Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα την "Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών σχετικά με Σχέδιο Δράσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την καταπολέμηση των ναρκωτικών (2000-2004)"

(2000/C 57/14)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την Ανακοίνωση της Επιτροπής "Σχέδιο δράσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την καταπολέμηση των ναρκωτικών" (COM(1999) 239 τελικό)·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της, της 15ης Σεπτεμβρίου 1999, σύμφωνα με το άρθρο 265, της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, να καταρτίσει σχετική γνωμοδότηση για το ως άνω θέμα και να αναθέσει την προετοιμασία των εργασιών της στην επιτροπή 5 (Κοινωνική πολιτική, δημόσια υγεία, προστασία των καταναλωτών, έρευνα, τουρισμός),

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση (CdR 292/99 rev. 1) που υιοθέτησε η Επιτροπή 5 στις 6 Σεπτεμβρίου 1999 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Battye (ΗΒ/ΕΣΚ).

υιοθέτησε κατά τη σύνοδο ολομέλειάς της, της 17ης και 18ης Νοεμβρίου 1999 (συνεδρίαση της 18ης Νοεμβρίου), την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η ΕΤΠ επικροτεί την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για ένα δεύτερο Σχέδιο Δράσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ΕΤΠ αναγνωρίζει ότι η τοξικομανία και η διακίνηση των ναρκωτικών συνεχίζουν να απειλούν όλους τους πολίτες της Ευρώπης και συμφωνεί ότι η απειλή αυτή πρέπει να αντιμετωπιστεί σε όλα τα επίπεδα από το τοπικό έως το κοινοτικό.

1.2. Η ΕΤΠ δίδει ιδιαίτερη έμφαση στην ανάγκη για τη συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών αρχών σε οποιαδήποτε στρατηγική θα χαραχθεί για την αντιμετώπιση του εν λόγω προβλήματος από τις τοπικές αρχές. Η ΕΤΠ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναγνωρίσει την έλλειψη αποτελεσματικών μηχανισμών όσον αφορά την ανταλλαγή εμπειριών και πρακτικών μεταξύ των τοπικών και περιφερειακών αρχών της Ευρώπης. Φρονεί ότι τα προβλήματα της τοξικομανίας μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικότερα με το συνδυασμό των προσπαθειών για την μείωση τόσο της ζήτησης όσο και της προσφοράς αλλά και της μείωσης της παράνομης διακίνησης και επιδοκιμάζει επίσης την προσέγγιση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η ΕΤΠ επικροτεί το γεγονός της χορήγησης μεγαλύτερης προτεραιότητας στην μείωση της ζήτησης των ναρκωτικών, πράγμα που δεν είχε προβλεφθεί στο παρελθόν.

1.3. Η ΕΤΠ αναγνωρίζει την ανάγκη συνεργασίας σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά ενθαρρύνει την Ένωση, όπως και στη γνωμοδότησή της για το προηγούμενο Σχέδιο Δράσης, να βοηθήσει τα μέλη της για την δημιουργία εταιρικών σχέσεων εντός και μεταξύ των κρατών μελών, ατομικά. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές θα διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο κατά την εφαρμογή της εν λόγω στρατηγικής.

1.4. Η ΕΤΠ επικροτεί το γεγονός ότι η Συνθήκη του Άμστερνταμ εισήγαγε το στόχο της παροχής στους πολίτες υψηλού επιπέδου ασφάλειας σε έναν "χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης" και αναγνωρίζει ότι οι στρατηγικές για την αντιμετώπιση της τοξικομανίας αποτελούν ευκαιρίες προόδου.

2. Οι τάσεις της χρήσης παράνομων ναρκωτικών

2.1. Η ΕΤΠ συμφωνεί με την ανάλυση των τάσεων χρήσης παράνομων ναρκωτικών, ανησυχεί όμως ιδιαίτερα όσον αφορά την ανάπτυξη νέας γενιάς χρηστών ηρωίνης. Η αυξανόμενη χρήση αμφεταμινών προκαλεί επίσης ανησυχίες, ιδιαίτερα η "designer" φύση ορισμένων παραγώγων.

2.2. Η δράση της Ε.Ε. για τη μείωση της παράνομης ζήτησης και κατανάλωσης ναρκωτικών έχει, μέχρι τώρα, ελάχιστο αντίκτυπο στις τοπικές υπηρεσίες και στα κοινωνικά προγράμματα στις περιφέρειες. Η ΕΤΠ προτείνει, σχετικά, ότι η Ένωση και τα κράτη μέλη οφείλουν να διαθέσουν στο μέλλον περισσότερα μέσα για κατάλληλα μέτρα, λαμβανομένων υπόψη των περιφερειακών αναγκών και ιδιαιτεροτήτων. Αυτό κρίνεται δε ακόμη σημαντικότερο, εάν αναγνωρισθεί ότι οι κοινωνικές βιοτικές συνθήκες στις διάφορες περιφέρειες έχουν αποφασιστική επιρροή στην εμφάνιση, στη φύση και στην αύξηση της ζήτησης ναρκωτικών.

3. Δράση για την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης

3.1. Παρά τις σύντονες προσπάθειες που κατεβλήθησαν, οι πόροι που αφιερώθηκαν για την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης δεν παρεμπόδισαν τα ναρκωτικά να φθάσουν στους δρόμους και στις κοινότητες. Δεν διατίθενται πλέον μόνο στις πόλεις και στις αστικές περιοχές αλλά και σε μικρές πόλεις, σε χωριά και σε κοινότητες της υπαίθρου.

3.2. Πρόκειται για θέμα που πρέπει να αντιμετωπιστεί σε επίπεδο κρατών μελών είτε ενεργώντας ατομικά είτε από κοινού. Και, παρότι οι δυσκολίες είναι γνωστές, δεδομένου ότι η οργανωμένη εγκληματικότητα διαθέτει ικανά διεθνή δίκτυα, θα πρέπει τα κράτη μέλη να συμπληρώνουν τις προσπάθειες για περιορισμό της προσφοράς με ειδικές δράσεις για τον περιορισμό της ζήτησης. Ενώ θα πρέπει να συνεχιστεί η καταπολέμηση του προβλήματος των ναρκωτικών μέσω μιας σειράς μεμονωμένων μέτρων, είμαστε, ωστόσο της άποψης ότι τόσο από την πλευρά της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και από την πλευρά των κρατών μελών θα πρέπει να χορηγηθούν περισσότεροι πόροι για τις τοπικές υπηρεσίες και για τα κοινωνικά μέτρα που αποσκοπούν στη μείωση της κατανάλωσης των ναρκωτικών.

3.3. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι μπορεί να σημειωθούν μεγαλύτερες πρόοδοι για την αντιμετώπιση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες με τη λήψη οικονομικών και νομικών μέτρων, τα οποία θα καθιστούν δυνατό τον προσδιορισμό των εσόδων από τις παράνομες δραστηριότητες όσον αφορά τα ναρκωτικά, καθώς και το πάγωμα και την κατάσχεση των εσόδων από τα κέρδη του λαθρεμπορίου ναρκωτικών.

4. Η προσέγγιση της Ευρωπαϊκής Ένωσης: μία σφαιρική, διεπιστημονική και ολοκληρωμένη στρατηγική για την καταπολέμηση των παράνομων ναρκωτικών

4.1. Η ΕΤΠ παραδέχεται και υποστηρίζει ότι είναι ανάγκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση να εδραιώσει ό,τι επέτυχε μέχρι σήμερα με την συμμετοχή της στην ευρύτερη, σε διεθνές επίπεδο, καταπολέμηση των ναρκωτικών και με τη χρήση των μέσων που αφιέρωσε για την επίτευξη του εν λόγω αποτελέσματος.

4.2. Η ΕΤΠ επικροτεί την επίτευξη συναινετικής θέσης μεταξύ των αναπτυσσόμενων και αναπτυγμένων χωρών όπως και την αναγνώριση ότι το πρόβλημα των ναρκωτικών εξετάζεται σήμερα από την ευρύτερη οπτική γωνία των ζητημάτων κοινωνικής ευημερίας, που σχετίζονται με την κοινωνική και οικονομική διάσταση της αειφόρου ανάπτυξης, τόσο στις χώρες παραγωγής όσο και στις χώρες κατανάλωσης.

5. Αξιολόγηση

5.1. Η ΕΤΠ αντιλαμβάνεται τη δυσκολία ανάπτυξης μηχανισμών για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των πολιτικών. Τα κράτη μέλη που έχουν ήδη αναπτύξει εθνικές στρατηγικές με δείκτες αποδοτικότητας για τη μέτρηση των αποτελεσμάτων μπορούν να δώσουν τις γνώσεις τους και στα άλλα κράτη. Είναι σημαντικό να αναπτυχθεί μια αξιόπιστη σειρά μηχανισμών μετρήσεως για τον υπολογισμό του αντικτύπου του εν λόγω σχεδίου και να τεθούν οι μηχανισμοί αυτοί στη διάθεση των τοπικών και περιφερειακών πρωτοβουλιών.

5.2. Η ΕΤΠ ενθαρρύνει το Ευρωπαϊκό Κέντρο Παρακολούθησης Ναρκωτικών και Τοξικομανίας (ΕΚΠΝΤ) να αναπτύξει περαιτέρω το ρόλο του όχι μόνο ως σημείο διάδοσης των ορθότερων πρακτικών αλλά να προχωρήσει και στην παροχή συμβουλών και καθοδήγησης όσον αφορά την αξιολόγηση, καθώς και στη στήριξη για τον έλεγχο της εγκυρότητας των μηχανισμών αξιολόγησης. Θα πρέπει να χρησιμοποιείται πλήρως το δίκτυο Reitox και να διασφαλιστεί ότι γίνεται πλήρης εκμετάλλευση της πείρας που αποκτήθηκε σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Θα πρέπει επίσης να συνεχιστεί η ενίσχυση των επαφών μεταξύ αντιπροσώπων της τοπικής αυτοδιοίκησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση προκειμένου να προβαίνουν σε ανταλλαγή γνώσεων.

Η ΕΤΠ επισημαίνει ότι το Ευρωπαϊκό Κέντρο Παρακολούθησης Ναρκωτικών και Τοξικομανίας (ΕΚΠΝΤ) δεν ασχολείται ακόμη με τα οινοπνευματώδη και το κάπνισμα και καλεί την Επιτροπή να επανεξετάσει αυτή την παράλειψη.

6. Νέες προκλήσεις

6.1. Η ΕΤΠ επισημαίνει τις νέες προκλήσεις που έχουν προσδιοριστεί και εκφράζει την ικανοποίησή της για την ευκαιρία που δίνεται στα υποψήφια προς ένταξη κράτη να γίνουν μέλη ορισμένων υπηρεσιών. Η σύσταση ενός και μόνο Ευρωπαϊκού Δικτύου Τοπικών και Περιφερειακών Αρχών για τα Ναρκωτικά θα συνδράμει τις χώρες αυτές όπως επίσης και η πείρα των υπαλλήλων των τοπικών και περιφερειακών αρχών που εφαρμόζουν το Πρόγραμμα Πολλαπλών Δικαιούχων για τα ναρκωτικά στο πλαίσιο του Phare.

6.2. Η ΕΤΠ φρονεί ότι πρέπει να δοθεί προσοχή στην αύξηση των αποδεικτικών στοιχείων όσον αφορά τις σχέσεις μεταξύ εγκλημάτων κατά της ιδιοκτησίας και χρήσης ναρκωτικών.

7. Η Συνθήκη του Άμστερνταμ

7.1. Η ΕΤΠ εκφράζει την ικανοποίησή της για το νέο νομικό πλαίσιο που ορίζεται στη Συνθήκη. Ιδιαίτερα, για τις προτάσεις που υποβλήθηκαν για την οριοθέτηση του χώρου της ελευθερίας, της ασφάλειας και της κοινωνικής δικαιοσύνης. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές έχουν την πρωταρχική ευθύνη για την ασφάλεια των κοινοτήτων τους και αναμένεται να διαδραματίσουν ηγετικό ρόλο για την επίτευξη των εν λόγω στόχων.

7.2. Η ΕΤΠ επικροτεί την πρόοδο που σημειώθηκε στον τομέα της δημόσιας υγείας και της εφαρμογής του νόμου. Ο ρόλος που μπορεί να διαδραματίσει στην πολιτική για τη μείωση του κακού ένα καλό πρότυπο δημόσιας υγείας, είναι βασικός. Για τις τοπικές αρχές είναι επίσης πολύ σημαντική η στενή συνεργασία μεταξύ αστυνομικών, τελωνειακών και λοιπών κρατικών αρχών.

8. Κύριοι στόχοι

8.1. Η ΕΤΠ συμφωνεί ότι τα ναρκωτικά πρέπει να αποτελέσουν την μείζονα προτεραιότητα και οι πολιτικές για τη μείωση της προσφοράς και ζήτησης πρέπει να συνεχιστούν ως ενισχυτικοί παράγοντες. Επισημαίνει ιδιαίτερα ότι για την επιτυχή εφαρμογή του σχεδίου θα απαιτηθεί η διάθεση νέων πόρων προς τις τοπικές και περιφερειακές αρχές. Η έκθεση για τις μείζονες νέες στρατηγικές και προκλήσεις πρέπει να περιλαμβάνει και εκείνες που αντιμετωπίζουν οι τοπικές και περιφερειακές αρχές. Είναι ανάγκη να καθιερωθεί μία ισχυρή εταιρική σχέση μεταξύ δημόσιας υγείας και έννομης τάξης.

9. Ειδικοί στόχοι

9.1. Πληροφόρηση: η ΕΤΠ αναγνωρίζει το βασικό ρόλο που πρέπει να διαδραματίσουν το Ευρωπαϊκό Κέντρο Παρακολούθησης Ναρκωτικών και Τοξικομανίας (ΕΚΠΝΤ) και τα εθνικά κέντρα Reitox για τη συλλογή, ανάλυση και σύγκριση των δεδομένων για τα ναρκωτικά και την τοξικομανία. Και για τους δύο φορείς είναι σημαντικό να καθιερώσουν διάλογο με τις τοπικές και περιφερειακές αρχές.

9.2. Δράση για τη μείωση της ζήτησης: ενώ οι στόχοι που καθορίζονται από την πρόταση φαίνονται λογικοί η ΕΤΠ ανησυχεί διότι δεν υπάρχει σχετική αναφορά για τον ρόλο των τοπικών και περιφερειακών αρχών. Το να καθοριστούν στόχοι για τη μείωση της παράνομης χρήσης των ναρκωτικών μεταξύ των νέων, χωρίς να γίνεται σαφές το πως θα επιτευχθούν αυτοί είναι μάλλον αναποτελεσματικό. Για πολλά κράτη μέλη η ανάπτυξη δράσεων για τη μείωση της ζήτησης αποτελεί αρμοδιότητα των τοπικών και περιφερειακών αρχών. Η ΕΤΠ επιθυμεί να επιστήσει την προσοχή στην μεγάλη σημασία του κοινωνικού αποκλεισμού, καθώς και στη σημασία των διαφόρων ηλικιών και των διαφόρων καταστάσεων επικινδυνότητας σε διαφορετικές ομάδες του πληθυσμού. Η ΕΤΠ τονίζει ότι η διάδοση των διαφόρων ναρκωτικών αποτελεί κοινωνικό πρόβλημα στο οποίο εμπλέκονται όλα τα επίπεδα διοίκησης μιας περιοχής, καθώς και μία πληθώρα κοινωνικών στρωμάτων. Ο βασικότερος άξονας διαφώτισης για τη μείωση της ζήτησης είναι τα εκπαιδευτικά ιδρύματα, ως πρωταρχικός χώρος μιας κοινότητας με τον οποίο θα πρέπει να υπάρξει συνεργασία, παράλληλα με τη συνεργασία με τους γονείς και άλλους κοινωνικούς παράγοντες, και η λειτουργία των οποίων υπάγεται σχεδόν πάντοτε στις τοπικές και περιφερειακές αρχές.

9.3. Η ΕΤΠ εκφράζει την ικανοποίησή της που οι στρατηγικές για τα ναρκωτικά θα εξετασθούν παράλληλα με τις στρατηγικές για τα οινοπνευματώδη και το κάπνισμα.

9.4. Η ΕΤΠ δέχεται τους στόχους που ορίστηκαν για την εκπαίδευση και προτρέπει όπως το πρόβλημα τεθεί με συνολική προσέγγιση σε επίπεδο σχολείου και κοινότητας. Και τα σχολεία πρέπει να ενθαρρυνθούν ώστε να αναπτύξουν πολιτικές για την εξέταση περιστατικών χρήσης ναρκωτικών.

9.5. Η ΕΤΠ επικροτεί την απόφαση της Επιτροπής να δώσει ιδιαίτερη βαρύτητα στο πρόβλημα του ντοπαρίσματος στον αθλητισμό, μολονότι θεωρεί ότι το πρόβλημα αυτό αφορά κυρίως μια μικρή ομάδα πρωταθλητών και ασφαλώς όχι μεγάλο μέρος του πληθυσμού. Μέτρα πρέπει να θεσπισθούν ιδίως στον τομέα των υφισταμένων νόμων και από τις εθνικές και διεθνείς ομοσπονδίες, μέσω ελέγχων και πειθαρχικών ενεργειών αν υπάρχει ανάγκη.

10. Συμπεράσματα

10.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών φρονεί ότι στο προηγούμενο σχέδιο δράσης δεν έγινε πλήρης εκμετάλλευση του δυναμικού των τοπικών και περιφερειακών αρχών. Οι βασικοί λόγοι ήταν οι εξής:

i. η έλλειψη πληροφόρησης ότι οι τοπικές αρχές παρέχουν υπηρεσίες για την αντιμετώπιση του προβλήματος της παράνομης χρήσης ναρκωτικών,

ii. η έλλειψη δικτύου σύνδεσης των τοπικών αρχών, το οποίο θα μπορεί να διευκολύνει την ανταλλαγή εμπειριών και την εκμετάλλευση ευκαιριών,

iii. η αναγνώριση από την Επιτροπή ότι τα ναρκωτικά δεν αποτελούν μόνο φαινόμενο των πόλεων αλλά πλήττουν και τις περιοχές της υπαίθρου,

iv. η υπόθεση που έκανε η Επιτροπή ότι η μείωση της ζήτησης/πρόληψη θα επιτευχθεί από τις υπηρεσίες υγείας, στην περίπτωση που οι τοπικές και περιφερειακές αρχές συμμετέχουν σε μεγάλο βαθμό μέσω των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και των προγραμμάτων για την καταπολέμηση του εγκλήματος και της διασάλευσης της τάξης.

10.2. Δεδομένης της υποχρέωσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να δώσει υψηλή προτεραιότητα στην πρόληψη, η ΕΤΠ τάσσεται ευνοϊκά υπέρ της περαιτέρω διεξαγωγής συζητήσεων όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο θα καταστεί δυνατή η κινητοποίηση των πόρων των τοπικών και περιφερειακών αρχών για να επιτευχθούν οι στόχοι του σχεδίου δράσης. Προτείνεται όπως:

i. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συγκαλέσει συνεδρίαση για να συζητηθεί το πως οι τοπικές και περιφερειακές αρχές μπορούν να καθιερώσουν ένα δίκτυο που θα συνδέει όλα τα επίπεδα της τοπικής αυτοδιοίκησης, στα πλαίσια του οποίου θα εξετάζεται η θέσπιση προληπτικών μέτρων όσον αφορά θέματα που εγείρονται από τη χρήση παράνομων ναρκωτικών (βλ. παράγραφο 6.1),

ii. Η Επιτροπή και η ΕΤΠ προσδιορίζουν τις βασικές υπηρεσίες που θα παρέχονται από τις τοπικές και περιφερειακές αρχές, οι οποίες θα συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων που καθορίζονται στο Ευρωπαϊκό Σχέδιο Δράσης 2000-2004 και καταρτίζουν ένα πρόγραμμα δραστηριοτήτων που θα διασφαλίζει ότι οι υπηρεσίες αυτές ανταποκρίνονται στους εν λόγω στόχους.

Βρυξέλλες, 18 Νοεμβρίου 1999.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Manfred DAMMEYER