Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Πορεία προς έναν υγιή πλανήτη για όλους — Σχέδιο δράσης της ΕΕ για μηδενική ρύπανση των υδάτων, του αέρα, και του εδάφους»

[COM(2021) 400 final]

(2022/C 105/22)

Εισηγήτρια: η κ. Μαρία ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΥ

Αιτήσεις γνωμοδότησης Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 31.5.2021 Νομική βάση Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αρμόδιο τμήμα Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον Υιοθετήθηκε από το τμήμα 4.10.2021 Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια 20.10.2021 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 564 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) 105/0/1

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) στηρίζει το σχέδιο της Επιτροπής για την ολοκληρωμένη αντιμετώπιση των διαφόρων μορφών ρύπανσης και τη συμμόρφωση με τις δεσμεύσεις της συμφωνίας του Παρισιού και τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ). Για να είναι το σχέδιο πραγματικά φιλόδοξο, οι στόχοι πρέπει να ευθυγραμμιστούν πλήρως με τις συστάσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) και το επίπεδο φιλοδοξίας θα πρέπει να είναι υψηλότερο από την αρχή, δηλαδή από τώρα.

1.2. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να αρχίσει τη συλλογή δεδομένων ώστε να μπορέσει σύντομα να υποβάλει νομοθετικές προτάσεις σε τομείς όπου δεν υπάρχουν, λόγου χάρη στη φωτορύπανση και την επιβάρυνση από κραδασμούς.

1.3. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τη δημιουργία της πλατφόρμας ενδιαφερόμενων φορέων για τη μηδενική ρύπανση, με στόχο την επιτάχυνση της απορρύπανσης, και επιθυμεί να συνεργαστεί μέσω της ευρωπαϊκής πλατφόρμας ενδιαφερόμενων μερών για την κυκλική οικονομία ( 1 ) ή με άλλον τρόπο.

1.4. Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η αποκατάσταση και η αποζημίωση των ζημιών που συνδέονται με τη ρύπανση λαμβάνονται λιγότερο υπόψη στην ιεράρχηση της μηδενικής ρύπανσης. Πρέπει να οριστούν δράσεις για την περίπτωση που οι ρυπαίνοντες δεν μπορούν να εντοπιστούν ή δεν μπορούν να αποκαταστήσουν τις ζημίες.

1.5. Η ΕΟΚΕ προτείνει, κατά την αξιολόγηση των πηγών σωματιδίων, το οξειδωτικό δυναμικό τους και τα υπέρλεπτα σωματίδια να συμπεριληφθούν στη νομοθεσία και στην παρακολούθηση της ρύπανσης από σωματίδια.

1.6. Για την καταπολέμηση της θαλάσσιας ρύπανσης, όλοι οι λιμένες πρέπει να διαθέτουν προηγμένο σύστημα συλλογής και διαχείρισης απορριμμάτων. Επιπλέον, η ΕΕ πρέπει να παρέχει αδιαλείπτως κίνητρα για την απομάκρυνση απορριμμάτων από τη θάλασσα, τόσο για τη διευκόλυνση της απορρύπανσης όσο και για τη διασφάλιση μιας δευτερεύουσας δραστηριότητας, συμπληρωματικά προς την αλιευτική.

1.7. Ένα μέρος της ρύπανσης της θάλασσας από πλαστικά προέρχεται από τα εσωτερικά ύδατα. Η καθαριότητα των ευρωπαϊκών ποταμών μας απαιτεί συντονισμό μεταξύ των ενδιαφερόμενων χωρών.

1.8. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η διαχείριση των απορριμμάτων πρέπει να εναρμονιστεί και ότι η διαχείριση και η ανάκτηση των απορριμμάτων θα πρέπει να πραγματοποιούνται στο οικείο έδαφος ή όπου διατίθενται κατάλληλες εγκαταστάσεις ανακύκλωσης, ώστε να αποφεύγονται οι δυσμενείς επιπτώσεις τους σε τρίτες χώρες.

1.9. Μολονότι οι στόχοι καθορίζονται σε επίπεδο ΕΕ, η ΕΟΚΕ συνιστά τον καθορισμό ελάχιστων ορίων ανά χώρα, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι όλα τα κράτη μέλη θα σημειώνουν ικανοποιητική πρόοδο παρά το ότι θα ακολουθούν διαφορετικούς ρυθμούς.

1.10. Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη και την Επιτροπή να επιταχύνουν τη διαδικασία μετάβασης προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, οι οποίες είναι πολύ σημαντικές προκειμένου να επιτύχουν οι επιχειρήσεις τη διαδικασία απαλλαγής της παραγωγής από τις ανθρακούχες εκπομπές.

1.11. Η ΕΟΚΕ συγχαίρει την Επιτροπή για τη στρατηγική της επιστήμης των πολιτών προκειμένου να κινητοποιηθεί η συμμετοχή των ανθρώπων και να επιτευχθεί η δέσμευσή τους μέσω της ευαισθητοποίησης ως προς τη ρύπανση, την υγεία και την ευεξία.

2. Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

2.1. Το σχέδιο δράσης της ΕΕ για μηδενική ρύπανση των υδάτων, του αέρα και του εδάφους αποτελεί έναν από τους τελευταίους ακρογωνιαίους λίθους της Πράσινης Συμφωνίας. Θέτει ως πρωταρχικό στόχο για το 2050 τη μείωση της ρύπανσης σε επίπεδα που δεν είναι επιβλαβή για την ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον. Η Επιτροπή θα ενσωματώσει και θα συνδέσει όλες τις εν εξελίξει δράσεις για πολλαπλούς στόχους ρύπανσης ταυτόχρονα.

2.2. Σύμφωνα με το δίκαιο της ΕΕ και τις φιλοδοξίες της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, και σε συνέργεια με άλλες πρωτοβουλίες, έως το 2030 η ΕΕ θα πρέπει να μειώσει: — κατά περισσότερο από 55 % τις επιπτώσεις της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στην υγεία (πρόωροι θάνατοι)· — κατά 30 % το ποσοστό των ανθρώπων που πλήττονται μακροχρόνια από τον θόρυβο από μέσα μεταφοράς· — κατά 25 % τα οικοσυστήματα της ΕΕ στα οποία η ατμοσφαιρική ρύπανση απειλεί τη βιοποικιλότητα· — κατά 50 % τις απώλειες θρεπτικών ουσιών, τη χρήση χημικών φυτοφαρμάκων και τον κίνδυνο από αυτά, τη χρήση των πλέον επικίνδυνων φυτοφαρμάκων, και την πώληση αντιμικροβιακών ουσιών για εκτρεφόμενα ζώα και στις υδατοκαλλιέργειες· — κατά 50 % τα πλαστικά απορρίμματα στη θάλασσα και κατά 30 % τα μικροπλαστικά που εκλύονται στο περιβάλλον· — σε σημαντικό βαθμό τη συνολική παραγωγή αποβλήτων και κατά 50 % τα υπολειμματικά αστικά απόβλητα.

2.3. Οι εκθέσεις του σχεδίου παρακολούθησης και προβλέψεων της μηδενικής ρύπανσης που προβλέπονται για το 2022 και το 2024 θα αποσκοπούν στην αξιολόγηση της διαδικασίας επίτευξης των στόχων για το 2030 και θα αποτελέσουν το σημείο αναφοράς για τη λήψη αποφάσεων σχετικά με τα μέτρα που πρέπει να εφαρμοστούν ή να ενισχυθούν ώστε να εξασφαλιστεί η επιτυχία των στόχων για το 2030. Στη συνέχεια, θα καθοριστούν τα επόμενα βήματα για την επίτευξη μηδενικής ρύπανσης έως το 2050.

2.4. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών εγκαινιάζουν την πλατφόρμα ενδιαφερόμενων φορέων για τη μηδενική ρύπανση.

2.5. Θα επανεξεταστεί η οδηγία-πλαίσιο για τη θαλάσσια στρατηγική έως το 2023, με στόχο τη μείωση των πλαστικών και άλλων αποβλήτων, του υποθαλάσσιου θορύβου και των ρύπων.

2.6. Η αναθεώρηση της οδηγίας για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων και της οδηγίας για την ιλύ καθαρισμού λυμάτων θα ανεβάσει το επίπεδο φιλοδοξίας για την αφαίρεση των θρεπτικών ουσιών από τα λύματα και για την προετοιμασία των επεξεργασμένων υδάτων και της ιλύος για επαναχρησιμοποίηση. Θα αναθεωρηθεί ο κανονισμός για τις μεταφορές αποβλήτων, με στόχο τον καλύτερο έλεγχο των εξαγωγών αποβλήτων, τη διασφάλιση της βιώσιμης επεξεργασίας τους και τον περιορισμό των εξαγωγών με δυσμενείς επιπτώσεις στο περιβάλλον και την υγεία σε τρίτες χώρες.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Όπως αναφέρεται στο σχέδιο δράσης, η καταπολέμηση της ρύπανσης αποτελεί επίσης αγώνα υπέρ της δικαιοσύνης, καθώς τις πλέον επιβλαβείς επιπτώσεις στην υγεία τις υφίστανται οι πλέον ευάλωτες ομάδες. Σε αυτές περιλαμβάνονται τα παιδιά, οι ηλικιωμένοι ή τα άτομα με χρόνιες παθήσεις, τα άτομα με αναπηρία και τα άτομα που ζουν σε φτωχότερες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες ( 2 ) . Σε παγκόσμια κλίμακα, οι χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος πλήττονται περισσότερο από τις ασθένειες που σχετίζονται με τη ρύπανση, καθώς εκεί σημειώνεται το 92 % περίπου των θανάτων που σχετίζονται με αυτόν τον παράγοντα ( 3 )

3.2. Η ΕΟΚΕ στηρίζει το σχέδιο της Επιτροπής και τις εμβληματικές του πρωτοβουλίες για την ολοκληρωμένη αντιμετώπιση των διαφόρων μορφών ρύπανσης και τη συμμόρφωση με τις δεσμεύσεις της συμφωνίας του Παρισιού και τους ΣΒΑ. Για να είναι το σχέδιο πραγματικά φιλόδοξο, οι στόχοι πρέπει να ευθυγραμμίζονται πλήρως με τις συστάσεις του ΠΟΥ.

3.3. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την προσέγγιση της ενίσχυσης της υφιστάμενης νομοθεσίας σε διάφορους τομείς και της προσαρμογής της στους τομείς όπου δεν έχει εφαρμοστεί με επιτυχία, για παράδειγμα, όσον αφορά την ποιότητα του αέρα και των υδάτων. Επαναλαμβάνουμε ότι η περιβαλλοντική πολιτική της ΕΕ κατέδειξε ότι η ελλιπής, κατακερματισμένη και άνιση εφαρμογή της ευρωπαϊκής περιβαλλοντικής νομοθεσίας αποτελεί σοβαρό πρόβλημα σε πολλά κράτη μέλη ( 4 ) . Επιπλέον, δεν υπάρχει έλλειψη γνώσεων σχετικά με το τι πρέπει να γίνει. Υπάρχει έλλειψη τόσο εφαρμογής γνωστών μέτρων, συχνά αποφασισμένων από μακρού, όσο και πολιτικής βούλησης ( 5 )

3.4. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να αρχίσει τη συλλογή δεδομένων ώστε να μπορέσει σύντομα να υποβάλει νομοθετικές προτάσεις σε τομείς όπου δεν υπάρχουν, λόγου χάρη στη φωτορύπανση και την επιβάρυνση από κραδασμούς.

3.5. Ο βαθμός επίτευξης των στόχων θα αξιολογηθεί με βάση τα αποτελέσματα της παρακολούθησης και τις προοπτικές για το 2024. Με τον τρόπο αυτό θα ανοίξει η συζήτηση για την αξιολόγηση του επιπέδου φιλοδοξίας και, εάν χρειαστεί, την περαιτέρω αναθεώρηση των στόχων και της νομοθεσίας. Η ΕΟΚΕ εκφράζει τον φόβο ότι η διαδικασία αυτή θα είναι υπερβολικά χρονοβόρα, δεδομένου του σύντομου χρονικού διαστήματος που απομένει για την επίτευξη των στόχων του 2030, και πιστεύει ότι το επίπεδο φιλοδοξίας θα πρέπει να είναι υψηλότερο από την αρχή, δηλαδή από τώρα.

3.6. Οι στόχοι για την ατμοσφαιρική ρύπανση που έχουν τεθεί για το 2030 βασίζονται σε πολύ παλαιά έτη αναφοράς. Τα έτη αναφοράς διαφέρουν μεταξύ των διαφόρων στόχων, διότι βασίζονται σε δεδομένα και νομοθεσία που διαφέρουν. Μολονότι αληθεύει ότι οι μεγάλες περίοδοι σωρευτικών δεδομένων διευκολύνουν τις προβλέψεις, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι το χρονικό σημείο εκκίνησης για την αξιολόγηση της προόδου των στόχων θα πρέπει να ευθυγραμμιστεί για όλους τους στόχους, προκειμένου να διαμορφωθεί μια ρεαλιστική εικόνα του βαθμού επίτευξης.

3.7. Το ευνοϊκό πλαίσιο αναμένεται να βοηθήσει τις επιχειρήσεις και τις ΜΜΕ να εφαρμόσουν τη νομοθεσία για τον έλεγχο της ρύπανσης, διατηρώντας παράλληλα τον διοικητικό φόρτο στο ελάχιστο. Υπάρχει επίσης ανάγκη εναρμόνισης του κανονιστικού πλαισίου σε διεθνές επίπεδο, δεδομένου ότι η ρύπανση της ΕΕ δεν σταματά στα σύνορα.

3.8. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η διαδικασία συνεργασίας μεταξύ τομέων είναι απαραίτητη για να εξασφαλισθεί η μετάβαση. Ως εκ τούτου, εκφράζει την ικανοποίησή της για τη δημιουργία της πλατφόρμας ενδιαφερόμενων φορέων για τη μηδενική ρύπανση και επιθυμεί να συνεργαστεί μέσω της ευρωπαϊκής πλατφόρμας ενδιαφερόμενων μερών για την κυκλική οικονομία ή με άλλον τρόπο. Συνιστά επίσης τη στενή συνεργασία με τρίτες χώρες και τη δημιουργία χώρων συνεργασίας μεταξύ της κοινωνίας των πολιτών των διαφόρων περιφερειών, καθώς η ρύπανση δεν γνωρίζει σύνορα.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Η στήριξη που παρέχει η ΕΕ στην καινοτομία, τις επενδύσεις και την έρευνα στους τομείς νέου εξοπλισμού και νέων τεχνολογιών είναι σημαντική για όλες τις επιχειρήσεις, καθώς και για τη δημιουργία νέων ποιοτικών θέσεων εργασίας. Ωστόσο, πρέπει να γίνουν επενδύσεις: στη φύση και τη βιοποικιλότητα (αποκατάσταση οικοσυστημάτων και γεωργία αποκατάστασης)· στην ευημερία (βιώσιμες υποδομές και ανανεώσιμη/ενεργειακή μετάβαση, κτίρια και πράσινη/δημόσια κινητικότητα)· και στους ανθρώπους [εκπαίδευση και γεφύρωση του ψηφιακού χάσματος και του χάσματος έρευνας και ανάπτυξης (Ε & Α), φορολογικές μεταρρυθμίσεις για τη δημιουργία δικαιότερων και πιο ισότιμων ευκαιριών στην εκπαίδευση, την υγεία και το περιβάλλον].

4.2. Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η αποκατάσταση και η αποζημίωση των ζημιών που συνδέονται με τη ρύπανση λαμβάνονται λιγότερο υπόψη στην ιεράρχηση της μηδενικής ρύπανσης. Η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» δεν υπήρξε πολύ αποτελεσματική, όπως αποδεικνύεται από τον μεγάλο αριθμό ρυπασμένων περιοχών που εξακολουθούν να υπάρχουν στην ΕΕ. Πρέπει να οριστούν δράσεις για την περίπτωση που οι ρυπαίνοντες δεν μπορούν να εντοπιστούν ή δεν μπορούν να αποκαταστήσουν τις ζημίες.

4.3. Όσον αφορά την ατμοσφαιρική ρύπανση, η ΕΟΚΕ επιθυμεί να επιστήσει την προσοχή της Επιτροπής στα σωματίδια, τα οποία συνδέονται με εκατομμύρια πρόωρους θανάτους παγκοσμίως. Για την αξιολόγηση των τοξικολογικών επιπτώσεων των σωματιδίων στην ανθρώπινη υγεία θα πρέπει να καθιερωθεί ένα τυποποιημένο σύστημα μέτρησης που θα βασίζεται όχι μόνο στη συγκέντρωση μάζας αλλά και στο μέγεθος και τη χημική σύνθεση. Στην αξιολόγηση των πηγών σωματιδίων, είναι σημαντικά το οξειδωτικό δυναμικό τους και τα υπέρλεπτα σωματίδια, δεδομένου ότι από αυτά εξαρτάται ο βαθμός επικινδυνότητας· θα πρέπει συνεπώς να περιλαμβάνονται στη νομοθεσία και στην παρακολούθηση της ρύπανσης από σωματίδια.

4.4. Η νομοθεσία για τα ύδατα θα προσαρμοστεί σύμφωνα με τη μείωση των χημικών ρύπων και των μικροπλαστικών. Τα πλαστικά απορρίμματα είναι εξαιρετικά ανησυχητικά, καθώς η διάθεσή τους είναι περίπλοκη, απορροφούν άλλους ρύπους, ενώ δεν λαμβάνονται υπόψη οι υψηλές χημικές και τοξικολογικές επιπτώσεις των προσθέτων τους και των προϊόντων του κατακερματισμού τους, των νανοπλαστικών ( 6 ) . Οι χώρες του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) έχουν σημαντική συμβολή στα πλαστικά απορρίμματα που παράγονται σε άλλες χώρες και, ως εκ τούτου, πρέπει να εξευρεθούν λύσεις για τη διασυνοριακή ρύπανση και να θεσπιστεί ένα νέο ειδικό παγκόσμιο όριο για τα πλαστικά απορρίμματα. Η πρόληψη είναι επίσης ουσιαστικής σημασίας· πρέπει, λοιπόν, να ενθαρρυνθεί ο οικολογικός σχεδιασμός της παραγωγής και να δοθούν σχετικά κίνητρα. Η βιομηχανία και η περιβαλλοντική επιστήμη πρέπει να εργαστούν από κοινού για τη διερεύνηση βιώσιμων λύσεων.

4.5. Είναι σημαντικό, και ιδίως στον γεωργικό τομέα, να πραγματοποιηθούν επενδύσεις στην καινοτομία τεχνολογιών και λειτουργικών μοντέλων που να διευκολύνουν την επαναχρησιμοποίηση των υδάτων και να βελτιώνουν την ποιότητά τους, καθώς και την εφαρμογή λύσεων για τη μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος (π.χ. ως προς τη λιπαντική άρδευση, τη χρήση φυτοφαρμάκων και τις εκπομπές νιτρικών). Η ανάπτυξη ικανοτήτων των φορέων εκμετάλλευσης και η κατάρτιση στις νέες τεχνολογίες και τις ψηφιακές λύσεις θα διευκολύνουν την εφαρμογή τους και τη συμμόρφωση με τη νομοθεσία για τα ύδατα.

4.6. Τα απόβλητα από τις αλιευτικές δραστηριότητες, και ιδίως τα αλιευτικά δίχτυα, θα πρέπει να υπόκεινται σε αυστηρή διαχείριση. Δεδομένου ότι η κινητικότητα των πλαστικών απορριμμάτων στη θάλασσα διαμορφώνεται με τυχαίο τρόπο, πρέπει να εφαρμόζεται διεθνής νομοθεσία ή τουλάχιστον να γίνεται κατανομή ανάλογα με την παραγωγή και την κατανάλωση πλαστικών κάθε χώρας, έτσι ώστε ο ρυπαίνων περισσότερο να οφείλει να πληρώνει περισσότερο. Οι μη κυβερνητικές οργανώσεις (ΜΚΟ) και ορισμένες χώρες έχουν αποδείξει ότι υπάρχουν τα εργαλεία και τα άτομα που είναι ικανά να απομακρύνουν τα θαλάσσια απορρίμματα και ότι μπορούν να δημιουργηθούν οι λιμενικές δομές που απαιτούνται για την αποθήκευση και την ανακύκλωσή τους ( 7 ) . Ωστόσο, το μέτρο δεν εφαρμόζεται επειδή οι αλιείς δεν αποκομίζουν κανένα οικονομικό όφελος από τη συλλογή και τη διαλογή των απορριμμάτων και οι μικροί λιμένες δεν είναι ακόμη έτοιμοι για τη δραστηριότητα αυτή. Όλοι οι λιμένες, ακόμα και οι πιο μικροί, θα πρέπει να διαθέτουν ένα προηγμένο σύστημα συλλογής και διαφανούς διαχείρισης απορριμμάτων ( 8 ) . Η ΕΕ οφείλει να παρέχει αδιαλείπτως κίνητρα για τις δράσεις αυτές, τόσο για τη διευκόλυνση της απορρύπανσης όσο και για τη διασφάλιση μιας δευτερεύουσας δραστηριότητας, συμπληρωματικά προς την αλιευτική ( 9 )

4.7. Το 80 % των απορριμμάτων που βρίσκονται στις θάλασσες προέρχονται από τα εσωτερικά ύδατα (λίμνες και ποτάμια) ( 10 ) . Η διαχείριση και ο έλεγχος του προβλήματος γίνονται αποτελεσματικότερα στην πηγή του. Η καθαριότητα των ευρωπαϊκών ποταμών μας απαιτεί συντονισμό μεταξύ χωρών. Ωστόσο, οι ενδιαφερόμενες χώρες έχουν πολύ διαφορετικά νομικά συστήματα, καθώς και διάφορα επίπεδα κυβερνητικών υποχρεώσεων όσον αφορά τη διαχείριση των υδρολογικών λεκανών.

4.8. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η αντιμετώπιση των μειγμάτων χημικών ουσιών αποτελεί σημαντικό βήμα προόδου για την αξιολόγηση του κινδύνου των χημικών προϊόντων. Η έρευνα και η ανάπτυξη είναι ζωτικής σημασίας για την εξέλιξη της γνώσης, της αξιολόγησης και της διαχείρισης των μειγμάτων ( 11 )

4.9. Το να οδηγηθεί η ΕΕ προς τη μηδενική ρύπανση απαιτεί κίνητρα για τη διευκόλυνση της αλλαγής, ανάπτυξη ικανοτήτων σε νέες τεχνολογίες και ψηφιακές λύσεις, τεχνική βοήθεια, κοινωνική εκπαίδευση, καθώς και εναρμόνιση και εφαρμογή οδηγών ορθής πρακτικής για την παραγωγή και την κατανάλωση. Οι επιχειρήσεις χρειάζονται επαρκή ενέργεια, ανανεώσιμη και σε προσιτές τιμές, και αέρια καύσιμα μηδενικών ή χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών για την απαλλαγή των διαδικασιών παραγωγής από τις ανθρακούχες εκπομπές. Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη και την Επιτροπή να επιταχύνουν τη διαδικασία μετάβασης προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

4.10. Η αναθεώρηση της οδηγίας για τις βιομηχανικές εκπομπές παρέχει υψηλό επίπεδο προστασίας του περιβάλλοντος στο σύνολό του. Η εφαρμογή των βέλτιστων διαθέσιμων τεχνικών που δεν συνεπάγονται υπερβολικό κόστος θα αποτελούσε καταλληλότερη προσέγγιση για τις ΜΜΕ. Η εφαρμογή της οδηγίας για τις βιομηχανικές εκπομπές θα πρέπει να καλύπτει ολόκληρη την αλυσίδα αξίας, συμπεριλαμβανομένης της προμήθειας πρώτων υλών έξωθεν της ΕΕ. Τα επίπεδα συμμόρφωσης πρέπει να είναι νομικώς δεσμευτικά για τις βιομηχανικές εκπομπές, απαιτείται δε μια τυποποιημένη και αξιόπιστη μεθοδολογία παρακολούθησης που θα διασφαλίζει τη σύγκριση εξακριβωμένων δεδομένων, καθώς και μια εναρμονισμένη αξιολόγηση που θα διασφαλίζει ίσους όρους ανταγωνισμού σε ολόκληρη τη βιομηχανία της ΕΕ.

4.11. Η ΕΟΚΕ θεωρεί το θεματολόγιο δεξιοτήτων βασικό στοιχείο για την ανάπτυξη της αγοράς εργασίας, το οποίο κατευθύνει την κατάρτιση των επαγγελματιών προς την ευαισθητοποίησή τους ως προς το κλίμα, το περιβάλλον και την υγεία. Εκφράζει επίσης την ικανοποίησή της για την κατάρτιση των εργαζομένων του τομέα της υγείας και του κοινωνικού τομέα, η οποία θα βελτιώσει την ικανότητά τους να αντιμετωπίζουν τους περιβαλλοντικούς κινδύνους. Η στρατηγική αυτή θα διευκολύνει την προσαρμογή των επιχειρηματιών, των επιχειρήσεων, των ΜΜΕ, των αυτοαπασχολούμενων και όλων των εργαζομένων, ελαχιστοποιώντας τις απώλειες θέσεων εργασίας.

4.12. Οι δήμοι και οι περιφέρειες βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της εφαρμογής των προγραμμάτων κατά της ρύπανσης. Η πρόκληση για την υλοποίηση του θεματολογίου εξαρτάται από τις προσπάθειες των τοπικών και περιφερειακών αρχών. Είναι ζωτικής σημασίας να εναρμονιστούν οι απαιτήσεις και τα μέτρα σε όλες τις περιφέρειες και να διασφαλιστεί ότι η υλοποίηση και οι στόχοι που τελικά θα επιτευχθούν θα μείνουν σταθεροί με την πάροδο του χρόνου, ανεξάρτητα από τις πολιτικές αλλαγές. Μολονότι οι στόχοι καθορίζονται σε επίπεδο ΕΕ, η ΕΟΚΕ συνιστά τον καθορισμό ελάχιστων ορίων ανά χώρα, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι όλα τα κράτη μέλη θα σημειώνουν ικανοποιητική πρόοδο παρά το ότι θα ακολουθούν διαφορετικούς ρυθμούς.

4.13. Είναι σημαντικό να εναρμονιστεί η διαχείριση των απορριμμάτων, καθώς ο διαχωρισμός και η επεξεργασία δεν λειτουργούν ομοιόμορφα στις περιφέρειες της ΕΕ και στο τοπικό επίπεδο κάθε χώρας, με αποτέλεσμα να μειώνεται η αποτελεσματικότητα της διαχείρισης και η πρόληψη της ρύπανσης. Η εξαγωγή οιουδήποτε απορρίμματος που δεν ανταποκρίνεται στα πρότυπα της ΕΕ θα πρέπει να απαγορεύεται, ανεξάρτητα από τα κανονιστικά μέτρα της χώρας στην οποία πρόκειται να εξαχθεί. Επιπλέον, η διαχείριση και η ανάκτηση των απορριμμάτων της ΕΕ θα πρέπει να πραγματοποιούνται στο έδαφός της ή όπου διατίθενται κατάλληλες εγκαταστάσεις ανακύκλωσης, ώστε να αποφεύγονται οι επιπτώσεις τους σε τρίτες χώρες, ή όπου τα απορρίμματα χρησιμεύουν ως πρώτη ύλη σε βιώσιμη παραγωγή φιλική προς το περιβάλλον.

4.14. Η Επιτροπή θα αναπτύξει ολοκληρωμένο πλαίσιο παρακολούθησης και προοπτικών όσον αφορά τη μηδενική ρύπανση, προκειμένου να αξιολογεί τις επιπτώσεις της ρύπανσης στην υγεία, το περιβάλλον, την οικονομία και την κοινωνία. Πρέπει να συμπεριλαμβάνεται επίσης η παρακολούθηση της κατάστασης των ποταμών. Τα δεδομένα που συλλέγονται πρέπει να λαμβάνονται με τη χρήση τυποποιημένων μεθόδων, να είναι διαφανή, αξιόπιστα, ανιχνεύσιμα και διαθέσιμα σε όλους. Η βάση δεδομένων θα πρέπει να περιλαμβάνει τις πηγές των κύριων θεσμικών οργάνων που συνεργάζονται με την Επιτροπή, καθώς και κάθε αναγνωρισμένου φορέα που επιθυμεί να συμβάλει στην παρακολούθηση της ρύπανσης και των επιπτώσεών της.

4.15. Η ΕΟΚΕ συγχαίρει την Επιτροπή για τη στρατηγική της επιστήμης των πολιτών προκειμένου να κινητοποιηθεί η συμμετοχή των ανθρώπων και να επιτευχθεί η δέσμευσή τους μέσω της ευαισθητοποίησης ως προς τη ρύπανση, την υγεία και την ευεξία. Αυτό δίνει τη δυνατότητα στους ανθρώπους να παρακολουθούν τη ρύπανση και να ενσωματώνουν τα συλλεγόμενα δεδομένα για τη λήψη αποφάσεων. Για να εξασφαλιστεί η επιτυχία, πρέπει να διασφαλιστεί ο συντονισμός μεταξύ των αρχών, των ΜΚΟ, των κοινοτήτων και της επιστήμης.

Βρυξέλλες, 20 Οκτωβρίου 2021. Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Christa SCHWENG

(1) Ευρωπαϊκή πλατφόρμα ενδιαφερομένων φορέων για την κυκλική οικονομία.

(2) Έκθεση αριθ. 22/2018 του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (ΕΟΠ): Unequal exposure and unequal impacts (Άνιση έκθεση και άνισες επιπτώσεις).

(3) UNEA/EA.4/3 (2018): Σχέδιο εφαρμογής «Προς έναν πλανήτη χωρίς ρύπανση».

(4) ΕΕ C 110 της 22.3.2019, σ. 33.

(5) ΕΕ C 123 της 9.4.2021, σ. 76.

(6) Βλέπε Sendra et al., 2020.

(7) Οδηγία (EE) 2019/883 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Απριλίου 2019, σχετικά με τις λιμενικές εγκαταστάσεις παραλαβής για την παράδοση αποβλήτων από πλοία, για την τροποποίηση της οδηγίας 2010/65/ΕΕ και την κατάργηση της οδηγίας 2000/59/ΕΚ (ΕΕ L 151 της 7.6.2019, σ. 116).

(8) ΕΕ C 62 της 15.2.2019, σ. 207.

(9) Can fishers help cleaning the sea from plastic waste? (Μπορούν οι αλιείς να βοηθήσουν στον καθαρισμό της θάλασσας από τα πλαστικά απορρίμματα;), Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία των Ενώσεων Εργαζομένων στις Μεταφορές (ETF).

(10) Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το περιβάλλον, Marine plastic debris and microplastics (Θαλάσσια πλαστικά απορρίμματα και μικροπλαστικά), 2016.

(11) ΕΕ C 286 της 16.7.2021, σ. 181.