ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Βρυξέλλες, 22.11.1995 
COM(95) 567 τελικό 
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 
"Η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι εξωτερικές όψεις της πολιτικής 
για τα δικαιώματα του ανθρώπου: 
από τη Ρώμη στο Μααστριχτ και επέκεινα." 

Περίληψη περιεχομένων 
Εισαγωγή: Ιστορική εξέλιξη 
Κεφάλαιο Ι : ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ 
Τμήμα Α : Η εμπλοκή της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο διεθνές προσκήνιο 
1. Ηνωμένα Έθνη 
2. ΟΑΣΕ 
3. Συμβούλιο της Ευρώπης 
Τμήμα Β : Θεμέλια, πεδία δράσης και μέσα 
1. Θεμέλια 
2. Πεδία δράσης 
3. Μέσα 
Κεφάλαιο II : ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ 
Τμήμα Α : Η ανάπτυξη νέων θεματικών αντικειμένων 
1. Ο παράγοντας "δικαιώματα του ανθρώπου" στην πρόληψη των συγκρούσεων 
2. Η εκλογική βοήθεια 
Τμήμα Β : Συνεκτικότητα και αντίκτυπος 
1. Στοιχεία για μια στρατηγική δράσης 
2. Τα μέσα: εμβάθυνση και ενίσχυση 
3. Η συνεργασία με τους διάφορους εταίρους 
1-8 
ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
1. II Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, που άρχισε να ισχύει την 1η 
Νοεμβρίου 1993, αντιπροσωπεύει ένα νέο στάδιο στη διαδικασία του να 
λαμβάνονται υπόψη τα δικαιώματα του ανθρώπου και οι δημοκρατικές αρχές. 
2. Για πρώτη φορά η κοινοτική δράση σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων 
θεμελιώνεται, όχι πλέον στο Προοίμιο άλλα στο κυρίως κείμενο της Συνθήκης: 
πρόκειται για μια από τις πλέον καινοτόμους πτυχές της Συνθήκης του Μααστριχτ. 
3. Ο σεβασμός των δικαιωμάτων του ανθρίύπου αποτελεί ένα από τα ουσιώδη 
στοιχεία της ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση και μια βασική αρχή της δράσης της, 
όπως αναφέρεται στο άρθρο ΣΤ παράγραφος 2: "// Ένωση σέβεται τα θεμελκύδη 
δικαιώματα, όπως κατοχυρώνονται με την Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων 
του Ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών, που υπογράφηκε στη Ρώμη στις 4 
Νοεμβρίου 1950 και όπως προκύπτουν από τις κοινές συνταγματικές παραδόσεις 
των κρατών μελών, ως γενικές αρχές του κοινοτικού δικαίου". 
4. Από την άποψη της εξωτερικής δράσης, η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή 
Ένωση διευκρινίζει ότι "7/ ανάπτυξη και η εδραίωση της δημοκρατίας και του 
κράτους δικαίου, καθώς και ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των 
θεμελιωδών ελευθεριών1 " αποτελούν έναν από τους γενικούς στόχους της εξωτερικής 
πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας. Παράλληλα, η πολιτική της Ευρωπαϊκής 
Κοινότητας στον τομέα της συνεργασίας για την ανάπτυξη "συμβάλλει στο γενικό 
στόχο της ανάπτυξης και της εδραίωσης της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου, 
καθώς και στο στόχο του σεβασμού των ανθρώπινων δικαιωμάτων και των 
θεμελιωδών ελευθεριών2". 
5. Οι διατάξεις αυτές σηματοδοτούν έναν αποφασιστικό σταθμό στην εξέλιξη 
μιας Κοινότητας ουσιαστικά οικονομικής, προς μία πολιτική οντότητα. Η ιδρυτικές 
συνθήκες των Κοινοτήτων, πράγματι, δεν περιέχουν καμία ρητή αναφορά στα 
δικαιώματα του ανθρώπου και στα διάφορα σχετικά με αυτά διεθνή κείμενα· η 
σχετική αναφορά εμφανίζεται μετά από τριάντα χρόνια, στο Προοίμιο της Ενιαίας 
Ευρωπαϊκής Πράξης, κείμενο με το οποίο, μεταξύ άλλων, παγιώνεται επίσημα η 
πολιτική συνεργασία. 
6. Στο διάστημα που μεσολαβεί, μέχρι την Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη, ελλείψει 
τυπικών αναφορών, τα δικαιώματα του ανθρώπου και οι δημοκρατικές αρχές 
λαμβάνονταν υπόψη στις σχέσεις με τις τρίτες χώρες κατά τρόπο προοδευτικό, στις 
θέσεις που ελάμβαναν οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων, όπως και τα κοινοτικά 
όργανα. Η εξέλιξη αυτή επέτρεψε να τονισθούν οι νομικές, πολιτικές και ηθικές 
αξίες που συνιστούν τα θεμελιώδη στοιχεία της ευρωπαϊκής ταυτότητας, ιδίως οι 
Άρθρο Ι 1 παράγραφος 2 εδάφιο 5 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση. 
Αρθρο 130 Υ παράγραφος 2 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση. 
αρχές της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, της υπεροχής του δικαίου και του 
σεβασμού των δικαιωμάτων του ανθρώπου3. 
Σε εσωτερικό επίπεδο, καινοτόμο ρόλο διαδραμάτισε το Δικαστήριο, το 
οποίο βρέθηκε αντιμέτωπο με την απουσία κανονιστικών διατάξεων που να 
προστατεύουν τα θεμελιώδη δικαιώματα σε κοινοτικό επίπεδο. Πράγματι, το 
Δικαστήριο ανέπτυξε μία πρότυπη νομολογία, σύμφωνα με την οποία τα 
θεμελιώδη δικαιώματα του ανθρώπου αποτελούν τμήμα των γενικών αρχών 
που είναι κοινές στις έννομες τάξεις το>ν κρατών μελών, και οι οποίες 
αποτελούν το θεμέλιο του κοινοτικού δικαίου την τήρηση του οποίου 
εξασφαλίζει ακριβώς το Δικαστήριο. Σε μία σειρά αποφάσεων, το Δικαστήριο 
προσδιόρισε αυτές τις γενικές αρχές, με την έννοια ότι προκύπτουν από τις 
κοινές παραδόσεις των εθνικών συνταγμάτων, καθώς και από τα κύρια 
διεθνή και περιφερειακά σχετικά κείμενα, και ιδίως από την ευρωπαϊκή 
σύμβαση για την προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των 
θεμελιωδών ελευθεριών, που υπογράφηκε στις 4 Νοεμβρίου 1950 και άρχισε 
να ισχύει το 1953. 
7. Αρχίζοντας με την Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη, οι εν λόγω τοποθετήσεις 
γίνονται ολοένα περισσότερο λειτουργικές, επισημαίνοντας τις προτεραιότητες 
δράσης και ανοίγοντας τον δρόμο ώστε να ληφθεί υπόψη ο σεβασμός των 
δικαιωμάτων του ανθρώπου στο κείμενο της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση. 
Για παράδειγμα, το ευρωπαϊκό συμβούλιο του Λουξεμβούργου (28-29 Ιουνίου 1991) 
εξέδωσε μια "δήλωση για τα δικαιώματα του ανθρώπου" η οποία ορίζει τις αρχές 
και χαράσσει τις βασικές γραμμές μιας πολιτικής πλατφόρμας με την οποία 
πιστοποιείται η βούληση συμμετοχής της Κοινότητας και των κρατών μελών της σε 
μια ενεργό πολιτική προώθησης των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των 
δημοκρατικών αρχών. Μερικούς μήνες αργότερα, το Συμβούλιο και τα κράτη μέλη 
που συνήλθαν στο πλαίσιο του συμβουλίου, ενέκριναν στις 28 Νοεμβρίου 1991, ένα 
ψήφισμα για τα "δικαιώματα του ανθρώπου, τη δημοκρατία και την ανάπτυξη" με 
το οποίο προσδιορίζονται ορισμένες κατευθύνσεις, διαδικασίες και δράσεις 
προτεραιότητας με σκοπό τη βελτίωση της συνοχής και της συνεκτικότητας των 
πρωτοβουλιών που αναλαμβάνονται υπέρ των αναπτυσσόμενων χωρών. 
8. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη αυτή. 
Με διάφορες πρωτοβουλίες του, ιδίως με ετήσια ψηφίσματα επί της καταστάσεως 
των δικαιωμάτων του ανθρώπου στον κόσμο, συνέβαλλε στην ανάδυση μιας 
ανθρώπινης διάστασης στο πλαίσιο της' κοινοτικής δράσης έναντι των τρίτων 
χωρών. 
9. Στη διάρκεια της ίδιας περιόδου, η Επιτροπή ευνόησε ολοένα περισσότερο 
το να λαμβάνονται υπόψη τα δικαιώματα του ανθρούπου κατά την προετοιμασία και 
εφαρμογή των διαφόρων κοινοτικών δράσεων, αναπτύσσοντας έτσι μία πολύτιμη 
Βλέπε ιδίως τη Δήλωση για τη δημοκρατία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Κοπενχάγης 
της 8ης Απριλίου 1978. 
10 
πείρα στον τομέα αυτό. Η αναφορές στα δικαιώματα του ανθρώπου και τις 
δημοκρατικές αρχές που περιέχονται στο κείμενο της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή 
Ένωση οδήγησαν την Επιτροπή σε εμβάθυνση του προβληματισμού γύρω από τα 
μέσα και τους στόχους της δράσης της, και τούτο υπό το φώς της εξέλιξης των 
διεθνών σχέσεων, της ανάδυσης νέων θεματικοί πεδίων και της σημασίας που 
κατέχουν συγκεκριμένες πληθυσμιακές ομάδες στη δημοκρατική εξέλιξη των 
κοινωνιών. 
10. Σκοπός της παρούσας ανακοίνωσης είναι η σκιαγράφηση μιας στρατηγικής 
που να αποβλέπει στην υλοποίση των στόχων αυτών. Πρόκειται για μια πρώτη 
προσπάθεια του είδους αυτού, και ανταποκρίνεται στη δέσμευση που ανέλαβε, προς 
αυτή την κατεύθυνση ο Πρόεδρος Santer ενώπιον του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, 
αναγράφεται δε στην ημερήσια διάταξη του προγράμματος εργασίας της Επιτροπής. 
11. Η παρούσα ανακοίνωση περιλαμβάνει δύο μέρη: στην πρώτη καταγράφεται 
η σημερινή κατάσταση, αφού υπενθυμίζεται η δράση που ανέλαβαν στο διεθνές 
προσκήνιο η Κοινότητα καθώς και τα κράτη μέλη της στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής 
Ένωσης, τα θεμέλια και οι προτεραιότητες της δράσης της καθώς και τα διαθέσιμα 
μέσα· στο δεύτερο μέρος επισημαίνονται οι προκλήσεις που θα αντιμετωπιστούν 
βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα, οι οποίες παρουσιάζουν νέες θεματικές, όπως 
και τα στοιχεία μιας στρατηγικής που πρέπει να τεθεί σε εφαρμογή κατά τρόπο που 
να ενισχύεται η συνοχή, ο αντίκτυπος και η ορατότητα της ήδη πραγματοποιηθείσας 
δράσης. Τα στοιχεία αυτά συνοδεύονται από κατευθύνσεις για το μέλλον, τις οποίες 
η Επιτροπή προτίθεται να ακολουθήσει στη διάρκεια της θητείας της. 
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι : ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ 
12. Σε διεθνές πλαίσιο που χαρακτηρίζεται ιδίως από τον εντεινόμενο 
οικουμενικό χαρακτήρα των δικαιωμάτων του ανθρώπου, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει 
προοδευτικά προσδιορίσει την ταυτότητα της σε συσχετισμό με την προώθηση των 
δικαιωμάτων του ανθρώπου και των δημοκρατικών ελευθεριών, συμβάλλοντας στη 
διαμόρφωση και την εμβάθυνση των δεσμεύσεων που αναλαμβάνονται τη διεθνή 
σκηνή (Τμήμα Α), επισημαίνοντας τις προτεραιότητες και τους στόχους επί των 
οποίων εδράζει τις παρεμβάσεις της, και αναπτύσσοντας τα μέσα εκείνα που της 
επιτρέπουν να τα θέσει σε εφαρμογή (Τμήμα Β). 
Τμήμα Α : Η εμπλοκή της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη διεθνή σκηνή 
13. Η Ευρωπαϊκή Ένωση συνεισφέρει σημαντικά στις εργασίες και τις 
δραστηριότητες που διεξάγονται στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών, του 
Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ) και του 
Συμβουλίου της Ευρώπης. Η συμβολή της αναφέρεται στην κανονιστική 
δραστηριότητα αυτών των διεθνών οργανισμών και στην εμβάθυνση των κειμένων 
αναφοράς, στην ενίσχυση των μηχανισμών πρόληψης και προστασίας καθώς και 
στον προσδιορισμό των προτεραιοτήτων και τη θέση σε εφαρμογή συγκεκριμένων 
δράσεων. 
11 
Ι. Ηνωμένα Έθνη 
14. Τα δικαιώματα του ανθρώπου και οι θεμελιώδεις ελευθερίες αποτελούν 
ουσιαστικό μέρος της κοινής κληρονομιάς της ανθρωπότητας και ο σεβασμός τους 
αποτελεί πρωταρχικής σημασίας προϋπόθεση διατήρησης της ειρήνης. Αυτά τα 
δικαιώματα και οι ελευθερίες, που διατυπώνονται στην Οικουμενική Διακήρυξη του 
1948 και αναπτύσσονται στα διεθνή Σύμφωνα του 1966, άπτονται ουσιωδών πτυχών 
του πολιτικού, οικονομικού, κοινωνικού και πολιτιστικού βίου κάθε χώρας. 
15. Η πρώτη περίοδος, που αφιερώθηκε στη διαμόρφωση των βασικών αρχών, 
ακολουθήθηκε από μια περίοδο εμβάθυνσης των αναλαμβανόμενων από τα κράτη 
δεσμεύσεων, προσδιορισμού των προτεραιοτήτων και ενίσχυσης των μηχανισμών 
εφαρμογής. Η εξέλιξη αυτή σηματοδοτήθηκε από διεθνείς Διασκέψεις υψηλού 
επιπέδου οι οποίες, τα τελευταία χρόνια, έχουν πολλαπλασιαστεί: Βιέννη, του 
Ιουνίου 1993, για τα δικαιώματα του ανθρώπου· Κάιρο, του Σεπτεμβρίου 1994, για 
το πληθυσμιακό· Κοπεγχάγη, του Μαρτίου 1995, για την κοινωνική ανάπτυξη, και 
Πεκίνο, του Σεπτεμβρίου 1995, για τις γυναίκες. 
16. Οι Διασκέψεις αυτές απέδειξαν ότι ορισμένες αρχές τόσον ουσιώδεις όσο ο 
οικουμενικός χαρακτήρας και το αδιαίρετο των δικαιωμάτων του ανθρώπου, 
προξενούν πάντοτε αντιδράσεις. Όμως, οι συναινετικές θέσεις που επιτυγχάνονται 
στο πέρας των διασκέψεων αυτών, χρησιμεύουν σαν βάση ενός διαλόγου και μιας 
εντεινόμενης συνεργασίας μεταξύ των μελών της διεθνούς κοινότητας. 
17. Η συμβολή της Ένωσης στις εργασίες των διαφόρων διαρκών οργάνων των 
Ηνωμένων Εθνών που χειρίζονται τα θέματα των δικαιωμάτων του ανθρώπου έχει 
προοδευτικά γίνει ουσιαστικότερη και αποτελεσματικότερη. Ο λόγος τον οποίο 
εκφωνεί η Προεδρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενώπιον της Επιτροπής των 
ανθρωπίνων δικαιωμάτων για την κατάσταση των δικαιωμάτων του ανθρώπου σε 
κάθε χώρα (σημείο 12 της ημερήσιας διάταξης) έχει προσλάβει θετική σημασία εντός 
της διεθνούς Κοινότητας. 
18. Παράλληλα, η Ένωση συμβάλλει ενεργά στις εργασίες και στην επεξεργασία 
των κειμένων με τα οποία περατώνονται οι παγκόσμιες Διασκέψεις. Αυτό συνέβη 
ιδιαίτερα στην περίπτωση της παγκόσμιας διάσκεψης για τα δικαιώματα του 
ανθρώπου, της Βιέννης, με την οποία επαναδιατυπώθηκαν οι θεμελιώδεις αρχές του 
οικουμενικού, του αδιαίρετου και του αλληλένδετου χαρακτήρα, και της οποίας 
διάσκεψης η τελική διακήρυξη και το πρόγραμμα δράσης προσφέρουν το πλαίσιο 
της διεθνούς συνεργασίας στα θέματα αυτά. Στη διάσκεψη αυτή, η Ευρωπαϊκή 
Ένωση υπέβαλε ένα έγγραφο4 στο οποίο προβάλλονται οι αρχές της ακολουθούμενης 
από την ίδια πολιτικής, και από το οποίο διαπνέεται το τελικό έγγραφο της 
Διάσκεψης, ιδίως όσον αφορά τη θέσπιση του αξιώματος του Ύπατου Αρμοστή για 
τα δικαιώματα του ανθρώπου, που είναι επιφορτισμένος να διαδραματίζει έναν 
"Position Paper" της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και των κρατών μελών της 
(A/157/PC/87) - Απρίλιος 1993. 
12 
ουσιαστικό ρόλο συνομιλητή και συντονιστή των σχετικών με τα θέματα αυτά 
πρωτοβουλιών. 
19. Επίσης, η Ευρωπαϊκή Ένωση συμβάλλει κατά τρόπο ουσιαστικό στην 
εγκαθίδρυση μηχανισμών ελέγχου της εφαρμογής και μηχανισμών προώθησης: 
πρόκειται για την περίπτωση των διεθνών Δικαστηρίων για την πρώην 
Γιουγκοσλαβία και τη Ρουάντα, και των εργασιών που πραγματοποιούνται με 
προοπτική την ίδρυση ενός διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου. 
II. ΟογανισμΟ€ για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ) 
20. Αυτός ο περιφερειακός Οργανισμός, στον οποίο συνυπάρχουν οι οικονομικές 
πτυχές, τα προβλήματα ασφάλειας και ο σεβασμός των ατομικών δικαιωμάτων, 
συνέβαλε στην εξέλιξη των χωρών της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης και της 
πρώην Σοβιετικής Ένωσης, προς τη Δημοκρατία. 
21. Η έννοια της "ανθρώπινης διάστασης" καθιερώθηκε το 1990 με την έγκριση 
του Χάρτη του Παρισιού για μια νέα Ευρώπη, με τον οποίο κωδικοποιούνται οι 
κατευθυντήριες αρχές της· το Χάρτη αυτό προσυπέγραψαν οι Αρχηγοί κρατών και 
κυβερνήσεων καθώς και ο Πρόεδρος της Επιτροπής. Πρόκειται για πρώιμο σημάδι 
της ολοένα εντονότερης εμπλοκής της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη διαδικασία που 
ακολουθεί ο ΟΑΣΕ, η οποία σήμερα έχει γίνει ιδιαίτερα ορατή με τη θέση σε 
εφαρμογή του Συμφώνου Σταθερότητας. 
22. Σε περιφερειακό επίπεδο, εκδηλώνεται η ίδια τάση για εγκαδίθρυση 
μηχανισμών ελέγχου και δομών προώθησης: ο μηχανισμός της "ανθρώπινης 
διάστασης" - ιδίως οι αποστολές εμπειρογνωμόνων, - ο Ύπατος Αρμοστής για τις 
εθνικές μειονότητες καθώς και το Γραφείο των δημοκρατικών θεσμών και των 
δικαιωμάτων του ανθρώπου. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία έχει υποστηρίξει σε 
μεγάλο βαθμό την εξέλιξη της "ανθρώπινης διάστασης" και έχει στηρίξει δυνατά την 
υιοθέτηση των μηχανισμών και τη δημιουργία των δομών αυτών, διαδραματίζει έναν 
ιδιαίτερα ενεργό ρόλο στα διάφορα επίπεδα λειτουργίας του ΟΑΣΕ. 
III. Συμβούλιο τη€ Ευρώπη€ 
23. Οι Ευρωπαϊκές Κοινότητες και το Συμβούλιο της Ευρώπης έχουν ως θεμέλια 
ορισμένες κοινές αξίες. Η προσχώρηση στο Συμβούλιο της Ευρώπης, και ιδίως το 
γεγονός της συμμετοχής στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την προστασία των 
δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών (ΕΣΔΑ), έχει αποβεί 
προηγούμενος όρος για την προσχώρηση ενός Κράτους στην Ευρωπαϊκή Ένωση. 
24. Πρόκειται για έναν από τους λόγους που οδήγησαν την Επιτροπή να 
ανακινήσει, το 1990, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το θέμα που αφορά την ανάγκη να 
ενισχυθεί η νομική προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων και να ζητήσει επίσημα 
από το Συμβούλιο να την εξουσιοδοτήσει να αρχίσει διαπραγματεύσεις ενόψει 
προσχώρησης της Κοινότητας στην ΕΣΔΑ. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υποστηρίζει 
13 
αυτό το αίτημα και το Συμβούλιο παρέπεμψε το θέμα στο Δικαστήριο για 
γνωμοδότηση. 
25. Σε λειτουργικό επίπεδο, οι δύο οργανισμοί διατηρούν προνομιακές σχέσεις 
και πραγματοποιούν κοινές δράσεις στο πλαίσιο των διαφόρων προγραμμάτων, 
ιδίως στο πλαίσιο της συνεργασίας και της αρωγής προς τις χώρες της κεντρικής 
και ανατολικής Ευρώπης, η οποία αποβλέπει στην εγκαθίδρυση του κράτους δικαίου 
στις χώρες αυτές και την εξέλιξη τους προς την κατεύθυνση ενός ευρωπαϊκού 
προτύπου, που να συνάδει προς τα δημοκρατικά κριτήρια. 
Η ανάπτυξη των συνεργείων 
26. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αναπτύξει με τους οργανισμούς αυτούς δεσμούς 
συνέργειας, που γίνονται ολοένα στενότεροι. 
27. Ένα από τα πλέον πρόσφατα παραδείγματα της συνέργειας αυτής αποτελεί 
το Σύμφωνο Σταθερότητας, διαδικασία που κινήθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο 
των Βρυξελλών του Δεκεμβρίου 1993, εγκρίθηκε στο Παρίσι στις 20 Μαρτίου 1995 
από όλα τα κράτη μέλη του ΟΑΣΕ, και του οποίου η θέση σε εφαρμογή ανατέθηκε 
στον ΟΑΣΕ. Η πρωτοβουλία αυτή μαρτυρεί τη σημασία που έχει η κινητοποίηση των 
πόρων και των δυνατοτήτων ώθησης που διαθέτουν όλοι οι φορείς που είναι 
παρόντες στην ευρωπαϊκή σκηνή όσον αφορά ορισμένους κοινούς στόχους, όπως 
η παγίωση των συνόρων και ο κατευνασμός των εντάσεων μεταξύ εθνικών 
μειονοτήτων. 
28. Άλλο παράδειγμα συνέργειας σε ευρωπαϊκή κλίμακα: η πρώτη σύνοδος 
αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων του Συμβουλίου της Ευρώπης που διοργανώθηκε 
στη Βιέννη τον Οκτώβριο 1993, με την οποία δόθηκε έμφαση στις κοινές ανησυχίες 
και μπόρεσαν να αναπτυχθούν δυνατότητες αλληλοσυμπλήρωσης των στόχων και 
των μέσων δράσης των διαφόρων ευρωπαϊκών οργανώσεων που είναι δραστήριες 
ιδίως στους τομείς της προστασίας των εθνικών μειονοτήτων και της 
καταπολέμησης του ρατσισμού και της ξενοφοβίας. 
29. Δεσμοί στενής συνεργασίας έχουν επίσης αποκατασταθεί με τον Ύπατο 
Αρμοστή των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα του ανθρώπου- με αυτήν δόθηκε 
η δυνατότητα για κοινοτική στήριξη ορισμένων στόχων που συνδέονται με 
καταστάσεις κρίσης, όπως η αποστολή στη Ρουάντα μιας ομάδας παρατηρητών 
δικαιωμάτων του ανθρώπου. Αυτή η πρωτοποριακή πρωτοβουλία που ξεκίνησε από 
την Ένωση σε απάντηση της έκκλησης που απηύθυνε ο Ύπατος Αρμοστής, βασίζεται 
στην κοινή θέση της 24ης Οκτωβρίου 1994· η θητεία των παρατηρητών αυτών, που 
εστάλησαν επιτόπου αποβλέπει μεταξύ άλλων στην εγγύηση και βελτίωση, με την 
παρουσία τους, της πραγματικής επανόδου των προσφύγων· μία άλλη αποστολή στο 
Μπουρούντι, που αποφασίστηκε με βάση την κοινή θέση της 24ης Μαρτίου 1995, 
ευρίσκεται στο στάδιο προετοιμασίας. 
30. Η Επιτροπή διατηρεί επίσης στενές λειτουργικές σχέσεις με το Κέντρο των 
Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα του ανθρώπου, με το Γραφείο του ΟΑΣΕ για 
14 
τους δημοκρατικούς θεσμούς και τα δικαιώματα του ανθρώπου - ιδίως όσον αφορά 
τις πτυχές που αφορούν την παροχή εκλογικής βοήθειας, με τον Ύπατο Αρμοστή 
για τις εθνικές μειονότητες, του ΟΑΣΕ, καθώς και με τις υπηρεσίες του Συμβουλίου 
της Ευρώπης και με την Επιτροπή για τη δημοκρατία με βάση το δίκαιο. 
Τμήμα Β: Θεμέλια, τομείς δράσης και μέσα 
Ι. Θεμέλια 
31. Η δράση της Ευρωπαϊκής Ένωσης εγγράφεται στο γενικό πλαίσιο του Χάρτη 
των Ηνωμένων Εθνών και της Οικουμενικής Διακήρυξης των δικαιωμάτων του 
ανθρώπου, που συμπληρώθηκε από τα δύο διεθνή Σύμφωνα τα σχετικά με τα αστικά 
και πολιτικά δικαιώματα και με τα οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά 
δικαιώματα. Θεμελιώνεται επίσης στις αναλαμβανόμενες δεσμεύσεις, που 
περιέχονται στα κυριότερα διεθνούς και περιφερειακής ισχύος κείμενα για την 
προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου. Οι προτεραιότητες που έχουν 
αποφασιστεί από τη διεθνή κοινότητα στην τελική διακήρυξη και στο πρόγραμμα 
δράσης της παγκόσμιας διάσκεψης για τα δικαιώματα του ανθρώπου (Βιέννη, 
Ιούνιος 1993) αποκαθιστούν ένα πλαίσιο δράσης το οποίο αποτελεί προνομιακή 
πηγή έμπνευσης για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι άλλες παγκόσμιες διασκέψεις, που 
είχαν ως επίκεντρο του ενδιαφέροντος τους ορισμένα συγκεκριμένα θεματικά 
αντικείμενα ή πληθυσμιακές ομάδες, υπήρξαν πολλαπλές στη διάρκεια των 
τελευταίων ετών, και επέτρεψαν επίσης την εμβάνθυση του προβληματισμού και τον 
προσδιορισμό των λειτουργικών στόχων, που καθοδηγούν τη δράση της. 
32. Τρεις αρχές, οι οποίες απορρέουν από την οικουμενική διακήρυξη για τα 
δικαιώματα του ανθρώπου και έχουν επίσημα επαναβεβαιωθεί από τη διεθνή 
κοινότητα, στη διάρκεια της παγκόσμιας διάσκεψης της Βιέννης το 1993, αποτελούν 
τον κεντρικό άξονα του παγκόσμιου συστήματος προστασίας των δικαιωμάτων του 
ανθρώπου: 
α) ο οικουμενικός χαρακτήρας, που σημαίνει ότι καμία ειδική διάταξη, 
βασιζόμενη σε σκεπτικό εθνικής, πολιτιστικής ή θρησκευτικής φύσεως δεν θα μπορεί 
να ισχύσει κατά παρέκκλιση από τις αρχές που καθιερώθηκαν από την παγκόσμια 
διακήρυξη για τα δικαιώματα του ανθρώπου. 
β) το αδιαίρετο, με το οποίο απαγορεύεται κάθε διάκριση μεταξύ αστικών και 
πολιτικών δικαιωμάτων αφενός και οικονομικών, κοινωνικών και πολιτιστικών 
δικαιωμάτων αφετέρου. 
γ) το αλληλένδετο μεταξύ δικαιωμάτων του ανθρώπου, δημοκρατίας και 
ανάπτυξης, το οποίο συνδέεται με ένα νέο ορισμό της ανάπτυξης, με επίκεντρο τον 
άνθρωπο ως κατόχου δικαιωμάτων του ανθρώπου και δικαιούχου της αναπτυξιακής 
διαδικασίας. 
33. Οι αρχές αυτές - οι οποίες, κατά τρόπο περισσότερο ή λιγότερο έμμεσο, 
επαναλαμβάνονται στη δήλωση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Λουξεμβούργου, 
15 
του Ιουνίου 1991, για τα δικαιώματα του ανθρώπου και στο ψήφισμα "δικαιώματα 
του ανθρώπου, δημοκρατία, ανάπτυξη" που ενέκρινε το Συμβούλιο το Νοέμβριο 
1991 - έχουν ως παρακολούθημα: 
. τη σχέση συμπληρωματικότητας που συνδέει αυστηρά τις έννοιες των 
δικαιωμάτων του ανθρώπου και της δημοκρατίας: πράγματι, αν ο σεβασμός 
των δικαιωμάτων του ανθρώπου αποτελεί την προϋπόθεση για την πλήρη 
ανάπτυξη κάθε ατόμου, η δημοκρατική κοινωνία αποτελεί προηγούμενο όρο 
για την άσκηση των δικαιωμάτων αυτών, στο μέτρο που συνιστά το πλαίσιο 
που επιτρέπει την ανάπτυξη ακριβώς αυτή· με τη σειρά τους, τα δικαιώματα 
του ανθρώπου αποτελούν την προϋπόθεση μιας δημοκρατικής κοινωνίας, 
δεδομένου ότι η τελευταία αυτή βασίζεται στην εθελούσια και εξατομικευμένη 
συμβολή κάθε προσώπου στο βίο της κοινότητας. 
. τη σχετικότητα της αρχτις της μη παρέμβασης λαμβανομένου υπόψη του ότι 
"οι διάφορες μορφές έκφρασης, που αντανακλούν τις ανησυχίες που 
προκάλεσαν οι παραβιάσεις των δικαιωμάτων αυτών καθώς και οι 
παρεμβάσεις που αποβλέπουν στην αποκατάσταση των δικαιωμάτων αυτών, 
δεν θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως παρεμβάσεις στις εσωτερικές υποθέσεις 
ενός κράτους και συνιστούν σημαντικό και θεμιτό στοιχείο του διαλόγου με 
τις τρίτες χώρες"5. 
II. Πεδία δοάσικ 
α) Γενικό πλαίσιο 
34. Πάνω σε αυτά τα θεμέλια, η Επιτροπή προσδιόρισε σταδιακά τα πεδία 
δράσης που εγγράφονται στο πλαίσιο μιας θετικής, συγκεκριμένης και 
εποικοδομητικής προσέγγισης στηριγμένης στις αξίες της ανταλλαγής, της 
συμμετοχής και της ενθάρρυνσης, συγκεκριμένα: 
υποστήριξη των διαδικασιών μετάβασης στη δημοκρατία, 
συμπεριλαμβανομένης της διεξαγωγής ελεύθερων και τακτικών εκλογών· 
- προώθηση ή ενίσχυση του κράτους δικαίου, κυρίως μέσω ενεργειών 
υποστήριξης της ανεξαρτησίας της δικαστικής εξουσίας και της ενίσχυσης της 
(άσκηση της δικαιοσύνης, μεταχείριση των εγκληματιών, πρόληψη των 
εγκλημάτων) καθώς επίσης των δραστηριοτήτων των Κοινοβουλίων και 
άλλων δημοκρατικά εκλεγμένων οργάνων· υποστήριξη των θεσμικών και 
νομοθετικών μεταρρυθμίσεων 
- υποστήριξη των τοπικών, εθνικών και περιφερειακών οργάνων των οποίων 
οι δραστηριότητες σχετίζονται με την προστασία ή την προώθηση των 
ανθρωπίνων δικαιωμάτων, κυρίως υποστήριξη των "Ombudsmen" και των 
Επιτρόπων ανθρωπίνων δικαιωμάτων· 
- προώθηση μιας πλουραλιστικής κοινωνίας των πολιτών μέσω της ενίσχυσης 
των οργάνων που είναι απαραίτητα προκειμένου να εξασφαλισθεί ο 
Δήλωση για τα δικαιώματα του ανθρώπου, του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του 
Λουξεμβούργου, του Ιουνίου 1991. 
16 
πλουραλιστικός χαρακτήρας της κοινωνίας, συμπεριλαμβανομένων των μη 
κυβερνητικών οργανισμών(ΜΚΟ)· 
- προώθηση της ανεξαρτησίας, του πλουραλισμού και της υπευθυνότητας των 
μαζικών μέσων ενημέρωσης· υποστήριξη της ελευθερίας έκφρασης και της 
ελευθερίας του τύπου· 
- υποστήριξη της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της ευαισθητοποίησης στον 
τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων 
- προώθησης της ισότητας των ευκαιριών και των πρακτικών μη διακριτικής 
μεταχείρισης· 
- προώθηση της διαφάνειας της διοίκησης και της καλής δημόσιας 
διαχείρισης, υποστήριξη της πάλης κατά της διαφθοράς· 
- υποστήριξη των μέτρων εμπιστοσύνης που αποβλέπουν στην αποκατάσταση 
της κοινωνικής ειρήνης· 
- υποστήριξη των εθνικών προσπαθειών που επιδιώκουν να προωθήσουν την 
εξάρτηση των ένοπλων δυνάμεων από την πολιτική αρχή και να 
εγκαθιδρύσουν πιο σαφή διαχωρισμό μεταξύ των καθηκόντων του στρατού 
και εκείνων της αστυνομίας· κατάρτιση και ευαισθητοποίηση του προσωπικού 
αυτών των οργάνων σχετικά με τα ανθροχπινα δικαιώματα· 
- προστασία των ευάλωτων ομάδων, κυρίως παιδιών, γυναικών, θυμάτων 
βασανισμού, βίας ή ένοπλων συγκρούσεων, μεταναστών, προσφύγων και 
προσώπων που μετακινούνται παρά τη θέληση τους· 
- προστασία των ανηκόντων σε εθνικές, θρησκευτικές ή γλωσσικές 
μειονότητες, κυρίως όσον αφορά τα δικαιώματα τους και τις πολιτιστικές 
ταυτότητες τους· 
- προστασία των αυτοχθόνων λαών, των δικαιωμάτων τους και των 
πολιτισμών τους. 
35. Αυτοί οι κατά προτεραιότητα τομείς παρέμβασης διαμορφώνονται σε 
συνάρτηση με τις διάφορες καταστάσεις καθώς επίσης με τις ευαισθησίες και 
ανάγκες· αυτή η προσέγγιση προϋποθέτει συνεχή και εμπεριστατωμένο διάλογο με 
τους ευεργετούμενους και άριστη ευκαμψία κατά την επιλογή και τη χρήση των 
διαθέσιμων μέσων. 
β) Ειδικέα πρωτοβουλίεα 
36. Ορισμένα θέματα συμπεριλαμβανόμενα στο πρόγραμμα δράσης της 
παγκόσμιας διάσκεψης της Βιέννης χρήζουν ιδιαίτερης προσοχής. 
* η εκπαίδευση στα ανθρώπινα δικαιώματα 
37. Διατυπωμένη στο άρθρο 26 της Διεθνούς Διακήρυξης, η εκπαίδευση αποτελεί 
προϋπόθεση της ανάπτυξης του ατόμου και καταλυτικό παράγοντα στη διαδικασία 
εκδημοκρατισμού. Το πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα της την καθιστά ιδιαίτερα 
αποτελεσματικό μέσο προώθησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, κυρίως προς 
όφελος των πλέον ευάλωτων ομάδων της κοινωνίας· αποτελεί μέσο καταπολέμησης 
της αμάθειας από την οποία περιβάλλονται και η οποία γεννά διακρίσεις. Στο 
πλαίσιο του προγράμματος δράσης της παγκόσμιας Διάσκεψης της Βιέννης για τα 
17 
ανθρώπινα δικαιώματα, αυτή θεωρείται ως δράση προτεραιότητας και τα ΙΙνωμένα 
Έθνη της έχουν αφιερώσει μια δεκαετία από την 1η Ιανουαρίου 1995. Πολλά 
προγράμματα χρηματοδοτούμενα από τον κοινοτικό προϋπολογισμό έχουν ένα 
εκπαιδευτικό σκέλος. 
* η ελευθερία γνώμης και έκφρασης 
38. Διατυπωμένη στο άρθρο 19 της Διεθνούς Διακήριυξης και 
συμπεριλαμβανόμενη σε διάφορες περιφερειακές συμφωνίες, η ελευθερία γνώμης και 
έκφρασης η οποία συμπεριλαμβάνει το δικαίωμα ενημέρωσης, θεωρείται επίσης 
δράση προτεραιότητας στο πλαίσιο του προγράμματος δράσης της Βιέννης. Λόγω 
της συμβολικής αξίας της και του "δημοκρατικού δυναμικού της" 
πολλαπλασιασμένου από τις νέες τεχνικές επικοινωνίας, αυτή η ελευθερία αποτελεί 
τον πρώτο στόχο των καταδυναστευτικών καθεστώτων. Περισσότερο από ποτέ κατά 
τη διάρκεια αυτών των τελευταίων ετών, δημοσιογράφοι και συγγραφείς πλήρωσαν 
με τη ζωή τους ή με την ελευθερία τους την πολιτική τους τοποθέτηση. 
39. Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα ενίσχυσε την υποστήριξη της στα μαζικά μέσα 
ενημέρωσης μέσω σχεδίων που αποβλέπουν στην προώθηση της ανεξαρτησίας των 
μέσων ενημέρωσης και της ευαισθητοποίησης όσον αφορά το ρόλο που 
διαδραματίζουν σε μια δημοκρατική κοινωνία. 
* Η καταπολέμηση του ρατσισμού και της ξενοφοβίας 
40. Η καταπολέμηση του ρατσισμού και της ξενοφοβίας αποτελεί πρωταρχικό 
στόχο της διεθνούς κοινότητας, καθώς και των περιφερειακών οργανισμών. 
Αποτελεί, κατά πρώτο λόγο, καθήκον των κυβερνήσεων, οι οποίες οφείλουν να 
λαμβάνουν αποτελεσματικά μέτρα με σκοπό την πρόληψη, την εξάλειψη και την 
καταστολή των εκδηλώσεων ρατσισμού και μισαλλοδοξίας. Σε περιφερειακό επίπεδο, 
το Συμβούλιο της Ευρώπης ενέκρινε τον Οκτώβριο του 1993 ένα σχέδιο δράσης το 
οποίο προβλέπει, μεταξύ άλλων, τη σύσταση επιτροπής για την αντιμετώπιση του 
ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας· η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνεισφέρει ενεργά στις 
εργασίες της εν λόγω επιτροπής. Ο προβληματισμός ο οποίος αναπτύσσεται στο 
πλαίσιο του ΟΑΣΕ αποβλέπει στη διεξοδικότερη μελέτη των διαφόρων στοιχείων 
μιας συνολικής δράσης. 
41. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει διαδραματίσει καταλυτικό ρόλο στον τομέα 
της καταπολέμησης του ρατσισμού και της ξενοφοβίας. Συνέτεινε, παραδείγματος 
χάρη, στο να γίνει συνειδητή η ανάγκη της ανάληψης συντονισμένης δράσης σε 
ευρωπαϊκή κλίμακα. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κέρκυρας καθόρισε τους 
γενικούς προσανατολισμούς με στόχο τη διαμόρφωση συνολικής στρατηγικής για 
την καταπολέμηση των βίαιων εκδηλώσεων ρατσισμού και ξενοφοβίας. Διάφορες 
κοινοτικές δράσεις έχουν τεθεί σε εφαρμογή συμπληρωματικά προς τις δράσεις των 
επιμέρους κρατών στους τομείς της εκπαίδευσης, της κατάρτισης, της πληροφόρησης 
των μέσων μαζικής ενημέρωσης, και σε άλλους τομείς. 
* Τα δικαιώματα του ανθρώπου, η δημοκρατία και η ανάπτυξη 
18 
42. Η κοινοτική πολιτική στον τομέα της συνεργασίας για την ανάπτυξη έχει ως 
επίκεντρο τον άνθρωπο· συνδέεται στενά με την απρόσκοπτη άσκηση των 
θεμελιωδών δικαιωμάτων και ελευθεριών, καθώς και με την αναγνώριση και 
εφαρμογή των δημοκρατικών αρχών, την εδραίωση του κράτους δικαίου και την 
ορθή διαχείριση των δημόσιων υποθέσεων. Η προσέγγιση αυτή, η οποία καθορίζεται 
στο ψήφισμα "Δικαιώματα του ανθρώπου, δημοκρατία και ανάπτυξη" που ενέκρινε 
το Συμβούλιο και τα κράτη μέλη, συνελθόντα στο πλαίσιο του Συμβουλίου στις 28 
Νοεμβρίου 1991, βασίζεται σε έναν ανοικτό και εποικοδομητικό διάλογο με τις 
κυβερνήσεις των οικείων χωρών, καθώς και στην υλοποίηση θετικών δράσεων για 
την ευαισθητοποίηση των πολιτών και την προαγωγή των δικαιωμάτων του 
ανθρώπου και της δημοκρατίας. Στόχος της είναι η ενίσχυση της διασύνδεσης 
μεταξύ της συνεργασίας για την ανάπτυξη, των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των 
αρχών της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και της χρηστής διοικήσεως, ούτως 
ώστε να καταστεί δυνατή η βελτίωση της αποτελεσματικότητας και της βιωσιμότητας 
των αναπτυξιακών δράσεων. 
43. Σχετικά με τις διάφορες δράσεις τις οποίες θέτει σε εφαρμογή η Ευρωπαϊκή 
Κοινότητα δυνάμει του προαναφερθέντος ψηφίσματος συντάσσεται ετήσια έκθεση 
της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Οι δράσεις 
αυτές αποσκοπούν μεταξύ άλλων: 
- στην ενίσχυση του κράτους δικαίου· 
- στη στήριξη της διαδικασίας εκδημοκρατισμού· 
- στην προαγωγή του ρόλου των θεσμών που διασφαλίζουν τον 
πλουραλιστικό χαρακτήρα της κοινωνίας, συμπεριλαμβανομένων των μη 
κυβερνητικών οργανώσεων. 
* Οι ομάδες-στόχοι 
44. Η ισότητα των δικαιωμάτων, η οποία αποτελεί ένα από τα θεμέλια 
οποιουδήποτε συστήματος προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων, είχε ως 
αποτέλεσμα, σε μια πρώτη φάση, να εκληφθεί το άτομο μεμονωμένα, με απόδοση 
προτεραιότητας στους δεσμούς του με την εθνική κοινότητα στην οποίαν ανήκει. Η 
παραπάνω προσέγγιση αναπτύχθηκε και συμπληρώθηκε στη συνέχεια, με την 
απόδοση μεγαλύτερης προσοχής όχι μόνο σε διάφορες κοινωνικές ομάδες οι οποίες 
είναι ιδιαιτέρως ευάλωτες και ως εκ τούτου χρήζουν ειδικής προστασίας, αλλά 
επίσης στους διάφορους τρόπους εξασφάλισης της ολόπλευρης ανάπτυξης της 
προσωπικότητας του ατόμου και του σεβασμού των δικαιωμάτων του. Εκ 
παραλλήλου αναπτύχθηκαν επιμέρους πρωτοβουλίες για την προστασία διαφόρων 
επαγγελματικών ομάδων (παραδείγματος χάρη των δημοσιογράφων, των δικαστών, 
των μελών της αστυνομίας και των ενόπλων δυνάμεων), οι οποίες είναι πιθανό να 
επηρεάσουν τη διαδικασία εκδημοκρατισμού της κοινωνίας. 
45. Υπό το πρίσμα των προεκτεθέντων, η διεθνής κοινότητα προβληματίστηκε 
ειδικά για τα πλέον ευάλωτα μέλη της κοινωνίας, τα οποία υφίστανται διακριτική 
μεταχείριση ή εμποδίζονται να ασκήσουν το σύνολο ή ένα μέρος των θεμελιωδών 
δικαιωμάτων τους· πρόκειται για τις γυναίκες, τα παιδιά, τις εθνικές μειονότητες, 
τους αυτόχθονες πληθυσμούς, τα θύματα βασανιστηρίων. Οι σχετικές συζητήσεις, οι 
19 
οποίες διεξήχθησαν στο πλαίσιο συνδιασκέψεων ανωτάτου επιπέδου, αποβλέπουν 
στην ενίσχυση των αναλαμβανομένων δεσμεύσεων ή/και στην κωδικοποίηση τους 
υπό μορφή κατάλληλων διεθνών ή περιφερειακών συμβάσεων. 
46. Η δράση της Κοινότητας κατατείνει στο να επωφελούνται κατά 
προτεραιότητα οι ομάδες-στόχοι από τα σχέδια που στηρίζονται με τα διάφορα 
χρηματοδοτικά μέσα. Ειδικότερα: 
1) Ομάδες χρήζουσες ειδικής προστασίας 
- Οι γυναίκες 
47. Η Ένωση παρεμβαίνει στα διάφορα διεθνή βήματα με στόχο την προαγωγή 
των δικαιωμάτων της γυναίκας. Η ανησυχία της απορρέει από τη γενικότερη ευθύνη 
της για την προάσπιση και την προαγωγή των δικαιωμάτων που αναγνωρίζονται σε 
κάθε άνθρωπο, στα οποία συγκαταλέγονται και τα θεμελιώδη δικαιώματα της 
γυναίκας κατά τρόπο αναπόσπαστο, αναφαίρετο και αδιαίρετο. 
48. Μεταξύ των μορφών δράσης που αναπτύσσει η Ευρωπαϊκή Κοινότητα στον 
συγκεκριμένο τομέα, είναι σκόπιμο να υπομνησθούν: 
- η συστηματική συνεκτίμηση του ρόλου της γυναίκας στις διάφορες πτυχές 
της κοινοτικής πολιτικής στον τομέα της συνεργασίας για την ανάπτυξη· 
- η προαγωγή της πλήρους συμμετοχής των γυναικών στην κοινωνία των 
πολιτών και στον πολιτικό βίο, καθώς και στον κοινωνικό και οικονομικό 
βίο· 
- η παροχή βοήθειας προς γυναίκες που έχουν υποστεί βασανιστήρια ή 
κακομεταχείριση. 
Λαμβανομένων υπόψη των συμπερασμάτων της Παγκόσμιας Συνδιάσκεψης του 
Πεκίνου για τις γυναίκες, θα πρέπει στο εξής να εκτιμάται ο ρόλος των γυναικών 
στην κοινωνία, της οποίας αποτελούν δραστήρια μέλη, και να προωθείται η πλήρης 
συμμετοχή τους στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική ζωή. 
49. Η Ένωση διαδραμάτισε εξαιρετικά ενεργό ρόλο στις εργασίες για την 
προπαρασκευή και τη διεξαγωγή της Τέταρτης Παγκόσμιας Συνδιασκέψεως για τις 
Γυναίκες (Πεκίνο, Σεπτέμβριος 1995). Η Ένωση είχε έντονη και αισθητή παρουσία 
σε όλη τη διάρκεια της Συνδιάσκεψης, τηρώντας ενιαία στάση. Από την πλευρά της, 
η Επιτροπή εξέδωσε στις 29 Μαΐου 1995 ανακοίνωση σχετική με την προετοιμασία 
της Συνδιάσκεψης αυτής· τρεις κοινοτικές πρωτοβουλίες συνέβαλαν στη διαμόρφωση 
της τελικής πλατφόρμας: 
. το Τέταρτο Πρόγραμμα για την ισότητα των ευκαιριών, που εγκρίθηκε στις 
19 Ιουλίου 1995, 
. μία Ανακοίνωση για την "ισότητα των ευκαιριών" που ευρίσκεται τώρα υπό 
προετοιμασία, 
20 
. όσον αφορά τις σχέσεις με τις τρίτες χώρες, η ανακοίνωση για την 
"ενσωμάτωση των ζητημάτων φύλου στη συνεργασία για την ανάπτυξη", που 
εγκρίθηκε στις 19 του περασμένου Σεπτεμβρίου. 
- Τα παιδιά 
50. Η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, την οποία ενέκρινε η Γενική 
Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών τον Νοέμβριο του 1989, αφορά όλα τα αστικά, 
οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά δικαιώματα του παιδιού, καθώς και το 
δικαίωμα σε ιδιαίτερη προστασία έναντι οιασδήποτε μορφής βίας. Η Ευρωπαϊκή 
Κοινότητα διαθέτει ένα ευρύ φάσμα μέτρων τα οποία κατατείνουν προς την 
κατεύθυνση αυτή και συμπληρώνουν τη δράση των κρατών μελών. Σχετικά με το 
θέμα της παιδικής ηλικίας, η Κοινότητα έχει διοργανώσει σεμινάρια για την 
κινητικότητα, τα δικαιώματα των παιδιών και τα παιδιά με ειδικές ανάγκες. 
51. Στις χώρες που πλήττονται περισσότερο από φαινόμενα οικονομικής 
εκμετάλλευσης των νέων γενεών και στις οποίες οι νέοι διάγουν υπό συνθήκες 
εγκατάλειψης στις πόλεις ή/και οδηγούνται στην πορνεία, η Κοινότητα στηρίζει τις 
προσπάθειες των οικείων χωρών μέσω συγκεκριμένων σχεδίων με στόχο την 
προώθηση της μέριμνας, της προστασίας, της κοινωνικής ευημερίας, της κοινωνικής 
επανένταξης και της εκπαίδευσης. 
- Οι εθνικές μειονότητες 
52. Το ζήτημα αυτό, το οποίο δεσπόζει των ανησυχιών της διεθνούς κοινότητας, 
δίνει λαβή για πολλές διαφωνίες. Φέρνει στην επιφάνεια τις αντιφάσεις του καιρού 
μας και προσκρούει, πριν από όλα, σε ένα πρόβλημα ορισμού. Και αν ακόμη 
υπάρχει καθολική αποδοχή της άποψης ότι οι εντάσεις οι οποίες συνδέονται με 
εθνικές μειονότητες στοιχειοθετούν άμεση απειλή κατά της ειρήνης, της ασφάλειας 
και της σταθερότητας, οι προτεινόμενες λύσεις δεν βρίσκουν σύμφωνες όλες τις 
πλευρές, ανάλογα από το αν ανταποκρίνονται στην κλασική αντίληψη περί των 
δικαιωμάτων του ατόμου, χωρίς να έχουν σημασία η καταγωγή και οι ιδιαιτερότητες 
του, ή αν αναγνωρίζουν στις μειονοτικές ομάδες καθ' αυτές τη δυνατότητα να 
ασκούν ειδικά δικαιώματα ή/και να απολαύουν τέτοιων δικαιωμάτων. Μία γραμμή 
αντιπαράθεσης χωρίζει επίσης τους υπέρμαχους της ενσωμάτωσης, αφενός, και της 
αφομοίωσης, αφετέρου. Η σύμβαση-πλαίσιο για την προστασία των εθνικών 
μειονοτήτων, η οποία ενεκρίθη από το Συμβούλιο της Ευρώπης και είναι ανοικτή 
προς υπογραφή από τις 31 Ιανουαρίου 1995, προβλέπει ορισμένες συμβιβαστικές 
ρυθμίσεις για τα ουσιαστικά αυτά ζητήματα, με βάση τις οποίες κατέστη δυνατή η 
διαμόρφωση ενός ελάχιστου κορμού δεσμεύσεων που θα είναι κοινές για όλα τα 
κράτη μέλη του οργανισμού. 
53. Από την πλευρά της, η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε την έμπνευση για τη 
διακήρυξη που συμπεριελήφθη στο Σύμφωνο Σταθερότητας και στην οποία 
επιβεβαιώνεται ότι ο σεβασμός των δικαιωμάτων του ανθρώπου, 
συμπεριλαμβανομένων εκείνων των προσώπων που ανήκουν σε εθνικές μειονότητες, 
είναι απαραίτητο στοιχείο μιας σταθερής και δημοκρατικής Ευρώπης. Η Ευρωπαϊκή 
21 
Ένωση συνεισφέρει ακόμη σε πολυάριθμες δράσεις κατατείνουσες στην προστασία 
των δικαιωμάτων των προσώπων που ανήκουν σε εθνικές μειονότητες, και 
συγκεκριμένα: 
- στο πλαίσιο εφαρμογής του Συμφώνου, μέσω συνοδευτικών μέτρων που 
άπτονται των βασικών προβλημάτων των εθνικών μειονοτήτων 
- με την υλοποίηση επιμέρους σχεδίων σε συνεργασία με περιφερειακές και 
μη κυβερνητικές οργανώσεις στους τομείς της καταπολέμησης του ρατσισμού 
και της ξενοφοβίας, καθώς επίσης της προαγωγής της ελευθερίας έκφρασης 
και της ενίσχυσης της κοινωνίας των πολιτο')ν. 
- Οι αυτόχθονες πληθυσμοί 
54. Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα συνεισφέρει στις ενέργειες της διεθνούς κοινότητας 
υπέρ του σεβασμού των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών 
ελευθεριών των εν λόγω πληθυσμών. Στηρίζει συγκεκριμένα και καινοτόμα σχέδια, 
σε συνεργασία με τις διοικητικές υπηρεσίες των τοπικών φορέων, με στόχο την 
αναβάθμιση των δυνατοτήτων οργάνωσης των αυτοχθόνων κοινοτήτων και, 
ενδεχομένως, την οριοθέτηση των εδαφών τους. Αυτό το είδος δράσης υπογραμμίζει 
με ιδιαίτερη σαφήνεια τον συσχετισμό μεταξύ της προαγωγής των δικαιωμάτων του 
ανθρώπου και του σεβασμού του περιβάλλοντος, πράγμα το οποίο συνάδει και με 
τα συμπεράσματα της συνδιάσκεψης του Ρίο του 1992, κατά την οποία αναπτύχθηκε 
το περιεχόμενο ενός δικαιώματος στο περιβάλλον. 
* Τα θύματα βασανισμού 
55. Το θέμα αυτό, που συγκαταλέγεται στις προτεραιότητες του προγράμματος 
δράσης της Βιέννης, απασχόλησε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το οποίο προέβη στη 
σύσταση ειδικού κονδυλίου του προϋπολογισμού, προοριζόμενου για την παροχή 
συνδρομής προς τα θύματα βασανισμών με σκοπό την αποκατάσταση τους από 
σωματική, ψυχική και κοινωνική άποψη. Η κοινοτική δράση αποσκοπεί στην 
ενίσχυση του έργου των εξειδικευμένων οργανώσεων οι οποίες παρέχουν βοήθεια 
προς τις κατά τόπους οργανώσεις κατά τη δρομολόγηση και την αρχική φάση 
υλοποίησης των σχετικών σχεδίων και οι οποίες αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες 
ευαισθητοποίησης, διερεύνησης και τεκμηρίωσης. 
2) Ομάδες προτεραιότητας των δράσεων ευαισθητοποίησης 
- Δημοσιογράφοι, δικαστές, ένοπλες δυνάμεις και μέλη της αστυνομίας 
56. Η ελευθερία του τύπου και της πληροφόρησης, η ανεξαρτησία της δικαστικής 
εξουσίας και η υποχρέωση των ενόπλων δυνάμεων να εκτελούν τις εντολές των 
πολιτικών αρχών συγκαταλέγονται στα ουσιώδη στοιχεία του κράτους δικαίου και 
της δημοκρατίας. 
57. Η Κοινότητα, έχοντας επίγνωση του ρόλου που διαδραματίζουν οι 
δημοσιογράφοι για τη μεταλαμπάδευση των αξιών της ανεκτικότητας και της 
22 
ειρηνικής συνυπάρξεως των διαφόρων ομάδων που συναποτελούν μία κοινωνία, 
στηρίζει πολυάριθμες δράσεις, επί παραδείγματι στην Αφρική, την πρώην 
Γιουγκοσλαβία και τη Λατινική Αμερική, με στόχο την κατάρτιση και την 
ευαισθητοποίηση των προσώπων που απασχολούνται επαγγελματικά στα μέσα 
μαζικής ενημέρωσης επί θεμάτων που σχετίζονται με τον καταλυτικό τους ρόλο στη 
διαδικασία εκδημοκρατισμού. 
58. Βάσει του ίδιου σκεπτικού, οι δράσεις τις οποίες στηρίζει η Κοινότητα και 
οι οποίες αφορούν τους δικαστές και γενικότερα τα στελέχη των δικαστικών και 
σωφρονιστικών αρχών εστιάζονται στην εκπαίδευση, την κατάρτιση και την 
ευαισθητοποίηση. Η Κοινότητα, επιθυμώντας να λάβει οπωσδήποτε υπόψη τις 
ιδιαιτερότητες των συστημάτων που ισχύουν στις διάφορες περιφέρειες, παρέχει 
στήριξη σε πρότυπες οργανώσεις παροχής νομικής προστασίας, όπως είναι επί 
παραδείγματι στη Λατινική Αμερική η οργάνωση "Procureurs des droits de Y Homme". 
Πρέπει επίσης, στο πλαίσιο αυτό, να αναφερθεί η απόφαση του Ευρωπαϊκού 
Συμβουλίου του Έσεν, να υπάρξει η δυνατότητα χρηματοδότησης από τα 
προγράμματα PHARE σχεδίων στους τομείς της Δικαιοσύνης και των Εσωτερικών, 
περιλαμβανόμενης της δικαστικής συνεργασίας. 
59. Οι ένοπλες δυνάμεις, καθώς επίσης το προσωπικό της αστυνομίας και των 
σωμάτων ασφαλείας διαδραματίζουν επίσης θεμελιώδη ρόλο στην κοινωνία, 
ειδικότερα σε ό,τι αφορά τον σεβασμό των ατομικών ελευθεριών. Για τον λόγο αυτό 
είναι απαραίτητη η ανάπτυξη δράσεων που αποβλέπουν στην ευαισθητοποίηση τους 
όσον αφορά τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων οι δράσεις αυτές θα πρέπει 
να ανταποκρίνονται στις ιδιαιτερότητες των καθηκόντων τους. Προς την 
-κατεύθυνση αυτή, η Κοινότητα έθεσε σε εφαρμογή πολυετές πρόγραμμα για την 
προαγωγή των δικαιωμάτων του ανθρώπου στην Κεντρική Αμερική, όπου 
αποδίδεται προτεραιότητα σε προγράμματα εκπαίδευσης και ευαισθητοποίησης του 
προσωπικού της αστυνομίας και των ενόπλων δυνάμεων, καθώς και των στελεχών 
των δικαστικών και σωφρονιστικών υπηρεσιών. 
III. Μέσα 
60. Για την υλοποίηση των προαναφερθεισών δράσεων η Ευρωπαϊκή Κοινότητα 
διαθέτει ευρύ φάσμα μέσων, στα οποία συγκαταλέγονται μεταξύ άλλων οι 
συμβατικές σχέσεις με τις τρίτες χώρες και οι χρηματοδοτικοί πόροι της 
Κοινότητας. 
α) Οι σχέσεις με τις τρίτες χώρες 
61. Οι συμβατικές σχέσεις της Ευρωπαϊκής Κοινότητας αναπτύχθηκαν με 
γνώμονα την αποκτηθείσα πείρα, με αποτέλεσμα κάθε συμφωνία να καθίσταται το 
μέσο μιας συνολικής προσέγγισης της πολιτικής, κοινωνικής και οικονομικής 
ανάπτυξης. Στο πλαίσιο της διεθνούς κοινότητας, οι σχέσεις αυτές χαρακτηρίζονται 
από τον πρότυπο χαρακτήρα τους, ιδίως σε ό,τι αφορά τη μέθοδο που ακολουθείται 
σε σχέση με τα δικαιώματα του ανθρώπου. 
23 
62. Λνταποκρινόμενη στην επιθυμία που εξέφρασε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 
και λαμβάνοντας υπόψη τις εργασίες που διεξήχθησαν στο πλαίσιο του Συμβουλίου, 
η Επιτροπή εξέδωσε στις 23 Μαΐου 1995 μία ανακοίνωση "για την ένθεση των 
δημοκρατικών αρχών και των δικαιωμάτων του ανθρώπου στις συμφωνίες μεταξύ 
της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και των τρίτων χωρών"6. Στο κείμενο αυτό 
υπενθυμίζονται οι θεμελιώδεις αρχές και οι αναφορές στα δικαιώματα του 
ανθρώπου επί των οποίων στηρίζεται η προσέγγιση της Κοινότητας στον 
συγκεκριμένο τομέα· ακόμη υπογραμμίζεται η εξέλιξη από το 1992 και μετά, η οποία 
σημαδεύτηκε από τη συστηματική ένθεση στις συμφωνίες της Κοινότητας με τις 
τρίτες χώρες μίας ρήτρας με την οποία ορίζεται ότι τα δικαιώματα του ανθρώπου 
αποτελούν "ουσιώδες στοιχείο" των συμβατικών σχέσεων· στην ανακοίνωση 
πραγματοποιείται επίσης απολογισμός της πρακτικής που ακολουθήθηκε κατά τη 
διάρκεια της συγκεκριμένης διετίας και προτείνεται μία συνεκτική και διαρθρωμένη 
προσέγγιση. 
63. Στα συμπεράσματα της ανακοίνωσης αυτής προβλέπεται η διεύρυνση του 
νομικού πεδίου εφαρμογής των συμβατικών ρητρών που πρόκειται να 
ενσωματωθούν σε όλα τα νέα σχέδια οδηγιών διαπραγμάτευσης των συμφωνιών της 
Κοινότητας με τις τρίτες χώρες. Έτσι, η ρήτρα "ουσιώδες στοιχείο" θα συμπληρωθεί 
με ένα άρθρο σχετικό με την παράλειψη εκτέλεσης, το οποίο με τη σειρά του θα 
διευκρινίζεται με δύο ερμηνευτικές δηλώσεις. Τα συμπεράσματα αυτά συμπίπτουν 
με το κείμενο στο οποίο κατέληξε το Συμβούλιο στις 29 Μαΐου 19957. Στόχος των 
εν λόγω συμπερασμάτων είναι η βελτίωση της συνεκτικότητας, της 
αντικειμενικότητας και της διαφάνειας της κοινοτικής προσέγγισης, με τη 
συνεκτίμηση της ευαισθησίας των τρίτων χωρών και της αρχής του ανεπίτρεπτου 
των διακρίσεων. Οι προβλεπόμενες ρυθμίσεις προτάσσουν την υλοποίηση θετικών 
δράσεων και επιβεβαιώνουν την παραδοχή ότι τα δικαιώματα του ανθρώπου και οι 
δημοκρατικές αρχές αποτελούν "ουσιώδες στοιχείο" της συμφωνίας, αντικείμενο 
κοινού ενδιαφέροντος και διαλόγου. Η προεκτεθείσα προσέγγιση δεν πρέπει να γίνει 
αντιληπτή ως εξάρτηση των σχέσεων από την εκπλήρωση κάποιων όρων, αλλά στο 
πνεύμα μιας κοινής δέσμευσης για την τήρηση και προαγωγή ορισμένων 
οικουμενικών αξιών. 
64. Απαραίτητο συμπλήρωμα της θετικής αυτής προσέγγισης είναι η δυνατότητα 
λήψης των κατάλληλων μέτρων σε περιπτώσεις σοβαρών και επανειλημμένων 
παραβιάσεων των δικαιωμάτων του ανθρώπου ή διατάραξης της δημοκρατικής 
διαδικασίας. Τα μέτρα αυτά είναι δυνατό να έχουν διάφορες μορφές, πράγμα που 
επιτρέπει στην Κοινότητα να ρυθμίζει την ένταση της αντίδρασης της ανάλογα με 
τη σοβαρότητα της εκάστοτε παραβίασης. Τα εν λόγω μέτρα κυμαίνονται από 
εμπιστευτικά ή δημόσια διαβήματα μέχρι παρεμβάσεις στα διεθνή βήματα και τη 
συμμετοχή σε διεθνείς ή περιφερειακές διερευνητικές αποστολές. Συμπεριλαμβάνουν 
επίσης, αν πρόκειται για συμβατικές σχέσεις, τη δυνατότητα αναβολής της σύναψης 
μιας συμφωνίας ή τροποποίησης του περιεχομένου των προγραμμάτων συνεργασίας, 
6 COM(95)216 τελικό. 
7 Doc 7255/95, Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων. 
24 
ενώ είναι δυνατό να εξικνούνται μέχρι της αναστολής της εφαρμογής δεδομένης 
συμφωνίας, για λόγους τήρησης του διεθνούς δικαίου. Κατά τη θέσπιση των 
σχετικών μέτρων, η Κοινότητα λαμβάνει πρόνοια ώστε ο πληθυσμός της εκάστοτε 
χώρας να μην υφίσταται τις συνέπειες της στάσης της κυβέρνησης του· για τον 
σκοπό αυτό η Κοινότητα χρησιμοποιεί για τις παρεμβάσεις της τις υπηρεσίες 
φορέων της κοινωνίας των πολιτών. 
65. Το ίδιο καινοτόμο πνεύμα υιοθετείται στους πλέον πρόσφατους κανονισμούς 
με τους οποίους θεσπίζεται το πλαίσιο της παροχής τεχνικής βοήθειας και της 
χρηματοδοτικής συνεργασίας. Μολονότι αποτελούν μονομερή μέτρα, οι εν λόγω 
κανονισμοί περιέχουν ρητές αναφορές στον σεβασμό των δικαιωμάτων του 
ανθρώπου και των δημοκρατικών αρχών, τον οποίον αναγορεύουν σε ουσιώδες 
στοιχείο της συνεργασίας. Προβλέπουν τη δυνατότητα λήψης των κατάλληλων 
μέτρων σε περιπτώσεις, επί παραδείγματι, σοβαρών παραβιάσεων των δικαιωμάτων 
του ανθρώπου και των δημοκρατικών αρχών· τα μέτρα αυτά είναι δυνατό να 
εξικνούνται μέχρι της αναστολής της συνεργασίας. Η μεθόδευση αυτή προκρίνεται 
και στον κανονισμό 443/92 της 25ης Φεβρουαρίου 1992 σχετικά με τις χώρες της 
Ασίας και της Λατινικής Αμερικής, στον κανονισμό που διέπει το πρόγραμμα 
TACIS για τις χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης και της Μογγολίας, όπως 
επίσης στην πρόταση κανονισμού για το πρόγραμμα MEDA, το οποίο προορίζεται 
για τις τρίτες χώρες της Μεσογείου. 
65α. Στο πλαίσιο της ενδιάμεσης επανεξέτασης της Τέταρτης Σύμβασης της Λομέ, 
οι διαπραγματεύσεις σχετικά με την οποίαν ολοκληρώθηκαν προσφάτως, οι 
ρυθμίσεις στις οποίες κατέληξαν οι χώρες ΛΚΕ και η Ευρωπαϊκή Ένωση 
χαρακτηρίζονται από αξιοσημείωτη πληρότητα. Πράγματι, δεν προβλέπουν απλώς 
τη συνεκτίμηση του σεβασμού των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των 
δημοκρατικών αρχών ως "ουσιώδους στοιχείου" των σχέσεων μεταξύ των μερών, 
αλλά επιπλέον ενισχύουν το στοιχείο αυτό με μια ρήτρα που καλείται "ρήτρα 
αναστολής", καθώς και με έναν πολύ συγκεκριμένο μηχανισμό διαβουλεύσεων οι 
οποίες διεξάγονται με την ισομερή εκπροσώπηση των πλευρών. Σύμφωνα με τα 
συμπεράσματα της ανακοίνωσης της 23ης Μαΐου 1995, εν λόγω μηχανισμός 
προτάσσει το διάλογο ως μέσο εξεύρεσης λύσης πριν από τη λήψη οιουδήποτε 
αρνητικού μέτρου, εκτός από περιπτώσεις ιδιαιτέρως επείγοντος χαρακτήρα, ενώ 
γίνεται δεκτό ότι η αναστολή της συνεργασίας πρέπει να παραμένει μέτρο στο οποίο 
καταφεύγει κανείς μόνο εφόσον έχει εξαντλήσει κάθε άλλη δυνατότητα. 
66. Ο σχετικός προβληματισμός συνεχίζεται· τόσο στο πλαίσιο των διεθνών 
οργάνων, όσο και στα όργανα της Κοινότητας βρίσκονται σε εξέλιξη συζητήσεις 
γύρω από την ένθεση του σεβασμού και της προαγωγής των θεμελιωδών κοινωνικών 
δικαιωμάτων στις συμβατικές σχέσεις με τις τρίτες χώρες. Ένας από τους στόχους 
θα ήταν η συμβολή στην καταπολέμηση των διαφόρων μορφών καταναγκαστικής 
εργασίας και εκμετάλλευσης των παιδιών, καθώς και στην προώθηση της ελευθερίας 
του συνδικαλίζεσθαι και των συλλογικών διαπραγματεύσεων, με βάση τις συναφείς 
συμβάσεις της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ). Οι σχετικές συζητήσεις είναι 
ακόμη υπό εξέλιξη, δεδομένου ότι οι αναπτυσσόμενες χώρες έχουν εκφράσει 
ορισμένες επιφυλάξεις, θεωρώντας ότι πρόκειται για μία μορφή συγκεκαλυμμένου 
25 
προστατευτισμού, που στοχεύει στο να τους στερήσει το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα 
του χαμηλού κόστους εργασίας. 
67. Οι σχετικές συζητήσεις έχουν επίσης κάποιον αντίκτυπο στο πολυμερές πεδίο. 
Πέρα και πάνω από τις υπάρχουσες ρυθμίσεις, είναι επίσης σκόπιμο, με την 
μεταρρύθμιση του συστήματος γενικευμένων προτιμήσεων, την οποία έχει εγκρίνει 
η Κοινότητα, να προβλεφθεί, μεταξύ άλλων, ότι οι χώρες που αναλαμβάνουν τη 
δέσμευση να τηρούν τις συμβάσεις της ΔΟΕ τις σχετικές με την ελευθερία του 
συνδικαλίζεσθαι, το δικαίωμα σε συλλογικές διαπραγματεύσεις και την εργασία των 
παιδιών θα απολαύουν επιπρόσθετων εμπορικών ευεργετημάτων· η εφαρμογή της 
συγκεκριμένης διάταξης αναστέλλεται μέχρι τον Ιανουάριο του 1998, και ένας από 
τους λόγους είναι να μπορέσουν οι αιτούσες χώρες να διαμορφώσουν τις πολιτικές 
που εφαρμόζουν αναλόγως. Εξάλλου, η διακήρυξη που ενεκρίθη κατά την 
Παγκόσμια Συνδιάσκεψη για την Κοινωνική Ανάπτυξη (Κοπεγχάγη, Μάρτιος 1995) 
καθώς και η πλατφόρμα του Πεκίνου περιλαμβάνουν τη δέσμευση να προωθηθεί η 
τήρηση των συμβάσεων της ΔΟΕ των σχετικών με την απαγόρευση της 
καταναγκαστικής εργασίας και της εργασίας των παιδιών, την ελευθερία του 
συνδικαλίζεσθαι, το δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι, το δικαίωμα σε συλλογικές 
διαπραγματεύσεις και την αρχή του ανεπίτρεπτου των διακρίσεων, 
περιλαμβανομένων των πτυχών που αφορούν την εφαρμογή της Συμβάσεως αριθ. 
100. 
68. Η Επιτροπή σκοπεύει να εντατικοποιήσει τις σχετικές συζητήσεις. Για το 
σκοπό αυτό, θα συντάξει έκθεση σχετικά με τα αποτελέσματα των αναλύσεων που 
γίνονται από διεθνείς οργανισμούς όπως η ΔΟΕ, ο ΠΟΕ και ο ΟΟΣΑ. 
β) Οι χρηματοδοτικοί πόροι 
69. Ο κοινοτικός προϋπολογισμός αποτελεί ένα ακόμη μέσο "θετικής δράσης". 
Με πρωτοβουλία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ένα συνεχώς αυξανόμενο μέρος 
των πόρων διατίθεται ειδικά για την προαγωγή των δικαιωμάτων του ανθρώπου και 
της δημοκρατίας, καλύπτοντας διάφορες θεματικές και γεωγραφικές ενότητες. 
Πρόκειται, μεταξύ άλλων, για το κεφάλαιο "Ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για τα 
δικαιώματα του ανθρώπου και τον εκδημοκρατισμό", στο οποίο είναι 
συγκεντρωμένα ορισμένα ειδικά κονδύλια του προϋπολογισμού. Για την αξιοποίηση 
των συγκεκριμένων πόρων οι αρμόδιες υπηρεσίες της Επιτροπής καταβάλλουν 
σύντονες προσπάθειες οι οποίες επιτρέπουν τον καθορισμό γενικών κατευθύνσεων, 
τον προσδιορισμό παραμέτρων και κοινών κριτηρίων επιλογής των σχεδίων, καθώς 
επίσης την εναρμόνιση των σχετικών διαδικασιών. 
70. Για την επίτευξη των ίδιων στόχων χρησιμοποιούνται επίσης και άλλοι πόροι 
οι οποίοι προέρχονται από τις πιστώσεις βοήθειας, καθώς και της χρηματοδοτικής 
και τεχνικής συνεργασίας. Οι εν λόγω πόροι, οι οποίοι παλαιότερα διετίθεντο 
πρωτίστως για την προαγωγή των οικονομικών, κοινωνικών και πολιτιστικών 
δικαιωμάτων, παρέχονται ολοένα και συχνότερα για τη χρηματοδότηση δράσεων που 
αποβλέπουν στην προαγωγή του κράτους δικαίου και την προστασία ευάλωτων 
ομάδων· τέτοια είναι, επί παραδείγματι, η περίπτωση πιστώσεων που διατίθενται 
26 
βάσει δημοσιονομικών κανονισμών οι οποίοι περιέχουν ρητές αναφορές στα 
δικαιώματα του ανθρώπου. 
71. Για τον ετήσιο απολογισμό της αξιοποίησης των συγκεκριμένων 
χρηματοδοτικών πόρων συντάσσονται διάφορες εκθέσεις. Οι διάφορες θεματικές 
ενότητες εξετάζονται στο πλαίσιο οριζόντιας προσέγγισης μέσω "εκθέσεων σχετικά 
με την εφαρμογή δράσεων για την προαγωγή των δικαιωμάτων του ανθρώπου και 
του εκδημοκρατισμού" (1992-1993, 1994) και μέσω εκθέσεων με αντικείμενο "τη 
συνέχεια που δίδεται στο ψήφισμα για τα δικαιώματα του ανθρώπου, τη δημοκρατία 
και την ανάπτυξη, της 28ης Νοεμβρίου 1991, του Συμβουλίου και των κρατών 
μελών, συνελθόντων στο πλαίσιο του Συμβουλίου" (1992, 1993 και 1994). Εξ άλλου, 
η Επιτροπή προσπαθεί, απευθυνόμενη ειδικότερα στους μη κυβερνητικούς 
ορανισμούς (ΜΚΟ), να βελτιώσει την ενημέρωση σχετικά με τις διάφορες πηγές 
κοινοτικής χρηματοδότησης στον τομέα αυτόν, εκδίδοντας συγκεκριμένα τη 
"Σχολιασμένη συλλογή των διαθέσιμων κοινοτικών πόρων για τη χρηματοδότηση 
των δράσεων των ΜΚΟ"8. 
Έκδοση Απριλίου 1995: VIII/222/95 -FR (πρωτότυπο). 
27 
ΚΕΦΑΛΑΙΟ II: ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ9 
Μέρος Α : Η ανάπτυξη νέων τομέων δράσης 
72. Η διεθνής κοινότητα συνειδητοποιεί ολοένα και περισσότερο τον αντίκτυπο 
που έχουν τα δικαιώματα του ανθρώπου για την ειρήνη, τη διεθνή και περιφερειακή 
ασφάλεια, καθώς και για τη συνολική κατάσταση σε μία χώρα, τόσο από την άποψη 
της πολιτικής της σταθερότητας, όσο και σε σχέση με την κοινωνική και οικονομική 
της ανάπτυξη. 
73. Η αυξανόμενη αυτή συνειδητοποίηση συνοδεύεται από αυξημένο ενδιαφέρον 
για την προληπτική διάσταση των δράσεων που υλοποιούνται με σκοπό την 
προώθηση του σεβασμού των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των δημοκρατικών 
αρχών. Ταυτόχρονα, η επιθυμία να επιτυγχάνεται η εκάστοτε παρέμβαση το 
ενωρίτερο δυνατόν έχει οδηγήσει στην ενίσχυση των δράσεων υποστήριξης και 
πλαισίωσης των κατά τόπους διαδικασιών εκδημοκρατισμού. 
74. Η έννοια της πρόληψης δεν είναι φυσικά νέα, δεδομένου ότι προληπτικό 
χαρακτήρα έχει κατ' ανάγκην κάθε πολιτική η οποία αποσκοπεί στην προώθηση των 
δικαιωμάτων του ανθρώπου. Εντούτοις, η ανάπτυξη του προβληματισμού επί του 
θέματος αυτού οδήγησε στη διαμόρφωση μιας σφαιρικής και πολυσχιδούς 
προσέγγισης (δικαιώματα του ανθρώπου, ασφάλεια, ανάπτυξη, περιβάλλον), καθώς 
και στον προσδιορισμό νέων προοπτικών, στις οποίες εντάσσονται οι πρότυπες 
πρωτοβουλίες που περιγράφονται στη συνέχεια. 
1. Η παράμετρος "δικαιώματα του ανθρώπου" στην πρόληψη των συγκρούσεων 
και η αντίδραση στις καταστάσεις κρίστκ 
75. Πολλές από τις συγκρούσεις έχουν τα γενεσιουργά τους αίτια σε μια 
κατάσταση γενικευμένων παραβιάσεων των θεμελιωδών δικαιωμάτων του ανθρώπου. 
Οι παραβιάσεις αυτές προκαλούν συγκρούσεις, οι οποίες οδηγούν σε περαιτέρω 
παραβιάσεις, με αποτέλεσμα να δημιουργείται έτσι ένας φαύλος κύκλος βίας που 
συχνά δεν είναι δυνατό να αντιστραφεί. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων 
δεκαετιών, αιτία των περισσοτέρων συγκρούσεων υπήρξαν εντάσεις οι οποίες ήταν 
προβλέψιμες και οι οποίες, κατ' επέκταση, θα ήταν δυνατό να τεθούν υπό έλεγχο. 
Η πρόληψη δεν αποτελεί πολυτέλεια· αντιθέτως, το κόστος της από την άποψη των 
ανθρώπινων απωλειών και των υλικών ζημιών είναι χαμηλότερο από εκείνο της 
διευθέτησης της εκάστοτε σύγκρουσης και της ανασυγκρότησης. 
9 Στα πιο κάτω μέρη του κειμένου με πλαγιαστά γράμματα, αναφέρονται οι 
προτάσεις εκείνες που θα ακολουθήσει η Επιτροπή σαν κατευθυντήριες, σε όλη τη 
διάρκεια της θητείας της. 
28 
76. Το βασικό στοιχείο, σε καταστάσεις κρίσης ή συναγερμού, είναι η ικανότητα 
άμεσης αντίδρασης καθώς και η θέση σε εφαρμογή μιας "ενεργού πρόληψης" μέσω 
δράσεων συγκεκριμένου στόχου και ταχείας εφαρμογής. Με αυτό τον τρόπο, η 
Κοινότητα συμμετείχε στην αποστολή στη Ρουάντα κλιμακίου παρατηρητών, με 
στόχο να υπάρξει κάποιο στοιχείο αμεροληψίας και εμπιστοσύνης σε ένα 
περιβάλλον σοβαρών και επανειλημμένων παραβιάσεων, όπως επίσης και για την 
άμβλυνση των εντάσεων και τη διευκόλυνση της επιστροφής των προσφύγων στις 
εστίες τους. Η πρόληψη περιλαμβάνει επίσης ορισμένες πτυχές καταστολής, 
ιδιαίτερα στις καταστάσεις όπου η ατιμωρησία αυτών που προβαίνουν σε σοβαρές 
βιαιοπραγίες συντηρεί ένα κλίμα ανασφάλειας πρόσφορο για νέες βιαιοπραγίες. Η 
σοβαρότητα των φαινομένων αυτών οδήγησε ιδίως στην ίδρυση, με αποφάσεις του 
Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, ad hoc διεθνών δικαστηρίων για την 
πρώην Γιουγκοσλαβία και τη Ρουάντα, επιφορτισμένων να δικάσουν τους δράστες 
σοβαρών παραβιάσεων των δικαιωμάτων του ανθρώπου και του ανθρωπιστικού 
δικαίου. Οι καινοτομίες αυτές, που είναι ευρύτερης σημασίας για το διεθνές δίκαιο, 
στηρίχθηκαν ενεργά από την Ευρωπαϊκή Ένωση και αποτέλεσαν το αντικείμενο 
συγκεκριμένων πρωτοβουλιών της Επιτροπής με σκοπό τη διευκόλυνση της έναρξης 
των εργασιών. Οι πρόσφατες πρόοδοι των εργασιών που διεξάγονται στο πλαίσιο 
των Ηνωμένων Εθνών, σχετικά με την επεξεργασία του καθεστώτος που θα διέπει 
μια διεθνή ποινική δικαιοδοσία, έτυχαν ευνοϊκής υποδοχής από την Ευρωπαϊκή 
Κοινότητα και ιδίως από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το οποίο εκφράστηκε κατ' 
επανάληψη επί του θέματος αυτού10 και, για πρώτη φορά, περιέλαβε στον 
προϋπολογισμό 1995 συγκεκριμένο κονδύλιο για τη στήριξη των διεθνών ΜΚΟ που 
εργάζονται για την εγκαθίδρυση μιας τέτοιας δικαιοδοσίας. 
77. Συχνά δυσχερείς ως προς την εφαρμογή τους, και με επιπτώσεις μερικές 
φορές περισσότερο συμβολικές από πραγματικές, αυτές οι νέες μορφές παρέμβασης 
συνοδεύονται από μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη δράση που οδηγείται από μια 
διαφορετική προσέγγιση, η οποία κατατείνει στην αποκατάσταση κλίματος 
εμπιστοσύνης και "δημοκρατικής ασφάλειας", αποδίδοντας προτεραιότητα στη 
δράση μάλλον παρά στην αντίδραση, στις συνεχιζόμενες παρεμβάσεις μάλλον παρά 
στις επιμέρους πρωτοβουλίες, οι οποίες είναι κατακερματισμένες και χωρίς 
συνέχεια. Οι απαιτήσεις αυτές ευρίσκονται στο επίκεντρο πρωτοβουλιών, όπως αυτή 
του πολυετούς προγράμματος προώθησης των δικαιωμάτων του ανθρώπου στην 
Κεντρική Αμερική και του προγράμματος αποκατάστασης στη Νότιο Αφρική. 
78. Η προάσπιση και η προώθηση των δικαιωμάτων του ανθρώπου αποτελούν 
επίσης ένα μέσο πρόληψης των μαζικών μετακινήσεων πληθυσμών, που πηγάζουν 
από καταστάσεις κρίσης ή από συγκρούσεις στην χώρα καταγωγής τους. Πράγματι, 
η δράση στον τομέα αυτό επενεργεί στις βαθύτερες αιτίες των βίαιων 
μεταναστευτικών κινήσεων, όπως τονίζεται στην πρόσφατη ανακοίνωση της 
Επιτροπής σχετικά με τις πολιτικές μετανάστευσης και ασύλου11, με την οποία 
αποδίδεται έμφαση στη σημασία που έχει ο στενός συντονισμός ιδίως μεταξύ της 
10 Πρόσφατα με το ψήφισμα του της 13ης Ιουλίου 1995- ΡΕ 192560. 
COM (94) (23 τελικό) 
29 
πολιτικής παροχής ασύλου και της μεταναστευτικής πολιτικής αφενός, και της 
πολιτικής για την προώθηση και την διαφύλαξη των δικαιωμάτων του ανθρώπου 
αφετέρου. 
79. Στο πλαίσιο της συνολικής της δράσης υπέρ του κράτους δικαίου και των 
δημοκρατικών ελευθεριών, η Επιτροπή προτείνει την εμβάθυνση του 
προβληματισμού γύρω από το θέμα της πρόληψης των κρίσεων και ειδικότερα γύρω 
από ζητήματα σχετικά με τον προσδιορισμό και την ποιότητα των παρεμβάσεων της, 
του τρόπου χρηματοδότησης τους και τις ακολουθητέες διαδικασίες για την 
υλοποίηση τους Κατά γενικό κανόνα, πρέπει να εντατικοποιηθεί η διαβούλευση σε 
θέματα δυνατοτήτων ανάλυσης και ενεργού πρόληψης, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με 
διάφορους ενδιαφερόμενους ευρωπαϊκούς φορείς, περιλαμβανομένου του 
Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της Ένωσης. 
2. Η στήριξη της διεξαγωγής εκλογών 
80. Η στήριξη της διεξαγωγής εκλογών έχει αξιοσημείωτα γνωρίσματα: τονώνει 
την εμπιστοσύνη των οικείων πληθυσμών, έχει σημαντικές πολιτικές συνέπειες και 
γίνεται αντιληπτή απ' το ευρύ κοινό σαφώς περισσότερο από ό,τι οι παραδοσιακές 
πρωτοβουλίες. 
81. Οι δράσεις αυτής της μορφής, ο πολιτικός χαρακτήρας των οποίων έχει 
ενισχυθεί με την πάροδο των ετών, αποτελούν έκφραση μιας "εθελοντικής" 
προσέγγισης της διεθνούς κοινότητας, που δραστηριοποιείται ενεργά στηρίζοντας 
τον εκδημοκρατισμό της εκάστοτε χώρας. 
82. Η στήριξη της διεξαγωγής εκλογών εντάσσεται προπαντός στη συνολικότερη 
επιδίωξη της προαγωγής του κράτους δικαίου και των δημοκρατικών ελευθεριών. 
Το περιεχόμενο της έννοιας της διευρύνθηκε σταδιακά, ώστε να καλύψει ένα ολοένα 
επιμηκυνόμενο χρονικό διάστημα μεταξύ της φάσης ωρίμανσης της κοινωνίας των 
πολιτών, της υλοποίησης των θεσμικών μεταρρυθμίσεων και της εδραίωσης της 
διαδικασίας μετάβασης. Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα, η οποία κατά την περίοδο 1992-
1994 χορήγησε βοήθεια τεχνικού κατά βάση χαρακτήρα σε 41 χώρες μέσω 
εξειδικευμένων φορέων, ανέπτυξε με τον τρόπο αυτόν μια ολόκληρη σειρά δράσεων 
αναφερόμενων στα προεκλογικά και μετεκλογικά στάδια της όλης διαδικασίας, με 
στόχο τη δημιουργία των προϋποθέσεων για τον εκδημοκρατισμό και την εδραίωση 
της δημοκρατίας στην μετεκλογική περίοδο. Πρόκειται, μεταξύ άλλων, για 
συγκεκριμένες περιπτώσεις παροχής στήριξης για την ενίσχυση της ανεξαρτησίας της 
δικαστικής εξουσίας, την ανάπτυξη της κοινωνίας των πολιτών, περιλαμβανομένης 
της συμμετοχής των γυναικών στις εκλογές (ως υποψηφίων και ως ενημερωμένων 
εκλογέων), την ευαισθητοποίηση των μέσων μαζικής ενημέρωσης, την εκπαίδευση σε 
πολιτειακά ζητήματα και τη συγκρότηση των κοινοβουλευτικών δομών. 
83. Η πολιτική διάσταση της δράσης αυτού του τύπου έλαβε τυπικό περίβλημα 
στις πρώτες κοινές δράσεις που αποφάσισε η Ευρωπαϊκή Ένωση στο πλαίσιο της 
κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφαλείας. Οι τρεις από αυτές αφορούν 
τη στήριξη της διεξαγωγής εκλογών: στη Ρωσία (Δεκέμβριος 1993), τη Νότια Αφρική 
30 
(Μάιος 1994) και τη Μέση Ανατολή, για την οποία βρίσκεται υπό κατάρτιση δράση 
στήριξης της εκεί ειρηνευτικής διαδικασίας. Οι διάφορες αυτές παρεμβάσεις 
προσδίδουν ιδιαίτερο χαρακτήρα στη βοήθεια που παρέχει η Ένωση για τη 
διεξαγωγή εκλογών. 
84. Η Επιτροπή πρόκειται να καταβάλει προσπάθεια για τον εντοπισμό των 
μορφών παρέμβασης που προσφέρονται για ένταξη στη σύνθεση των καταρτιστέων 
προγραμμάτων, με γνώμονα τις ειδικές ανάγκες των διαφόρων περιφερειών και 
λαμβανομένων καταλλήλως υπόψη των ιδιαιτεροτήτων των προεκλογικών και 
μετεκλογικών σταδίων της διαδικασίας στόχος των εν λόγω προγραμμάτων θα είναι 
η δημιουργία των προϋποθέσεων για τη μετάβαση προς τη δημοκρατία και για την 
εδραίωση της δημοκρατίας μετά την εκλογική περίοδο. Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει 
να δοθεί στην ενεργό συμμετοχή όλων των φορέων της κοινωνίας των πολιτών και 
ιδίως των γυναικών, επειδή η πρόσβαση τους στις σφαίρες της εξουσίας αποτελεί 
ένα σημαντικό δείκτη του δημοκρατικού επιπέδου μίας χώρας 
85. Σε ό,τι αφορά τις αποστολές παρατηρητών -σε εκλογικές διαδικασίες και 
τήρησης των δικαιωμάτων του ανθρώπου - η κοινοτική δράση πρέπει να έχει τους 
ακόλουθους στόχους: 
- επιτάχυνση της επί τόπου ανάπτυξης των σχετικών κλιμακίων, δια της 
κατάρτισης εφεδρικών καταλόγων παρατηρητών οι παρατηρητές αυτοί 
πρέπει να έχουν τα κατάλληλα προσόντα και να έχουν επιλεγεί βάσει 
αντικειμενικών κριτηρίων 
- εφαρμογή προγραμμάτων κατάρτισης, η σχεδίαση των οποίων πρέπει να 
γίνεται βάσει κοινής μεθόδου για όλους τους τύπους αποστολών τα 
προγράμματα πρέπει να συμπληρώνονται με εξειδίκευση στον εκάστοτε 
τομέα· 
- υιοθέτηση "επαγγελματικής" προσέγγισης από την άποψη της νομικής 
εμπειρογνωμοσύνης και της επιμελητείας, μέσω της ανάπτυξης μεθόδων 
προσαρμοσμένων στις διάφορες καταστάσεις 
- τυποποίηση των διαδικασιών, ούτως ώστε να διασφαλισθεί η συνεκτικότητα 
του συνόλου των κοινοτικών παρεμβάσεων 
- διασφάλιση της συμπληρωματικότητας της κοινοτικής δράσης σε σχέση με 
το έργο των διεθνών και περιφερειακών οργανισμών. 
Μέρος Β: Συνεκτικότητα και αντίκτυπος 
86. Ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα της προάσπισης και της 
προώθησης των θεμελιωδών δικαιωμάτων είναι αποτέλεσμα πολιτικής βουλήσεως, 
η οποία εκφράζεται στη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Απορρέει από θέσεις 
που έχουν υιοθετήσει τα όργανα της Ένωσης και από τις προσδοκίες της κοινής 
γνώμης· συγκεκριμενοποιείται με τις πρώτες κοινές δράσεις της κοινής εξωτερικής 
πολιτικής και πολιτικής ασφαλείας, καθώς επίσης με τη συνολική προσέγγιση που 
αναπτύσσεται στο πλαίσιο της κοινοτικής πολιτικής στον τομέα της συνεργασίας για 
την ανάπτυξη. 
31 
87. Η Ένωση είναι αντιμέτωπη με μια μεγάλη πρόκληση: έχοντας αναλάβει μια 
πολιτική δέσμευση, η οποία διέπεται από τα δεδομένα που ισχύουν σε παγκόσμιο 
και περιφερειακό επίπεδο, και έχοντας στη διάθεση της ένα ευρύ φάσμα μέσων και 
αξιόλογους πόρους, η Ένωση είναι υποχρεωμένη να εστιάσει την προσπάθεια της 
στη χάραξη και την υλοποίηση μιας στρατηγικής ικανής να διασφαλίσει, αφενός, τη 
συνεκτικότητα, τον αντίκτυπο και την αποτελεσματικότητα των δράσεων και, 
αφετέρου, τη διαφάνεια και αποτελεσματικότητα κατά τη χρησιμοποίηση των 
σχετικών μέσων. 
88. Στο εγγύς μέλλον πρόκειται να αποδειχθεί μέχρι ποίου σημείου θα τηρηθούν 
οι αναληφθείσες δεσμεύσεις και σε ποιο βαθμό η Ένωση θα μπορέσει να επιτύχει 
τους στόχους της και να χρησιμοποιήσει τα διαθέσιμα μέσα κατά τρόπο διαφανή και 
αμερόληπτο· επίσης θα διαπιστωθεί κατά πόσον οι πόροι που έχει στη διάθεση της 
θα της επιτρέψουν να δρα αποτελεσματικά με μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη 
προοπτική και να αντιδρά σε καταστάσεις εκτάκτου ανάγκης με τα επιδιωκόμενα 
αποτελέσματα. 
1. Στοιχεία μιας στρατηγικής δράσης 
89. Η κατάστρωση μιας στρατηγικής προϋποθέτει την τόνωση της συνεκτικότητας 
και τη βελτίωση της ποιότητας, του αντίκτυπου και της διαφάνειας των 
παρεμβάσεων, καθώς επίσης την ενίσχυση των σγετικών μέσων κατά τρόπον ώστε 
να διασφαλίζεται η δυνατότητα θέσης σε εφαρμογή μεσοπρόθεσμων και 
μακροπρόθεσμων δράσεων ή/και προγραμμάτων και να αναπτύσσεται η ικανότητα 
βραχυπρόθεσμης αντίδρασης. 
90. Προς τούτο είναι αναγκαία: 
- η ανάπτυξη προβληματισμού γύρω από τις διάφορες πτυχές των δικαιωμάτων του 
ανθρώπου, ούτως ώστε να δημιουργηθεί ένα φάσμα μέσων που να μπορούν να 
χρησιμοποιούνται ανάλογα με τις ειδικές ανάγκες και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά 
των διάφορων χωρών ή περιφερειών 
- να ενισχυθεί η συνάρθρωση της θεματικής και της γεωγραφικής προσέγγισης κατά 
τρόπο που να αναπτυχθεί η ικανότητα ανάληψης πρωτοβουλιών σε καταστάσεις που 
επιβάλλουν ταχεία ανταπόκριση 
- να εξασφαλιστούν η διαφάνεια της ενημέρωσης και η συνεκτίμηση των 
κατευθυντήριων γραμμών των Οργάνων κατά τον προσδιορισμό των 
προτεραιοτήτων δράσης, ιδίως μέσω ενός εποικοδομητικού διάλογου με τις αρχές 
τους Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ο οποίος διάλογος θα μπορούσε να θεμελιώνεται 
στη συστηματική αναγραφή των θεμάτων που άπτονται των ανθρωπίνων 
δικαιωμάτων, στο πρόγραμμα δράσης του 
- να ενισχυθεί η συνάφεια στη σχέση μεταξύ των θέσεων που λαμβάνει η Ένωση στο 
πλαίσιο των διεθνών και περιφερειακών οργανισμών, και των δράσεων που 
υλοποιούνται σε επίπεδο Κοινότητας 
91. Ειδικότερα όσον αφορά τη βελτίωση της ποιότητας και του αντίκτυπου των 
παρεμβάσεων, είναι αναγκαίο: 
32 
- να αξιοποιηθεί η πείρα που έχει αποκτηθεί από δράσεις υλοποιηθείσες από 
την Ευρωπαϊκή Κοινότητα, με την ανάπτυξη ιδιαίτερης ικανότητας 
αξιολόγησης των σχεδίων που αφορούν τα δικαιώματα του ανθρώπου 
- να εξασφαλιστεί η δυνατότητα ανάλυσης και η πρόσβαση σε 
εμπειρογνωμοσύνη, ώστε να προλαμβάνονται οι καταστάσεις κρίσης και να 
εντοπίζονται οι ανάγκες και οι προτεραιότητες, χωρίς να παραγνωρίζονται 
οι ιδιαιτερότητες των οικείων χωρών ή περιφερειών 
- να παρέχεται η κατάρτιση σε εξειδικευμένα κλιμάκια, ικανά να 
παρεμβαίνουν αποτελεσματικά σε καταστάσεις που άπτονται των 
δικαιωμάτων του ανθρώπου και του εκδημοκρατισμού 
- να προωθείται η ανταλλαγή πληροφοριών με τα κράτη μέλη, ούτως ώστε να 
διασφαλίζεται η συνεκτικότητα της όλης δράσης. 
92. Η συνεκτικότητα πρέπει να συνδυάζεται με τον ευδιάκριτο χαρακτήρα των 
παρεμβάσεων. Όσο πιο συνεκτική και ομοιογενής είναι η κοινοτική δράση και όσο 
πιο συγκεκριμένοι είναι οι στόχοι της, τόσο ευκρινέστερα θα γίνεται αντιληπτή 
έξωθεν. 
2. Τα μέσα: εμβάθυνση και ενίσχυση 
93. Η χάραξη στρατηγικής προϋποθέτει τη βέλτιστη αξιοποίηση των διαθέσιμων 
μέσων και, ενδεχομένως, την αναζήτηση νέων, πρόσφορων, μεθοδεύσεων. 
α) Οι συμβατικές σχέσεις με τις τρίτες χώρες 
94. Η συνεκτίμηση των δικαιωμάτων του ανθρώπου στις συμβατικές σχέσεις με 
τις τρίτες χώρες θεωρείται ένα από τα πλέον ορατά μέσα που η Κοινότητα διαθέτει 
για να εξωτερικεύσει τις δεσμεύσεις τις οποίες αναλαμβάνει και καθιστά απαραίτητο 
τον ειδικό προβληματισμό όσον αφορά: 
τον προσδιορισμό των κριτηρίων που προηγούνται της αποκατάστασης 
συμβατικών σχέσεων και αποβλέπουν στη δυνατότητα να υπάρξει προσέγγιση 
που να μην εισάγει διακρίσεις 
την αξιολόγηση των καταβαλλόμενων από τους εταίρους προσπαθειών. 
95. Σε ό,τι αφορά το πρώτο ζήτημα, ανακύπτει το ερώτημα αν πρέπει να 
καθορίζονται εκ των προτέρων τα κριτήρια αξιολόγησης της κατάστασης ή αν 
πρέπει να δεχθεί κανείς ότι αυτό τούτο το γεγονός της έναρξης διαπραγματεύσεων 
με δεδομένη χώρα είναι ικανό να ασκήσει ευεργετική επίδραση στην εξέλιξη της 
κατάστασης αυτής. Εξαρχής, μια προϋπόθεση φαίνεται εντελώς απαραίτητη: η 
πρόδηλη βούληση της οικείας χώρας να δεσμευθεί ότι θα προωθήσει τη διαδικασία 
εκδημοκρατισμού και τήρησης των αρχών και των υποχρεώσεων που έχει αναλάβει 
σε διεθνές επίπεδο. Επί παραδείγματι, θα μπορούσε να γίνει δεκτό ότι η βούληση 
αυτή πιστοποιείται με την προσχώρηση σε έναν αριθμό κειμένων τα οποία αφορούν 
την προάσπιση των δικαιωμάτων του ανθρώπου. 
96. Λαμβανομένων υπόψη των κατευθύνσεων που καθορίζονται σε διεθνές και/ή 
περιφερειακό επίπεδο, ο συνεχής διάλογος με το ενδιαφερόμενο Κράτος, θα οφείλει 
33 
να επιτρέψει, εφόσον παρίσταται ανάγκη, τον από κοινού προσδιορισμό των 
προτεραιοτήτων ενός προγράμματος εταιρικής σχέσης και/ή ειδικών δράσεων υπέρ 
των δικαιωμάτων του ανθρώπου και υπέρ της δημοκρατίας. 
97. Η υλοποίηση των δράσεων αυτών, όπως εξάλλου και η επίτευξη από την 
οικεία χώρα των στόχων που έχει θέσει η ίδια στον συγκεκριμένο τομέα, θα 
επιτρέψουν την αξιολόγηση του πραγματοποιηθέντος έργου. Η διαπίστωση θετικών 
αποτελεσμάτων θα πρέπει να δίνει δικαίωμα σε αύξηση της χορηγούμενης βοήθειας, 
ενώ σε περιπτώσεις μη τήρησης των αναληφθεισών υποχρεώσεων είναι σκόπιμο να 
εξετάζεται το ενδεχόμενο εφαρμογής των κατάλληλων μέτρων. 
98. Ο συντονισμός είναι συνεπώς απαραίτητος, τόσο στο στάδιο της εκπόνησης 
ενός προγράμματος δράσης, όσο και κατά την υλοποίηση του. Μόνον αυτός 
επιτρέπει την προώθηση μιας ευέλικτης προσέγγισης η οποία να σέβεται τις 
πολιτιστικές ευαισθησίες και τις συγκεκριμένες ανάγκες των οικείων χωρών, χωρίς 
να παραγνωρίζεται η συμμόρφωση προς τις προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής 
Ένωσης. 
β) Οι χρηματοδοτικοί πόροι 
99. Η αύξηση των χρηματοδοτικών πόρων που είναι διαθέσιμοι για την 
υλοποίηση σχεδίων στον τομέα των δικαιωμάτων του ανθρώπου έχει επιτρέψει τη 
σημαντική επέκταση των σχετικών παρεμβάσεων, τόσο από γεωγραφική άποψη, όσο 
και από την άποψη του αντικειμένου. Στην παρούσα φάση είναι σκόπιμο να 
εξετασθεί, τηρούμενης της δημοσιονομικής νομοθεσίας και της αρχής της διαφάνειας 
που πρέπει να διέπει τη δημοσιονομική διαχείριση, κατά πόσον οι εν λόγω πόροι 
παρέχουν τη δυνατότητα αποτελεσματικής δράσης με μεσοπρόθεσμη και 
μακροπρόθεσμη προοπτική, αντίδρασης σε καταστάσεις εκτάκτου ανάγκης, 
διασφάλισης της συμπληρωματικότητας των διαφόρων μέσων και παροχής ενός 
είδους παρότρυνσης προς τις αποδέκτριες χώρες. 
100. Πράγματι, οι πρωτοβουλίες που άπτονται της προαγωγής του κράτους 
δικαίου, της δημοκρατίας και των δικαιωμάτων του ανθρώπου απαιτούν συχνά μία 
ευελιξία η οποία δύσκολα μπορεί να συμβιβασθεί με τους περιορισμούς που διέπουν 
τη χρησιμοποίηση των χρηματοδοτικών μέσων. Η ευελιξία αυτή είναι ουσιώδες 
στοιχείο των διαφόρων δράσεων, είτε των βραχυπρόθεσμων, που προϋποθέτουν την 
άμεση διαθεσιμότητα των πόρων, είτε των μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων, 
που καθιστούν αναγκαία τη συνέχιση των παρεμβάσεων και πέραν του οικείου 
δημοσιονομικού έτους. Ως εκ τούτου έχει μεγάλη σημασία να μελετηθεί οποιαδήποτε 
λύση η οποία επιτρέπει τον εντοπισμό των χρηματοδοτικών μέσων που 
ανταποκρίνονται καλύτερα στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των επιδιωκόμενων 
στόχων. 
101. Σε ό,τι αφορά τις μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες δράσεις, μία λύση 
προσφέρουν οι κανονισμοί που ισχύουν για την παροχή τεχνικής βοήθειας, καθώς 
και τα κονδύλια της συνεργασίας για την ανάπτυξη· αυτά τα τελευταία επιτρέπουν 
τη συνέχιση των παρεμβάσεων ανά γεωγραφική ενότητα μέσω της υλοποίησης 
34 
πολυετών προγραμμάτων. Αντιθέτως, απουσιάζει ένα σύστημα "άμεσης αντίδρασης". 
Θα ήταν συνεπώς σκόπιμη η εξεύρεση της ενδεδειγμένης μεθόδευσης η οποία θα 
επιτρέπει την ταχεία αποδέσμευση των πιστώσεων που χρειάζονται για δράσεις 
όπως η αποστολή κλιμακίων παρατηρητών υπό διαφορετικές περιστάσεις 
("πολιτικές" διαδικασίες, σοβαρές παραβιάσεις των δικαιωμάτων του ανθρώπου, 
πρόληψη των συγκρούσεων, κ.τ.λ.). 
102. Μία άλλη πτυχή της ευελιξίας είναι η προσαρμοστικότητα, για λόγους 
τήρησης της αρχής της διαφανούς δημοσιονομικής διαχείρισης, στις ιδιαιτερότητες 
του τομέα των δικαιωμάτων του ανθρώπου, τόσο από την άποψη των αποδεκτών, 
όσο και από την άποψη των διαδικασιών χορήγησης και αξιολόγησης. Είναι, 
πράγματι, απαραίτητο να ληφθεί υπόψη η ιδιαιτερότητα των αποδεκτών της 
βοήθειας οι οποίοι υλοποιούν, με τη στήριξη της Κοινότητας, δράσεις προάσπισης 
και προαγωγής των δικαιωμάτων του ανθρώπου, και ειδικότερα ο μη κερδοσκοπικός 
χαρακτήρας των δραστηριοτήτων τους. Συγχρόνως, η επιλογή των σχεδίων του 
τομέα των δικαιωμάτων του ανθρώπου έχει χαρακτηριστικά σαφώς διάφορα εκείνων 
ενός διαγωνισμού υποβολής προσφορών για την κατασκευή υποδομών· ως εκ 
τούτου, οι διαδικασίες αξιολόγησης πρέπει να βασίζονται σε διαφορετικές 
προσεγγίσεις. 
103. Είναι επίσης απαραίτητο να διασφαλισθεί η συμπληρωματικότητα των 
διαφορετικών χρησιμοποιούμενων μέσων. Το πρόβλημα τίθεται παραδείγματος χάρη 
όταν οι παρατηρήσεις επί του προϋπολογισμού περιέχουν γενικόλογες αναφορές στα 
δικαιώματα του ανθρώπου, με διαφοροποίηση για γεωγραφικούς αποκλειστικά 
λόγους. Μία λύση θα μπορούσε να προέλθει από την ανάπτυξη ιεράρχησης κατά τη 
χρησιμοποίηση των διαφόρων μέσων. Για παράδειγμα, τα καινοτόμα σχέδια 
μπορούν να χρηματοδοτούνται συστηματικά, σε μία πρώτη φάση και σε 
περιορισμένη κλίμακα, από τα επιμέρους κονδύλια του προϋπολογισμού, και εν 
συνεχεία να επεκτείνονται από πλευράς μεγέθους, εφόσον τα αποτελέσματα κριθούν 
ικανοποιητικά, χρηματοδοτούμενα με τα κονδύλια της τεχνικής βοήθειας ή της 
συνεργασίας για την ανάπτυξη. 
104. Στην προβληματική για τους χρηματοδοτικούς πόρους εντάσσεται και η 
διάθεση ποσών που στόχο τους έχουν την ενθάρρυνση των παραληπτών. Η μέθοδος 
αυτή προτάθηκε στο ψήφισμα του Συμβουλίου της 28ης Νοεμβρίου 1991 για "τα 
δικαιώματα του ανθρώπου, τη δημοκρατία και την ανάπτυξη", στο οποίο 
υπογραμμίζεται η σπουδαιότητα των μεθόδων ενθάρρυνσης ή της επιβράβευσης 
προσπαθειών που έχουν ήδη καταβληθεί. Η προσέγγιση αυτή υιοθετήθηκε για πρώτη 
φορά στο σχέδιο της αναθεωρημένης Τέταρτης Σύμβασης της Λομέ, όπου 
προβλέπεται η διάθεση ποσού-κινήτρου για τη χρηματοδότηση θεσμικών ή 
διοικητικών μεταρρυθμίσεων στο πλαίσιο του εκδημοκρατισμού ή με σκοπό την 
ενίσχυση ή εγκαθίδρυση του κράτους δικαίου. Η διάθεση ενός τέτοιου ποσού είναι 
δυνατή υπό την προϋπόθεση ότι η οικεία χώρα ΑΚΕ έχει ήδη αποφασίσει τη 
χρηματοδότηση τέτοιου είδους μεταρρυθμίσεων με κονδύλια που προβλέπονται στη 
Σύμβαση της Λομέ για αναπτυξιακές δράσεις. Κάθε ποσό αυτής της μορφής 
προορίζεται επομένως να συμπληρώσει τους πόρους εκείνους οι οποίοι προέρχονται 
από το Εθνικό Ενδεικτικό Πρόγραμμα (ΕΕΠ) της καθεμιάς χώρας. Μια τέτοια 
35 
ρύθμιση ανταποκρίνεται απολύτως στη θετική προσέγγιση που ακολουθείται από την 
Κοινότητα και οδηγεί σε περαιτέρω ενίσχυση της σύνδεσης μεταξύ της δημοκρατίας 
και των δικαιωμάτων του ανθρώπου, αφενός, και της ανάπτυξης, αφετέρου. Θα ήταν 
σκόπιμη η επέκταση της πρακτικής αυτής και σε άλλες χώρες ή ομάδες χωρών πλην 
των χωρών της Σύμβασης της Λομέ. 
105 Ανακεφαλαιώνοντας για να είναι δυνατή η βέλτιστη αξιοποίηση των 
διαφόρων χρηματοδοτικών μέσων που διατίθενται για το σεβασμό και την 
προώθηση των δικαιωμάτων του ανθρώπου, θα χρειαστεί να εξασφαλιστούν 
τα εξής: 
η ευελιξία τους, ώστε να καθίστανται συμβατά με τους επί μέρους 
επιδιωκόμενους στόχους και ειδικότερα προκειμένου να 
διασφαλίζεται η διαθεσιμότητα χρηματοδοτικών πόρων σεβραχύτατο 
χρονικό διάστημα εφόσον πρόκειται για δράσεις κατεπείγοντος 
χαρακτήρα, καθώς και η προσαρμοστικότητα τους στις ιδιαίτερες 
απαιτήσεις του τομέα των δικαιωμάτων του ανθρώπου 
η συμπληρωματικότητά τους (τεχνική βοήθεια, κονδύλια συνεργασίας 
για την ανάπτυξη, συγκεκριμένες γραμμές του προϋπολογισμού για τα 
"δικαιώματα του ανθρώπου", κλπ. ...) με σκοπό να αποφεύγονται οι 
αλληλεπικαλύψεις και να διασφαλίζεται η συνέχεια και ο 
επιδιωκόμενος αντίκτυπος 
η διαθεσιμότητα ποσών - κινήτρων, των οποίων η χορήγηση θα 
συναρτάται με τις καταβληθείσες προσπάθειες, κατά τρόπο που να 
προβλέπονται ορισμένες μορφές ενθάρρυνσης ιδίως στον τομέα των 
θεσμικών μεταρρυθμίσεων, του κράτους δικαίου και του 
εκδημοκρατισμού 
η διαφάνεια της ενημέρωσης σχετικά με τις διάφορες πηγές 
χρηματοδότησης και σχετικά με τη χρησιμοποίηση τους. 
3. Η ενίσχυση της συνεργασίας με διάφορους εταίρους 
106 Η αποτελεσματικότητα της δράσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξαρτάται 
ομοίως από την κινητοποίηση των διαφόρων εταίρων σε εθνικό, περιφερειακό και 
διεθνές επίπεδο, δηλαδή διεθνών και περιφερειακών οργανισμών, κρατών και 
διαφόρων φορέων της κοινωνίας των πολιτών· εξαρτάται ακόμη, ειδικότερα, από 
τη διεξαγωγή ανοικτού και εποικοδομητικού διαλόγου ο οποίος να επιτρέπει την 
υλοποίηση συμπληρωματικών παρεμβάσεων με συντονισμένες ενέργειες. 
107. Μια πλειάδα οργανισμών ασχολείται με τα ζητήματα που άπτονται των 
δικαιωμάτων του ανθρώπου στις διάφορες βαθμίδες της διεθνούς κοινότητας. Έχει 
σημασία να επιτευχθεί η αξιοποίηση του κεκτημένου και της εμπειρογνωμοσύνης 
καθενός από τους οργανισμούς αυτούς και να αποφευχθούν οι 
αλληλεπικαλυπτόμενεςή ακόμη και οι αλληλοαναιρούμενες ενέργειες. Για τον σκοπό 
αυτό, είναι σκόπιμο να καλλιεργηθεί ο διάλογος με τα Ηνωμένα Έθνη, τον ΟΑΣΕ, 
το Συμβούλιο της Ευρώπης, καθώς και με άλλους περιφερειακούς οργανισμούς, 
όπως είναι ο Οργανισμός Αμερικανικών Κρατών και ο Οργανισμός Αφρικανικής 
Ενότητας, ώστε να υπάρχει συντονισμός των διαφόρων πρωτοβουλιών, πράγμα που 
36 
θα ενίσχυε την αποτελεσματικότητα τους, και να παρέχεται στήριξη προς τις 
περιφερειακές πρωτοβουλίες που ανταποκρίνονται περισσότερο στις κατά τόπους 
ευαισθησίες και ανάγκες. 
108. Στην προεκτεθείσα λογική στηρίζεται το γεγονός ότι πρωταρχικοί εταίροι της 
κοινοτικής δράσης είναι τα κράτη, τα οποία είναι απευθείας υπεύθυνα για την 
οικοδόμηση της δημοκρατίας και τον σεβασμό των δικαιωμάτων του ανθρώπου. Από 
την άποψη αυτή, τα κράτη ελέγχουν τους βασικούς μηχανισμούς που επιτρέπουν την 
ανάληψη δράσης εκεί όπου παρατηρούνται τα προβλήματα. Ο διάλογος μεταξύ της 
Ευρωπαϊκής Ένωσης και των τρίτων χωρών αποτελεί καθοριστικό παράγοντα 
προαγωγής των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των δημοκρατικών αξιών. Για τον 
λόγο αυτόν έχει κεφαλαιώδη σημασία να διατηρηθεί και να ενισχυθεί ο διάλογος 
αυτός με τους διάφορους κρατικούς φορείς και τα εθνικά όργανα, προκειμένου να 
καθοριστούν κοινές προτεραιότητες και να καταρτισθούν, βάσει αυτών, 
συγκεκριμένα προγράμματα δράσης, στο πλαίσιο των υποχρεώσεων που έχουν 
αναληφθεί σε διεθνές επίπεδο και λαμβανομένων υπόψη των πολιτικών 
ιδιαιτεροτήτων και των ευαισθησιών εκάστης χώρας. 
109. Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα διατηρεί επίσης προνομιακές σχέσεις συνεργασίας 
με την κοινωνία των πολιτών υπό τις διάφορες δημοκρατικές εκφάνσεις της, και 
ειδικότερα με τις μη κυβερνητικές οργανώσεις, των οποίων η στράτευση υπέρ του 
σεβασμού και της προαγωγής των θεμελιωδών δικαιωμάτων αναπτύχθηκε 
προοδευτικά στο πλαίσιο των διαφόρων διεθνών και περιφερειακών οργάνων, 
καθώς και επί τόπου. Η συμβολή τους είναι απαραίτητη για την οικοδόμηση, την 
εδραίωση και την προάσπιση του κράτους δικαίου, ενώ επιπλέον παίζουν σπουδαίο 
ρόλο ως προνομιακοί εκπρόσωποι των ευάλωτων ομάδων. Η ικανότητα τους να 
εντοπίζουν τις πραγματικές ανάγκες, να προσαρμόζονται στις πολλές και ποικίλες 
καταστάσεις που ανακύπτουν και να αξιολογούν, σε καθημερινή βάση, τις προόδους 
που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο των διαφόρων δράσεων τους τις αναγορεύει 
σε καθοριστικούς παράγοντες προαγωγής και προάσπισης των θεμελιωδών 
δικαιωμάτων. 
110. Η συνεργασία με τους διάφορους φορείς της κοινωνίας των πολιτών, η οποία 
αρχικά περιορίζονται στη συνεργασία για την ανάπτυξη και στην παροχή 
ανθρωπιστικής βοήθειας, διευρύνθηκε σταδιακά σε νέους τομείς δράσης, όπως είναι 
η προάσπιση των δικαιωμάτων των ευάλωτων πληθυσμιακών ομάδων, η προαγωγή 
των δημοκρατικών ελευθεριών και η στήριξη διαδικασιών διεξαγωγής εκλογών. Η 
Επιτροπή οδηγήθηκε εξ ανάγκης στη βελτίωση της πληροφόρησης που παρέχει 
σχετικά με τις διάφορες πηγές κοινοτικής χρηματοδότησης στους διάφορους 
συναφείς τομείς, παραδείγματος χάρη με την έκδοση ενός σχολιασμένου τόμου για 
τους κοινοτικούς πόρους που είναι δυνατό να διατεθούν για τη χρηματοδότηση των 
δράσεων των μη κυβερνητικών οργανώσεων. Στο πλαίσιο των δράσεων για την 
προαγωγή του κράτους δικαίου, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα στηρίζει επίσης τη 
σύσταση και εδραίωση μη κυβερνητικών οργανώσεων που αποτελούν ουσιώδη 
στοιχεία μιας δημοκρατικής κοινωνίας των πολιτών. 
37 
Ill Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω, η Επιτροπή σκοπεύει να ενισχύσει τους 
δεσμούς συνεργασίας που τη συνδέουν με διεθνείς και περιφερειακές οργανώσεις, 
αναπτύσσοντας τον διάλογο που διεξάγει με αυτές κατά τέτοιον τρόπο, ώστε να 
εντοπισθούν οι σχετικές προτεραιότητες και ανάγκες. Τούτο θα επιδιωχθεί επί 
παραδείγματι: 
-με τη στήριξη των διαφόρων μηχανισμών ελέγχου και θεσμών προώθησης 
-με την προώθηση ενός μεσοπρόθεσμου και μακροπρόθεσμου 
προγραμματισμού των δραστηριοτήτων που πρέπει να υλοποιηθούν σε 
συνεργασία με τις περιφερειακές και διεθνείς οργανώσεις 
-με την ανάπτυξη ικανότητας αντίδρασης προκειμένου για συγκεκριμένες 
παρεμβάσεις 
-με την αναβάθμιση της ανταλλαγής πληροφοριών σχετικά με δραστηριότητες 
που βρίσκονται σε εξέλιξη 
112. Ειδικότερα όσον αφορά τις σχέσεις με τους μη κυβερνητικούς οργανισμούς, 
πρέπει να υπάρξει εμβάθυνση του διαλόγου με αυτούς, κατά τρόπο που να 
εντοπιστούν οι προτεραιότητες τους και να λαμβάνονται υπόψη οι ανάγκες 
τους 
113. Η ανακοίνωση αυτή δημοσιεύεται σε μια περίοδο η οποία σηματοδοτείται από 
αντιφατικά γεγονότα: στην Ευρώπη, συμπληρώνονται πενήντα χρόνια ειρήνης, ενώ 
συγχρόνως συγκρούσεις σπαράσσουν την καρδιά της ηπείρου· στον υπόλοιπο κόσμο, 
η άνθιση της δημοκρατίας και των ατομικών ελευθεριών συνυπάρχει με τη συνέχιση 
των σοβαρών και μαζικών παραβιάσεων των θεμελιωδών δικαιωμάτων, καθώς και 
με την επανεμφάνιση του φανατισμού και της μισαλλοδοξίας. 
114. Η ανακοίνωση τίθεται υπόψη των οργάνων της Κοινότητας ως εγγύηση για 
το μέλλον και προορίζεται να συμβάλει στην ανάπτυξη μιας ανθρώπινης διάστασης, 
αντάξιας των παραδόσεων και των ελπίδων των λαών της Ευρώπης. 
115. Όποιες και αν είναι οι φιλοδοξίες της ' Ενωσης, τα αποτελέσματα της δράσης 
της εξαρτώνται από τη συμβολή των διαφόρων οργάνων, καθώς και από την 
υποστήριξη μιας υπεύθυνης και στρατευμένης κοινής γνώμης. 
116· Η παρούσα ανακοίνωση απευθύνεται στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό 
Κοινοβούλιο. 
38 
ISSN 0254-1483 
COM(95) 567 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 06 01 
Αριθ. κατολόγου : CB-CO-95-635-GR-C 
ISBN 92-77-96686-6 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Λουξεμβούργο *"^ &\