[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 22.11.2006

COM(2006) 714 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Η οικονομία της ΕΕ: επισκόπηση 2006 Ενισχυση της ζωνησ ευρω: βασικεσ πολιτικεσ προτεραιοτητες

{SEC(2006) 1490}

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Η οικονομία της ΕΕ: επισκόπηση 2006

Ενισχυση της ζωνησ ευρω: βασικεσ πολιτικεσ προτεραιοτητες

Τα τελευταία οκτώ έτη μετά τη δημιουργία της ζώνης ευρώ, το ευρώ καθιερώθηκε ως ένα ισχυρό και σταθερό νόμισμα στις εγχώριες και διεθνείς αγορές, και αναδείχθηκε ως ένας από τους πυλώνες του διεθνούς νομισματικού συστήματος. Αποτελεί ένα μείζον όχημα για παγκόσμιες χρηματοοικονομικές συναλλαγές, και άλλαξε την όψη των διεθνών κεφαλαιαγορών. Συνέβαλε στο χαμηλό πληθωρισμό και την οικονομική σταθερότητα σε ολόκληρο το χώρο της νομισματικής ένωσης. Ακόμη, προστάτευσε τις οικονομίες των κρατών μελών από συναλλαγματικές αναταραχές που, στο παρελθόν, είχαν υποστεί κατά τη διάρκεια παγκόσμιων οικονομικών πιέσεων.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η ζώνη ευρώ λειτουργεί με πλήρη αποτελεσματικότητα, ούτε ότι η σχετική πολιτική ατζέντα έχει κλείσει. Ο συνεχιζόμενος περιορισμένος ρυθμός ανάπτυξης και οι αποκλίσεις που παραμένουν σχετικά με την ανάπτυξη και τον πληθωρισμό εγείρουν θέματα σχετικά με την εσωτερική προσαρμογή στη ζώνη ευρώ και ερωτήματα για το αν τα μέλη της έχουν ενσωματώσει πλήρως στις οικονομικές τους πολιτικές τις συνέπειες από την ένταξη σε μια νομισματική ένωση. Τέτοιες διαφορές, εφόσον κατέληγαν σε εντάσεις, θα εξασθένιζαν τη συνοχή στη ζώνη ευρώ, θα καθιστούσαν το συντονισμό των πολιτικών δυσχερέστερο και θα δυσκόλευαν το έργο της κοινής νομισματικής πολιτικής.

Οι προκλήσεις αυτές θα πρέπει να αντιμετωπισθούν στο πλαίσιο του εντατικοποιημένου διεθνούς ανταγωνισμού, της γήρανσης των πληθυσμών και των συνεχιζόμενων παγκόσμιων ανισορροπιών. Για να αντιμετωπίσουν το μέλλον με εμπιστοσύνη και να διασφαλίσουν τη διατηρήσιμη ανάπτυξη, οι υπεύθυνοι για τη χάραξη των πολιτικών πρέπει να διασφαλίσουν ότι υπάρχουν τα σωστά οικονομικά κίνητρα, ότι η επιτήρηση είναι καλά στοχευμένη και ότι η διαχείριση της ζώνης ευρώ είναι πλήρως αποτελεσματική.

Οι προκλήσεις στη ζώνη ευρώ θα πρέπει να τεθούν σε μια ευρύτερη προοπτική της ΕΕ έτσι ώστε τα κυριότερα συμφέροντα όλων των κρατών μελών να ενισχύονται, και να μην εξασθενίζουν, με στοχευμένες πολιτικές προσπάθειες των μελών της ζώνης ευρώ. Εξάλλου, είναι δυνατόν και πρέπει να αναπτυχθούν συνέργειες, για παράδειγμα, μεταξύ της ομαλής προσαρμογής της ζώνης ευρώ και των ευρύτερων διαρθρωτικών προτεραιοτήτων της ατζέντας της Λισαβόνας, της Εσωτερικής Αγοράς και του Εμπορίου. Οι πολιτικές επιλογές πρέπει να εντοπιστούν και να διατυπωθούν ταχύτατα, καταλήγοντας σε συγκεκριμένες δράσεις. Κάτι τέτοιο συνεπάγεται την ανάπτυξη των θεμάτων που υπογραμμίζονται στην ετήσια δήλωση για την ευρωζώνη 2006, και την εμβάθυνση των αναλυτικών τους θεμελίων.[1]

Η επισκόπηση της οικονομίας της ΕΕ το 2006[2], που δημοσιεύεται παράλληλα με την παρούσα ανακοίνωση, επικεντρώνεται στα θέματα που σχετίζονται με την πρόσφατη προσαρμογή στη ζώνη ευρώ. Αναλύοντας την εμπειρία αυτή, ο απολογισμός υπογραμμίζει πιθανές αναποτελεσματικότητες στη λειτουργία της νομισματικής ένωσης, προσφέροντας μια βάση ώστε να αναληφθούν δράσεις που θα ενισχύσουν την προσαρμοστικότητα και τη συνεκτικότητα της ΟΝΕ στο μέλλον.

Ανάμεικτη εμπειρία τα πρώτα έτη της ευρωζώνης

Η προετοιμασία της νομισματικής ένωσης στην Ευρώπη κυριαρχήθηκε από συζητήσεις σχετικά με τα οφέλη και το κόστος του ευρώ, και τις απαραίτητες προϋποθέσεις για τη διασφάλιση της επιτυχίας του. Την περίοδο πριν από την έγκρισή του το 1999, το μείζον θέμα ήταν ήδη πώς θα προσαρμόζονταν οι συμμετέχουσες χώρες στους κλυδωνισμούς της οικονομίας και τις διαφορές ως προς την ανταγωνιστικότητα σε ένα πλαίσιο χαμηλής κινητικότητας της εργασίας, ατελούς ολοκλήρωσης των αγορών προϊόντων και υπηρεσιών και διατήρησης της εθνικής δημοσιονομικής αυτονομίας. Κατά την περίοδο αυτή, πολλοί προέβλεψαν ότι η ευρωπαϊκή νομισματική ένωση δεν θα λειτουργούσε και δεν θα επιβίωνε.

Οι απαισιόδοξες αυτές προβλέψεις δεν επαληθεύθηκαν. Το ευρώ επιβλήθηκε γρήγορα ως ισχυρό και σταθερό νόμισμα. Οι οικονομίες της ζώνης ευρώ αντέδρασαν εντυπωσιακά καλά στο σύνολο των κοινών κλυδωνισμών της οικονομίας, όπως το γεγονός ότι οι τιμές του πετρελαίου υπερδιπλασιάστηκαν ή στις επιπτώσεις της διεθνούς χρηματοοικονομικής αναταραχής. Ο πληθωρισμός παρέμεινε σε ιστορικά αξιοσημείωτα χαμηλά και σταθερά επίπεδα, αποδεικνύοντας την πολύ χαμηλή επίδραση των τιμών της ενέργειας στον πληθωρισμό και τους μισθούς. Το γεγονός αυτό επέτρεψε στα μέλη της ζώνης ευρώ να διαθέτουν τις ευνοϊκότερες συνθήκες χρηματοδότησης στην ιστορία τους σε ένα πλαίσιο αυξανόμενης οικονομικής ολοκλήρωσης λόγω των ενισχυτικών αποτελεσμάτων της ΟΝΕ και της Εσωτερικής Αγοράς.

Παρά τις επιτυχίες αυτές, οι μεμονωμένες οικονομίες στην ευρωζώνη δεν προσαρμόστηκαν πάντα στις ιδιαίτερες εξελίξεις για κάθε χώρα όσο ομαλά και γρήγορα θα ήταν επιθυμητό. Είναι φυσικό, σε μια νομισματική ένωση, η προσαρμογή να πραγματοποιείται μέσω αποκλίσεων των εθνικών πληθωρισμών και των ρυθμών ανάπτυξης. Ωστόσο, μακροχρόνιες αποκλίσεις στον πληθωρισμό και σημαντικές ανισορροπίες του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών τα πρώτα έτη του ευρώ υπήρξαν, σε ορισμένες περιπτώσεις, αποτελέσματα μάλλον βραδείας προσαρμογής. Αυτό ισχύει και για ορισμένες διακυμάνσεις στους ρυθμούς ανάπτυξης, που υπήρξαν ευρύτερες απ' ότι αναμενόταν ως προς την δυνητική παραγωγή. Αν η προσαρμογή ήταν περισσότερο αποτελεσματική, οι οικονομίες που επιβράδυναν αφού απώλεσαν ανταγωνιστικότητα θα είχαν επιστρέψει στην μεσοπρόθεσμη τάση ανάπτυξης ταχύτερα. Ομοίως, οι περίοδοι υψηλού εθνικού πληθωρισμού (σε σχέση με το μέσο όρο της ζώνης ευρώ) δεν θα ήταν τόσο παρατεταμένες. Γενικότερα, η ζώνη ευρώ δεν μπόρεσε να διατηρήσει υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης και απασχόλησης για μεγάλη περίοδο.

Θα ήταν εύκολο να χρεώσουμε αυτές τις δυσκολίες προσαρμογής αποκλειστικά στο γεγονός ότι ορισμένα μέλη της ζώνης ευρώ άργησαν να εξυγιάνουν τη δημοσιονομική τους πολιτική και να υλοποιήσουν διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Ωστόσο, μολονότι το γεγονός αυτό διαδραμάτισε αναμφισβήτητα σημαντικό ρόλο, οι υπεύθυνοι για την χάραξη των πολιτικών και οι οικονομικοί φορείς αντιμετώπισαν επίσης τη νέα εμπειρία της προσαρμογής στο πλαίσιο μιας νομισματικής ένωσης, που δημιούργησε προκλήσεις οι οποίες δεν είχαν απόλυτα προβλεφθεί. Για παράδειγμα, οι εξελίξεις στις κεφαλαιαγορές διαδραμάτισαν σημαντικότερο ρόλο απ' ότι αναμενόταν ενισχύοντας τις ανισορροπίες και επηρεάζοντας τα καταναλωτικά και επενδυτικά πρότυπα. Επιπλέον, οι οικονομικές εξελίξεις επηρέασαν η μία την άλλη καθώς και τις πολιτικές πρωτοβουλίες, έτσι ώστε συχνά ενισχύθηκαν οι αμοιβαίες συνέπειες.

Tα ακόλουθα στοιχεία εξηγούν καλύτερα τις παρατεινόμενες αποκλίσεις ως προς την ανάπτυξη, τον πληθωρισμό και τις ανισορροπίες του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών στη ζώνη ευρώ:

Οι εξελίξεις κατά την περίοδο πριν τη νομισματική ένωση μπορούν να συνδεθούν με τις παρατεταμένες ανισορροπίες και τις διακυμάνσεις των πραγματικών συναλλαγματικών ισοτιμιών κατά τα πρώτα έτη της οικονομικής και νομισματικής ένωσης. Σε ορισμένα κράτη μέλη, παρατηρήθηκε σημαντική πτώση των επιτοκίων πριν την έγκριση του ευρώ και χαλάρωση των καταναλωτικών περιορισμών των νοικοκυριών λόγω της βελτιωμένης πρόσβασης στα δάνεια σε μια περισσότερο ολοκληρωμένη χρηματοοικονομική αγορά. Επιπλέον, η ενοποίηση της Γερμανίας επηρέασε σημαντικά τη σχετική ανταγωνιστικότητα στη ζώνη ευρώ. Υπήρξαν επίσης διαφορετικές εξελίξεις σε κάθε χώρα σχετικά με την παραγωγικότητα στους τομείς των εμπορεύσιμων ή μη εμπορεύσιμων προϊόντων πέρα από τα αποτελέσματα της μετανάστευσης και του τουρισμού·

Ένας σημαντικός παράγοντας για τις μεμονωμένες οικονομίες της ζώνης ευρώ υπήρξε και ο τρόπος με τον οποίο οι οικονομικές εξελίξεις αλληλοεπηρεάστηκαν σε ορισμένες περιπτώσεις ώστε να διευρύνουν και να παρατείνουν τις ανισορροπίες του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Ένα σχετικό παράδειγμα αποτελεί η ισχυρή και συνεχής μεταφορά πόρων στον τομέα των μη εμπορεύσιμων αγαθών, όπως οι επενδύσεις σε ακίνητα, που τροφοδοτήθηκε από το συνδυασμένο αποτέλεσμα της μείωσης των ασφαλίστρων, της χαλάρωσης των όρων δανεισμού, της μετανάστευσης, του τουρισμού και των δημογραφικών εξελίξεων·

Σε ορισμένες περιπτώσεις οι εθνικές πολιτικές συνδυάστηκαν με τη συμπεριφορά της αγοράς κατά τρόπο που εμπόδιζε την ομαλή προσαρμογή. Για παράδειγμα, στις Κάτω Χώρες εμφανίστηκαν προκυκλικά αποτελέσματα στην αγορά εργασίας και τις κεφαλαιαγορές, και, με το πλεονέκτημα της απόστασης, στη δημοσιονομική πολιτική στις αρχές της παρούσας δεκαετίας. Οι παράγοντες αυτοί συνέβαλαν στη δημιουργία ακραίων διακυμάνσεων στο εσωτερικό του κύκλου (boom-bust) γεγονός ασυνήθιστο σε μια χώρα που συμμετείχε σε μια de facto νομισματική ένωση για τριάντα περίπου χρόνια. Γενικότερα, στη ζώνη ευρώ παρατηρήθηκε δυσκολία ως προς την εκτίμηση των διαρθρωτικών δημοσιονομικών υπολοίπων, κατά τους κύκλους προσαρμογής κάθε χώρας, γεγονός που υπογραμμίζει τον κίνδυνο σχεδιασμού δημοσιονομικών πολιτικών σε περιόδους ευνοϊκής οικονομικής συγκυρίας·

Οι τιμές και οι μισθοί, σε ορισμένες περιπτώσεις, προσαρμόστηκαν υπερβολικά αργά στις αλλαγές των εθνικών κυκλικών συνθηκών, ιδιαίτερα σε περιόδους επιβράδυνσης της δραστηριότητας. Αυτή η έλλειψη ευελιξίας παρατηρήθηκε παρά ένα γενικό ιστορικό έντονης συγκράτησης των μισθών, που συνέβαλε στην περαιτέρω επιβράδυνση της διαρθρωτικής ανεργίας. Η κατάσταση αυτή ενισχύθηκε από την χαμηλή αύξηση της παραγωγικότητας, με αποτέλεσμα να επηρεαστούν σε μεγάλο βαθμό αρνητικά οι μισθοί·

Υπάρχει πεδίο για σημαντική διάχυση μεταξύ των οικονομιών της ζώνης ευρώ. Η ανάλυση των προσαρμογών δείχνει, για παράδειγμα, ότι η αύξηση των τιμών των ακινήτων σε πολλές οικονομίες θα επιδράσει τόσο στη ζήτηση για εμπορεύσιμα προϊόντα όσο και στο επίπεδο των επιτοκίων για άλλα μέλη της ζώνης ευρώ. Και οι δημοσιονομικές και μισθολογικές εξελίξεις, δεδομένου ότι επιδρούν η μία στην άλλη κατά την προσαρμογή, θα επηρεάσουν και άλλες οικονομίες στη νομισματική ένωση μέσω τόσο της ζήτησης όσο και των διαύλων του ανταγωνισμού·

Οι επιπτώσεις από την παγκοσμιοποίηση μπορούν επίσης να επηρεάσουν μέλη της ζώνης ευρώ κατά τρόπο που να δημιουργεί προκλήσεις προσαρμογής στο πλαίσιο της νομισματικής ένωσης. Λόγω των διαφορών στη γεωγραφική και τομεακή τους ειδίκευση, τα κράτη μέλη επηρεάζονται διαφορετικά από τις εξελίξεις του παγκόσμιου εμπορίου, των διεθνών τιμών και των εξαγωγικών αγορών, καθώς και της αξίας του ευρώ σε σχέση με τα νομίσματα των κυριότερων εμπορικών τους εταίρων. Τα θέματα αυτά καθίστανται ιδιαίτερα επίκαιρα λαμβανομένων υπόψη των σημαντικών ανισορροπιών που αναδεικνύονται σε παγκόσμιο επίπεδο· και

Τέλος, η ονομαστική και πραγματική σύγκλιση διέφερε ουσιωδώς, εν μέρει αντικατοπτρίζοντας τις εθνικές πολιτικές προσεγγίσεις. Κατά την ονομαστική σύγκλιση, ορισμένες οικονομίες, όπως η Ισπανία, διοχέτευσαν τα κέρδη από την εξοικονόμηση τόκων για μόνιμες δημοσιονομικές βελτιώσεις ενώ άλλες (όπως η Ιταλία) δεν αξιοποίησαν πλήρως την ευκαιρία αυτή. Επιπλέον, στο στάδιο της πραγματικής σύγκλισης, παράγοντες σχετικά με την πολιτική και την αγορά οδήγησαν σε διαφορετικά αποτελέσματα. Στην Πορτογαλία, η επεκτατική δημοσιονομική πολιτική σε συνδυασμό με ισχυρή ανάπτυξη ενέτεινε τις κυκλικές πιέσεις, και περιόρισε επίσης τη δημοσιονομική ευελιξία και την αντοχή της οικονομίας κατά την μεταγενέστερη επιβράδυνση. Ταυτόχρονα, παρατηρήθηκε σημαντική μεταφορά πόρων προς τον τομέα των μη εμπορεύσιμων αγαθών, ενώ η επίδοση ως προς την παραγωγικότητα ήταν απογοητευτική. Το γεγονός αυτό δεν επέτρεψε να καλυφθεί το χαμένο έδαφος κατά τρόπο διατηρήσιμο. Η κατάσταση αυτή ήταν διαμετρικά αντίθετη με το θετικό παράδειγμα της Ιρλανδίας όταν βρισκόταν σε αντίστοιχο επίπεδο πραγματικής σύγκλισης.

Χρειάζεται να αναληφθεί δράση για την ομαλή λειτουργία της ζώνης ευρώ

Aπό την παραπάνω ανάλυση μπορούν να συναχθούν ορισμένα πολιτικά διδάγματα. Τα διδάγματα αυτά μπορούν να συμβάλουν στη βελτίωση της λειτουργίας της νομισματικής ένωσης των μελών. Αφενός, η διαχείριση των εθνικών δημοσιονομικών πολιτικών πρέπει να είναι προσεκτική, έτσι ώστε να ελαχιστοποιούνται οι αρνητικές συνέπειες. Οι διαρθρωτικές πολιτικές αποτελούν επίσης αντικείμενο κοινού ενδιαφέροντος, δεδομένου του υψηλού βαθμού αλληλεξάρτησης όταν οι οικονομίες της ζώνης ευρώ υφίστανται κλυδωνισμούς ή επιδιώκουν να αυξήσουν το αναπτυξιακό τους δυναμικό. Επιπλέον, οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα μέλη της ζώνης ευρώ πρέπει να εξετασθούν σε μια διεθνή προοπτική.

Στη συνέχεια αναφέρονται πέντε συγκεκριμένες πολιτικές παρατηρήσεις, τις οποίες ακολουθούν προτάσεις για δυνατότητες βελτίωσης, ευθυγραμμισμένες με τις προτεραιότητες της Επιτροπής για το μέλλον:

Η διαχείριση των δημοσιονομικών πολιτικών πρέπει να γίνει ακόμη πιο προσεκτική. Αυτό συνεπάγεται την προσεκτική ανάλυση των δημοσιονομικών θέσεων, τη βελτίωση της μέτρησης των διαρθρωτικών υπολοίπων, λαμβάνοντας υπόψη ένα ευρύτερο φάσμα δεικτών και αυξάνοντας την εστίαση στη σύνθεση της ανάπτυξης και τις προσαρμογές της πραγματικής ισοτιμίας στη ζώνη ευρώ. Έτσι, θα αξιοποιούνται καλύτερα οι ευνοϊκές οικονομικές συγκυρίες ώστε να διασφαλίζεται η βελτίωση των δημοσιονομικών θέσεων. Οι συστάσεις αυτές ευθυγραμμίζονται με το αναθεωρημένο σύμφωνο σταθερότητας και ανάπτυξης, το οποίο παρέχει ένα ισχυρότερο πλαίσιο για την καθοδήγηση των εθνικών πολιτικών στη διάρκεια του κύκλου ενόψει της μακροπρόθεσμης διατηρήσιμης ανάπτυξης·

Οι αγορές προϊόντων και υπηρεσιών πρέπει να γίνουν πιο ευέλικτες και οι προϋπολογισμοί να στηρίζουν περισσότερο την ενεργητική προσαρμογή. Η πείρα από τις προσαρμογές μετά τους κλυδωνισμούς τα πρώτα έτη της ζώνης ευρώ δείχνει ότι πρέπει να υπάρξει μεγαλύτερη ευελιξία των τιμών προς τα κάτω. Οι άκαμπτες τιμές συνοδεύονται από αυξημένη αντίσταση για την προσαρμογή των ονομαστικών μισθών, αφού κάτι τέτοιο θα είχε ως αποτέλεσμα τη μεγαλύτερη μείωση των πραγματικών μισθών. Έτσι το κόστος της προσαρμογής όσον αφορά την παραγωγή και την απασχόληση είναι υψηλότερο. Η αδράνεια στη μεταφορά πόρων μεταξύ εταιριών και τομέων μπορεί να έχει επίσης αρνητικές επιπτώσεις στην προσαρμογή. Έτσι, η διασφάλιση ανοικτών και ανταγωνιστικών αγορών προϊόντων και υπηρεσιών όχι μόνο ενισχύει το μεσοπρόθεσμο δυναμικό ανάπτυξης, αλλά και είναι απαραίτητο στοιχείο οποιασδήποτε στρατηγικής για τη μείωση του κόστους για την ευημερία στο πλαίσιο των διαδικασιών κυκλικής προσαρμογής. Από την άποψη αυτή, θα πρέπει να επανεξετασθούν οι φορολογικές πολιτικές και οι πολιτικές για τις δαπάνες σε κοινοτικό, εθνικό και τοπικό επίπεδο·

Η ολοκλήρωση των χρηματοοικονομικών αγορών πρέπει να επιταχυνθεί. Έχει πραγματοποιηθεί σημαντική πρόοδος στην ΕΕ, αλλά πρέπει να γίνουν ακόμη περισσότερα ώστε να αξιοποιηθεί το δυναμικό και να μεγιστοποιηθούν τα οφέλη των χρηματοοικονομικών αγορών στη ζώνη ευρώ. Η μεγαλύτερη χρηματοοικονομική ολοκλήρωση μπορεί να εξομαλύνει τις επιπτώσεις από οικονομικούς κλυδωνισμούς στα εισοδήματα και τις εθνικές αγορές δανείων. Έτσι, η πλήρης μεταφορά και εφαρμογή του προγράμματος δράσης για τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες (FSAP) και οι συνεχιζόμενες προσπάθειες για την ενίσχυση της ολοκλήρωσης των χρηματοοικονομικών αγορών αναμένεται να έχουν περαιτέρω ουσιώδη αποτελέσματα·

Οι μισθοί πρέπει να εσωτερικοποιούν τα αποτελέσματα της νομισματικής ένωσης. Δεδομένου ότι την ευθύνη για σωστά προσαρμοσμένους μισθούς έχουν ολοένα και περισσότερο οι κοινωνικοί εταίροι, έχει ιδιαίτερη σημασία να διασφαλισθεί ότι οι συμμετέχοντες στη διαδικασία της διαπραγμάτευσης των μισθών διαθέτουν τις απαραίτητες πληροφορίες σχετικά με τις προκλήσεις και τα αποτελέσματα των εναλλακτικών γραμμών δράσης. Κάτι τέτοιο θα επιτρέπει να αξιολογείται καλύτερα αν οι τρέχουσες και μελλοντικές εξελίξεις των μισθών και των τιμών συνάδουν με τις ανάγκες προσαρμογής. Θα συμβάλει επίσης ώστε να αποφεύγονται σημαντικές διακυμάνσεις των πραγματικών ισοτιμιών μέσα στη ζώνη ευρώ· και

Πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η παγκόσμια διάσταση. Η διεθνής διάσταση πρέπει να λαμβάνεται υπόψη πιο συστηματικά. Οι διαφορετικές για κάθε χώρα παγκόσμιες εξελίξεις – καθώς και οι επιπτώσεις του ευρώ και της ζώνης ευρώ σε άλλους φορείς της παγκόσμιας οικονομίας μέσω του εμπορίου, των χρηματοδοτικών και πολιτικών διαύλων - πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την αξιολόγηση των πολιτικών τάσεων στη ζώνη ευρώ και σε επίπεδο κάθε χώρας. Επιπλέον, η ατζέντα της ΕΕ για το Εμπόριο και η εμβάθυνση της Εσωτερικής Αγοράς μπορούν να συμβάλουν ώστε να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα της οικονομίας της ζώνης ευρώ στις παγκόσμιες αγορές.

Ο δρόμος για μια ισχυρότερη ζώνη ευρώ

Η νομισματική ένωση πρόσφερε πολλά πλεονεκτήματα στα μέλη της, αλλά πρέπει να εμβαθυνθεί και να συμπληρωθεί, προτεραιότητα που καθίσταται ολοένα και πιο πιεστική στο πλαίσιο της σημερινής διεθνούς συγκυρίας. Οι πρόσφατες αποκλίσεις αντικατόπτρισαν σε κάποιο βαθμό τις αρχικές εξελίξεις που επηρέασαν τις οικονομίες των κρατών μελών την περίοδο πριν από την έγκριση του ευρώ το 1999. Ωστόσο, το μέλλον επιφυλάσσει νέες προκλήσεις με τη μορφή μειζόνων αλλαγών στις παγκόσμιες αγορές, σε ό,τι αφορά τις ανταγωνιστικές πιέσεις, την επιβράδυνση των εξαγωγικών αγορών ή τις αλλαγές στις χρηματοοικονομικές αγορές. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ορισμένα μέλη της ζώνης ευρώ μπορεί να αντιμετωπίσουν πιεστικότερες προκλήσεις προσαρμογής.

Έχει ιδιαίτερη σημασία να διασφαλισθεί ότι η οικονομία της ζώνης ευρώ, συνολικά, μπορεί να ανταποκριθεί σε μελλοντικούς κλυδωνισμούς με ευελιξία και ανθεκτικότητα. Πράγματι, πρέπει να αποδειχθεί ικανή για ισχυρή και διατηρήσιμη ανάπτυξη σε μια διεθνή συγκυρία όπου ορισμένοι ισχυροί παράγοντες της παγκόσμιας οικονομίας μπορεί να επιβραδύνουν την οικονομική τους δραστηριότητα. Μια τέτοια κατάσταση θα βοηθούσε στο να παραμείνουν ανοικτές και να συνεχίσουν να αναπτύσσονται οι διεθνείς αγορές, ώστε, να βελτιωθεί τελικά η ευημερία των Ευρωπαίων πολιτών. Όσο πλησιάζουμε το τέλος της πρώτης δεκαετίας του ευρώ, οι πολιτικές και οι θεσμοί στην ζώνη ευρώ πρέπει να είναι κατάλληλα προσαρμοσμένοι για να αντιμετωπισθεί αυτή η πρόκληση.

Επιτάχυνση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και ενίσχυση της ολοκλήρωσης

Βασική προτεραιότητα είναι η επιτάχυνση των διαθρωτικών μεταρρυθμίσεων. Παράλληλα με τη νέα διαχείριση της συνεργασίας για ανάπτυξη και απασχόληση, η τρέχουσα οικονομική ανάκαμψη προσφέρει μια μοναδική ευκαιρία ώστε να πραγματοποιηθούν αποφασιστικά οι απαραίτητες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις[3]. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές μπορούν να βελτιώσουν μεσοπρόθεσμα το αναπτυξιακό δυναμικό και να ενισχύσουν την αποτελεσματικότητα των οικονομιών των κρατών μελών προκειμένου να αντιμετωπίσουν τους οικονομικούς κλυδωνισμούς. Οι μηχανισμοί της αγοράς θα αντιδρούν καλύτερα, ενώ η μεγαλύτερη αύξηση της παραγωγικότητας μπορεί να διευκολύνει την προσαρμογή. Ιδιαίτερη σημασία έχει και ο στόχος της αύξησης των δαπανών Ε & Α στο 3% του ΑΕΠ καθώς και η ενίσχυση της καινοτομίας. Οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις θα συμβάλουν επίσης ώστε να αντιμετωπισθούν οι μακροπρόθεσμες προκλήσεις της γήρανσης του πληθυσμού και της παγκόσμιας οικονομικής αλλαγής. Στη ζώνη ευρώ, συνεπώς, η ατζέντα για την ανάπτυξη και την απασχόληση, περιλαμβανομένων και των πολιτικών για την Εσωτερική Αγορά και το Εμπόριο, έχει ιδιαίτερη σημασία. Η πληρέστερη και λιγότερη άνιση ολοκλήρωση των αγορών μπορεί να αποφέρει σημαντικά κέρδη ευημερίας και να διευκολύνει την ομαλότερη διαδικασία προσαρμογής. Μεταξύ άλλων προτεραιοτήτων, δεν έχει ακόμη αξιοποιηθεί πλήρως το δυναμικό των χρηματοοικονομικών αγορών για την κατανομή των κινδύνων και την εξομάλυνση των εσόδων. Τα μέλη της ζώνης ευρώ πρέπει να καθορίσουν τα διαρθρωτικά αυτά μέτρα, περιλαμβανομένων και εκείνων που ενθαρρύνουν την κινητικότητα της εργασίας η οποία σήμερα είναι ιδιαίτερα χαμηλή, που είναι τα καταλληλότερα για την ενίσχυση τόσο της ανάπτυξης όσο και της ικανότητας προσαρμογής, με, τελικά θετικά αποτελέσματα για ολόκληρη τη ζώνη ευρώ. Παραπάνω υπογραμμίστηκε η προτεραιότητα για τους εμπλεκόμενους στη διαδικασία καθορισμού των μισθών να εσωτερικοποιήσουν πλήρως το πλαίσιο της ζώνης ευρώ, έτσι ώστε οι προσαρμογές της ανταγωνιστικότητας να πραγματοποιηθούν ομαλά.

Περαιτέρω ενίσχυση των δημοσιονομικών σχέσεων και βελτίωση της ποιότητας των εθνικών προϋπολογισμών

Και η δημοσιονομική πολιτική μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην αποτελεσματική προσαρμογή και τη διατηρήσιμη ανάπτυξη. Η πείρα από τα πρώτα έτη του ευρώ υπογραμμίζει την ανάγκη, να χρησιμοποιήσουν καλύτερα οι υπεύθυνοι για την χάραξη των πολιτικών τις «ευνοϊκές συγκυρίες» και να διασφαλίσουν μεσοπρόθεσμη ανάπτυξη τηρώντας το αναθεωρημένο σύμφωνο σταθερότητας και ανάπτυξης. Η δημοσιονομική πολιτική βάσει του αναθεωρημένου συμφώνου πρέπει να λαμβάνει περισσότερο υπόψη την ποιότητα των δημόσιων οικονομικών, και ιδιαίτερα τη διάρθρωση της φορολογικής πολιτικής και της πολιτικής των δαπανών. Τα κράτη μέλη συμφώνησαν να χρησιμοποιήσουν την επόμενη γενιά των εθνικών και περιφερειακών προγραμμάτων, με τη στήριξη των διαρθρωτικών ταμείων και του Ταμείου Συνοχής, για να εφαρμόσουν τη στρατηγική της Λισαβόνας, βελτιώνοντας έτσι την ποιότητα των δημόσιων δαπανών.

Ενίσχυση του συντονισμού εντός και εκτός της ζώνης ευρώ

Οι παραπάνω προκλήσεις πρέπει να αντιμετωπισθούν στο πλαίσιο των εθνικών πολιτικών προτεραιοτήτων. Ωστόσο, σε βαθύτερο επίπεδο αποτελούν επίσης μια πρόκληση για τη διαχείριση της ζώνης ευρώ. Το ευρώ πρόσφερε πολύ μεγαλύτερη αλληλεξάρτηση, περιλαμβανομένου και μέσω της επιτάχυνσης και κλιμάκωσης των χρηματοοικονομικών ροών. Υπάρχει ένας σαφής ρόλος για τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, και την Ευρωομάδα, να συντονίσουν την πρόοδο μεταξύ των χωρών, των πολιτικών και των τομέων. Με την προοπτική αυτή, τα συντονιστικά όργανα σε εθνικό και κοινοτικό επίπεδο διαδραματίζουν ολοένα και σημαντικότερο ρόλο για την ενίσχυση της αποτελεσματικής λειτουργίας της ζώνης ευρώ. Ο δημοσιονομικός συντονισμός στο πλαίσιο του αναθεωρημένου συμφώνου σταθερότητας και ανάπτυξης πρέπει να βελτιωθεί· και η διάσταση της στρατηγικής Ανάπτυξης και Απασχόλησης στο πλαίσιο της ζώνης ευρώ πρέπει να υπογραμμισθεί δεόντως. Οι ολοκληρωμένες κατευθυντήριες γραμμές για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση που εγκρίθηκαν τον Ιούλιο του 2005 από το Συμβούλιο αντικατοπτρίζουν αυτόν τον σαφή προσανατολισμό για βελτιωμένο συντονισμό μεταξύ μακροοικονομικών και διαρθρωτικών πολιτικών, ιδιαίτερα μέσω της εστίασης στη ζώνη ευρώ. Η σαφέστερη εξωτερική εκπροσώπηση, με μια ενιαία στάση, μπορεί να συμβάλει αποτελεσματικά στην προώθηση των συμφερόντων της ΕΕ και της ζώνης ευρώ.

Προώθηση της διεύρυνσης της ζώνης ευρώ

Η βελτιωμένη λειτουργία της ζώνης ευρώ θα είναι επωφελής για τα μέλη της και ολόκληρη την οικονομία της ΕΕ. Στην περίπτωση των κρατών μελών που δεν έχουν ακόμη προσχωρήσει στη νομισματική ένωση, το ευρώ μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο ως πολιτικό στήριγμα. Ταυτόχρονα, έχει σημασία οι υπεύθυνοι για την χάραξη των πολιτικών να λάβουν πλήρως υπόψη τα διδάγματα από τη μετάβαση στο ευρώ που μπορούν να αντλήσουν από την πείρα των σημερινών μελών της ζώνης ευρώ. Αυτό θα επιτρέψει στις χώρες που ετοιμάζονται να υιοθετήσουν το ευρώ να αξιοποιήσουν όλα τα πλεονεκτήματα του ενιαίου νομίσματος. Στη βάση αυτή, η έγκριση του ευρώ μπορεί να συμβάλει στην ενίσχυση του εμπορίου και της ανάπτυξης, καθώς και στην προστασία των εν λόγω οικονομιών από αναταραχές στις διεθνείς αγορές - πλεονέκτημα το οποίο τείνουμε να μην εκτιμάμε ανάλογα σε περιόδους κατά τις οποίες η παγκόσμια ρευστότητα είναι υψηλή και τα ασφάλιστρα χαμηλά.

Πιο κοντά στους πολίτες

Η διαχείριση της οικονομικής και νομισματικής ένωσης από τους υπεύθυνους για τη χάραξη των πολιτικών δεν αρκεί, ωστόσο, αν το μήνυμα δεν φθάσει στο σύνολο των πολιτών. Οι πολίτες επωφελήθηκαν πολλαπλά από τη νομισματική ένωση, κερδίζοντας από την σταθερότητα των τιμών, από τα φθηνότερα και ευκολότερα προσβάσιμα δάνεια, από την βαθύτερη παρά ποτέ οικονομική ολοκλήρωση, και από την προστασία από τις αναταραχές στις διεθνείς αγορές. Ωστόσο, μολονότι οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι οι πολίτες συνειδητοποιούν την πρακτική αξία του ευρώ, δεν είναι τόσο σαφείς σχετικά με τα ευρύτερα μακροοικονομικά οφέλη του. Ορισμένοι πιστεύουν ότι θα έπρεπε να υπάρχει στενότερος συντονισμός των πολιτικών. Θα πρέπει να αποδειχθεί στους πολίτες ότι η ένταξη στη νομισματική ένωση οδηγεί σε ισχυρές και διατηρήσιμες αυξήσεις του βιοτικού επιπέδου, καθώς και στην οικονομική και χρηματοοικονομική σταθερότητα.

* * *

Κάνοντας μια ανασκόπηση των πρώτων ετών της νομισματικής ένωσης, είναι προφανές ότι έχει εφαρμοστεί επιτυχώς ένα υγιές μακροοικονομικό πλαίσιο. Το θέμα είναι να εξετάσουμε πόσο καλά εφαρμόζονται οι πολιτικές· σε ποιο βαθμό οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις στηρίζουν τη διαδικασία προσαρμογής· και πόσο αποφασιστικά μπορεί να εξυγιανθεί η διαχείριση της ζώνης ευρώ. Η παρούσα ανακοίνωση υπογραμμίζει τις προτεραιότητες που πρέπει να διασφαλίσουν την ομαλή λειτουργία μιας διευρυνόμενης ζώνης ευρώ, και να βελτιώσουν την συνεισφορά της στην παγκόσμια οικονομία. Κάτι τέτοιο απαιτεί βαθύτερο πολιτικό συντονισμό και βελτιωμένη διαχείριση, ιδιαίτερα μέσω της στρατηγικής για την ανάπτυξη και την απασχόληση και στο πλαίσιο της Ευρωομάδας. Η δημιουργία της απαραίτητης πολιτικής συναίνεσης αποτελεί μια πρόκληση. Ακόμη, είναι ιδιαίτερα σημαντικό να επωφεληθούν πλήρως οι ευρωπαίοι πολίτες από την οικονομική και νομισματική ένωση, και η 10η επέτειος της εισαγωγής του ευρώ να σηματοδοτήσει μια πορεία διατηρήσιμης ανάπτυξης.

[1] «Ετήσια δήλωση για την ευρωζώνη», Ανακοίνωση της Επιτροπής, COM(2006) 392 της 12.7.2006

[2] Επισκόπηση της οικονομίας της ΕΕ το 2006 «Adjustment Dynamics in the euro area: experiences and challenges», Ευρωπαϊκή Οικονομία, Γενική Διεύθυνση Οικονομικών και Χρηματοδοτικών Υποθέσεων, http://ec.europa.eu/economy_finance/publications/european_economy/2006/the_eu_economy_review2006_en.htm

[3] Η Ευρωπαϊκή Έκθεση Ανταγωνιστικότητας 2006 τεκμηριώνει τους τομείς όπου πρέπει να καταβληθούν συμπληρωματικές προσπάθειες. Βλέπε σχετικά με την Ανακοίνωση της Επιτροπής «Economic reforms and competitiveness: key messages from the European Competitiveness Report 2006», COM(2006) 697 της 14.11.2006.