Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών - Η βιομηχανική πολιτική σε μία διευρυμένη Ευρώπη"

(COM(2002) 714 τελικό)

(2003/C 234/18)

Στις 12 Δεκεμβρίου 2002 και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το τμήμα "Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 25 Ιουνίου 2003 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Simpson.

Κατά την 401η σύνοδο ολομέλειας της 16ης και 17ης Ιουλίου 2003 (συνεδρίαση της 17ης Ιουλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 113 ψήφους υπέρ και 1 αποχή την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Σύνοψη

1.1. Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει την πρωτοβουλία που ανέλαβε η Επιτροπή με την προετοιμασία και τη δημοσίευση της ανακοίνωσης αυτής για τη βιομηχανική πολιτική σε μια διευρυμένη Ευρώπη.

1.2. Υπάρχουν δύο αλληλοεξαρτώμενες τάσεις στα θέματα που θίγονται στην εν λόγω ανακοίνωση. Πρώτον, γίνεται μια έγκαιρη ανασκόπηση των θεμάτων που ενδιαφέρουν τη βιομηχανία στην ΕΕ. Δεύτερον, η προετοιμασία για τη διεύρυνση καθιστά σκόπιμη τη συνθεώρηση ορισμένων απόψεων για τις επιδράσεις της διεύρυνσης στη βιομηχανία (τόσο εντός της ΕΕ όσο και στις χώρες που πρόκειται να προσχωρήσουν στην ΕΕ).

1.3. Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η ανακοίνωση αυτή συνιστά κατά κύριο λόγο μια γενική παρουσίαση του φάσματος των σχετικών θεμάτων. Δεν αποσκοπεί αυτή καθεαυτή στην παρουσίαση λεπτομερών εφαρμογών πολιτικής. Ωστόσο, η λογική συνέπεια είναι ότι η Επιτροπή οφείλει τώρα να δώσει συνέχεια στο θέμα των επιπτώσεων πολιτικής και να υιοθετήσει πρωτοβουλίες πολιτικές για τη στήριξη της βιομηχανικής ανάπτυξης. Η ΕΟΚΕ θα συμβάλει τότε παρέχοντας την εμπειρία της και τις απόψεις της στην Επιτροπή.

1.4. Ενώ επιδοκιμάζει τη θετική συμβολή της ανακοίνωσης αυτής, η ΕΟΚΕ ανησυχεί μήπως η μετάβαση σε μια διευρυμένη Ευρώπη θα είναι πιο δύσκολη από ό,τι αναμένει η Επιτροπή. Συνεπώς, η τελευταία θα πρέπει να παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς τις αναμενόμενες συνέπειες της διεύρυνσης και να επανεξετάζει τα μέτρα που ενδέχεται να είναι σκόπιμα για την εξουδετέρωση τυχόν απαράδεκτων συνεπειών.

1.5. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι τα εργαλεία της βιομηχανικής πολιτικής θα πρέπει να προσαρμοσθούν λαμβάνοντας υπόψη τις συγκεκριμένες ανάγκες των υποψηφίων χωρών. Ο εντοπισμός των εν λόγω συγκεκριμένων αναγκών και η απάντηση της Επιτροπής παραμένουν μία άκρως σημαντική διαδικασία για τα επόμενα χρόνια.

1.6. Η ΕΟΚΕ ανησυχεί μήπως έχει υποτιμηθεί η επίδραση της διεύρυνσης σε ορισμένους τομείς.

1.7. Ένα χαρακτηριστικό που έχει καθοριστική σημασία για την επέκταση της ενιαίας αγοράς είναι ότι οι υποδομές πολλών από τα νέα κράτη μέλη εξακολουθούν να υστερούν εκείνων της υπόλοιπης Ευρωπαϊκής Ένωσης. Συνιστάται μια αξιολόγηση των προτεραιοτήτων και των μηχανισμών χρηματοδότησης (με καθορισμένη συμβολή από κοινοτικούς πόρους) για τον εκσυγχρονισμό μεγάλου μέρους των υποδομών, συμπεριλαμβανόμενου του εκσυγχρονισμού των διευρωπαϊκών δικτύων.

1.8. Μολονότι αυτό έχει επισημανθεί επανειλημμένα, ένα από τα βασικά στοιχεία ενός βελτιωμένου πλαισίου για τη βιομηχανική πολιτική είναι να εφαρμοσθούν, εντός της ΕΕ των 15, πολλά από τα ημιτελή μέτρα για τον προσδιορισμό μίας ενιαίας αγοράς.

1.9. Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει την προθυμία της Επιτροπής, να εξετάσει τους τομείς που αντιμετωπίζουν ιδιαίτερες οικονομικές δυσκολίες για να διαπιστώσει τα οφέλη (εάν υπάρχουν) από άλλες συμπληρωματικές πολιτικές για την υποστήριξη της βιώσιμης ανάπτυξης εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

1.10. Ενώ η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι, στις παραμεθόριες περιοχές της διευρυμένης Κοινότητας είναι πιθανό να υπάρξουν συγκεκριμένες διασυνοριακές στρεβλώσεις ή διαταραχές στα πλαίσια της διαδικασίας προσαρμογής, οι αντιδράσεις στις εξελίξεις αυτές αποτελούν, κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ, κοινή ευθύνη. Η Κοινότητα πρέπει να αξιοποιήσει τον εξορθολογισμό και την τεχνογνωσία που έχουν αναπτυχθεί από τα προγράμματα Ιnterreg (και άλλες ειδικές πρωτοβουλίες του είδους αυτού) και να ορίσει τα περιθώρια δράσης από τους πιο τοπικούς κυβερνητικούς φορείς.

1.11. Η αξία της ανακοίνωσης της Επιτροπής συνίσταται στο ότι χαράσσει ένα πλαίσιο για την καλύτερη κατανόηση των πιέσεων που επηρεάζουν την ανάπτυξη της βιομηχανίας στην Κοινότητα. Το βασικό θέμα της ανακοίνωσης αυτής, που υποστηρίζεται από την ΕΟΚΕ, είναι ότι οι συνδυασμένες προσπάθειες της ίδιας της βιομηχανίας, των βιομηχανικών ενώσεων, των τοπικών και περιφερειακών κυβερνήσεων, των εθνικών κυβερνήσεων και της Κοινότητας πρέπει να αναγνωρίζουν και να ανταποκρίνονται στην ανάγκη διατήρησης και ενίσχυσης της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας εντός ενός πλαισίου που υπόσχεται ένα βιώσιμο μέλλον.

1.12. Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει την πρόταση που περιλαμβάνεται στην ανακοίνωση αυτή για την έναρξη μιας συνεχούς επανεξέτασης όλων των πολιτικών της ΕΕ που επηρεάζουν τη βιομηχανία. Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει τον θετικό αυτόν επαναπροσανατολισμό της χάραξης πολιτικής και επικροτεί την πρόθεση να χρησιμοποιηθούν μέθοδοι αξιολόγησης βάσει αναλύσεων της αξιολόγησης των επιπτώσεων.

1.13. Ο διάλογος με την ΕΟΚΕ, συμπεριλαμβανομένων και των κοινωνικών εταίρων, θα αποτελεί βασικό στοιχείο της αυξημένης και επαναπροσανατολισμένης έμφασης στη συμβολή της βιομηχανικής πολιτικής.

1.14. Ο Επίτροπος, κ. Liikanen, χαρακτήρισε την ανακοίνωση αυτή της Επιτροπής ως πρώτο βήμα για μία ευρύτερη διαδικασία που θα επαναφέρει τη βιομηχανία στην πολιτική ημερήσια διάταξη, πράγμα που επιδοκιμάζει η ΕΟΚΕ.

2. Εισαγωγή

2.1. H Ευρωπαϊκή Ένωση συνεχίζει να εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό από την ισχύ και τη ζωτικότητα του βιομηχανικού της τομέα, ως μείζονος σημασίας παράγοντα που συμβάλλει στην οικονομική ανάπτυξη της Ένωσης. Η δυναμικότητα και η ανάπτυξη του τομέα εξαρτάται επίσης από την ανταγωνιστικότητά του, η οποία, με τη σειρά της, εξαρτάται από τις δράσεις εκείνων που ελέγχουν και συμβάλλουν στις μεμονωμένες επιχειρήσεις καθώς και τα μέτρα στήριξης των επίσημων φορέων, των κυβερνήσεων των κρατών μελών και των οργάνων της Κοινότητας.

2.2. Μία επιτυχημένη βιομηχανική διάρθρωση ήταν, είναι και θα συνεχίσει να είναι καθοριστικό χαρακτηριστικό της ευρωπαϊκής οικονομίας. Συνεπώς, δεν επιδέχεται σχεδόν καμία αμφιβολία το γεγονός ότι η ΕΕ θα πρέπει να διαθέτει μία συναφή ανάλυση των παραγόντων που επηρεάζουν την ανάπτυξη των βιομηχανικών τομέων ώστε να γίνεται με ενημερωμένο τρόπο η χάραξη πολιτικής και η λήψη αποφάσεων τόσο στην Κοινότητα ως σύνολο, μέσω των κοινοτικών οργάνων, όσο και εντός των κρατών μελών.

2.3. Όπως τονίζεται στην εισαγωγή της ανακοίνωσης της Επιτροπής "Η βιομηχανική πολιτική έχει να διαδραματίσει ένα καίριο ρόλο για να βοηθήσει την ΕΕ να επιτύχει τους στόχους της Λισαβόνας και του Γκέτεμποργκ ... επιβάλλεται η επανεξέταση αυτής της πολιτικής, ούτως ώστε να διασφαλισθεί ότι η ΕΕ θα έχει στη διάθεσή της τα μέσα με τα οποία θα μπορέσει να ανταποκριθεί στις ανάγκες της διευρυμένης Ευρώπης"(1).

2.4. Η βιομηχανική πολιτική είναι πολυδιάστατη. Πολλές άλλες πτυχές της οικονομικής πολιτικής σε επίπεδο ΕΕ και εθνικό επίπεδο συμβάλλουν στη διαμόρφωση της βιομηχανικής πολιτικής. Ορισμένα θέματα της βιομηχανικής πολιτικής συνυπάρχουν ή επικαλύπτονται με άλλες πολιτικές. Εύγλωττα παραδείγματα αποτελούν οι προσπάθειες για τη δημιουργία μίας γνήσιας ενιαίας αγοράς, οι εξελίξεις για τη διασφάλιση ενός αποτελεσματικού και ισότιμου καθεστώτος όσον αφορά την ανταγωνιστική πολιτική, η ενίσχυση των κατάλληλων πολιτικών εξωτερικού εμπορίου (ιδίως επειδή επηρεάζουν παραδοσιακούς τομείς όπως η κλωστοϋφαντουργία, η χαλυβουργία και οι ναυπηγικές εργασίες) οι προσπάθειες για την αύξηση της εφαρμογής ενισχυμένων πολιτικών έρευνας και ανάπτυξης, το άνοιγμα της αγοράς μέσω αυξημένων ευκαιριών στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων και οι πτυχές της περιβαλλοντικής και της κοινωνικής πολιτικής και της πολιτικής απασχόλησης.

2.5. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να διατυπωθεί το επιχείρημα ότι η καλύτερη βάση για μία επιτυχή βιομηχανική πολιτική εντός της ΕΕ είναι μία αποτελεσματική και επεκτεινόμενη ενιαία αγορά που θα είναι σύντομα η μεγαλύτερη εσωτερική αγορά στον κόσμο και προσφέρει πλεονεκτήματα κλίμακας σε όλους τους παραγωγούς και διατηρεί ισότιμους όρους ανταγωνισμού άσχετα από τα εθνικά σύνορα.

2.6. Η βιομηχανική πολιτική δεν είναι τόσο σημαντική και συνυφασμένη με τη μεταποιητική βιομηχανία. Πολλές από τις πολιτικές, για να είναι επιτυχείς, πρέπει να αναγνωρίζουν τις επιπτώσεις αυτές σε άλλους τομείς, συμπεριλαμβανομένων και των υπηρεσιών, και θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τον όλο και αυξανόμενο βαθμό αλληλεξάρτησης των μεταποιητικών και συναφών υπηρεσιών.

2.7. Επομένως, για να ομαλοποιηθούν πλήρως οι δυνατότητες που προσφέρει η εσωτερική αγορά, η οικονομική πολιτική θα πρέπει να προσανατολισθεί προς την προώθηση της μεγέθυνσης των οικονομιών της ΕΕ ώστε να υπάρξει, μεταξύ άλλων, και μια επεκτεινόμενη αγορά βιομηχανικών προϊόντων.

2.8. Οι βιομηχανικές πολιτικές θα πρέπει να αποσκοπούν (1) στη δημιουργία μίας ανταγωνιστικής ευρωπαϊκής αγοράς χωρίς στρεβλώσεις και διαταραχές που κατακερματίζουν την αγορά, (2) στην ενθάρρυνση ευνοϊκών όρων αύξησης της παραγωγικότητας με την ενίσχυση και την αξιοποίηση των δυνατοτήτων καινοτομίας και των νέων μορφών βιομηχανικής οργάνωσης και (3) στην αύξηση της ανταγωνιστικής ισχύος των επιχειρήσεων στην ΕΕ.

2.9. Υπάρχουν ορισμένες πολυποίκιλες διεπαφές μεταξύ των βιομηχανικών πολιτικών και άλλων δράσεων της ΕΕ, ως σύνολο, των δράσεων των εθνικών κυβερνήσεων και των θεσμικών ρυθμίσεων των κρατών μελών. Μία ορθολογική και συντονισμένη προσέγγιση για την άρση κάθε έντασης στα πλαίσια και μεταξύ των διεπαφών αυτών, έχει συνεπώς ζωτική σημασία για την αποτελεσματική ανάπτυξη της βιομηχανίας.

2.10. Προϋπόθεση για να καταστεί η ΕΕ η "πλέον ανταγωνιστική και δυναμική οικονομία στον κόσμο" είναι να υπάρχει μία ενιαία οικονομία με την άρση των υπόλοιπων φραγμών στην ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς και να συμβάλει η βιομηχανία στη διαδικασία αυτή.

2.11. Από το συνδυασμό των συμπερασμάτων της Λισαβόνας και του Γκέτεμποργκ προκύπτει η φιλοδοξία να συμβάλουν οι βιομηχανικές πολιτικές στη βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη, λαμβάνοντας υπόψη την επίδραση στην κοινωνική συνοχή και συμβάλλοντας στην καλύτερη προστασία του περιβάλλοντος.

3. Η ανασκόπηση της Επιτροπής

3.1. Στην επανεξέταση της βιομηχανικής πολιτικής από την Επιτροπή αναγνωρίζεται σαφώς ότι η ανταγωνιστικότητα αποτελεί κεντρικό στοιχείο των στόχων της ΕΕ που αναφέρονται στα συμπεράσματα, όσον αφορά την ανάγκη για μία δυναμική οικονομία της γνώσης, όπως συμφωνήθηκε στη σύνοδο κορυφής της Λισαβόνας. Επίσης, αναγνωρίζεται ότι αυτό εξαρτάται από την ικανότητα διατήρησης και ανάπτυξης της ανταγωνιστικότητας του βιομηχανικού τομέα.

3.2. Ένας από τους λόγους για τους οποίους η ανακοίνωση προέβη στην ανασκόπηση αυτή είναι για να διαπιστωθεί κατά πόσο η βιομηχανική πολιτική που θεσπίσθηκε και αναπτύχθηκε από το 1990 είναι ικανή να ανταποκριθεί στις μεταβαλλόμενες συνθήκες που δημιουργήθηκαν από την έντονη παγκοσμιοποίηση, τη διεύρυνση και το στόχο της αειφόρου ανάπτυξης.

3.3. Αν και η ανακοίνωση δεν το αναφέρει σαφώς, το συμπέρασμα της ανάλυσης είναι ότι υπάρχουν περιθώρια για επανεξέταση των βασικών στοιχείων της βιομηχανικής πολιτικής και παρέχεται τώρα η ευκαιρία για μεγαλύτερη δυνητική συμβολή από τη διευρυμένη Κοινότητα.

3.4. Όσον αφορά το στόχο της βελτιωμένης βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας, η Επιτροπή προσδιορίζει τέσσερις βασικούς τομείς που χρήζουν ιδιαίτερης προσοχής: γνώση, καινοτομία, επιχειρηματικότητα και προσανατολισμός που είναι απαραίτητος για τη διασφάλιση της αειφόρου ανάπτυξης. Προς το σκοπό αυτό, η Επιτροπή συσχετίζει τις κυριότερες εξελίξεις όσον αφορά τις επενδύσεις σε γνώσεις στους τομείς της εκπαίδευσης, της επαγγελματικής κατάρτισης και της έρευνας. Όσον αφορά την καινοτομία, η Επιτροπή τονίζει την ανάγκη για καινοτόμες δράσεις σε όλους τους τομείς της οικονομίας και θεωρεί απαραίτητο να υπάρχουν οι προϋποθέσεις για την τόνωση της καινοτομίας. Εξετάζοντας το ρόλο της επιχειρηματικότητας, η Επιτροπή σημειώνει (αυτό που θεωρεί ως) την απροθυμία πάρα πολύ μεγάλου αριθμού ευρωπαίων να αναλάβουν επιχειρηματικούς κινδύνους. Η ΕΟΚΕ αμφιβάλλει κατά πόσο η έμφαση που δίδεται στη δυνατότητα ενίσχυσης του επιχειρηματικού πνεύματος θα πρέπει να εκφράζεται ως γενικός στόχος και όχι ως μια σημαντική δυνατότητα μιας μικρής μόνο ομάδας ατόμων από τα οποία ελάχιστα απλώς ήταν προηγουμένως άνεργα. Για να αναγνωρισθεί η σημασία της αειφορίας της βιομηχανικής παραγωγής, η Επιτροπή ενθαρρύνει κατάλληλες πρωτοβουλίες για τον επηρεασμό της παραγωγής και της κατανάλωσης με τρόπους συμβατούς προς την αειφόρο ανάπτυξη.

3.5. Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι στην ανάλυση φαίνεται να δίδεται έμφαση στο γεγονός ότι η βιομηχανική πολιτική θα πρέπει συνήθως να έχει κατά βάση οριζόντιο χαρακτήρα και να αποσκοπεί στην εξασφάλιση των πλέον ευνοϊκών βασικών προϋποθέσεων για τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα. Αυτό εξαρτάται από τα μέσα της επιχειρηματικής πολιτικής που παρέχουν στους επιχειρηματίες και τις επιχειρήσεις τη δυνατότητα να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες, να εκμεταλλεύονται ιδέες και να βασίζονται στις ευκαιρίες.

3.6. Η οριζόντια αυτή ταξινόμηση περιλαμβάνει όλες οι συναφείς κοινοτικές προοπτικές για τον ανταγωνισμό, την ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς, την ενθάρρυνση της Ε& Α, της εκπαίδευσης και των επενδύσεων στον τομέα της επαγγελματικής κατάρτισης, καθώς τα θέματα που αφορούν τις εμπορικές ρυθμίσεις και την αειφόρο ανάπτυξη. Επομένως, οι κοινοτικοί στόχοι της Λισαβόνας αποτελούν τέλειο πλαίσιο για την υλοποίηση των στόχων μιας οριζόντιας βιομηχανικής πολιτικής, προσανατολισμένης προς το μέλλον, τόσο σε εθνικό όσο και σε κοινοτικό επίπεδο.

3.7. Σε μία δυνητικά σημαντική δήλωση, η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι πιθανόν να είναι απαραίτητη η εφαρμογή της βιομηχανικής πολιτικής για την ικανοποίηση των συγκεκριμένων αναγκών μεμονωμένων τομέων. Η οριζόντια βάση θα προσαρμόζεται για ειδικώς επιλεχθείσες τομεακές εφαρμογές. Η αποδοχή των κατά περίπτωση ειδικών αναγκών θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως κάθετη εφαρμογή ειδικών μέτρων ανά τομέα. Ενώ τα ειδικά μέτρα δεν θα πρέπει να ευνοούν αδικαιολόγητα ορισμένους τομείς σε σχέση με άλλους (πιθανόν επειδή οι οικονομικές δυνάμεις αλλάζουν με αντιδημοφιλείς τρόπους), η λογική τους εξήγηση εξαρτάται από την έκταση στην οποία οι βασικές προϋποθέσεις πρέπει, σε ορισμένο βαθμό, να αφορούν ένα συγκεκριμένο τομέα, πράγμα που πρέπει να αντικατοπτρίζεται στη χάραξη πολιτικής που καθιστά δυνατή την κατάλληλη υποστήριξη σε αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα για τη διευκόλυνση των απαιτούμενων αλλαγών.

3.8. Η Επιτροπή θεωρεί την ανακοίνωση ως "την αφετηρία μίας διαδικασίας εξέτασης της καταλληλότητας και της ισορροπίας με την οποία εφαρμόζεται η βιομηχανική πολιτική της". Ωστόσο, αυτό συνδέεται με μία έκκληση προς τα κράτη μέλη να εξετάσουν και αυτά τη βιομηχανική τους πολιτική, ιδίως στα πλαίσια των αρχών που εκτίθενται στην ανακοίνωση αυτή.

3.9. Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει τη δυνατότητα αυτή συμβολής στην εν λόγω εξέταση.

4. Γενικές παρατηρήσεις

4.1. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τις βασικές αρχές μίας βιομηχανικής πολιτικής που βασίζεται σε ένα ανταγωνιστικό πλαίσιο όπου οι προοδευτικές επιχειρήσεις μπορούν να ανταγωνίζονται επιτυχώς στις παγκόσμιες αγορές. Επίσης, η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει την επιτευχθείσα πρόοδο όσον αφορά τη δημιουργία ενός πλαισίου για μία ενιαία ευρωπαϊκή αγορά όπου η βιομηχανία έχει ευκολότερη (αλλά όχι ακόμη τελείως απεριόριστη) πρόσβαση στις αγορές των σημερινών 15 κρατών μελών, τα οποία θα είναι σύντομα 25 και αργότερα πιθανόν 27 (ή και πλέον). Το ανταγωνιστικό αυτό πλαίσιο που έχει σχέση με την προτιμησιακή πρόσβαση στην εσωτερική αγορά και τις βελτιωμένες αγορές στον κόσμο, δημιουργεί επίσης ευκαιρίες και κινδύνους που μπορεί να προκύψουν όταν η εσωτερική αγορά επιλεγεί ως έδρα εταιρειών ξένης ιδιοκτησίας.

4.1.1. Φυσικά, η διεύρυνση της ΕΕ δεν καθιστά μόνο αναγκαία την εξέταση των επιδράσεων της βιομηχανικής πολιτικής στα 25 (ή 27) κράτη μέλη αντί των 15. Δημιουργεί επίσης μεγαλύτερο φάσμα ανισοτήτων, διαρθρωτικών διαφορών και κοινωνικών και πολιτιστικών αποκλίσεων που καθιστούν δυσκολότερη την αναζήτηση πολιτικών κατόπιν συναίνεσης. Κατά την τελευταία δεκαετία οι υπό ένταξη χώρες αύξησαν τον ανταγωνισμό μεταξύ των χωρών, ιδίως μέσω των διάφορων φορολογικών πλεονεκτημάτων που παρασχέθηκαν στις επιχειρήσεις. Υπάρχουν παραδείγματα μετακίνησης εταιρειών από το ένα κράτος στο άλλο για πολλούς και διάφορους λόγους ορισμένοι από τους οποίους έχουν σχέση με το δυσμενή ανταγωνισμό σε κρατικές ενισχύσεις.

4.1.2. Η θέσπιση μιας νέας σειράς μέτρων για τη στήριξη της βιομηχανικής ανάπτυξης απαιτεί μια προσεκτική ανάλυση και αξιολόγηση των επιτυχιών και αποτυχιών των μέτρων που υιοθετήθηκαν τα προηγούμενα χρόνια. Η αξιολόγηση αυτή θα χρησιμεύει για να θέσει η Επιτροπή τις μελλοντικές συστάσεις σε πιο στέρεα βάση.

4.2. Ο ρόλος της Κοινότητας είναι πράγματι να ενισχύσει την επίδραση της ενιαίας αγοράς μέσω της ανάπτυξης και της εφαρμογής σειράς μέτρων οριζοντίου χαρακτήρα. Η ΕΕ δεν διστάζει να αναγνωρίσει τη σημασία των κύριων κατηγοριών βασικών συνθηκών(2). Οι κατηγορίες αυτές περιλαμβάνουν τους κανόνες οι οποίοι προσδιορίζουν το γενικό πλαίσιο της αγοράς (όπως το εμπορικό δίκαιο, τους κανόνες ανταγωνισμού, τους φορολογικούς και εργασιακούς κανόνες και τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας), τους κανόνες που ορίζουν τα πρότυπα για συγκεκριμένα αγαθά και υπηρεσίες, τα όργανα που διευκολύνουν τις συναλλαγές στην αγορά και τις συνθήκες εκείνες που ορίζουν ένα βασικό μακροοικονομικό πλαίσιο ή διασφαλίζουν την πολιτική σταθερότητα.

4.3. Στα παραδείγματα βασικών οριζόντιων πολιτικών περιλαμβάνονται και τα εξής:

α) η ολοκλήρωσης της ενιαίας αγοράς·

β) η ενίσχυση της πολιτικής για την καινοτομία γενικά ή σε συγκεκριμένους τομείς όπου αυτό ενδείκνυται, και των σχετικών κινήτρων στους τομείς της έρευνας και ανάπτυξης·

γ) η ενθάρρυνση των κερδών των ομίλων επιχειρήσεων·

δ) οι προσπάθειες για την ενίσχυση της εδαφικής και κοινωνικής συνοχής·

ε) τα μέσα για τη διευκόλυνση του κοινωνικού διαλόγου·

στ) η ενισχυμένη κοινωνική συνοχή, ιδίως μέσω κατάρτισης για την ανάπτυξη δεξιοτήτων·

ζ) η ενίσχυση των υπηρεσιών γενικού συμφέροντος·

η) η βελτίωση των ειδικών υποδομών·

θ) οι προσπάθειες για την αύξηση του αριθμού των σπουδαστών στους τομείς της επιστήμης, της τεχνολογίας, της μηχανικής και των επιχειρήσεων·

ι) η ενίσχυση της χρηματοδότησης επιχειρήσεων.

4.4. Εντός της Κοινότητας, η επιτυχία των τελευταίων πενήντα ετών ήταν ο βαθμός στον οποίο οι συνθήκες αυτές έγιναν αποδεκτές σε ολόκληρη την Κοινότητα. Υπάρχουν φυσικά και άλλοι προς επίτευξη στόχοι. Ένα μεγάλο μέρος των μέτρων που είναι αναγκαίο για την πλήρη υιοθέτηση όλων αυτών των συνθηκών εμπίπτει επίσης και στην αρμοδιότητα των κρατών μελών (π.χ. η ενσωμάτωση νομοθεσίας) ή στα κράτη μέλη που δρουν μέσω του Συμβουλίου της ΕΕ (κατά την υιοθέτηση κατάλληλων κοινοτικών πολιτικών).

4.5. Η ΕΟΚΕ σημειώνει (αλλά εκφράζει τις ανησυχίες της σχετικά με τις κοινωνικές συνέπειες της απώλειας θέσεων εργασίας) το συμπέρασμα της Επιτροπής ότι "αν και η βιομηχανία στα μελλοντικά κράτη μέλη είναι σε γενικές γραμμές σε θέση να ανταγωνισθεί σε μία διευρυμένη ΕΕ, η μεγαλύτερη ολοκλήρωση θα έχει αναπόφευκτα ως αποτέλεσμα ορισμένα συγκεκριμένα προβλήματα. Θα χρειασθεί περαιτέρω αναδιάρθρωση, ιδίως στον τομέα της χαλυβουργίας ...". Επίσης, η Επιτροπή παραδέχεται ότι το κόστος της συμμόρφωσης με το κοινοτικό δίκαιο, ιδίως όσον αφορά την περιβαλλοντική νομοθεσία, ενδέχεται βραχυπρόθεσμα να έχει αρνητικές επιπτώσεις στη διάρθρωση του κόστους των επιχειρήσεων.

4.6. Οι κίνδυνοι αυτοί επισημαίνουν την ανάγκη για προσεκτικά στοχοθετημένες δέσμες μέτρων σε συγκεκριμένους τομείς της ΕΕ με στόχο την ενθάρρυνση της εμφάνισης πιο ανταγωνιστικών επιχειρήσεων, λαμβάνοντας ταυτόχρονα υπόψη την πιθανότητα να εφαρμοσθούν επώδυνες διαδικασίες προσαρμογής που θα επηρεάσουν ορισμένες επιχειρήσεις και τους εργαζόμενους σε αυτές.

4.6.1. Η χρηματοδότηση επιχειρήσεων και η ύπαρξη μιας λειτουργικής ευρωπαϊκής αγοράς κεφαλαίων είναι θέματα που έχουν ιδιαίτερη σημασία για την ευρωπαϊκή βιομηχανία ενόψει των προβλημάτων που αντιμετωπίζει ο ευρωπαϊκός τραπεζικός τομέας και της συζήτησης για την αναθεώρηση της Συμφωνίας της Βασιλείας, αλλά και γενικά ενόψει της αυξανόμενης σημασίας της χρηματοδότησης των κεφαλαιαγορών· συνεπώς, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στο θέμα αυτό και χρειάζεται να προωθηθούν τα μέσα για τη χρηματοδότηση επιχειρήσεων.

4.7. Ένα βασικής σημασίας χαρακτηριστικό της διεύρυνσης είναι ο βαθμός στον οποίο βασικές υποθέσεις για τη φύση των οικονομιών της αγοράς δεν θα πρέπει να θεωρείται ότι ισχύουν εξίσου και για τα νέα κράτη μέλη. Η πολιτιστική κληρονομιά μιας ώριμης οικονομίας της αγοράς προσφέρει χαρακτηριστικά όπως ένα νομοθετικό πλαίσιο για σύγχρονες επιχειρήσεις, μια αποδοχή του ρόλου και της ανάγκης για ισχυρό επιχειρηματικό πνεύμα και μια προσέγγιση των επιχειρήσεων που εμπεριέχει την αποδοχή προσαρμοσμένης ανάληψης κινδύνων.

4.8. Τα όργανα της ΕΕ πρέπει να λάβουν υπόψη τα χαρακτηριστικά αυτά και τις εντάσεις που προκαλούν.

4.9. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ δεν είναι απολύτως βέβαιη ότι, για τα νέα κράτη μέλη, "η διεύρυνση αποτελεί πραγματικότητα για τη βιομηχανία και έχει διανοίξει νέες ευκαιρίες". Έστω και μόνον επειδή τα νέα αυτά κράτη μέλη δεν έχουν ακόμη απορροφήσει πλήρως το κοινοτικό κεκτημένο, η βάση του επιχειρήματος ότι η διεύρυνση αποτελεί πραγματικότητα, φαίνεται σαθρή. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί περισσότερο με την Επιτροπή ως προς το ότι τα εργαλεία της βιομηχανικής πολιτικής θα πρέπει να προσαρμοσθούν λαμβάνοντας υπόψη τις συγκεκριμένες ανάγκες των μελλοντικών κρατών μελών. Ο εντοπισμός των εν λόγω συγκεκριμένων αναγκών και η απάντηση της Επιτροπής παραμένουν μία άκρως σημαντική διαδικασία για τα επόμενα χρόνια. Στις συγκεκριμένες αυτές ανάγκες συγκαταλέγονται οι επενδύσεις, οι προσαρμογές και ο εκσυγχρονισμός για να αντιμετωπισθούν οι μεταβαλλόμενες συνθήκες και να ξεπερασθούν τα αμιγώς βραχυπρόθεσμα ανταγωνιστικά κριτήρια.

4.10. Η ΕΟΚΕ ανησυχεί ιδιαίτερα για το γεγονός ότι, σε ορισμένους τομείς, η διεύρυνση της Κοινότητας θα έχει ως αποτέλεσμα να αντιμετωπίσουν σοβαρές απώλειες στην αγορά ή οικονομικές απώλειες οι λιγότερο παραγωγικές επιχειρήσεις με διαρθρώσεις υψηλότερου κόστους όταν εκτεθούν στον ανταγωνισμό από καθιερωμένες επιχειρήσεις της ΕΕ. Αντίστροφα, ορισμένοι τομείς στις ΜΜΕ πιθανόν να εκτεθούν σε ανταγωνισμό χαμηλότερου κόστους εντός της διευρυμένης Κοινότητας. Τα όργανα της ΕΕ θα πρέπει να προσπαθήσουν να χαράξουν πολιτικές κατάλληλες για ολόκληρη την ΕΕ ώστε να γίνει άριστη χρήση των ανθρώπινων πόρων της Κοινότητας των 25, για να αντιμετωπισθούν οι τυχόν ανησυχίες ότι οι βραχυπρόθεσμες πολιτικές μπορεί να οδηγήσουν σε υπερβολικά έξοδα λόγω της ανάγκης επιμόρφωσης και αποφυγής της κοινωνικής υποβάθμισης.

4.11. Από την άλλη πλευρά, η διεύρυνση μπορεί να προσφέρει σε ορισμένες επιχειρήσεις της ΕΕ αυξημένες πιθανότητες επιβίωσης σε ένα κλίμα εντονότερου (εσωτερικού και εξωτερικού) ανταγωνισμού εάν αυτές κατορθώσουν να βασισθούν σε ένα σύνολο σχετικά φθηνού και καλά εκπαιδευμένου εργατικού δυναμικού στα νέα κράτη μέλη.

5. Ειδικές παρατηρήσεις για την ανακοίνωση

5.1. Ορισμένες πτυχές της ανακοίνωσης χρήζουν πιο ουσιαστικής εξέτασης.

5.2. Στις πτυχές αυτές συμπεριλαμβάνονται και οι εξής:

1) οι συνέπειες της διεύρυνσης για τη βιομηχανία

2) η ανάγκη ολοκλήρωσης της ενιαίας αγοράς, συμπεριλαμβανόμενης της εξάλειψης του εναπομένοντος ελλείμματος οριζόντιων μέτρων

3) οι συνθήκες υπό τις οποίες δικαιολογείται η λήψη κάθετων μέτρων που επηρεάζουν συγκεκριμένους τομείς

4) οι προσαρμογές που επηρεάζουν τη βιομηχανία στις παραμεθόριες περιοχές

5) ορισμένες βασικές προκλήσεις της βιομηχανικής πολιτικής.

Στη γνωμοδότηση αυτή εξετάζονται διαδοχικά οι εν λόγω διαφορετικές πτυχές στις ακόλουθες παραγράφους.

5.2.1. Συνέπειες της διεύρυνσης

5.2.1.1. Η Επιτροπή παραδέχεται ότι, σε θεσμικό επίπεδο και σε επίπεδο πλαισίων, οι υποψήφιες χώρες έχουν καταβάλει σημαντικές προσπάθειες για την προετοιμασία της ένταξής τους. Αναγνωρίζει επίσης ότι υπάρχουν μεγάλες διαφορές σε ορισμένους τομείς που μπορούν να δώσουν το έναυσμα για καταγγελίες περί ανταγωνισμού χαμηλού κόστους ή, αντίστροφα, για ανικανότητα ανταγωνισμού στη διευρυμένη αγορά.

5.2.1.2. Ενόψει της διεύρυνσης η Επιτροπή έχει διαπραγματευθεί μια σειρά από ειδικά μεταβατικά μέτρα που ενδείκνυνται για την περίοδο αλλαγών. Οι διάφορες Συνθήκες Προσχώρησης έχουν προσδιορίσει σαφώς τα ειδικά αυτά μέτρα, η δε ΕΟΚΕ πιστεύει ότι τα εν λόγω μέτρα παρέχουν ένα αποδεκτό θεσμικό πλαίσιο.

5.2.1.3. Μεταξύ των κυριότερων θεμάτων συγκαταλέγεται η επίδραση των διαφορών της τεχνολογίας και της παραγωγικότητας, καθώς και των διαφορών του κόστους εργασίας.

5.2.1.4. Η εκτίμηση της ΕΟΚΕ είναι ότι η Επιτροπή έχει υποτιμήσει το βαθμό προσαρμογών που θα χρειασθεί να γίνουν. Επίσης, έχει υπερτιμήσει, ίσως με υπερβολικά αισιόδοξο τρόπο, τα πιθανά οφέλη από την αναδιοργάνωση του ανταγωνισμού στη διευρυμένη Κοινότητα. Μολονότι η συνεργία από μία διευρυμένη αγορά θα πρέπει να είναι θετική, ενδέχεται να υπάρξουν ορισμένες απώλειες κατά τα πρώτα χρόνια μετά την ένταξη.

5.2.1.5. Η ΕΟΚΕ προτείνει να αναγνωρίσει η Επιτροπή τους κινδύνους αυτούς και να δείξει ιδιαίτερη προσοχή στις ανάγκες και τα προβλήματα των μελλοντικών κρατών μελών κατά το σχεδιασμό και την εφαρμογή των βιομηχανικών πολιτικών.

5.2.1.6. Η ΕΟΚΕ ανησυχεί μήπως έχει υποτιμηθεί η επίδραση της διεύρυνσης σε ορισμένους ή σε όλους τους ακόλουθους τομείς:

- τις ιδιαίτερες ανάγκες των ΜΜΕ που καθίστανται πιο ευάλωτες στον ανταγωνισμό σε ορισμένους τομείς και περιφέρειες

- την επίδραση της διεύρυνσης στα κίνητρα ορισμένων επιχειρήσεων να επανεγκατασταθούν σε άλλες περιοχές

- την κλίμακα πιθανής μετακίνησης ατόμων που αναζητούν απασχόληση

- το νέο προσανατολισμό που είναι απαραίτητος για την επιβολή δασμών στα νέα εξωτερικά σύνορα της Κοινότητας και ο οποίος συνδέεται με τα μέτρα καταπολέμησης του λαθρεμπορίου και της παραποίησης εμπορευμάτων.

5.2.1.7. Ένα χαρακτηριστικό που έχει καθοριστική σημασία για την επέκταση της ενιαίας αγοράς είναι ότι οι υποδομές πολλών από τα νέα κράτη μέλη εξακολουθούν να υστερούν εκείνων της υπόλοιπης Ευρωπαϊκής Ένωσης. Συνιστάται μια αξιολόγηση των προτεραιοτήτων και των μηχανισμών χρηματοδότησης (με καθορισμένη συμβολή από κοινοτικούς πόρους) για τον εκσυγχρονισμό μεγάλου μέρους των υποδομών, συμπεριλαμβανόμενου του εκσυγχρονισμού των διευρωπαϊκών δικτύων. Επίσης, τα μείζονα εθνικά δίκτυα αξίζει να εκσυγχρονισθούν και αυτά, οι δε υπηρεσίες γενικού συμφέροντος που παρέχουν, να διατηρηθούν.

5.2.1.8. Παράλληλα με την πιθανή μετακίνηση ατόμων που αναζητούν απασχόληση από τα νέα κράτη μέλη (5.2.1.6), δεν πρέπει να παραβλεφθεί το γεγονός ότι η δημογραφική εξέλιξη σε ορισμένα κράτη μέλη θα δημιουργήσει έλλειψη ειδικευμένου εργατικού δυναμικού. Αυτό έχει ευρύτερες και σοβαρότερες επιπτώσεις για τις πολιτικές της ΕΕ, επηρεάζοντας την εκπαίδευση και την κατάρτιση σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Κοινότητα.

5.2.2. Η ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς

5.2.2.1. Μολονότι αυτό έχει επισημανθεί επανειλημμένα, ένα από τα βασικά στοιχεία ενός βελτιωμένου πλαισίου για τη βιομηχανική πολιτική είναι να εφαρμοσθούν, εντός της ΕΕ των 15, πολλά από τα ημιτελή μέτρα για να καταστεί η ενιαία αγορά αποτελεσματική.

5.2.2.2. Αυτό αφορά μεταξύ άλλων και τα εξής:

i) την καθιέρωση ενός κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας(3)

ii) μια αποτελεσματική πολιτική ανταγωνισμού

iii) τη μείωση ή την κατάργηση των αδικαιολόγητων κρατικών ενισχύσεων

iv) τη συμφωνία για την πρόοδο προς μια ενιαία αγορά χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών

v) την εναρμόνιση των φόρων

vi) κατάλληλες πολιτικές για την ενθάρρυνση της έρευνας και ανάπτυξης

vii) μέσα για το άνοιγμα της αγοράς μέσω αποτελεσματικών πολιτικών στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων και συνεργατικές πολιτικές για την προμήθεια αμυντικού εξοπλισμού

viii) τη συμπεφωνημένη εφαρμογή περιβαλλοντικών πολιτικών

ix) τη βελτιωμένη αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων

x) κοινές τελωνειακές υπηρεσίες στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ.

5.2.2.3. Επίσης, η υποστήριξη μίας αποτελεσματικής, ανοικτής και εγγυημένης αγοράς ενέργειας και υπηρεσιών στον τομέα των μεταφορών είναι απαραίτητη. Οι εν λόγω ανάγκες σε υποδομές θα πρέπει να υποστηριχθούν με τη δημιουργία κατάλληλων διευρωπαϊκών δικτύων για την ικανοποίηση των αναγκών της διευρυμένης Ένωσης.

5.2.2.4. Για τα νέα κράτη μέλη, η ώθηση για τη δημιουργία ενός πλαισίου για τις βιομηχανικές εξελίξεις έγκειται στην ανάγκη να υιοθετηθεί και να εφαρμοσθεί το ήδη υπάρχον κοινοτικό κεκτημένο και, στη συνέχεια, να αντιμετωπισθούν οι εξελισσόμενες πολιτικές και πιέσεις.

5.2.2.5. Για πολλά από τα κράτη αυτά η Επιτροπή έχει σημειώσει ότι πρέπει να αναλάβουν δράσεις όσον αφορά:

α) τα πρότυπα και τις τεχνικές ρυθμίσεις

β) τα δικαιώματα ιδιοκτησίας, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας (FDI)

γ) εναρμόνιση της εφαρμογής του εταιρικού δικαίου

δ) την ελευθέρωση των αγορών ενέργειας

ε) τη δημιουργία ανταγωνιστικών συνθηκών για τις ιδιωτικοποιηθείσες επιχειρήσεις

στ) την κατάργηση ορισμένων μορφών κρατικών ενισχύσεων

ζ) την εξασφάλιση πρόσβασης στο Ταμείο Βιομηχανικής Ανάπτυξης

η) την προώθηση των συνθηκών που μπορούν να συμβάλουν στη δημιουργία και ανάπτυξη ΜΜΕ.

5.2.2.6. Το αρχικό, βραχυπρόθεσμο, κόστος συμμόρφωσης με τις περιβαλλοντικές ρυθμίσεις προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία επειδή το κόστος αναλαμβάνεται σε αρχικό στάδιο.

5.2.2.7. Η Επιτροπή έχει αναγνωρίσει ότι έχουν εκφραστεί φόβοι μήπως υπάρξει ορισμένη μετατόπιση της παραγωγής όταν η μετεγκατάσταση δικαιολογείται από το χαμηλότερο κόστος και τους χαμηλότερους μισθούς σε ορισμένες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, ιδίως στους τομείς της κλωστοϋφαντουργίας και των ειδών ένδυσης. Από την άλλη πλευρά, ενδέχεται να υπάρξει μετατόπιση της παραγωγής επειδή οι επιχειρήσεις μετεγκαθίστανται σε περιοχές άλλων χωρών με χαμηλότερο κόστος. Η Επιτροπή κρίνει ότι οι φόβοι αυτοί δεν είναι απόλυτα δικαιολογημένοι επειδή οι περισσότερες μετατοπίσεις της παραγωγής εξαιτίας των λόγων αυτών έχουν ήδη πραγματοποιηθεί(4). Η ΕΟΚΕ ανησυχεί μήπως αυτό αποδειχθεί μια υπερβολικά αισιόδοξη ερμηνεία.

5.2.2.8. Ωστόσο, οι διαδικασίες αυτές αποτελούν εγγενή συνέπεια της αυξανόμενης παγκοσμιοποίησης της αγοράς βιομηχανικών προϊόντων.

5.2.3. Κάθετες ανάγκες που επηρεάζουν συγκεκριμένους τομείς

5.2.3.1. Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει τα οφέλη από την καθιέρωση πολιτικών υποστήριξης της περαιτέρω και ταχύτερης ανάπτυξης. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ θα υπεστήριζε μια διαδικασία με την οποία η Επιτροπή θα θέσπιζε συγκεκριμένες στρατηγικές για βασικούς τομείς όπου θα προσδιορίζονταν τα οφέλη από περαιτέρω επενδύσεις και την εφαρμογή τομεακών πολιτικών έρευνας και κατάρτισης.

5.2.3.2. Η πιο δύσκολη πτυχή της βιομηχανικής πολιτικής είναι η συμμόρφωση με τις συγκεκριμένες συνθήκες στις περιπτώσεις κατά τις οποίες οι προσπάθειες για την εξασφάλιση του ανταγωνισμού στην αγορά μπορούν να οδηγήσουν σε βραχυπρόθεσμα αποτελέσματα που θεωρούνται ανεπιθύμητα.

5.2.3.3. Η αιτιολόγηση των ειδικών προσωρινών μέτρων ενδέχεται να απαιτήσει θεωρήσεις σε εθνικό ή όπως είναι τώρα συνηθέστερο, σε κοινοτικό επίπεδο, που να έχουν περίπλοκο χαρακτήρα. Διάφορες βιομηχανίες πρέπει να προσαρμόζονται συνεχώς σε μεταβαλλόμενες συνθήκες της αγοράς, στις αλλαγές των διαδικασιών τεχνολογίας και παραγωγής, στις αλλαγές χρήσης των βασικών προσόντων και στις αλλαγές της διάρθρωσης του κόστους. Πολλές δύσκολες αποφάσεις, που συνήθως δικαιολογούνται από τη φιλοδοξία να διατίθενται τα προϊόντα σε μια πιο ανταγωνιστική βάση στον τελικό ή τον ενδιάμεσο καταναλωτή, και ο οποίες ενδείκνυνται για τη διατήρηση των πόρων για τις μελλοντικές γενεές, θα είναι απαραίτητες για την αντιμετώπιση των μεταβαλλόμενων συνθηκών. Είναι σχεδόν αναπόφευκτο οι αντιδράσεις στην αλλαγή της υφιστάμενης κατάστασης να εμπεριέχουν τον κίνδυνο απώλειας επιχειρηματικών δραστηριοτήτων ή/και θέσεων εργασίας για εκείνους που δεν μπορούν να προσαρμοσθούν ή δεν προσαρμόζονται γρήγορα μέσω διαβουλεύσεων, στο πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου. Η Επιτροπή θα πρέπει να λάβει υπόψη τον παράγοντα αυτό στις βιομηχανικές πολιτικές ώστε να έχει η βιομηχανία μεσοπρόθεσμη ασφάλεια προγραμματισμού και ορισμένο βαθμό προβλεψιμότητας.

5.2.3.4. Συνεπώς, έχει ζωτική σημασία για τις ενέργειες της Επιτροπής των κυβερνήσεων των κρατών μελών και των άλλων φορέων βιομηχανικής πολιτικής, η προετοιμασία θετικών αντιδράσεων για την ενίσχυση των οφελών από τις αλλαγές, παρά η παροχή βοήθειας για τη διατήρηση μιας μη βιώσιμης κατάστασης.

5.2.3.5. Η Επιτροπή έχει πολυετή πείρα συνδιαλλαγής με τους εκπροσώπους των διάφορων τομέων συμπεριλαμβανόμενης της ναυπηγικής βιομηχανίας, της χαλυβουργίας, της βιομηχανίας άνθρακα, της κλωστοϋφαντουργίας και της βιομηχανίας ειδών ένδυσης (αλλά χωρίς να συμφωνεί αναγκαστικά με αυτούς).

5.2.3.6. Η Επιτροπή αναφέρει στην ανακοίνωσή της ότι η ενίσχυση στη χαλυβουργία επιτρεπόταν μόνο στο βαθμό που συνοδευόταν από μείωση της παραγωγικής ικανότητας και όχι από τη διατήρηση της υφιστάμενης παραγωγικής ικανότητας. Επετράπη η λήψη έκτακτων μέτρων για να μετριασθεί ο κοινωνικός αντίκτυπος της αναδιάρθρωσης και για να υποστηριχθεί η Ε& Α. Η έμφαση στην Ε& Α και τις στοχοθετημένες πολιτικές επαγγελματικής κατάρτισης θεωρείται ως επαρκής, και η Επιτροπή προσθέτει ότι θα χρειασθούν προσπάθειες για τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας. Χωρίς να είναι απόλυτα πειστική, η Επιτροπή παραδέχεται την ανάγκη να διασφαλισθεί ο κατάλληλος συντονισμός όλων των μέσων αυτών. Δεν διατυπώνονται περαιτέρω προτάσεις.

5.2.3.7. Ενώ η ΕΟΚΕ παραδέχεται ότι οι προσαρμογές στη βιομηχανία, όπως στη χαλυβουργία, πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις νέες εμπορικές πραγματικότητες και δεν μπορούν ή δεν θα πρέπει να βασίζονται στις κρατικές ενισχύσεις και επιδοτήσεις για την αντιμετώπιση του ανταγωνισμού, το πλαίσιο πολιτικής της Επιτροπής φαίνεται να μην περιέχει μέτρα για την επαρκή διευκόλυνση της μετάβασης. Η ΕΟΚΕ συνιστά μία τομεακή ανασκόπηση των ευάλωτων βιομηχανιών που επηρεάζονται ιδιαίτερα από τη διεύρυνση (όπως η χαλυβουργία), για να αξιολογηθεί η διαδικασία αναδιάρθρωσης και να προταθούν μεταβατικά μέτρα για τη διευκόλυνση των αλλαγών.

5.2.3.8. Στον τομέα της ναυπηγικής βιομηχανίας, το διαχρονικό επιχείρημα υπέρ των παρεμβατικών πληρωμών ατόνισε σημαντικά και είχε σχέση με τη μερική αντιστάθμιση των ουσιαστικών επιδοτήσεων των τιμών που παρείχαν οι τρίτες χώρες.

5.2.3.9. Σε κάθε μία από τις περιπτώσεις αυτές, η Επιτροπή έπρεπε, αναγκαστικά και λογικά, να πεισθεί ότι, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, υπήρχε "αδυναμία της αγοράς".

5.2.3.10. Ένας άλλος λόγος για τη λήψη ειδικών μέτρων συντρέχει όταν οι δυνάμεις της αγοράς λειτουργούν με τρόπο που οδηγεί σε μη βιώσιμη ανάπτυξη. Σχετικά παραδείγματα αποτελούν η ανάγκη ενθάρρυνσης των νέων καθαρών τεχνολογιών και οι επιβαρύνσεις που έχουν σχέση με την περιβαλλοντική ζημία ή τον έλεγχο των αποβλήτων σε σχέση με την εγγύηση ασφαλών προμηθειών ενέργειας.

5.2.3.11. Τα οφέλη από την καθιέρωση στοχοθετημένων μέτρων σε συγκεκριμένους τομείς αφορούν τόσο τα νυν όσο και τα νέα κράτη μέλη.

5.2.3.12. Είναι ενδιαφέρον το γεγονός ότι η Επιτροπή εντοπίζει επίσης συγκεκριμένες ανάγκες για πιο σύγχρονους τομείς όπως η βιομηχανία χημικών προϊόντων, η διαστημική και η αεροναυπηγική, η βιοτεχνολογία και οι τηλεπικοινωνίες.

5.2.3.13. Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει την προθυμία της Επιτροπής, να εξετάσει τους τομείς αυτούς για να διαπιστώσει τα οφέλη (εάν υπάρχουν) από άλλες συμπληρωματικές πολιτικές για την υποστήριξη της βιώσιμης ανάπτυξης εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

5.2.3.14. Οι συγκεκριμένες τομεακές πολιτικές δεν αποτελούν οπωσδήποτε λόγο για τη χορήγηση επιδοτήσεων. Οι πολιτικές αυτές μπορούν μεταξύ άλλων να αφορούν την εκπαίδευση και την κατάρτιση, την ενέργεια, το εμπόριο και την εφαρμογή των τεχνολογιών πληροφοριών και επικοινωνιών. Επίσης οι εν λόγω κλαδικές πολιτικές πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τυχόν εξωτερικές τεχνητές στρεβλώσεις που επηρεάζουν τις γενικές εμπορικές συνθήκες.

5.2.4. Παραμεθόριες περιοχές

5.2.4.1. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή ότι ενδέχεται να προκύψουν συγκεκριμένα προβλήματα ή διαταραχή του εμπορίου και της βιομηχανίας ιδίως για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις(5), στις περιοχές που βρίσκονται πλησίον των συνόρων μεταξύ των νέων και των παλαιών κρατών μελών, καθώς επίσης και σε περιοχές που συνορεύουν με άλλες χώρες της Ανατολικής Ευρώπης.

5.2.4.2. Ενώ η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι οι συγκεκριμένες διασυνοριακές στρεβλώσεις ή διαταραχές στα πλαίσια της διαδικασίας προσαρμογής σε μια διευρυμένη Κοινότητα είναι πιθανές, οι αντιδράσεις στις εξελίξεις αυτές αποτελούν, κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ, κοινή ευθύνη. Η Κοινότητα πρέπει να αξιοποιήσει τον εξορθολογισμό και την τεχνογνωσία που έχουν αναπτυχθεί από τα προγράμματα Ιnterreg (και άλλες ειδικές πρωτοβουλίες του είδους αυτού). Αυτό μπορεί να είναι πιο αποτελεσματικό εάν χαραχθεί από την Επιτροπή ένα πλαίσιο διασυνοριακής πολιτικής με στόχο τη διευκόλυνση της λήψης αποδεκτών τοπικών μέτρων από τις τοπικές κυβερνήσεις ή τους περιφερειακούς φορείς στις εν λόγω παραμεθόριες περιοχές.

5.2.4.3. Το κρίσιμο σημείο εκκίνησης των αντιδράσεων αυτών πρέπει να είναι η παροχή βοήθειας για τη μετάβαση σε νέες συνθήκες, παρά η ανάληψη μιας προσπάθειας διατήρησης ενός μακροπρόθεσμου προστατευτισμού.

5.2.5. Οι κυριότερες προκλήσεις

5.2.5.1. Οι σημερινές κυριότερες προκλήσεις της βιομηχανικής πολιτικής που επηρεάζουν την ανταγωνιστικότητα είναι οι εξής:

- η πρόκληση της παγκοσμιοποίησης·

- οι τεχνολογικές και οργανωτικές αλλαγές·

- η καινοτομία και η επιχειρηματικότητα·

- η βιωσιμότητα και τα νέα κοινωνικά αιτήματα·

- η αποκατάσταση της πλήρους απασχόλησης·

- οι προμήθειες αμυντικού εξοπλισμού·

- η επαγγελματική κατάρτιση και η δια βίου μάθηση·

- η ελαχιστοποίηση των περιβαλλοντικών ζημιών (συμπεριλαμβανομένης της επίδρασης στο περιβάλλον των σχετικών εξελίξεων στους τομείς της ενέργειας και των μεταφορών)·

- η διαθεσιμότητα επαρκών και κατάλληλων χρηματοδοτικών πόρων για επενδύσεις.

Οι πρώτες τέσσερις εξ' αυτών εξετάζονται συγκεκριμένα από την Επιτροπή στην ανασκόπηση της βιομηχανικής πολιτικής.

5.2.5.2. Οι προκλήσεις αυτές αντικατοπτρίζουν τους βασικούς παράγοντες που στηρίζουν και επηρεάζουν τις τρέχουσες διαδικασίες οικονομικών μεταβολών. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η πρώτη από αυτές οφείλεται στο άνοιγμα των αγορών ανά τον κόσμο και στην πρόοδο της τεχνολογίας και της επιστήμης. Όσον αφορά τις άλλες προκλήσεις, η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή ότι, ενώ δεν υπάρχει καμία ενιαία "συνταγή" για την εξέλιξή τους, "η βιομηχανική πολιτική πρέπει να μεριμνήσει ιδιαίτερα για την υποστήριξη και την περαιτέρω ενίσχυση αυτών των πλεονεκτημάτων"(6).

5.2.5.3. Η αξία της ανακοίνωσης της Επιτροπής συνίσταται στο ότι χαράσσει ένα πλαίσιο για την καλύτερη κατανόηση των πιέσεων που επηρεάζουν την ανάπτυξη της βιομηχανίας στην Κοινότητα. Το βασικό θέμα της ανακοίνωσης αυτής, που υποστηρίζεται από την ΕΟΚΕ, είναι ότι οι συνδυασμένες προσπάθειες της ίδιας της βιομηχανίας, των βιομηχανικών ενώσεων, των τοπικών και περιφερειακών κυβερνήσεων, των εθνικών κυβερνήσεων και της Κοινότητας πρέπει να αναγνωρίζουν και να ανταποκρίνονται στην ανάγκη διατήρησης και ενίσχυσης της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας εντός ενός πλαισίου που υπόσχεται ένα βιώσιμο μέλλον. Η ευρωπαϊκή πολιτική πρέπει, από την πλευρά της, να μεριμνήσει ώστε, σύμφωνα με το πνεύμα της στρατηγικής της Λισαβόνας, να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας μέσω του περιορισμού του κόστους και της μείωσης της γραφειοκρατίας.

5.2.5.4. Η επίδραση της αυξανόμενης παγκοσμιοποίησης σημαίνει ότι οι διάφοροι βιομηχανικοί τομείς θα πρέπει να προσαρμοσθούν σε ένα πιο ανταγωνιστικό εμπορικό περιβάλλον όπου η συνεργασία και η αλληλεπίδραση θα πρέπει να αυξήσουν τη συμμετοχή των εργαζομένων, των αναδόχων, των πανεπιστημίων και των ερευνητικών ιδρυμάτων.

5.2.5.5. Ζωτική σημασία για τη διαδικασία προσαρμογής θα έχει η ενσωμάτωση νέων τεχνολογιών και η αποδοχή οργανωτικών αλλαγών. Αυτό έχει σημαντικές επιδόσεις στην αναβάθμιση των δεξιοτήτων των εργαζομένων και καταδεικνύει την ανάγκη αύξησης των δημόσιων δαπανών για την εκπαίδευση και την κατάρτιση ώστε να ανακοπεί η προφανής υποβάθμιση της τελευταίας δεκαετίας. Οι εργοδότες έχουν σημαντικό ρόλο να διαδραματίσουν στο χώρο εργασίας ώστε να καταστεί η δια βίου μάθηση πραγματικότητα για όλους τους εργαζόμενούς τους. Τα κατάλληλα προσόντα καθιστούν τις αλλαγές ευκολότερα αποδεκτές και μπορούν μάλιστα να θεωρηθούν τόσο ως ευκαιρίες όσο και ως απειλές.

5.2.5.6. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να συνεχίσει να βελτιώνει τα προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης και δια βίου μάθησης ώστε να προωθηθεί η κατανόηση και η γνώση εκ μέρους των δημόσιων υπηρεσιών των νέων κρατών μελών όχι μόνο της κοινοτικής νομοθεσίας αλλά και, ειδικότερα, των επιδράσεων αυτής στην οικονομία. Επίσης, χρειάζονται συνεκτικά προγράμματα κατάρτισης μεταξύ επιχειρηματιών και κοινωνικών εταίρων. Στα νέα κράτη μέλη θα πρέπει να ενθαρρυνθεί η ύπαρξη εύρυθμα λειτουργουσών ενώσεων εργοδοτών και συνδικαλιστικών οργανώσεων, καθώς και η βελτίωση του θεσμικού πλαισίου για την ικανοποίηση των αναγκών της οικονομίας της αγοράς.

6. Επανεξέταση της πολιτικής

6.1. Η βάση της κοινοτικής βιομηχανικής πολιτικής βρίσκεται στο άρθρο 157 των Συνθηκών. Η εξέλιξη της βιομηχανικής πολιτικής στην Κοινότητα κατά τα προσεχή έτη θα βασίζεται, σύμφωνα με την Ανακοίνωση, στις ακόλουθες συνδεδεμένες προσεγγίσεις:

- στη διασφάλιση πιο κατάλληλων βασικών συνθηκών·

- σε μία πιο συστηματική προσέγγιση της ΕΕ για τη βελτίωση των βασικών συνθηκών·

- στη βελτίωση της ολοκλήρωσης των πολιτικών της ΕΕ που επηρεάζουν την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας·

- στην ανταπόκριση στις συγκεκριμένες ανάγκες της βιομηχανίας των υπό ένταξη χωρών·

- σε προσπάθειες για τη βελτίωση της συνολικής διακυβέρνησης·

- στην εξακρίβωση της τομεακής σημασίας της προσέγγισης αυτής.

6.2. Η ΕΟΚΕ παραδέχεται τη λογική της προσέγγισης αυτής, αλλά τονίζει ότι θα απαιτήσει σαφείς εξελίξεις πολιτικής σε επίπεδο Κοινότητας και, μερικές φορές, σε επίπεδο κρατών μελών. Ωστόσο, θα επρόκειτο για χρήσιμη προσέγγιση εάν συνέβαλε στον εντοπισμό των κατάλληλων μέτρων.

6.3. Η ανακοίνωση αυτή δεν αποτελεί μέσο για την κατάρτιση λεπτομερών προτάσεων με στόχο τη βελτίωση της βιομηχανικής πολιτικής. Ωστόσο, συνιστά μιας ζωτικής σημασίας επισκόπηση η οποία, όταν υποστηριχθεί, μπορεί να ορίσει τις αρχές για τις δράσεις οι οποίες θα πρέπει να ακολουθήσουν. Τα επόμενα βήματα τα οποία έχουν τώρα επιτακτική προτεραιότητα, πρέπει να επικεντρώνονται στα θέματα που αναφέρονται στο παραπάνω σημείο 6.1.

6.4. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρόταση που περιέχεται στην ανακοίνωση αυτή για μια συνεχή επανεξέταση όλων των πολιτικών της ΕΕ που επηρεάζουν τη βιομηχανία. Αυτό θα αφορά αναγκαστικά ένα ευρύ φάσμα πολιτικών και τη χάραξη πολιτικής.

6.5. Η συνεχής αυτή επανεξέταση θα ενισχυθεί επίσης από την εφαρμογή των νέων μέτρων που υιοθέτησε η Επιτροπή για την απλούστευση των οικείων μηχανισμών διακυβέρνησης και την καθιέρωση σαφώς προσδιορισμένων υποχρεώσεων διαβούλευσης και συναφών αξιολογήσεων των επιδράσεων των προτάσεων πολιτικής που θα περιλαμβάνουν αξιολογήσεις των οικονομικών κοινωνικών και περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Η ανασκόπηση αυτή θα πρέπει να εμπεριέχει μια συστηματική παρακολούθηση της επίδρασης του κόστους των διάφορων νέων σχεδίων κανονισμών στη βιομηχανία. Εκτός από τη συγκεκριμένη αξιολόγηση των επιπτώσεων των μεμονωμένων μέτρων, η Επιτροπή θα πρέπει να κληθεί να δημοσιεύει σε περιοδική βάση την αξιολόγησή της όσον αφορά τις σωρευτικές επιδράσεις των διάφορων αποφάσεων της ΕΕ στο κόστος και στην απόδοση της βιομηχανίας τόσο γενικά όσο και για τους επιμέρους ευάλωτους τομείς.

6.6. Μια πιο συστηματική διαδικασία αξιολόγησης των επιπτώσεων θα εξασφάλιζε μια πιο διαφανή διαδικασία και θα παρείχε επίσης τη βάση για ευρύτερο διάλογο με τους ενδιαφερόμενους σχετικά με την αποδοχή των πολιτικών και τη συζήτηση για τις επιπτώσεις τους. Αυτό θα έχει ιδιαίτερη συμβολή στην περαιτέρω προώθηση των εργασιών της ΕΟΚΕ.

6.7. Για να μη συναφθεί το συμπέρασμα ότι η βιομηχανική πολιτική εξαρτάται αποκλειστικά από επίσημες δράσεις, η ΕΟΚΕ επισημαίνει επίσης το ρόλο της βιομηχανίας, των κλαδικών βιομηχανικών ενώσεων και των βιομηχανικών οργανώσεων στην ενεργό συμμετοχή, σε συνεργασία με τους κοινωνικούς εταίρους, στη διασφάλιση του ότι η βιομηχανία θα συνεχίσει να συμβάλει στις οικονομίες της ΕΕ.

6.8. Κατά την ομιλία του σε επιτροπή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου(7) ο Επίτροπος, κ. Liikanen, χαρακτήρισε την ανακοίνωση αυτή της Επιτροπής ως πρώτο βήμα για μία ευρύτερη διαδικασία που θα επαναφέρει τη βιομηχανία στην πολιτική ημερήσια διάταξη. Θα σημάνει επίσης την έναρξη ερευνών για τον τρόπο με τον οποίο οι διάφορες πολιτικές της ΕΕ έχουν σχέση με την απόδοση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, και θα καταστήσει δυνατή την εξέταση των μέτρων που θα πρέπει να ληφθούν για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων της ΕΕ.

6.9. Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει την επανεξέταση αυτή των άκρως σημαντικών πτυχών της χάραξης πολιτικής στην ΕΕ και θα επικροτήσει τη δυνατότητα περαιτέρω συμβολής στη συζήτηση που εξελίσσεται.

6.10. Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει επίσης την αναδιαμόρφωση του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης ώστε με μια κατάλληλη ανασύνθεση να υπάρχει ένα Συμβούλιο αρμόδιο για την ανταγωνιστικότητα με πολλές από τις σχετικές αρμοδιότητες για τη βιομηχανική πολιτική.

6.11. Ωστόσο η ΕΟΚΕ δεν χρειάζεται να υπενθυμίσει στο Συμβούλιο ή την Επιτροπή ότι, ενώ η βιομηχανική πολιτική πρέπει να εστιάσει το ενδιαφέρον της σε παράγοντες που επηρεάζουν άμεσα την ανταγωνιστικότητα, η επιτυχής και νόμιμη ενθάρρυνση της βιομηχανικής ανάπτυξης απαιτεί την καλύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο η βιομηχανία επηρεάζεται και επηρεάζει πολλές άλλες κοινοτικές δράσεις.

Βρυξέλλες, 17 Ιουλίου 2003.

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Roger Briesch

(1) COM(2002) 714 τελικό.

(2) Όπως αναφέρονται στο Μέρος 2, σελίδα 21 και μετά του αγγλικού κειμένου.

(3) Το Συμβούλιο ενέκρινε το πλαίσιο για την καθιέρωση ενός κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας στις 3 Μαρτίου 2003.

(4) Βλέπε έγγραφο εργασίας της Επιτροπής για την επίδραση της διεύρυνσης στη βιομηχανία, SEC(2003) 234, σημείο 2.2.

(5) Το εξετάζεται λεπτομερέστερα στο έγγραφο εργασίας της Επιτροπής "Οι επιπτώσεις της διεύρυνσης στη βιομηχανία" SEC(2003) 234, τμήμα 2.2.

(6) Όπως αναφέρεται στο Μέρος V.1, σελίδα 18 του αγγλικού κειμένου.

(7) Ομιλία της 22ας Ιανουαρίου 2003.