Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Αποτελεσματική συμμετοχή των τοπικών και των περιφερειακών αρχών στην προετοιμασία των συμφωνιών εταιρικής σχέσης και των επιχειρησιακών προγραμμάτων για την περίοδο 2021-2027»

(2022/C 61/04)

Εισηγητής: ο κ. Juraj DROBA (SK/ECR), περιφερειάρχης Μπρατισλάβας

ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

1. επισημαίνει ότι, το κύριο επενδυτικό εργαλείο της ΕΕ, η πολιτική συνοχής αποσκοπεί πρωτίστως στη μείωση των οικονομικών, κοινωνικών και εδαφικών ανισοτήτων μεταξύ των περιφερειών της ΕΕ και στην αντιμετώπιση των διαρθρωτικών προκλήσεων, όπως η δημιουργία θέσεων εργασίας, η προστασία των υφιστάμενων θέσεων εργασίας, η ανταγωνιστικότητα, η οικονομική ανάπτυξη, η βιώσιμη κινητικότητα και η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και του κοινωνικού αποκλεισμού. Τονίζει, ταυτοχρόνως, ότι οι περιφέρειες, οι πόλεις και οι δήμοι έχουν ευθύνη για τη συνολική και βιώσιμη ανάπτυξη των περιοχών τους, και ως εκ τούτου θα πρέπει να διαθέτουν τα κατάλληλα οικονομικά μέσα για την εκτέλεση των καθηκόντων τους·

2. τονίζει ότι η προστιθέμενη αξία της πολιτικής συνοχής της ΕΕ, υπερβαίνει τον αποδεδειγμένα θετικό οικονομικό, κοινωνικό και εδαφικό της αντίκτυπο, φανερώνοντας και την προσήλωση των κρατών μελών και των περιφερειών στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης·

3. υπογραμμίζει ότι η νομοθεσία της ΕΕ για την πολιτική συνοχής απαιτεί τη συμμετοχή των τοπικών και των περιφερειακών αρχών σε όλα τα στάδια της περιόδου προγραμματισμού, από τον σχεδιασμό, την εφαρμογή και την παρακολούθηση έως και την αξιολόγηση. Πιστεύει ότι, στο πλαίσιο της διαδικασίας προγραμματισμού, οι εν λόγω αρχές θα πρέπει να συμμετέχουν πλήρως στη διαδικασία ανάλυσης των αναγκών και προσδιορισμού των μέτρων για την προετοιμασία των συμφωνιών εταιρικής σχέσης και των θεματικών επιχειρησιακών προγραμμάτων, με σκοπό την αντιμετώπιση συγκεκριμένων προκλήσεων στις περιφέρειες και την επίτευξη των στόχων της πολιτικής συνοχής. Διαφορετικά, υπάρχει κίνδυνος ο τρόπος με τον οποίο θα συγκεντρωθούν τα εν λόγω έγγραφα να μην ανταποκρίνεται στις ανάγκες επί τόπου·

4. επισημαίνει ότι οι βασικοί κανόνες για τη συμμετοχή των εταίρων κατοχυρώνονται στον ευρωπαϊκό κώδικα δεοντολογίας για την εταιρική σχέση στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών διαρθρωτικών και επενδυτικών ταμείων ( 1 ) (ευρωπαϊκός κώδικας), ο οποίος εξακολουθεί να ισχύει για τη νέα περίοδο προγραμματισμού·

5. επισημαίνει ότι ο στρατηγικός σχεδιασμός αποτελεί τη βάση για την επιτυχή υλοποίηση της πολιτικής συνοχής. Τα βασικά έγγραφα της εν λόγω πολιτικής είναι οι συμφωνίες εταιρικής σχέσης και τα επιχειρησιακά προγράμματα που καθορίζουν τις στρατηγικές προτεραιότητες, συμπεριλαμβανομένης της χρηματοδότησης και των προτεινόμενων μέτρων, τα οποία θα έχουν σημαντικό αντίκτυπο στον τρόπο ανάπτυξης των περιφερειών κατά την επόμενη δεκαετία·

6. ζητεί να εγκριθούν χωρίς καθυστέρηση τα βασικά στρατηγικά έγγραφα για τη νέα περίοδο προγραμματισμού, ούτως ώστε η εφαρμογή να μπορέσει να δρομολογηθεί το συντομότερο δυνατόν·

7. χαιρετίζει το ενδιαφέρον που εξέφρασε η σλοβενική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ για περαιτέρω διερεύνηση του θέματος της εταιρικής σχέσης στο πλαίσιο των ΕΔΕΤ με στόχο τη βελτίωση της εφαρμογής της, και δηλώνει έτοιμη να συνεργαστεί·

Εφαρμογή των αρχών της εταιρικής σχέσης και της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης

8. η αρχή της εταιρικής σχέσης και το μοντέλο της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης που βασίζονται σε ένα ενισχυμένο συντονισμό μεταξύ των δημόσιων αρχών, των οικονομικών και κοινωνικών εταίρων και της κοινωνίας των πολιτών μπορούν να συμβάλουν αποτελεσματικά στην καλύτερη προβολή των στόχων και των αποτελεσμάτων της πολιτικής της ΕΕ·

9. σημειώνει ότι η προσέγγιση της εταιρικής σχέσης αποτελεί μια συλλογική και συμμετοχική διαδικασία στην οποία συμμετέχουν οι δημόσιες αρχές σε ευρωπαϊκό, εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, καθώς και οι σχετικοί κοινωνικοοικονομικοί εταίροι και οι εκπρόσωποι της κοινωνίας των πολιτών·

10. επισημαίνει ότι η εφαρμογή των αρχών της εταιρικής σχέσης και της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης συμβάλλει στον καλύτερο προσδιορισμό των αναγκών, στην ενίσχυση της συλλογικής δέσμευσης για την επίτευξη των στόχων, καθώς και στη δημιουργία ενός αισθήματος οικείωσης μεταξύ των εταίρων που συμμετέχουν και στην καλύτερη συμπληρωματικότητα με άλλα μέσα. Συμβάλλει επίσης στην ενίσχυση της στήριξης του κοινού ευρωπαϊκού εγχειρήματος, κοινοποιώντας τον τρόπο με τον οποίο η πολιτική συνοχής συμβάλλει στην επίλυση τοπικών προβλημάτων, φέρνοντας έτσι την ΕΕ πιο κοντά στους πολίτες και μειώνοντας το δημοκρατικό έλλειμμα·

11. είναι της άποψης ότι μια σε βάθος ανάλυση της περιοχής τους από τις τοπικές και περιφερειακές αρχές αποτελεί τη βάση για τον καλό σχεδιασμό των προγραμμάτων. Επιπλέον, η συνεργασία μεταξύ των ενδιαφερόμενων μερών σε διάφορα επίπεδα διακυβέρνησης συμβάλλει στη βελτίωση των συνεργειών μεταξύ των πολιτικών τους και αποτρέπει τις επικαλύψεις ή τις αντικρουόμενες προσεγγίσεις σε έναν δεδομένο τομέα·

12. υπογραμμίζει ότι οι περιφερειακές και οι τοπικές αρχές διαθέτουν ήδη πλούσια εμπειρία στην προετοιμασία και την υλοποίηση αρκετών περιόδων προγραμματισμού, η οποία πρέπει να αξιοποιηθεί με γνώμονα την αρχή της εταιρικής σχέσης για τον καλύτερο σχεδιασμό της νέας περιόδου προγραμματισμού. Επισημαίνει, ωστόσο, ότι η εμπειρία τους καταδεικνύει επίσης ότι ο σεβασμός των αρχών της εταιρικής σχέσης και της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης διαφέρει από το ένα κράτος μέλος στο άλλο και ότι οι διαδικασίες των κεντρικών διοικήσεων δεν εφαρμόζονται σε όλες τις περιπτώσεις χωρίς αποκλεισμούς·

13. σημειώνει, γενικά, ότι η θεσμοθετημένη εταιρική σχέση εφαρμόζεται σε αποκεντρωμένα κράτη ή σε ομοσπονδιακά κράτη που διαθέτουν καθιερωμένους μηχανισμούς συνεργασίας, αλλά εξακολουθεί να υπάρχει περιθώριο βελτίωσης· ενώ ο ρόλος των τοπικών και των περιφερειακών αρχών είναι συχνά περιορισμένος σε μικρότερα ενιαία κράτη. Ταυτόχρονα, η αντίληψη που επικρατεί σε πολλές χώρες είναι ότι όσο πιο απομακρυσμένες είναι οι περιφέρειες, οι πόλεις και οι δήμοι από την πρωτεύουσα, τόσο ασθενέστερος είναι ο ρόλος που διαδραματίζουν στην προετοιμασία της περιόδου προγραμματισμού· καλεί όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ να διασφαλίσουν την ορθή εφαρμογή της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης ώστε να διασφαλιστεί ότι όλες οι τοπικές και περιφερειακές αρχές επωφελούνται από αυτήν·

14. εκφράζει τη βαθιά της ανησυχία για το γεγονός ότι δεν είναι δυνατή η ορθή εφαρμογή της αρχής της εταιρικής σχέσης σε όλα τα κράτη μέλη. Οι διαπραγματεύσεις για τις συμφωνίες εταιρικής σχέσης και τα επιχειρησιακά προγράμματα κατέδειξαν ότι, μολονότι στις περισσότερες περιπτώσεις ζητήθηκε η γνώμη των τοπικών και των περιφερειακών αρχών, η συμμετοχή τους δεν σήμαινε πλήρη εταιρική σχέση, όπως ορίζεται στον ευρωπαϊκό κώδικα δεοντολογίας για την εταιρική σχέση·

15. εκφράζει την ανησυχία της για την ελάχιστη πρόοδο που έχει επιτευχθεί σε ορισμένα κράτη μέλη όσον αφορά τη δημιουργία χώρων διαλόγου και επικοινωνίας αναφορικά με τον καθορισμό των εγγράφων περιφερειακής στρατηγικής για την περίοδο προγραμματισμού 2021-2027, που φτάνει μέχρι το ακραίο παράδειγμα να μην είναι ακόμα γνωστοί οι πόροι των διαρθρωτικών ταμείων που θα διατεθούν για την εκτέλεση των επιχειρησιακών προγραμμάτων·

16. εκφράζει την ανησυχία της για τα κύρια πορίσματα μιας μελέτης ( 2 ) , τα οποία καταδεικνύουν ότι η συμμετοχή των εταίρων στην προετοιμασία της νέας περιόδου προγραμματισμού έχει βελτιωθεί ελάχιστα σε σύγκριση με την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020, και ότι ο τρόπος εφαρμογής της εταιρικής σχέσης έχει αλλάξει ελάχιστα, με αποτέλεσμα να μην αξιοποιούνται πλήρως οι δυνατότητές της. Εκφράζει επίσης τον προβληματισμό της αναφορικά με τη διαπίστωση ότι ένα υπερβολικά υψηλό ποσοστό των τοπικών και των περιφερειακών αρχών συμμετέχει μόνο στις δημόσιες διαβουλεύσεις και δεν διαδραματίζει πιο άμεσο ρόλο στην εκπόνηση στρατηγικών εγγράφων· Στις χώρες όπου η αρχή της εταιρικής σχέσης δεν έχει καθιερωθεί ορθά και παραμένει απλώς υποτυπώδης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει επίσης να βοηθήσει στην εξέταση των σχετικών μηχανισμών προκειμένου να διασφαλιστεί η δέουσα εφαρμογή της·

17. καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να ενισχύσουν την ελκυστικότητα της χρηματοδότησης της πολιτικής συνοχής της ΕΕ μέσω περαιτέρω απλοποίησης και περιορισμού του κανονιστικού υπερθεματισμού, και να εξετάσουν το ενδεχόμενο μείωσης της πολυπλοκότητας και, κατά περίπτωση, του αριθμού των κανονισμών και κατευθυντήριων γραμμών·

18. είναι της άποψης ότι η ολοκληρωμένη εταιρική σχέση δεν μπορεί να επιβληθεί από κανέναν κανονισμό ή νομοθετική πράξη, αλλά είναι το αποτέλεσμα μακροπρόθεσμου διαλόγου που στηρίζεται στην αμοιβαία εμπιστοσύνη και τον αμοιβαίο σεβασμό, στην πολιτική παιδεία και στο ειλικρινές ενδιαφέρον των συμμετεχόντων μερών για εξεύρεση βέλτιστων λύσεων για την συγκεκριμένη περιοχή. Επισημαίνει ότι αυτός ο μακροπρόθεσμος και αξιόπιστος διάλογος απαιτεί επίσης ένα σαφές και αξιόπιστο νομικό και λειτουργικό πλαίσιο για το οποίο είναι επίσης υπεύθυνα τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα·

19. θεωρεί λυπηρό το γεγονός ότι ο κανονισμός για τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας δεν απαιτεί την εφαρμογή του κώδικα δεοντολογίας, αλλά συνιστά μόνο τη συμμετοχή των τοπικών και των περιφερειακών αρχών, πράγμα που οδήγησε στην προετοιμασία των εθνικών σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας κεκλεισμένων των θυρών και με πολύ μικρή συμμετοχή και χωρίς ουσιαστική συμβολή των τοπικών και των περιφερειακών αρχών, θέτοντας σε κίνδυνο την ικανότητα απορρόφησης και εκτέλεσης των πόρων. Στην πράξη αυτό καθιστά τις τοπικές και περιφερειακές αρχές απλά εκτελεστικά όργανα αποφάσεων που έλαβαν τα κράτη μέλη παρότι άπτονται των δικών τους αρμοδιοτήτων·

20. επισημαίνει ότι το δυναμικό της εταιρικής σχέσης δεν αξιοποιείται επαρκώς ούτε λαμβάνεται δεόντως υπόψη σε πολλές χώρες και ζητεί να αναζητηθούν παραδείγματα ορθών πρακτικών που θα επιτρέψουν στους ενδιαφερόμενους φορείς να διαδραματίσουν αποτελεσματικό ρόλο. Θεωρεί επίσης λυπηρό το γεγονός ότι οι κυβερνήσεις πολλών κρατών μελών δεν είναι δεκτικές σε νέες προσεγγίσεις για τη συμμετοχή εταίρων και αναπαράγουν τα καθιερωμένα πρότυπα του παρελθόντος, γεγονός που εμποδίζει την εφαρμογή μιας αποτελεσματικής εταιρικής σχέσης. Στο πλαίσιο αυτό, χαιρετίζει, ωστόσο, την πρόθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να ανανεώσει τον μηχανισμό «ευρωπαϊκή κοινότητα πρακτικής σχετικά με την εταιρική σχέση», με σκοπό την ανταλλαγή εμπειριών και την ανάπτυξη ικανοτήτων, και είναι έτοιμη να συμβάλει ενεργά στην πρωτοβουλία αυτή·

21. τονίζει ότι η κινητοποίηση των ενδιαφερόμενων φορέων, η ενίσχυση της ικανότητάς τους και η συνεκτίμηση των απόψεών τους παραμένουν η μεγαλύτερη πρόκληση για την υλοποίηση της εταιρικής σχέσης και θεωρεί λυπηρό το γεγονός ότι αρκετές από τις αντιρρήσεις των τοπικών και των περιφερειακών αρχών κατά την τελευταία περίοδο προγραμματισμού δεν ελήφθησαν υπόψη και ότι, ως εκ τούτου, εξακολουθούν να υφίστανται προβλήματα κινητοποίησης των εταίρων· καλεί, ως εκ τούτου, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να απαιτήσει από τα κράτη μέλη να εξηγήσουν τους λόγους για τους οποίους δεν ελήφθησαν υπόψη, και να τους ζητήσει να παρουσιάσουν συγκεκριμένα μέτρα με στόχο την κινητοποίηση και την ενίσχυση των ενδιαφερόμενων μερών κατά τη νέα περίοδο προγραμματισμού·

22. είναι της άποψης ότι η αποτελεσματική οργάνωση των διαδικασιών πολυεπίπεδης διακυβέρνησης απαιτεί όχι μόνο μια κάθετη προσέγγιση που θα περιλαμβάνει τα διάφορα επίπεδα διακυβέρνησης, αλλά και μια οριζόντια διάσταση με τη συμμετοχή σχετικών κοινωνικοοικονομικών εταίρων, εκπροσώπων της κοινωνίας των πολιτών ή ακόμη και της ακαδημαϊκής κοινότητας·

23. επισημαίνει ότι οι τοπικές αρχές συχνά αισθάνονται ότι υποεκπροσωπούνται και ότι διαδραματίζουν δευτερεύοντα ρόλο ή ότι δεν εισακούονται στις προπαρασκευαστικές διαδικασίες. Δεδομένου του μεγάλου αριθμού δήμων που συμμετέχουν στις διαπραγματεύσεις, αυτοί εκπροσωπούνται κυρίως από τις κεντρικές ενώσεις τους, οι οποίες, ως εκ τούτου, διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη διαδικασία προετοιμασίας. Ωστόσο, στο πλαίσιο των δομών τους, είναι αναγκαίο να έχουν τη δέουσα ικανότητα προκειμένου να εξασφαλιστεί μια αποτελεσματική ροή πληροφοριών προς τις πόλεις και τους δήμους, ώστε να διαθέτουν επαρκή ενημέρωση σχετικά με τις εν εξελίξει διαδικασίες και να έχουν τη δυνατότητα να τις επηρεάζουν μέσω των ενώσεών τους·

24. υπογραμμίζει με έμφαση την ανάγκη οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές να διαδραματίσουν κυρίαρχο ρόλο στις επιτροπές παρακολούθησης των επιχειρησιακών προγραμμάτων και καλεί τις διαχειριστικές αρχές να μεριμνήσουν για την πλήρη συμμετοχή των τοπικών και των περιφερειακών αρχών στην εκπόνηση των προγραμμάτων Interreg·

25. ζητεί την πλήρη εφαρμογή των αρχών της εταιρικής σχέσης και στο πλαίσιο νέων μέσων, όπως ο Μηχανισμός Δίκαιης Μετάβασης, ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και άλλα νέα μέσα που χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο του NGEU ( Next Generation EU ). Επισημαίνει τον σημαντικό αντίκτυπο που θα έχει ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας στην πολιτική συνοχής και τον κίνδυνο πιθανών επικαλύψεων και ασυνεπειών μεταξύ αυτών των μέσων·

26. ζητεί την εφαρμογή της αρχής της εταιρικής σχέσης και στο πλαίσιο της κοινής γεωργικής πολιτικής (ΚΓΠ) κατά την κατάρτιση και την υλοποίηση των στρατηγικών σχεδίων. Εν προκειμένω, οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές θα πρέπει να συμμετέχουν ενεργά, ιδίως στις παρεμβάσεις του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ)· υπογραμμίζει τις ευκαιρίες που παρέχει η εφαρμογή της αρχής της εταιρικής σχέσης στην ΚΓΠ, ιδίως σε σχέση με την εξεύρεση συνεργειών μεταξύ έργων που χρηματοδοτούνται από το ΕΤΠΑ και τον δεύτερο πυλώνα της ΚΓΠ·

27. τονίζει τη σημασία της παράλληλης διπλωματίας εκ μέρους των περιφερειακών και των τοπικών αρχών σε ευρωπαϊκό επίπεδο και καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να μεριμνήσει για τη συμμετοχή των τοπικών και των περιφερειακών αρχών στις διαπραγματεύσεις σχετικά με τη μορφή των συμφωνιών εταιρικής σχέσης και των επιχειρησιακών προγραμμάτων. Προβάλλοντας επιχειρήματα που βασίζονται σε τεκμηριωμένα δεδομένα και στη γνώση των τοπικών προβλημάτων, οι εν λόγω αρχές μπορούν να συμβάλλουν στον αποτελεσματικότερο και πιο ρεαλιστικό καθορισμό προτεραιοτήτων στα στρατηγικά έγγραφα·

28. υπογραμμίζει ότι οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές μπορούν να διαμορφώσουν τα επιχειρησιακά τους προγράμματα με τρόπο ώστε να δίνεται προεξάρχουσα θέση στη διάσταση του φύλου σύμφωνα με το άρθρο 16 στοιχείο στ) της διοργανικής συμφωνίας και τη φιλοδοξία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να προβλέψει την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου στα προγράμματα της ΕΕ και στο σχέδιο εφαρμογής μιας μεθοδολογίας για την αξιολόγηση του αντίκτυπου του φύλου στις εκτιμήσεις επιπτώσεων το αργότερο την 1η Ιανουαρίου 2023· καλεί τα κράτη μέλη και τις τοπικές και περιφερειακές αρχές να το λάβουν υπόψη σε όλα τα στάδια του προγραμματισμού·

29. τονίζει ότι οι διαφορές ως προς τον χρόνο κατάρτισης των εθνικών σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας και των συμφωνιών εταιρικής σχέσης ενδέχεται, σε ορισμένες περιπτώσεις, να παρεμποδίσουν τον αποτελεσματικό θεσμικό συντονισμό και να περιορίσουν την αναζήτηση συνεργιών. Η δυνητική κατά προτεραιότητα χρηματοδότηση του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF) έναντι της πολιτικής συνοχής, λόγω των πιέσεων που ασκούνται για ταχεία εφαρμογή και απορρόφηση, μπορεί να μειώσει τις δραστηριότητες προγραμματισμού και υλοποίησης της πολιτικής συνοχής έως το 2027, επιφέροντας περαιτέρω καθυστερήσεις και επιβράδυνση στην απορρόφηση της χρηματοδότησης για τη συνοχή. Προειδοποιεί για τον κίνδυνο άνισης ανάκαμψης των διαφόρων περιοχών της Ευρώπης και αύξησης των ανισοτήτων λόγω έλλειψης χωρικής προσέγγισης στην διαμόρφωση των σχεδίων που χρηματοδοτούνται από τον RRF. Καλεί, ως εκ τούτου, τις ευρωπαϊκές και τις εθνικές αρχές να επιταχύνουν την κατάρτιση των συμφωνιών εταιρικής σχέσης και των επιχειρησιακών προγραμμάτων και να ενισχύσουν τις συνέργειες μεταξύ των συμφωνιών εταιρικής σχέσης και των εθνικών σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας·

30. ζητεί να αποστέλλονται τα σχετικά έγγραφα στις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές εγκαίρως πριν από τις συνεδριάσεις εργασίας. Ταυτόχρονα, θεωρεί λυπηρό το γεγονός ότι, συχνά, οι εταίροι έχουν πολύ περιορισμένο χρόνο για να διατυπώσουν τις παρατηρήσεις τους επί των εγγράφων και, ως εκ τούτου, ζητεί να τους δοθεί εύλογο χρονικό διάστημα ανάλογο με τη σημασία των εγγράφων που αποτελούν αντικείμενο σχολιασμού. Η συμμετοχή των περιφερειακών και των τοπικών αρχών δεν θα πρέπει να αποτελεί αμιγώς τυπική διαδικασία και θα πρέπει πάντα να παρέχεται ανατροφοδότηση σχετικά με τις παρατηρήσεις που διατυπώνονται·

31. καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να παρακολουθεί στενά την εφαρμογή της αρχής της εταιρικής σχέσης τόσο στις άτυπες διαπραγματεύσεις με τα κράτη μέλη όσο και στην αξιολόγηση των σχεδίων συμφωνιών εταιρικής σχέσης και των επιχειρησιακών προγραμμάτων, και να διατυπώνει συστάσεις προς τα κράτη μέλη και τις αρμόδιες αρχές σχετικά με τη βελτίωση των διαδικασιών εταιρικής σχέσης·

32. προτείνει να διοργανωθεί, σε συνεργασία με τη σλοβενική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, κοινό εργαστήριο με επίκεντρο τη συμμετοχή των περιφερειακών και των τοπικών αρχών και τη συνεκτίμηση των απόψεών τους, προκειμένου να καταστεί αποτελεσματικότερη η προετοιμασία και η εφαρμογή των προγραμμάτων της πολιτικής συνοχής. Επιπλέον, προτείνει να συμπεριληφθεί το θέμα της εταιρικής σχέσης στα ΕΔΕΤ και στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «βελτίωση της νομοθεσίας» καθώς και στην ημερήσια διάταξη των συνόδων του Συμβουλίου, ώστε να αναδεικνύονται τα οφέλη της αποδοτικής εταιρικής σχέσης και της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης κατά την προετοιμασία και την εφαρμογή των προγραμμάτων της πολιτικής συνοχής, αποδεικνύοντας ότι αυτή η προσέγγιση συμβάλλει στην επίτευξη κοινών στόχων πολιτικής της ΕΕ και, ως εκ τούτου, πρέπει να εφαρμοστεί και σε άλλους τομείς πολιτικής·

Ευρωπαϊκός κώδικας συμπεριφοράς για την εταιρική σχέση στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών διαρθρωτικών και επενδυτικών ταμείων

33. υπογραμμίζει τη σπουδαιότητα του ευρωπαϊκού κώδικα δεοντολογίας σχετικά με την εταιρική σχέση και τη συμβολή της αρχής της εταιρικής σχέσης στην ενίσχυση της συλλογικής προσήλωσης και της ενεργού συμμετοχής στην πολιτική συνοχής·

34. σημειώνει ότι ο ευρωπαϊκός κώδικας δεοντολογίας παρέχει λεπτομερείς συστάσεις για την αποτελεσματική εφαρμογή της εταιρικής σχέσης, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη τις ειδικές ανάγκες σε τοπικό και σε περιφερειακό επίπεδο·

35. τονίζει ότι το άρθρο 6 του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού της Επιτροπής απαιτεί την ισόρροπη συμμετοχή των εταίρων στην κατάρτιση των συμφωνιών εταιρικής σχέσης και των επιχειρησιακών προγραμμάτων, καθώς και τη συμμόρφωση με τον ευρωπαϊκό κώδικα δεοντολογίας. Καλεί, ως εκ τούτου, τις διαχειριστικές αρχές και τα κεντρικά συντονιστικά όργανα να εφαρμόσουν πλήρως αυτές τις απαιτήσεις και να εξασφαλίσουν τη συμμετοχή των εταίρων πέραν των απλών επίσημων διαβουλεύσεων·

36. προτίθεται να παρακολουθήσει στενά την εφαρμογή του ευρωπαϊκού κώδικα δεοντολογίας κατά την κατάρτιση των συμφωνιών εταιρικής σχέσης και των επιχειρησιακών προγραμμάτων, σύμφωνα με τις πολιτικές του προτεραιότητες για την περίοδο 2020-2025 ( 3 ) · καλεί δε την Επιτροπή να επαληθεύσει την αποτελεσματική εφαρμογή της αρχής της εταιρικής σχέσης πριν από την έγκριση των εθνικών συμφωνιών εταιρικής σχέσης και των επιχειρησιακών προγραμμάτων·

37. σημειώνει ότι η αρχή της εταιρικής σχέσης θεσπίστηκε σε συνδυασμό με τον ευρωπαϊκό κώδικα δεοντολογίας για την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020 και, ως εκ τούτου, δεν αντικατοπτρίζει νέα μέσα και την επικρατούσα κατάσταση μετά την έξαρση της πανδημίας. Θεωρεί, ως εκ τούτου, ότι η αρχή της εταιρικής σχέσης θα πρέπει να ενισχυθεί στον ευρωπαϊκό κώδικα δεοντολογίας, όπως έχει ήδη ζητήσει η ΕτΠ σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της·

38. ζητεί την πλήρη συμμετοχή των περιφερειακών και των τοπικών αρχών στην ενδιάμεση επανεξέταση της περιόδου προγραμματισμού 2021-2027. Αυτό θα πρέπει να περιλαμβάνει γνωμοδότηση της ΕτΠ σχετικά με τις εμπειρίες από την εφαρμογή κατά τα πρώτα έτη και τις προσδοκίες των τοπικών και των περιφερειακών αρχών όσον αφορά τα χρηματοδοτικά κονδύλια, καθώς και την τεχνική εφαρμογή για το υπόλοιπο της τρέχουσας περιόδου προγραμματισμού. Επιπλέον, θα μπορούσε να οδηγήσει στην εκπόνηση μελέτης αξιολόγησης της εμπειρίας από την εφαρμογή των συστάσεων του ευρωπαϊκού κώδικα δεοντολογίας δέκα χρόνια μετά τη θέσπισή του, το 2024. Η ΕτΠ θα πρέπει να συμμετάσχει στη σύνταξη των όρων εντολής της μελέτης, να συζητήσει τη μελέτη και να συμμετάσχει στη διατύπωση συστάσεων για την παρακολούθηση των συμπερασμάτων της μελέτης·

39. καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να παρακολουθήσει στενά και να αξιολογήσει την εφαρμογή του ευρωπαϊκού κώδικα δεοντολογίας και, σε περίπτωση ανεπαρκούς υλοποίησης της εταιρικής σχέσης, να τον αναθεωρήσει με βάση παραδείγματα ορθών πρακτικών που εφαρμόζονται στα κράτη μέλη· καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να λάβει υπόψη της τις συστάσεις της γνωμοδότησης αυτής, καθώς και τα συμπεράσματα των εξειδικευμένων εργαστηρίων σε περίπτωση αναθεώρησης του κώδικα·

40. συνιστά στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με βάση τα θετικά παραδείγματα που έχουν συγκεντρωθεί, να ζητήσει από τα κράτη μέλη να εκπονήσουν σχέδια δράσης για τη βελτίωση της προσέγγισης της εταιρικής σχέσης κατά την εφαρμογή και την παρακολούθηση της τρέχουσας περιόδου προγραμματισμού·

41. ταυτόχρονα, συνιστά στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει το ενδεχόμενο δημιουργίας ενός βαρόμετρου για την εφαρμογή της εταιρικής σχέσης, το οποίο θα ενθάρρυνε την ευρύτερη χρήση της·

Μια τοποκεντρική προσέγγιση

42. τονίζει ότι η συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών αρχών στην κατάρτιση των συμφωνιών εταιρικής σχέσης και των επιχειρησιακών προγραμμάτων αποτελεί βασική προϋπόθεση για τον στρατηγικό σχεδιασμό τους ώστε να αντικατοπτρίζουν τις πραγματικές ανάγκες της εν λόγω περιοχής και πιστεύει ότι η αποτελεσματική εφαρμογή της εταιρικής σχέσης και της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης είναι απαραίτητη για τον καλύτερο προσδιορισμό των επενδυτικών προτεραιοτήτων που πρέπει να υποστηριχθούν από τα ΕΔΕΤ. Για την αποτελεσματική στόχευση των επενδύσεων, είναι σημαντικό να λαμβάνονται υπόψη οι περιφερειακές και οι τοπικές ιδιαιτερότητες της οικείας περιοχής, συμπεριλαμβανομένων των φυσικών και δημογραφικών παραγόντων που τη θέτουν σε μειονεκτική θέση. Οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές είναι επίσης σημαντικό να συμμετέχουν στην επιλογή των δεικτών και των περιφερειακών κονδυλίων, το ύψος των οποίων θα πρέπει να αντιστοιχεί στα διαρθρωτικά προβλήματα της εκάστοτε περιοχής. Λόγω των ανισοτήτων που υφίστανται μεταξύ των περιφερειών και εντός αυτών, εξακολουθεί να είναι αναγκαία η πραγματοποίηση επενδύσεων σε βασικές υποδομές, για την παροχή βασικών υπηρεσιών στους τομείς του περιβάλλοντος, των μεταφορών, των τεχνολογιών των πληροφοριών και των επικοινωνιών, των κοινωνικών υπηρεσιών, της υγείας και της εκπαίδευσης·

43. τονίζει ότι οι περιφέρειες, οι πόλεις και οι δήμοι γνωρίζουν τις περιοχές τους και τις κύριες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν για την επίτευξη ευρωπαϊκών στόχων, όπως η Πράσινη Συμφωνία, και διεθνή θεματολόγια, όπως οι Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης· έχουν επίγνωση των πλεονεκτημάτων και των αδυναμιών του κοινωνικοοικονομικού ιστού τους (π.χ. περιοχές με προβλήματα στους τομείς της κινητικότητας, του περιβάλλοντος και της μετάβασης στη βιωσιμότητα, του κλίματος, της ενεργειακής μετάβασης, της κοινωνικής ένταξης και της καταπολέμησης των ανισοτήτων, της εκπαίδευσης, της ψηφιοποίησης κ.λπ.) και είναι σε θέση να εκτιμήσουν, με βάση τα δεδομένα, τον αναμενόμενο αντίκτυπο κάθε μέτρου και να υποβάλλουν προτάσεις για πιο στοχευμένα μέτρα ή για επανασχεδιασμό των υφιστάμενων μέτρων·

44. υπογραμμίζει ότι η πανδημία COVID-19 κατέδειξε για άλλη μια φορά τη σημασία που διαδραματίζουν οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές στην εφαρμογή των διαρθρωτικών και επενδυτικών ταμείων· ταυτόχρονα, αποκαλύφθηκε η έλλειψη χρηματοδοτικών μέσων σε πολλές τοπικές και περιφερειακές αρχές· χαιρετίζει, στο πλαίσιο αυτό, τα μέτρα ευελιξίας που εισήγαγε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις δέσμες CRII και CRII +· καλεί την Επιτροπή να υποβάλει πρόταση για την παράταση του ποσοστού συγχρηματοδότησης 100 % για ένα ακόμη έτος, την παράταση του κανόνα Ν+3 και την προσωρινή αύξηση του ορίου των κρατικών ενισχύσεων ήσσονος σημασίας, ούτως ώστε οι τοπικές και περιφερειακές αρχές να λάβουν επαρκή στήριξη σε αυτούς τους δύσκολους καιρούς·

45. είναι της άποψης ότι μια τοποκεντρική προσέγγιση μπορεί να συμβάλει σημαντικά σε μια βιώσιμη πράσινη και ψηφιακή μετάβαση και συνιστά τη διενέργεια συχνότερων εκτιμήσεων εδαφικού αντικτύπου στο πλαίσιο των διαφόρων στόχων της πολιτικής συνοχής καθώς και των στόχων της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και της ψηφιακής στρατηγικής·

46. είναι της άποψης ότι, για να αντιμετωπιστούν οι εδαφικές προκλήσεις, θα πρέπει να ενισχυθεί μια τοποκεντρική και ολοκληρωμένη προσέγγιση έναντι μιας καθαρά τομεακής προσέγγισης. Ακριβώς οι αρνητικές συνέπειες της τομεακής στεγανοποίησης και οι πιέσεις που ασκούν οι συμμετέχοντες φορείς για να προτάξουν τα συμφέροντά τους αποτελούν τα στοιχεία που παρεμποδίζουν την υιοθέτηση μιας συνολικής και ολοκληρωμένης προσέγγισης για την επίλυση προβλημάτων·

47. φρονεί ότι οι ολοκληρωμένες εδαφικές στρατηγικές για τις περιφέρειες και τις πόλεις (βάσει των ολοκληρωμένων εδαφικών επενδύσεων [ΟΕΕ] και της τοπικής ανάπτυξης με πρωτοβουλία των τοπικών κοινοτήτων [ΤΑΠΤΚ]) διαθέτουν τεράστιο δυναμικό θετικού αντικτύπου στον προσανατολισμό των εθνικών επιχειρησιακών προγραμμάτων, ώστε να λαμβάνονται δεόντως υπόψη οι ιδιαίτερες περιφερειακές και τοπικές προκλήσεις. Ζητεί, ως εκ τούτου, τα επιχειρησιακά προγράμματα να είναι συμβατά με τις εν λόγω στρατηγικές, ώστε να είναι επακριβώς στοχευμένα. Η περιφερειακή διάσταση θα πρέπει επίσης να λαμβάνεται υπόψη στα σχετικά τμήματα των επιχειρησιακών προγραμμάτων, προκειμένου να αποφεύγονται ασυνέπειες μεταξύ των διαφόρων στρατηγικών εγγράφων·

48. εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι η περίοδος προγραμματισμού 2021-2027 θα δώσει ιδιαίτερη έμφαση στις ολοκληρωμένες εδαφικές επενδύσεις κατά την υλοποίηση και εκτιμά ότι, κατά περίπτωση, τα μέτρα που προτείνονται στις ολοκληρωμένες στρατηγικές θα πρέπει να υποστηριχθούν συστηματικά χωρίς να είναι αναγκαία η δρομολόγηση προσκλήσεων υποβολής προτάσεων από την πλευρά της ζήτησης. Οι στρατηγικές ΟΕΕ θα πρέπει να είναι ολοκληρωμένες και να καλύπτουν μέτρα ανεξάρτητα από τις αρμοδιότητες των φορέων που συμμετέχουν (κράτος, περιφέρειες, δήμοι)·

49. επισημαίνει ότι, στο πλαίσιο της υλοποίησης των ΟΕΕ, οι περιφέρειες της ΕΕ διαθέτουν καθιερωμένες πλατφόρμες συνεργασίας με βάση τις αρχές της εταιρικής σχέσης και της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης, οι οποίες είναι σε θέση να προσδιορίζουν με σαφήνεια τις βασικές προκλήσεις και να εντοπίζουν τις πλέον κατάλληλες απαντήσεις·

50. ζητεί τη θέσπιση αποτελεσματικών μηχανισμών που θα επιτρέπουν στις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές να συμμετέχουν στην επιλογή των μέτρων στο πλαίσιο των ολοκληρωμένων εδαφικών επενδύσεων με βάση την αρχή της εδαφικότητας, ανεξάρτητα από τις αρμοδιότητες των συμμετεχουσών οντοτήτων. Συνιστά στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στα κράτη μέλη να αναλύσουν τους υφιστάμενους αποτελεσματικούς μηχανισμούς συνεργασίας στα κράτη μέλη, οι οποίοι μπορούν να χρησιμεύσουν ως παραδείγματα ορθής πρακτικής·

51. πιστεύει ότι είναι χρήσιμο να εξεταστεί ο προσδιορισμός προτεραιοτήτων στο πλαίσιο μικρότερων δυναμικών θεματικών ομάδων οι οποίες, βάσει επαληθεύσιμων εδαφικών δεδομένων, θα αναλύσουν τις προκλήσεις και θα προτείνουν απαντήσεις σε ένα δεδομένο τομεακό θέμα·

52. έχει επίγνωση του γεγονότος ότι η έλλειψη δεδομένων σε περιφερειακό επίπεδο και στις διασυνοριακές περιοχές αποτελεί εμπόδιο για την αποτελεσματική στόχευση των επενδύσεων. Καλεί, ως εκ τούτου, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ενισχύσει τη συλλογή στατιστικών στοιχείων (μέσω της Eurostat και του ESPON) σε επίπεδο NUTS 3 στο πλαίσιο των διαφόρων τομεακών πολιτικών που σχετίζονται με τους στόχους της πολιτικής συνοχής — στοιχεία που θα χρησιμοποιηθούν επίσης για τη μέτρηση της προόδου που έχει επιτευχθεί στον συγκεκριμένο τομέα. Θεωρεί επίσης τον δείκτη κοινωνικής προόδου της ΕΕ, επικαιροποιημένη έκδοση του οποίου παρουσιάστηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στα τέλη του 2020, ως κατάλληλο μέσο·

53. είναι επίσης της άποψης ότι η έλλειψη διοικητικής και αναλυτικής ικανότητας αποτελεί τροχοπέδη για την αποτελεσματική συμμετοχή των τοπικών και των περιφερειακών αρχών και ζητεί την ενίσχυσή της κατά τη νέα περίοδο προγραμματισμού·

Χρήση ψηφιακών εργαλείων και επιπτώσεις της πανδημίας

54. εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η έξαρση της πανδημίας καθυστέρησε τις διαπραγματεύσεις για προγράμματα της ΕΕ μεταξύ της νομοθετικής αρχής και, ως εκ τούτου, την κατάρτιση συμφωνιών εταιρικής σχέσης και επιχειρησιακών προγραμμάτων, τα οποία δεν ολοκληρώθηκαν εγκαίρως για την έναρξη της νέας περιόδου προγραμματισμού, και ζητεί την άμεση επιτάχυνση των προπαρασκευαστικών εργασιών και την εντατικοποίηση των συζητήσεων·

55. διατυπώνει επίσης την απογοήτευσή της για το γεγονός ότι τα μέτρα που ελήφθησαν για τον μετριασμό της εξάπλωσης της πανδημίας καθυστέρησαν ή ανέβαλαν τη συνεργασία με τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές, σε ορισμένες δε περιπτώσεις, έως και για μερικούς μήνες, πράγμα που θα έχει αρνητικές συνέπειες για την ανάπτυξη των περιοχών τους·

56. προειδοποιεί για τις συγκεντρωτικές τάσεις στον προγραμματισμό και την υλοποίηση των ΕΔΕΤ ως αποτέλεσμα της πανδημίας και της παράλληλης διεξαγωγής δύο περιόδων προγραμματισμού·

57. σημειώνει ότι η πανδημία έχει επίσης προσφέρει την ευκαιρία συμμετοχής των εταίρων μέσω της ευρείας χρήσης εργαλείων ψηφιακής επικοινωνίας, τα οποία έχουν, σε κάποιο βαθμό, διευκολύνει τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ των ενδιαφερόμενων μερών και θα μπορούσαν να έχουν θετικό αντίκτυπο στην ισορροπημένη συμμετοχή εταίρων οι οποίοι, διαφορετικά, δεν θα ήταν σε θέση να συμμετάσχουν στις προετοιμασίες·

58. σημειώνει, ωστόσο, ότι οι δυνατότητες των εταίρων να αλληλεπιδρούν σε διαδικτυακές συναντήσεις είναι συχνά περιορισμένες και, ως εκ τούτου, θεωρεί αναγκαία τη συνεχή βελτίωση των συνθηκών αλληλεπίδρασης με τους εταίρους κατά τη διάρκεια των διαδικτυακών συνεδριάσεων. Πρέπει να υιοθετηθεί μια σειρά τεχνικών και προσεγγίσεων για τον συντονισμό των συζητήσεων, σε συνδυασμό με την υποστήριξη που παρέχει η τεχνική βοήθεια, προκειμένου να επιτευχθεί η καλύτερη διοργάνωση των διαδικτυακών συνεδριάσεων·

59. συνιστά επίσης την αξιοποίηση παραδειγμάτων ορθών πρακτικών στη χρήση αμφίδρομης επικοινωνίας και διαδικτυακών εργαλείων για το μέλλον, αλλά θεωρεί ότι οι ψηφιακές λύσεις δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τις συνεδριάσεις και τις διαβουλεύσεις δια ζώσης και θα πρέπει να χρησιμοποιούνται κυρίως μόνον ως συμπληρωματικό μέσο, ανάλογα με τη μορφή και τη φύση των συζητήσεων.

Βρυξέλλες, 12 Οκτωβρίου 2021. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών Απόστολος ΤΖΙΤΖΙΚΩΣΤΑΣ

(1) Κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 240/2014 της Επιτροπής, της 7ης Ιανουαρίου 2014, σχετικά με τον ευρωπαϊκό κώδικα δεοντολογίας για την εταιρική σχέση στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών διαρθρωτικών και επενδυτικών ταμείων (ΕΕ L 74 της 14.3.2014, σ. 1).

(2) Application of the principles of partnership and multi-level governance in Cohesion Policy programming 2021-2027 (Εφαρμογή των αρχών της εταιρικής σχέσης και της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης στον προγραμματισμό της πολιτικής συνοχής 2021-2027), https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/effcb753-a6ff-11eb-9585-01aa75ed71a1.

(3) https://cor.europa.eu/el/our-work/Pages/cor-priorities.aspx