ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Κ0Μ(94) 352 τελικό 
Βρυξέλλες, 07.09.1994 
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ MME 
Σχόλια της Επιτροπής σχετικά με τη Δεύτερη Ετήσια Έκθεση (1994) 
ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ MME 
Σχόλια της Επιτροπής σχετικά με τη Δεύτερη Ετήσια Έκθεση (1994) 
ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
Στο πλαίσιο των κοινοτικών πρωτοβουλιών που στοχεύουν στην προώθηση της καλύτερης 
παρατήρησης της οικονομικής ανάπτυξης των επιχειρήσεων στο πλαίσιο της δυναμικής της 
αποτελεσματικής υλοποίησης της Εσωτερικής Αγοράς(Ι), και συγκεκριμένα στο πλαίσιο 
του Ευρωπαϊκού Παρατηρητήριου για τις MME, που συγκροτήθηκε από την Επιτροπή το 
Δεκέμβριο του 1992, το Economisch Instituut voor het Midden-en Kleinbedrijf (EIM), 
συντονιστής του δικτύου που αποτελείται από τους οργανισμούς ΚΜΟ Studiecentrum, 
Δανικό Τεχνολογικό Ινστιτούτο, Institut fur Mittelstandforschung, Ελληνικό 
Οργανισμό Μικρομεσαίων Επιχειρήσεων και Χειροτεχνίας, Instituto de Vasco de 
Estudios e Investigacion, Association pour la Promotion et le Développement 
Industrial, Ινστιτούτο Οικονομικών και Κοινωνικών Ερευνών, Université Commerciale 
Luigi Bocconi, Chambre des Métiers du Grand Duché de Luxembourg, Economich Institut 
voor het Midden-en Kleinbedrijf, Instituto de Apoio as Pequenas e Médias Empresas 
e ao Investimento και τη σχολή βιομηχανικών και επιχειρηματικών σπουδών του 
πανεπιστημίου του Warwick, υπέβαλε στην Επιτροπή μια δεύτερη ανεξάρτητη έκθεση 
σχετικά με την κατάσταση και τις προοπτικές των MME στην Ευρωπαϊκή Ένωση. 
Η παρούσα έκθεση είναι κυρίως μια ανασκόπηση που παρουσιάζει τις τελευταίες 
επιχειρηματικές εξελίξεις και προοπτικές στην ευρωπαϊκή οικονομία, σε όσο το δυνατόν 
ποσοτική μορφή. Εξετάζει μια σειρά τρεχόντων θεμάτων που έχουν σχέση με την κατανόηση 
των σημερινών και των μελλοντικών τάσεων των MME. Παρουσιάζει τις αλλαγές της 
μορφής και της κατεύθυνσης των κοινοτικών και των εθνικών πολιτικών που επηρεάζουν 
το επιχειρηματικό περιβάλλον και τις επιδόσεις των MME. Και, με τον τρόπο αυτό, 
αποσκοπεί στην ενίσχυση και στη δημιουργία μιας βάσης για ουσιαστικό διάλογο και 
μεγαλύτερη κατανόηση των οριζοντίων θεμάτων που σχετίζονται με τις MME. 
Η Επιτροπή σημειώνει με ικανοποίηση ότι η πρώτη έκθεση έτυχε καλής υποδοχής, και 
συζητήθηκε ευρέως σε όλους τους σχετικούς κύκλους και πιστεύει ότι αυτή η νέα έκθεση, 
και οι επόμενες, θα είναι εξίσου σημαντική πηγή ιδεών, πληροφοριών και εμπειρίας με την 
πρώτη. Επομένως, η Επιτροπή θεωρεί ότι, με την παροχή εξειδικευμένης κάλυψης και 
λεπτομερούς εξέτασης του αντίκτυπου της Εσωτερικής Αγοράς για τις MME, το 
Παρατηρητήριο μπορεί, με τις μελλοντικές εκθέσεις του, να ενεργήσει ως μία από τις πιο 
σημαντικές αναλυτικές πηγές με βάση τις οποίες θα μελετώνται πρακτικές προτάσεις για την 
υλοποίηση του "Ολοκληρωμένου Προγράμματος υπέρ των MME και του Βιοτεχνικού 
Τομέα"(2). Συγκεκριμένα, η ποσοτική προσέγγιση της έκθεσης θα είναι αναμφίβολα πολύ 
χρήσιμη ως βάση για συζήτηση στο πλαίσιο της διευρυμένης εταιρικής σχέσης μεταξύ της 
Επιτροπής και των κρατών μελών, όπως προτείνεται σε αυτό το πρόγραμμα. 
1. Απόφαση του Συμβουλίου 93/379 ΕΟΚ της 14ης Ιουνίου 1993, ΕΕ L 161 της 2ας 
Ιουλίου 1993. 
Το παρόν έγγραφο είναι περίληψη των σχολίων της Επιτροπής σχετικά με την έκθεση, 
αναφέρεται κυρίως σε νέα δεδομένα και αποτελέσματα που έχουν παρασχεθεί από το 
Παρατηρητήριο, και εστιάζεται κυρίως στα πιο αμφισβητήσιμα πορίσματα ή ζητήματα της 
έκθεσης που είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένα στην κριτική από τρίτους. Το πρώτο τμήμα του 
εγγράφου, που έχει συνταχθεί με βάση τη δομή της έκθεσης, παρουσιάζει τα σχόλια της 
Επιτροπής σχετικά με το αναλυτικό μέρος της έκθεσης (Κεφάλαιο 2-11), ενώ το δεύτερο 
τμήμα καλύπτει τις συστάσεις πολιτικής (Κεφάλαιο 12). Όπως έγινε και με τα σχόλια της 
σχετικά με την πρώτη έκθεση(3), η Επιτροπή δεν εκτίμησε συστηματικά τα δεδομένα για 
κάθε κράτος μέλος ή τα παραρτήματα της έκθεσης αν και μπορεί να γίνεται περιστασιακή 
χρήση τους για να παρουσιαστούν ή να τονιστούν ορισμένες από τις ιδέες και τις έννοιες 
που χρησιμοποιούνται. 
ΓΕΝΙΚΑ ΣΧΟΑΙΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ 
Η Επιτροπή δέχτηκε ευνοϊκά αυτή τη δεύτερη έκθεση σχετικά με την κατάσταση των MME 
στην Ευρωπαϊκή Ένωση, προφανώς επειδή επανεπιβεβαιώνει την ανάγκη για ενίσχυση της 
ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων ως μέσου για ενίσχυση της ανάπτυξης και της 
δημιουργίας απασχόλησης με βάση τις κατευθύνσεις που παρουσιάζονται στο "Λευκό Βιβλίο 
για την Ανάπτυξη, την Ανταγωνιστικότητα και την Απασχόληση", που αναγνώρισε σαφώς 
τη σημασία της ανάπτυξης και της προσαρμογής των MME έτσι ώστε να γίνει πλήρως 
αποτελεσματική η Εσωτερική Αγορά, και παρουσίασε ορισμένες κατευθυντήριες γραμμές 
για ένα Ολοκληρωμένο Πρόγραμμα για την υποβοήθηση τους. 
Η Δεύτερη Ετήσια Έκθεση του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για τις MME αποσκοπεί στο 
να προσφέρει σε ιδρύματα και άτομα που ενδιαφέρονται για τις MME μια περιεκτική, αν 
και ακόμη προκαταρκτική, ανάλυση των συνεπειών της εσωτερικής αγοράς σ' αυτές. 
Βασίζεται κυρίως σε συγκρίσιμαδεδομέναπου έχουν συλλεγείαπό την EUROSTATκαθώς και 
στο εννοιολογικό πλαίσιο που παρουσιάζεται στις εκθέσεις "οι επιχειρήσεις στην Ευρώπη", 
και περιλαμβάνει την ανασκόπηση των κύριων τάσεων που επηρεάζουν τις MME, την 
κατάρτιση μιας γενικής επισκόπησης των MME και των βιοτεχνικών επιχειρήσεων της 
Ένωσης και τη συγκέντρωση πληροφοριών σε τομείς όπως η απασχόληση και το ανθρώπινο 
δυναμικό, το κεφάλαιο και η χρηματοδότηση, η καινοτομία και η Ε&ΤΑ. 
Σε ολόκληρη την έκθεση, ο ευρωπαϊκός τομέας των MME θεωρείται ότι περιλαμβάνει 
επιχειρήσεις (εκτός από τη γεωργία, τη θήρα, τη δασοκομία και την αλιεία) που 
απασχολούν λιγότερα από 500 άτομα. Επιπλέον, στο εσωτερικό του τομέα των MME 
διακρίνονται οι εξής ευρείες κατηγορίες μεγέθους: 
μικροεπιχειρήσεις: 0-9 απασχολούμενοι-
μικρές επιχειρήσεις: 10-99 απασχολούμενοι, με περαιτέρω υποδιαίρεση μερικές 
φορές σε 10-19, 20-49 και 50-99 απασχολουμένους· 
μεσαίες επιχειρήσεις: 100-499 απασχολούμενοι, με περαιτέρω υποδιαίρεση μερικές 
φορές σε 100-249 και 250-499 απασχολουμένους(4). 
3. COM (93) 527 τελικό της 5ης Νοεμβρίου 1993. 
4. Η γενική έκφραση "MME" είναι η μοναδική που χρησιμοποιείται σε όλο το παρόν 
έγγραφο για να υποδηλώσει όλες τις επιχειρήσεις που απασχολούν λιγότερα από 500 
άτομα. Επομένως, οποιαδήποτε άλλη αναφορά σε μικροεπιχειρήσεις, μικρές καε 
μεσαίες επιχειρήσεις θα πρέπει να θεωρηθεί ότι αναφέρεται σε συγκεκριμένες 
Η Επιτροπή γενικά υποστηρίζει τη μεθοδολογία που χρησιμοποιείτο Παρατηρητήριο στο 
θέμα αυτό, εφόσον είχε ήδη αποδείξει ότι εξασφαλίζει τη χρήση συγκρίσιμων δεδομένων σε 
όλες τις εκθέσεις, παρέχοντας έτσι μια σωστά διαρθρωμένη και περιεκτική βάση για την 
καθοδήγηση της εξέλιξης τους στα επόμενα έτη. Υπενθυμίζει, πάντως, ότι η περιορισμένη 
διαθεσιμότητα δεδομένων σχετικά με την περίοδο 1991-93(5) επιβάλλει κάποια προσοχή 
όσον αφορά την καταλληλότητα και την ακρίβεια ποιοτικών εκτιμήσεων που γίνονται στην 
έκθεση, προπαντός όταν εξελίξεις που συνέβησαν κατά την περίοδο αυτή συγκρίνονται με 
αυτές που είχαν επισημανθεί κατά τα προηγούμενα έτη. 
1· Οι MME στην Ευρωπαϊκή Ένωσίι 
Εκτιμάται ότι το 1990 ο μη πρωτογενής ιδιωτικός τομέας της Κοινότητας 
περιλάμβανε περίπου 15,8 εκατομμύρια επιχειρήσεις, από τις οποίες περισσότερο 
από 99,9% ήταν MME. Συγκεκριμένα, εκτιμάται ότι υπήρχαν περίπου 14,7 
εκατομμύρια μικροεπιχειρήσεις, από τις οποίες περίπου 7 εκατομμύρια δεν είχαν 
μισθωτούς απασχολουμένους, 970.000 μικρές επιχειρήσεις, 70.000 μεσαίες 
επιχειρήσεις, και μόνο 13.000 περίπου μεγάλες επιχειρήσεις(6). 
Συμπεριλαμβανομένων των μεγάλων επιχειρήσεων, η μέση επιχείρηση της 
ευρωπαϊκής οικονομίας είχε περίπου 6 απασχολούμενους (από 3 απασχολουμένους 
στην Ελλάδα έως 10 στο Λουξεμβούργο και τις Κάτω Χώρες), ενώ η μέση MME 
απασχολούσε λίγο περισσότερο από 4 άτομα. Ως αποτέλεσμα, οι MME παρείχαν 
περίπου 68 εκατομμύρια θέσεις εργασίας, καλύπτοντας έτσι ένα αυξανόμενο μερίδιο 
(περίπου 72%) της συνολικής απασχόλησης στον ευρωπαϊκό μη πρωτογενή ιδιωτικό 
τομέα. 
Επιπλέον, οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις φαίνεται ότι επικρατούν στη 
μεταποίηση, τις κατασκευές και το χονδρικό εμπόριο, και είναι η δεύτερη σε σημασία 
πηγή απασχόλησης σε κάθε άλλον τομέα. Εξάλλου, οι μικροεπιχειρήσειςδιαπρέπουν 
στη λιανική διανομή και (αν και το μερίδιο τους στην απασχόληση μειώθηκε ελαφρά 
από το 1988 ως το 1990) τις προσωπικές υπηρεσίες, ενώ έχουν ιδιαίτερη σημασία 
και στις κατασκευές και το χονδρικό εμπόριο.'Οσον αφορά τις μεγάλες επιχειρήσεις, 
φαίνεται να κυριαρχούν στην εξόρυξη, τις μεταφορές και τις επικοινωνίες και, σε 
μικρότερο βαθμό, τις υπηρεσίες παραγωγών, χωρίς να παίζουν σημαντικό ρόλο σε 
άλλους τομείς, με εξαίρεση τη μεταποιητική βιομηχανία. Πάντως, η Επιτροπή θεωρεί 
ότι, δεδομένου ότι η έκθεση δεν αναφέρει σαφώς αν συμπεριλαμβάνεται και το 
προσωπικό με προσωρινή απασχόληση και, στην περίπτωση που περιλαμβάνεται, με 
ποιο τρόπο μετρήθηκε και προσαρμόστηκε, η τομεακή ταξινόμηση που 
χρησιμοποιείται από το Παρατηρητήριο μπορεί να είναι παραπλανητική, ιδιαιτέρως 
εάν χρησιμοποιηθεί για σκοπούς συστάσεων πολιτικής χωρίς να γίνει περαιτέρω 
διερεύνηση. 
5. Θα πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ότι, λόγω της εισαγωγής νέων πηγών 
πληροφοριών και της χρήσης βελτιωμένων μεθόδων μέτρησης, τα δεδομένα από τις 
εκδόσεις "επιχειρήσεις στην Ευρώπη" το 1988 και το 1990 δεν είναι πλήρως 
συγκρίσιμα. 
6. Όσον αφορά τις ενδιάμεσες κατηγορίες μεγέθους, εκτιμάται ότι υπήρχαν περίπου 
563.000, 337.000, 70.000, 56.000 και 14.000 επιχειρήσεις στις κατηγορίες των 10-19, 
Όσον αφορά το μέγεθος των επιχειρήσεων, θα πρέπει να σημειωθεί ότι φαίνεται να 
υπάρχει σαφής διαχωρισμός μόνο μεταξύ των μικροεπιχειρήσεων,των μικρών και 
των μεσαίων επιχειρήσεων αφενός, και των μεγάλων επιχειρήσεων αφετέρου. 
Πράγματι, αν και το μέσο μέγεθος των επιχειρήσεων γενικά φαίνεται να 
δεκαπλασιάζεται μεταξύ των κυρίων κατηγοριών μεγέθους, τα δεδομένα που 
παρουσιάζονται στην έκθεση δείχνουν ότι υπάρχει μια αξιοσημείωτη σταθερότητα 
όσον αφορά τις αυξήσεις του μέσου μεγέθους των επιχειρήσεων μεταξύ όλων των 
ενδιαμέσων κατηγοριών μεγέθους στην κατηγορία των 10-499 απασχολουμένων(7). 
Δεδομένου ότι η πρώτη έκθεση έχει ήδη δείξει κάποιες προκαταρκτικές ενδείξεις 
προς την κατεύθυνση αυτή, αυτό μπορεί να θεωρηθεί ως πρόσθετη απόδειξη για την 
ύπαρξη θεμελιωδών διαφορετικών προβλημάτων, στάσεων και συμπεριφορών στο 
εσωτερικό του τομέα των MME, πράγμα που φαίνεται να δικαιολογεί τη 
χρησιμοποίηση διαφοροποιημένων προσεγγίσεων πολιτικής που στοχεύουν στις 
μικροεπιχειρήσεις, αφενός, και στις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, αφετέρου. 
Επιπλέον, αυτό το προκαταρκτικό πόρισμα φαίνεται να παρέχει μια σαφή ένδειξη 
όσον αφορά την ανάγκη επανεξέτασης των σημερινών ορισμών των MME με σκοπό 
την υιοθέτηση μιας γενικής, αν και ευέλικτης, ταξινόμησης κατηγοριών μεγέθους που 
θα αντανακλούσε καλύτερα τις διαφορές που παρατηρούνται μεταξύ των διαφόρων 
τύπων επιχειρήσεων. 
Όπως ήταν αναμενόμενο, τα χαρακτηριστικά των MME σε επίπεδο κράτους μέλους 
διαπιστώθηκε ότι ήταν σε γενικές γραμμές παρόμοια με αυτά που είχαν επισημανθεί 
το 1988 και είχαν εξεταστεί στην πρώτη έκθεση. Επομένως, η σημερινή έκθεση 
αναφέρει γενικά τις ίδιες ευρείες εξηγήσεις για τις εθνικές διαφορές όσον αφορά τη 
σχετική θέση και την ανάπτυξη των MME στην Ένωση. Έτσι, οι μικρές και μεσαίες 
επιχειρήσεις φαίνεται ότι επικρατούν στα περισσότερα κράτη μέλη, με εξαίρεση την 
Ελλάδα, την Ιταλία και την Ισπανία όπου επικρατούν οι μικροεπιχειρήσεις,ενώ οι 
μεγάλες επιχειρήσεις φαίνεται ότι διαδραματίζουν σχετικά κύριο ρόλο ως πηγές 
απασχόλησης μόνο στη Γαλλία, τη Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο. 
Αν ληφθούν υπόψη και οι χώρες ΕΖΕΣ-ΕΟΧ, η συνολική εικόνα φαίνεται κάπως 
διαφορετική. Πράγματι, ο ιδιαίτερα χαμηλός αριθμός επιχειρήσεων σ1 αυτές τις 
κάνει, με μοναδική εξαίρεση την Ισλανδία, να είναι πολύ περισσότερο 
προσανατολισμένες προς τις μεγάλες επιχειρήσεις από τα κράτη μέλη της 
Ευρωπαϊκής Ένωσης. Συγκεκριμένα οι χώρες ΕΖΕΣ-ΕΟΧ παρουσιάζουν, ως 
σύνολο, μικρότερο αριθμό επιχειρήσεων ανά 1000 κατοίκους και υψηλότερο μέσο 
μέγεθος επιχείρησης από οποιοδήποτε κράτος μέλος, και η δομή των επιχειρήσεων 
τους μοιάζει πολύ με αυτή της Γερμανίας. 
Μια προκαταρκτική ανάλυση στον πρόσφατο αριθμό των επιχειρήσεων, τον κύκλο 
εργασιών και την απασχόληση διενεργήθηκε επίσης από το Παρατηρητήριο. Ως 
αποτέλεσμα, μπορεί να εκτιμηθεί ότι ο συνολικός αριθμός των επιχειρήσεων στο μη 
πρωτογενή ιδιωτικό τομέα της Κοινότητας αυξήθηκε σε περίπου 16,6 εκατομμύρια 
επιχειρήσεις(8)το 1993. Συγκεκριμένα, ο αριθμός των μικροεπιχειρήσεωνκαι των 
μικρών επιχειρήσεων αυξήθηκε κατά περίπου 820.000 από το 1990, ο αριθμός των 
μεσαίων επιχειρήσεων παρέμεινε περίπου αμετάβλητος και ο αριθμός των μεγάλων 
επιχειρήσεων υποτίθεται ότι μειώθηκε κατά περίπου 750. Επιπλέον, τα στοιχεία που 
παρουσιάζονται στην έκθεση φαίνεται να δείχνουν ότι οι MME διαρκώς έχουν 
καλύτερες επιδόσεις από τις μεγάλες επιχειρήσεις, τουλάχιστον εάν οι αντίστοιχες 
επιδόσεις τους μετρώνται με βάση τους μέσους ετήσιους ρυθμούς αύξησης του 
αριθμού των επιχειρήσεων, της απασχόλησης και του κύκλου εργασιών(9). Μαζί με 
την υποτιθέμενη αντίθετη προς τους κύκλους συμπεριφορά των μικρότερων 
επιχειρήσεων το μερίδιο της απασχόλησης και οι γενικές τάσεις προς μείωση του 
συνολικού μεγέθους των επιχειρήσεων, αύξηση της επιχειρηματικής δυναμικής και 
ευέλικτη βιομηχανική εξειδίκευση, στα οποία το Παρατηρητήριο σωστά αναφέρεται 
ως πιθανές γενικές εξηγήσεις των παρατηρουμένων ανώτερων επιδόσεων των MME, 
η εξαιρετική αύξηση που παρατηρήθηκε στον τομέα των υπηρεσιών κατά τις δύο 
τελευταίες δεκαετίες θα πρέπει να συνέβαλε σημαντικά στο αποτέλεσμα αυτό. 
Επιπλέον, το Παρατηρητήριο θεώρησε χρήσιμη την ανάλυση των εξελίξεων μεταξύ 
1988 και 1993 διακρίνοντας δύο υποπεριόδους, δεδομένου ότι τα έτη 199-1993 
σημείωσαν χαμηλότερη αύξηση και τάσεις ύφεσης σε όλη την ευρωπαϊκή οικονομία. 
Αν και είναι κάθε άλλο παρά απρόσβλητες από την ύφεση, οι μικρότερες 
επιχειρήσεις φαίνεται να είναι αρκετά ανθεκτικές στις οικονομικές κάμψεις, εφόσον 
οι μικροεπιχειρήσεις ήταν οι μόνες που κατόρθωσαν να εξασφαλίσουν καθαρή 
δημιουργία θέσεων εργασίας το 1990-1993, περίοδο που χαρακτηριζόταν από 
σημαντική μείωση του αριθμού τόσο των μεσαίων όσο και των μεγάλων 
επιχειρήσεων καθώς και των επιπέδων απασχόλησης τους. 
Αυτό ενισχύει σαφώς την Επιτροπή όσον αφορά την ανάγκη έντασης των 
προσπαθειών που καταβάλλονται σε επίπεδο κρατών μελών και στο κοινοτικό 
επίπεδο για τη διατήρηση και την αύξηση της απασχόλησης, και την πρόβλεψη και 
επιτάχυνση της ανάπτυξης νέων θέσεων εργασίας και δραστηριοτήτων,συγκεκριμένα 
με την ενίσχυση του δυναμικού των MME για δημιουργία απασχόλησης. 
8. 17 εκατομμύρια αν συμπεριληφθεί η πρώην ΛΔΓ. 
9. Οι μόνες εξαιρέσεις όσον αφορά τη συγκέντρωση της απασχόλησης σε MME 
mrfl'.VPTfTfl r\Tt Cl'vr#l ΤΛ1ΐ1ήνΐΛΤΛ»ι<ιιη -m 1ΠΟΟ 1ΛΠΛ ~* T„1~..S/« ..«.. —_ ~ J. 
2. Μακοοοικονοιίίχό περιβάλλον 
Γενικά, η έκθεση θεωρεί ότι το σημερινό μακροοικονομικό περιβάλλον εξακολουθεί 
να εξασφαλίζει μέτριες προοπτικές για τις MME στο άμεσο μέλλον. Συγκεκριμένα, 
η αναμενόμενη αργή επιτάχυνση της ιδιωτικής κατανάλωσης από την ανάπτυξη της 
οποίας οι MME φαίνεται να εξαρτώνται περισσότερο, που συνδέεται επίσης με τα 
συνεχιζόμενα υψηλά ποσοστά ανεργίας, δεν δίνει πολλές ελπίδες για γρήγορη 
οικονομική ανάκαμψη του τομέα των MME. Πάντως, εφόσον η αύξηση της 
εξωτερικής ζήτησης, και επομένως οι εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης εξαγωγές αγαθών 
και υπηρεσιών προβλέπεται ότι θα επιταχυνθεί το 1994-1995, το διεθνές εμπόριο 
μπορεί να συμβάλει με θετικό τρόπο στην τόνωση και την ενίσχυση της θέσης των 
MME στην Ένωση. 
Γίνεται επίσης αναφορά στις συναλλαγματικές ισοτιμίες και τις συνέπειες τους για 
την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων. Γενικά, οι υποτιμήσεις των νομισμάτων 
θεωρείται ότι έχουν βραχυπρόθεσμο ευνοϊκό αποτέλεσμαγια την ανταγωνιστικότητα 
των MME, εφόσον ορισμένες σημαντικές βελτιώσεις της ανταγωνιστικής θέσης της 
Ελλάδας, της Ιταλίας, της Ισπανίας και του Ηνωμένου Βασιλείου φαίνεται ότι 
εμφανίστηκαν κατά το πρόσφατο παρελθόν. Έχοντας πάντως υπόψη ότι οι 
απόλυτες αλλαγές του γενικού επιπέδου τιμών εισαγωγών ήταν υψηλότερες από τις 
αλλαγές του γενικού επιπέδου τιμών εξαγωγών και στα τέσσερα αυτά κράτη μέλη, 
αυτά τα άμεσα οφέλη μπορεί να μη διαρκέσουν πολύ. Επιπλέον, διαπιστώνεται ότι 
οι MME είναι σχετικά πιο ευαίσθητες από τις μεγάλες επιχειρήσεις στα κόστη των 
συναλλαγών και την αβεβαιότητα ως προς τις συναλλαγματικές ισοτιμίες. 
Η Επιτροπή θεωρεί ότι όχι μόνο τα πορίσματα της έκθεσης τονίζουν την ιδιαίτερη 
σημασία της επίτευξης των στόχων της ΟΝΕ ως βάσης για τη βελτίωση του 
μακροοικονομικού περιβάλλοντος των MME έτσι ώστε να βοηθηθούν για να 
επωφεληθούν όσο το δυνατόν περισσότερο από την εσωτερική αγορά, εφόσον 
τονίζουν επίσης την ανάγκη αντιμετώπισης των μειονεκτημάτων που συνέβαλαν σε 
μεγάλο βαθμό στη διάβρωση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας κατά τα τελευταία 
έτη. 
Αν και το κόστος και η τιμή της ενέργειας δεν εξετάζονται στην έκθεση ως ένα από 
τα σημαντικότερα στοιχεία που μπορούν να επηρεάσουν την ανταγωνιστικότητα των 
επιχειρήσεων, η Επιτροπή θα ήθελε να παρατηρήσει ότι εφόσον η ενέργεια είναι 
θεμελιώδες στοιχείο για μια οικονομία της αγοράς και βασικός παράγοντας της 
παραγωγής, η πρόσβαση σε αξιόπιστες και αποτελεσματικές πηγές ενέργειας 
φαίνεται επίσης ότι έχει ουσιαστική σημασία για την προώθηση της 
ανταγωνιστικότητας των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων. 
3· Αντίχτνποζ της εσωτερικής αγοράς στις MME 
Η Επιτροπή συμμερίζεται γενικά τις απόψεις του Παρατηρητηρίου όσον αφορά τη 
δυνητική συμβολή της περαιτέρω φιλελευθεροποίησης του διεθνούς εμπορίου στην 
ανάπτυξη της οικονομικής δραστηριότητας των επιχειρηματικών ευκαιριών στην 
Ένωση, καθώς και τη σημασία των συνοδευτικών πολιτικών και της περαιτέρω 
ανάπτυξης και αναβάθμισης της ευρωπαϊκής αγοράς για τις ευρωπαϊκές MME. 
Συγκεκριμένα, εφόσον τα πρώτα αποτελέσματα της Εσωτερικής Αγοράς είναι ο 
πρώτος και πιο σημαντικός κρίκος της αιτιακής αλυσίδας το οποίο αναφέρει το 
Παρατηρητήριο στην πρώτη έκθεση(ΙΟ), και μόνον η πλήρης επιτυχία όσον αφορά 
την εξάλειψη της αύξησης του κόστους και των φραγμών για την είσοδο στις αγορές 
θα εξασφαλίσει ότι θα ακολουθήσουν τα αναμενόμενα αποτελέσματα ώθησης και 
μακροοικονομικά αποτελέσματα της Εσωτερικής Αγοράς, η ανάγκη εξασφάλισης 
προσεκτικής παρακολούθησης της λειτουργίας της έχει ήδη σαφώς αναγνωριστεί από 
την Επιτροπή(ΙΙ). 
Για να εξετάσει τον αναμενόμενο αντίκτυπο της Εσωτερικής Αγοράς στην 
μεταποιητική βιομηχανία, τις κατασκευές και τις υπηρεσίες, το Παρατηρητήριο 
ομαδοποίησε τα κράτη μέλη σε δύο κατηγορίες, και συγκεκριμένα σε κράτη μέλη με 
μερίδιο απασχόλησης σε μικροεπιχειρήσεις κάτω ή πάνω από το μέσο όρο της 
Ένωσης το 1998, στοχεύοντας έτσι στο να ληφθούν υπόψη, μεταξύ άλλων, οι 
διαφορές στις οικονομικές δομές τους και τα εμπορικά τους πρότυπα(12). Γενικά, 
η Εσωτερική Αγορά θεωρείται από το Παρατηρητήριο, με βάση τα αποτελέσματα 
από ένα ερωτηματολόγιο που απευθυνόταν αποκλειστικά σε εμπειρογνώμονες περί 
MME στα κράτη μέλη, ότι έχει θετικό αποτέλεσμα στο επιχειρηματικό περιβάλλον 
των MME, καθώς και σε παράγοντες ζήτησης, πόρους και ανάπτυξης των 
επιχειρήσεων, ιδιαίτερα στα κράτη μέλη με χαμηλό ποσοστό MME. Από την άλλη 
πλευρά, με μοναδική εξαίρεση την αύξηση των δυνατοτήτων για οικονομίες 
κλίμακας που οφείλονται μόνο στην επέκταση της αγοράς (που θεωρούνται ότι είναι 
σχετικά πιο σημαντικές σε κράτη μέλη με υψηλό ποσοστό MME), πιστεύεται ότι η 
ολοκλήρωση της Εσωτερικής Αγοράς έχει αρχικά λιγότερο ευνοϊκές συνέπειες για 
τον ανταγωνισμό, τα κόστη και τις τιμές. Αυτό σημαίνει σαφώς αναγνώριση του 
γεγονότος ότι τα βραχυπρόθεσμα αποτελέσματα της διαδικασίας αναδιάρθρωσης θα 
είναι πιο εκτεταμένα για τις MME παρά για τις μεγάλες επιχειρήσεις. 
10. Βλέπε COM (93) 527 τελικό της 5ης Νοεμβρίου 1993, σελ. 8. 
11. "Μεγιστοποίηση των οφελών από την Εσωτερική Αγορά - στρατηγικό πρόγραμμα", 
COM (93) 632 τελικό της 22ας Δεκεμβρίου 1993. 
12. Αυτά αναφέρονται ως, αντιστοίχως, κράτη μέλη με χαμηλό (Βέλγιο, Δανία, Γαλλία, 
Γερμανία, Λουξεμβούργο, Κάτω Χώρες, Ηνωμένο Βασίλειο) και υψηλό (Ελλάδα, 
Ιρλανδία, Ιταλία, Πορτογαλία, Ισπανία) ποσοστό MME. Οπωσδήποτε, η 
μεθοδολογία που χρησιμοποίησε το Παρατηρητήριο στο θέμα αυτό μπορεί να 
αμφισβητηθεί. Πράγματι, αν και αντιστοιχεί στην ευρεία διαίρεση που έκανε η 
Επιτροπή στα σχόλια της για την πρώτη έκθεση κατά την εξέταση των 
χαρακτηριστικών των χωρών το 1988 (COM (93) 527 τελικό της 5ης Νοεμβρίου 1993, 
σελ. 24), η τωρινή διάκριση φαίνεται να μη συμφωνεί με πορίσματα που 
παρουσιάστηκαν σε αρχικά στάδια της έκθεσης και αναφέρονται στη δομή των MME 
στα κράτη μέλη. Επιπλέον, το Παρατηρητήριο δεν παρουσιάζει κανένα λόγο για τον 
οποίο τα δεδομένα του 1988 θα πρέπει να προτιμηθούν από τα δεδομένα του 1990, 
ενώ είναι σαφές ότι η χρήση των πιο πρόσφατων επίσημων στατιστικών θα σήμαινε 
αλλαγή της "χαμηλής/υψηλής" ταξινόμησης της Ιρλανδίας (βλέπε σημείωση 9 
ανωτέρω). Τέλος, εφόσον στην έκθεση δε δίνεται καμία ένδειξη σχετικά με το πώς 
διορθώθηκαν, και αν διορθώθηκαν, τα αποτελέσματα των επιμέρους κρατών μελών, 
τη ττηΓϊίηιιητη ΤΛΙΙ Tint 
Το πρόγραμμα της Εσωτερικής Αγοράς χαρακτηρίστηκε ως ένα βήμα προς μια 
δυναμική και ακμάζουσα αγορά στην ΕΕ. Αν και η σημερινή οικονομική κάμψη έχει 
οπωσδήποτε επισκιάσει τις αλλαγές της δομής της αγοράς που ήταν αποτέλεσμα της 
ίδρυσης της, η Εσωτερική Αγορά λειτουργεί κανονικά και σύμφωνα με τις 
προβλέψεις σε πολλούς τομείς όπως φαίνεται, μεταξύ άλλων, από τη σημαντική 
αύξηση του εμπορίου στο εσωτερικό της ΕΕ που σημειώθηκε από το 1985 και 
τονίζεται στην έκθεση. Δεν μπορεί όμως να θεωρηθεί ως ελιξήριο που θα λύσει, από 
μόνο του, όλα τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. 
Επίσης, δεν θα επιχειρήσουν όλες οι MME να πραγματοποιήσουν όλες τις σχετικές 
αναπροσαρμογές και πράγματι, η Εσωτερική Αγορά μπορεί να μην επηρεάσει την 
οργανωτική δομή ορισμένων MME (κυρίως αυτών που εξυπηρετούν μόνο τοπικές 
αγορές). 
Συνολικά, η Εσωτερική Αγορά μπορεί να θεωρηθεί ως "πρόγραμμα ενεργοποίησης" 
που ανοίγει νέες δυνατότητες για εταιρείες που προηγουμένως ήταν περιορισμένες 
στην αγορά ενός κράτους μέλους, προσφέροντας τους μια ευκαιρία για ανάπτυξη. 
Επομένως, αναμένεται γενικά ότι η Εσωτερική Αγορά θα προσφέρει αναλογικά 
περισσότερα οφέλη στις MME παρά στις μεγαλύτερες επιχειρήσεις, ιδιαίτερα στους 
τομείς όπου υπάρχει αυξημένη παρουσία μη δασμολογικών φραγμών σε αγορές για 
τα τελικά προϊόντα τους ή τις υπηρεσίες τους και στις περιφέρειες όπου οι αγορές 
τους είχαν διαιρεθεί τεχνικά με εμπορικούς φραγμούς, καθώς και σε MME που 
λειτουργούν ως εντατικοί χρήστες εισροών σε ιδιαιτέρως κατακερματισμένες αγορές 
ή που επηρεάζονται σχετικά περισσότερο από αλλαγές των επιδόσεων των κατάντη 
βιομηχανικών χρηστών. 
Έτσι, η Επιτροπή θεωρεί ότι τα πορίσματα της έκθεσης ενισχύουν την πεποίθηση της 
σχετικά με την ανάγκη της βελτίωσης της πληροφόρησης των MME σχετικά με τη 
λειτουργία της Εσωτερικής Αγοράς και τις νέες ευκαιρίες που ανοίγουν γι' αυτές 
καθώς και, μεταξύ άλλων την ανάγκη υποβοήθησης των MME στις προσπάθειες 
τους να προβλέψουν και να προσαρμοστούν στις αλλαγές της βιομηχανίας και τις 
τρέχουσες μεταβολές του επιχειρηματικού τους περιβάλλοντος. Επομένως, η 
Επιτροπή προτίθεται να ενισχύσει τις προσπάθειες της στον τομέα της περαιτέρω 
ενίσχυσης των διοικητικών και στρατηγικών δυνατοτήτων των MME, και της 
βελτίωσης της ενημέρωση τους και της συμμετοχής τους σε κοινοτικές πρωτοβουλίες 
που θα πρέπει να συμβάλλουν στην αναβάθμιση της ανταγωνιστικότητας τους και 
να τους δώσουν τη δυνατότητα να λειτουργούν καλύτερα στην Εσωτερική Αγορά. 
Οι προσπάθειες αυτές θα πραγματοποιηθούν σε επίπεδο Κοινότητας στο πλαίσιο 
του Προγράμματος του 1993-96, των κοινοτικών πρωτοβουλιών των διαρθρωτικών 
ταμείων (και κυρίως της νέας πρωτοβουλίας για τις MME) και θα βρουν τη 
στρατηγική τους διάσταση στο πλαίσιο του Ολοκληρωμένου Προγράμματος για τις 
ΜΜΕ(13). 
13. Απόφαση του Συμβουλίου 93/379/ΕΟΚ της 14ης Ιουνίου 1993, ΕΕ L 161 της 31ης 
Ιουλίου 1993, "το μέλλον των κοινοτικών πρωτοβουλιών στο πλαίσιο των 
διαρθρωτικών ταμείων", ΕΕ C 180 της 1ης Ιουλίου 1994, και "Ολοκληρωμένο 
Πρόγραμμα υπέρ των MME και του βιοτεχνικού τομέα", COM (94) 207 τελικό της 
4. Αηιηουονία απασγόλησης χαι ανθρώπινο δυνααιχό 
Αν και αναφέρεται σε δεδομένα από ένα περιορισμένο μόνο αριθμό κρατών μελών, 
το Παρατηρητήριο υπογραμμίζειτον αποφασιστικό ρόλο των μικροεπιχειρήσεωνκαι 
των μικρών επιχειρήσεων στη δημιουργία απασχόλησης κατά τα τελευταία έτη, ενώ 
τονίζει ότι το άμεσο αποτέλεσμα των επεκτάσεων και των μειώσεων των 
υφισταμένων επιχειρήσεων στη δημιουργία απασχόλησης και την απώλεια θέσεων 
εργασίας φαίνεται να είναι περίπου διπλάσιο από το αποτελεσμάτων γεννήσεων και 
των θανάτων επιχειρήσεων. 
Τα πορίσματα αυτά, αν και έχουν μεγάλη αξία γιατί παρουσιάζουν την 
πολυπλοκότητα της διαδικασίας δημιουργίας απασχόλησης στο σύνολο της 
Ευρωπαϊκής Ένωσης, είναι μόνο ένα πρώτο βήμα προς μια ανάλυση των διαφορών 
μεταξύ επιχειρήσεων, με σχετικά μεγαλύτερη σημασία από την τομεακή διάρθρωση 
για την κατανόηση των αιτίων για την επιτυχία ή την αποτυχία τους, και 
χρειάζονται περαιτέρω αποσαφήνιση. Πάντως, δεδομένου ότι οι κύριες αιτίες 
αποτυχίας των επιχειρήσεων θα είναι τα διοικητικά και οργανωτικά προβλήματα, 
σε συνδυασμό με χρηματοπιστωτικά προβλήματα και προβλήματα αγοράς που 
μπορεί να οφείλονται σε ανεπαρκή προετοιμασία και έλλειψη ακριβούς 
επιχειρηματικού σχεδίου, ενισχύουν την πεποίθηση της Επιτροπής σχετικά με τη 
σημασία της επαρκούς πληροφόρησης και παροχής συμβουλών, καθώς και της 
κατάρτισης για τις πρόσφατα ιδρυθείσες επιχειρήσεις. 
Μια ανάλυση της αυτοαπασχόλησης στην ΕΕ δείχνει σαφώς ότι παρά την 
αυξανόμενη σημασία της μεταξύ 1986 και 1991, θα μπορούσε να θεωρηθεί ως 
πρόσθετη ένδειξη της συνεχιζόμενης διαδικασίας τριτογενοποίησηςτης ευρωπαϊκής 
οικονομίας, οι διαφορές των εθνικών νομικών και χρηματοπιστωτικών πλαισίων 
καθώς και των πολιτιστικών και οργανωτικών συμπεριφορών ως προς την εργασία 
εξακολουθούν να επηρεάζουν σημαντικά τα διαρθρωτικά χαρακτηριστικά και την 
ανάπτυξη του τομέα της αυτοαπασχόλησης. Πράγματι, η σημασία της 
αυτοαπασχόλησης διαφέρει σημαντικά από το ένα κράτος μέλος στο άλλο, 
φθάνοντας από περίπου 30% στην Ελλάδα και την Ιταλία στο ιδιαίτερα χαμηλό 
επίπεδο του 10-12% της συνολικής απασχόλησης στον ιδιωτικό επιχειρηματικό τομέα 
στη Δανία, τη Γαλλία και τις Κάτω Χώρες. Επίσης, η πιθανότητα να έχει 
υπαλλήλους ένας αυτοαπασχολούμενος, που είναι κατά μέσο όρο 30% στο επίπεδο 
της Ένωσης, παρουσιάζει μεγάλη διακύμανση, από 4% στην Ιταλία σε 60% στη 
Γερμανία και είναι, γενικά, σημαντικά χαμηλότερη για τις γυναίκες σε σχέση με 
τους άνδρες. 
Οι διαπιστώσεις αυτές τονίζουν ακόμη περισσότερο την ανάγκη για περαιτέρω 
ανάλυση του τομέα της αυτοαπασχόλησης για να εξαχθούν λειτουργικά 
συμπεράσματα. Συγκεκριμένα, θα ήταν χρήσιμη μια μεταγενέστερη αξιολόγηση της 
οικονομικής σημασίας και των χαρακτηίριστικών των οικογενειακών επιχειρήσεων 
(οι οποίες μάλιστα ενδέχεται να αντιμετωπίσουν, κυρίως για δημογραφικούς 
λόγους και δεδομένου ότι έχουν ανάγκη να υπερνικήσουν δυσκολίες σχετικές με τη 
μεταβίβαση επιχειρήσεων, τη μεγαλύτερη αναταραχή στον τομέα τους σε διάστημα 
δύο γενεών), δίνοντας μάλιστα ιδιαίτερη προσοχή στο ρόλο που παίζουν οι 
συμβοηθούντες σύζυγοι. 
10 
Στην εξέταση της κατάρτισης και του ανθρώπινου δυναμικού, το Παρατηρητήριο 
εξακολουθεί να θεωρεί ότι οι MME έχουν σχετικά μικρότερη προδιάθεση να 
ασχολούνται με επαγγελματική κατάρτιση. Δεδομένου ότι οι περιορισμένες 
πληροφορίες που είναι διαθέσιμες σχετικά με το θέμα αυτό φαίνεται ότι 
επιβεβαιώνουν το γεγονός ότι οι MME τείνουν να παρουσιάζουν υψηλότερους 
ρυθμούς ανακύκλωσης εργατικού δυναμικού και έχουν λιγότερα σχέδια κατάρτισης 
από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις, και έχοντας υπόψη ότι δυνάμεις που δεν έχουν 
σχέση με την αγορά μπορούν να θέσουν αποτελεσματικά κατώτατα όρια στη 
δραστηριότητα κατάρτισης, και λαμβάνοντας επίσης υπόψη το γεγονός ότι 
αναγνωρίζεται πως οι MME παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο όσον αφορά την παροχή 
θέσεων πρώτης απασχόλησης και θέσεων μερικής απασχόλησης και επίσης παίζουν 
οργανικό ρόλο όσον αφορά την απορρόφηση των λιγότερο περιζήτητων ομάδων της 
αγοράς εργασίας, το Παρατηρητήριο υποστηρίζει ότι υπάρχουν σημαντικά 
επιχειρήματα υπέρ της παρέμβασης του δημοσίου στον τομέα αυτό. 
Επομένως, δεν υπάρχουν αμφιβολίες σχετικά με τη μεγάλη σημασία ενός καλά 
οργανωμένουκαι εκπαιδευμένου εργατικού δυναμικού για τις MME. Συγκεκριμένα, 
κατά την ανασκόπηση ορισμένων διεθνών συγκριτικών μελετών για σχετικά χαμηλής 
τεχνολογίας βιομηχανίες που κυριαρχούνται από MME τόσο στη μεταποίηση όσο 
και στις υπηρεσίες, η έκθεση υποστηρίζει σαφώς την άποψη ότι οι διαφορές στις 
ικανότητες και τα προσόντα των εργαζομένων είναι ένας βασικός παράγοντας για 
την εξήγηση των παρατηρουμένωνδιαφορών της παραγωγικότητας της εργασίας και 
της ικανότητας των εργαζομένων για προσαρμογή στις τεχνολογικές αλλαγές. 
Επομένως, η Επιτροπή θεωρεί ότι τα πορίσματα του Παρατηρητήριου ενισχύουν 
την έμφαση που έχει ήδη δοθεί στην καταπολέμηση της ανεργίας με την κατάρτιση 
των νέων και την επανεκπαίδευση των εργαζομένων που αποδεσμεύονται λόγω 
αύξησης της παραγωγικότητας που οφείλεται στην τεχνολογική πρόοδο, καθώς και 
στην ανάγκη της σωστής και έγκυρης πρόβλεψης των αναγκών για συγκεκριμένες 
ικανότητες με την επισήμανση των τομέων που σημειώνουν ανάπτυξη και των νέων 
οικονομικών και κοινωνικών λειτουργιών που θα πρέπει να καλυφθούν(14), και 
συγκεκριμένα με την κατάλληλη χρήση των δυνατοτήτων που παρέχονται από το 
στόχο 4 των διαρθρωτικών ταμείων και του προγράμματος LEONARDO. Οι νέες 
εξελίξεις που ανοίγονται με την πρόοδο προς την κατεύθυνση της "κοινωνίας της 
πληροφορίας" θα έχουν επίσης σημαντικό, αντίκτυπο δεδομένου ότι οι νέες 
τεχνολογίες της επικοινωνίας θα βελτιώσουν τις ευκαιρίες των MME για 
εξ'αποστάσεως κατάρτιση( 15). 
5. Κεφάλαιο και νοτκιατοδότΐΐστι 
Αν και φαίνεται να βασίζεται υπερβολικά σε δεδομένα από νότιες χώρες που μπορεί 
να μην είναι χαρακτηριστικά, η έκθεση σε μεγάλο βαθμό επιβεβαιώνει ότι οι MME 
μπορούν γενικά να χαρακτηριστούν από τη σχετικά υψηλή εξάρτηση τους από 
δανειακά κεφάλαια, κυρίως βραχυπρόθεσμα και τα οποία προέρχονται βασικά από 
τράπεζες, για τη χρηματοδότηση επενδύσεων( 16). Παρά την υπάρξη ορισμένων 
σημαντικών διαφορών μεταξύ των κρατών μελών, που αντανακλούν εθνικές 
ιδιαιτερότητες όσον αφορά τόσο τη συμπεριφορά των επιχειρήσεων όσο και τη 
στάση των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, το αποτέλεσμα αυτό ενισχύει σαφώς τη 
θέληση της Επιτροπής να αντιμετωπίσει τα κύρια χρηματοπιστωτικά προβλήματα 
που αντιμετωπίζουν οι MME στην Ευρωπαϊκή Ένωση. 
14. "Λευκό Βιβλίο για την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση", 
COM (93) 700 τελικό της 5ης Δεκεμβρίου 1993. 
15. Βλέπε την έκθεση της Ομάδας Bangemann για την κοινωνία της πληροφορίας. 
16. Συγκεκριμένα, οι βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις φαίνονται να είναι, κατά μέσο όρο, 
τέσσερις φορές μεγαλύτερες από τις μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις για τις 
μεταποιητικές MME, και τα χρηματοπιστωτικά κόστη είναι, κατά μέσο όρο, δύο 
εκατοστιαία σημεία υψηλότερα για τις MME σε σχέση με τις μεγάλες επιχειρήσεις. 
11 
Συγκεκριμένα, το κεφάλαιο υψηλού επιχειρηματικού κινδύνου, που φαίνεται να 
είναι βασικά συγκεντρωμένο στη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, χρησιμοποιείται 
σχετικά περισσότερο για επέκταση και εξαγορά επιχειρήσεων, δεδομένου ότι οι 
επενδυτές υψηλού επιχειρηματικού κινδύνου έχουν βαθμιαία αποσυρθεί από τη 
δημιουργία επιχειρήσεων από το τέλος της δεκαετίας του 1980. Αυτό σημαίνει κατά 
πάσαν πιθανότητα ότι ένας μεγάλος αριθμός βιώσιμων σχεδίων δεν υλοποιούνται 
στην Κοινότητα γιατί δεν υπάρχει επαρκής χρηματοδότηση, αν και αυτός ο τύπος 
σχεδίων αντιπροσωπεύει μακροπρόθεσμα μια δυνητική πηγή επιχειρήσεων με ταχεία 
ανάπτυξη. Επιπλέον, η περιορισμένη προσφορά διόδων εξόδου για τους επενδυτές 
υψηλού επιχειρηματικού κινδύνου δεν φαίνεται να συντελεί στην παροχή μετοχικού 
κεφαλαίου για MME, και, επομένως, οι οικονομικές δυσκολίες τους επιδεινώνονται 
με την αποδυνάμωση των υφισταμένων δευτερευουσών αγορών καθώς και από τις 
καθυστερημένες πληρωμές. 
Στην πραγματικότητα, παρά τον αυξανόμενο αριθμό και την ποικιλία των 
χρηματοδοτικών μέσων που προσφέρονται στις επιχειρήσεις, η επέκταση των 
επιχειρήσεωνυψηλής τεχνολογίας,οι οποίες αναγκάζονται να στραφούν σε επιλογές 
όπως το κεφάλαιο έναρξης και το κεφάλαιο υψηλού επιχειρηματικού κινδύνου, 
εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικά εμπόδια, προπαντός φορολογικά, και 
πάσχει από την απουσία μιας δυναμικής ευρωπαϊκής αγοράς κεφαλαίων για MME. 
Επομένως, η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να υποστηρίζει πρότυπα σχέδια στο 
πλαίσιο των υφισταμένων κοινοτικών προγραμμάτων στις περιπτώσεις κατά τις 
οποίες αυτά στοχεύουν στην εισαγωγή νέων χρηματοδοτικών μέσων φτιαγμένων στα 
μέτρα των MME (για παράδειγμα, στον τομέα των αμοιβαίων εγγυήσεων και του 
κεφαλαίου υψηλού επιχειρηματικού κινδύνου) ή στη βελτίωση της λειτουργίας των 
υφισταμένων χρηματοπιστωτικών αγορών (για παράδειγμα, ενισχύοντας την αγορά 
μετοχών MME). 
Η έκθεση επιβεβαιώνει επίσης την τάση που έχει παρατηρηθεί κατά τα πρόσφατα έτη, 
προς έναν αυξανόμενο αριθμό όλο και πιο καθυστερημένων πληρωμών. Μετά από 
μια ευρεία διαδικασία διαβουλεύσεων σχετικά με πιθανές λύσεις για το πρόβλημα 
αυτό, η Επιτροπή ανακοίνωσε πρόσφατα ότι θα μπορούσε να απευθύνει σύσταση 
στα κράτη μέλη σχετικά με το θέμα αυτό(17). Η σύσταση αυτή θα μπορούσε 
ενδεχομένως να εστιάζεται στη βελτίωση του σημερινού νομικού πλαισίου, που δεν 
θεωρείται αρκετά αποτρεπτικό για τους κακοπληρωτές. 
Τα προβλήματα που αναφέρονται στην έκθεση όσον αφορά την πρόσβαση των MME 
σε τραπεζικές πιστώσεις οδήγησαν ήδη την Επιτροπή να δημιουργήσει, το 1993, μια 
Στρογγυλή Τράπεζα Υψηλών Προσωπικοτήτων του τραπεζικού τομέα για να 
εξετάσει πιθανούς τρόπους βελτίωσης των σχέσεων μεταξύ χρηματοπιστωτικών 
ιδρυμάτων και MME. Στις 19 Μαΐου 1994, η Στρογγυλή Τράπεζα υπέβαλε στην 
Επιτροπή την τελική της έκθεση που περιλάμβανε συγκεκριμένες συστάσεις προς 
χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, MME, κράτη μέλη και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η 
Επιτροπή θα εξετάσει τις συστάσεις της Στρογγυλής Τραπέζης και θα μελετήσει τα 
μέτρα που θα πρέπει να ληφθούν στη συνέχεια, και συγκεκριμένα στο πλαίσιο του 
Ολοκληρωμένου Προγράμματος για τις MME. 
17. "Ολοκληρωα,ένοΠοόνοαιιιιαυπέΩ τπνν MMF vm. rmi ftirvrpwivrvi'i -rrMnW rrw/i ΜΛ\ 
12 
6. Καινοτομία και διάδοση τεγνολονίας 
Αν και σημειώνει ότι τα χρησιμοποιούμεναπαραδείγματακαι τα συμπεράσματα που 
διατυπώνει το Παρατηρητήριο βασίζονται κυρίως σε μερικά δεδομένα που είναι 
διαθέσιμα για έναν περιορισμένο αριθμό χωρών, η Επιτροπή γενικά υποστηρίζει τη 
διαπίστωση ότι αν, αφενός, οι MME παίζουν βασικό ρόλο στην εισαγωγή 
καινοτομιών τόσο για τα προϊόντα όσο και για τις διαδικασίες, τείνουν αφετέρου 
να ασχολούνται περισσότερο με επαυξητικές και όχι ριζικές καινοτομίες. Αυτό 
οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι οι επιχειρήσεις με προσανατολισμό προς την 
τεχνολογία είναι κατά κανόνα μικροεπιχειρήσεις και μικρές επιχειρήσεις που 
συνήθως δεν διενεργούν βασική έρευνα αλλά συγκεντρώνουν τις προσπάθειες τους 
στην εξασφάλιση γρήγορης ανταπόκρισης στις ανάγκες της αγοράς. 
Μόνο μια μειονότητα των επιχειρήσεων που βασίζονται σε νέα τεχνολογία θα 
επεκταθούν σε επιχειρήσεις μεγάλης κλίμακας προσανατολισμένες προς τις 
εξαγωγές. Πάντως, η μειονότητα αυτή ενδέχεται να εξασφαλίσει στην Ευρωπαϊκή 
Ένωση νέες παγκόσμιες δεσπόζουσες θέσεις που, χωρίς αμφιβολία, θα παίξουν 
σημαντικό ρόλο για τη συνολική ανταγωνιστικότητα της. 
Επιπλέον, η έκθεση θεωρεί ότι οι MME, αν και παρουσιάζουν μεγαλύτερη συνολική 
αποτελεσματικότητα από τις μεγάλες επιχειρήσεις όσον αφορά την προώθηση 
καινοτομιών στην αγορά, δεν παύουν να αντιμετωπίζουν ορισμένα προβλήματα 
κατά τη διάρκεια της διαδικασίας της καινοτομίας. Τα προβλήματα αυτά συνδέονται 
συνήθως με την έλλειψη κατάλληλων χρηματοοικονομικών και ανθρώπινων πόρων 
και επιφέρουν υψηλά επίπεδα κινδύνου. Για να αντιμετωπίσουν τους διάφορους 
φραγμούς κατά της καινοτομίας, οι επιχειρήσεις που βασίζονται στη νέα τεχνολογία 
ενδέχεται να ενδιαφερθούν όλο και περισσότερο για συνεργασία με άλλες εταιρείες, 
ερευνητικά κέντρα ή πανεπιστήμια, εξασφαλίζοντας αμοιβαία οφέλη. 
Το πρόσφατα εγκριθέν Τέταρτο ΠρόγραμμαΠλαίσιο Ε&ΤΑ αναγνωρίζειτο ρόλο και 
τις ανάγκες των MME στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας, και προβλέπει 
μέτρα τεχνολογικής ενίσχυσης που στοχεύουν στην ενθάρρυνση και την διευκόλυνση 
της συμμετοχής των MME σε κοινοτικά προγράμματα έρευνας και τεχνολογίας, 
καθώς και στη βελτίωση της πρόσβασης τους στα αποτελέσματα της έρευνας. Έτσι, 
τα μέτρα που θα υλοποιηθούν στο πλαίσιο ορισμένων προγραμμάτων Ε&ΤΑ είναι 
κυρίως τριών τύπων: παροχή κοινοτικής υποστήριξης σε αποκεντρωμένα δίκτυα 
που παρέχουν πληροφορίες και βοήθεια σε MME (που αναζητούν εταίρους και 
καταρτίζουν προγράμματα συνεργασίας)· δυνατότητα υποβολής προτάσεων για 
διερευνητική φάση, με κοινοτική υποστήριξη της κατάρτισης των τελικών 
προτάσεων· και χρηματοδότηση "συνεργατικών" ερευνητικών σχεδίων, για να 
δώσουν τη δυνατότητα σε MME που έχουν ένα κοινό τεχνικό πρόβλημα αλλά δεν 
διαθέτουν τις απαραίτητες ερευνητικές δυνατότητες να αναθέσουν ένα σημαντικό 
μέρος των ερευνητικών αναγκών τους σε ένα ή περισσότερα τρίτα μέρη (ερευνητικά 
κέντρα, πανεπιστήμια, επιχειρήσεις). 
13 
Επιπλέον, και για να βοηθηθούν οι MME στην προετοιμασία τους για τη συμμετοχή 
στα νέα προγράμματα Ε&ΤΑ, πριν ακόμη από την έγκριση τους, η Επιτροπή 
επεκτείνει σήμερα την πρότυπη δράση Euromanagement που είναι σχεδιασμένη για 
να παράσχει επαρκή υποστήριξη σε MME για την αξιολόγηση των τεχνικών και 
διοικητικών δυνατοτήτων τους, την αναζήτηση εταίρων και την κατάρτιση 
συνεργατικών ερευνητικών προτάσεων που θα δικαιούνται κοινοτικής υποστήριξης. 
Επιπλέον, έχει υλοποιήσει ειδικές δράσεις, όπως (MINT - Managing the 
Integration of New Technologies), που ξεκίνησε στο πλαίσιο του SPRINT με 
σκοπό την προώθηση της απορρόφησης νέων τεχνολογιών από MME, 
εξασφαλίζοντας τους πρόσβαση σε συμβούλους που είναι εξειδικευμένοι σε τεχνικές 
διαχείρισης της καινοτομίας όπως τεχνολογία, ελέγχους, βιομηχανικό σχέδιο, 
ανάλυση εργασίας και εγκαθίδρυση διεθνικής τεχνολογικής συνεργασίας. Εξάλλου, 
αναπτύχθηκαν τα BIC (Business Innovation Centres) και θα μπορούσαν να 
ενισχυθούν με βάση τα ίδια ουσιαστικά στοιχεία που επισήμανε το Παρατηρητήριο 
ως βασικούς παράγοντες επιτυχίας της καινοτομίας. 
Όσον αφορά τις μελλοντικές εργασίες ανάλυσης, η Επιτροπή θα επιθυμούσε να 
διενεργήσει το Παρατηρητήριο, σε σύνδεση με το Ευρωπαϊκό Σύστημα 
Παρακολούθησης της Καινοτομίας του SPRINT, μια χαρτογράφηση των ευρωπαϊκών 
επιχειρήσεων που βασίζονται στη νέα τεχνολογία, όπου θα εμφανίζεται η 
γεωγραφική συγκέντρωση αυτών των επιχειρήσεων και θα επιτρέπει τη μέτρηση του 
πληθυσμού τους, καθώς και να πραγματοποιήσει μία πιο εξειδικευμένη ανάλυση της 
φύσης των συνεχιζόμενων διεθνικών τεχνολογικών συνεργασιών με συμμετοχή των 
MME σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης. 
7. Περιφερειακές πτυγές 
Αν και περιλαμβάνει ορισμένα παραδείγματα μέτρων που εφαρμόζονται στις 
περιφέρειες του στόχου 1, η ανάλυση διάρθρωσης των επιχειρήσεων στις 
περιφέρειες (συγκεκριμένα όσον αφορά το μέγεθος τους) και των 
κοινωνικοοικονομικών χαρακτηριστικών των περιφερειών (ποσοστό ανεργίας και 
κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ) είναι γενικά περιγραφική και δεν προσφέρει πληροφορίες 
που δεν είναι ήδη γνωστές. Πράγματι, αναγνωρίζεται γενικά ότι οι 
μικροεπιχειρήσεις εμφανίζονται περισσότερο στις χώρες της Νότιας Ευρώπης και 
ότι το μέγεθος των επιχειρήσεων τείνει να αυξάνεται όσο ανεβαίνει κανείς προς τη 
Βόρεια Ευρώπη. 
Η έκθεση αναφέρεται επίσης, με βάση έρευνες που διενεργήθηκαν σε 19 περιφέρειες, 
στις μεθοριακές περιφέρειες, μελετώντας τον αντίκτυπο της Εσωτερικής Αγοράς 
στην ανάπτυξη των MME από άποψη κύκλου εργασιών, μετακινήσεων προσώπων 
και ανάπτυξης θεσμικών επαφών. Συγκεκριμένα, δείχνει ότι η κοινοτική 
πρωτοβουλία INTERREG βοήθησε στην προώθηση της διασυνοριακής συνεργασίας 
ιδιαίτερα στο θεσμικό επίπεδο και, κατά περίπτωση, στο επίπεδο των 
επιχειρήσεων. Η Επιτροπή εκτιμά ότι τα κράτη μέλη θα πρέπει να επικεντρώσουν 
τις προσπάθειες τους στη συνεργασία μεταξύ των MME στα σχέδια προγραμμάτων 
που πρόκειται να υποβληθούν έως τα τέλη Οκτωβρίου στο πλαίσιο του INTERREG 
II. 
14 
Εξάλλου, η επισήμανση των εμποδίων στη διασυνοριακή συνεργασία παρουσιάζει 
ενδιαφέρον, εφ'όσον μπορεί να ενισχύσει τις προσπάθειες της Ένωσης για την 
εξάλειψη αυτών των εμποδίων (έλλειψη πληροφόρησης σχετικά με τις δυνητικές 
αγορές και τους πιθανούς εταίρους, γλωσσικά προβλήματα). Στο θέμα αυτό θα 
πρέπει επίσης να τονιστεί ότι η ολοκλήρωση της Εσωτερικής Αγοράς δεν έχει, προς 
το παρόν, παρουσιάσει τα αναμενόμενα θετικά αποτελέσματα όσον αφορά τη 
διασυνοριακή συνεργασία. 
Γενικά, η Επιτροπή θεωρεί ότι το κεφάλαιο αυτό αν και συμπληρώνει ορισμένα 
κενά της πρώτης έκθεσης, εξακολουθεί να είναι υπερβολικά καθυστερημένο. Δεν 
αναφέρει τις νέες δυνατότητες που προσφέρονται στις MME στο πλαίσιο της νέας 
περιόδου προγραμματισμού των Διαρθρωτικών Ταμείων (1994-1999) (Κοινοτικά 
Πλαίσια Στήριξης και Κοινοτικές Πρωτοβουλίες) και δεν αναλύει τη διαδικασία 
λήψης αποφάσεων στον τομέα την περιφερειακής πολιτικής, και ιδιαίτερα την 
εταιρική σχέση, που έχει μεγάλη σημασία για την αύξηση της συμμετοχής των 
ενδιάμεσων φορέων των MME στην ανάπτυξη των πληροφοριών. Επίσης, θα ήταν 
επιθυμητή η ανάλυση των καλύτερων τρόπων εκμετάλλευσης του δυνητικού ρόλου 
των MME, και ιδιαίτερα των μικροεπιχειρήσεωνκαι των μικρών επιχειρήσεων, στη 
δημιουργία απασχόλησης στις περιφέρειες, και ιδιαίτερα στις περιφέρειες του 
στόχου 1 και στις αγροτικές περιφέρειες που δέχονται υποστήριξη στο πλαίσιο του 
στόχου 5β, του στόχου 5α και της πρωτοβουλίας LEADER, εφόσον αυτές είναι που 
παρουσιάζουν το υψηλότερο ποσοστό ανεργίας και που δέχονται σημαντική 
υποστήριξη από την Ένωση. Τα ζητήματα αυτά, καθώς και οι ενδεχόμενες 
συνέπειες των περιφερειακών ανισοτήτων για τις επιδόσεις των επιχειρήσεων, θα 
πρέπει οπωσδήποτε να καλυφθούν σε επόμενες εκθέσεις. 
8. Πολιτική νια τις MME 
Για πρώτη φορά, η έκθεση αφιερώνει ένα κεφάλαιο στις εθνικές πολιτικές υπέρ των 
MME. Η Επιτροπή θα επιθυμούσε να συνεχίσει το Παρατηρητήριο να υποβάλλει 
λεπτομερή έκθεση κάθε χρόνο όσον αφορά τις κυριότερες εξελίξεις που σημειώθηκαν 
σε κάθε κράτος μέλος στον τομέα αυτό. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για να 
εκτιμηθούν τα αποτελέσματα του Λευκού Βιβλίου, καθώς και για να εξασφαλιστεί 
η επιτυχία του Ολοκληρωμένου Προγράμματος που βασίζεται εξίσου στις 
συντονισμένες πρωτοβουλίες και στην αποτελεσματικότητα των κοινοτικών 
συμβολών και δράσεων υπέρ των MME. 
Όσον αφορά τη θεωρητική διαμάχη μεταξύ της υποστήριξης της δημιουργίας νέων 
επιχειρήσεων ή της υποστήριξης της ανάπτυξης υπαρχουσών επιχειρήσεων, η 
Επιτροπή συμμερίζεται γενικά την άποψη του Παρατηρητήριου, κατά το οποίο δεν 
είναι δυνατό να αποκλειστεί ο ένας ή ο άλλος από αυτούς τους στόχους. Είναι 
πάντως απαραίτητος ο προβληματισμός όσον αφορά το σημείο αυτό για να 
προσδιοριστούν τα μέτρα προτεραιότητας στο πλαίσιο των δημοσιονομικών 
περιορισμών στα κράτη μέλη. 
15 
Αν είναι αλήθεια ότι οι νέες επιχειρήσεις παρουσιάζουν υψηλό ποσοστό 
θνησιμότητας, και ότι λίγες από αυτές έχουν υψηλό δυναμικό δημιουργίας 
απασχόλησης, η δημιουργία νέων επιχειρήσεων δεν παύει να είναι απαραίτητη με 
στόχο την ανανέωση του βιομηχανικού ιστού. Είναι ο μόνος διαθέσιμος τρόπος για 
την ανάπτυξη ορισμένων περιφερειών όπου ο υπάρχων βιομηχανικός ιστός είναι 
ανεπαρκής. Όσον αφορά τόσο τις νέες επιχειρήσεις όσο και αυτές που ήδη 
υπάρχουν, η Επιτροπή έχει την άποψη ότι το γενικό οικονομικό και νομικό 
περιβάλλον παίζει ουσιαστικό ρόλο στην ενίσχυση της επιχειρηματικότητας και στην 
παροχή βοήθειας στις επιχειρήσεις κατά τα ευαίσθητα στάδια της ανάπτυξης τους. 
Όσον αφορά ιδιαιτέρως επιχειρήσεις με υψηλό δυναμικό ανάπτυξης, η Επιτροπή 
θεωρεί, με βάση επίσης την εμπειρία που αποκτήθηκε στο πλαίσιο των Κέντρων 
Επιχειρήσεωνκαι Καινοτομίας, ότι θα πρέπει να ενισχυθεί περαιτέρω η διοργάνωση 
ειδικής υποστήριξης για αυτές. 
Όσον αφορά τα μέσα που χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο της πολιτικής για τις 
MME, η έκθεση δείχνει ότι οι υπηρεσίες παροχής συμβουλών και βοήθειας παίζουν 
καθοριστικό ρόλο σε πολλούς τομείς της. Πάντως, αν και δημιουργήθηκε μεγάλος 
αριθμός υπηρεσιών σε όλα τα επίπεδα στα κράτη μέλη, οι επιχειρήσεις τείνουν να 
τις παραβλέπουν ή να μην τις χρησιμοποιούν αρκετά, είτε επειδή δεν επιτυγχάνουν 
μία κρίσιμη μάζα είτε επειδή δεν είναι αρκετά ορατές. Για το λόγο αυτό, η 
Επιτροπή δίνει ιδιαίτερη σημασία στην προώθηση της αμοιβαίας διαβούλευσης και 
ανταλλαγής εμπειριών μεταξύ κρατών μελών έτσι ώστε να τονωθεί η ζήτηση μέτρων 
υποστήριξης επιχειρήσεων που υπάρχουν σε εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο, καθώς 
και στην ενίσχυση της αποτελεσματικότητας, της διαφάνειας και της συνοχής των 
υπηρεσιών που είναι σήμερα διαθέσιμες για τις επιχειρήσεις. Επομένως, τα εθνικά 
ή περιφερειακά προγράμματα παροχής συμβουλών και βοήθειας για MME, που 
στοχεύουν ιδιαίτερα στην ενίσχυση των διοικητικών ικανοτήτων των MME και στον 
καθορισμό στρατηγικών για εκσυχρονισμό, θα δεχθούν ιδιαίτερη προσοχή στο 
πλαίσιο του ολοκληρωμένου προγράμματος. 
9· Ο 6ιοτεγνικός τομέας(Ί8) 
Η έκθεση εξετάζει τη σημερινή σημασία του βιοτεχνικού τομέα στην ευρωπαϊκή 
οικονομία από ποσοτική και ποιοτική άποψη, ενώ δίνει ιδιαίτερη προσοχή στις 
διάφορες εθνικές έννοιες και ορισμούς της βιοτεχνίας, και εξετάζει τις συνέπειες 
της ολοκλήρωσης της Εσωτερικής Αγοράς για το βιοτεχνικό τομέα, παρουσιάζοντας 
συνοπτικά τα κυριότερα πλεονεκτήματα του και τα αδύνατα σημεία του. Επιπλέον, 
αναπτύχθηκε μια λειτουργική έννοια "Τομέων όπου Δεσπόζει η Βιοτεχνία", με 
σκοπό να είναι δυνατή η σύγκριση των "Βιοτεχνικών Τομέων" από χώρα σε χώρα. 
16 
Η Επιτροπή αναγνωρίζει την ακρίβεια της ανάλυσης που διενεργήθηκε από το 
Παρατηρητήριο στον τομέα αυτό, και γενικά συμμερίζεται τις απόψεις του όσον 
αφορά τον οργανικό ρόλο που παίζουν τα βιοτεχνικά επαγγέλματα στην εξασφάλιση 
της οικονομικής συνέχειας, την ανάπτυξη επαγγελματικών ικανοτήτων και νέου 
επιχειρηματικού πνεύματος, και την απορρόφηση και αναβάθμιση των λιγότερο 
επιθυμητών ομάδων της αγοράς εργασίας. Πάντως, θεωρεί ότι ορισμένα από τα 
αποτελέσματα που παρουσιάζονται στην έκθεση, και τα οποία αναφέρονται στις 
συνέπειες της ολοκλήρωσης της Εσωτερικής Αγοράς στις βιοτεχνικές βιομηχανίες, 
απαιτούν περαιτέρω εξέταση. 
Αν και αναγνωρίζει ότι το Παρατηρητήριο μάλλον έχει δίκιο όταν υποθέτει ότι οι 
βιοτεχνικές επιχειρήσεις στις περιφέρειες με χαμηλότερα εισοδήματα είναι πιο 
ευπαθείς στον αυξανόμενο ανταγωνισμό λόγω της Εσωτερικής Αγοράς, 
συγκεκριμένα επειδή η μεγάλη αύξηση του αριθμού των ευέλικτων άκρως 
αυτοματοποιημένων εργαλειομηχανών δίνει τη δυνατότητα στις μεγαλύτερες 
επιχειρήσεις να ανταγωνίζονται με επιτυχία, ακόμη και σε πολύ εξειδικευμένες 
μικρές αγορές, και να το επιτυγχάνουν αυτό λόγω της δυσκίνητης ζήτησης, η 
Επιτροπή σημειώνει ότι υπάρχουν επίσης χαρακτηριστικά παραδείγματα (όπως οι 
τελικές βιοτεχνικές επιχειρήσεις στον τομέα των υποδημάτων, της επεξεργασίας 
μετάλλου ή των υφασμάτων και των ενδυμάτων) όπου ο σωστός καταμερισμός της 
εργασίας και η χρήση συνεταιρισμών έχει βελτιώσει σημαντικά την ανταγωνιστική 
θέση των μικρότερων εταιρειών. Επιπλέον, η αυξημένη κινητικότητα των 
επιχειρηματιών και των εργαζομένων στη βιοτεχνία, που είναι ήδη υψηλότερη από 
το επίπεδο το οποίο υποθέτει η έκθεση(19), και μάλιστα σε μεθοριακές περιοχές, 
μπορεί οπωσδήποτε να συμβάλει στην περαιτέρω βελτίωση της συνολικής 
ανταγωνιστικότητας των βιοτεχνικών επιχειρήσεων. 
Γενικά, οι εμπειρογνώμονεςπερί βιοτεχνίας που ερωτήθηκαν από το Παρατηρητήριο 
τηρούν κατά κανόνα αμυντική στάση. Θεωρούν ότι η πολιτική σχετικά με τη 
βιοτεχνία καταρτίζεται όλο και περισσότερο από απομακρυσμένες δημόσιες αρχές. 
Επίσης, πιστεύουν ότι η Εσωτερική Αγορά θα οδηγήσει σε περαιτέρω συγκέντρωση 
στον βιοτεχνικό τομέα τροφίμων και σε αύξηση του ανταγωνισμού στον τομέα των 
επισκευών και της συντήρησης. Πάντως, μπορεί να παρατηρηθεί ότι οι αποφάσεις 
για την κατασκευή υπεραγορών λαμβάνονται σε επίπεδο περιφέρειας, γιατί υπάρχει 
μια σαφής στάση εκ μέρους των μεγαλύτερων επιχειρήσεων να εγκαθιστούν δικά 
τους τμήματα εξυπηρέτησης, δεδομένου ότι η αύξηση της πολυπλοκότητας των 
προϊόντων σημαίνει συχνά ότι μόνο εξειδικευμένες εταιρείες, με ειδικά εργαλεία και 
ανταλλακτικά, μπορούν να πραγματοποιήσουν τις εργασίες συντήρησης. 
Πάντως, η Επιτροπή θεωρεί ότι η έκθεση όχι μόνο τονίζει την ιδιαίτερη σημασία των 
βιοτεχνικών επιχειρήσεων για την ευρωπαϊκή οικονομία, και συγκεκριμένα επειδή 
έχουν οργανικό ρόλο όσον αφορά την αναβάθμιση των επαγγελματικών προσόντων 
των σχετικά ανειδίκευτων εργατών, συντελώντας έτσι στην επαναπορρόφηση των 
ανέργων, αλλά και τα πορίσματα της μπορούν να συμβάλουν, με τον πλούτο και την 
ποικιλία τους, στην ενθάρρυνση του όλο και πιο εκτεταμένου σοβαροί* 
προβληματισμού και συζήτησης σχετικά με τις βιοτεχνικές επιχειρήσεις και τις 
μικρές επιχειρήσεις. 
19. Τα στοιχεία που δίνονται για τη Γερμανία (μικρότερο από 1%) αναφέρονται στους 
αλλοδαπούς βιοτέχνες που επιθυμούν να εγκατασταθούν στη Γερμανία και δεν 
περιλαμβάνει αυτούς που έχουν περάσει τη γερμανική εξέταση βιοτεχνίας και θέλουν 
17 
10. Παρακολούθηση των MME στην ευρωπαϊκή ανορά: σύνθεση 
Γενικά, μια σύντομη ανάλυση των εξελίξεων ορισμένων επιλεγμένων 
επιχειρηματικών δεικτών, όπως παρουσιάζεται στην έκθεση στα χαρακτηριστικά της 
κάθε χώρας για την περίοδο 1986 (88) - 1990 (91), δείχνει ότι οι MME 
διατήρησαν ή αύξησαν το μερίδιο της απασχόλησης που είχαν σε όλα σχεδόν τα 
κράτη μέλη, με μοναδική εξαίρεση σε αυτή τη γενική τάση την Ιρλανδία(20). 
Πάντως, ενώ οι MME παρουσίασαν τα πιο σημαντικά κέρδη όσον αφορά τη 
σημασία τους στο Βέλγιο και τη Δανία, φαίνεται ότι υπήρξε κάποια συγκέντρωση 
της απασχόλησης στις κατηγορίες των μεγαλύτερων μεγεθών στην Ισπανία (όπου οι 
μεγάλες επιχειρήσεις "στρίμωξαν" τις μεσαίες επιχειρήσεις), καθώς και στο 
Λουξεμβούργο και την Πορτογαλία (όπου τόσο οι μικροεπιχειρήσεις όσο και οι 
μικρές επιχειρήσεις φαίνεται ότι έχασαν λίγο έδαφος σε σχέση με τις μεσαίες 
επιχειρήσεις). 
Συνολικά, οι πληροφορίες που περιλαμβάνονται στην έκθεση δείχνουν ότι οι MME 
είναι σχετικά πιο σημαντικές σε μια ομάδα πέντε περιφερειακών κρατών μελών 
(Ελλάδα, Ιρλανδία, Ιταλία, Πορτογαλία και Ισπανία) και γίνονται όλο και πιο 
σημαντικές στη Δανία και το Λουξεμβούργο, ενώ οι μεγάλες επιχειρήσεις τείνουν να 
έχουν μεγαλύτερο από το μέσο όρο μερίδιο της απασχόλησης μόνο στη Γαλλία, τη 
Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Εξάλλου, η ανάλυση των ποσοστών αύξησης 
του κύκλου εργασιών και της απασχόλησης κατά κατηγορία μεγέθους επιχείρησης 
στο διάστημα 1988-1993 (που αναμένεται επομένως να δείξει τις τάσεις που είναι 
σχετικά ανεξάρτητες από τον επιχειρηματικό κύκλο), φαίνεται να δείχνει ότι η 
διάρθρωση των μεγεθών σε ορισμένες εθνικές οικονομίες μπορεί να μεταβάλλεται 
με γρήγορο ρυθμό. Πράγματι, αν και οι πορτογαλικές MME φαίνεται ότι είχαν 
καλύτερα αποτελέσματα από το μέσο όρο της Ένωσης και στους δύο τομείς(21), οι 
επιδόσεις των MME φαίνονται να είναι συνεχώς κάτω από το μέσο όρο στην 
Ιταλία(22), και οι καλύτερες συνολικές επιδόσεις εμφανίζονται σήμερα σε μεγάλες 
ιρλανδικές και ισπανικές επιχειρήσεις. 
Πάντως, ο περίπλοκος χαρακτήρας των παραγόντων που καθορίζουν τόσο την 
κατάσταση όσο και τις προοπτικές των MME συνεχίζει να εμποδίζει την εξέταση 
πέρα από αυτές τις προκαταρκτικές παρατηρήσεις, επειδή προπαντός τυχόν εθνικές 
τάσεις των MME αναμένεται ότι θα αλληλεπιδρούν όλο και περισσότερο με τις 
επιχειρηματικές και μακροοικονομικές εξελίξεις σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης 
στο πλαίσιο της λειτουργίας της Εσωτερικής Αγοράς. Και, πράγματι, η έκθεση 
δείχνει ότι υπήρχε ήδη σημαντική σύγκλιση στο επιχειρηματικό περιβάλλον των 
MME και στις επιδόσεις των MME κατά το διάστημα 1988-1993, στο πλαίσιο της 
προετοιμασίας για την ολοκλήρωση της Εσωτερικής Αγοράς, ακόμη και αν οι 
παρατηρούμενες διαφορές σε ορισμένους δείκτες εξακολουθούν να είναι τόσο 
μεγάλες ώστε να αναγκάζουν τις MME να επιδεικνύουν διαφορετικές συμπεριφορές 
σε διαφορετικά κράτη μέλη κατά το κοντινό μέλλον. 
20. Βλέπε σημείωση 9 ανωτέρω. Πράγματι, μόνο στη μεταποιητική βιομηχανία το 
μερίδιο των ιρλανδικών MME στην απασχόληση βρέθηκε να είναι σημαντικά 
υψηλότερο από το μέσο όρο της Ένωσης το 1990. 
21. Στις καλύτερες επιδόσεις των MME περιλαμβάνονται επίσης η Δανία και η 
Γερμανία. 
18 
Επιπλέον, ο Παρατηρητής Εσωτερικής Αγοράς MME (Internal Market Monitor -
SIMM) του Παρατηρητηρίου, που είχε ως στόχο να δώσει τη δυνατότητα 
συγκριτικής αξιολόγησης των κρατών μελών ανάλογα με τις αλλαγές σε ένα σύνολο 
επιλεγμένων μεταβλητών του επιχειρηματικού περιβάλλοντος των MME που στη 
συνέχεια ταξινομήθηκαν σε έναν αριθμό τομέων που υποτίθεται ότι εκπροσωπούν 
σημαντικούς καθοριστικούς παράγοντες των επιδόσεων των MME, δείχνει ότι μόνο 
σε έναν περιορισμένο αριθμό τομέων παρατηρούνται σε λίγα κράτη μέλη σημαντικές 
και συνεχείς αλλαγές πάνω ή κάτω από τον μέσο όρο σε όλες τις σχετικές 
μεταβλητές. Πάντως, οι τομείς αυτοί (κρατικές πολιτικές, αγορές εργασίας και 
αγορές κεφαλαίων, με αυτή τη σειρά σπουδαιότητας) είναι ακριβώς αυτοί για τους 
οποίους το Παρατηρητήριο συμπέρανε ότι είναι οι πιο πιθανοί να επηρεάσουν τις 
επιδόσεις των MME. 
Αν και εκφράζει την ικανοποίηση της για αυτή την μάλλον καινοτόμο προσέγγιση, 
η Επιτροπή θεωρεί ότι η διαδικασία παρακολούθησης του Παρατηρητηρίου απαιτεί 
ακόμη ορισμένες συγκεκριμένες βελτιώσεις. Πρώτον, το γεγονός ότι οι 
μακροοικονομικές εξελίξεις μπορούν πάντοτε να δράσουν, παράλληλα με την 
ολοκλήρωση της Εσωτερικής Αγοράς, ως ανεξάρτητη δύναμη στις επιδόσεις των 
MME θα πρέπει να ληφθεί ρητώς υπόψη, ακόμη και αν κατά τα προσεχή έτη θα 
πρέπει να αναμένεται σχετικός συγχρονισμός των επιχειρηματικών κύκλων, καθώς 
και σχετική σύγκλιση του οικονομικού περιβάλλοντος. Δεύτερον, εφόσον διάφοροι 
δείκτες SIMM υποτίθεται ότι παρακολουθούν ορισμένες πλευρές της Εσωτερικής 
Αγοράς και σχετίζονται είτε στα άμεσα είτε στα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα της, 
χρειάζεται επίσης αξιολόγηση της σχετικής σημασίας τους διαχρονικά. Και τέλος, 
δεδομένου ότι στην έκθεση δεν γίνεται αναφορά, ούτε και σε θεωρητική βάση, στα 
προβλεπόμενα αποτελέσματα των πραγματικών αλλαγών των μεταβλητών του 
επιχειρηματικού περιβάλλοντος όσον αφορά τις επιδόσεις των MME, εξακολουθεί 
να μην είναι σαφές το εάν τα πορίσματα του Παρατηρητηρίου μπορεί να έχουν 
λειτουργική σημασία. 
ΓΕΝΙΚΑ ΣΧΟΑΙΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ 
Η έκθεση προτείνει ορισμένες συστάσεις που αφορούν την πολιτική και οι οποίες 
εστιάζονται ιδιαιτέρως στο σημερινό διάλογο για την απασχόληση και στο ρόλο που 
μπορούν να παίξουν οι MME και το επιχειρηματικό πνεύμα στη μείωση της ανεργίας. Με 
τον τρόπο αυτό, το Παρατηρητήριο συμφωνεί σαφώς με τις προτεραιότητες της 
Ευρωπαϊκής Ένωσης. 
Το Παρατηρητήριο αναλύει διαδοχικά τις προσεγγίσεις που βασίζονται στη ζήτηση 
εργασίας, και στη συνέχεια στην προσφορά, και τέλος στην εξισορρόπηση αυτών των δύο. 
Έτσι, καλύπτει πολλά θέματα που αναπτύχθηκαν λεπτομερώς στο Λευκό Βιβλίο της 
Επιτροπής για την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση. Η στάση του 
Παρατηρητηρίου είναι γενικά ίδια με την στάση της Επιτροπής. 
Πράγματι, πολλές συστάσεις για την προώθηση των ανταλλαγών πληροφοριών και 
εμπειριών μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά τις σχετικές πρωτοβουλίες, για να 
επισημανθούν οι καλύτερες πρακτικές και να ενθαρρυνθεί η διάδοση τους, έχουν ήδη 
εξεταστεί από την Επιτροπή στο πλαίσιο του ΟλοκληρωμένουΠρογράμματοςγια τις MME. 
19 
Αλλες συστάσεις, όπως η ανάπτυξη ενός ευρωπαϊκού προγράμματος προώθησης του 
επιχειρηματικού πνεύματος, θα μπορούσαν επίσης να εξεταστούν στο πλαίσιο της 
υλοποίησης του Ολοκληρωμένου Προγράμματος. 
Εξάλλου, τα νέα προγράμματα που συζητώνται (SOCRATES και LEONARDO) θα πρέπει να 
επιτρέψουν την ανταπόκριση στις περισσότερες από τις συστάσεις του Παρατηρητηρίου 
όσον αφορά την εκπαίδευση και την κατάρτιση, όπως και το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο 
στο πλαίσιο του νέου στόχου 4. 
Συγκεκριμένα, όπως τονίστηκε στο Ολοκληρωμένο Πρόγραμμα για τις MME, εφόσον το 
μεγαλύτερο μέρος των μέτρων που επηρεάζουν το δυναμικό δημιουργίας απασχόλησης στις 
MME εξακολουθεί να έχει εθνική προέλευση, προς το παρόν θα πρέπει να κινητοποιηθούν 
τα κράτη μέλη και όλα τα μέρη που ενδιαφέρονται για την ανάπτυξη των MME για τη 
συγκέντρωση των διαφόρων πρωτοβουλιών σε ένα συνολικό πλαίσιο που θα μπορούσε να 
εξασφαλίσει τη συνεκτικότητα και τη διαφάνεια τους. 
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 
Γενικά, η δεύτερη ετήσια έκθεση εστιάζεται περισσότερο στη δυναμική σε σχέση με την 
πρώτη: είτε πρόκειται για δημιουργία απασχόλησης και κατάρτιση, για κεφάλαιο και 
χρηματοδότηση, ή για καινοτομία και διάδοση τεχνολογίας, αποδείχθηκε ότι δεν είναι 
δυνατό να παρουσιαστούν οι εξελίξεις μαζί με τις δομές. Επιπλέον, παρουσιάζει μια 
δυναμική εικόνα πολλών μεταβλητών του τομέα των MME καθώς και του επιχειρηματικού 
περιβάλλοντοςκατά κράτος μέλος και παρουσιάζει τα αποτελέσματα μιας πρώτης ανάλυσης 
σύγκλισης/απόκλισης, παρακολουθώντας έτσι τα προβλεπόμενα αποτελέσματα της 
ολοκλήρωσης της Εσωτερικής Αγοράς κατά την περίοδο 1988-1993. 
Στο πλαίσιο αυτό, και εφόσον μεγαλύτερες χρονολογικές σειρές θα εμφανίζονται βαθμιαία 
και ο χρόνος που θα έχει παρέλθει από την επίσημη ολοκλήρωση της Εσωτερικής Αγοράς 
θα επιτρέπει να γίνονται ορατά περισσότερα άμεσα και πιο μακροπρόθεσμα αποτελέσματα, 
η Επιτροπή θεωρεί ότι οι μελλοντικές εργασίες του Παρατηρητηρίου θα πρέπει να δίνουν 
μεγαλύτερη προσοχή στην ανάπτυξη του Παρατηρητή Εσωτερικής Αγοράς MME (SIMM). 
Για το σκοπό αυτό, πρέπει να είναι δυνατή η αναπροσαρμογή της δομής των 
μεταγενέστερων εκθέσεων έτσι ώστε να αντανακλά πιο πιστά τα προτεινόμενα περιεχόμενα 
του Παρατηρητή, και συγκεκριμένα εξετάζοντας ρητά τα διάφορα σημεία που θα πρέπει να 
παρουσιάζονται και τις διάφορες μεταβλητές που θα πρέπει να αναλύονται ως στοιχεία των 
επιδόσεων των MME ή του επιχειρηματικού τους περιβάλλοντος. 
Με την τωρινή της μορφή, η έκθεση επιβεβαιώνει ότι, παρά ορισμένα μειονεκτήματα 
σχετικά με το μέγεθος και ορισμένες δυσμενείς μακροοικονομικές τάσεις, οι MME θα 
πρέπει οπωσδήποτε να θεωρούνται ως μία από τις κυριότερες πηγές δυναμικού ανάπτυξης 
της απασχόλησης κατά τη δεκαετία του 1990. 
20 
Η Επιτροπή έχει αναλάβει διαρκή δέσμευση για τη βελτίωση του επιχειρηματικού 
περιβάλλοντος και την προώθηση της ανάπτυξης επιχειρήσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, 
και τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα ενίσχυσαν ακόμη περισσότερο τη συμμετοχή τους στον 
τομέα των συγκεκριμένων μέτρων υπέρ των MME κατά τους τελευταίους λίγους μήνες. 
Η υλοποίηση νέων πρωτοβουλιών, στο πλαίσιο της επίτευξης των στόχων του Λευκού 
Βιβλίου θα συμβάλει χωρίς αμφιβολία στην επιστροφή στην ανάπτυξη και την 
ανταγωνιστικότητα καθώς και στη βελτίωση των συνθηκών απασχόλησης. Για το σκοπό 
αυτό, η Κοινότητα θα προσπαθήσει να ενισχύσει, να εισαγάγει καινοτομίες και να 
συμπληρώσει το φάσμα των υφισταμένων δράσεων με μια νέα μορφή εταιρικής σχέσης, 
όπως προτείνεται στο πλαίσιο του ΟλοκληρωμένουΠρογράμματοςυπέρ των MME και του 
βιοτεχνικού τομέα. Με την παροχή εξειδικευμένης κάλυψης και λεπτομερούς εξέτασης του 
αντίκτυπου της Εσωτερικής Αγοράς στις MME, το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο για τις 
MME μπορεί οπωσδήποτε να ενεργήσει, με τις μελλοντικές εκθέσεις του, ως μια από τις 
πιο σημαντικές αναλυτικές πηγές με βάση τις οποίες θα εξεταστούν πρακτικές προτάσεις 
για την υλοποίηση της. 
Συγκεκριμένα, αυτή η εταιρική σχέση απαιτεί μια δράση με υψηλό βαθμό συντονισμού 
μεταξύ της Κοινότητας, των εθνικών και περιφερειακών αρχών και όλων των 
επιχειρηματικών ενδιάμεσων φορέων, δηλαδή ομοσπονδιών εργαζομένων, επαγγελματικών 
ενώσεων ή εμπορικών και βιομηχανικών επιμελητηρίων, για την εξασφάλιση συγκεκριμένης 
έκφρασης για τον κοινό στόχο της κινητοποίησης των MME ως του πιο σημαντικού 
στρώματος δημιουργίας θέσεων απασχόλησης. Έχει πραγματικά ουσιαστική σημασία η 
κινητοποίηση όλων των δυνάμεων και των μέσων για την επίτευξη ενός "αποτελέσματος 
μάζας" στην υλοποίηση, σε όλα τα επίπεδα, της πολιτικής για τις επιχειρήσεις, καθώς και 
για να εξασφαλιστεί ότι οι διάφορες δράσεις υποστήριξης των MME συμβαδίζουν με τους 
σημερινούς οικονομικούς και πολιτικούς στόχους, έτσι ώστε να ενισχυθεί η εικόνα τους και 
η συνοχή τους, χωρίς απαραίτητα να μεταβληθούν οι νομικές βάσεις που στηρίζουν τις 
δράσεις αυτές. 
Έτσι, η Επιτροπή θα προσπαθήσει να προωθήσει μια τέτοια εξέλιξη με την ενθάρρυνση και 
την υποστήριξη της χάραξης ενός κατάλληλου πλαισίου για ορισμένες συντονισμένες 
δράσεις, τηρώντας την αρχή της επικουρικότητας και χωρίς προσφυγή σε πρόσθετους 
πόρους του προϋπολογισμού,και με την εξασφάλιση ότι τα κοινοτικά μέσα που βασίζονται 
σε διάφορες διατάξεις της Συνθήκης εντάσσονται σε ένα τέτοιο μηχανισμό. 
21 
ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ 
ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ MME 
Δεύτερη Ετήσια Έκθεση, 1994 
Έκθεση που υποβλήθηκε στη Γενική Διεύθυνση XXIII (Πολιτική Επιχειρήσεων, Εμπόριο Διανομής, 
Τουρισμός και Συνεταιρισμοί) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής από: 
το ENSR -European Network for SME Research 
Συντονίσθηκε από το: 
ΕΙΜ - Small Business Research and Consultancy 
ΣΥΝΟΨΗ 22 
Κατά τα τελευταία χρόνια ήμασταν μάρτυρες της 
έλευσης της εσωτερικής αγοράς. Αν και η ύφεση 
αποτελούσε εμπόδιο για ταχεία πρόοδο, μπορούμε 
ωστόσο να σημειώσουμε σημαντικές αλλαγές στο 
επιχειρηματικό περιβάλλον των MME. Το εμπόριο μέσα 
στην ΕΕ, αφού είχε μειωθεί μεταξύ του 1970 και του 
1985, αυξήθηκε απότομα και πάλι μετά από τη 
συμφωνία για την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς. 
Οι επιχειρήσεις προσανατολίσθηκαν αλάνθαστα προς 
μια προοπτική που κάλυπτε όλη την ΕΕ. Πρόσφατες 
έρευνες δείχνουν ωστόσο ότι οι MME αναφέρουν 
συχνότερα μια αύξηση του ανταγωνισμού παρά μια 
αύξηση των εξαγωγών. Στις περιφέρειες εντός των 
συνόρων της ΕΕ, οι επιχειρηματικές και προσωπικές 
ροές, καθώς και οι θεσμικές επαφές αυξήθηκαν μόνο σε 
περιορισμένο βαθμό. Τα κυριότερα εναπομείναντα 
εμπόδια έχουν σχέση με τις διαφορές που παραμένουν 
στη νομοθεσία, στα τεχνικά πρότυπα και στις γλωσσικές 
και πολιτιστικές διαφορές. Οι MME επηρεάζονται 
ιδιαίτερα από δυσκολίες ως προς την πρόσβαση στην 
πληροφόρηση. 
Τα θέματα αυτά απαιτούν προσεκτική και συνεχή 
παρατήρηση. Για το λόγο αυτό έχει καθοριστεί ένα 
όργανο παρακολούθησης στην εσωτερική αγορά, που 
επικεντρώνεται τόσο στο επιχειρηματικό περιβάλλον 
όσο και στις επιδόσεις των MME. 
Στο κατώφλι της εσωτερικής αγοράς οι MME 
αντιμετωπίζουν ακόμη επιχειρηματικές συνθήκες και 
συνθήκες αγοράς που διαφέρουν ανάμεσα στα κράτη 
μέλη. Από την άλλη μεριά, παρατηρείται μια τάση 
σύγκλισης σε πολλούς τομείς του επιχειρηματικού 
περιβάλλοντος. Αυτό ισχύει κυρίως για τα πραγματικά 
βραχυπρόθεσμα επιτόκια, τον πληθωρισμό, τους 
άμεσους και έμμεσους φόρους ως ποσοστό του ΑΕΠ, τη 
διαθεσιμότητα επιχειρηματικού κεφαλαίου και τα 
εργατικά έξοδα ανά απασχολούμενο. 
Οι επιδόσεις των MME έχουν σχέση τόσο με αυτές τις 
εξελίξεις στο επιχειρηματικό περιβάλλον όσο και με 
τον επιχειρηματικό κύκλο. Οι MME (0-500 
εργαζόμενοι) απασχολούν τώρα 67 εκατομμύρια άτομα, 
περίπου 2,6 εκατομμύρια περισσότερους εργαζόμενους 
από το 1988. Στον τομέα των μεγάλων επιχειρήσεων, 
όπου υπάρχουν 26 εκατομμύρια θέσεις εργασίας, η 
απασχόληση δεν αυξήθηκε από το 1988. Ωστόσο, η 
πραγματική διαφορά βρίσκεται μεταξύ των πολύ 
μικρών επιχειρήσεων και χειροτεχνία (ΠΜΕΧ) (0-10) 
και των μικρών (10-100) επιχειρήσεων από τη μια και 
των μεσαίων (100-499) και μεγάλων (>500) 
επιχειρήσεων από την άλλη. Οι ΠΜΕΧ επιχειρήσεις και 
οι μικρές επιχειρήσεις της Ένωσης προσφέρουν τώρα 
απασχόληση σε 53 εκατομμύρια άτομα, τα 17 
εκατομμύρια από τα οποία είναι άνδρες και γυναίκες 
επιχειρηματίες. Ανάμεσα στο 1988 και στο 1993 οι 
επιχειρήσεις αυτές δημιούργησαν 3 εκατομμύρια θέσεις 
εργασίας, ιδίως στο εμπόριο διανομής και σε άλλες 
υπηρεσίες. Ωστόσο, οι μεσαίες και μεγάλες επιχειρήσεις 
έχασαν κατά την ύφεση ακόμη περισσότερες θέσεις 
εργασίας απ'όσες δημιούργησαν από το 1988. To ENSR 
υπολογίζει ότι το 1990 υπήρχαν 4,4 εκατομμύρια 
επιχειρήσεις στους τομείς όπου υπάρχουν οι πολύ 
μικρές επιχειρήσεις και χειροτεχνία (ΠΜΕΧ) στην 
Ευρωπαϊκή Ένωση οι οποίες απασχολούσαν 24,5 
εκατομμύρια άτομα. 
Ο δυναμισμός του τομέα των μικρών επιχειρήσεων 
απεικονίζεται επίσης και με τη σημαντική αύξηση του 
αριθμού των επιχειρήσεων. Κάθε χρόνο γύρω στο 1,5 
εκατοιιαύοιο Ευοωπαίοι, ftirornoniTnuv ν« £pmvn<wi»v τ« δική τους επιχείρηση. Παρά το μεγάλο ποσοστό 
αποτυχιών, ιδίως κατά τη διάρκεια της ύφεσης, ο 
αριθμός των επιχειρήσεων συνέχισε να αυξάνεται κατά 
εντυπωσιακό ποσοστό. Σε πέντε χρόνια ο αριθμός των 
επιχειρήσεων αυξήθηκε κατά 9%, φθάνοντας έτσι ένα 
σύνολο 17 εκατομμυρίων την περασμένη χρονιά 
(συμπεριλαμβανομένης της πρώην Ανατολικής 
Γερμανίας). Κατά την ίδια περίοδο ο πληθυσμός της 
Ένωσης αυξήθηκε μόνο κατά 2,5%. 
Οι MME - τόσο οι υφιστάμενες όσο και οι νέες 
επιχειρήσεις - δύνανται να παίξουν έναν ρόλο-κλειδί 
κατά την καταπολέμηση της ανεργίας. Σε όλα τα 
επίπεδα πολιτικής αυτό θα πρέπει· να προωθηθεί με τη 
βελτίωση του επιχειρηματικού κλίματος, τη μείωση των 
εργατικών εξόδων και των διοικητικών επιβαρύνσεων 
και με την παρότρυνση της μετάδοσης νέας 
τεχνολογικής γνώσης. Συνιστάται ιδιαίτερα στην 
Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προωθήσει το δυναμισμό του 
ευρωπαϊκού επιχειρηματικού τομέα, να καθιερώσει μια 
Ευρωπαϊκή Πλατφόρμα Επαγγελματικής Κατάρτισης 
και να διευκολύνει τη διεθνή ανταλλαγή των πολιτικών 
"καλύτερων εμπειριών" που εφαρμόζονται στα κράτη 
μέλη, προκειμένου να παρακινήσει τη δημιουργία 
θέσεων εργασίας από τις MME. 
1 ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΑΣΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΝΩΣΗΣ 23 
Η ζωτικότητα των ευρωπαϊκών οικονομιών 
διακυβεύεται σοβαρά. Η οικονομική ανάπτυξη 
βρίσκεται σε χαμηλά επίπεδα ή παρουσιάζει αρνητική 
εξέλιξη, ο διεθνής ανταγωνισμός των ευρωπαϊκών 
επιχειρήσεων φαίνεται να βρίσκεται σε κίνδυνο και το 
ποσοστό ανεργίας βρίσκεται σε απαράδεκτα υψηλά 
επίπεδα. 
Εν τω μεταξύ, τα κράτη μέλη ξεκίνησαν μια αποστολή 
για την περαιτέρω οικονομική ενσωμάτωση, η οποία 
αναμένεται ότι θα αυξήσει το δυναμισμό και την 
ευημερία, αλλά θα σημάνει επίσης και μια εκτεταμένη 
αναδιάρθρωση των οικονομιών τους. Σ'αυτό το κρίσιμο 
στάδιο της ευρωπαϊκής ανάπτυξης, οι μικρές και 
μεσαίες επιχειρήσεις (MME) θα παίξουν έναν ρόλο-
κλειδί. 
Το 1993 στην Ευρωπαϊκή Ένωση υπήρχαν 17 
εκατομμύρια τέτοιες MME (συμπεριλαμβανομένης της 
πρώην Ανατολικής Γερμανίας), αλλά υπήρχαν μόνο 
γύρω στις 12.000 μεγάλες επιχειρήσεις (ΜΕ) με 
περισσότερους από 500 απασχολουμένους 1· Αυτό 
σημαίνει ότι για κάθε 1.000 κατοίκους υπάρχουν 
σχεδόν 50 επχειρήσεις. Τα τελευταία πέντε χρόνια, ο 
αριθμός των MME αυξήθηκε κατά 1,5 εκατομμύριο 
επιχειρήσεις2, ή κατά 9%. Την ίδια χρονική περίοδο, ο 
συνολικός πληθυσμός της Ένωσης αυξήθηκε μόνο κατά 
2,5% περίπου. Αυτό σημαίνει μια αναβίωση δυναμικής 
και επιχειρηματικής δραστηριότητας. Η αναπτυξιακή 
ροή από την ανεργία σε νέες επχειρήσεις κατά τα τελευταία χρόνια φαίνεται να παίζει μόνο ένα μικρό 
ρόλο. 
Οι περισσότερες θέσεις εργασίας του ιδιωτικού τομέα 
συναντούνται στις MME. Τρεις από τις δέκα θέσεις 
εργασίας βρίσκονται στην ουσία στις μικροεπιχειρήσεις 
και τέσσερις στις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις. Αυτό 
σημαίνει ότι οι MME προσέφεραν 67 εκατομμύρια 
θέσεις εργασίας το 1993, δηλαδή 2,6 εκατομμύρια 
περισσότερες από το 1988. Η δημιουργία θέσεων 
εργασίας από το 1988 υπήρξε ιδιαίτερα ακμαία στον 
τομέα των ΠΜΕΧ. Οι μικρές επιχειρήσεις παρουσίασαν 
μέτρια ανάπτυξη της απασχόλησης, αλλά οι μεσαίες και 
οι μεγάλες επιχειρήσεις δεν κατάφεραν να διατηρήσουν 
τους αριθμούς των θέσεων εργασίας ανάμεσα στο 1988 
και το 1993. 
Το κατά μέσον όρο μέγεθος μιας MME εξασθένισε 
ελαφρά κατά τα τελευταία πέντε χρόνια. Κατά την 
έξαρση της οικονομικής δραστηριότητας το 1989 και 
το 1990, οι MME μεγάλωσαν λίγο χάρη στην ακμαία 
δημιουργία θέσεων εργασίας, στις αρχές της δεκαετίας 
του ενενήντα όμως, οι συνεχιζόμενες δημιουργίες νέων 
επιχειρήσεων καθώς και οι απώλειες θέσεων εργασίας 
έκαναν το μέσο όρο του μεγέθους των επιχειρήσεων να 
μειωθεί. Μια MME απασχολεί τώρα κατά μέσον όρο 
τέσσερα άτομα. 
Πίνακας 1 Βασικοί δείχτες m επίπεδο Ευρωπαϊκής Έν<0σης* 
ΒΜΕΧ 
Φ4Η MME mm 
ÀoM (Î9W) . 
αοιθίμόε; £πιχΕΐρήσ€ων (χ. SHOT,) 
αριθμός WL%tii$otw<Pt& Î000 *#το&ους 
<Hi<yUaç χώρες ΕΖΕΣ** (Î988) 
μέσο μέγεθος Εγχειρήσεων {απασχόληση} 
<Φΐ%ό£ αφχσχρλαν$ν#ν (χ εκατ.) 
μερίδιο απα^ληοης 10409*** {%) (19&8) 
€^Oi(Ju£HÎU{&Kl9$8} 
με$ί&κ> MME σίΟΰύνολο E&À επιχειρήσεων 
μεφ&ο«$<ϊβχόλησης μι*#^ι#&ρήοΐ<»ν/ΜΜΒ &νά *ομ&* (%) 
~ μ^<χποίϊΐ0τ£ 
* λιανικού εμπορίου 
-όλ(^τ<αντΟμ&ι>ν 14,7 
11111 
HP 
il 15,« 
49 
21 
4*3 
18 
$3 
U 
72 
Ανάπχνξη επιχειρήσεων 198$-1993> <}»έσςι ετήσια uvâ*tv%n) 
αριθμός επιχει^ήοεων 
απασχόληση 
κύκλος si^otâwtalm(3foi^%i&&v 1111 
* Μη θΐίμπ$^ιλ«|ΐβ«νομένϊΐς της Αρώην Ανατολικής ΓΕρμαν*α|ί 
** Μη συμπε^ιλ«μβανομένης της Ελβετίας. 
* * • Μερίδιο <Σπκθχόλησης oe EJtirettrtflgt g >\ 0. || 
Μη συμπεριλαμβανομένων των μεγάλων επιχειοήσεων στην πρώην Ανατολική Γερμανία. 
Μη συμπεριλαμβανομένων των νέων επιχειρήσεων στην πρώην Ανατολική Γερμανία. 
24 
Οι αριθμοί μέσων όρων για την Ευρωπαϊκή Ένωση 
τείνουν να συγκαλύπτουν τις διαφορές ανάμεσα στις 
χώρες της Μεσογείου και τα περισσότερα από τα άλλα 
κράτη μέλη. Στις μεσογειακές χώρες αντιστοιχούν γύρω 
στις 65 επχειρήσεις ανά 1.000 κατοίκους, ενώ στα άλλα 
κράτη μέλη η αναλογία αυτή βρίσκεται μόλις κάτω από 
το 40. Μέσα στην Ευρώπη γενικά οι διαφορές είναι 
ακόμη πιο θεαματικές. Στις χώρες ΕΖΕΣ1 υπάρχουν 
λιγότερες από 25 επιχειρήσεις ανά 1.000 κατοίκους, και 
οι επιχειρήσεις στις χώρες αυτές είναι δύο φορές' 
μεγαλύτερες από το μέσο όρο των επιχειρήσεων της ΕΕ· 
ακόμη μεγαλύτερες κι από τις επιχειρήσεις της Δανίας, 
της Γερμανίας και των Κάτω Χωρών. Αυτό μπορεί να 
εξηγηθεί εν μέρει από τα υψηλότερα εργατικά έξοδα και 
το υψηλότερο κατά κεφαλήν εισόδημα στις χώρες 
ΕΖΕΣ. 
Οι επιχειρήσεις της Ένωσης φαίνεται επίσης να είναι 
μικρότερες κι από τις επιχειρήσεις των ΗΠΑ, όπως 
αναφέρεται στον πίνακα 1. 
Αυτές οι διεθνείς συγκρίσεις στηρίζουν έμμεσα την 
υπόθεση που υποβλήθηκε στην πρώτη έκθεση του 
Παρατηρητηρίου, ότι, ιδιαίτερα στις μεσογειακές 
χώρες, η εσωτερική αγορά θα παρακινήσει διαδικασίες 
συγκέντρωσης και αναδιάρθρωσης, οι οποίες θα έχουν 
ως αποτέλεσμα ένα μικρότερο αριθμό επιχειρήσεων με 
ένα μεγαλύτερο κατά μέσο όρο μέγεθος επιχειρήσεων. 
Ωστόσο, κατά τα χρόνια πριν από την ολοκλήρωση της 
εσωτερικής αγοράς δεν υπήρχαν σαφείς ενδείξεις της 
διαδικασίας αυτής. 
Ένα μερίδιο 18% επί των συνολικών δαπανών Ε&Α των 
επιχειρήσεων ρίχνει φως στον ρόλο των καινοτόμων 
MME. Ωστόσο, οι στατιστικές αυτές τείνουν να 
υποτιμούν τις προσπάθειες που καταβάλλουν επί του 
παρόντος οι MME. Επιπλέον το ίδιο ECU που 
δαπανάται από μια μικρότερη επιχείρηση δύναται να 
παράγει καλύτερα αποτελέσματα όσον αφορά τον 
αριθμό και την ποιότητα των καινοτομιών από το ECU 
που δαπανάται από μια μεγάλη επιχείρηση. 
1 Εξαιρουμένης της Ελβετίας. 
2 ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΤΩΝ MME ΣΤΗΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΑΓΟΡΑ25 
Η ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς συγκαθορίζει 
τις οικονομικές επιδόσεις των ευρωπαϊκών 
επιχειρήσεων και των ευρωπαϊκών MME, σε σχέση με 
διάφορους άλλους παράγοντες. Μερικές άλλες 
σημαντικές επιρροές είναι: ο επιχειρηματικός κύκλος, 
συναλλαγματικές διακυμάνσεις, η GATT και άλλες 
διεθνείς εμπορικές συμφωνίες, αλλά και οι 
επιχειρηματικοί προσανατολισμοί και στρατηγικές που 
προβλέπουν οι αυριανές αγορές. Όσο για αυτό το 
τελευταίο, οι προσδοκίες των επιχειρήσεων από την 
εσωτερική αγορά έχουν τη δική τους δυναμική, όπως 
φαίνεται από το κύμα συγχωνεύσεων και αγορών της 
δεκαετίας του ογδόντα. Συνεπώς, ο αντίκτυπος της 
εσωτερικής αγοράς συνδέεται αδιαχώριστα με αυτές τις 
προκαταβολικές στρατηγικές και προσανατολισμούς. 
2.1 Η πρόοδος της εσωτερικής αγοράς: μια 
ποιοτική εντύπωση 
Διεθνές εμπόριο 
Το εμπόριο εντός των συνόρων της ΕΕ έχει αυξηθεί 
σημαντικά μετά από τη συμφωνία για την ολοκλήρωση 
της εσωτερικής αγοράς. Υπάρχουν ορισμένες ενδείξεις 
ότι το ποσοστό αύξησης των εξαγωγών των MME εντός 
της ΕΕ είναι τουλάχιστον διπλάσιο του ποσοστού 
αύξησης των εξαγωγών σε άλλες χώρες κατά τα 
τελευταία τρία χρόνια. 
Το δυναμικό εξαγωγών των MME υπερβαίνει σημαντικά 
τις τρέχουσες εξαγωγές. Η κινητοποίηση του δυναμικού 
αυτού εξαρτάται από την πρόοδο της εσωτερικής 
αγοράς, δηλ. κλείσιμο MME, χάσμα πληροφόρησης, 
μείωση διοικητικών επιβαρύνσεων, καθώς και από την 
εξέλιξη της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης. 
Κατά την περίοδο 1986 με 1989 γίναμε μάρτυρες μιας 
αξιοσημείωτης αύξησης του εμπορίου εντός της ΕΕ 
στον τομέα παροχής υπηρεσιών και πιο συγκεκριμένα 
στον τομέα κατασκευών και υπηρεσιών επιχειρήσεων. 
Η περυσινή συμφωνία GATT αναμένεται να επηρεάσει 
θετικά τη γενική επίδοση των εξαγωγών των MME, 
συμπληρώνοντας το πρόγραμμα της εσωτερικής αγοράς. 
Ο τομέας παροχής υπηρεσιών θα επωφεληθεί ιδιαίτερα. 
Η απελευθεροποίηση του εμπορίου στον τομέα 
παροχής υπηρεσιών αποτελεί ισχυρό ερέθισμα για τον 
επαναπροσδιορισμό των αποφάσεων παροχής, αγοράς 
και καταμερισμού υπηρεσιών στον τομέα αυτό, καθώς 
και για τη δημιουργία νέων δομών επιχειρηματικών 
δικτύων. Αποτέλεσμα είναι νέες ευκαιρίες για τις 
εταιρείες παροχής υπηρεσιών (κυρίως MME). 
Συγχωνεύσεις και αγορές 
Οι συγχωνεύσεις και οι αγορές αποτελούν ένδειξη και 
στρατηγική προσδοκία της βιομηχανικής 
αναδιάρθρωσης. Ο αριθμός των συγχωνεύσεων και των 
αγορών μέσα στην ΕΕ αυξήθηκε απότομα κατά τη 
δεκαετία του ογδόντα και έφθασε την αιχμή το 1990. 
Ήταν κυρίως υπόθεση των μεγάλων επιχειρήσεων. 
Ωστόσο, μια ένδειξη της συμμετοχής των MME στη 
διαδικασία αναδιάρθρωσης ως αποτέλεσμα της 
εσωτερικής αγοράς είναι η αύξηση των κοινών 
επιχειρήσεων (joint ventures) από τη δημοσίευση το 
1985 του Λευκού Βιβλίου για την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς. Εδώ συμμετέχει ένας μεγαλύτερος 
αριθμός MME, ιδίως του τομέα της μεταποίησης, αλλά 
και των τραπεζών και των ασφαλίσεων. Επιπλέον, οι 
συγχωνεύσεις των ΜΕ έχουν καθαρές επιπτώσεις επί 
των MME, συγκεκριμένα μια ευρωπαϊκοποίηση της 
αγοράς υπεργολαβίας. 
Ακόμη, οι αυξανόμενες επιστροφές στις οικονομίες 
κλίμακος μπορούν να βελτιώσουν την περαιτέρω 
ειδίκευση και την αύξηση της εργατικής 
παραγωγικότητας, δημιουργώντας έτσι επιπλέον 
ευκαιρίες για τις MME. 
Επιχειρηματικός προσανατολισμός των MME 
Ο επιχειρηματικός προσανατολισμός έχει μεταφερθεί 
αλάνθαστα προς μια προοπτική που καλύπτει το 
σύνολο της ΕΕ, παρά τις βαθμιαίες και συχνά 
καθυστερημένες πραγματικές επιπτώσεις της 
εσωτερικής αγοράς1. 
Μια πρόσφατη μελέτη έρευνας του συνόλου της ΕΕ 
σχετικά με τις επιπτώσεις της εσωτερικής αγοράς 
δείχνει έναν αυξανόμενο ανταγωνισμό που αναφέρεται 
από τους επιχειρηματίες της ΕΕ από τη μια μεριά και 
αυξανόμενες εξαγωγές από την άλλη. 
Πιο συγκεκριμένα, οι MME αναφέρουν συχνότερα 
αυξανόμενο ανταγωνισμό απ' ότι αυξανόμενες εξαγωγές. 
Μια πιθανή συνέπεια είναι ότι η αυξανόμενη έκθεση στο 
διεθνή ανταγωνισμό θα έχει αναπόφευκτα ως 
αποτέλεσμα ένα "ξεκαθάρισμα" των MME της ΕΕ, με τις 
πιο ανταγωνιστικές να επιβιώνουν μακροπρόθεσμα. Το 
κύριο θέμα πολιτικής είναι οι περιφερειακές συνέπειες 
που θα προκύψουν από τη διαδικασία αναδιάρθρωσης. 
Κάτι τέτοιο απαιτεί προσεκτική παρακολούθηση. 
Ευρωπαίοι εμπειρογνώμονες των MME, που 
ερωτήθηκαν για τους σκοπούς του παρόντος 
Παρατηρητηρίου, τονίζουν την ανάπτυξη των εξόδων 
παραγωγής κατά τη μεταποίηση ως μια αρνητική 
επίπτωση της εσωτερικής αγοράς επί των MME. Ο 
λόγος είναι ότι οι οικονομίες κλίμακος και ο 
αυξανόμενος διεθνής ανταγωνισμός υστερούν των 
χαμηλότερων εξόδων. Αυτό συμβαίνει ιδίως στα κράτη 
μέλη με μεγάλη απασχόληση στις MME. Οι επιπτώσεις 
από μελλοντικές αναδιαρθρώσεις θα είναι μάλλον 
ισχυρότερες στα κράτη αυτά. 
Κύρια εμπόδια για τις MME 
Η απόκτηση πρόσβασης προς τις πληροφορίες και η 
επεξεργασία αποτελεί ένα κύριο εμπόδιο για τις MME. 
Οι διοικητικές επιβαρύνσεις των διασυνοριακών 
λειτουργιών μέσα στην ΕΕ έχουν πράγματι μειωθεί τα 
τελευταία χρόνια, αλλά είναι ακόμη αξιοσημείωτες για 
τις MME. Η συμμετοχή σε δημόσιους διαγωνισμούς 
κωλύεται ακόμη για το λόγο αυτό. Οι εμπειρογνώμονες 
των MME σε όλη την ΕΕ τονίζουν ότι η αφαίρεση των 
διοικητικών επιβαρύνσεων και εμποδίων στα σύνορα 
αποτελεί μια σημαντική θετική επίπτωση της 
εσωτερικής αγοράς. 
Δεν θα πρέπει ωστόσο να υποτιμηθούν τα 
εναπομείναντα εμπόδια στον τομέα των τελωνειακών 
διαδικασιών, των φορολογικών υποθέσεων και των 
τεχνικών προτύπων. Νέες διαδικασίες, ελλείψεις στην 
ενημέρωση των επιχειρηματιών σχετικά με αυτές, καθώς 
Το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο νια MME. Ποώττι F.ttioin v.vAtcm Ά*/*Μ Ι Ι fnc\i*n si\ 
26 
και αποκλίνουσες περίοδοι μεταβατικών σταδίων 
μεταξύ των κρατών μελών προσθέτουν σημαντικό βάρος 
στις διοικητικές επιβαρύνσεις. Οι MME αναμένεται να 
επωφεληθούν ιδιαίτερα από μια μείωση των εμποδίων 
αυτών. 
Επιπτώσεις αναδιάρθρωσης 
Οι επιπτώσεις αναδιάρθρωσης είναι από τη φύση τους 
κυρίως "δευτερευούσης σημασίας" ή μακροπρόθεσμες 
επιπτώσεις της εσωτερικής αγοράς. Με άλλα λόγια, 
μόνο τα πρώτα σημάδια θα παρατηρηθούν μέχρι τώρα. 
Ωστόσο, κάποια ιδέα σχετικά με τις επιπτώσεις επί των 
MME μπορεί να αποκτηθεί από γνώμες των 
εμπειρογνωμόνων. Οι ευρωπαίοι εμπειρογνώμονες των 
MME ερωτήθηκαν να εκφράσουν την άποψη τους 
σχετικά με μερικές από τις επιπτώσεις αυτές, είτε 
άμεσες είτε έμμεσες. 
Εν τω συνόλω, ήταν της άποψης ότι οι MME 
μεταποίησης θα κερδίσουν βαρύτητα στο νότο της ΕΕ, 
και θα χάσουν έδαφος στις "προηγμένες" οικονομίες 
του βορρά. Από την άλλη, ο σχετικά κυριαρχούμενος 
από MME νότος θα αντιμετωπίσει τις συνέπειες ριζικών 
αναδιαρθρώσεων ως αποτέλεσμα της κλιμάκωσης των 
τάσεων και της αύξησης του διεθνούς ανταγωνισμού. 
Το ερέθισμα της εσωτερικής αγοράς για εξαγωγές 
υπηρεσιών τονίζεται από τους εμπειρογνώμονες του 
βορρά, ενώ κατά την άποψη των ε(ΐπειρογνωμόνων των 
MME από το νότο το ερέθισμα αυτό για παροχή 
υπηρεσιών θα περιοριστεί πιθανόν στην εγχώρια αγορά. 
Οι εμπειρογνώμονες των MME από το νότο αναμένουν 
επίσης μια καλύτερη πρόσβαση στις νέες αγορές για τη 
βιομηχανία τους κατασκευών των MME ως επίπτωση 
της εσωτερικής αγοράς. Αυτό βασίζεται στην κοινή 
επίπτωση μειωμένων μη δασμολογικών φραγμών στο βορρά και χαμηλότερων εργατικών εξόδων στο νότο. Οι 
εμπειρογνώμονες προβλέπουν επίσης κάποια τάση 
κλιμάκωσης στον τομέα κατασκευών, η τάση αυτή όμως 
φαίνεται να εφαρμόζεται κυρίως μέσα στα πλαίσια των 
MME. 
2.2 Σύγκλιση τον επιχειρηματικού περι­
βάλλοντος που αντιμετωπίζουν οι MME 
Στο κατώφλι της εσωτερικής αγοράς, οι MME 
αντιμετωπίζουν ακόμη συνθήκες που διαφέρουν 
ανάμεσα στα κράτη μέλη. Ορισμένα στοιχεία του 
επιχειρηματικού περιβάλλοντος που παρουσιάζουν 
σημαντικές διαφορές είναι τα ποσοστά επιτοκίων, τα 
εργατικά έξοδα, η διαθεσιμότητα επιχειρηματικού 
κεφαλαίου (venture capital) και άμεσων φόρων ως % του 
ΑΕΠ. 
Ωστόσο, κατά τα χρόνια που προηγούντο την επίσημη 
ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς, παρατηρήθηκε 
μια οριστική τάση προς σύγκλιση σε διάφορους 
επιλεγμένους δείκτες επιχειρηματικού περιβάλλοντος. 
Ο πίνακας 2 παρέχει μια ανασκόπηση. 
Φαίνεται εν μέρει ότι σύγκλιση των δεικτών αυτών 
προκλήθηκε από την οικονομική κάμψη στις αρχές της 
δεκαετίας του ενενήντα. Αυτό ισχύει σίγουρα και για τα 
ποσοστά επιτοκίων και τον πληθωρισμό. Αλλά, σε 
γενικές γραμμές, εκδηλώθηκαν και περισσότερες 
δομικές δυνάμεις που έχουν σχέση με την εσωτερική 
αγορά. 
Στις μελλοντικές εκθέσεις του Παρατηρητηρίου θα 
συνεχισθεί η παρακολούθηση της σύγκλισης του 
επιχειρηματικού περιβάλλοντος των MME. 
Πίνακας 2 Το ποσοστό σύγκλισης (+> ^αι απόκλισης <*> τον επιχειρηματικού περιβάλλοντος των MME με 
φθίνουσα σειρά σύγκλισης,, 198&ϊ993α 
MëtoÉ&ntrt ε^ειρηματΜού περιβάλλοντα Σύγκλιση (+) 
Απόκλιση {-} Σημασία 
Πραγματικά βραχυπρόθεσμα ποσοστά επιτοκίων +++* 
Χμεσχ* Φό£0ΐ και κοινωνικές $*«φο<$ς ως Ψο τσυ ΑΕΠ +++ 
Χμεσοι φόροι ως ποσοστό τον ΑΕΠ +++ 
Έμμεσοι φάροι κπέ ίμΉορ^υμάΐων και υπηρεσιών <*ε % ΑΕΠ 4++ 
Εθνική πλειοψηφία oyootov και συγχωνεύσεων στη μεταποιητική βιομηχανία και ++ 
στις κατασκευές +4 
Δημόσιες δαπάνες επί μέτρων της ενε^γσδς αγοράς εργασίας ως % ταυ ΑΕΠ ++ 
Απόθεμα ^χε*ρημ«ϊΐκού κεφαλαίου ως ποσοστό «ου ABE ++ 
Μερίδιο επιπλέον εμποδίου είϊπαρχυματων παι νπηρεσ«όν εντός της ΕΕ σε % του ++ 
ΑΕΙΪ +* 
Πληθωρισμός + 
Εργατικά 4|ùÔa <*νά οοχαοχολούμΕνο m τρέχουσες **μές +• 
Δαπάνες επιχειρήσεων ^cx Ε&Α ο* % τον ΑΕΠ • + 
MfeçtStô ^flïootov φα^υμάτων εντός της BE &ς 
προς το σονολο των εξαγωγω* 
Kmû «έφαλήν ΑΕίΙ <œ στ«0$ρΕ£ *ιμες αγοράς σ* *ψ??+ 
£χημα*.ισμάς #κα$ά£ΐστου πάγιοι κεφαλαίου οε τρέμουσες τιμές <ος αοοκκκό 
του ΑΕΠ 
Εταιρείας ανά ϊ ,ΟΟΟ «άτοκους 
1 ' ' ' ' • ' ' ' Ι • 1111111111 • ΙΓ1 i 111 i 111111 ί 111 [ • 1111111 ' 11 ' Ι ' > 111 ΙΙΙΙΙΙΙιΙι'ΊΙ ΙιΙΊΙΙΙιΙΜΙΙΙΙΙ .nil ΊιιΙι ! ! • Ι ' 111 • ι ; 11 ' 111 ί 11 • ι i 11 ί ί 11111 i • 11 i 11 ί ΓΙ ι" "ι—,ιιι *** 
*** 
*** 
**Φ 
** 
Φ 
*** 
** 
**Φ 
Φ* 
Φ** 
** 
* 
Φ* 
Φ* 
* 
Σημειώσεις; *** μεγάλης σημαίας, ** sraiovtwto* * μη σημαντικό, 
α. Το ποσοστό σύγκλισης υπολογίστηκε βάσει στατιστικών δεδομένων για επεξήγηση της μεθοδολογία; 
27 
Εικόνα 1 Αύξηση του κύκλου εργασιών και της απασχόλησης, κατά κατηγορία μεγέθους, μέση ετήσια ανάπτυξη 1988-1993 
3 /ο 
Πολύ μικρές Μικρές Μεσαίες Μεγάλες 
• Αύξηση κύκλου εργασιών, σταθερές τιμές • Αύξηση απασχόλησης 
2.3 Επίδοση των MME και του 
επιχειρηματικού τους περιβάλλοντος 
Ο κύκλος εργασιών των MME αυξήθηκε λίγο 
περισσότερο από τον κύκλο εργασιών των μεγάλων 
ΕπΐιΧ^ή°Àm καθ'όλη τη οιάθχεια της περιόδου 1988 
με 1993. Ιδίως κατά τα τέλη της δεκαετίας του ογδόντα οι MME παρουσίασαν υψηλά ποσοστά παραγωγικής 
ανάπτυξης και φαίνεται να έχουν βελτιώσει το μερίδιο 
τους στην αγορά. Στις αρχές της δεκαετίας του 
ενενήντα, η οικονομική ύφεση επιβράδυνε κατά μεγάλο 
βαθμό την αύξηση του κύκλου εργασιών των MME Το 
1993, η παραγωγή του τομέα των MME εξασθένισε στα 
περισσότερα κράτη μέλη. 
Πίνακας 3 3K5SÉSS" ™~* **«*»«* m w<5toK wv ΜΜΕ ^ ^ -
Κυβερνητικές πολιτικές 
- έμμεσοι φόροι, 
-άμεσοι φόοοι 
- άμεσοι φόροι & εισφορά κοινωνική- ασφάλισης 
- πληθωρισμός 
Αγορά εργασίας 
- μέτρα ενεργούς αγοράς εργασίας 
* Φγατ*κ# ^οδαανά; απασχολούμενο 
Αγορά κεφαλαίου 
- σχηματισμός ακαθάριστου «αγίου κεφαλαίου 
- απόθεμα επιχειρηματικού κεφαλαίου 
: Διεθνείς αγορές 
εμπόριο εντός της ΕΕ στο σ&-ολοτου*μπϋρίου ' 
: εμπόριο «κτός της ΕΕ σε ΑΕΠ 
Β&Α 
- δαπάνες επιχειρήσεων για Ε&Α 
Επιχειρηματική δραστηριότητα 
• επιχειρήσεις ανά X00Û κατο&σνς 
- εθνική πλειοψηφώ αγΐνρών 
Εθνική αγορά Κανονική συσχέτιση* απόδοσηςτων MME 
με τομείς · με μεμονωμένους 
0^1 fotxteg 
lïill 
111 
llll 
pli 
en 
0,28 ÙA4 
Ο,ΐΟ 
0,56 
0,04 
%$* 
ÔJS 
0,35 
0,33 
0,25 
0.23 
28 
Ωστόσο, κυρίως όσον αφορά την αύξηση της 
απασχόλησης, οι MME ξεπέρασαν αξιοσημείωτα την 
επίδοση των μεγάλων επιχειρήσεων. Μεταξύ του 1988 
και του 1993, οι MME της Ευρωπαϊκής Ένωσης 
ευθύνονταν για μια καθαρή αύξηση της απασχόλησης 
2,6 εκατομμυρίων θέσεων εργασίας. Από την άλλη 
μεριά, το 1992 και το 1993, οι μεγάλες επιχειρήσεις 
έχασαν τόσες θέσεις εργασίας (1 εκατομμύριο) όσες 
δημιούργησαν το 1988-1991. 
Στην ουσία, ο διαχωρισμός δεν έγκειται μεταξύ των 
MME και των μεγάλων επιχειρήσεων, αλλά μεταξύ των 
πολύ μικρών και των μικρών επιχειρήσεων από τη μια 
μεριά και των μεσαίων και μεγάλων επιχειρήσεων από 
την άλλη. Όπως φαίνεται στην εικόνα 1, οι πολύ μικρές 
επιχειρήσεις είχαν την καλύτερη απόδοση με τις μικρές 
επιχειρήσεις να έρχονται στη δεύτερη θέση. Οι μεσαίες 
επιχειρήσεις έμειναν πίσω από τις μεγάλες επιχειρήσεις. 
Ανάμεσα στο 1988 και 1993, ο κύκλος εργασιών και τα 
ποσοστά αύξησης της απασχόλησης των MME στα 
κράτη μέλη παρουσίασαν σαφή σύγκλιση. Για 
παράδειγμα, κατά το τέλος της δεκαετίας του 1980, η 
πραγματική αύξηση του κύκλου εργασιών των MME 
κυμαίνονταν μεταξύ 1,7% (ΗΒ) και 9,2% (Πορτογαλία), 
αλλά μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του ενενήντα, 
κυμαίνονταν μεταξύ -0,4% (ΗΒ) και 3,6% (Ιρλανδία). 
Φαίνεται ότι αυτό αντικατοπτρίζει εν μέρει μια 
επιβραδύνουσα οικονομική δραστηριότητα σε όλη την 
ΕΕ. Ωστόσο, η απόδοση των MME δεν έχει μόνο σχέση 
με τον επιχειρηματικό κύκλο, αλλά επίσης και με τις 
διαρθρωτικές τάσεις στο επιχειρηματικό περιβάλλον. 
Μια διεξοδική ανάλυση σε όλα τα κράτη μέλη 
αποκαλύπτει ότι η απόδοση των MME κατά την 
περίοδο 1988-1993 συσχετίζονταν σε μεγάλο βαθμό με 
δείκτες προσανατολισμένους προς την πολιτική όπως 
οι φόροι και τα μέτρα της ενεργούς αγοράς εργασίας 
καθώς και με τα έξοδα και τη διαθεσιμότητα εργατικού 
δυναμικού και κεφαλαίου και με το διεθνές εμπόριο 
(βλέπε πίνακα 3). 
ΓΕΝΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΩΝ ΤΟΜΕΩΝ ΤΩΝ MME 29 
3.1 Δημιουργία θέσεων εργασίας 
Μπορεί να προκύψει η δημιουργία νέων θέσεων 
εργασίας, επειδή ιδρύονται νέες επιχειρήσεις και επειδή 
οι υφιστάμενες επιχειρήσεις επεκτείνουν τις 
λειτουργίες τους. Από αναλυτικές μελέτες σε πέντε 
κράτη μέλη συμπεραίνεται ότι το άμεσο αποτέλεσμα 
των διευρύνσεων όσον αφορά τη δημιουργία θέσεων 
εργασίας είναι δύο φορές περίπου μεγαλύτερο από 
εκείνο των γεννήσεων επιχειρήσεων. Φυσικά, η ίδρυση 
νέων επιχειρήσεων μπορεί επίσης να έχει ένα έμμεσο 
αποτέλεσμα επειδή παροτρύνει τη διεύρυνση κατά τα 
επόμενα χρόνια. 
Η καθαρή αύξηση της απασχόλησης δεν είναι μόνο το 
αποτέλεσμα της δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας, 
αλλά εξαρτάται και από τις απώλειες θέσεων εργασίας 
λόγω κλεισίματος ή μείωσης του προσωπικού 
επιχειρήσεων. Στις περισσότερες χώρες (εκτός από τη Μ 
Βρετανία-ΗΒ) οι μειώσεις είναι σημαντικότερες από το 
κλείσιμο επιχειρήσεων. 
Μελέτες σχετικά με τη δημιουργία θέσεων εργασίας, 
που επικεντρώνονται στη διάσταση του μεγέθους των 
εταιρειών, σπανίζουν ακόμη στην ΕΕ. Ωστόσο, 
πρόσφατες αναλύσεις στη Δανία και το ΗΒ παρέχουν 
αποτελέσματα που είναι δυνατόν να παραλληλισθούν 
στενά με τα γνωστά πορίσματα του Birch σχετικά με τις 
Η.Π.Α. 
Αποτελέσματα δείχνουν ότι η καθαρή αύξηση της 
απασχόλησης περιορίζονταν είτε πλήρως (Δανία) είτε 
σχεδόν (ΗΒ) στις μικροεπιχειρήσεις και τις μικρές 
επιχειρήσεις και κυριαρχούνταν στην ουσία από τις 
μικροεπιχειρήσεις (κάτω από 10 απασχολούμενοι). 
Τα αποτελέσματα για το ΗΒ παρέχουν επίσης μια 
ενδιαφέρουσα αντίθεση ανάμεσα σε μια περίοδο 
γρήγορης οικονομικής ανάπτυξης και την αρχή της 
ύφεσης. Όπως φαίνεται στην εικόνα 2, οι MME 
φάνηκαν σχετικά σταθερές τόσο κατά τη δημιουργία 
όσο και κατά την απώλεια θέσεων εργασίας κατά το 
μεγαλύτερο μέρος του επιχειρηματικού κύκλου. Από την άλλη μεριά, οι μεγάλες επιχειρήσεις (ΜΕ) 
δείχνουν μια δραματική αύξηση απώλειας θέσεων 
εργασίας λόγω μειώσεων που λαμβάνουν χώρα κατά τα 
πρώτα στάδια της ύφεσης. 
3.2 Κατάρτιση και εργατική 
παραγωγικότητα 
Κατάρτιση και MME 
Ενώ οι συγκρίσεις παρουσιάζουν πολλές δυσκολίες, 
είναι σαφές ότι παραμένουν πολύ σημαντικές διαφορές 
ανάμεσα στην "αρχική" επαγγελματική εκπαίδευση και 
στα συστήματα κατάρτισης που χρησιμοποιούν οι νέοι 
που εισέρχονται στον κόσμο της εργασίας στα κράτη 
μέλη. Για τη λιγότερο καλά τεκμηριωμένη "συνεχή" 
κατάρτιση ενηλίκων, τα εθνικά συστήματα είναι, αν μη 
τι άλλο, ακόμη περισσότερο ανόμοια. Οι MME λοιπόν 
της Ευρώπης θα πρέπει να αρκεσθούν με μια ευρεία 
γκάμα προγραμμάτων κατάρτισης. Παρ'όλ'αυτά, οι 
οικονομικές προβλέψεις αναφέρουν ότι δεν είναι όλες 
οι επιχειρήσεις πρόθυμες να επενδύσουν τους δικούς 
τους πόρους στην κατάρτιση των απασχολουμένων για 
την απόκτηση ικανοτήτων που θα είναι χρήσιεμες σε 
άλλους εργοδότες, αλλά οι MME αντιμετωπίζουν 
ιδιαίτερα προβλήματα επειδή παρουσιάζουν 
υψηλότερα ποσοστά του βαθμού ανακύκλωσης 
εργατικού δυναμικού και με τον τρόπο αυτό έχουν 
περισσότερες δυσκολίες στην επανακατάρτιση 
οποιωνδήποτε ικανοτήτων που δημιουργήθηκαν εντός 
της επιχείρησης. 
Οι διαθέσιμες ενδείξεις δείχνουν ότι οι μικρότερες 
επιχειρήσεις εκπαιδεύουν πράγματι λιγότερο, και, όταν 
εκπαιδεύουν, χρησιμοποιούν περισσότερο εξωτερική 
κατάρτιση και αποδίδουν σχετικά περισσότερη 
σημασία στην κατάρτιση κατά την εργασία για το νέο 
προσωπικό. Στη Δανία, για παράδειγμα, μόνο το 36% 
των μικροεπιχειρήσεων διαθέτουν ειδικό 
προϋπολογισμό για κατάρτιση σε σύγκριση με το 76% 
των επιχειρήσεων με 250 ή περισσότερους 
απασχολουμένους. 
1500 Εικόνα 2. Νέες θέσεις εργασίας και απώλειες θέσεων εργασίας, κατά κατηγορία μεγέθους, 1987-1991 
MME ΜΕ 
1500 -r 1987-1989 1987-1989 1989-1991 
500 
-500 4-
•1500 1 • Νέες θέσεις εργασίας 
από ιδρύσεις εταιρειών 
Π Νέες θέσεις εργασίας 
από διεύρυνση 500 + 
Η Απώλειες θέσεων 
εργασίας από διάλυση 
ειαιρειών 
D Απώλειες θέσεων 
εργασίας από μειώσεις 
μεγέθους 
• Καθαρή αλλαγή θέσεων 
εργασίας -500 4-
•1500 i-1989-1991 
ΒΒΕ3 1^ 
30 
Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένες ενδείξεις ότι, δυνάμεις 
που δεν ανήκουν στην αγορά όπως νομικές απαιτήσεις 
και 'ποιοτικές' πιέσεις ομάδων έχουν τοποθετήσει 
αποτελεσματικά κατώτατα όρια στη δραστηριότητα 
κατάρτισης μεταξύ των MME, για παράδειγμα στο εδώ 
και πολλά χρόνια καθιερωμένο "διπλό" καθεστώς 
κατάρτισης μαθητευομένων στη Γερμανία. 
Αντίκτυπος της κατάρτισης στην εργατική 
παραγωγικότητα 
Από τη δεκαετία του ογδόντα, μια σειρά μελετών δύο 
χωρών έχει αποτιμήσει τον αντίκτυπο ενός εργατικού 
δυναμικού που διαθέτει καλύτερα προσόντα στα 
επίπεδα της εργατικής παραγωγικότητας. Αυτό έλαβε 
χώρα μέσω μιας σειράς πολύ λεπτομερών αναλύσεων σε 
"συνταιριασμέναα" ιδρύματα διαφόρων τομέων. Ένα 
παράδειγμα δίδεται στη μελέτη περίπτωσης κατωτέρω. 
Το αμετάβλητο μοντέλο που φαίνεται από τις μελέτες 
αυτές υποστηρίζει την άποψη ότι το εργατικό δυναμικό 
που διαθέτει καλύτερα προσόντα είναι βασικός 
παράγοντας που υπογραμμίζει τις διαφορές που 
παρατηρούνται στην εργατική παραγωγικότητα. 
3.3 Δαπάνες οικονομικής διαχείρισης των 
MME 
Η οικονομική δομή των MME χαρακτηρίζεται από: 
• υψηλή εξάρτιση από δανεισμένα κεφάλαια 
• μεγάλη εξάρτιση από τράπεζες ως η κύρια πηγή 
δανεισμένων κεφαλαίων 
• υψηλή αναλογία βραχυπρόθεσμων πιστώσεων. 
Αυτό το είδος οικονομικής δομής απαιτεί υψηλότερα 
οικονομικά έξοδα για τις MME σε σύγκριση με τις 
μεγάλες επιχειρήσεις. Τα οικονομικά έξοδα είναι, κατά 
μέσον όρο, κατά δύο ποσοστιαίες μονάδες υψηλότερα 
για τις MME απ'ότι για τις μεγάλες επιχειρήσεις. 
Η χαμηλότερη αναλογία οικονομικών εξόδων σε σχέση 
με τον κύκλο εργασιών συναντάται στη Γερμανία, 
ακολουθούμενη από τις Κάτω Χώρες και την Ιρλανδία, 
ενώ οι υψηλότερες αναλογίες (πάνω από 4%) 
συναντούνται στην Πορτογαλία, Ιταλία και Ελλάδα 
(βλέπε εικόνα 3). Στις περισσότερες από τις χώρες της 
ΕΕ, εκτός από την Ισπανία, το μερίδιο των οικονομικών 
εξόδων για τις εταιρείες μεταποίησης (τόσο τις μεγάλες 
όσο και τις μικρές) είναι μεγαλύτερο απ'ότι για τις 
εταιρείες παροχής υπηρεσιών. 
Η αναλογία εξόδων οικονομικής διαχείρισης σε σχέση 
με τα ακαθάριστα κέρδη, που καθορίζουν την 
ικανότητα της εταιρείας να δημιουργεί κεφάλαια για 
περαιτέρω διεύρυνση καθώς και για την πληρωμή 
τόκων, διαφέρει επίσης ανάμεσα στα κράτη μέλη (βλέπε 
εικόνα 4). Σε μερικά κράτη μέλη, η οικονομική 
επιβάρυνση είναι πάντα μεγαλύτερη για τις MME 
μεταποίησης απ'ότι για τις μεγάλες επιχειρήσεις (π.χ. 
Ιταλία). Σε άλλα κράτη μέλη παρουσιάζονται ετήσιες 
αλλαγές (Γαλλία, Πορτογαλία). Παρόμοια δείγματα 
παρουσιάζονται και εκτός της ΕΕ. Στην Ιαπωνία οι 
MME βρίσκονται σε χειρότερη θέση, ενώ στις ΗΠΑ οι 
μεγαλύτερες επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν υψηλότερες 
οικονομικές επιβαρύνσεις. Στη Γερμανία και στις Κάτω Χώρες οι επιχειρήσεις 
μπορούν σε γενικές γραμμές να υπολογίζουν σε 
ευνοϊκότερες συνθήκες όσον αφορά τα οικονομικά 
έξοδα. Στις δύο αυτές χώρες, οι οικονομικές 
επιβαρύνσεις είναι χαμηλότερες από οπουδήποτε 
αλλού· από την άλλη μεριά, στην Ιταλία και στην 
Πορτογαλία, οι οικονομικές επιβαρύνσεις ανέρχονται 
σε πάνω από το 40% των ακαθάριστων κερδών. Οι 
χαμηλότερες οικονομικές επιβαρύνσεις των γερμανικών 
και ολλανδικών επιχειρήσεων μπορεί, μέχρι ένα βαθμό, 
να εξηγηθούν από τα χαμηλά επιτόκια και, αντιθέτως, 
από τα υψηλά επιτόκια στην Ιταλία και στην 
Πορτογαλία. 
MtUxn περί«τω<Γης {cas* sruity) . 
ΒίνΟδοχεία στη Βρετανία καί τη Γερμανία 
Ktttomv «ξέτα-σης ενός συνόλου ÏÙ jl^tavixév m 
γ?$μανΐΗ<»ν gfcvofoxfc&pv iiçaïjç Μίύτητβξ #ου 
Επιλέχθηκαν από εθνικούς οδηγούς MfcMto, οχ μέσες. 
#παί*ήσε*ς Εργασίας ανά νύχτα πελάτου στο Λονδίνο 
ήταν mm 5Û& π^ΐκου ψηλότερες «ÎÎ* ότι otrç 
Γερμανία mi, &ΰο φορές μέγαλύ^οες -Ota ξενοδοχεία, 
της ^ριφέφια£ των μεγάλων επαρχιακών ^όλε<0ν της 
Βρετανίας as*ottu«| Γερμανία. 
Βνω m στις δύο %m^ ο μεγαλύτερος αριθμός 
flcoauMttitotf δεν διέθεσε νατάλληλα Jtoooévia, oxt) 
Γερμανία to 35 χοις εκατό û%z «Λοχ,τήαει 
κατάλληλες ξενοδοχειακές *«ι μαγειρικές. 
&κνότητ6ς êvavu $νό£ 14 τθΐ£ fc*ot*0 μόνο £τη 
Buttavia, 
Παρόλο που ta δεμάτια των βρετανιχχ&ν ξενοδοχεία 
<tv<matvt£ovtav ετυχνότίρα, fte&titôu${£ y** 
çf οικόνόιιηση εργασίας 41&0s*Wwav rtçfltOOOrçoo 
στη Γερμανία. Επιπλέον, η εργασία «τις καμαριέρες 
(χ«ίΟ>£ *<*τάλληλ<* &ραοο>τ:<ϊ) έδερνε 
ατεοτελεσματίΗότε^ οργανωμένη ατη Γερμανία. 
Γύρω <m τρία τέταρτα tm οικονόμων δ*έβ$ταν 
επαγγελματίΗά προσόντα (έναντ* ενός μοναδικού 
παραδείγματος από το βρετανικό δείγμα) «at 
κατανάλωναν αρκετό από το χρόνο τους για 
οργανωτικά καθήκοντα, τα οποία στη Βρετανία ήταν 
περισσότερο ευθύνη των &$.υθυντών+ 
ΐΧίον αφορά to προσωπικό της ρκϊ$ψιόν, γύρω <?το 
70 τοις εκατό το*? γερμανικού προσωπικού πόυ 
απασχολούνταν κατά τη διάρκεια των «ανον»«όν 
ωρών εργασίας διέθεταν επαγγελματικά προσόντα ή 
«πρόκριτο να τα αποκτήσουν σύντομα. Ο 
συγκρίσιμες βρετανικός α^Λ^μός &&ν μόνο Π torç 
εκατό. Εν μέρει λόγω τ»ν πιο αν«πτ?ι?ν#έγωγί 
συστημάτων πληροφορικής» η στελέχωση twvj 
γερμανικών ρε&εψιαν ήταν #«ο ο*κθνσμΐ*4 αλλά το: 
μονωμένο προσωπικό στη Γερμανία ήταν εις δέση; 
να πραγματοποιήσει διάφορα καθήκοντα, ta οποία i 
περιέθίεφταν σε χωριστά χέρια στη Βρετανία, 
Πηγή: Stceànao $ud Wsgnsr {ί9$9)„ 
31 
Εικόνα 3 Έξοδα Οικονομικής διαχείρισης σε σύγκριση με τον κύκλο εργασιών, MME μεταποίησης, 1986-1991 
7 
| Β Ρ NL 
• 1986 Β1987 Θ 1988 s 1989 Β 1990 α 1991 
3.4 Κεφάλαιο υψηλού 
κινδύνου (ΚΥΕΚ) επιχειρηματικού 
Οι τράπεζες αποτελούν τη μεγαλύτερη και μοναδική 
πηγή για την παροχή επισφαλών κεφαλαίων, υπεύθυνες 
για το 35% επί του συνόλου το 1992. Η δεύτερη 
μεγαλύτερη πηγή είναι η συγκέντρωση κεφαλαίου από 
τα πραγματοποιηθέντα κέρδη κεφαλαίου (16%), που 
αντικατοπτρίζουν την ωριμότητα των αγορών 
κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου στην Ευρώπη. Τα 
Ταμεία Συντάξεων (13%) και οι Ασφαλιστικές 
Εταιρείες (9) ακολουθούν. 
Το απόθεμα κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου 
(ΚΕΚ), που αντιπροσωπεύει μεσοπρόθεσμες ή 
μακροπρόθεσμες επενδύσεις σε μετοχές ιδιωτικών 
επιχειρήσεων, συγκεντρώνεται βασικά στο Ηνωμένο 
Βασίλειο και τη Γαλλία, με την Ιταλία όμως να παρουσιάζει τη μεγαλύτερη αύξηση από το 1991 (βλέπε 
εικόνα 5). 
Η παροχή νέου ΚΥΕΚ επέδειξε μια μείωση 5% το 1992. 
Ανήλθε σε 3,8 εκατομμύρια ECU και η διανομή του 
είναι άνιση κατά μήκος των κρατών μελών με τις τρεις 
μεγαλύτερες χώρες, Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία και 
Γερμανία, να ευθύνονται για το 77% του συνόλου. 
Εξετάζοντας τον προορισμό των ΚΕΚ κατά τύπο 
επένδυσης, (βλέπε πίνακα 4) φαίνεται ότι τα ΚΕΚ 
συγκεντρώνονται σε διευρύνσεις και εξαγορές ενώ 
μόλις που αντιπροσωπεύονται οι επενδύσεις σε 
προηγούμενα στάδια. Κατά μέσον όρο, τα κεφάλαια για 
έργα ίδρυσης και εκκίνησης δεν υπερβαίνουν το 8,5% 
του συνολικού ποσού που επενδύεται από εταιρείες 
κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου σε όλη την ΕΕ. Ο 
ακόλουθος πίνακας δείχνει τη κατανομή της επένδυσης 
ΚΕΚ στην Ευρώπη το 1992. 
Εικόνα 4 ' Εξοδα Οικονομικής διαχείρισης σε σύγκριση με τον κύκλο εργασιών επί των ακαθάριστων οικονομικών κερδών, MME και 
μεγάλες επιχειρήσεις (ΜΕ), 1991 
MME μεταπ. • ΜΕ μεταπ. MME υπηρεσ. α ΜΕυπηρεσ. 
32 
Εικόνα 5 Απόθεμα επιχειρηματικού κεφαλαίου, 1988-1992 (σε δισεκατομμύρια ECU) 
DK D GR IRL 1 
• 1988 11991 • 1992 NL 
Υπάρχουν ορισμένες διαφορές μεταξύ των χωρών όσον 
αφορά τη διανομή της επένδυσης ΚΕΚ: τα μεγαλύτερα 
μερίδια για κεφάλαιο εκκίνησης το 1992 είχε η Δανία, η 
Ισπανία και η Ιρλανδία. Για δραστηριότητες εκκίνησης 
τα μεγαλύτερα μερίδια κατέχονταν από την Ισπανία, την 
Πορτογαλία και την Ιταλία. 
ϋ£να>ΐα$4 Διανομή Επενδύσεων ΚΕΚ στην 
Ευρώπη* 
TtaOg ε#£ναύθε:<3ν 1992 
lown 
Εκκίνηση 
Διέΰρυνοη 
Αντικατάσταση 
Εξαγορά 
Εόνολό ύΛ 
5.3 
45>8 
8.6 
39,8 
ίΟΟ 
* Οι χώφ.ς μη μέλη της ΒΒ αντιποοσωΛΈύονν τα 
%*4% τον συνόλου των επενδύσεων το 1992, 
Πηγή: EVCA, 
3.5 Καθυστέρηση πληρωμών 
Οι εμπορικές πιστώσεις αποτελούν την κύρια πηγή 
βραχυπρόθεσμης χρηματοδότησης για τις MME. 
Εφόσον και οι MME παρέχουν εμπορικές πιστώσεις 
σύμφωνα με τους όρους πληρωμής των πελατών τους, 
όταν αυτοί είναι μακροπρόθεσμοι, αυτό παρουσιάζει 
ένα σοβαρό πρόβλημα για τους πόρους των εταιρειών σε 
μετρητά, επειδή οι MME πιέζονται μεταξύ των 
προμηθευτών και των πελατών. Ο μέσος όρος των 
εμπορικών πιστώσεων διαφέρει ανάμεσα στα κράτη 
μέλη, από πολύ σύντομες στη Δανία (38 ημέρες) και 
Γερμανία (34 ημέρες) και πολύ μακροχρόνιες στην 
Ιταλία (89 ημέρες), Πορτογαλία (76 ημέρες) και Ισπανία 
(74 ημέρες). Ο μέσος όρος των περιόδων πληρωμής και 
η αλλαγή στην ταχύτητα πληρωμής κατά τον τελευταίο 
χρόνο φαίνονται στον πίνακα 5. Οι εταιρείες που επιθυμούν να επεκτείνουν τη 
δραστηριότητα τους στο εξωτερικό θα πρέπει να έχουν 
υπόψη τους τις διαφορές αυτές. Τον τελευταίο χρόνο, οι 
περίοδοι πληρωμών έχουν χειροτερεύσει κατά μήκος 
όλης της Ευρώπης (ένα 65% των επιχειρήσεων ανέφερε 
μια χειροτέρευση των όρων), κι αυτό κυρίως στην 
Ελλάδα, Ιταλία και Ισπανία. Αυτό σημαίνει υψηλότερα 
έξοδα για τις εταιρείες και επιπρόσθετα έξοδα κατά τη 
λήψη δράσεων για την είσπραξη των καθυστερημένων 
οφειλών. 
3.6 Καινοτομία και Ε&Λ 
Στις βιομηχανικά ανεπτυγμένες χώρες, η τεχνολογία και 
η γνώση, με την ευρεία έννοια του όρου, αποτελούν τους 
κυριότερους κινητήρες ανάπτυξης. Η συμμετοχή μιας 
χώρας σε δραστηριότητες Ε&Α εξαρτάται από πολλούς 
παράγοντες συμπεριλαμβανομένου του τύπου της 
οικονομικής δομής και της παρουσίας μεγάλων 
επιχειρήσεων. 
Το 1991, οι τέσσερις μεγαλύτερες οικονομίες της ΕΕ, η 
Γερμανία, η Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιταλία, 
ήταν υπεύθυνες για το 88% του συνόλου των 
ακαθάριστων δαπανών για Ε&Α στην ΕΕ ως σύνολο. 
Κοιτώντας τις αναλογίες ανάμεσα στις δαπάνες για 
Ε&Α και το ΑΕΠ, και εξαιρώντας έτσι το αποτέλεσμα 
μεγέθους, η Ιταλία βρίσκεται κάτω από τις μικρότερες 
προηγμένες χώρες όπως είναι το Βέλγιο, οι Κάτω Χώρες 
και η Δανία. Η εικόνα 6 δείχνει τις αναλογίες 
προσπάθειας για È&A των χωρών της ΕΕ το 1986 και το 
1991. Η προσπάθεια για Ε&Α αυξήθηκε σε 6 μόνο 
χώρες κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής. 
MME, Ε&Α και καινοτομία 
Σύμφωνα με τα επίσημα στατιστικά δεδομένα για την 
Ε&Α, οι MME παρουσιάζουν λιγότερη δραστηριότητα 
σε καινοτομίες απ'ότι οι μεγάλες εταιρείες. Αυτό 
φαίνεται στην εικόνα 7. Η μόνη εξαίρεση φαίνεται να 
βρίσκεται στην Ιρλανδία. Από την άλλη μεριά, οι 
καινοτόμες δραστηριότητες των MME δεν μπορούν να 
μετρηθούν πλήρως από τα επίσημα στατιστικά 
δεδομένα, επειδή αναφέρονται κυρίως στην Ε&Α που 
έλαβε χώρα εντός των υπευθύνων υπηρεσιών για Ε&Α. 
33 
ftivttxa<5 Μέθθ< όΟος^ΟίόοΟν πληθθ)ΐ*<&ν χ^αλλανη οτην ταχύτητα 3&ηο<ύΐ!#ν πατά τον τελευταίο ygoyo. 
ημερών 199-3 Καλύτερα οε& .. Χει^εοα οε %>' 
ΒέΤΡ^ 
Γερμανία 
èttw 
Ελλάδα 
Ηνωμένο ΒαοίλείΟ 
: ί£λ#ν&α 
Ιίοπανίίί 
: Ιταλία 
Κάτ<ϋ)Χ(»ρε^ 
Λουξεμβούργο 
: ΙΙόρτΟγαλία 
Μέσος όρος ΕΕ 45 
U 
34 
η 
51 
74 
S9 
48 
57 
76 
65 4 
4 
1 
3 
4 
3 
5 
4 
4 61 
61 
66 
35 
ft 
47 
48 
74 
?6 
48 
67 
6Q 
65 
Πηγή: Grant Iftormon Ευρωπαϊκή Έρευνα Επιχειρήσεων 1994 
Οι περισσότερες από τις καινοτόμες προσπάθειες των 
MME δεν προέρχονται από την πηγή αυτή, και πολλές 
καινοτομίες δεν βασίζονται σε διπλώματα 
ευρεσιτεχνίας. Η Ε&Α που λαμβάνει χώρα στις MME 
και η Ε&Α που λαμβάνει χώρα στις μεγάλες 
επιχειρήσεις δεν είναι η ίδια. Οι MME ασχολούνται 
κυρίως με την ανάπτυξη και όχι με την καθαρή έρευνα. 
Είναι σχετικά λίγες οι MME για τις οποίες η έρευνα 
αποτελεί τον πυρήνα των δραστηριοτήτων τους 
(Εταιρείες που βασίζονται στη νέα τεχνολογία ή MME 
υψηλής τεχνολογίας). 
Για να κατανοήσουμε το ρόλο των MME όσον αφορά 
την καινοτομία, χρειάζεται να κοιτάξουμε τα νέα 
προϊόντα, τις νέες διαδικασίες παραγωγής και τις νέες 
εφαρμογές. Αποτελέσματα ποιοτικών μελετών δείχνουν 
ότι πάνω από το 60% των κυριότερων εφευρέσεων που αναπτύχθηκαν κατά τον τελευταίο αιώνα προέρχονταν 
από ανεξάρτητους εφευρέτες και μικρές επιχειρήσεις. 
Σε σύγκριση με το μερίδιο παραγωγής τους, το ποσοστό 
αυτό δείχνει ότι οι μικρές επιχειρήσεις είναι τρεις 
φορές πιο "αποτελεσματικές" για την πραγματοποίηση 
καινοτομιών απ'ότι οι μεγάλες επιχειρήσεις. 
Οι καινοτομίες στα διάφορα κράτη μέλη 
Τα διάφορα κράτη μέλη της ΕΕ εμφανίζουν διάφορα 
σχέδια τεχνολογικής ανάπτυξης. 
• Στη Γαλλία και στο Λουξεμβούργο, οι MME 
ασχολούνται περισσότερο με καινοτομίες στο 
προϊόν απ'ότι με την καινοτομία στις παραγωγικές 
διαδικασίες και όσο μικρότερη είναι η επιχείρηση 
τόσο λιγότερο ασχολείται με την καινοτομία στη 
παραγωγή. Οι μεγάλες επιχειρήσεις, αντιθέτως, 
ασχολούνται και με τους δύο τύπους καινοτομίας. 
Εικόνα 6 Δαπάνες επιχειρήσεων για Ε&Α ως ποσοστό του ΑΕΠ 
GR IRL 
• 1986 01991 
34 
Εικόνα 7 Αναλογία ιιεταξύ του μεριδίου Ε&Α των MME και του μεριδίου των MME στην απασχόληση 
100 
80 J -| 
20 • 
40 J 
Ι 
β WAV. 44»5 ^ •ι Ρ|3 
Hi m 
F/Xi: ίίήϊίίν β- -m 
É|j pi Ml 
$?$& «#AS ®Μ& 
WÊ %M. &ÉÉ WM 'Wiï&Î·. 
Β DK F D 
• Στην Ιταλία, τόσο οι MME όσο και οι μεγάλες 
επιχειρήσεις ασχολούνται περισσότερο με την 
καινοτομία στην παραγωγή απ'ότι με την καινοτομία 
του προϊόντος και οι μεγάλες επιχειρήσεις 
ασχολούνται περισσότερο με την καινοτομία του 
προϊόντος απ'ότι οι μικρές επιχειρήσεις. Το 
αποτέλεσμα αυτό μπορεί να εξηγηθεί από το γεγονός 
ότι οι βιομηχανίες της Ιταλίας, ιδίως οι MME, 
βασίζονται περισσότερο στην απόκτηση 
συγκεκριμενοποιημένων τεχνολογιών απ'ότι στην 
"καθαρή" καινοτομία. 
• Στις Κάτω Χώρες, φαίνεται ότι οι MME (εκτός από 
τις μικροεπιχειρήσεις) ασχολούνται πολύ 
περισσότερο με την καινοτομία της παραγωγής 
απ'ότι με την καινοτομία του προϊόντος. 
• Στην Ιρλανδία, σχεδόν όλες οι καινοτομίες 
προϊόντος σε ένα εθνικό δείγμα οφείλονταν σε 
επιχειρήσεις με λιγότερους από 500 
απασχολουμένους. 
• Στο Ηνωμένο Βασίλειο, ενώ μόνο το 26% των 
καινοτομιών προϊόντος για μια μεγάλη χρονική 
περίοδο οφείλονταν σε MME, το μερίδιο τους 
ωστόσο αυξάνεται. 
3.7 Καινοτομία, εμπόδια και παράγοντες-
κλειδιά 
Η καινοτομική δραστηριότητα συμπεριλαμβάνει 
κάποιο βαθμό κινδύνου. Ο κίνδυνος αντιπροσωπεύει το 
πρώτο ""ψυχολογικό" εμπόδιο. Αλλα εμπόδια για τη 
χρησιμοποίηση καινοτομίας είναι: έξοδα, προβλήματα 
χρηματοδότησης, έλλειψη εκπαιδευμένου προσωπικού 
και ανεπαρκής γνώση της αγοράς. Αυτά τα είδη 
εμποδίων παίζουν ένα σημαντικό ρόλο για τις 
μικρότερες επιχειρήσεις. 
Ωστόσο, ακόμη και μετά την εισαγωγή της καινοτομίας, 
η εφαρμογή της είναι δυνατό να παρουσιάσει 
δυσκολίες. Οι κυριότερες δυσκολίες εφαρμογής είναι 
οι ίδιες σε όλες τις χώρες της ΕΕ. Αυτές είναι και πάλι: 
υψηλά έξοδα, έλλειψη οικονομικών πόρων και 
ανεπάρκεια εκπαιδευμένου προσωπικού. 
Παράγοντες-κλειδιά για την επιτυχία της καινοτομίας IRL NL SP UK 
να επιστήσουν την προσοχή τους σε τρία βασικά 
στοιχεία. Αυτά είναι: 
έργου και στρατηγική των • Αποτίμηση του 
επιχειρήσεων 
Η επιχείρηση θα πρέπει να προσαρμόσει τα σχέδια 
που προαναφέρονται για καινοτομία στη 
στρατηγική της, το μέγεθος της και την ικανότητα 
της. 
Οι επιχειρήσεις θα πρέπει να διευρευνήσουν τις 
επιπτώσεις του σχεδίου καινοτομίας επί: της 
οργάνωσης, του μάρκετινγκ, των 
εσωτερικών/εξωτερικών ικανοτήτων και των 
τεχνολογικών πόρων που το σχέδιο απαιτεί. 
Μια σαφής στρατηγική, ιδίως μια εμπορική 
στρατηγική, και η εδραίωση της καινοτόμας θέσης 
αποτελούν απαραίτητα στοιχεία. 
• Πρόγραμμα επιχείρησης 
Η καινοτόμος επιχείρηση θα πρέπει να 
προγραμματίσει τα έξοδα του σχεδίου όσο πιο 
επακριβώς γίνεται και να έχει γνώση του 
διατιθέμενου χρόνου. 
Θα πρέπει να τονισθεί η σημασία του χρόνου κατά 
την ανάπτυξη νέων προϊόντων. Η σημασία αυτή 
αυξάνεται καθώς ο κύκλος ζωής των προϊόντων 
μειώνεται. 
• Συνεργασία 
Η συνεργασία, και ιδίως η διεθνική συνεργασία, 
φαίνεται να αποτελούν ένα σημείο-κλειδί για τις 
μικρότερες επιχειρήσεις, τα μικρότερα κράτη μέλη 
και τις εταιρείες που βασίζονται στην νέα 
τεχνολογία. 
3.8 Περιφερειακές διαφορές 
Τόσο εντός όσο και κατά μήκος των κρατών μελών οι 
διάφορες περιφέρειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης 
παρουσιάζουν μεγάλες διαφορές ως προς τη δομή και 
την ανάπτυξη τους. Στον τομέα των MME οι 
περιφερειακές πτυχές παρουσιάζουν ενδιαφέρον για 
δύο τουλάχιστον λόγους: 
• ο διαφορετικός αντίκτυπος της ολοκλήρωσης της 
εσωτερικής αγοράς στην οικονομική ανάπτυξη των 
35 
• η σημαντική συμμετοχή σε τοπικό επίπεδο των 
μικρών επιχειρήσεων σε σύγκριση με τις μεγάλες 
επιχειρήσεις, ως εκ τούτου η μεγαλύτερη εξάρτηση 
των μικρών επιχειρήσεων από την τοπική ανάπτυξη. 
Τύπος οικονομίας 
Οι περισσότερες από τις περιφέρειες της ΕΕ 
χαρακτηρίζονται από ένα υψηλό μερίδιο τομέων στους 
οποίους κυριαρχούν οι MME. Όλες οι ιταλικές 
περιφέρειες και οι περισσότερες από τις πορτογαλικές 
περιφέρειες, ωστόσο, παρουσιάζουν ένα υψηλό μερίδιο 
τομέων στους οποίους κυριαρχούν οι 
μικροεπιχειρήσεις (ΠΜΕ). Το ίδιο ισχύει και για 
μερικές από τις γαλλικές περιφέρειες, ιδίως στα νότια 
της χώρας. Σε όλες τις περιφέρειες της Δανίας, οι τομείς 
που κυριαρχούνται από MME διαθέτουν κατά πολύ το 
μεγαλύτερο μερίδιο. Σε ορισμένες περιφέρειες, κυρίως 
στη Γαλλία, οι τομείς που κυριαρχούνται σε μεγάλη 
κλίμακα από μεγάλες επιχειρήσεις διαθέτουν ένα 
ελαφρά χαμηλότερο μερίδιο από τους τομείς που 
κυριαρχούνται από MME. 
Αριθμός εταιρειών ανά 1.000 κατοίκους 
Ο αριθμός των εταιρειών ανά 1.000 κατοίκους 
μειώνεται καθώς προχωρούμε από το νότο στο βορρά 
διαμέσου της ΕΕ. Ο αριθμός αυτός δείχνει επίσης 
περισσότερη μεταβλητότητα μεταξύ των περιφερειών 
στις νότιες χώρες (ιδίως στην Ελλάδα και στην 
Πορτογαλία) απ'ότι στις βόρειες χώρες (ιδίως στη 
Δανία, τις Κάτω Χώρες και το Βέλγιο). 
Ανεργία και κατά κεφαλήν ΑΕΠ 
Το υψηλότερο επίπεδο κατά κεφαλήν ΑΕΠ συναντάται 
στη Γερμανία (Αμβούργο) και το χαμηλότερο στην 
Ελλάδα (Βόρειο Αιγαίο). Ωστόσο, ακόμη και εντός 
μεμονωμένων χωρών παρουσιάζονται αξιοσημείωτες 
διαφορές. Η μεγαλύτερη διαφορά κατά κεφαλήν ΑΕΠ 
συναντάται στη Γερμανία μεταξύ του Αμβούργου και 
του Lueneburg, και ακολουθεί η Γαλλία με τη διαφορά 
μεταξύ του Ile de France και της Κορσικής. 
Στις περιφέρειες με υψηλότερο κατά κεφαλήν ΑΕΠ, οι 
τομείς που κυριαρχούνται από ΠΜΕ διαθέτουν 
χαμηλότερο μερίδιο στην περιφερειακή απασχόληση. 
Η ανεργία διαφέρει πολύ σε ορισμένες χώρες λόγω 
διαφορών στην οικονομική δομή μεταξύ των 
περιφερειών. Τα υψηλότερα ποσοστά ανεργίας 
συναντούνται στην Ισπανία, τα χαμηλότερα στο 
Λουξεμβούργο. Σε πολλές περιφέρειες με υψηλό 
μερίδιο τομέων που κυριαρχούνται από 
μικροεπιχειρήσεις στην απασχόληση, υπάρχει και ένα 
υψηλό ποσοστό ανεργίας. 
Περιφέρειες στόχου 1 
Οι περισσότερες από τις περιφέρειες του στόχου 1 (με 
κατά κεφαλήν ΑΕΠ που δεν υπερβαίνει το 75% του 
μέσου όρου της ΕΕ) βρίσκονται στην Ελλάδα, την 
Ισπανία και την Πορτογαλία. Το χαμηλότερο κατά 
κεφαλήν ΑΕΠ συναντάται σε ελληνικές και 
πορτογαλικές περιφέρειες στόχου 1. Το κατά κεφαλήν 
ΑΕΠ στις περισσότερες ισπανικές και ιταλικές 
περιφέρειες στόχου 1 είναι υψηλότερο από το 
υψηλότερο κατά κεφαλήν ΑΕΠ στις ελληνικές και 
πορτογαλικές περιφέρειες στόχου 1. 3.9 Παραμεθόριοι περιοχές 
Οι παραμεθόριοι περιοχές είναι οι παραμεθόριοι 
περιοχές του εσωτερικού της ΕΕ. Θεωρούνται ως η 
ραφή της φυσικής ευρωπαϊκής ενότητας. Ωστόσο, από 
το 1990 και μετέπειτα, οι επιχειρηματικές και 
προσωπικές ροές, καθώς και οι θεσμικές επαφές μεταξύ 
των παραμεθόριων περιοχών αυξήθηκαν μόνο σε 
περιορισμένο βαθμό, σύμφωνα με μια τηλεφωνική 
έρευνα εμπειρογνωμόνων σε 38 παραμεθόριους 
περιοχές σε όλη την ΕΕ (βλέπε πίνακα 6). 
Οι επιχειρηματικές ροές λαμβάνουν χώρα μόνο σε 
περιορισμένη κλίμακα. Οι κύριοι φραγμοί είναι: 
διαφορές στη νομοθεσία, στα συστήματα κοινωνικής 
ασφάλισης, σε διοικητικές διαδικασίες, σε ποιοτικές 
απαιτήσεις, φορολογικά συστήματα, και πολιτιστικές 
και γλωσσικές διαφορές. 
Οι προσωπικές ροές έχουν αυξηθεί ελαφρά, οι 
διασυνοριακές μετακινήσεις όμως και η 
πραγματοποίηση αγορών λαμβάνουν ήδη χώρα εδώ και 
πολύ καιρό. Η καθημερινή μετακίνηση προς και από 
τον τόπο της εργασίας όμως δεν έχει αυξηθεί λόγια της 
οικονομικής ύφεσης και της υψηλής ανεργίας σε όλη 
την Ευρώπη. Επιπλέον, οι εκτενείς διοικητικές 
προσπάθειες που έχουν σχέση με την πραγματοποίηση 
εργασίας στο εξωτερικό τοποθετούν τις MME σε 
δύσκολη θέση όταν παρέχουν καταναλωτικές υπηρεσίες 
στις αντίστοιχες παραμεθόριες περιοχές. Ωστόσο, 
παρόμοιες δραστηριότητες λαμβάνουν χώρα, για 
παράδειγμα, καταναλωτές από τη Γαλλία (Βόρειο 
Διαμέρισμα) εκμισθώνουν εταιρείες κατασκευών από 
την αντίστοιχη παραμεθόρια περιφέρεια του Βελγίου 
(Διοικητική περιφέρεια του Mons). 
Η θεσμική συνεργασία μεταξύ περιφερειακών 
κυβερνήσεων, πρακτορείων, κ.λ.π. λαμβάνει ήδη χώρα 
εδώ και πολύ καιρό και φαίνεται να αυξάνεται 
βαθμηδόν. Η ΕΕ έχει προτείνει ένα συγκεκριμένο 
πρόγραμμα προκειμένου να προωθήσει την οικονομική 
ανάπτυξη μέσω της διασυνοριακής συνεργασίας, 
δηλαδή το INTERREG. Το πρόγραμμα αυτό είχε ένα 
σημαντικό θετικό αντίκτυπο στις διασυνοριακές 
επιχειρηματικές δραστηριότητες και στις θεσμικές 
ροές. 
Ο βαθμός συνεργασίας διαφέρει μεταξύ των 
περιφερειών. Ένα παράδειγμα συνεργασίας μεταξύ 
θεσμών είναι η περίπτωση της Δανίας και της 
Γερμανίας, όπου οι περιφερειακές κυβερνήσεις του 
'Amt Senderjyllands' και του 'Kreis Schleswig-Flensburg 
και Kreisfreie Stadt Flensburg" συνεργάζονται κατά τον 
προγραμματισμό σχεδίων σχετικά με την προστασία του 
περιβάλλοντος, την ανέγερση αγοραστικών κέντρων, την 
ανάπτυξη της υποδομής, κ.λ.π. 
Οι κύριοι φραγμοί είναι: γλωσσικές και πολιτιστικές 
διαφορές, έλλειψη παράδοσης στη συνεργασία, και 
έλλειψη σαφούς οικονομικής συμπληρωματικότητας 
μεταξύ των ενδιαφερόμουν περιφερειών. 
36 
Ιϊένακας 6 Ανα&τρ|η Km οημ^αόΟηκε οχετιπά μ« τψ ένταση. τ*»ν ^φίΟηματίχών» προθί«^χών mi $εσμ#ίών ροών 
• μ£·τ«απότοΐ0^ά η 
Αλλαγή 
£iu*tt$HÎ*a**iiiç $oé& 
-τ>υναχ^ι»ές 
*<η^ων£ύσεις 
-OWeOW& 
• τ^ρ^λ«$α/ανα|φ^ φαχεοίχών πηγών 
Προσωπικές #oé$: 
- tUBQrôvtytyi c0«5t *ot ΐίροζ τό χΦοΟ της ί£γ«0«)ΐ$ 
Ηπρα^ΐίίΧοποίηση αγορών 
- imtwtômtotèï vfltK?eofec 
θ«αμικέ$ ^οές: 
- ουνεογοοία μεχα|^^οίφεθ&ι<^<^^ε^σείι)ν+ Εμίΐορ^(ί>νΕΛ^ε).ητηοί^ν+ 
ivéatim εργαζομένων 
.^tèvvot- INTERREG •iifi**·:·:· 
ft ;#αμιά αλλαγή1 
+ Î ελαφριά αύξηση 
*+ ; αύξηση 
3.10 Πολιτική για τις MME 
Η 'Πρωτοβουλία Ανάπτυξης' (1992) και το 'Λευκό 
Βιβλίο' (1993), οι δύο πρόσφατες πρωτοβουλίες της 
Ευρωπαϊκής Ένωσης που είχαν ως στόχο την προώθηση 
της ανάπτυξης και της απασχόλησης, καθορίζουν και οι 
δύο τις MME ως μια ομάδα στόχου για δράση 
πολιτικής. Παρέχουν συστάσεις για οικονομική 
πολιτική τόσο στην ΕΕ όσο και στα μεμονωμένα κράτη 
μέλη. 
Οι κυριότερες συστάσεις επικεντρώνονται σε: 
• ανάπτυξη της απασχόλησης 
• οικονομική ανάπτυξη 
• βελτίωση του ανταγωνισμού των επιχειρήσεων. 
Όλα τα κράτη μέλη σχεδόν είχαν λάβει τις συστάσεις 
αυτές υπόψη, μερικά από αυτά μάλιστα είχαν ήδη 
εκπονήσει πολιτικές προς τις κατευθύνσεις αυτές. 
Νέες εξελίξεις στα κράτη μέλη, τα οποία 
συμμορφώνονται κυρίως με τις συστάσεις που 
πραγματοποιήθηκαν στο Λευκό Βιβλίο και στην 
Πρωτοβουλία Ανάπτυξης, τείνουν να ακολουθήσουν 
την προσέγγιση εφαρμογής επιπρόσθετων 
προγραμμάτων υποστήριξης, ενώ βελτιώνουν 
ταυτόχρονα το οικονομικό περιβάλλον. Η προσέγγιση 
εξάλειψης ή ελάφρυνσης των εσωτερικών περιορισμών 
επί του ανταγωνισμού όπως είναι οι υψηλές 
φορολογικές επιβαρύνσεις ή οι περιοριστικοί 
κανονισμοί για το κεφάλαιο και την αγορά εργασίας 
επέδειξαν μια αξιοσημείωτη τάση στη δεκαετία του 
1990. 
Ορισμένες κύριες τάσεις στα νέα μέτρα είναι: 
• Για τη Γαλλία: φορολογικές μεταρρυθμίσεις, 
ενίσχυση της μετοχικής βάσης και πρόσβαση σε 
μακροπρόθεσμες πιστώσεις, μεταρρύθμιση των 
νόμων ανταγωνισμού, εξάξειψη γραφειοκρατικών 
διαδικασιών των αγορών, προώθηση της 
συνεργασίας εντός της εταιρείας, ίδρυση ενός 
ταμείου εγγυήσεων. • Για τη Γερμανία: μείωση της φορολογίας επί των 
κερδών με στόχο την ελάφρυνση των οικονομικών 
επιβαρύνσεων επί των επιχειρήσεων 
• Για τη Δανία: υποστήριξη για την ανάπτυξη 
επιχειρήσεων με υψηλό δυναμικό ανάπτυξης και ένα 
νέο πρόγραμμα εγγυήσεων που θα έχει ως στόχο τη 
μείωση των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν οι 
επιχειρήσεις αυτές σχετικά με τα οικονομικά 
• Για την Ελλάδα: βελτίωση της ποιότητας της 
διαχείρισης των MME προσφέροντας περισσότερη 
πληροφόρηση, κατάρτιση και συμβουλές 
• Για το Ηνωμένο Βασίλειο: βελτίωση της ποιότητας 
της διαχείρισης των MME προσφέροντας τες 
καλύτερα ενσωματωμένη πληροφόρηση, κατάρτιση 
και συμβουλές μέσω ενιαίων τοπικών αγορών 
03usiness Links) 
• Για την Ισπανία: ειδική σειρά δανείων, δημιουργία 
μιας νέας εταιρείας αμοιβαίων εγγυήσεων, απόκτηση 
μετοχών μειοψηφίας σε νεοϊδρυθείσες επιχειρήσεις 
(ταμείο κεφαλαίων κοινών επιχειρήσεων), και 
μεταρρύθμιση της αγοράς εργασίας. 
• Για τις Κάτω Χώρες: βελτιώσεις στην ελαστικότητα 
της αγοράς εργασίας για να διασφαλισθεί το 
υφιστάμενο απόθεμα θέσεων εργασίας και να 
διευκολυνθεί η περαιτέρω απασχόληση και οι 
επενδύσεις στην εκπαίδευση προσωπικού 
• Για την Πορτογαλία: διευκόλυνση της πρόσβασης 
προς και διαφοροποίηση των οικονομικών πόρων, 
βελτίωση της αποτελεσματικότητας και υποκίνηση 
του επαναπροσδιορισμού του μεγέθους των 
επιχειρήσεων, υποκίνηση καινοτομίας και 
εκκινήσεων (πρόγραμμα Intermezzo), παράταση του 
προγράμματος PEDIP I (PEDIP Π), υποστήριξη της 
αναδιάρθρωσης και της διεθνοποίησης διαδικασιών 
στις επιχειρήσεις (Ταμείο FRIE) 
Σε ορισμένα κράτη μέλη έχουν γίνει επίσης προτάσεις 
πολιτικών σε περιφερειακό επίπεδο, ιδίως στον τομέα 
της τεχνολογίας. Οι προτάσεις πευθύνονται στις 
περιφέρεις εκείνες που υποφέρουν από βιομηχανική 
παρακμή και υπανάπτυξη. Για παράδειγμα, η 
περιφέρεια του 'Mezzogiorno' στην Ιταλία και η 'Neue 
37 
παρέχεται στις MME αποτελείται συχνότερα από 
άμεσες επιχορηγήσεις. Τα μέτρα περιλαμβάνουν: 
κυβερνητική βοήθεια για επενδύσεις, γενικές 
επιχορηγήσεις, και δημόσια παροχή υποδομής καθώς 
και διάφορα αρνητικά κίνητρα. 
4 ΤΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ ΣΤΙΣ ΠΜΕΧ 38 
Τα επαγγέλματα στον τομέα των ΠΜΕΧ παρέχουν 
οικονομική συνέχεια, εκτρέφουν επαγγελματικές 
ικανότητες και νέα επιχειρηματικά ταλέντα. Οι ΠΜΕΧ 
πιστεύεται ότι είναι υπεύθυνες για ένα σημαντικό 
μερίδιο όλων των επιχειρήσεων και της απασχόλησης 
στην ΕΕ. Ενώ η οικονομική σημασία του τομέα των 
ΠΜΕΧ φαίνεται να υπερβαίνει το μερίδιο του στο ΑΕΠ, 
η σημασία του αυτή είναι δύσκολο να εκτιμηθεί 
επίσημα. Οι προσδιορισμοί της δομής και του 
περιβάλλοντος των σχετικών βιομηχανιών, ανάλογα με 
την παραγωγική τους ικανότητα, διαφέρουν σε μεγάλο 
βαθμό μεταξύ των κρατών μελών. Ούτε αποτελούν τα 
χειροτεχνικά επαγγέλματα μια ξεχωριστή στατιστική 
κατηγορία. 
Τα κράτη μέλη της ΕΕ μπορούν να χωρισθούν σε τρεις 
ομάδες ανάλογα με το νομικό καθεστώς του τομέα των 
ΠΜΕΧ: 
1. Οι ΠΜΕΧ καθορίζονται από το νόμο στη Γαλλία, τη 
Γερμανία, την Ιταλία και το Λουξεμβούργο. Στο 
Βέλγιο ο ορισμός πραγματοποιείται στην πράξη. 
2. Οι μη επίσημες σχετικές έννοιες των ΠΜΕΧ στη 
Δανία και τις Κάτω Χώρες περιλαμβάνουν τα 
'σύγχρονα χειροτεχνικά επαγγέλματα' όπως στην 
περίπτωση των κρατών μελών της πρώτης 
κατηγορίας. 
3. Στα περισσότερα από τα υπόλοιπα κράτη μέλη η 
έννοια των ΠΜΕΧ συσχετίζεται με χειροτεχνικά 
επαγγέλματα πολύ μικρής κλίμακας. Αυτό 
συμβαίνει στην Πορτογαλία, την Ισπανία και το 
Ηνωμένο Βασίλειο. Στην Ελλάδα η έννοια των 
ΠΜΕΧ περιλαμβάνει επίσης και τις πολύ μικρές 
επιχειρήσεις εμπορίου και παροχής υπηρεσιών. 
Στην Ιρλανδία, οι ΠΜΕΧ δεν ορίζονται νομικά, 
αλλά υπάρχει ένας ορισμός εργασίας των 
χειροτεχνικών επαγγελμάτων. 
Οι επιχειρήσεις στα κράτη μέλη θεωρούνται (εξ 
ορισμού ή από κοινή αίσθηση) ως ΠΜΕΧ επιχειρήσεις 
σύμφωνα με ένα ή περισσότερα από τα ακόλουθα 
κριτήρια: ο τομέας τους (τύπος επιχείρησης), το 
μέγεθος τους (από άποψη απασχόλησης ανά 
επιχείρηση), το είδος των προϊόντων που παράγουν (π.χ. 
καλλιτεχνικά προϊόντα), ο τρόπος με τον οποίο τα 
προϊόντα αυτά κατασκευάζονται (π.χ. χειροποίητα) και 
η απασχόληση τους. 
Η σπουδαιότητα του τομέα των ΠΜΕΧ - υπολογιζόμενη 
με βάση εθνικούς ορισμούς - διαφέρει σε μεγάλο βαθμό μεταξύ των κρατών μελών. Το μερίδιο της απασχόλησης 
του τομέα αυτού επί του συνόλου της απασχόλησης 
κυμαίνεται μεταξύ 42% στην Ελλάδα και σε λιγότερο 
από 1% στο ΗΒ. Το μερίδιο των χειροτεχνικών 
επιχειρήσεων κυμαίνεται από σχεδόν μηδέν στο ΗΒ σε 
πάνω από τα δύο τρίτα στην Ελλάδα. Στον πίνακα 7 
παρουσιάζεται η ποσοτική σπουδαιότητα των 
χειροτεχνικών επαγγελμάτων σύμφωνα με τους εθνικούς 
ορισμούς (εάν υπάρχουν). Λόγω των διαφορών στους 
εθνικούς ορισμούς τα στοιχεία αυτά δεν είναι 
συγκρίσιμα. 
îïtvaxoç7 Σ&ουδα.ίότιρ« J %®ν UMBX 
ε&αγγελματΦν #τα *ρατη; μέλη 
σύμφωνα με επίσημους t$ μη νόμιμους 
ΟΟΛΟμΟύς ft <%), foàq>QQft έτη 
Emretfrncrç Απασ^όλτίση 
Βέλγιο 
Γαλλία (γ) 
Γερμανία 
Δανία φ) 
Ελλάδα {h) 
Hvoijiévo 
Βασίλειο 
Ιρλανδία (ε) 
Ισπανία 
Ιταλία (στ) 
Κάτω Xéo.% 
Λουξεμβούργο 
Πορτογαλία Ι 
23 
4% 
25 
20 Î5 
?$ 
42 
ϊ 
χ 
ά η 
là 
στ. Πηγή των παρουοΐαζόμεν<ΰν αρ>6μών; £#$& 
εχτός κ* αν αναφέρεται διαφορετικά. 
Αο,ιθμο^ίλειαίά vw£ υ λεγμένα $£&$ UUBX 
&ο^ατηο>στήτ<ον. 
Πηγή; 1«ί dttes t|és âa rafti&ànM, la&vfct 1993* 
NSSG απογραφή etotxjriwv 19S8» paim ενός 
γενικούοριαμαύ των ΠΜΕΧ οκά *ον ΒΟΜΜΒΧ. 
Μια εκτίμηση τον μεριδίου απασχόλησης 
^εκπαιδευμένων εργατών11 οτη βιομηχανία 
μεταποίησης, κατασκευών γα& συντήρησης είναι; 
Χ2Λ. 
Πηγή: TagMarame 1992. 
Εικόνα 8 Επιχειρήσεις και απασχόληση στους Κυριαρχούμενους από τη Χειροτεχνία Τομείς (σε %) 
50 
D GR IRL I L NL 
39 
Προκειμένου να είναι δυνατή μια καλύτερη σύγκριση 
των ΠΜΕΧ επαγγελμάτων συγκριτικά κατά χώρα, 
δημιουργήθηκε η έννοια των Κυριαρχούμενων από τις 
ΠΜΕΧ Τομέων (Κ-ΠΜΕΧ). Οι Κ-ΠΜΕΧ έχουν 
επιλεγεί βάσει της υπεροχής των ΠΜΕΧ επαγγελμάτων 
σε τομείς. Η σπουδαιότητα των Κ-ίΐΜΕΧ διαφέρει 
μεταξύ των κρατών μελών, όπως φαίνεται στην εικόνα 8. 
Σε τρεις νότιες χώρες (Πορτογαλία, Ιταλία και Ελλάδα) 
οι Κ-ΠΜΕΧ διαθέτουν και με διαφορά το μεγαλύτερο 
μερίδιο απασχόλησης. 
Το μέσο μέγεθος των επιχειρήσεων των Κ-ΠΜΕΧ είναι 
κάτω από το μέγεθος των μη Κ-ΠΜΕΧ επιχειρήσεων, αν 
και οι διαφορές είναι μικρότερες απ'ότι ίσως θα 
αναμένονταν. 
Οι γυναίκες καλύπτουν το ένα τέταρτο της 
απασχόλησης στους Κ-ΠΜΕΧ έναντι ενός 46% στους 
μη Κ-ΠΜΕΧ. 
Η μερική απασχόληση συναντάται σπανίως τους Κ-
ΠΜΕΧ σε σύγκριση με το σύνολο της οικονομίας. 
Οι Κ-ΠΜΕΧ είναι εις θέση να απορροφήσουν τους 
ανέργους καλύτερα από τις μη Κ-ΠΜΕΧ, πράγμα που 
μπορεί να εξηγηθεί από τα σχετικά χαμηλά εμπόδια 
εισόδου στις επιχειρήσεις αυτές από άποψη 
εκπαιδευτικού επιπέδου από τη μια πλευρά και από τη 
δυνατότητα απόκτησης επαγγελματικών ικανοτήτων 
μέσω διπλών συστημάτων κατάρτισης. Οι εργατικές 
ροές από Κ-ΠΜΕΧ σε μη Κ-ΠΜΕΧ είναι μεγαλύτερες 
απ'ότι αντιθέτως. 
Το επίπεδο εκπαίδευσης των απασχολουμένων στους 
Κ-ΠΜΕΧ είναι χαμηλότερο απ'ότι στους μη Κ-ΠΜΕΧ. 
Από την άλλη μεριά, οι συγκεκριμένες επαγγελματικές 
ικανότητες είναι πολύ μεγαλύτερης σπουδαιότητας 
στους Κ-ΠΜΕΧ απ'ότι στους μη Κ-ΠΜΕΧ. 
Η συμμετοχή σε μαθήματα κατάρτισης και σε διπλά 
συστήματα κατάρτισης είναι πολύ υψηλότερη στους Κ-
ΠΜΕΧ απ'ότι στους μη Κ-ΠΜΕΧ. Ωστόσο, η 
συμμετοχή σε συνεχή επαγγελματική κατάρτιση είναι 
πολύ χαμηλότερη στους Κ-ΠΜΕΧ απ'ότι στους μη Κ-
ΠΜΕΧ. Στα πλαίσια αυτής της μελέτης εις βάθος σχετικά με τα 
επαγγέλματα, στις ΠΜΕΧ διενεργήθηκε μια μοναδική 
έρευνα των αντιπροσώπων των σχετικών ενώσεων σε όλα 
τα κράτη μέλη κατά τη διάρκεια του 1993. Αυτή είναι η 
πρώτη έρευνα για τα επαγγέλματα στις ΠΜΕΧ σε όλη 
την επικράτεια της ΕΕ που έλαβε ποτέ χώρα. Από την 
έρευνα αυτή είναι σαφές ότι ο ευρωπαϊκός τομέας των 
ΠΜΕΧ επηρεάζεται μόνο περιθωριακά μέχρι τώρα από 
την εσωτερικά αγορά, εφόσον οι περισσότερες από τις 
επιχειρήσεις εξαρτώνται από τις επαφές με τους 
πελάτες και, ως αποτέλεσμα, εξυπηρετούν 
αποκλειστικά τις τοπικές αγορές. 
Οι ΠΜΕΧ της ΕΕ συσχετίζουν συχνότερα την 
εσωτερική αγορά με αυξανόμενους κινδύνους απ'ότι με 
αυξανόμενες ευκαιρίες. Αυτό ανταποκρίνεται στη 
γενική διαπίστωση ότι ο αυξανόμενος ανταγωνισμός 
επηρεάζει περισσότερο τις επιχειρήσεις απ'ότι αυξάνει 
τις πωλήσεις. Η εσωτερική αγορά αναμένεται να 
προκαλέσει ένα ελαφρό 'ξεκαθάρισμα' μεταξύ των 
MME. Αυτό επιβεβαιώνεται από τις προσδοκίες των 
εμπειρογνωμόνων των ΠΜΕΧ σε σχέση με την 
ισορροπία των εκκινήσεων και των κλεισιμάτων, η 
οποία ήταν σαφώς αρνητική. 
Οι ΠΜΕΧ σε κράτη μέλη όπως η Πορτογαλία και η 
Ελλάδα μπορούν ωστόσο να επηρεασθούν 
συγκεκριμένα από την εσωτερική αγορά. Στην 
περίπτωση αυτή, η εκβιομηχανοποίηση των 
χειροτεχνικών δραστηριοτήτων θα εντατικοποιήσει τον 
ανταγωνισμό που αντιμετωπίζουν πολλές χειροτεχνικές 
επιχειρήσεις. 
Οι διασυνοριακές δραστηριότητες έχουν παίξει μόνο 
μικρό ρόλο στο τομέα των ΠΜΕΧ. Ωστόσο, λόγω της 
ολοκλήρωσης της εσωτερικής αγοράς, οι 
εμπειρογνώμονες αναμένουν μια αύξηση της 
διασυνοριακής συνεργασίας καθώς και μια αύξηση των 
εισαγωγών (βλέπε πίνακα 8). 
Υπάρχει μια ξεκάθαρη ευρωπαϊκή τάση προς 
περιφερειοποίηση στις πολιτικές για τις ΠΜΕΧ και 
MME : επαρχιακές και άλλες περιφερειακές αρχές 
αναλαμβάνουν όλο και περισσότερο την ευθύνη για την 
πολιτική στον τομέα των ΠΜΕΧ και για την εφαρμογή 
της πολιτικής. 
31ίνακας& Σπουδαιότερο μονα6ικό αποτέλεσμα της ολοκλήρωσης της Ενιαίας Ev&$mt%nc Αγαπάς Οε 
δι qoT^O^qttSc δραστηριότητα^ 
m% 
Mvn αύξηση των διαουνο^ιακών συνεργασιών 
Μια αύξηση τ<&* ε^γφνί&Υ 
Μια αύ|ηση της διασυνοριακής «κπαΐδευαης «at κατάρτισης απααχολουμέν<ιίν 
Mia αύ|ηοη τ#ν ^Wv<&v 
Μια αύξηση της πρόαλη^ς. |EVOW t^mmoû δυναμικού 
Μια α$|ηοη άλλων μορφών ί*εΟνοπο«ιοης 
Επιπλέον μονάδες^ταιρείΕξ at άλλα χράτη μίλη 
Δεν νν^ίζΦ/δεν txmné 
Ελλείποντα 
Σύνολο 24 
22 
13 
12 
10 
S 
< 4 
100 
5 ΠΡΟΦΙΛ ΤΩΝ ΧΩΡΩΝ 40 
Βέλγιο 
Με σημαντικούς οικονομικούς δείκτες και οικονομικές 
δομές (τόσο από άποψη MME όσο και από τομεακή 
άποψη) που είναι πολύ κοντά στο μέσο όρο της ΕΕ, το 
Βέλγιο μπορεί να θεωρηθεί ως η πιο 'ευρωπαϊκή' 
οικονομία της ΕΕ. Είναι εμφανής μια γενική ισχυρή 
τάση σύγκλισης προς το μέσο όρο των αξιών της ΕΕ. 
Αυτή η προσήλωση στο μέσο όρο αντικατοπτρίζει τον 
ανοιχτό χαρακτήρα της βελγικής οικονομίας και την 
αναδιάρθρωση της προς τις απαιτήσεις μιας 
μεγαλύτερης εσωτερικής αγοράς. 
Γαλλία 
Η Γαλλία διαθέτει μια σχετικά ασθενή παρουσία MME, 
με αριθμούς επιχειρήσεων ανά 1000 κατοίκους να 
μειώνονται σε σχέση με το μέσο όρο της ΕΕ. Ωστόσο, η 
νότια Γαλλία έχει ένα μεγάλο αριθμό τομέων που 
κυριαρχούνται από μικροεπιχειρήσεις κι ένα μεγάλο 
αριθμό επιχειρήσεων ανά 1000 κατοίκους. Με έναν 
αναπτυγμένο βιομηχανικό τομέα μεγάλης κλίμακας που 
συμπεριλαμβάνει χημικούς, ηλεκτρονικούς και 
υποτομείς άμυνας, η Γαλλία κατέχει τα ανώτατα 
επίπεδα στις επενδύσεις Ε&Α ως ποσοστό του ΑΕΠ 
και βρίσκεται πάνω από το μέσο όρο της ΕΕ. 
Γερμανία 
Όπως και στις άλλες μεγάλες εθνικές οικονομίες (με 
εξαίρεση την Ιταλία), το μερίδιο των MME στην 
απασχόληση είναι σχετικά χαμηλό και το μέσο μέγεθος 
των επιχειρήσεων μεγαλύτερο. Η τομεακή δομή των 
γερμανικών MME παρουσιάζει σχετικά χαμηλή 
παρουσία στη μεταποιητική βιομηχανία και το εμπόριο, 
και μια σχετικά ισχυρή θέση στις υπηρεσίες παραγωγών. 
Το επίπεδο απασχόλησης στις MME έχει αυξηθεί 
σημαντικά από το 1988, ιδίως στις μικρές επιχειρήσεις. 
Ωστόσο, το ποσοστό των αυτοαπασχολουμένων 
βρίσκεται κάτω από το μέσο όρο της ΕΕ, ίσως λόγω των 
πολυάριθμων προϋποθέσεων απαραίτητων για το 
σχηματισμό επιχειρήσεων. 
Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Γερμανίας και τα εργατικά 
έξοδα ανά απασχολούμενο βρίσκονται και τα δύο πάνω 
από το μέσο όρο των 12 χωρών της ΕΕ. 
Δανία 
Η Δανία παρουσιάζει το τυπικό προφίλ μιας μικρής 
ευημερεύουσας οικονομίας της ΕΕ, με υψηλό κατά 
κεφαλή ΑΕΠ και εργατικά έξοδα ανά απασχολούμενο. 
Οι MME παίζουν ένα σημαντικό ρόλο στην οικονομία 
και οι περισσότεροι οικονομικοί τομείς κυριαρχούνται 
από τις MME, παρόλο που ο αριθμός των επιχειρήσεων 
ανά 1000 κατοίκους είναι μικρός. 
Η συνδυασμένη συνέπεια αυξημένης απασχόλησης στις 
μικροεπιχειρήσεις και στις μικρές επιχειρήσεις με τη 
μειωμένη απασχόληση στις μεσαίες επιχειρήσεις 
σημαίνει ότι το σύνολο της απασχόλησης των MME 
αυξήθηκε από το 1988. 
Η αυτοαπασχόληση φαίνεται να μην έχει αναπτυχθεί 
καλά. Λαμβανομένης υπόψη της περιφερειακής της 
τοποθεσίας και του πολιτιστικού της υπόβαθρου, δεν 
μας εκπλήσσει το ότι το διεθνές εμπόριο της Δανίας 
προσανατολίζεται ισχυρώς προς τις άλλες 
σκανδιναβικές χώρες. Ελλάδα 
Η Ελλάδα είναι μια χαρακτηριστική, κυριαρχούμενη 
από MME, οικονομία του νότου με μια ιδιαίτερα 
μεγάλη αναλογία μικροεπιχειρήσεων, εντυπωσιακά 
χαμηλό μέσο μέγεθος επιχειρήσεων και υψηλό ποσοστό 
επιχειρήσεων ανά 1000 κατοίκους, καθώς και υψηλά 
μερίδια MME ακόμη και στον τομέα της μεταποίησης, 
των υπηρεσιών στον μεταποιητικό τομέα των 
μεταφορών και των επικοινωνιών. Το ποσοστό των 
αυτοπασχολουμένων είναι το υψηλότερο της ΕΕ, 
πράγμα που εξηγείται πιθανόν εν μέρει από τα χαμηλά 
έξοδα εκκίνησης και τις λιγότερες απαιτήσεις για την 
ίδρυση μιας επιχείρησης. Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ και τα 
εργατικά έξοδα ανά απασχολούμενο είναι από τα 
χαμηλότερα της ΕΕ. 
Ηνωμένο Βασίλειο 
Η βιομηχανική δομή του Ηνωμένου Βασιλείου 
κυριαρχείται από τον τομέα των MME, ο οποίος 
χαρακτηρίζεται από ένα υψηλό μέσο μέγεθος 
επιχειρήσεων και ένα σχετικά χαμηλό μερίδιο MME στο 
σύνολο της απασχόλησης. 
Η έναρξη μιας ισχυρής ύφεσης το 1990 έπληξε τα 
επίπεδα της απασχόλησης και το πραγματικό ΑΕΠ στις 
αρχές του 1990, αν και η ανάκαμψη άρχισε το 1992. Τα 
μέσα εργατικά έξοδα ανά απασχολούμενο βρίσκονται 
κάτω από το μέσο όρο της ΕΕ αλλά παρουσιάζουν 
τάσεις αύξησης σε σχέση με το μέσο όρο των άλλων 
κρατών μελών. 
Το προφίλ του διεθνούς ειιπορίου είναι παρόμοιο με 
εκείνο της Γαλλίας και της Γερμανίας, πράγμα που 
σημαίνει ότι το εμπόριο εντός της ΕΕ καλύπτει ένα 
σχετικά μικρό μέρος του συνόλου των εξαγωγών. 
Ιρλανδία 
Η δομή μεγέθους της ιρλανδικής οικονομίας αλλάζει 
πολύ γρήγορα. Πρόσφατα, η απασχόληση στις ΜΕ έχει 
αναπτυχθεί ταχύτερα από την απασχόληση στις MME. 
Ενώ το μερίδιο της απασχόλησης στις MME ως σύνολο 
έχει μειωθεί από το 1988, τα μερίδια των μεσαίων και 
μεγάλων επιχειρήσεων έχουν αυξηθεί σημαντικά. Το 
μερίδιο των MME ως σύνολο στην απασχόληση είναι 
σχετικά υψηλό, αλλά ο αριθμός επιχειρήσεων ανά 1000 
κατοίκους είναι αρκετά χαμηλός. Η τομεακή δομή των 
MME ταιριάζει σε γενικές γραμμές με το μέσο όρο της 
ΕΕ, εκτός από μια υπεραντιπροσώπευση των MME στη 
μεταποιητική βιομηχανία. 
Το ιρλανδικό κατά κεφαλήν ΑΕΠ είναι κάτω από το 
μέσο όρο της ΕΕ αλλά με τάσεις σύγκλισης. Τα 
εργατικά έξοδα ανά απασχολούμενο βρίσκονται 
πράγματι κάτω από το μέσο όρο επίσης, και αυξήθηκαν 
ελαφρά λιγότερο από το μέσο όρο της ΕΕ κατά τα 
τελευταία χρόνια. 
Χάρτης των βασικών δεικτών της ΕΕ 41 
Ετήσια αύξηση της απασχόλησης στις 
MME 1989-1993 
Χώρα 
Βέλγιο 
Γαλλία 
Δανία 
Δυτική Γερμανία 
Ελλάδα 
Ηνωμένο Βασίλειο 
Ιρλανδία 
Ισπανία 
Ιταλία 
Κάτω Χώρες 
Λουξεμβούργο 
Πορτογαλία 
ΕΕ Αύξηση απασχ.(%) 
1,1 
0,8 
1.5 
2,6 
1,4 
-0,5 
0,3 
0,1 
0,1 
1,7 
2,4 
2,0 
0.8 Μερίδιο των MME στην απασχόληση 1990 
(ΕΕ = 72) 
60 -71% 
72 -80% 
81 - 91 % 
Ο Αριθμός επιχειρήσεων ανά 1000 κατοίκους 
(UE = 49) 
42 
Ισπανία 
Η Ισπανία μοιάζει με την Πορτογαλία, την Ελλάδα και 
την Ιταλία όσον αφορά πολλούς οικονομικούς δείκτες. 
Οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις παίζουν σημαντικό 
ρόλο στην οικονομία, ιδίως η κατηγορία των 
μικροεπιχειρήσεων. Η συγκρατημένη ανάπτυξη στην 
απασχόληση των MME είναι το αποτέλεσμα μιας 
μεγάλης αύξησης στις μικροεπιχειρήσεις και μιας 
μεγάλης μείωσης της απασχόλησης στις μικρές και 
μεσαίες επιχειρήσεις. Ένα μεγάλο μερίδιο των MME 
συναντάται στη μεταποίηση, στις μεταφορές και στις 
επικοινωνίες. Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ είναι χαμηλό σε 
σύγκριση με το μέσο όρο της ΕΕ. Ο πληθωρισμός 
βρίσκεται πάνω από το μέσο όρο της ΕΕ. 
Ιταλία 
Στην Ιταλία οι MME απολαμβάνουν ένα από τα 
υψηλότερα μερίδια οικονομικής δραστηριότητας που 
συναντάται σε όλη την ΕΕ. Οι MME 
υπεραντιπροσωπεύονται ιδιαίτερα σε κάθε σχεδόν 
τομέα, αλλά η μεταποίηση είναι ο τομέας που 
κυριαρχείται περισσότερο από MME σε σύγκριση με το 
μέσο όρο της ΕΕ. Οι κυριαρχούμενοι από 
μικροεπιχειρήσεις τομείς έχουν ιδιαίτερα ισχυρή 
βαρύτητα εντός της ιταλικής οικονομίας ως σύνολο και 
υπερτερούν στις νότιες περιφέρειες, ενώ οι 
κυριαρχούμενοι από MME τομείς υπερτερούν στις 
κεντρικές και βόρειες περιφέρειες. Η αυτοαπασχόληση 
παρουσιάζει καλή ανάπτυξη, η αύξηση της οποίας 
συνεχίζεται. Η Ιταλία αποτελεί εξαίρεση εντός της ΕΕ, 
εφόσον πρόκειται για μια μεγάλη οικονομία που τη 
χαρακτηρίζει ένας ισχυρός τομέας MME, αλλά με 
υψηλά εργατικά έξοδα ανά απασχολούμενο και 
ευημερία (όπως μετρείται από το κατά κεφαλήν ΑΕΠ). 
Κάτω Χώρες 
Το μερίδιο των MME στην απασχόληση ομοιάζει με το 
μέσο όρο της ΕΕ και η τομεακή δομή των MME είναι 
επίσης πολύ παρόμοια, με εξαίρεση το σχετικά μεγάλης 
κλίμακας τομέα λιανικού εμπορίου. Ο αριθμός 
επιχειρήσεων ανά 1000 κατοίκους είναι πολύ χαμηλός. 
Η απασχόληση στις MME έχει αυξηθεί ταχέως από το 
1988, αλλά δεν έχει γίνει ομοιόμορφη εξάπλωση 
ανάμεσα στις διάφορες κατηγορίες μεγέθους 
επιχειρήσεων, με την κατηγορία των μικροεπιχειρήσεων 
να αυξάνεται περισσότερο από όλες τις άλλες. Στις 
Κάτω Χώρες, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ βρίσκεται πάνω 
από το μέσο όρο της ΕΕ και το ίδιο ισχύει για τα 
εργατικά έξοδα ανά απασχολούμενο. Η χώρα είναι μια 
από τις πιο ανοιχτές στην ΕΕ και το διεθνές της εμπόριο 
εμφανίζει ευκρινώς τον 'ανοιχτό' χαρακτήρα της 
οικονομίας, με ένα δυσανάλογο μερίδιο εξαγωγών, τόσο 
εντός όσο και εκτός της ΕΕ. 
Λουξεμβούργο 
Στο Λουξεμβούργο, το μερίδιο των MME στην 
απασχόληση είναι λίγο πιο πάνω από το μέσο όρο της 
ΕΕ, αλλά η συμβολή των μικροεπιχειρήσεων στην 
απασχόληση είναι πολύ χαμηλή και στην ουσία οι MME 
του Λουξεμβούργου είναι από τις μεγαλύτερες στην ΕΕ 
από άποψη μέσης απασχόλησης. 
Ο αριθμός επιχειρήσεων ανά 1000 κατοίκους είναι 
χαμηλός επίσης. Η απασχόληση στις MME έχει αυξηθεί 
σημαντικά από το 1988, αλλά ιδίως στην κατηγορία των 
μεσαίων επιχειρήσεων. Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ ισχύει και για τα εργατικά έξοδα ανά απασχολούμενο. 
Το διεθνές εμπόριο είναι καλά αναπτυγμένο με το 
Λουξεμβούργο να αποτελεί μια μικρή ανοιχτή 
οικονομία. 
Πορτογαλία 
Το προφίλ της Πορτογαλίας είναι κατά κάποιον τρόπο 
παρόμοιο με εκείνο της Ελλάδας. Έχει μια ισχυρή 
παρουσία MME και ένα πολύ αξιόλογο μερίδιο μικρών 
επιχειρήσεων στην απασχόληση. Ο αριθμός των 
επιχειρήσεων ανά 1000 κατοίκους είναι φυσικά πολύ 
υψηλός. Οι αυτοαπασχολούμενοι παρουσιάζουν αρκετή 
ανάπτυξη, με τις γυναίκες να είναι υπεύθυνες για ένα 
μεγάλο μερίδιο των αυτοαπασχολούμενων. 
Η τομεακή δομή των MME δείχνει ότι η μεταποιητική 
βιομηχανία και το λιανικό εμπόριο είναι οι τομείς που 
κυριαρχούνται σχετικά περισσότερο από MME. Σε 
σύγκριση με τα άλλα κράτη μέλη, η απασχόληση στις 
MME έχει αυξηθεί πολύ από το 1988, ιδίως στις πολύ 
μικρές επιχειρήσεις. 
Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ και τα εργατικά έξοδα είναι από 
τα χαμηλότερα των κρατών μελών της ΕΕ. 
0„: _>;. 
6 ΓΕΝΙΚΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ 43 
Στην πρώτη ετήσια έκθεση του Ευρωπαϊκού 
Παρατηρητηρίου για MME δόθηκε μεγάλη προσοχή σε 
θέματα πολιτικής που έχουν σχέση με την προώθηση 
και την παρότρυνση των MME και του τομέα των 
ΠΜΕΧ της ΕΕ. Στη δεύτερη αυτή ετήσια έκθεση του 
Παρατηρητηρίου οι συστάσεις θα προσανατολισθούν 
πιο συγκεκριμένα προς τη δημιουργία απασχόλησης 
στις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις 
(συμπεριλαμβανομένου του τομέα των ΠΜΕΧ και των 
μικροεπιχειρήσεων), η οποία αποτελεί ένα αξιόλογο 
κομμάτι του ευρωπαϊκού οικονομικού οικοδομήματος. 
Οι συστάσεις απευθύνονται κυρίως στους διαμορφωτές 
πολιτικής σε επίπεδο ΕΕ και σε μικρότερο βαθμό στους 
διαμορφωτές της εθνικής πολιτικής. 
Η μείωση της ανεργίας αποτελεί ύψιστη προτεραιότητα 
για την ΕΕ, όπως τονίζεται στο πρόσφατο Λευκό Βιβλίο 
περί ανάπτυξης, ανταγωνισμού και απασχόλησης. Η 
αποτελεσματική αντιμετώπιση του προβλήματος 
απαιτεί μια σειρά προσεγγίσεων στις οποίες θα 
συμπεριλαμβάνεται η υποστήριξη της οικονομικής 
ανάπτυξης, ενώ ταυτόχρονα θα στηρίζονται τα 
συστήματα παραγωγής που είναι διεθνώς ανταγωνιστικά 
στην (παγκόσμια αυξανόμενη) αγορά, η προώθηση της 
(επαν)απορρόφησης των ανέργων και τροφοδότησης 
νέου ή επανεισερχόμενου στην αγορά εργασίας 
εργατικού δυναμικού και η σημαντική βελτίωση των 
μηχανισμών που 'συνταιριάζουν' την προσφορά 
εργασίας με τη ζήτηση. 
Βασικά ζητήματα πολιτικής 
Οι πολιτικές που έχουν ως στόχο τη μείωση της 
ανεργίας αποτελούν κυρίως υπευθυνότητα των εθνικών 
κυβερνήσεων, αλλά, παρ'όλ'αυτά, παρέχεται κάποια 
περιορισμένη αρμοδιότητα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή 
για να αναπτύξει συγκεκριμένες πρωτοβουλίες για την 
στήριξη της οικονομικής ανάπτυξης και τη δημιουργία 
νέων θέσεων εργασίας στο ευρύτερο ευρωπαϊκό 
πλαίσιο. Κατά γενικό κανόνα, οι στρατηγικές της ΕΕ 
που έχουν ως στόχο τη μείωση της ανεργίας θα πρέπει 
να στραφούν γύρω από ορισμένα βασικά στοιχεία: 
• τη δημιουργία ενός ευνοϊκού ευρωπαϊκού 
επιχειρηματικού περιβάλλοντος που να παροτρύνει 
τον ανταγωνισμό και τον οικονομικό δυναμισμό· 
• τη βελτίωση της 'διαφάνειας' των πολιτικών, των 
κυβερνητικών κανονισμών, των πρωτοβουλιών και 
της νομοθεσίας που να έχει ως στόχο τη μείωση της 
ανεργίας εντός των μεμονωμένων κρατών μελών, 
ιδίως την ανταλλαγή πληροφόρησης σχετικά με τις 
'καλύτερες πρακτικές' για τη δημιουργία 
απασχόλησης στις MME· 
• την προσεκτική παρακολούθηση, αξιολόγηση και 
υιοθέτηση των υφιστάμενων πρωτοβουλιών σε 
επίπεδο ΕΕ όσον αφορά την αύξηση της 
απασχόλησης και τη μείωση της ανεργίας (π.χ. εντός 
του πλαισίου των ΕΔΤ) ενόψει του συγκεκριμένου 
ρόλου των MME. 
Στα πλαίσια αυτής της ευρείας στρατηγικής 
προσέγγισης, θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη 
δημιουργία θέσεων εργασίας στις MME και στο τομέα 
των ΠΜΕΧ. Αυτό είναι απαραίτητο λόγω: 
• του (κρυμμένου) οικονομικού δυναμικού των MME 
το οποίο θα μπορούσε να ενισχύσει τη γενική 
ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας· 
• της ιστορικά αποδεδειγμένης δυνατότητας των 
MME για τη δημιουργία επιπρόσθετων θέσεων 
εργασίας και της πιθανότητας ότι θα συνεχίσουν με 
τον ίδιο ρυθμό στο μέλλον εάν υπάρξουν οι 
κατάλληλες οικονομικές συνθήκες· • της δομής της απασχόλησης των MME (ιδίως στο 
τομέα των ΠΜΕΧ) που προσφέρει σημαντικό 
δυναμικό για την επιτυχή επανενσωμάτωση των 
πρώην ανέργων εργαζομένων που εισέρχονται την 
παραγωγική δραστηριότητα, αλλά 
• οι δομές και οι πρακτικές του τομέα των MME 
προκαλούν προκλήσεις (π.χ. για τη βελτίωση της 
κατάρτισης, των πρακτικών πρόσληψης και 
προσωπικού, και γενικά της 'ποιότητας' της 
εργασίας) καθώς και ευκαιρίες για δημιουργία 
θέσεων εργασίας. 
Όπως σημειώνει η κύρια έκθεση, οι συστάσεις 
πολιτικής για την αγορά εργασίας σε εθνικό ή 
υπερεθνικό επίπεδο μπορούν να χωρισθούν σε τρεις 
γενικές κατηγορίες: 
α. προσεγγίσεις προσανατολισμένες προς τη ζήτηση 
εργασίας 
β. προσεγγίσεις βασιζόμενες στην προσφορά εργασίας, 
και 
γ. προσεγγίσεις 'συνταιριάσματος'. 
Πολιτικές ζήτησης εργασίας 
Οι πολιτικές ζήτησης εργασίας μπορούν πρόσφορα να 
θεωρηθούν κάτω από τέσσερις γενικές κατηγορίες. 
1. Το επιχειρηματικό περιβάλλον 
Η οικονομική ανάπτυξη και, ως εκ τούτου, το 
δυναμικό για τη δημιουργία θέσεων εργασίας στις 
MME, είτε πρόκειται για ίδρυση νέων επιχειρήσεων 
είτε για καλά καθιερωμένες επιχειρήσεις, θα πρέπει 
να ενισχυθεί μέσω: 
• της δημιουργίας ενός ευνοϊκότερου γενικού 
ευρωπαϊκού επιχειρηματικού περιβάλλοντος, με 
κατάλληλες οικονομικές και μακροοικονομικές 
πολιτικές, και της εξέτασης για τη χάραξη πιο 
επεκτακτικών πολιτικών 
• του ελέγχου και της μείωσης των διοικητικών 
επιβαρύνσεων λαμβάνοντας υπόψη τις 
επιπτώσεις τόσο των εθνικών όσο και των 
υπερεθνικών πολιτικών, συμπεριλαμβανομένης 
της ανάπτυξης μεθόδων παρακολούθησης· 
• της βελτίωσης της οικονομικής θέσης των MME 
από άποψη τόσο του δυναμικού για 
αυτοχρηματοδότηση όσο και της πρόσβασης 
στις αγορές κεφαλαίων. Η αποτελεσματική 
διανομή του 1 δισεκατομμυρίου ECU για δάνεια 
από την ΕΤΠ που εδόθησαν κατά το Ευρωπαϊκό 
Συμβούλιο στην Κοπεγχάγη είναι απαραίτητη. 
• της παρότρυνσης της δραστηριότητας Ε&Α των 
MME και της διάδοσης τεχνικής 'τεχνογνωσίας' 
που αποτελούν επείγουσες προτεραιότητες. Οι 
MME και οι καινοτόμες ΠΜΕΧ επιχειρήσεις θα 
πρέπει να ενσωματωθούν καλύτερα στα 
τεχνολογικά προγράμματα της ΕΕ. 
2. Μισθολογικές πολιτικές 
Μπορεί να επιδιωχθεί η μείωση των εργατικών 
εξόδων ανά μονάδα παραγωγής με την 
αναδιάρθρωση των διευθετήσεων για τον καθορισμό 
των μισθών για να αντικατοπτρισθούν περισσότερο 
παράγοντες όπως είναι η εργατική παραγωγικότητα, 
και/ή με την προσαρμογή των φορολογικών 
συστημάτων και των συστημάτων κοινωνικής 
ασφάλισης ελάττωσης της επιβάρυνσης επί των 
μισθολογικών δαπανών. Μια μεγαλύτερη διαφάνεια 
στα φορολογικά συστήματα και στα συστήματα 
κοινωνικής ασφάλισης θα αποτελούσε ένα ωφέλιμο 
σημείο εκκίνησης. 
44 
3. Καταμερισμός εργασίας 
θα πρέπει να διερευνηθούν οι πιθανότητες για τον 
καταμερισμό της εργασίας χωρίς αύξηση των εξόδων 
παραγωγής, θα πρέπει να γίνουν ανταλλαγές της 
διεθνούς πείρας και να συσταθούν κοινοπραξίες, 
λαμβάνοντας πάντοτε υπόψη τα κοινωνικά, 
φορολογικά και πολιτιστικά συστήματα που 
επηρεάζουν το σχεδιασμό της οργάνωσης εργασίας. 
Προτείνεται μια διεθνής εκστρατεία με στόχο την 
παρότρυνση διευθετήσεων για τον καταμερισμό 
εργασίας οι οποίες να πληρούν τις συγκεκριμένες 
ανάγκες του τομέα των MME. 
Πολιτικές προσφοράς εργασίας 
Προσεγγίσεις που βασίζονται στην προσφορά μπορούν 
να χωρισθούν σε τρεις γενικές κατηγορίες. 
1. Μισθοί και κοινωνικά επιδόματα 
Χρειάζεται μια πολύ καλύτερη εμβάθυνση στις 
σχέσεις ανάμεσα στα συστήματα κοινωνικής 
ασφάλισης, τις εισοδηματικές πολιτικές και τις 
πολιτικές της αγοράς εργασίας, και πιο 
συγκεκριμένα, στη θέση των αναγκιον των MME για 
να αυξηθεί η ελαστικότητα όσον αφορά την αγορά 
εργασίας και για να παροτρυνθεί η καλύτερη 
απορρόφηση της (κρυμμένης) προσφοράς. 
Απαιτείται ένα σχέδιο πανευρωπαϊκής έρευνας. 
2. Αναβάθμιση της ποιότητας της εργασίας και της 
εξειδίκευσης 
Αρχικά, η επαγγελματική και συνεχής κατάρτιση θα 
πρέπει να προσανατολισθεί καλύτερα προς τις 
ανάγκες των MME. Τα ευρωπαϊκά προγράμματα θα 
μπορούσαν να αποτελέσουν τη βάση για αυτό, αλλά 
μια καλύτερη προσαρμογή προς τις συγκεκριμένες 
ανάγκες των MME και των χειροτεχνικών 
επαγγελμάτων είναι απαραίτητη προϋπόθεση. Τα 
προγράμματα κατάρτισης δεν θα πρέπει να 
επικεντρώνονται μόνο στην κατάρτιση των 
απασχολούμενων αλλά θα πρέπει επίσης να 
περιλαμβάνουν επιχειρηματίες των οποίων η λήψη 
αποφάσεων και οι διοικητικές ικανότητες 
αποτελούν το κλειδί για τη μελλοντική οικονομική 
ανάπτυξη. 
Η εμπειρία πολλών κρατών μελών με 'διπλά' 
συστήματα μαθημάτων κατάρτισης θα πρέπει να 
μοιρασθεί γενικότερα για να βοηθηθεί η προώθηση 
μιας καλύτερης ανάμιξης της θεωρίας και της 
πρακτικής κατά την 'αρχική' κατάρτιση των νέων. 
Κατά τον ίδιο τρόπο, θα πρέπει να υποστηριχθούν 
οι διεθνείς ανταλλαγές μαθητευόμενων και 
εκπαιδευτών από τα διάφορα εθνικά συστήματα 
επαγγελματικής κατάρτισης. Θα πρέπει να 
καθιερωθεί μια ευρωπαϊκή πλατφόρμα για την 
επαγγελματική κατάρτιση που να απευθύνεται 
κυρίως προς τις ανάγκες και τις πρακτικές των 
MME προκειμένου να παράσχει μια νέα ώθηση προς 
τα συστήματα επαγγελματικής κατάρτισης της ΕΕ 
και τη διεθνή ανταλλαγή εμπειριών και εξελίξεων. 
Ακόμη περισσότερη προσοχή χρειάζεται ώστε στα 
εκπαιδευτικά προγράμματα να συμπεριλαμβάνονται 
η απόκτηση επιχειρηματικών ικανοτήτων, 
συμβουλές για σταδιοδρομία και εξέλιξη. Θα πρέπει 
να καθιερωθεί ένα Ινστιτούτο Κατάρτισης που να 
λειτουργεί διεθνώς με στόχο να παράσχει μια πιο 
διαπολιτιστική και αποτελεσματική προσέγγιση 
στην κατάρτιση για την απόκτηση επιχειρηματικών 
ικανοτήτων. Εκτός από την κατάρτιση, ανάμεσα στα 
καθήκοντα του θα πρέπει να συγκαταλέγονται και οι 
ανταλλαγές διευθυντών/επιχειρηματιών, καθώς και 
η ανάπτυξη μαθημάτων που να επικεντρώνονται στις να ληφθεί υπόψη η δικτύωση με τα εθνικά 
συστήματα κατάρτισης ή μέσω των ΕΚΠ. 
Η διαθεσιμότητα των Διαρθρωτικών Ταμείων και 
για τους ιδιωτικούς οργανισμούς κατάρτισης αντί 
για τα δημόσια ιδρύματα μόνο συνιστάται ιδιαίτερα, 
καθώς πολλές δραστηριότητες κατάρτισης, τόσο για 
εργαζομένους όσο και για επιχειρηματίες, 
διοργανώνονται σε ιδιωτική βάση στα κράτη μέλη. 
3. Αύξηση της κινητικότητας της εργασίας 
Οι δυσκαμψίες στην αγορά εργασίας δύνανται να 
παρακωλύσουν μια αποτελεσματική διάθεση των 
ανθρώπινων πόρων. Κυβερνητικοί κανονισμοί όσον 
αφορά τις απολύσεις, τα συστήματα των ταμείων 
συντάξεων, τις γενικές και ειδικές μισθολογικές 
συμφωνίες και τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις 
των ανέργων θα πρέπει να ληφθούν υπόψη. Μια 
διεξοδική ανάλυση των διαφορετικών συστημάτων 
που συναντώνται στα κράτη μέλη θα πρέπει να 
παράσχει χρήσιμες εκτιμήσεις σχετικά με τις πιο 
καρποφόρες οδούς που θα πρέπει να διερευνηθούν. 
'Σννταίριασμα' προσεγγίσεων 
Συνιστάται στην ΕΚ να ανιχνεύσει και να 
παρακολουθήσει την 'καλύτερη πρακτική' στον τομέα 
του συνταιριάσματος οργάνων και να τις γνωστοποιήσει 
στους σχετικούς φορείς. 
Συγκεκριμένα, θα πρέπει να δοθεί προσοχή στις 
πρακτικές πρόσληψης των MME και στην 
αποτελεσματική προσιτότητα των διαφορετικών 
οργάνων, θα πρέπει να παροτρυνθούν νέες, σύγχρονες, 
προσωπικές και περιφερειακά προσανατολισμένες 
προσεγγίσεις για να εξακριβωθούν τόσο οι υφιστάμενες 
όσο και οι 'κρυμμένες' κενές θέσεις εργασίας στις MME 
και στις χειροτεχνικές επιχειρήσεις. 
Καλές εμπειρίες κοινοπραξιών εργασίας, όπως 
εφαρμόζονται σε διάφορα κράτη μέλη, θα πρέπει να 
ανταλλάσσονται σε διεθνές επίπεδο. Η ΕΚ θα μπορούσε 
να παρακινήσει την επικοινωνία αυτή με εργαστήρια ή 
διεθνείς ανταλλαγές μεταξύ των αρχών στον τομέα αυτό. 
„_„ _Λ..Λ„ _„.. ΤΤ1 *τ?-ν /"Ν_ 
*-) Γ 
ISSN 0254-1483 
COM(94)352 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 08 
Apt*, καταλόγου : CB-CO-94-363-GR-C 
ISBN 92-77-72074-3 
Υπηρεσία Επιοτίμων Εκδόσεων ίων Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Luxembourg