Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για:

- τη "Λευκή Βίβλο για την Ευρωπαϊκή Διακυβέρνηση", και

- την "Ανακοίνωση για ένα νέο πλαίσιο συνεργασίας σε δραστηριότητες της πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα της πληροφόρησης και επικοινωνίας"

(2002/C 192/07)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη τη Λευκή Βίβλο της 25ης Ιουλίου 2001 για την "Ευρωπαϊκή Διακυβέρνηση" (COM(2001) 428 τελικό)·

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής της 27ης Ιουνίου 2001 για "Ένα νέο πλαίσιο συνεργασίας σε δραστηριότητες της πολιτικής της ΕΕ στον τομέα της πληροφόρησης και της επικοινωνίας" (COM(2001) 354 τελικό)·

έχοντας υπόψη το "Πρωτόκολλο για τις μορφές συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της Επιτροπής των Περιφερειών", που υπογράφηκε από τους Προέδρους των δύο οργάνων στις 20 Σεπτεμβρίου 2001 (DI CdR 81/2001 rev.)·

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση του Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με τη Λευκή Βίβλο για τη διακυβέρνηση: "Εμβάθυνση της δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση" του Μαΐου 2000 (SEC(2000) 901)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση που υιοθέτησε στις 11 Μαρτίου 1999 με τίτλο "Προς μια πραγματική προσέγγιση της επικουρικότητας: έκκληση της Επιτροπής των Περιφερειών" (CdR 302/98 fin)(1)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση που υιοθέτησε στις 14 Δεκεμβρίου 2000 με θέμα τις "Νέες μορφές διακυβέρνησης: ένα νέο πλαίσιο πρωτοβουλίας των πολιτών" (CdR 182/2000 fin)(2)·

έχοντας υπόψη την έκθεσή της για την "Εγγύτητα" της 20ής Σεπτεμβρίου 2001 (CdR 436/2000 fin) και τη Δήλωση της Σαλαμάνκας της 22ας Ιουνίου 2001 (CdR 107/2001 fin)·

έχοντας υπόψη το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με τη Λευκή Βίβλο της Επιτροπής για την "Ευρωπαϊκή Διακυβέρνηση" (Α5-0399/2001)·

έχοντας υπόψη το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 13ης Μαρτίου 2002 σχετικά με την ανακοίνωση της Επιτροπής για "Ένα νέο πλαίσιο συνεργασίας σε δραστηριότητες της πολιτικής της ΕΕ στον τομέα της πληροφόρησης και της επικοινωνίας" (C5-0465)·

έχοντας υπόψη την απόφαση της Επιτροπής της 29ης Ιουνίου 2001 να ζητήσει γνωμοδότηση της ΕΤΠ για την ανακοίνωση για "Ένα νέο πλαίσιο συνεργασίας σε δραστηριότητες της πολιτικής της ΕΕ στον τομέα της πληροφόρησης και της επικοινωνίας", σύμφωνα με την πρώτη παράγραφο του άρθρου 265 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της στις 12 Ιουνίου 2001 να καταρτισθεί γνωμοδότηση για το θέμα αυτό, καθώς και για τη Λευκή Βίβλο για την "Ευρωπαϊκή Διακυβέρνηση", και να ανατεθεί η προετοιμασία των σχετικών εργασιών στην Επιτροπή Θεσμικών Θεμάτων·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 103/2001 rev. 2) που υιοθετήθηκε κατά πλειοψηφία από την Επιτροπή Θεσμικών Θεμάτων στις 13 Δεκεμβρίου 2001 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Delebarre (F-PSE), Δημάρχου της Δουνκέρκης·

εκτιμώντας ότι είναι σαφές πως τα παραδοσιακά πρότυπα διακυβέρνησης δεν ανταποκρίνονται πλέον στην περίπλοκη πραγματικότητα της σημερινής κοινωνίας και ότι η πολιτική αξιοπιστία και νομιμότητα διέρχονται παντού σοβαρή κρίση·

εκτιμώντας ότι στη συζήτηση για τις νέες μορφές διακυβέρνησης πρέπει να συμμετέχουν όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και οι υποψήφιες για ένταξη χώρες·

εκτιμώντας τις συμβολές διάφορων οργανώσεων όπως η ΣΠΕ, το ΣΕΔΠ, η CRPM, η Εurada, καθώς και τα αποτελέσματα των διάφορων σεμιναρίων που οργάνωσε η ίδια η Επιτροπή των Περιφερειών·

υιοθέτησε κατά την 43η σύνοδο ολομέλειας της 13ης και 14ης Μαρτίου 2002 (συνεδρίαση της 13ης Μαρτίου) την ακόλουθη γνωμοδότηση.

ΑΠΟΨΕΙΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

1. Γενικές παρατηρήσεις για τις προτάσεις της Λευκής Βίβλου και των εκθέσεων των ομάδων εργασίας

Η Επιτροπή των Περιφερειών

1.1. υπενθυμίζει την προέκταση που έδωσε στην πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και τη συμβολή που παρέσχε στη συζήτηση, με τη διοργάνωση μιας σειράς σεμιναρίων ή διασκέψεων σχετικά με διάφορες πτυχές της διακυβέρνησης στην Ευρώπη, με τα οποία έδωσε τη δυνατότητα σε εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών, των μέσων μαζικής ενημέρωσης, των διεθνών επιχειρηματικών κύκλων, των κοινωνικών εταίρων και των εθνικών και ευρωπαϊκών πολιτικών κομμάτων και πολιτικών αρχών να εκφρασθούν επ' αυτού του θέματος από κοινού με τις τοπικές και περιφερειακές αρχές.

1.2. υπενθυμίζει επίσης τη γνωμοδότησή της με τίτλο "Νέες μορφές διακυβέρνησης: ένα νέο πλαίσιο πρωτοβουλίας των πολιτών", στην οποία υπογράμμισε την αναγκαιότητα να ληφθούν υπόψη όλες οι πτυχές της διακυβέρνησης και ζήτησε να στραφεί η συζήτηση γύρω από την πολιτική νοοτροπία, υπερβαίνοντας κατά πολύ τις απλές θεσμικές μεταρρυθμίσεις.

1.3. σημειώνει την πρόοδο που έχει επιτευχθεί προς αυτή την κατεύθυνση τον τελευταίο ένα περίπου χρόνο και πιστεύει ότι η Λευκή Βίβλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αποτελεί, στο επίπεδο των αρχών, μια αποδεκτή και ευρέως ανοιχτή βάση για έναν ανανεωμένο διάλογο.

1.4. εκτιμά την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να βελτιώσει το σύστημα των σχέσεών της με όλους τους εταίρους της, που είναι τα ευρωπαϊκά όργανα, τα κράτη μέλη, οι τοπικές και περιφερειακές αρχές και η "κοινωνία των πολιτών", προσκαλώντας τους να εκδηλώσουν μια σταθερή "πολιτική βούληση" εξέλιξης, με σεβασμό των ιδιαίτερων αρμοδιοτήτων και χαρακτηριστικών του καθενός τους.

1.5. εκτιμά τη βούληση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να εντάξει το σύνολο των προτεινόμενων αλλαγών στην προοπτική ενός "νέου συμφώνου" μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των πολιτών των κρατών που την απαρτίζουν, ανοίγοντας, μέχρι τις 31 Μαρτίου 2002, μια ευρύτατη δημόσια συζήτηση, που θα αποτελέσει το δεύτερο στάδιο αυτής της πορείας προς μία νέα "ευρωπαϊκή διακυβέρνηση" και θα επεκταθεί στις τροποποιήσεις που αναμένεται να επιφέρει στη Συνθήκη της Ένωσης η επόμενη Διακυβερνητική Διάσκεψη, προκειμένου να γεφυρώσει το χάσμα ανάμεσα στην Ευρώπη και τους πολίτες της και να ενθαρρύνει τη συζήτηση των αξιών, των προκλήσεων και των αποφάσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τους πολίτες.

1.6. επιθυμεί να συμμετάσχει ενεργά στις διαδικασίες προετοιμασίας και ελέγχου της εφαρμογής των κοινοτικών κανόνων και πολιτικών, ενισχύοντας την αλληλεπίδραση "μεταξύ των διαφόρων επιπέδων γεωγραφικής ευθύνης".

1.7. έλαβε γνώση με μεγάλο ενδιαφέρον των πολυάριθμων σημείων της Λευκής Βίβλου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που μπορούν να έχουν αισθητή επίδραση στην ευρωπαϊκή εδαφική δυναμική και στην καθημερινή ζωή των πολιτών(3).

1.8. χαίρεται για τη δέσμευση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να ενισχύσει τη συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών φορέων στη διαδικασία λήψης αποφάσεων:

- ορίζοντάς τους ως τους πιο δραστήριους μεταβιβαστές πληροφοριών για τα ευρωπαϊκά θέματα στο ευρύ κοινό,

- καθιερώνοντας συστηματικό διάλογο σε πρώιμο στάδιο της χάραξης των πολιτικών,

- καθιστώντας τις κοινοτικές πολιτικές πιο ευέλικτες,

- αναγγέλλοντας πειραματισμούς με σύναψη συμβάσεων, για τον καλύτερο συνυπολογισμό των περιφερειακών και τοπικών ιδιαιτεροτήτων στην εφαρμογή των νομοθεσιών και των πολιτικών με εδαφικό αντίκτυπο.

1.9. εφιστά την προσοχή στο ενδιαφέρον των αναλύσεων που περιέχονται στις εκθέσεις των Ομάδων Εργασίας, οι οποίες, αν και δεν εκφράζουν την επίσημη θέση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, δεν παύουν να αποτελούν πηγή ενδιαφερουσών προτάσεων για την εφαρμογή των προσανατολισμών που εκφράζονται στη Λευκή Βίβλο και συγκεκριμένα:

- Συμμετοχή της Επιτροπής των Περιφερειών, για τα θέματα γενικού ενδιαφέροντος, ή ενώσεων ή ομάδων περιφερειών, για τα πιο εξειδικευμένα, στην πολιτική ημερήσια διάταξη της Ένωσης και στις διαβουλεύσεις πριν από την υιοθέτηση των πολιτικών επιλογών, σε άμεσο διάλογο με τις Γενικές Διευθύνσεις και τους Επιτρόπους ή/και κατά τη διεξαγωγή βημάτων συζητήσεων.

- Γενίκευση της εταιρικής σχέσης ως μεθόδου διακυβέρνησης των πολιτικών με εδαφικό αντίκτυπο.

- Ενσωμάτωση της εδαφικής διάστασης και της αειφόρου ανάπτυξης στις κοινοτικές πολιτικές, επαναλαμβάνοντας τις πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αλλά και διαφωτίζοντάς τη μέσω προκαταρκτικών εκθέσεων.

- Οργάνωση μηχανισμών συνεργασίας και χρήση της σύναψης συμβάσεων ως κατ' εξοχήν μέσου για τον καθορισμό των στόχων και των μεθόδων.

- Ενθάρρυνση της διακρατικής και διαπεριφερειακής συνεργασίας, με την ανάπτυξη συστημάτων προσαρμοσμένων στην κάθε ζώνη συνεργασίας και τη δημιουργία ενός νέου κοινοτικού νομικού μέσου διασυνοριακής συνεργασίας για να αντικαταστήσει τα εθνικά μέσα που συναντούν δυσκολίες.

1.10. λυπάται που η Λευκή Βίβλος στερείται φιλοδοξίας όσον αφορά τους συγκεκριμένους τρόπους εφαρμογής των αρχών που διατυπώνει και εύχεται, με τις συζητήσεις που θα διοργανωθούν από σήμερα έως τον Μάρτιο του 2002, να μπορέσει σύντομα να επιτευχθεί μια έμπρακτη εφαρμογή των προτεινόμενων μεταρρυθμίσεων, χωρίς να τροποποιηθούν οι Συνθήκες.

1.11. κάνει έκκληση υπέρ μιας πιο δημοκρατικής εταιρικής σχέσης και μια καλύτερης διάρθρωσης των καθηκόντων και των ευθυνών μεταξύ των διάφορων διοικητικών βαθμίδων, σύμφωνα με τη συγκεκριμένη εφαρμογή των αρχών της επικουρικότητας, της εγγύτητας και της αναλογικότητας.

1.12. υπογραμμίζει ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές έχουν αναλάβει ήδη, στην πράξη, την εφαρμογή πολλών πτυχών του κοινοτικού δικαίου και πολλών κοινών πολιτικών.

1.13. ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να λάβει υπόψη της τις διοικητικές, δημοσιονομικές και εδαφικές συνέπειες που έχουν οι προτάσεις της για τις τοπικές και περιφερειακές αρχές πριν από τη νομοθετική υιοθέτησή τους.

1.14. εκτιμά το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει δεσμευθεί να εξηγεί με ποιον τρόπο λαμβάνει ή δεν λαμβάνει υπόψη της τις γνωμοδοτήσεις της Επιτροπής των Περιφερειών, αναλύοντας, εάν συντρέχει περίπτωση, τους λόγους για τους οποίους δεν μπορεί να εν σωματώσει τις γνωμοδοτήσεις αυτές στις προτάσεις της.

2. Ένα νέο πολιτικό και διοικητικό πνεύμα

Η Επιτροπή των Περιφερειών

2.1. εκφράζει την ικανοποίησή της για τη σύσταση της Επιτροπής η μεν ίδια να αναπροσδιορίσει τη δράση της γύρω από τα καθήκοντα ανάληψης "πρωτοβουλίας για την πολιτική, την εφαρμογή της, τον ρόλο της ως θεματοφύλακα της Συνθήκης και τη διεθνή εκπροσώπηση της Κοινότητας", το δε "Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και όλα τα εθνικά κοινοβούλια της Ένωσης και των υποψήφιων προς ένταξη χωρών ... να ενεργοποιηθούν και να προωθήσουν τον διάλογο για το μέλλον της Ευρώπης και των πολιτικών της".

2.2. είναι της γνώμης ότι το Συμβούλιο θα πρέπει να συνεδριάζει δημοσίως, ότι οι περιπτώσεις στις οποίες προβλέπεται ψηφοφορία με ειδική πλειοψηφία θα πρέπει να αυξηθούν σημαντικά και ότι, εν πάση περιπτώσει, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα πρέπει να έχει εξουσία συναπόφασης σε όλους τους τομείς στους οποίους προβλέπεται ψηφοφορία με ειδική πλειοψηφία.

2.3. εκφράζει την αμηχανία της όσον αφορά την ιδέα της συγκρότησης ενός δεύτερου κοινοβουλευτικού σώματος που θα αποτελείται αποκλειστικά από εθνικούς βουλευτές ως απάντηση στο δημοκρατικό έλλειμμα.

2.4. υπογραμμίζει την ανάγκη ενίσχυσης του ρόλου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου προκειμένου να καλυφθεί το δημοκρατικό έλλειμμα και θεωρεί ότι η έκκληση υπέρ της εγγύτητας θα μπορούσε επίσης να βρει απάντηση στην ενίσχυση της συνοχής και της συμβολής των τοπικών και περιφερειακών αρχών σε ευρωπαϊκό επίπεδο, κατά κύριο λόγο μέσω της αντιπροσωπευτικής τους Συνέλευσης, της Επιτροπής των Περιφερειών.

2.5. έχει την πεποίθηση ότι απαιτείται μια νέα πολιτική νοοτροπία για τη διακυβέρνηση μιας σύνθετης κοινωνίας όπως η Ευρώπη του 21ου αιώνα και ότι θα πρέπει να δοθεί έμφαση τόσο στις διεργασίες όσο και στις διαδικασίες, τόσο στα θέματα όσο και στους θεσμούς.

2.6. υπογραμμίζει, ωστόσο, ότι προς τούτο απαιτούνται νέοι ορισμοί και σαφείς κανόνες διαφάνειας και ευθύνης, που θα εφαρμόζονται γενικά σε όλους τους φορείς αυτής της διεργασίας.

2.7. φρονεί ότι η ισορροπημένη συμμετοχή ανδρών και γυναικών και άλλων υποεκπροσωπούμενων ομάδων στη διαδικασία λήψης αποφάσεων αποτελεί καθοριστική προϋπόθεση της χρηστής διακυβέρνησης, πράγμα που πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά την θέση σε εφαρμογή της Λευκής Βίβλου.

2.8. εγκρίνει την πρόταση της Επιτροπής να αυξήσει τη "διαφάνεια" και να ξεκινήσει ένα "φιλόδοξο πρόγραμμα" για την "απλούστευση της κοινοτικής νομοθεσίας" με χρήση της "ανοικτής μεθόδου συντονισμού" στους τομείς αρμοδιότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ωστόσο, η χρήση της ανοικτής μεθόδου συντονισμού δεν πρέπει να αποδυναμώσει την εξουσία λήψης αποφάσεων των κρατών μελών ή των τοπικών και περιφερειακών αρχών ούτε να οδηγήσει στην εκχώρηση περαιτέρω εξουσιών στα όργανα της ΕΕ σε τομείς που δεν προβλέπονται από τη Συνθήκη.

2.9. φρονεί ότι, δεδομένου του αντικτύπου της κοινοτικής νομοθεσίας στο τοπικό και το περιφερειακό επίπεδο, οι ευρωπαϊκές οδηγίες θα πρέπει να παραμείνουν γενικής εμβέλειας, ενώ οι συγκεκριμένοι μηχανισμοί εφαρμογής της κοινοτικής νομοθεσίας να παραμείνουν στις αρμοδιότητες των τοπικών και περιφερειακών αρχών.

3. Νέοι τρόποι λήψης αποφάσεων στην Ευρώπη

Η Επιτροπή των Περιφερειών

3.1. εκτιμά το γεγονός ότι η Επιτροπή επιθυμεί να αναπτυχθεί "η αλληλεπίδραση με τις τοπικές και περιφερειακές κυβερνήσεις και την κοινωνία των πολιτών", μέσω του συστηματικότερου διαλόγου.

3.2. κάνει έκκληση υπέρ μίας ευρείας διαβουλεύσεως με τους εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών, αλλά κρίνει αναγκαίο να μην συγχέεται η δημοκρατική νομιμότητα των εκπροσώπων που έχουν εκλεγεί με καθολική και άμεση ψηφοφορία με την αυξημένη συμμετοχή των ΜΚΟ και άλλων μορφών εκπροσώπησης ιδιαίτερων συμφερόντων της κοινωνίας.

3.3. εκφράζει την επιθυμία να ληφθεί υπόψη αυτό το γεγονός στον κώδικα δεοντολογίας των διαβουλεύσεων που προτείνεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

3.4. προτείνει να υπάρχει μεγαλύτερη συμμετοχή των νέων στα ευρωπαϊκά σχέδια.

3.5. επισημαίνει την ανάγκη καλού διεθνικού συντονισμού, προκειμένου "να βελτιωθεί ο τρόπος εφαρμογής και εκτέλεσης των κανόνων σε όλη την Ένωση".

3.6. εκφράζει την επιθυμία να συμμετάσχει στην ανάπτυξη μηχανισμών "εκ των προτέρων διαβούλευσης" και στην εφαρμογή μέσων "από κοινού ρύθμισης", τα οποία θα μπορούσαν να αποδειχθούν "αποτελεσματικό μέσο για την επίτευξη των στόχων της Ευρωπαϊκής Ένωσης", υπογραμμίζει, ωστόσο, ότι η μέθοδος της από κοινού ρύθμισης δεν θα πρέπει να χρησιμοποιείται για την κατάρτιση τεχνικών κανόνων και ότι, για λόγους δημοκρατικού ελέγχου, δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να επεκταθεί σε τομείς όπου επιβάλλεται νομοθετική λύση δεδομένων των διακυβευόμενων συμφερόντων.

3.7. θεωρεί ενδιαφέρουσα την πρόταση της Επιτροπής για τη "δημιουργία νέων αυτόνομων κοινοτικών ρυθμιστικών οργανισμών σε σαφώς προσδιορισμένους τομείς", κρίνει όμως ότι θα πρέπει να διατηρηθεί η πτυχή του δημοκρατικού ελέγχου και της διαφάνειας, καθώς και ο αυστηρός σεβασμός της εξαιρετικής φύσεως των διοικητικών αρμοδιοτήτων της ΕΕ.

3.8. κρίνει σκόπιμο να απλοποιηθούν οι διαδικασίες λήψης αποφάσεων και να επανεξετασθεί η νομοθεσία, προκειμένου να επιτραπεί στα όργανα της ΕΕ να ανταποκρίνονται καλύτερα και ταχύτερα σε κάθε εξέλιξη με εξασφάλιση του δημοκρατικού χαρακτήρα των αποφάσεων που λαμβάνουν.

4. Η σημασία της πληροφόρησης και της επικοινωνίας

Η Επιτροπή των Περιφερειών

4.1. υπογραμμίζει τη ζωτική σημασία που έχει η πρόσβαση στην πληροφόρηση σε μία κοινωνία όπου η συμμετοχή στη δημοκρατική διαδικασία λήψης αποφάσεων αποτελεί όλο και περισσότερο θέμα προσωπικών επιλογών και όπου η φύση της συλλογικής εκπροσώπησης τελεί υπό πλήρη εξέλιξη. Προς τούτο, θα πρέπει να επιταχυνθούν οι προσπάθειες θέσπισης μίας ευρωπαϊκής αρχής της διαφάνειας.

4.2. επιδοκιμάζει την ώθηση που έδωσε η Επιτροπή και τη δεδηλωμένη βούλησή της για ένα μεγαλύτερο "άνοιγμα" προσανατολισμένο προς μια πολιτική πληροφόρησης που περιλαμβάνει τη χρήση των "τεχνολογιών των πληροφοριών", την τακτική παροχή "ηλεκτρονικής πληροφόρησης" και τη σύσταση μιας "ολοκληρωμένης ηλεκτρονικής βάσης δεδομένων", σαν αυτή που παρουσιάζεται στο έγγραφο με τον τίτλο "Νέο πλαίσιο συνεργασίας σε δραστηριότητες της πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα της πληροφόρησης και της επικοινωνίας"(4).

4.3. προτίθεται να προωθήσει την καθιέρωση της "ηλεκτρονικής κυβέρνησης" (e-government), με στόχο τον εκσυγχρονισμό των διοικητικών συστημάτων και τη βελτίωση της πρόσβασης στις δημόσιες υπηρεσίες κυρίως σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Κατά την άποψη της Επιτροπής των Περιφερειών, η "ηλεκτρονική κυβέρνηση" αποτελεί το κατ' εξοχήν μέσο για την ανάπτυξη όχι μόνον της αλληλενέργειας μεταξύ των πολιτών και των κυβερνήσεών τους, αλλά και της αποτελεσματικότητας και της ποιότητας των προσφερόμενων υπηρεσιών, ευνοώντας παράλληλα τις αρχές της εγγύτητας, της διαφάνειας και της πρόσβασης στην πληροφόρηση.

4.4. τονίζει τη καθοριστική σημασία που έχει για μια εύρυθμη δημοκρατία η πρόσβαση όλων των πολιτών σε μια αντικειμενική, πλήρη, και αξιόπιστη πληροφόρηση και υπογραμμίζει ότι η τηλεόραση, το ραδιόφωνο, οι εφημερίδες και, όλο και περισσότερο, το Διαδίκτυο είναι οι κυριότερες πηγές ενημέρωσης για το τι συμβαίνει στον κόσμο.

4.5. θεωρεί απαραίτητο να αναλάβουν τα όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτελεσματικές πρωτοβουλίες στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, προκειμένου να καταστήσουν γνωστά όσο το δυνατόν ευρύτερα και αντικειμενικότερα τα θέματα που εξετάζουν και τις αποφάσεις που λαμβάνουν.

4.6. φρονεί ότι αυτή η νέα πολιτική για την πληροφόρηση δεν πρέπει να περιοριστεί μόνο στο περιεχόμενο και στον τρόπο διάδοσής της. Για να γίνει καλύτερα κατανοητή και, κατά συνέπεια, να εκτιμηθεί περισσότερο από τους Ευρωπαίους πολίτες, η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να κάνει διάκριση μεταξύ των τεχνικών εγγράφων, που δεν απευθύνονται άμεσα στην κοινή γνώμη, και της πληροφόρησης των πολιτών, που πρέπει να είναι πιο ευπρόσιτη και απαλλαγμένη από κάθε τεχνοκρατική ορολογία.

4.7. καλεί τους περιφερειακούς και τοπικούς υπευθύνους να συνεργαστούν με την Επιτροπή των Περιφερειών για καλύτερη επικοινωνία.

4.8. καλεί όλες τις διοικητικές βαθμίδες να αυξήσουν τα προγράμματα που θα επιτρέψουν στους πολίτες όλων των ηλικιών και όλων των προελεύσεων να αποκτήσουν καλή γνώση των εργαλείων της πληροφορικής και γλωσσικές γνώσεις, δεδομένου ότι οι ικανότητες αυτές αποτελούν βασικά εργαλεία για τη συμμετοχή στην ευρωπαϊκή δημοκρατία και τον δημόσιο διάλογο.

4.9. ενθαρρύνει όλες τις εθνικές, περιφερειακές και τοπικές αρχές να λάβουν μέτρα ώστε το ζήτημα της ευρωπαϊκής ιθαγένειας και η γνώση της διαδικασίας ολοκλήρωσης μέχρι την τρέχουσα φάση της διεύρυνσης να συμπεριληφθούν ρητά στα σχολικά προγράμματα και στα προγράμματα κατάρτισης των εκπαιδευτικών.

4.10. υπογραμμίζει τη συμβολή της Επιτροπής των Περιφερειών στην πρωτοβουλία "Διάλογος για την Ευρώπη" που εγκαινιάστηκε τον Φεβρουάριο του 2000 από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, την αναγνώριση του πολλαπλασιαστικού δυναμικού που προσφέρει η Επιτροπή των Περιφερειών για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στη "Συζήτηση για το μέλλον της Ένωσης"(5), καθώς και τη βούληση της ΕΤΠ να καθιερωθεί μια πραγματικά αποκεντρωμένη και κοντά στον πολίτη πληροφόρηση.

4.11. υπενθυμίζει τις δεσμεύσεις που έχουν αναληφθεί στο πρωτόκολλο για τις μορφές συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της Επιτροπής των Περιφερειών σχετικά με τον ρόλο της τελευταίας στο πλαίσιο της πολιτικής πληροφόρησης και επικοινωνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης και, ιδιαίτερα, τα σημεία 15 και 16 του εν λόγω πρωτοκόλλου που αφορούν την αξιοποίηση και τη διάδοση των δραστηριοτήτων της Επιτροπής των Περιφερειών από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

4.12. προτείνει, στο πλαίσιο αυτού του πρωτοκόλλου, να συναντώνται κατά τακτικά διαστήματα οι υπηρεσίες πληροφόρησης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και οι αντίστοιχες υπηρεσίες της Επιτροπής των Περιφερειών, για να προσδιορίζουν τις εκδηλώσεις που θα μπορούσαν να διοργανώσουν από κοινού, δίνοντας προτεραιότητα στα θέματα που έχουν άμεση επίδραση στη ζωή του Ευρωπαίου πολίτη και εντάσσονται πλήρως ή εν μέρει στις γενικές πολιτικές αρμοδιότητες των τοπικών και περιφερειακών αρχών, όπως η εκπαίδευση, η απασχόληση, οι μεταφορές και το περιβάλλον.

4.13. ζητεί να διασφαλισθεί, στο πλαίσιο της αναδιάρθρωσης της πολιτικής πληροφόρησης και επικοινωνίας, η συμμετοχή της Επιτροπής των Περιφερειών και των περιφερειακών και τοπικών αρχών στη διοργανική συνεργασία που υποστηρίζεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και να χορηγηθούν στη συνεργασία αυτή επαρκή μέσα και χρηματοδοτικοί πόροι.

5. Η συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών αρχών στην ευρωπαϊκή διακυβέρνηση

Η Επιτροπή των Περιφερειών

5.1. επαναλαμβάνει το αίτημά της να αναγνωρισθεί η αρχή της τοπικής και περιφερειακής αυτονομίας και την επιθυμία της να εγγραφεί η αρχή αυτή στις Συνθήκες,

5.2. υποστηρίζει τη διαδικασία αποκέντρωσης που εξελίσσεται στην Ευρώπη και καλεί τις τοπικές και περιφερειακές αρχές να ακολουθήσουν μια πολιτική αυξημένης συνεργασίας και αλληλεγγύης και να ενημερωθούν για την ποικιλομορφία των συνθηκών τους και την εξέλιξή τους.

5.3. θεωρεί ότι η εξασφάλιση της συνοχής των πολιτικών και η ευελιξία της νομοθεσίας σύμφωνα με τα κατάλληλα μέσα αποτελούν ουσιώδη στοιχεία της εξέλιξης της νομοθεσίας και των προγραμμάτων με έντονο εδαφικό αντίκτυπο.

5.4. υποστηρίζει το εγχείρημα που ανέλαβε σχετικά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με την επιφύλαξη της επανεξέτασης των προτάσεων όταν διευκρινιστεί το περιεχόμενό τους.

5.5. επιθυμεί να αναπτυχθούν οι τριμερείς συμβάσεις "κατά στόχους" που προτείνονται στη Λευκή Βίβλο ως αποτελεσματικό μέσο συμμετοχής των τοπικών και περιφερειακών αρχών στην εφαρμογή εκείνων των κοινοτικών πολιτικών που τις αφορούν αμεσότερα, λαμβανομένης υπόψη της εσωτερικής κατανομής των αρμοδιοτήτων σε κάθε κράτος μέλος.

5.6. επαναλαμβάνει την πρόταση για συντονισμό των κοινοτικών πολιτικών βάσει μιας διαδικασίας που θα χωρίζεται σε τέσσερις φάσεις:

- παρουσίαση ενός περιοδικού εγγράφου στρατηγικού προσανατολισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, με στόχο την προώθηση του συντονισμού των κοινοτικών πολιτικών και του αντικτύπου τους,

- διαδικασία στρατηγικής αξιολόγησης του αντικτύπου και διαβούλευση με τις περιφερειακές και τοπικές αρχές, πριν από τα έγγραφα προσανατολισμού,

- παρουσίαση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή των προτάσεών της στα άλλα όργανα, ενδεχομένως μαζί με τις προκαταρκτικές επιλογές που την οδήγησαν στην απόφασή της,

- αιτήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο, που θα καλούν καθένα από αυτά τα όργανα να λάβει οργανωτικά μέτρα και να προβεί σε εσωτερικές διαιτησίες, λαμβάνοντας υπόψη τον αναμενόμενο αντίκτυπο και τις ανάγκες συντονισμού με διάφορους τομεακούς φορείς λήψης αποφάσεων.

5.7. φρονεί ότι πρέπει να ενισχυθεί σημαντικά ο ρόλος της Επιτροπής των Περιφερειών στη διαδικασία λήψης των πολιτικών αποφάσεων, ούτως ώστε οι δημόσιες περιφερειακές και τοπικές αρχές να συνδέονται περισσότερο με τα σχέδια, ήδη από τη φάση της κατάρτισής τους, και να συμμετέχουν στενά στην ευρωπαϊκή πολιτική ημερήσια διάταξη.

5.8. δέχεται θετικά από αυτή την άποψη την εξέλιξη του συμβουλευτικού ρόλου της Επιτροπής των Περιφερειών που υποστηρίζεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, κρίνει όμως αναγκαίο να αναλύσει περαιτέρω τους προτεινόμενους προσανατολισμούς πριν αποφασίσει. Η Επιτροπή των Περιφερειών θα πρέπει, συγκεκριμένα:

- να διαδραματίσει ενεργητικότερο ρόλο στην εξέταση των πολιτικών, για παράδειγμα με την προετοιμασία διερευνητικών εκθέσεων πριν από τις προτάσεις της Επιτροπής,

- να οργανώσει την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών όσον αφορά τον τρόπο συμμετοχής των τοπικών και περιφερειακών αρχών, σε εθνικό επίπεδο, στην προπαρασκευαστική φάση της κοινοτικής διαδικασίας λήψης αποφάσεων,

- να εξετάσει τον τοπικό και περιφερειακό αντίκτυπο ορισμένων οδηγιών και να υποβάλει έκθεση στην Επιτροπή, πριν από το τέλος του 2002, σχετικά με τις δυνατότητες πιο ευέλικτης εφαρμογής τους. Η Επιτροπή θα εξετάσει στη συνέχεια μια συστηματικότερη προσέγγιση που θα επιτρέψει τη σχετική ευελιξία σε μερικά τμήματα του κοινοτικού δικαίου.

5.9. δέχεται το γεγονός ότι ως όργανο θα χρειαστεί να μεταρρυθμίσει τις διαρθρώσεις της και τις διαδικασίες λειτουργίας της, αν θέλει να εξασφαλίσει πραγματικά τον αντιπροσωπευτικό και συμβουλευτικό της ρόλο, και ζητεί να της παρασχεθούν τα μέσα που θα της επιτρέψουν να διαδραματίζει "προνοητικότερο" ρόλο στη διαμόρφωση των πολιτικών, έτσι ώστε να μπορεί να ασκεί μεγαλύτερη επιρροή απ' ό,τι μέχρι σήμερα.

5.10. θεωρεί για το λόγο αυτό απαραίτητο να εκμεταλλευθεί αυτή την περίοδο διαβουλεύσεων για να επισημοποιήσει με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τους συγκεκριμένους τρόπους εφαρμογής αυτών των προσανατολισμών.

5.11. διερωτάται πώς σκοπεύει η Επιτροπή "να καθιερώσει ... συστηματικότερο διάλογο με τους εκπροσώπους της περιφερειακής και τοπικής διοίκησης μέσω των ευρωπαϊκών και εθνικών τους ενώσεων στα πρώτα στάδια της διαμόρφωσης των πολιτικών" και "να οργανώσει αυτόν τον συστηματικό διάλογο με τις ευρωπαϊκές και εθνικές ενώσεις των περιφερειακών και τοπικών αρχών, σεβόμενη τις συνταγματικές διατάξεις και τα διοικητικά συστήματα".

5.12. υπενθυμίζει σχετικά την πρόθεσή της να ενισχύσει τη συνεργασία της με τις εθνικές και ευρωπαϊκές ενώσεις εκπροσώπησης των περιφερειακών και τοπικών αρχών και εκτιμά το γεγονός ότι η Επιτροπή επιθυμεί να υποστηρίξει τις προσπάθειές της σ' αυτό το πεδίο.

5.13. φρονεί, κατά συνέπεια, ότι ο διαρθρωμένος διάλογος που επιθυμεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να καθιερώσει, για λόγους ευκρίνειας και αποτελεσματικότητας, με αυτές τις ενώσεις οφείλει να συμβαδίζει απόλυτα με τη λογική της ενίσχυσης και της αξιοποίησης του προνοητικού ρόλου της Επιτροπής των Περιφερειών στην κοινοτική διαδικασία λήψης αποφάσεων, πράγμα που συνιστάται ρητώς, εξάλλου, στη Λευκή Βίβλο, και να σεβαστεί τη δέσμευση που ανέλαβε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην Κοινή Δήλωση του Προέδρου Prodi και του Προέδρου της Επιτροπής των Περιφερειών στις 20 Σεπτεμβρίου 2001 να καταστήσει την Επιτροπή των Περιφερειών "προνομιούχο σύνδεσμο μεταξύ των θεσμικών οργάνων της Ένωσης και των τοπικών και περιφερειακών αρχών".

5.14. θεωρεί ότι οι νέες αυτές μορφές διακυβέρνησης θα επιτρέψουν στις διάφορες διοικητικές βαθμίδες να αναπτύξουν ουσιαστικότερη και αποτελεσματικότερη συνεργασία.

5.15. κάνει έκκληση για ενίσχυση της συνεννόησης με τους τοπικούς παράγοντες που θα κληθούν να εφαρμόσουν επιτόπου τις ευρωπαϊκές αποφάσεις με εδαφικό αντίκτυπο και για αξιολόγηση του κόστους της εφαρμογής της και της συμπληρωματικής δημοσιονομικής επιβάρυνσης που θα σημάνει για τους προϋπολογισμούς των τοπικών και περιφερειακών αρχών.

5.16. κρίνει ότι το ευρύ φάσμα των τοπικών και περιφερειακών αρχών, με τις ποικίλες προσεγγίσεις τους όσον αφορά τα καθήκοντα και τις αρμοδιότητές τους, ιδίως με την προοπτική της διεύρυνσης, θα πρέπει να έχει τη δυνατότητα να ακούγεται στα διάφορα στάδια της κοινοτικής διαδικασίας λήψης αποφάσεων, και υπογραμμίζει ότι αυτή η συμμετοχή θα μπορούσε να ενισχύσει τον ρόλο τους ως ενεργών μεταδοτών της ευρωπαϊκής ιδέας στους πολίτες.

5.17. εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι, στις προτεραιότητές της, η βελγική Προεδρία αναφέρθηκε σαφώς στον ρόλο των περιφερειών και εύχεται να γίνει το ίδιο και από την ισπανική Προεδρία, πράγμα που ανταποκρίνεται στην επιθυμία των περιφερειών να αυξήσουν τη συμμετοχή τους στη λήψη αποφάσεων, και ζητεί να διευκολύνει ο διάλογος αυτός τη συνολική ενίσχυση των μηχανισμών διαβούλευσης με το σύνολο των περιφερειακών και τοπικών αρχών.

6. Θεσμικές μεταρρυθμίσεις και αναδιάρθρωση των Συνθηκών

Η Επιτροπή των Περιφερειών

6.1. φρονεί ότι η Λευκή Βίβλος και οι προτάσεις της για νέες μορφές ευρωπαϊκής διακυβέρνησης θα πρέπει να ενταχθούν στη συζήτηση για το μέλλον της Ένωσης.

6.2. επιμένει να ενσωματωθεί στις Συνθήκες η πολιτική της εδαφικής συνοχής ως κοινή ευθύνη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, των κρατών μελών και των τοπικών και περιφερειακών αρχών, πρέπει όμως να διασφαλιστεί ότι τα κράτη μέλη και οι περιφέρειες θα μπορούν να ασκούν αυτόνομη περιφερειακή πολιτική. Θα πρέπει να μπορούν να λαμβάνονται, στο πλαίσιο πρωτοβουλιών περιφερειακής ή διαπεριφερειακής πολιτικής με στόχο την άρση των εμποδίων της ενδογενούς ανάπτυξης κάθε περιφερειακής κοινότητας, μέτρα για την εξάλειψη των (υπο)περιφερειακών ανισοτήτων με βάση την κάθε περιφέρεια και όχι ένα σχηματικό κοινοτικό μέσο όρο.

6.3. εύχεται να αποκτήσει ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων ισχύ νόμου και να ενσωματωθεί στις Συνθήκες στο πλαίσιο μιας συνταγματικής διαδικασίας.

6.4. ελπίζει ότι, σε μία διευρυμένη Ευρώπη, η νομική και θεσμική αναγνώριση των θεμελιωδών δικαιωμάτων των ατόμων και των κοινοτήτων θα ενισχύσει την ύφανση σχέσεων μεταξύ των Ευρωπαίων και θα συμβάλει αποφασιστικά στη δημιουργία, πέρα από τις έννοιες, μίας πραγματικής ευρωπαϊκής ιθαγένειας.

6.5. εκφράζει εκ νέου την ικανοποίησή της για τον συνυπολογισμό, στη Συνθήκη της Νίκαιας, των αιτημάτων της Επιτροπής των Περιφερειών σχετικά με την υποχρέωση των μελών της να είναι κάτοχοι εκλογικής εντολής ή πολιτικώς υπεύθυνοι ενώπιον εκλεγμένης Συνέλευσης προκειμένου να μπορούν να καταστούν ή να παραμείνουν μέλη της Επιτροπής των Περιφερειών.

6.6. συμφωνεί, ως εκ τούτου, με τον Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής όσον αφορά την ενίσχυση της νομιμότητας της Επιτροπής των Περιφερειών, η οποία θα πρέπει να έχει πραγματικά λόγο στη συζήτηση για το μέλλον της Ένωσης.

6.7. εκφράζει τη χαρά της για την έναρξη λειτουργίας της Συνέλευσης που θα προετοιμάσει την προσεχή αναθεώρηση των Συνθηκών.

6.8. εκτιμά το γεγονός ότι η Επιτροπή των Περιφερειών απέκτησε καθεστώς παρατηρητή σ' αυτή τη Συνέλευση και ότι μπορεί να συμβάλλει άμεσα στις επιτελούμενες εργασίες.

6.9. φρονεί ότι πρέπει να διευκρινιστεί στα καταστατικά κείμενα της Ευρωπαϊκής Ένωσης ότι η δημοκρατική έκφραση που προέρχεται από τη βάση περιλαμβάνει και την αναγνώριση συγκεκριμένου καθεστώτος των περιφερειακών και τοπικών αρχών στη σχέση τους με την Ένωση και ζητεί να υπογραμμιστεί ο ρόλος των τοπικών και περιφερειακών αρχών στα σενάρια ενισχυμένης συνεργασίας.

6.10. τονίζει ότι η σαφής οριοθέτηση των αρμοδιοτήτων και ο καλύτερος συνυπολογισμός των αρχών της αναλογικότητας και της εγγύτητας αποτελούν ουσιώδη σημεία αφετηρίας για τη διαδικασία μεταρρύθμισης της ΕΕ και για τον ορισμό της χρηστής διακυβέρνησης. Κατά την επεξεργασία κάθε κοινοτικού μέτρου θα πρέπει να εκτιμώνται με ακρίβεια οι λόγοι για τους οποίους είναι αναγκαία η λήψη μέτρων σε επίπεδο ΕΕ, να προσδιορίζεται ποια θέματα ανήκουν στη δικαιοδοσία των οργάνων της ΕΕ και ποια στη δικαιοδοσία των κρατών μελών, καθώς και με ποιο τρόπο έχουν ληφθεί υπόψη οι εθνικές, περιφερειακές και τοπικές ιδιαιτερότητες.

6.11. επιθυμεί έντονα να συμπληρωθεί κατάλληλα η ευελιξία της κάθετης αποκέντρωσης και η συνεργασία μεταξύ των διαφόρων εδαφικών επιπέδων με νέους μηχανισμούς οριζόντιας διαπεριφερειακής συνεργασίας και σύμπραξης με τη μορφή λιγότερο ή περισσότερο δεσμευτικών συμβάσεων με άλλες τοπικές αρχές ή με τους εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών, καθώς και με την προσφυγή στην εμπειρογνωμοσύνη των υφιστάμενων διαπεριφερειακών οργανώσεων.

6.12. επιθυμεί να γίνεται σεβαστή η εσωτερική κατανομή των αρμοδιοτήτων κατά την ανάπτυξη των τριμερών ή πολυμερών συμβάσεων, ούτως ώστε οι αρχές που υπογράφουν τη σύμβαση με την Επιτροπή να είναι αυτές στις οποίες ανήκουν οι νομοθετικές ή εκτελεστικές αρμοδιότητες.

6.13. προτίθεται να εφαρμόσει το πρωτόκολλο συμφωνίας που υπέγραψε με την Επιτροπή στις 20 Σεπτεμβρίου 2001 και να συμμετάσχει πλήρως στην προετοιμασία της ΔΔ του 2004, ασκώντας με τον καλύτερο τρόπο τη λειτουργία του εκφραστή των περιφερειακών και τοπικών αρχών.

6.14. επιθυμεί να διαθέτει προς το σκοπό αυτό τα μέσα που θα της επιτρέψουν να "διαδραματίσει πιο ενεργό ρόλο στην άσκηση της κοινοτικής δράσης" και να "οργανώσει την ανταλλαγή των βέλτιστων πρακτικών συμμετοχής των περιφερειακών και τοπικών αρχών κατά την προπαρασκευαστική φάση της ευρωπαϊκής ή εθνικής διαδικασίας λήψεως αποφάσεων".

6.15. επαναλαμβάνει το αίτημά της να αποκτήσει η Επιτροπή των Περιφερειών, αφενός, δικαίωμα προσφυγής ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, ούτως ώστε να διατηρήσει τα προνόμιά της, και, αφετέρου, το καθεστώς πλήρους οργάνου.

6.16. ζητεί να αναβαθμιστεί ο ρόλος της στη νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική, να της χορηγηθούν αρμοδιότητες που θα υπερβαίνουν το καθεστώς του συμβουλευτικού οργάνου, ιδίως κατά την αρχική προετοιμασία της νομοθεσίας και κατά την πρακτική παρακολούθηση των δράσεων εφαρμογής, και να της αναγνωριστούν, αφενός, "διερευνητική δικαιοδοσία" όσον αφορά την τήρηση της αρχής της επικουρικότητας και, αφετέρου, "εντολή εποπτείας" του αντίκτυπου των οδηγιών και των κανονισμών στις περιφερειακές και τοπικές αρχές.

Βρυξέλλες, 13 Μαρτίου 2002.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Albert Bore

(1) EE C 198 της 14.7.1999, σ. 68.

(2) EE C 144 της 16.5.2001, σ. 1.

(3) - άνοιγμα της διαδικασίας χάραξης των πολιτικών της Ένωσης, προκειμένου να εξασφαλιστεί ευρύτερη συμμετοχή των πολιτών και των οργανώσεων στον σχεδιασμό και στην εφαρμογή τους,

- βελτίωση της ποιότητας των πολιτικών της Ένωσης και απλοποίηση των ρυθμίσεων,

- εφαρμογή των αρχών της χρηστής διακυβέρνησης στις παγκόσμιες ευθύνες της Ένωσης,

- βελτίωση της συνεργασίας των οργάνων και ενίσχυση της συνοχής των ευρωπαϊκών πολιτικών.

(4) COM(2001) 354 της 27.6.2001.

(5) COM(2001) 176 τελικό.