2013
ΥΠΉΡΞΕ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΉ 
Ή ΣΥΝΙΣΤΏΣΑ «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ» 
ΤΟΥ  ΠΡΟΓΡ ΑΜΜΑΤΟΣ LIFE ;
ISSN 1831-0826
ΕΥΡΏΠΑΪΚΟ
ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙO
EL
Ειδική έκθεση αριθ. 15

ΥΠΉΡΞΕ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΉ 
Ή ΣΥΝΙΣΤΏΣΑ «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ» 
ΤΟΥ  ΠΡΟΓΡ ΑΜΜΑΤΟΣ LIFE;Ειδική έκθεση αριθ. 15  2013
(υποβαλλόμενη δυνάμει του άρθρου 287, παράγραφος 4, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ)
ΕΥΡΏΠΑΪΚΟ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙO
ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙO
12, rue Alcide De Gasperi
1615 Luxembourg
LUXEMBOURG
Τηλ. +352 4398-1
Φαξ +352 4398-46410
E-mail: eca-info@eca.europa.eu
Internet: http://eca.europa.eu
Ειδική έκθεση  αριθ.  15  2013
Περισσότερες πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση παρέχονται από το διαδίκτυο
(http://europa.eu ).
Δελτίο καταλογογράφησης υπάρχει στο τέλος του τεύχους.
Λουξεμβούργο: Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2013
ISBN 978-92-9241-496-2
doi:10.2865/75513
© Ευρωπαϊκή Ένωση, 2013
Επιτρέπεται η αναπαραγωγή με αναφορά της πηγής.
Printed  in Luxembourg
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
Σημεία
 ΓΛΩΣΣΆΡΙΟ Κ ΆΙ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡ ΆΦΙΕΣ
I – V ΣΥΝΟΨΗ
1 – 6 ΕΙΣΆΓΩΓΗ
1 – 2 ΧΡΗΜΆ ΤΟΔ ΟΤΗΣΗ ΓΙΆ  ΤΟ ΠΕΡΙΒΆΛΛΟΝ ΣΤΗΝ ΕΕ
3 – 6 ΤΟ ΠΡΟΓΡ ΆΜΜΆ  LIFE
7 – 12 ΕΜΒΕΛΕΙΆ  ΚΆΙ ΤΡΟΠΟΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ
13 – 63 ΠΆΡ ΆΤΗΡΗΣΕΙΣ
13 – 38 ΜΕΡΟΣ I  — ΣΧΕΔΙΆΣΜΟ Σ 
13 – 16  Ο ΜΕΓ ΆΛΟΣ ΆΡΙΘΜΟ Σ ΣΤ ΟΧΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜ ΆΤΟΣ ΔΕΝ ΣΥΝΔΥ ΆΖΟΤΆΝ ΜΕ ΤΟΝ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΟ ΔΙΆ ΘΕΣΙΜΟ 
ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟ
17 – 21 ΟΙ ΕΘΝΙΚΕΣ ΕΠΙΧΟΡΗΓΗΣΕΙΣ ΔΥΣΧΕΡ ΆΝΆΝ ΤΟΝ ΆΝΤ ΆΓΩΝΙΣΜΟ  ΜΕΤ ΆΞΥ  ΤΩΝ ΠΡΟΤΆΣΕΩΝ ΕΡΓΩΝ
22 – 28  ΣΤΟ ΠΛΆΙΣΙΟ ΤΩΝ ΥΠΟΔΕΙΓΜΆΤΩΝ ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΘΗΚ ΆΝ ΓΙΆ  ΤΗΝ ΆΞΙΟΛ ΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΤΆΣΕΩΝ 
ΕΡΓΩΝ ΔΕΝ ΆΠΆΙΤΕΙΤΟ ΕΠΆΡΚΗΣ ΆΙΤΙΟΛ ΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΆΠΟΤΕΛΕΣΜΆΤΩΝ ΤΗΣ ΆΞΙΟΛ ΟΓΗΣΗΣ, ΓΕΓΟΝΟ Σ ΠΟΥ 
ΥΠΟΝΟΜΕΥΣΕ ΤΗ ΔΙΆ ΦΆΝΕΙΆ  ΤΗΣ ΔΙΆ ΔΙΚ ΆΣΙΆΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ
29 – 38  ΤΟ ΠΛΆΙΣΙΟ ΠΆΡ ΆΚΟΛΟ ΥΘΗΣΗΣ ΔΕΝ ΗΤ ΆΝ Κ ΆΤΆΛΛΗΛΟ Κ ΆΙ Ά ΥΤΟ ΔΥΣΧΕΡ ΆΝΕ ΤΗΝ ΆΠΟΔΟΤΙΚΗ  ΔΙΆ ΧΕΙΡΙΣΗ 
ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜ ΆΤΟΣ
39 – 63 ΜΕΡΟΣ II — ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ
41 ΚΆΤΆ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ  ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΔΕΝ ΆΞΙΟΛΟΓΗΘΗΚ ΆΝ ΠΆΝΤΟΤΕ ΔΕΟΝΤΩΣ ΒΆΣΙΚΕΣ ΠΤΥΧΕΣ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ
42 – 49  Η ΠΆΡ ΆΚΟΛΟ ΥΘΗΣΗ ΤΗΣ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΆΠΟ  ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ  ΗΤΆΝ ΆΝΕΠΆΡΚΗΣ ΆΠΟ  ΟΡΙΣΜΕΝΕΣ 
ΆΠΟΨΕΙΣ
50 – 63  ΤΆ ΧΆΜΗΛΆ ΕΠΙΠΕΔ Ά ΔΙΆΔΟΣΗΣ, ΒΙΩΣΙΜΟ ΤΗΤ ΆΣ Κ ΆΙ ΆΝ ΆΠΆΡ ΆΓΩΓΗΣ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΕΘΕΣΆΝ ΣΕ ΚΙΝΔΥΝΟ 
ΤΗΝ  ΚΆΤΆΛΥΤΙΚΗ  ΕΠΙΔΡ ΆΣΗ ΠΟΥ ΆΝ ΆΜΕΝΟ ΤΆΝ ΆΠΟ  ΤΟ ΠΡΟΓΡ ΆΜΜ Ά3
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
64 – 72 ΣΥΜΠΕΡΆΣΜΆ ΤΆ ΚΆΙ ΣΥΣΤΆΣΕΙΣ
 ΠΆΡΆΡΤΗΜΆ I — ΔΙΆ ΔΙΚ ΆΣΙΆ  ΕΠΙΛΟΓΗΣ
 ΠΆΡΆΡΤΗΜΆ II —  ΆΞΙΟΛ ΟΓΗΣΗ ΆΠΟ  ΤΟ ΕΕΣ ΤΟΥ ΔΕΙΓΜΆ ΤΟΣ ΕΡΓΩΝ ΣΤ Ά ΟΠΟΙΆ  
ΠΡΆΓΜΆ ΤΟΠΟΙΗΘΗΚΕ ΕΠΙΣΚΕΨΗ
ΆΠΆΝΤΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 4
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
Άναπαραγωγή έργου : Η αντιγραφή όλου του έργου ή τμημάτων αυτού.
Άντίκτυπος : Οι θετικές και αρνητικές, πρωτεύουσες και δευτερεύουσες, μακροπρόθεσμες επιδράσεις που προ -
κύπτουν άμεσα ή έμμεσα από μια παρέμβαση, με εκούσιο ή ακούσιο τρόπο.
Άποτελέσματα : Οι άμεσες επιδράσεις ή αλλαγές που επιφέρει η παρέμβαση.
Άποτελεσματικότητα : Επίτευξη των τεθέντων στόχων.
Βιωσιμότητα του έργου : Η συνέχιση της ύπαρξης του έργου.
ΓΔ Περιβάλλοντος : Γενική Διεύθυνση Περιβάλλοντος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Δείκτης : Ποσοτικός ή ποιοτικός παράγοντας ή μεταβλητή που αποτελεί απλό και αξιόπιστο μέσο για τη 
μέτρηση των επιτευγμάτων, που αντικατοπτρίζει τις αλλαγές τις οποίες επιφέρει μια παρέμβαση ή που βοηθά 
στην αξιολόγηση των επιδόσεων. Οι δείκτες πρέπει να είναι κατάλληλοι, αποδεκτοί, αξιόπιστοι, εύχρηστοι και 
εμπεριστατωμένοι (κριτήρια «RACER», relevant, accepted, credible, easy and robust). 
α)  Δείκτες εισροών: Μετρούν την ποσότητα, την ποιότητα και τον έγκαιρο χαρακτήρα των πόρων που διατέθη -
καν σε μια παρέμβαση.
β)  Δείκτες υλοποιήσεων: Μετρούν τα παραδοτέα που δημιούργησε ή προσέφερε η παρέμβαση. Παρέχουν 
πληροφορίες για την αξιολόγηση της αποδοτικής χρήσης των εισροών.
γ)  Δείκτες επακολούθων: Δείκτες αποτελεσμάτων και αντικτύπου.
—  Δείκτες αποτελεσμάτων: Μετρούν τα άμεσα ή βραχυπρόθεσμα αποτελέσματα της υλοποίησης της παρέμ -
βασης. Παρέχουν βασικές πληροφορίες σχετικά με τον βαθμό στον οποίο η παρέμβαση επιτυγχάνει τους 
στόχους της. 
—  Δείκτες αντικτύπου: Μετρούν τις θετικές και αρνητικές, πρωτεύουσες και δευτερεύουσες, μακροπρόθε -
σμες επιδράσεις που προκύπτουν άμεσα ή έμμεσα από μια παρέμβαση, με εκούσιο ή ακούσιο τρόπο. 
Διάδοση των αποτελεσμάτων του έργου : Η διαδικασία διάθεσης των αποτελεσμάτων και των παραδοτέων 
ενός έργου στους ενδιαφερομένους και το ευρύτερο κοινό. 
EΕ: Ευρωπαϊκή Ένωση.
Εκτίμηση αντικτύπου : Η εκτίμηση των οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών συνεπειών των προτά -
σεων πολιτικής και των νομοθετικών προτάσεων. Πρόκειται για εργαλείο που διασφαλίζει ότι οι πρωτοβουλίες 
της Επιτροπής και η νομοθεσία της ΕΕ καταρτίζονται βάσει διαφανών, ολοκληρωμένων και ισορροπημένων 
αποδεικτικών στοιχείων. 
Θεματικές στρατηγικές : Το 6ο ΠΔΠ καθιέρωσε τις θεματικές στρατηγικές ως εργαλείο υλοποίησής του και 
κάλυψε επτά θεματικούς τομείς: προστασία του εδάφους, προστασία και διατήρηση του θαλάσσιου περιβάλ -
λοντος, βιώσιμη χρήση των φυτοφαρμάκων, ατμοσφαιρική ρύπανση, βελτίωση της ποιότητας του αστικού 
περιβάλλοντος, βιώσιμη χρήση και διαχείριση των φυσικών πόρων, καθώς και πρόληψη και ανακύκλωση των 
αποβλήτων.Γ ΛΏΣΣΑΡΙΟ ΚΑΙ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ5
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
Οι εν λόγω στρατηγικές βασίζονται σε ολοκληρωμένη προσέγγιση ανά θέμα, παρά στην προσέγγιση που ανα -
φερόταν σε ορισμένες ρυπογόνες ουσίες ή σε είδη οικονομικής δραστηριότητας όπως συνέβαινε στο παρελθόν. 
Οι στρατηγικές καθορίζουν μακροπρόθεσμους στόχους και παρέχουν την ευκαιρία απλούστευσης και αποσα -
φήνισης της ισχύουσας νομοθεσίας.
Καταλύτης : Παράγοντας που διεγείρει ή επισπεύδει μια αντίδραση, εξέλιξη ή αλλαγή.
Κεντρική διαχείριση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή :
— Άμεση : Τα καθήκοντα της εκτέλεσης του προϋπολογισμού ασκούνται άμεσα από τις υπηρεσίες της 
Επιτροπής.
— Έμμεση : Η Επιτροπή αναθέτει καθήκοντα δημόσιας αρχής, και ιδίως τα καθήκοντα εκτέλεσης του προϋπο -
λογισμού, σε οργανισμούς που έχει συστήσει η ίδια (εκτελεστικοί οργανισμοί), σε παραδοσιακούς οργανισμούς 
ή σε κοινές επιχειρήσεις, σε άλλους οργανισμούς, όπως η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων ή το Ευρωπαϊκό 
Ταμείο Επενδύσεων, σε εθνικούς δημόσιους οργανισμούς ή οργανισμούς ιδιωτικού δικαίου με αποστολή δημό -
σιας υπηρεσίας (τους επονομαζόμενους «εθνικούς οργανισμούς»).
Ολοκληρωμένα έργα : Έργα που υλοποιούν σε εκτεταμένη εδαφική κλίμακα, ιδίως σε περιφερειακή, πολυπε -
ριφερειακή ή εθνική κλίμακα, στρατηγικές για το περιβάλλον ή το κλίμα ή σχέδια δράσης που απαιτούνται από 
συγκεκριμένη νομοθεσία της ΕΕ για το περιβάλλον ή το κλίμα, σύμφωνα με άλλες πράξεις της ΕΕ ή πράξεις που 
καταρτίζουν οι αρχές των κρατών μελών.
Παρακολούθηση : Τακτική εξέταση των πόρων, των υλοποιήσεων και των αποτελεσμάτων των παρεμβάσεων.
Παρέμβαση : Κάθε δράση ή λειτουργία που εκτελούν οι δημόσιες αρχές ή άλλοι οργανισμοί, ανεξαρτήτως της 
φύσης της (πολιτική, πρόγραμμα, μέτρο ή έργο).
Προγράμματα δράσης για το περιβάλλον (ΠΔΠ) : Εγκρίνονται από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμ -
βούλιο και θέτουν τους βασικούς περιβαλλοντικούς στόχους και προτεραιότητες της ΕΕ. Τα προγράμματα αυτά 
είναι πολυετή και σκοπός τους είναι να προσδιορίσουν τις μεγαλύτερες περιβαλλοντικές προκλήσεις της ΕΕ, να 
θέσουν στόχους και να παράσχουν κατευθυντήριες οδηγίες. 
Το πρώτο πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον της ΕΕ ανάγεται στο 1973. Το 6ο ΠΔΠ έληξε στα μέσα του 
2012. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε ένα νέο πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον (7ο ΠΔΠ) με τίτλο «Ευη -
μερία εντός των ορίων του πλανήτη μας», το οποίο θα εξεταστεί μέσω της συνήθους νομοθετικής διαδικασίας 
από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Συμφέρον της ΕΕ : Στο πλαίσιο των προγραμμάτων LIFE για το περιβάλλον, αποτελεί συνώνυμο της ευρωπαϊκής 
προστιθέμενης αξίας. Σημαίνει ότι υπάρχει συμβολή στην επίτευξη των γενικών στόχων της περιβαλλοντικής 
πολιτικής της ΕΕ, αντιμετωπίζοντας ένα πρόβλημα μεγάλης σημασίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο ή προσδοκώντας 
την παραγωγή αποτελεσμάτων ευρείας εφαρμογής.
Υλοποιήσεις : Αυτό που παράγεται με τους πόρους που διατίθενται σε μια παρέμβαση.
LIFE : Χρηματοδοτικό μέσο για το περιβάλλον (L’Instrument Financier pour l’Environnement)6
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
ΣΥΝΟΨ Ή
I.
Η πολιτική της ΕΕ για το περιβάλλον είναι ενσωμα -
τωμένη στο σύνολο των κύριων τομέων πολιτικής 
της. Ως εκ τούτου, η συντριπτική πλειονότητα της 
χρηματοδότησης της ΕΕ για το περιβάλλον διατίθεται 
στο πλαίσιο των κύριων πολιτικών δαπανών, όπως τα 
διαρθρωτικά ταμεία και η κοινή γεωργική πολιτική. Το 
LIFE (από τη γαλλική φράση «L’Instrument Financier 
pour l’Environnement») υπόκειται σε άμεση διαχείριση 
από την Επιτροπή. Διανύει πλέον την τέταρτη περί -
οδο προγραμματισμού και το τρέχον πρόγραμμα LIFE 
διαθέτει, για τη χρηματοδότηση έργων, μέσο ετήσιο 
προϋπολογισμό ύψους 239 εκατομμυρίων ευρώ, ποσό 
το οποίο αντιστοιχεί σε λιγότερο από το 1,5 % των εκτι -
μώμενων συνολικών δαπανών της ΕΕ για το περιβάλ -
λον. Πρόκειται για περιορισμένο προϋπολογισμό προς 
εξυπηρέτηση ενός φιλόδοξου στόχου: να συμβάλει 
στην ανάπτυξη, την επικαιροποίηση και την εφαρμογή 
της περιβαλλοντικής πολιτικής και νομοθεσίας της ΕΕ. 
Σχεδόν το 50 % του προϋπολογισμού αυτού, ή άλλως 
120 εκατομμύρια ευρώ, προορίζεται για τη συνιστώσα 
Περιβάλλον του προγράμματος LIFE.
II.
Η Επιτροπή πρότεινε την αύξηση του διαθέσιμου 
προϋ  πολογισμού για τη συνιστώσα Περιβάλλον του 
LIFE κατά την επόμενη περίοδο προγραμματισμού 
και, ως εκ τούτου, το Συνέδριο διενήργησε έλεγχο 
με σκοπό την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητάς 
της. Στο πλαίσιο του ελέγχου εξετάστηκε κατά πόσον 
ο σχεδιασμός και η υλοποίηση της συνιστώσας Περι -
βάλλον του LIFE συνέβαλαν στην αποτελεσματικότητα 
του προγράμματος.
III.
Το Συνέδριο διαπίστωσε ότι, συνολικά, η συνιστώσα 
Περιβάλλον του LIFE δεν λειτουργούσε αποτελεσμα -
τικά, διότι δεν σχεδιάστηκε ούτε εφαρμόστηκε δεό -
ντως. Τα κύρια προβλήματα στον σχεδιασμό ήταν τα 
εξής:
α) Δεν υπήρχε κανένας μηχανισμός προκειμένου οι 
ήδη ανεπαρκείς πόροι να εστιάζονται σε προεπι -
λεγμένους στόχους, γεγονός το οποίο συνέβαλε 
στη διάχυση του αντικτύπου των επενδυόμενων 
κονδυλίων. 
β) Η ύπαρξη ενδεικτικών εθνικών επιχορηγήσεων 
παρεμπόδισε την επιλογή των καλύτερων έργων, 
διότι αυτό σήμαινε ότι τα έργα δεν επιλέγονταν 
μόνο βάσει της αξίας τους, αλλά επίσης ανάλογα 
με το κράτος μέλος προέλευσής τους. γ) Η ποιότητα της επιλογής των έργων επηρεάστη -
κε αρνητικά από την ανεπαρκή αιτιολόγηση των 
αποτελεσμάτων της αξιολόγησης.
δ) Το πλαίσιο παρακολούθησης του προγράμματος 
δεν περιλάμβανε κατάλληλους κοινούς δείκτες 
υλοποιήσεων και αποτελεσμάτων. Το γεγονός 
αυτό δεν επέτρεψε στην Επιτροπή να προβεί σε 
ολοκληρωμένη και επικαιροποιημένη επισκόπηση 
των επιδόσεων των έργων και, κατά συνέπεια, να 
εκτιμήσει την επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα 
του προγράμματος. 
IV.
Τα κύρια προβλήματα εφαρμογής που παρεμπόδισαν 
την αποτελεσματικότητα ήταν τα εξής:
α) Ορισμένες βασικές πτυχές των έργων του LIFE δεν 
αξιολογήθηκαν πάντοτε ορθά κατά την επιλογή 
των έργων. Οι εν λόγω πτυχές αφορούσαν την και -
νοτόμο φύση τους και τη χρησιμότητά τους προς 
επίδειξη, τις προοπτικές βιωσιμότητάς τους και το 
συμφέρον που παρουσίαζαν για την ΕΕ.
β) Η παρακολούθηση του εύλογου χαρακτήρα των 
δαπανών, της βιωσιμότητας και της αναπαραγω -
γής των έργων υπήρξε ανεπαρκής.
γ) Ο αναμενόμενος ρόλος της συνιστώσας αυτής ως 
καταλύτη για την περιβαλλοντική πολιτική περι -
ορίστηκε σε μεγάλο βαθμό λόγω της αναποτε -
λεσματικής διάδοσης και των χαμηλών επιπέδων 
βιωσιμότητας και αναπαραγωγής των έργων. 7
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
V.
Το Συνέδριο συνιστά στην Επιτροπή να υλοποιήσει τις 
ακόλουθες συστάσεις: 
1. Κατά την κατάρτιση των πολυετών προγραμμά -
των εργασίας που προβλέπονται στο νέο πρό -
γραμμα LIFE, οι νομοθετικές αρχές πρέπει να 
παρέχουν τη δυνατότητα στην Επιτροπή και τα 
κράτη μέλη να περιορίζουν τις επιλέξιμες αιτή -
σεις σε ορισμένες στρατηγικές προτεραιότητες 
και να θέτουν σαφείς, συγκεκριμένους, μετρήσι -
μους και εφικτούς στόχους για τα χρηματοδοτού -
μενα έργα. Η διαδικασία επιλογής θα μπορούσε 
να απλουστευθεί με τον καθορισμό περιορισμέ -
νου αριθμού προτεραιοτήτων για ορισμένα έτη, 
επικεντρώνοντας έτσι τις προσπάθειες σε συγκε -
κριμένα ζητήματα και διευκολύνοντας την αξιο -
λόγηση του αντικτύπου του προγράμματος.
2. Η πρόταση της Επιτροπής για το νέο πρόγραμ -
μα LIFE καταργεί την εθνική επιχορήγηση για τα 
παραδοσιακά έργα, διατηρεί ωστόσο τη γεωγρα -
φική εξισορρόπηση για τα ολοκληρωμένα έργα. 
Κατά την εφαρμογή της, η Επιτροπή πρέπει να 
διασφαλίζει ότι τα ολοκληρωμένα έργα επιλέ -
γονται βάσει της αξίας τους και ότι το σύστημα 
γεωγραφικής εξισορρόπησης δεν πρέπει να πα -
ραβιάζει την αρχή των ίσων ευκαιριών για τους 
αιτούντες.
3. Η Επιτροπή πρέπει να βελτιώσει τα έντυπα αξι -
ολόγησης της επιλογής των έργων και να ζητεί 
από τους αξιολογητές να υποβάλλουν χωριστές 
αξιολογήσεις και βαθμολογίες για τις κυριότε -
ρες πτυχές των έργων (όπως η καινοτόμος φύση 
ή η χρησιμότητα της πρότασης προς επίδειξη, 
η ποιότητα των προβλεπόμενων δράσεων διάδο -
σης ή η δυνατότητα αναπαραγωγής των αποτελε -
σμάτων), με σκοπό να βελτιωθεί η ποιότητα και 
η διαφάνεια της διαδικασίας επιλογής, καθώς και 
να διασφαλίζεται ότι τα επιλεγόμενα έργα έχουν 
το δυναμικό να συμβάλουν τα μέγιστα στην επί -
τευξη των στόχων του προγράμματος.4. Η Επιτροπή πρέπει να βελτιώσει τα εργαλεία δι -
αχείρισης του προγράμματος και να εξετάσει το 
ενδεχόμενο καθιέρωσης επαρκών κοινών δει -
κτών υλοποιήσεων και αποτελεσμάτων, καθώς 
και πληροφοριών παρακολούθησης σε επίπεδο 
έργων, προκειμένου να διευκολυνθεί η κατάλλη -
λη παρακολούθηση του προγράμματος. Οι δεί -
κτες αυτοί πρέπει, στο μέτρο του δυνατού, να 
είναι κατάλληλοι, αποδεκτοί, αξιόπιστοι, εύχρη -
στοι και εμπεριστατωμένοι (κριτήρια «RACER»).
5. Η Επιτροπή πρέπει να βελτιώσει την αξιολόγησή 
της σχετικά με το εύλογο των δηλούμενων δα -
πανών προσωπικού, ιδίως για συγκρίσιμα έργα, 
χρησιμοποιώντας καλύτερα τις πληροφορίες που 
συλλέγονται κατά το στάδιο της παρακολούθη -
σης. Οι πληροφορίες αυτές θα μπορούσαν στη 
συνέχεια να χρησιμοποιούνται καλύτερα προκει -
μένου να διευκολύνεται ο εντοπισμός των υπέ -
ρογκων δαπανών. 
6. Η Επιτροπή πρέπει να απαιτεί από την ομάδα 
παρακολούθησης να συμπεριλαμβάνει στις αξι -
ολογήσεις της κριτική ανάλυση των μέτρων δι -
άδοσης, βιωσιμότητας και αναπαραγωγής που 
προτείνει ο δικαιούχος, καθώς και των ενδεχό -
μενων εμποδίων για την επίτευξη των ανωτέρω, 
τόσο στις εκθέσεις αξιολόγησης κατά τη διάρκεια 
της υλοποίησης του έργου όσο και στις εκθέσεις 
που καταρτίζει μετά τις επισκέψεις ελέγχου της.
7. Η Επιτροπή πρέπει να εξετάσει τον τρόπο με τον 
οποίο θα μπορούσε να ενθαρρύνει περισσότερο 
τη διάδοση και αναπαραγωγή των αποτελεσμά -
των των έργων από δικαιούχους του ιδιωτικού 
τομέα, οι οποίοι επιθυμούν την προστασία των 
εμπορικών συμφερόντων τους.
8. Η Επιτροπή πρέπει να εξετάσει τον τρόπο με τον 
οποίο μπορεί να ζητήσει από τους δικαιούχους 
να υποβάλλουν ηλεκτρονικά απλές και επικαιρο -
ποιημένες πληροφορίες μετά την ολοκλήρωση 
του έργου (ήτοι κατά πόσο το έργο παραμένει σε 
λειτουργία, εάν έχει αναπαραχθεί και, εάν ναι, πό -
σες φορές κ.λπ.). Αυτό θα δώσει στην Επιτροπή 
τη δυνατότητα να βελτιώσει με αποδοτικό τρόπο 
την εκ των υστέρων ενημέρωσή της σχετικά με 
την αποτελεσματικότητα του προγράμματος.8
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
ΧΡΗΜΆ ΤΟΔ ΟΤΗΣΗ ΓΙΆ  ΤΟ ΠΕΡΙΒΆΛΛΟΝ ΣΤΗΝ ΕΕ 
1. Το περιβάλλον αποτελεί τομέα πολιτικής με αυξανόμενη σημασία για 
την Ευρωπαϊκή Ένωση. Με τη Συνθήκη του Άμστερνταμ (1999), η Ένωση 
αναγνώρισε ότι το περιβάλλον έπρεπε να ενσωματωθεί, τόσο από άποψη 
ορισμού όσο και εφαρμογής, σε όλες τις άλλες πολιτικές της (π.χ. μετα -
φορές, επιχειρήσεις, έρευνα και διεύρυνση). Λόγω της οριζόντιας φύσης 
των περιβαλλοντικών ζητημάτων, τα κύρια προγράμματα δαπανών της 
ΕΕ (ιδίως τα διαρθρωτικά ταμεία, το Ταμείο Συνοχής και οι δαπάνες για 
τη γεωργία, καθώς και άλλα προγράμματα βοήθειας που υλοποιούνται 
εκτός της ΕΕ) περιλαμβάνουν πτυχές που αφορούν την περιβαλλοντική 
πολιτική. 
2. Στο γράφημα 1  εμφαίνονται οι εκτιμώμενες δαπάνες για το περιβάλλον, 
για την περίοδο 2007 έως 2013, ανά πρόγραμμα δαπανών. Το πρόγραμ -
μα LIFE, με προϋπολογισμό 2,1 δισεκατομμυρίων ευρώ, αντιστοιχεί σε 
λιγότερο από το 1,5 % των συνολικών δαπανών για το περιβάλλον. ΕΙΣΑΓ ΏΓΉ
ΕΚΤΙΜΩΜΕΝΕΣ Δ ΆΠΆΝΕΣ ΓΙΆ  ΤΟ ΠΕΡΙΒΆΛΛΟΝ (ΣΕ ΔΙΣΕΚ ΆΤΟΜΜ ΥΡΙΆ  ΕΥΡΩ), 2007-2013 
2,1105,01,93,9
5,0
35,4LIFE
Ευρωπαϊκό Τα/uni03BCείο Περιφερειακή/uni03C2 Ανάπτυξη/uni03C2 /
Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Τα/uni03BCείο / Τα/uni03BCείο Συνοχή/uni03C2
πρόγρα/uni03BC/uni03BCα-πλαίσιο
Ευρωπαϊκό/uni03C2 Μηχανισ/uni03BCό/uni03C2Γειτονία/uni03C2
Άλλα προγρά/uni03BC/uni03BCατα
Κοινή γεωργική πολιτική
Το LIFE αντιστοιχεί στο 1,37 % του συνόλου
Πηγή:  Συνδυασμένη εκτίμηση αντικτύπου και εκ των προτέρων αξιολόγηση της αναθεώρησης του κανονισμού LIFE+: Κατάρτιση εναλλα -
κτικών λύσεων. ΓΡΆΦΗΜΆ 19
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
ΤΟ ΠΡΟΓΡ ΆΜΜΆ  LIFE
3. Το ισχύον πρόγραμμα LIFE1 καλύπτει την περίοδο 2007-2013 και διαθέτει 
τις εξής τρεις συνιστώσες: 
α) Συνιστώσα LIFE+ Φύση και Βιοποικιλότητα, με την οποία συγχρημα -
τοδοτούνται οι βέλτιστες πρακτικές ή έργα επίδειξης που συμβάλ -
λουν στην εφαρμογή των οδηγιών για τα πτηνά και τους οικοτόπους, 
του δικτύου Natura 2000. Πέραν αυτών, συγχρηματοδοτεί καινο -
τόμα έργα ή έργα επίδειξης που συμβάλλουν στην υλοποίηση των 
στόχων της ανακοίνωσης της Επιτροπής «Η ανάσχεση της απώλειας 
της βιοποικιλότητας έως το 2010 και μετέπειτα». 
β) Συνιστώσα LIFE+ Περιβαλλοντική Πολιτική και Διακυβέρνηση (εφε -
ξής LIFE — Περιβάλλον), με την οποία συγχρηματοδοτούνται και -
νοτόμα έργα ή έργα επίδειξης σχετικά με την κλιματική αλλαγή, τα 
ύδατα, τον αέρα, το έδαφος, το αστικό περιβάλλον, τον θόρυβο, τις 
χημικές ουσίες, το περιβάλλον και την υγεία, τους φυσικούς πόρους 
και τα απόβλητα, τα δάση και την καινοτομία.
γ) Συνιστώσα LIFE+ Πληροφόρηση και Επικοινωνία, με την οποία 
στηρίζονται έργα διάδοσης πληροφοριών για το περιβάλλον, όπως 
πληροφορίες για την κλιματική αλλαγή ή τη διατήρηση της φύσης, 
τη δικτύωση ή πλατφόρμες βέλτιστης πρακτικής.
4. Το πρόγραμμα LIFE υπόκειται σε άμεση διαχείριση από την Επιτροπή2. Δε-
δομένου ότι η πλειονότητα των περιβαλλοντικών δαπανών της ΕΕ ενσωμα -
τώνεται σε άλλα προγράμματα δαπανών, το πρόγραμμα LIFE αποτελεί τον 
ακρογωνιαίο λίθο της ΕΕ για το περιβάλλον. Συνολικός στόχος του είναι να 
συμβάλλει στην ανάπτυξη, την επικαιροποίηση και εφαρμογή της πολιτικής 
και της νομοθεσίας της ΕΕ για το περιβάλλον, συμπεριλαμβανομένης της 
ενσωμάτωσης του περιβάλλοντος σε άλλες πολιτικές. Επομένως, πρέπει να 
αποτελεί τη βάση για την ανάπτυξη και ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών, 
καθώς και για την ανταλλαγή γνώσεων, με στόχο την καταλυτική επίδρα -
ση και την επίσπευση αλλαγών σε θέματα που αφορούν το περιβάλλον 
και το κλίμα. Στην πράξη, το πρόγραμμα LIFE στηρίζει τις γενικές (πολιτι -
κές) περιβαλλοντικές προτεραιότητες που έχουν θέσει το Συμβούλιο και 
το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στα προγράμματα δράσης για το περιβάλλον 
(ΠΔΠ). Τα έργα του LIFE — Περιβάλλον καλύπτουν ευρύτατο φάσμα τομέων, 
συμπεριλαμβανομένων της κλιματικής αλλαγής, των χημικών ουσιών, των 
υδάτων και των φυσικών πόρων, όπως παρουσιάζονται στο πλαίσιο 1 . 
5. Ο μέσος ετήσιος προϋπολογισμός της ισχύουσας συνιστώσας LIFE — Πε -
ριβάλλον ανέρχεται σε 119,5 εκατομμύρια ευρώ περίπου. Από το 1996 
έως το 2012 χορηγήθηκαν, στο πλαίσιο της εν λόγω συνιστώσας, 1,3 δι-
σεκατομμύρια ευρώ σε 1 730 έργα (βλέπε πίνακα 1 ). Η συνιστώσα LIFE — 
Περιβάλλον παρουσιάζεται στο γράφημα 2 , όπου καταδεικνύεται η λογική 
της παρέμβασης στην οποία βασίζεται η συνιστώσα και η αλληλεπίδραση 
μεταξύ των βασικών στοιχείων της: «διαμόρφωση πολιτικής και αξιολό -
γηση», «υλοποίηση του έργου» και «αποτελέσματα και αντίκτυπος».1 Το επονομαζόμενο 
πρόγραμμα «LIFE+» 
διέπεται από τον κανονισμό 
(ΕΚ) αριθ. 614/2007 του 
Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου 
και του Συμβουλίου 
της 23ης Μαΐου 2007, σχετικά 
με το χρηματοδοτικό μέσο 
για το περιβάλλον (LIFE+) 
(ΕΕ L 149 της 9.6.2007, 
σ. 1). Το LIFE+ διαδέχθηκε 
τα προγράμματα των 
προηγούμενων περιόδων, 
LIFE I (1992-1995), LIFE II 
(1996-1999) και LIFE III (2000-
2006).  
Η Επιτροπή εκπόνησε 
πρόταση για το νέο 
πρόγραμμα LIFE (2014-
2020), η οποία βρίσκεται 
επί του παρόντος υπό 
διαπραγμάτευση στο 
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και 
το Συμβούλιο της ΕΕ.
2 Η διαχείριση ασκείται 
από την Ευρωπαϊκή 
Επιτροπή (Γενική Διεύθυνση 
Περιβάλλοντος) σε κεντρική 
βάση.10
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
ΓΡΆΦΗΜΆ 2
Η ΣΥΝΙΣΤ ΩΣΆ  LIFE — ΠΕΡΙΒΆΛΛΟΝ
ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΣΥΝΙΣΤ/uni03A9ΣΑΣ LIFE — ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ
Συ/uni03BCβολή στην ανάπτυξη και την επικαιροποίηση τη/uni03C2 πολιτική/uni03C2 γιατο περιβάλλον και την κλι/uni03BCατική αλλαγή, συγχρη/uni03BCατοδοτώντα/uni03C2καινοτό/uni03BCα ή πιλοτικά έργα.
ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΤΑΣΕ/uni03A9Ν
∆η/uni03BCοσίευση τη/uni03C2 πρόσκληση/uni03C2 στην Επίση/uni03BCη Εφη/uni03BCερίδα.
Οι προτάσει/uni03C2 διαβιβάζονται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή /uni03BCέσω
των αρχών των κρατών /uni03BCελών. 
ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΡΓ/uni03A9Ν
Αξιολόγηση και επιλογή των προτάσεων.  
Υπογραφή συ/uni03BCφωνία/uni03C2 επιχορήγηση/uni03C2 /uni03BCε τον δικαιούχο.
ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ Τ/uni03A9Ν ΕΡΓ/uni03A9Ν
Υλοποίηση των συ/uni03BCφωνηθεισών δράσεων και κοινοποίησητη/uni03C2 προόδου και των αποτελεσ/uni03BCάτων του έργου στην Επιτροπήαπό τον δικαιούχο.
Παρακολούθηση και αξιολόγηση τη/uni03C2 προόδου και τη/uni03C2 ολοκλήρωση/uni03C2
του έργου από την Επιτροπή. 
Χρη/uni03BCατοδότηση επιλέξι/uni03BCων δράσεων από κονδύλια
του LIFE — Περιβάλλον.
ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Τ/uni03A9Ν ΕΡΓ/uni03A9Ν
Ολοκλήρωση βιώσι/uni03BCων καινοτό/uni03BCων ή πιλοτικών έργων.
ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ
Κατασταλτικοί έλεγχοι και εκ των υστέρων επισκέψει/uni03C2 σε έργα.
/uni0394ΙΑΜΟΡΦ/uni03A9ΣΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ
ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΥΛΟΠΟΙΗΣΗ
Τ/uni03A9Ν ΕΡΓ/uni03A9ΝΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ
ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΣΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΕΠΙ/uni0394ΡΑΣΗΕπίσπευση αλλαγών σε θέ/uni03BCατα που αφορούντο περιβάλλον και το κλί/uni03BCα.
ΑΝΑΠΑΡΑΓ/uni03A9ΓΗΑναπαραγωγή των επακολούθων του έργου,ιδεωδώ/uni03C2 σε όλη την ΕΕ.
/uni0394ΙΑ/uni0394ΟΣΗ Τ/uni03A9Ν ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤ/uni03A9Ν ∆ιάδοση από την Επιτροπή καιτου/uni03C2 δικαιούχου/uni03C2 των στόχων καιτων αποτελεσ/uni03BCάτων των έργων. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ
∆ιενέργεια εκ των προτέρων, ενδιά/uni03BCεσων και εκ
των υστέρων αξιολογήσεων, οι οποίε/uni03C2 /uni03BCπορούννα οδηγήσουν σε επανεξέταση των στόχων καιτων διαδικασιών του προγρά/uni03BC/uni03BCατο/uni03C2.11
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
6. Ως αποτέλεσμα του σχετικά περιορισμένου προϋπολογισμού της συνι -
στώσας LIFE — Περιβάλλον, σε σύγκριση τόσο με τους εκτεταμένους στό -
χους της συνιστώσας όσο και με τις συνολικές περιβαλλοντικές δαπάνες 
της ΕΕ, η αποτελεσματικότητα της συνιστώσας καθορίζεται σε μεγάλο 
βαθμό από το κατά πόσο τα χρηματοδοτούμενα έργα λειτουργούν ως 
καταλύτες για περιβαλλοντικές αλλαγές. Αυτό σημαίνει ότι η επιτυχής 
ολοκλήρωση ενός έργου καθαυτή δεν εξασφαλίζει τη συνολική απο -
τελεσματικότητα του προγράμματος. Πράγματι, εάν τα έργα δεν αντι -
μετωπίζουν προβλήματα μεγάλης σημασίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο και 
δεν υπάρχει επαρκής παρακολούθηση, διάδοση, βιωσιμότητα και ανα -
παραγωγή των αποτελεσμάτων τους, τότε είναι απίθανο να επιτευχθεί 
ο συνολικός στόχος της συμβολής στην περιβαλλοντική πολιτική. 12
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
7. Το Συνέδριο εντόπισε ορισμένους κινδύνους για την αποτελεσματικότητα 
της συνιστώσας Περιβάλλον του προγράμματος LIFE, όσον αφορά την 
επίτευξη των στόχων της. Συγκεκριμένα, οι κίνδυνοι ήταν οι εξής: ο συν -
δυασμός πολλών δράσεων προτεραιότητας με σχετικά χαμηλό προϋπο -
λογισμό, ο οποίος θα μπορούσε να προκαλέσει έλλειψη επικέντρωσης 
και ασαφή αποτελέσματα, οι αδυναμίες στα συστήματα παρακολούθησης 
και αξιολόγησης των έργων για την εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικά με 
το πρόγραμμα και η έλλειψη πολλαπλασιαστικού αποτελέσματος λόγω 
ανεπαρκούς διάδοσης των αποτελεσμάτων των έργων. Δεδομένης της 
πρόθεσης της Επιτροπής να αυξήσει σημαντικά τον προϋπολογισμό του 
προγράμματος για την επόμενη περίοδο προγραμματισμού 2014-2020, 
το Συνέδριο αποφάσισε να διενεργήσει έλεγχο προκειμένου να εκτιμήσει 
λεπτομερέστερα τους κινδύνους αυτούς. 
8. Στόχος του ελέγχου ήταν να απαντηθεί το ερώτημα «Είναι αποτελεσματι -
κή η λειτουργία της συνιστώσας Περιβάλλον του προγράμματος LIFE3;». 
Απάντηση στο ερώτημα αυτό δόθηκε με τα ακόλουθα υποερωτήματα 
ελέγχου: 
 — Σχεδιάσθηκε καταλλήλως η συνιστώσα Περιβάλλον του προγράμ -
ματος LIFE, προκειμένου να διευκολυνθεί η επίτευξη θετικών αποτε -
λεσμάτων; Προκειμένου να δοθεί απάντηση στο ερώτημα αυτό, το 
Συνέδριο εξέτασε τη συνεκτικότητα των στόχων με τον διαθέσιμο 
προϋπολογισμό, τον τρόπο με τον οποίο διατέθηκε ο προϋπολογι -
σμός και τον σχεδιασμό των διαδικασιών επιλογής και παρακολού -
θησης των έργων.
 — Υλοποιήθηκε καταλλήλως η συνιστώσα Περιβάλλον του προγράμ -
ματος LIFE, προκειμένου να διευκολυνθεί η επίτευξη θετικών απο -
τελεσμάτων; Προκειμένου να δοθεί απάντηση στο ερώτημα αυτό, 
το Συνέδριο εξέτασε την εφαρμογή των κριτηρίων επιλογής, καθώς 
και την παρακολούθηση, τη διάδοση, τη βιωσιμότητα και την ανα -
παραγωγή των έργων. 
9. Αναλύοντας τα ανωτέρω ερωτήματα, το Συνέδριο θεωρεί την ύπαρξη 
των εν λόγω κριτηρίων αναγκαία για την επίτευξη καταλυτικής επίδρασης 
και, κατά συνέπεια, για τη συνολική αποτελεσματικότητα της συνιστώσας 
Περιβάλλον του προγράμματος LIFE.
10.  Ο έλεγχος επικεντρώθηκε στα έργα που χρηματοδοτήθηκαν μεταξύ των 
ετών 2005  και 2010. Το Συνέδριο πραγματοποίησε επισκέψεις στις σχετι -
κές υπηρεσίες της Επιτροπής και σε πέντε κράτη μέλη, τα οποία συγκα -
ταλέγονται μεταξύ των μεγαλύτερων δικαιούχων του προγράμματος LIFE 
(Γερμανία, Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία και Ηνωμένο Βασίλειο), ο προϋπολο -
γισμός των οποίων αντιστοιχεί στο 55 % του προϋπολογισμού του LIFE 
και τα έργα τους στο 15 % των έργων του προγράμματος. 3 Η συνιστώσα Φύση και 
Βιοποικιλότητα αποτέλεσε 
αντικείμενο της ειδικής 
έκθεσης αριθ. 11/2009 
του Συνεδρίου με τίτλο 
«Βιωσιμότητα των σχεδίων 
του LIFE με επίκεντρο το 
φυσικό περιβάλλον και 
διαχείρισή τους από την 
Επιτροπή».ΕΜΒΕΛΕΙΑ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΣ 
ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΉΣ ΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ13
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
11.  Συνολικά, πραγματοποιήθηκαν επιτόπιες επισκέψεις σε 25 έργα στα πέντε 
κράτη μέλη4. Εξετάστηκαν σχετικά έγγραφα ώστε να ελεγχθεί ο σκοπός, 
η επιλεξιμότητα, η ύπαρξη, η βιωσιμότητα και το ενδεχόμενο αναπα -
ραγωγής των έργων, καθώς και να επαληθευθεί εάν υπήρξε κατάλληλη 
διάδοση των βέλτιστων πρακτικών και των αντληθέντων διδαγμάτων 
από την Επιτροπή. Επιπροσθέτως, για δείγμα 70 έργων, το Συνέδριο προ -
έβη σε ανάλυση των σχετικών πληροφοριών που αφορούν την επιλογή 
και την παρακολούθηση των έργων, καθώς και των πληροφοριών στους 
ιστοτόπους των έργων.
12.  Πραγματοποιήθηκαν συνεντεύξεις με εκπροσώπους της Επιτροπής, την 
ομάδα αξιολόγησης, την ομάδα παρακολούθησης5 και εκπροσώπους των 
εθνικών ή περιφερειακών αρχών που λειτουργούν ως εθνικά ή περιφε -
ρειακά σημεία επαφής (ΕΣΕ). 4 Συμπεριλαμβανομένων 
23 ολοκληρωμένων έργων, εκ 
των οποίων 22 επελέγησαν 
το 2005 και το 2006, ενώ 
μόνο τρία το 2007. Πρέπει 
να σημειωθεί ότι ορισμένοι 
κανόνες, για παράδειγμα 
εκείνοι που αφορούν τη 
διάδοση των αποτελεσμάτων 
των έργων, έγιναν 
αυστηρότεροι από το 2007 
και εξής.
5 Όσον αφορά τη διαδικασία 
επιλογής έργων, η Επιτροπή 
επικουρείται από εξωτερικούς 
αξιολογητές και, όσον αφορά 
την παρακολούθηση των 
έργων, από εξωτερική ομάδα 
παρακολούθησης.14
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
ΜΕΡΟΣ I  — ΣΧΕΔΙΆΣΜΟ Σ 
Ο ΜΕΓΆΛΟΣ ΆΡΙΘΜΟ Σ ΣΤ ΟΧΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΆ ΤΟΣ 
ΔΕΝ ΣΥΝΔΥ ΆΖΟΤΆΝ ΜΕ ΤΟΝ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΟ ΔΙΆ ΘΕΣΙΜΟ 
ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟ
13.  Προκειμένου να είναι αποτελεσματικά, τα προγράμματα δεν πρέπει μόνο 
να καθορίζουν σαφείς και συγκεκριμένους στόχους, αλλά πρέπει και οι 
στόχοι να είναι ρεαλιστικοί και συνεπείς με τον διατεθέντα προϋπολο -
γισμό. Συγκεκριμένα, τα προγράμματα πρέπει να περιλαμβάνουν περι -
ορισμένο αριθμό καθορισμένων και συγκεκριμένων προτεραιοτήτων, 
προκειμένου με τους διαθέσιμους πόρους να επιδιώκεται η επίτευξη των 
στόχων που είχαν τεθεί. Αυτό είναι ιδιαιτέρως σημαντικό για το LIFE, 
δεδομένων, αφενός, της προσδοκίας να διαδραματίσει καταλυτικό ρόλο 
στην προώθηση εξελίξεων στην περιβαλλοντική πολιτική της ΕΕ και, αφε -
τέρου, του σχετικά περιορισμένου προϋπολογισμού του.
14.  Ο κανονισμός για το LIFE όριζε πολλούς επιλέξιμους στόχους για τα έργα 
της συνιστώσας Περιβάλλον του LIFE (βλέπε πλαίσιο 1 ). Από το 2008 
η Επιτροπή περιόρισε τους στόχους αυτούς στην ετήσια πρόσκλησή της 
για την υποβολή προτάσεων σε «ενδεικτικούς τομείς προτεραιότητας». 
Ωστόσο, στην πράξη ο περιορισμός αυτός δεν είχε ως αποτέλεσμα καλύ -
τερη στόχευση συγκεκριμένων προτεραιοτήτων, δεδομένου ότι οι προτά -
σεις που βρίσκονται εκτός του πεδίου των προτεραιοτήτων αυτών είναι 
επίσης επιλέξιμες για χρηματοδότηση, εφόσον αφορούν οποιονδήποτε 
από τους πολλούς στόχους που ορίζει ο κανονισμός. Κατά συνέπεια, παρά 
τον περιορισμένο προϋπολογισμό του, το LIFE — Περιβάλλον χρηματο -
δοτεί έργα σε δώδεκα διαφορετικούς τομείς πολιτικής, τα οποία περι -
λαμβάνουν πολύ διαφορετικά θέματα και ενδιαφέροντα. Ακόμη και όταν 
χρηματοδοτούνται αξιόλογα έργα, εξαιτίας των ανωτέρω αναπόφευκτα 
δεν επιτυγχάνεται η κρίσιμη μάζα έργων για την προώθηση ουσιαστικών 
εξελίξεων στην περιβαλλοντική πολιτική της ΕΕ και αποτρέπεται κάθε 
πραγματικός αντίκτυπος για τους τομείς πολιτικής.ΠΑΡΑΤΉΡΉΣΕΙΣ15
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
LIFE — ΠΕΡΙΒΆΛΛΟΝ: ΠΕΝΙΧΡΟ Σ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟ Σ …
Η συνιστώσα Περιβάλλον του προγράμματος LIFE αντιστοιχεί σε 0,5 % περίπου των προβλεπόμενων δαπανών 
της ΕΕ για το περιβάλλον, για την περίοδο 2007-2013. 
Ώστόσο, οι στόχοι ήταν πολλοί και φιλόδοξοι  (απαριθμούνται στο παράρτημα II του κανονισμού LIFE+).
α) Κλιματική αλλαγή: σταθεροποίηση της συγκέντρωσης αερίων θερμοκηπίου σε επίπεδο που να παρεμποδίζει 
τη θέρμανση του πλανήτη πάνω από 2 °C.
β) Ύδατα: συμβολή στην αυξημένη ποιότητα του ύδατος με την ανάπτυξη αποτελεσματικών ως προς το κόστος 
μέτρων για την επίτευξη καλής οικολογικής κατάστασης ενόψει της ανάπτυξης του πρώτου σχεδίου διαχεί -
ρισης λεκανών απορροής ποταμών, στο πλαίσιο της οδηγίας 2000/60/ΕΚ6 έως το 2009.
γ) Ατμοσφαιρικός αέρας: επίτευξη ποιοτικών επιπέδων του ατμοσφαιρικού αέρα που δεν προκαλούν σημαντικές 
αρνητικές επιπτώσεις και κινδύνους στην ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον.
δ) Έδαφος: προστασία και διασφάλιση της βιώσιμης χρήσης του εδάφους προστατεύοντας τις λειτουργίες του 
εδάφους, προλαμβάνοντας τις απειλές κατά του εδάφους, μετριάζοντας τις συνέπειές τους και αποκαθιστώ -
ντας τα υποβαθμισμένα εδάφη.
ε) Αστικό περιβάλλον: συμβολή στη βελτίωση των περιβαλλοντικών επιδόσεων των αστικών περιοχών της 
Ευρώπης.
στ) Θόρυβος: συμβολή στην ανάπτυξη και εφαρμογή πολιτικής για τον περιβαλλοντικό θόρυβο.
ζ) Χημικά: βελτίωση της προστασίας του περιβάλλοντος και της υγείας από κινδύνους που οφείλονται σε χημικές 
ουσίες έως το 2020 εφαρμόζοντας τη νομοθεσία περί χημικών ουσιών.
η) Περιβάλλον και υγεία: ανάπτυξη της βάσης πληροφοριών για την πολιτική περιβάλλοντος και υγείας (Πρό -
γραμμα δράσης για το περιβάλλον και την υγεία 2004-2010).
θ) Φυσικοί πόροι και απόβλητα: α) ανάπτυξη και εφαρμογή πολιτικών με αντικείμενο τη διασφάλιση της βιώσιμης 
διαχείρισης και της χρήσης φυσικών πόρων και αποβλήτων, βελτίωση των περιβαλλοντικών επιδόσεων των 
προϊόντων, βιώσιμη παραγωγή και καταναλωτικά πρότυπα, πρόληψη δημιουργίας αποβλήτων, ανάκτηση και 
ανακύκλωση αποβλήτων· β) συμβολή στην αποτελεσματική εφαρμογή της θεματικής στρατηγικής για την 
πρόληψη και την ανακύκλωση των αποβλήτων.
ι) Δάση: παροχή, ιδίως μέσω δικτύου συντονισμού της ΕΕ, μιας συνοπτικής και περιεκτικής βάσης πληροφοριών 
για την πολιτική σχετικά με τα δάση όσον αφορά την κλιματική αλλαγή (αντίκτυπος στα δασικά οικοσυστήμα -
τα, μετριασμός, υποκατάσταση), βιοποικιλότητα (βασική ενημέρωση και προστατευόμενες δασικές περιοχές), 
δασικές πυρκαγιές, κατάσταση δασών και προστατευτικές λειτουργίες τους (ύδατα, έδαφος και υποδομή), 
καθώς και συμβολή στην προστασία των δασών κατά των πυρκαγιών.
ια) Καινοτομία: συμβολή στην ανάπτυξη και την επίδειξη καινοτόμων προσεγγίσεων πολιτικής, τεχνολογιών, 
μεθόδων και μέσων για την υποβοήθηση της εφαρμογής του Σχεδίου Δράσης Περιβαλλοντικών Τεχνολογιών 
(Environmental Technologies Action Plan, ETAP).
6 Οδηγία 2000/60/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Οκτωβρίου 2000, για τη θέσπιση πλαισίου κοινοτικής 
δράσης στον τομέα της πολιτικής των υδάτων (ΕΕ L της 22.12.2000, σ. 1).ΠΛΆΙΣΙΟ  116
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
15.  Στον πίνακα 1  παρουσιάζονται τα ποσά που δαπανήθηκαν στο πλαίσιο 
του LIFE — Περιβάλλον ανά τομέα προτεραιότητας κατά τα έτη 1996- 
2012. Ακόμη και εντός των τομέων προτεραιοτήτων, τα έργα καλύπτουν 
ευρύ φάσμα θεμάτων και το συνολικό σχετικό ποσό αντιστοιχεί σε 0,5 % 
περίπου των συνολικών δαπανών της ΕΕ που αφορούν το περιβάλλον 
(βλέπε σημείο 5).
16.  Συνεπώς, το γεγονός ότι το πρόγραμμα LIFE δεν διαθέτει μηχανισμό που 
να κατανέμει τους περιορισμένους πόρους του στις ενδεικτικές προτιμώ -
μενες δράσεις δεν παρέχει τη δυνατότητα στην Επιτροπή να επικεντρώ -
νει τις αιτήσεις έργων σε μικρό αριθμό συγκεκριμένων προτεραιοτήτων. 
Αυτό σημαίνει ότι το πρόγραμμα LIFE δεν επικεντρώνεται κατ’ ανάγκη 
σε προεπιλεγμένους τομείς πολιτικής, αλλά ότι χρηματοδοτεί τους το -
μείς πολιτικής των επιλεγμένων έργων. Κατά την άποψη του Συνεδρίου, 
αυτό δεν συνάδει με την καταλυτική επίδραση που προσδοκάται από το 
πρόγραμμα.
ΠΙΝ ΆΚΆΣ 1
LIFE — ΠΕΡΙΒΆΛΛΟΝ (1996-2012): ΆΡΙΘΜΟ Σ ΕΡΓΩΝ Κ ΆΙ ΠΟΣΆ ΠΟΥ ΧΟΡΗΓΗΘΗΚ ΆΝ ΆΝΆ 
ΤΟΜΕΆ  ΠΡΟΤΕΡ ΆΙΟ ΤΗΤ ΆΣ
2007 –20 12 1996 –2006
Τομείς πολιτικήςΑριθμός 
έργωνΣυνεισφορά 
της ΕΕ 
(εκατομμύρια 
ευρώ)Αριθμός 
έργωνΣυνεισφορά 
της ΕΕ 
(εκατομμύρια 
ευρώ)
Θεματικοί τομείς 
1996-2006Ατμοσφαιρικός αέρας 20 21 93 52
Χημικά 32 21 17 10
Κλιματική αλλαγή 144 168 39 33
Δάση 15 17 15 6
Έδαφος 27 29 92 49
Στρατηγικές προσεγγίσεις 37 28 189 103
Αστικό περιβάλλον 33 7 69 35
Απόβλητα και φυσικοί πόροι 191 30 312 184
Ύδατα 92 37 250 145
Νέοι θεματικοί 
τομείςΠεριβάλλον και υγεία 18 29
Καινοτομία 35 195
Θόρυβος 10 84
Σύνολο 654 666 1 076 617
Πηγή:  Ενδιάμεση αξιολόγηση της εφαρμογής του κανονισμού LIFE+, GHK Απρίλιος 2010 και υπηρεσίες της Επιτροπής.17
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
ΟΙ ΕΘΝΙΚΕΣ ΕΠΙΧΟΡΗΓΗΣΕΙΣ ΔΥΣΧΕΡ ΆΝΆΝ ΤΟΝ ΆΝΤ ΆΓΩΝΙΣΜΟ  
ΜΕΤ ΆΞΥ  ΤΩΝ ΠΡΟΤΆΣΕΩΝ ΕΡΓΩΝ
17.  Τα κονδύλια του LIFE καλύπτουν ευρύ φάσμα τομέων σε όλη την επι -
κράτεια της ΕΕ. Προκειμένου να χρηματοδοτούνται τα βέλτιστα δυνατά 
έργα, οι αιτήσεις πρέπει να υποβάλλονται σε ανταγωνιστική διαδικασία 
επιλογής, με το πέρας της οποίας επιλέγονται για χρηματοδότηση τα 
καλύτερα έργα. 
18.  Από το 2007 το πρόγραμμα LIFE σχεδιάστηκε κατά τρόπον ώστε τα έργα 
να κατανέμονται αναλογικά μεταξύ των κρατών μελών. Το άρθρο 6, παρά -
γραφος 2, του κανονισμού LIFE+ καθιερώνει ενδεικτικές εθνικές επιχορη -
γήσεις7, βάσει του πληθυσμού και του ποσοστού της εθνικής επικράτειας 
που έχει χαρακτηριστεί ως περιοχή Natura 2000. 
19.  Οι ενδεικτικές εθνικές επιχορηγήσεις αποσκοπούν στην εξασφάλιση χρη -
ματοδότησης για μικρότερα κράτη μέλη «δεσμεύοντας» ένα τμήμα του 
προϋπολογισμού για αυτά. Ωστόσο, όπως τονίστηκε στην εκτίμηση αντι -
κτύπου που συνοδεύει την πρόταση της Επιτροπής για τον νέο κανονισμό 
LIFE, οι επιχορηγήσεις τους είναι εξ ορισμού μικρές και αυτό αποδυνα -
μώνει το ενδιαφέρον και τη δέσμευση των εν λόγω κρατών μελών όσον 
αφορά το πρόγραμμα. Κατά συνέπεια, το σύστημα αυτό δεν ενθάρρυνε 
την υποβολή περισσότερων αιτήσεων από τα εν λόγω κράτη μέλη. 
20.  Επιπλέον, το Συνέδριο διαπίστωσε ότι οι εθνικές επιχορηγήσεις διαστρε -
βλώνουν τα αποτελέσματα των κριτηρίων αξιολόγησης που χρησιμοποι -
ούνται για τη διαδικασία επιλογής και, αναλόγως του κράτους μέλους 
προέλευσής τους, μπορούν να έχουν ως αποτέλεσμα την επιλογή έρ -
γων με χαμηλότερες βαθμολογίες αξιολόγησης από εκείνες έργων που 
απορρίφθηκαν σε άλλα κράτη μέλη. Για παράδειγμα, το 2009 τρία έργα 
από την Ιταλία, την Πολωνία και την Φινλανδία με τελική βαθμολογία 
55 βαθμών απορρίφθηκαν από τη συγχρηματοδότηση, ενώ επιλέχθη -
καν ένα γαλλικό έργο με μόλις 46 βαθμούς και δύο βρετανικά έργα με 
50 βαθμούς.
21.  Το σύστημα μεγιστοποιεί τον ανταγωνισμό μεταξύ έργων στην ίδια χώρα, 
αντί να εξασφαλίζει ότι επιλέγονται τα καλύτερα έργα σε επίπεδο ΕΕ. 
Κατά συνέπεια, μειώνεται η προστιθέμενη αξία του προγράμματος σε 
επίπεδο ΕΕ.7 Οι εθνικές επιχορηγήσεις 
που «δεν χρησιμοποιήθηκαν» 
επανακατανέμονται και 
χρησιμοποιούνται για τη 
συγχρηματοδότηση έργων 
για τα οποία υποβάλλουν 
αιτήσεις άλλα κράτη μέλη.18
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
ΣΤΟ ΠΛΆΙΣΙΟ ΤΩΝ ΥΠΟΔΕΙΓΜΆΤΩΝ ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΘΗΚ ΆΝ ΓΙΆ  
ΤΗΝ ΆΞΙΟΛ ΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΤΆΣΕΩΝ ΕΡΓΩΝ ΔΕΝ ΆΠΆΙΤΕΙΤΟ ΕΠΆΡΚΗΣ 
ΆΙΤΙΟΛ ΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΆΠΟΤΕΛΕΣΜΆΤΩΝ ΤΗΣ ΆΞΙΟΛ ΟΓΗΣΗΣ, ΓΕΓΟΝΟ Σ 
ΠΟΥ ΥΠΟΝΟΜΕΥΣΕ ΤΗ ΔΙΆ ΦΆΝΕΙΆ  ΤΗΣ ΔΙΆ ΔΙΚ ΆΣΙΆΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ
22.  Η διαδικασία επιλογής των έργων αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο για την ποι -
ότητα των προγραμμάτων δαπανών και αποτελεί αναγκαία συνθήκη για 
την αποτελεσματικότητά τους. Η διαδικασία αυτή πρέπει να εξασφαλίζει 
διαφάνεια και ίσες ευκαιρίες για όλους τους αιτούντες, να βασίζεται σε 
αντικειμενικά κριτήρια και να εντοπίζει έργα που συμβάλλουν τα μέγιστα 
στην επίτευξη των στόχων του προγράμματος. Μια διαφανής και αποτε -
λεσματική διαδικασία επιλογής απαιτεί έντυπα αξιολόγησης στα οποία 
είναι εμφανής η βαθμολογία που δόθηκε σε κάθε κριτήριο, καθώς και 
η αιτιολόγησή της.
23.  Τα έργα LIFE επιλέγονται βάσει πρόσκλησης υποβολής προτάσεων, 
την οποία διοργανώνει κάθε χρόνο η Επιτροπή. Μολονότι η Επιτροπή 
λαμβάνει αρωγή από ομάδα εξωτερικών αξιολογητών όσον αφορά την 
αξιολόγηση των προτάσεων έργων, παραμένει υπεύθυνη η ίδια για τη 
διαδικασία επιλογής. 
24.  Η συνολική διαδικασία επιλογής των προτάσεων LIFE — Περιβάλλον 
πραγματοποιείται σε τέσσερα στάδια: επιλεξιμότητα, επιλογή, ανάθεση 
και αναθεώρηση. Η διαδικασία περιγράφεται στο παράρτημα I . Όσον 
αφορά τα δύο πρώτα στάδια της διαδικασίας αξιολόγησης —επιλεξι -
μότητα και επιλογή— κάθε πρόταση εξετάζεται από έναν αξιολογητή. 
Κατά το στάδιο της ανάθεσης, οι προτάσεις πρέπει να αξιολογηθούν 
ανεξάρτητα από δύο εμπειρογνώμονες αξιολογητές. Σε περίπτωση ση -
μαντικής απόκλισης, απαιτείται τρίτη αξιολόγηση της πρότασης. Η τελική 
απόφαση για τη βαθμολογία που δίνεται σε κάθε πρόταση λαμβάνεται 
κατά τη διάρκεια συνεδρίασης στην οποία προεδρεύουν οι υπηρεσίες 
της Επιτροπής και στην οποία συμμετέχουν οι αξιολογητές. 
25.  Οι αξιολογητές χρησιμοποιούν τυποποιημένα υποδείγματα, τα οποία 
καταρτίζει η Επιτροπή, προκειμένου να αξιολογούν τις προτάσεις έργων 
βάσει προκαθορισμένων κριτηρίων επιλογής. Έκαστο από τα κριτήρια 
αυτά αναπτύσσεται περαιτέρω σε σύνολο περισσότερο συγκεκριμένων 
προς εξέταση πτυχών8. Μολονότι για το στάδιο της ανάθεσης, στο πλαίσιο 
των υποδειγμάτων, απαιτείται από τους αξιολογητές να βαθμολογήσουν 
και να γνωμοδοτήσουν υπέρ ή κατά κάθε σημαντικού κριτηρίου, δεν 
υπάρχει απαίτηση για αιτιολόγηση της εκτίμησης ή για βαθμολόγηση των 
διαφορετικών πτυχών που περιλαμβάνονται σε κάθε σημαντικό κριτήριο. 8 Στο πλαίσιο του ισχύοντος 
προγράμματος, στο 
υπόδειγμα για το κριτήριο 
ανάθεσης που αφορά την 
ευρωπαϊκή προστιθέμενη 
αξία των προτάσεων 
περιλαμβάνεται μεταξύ 
άλλων η εκτίμηση ορισμένων 
πτυχών, όπως η καινοτόμος 
φύση και η χρησιμότητα 
του έργου προς επίδειξη, 
καθώς και η προτεινόμενη 
δράση για τη διάδοση 
των αποτελεσμάτων.19
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
Η Β ΆΘΜΟΛΟΓΙΆ  ΆΞΙΟΛ ΟΓΗΣΗΣ ΔΕΝ ΆΙΤΙΟΛΟΓΕΙΤΟ ΕΠΆΡΚ ΩΣ
Μια γερμανική πρόταση έλαβε ως επί το πλείστον αρνητικά σχόλια σχετικά με το κριτήριο αξιολόγησης 1. Στο 
πλαίσιο του εν λόγω κριτηρίου, οι αξιολογητές οφείλουν να εκτιμούν την καινοτόμο φύση της πρότασης, τη 
σημασία της προσδοκώμενης περιβαλλοντικής προόδου και την τεχνική σκοπιμότητά της.
Ο αξιολογητής επεσήμανε στο έντυπο αξιολόγησης ότι καινοτόμος ήταν μόνον η διαδικασία και όχι οι μέθοδοι 
ούτε οι προτεινόμενες ιδέες. 
Ο αξιολογητής βαθμολόγησε το κριτήριο αυτό με 6 στους 10 βαθμούς. Κατά τη γνώμη του Συνεδρίου, η αρνη -
τική περιγραφική εκτίμηση που περιλαμβάνεται στο έντυπο αξιολόγησης δεν αιτιολογεί αυτή τη βαθμολογία. 26.  Στο πλαίσιο του ελέγχου διαπιστώθηκε ότι βασικές πτυχές της αποτελε -
σματικότητας του προγράμματος, όπως η καινοτόμος φύση ή η χρησι -
μότητα μιας πρότασης προς επίδειξη, η ποιότητα των προβλεπόμενων 
δράσεων διάδοσης ή η δυνατότητα αναπαραγωγής των αποτελεσμάτων, 
δεν εξετάστηκαν ως αυτόνομα κριτήρια αξιολόγησης, αλλά ως μία από 
τις πολλές πτυχές των κριτηρίων αξιολόγησης. Στην πράξη, αυτό σήμαινε 
ότι δεν απαιτείτο από τους αξιολογητές να βαθμολογήσουν και να αιτι -
ολογήσουν την εκτίμησή τους σχετικά με αυτές τις βασικές πτυχές των 
έργων LIFE — Περιβάλλον. Κατά την άποψη του Συνεδρίου, αυτό αποτελεί 
αδυναμία του σχεδιασμού του συστήματος επιλογής έργων9.
27.  Στην πραγματικότητα, το Συνέδριο διαπίστωσε ότι η συγκέντρωση δι -
αφορετικών βασικών πτυχών εντός του αυτού κριτηρίου αξιολόγησης, 
χωρίς να απαιτείται χωριστή βαθμολογία από τον αξιολογητή, οδήγησε 
σε καταστάσεις κατά τις οποίες είτε οι δοθείσες βαθμολογίες δεν αιτι -
ολογούνταν επαρκώς στα υποδείγματα αξιολόγησης (βλέπε πλαίσιο 2 ) 
είτε σημαντικές πτυχές δεν αξιολογήθηκαν καταλλήλως (βλέπε πλαίσιο 3  
και σημείο 41).
28.  Επιπλέον, η παροχή συνολικής βαθμολογίας σε ένα κριτήριο αξιολόγησης 
χωρίς να βαθμολογούνται οι επιμέρους πτυχές του εμποδίζει την αντικει -
μενική και λεπτομερή επαναδιενέργεια του πραγματοποιηθέντος έργου 
αξιολόγησης. Αυτό υπονομεύει τη διαφάνεια του συστήματος επιλογής 
του προγράμματος. 9 Στην εκ των υστέρων 
αξιολόγηση του LIFE III 
(COWI 2009) και στην ειδική 
έκθεση του Συνεδρίου 
αριθ. 11/2009 διαπιστώθηκε 
ήδη η ανάγκη για περαιτέρω 
διευκρίνιση του συστήματος 
βαθμολόγησης.
ΠΛΆΙΣΙΟ  220
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
ΤΟ ΠΛΆΙΣΙΟ ΠΆΡ ΆΚΟΛΟ ΥΘΗΣΗΣ ΔΕΝ ΗΤ ΆΝ Κ ΆΤΆΛΛΗΛΟ Κ ΆΙ Ά ΥΤΟ 
ΔΥΣΧΕΡ ΆΝΕ ΤΗΝ ΆΠΟΔΟΤΙΚΗ  ΔΙΆ ΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΆ ΤΟΣ
29.  Η κατάλληλη διαχείριση κάθε είδους προγράμματος απαιτεί τακτική εξέ -
ταση των εισροών, υλοποιήσεων και αποτελεσμάτων, προκειμένου να 
αποκτώνται ενημερωμένες πληροφορίες για το κατά πόσον η πρόοδος 
του προγράμματος είναι σύμφωνη με τα προβλεπόμενα· με άλλα λόγια, 
απαιτείται η ύπαρξη πλαισίου παρακολούθησης. Με την παρακολούθηση 
ενημερώνονται κατά την υλοποίηση του προγράμματος οι υπεύθυνοι 
διαχείρισης σχετικά με την επίτευξη των επιχειρησιακών στόχων, ούτως 
ώστε να μπορούν να εντοπίζονται και να διορθώνονται εγκαίρως τυχόν 
προβλήματα. Ένα άρτιο πλαίσιο παρακολούθησης πρέπει να περιλαμβά -
νει, για παράδειγμα, ένα σύνολο κοινών δεικτών εισροών, υλοποιήσεων 
και αποτελεσμάτων. Με τους δείκτες αυτούς, τα δεδομένα σε επίπεδο 
έργων μπορούν να συγκεντρώνονται σε επίπεδο προγράμματος και να 
συγκρίνονται με προκαθορισμένους γενικούς και ειδικούς στόχους. 
30.  Η παρακολούθηση δεν πρέπει να σταματά με την ολοκλήρωση των έρ -
γων. Στο πρόγραμμα LIFE, η εκ των υστέρων παρακολούθηση θα ήταν 
χρήσιμη προκειμένου να διαπιστώνεται εάν εξακολουθούν να παράγονται 
οι υλοποιήσεις και τα αναμενόμενα αποτελέσματα, να εξακριβώνεται ότι 
δεν υπάρχουν προβλήματα βιωσιμότητας ή κατά πόσον τα αποτελέσματα 
των έργων έχουν μεταφερθεί ή αναπαραχθεί αλλού.
31.  Η Επιτροπή παρακολουθεί την υλοποίηση των έργων, επικουρούμενη 
από ομάδα εμπειρογνωμόνων, οι οποίοι αποτελούν την εξωτερική ομάδα 
παρακολούθησης. Η εν λόγω ομάδα πραγματοποιεί ετήσιες επιτόπιες 
επισκέψεις για την επιθεώρηση της προόδου του έργου, είτε μόνη της 
είτε με αρμόδιο υπάλληλο της Επιτροπής. Η ομάδα παρακολούθησης 
αξιολογεί τις τακτικές εκθέσεις σχετικά με την υλοποίηση του έργου, τις 
οποίες υποβάλλει ο δικαιούχος στην Επιτροπή.21
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
32.  Κατά τις επισκέψεις της στα έργα, η ομάδα παρακολούθησης αξιολογεί 
την παράδοση των υλοποιήσεων και την επίτευξη των αποτελεσμάτων, 
όπως έχουν οριστεί στις προτάσεις έργων, και αξιολογεί την τεχνική και 
δημοσιονομική επιλεξιμότητα των δηλωθεισών δαπανών. Στο τέλος του 
έργου, οι εμπειρογνώμονες παρακολούθησης συμπληρώνουν συνολική 
αξιολόγηση σχετικά με τα αποτελέσματα του έργου, συμπεριλαμβανο -
μένης μιας τελικής «βαθμολογίας». Ωστόσο, αυτές οι ρυθμίσεις παρα -
κολούθησης που επικεντρώνονται σε επίπεδο έργου ελάχιστη χρησιμό -
τητα έχουν για την άντληση διδαγμάτων σχετικά με τις επιδόσεις του 
προγράμματος, διότι το πλαίσιο παρακολούθησης των επιδόσεων του 
προγράμματος δεν περιλαμβάνει επαρκείς κοινούς δείκτες υλοποιήσεων 
και αποτελεσμάτων. Συγκεκριμένα, το σύνολο των κοινών δεικτών υλο -
ποιήσεων που καθιερώθηκε το 2007 περιορίζεται εν πολλοίς σε δράσεις 
επικοινωνίας και διάδοσης, όπως εργαστήρια, σεμινάρια, διασκέψεις και 
δημοσιεύσεις. Επιπλέον, η Επιτροπή δεν καθόρισε κανέναν δείκτη απο -
τελεσμάτων. Συνεπώς, βάσει του ισχύοντος πλαισίου, οι πληροφορίες 
που αφορούν τα αποτελέσματα των επιμέρους έργων δεν μπορούν να 
συγκεντρωθούν με εποικοδομητικό τρόπο. Αυτό εμποδίζει στην τακτική 
παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας του προγράμματος και στην 
έγκαιρη διάγνωση προβλημάτων που επηρεάζουν τις επιδόσεις του.
33.  Ο συνολικός στόχος του προγράμματος είναι η συμβολή στην κατάρτιση, 
επικαιροποίηση και εφαρμογή της πολιτικής και της νομοθεσίας της ΕΕ 
για το περιβάλλον. Αυτό προϋποθέτει επιτυχή βιώσιμα έργα, διάδοση 
των αποτελεσμάτων τους και τέλος την αναπαραγωγή τους. Ωστόσο, με 
την ολοκλήρωση των έργων η Επιτροπή θεωρεί ότι οι διαθέσιμοι πόροι 
της δεν επαρκούν ώστε να πραγματοποιεί συστηματικές εκ των υστέρων 
επισκέψεις προκειμένου να παρακολουθεί την εξέλιξη των έργων μετά 
το πρόγραμμα LIFE. 
34.  Η Επιτροπή, γνωρίζοντας αυτές τις αδυναμίες, από το 2009 συμπεριέλαβε 
στη σύμβαση μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της ομάδας παρα -
κολούθησης την απαίτηση να πραγματοποιούνται δέκα εκ των υστέρων 
επισκέψεις ετησίως, με σκοπό να εξετάζεται η βιωσιμότητα και άλλα ζη -
τήματα10. Έως τον Δεκέμβριο του 2012, είχαν πραγματοποιηθεί επισκέψεις 
σε 30 έργα στο πλαίσιο του LIFE — Περιβάλλον. Μολονότι αυτό αποτελεί 
πρόοδο, αφορά μόνο το 5 % των ολοκληρωθέντων έργων.10 Επισκέψεις στα άλλα 
έργα πραγματοποιούνται 
στο πλαίσιο του ετήσιου 
σχεδίου ελέγχου της Γ Δ 
Περιβάλλοντος. Οι επισκέψεις 
ελέγχου πραγματοποιούνται 
αμέσως μετά την τελική 
πληρωμή, δεδομένου 
ότι το δείγμα αποτελείται 
από έργα στο πλαίσιο των 
οποίων η τελική πληρωμή 
πραγματοποιήθηκε το 
προηγούμενο έτος και σε 
μικρό χρονικό διάστημα 
μετά την ολοκλήρωση 
του έργου. Οι επισκέψεις 
επικεντρώνονται στις 
δημοσιονομικές πτυχές των 
έργων και δεν θεωρούνται 
τμήμα των δραστηριοτήτων 
παρακολούθησης.22
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
35.  Κατά την αξιολόγηση της τελικής έκθεσης του έργου, η ομάδα παρακο -
λούθησης καθορίζει ένα σύνολο μακροπρόθεσμων δεικτών παρακολού -
θησης, οι οποίοι χρησιμοποιούνται κατά τις εκ των υστέρων επισκέψεις. 
Ωστόσο, στο πλαίσιο του ελέγχου δεν εντοπίστηκαν στοιχεία που να 
αποδεικνύουν ότι οι δείκτες αυτοί αξιολογούνται κατά τις επόμενες εκ 
των υστέρων επισκέψεις. Επιπλέον, οι προτεινόμενοι μακροπρόθεσμοι 
δείκτες είναι χωριστοί για κάθε έργο, στοιχείο που περιορίζει τη χρησι -
μότητά τους, ακόμη και εάν υπάρχει κάποια τιμή σε επίπεδο προγράμμα -
τος. Οι πρόσφατα καθιερωθέντες εκ των υστέρων έλεγχοι παρουσιάζουν 
επίσης την αδυναμία ότι, ακόμη και όταν η βιωσιμότητα του έργου έχει 
αναλυθεί ενδελεχώς με τις εκ των υστέρων αξιολογήσεις, δεν ζητείται 
από την ομάδα παρακολούθησης να αναλύσει την αναπαραγωγή του 
έργου, στοιχείο θεμελιώδους σημασίας για την επίτευξη της καταλυτικής 
επίδρασης του προγράμματος.
36.  Επιπλέον, όπως συμβαίνει κατά τη διάρκεια της υλοποίησης των έργων, 
ούτε η Επιτροπή ούτε η ομάδα παρακολούθησης εξέτασαν το ενδεχόμενο 
να καταρτιστεί κατάσταση κοινών δεικτών, την οποία να χρησιμοποιεί 
η ομάδα παρακολούθησης κατά τη διάρκεια των εκ των υστέρων επισκέ -
ψεων, προκειμένου να παρακολουθούνται τα επακόλουθα των έργων του 
LIFE — Περιβάλλον. Ο συνδυασμός των ανωτέρω αδυναμιών συνεπάγεται 
ότι η Επιτροπή δεν διαθέτει πληροφορίες σχετικά με τον αριθμό των 
έργων που ολοκληρώθηκαν επιτυχώς, τον αριθμό των έργων που εξα -
κολουθούν να είναι λειτουργικά έπειτα από ορισμένα έτη και τον αριθμό 
των έργων για τα οποία υπήρξε αναπαραγωγή. Εξαιτίας των ανωτέρω, δεν 
υπάρχει η ευκαιρία άντλησης διδαγμάτων από το παρελθόν και, συνεπώς, 
βελτίωσης των διαδικασιών επιλογής και παρακολούθησης, αποφυγής 
της επανάληψης σφαλμάτων και εξοικονόμησης πόρων.
37.  Μολονότι η Επιτροπή διοργανώνει περιοδικές αξιολογήσεις του προ -
γράμματος, αυτές δεν μπορούν να αντικαταστήσουν την καθημερινή πα -
ρακολούθηση του προγράμματος. Στην πραγματικότητα, οι δύο αυτές 
διαδικασίες είναι συμπληρωματικές, δεδομένου ότι οι αξιολογήσεις θα 
έπρεπε να χρησιμοποιούν, μεταξύ άλλων πηγών, τις πληροφορίες που 
παρέχονται για την παρακολούθηση. 
38.  Γενικά, στο πλαίσιο του ελέγχου διαπιστώθηκε ότι η έλλειψη ενοποιημέ -
νων πληροφοριών και κατάλληλων δεικτών σχετικά με τις υλοποιήσεις και 
τα αποτελέσματα των έργων του LIFE — Περιβάλλον αποτρέπει τη διαρκή 
αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας του προγράμματος και δυσχεραίνει 
τον έγκαιρο εντοπισμό προβλημάτων που επηρεάζουν την υλοποίηση 
του προγράμματος, γεγονός το οποίο με τη σειρά του παρεμποδίζει την 
άντληση διδαγμάτων για το μέλλον. 23
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
ΜΕΡΟΣ II — ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ 
39.  Λαμβάνοντας υπόψη τους στόχους της συνιστώσας Περιβάλλον του προ -
γράμματος LIFE (βλέπε σημείο 4 και πλαίσιο 1 ), τα κριτήρια επιλεξιμό -
τητας που ορίζονται στον κανονισμό και στις κατευθυντήριες οδηγίες 
επιλογής έργων της Επιτροπής, το Συνέδριο θεωρεί ότι, προκειμένου να 
έχουν καταλυτική επίδραση και να συμβάλλουν σε ένα αποτελεσματικό 
πρόγραμμα, τα έργα του LIFE — Περιβάλλον πρέπει: 
α) να έχουν καινοτόμο φύση ή να είναι χρήσιμα προς επίδειξη , ήτοι να 
επικεντρώνονται σε λύσεις καινοτόμου χαρακτήρα ή με χαρακτήρα 
επίδειξης όσον αφορά τα περιβαλλοντικά προβλήματα, αναπτύσ -
σοντας ή διαδίδοντας καινοτόμες τεχνικές ή μεθόδους, τεχνικές 
βέλτιστης πρακτικής, τεχνογνωσίας κ.λπ.·
β) να είναι προς το συμφέρον της ΕΕ  και να συμβάλλουν στην επίτευξη 
των γενικών στόχων της περιβαλλοντικής πολιτικής της ΕΕ, στοχεύο -
ντας σε ένα πολύ σημαντικό πρόβλημα για την ΕΕ ή προσδοκώντας 
την παραγωγή αποτελεσμάτων ευρείας εφαρμογής·
γ) να διαδίδουν τα αποτελέσματά τους , ώστε να διασφαλίζεται ότι 
οι καινοτόμοι τεχνολογίες και διαδικασίες για την προστασία του 
περιβάλλοντος είναι ευρέως γνωστές και εφαρμόζονται σε μεγάλη 
κλίμακα· 
δ) να είναι βιώσιμα , δεδομένου ότι η συνέχιση της ύπαρξης του έργου 
αποτελεί προϋπόθεση για την επιτυχή διάδοση και αναπαραγωγή·
ε) να αναπαράγονται  από άλλους φορείς, προκειμένου να δημιουρ -
γηθεί μεγαλύτερος αντίκτυπος. Η αναπαραγωγή μπορεί να συνεπά -
γεται τη διάδοση και τον πολλαπλασιασμό των επακολούθων του 
έργου, καθώς και τη δημιουργία αντικτύπου πέραν του μεμονωμέ -
νου έργου.
40.  Επομένως, στο πλαίσιο του ελέγχου αναλύθηκε με ποιον τρόπο τα κρι -
τήρια αυτά πληρούνται στα διαφορετικά στάδια υλοποίησης των έργων 
του LIFE. 24
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
ΚΆΤΆ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ  ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΔΕΝ ΆΞΙΟΛΟΓΗΘΗΚ ΆΝ ΠΆΝΤΟΤΕ 
ΔΕΟΝΤΩΣ Β ΆΣΙΚΕΣ ΠΤΥΧΕΣ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ 
41.  Το Συνέδριο επανεξέτασε τα έντυπα αξιολόγησης των 25 έργων στα 
οποία πραγματοποιήθηκε επίσκεψη και 70 επιπλέον έργων τα οποία εί -
χαν υποβληθεί σε έλεγχο βάσει εγγράφων. Συγκεκριμένα, το Συνέδριο 
επανεξέτασε κατά πόσον η αξιολόγηση των προτάσεων έργων κάλυ -
ψε με τον κατάλληλο τρόπο ορισμένες ουσιαστικές πτυχές σχετικά με 
την αποτελεσματικότητα του προγράμματος, όπως η καινοτόμος φύση 
ή η χρησιμότητα του έργου προς επίδειξη, το δυναμικό βιωσιμότητας 
ή αναπαραγωγής και η σοβαρότητα του περιβαλλοντικού προβλήματος 
που αντιμετωπίστηκε (βλέπε σημείο 39). Με τον έλεγχο αποκαλύφθηκαν 
έργα στα οποία οι βαθμολογίες αξιολόγησης και βασικών κριτηρίων δεν 
αιτιολογούνταν επαρκώς (βλέπε σημείο 27), τα οποία ωστόσο έλαβαν 
χρηματοδότηση:
α) Η εκτίμηση της καινοτόμου φύσης και της χρησιμότητας  των έρ -
γων προς επίδειξη  δεν αιτιολογείτο επαρκώς στο 20 % των έργων 
που υποβλήθηκαν σε έλεγχο βάσει εγγράφων και στο 24 % των 
έργων στα οποία πραγματοποιήθηκε επίσκεψη.
 — Από την επίσκεψη του Συνεδρίου στα 25 έργα, διαπιστώθη -
καν περιπτώσεις (βλέπε παραδείγματα στο πλαίσιο 3 ) κατά τις 
οποίες το επίπεδο καινοτομίας είτε υπερεκτιμήθηκε είτε δεν 
αιτιολογήθηκε επαρκώς, για παράδειγμα όταν οι αξιολογητές 
δεν έλαβαν υπόψη την ύπαρξη παρόμοιων έργων.
ΔΙΆ ΔΙΚ ΆΣΙΆ  ΕΠΙΛΟΓΗΣ: ΠΆΡΆΔΕΙΓΜΆ  ΆΔΥΝ ΆΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΆΞΙΟΛ ΟΓΗΣΗ 
ΤΗΣ  ΚΆΙΝΟΤ ΟΜΟΥ Φ ΥΣΗΣ Κ ΆΙ ΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟ ΤΗΤ ΆΣ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΠΡΟΣ ΕΠΙΔΕΙΞΗ 
Κατά την αξιολόγηση ενός έργου στο Ηνωμένο Βασίλειο, η καινοτόμος φύση του έργου θεωρήθηκε σημαντική 
ακόμη και όταν στο πλαίσιο άλλων κριτηρίων ο αξιολογητής δήλωσε ότι «η μέθοδος δεν είναι απολύτως καινο -
τόμος για τις Κοινότητες». 
Κατά την αξιολόγηση της χρησιμότητας του έργου προς επίδειξη, ο αξιολογητής είχε αμφιβολίες σχετικά με την 
κλίμακα του έργου, δεδομένου ότι ήταν υπερβολικά μεγάλο. Η απάντηση του δικαιούχου ήταν ότι η προτεινόμενη 
τεχνολογία είχε ήδη δοκιμαστεί σε δύο μικρότερες εγκαταστάσεις τις εταιρείας.
Στο πλαίσιο του ελέγχου αποκαλύφθηκε ότι μία από τις εν λόγω δύο εγκαταστάσεις λειτουργούσε ήδη σε κλίμακα 
παραγωγής, γεγονός που θέτει εν αμφιβόλω τη χρησιμότητα του έργου LIFE προς επίδειξη.ΠΛΆΙΣΙΟ  325
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
β) Η εκτίμηση των προοπτικών βιωσιμότητας ή αναπαραγωγής  του 
έργου δεν αιτιολογείτο επαρκώς στο 21 % των έργων που υποβλή -
θηκαν σε έλεγχο βάσει εγγράφων και στο 12  % των έργων στα οποία 
πραγματοποιήθηκαν επιτόπιες επισκέψεις. 
 — Από την επίσκεψη του Συνεδρίου στα 25 έργα, διαπιστώθη -
καν περιπτώσεις (βλέπε παραδείγματα στο πλαίσιο 4 ) κατά 
τις οποίες οι αξιολογητές δεν εντόπισαν τα δυνητικά οικονο -
μικά, δημοσιονομικά ή νομικά εμπόδια που θα μπορούσαν να 
αποτρέψουν τη διατήρηση ή την αναπαραγωγή ενός έργου. 
Πράγματι, με τον έλεγχο εντοπίστηκαν περιπτώσεις έργων τα 
οποία, μολονότι επιτύγχαναν τους στόχους τους και τα προσ -
δοκώμενα αποτελέσματά τους, δεν μπορούσαν να διατηρη -
θούν ή να αναπαραχθούν εξαιτίας των εν λόγω εμποδίων11, τα 
οποία, κατά την άποψη του Συνεδρίου, θα μπορούσαν να είχαν 
ήδη εντοπιστεί κατά τη διαδικασία επιλογής. Εάν τα εμπόδια 
αυτά είχαν εντοπιστεί από τους αξιολογητές, η Επιτροπή θα 
μπορούσε να αποφασίσει να μη χρηματοδοτήσει το έργο. 
ΠΛΆΙΣΙΟ  4
Προοπτικές βιωσιμότητας του έργου
Κατά την αξιολόγηση μιας ισπανικής πρότασης, οι αξιολογητές διαπίστωσαν ότι δεν υπήρχαν εμπορικά σχέδια 
για τη διατήρηση του έργου και, επομένως, δεν μπορούσαν να εκτιμήσουν εάν το έργο θα ήταν οικονομικώς 
βιώσιμο μετά την ολοκλήρωση και τη λήψη της χρηματοδότησης της ΕΕ. Ωστόσο, οι αξιολογητές δεν ζήτησαν 
τροποποιήσεις ή πρόσθετες πληροφορίες κατά την εξέταση του έργου, ώστε να διασφαλίσουν ότι το έργο πρό -
σφερε τις ελάχιστες εγγυήσεις βιωσιμότητας πέραν της χρηματοδότησης της ΕΕ. Επομένως, η αξιολόγηση της 
βιωσιμότητας ήταν ανεπαρκής. 
Με την επίσκεψη των ελεγκτών στο έργο επιβεβαιώθηκε ότι δεν ήταν βιώσιμο μετά την ολοκλήρωσή του.
Νομικά εμπόδια στην αναπαραγωγή του έργου 
Ένα άλλο έργο στην Ισπανία, το οποίο είχε ολοκληρωθεί το 2008, ανέπτυξε μια τεχνική στην οποία χρησιμοποιείτο 
το όζον ως εναλλακτικό φιλικό προς το περιβάλλον μέσο καθαρισμού στις επιχειρήσεις μεταποίησης τροφίμων. 
Η διάδοση αυτής της τεχνολογίας εξαρτάται από νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία που να στηρίζει την τεχνολογία 
αυτή, η οποία όμως δεν έχει ακόμη θεσπιστεί. 
Οικονομικά εμπόδια στην αναπαραγωγή του έργου
Ένα έργο στη Γαλλία μείωσε τον περιβαλλοντικό αντίκτυπο της παραγωγής γυαλιού. Εντούτοις, ο μακρύς κύκλος 
ζωής των κλιβάνων υαλουργίας (15-20 έτη) περιορίζει τη δυνατότητα αναπαραγωγής εντός του ομίλου εταιρειών 
του δικαιούχου. Η αναπαραγωγή εκτός του ομίλου δεν εξετάζεται, δεδομένου ότι το έργο αποτελεί οικονομικό 
πλεονέκτημα για τον όμιλο.ΔΙΆ ΔΙΚ ΆΣΙΆ  ΕΠΙΛΟΓΗΣ: ΠΆΡ ΆΔΕΙΓΜΆ ΤΆ ΆΔΥΝ ΆΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΆΞΙΟΛ ΟΓΗΣΗ 
ΤΩΝ  ΠΡΟΤΆΣΕΩΝ ΕΡΓΩΝ Ο ΣΟΝ Ά ΦΟΡΆ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΟ ΤΗΤ Ά ΚΆΙ ΤΗΝ ΆΝ ΆΠΆΡ ΆΓΩΓΗ  11 Στα συνήθη εμπόδια τα 
οποία δεν αντιμετώπισε 
επαρκώς η ομάδα 
παρακολούθησης 
περιλαμβάνονται: απουσία 
ευκαιριών διάθεσης στην 
αγορά για τις υλοποιήσεις 
του έργου, προβλήματα με τη 
συνέχεια της επιχειρηματικής 
δραστηριότητας ή την 
πρόσβαση του δικαιούχου 
σε χρηματοοικονομικούς 
πόρους, καθώς και νομικά 
εμπόδια.26
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
γ) Η αξιολόγηση του συμφέροντος της ΕΕ δεν αιτιολογείτο επαρκώς στο 
20 % των έργων που υποβλήθηκαν σε έλεγχο βάσει εγγράφων και στο 
12 % των έργων στα οποία πραγματοποιήθηκαν επιτόπιες επισκέψεις. 
 — Από την επίσκεψη του Συνεδρίου στα 25 έργα, διαπιστώθη -
καν περιπτώσεις (βλέπε παραδείγματα στο πλαίσιο 5 ) κατά 
τις οποίες είτε δεν αξιολογήθηκε το συμφέρον της ΕΕ είτε 
η αξιολόγηση δεν αιτιολογήθηκε από τον αξιολογητή, για πα -
ράδειγμα περιπτώσεις στις οποίες υπήρχαν αμφιβολίες εάν 
τα αποτελέσματα του έργου θα μπορούσαν να εφαρμοστούν 
εκτός της άμεσης εμβέλειας του έργου. 
Η ΠΆΡ ΆΚΟΛΟ ΥΘΗΣΗ ΤΗΣ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΆΠΟ  
ΤΗΝ  ΕΠΙΤΡΟΠΗ  ΗΤ ΆΝ ΆΝΕΠΆΡΚΗΣ ΆΠΟ  ΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΆΠΟΨΕΙΣ
42.  Το Συνέδριο έλεγξε εάν το έργο παρακολούθησης που πραγματοποι -
ήθηκε ήταν πλήρες και εάν οι εκθέσεις που κατάρτισαν οι ομάδες πα -
ρακολούθησης για τα 25 έργα στα οποία πραγματοποιήθηκε επίσκεψη 
αντανακλούσαν ορθά την πραγματική υλοποίηση του έργου. 
43.  Το έργο της ομάδας παρακολούθησης κατά τη διάρκεια της υλοποίησης 
του έργου επικεντρώνεται στην παράδοση των αναμενόμενων υλοποιή -
σεων και στην επαλήθευση του ότι οι δηλωθείσες δαπάνες είναι τεχνικώς 
αιτιολογημένες, προβλέπονται στον προϋπολογισμό του έργου, είναι ρε -
αλιστικές και πραγματοποιήθηκαν όντως κατά την περίοδο αναφοράς. Το 
Συνέδριο διαπίστωσε ότι οι έλεγχοι αυτοί διενεργούνται τακτικά. Ωστόσο, 
με τον έλεγχο διαπιστώθηκαν προβλήματα στην παρακολούθηση του ευ -
λόγου των δαπανών και της βιωσιμότητας και αναπαραγωγής των έργων.
ΠΛΆΙΣΙΟ  5
Μια πρόταση του Ηνωμένου Βασιλείου αποσκοπούσε στη διατήρηση του αστικού περιβάλλοντος σε τρεις περι -
οχές. Για τις δύο από τις τρεις περιοχές, η πρόταση δεν ανέφερε περιβαλλοντικά ζητήματα. Οι βασικές δράσεις 
που σχεδιάστηκαν και τελικά υλοποιήθηκαν αφορούσαν το κοινωνικό περιβάλλον ή μέτρα προστασίας της 
φύσης και όχι κάποιο σημαντικό περιβαλλοντικό πρόβλημα σε επίπεδο ΕΕ, όπως απαιτεί η ισχύουσα νομοθεσία.
Μολονότι η πρόταση αναφερόταν σε μία από τις προτεραιότητες που ορίζονται στον κανονισμό LIFE, επικεντρω -
νόταν σε πολύ τοπικά προβλήματα και δεν παρουσίαζε συμφέρον για την ΕΕ.
Τα έντυπα αξιολόγησης που εξέτασε το Συνέδριο δεν περιείχαν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η πτυχή αυτή 
είχε εκτιμηθεί από τον αξιολογητή.ΔΙΆ ΔΙΚ ΆΣΙΆ  ΕΠΙΛΟΓΗΣ: ΠΆΡ ΆΔΕΙΓΜΆ ΤΆ ΆΔΥΝ ΆΜΙΩΝ Κ ΆΤΆ ΤΗΝ ΆΞΙΟΛ ΟΓΗΣΗ 
ΤΩΝ  ΠΡΟΤΆΣΕΩΝ ΕΡΓΩΝ Ο ΣΟΝ Ά ΦΟΡΆ ΤΟ ΣΥΜΦΕΡΟΝ ΤΗΣ ΕΕ27
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
44.  Μολονότι ελέγχεται η επιλεξιμότητα των δηλωθεισών δαπανών, δεν υπάρ -
χει συγκριτική ανάλυση των δαπανών μεταξύ παρόμοιων έργων, ούτε 
καν μεταξύ έργων του ίδιου τομέα και περιφέρειας. Η έλλειψη τέτοιων 
συγκρίσεων μπορεί να οδηγήσει στην αποδοχή υπερβολικών δαπανών, 
ιδίως επειδή οι αξιολογητές που είναι υπεύθυνοι για την εκτίμηση των 
προτάσεων έργων και των τελικών εκθέσεων των δικαιούχων είναι πρωτί -
στως τεχνικοί και όχι δημοσιονομικοί εμπειρογνώμονες. Για παράδειγμα, 
στο πλαίσιο του ελέγχου διαπιστώθηκε ότι οι δηλωθείσες ωριαίες δαπά -
νες προσωπικού για τους υπευθύνους διαχείρισης έργου όσον αφορά τα 
23 ολοκληρωθέντα έργα στα οποία πραγματοποιήθηκε επίσκεψη κυμαί -
νονταν από 10,56 ευρώ έως 164,39 ευρώ.
45.  Η ανάλυση της διάρθρωσης των οριστικών δαπανών για τα 23 ολοκλη -
ρωθέντα έργα στα οποία πραγματοποιήθηκε επίσκεψη —η οποία πα -
ρουσιάζεται στο γράφημα 3 — καταδεικνύει τη σημασία των δαπανών 
προσωπικού, οι οποίες αντιστοιχούσαν στο δείγμα του Συνεδρίου στο 
18,5 % έως 83,5 % των συνολικών δαπανών του έργου.
ΔΙΆΡΘΡΩΣΗ Δ ΆΠΆΝΩΝ ΓΙΆ  ΤΆ 23 ΟΛΟΚΛΗΡΩΘΕΝΤ Ά ΕΡΓ Ά
0 %20 %40 %60 %80 %100 %
UK1UK2UK3UK4DE1DE2DE4DE5ES1ES2ES3ES4ES5FR1FR2FR3FR4FR5IT1 IT2 IT3 IT4 IT5
% οριστική/uni03C2 εξωτερική/uni03C2  βοήθεια/uni03C2
(επιλέξι/uni03BCε/uni03C2 δαπάνε/uni03C2)% οριστικού πάγιου ενεργητικού(επιλέξι/uni03BCε/uni03C2 δαπάνε/uni03C2) % οριστικών δαπανών προσωπικού(επιλέξι/uni03BCε/uni03C2 δαπάνε/uni03C2)
Πηγή:  Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο. ΓΡΆΦΗΜΆ 328
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
46.  Μολονότι μπορεί να υπάρχουν βάσιμοι λόγοι οι οποίοι να αιτιολογούν 
τις μεγάλες αποκλίσεις που διαπιστώθηκαν στις ωριαίες δαπάνες προ -
σωπικού που καταλογίστηκαν στα έργα του LIFE, εντούτοις το Συνέδριο 
θεωρεί ότι για τις ακραίες αποκλίσεις δικαιολογείται περαιτέρω ανάλυση 
από την Επιτροπή.
47.  Το Συνέδριο διαπίστωσε επίσης ότι η ομάδα παρακολούθησης δεν έδωσε 
επαρκή προσοχή στις προοπτικές βιωσιμότητας και αναπαραγωγής των 
έργων (βλέπε παραδείγματα στο πλαίσιο 6 ). 
ΠΛΆΙΣΙΟ  6
Ένα έργο στην Ισπανία αποσκοπούσε στη μείωση της ρύπανσης των υπόγειων υδάτων μειώνοντας τη χρήση 
λιπασμάτων και νιτρικού οξέος στον τομέα των οπωροκηπευτικών. 
Το έργο έλαβε θετική αξιολόγηση από την ομάδα παρακολούθησης, παρά το γεγονός ότι ο δικαιούχος αναγνώ -
ρισε ότι θα επιτυγχάνονταν περιορισμένα περιβαλλοντικά οφέλη και ότι θα απαιτούνταν περαιτέρω μελέτες για 
την απόδειξη περιβαλλοντικών οφελών. Επίσης, η ομάδα παρακολούθησης επεσήμανε ότι είναι αναγκαίες τέτοιου 
είδους μελέτες προκειμένου να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα του έργου, μολονότι ο δικαιούχος δεν είχε δεσμευ -
θεί για την εκπόνηση τέτοιων μελετών. Τέλος, η ομάδα παρακολούθησης εκτίμησε ως «υψηλή» τη δυνατότητα 
μεταβίβασης, μολονότι η ίδια ομάδα διατύπωσε το συμπέρασμα ότι «ο τομέας αυτός ενδεχομένως δεν ήταν 
έτοιμος να καθιερώσει τεχνολογικές αλλαγές, επειδή τα κέρδη είναι χαμηλά και οι μικροί παραγωγοί δεν μπορούν 
να προβούν σε πραγματικές επενδύσεις». Το ζήτημα αυτό δεν αντιμετωπίστηκε κατά την υλοποίηση του έργου. 
Κατά τον χρόνο επίσκεψης του Συνεδρίου, μόνον ένας από τους έξι εταίρους που συμμετείχαν στο έργο εξακο -
λουθούσε να χρησιμοποιεί τη νέα τεχνολογία. Επίσης, δεν υπάρχουν αποδεικτικά στοιχεία ότι υπήρξε αναπα -
ραγωγή του έργου.
Ένα έργο στην Ιταλία προβλεπόταν να διαρκέσει 24 μήνες. Πέντε μήνες πριν από το τέλος του, ο δικαιούχος 
αιτήθηκε σημαντική τροποποίηση του έργου, δεδομένου ότι κανένας από τους 50 δυνητικούς χρήστες που 
είχαν αρχικά εκδηλώσει ενδιαφέρον για τη διενέργεια δοκιμών στο προϊόν δεν ενδιαφερόταν πλέον για τη νέα 
διαδικασία. Μολονότι η διενέργεια δοκιμών θεωρήθηκε αρχικά ως θεμελιώδους σημασίας, ο δικαιούχος ζήτησε 
την άδεια της Επιτροπής προκειμένου οι δοκιμές να διενεργηθούν από επιχειρηματικό εταίρο.
Η Επιτροπή αποδέχθηκε το αίτημα τροποποίησης του έργου. Μετά την ολοκλήρωσή του, το έργο δεν διατηρή -
θηκε ούτε αναπαράχθηκε, λόγω έλλειψης ενδιαφέροντος από τελικούς χρήστες. Μολονότι ήταν εμφανής ο κίν -
δυνος που αποτελούσε για τη βιωσιμότητα του έργου η έλλειψη ενδιαφέροντος από τελικούς χρήστες, η ομάδα 
παρακολούθησης δεν εξέφρασε ποτέ αμφιβολίες για το ζήτημα αυτό ούτε ελήφθησαν διορθωτικά μέτρα για 
την αντιμετώπισή του.ΠΆΡ ΆΔΕΙΓΜΆ ΤΆ ΆΔΥΝ ΆΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΆΡ ΆΚΟΛΟ ΥΘΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΩΣΙΜΟ ΤΗΤ ΆΣ Κ ΆΙ 
ΤΗΣ  ΆΝ ΆΠΆΡ ΆΓΩΓΗΣ29
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
48.  Οι δικαιούχοι καταρτίζουν εκθέσεις υλοποίησης και τελικές εκθέσεις, 
στις οποίες παρουσιάζουν τα αποτελέσματα και τα επιτεύγματα του έρ -
γου, ενώ οι ομάδες παρακολούθησης αξιολογούν τις εκθέσεις αυτές. Στο 
πλαίσιο του ελέγχου διαπιστώθηκε ότι οι ομάδες παρακολούθησης δεν 
αντιμετώπιζαν με αρκούντως κριτικό πνεύμα τις δηλώσεις και τα επιχει -
ρήματα που παρουσιάζονται στις εκθέσεις υλοποίησης και τις τελικές 
εκθέσεις των δικαιούχων (βλέπε πλαίσιο 7 ). Ως αποτέλεσμα, ελλοχεύει 
ο κίνδυνος υπερεκτίμησης των επιτευγμάτων των έργων και, κατά συνέ -
πεια, του προγράμματος. 
49.  Συμπερασματικά, στο πλαίσιο του ελέγχου εντοπίστηκαν αδυναμίες στις 
αξιολογήσεις των ομάδων παρακολούθησης σε 18 από τα 25 εξετασθέντα 
έργα. Εκτός από την έλλειψη αρκούντως κριτικής εκτίμησης των αξιολο -
γήσεων των ίδιων των δικαιούχων, οι αδυναμίες στην αξιολόγηση των 
έργων εκτείνονταν εξίσου στους περιβαλλοντικούς στόχους, τη βιωσιμό -
τητα, την αναπαραγωγή και τη διάδοση. 
ΤΆ ΧΆΜΗΛΆ ΕΠΙΠΕΔ Ά ΔΙΆΔΟΣΗΣ, ΒΙΩΣΙΜΟ ΤΗΤ ΆΣ Κ ΆΙ 
ΆΝΆΠΆΡ ΆΓΩΓΗΣ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΕΘΕΣΆΝ ΣΕ ΚΙΝΔΥΝΟ ΤΗΝ Κ ΆΤΆΛ ΥΤΙΚΗ  
ΕΠΙΔΡ ΆΣΗ ΠΟΥ ΆΝ ΆΜΕΝΟ ΤΆΝ ΆΠΟ  ΤΟ ΠΡΟΓΡ ΆΜΜΆ
50.  Ένας από τους βασικούς στόχους του προγράμματος LIFE είναι η ύπαρξη 
καταλυτικής επίδρασης στην ανάπτυξη πολιτικής και δράσεων για το 
περιβάλλον. Αναγκαία συνθήκη για την επίτευξη των ανωτέρω είναι να 
διαδίδονται, να διατηρούνται και να αναπαράγονται δεόντως και ευρέως 
τα αποτελέσματα των έργων (βλέπε σημείο 39). 
ΠΛΆΙΣΙΟ  7
ΣΤΟ ΠΛΆΙΣΙΟ ΤΗΣ ΠΆΡ ΆΚΟΛΟ ΥΘΗΣΗΣ ΤΩΝ ΕΚΘΕΣΕΩΝ ΤΩΝ ΔΙΚ ΆΙΟ ΥΧΩΝ 
ΔΕΝ  ΕΠΙΔΕΙΧΘΗΚΕ ΆΡΚΟ ΥΝΤΩΣ ΚΡΙΤΙΚ Ο ΠΝΕΥ ΜΆ
Ένα έργο στην Ιταλία αποσκοπούσε στη μείωση των αποβλήτων στον τομέα της κεραμοποιίας. Η αξιολόγηση της 
ομάδας παρακολούθησης όσον αφορά την τελική έκθεση του δικαιούχου αντανακλά στην ουσία τις δηλώσεις 
του ίδιου του δικαιούχου και δεν αντιμετώπιζε με αρκούντως κριτικό πνεύμα την αναφερόμενη βιωσιμότητα 
του έργου. Το έργο, το οποίο ολοκληρώθηκε τον Σεπτέμβριο του 2008 (η τελική πληρωμή πραγματοποιήθηκε 
τον Αύγουστο του 2009), δεν βρισκόταν πλέον σε λειτουργία κατά τον χρόνο της επίσκεψης του Συνεδρίου.
Ένα έργο στη Γερμανία αποσκοπούσε να αναπτύξει μια περισσότερο οικολογική υλικοτεχνική υποδομή πόλεων. 
Η αξιολόγηση της ομάδας παρακολούθησης όσον αφορά τα περιβαλλοντικά οφέλη του έργου αντανακλά στην 
ουσία τις δηλώσεις του ίδιου του δικαιούχου, χωρίς τη διενέργεια περαιτέρω αξιολόγησης.30
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
51.  Στο πλαίσιο του δείγματος των έργων που ελέγχθηκαν διαπιστώνονται 
προβλήματα με όλα τα ανωτέρω στοιχεία (βλέπε παράρτημα II ). Ακόμη 
και όταν τα έργα πέτυχαν θετικά αποτελέσματα για το περιβάλλον, το 
πρόγραμμα απέτυχε να τα διαδώσει και να τα αναπαραγάγει αποτελε -
σματικά, ώστε αυτά τα μικρής κλίμακας αποτελέσματα να αποκτήσουν 
ουσιαστικότερη εφαρμογή σε επίπεδο ΕΕ. Το γεγονός αυτό περιορίζει 
σημαντικά τη συνολική αποτελεσματικότητα του προγράμματος.
ΔΙΆΔΟΣΗ ΆΠΟΤΕΛΕΣΜΆΤΩΝ 
52.  Όπως αναφέρθηκε στο σημείο 39 και στο γράφημα 2,  η διάδοση των 
αποτελεσμάτων των έργων απαιτείται προκειμένου τα έργα να έχουν 
καταλυτική επίδραση στην περιβαλλοντική δράση. Η αποτελεσματική 
διάδοση ενθαρρύνει την αναπαραγωγή και την ανάπτυξη των αποτε -
λεσμάτων των έργων. Η διάδοση πρέπει να είναι ορθά στοχευμένη, να 
πραγματοποιείται με αποδοτικό τρόπο και να υπόκειται σε παρακολού -
θηση. Η ευθύνη για τη διάδοση των αποτελεσμάτων των έργων του LIFE 
επιμερίζεται μεταξύ της Επιτροπής και των δικαιούχων. Εντούτοις, με τον 
έλεγχο διαπιστώθηκαν προβλήματα με αμφότερους τους υπευθύνους. 
53.  Η Επιτροπή δημοσιοποιεί σημαντικές πληροφορίες για τα έργα του LIFE 
στον ιστότοπό της. Σε αυτές περιλαμβάνονται περιλήψεις των θεμάτων 
των έργων και των αντληθέντων διδαγμάτων, βάση δεδομένων των έρ -
γων, ένα εργαλείο «LIFE by Theme» (το LIFE ανά θέμα) και περιλήψεις των 
έργων. Η Επιτροπή, τα κράτη μέλη ή επιμέρους δικαιούχοι προωθούν τη 
διοργάνωση συνεδριάσεων σε θεματική βάση, ενώ στο πλαίσιο μεγάλου 
αριθμού έργων διοργανώνονται διασκέψεις λήξης.
54.  Ωστόσο, μόλις ολοκληρωθούν τα έργα, η Επιτροπή δεν προβαίνει σε 
επικαιροποιήσεις ώστε να γνωστοποιούνται τυχόν προβλήματα ή επι -
τυχίες σχετικά με τα αποτελέσματα, τη βιωσιμότητα ή την αναπαραγω -
γή των έργων. Επιπλέον, η εν μέρει μη αυτοποιημένη επεξεργασία των 
πληροφοριών και η έλλειψη πόρων στην Επιτροπή οδήγησε σε κενά και 
σφάλματα ενημέρωσης. Για παράδειγμα, 11 από τα 23 ολοκληρωθέντα 
έργα στα οποία πραγματοποιήθηκε επίσκεψη δεν συμπεριλήφθηκαν από 
την Επιτροπή στο εργαλείο «LIFE by Theme». Αυτό σημαίνει ότι, μολονότι 
υπάρχουν εκτενείς πληροφορίες στον ιστότοπο, οι δυνητικοί χρήστες δεν 
έχουν πρόσβαση σε ολοκληρωμένες και επικαιροποιημένες πληροφορίες 
για τα έργα.31
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
55.  Οι κοινές διατάξεις του LIFE απαιτούν, ως τμήμα των δράσεων ενημέρω -
σης, ο δικαιούχος να δημιουργήσει ή να χρησιμοποιήσει έναν υφιστάμενο 
ιστότοπο για τη διάδοση των δραστηριοτήτων, της προόδου και των 
αποτελεσμάτων του έργου. Όσον αφορά τα έργα του LIFE που εγκρίθηκαν 
πριν από το 2007, δεν υπήρχε υποχρεωτική περίοδος για τη διατήρηση 
του ιστοτόπου σε λειτουργία. Όσον αφορά δεκαέξι12 από τα 22 εν λόγω 
ολοκληρωθέντα έργα στα οποία πραγματοποιήθηκε επίσκεψη ελέγχου, 
δεν υπήρχε ιστότοπος σε λειτoυργία. Όσον αφορά τα έργα του LIFE που 
εγκρίθηκαν από το 2007 και εξής, ο ιστότοπος πρέπει να τεθεί σε λει -
τουργία εντός εξαμήνου από την έναρξη του έργου και να ενημερώνεται 
τακτικά, καθώς και να διατηρείται σε λειτουργία για τουλάχιστον πέντε 
έτη από την ολοκλήρωση του έργου. Τα ελεγχθέντα έργα της περιόδου 
αυτής έχουν συμμορφωθεί με την εν λόγω απαίτηση. 
56.  Μολονότι η Επιτροπή κατέβαλε προσπάθειες για να προωθήσει βελτιώ -
σεις στους ιστοτόπους των έργων, όπως την παράθεση παραδειγμάτων 
ιστοτόπων στον ιστότοπο του LIFE και την παροχή συστάσεων προς τα 
επιλεγμένα έργα σχετικά με τον τρόπο σχεδιασμού των ιστοτόπων των 
έργων του LIFE, στο πλαίσιο του ελέγχου διαπιστώθηκαν αδυναμίες στους 
ιστοτόπους που εξετάστηκαν.
57.  Στο πλαίσιο του ελέγχου αναλύθηκε το περιεχόμενο 63 ιστοτόπων έρ -
γων13 από το δείγμα των 6914 έργων. Στα έργα περιλαμβάνονταν 31 έργα 
του LIFE που εγκρίθηκαν πριν από το 2007 και 32 έργα του LIFE που 
εγκρίθηκαν από το έτος αυτό και εξής. Από τους 53 ιστοτόπους που λει -
τουργούσαν κατά τον χρόνο του ελέγχου, 11 διέθεταν πολύ περιορισμένο 
περιεχόμενο. Οι βασικές αδυναμίες ήταν οι πολύ σύντομες περιγραφές 
των έργων και η έλλειψη οπτικών βοηθημάτων, εκθέσεων και παρουσιά -
σεων. Εντούτοις, διαπιστώθηκε ότι η ποιότητα των ιστοτόπων των έργων 
που εγκρίθηκαν από το 2007 και εξής είχε βελτιωθεί..
58.  Πέραν της παθητικής επικοινωνίας με τη χρήση του διαδικτύου και άλ -
λων ειδών δημοσιότητας, οι δραστηριότητες διάδοσης πρέπει να προ -
σαρμόζονται στις ειδικές συνθήκες του έργου. Στο πλαίσιο του ελέγχου 
διαπιστώθηκαν περιπτώσεις στις οποίες, παρά την επίτευξη των προσδο -
κώμενων αποτελεσμάτων των έργων, οι δραστηριότητες διάδοσης ήταν 
αναποτελεσματικές και δεν ενθάρρυναν την αναπαραγωγή των έργων. 
Οι ιστότοποι των έργων δεν ενημερώνονταν, η διάδοση γινόταν ως επί 
το πλείστον στο πλαίσιο των εμπορικών διαφημιστικών εκστρατειών των 
δικαιούχων ή στόχευε σε άμεσους επιχειρηματικούς εταίρους και δεν 
ολοκληρώθηκαν δραστηριότητες που είχαν σχεδιαστεί στο πλαίσιο των 
συμφωνηθέντων σχεδίων επικοινωνίας μετά την ολοκλήρωση του LIFE. 12 Μόνον ένα από τα έξι έργα 
χωρίς ιστότοπο σε λειτουργία 
εξακολουθούσε να είναι 
ενεργό.
13 Πέντε έργα είχαν 
εγκαταλειφθεί και δεν υπήρχε 
ιστότοπος, ενώ ένα έργο δεν 
άρχισε ποτέ.
14 Ο δικαιούχος ενός έργου 
το απέσυρε αμέσως μετά την 
επιλογή του, με συνέπεια την 
αντικατάστασή του από ένα 
άλλο, προερχόμενο από την 
εφεδρική κατάσταση έργων.32
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
59.  Όσον αφορά τους δικαιούχους έργων που είναι ιδιωτικές επιχειρήσεις, οι 
δραστηριότητες διάδοσης οργανώνονται κατά γενικό κανόνα στο πλαίσιο 
της εμπορικής εκμετάλλευσης του προϊόντος. Αυτό γινόταν ώστε να προστα -
τευθεί η τεχνογνωσία, δεδομένου ότι το έργο θεωρείτο συχνά ως στρατηγικό 
πλεονέκτημα για τις δικαιούχους εταιρείες. Εντούτοις, αυτό περιορίζει την 
αποτελεσματικότητα της διάδοσης που επεδίωκε το πρόγραμμα. Τα αποτε -
λέσματα του LIFE παρέχουν στην εταιρεία ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στον 
κλάδο της. Επομένως, ίσως να μη συμφέρει την εταιρεία η μεταβίβαση της 
γνώσης της και η αναπαραγωγή του έργου εκτός του ομίλου στον οποίο 
ανήκει. Αυτό μειώνει σημαντικά τον ενδεχόμενο περιβαλλοντικό αντίκτυπο 
του έργου. Εγείρεται λοιπόν το ερώτημα εάν πρέπει να χρηματοδοτούνται 
τέτοιου είδους έργα στο πλαίσιο του προγράμματος LIFE.
60.  Συμπερασματικά, το Συνέδριο διαπίστωσε ότι οι δραστηριότητες διάδο -
σης που ανελήφθησαν δεν ενθάρρυναν ικανοποιητικά την αναπαραγωγή 
των αποτελεσμάτων των έργων. Ακόμη και όταν οι δικαιούχοι ολοκλή -
ρωσαν τις δραστηριότητες διάδοσης που απαιτούνταν στο πλαίσιο της 
συμφωνίας για το έργο, υπήρχε έλλειψη συντονισμού των δραστηριοτή -
των διάδοσης μεταξύ της Επιτροπής, των δικαιούχων και των αρμόδιων 
εθνικών αρχών ώστε να ενθαρρύνεται αποτελεσματικά η αναπαραγωγή 
των αποτελεσμάτων των έργων.
61.  Στο πλαίσιο 8  αναφέρεται το παράδειγμα ενός επιτυχούς έργου, του 
οποίου το δυναμικό για σημαντικό περιβαλλοντικό αντίκτυπο δεν αξιο -
ποιήθηκε εξαιτίας της αναποτελεσματικής διάδοσης. 
ΠΛΆΙΣΙΟ  8
Η στίλβωση κεραμικών και συναφών υλικών παράγει μεγάλες ποσότητες αποβλήτων. Ένα από τα έργα στα οποία 
πραγματοποιήθηκε επίσκεψη στην Ιταλία εφάρμοσε επιτυχώς μια διαδικασία για τη μείωση και την ανακύκλωση 
των αποβλήτων αυτών. 
Το έργο, το οποίο ολοκληρώθηκε το 2008, βρισκόταν ακόμη σε λειτουργία κατά τον χρόνο της επίσκεψης 
ελέγχου το 2012. 
Το έργο, παρά την επιτυχία και τη βιωσιμότητά του, δεν είχε εντούτοις αναπαραχθεί. Ο ιστότοπος του έργου 
δεν είχε ενημερωθεί από την ολοκλήρωση του έργου, ωστόσο η εταιρεία, θεωρώντας το έργο ως ένα πολύ θε -
τικό στοιχείο για την προώθησή της στην αγορά, περιλαμβάνει τον λογότυπο του LIFE σε όλα τα διαφημιστικά 
προϊόντα της.
Σημαντικό τμήμα αυτής της παραγωγής επικεντρώνεται σε μικρό αριθμό περιοχών της Ευρώπης, ιδίως την πε -
ριοχή κεραμικών Sassuolo στην Ιταλία και την περιοχή της Βαλένθια στην Ισπανία.
Μολονότι ο δικαιούχος ολοκλήρωσε τις δραστηριότητες διάδοσης που απαιτούνταν στο πλαίσιο της συμφωνίας 
για το έργο, οι προσπάθειες της Επιτροπής, των περιφερειακών αρχών και των επιχειρηματικών οργανώσεων 
δεν ήταν συντονισμένες όσον αφορά τη διάδοση των αποτελεσμάτων του έργου και την ενθάρρυνση χρήσης 
παρόμοιων τεχνικών σε άλλες περιπτώσεις. Επομένως, ο αντίκτυπος στο περιβάλλον μειώθηκε σημαντικά.ΔΕΝ ΕΠΙΤΕΥ ΧΘΗΚΕ Κ ΆΤΆΛ ΥΤΙΚΗ  ΕΠΙΔΡ ΆΣΗ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΆ  ΤΗΣ ΚΕΡ ΆΜΟΠΟΙΙΆΣ33
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
ΒΙΩΣΙΜΟ ΤΗΤ Ά ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ Κ ΆΙ ΆΝ ΆΠΆΡ ΆΓΩΓΗ  ΤΩΝ ΆΠΟΤΕΛΕΣΜΆΤΩΝ
62.  Όπως αναφέρθηκε στο σημείο 39, η βιωσιμότητα των έργων του LIFE — 
Περιβάλλον είναι ουσιαστική για την αποτελεσματικότητα του προγράμ -
ματος, μολονότι η καινοτόμος φύση και η χρησιμότητα του έργου προς 
επίδειξη που απαιτούνταν για τα έργα του LIFE εμπεριέχουν σε κάποιον 
βαθμό τον κίνδυνο αποτυχίας. Στο πλαίσιο του ελέγχου πραγματοποιή -
θηκαν επισκέψεις σε 23 ολοκληρωθέντα έργα, η πλειονότητα των οποί -
ων ολοκληρώθηκε μεταξύ του  2007 και του 2009. Με τον έλεγχο δια -
πιστώθηκε ότι δέκα από τα έργα αυτά δεν λειτουργούσαν πλέον κατά 
τον χρόνο της επίσκεψης. Όσον αφορά δύο έργα, οι δικαιούχοι και οι 
εταίροι ανέπτυσσαν νέες εφαρμογές. Παραδείγματα μη βιώσιμων έργων 
παρατέθηκαν στα πλαίσια 4  και 6, ενώ ένα παράδειγμα βιώσιμου έργου 
παρατέθηκε στο πλαίσιο 8 . 
63.  Λόγω των αδυναμιών στη διάδοση των αποτελεσμάτων των επιτυχημέ -
νων έργων επεξηγείται, τουλάχιστον εν μέρει, το χαμηλό επίπεδο ανα -
παραγωγής των έργων. Μόνον οκτώ από τα 23 ολοκληρωμένα έργα στα 
οποία πραγματοποιήθηκε επίσκεψη έχουν αναπαραχθεί ή είναι πιθανό να 
αναπαραχθούν, συμπεριλαμβανομένων τριών τα οποία δεν βρίσκονται 
πλέον σε λειτουργία. Όσον αφορά δύο από τα οκτώ έργα, η αναπαρα -
γωγή πραγματοποιείται εντός του ομίλου εταιρειών στον οποίο ανήκει 
ο δικαιούχος, περιορίζοντας κατ’ αυτό τον τρόπο την αναπαραγωγή και 
την προστιθέμενη αξία για την ΕΕ. Τα ανωτέρω καταδεικνύουν τη διαφο -
ρά μεταξύ της επιτυχούς ολοκλήρωσης του έργου και της αποτελεσμα -
τικότητας του προγράμματος.34
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
64.  Το πρόγραμμα LIFE — Περιβάλλον προοριζόταν να έχει καταλυτική επί -
δραση στην πολιτική της ΕΕ για το περιβάλλον, κυρίως με τη χρηματοδό -
τηση έργων με καινοτόμο φύση ή χρήσιμων προς επίδειξη με ευρωπαϊκή 
προστιθέμενη αξία και, εν συνεχεία με τη διάδοση και την αναπαραγωγή 
των αποτελεσμάτων τους. Στο πλαίσιο του ελέγχου αξιολογήθηκε η απο -
τελεσματικότητα αυτής της καταλυτικής επίδρασης.
65.  Το Συνέδριο συμπέρανε ότι, συνολικά, η συνιστώσα Περιβάλλον του LIFE 
δεν λειτούργησε αποτελεσματικά, διότι δεν σχεδιάστηκε ούτε εφαρμό -
στηκε δεόντως. Στο πλαίσιο του ελέγχου εντοπίστηκαν αδυναμίες στον 
σχεδιασμό και την υλοποίηση, οι οποίες περιόρισαν σε μεγάλο βαθμό 
τη θεμελιώδους σημασίας καταλυτική επίδραση του προγράμματος με 
σκοπό την προαγωγή ουσιαστικών εξελίξεων στην πολιτική της ΕΕ για 
το περιβάλλον. Χωρίς αυτή την καταλυτική επίδραση, δεν μπορεί να επι -
τευχθεί η συνολική αποτελεσματικότητα του προγράμματος. 
66.  Δεν υπήρχε κανένας μηχανισμός προκειμένου οι ήδη ανεπαρκείς πό -
ροι να εστιάζονται σε προεπιλεγμένους στόχους, γεγονός το οποίο 
συνέβαλε στη διάχυση του αντικτύπου των επενδυόμενων κονδυλίων 
(σημεία 13 έως 16).ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ
Κατά την κατάρτιση των πολυετών προγραμμάτων εργασίας που προ -
βλέπονται στο νέο πρόγραμμα LIFE, οι νομοθετικές αρχές πρέπει να πα -
ρέχουν τη δυνατότητα στην Επιτροπή και τα κράτη μέλη να περιορίζουν 
τις επιλέξιμες αιτήσεις σε ορισμένες στρατηγικές προτεραιότητες και 
να θέτουν σαφείς, συγκεκριμένους, μετρήσιμους και εφικτούς στόχους 
για τα χρηματοδοτούμενα έργα. 
Ή διαδικασία επιλογής θα μπορούσε να απλουστευθεί με τη θέσπιση 
περιορισμένου αριθμού προτεραιοτήτων για ορισμένα έτη, επικεντρώ -
νοντας έτσι τις προσπάθειες σε συγκεκριμένα ζητήματα και διευκολύ -
νοντας την αξιολόγηση του αντικτύπου του προγράμματος.ΣΥΣΤ ΆΣΗ 135
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
67.  Η ύπαρξη ενδεικτικών εθνικών επιχορηγήσεων παρεμπόδισε την επιλογή 
των καλύτερων έργων, διότι αυτό σήμαινε ότι τα έργα δεν επιλέγονταν 
μόνο βάσει της αξίας τους, αλλά επίσης ανάλογα με το κράτος μέλος 
προέλευσής τους (σημεία 17 έως 21).
68.  Η ποιότητα της επιλογής των έργων επηρεάστηκε αρνητικά από την 
ανεπαρκή αιτιολόγηση των αποτελεσμάτων της αξιολόγησης (σημεία 22 
έως 28).Ή πρόταση της Επιτροπής για το νέο πρόγραμμα LIFE καταργεί την 
εθνική επιχορήγηση για τα παραδοσιακά έργα, διατηρεί ωστόσο τη γε -
ωγραφική εξισορρόπηση για τα ολοκληρωμένα έργα. Κατά την εφαρ -
μογή της, η Επιτροπή πρέπει να διασφαλίζει ότι τα ολοκληρωμένα έργα 
επιλέγονται βάσει της αξίας τους και ότι το σύστημα γεωγραφικής εξι -
σορρόπησης δεν πρέπει να παραβιάζει την αρχή των ίσων ευκαιριών 
για τους αιτούντες.
Ή Επιτροπή πρέπει να βελτιώσει τα έντυπα αξιολόγησης της επιλογής 
των έργων και να ζητεί από τους αξιολογητές να υποβάλλουν χωριστές 
αξιολογήσεις και βαθμολογίες για τις κυριότερες πτυχές των έργων 
(όπως η καινοτόμος φύση ή η χρησιμότητα της πρότασης προς επίδει -
ξη, η  ποιότητα των προβλεπόμενων δράσεων διάδοσης ή  η δυνατότητα 
αναπαραγωγής των αποτελεσμάτων), με σκοπό να βελτιωθεί η ποιότητα 
και η διαφάνεια της διαδικασίας επιλογής, καθώς και να διασφαλίζεται 
ότι τα επιλεγόμενα έργα έχουν το δυναμικό να συμβάλουν τα μέγιστα 
στην επίτευξη των στόχων του προγράμματος.ΣΥΣΤ ΆΣΗ 2 
ΣΥΣΤ ΆΣΗ 336
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
69.  Το πλαίσιο παρακολούθησης του προγράμματος δεν περιλάμβανε κα -
τάλληλους κοινούς δείκτες υλοποιήσεων και αποτελεσμάτων. Το γεγονός 
αυτό δεν επέτρεψε στην Επιτροπή να προβεί σε ολοκληρωμένη και επι -
καιροποιημένη επισκόπηση των επιδόσεων των έργων και, κατά συνέπεια, 
να εκτιμήσει την επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα του προγράμματος 
(σημεία 29 έως 38).
70.  Ορισμένες βασικές πτυχές των έργων του LIFE δεν αξιολογήθηκαν ορθά 
κατά την επιλογή των έργων. Οι εν λόγω πτυχές αφορούσαν την καινοτό -
μο φύση τους και τη χρησιμότητά τους προς επίδειξη, τις προοπτικές βιω -
σιμότητάς τους και το συμφέρον που παρουσίαζαν για την ΕΕ (σημείο 41) 
(βλέπε σύσταση 3 ).
71.  Η παρακολούθηση του εύλογου χαρακτήρα των δαπανών, της βιωσιμό -
τητας και της αναπαραγωγής των έργων υπήρξε ανεπαρκής (σημεία 42 
έως 49).Ή Επιτροπή πρέπει να βελτιώσει τα εργαλεία διαχείρισης του προγράμ -
ματος και να εξετάσει το ενδεχόμενο καθιέρωσης επαρκών κοινών 
δεικτών υλοποιήσεων και αποτελεσμάτων, καθώς και πληροφοριών 
παρακολούθησης σε επίπεδο έργων, προκειμένου να διευκολυνθεί η κα -
τάλληλη παρακολούθηση του προγράμματος. Οι δείκτες αυτοί πρέπει, 
στο μέτρο του δυνατού, να είναι κατάλληλοι, αποδεκτοί, αξιόπιστοι, 
εύχρηστοι και εμπεριστατωμένοι (κριτήρια «RACER»).
Ή Επιτροπή πρέπει να βελτιώσει την αξιολόγησή της σχετικά με το εύλο -
γο των δηλούμενων δαπανών προσωπικού, ιδίως για συγκρίσιμα έργα, 
χρησιμοποιώντας καλύτερα τις πληροφορίες που συλλέγονται κατά το 
στάδιο της παρακολούθησης. Οι πληροφορίες αυτές θα μπορούσαν στη 
συνέχεια να χρησιμοποιούνται καλύτερα, προκειμένου να διευκολύνεται 
ο εντοπισμός των υπέρογκων δαπανών.ΣΥΣΤ ΆΣΗ 4
ΣΥΣΤ ΆΣΗ 537
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Τμήμα I, του οποίου προεδρεύει 
ο κύριος Jan KINŠT, Μέλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στο Λουξεμβούργο, 
κατά τη συνεδρίασή του της 6ης Νοεμβρίου 2013.
Γ ια το Ελεγκτικό Συνέδριο
Vítor  Manuel  da SILVA  CALDEIRA
Πρόεδρος72.  Το Συνέδριο εντόπισε παραδείγματα αναποτελεσματικής διάδοσης, 
χαμηλής βιωσιμότητας και αναπαραγωγής των έργων. Κατά συνέπεια, 
μειώθηκε σε μεγάλο βαθμό ο δυνητικός ρόλος που θα διαδραμάτιζε 
η συνιστώσα Περιβάλλον ως καταλύτης για την περιβαλλοντική πολιτική 
(σημεία 50 έως 63).
Ή Επιτροπή πρέπει να επικεντρωθεί περισσότερο στη διάδοση, τη βι -
ωσιμότητα και την αναπαραγωγή των έργων του LIFE. Συγκεκριμένα, 
η Επιτροπή πρέπει:
α) Να απαιτεί από την ομάδα παρακολούθησης να συμπεριλαμβάνει 
στις αξιολογήσεις της κριτική ανάλυση των μέτρων διάδοσης, 
βιωσιμότητας και αναπαραγωγής που προτείνει ο δικαιούχος, 
καθώς και των ενδεχόμενων εμποδίων για την επίτευξη των 
ανωτέρω, τόσο στις εκθέσεις αξιολόγησης κατά τη διάρκεια της 
υλοποίησης του έργου όσο και στις εκθέσεις που καταρτίζει μετά 
τις επισκέψεις ελέγχου της. 
β) Να εξετάσει τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να ενθαρρύνει 
περισσότερο τη διάδοση και αναπαραγωγή των αποτελεσμάτων 
των έργων από δικαιούχους του ιδιωτικού τομέα, οι οποίοι επι -
θυμούν την προστασία των εμπορικών συμφερόντων τους. 
γ) Να εξετάσει τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να ζητήσει από τους 
δικαιούχους να υποβάλλουν ηλεκτρονικά απλές και επικαιροποι -
ημένες πληροφορίες μετά την ολοκλήρωση του έργου (ήτοι κατά 
πόσο το έργο παραμένει σε λειτουργία, εάν έχει αναπαραχθεί 
και, εάν ναι, πόσες φορές κ.λπ.). Αυτό θα δώσει στην Επιτροπή τη 
δυνατότητα να βελτιώσει με αποδοτικό τρόπο την εκ των υστέ -
ρων ενημέρωσή της σχετικά με την αποτελεσματικότητα του 
προγράμματος. ΣΥΣΤ ΆΣΗ 6
38
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
ΔΙΆ ΔΙΚ ΆΣΙΆ  ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΆΡ ΆΡΤΗΜΆ I
ΕΠΙΛΕΞΙΜΟΤΗΤΑ
Όλε/uni03C2 οι προ/uni03C2 επιλογή προτάσει/uni03C2 ελέγχονται ω/uni03C2 προ/uni03C2 τη συ/uni03BC/uni03BCόρφωσή του/uni03C2 /uni03BCε τα κριτήρια αποδοχή/uni03C2 και αποκλεισ/uni03BCού (εάν η πρόταση περιέχει όλε/uni03C2τι/uni03C2 απαιτού/uni03BCενε/uni03C2 πληροφορίε/uni03C2, καταρτίστηκε βάσει σχετικών προτύπων και διαβιβάστηκε /uni03BCέσω των εθνικών ση/uni03BCείων επαφή/uni03C2, τότε ο δικαιούχο/uni03C2 πληροί όλε/uni03C2τι/uni03C2 απαιτού/uni03BCενε/uni03C2 προϋποθέσει/uni03C2), καθώ/uni03C2 και ω/uni03C2 προ/uni03C2 τη συ/uni03BC/uni03BCόρφωση /uni03BCε το κριτήριο επιλεξι/uni03BCότητα/uni03C2 (τα έργα ε/uni03BCπίπτουν στην ε/uni03BCβέλεια κάποια/uni03C2 συνιστώσα/uni03C2του προγρά/uni03BC/uni03BCατο/uni03C2).
ΕΠΙΛΟΓΗ
Οι προτάσει/uni03C2 που έγιναν αποδεκτέ/uni03C2 κατά το στάδιο ελέγχου τη/uni03C2 επιλεξι/uni03BCότητα/uni03C2 ελέγχονται από τον αξιολογητή ω/uni03C2 προ/uni03C2 τη συ/uni03BC/uni03BCόρφωσή του/uni03C2 /uni03BCε τα κριτήρια
επιλογή/uni03C2, αφενό/uni03C2, τα τεχνικά (τεχνική αξιοπιστία των συ/uni03BC/uni03BCετεχόντων στο έργο, ε/uni03BCβέλεια τη/uni03C2 χρη/uni03BCατοδότηση/uni03C2 του LIFE+, καθώ/uni03C2 και η καινοτό/uni03BCο/uni03C2 φύση
και η χρησι/uni03BCότητα προ/uni03C2 επίδειξη των προτεινό/uni03BCενων δράσεων) και, αφετέρου, τα  δη/uni03BCοσιονο/uni03BCικά (συ/uni03BC/uni03BCόρφωση /uni03BCε του/uni03C2 κανόνε/uni03C2 εφαρ/uni03BCογή/uni03C2του δη/uni03BCοσιονο/uni03BCικού κανονισ/uni03BCού).
Μόλι/uni03C2 ολοκληρωθεί η αναθεώρηση των προτάσεων, η Επιτροπή καταρτίζει την οριστική σύντο/uni03BCη κατάσταση των προ/uni03C2 χρη/uni03BCατοδότηση προτάσεων του LIFE,
καθώ/uni03C2 και την οριστική εφεδρική κατάσταση προτάσεων, τι/uni03C2 οποίε/uni03C2 διαβιβάζει προ/uni03C2 έγκριση στην επιτροπή του LIFE. Στη συνέχεια, οι προτάσει/uni03C2υποβάλλονται προ/uni03C2 έγκριση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (από το 2012, το στάδιο αυτό πραγ/uni03BCατοποιείται παράλληλα /uni03BCε την έγκριση από την επιτροπήτου LIFE και την προετοι/uni03BCασία τη/uni03C2 απόφαση/uni03C2 τη/uni03C2 Επιτροπή/uni03C2).
Οι αιτούντε/uni03C2 ενη/uni03BCερώνονται εγγράφω/uni03C2 σχετικά /uni03BCε τα αποτελέσ/uni03BCατα τη/uni03C2 αξιολόγηση/uni03C2 των προτάσεών του/uni03C2 και, κατά περίπτωση, σχετικά /uni03BCε του/uni03C2 λόγου/uni03C2
τη/uni03C2 απόρριψη/uni03C2. Τα έργα που βρίσκονται στην εφεδρική κατάσταση γίνονται δεκτά για συγχρη/uni03BCατοδότηση /uni03BCόνο σε περίπτωση που υπάρξει απροσδόκητηαπόσυρση /uni03BCια/uni03C2 πρόταση/uni03C2, /uni03BCεταξύ τη/uni03C2 η/uni03BCερο/uni03BCηνία/uni03C2 τη/uni03C2 συνεδρίαση/uni03C2 τη/uni03C2 επιτροπή/uni03C2 του LIFE και του χρόνου υπογραφή/uni03C2 των επι/uni03BCέρου/uni03C2 συ/uni03BCφωνιώνεπιχορήγηση/uni03C2. 
Μόλι/uni03C2 η Επιτροπή εγκρίνει απόφαση σχετικά /uni03BCε την κατάσταση των επιλεγέντων έργων, καταρτίζονται οι συ/uni03BCφωνίε/uni03C2 επιχορήγηση/uni03C2.ΑΝΑΘΕΣΗ
Οι προτάσει/uni03C2 που δεν απορρίφθηκαν στο στάδιο επιλογή/uni03C2 υπόκεινται σε ενδελεχή ανεξάρτητη αξιολόγηση από δύο αξιολογητέ/uni03C2 βάσει έξι κριτηρίων:τεχνική και δη/uni03BCοσιονο/uni03BCική συνέπεια και ποιότητα, συ/uni03BCβολή στου/uni03C2 γενικού/uni03C2 στόχου/uni03C2 του LIFE+, ευρωπαϊκή προστιθέ/uni03BCενη αξία και συ/uni03BCπληρω/uni03BCατικότητα,καθώ/uni03C2 και βέλτιστη χρήση τη/uni03C2 χρη/uni03BCατοδότηση/uni03C2 τη/uni03C2 ΕΕ, υπερεθνικό/uni03C2 χαρακτήρα/uni03C2 και συ/uni03BC/uni03BCόρφωση /uni03BCε εθνικέ/uni03C2 ετήσιε/uni03C2 προτεραιότητε/uni03C2 και εθνικήπροστιθέ/uni03BCενη αξία σύ/uni03BCφωνα /uni03BCε την εθνική αρχή του LIFE+.
Βάσει των συγκεφαλαιωτικών εκθέσεων και των βαθ/uni03BCολογιών του αναδόχου, η τελική βαθ/uni03BCολογία που χορηγείται σε κάθε πρόταση αποφασίζεται κατά τη
διάρκεια συνεδρίαση/uni03C2 στην οποία προεδρεύουν οι υπηρεσίε/uni03C2 τη/uni03C2 Επιτροπή/uni03C2 και συ/uni03BC/uni03BCετέχουν οι συντονιστέ/uni03C2 και ε/uni03BCπειρογνώ/uni03BCονε/uni03C2 του αναδόχου.
Μετά την εφαρ/uni03BCογή των δη/uni03BCοσιονο/uni03BCικών περιορισ/uni03BCών και των εθνικών επιχορηγήσεων, οι υπηρεσίε/uni03C2 τη/uni03C2 Επιτροπή/uni03C2 καταρτίζουν /uni03BCια «/uni03BCακρά» και  /uni03BCια
«εφεδρική» κατάσταση προτάσεων, οι οποίε/uni03C2 γίνονται δεκτέ/uni03C2 στο στάδιο τη/uni03C2 αναθεώρηση/uni03C2.
ΑΝΑΘΕ/uni03A9ΡΗΣΗ
Κατά το στάδιο τη/uni03C2 αναθεώρηση/uni03C2, η Επιτροπή ζητεί από τον αιτούντα να παράσχει περαιτέρω λεπτο/uni03BCέρειε/uni03C2 σχετικά /uni03BCε συγκεκρι/uni03BCένε/uni03C2 πτυχέ/uni03C2 τη/uni03C2 πρόταση/uni03C2.Οι αιτούντε/uni03C2 /uni03BCε του/uni03C2 οποίου/uni03C2 υπήρξε επικοινωνία έχουν στη διάθεσή του/uni03C2 15 η/uni03BCερολογιακέ/uni03C2 η/uni03BCέρε/uni03C2 ώστε να απαντήσουν στα ερωτή/uni03BCατα ή/και να προβούνστι/uni03C2 ζητού/uni03BCενε/uni03C2 τροποποιήσει/uni03C2 ή βελτιώσει/uni03C2 των προτάσεών του/uni03C2.
Βάσει των απαντήσεων που ελήφθησαν, /uni03BCπορεί να ζητηθεί από τον συντονιστή δικαιούχο να προβεί σε τροποποιήσει/uni03C2 ή βελτιώσει/uni03C2 τη/uni03C2 αρχική/uni03C2 πρόταση/uni03C2,
να απαλείψει ορισ/uni03BCένε/uni03C2 δράσει/uni03C2 ή να /uni03BCειώσει τον προϋπολογισ/uni03BCό του έργου, τη δη/uni03BCοσιονο/uni03BCική συνεισφορά τη/uni03C2 ΕΕ ή το ποσοστό συγχρη/uni03BCατοδότηση/uni03C2 τη/uni03C2 ΕΕγια το έργο.39
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
ΆΞΙΟΛ ΟΓΗΣΗ ΆΠΟ  ΤΟ ΕΕΣ ΤΟΥ ΔΕΙΓΜΆ ΤΟΣ ΕΡΓΩΝ ΣΤ Ά ΟΠΟΙΆ  ΠΡ ΆΓΜΆ ΤΟΠΟΙΗΘΗΚΕ 
ΕΠΙΣΚΕΨΗ
Κράτος 
μέλοςΤομέας πολιτικήςΣυνεισφορά 
του LIFE
(σε χιλιάδες 
ευρώ)Έχει το έργο 
καινοτόμο 
χαρακτήρα 
ή χαρακτήρα 
επίδειξης;Εντοπίστηκαν 
με τον έλεγχο 
αδυναμίες 
στη διάδοση;Είναι το 
έργο βιώ -
σιμο (κατά 
τον  χρόνο 
του ελέγχου);Αναπα -
ράχθηκε 
το έργο;
ΓΕΡΜΑΝΙΑΑπόβλητα και φυσικοί 
πόροιμ.δ.1Ναι Ναι ά.α. ά.α. 
Ύδατα 414 Ναι Ναι Ναι Όχι
Απόβλητα 211 Ναι Ναι Όχι Όχι
Ατμοσφαιρικός αέρας, 
αστική ανάπτυξη867 Όχι Ναι Ναι Όχι
Ύδατα 959 Όχι Ναι Ναι Όχι
ΙΣΠΑΝΙΑΈδαφος 676 Ναι Ναι Όχι Όχι
Ατμοσφαιρικός αέρας 305 Ναι Ναι Ναι Όχι
Απόβλητα 434 Ναι Ναι Όχι Όχι
Καινοτομία 333 Ναι Ναι Ναι Ναι
Ύδατα 281 Ναι Ναι Όχι (μόνο 1/6) Όχι
ΓΑΛΛΙΑΎδατα 1,056 Όχι Ναι Όχι Όχι
Χημικά 1,904 Ναι Ναι Ναι Ναι
Ύδατα 538 Ναι Όχι Ναι Ναι
Ατμοσφαιρικός αέρας 667 Ναι Ναι Όχι Όχι
Κλιματική αλλαγή 3,366 Ναι Ναι Ναι Ναι
ΙΤΑΛΙΑΈδαφος 407 Ναι Όχι Ναι Όχι
Απόβλητα 214 Ναι Ναι Όχι Ναι
Ατμοσφαιρικός αέρας 299 Ναι Όχι Όχι Όχι
Ύδατα 1,775 Ναι Όχι Ναι Όχι
Έδαφος 372 Ναι Ναι Όχι Ναι
ΗΝΩΜΕΝΟ 
ΒΑΣΙΛΕΙΟΚλιματική αλλαγή μ.δ.1Όχι Ναι ά.α. ά.α. 
Απόβλητα 411 Ναι Ναι Όχι Ναι
Ύδατα 407 Ναι Ναι Ναι Όχι
Απόβλητα 584 Όχι Ναι Ναι Ναι
Αστική ανάπτυξη 1,747 Όχι Ναι Ναι Όχι
1 Έργα που δεν έχουν ολοκληρωθεί.ΠΆΡΆΡΤΗΜΆ II40
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
ΑΠΑΝΤΉΣΕΙΣ 
ΤΉΣ  ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ Π ΆΡΟΥΣΙ ΆΣΗ
III.
Η Επιτροπή, στην πρότασή της για το νέο πρόγραμμα LIFE, 
έλαβε μέτρα για να βελτιώσει τον σχεδιασμό της συνιστώσας 
που αφορά το περιβάλλον (βλ. ειδικές παρατηρήσεις κατω -
τέρω). Επιπλέον, η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η τελική αξιολό -
γηση του προγράμματος LIFE +1 καταλήγει στο συμπέρασμα ότι 
«ουσιαστικά όλα τα εξωτερικά ενδιαφερόμενα μέρη που ερω -
τήθηκαν και εξετάστηκαν (δικαιούχοι, εθνικά σημεία επαφής, 
μονάδες παρακολούθησης και συντονισμού) συμφωνούν ότι 
το πρόγραμμα είναι σχεδιασμένο έτσι ώστε να επιτυγχάνει τους 
στόχους του» και ότι «γενικά, οι διαδικασίες εφαρμογής, παρα -
κολούθησης και αξιολόγησης συμβάλλουν ήδη στην επίτευξη 
των στόχων κάθε έργου και, ως εκ τούτου, στη χρησιμότητα της 
παρέμβασης».
III. α)
Η Επιτροπή συμφωνεί με την παρατήρηση του Συνεδρίου και, 
επομένως, πρότεινε να προβλεφθεί στον νέο κανονισμό LIFE 
ένας μηχανισμός που θα επιτρέπει να καθορίζονται θέματα 
έργων για τα οποία θα δίνονται συμπληρωματικοί βαθμοί κατά 
τη διαδικασία επιλογής.
III. β)
Η Επιτροπή συμμερίζεται τη γνώμη του Συνεδρίου σύμφωνα με 
την οποία το σύστημα ενδεικτικών εθνικών επιχορηγήσεων που 
ισχύουν για το LIFE + δεν έχει καλύψει τον στόχο του, δηλαδή 
να διασφαλιστεί καλύτερη γεωγραφική κατανομή των χορηγη -
θέντων ποσών.
Η Επιτροπή συμμερίζεται επίσης τη γνώμη του Συνεδρίου σύμ -
φωνα με την οποία οι ενδεικτικές εθνικές επιχορηγήσεις δυσχέ -
ραναν την ανταγωνιστική διαδικασία επιλογής έργων. Ως εκ 
τούτου, η Επιτροπή πρότεινε να καταργηθούν πλήρως οι επι -
χορηγήσεις αυτές στο μελλοντικό πρόγραμμα όσον αφορά τα 
παραδοσιακά έργα.
Ωστόσο, στο κείμενο του νέου κανονισμού που συμφωνήθηκε 
μεταξύ των θεσμικών οργάνων, οι ενδεικτικές εθνικές επιχορη -
γήσεις θα διατηρηθούν για τα παραδοσιακά έργα μέχρι το 2017, 
και από το 2018 και μετά θα καταργηθούν τελείως.
III. γ)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η βαθμολογία που δόθηκε στα έργα ήταν 
γενικά κατάλληλα αιτιολογημένη με βάση τις διαθέσιμες γνώ -
σεις εκείνη την περίοδο. (Βλ. επίσης απάντηση στο σημείο 41.)
Ωστόσο, η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι, όσον αφορά τα μείζονα 
κριτήρια επιλογής, η αιτιολόγηση αυτή θα μπορούσε να είναι 
πιο σαφής.
1 Βλ. Ecorys, «Final Evaluation of the Implementation of the LIFE+ 
Regulation», (2012), σ. 10 (Τελική αξιολόγηση της εφαρμογής του 
κανονισμού LIFE +).41
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 
ΤΗΣ  ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ III. δ)
Η Επιτροπή σημειώνει ότι η θέσπιση κοινών δεικτών υλο -
ποιήσεων από την έναρξη του LIFE+ αποτελεί σημαντική 
εξέλιξη σε σχέση με την κατάσταση που υφίστατο την 
εποχή του προγράμματος LIFE III και επιτρέπει ήδη την ενο -
ποίηση των δεικτών υλοποιήσεων όλων των έργων, τόσο 
από την άποψη των προτεινόμενων δράσεων όσο και από 
την άποψη των όντως εκτελούμενων δράσεων.
IV. α)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι εν λόγω πτυχές δεν αξιολογήθη -
καν σωστά με βάση τις διαθέσιμες πληροφορίες την εποχή 
αυτή.
IV. β)
Η Επιτροπή πρότεινε, για τον μελλοντικό κανονισμό LIFE, 
να καταργηθεί πλήρως η επιλεξιμότητα των δαπανών προ -
σωπικού και να αντισταθμιστεί με αύξηση του ποσοστού 
συγχρηματοδότησης για τις υπόλοιπες επιλέξιμες δαπάνες.
Το εύλογο των δαπανών των έργων είναι μια από τις πτυχές 
που εξετάζει η Επιτροπή πριν προβεί σε πληρωμή.
Η Επιτροπή συμφωνεί ότι η βιωσιμότητα και η δυνατότητα 
αναπαραγωγής έργων θα πρέπει να αξιολογούνται σαφώς 
από την αρχή του έργου και όχι μόνο κατά την αξιολόγηση 
στο πλαίσιο των τελικών εκθέσεων.
IV. γ)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η νέες απαιτήσεις στον τομέα της 
διάδοσης που θεσπίστηκαν το 2007 μαζί με τον κανονι -
σμό LIFE+ βελτίωσαν τη διάδοση των αποτελεσμάτων των 
έργων. Ωστόσο, η Επιτροπή θα συνεχίσει, στο μέτρο του 
δυνατού, να βελτιώνει τη διάδοση των αποτελεσμάτων.
Η Επιτροπή σημειώνει επίσης ότι το ποσοστό βιωσιμότητας 
και/ή αναπαραγωγής των αποτελεσμάτων των έργων του 
προγράμματος LIFE — Περιβάλλον, το οποίο διαπίστωσε 
το Συνέδριο είναι σημαντικά υψηλότερο από το «σύνηθες» 
ποσοστό επιτυχίας των καινοτόμων έργων όπως περιγρά -
φεται στην επιστημονική βιβλιογραφία.
V. 1.
Η Επιτροπή συμφωνεί με τη σύσταση του Συνεδρίου και 
πρότεινε μικρότερο αριθμό προτεραιοτήτων και στόχων 
για τον μελλοντικό κανονισμό LIFE.V. 2.
Η Επιτροπή συμφωνεί με τη σύσταση του Συνεδρίου. Για 
τον μελλοντικό κανονισμό LIFE, η Επιτροπή πρότεινε να 
καταργηθούν οι εθνικές επιχορηγήσεις για τα παραδοσιακά 
έργα και, παράλληλα, να διατηρηθεί ένα σύστημα γεωγρα -
φικής εξισορρόπησης για ολοκληρωμένα έργα.
V. 3.
Η Επιτροπή συμφωνεί ότι τα αποτελέσματα της αξιολόγη -
σης των βασικών πτυχών, όπως ο καινοτόμος χαρακτήρας 
ή ο χαρακτήρας επίδειξης, καθώς και το δυναμικό αναπα -
ραγωγής των αποτελεσμάτων, θα μπορούσαν να καταστούν 
πιο σαφή και οι αξιολογητές θα λάβουν σχετικές κατάλλη -
λες οδηγίες.
V. 4.
Η Επιτροπή συμφωνεί ότι, εκτός από τους ειδικούς ανά 
έργο μακροπρόθεσμους δείκτες παρακολούθησης, οι 
οποίοι προσδιορίζονται επί του παρόντος για κάθε έργο, θα 
μπορούσε να αναπτυχθεί ένα κοινό σύνολο δεικτών απο -
τελεσμάτων. Και τα δύο σύνολα δεικτών θα αξιολογούνται 
συστηματικά κατά τη διάρκεια των εκ των υστέρων ελέγ -
χων που πραγματοποιούνται ήδη σε ένα δείγμα περατωθέ -
ντων έργων και οι κοινοί δείκτες αποτελεσμάτων μπορούν, 
ως εκ τούτου, να συγκεντρώνονται σε επίπεδο προγράμ -
ματος. Ενώ η διαδικασία αυτή θα συνεχίσει να περιορίζε -
ται σε ένα δείγμα περατωθέντων έργων, οι συγκεντρωτικοί 
δείκτες θα παρέχουν μια γενική εικόνα των αποτελεσμάτων 
του προγράμματος σε πιο μακροπρόθεσμη βάση.
V. 5.
Η Επιτροπή συμφωνεί με τη σύσταση του Συνεδρίου. Το 
εύλογο όλων των δαπανών αξιολογείται από τους παρα -
κολουθητές και τους καθ’ ύλη αρμοδίους υπαλλήλους της 
Επιτροπής με βάση όλες τις διαθέσιμες πληροφορίες. Η Επι -
τροπή θα μελετήσει τρόπους για τη συνεχή βελτίωση αυτής 
της αξιολόγησης.
Κοινή απάντηση στα σημεία V.6 και 7
Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι νέες απαιτήσεις διάδοσης που 
θεσπίστηκαν το 2007 με τον κανονισμό LIFE+ βελτίωσαν 
τη διάδοση των αποτελεσμάτων των έργων. Ωστόσο, η Επι -
τροπή θα συνεχίσει, στο μέτρο του δυνατού, να βελτιώνει 
τη διάδοση των αποτελεσμάτων.
Η Επιτροπή συμφωνεί ότι η βιωσιμότητα και η δυνατότητα 
αναπαραγωγής έργων θα πρέπει να αξιολογούνται σαφέ -
στερα από την αρχή του έργου και όχι μόνο στο πλαίσιο 
των τελικών εκθέσεων. Ωστόσο, η Επιτροπή επισημαίνει ότι 
αυτό συμβαίνει ήδη όσον αφορά τις δράσεις διάδοσης.42
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 
ΤΗΣ  ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ V. 8.
Από τις νομικές συμβουλές που έλαβε η Επιτροπή προκύ -
πτει ότι δεν μπορεί να επιβάλει στους δικαιούχους υποχρε -
ώσεις μετά τη σύναψη της σύμβασης. Η Επιτροπή συμφωνεί 
ότι ένα σύστημα δηλώσεων προαιρετικού χαρακτήρα θα 
μπορούσε να είναι χρήσιμο και, στην πράξη, πολλοί δικαι -
ούχοι ήδη ενημερώνουν συστηματικά την Επιτροπή σχετικά 
με τη συνέχεια που δίνεται στα έργα. Ωστόσο, η συστημα -
τική παρακολούθηση των πληροφοριών αυτών θα μπορεί 
να απαιτήσει σημαντική αύξηση των διαθέσιμων πόρων για 
τη διαχείριση του προγράμματος.
ΕΙΣΆΓΩΓΗ
6.
Το μικρό μέγεθος του προγράμματος και οι περιορισμένοι 
πόροι που διαθέτει η Επιτροπή για τη διαχείρισή του περι -
ορίζουν αναγκαστικά τον άμεσο αντίκτυπο του προγράμμα -
τος. Ωστόσο, η τελική αξιολόγηση του προγράμματος LIFE+ 
καταλήγει στο συμπέρασμα ότι «ουσιαστικά όλα τα εξωτε -
ρικά ενδιαφερόμενα μέρη τα οποία ερωτήθηκαν και εξετά -
στηκαν (δικαιούχοι, εθνικά σημεία επαφής, μονάδες παρακο -
λούθησης και συντονισμού) συμφωνούν ότι το πρόγραμμα 
εφαρμόζεται σωστά και επιτυγχάνει τους στόχους του».ΠΆΡΆΤΗΡΗΣΕΙΣ
14.
Η πρόταση της Επιτροπής για νέο κανονισμό στοχεύει 
σαφώς στο μέρος του προγράμματος «Περιβάλλον και 
αποδοτικότητα των πόρων» (που αντιστοιχεί γενικά στη 
συνιστώσα «περιβαλλοντική πολιτική και διακυβέρνηση» 
του κανονισμού LIFE+). Αυτό γίνεται μέσω της δημιουργίας 
νέων (ολοκληρωμένων έργων) σε μικρό αριθμό θεματικών 
τομέων αλλά και με την καθιέρωση πολυετών προγραμμά -
των εργασίας στο πλαίσιο των οποίων οι θεματικές προτε -
ραιότητες θα καθορίζονται για την εν λόγω περίοδο.
Με εξαίρεση τη διάρκεια του πολυετούς προγράμματος 
εργασίας, η οποία αυξήθηκε σε 4 + 3 έτη, οι εν λόγω προ -
τάσεις της Επιτροπής εγκρίθηκαν από το Συμβούλιο και το 
Κοινοβούλιο.
16.
Η πρόταση για νέο κανονισμό LIFE προβλέπει να δίνεται 
μεγαλύτερη βαθμολογία στις προτάσεις που αφορούν ένα 
από τα θέματα των έργων που προσδιορίστηκαν στο πολυ -
ετές πρόγραμμα εργασίας. Αυτό θα περιορίσει σημαντικά 
τη δυνατότητα χρηματοδότησης έργων σε άλλους θεματι -
κούς τομείς, αλλά ταυτόχρονα θα μεταδώσει πολύ ισχυρό -
τερα το μήνυμα στους υποψηφίους σχετικά με θέματα στα 
οποία θα πρέπει να επικεντρωθεί η χρηματοδότηση.
19.
Η Επιτροπή συμμερίζεται τη γνώμη του Συνεδρίου σύμ -
φωνα με την οποία το σύστημα ενδεικτικών εθνικών επι -
χορηγήσεων που ισχύουν για το πρόγραμμα LIFE+ δεν 
κάλυψε τον στόχο του, δηλαδή να διασφαλιστεί καλύτερη 
γεωγραφική κατανομή των χορηγηθέντων ποσών.
20.
Η Επιτροπή συμμερίζεται επίσης τη γνώμη του Συνεδρίου 
σύμφωνα με την οποία οι ενδεικτικές εθνικές επιχορηγή -
σεις δυσχέραναν την ανταγωνιστική διαδικασία επιλογής 
έργων. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή πρότεινε να καταργηθούν 
πλήρως οι επιχορηγήσεις αυτές στο μελλοντικό πρόγραμμα 
όσον αφορά τα παραδοσιακά έργα.
Ωστόσο, στο κείμενο του νέου κανονισμού που συμφωνή -
θηκε μεταξύ των θεσμικών οργάνων, οι ενδεικτικές εθνικές 
επιχορηγήσεις θα διατηρηθούν για τα παραδοσιακά έργα 
μέχρι το 2017, και από το 2018 και μετά θα καταργηθούν 
τελείως.43
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 
ΤΗΣ  ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 21.
Η Επιτροπή επιθυμεί να επισημάνει ότι το αποτέλεσμα που 
ανέφερε το Συνέδριο προκύπτει από την εφαρμογή του 
κανονισμού. Επίσης, τονίζει ότι μόνο ένας μικρός αριθμός 
έργων επηρεάζεται κάθε χρόνο από τη διάταξη αυτή, είτε 
επειδή τα έργα επιλέχθηκαν με βάση το κριτήριο των εθνι -
κών επιχορηγήσεων είτε επειδή απορρίφθηκαν για τον ίδιο 
λόγο.
25.
Η Επιτροπή επιθυμεί να υπογραμμίσει τη δυσκολία που 
υπάρχει για την εξεύρεση λεπτής ισορροπίας μεταξύ ενός 
σχετικά μικρού αριθμού ευρέως καθορισμένων κριτηρίων 
ανάθεσης υποκείμενων σε συνολική βαθμολογία για όλα 
κριτήρια και ενός εκτενούς καταλόγου ερωτήσεων με χωρι -
στή βαθμολογία για κάθε ερώτηση.
Τα κριτήρια ανάθεσης που χρησιμοποιεί η Επιτροπή 
σήμερα, τα οποία επισημαίνονται στον ίδιο τον κανονισμό, 
δίνουν τη δυνατότητα στους αιτούντες να επικεντρώνονται 
στις πτυχές που είναι πιο σημαντικές για τις προτάσεις τους 
και να αγνοούν όσες είναι άνευ αντικειμένου. Η Επιτροπή 
πρέπει επίσης να λάβει υπόψη τους κινδύνους που αυξά -
νουν τον διοικητικό φόρτο και παρατείνουν τον απαιτού -
μενο χρόνο για την ολοκλήρωση της διαδικασίας επιλογής.
26.
Η Επιτροπή σημειώνει ότι ο καινοτόμος χαρακτήρας 
ή ο χαρακτήρας επίδειξης της πρότασης αποτελεί κριτή -
ριο επιλογής, σύμφωνα με τις διατάξεις του κανονισμού 
LIFE +. Επομένως, τα έργα, τα οποία δεν έχουν καινοτόμο 
χαρακτήρα ή χαρακτήρα επίδειξης, αποκλείονται στο στά -
διο τεχνικής επιλογής. Συνεπώς, οι παρατηρήσεις που έγι -
ναν σχετικά με την καινοτομία ή την επίδειξη στο στάδιο 
ανάθεσης αφορούν τον βαθμό του καινοτόμου χαρακτήρα 
ή του χαρακτήρα επίδειξης της πρότασης, εκτός από τις 
ελάχιστες απαιτήσεις που προβλέπονται στον κανονισμό.
27.
Η Επιτροπή επιθυμεί να επισημάνει ότι η διαφάνεια και 
η ισότητα ευκαιριών για όλους τους αιτούντες εξασφαλί -
ζονται πλήρως (εκτός από το θέμα των εθνικών επιχορη -
γήσεων που θίγεται σε άλλο τμήμα), δεδομένου ότι μαζί 
με την πρόσκληση υποβολής έργων δημοσιεύονται λεπτο -
μερείς κατευθυντήριες γραμμές για την αξιολόγησή τους. 
Κάθε αιτών γνωρίζει ακριβώς τον τρόπο με τον οποίο γίνε -
ται η αξιολόγηση των προτάσεων βάσει της οποίας πραγ -
ματοποιείται η βαθμολογία.
Ωστόσο, η Επιτροπή συμφωνεί ότι τα αποτελέσματα της 
αξιολόγησης των βασικών πτυχών, όπως ο καινοτόμος 
χαρακτήρας ή ο χαρακτήρας επίδειξης, καθώς και το δυνα -
μικό αναπαραγωγής των αποτελεσμάτων δεν διευκρινίζο -
νται σαφώς.Πλαίσιο 2
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η απαίτηση «για καινοτόμο χαρα -
κτήρα» που εμπεριέχεται στον κανονισμό LIFE δεν αφορά 
μόνο καινοτόμες τεχνολογίες ή μεθόδους αλλά και άλλες 
πτυχές όπως η καινοτομία διεργασιών, στο πλαίσιο της 
οποίας οι υφιστάμενες τεχνολογίες και μέθοδοι συνδυάζο -
νται με πιο αποτελεσματικό και/ή φιλικό προς το περιβάλ -
λον τρόπο.
Πλαίσιο 2 — Τρίτη παράγραφος
Λαμβανομένου υπόψη του καινοτόμου χαρακτήρα του 
έργου και των παρατηρήσεων που διατυπώθηκαν σχε -
τικά με τις άλλες πτυχές που καλύπτονται από το εν λόγω 
κριτήριο, η Επιτροπή θεωρεί ότι η βαθμολογία 6/10 είναι 
κατάλληλη.
28.
Η αξιολόγηση μιας πρότασης από έναν μεμονωμένο αξι -
ολογητή δεν μπορεί ποτέ να είναι απόλυτα αντικειμενική. 
Στο πρόγραμμα LIFE, η υποκειμενικότητα των μεμονωμέ -
νων αξιολογητών έχει μειωθεί σημαντικά χάρη στην απαί -
τηση δύο ή τριών ανεξάρτητων αξιολογήσεων και ομαδικής 
συνεδρίασης με όλους τους αξιολογητές και το προσωπικό 
της Επιτροπής προς συζήτηση των παρατηρήσεων και της 
βαθμολογίας.
32.
Η Επιτροπή σημειώνει ότι η καθιέρωση κοινών δεικτών 
υλοποιήσεων από την έναρξη του προγράμματος LIFE+ 
αντιπροσωπεύει σημαντική εξέλιξη σε σχέση με την κατά -
σταση που υπήρχε την εποχή του προγράμματος LIFE III 
και επιτρέπει ήδη την ενοποίηση δεικτών υλοποιήσεων 
όλων των έργων, τόσο από την άποψη των προτεινόμενων 
δράσεων όσο και από την άποψη των όντως εκτελούμενων 
δράσεων.
Η Επιτροπή συμφωνεί ότι, εκτός από τους ειδικούς ανά 
έργο μακροπρόθεσμους δείκτες παρακολούθησης, οι 
οποίοι προσδιορίζονται επί του παρόντος για κάθε έργο, θα 
μπορούσε να αναπτυχθεί ένα κοινό σύνολο δεικτών απο -
τελεσμάτων. Και τα δύο σύνολα δεικτών θα αξιολογούνται 
συστηματικά κατά τη διάρκεια των εκ των υστέρων ελέγ -
χων που πραγματοποιούνται ήδη σε ένα δείγμα περατωθέ -
ντων έργων, και οι κοινοί δείκτες αποτελεσμάτων μπορούν, 
ως εκ τούτου, να συγκεντρώνονται σε επίπεδο προγράμ -
ματος. Ενώ η διαδικασία αυτή θα συνεχίσει να περιορίζε -
ται σε ένα δείγμα περατωθέντων έργων, οι συγκεντρωτικοί 
δείκτες θα παρέχουν μια γενική εικόνα των αποτελεσμάτων 
του προγράμματος σε πιο μακροπρόθεσμη βάση.44
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 
ΤΗΣ  ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 33.
Τα περισσότερα έργα εφαρμόζουν πράγματι τα επικοινωνι -
ακά σχέδια «μετά το πρόγραμμα LIFE» που αναπτύχθηκαν 
κατά τη διάρκεια του έργου. Στα πορίσματα του Συνεδρίου 
διαπιστώνεται επίσης ποσοστό βιωσιμότητας που υπερ -
βαίνει κατά πολύ το «σύνηθες» ποσοστό επιτυχίας για και -
νοτόμα έργα, το οποίο είναι γενικά χαμηλότερο από 50 %, 
ακόμη και για έργα «αυξητικής καινοτομίας»2.
35.
Η Επιτροπή συμφωνεί ότι το θέμα της αναπαραγωγής 
έργων θα μπορούσε να προβάλλεται περισσότερο στις 
εκθέσεις των εκ των υστέρων επισκέψεων. Ωστόσο, επιση -
μαίνει ότι για την αξιολόγηση αυτού του θέματος έχει ζητη -
θεί στους εξωτερικούς παρακολουθητές να αναπτύξουν, 
στο πλαίσιο των εκ των υστέρων επισκέψεων, επαφές με 
άλλα ενδιαφερόμενα μέρη που δεν έχουν συμμετάσχει στο 
αρχικό πρόγραμμα LIFE.
36.
Βλ. απάντηση στο σημείο 32.
37.
Σύμφωνα με την Επιτροπή, οι περιοδικές αξιολογήσεις του 
προγράμματος επιτρέπουν σε σημαντικό βαθμό τη δειγμα -
τοληψία των αποτελεσμάτων. Η συχνότητα των αξιολογή -
σεων αυτών είναι πιο συνεκτική με τη διάρκεια των έργων 
σε αντίθεση με την προσπάθεια συνεχούς παρακολούθη -
σης στο επίπεδο του προγράμματος.
Κοινή απάντηση στο σημείο 39.δ) και ε)
Η Επιτροπή πιστεύει ότι η «βιωσιμότητα» και η «δυνατό -
τητα αναπαραγωγής» είναι δύο πτυχές της μακροπρόθε -
σμης επιτυχίας του έργου, οι οποίες πρέπει να εξετάζονται 
μαζί. Ένα έργο είναι επιτυχημένο όταν οι δραστηριότητές 
του συνεχίζονται μετά την περάτωσή του, στο πλαίσιο 
του ίδιου οργανισμού, αλλά και επίσης όταν συνεχίζονται 
σε άλλους οργανισμούς, ακόμη και αν, για οικονομικούς, 
κοινωνικούς και πολιτικούς λόγους, οι δραστηριότητες 
δεν εκτελούνται από τη δικαιούχο οντότητα της εν λόγω 
επιχορήγησης.
41.
Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι βαθμολογίες που δόθηκαν στα 
έργα ήταν γενικά επαρκώς αιτιολογημένες με βάση τις δια -
θέσιμες γνώσεις εκείνη την περίοδο.
2 Βλ., για παράδειγμα «Risks of Incremental, Differential, Radical, 
and Breakthrough Innovation Projects» στον δικτυακό τόπο 
InnovationManagement.se41. α) Πρώτη περίπτωση
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η αξιολόγηση του καινοτόμου 
χαρακτήρα ή του χαρακτήρα επίδειξης μιας πρότασης έγινε 
από δύο ή τρεις ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες στον σχε -
τικό τομέα με βάση τις γνώσεις που ήταν διαθέσιμες κατά 
τη στιγμή της αξιολόγησης. Επιπλέον, η ύπαρξη παρόμοιων 
έργων δεν αποκλείει τη δυνατότητα ότι καθένα από αυτά 
έχει καινοτόμα χαρακτηριστικά που δικαιολογούν τη χρη -
σιμοποίηση κεφαλαίων του προγράμματος LIFE.
Πλαίσιο 3
Η Επιτροπή σημειώνει ότι οι αξιολογητές δήλωσαν σαφώς 
ότι ο καινοτόμος χαρακτήρας έγκειται στην κλίμακα της 
επίδειξης.
41. β) Πρώτη περίπτωση
Η Επιτροπή επιθυμεί να επισημάνει ότι ο προσδιορι -
σμός των πιθανών εμποδίων και, στο μέτρο του δυνατού, 
η εξεύρεση λύσεων αποτελούν σημαντική συνιστώσα των 
καινοτόμων έργων ή έργων επίδειξης. Η ύπαρξη τέτοιων 
εμποδίων δεν είναι επαρκής λόγος για την απόρριψη της 
χρηματοδότησης, δεδομένου ότι η εξεύρεση λύσης για την 
υπέρβαση των εμποδίων αυτών αποτελεί συχνά το σημα -
ντικότερο μέρος ενός έργου.
Η Επιτροπή επισημαίνει, επίσης, ότι δεν υπάρχει λόγος να 
θεωρείται ότι τα εμπόδια που δεν εντοπίστηκαν από εμπει -
ρογνώμονες στους σχετικούς τομείς κατά την αξιολόγηση 
θα μπορούσαν ή θα έπρεπε να είχαν εντοπιστεί.
Πλαίσιο 4
Προοπτικές όσον αφορά τη βιωσιμότητα 
των έργων
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η σχετικά χαμηλή βαθμολογία 
που έλαβε το πρώτο ισπανικό έργο όσον αφορά το κρι -
τήριο που αφορά την αξιολόγηση της βιωσιμότητας του 
έργου οφείλεται σε εγγυήσεις που θεωρήθηκαν ανεπαρκείς 
στο επίπεδο της βιωσιμότητας. Ωστόσο, δεδομένου ότι το 
επίπεδο αυτό ήταν μόνο ένας από τους παράγοντες που 
αξιολογήθηκαν, η βαθμολογία που προέκυψε εξακολου -
θούσε να είναι επαρκής για τη χρηματοδότηση του έργου.
Νομικό εμπόδιο σχετικά με την αναπαραγωγή 
έργων
Όσον αφορά το δεύτερο ισπανικό έργο, η Επιτροπή επιση -
μαίνει ότι η νομοθετική διαδικασία απαιτεί, στις περισσό -
τερες περιπτώσεις, περισσότερο χρόνο από ό,τι η τεχνική 
απόδειξη της βιωσιμότητας μιας συγκεκριμένης λύσης. Ένα 
έργο μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην τροφοδότηση 
της βάσης γνώσεων στην οποία στηρίζονται οι αρμόδιοι 
λήψης αποφάσεων, αλλά εναπόκειται στους νομοθέτες να 
εξάγουν τα οικεία συμπεράσματα.45
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 
ΤΗΣ  ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Οικονομικά εμπόδια για την αναπαραγωγή έργων
Όσον αφορά το γαλλικό έργο, η Επιτροπή επισημαίνει ότι 
οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις ενός έργου δεν είναι ανα -
γκαστικά άμεσες. Δεδομένης της δεσπόζουσας θέσης του 
στον τομέα της υαλουργίας, με εγκαταστάσεις και γραφεία 
σε όλη την Ευρώπη και σε 72 χώρες, ήταν σαφές ότι, εφό -
σον το έργο μπορούσε να αναπτύξει μια τεχνικά και οικο -
νομικά βιώσιμη λύση για τη μείωση των περιβαλλοντικών 
επιπτώσεων της παραγωγής υάλου, η λύση αυτή θα εφαρ -
μοζόταν σταδιακά στις περισσότερες, αν όχι σε όλες, τις 
εγκαταστάσεις και θα είχε πολύ σημαντικό αντίκτυπο για το 
περιβάλλον.
41. γ) Περίπτωση
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η αξιολόγηση του ενδιαφέροντος 
μιας πρότασης για την ΕΕ εμπίπτει ρητά στα καθήκοντα των 
αξιολογητών. Η Επιτροπή θεωρεί επίσης ότι το παράδειγμα 
που ανέφερε το Συνέδριο είχε αξιολογηθεί σωστά από τους 
αξιολογητές.
Πλαίσιο 5
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι στην πρόταση αυτή γινόταν 
σαφής αναφορά σε έναν από τους τομείς προτεραιότητας 
που ορίζονται στο άρθρο 4, παράγραφος 2, στοιχείο α), 
του κανονισμού LIFE III, στο οποίο προβλέπεται ότι «ενσω -
ματώνουν προβληματισμούς σχετικά με το περιβάλλον και 
τη βιώσιμη ανάπτυξη στο χωροταξικό σχεδιασμό και στην 
αξιοποίηση της γης, συμπεριλαμβανομένων των αστικών και 
παράκτιων περιοχών». Συγχρόνως, οι δράσεις που το Συνέ -
δριο ορίζει ως μέτρα για την «προστασία της φύσης» καλύ -
πτονται από την οδηγία-πλαίσιο στον τομέα του ύδατος και, 
επομένως, εμπίπτουν επίσης σαφώς στο πεδίο εφαρμογής 
του προγράμματος LIFE — Περιβάλλον.
Επιπλέον, το άρθρο 4, παράγραφος 6, στοιχείο η), του κανο -
νισμού LIFE III προσδιορίζει σαφώς ότι τα κριτήρια που 
«προάγουν την ενσωμάτωση περιβαλλοντικών μελημάτων 
σε δραστηριότητες των οποίων οι κύριοι στόχοι είναι οικο -
νομικοί και κοινωνικοί» είναι κριτήρια βάσει των οποίων θα 
πρέπει να αξιολογούνται τα έργα.
43.
Το εύλογο των δαπανών αποτελεί πάγιο προβληματισμό του 
προσωπικού των διοικητικών μονάδων του προγράμματος 
LIFE που ασχολείται με το οικονομικό σκέλος του προγράμ -
ματος και οι παρακολουθητές καλούνται σαφώς να δηλώ -
σουν εάν θεωρούν ότι οι εν λόγω δαπάνες δεν είναι εύλογες.
Ωστόσο, η Επιτροπή επισημαίνει ότι οι δαπάνες ποικίλλουν σε 
πολύ μεγάλο βαθμό από το ένα κράτος μέλος στο άλλο, όπως 
και από τη μια περιοχή στην άλλη εντός του ίδιου κράτους 
μέλους. Οι δαπάνες προσωπικού, συγκεκριμένα, δεν εξαρτώ -
νται μόνον από τα προς εκτέλεση καθήκοντα, αλλά και από 
την τοποθεσία, το επίπεδο απαιτούμενης τεχνικής επάρκειας, 
τον τεχνικό τομέα, την οικογενειακή κατάσταση κ.λπ.Όσον αφορά τη βιωσιμότητα και τη δυνατότητα αναπαρα -
γωγής των έργων, η Επιτροπή συμφωνεί ότι το σημείο αυτό 
δεν θίγεται πάντα σαφώς από τον παρακολουθητή κατά τη 
διάρκεια του έργου και παρουσιάζεται μόνο με συστηματικό 
τρόπο κατά την αξιολόγηση στο στάδιο της τελικής έκθεσης.
44.
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι, ενώ οι εξωτερικοί παρακολου -
θητές και οι εξωτερικοί αξιολογητές είναι κατά κύριο λόγο 
τεχνικοί εμπειρογνώμονες, οι τελικές αποφάσεις σχετικά 
με την επιλεξιμότητα των δαπανών λαμβάνονται από την 
Επιτροπή επίσης με βάση τους δικούς της οικονομικούς 
εμπειρογνώμονες.
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η εκτίμηση του εύλογου χαρακτήρα 
του συνόλου των δαπανών όλων των έργων αποτελεί μέρος 
της αξιολόγησης που πραγματοποιείται από εξωτερικούς 
παρακολουθητές και τους καθ’ ύλη αρμοδίους υπαλλήλους 
της Επιτροπής, με βάση τις γνώσεις τους για τις τοπικές συν -
θήκες και τους τεχνικούς τομείς στους οποίους εργάζονται 
και λαμβανομένων υπόψη, στο μέτρο του δυνατού, τυχόν 
ειδικών προϋποθέσεων που μπορεί να επηρεάσουν τις εν 
λόγω δαπάνες.
Βλ. επίσης απάντηση της Επιτροπής στο σημείο 45.
45.
Η Επιτροπή συμφωνεί ότι οι δαπάνες προσωπικού αντιπρο -
σωπεύουν σημαντικό μέρος των δαπανών των έργων που 
χρηματοδοτούνται βάσει του προγράμματος LIFE+. Λόγω 
των προβλημάτων που επισημάνθηκαν από το Συνέδριο 
κατά τον καθορισμό των εύλογων δαπανών για διάφορα 
καθήκοντα σε διάφορες τοποθεσίες, αλλά και των προβλη -
μάτων παρακολούθησης των δαπανών προσωπικού, καθώς 
και της δυσκολίας για τους δικαιούχους να παρακολουθούν 
την εξέλιξη των δαπανών αυτών με επαληθεύσιμο τρόπο, 
η Επιτροπή πρότεινε, για τον μελλοντικό κανονισμό LIFE, να 
καταργηθεί τελείως η επιλεξιμότητα των δαπανών προσω -
πικού και να αντισταθμιστεί με την αύξηση του ποσοστού 
συγχρηματοδότησης για τις λοιπές επιλέξιμες δαπάνες.
46.
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι μια λεπτομερής ανάλυση των 
διακυμάνσεων των δαπανών προσωπικού, λόγω του μεγά -
λου αριθμού των παραγόντων που επηρεάζουν τις δαπά -
νες αυτές, μπορεί να έχει πολύ υψηλό κόστος που θα ήταν 
δύσκολο να αιτιολογηθεί σε σύγκριση με τα κέρδη που μπο -
ρεί να προκύψουν.
Η Επιτροπή επισημαίνει, επίσης, ότι τα υψηλά ποσοστά που 
δηλώνονται σε ορισμένα έργα αφορούν πάντα προσωπικό 
που βρίσκεται σε διευθυντικές θέσεις. Επομένως, τα σχετικά 
συνολικά ποσά είναι συνήθως μικρά.46
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 
ΤΗΣ  ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 47.
Η Επιτροπή συμφωνεί με το Συνέδριο ότι η κριτική ανάλυση 
της διάδοσης, της βιωσιμότητας και της αναπαραγωγής των 
προτεινόμενων από τους δικαιούχους μέτρων θα πρέπει να 
αποτελεί πιο εμφανές τμήμα όλων των αξιολογήσεων από 
τους εξωτερικούς παρακολουθητές και από το προσωπικό 
της Επιτροπής, όχι μόνο στο τέλος του έργου αλλά και καθ’  
όλη της διάρκειά του.
Πλαίσιο 6
Η Επιτροπή παρατηρεί ότι το πρόβλημα της βιωσιμότητας 
του ισπανικού έργου επισημάνθηκε από τον παρακολουθητή 
πολύ γρήγορα μετά την έναρξη του έργου και αυτό είχε ως 
αποτέλεσμα την επιμονή της Επιτροπής όσον αφορά το 
αίτημα πραγματοποίησης επαρκών δοκιμών για την επικύ -
ρωση των προτεινόμενων λύσεων. Στο τέλος του έργου, το 
επίπεδο των δοκιμών που πραγματοποιήθηκαν κρίθηκε ότι 
εξακολουθούσε να είναι ανεπαρκές. Το γεγονός αυτό εξηγεί 
την παρατήρηση του παρακολουθητή σχετικά με την ανάγκη 
περαιτέρω μελετών.
Ωστόσο, παράλληλα, καταβλήθηκαν σημαντικές προσπά -
θειες για τη διάδοση των εργασιών του έργου και ο παρα -
κολουθητής θεωρεί ότι, μόλις τα αποτελέσματα του έργου 
δοκιμαστούν πλήρως, θα καταστούν μεταβιβάσιμα.
Όσον αφορά το ιταλικό έργο, η Επιτροπή παρατηρεί ότι 
η χρηματοδότηση έργων με καινοτόμο χαρακτήρα ή χαρα -
κτήρα προς επίδειξη εμπεριέχει εγγενείς κινδύνους που δεν 
μπορούν να αγνοηθούν. Είναι δυνατόν δυνητικοί χρήστες 
να χάσουν το ενδιαφέρον τους για κάποια περιβαλλοντική 
λύση λόγω νέων οικονομικών συνθηκών, τροποποίησης της 
νομοθεσίας ή για άλλους λόγους. Την εποχή αυτή, η Επι -
τροπή, λαμβάνοντας υπόψη τις επενδύσεις που έχουν ήδη 
πραγματοποιηθεί στο πλαίσιο του έργου, έκρινε ότι η δοκιμή 
της λύσης από επιχειρηματικό εταίρο του δικαιούχου αποτε -
λούσε αποδεκτή λύση.
48.
Οι παρακολουθητές, καθώς και οι καθ’ ύλη αρμόδιοι υπάλλη -
λοι της Επιτροπής, αναλαμβάνουν την ευθύνη για τις δηλώ -
σεις τους. Είναι φυσικό, σε ορισμένες περιπτώσεις, η αξιολό -
γησή τους να συμπίπτει με την αξιολόγηση του δικαιούχου.
Πλαίσιο 7 — Δεύτερη παράγραφος
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η ομάδα παρακολούθησης ενέκρινε 
την αξιολόγηση που πραγματοποιήθηκε από τον δικαιούχο.49.
Η Επιτροπή επιθυμεί να τονίσει ότι καμία από τις αδυναμίες 
που εντόπισε το Συνέδριο δεν αφορά την πραγματική και 
αποτελεσματική εφαρμογή των δράσεων που προβλέπονται 
στις συμφωνίες επιχορήγησης. Μολονότι η Επιτροπή συμ -
φωνεί ότι η διάδοση και η βιωσιμότητα των αποτελεσμά -
των των έργων αποτελεί σημαντικό στοιχείο, η πραγματική 
εφαρμογή των δράσεων των έργων δεν μπορεί να θεωρηθεί 
ότι έχει τελείως προαιρετική σημασία.
50.
Η Επιτροπή συμμερίζεται την άποψη του Συνεδρίου. Ενώ 
η διάδοση των αποτελεσμάτων αποτελούσε πάντα υποχρε -
ωτικό μέρος κάθε έργου χρηματοδοτούμενου από το πρό -
γραμμα LIFE, οι υποχρεώσεις στο πλαίσιο αυτό προσδιορί -
στηκαν καλύτερα από την αρχή του προγράμματος LIFE+. 
Η Επιτροπή δημοσίευσε, επίσης, παραδείγματα ορθής πρα -
κτικής για τη διάδοση των εγγράφων και αύξησε σημαντικά 
τις προσπάθειες που καταβάλλει για την προώθηση της διά -
δοσης των αποτελεσμάτων με τη δημοσίευση των θεματι -
κών φυλλαδίων και την οργάνωση και/ή τη συμμετοχή σε 
θεματικές «πλατφόρμες συνεδριάσεων».
51.
Η παρατήρηση του Συνεδρίου βασίζεται σε έργα, τα οποία 
ως επί το πλείστον διέπονται από τον κανονισμό LIFE III. 
Η Επιτροπή αύξησε σημαντικά τις απαιτήσεις που επιβάλλο -
νται στους δικαιούχους από το 2007 σχετικά με ό,τι αφορά 
τη διάδοση των αποτελεσμάτων.
Επιπλέον, τα περισσότερα έργα του προγράμματος LIFE III, 
που έγιναν αντικείμενο ελέγχου από το Συνέδριο, διαθέτουν 
επικαιροποιημένο δικτυακό τόπο, μολονότι δεν έχουν καμία 
συμβατική υποχρέωση γι’ αυτό.
52.
Βλ. απάντηση στο σημείο 51.
54.
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι το εργαλείο «LIFE ανά θέμα» 
έχει προστεθεί σχετικά πρόσφατα στον δικτυακό τόπο του 
προγράμματος LIFE και οι τρέχουσες αδυναμίες του είναι 
γνωστές στην Επιτροπή, η οποία θα τις αντιμετωπίσει μόλις 
το επιτρέψουν οι υφιστάμενοι πόροι. Θα πρέπει, επίσης, να 
σημειωθεί ότι το εργαλείο αυτό αποτελεί απλώς έναν δια -
φορετικό τρόπο εξεύρεσης πληροφοριών ανά θέμα, ενώ οι 
υποκείμενες πληροφορίες που αφορούν κάθε έργο είναι, σε 
όλες τις περιπτώσεις, διαθέσιμες στη βάση δεδομένων των 
έργων. Ως εκ τούτου, δεν υπάρχει κανένας σύνδεσμος ανά -
μεσα στην ατελή σύσταση του εργαλείου «LIFE ανά θέμα» 
και στη διαθεσιμότητα πλήρων και επικαιροποιημένων πλη -
ροφοριών για τα έργα.47
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 
ΤΗΣ  ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 56.
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι οι περισσότεροι δικτυακοί 
τόποι αφορούν έργα του προγράμματος LIFE III (πριν 
από το 2007), οι οποίοι δημιουργήθηκαν πριν από την 
ανάπτυξη των τρεχουσών κατευθυντήριων γραμμών της 
Επιτροπής.
58.
Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι σχεδόν όλα τα έργα στα οποία 
πραγματοποιήθηκε επίσκεψη υπόκεινται στους κανόνες 
σχετικά με τη διάδοση των αποτελεσμάτων που εφαρμόζο -
νται στα έργα του προγράμματος LIFE III. Από την έναρξη 
εφαρμογής του προγράμματος LIFE+, οι κανόνες αυτοί έγι -
ναν πολύ πιο αυστηροί και η Επιτροπή έχει τη δυνατότητα, 
την οποία χρησιμοποιεί συχνά, να επιμένει στο πλαίσιο των 
δικαιούχων, ώστε να βελτιώσουν τις δραστηριότητες επι -
κοινωνίας και διάδοσης.
Η Επιτροπή σημειώνει επίσης ότι, στις περισσότερες περι -
πτώσεις, εφαρμόζονται επικοινωνιακά σχέδια «μετά το πρό -
γραμμα LIFE», ακόμη και αν δεν υπάρχει καμία συμβατική 
υποχρέωση γι αυτό.
59.
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η πρόθεση του νομοθέτη, με 
το άνοιγμα της συμμετοχής στο πρόγραμμα LIFE σε όλους 
τους φορείς του δημόσιου ή του ιδιωτικού τομέα, ήταν να 
καταστεί δυνατή η χρηματοδότηση έργων τα οποία, ενώ 
δημιουργούν, ενδεχομένως, πλεονεκτήματα για τους δικαι -
ούχους, έχουν επίσης κατάλληλο δυναμικό για την αντιμε -
τώπιση σημαντικών περιβαλλοντικών προβλημάτων.
60.
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι, επί του παρόντος, διοργανώνει 
συνεδριάσεις θεματικής πλατφόρμας για την προώθηση της 
ανταλλαγής εμπειριών όχι μόνο μεταξύ των δικαιούχων του 
προγράμματος LIFE αλλά και άλλων επαγγελματιών στους 
ίδιους τομείς. Η Γ Δ Περιβάλλοντος και οι αρμόδιες διοι -
κητικές της μονάδες για την εν λόγω πολιτική στον τομέα 
αυτό συμμετείχαν σε αρκετές εκδηλώσεις και το γεγονός 
αυτό ενεθάρρυνε τις ανταλλαγές με τους αρμόδιους για τις 
πολιτικές εξελίξεις. Τα γεγονότα αυτά, σε σχεδόν όλες τις 
περιπτώσεις, διοργανώνονται σε συνεργασία και/ή με τη 
συμμετοχή των εθνικών σημείων αναφοράς του προγράμ -
ματος LIFE.Πλαίσιο 8 — Δεύτερη παράγραφος
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι ο δικτυακός τόπος του έργου, 
μολονότι δεν επικαιροποιήθηκε μετά το πέρας του έργου, 
περιείχε την πλήρη τελική τεχνική έκθεση του έργου, παρέ -
χοντας έτσι ένα καλό επίπεδο τεχνικών λεπτομερειών 
σχετικά με τα συμπεράσματα του έργου. Επίσης, η δικαι -
ούχος διάδοσε ευρέως το έργο και τα αποτελέσματά του 
με τη συμμετοχή του στις κυριότερες εμπορικές εκθέσεις, 
καθώς και με τη διοργάνωση επισκέψεων στις σχετικές 
εγκαταστάσεις.
Δεδομένου του σχετικά μικρού μεγέθους του εν λόγω 
τομέα και του περιορισμένου αριθμού έργων που χρηματο -
δοτούνται στον πλαίσιό του, η Επιτροπή δεν προχώρησε σε 
συμπληρωματικές δραστηριότητες διάδοσης (δημοσιεύσεις 
και/ή συνεδριάσεις θεματικής πλατφόρμας).
62.
Η Επιτροπή επιθυμεί να επισημάνει ότι το ποσοστό επι -
τυχίας που διαπίστωσε το Συνέδριο είναι σημαντικά υψη -
λότερο από το «σύνηθες» ποσοστό επιτυχίας καινοτόμων 
έργων, το οποίο είναι γενικά χαμηλότερο από 50 %, ακόμη 
και για έργα «αυξητικής καινοτομίας»3.
Η Επιτροπή θεωρεί επίσης ότι η βιωσιμότητα και η δυνατό -
τητα αναπαραγωγής είναι στενά συνδεδεμένες. Η Επιτροπή 
θεωρεί ότι μπορεί να αποκομιστούν τα ίδια περιβαλλοντικά 
οφέλη, ανεξάρτητα από το κατά πόσον ένα έργο συνεχίζε -
ται από τον ίδιο ή από διαφορετικό οργανισμό.
63.
Βλ. απαντήσεις στα σημεία 51 και 58.
3 Βλ., για παράδειγμα «Risks of Incremental, Differential, Radical, 
and Breakthrough Innovation Projects» στον δικτυακό τόπο 
InnovationManagement.se48
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 
ΤΗΣ  ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΥΜΠΕΡΆΣΜ ΆΤΆ ΚΆΙ ΣΥΣΤΆΣΕΙΣ
65.
Η Επιτροπή, στην πρότασή της για το νέο πρόγραμμα LIFE, 
έλαβε μέτρα για να βελτιώσει τον σχεδιασμό της συνιστώ -
σας που αφορά το περιβάλλον.
Επιπλέον, η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η τελική αξιολόγηση 
του προγράμματος LIFE+4 καταλήγει στο συμπέρασμα ότι 
«ουσιαστικά όλα τα εξωτερικά ενδιαφερόμενα μέρη που 
ερωτήθηκαν και εξετάστηκαν (δικαιούχοι, εθνικά σημεία 
επαφής, μονάδες παρακολούθησης και συντονισμού) συμ -
φωνούν ότι το πρόγραμμα είναι σχεδιασμένο έτσι ώστε να 
επιτυγχάνει τους στόχους του» και ότι «γενικά, οι διαδικα -
σίες εφαρμογής, παρακολούθησης και αξιολόγησης συμ -
βάλλουν ήδη στην επίτευξη των στόχων κάθε έργου και, ως 
εκ τούτου, στη χρησιμότητα της παρέμβασης».
66.
Η πρόταση της Επιτροπής για νέο κανονισμό στοχεύει 
σαφώς στο μέρος του προγράμματος «Περιβάλλον και 
αποδοτικότητα των πόρων» (που αντιστοιχεί γενικά στο 
σκέλος «Περιβαλλοντική πολιτική και διακυβέρνηση» του 
κανονισμού LIFE+). Αυτό γίνεται με τη δημιουργία νέων 
έργων (ολοκληρωμένων έργων) σε μικρό αριθμό θεματικών 
τομέων, αλλά και με την καθιέρωση πολυετών προγραμμά -
των εργασίας στο πλαίσιο των οποίων οι θεματικές προτε -
ραιότητες θα καθορίζονται για την εν λόγω περίοδο.
Με εξαίρεση τη διάρκεια του πολυετούς προγράμματος 
εργασίας, η οποία αυξήθηκε σε 4 + 3 έτη, οι εν λόγω προ -
τάσεις της Επιτροπής εγκρίθηκαν από το Συμβούλιο και το 
Κοινοβούλιο.
Σύσταση 1
Η Επιτροπή συμφωνεί με τη σύσταση του Συνεδρίου και 
πρότεινε μικρότερο αριθμό προτεραιοτήτων και στόχων 
για τον μελλοντικό κανονισμό LIFE.
67.
Η Επιτροπή συμμερίζεται τη γνώμη του Συνεδρίου σύμ -
φωνα με την οποία το σύστημα ενδεικτικών εθνικών επι -
χορηγήσεων που ισχύουν για το πρόγραμμα LIFE + δεν 
κάλυψε τον στόχο του, δηλαδή να διασφαλιστεί καλύτερη 
γεωγραφική κατανομή των χορηγηθέντων ποσών.
4 Βλ. Ecorys, «Final Evaluation of the Implementation of the LIFE+ 
Regulation», (2012), σ. 10 (Τελική αξιολόγηση της εφαρμογής του 
κανονισμού LIFE +).Η Επιτροπή συμμερίζεται επίσης τη γνώμη του Συνεδρίου 
σύμφωνα με την οποία οι ενδεικτικές εθνικές επιχορηγή -
σεις δυσχέραναν την ανταγωνιστική διαδικασία επιλογής 
έργων. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή πρότεινε να καταργηθούν 
πλήρως οι επιχορηγήσεις αυτές στο μελλοντικό πρόγραμμα 
όσον αφορά τα παραδοσιακά έργα.
Ωστόσο, στο κείμενο του νέου κανονισμού που συμφωνή -
θηκε μεταξύ των θεσμικών οργάνων, οι ενδεικτικές εθνικές 
επιχορηγήσεις θα διατηρηθούν για τα παραδοσιακά έργα 
μέχρι το 2017, και από το 2018 και μετά θα καταργηθούν 
τελείως.
Σύσταση 2
Η Επιτροπή συμφωνεί με τη σύσταση του Συνεδρίου. Για 
τον μελλοντικό κανονισμό LIFE, η Επιτροπή πρότεινε να 
καταργηθούν οι εθνικές επιχορηγήσεις για τα παραδοσιακά 
έργα και, παράλληλα, να διατηρηθεί ένα σύστημα γεωγρα -
φικής εξισορρόπησης για ολοκληρωμένα έργα.
68.
Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι εν λόγω πτυχές δεν αξιολογήθη -
καν ορθά με βάση τις διαθέσιμες πληροφορίες την εποχή 
αυτή.
Σύσταση 3
Η Επιτροπή συμφωνεί ότι τα αποτελέσματα της αξιολόγη -
σης των βασικών πτυχών, όπως ο καινοτόμος χαρακτήρας 
ή ο χαρακτήρας επίδειξης, καθώς και το δυναμικό αναπα -
ραγωγής των αποτελεσμάτων, θα μπορούσαν να καταστούν 
πιο σαφή, και οι αξιολογητές θα λάβουν σχετικές κατάλλη -
λες οδηγίες.
69.
Η Επιτροπή σημειώνει ότι η καθιέρωση κοινών δεικτών 
υλοποιήσεων από την έναρξη του προγράμματος LIFE + 
αποτελεί σημαντική εξέλιξη σε σχέση με την κατάσταση 
που υπήρχε στο πρόγραμμα LIFE III και επιτρέπει ήδη την 
ενοποίηση δεικτών υλοποιήσεων όλων των έργων, τόσο 
από την άποψη των προτεινόμενων δράσεων όσο και από 
την άποψη των όντως εκτελούμενων δράσεων.49
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 
ΤΗΣ  ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Σύσταση 4
Η Επιτροπή συμφωνεί ότι, εκτός από τους ειδικούς ανά 
έργο μακροπρόθεσμους δείκτες παρακολούθησης, οι 
οποίοι προσδιορίζονται επί του παρόντος για κάθε έργο, θα 
μπορούσε να αναπτυχθεί ένα κοινό σύνολο δεικτών απο -
τελεσμάτων. Και τα δύο σύνολα δεικτών θα αξιολογούνται 
συστηματικά κατά τη διάρκεια των εκ των υστέρων ελέγ -
χων που πραγματοποιούνται ήδη σε ένα δείγμα περατωθέ -
ντων έργων και οι κοινοί δείκτες αποτελεσμάτων μπορούν, 
ως εκ τούτου, να συγκεντρώνονται σε επίπεδο προγράμ -
ματος. Ενώ η διαδικασία αυτή θα συνεχίσει να περιορίζε -
ται σε ένα δείγμα περατωθέντων έργων, οι συγκεντρωτικοί 
δείκτες θα παρέχουν μια γενική εικόνα των αποτελεσμάτων 
του προγράμματος σε πιο μακροπρόθεσμη βάση.
70.
Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι βαθμολογίες που δόθηκαν στα 
έργα ήταν γενικά επαρκώς αιτιολογημένες με βάση τις δια -
θέσιμες γνώσεις εκείνη την περίοδο.
71.
Το εύλογο των δαπανών των έργων είναι μια από τις πτυχές 
που εξετάζει η Επιτροπή πριν προβεί σε πληρωμή.
Η Επιτροπή συμφωνεί ότι η βιωσιμότητα και η δυνατότητα 
αναπαραγωγής έργων θα πρέπει να αξιολογούνται σαφώς 
από την αρχή του έργου και όχι μόνο κατά την αξιολόγηση 
στο πλαίσιο των τελικών εκθέσεων.
Σύσταση 5
Η Επιτροπή συμφωνεί με τη σύσταση του Συνεδρίου. Το 
εύλογο όλων των δαπανών αξιολογείται από τους παρα -
κολουθητές και τους καθ’ ύλη αρμοδίους υπαλλήλους της 
Επιτροπής με βάση όλες τις διαθέσιμες πληροφορίες. Η Επι -
τροπή θα μελετήσει τρόπους για τη συνεχή βελτίωση αυτής 
της αξιολόγησης.
72.
Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι νέες απαιτήσεις διάδοσης που 
θεσπίστηκαν το 2007 με τον κανονισμό LIFE+ βελτίωσαν 
τη διάδοση των αποτελεσμάτων των έργων. Ωστόσο, η Επι -
τροπή θα συνεχίσει, στο μέτρο του δυνατού, να βελτιώνει 
τη διάδοση των αποτελεσμάτων.
Η Επιτροπή σημειώνει, επίσης, ότι το ποσοστό βιωσιμότη -
τας και/ή αναπαραγωγής των αποτελεσμάτων των έργων 
του προγράμματος LIFE — Περιβάλλον, το οποίο διαπί -
στωσε το Συνέδριο, είναι σημαντικά υψηλότερο από το 
«σύνηθες» ποσοστό επιτυχίας των καινοτόμων έργων όπως 
περιγράφεται στην επιστημονική βιβλιογραφία.Σύσταση 6 α) και β)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι νέες απαιτήσεις διάδοσης που 
θεσπίστηκαν το 2007 με τον κανονισμό LIFE+ βελτίωσαν 
τη διάδοση των αποτελεσμάτων των έργων. Ωστόσο, η Επι -
τροπή θα συνεχίσει, στο μέτρο του δυνατού, να βελτιώνει 
τη διάδοση των αποτελεσμάτων.
Η Επιτροπή συμφωνεί ότι η βιωσιμότητα και η δυνατότητα 
αναπαραγωγής έργων θα πρέπει να αξιολογούνται σαφέ -
στερα από την αρχή του έργου και όχι μόνο στο πλαίσιο 
των τελικών εκθέσεων. Ωστόσο, η Επιτροπή επισημαίνει ότι 
αυτό συμβαίνει ήδη όσον αφορά τις δράσεις διάδοσης.
Σύσταση 6 γ)
Από τις νομικές συμβουλές που έλαβε η Επιτροπή προκύ -
πτει ότι δεν μπορεί να επιβάλει στους δικαιούχους υποχρε -
ώσεις μετά τη σύναψη της σύμβασης. Η Επιτροπή συμφωνεί 
ότι ένα σύστημα δηλώσεων προαιρετικού χαρακτήρα θα 
μπορούσε να είναι χρήσιμο και, στην πράξη, πολλοί δικαι -
ούχοι ήδη ενημερώνουν συστηματικά την Επιτροπή σχετικά 
με τη συνέχεια που δίνεται στα έργα. Ωστόσο, η συστημα -
τική παρακολούθηση των πληροφοριών αυτών ενδέχεται 
να απαιτήσει σημαντική αύξηση των διαθέσιμων πόρων για 
τη διαχείριση του προγράμματος.50
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013  – Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριo
Ειδική έκθεση αριθ. 15/2013
Υπήρξε αποτελεσματική η συνιστώσα «Περιβάλλον» του προγράμματος LIFE;
Λουξεμβούργο: Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης
2013 — 50 σ. — 21 × 29,7 cm
ISBN 978-92-9241-496-2
doi:10.2865/ 75513

ΠΩΣ Θ Ά ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΕΙΤΕ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΕ
Δωρεάν εκδόσεις:
•		ένα	αντίτυπο:
 από το EU Bookshop ( http://bookshop.europa.eu )·
•		περισσότερα	 από	ένα	αντίτυπα	 ή	αφίσες/χάρτες:	
από τις αντιπροσωπείες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ( http://ec.europa.eu/represent_el.htm ), 
από τα γραφεία εκπροσώπησης στις εκτός ΕΕ χώρες ( http://eeas.europa.eu/delegations/index_el.htm ), 
επικοινωνώντας με την υπηρεσία Άμεση Ευρώπη ( http://europa.eu/europedirect/index_el.htm ) 
ή καλώντας τον αριθμό 00 800 6 7 8 9 10 11 (δωρεάν τηλεφωνικός αριθμός από όλη την Ένωση) (*).
(*)  Οι πληροφορίες παρέχονται δωρεάν, και οι κλήσεις είναι γενικώς δωρεάν (ενδέχεται όμως κάποιες κλήσεις που πραγματοποιούνται μέσω 
ορισμένων τηλεπικοινωνιακών φορέων ή από τηλεφωνικούς θαλάμους ή ξενοδοχεία να χρεώνονται).
Εκδόσεις επί πληρωμή:
•	 από	το	EU	Bookshop	 (http://bookshop.europa.eu ).
Συνδρομές επί πληρωμή:
•		μέσω	των	εμπορικών	 αντιπροσώπων	 της	Υπηρεσίας	 Εκδόσεων	 της	Ευρωπαϊκής	 Ένωσης	
(http://publications.europa.eu/others/agents/index_el.htm ).
QJ-AB-13-015- EL-C
ΕΥΡΏΠΑΪΚΟ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙO
ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «LIFE» ΕΙΝΑΙ ΕΝΑ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΉΣ ΕΕ ΜΕ ΣΚΟΠΟ ΤΉΝ 
ΑΜΕΣΉ ΧΡΉΜΑΤΟΔΟΤΉΣΉ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΏΝ ΘΕΜΑΤ ΏΝ. ΒΑΣΙΚΟΣ ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΕΙΝΑΙ 
ΝΑ ΣΥΜΒΑΛΛΕΙ ΣΤΉΝ ΑΝΑΠΤΥΞΉ ΤΉΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΉΣ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΤΉΣ ΕΕ. ΤΜΉΜΑ 
ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΥΓΧΡΉΜΑΤΟΔΟΤΕΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΑ Ή ΧΡΉΣΙΜΑ ΠΡΟΣ ΕΠΙΔΕΙΞΉ ΠΕ -
ΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΑ ΕΡΓ Α, ΏΣΤΟΣΟ, ΔΕΔΟΜΕΝΟΥ ΤΟΥ ΣΧΕΤΙΚΑ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΟΥ ΠΡΟΫΠΟΛΟ -
ΓΙΣΜΟΥ ΤΟΥΣ, Ή ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤ ΉΤΑ Τ ΏΝ ΧΡΉ ΜΑΤΟΔΟΤΟΥΜΕΝΏΝ ΕΡΓ ΏΝ ΕΞΑΡΤΑΤΑΙ 
ΑΠΟ ΤΉΝ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΉ ΕΠΙΔΡΑΣΉ ΤΟΥΣ Ή ΟΧΙ ΣΤΉΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΉ ΑΛΛΑΓΉ. ΣΤΉΝ ΕΝ 
ΛΟΓ Ώ ΕΚΘΕΣΉ ΕΞΕΤΑΖΕΤΑΙ ΚΑΤΑ ΠΟΣΟΝ ΑΥΤΟ ΤΟ ΤΜΉΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «LIFE» 
ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΣΕ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΑ. ΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΕΝΤΟΠΙΣΕ ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΜΕΙ -
ΏΣΑΝ ΣΕ ΜΕΓ ΑΛΟ ΒΑΘΜΟ ΤΉΝ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΤΙΚΉ ΕΠΙΔΡΑΣΉ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ 
ΣΤΉΝ ΑΝΑΠΤΥΞΉ ΤΉΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΉΣ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΤΉΣ ΕΕ: ΕΣΦΑΛΜΕΝΉ ΣΤΟΧΕΥΣΉ  
ΤΏΝ ΠΟΡΏΝ, ΑΝΕΠΑΡΚΉΣ ΑΙΤΙΟΛΟΓΉΣΉ Τ ΏΝ ΑΞΙΟΛΟΓΉΣΕΏΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΉΣ ΕΠΙΛΟ -
ΓΉΣ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΉΣ ΉΣ Τ ΏΝ ΕΡΓ ΏΝ, ΚΑΘΏΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΉ ΔΙΑΔΟΣ Ή ΚΑΙ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΉ ΣΉ 
ΤΏΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤ ΏΝ Τ ΏΝ ΕΡΓ ΏΝ. ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΉΣ ΕΚΘΕΣΉΣ ΔΙΑΤΥΠΏΝΟΝΤΑΙ ΣΥΓΚΕ -
ΚΡΙΜΕΝΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΤΉΝ ΕΠΙΤΡΟΠΉ ΓΙΑ ΤΉ ΒΕΛΤΙΏΣΉ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΉΣ 
ΥΛΟΠΟΙΉΣΉΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ, ΜΕ ΣΚΟΠΟ ΤΉ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΉ ΤΟΥ ΘΕΜΕΛΙΏΔΟΥΣ ΚΑΙ 
ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΟΥ ΡΟΛΟΥ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΉΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΉΣ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ.