ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΑΡΜΟΔΙΑ ΓΙΑ τον Προϋπολογισμό Αρχή σχετικά με την κατάσταση στις 31 Δεκεμβρίου 1999 των εγγυήσεων που βαρύνουν τον γενικό προϋπολογισμό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΑΡΜΟΔΙΑ ΓΙΑ τον Προϋπολογισμό Αρχή σχετικά με την κατάσταση στις 31 Δεκεμβρίου 1999 των εγγυήσεων που βαρύνουν τον γενικό προϋπολογισμό

Η παρούσα έκθεση αφορά την κατάσταση των εγγυήσεων που βαρύνουν τον γενικό προϋπολογισμό κατά την ημερομηνία της έκθεσης.

Ανταποκρίνεται στη δήλωση της Επιτροπής κατά την ψήφιση του ΔΣΠ 1/91 να υποβάλει έκθεση «δύο φορές ετησίως στην Αρμόδια για τον Προϋπολογισμό Αρχή σχετικά με την κατάσταση των δημοσιονομικών εγγυήσεων και των αντίστοιχων κινδύνων».

Η παρούσα έκθεση υποβάλλεται σύμφωνα με τις διατάξεις που προβλέπονται στο άρθρο 134 του Δημοσιονομικού Κανονισμού, που εφαρμόζεται στον Γενικό Προϋπολογισμό των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

Η Επιτροπή έχει ήδη υποβάλει δεκαεπτά εκθέσεις αυτού του τύπου στην Αρμόδια για τον Προϋπολογισμό Αρχή.

Η παρούσα έκθεση περιλαμβάνει δύο μέρη και ένα παράρτημα :

1) Γεγονότα που συνέβησαν μετά την υποβολή της προηγούμενης έκθεσης, εξέλιξη της κατάστασης των κινδύνων και εγγυητικές παρεμβάσεις του προϋπολογισμού.

2) Εκτίμηση των πιθανών κινδύνων : χρηματοοικονομική κατάσταση των τρίτων χωρών δικαιούχων των σημαντικότερων δανειοδοτικών πράξεων.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΠΟΥ ΣΥΝΕΒΗΣΑΝ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΥΠΟΒΟΛΗ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ ΣΤΙΣ 30.6.1999, ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΚΑΙ ΕΓΓΥΗΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ : ΦΥΣΗ ΤΩΝ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΩΝ ΠΡΑΞΕΩΝ

1.1. Πράξεις μακροοικονομικού χαρακτήρα

1.2. Πράξεις μικροοικονομικού χαρακτήρα

2. ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΠΟΥ ΣΥΝΕΒΗΣΑΝ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΥΠΟΒΟΛΗ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ ΣΤΙΣ 30.6.1999

2.1. Ρουμανία

2.2. Βουλγαρία

2.3. Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας (ΠΓΔΜ)

2.4. Τατζικιστάν

2.5. Μολδαβία

2.6. Εγγύηση της Κοινότητας προς την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων σε περίπτωση απωλειών που προκύπτουν από δάνεια για έργα ανοικοδόμησης των περιοχών της Τουρκίας οι οποίες πλήγησαν από το σεισμό

2.7. Εγγύηση της Κοινότητας προς τη Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων σε περίπτωση απωλειών που προκύπτουν από δάνεια για έργα τα οποία υλοποιούνται εκτός της Κοινότητας (χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, χώρες της Μεσογείου, χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Ασίας, Νότια Αφρική)

3. ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ

3.1. Τρέχον υπόλοιπο κατά την ημερομηνία της έκθεσης

3.2. Μέγιστοι ετήσιοι κίνδυνοι για τον κοινοτικό προϋπολογισμό : πράξεις που έχουν εκταμιευθεί κατά την ημερομηνία της έκθεσης

3.3. Μέγιστοι θεωρητικοί ετήσιοι κίνδυνοι για τον κοινοτικό προϋπολογισμό

4. ΕΓΓΥΗΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ

4.1. Ενεργοποίηση ταμειακών διαθεσίμων

4.2. Ενεργοποίηση του Ταμείου Εγγύησης

4.3. Κατάσταση μη καταβληθεισών μέχρι την ημερομηνία της έκθεσης οφειλών

5. ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΔΑΝΕΙΟΔΟΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΓΓΥΗΣΕΙΣ ΥΠΕΡ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ

6. ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΤΑΜΕΙΟΥ ΕΓΓΥΗΣΗ ΣΤΙΣ 31.12.1999

7. ΣΧΕΤΙΚΗ ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΤΑΜΕΙΟΥ ΕΓΓΥΗΣΗΣ

ΜΈΡΟΣ ΔΕΎΤΕΡΟ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΔΥΝΗΤΙΚΩΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΗ ΣΥΓΚΥΡΊΑ ΣΤΙΣ ΤΡΙΤΕΣ ΧΩΡΕΣ ΜΕ ΤΙΣ ΟΠΟΙΕΣ ΕΧΟΥΝ ΣΥΝΑΦΘΕΙ ΟΙ ΠΛΕΟΝ ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΔΑΝΕΙΟΔΟΤΙΚΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ

1. Εισαγωγη

2. ΥΠΟΨΗΦΙΕΣ ΓΙΑ ΕΝΤΑΞΗ ΧΩΡΕΣ

ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ

ΕΣΘΟΝΙΑ

ΛΕΤΟΝΙΑ

ΛΙΘΟΥΑΝΙΑ

ΡΟΥΜΑΝΙΑ

3. ΔΥΤΙΚΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

ΒΟΣΝΙΑ-ΕΡΖΕΓΟΒΙΝΗ

ΠΡΩΗΝ ΓΙΟΥΓΚΟΣΛΑΒΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

4. ΝΕΑ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΑ ΚΡΑΤΗ

ΑΡΜΕΝΙΑ

ΛΕΥΚΟΡΩΣΙΑ

ΓΕΩΡΓΙΑ

ΜΟΛΔΑΒΙΑ

ΤΑΤΖΙΚΙΣΤΑΝ

ΟΥΚΡΑΝΙΑ

5. ΑΛΛΕΣ ΤΡΙΤΕΣ ΧΩΡΕΣ

Αλγερία

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

1. ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΠΟΥ ΚΑΛΥΠΤΕΙ Ο ΚΟΙΝΟΤΙΚΟΣ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ

1.1. Επεξηγήσεις των Πινάκων 1 έως 3

1.1.1. Μέγιστο ύψος των εγκεκριμένων δανείων (πίνακας 1)

1.1.2. Τρέχον υπόλοιπο δανειοδοτήσεων/δανειοληψιών (πίνακας 1)

1.1.3. Ύψος των ετήσιων κινδύνων (πίνακες 2 και 3)

1.2. Πίνακες για τις δανειοδοτικές πράξεις που καλύπτονται από την εγγύηση του προϋπολογισμού

1.3. Προβλέψεις σχετικά με τις υπογραφές και τις εκταμιεύσεις των δανείων ΕΤΕ

1.4. Τρόποι καταβολής της εγγύησης του προϋπολογισμού

1.4.1. Για τις δανειοδοτήσεις/δανειοληψίες

1.4.2. Για τις εγγυήσεις προς τρίτους

2. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΒΛΕΠΟΜΕΝΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΔΑΝΕΙΟΔΟΤΗΣΗΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΠΡΟΣ ΤΡΙΤΕΣ ΧΩΡΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 1997-1999 ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟΝ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟ ΤΟΥ ΤΑΜΕΙΟΥ ΕΓΓΥΗΣΗΣ (ΠΙΝΑΚΑΣ 4)

2.1. Αποθεματικό για τις εγγυήσεις των δανείων προς τρίτες χώρες

2.2. Βάσεις υπολογισμού της τροφοδότησης του Ταμείου Εγγύησης

2.3. Βάση τροφοδότησης του Ταμείου σε περίπτωση μερικής εγγύησης

2.4. Τροφοδότηση του Ταμείου Εγγύησης

2.5. Εναπομένον περιθώριο στο αποθεματικό εγγύησης

2.6. Εναπομένουσα ικανότητα δανειοδότησης

3. ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΙ ΠΙΝΑΚΕΣ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΑΝΑ ΧΩΡΑ

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΠΟΥ ΣΥΝΕΒΗΣΑΝ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΥΠΟΒΟΛΗ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ ΣΤΙΣ 30.6.1999, ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΚΑΙ ΕΓΓΥΗΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ : ΦΥΣΗ ΤΩΝ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΩΝ ΠΡΑΞΕΩΝ

Οι κίνδυνοι που καλύπτει ο κοινοτικός προϋπολογισμός αφορούν διάφορες δανειοληπτικές πράξεις και πράξεις εγγύησης οι οποίες ανήκουν σε δύο κατηγορίες : τα δάνεια μακροοικονομικού και τα δάνεια μικροοικονομικού χαρακτήρα.

1.1. Πράξεις μακροοικονομικού χαρακτήρα

Οι πράξεις αυτές περιλαμβάνουν κατ' αρχάς δάνεια για το ισοζύγιο πληρωμών, που προορίζονται για κράτη μέλη ή τρίτα κράτη και συνδυάζονται με την επιβολή οικονομικών όρων και την ανάληψη συγκεκριμένων υποχρεώσεων.

Στην κατηγορία αυτή ανήκει επίσης το δάνειο ύψους 1.250 εκατ. ευρώ που προορίζεται για τη χρηματοδότηση εισαγωγών γεωργικών προϊόντων και τροφίμων στην πρώην Σοβιετική Ένωση, γιατί ο κίνδυνος από αυτή την πράξη εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη μακροοικονομική και πολιτική εξέλιξη των δικαιούχων χωρών.

1.2. Πράξεις μικροοικονομικού χαρακτήρα

Πρόκειται για τη χορήγηση δανείων για τη χρηματοδότηση σχεδίων, με μεγάλη διάρκεια αποπληρωμής, ανάλογα με τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Τα δάνεια αυτά χορηγούνται γενικώς σε επιχειρήσεις, σε χρηματοπιστωτικά ιδρύματα ή σε τρίτα κράτη και, εκτός από την εγγύηση της Κοινότητας, καλύπτονται από τις συνήθεις τραπεζικές εγγυήσεις.

Εδώ περιλαμβάνονται τα δάνεια Ευρατόμ και ΝΚΜ στα κράτη μέλη καθώς και τα δάνεια που χορηγούνται από την Ευρατόμ και την ΕΤΕ εκτός Κοινότητας (χώρες της Μεσογείου, χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Ασίας, Δημοκρατία της Νότιας Αφρικής).

2. ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΠΟΥ ΣΥΝΕΒΗΣΑΝ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΥΠΟΒΟΛΗ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ ΣΤΙΣ 30.6.1999

Τα κυριότερα γεγονότα που συνέβησαν κατά το δεύτερο εξάμηνο του 1999 ήταν τα εξής:

2.1. Ρουμανία

Η Επιτροπή παρουσίασε στις 28 Ιουλίου 1999 πρόταση απόφασης του Συμβουλίου, η οποία αναφερόταν στη χορήγηση προς τη Ρουμανία πρόσθετης μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής ύψους 200 εκατ. ευρώ, με τη μορφή δανείου μέγιστης διάρκειας 10 ετών. Στις 8 Νοεμβρίου 1999 το Συμβούλιο αποφάσισε τη χορήγηση προς τη Ρουμανία συμπληρωματικής μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής ύψους 200 εκατ. ευρώ, με τη μορφή δανείου.

2.2. Βουλγαρία

Η Επιτροπή παρουσίασε στις 28 Ιουλίου 1999 πρόταση απόφασης του Συμβουλίου, η οποία αναφερόταν στη χορήγηση προς τη Βουλγαρία πρόσθετης μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής ύψους 100 εκατ. ευρώ, με τη μορφή δανείου μέγιστης διάρκειας 10 ετών. Στις 8 Νοεμβρίου 1999 το Συμβούλιο αποφάσισε τη χορήγηση προς τη Βουλγαρία συμπληρωματικής μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής ύψους 100 εκατ. ευρώ, με τη μορφή δανείου.

2.3. Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας (ΠΓΔΜ)

Η Επιτροπή παρουσίασε στις 28 Ιουλίου 1999 πρόταση απόφασης του Συμβουλίου, η οποία αναφερόταν στη χορήγηση πρόσθετης μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής στην πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας ύψους 50 εκατ. ευρώ με τη μορφή δανείου μέγιστης διάρκειας 15 ετών καθώς και 30 εκατ. ευρώ με τη μορφή δωρεών. Στις 8 Νοεμβρίου το Συμβούλιο αποφάσισε τη χορήγηση προς τη ΠΓΔΜ συμπληρωματικής μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής ύψους 50 εκατ. ευρώ, με τη μορφή δανείου καθώς και 30 εκατ. ευρώ με τη μορφή δωρεών.

2.4. Τατζικιστάν

Η Επιτροπή παρουσίασε στις 26 Ιουλίου 1999 πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για την τροποποίηση της απόφασης 97/787/ΕΚ, η οποία αναφερόταν στη χορήγηση έκτακτης χρηματοδοτικής ενίσχυσης στην Αρμενία και στη Γεωργία προκειμένου να επεκταθεί αυτή και στο Τατζικιστάν. Το ποσό που θα χορηγηθεί με τη μορφή δανείου μέγιστης διάρκειας 15 ετών θα ανέλθει σε 75 εκατ. ευρώ και με τη μορφή δωρεών σε 35 εκατ. ευρώ. Κατά την υποβολή της έκθεσης δεν είχε ληφθεί επίσημα καμία απόφαση του Συμβουλίου.

2.5. Μολδαβία

Η Επιτροπή παρουσίασε στις 22 Οκτωβρίου 1999 πρόταση απόφασης του Συμβουλίου, η οποία αναφερόταν στη χορήγηση προς τη Μολδαβία πρόσθετης μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής ύψους 15 εκατ. ευρώ με τη μορφή δανείου μέγιστης διάρκειας 10 ετών. Κατά την υποβολή της έκθεσης δεν είχε ληφθεί επίσημα καμία απόφαση του Συμβουλίου.

2.6. Εγγύηση της Κοινότητας προς την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων σε περίπτωση απωλειών που προκύπτουν από δάνεια για έργα ανοικοδόμησης των περιοχών της Τουρκίας οι οποίες πλήγησαν από το σεισμό

Η Επιτροπή παρουσίασε στις 20 Οκτωβρίου 1999 πρόταση απόφασης του Συμβουλίου, η οποία χορηγεί εγγύηση της Κοινότητας προς την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων σε περίπτωση απωλειών που προκύπτουν από δάνεια για έργα ανοικοδόμησης των περιοχών της Τουρκίας οι οποίες πλήγησαν από τον σεισμό. Η εγγύηση περιορίζεται στο 65% του συνολικού ποσού των πιστώσεων που ανοίχθηκαν, προσαυξημένου με όλα τα συναφή ποσά. Το συνολικό ανώτατο όριο των πιστώσεων που ανοίχθηκαν ανέρχεται σε 600 εκατ. ευρώ και καλύπτει περίοδο τριών ετών.

Το Συμβούλιο αποφάσισε στις 29 Νοεμβρίου 1999 τη χορήγηση εγγύησης της Κοινότητας προς την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων σε περίπτωση απωλειών που προκύπτουν από δάνεια για έργα ανοικοδόμησης των περιοχών της Τουρκίας οι οποίες πλήγησαν από το σεισμό. Η εγγύηση περιορίζεται στο 65% του συνολικού ποσού των πιστώσεων που ανοίχθηκαν, προσαυξημένου με όλα τα συναφή ποσά. Το συνολικό ανώτατο όριο των πιστώσεων που ανοίχθηκαν ανέρχεται σε 600 εκατ. ευρώ και καλύπτει περίοδο τριών ετών, που αρχίζει την 29η Νοεμβρίου 1999.

2.7. Εγγύηση της Κοινότητας προς τη Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων σε περίπτωση απωλειών που προκύπτουν από δάνεια για έργα τα οποία υλοποιούνται εκτός της Κοινότητας (χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, χώρες της Μεσογείου, χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Ασίας, Νότια Αφρική)

Η Επιτροπή παρουσίασε στις 23 Απριλίου 1999 πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για τη χορήγηση εγγύησης της Κοινότητας προς την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων σε περίπτωση απωλειών που προκύπτουν από δάνεια για έργα τα οποία υλοποιούνται εκτός της Κοινότητας (χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, χώρες της Μεσογείου, χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Ασίας, Δημοκρατία της Νότιας Αφρικής).

Η πρόταση απόφασης του Συμβουλίου αφορά την ανανέωση της τραπεζικής εγγύησης που χορηγήθηκε από την Κοινότητα προς την ΕΤΕ στις 14 Απριλίου 1997.

Το Συμβούλιο αποφάσισε στις 22 Δεκεμβρίου 1999, τη χορήγηση εγγύησης της Κοινότητας προς την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων σε περίπτωση απωλειών που προκύπτουν από δάνεια για έργα τα οποία υλοποιούνται εκτός της Κοινότητας (Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, χώρες της Μεσογείου, Λατινική Αμερική και Ασία, Δημοκρατία της Νότιας Αφρικής).

Η εγγύηση αυτή περιορίζεται στο 65% του συνολικού ποσού των ανοικτών πιστώσεων, προσαυξημένου με όλα τα συναφή ποσά. Το συνολικό ανώτατο όριο των πιστώσεων που ανοίχθηκαν ανέρχεται σε 18.410 εκατ. ευρώ και κατανέμεται ως εξής :

- Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη : 8.680 εκατ. ευρώ,

- Χώρες της Μεσογείου : 6.425 εκατ. ευρώ,

- Λατινική Αμερική/Ασία: 2.480 εκατ. ευρώ,

- Δημοκρατία της Νότιας Αφρικής : 825 εκατ. ευρώ,

και καλύπτει μία περίοδο επτά ετών που αρχίζει την 1η Φεβρουαρίου 2000 για την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, τις χώρες της Μεσογείου και τις χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Ασίας, την 1η Ιουλίου 2000 για τη Δημοκρατία της Νότιας Αφρικής και λήγει την 31η Ιανουαρίου 2007 για όλες τις περιοχές.

Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων καλείται να θεωρήσει ότι το ποσοστό 30% των χορηγούμενων δανείων της στα πλαίσια της παρούσας απόφασης είναι ένας στόχος που πρέπει να επιτευχθεί για την κάλυψη του εμπορικού κινδύνου με τη βοήθεια μη κρατικών εγγυήσεων, εάν είναι δυνατό με βάση κάθε ατομική περιφερειακή εντολή. Το ποσοστό αυτό πρέπει να διευρύνεται οποτεδήποτε είναι δυνατό και στο βαθμό που το επιτρέπει η αγορά.

3. ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ

Η εκτίμηση των κινδύνων που βαρύνουν τον κοινοτικό προϋπολογισμό μπορεί να γίνει κατά δύο έννοιες :

- Εκτίμηση, σε μία δεδομένη στιγμή, του συνόλου των τρεχόντων υπολοίπων των κεφαλαίων που αφορούν συγκεκριμένες πράξεις, όπως συνηθίζεται στους τραπεζικούς κύκλους (η κατάσταση περιγράφεται στον πίνακα 1 κατωτέρω).

- Εκτίμηση, σε σαφέστερα δημοσιονομικά πλαίσια, των ανώτατων κινδύνων εκταμίευσης που βαρύνουν κάθε χρόνο τον κοινοτικό προϋπολογισμό.

Όσον αφορά τη δεύτερη περίπτωση, η εκτίμηση μπορεί να γίνει κατά τους εξής δύο τρόπους :

- με βάση μόνο τις πράξεις οι οποίες είχαν εκταμιευθεί μέχρι την ημερομηνία σύνταξης της έκθεσης, με την προϋπόθεση της απουσίας πρόωρων εξοφλήσεων. Η κατάσταση περιγράφεται στον πίνακα 2 κατωτέρω (που εκφράζει το κατώτατο όριο των μέγιστων κινδύνων για τον κοινοτικό προϋπολογισμό).

- από την άποψη των προοπτικών, με βάση όλες τις πράξεις οι οποίες έχουν αποτελέσει αντικείμενο απόφασης του Συμβουλίου ή πρότασης της Επιτροπής, προκειμένου να εκτιμηθεί η επίπτωσή τους στους μελλοντικούς προϋπολογισμούς, στην περίπτωση που θα γίνονταν αποδεκτές οι προτάσεις της Επιτροπής. Η κατάσταση αυτή περιγράφεται στον πίνακα 3 κατωτέρω (που εκφράζει το ανώτατο όριο των μέγιστων κινδύνων για τον κοινοτικό προϋπολογισμό).

Ο τελευταίος τρόπος παρέχει τη δυνατότητα να δοθεί μια εικόνα του μεγέθους της εξέλιξης των κινδύνων που συνεπάγονται οι εξεταζόμενες προτάσεις. Ωστόσο, πρέπει να γίνουν ορισμένες υποθέσεις όσον αφορά τις ημερομηνίες εκταμίευσης και τους τρόπους αποπληρωμής, οι λεπτομέρειες των οποίων ευρίσκονται στο παράρτημα καθώς και όσον αφορά τα επιτόκια [1] και τις συναλλαγματικές ισοτιμίες [2].

[1] Εάν υποτεθεί ότι το μέσο επιτόκιο είναι 10% για τα δάνεια της ΕΤΕ. Για τις δανειοληψίες/δανειοδοτήσεις λαμβάνεται ως μέσο επιτόκιο το 4,4%. Για τις νέες πράξεις του πίνακα 3, το εφαρμοζόμενο επιτόκιο είναι 3,4675%.

[2] Για τα δάνεια σε άλλα νομίσματα εκτός του ευρώ, οι συναλλαγματικές ισοτιμίες που ελήφθησαν υπόψη είναι της 31.12.1999.

Τα αποτελέσματα περιλαμβάνονται στους πίνακες 1 έως 3, όπου γίνεται διαχωρισμός των κινδύνων που αφορούν τις χώρες της Κοινότητας και αυτών που αφορούν τις χώρες εκτός Κοινότητας.

Θα πρέπει να τονισθεί επίσης ότι τα αναφερόμενα στους πίνακες συνολικά ποσά καλύπτουν κινδύνους διαφορετικής φύσης : δανειοδότηση μιας χώρας υπό τη μορφή μακροοικονομικής ενίσχυσης, δανειοδοτήσεις προγραμμάτων για τα οποία έχουν δοθεί εγγυήσεις εκ μέρους αυτών που λαμβάνουν τα δάνεια, όπως στην περίπτωση των πράξεων του ΝΚΜ και της ΕΤΕ.

Η ανάλυση που ακολουθεί κάνει το διαχωρισμό ανάμεσα στο συνολικό κίνδυνο, τον κίνδυνο για τα κράτη μέλη και τον κίνδυνο για τις τρίτες χώρες.

3.1. Τρέχον υπόλοιπο κατά την ημερομηνία της έκθεσης

Η κατάσταση του υπολοίπου περιγράφεται στον πίνακα 1.

Ο συνολικός κίνδυνος ανέρχεται σε 14.524 εκατ. ευρώ κατά την ημερομηνία της έκθεσης, έναντι 13.088 εκατ. ευρώ στο τέλος του προηγούμενου εξαμήνου, δηλαδή αυξήθηκε κατά 11% [3].

[3] Ένα μέρος της εξέλιξης των υπολοίπων κατά τη διάρκεια του περασμένου εξαμήνου εξηγείται από τις διακυμάνσεις των τιμών συναλλάγματος για τα δάνεια σε άλλα νομίσματα εκτός του ευρώ.

Ο κατωτέρω πίνακας παρουσιάζει τις πράξεις που έχουν επίπτωση στην εξέλιξη του τρέχοντος υπολοίπου από την ημερομηνία της προηγούμενης έκθεσης.

σε εκατ. ευρώ

Τρέχον υπόλοιπο στις 30.6.1999 // 13 088

Αποπληρωμές δανείων

Ισοζύγιο πληρωμών : Ιταλία

Ευρατόμ

ΝΚΜ

Χρηματοδοτική ενίσχυση

Πρώην ΕΣΣΔ

ΕΤΕ //

0,0

- 1,3

- 27,7

- 10,0

0,0

- 216,2

Εκταμίευση δανείων

Χρηματοδοτική ενίσχυση

ΕΤΕ //

+ 108

+ 1. 365

Μεταβολή της συναλλαγματικής ισοτιμίας των άλλων νομισμάτων σε σχέση με το ευρώ // + 218,2

Τρέχον υπόλοιπο στις 31.12.1999 // 14 524

Το τρέχον υπόλοιπο σε κεφάλαιο των πράξεων υπέρ των κρατών μελών ανερχόταν σε 2.694 εκατ. ευρώ κατά την ημερομηνία της έκθεσης, με ποσοστό μείωσης 1,6% σε σχέση με τις 30.6.1999.

Όσον αφορά τους κινδύνους για τις τρίτες χώρες, το τρέχον υπόλοιπο σε κεφάλαιο κατά την ημερομηνία της έκθεσης ανερχόταν σε 11.830 εκατ. ευρώ, με ποσοστό αύξησης 14,3% σε σχέση με το προηγούμενο εξάμηνο.

3.2. Μέγιστοι ετήσιοι κίνδυνοι για τον κοινοτικό προϋπολογισμό : πράξεις που έχουν εκταμιευθεί κατά την ημερομηνία της έκθεσης

Η κατάσταση περιγράφεται στον πίνακα 2.

Ο συνολικός ετήσιος κίνδυνος αντιπροσωπεύει 4.060 εκατ. ευρώ για το 2000.

- Το ποσό που αντιστοιχεί στις πράξεις για τα κράτη μέλη ανέρχεται σε 2.733 εκατ. ευρώ για το έτος 2000 και συμπίπτει με την τελευταία δόση του δανείου της Ιταλίας.

- Ο κίνδυνος στα τρίτα κράτη υπολογίζεται σε 1.328 εκατ. ευρώ για το 2000.

Ο κίνδυνος στα τρίτα κράτη ανέρχεται σε 1.356 εκατ. ευρώ για την περίοδο 2001-2008.

3.3. Μέγιστοι θεωρητικοί ετήσιοι κίνδυνοι για τον κοινοτικό προϋπολογισμό

Η κατάσταση περιγράφεται στον πίνακα 3.

Ο κίνδυνος αυτός αντιπροσωπεύει 4.138 εκατ. ευρώ για το 2000, στη συνέχεια δε σταθεροποιείται σε 2.500 εκατ. ευρώ κατά την περίοδο 2001 - 2008.

- Η εξέλιξη των μέγιστων κινδύνων για τα κράτη μέλη είναι ίδια με αυτή του πίνακα 2.

- Ο κίνδυνος για τις τρίτες χώρες ανέρχεται σε 1.405 εκατ. ευρώ το 2000. Διαπιστώνεται αύξηση του κινδύνου από το 2001 έως το 2008, με μέσο ετήσιο ρυθμό 13%.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

4. ΕΓΓΥΗΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ

4.1. Ενεργοποίηση ταμειακών διαθεσίμων

Η Επιτροπή προσφεύγει στα ταμειακά διαθέσιμα βάσει του άρθρου 12 του κανονισμού αριθ. 1552/89 του Συμβουλίου της 29ης Μαΐου 1989, για την εφαρμογή της απόφασης 88/376/ΕΟΚ, Ευρατόμ σχετικά με το σύστημα των ιδίων πόρων των Κοινοτήτων. Η διαδικασία αυτή διευκολύνει να αποτραπούν οι καθυστερήσεις πληρωμών και των σχετικών εξόδων από την Επιτροπή για την εξυπηρέτηση δανείων, σε περίπτωση καθυστέρησης πληρωμής από τον οφειλέτη.

4.2. Ενεργοποίηση του Ταμείου Εγγύησης

Ο κανονισμός (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 2728/94 του Συμβουλίου, της 31ης Οκτωβρίου 1994, συνέστησε το Ταμείο Εγγύησης, το οποίο αφορά τις εξωτερικές ενέργειες. Σε περίπτωση καθυστέρησης πληρωμής οφειλών εκ μέρους δικαιούχου δανείου που χορηγήθηκε από την Κοινότητα, το ταμείο Εγγύησης παρεμβαίνει εντός τριών μηνών από την ημερομηνία λήξης της προθεσμίας πληρωμής για να αντιμετωπίσει την καθυστέρηση αυτή. Σε περίπτωση αδυναμίας αποπληρωμής δανείου χορηγηθέντος από την ΕΤΕ και υπό την εγγύηση της Κοινότητας, η Κοινότητα παρεμβαίνει εντός τριών μηνών από την ημερομηνία παραλαβής της επιστολής που αποστέλλει η ΕΤΕ ζητώντας την ενεργοποίηση της εγγύησης. Η Επιτροπή εξουσιοδοτεί τότε την ΕΤΕ να προβεί σε ανάληψη των αντιστοίχων ποσών από το Ταμείο Εγγύησης.

Για τους τόκους υπερημερίας από την ημερομηνία διάθεσης του ποσού από τα ταμειακά διαθέσιμα μέχρι την ημερομηνία παρέμβασης του Ταμείου Εγγύησης γίνεται προσφυγή στο Ταμείο Εγγύησης και οι τόκοι αυτοί αποδίδονται στα ταμειακά διαθέσιμα.

Κατά τη διάρκεια των 6 τελευταίων μηνών, το Ταμείο παρενέβη ως εγγυητής για τις παρακάτω οφειλέτριες χώρες :

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

4.3. Κατάσταση μη καταβληθεισών μέχρι την ημερομηνία της έκθεσης οφειλών [4]

[4] Πρόκειται για τις καθυστερούμενες δόσεις του Τατζικιστάν που αφορούν το δάνειο ύψους 1.250 εκατ. ευρώ που έχει χορηγηθεί από την Κοινότητα προς την πρώην Σοβιετική Ένωση και τις δημοκρατίες της, καθώς και για τις καθυστερούμενες δόσεις του δανείου της ΕΤΕ προς την πρώην Γιουγκοσλαβία στο πλαίσιο των μεσογειακών πρωτοκόλλων. Στα ποσά αυτά περιλαμβάνονται οι αδυναμίες αποπληρωμής που καλύπτονται από τον προϋπολογισμό.

Ποσά καθυστερημένων οφειλών ανά τρίτη χώρα κατά την ημερομηνία της έκθεσης

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

(1) Η κατανομή των καταβληθεισών οφειλών μεταξύ των δημοκρατιών της πρώην Γιουγκοσλαβίας δίδεται ενδεικτικά.

(2) Τα ποσά των εγγυητικών παρεμβάσεων για τις πράξεις της ΕΤΕ λαμβάνουν υπόψη τις μη καταβληθείσες εμπρόθεσμα οφειλές και τους δεδουλευμένους κατά την ημερομηνία ενεργοποίησης της κοινοτικής εγγύησης τόκους υπερημερίας.

(3) Τόκοι υπερημερίας καταλογισθέντες μεταξύ της ημερομηνίας ενεργοποίησης της κοινοτικής εγγύησης και της ημερομηνίας της έκθεσης. Οι εν λόγω τόκοι εμφαίνονται συνολικά για τις δημοκρατίες της πρώην Γιουγκοσλαβίας.

5. ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΔΑΝΕΙΟΔΟΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΓΓΥΗΣΕΙΣ ΥΠΕΡ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ

Ο μηχανισμός του Ταμείου Εγγύησης και του αποθεματικού εγγύησης περιορίζει στην πράξη την ικανότητα δανειοδότησης της Ένωσης προς τις τρίτες χώρες, λόγω του ότι οι διαθέσιμες πιστώσεις για να πραγματοποιηθούν οι υποχρεωτικές καταβολές με τη λήψη κάθε νέας απόφασης δανειοδότησης (ή κάθε ετήσιας δόσης στην περίπτωση εγγύησης για πολυετή δάνεια) περιορίζονται από το ποσό που είναι εγγεγραμμένο στις δημοσιονομικές προοπτικές στα πλαίσια του αποθεματικού εγγύησης [5].

[5] Το ποσό που είναι εγγεγραμμένο στις δημοσιονομικές προοπτικές 2000-2006 ανέρχεται σε 200 εκατ. ευρώ σε τιμές 1999.

Σε μια δεδομένη χρονική στιγμή, η ικανότητα δανειοδότησης αποτελεί το ισόποσο σε δάνεια του περιθωρίου που απομένει στο αποθεματικό εγγύησης. Το περιθώριο αυτό ισούται με τη διαφορά μεταξύ του αποθεματικού και του εκτιμώμενου ύψους της τροφοδότησης του Ταμείου Εγγύησης στα πλαίσια των πράξεων που έχουν ήδη αποφασισθεί ή που προετοιμάζονται.

Ο πίνακας 4 παρουσιάζει μια εκτίμηση της ικανότητας δανειοδότησης της Κοινότητας προς τρίτες χώρες για την περίοδο 1999 - 2001, η οποία είναι συμβατή με το μηχανισμό του Ταμείου Εγγύησης. Ο τρόπος υπολογισμού και οι κανονιστικές αναφορές περιγράφονται λεπτομερέστερα στο παράρτημα της παρούσας έκθεσης.

Με βάση τις αποφάσεις που εξέδωσε το Συμβούλιο, καθώς και εκείνες που έχουν προταθεί ή που προετοιμάζονται (βλέπε πίνακα 4), οι προβλέψεις χρησιμοποίησης του αποθεματικού εγγύησης για το 2000 ανέρχονται σε 176 εκατ. ευρώ, οπότε απομένει στο τέλος του 2000 διαθέσιμο περιθώριο στο αποθεματικό εγγύησης ύψους 27 εκατ. ευρώ.

Λαμβανομένης υπόψη της επίπτωσης στο αποθεματικό εγγυήσεων της τροφοδότησης του Ταμείου σχετικά με τα δάνεια που έχουν αποφασισθεί προηγουμένως και στα δάνεια που έχουν προταθεί και προετοιμάζονται το 2000, η ετήσια ικανότητα που παραμένει διαθέσιμη για δάνεια είναι η ακόλουθη :

- 297 εκατ. ευρώ για δάνεια που τυγχάνουν ολικής εγγύησης του κοινοτικού προϋπολογισμού ή,

- 457 εκατ. ευρώ για δάνεια με εγγύηση έως το 65% (κατ' εφαρμογή της απόφασης 2000/24/ΕΚ του Συμβουλίου της 22ας Δεκεμβρίου 1999).

Με βάση τις τρέχουσες εκτιμήσεις τροφοδότησης του Ταμείου, ο κατωτέρω πίνακας 4 αποδεικνύει ότι η εναπομένουσα ικανότητα δανειοδότησης είναι κατά πολύ περιορισμένη για το 2001.

6. ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΤΑΜΕΙΟΥ ΕΓΓΥΗΣΗ ΣΤΙΣ 31.12.1999

Στις 31.12.1999, το τρέχον υπόλοιπο των δανειοδοτήσεων και των εγγυήσεων δανείων υπέρ τρίτων χωρών, προσαυξημένο κατά τους ληξιπρόθεσμους τόκους, ανερχόταν σε 12.052 εκατ. ευρώ.

Σε εκατ. EUR

// Κατάσταση στις 31.12.1999

1. Τρέχον υπόλοιπο δανειοδοτικών / δανειοληπτικών πράξεων // 1.591

2. Τρέχον υπόλοιπο ΕΤΕ // 10.137

3. Τρέχον υπόλοιπο αδυναμιών πληρωμής // 158

4. Τόκοι υπερημερίας // 37

5. Ληξιπρόθεσμοι τόκοι [6] // 129

[6] Ληξιπρόθεσμοι τόκοι, υπό την έννοια που καθορίζεται στον κανονισμό περί ιδρύσεως του Ταμείου Εγγύησης.

ΣΥΝΟΛΑ // 12.052

Η σχέση μεταξύ του ποσού του Ταμείου και εκείνου του τρέχοντος υπολοίπου, κατά τον ορισμό που δίδεται στον Κανονισμό, αντιστοιχεί σε 10,9%, ποσό που υπερβαίνει το 10% που καθορίζεται για το ποσό-στόχο στον κανονισμό που διέπει το Ταμείο Εγγύησης, Σύμφωνα με τις ισχύουσες κανονιστικές διατάξεις, στην περίπτωση αυτή το υπερβάλλον εγγράφεται σε ειδική γραμμή της κατάστασης εσόδων του γενικού προϋπολογισμού των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Κατά το κλείσιμο του οικονομικού έτους 1999, το εν λόγω υπερβάλλον ανερχόταν σε 107,9 εκατ. ευρώ, επρόκειτο δε να επιστραφεί στον προϋπολογισμό κατά το πρώτο εξάμηνο του 2000.

Το Ταμείο Εγγύησης μπορεί να φθάσει σε ποσό της τάξης των 1.422 εκατ. ευρώ κατά το κλείσιμο του οικονομικού έτους 2000, υπό τις εξής προϋποθέσεις :

- καταβολή 176 εκατ. ευρώ από το αποθεματικό εγγύησης του 2000.

- εάν δεν υπάρξουν αθετήσεις υποχρεώσεων εκ μέρους των οφειλετών οι οποίες να απαιτούν την παρέμβαση του Ταμείου.

- εάν δε σημειωθεί καθυστερημένη αποπληρωμή των καθυστερουμένων από τις χώρες που αθέτησαν τις υποχρεώσεις τους.

- απόδοση των τοποθετήσεων της κινητής περιουσίας του Ταμείου της τάξης των 41 εκατ. ευρώ κατά το 2000.

7. ΣΧΕΤΙΚΗ ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΤΑΜΕΙΟΥ ΕΓΓΥΗΣΗΣ

Η σχέση μεταξύ του ποσού του Ταμείου στις 31.12.1999 (1.313 εκατ. ευρώ) και του μεγίστου ετήσιου κινδύνου των δανείων προς τις τρίτες χώρες (που ορίζεται ως το συνολικό ύψος των καταβολών αποπληρωμής), όπως προβλέπεται για το 2000 στον πίνακα 3 (1.405 εκατ. ευρώ ), αντιστοιχεί σε 93%.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Μέρος δεύτερο εκτιμηση των δυνητικων κινδυνων: οικονομικη και χρηματοπιστωτικη συγκυρία στις τριτες χωρες με τις οποιες εχουν συναφθει οι πλεον σημαντικες δανειοδοτικες πραξεις

1. Εισαγωγη

Τα στοιχεία που δίνονται στα προηγούμενα μέρη παρέχουν πληροφορίες για τις ποσοτικές πτυχές των κινδύνων που βαρύνουν τον γενικό προϋπολογισμό. Ωστόσο, τα στοιχεία αυτά πρέπει να εξεταστούν υπό το φως των ποιοτικών παραγόντων του κινδύνου, οι οποίοι εξαρτώνται από το είδος της πράξης και από την χρηματοοικονομική ευρωστία του δανειζομένου. Τα πλέον πρόσφατα γεγονότα που μπορούν να επηρεάσουν τον κίνδυνο χώρας σε σχέση με το χαρτοφυλάκιο εγγυήσεων αναλύονται κατωτέρω.

Η εκτίμηση του κινδύνου χώρας που παρουσιάζεται στο δεύτερο μέρος του παρόντος εγγράφου παρέχει ένα πλήρες σύνολο δεικτών κινδύνου χώρας, υπό μορφή ολοσέλιδου πίνακα για κάθε χώρα (βλέπε παραρτήματα), για όλες τις τρίτες χώρες που έχουν λάβει από την Κοινότητα μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή και έχουν ανεξόφλητες οφειλές έναντι της ΕΚ. Οι πίνακες συμπληρώνονται με αναλυτικά σχόλια για τις χώρες για τις οποίες είναι διαθέσιμες νέες σημαντικές πληροφορίες που μεταβάλλουν την αξιολόγηση του κινδύνου σε σχέση με την προηγούμενη έκθεση, η οποία κάλυπτε το πρώτο εξάμηνο του 1999. Σύντομα σχόλια διατυπώνονται για τις χώρες που δεν έχουν ακόμη αποπληρώσει τα δάνεια που έλαβαν στο πλαίσιο των εμπορικών πιστώσεων ύψους 1.250 εκατ. ECU που χορηγήθηκαν στη Σοβιετική Ένωση το 1991.

Οι εκτιμήσεις που παρουσιάζονται στο παρόν μέρος δεν αφορούν περιοχές άλλες από εκείνες που αναφέρονται ανωτέρω, κυρίως διότι τα ανοίγματα της ΕΚ σε άλλες περιοχές (κυρίως υπό μορφή εγγυήσεων δανείων της ΕΤΕπ) αντιπροσωπεύουν μικρό μόνο μέρος του συνόλου των ανοιγμάτων της και είναι επαρκώς διαφοροποιημένα από γεωγραφική άποψη.

2. ΥΠΟΨΗΦΙΕΣ ΓΙΑ ΕΝΤΑΞΗ ΧΩΡΕΣ

ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ

Η επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας στα τέλη του 1998 συνεχίστηκε στο πρώτο εξάμηνο του 1999 με μια μηδενική σχεδόν αύξηση του ΑΕΠ λόγω της μείωσης των εξαγωγών και της σημαντικής πτώσης της βιομηχανικής παραγωγής. Η πτωτική τάση των πωλήσεων στο βιομηχανικό τομέα και στο λιανικό εμπόριο συνεχίστηκε στο μεγαλύτερο μέρος του 1999. Η αναμενόμενη αναζωογόνηση της ανάπτυξης στην ΕΕ και το τέλος της κρίσης στο Κοσσυφοπέδιο θα τονώσουν κατά πάσα πιθανότητα την αναπτυξιακή διαδικασία στη Βουλγαρία το 2000 και 2001, αλλά προς το παρόν δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις διατηρήσιμης αναπτυξιακής πορείας. Τα δημόσια οικονομικά εξακολουθούν να βρίσκονται σε ικανοποιητική κατάσταση, ο πληθωρισμός είναι χαμηλός και το υψηλό επίπεδο των συναλλαγματικών διαθεσίμων στηρίζει την αξιοπιστία του καθεστώτος νομισματικού συμβουλίου (currency board).

Αντίθετα, το εμπορικό ισοζύγιο επιδεινώθηκε σημαντικά και εκτιμάται ότι το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών θα υπερβεί το 6% του ΑΕΠ. Η εξέλιξη αυτή μπορεί εν μέρει να αποδοθεί στην κρίση στο Κοσσυφοπέδιο, αλλά ο κυριότερος παράγοντας είναι η αναδιάρθρωση του τομέα της μεταποίησης η οποία οδήγησε σε μείωση της βιομηχανικής παραγωγής και αύξηση των εισαγωγών κεφαλαιακών αγαθών. Το έλλειμμα χρηματοδοτήθηκε ιδίως με ιδιωτικοποιήσεις μεγάλων επιχειρήσεων, στις οποίες συμμετείχαν ξένοι επενδυτές, και με τη στήριξη των διεθνών χρηματοδοτικών οργανισμών.

Η συνολική μακροοικονομική σταθεροποίηση ήταν ιδιαίτερα σημαντική, αλλά σε μεσοπρόθεσμη βάση υπάρχουν ακόμα κίνδυνοι διαταραχής της βουλγαρικής οικονομίας. Το χρονοδιάγραμμα των ιδιωτικοποιήσεων των κρατικών επιχειρήσεων τηρείται, αλλά η υπερβολική έμφαση που δόθηκε στις εξαγορές από τα διευθυντικά στελέχη και το προσωπικό των επιχειρήσεων επιβραδύνει τις απαραίτητες εκσυγχρονιστικές και αναδιαρθρωτικές προσπάθειες. Επιπλέον, ο τραπεζικός τομέας ήταν επιφυλακτικός στις χρηματοδοτήσεις των εγχώριων βιομηχανιών και οι ξένοι επενδυτές διστάζουν να δεσμευθούν σε μεγάλη κλίμακα. Η αναδιάρθρωση των κρατικών επιχειρήσεων και του μεταποιητικού τομέα συνοδεύεται από αύξηση της ανεργίας, ενώ η ανεπαρκής διοικητική διάρθρωση και η έλλειψη διαφανούς επιχειρηματικού περιβάλλοντος εξακολουθούν να εμποδίζουν την οικονομική ανάπτυξη.

Η υλοποίηση του προγράμματος μεταρρυθμίσεων που συμφωνήθηκε με το ΔΝΤ συνεχίζεται σύμφωνα με το προβλεπόμενο χρονοδιάγραμμα, με μικρές μόνο καθυστερήσεις στην τήρηση των ημερομηνιών-στόχων. Για το 2000 πρέπει να αναμένονται αυξημένες δυσχέρειες στην εκπλήρωση των κριτηρίων υλοποίησης των διαρθρωτικών συνιστωσών του προγράμματος, ιδίως όσον αφορά την αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων κοινής ωφελείας, η οικονομική κατάσταση των οποίων δεν είναι καθόλου ικανοποιητική. Είναι επομένως πιθανό ότι η αποφασιστικότητα της κυβέρνησης να συνεχίσει το πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων στον τομέα αυτό θα τεθεί σε δοκιμασία την άνοιξη. Ο πρόσφατος ανασχηματισμός της κυβέρνησης καταδεικνύει ωστόσο σαφώς την ισχυρή προτεραιότητα που δίδεται στην ένταξη στην ΕΕ και στις οικονομικές μεταρρυθμίσεις.

ΕΣΘΟΝΙΑ

Μετά την απότομη κάμψη της οικονομικής δραστηριότητας στην Εσθονία στα τέλη 1998 και στις αρχές 1999, η οικονομική ανάπτυξη αναζωογονήθηκε στο τρίτο τρίμηνο του 1999. Οι βραχυπρόθεσμοι δείκτες εμφανίζουν μια γενική ανάκαμψη της οικονομικής δραστηριότητας. Οι νομισματικές συνθήκες είναι σήμερα πιο ευνοϊκές και χάρη στην υποχώρηση του πληθωρισμού τα επιτόκια μειώθηκαν και η πιστωτική επέκταση επιταχύνθηκε. Η ανατίμηση του δολαρίου έναντι του ευρώ (και επομένως της εσθονικής κορόνας) αποτέλεσε έναν πρόσθετο θετικό παράγοντα.

Μετά τη σημαντική επιδείνωση των δημόσιων οικονομικών στο πρώτο εξάμηνο του 1999, η αύξηση του δημοσιονομικού ελλείμματος τέθηκε υπό έλεγχο στο δεύτερο εξάμηνο του έτους. Αναμένεται ωστόσο ότι στο τέλος του έτους το έλλειμμα θα ανέλθει στο 4,5% του ΑΕΠ. Για το 2000, η κυβέρνηση είναι αποφασισμένη να εφαρμόσει αυστηρή δημοσιονομική πολιτική και να ισοσκελίσει τον προϋπολογισμό σε ένα χαμηλότερο επίπεδο δαπανών σε ονομαστικούς όρους. Προτεραιότητα έχει επίσης δοθεί στη μείωση της ανεργίας, η οποία αυξήθηκε σε ιδιαίτερα μεγάλο βαθμό στα τέλη 1998 και στις αρχές 1999. Στο μέτωπο αυτό οι ενδείξεις είναι ενθαρρυντικές και ο αριθμός των καταγραμμένων ανέργων παρέμεινε σταθερός στο δεύτερο εξάμηνο του 1999.

Η εξασθένηση της εγχώριας ζήτησης είχε ως αποτέλεσμα την ταχεία μείωση του εμπορικού ελλείμματος και του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Η υποχώρηση των εισαγωγών αγαθών ήταν ιδιαίτερα σημαντική, ενώ εκείνη των εξαγωγών ήταν πιο περιορισμένη κυρίως χάρη στη συνεχή αύξηση των εξαγωγών προς την ΕΕ - η οποία είναι ο κυριότερος εμπορικός εταίρος της Βουλγαρίας. Μεγάλη αύξηση σημείωσε το πλεόνασμα στον τομέα των υπηρεσιών (κυρίως χάρη στις μεταφορές και τον τουρισμό). Συνολικά, η εξέλιξη αυτή επέτρεψε τη διαμόρφωση πλεονάσματος στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών στο τρίτο τρίμηνο του 1999, αμβλύνοντας έτσι τις ανησυχίες των διεθνών επενδυτών για την μακροοικονομική κατάσταση της χώρας. Η χρηματοδότηση του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών παραμένει ικανοποιητική και επέτρεψε μια σταθερή αύξηση των συναλλαγματικών διαθεσίμων, ενώ το εξωτερικό δημόσιο χρέος είναι ακόμα πολύ περιορισμένο (περίπου 5% του ΑΕΠ σε ακαθάριστη βάση. το συνολικό εξωτερικό χρέος της χώρας αντιπροσωπεύει 57,5% του ΑΕΠ). Το Σεπτέμβριο του 1999 ο οργανισμός Standard and Poors' επιβεβαίωσε την προηγούμενη βαθμολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας της Εσθονίας.

Η Εσθονία ολοκληρώνει τις διαπραγματεύσεις για μια συμφωνία Stand-by με το ΔΝΤ, η οποία αναμένεται να εγκριθεί στις αρχές του 2000. Η βελτίωση της εμπιστοσύνης της αγοράς κατέστησε δυνατή μια σημαντική μείωση της προσαύξησης κινδύνου στις αποδόσεις των εκφρασμένων σε κορόνες περιουσιακών στοιχείων, αλλά και των επιτοκίων που καταβάλλουν οι κάτοικοι της χώρας για δάνεια σε συνάλλαγμα.

ΛΕΤΟΝΙΑ

Στο πρώτο εξάμηνο του 1999, το ΑΕΠ της Λετονίας μειώθηκε κατά 2% σε σύγκριση με την ίδια περίοδο του προηγούμενου έτους. Ο δείκτης βιομηχανικής παραγωγής παρουσιάζει συνεχή αύξηση από το Μάιο και από το Σεπτέμβριο κυμαίνεται στα επίπεδα του 1998. Αντίθετα, η δραστηριότητα στον τομέα των μεταφορών σημείωσε ιδιαίτερα σημαντική κάμψη στο τρίτο τρίμηνο του 1999, που σχετίζεται ιδίως με τη διαμετακόμιση πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων. Ο πληθωρισμός ήταν χαμηλός σε όλη τη διάρκεια του έτους. Το επίσημο ποσοστό πληθωρισμού μειώθηκε στο 9,1% στα τέλη Νοεμβρίου, μετά τη κορύφωσή του στο 10,2% τον Απρίλιο.

Όσον αφορά το εξωτερικό εμπόριο, οι εξαγωγές προς την ΕΕ αυξήθηκαν περαιτέρω και αναμένεται ότι θα συνεχίσουν να αυξάνονται, παράλληλα με τη μείωση των εξαγωγών προς τη Ρωσία. Κατά τους πρώτους επτά μήνες του έτους οι συνολικές εξαγωγές μειώθηκαν σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους, αλλά η μείωση των εισαγωγών ήταν ακόμα πιο σημαντική. Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών ανήλθε στο 9,1% στο πρώτο εξάμηνο του 1999, έναντι 11,1% στα δύο εξάμηνα του 1998.

Το 1998, το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης, εκτός εσόδων από ιδιωτικοποιήσεις, ανήλθε στο 0,8% του ΑΕΠ αλλά η δημοσιονομική κατάσταση στο πρώτο εξάμηνο του 1999 αφήνει να διαφανεί μια επιδείνωση το 1999 λόγω της επίπτωσης στα δημόσια έσοδα από την επιβράδυνση της ανάπτυξης, της αύξησης των δαπανών για συντάξεις, επιδόματα ανεργίας και αμοιβές προσωπικού στο δημόσιο τομέα μετά τις αυξήσεις που χορήγησε η κυβέρνηση στα τέλη του 1998. Για την αντιμετώπιση της εντεινόμενης δημοσιονομικής ανισορροπίας, το Κοινοβούλιο ενέκρινε τον Αύγουστο ένα συμπληρωματικό προϋπολογισμό για τους υπόλοιπους μήνες του έτους, το οποίο περιλάμβανε περικοπές δαπανών που ισοδυναμούν με το 1,5% του ΑΕΠ, καθώς και αυξήσεις στους συντελεστές των ειδικών φόρων κατανάλωσης στα οινοπνευματώδη, τα καύσιμα και τα καπνά.

Μετά τις δυσχέρειες που αντιμετώπισαν πολλές τράπεζες ως αποτέλεσμα της κρίσης στην Ρωσία, οι ενδείξεις στον τραπεζικό τομέα εμφανίζουν τάση για επιστροφή στη σταθερότητα. Οι παρεμβάσεις της Τράπεζας της Λετονίας στην αγορά συναλλάγματος στο δεύτερο εξάμηνο του 1999 οδήγησαν στην επιβολή αυστηρότερων νομισματικών όρων και σε περιορισμένη αύξηση των επιτοκίων.

Το Δεκέμβριο του 1999, το ΔΝΤ ενέκρινε μια συμφωνία stand-by (SBA) με τη Λετονία, 16μηνης διάρκειας και ποσού ισοδύναμου με 33 εκατ. SDR (περίπου 45 εκατ. EUR) για τη στήριξη του οικονομικού προγράμματος της κυβέρνησης στην περίοδο 2000-2001. Η κυβέρνηση της Λετονίας δεν προτίθεται να προβεί σε αναλήψεις στο πλαίσιο της συμφωνίας αυτής, στην οποία αποδίδει καθαρά προληπτικό χαρακτήρα. Το εξωτερικό χρέος της κεντρικής κυβέρνησης ανερχόταν σε 620 εκατ. USD στα τέλη Νοεμβρίου 1999 (δηλαδή σε λιγότερο από το 1% του ΑΕΠ) και περιλάμβανε ευρωομολογίες αξίας 225 εκατ. USD. Έως τα τέλη Μαρτίου 2000 η Λετονία πρέπει να καταβάλει σε διάφορους χρηματοδοτικούς οργανισμούς περίπου 34 εκατ. EUR για την αποπληρωμή του εξωτερικού της χρέους.

ΛΙΘΟΥΑΝΙΑ

Οι οικονομικές επιπτώσεις της ρωσικής κρίσης έπληξαν την οικονομία της Λιθουανίας με κάποια υστέρηση λόγω των προσπαθειών της κυβέρνησης να αμβλύνει τον αντίκτυπο της αρνητικής εξωτερικής διαταραχής με συνοδευτικά μέτρα. Παρά την αντικυκλική αυτή πολιτική, ο δυναμισμός της παραγωγικής διαδικασίας μειώθηκε από το δεύτερο εξάμηνο του 1998 και μετά. Η εξέλιξη αυτή οφείλεται κυρίως στην κατάρρευση των κυριότερων εξαγωγικών αγορών της Λιθουανίας στα ΝΑΚ μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση του φθινοπώρου 1998, καθώς και στις διακυμάνσεις της παραγωγής του μόνου διυλιστηρίου της χώρας το οποίο εξαρτάται από ασταθείς παραδόσεις ρωσικού πετρελαίου και αντιπροσωπεύει περίπου το ένα δέκατο του ΑΕΠ της Λιθουανίας. Επιπλέον, η σύνδεση του εθνικού νομίσματος με το δολάριο ΗΠΑ είχε ως αποτέλεσμα μια αισθητή ανατίμηση του λίτας έναντι των νομισμάτων σημαντικών ευρωπαϊκών εταίρων, μειώνοντας έτσι την ανταγωνιστικότητα της χώρας στις ευρωπαϊκές αγορές. Για το λόγο αυτό, ο ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ επιβραδύνθηκε κατά περίπου 3% το 1999. Αναμένεται ωστόσο ότι η οικονομική δραστηριότητα θα επιταχυνθεί το 2000 χάρη στους ταχύτερους ρυθμούς ανάπτυξης στην ΕΕ και στην ανάκαμψη των αγορών στα ΝΑΚ.

Ο ρυθμός αύξησης των τιμών καταναλωτή επιβραδύνθηκε αισθητά. Εκτός από την ανατίμηση του λίτας, οι χαμηλές τιμές των εισαγόμενων αγαθών και η πλεονάζουσα προσφορά γεωργικών προϊόντων στην εγχώρια αγορά συνέβαλαν στη μείωση του δείκτη τιμών καταναλωτή από το 2,4% το Δεκέμβριο 1998 στο 0,3% το Δεκέμβριο 1999. Παρά κάποιες πληθωριστικές πιέσεις λόγω της ελευθέρωσης των τιμών και της αύξησης των παγκόσμιων τιμών των πρώτων υλών, προβλέπεται ότι ο πληθωρισμός θα παραμείνει σε χαμηλά επίπεδα στο προσεχές μέλλον.

Η επιβράδυνση της ανάπτυξης και η αναδιάρθρωση της οικονομίας είχαν ως αποτέλεσμα την αύξηση της ανεργίας σε όλη τη διάρκεια του έτους, η οποία ανήλθε στο 10% το Δεκέμβριο. Το μέσο ποσοστό ανεργίας αυξήθηκε στο 8,4% για το σύνολο του 1999 έναντι 6,4% το 1998, και ενδέχεται να αυξηθεί ακόμα περισσότερο δεδομένου ότι οι απώλειες θέσεων απασχόλησης λόγω των αναδιαρθρώσεων συνεχίζονται.

Η κατάσταση των δημόσιων οικονομικών επιδεινώθηκε σημαντικά όταν οι επιπτώσεις της κρίσης στην Ρωσία έγιναν αισθητές στην οικονομία της Λιθουανίας. Τα έσοδα του τακτικού προϋπολογισμού παρουσίασαν υστέρηση σε σχέση με τους στόχους, λόγω της συρρίκνωσης της φορολογικής βάσης και της αύξησης των δαπανών για τη στήριξη επιχειρήσεων που επλήγησαν από τη κρίση. Το δημοσιονομικό έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης αυξήθηκε από το 2% περίπου του ΑΕΠ το 1997 σε περισσότερο από 5% το 1998 και ενδέχεται να είναι ακόμα υψηλότερο το 1999. Για να επαναφέρει τα δημόσια οικονομικά σε διατηρήσιμα επίπεδα, το κοινοβούλιο ενέκρινε περικοπές δαπανών και θέσπισε ένα πρόγραμμα για την αντιμετώπιση της κρίσης, το οποίο προέβλεπε την αναβολή της πληρωμής της τρίτης και τελευταίας δόσης της επιστροφής των αποταμιεύσεων, η οποία ισοδυναμεί με περίπου 1,5% του ΑΕΠ, την υπογραφή συμφωνίας stand-by με το ΔΝΤ για την αποφυγή των ταμειακών περιορισμών, καθώς και διάφορες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που αποσκοπούν να θέσουν τα δημόσια οικονομικά σε διατηρήσιμη πορεία. Τα περισσότερα από τα μέτρα αυτά προορίζονται να ενσωματωθούν στον υπό κατάρτιση προϋπολογισμό του έτους 2000. Αναμένεται ότι η συμφωνία stand-by με το ΔΝΤ θα υπογραφεί στις αρχές του 2000.

Σημαντική επιδείνωση λόγω της ρωσικής κρίσης παρουσίασαν οι εξωτερικοί λογαριασμοί, καθώς οι εξαγωγικές αγορές συρρικνώθηκαν και οι εισαγωγές παρέμειναν σχετικά υψηλές λόγω της πολιτικής για τη σταθεροποίηση της ανάπτυξης που εφαρμόζει η κυβέρνηση της Λιθουανίας και των συνεχιζόμενων αναγκών για εκσυγχρονισμό και αναδιάρθρωση της οικονομίας. Μόνο από τα μέσα 1999 και μετά άρχισαν οι εισαγωγές να μειώνονται ταχύτερα από τις εξαγωγές, επιτρέποντας έτσι τη μείωση του εμπορικού ελλείμματος. Οι άμεσες ξένες επενδύσεις παρέμειναν σχετικά ανεπηρέαστες από την επιβράδυνση της δραστηριότητας και συνέβαλαν στη χρηματοδότηση του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, το οποίο υπερβαίνει το 10% του ΑΕΠ. Παρόλο που προς το παρόν η χρηματοδότησή του δεν αποτελεί σημαντικό πρόβλημα, το σημερινό επίπεδο του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών απαιτεί τη λήψη διορθωτικών μέτρων μεσοπρόθεσμα.

ΡΟΥΜΑΝΙΑ

Στο δεύτερο εξάμηνο του 1999, η Ρουμανία παρέμεινε εγκλωβισμένη σε μια σοβαρή ύφεση. Εν μέσω εκτεταμένων χρηματοπιστωτικών προβλημάτων, μακροοικονομικών ανισορροπιών, χαμηλών εισροών κεφαλαίων, αυξανόμενης ανεργίας και άτολμων αναδιαρθρώσεων μεγάλων ζημιογόνων εταιρειών, η πρόοδος στην εδραίωση της μακροοικονομικής σταθερότητας και στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των αγορών ήταν περιορισμένη.

Στο δεύτερο εξάμηνο του 1999, η οικονομική δραστηριότητα συνέχισε να επιβραδύνεται και εκτιμάται ότι το ΑΕΠ μειώθηκε κατά περίπου 4% σε πραγματικούς όρους στο σύνολο του έτους. Από την πλευρά των δαπανών, οι επενδύσεις παρουσίασαν ισχυρή πτώση, ως αποτέλεσμα της χαμηλής συνολικής ζήτησης, της επίπτωσης από τη διατήρηση των επιτοκίων σε υψηλά επίπεδα για μεγάλο χρονικό διάστημα και των δυσχερειών εξεύρεσης εξωτερικής χρηματοδότησης. Σημειώθηκε ωστόσο μια περιορισμένη ανάκαμψη των εξαγωγών και των λιανικών πωλήσεων. Η δημοσιονομική θέση παρέμεινε ασταθής αλλά οι ρυθμοί εκτέλεσης του προϋπολογισμού ήταν πιο ικανοποιητικοί στο δεύτερο εξάμηνο του έτους. Ωστόσο, η προσφυγή στην εγχώρια αγορά για τη χρηματοδότηση του προϋπολογισμού προκαλεί ακόμη αμφιβολίες ως προς τη διατηρησιμότητα της δημοσιονομικής θέσης, λαμβανομένης υπόψη της μικρής διάρκειας και των υψηλών αποδόσεων των τίτλων εσωτερικού χρέους.

Η υποχώρηση των ονομαστικών και των πραγματικών επιτοκίων στο δεύτερο εξάμηνο του 1999 αποτελεί σημαντικό βήμα προς τη βελτίωση της μακροοικονομικής κατάστασης. Η μείωση των επιτοκίων οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στα μέτρα που λήφθηκαν για την αντιμετώπιση των ιδιαίτερα σοβαρών προβλημάτων του δημόσιου χρηματοπιστωτικού τομέα, στη μείωση των περιθωρίων κινδύνου μετά την επιτυχή αποπληρωμή από τη Ρουμανία των εξωτερικών οφειλών της στο πρώτο εξάμηνο, καθώς και στην αυξημένη ρευστότητα στη διατραπεζική αγορά. Ωστόσο η αύξηση της ρευστότητας έρχεται σε σύγκρουση με το στόχο της κεντρικής τράπεζας για έλεγχο του πληθωρισμού. Πράγματι, ο δείκτης τιμών καταναλωτή αυξήθηκε από 32% στην αρχή του έτους στο 55% στο τέλος του έτους.

Στην πραγματικότητα, οι νομισματικές αρχές επεδίωξαν πολλούς στόχους ταυτόχρονα, και ιδίως την ενίσχυση της σταθερότητας του εθνικού νομίσματος, την αύξηση του επιπέδου των συναλλαγματικών διαθεσίμων, τον έλεγχο της ρευστότητας και την εξασφάλιση κάποιας διολίσθησης, σε πραγματικούς όρους, του εθνικού νομίσματος για τη στήριξη των εξαγωγών. Δεν μπόρεσαν όμως να επιτύχουν κανέναν από αυτούς. Υπό τις συνθήκες αυτές, η προσέλκυση περισσότερων ξένων κεφαλαίων και η πραγματοποίηση ουσιαστικής προόδου στις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις παραμένουν κεντρικοί στόχοι, η επίτευξη των οποίων θα έλυνε τα διλήμματα της κεντρικής τράπεζας όσον αφορά την ακολουθητέα πολιτική και θα καταργούσε έτσι τους περιορισμούς στη νομισματική πολιτική της.

Το δεύτερο εξάμηνο του 1999 χαρακτηρίστηκε από τη μείωση των ελλειμμάτων στο εμπορικό ισοζύγιο και στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Για το σύνολο του 1999 αναμένεται μια μείωση κατά το ήμισυ του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών σε περίπου 1,5 δισ. USD. Πράγματι, η μείωση της εγχώριας ζήτησης και οι δυσχέρειες άντλησης χρηματοδοτικών πόρων είχαν ως αποτέλεσμα μια απότομη μείωση των εισαγωγών, ενώ η ισχυρότερη ανάπτυξη στην ΕΕ και η επίπτωση της σημαντικής υποτίμησης του εθνικού νομίσματος σε πραγματικούς όρους στα τέλη 1998 και στις αρχές 1999 επέτρεψαν τη διατήρηση των εξαγωγών στα προηγούμενα επίπεδά τους. Ωστόσο, η συνολική κατάσταση του ισοζυγίου πληρωμών εξακολουθεί να μην είναι ικανοποιητική. Πράγματι, η χαμηλή διεθνής αξιοπιστία της Ρουμανίας και το αφιλόξενο και μη ευνοϊκό για τις επενδύσεις περιβάλλον αποθαρρύνει τις εισροές ξένων κεφαλαίων. Η Ρουμανία δεν μπόρεσε να εκδώσει ομόλογα σε ευρώ και σε γεν λόγω του πολύ υψηλού περιθωρίου κινδύνου που απαιτεί η αγορά. Η αύξηση των επίσημων συναλλαγματικών διαθεσίμων από το πολύ χαμηλό επίπεδό τους στο τέλος του πρώτου εξαμήνου επιτεύχθηκε αποκλειστικά σχεδόν με αγορές της Εθνικής Τράπεζας της Ρουμανίας στην εγχώρια αγορά. i

Αντιμέτωπη με σοβαρά προβλήματα ισοζυγίου πληρωμών, η κυβέρνηση συμφώνησε με τους Διεθνείς Χρηματοδοτικούς Οργανισμούς τη σύναψη ορισμένων νέων δανείων διαρθρωτικής προσαρμογής. Στις 10 Ιουνίου 1999, η Παγκόσμια Τράπεζα ενέκρινε πιστώσεις αξίας 325 εκατ. USD (περιλαμβανομένου ενός νέου δανείου για τη διαρθρωτική προσαρμογή του ιδιωτικού τομέα (PSAL) ποσού 300 εκατ. USD) ενώ στις 5 Αυγούστου το Διοικητικό Συμβούλιο του ΔΝΤ ενέκρινε μια νέα συμφωνία stand-by ποσού 400 εκατ. SDR (550 εκατ. USD). Τον Αύγουστο, η Παγκόσμια Τράπεζα αποδέσμευσε ένα ποσό 150 USD στο πλαίσιο του PSAL, ενώ το ΔΝΤ προέβη σε μια πρώτη και περιορισμένη πληρωμή ποσού 73 εκατ. USD. Η πληρωμή της δεύτερης δόσης (περίπου 200 εκατ. USD), που είχε προγραμματιστεί για τον Οκτώβριο, αναβλήθηκε επανειλημμένα και η εκταμίευσή της δεν κατέστη δυνατή το 1999. Η Παγκόσμια Τράπεζα δεν ήταν μέχρι σήμερα σε θέση να αποδεσμεύσει την τελευταία δόση, ποσού 150 εκατ. USD, του δανείου δια τη διαρθρωτική προσαρμογή του γεωργικού τομέα, το οποίο εγκρίθηκε αρχικά το 1997 και παρατάθηκε στα τέλη του 1998.

3. ΔΥΤΙΚΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

ΒΟΣΝΙΑ-ΕΡΖΕΓΟΒΙΝΗ

Στην περίοδο 1996-98, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη κατόρθωσε να διατηρήσει ένα μέσο ρυθμό ανάπτυξης 35% περίπου. Ο υψηλός αυτός ρυθμός ανάπτυξης επιτεύχθηκε από πολύ χαμηλά αρχικά επίπεδα του ΑΕΠ και χάρη στην εξωτερική χρηματοδότηση ύψους 5,1 δισ. USD στο πλαίσιο του Προγράμματος Οικονομικής Ανασυγκρότησης και Ανοικοδόμησης για την Βοσνία-Ερζεγοβίνη το οποίο υποστηρίζεται από την κοινότητα των διεθνών χορηγών. Παρά την ταχύρυθμη οικονομική ανάπτυξη, ο πληθωρισμός μειώθηκε γρήγορα σε λιγότερο από 10% στο σύνολο της χώρας, χάρη στην αυστηρή τήρηση των κανόνων του συστήματος νομισματικού συμβουλίου (CBA) και στις επιφυλακτικές δημοσιονομικές πολιτικές που εφαρμόστηκαν στο πλαίσιο ενός μακροοικονομικού προγράμματος που υποστηρίζεται από το ΔΝΤ με μια SBA. Η ισοτιμία του konvertible marka (KM) εξακολουθεί να συνδέεται με σχέση 1:1 με το γερμανικό μάρκο (ευρώ) στο πλαίσιο του CBA. Για το 1999 προβλέπεται επιβράδυνση της αύξησης του πραγματικού ΑΕΠ στο 12% έναντι πρόβλεψης 16% πριν από την κρίση του Κοσσυφοπεδίου, κυρίως ως αποτέλεσμα της επίπτωσης της κρίσης αυτής στο εμπόριο και στις επενδύσεις στις αρχές του έτους. Η ανεργία παραμένει υψηλή και στις δύο οντότητες και κυμαίνεται γύρω από το επίπεδο του 40%. Το 1999, και οι δύο οντότητες υποχρεώθηκαν να ισοσκελίσουν τους προϋπολογισμούς τους και να περικόψουν τις δαπάνες κατά 30% περίπου, κυρίως λόγω των αρνητικών επιπτώσεων της κρίσης στο Κοσσυφοπέδιο στο πρώτο εξάμηνο του 1999. Παρόλο που το σχέδιο προϋπολογισμού της Republika Srpska για το 2000 φαίνεται ισοσκελισμένο, η Ομοσπονδία παρουσίασε ένα σχέδιο προϋπολογισμού που υπερβαίνει τα ανώτατα όρια δαπανών των συστάσεων του ΔΝΤ.

Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών εξακολουθεί να εμφανίζει ιδιαίτερα σημαντικό έλλειμμα (22% περίπου του ΑΕΠ το 1999), το οποίο χρηματοδοτείται κυρίως με συνδρομές χορηγών και αντικατοπτρίζει τα υψηλά επίπεδα των εισαγωγών που σχετίζονται με την ανοικοδόμηση της χώρας. Τα επίσημα συναλλαγματικά διαθέσιμα σε ακαθάριστη βάση ισοδυναμούν με τις εισαγωγές 3 περίπου μηνών, ή περίπου 600 εκατ. KM, μετά από μια ουσιαστική αύξηση στο πρώτο εξάμηνο του 1999 που αντικατοπτρίζει την αυξημένη αποδοχή του KM και στις δύο οντότητες. Το εξωτερικό χρέος της Βοσνίας Ερζεγοβίνης παραμένει υψηλό (περίπου 70% του ΑΕΠ στα τέλη 1998), και εν μέρει οφείλεται στο σημαντικό χρέος που κληρονόμησε από την πρώην Γιουγκοσλαβία. Ωστόσο, οι δαπάνες εξυπηρέτησης του χρέους ως ποσοστό των εξαγωγών αγαθών και υπηρεσιών είναι χαμηλές σε σύγκριση με το δείκτη του χρέους ως ποσοστό του ΑΕΠ, γεγονός που αντικατοπτρίζει τους προνομιακούς όρους μεγάλου μέρους του χρέους και τις ευνοϊκές συμφωνίες αναδιάταξής του με τους πιστωτές της Λέσχης του Λονδίνου και της Λέσχης του Παρισιού. Οι παράγοντες αυτοί εξηγούν τις προβλέψεις για συνεχή μείωση του δείκτη χρέος/ΑΕΠ και του δείκτη εξυπηρέτησης του χρέους στα επόμενα χρόνια, παρά το σημαντικό εξωτερικό δανεισμό για την ανοικοδόμηση της χώρας. Στην Βοσνία-Ερζεγοβίνη, οι δύο οντότητες οφείλουν να παράσχουν στο κράτος (με αναλογία 61:39 για την Ομοσπονδία και την RS, αντίστοιχα) τους πόρους που είναι αναγκαίοι για την εξυπηρέτηση του χρέους.

Το Μάιο του 1998 το ΔΝΤ ενέκρινε μια συμφωνία SBA (ποσού 81 εκατ. USD) και τον Ιούνιο του 1999 αποφάσισε να αυξήσει τη συνδρομή του κατά 23 εκατ. USD λόγω των αρνητικών επιπτώσεων της κρίσης στο Κοσσυφοπέδιο. Η Παγκόσμια Τράπεζα εφαρμόζει στην Βοσνία- Ερζεγοβίνη δύο προγράμματα βοήθειας στο πλαίσιο πολιτικών για τη στήριξη της μεταρρύθμισης των δημόσιων οικονομικών και για την προώθηση των ιδιωτικοποιήσεων των επιχειρήσεων και των κρατικών τραπεζών. Τα προγράμματα αυτά χρηματοδοτούνται με ευνοϊκούς όρους με δύο πιστωτικές διευκολύνσεις IDA συνολικού ποσού 134 εκατ. USD, περιλαμβανομένης μιας προσαύξησης 28 εκατ. USD για να ληφθεί υπόψη ο αρνητικός αντίκτυπος της κρίσης στο Κοσσυφοπέδιο. Δεν είναι διαθέσιμες συγκεκριμένες πληροφορίες σχετικά με τους δείκτες κινδύνου για την Βοσνία-Ερζεγοβίνη, δεδομένου ότι οι σχετικοί οργανισμοί δεν παρέχουν κατατάξεις πιστοληπτικής ικανότητας για τη χώρα αυτή. Για τους δυνητικούς επενδυτές στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, ο κίνδυνος χώρας παραμένει υψηλός.

ΠΡΩΗΝ ΓΙΟΥΓΚΟΣΛΑΒΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

Η οικονομική δραστηριότητα στην ΠΓΔΜ σημείωσε σημαντική κάμψη το 1999 κυρίως λόγω της κρίσης στο Κοσσυφοπέδιο, η οποία είχε ως αποτέλεσμα τη διαταραχή των εμπορικών ροών της χώρας, την απότομη μείωση των ΑΞΕ και μια μαζική εισροή προσφύγων. Από τα τέλη του πολέμου η κατάσταση έχει αναστραφεί και η ανοικοδόμηση του Κοσσυφοπεδίου αποτελεί πλέον ισχυρό αναπτυξιακό παράγοντα για τη χώρα. Οι εξαγωγές της ΠΓΔΜ προς το Κοσσυφοπέδιο αυξάνονται με ταχείς ρυθμούς και η παρουσία του προσωπικού διεθνών ανθρωπιστικών οργανώσεων και των διεθνών στρατιωτικών δυνάμεων αυξάνει αισθητά την εσωτερική ζήτηση. Κατά συνέπεια, δεν είναι πιθανό ότι θα επαληθευτούν οι προηγούμενες προβλέψεις για ουσιαστική μείωση του ΑΕΠ το 1999. Αναμένεται αντίθετα ότι το πραγματικό ΑΕΠ θα σημειώσει αύξηση 2,7% το 1999.

Παράλληλα με τη σημαντική επιβράδυνση των οικονομικών μεταρρυθμίσεων τα τελευταία δύο χρόνια, η ΠΓΔΜ εξακολουθεί να αντιμετωπίζει προβλήματα ανταγωνιστικότητας, όπως καταδεικνύεται από το υψηλό έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών το οποίο το 1998 ανήλθε σε περίπου 290 εκατ. USD (8% του ΑΕΠ). Παρόλο που η προσπάθειες διεθνούς ανθρωπιστικής βοήθειας στο Κοσσυφοπέδιο στήριξαν τις εξαγωγές και συνέβαλαν στην ιδιαίτερα σημαντική μείωση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών το 1999 σε 123 εκατ. USD, η βελτίωση αυτή ενδέχεται να είναι προσωρινή. Στα τέλη του 1999, το υπόλοιπο το εξωτερικού χρέους της χώρας αυξήθηκε σε 1.482 εκατ. EUR (44% του ΑΕΠ, από 41% το 1998) και οι δαπάνες για την εξυπηρέτησή του αυξήθηκαν απότομα από 127 εκατ. EUR το 1998 σε 162 εκατ. EUR το 1999 (12% των εξαγωγών αγαθών και υπηρεσιών).

Τον Ιούνιο του 1998, το ΔΝΤ ενέκρινε το αίτημα της ΠΓΔΜ για μια δεύτερη ESAF για τη στήριξη ενός αναθεωρημένου πλαισίου πολιτικής (Απρίλιος 1998 - Απρίλιος 2000). Λόγω όμως των εκτεταμένων επιπτώσεων της κρίσης στο Κοσσυφοπέδιο, και λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι δεν κατέστη δυνατή η επίτευξη συμφωνίας για ένα κατάλληλο χρονοδιάγραμμα μεσοπρόθεσμων διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, με την επακόλουθη de facto αναστολή του προγράμματος το 1999, προβλέπεται εφεξής η αντικατάσταση του προγράμματος που λήγει τον Απρίλιο του 2000 με ένα οικονομικό πρόγραμμα που θα υλοποιηθεί με τη βοήθεια μιας SBA. Το πρόγραμμα αυτό θα μπορούσε να υποστηριχθεί και από την Παγκόσμια Τράπεζα με ένα δεύτερο δάνειο για τη διαρθρωτική προσαρμογή του χρηματοπιστωτικού τομέα και των επιχειρήσεων (FESAL) για τη διευκόλυνση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων. Οι διαπραγματεύσεις με τους διεθνείς χρηματοδοτικούς οργανισμούς για την επίτευξη συμφωνίας σχετικά με το πρόγραμμα αυτό συνεχίζονται.

4. ΝΕΑ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΑ ΚΡΑΤΗ

ΑΡΜΕΝΙΑ

Το ΑΕΠ της Αρμενίας αυξήθηκε κατά 7,2% το 1998 και κατά 6,1% τους εννέα πρώτους μήνες του 1999. Ωστόσο η αύξηση αυτή επιτεύχθηκε κυρίως με εξωτερικές χρηματοδοτήσεις, ιδίως από την Παγκόσμια Τράπεζα και το ΔΝΤ, οι οποίες επέτρεψαν στην Αρμενία να εμφανίσει μεγάλα ελλείμματα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών και στη δημοσιονομική της θέση. Χάρη στην επιστροφή της κυβέρνησης σε μια αυστηρότερη δημοσιονομική και νομισματική πολιτική, αναμένεται ότι ο πληθωρισμός δεν θα υπερβεί το 2% στο σύνολο του 1999. Στους πρώτους επτά μήνες του 1999, ο κρατικός προϋπολογισμός εμφάνισε έλλειμμα ίσο με το 4,5% του ΑΕΠ, έναντι 1,4% στην αντίστοιχη περίοδο του 1998 και 4,8% στο σύνολο του 1998. Οι καθυστερούμενες φορολογικές οφειλές αυξάνονται με ανησυχητικό ρυθμό. Ωστόσο, μετά τη θέσπιση μιας δέσμης μέτρων λιτότητας τον Αύγουστο του 1999 οι εισπράξεις φόρων παρουσίασαν σταθερή βελτίωση και αναμένεται πλέον ότι οι στόχοι για τα έσοδα του προϋπολογισμού το 1999 θα επιτευχθούν.

Ως αποτέλεσμα του εμπορικού αποκλεισμού της χώρας, της χρηματοπιστωτικής κρίσης στη Ρωσία και της σχετικής ισχύος του ντραμ, το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών της Αρμενίας αντιπροσώπευε το 1998 το 27,3% του ΑΕΠ. Παρόλο που η αξία των εισαγωγών ήταν περισσότερο από τρεις φορές υψηλότερη από εκείνη των εξαγωγών, το εμπορικό έλλειμμα μειώθηκε ωστόσο κατά 9,2% στο 28% του ΑΕΠ στην περίοδο Ιανουαρίου-Ιουνίου 1999, χάρη στην ταχύτερη υποχώρηση των εισαγωγών σε σχέση με τις εξαγωγές. Οι εισροές πόρων από εκπατρισμένους αρμένιους, διεθνείς χρηματοδοτικούς οργανισμούς και ξένες χώρες (ιδίως από τις ΗΠΑ), αλλά και τα σημαντικά ποσά των άμεσων ξένων επενδύσεων, εμπόδισαν την αποσταθεροποίηση της οικονομίας υπό την επίδραση αυτών των ανισορροπιών. Είναι ωστόσο σαφές ότι τα ελλείμματα αυτά είναι δυσβάστακτα μακροπρόθεσμα. Το ανεξόφλητο υπόλοιπο του εξωτερικού χρέους της χώρας αυξάνεται και αναμένεται να ανέλθει στο 50% του ΑΕΠ στα τέλη του 2000. Χάρη στα έσοδα από τις ιδιωτικοποιήσεις, τα ακαθάριστα συναλλαγματικά διαθέσιμα κυμαίνονται ακόμα σε ικανοποιητικά επίπεδα που αντιστοιχούν στις εισαγωγές 3,7 μηνών. Μετά από μια ελαφρά υποτίμηση ως αποτέλεσμα της ρωσικής κρίσης, το εθνικό νόμισμα ανατιμήθηκε ελαφρά τους τελευταίους μήνες και το Δεκέμβριο του 1999 ανερχόταν στα 515 ντραμ περίπου ανά USD.

Στις 8 Οκτωβρίου 1999, το ΔΝΤ ολοκλήρωσε την ενδιάμεση εξέταση στο πλαίσιο της τρίτης ετήσιας συμφωνίας με την Αρμενία. Εξέφρασε ανησυχίες για την αποτυχία ορισμένων πολιτικών και την επιβράδυνση της διαδικασίας των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, ιδίως όσον αφορά το πρόγραμμα χρηματοοικονομικής αποκατάστασης του ενεργειακού τομέα, αλλά και την ικανοποίησή του για τα διορθωτικά μέτρα που έλαβε η νέα κυβέρνηση, και ιδίως για την απόφαση των αρχών να εφαρμόσουν αυστηρά δημοσιονομικά μέτρα και να επανενεργοποιήσουν τη διαδικασία ιδιωτικοποιήσεων.

ΛΕΥΚΟΡΩΣΙΑ

Οι οικονομικές και πολιτικές εξελίξεις στην Λευκορωσία εξακολουθούν να προκαλούν σοβαρές ανησυχίες. Πράγματι, η χώρα παρουσιάζει άμεσο κίνδυνο υπερημερίας λόγω των συνεχών προβλημάτων που αντιμετωπίζει η κυβέρνηση για να συγκεντρώσει επαρκή συναλλαγματικά διαθέσιμα για την εξυπηρέτηση του χρέους. Παρόλο που το υπόλοιπο του εξωτερικού της χρέους εκτιμάται μόλις στο 25% του ΑΕΠ, η ανεπάρκεια ταμειακών διαθεσίμων υποχρέωσε ήδη την κυβέρνηση να αναδιατάξει δάνεια που καλύπτονται από κρατική εγγύηση και να αυξήσει ακόμα περισσότερο το όγκο των καθυστερούμενων πληρωμών για παραδόσεις ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου από τη Ρωσία και τη Λιθουανία.

Το 1999, η μείωση της ζήτησης και η σοβαρή επιδείνωση των όρων του εμπορίου προκάλεσαν σημαντική επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας. Η αδυναμία της κυβέρνησης να λάβει κατάλληλα μέτρα οδήγησε στην εμφάνιση δυσβάστακτων διαρθρωτικών και νομισματικών ανισορροπιών.

Εάν δεν αποκαταστήσει τις σχέσεις της με το ΔΝΤ και δεν εξασφαλίσει τη στήριξη των πολυμερών χορηγών, η Λευκορωσία δεν θα μπορέσει να αντιμετωπίσει τις αυξανόμενες αυτές δυσχέρειες και να επανακτήσει τη διεθνή αξιοπιστία που θα της επιτρέψει να εξυγιάνει σε διατηρήσιμη βάση την επισφαλή χρηματοοικονομική της θέση.

ΓΕΩΡΓΙΑ

Το ΑΕΠ της Γεωργίας αυξήθηκε μόνο κατά 2,9% το 1998, δηλαδή ήταν πολύ βραδύτερη από τους ρυθμούς της τάξης του 11% που είχαν προβλεφθεί, και επιβραδύνθηκε ακόμα περισσότερο στο 1,7% στο πρώτο εξάμηνο του 1999. Για το σύνολο του 1999 αναμένεται μια αύξηση του ΑΕΠ κατά 2,2%. Η βραδύτερη αυτή ανάπτυξη αντικατοπτρίζει σε μεγάλο βαθμό την κατάρρευση των εξαγωγών προς την Ρωσία, την Ουκρανία και τη Μολδαβία μετά την υποτίμηση του ρωσικού ρουβλίου. Ο αντίκτυπος της δημοσιονομικής κρίσης στην εσωτερική ζήτηση επιδείνωσε ακόμα περισσότερο την κατάσταση αυτή. Η ταχεία διολίσθηση της τιμής του λάρι, η οποία συνδέεται με την απόφαση της κεντρικής τράπεζας να διακόψει τις παρεμβάσεις της στην αγορά συναλλάγματος, προκάλεσε αύξηση του πληθωρισμού από το Δεκέμβριο του 1998. Ωστόσο, χάρη στη σχετικά αυστηρή νομισματική πολιτική, αναμένεται ότι ο ετήσιος πληθωρισμός δεν θα υπερβεί το 11% το 1999. Το έλλειμμα του προϋπολογισμού (σε βάση αναλήψεων υποχρεώσεων) αντιπροσώπευε το 4,3% του ΑΕΠ το 1998 και είναι πιθανό ότι παρέμεινε υψηλό ή ενδέχεται μάλιστα να έχει υπερβεί το 4,9% του ΑΕΠ, λόγω της επιβράδυνσης της ανάπτυξης, των αδυναμιών του φοροεισπρακτικού μηχανισμού, των χρηματοοικονομικών προβλημάτων που αντιμετωπίζουν πολλές μεγάλες επιχειρήσεις και των υψηλών δαπανών για την εξυπηρέτηση του χρέους.

Το 1998, κυρίως ως αποτέλεσμα της κατάρρευσης των εξαγωγών στη Ρωσία στο τελευταίο τρίμηνο, το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών (εκτός επίσημων μεταβιβάσεων) αυξήθηκε σημαντικά και ανήλθε στο 11,6% του ΑΕΠ. Θα είναι ωστόσο χαμηλότερο το 1999, χάρη στην υποτονική εσωτερική ζήτηση για εισαγωγές. Η Γεωργία επωφελήθηκε από σημαντικές εισροές άμεσων ξένων επενδύσεων το 1998 (πάνω από 200 εκατ. USD), αλλά για το 1999 αναμένεται μείωση των άμεσων ξένων επενδύσεων. Τα εξωτερικά ελλείμματα καλύφθηκαν κυρίως με εξωτερικό δανεισμό. Για το λόγο αυτό, καθώς και λόγω της ανατίμησης του λάρι το Δεκέμβριο του 1998, το εσωτερικό χρέος της Γεωργίας, το οποίο αντιπροσώπευε 33% του ΑΕΠ στα τέλη του 1998, άρχισε να αυξάνεται και αναμενόταν ότι θα ανερχόταν στο 42% του ΑΕΠ στα τέλη του 1999. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, τα ακαθάριστα συναλλαγματικά διαθέσιμα αντιπροσωπεύουν το ισόποσο των εισαγωγών 1,7 μηνών περίπου. Η συναλλαγματική ισοτιμία έχει πλέον σταθεροποιηθεί στο επίπεδο των 2 λάρι ανά USD, αλλά η συνεχιζόμενη αύξηση του πληθωρισμού θα μπορούσε να εξασθενήσει το νόμισμα τους προσεχείς μήνες.

Τον Ιούλιο του 1999, το ΔΝΤ ολοκλήρωσε με ευνοϊκά αποτελέσματα την ενδιάμεση εξέταση στο πλαίσιο του τρίτου ετήσιου ESAF με την Γεωργία, παρόλο που οι ρυθμοί είσπραξης των φόρων παραμένουν απογοητευτικοί. Αναμένεται ότι η Γεωργία θα συνάψει ένα νέο τριετές ESAF με το ΔΝΤ πριν από το τέλος του έτους. Ωστόσο, το ΔΝΤ θεωρεί ότι το σχέδιο προϋπολογισμού για το 2000 δεν είναι πλήρως ικανοποιητικό. Επιπλέον, εξακολουθεί να ανησυχεί για τα αλληλένδετα προβλήματα της διαφθοράς και των ανεπαρκών φορολογικών εσόδων, καθώς και για τη σχετικά χαμηλή προτεραιότητα που δόθηκε έως τώρα στην πληρωμή των μισθών και συντάξεων στο δημόσιο τομέα.

ΜΟΛΔΑΒΙΑ

Μετά τους πρώτους, από την ανεξαρτησία της το 1997, θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης σε πραγματικούς όρους, η Μολδαβία γνώρισε εκ νέου αρνητικά ποσοστά ανάπτυξης το 1998, με μια μείωση κατά 8,6% που οφείλεται κυρίως στο σοβαρό αντίκτυπο στις εξαγωγές της από την κρίση στη Ρωσία. Τόσο η βιομηχανική όσο και η γεωργική παραγωγή μειώθηκαν κατά περίπου 11% σε πραγματικούς όρους. Στο μέτωπο των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, παρά την πρόοδο που σημειώθηκε στα μέσα του έτους και εκ νέου στο τέταρτο τρίμηνο, οι καθυστερήσεις των μεταρρυθμίσεων, ιδίως στον ενεργειακό τομέα και στην αναδιάρθρωση των δημόσιων οικονομικών, έθεσαν υπό αμφισβήτηση τη βελτίωση που είχε επιτευχθεί στη μείωση των μακροοικονομικών ανισορροπιών.

Τα δραστικά χρηματοπιστωτικά μέτρα που λήφθηκαν στα τέλη 1998 και στις αρχές 1999 επικεντρώθηκαν στην εφαρμογή μιας ιδιαίτερα αυστηρής δημοσιονομικής πολιτικής στο πλαίσιο του προγράμματος του ΔΝΤ. Παρόλα αυτά, οι διαταραχές που προκάλεσε στον πραγματικό και στο χρηματοπιστωτικό τομέα η κρίση στη Ρωσία και στην ευρύτερη περιοχή συνέχισαν να έχουν ισχυρές αρνητικές επιδράσεις στην οικονομία της Μολδαβίας, όπως καταφαίνεται από την κατάρρευση κατά 50% των εξαγωγών το 1999. Ως αποτέλεσμα, η οικονομική δραστηριότητα σημείωσε νέα κάμψη 5% το 1999. Ο πληθωρισμός, ο οποίος μειώθηκε ταχύτερα από ό,τι αναμενόταν στην αρχή του έτους, επιταχύνθηκε στο δεύτερο εξάμηνο του 1999 σε περίπου 45% ετησίως το Δεκέμβριο, εν μέρει λόγω της σημαντικής υποτίμησης του μολδαβικού λέι. Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών εκτιμάται ότι σημείωσε σημαντική μείωση, από 20% περίπου του ΑΕΠ το 1998 σε περίπου 1% το 1999, χάρη στην αισθητή μείωση της εσωτερικής ζήτησης. Η πολιτική αναταραχή στο τελευταία τρίμηνο του 1999 και η επακόλουθη διακοπή του προγράμματος του ΔΝΤ είχαν αρνητικές επιπτώσεις στα δημόσια οικονομικά. Για το λόγο αυτό, το δημοσιονομικό έλλειμμα αυξήθηκε ακόμα περισσότερο το 1999 σε περίπου 5% του ΑΕΠ.

Η νέα κυβέρνηση που σχηματίστηκε στις 22 Δεκεμβρίου 1999, φαίνεται διατεθειμένη να επανενεργοποιήσει τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις που θα επιτρέψουν στη χώρα να αποκτήσει εκ νέου πρόσβαση στις εξωτερικές πιστώσεις που χρειάζεται επειγόντως. Το ΔΝΤ εξέφρασε ήδη την ικανοποίησή του για τα προτεινόμενα μέτρα και αναμένεται ότι θα αρχίσει εκ νέου διαπραγματεύσεις για ένα νέο πρόγραμμα το Φεβρουάριο 2000. Ο προϋπολογισμός του 2000 και η συνέχιση των ιδιωτικοποιήσεων έχουν κεντρική σημασία για την παροχή νέας χρηματοδότησης από το ΔΝΤ.

ΤΑΤΖΙΚΙΣΤΑΝ

Παρά τις δύο εξωτερικές διαταραχές που έπληξαν τη χώρα (συνεχιζόμενη πτώση των τιμών των πρώτων υλών - ιδίως του βαμβακιού και του αλουμινίου - και χρηματοπιστωτική κρίση στη Ρωσία), η παραγωγή σημείωσε αξιόλογη αύξηση κατά 5,3% το 1998, αν και από πολύ χαμηλά αρχικά επίπεδα. Το 1999 η αύξηση του ΑΕΠ επιβραδύνθηκε σε περίπου 3,5%. Για το επόμενο έτος ωστόσο αναμένεται νέα αύξηση, χάρη στις αυστηρές οικονομικές πολιτικές που τέθηκαν σε εφαρμογή. Στις αρχές του 1999 το δημοσιονομικό έλλειμμα ανήλθε στο 4% του ΑΕΠ έναντι πρόβλεψης 3%, λόγω της αδυναμίας της κυβέρνησης να επιτύχει ένα επαρκές επίπεδο εσόδων. Ωστόσο, ο προϋπολογισμός ήταν σχεδόν ισοσκελισμένος τον Ιούλιο και τον Αύγουστο του 1999. Στο μέτωπο του πληθωρισμού, τα ποσοστά ήταν ακόμα πολύ υψηλά τον Ιούλιο και τον Αύγουστο του 1999 (της τάξης του 25%), αλλά οι τιμές μειώθηκαν κατά 1,4% το Σεπτέμβριο και κατά 2% τον Οκτώβριο, ως αποτέλεσμα των ιδιαίτερα αυστηρών πολιτικών (νομισματικών και δημοσιονομικών) που τέθηκαν σε εφαρμογή στις αρχές Σεπτεμβρίου.

Το 1998, το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών (εκτός μεταβιβάσεων) αυξήθηκε από 9,2% σε 15,2% του ΑΕΠ, καθώς τα έσοδα από εξαγωγές μειώθηκαν και τα εμβάσματα από τη Ρωσία περιορίστηκαν. Αναμένεται ωστόσο ότι θα μειωθεί σε περίπου 8% του ΑΕΠ το 1999. Τα συναλλαγματικά διαθέσιμα, τα οποία στα τέλη Σεπτεμβρίου 1999 κάλυπταν τις εισαγωγές ενός μηνός, θα μπορούσαν να αυξηθούν στο ισόποσο των εισαγωγών 1,4 μηνός στα τέλη του έτους, δηλαδή σε ένα επίπεδο αντίστοιχο με εκείνο που είχε καταγραφεί στα τέλη του 1998. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, στα τέλη του 1999, το εξωτερικό χρέος του Τατζικιστάν θα έχει ανέλθει σε 1.029 εκατ. USD, ή 130% του ΑΕΠ. Μετά την σημαντική υποτίμηση του εθνικού νομίσματος σε σχέση με το USD (κατά 33% από τον Αύγουστο 1998 στα μέσα Μαρτίου 1999), η συναλλαγματική ισοτιμία είναι σταθερή από τα τέλη Αυγούστου 1999.

Τον Ιούλιο 1999, λαμβάνοντας υπόψη το δυναμισμό του οικονομικού προγράμματος της χώρας και την αποφασιστική δέσμευση των αρχών να συνεχίσουν τις προσπάθειες για προσαρμογή και μεταρρυθμίσεις, το Συμβούλιο του ΔΝΤ ενέκρινε ένα δεύτερο ετήσιο ESAF με το Τατζικιστάν. Το Νοέμβριο του 1999, η συνολική εκτίμηση του ΔΝΤ ήταν ότι η κυβέρνηση ήταν πραγματικά αποφασισμένη να δώσει νέο προσανατολισμό στις οικονομικές πολιτικές της, όπως καταδεικνύεται από την επιβολή αυστηρότερων δημοσιονομικών και νομισματικών συνθηκών το Σεπτέμβριο. Με την επιφύλαξη της λήψης προηγούμενων μέτρων για μια σειρά βασικών χρηματοπιστωτικών μεταβλητών στα τέλη του 1999, αναμένεται ότι το Συμβούλιο του ΔΝΤ θα ολοκληρώσει την πρώτη και τη δεύτερη εξέταση του δεύτερου ετήσιου προγράμματος στο πλαίσιο της χρηματοδοτικής διευκόλυνσης για τη μείωση της φτώχειας και για την ανάπτυξη.

ΟΥΚΡΑΝΙΑ

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, το πραγματικό ΑΕΠ της Ουκρανίας μειώθηκε κατά περίπου 0,5% το 1999, αν και ο ρυθμός μείωσης της παραγωγής φαίνεται να έχει επιβραδυνθεί στο δεύτερο εξάμηνο του έτους. Ως αποτέλεσμα της χαλάρωσης της νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής και της σημαντικής υποτίμησης της συναλλαγματικής ισοτιμίας στην περίοδο των προεδρικών εκλογών του Οκτωβρίου-Νοεμβρίου 1999, ο πληθωρισμός επιταχύνθηκε εκ νέου τους τελευταίους τέσσερις μήνες του έτους και ο ΔΤΚ αυξήθηκε κατά 4,1% το Δεκέμβριο. Η μέση αύξηση του πληθωρισμού το 1999 ήταν 19,2%. Παρά τις αποκλίσεις που σημειώθηκαν στο δεύτερο εξάμηνο του έτους, εκτιμάται ότι το έλλειμμα του γενικού προϋπολογισμού διατηρήθηκε γύρω από το επίπεδο του 1998 (περίπου 2,7% του ΑΕΠ). Η νέα κυβέρνηση που σχηματίστηκε στις αρχές Ιανουαρίου 2000 υπέβαλε στο Κοινοβούλιο έναν αναθεωρημένο προϋπολογισμό για το 2000 με στόχο ένα μηδενικό έλλειμμα στο επίπεδο της κεντρικής διοίκησης. To Κοινοβούλιο ενέκρινε τον προϋπολογισμό αυτό στις 17 Φεβρουαρίου 2000. Όσον αφορά τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, η πρόοδος ήταν άνιση. Πράγματι, ενώ σημειώθηκε πρόοδος σε τομείς όπως οι ιδιωτικοποιήσεις, η ελευθέρωση των αγορών και η μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης, σε άλλους τομείς, ιδίως στους τομείς της γεωργίας και της ενέργειας, η πορεία των μεταρρυθμίσεων ήταν απογοητευτική. Παρά την ενίσχυση της τραπεζικής εποπτείας, πρόσφατες μελέτες υποδηλώνουν ότι πέντε από τις μεγαλύτερες τράπεζες είναι αφερέγγυες και ότι ορισμένοι κανόνες προληπτικής εποπτείας δεν έχουν πλήρως τεθεί σε εφαρμογή.

Εκτιμάται ότι το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών μειώθηκε το 1999 σε περίπου 1% του ΑΕΠ (από περίπου 3% το 1998). Η μείωση αυτή αντικατοπτρίζει την αρνητική επίδραση της μείωσης της παραγωγής στις εισαγωγές και μια ελαφρά ανάκαμψη των εξαγωγών από τα χαμηλά επίπεδα του 1998 μετά την κρίση στη Ρωσία. Ωστόσο η κατάσταση του ισοζυγίου πληρωμών παραμένει πολύ ευαίσθητη. Το 2000 η κυβέρνηση πρέπει να καταβάλει 3 δισ. USD στους ξένους πιστωτές, από τα οποία σχεδόν 800 εκατ. USD το πρώτο τρίμηνο. Τα δυνάμενα να χρησιμοποιηθούν συναλλαγματικά διαθέσιμα ανέρχονταν μόνο σε 1,1 δισ. Περίπου USD στα τέλη του 1999, δηλαδή στο ισοδύναμο των εξαγωγών 3 μηνών. Αναμένεται ότι η κυβέρνηση θα αναγγείλει στις αρχές του 2000 μια συμφωνία για την αναδιάταξη εξωτερικού χρέους αξίας 2 δισ. USD, που περιλαμβάνει κυρίως ομολογίες που διακρατούνται από τον ιδιωτικό τομέα, αλλά και ένα μέρος των οφειλών της Ουκρανίας έναντι της ρωσικής εταιρείας φυσικού αερίου Gazprom. Τα χρέη αυτά θα ανταλλαγούν με μια ενιαία ομολογία σε ευρώ διάρκειας 7 έως 10 ετών. Πρέπει να σημειωθεί ότι παρόλο που η Ουκρανία θα αντιμετωπίσει κατά πάσα πιθανότητα πρόβλημα εξυπηρέτησης του χρέους της το 2000-2001, το εξωτερικό της χρέος δεν είναι υψηλό με βάση τα διεθνή κριτήρια, εφόσον στα τέλη του 1999 ανερχόταν σε περίπου 40% του ΑΕΠ.

Το Σεπτέμβριο του 1998, το ΔΝΤ ενέκρινε ένα EFF για την Ουκρανία, ποσού 2,2 δισ. USD, το οποίο αργότερα αυξήθηκε σε 2,6 εκατ. USD. Μερικούς μήνες μετά την έγκρισή του, η υλοποίηση του EFF διακόπηκε λόγω αποκλίσεων στην ακολουθούμενη δημοσιονομική και διαρθρωτική πολιτική, αλλά η εφαρμογή του συνεχίστηκε την άνοιξη του 1999 στο πλαίσιο ενός αναθεωρημένου οικονομικού προγράμματος. Η χαλάρωση των μακροοικονομικών πολιτικών, η αδυναμία εφαρμογής σειράς διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και η αδιέξοδος που προκάλεσαν οι προεδρικές εκλογές, οδήγησαν ωστόσο σε μια δεύτερη διακοπή του EFF το φθινόπωρο του 1999. Μετά το διορισμό του κ. Yuschenko ως πρωθυπουργού, μια αποστολή του ΔΝΤ μετέβη στην Ουκρανία για να διαπραγματευθεί ένα νέο οικονομικό πρόγραμμα που θα υποστηριχθεί με την ανανέωση των αγορών στο πλαίσιο του EFF. Λαμβάνοντας υπόψη τον αυξημένο, με τα κριτήριά του, κίνδυνο υπερημερίας της χώρας, ο οργανισμός Moody's υποβάθμισε την κατάταξη του μακροπρόθεσμου συναλλαγματικού κινδύνου της Ουκρανίας από B3 σε Caa1 (βαθμολογία υπερημερίας).

5. ΑΛΛΕΣ ΤΡΙΤΕΣ ΧΩΡΕΣ

Αλγερία

Οι πρόσφατες πολιτικές και οικονομικές εξελίξεις θα έχουν κατά πάσα πιθανότητα θετικό αντίκτυπο στον κίνδυνο χώρας της Αλγερίας. Οι προσπάθειες της κυβέρνησης για την αποκατάσταση της ειρήνης και της εθνικής ομόνοιας, καθώς και η ευρεία λαϊκή στήριξη της οποίας χαίρει η πολιτική αυτή θα συμβάλουν στην βελτίωση της εμπιστοσύνης στη χώρα.

Οι οικονομικές εξελίξεις στην Αλγερία το 1998 και 1999 επηρεάστηκαν από τις σημαντικές μεταβολές στην τιμή του πετρελαίου. Η μείωσή τους κατά ένα τρίτο σχεδόν το 1998 σε επίπεδα κάτω από τα 12 USD ανά βαρέλι αύξησε σημαντικά τις εξαγωγές κατ´όγκο. Με την ανάκαμψη της γεωργικής παραγωγής και την αναστροφή της πτωτικής τάσης της δραστηριότητας στη βιομηχανία, η αύξηση του ΑΕΠ επιταχύνθηκε σε 4% (από λίγο περισσότερο από 1% το 1997), ρυθμός που παραμένει ωστόσο ελαφρά χαμηλότερος από τις προβλέψεις. Μετά την απότομη αύξηση των τιμών του πετρελαίου το 1999 πάνω από τα 25 USD το βαρέλι, δεν αναμένεται περαιτέρω ενίσχυση της αύξησης του ΑΕΠ (+4.5%). Ο πληθωρισμός τέθηκε υπό έλεγχο τα τελευταία χρόνια και ο ετήσιος ρυθμός του κυμαίνεται σήμερα στο 6% παρά την υποτίμηση του δηναρίου σε ονομαστικούς όρους κατά περίπου 15% από το Σεπτέμβριο 1998.

Μετά από ένα πλεόνασμα που υπερέβη το 7% του ΑΕΠ το 1997, οι εξωτερικοί λογαριασμοί της Αλγερίας εμφάνισαν έλλειμμα 2% σχεδόν το 1998. Λαμβανομένης υπόψη της πρωταρχικής σημασίας του πετρελαίου στο σύνολο των εξαγωγών (οι υδρογονάνθρακες αντιπροσωπεύουν το 95% των συνολικών εσόδων από εξαγωγές), εκτιμάται ότι το εξωτερικό ισοζύγιο θα βελτιωθεί το 1999 και θα εμφανίσει πλεόνασμα της τάξης του 1,5% του ΑΕΠ.

Η αύξηση του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών έως τα μέσα 1999 συνοδεύτηκε από την επιδείνωση του λογαριασμού κεφαλαίου (εκτός έκτακτων χρηματοδοτήσεων). Η εξέλιξη αυτή οφείλεται στην βραδεία επέκταση των μεσομακροπρόθεσμων πιστώσεων, στο πλαίσιο της αναμενόμενης αύξησης του κόστους εξυπηρέτησης του χρέους και της αυξημένης προσφυγής στο διακανονισμό τοις μετρητοίς των εισαγωγών. Χάρη στην ανάκαμψη των τιμών του πετρελαίου, αναμένεται ότι το συνολικό εξωτερικό χρέος θα έχει μειωθεί σε περίπου 60% του ΑΕΠ στα τέλη του 1999 από 66% στα τέλη του 1998. Ωστόσο, οι δαπάνες για την εξυπηρέτηση του χρέους παραμένουν σημαντικές: ο δείκτης εξυπηρέτησης του χρέους, ο οποίος προσωρινά μειώθηκε σε λιγότερο από 30% το 1996/97, μετά την επίτευξη συμφωνίας με τους πιστωτές της Λέσχης του Παρισιού για την αναδιάταξη του χρέους, αυξήθηκε εκ νέου σε περίπου 45% το 1999.

Η αρνητική επίπτωση από τις χαμηλές τιμές του πετρελαίου στα διαθέσιμα σε συνάλλαγμα - τα οποία μειώθηκαν από 6,8 δισ. USD σε 5,3 δισ. USD στα τέλη του 1999 - περιορίστηκε χάρη στην ενεργοποίηση μιας διευκόλυνσης για τη στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών από το Αραβικό Νομισματικό Ταμείο (80 εκατ. USD) και ενός CCFF 300 εκατ. USD από το ΔΝΤ τον Μάιο. Το πλέον πρόσφατο πρόγραμμα EFF με τη στήριξη του ΔΝΤ ολοκληρώθηκε το Μάιο του 1998.

Kατάλογος συντομογραφιών

ΚΝΣ // Καθεστώς Νομισματικού Συμβουλίου (Currency Board Arrangement)

CCFF // Μηχανισμός αντισταθμιστικής χρηματοδότησης και χρηματοδότησης για απρόβλεπτα

DM // Γερμανικό μάρκο

EΚ // Ευρωπαϊκή Κοινότητα

ΔΠΜ // Διευρυμένος Πιστωτικός Μηχανισμός (ΕFF)

ΕΤΕπ // Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων

ΕΔΔΠ // Ενισχυμένη Διευκόλυνση Διαρθρωτικής Προσαρμογής (ESAF)

ΕΕ // Ευρωπαϊκή Ένωση

EUR // Ευρώ

FESAL // Δάνειο διαρθρωτικής προσαρμογής για τις επιχειρήσεις και τον χρηματοπιστωτικό τομέα

ΑΞΕ // Άμεσες Ξένες Επενδύσεις

ΠΓΔΜ // Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας

GATT // Γενική Συμφωνία Δασμών και Εμπορίου

ΑΕΠ // Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν

ΔΧΟ // Διεθνείς Χρηματοδοτικοί Οργανισμοί

ΔΝΤ // Διεθνές Νομισματικό Ταμείο

ΔΔΠ // Διευκόλυνση Διαρθρωτικής Προσαρμογής (SAF)

SBA // Συμφωνία Stand-By

USD // Δολάριο ΗΠΑ

ΦΠΑ // Φόρος Προστιθέμενης Αξίας

ΠΟΕ // Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

1. ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΠΟΥ ΚΑΛΥΠΤΕΙ Ο ΚΟΙΝΟΤΙΚΟΣ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ

1.1. Επεξηγήσεις των Πινάκων 1 έως 3

Σκοπός των πινάκων 1 έως 3 είναι η σχηματική παρουσίαση του τρέχοντος υπολοίπου σε κεφάλαιο των εγγυήσεων και των ετήσιων αποπληρωμών κεφαλαίων και τόκων σχετικά με τις δανειοληπτικές και δανειοδοτικές πράξεις που ενέχουν κίνδυνο για τον προϋπολογισμό της Κοινότητας. Τα στοιχεία τους αντιπροσωπεύουν τον μέγιστο πιθανό κίνδυνο των εν λόγω πράξεων για την Κοινότητα και δεν πρέπει να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι τίθεται σε κίνδυνο ο προϋπολογισμός εξαιτίας αυτών των ποσών. Πιο συγκεκριμένα όσον αφορά τον πίνακα 3, δεν είναι βέβαιο ότι θα εκταμιευθούν όλα τα ποσά τα σχετικά με τις περιγραφόμενες πράξεις.

1.1.1. Μέγιστο ύψος των εγκεκριμένων δανείων (πίνακας 1)

Το επιτρεπόμενο ανώτατο όριο των δανείων ορίζεται ως το άθροισμα των ανώτατων ορίων των ποσών σε κεφάλαιο τα οποία επιτρέπεται να χορηγηθούν για πράξεις που έχουν ήδη αποφασισθεί από το Συμβούλιο.

Για να εκτιμηθεί πλήρως ο κίνδυνος που αντιπροσωπεύουν για τον κοινοτικό προϋπολογισμό θα πρέπει να ληφθούν υπόψη οι εξής παράγοντες, που επιδρούν αντίστροφα στον ενδεχόμενο κίνδυνο :

- Σχετικά με την αύξηση του κινδύνου πρέπει να προστεθούν στα επιτρεπόμενα ανώτατα όρια των δανείων σε κεφάλαιο οι σχετικοί τόκοι των δανείων αυτών,

- Σχετικά με τη μείωση του κινδύνου πρέπει να τονισθούν τα εξής :

* ο περιορισμός της εγγύησης που δίδεται στην ΕΤΕ στο 75% των δανείων τα οποία συνάπτονται με τις χώρες της Μεσογείου.

* ο περιορισμός της εγγύησης που δίδεται στην ΕΤΕ στο 70% των δανείων τα οποία συνάπτονται στο πλαίσιο πράξεων δανειοδότησης ορισμένων τρίτων χωρών εγκεκριμένων με την απόφαση του Συμβουλίου της 14ης Απριλίου 1997 και με ανάληψη των κινδύνων από κοινού από την Επιτροπή και την ΕΤΕ, ενώ η εγγύηση του προϋπολογισμού καλύπτει σε ορισμένες περιπτώσεις μόνο τους πολιτικούς κινδύνους.

* ο περιορισμός της εγγύησης που δίδεται στην ΕΤΕ στο 65% των δανείων τα οποία συνάπτονται στο πλαίσιο πράξεων δανειοδότησης ορισμένων τρίτων χωρών εγκεκριμένων με την απόφαση του Συμβουλίου της 22ας Δεκεμβρίου 1999 και με ανάληψη των κινδύνων από κοινού από την Επιτροπή και την ΕΤΕ, ενώ η εγγύηση του προϋπολογισμού καλύπτει σε ορισμένες περιπτώσεις μόνο τους πολιτικούς κινδύνους.

* τα δάνεια που έχουν ήδη αποπληρωθεί, εφόσον (εκτός από τα δάνεια προς τα κράτη μέλη για τα ισοζύγια πληρωμών) πρόκειται για ανώτατα ποσά χορηγηθέντων δανείων και όχι για ποσά εγκριθέντα προς εκταμίευση.

* το ότι τα εγκριθέντα ποσά δεν εκταμιεύονται κατ' ανάγκη εξ ολοκλήρου.

1.1.2. Τρέχον υπόλοιπο δανειοδοτήσεων/δανειοληψιών (πίνακας 1)

Ως τρέχον υπόλοιπο, σε μια δεδομένη ημερομηνία, ορίζεται το μέρος του κεφαλαίου ενός εκταμιευθέντος δανείου που δεν έχει ακόμη επιστραφεί από τον οφειλέτη.

Σε σχέση με το προηγούμενο οικονομικό μέγεθος, το τρέχον υπόλοιπο δεν περιλαμβάνει τα δάνεια που δεν έχουν ακόμα εκταμιευθεί ούτε το μέρος των εκταμιευθέντων δανείων που έχει ήδη αποπληρωθεί. Το τρέχον υπόλοιπο δηλώνει τα «ζώντα» δάνεια σε μια δεδομένη χρονική στιγμή.

1.1.3. Ύψος των ετήσιων κινδύνων (πίνακες 2 και 3)

Το ύψος του σχετικού ποσού υπολογίζεται με την εκτίμηση του ύψους των τοκοχρεολυτικών δόσεων που πρέπει να καταβληθούν κατά τη διάρκεια ενός οικονομικού έτους.

Το ποσό αυτό υπολογίζεται :

α) είτε μόνο για τα εκταμιευθέντα δάνεια (πίνακας 2).

στην περίπτωση αυτή, το κεφάλαιο που πρέπει να αποπληρωθεί είναι ίσο με το ύψος του τρέχοντος υπολοίπου.

β) είτε για τα δάνεια που έχουν εκταμιευθεί, για τα δάνεια που έχουν εγκριθεί αλλά δεν έχουν ακόμη εκταμιευθεί και για τα δάνεια που έχουν προταθεί από την Επιτροπή αλλά δεν έχουν ακόμη εγκριθεί (πίνακας 3).

στην περίπτωση αυτή, το αποπληρωτέο κεφάλαιο είναι ίσο με το επιτρεπόμενο ανώτατο όριο των δανείων, συν, ενδεχομένως, τα ποσά των δανείων που έχουν προταθεί από την Επιτροπή αλλά δεν έχουν ακόμη εγκριθεί.

1.2. Πίνακες για τις δανειοδοτικές πράξεις που καλύπτονται από την εγγύηση του προϋπολογισμού

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

1.3. Προβλέψεις σχετικά με τις υπογραφές και τις εκταμιεύσεις των δανείων ΕΤΕ

Τα ποσά που χρησιμοποιήθηκαν για τις υποθέσεις βάσει των οποίων έγινε η επεξεργασία του πίνακα 3, σχετικά με τα δάνεια της ΕΤΕ προς τρίτες χώρες από τους ίδιους πόρους της, προέρχονται από την ΕΤΕ.

Προβλέψεις υπογραφών

Κατά την ημερομηνία της έκθεσης, απομένουν προς υπογραφή δάνεια συνολικού ύψους 613 εκατ. ευρώ. Το ποσό αυτό κατανέμεται ως εξής :

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ: παλαιές εντολές (4ο πρωτόκολλο Συρίας) // 115 εκατ. ευρώ

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ // 0 εκατ. ευρώ

ΧΚΑΕ (1) // 152 εκατ. ευρώ

Ασία, Λατινική Αμερική (1) // 136 εκατ. ευρώ

Νότια Αφρική (1) // 90 εκατ. ευρώ

ΠΓΔΜ // 20 εκατ. ευρώ

Βοσνία // 100 εκατ. ευρώ

(1) Το απομένον προς υπογραφή ΧΚΑΕ, ΑΛΑ, Νότια Αφρική αντιστοιχεί στην απόφαση της 14.4.1997

Για τη νέα εντολή δανείων της ΕΤΕ (2000-2007), που αποφασίστηκε από το Συμβούλιο στις 22 Δεκεμβρίου 1999, το προβλεπόμενο χρονοδιάγραμμα υπογραφών των δανείων σημειώνεται στο δημοσιονομικό δελτίο, το οποίο συνάπτεται στον πρόταση της Επιτροπής.

Προβλέψεις εκταμίευσης

Όσον αφορά τις εκταμιεύσεις των δανείων που απομένουν προς υπογραφή, επελέγη η ακόλουθη υπόθεση : έτος υπογραφής : 0%, δεύτερο έτος : 10%, τρίτο μέχρι πέμπτο έτος : 25% ετησίως, έκτο έτος : 15%.

Κατά την ημερομηνία σύνταξης της παρούσας έκθεσης, απέμεναν προς εκταμίευση 6.579 εκατ. ευρώ σχετικά με τα δάνεια που είχαν υπογραφεί μέχρι την ημερομηνία αυτή. Το ποσό αυτό κατανέμεται ως εξής [7]:

[7] Λαμβάνοντας ως υπόθεση ότι ο ετήσιος ρυθμός εκταμίευσης θα είναι 25% για διάρκεια τεσσάρων ετών και η μέση διάρκεια των δανείων 15 έτη με 3 έτη περίοδο χάριτος.

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ // 2.353 εκατ. ευρώ

ΧΚΑΕ // 3.254 εκατ. ευρώ

Ασία, Λατινική Αμερική // 674 εκατ. ευρώ

Νότια Αφρική // 206 εκατ. ευρώ

ΠΓΔΜ // 92 εκατ. ευρώ

Η υπόθεση εκταμίευσης που προβλέπεται για τη νέα εντολή (2000-2007), είναι ίδια με αυτή που σημειώνεται παραπάνω.

1.4. Τρόποι καταβολής της εγγύησης του προϋπολογισμού

1.4.1. Για τις δανειοδοτήσεις/δανειοληψίες

Για τα λαμβανόμενα και τα χορηγούμενα δάνεια, η Κοινότητα δανείζεται στις χρηματοδοτικές αγορές προκειμένου να καταβάλει το προϊόν αυτού του δανεισμού υπό τους ίδιους όρους όσον αφορά το επιτόκιο και τη διάρκεια στα κράτη μέλη (ισοζύγιο πληρωμών), σε τρίτες χώρες (μεσοπρόθεσμη χρηματοδοτική συνδρομή) ή σε εταιρείες (Νέο Κοινοτικό Μέσο, Ευρατόμ).

Η εξόφληση του δανείου πρέπει να γίνεται εντός των προθεσμιών που ορίζει η Κοινότητα. Σε περίπτωση που ο δικαιούχος καθυστερήσει να εξοφλήσει το δάνειο, η Επιτροπή αποπληρώνει η ίδια το δάνειο χρησιμοποιώντας τους δικούς της πόρους.

Η ενεργοποίηση των απαραίτητων κεφαλαίων για την καταβολή της εγγύησης του προϋπολογισμού σε περίπτωση καθυστέρησης της πληρωμής εκ μέρους του δικαιούχου ενός δανείου που χορηγήθηκε από την Κοινότητα γίνεται ως εξής :

α) Με την προσωρινή προσφυγή στα ταμειακά διαθέσιμα, σύμφωνα με το άρθρο 12 του κανονισμού 1552/89 του Συμβουλίου της 29ης Μαΐου 1989, ο οποίος αφορά την εφαρμογή της απόφασης 88/376/ΕΟΚ, Ευρατόμ, σχετικά με το σύστημα ίδιων πόρων των Κοινοτήτων. Ο τρόπος αυτός χρησιμοποιείται προκειμένου η Κοινότητα να πληρώνει αμέσως, στην προβλεπόμενη προθεσμία, το δάνειο σε περίπτωση καθυστέρησης καταβολής εκ μέρους του δικαιούχου του δανείου.

β) Εάν επιβεβαιωθεί η καθυστέρηση της πληρωμής τρεις μήνες μετά τη σχετική προθεσμία, η Κοινότητα προσφεύγει στο Ταμείο Εγγύησης για την αντιμετώπιση της διαπιστωθείσας αθέτησης υποχρέωσης. Η προσφυγή έχει ως στόχο, στην περίπτωση αυτή, την επιστροφή των ταμειακών διαθεσίμων της Επιτροπής.

γ) Με την εφαρμογή της διαδικασίας μεταφοράς πιστώσεων, που επιτρέπει τη χορήγηση στη γραμμή εγγύησης του προϋπολογισμού των απαραίτητων πιστώσεων για την κάλυψη της διαπιστωθείσας αθέτησης. Ο τρόπος αυτός χρησιμοποιείται όταν τα διαθέσιμα του Ταμείου Εγγύησης δεν επαρκούν και επιβάλλεται η προηγούμενη έγκριση της αρμόδιας για τον προϋπολογισμό αρχής.

δ) Με την επαναχρησιμοποίηση ανακτηθέντων ποσών από οφειλέτες που βρέθηκαν σε αδυναμία πληρωμής και στη θέση τους παρενέβη εγγυητικά η Κοινότητα. Στην πράξη ο τρόπος αυτός καθιστά δυνατή την πληρωμή των οφειλών σε σύντομο χρονικό διάστημα, υπό την προϋπόθεση ότι θα είναι διαθέσιμες ανακτηθείσες πιστώσεις.

1.4.2. Για τις εγγυήσεις προς τρίτους

Όσον αφορά τις εγγυήσεις προς τρίτους, η Κοινότητα εγγυάται τα δάνεια που χορηγούν οι χρηματοδοτικοί οργανισμοί, π.χ. η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕ). Όταν η ΕΤΕ διαπιστώνει ότι ο δικαιούχος ενός εγγυημένου δανείου δεν πληρώνει εντός της προβλεπόμενης προθεσμίας, ζητά από την Κοινότητα, σύμφωνα με τις συμβάσεις εγγυοδοσίας, να πληρώσει τα οφειλόμενα ποσά αντί του αδυνατούντος οφειλέτη. Η καταβολή της εγγύησης πρέπει να γίνει το αργότερο εντός τριών μηνών από την παραλαβή της αίτησης που υποβάλει η ΕΤΕ προς την Κοινότητα. Η ΕΤΕ διαχειρίζεται το δάνεια με τη δέουσα κατά τα τραπεζικά ήθη επιμέλεια και υποχρεούται να απαιτήσει τα οφειλόμενα ποσά μετά την κατάπτωση της εγγύησης.

Μετά την έναρξη της ισχύος του κανονισμού περί συστάσεως Ταμείου Εγγύησης σχετικά με τις εξωτερικές δράσεις, οι διατάξεις της σύμβασης μεταξύ Κοινότητας και ΕΤΕ σχετικά με τη διαχείριση του Ταμείου προβλέπουν ότι, με βάση την ενεργοποίηση της εγγύησης της ΕΤΕ σε περίπτωση διαπιστωθείσας αδυναμίας πληρωμής, η Επιτροπή εξουσιοδοτεί την Τράπεζα να εισπράξει εντός τριών μηνών από το Ταμείο Εγγύησης τα σχετικά ποσά.

Σε περίπτωση που δεν μπορεί να αντεπεξέλθει το ταμείο, εφαρμόζονται οι τρόποι εγγυητικής κάλυψης που προβλέπονται για τις δανειοληπτικές/δανειοδοτικές πράξεις.

Στις 20 και 22 Ιανουαρίου 1999, υπεγράφη μεταξύ Κοινότητας και ΕΤΕ συμφωνία, η οποία διέπει τη διαδικασία καταβολής και επιστροφής των κοινοτικών εγγυήσεων που χορηγούνται υπέρ της ΕΤΕ.

2. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΒΛΕΠΟΜΕΝΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΔΑΝΕΙΟΔΟΤΗΣΗΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΠΡΟΣ ΤΡΙΤΕΣ ΧΩΡΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 1997-1999 ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟΝ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟ ΤΟΥ ΤΑΜΕΙΟΥ ΕΓΓΥΗΣΗΣ (ΠΙΝΑΚΑΣ 4)

2.1. Αποθεματικό για τις εγγυήσεις των δανείων προς τρίτες χώρες

Η διοργανική συμφωνία της 29ης Οκτωβρίου 1993 σχετικά με τη δημοσιονομική πειθαρχία και τη βελτίωση της διαδικασίας του προϋπολογισμού προέβλεπε, σύμφωνα και με τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Εδιμβούργου, την προσωρινή εγγραφή στο γενικό προϋπολογισμό των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ενός αποθεματικού για την εγγύηση των δανείων προς τρίτες χώρες. Το αποθεματικό αυτό προορίζεται για την τροφοδότηση του ταμείου Εγγύησης και ενδεχομένως για την καταβολή των εγγυήσεων που υπερβαίνουν το διαθέσιμο ποσό του Ταμείου και δεν μπορούν να καταλογισθούν στον προϋπολογισμό.

Το ποσό του αποθεματικού εγγύησης είναι αυτό που προβλέπεται από τις δημοσιονομικές προοπτικές 2000-2006, δηλαδή το ποσό των 200 εκατ. ευρώ, σε τιμές 1999. Το ποσό του αποθεματικού αυτού ανέρχεται σε 203 εκατ. ευρώ για το 2000.

Οι όροι εγγραφής, χρησιμοποίησης και χρηματοδότησης του αποθεματικού εγγύησης προσδιορίζονται από τις ακόλουθες αποφάσεις :

* Απόφαση του Συμβουλίου, 94/729/ΕΚ, της 31ης Οκτωβρίου 1994, που αφορά τη δημοσιονομική πειθαρχία.

* Κανονισμός (ΕΚΑΧ, ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 2730/94 του Συμβουλίου, της 31ης Οκτωβρίου 1994, για την τροποποίηση του δημοσιονομικού κανονισμού της 21ης Δεκεμβρίου 1977, που εφαρμόζεται στον γενικό προϋπολογισμό των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

* Απόφαση 94/728/ΕΚ του Συμβουλίου, της 31ης Οκτωβρίου 1994, σχετικά με το σύστημα ιδίων πόρων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

2.2. Βάσεις υπολογισμού της τροφοδότησης του Ταμείου Εγγύησης

Οι βάσεις τροφοδότησης του Ταμείου υπολογίζονται με την εφαρμογή των ισχυόντων ποσοστών εγγυητικής κάλυψης, ήτοι 65%, 70%, 75% ή 100%:

- στις εγγυήσεις δανείων που έχουν εγκριθεί από το Συμβούλιο και στις εγγυήσεις των δανείων που έχουν προταθεί ή προετοιμάζονται από την Επιτροπή, βάσει των εκτιμώμενων ποσών των προς υπογραφή δανείων που περιλαμβάνονται στα δημοσιονομικά δελτία (δάνεια ΕΤΕ, δάνεια Ευρατόμ),

- στα ποσά των εγκεκριμένων από το Συμβούλιο δανείων (δάνεια χρηματοδοτικής συνδρομής) και των δανείων που έχουν προταθεί ή προετοιμάζονται από την Επιτροπή.

Το παράρτημα του κανονισμού (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 2728/94 του Συμβουλίου, της 31ης Οκτωβρίου 1994, περί ιδρύσεως του Ταμείου εγγύησης για τις εξωτερικές ενέργειες, το οποίο αφορά τους τρόπους τροφοδότησης του Ταμείου, αναφέρει ότι για τις πράξεις δανειοληψίας/δανειοδοσίας ή για τις πράξεις εγγυοδοσίας προς χρηματοδοτικούς οργανισμούς βάσει ενός μηχανισμού-πλαισίου, διάρκειας πολλών ετών, μικροοικονομικού ή διαρθρωτικού χαρακτήρα, η τροφοδότηση του Ταμείου γίνεται με ετήσιες δόσεις, οι οποίες υπολογίζονται με βάση τα ετήσια ποσά που αναφέρονται στο δημοσιονομικό δελτίο που συνοδεύει την πρόταση της Επιτροπής, αφού γίνει ενδεχομένως προσαρμογή στην απόφαση του Συμβουλίου.

Όσον αφορά τις άλλες πράξεις δανειοληψίας/δανειοδοσίας της Κοινότητας, όπως είναι τα δάνεια για το ισοζύγιο πληρωμών τρίτων χωρών, που χορηγούνται σε μια ή περισσότερες δόσεις, τα ποσά τροφοδότησης του Ταμείου υπολογίζονται με βάση το συνολικό ποσό που έχει αποφασίσει για κάθε πράξη το Συμβούλιο.

Το προαναφερόμενο παράρτημα αναφέρει ότι από το δεύτερο έτος (για τις πράξεις που διαρκούν πολλά έτη) τα ποσά που πρέπει να καταβληθούν στο ταμείο διορθώνονται με βάση τη διαφορά που διαπιστώνεται στις 31 Δεκεμβρίου του προηγούμενου έτους μεταξύ των εκτιμήσεων που χρησιμοποιήθηκαν ως βάση για την προηγούμενη καταβολή και των δανείων που υπεγράφησαν και χορηγήθηκαν κατά τη διάρκεια του ιδίου έτους. Η οποιαδήποτε απόκλιση σχετικά με το προηγούμενο έτος αποτελεί αντικείμενο καταβολής κατά το επόμενο έτος.

Το παράρτημα αυτό ορίζει ακόμη ότι, όταν η Επιτροπή ξεκινάει μια διαδικασία τροφοδότησης, ελέγχει την κατάσταση εκτέλεσης των πράξεων που έχουν αποτελέσει αντικείμενο προηγούμενων καταβολών και, στην περίπτωση που οι αρχικά προβλεπόμενες προθεσμίες ανάληψης δεν έχουν τηρηθεί, προτείνει να ληφθεί υπόψη το γεγονός αυτό κατά τον υπολογισμό της πρώτης καταβολής που πρόκειται να γίνει στην αρχή του επόμενου οικονομικού έτους στο πλαίσιο των τρεχουσών πράξεων.

Κατά τη διάρκεια του 2ου εξαμήνου του 1999, η Αρμόδια για τον Προϋπολογισμό Αρχή ενέκρινε τη μεταφορά πίστωσης 67/99 με στόχο την τροφοδότηση του Ταμείου Εγγύησης για τις δανειοδοτήσεις ως μέσο παροχής χρηματοδοτικής συνδρομής σε τρίτες χώρες (Αλβανία, Βοσνία, Βουλγαρία, Ρουμανία, ΠΓΔΜ) καθώς και την καταβολή που αντιστοιχεί στην ετήσια μερίδα που προβλέπεται στο δημοσιονομικό δελτίο για τα δάνεια της ΕΤΕ τα οποία χορηγούνται για σχέδια ανοικοδόμησης στις περιοχές της Τουρκίας που πλήγησαν από το σεισμό.

2.3. Βάση τροφοδότησης του Ταμείου σε περίπτωση μερικής εγγύησης

Για τα δάνεια ΕΤΕ, τα οποία είναι εγγυημένα κατά 75% το Ταμείο τροφοδοτείται με βάση το 75% του συνολικού ποσού των εγκεκριμένων πράξεων.

Τα δάνεια ΕΤΕ που ενεκρίθησαν από το Συμβούλιο στις 14 Απριλίου 1997, στις 19 Μαΐου 1998 και στις 14 Δεκεμβρίου 1998 αποτελούν το αντικείμενο εγγύησης περιοριζόμενης στο 70% του συνολικού ύψους των πιστώσεων που ανοίχθηκαν. Η χρησιμοποιούμενη βάση τροφοδότησης ανέρχεται στο 70% των προβλεπόμενων σε ετήσια βάση υπογραφών δανείων.

Τα δάνεια ΕΤΕ που ενεκρίθησαν από το Συμβούλιο στις 29 Νοεμβρίου 1999 υπέρ της Τουρκίας αποτελούν το αντικείμενο εγγύησης περιοριζόμενης στο 65% του συνολικού ύψους των πιστώσεων που ανοίχθηκαν. Η χρησιμοποιούμενη βάση τροφοδότησης ανέρχεται στο 65% των προβλεπόμενων σε ετήσια βάση υπογραφών δανείων.

2.4. Τροφοδότηση του Ταμείου Εγγύησης

Τα ποσά τροφοδότησης του Ταμείου Εγγύησης προκύπτουν από την εφαρμογή του σχετικού συντελεστή 14 % στις βάσεις υπολογισμού που προσδιορίζονται ανωτέρω.

Ο κανονισμός που διέπει το Ταμείο Εγγύησης ορίζει στα άρθρα 2 και 4 ότι το Ταμείο τροφοδοτείται με ποσά καταβαλλόμενα από τον γενικό προϋπολογισμό και ανερχόμενα στο 14% του ποσού σε κεφάλαιο των πράξεων, και μέχρι τα κεφάλαια του Ταμείου να φθάσουν το ποσό-στόχο. Δεδομένου δε ότι το ποσό αυτό είχε καλυφθεί στις 31.12.1997, η Επιτροπή υπέβαλε, σύμφωνα με τις ισχύουσες κανονιστικές διατάξεις, προτάσεις επανεξέτασης του ποσοστού τροφοδότησης. Οι προτάσεις αυτές έχουν ενταχθεί στη γενική έκθεση περί λειτουργίας του ταμείου Εγγύησης, την οποία κατήρτισε η Επιτροπή σύμφωνα με το άρθρο 3 του κανονισμού που διέπει το Ταμείο (COM(1998) 168 τελικό της 18.3.1998). Ο κανονισμός (ΕΚ, ΕΥΡΑΤΟΜ) αριθ. 1149/1999 του Συμβουλίου της 25ης Μαΐου 1999 τροποποίησε τον κανονισμό 2728/94, περί ιδρύσεως του Ταμείου Εγγύησης για τις εξωτερικές ενέργειες. Σύμφωνα με τον κανονισμό, το ποσοστό τροφοδότησης του Ταμείου και το ποσοστό του ποσού-στόχου καθορίζονται στο 9% από την 1η Ιανουαρίου 2000 και εξής.

2.5. Εναπομένον περιθώριο στο αποθεματικό εγγύησης

Το εναπομένον περιθώριο στο αποθεματικό εγγύησης προσδιορίζεται από τη διαφορά μεταξύ του ποσού του αποθεματικού και του ποσού τροφοδότησης του Ταμείου Εγγύησης.

2.6. Εναπομένουσα ικανότητα δανειοδότησης

Η εναπομένουσα ικανότητα δανειοδότησης ισούται με το ισόποσο σε προς χορήγηση δάνεια του εναπομένοντος περιθωρίου στο αποθεματικό, λαμβανομένων υπόψη των ισχυόντων ποσοστών εγγύησης.

3. ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΙ ΠΙΝΑΚΕΣ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΑΝΑ ΧΩΡΑ

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>