να κυμαίνεται μεταξύ 5-20%. Στην τελευταία αυτή κατηγορία ανήκουν πολλοί στόλοι αλιείας μικρής κλίμακας.

Κατ' αρχήν, οι τιμές των αλιευτικών προϊόντων πρέπει να αντικατοπτρίζουν το αυξανόμενο αυτό κόστος. Ωστόσο, οι τιμές των αλιευτικών προϊόντων κατά την πρώτη πώληση εξακολούθησαν να παραμένουν στάσιμες την τελευταία δεκαετία και ως εκ τούτου οι αλιείς δεν ήταν σε θέση να μετακυλήσουν την αύξηση του κόστους σε μεταγενέστερο στάδιο της αλυσίδας. Αυτό οφείλεται εν μέρει σε περιορισμούς λόγω της μεγάλης αγοραστικής ισχύος των αλυσίδων μεταποίησης και εμπορίας, οι οποίες έχουν πρόσβαση σε αλιευτικά προϊόντα σε χαμηλές τιμές εισαγωγής από την παγκόσμια αγορά, συμπεριλαμβανομένων μεγάλων ποσοτήτων αλιευμάτων που προέρχονται από παράνομη, αδήλωτη και ανεξέλεγκτη αλιεία (αλιεία ΠΑΑ).

Η αλιεία δεν είναι ο μοναδικός τομέας που αντιμετωπίζει προβλήματα λόγω των υψηλών τιμών του πετρελαίου, όπως τονίστηκε στην πρόσφατη ανακοίνωση της Επιτροπής για τις τιμές του πετρελαίου[1] και στην πρόσφατη ευρωπαϊκή σύνοδο κορυφής. Η Επιτροπή επισήμανε επίσης ότι οι υψηλές τιμές του πετρελαίου αποτελούν κυρίως διαρθρωτικό φαινόμενο και δεν αναμένεται να υποχωρήσουν στο μέλλον. Ωστόσο, το πρόβλημα της αλιείας είναι ιδιαίτερα πολύπλοκο, όπως αναγνώρισε το ίδιο το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στα συμπεράσματά του κατά τη σύνοδο κορυφής του Ιουνίου. Η ιδιαιτερότητα αυτή έγκειται στον διπλό περιορισμό - από τους πόρους και από την αγορά - που καθιστά τον τομέα αυτό λιγότερο ανθεκτικό στην οικονομική πίεση. Οφείλεται επίσης στο γεγονός ότι ολόκληρος σχεδόν ο τομέας αποτελείται από μικρομεσαίες επιχειρήσεις και είναι σε υψηλό βαθμό συγκεντρωμένος σε απομακρυσμένες περιοχές οι οποίες έχουν ως χαρακτηριστικό την υψηλή εξάρτηση από την αλιεία, τόσο από πλευράς εισοδήματος όσο και από πλευράς απασχόλησης.

Η Επιτροπή εξέδωσε το 2006 ανακοίνωση στην οποία παραδεχόταν τις οικονομικές αυτές δυσκολίες και περιέγραφε ορισμένα διαθέσιμα εργαλεία πολιτικής σε κοινοτικό και εθνικό επίπεδο για την αντιμετώπισή τους. Έκτοτε, ωστόσο, οι τιμές των καυσίμων σημείωσαν θεαματική άνοδο και η κατάσταση επιδεινώθηκε περαιτέρω. Υπάρχει συνεπώς σήμερα επιτακτική ανάγκη – και είναι ταυτόχρονα ευκαιρία – να ληφθούν δραστικά μέτρα προκειμένου να αποσοβηθεί η σοβαρή κρίση για τον τομέα της αλιείας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και να προωθηθεί η τόσο απαραίτητη αναδιάρθρωση.

Η Επιτροπή προτείνει συνεπώς μια δέσμη επειγόντων μέτρων για να αντιμετωπίσει αφενός μεν τις οικονομικές και κοινωνικές δυσκολίες οι οποίες υφίστανται σήμερα, αλλά και για να συμβάλει σε διαρκή βάση στην καταπολέμηση της συστημικής πλεονάζουσας δυναμικότητας. Η απάντηση αυτή πρέπει να προέρχεται από ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση και να είναι συντονισμένη ώστε να αποφευχθεί η στρέβλωση του ανταγωνισμού μεταξύ κρατών μελών ή στόλων.

2. Οι βασικές αρχές της δέσμης μέτρων

Ριζική προσαρμογή του στόλου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην προοπτική της οικονομικής και περιβαλλοντικής βιωσιμότητας

Η κρίση που προκλήθηκε από τις υψηλές τιμές των καυσίμων καθιστά, περισσότερο παρά ποτέ, επιτακτική την ανάγκη να αντιμετωπισθούν στη ρίζα τους τα διαρθρωτικά προβλήματα του τομέα. Η δέσμη μέτρων θα εστιαστεί συνεπώς κυρίως στη μείωση της υπερβάλλουσας αλιευτικής ικανότητας, εξασφαλίζοντας παράλληλα την αποδοτικότερη λειτουργία των σκαφών και την αύξηση της παραγωγικότητας και συμβάλλοντας με τον τρόπο αυτό στο να καταστεί ανταγωνιστικότερος ο συγκεκριμένος τομέας· δεν θα επιτραπεί κανένα μέτρο που θα έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση της δυναμικότητας του στόλου ή της αλιευτικής ικανότητας. Τα μέτρα θα αντιμετωπίζουν επίσης το πρόβλημα της υψηλής εξάρτησης από τα καύσιμα, η οποία πρέπει να μειωθεί μέσω του εκσυγχρονισμού και της στροφής προς αποδοτικές από πλευράς κατανάλωσης καυσίμων αλιευτικές τεχνικές και εξοπλισμούς. Ορισμένα από τα προτεινόμενα μέτρα αποσκοπούν στη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης και στη μείωση των εκπομπών των αλιευτικών στόλων συνολικά. Επιπλέον, με τον τρόπο αυτό προάγεται η απομάκρυνση από αλιευτικές τεχνικές οι οποίες είναι ιδιαίτερα επιβλαβείς για το περιβάλλον (π.χ. μηχανότρατες βυθού). Τέλος, η δέσμη θα εστιασθεί στην αύξηση της αξίας πρώτης πώλησης των ιχθύων.

Παροχή άμεσης στήριξης στον τομέα για την άμβλυνση των οικονομικών και κοινωνικών δυσχερειών

Η τρέχουσα κατάσταση δεν είναι βιώσιμη για μεγάλο μέρος του τομέα. Ένας και όλο και μεγαλύτερος αριθμός αλιευτικών σκαφών ακινητοποιούνται στα λιμάνια επειδή υπό τις παρούσες συνθήκες ο απόπλους είναι απλά ασύμφορος. Χρειάζεται να χορηγηθεί προσωρινή στήριξη κυρίως στα πληρώματα, το εισόδημα των οποίων μειώθηκε σημαντικά τους τελευταίους μήνες. Πρέπει επίσης να χορηγηθεί στήριξη στους πλοιοκτήτες, οι οποίοι χρειάζονται μια ανάπαυλα για να μπορέσουν να προβούν στην απαραίτητη αναδιάρθρωση, που αποτελεί τη μοναδική μακροπρόθεσμα βιώσιμη λύση. Η δέσμη θα περιλαμβάνει συνεπώς ορισμένα επείγοντα μέτρα περιορισμένης διάρκειας, κυρίως κοινωνικού χαρακτήρα.

Συγκέντρωση των προσπαθειών στα τμήματα του στόλου που έχουν πληγεί σοβαρά, μέσω Προγραμμάτων Προσαρμογής του Στόλου

Η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη πρέπει να επικεντρώσουν τις προσπάθειες και τους πόρους τους εκεί όπου υπάρχει η μεγαλύτερη ανάγκη και στις ευπαθέστερες κατηγορίες των εργαζομένων. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να ληφθούν ειδικά μέτρα, ιδίως για τον προσδιορισμό των αποδεκτών και να προβλεφθούν παρεκκλίσεις από τα ισχύοντα όρια στον κανονισμό για το ΕΤΑ. Μολονότι το πρόβλημα των υψηλών τιμών των καυσίμων επηρεάζει ολόκληρο τον τομέα της αλιείας, οι δυνατότητες βελτίωσης της αποδοτικότητας είναι μεγαλύτερες στις κατηγορίες εκείνες που θίγονται περισσότερο. Τα προτεινόμενα μέτρα αφορούν συνεπώς κατά κύριο λόγο στα τμήματα του στόλου στα οποία τα καύσιμα αντιπροσωπεύουν σημαντικό στοιχείο του κόστους (τουλάχιστον 30% του συνολικού κόστους παραγωγής). Η στήριξη θα χορηγηθεί στα τμήματα αυτά με διάφορες μορφές, με την προϋπόθεση να έχει καταρτιστεί ολοκληρωμένο Πρόγραμμα Προσαρμογής του Στόλου που να περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, ουσιαστική και διαρκή μείωση (τουλάχιστον κατά 30%) της αλιευτικής ικανότητας και σημαντική βελτίωση της ενεργειακής αποτελεσματικότητας.

Εξασφάλιση συντονισμένης παρέμβασης σε επίπεδο ΕΕ με την καλύτερη χρήση του ΕΤΑ και πιθανόν άλλων ταμείων και μέσων της ΕΕ

Πρόκειται για κατάσταση έκτακτης ανάγκης που θίγει ολόκληρη την ΕΕ και απαιτεί συντονισμένες λύσεις σε κοινοτικό επίπεδο. Δεδομένου ότι η ΕΕ διαθέτει κοινούς αλιευτικούς πόρους και κοινή αγορά στον τομέα της αλιείας, πρέπει να αποφευχθούν οι μη συντονισμένες εθνικές πρωτοβουλίες που μπορεί να καταλήξουν σε μετατόπιση των προβλημάτων και να επηρεάσουν την ίση μεταχείριση μεταξύ των κρατών μελών. Για το λόγο αυτό, η δέσμη μέτρων στηρίζεται βασικά στη βέλτιστη χρήση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Αλιείας (ΕΤΑ), που πρόκειται για το κατ' εξοχήν μέσο της ΚΑλΠ για τη χορήγηση ενίσχυσης στον συγκεκριμένο τομέα. Η δέσμη μέτρων θα προβλέπει την προσαρμογή των υφιστάμενων κανόνων και διαδικασιών του ΕΤΑ, κατ' εξαίρεση και σε προσωρινή βάση, προκειμένου να καταστούν περισσότερο εύχρηστοι στην παρούσα κατάσταση. Θα αποδεσμευτούν κονδύλια για άμεση χρήση σε διαρθρωτικές παρεμβάσεις και μεταβατικά συνοδευτικά μέτρα, όπως απαιτεί η τρέχουσα οικονομική κρίση.

Η Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη να επανεξετάσουν τον προγραμματισμό των επιχειρησιακών τους προγραμμάτων στο πλαίσιο του ΕΤΑ για να προσαρμοστεί η τρέχουσα κατανομή πιστώσεων μεταξύ αξόνων προτεραιότητας, ώστε να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στα μέτρα του Άξονα 1 κατά τα προσεχή δύο έτη. Η Επιτροπή θα προτείνει επίσης παρεκκλίσεις από τον κανονισμό του ΕΤΑ προκειμένου να αυξηθούν τα ποσά που καταβάλλονται στα κράτη μέλη στο πλαίσιο της προχρηματοδότησης των επιχειρησιακών προγραμμάτων και να αυξηθεί το όριο της συμμετοχής του ΕΤΑ σε μέτρα που χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο της δράσης αυτής.

Ωστόσο, η διάσταση της κρίσης και το εύρος των μέτρων που πρέπει να ληφθούν θα απαιτήσουν συμπληρωματική χρηματοδοτική συνδρομή. Προς το σκοπό αυτό, η Επιτροπή σχεδιάζει να παράσχει πρόσθετη κοινοτική χρηματοδότηση για τα μέτρα, βάσει των κανόνων που περιγράφονται στο τμήμα 6 της παρούσας ανακοίνωσης.

Η χορήγηση κρατικών ενισχύσεων για τη στήριξη της όλης διαδικασίας μπορεί επίσης να διευκολυνθεί. Αυτό θα απαιτήσει κάποια προσαρμογή των υφιστάμενων κανόνων, χωρίς ωστόσο να τεθούν σε κίνδυνο οι βασικές νομικές αρχές που διέπουν το συγκεκριμένο τομέα. Η δέσμη μέτρων θα μελετηθεί προσεκτικά ώστε να εξασφαλισθεί η συμμόρφωση με τους κανόνες του ΠΟΕ και η συνοχή με τις υπό εξέλιξη διαπραγματεύσεις για τις επιδοτήσεις στον τομέα της αλιείας.

3. Η δέσμη μέτρων

Πρόκειται κυρίως για μέτρα που βασίζονται σε προσωρινές παρεκκλίσεις από τους κανόνες του ΕΤΑ, τα οποία αποσκοπούν στη στήριξη της ταχύτερης προσαρμογής του κοινοτικού στόλου στην παρούσα κατάσταση και στην προσωρινή ανακούφιση προκειμένου να απορροφηθούν οι οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις κατά τη μεταβατική φάση. Τα κράτη μέλη θα έχουν τη δυνατότητα να εκπονήσουν Προγράμματα Προσαρμογής για τους στόλους εκείνους οι οποίοι εξαρτώνται περισσότερο από τα καύσιμα και θίγονται σε σημαντικότερο βαθμό από την πλεονάζουσα δυναμικότητα.

Η δέσμη μέτρων θα λάβει ουσιαστικά τη μορφή πρότασης κανονισμού του Συμβουλίου για την θέσπιση ενός ad hoc ειδικού, προσωρινού καθεστώτος το οποίο θα παρεκκλίνει από ορισμένες διατάξεις του κανονισμού του ΕΤΑ, για περίοδο μέχρι το τέλος του 2010.

4. Mέτρα

Μελετώνται πέντε είδη μέτρων: Επείγοντα μέτρα, μέτρα αναδιάρθρωσης, οριζόντια μέτρα, μέτρα για την αγορά και μέτρα διευκόλυνσης της χρήσης του ΕΤΑ.

4.1. Επείγοντα μέτρα

4.1.1. Έκτακτη επείγουσα ενίσχυση για την προσωρινή παύση αλιευτικών δραστηριοτήτων

Για να μπορέσουν τα κράτη μέλη και οι αλιευτικές επιχειρήσεις να θέσουν σε εφαρμογή τις αναγκαίες πρωτοβουλίες αναδιάρθρωσης και προσαρμογής, η Επιτροπή προτείνει να επιτραπεί στα κράτη μέλη η χορήγηση επείγουσας ενίσχυσης με την μορφή χρηματοδότησης της προσωρινής παύσης των δραστηριοτήτων των αλιευτικών σκαφών, για ανώτατη περίοδο τριών μηνών (με έναρξη πριν τις 30.11.2008). Με το μέτρο αυτό καθίσταται δυνατή η χρηματοδότηση των δαπανών για τα πληρώματα και των σταθερών εξόδων των σκαφών. Το μέτρο αυτό θα εφαρμοστεί μόνον εφόσον υπάρχει ρητή δέσμευση των αποδεκτριών επιχειρήσεων ότι θα συμμετάσχουν σε ενέργειες αναδιάρθρωσης που οδηγούν σε μείωση της αλιευτικής ικανότητας και της αλιευτικής προσπάθειας, π.χ. στο πλαίσιο Προγραμμάτων Προσαρμογής του Στόλου (βλ. κατωτέρω), σχεδίων προσαρμογής της αλιευτικής προσπάθειας, εθνικών προγραμμάτων παροπλισμού, προγραμμάτων αλιείας, άλλων μέτρων αναδιάρθρωσης/εκσυγχρονισμού. Η αναδιάρθρωση αυτή θα ξεκινήσει εντός 6 μηνών από την ημερομηνία έναρξης ισχύος του κανονισμού του Συμβουλίου που αναφέρεται στην παράγραφο 3 (σε αντίθετη περίπτωση η ενίσχυση πρέπει να επιστραφεί).

Η συνολική δημόσια χρηματοδοτική συνδρομή στο μέτρο αυτό ανέρχεται σε ανώτατο ποσό 400 εκατ. ευρώ και το ποσό που θα επιτραπεί στα κράτη μέλη θα είναι ανάλογο των εθνικές χρηματοδοτήσεων στο πλαίσιο του ΕΤΑ. Η εν λόγω προσωρινή παύση δεν λαμβάνεται υπόψη στον καθορισμό των ορίων (διάρκεια και προϋπολογισμός) που θέτει ο κανονισμός του ΕΤΑ για μέτρα προσωρινής παύσης.

Η εν λόγω προσωρινή παύση θα προσαρμοστεί ώστε να ενισχύσει τα οικονομικά οφέλη μέσω της στήριξης της ανασύστασης των αποθεμάτων ή/και με την δημιουργία ευνοϊκότερων συνθηκών εμπορίας. Προς το σκοπό αυτό, τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να συσχετίζουν την περίοδο προσωρινής παύσης με παραμέτρους βιοδυναμισμού, εποχικότητας και αγοράς.

4.2. Μέτρα αναδιάρθρωσης (Προγράμματα Προσαρμογής του Στόλου)

Οι στόλοι μπορούν να επωφεληθούν από ειδικά μέτρα στήριξης με την εκπόνηση Προγραμμάτων Προσαρμογής του Στόλου, τα οποία πρόκειται να εγκριθούν από το κράτος μέλος. Τα Προγράμματα Προσαρμογής του Στόλου υπόκεινται στις εξής υποχρεωτικές απαιτήσεις:

- τα καύσιμα να αντιπροσωπεύουν, κατά μέσο όρο, τουλάχιστον 30% του κόστους παραγωγής του στόλου,

- να εξασφαλίζεται μόνιμη μείωση, τουλάχιστον κατά 30%, της αλιευτικής ικανότητας του στόλου. Η δέσμη προβλέπει μέτρα που εξασφαλίζουν συμμόρφωση με τους όρους και τα αποτελέσματα των Προγραμμάτων Προσαρμογής του Στόλου, συμπεριλαμβανομένης της απαίτησης μείωσης της αλιευτικής ικανότητας κατά 30%. Σε πολύ ειδικές περιπτώσεις, και μόνο για κράτη μέλη των οποίων ο στόλος αριθμεί λιγότερα από 100 σκάφη, το όριο αυτό μπορεί να είναι χαμηλότερο εφόσον μια μείωση κατά 30% είναι δυνατόν να επηρεάσει δυσανάλογα τη βιωσιμότητα των συναφών με την αλιεία δραστηριοτήτων που εξαρτώνται από τον στόλο αυτό.

Η Επιτροπή θα μεριμνήσει για την ύπαρξη των κατάλληλων μηχανισμών ελέγχου προκειμένου να εξασφαλισθεί η συμμόρφωση με τις δεσμεύσεις που έχουν λάβει τα κράτη μέλη και οι επιχειρήσεις στο πλαίσιο της υλοποίησης της δέσμης των μέτρων. Η έλλειψη συμμόρφωσης θα τιμωρείται· συγκεκριμένα, κάθε ενίσχυση που χορηγείται κατά παράβαση των όρων και απαιτήσεων που προβλέπει ο προαναφερόμενος κανονισμός του Συμβουλίου θα πρέπει να επιστρέφεται.

Ειδικότερα, η Επιτροπή θα παρακολουθεί την εφαρμογή της υποχρεωτικής απαίτησης σχετικά με την μόνιμη μείωση της αλιευτικής ικανότητας που πρέπει να επιτευχθεί στο πλαίσιο του Προγράμματος Προσαρμογής του Στόλου. Προς το σκοπό αυτό, τα σκάφη που προορίζονται γιά μόνιμο παροπλισμό θα πρέπει να σταματήσουν τις αλιευτικές δραστηριότητες σε μόνιμη βάση, εντός έξι μηνών από την έγκριση του Προγράμματος Προσαρμογής του Στόλου.

Τα ακόλουθα μέτρα επιτρέπονται μόνο για σκάφη ή/και αλιείς που συμμετέχουν σε Προγράμματα Προσαρμογής του Στόλου.

4.2.1. Διευκόλυνση της πρόσβασης σε πριμοδοτήσεις του ΕΤΑ για την οριστική παύση δραστηριοτήτων στόλων υπό αναδιάρθρωση

Η Επιτροπή προτείνει την παρέκκλιση από τους κανόνες του ΕΤΑ προκειμένου να αρθούν οι περιορισμοί πρόσβασης στις πριμοδοτήσεις μόνιμης παύσης των δραστηριοτήτων των στόλων που συμμετέχουν σε Προγράμματα Προσαρμογής του Στόλου, υπό τον όρο ότι τα σκάφη που τυγχάνουν των πριμοδοτήσεων αυτών παύουν άμεσα την αλιευτική τους δραστηριότητα. Οι αρχές των κρατών μελών πρέπει να εξασφαλίζουν ότι μετά την επιτυχή αναδιάρθρωση του στόλου υφίστανται ικανοί μηχανισμοί διαχείρισης που εγγυώνται τη διατήρηση της μελλοντικής ισορροπίας μεταξύ της δυναμικότητας και των πόρων.

4.2.2. Πρόσθετη ενίσχυση για προσωρινή παύση

Η Επιτροπή προτείνει να επιτραπεί στα σκάφη που συμμετέχουν σε Πρόγραμμα Προσαρμογής του Στόλου να λαμβάνουν ενίσχυση για κάθε επιπλέον μήνα προσωρινής παύσης, εφόσον το μέτρο αυτό υλοποιείται πριν τις 31.12.2009. Η προσωρινή αυτή παύση δεν λαμβάνεται υπόψη για τον καθορισμό των ορίων (διάρκειας και προϋπολογισμού) που θέτει ο κανονισμός του ΕΤΑ. Η ενίσχυση θα συμβάλει στη χρηματοδότηση του κόστους των πληρωμάτων και των παγίων εξόδων των σκαφών κατά την περίοδο της αδράνειας.

Η ενίσχυση θα χορηγείται σύμφωνα με τα ακόλουθα όρια:

- 3 μήνες για τα σκάφη που θα οδηγηθούν σε διάλυση ή θα αλλάξουν κινητήρα· εφόσον η αναδιάρθρωση δεν έχει ολοκληρωθεί, επιτρέπεται να χορηγηθούν τρεις το πολύ επιπλέον μήνες μετά την 1.1.2010·

- έξι εβδομάδες σε οιοδήποτε άλλο σκάφος που συμμετέχει σε άλλα μέτρα αναδιάρθρωσης στο πλαίσιο του Προγράμματος Προσαρμογής του Στόλου.

Η συνολική δημόσια χρηματοδότηση του μέτρου αυτού δεν υπερβαίνει τα 400 εκατ. ευρώ και εγκρίνεται στα κράτη μέλη σε αναλογία με τις εθνικές χρηματοδοτήσεις στο πλαίσιο του ΕΤΑ. Η προσωρινή αυτή παύση δεν λαμβάνεται υπόψη κατά τον καθορισμό των ορίων (διάρκειας και προϋπολογισμού) που θέτει ο κανονισμός ΕΤΑ για τα μέτρα προσωρινής παύσης.

4.2.3. Αύξηση της έντασης της ενίσχυσης για τον εκσυγχρονισμό σκαφών

Επί του παρόντος, η υποχρεωτική ιδιωτική χρηματοδοτική συμμετοχή στην χρηματοδότηση επενδύσεων επί των σκαφών ανέρχεται σε 60% και σε 80% για την αντικατάσταση, αντιστοίχως, αλιευτικών εργαλείων και κινητήρων. Για να δοθεί στις αλιευτικές επιχειρήσεις ένα σημαντικό πρόσθετο κίνητρο να χρησιμοποιούν αποτελεσματικότερα τα σκάφη και τα εργαλεία τους, η Επιτροπή προτείνει τη μείωση της υποχρεωτικής ιδιωτικής χρηματοδοτικής συμμετοχής σε μέτρα εκσυγχρονισμού των σκαφών εφόσον οι επενδύσεις αφορούν εξοπλισμό, κινητήρες ή εργαλεία με τα οποία εξοικονομείται ενέργεια. Το πραγματικό ποσοστό θα οριστεί από τα κράτη μέλη στη βάση αντικειμενικών κριτηρίων, όπως είναι η ηλικία του σκάφους, η βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης και ο βαθμός μείωσης της δυναμικότητας που περιλαμβάνεται στο Πρόγραμμα Προσαρμογής του Στόλου. Ωστόσο, η ελάχιστη υποχρεωτική ιδιωτική χρηματοδοτική συμμετοχή δεν πρέπει να είναι κατώτερη του 40% του επενδυτικού κόστους

Επιτρέπεται επίσης η ενίσχυση για τον εκσυγχρονισμό εργαλείων και εξοπλισμού σκαφών ηλικίας κάτω των 5 ετών υπό τον όρο ότι θα υπάρχει σημαντική μείωση στην κατανάλωση ενέργειας.

4.2.4. Χορήγηση ενίσχυσης μερικού παροπλισμού για την αντικατάσταση παλαιού σκάφους με νέο, μικρότερο και οικονομικότερο από πλευράς ενεργειακής κατανάλωσης σκάφος

Η Επιτροπή προτείνει οι ιδιοκτήτες σκαφών οι οποίοι προβαίνουν στην διάλυση ενός ή περισσοτέρων σκαφών και στην αντικατάστασή τους με νέα σκάφη, τα οποία είναι μικρότερα και καταναλώνουν λιγότερα καύσιμα, να μπορούν να είναι επιλέξιμοι για τη χορήγηση πριμοδότησης διάλυσης (συγκεκριμένα «μερικού παροπλισμού») σε σχέση με τη διαφορά μεταξύ της ικανότητας των διαλυόμενων σκαφών και της ικανότητας των σκαφών που τα αντικαθιστούν. Τα κράτη μέλη θα έχουν τη δυνατότητα, στο πλαίσιο του μερικού παροπλισμού, να αντικαθιστούν μόνο το 25% της συνολικής μόνιμα αποσυρόμενης ικανότητας βάσει του Προγράμματος Προσαρμογής του Στόλου στον οποίο εφαρμόζεται ο μερικός παροπλισμός.

Η πρόταση αυτή εισάγει μεγαλύτερη ευελιξία στις πολιτικές διάλυσης. Το νέο αυτό στοιχείο πρέπει ωστόσο να μελετηθεί προσεκτικά ώστε να ευνοηθεί όχι μόνο η αναδιάρθρωση των στόλων αλλά και η υλοποίηση των ευρύτερων στόχων πολιτικής σε σχέση με την διατήρηση. Η δυναμικότητα του νέου σκάφους πρέπει να είναι μικρότερη από την αποσυρόμενη· η μέγιστη επιτρεπόμενη αναλογία αντικατάστασης ανά σκάφος δεν πρέπει να υπερβαίνει το 2:5. Περαιτέρω, το μέτρο πρέπει να επιτρέπεται μόνον εάν το Πρόγραμμα Προσαρμογής του Στόλου περιλαμβάνει μεγάλο ποσοστό σκαφών σε ομοιογενώς καθορισμένο στόλο.

4.3. Οριζόντια μέτρα (εκτός Προγραμμάτων Προσαρμογής του Στόλου)

4.3.1. Αύξηση της έντασης της ενίσχυσης στο πλαίσιο του ΕΤΑ για εξοπλισμούς με τους οποίους εξοικονομούνται καύσιμα

Η Επιτροπή προτείνει να εφαρμοστεί χαμηλότερο ποσοστό για την υποχρεωτική ιδιωτική χρηματοδοτική συμμετοχή (40%) σε περίπτωση επενδύσεων σε σκάφη που αφορούν εξοπλισμό ο οποίος συμβάλλει στη σημαντική μείωση της κατανάλωσης καυσίμων.

4.3.2. Εμπειρογνωμοσύνη σε θέματα ενεργειακών ελέγχων και εκπόνησης σχεδίων αναδιάρθρωσης

Η Επιτροπή προτείνει την προσαρμογή των κανόνων του ΕΤΑ όσον αφορά τις συλλογικές δράσεις προκειμένου να εξασφαλισθεί ότι τα κράτη μέλη είναι σε θέση να παράσχουν χρηματοδοτική συνδρομή σε ιδιοκτήτες σκαφών για την αναζήτηση εμπειρογνωμοσύνης σε θέματα ενεργειακών ελέγχων και συμβουλών εμπειρογνωμόνων στην εκπόνηση σχεδίων αναδιάρθρωσης/εκσυγχρονισμού.

4.3.3. Διεύρυνση του φάσματος των επιλέξιμων δικαιούχων των κοινωνικοοικονομικών μέτρων του ΕΤΑ

Επί του παρόντος, η ενίσχυση για την πρόωρη αποχώρηση και προσυνταξιοδότηση στο πλαίσιο του ΕΤΑ χορηγείται μόνο σε αλιείς. Η Επιτροπή προτείνει να επιτραπεί η χορήγηση της ενίσχυσης αυτής και σε άλλους εργαζόμενους που ασκούν συναφείς προς την αλιεία δραστηριότητες (π.χ. σε ιχθυόσκαλες, λιμενικές υπηρεσίες, κ.λ.π.) προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι δυσκολίες που προκύπτουν από παύσεις και συγχωνεύσεις λόγω μείωσης των αλιευτικών δραστηριοτήτων.

4.3.4. Προώθηση της έρευνας όσον αφορά την τεχνική βελτίωση σκαφών/κινητήρων/εξοπλισμού/εργαλείων ώστε να μειωθεί η κατανάλωση ενέργειας και να διευρυνθεί η επιλεξιμότητα πιλοτικών προγραμμάτων

Οι ερευνητικές δραστηριότητες που αφορούν την ενεργειακή απόδοση στον αλιευτικό τομέα παραμένουν ιδιαίτερα σημαντικές μακροπρόθεσμα και για το λόγο αυτό πρέπει να διατεθούν περισσότερα κεφάλαια στο συγκεκριμένο πεδίο. Η Επιτροπή προτείνει άρα να τροποποιηθούν οι κανόνες επιλεξιμότητας του ΕΤΑ ώστε τα κράτη μέλη να είναι σε θέση να προάγουν πιλοτικά προγράμματα τεχνικών βελτιώσεων για τη μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης.

Διάφορα ερευνητικά έργα σε επίπεδο ΕΕ είναι υπό εξέλιξη και οι γνώσεις που θα προκύψουν, όταν αυτά ολοκληρωθούν, αξίζει να αποτελέσουν αντικείμενο της ευρύτερης δυνατής διάδοσης[2]. Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να διερευνά τρόπους για την ενθάρρυνση περαιτέρω ερευνητικών προγραμμάτων και μελετών στον εν λόγω τομέα, καθώς και σε άλλους τομείς.

Ο τομέας της αλιείας θα μπορούσε επίσης να ενθαρρύνει τους εθνικούς χορηγούς προγραμμάτων έρευνας να εξετάσουν πιθανές ερευνητικές δραστηριότητες μέσω δικτύων όπως το ERA-NET[3]. Στο πλαίσιο αυτό, στην προσεχή ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο « A Marine and Maritime Research Strategy for Europe», προτείνεται μια περισσότερο στρατηγική προσέγγιση, εκτεινόμενη πέραν του σημερινού συντονισμού αρκετών δράσεων ERA-NET για την θαλάσσια έρευνα .

4.4. Mέτρα που αφορούν την αγορά

Η Επιτροπή ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να προσφέρουν τη δυνατότητα και τα χρηματοδοτικά μέσα στους ενδιαφερόμενους παράγοντες για την προώθηση μέτρων με σκοπό, ειδικότερα, την αύξηση της αξίας των ψαριών κατά την πρώτη πώληση. Η προσπάθεια αυτή θα υλοποιηθεί με τη χρήση των ανεκμετάλλευτων δυνατοτήτων που προσφέρονται από το ΕΤΑ και των δυνατοτήτων που προσφέρονται στο πλαίσιο της κοινής οργάνωσης αγοράς η οποία θεσπίστηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 104/2000 του Συμβουλίου. Η Επιτροπή προτείνει την προώθηση δραστηριοτήτων που εξυπηρετούν τους ακόλουθους στόχους:

- αύξηση της εμπορικής/διαπραγματευτικής θέσης των αλιέων με την σύμπραξή τους στο πλαίσιο μιας ευρύτερης οργάνωσης παραγωγών ή τοπικών ενώσεων εμπορίας·

- βελτίωση του σχεδιασμού της παραγωγής της ΕΕ και της προσαρμογής της στη ζήτηση·

- προώθηση πρωτοβουλιών που έχουν ως στόχο την ποιότητα: σήμανση, ετικέτες, καλύτερος χειρισμός και μεταποίηση·

- καλύτερη ενημέρωση των καταναλωτών (σε θέματα υγείας, διατροφής, υπεύθυνης αλιείας, κ.λ.π.)·

- ανάπτυξη εργαλείων για την ανάλυση της αλυσίδας αξίας και τιμών: έλεγχοι/αξιολογήσεις της αγοράς, καθιέρωση συστήματος εποπτείας των τιμών – το οποίο να συνδεθεί με την ασκούμενη από την Επιτροπή εποπτεία των τιμών στα τρόφιμα·

- ενίσχυση της εποπτείας για να εξασφαλισθεί η συμμόρφωση με τις διατάξεις για τη σήμανση και την καταπολέμηση της ΠΑΑ αλιείας .

4.4.1. Mέτρα στο πλαίσιο της Κοινής Οργάνωσης Αγοράς

Ο κλάδος της παραγωγής καλείται να αναζητήσει τρόπους επιτυχούς και αποτελεσματικής προσαρμογής και ρύθμισης της προσφοράς για την ικανοποίηση των αναγκών της αγοράς, και ιδίως των αναγκών του κλάδου της διανομής. Ο μόνος τρόπος για να εξασφαλισθούν εμπορικά διατηρήσιμες τιμές είναι η ικανοποίηση των απαιτήσεων της αγοράς από πλευράς ποσότητας, ποιότητας και τακτικού εφοδιασμού. Η εκφόρτωση υπερβολικών ποσοτήτων σε διαστήματα της αλιευτικής περιόδου στα οποία η αγορά παρουσιάζει νωθρότητα μπορεί να αποδειχθεί αντιπαραγωγική σε όρους διοίκησης των επιχειρήσεων και εμπορικής απόδοσης.

Εν προκειμένω, οι οργανώσεις των παραγωγών έχουν στη διάθεσή τους τα επιχειρησιακά προγράμματα, ένα ισχυρό εργαλείο για τη ρύθμιση της αγοράς. Πρόκειται για στρατηγικές προσαρμογής της προσφοράς στη ζήτηση, μέσω των οποίων οι οργανώσεις των παραγωγών πρέπει να σχεδιάζουν εκ των προτέρων τις παραδόσεις από τα μέλη τους και να εξετάζουν τρόπους βελτίωσης της κερδοφορίας των αλιευμάτων τους. Στην παρούσα κατάσταση, η Επιτροπή συνιστά στις οργανώσεις των παραγωγών να σχεδιάσουν εκ νέου ορισμένα από τα μέτρα τους και να υιοθετήσουν νέα στάση απέναντι στα μέλη τους και την αγορά. Για την μεγιστοποίηση της αξίας κατά την πρώτη πώληση των αλιευμάτων τους, οι οργανώσεις παραγωγών ενθαρρύνονται να λάβουν συγκεκριμένες πρωτοβουλίες όπως είναι ο αναπροσανατολισμός προϊόντων σε διαφορετικές αγορές, η βελτίωση της ποιότητάς τους, η καθιέρωση εκούσιων πρωτοβουλιών σήμανσης ή η ανάπτυξη άλλων δραστηριοτήτων προώθησης, καθώς και η συγκέντρωση της αλιευτικής παραγωγής σε περιόδους υψηλότερων τιμών.

Στην περίπτωση προϊόντων που διατίθενται νωπά, είναι αναγκαίο ο κλάδος της παραγωγής να δημιουργήσει τα μέσα για τη βελτίωση της ποιότητας και άρα την αύξηση της αξίας των προϊόντων. Τα προγράμματα βελτίωσης της ποιότητας αποτελούν ένα μηχανισμό που αποσκοπεί στην ενθάρρυνση των οργανώσεων των παραγωγών να βελτιώσουν την ποιότητα των προϊόντων τους σε όλα τα στάδια της παραγωγής και της εμπορίας. Ωστόσο, δεν έχουν προκαλέσει ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρά τη χρηματοδοτική στήριξη που διατίθεται στο πλαίσιο του ΕΤΑ. Για το λόγο αυτό, η Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη να στηρίξουν τις οργανώσεις παραγωγών στις προσπάθειές τους να καταρτίσουν και να εφαρμόσουν προγράμματα βελτίωσης της ποιότητας.

Μια άλλη επιτακτική ανάγκη για τους παραγωγούς της Κοινότητας είναι να λάβουν υπόψη τις αλλαγές στα πρότυπα και τις συνήθειες των καταναλωτών και τις αλλαγές στον τρόπο διανομής. Τα περισσότερα προϊόντα πωλούνται πλέον μέσω μεγάλων αλυσίδων διανομής, πολιτική των οποίων είναι γενικά η αγορά ποσοτήτων με βάση τις εκτιμήσεις για τη ζήτηση. Όλες οι αβεβαιότητες που συνδέονται με τις εκφορτώσεις και την κατάτμηση του τομέα πρώτης εμπορίας αποτελούν λόγους για τους οποίους οι κυριότερες αλυσίδες αποφεύγουν, ενδεχομένως, την αγορά κοινοτικών προϊόντων. Η δημιουργία διεπαγγελματικών οργανώσεων μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της κατάστασης αυτής. Στις εν λόγω οργανώσεις συμμετέχουν εκπρόσωποι της παραγωγής, της εμπορίας και της μεταποίησης για την εκπόνηση μέτρων που θα ήταν επωφελή για ολόκληρο τον κλάδο. Τα περισσότερα από τα μέτρα αυτά είναι επιλέξιμα για κοινοτική συνδρομή από το ΕΤΑ. Ωστόσο, η αποδοχή των οργανώσεων αυτών ήταν χαμηλότερη των προσδοκιών. Για το λόγο αυτό, η Επιτροπή ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να ευνοήσουν την σύσταση διεπαγγελματικών οργανώσεων προκειμένου να ενισχυθεί η συνεργασία μεταξύ των διαφόρων παραγόντων στην αλυσίδα εμπορίας.

4.4.2. Παρατηρητήριο/σύστημα εποπτείας τιμών

Η Επιτροπή θα θέσει σε εφαρμογή τα αναγκαία μέτρα για τη δημιουργία ενός συστήματος εποπτείας των τιμών των αλιευτικών προϊόντων και των προϊόντων υδατοκαλλιέργειας σε ολόκληρη την αλυσίδα εμπορίας, που θα συνδεθεί με την ασκούμενη από την Επιτροπή εποπτεία των τιμών στα τρόφιμα. Αυτό θα οδηγήσει στην ανάπτυξη ενός εργαλείου για την ανάλυση και τη λήψη αποφάσεων με σκοπό την καλύτερη γνώση σε θέματα καθορισμού των τιμών και κατανόηση του τρόπου δημιουργίας προστιθέμενης αξίας από την πρώτη πώληση. Ορισμένες πρόσφατες μελέτες έδειξαν ότι οι μηχανισμοί μετάδοσης των τιμών και της προστιθέμενης αξίας διαφέρουν ανάλογα με την οικογένεια των προϊόντων και την αλυσίδα εμπορίας. Το σύστημα εποπτείας των τιμών θα αφορά τα προϊόντα υδατοκαλλιέργειας και αλιείας που έχουν αλιευθεί, μεταφορτωθεί, εκφορτωθεί ή εισαχθεί.

Η χρήση του αναλυτικού αυτού εργαλείου δεν αποβλέπει στον άμεσο επηρεασμό των τιμών αλλά θα επιτρέψει την πρόβλεψη της διακύμανσης των τιμών. Η καλύτερη ενημέρωση για τους μηχανισμούς της αγοράς αναμένεται να δώσει τη δυνατότητα στους παραγωγούς να προσαρμόσουν την προσφορά τους ώστε τα προϊόντα τους να αποκτήσουν μεγαλύτερη αξία.

Η Επιτροπή διεξάγει έρευνα για την προσφορά και εμπορία των προϊόντων αλιείας και υδατοκαλλιέργειας στην ΕΕ, η οποία θα εστιαστεί ειδικά στους μηχανισμούς των τιμών. Θα προσφέρει επίσης μεθοδολογικές πληροφορίες για τη δημιουργία του συστήματος εποπτείας των τιμών. Τα πρώτα ενιαία αποτελέσματα και οι συστάσεις θα κοινοποιηθούν στους ενδιαφερόμενους και θα συζητηθούν στις αρχές του 2009.

Η Κοινή Οργάνωση Αγοράς (ΚΟΑ) έχει ήδη επεξεργαστεί διάφορα στοιχεία που προέκυψαν από την ανάλυση των τιμών, τα οποία είναι δυνατόν να επανεξετασθούν κατά την προσεχή συνεδρίαση της ΚΟΑ που προβλέπεται το 2009.

4.4.3. Ειδικά έργα με πρωτοβουλία των ενδιαφερομένων μερών

Η Επιτροπή θα εξετάσει την πιθανότητα τροποποίησης του δεύτερου χρηματοδοτικού μέσου για την αλιεία, με σκοπό την άμεση χρηματοδότηση πρωτοβουλιών που προέρχονται από οργανώσεις ενδιαφερομένων μερών στο πεδίο της εποπτείας της αγοράς, της σήμανσης, κ.λ.π., μέσω πρόσκλησης υποβολής προτάσεων.

4.5. Μέτρα που διευκολύνουν τη χρήση του ΕΤΑ

4.5.1. Επαναπρογραμματισμός

Τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται ιδιαίτερα να χρησιμοποιούν όσο το δυνατόν περισσότερο το ΕΤΑ, με την προσαρμογή των επιχειρησιακών τους προγραμμάτων, όπου είναι αναγκαίο, ώστε να μεγιστοποιηθεί η χρηματοδοτική στήριξη πρωτοβουλιών που αποβλέπουν στην αντιμετώπιση της κρίσης λόγω των καυσίμων. Εν προκειμένω, τα κράτη μέλη πρέπει να προβλέψουν σημαντική μεταφορά κεφαλαίων στο εσωτερικό των επιχειρησιακών τους προγραμμάτων από τους άλλους άξονες του ΕΤΑ προκειμένου να αυξηθούν οι διαθέσιμοι πόροι του Άξονα 1 (προσαρμογή του αλιευτικού στόλου της Κοινότητας).

Η ενίσχυση της στήριξης του ΕΤΑ για τις πρωτοβουλίες αυτές μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να απαιτεί μόνο ανακατανομή των κεφαλαίων μεταξύ των μέτρων εντός του Άξονα 1, που μπορεί να αποφασισθεί αυτόνομα από τα κράτη μέλη. Στις περισσότερες περιπτώσεις, θα απαιτηθεί τροποποίηση προγραμμάτων. Η Επιτροπή θα δεσμευτεί να εξετάσει και να εγκρίνει όλες αυτές τις τροποποιήσεις το συντομότερο δυνατό, προκειμένου να επιτραπεί η ταχεία υλοποίησή τους.

Ο επαναπρογραμματισμός αυτός αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση πρόσβασης των κρατών μελών σε ενδεχόμενες συμπληρωματικές δυνατότητες χρηματοδότησης τις οποίες μπορεί να προσφέρει αργότερα η Κοινότητα.

4.5.2. Διευκόλυνση της χρήσης των κεφαλαίων του ΕΤΑ

Προκειμένου να διευκολυνθούν τα κράτη μέλη εκείνα τα οποία ενδέχεται να έχουν δυσκολίες για την ταχεία κινητοποίηση των εθνικών κεφαλαίων συγχρηματοδότησης για τα μέτρα του Άξονα 1, η Επιτροπή προτείνει να αυξηθούν τα επιτρεπόμενα ποσοστά συγχρηματοδότησης του ΕΤΑ, όσον αφορά δράσεις που αναλαμβάνονται στο πλαίσιο των προτεινόμενων ad hoc μέτρων, έως το 95% της συνολικής δημόσιας δαπάνης.

Επιπλέον, η Επιτροπή προτείνει να διπλασιαστούν τα ποσά προχρηματοδότησης του ΕΤΑ, τα οποία καταβάλλονται από την Επιτροπή μετά την έγκριση των επιχειρησιακών προγραμμάτων, από 7% σε 14% της συνολικής συνδρομής του ΕΤΑ στο επιχειρησιακό πρόγραμμα, για τα κράτη μέλη εκείνα που το ζητούν. Το μέτρο αυτό θα επιτρέψει να αυξηθούν σημαντικά τα κεφάλαια που μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα κράτη μέλη για να χρηματοδοτήσουν γρήγορα τα επείγοντα μέτρα, από τη στιγμή που θα έχουν ολοκληρωθεί οι αναγκαίες δημοσιονομικές μεταβιβάσεις.

4.5.3. Αναδρομικότητα

Το μέτρο προσωρινής παύσης που εφαρμόζεται από την 1η Ιουνίου 2008 θα είναι επιλέξιμο για στήριξη στο πλαίσιο του ΕΤΑ.

5. Άλλα μέτρα

5.1. Ενίσχυση de minimis

Επί του παρόντος, εφαρμόζεται για κάθε επιχείρηση το όριο των 30.000 ευρώ που θέτει ο κανόνας για τις ενισχύσεις de minimis , γεγονός το οποίο δημιουργεί μεγάλες διαφορές σε σχέση με το όφελος που μπορούν να αποκομίσουν οι αλιείς από τα καθεστώτα των κρατών μελών τα οποία χρηματοδοτούνται μέσω του ορίου de minimis . Η Επιτροπή, βασιζόμενη σε περαιτέρω οικονομική ανάλυση, θα εξετάσει το ενδεχόμενο τροποποίησης του καθεστώτος αυτού για τον τομέα της αλιείας, επιτρέποντας τη χορήγηση ενίσχυσης de minimis ποσού 30.000 ανά σκάφος αντί ανά επιχείρηση, αλλά με συνολικό ανώτατο όριο 100.000 ευρώ ανά επιχείρηση. Η Επιτροπή αναλαμβάνει να διεξαγάγει την αναγκαία οικονομική μελέτη πολύ σύντομα.

5.2. Κοινωνική ενίσχυση με την μορφή μείωσης των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης

Λόγω της σπουδαιότητας που έχει η προστασία της απασχόλησης, η Επιτροπή, μέσω της τροποποίησης των κατευθυντήριων γραμμών για την εξέταση των κρατικών ενισχύσεων στον τομέα της αλιείας και της ιχθυοκαλλιέργειας, θα δώσει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να αναλάβουν μέρος των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης για τους αλιείς .

Η δυνατότητα αυτή θα περιοριστεί μόνο σε εισφορές που καταβάλλονται από τους αλιείς (και όχι στην εισφορά που καταβάλλεται από την επιχείρηση που τους απασχολεί), και υπό τον όρο ότι δεν υπάρχει παράλληλη μείωση της κανονικής αμοιβής των υπό εξέταση εργαζομένων από τον εργοδότη. Πρέπει επίσης να καλυφθεί και η ειδική περίπτωση των αλιέων εκείνων μικρής κλίμακας που εργάζονται ως μόνοι απασχολούμενοι στο σκάφος τους.

Η κοινωνική αυτή ενίσχυση θα αποφέρει άμεσα οφέλη στους μισθωτούς αλιείς, συμπεριλαμβανομένων των αλιέων που εργάζονται μόνοι τους για ίδιο λογαριασμό, καθώς θα μπορούν να εξακολουθήσουν να λαμβάνουν τα επιδόματα κοινωνικής ασφάλισης ενώ θα έχουν τη δυνατότητα καταβολής μειωμένων εισφορών. Το μέτρο θα μπορεί να εφαρμοστεί για ανώτατη περίοδο δύο ετών.

6. Συμπληρωματικά κεφάλαια

Η δέσμη αυτή μέτρων είναι σημαντικό να εφαρμοστεί με τρόπο που να εξασφαλίζει ίση μεταχείριση σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Πρέπει να αποφευχθούν οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού μεταξύ των αλιέων της ΕΕ που απορρέουν από τη διαφορετική ικανότητα των κρατών μελών να κινητοποιήσουν τη δημόσια ή την κοινοτική χρηματοδότηση. Πρέπει επίσης να μην υπάρχει διάκριση εις βάρος των κρατών μελών εκείνων τα οποία έχουν αναλάβει ήδη ενέργειες αναδιάρθρωσης του στόλου τους. Ο καλύτερος τρόπος για να επιτευχθεί αυτό είναι να χρησιμοποιηθεί το ΕΤΑ ως το κύριο μέσο για τη διαρθρωτική προσαρμογή των στόλων της ΕΕ. Κατά συνέπεια, το ΕΤΑ θα εξακολουθήσει να αποτελεί τον κύριο χορηγό της προτεινόμενης δέσμης μέτρων. Ωστόσο, παραμένουν αρκετά σημαντικά προβλήματα τα οποία δεν μπορούν να επιλυθούν μόνο με τη χρήση του τρέχοντος ΕΤΑ:

- Αρκετά κράτη μέλη λαμβάνουν πολύ λίγα κονδύλια από το ΕΤΑ. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι οι χρησιμοποιούμενες ανά χώρα κλείδες κατανομής του ΕΤΑ δεν βρίσκονται σε άμεση σχέση με το μέγεθος του στόλου και βασίζονται μάλλον σε περισσότερο γενικά κριτήρια που διέπουν τα διαρθρωτικά ταμεία. Η υλοποίηση της δέσμης των μέτρων με την αποκλειστική χρήση του ΕΤΑ θα δημιουργήσει αδικαιολόγητες στρεβλώσεις εις βάρος των εν λόγω κρατών μελών.

- Σε ορισμένα κράτη μέλη, το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησης του ΕΤΑ συγκεντρώνεται σε περιοχές του στόχου σύγκλισης, σύμφωνα με την γενικότερη λογική που διέπει τα διαρθρωτικά ταμεία της ΕΕ. Το αποτέλεσμα της κατάστασης αυτής είναι η ανεπαρκής δυνατότητα κινητοποίησης των κεφαλαίων του ΕΤΑ για την αναδιάρθρωση των στόλων που βρίσκονται εκτός των περιοχών του στόχου σύγκλισης.

- Ορισμένα κράτη μέλη λαμβάνουν περισσότερα κονδύλια από το ΕΤΑ, πλην όμως τα κονδύλια αυτά δεν επαρκούν για την λήψη όλων των αναγκαίων μέτρων που απαιτούνται για την εκτεταμένη αναδιάρθρωση των στόλων που πλήττονται από την κρίση.

- Αρκετά κράτη μέλη έχουν εκπονήσει σημαντικά σχέδια αναδιάρθρωσης στα επιχειρησιακά τους προγράμματα στο πλαίσιο του ΕΤΑ, πλην όμως η εφαρμογή τους εκτείνεται σε ολόκληρη την περίοδο (2007-2013). Η αντιμετώπιση της παρούσας κρίσης θα απαιτήσει από τα κράτη μέλη να επιβραχύνουν την περίοδο των σχεδίων αυτών, γεγονός που θα οδηγήσει σε σημαντική αύξηση των βραχυπρόθεσμων και μεσοπρόθεσμων χρηματοδοτικών αναγκών.

- Η σοβαρότητα της κρίσης θα απαιτήσει πρωτοφανή προσπάθεια αναδιάρθρωσης. Η εφαρμογή της δέσμης μέτρων προϋποθέτει άρα μεγάλο ποσό δημόσιας χρηματοδοτικής στήριξης. Οι χρηματοδοτικές απαιτήσεις μόνο για τα μέτρα μόνιμης και προσωρινής παύσης των αλιευτικών δραστηριοτήτων, για τις κατηγορίες του στόλου που έχουν πληγεί σοβαρά από την κρίση, εκτιμάται ότι υπερβαίνουν τα 1,6 δισεκατ. ευρώ. Με την επιπλέον ενίσχυση για επενδύσεις που αποσκοπούν στη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας, σε μέτρα που στοχεύουν στην αγορά και σε κοινωνικοοικονομικά μέτρα, σε συλλογικές δράσεις και πιλοτικά έργα, που εντάσσονται όλα στο προσωρινό ειδικό μέτρο για την ενίσχυση της αναδιάρθρωσης των αλιευτικών στόλων που έχουν πληγεί από την οικονομική κρίση, το σύνολο των αναγκών χρηματοδότησης εκτιμάται σε 2 δισεκατ. ευρώ περίπου. Ο σημερινός προγραμματισμός του Άξονα 1 του ΕΤΑ για τα μέτρα αυτά εκτιμάται ότι θα καλύψει 600 εκατομμύρια ευρώ, ενώ προβλέπονται επιπλέον 250 εκατομμύρια ευρώ από εθνική συγχρηματοδότηση. Η Επιτροπή υπολογίζει ότι άλλα 550 εκατομμύρια ευρώ θα πρέπει να προέλθουν από τον επαναπρογραμματισμό των επιχειρησιακών προγραμμάτων στο πλαίσιο του ΕΤΑ. Το εναπομένον ποσό εκτιμάται σε 600 εκατ. ευρώ, μέρος του οποίου μπορεί να χρηματοδοτηθεί μέσω του μη κατανεμηθέντος περιθωρίου βάσει της στήλης 2 των ανωτάτων ορίων του δημοσιονομικού πλαισίου για τα έτη 2009 και 2010, με το μεγαλύτερο ποσό να διατίθεται το 2009. Αυτό δεν προδικάζει τα πραγματικά επίπεδα δαπανών της ΚΓΠ, τυχόν δε συμπληρωματικά ποσά θα μπορούν να διατεθούν μόνον εφόσον τα επίπεδα δαπανών της ΚΓΠ τα έτη αυτά είναι αρκετά χαμηλότερα των αντίστοιχων επιμέρους ανωτάτων ορίων και μόνο μετά από πλήρη ανάλυση και αιτιολόγηση.

Προτού καταστεί δυνατή η κινητοποίηση οιωνδήποτε συμπληρωματικών κεφαλαίων, η Επιτροπή θα εξασφαλίσει πρώτα ότι τα κράτη έχουν καταστήσει διαθέσιμους τους σημαντικούς πόρους που επισημαίνονται ανωτέρω μέσω επαναπρογραμματισμού των επιχειρησιακών προγραμμάτων και με εθνικά κεφάλαια. Όσον αφορά την υλοποίηση, η Επιτροπή θα εξετάσει τη δυνατότητα δημιουργίας ενός ad hoc χρηματοδοτικού μέσου. Το μέσο αυτό θα έχει περιορισμένη διάρκεια, ανάλογη με εκείνη των μέτρων αντιμετώπισης της κρίσης λόγω των καυσίμων στο πλαίσιο του ΕΤΑ. Οι πόροι που θα προέρχονται από τη νέα αυτή ad hoc διευκόλυνση θα χορηγηθούν στα κράτη μέλη με την χρησιμοποίηση ειδικών κριτηρίων.

Πιο συγκεκριμένα, για να μπορέσουν να τύχουν της συμπληρωματικής αυτής ενίσχυσης, τα κράτη μέλη πρέπει προηγουμένως να έχουν πραγματοποιήσει ουσιώδη συνεισφορά από τα κονδύλια που προβλέπονται στο πλαίσιο του ΕΤΑ στα μέτρα που είναι αναγκαία για την αντιμετώπιση της κρίσης, μέσω επαναπρογραμματισμού των κονδυλίων των επιχειρησιακών τους προγραμμάτων υπέρ του Άξονα 1, ή να έχουν θεσπίσει μακρόπνοα προγράμματα προσαρμογής του στόλου τα οποία να αφορούν σημαντικό μέρος των εθνικών στόλων.

7. Χρονοδιάγραμμα

Τα μέτρα δυνάμει του κανονισμού του Συμβουλίου πρέπει να υλοποιηθούν πριν τις 31 Δεκεμβρίου 2010.

[1] Facing the challenge of higher oil prices, COM(2008) 384, Brussels, 13-VI-2008

[2] Μελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Energy Saving in Fisheries» (ESIF) FISH/2006/17, δικτυακός τόπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ενεργειακή αποτελεσματικότητα στον τομέα της αλιείας (προβλεπόμενη έναρξη το Σεπτέμβριο 2008), έργα βάσει του 6ου Προγράμματος Έρευνας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής «HOP – Macro-economic impact of High Oil Price in Europe» και «Superior life-time operation economy of ship propellers»· www.hop-project.eu, http://canal.etsin.upm.es/superprop/.

[3] Σκοπός του ERA-NET είναι η προώθηση του συντονισμού και της συνεργασίας εθνικών και περιφερειακών ερευνητικών προγραμμάτων.