Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής για τη σφαιρική αξιολόγηση του προγράμματος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας σχετικά με την πολιτική και τη δράση για το περιβάλλον και την αειφόρο ανάπτυξη (Πέμπτο Πρόγραμμα Δράσης για το Περιβάλλον)"

(2000/C 317/01)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την Ανακοίνωση της Επιτροπής για σφαιρική αξιολόγηση του προγράμματος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας σχετικά με την πολιτική και τη δράση για το περιβάλλον και την αειφόρο ανάπτυξη (Πέμπτο Πρόγραμμα Δράσης για το Περιβάλλον) (COM(1999) 543 τελικό)·

έχοντας υπόψη την απόφαση που έλαβε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 2 Δεκεμβρίου 1999 να ζητήσει από την Επιτροπή των Περιφερειών, με βάση το άρθρο 265 της Συνθήκης ΕΟΚ, την έκδοση σχετικής γνωμοδότησης·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της 2ας Ιουνίου 1999 να αναθέσει στην επιτροπή 4 (Χωροταξία, αστικά θέματα, ενέργεια, περιβάλλον) την επεξεργασία της γνωμοδότησης αυτής·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 12/2000 Rev. 2), που υιοθέτησε η επιτροπή 4 στις 11 Μαΐου 2000 [Συνεισηγήτριες: η κα Jacobs (ΚΧ, ΕΣΚ) και η κα Siitonen (ΦΙΝ, ΕΛΚ)]·

λαμβάνοντας υπόψη τη Συνθήκη περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Ένωσης η οποία ορίζει ότι οι περιβαλλοντικές εκτιμήσεις πρέπει να ενσωματωθούν στις κοινοτικές πολιτικές, με στόχο κυρίως τη διασφάλιση της βιώσιμης ανάπτυξης·

υιοθέτησε κατά την 34η σύνοδο ολομέλειας της 14ης και της 15ης Ιουνίου 2000 (συνεδρίαση της 14ης Ιουνίου) την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Οι απόψεις της Επιτροπής των Περιφερειών σχετικά με την ανακοίνωση

1.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών αναφέρει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με το Πέμπτο Πρόγραμμα Δράσης σημείωσε μικρή μόνο πρόοδο όσον αφορά την ποιότητα του περιβάλλοντος σε επιμέρους τομείς. Η ΕΤΠ συνειδητοποιεί ότι δεν σημειώθηκε πρόοδος σε ό,τι αφορά την επίτευξη των στόχων της αειφόρου ανάπτυξης λόγω διάφορων δυσμενών συνθηκών όπως είναι, για παράδειγμα, η ανεπαρκής ή αργή εφαρμογή της νομοθεσίας, η μη ένταξή της σε άλλες πολιτικές, και η μη πραγματική δέσμευση από την πλευρά των ενδιαφερομένων.

1.2. Η Επιτροπή των Περιφερειών εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι στο πλαίσιο της σφαιρικής αξιολόγησης δεν δόθηκε η πρέπουσα σημασία στις απόψεις των περιφερειακών και τοπικών αρχών καθώς και στα θέματα που αφορούν το αστικό περιβάλλον. Ωστόσο, είναι γνωστό ότι οι αποκεντρωμένες διοικητικές αρχές, οι οποίες είναι αρμόδιες για την παροχή ύδατος, το βιολογικό καθαρισμό των λυμάτων, τη διαχείριση των αποβλήτων, την πολιτική μεταφορών σε αστικό και περιφερειακό επίπεδο, και για την προστασία της δημόσιας υγείας, έχουν σημαντική επιρροή σε θέματα που συνδέονται με τη αλλαγή του κλίματος, τη βιοποικιλότητα, και την κατάσταση του περιβάλλοντος γενικά.

1.3. Η Επιτροπή των Περιφερειών υποστηρίζει τον επιμερισμό της ευθύνης που ορίζεται στο Πέμπτο Πρόγραμμα Δράσης για το Περιβάλλον. Ο επιμερισμός της ευθύνης προϋποθέτει πιο διαφανείς μεθόδους εργασίας στις οποίες οι ενδιαφερόμενοι παράγοντες, δηλαδή εκείνοι τους οποίους αφορούν τα περιβαλλοντικά προβλήματα, θα μπορούν να συμμετέχουν επίσης και να αναλαμβάνουν την ευθύνη της διαμόρφωσης των στόχων και των μέσων δράσης.

1.4. Η Επιτροπή των Περιφερειών συμμερίζεται τις ανησυχίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με την ασφάλεια των σταθμών παραγωγής πυρηνικής ενέργειας που λειτουργούν σε χώρες που συνορεύουν με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Επιτροπή των Περιφερειών διαπίστωσε ότι στη σφαιρική αξιολόγηση δεν υπάρχει καμία αναφορά σχετικά με το τι πέτυχε η Εuratom στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης.

2. Οι συστάσεις της Επιτροπής των Περιφερειών σχετικά με την σφαιρική αξιολόγηση και το 6ο Πρόγραμμα Δράσης για το Περιβάλλον:

2.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναπτύξει μεθοδολογία σχετικά με την πολιτική περιβάλλοντος, στο πλαίσιο της οποίας οι στόχοι και τα μέσα δράσης θα αναπτύσσονται σταδιακά και κατόπιν διαλόγου με τα ενδιαφερόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένων των οργανώσεων που εκπροσωπούν το τοπικό και περιφερειακό επίπεδο.

2.2. Η ΕΤΠ προτείνει όπως η οικολογική αποτελεσματικότητα περιληφθεί ως νέο καθήκον στην εργασία του Ευρωπαϊκού Γραφείου Οικολογικής Αποτελεσματικότητας. Έτσι οι περιφέρειες, πόλεις και κοινωνικές ομάδες θα υποστηρίζονται για την επίτευξη των μόνιμων στόχων τους και θα διευκολύνονται για τη λήψη των αποφάσεων τους οι οποίες ενδέχεται να έχουν συνέπειες στους φυσικούς πόρους τους. Επιπλέον, η Επιτροπή των Περιφερειών προτείνει να υιοθετήσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μία προσέγγιση όσον αφορά τη διαχείριση των φυσικών πόρων η οποία θα αποβλέπει στην οικολογική αποδοτικότητα. Στην 5η διάσκεψη των Υπουργών Περιβάλλοντος των περιοχών της Ευρώπης, που θα πραγματοποιηθεί το Σεπτέμβριο 2001, οι Υπουργοί θα εξετάσουν και το θέμα της διαρκούς διαχείρισης και περιβαλλοντικής αποτελεσματικότητας και θα συντάξουν ειδικές συμβολές.

2.3. Κατά την εφαρμογή του πρωτοκόλλου του Κιότο, η Επιτροπή των Περιφερειών πιστεύει ότι χρειάζονται επίσης σχέδια και στόχοι μείωσης των εκπομπών σε περιφερειακό επίπεδο, ούτως ώστε να συμπληρωθούν οι εθνικές στρατηγικές και να επιτευχθούν καλύτερα οι εθνικοί στόχοι. Η Επιτροπή των Περιφερειών επιδοκιμάζει την ιδέα ανάπτυξης ενός συστήματος εμπορίας των ποσοστώσεων των εκπομπών ως μέσου περιορισμού των εκπομπών αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Το εν λόγω σύστημα, προκειμένου να είναι πιο αποτελεσματικό, δεν πρέπει να λαμβάνει υπόψη μόνο τα κράτη μέλη της ΕΕ, αλλά και τις υποψήφιες χώρες.

Ο ρόλος των δασών είναι αναγνωρισμένος. Επιβάλλεται η προδιάθεση ενεργειών που να προωθούν την ορθολογική διαχείριση αυτών των πόρων, που είναι απόλυτης σημασίας για την περιβαλλοντική πολιτική, ούτως ώστε να υλοποιηθούν ο προγραμματισμός σε μεγάλες εκτάσεις, η συνεργασία και το συλλογικό πνεύμα μεταξύ των ιδιοκτητών, η τεχνική ενίσχυση στις επιχειρήσεις, η συγκρότηση υπηρεσιών δασικής διαχείρισης ευρύτατων διαστάσεων, η αξιολόγηση της πολυλειτουργικότητας του δάσους.

2.4. Τα αποτελέσματα της Τοπικής Ατζέντας 21 και η εκστρατεία των ευρωπαϊκών πόλεων σε ορισμένες περιπτώσεις ήταν πολύ ενθαρρυντικά αλλά, σε γενικές γραμμές, ήταν μέτρια. Χρειάζεται επειγόντως μια ολοκληρωμένη πολιτική αειφόρου ανάπτυξης για τις αστικές περιοχές, η οποία θα λαμβάνει υπόψη όχι μόνο τις οικολογικές αλλά και τις οικονομικές και κοινωνικές πτυχές της αειφορίας(1). Η Επιτροπή των Περιφερειών πιστεύει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να ενθαρρύνει την ένταξη της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης στα γενικά εκπαιδευτικά και διδακτικά προγράμματα.

2.5. Η Επιτροπή των Περιφερειών επαναλαμβάνει τη δήλωσή της(2) ότι, όσον αφορά την παραγωγή ενέργειας, πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προτεραιότητα στην πρόληψη και στην παροχή κινήτρων για την ανάπτυξη αποτελεσματικότερων διαδικασιών ταξινόμησης της προέλευσης των αποβλήτων. Επιπλέον, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να δώσει προτεραιότητα στην προώθηση μια ενεργούς πολιτικής παραγωγής, όπως δηλώνεται στη σφαιρική αξιολόγηση.

2.6. Δεδομένου ότι το καθαρό νερό αποτελεί σπάνιο προϊόν, τούτο πρέπει να αντικατοπτρίζεται στην τιμή του.

2.7. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να χαράξει μια πολιτική για την πρόληψη της ρύπανσης του εδάφους η οποία να περιλαμβάνει οδηγίες και κριτήρια για την εφαρμογή προληπτικών μέτρων και μέτρων εξυγίανσης. Πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην απολύμανση των περιοχών που έχουν μολυνθεί από ρύπους σε ολόκληρη την ΕΕ.

2.8. Η Επιτροπή των Περιφερειών συνιστά με έμφαση να προωθηθούν οικολογικά μέσα μεταφοράς όπως, π.χ., η δημιουργία κόμβων συνδυασμένων μεταφορών στο ευρωπαϊκό δίκτυο μεταφορών και η χρήση εναλλακτικών πηγών ενέργειας.

2.9. Εκτός από την ταχεία έγκριση της οδηγίας πλαίσιο για το θόρυβο, η Επιτροπή των Περιφερειών συνιστά θερμά στην ΕΕ να λάβει μέτρα που θα έχουν ως στόχο τους κατασκευαστές αυτοκινήτων και λοιπών μεταφορικών μέσων προκειμένου να διασφαλισθούν τα πλέον χαμηλά επίπεδα θορύβου από τα εν λόγω προϊόντα προς το συμφέρον της δημόσιας υγείας και με σκοπό τη βελτίωση της ποιότητας του αστικού περιβάλλοντος.

2.10. Η Επιτροπή των Περιφερειών υποστηρίζει ότι στη γεωργία προτεραιότητα πρέπει να έχει η ποιότητα και ότι η προώθηση των παραδοσιακών προϊόντων και των προϊόντων διασφαλισμένης τυποποίησης, όπως επίσης της βιολογικής γεωργίας, πρέπει να αποτελέσουν βασικό στοιχείο της ευρωπαϊκής γεωργικής πολιτικής, η οποία πρέπει να είναι στραμμένη στην διαρκή ανάπτυξη.

2.11. Η Επιτροπή των Περιφερειών καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να λάβει επειγόντως μια σαφή θέση σχετικά με τους κινδύνους των Γενετικά Μεταλλαγμένων Οργανισμών με στόχο την προστασία της υγείας των Ευρωπαίων πολιτών και την ποιότητα του περιβάλλοντος.

2.12. Η Επιτροπή των Περιφερειών υποστηρίζει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να προσανατολίσει της πολιτική της, σε μεγαλύτερο βαθμό απ' ό,τι κατά το παρελθόν, προς τη βελτίωση της ποιότητας του τουρισμού και όχι προς την επέκταση του εν λόγω τομέα, διασφαλίζοντας παρεμβάσεις υπέρ των καινοτόμων τουριστικών δραστηριοτήτων που συνδέονται με τα περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά, την αξιοποίηση των τοπικών παραδοσιακών πόρων και την ανακάλυψη παραμερισμένων αγροτικών περιοχών.

2.13. Η Επιτροπή των Περιφερειών πιστεύει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να δώσει μεγαλύτερη προσοχή στους κινδύνους που προέρχονται από χώρες εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως είναι για παράδειγμα τα πυρηνικά απόβλητα από την πρώην Σοβιετική Ένωση, η εναπόθεση χημικών και άλλων όπλων καθώς και τα λύματα που μολύνουν τα ποτάμια και τις θάλασσες κυρίως στη Βαλτική και τη Μεσόγειο. Εξάλλου, τα κράτη μέλη πρέπει να αναλάβουν πλήρως την ευθύνη για τα δικά τους πυρηνικά απόβλητα καθώς και τα υπόλοιπα απόβλητα, αντί να σχεδιάζουν την εξαγωγή αποβλήτων στη Ρωσία και σε άλλες χώρες εκτός ΕΕ.

2.14. Η Επιτροπή των Περιφερειών, σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της, ζήτησε την ανάληψη ενεργότερου ρόλου από τις περιφερειακές αρχές κατά το σχεδιασμό και την εφαρμογή της περιβαλλοντικής πολιτικής στις περιφέρειες και τους δήμους των υποψήφιων κρατών μελών. Η ΕΤΠ επαναλαμβάνει την επείγουσα αυτή πρόταση στα πλαίσια της παρούσας σφαιρικής αξιολόγησης αλλά και εν όψει της προετοιμασίας του 6ου Προγράμματος Δράσης για το Περιβάλλον. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή οφείλει, επομένως, να προωθήσει σε μεγάλο βαθμό τη συνεργασία, την ανταλλαγή εμπειριών αλλά και την εμπειρογνωμοσύνη μέσω συμπράξεων των τοπικών και περιφερειακών αρχών στην ΕΕ και στις υποψήφιες χώρες.

2.15. Η ΕΕ πρέπει να ενθαρρύνει σε μεγάλο βαθμό την ανταλλαγή πληροφοριών και ορθών πρακτικών και εμπειριών στον περιβαλλοντικό τομέα με τη χρήση σύγχρονων τεχνολογιών πληροφοριών (εφαρμογές στο Διαδίκτυο).

2.16. Η Επιτροπή των Περιφερειών υποστηρίζει την πρόταση να είναι διαφανέστερες οι διαδικασίες στο νέο έκτο Πρόγραμμα Δράσης για το Περιβάλλον - μία στρατηγική με ορισμένες κατευθυντήριες αρχές και με γενικούς στόχους. Το πρόγραμμα αυτό θα πρέπει να ακολουθήσουν αμέσως διαπραγματεύσεις μεταξύ Ευρωπαϊκής Επιτροπής, κυβερνήσεων, και περιφερειακών και τοπικών αρχών.

2.17. Η Επιτροπή των Περιφερειών εκφράζει τη γνώμη ότι δεν αρκεί η διαπίστωση της Επιτροπής στην σφαιρική αξιολόγηση ότι η ένταξη περιβαλλοντικών στόχων στις άλλες πολιτικές πραγματοποιείται με αργούς ρυθμούς(3). Η σφαιρική αξιολόγηση του 6ου Προγράμματος Δράσης για το Περιβάλλον θα πρέπει να αναφέρει τρόπους με τους οποίους μπορεί να επιταχυνθεί η διαδικασία της ολοκλήρωσης, ώστε να επιτευχθεί συντομότερα η αειφόρος ανάπτυξη όλων των τομέων αποτελεσματικότερα και ταχύτερα.

Βρυξέλλες, 14 Ιουνίου 2000.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Jos Chabert

(1) Γνωμοδότηση σχετικά με την "Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο Συμβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών που θεσπίζει το πλαίσιο δράσης για την αειφόρο αστική ανάπτυξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση" CdR 115/99 fin, EE C 293 της 13.10.1999, σ. 58.

(2) Γνωμοδότηση με θέμα "Η περαιτέρω ανάπτυξη της κοινοτικής πολιτικής για το περιβάλλον και η καθιέρωση μιας οικολογικής Ένωσης" CdR 310/98 fin, § 8.3. EE C 198 της 14.7.1999, σ. 30.

(3) Βλέπε επίσης το έγγραφο εργασίας της ΕΕ με τίτλο: "Από το Κάρντιφ στο Ελσίνκι και μακρύτερα, Έκθεση προς το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο με θέμα την ένταξη περιβαλλοντικών πτυχών και της βιώσιμης ανάπτυξης σε όλες τις πολιτικές της Ευρωπαϊκής Κοινότητας", SEC(1999) 1941.