Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα "Ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕ) στην ευρωπαϊκή περιφερειακή πολιτική"

(2000/C 367/04)

Στις 2 Μαρτίου 2000 και σύμφωνα με το άρθρο 23, τρίτη παράγραφος, του Εσωτερικού Κανονισμού της, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση με θέμα "Ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕ) στην ευρωπαϊκή περιφερειακή πολιτική"(1).

Το τμήμα "Οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 5 Σεπτεμβρίου 2000 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Roy Donovan.

Κατά την 375η σύνοδο ολομέλειας της 20ής και 21ης Σεπτεμβρίου 2000 (συνεδρίαση της 20ής Σεπτεμβρίου), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 101 ψήφους υπέρ, δύο κατά και δύο αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση:

1. Εισαγωγή

1.1. Η παρούσα γνωμοδότηση χωρίζεται σε τρία μέρη. Το πρώτο μέρος εξετάζει εν συντομία την έννοια της περιφερειακής πολιτικής ή, σύμφωνα με την ορολογία της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, της "σύγκλισης και περιφερειακής ανάπτυξης". Το δεύτερο μέρος εξετάζει την προτεραιότητα που αποδίδει η ΕΤΕ στην περιφερειακή πολιτική και θέτει ορισμένα ερωτήματα σχετικά με την εφαρμογή αυτής της πολιτικής μέσω των διάφορων δανειοδοτικών πράξεων. Το τελευταίο μέρος παρουσιάζει ορισμένα συμπεράσματα και συστάσεις.

2. Τι σημαίνει περιφερειακή πολιτική και γιατί είναι επιθυμητή;

2.1. Η μείωση των εισοδηματικών ανισοτήτων μεταξύ των γεωγραφικών περιοχών, των χωρών, των περιφερειών, καθώς και των αγροτικών περιοχών στο εσωτερικό των χωρών, θεωρείται γενικά επιθυμητή. Τα κυριότερα επιχειρήματα που προβάλλονται προς επίρρωση αυτής της άποψης μπορούν να συνοψισθούν ως εξής:

1. Ισότητα στην κατανομή του εισοδήματος, στο επίπεδο διαβίωσης και στις επιλογές της ζωής.

2. Διατήρηση της πολιτιστικής ποικιλίας.

3. Διατήρηση της ποιότητας ζωής.

4. Προστασία του περιβάλλοντος μέσω της αποφυγής της συμφόρησης, της ρύπανσης κ.λπ. στις πιο ανεπτυγμένες οικονομικά χώρες ή περιφέρειες.

5. Αποφυγή αρνητικών αποτελεσμάτων επίδειξης, π.χ. υπερβολικών μισθολογικών απαιτήσεων σε μια σχετικά φτωχή περιφέρεια, που δημιουργούνται λόγω των υψηλότερων επιπέδων διαβίωσης πιο παραγωγικών περιφερειών.

6. Εκμετάλλευση του συγκριτικού πλεονεκτήματος των διάφορων χωρών και περιφερειών.

7. Σε μια νομισματική ένωση είναι αναγκαίο να αποφεύγονται οι κραδασμοί που πλήττουν μία χώρα περισσότερο από άλλες. Και αυτό επειδή η χώρα που πλήττεται κατ' αυτόν τον τρόπο δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει μέσα που σχετίζονται με το συνάλλαγμα (ή με τα επιτόκια) για να λύσει τα ιδιαίτερα προβλήματά της. Τέτοιοι "ασύμμετροι" κραδασμοί είναι λιγότερο πιθανό να συμβούν εκεί όπου υπάρχει σημαντικός βαθμός οικονομικής σύγκλισης. (Το επιχείρημα αυτό αποτελεί μέρος της συλλογιστικής στην οποία στηρίζεται η στρατηγική των διαρθρωτικών ταμείων, του Ταμείου Συνοχής και άλλων πρωτοβουλιών της ΕΕ όπου η ΕΤΕ διαδραματίζει σημαντικό ρόλο.)

2.2. Τα επιχειρήματα αυτά είναι πειστικά, αλλά πρέπει να σημειωθεί ότι η περιφερειακή πολιτική ενδέχεται να συνεπάγεται και ορισμένο κόστος. Αν, για παράδειγμα, μια κυβέρνηση, για πολιτιστικούς ή περιβαλλοντικούς λόγους, παρέχει στους ανθρώπους κίνητρα για να μείνουν σε σχετικά υπανάπτυκτες περιφέρειες αντί να μεταναστεύσουν στα αστικά κέντρα, είναι σαφές ότι αυτή η πολιτική πρέπει να χρηματοδοτηθεί από το δημόσιο ταμείο. Ακόμη και αν μια κυβέρνηση ή ένας οργανισμός ιδρύσουν μεταποιητικές ή άλλες επιχειρήσεις στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες, ίσως και πάλι να πρέπει να διατηρηθεί ένα στοιχείο επιδότησης. Παρόλα αυτά, φαίνεται ότι πολλές κυβερνήσεις και οργανισμοί ασπάζονται την άποψη ότι αξίζει να επωμισθούν αυτό το κόστος. Η επανάσταση της τεχνολογίας των πληροφοριών (ΤΠ), μειώνοντας την εξάρτηση από τις πόλεις και την ανάγκη για "συσπείρωση", πιθανόν να δώσει στην περιφερειακή πολιτική σημαντική ώθηση, με ελάχιστο ή και καθόλου κόστος για τα εθνικά δημόσια ταμεία.

2.3. Για να λειτουργήσει μια οικονομική (και ιδιαίτερα μια νομισματική) ένωση, συχνά υποστηρίζεται ότι χρειάζονται αυτόματες μεταφορές δημοσιονομικών πόρων. Αυτό ακριβώς είναι το πρότυπο του "δημοσιονομικού φεντεραλισμού" που εφαρμόζεται στις ΗΠΑ και σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες. Αν μια συγκεκριμένη Πολιτεία υποστεί ένα έτος απώλεια εισοδήματος, θα λάβει μεταφορές πόρων από τον Ομοσπονδιακό Προϋπολογισμό με τη μορφή επιδομάτων ανεργίας, επιδοτήσεων κλπ. Παρόλα αυτά, τα στοιχεία δείχνουν ότι ορισμένες Πολιτείες παραμένουν σε "σχετική φτώχεια" για πολλά χρόνια.

2.4. Η ΟΝΕ δεν ακολουθεί αυτό το πρότυπο. Είναι αλήθεια ότι τα διαρθρωτικά ταμεία και το Ταμείο Συνοχής θεωρούνται υποκατάστατο του δημοσιονομικού φεντεραλισμού, αλλά πολλοί θα υποστήριζαν ότι είναι μάλλον φτωχό υποκατάστατο - και δεν είναι, φυσικά, αυτόματα. Γι' αυτό, ίσως αποδειχθεί δύσκολο για ορισμένα μέλη της ΟΝΕ να φθάσουν το μέσο κατά κεφαλήν εισοδηματικό επίπεδο της Ένωσης.

2.5. Στη βιβλιογραφία εκφράζεται, ωστόσο, και μια αντίθετη άποψη, σύμφωνα με την οποία ενδέχεται να υπάρχει αυτόματη τάση των χωρών που διαθέτουν αποδεκτή υποδομή, νομικό πλαίσιο και επιχειρηματικό πνεύμα να συγκλίνουν με τους πιο προηγμένους εταίρους τους.

2.6. Αν και υπήρξαν στο παρελθόν ορισμένες εξαιρέσεις σ' αυτή τη διαδικασία σύγκλισης, υπάρχει ακόμα ένα σημαντικό ερώτημα που πρέπει να τεθεί: εφόσον η σύγκλιση είναι αυτόματη, χρειάζονται ειδικά μέτρα και όργανα για την έναρξη και την επιτάχυνση της διαδικασίας; Η απάντηση είναι μάλλον "ναι", ιδίως σε μια νομισματική ένωση που δεν έχει δημοσιονομικό φεντεραλισμό.

3. Πώς εφαρμόζει η ΕΤΕ την περιφερειακή πολιτική

3.1. Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, η οποία ιδρύθηκε το 1958, είναι κατά πρώτο και κύριο λόγο τράπεζα. Οι στόχοι της περιγράφονται στη σελίδα 11 της Ετήσιας Έκθεσής της για το 1998 ως εξής(2):

"Η κύρια αποστολή της ΕΤΕ, του χρηματοδοτικού οργάνου της ΕΕ, είναι να συμβάλλει, μέσω των μακροπρόθεσμων δανείων της, στην ολοκλήρωση, την ισορροπημένη ανάπτυξη και την οικονομική και κοινωνική συνοχή των κρατών μελών της Ένωσης. Κατά την εκτέλεση της αποστολής της, η Τράπεζα δίνει έμφαση, κατά πρώτο λόγο, στην προαγωγή της σύγκλισης και της περιφερειακής ανάπτυξης, ενώ ταυτόχρονα υποστηρίζει και τις άλλες οικονομικές προτεραιότητες που ορίζει το Διοικητικό της Συμβούλιο, ιδίως στους τομείς των διευρωπαϊκών δικτύων (ΔΔ), της ενέργειας και των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ), ή ενθαρρύνει την ανάπτυξη και την απασχόληση με τη χρηματοδότηση σχεδίων στους τομείς της υγείας και της εκπαίδευσης.

Τα δάνεια που χορηγούνται από την ΕΤΕ για οικονομικώς υγιή σχέδια καλύπτουν, επομένως, ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων: δίκτυα επικοινωνιών, ενέργεια, προστασία του φυσικού και του αστικού περιβάλλοντος, βιομηχανία και υπηρεσίες, υγεία και εκπαίδευση. (Οι υπογραμμίσεις είναι του εισηγητή.)".

3.1.1. Επομένως, η Τράπεζα συνδέεται πολύ στενά με την περιφερειακή πολιτική της ΕΕ. Έτσι, τον Ιανουάριο του 1999, το Διοικητικό της Συμβούλιο ενέκρινε ένα πρώτο επιχειρησιακό πρόγραμμα με βάση το στρατηγικό πλαίσιο που είχε εγκριθεί από το Διοικητικό Συμβούλιο τον Ιούνιο του 1998.

3.1.2. Σύμφωνα με το επιχειρησιακό πρόγραμμα, στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης δίδεται απόλυτη προτεραιότητα στους στόχους που περιλαμβάνουν "την προώθηση της περιφερειακής ανάπτυξης και της συνοχής της Ένωσης, ιδιαίτερα μέσω της στενής συνεργασίας με την Επιτροπή για την υλοποίηση του Προγράμματος δράσης 2000".

3.1.3. Ωστόσο, η ΕΤΕ πρέπει να συμβιβάσει τον θεσμικό της χαρακτήρα με τις αρχές της αποτελεσματικότητας που απαιτούνται από μια τράπεζα που αναπτύσσει δραστηριότητα στις κεφαλαιαγορές.

3.2. Αν και ο πρωταρχικός στόχος της ΕΤΕ είναι η προαγωγή της συνοχής και της περιφερειακής ανάπτυξης, είναι σαφές ότι έχει και πολλούς άλλους στόχους. Ορισμένοι από αυτούς αναφέρονται στο ανωτέρω απόσπασμα, αλλά υπάρχουν και άλλοι στόχοι που αναφέρονται σε άλλα σημεία της Ετήσιας Έκθεσης. Οι στόχοι αυτοί είναι:

- η υποστήριξη της επιτυχούς έναρξης και εδραίωσης της Νομισματικής Ένωσης και του ενιαίου νομίσματος,

- η ανάπτυξη των κεφαλαιαγορών σε ευρώ,

- η εφαρμογή του προγράμματος στήριξης της ανάπτυξης και της απασχόλησης στην Ευρώπη(3),

- η χορήγηση δανείων για επενδύσεις εντάσεως εργασίας,

- η ανάπλαση των αστικών κέντρων,

- η προστασία του περιβάλλοντος,

- η στήριξη της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας,

- η στήριξη των χωρών που υποβάλλουν υποψηφιότητα για ένταξη στην Ένωση(4),

- η ενίσχυση του οικονομικού και κοινωνικού ιστού της Ένωσης,

- η υποστήριξη των πολιτικών εξωτερικής βοήθειας και συνεργασίας της Ένωσης σε πάνω από 120 χώρες από όλο τον κόσμο.

3.3. Εκ πρώτης όψεως, αυτός ο κατάλογος στόχων ίσως να μοιάζει μακροσκελής και χωρίς εστίαση. Στην πράξη, όμως, τα πράγματα δεν έχουν ακριβώς έτσι, επειδή πολύ υψηλό ποσοστό της συνολικής δανειοδότησης χορηγείται στις λιγότερο ευνοημένες περιφέρειες.

3.4. H συνολική δανειοδότηση της ΕΤΕ το 1999 είχε την εξής διάρθρωση:

>PIC FILE= "C_2000367EL.001601.EPS">

3.5. Τα 1,6 δισ. ευρώ που χορηγήθηκαν στην κατηγορία των "άλλων" χωρών διατέθηκαν κατά πολύ μικρά ποσά σε σχεδόν 100 χώρες και είχαν μάλλον ελάχιστο ή καθόλου αντίκτυπο στους ρυθμούς ανάπτυξης και στις τάσεις σύγκλισης αυτών των χωρών. Η διοικητική επιβάρυνση που συνεπάγεται το δανειοδοτικό πρόγραμμα της ΕΤΕ σε αυτόν τον τομέα είναι μάλλον πολύ υψηλή σε σχέση με τα οφέλη που παρέχει στις καλυπτόμενες χώρες.

3.6. Τα 2,4 δισ. ευρώ που χορηγήθηκαν στις 10 υποψήφιες χώρες και την Κύπρο κρίνονται μάλλον ανεπαρκή, αφού αυτές οι χώρες χρειάζονται, σχεδόν εξ ορισμού, πολύ ταχεία σύγκλιση προκειμένου να προετοιμάσουν την ένταξή τους στην ΕΕ.

3.7. Η άλλη πλευρά του νομίσματος είναι ότι τα 27,8 δισ. ευρώ που χορηγήθηκαν στις 15 σημερινές χώρες μέλη είναι μάλλον υπερβολικά μεγάλο ποσό. Οι περισσότερες από αυτές τις χώρες είναι ήδη αρκετά ανεπτυγμένες και οι ιδιωτικές και ημικρατικές εταιρείες τους θα είχαν σχετικά εύκολη πρόσβαση σε αναπτυξιακή χρηματοδότηση. Αν και είναι δύσκολο να βρεθούν απολύτως βέβαια στοιχεία, υπάρχουν εντούτοις ενδείξεις ότι συντελείται ήδη σύγκλιση αυτών των χωρών. Η συμβολή της ΕΤΕ σ' αυτή τη διαδικασία θα εξετασθεί αργότερα.

3.8. Οι 15 χώρες μέλη της ΕΕ διαιρούνται σε 150 περίπου υποπεριφέρειες (π.χ. 23 στη Γαλλία, 21 στην Ιταλία, 4 στο Βέλγιο κ.λπ.), ενώ η Ιρλανδία και το Λουξεμβούργο ορίζονται εξολοκλήρου ως ιδιαίτερες περιφέρειες. Τα δεδομένα για το κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ που χρησιμοποιήθηκαν για να προσδιορισθεί ποιες υποπεριφέρειες βρίσκονται πάνω και ποιες κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ αφορούν το 1995 και άρα είναι παρωχημένα, αλλά πράγματι αποκαλύπτουν πολύ μεγάλες διαφορές. Για παράδειγμα, η περιφέρεια του Αμβούργου έχει σχεδόν διπλάσιο κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ από τον μέσο όρο της ΕΕ, ενώ η Ανδαλουσία σχεδόν το μισό. Έτσι, η πλουσιότερη περιφέρεια της Ευρώπης είναι περίπου 4 φορές πιο ευκατάστατη από τη φτωχότερη. Και πάλι λόγω ελλείψεως δεδομένων, δεν είναι σαφές αν οι διαφορές αυτές μειώνονται φυσιολογικά με τον χρόνο ή αν η εστίαση της ΕΤΕ στις υποπεριφέρειες συμβάλλει σημαντικά στη σύγκλιση.

3.9. Ένα χαρακτηριστικό που προξενεί μάλλον έκπληξη είναι ότι η ΕΤΕ όντως δανειοδοτεί σε αρκετά μεγάλη κλίμακα τις πιο ανεπτυγμένες χώρες της ΕΕ. Οι πίνακες στο παράρτημα παρουσιάζουν τα ποσά που καταβλήθηκαν κατά χώρα και κατά περιφέρεια. Επίσης αξιοσημείωτο είναι ότι πολλές από τις υποπεριφέρειες που υπερέβαιναν το μέσο κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ της ΕΕ έλαβαν σημαντική χρηματοδότηση. Τούτο συμβαίνει επειδή η υποστήριξη για τα ΔΔ και την ενέργεια συμπεριλαμβάνεται στο πεδίο αρμοδιότητας της Τράπεζας όπως καταδεικνύεται από τα παρακάτω σχέδια:

- κατασκευή τμήματος αυτοκινητοδρόμου στην Άνω Βαυαρία (Γερμανία),

- κατασκευή σιδηρογραμμών τραμ στην Ορλεάνη (Γαλλία),

- κατασκευή σταθμού παραγωγής ενέργειας κοντά στο Τορίνο (Ιταλία),

- ανάπτυξη των κοιτασμάτων αερίου στη Βόρεια Θάλασσα (Ηνωμένο Βασίλειο),

- επέκταση του δικτύου κινητής τηλεφωνίας (Ηνωμένο Βασίλειο).

3.10. Τα ανωτέρω (και άλλα παρόμοια) σχέδια είναι απίθανο να είχαν προχωρήσει χωρίς τη βοήθεια της ΕΤΕ. Υπενθυμίζεται, επίσης, πως όταν χρηματοδοτούνται παραγωγικά σχέδια σε ήδη ανεπτυγμένες περιφέρειες, πιθανότατα θα υπάρχουν αποτελέσματα συνέργιας, οικονομίες κλίμακας κλπ. Αυτά βοηθούν, φυσικά, την ανάπτυξη και την απασχόληση στη συγκεκριμένη χώρα, αλλά αν όλοι οι άλλοι παράγοντες είναι ίσοι, τις περισσότερες φορές διευρύνουν αντί να μειώνουν τις περιφερειακές ανισότητες.

3.10.1. Το ερώτημα που τίθεται είναι κατά πόσον οι φτωχότερες περιφέρειες είναι σε θέση να παρουσιάσουν από μόνες τους σχέδια που μπορούν να γίνουν αποδεκτά από την Τράπεζα. Από ό,τι φαίνεται, σε πολλές από αυτές τις περιοχές η χρηματοδότηση χωρίς την υποστήριξη όλων των άλλων κοινοτικών πρωτοβουλιών δεν θα είναι επαρκής· γι' αυτό και είναι ουσιώδες να εξασφαλισθεί ο μέγιστος βαθμός συνεργασίας και συντονισμού των δραστηριοτήτων της ΕΤΕ, της ΕΕ και των κοινωνικών εταίρων.

3.11. Το Ειδικό Πρόγραμμα Δράσης του Άμστερνταμ, το οποίο δημιουργήθηκε ως συνέχεια του ψηφίσματος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Άμστερνταμ για την ανάπτυξη και την απασχόληση (Ιούνιος 1997), επιτρέπει στην Τράπεζα να αναλάβει νέα καθήκοντα με στόχο την κινητοποίηση πρόσθετων πόρων για την ενίσχυση της οικονομικής ανάπτυξης και την αύξηση της απασχόλησης.

3.11.1. Το πρόγραμμα αυτό, το οποίο κάλυπτε αρχικά μία τριετία (Σεπτέμβριος 1997-2000), έχει τρία σκέλη(5):

- μία "Θυρίδα ΜΜΕ", η οποία αποσκοπεί στην προσφορά νέων μέσων εξασφάλισης επιχειρηματικών κεφαλαίων για τη χρηματοδότηση του μετοχικού κεφαλαίου ΜΜΕ υψηλής τεχνολογίας και ταχείας ανάπτυξης. Οι κίνδυνοι που ενέχουν οι πράξεις αυτού του τύπου μπορούν να καλυφθούν μέχρι ποσού 1 δισ. από τα λειτουργικά πλεονάσματα της Τράπεζας(6),

- επέκταση του πεδίου χρηματοδοτήσεων της Τράπεζας στους τομείς της υγείας και της παιδείας, οι οποίοι κατέστησαν (από τον Ιούλιο του 1999) αυτοδικαίως επιλέξιμοι για χρηματοδότηση στόχοι(7),

- εντατικοποίηση της ήδη σημαντικής στήριξης της Τράπεζας για επενδύσεις σε ΔΔ και άλλα μεγάλα δίκτυα υποδομής, καθώς και επενδύσεις στην ανάπλαση των αστικών κέντρων και των αγροτικών περιοχών και την προστασία του περιβάλλοντος(8). Η στήριξη αυτή μπορεί να λάβει και τη μορφή της χρηματοδότησης προκαταρκτικών μελετών ή μελετών σκοπιμότητας για σχέδια ΔΔ στους τομείς των μεταφορών και του περιβάλλοντος.

4. Συμπεράσματα και συστάσεις

4.1. Εκ πρώτης όψεως, η περιφερειακή πολιτική (που οδηγεί στη σύγκλιση) κρίνεται επιθυμητός στόχος, ιδίως στην ΟΝΕ, όπου δεν υπάρχει δημοσιονομικός φεντεραλισμός και όπου οι ασύμμετροι κραδασμοί πρέπει να ελαχιστοποιούνται. Παρότι οι χώρες ενδέχεται να έχουν αυτόματη τάση να συγκλίνουν και παρότι η επανάσταση της τεχνολογίας των πληροφοριών και το πρότυπο της Νέας Οικονομίας ενδέχεται να ενισχύουν αυτή τη διαδικασία, εξακολουθεί να υπάρχει σημαντικός ρόλος για έναν οργανισμό σαν την ΕΤΕ.

4.2. Φαίνεται, ωστόσο, ότι στην πορεία των ετών προστέθηκαν στην αποστολή της ΕΤΕ πολλά συμπληρωματικά καθήκοντα επιπλέον των κύριων, με αποτέλεσμα η Δήλωση Αποστολής της να είναι σήμερα υπερβολικά μακροσκελής και η δανειοδοσία της ανεπαρκής, καθώς κατατεμαχίζεται σε πάρα πολλές χώρες, ιδιαίτερα μη ευρωπαϊκές.

4.3. Θα πρέπει να δοθεί προσοχή στην αποκατάσταση της ισορροπίας της Δήλωσης Αποστολής, ώστε να αυξηθεί η εστίαση στην περιφερειακή πολιτική και τη σύγκλιση. Στην πράξη, αυτό θα μπορούσε να σημαίνει μείωση των δανείων προς τις ανεπτυγμένες χώρες της ΕΕ (και ορισμένες υποπεριφέρειές τους) και αύξηση των δανείων προς τις υποψήφιες χώρες. Η ΕΤΕ θα μπορούσε να αναλάβει το έργο της επεξεργασίας κριτηρίων ένταξης στην ΕΕ για τις υποψήφιες χώρες. Αυτό θα μπορούσε να θεωρηθεί ως αντιστάθμισμα έναντι της αύξησης της χρηματοδότησης.

4.4. Είναι αμφίβολο αν η πρόσβαση στη μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση είναι προβληματική για τις ανεπτυγμένες χώρες της ΕΕ - και οπωσδήποτε δεν είναι τόσο προβληματική όσο το 1958, όταν ιδρύθηκε η ΕΤΕ. Οι κυβερνήσεις πολλών χωρών της ΕΕ έχουν δικά τους συστήματα χρηματοδότησης (για την ακρίβεια, επιδότησης) των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ).

4.5. Υπάρχουν, εξάλλου, και επιλογές εναλλακτικές της τραπεζικής χρηματοδότησης, όπως οι μετοχές, οι ομολογίες, οι μεταφορές εσόδων από προηγούμενες χρήσεις κ.ά. Αυτό που λείπει από τις περισσότερες ανεπτυγμένες χώρες δεν είναι τόσο η χρηματοδότηση όσο οι ιδέες για την καλή κατάρτιση σχεδίων. Μήπως θα μπορούσε η ΕΤΕ να διαδραματίσει μεγαλύτερο ρόλο με την παροχή συμβουλών για σχέδια, ιδίως στον τομέα των νέων τεχνολογιών, όπου η Ευρώπη ως σύνολο υστερεί σημαντικά σε σχέση με τις ΗΠΑ; Μήπως θα πρέπει να εγκατασταθούν σε μόνιμη βάση σύμβουλοι της ΕΤΕ στις φτωχότερες υποπεριφέρειες, για να διασφαλίζουν τη βέλτιστη ανάπτυξη των σχεδίων και τη μέγιστη δυνατή σύγκλιση;

4.6. Θα πρέπει, επίσης, να δοθεί προσοχή στην επικάλυψη και τον αναδιπλασιασμό των παρεμβάσεων των διάφορων δανειοδοτικών οργανισμών (ΕΤΕ, ΕΤΑΑ, εθνικές τράπεζες ανάπτυξης κ.λπ.), έτσι ώστε κάθε ίδρυμα να συμμετέχει ανάλογα με τις δυνάμεις του.

4.7. Ένα από τα σπουδαιότερα οικονομικά προβλήματα της ΕΕ είναι η έλλειψη διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων. Θα μπορούσε η ΕΤΕ να κάνει κάτι για την επίσπευση αυτής της διαδικασίας; Πολλά δάνεια για επιτυχώς καταρτισμένα σχέδια ή δάνεια γενικής φύσεως πιθανόν να μην είναι τόσο παραγωγικά όσο θα μπορούσαν, λόγω των στρεβλωτικών δυσκαμψιών της αγοράς. Η ΕΤΕ δεν θα μπορούσε βέβαια να επιβάλει όρους στις εθνικές κυβερνήσεις, αλλά μήπως θα μπορούσε να κάνει κάτι για την ελευθέρωση των αγορών σε υποπεριφερειακό επίπεδο; Η διαδικασία της οικονομικής σύγκλισης περιλαμβάνει τη "δημιουργική καταστροφή", η οποία ενδέχεται να είναι οδυνηρή βραχυπρόθεσμα και συχνά συναντά την αντίσταση των κυβερνήσεων, πλην εκείνων που επιδίδονται σε διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Σε πολλές περιπτώσεις οι μεταρρυθμίσεις αυτές είναι πιο σημαντικές για τη διαδικασία της σύγκλισης από την αναπτυξιακή χρηματοδότηση αυτή καθαυτή.

4.8. Υπάρχει άραγε κίνδυνος να είναι αντιπαραγωγικές οι δραστηριότητες της ΕΤΕ για το περιβάλλον; Ορισμένοι κύκλοι υποστηρίζουν ότι η φορολογία και άλλες κυρώσεις κατά της ρύπανσης είναι πολύ πιο αποτελεσματικές από τη χρηματοδότηση περιβαλλοντικών σχεδίων αυτή καθαυτή. Οι δύο προσεγγίσεις μπορούν βέβαια να συνδυαστούν, αλλά ενδέχεται να υπάρχουν περιπτώσεις όπου η πρόληψη (μέσω κυρώσεων) είναι καλύτερη από τη θεραπεία (μέσω της χρηματοδότησης σχεδίων).

4.9. Οι ακριβείς μέθοδοι αξιολόγησης των σχεδίων δεν είναι ευδιάκριτες, αν και προφανώς αναλύονται οι περίοδοι απόσβεσης και η σχέση κόστους/οφέλους. Ίσως, ωστόσο, να χρειάζεται να αναπτυχθεί ένα σύστημα με το οποίο θα αξιολογείται κατά πόσο και σε ποιο βαθμό η παρεχόμενη χρηματοδότηση οδηγεί πράγματι σε μεγαλύτερη σύγκλιση. Οι μελέτες παρακολούθησης αυτού του είδους είναι σημαντικές για να διαπιστωθεί αν εκπληρώνεται πράγματι η κύρια αποστολή του χρηματοπιστωτικού ιδρύματος.

4.10. Η πρόσφατη προώθηση της "Πρωτοβουλίας για την Καινοτομία κατά το 2000" της Τράπεζας αποτελεί ταχεία και ευπρόσδεκτη συνέχεια των κατευθυντήριων γραμμών του Συμβουλίου της Λισσαβώνας του Μαρτίου 2000 για την ανάπτυξη μιας "κοινωνίας βασισμένης στη γνώση και εμφορούμενης από πνεύμα καινοτομίας". Η πρωτοβουλία αυτή έχει σκοπό να διοχετεύσει τη χρηματοδότηση της ΕΤΕ στους εξής πέντε τομείς:

1. Κατάρτιση του ανθρώπινου δυναμικού

2. Έρευνα και ανάπτυξη

3. Πληροφόρηση και επικοινωνίες

4. Διάδοση των καινοτομιών των τεχνολογικών δικτύων

5. Ανάπτυξη των ΜΜΕ και του επιχειρηματικού πνεύματος.

Για την πρωτοβουλία αυτή υπάρχει πρόβλεψη 12-15 δισ. ευρώ για την επόμενη τριετία, αλλά η ΟΚΕ πιστεύει ότι το ποσό πρέπει να αυξηθεί και η εφαρμογή της πρωτοβουλίας να επιταχυνθεί.

4.11. Τέλος, κατά την αξιολόγηση της σύγκλισης, η ΕΤΕ δεν θα πρέπει να περιορίζεται αποκλειστικά σε οικονομικούς δείκτες, αλλά να αυξήσει τις παραμέτρους για να συμπεριλάβει και κοινωνικούς δείκτες, ακολουθώντας τη γραμμή που έχει ήδη χαράξει ο ΟΗΕ.

Βρυξέλλες, 20 Σεπτεμβρίου 2000.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice RANGONI MACHIAVELLI

(1) ΕΕ C 133 της 16.5.1994.

(2) Ετήσια Έκθεση 1998, σελ. 11.

(3) Κατόπιν του Ειδικού Προγράμματος Δράσης του Άμστερνταμ.

(4) Μέσω της Προενταξιακής Δανειοδοτικής Διευκόλυνσης.

(5) Ακριβής περιγραφή στις σελ. 16-17 της Ετήσιας Έκθεσης 1998.

(6) Τα αποτελέσματα αναλύονται στο κεφάλαιο "Προαγωγή των ΜΜΕ" στις σελ. 28-29 της Ετήσιας Έκθεσης 1999.

(7) Ένα ιδιαίτερο υποκεφάλαιο είναι αφιερωμένο σ' αυτούς στη σελ. 16 της Ετήσιας Έκθεσης 1999.

(8) Οι πράξεις που αντιστοιχούν σε καθέναν από αυτούς τους στόχους περιγράφονται στις σελ. 19-24 της Ετήσιας Έκθεσης 1999.