Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για τη "Λευκή Βίβλο της Επιτροπής για την περιβαλλοντική ευθύνη"

(2000/C 317/10)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

έχοντας υπόψη τη Λευκή Βίβλο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την περιβαλλοντική ευθύνη (COM(2000) 66 τελικό)·

έχοντας υπόψη την απόφαση που έλαβε το Προεδρείο της στις 17 Νοεμβρίου 1999 να καταρτίσει, σύμφωνα με την 5η παράγραφο του άρθρου 265 της Συνθήκης για την ίδρυση των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, γνωμοδότηση επί του θέματος και να αναθέσει την προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΤΠ στην επιτροπή 4 "Χωροταξία, αστικά θέματα, ενέργεια και περιβάλλον"·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 13/2000 rev.) που υιοθέτησε η επιτροπή 4 στις 11 Μαΐου 2000 (εισηγητής: ο κ. McChord, UK, PES)·

υιοθέτησε κατά την 34η σύνοδο ολομέλειάς της 14ης και 15ης Ιουνίου 2000 (συνεδρίαση της 14ης Ιουνίου) την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Οι απόψεις της Επιτροπής των Περιφερειών

Η Επιτροπή των Περιφερειών

1.1. Επικροτεί την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ως πρώτο βήμα προς τη θέσπιση ενός αποτελεσματικού ευρωπαϊκού καθεστώτος για την περιβαλλοντική ευθύνη. Το καθεστώς αυτό θα παράσχει σημαντική προστασία στους βασικούς οικοτόπους και θα συμβάλει σημαντικά στην ποιότητα ζωής στην ΕΕ.

1.2. Πιστεύει ότι η πρόταση μοιάζει να διευθετεί έναν από τους κυριότερους εκκρεμείς τομείς του 5ου Προγράμματος Δράσης για το Περιβάλλον.

1.3. Πιστεύει ότι το προτεινόμενο ευρωπαϊκό καθεστώς θα πρέπει να είναι σφαιρικό και να συντελεί στη βελτίωση της εφαρμογής των βασικών περιβαλλοντικών αρχών ("ο ρυπαίνων πληρώνει", πρόληψη και προφύλαξη) του υφιστάμενου κοινοτικού περιβαλλοντικού δικαίου.

1.4. Υποστηρίζει την πρόθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να μεριμνήσει για την υιοθέτηση μέτρων που θα εξασφαλίσουν την απορρύπανση και την αποκατάσταση του περιβάλλοντος, καθώς και την καλύτερη ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής διάστασης στους άλλους τομείς πολιτικής. Η ΕΤΠ πιστεύει ότι αυτή η ολιστική προσέγγιση θα έπρεπε να έχει εφαρμοσθεί προ πολλού και ότι μπορεί να βοηθήσει ώστε να δημιουργηθεί συγκρίσιμη κατάσταση σε όλη την ενιαία ευρωπαϊκή αγορά.

1.5. Επικροτεί την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να διασφαλισθεί ότι το κόστος της πρόληψης και της αποκατάστασης των περιβαλλοντικών ζημιών θα καλύπτεται από τους υπεύθυνους των ζημιών και δεν θα χρεώνεται στους φορολογούμενους. Τάσσεται κατά της πρόθεσης που διατυπώνεται στη Λευκή Βίβλο, σύμφωνα με την οποία σε περίπτωση ζημίας που προκαλείται από εγκεκριμένη εγκατάσταση που λειτουργεί ομαλά ένα μέρος της αποζημίωσης θα αναλαμβάνει η αρχή που εξέδωσε την άδεια λειτουργίας.

1.6. Επικροτεί την πρόταση της Λευκής Βίβλου να θεσπιστούν κριτήρια για την αντιμετώπιση και την αποκατάσταση των περιβαλλοντικών ζημιών και για την αποτίμηση των ζημιών στη βιοποικιλότητα. Επικροτεί, επίσης, την υποχρέωση να χρησιμοποιείται η αποζημίωση που καταβάλλει ο ρυπαίνων για την αποκατάσταση του περιβάλλοντος, αν και χρειάζονται περισσότερες λεπτομέρειες σε σχέση με τις διαδικασίες εφαρμογής της.

1.7. Πιστεύει ότι δικαιολογείται μια ευρωπαϊκή πρωτοβουλία, λόγω της ανεπάρκειας των ιδιαίτερων καθεστώτων των κρατών μελών να διευθετήσουν όλες τις πτυχές των ζημιών του περιβάλλοντος. Η ΕΤΠ σημειώνει επ' αυτού ότι η πρόταση θα θεσπίσει μόνο ένα κοινοτικό καθεστώς-πλαίσιο της ΕΕ, που θα καθορίζει ευρείς γενικούς στόχους. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι η κοινοτική πρόταση πλαίσιο θα πρέπει να προβλέπει, για την απτή της υλοποίηση, την απαραίτητη συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών αρχών που αποτελούν συχνά τους πρώτους φορείς για την προστασία από τις ζημιές του περιβάλλοντος, αφήνοντας στα κράτη μέλη και στις ίδιες τις εδαφικές αρχές την επιλογή των τρόπων και των μέσων για την εφαρμογή της.

1.8. Σημειώνει το "κλειστό" πεδίο εφαρμογής της πρότασης, η οποία στηρίζεται στο υφιστάμενο κοινοτικό περιβαλλοντικό δίκαιο που διέπει τις επικίνδυνες ή εν δυνάμει επικίνδυνες δραστηριότητες. Η ΕΤΠ σημειώνει ότι το αποτέλεσμα αυτής της πρότασης, αν υιοθετηθεί, θα είναι να καλύψει τους ρυπανθέντες χώρους και τις "παραδοσιακές" ζημιές μόνο αν έχουν προκληθεί από επικίνδυνη δραστηριότητα που διέπεται από το κοινοτικό δίκαιο και τις ζημιές στη βιοποικιλότητα μόνο αν προστατεύονται από το δίκτυο Νatura 2000.

1.9. Επικροτεί την πρόταση να διευκολυνθεί η πρόσβαση στη δικαιοσύνη σε περιπτώσεις περιβαλλοντικών ζημιών. Η πρόταση αυτή συμφωνεί με τη Σύμβαση του Εrhus σχετικά με την πρόσβαση στις πληροφορίες, τη συμμετοχή των πολιτών στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη σε περιβαλλοντικά θέματα.

1.10. Σημειώνει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει πως ο συνολικός οικονομικός αντίκτυπος της θέσπισης ενός καθεστώτος περιβαλλοντικής ευθύνης σε ευρωπαϊκό επίπεδο δεν θα ισοδυναμεί με την υιοθέτηση ενός μονομερούς προτύπου περιβαλλοντικής προστασίας από την ΕΕ, αφού οι περισσότερες χώρες του ΟΟΣΑ έχουν ήδη υιοθετήσει κάποια νομοθεσία για την περιβαλλοντική ευθύνη. Η ΕΤΠ επικροτεί, ωστόσο, την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να διενεργήσει περαιτέρω μελέτες για τον οικονομικό και περιβαλλοντικό αντίκτυπο της περιβαλλοντικής ευθύνης. Τα πορίσματα αυτών των μελετών αναμένονται με ενδιαφέρον.

1.11. Πιστεύει ότι η υιοθέτηση ενός ευρωπαϊκού καθεστώτος περιβαλλοντικής ευθύνης είναι ουσιώδες στοιχείο της ανάπτυξης του "περιβαλλοντικού κεκτημένου" πριν από τη διεύρυνση, προκειμένου να εξασφαλισθεί μια συγκρίσιμη κατάσταση σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ.

2. Οι συστάσεις της Επιτροπής των Περιφερειών

Η Επιτροπή των Περιφερειών

2.1. Ανησυχεί μήπως η αρχή της μερικής στήριξης της πρότασης στο δίκτυο Νatura 2000, το οποίο είναι ακόμη ατελές, οδηγήσει σε λιγότερο συντονισμένη δράση σε άλλες περιοχές της ΕΕ. Η ΕΤΠ αναγνωρίζει, ωστόσο, ότι η παρούσα πρόταση ενδέχεται να οδηγήσει σε περαιτέρω πίεση για επέκταση του δικτύου Νatura 2000, προκειμένου να διασφαλισθεί ευρύτερος χωρικός αντίκτυπος του κοινοτικού καθεστώτος για την περιβαλλοντική ευθύνη.

2.2. Αναγνωρίζει ότι η παρούσα πρόταση θα οδηγήσει στη θέσπιση ενός νομοθετικού πλαισίου δράσης, αλλά ζητεί να ενισχυθεί το προτεινόμενο καθεστώς της ΕΕ για την περιβαλλοντική ευθύνη, με την ενσωμάτωσή του σε κάθε μεταγενέστερη περιβαλλοντική νομοθεσία της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των προτάσεων που θα απορρέουν από το επικείμενο 6ο Πρόγραμμα Δράσης για το Περιβάλλον, καθώς και σε κάθε αναθεώρηση παλαιότερης κοινοτικής περιβαλλοντικής νομοθεσίας.

2.3. Ανησυχεί μήπως η πρόταση για την κάλυψη των ζημιών βασισθεί σε ανάλυση κόστους-οφέλους, πράγμα που ενδέχεται να περιορίσει σοβαρά την ικανότητα του νέου καθεστώτος να λειτουργήσει ως κίνητρο και να καθιερώσει τις επιδιωκόμενες αλλαγές συμπεριφοράς.

2.4. Ανησυχεί μήπως το νέο καθεστώς καλύπτει μόνο τις ζημιές στη βιοποικιλότητα που θεωρούνται "σημαντικές", χωρίς να ορίζει τι είναι πράγματι "σημαντικό". Οι ζημιές στη βιοποικιλότητα απαιτούν ιδιαίτερες διαδικασίες αξιολόγησης. Η αναφορά σε "σημαντικές" ζημιές είναι πολύ περιορισμένη και προϋποθέτει τη θέσπιση κατωφλιών πριν από τη δράση. Το σύστημα ενδέχεται να αποδειχθεί αδύναμο αν δεν παρασχεθούν κίνητρα για να διασφαλισθεί ότι λαμβάνεται στα σοβαρά.

2.5. Πιστεύει ότι ο τρόπος αξιολόγησης των περιβαλλοντικών ζημιών και το απαιτούμενο επίπεδο του βάρους της απόδειξης είναι θέματα καθοριστικής σημασίας. Η έννοια της "σημαντικής" ζημίας και της "ανάλυσης κόστους-οφέλους" ενδέχεται να στηρίζονται σε απαράδεκτα κατώτατα και ανώτατα όρια του επιπέδου της ζημίας που πρέπει να καλυφθεί. Είναι, επίσης, πολύ ασαφές από την πρόταση της Επιτροπής ποιο θα είναι το ελάχιστο απαιτούμενο επίπεδο αποκατάστασης.

2.6. Ανησυχεί μήπως η πρόταση να μην επιβληθεί υποχρεωτική ασφάλιση περιορίσει τη δυνατότητα του νέου καθεστώτος να επιτύχει τις επιδιωκόμενες αλλαγές συμπεριφοράς μέσω της λειτουργίας της παροχής κινήτρων ή της απαίτησης πλήρους αποκατάστασης των ζημιωθέντων χώρων όταν χρειάζεται.

2.7. Θεωρεί απαραίτητο να συμπληρωθεί η προτεινόμενη ανυπαίτια ευθύνη με τον ποιοτικό περιορισμό της υποχρεωτικής ανάληψης ευθύνης. Κατ' αυτόν τον τρόπο θα μπορούσε να καταστεί δυνατή η κατάλληλη πρόληψη της ζημίας.

2.8. Ανησυχεί μήπως η Επιτροπή προτείνει μόνο τη θέσπιση ενός ευέλικτου πλαισίου αντί για μια σφαιρική και ολοκληρωμένη προσέγγιση του προβλήματος που δημιουργείται από το σημερινό κενό του κοινοτικού δικαίου σ' αυτόν τον τομέα.

2.9. Παραπέμπει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην υποχρέωση της ΕΕ, που ορίζεται στο άρθρο 6 της Συνθήκης του Άμστερνταμ, να διασφαλίσει την ένταξη των απαιτήσεων της περιβαλλοντικής προστασίας "στον καθορισμό και την εφαρμογή των κοινοτικών πολιτικών και δράσεων". Η ΕΤΠ πιστεύει ότι αυτό το άρθρο της Συνθήκης θεσπίζει σαφώς την ανάγκη να διασφαλισθεί ο συνυπολογισμός του καθεστώτος περιβαλλοντικής ευθύνης σε όλες τις πολιτικές της ΕΕ. Η ΕΤΠ σημειώνει με ανησυχία ότι η πρόταση της Επιτροπής ενδέχεται να επιτρέπει σε δραστηριότητες που δεν καλύπτονται από το περιβαλλοντικό δίκαιο, αλλά που προξενούν ζημιές στο περιβάλλον, να διαφεύγουν από το πεδίο εφαρμογής του καθεστώτος για την περιβαλλοντική ευθύνη.

2.10. Καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να δημοσιεύσει την αξιολόγησή της για το περιβαλλοντικό όφελος της ένταξης των διατάξεων του προτεινόμενου καθεστώτος περιβαλλοντικής ευθύνης στους άλλους τομείς πολιτικής της ΕΕ, ιδίως στους τομείς της ανάπτυξης του επιχειρηματικού πνεύματος, της έρευνας και ανάπτυξης, της περιφερειακής ανάπτυξης και της γεωργίας.

2.11. Επικροτεί το γεγονός ότι η θέσπιση ενός ευρωπαϊκού καθεστώτος περιβαλλοντικής ευθύνης θα συνοδεύσει την καθιέρωση υποχρεωτικών γεωργοπεριβαλλοντικών σχεδίων στην Κοινή Γεωργική Πολιτική, τα οποία θα διαδραματίσουν συμπληρωματικό ρόλο στην προστασία των οικοτόπων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

2.12. Πιστεύει ότι η θέσπιση ενός αποτελεσματικού ευρωπαϊκού καθεστώτος περιβαλλοντικής ευθύνης θα διευκολύνει τις προσπάθειες των υποψήφιων χωρών να υιοθετήσουν το περιβαλλοντικό κεκτημένο της ΕΕ και θα βοηθήσει να διασφαλισθεί η προστασία της βιοποικιλότητας, της ποικιλίας του τοπίου, και του περιβάλλοντος στο σύνολο της Ευρώπης.

2.13. Ανησυχεί για τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει η ανάθεση σε τρίτους του καθαρισμού χώρων που ανήκουν σε τοπικά και περιφερειακά συμβούλια, όταν τα τελευταία αμελούν να αναλάβουν δράση. Η πρόταση της Επιτροπής είναι ασαφής ως προς το επίπεδο αποκατάστασης που απαιτείται και τον τρόπο με τον οποίο θα μεταφέρεται το κόστος στις τοπικές και περιφερειακές αρχές.

2.14. Τέλος, η ΕΤΠ πιστεύει ότι μια αξιολόγηση των επιπτώσεων του προτεινόμενου καθεστώτος περιβαλλοντικής ευθύνης στους Γενετικά Τροποποιημένους Οργανισμούς είναι ουσιώδης, δεδομένων των ανησυχιών των καταναλωτών για τη δημόσια υγεία και τη δυνητική ζημιά στη βιοποικιλότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Βρυξέλλες, 14 Ιουνίου 2000.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Jos Chabert