ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Κ0Μ(93) 576 τελικό 
Βρυξέλλες, 16 Νοεμβρίου 1993 
ΠΡΑΣΙΝΟ ΒΙΒΛΙΟ 
ΠΡΟΣΦΥΓΗ TftN KATANAAftJftN ΣΤΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ 
ΚΑΙ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΩΝ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΝΙΑΙΑ ΑΓΟΡΑ 
(υποβληθέν από την Επιτροπή) 
ΠΕΡIΕΧΟΜΕΝΑ 
Ι. ΤΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ 
Α. Η ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΠΡΟΣΦΥΓΗΣ ΣΤΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ σελ. 4 
Β. Η ΠΑΡΟΧΗ ΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΕΣ σελ. 8 
1. Το ιστορικό του φακέλου 
Οι ανακοινώσεις της Επιτροπής C0M(84)692 και 
COM(87)210 
Τα ψηφίσματα του Συμβουλίου 
Τα ψηφίσματα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου 
Τα σχέδια-πιλότοι 
2. Η ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς και η νέα διάσταση 
του προβλήματος 
"Εθνικές" διαφορές και "διασυνοριακές" διαφορές 
Το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 10ης Μαρτίου 1992 
Η συνδιάσκεψη της Λισαβόνας (21, 22 και 23 Μαΐου 1992) 
και το ψήφισμα του Συμβουλίου της 13ης Ιουλίου 1992 
Οι πλέον πρόσφατες γνώμες της Οικονομικής και Κοινωνικής 
Επιτροπής (26/09/1991 και 24/11/1992) 
3. Η έκθεση Sutherland και η αντίδραση της Επιτροπής. 
II. Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ 
Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ σελ. 16 
Οι απλοποιημένες δικαστικές διαδικασίες 
Οι εξωδικαστικές διαδικασίες 
Οι διοικητικές διαδικασίες 
Οι ενέργειες προστασίας των συλλογικών συμφερόντων 
Τα πρότυπα προγράμματα 
Β. Η ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ σελ. 17 
Βέλγιο 
Δανία 
Γερμανία 
Ελλάδα 
Ισπανία 
Α (C-. 
- 2 -
Γαλλία 
Ιρλανδία 
Ιταλία 
Λουξεμβούργο 
Ολλανδία 
Πορτογαλία 
Ηνωμένο Βασίλειο 
ΜΙ. Η ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ 
Α. Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΤΟΜΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ σελ. 60 
1. Οι υφιστάμενες διαδικασίες 
α) Οι δικαστικές διαδικασίες 
β) Οι εξωδικαστικές διαδικασίες 
2. Οι διασυνοριακές διαφορές και οι διεθνείς συμβάσεις 
α) Οι ειδικοί και οι επί πλέον φραγμοί 
β) Οι διεθνείς συμβάσεις 
γ) Τα μη επιλυθέντα προβλήματα 
δ) Οι "μικροδιαφορές" 
Β. Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΣΥΛΛΟΓΙΚΩΝ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ σελ. 72 
1. Οι υφιστάμενες διαδικασίες 
- Ο διαμεσολαβητής των καταναλωτών και άλλες 
διοικητικές αρχές 
- Οι ενέργειες των οργανώσεων καταναλωτών για το 
συλλογικό συμφέρον 
- Αγωγές για παύση ενέργειας 
2. Οι δυσχέρειες εφαρμογής των υφιστάμενων διαδικασιών 
- Οι διασυνοριακές εμπορικές πρακτικές 
- Το άρθρο 24 της σύμβασης των Βρυξελλών 
- Η αρχή της εγγύτητας 
Γ. Η ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΓΙΑ ΝΟΜΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΚΑΙ 
Η ΔΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΡΩΓΗ σελ. 77 
1. Η ενίσχυση για νομικές συμβουλές 
2. Η δικαστική αρωγή 
Δ. ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΕΝΔΙΚΑ ΜΕΣΑ σελ. 78 
1. 0 σύνδεσμος μεταξύ ουσιαστικού δικαίου και ενδίκων μέσων 
2. Τα ένδικα μέσα στην κοινοτική νομοθεσία 
- 3 -
IV. ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ σελ. 88 
Α. Η ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΤΩΝ ΑΓΩΓΩΝ ΓΙΑ ΠΑΥΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ 
Β. Η ΔΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΡΩΓΗ 
Γ. Η ΑΠΛΟΥΣΤΕΥΣΗ ΤΗΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΩΝ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΩΝ ΔΙΑΦΟΡΩΝ 
Δ. Η ΑΥΤΟΠΕΙΘΑΡΧΙΑ ΚΑΙ Ο ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ/ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ 
Ε. Η ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ 
V. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ σελ. 99 
4 -
Ι. ΤΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ 
Ι.Α Η ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΠΡΟΣΦΥΓΗΣ ΣΤΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ 
Σε ένα "Κράτος δικαίου", ο νομοθέτης καλείται να αποκαταστήσει, 
θεσπίζοντας κανόνες γενικής φύσεως, μία ισορροπία μεταξύ των 
δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων καθενός· εφόσον τα δικαιώματα, που 
αναγνωρίζονται από την κατ' αυτόν τον τρόπο δημιουργούμενη έννομη τάξη, 
υφίστανται βλάβη λόγω παραβιάσεως ενός των κανόνων αυτών, θα πρέπει να 
υπάρχει διαδικασία (δικαστική ή διοικητική) για να "αποδίδεται 
δικαιοσύνη" στο υποκείμενο των δικαιωμάτων και να αποκαθίσταται 
ταυτόχρονα η επιδιωκόμενη από το νομοθέτη ισορροπία συμφερόντων(1). 
Αν δεν υφίστατο μία τέτοια διαδικασία ή αν αυτή δεν ήταν "προσπελάσιμη" 
στους δικαιούχους του προστατευόμενου από την έννομη τάξη συμφέροντος, 
θα υπήρχε προφανώς χάσμα μεταξύ του διαγραφόμενου από το νομοθέτη 
πλαισίου και της πραγματικότητας που θα βίωναν οι πολίτες: το πρόβλημα 
του οποίου επιδιώκουμε εδώ τη σύνθεση, συνοψίζοντας το υπό τον τίτλο 
"δυνατότητα προσφυγής στη δικαιοσύνη", δεν είναι παρά το πρόβλημα 
ακριβώς αυτού του χάσματος μεταξύ δικαίου και πραγματικότητας. 
Η παροχή δικαστικής προστασίας αποτελεί τόσο ένα ανθρώπινο δικαίωμα(2) 
όσο και έναν όρο αποτελεσματικότητας της έννομης τάξης: κάθε έννομης 
τάξης, περιλαμβανομένης της κοινοτικής. 
Όσον αφορά την τελευταία αυτή, το πρόβλημα της αποτελεσματικότητας 
τίθεται πάντως με ιδιαίτερο και καινοφανή τρόπο. 
Πράγματι, η κοινοτική έννομη τάξη χαρακτηρίζεται από τη δημιουργία 
(1) Η διαφορά μεταξύ κανόνα "δικαίου" και "ηθικού" κανόνα ευρίσκεται 
ακριβώς στην εξαναγκαστική ισχύ του πρώτου: η διαδικασία με την 
οποία επιβάλλεται κύρωση στην παραβίαση του δεν αποτελεί παρά μία 
μορφή (εξαναγκαστική) ε(οαουονι*κ του γενικού κανόνα στη συγκεκριμένη 
περίπτωση. 
(2) Άρθρο 6 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των δικαιωμάτων του Ανθρώπου, που 
υπογράφηκε στη Ρώμη, στις 4 Νοεμβρίου 1950. Η αρχή της ισότητας 
ενώπιον του νόμου, η οποία είναι κοινή στις συνταγματικές 
παραδόσεις όλων των κρατών μελών, συνεπάγεται μία "ισότητα των 
όπλων" ενώπιον των δικαστηρίων. (Σχετικά με το πεδίο εφαρμογής της 
αρχής αυτής, βλ. τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των 
ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις υποθέσεις: Neumeister κατά Αυστρίας 
(1968), Bonisch κατά Αυστρίας (1985) και Feldbrugge κατά Κάτω Χωρών 
(1986). Σχετικά με την προσχώρηση της Κοινότητας αυτής καθαυτής στη 
Σύμβαση αυτή, βλέπε: 
Κοινή Δήλωση της Συνέλευσης, του Συμβουλίου και της Επιτροπής 
της 5/4/1977 (ΕΕ αριθ. C103 της 27/4/1977, σ.Ό· 
Ανακοίνωση της Επιτροπής, της 19/11/1990 (SEC(90)2087 τελικό)· 
Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, άρθρο Ζ, παράγραφος 2. 
- 5 
ενός συστήματος κανόνων η εφαρμογή των οποίων(3), στο μεγαλύτερο μέρος 
τους, ανατίθεται όχι σε μία χωριστή δικαιοδοσία(4), αλλά στις ήδη 
υπάρχουσες στο πλαίσιο των εθνικών εννόμων τάξεων δικαιοδοσίες, οι 
οποίες θα ακολουθούν τις υφιστάμενες στα κράτη μέλη διαδικασ(ες(5). 
Η εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου εδράζεται συνεπώς, γενικότερα, σε μία 
πλειονότητα δικαιοδοσιών και διαδικασιών. Αυτή η πλειονότητα 
χαρακτηρίζει επίσης ορισμένες εθνικές έννομες τάξεις (παράδειγμα: το 
Ηνωμένο Βασίλειο), αλλά στις περιπτώσεις αυτές "επανορθώνεται" λόγω της 
ύπαρξης ενός τελευταίου και κοινού βαθμού δικαιοδοσίας (στο Ηνωμένο 
Βασίλειο, του House of Lords, Βουλής των Λόρδων): για το λόγο ακριβώς 
αυτό και γίνεται εδώ λόγος για καινοφανή κατάσταση. 
Το άρθρο 7 της Συνθήκης επιβάλλει όμως την ίση παροχή εννόμου 
προστασίας σε όλα τα υποκείμενα δικαίου, ανεξάρτητα από την ιθαγένεια 
τους(7), όπως επίσης, οι διαφορές - καθόλα νόμιμες οι ίδιες - μεταξύ 
των υφισταμένων εθνικών διαδικασιών, να μην είναι τέτοιες που να θίγουν 
την ισότητα μεταχείρισης των κοινοτικών υπηκόων οι οποίοι επικαλούνται, 
σε διαφορετικές χώρες, την τήρηση μιας και της ίδιας κοινοτικής 
(3) άμεση, στην περίπτωση ενός κανονισμού, ή μέσω των εθνικών 
νομοθεσιών με τις οποίες γίνεται η μεταφορά μιας Οδηγίας, στην 
περίπτωση της. 
(4) Το Δικαστήριο των Ε.Κ. εξασφαλίζει τον έλεγχο της νομιμότητας των 
πράξεων του Συμβουλίου και της Επιτροπής (άρθρο 173) καθώς και "τήν 
τήρηση του δικαίου" κατά την ερμηνεία (π.χ.: άρθρο 177) και την 
εφαρμογή (π.χ. άρθρα 169 και 170) του κοινοτικού δικαίου, αλλά δεν 
παρέχει "μέσα θεραπείας" (άμεση προσφυγή) κατά της παραβίασης των 
εξ υποκειμένου δικαιωμάτων στις σχέσεις μεταξύ προσώπων: στις 
εθνικές δικαιοδοσίες απόκειται να "διαφυλάσσουν τα εξ υποκειμένου 
δικαιώματα των προσώπων στις αμοιβαίες σχέσεις τους" (TPI, Autonec 
Sri κατά Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, υποθ. Τ-24/90, 
Συλλογή 1992, II, σελ. 2223 σημείο 85 του αιτιολογικού· βλ. επίσης 
Delimit is κατά Henninger Brau, υπόθεση C-234/89, Συλλογή 1991, I, 
σελ. 935, σημείο 44 του αιτιολογικού). 
(5) Οι εξαιρέσεις από την αρχή αυτή αναλύονται στο κεφάλαιο Ι Μ.Δ.2. 
(7) Η αρχή της απαγόρευσης των διακρίσεων αφορά τόσο τα φυσικά πρόσωπα 
όσο και τα νομικά πρόσωπα: η δυνατότητα προσφυγής στη δικαιοσύνη 
των οργανώσεων καταναλωτών ή των ανταγωνιστών αναλύεται στο τρίτο 
μέρος του παρόντος Πράσινου Βιβλίου. 
- 6 -
διάταξης(8). 
Πράγματι, οι εθνικές δικαιοδοσίες υπέχουν την υποχρέωση να εφαρμόζουν, 
στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτηων τους, και σύμφωνα με τις δικές τους 
δικονομικές διαδικασίες, τις διατάξεις του κοινοτικού δικαίου: αλλά 
κατά συνέπεια, αν εμποδίζεται η προσφυγή στην εθνική δικαιοσύνη, 
τίθεται σε κίνδυνο η αποτελεσματικότητα (και η άνευ διακρίσεων 
εφαρμογή) του κοινοτικού δικαίου. 
Για το λόγο αυτό είναι σκόπιμο να αρχίσουν να διατυπώνονται σκέψεις 
ώστε, χωρίς να θίγονται οι υπάρχουσες αρμοδιότητες σε εθνικό, 
διακυβερνητικό, κοινοτικό επίπεδο, να δοθούν στα ενδιαφερόμενα μέρη τα 
στοιχεία εκείνα που θα επιτρέψουν τη διενέργεια συζήτησης επί των 
θεμάτων αυτών. Αυτός είναι ο σκοπός του παρόντος Πράσινου Βιβλίου, ο 
οποίος εγγράφεται στο πλαίσιο της προωθούμενης από την Επιτροπή 
μεθοδολογίας για "μία αυξημένη διαφάνεια στις εργασίες της 
Επιτροπής"(9), όπως και από το Ψήφισμα του Συμβουλίου της 7/12/1992 
"για τα μέσα διασφάλισης της καλής λειτουργίας της ενιαίας αγοράς'ΌΟ). 
Βεβαίως, το πρόβλημα των ένδικων μέσων δεν τίθεται αποκλειστικά για 
τους καταναλωτές(11 ). Εντούτοις, η επιλογή να αρχίσει αυτή η διατύπωση 
σκέψεων αφιερώνοντας ένα Πράσινο Βιβλίο στη "δυνατότητα προσφυγής των 
καταναλωτών στη δικαιοσύνη"(12), απορρέει από δύο λόγους, οι οποίοι 
μπορούν να συνοψιστούν κατά τον ακόλουθο τρόπο. 
Ι. Υπάρχει, πρώτα, ένας λόγος που αφορά στην "αξιοπιστία" της 
ευρωπαϊκής οικοδόμησης στα μάτια των πολιτών. 
(8) Αυτή η ισότητα μεταχείρισης "δεν αφορά μόνον την οριστική 
διαπίστωση της παράβασης, αλλά αναφέρεται σε όλα τα νομικά μέσα που 
δύνανται να προάγουν την αποτελεσματική δικαστική προστασία", όπως 
τη δυνατότητα να επιτύχει κανείς τη λήψη προσωρινών μέτρων μέσω 
ταχύρρυθμης διαδικασίας (απόσπασμα από την ανακοίνωση σχετικά με τη 
συνεργασία μεταξύ της Επιτροπής και των εθνικών δικαιοδοτικών αρχών 
για την εφαρμογή των άρθρων 85 και 86 της συνθήκης ΕΟΚ: COM 93/C 
39/05, ΕΕ αριθ. C39 της 13/2/93, σελ. 7, παράγραφος 11). 
(9) 93/C63/03, ΕΕ αριθ. C63 της 5/3/1993, σ. 8. 
(10) 92/C334/01, ΕΕ αριθ. 334 της 18/12/1992, σ. 1. 
(11) Για παράδειγμα, η ύπαρξη αποτελεσματικών ένδικων μέσων στη διάθεση 
των επιχειρήσεων, έχει ήδη αποτελέσει το αντικείμενο δύο οδηγιών 
με τις οποίες θεσπίζονται ειδικές διαδικασίες στον τομέα της 
σύναψης δημοσίων συμβάσεων (βλ. κεφάλαιο Ι Ι Ι.Δ.2). 
(12) Η παροχή δικαστικής προστασίας στους καταναλωτές έχει πάντοτε 
αντιμετωπιστεί αυτόνομα, σε σχέση με το γενικό πρόβλημα: το 
ιστορικό της υπόθεσης, που ανατρέχει στη δεκαετία του '70, 
αναφέρεται περιληπτικά στο κεφάλαιο Ι.Β.1. Το παρόν Πράσινο Βιβλίο 
έχει σαν αντικείμενο την πρόσβαση των καταναλωτών στα πολι τ ικά 
δικαστήρια καθώς και τον εξώδικο διακανονισμό των διαφορών 
καταναλωτικό φύσεως: οι "μεσολαβητές" ή "Ombudsmen" οι οποίοι 
ασκούν κάποιον έλεγχο στη δραστηριότητα των Δημοσίων Αρχών, δεν 
καλύπτονται από την παρούσα ανάλυση. 
- 7 -
Ανάμεσα στους τομείς που αποτελούν το αντικείμενο μιας κοινοτικής 
νομοθεσίας, η προστασία των καταναλωτών είναι αυτή που αγγίζει τον 
ευρωπαίο πολίτη, (όλους τους πολίτες) στην καθημερινή ζωή του, και η 
οποία τον φέρνει λοιπόν πιο κοντά σε επαφή με την ευρωπαϊκή οικοδόμηση: 
το χάσμα μεταξύ δικαίου και πραγματικότητας, συνοψιζόμενο στον τίτλο 
"δυνατότητα προσφυγής στη δικαιοσύνη", θα ήταν λοιπόν στην προκειμένη 
περίπτωση, το χάσμα μεταξύ των μεγάλων αρχών μιας "Ευρώπης των πολιτών" 
και των καθημερινών βιωμάτων των πολιτών της Ευρώπης αυτής. 
II. Δεύτερον, αν υπάρχουν διαφορές, η ρύθμιση των οποίων να εξαρτάται 
ξεκάθαρα από το στόχο (και τη διαχείριση) της ενιαίας αγοράς, είναι 
ακριβώς οι διαφορές εκείνες που μπορεί να προκύπτουν από την αγορά 
αυτή: και άρα, κατά πρώτο λόγο, οι διαφορές που απορρέουν από τις 
συμβάσεις που αναφέρονται στην κατανάλωση(13). 
Σε όλα τα κράτη μέλη, η μη εκτέλεση (ή η κακή εκτέλεση) των συμβάσεων 
δύναται να αποτελεί το αντικείμενο διαδικασίας (14) για τη ρύθμιση της 
προκύπτουσας διαφοράς. Από οικονομική άποψη, πρόκειται επίσης (και 
κυρίως) για ένα ρόλο πρόληψης: ελλείψει αποτελεσματικών διαδικασιών, οι 
περιπτώσεις μη εκτέλεσης τείνουν να αυξάνονται, και, μεσοπρόθεσμα 
θίγεται αυτή η ίδια η λειτουργία της αγοράς· αντίθετα, η ύπαρξη οικείων 
διαδικασιών για το διακανονισμό των διαφορών ευνοεί την "αυθόρμητη" 
εκτέλεση των συμβατικών υποχρεώσεων (14α). 
(13) Η ελεύθερη κυκλοφορία υλοποιείται με μία σειρά συμβάσεων 
(παραγωγός-διανομέας, διανομέας-έμπορος, έμπορος-καταναλωτής), 
αλλά, η οικονομική λειτουργία της "αλυσίδας" αυτής ολοκληρώνεται 
στο πρόσωπο του τελευταίου (ελλείψει τελικού καταναλωτή, δεν θα 
υπήρχε, μεσοπρόθεσμα, ούτε παραγωγή, ούτε διανομή). 
(14) σε ένα κράτος δικαίου, οι διαφορές πρέπει να επιλύονται με νόυιυα 
μέσα. 
(14α) Υπό οικονομικούς όρους, το αντικείμενο μιας διαδικασίας 
δικαστικής διαφοράς είναι η ενσωμάτωση εκείνων των στοιχείων 
κόστους, τα οποία, εάν έλειπε η διαδικασία, θα παρέμεναν ξένα. 
Αυτές οι οικονομικές όψεις του πράγματος είναι ακόμη 
σημαντικότερες σε θέματα δικαστικών διαφορών κατανάλωσης: 
συχνά, ο καταναλωτής στερείται όπλων έναντι του επαγγελματία, 
όχι επειδή από τη φύση του ο καταναλωτής στερείται κρίσεως ή 
επειδή ο επαγγελματίας ψάχνει συστηματικά να αντλεί οφέλη 
μετερχόμενος απατηλές μεθόδους, αλλά επειδή οι καταναλωτικές 
συμβάσεις είναι πολύ συχνά μικρής αξίας. Έτσι, η ζημιά που 
υφίσταται ο καταναλωτής δεν δικαιολογεί την κίνηση εκ μέρους 
του μιας δαπανηρής διαδικασίας. 
- 8 -
Αλλά, η λειτουργία των διαδικασιών ρύθμισης των διαφορών, σε μία 
"κοινοτική" αγορά, είναι η ίδια. 
Στο πλαίσιο αυτού του "χώρου χωρίς εσωτερικά σύνορα" (άρθρο 8Α της 
Συνθήκης) τα δικαστικά σύνορα θα συνεχίσουν παρά ταύτα να υπάρχουν: η 
καλή λειτουργία της μίας ενιαίας αγοράς (και η εμπιστοσύνη των εταίρων) 
θα εδράζεται σε μία πλειονότητα εθνικών διαδικασιών. 
Επιβάλλεται λοιπόν η εξέταση των διαδικασιών αυτών, βάσει των οποίων θα 
ρυθμίζεται ένας αυξανόμενος αριθμός διασυνοριακών διαφορών, κατά τον 
ίδιο τρόπο που επιβάλλεται η εξέταση των διαδικασιών σύναψης των 
δημοσίων συμβάσεων (βλ. κεφάλαιο Ι Ι Ι.Δ.2). 
- 9 -
Ι.Β. Η ΠΑΡΟΧΗ ΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΕΣ 
Ι.Β.1 ΤΟ Ι ΣΤΟΡ ΙKO ΤΟΥ ΦΑΚΕΛΟΥ 
Με το παρόν Πράσινο Βιβλίο δίνεται συνέχεια σε μία πρώτη Ανακοίνωση της 
Επιτροπής για τη δυνατότητα προσφυγής των καταναλωτών στη δικαιοσύνη, 
που διαβιβάστηκε στο Συμβούλιο υπό τη μορφή Υπομνήματος στις 4 
Ιανουαρίου 1985 (COM (84) 692 τελικό) και στο Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού 
Κοινοβουλίου της 13ης Μαρτίου 1987 (ΕΕ αριθ. C99 της 13/04/1987, σελ. 
203). Η πρώτη Ανακοίνωση ακολουθήθηκε από μία "συμπληρωματική" 
Το Συμβούλιο αντέδρασε με Ψήφισμα του της 25ης Ιουνίου 1987, αφιερωμένο 
αποκλειστικά στο ζήτημα της δυνατότητας προσφυγής των καταναλωτών στη 
δικαιοσύνη (87/C 176/02, ΕΕ αριθ. C176 της 04.07.1987, σελ. 2) με το 
οποίο καλούσε την Επιτροπή να συμπληρώσει την ανάλυση της, λαμβάνοντας 
υπόψη τη διεύρυνση της Κοινότητας (η Ισπανία, η Πορτογαλία και η Ελλάδα 
δεν καλύπτονταν από τις προαναφερόμενες Ανακοινώσεις). 
Τα ειδικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι καταναλωτές όταν θέτουν σε 
πράξη τα δικαιώματα τους και η κοινοτική διάσταση του προβλήματος είχαν 
ήδη αναγνωριστεί με το Ψήφισμα του Συμβουλίου της 14ης Απριλίου 1975 
(προκαταρκτικό πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας για μία 
πολιτική προστασίας και πληροφόρησης των καταναλωτών)(1^). 
Με το ψήφισμα αυτό, καθιερώθηκαν πέντε "κατηγορίες θεμελιωδών 
δικαιωμάτων" του καταναλωτή, εκ των οποίων το τρίτο είναι το "δικαίωμα 
στη δίκαια αποκατάσταση των ζημιών με ταχύρρυθμες, αποτελεσματικές και 
μικρής επιβάρυνσης διαδικασίες" (παράγραφοι 3 και 32). 
Ο χρόνος, το κόστος και η αποτελεσματικότητα της διαδικασίας 
αποτελούσαν λοιπόν τα τρία στοιχεία των οποίων υποδεικνυόταν η ανάλυση 
(ήδη από αυτό το πρώτο ψήφισμα) με σκοπό να αξιολογηθούν οι "φραγμοί" 
που μπορούν να εμποδίζουν τη δυνατότητα προσφυγής των καταναλωτών στη 
δικαιοσύνη. 
(14β) Οι προαναφερόμενες ανακοινώσεις μπορούν να ζητηθούν από την 
Υπηρεσία "Πολιτική για τους Καταναλωτές", Τμήμα Τεκμηρίωσης 
(αρχείο) 
(15) ΕΕ αριθ. C92 της 25.04.1975, σελ. 1-16. 
- 10 -
Οι αρχές αυτές επιβεβαιώθηκαν εκ νέου στο ψήφισμα του Συμβουλίου της 
19ης Μαρτίου 1981 (δεύτερο πρόγραμμα για μία πολιτική προστασίας και 
πληροφόρησης των καταναλωτών)<16> καθώς και στα ψηφίσματα του 
Συμβουλίου της 23ης Ιουνίου 1986: μελλοντικές κατευθύνσεις της 
κοινοτικής πολιτικής για την προστασία και την προώθηση των συμφερόντων 
των καταναλωτών^16^ και της 9ης Νοεμβρίου 1989: μελλοντικές 
προτεραιότητες για την αναθέρμανση της πολιτικής για την προστασία των 
καταναλωτών^1**) # 
Στην προαναφερόμενη ανακοίνωση 84/692, στην οποία γινόταν μνεία της 
υπάρχουσας κατάστασης σε εννέα κράτη μέλη^19) στις 31.12.1982, η 
Επιτροπή ανέφερε ότι: "ο συνολικός στόχος παραμένει σαφής: να 
εξασφαλιστεί ότι, σε ολόκληρη την Κοινότητα, οι καταναλωτές θα μπορούν 
να τυγχάνουν συνολικά του ίδιου επιπέδου αποζημίωσης". 
Για την επίτευξη του στόχου αυτού, και "χωρίς μακροπρόθεσμα να 
αποκλείεται η δυνατότητα μιας εξαναγκαστικής νομικής λύσης", η Επιτροπή 
αναλαμβάνει τη δέσμευση να "υποστηρίζει σχέδια πιλότους κατά τρόπο που 
να αποκτάται εμπειρία του τρόπου επίλυσης των αντιμετωπιζόμενων στην 
πράξη προβλημάτων [...] και, με βάση τις έτσι λαμβανόμενες πληροφορίες, 
να προτείνονται συγκεκριμένες λύσεις". (Μεταξύ αυτών, αναφέρθηκαν και: 
"οι τροποποιήσεις της ίδιας της νομοθεσίας· η θέσπιση διοικητικών ή 
εξωδικαστικών διαδικασιών, ή διαδικασιών διαιτησίας και συνδιαλλαγής· 
μέτρα που επιτρέπουν τη βελτίωση των παρεχόμενων συμβουλών και 
πληροφοριών στους καταναλωτές"). 
Με βάση τις κατευθύνσεις που καθορίστηκαν στα προαναφερόμενα Ψηφίσματα, 
η Επιτροπή άρχισε λοιπόν να παρέχει τη στήριξη της σε ορισμένα "σχέδια 
πιλότους" σε εθνικό και σε τοπικό επίπεδο, ώστε να αξιολογείται στην 
πράξη η αποτελεσματικότητα των νέων διαδικασιών(20) ή οι δυνατότητες 
βελτίωσης των υφιστάμενων διαδικασιών^Ι). 
Το 1987, στη συμπληρωματική Ανακοίνωση COM(87)210, η Επιτροπή 
αναφερόταν στις πλέον πρόσφατες εξελίξεις (περιλαμβανομένων των 
συστάσεων που είχαν υιοθετηθεί από το Συμβούλιο της Ευρώπης στον τομέα 
αυτό) και εξήγαγε "ορισμένα γενικά συμπεράσματα, αποκλειστικά σε 
προκαταρκτική βάση", (παράγραφος 1 του παραρτήματος) από τα τέσσερα 
σχέδια πιλότους που είχε μέχρι τότε υποστηρίξει. 
Εξάλλου, η Επιτροπή ανήγγειλε, στην Ανακοίνωση της αυτή, την πρόθεση 
της να μελετήσει "τη σκοπιμότητα επεξεργασίας μιας οδηγίας-πλαισίου με 
την οποία να θεσπίζεται ένα γενικευμένο δικαίωμα των ενώσεων 
καταναλωτών για την υπεράσπιση, στη δικαιοσύνη, των συλλογικών 
συμφερόντων τους" (προτελευταία παράγραφος, σελ. 3). 
(16) ΕΕ αριθ. C133 της 03.06.1981, σελ 1-12. 
(16) ΕΕ αριθ. C167 της 05.07.1986, σελ. 1-2. 
(18) ΕΕ αριθ. C294 της 22.11.1989, σελ. 1-3. 
(19) Η Ισπανία, η Πορτογαλία και η Ελλάδα δεν καλύπτονταν από την 
ανάλυση αυτή. 
(20) Παράδειγμα: το σχέδιο πιλότος στο Dandee, της Σκωτίας (Ηνωμένο 
Βασίλειο). 
(21) Παράδειγμα: το σχέδιο πιλότος στο Deinze και την Marchienne-au-
Pont (Βέλγιο). 
- 11 -
Το τελευταίο αυτό σημείο είχε επίσης τεθεί στο πλαίσιο του ψηφίσματος 
που μόλις είχε υιοθετήσει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 13 Μαρτίου 1987 
(ψήφισμα για την πρόσβαση των καταναλωτών στη δικαιοσύνη)(22) καλώντας 
την Επιτροπή να προτείνει μία οδηγία εναρμόνισης των νομοθεσιών των 
κρατών μελών σχετικά με την προστασία των συλλογικών συμφερόντων των 
καταναλωτών, η οποία οδηγία θα παρέχει στις ενώσεις καταναλωτών τη 
δυνατότητα να παρεμβαίνουν ως διάδικοι προς το συμφέρον τόσο της 
κατηγορίας πληθυσμού την οποία αντιπροσωπεύουν όσο και κάθε μεμονωμένου 
καταναλωτή". 
(22) ΕΕ αριθ. C99 της 13.04.1987, σελ. 203-205, παράγραφος 4. 
- 12 -
Κατόπιν της νομοθετικής μεταφοράς της Οδηγίας 84/450/ΕΟΚ, στα 
περισσότερα κράτη μέλη αναγνωρίζεται πλέον σήμερα στις οργανώσεις 
καταναλωτών ένα δικαίωμα να προσφεύγουν δικαστικώς σε Βέματα 
παραπλανητικής διαφήμισης(23)# 
Η ίδια νομοθετική προσέγγιση έχει πρόσφατα υιοθετηθεί από την οδηγία 
93/13/ΕΟΚ, αναφορικά με τις καταχρηστικές ρήτρες στις συναπτόμενες με 
τους καταναλωτές συμβάσεις^24), η οποία οφείλει να έχει μεταφερθεί 
νομοθετικά το αργότερο στις 31 Δεκεμβρίου 1994. 
Κατά τα λοιπά, η Επιτροπή συνέχισε, σε όλη τη διάρκεια των ετών 80 και 
μέχρι σήμερα, την ανάλυση των υφιστάμενων διαδικασιών^2^, καθώς και 
των δυνατοτήτων βελτίωσης, και τούτο με πολυάριθμες μελέτες και διάφορα 
σχέδια πιλότους. 
Αυτό το μέσο των "σχεδίων πιλότων" διαπνεόταν εξαρχής από την αρχή της 
επικουρικότητας: αντί να προτείνεται μια ενιαία και κοινή λύση, 
προτάθηκαν διάφορες απόπειρες βελτίωσης και "δοκιμάστηκαν" σε εθνικό ή 
τοπικό επίπεδο, η δε επιλογή των προς στήριξη σχεδίων βασίστηκε σε τρία 
θεμελιώδη κριτήρια: 
την αποκέντρωση (τη διαχείριση των σχεδίων ανελάμβαναν πάντοτε 
οργανώσεις καταναλωτών ή οι δημόσιες αρχές, σε εθνικό ή τοπικό 
επίπεδο)· 
τη συνγοηιιατοδότηση και τη συνεργασία (στο μέτρο του δυνατού: σε 
ορισμένες χώρες δεν προβλέπεται για την προστασία των καταναλωτών 
καμία δημόσια χρηματοδότηση) με τις αρμόδιες εθνικές ή τοπικές 
αρχές· 
την ποοσαουονή της σχετικής πρωτοβουλίας προς τις νομικές και 
κοινωνικοοικονομικές πραγματικότητες της ενδιαφερόμενης χώρας. 
Τα αποτελέσματα της ανάλυσης αυτής συνοψίζονται στο δεύτερο μέρος του 
παρόντος Πράσινου Βιβλίου, στο οποίο παρέχεται επίσης μία επισκόπηση 
των στηριχθέντων μετά το 1987 σχεδίων (ημερομηνία κατά την οποία 
υιοθετήθηκε η τελευταία Ανακοίνωση στα θέματα αυτά). 
(23) Σε ορισμένες χώρες, αυτό ήδη ίσχυε πριν την υιοθέτηση της οδηγίας, 
αλλά σε άλλες χώρες (παράδειγμα: Ιταλία) ήταν η νομοθεσία που 
μετέφερε την οδηγία, ακριβώς εκείνη βάσει της οποίας αναγνωριζόταν 
το δικαίωμα κατάθεσης αγωγής στις οργανώσεις καταναλωτών. 
(24) ΕΕ αριθ. L95 της 21ης Απριλίου 1993, σελ. 29. 
(25) Είτε εγγράφονται στο πλαίσιο των δικαστικών διαδικασιών είτε 
προσλαμβάνουν ένα χαρακτήρα εκούσιας ρύθμισης. 
- 13 -
01 ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ 
Στις 8 Ιανουαρίου 1993, το Συμβούλιο της Ευρώπης εξέδωσε Σύσταση [R 
(93) 1] σχετικά με την "αποτελεσματική πρόσβαση στο δίκαιο και τη 
δικαιοσύνη των προσώπων μεγάλης ένδειας". 
Αυτή προστέθηκε σε πολυάριθμες Συστάσεις που δημοσιεύθηκαν από το 
Συμβούλιο της Ευρώπης μεταξύ 1978 και 1986 οι οποίες έχουν ήδη αναλυθεί 
στην προαναφερόμενη Ανακοίνωση της Επιτροπής C0M(87) 210. 
Επί του παρόντος μία "ομάδα για την σύνταξη σχεδίου σχετικά με την 
αποτελεσματικότητα και την ισότητα στο πλαίσιο της αστικής δικαιοσύνης" 
προετοιμάζει δύο σχέδια Σύστασης, εκ των οποίων το πρώτο αφορά "τη 
βελτίωση της άσκησης ενδίκων μέσων σε θέματα αστικού δικαίου". 
- 14 -
Ι. Β. 2 Η ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΝΙΑΙΑΣ ΑΓΟΡΑΣ ΚΑΙ Η ΝΕΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 
ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ 
Κατά το παρελθόν, η ρύθμιση των καταναλωτικών διαφορών θεωρείτο ότι 
αποτελούσε πρόβλημα, το οποίο ετίθετο σχεδόν αποκλειστικά σε εθνικό 
επίπεδο. Κάθε απόπειρα "κοινοτικής" σε βάθος εξέτασης του θέματος 
αντιμετώπιζε πάντα την ίδια αντίρρηση που ήταν σε γενικές γραμμές η 
ακόλουθη: ο "μέσος" καταναλωτής δεν πρόκειται να μεταβεί στο εξωτερικό 
για να κάνει τα ψώνια του και οι παρέχοντες υπηρεσίες (οι οποίοι 
απολαύουν της ελεύθερης εγκατάστασης) θα πρέπει κατά κανόνα να ανοίγουν 
θυγατρική σε κάθε κράτος που παρέχουν τις υπηρεσίες τους, γεγονός που 
επιτρέπει τον "εθνικό" έλεγχο εκ μέρους του κράτους υποδοχής. 
Επί του παρόντος, είναι πολύ δύσκολο να υποστηριχθεί αυτή η αντίρρηση, 
δεδομένου ότι : 
α. Η αρχή του ελέγχου στο κράτος υποδοχής αντικαταστάθηκε, σε πολλούς 
λίαν σημαντικούς τομείς, από την αρχή του ελέγχου στο κράτος 
προέλευσης, με σκοπό να κατοχυρωθεί η ελεύθερη κυκλοφορία των 
υπηρεσιών: δεν απαιτείται πλέον (στις περισσότερες των περιπτώσεων) 
η εγκατάσταση του επαγγελματία στο κράτος στο οποίο παρέχεται η 
υπηρεσία στον καταναλωτή· 
β. Η διάδοση νέων τεχνικών "εξ αποστάσεως πωλήσεων και παροχών 
υπηρεσιών" (όσον αφορά το νομικό ορισμό και την ποσοτική διάσταση 
αυτής της μορφής πωλήσεων, βλέπε την πρόταση οδηγίας που υπεβλήθη 
σχετικά με αυτό το θέμα από την Επι τροπή(25α) και την αιτιολογική 
έκθεση που την συνοδεύει)(2§β) επιτρέπει στο εξής στα προϊόντα να 
διασχίζουν τα τα γεωγραφικά σύνορα YUPÎC τη μεσολάβηση ενός τοπικού 
διανομέα. Σε περίπτωση προβλημάτων ο καταναλωτής δε διαθέτει, στο 
κράτος όπου διαμένει, κανένα αντισυμβαλλόμενο· 
γ. Η κινητικότητα των καταναλωτών, ιδιαίτερα στις παραμεθόριες 
περιοχές, που οφείλεται εξίσου στην κατάργηση των τελωνειακών 
ελέγχων και στο νέο καθεστώς του ΦΠΑ για τους ιδιώτες, πρόκειται να 
αναπτυχθεί σημαντικά· 
δ. ο ενδοκοινοτικός τουρισμός (εξαιτίας επίσης των προαναφερόμενων 
μέτρων) αφορά ένα συνεχώς αυξανόμενο αριθμό πολιτώνί2^) και για 
τους περισσοτέρους εξ αυτών τα προβλήματα που αφορούν ένα αγαθό που 
αγοράσθηκε ή μία υπηρεσία που παρασχέθηκε (ξενοδοχείο, μεταφορικά 
μέσα, ευρωεπιταγές) δε θα μπορούν να ρυθμιστούν κατά την διάρκεια 
της παραμονής τους. 
(25α) COM (93) 396 τελικό 
(25β) ΕΕ αριθ. C 156 της 23.6.92, σ. 14 
(26) Η απόφαση του Συμβουλίου (92/421/ΕΟΚ) της 13ης Ιουλίου 1992, 
σχετικά με ένα "πρόγραμμα κοινοτικών ενεργειών υπέρ του τουρισμού" 
(ΕΕ αριθ. L231 της 13.08.1992, σ. 26) τονίζει την σημασία που έχει 
η βελτίωση "της ενημέρωσης των τουριστών, καθώς επίσης της 
προστασίας τους, σε τομείς όπως (...) η χρονομίσθωση, οι 
υπεράριθμες κρατήσεις και οι διαδικασίες προσφυγής" (παράγραφος 4 
του παραρτήματος). 
- 15 -
Αν θιγούν τα δικαιώματα τους και ο επαγγελματίας αρνείται την άμεση 
επιστροφή των χρημάτων τους, η λύση του προβλήματος θα πρέπει να 
εξευρεθεί από ένα κράτος διάφορο του κράτους διαμονής^27). 
Σε όλες τις προαναφερόμενες περιπτώσεις, ο καταναλωτής κατοικεί σε 
κράτος διάφορο εκείνου στο οποίο είναι εγκατεστημένος ο επαγγελματίας. 
Αυτός είναι εξάλλου ο σκοπός της Ενιαίας Αγοράς: η δημιουργία "ενός 
χώρου χωρίς σύνορα στον οποίον εξασφαλίζεται η ελεύθερη κυκλοφορία των 
εμπορευμάτων, των προσώπων, των υπηρεσιών και των κεφαλαίων" (άρθρο 8Α 
της Συνθήκης). 
Πράγματι όμως, αυτή η ελεύθερη κυκλοφορία πραγματοποιείται σε ένα χώρο 
όπου τα δικαιοδοτικά σύνορα συνεχίζουν να υφίστανται. Κατά συνέπεια, οι 
διαφορές που μπορούν να προκύψουν από τις προαναφερόμενες συμβάσεις 
(περιπτώσεις α, β, γ και δ) θα παραμείνουν "διασυνοριακές" 
διαφορές^28). 
(27) Αυτή η κατάσταση δεν αφορά μόνον τους τουρίστες. 0 υπάλληλος (ή ο 
εθνικός εμπειρογνώμονας), ο οποίος μεταβαίνει στις Βρυξέλλες για 
κάποια συνεδρίαση του Συμβουλίου (ή για κάποια σύσκεψη 
επειρογνωμόνων) θα αντιμετωπίσει τις ίδιες δυσκολίες αν η βαλίτσα 
του κλαπεί στην είσοδο ενός ξενοδοχείου, ή αν υπάρξει θύμα 
υπεράριθμων κρατήσεων ή ενός ελαττωματικού προϊόντος. Η διάρκεια 
της παραμονής του δεν θα του επιτρέψει να ρυθμίσει το πρόβλημα 
πριν την αναχώρηση του, εκτός από την περίπτωση κατά την οποία ο 
επαγγελματίας του επιστρέψει αμέσως τα χρήματα του. 
(28) Σύμφωνα με τον ορισμό που προτείνουμε στο παρόν κείμενο, υπάρχει 
"διασυνοριακή διαφορά" όταν ο ενάγων κατοικεί σε κράτος διάφορο 
εκείνου στο οποίο είναι νομίμως εγκατεστημένος ο εναγόμενος (βλέπε 
κεφάλαιο Ι Ι Ι.Α.2). 
Καταρχήν, οι "ειδικές" ή επιπλέον δυσκολίες που προκύπτουν μπορούν 
να είναι οι ακόλουθες: 
- ο αρμόδιος να δικάσει την υπόθεση δικαστής δεν είναι ο δικαστής 
της χώρας στην οποία διαμένει ο καταναλωτής (περιπτώσεις γ και 
δ)· 
- τα αποδεικτικά στοιχεία πρέπει να ζητηθούν (δικαστική εντολή) 
σε κράτος διάφορο εκείνου στο οποίο ευρίσκεται ο δικαστής που 
ασχολείται με την υπόθεση (περιπτώσεις α, β, γ και δ)· 
- η κοινοποίηση και επίδοση των εγγράφων πρέπει να γίνει σε 
κράτος διάφορο εκείνου στο οποίο ευρίσκεται ο ενάγων 
(περιπτώσεις α, β, γ και δ)· 
- η εκτέλεση της απόφασης πρέπει να ζητηθεί σε κράτος διάφορο 
εκείνου στο οποίο ευρίσκεται ο δικαστής που εξέδωσε την απόφαση 
(περιπτώσεις α και β). 
Άλλες επιπλέον δυσκολίες (ή "εμπόδια") μπορούν να αφορούν, για 
παράδειγμα, τη μετάφραση των εγγράφων, την αυτοπρόσωπη εμφάνιση 
των διαδίκων στο δικαστήριο και την δικαστική αρωγή. Οι διεθνείς 
Συμβάσεις που ισχύουν στο συγκεκριμένο θέμα εξετάζονται στο 3° 
μέρος (κεφάλαιο Ι Ι Ι.Α.2) του παρόντος Πράσινου Βιβλίου. 
- 16 -
Λαμβανομένων υπόψη των προαναφερομένων, το ζήτημα που προκύπτει είναι: 
α. ποιες δυσκολίες, ειδικές και συμπληρωματικές (σε σχέση με παρόμοια 
διαφορά "εθνικού" χαρακτήρα) απορρέουν από το "διασυνοριακό" 
χαρακτήρα της εκτέλεσης της σύμβασης· 
β. κατά πόσον, και σε ποιο βαθμό, αυτές οι δυσκολίες μπορούν να 
εμποδίσουν ή να αποτρέψουν τους καταναλωτές (καθώς επίσης τις 
μικρομεσαίες επιχειρήσεις) να αντλήσουν τα οφέλη της Ενιαίας 
Αγοράς. 
Σκοπός λοιπόν είναι, στο πλαίσιο αυτού του Πράσινου Βιβλίου να 
αναζητηθούν οι απαντήσεις αυτών των ερωτημάτων. 
Προς το παρόν είναι χρήσιμο να υπενθυμισθεί ότι η νέα διάσταση του 
προβλήματος έχει ήδη αποτελέσει το αντικείμενο πολλών τοποθετήσεων των 
αρμοδίων Οργάνων, όπως: 
το Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 10ης Μαρτίου 1992· 
το Ψήφισμα του Συμβουλίου της 13ης Ιουλίου 1992· 
οι γνώμες της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής της 26ης 
Σεπτεμβρίου 1991 και της 24ης Νοεμβρίου 1992. 
Στη γνώμη της σχετικά με "την ολοκλήρωση της Εσωτερικής Αγοράς και την 
προστασία των καταναλωτών" που εξεδόθη στις 26 Σεπτεμβρίου 1991 η 
Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή διαβεβαιώνει ότι: 
"τα προβλήματα δυνατότητας προσφυγής στη δικαιοσύνη που συνεπάγεται η 
δημιουργία ενός ευρωπαϊκού χώρου δεν έχουν ουδόλως επιλυθεί. Σε 
περίπτωση διαφοράς, η Ενιαία Αγορά ΚΑΤΑΡΡΕΕΙ για να παραχωρήσει την 
θέση της σε δώδεκα - ή και περισσότερα - δικαιοδοτικά συστήματα 
υπερμαχόμενα της ανεξαρτησίας τους και της κυριαρχίας τους. Αλλά, η 
επίλυση των διασυνοριακών διαφορών συνιστά μια προβληματική, την οποία 
οφείλουν να λάβουν υπόψη τους οι ευρωπαίοι πολιτικοί παράγοντες, γιατί 
αλλιώς θα προκύψει απλώς ένα ατελές και μη συνεκτικό οικονομικό 
σύστημα. Η επιτροπή ζητά από την Επιτροπή την επείγουσα διεξαγωγή των 
αναγκαίων εργασιών με σκοπό την επισήμανση των δυνατοτήτων δράσης στον 
τομέα του διακανονισμού των διασυνοριακών διαφορών". 
Στις 21, 22 και 23 Μαίου 1992, υπό την αιγίδα της τότε Προεδρίας και 
της Επιτροπής, η "ΙΙΙη Ευρωπαϊκή Συνδιάσκεψη σχετικά με τη δυνατότητα 
προσφυγής των καταναλωτών στη δικαιοσύνη''^29) συγκέντρωσε στη Λισαβόνα 
300 περίπου εμπειρογνώμονες, οι οποίοι εκπροσωπούσαν τα 12 κράτη μέλη 
της ΕΟΚ και ορισμένα κράτη της ΕΖΕΣ (το πρόβλημα των διασυνοριακών 
διαφορών τίθεται επίσης και κατά μείζονα λόγο στον Ευρωπαϊκό 
(29) Μία πρώτη "Συνδιάσκεψη σχετικά με την δυνατότητα προσφυγής των 
καταναλωτών στην δικαιοσύνη" είχε λάβει χώρα το 1975 στο Μονπελιέ 
(Γαλλία)· η δεύτερη πραγματοποιήθηκε το 1982 στη Γάνδη (Βέλγιο). 
Σύνοψη των συμπερασμάτων αυτών των συνδιασκέψεων εδόθη στις 
ανακοινώσεις (84)692 και (87)210. 
- 17 -
Οικονομικό Χώρο που αποτέλεσε το αντικείμενο της συμφωνίας που συνήφθη 
μεταξύ ΕΟΚ και ΕΖΕΣ). 
Τα συμπεράσματα στα οποία κατέληξαν αυτές οι τέσσερεις ομάδες εργασίας 
(ικανότητα δημιουργίας αξιώσεων και δυνατότητα προσφυγής στη 
δικαιοσύνη· διαδικασίες ενώπιον του δικαστηρίου· εξωδικαστικές 
διαδικασίες· προστασία των συλλογικών συμφερόντων και διασυνοριακές 
διαφορές) επιβεβαιώνουν την ανησυχία που ήδη εξέφρασαν η Οικονομική και 
Κοινωνική Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. 
Ι.Β.3 Η ΕΚΘΕΣΗ SUTHERLAND 
Το Μάρτιο 1992, η Επιτροπή ανέθεσε σε μια ομάδα ανεξάρτητων 
προσωπικοτήτων, υπό την προεδρία του κ. Peter Sutherland, να συντάξει 
έκθεση σχετικά με τη λειτουργία της Εσωτερικής Αγοράς^30). 
Η έκθεση ("Η Εσωτερική Αγορά μετά το 1992: να ανταποκριθούμε στις 
προκλήσεις") παρουσιάσθηκε στην Επιτροπή στις 26 Οκτωβρίου 1992 και 
διαβιβάσθηκε από την Επιτροπή στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 
και στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή. 
Αυτή η έκθεση "εξετάζει λεπτομερώς τα προβλήματα που πρέπει να 
επιλυθούν για να καταστεί δυνατή η ορθή και αποτελεσματική εφαρμογή της 
κοινοτικής νομοθεσίας" και "εξετάζει αυτό που είναι απαραίτητο να γίνει 
για να υπάρξει ανταπόκριση στις προσδοκίες (...) εκείνων που 
συμμετέχουν στις αγορές: των καταναλωτών και των επιχειρήσεων" 
(προοίμιο, τελευταία και προτελευταία παράγραφος). 
Εκτιμώντας ότι "οι κανόνες της Εσωτερικής Αγοράς θα πρέπει να παράγουν 
ισοδύναμα αποτελέσματα σε όλη την Κοινότητα (σελίδα 3, προτελευταία 
παράγραφος) και ότι "δεν αρκεί να θεσπίζονται ρυθμίσεις και παράλληλα 
να αρκούμεθα στην ΕΛΠΙΔΑ ότι αυτές θα εφαρμοσθούν ισοδύναμα σε όλα τα 
κράτη μέλη" (σελίδα 5, δεύτερη παράγραφος), η Έκθεση διατυπώνει σειρά 
"συστάσεων". 
Όσον αφορά την δυνατότητα προσφυγής στη δικαιοσύνη (σελίδες 38 έως 47) 
η έκθεση επιβεβαιώνει ότι "υπάρχουν αβεβαιότητες όσον αφορά την 
αποτελεσματικότητα της προστασίας των δικαιωμάτων των καταναλωτών. 
Αυτές οι αβεβαιότητες καθιστούν αναγκαία την ταχεία εξέταση εκ μέρους 
της Κοινότητας" (Σύσταση αριθ. 22, σελίδα 40 της Έκθεσης). 
Στην ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό 
Κοινοβούλιο της 2ας Δεκεμβρίου 1992 (SEC(92)2277 τελικό: η λειτουργία 
της Εσωτερικής Αγοράς μετά το 1992 - συνέχεια της Έκθεσης Sutherland) 
η Σύσταση αριθ. 22 έγινε δεκτή (σελίδα 12, τρίτη παύλα της παραγράφου 
31). 
(30) Οι ανεξάρτητες προσωπικότητες που εκλήθησαν να συμμετάσχουν σε 
αυτήν την "Ομάδα ανωτέρου επιπέδου σχετικά με την λειτουργία της 
εσωτερικής αγοράς ήταν: Peter Sutherland (Πρόεδρος), Ernst 
Albrecht, Christian Babusiaux, Brian Corby, Pauline Green και 
Giuseppe Tramontana. 
- 18 -
Το παρόν Πράσινο Βιβλίο αποτελεί επίσης μία προσπάθεια να 
πραγματοποιηθούν οι αναλύσεις που απαιτούνται από αυτή τη σύσταση: 
ανάλυση των διαδικασιών που ισχύουν στα κράτη μέλη (αποτελεί το 
αντικείμενο του δεύτερου μέρους) και ανάλυση των δυσκολιών εφαρμογής 
αυτών των διαδικασιών στις περιπτώσεις "διασυνοριακών" διαφορών (οι 
οποίες εξετάζονται στο τρίτο μέρος). 
Στο δεύτερο "τριετές πρόγραμμα δράσης της Επιτροπής στον τομέα της 
πολιτικής των καταναλωτών" που εγκρίθηκε στις 28 Ιουλίου 1993^31^ 
ορίστηκαν κάποιες "επιλεκτικές προτεραιότητες για την ανύψωση του 
επιπέδου προστασίας των καταναλωτών", μεταξύ των οποίων η δυνατότητα 
προσφυγής στη δικαιοσύνη και η ρύθμιση των διαφορών (II μέρος, 
παράγραφοι 36 έως 39). 
Ανακοινώνονται σε αυτό νέες πρωτοβουλίες, οι οποίες "θα αφορούν κυρίως 
τη ρύθμιση των διασυνοριακών διαφορών". 
Το τέταρτο μέρος του παρόντος Πράσινου Βιβλίου αναφέρεται στις 
πρωτοβουλίες που θα μπορούσαν να προβλεφθούν, λαμβανομένης υπόψη της 
αρχής της επικουρικότητας, στο πλαίσιο της προοπτικής που χαράζει το 
τριετές πρόγραμμα δράσης. 
Η εμπεριστατωμένη διαβούλευση των ενδιαφερόμενων μερών θα επιτρέψει να 
οριοθετηθεί ευκρινέστερα, ανάμεσα στις διάφορες επιλογές, το πεδίο 
δράσης της κοινοτικής πρωτοβουλίας. 
(31) C0M(93)378 τελικό 
- 19 -
Il H ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ 
Ι Ι.Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
Λαμβανομένων υπόψη των ανακοινώσεων που έχουν ήδη υποβληθεί από την 
Επιτροπή (COM (84) 692 και COM (87) 210), η ανάλυση που ακολουθεί αφορά 
κυρίως, τις εξελίξεις που σημειώθηκαν μετά το 1987· (32) 
Οι διαδικασίες που ήδη εκείνη την εποχή εφαρμόζονταν στις διαφορές 
καταναλωτών και ισχύουν ακόμη υπενθυμίζονται υπό μορφή "παραπομπών" 
στ ι ς προαναφερθε ί σες ανακοινώσει ς. 
Προκειμένου να υπάρχει μια συνθετική παρουσίαση, τα κεφάλαια που 
αφορούν τα κράτη μέλη έχουν αρθρωθεί γύρω στα τέσσερα θέματα, τρία από 
τα οποία περιλαμβάνονται και στην ανακοίνωση (84)692 : 
τις δικαστικές διαδικασίες που εφαρμόζονται στις ιδιωτικές διαφορές 
καταναλωτών· 
τις εξωδικαστικές διαδικασίες οι οποίες αφορούν ειδικά αυτές τις 
διαφορές (στα πλαίσια αυτά δεν εξετάζεται το θέμα της διαιτησίας), 
συμπεριλαμβανομένων των "μεσολαβητών" ή "ombudsmen" (και των 
παρομοίων ρυθμίσεων) και θεσπίσθηκαν πρόσφατα στους διάφορους 
οικονομικούς τομείς· 
την προστασία των συλλογικών συμφερόντων (33), η οποία περιλαμβάνει 
είτε τη δυνατότητα των οργανώσεων καταναλωτών είτε τις αρμοδιότητες 
ορισμένων διοικητικών αρχών (για παράδειγμα τον Consumer 
ombudsmen στη Δανία ή τον Ditector of Fair Traning στο Ηνωμένο 
Βασίλειο)· 
Τα εθνικά "πρότυπα προγράμματα", στις χώρες όπου εφαρμόσθηκαν (στο 
Πράσινο Βιβλίο έχει προσαρτηθεί πίνακας στον οποίο συνοψίζονται τα 
πρότυπα προγράμματα που υποστήριξε η Επιτροπή)· οι διασυνοριακές 
πρωτοβουλίες παρουσιάζονται στο κεφάλαιο IV.Ε. 
Η κατάσταση στα κράτη μέλη αποτέλεσε αντικείμενο συνεδρίασης εθνικών 
εμπειρογνωμόνων που πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες στις 9 Φεβρουαρίου 
1993. Μετά τη συνεδρίαση αυτή, το προσχέδιο κάθε εθνικού κεφαλαίου 
αποτέλεσε αντικείμενο διαβούλευσης με τις εθνικές αρχές, τα σχόλια των 
οποίων επέτρεψαν την εξακρίβωση και τη συμπλήρωση του κειμένου. Χάρη σε 
αυτά τα σχόλια, έγινε δυνατή η κατάρτιση πλαισίου το οποίο συνοψίζει 
την κατάσταση μέχρι τις 30 Απριλίου 1993. 
(32) Αυτή η διαδικασία δεν αφορά τα κράτη μέλη που δεν καλύπτονταν από 
τις προαναφερθείσες ανακοινώσεις (Ισπανία, Πορτογαλία, Ελλάδα). 
(33) Η δικαστική υπεράσπιση των συλλογικών δικαιωμάτων δεν πρέπει να 
συγχέεται με τη συλλογική υπεράσπιση των ατομικών δικαιωμάτων· 
επομένως, η "class action", δεν ανήκει στην ίδια κατηγορία. 
— le? — 
I Ι.Β Η ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ 
21 -
Β Ε Α Γ I Q 
1. ΔΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ 
Ο νόμος της 3ης Αυγούστου 1992, με το οποίο χρησιμοποιείται ο 
δικαστικός κώδικας (Moniteur belge, 31/08/1992) τροποποίησε πολλές 
διαδικαστικές διατάξεις προκει μένουν να αντιμετωπισθούν οι δικαστικές 
εκκρεμότητες και οι αδικαιολόγητες καθυστερήσεις που παρατηρούνται στην 
εκδίκαση των υποθέσεων (αιτιολογική έκθεση, πρώτο και δεύτερο εδάφιο). 
Η σημασία αυτής της μεταρρύθμισης, που αφορά τις 
καταναλωτών, συνδέεται κυρίως με τροπολογίες σχετικά με διαφορές των 
την αρμοδιότητα των ειρηνοδικείων ανάλογα με το αντικείμενο της 
διαφοράς, η ανώτατη αξία του οποίου καθορίζεται σε 75.000 BEF (+/-
1.871 ECU)· 
την αξία των διαφορών που εκδικάζονται σε τελευταίο βαθμό, η οποία 
καθορίζεται σε 50.000 BEF (+/- 1.274 ECU) όσον αφορά τα 
ειρηνοδικεία και σε 75.000 BEF όσον αφορά τα πρωτοβάθμια 
δικαστήρια· 
την έναρξη της διαδικασίας με εκούσια εμφάνιση καθώς και των 
κατ'αντιμωλία αίτηση (αυτή είναι ενιαία σε περίπτωση που αυτός ο 
τρόπος έναρξης της διαδικασίας προβλέπεται από το νόμο)· 
- τις συνοπτικές διαδικασίες· 
τις προθεσμίες για την υπόθεση των πορισμάτων και την κήρυξη των 
ακυροτήτων· 
τις κυρώσεις (πρόστιμα) που επιβάλλονται στις "καταχρηστικές" 
εφέσεις. 
0 νόμος αυτός άρχισε να ισχύει την 1η Ιανουαρίου 1993. 
2. ΕΞΑΔΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ 
Οι οργανώσεις καταναλωτών και οι επαγγελματίες τριών ειδικών τομέων 
(ταξιδιωτικών πρακτορείων, πλυντηρίων ρούχων και καταστημάτων επίπλων) 
θέσπισαν διαδικασία (geschillen commissie)· οι αποφάσεις της geschillen 
commissie είναι αναγκαστικές για τα μέρη, όπως κάθε διοικητική απόφαση, 
και ο καταναλωτής που αποφασίζει να κινήσει μια τέτοια διαδικασία 
πρέπει να καταβάλει ποσό ανάλογο προς την αξία της επιδίκου αναφοράς. 
Το Υπουργείο Δικαιοσύνης και Οικονομικών Υποθέσεων αναγνώρισε επίσημα 
τη δημόσια χρησιμότητα της επιτροπής διαφορών που αφορούν τα 
ταξιδιωτικά γράφε ία,παραχωρώντας της χώρους και διοικητικό προσωπικό. 
- 22 -
Στο δημοσιονομικό τομέα, οι επαγγελματίες θέσπισαν ορισμένες 
διαδικασίες ρύθμισης των διαφορών ("Ombudsman") της Βελγικής Ένωσης 
Τραπεζών, "Επιτροπή Διαφορών του Ομίλου Τραπεζικών Ταμιευτηρίων", 
"Ombudsman" των ασφαλιστικών εταιριών, "Ombudsman" του Χρηματιστηρίου)· 
οι αποφάσεις στις οποίες απολήγουν αυτές οι διαδικασίες δεν έχουν 
αναγκαστικό χαρακτήρα. 
Όσον αφορά ορισμένες δημόσιες υπηρεσίες (ταχυδρομεία, τηλέφωνα και 
σιδηροδρόμους), ο νόμος της 21/03/1991 προβλέπει τη θέσπιση συστήματος 
μασολαβητών. Οι μεσολαβητές ορίσθηκαν με το βασιλικό διάταγμα της 
22/12/1992 και μπορούν να πραγματοποιούν διαιτησία μετά από σχετική 
αίτηση των μερών. 
3. ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ 
Η Γενική Οικονομική Διεύθυνση (Economische Algemene Inspectie) έχει 
ευρείες αρμοδιότητες στον τομέα της συλλογής πληροφοριών, της πρόληψης, 
της διαπίστωσης και της κίνησης της διαδικασίας κατά των παραβάσεων των 
οικονομικών ρυθμίσεων. Σύμφωνα με το νόμο της 14ης Ιουλίου 1991 για τις 
εμπορικές πρακτικές (Moniteur belge της 29/10/1991), οι πράκτορες της 
IGE μπορούν να απευθύνουν στον παραβάτη "προειδοποίηση", καλώντας τον 
να παύσει την παράβαση εφόσον αυτή η προειδοποίηση δεν ληφθεί υπόψη, το 
Υπουργείο μπορεί : 
α) να παραπέμψει την κλήση (η οποία, μέχρις αποδείξεως του εναντίον, 
έχει αποδεικτική ισχύ) στον εισαγγελέα, αν πρόκειται για ποινική 
παράβαση· 
β) να ασκήσει στο εμπορικό δικαστήριο εμπορικών διαφορών αγωγή για 
παύση της παράβασης (άρθρο 95). 
Οι εντεταλμένοι πράκτορες του Υπουργείου έχουν επίσης τη δυνατότητα να 
προτείνουν στους παραβάτες την καταβολή ποσού με την οποία περατώνεται 
η δημόσια αγωγή (άρθρο 116). 
Στον τομέα των τροφίμων, η έρευνα ασκείται από την επιθεώρηση τροφίμων. 
4. ΑΓΩΓΕΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΣΥΛΛΟΓΙΚΑ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΑ 
Η αγωγή παύσεως που προβλέπεται από το άρθρο 95 του νόμου περί 
εμπορικών πρακτικών (προαναφερθείς νόμος της 14ης Ιουλίου 1991) είναι 
δυνατόν να ασκηθεί επίσης κατόπιν αιτήσεως "ενώσεως η οποία έχει ως 
σκοπό την υπεράσπιση των συμφερόντων των καταναλωτών και είναι νομικό 
πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου, εφόσον εκπροσωπείται στο Συμβούλιο 
Καταναλωτών ή έχει αναγνωρισθεί από το Υπουργείο Οικονομικών" (άρθρο 
98). Η αγωγή αυτή ασκείται στο Εμπορικό Δικαστήριο σύμφωνα με 
- 23 
τον προβλεπόμενο τύπο· η απόφαση αυτή είναι προσωρινά εκτελεστή, 
ανεξάρτητα από ενδεχόμενη άσκηση προσφυγής και δεν επιδέχεται εγγύηση. 
Η παύση είναι δυνατόν να διαταχθεί για κάθε πράξη (ακόμη αυτές που 
έχουν καταδικασθεί από ποινικό δικαστήριο) η οποία αποτελεί παράβαση 
του εν λόγω νόμου, το πεδίο εφαρμογής του οποίου είναι ευρύτατο (μεταξύ 
όπως ρυθμίζει στη διαφήμιση με την έννοια της οδηγίας 84/450/ΕΟΚ). 
Επιπλέον, οι "ειδικές" διατάξεις της συμπληρώνονται από τη "γενική 
ρήτρα" του άρθρου 94, σύμφωνα με την οποία "απαγορεύεται κάθε πράξη 
αντίθετη προς τα χρηστά συναλλακτικά ήθη, με την οποία ο πωλητής θίγει 
ή μπορεί να θίξει τα συμφέροντα ενός ή περισσοτέρων καταναλωτών". 
Και άλλες αγωγές συλλογικού συμφέροντος μπορούν να ασκηθούν από 
οργανώσεις καταναλωτών σε ειδικούς τομείς και ιδίως : 
της καταναλωτικής πίστης (νόμος της 21ης Ιουνίου 1991, Moniteur 
belge της 09/07/1991), 
των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών (νόμος της 4ης Δεκεμβρίου 1990, 
Moniteur belge της 22/08/1990), 
της παραπλανητικής διαφήμισης στον τομέα των ελευθέρων επαγγελμάτων 
(νόμος της 21ης Οκτωβρίου 1992, Moniteur belge της 17/11/1992). 
5. ΠΡΟΤΥΠΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ 
Η Επιτροπή υποστήριξε ήδη από το 1984 μέχρι το 1986 δύο παράλληλα 
πρότυπα προγράμματα (στη Marchienne-au-Pont και στη Deinze), η πορεία 
των οποίων έχει ήδη παρουσιασθεί στη "συμπληρωματική ανακοίνωση της 
Επιτροπής σχετικά με την πρόσβαση των καταναλωτών στη δικαιοσύνη" (COM 
(87) 210 τελικό) το 1987. Τα προγράμματα αυτά είχαν ως βασικό άξονα την 
τοποθέτηση εντεταλμένων νομικών (stafmedewerker) στα ειρηνοδικεία. 
Με πρωτοβουλία του Δικηγορικού Συλλόγου της Λιέγης, δημιουργήθηκε 
κέντρο δικηγόρων ειδικευμένων σε θέματα καταναλωτών, το οποίο έχει 
αναλάβει μέρος των εξόδων : οι υπηρεσίες των δικηγόρων αμείβονται 
κατ'αποκοπήν και οι αμοιβές είναι κατώτερες των κανονικών για όλες τις 
διαφορές αξίας μικρότερης ή (σης με 75.000 FB (+/- 1.871 ECU). 
Η λειτουργία του κέντρου έχει εμπνευσθεί από αντίστοιχη πρωτοβουλία του 
Δικηγορικού Συλλόγου Παρισίων (βλ. κεφάλαιο "Γαλλία") που έχει την ίδια 
ονομασία (AARC : Avocat, Assistance et Recours du Consommateur). 
Παρόμοιο κέντρο με την επωνυμία ABC (Advocaat Bijstand Consument), 
δημιουργήθηκε με πρωτοβουλία του Δικηγορικού Συλλόγου της Γάνδης. 
- 24 -
ΔΑΝΙΑ 
1. ΔΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ 
Οι δικαστικές διαφορές των καταναλωτών υπάγονται στους γενικούς κανόνες 
της πολιτικής δικονομίας. 
Οι περισσότερες διαφορές εκδικάζονται από το "Byret" (Υποπεριφερειακό 
Δικαστήριο). Η εκπροσώπηση από δικηγόρο δεν είναι υποχρεωτική (άρθρο 
259 του νόμου περί Διοικήσεως της Δικαιοσύνης) και το δικαστήριο είναι 
υποχρεωμένο να εξασφαλίζει την υπεράσπιση των διαδίκων που δεν 
εκπροσωπούνται δικαστικά (άρθρο 339 παράγραφος 4 του ίδιου νόμου). Αν ο 
καταναλωτής ενάγεται για υπόθεση η οποία είναι δυνατόν να υπαχθεί στην 
αρμοδιότητα μιας από τις επιτροπές που αναφέρονται στη συνέχεια, μπορεί 
να ζητήσει την παραπομπή της υπόθεσης σε μια τέτοια επιτροπή (άρθρο 361 
του νόμου περί Διοικήσεως της Δικαιοσύνης). Το δικαστήριο οφείλει να 
ενημερώνει του καταναλωτές σχετικά με το δικαίωμα τους αυτό. 
2. ΕΞΩΔ1ΚΑΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ 
Από το 1975 οι διαφορές που αφορούν τους καταναλωτές υποβάλλονται σε 
μια δημόσια διοικητική επιτροπή η Επιτροπή Προσφυγών των Καταναλωτών. 
Η Επιτροπή αυτή χειρίζεται όλες τις ατομικές διαφορές που αφορούν ένα 
μεγάλο αριθμό προϊόντων και υπηρεσιών εντός ορισμένων ορίων αξίας. Το 
1992, η Επιτροπή ασχολήθηκε με 2.823 υποθέσεις. 
0 Πρόεδρος της Επιτροπής είναι δικαστής· η Επιτροπή απαρτίζεται από 
μέλη που εκπροσωπούν τα συμφέροντα των καταναλωτών και των σχετικών 
επιχειρηματικών κλάδων. 
Οι αποφάσεις της Επιτροπής δεν είναι αναγκαστικά εκτελεστές, αλλά στις 
περισσότερες περιπτώσεις γίνονται αποδεκτές από τους σχετικούς 
επαγγελματικούς κλάδους. Αν μια απόφαση δεν εκτελεσθεί, είναι δυνατόν 
να παραπεμφθεί στα δικαστήρια. Η Γραμματεία της Επιτροπής βοηθάει τον 
καταναλωτή στην περίπτωση αυτή. Οι καταναλωτές που έχουν ετήσιο 
εισόδημα χαμηλότερο από ένα ορισμένο κατώτατο όριο, έχουν, σε ορισμένες 
περιπτώσεις, δικαίωμα δωρεάν νομικής προστασίας. 
Με εξαίρεση ένα μικρό ελάχιστο ποσό που καταβάλλει ο καταναλωτής, τα 
δικαστικά έξοδα των υποθέσεων αναλαμβάνει η Επιτροπή. 
Μεταξύ της αίτησης και της απόφασης, μεσολαβούν, κατά μέσον όρο, 6 
μήνες. 
Η Επιτροπή Προσφυγών των Καταναλωτών έχει εγκρίνει ορισμένες ιδιωτικές 
επιτροπές που έχουν συγκροτηθεί από εμπορικές οργανώσεις σε συνεργασία 
με οργανώσεις καταναλωτών. 
Λεπτομερέστερη περιγραφή των Επιτροπών περιέχεται στην πρώτη ανακοίνωση 
της Επιτροπής που αφορά την πρόσβαση των καταναλωτών στη δικαιοσύνη 
(Δελτίο ΕΚ, Συμπλήρωμα 2/85). 
25 -
3. ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΣΥΛΛΟΓΙΚΩΝ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ 
Το γραφείο του "Consumer Ombudsman" δημιουργήθηκε το 1975 βάσει του 
Νόμου περί Εμπορικών Πρακτικών. 
To Consumer Ombudsman έχει μια γενική ρυθμιστική λειτουργία της αγοράς 
με στόχο την προστασία όλων των καταναλωτών βάσει κάποιων μέσων 
προτύπων, ανεξάρτητα από την κατάσταση των επί μέρους καταναλωτών και 
τις συγκεκριμένες διαφορές. Κύριος στόχος της ρύθμισης αυτής είναι η 
πρόληψη ενδεχόμενων παραβάσεων της νομοθεσίας. 
Οι κανόνες που ρυθμίζουν τις δραστηριότητες του "Consumer Ombudsman" 
καθορίζονται στο Νόμο περί Εμπορικών Πρακτικών. Κεντρικό άξονα αυτών 
των κανόνων αποτελεί η θέση ότι οι μέθοδοι προώθησης των προϊόντων δεν 
μπορεί να είναι αθέμιτες ούτε παραπλανητικές. 
Η μη συμμόρφωση προς τους κανόνες συνεπάγεται τις κυρώσεις που 
προβλέπει το δημόσιο δίκαιο (πρόστιμο ή απαγόρευση). Ωστόσο, το 
Consumer Ombudsman δεν έχει τη δυνατότητα να διατάσσει την αποκατάσταση 
της ζημίας που έχουν υποστεί συγκεκριμένοι καταναλωτές από μια 
επιχείρηση (π.χ. συμψηφισμό) βασιζόμενο στις διατάξεις του αστικού 
δικαίου. 
Σκοπός του "Consumers Ombudsman" είναι να πείθει του εμπορικούς 
κύκλους, μέσω διαπραγματεύσεων, να συμμορφώνουν τη δράση τους προς το 
Νόμο περί Εμπορικών Πρακτικών. Οι διαπραγματεύσεις αυτές μπορούν να 
απολήξουν στη διατύπωση ενδεικτικών κατευθυντηρίων γραμμών, οι οποίες 
καθορίζουν κανόνες πρακτικής σε συγκεκριμένους τομείς, όπως της 
διαφήμισης των τομών, της εμπορικής των οινοπνευματωδών ποτών ή της 
σύστασης εγγυήσεων. 
To "Consumers Ombudsman" μπορεί να ζητά από το Ναυτικό και Εμπορικό 
Δικαστήριο την έκδοση αποφάσεων με τις οποίες απαγορεύονται ορισμένες 
παράνομες εμπορικές πρακτικές. Σε επείγουσες περιπτώσεις μπορεί να 
εκδίδει προσωρινές αποφάσεις, οι οποίες πρέπει να υποβάλλονται στο 
Δικαστήριο για επικύρωση. 
Συνήθως, οι παρεμβάσεις του Consumers Ombudsman παράγουν αποτελέσματα 
και πριν από το στάδιο αυτό : το 1992, μόνο σε 4 περιπτώσεις ζητήθηκε 
έκδοση απόφασης από δικαστήριο και το ίδιο το "Consumers Ombudsman" 
εξέδωσε μόνο μια απόφαση. 
Ωστόσο, οι περιπτώσεις αποφάσεων σχετικών με την παράβαση κανόνων 
πρακτικής εμπορικής προώθησης μπορούν να υποβληθούν στα δικαστήρια από 
τις οργανώσεις καταναλωτών, εφόσον στη συγκεκριμένη περίπτωση οι 
οργανώσεις αυτές θεμελιώνουν έννομο συμφέρον. 
Λεπτομερέστερη περιγραφή του Νόμου περί Εμπορικών Πρακτικών και του 
"Consumers Ombudsman" περιέχεται στην προαναφερθείσα ανακοίνωση (Δελτίο 
ΕΚ, Συμπλήρωμα 2/85). 
26 -
ΓΕΡΜΑΝΙΑ 
1. ΔΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ 
Με το "Rechtspflege Vereinfachungsgesetz" της 17/12/1990 
(Bundesgesetzblatt I, 2847) θεσπίστηκε απλοποιημένη διαδικασία, η οποία 
άρχισε να ισχύει την 1η Απριτικής ευχέρειας του, να καθορίζει το ίδιο τη 
διαδικασία, εφόσον το ποσό της επιδίκου διαφοράς δεν υπερβαίνει τα 1000 
DM (+/- 512 ECU)". Την 1η Μαρτίου 1993, αυτό το ανώτατο ποσό αυξήθηκε 
σε 1.200 DM (+/- 615 ECU) σύμφωνα με το "Gesetz zur Entlastung der 
Rechtspflege" της 10/01/1993 (Bundesgesetzblatt Ι, σ. 50). 
Η συνήθης διαδικασία που εφαρμόζεται στις περιπτώσεις που υπάγονται 
στην αρμοδιότητα του Amtsgericht (μέχρι 10.000 DM, +/- 5.121 ECU) 
είναι, ούτως ή άλλως, απλούστερη από αυτή που εφαρμόζεται στα άλλα 
δικαστήρια : 
το έγγραφο αγωγής μπορεί να συνταχθεί από τον ίδιο τον ενάγοντα και 
να ταχυδρομηθεί στο Δικαστήριο, δεδομένου ότι πρέπει να περιέχει 
μόνο τα πραγματικά περιστατικά και τα αποδεικτικά στοιχεία, 
θεωρητικά, η αγωγή μπορεί να ασκηθεί και προφορικά (άρθρο 496 του 
Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας) στο δικαστικό κλητήρα, ο οποίος την 
παραπέμπει στο αρμόδιο δικαστήριο, 
το Δικαστήριο ρωτά τον ενάγοντα αν προτίθεται να παραστεί στη δίκη· 
αν ο ενάγων απαντήσει εντός δύο εβδομάδων, το Δικαστήριο μπορεί να 
εκδώσει απόφαση ερήμην του, 
σύμφωνα με το άρθρο 279 του ΚΠΔ ο δικαστής έχει υποχρέωση, σε κάθε 
στάδιο της διαδικασίας, να προσπαθεί να επιτύχει συμβιβασμό των 
διαδί κων, 
δεν απαιτείται εκπροσώπηση από δικηγόρο, 
συνήθως η υπόθεση συζητείται σε μια δικάσιμο, με αποτέλεσμα, σε 80% 
των περιπτώσεων η διαδικασία να διαρκεί λιγότερο από 6 μήνες. 
Για την είσπραξη χρηματικών ποσών, είναι δυνατόν να εφαρμοσθεί μια άλλη 
απλουστευμένη διαδικασία, η λεγόμενη "Mahnverfahren" (άρθρα 688 επ. του 
ΚΠΔ) : συνήθως στη διαδικασία αυτή ο καταναλωτής παρίσταται ως ενάγων 
(η διαδικασία μπορεί να χρησιμοποιηθεί από αυτόν αλλά όχι κατ'αυτού). 
Όσον αφορά τις συμβάσεις με καταναλωτές, ειδικοί κανόνες προβλέπουν 
αποκλειστική αρμοδιότητα του δικαστηρίου, του τόπου κατοικίας ή 
διαμονής του καταναλωτή (Νόμος για τις πωλήσεις προϊόντων κατ'οίκον, 
Νόμος για την εξ αποστάσεως εκπαίδευση)· σε γενικές γραμμές, η επιλογή 
του δικαστηρίου στις περιπτώσεις διαφορών καταναλωτών επιτρέπεται μόνον 
αφού ανακύψει η διαφορά (άρθρο 38 του ΠΚΔ). 
- 27 -
2. ΕΞΩΔ1ΚΑΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ 
Στην πρώτη ανακοίνωση της Επιτροπής για την πρόσβαση των καταναλωτών 
στη δικαιοσύνη (COM (84) 692) είχαν εκτεθεί συνοπτικά πολλά εναλλακτικά 
συστήματα· το σημαντικότερο είναι αυτό που εφαρμόζει το Εμπορικό και 
Βιομηχανικό Επιμελητήριο ("Schlichtungsstellen der Industrie-und 
Handelskammern"), το οποίο εξετάζει τουλάχιστον 10.000 υποθέσεις το 
χρόνο (90% από τις οποίες ρυθμίζονται με εκούσιο συμβιβασμό). 
Όσον αφορά την πρώην ΛΔΓ, η Συνθήκη Ενοποίησης (Εinigungsvertag) 
ορίζει ότι ορισμένοι νόμοι της ΛΔΓ συνεχίζουν να ισχύουν μεταξύ 
άλλων, ο Νόμος περί των Δημοτικών Επιτροπών Καταγγελιών ("Gesetz uber 
die Schiedsstellen in den Gemeinden") ορίζει Επιτροπή Συμβιβασμού (με 
ένα πρόεδρο και δύο δημοτικούς συμβούλους) που ορίζονται από το 
Δημοτικό Συμβούλιο. 
Το 1992, η Ομοσπονδιακή Ένωση Γερμανικών Τραπεζών (Bundesverband 
deutscher Banken) θέσπισε ένα σύστημα "Ombudsman" : οι καταγγελίες των 
καταναλωτών (ιδιωτών) οι οποίες δεν έχουν ρυθμισθεί εντός μηνός από το 
"γραφείο καταγγελιών πελατών-καταναλωτών" (όλες οι τράπεζες διαθέτουν 
τέτοιο γραφείο), παραπέμπονται στο "Ombudsman". Αν η αζία της επιδίκου 
διαφοράς δεν υπερβαίνει τα 10.000 DM (+/- 5. 12,0 ECU), η απόφαση του 
"Ombudsman" είναι αναγκαστική για την τράπεζα (αλλά όχι για τον 
καταναλωτή). Η διαδικασία μπορεί να εφαρμοσθεί επίσης σε πελάτες-
επαγγελματίες (δηλ. καταναλωτές που δρουν υπό την επαγγελματική 
ιδιότητα τους), εφόσον οι σχετικές υποθέσεις αφορούν διασυνοριακές 
πληρωμές : ως διασυνοριακή πληρωμή νοείται κάθε πληρωμή κατά την έννοια 
της σύστασης 90/109 των ΕΚ (Διαφάνεια των τραπεζικών επιβαρύνσεων των 
σχετικών με τις διασυνοριακές συναλλαγές). 
3. ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΣΥΛΛΟΓΙΚΩΝ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ 
Οι ενώσεις καταναλωτών μπορούν να ασκήσουν αγωγή με σκοπό την έκδοση 
καταδικαστικής απόφασης ή την ακύρωση των αθέμιτων συμβατικών ρητρών οι 
οποίες απαριθμούνται στα άρθρα 9 έως 11 του Νόμου περί Αθέμιτων 
Συμβατικών Ρητρών. (Allgemeine Geschaftsbedingen Gesetz της 09/12/1976 
: Bundesgesetzblatt I, 3317). 
Περαιτέρω, οι ενώσεις καταναλωτών μπορούν να κινήσουν διαδικασία 
έκδοσης δικαστικής αιχόφαοης στην περίπτωση παραπλανητικής διαφήμισης 
και σχετικών "αθέμιτων εμπορικών πρακτικών" σύμφωνα με το άρθρο 13 του 
Νόμου περί Αθέμιτου Ανταγωνισμού (Gesetz gegen den unlauteren 
Wettbewerb), όπως τροποποιήθηκε από το νόμο της 21/07/1965 
(Bundesgesetzblatt Ι, 675). 
Και οι δύο διαδικασίες μπορούν να κινηθούν εφόσον δεν έχει ολοκληρωθεί 
η διαδικασία "Abmahnung" (προειδοποιητική) το 1991, η Ένωση 
Οργανώσεων Καταναλωτών (Verbraucherschutzverein) κίνησε 632 διαδικασίες 
"Abmahnung", με τις οποίες ρυθμίστηκε το 50% των περιπτώσεων. 
- 28 -
Με τον ίδιο τρόπο λειτουργούν και η Zentrale zur Bekampfung unlauteren 
Wettbewerbs e.V. και η Verein zur Bekampfung der 
Wirtschaftskriminalitat, επαγγελματικές οργανώσεις με πολλά μέλη από το 
γερμανικό βιομηχανικό και εμπορικό κόσμο· στις περιπτώσεις που τα 
συμφέροντα των καταναλωτών και των επιχειρηματιών συμπίπτουν 
(περιπτώσεις αθέμιτου ανταγωνισμού), οι οργανώσεις αυτές δρουν σιωπηρά 
και για λογαριασμό των καταναλωτών. 
4. ΠΡΟΤΥΠΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ 
Ένα πρότυπο πρόγραμμα (συμβουλές για καταναλωτικά δάνεια) που 
εφαρμόσθηκε στο Αμβούργο έχει ήδη περιγραφεί στη συμπληρωματική 
ανακοίνωση της Επιτροπής για την πρόσβαση των καταναλωτών στη 
δικαιοσύνη (COM (87) 210). 
Ένα δεύτερο πρότυπο πρόγραμμα, το οποίο εφαρμόσθηκε το 1990-1991, 
αφορούσε κυρίως την ανάπτυξη του λογισμικού για την παροχή νομικών και 
τεχνικών συμβουλών σχετικών με δανειοδοτικά θέματα. Το λογισμικό αυτό 
χρησιμοποιείται προς το παρόν από την Υπηρεσία Δανείων (CALS), η 
οποία παρέχει συμβουλές για τη σύναψη δανειοληπτικών συμβάσεων, το 
Σύστημα παροχής συμβουλών σε οφειλέτες, (CADAS), το οποίο παρέχει 
συμβουλές σε νοικοκυριά που βρίσκονται σε κατάσταση υπερχρέωσης και το 
Σύστημα πληροφόρησης για τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες (FIS), γενικό 
τραπεζικό αρχείο δεδομένων σχετικών με τη νομοθεσία και τη νομολογία. 
Από το 1992, το σύστημα άρχισε να προσαρμόζεται με βάση την κατάσταση 
που επικρατεί στα άλλα κράτη μέλη και να συνδέεται με παράλληλα 
συστήματα που λειτουργούν σε αυτά. Το λογισμικό αυτό χρησιμοποιείται 
τώρα από όλες τις περιφερειακές οργανώσεις καταναλωτών 
(Verbraucherzentralen der Lander). 
Ένα τρίτο πρότυπο πρόγραμμα, το οποίο έχει ως κέντρο του την πόλη 
Halle (πρώην ΛΔΓ), θα αρχίσει να εφαρμόζεται από το 1993 με στόχο τη 
βελτίωση της ποιότητας των συμβουλών που παρέχονται στους 
υπερχρεωμένους καταναλωτές. 
- 29 -
ΕΛΛΑΔΑ 
ι. ΔΙΚΑΣΤΙΚΈΣ ΑΙΑΑΙΚΑΙΙΕΣ 
Τα άρθρα 466 έως 472 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας προβλέπουν 
απλουστευμένη διαδικασία για τις διαφορές το επίδικο αντικείμενο των 
οποίων δεν υπερβαίνει τις 60.000 δρχ. (+/- 227 ECU) : στις περιπτώσεις 
αυτές δεν απαιτείται η παράσταση δικηγόρου, η διαδικασία είναι 
προφορική (τα πρακτικά συντάσσονται από το Ειρηνοδικείο) και ο δικαστής 
πρέπει να προσπαθήσει να επιτύχει συμβιβασμό των μερών πριν εκδώσει την 
απόφαση του). 
2. ΕΞΩΔΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ 
0 νόμος αριθ. 1961/91 της 3/9/1991 προβλέπει τη συγκρότηση τοπικών 
επιτροπών συνδιαλλαγής, που απαρτίζονται από έναν εκπρόσωπο των 
καταναλωτών, έναν εκπρόσωπο του Εμπορικού Επιμελητηρίου και έναν 
εκπρόσωπο του Δικηγορικού Συλλόγου. Αν η συμφιλιωτική απόπειρα 
αποτύχει, οι επιτροπές αυτές εκδίδουν "γνώμη" η οποία δεν έχει 
αναγκαστικό χαρακτήρα, αλλά πρέπει να λαμβάνεται υπόψη από τον αρμόδιο 
δικαστή στον οποίο παραπέμπεται η υπόθεση. 
3. ΑΓΩΓΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΣΥΛΛΟΓΙΚΩΝ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ 
0 νόμος 2000/91 της 24/12/1991 προβλέπει τη δυνατότητα άσκησης αγωγής 
με στόχο την παύση εμπορικών πρακτικών από επιχειρήσεις οι οποίες 
ασκούν αποκλειστικά δικαιώματα ή χαίρουν ειδικών προνομίων, εφόσον οι 
πρακτικές αυτές βλάπτουν την υγεία, την ασφάλεια ή τα οικονομικά 
συμφέροντα των καταναλωτών (για παράδειγμα, το άρθρο 27 παράγραφος 2 
του εν λόγω νόμου αναφέρει την εμπορία επικινδύνων προϊόντων, την 
παραπλανητική διαφήμιση και τις καταχρηστικές ρήτρες). Η αγωγή αυτή 
μπορεί να ασκηθεί μόνο από ενώσεις που πληρούν τα κριτήρια που 
καθορίζονται στο άρθρο 35 του νόμου 1961/91 και έχουν αναγνωρισθεί από 
το Υπουργείο Εμπορίου. 
4. ΠΡΟΤΥΠΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ 
Τον Μάϊο του 1992, εγκρίθηκε πρότυπο πρόγραμμα, το οποίο υποστηρίζεται 
από την Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και αποσκοπεί στην παροχή 
νομικής βοήθειας στους καταναλωτές. Την πρωτοβουλία είχε οργάνωση 
καταναλωτών, η οποία έχει εξάλλου αναλάβει και την πραγματοποίηση του 
προγράμματος. 
Στα πλαίσια αυτού του προγράμματος, λειτουργούν ήδη τέσσερα "γραφεία 
παροχής νομικών συμβουλών" σε τέσσερεις πόλεις της Ελλάδας (Αθήνα, 
Καβάλα, Δράμα και Ηράκλειο) με σκοπό την παροχή της νομικής βοήθειας 
που χρειάζονται οι καταναλωτές σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση : 
- 30 -
πληροφόρηση, μεσολάβηση, συνδιαλλαγή (και σε περιπτώσεις γενικότερου 
ενδιαφέροντος) άσκηση αγωγής. Η σημασία του σχεδίου συνδέεται με το 
γεγονός ότι το σύστημα δικαστικής αρωγής στην Ελλάδα είναι λιγότερο 
ανεπτυγμένο από τα αντίστοιχα συστήματα των άλλων κρατών μελών· οι 
προϋποθέσεις παροχής της είναι πράγματι τέτοιες που η μεγάλη πλειοψηφία 
των πολιτών δεν θα είχε πρόσβαση στο σύστημα. 
Επιπλέον, πολλοί "οδηγοί" έχουν τεθεί στη διάθεση του κοινού, οι οποίοι 
επιτρέπουν επίσης την ενημέρωση σχετικά με τα δικαιώματα που 
αναγνωρίζει στους καταναλωτές η κοινοτική νομοθεσία. 
- 31 -
ΙΣΠΑΝΙΑ 
1. ΑΠΑΟΥΣΤΕΥΜΕΝΕΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ 
Για τις διαφορές η αξία των οποίων δεν υπερβαίνει τις 80.000 ΡΤΑ (+/-
519 ECU) προβλέπεται προφορική διαδικασία ("juicio verbal") : συνήθως 
οι υποθέσεις αυτές εκδικάζονται από ειρηνοδίκη ("juzgado de paz") και 
δεν απαιτείται παράσταση δικηγόρου. Οι υποθέσεις των οποίων η αξία 
υπερβαίνει τις 80,000 ΡΤΑ κρίνονται από τον "Juzgados de primera 
instancia", ο οποίος εφαρμόζει μια από τις ακόλουθες τρεις διαδικασίες: 
"juicio de cognlclon" για τις διαφορές αξίας μεταξύ 80.000 και 
800.000 ΡΤΑ (+/- 5.190 ECU) 
"juicio de menor cuantia" για τις διαφορές αξίας μεταξύ 800.000 και 
160.000.000 ΡΤΑ (+/- 1.038.140 ECU) 
"juicio de mayor cuantia" για τις διαφορές η αξία των οποίων 
υπερβαίνει τα 160.000.000 ΡΤΑ. 
Μετά από αίτηση ενός από τα μέρη ο δικαστής μπορεί να προσπαθήσει να τα 
φέρει σε συμβιβασμό· η αίτηση αυτή πρέπει να υποβληθεί στο δικαστή του 
τόπου κατοικίας του ενάγοντος, ανεξάρτητα από την κατά τόπο αρμοδιότητα 
αυτού του δικαστή (άρθρα 460 και 463 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας). 
2. ΕΞΩΔΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ 
Στην Ισπανία, η προστασία των καταναλωτών προβλέπεται από το Σύνταγμα : 
σύμφωνα με το άρθρο 51, οι δημόσιες αρχές "εξασφαλίζουν, εφαρμόζοντας 
αποτελεσματικές διαδικασίες, την προστασία της ασφάλειας, της υγείας 
και των νομίμων συμφερόντων των καταναλωτών και των χρηστών". 
Με βάση αυτή τη συνταγματική αρχή, ο νόμος 26/1984 της 19ης Ιουλίου 
1984 (νόμος-πλαίσιο για την προστασία των καταναλωτών και των χρηστών) 
προέβλεπε στο άρθρο 31 τη δημιουργία ειδικού συστήματος διαιτησίας για 
τις διαφορές που αφορούν τους καταναλωτές. 0 νόμος 36/1988 της 5ης 
Δεκεμβρίου 1988 για τη διαιτησία προέβλεπε, στις δύο πρώτες "πρόσθετες 
διατάξεις", ότι αυτή η διαιτησία πραγματοποιείται δωρεάν· η κυβέρνηση 
επιφορτιζόταν να καθορίζει "με κανονισμό την ονομασία, τη φύση, τον 
τρόπο συγκρότησης και την κατά τόπο αρμοδιότητα" των διοικητικών 
οργάνων. 
Ο προαναφερθείς κανονισμός (REAL DECRETO) εκδόθηκε από την κυβέρνηση 
στις 30 Απριλίου 1993 και προβλέπει ένα "SISTEMA ARBITRAL DE CONSUMO" 
που εφαρμόζεται από τις "JUNTAS ARBITRALES DE CONSUMO". 
Οι "JUNTAS ARBITRALES DE CONSUMO" συγκροτούνται κατόπιν συμφωνίας 
- 32 -
μεταξύ της κεντρικής διοίκησης (η οποία έχει αποκλειστική αρμοδιότητα 
σε θέματα συμβιβασμού) και των τοπικών αυτοδιοικήσεων (στις οποίες 
αντιστοιχούν οι juntas arbitrales). 
Πρόκειται για μόνιμο όργανο το οποίο έχει ταυτόχρονα διοικητικά προ­
δικαστικά καθήκοντα αρμόδιες για τη λειτουργία του συστήματος, τη 
συγκέντρωση αιτήσεων διαιτησίας και την πραγματοποίηση της διαιτησίας 
είναι οι "juntas". 
Υπό την αιγίδα αυτού του οργάνου συγκροτούνται Επιτροπές Διαιτησίας 
"COLEGIOS ARBITRALES" ο ι οποίες είναι αρμόδιες για την επίλυση των 
διαφορών. 
Οι επιτροπές αυτές απαρτίζονται από ένα Πρόεδρο, ο οποίος εκπροσωπεί τη 
Διοίκηση, έναν εκπρόσωπο των οργανώσεων των καταναλωτών και χρηστών και 
έναν εκπρόσωπο των επαγγελματιών που συμμετέχουν στο σύστημα 
διαιτησίας. 
Η διαδικασία είναι δωρεάν, με εξαίρεση τα έξοδα πραγματογνωμοσύνης (με 
τα οποία επιβαρύνεται το μέρος που ζητά την πραγματογνωμοσύνη). Η 
αίτηση διαιτησίας πρέπει να υποβάλλεται εγγράφως στη JUNTA ARBITRAL, η 
οποία εξετάζει το παραδεκτό της αίτησης και μπορεί να επιχειρήσει να 
μεσολαβήσει μεταξύ των μερών. 
Στα πλαίσια της διοικητικής διαδικασίας, είναι δυνατόν να συναφθεί και 
να βελτιωθεί συμβιβασμός από ένα "laudo". 
Οι αποφάσεις του COLEGIO ARBITRAL έχουν την ίδια εκτελεστική ισχύ με 
τις δικαστικές αποφάσεις. 
Στις επιχειρήσεις που προσχωρούν στο σύστημα διαιτησίας απονέμεται 
ειδικό αναγνωριστικό αυτοκόλλητο ("DISTINTIVO OFFICIAL") το οποίο 
επιτρέπει στους καταναλωτές να τις διακρίνουν. Κάθε "junta arbitral" 
καταρτίζει και ενημερώνει κατάλογο των επιχειρήσεων στις οποίες έχει 
χορηγηθεί αυτό το αυτοκόλλητο. 
Όσον αφορά τις διαφορές μεταξύ των τραπεζών και των πελατών τους, η 
Κεντρική Τράπεζα έχει οργανώσει "servicio de reclamaciones" (νόμος τη> 
12/12/1988) : στην υπηρεσία αυτή καταβάλλονται οι διαφορές που δεν 
έχουν επιλυθεί από την Υπηρεσία Καταγγελιών της σχετικής τράπεζας μετά 
την παρέλευση δύο μηνών. 
3. ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ 
Με τον νόμο αριθ. 3/1981 της 6ης Απριλίου 1981, θεσπίστηκε ένας 
"DEFENSOR DES PUEBLO" αρμόδιος για την προστασία των δικαιωμάτων που 
προβλέπονται στον πρώτο τίτλο του Συντάγματος κατά των πάσης φύσεως 
καταχρήσεων της Διοίκησης. 
0 DEFENSOR DES PUEBLO ασκεί έλεγχο είτε αυτεπαγγέλτως είτε μετά από 
αίτηση ιδιώτη ή οργάνωσης· η σύσταση ("SUGERENCIΑ") που διατυπώνει δεν 
έχει αναγκαστική νομική ισχύ. 
4. ΑΓΩΓΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΣΥΛΛΟΓΙΚΩΝ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ 
Το δικαίωμα παράστασης στο δικαστήριο αναγνωρίζεται στις οργανώσεις 
καταναλωτών από το νόμο αριθ. 3/1991 της 10ης Ιανουαρίου 1991 (νόμος 
33 -
περί αθέμιτου ανταγωνισμού). Κατά την έννοια αυτού του νόμου, 
αναγνωρίζεται σε οργανώσεις καταναλωτών το δικαίωμα άσκησης αγωγής κατά 
"πράξεων αθέμιτου ανταγωνισμού οι οποίες επηρεάζουν άμεσα τα συμφέροντα 
των καταναλωτών" (άρθρο 19). 
0 "γενικός" ορισμός του αθέμιτου ανταγωνισμού (άρθρο 5) είναι πολύ 
ευρύς: πρόκειται για "κάθε πράξη που είναι άμεσα αντίθετη στην καλή 
πίστη". 
Οι αγωγές που μπορούν να ασκηθούν από μια οργάνωση καταναλωτών (άρθρο 
18) έχουν ως αντικείμενο : 
1° τη διαπίστωση της πράξης αθέμιτου ανταγωνισμού (αναγνώριση)· 
2° την παύση της πράξης (καταστολή) ή την απαγόρευση της (πρόληψη)· 
3° την άρση των αποτελεσμάτων (αποκατάσταση)· 
4° την αποκατάσταση της αλήθειας σε περίπτωση παραπλανητικής, 
ανακριβούς ή ψευδούς πληροφόρησης. 
- 34 -
ΓΑΛΛΙΑ 
1. 01 ΑηΛΟΥΣΤΕΥΜΕΝΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΗΣ PUON-UE 
CREUSOT (MaoTioc 1988 - AeKéuBoioc 1990) 
Στα μέσα της δεκαετίας του '80, η απλούστευση του δικαστικού 
κανονισμού για τις μικροδιαφορές αποτέλεσε αντικείμενο 
προβληματισμού και ανταλλαγής ιδεών μεταξύ της γαλλικής κυβέρνησης 
(Υπουργείου Δικαιοσύνης, Υπουργείου Οικονομίας και ιδίως Γενικής 
Διεύθυνσης Ανταγωνισμού, Κατανάλωσης και Καταπολέμησης της Απάτης) 
και της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. 
Στις 4 Μαρτίου 1988, η γαλλική κυβέρνηση εξέδωσε το διάταγμα αριθ. 
88-209 με το οποίο εισάγονται νέες διαδικασίες στο Πρωτοδικείο : η 
δήλωση στη Γραμματεία (απλή υποβολή) και η διαταγή εκτέλεσης. 
Την ίδια εποχή, η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων αποφάσισε τη 
δημιουργία ενός συστήματος υποδοχής των καταναλωτών με σκοπό τη 
διευκόλυνση της εφαρμογής των νέων διαδικασιών σε δύο "πρότυπες" 
πόλεις : τη Dijon και την Creusot. 
Το σύστημα, το οποίο έχει εισαχθεί στα πρωτοδικεία της Dijon και 
της Creusot στα πλαίσια του πρότυπου προγράμματος, συνοψίζεται στα 
εξής : 
λειτουργία υπηρεσίας υποδοχής, η οποία ασκείται σε ειδικό 
γραφείο από νομικό ειδικευμένο σε θέματα δικαίου καταναλωτών 
στον οποίο απευθύνονται οι διάδικοι (για ενημέρωση σχετικά με 
τις ισχύουσες διαδικασίες, για βοήθεια στην κατάρτιση της 
δικογραφίας, για ενημέρωση σχετικά με την πορεία της 
ακροαματικής διαδικασίας και την εκτέλεση των αποφάσεων, για 
παραπομπή των διαδίκων σε άλλους θεσμούς ή επαγγελματίες 
νομικούς που είναι σε θέση να παρέμβουν στην επίλυση της 
διαφοράς)· 
κατάρτιση τυποποιημένων εντύπων αγωγής και άμυνας· 
θέσπιση ειδικών διαδικασιών συμβιβασμού για τη ρύθμιση των 
διαφορών που έχουν σχέση με θέματα κατανάλωσης και στέγασης· 
δημιουργία επιτροπής καθοδήγησης. 
Οι διαδικασίες που θεσπίζονται στα πρότυπα προγράμματα είναι οι 
ακόλουθες: 
α) ouuBiBaouoc : ο ενάγων που επιθυμεί συμβιβασμό μπορεί να 
υποβάλει στη γραμματεία του πρωτοδικείου, δωρεάν, σχετική 
- 35 
αίτηση, είτε με προφορική δήλωση, είτε με απλή επιστολή (άρθρο 
830 πρώτο εδάφιο του Νέου Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας)· η 
γραμματεία ενημερώνει τα μέρη σχετικά με τον τρόπο, την ημέρα 
και την ώρα της απόπειρας συμβιβασμού· τα μέρη υποχρεούνται να 
παραστούν αυτοπροσώπως (δεν μπορούν να εκπροσωπηθούν από 
εντολοδόχο)· αν τα μέρη καταλήξουν σε συμβιβασμό, ζητούν από το 
δικαστή να τον βεβαιώσει συντάσσοντας σχετικά πρακτικά· τα 
πρακτικά αυτά υπογράφονται από τα μέρη και το δικαστή και είναι 
εκτελεστά χωρίς να απαιτείται νέα δικαστική διαδικασία. 
β) απλή υποβολή (για τις διαφορές η αξία των οποίων δεν υπερβαίνει 
τις 13.000 FF (+/- 1.973 ECU) : η κατάθεση στον κλητήρα (34) 
αντικαθίσταται από δήλωση που υποβάλλεται απευθείας στη 
γραμματεία, η οποία στη συνέχεια καλεί η ίδια τα μέρη· στη 
δήλωση (έγγραφη ή προφορική άρθρο 847 παράγραφος 1 εδάφιο 
πρώτο του ΝΚΠΔ) αναφέρεται η ταυτότητα των μερών και το 
αντικείμενο της αίτησης με συνοπτική έκθεση των μέσων· η 
πρόσκληση που απευθύνει στον ενάγοντα η γραμματεία επέχει θέση 
κλητεύσεως. 
γ) διατανή εκτέλεσnc : η διαδικασία αυτή επιτρέπει στον πιστωτή 
μιας σημαντικής υποχρέωσης που δεν έχει εκτελεσθεί από τον 
οφειλέτη να ζητήσει στο δικαστή (με απλή έγγραφη αίτηση) να 
διατάξει την εις είδος εκτέλεση αυτής της υποχρέωσης (πρόκειται 
δηλαδή για ταχεία εκτέλεση της σύμβασης και όχι για αγωγή 
αποκατάστασης ζημιών και καταβολής τόκων)· αν κρίνει την αίτηση 
βάσιμη, ο πρωτοδίκης εκδίδει απόφαση, η οποία περιέχει 
ταυτόχρονα διαταγή εκτέλεσης, κατά της οποίας δεν είναι δυνατόν 
να ασκηθεί προσφυγή (ο ενάγων οφείλει να προσαγάγει τα μέσα 
άμυνας του στη διάρκεια της ακροαματικής διαδικασίας και την 
πρόσκληση των μερών στην ακροαματική διαδικασία (υπό αίρεση, 
δεδομένου ότι ο ενάγων μπορεί να αρνηθεί να παραστεί στην 
ακροαματική διαδικασία)· σε περίπτωση μερικής ή ολικής μη 
εκτέλεσης της διαταγής εκτέλεσης που εξέδωσε, το δικαστήριο 
εκδίδει απόφαση σχετική με την αίτηση αφού προσπαθήσει να 
συμβιβάσει τα μέρη. 
Τα Δικαστήρια που θεσπίστηκαν με διάταγμα της 22ας Δεκεμβρίου 1958, 
είναι αρμόδια για την εκδίκαση όλων των προσωπικών ή των χρηματικών 
αγωγών των οποίων η αξία είναι ίση ή κατώτερη των 30.000 FF ( + /-
4.553 ECU) (έως τον τελευταίο βαθμό για υποθέσεις αξίας μέχρι 
13.000 FF, ως το δεύτερο βαθμό (έφεση) για διαφορές μεγαλύτερης 
αξίας) η αρμοδιότητα αυτή καλύπτει τις περισσότερες διαφορές 
αστικού δικαίου που αφορούν τους καταναλωτές. 
Όσον αφορά τους καταναλωτές, η μεγάλη ιδιοτυπία αυτών των 
δικαστηρίων είναι ότι δεν απαιτείται η εκπροσώπηση τους από 
δικηγόρο τα μέρη μπορούν να αναλάβουν τα ίδια την υπεράσπιση 
τους. 
(34) εκτιμώμενο κόστος το 1988 : 200 FF περίπου (+/- 30 ECU) για 
απαίτηση 13.000 FF (+/- 1.973 ECU). 
- 36 -
Η δεύτερη ιδιοτυπία αυτού του δικαστηρίου είναι η προσπάθεια 
συμβιβασμού που προηγείται της δίκης (μετά από σχετική αίτηση ενός 
των μερών) και η οποία, αν επιτύχει, απολήγει σε συμφωνία μεταξύ 
των μερών (ενώπιον του δικαστή) : η συμφωνία αυτή έχει ισχύ 
αποφάσεως. 
Το διάταγμα της 4ης Μαρτίου 1988, παγιώνει το ρόλο του δικαστή ως 
"εκπροσώπου μιας προσβάσιμης, αποτελεσματικής, φθηνής, εύχρηστης, 
ανθρώπινης και επαρκώς ταχείας δικαιοσύνης" αφορούσε όλες τις 
μικροδιαφορές και όχι μόνο τις διαφορές καταναλωτών. 
Το πρότυπο σχέδιο έχει ως στόχο να διευκολύνει την εφαρμογή των 
νέων διαδικασιών που προβλέπονται στο διάταγμα σε δύο "πρότυπες" 
πόλεις, (παράλληλα με την επαναθέσπιση της διαδικασίας συμβιβασμού 
που προβλεπόταν και παλαιότερα) και να καταστήσει δυνατή την 
εκτίμηση των αποτελεσμάτων της εφαρμογής του από την άποψη της 
πρόσβασης των καταναλωτών στη δικαιοσύνη. 
Κατά την περίοδο 10 Μαρτίου 1988 έως 31 Δεκεμβρίου 1990, 
ενεγράφησαν 787 υποθέσεις συμβιβασμού (564 στη Dijon και 233 στην 
Creusot)· όσον αφορά τις δύο διαδικασίες που θεσπίσθηκαν με το 
διάταγμα της 4ης Μαρτίου 1986, από τη στατιστική επεξεργασία των 
στοιχείων που αφορούν την περίοδο από την 1η Ιανουαρίου 1989 
(ημερομηνία έναρξης ισχύος των διαδικασιών αυτών) μέχρι τις 31 
Δεκεμβρίου 1990 προέκυψε ότι πραγματοποιήθηκαν 362 απλές υποβολές 
και εκδόθηκαν 93 διαταγές εκτέλεσης. 
Όσον αφορά το συμβιβασμό, τα αποτελέσματα ήταν πολύ εύγλωττα 
μόνο στη Dijon, ενεγράφησαν 170 υποθέσεις συμβιβασμού το 1988, 191 
το 1989 και 203 το 1990, έναντι 51 υποθέσεων το 1987 (δηλαδή πριν 
από την έναρξη του προγράμματος)· η μέση προθεσμία εντός της οποίας 
κρίθηκαν οριστικά αυτές οι υποθέσεις ήταν 43 ημέρες μετά την 
ημερομηνία υποβολής τους στο δικαστήριο και σε πολύ λίγες 
περιπτώσεις (7 συνολικά) τα έξοδα βάρυναν τον ενάγοντα. 
Όσον αφορά την απλή υποβολή (δήλωση στο πρωτόκολλο), κατατέθηκαν 
362 υποθέσεις, από τις οποίες 142 το 1989 και 220 το 1990· οι μισές 
από αυτές απέληξαν σε απόφαση ευνοϊκή για τον ενάγοντα, 11,8% σε 
καταδικαστική απόφαση, 21,5% σε παραίτηση, 5% σε διαγραφή από το 
πινάκιο και 3,5% σε συμβιβασμό· η ακροαματική διαδικασία 
πραγματοποιήθηκε, κατά μέσο όρο σε 56 ημέρες από την ημερομηνία 
κατάθεσης στη γραμματεία και η οριστική απόφαση εκδόθηκε, πάλι κατά 
μέσο όρο, 116 ημέρες μετά την ίδια ημερομηνία κατάθεσης (ωστόσο, 
στις περιπτώσεις που οι υποθέσεις δεν απέληξαν σε παραπομπή, η μέση 
προθεσμία ήταν μόνο 3 μήνες). 
Αντίθετα, η διαταγή εκτέλεσης χρησιμοποιήθηκε σε σχετικά 
περιορισμένη κλίμακα (46 περιπτώσεις το 1989, 47 περιπτώσεις το 
1990) ενώ οι απορριπτικές αποφάσεις ήταν πολλές (44 συνολικά)· η 
μέση προθεσμία έκδοσης της διαταγής του δικαστηρίου ήταν 11 ημέρες 
37 -
και της οριστικής απόφασης 93 ημέρες. Η περιορισμένη χρησιμοποίηση 
της διαταγής απόφασης εξηγείται από το γεγονός ότι αυτή η 
διαδικασία πρέπει να χρησιμοποιείται σε "απλές" περιπτώσεις που 
αφορούν την εκτέλεση συμβατικής υποχρέωσης που δεν έχει 
αμφισβητηθεί και ούτε είναι αμφισβητήσιμη. 
Το 1990, τα δικαστήρια έκριναν (εφαρμόζοντας διαδικασίες 
οποιουδήποτε τύπου) 506.154 υποθέσεις· η μέση διάρκεια της 
διαδικασίας ήτων 4,3 μήνες. 
2. ΟΙ ΕΞΩΔΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ 
1) Η ταχυδρομική θυρίδα 5Q0O 
Πρόκειται για μια ενιαία διεύθυνση (που δημιουργήθηκε το 1977) στην 
οποία οι καταναλωτές μπορούν να στέλνουν καταγγελίες ή τις αιτήσεις 
πληροφοριών· η γραμματεία, η οποία ασκείται σε κάθε διαμέρισμα από 
την D0CCRF (Διεύθυνση Ανταγωνισμού Κατανάλωσης και Καταπολέμησης 
της Απάτης) κατανέμει την αλληλογραφία ανάλογα με τη φύση της 
υπόθεσης και εξασφαλίζει την προώθηση της, είτε άμεσα (για 
παράδειγμα : αν στην αλληλογραφία αναφέρονται περιστατικά που 
συνιστούν ποινικό αδίκημα), είτε παραπέμποντας την υπόθεση στην 
ενδιαφερόμενη επαγγελματική οργάνωση ή σε μια οργάνωση καταναλωτών. 
Στόχος του συστήματος είναι να υπάρχει μια ενιαία διεύθυνση, η 
οποία να μπορεί να απομνημονευθεί εύκολα από όλους τους 
καταναλωτές. 
2) Ειδικοί διαιτητές για ôiacpooéc καταναλωτών 
Ο διαιτητής έχει ως αποστολή να "διευκολύνει εξωδικαστικά τη 
συναινετική ρύθμιση των διαφορών που είναι σχετικές με τα 
δικαιώματα που διαθέτουν οι ενδιαφερόμενοι" (άρθρο 1 του 
διατάγματος της 20ής Μαρτίου 1978), ανεξάρτητα από την αξία ή τη 
φύση της διαφοράς (αφαιρούνται από την αρμοδιότητα του οι διαφορές 
που σχετίζονται με την κατάσταση ή την ικανότητα των προσώπων, με 
το διαζύγιο και γενικότερα με κάθε θέμα δημόσιας τάξης)· η κατά 
τρόπο αρμοδιότητα του εκτείνεται σε ένα ή περισσότερα καντόνια και 
κύριο χαρακτηριστικό της άσκησης των καθηκόντων του είναι η μη 
υποχρέωση εφαρμογής οποιουδήποτε τύπου. 
Ο διαιτητής ορίζεται με απόφαση του πρώτου στην τάξη Προέδρου του 
Εφετείου και ασκεί τα καθήκοντα του στο Δημαρχείο· οι 
ενδιαφερόμενοι μπορούν να απευθύνονται εγγράφως, τηλεφωνικά ή να 
εμφανίζονται με δική τους πρωτοβουλία· αν ένα από τα μέρη αρνείται 
να παρουσιασθεί, ο διαιτητής δεν έχει καμμία εξουσία εξαναγκασμού. 
Σε περίπτωση συμβιβασμού (πλήρους ή μερικού) ο διαιτητής συντάσσει 
- 38 -
βεβαίωση συνάψεως συμφωνίας· αυτή η συμφωνία περιβάλλεται τύπο ο 
οποίος την καθιστά εκτελεστή μόνον αν το ζητήσουν τα μέρη 
ελλείψει τέτοιας αιτήσεως, η συμφωνία παραμένει απλή σύμβαση. 
Το διάταγμα αριθ. 93-254 της 25ης Φεβρουαρίου 1993 (με το οποίο 
τροποποιείται και συμπληρώνεται το προαναφερθέν διάταγμα αριθ. 28-
381) θεσπίζει "διαιτητές επιφορτισμένους αποκλειστικά με τη ρύθμιση 
των διαφορών μεταξύ επαγγελματιών και καταναλωτών". Οι διαιτητές 
πρέπει να έχουν τουλάχιστον πενταετή πείρα στον νομικό τομέα και η 
πείρα αυτή "να είναι σχετική με θέματα προστασίας των καταναλωτών ή 
να έχει αποκτηθεί σε κάποια ανεγνωρισμένη οργάνωση καταναλωτών" 
(άρθρο 1). Η διαδικασία που προβλέπεται στο διάταγμα αριθ. 28-381 
δεν έχει τροποποιηθεί, αλλά οι καταναλωτές "μπορούν να συνοδεύονται 
από πρόσωπο της επιλογής τους" (μπορεί να πρόκειται για εκπρόσωπο 
οργάνωσης καταναλωτών ή κάποιο άλλο πρόσωπο). 
3) Οι επιτροπές συυβιβασυού 
Υπό την αιγίδα των Επιτροπών Κατανάλωσης των Διαμερισμάτων (που 
απαρτίζονται κατά το ένα ήμισυ από εκπροσώπους των καταναλωτών και 
κατά το άλλο από εκπροσώπους των επαγγελματικών δραστηριοτήτων), 
έχουν υπογραφεί πολλές συμφωνίες οι οποίες προβλέπουν τη σύσταση 
"επιτροπής συμβιβασμού ίσης εκπροσώπησης", η οποία απαρτίζεται από 
εκπροσώπους των επαγγελματιών, τον κλάδο που αφορά η συμφωνία και 
εκπροσώπους των οργανώσεων των καταναλωτών που έχουν υπογράψει τη 
συμφωνία. 
Στις επιτροπές συμβιβασμού μπορούν να προσφεύγουν είτε οι ενώσεις 
είτε οι επαγγελματίες που έχουν υπογράψει τη συμφωνία, γεγονός που 
περιορίζει το πεδίο εφαρμογής αυτής της ρύθμισης : οι καταναλωτές 
δεν μπορούν να προσφεύγουν άμεσα στην επιτροπή. 
4) Οι επιτροπές υπερχρέωσης 
0 νόμος της 31ης Δεκεμβρίου 1989 για την πρόληψη των δυσχερειών που 
συνεπάγεται η υπερχρέωση θεσπίζει μηχανισμό συναινετικής ρύθμισης 
ενώπιον επιτροπών οι οποίες λειτουργούν σε κάθε διαμέρισμα της 
χώρας και απαρτίζονται από εκπροσώπους του κράτους, των πιστωτικών 
ιδρυμάτων των ενώσεων καταναλωτών και των οικογενειακών ενώσεων· η 
γραμματεία τους εδράζεται στην Banque de France. 
Αποστολή αυτών των επιτροπών είναι να διαπιστώνουν την υπερχρέωση 
του οφειλέτη και να προσπαθούν να συμβιβάσουν τα μέρη, με στόχο την 
κατάρτιση σχεδίου συμβατικής ρύθμισης· σε περίπτωση αποτυχίας της 
απόπειρας συμβιβασμού, ο οφειλέτης ή οι πιστωτές μπορούν να 
προσφύγουν στο Πρωτοδικείο προκειμένου να κινηθεί η διαδικασία 
δικαστικής αποκατάστασης. 
39 -
3. Η ΒΟΗΘΕΙΑ ΠΟΥ ΠΑΡΕΧΕΤΑΙ ΣΤΟΥΣ ΚΑΤΑΝΑΑΩΤΕΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΑΣΗ 
ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ 
Η βοήθεια που παρέχεται στους καταναλωτές στον τομέα της πρόσβασης 
στο δίκαιο, θεσπίζεται στο νόμο αριθ. 91-647 της 10ης Ιουλίου 1991 
και αφορά τόσο την παροχή νομικών συμβουλών (δίνοντας τη δυνατότητα 
στους καταναλωτές να συγκεντρώνουν πληροφορίες σχετικές με τα 
δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους και με τα μέσα που διαθέτουν 
για την άσκηση των δικαιωμάτων τους και βοηθώντας τους κατά τη 
σύναψη νομικών πράξεων) όσο και τις εξωδικαστικές ή διοικητικές 
διαδικασίες (όπως τη διαδικασία ενώπιον των Επιτροπών υπερχρέωσης 
που αναφέρθηκε προηγουμένως) : το κείμενο αυτό πολύ νεωτεριστικό, 
συμπληρώνει τα κενά που παρουσίαζε μέχρι τώρα η παραδοσιακή έννομη 
τάξη, η οποία κανονικά (στις περισσότερες χώρες) δεν προβλέπει 
βοήθεια προς τους καταναλωτές έναντι της διοίκησης (σε περίπτωση 
που ζητείται έκδοση απόφασης ή απαιτείται προηγούμενη προσφυγή) 
αλλά μόνον ενώπιον των δικαστικών αρχών. 
4. Η ΥΠΗΡΕΣΙΑ AARC 
Η AARC (Δικηγορικό κέντρο παροχής νομικής βοήθειας και προσφυγής 
των καταναλωτών) είναι κέντρο παροχής συμβουλών και προσφυγής των 
καταναλωτών το οποίο δημιουργήθηκε το 1981 από το σώμα των 
δικηγόρων του Cour de Paris με σκοπό τη μείωση της αξίας 
"μικροδιαφορών" που αφορούν τους καταναλωτές. 
Το κέντρο θέτει στη διάθεση των καταναλωτών δικηγόρους, η αμοιβή 
των οποίων καθορίζεται κατ'αποκοπή (200 FF για παροχή συμβουλών σε 
μια υπόθεση, 450 FF για συναινετική ρύθμιση ή για την κατάρτιση των 
ισχυρισμών που θα προβάλει ο καταναλωτής στο δικαστήριο στην 
περίπτωση που επιθυμεί να παραστεί μόνος του στη δίκη, 900 FF για 
τη δικαστική προσφυγή). 
Από την ίδρυση του, το AARC έχει εξετάσει 500 υποθέσεις και έχει 
δώσει περίπου 4.500 (δωρεάν) τηλεφωνικές συμβουλές. 
5. ΑΓΩΓΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΗ ΣΥΛΛΟΓΙΚΩΝ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ ΚΑΙ ΑΓΩΓΗ ΜΕ 
ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΕΚΠΡΟΣΩΠΗΣΗ 
0 νόμος αριθ. 88-14 της 5ης Ιανουαρίου 1988 (καταργώντας το άρθρο 
46 του νόμου 73-1193 της 27ης Δεκεμβρίου 1973) όρισε ότι οι 
"αναγνωρισμένες" ενώσεις καταναλωτών μπορούν να ζητούν από το 
πολιτικό δικαστήριο ή το ποινικό δικαστήριο που κρίνει την πολιτική 
αγωγή "να επιβάλλει τον ενάγοντα ή τον εναγόμενο, ενδεχομένως, επί 
χρηματική ποινή, οποιοδήποτε μέτρο αποσκοπεί στην παύση των 
παρανόμων ενεργειών, ή να απαλείφει από τις συμβάσεις ή τους τύπους 
των αποφάσεων που προτείνονται στους καταναλωτές τις παράνομες 
ρήτρες" (το ίδιο αίτημα μπορεί να υποβάλλεται στην περίπτωση που η 
ένωση ασκεί παρέμβαση στην πολιτική δίκη, εφόσον η αρχική αίτηση 
είχε ως αντικείμενο την αποκατάσταση της ζημίας την οποία υπέστη 
ένας ή περισσότεροι καταναλωτές λόγω περιστατικών τα οποία δεν 
συνιστούν ποινικό αδίκημα). 
- 40 -
Πρόκειται, στην περίπτωση αυτή, για αγωγή την οποία ασκεί μια 
οργάνωση με σκοπό την υπεράσπιση συλλογικών συμφερόντων που 
"υπερβαίνουν" τα ατομικά συμφέροντα. 
Το πλαίσιο συμπληρώθηκε πρόσφατα με το νόμο αριθ. 92-60 της 18ης 
Ιανουαρίου 1992, ο οποίος καθιερώνει την άσκηση αγωγής με συλλογική 
εκπροσώπηση : όταν πολλοί καταναλωτές έχουν υποστεί ατομικές βλάβες 
οι οποίες έχουν προκληθεί από τις ενέργειες του ιδίου επαγγελματία 
και έχουν κοινή προέλευση, κάθε ένωση συγκεκριμένη και 
αναγνωρισμένη ως αντιπροσωπευτική, μπορεί, αν της έχει δοθεί 
σχετική εντολή από δύο τουλάχιστον θιγόμενους καταναλωτές, να 
ασκήσει αγωγή σε οποιοδήποτε δικαστήριο εξ ονόματος αυτών των 
καταναλωτών με σκοπό την αποκατάσταση της βλάβης. 
0 ίδιος νόμος (άρθρο 12) ορίζει ότι "θα πρέπει να καταρτισθεί 
κώδικας κατανάλωσης" στον οποίο "θα συγκεντρωθούν τα νομοθετικά και 
κανονιστικά κείμενα που καθορίζουν τους κανόνες τους σχετικούς με 
τις ατομικές ή συλλογικές σχέσεις μεταξύ καταναλωτών και 
επαγγελματιών, ιδίως αυτών που συνδέονται με τη νομιμότητα των 
συναλλαγών και την ασφάλεια των προϊόντων και των υπηρεσιών". 
Οι προπαρασκευαστικές εργασίες έχουν περατωθεί και το κείμενο 
εξετάζεται αυτή τη στιγμή από το Συμβούλιο Επικρατείας. 
- 41 -
ΙΡΛΑΝΔΙΑ 
1. ΔΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ 
Καθιερώθηκε επισήμως το Δεκέμβριο 1991 διαδικασία ειδικά για την 
αντιμετώπιση μικροδιαφορών των καταναλωτών (District Court - διαδικασία 
μικροδιαφορών - Κανόνες, 1991). 
Η διαδικασία, η οποία λειτουργεί επί του παρόντος σε πειραματική βάση 
στο Δουβλίνο, Κορκ, Σλίγκο και Σουόρτζ, πρόκειται να εφαρμοστεί 
σταδιακά σε όλη την υπόλοιπη χώρα. Ως μικροδιαφορά ορίζεται οιαδήποτε 
αστικού περιεχομένου αγωγή ασκούμενη από καταναλωτή κατά συγκεκριμένου 
πωλητή σε σχέση με αγαθά ή υπηρεσίες που αποκτήθηκαν, όταν το ποσόν της 
αξίωσης δεν υπερβαίνει τις 500 IRL (περίπου 625 ECU) και όταν δεν 
πρόκειται για αξίωση σύμφωνα με τον Irish Hire Purchase law ούτε για 
αγωγή που αφορά αθέτηση συμφωνίας leasing. 
Κάθε συμμετέχον District Court διαθέτει ένα γραμματέα μικροδιαφορών του 
οποίου κύρια ευθύνη είναι να επιβλέπει και να εφαρμόζει την διαδικασία: 
παρέχει τη βοήθεια του στον καταναλωτή κατά την συμπλήρωση του εντύπου 
(δημιουργήθηκαν ειδικά έντυπα αιτήσεων) και επεξεργάζεται την 
καταγγελία, γεγονός που συνίσταται ουσιαστικά στην καταχώριση της και 
στην αποστολή του πλήρους εντύπου στον εναγόμενο. Στην περίπτωση κατά 
την οποία ο εναγόμενος παραδέχεται την καταγγελία και επιθυμεί να 
προβεί σε διακανονισμούς πληρωμής, συμπληρώνει απλά το έντυπο και το 
επιστρέφει στον γραμματέα. 
Εάν ο εναγόμενος επιθυμεί να αμφισβητήσει την καταγγελία ή επιθυμεί να 
ασκήσει ανταγωγή, οφείλει να το πράξει χρησιμοποιώντας το κατάλληλο 
έντυπο εντός 15 ημερών από την παραλαβή. 
Εάν εντός 15 ημερών ο εναγόμενος δεν απαντήσει τότε η καταγγελία 
θεωρείται αυτομάτως αναμφισβήτητη και το District Court διατάσει την 
πληρωμή του αιτούμενου ποσού εντός καθορισμένης προθεσμίας (επιπλέον, ο 
γραμματέας παρεμβαίνει με την διαδικασία αναγκαστικής εκτέλεσης αν δεν 
γίνει πληρωμή). 
Όταν ανακοινωθεί η πρόθεση να αμφισβητηθεί η καταγγελία, ο γραμματέας 
προσπαθεί να διευθετήσει τη διαφορά μεταξύ των μερών· μπορεί να 
εξετάσει με συνέντευξη και τα δύο μέρη ή να καλέσει και τα δύο μέρη να 
συζητήσουν την καταγγελία μαζί. 
Αν δεν μπορεί να επιτευχθεί συμφωνία, ο γραμματέας φέρει την υπόθεση σε 
συνεδρίαση του District Court. Το αρχικό τέλος (5 IRL, 6 ECU περίπου) 
καλύπτει το κόστος της ακροαματικής διαδικασίας και η καταγγελία μπορεί 
να προσαχθεί χωρίς δικηγόρο· ο γραμματέας παρίσταται στην ακρόαση και 
περιγράφει περιληπτικά τα επικαλούμενα περιστατικά. 
Κατά την περίοδο από τα μέσα Δεκεμβρίου 1991 έως τα μέσα Οκτωβρίου 1992 
- 42 -
έγιναν δεκτές 646 καταγγελίες στο σύστημα των μικροδιαφορών (450 στο 
Δουβλίνο, 99 στο Κορκ, 39 στο Σλίγκο, 5 στο Σουόρτζ)· 379 εξ αυτών 
(58,7%) διευθετήθηκαν χωρίς να χρειαστεί να γίνει ακροαματική 
διαδικασία, 78 (12,1%) καταχωρήθηκαν για ακροαματική διαδικασία και 189 
(24,3%) συνεχίστηκαν. 
2. ΕΞΩΔΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ 
Πολλές διαδικασίες εκτός δικαστηρίου καθιερώθηκαν με την πρωτοβουλία 
ειδικών επιχειρηματικών τομέων: μεταξύ αυτών, το σύστημα ombudsman του 
ασφαλιστικού τομέα και το σύστημα ombudsman των πιστωτικών ιδρυμάτων. Η 
ιδιότητα μέλους των δύο αυτών συστημάτων αποκτάται εθελοντικά αλλά οι 
εταιρίες που προσχωρούν στο σύστημα αυτό δεσμεύονται από την απόφαση 
του Ombudsman· ο καταναλωτής αντιθέτως μπορεί πάντα να προσάγει το 
ζήτημα στο δικαστήριο. 
Οι καταγγελίες που προσάγονται στον Ombudsman δεν πρέπει να 
συνεπάγονται ποσό που να υπερβαίνει τις 100,000 IRL (124,965 ECU 
περίπου) για τις ασφάλειες και τις 25,000 IRL (31,240 ECU περίπου), για 
τα πιστωτικά ιδρύματα. 
Ένας κοινοβουλευτικός Ombudsman (που διορίστηκε από τον ιρλανδό 
Πρόεδρο) εξετάζει τις καταγγελίες οιουδήποτε (φυσικών ή νομικών 
προσώπων) θεωρεί ότι έχει αποτελέσει το αντικείμενο άδικης μεταχείρισης 
εκ μέρους δημοσίων οργανισμών· παρά το γεγονός ότι το αποτέλεσμα της 
διαδικασίας δεν είναι δεσμευτικό, μέχρι τώρα όλες οι συστάσεις του 
κοινοβουλευτικού Ombudsman έχουν ακολουθηθεί. 
3. ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΣΥΑΑΟΓΙΚΩΝ/ΔΗΜΟΣΙ ΩΝ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ 
0 Διευθυντής των υποθέσεων των καταναλωτών (δημιουργήθηκε με την 
Consumer information act, 1978) είναι ο κύριος εφαρμοστής της 
νομοθεσίας που αφορά τον καταναλωτή. 
Είναι νομικά ανεξάρτητος και διαθέτει ένα μεγάλο φάσμα εξουσιών για την 
αντιμετώπιση της ψευδούς ή παραπλανητικής διαφήμισης, των 
παραπλανητικών ενδείξεων τιμών κ.ο.κ. 
Στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του αυτών μπορεί να εξασφαλίσει δικαστική 
εντολή "για παύση και αποχή" από οιαδήποτε πρακτική η οποία παραβιάζει 
την Consumer information act. Προωθεί επίσης τη δημιουργία ιδιωτικών 
κωδίκων επαγγελμάτων (για παράδειγμα κώδικας προτύπων διαφήμισης). 
4. ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ 
Ένα πειραματικό σχέδιο με τον τίτλο "Consumer Personal Service" (CPS) 
έχει τεθεί σε εφαρμογή από την Ένωση Καταναλωτών της Ιρλανδίας από τον 
Ιούνιο 1990. 
Αυτό το σχέδιο έχει σαν στόχο "να ενημερώνει, να συμβουλεύει και να 
βοηθά τους καταναλωτές οι οποίοι αντιμετωπίζουν προβλήματα με αγαθά και 
υπηρεσίες τα οποία αγοράζουν"· Ένα καθορισμένο τέλος 19 IRL (24 ECU 
περίπου) καταβάλλεται από κάθε καταναλωτή στον οποίον παρέχεται αρωγή, 
ανεξαρτήτως από το μάκρος της διαδικασίας. 
- 43 -
Κυρίαρχος στόχος είναι ο εξωδικαστικός διακανονισμός του θέματος αλλά 
σε περίπτωση ανάγκης παρέχεται πλήρης νομική βοήθεια ενώπιον των 
δικαστηρίων. 
Κατά την περίοδο Ιουνίου 1990 έως Μάϊο 1993, το CPS έλαβε 780 
καταγγελίες· 100 περίπου υποθέσεις προσήχθησαν στο δικαστήριο, 
συμπεριλαμβανομένων 40 οι οποίες πρόκειται να εξεταστούν από το 
δικαστήριο μικροδιαφορών. 
- 44 -
ΙΤΑΛΙΑ 
1. ΟΙ ΔΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ 
Ο κώδικας πολιτικής δικονομίας τροποποιήθηκε πρόσφατα με τους νόμους 
αριθ. 353 της 26/11/1990 (κατεπείγοντα μέτρα που διέπουν τις αστικές 
δίκες) και 374 της 21/11/1991 (θέσπιση του βαθμού του ειρηνοδίκη). 
Η έναρξη ισχύος των προαναφερθεισών διατάξεων μετατέθηκε χρονικά με τον 
νόμο 477 της 4/12/1992. Κατά συνέπεια, η μεταρρύθμιση θα έχει πλήρη 
ισχύ μετά την 3η Ιανουαρίου 1994. 
Οι σημαντικότερες συνέπειες της μεταρρύθμισης από πλευράς 
καταναλωτή/χρήστη συνοψίζονται ως ακολούθως. 
α) θέσπιση ειρηνοδικείου 
Η διαδικασία ενώπιον του ειρηνοδίκη ρυθμίζεται από ειδικές 
διατάξεις (άρθρο 316 και ακόλουθα του κώδικα αστικής δικονομίας), 
που προέρχονται εν μέρει από τις διατάξεις που διέπουν τη 
διαδικασία ενώπιον του "qiudice conci I iatore" (συμβιβάζοντος 
δικαστή)^35). 
Πρόκειται για απλουστευμένη διαδικασία στο μέτρο που: 
το διάβημα εισάγεται με την υποβολή απλής δήλωσης στο δικαστή, 
ο οποίος συντάσσει πρακτικό και καλεί τις δύο πλευρές (οι 
προθεσμίες εμφάνισης είναι κατά το ήμισυ βραχύτερες σε σχέση με 
τη συνήθη διαδικασία)· 
κατά την ακροαματική διαδικασία ο ειρηνοδίκης ακούει τις δύο 
πλευρές και προσπαθεί να τις συμβιβάσει. Εάν οι πλευρές 
συμφωνήσουν, τούτο διαπιστώνεται στο πρακτικό το οποίο έχει 
εκτελεστική ισχύ· 
εαν η προσπάθεια συμβιβασμού δεν επιτύχει, ο δικαστής καλεί τις 
δύο πλευρές να διευκρινίσουν τα πραγματικά περιστατικά, να 
προσκομίσουν έγγραφα και κατά περίπτωση αποδεικτικά στοιχεία· 
η δεύτερη ακροαματική διαδικασία ορίζεται μόνο εφόσον 
απαιτείται από την εξέταση της υπόθεσης, 
η απόφαοη πρέπει να εκδοθεί εντός των 15 ημερών που ακολουθούν 
τη συζήτηση. 
Η αίτηση συμβιβασμού "χωρίς αντιδικία", προβλέπεται ήδη στις 
(35) Ο ειρηνοδίκης θα αντικαταστήσει, με αυξημένες αρμοδιότητες, τον 
"qiudice conciIiatore" (συμβιβάζοντα δικαστή). 
- 45 -
διατάξεις που αφορούν τον συμβιβάζοντα δικαστή, μπορεί να 
υποβληθεί και στον ειρηνοδίκη, ανεξαρτήτως της αξίας της διαφοράς. 
Ωστόσο, τα πρακτικά όπου διαπιστούται η συμφωνία των δύο πλευρών 
έχουν εκτελεστική ισχύ μόνον εφόσον η διαφορά υπάγεται στην 
αρμοδιότητα του ειρηνοδίκη. 
Η αρμοδιότητα βάσει του ποσού του ειρηνοδίκη καθορίζεται σε 5 εκατ. 
λιρέττες (+/- 2.790 ECU) και σε 30 εκατομμύρια λιρέτες (+/- 16.732 
ECU) για τις διαφορές που αφορούν αστική ευθύνη που προκύπτει από 
την κυκλοφορία αυτοκινήτων και σκαφών. Η αρμοδιότητα αυτή καλύπτει 
κατά συνέπεια το μεγαλύτερο μέρος των διαφορών σε θέματα 
κατανάλωσης. 
Η προσφυγή σε δικηγόρο δεν είναι ωστόσο υποχρεωτική μόνο στις 
διαφορές το αντικείμενο των οποίων δεν υπερβαίνει το 1 εκατομμύριο 
λιρέτες (+/- 558 ECU), και η δε απόφαση "ακριβοδίκαιου 
επιδικασμου" στις διαφορές μέχρι 2 εκατομμυρίων λιρετών (+/- 1.115 
ECU). 
β) προσωρινά μέτρα 
Όλα τα πρωτοβάθμια όργανα (ειρηνοδικεία, πρωτοδικεία, πολυμελές 
δικαστήριο) μπορούν να ορίσουν τη λήψη προσωρινών μέτρων στο 
πλαίσιο των διαδικασιών που θα κινηθούν μετά τις 2.01.1993. Τα 
μέτρα αυτά θα εκδοθούν υπό μορφήν εντολής παράδοσης ή πληρωμής. 
γ) προθεσμΙ ες 
Η νέα ρύθμιση όσον αφορά τις προθεσμίες παραγραφής (και ιδίως την 
τροποποίηση του άρθρου 184 του κώδικα πολιτικής δικονομίας) θα 
πρέπει να παράσχουν τη δυνατότητα μείωσης της μέσης διάρκειας της 
διαδικασίας, που στην Ιταλία είναι ιδιαίτερα μακροχρόνια^36^. 
Η νέα αυτή ρύθμιση θα αρχίσει να ισχύει το 1994. 
δ) προσωρινή εκτέλεση 
Η προσωρινή εκτέλεση της απόφασης του πρωτοδικείου (που μέχρι 
σήμερα αποτελούσε εξαίρεση) γίνεται κανόνας για όλες τις διαφορές 
για τις οποίες θα κινηθεί διαδικασία μετά τις 2 Ιανουαρίου 1993. 0 
εφέτης δύναται να αναστείλει την προσωρινή εκτέλεση μόνο για 
πραγματικούς και σοβαρούς λόγους (άρθρο 283 του κώδικα πολιτικής 
δικονομίας). 
(36) 538 ημέρες ενώπιον των πρωτοδικών, 1.166 ημέρες ενώπιον των 
πολυμελών δικαστηρίων, 1.119 ημέρες ενώπιον των εφετείων. 
Πηγή: Υπουργείο Δικαιοσύνης, Dokumenti Giustizia 1-2/1993, σ. 269: 
τα στατιστικά στοιχεία αναφέρονται στο σύνολο των αστικών 
υποθέσεων του 1991). 
- 46 -
Η εν λόγω τροποίηση του κώδικα έχει ως στόχο να μειώσει τις εφέσεις 
που αιτούνται με μόνο σκοπό την επιβράδυνση της διαδικασίας . 
2. 01 Ε5ΩΔΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ 
Η διαιτησία, λόγω του κόστους που συνήθως συνεπάγεται, επιλέγεται 
σπάνια γιατί οι ιδιώτες δεν είναι πάντα σε θέση να καταβάλουν το κόστος 
αυτό. Στις περισσότερες περιπτώσεις στη διαδικασία αυτή καταφεύγουν οι 
επιχειρήσεις. Το μέσο αυτό επιτρέπει την έκδοση δεσμευτικής απόφασης σε 
βραχύτερη προθεσμία από τη συνήθη δικαστική διαδικασία. 
Μία ειδική διαδικασία διαιτησίας θεσπίσθηκε για διαφορές που αφορούσαν 
την Εταιρία Τηλεπικοινωνιών. Στηρίζεται σε συμφωνία που συνήφθη στις 24 
Ιουλίου 1989, μεταξύ της SIP (Ιταλικής Εταιρίας Τηλεπικοινωνιών) και 
των 12 οργανώσεων καταναλωτών. 
Το σχέδιο αυτό εφαρμόσθηκε πειραματικά στη Λομβαρδία και τη Σικελία και 
κατόπιν επεκτάθηκε σε 6 ακόμη περιφέρειες. Πρόσφατα επεκτάθηκε σε 
ολόκληρη την ιταλική επικράτεια αφού αναθεωρήθηκε ο κανονισμός 
διαδικασίας. 
Η διαδικασία περιλαμβάνει δύο στάδια: ο χρήστης (αφού έχει εξαντλήσει 
τη διαδικασία εσωτερικής προσφυγής που προβλέπει η SIP) μπορεί να 
προσφύγει στην επιτροπή συμβιβασμού η οποία, σε περιφερειακό επίπεδο, 
αποτελείται: από έναν εκπρόσωπο της SIP που επιλέγει η ίδια και έναν 
εκπρόσωπο που ορίζουν οι οργανώσεις των καταναλωτών. 
Η διαδικασία συμβιβασμού ολοκληρώνεται με διαπίστωση του συμβιβασμού ή 
του μη συμβιβασμού. Σε περίπτωση μη συμβιβασμού, ο χρήστης μπορεί να 
ζητήσει να υποβληθεί το θέμα στη διαιτησία προς έκδοση απόφασης (τα 
μέλη της οποίας ορίζονται κατόπιν κοινής συμφωνίας μεταξύ της SIP και 
των συμβαλλομένων ενώσεων). Η αρμοδιότητα της διαιτησίας περιορίζεται 
στην επίλυση διαφορών το αντικείμενο των οποίων δεν υπερβαίνει τα 3 
εκατομμύρια λιρέτες. 0 διαιτητής αποφασίζει ακριβοδίκαια, τα έξοδα της 
διαδικασίας βαρύνουν την καταδικαζόμενη πλευρά, και έχει καθοριστεί ένα 
ανώτατο ποσό για την αμοιβή του διαιτητή. 
Στον τραπεζικό τομέα συνήφθη πρόσφατα συμφωνία για την ίδρυση υπηρεσίας 
παραπόνων και τη θέσπιση εκπρόσωπου της διοίκησης (Ombudsman) των 
τραπεζών υπό την αιγίδα της ΑΒΙ (Ιταλικής ΤραπέζικήςΈνωσης). 
Βάσει της συμφωνίας αυτής θα έπρεπε να δημιουργηθεί μία υπηρεσία 
παραπόνων σε κάθε τράπεζα ή χρηματοπιστωτικό ίδρυμα το αργότερο μέχρι 
τις 15 Απριλίου 1993. Μετά την ημερομηνία αυτή, στον εκπρόσωπο της 
διοίκησης των τραπεζών (Ombudsman) (πενταμελές συλλογικό όργανο με έδρα 
τη Ρώμη) μπορεί να καταφύγει κάθε καταναλωτής που έχει εξαντλήσει τη 
διαδικασία εσωτερικής προσφυγής (για την οποία έχει ορισθεί προθεσμία 
60 ημερών). Η προσφυγή στον εκπρόσωπο της διοίκησης (Ombudsman) είναι 
δωρεάν, η δε απόφαση του είναι δεσμευτική για την τράπεζα (με την 
επιφύλαξη του δικαιώματος του καταναλωτή να προσφύγει στη δικαιοσύνη) 
εντός των ορίων αρμοδιότητας που καθορίζει η συμφωνία (5 εκατομμύρια 
λιρέτες). 
- 47 -
Όσον αφορά τη διαφήμιση, θεσπίστηκε το 1966 "GIURI Dl AUTODISCIPLINA 
PUBBLICITARΙΑ" (Επιτροπή Διαφημιστικής Αυτοπειθαρχίας), η οποία έχει 
εκδώσει συνολικά 1076 αποφάσεις. 0 κώδικας διαφημιστικής αυτοπειθαρχίας 
που εφαρμόζει η επιτροπή αυτή ενημερώνεται τακτικά. Η 19η έκδοση του 
άρχισε να ισχύει στις 15 Ιουνίου 1993. 
Όσον αφορά τις σχέσεις μεταξύ των πολιτών και της διοίκησης, 
προβλέπεται σε κάθε περιφέρεια ένας "DIFENSORE CIVICO" (εκπρόσωπος της 
διοίκησης - ombudsman) ο οποίος παρέχει υπηρεσίες ενημέρωσης, παροχής 
συμβουλών και βοήθειας σε κάθε πολίτη (ή οργάνωση πολιτών) που θα το 
ζητήσει. Οι εξουσίες των εκπρτοσώπων αυτών της διοίκησης ρυθμίζονται 
από περιφερειακούς νόμους (στην Ιταλία υπάρχουν 20 περιφέρειες). 
Κανονικά η γνώμη τους δεν είναι (νομικά) δεσμευτική για τη διοίκηση. 
3) Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΣΥΛΛΟΓΙΚΩΝ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ 
Καταρχήν, οι οργανώσεις που εκπροσωπούν συλλογικά συμφέροντα δεν έχουν 
(κατά τη δεσπόζουσα ερμηνεία) "το έννομο συμφέρον" που απαιτείται από 
το άρθρο 100 του κώδικα πολιτικής δικονομίας. Ωστόσο, βάσει της πλέον 
πρόσφατης νομοθεσίας τους αναγνωρίζεται δικαίωμα δράσης σε ειδικούς 
τομείς. Όσον αφορά το συλλογικό συμφέρον των καταναλωτών (το οποίο 
στην Ιταλία δεν τυγχάνει προστασίας από μέρους καμίας δημόσιας αρχής 
όπως συμβαίνει στη Δανία με τον Δανό εκπρόσωπο της διοίκησης 
(ombudsman) ή με τον Director of Consumer Affairs (διευθυντή υποθέσεων 
του καταναλωτή στην Ιρλανδία) έχουν εκδοθεί: 
το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 74/25.01.1992 που μεταφέρει στο εθνικό 
δίκαιο την οδηγία 84/450 (ΕΟΚ) περί παραπλανητικής διαφήμισης, 
τον νόμο αριθ. 287/10.10.1990 "περί προστασίας του ανταγωνισμού και 
της αγοράς", με τον οποίο αναγνωρίζεται το συλλογικό συμφέρον των 
καταναλωτών (καθώς και το συμφέρον να δρουν μεέσω των οργανώσεων 
τους) στις περιπτώσεις συγχωνεύσεων, κατάχρησης κυρίαρχης θέσης ή 
πρακτικών που περιορίζουν τον ανταγωνισμό. 
Η δυνατότητα άσκησης πολιτικής αγωγής στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας 
παρέχεται στις οργανώσεις των καταναλωτών από το νόμο αριθ. 
462/07.08.1986 "περί προστασίας του καταναλωτή και καταστολής των 
περιπτώσεων αλλοίωσης των τροφίμων". 
4) ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ 
Ένα σχέδιο με τίτλο "Προσφυγή των καταναλωτών στη δικαιοσύνη", που 
έχει προταθεί από οργάνωση καταναλωτών και χρηματοδοτείται από την 
Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εφαρμόστηκε πειραματικά στο Μιλάνο 
(ημερομηνία προώθησης: Ιανουάριος 1991). Οι υπηρεσίες που παρέχονται 
στο πλαίσιο του σχεδίου είναι εντελώς δωρεάν, η δε γραμματεία του έχει 
γραφεία που είναι ανοικτά κάθε απόγευμα κατά τις εργάσιμες ημέρες από 
τις 13.00 μέχρι τις 19.00. 
- 48 -
Η υπηρεσία αυτή έχει κυρίως ως στόχο να ενημερώνει τον καταναλωτή 
σχετικά με την ισχύουσα νομοθεσία και τις λύσεις που μπορεί να του 
παράσχει στην εκάστοτε περίπτωση. Εάν το αίτημα του καταναλωτή κρίνεται 
βάσιμο και εάν ο καταναλωτής το ζητήσει, δυνατόν να καταβληθεί 
προσπάθεια εξωδικαστικής λύσης με σκοπό την επίτευξη φιλικής ρύθμισης 
της διαφοράς. 
Αν η προσπάθεια αυτή δε φέρει αποτέλεσμα, η οργάνωση μπορεί να παράσχει 
βοήθεια στον καταναλωτή για όλες τις διαφορές που υπάγονται στην 
αρμοδιότητα του qiudice conciliatore (συμβιβάζοντος δικαστή) ενώπιον 
του οποίου σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, δεν απαιτείται η συνδρομή 
δικηγόρου. Εάν η διαφορά δεν υπάγεται στην αρμοδιότητα του 
συμβιβάζοντος δικαστού, ο καταναλωτής καλείται να απευθυνθεί στο 
δικηγόρο του ή στο δικηγορικό σύλλογο. 
Τα κύρια χαρακτηριστικά του σχεδίου αυτού συνίστανται στην εφαρμογή 
διαδικασίας χωρίς αντιδικία (άρθρο 321 του κώδικα πολιτικής δικονομίας) 
που επίσης προβλέπεται από το νόμο περί θέσπισης του βαθμού του 
ειρηνοδίκη. Η διαδικασία αυτή για πολλά χρόνια δεν εφαρμοζόταν στην 
πράξη. 
Κατά τη χρονική περίοδο από το Νοέμβριο 1991 μέχρι τον Οκτώβριο 1992 η 
οργάνωση αυτή έλαβε 1.302 αιτήσεις πληροφόρησης ή/και παρέμβασης. Η 
ανάλυση κάθε μεμονωμένης περίπτωσης οδήγησε στην κίνηση διαδικασίας για 
357 περιπτώσεις διαφορών. 119 απ' αυτές επιλύθηκαν οριστικά χάρη στην 
εξωδικαστική διαδικασία κατόπιν συμφωνίας με την αντίθετη πλευρά, και 
18 επιλύθηκαν με διαδικασία ενώπιον του συμβιβάζοντος δικαστού (15 
χωρίς αντιδικία και 3 με αντιδικία). 
Στις 31.10.1992 εκκρεμούσαν 220 περιπτώσεις διαφορών εκ των οποίων 25 
ενώπιον του συμβιβάζοντος δικαστού. 
Τα ορθά αποτελέσματα που επετεύχθηκαν από το πειραματικό σχέδιο 
οδήγησαν στη σύσταση ενός δεύτερου κέντρου με στόχο την αξιολόγηση των 
αποτελεσμάτων της πρωτοβουλίας σε ένα διαφορετικό κοινωνικοοικονομικό 
πλαίσιο (στην πόλη For Ι Ι). 
Ένα δεύτερο σχέδιο ετέθη σε εφαρμογή από οργάνωση καταναλωτών. (Το 
σχέδιο αυτό συνδέεται με την εφαρμογή της διαδικασίας συμβιβασμού και 
διαιτησίας που περιγράφεται στο σημείο 2). Τούτο είχε ως αντικείμενο 
την κατάρτιση των εκπροσώπων που πρέπει να οριστούν στο πλαίσιο των 
συμβιβαστικών επιτροπών στον τομέα των τηλεπικοινωνιών. 
- 49 -
ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ 
1. ΑΠΛΟΥΣΤΕΥΜΕΝΕΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ 
Δύο απλουστευμένες διαδικασίες υπάρχουν με σκοπό να διευκολυνθεί η 
κάλυψη των οφειλών: η διαταγή πληρωμής (άρθρα 48-58 του κώδικα 
πολιτικής δικονομίας) και η κατάσχεση εις χείρας τρίτου του μισθού 
(απόφαση της 11.11.1970, Memorial 1970, 1314). 
Δεδομένου του αντικειμένου τους, αυτές οι διαδικασίες δεν έχουν ποτέ (η 
δεύτερη) ή σχεδόν ποτέ (η πρώτη) κινηθεί από τον καταναλωτή ο οποίος 
αντιθέτως αποτελεί κανονικά τον στόχο. 
Καμία απλουστευμένη διαδικασία (όπως η διαταγή προς ενέργεια στη 
Γαλλία) δεν προβλέπεται στην περίπτωση κατά την οποία είναι ο 
καταναλωτής αυτός που αιτείται την εκτέλεση της σύμβασης. 
Η διαδικασία "ασφαλιστικών μέτρων" επιτρέπει πάντως είτε τη λήψη 
προσωρινών μέτρων σε περίπτωση επείγοντος ("συντηρητικά ασφαλιστικά 
μέτρα") είτε τη λήψη προκαταβολής επί πιστώσεως, εν αναμονή απόφασης 
επί της ουσίας σχετικά με την υπόθεση. 
2. Ε5ΩΔΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ 
Εκτός από την κανονική διαιτησία (το κόστος της οποίας είναι κατά 
κανόνα αρκετά υψηλό σε σχέση με την αξία των καταναλωτικών διαφορών), 
δεν υπάρχουν εξωδικαστικές διαδικασίες που να μπορούν να καταλήξουν σε 
νομικά δεσμευτική για τον επαγγελματία απόφαση. 
3. ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΣΥΑΑΟΜΚΟΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ 
Όσον αφορά τις ενώσεις καταναλωτών, η αγωγή συλλογικού ενδιαφέροντος 
προβλέπεται στον τομέα των καταχρηστικών ρητρών (νόμος της 25.8.1983, 
άρθρο 5) και στον τομέα των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών (νόμος της 
27.11.1986, άρθρο 21). Αυτές οι αγωγές αναγνωρίζονται στις "ενώσεις 
καταναλωτών που εκπροσωπούνται στην Επιτροπή των Τιμών" του Μεγάλου 
Δουκάτου. 
- 50 -
ΟΛΛΑΝΔΙΑ 
1. ΔΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ 
Στις 30 Δεκεμβρίου 1991, εισήχθη μία νέα διαδικασία ενώπιον του 
Kantongerecht (Υποπεριφερειακό Δικαστήριο πρώτου βαθμού) το οποίο είναι 
αρμόδιο για: 
α) απαιτήσεις που δεν υπερβαίνουν τα 5,000 HFL (2,284 ECU περίπου) 
β) απαιτήσεις που αφορούν την ενοικίαση σπιτιών ή την μίσθωση με 
σκοπό την αγορά, ανεξαρτήτως ποσού. 
Σύμφωνα με τη νέα διαδικασία, το κλητήριο θέσπισμα μπορεί να 
αποστέλλεται στον εναγόμενο με συστημένη επιστολή (προς τον σκοπό αυτό 
ο ενάγων οφείλει να συμπληρώσει ένα έντυπο) αντί να επιδίδεται από τον 
δικαστικό κληρήρα. 0 εναγόμενος μπορεί να επιλέξει να υπερασπιστεί τον 
εαυτό του προφορικά ενώπιον του δικαστηρίου ή να συμπληρώσει γραπτή 
απάντηση (δεν απαιτείται νομική εκπροσώπηση)· εάν ο εναγόμενος δεν 
απαντήσει, η απαίτηση επιδικάζεται εκτός αν θεωρηθεί αβάσιμη. 
0 δικαστής μπορεί επίσης να προσπαθήσει να συμβιβάσει τους αντίδικους 
(αν αυτό απαιτείται ή και με δική του πρωτοβουλία)· προς τον σκοπό αυτό 
μπορεί να διατάξει να εμφανιστούν οι αντίδικοι αυτοπροσώπως 
("comparitie" : άρθρο 19 του κώδικα πολιτικής δικονομίας). 
Έχει εισαχθεί ειδική διάταξη σχετικά με τις καταγγελίες του 
καταναλωτή, σύμφωνα με την οποία ο καταναλωτής μπορεί να κινήσει τη 
διαδικασία ενώπιον του δικαστηρίου του μέρους όπου ζει (άρθρο 98, §3 
του κώδικα πολιτικής δικονομίας)· επιλογή δικαιοδοσίας επιτρέπεται 
μόνον αφότου έχει προκύψει διαφορά (άρθρο 100 ΚΠΔ). Παρέχεται η 
δυνατότητα έκδοσης προσωρινής απόφασης (σε επείγουσες περιπτώσεις) από 
το άρθρο 116 ΚΠΔ. 
2. ΕΞΩΔ1ΚΑΣΤ1ΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ 
Οι ούτως καλούμενοι "Ombudsmen" οι οποίοι προβλέπονται σε ορισμένους 
τομείς (Ombudsman στον τομέα της ασφάλειας ζωής, Ombudsman των τραπεζών 
καταθέσεων κ.ο.κ.) δεν μπορούν να επιλύουν διαφορές: η "συμβουλή τους" 
δεν είναι δεσμευτική. 
Αντιθέτως, οι "geschi Ilencommissies" μπορούν να προβαίνουν σε 
δεσμευτικές συστάσεις ("bindend advies") οι οποίες πρέπει να 
εκτελούνται ως σύμβαση: εφόσον οι αντίδικοι συμφωνούν να υποβάλλουν μια 
διαφορά σε μια τέτοια επιτροπή, η μη τήρηση των "συστάσεων" της μπορεί 
να θεωρηθεί ως αθέτηση συμβάσεως. 
Οι "geschi Ilencommissies" υποβάλλονται σε διαδικασία αναγνώρισης με την 
οποία ο Υπουργός Οικονομικών Υποθέσεων μπορεί να ελέγξει την τήρηση 
ορισμένων προϋποθέσεων όπως είναι οι διαδικαστικές εγγυήσεις και η 
αμεροληψία. 
- 51 -
Σχεδόν όλες αυτές οι επιτροπές καλύπτονται από έναν Οργανισμό 
(Foundation) ο οποίος έχει δημιουργηθεί σε συνεργασία μεταξύ των 
οργανώσεων του επιχειρηματικού τομέα και του Consumentenbond (ένωση 
καταναλωτών). 
Μια geschlIlencommissie απαρτίζεται από έναν εκπρόσωπο των καταναλωτών, 
έναν εκπρόσωπο των οργανώσεων του επιχειρηματικού τομέα και έναν 
ουδέτερο πρόεδρο· ο καταναλωτής (ο οποίος οφείλει να προσπαθήσει να 
ρυθμίσει τη διαφορά με τον προμηθευτή πριν να προσφύγει στη 
διαδικασία), οφείλει να καταβάλλει ένα τέλος που κυμαίνεται από HFL 
27.5 (12,55 ECU περίπου) έως HFL 150 (69 ECU περίπου)· η διαδικασία 
είναι ως επί το πλείστον γραπτή, αλλά μπορεί να λάβει χώρα ακρόαση εάν 
το ζητήσει ένας από τους διάδικους. 
Το 1991, οι geschiΙlencommissles που υπάγονται στον Οργανισμό έλαβαν 
5,162 καταγγελίες (εκ των οποίων 1,867 υπεβλήθησαν στον ταξιδιωτικό 
τομέα)· η μέση διάρκεια της διαδικασίας ήταν 4,2 μήνες. 
Παρόμοια δεσμευτική σύσταση μπορεί να εκδοθεί από ορισμένα πειθαρχικά 
συμβούλια: μεταξύ αυτών, το Διοικητικό Συμβούλιο της Ένωσης Ολλανδών 
Δικηγόρων, ο Βασιλικός Σύλλογος Συμβολαιογράφων και το Ιατρικό 
Πειθαρχικό Συμβούλιο (τα οποία διέπονται από νομικές διατάξεις) και το 
Ινστιτούτο Διαιτησίας για τις οικοδομικές εταιρείες (το οποίο δεν 
διέπεται από νομικές διατάξεις). 
Όσον αφορά την διαφήμιση, ένας Οργανισμός με την επωνυμία "STICHTING 
RECLAME CODE" δημιουργήθηκε το 1964 και περιλαμβάνει τους πλέον 
σημαντικούς διαφημιστές, τις οργανώσεις καταναλωτών και τα μαζικά μέσα 
ενημέρωσης (εκτός της τηλεόρασης, η οποία ελέγχεται από έναν ειδικό 
δημόσιο οργανισμό). Διευθύνει την "RECLAME CODE COMMISSIE", κατά των 
αποφάσεων της οποίας μπορεί να ασκηθεί έφεση ενώπιον του "col lege van 
beroep": το σύστημα αυτοπειθαρχίας έχει ως εκ τούτου αναπτύξει ένα 
διπλό βαθμό δικαιοδοσίας. 
3. ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΣΥΛΛΟΓΙΚΩΝ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ 
Οι οργανώσεις καταναλωτών έχουν γενικό δικαίωμα να εμφανίζονται στο 
δικαστήριο για την υπεράσπιση των συμφερόντων των καταναλωτών. Μέχρι 
τώρα, αυτό το δικαίωμα στηριζόταν κυρίως στη νομολογία, αλλά ένα σχέδιο 
κανονισμού (bill 22.486) πρόκειται να προβεί στην οριστική αναγνώριση 
του δικαιώματος αυτού. 
Σύμφωνα με την ισχύουσα νομολογία, οι οργανώσεις των καταναλωτών 
μπορούν να ζητήσουν μόνο την λήψη προσωρινών μέτρων ή την απαγόρευση 
και πρέπει να είναι "αντιπρόσωποι" (αυτός ο όρος ο οποίος είναι μάλλον 
ασαφής, μπορεί να δημιουργήσει δυσκολία στον δικαστή). Το δικαίωμα να 
ζητήσουν την απαγόρευση ή την επανόρθωση παραπλανητικής διαφήμισης 
χορηγείται στις οργανώσεις καταναλωτών σύμφωνα με το άρθρο 6/196 του 
αστικού κώδικα· ενέργειες που στηρίζονται στην παραπλανητική διαφήμιση 
επιχορηγούνται από την κυβέρνηση. 
Παρόμοια ενέργεια ρυθμίζεται από το άρθρο 6/240 όσον αφορά "τους 
γενικούς όρους που ισχύουν ή προορίζονται να ισχύσουν σε συμβάσεις με 
πρόσωπα των οποίων τα συμφέροντα εκπροσωπούνται από το νομικό πρόσωπο". 
- 52 -
ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ 
1. ΑΠΑΟΥΣΤΕΥΜΕΝΕΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ 
0 πορτογαλικός κώδικας πολιτικής δικονομίας (άρθρα 793γ και εξής) 
προβλέπει απλουστευμένη διαδικασία για τις "μικροδιαφορές" ("processo 
sumar issimo"). 
Αυτή η μορφή διαδικασίας δεν ισχύει αποκλειστικά για τις διαφορές τις 
επονομαζόμενες διαφορές "κατανάλωσης", αλλά για όλες τις διαφορές 
αστικού χαρακτήρα που δεν υπερβαίνουν ένα ορισμένο ποσόν (αντίστοιχο με 
250.000 Escudos : +/- 1333 ECU) και αφορούν την εκτέλεση χρηματικών 
υποχρεώσεων, την αποζημίωση και την αποκατάσταση επιπλωμένων ακινήτων 
(άρθρο 462/αριθ. 1). 
Δεν απαιτείται η συνδρομή δικηγόρου και τα δικαστικά έξοδα βαρύνουν τον 
ηττηθέντα διάδικο (καθώς επίσης τα έξοδα δικηγόρου του δικαιωθέντως 
διαδίκου, εάν αυτός επέλεξε να εκπροσωπείται). 
Το 1990 το υπουργείο δικαιοσύνης ξεκίνησε ένα πρόγραμμα "πολίτες και 
δικαιοσύνη" (Citadâo e Justiça) που έχει σαν στόχο την βελτίωση της 
διαφάνειας στις σχέσεις με τη διοίκηση, την ενημέρωση, την κατάρτιση 
και τη συμμετοχή του πολίτη, καθώς και τη δυνατότητα προσφυγής στο 
δίκαιο και στη δικαιοσύνη· η προστασία του καταναλωτή αποτελεί μία όψη 
της δυνατότητας προσφυγής του πολίτη στη δικαιοσύνη. 
Στο πλαίσιο αυτού του προγράμματος, το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 211 
της 14ης Ιουνίου 1991 δημιούργησε μία μορφή απλουστευμένης διαδικασίας 
η οποία συνίσταται σε κοινή αίτηση των διαδίκων η οποία καταλήγει στον 
περιορισμό των διατυπώσεων, των προθεσμιών και των εξόδων διαδικασίας. 
0 νόμος για την οργάνωση των δικαστηρίων (νόμος αριθ. 38 του 1987, όπως 
τροποποιήθηκε από τον νόμο αριθ. 24/92 της 20ης Αυγούστου 1992) 
προέβλεψε τη δημιουργία "δικαστηρίων μικρής βαθμίδας", τα οποία 
καλούνται επίσης "δικαστήρια μικρών υποθέσεων" (διάταγμα αριθ. 446 της 
8ης Ιουλίου 1988 και προοίμιο του διατάγματος αριθ. 214 της 17ης 
Ιουλίου 1986 που ρυθμίζει το νόμο για την οργάνωση των δικαστηρίων). Η 
λειτουργία αυτών των δικαστηρίων προϋποθέτει νομοθεσία η προετοιμασία 
της οποίας εβρίσκεται καθ' οδόν. 
Όσον αφορά την προσπάθεια συμβιβασμού αυτή "μπορεί να λάβει χώρα καθ' 
όλη την διάρκεια της διαδικασίας εφόσον το δικαστήριο το κρίνει 
απαραίτητο, αλλά οι διάδικοι δεν μπορούν να κληθούν παρά μία μόνο φορά 
για το σκοπό αυτό" (κώδικας πολιτικής δικονομίας, άρθρο 509, αριθ. 4). 
Αυτό το διάβημα δεν είναι πάντως υποχρεωτικό, εκτός από την περίπτωση 
της διαδικασίας "μικροδιαφορών" όπου λαμβάνει χώρα κατά την αρχή 
- 53 -
της συνεδρίασης στο δικαστήριο (κώδικας πολιτικής δικονομίας, άρθρο 
796, αριθ. 3) ή σε προπαρασκευαστική συνεδρίαση για τις άλλες μορφές 
τακτικής διαδικασίας, γεγονός που συμβαίνει μόνον όταν ο δικαστής 
θεωρεί ότι είναι δυνατόν να ρυθμίσει τη διαφορά χωρίς διεξαγωγή 
αποδείξεων (κώδικας πολιτικής δικονομίας, άρθρα 508 και 787). 
Προσωρινή εκτέλεση της απόφασης: 
Κατά γενικό τρόπο, η προσωρινή εκτέλεση μιας απόφασης είναι δυνατή, 
δεδομένου ότι οι προσφυγές δεν έχουν ανασταλτικό αποτέλεσμα 
(κώδικας πολιτικής δικονομίας, άρθρο 47, αριθ. 1, 693, αριθ. 2 και 
740). 
Συντηρητικά μέτρα: 
0 κώδικας πολιτικής δικονομίας προβλέπει σειρά συντηρητικών μέτρων 
που προηγούνται της κύριας υπόθεσης (κώδικας πολιτικής δικονομίας, 
άρθρα 381 και εξής). 
Κυρώσεις για παρελκυστικές μεθόδους: 
Οι παρελκυστικές μέθοδοι κατά τη διάρκεια της δίκης αποτελούν 
τέχνασμα κακής πίστεως και μπορούν ως τοιαύτες να επισύρουν την 
καταδίκη, από το δικαστήριο, του σχετικού διαδίκου σε πληρωμή 
προστίμου και καταβολή αποζημίωσης στον αντίδικο (κώδικας πολιτικής 
δικονομίας, άρθρο 456, αριθ. 1 και 2). 
Νομική και δικαστική αρωγή σε ξένους υπηκόους: 
Η δικαστική αρωγή, που μπορεί να συμπεριλαμβάνει τόσο την απαλλαγή 
από την πληρωμή των εξόδων όσο και την δωρεάν αρωγή υπέρ οιουδήποτε 
με διαθέτοντος επαρκή οικονομικά μέσα, ρυθμίζεται από το νομοθετικό 
διάταγμα αριθ. 387-Β/87 της 29ης Δεκεμβρίου 1987 και ισχύει για 
όλους τους ξένους υπηκόους κατ' εφαρμογήν της συνταγματικής αρχής 
δυνάμει της οποίας οποιοσδήποτε "διαμένει ή κατοικεί στην 
Πορτογαλία απολαύει των ιδίων δικαιωμάτων και υπόκειται στις ίδιες 
υποχρεώσεις με τους πορτογάλους υπηκόους (Σύνταγμα, άρθρο 15 αριθ. 
1, βλ. εξίσου το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 391/88 της 26ης 
Οκτωβρίου 1988, άρθρο 1). 
Ακόμα και αν δεν είναι εγκατεστημένος στο πορτογαλικό έδαφος, ο 
κοινοτικός υπήκοος απολαύει αυτής της αρωγής, απλά και μόνο επειδή 
διαμένει εκεί. 
Αυτή ή δικαστική αρωγή αποτελεί ένα από τα στοιχεία της νομικής 
προστασίας που εξασφαλίζεται από τα γραφεία παροχής νομικών 
συμβουλών που είναι εγκατεστημένα σχεδόν σε όλη τη χώρα χάρη σε 
συμβάσεις που υπεγράφησαν από τον Υπουργό Δικαιοσύνης και τον 
Σύλλογο των Δικηγόρων (νομοθετικό διάταγμα αριθ. 391/88). 
54 -
2. ΕΞΩΑΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ 
Ορισμένες μεγάλες επιχειρήσεις και δημόσιοι οργανισμοί έχουν ήδη 
προβλέψει μονομερώς τους "μεσολαβητές τους", οι οποίοι έχουν σαν 
προορισμό να δέχονται και να επιλύουν συμβιβαστικά τις αξιώσεις των 
πελατών ή να βελτιώνουν τις υπηρεσίες. Αυτό συμβαίνει για παράδειγμα 
στην περίπτωση των "Ταχυδρομείων και Τηλεπικοινωνιών της Πορτογαλίας" 
και του Δήμου της Λισαβόνας. 
Η εθνική τάση είναι η δημιουργία οργάνων γενικής εκούσιας διαιτησίας 
για την αντιμετώπιση των διαφορών κατανάλωσης. 
Αυτά τα όργανα μπορούν να θεωρηθούν ακόμα ως πειραματικά, παρά το 
γεγονός ότι στη Λισαβόνα υπάρχουν ήδη εδώ και 4 χρόνια περίπου· 
εξετάζονται στο εξής υπό τον τίτλο "πειραματικά σχέδια". 
Πέραν αυτών των οργάνων γενικής διαιτησίας, εμφανίζονται δειλά 
ορισμένες τομεακές οργανώσεις ιδιωτικής διαιτησίας, για παράδειγμα, 
εκείνη που αφορά την επιδιόρθωση των αυτοκινήτων. 
α) Το πειοαυατικό σχέδιο στη Λισαβάνα 
0 Δήμος της Λισαβόνας, το INDC (Εθνικό Ινστιτούτο Προστασίας του 
Καταναλωτή), η Ένωση Εμπόρων της Λισαβόνας και το DECO (Πορτογαλική 
Ένωση Προστασίας των Καταναλωτών) υπέγραψαν, στις 28 Οκτωβρίου 1988, 
συμφωνία με σκοπό τη δημιουργία, πειραματικά, ενός κέντρου διαιτησίας 
για τις διαφορές κατανάλωσης. 
To INDC, ο Δήμος Λισαβόνας, και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
εξασφάλισαν την αρχική χρηματοδότηση αυτού το πειράματος. 
Η εγκύκλιος (despacho) αριθ. 155/90 της 23.02.90 του Υπουργού 
Δικαιοσύνης επιτρέπει τη δημιουργία του κέντρου διαιτησίας και η 
εγκύκλιος αριθ. 103/91 της 08.03.1991 του ιδίου υπουργείου καθιέρωσε 
την πλήρη απαλλαγή από τα δικαστικά έξοδα όσον αφορά την εκτέλεση των 
διαιτητικών αποφάσεων που εκδίδονται στο πλαίσιο αυτού του σχεδίου. 
Αυτό το πείραμα κατέστη δυνατόν χάρη στη στενή συνεργασία μεταξύ των 
διαφόρων συμμετεχόντων (Κυβέρνηση, Δήμος, Ενώσεις Εμπόρων, Ενώσεις 
Καταναλωτών, Ευρωπαϊκές Κοινότητες). Το κέντρο (το οποίο διαθέτει δική 
του έδρα την οποία διέθεσε ο Δήμος Λισαβόνας) παρουσιάζει την ακόλουθη 
δομή : 
- μία υπηρεσία υποδοχής αποτελούμενη από δύο δικηγόρους· 
ένα διευθυντή του κέντρου· 
ένα δικαστή-διαιτητή διορισμένο από το Ανώτατο Συμβούλιο Δικαστών. 
- 55 -
Η υπηρεσία υποδοχής δέχεται τις καταγγελίες των καταναλωτών· εφόσον 
αυτές κρίνονται εκ πρώτης όψεως παραδεκτές, καταχωρούνται σε ειδικά 
έντυπα και συνοδεύονται από τα απαραίτητα αποδεικτικά στοιχεία. 
Στη συνέχεια, το κέντρο καλεί γραπτά τα δύο μέρη με σκοπό την 
συνδιαλλαγή. Η συμφωνία, η οποία συνάπτεται υπό τη μορφή πράξης υπό την 
αιγίδα ενός δικηγόρου της υπηρεσίας υποδοχής, επικυρώνεται στη συνέχεια 
από τον δικαστή-διαιτητή και αποκτά ως εκ τούτου αξία ταυτόσημη με 
αυτήν της απόφασης. 
Σε περίπτωση αποτυχίας της συνδιαλλαγής, η υπόθεση υποβάλλεται στην 
κρίση του δικαστή-διαιτητή, συνοδευόμενη από την έκθεση υπεράσπισης του 
επαγγελματία και από τα αποδεικτικά στοιχεία που προτίθεται να 
προσκομίσει. 0 δικαστής, αφού εξετάσει τα αποδεικτικά στοιχεία 
αποφασίζει αυτομάτως, εκτός εάν κρίνει απαραίτητο να προβεί σε 
εμπειρογνωμοσύνες και εξετάσεις. Οι μάρτυρες ορίζονται κανονικά από 
τους διαδίκους. 
Η απόφαση που λαμβάνεται από το διαιτητή, σύμφωνα με το νόμο αριθ. 
31/86 της 29.08.1986 (άρθρο 26) έχει την ίδια εκτελεστική ισχύ με 
εκείνη που εκδίδεται από το πρωτοβάθμιο δικαστήριο και τα ενδεχόμενα 
μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης αποφασίζονται από αυτή τη δικαιοδοτική 
αρχή. 
0 διαιτητής είναι αρμόδιος για τις διαφορές κατανάλωσης που δεν 
υπερβαίνουν το ποσόν των 500.000 Escudos (+/- 2.665 ECU) και εδαφικά 
αρμόδιος για τη Λισαβόνα (είναι καθοριστικός ο τόπος σύναψης της 
σύμβασης). Η υπηρεσία παρέχεται δωρεάν και ταχέως ανεξάρτητα από τη 
φάση κατά την οποία παρεμβαίνει. 
Κατά τη διάρκεια της περιόδου από 20 Νοεμβρίου 1989 (ημερομηνία έναρξης 
λειτουργίας του κέντρου) έως τις 19 Νοεμβρίου 1992, το κέντρο 
ασχολήθηκε με 3.160 φακέλλους (συχνά επρόκειτο για απλές αιτήσεις 
πληροφοριών), 600 υποθέσεις διευθετήθηκαν μέσω μεσολάβησης και 
συνδιαλλαγής, 390 ρυθμίστηκαν με την έκδοση διαιτητικής απόφασης. Μόνον 
το 6% των διαδίκων που κλήθηκαν για τη φάση της συνδιαλλαγής και του 
συμβιβασμού δεν παρουσιάστηκαν. Κατά μέσο όρο, μεσολαβούν λιγότερες από 
40 ημέρες μεταξύ της υποβολής της αίτησης και της διαιτητικής απόφασης. 
Μία νέα απόφαση υπεγράφη στις 15 Μαρτίου 1991, με την οποία το κέντρο 
διαιτησίας εξέρχεται από την πειραματική φάση και αναγνωρίζεται ως 
μόνιμο κέντρο διαιτησίας για τις διαφορές που προκύπτουν στον 
καταναλωτικό τομέα. Πρόσφατα, το κέντρο διαιτησίας μετετράπη σε ένωση, 
η οποία διαθέτει κατ' αυτό τον τρόπο νομική προσωπικότητα καθώς επίσης 
διοικητική και χρηματοδοτική αυτονομία, ενώ η συνέχιση της 
χρηματοδότησης του εξασφαλίζεται χάρη σε ένα πρωτόκολλο που συννήφθη με 
τους υπουργούς. 
Στις 11 Μαρτίου 1992, υπεγράφη συμφωνία μεταξύ των Δήμων Λ ι σαβάνας και 
Μαδρίτης. Σύμφωνα με αυτή την συμφωνία, ο καταναλωτής μπορεί να 
καταθέτει καταγγελία για τις αγορές που πραγματοποίησε στη Μαδρίτη ή 
- 56 -
στη Λισαβόνα, στην πόλη στην οποία διαμένει: η καταγγελία διαβιβάζεται 
στην αρμόδια αρχή (Junta Arbitral de Madrid, Centre d'arbitrage de 
Lisbonne) ανάλογα με τον τόπο στον οποίο πραγματοποιήθηκε η αγορά και 
στον οποίον ο καταναλωτής (προκειμένου να αποφύγει τις δαπάνες 
μετακίνησης) μπορεί να εκπροσωπηθεί από μία οργάνωση καταναλωτών. 
β) Το πειρακτικό σγέδιο Tnc Kotuiroa 
Η δημιουργία του διαιτητικού δικαστηρίου/κέντρου διαιτησίας της Κοΐμπρα 
ανάγεται στο πρωτόκολλο, το οποίο υπεγράφη στις 15 Απριλίου 1992, 
μεταξύ του Υπουργού Δικαιοσύνης, του Εθνικού Ινστιτούτου Προστασίας του 
Καταναλωτή, του Δήμου της Κοΐμπρα, της Πορτογαλικής Ένωσης για τα 
δικαιώματα του καταναλωτή και της Εμπορικής και Βιομηχανικής Ένωσης 
της Κοΐμπρα. Έκτοτε άλλες οργανώσεις καταναλωτών και επαγγελματικές 
οργανώσεις κατέστησαν μέλη του οργανισμού διαιτησίας, ο οποίος 
λειτουργεί πλήρως. 
Τα καταστατικά, οι δομές και η λειτουργία αυτού του οργάνου είναι 
παρόμοια με αυτά του αντίστοιχου κέντρου της Λισαβόνας, με τις 
ακόλουθες βασικές διαφορές: η κατά τόπον αρμοδιότητα μπορεί να 
επεκταθεί σε Δήμους γειτονικούς προς την Κοΐμπρα, ένας εκ των οποίων 
είναι ο Δήμος της Figue Ira da Foz, ο οποίος αποφάσισε ήδη να 
προσχωρήσει στο σύστημα. Εκ του γεγονότος αυτού, η υποδοχή και η 
ενημέρωση των καταναλωτών και ενδεχομένως η συνδιαλλαγή των διαδίκων 
πραγματοποιούνται σε δημοτικό επίπεδο δια μέσου ήδη υφιστάμενων τοπικών 
υπηρεσιών (CIAC) που λειτουργούν ως πρωτοβάθμιες αρχές και είναι 
προσαρτημένες στο κοινό διαιτητικό δικαστήριο, το οποίο είναι αρμόδιο 
να επικυρώσει τις συμφωνίες ή να αποφασίσει σχετικά με τις διαφορές σε 
περίπτωση αποτυχίας του συμβιβασμού. Όπως συμβαίνει και στην περίπτωση 
της Λισαβόνας, η συμφωνία που επικυρώνεται από τον δικαστή-διαιτητή ή η 
απόφαση του είναι εκτελεστές. 
Το διαιτητικό δικαστήριο είναι αρμόδιο για διαφορές των οποίων η αξία 
δεν υπερβαίνει τα 500.000 Escudos, ενώ η αξία αυτή ενημερώνεται κάθε 
έτος στη βάση του γενικού δείκτη τιμών κατανάλωσης. 
Ακριβώς όπως και στην περίπτωση της Λισαβόνας, το σχέδιο της Κοΐμπρα 
τυγχάνει χρηματοδοτικής ενίσχυσης της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών 
Κοινοτήτων. 
Γ. Το κειραυατικό σχέδιο του Πόρτο και Tnc Koaaôac του ΆΒε 
(Vale do Ave) 
Το κέντρο διαιτησίας των διαφορών κατανάλωσης του Πόρτο δημιουργήθηκε 
με παρόμοιο πρωτόκολλο, το οποίο υπεγράφη στις 14 Σεπτεμβρίου 1992 και 
πρόκειται να αρχίσει να λειτουργεί εντός ολίγου. 
Η κατά τόπον αρμοδιότητα του, η οποία αρχικά περιοριζόταν στην πόλη του 
Πόρτο, μπορεί να επεκταθεί στην μητροπολιτική ζώνη (καλύπτοντας κατ' 
αυτόν τον τρόπο γειτονικούς δήμους που αποτελούν μέρος της ζώνης 
αυτής). 
- 57 -
Το κέντρο διαιτησίας του Πόρτο εμπνέεται από τις εμπειρίες των δύο 
άλλων κέντρων: του κέντρου της Λισαβόνας, δεδομένου ότι αυτό 
συγκεντρώνει την υποδοχή και τη νομική ενημέρωση των καταναλωτών, του 
κέντρου της Κοΐμπρα δεδομένου ότι η δράση του μπορεί να επεκταθεί σε 
ζώνη μεγαλύτερη από την πόλη του Πόρτο. Τέλος το κέντρο του Πόρτο 
περιλαμβάνει μια λειτουργική μονάδα η οποία έχει σαν στόχο να παρέχει 
στους καταναλωτές, πέραν των νομικών πληροφοριών, γενική πληροφόρηση 
σχετικά με την αγορά. 
Το κέντρο διαιτησίας των διαφορών κατανάλωσης της Κοιλάδας του Άβε, το 
οποίο έχει την έδρα του στο Guimarâes, δημιουργήθηκε με πρωτόκολλο της 
15ης Μαρτίου αυτού του έτους, και εξασφαλίζει την παρέμβαση των ίδιων 
κεντρικών και τοπικών δημόσιων οργανισμών (Ένωση των Δήμων της 
Κοιλάδας του Άβε) και των τοπικών ενώσεων που εκπροσωπούν τους 
καταναλωτές και τους προμηθευτές. 0 τομέας αρμοδιότητας του είναι 
διακοινοτικός, με άλλα λόγια καλύπτει κατ' αρχήν όλους τους δήμους της 
Κοιλάδας του Άβε. 
3. ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΣΥΑΑΟΠΚΩΝ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ 
0 νόμος αριθ. 29 της 22ας Αυγούστου 1981 (άρθρα 12 και 14) αναγνωρίζει 
δικαιώματα στις πορτογαλικές ενώσεις καταναλωτών. Όμως παρά το γεγονός 
ότι προβλέπεται, μεταξύ αυτών των δικαιωμάτων, η επικουρική παρέμβαση 
της εισαγγελίας στις αστικές αγωγές προς υπεράσπιση συλλογικών 
συμφερόντων (άρθρο 13, §η, άρθρο 10 αριθ. 3, συνδιασμένο), είναι αληθές 
ότι η διάρθρωση της διαδικασίας δεν φαίνεται να χορηγεί νομιμοποίηση 
"ad litem" στους φορείς αυτών των συμφερόντων (ανεξάρτητα από την 
ταυτότητα τους). 
Πρόκειται, σύμφωνα με το Εθνικό Ινστιτούτο Προστασίας του Καταναλωτή, 
"για παράλειψη η οποία πρέπει να διορθωθεί ρητά κατά τρόπον ώστε το 
δικονομικό δίκαιο (κυρίως όσον αφορά την "ad causam" νομιμοποίηση) να 
ανταποκρίνεται σε αυτό το θετικό δίκαιο". 
Το πορτογαλικό νομικό σύστημα δεν περιλαμβάνει συλλογική αγωγή για 
παύση παραπλανητικής διαφήμισης. Δεν υπάρχουν συνεπώς μέτρα ανάλογα με 
εκείνα που προβλέπονται από το άρθρο 4 §α της οδηγίας 84/450 του 
συμβουλίου της 10 Σεπτεμβρίου 1984. 
"Λαϊκή αγωγή" προβλέπεται από το άρθρο 52 του Συντάγματος και εκκρεμούν 
ακόμα οι κοινοβουλευτικές εργασίες που αποβλέπουν στην εφαρμογή αυτής 
της αρχής. 
- 58 -
ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ 
1. ΔΙΚΑΣΤΙΚΕ! ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ 
Το Ηνωμένο Βασίλειο χωρίζεται σε τρεις διαφορετικές δικαιοδοσίες: 
Αγγλία και Ουαλία, Σκωτία, Βόρειος Ιρλανδία. 
Σε κάθε μία από αυτές έχει δημιουργηθεί διαδικασία μικροδιαφορών, η 
οποία μπορεί να συνοψισθεί ως ακολούθως: 
α) Αγγλία και Ουαλία: ως μικροδιαφορά ορίζεται διαφορά αξίας 1.000 UKL 
(1,285 ECU περίπου) ή λιγότερο που εκδικάζεται από ένα County 
Court. 
Οι μικροδιαφορές μπορούν να διεκπεραιώνονται χωρίς τη βοήθεια 
δικηγόρου: ειδικά έντυπα και ενημερωτικά φυλλάδια έχουν συνταχθεί 
από το Lord Chancellor's Department τα οποία είναι απλά και εύκολα 
για το χρήστη· το τέλος εξαρτάται από το ποσόν της αξίωσης (37). Το 
δικαστήριο αποστέλει αντίγραφο του κλητηρίου θεσπίσματος και έντυπο 
απαντήσεων στον εναγόμενο, ο οποίος διαθέτει 14 ημέρες για να 
απαντήσει. 
Εάν ο εναγόμενος δεν απαντήσει, το δικαστήριο μπορεί να ζητήσει να 
του αποσταλεί εντολή πληρωμής (ερήμην απόφαση). Εάν ο εναγόμενος 
αμφισβητήσει την αξίωση, η υπόθεση παραπέμπεται αυτομάτως σε 
ακροαματική διαδικασία στον District Judge (περιφερειακός 
δικαστής). 
Οι County Court Rules 1981 δηλώνουν ότι η επ' ακροατηρίου 
διαδικασία "οφείλει να είναι άτυπη και δεν ισχύουν οι αυστηροί 
κανόνες απόδειξης"· επιτρέπεται η εκπροσώπηση από δικηγόρο, η οποία 
όμως αναιρείται σχεδόν από τους κανόνες περί εξόδων, οι οποίοι 
προβλέπουν ότι ο δικαιωθείς διάδικος δεν μπορεί κανονικά να αξιώσει 
να του καταβληθούν τα έξοδα εκπροσώπησης του (38). Η εκπροσώπηση 
από μη ειδικό (Lay representation) επετράπη από τον Lay 
representative (Right of Audience) Order 1992. Υπολογίζεται ότι το 
1989, 12.500 περίπου καταναλωτικές διαφορές αντιμετωπίστηκαν 
σύμφωνα με τη διαδικασία μικροδιαφορών. 
β) Σκωτία: καθιερώθηκε διαδικασία μικροδιαφορών με την Act of Sederunt 
(Κανόνες Μικρών Αξιώσεων) 1988 και την Small Claims (Σκωτία) Order 
1988, που έλαβε υπόψη τα αποτελέσματα ενός πειραματικού σχεδίου της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας στο Dundee. 
Μικροδιαφορά υπάρχει όταν το αντικείμενο της διαφοράς δεν 
υπερβαίνει τις 750 UKL (965 ECU περίπου), δικαζόμενη ενώπιον ενός 
Sheriff Court (όλες οι αγωγές που εμπίπτουν στον ορισμό πρέπει να 
αντιμετωπίζονται σύμφωνα με την διαδικασία μικροδιαφορών, εκτός από 
(37) 10 πέννες για κάθε λίρα μέχρι του ποσού των 500 UKL· κατ' αποκοπήν 
τέλος 60 λιρών για αξιώσεις μεταξύ 500 και 1000 UKL). 
(38) Πάντως το District Court έχει την ευχέρεια να αναγνωρίσει τέτοια 
έξοδα αν ο αντίδικος έχει ενεργήσει αδικαιολόγητα. 
- 59 
την Αγγλία και την Ουαλία, όπου επιτρέπεται κάποια επιλογή)· η 
διαδικασία μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για υψηλότερα ποσά υπό 
τον όρο ότι συμφωνούν και τα δύο μέρη. 
Η διαδικασία είναι σχεδόν (δια με την διαδικασία που ισχύει στην 
Αγγλία. 
Γ) Βόρειος Ιρλανδία: εισήχθη διαδικασία μικροδιαφορών το 1979 
(Judicature NI Act 1978, τμήμα 97). 
Μικροδιαφορές υπάρχουν οσάκις το αντικείμενο της διαφοράς ανέρχεται 
σε 1.000 UKL (1,285 ECU περίπου) ή λιγότερο και υπάγεται σε ένα 
County Court. 
Αντίθετα με τη Σκωτία, στη διαδικασία που ισχύει στη Βόρειο 
Ιρλανδία δεν υπάρχει προκαταρκτική ακρόαση: το αποτέλεσμα είναι ότι 
το 98% των υποθέσεων διεκπεραιώνονται εντός 12 εβδομάδων ή 
υποβάλλονται στο Court Office. 
Ένα άλλο ειδικό χαρακτηριστικό είναι η δυνατότητα χρήσεως των 
ευχερειών που παρέχονται από το Enforcement of Judgements Office. 
2. ΕΞΩΑΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ 
Έχει δημιουργηθεί μία ευρύτατη κλίμακα εναλλακτικών μηχανισμών 
επανόρθωσης, οι περισσότεροι των οποίων έχουν δημιουργηθεί στα μέτρα 
ενός ειδικού τομέα. 
Εν συντομία, αυτοί οι μηχανισμοί μπορούν να διαιρεθούν σε τρεις ομάδες: 
α) Συστήματα συνδιαλλαγής και διαιτησίας 
Η Consumer Arbitration Agreements Act 1988 έδωσε στους καταναλωτές 
την ευχέρεια να επιλέγουν την διαιτησία ως εναλλακτική λύση έναντι 
της προσφυγής στα δικαστήρια. Για να εξασφαλιστεί η ελεύθερη 
επιλογή, η συγκεκριμένη πράξη δήλωσε ότι μια συμφωνία προβλεπόμενη 
σε σύμβαση δεν μπορεί να στερήσει τους καταναλωτές από το δικαίωμα 
τους να προσφύγουν στον δικαστήριο. 
Οι περισσότερες πράξεις διαιτησίας στον καταναλωτικό τομέα 
λαμβάνουν χώρα ως αποτέλεσμα συστημάτων διαιτησίας που 
περιλαμβάνονται σε κώδικες πρακτικής που συντάσσονται από εμπορικές 
ενώσεις σε διαβούλευση με το Office of Fair Trading (OFT)· σύμφωνα 
με το τμήμα 124 §3 της Fair Trading Act 1973, ο Γενικός Διευθυντής 
του Fair Trading έχει το καθήκον "να ενθαρρύνει τις σχετικές 
ενώσεις να προετοιμάζουν και να διανέμουν στα μέλη τους κώδικες 
πρακτικής με οδηγίες για την κατοχύρωση και προώθηση των 
συμφερόντων των καταναλωτών στο Ηνωμένο Βασίλειο". 
Από το 1974, έχουν συνταχθεί 29 τέτοιοι κώδικες σε διαβούλευση με 
το OFT, το οποίο έχει δημιουργήσει ένα μοντέλο διαδικασίας για την 
αντιμετώπιση των καταγγελιών. 
Πέραν των συστημάτων που είναι εγκεκριμένα από το OFT, έχει 
- 60 -
δημιουργηθεί σειρά άλλων συστημάτων διαιτησίας χαμηλού κόστους. Το 
κύριο πρόβλημα αυτών των συστημάτων είναι η άγνοια της ύπαρξης 
τους· μεγάλη εξαίρεση αποτελεί το σύστημα που έχει καθιερωθεί από 
την Ένωση των Βρετανικών Ταξιδιωτικών Γραφείων (756 διαιτησίες το 
1989). 
Εαν η προσπάθεια συνδιαλλαγής από την εμπορική ένωση δεν καταλήξει 
σε ικανοποιητική διευθέτηση του προβλήματος, οι περισσότεροι 
κώδικες παρέχουν στον καταναλωτή τη δυνατότητα να υποβάλλει τη 
διαφορά σε ανεξάρτητη διαιτησία· σε αυτή την περίπτωση, πρέπει να 
καταβληθεί τέλος καταχώρησης, το οποίο επιδοτείται και είναι 
χαμηλότερο από το σύνηθες τέλος διαιτησίας και το οποίο 
επιστρέφεται όταν ο καταναλωτής κερδίσει την υπόθεση. Η απόφαση του 
διαιτητή είναι δεσμευτική και για τα δύο μέρη και λαμβάνεται μόνο 
στη βάση εγγράφων (χωρίς προφορική ακρόαση). 
Ορισμένα συστήματα διαιτησίας έχουν καθιερωθεί στον τομέα των 
χρηματοδοτικών υπηρεσιών σύμφωνα με την Financial Services Act 
1986, η οποία αξιώνει από οιοδήποτε αυτοδιοικούμενο οργανισμό ή 
αναγνωρισμένο επαγγελματικό οργανισμό να διαθέτει "αποτελεσματικές 
διαδικασίες αντιμετώπισης των καταγγελιών". 
β) Συστήματα "ombudsman" του ιδιωτικού τομέα 
Τα συστήματα "ombudsman" του ιδιωτικού τομέα ποικίλλουν όσον αφορά 
τις λεπτομέρειες, αλλά είναι δυνατόν να προσδιοριστούν ορισμένα 
κοινά χαρακτηριστικά. Γενικά, ο "ombudsman" είναι ανεξάρτητο 
πρόσωπο, του οποίου καθήκον είναι η ρύθμιση διαφοράς μεταξύ μιας 
εταιρείας και των πελατών της, στην καλύτερη των περιπτώσεων μέσω 
μεσολάβησης ή συνδιαλλαγής, αλλά και με την έκδοση απόφασης. Αυτή η 
απόφαση είναι κανονικά δεσμευτική για την εταιρεία (ombudsman στον 
τομέα των ασφαλειών, ombudsman στον τραπεζικό τομέα), όταν η 
απόκτηση της ιδιότητας μέλους είναι προαιρετική. Όταν η απόκτηση 
της ιδιότητας μέλους είναι αναγκαστική (ombudsman στον οικονομικό 
τομέα, ombudsman στον τομέα των νομικών υπηρεσιών) η απόφαση του 
ombudsman δεν είναι δεσμευτική. 
Αντίθετα με τα συστήματα διαιτησίας, το σύστημα του ombudsman δεν 
δεσμεύει ποτέ τον καταναλωτή. Εάν αυτός δεν ικανοποιηθεί από την 
α-πό^αστ), μπορεί πάντοτε να καταθέσει αγωγή. Μια άλλη διαφορά είναι 
το γεγονός ότι ο καταναλωτής δεν οφείλει να πληρώσει τέλη. 0 
μοναδικός όρος είναι να έχουν εξαντληθεί οι δυνατότητες προσφυγής 
του οργανισμού μελών. 
Αυτά τα χαρακτηριστικά πιθανόν εξηγούν την αυξημένη επιτυχία του 
συστήματος (10.215 αιτήσεις ελήφθησαν από τον ombudsman του τομέα 
των ασφαλίσεων το 1989, 3.915 από τον ombudsman των τραπεζών κατά 
την ίδια περίοδο). To Office of Fair Trading, προκειμένου να 
προλάβει πιθανές καταχρήσεις του "τίτλου", αξίωσε πρόσφατα την 
εκπλήρωση ορισμένων "ελάχιστων κριτηρίων" για να εξασφαλιστεί η 
αποδοχή στο επάγγελμα. 
γ) Συστήματα κοινής ωφέλειας 
Οι περισσότερες υπηρεσίες κοινής ωφέλειας έχουν προσφάτως 
ιδιωτικοποιηθεί. 
- 61 -
Προκειμένου να προστατευθεί το συμφέρον των καταναλωτών, οι νόμοι 
περί ιδιωτικοποίησης δημιούργησαν το αξίωμα ενός δημόσιου 
λειτουργού με τον τίτλο του Γενικού Διευθυντή, του οποίου ο ρόλος 
είναι να ενεργεί ως ρυθμιστής στον βιομηχανικό τομέα. 
Παρ' όλα αυτά, η πλειοψηφία αυτών των δημόσιων λειτουργών δεν έχει 
την εξουσία να επιβάλει την εκτέλεση της απόφασης τους 
(εξαιρουμένου του Γενικού Διευθυντή στον τομέα της προμήθειας 
ηλεκτρικού ρεύματος). Το τελευταίο "citizens' charter" ανέφερε ότι 
θα υπάρξει παραιτέρω νομοθεσία για τη βελτίωση της κατάστασης. 
3. ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΣΥΑΑΟΓΙΚΩΝ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ 
Η Fair Trading Act, 1973, δημιούργησε την θέση του Γενικού Διευθυντή 
του Fair Trading, ο οποίος καλείται να μεριμνά για την προστασία των 
καταναλωτών εξασφαλίζοντας ότι οι πρακτικές του εμπορίου είναι όσο το 
δυνατόν θεμιτές και ενθαρρύνοντας τον ανταγωνισμό μεταξύ επιχειρήσεων. 
Το γραφείο του (OFT: Office of Fair Trading) λειτουργεί από το 1974, 
συνεργάζεται στενά με το τμήμα εμπορίου και βιομηχανίας, με τοπικές 
αρχές αρμόδιες για το εμπόριο και με αυτοδιοικούμενους οργανισμούς. 
0 OFT είναι ανεξάρτητος και δεν αποτελεί μέρος υπουργείου. Το τμήμα 
καταναλωτικών υποθέσεων (Consumer Affairs Division) έχει ως βασικό 
σκοπό την προώθηση και την προστασία των συμφερόντων των καταναλωτών. 
Στα πλαίσια του ρυθμιστικού του ρόλου εφαρμόζει ορισμένες διατάξεις της 
Consumer Credit Act 1974, της Estate Agents Act 1979 και τον Control of 
Misleading Advertisements Regulations 1988. Προτείνει και προωθεί 
τροποποιήσεις του νόμου και των πρακτικών όταν θίγονται τα συμφέροντα 
των καταναλωτών. Παρέχει πληροφορίες, κατά κύριο λόγο υπό τη μορφή 
συμβουλευτικών φυλλαδίων. 
Σύμφωνα με την Fair Trading Act, τμήματα 35 και 38, ο Γενικός 
Διευθυντής του Fair Trading μπορεί να προσφύγει στο δικαστήριο 
περιοριστικών πρακτικών (Restrictive Practices Court) κατά παντός 
προσώπου (ή σωματείου) το οποίο (κατά την διάρκεια των επιχειρήσεων 
του) "επέμεινε να τηρεί συμπεριφορά η οποία α) υπήρξε επιβαρυντική για 
τα συμφέροντα των καταναλωτών στον Ηνωμένο Βασίλειο, ανεξάρτητα από το 
αν τα συμφέροντα αυτά είναι οικονομικά ή συμφέροντα σχετικά με την 
υγεία, την ασφάλεια ή άλλα θέματα και β) μπορεί να θεωρηθεί ως 
συμπεριφορά άδικη για τους καταναλωτές", σύμφωνα με τις διατάξεις του 
τμήματος 34. Πριν ο διευθυντής να προσφύγει στο δικαστήριο, "οφείλει να 
καταβάλλει τις καλύτερες προσπάθειες για να επιτύχει ικανοποιητική 
γραπτή εξασφάλιση" ότι ο έμπορος θα πάψει να τηρεί αυτού το είδους τη 
συμπεριφορά και θα απέχει από οιαδήποτε παρόμοια συμπεριφορά κατά τη 
διάρκεια της επιχείρησης αυτής. Η αγωγή γίνεται δεκτή στο μέτρο που ο 
διευθυντής δεν είναι σε θέση να επιτύχει μια τέτοια γραπτή διαβεβαίωση 
ή δεν έχει τηρηθεί η γραπτή διαβεβαίωση. "Αθέμιτη συμπεριφορά" 
θεωρείται ως η συμπεριφορά που παραβιάζει το ποινικό δίκαιο και/ή το 
αστικό δίκαιο (εξαιρουμένης μιας συμβατικής υποχρέωσης). Η καταγγελίες 
των καταναλωτών πρέπει να λαμβάνονται υπόψη προκειμένου να αποφασιστεί 
κατά πόσον θα διωχθεί μια τέτοια συμπεριφορά (τμήμα 34 §4 της Fair 
Tradi ng Act). 
- 62 -
Αυτού το είδους οι καταγγελίες αποτελούν τη βάση των αποδεικτικών 
στοιχείων που επιτρέπουν στον διευθυντή να προσφύγει στο δικαστήριο. Οι 
εξουσίες που ανατίθενται στον διευθυντή σύμφωνα με την Fair Trading Act 
δεν είναι τέτοιες ώστε να επιτρέπουν την ατομική αποζημίωση ενός 
καταναλωτή. 
Οι οργανώσεις καταναλωτών δεν μπορεί προς το παρόν, σύμφωνα με το 
δίκαιο του Ηνωμένου Βασιλείου, να υποβάλλουν οι ίδιες αγωγή εξ ονόματος 
μεμονωμένων καταναλωτών. 
4. ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ 
Ένα πειραματικό σχέδιο που χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα 
εφαρμόζεται στο Dundee (Σκωτία), το οποίο έχει ήδη περιγραφεί στην 
πρώτη ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την αποκατάσταση της ζημίας 
των καταναλωτών (C0M(84) 692). Αυτό το σχέδιο έχει εξεταστεί επισταμένα 
και ελήφθη υπόψη από την Small Claims Order 1988 που αναφέρεται στην §1 
(δημιουργία διαδικασίας μικροδιαφορών στη Σκωτία). 
- 63 -
III Η ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ 
Ι Ι Ι.Α Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΤΟΜΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ 
ΙΙΙ.Α.1 ΟΙ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ 
Μία "συγκριτική" ανάλυση των ισχουσών διαδικασιών στα κράτη μέλη 
επιτρέπει να διαπιστωθεί ότι οι απόπειρες για τη βελτίωση της ρύθμισης 
των ατομικών διαφορών ακολούθησαν ένα διπλό δρόμο: 
αφενός μεν, η απλούστευση των δικαστικών διαδικασιών που ισχύουν 
για τις "μικροδιαφορές" (στο πλαίσιο μιας πιο γενικής μεταρρύθμισης 
ή υπό τη μορφή ενός "επί τούτου" μέτρου, όπως πρόκειται να δούμε 
στη συνέχεια)· 
αφετέρου δε, η δημιουργία εζωδικαστικών διαδικασιών (συνδιαλλαγή, 
διαμεσολάβηση, διαιτησία) που αφορούν ειδικά τις διαφορές 
κατανάλωσης (με την πρωτοβουλία των δημοσίων αρχών ή συχνότερα των 
οικονομικών παραγόντων). 
Σε ένα κράτος ανοίχθηκε ένας τρίτος δρόμος με τη δημιουργία της αγωγής 
με κοινή εκπροσώπηση: οι οργανώσεις των καταναλωτών μπορούν να ενεργούν 
εξ ονόματος των καταναλωτών οι οποίοι, έχουν "υποστεί ατομικά ζημίες 
που προκλήθηκαν από πράξη ενός και του ιδίου επαγγελματία και έχουν 
κοινή προέλευση" (Γαλλία: νόμος 92/60 της 18ης Ιανουαρίου 1992, άρθρο 
8). 
Αυτή η αγωγή στηρίζεται σε ρητή εντολή, η οποία πρέπει να δίδεται 
γραπτά από κάθε ενδιαφερόμενο καταναλωτή: δεν πρόκειται για αγωγή 
συλλογικού συμφέροντος αλλά μάλλον για την συλλογική άσκηση ατομικών 
δικαιωμάτων άσκησης αγωγής. 
Η ένωση συναφών υποθέσεων, η οποία προβλέπεται από τη νομοθεσία των 
περισσοτέρων κρατών μελών ανταποκρίνεται εν μέρει στην ίδια ανάγκη (να 
αποφευχθεί η πληθώρα αποφάσεων, οι οποίες θα μπορούσαν να είναι μεταξύ 
τους ασυμβίβαστες, όταν συγκεντρώνονται πολλές αγωγές κατά του ίδιου 
εναγόμενου και αφορούν τα ίδια petiturn και causa petendi - ταυτότητα 
αιτημάτων και θεμελιώσεων τους). 
Παρόλα αυτά η ένωση συναφών υποθέσεων αποτελεί απλή ΕΥΧΕΡΕΙΑ (για το 
δικαστή) και λαμβάνει χώρα εκ των υστέρων: η αγωγή με κοινή εκπροσώπηση 
επιτρέπει αντιθέτως την ταυτόχρονη εξέταση και έκδοση απόφασης για 
πλείονες αιτήσεις οι οποίες συγχωνεύονται, ex ante, σε μία μόνη αγωγή 
(οι κοινοποιήσεις και επιδόσεις που αφορούν τα εντέλλοντα μέρη 
απευθύνονται εξαρχής στην εντολοδόχο ένωση). 
- 64 -
Ι Ι Ι.Α.1.α. ΟΙ ΔΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ 
Όσον αφορά την απλούστευση των δικαστικών διαδικασιών, οι 
παρατηρηθείσες νομοθετικές τροποποιήσεις μπορούν να ταξινομηθούν κατά 
τον ακόλουθο τρόπο: 
Ι. αναθεώρηση του κώδικα πολιτικής δικονομίας, η οποία αποβλέπει όχι 
μόνον στην απλούστευση της ρύθμισης των "μικροδιαφορών" αλλά 
επίσης τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των διαδικασιών εν 
γένει και στην καταπολέμηση του υπερβολικού φόρτου του πινακίου 
(Βέλγιο: νόμος της 3ης Αυγούστου 1992· Ιταλία: νόμοι 353 της 26ης 
Νοεμβρίου 1990 και 374 της 21ης Νοεμβρίου 1991· Γερμανία: νόμος 
της 11ης Ιανουαρίου 1993)· 
II. δημιουργία "απλουστευμένων" διαδικασιών (υπό την επιφύλαξη των 
διευκρινήσεων που θα δοθούν στη συνέχεια σχετικά με την έννοια του 
όρου) για τις διαφορές αστικού χαρακτήρα των οποίων η αξία 
παραμένει κατώτερη ενός ορισμένου ποσού (Γαλλία: διάταγμα αριθ. 
88/209 της 4ης Μαρτίου 1988· Κάτω Χώρες: νόμος της 30ης Δεκεμβρίου 
1991· Πορτογαλία: διάταγμα αριθ. 211/91 της 14ης Ιουνίου 1991· 
Ηνωμένο Βασίλειο: Act of Sederunt - Ρύθμιση των μικροδιαφορών -
1988)· 
III. δημιουργία μιας (απλουστευμένης και) ειδικής διαδικασίας τιθέμενης 
στη διάθεση αποκλειστικά των καταναλωτών για τις διαφορές η αξία 
των οποίων δεν υπερβαίνει ένα ορισμένο ποσό (Ιρλανδία: District 
Court - διαδικασία μικροδιαφορών - κανόνες, 1991). 
0 όρος "απλουστευμένη διαδικασία" έχει χρησιμοποιηθεί μέχρι τώρα με 
πολύ ευρεία έννοια, η οποία αναφέρεται περισσότερο στο σκοπό που 
επιδιώκεται από τους νομοθέτες παρά στις τεχνικές λεπτομέρειες με τις 
οποίες συγκεκριμενοποιείται η απλούστευση της διαδικασίας. Πράγματι, αν 
και στόχος τον οποίον επικαλούνται οι νομοθέτες είναι σχεδόν παντού ο 
ίδιος (αποτελεσματικότητα των διαδικασιών, βελτιωμένη παροχή δικαστικής 
προστασίας στους πολίτες, καταπολέμηση της δικαστικής καθυστέρησης), 
αυτός ο στόχος επιδιώκεται ενδεχομένως με μέτρα που ποικίλουν ανάλογα 
με τις νομικές παραδόσεις των κρατών μελών. 
Παρόλα αυτά, σε όλα τα κράτη μέλη, οι διαφορές των οποίων η αξία είναι 
κατώτερη ενός ορισμένου ποσού^39), ρυθμίζονται μέσω ειδικής 
διαδικασίας η οποία χαρακτηρίζεται τουλάχιστον από: 
1. απλουστευμένους τρόπους εισαγωγής της δίκης (απλουστευμένη έναρξη 
της διαδικασίας: συστημένη επιστολή ή απλή δήλωση που καταχωρείται 
στα πρακτικά από το δικαστή ή από το γραμματέα) και 
2. τη δυνατότητα να μην χρειάζεται η σύμπραξη δικηγόρου KJSLL 
3. προηγούμενη απόπειρα συμφιλίωσης (η οποία στα περισσότερα κράτη 
είναι υποχρεωτική) από τον δικαστή ο οποίος έχει επιληφθεί της 
υποθέσεως. 
(39) Σε επτά κράτη μέλη, αυτό το ποσό αντιστοιχεί στην αρμοδιότητα 
ratione summae ενός δικαστή· σε άλλα κράτη μέλη, πρόκειται για ένα 
"ανώτατο όριο" το οποίο καθορίζει την εφαρμογή απλουστευμένων 
διαδικαστικών κανόνων από τους δικαστές πρωτοβάθμιου δικαστηρίου. 
- 65 -
Αυτό που ποικίλλει ευρέως είναι ο "ποσοτικός προσδιορισμός" του ποσού 
κάτω από το οποίο εφαρμόζεται η διαδικασία. 
Τα σημεία 1., 2., 3. είναι κοινά στις ακόλουθες διαδικασίες και μέχρι 
του καθορισμένου^40^ ποσού για κάθε μία: 
Βέλγιο: 
Δανία: 
Γερμανία: 
Ελλάδα: 
Κάτω Χώρες: 
Πορτογαλία: 
Αγγλία: 
Βόρειος Ιρλανδία: 
Σκωτία: 
Ισπανία: 
Γαλλία: 
Ιρλανδία: 
Ιταλία*: 
*(η σύμπραξη paix 
υπερβαίνει το 1 Juge de 
Byret 
Amtsger icht 
Ειρηνοδικείο 
Kantongerecht 
Processo sumarissimo 
SmalI claims scheme 
SmalI claims scheme 
SmalI claims scheme 
Ειρηνοδικείο 
Saisine s imp Ii f iée 
SmalI claims scheme 
Ειρηνοδικείο 
ικηγόρου απαιτείται όμως 
.000.000 LIT) 75.000 FB 
500.000 DKR 
10.000 DM 
60.000 δραχμές 
5.000 HFL 
250.000 Escudos 
1.000 Pounds 
1.000 Pounds 
750 Pounds 
80.000 Pesetas 
13.000 FF 
500 IRL 
5.000.000 LIT 
εφόσον το ποσόν 1.871 ECU 
66.836 ECU 
5.121 ECU 
227 ECU 
2.284 ECU 
1.333 ECU 
1.285 ECU 
1.285 ECU 
965 ECU 
519 ECU 
1.973 ECU 
625 ECU 
2.789 ECU 
της διαφοράς 
Ο ποσοτικός προσδιορισμός των "μικροδιαφορών" διαφέρει ως εκ τούτου 
πολύ. Πάντως, φαίνεται να προκύπτει στην Κοινότητα μία γενική αρχή, 
κοινή για τα κράτη μέλη, η οποία θα μπορούσε να συνοψιστεί κατά τον 
ακόλουθο τρόπο: το κόστος μιας διαδικασίας (δικαστικά έξοδα, δικηγορικά 
έξοδα, έξοδα εμπειρογνωμόνων) ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ να είναι δυσανάλογο σε σχέση 
με την αξία της υπόθεσης. 
Αυτή η αρχή δεν πρέπει να γνωρίζει παρεκκλίσεις παρά μόνο στις 
περιπτώσεις που δικαιολογούνται σαφώς από την πολυπλοκότητα της 
υπόθεσης. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των δικαιωμάτων του Ανθρώπου έχει 
εξάλλου αναπτύξει μια αρχή εντελώς παρόμοια, όσον αφορά την ερμηνεία 
της "εύλογης προθεσμίας" που επιβάλλεται από το άρθρο 6 της Ευρωπαϊκής 
Συνθήκης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. 
Πρόκειται για μια αρχή η οποία δεν αποβαίνει εις όφελος ενός των 
διαδίκων (ενάγοντος ή εναγομένου) ούτε μιας κατηγορίας υποκειμένων 
δικαίου: οι δικονομικές διατυπώσεις μειώνονται έτσι ώστε το κόστος που 
συνεπάγονται καθίσταται "εύλογο" (λαμβανομένου υπόψη του ποσού της 
διαφοράς) για κάθε υποκείμενο δικαίου (επιχείρηση ή καταναλωτή, 
εναγόμενου ή ενάγοντα) καθώς επίσης για την διοικητική δικαιοσύνη. 
Γίνεται σεβαστή η ισότητα μεταχείρισης καθώς και οι δημοσιονομικές 
απαιτήσεις του κράτους. 
Ο ρόλος της "συμφιλίωσης", που μπορεί να λάβει χώρα στις 
προαναφερόμενες διαδικασίες, είναι πολύ σημαντικός: σε πολλά κράτη αυτή 
(40) Η μετατροπή σε ECU πραγματοποιήθηκε με βάση τις επίσημες ισοτιμίες 
που εφάρμοζε η Επιτροπή τον Ιούνιο 1993. 
66 -
η αποστολή τονίζεται από τον "τίτλο" του αρμόδιου δικαστή (ένας juge de 
paix (ειρηνοδίκης) υπάρχει στο Βέλγιο, στην Ελλάδα, στην Ιταλία και 
στην Ισπανία· στη Γαλλία επίσης, τα Tribunaux d'instance ανέλαβαν τα 
καθήκοντα αυτού που ήταν προηγουμένως "juge de paix"). 
Οι πιθανότητες επιτυχίας μιας απόπειρας συμφιλίωσης είναι πράγματι 
μεγαλύτερες όταν η απόπειρα πραγματοποιείται από τον ίδιο το δικαστή ο 
οποίος (ελλείψει συμβιβασμού) έχει την εξουσία να αποφασίσει σχετικά με 
τη διαφορά· επιπλέον, το αξιόπιστο αυτού του "συμβιβαστή" κατοχυρώνεται 
από τη "θέση" του ως ανεξάρτητου και αμερόληπτου. 
Πέραν του προαναφερόμενου "κοινού παρονομαστή", οι διαφορές μεταξύ των 
"τακτικών" διαδικασιών είναι πολύ μεγάλες: οι λεπτομέρειες κατάθεσης 
της αγωγής, ο τρόπος υπολογισμού των προθεσμιών, τα διαδικαστικά έξοδα, 
η είσπραξη των εξόδων εμπειρογνωμοσύνης, ο ρόλος του δικαστή στο 
επίπεδο της προσαγωγής αποδείξεων, οι όροι χορήγησης δικαστικής αρωγής 
(συνοπτικά: η "δομή" της δίκης) αποτελούν το αποτέλεσμα μιας ιστορικής 
εξέλιξης ιδιαίτερης για κάθε κράτος: το σύνολο των διαδικαστικών 
κανόνων αντιπροσωπεύει μια ευαίσθητη ισορροπία, της οποίας η εναρμόνιση 
μπορεί να προβλεφθεί μόνο σταδιακά και με πολύ επιφυλακτικότητα. 
Μια "κοινή" τάση που φαίνεται να υπάρχει σε όλα τα κράτη μέλη αφορά την 
προσωρινή εκτέλεση αποφάσεων που εκδόθηκαν σε πρώτο βαθμό: για τα κράτη 
που μόλις υιοθέτησαν αυτό το μέτρο (για παράδειγμα: η Ιταλία) πρόκειται 
για μέτρο που έχει σαν σκοπό την αποτροπή των "παρελκυστικών εφέσεων" 
(εφέσεις των οποίων ο μόνος στόχος είναι να "χρονοτριβήσει" η 
διαδικασία· σε ορισμένα κράτη, όπως το Βέλγιο, αυτές οι εφέσεις μπορούν 
να τιμωρηθούν με την επιβολή προστίμου). 
Πάντως, η διάρκεια των τακτικών διαδικασιών διαφέρει πάρα πολύ ανάλογα 
με τα κράτη μέλη: το 1991, για μία αστική υπόθεση της οποίας η αξία 
ανήρχετο μεταξύ 3.000 και 4.000 ECU, η μέση προθεσμία μεταξύ της αγωγής 
και της έκδοσης ατι6(9αθϊ]ς ανήρχετο σε 4,3 μήνες στη Γαλλία (Tribunaux 
d'Instance) και σε 38,9 (1166 ημέρες) στην Ιταλία (TribunaΙi).<41) 
Σε μία Κοινότητα δικαίου, η αρχή της ίσης μεταχείρησης θα έπρεπε να 
ισχύει εξίσου για τους πολίτες που επικαλούνται, ενώπιον των εθνικών 
δικαστηρίων, την τήρηση μιας και της ίδιας κοινοτικής διάταξης. 
Ι Ι Ι.Α.1.β ΟΙ ΕΞΩΔΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ 
Παράλληλα με τις δικαστικές διαδικασίες έχει θεσπιστεί σε εθνικό 
επίπεδο και πληθώρα ειδικών "εξωδικαστικών διαδικασιών" για τη ρύθμιση 
των διαφορών κατανάλωσης. Αυτές οι διαδικασίες συνοψίζονται στο δεύτερο 
μέρος (στα κεφάλαια για τις επιμέρους χώρες). 
(41) Πηγή: επίσημες στ/ατιστικές των Υπουργείων Δικαιοσύνης της Γαλλίας 
και της Ιταλίας. · 
- 67 -
Σε σχέση με τις δικαστικές διαδικασίες, πρόκειται ενίοτε για 
εναλλακτικές μεθόδους (διαιτησίες για τις διαφορές κατανάλωσης)(42> 
αλλά συχνότερα θα πρέπει να μιλάμε για συμπληρωματικές μεθόδους ή 
προδικαστικές μεθόδους (μεσολάβηση ή συνδι αλλαγή)(43). 
Όσον αφορά τις διαφορές που μπορούν να αποτελέσουν το αντικείμενο 
αυτών των "διαδικασιών", στα περισσότερα κράτη μέλη έχει ακολουθηθεί 
μία "τομεακή" προσέγγιση. Συνήθως πρόκειται για το αποτέλεσμα των 
πρωτοβουλιών ενός καθορισμένου οικονομικού τομέα (τράπεζες, ασφάλειες, 
τηλεπικοινωνίες, κλπ.). Η δημιουργία των δομών αυτών γίνεται μερικές 
φορές υπό την αιγίδα μιας δημόσιας αρχής^44), άλλες φορές ύπο τη μορφή 
μονομερούς πρωτοβουλίας, και άλλες φορές μετά από "διαπραγμάτευση" με 
τις οργανώσεις των καταναλωτών. 
Σε ορισμένα κράτη μέλη, το όργανο που είναι αρμόδιο για την 
αντιμετώπιση των διαφορών είναι μια δημόσια Αρχή (για παράδειγμα: 
Consumer Complaints Board στη Δανία)· στα περισσότερα κράτη πρόκειται 
αντίθετα για ιδιωτικό όργανο (Διαρκές ή όχι, συλλογικό ή ατομικό). 
Άλλες διαφορές αφορούν τις λεπτομέρειες διορισμού του οργάνου (στις 
περιπτώσεις συλλογικών οργάνων, συμμετέχουν συνήθως ένας εκπρόσωπος των 
οργανώσεων των καταναλωτών και ένας εκπρόσωπος των επιχειρήσεων), όπως 
επίσης τη νομική φύση της προσχώρησης των επαγγελματιών στο όργανο αυτό 
(κανονικά πρόκειται για μεμονωμένη προσχώρηση, αλλά αυτή η προσχώρηση 
μπορεί να αποτελεί το αντικείμενο προηγούμενης δέσμευσης των 
επιχειρήσεων, οι οποίες αποδέχονται "a priori" το σύστημα). 
Όσον αφορά το "νομικό αποτέλεσμα" της διαδικασίας, οι διαφορές είναι 
και εδώ σημαντικές: απλή "σύσταση" (στην περίπτωση των περισσοτέρων 
ιδιωτών "Ombudsmen"), δεσμευτική "απόφαση" για τον επαγγελματία αλλά 
όχι για τον καταναλωτή (για παράδειγμα: Ombudsman των τραπεζών στα 
περισσότερα κράτη μέλη), δεσμευτική "απόφαση" για τα δύο μέρη 
(διαιτησία). 
(42) Juntas arbitrales στην Ισπανία, Centres d'arbitrage de 
consommation στην Πορτογαλία, GeschiIlencommissie στις Κάτω χώρες. 
(43) Ενίοτε πρόκειται πράγματι για συνδυασμό μεταξύ των δύο: οι 
διάδικοι μπορούν να υποβάλουν το θέμα σε διαιτησία αφού 
εξαντλήσουν την απόπειρα συνδιαλλαγής. 
(44) Παράδειγμα: το Ηνωμένο Βασίλειο. 
- 68 -
Αυτή η πληθώρα πρωτοβουλιών (και η επιτυχία την οποία σημείωσαν πολλές 
από αυτές) αποδεικνύει ότι η "ζήτηση" για απόδοση Δικαιοσύνης, όσον 
αφορά τις διαφορές κατανάλωσης, δεν "ικανοποιείται", σε ορισμένα κράτη 
μέλη, με τις υπάρχουσες δικαστικές διαδικασίες. 
Από την άποψη των "χρηστών" (τόσο των καταναλωτών όσο και των 
επιχειρήσεων) το κόστος και η διάρκεια της διαδικασίας ενώπιον των 
δικαστηρίων, πολύ συχνά είναι δυσανάλογα σε σχέση με την αζ[α της 
διαφοράς: πράγμα που εξηγεί την ανάπτυξη εναλλακτικών μέσων (ή και 
συμπληρωματικών) για τη ρύθμιση των διαφορών, παράλληλα με (ή και πριν) 
τις δικαστικές διαδικασίες. 
Η τάση αυτή, ελλείψει μέτρων που να αποσκοπούν στη βελτίωση της 
πρόσβασης στη "δημόσια" δικαιοσύνη, προορίζεται να αναπτυχθεί ολοένα 
περισσότερο: από οικονομική άποψη, ανταποκρίνεται σε ορισμένη "ζήτηση". 
Αλλά στην πραγματικότητα, το ζήτημα είναι σε ποιο μέτρο οι εγγυήσεις 
ανεξαρτησίας (ή τουλάχιστον, του αδέκαστου) που σε ένα κράτος δικαίου 
αναγνωρίζονται στο δικαστικό σώμα, θα μπορούν να εξασφαλίζονται από 
τους νέους "δικαστές", οι οποίοι, ολοένα περισσότερο καλούνται να 
ρυθμίζουν τις διαφορές πέραν από κάθε δικονομική τάξη.(44α> 
(44α) Βλέπε επίσης στο κεφάλαιο IV.Δ, 
- 69 -
Ι Ι Ι.Α.2. 01 -ΑΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΕΣ" ΔΙΑΦΟΡΕΣ 
Ι Ι Ι.Α.2.α 01 ΕΙΔΙΚΟΙ ΚΑΙ 01 ΕΠΙ ΠΛΕΟΝ ΦΡΑΓΜΟ I 
Στο κεφάλαιο Ι.Β.2. έγινε μνεία των περιπτώσεων κατά τις οποίες, ολοένα 
και περισσότερο, οι συναλλαγές μεταξύ επαγγελματιών και καταναλωτών 
μπορούν να οδηγήσουν στη δημιουργία ενός "διασυνοριακού" προβλήματος. 
Με την ευκαιρία αυτή αναφέρθηκε η έννοια των "διασυνοριακών" διαφορών. 
Στο πλαίσιο του παρόντος Πράσινου Βιβλίου, και χωρίς να θίγονται οι 
αυστηρότεροι ορισμοί, η έκφραση "ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗ ΔΙΑΦΟΡΑ" χρησιμοποιείται 
σε όλες τις περιπτώσεις κατά τις οποίες: 
ο ενάγων (φυσικό πρόσωπο) κατοικεί σε κράτος διάφορο εκείνου στο 
οποίο είναι νομίμως εγκατεστημένος ο εναγόμενος (επαγγελματίας) ή. : 
ο ενάγων (επαγγελματίας) είναι νομίμως εγκατεστημένος σε κράτος 
διάφορο εκείνου στο οποίο κατοικεί ο εναγόμενος (φυσικό 
πρόσωπο) (4ί>). 
Σε σχέση με τη ρύθμιση παρόμοιας διαφοράς "εθνικού" χαρακτήρα, η 
ρύθμιση μιας διασυνοριακής διαφοράς καθίσταται πολύπλοκη λόγω μιας 
σειράς ειδικών και συμπληρωματικών δυσκολιών. 
Κατά γενικό κανόνα, αυτές οι "επιπλοκές" πηγάζουν: 
1. από το ζήτημα του εφαρμοστέου νόμου, τόσο ως προς την ουσία (lex 
causae) όσο και ως προς τη διαδικασία (lex fori) της διαφοράς (για 
έναν τουλάχιστον εκ των διαδίκων θα πρόκειται σίγουρα για "ξένη" 
νομοθεσία, γεγονός που καθιστά αναγκαία την προσφυγή σε δικηγόρο, 
ακόμα και στις περιπτώσεις στις οποίες αυτό δεν επιβάλλεται 
θεωρητικά εκ του νόμου)· 
(45) Στον ορισμό που προτείνεται εδώ, επελέγησαν οι έννοιες (της 
"KaTOiKtac" και της "εγκατάσταση^1 ) που προβλέπονται από τη 
Συνθήκη των Βρυξελλών. Πράγματι, η ορολογία που χρησιμοποιείται 
από τις Διεθνείς Συμβάσεις δε είναι ομοιογενής: 
όσον αφορά τα φυσικά πρόσωπα αυτό που είναι κρίσιμο είναι 
άλλοτε η "κατοικία" (Συνθήκη των Βρυξελλών, άρθρο 13), άλλοτε η 
"συνήθης κατοικία" (Συνθήκη της Ρώμης, άρθρο 5, και Συνθήκη της 
χάγης του 1973 σχετικά με το νόμο που ισχύει όσον αφορά την 
ευθύνη εκ του προϊόντος) ή ακόμα "ο τόπος στον οποίον 
ευρίσκεται το πρόσωπο" (Συνθήκη της Χάγης του 1954 σχετικά με 
την πολιτική δικονομία). 
όσον αφορά τα νομικά πρόσωπα, κρίσιμο μπορεί να είναι η έδρα 
(Συνθήκη των Βρυξελλών, άρθρο 16.2) ή τα κεντρικά γραφεία 
(προαναφερθείσα Συνθήκη της Χάγης 1973, άρθρο 4) ή ακόμα 
"οιαδήποτε άλλη εγκατάσταση" (Συνθήκη Βρυξελλών, άρθρα 5 και 
13). 
- 70 
2. από την αρμόδια δικαιοδοτική αρχή (για έναν τουλάχιστον των 
διαδίκων θα πρόκειται οπωσδήποτε για "ξένη" δικαιοδοσία, γεγονός 
που δημιουργεί την ανάγκη χρησιμοποίησης ενός δεύτερου δικηγόρου ο 
οποίος να είναι διορισμένος στο δικαστήριο που επιλαμβάνεται του 
θέματος)· 
3. από την κοινοποίηση ή επίδοση των αγωγών (οι οποίες θα πρέπει πάντα 
να "διαβαίνουν" κάποια σύνορα. Το γεγονός αυτό συνεπάγεται την 
εφαρμογή διατυπώσεων και προθεσμιών πολύ πιο σημαντικών από εκείνες 
που προβλέπονται για την κοινοποίηση των πράξεων στο εσωτερικό του 
ίδιου κράτους)· 
4. από τη μετάφραση των εγγράφων (των προερχομένων από το διάδικο που 
κατοικεί σε κράτος άλλο από το κράτος του αρμόδιου δικαιοδοτικού 
οργάνου, εξού και τα επιπλέον έξοδα για τον εν λόγω διάδικο)· 
5. από τις διαδικαστικές πράξεις (στο μέτρο που τα σχετικά έγγραφα 
πρέπει να ζητηθούν σε κράτος διάφορο εκείνου στο οποίο ευρίσκεται ο 
επί λαμβανόμενος της υπόθεσης δικαστής. Από το γεγονός αυτό 
προκύπτουν συμπληρωματικές προθεσμίες που έχουν σχέση με την 
εκτέλεση "της διαταγής διενέργειας διαδικαστικών πράξεων")· 
6. από την εκτέλεση της απόφασης (αν ο ηττηθείς διάδικος κατοικεί σε 
κράτος διάφορο εκείνου στο οποίο ευρίσκεται ο δικαστής που εκδίδει 
την απόφαση, πριν από την εκτέλεση της απόφασης θα πρέπει να 
προηγηθεί μια διαδικασία "αναγνώρισης" της ξένης απόφασης). 
Συνοψίζοντας, πρόκειται για συμπληρωματικούς και ειδικούς "φραγμούς" οι 
οποίοι προστιθέμενοι στους "φραγμούς" που ήδη υπάρχουν για τις εθνικές 
διαφορές (κόστος και διάρκεια της δίκης) μπορούν να παρεμποδίσουν 
σοβαρά τη δυνατότητα προσφυγής στη δικαιοσύνη, τουλάχιστον όσον αφορά 
τους ιδιώτες. 0 μέσος πολίτης, ευρισκόμενος αντιμέτωπος με τέτοια 
εμπόδια, θα παραιτηθεί σε πολλές περιπτώσεις από την προσπάθεια να 
διεκδικήσει τα δικαιώματα του. 
Ι Ι Ι.Α.2.β 01 ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ 
Προκειμένου να βελτιωθεί η προαναφερθείσα κατάσταση, έχουν υπογραφεί 
πολλές συμβάσεις από τα κράτη μέλη είτε στο κοινοτικό πλαίσιο (άρθρο 
220 της Συνθήκης) είτε στο πλαίσιο της Συνδιάσκεψης για το ιδιωτικό 
διεθνές δίκαιο της Χάγης. 
Επί του παρόντος, όμως, καμιά από αυτές τις Συμβάσεις δεν έχει τεθεί 
ακόμα σε ισχύ σε ολόκληρη την Κοινότητα: 
η Σύμβαση των Βρυξελλών της 27ης Σεπτεμβρίου 1968 σχετικά με τη 
διεθνή δικαιοδοσία και την εκτέλεση των αποφάσεων σε θέματα αστικού 
και εμπορικού δικαίου, της οποίας η επέκταση της ισχύος ως προς 
την Ισπανία και την Πορτογαλία έχει καθυστερήσει λόγω της απουσίας 
επικύρωσης αυτής της επέκτασης από τέσσερα κράτη που έχουν 
υπογράψει τη Συνθήκη· 
- 71 -
η Σύμβαση της Ρώμης της 19ης Ιουνίου 1980, σχετικά με τον 
εφαρμοστέο νόμο όσον αφορά τις συμβατικές υποχρεώσεις, της οποίας η 
επέκταση της ισχύος ως •προς την Ισπανία και την Πορτογαλία έχει 
καθυστερήσει λόγω της απουσίας επικύρωσης εκ μέρους όλων των άλλων 
κρατών μελών πλην των Κάτω Χωρών* 
η Σύμβαση της Χάγης της 15ης Νοεμβρίου 1965, σχετικά με την 
κοινοποίηση στην αλλοδαπή δικαστικών και εξωδικαστικών πράξεων στον 
αστικό και εμπορικό τομέα, η οποία υπεγράφη από όλα τα κράτη μέλη 
της Κοινότητας αλλά δεν έχει επικυρωθεί από ένα εξ αυτών· 
η Σύμβαση της Χάγης της 10ης Μαρτίου 1970 σχετικά με τη συγκέντρωση 
στην αλλοδαπή αποδεικτικών στοιχείων στον αστικό ή εμπορικό τομέα, 
η οποία έχει επικυρωθεί από οκτώ κράτη μέλη αλλά όχι από τα 
υπόλοιπα. 
Άλλες συμβάσεις (όπως η Σύμβαση της Χάγης της 25ης Οκτωβρίου 1980, η 
οποία αποβλέπει στη διευκόλυνση της διεθνούς δυνατότητας προσφυγής στη 
δικαιοσύνη) δεν έχουν υπογραφεί παρά μόνον από μία μειονότητα κρατών 
μελών. 
Όσον αφορά τις συμβάσεις που έχουν υπογραφεί από ΟΛΑ τα κράτη μέλη της 
Κοινότητας μπορούμε εύλογα να ελπίζουμε ότι σύντομα θα ισχύουν σε 
ολόκληρη την Ενιαία Αγορά, γεγονός που θα αποτελέσει αναμφισβήτητη 
πρόοδο. 
Όταν θα έχουν διενεργηθεί όλες οι κυρώσεις, οι δυσκολίες που τίθενται 
στο πλαίσιο μιας "ενδοκοινοτικής" διαφοράς θα είναι λιγότερο σημαντικές 
από αυτές που αφορούν μία οιαδήποτε άλλη "διασυνοριακή" διαφορά και οι 
ενδοκοινοτικές συναλλαγές θα αντλήσουν οφέλη από το γεγονός αυτό. 
Όμως, η ανάγκη νομικής "βεβαιότητας" των οικονομικών φορέων καθιστά 
αναγκαία την εξέταση ορισμένων προβλημάτων που δεν έχουν επιλυθεί από 
τις υφιστάμενες συμβάσεις. 
Ι Ι Ι.Α.2.γ ΤΑ ΜΗ ΕΠΙΛΥΘΕΝΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ 
Καταρχάς, όσον αφορά τον εφαρμοστέο νόμο, η Σύμβαση της Ρώμης 
εφαρμόζεται μόνον όσον αφορά τις συμβατικές υποχρεώσεις (και υπό την 
επιφύλαξη πολλών εξαιρέσεων: άρθρο πρώτο). Οι περιπτώσεις της 
εξωσυμβατικής ευθύνης ρυθμίζονται ως εκ τούτου με βάση το ιδιωτικό 
διεθνές δίκαιο των κρατών μελών, τα οποία μπορούν να καταλήξουν σε 
αντιφατικές λύσεις. 
Για παράδειγμα, η ευθύνη εκ του προϊόντος^46) αποτέλεσε το αντικείμενο 
(46) Στην υπόθεση TMCS, (C-26/91, Συλλογή Ι-3967) σχετικά με απευθείας 
προσφυγή του δεύτερου αγοραστή κατά του κατασκευαστή, το 
Δικαστήριο των ΕΚ επιβεβαίωσε, ενόψει χαρακτηρισμού της προσφυγής 
ώστε να προσδιοριστεί το αρμόδιο δικαστήριο, τη μη συμβατική φύση 
της προσφυγής. 
- 72 -
μερικής εναρμόνισης (οδηγία 85/374/ΕΟΚ), η οποία όμως αφήνει να 
υπάρχουν ακόμη σημαντικές διαφορές όσον αφορά: 
το "ανώτατο όριο" που μπορεί να προβλεφθεί για τις ζημίες που 
απορρέουν από το θάνατο ή από σωματικές βλάβες (άρθρο 16) 
τον αποκλεισμό των γεωργικών προϊόντων (άρθρο 15, περίπτωση α) 
τους "κινδύνους ανάπτυξης του προϊόντος" που μπορούν να τύχουν 
επίκλησης ως μέσον υπεράσπισης (άρθρο 15, περίπτωση β) 
την αποκατάσταση ηθικής βλάβης (9e σημείο του αιτιολογικού). 
Κατά συνέπεια, η εφαρμογή μιας νομοθεσίας αντί μιας άλλης θα οδηγήσει 
σε σημαντικές διαφορές. Όμως, ούτε η Οδηγία ούτε η Σύμβαση της Ρώμης 
δεν απαντούν στο ερώτημα του εφαρμοστέου νόμου. Υπεγράφη σχετικά με το 
θέμα αυτό μια Σύμβαση στη χάγη στις 2 Οκτωβρίου 1973, η οποία όμως 
κυρώθηκε μόνον από τέσσερα εκ των δώδεκα κρατών μελών. 
Δεύτερον, πριν την υπογραφή της συμφωνίας για τη δημιουργία ενός 
Ευρωπαϊκού Οικονομικού χώρου προηγήθηκε μία Σύμβαση (Λουγκάνο 1988), η 
οποία θα επιτρέψει την επέκταση της ισχύος της Σύμβασης των Βρυξελλών 
στα κράτη μέλη της ΕΖΕΣ, χωρίς όμως να προβλεφθεί επέκταση της όσον 
αφορά τη Σύμβαση της Ρώμης.(46α) Συνεπώς, ο καθορισμός του εφαρμοστέου 
στις σχέσεις μεταξύ υπηκόων ΕΚ και υπηκόων ΕΖΕΣ νόμου προϋποθέτει 72 
(12 επί 6) συνδυασμούς διμερών Συμβάσεων και/ή κανόνων ιδιωτικού 
διεθνούς δικαίου. 
Η Σύμβαση των Βρυξελλών κατοχυρώνει αντίθετα αυτό που θα μπορούσαμε να 
ονομάσουμε "ελεύθερη κυκλοφορία των δικαστικών αποφάσεων". Όμως, οι 
πέντε περιπτώσεις άρνησης εκτελεστηρίου που προβλέπονται από το άρθρο 
27 (και κυρίως η πρώτη και η δεύτερη) συνεπάγονται συμπληρωματικό 
έλεγχο από τον επι λαμβανόμενο δικαστή. Για παράδειγμα, το άρθρο 27 
αριθ. 2 της Σύμβασης απαιτεί, ο επι λαμβανόμενος της υπόθεσης δικαστής 
να εξετάζει το κατά πόσον η επίδοση ή η κοινοποίηση έγιναν "εγκαίρως" 
(46α) 0 πρώτος προβληματισμός επί του θέματος άρχισε στο πλαίσιο της 
Ευρωπαϊκής Πολιτικής Συνεργασίας. 
- 73 -
ακόμα και όταν το Δικαστήριο του κράτους προέλευσης έχει ήδη 
αποφασίσει, μετά από χωριστή κατ' αντιμωλία διαδικασία, ότι η επίδοση ή 
η κοινοποίηση έγιναν κανονικά: το δικαστήριο το οποίο επιλαμβάνεται 
αιτήσεως αναγνώρισης δε δεσμεύεται ως εκ τούτου από την κρίση του 
δικαστή του κράτους προέλευσης^47). 
Εξ άλλου, αβεβαιότητες ως προς την εφαρμογή πηγάζουν από το γεγονός ότι 
ως προς την έννοια του επι λαμβανόμενου δικαστηρίου γίνεται παραπομπή 
στα εθνικά συστήματα. Είτε στις περιπτώσεις εκκρεμοδικίας (άρθρο 
21(47α)) ε[τε στις περιπτώσεις συνάφειας (άρθρο 22) αυτό που 
ενδιαφέρει είναι το "δικαστήριο που έχει πρώτο επιληφθεί". Όμως, 
δεδομένου ότι δεν έχει προσδιορισθεί από τη Συνθήκη η έννοια "του 
σημείου έναρξης" της διαδικασίας υπάρχει κίνδυνος συγκρούσεων διεθνούς 
δικαιοδοσίας (σε ορισμένα κράτη, η διαφορά θεωρείται "εκκρεμής" από 
την ημερομηνία επίδοσης της κατατεθείσας αγωγής στον εναγόμενο· σε 
άλλα, η υπόθεση πρέπει να έχει εγγραφεί στη γραμματεία του 
δικαστηρίου· σε ένα κράτος, η εκκρεμοδικία γεννάται εκ της αποδοχής 
της αγωγής· σε κάποιο άλλο, η ημερομηνία που λαμβάνεται υπόψη είναι 
εκείνη της αποστολής της αγωγής στον εναγόμενο εκ μέρους του 
γραμματέα). 
(47) Πάγια νομολογία (βλέπε, μεταξύ άλλων, την απόφαση της 16ης Ιουνίου 
1981, Klamps κατά Michel, Συλλογή 1981, 1.593) 
(47α) Δικαστήριο των ΕΚ, υποθ. 144/86 Guais Maschinenfabrik κατά 
Palumbo (1987) Συλλογή 4861 και υποθ. C-351/89 Overseas Union 
Insurance κατά New Hampshire Insurance (1991) Συλλογή 1-3317. 
- 74 -
Ι Ι Ι.Α.2.δ 01 "ΜΙΚΡ0ΔΙΑΦ0ΡΕΣ" 
Λαμβανομένων υπόψη των προαναφερομένων, ο βαθμός πολυπλοκότητας μιας 
διασυνοριακής διαφοράς παραμένει ιδιαίτερα υψηλός ακόμα και στην 
περίπτωση της κοινοτικής διαφοράς. Οι φραγμοί που συνοψίσθηκαν 
προηγουμένως (σημεία 1-6) παραμένουν τέτοιοι ώστε να καθίστανται 
ανυπέρβλητοι στην περίπτωση που η αξία της διαφοράς δε δικαιολογεί τις 
συμπληρωματικές δαπάνες που απορρέουν από το διασυνοριακό (ή 
ενδοκοινοτικό) χαρακτήρα της υπόθεσης. 
Πράγματι, αν εξετάσουμε τις απλουστευμένες διαδικασίες που έχουν 
καθιερωθεί στα κράτη μέλη (κεφάλαιο Ι.Β), καθίσταται αντιληπτό ότι 
αυτές είναι πολύ δύσκολα εφαρμόσιμες όταν ο ενάγων είναι εγκατεστημένος 
σε κράτος μέλος διάφορο από το κράτος του εναγομένου: 
οι "συντετμημένες" προθεσμίες δεν μπορούν να τύχουν εφαρμογής<48)· 
η δυνατότητα να αποφευχθεί η σύμπραξη δικηγόρου (δυνατότητα η οποία 
είναι ήδη αρκετά "θεωρητική" στο πλαίσιο των "εθνικών" διαδικασιών) 
καθίσταται απλή χίμαιρα αν ληφθεί υπόψη η πολυπλοκότητα των 
προβλημάτων (ουσίας και διαδικασίας) που τίθενται σε μία 
"διασυνοριακή" υπόθεση· 
η απόπειρα συνδιαλλαγής, δεδομένου ότι απαιτεί την αυτοπρόσωπη 
εμφάνιση των διαδίκων, συνεπάγεται (για έναν τουλάγιστον των 
διαδίκων) έξοδα ταξί δ ίου τα οποία συχνά θα είναι υψηλότερα του 
ποσού της διαφοράς. 
Οι απόπειρες απλούστευσης των διαδικασιών που ισχύουν για τις 
"μικροδιαφορές", οι οποίες έχουν γίνει σε εθνικό επίπεδο από όλα τα 
κράτη μέλη, δεν μπορούν να παράγουν τα αποτελέσματα τους πέραν των 
δικαιοδοτικών συνόρων. Όμως ελλείψει διαδικασίας "ανάλογης" προς την 
αζ'ια της υπόθεσης, ο ιδιώτης παραιτείται από την άσκηση των δικαιωμάτων 
του: προς το παρόν, δεν υπάρχουν ενδεχόμενα διασυνοριακές 
"μικροδιαφορές" στην Ενιαία Αγορά. Μεσοπρόθεσμα όμως δεν θα υπάρχουν 
πλέον διασυνοριακοί καταναλωτές· η ισότητα "όχι διαφορές - όχι 
προβλήματα" είναι απατηλή, επειδή οι καταναλωτές που "παραιτούνται" από 
μία διασυνοριακή διαφορά "θα παραιτηθούν" σύντομα από κάθε διασυνοριακή 
συναλλαγή. 
(48) Οι Κώδικες Πολιτικής Δικονομίας προβλέπουν μεγαλύτερη προθεσμία 
όταν οι κοινοποιήσεις πρέπει να διαβιβασθούν στο εξωτερικό· οι 
διαδικαστικές πράξεις πρέπει να ακολουθήσουν τη διαδικασία της 
"διαταγής διενέργειας διαδικαστικών πράξεων" ("commission 
rogatoire") και τα διαδικαστικά έγγραφα χρήζουν μετάφρασης. 
- 75 -
Από την άποψη των καταναλωτών, η έννοια της "μικροδιαφοράς" είναι 
απατηλή. Μία διαφορά μπορεί να είναι (σχετικά) μικρή για μία 
επιχείρηση, όχι όμως για τους ιδιώτες. 0 ποσοτικός υπολογισμός που 
γίνεται στα κράτη μέλη για να καθορισθεί η εφαρμογή μιας απλουστευμένης 
διαδικασίας (αριθμητικός μέσος όρος - 1800 ECU περίπου) υπερβαίνει 
συχνά το μηνιαίο μισθό ενός ιδιώτη. Για το μέσο πολίτη, αυτή η διαφορά 
είναι κατά συνέπεια τόσο "μικρή" όσο ένας μήνας του κύκλου εργασιών 
μιας επιχείρησης^49^. 
Από την άποψη των επιχειρήσεων, το ποσόν των "μικροδιαφορών" είναι από 
οικονομική άποψη μη αμελητέο. Δεδομένου ότι κάθε συναλλαγή μπορεί να 
οδηγήσει σε διαφορά (πρόκειται για φυσιολογικό ποσοστό, το οποίο 
αποτελεί μάλιστα αντικείμενο μελετών πρόβλεψης), η σημασία των 
διαδικασιών ρύθμισης των διαφορών (ακόμα και αυτών που χαρακτηρίζονται 
ως "μικρές") είναι πρωταρχική για τις επιχειρήσεις και για τους 
καταναλωτές. Η έλλειψη αποτελεσματικών διαδικασιών οδηγεί στην απουσία 
νομικής και οικονομικής ασφάλειας. 
Από την άποψη της Διοίκησης των δικαστηρίων, ο κατά το ποσόν (ratione 
summae) προσδιορισμός της "μικροδιαφοράς" οδήγησε σε "απλούστευση" των 
διαδικασιών, των οποίων ο στόχος συνίσταται στο να "συμβιβάσουν" ένα 
καθήκον (απονομή δικαιοσύνης) και μια δημοσιονομική αξίωση (κόστος της 
διαδικασίας). Αν η διαφορά είναι "διασυνοριακή", ο συμβιβασμός είναι 
δυσκολότερος^50^. 
Από την άποψη μιας Κοινότητας δικαίου, είναι δύσκολο να γίνει δεκτό ότι 
τόσο οι ιδιώτες όσο και οι επαγγελματίες υπόκεινται σε διακρίσεις που 
έχουν σχέση με τον "ενδοκοινοτικό" χαρακτήρα των οικονομικών σχέσεων 
τις οποίες έχουν συνάψει. Άλλωστε, οι σχέσεις αυτές έχουν συναφθεί 
ακριβώς επειδή πίστεψαν στην υπόσχεση ενός "χώρου χωρίς σύνορα" (άρθρο 
8Α της Συνθήκης). 
Πράγματι, η πολυπλοκότητα της αντιμετώπισης των ενδοκοινοτικών διαφορών 
οφείλεται στα σύνορα (νομικά και δικαιοδοτικά) τα οποία συνεχίζουν να 
υπάρχουν. 
Η υποχώρηση αυτών των συνόρων μπορεί να αποτελέσει το αντικείμενο άλλων 
Συμβάσεων αλλά μεσοπρόθεσμα το κόστος αντιμετώπισης των ενδοκοινοτικών 
(49) Επιπλέον, τα δικηγορικά και δικαστικά έξοδα καθώς και τα έξοΛσ 
εμπειρογνωμοσύνης, στην περίπτωση διασυνοριακής υπόθεσης, 8α είναι 
κατά πολύ ανώτερα εκείνων που συνεπάγεται παρόμοια υπόθεση εθνικού 
χαρακτήρα. Ελλείψει ασφάλειας "νομικής προστασίας", αυτά τα έξοδα 
πρέπει να προκαταβάλλονται από τον ιδιώτη, ο οποίος συχνά δεν 
διαθέτει επαρκές "ρευστό". 
(50) Στο "κανονικό" κόστος κάθε δικαστικής διαδικασίας πρέπει να 
προστεθούν τα έξοδα μετάφρασης και αποστολής των αγωγών, οι 
ενδεχόμενες διαταγές για τη διενέργεια διαδικαστικών πράξεων και 
προπάντων ο χρόνος που απαιτείται για την διεξαγωγή αυτών των 
ενεργειών από τους γραμματείς, τους κλητήρες και ενίοτε από τον 
ίδιο τον δικαστή. 
- 76 -
διαφορών θα συνεχίσει να είναι πολύ υψηλό είτε για την Διοίκηση των 
δικαστηρίων είτε για τα υποκείμενα δικαίου^500). 
Το ερώτημα λοιπόν που τίθεται είναι κατά πόσον υπάρχουν άλλα μέσα και 
σε ποιο βαθμό μπορούν να εφαρμοσθούν στις διασυνοριακές διαφορές. 
Η έννοια της "class action" (συλλογική αγωγή ασκούμενη από ένα άτομο, 
μια ομάδα ατόμων ή μια οργάνωση που ενεργεί εξ ονόματος μιας 
κατηγορίας) έχει επικρατήσει στα περισσότερα κράτη του "common law" 
αλλά δεν ανήκει στις νομικές παραδόσεις των περισσοτέρων κρατών μελών 
της Κοινότητας. 
Η ομοδικία (η οποία θεμελιώνεται σε ρητή, και όχι σιωπηρή, εντολή των 
προσώπων που έχουν θιγεί από τη συμπεριφορά του εναγομένου) φαίνεται να 
προσεγγίζει περισσότερο τις γενικές δικονομικές αρχές που είναι κοινές 
στα κράτη μέλη αλλά προς το παρόν έχει καθιερωθεί μόνο σε ένα κράτος 
μέλος (Γαλλία). 
Η απλή ένωση συναφών υποθέσεων, στην περίπτωση των διασυνοριακών 
διαφορών, θέτει τα τεχνικά προβλήματα που αναφέρθηκαν στο παρόν 
κεφάλαιο (έννοια του "δικαστή που έχει πρώτος επιληφθεί"). 
Στα κεφάλαια ΙΙΙ.Β.1 και Ι Ι Ι.Β.2 εξετάζεται μια άλλη κατηγορία 
διαδικασιών. Είναι η διαδικασία των μέσων που επιτρέπουν την ποόληωη ή 
την εντολή παύσηc των παράνομων συμπεριφορών^51) αντί (και πριν από 
την) της υποχρέωσης "υπολογισμού των ζημιών"^52). 
(50α) Τα σχετικά με τη βοήθεια που παρέχεται για νομική υποστήριξη 
(πληροφόρηση και συμβουλές), όπως και τα σχετικά με τη 
δικαστική αρωγή (ενώπιον των δικαστηρίων) διαλαμβάνονται στο 
κεφάλαιο I I.C. 
(51) (Αγωγή παύσης χάριν του συλλογικού συμφέροντος). 
(52) (Αγωγή, ατομική ή συλλογική, αποζημίωσης). 
- 77 -
Ι Ι Ι.Β Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΣΥΛΛΟΓΙΚΩΝ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ 
ΙΙΙ.Β.1 ΟΙ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ 
Η καθιέρωση της έννοιας του συλλογικού συμφέροντος στις εθνικές 
νομοθεσίες είναι αρκετά πρόσφατη: η αναγνώριση της έγινε προοδευτικά 
στη διάρκεια του αιώνα μας, η δε δικαστική προστασία της εξασφαλίστηκε 
με μέτρα που ποικίλουν ανάλογα με τα κράτη μέλη. 
Παρά ταύτα, όλες οι εξεταζόμενες εθνικές νομοθεσίες έχουν ήδη 
αναγνωρίσει την ύπαρξη μιας κατηγορίας συμφερόντων, το εύρος των οποίων 
είναι ταυτόχρονα: 
μεγαλύτερο από αυτό των ατομικών συμφερόντων (η υπεράσπιση των 
οποίων εξασφαλίζεται δικαστικά με το ατομικό δικαίωμα παροχής 
εννόμου προστασίας) αλλά 
μικρότερο από αυτό του γενικού συμφέροντος (η δικαστική υπεράσπιση 
του οποίου ανατίθεται στις Εισαγγελικές αρχές). 
0 καινοφανής χαρακτήρας του προστατευόμενου από τους νομοθέτες 
συμφέροντος (ουσιαστικό δικαίωμα) επέβαλλε λοιπόν την προσαρμογή των 
ήδη υπαρχουσών δικονομικών διαδικασιών ή τη θέσπιση νέων διαδικασιών. 
Όσον αφορά τα συλλογικά συμφέροντα των καταναλωτών, η αναζήτηση των 
κατάλληλων διαδικαστικών ρυθμίσεων σε σχέση με τη φύση του 
προστατευόμενου συμφέροντος, οδήγησε σε νομοθετικές τροποποιήσεις (λίγο 
πολύ πρόσφατες) οι οποίες; ήδη αφορούν όλα τα κράτη μέλη της Κοινότητας. 
Η μεγαλύτερη διαφορά από άποψη νομοθετικής τεχνικής δεν αφορά στην 
ύπαρξη μιας "αγωγής συλλογικού συμφέροντος" (που να επιτρέπει τη 
δικαστική επίκληση του προστατευόμενου συμφέροντος) αλλά μάλλον στα 
κριτήρια προσδιορισμού του αντιπροσωπευτικού προσώπου υπέρ του οποίου 
αναγνωρίζεται το δικαίωμα να ζητήσει τη δικαστική προστασία. Σε 
ορισμένα κράτη μέλη, η ενώπιον των δικαστηρίων υπεράσπιση του 
συλλογικού συμφέροντος έχει ανατεθεί στις κοινωνικές ομάδες (οργανώσεις 
καταναλωτών και επιχειρήσεων) ενώ σε άλλα κράτη μέλη ο ρόλος αυτός έχει 
ανατεθεί σε δημόσια αρχή. Η κατάσταση των διαφόρων εθνικών νομοθεσιών 
μπορεί να συνοψιστεί ως εξής: 
Σε τρία κράτη μέλη, η προστασία του συλλογικού συμφέροντος ανατέθηκε σε 
μία αυτόνουη ή ανεΕάοίΓητη διοικητική Αργή (Director General of Fair 
Trading στο Ηνωμένο Βασίλειο: Fair Trading Act, 1973- Consumer 
Ombudsman στη Δανία: Marketing Practices Act 1975· Director of Consumer 
Affairs στην Ιρλανδία: Consumer Information Act, 1978). 
Σε οκτώ κράτη μέλη, αναγνωρίστηκε δικαίωμα του παρίστασθαι (locus 
standi) στις οονανώσειο καταναλωτών (Γερμανία: Gesetz gegen den 
uniauteren Wettbewerb 1909, που τροποποιήθηκε το 1965, και νόμος της 
9/12/1976 σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες. Ελλάδα: νόμος της 
24/12/1991 αριθ. 2000- Ισπανία: νόμος της 10/1/1991 αριθ. 3· Γαλλία: 
νόμος της 5/1/1988 αριθ. 14 και νόμος της 18/1/1992 αριθ. 60» Ιταλία·: 
νόμος της 10/10/1990 αριθ. 287 και νομοθετικό διάταγμα της 25/1/1992 
- 78 
αριθ. 74· Λουξεμβούργο: νόμοι της 21/8/1983 και της 27/11/1986· Κάτω 
Χώρες: άρθρα 6/196 και 6/240 του νέου Αστικού Κώδικα· Πορτογαλία: νόμος 
της 22/8/1981 αριθ. 29). 
Σε ένα κράτος μέλος, η δικαστική προστασία του συλλογικού συμφέροντος 
έχει αναγνωριστεί τόσο στις οργανώσεις καταναλωτών όσο και σε 
διοικητική αρχή (Βέλγιο: νόμος της 14/7/1991 για τις εμπορικές 
πρακτικές, άρθρα 95 και 98, και νόμος της 12/6/1991 για την 
καταναλωτική πίστη). 
Όσον αφορά το αντικείμενο της αγωγής (αίτημα-PETITUM), όλες οι 
προαναφερόμενες νομοθεσίες επιτρέπουν στις οργανώσεις, ή στη διοικητική 
αρχή, να επιτύχουν την παύση (injunction ή prohibition order) μιας 
αθέμιτης ή παράνομης εμπορικής πρακτικής (και τούτο, ανεξάρτητα από τον 
αστικό, ποινικό ή διοικητικό χαρακτήρα της παράβασης). 
Σχετικά με τον ορισμό της "αθέμιτης" ή "παράνομης" εμπορικής πρακτικής 
(θεμελίωση του αιτήματος - CAUSA PETENDI), ορισμένες νομοθεσίες 
θέσπισαν μία "γενική ρήτρα" (συνήθως συνοδευόμενη από έναν ενδεικτικό 
πίνακα) ενώ άλλες προτίμησαν μία διεξοδική "απογραφή" (παραδείγματα: 
παραπλανητική διαφήμιση, καταχρηστικές ρήτρες, κατάχρηση δεσπόζουσας 
θέσης). 
Αλλά αυτό που έχει σημασία, είναι ότι μία ΚΑΤΑΨΗΦΙξΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΓΙΑ ΠΑΥΣΗ 
ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ έχει προβλεφθεί σε ΟΛΑ τα κράτη μέλη, εναντίον ορισμένων 
εμπορικών πρακτικών "ζημιογόνων" για την καλή λειτρυργία της Αγοράς: 
πρόκειται για ένα "ρυθμιστικό παράγοντα" που επιτρέπει (στους 
καταναλωτές αλλά και στις ανταγωνιζόμενες επιχειρήσεις) να προλαμβάνουν 
(αντί να θεραπεύουν) τις συνέπειες ορισμένων καταχρήσεων. 
Την προληπτική λειτουργία της αγωγής αυτής εγγυώνται ειδικές προς το 
σκοπό αυτό διαδικαστικές ρυθμίσεις: η αγωγή εισάγεται και συζητείται με 
τη μορφή του κατεπείγοντος (ταχύρρυθμη δι αδικία) και η απόφαση 
κανονικά είναι προσωρινά εκτελεστή^53) 
Δυστυχώς, πρόκειται για ένα "ρυθμιστικό παράγοντα" ο οποίος 
μορφοποιήθηκε, από κάθε κράτος μέλος, με βάση τα δικά τ^υ μέτρα, σε 
εθνικό επίπεδο. 
Στο πλαίσιο της Ενιαίας Αγοράς, οι εμπορικές πρακτικές ημπορούν να 
κυκλοφορούν ελεύθερα· αλλά οι δικονομικοί κανόνες σταματούν ,στα σύνορα 
που αντιστοιχούν (ακόμη) προς τα γεωγραψικ^ όρια δικαιοδοσίας ΚΑΘΕ 
κράτους.· την lex Fori. 
(53) Σε ορισμένες χώρες, η διαταγή παύσης μιας ενέργειας δυνατόν να 
συνοδεύεται από την επιβολή χρηματικής ποινής και/ή δημοσίευσης 
της απόφασης. 
- 79 -
I I Ι.Β.2 01 ΔΥΣΧΕΡΕΙΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΩΝ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΩΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ ΣΤΙΣ 
ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΩΝ ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ 
Σύμφωνα με τον Fair Trading Act (άρθρα 35 και 38) ο Director General of 
Fair Trade ασκεί τις εξουσίες που διαθέτει, κατά πάσας πρακτικής "which 
is detrimental to the interests of consumers in the United Kingdom" ("η 
οποία ζημιώνει τα συμφέροντα των καταναλωτών στο Ηνωμένο Βασίλειο"). 
Αν οι δανοί καταναλωτές "δέχονται προτάσεις συναλλαγής" με 
αλληλογραφία από αγγλική εταιρεία, και η ενέργεια αυτή είναι 
"unfair" (αθέμιτη) σύμφωνα με τον Fair Trading Act και σύμφωνα με 
τη δανική νομοθεσία, ο Director of Fair Trading δεν θα μπορεί να 
ασκήσει τις εξουσίες του (εκτός αν ενεργήσει καθ* υπέρβαση εξουσίας 
- ULTRA VIRES), και ο δανός Consumer Ombudsman από την πλευρά του 
θα έχει μεγάλη δυσκολία να ασκήσει τις δικές του εξουσίες (εκτός 
του να ζητήσει το άνοιγμα κάθε αλληλογραφίας προερχόμενης από το 
Ηνωμένο Βασίλειο: πράγμα που μάλλον δεν θα είναι σύμφωνο με άλλες 
νομικές διατάξεις). 
Αν οι Βρετανοί καταναλωτές αποτελούν τα θύματα μιας σειράς 
αισχροκερδειών στο πλαίσιο μιας χρονομίσθωσης στην Ισπανία, ή 
αγοράς αλκοολούχων ποτών στο Calais, ο Director of Fair Trading δεν 
θα μπορεί παρά να αναζητήσει τη διεύθυνση του ισπανού ή γάλλου 
ομολόγου του (εφόσον υπάρχει αυτός) ή να απευθυνθεί στις οργανώσεις 
καταναλωτών των χωρών αυτών: αυτές όμως δεν θα μπορούν να 
δικαιολογήσουν ότι έχουν ένα "συμφέρον προς ενέργεια" ενώπιον των 
εθνικών δικαστηρίων τους. 
Αν οι γάλλοι καταναλωτές, οι οποίοι έχουν δανειστεί χρήματα από 
αγγλική Τράπεζα, έπεσαν θύματα παραβίασης του "Consumer Credit Act, 
1974", δεν θα μπορούν ούτε οι γαλλικές, ούτε οι αγγλικές οργανώσεις 
καταναλωτών να τους προσφέρουν καμία βοήθεια (στο Ηνωμένο Βασίλειο 
νομιμοποιείται να είναι διάδικος μόνο ο Director of Fair Trading). 
Οι προβλεπόμενες από τη νομοθεσία του Λουξεμβούργου συλλογικές 
προσφυγές δεν μπορούν να ασκηθούν παρά μόνον από "ένωση καταναλωτών 
εκπροσωπούμενη από την Επιτροπή τιμών" του Μεγάλου Δουκάτου (και 
πράγματι, δεν υπάρχει παρά ΜΙΑ οργάνωση καταναλωτών αντιπροσωπευόμενη 
στην εν λόγω Επιτροπή). 
Αν μία παραπλανητική τηλεοπτική διαφήμιση εκπεμπόμενη από το 
Λουξεμβούργο απευθύνεται (αποκλειστικά) στους Βέλγους καταναλωτές, 
καμία ένωση δεν θα μπορεί να ζητήσει την παύση αυτής της 
διαφήμισης: οι βελγικές Ενώσεις, στο μέτρο που δεν 
αντιπροσωπεύονται στην "Επιτροπή Τιμών" του Μεγάλου Δουκάτου· η 
Ένωση του Λουξεμβούργου, επειδή δεν έχει το "προς ενέργεια 
συμφέρον" από νομική άποψη. 
Αν στους γενικούς συμβατικούς όρους που εφαρμόζονται από τις 
Τράπεζες του Λουξεμβούργου υπάρχουν καταχρηστικές ρήτρες, οι 
- 80 -
γερμανοί αποταμιευτές που έχουν ανοίξει τρέχοντα λογαριασμό στο 
Λουξεμβούργο δεν θα μπορούν να υπολογίζουν παρά μόνο στην προσφυγή 
της προαναφερόμενης ένωσης του Λουξεμβούργου (οι γερμανικές ενώσεις 
δεν εκπροσωπούνται στην Επιτροπή Τιμών του Λουξεμβούργου) και αν 
ορισμένες ρήτρες δεν ισχύουν παρά μόνον για τους "ξένους" πελάτες, 
αυτή η ένωση δεν θα έχει το "προς ενέργεια συμφέρον" (πάντα από 
νομική άποψη). 
Αν οι γάλλοι καταναλωτές καταστούν θύματα αθέμιτης εμπορικής 
πρακτικής (σύμφωνα με τον νόμο του Λουξεμβούργου και σύμφωνα με το 
γαλλικό νόμο) προερχόμενης από το Λουξεμβούργο, οι οργανώσεις τους 
δεν θα μπορούν να προσφύγουν στο Δικαστήριο του Μεγάλου Δουκάτου 
και η ένωση του Λουξεμβούργου δεν θα μπορεί να δικαιολογήσει 
συμφέρον προς ενέργεια σύμφωνα με την lex fori. 
Οι συλλογικές προσφυγές που προβλέπονται από την γαλλική νομοθεσία 
αναγνωρίζονται στις "νομίμως καταχωρημένες ενώσεις (...) εφ' όσον ο 
σκοπός τους αυτός έχει τύχει εγκρίσεως· όμως η έγκριση την οποία πρέπει 
να διαθέτουν οι ενώσεις προκειμένου να νομιμοποιούνται προς ενέργεια 
περιορίζεται αποκλειστικά στις ΓΑΛΛΙΚΕΣ ενώσεις (διάταγμα αριθ. 88-586 
της 6ης Μαΐου 1988). 
Αν γερμανοί καταναλωτές υπήρξαν θύματα αθέμιτης (κατά το γαλλικό 
νόμο) εμπορικής πρακτικής, η οποία έλαβε χώρα στη Γαλλία, η 
γερμανική οργάνωση καταναλωτών δεν θα μπορεί να προσφύγει στα 
γαλλικά δικαστήρια· αν η εμπορική πρακτική (παράδειγμα - πώληση εξ 
αποστάσεως από γαλλική εταιρεία) έλαβε χώρα στη Γερμανία και είναι 
αθέμιτη κατά το γερμανικό νόμο, η οργάνωση θα μπορούσε να προσφύγει 
σε κάποιο γερμανικό δικαστήριο και στη συνέχεια να ζητήσει την 
εκτέλεση της απόφασης στη Γαλλία· όμως κατ' αυτόν τον τρόπο 
αναιρείται ο "ταχύρρυθμος" χαρακτήρας της διαδικασίας. 
Αν ιταλοί καταναλωτές υπήρξαν θύματα της ίδιας εμπορικής πρακτικής 
στην Ιταλία, δεν θα έχουν ούτε καν αυτή τη δυνατότητα· ο ιταλικός 
νόμος δεν προβλέπει συλλογική προσφυγή παρά μόνον στις περιπτώσεις 
παραπλανητικής διαφήμισης. 
θα μπορούσαμε να συνεχίσουμε να αναφέρουμε και άλλα παραδείγματα. 
Εν τούτοις, η καταψηφιστική αγωγή για παύση ενέργειας επιτρέπει συχνά 
την αποφυγή της σωρείας (ατομικών) αγωγών αποζημιώσεως· πρόκειται για 
ένα μέσον το οποίο διαδραματίζει "προληπτικό" ρόλο και ταυτόχρονα 
επιτρέπει στην Διοίκηση των δικαστηρίων να κάνει σημαντικές 
"οικονομίες". 
Σε μια Ενιαία Αγορά, όπου κυκλοφορούν ελεύθερα τα εμπορεύματα και οι 
υπηρεσίες, η αρχή της "ελεύθερης κυκλοφορίας" θα πρέπει να μπορεί να 
εφαρμόζεται επίσης στα νομικά μέσα με τα οποία επιτυγχάνεται η παύση 
των αθέμιτων πρακτικών. 
- 81 -
Το άρθρο 24 της Σύμβασης των Βρυξελλών ορίζει πράγματι ότι "τα 
προσωρινά ή συντηρητικά μέτρα που προβλέπονται από το νόμο ενός 
συμβαλλόμενου κράτους μπορούν να ζητηθούν στις δικαστικές αρχές αυτού 
του κράτους ακόμα και αν, δυνάμει της παρούσας σύμβασης, η διεθνής 
δικαιοδοσία για την ουσία της υποθέσεως ανήκει σε κάποιο άλλο 
συμβαλλόμενο κράτος". 
Στις περιπτώσεις επείγοντος, ο αιτών μπορεί κατ' αρχήν να απευθυνθεί 
στο δικαστή του τόπου στον οποίον οφείλει να εκτελεσθεί το μέτρο· 
πρόκειται για αρχή ("εγγύτητας" και αποτελεσματικότητας) που θα 
μπορούσε να αποτελεί θαυμάσιο μέσο, εαν ο "δικαστής του τόπου στον 
οποίον οφείλει να εκτελεστεί το μέτρο" μπορεί να επιληφθεί της 
προσφυγής που ασκείται από τις οργανώσεις (ή την Αρχή) του τόπου στον 
οποίον προξενήθηκε η βλάβη<54). 
Προς το παρόν, το παράδοξο το οποίο παρατηρείται είναι το ακόλουθο: 
οι οργάνωσε ις/Αρχές του τόπου στον οποίον προξενήθηκε η βλάβη δεν 
έχουν την ΙΔΙΟΤΗΤΑ που θα τους επέτρεπε να ενεργήσουν (το locus 
standi - ικανότητα να είναι διάδικοι - "αναγνωρίζεται" από την lex 
Fori στις "εθνικές" οργανώσεις)· 
οι οργάνωσε ις/Αρχές του τόπου στον οποίον οφείλει να εκτελεστεί το 
μέτρο δεν έχουν ΣΥΜΦΕΡΟΝ (απο δικονομική άποψη) να το ζητήσουν (τα 
συμφέροντα των "εθνικών" καταναλωτών δεν θίγονται από μια πρακτική 
που απευθύνεται αποκλειστικά στους "ξένους" καταναλωτές). 
Ούτως εχόντων των πραγμάτων, - Rebus sic stantibus -, αρκεί να 
"μετακινηθεί" το σημείο εκκίνησης των αθέμιτων πρακτικών πέραν των 
συνόρων που ορίζονται από την lex Fori, για να υπάρχει πρακτικά κάλυψη 
έναντι οιασδήποτε αγωγής για παράλειψη ενέργειας. 0 σκοπός της Σύμβασης 
των Βρυξελλών (άρθρο 24) καταστρατηγείται και η αρχή της μη διακριτικής 
μεταχείρισης (άρθρο 7 της Συνθήκης) φαίνεται να αμφισβητείται στο μέτρο 
που η lex Fori αναγνωρίζει το δικαίωμα προσφυγής στις "εθνικές" 
οργανώσεις. Σε κάθε περίπτωση, το πραναφερόμενο παράδοξο φαινόμενο 
δύσκολα είναι αποδεκτό από την άποψη της καλής λειτουργίας της Ενιαίας 
Αγοράς(54α>. 
(54) Η Επιτροπή έχει λάβει πολλές δεκάδες καταγγελιών (42) σχετικά με 
παραπλανητική διαφήμιση απευθυνόμενη από μία γερμανική εταιρεία σε 
πελατεία η οποία ευρίσκεται αποκλειστικά εκτός της γερμανικής 
επικράτειας (και κυρίως στη Γαλλία). 
Πολλές αποφάσεις εξεδόθησαν το 1989 από τα γαλλικά δικαστήρια με 
ποινικές και αστικές καταδίκες αυτής της εταιρείας, αλλά καμία από 
αυτές τις αποφάσεις δεν έχει μπορέσει μέχρι σήμερα να OKÏ^.^OYGί· 
μία αίτηση η οποία κατατέθηκε στις 29 Ιανουαρίου απερρίφθη από το 
γραμματέα του αρμόδιου γερμανικού δικαστηρίου, με το 
δικαιολογητικό ότι ο εναγόμενος είχε αλλάξει διεύθυνση και ήταν 
αδύνατη η επικοινωνία μαζί του. Εν τω μεταξύ, μία εταιρεία 
επονομαζόμενη "Chance Vertrieb" (η οποία χρησιμοποιεί την ίδια 
ταχυδρομική διεύθυνση με εκείνη του "Homevertrieb") συνέχισε την 
πρακτική αυτή απευθύνοντας στους γάλλους καταναλωτές διαφήμιση 
εντελώς ίδια εκείνης που έχει ήδη δικαστεί από τα γαλλικά 
δικαστήρια. 
(54α) Βλ. κεφάλαιο IV.Α. 
- 82 
Γ. Η ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΓΙΑ ΝΟΜΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΚΑΙ Η ΔΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΡΩΓΗ 
Γ.1. Η ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΓΙΑ ΝΟΜΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ 
Τα σχέδια πιλότοι στα οποία η Επιτροπή παρέχει την υποστήριξη της (βλ. 
ιδίως τα τρέχοντα σχέδια στην Ιρλανδία, την Ιταλία και την Ελλάδα) 
αποδεικνύουν ότι ένα πολύ σημαντικό ποσοστό των διαφορών κατανάλωσης 
μπορεί να ρυθμιστεί στο προ-δικαστικό στάδιο τους, στο μέτρο που 
τίθεται στη διάθεση του καταναλωτή κάποια υπηρεσία παροχής συμβουλών 
(δωρεάν, ή εν πάση περιπτώσει "λογική" σε σχέση με τα εισοδήματα του). 
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η τοπική αυτοδιοίκηση χρηματοδοτεί σχεδόν 
χίλια "Citizen Advice Bureaux" (Γραφεία παροχής συμβουλών στους 
πολίτες) στα οποία οι συμβουλές παρέχονται από, κατά 
πλειοψηφία, εθελοντές. 
Στη Γαλλία, με το νόμο αριθ. 91-67 της 10ης Ιουλίου 1991 
θεσπίστηκε, παράλληλα με τη δικαστική αρωγή, η ενίσχυση για 
νομικές συμβουλές, πράγμα που επιτρέπει στους ενισχυόμενους να 
λαμβάνουν πληροφορίες σχετικά με τα δικαιώματα τους και τις 
υποχρεώσεις τους, συμβουλές για τον τρόπο που μπορούν να 
προβάλλουν τις αξιώσεις τους, και βοήθεια ώστε να προβαίνουν σε 
νομικές πράξεις. 
Πρόκειται για παραδείγματα (βεβαίως, η παράθεση τους δεν είναι 
διεξοδική) με βάση τα οποία θα μπορούσε να αναπτυχθεί ένας 
προβληματισμός και όσον αφορά τα όρια της "κλασικής" δικαστικής 
αρωγής.· αυτή η τελευταία παρέχεται αποκλειστικά στις δικαστικές 
διαδικασίες διαφορών, ενώ ο αιτών θα είχε ίσως ανάγκη μιας 
απλής συμβουλής (πράγμα που δεν του παρέχουν τα ισχύοντα 
συστήματα στη μεγάλη πλειοψηφία τους).(54α2) 
(54α2) Βλ. κατά την έννοια αυτή τη Σύσταση αριθ. R (93)1, σχετική με 
την "αποτελεσματική πρόσβαση στο δίκαιο και τη δικαιοσύνη των 
προσώπων σε κατάσταση μεγάλης ένδειας", που υιοθετήθηκε από το 
Συμβούλιο της Ευρώπης, στις 8 Ιανουαρίου 1993. 
Στο πλαίσιο του "Προγράμματος μεσοπρόθεσμης δράσης για την 
καταπολέμηση του αποκλεισμού και την προώθηση της αλληλεγγύης" 
(1994-1999) που κατάρτισε η Επιτροπή, γίνεται επίσης μνεία της 
ανταλλαγής σκέψεων σχετικά με την αποτελεσματική παροχή 
προστασίας στα πλέον ενδεή άτομα, στο πλαίσιο τόσο δικαστικής, 
όσο και εξωδικαστικής δυνατότητας επίλυσης των διαφορών. Μεταξύ 
των σκέψεων και των κατευθύνσεων που θα μπορούσαν να προταθούν, 
μπορούμε να αναφέρουμε: 
- τη δημιουργία και τη χρηματοδότηση κέντρων ή υπηρεσιών παροχής 
νομικών συμβουλών, που να είναι κοντά στους ανθρώπους· 
- την προσφυγή σε μεσολαβητικές και συμφιλιωτικές διαδικασίες· 
- την πρόσβαση στα δικαστήρια· 
- τη δυνατότητα των μη κυβερνητικών οργανώσεων και των μη 
κερδοσκοπικών ενώσεων να ασκούν προσφυγές στη δικαιοσύνη προς 
υποστήριξη των ιδωτικών δικαιωμάτων των προσώπων που δεν είναι 
σε θέση να εξασφαλίσουν μόνα τους την άμυνα τους αξαιτίας μιας 
κατάστασης εξάρτησης και ανέχειας. 
83 -
Γ.2) Η ΔΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΡΩΓΗ 
Οι διατάξεις που διέπουν την δικαστική αρωγή στα κράτη μέλη 
παρουσιάζουν μεγάλες διαφορές μεταξύ τους, οι οποίες διαφορές αφορούν 
ταυτόχρονα: 
τους υποκειμενικούς όρους παροχής της (επίπεδο των εισοδημάτων και 
ενίοτε της περιουσίας, σε συνδυασμό σε ορισμένα κράτη με μία 
συνοπτική εκτίμηση του "βάσιμου" της σχεδιαζόμενης προσφυγής)· 
του πεδίου που καλύπτεται από το σύστημα (οι εξωδικαστικές 
διαδικασίες, όπως η διαιτησία, και οι διοικητικές διαδικασίες δεν 
καλύπτονται από τα συστήματα των περισσοτέρων κρατών μελών)· 
τις λεπτομέρειες εφαρμογής της (και, κυρίως, τη δυνατότητα επιλογής 
του δικηγόρου). 
Η σημασία της δικαστικής αρωγής, στις περιπτώσεις διασυνοριακών 
διαφορών, είναι πρωταρχική· το κόστος αυτών των διαφορών είναι συχνά 
πολύ υψηλότερο από το κόστος μιας παρόμοιας διαφοράς εθνικού χαρακτήρα 
(βλέπε κεφάλαιο Ι Ι Ι.Α.2) και η ανάγκη σύμπραξης δικηγόρου, λαμβανομένης 
υπόψη της πολυπλοκότητας των νομικών θεμάτων που πρέπει να εξετασθούν, 
είναι αναπόφευκτη ακόμα και στις περιπτώσεις που η σύμπραξη δικηγόρου 
είναι θεωρητικά προαιρετική (διαδικασίες "μικροδιαφορών", 
ε ιρηνοδικείο). 
Οι υποκειμενικές προϋποθέσεις και κυρίως το επίπεδο εισοδημάτων από το 
οποίο εξαρτάται η χορήγηση δικαστικής αρωγής δεν λαμβάνουν υπόψη αυτή 
τη διάσταση του προβλήματος· πράγματι όμως, ακόμα και ο διάδικος που θα 
μπορούσε κανονικά να αναλάβει τα έξοδα δικηγόρου (ή να παρίσταται 
αυτοπροσώπως στο δικαστήριο) για μία "συνήθη" διαφορά, ευρίσκεται συχνά 
σε πλήρη αδυναμία να αναλάβει τα έξοδα (ή να παρίσταται αυτοπροσώπως 
στο δικαστήριο) στις περιπτώσεις παρόμοιας διαφοράς η οποία όμως είναι 
διασυνοριακή^540^. 
Λαμβανομένων υπόψη των προαναφερομένων, και προκειμένου να γνωρίσει 
καλύτερα την ισχύουσα κατάσταση, το συμβούλιο των Δικηγορικών Συλλόγων 
των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων επιφορτίστηκε από την Επιτροπή με ένα σχέδιο 
έρευνας με το οποίο επέτρεψε να συνταχθούν: 
(54α) Στην υπόθεση Cowan, το Δικαστήριο αποφάνθηκε: "η αρχή της μη 
διακρίσεως, που διατυπώνεται κυρίως στο άρθρο 7 της ΙυνθήκηΓ 
πρέπει να ερμηνεύεται κατά την έννοια ότι αντιτίθεται στο να 
εξαρτά ένα κράτος μέλος, όσον αφορά τα πρόσωπα στα οποία το 
κοινοτικό δίκαιο εγγυάται την ελευθερία τους να μεταβαίνουν στο 
κράτος αυτό, ειδικότερα ως αποδέκτες υπηρεσιών, τη χορήγηση 
κρατικής αποζημίωσης, που προορίζεται για την αποκατάσταση της 
ζημίας που προκλήθηκε στο εν λόγω κράτος στο θύμα μιας επίθεσης 
με την οποία προξενήθηκε σωματική βλάβη, υπό τον όρο να είναι 
κάτοχος δελτίου παραμονής ή να είναι υπήκοος χώρας που να έχει 
συνάψει συμφωνία αμοιβαιότητας με το εν λόγω κράτος μέλος" 
(Σημείο 20 του σκεπτικού) (απόφαση της 2ας Φεβρουαρίου 1989, 
Συλλογή, σημείο 195 στης σελ. 222). 
- 84 -
Α) ένα σχέδιο "Οδηγού για την παροχή δικαστικής αρωγής" 
Β) μία έκθεση προς χρήση της Επιτροπής, με τις διατάξεις που διέπουν 
τη δικαστική αρωγή στα κράτη μέλη. 
Η προαναφερόμενη έρευνα θα επιτρέψει εξάλλου να μελετηθεί σε κοινοτικό 
επίπεδο το θέμα της δικαστικής αρωγής όσον αφορά τις διασυνοριακές 
διαφορές· στο πλαίσιο αυτής της μελέτης, θα εξεταστεί επίσης το θέμα 
της δυνατότητας να παρέχεται σε μη κερδοσκοπικά νομικά πρόσωπα. 
Δ. ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΕΝΔΙΚΑ ΜΕΣΑ. 
Δ.1 Ο ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΜΕΤΑΞΥ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΚΑΙ ΕΝΔΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ 
Με την απόφαση του της 19ης Νοεμβρίου 1991 (συνεκδικασθείσες υποθέσεις 
C-6/90 και C-9/90· Συλλογή 1991, σ. 5357), το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών 
Κοινοτήτων επιβεβαίωσε ότι: "όπως απορρέει από τη σχετική πάγια 
νομολογία, ανήκει στις εθνικές δικαιοδοσίες τις επιφορτισμένες να 
εφαρμόζουν, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους, τις διατάξεις του 
κοινοτικού δικαίου, να εξασφαλίζουν την ΠΛΗΡΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ των κανόνων 
αυτών και να προστατεύουν τα δικαιώματα που αυτοί παρέχουν στους 
ιδιώτες. Πρέπει να διαπιστωθεί ότι Η ΠΛΗΡΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ 
ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΘΑ ΕΤΙΘΕΤΟ ΣΕ ΚΙΝΔΥΝΟ ΚΑΙ Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ 
ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΠΟΥ ΑΝΑΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΑΥΤΟΥΣ ΘΑ ΕΞΑΣΘΕΝΟΥΣΕ ΑΝ ΟΙ ΙΔΙΩΤΕΣ 
ΔΕΝ ΕΙΧΑΝ ΤΗ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΝΑ ΕΠΙΤΥΧΟΥΝ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΗ ΣΕ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΠΟΥ ΤΑ 
ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΟΥΣ ΒΛΑΠΤΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΠΑΡΑΒΙΑΣΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ". 
Ο σύνδεσμος μεταξύ ουσιαστικού δικαίου και ενδίκων μέσων ("UBI JUS, ΙΒΙ 
REMEDIUM") έχει κατά τρόπο ιδιαίτερα σαφή αποκατασταθεί με βάση την 
απόφαση αυτή του Δικαστηρίου των ΕΚ: αν δεν υπήρχε η δυνατότητα να 
επιτύχει κανείς αποζημίωση όταν βλάπτονται τα δικαιώματα που 
αναγνωρίζονται από κάποιο κοινοτικό κανόνα δικαίου, τίθεται σε κίνδυνο 
η ίδια η αποτελεσματικότητα του Κοινοτικού Δικαίου. 
Σύμφωνα με το Δικαστήριο των ΕΚ, η θέση σε εφαρμογή αυτών των ένδικων 
μέσων αποτελεί το αντικείμενο μιας αυθεντικής υποχρέωσης, που υπέχουν 
τα κράτη μέλη, και η οποία "θεμελιώνεται εξίσου στο άρθρο 5 της 
Συνθήκης, δυνάμει της οποίας τα κράτη μέλη υποχρεούνται να λαμβάνουν 
όλα τα γενικά ή ειδικά κατάλληλα μέτρα ώστε να εξασφαλίζεται η εκτέλεση 
των υποχρεώσεων που υπέχουν δυνάμει του κοινοτικού δικαίου" επειδή 
"μεταξύ των υποχρεώσεων αυτών συγκαταλέγεται η υποχρέωση εξάλειψης των 
αθέμιτων συνεπειών μιας παραβίασης του κοινοτικού δικαίου (βλέπε, όσον 
αφορά την αναλόγου περιεχομένου διάταξη του άρθρου 86 της Συνθήκης 
ΕΚΑΧ, την α^όφαοτ] της 16ης Δεκεμβρίου 1960, Humblet, 6/60, Συλλογή σελ. 
1 125)". 
Μήπως η υποχρέωση αυτή εξαντλείται στην απλή πρόβλεψη ενός ενδίκου 
μέσου, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη το περιεχόμενο του και οι δικονομικές 
λεπτομέρειες; 
- 85 -
Κατά το Δικαστήριο των ΕΚ, όχι : ακόμη και αν, "ελλείψει συγκεκριμένης 
κοινοτικής ρύθμισης, ανήκει στην εσωτερική έννομη τάξη κάθε κράτους 
μέλους να προσδιορίσει τα αρμόδια δικαστήρια και να ρυθμίσει τις 
διαδικαστικές λεπτομέρειες της προσφυγής στη Δικαιοσύνη", εντούτοις, 
"01 ΤΥΠΙΚΟΙ ΚΑΙ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟΙ όροι που καθορίζονται από τις διάφορες 
εθνικές νομοθεσίες σε θέματα αποζημίωσης δεν θα μπορούσαν να είναι 
λιγότερο ευνοϊκοί από αυτούς που αφορούν τις παρόμοιες εσωτερικής φύσης 
αιτήσεις αποζημιώσεως ΚΑΙ δεν θα μπορούσαν να διαρρυθμίζονται ΚΑΤΑ 
ΤΡΟΠΟ ΠΟΥ ΝΑ ΚΑΘΙΣΤΑΤΑΙ ΑΔΥΝΑΤΗ Η ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΑ ΔΥΣΧΕΡΗΣ Η ΕΠΙΤΕΥΞΗ ΤΗΣ 
ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΩΣ"· οπωσδήποτε δε, οι λεπτομέρειες αυτές οφείλουν να 
"εξασφαλίζουν την ΠΛΗΡΗ διαφύλαξη των δικαιωμάτων που τα υποκείμενα 
δικαίου έλκουν από το κοινοτικό δίκαιο". 
Και συνεπώς, ακόμη και ελλείψει κοινοτικής κανονιστικής ρύθμισης, οι 
ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ της παροχής δικαστικής προστασίας αποτελούν το 
αντικείμενο, και αυτές επίσης, μιας υποχρέωσης που υπάγεται στο 
κοινοτικό δίκαιο. Πράγμα το οποίο επιβεβαιώνεται από την απόφαση του 
Δικαστηρίου της 9ης Νοεμβρίου 1983, 199/82 (Συλλογή σελ. 3595) σχετικά 
με ένα κράτος μέλος του οποίου οι διαδικασίες προσφυγής, οι σχετικές με 
την επιστροφή φορολογικών επιβαρύνσεων εισπραχθεισών κατά παραβίαση του 
κοινοτικού δικαίου είχαν διαρρυθμιστεί "κατά τρόπο που να καθίσταται 
υπερβολικά δυσχερής η επίτευξη της αποζημίωσης". 
Η νομολογία του Δικαστηρίου στο θέμα αυτό (και ιδίως οι αποφάσεις 
19.11.1991 και 9.11.1983), θα μπορούσε να συνοψισθεί ως εξής: 
Η αναγνώριση ενός ουσιαστικού δικαιώματος από την κοινοτική έννομη τάξη 
συνεπάγεται πάντοτε την αναγνώριση ενός δικαιώματος αγωγής (ελλείψει 
του οποίου, η "πλήρης ενέργεια" του κοινοτικού δικαίου δεν θα 
εξασφαλιζόταν): η ύπαρξη των καταλλήλων ενδίκων μέσων υπάγεται συνεπώς 
στο κοινοτικό δίκαιο· 
η θέση σε λειτουργία αυτών των ενδίκων μέσων από τα κράτη μέλη αποτελεί 
το αντικείμενο μιας αυθεντικής υποχρέωσης, η οποία θεμελιώνεται στο 
άρθρο 5 της Συνθήκης: πρόκειται για την υποχρέωση "εξάλειψης των 
αθεμίτων συνεπειών μιας παραβιάσεως του κοινοτικού δικαίου". 
Οι λεπτομέρειες παροχής δικαστικής προστασίας δεν αφήνονται στη 
διακριτική ευχέρεια των κρατών μελών: ακόμη και ελλείψει κοινοτικής 
κανονιστικής ρύθμισης, οι όροι τόσο τύπου όσο και ουσίας, που 
θεσπίζονται από τις εθνικές νομοθεσίες δεν δύνανται: 
- 86 
να είναι λιγότερο ευνοϊκοί από αυτούς που αφορούν τις παρόμοιες 
αιτήσεις εσωτερικής φύσεως· ούτε 
να διαρρυθμίζονται κατά τρόπο που να καθίσταται πρακτικά αδύνατη ή 
υπερβολικά δυσχερής η επίτευξη αποζημιώσεως· 
και οφείλουν 
να εξασφαλίζουν την πλήρη διασφάλιση των δικαιωμάτων που έλκουν οι 
διάδικοι από το κοινοτικό δίκαιο. 
Η Επιτροπή ακριβώς οφείλει, με την ιδιότητα της του "φύλακα" του 
κοινοτικού δικαίου (άρθρο 155 της Συνθήκης της Ρώμης), να επαγρυπνά για 
την τήρηση των όρων αυτών και να απαιτεί (κατά περίπτωση, βάσει του 
άρθρου 169 της Συνθήκης) από τα κράτη μέλη να λαμβάνουν τα αναγκαία 
μέτρα. 
Δ.2 ΤΑ ΕΝΔΙΚΑ ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ 
"Ελλείψει σχετικών κοινοτικών ρυθμίσεων, εναπόκειται στην εσωτερική 
έννομη τάξη κάθε κράτους μέλους να καθορίζει την εκάστοτε αρμόδια για 
την επίλυση της διαφοράς αρχή και να θεσπίζει τις διαδικαστικές 
λεπτομέρειες για την άσκηση των ενδίκων μέσων"(54Ρ). Το Δικαστήριο δεν 
αποκλείει, επομένως, τη δυνατότητα θέσπισης κοινοτικών ρυθμίσεων σε 
συγκεκριμένο τομέα, οι οποίες θα καθορίζουν την εκάστοτε αρμόδια για 
την επίλυση της διαφοράς αρχή και θα προβλέπουν τις λεπτομέρειες 
άσκησης των ενδίκων μέσων· κάτι τέτοιο είναι δυνατό να γίνεται, 
παραδείγματος χάρη, με την έκδοση οδηγίας. 
Σχετικά με το θέμα αυτό, η κοινοτική νομοθεσία προσφέρει ήδη πολυάριθμα 
παραδείγματα. 
1) Οδηγία 92/13/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 25.02.1992. 
Νομική βάση : άρθρο 100Α. 
Η οδηγία αυτή (για το συντονισμό των διατάξεων σχετικά με την εφαρμογή 
των κοινοτικών κανόνων στις διαδικασίες σύναψης των συμβάσεων φορέων οι 
οποίοι λειτουργούν στους τομείς του ύδατος, της ενέργειας, των 
μεταφορών και των τηλεπικοινωνιών) έχει ως αποκλειστικό σχεδόν 
αντικείμενο τη θέσπιση των "κατάλληλων διαδικασιών προσφυγής ... οι 
οποίες θα βρίσκονται στη διάθεση των προμηθευτών και των εργοληπτών σε 
περίπτωση παράβασης της σχετικής κοινοτικής νομοθεσίας ή των εθνικών 
κανόνων εφαρμογής της". 
(54β) Δικαστήριο των -, ΕΚ απόφαση της 19ης Νοεμβρίου 1991, Συλλογή 
1991, Ο. 5357). 
87 -
Ο κοινοτικός νομοθέτης δεν περιορίστηκε να επιβάλει στα κράτη μέλη την 
υποχρέωση θέσπισης κάποιας ειδικής διαδικασίας προσφυγής, αλλά 
προέβλεψε και ορισμένες λεπτομέρειες της διαδικασίας αυτής, οι οποίες 
αφορούν : 
το έννομο συμφέρον (άρθρο 1, παρ. 3)· 
τα προσωρινά μέτρα, συμπεριλαμβανομένης της αναστολής (άρθρο 2, 
παρ. 1, στοιχείο α)· 
την ακύρωση των παράνομων αποφάσεων (άρθρο 2, παρ. 1, στοιχείο β)· 
τα "λοιπά μέτρα", όπως είναι η εντολή πληρωμής (άρθρο 1, στοιχείο 
Υ)· 
τις αποζημιώσεις (άρθρο 2, παρ. 1, στοιχείο δ)· 
το βάρος της απόδειξης (άρθρο 2, παρ. 7)· 
τη "με αποτελεσματικό τρόπο" εκτέλεση των αποφάσεων (άρθρο 2, παρ. 
8) 
την αιτιολόγηση των αποφάσεων (άρθρο 2, παρ. 9)· 
τους τρόπους προσφυγής σε δικαιοδοτικό όργανο (άρθρο 2, παρ. 9)· 
καθώς και διαδικασία συμβιβασμού, την οποία η οδηγία ρυθμίζει με κάθε 
λεπτομέρεια (άρθρα 9 ως 11). 
Είναι αυτονόητο ότι μια τέτοια οδηγία, ακόμη και αν το αντικείμενο της 
άπτεται του ουσιαστικού δικαίου (διαφάνεια σύναψης συμβάσεων 
καικατοχύρωση της αρχής της μη διακριτικής μεταχείρισης), έχει 
ουσιαστικές συνέπειες για τις δικονομικές διατάξεις που ισχύουν στα 
κράτη μέλη, πράγμα το οποίο είναι αναπότρεπτο, διότι μόνο με τον τρόπο 
αυτό διασφαλίζεται η πλήρης εφαρμογή των μέτρων που προβλέπει η οδηγία. 
Το αιτιολογικό της οδηγίας εξηγεί, εξάλλου, με σαφήνεια το μέσο που 
επελέγη σε συνάρτηση με τον επιδιωκόμενο στόχο : 
"Εκτιμώντας: 
ότι η οδηγία 90/531/ΕΟΚ ... ορίζει κανόνες για τη σύναψη συμβάσεων 
που εξασφαλίζουν στους υποψήφιους προμηθευτές και εργολήπτες ίσες 
ευκαιρίες αλλά δεν περιέχει ειδικές διατάξεις που να εγγυώνται την 
πραγματική εφαρμογή της· 
ότι οι σήμερα υφιστάμενοι μηχανισμοί, τόσο σε εθνικό όσο και σε 
κοινοτικό επίπεδο, δεν επαρκούν πάντα για τη διασφάλιση της 
εφαρμογής αυτής· 
ότι η έλλειψη αποτελεσματικών ένδικων μέσων ή η ανεπάρκεια των 
υφισταμένων, αποτρέπει ίσως τις κοινοτικές επιχειρήσεις από την 
υποβολή προσφορών· 
- 88 -
ότι το άνοιγμα των δημοσίων συμβάσεων των εν λόγω τομέων στον 
κοινοτικό ανταγωνισμό συνεπάγεται ότι θα θεσπισθούν διατάξεις ώστε 
να τεθούν στη διάθεση των προμηθευτών και των εργοληπτών κατάλληλες 
διαδικασίες προσφυγής σε περίπτωση παράβασης της σχετικής 
κοινοτικής νομοθεσίας ή των εθνικών κανόνων εφαρμογής της· 
ότι απαιτείται να προβλεφθεί σημαντική ενίσχυση των εγγυήσεων για 
διαφάνεια και αποφυγή των διακρίσεων και ότι, για να έχει η 
ενίσχυση αυτή απτά αποτελέσματα, απαιτούνται αποτελεσματικά και 
ταχέα ένδικα μέσα." 
2) Οδηγία 89/665/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 21.12.1989. 
Νομική βάση : άρθρο 100Α. 
Πάντοτε στον τομέα της ανάθεσης συμβάσεων του Δημοσίου, παρόμοιες 
διατάξεις (αν και λιγότερο λεπτομερειακές) θεσπίστηκαν με την οδηγία 
89/665/ΕΟΚ "για το συντονισμό των νομοθετικών, κανονιστικών και 
διοικητικών διατάξεων περί της εφαρμογής των διαδικασιών προσφυγής στον 
τομέα των συμβάσεων κρατικών προμηθειών και δημοσίων έργων" (στην 
περίπτωση της οποίας ο όρος "διαδικασία προσφυγής" αναφέρεται ακόμη και 
στον τίτλο της οδηγίας). 
Και στην περίπτωση αυτή, η νομική βάση την οποία χρησιμοποίησε το 
Συμβούλιο υπήρξε το άρθρο 100Α, παρόλο που η οδηγία είχε ως (κύριο) 
αντικείμενο τη θέσπιση διαδικασίας προσφυγής. 
Δεν πρόκειται για ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗ νομική βάση από εκείνη που καθορίζει τον 
επιδιωκόμενο από τη Συνθήκη στόχο : στο μέτρο που οι διατάξεις του 
ουσιαστικού δικαίου δεν αρκούσαν από μόνες τους για την επίτευξη του 
στόχου, έπρεπε να θεσπισθούν οι αναγκαίες "διαδικαστικές" διατάξεις 
βάσει της ίδιας λογικής με τις πρώτες. 
3) Οι οδηγίες του Συμβουλίου 84/450/ΕΟΚ της 10.09.1984 (νομική βάση : 
άρθρο 100) και 92/28/ΕΟΚ της 31.03.1992 (νομική βάση : άρθρο 100Α) 
και 93/13/ΕΟΚ (νομική βάση : άρθρο 100Α) της 05.04.1993 
Η οδηγία 84/450/ΕΟΚ (προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και 
διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την παραπλανητική 
διαφήμιση) ακολούθησε παρόμοια προσέγγιση όσον αφορά τη σχέση μεταξύ 
προστατευόμενου συμφέροντος και ενδίκων μέσων. 
- 89 -
Η εν λόγω οδηγία προβλέπει τη θέσπιση των "κατάλληλων και 
αποτελεσματικών μέσων για τον έλεγχο της παραπλανητικής διαφήμισης προς 
το συμφέρον τόσο των καταναλωτών όσο και των ανταγωνιστών και 
γενικότερα του κοινού" (άρθρο 4 παράγραφος 1). 
Πράγματι, το άρθρο 4 παράγραφος 2 επιβάλλει στα κράτη μέλη να παρέχουν 
στα δικαστήρια (ή στα διοικητικά όργανα) εξουσίες οι οποίες να τους 
επιτρέπουν να εκδίδουν διαταγή (ή να κινούν τις κατάλληλες νόμιμες 
διαδικασίες προκειμένου να εκδοθεί διαταγή) : 
για την παύση της παραπλανητικής διαφήμισης· 
για την απαγόρευση της παραπλανητικής διαφήμισης στην περίπτωση που 
αυτή δεν έχει ακόμη περιέλθει σε γνώση του κοινού, επίκειται όμως η 
δημοσίευση της. Εξάλλου, τα ανωτέρω μέτρα πρέπει να είναι δυνατό να 
λαμβάνονται στο πλαίσιο ταχείας διαδικασίας, ενώ το άρθρο 6 
προβλέπει την αντιστροφή του βάρους της απόδειξης σχετικά με "την 
αντικειμενική ακρίβεια των πραγματικών ισχυρισμών που περιέχονται 
στη διαφήμιση". 
Η ίδια διάταξη διαλαμβάνεται στο άρθρο 12 της οδηγίας 92/28/ΕΟΚ για τη 
διαφήμιση των φαρμάκων που προορίζονται για ανθρώπους. 
Με την οδηγία 93/13/ΕΟΚ, σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες στις 
συναπτόμενες με τους καταναλωτές συμβάσεις, επιβεβαιώθηκε, ακόμη πιο 
πρόσφατα, αυτή η προσέγγιση, αφού περιλαμβάνεται σ* αυτήν και πτυχή 
"διαδικασίας" (άρθρο 7) η οποία είναι καινοτόμος σε σχέση με την εθνική 
νομοθεσία ορισμένων κρατών μελών. 
Και στις τρεις προαναφερθείσες περιπτώσεις (όπως και στην περίπτωση των 
συμβάσεων του Δημοσίου), η καθιέρωση ενδίκων μέσων, καθώς και η 
πρόβλεψη ορισμένων διαδικαστικών λεπτομερειών αποτέλεσαν αντικείμενο 
κοινοτικών ρυθμίσεων, προκειμένου να διασφαλισθεί πλήρως το 
προστατευόμενο συμφέρον (διαφάνεια και αποφυγή των διακρίσεων κατά την 
ανάθεση συμβάσεων του Δημοσίου· προστασία των καταναλωτών, καθώς και 
των ανταγωνιστών, έναντι της παραπλανητικής διαφήμισης ή από τις 
καταχρηστικές ρήτρες). 
4) Οδηγία 89/552/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 3.10.1989. 
Νομική βάση : άρθρα 57 (παράγραφος 2) και 66. 
Η οδηγία 89/552/ΕΟΚ αναφέρεται στο "συντονισμό ορισμένων νομοθετικών, 
κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την 
άσκηση τηλεοπτικών δραστηριοτήτων". 
- 90 -
Στο πλαίσιο του εν λόγω συντονισμού, το άρθρο 23 καθιερώνει ένα 
"δικαίωμα απάντησης" για "κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο, ανεξάρτητα από 
την ιθαγένεια του, του οποίου θίγονται τα νόμιμα δικαιώματα, και ιδίως 
η τιμή και η υπόληψη του, λόγω αναφοράς εσφαλμένων στοιχείων κατά τη 
διάρκεια τηλεοπτικού προγράμματος". 
Πρόκειται για πραγματικό δικαίωμα προσφυγής, το οποίο καθιέρωσε η 
κοινοτική έννομη τάξη, προκειμένου να κατοχυρώσει ένα προστατευόμενο 
δικαίωμα του ουσιαστικού δικαίου. 
Ωστόσο, το δικαίωμα στην τιμή και την υπόληψη δεν έχει καθιερωθεί από 
την κοινοτική έννομη τάξη (καμία διάταξη του πρωτογενούΐς δικαίου δεν 
κάνει λόγο γι' αυτό)· εκ πρώτης όψεως, πρόκειται για ένα δικαίωμα που 
δεν υπάγεται στις αρμοδιότητες , ούτε στους στόχους της Ευρωπαϊκής 
Κοινότητας. 
Και παρόλα αυτά, ο κοινοτικός νομοθέτης το θωράκισε σε κοινοτικό 
επίπεδο με ένα δικαίωμα για την παροχή δικαστικής προστασίας, 
επιβάλλοντας στα κράτη μέλη μια πραγματική υποχρέωση αποτελέσματος (το 
άρθρο 23 παράγραφος 3 προβλέπει τα κράτη μέλη μεριμνούν "ώστε να 
παρέχεται επαρκής προθεσμία για την άσκηση του δικαιώματος απάντησης ή 
προσφυγής σε ισοδύναμα μέτρα, και οι λεπτομέρειες εφαρμογής να 
επιτρέπουν την κατάλληλη άσκηση αυτού του δικαιώματος από φυσικά ή 
νομικά πρόσωπα που κατοικούν ή είναι εγκατεστημένα σε άλλα κράτη 
μέλη". ) 
Σε σύγκριση με τις υπόλοιπες οδηγίες που έχουν αναλυθεί μέχρι το σημείο 
αυτό, υπάρχει μια πρωταρχική διαφορά στην περίπτωση των άλλων 
οδηγιών, η ανάγκη να προβλέπεται το κατάλληλο δικαίωμα προσφυγής ήταν 
απόρροια της "κοινοτικής" προστασίας ενός δικαιώματος του ουσιαστικού 
δικαίου· το δικαίωμα για την παροχή δικαστικής προστασίας ήταν απλώς η 
φυσική "προέκταση" του συμφέροντος που προστατεύεται με την οδηγία. 
Εξάλλου, το δικαίωμα προσφυγής το οποίο αναγνωρίζεται με την οδηγία 
89/552/ΕΟΚ δεν αφορά μόνο το δικαίωμα στην τιμή και την υπόληψη. Το 
άρθρο 23 κατοχυρώνει το δικαίωμα για την παροχή δικαστικής προστασίας 
υπέρ "κάθε προσώπου του οποίου θίγονται τα ΝΟΜΙΜΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ, και 
ΙΔΙΩΣ η τιμή και η υπόληψη του λόγω αναφοράς εσφαλμένων στοιχείων". 
Το δικαίωμα προσφυγής αρμόζει επομένως σε κάθε "νόμιμο δικαίωμα"· το 
δικαίωμα προσφυγής αναγνωρίζεται κάθε φορά που θίγεται κάποιο δικαίωμα 
το οποίο ορίζεται ως νόμιμο από την εσωτερική έννομη τάξη κάποιου 
κράτους μέλους. 
- 91 -
Το δικαίωμα στην τιμή και την υπόληψη μνημονεύεται χάριν παραδείγματος 
και μόνο, δεδομένου ότι εντάσσεται στις κοινές νομικές παραδόσεις των 
κρατών μελών. Όμως, το δικαίωμα προσφυγής το οποίο θεσπίζει ο 
κοινοτικός νομοθέτης μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διεκδίκηση όλων 
των δικαιωμάτων τα οποία ορίζονται ως νόμιμα από το εφαρμοστέο δίκαιο 
(παράδειγμα : το απαραβίαστο του ιδιωτικού βίου^55)), και ανάλογα με 
το βαθμό προστασίας που τους αναγνωρίζεται από το εφαρμοστέο δίκαιο. 
Συνοπτικά : το εν λόγω δικαίωμα για την παροχή δικαστικής προστασίας 
δεν αποτελεί "προέκταση" κάποιου δικαιώματος του ουσιαστικού δικαίου το 
οποίο προστατεύεται από την κοινοτική έννομη τάξη, αλλά περισσότερο ένα 
μέσο για την αντιμετώπιση της παραβίασης δικαιωμάτων του ουσιαστικού 
δικαίου που αναγνωρίζονται από τις έννομες τάξεις των κρατών μελών. 
Ενόψει των ανωτέρω, προκειμένου να δικαιολογηθεί (δηλαδή να αποκτήσει 
νομική βάση) η εν λόγω κοινοτική "παρέμβαση", δεν απέμενε παρά μόνο μία 
εξήγηση, η οποία θα μπορούσε να συνοψισθεί ως εξής : 
Α) η δυνατότητα προσφυγής στη δικαιοσύνη (δηλαδή η ύπαρξη ενός ένδικου 
μέσου με το οποίο κάθε πρόσωπο μπορεί ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΑ να διεκδικήσει 
κάποιο δικαίωμα του που θίγεται) αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα, το 
οποίο κατοχυρώνουν τα συντάγματα και οι νόμοι των κρατών μελών, 
καθώς και η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την Προστασία των Δικαιωμάτων του 
Ανθρώπου (άρθρο 6)· 
Β) η Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη (πρόλογος, τρίτη παράγραφος), καθώς και η 
Συνθήκη του Μάαστριχτ (άρθρο ΣΤ) εγγυώνται το σεβασμό των 
θεμελιωδών δικαιωμάτων, όπως κατοχυρώνονται από "τα συντάγματα και 
τους νόμους των κρατών μελών" και από την προαναφερθείσα σύμβαση· η 
Συνθήκη του Μάαστριχτ τα χαρακτηρίζει μάλιστα "γενικές αρχές του 
κοινοτικού δικαίου". 
Γ) Συμπέρασμα : το δικαίωμα προσφυγής που θεσπίζεται με την οδηγία 
89/552/ΕΟΚ και το οποίο μπορεί να ασκηθεί όταν υπάρχει οποιαδήποτε 
παραβίαση κάποιου δικαιώματος, που αναγνωρίζεται ως νόμιμο από το 
κοινοτικό δίκαιο ή από το εφαρμοστέο εθνικό δίκαιο, δεν είναι παρά 
η εφαρμογή μιας ΓΕΝΙΚΗΣ ΑΡΧΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ. 
Και πραγματικά, αντί να επικαλείται το άρθρο 235 της Συνθήκης, το 
τελευταίο σημείο του αιτιολογικού της οδηγίας ορίζει απλώς ότι είναι 
σκόπιμο "να διασφαλίζεται η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ άσκηση των δικαιωμάτων 
(απάντησης ή προσφυγής σε ισοδύναμα μέτρα) από οποιονδήποτε του οποίου 
τα νόμιμα δικαιώματα θίγονται από το περιεχόμενο μιας τηλεοπτικής 
εκπομπής". 
(55) Το αντικείμενο του απαραβίαστου του ιδιωτικού βίου είναι πολύ πιο 
εκτεταμένο από το δικαίωμα στην τιμή (είναι δυνατό να υπάρχει 
παραβίαση του πρώτου, χωρίς να παραβιάζεται το δεύτερο), ενώ ο 
βαθμός προστασίας που του αναγνωρίζουν τα κράτη μέλη ποικίλλει σε 
πολύ μεγάλο βαθμό. 
- 92 -
5) Οδηγία 93/7/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 15.03.1993. 
Νομική βάση : άρθρο 100Α. 
Μετά την έκδοση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 3911/92 του Συμβουλίου της 
9ης Δεκεμβρίου 1992 σχετικά με την εξαγωγή πολιτιστικών αγαθών, η 
οδηγία 93/7/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 15ης Μαρτίου 1993 προέβλεψε (άρθρο 
5) "αγωγή με αίτημα την επιστροφή πολιτιστικού αγαθού που έχει 
απομακρυνθεί παράνομα" από το έδαφος κάποιου κράτους μέλους. 
Η εν λόγω αγωγή μπορεί να ασκηθεί από το κράτος μέλος από το έδαφος του 
οποίου απομακρύνθηκε παράνομα το αγαθό (αιτούν κράτος μέλος) κατά του 
νομέα (και, ελλείψει νομέα, κατά του κατόχου) ενώπιον του αρμόδιου 
δικαστηρίου του κράτους μέλους στο έδαφος του οποίου βρίσκεται το 
πολιτιστικό αγαθό (κράτος μέλος προς το οποίο απευθύνεται η αίτηση). 
Η προθεσμία παραγραφής της προαναφερθείσας "αγωγής για επιστροφή" 
καθορίζεται για το σύνολο των κρατών μελών από την ίδια την οδηγία 
(άρθρο 7), η οποία ρυθμίζει επίσης τα σχετικά με τις προϋποθέσεις του 
παραδεκτού της αγωγής (άρθρο 7.2), την αποζημίωση που πρέπει να ορισθεί 
υπέρ του νομέα ο οποίος κατέβαλε "τη δέουσα επιμέλεια" κατά την 
απόκτηση του αγαθού (άρθρο 9), τις περιπτώσεις δωρεάς ή κληρονομικής 
διαδοχής (άρθρο 9 παράγραφος 3) και τις δαπάνες που προκύπτουν από την 
εκτέλεση της απόφασης (άρθρο 10). 
Σύμφωνα με το άρθρο 4.6 της οδηγίας, οι αρμόδιες αρχές του κράτους 
μέλους προς το οποίο απευθύνεται η αίτηση μπορούν, υπό την επιφύλαξη 
του άρθρου 5, "να διευκολύνουν την εφαρμογή διαδικασίας διαιτησίας, 
σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία του κράτους μέλους προς το οποίο 
απευθύνεται η αίτηση και εφόσον το αιτούν κράτος και ο νομέας ή ο 
κάτοχος δώσουν τη ρητή συγκατάθεση τους". 
Στην πραγματικότητα, η εν λόγω οδηγία (νομική βάση άρθρο 100Α) 
αναγνωρίζει ένα πραγματικό δικαίωμα για την παροχή δικαστικής 
προστασίας (locus standi) όχι στον κύριο του αγαθού, αλλά στην οντότητα 
που εκπροσωπεί το (γενικό) συμφέρον, το οποίο εθίγη με την (παράνομη) 
εξαγωγή του πολιτιστικού αγαθού. 
Στο σημείο αυτό, θα ήταν χρήσιμο να επισημανθεί ότι το αιτούν κράτος 
μέλος, το οποίο σύμφωνα με την οδηγία έχει συμφέρον και νομιμοποιείται 
να εγείρει αγωγή ενώπιον των δικαστηρίων του κράτους μέλους προς το 
οποίο απευθύνεται η αίτηση, δεν έχει αναγκαστικά την κυριότητα του 
πολιτιστικού αγαθού (η πλειονότητα των αγαθών αυτών ανήκει σε ιδιώτες 
συλλέκτες)· το δικαίωμα για την παροχή δικαστικής προστασίας δεν 
συναρτάται προς κάποιο παράλληλο δικαίωμα του ουσιαστικού δικαίου (την 
κυριότητα του αγαθού), αλλά προς την εξουσία εκπροσώπησης του γενικού 
συμφέροντος (προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς). 
- 93 -
Το ανωτέρω παράδειγμα επιβεβαιώνει άλλη μια φορά τη σχέση που υπάρχει 
μεταξύ προστατευόμενου συμφέροντος και ενδίκων μέσων (δικαιώματος για 
την παροχή δικαστικής προστασίας), χωρίς τα οποία δεν θα ήταν 
αποτελεσματική η προστασία που αναγνωρίζει το σχετικό δικαίωμα του 
ουσιαστικού δικαίου, πράγμα το οποίο συνοψίζεται άριστα στην αρχή του 
Common Law "UBI REMEDIUM, IBI I US". 
ΟΡΙΣΜΕΝΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 
Οι περιπτώσεις "συμβολής" του κοινοτικού νομοθέτη στον τομέα της 
δικονομίας υπαγορεύτηκαν από : 
α) Την ανάγκη "να διασφαλισθεί η πραγματική εφαρμογή" του κοινοτικού 
δικαίου (οδηγίες 92/13/ΕΟΚ και 89/665/ΕΟΚ), δηλαδή η 
"αποτελεσματικότητα" του (οδηγίες 92/28/ΕΟΚ και 84/450/ΕΟΚ). 
β) Την ανάγκη "κάθε πρόσωπο του οποίου θίγονται τα νόμιμα δικαιώματα 
να μπορεί να διεκδικήσει αποτελεσματικά τα δικαιώματα αυτά" (οδηγία 
89/552/ΕΟΚ). 
γ) Τη σχέση μεταξύ της εκπροσώπησης κάποιου συμφέροντος το οποίο 
προστατεύεται από την έννομη τάξη και της αναγνώρισης δικαιώματος 
για την παροχή δικαστικής προστασίας, το οποίο νομιμοποιεί τον 
δικαιούχο να "αντιδράσει" στην παραβίαση του κανόνα με τον οποίον 
προστατεύεται το εκπροσωπούμενο συμφέρον (οδηγία 93/7/ΕΟΚ). 
Αυτό το τελευταίο παράδειγμα μας υπενθυμίζει ότι : 
1. η κοινοτική έννομη τάξη προστατεύει υόνο ατομικά συμφέροντα· 
2. η σχέση μεταξύ του συμφέροντος που προστατεύει ο νομοθέτης και των 
ενδίκων μέσων (τα οποία πρέπει να διασφαλίζουν την αποτελεσματικότητα 
του) συνεπάγεται ότι το δικαίωμα προσφυγής είναι δυνατό να ασκείται από 
την οντότητα που εκπροσωπεί το προστατευόμενο συμφέρον (η οποία δεν 
είναι σε όλες τις περιπτώσεις κάποιο άτομο). 
Είναι προφανές ότι, λαμβάνοντας υπόψη την αρχή της επικουρικότητας, οι 
παρεμβάσεις του κοινοτικού νομοθέτη στο πεδίο των ενδίκων μέσων δεν 
μπορούν παρά να έχουν εξαιρετικό χαρακτήρα : καταρχήν, η αναγνώριση από 
την κοινοτική έννομη τάξη κάποιου δικαιώματος εξ υποκειμένου (ή κάποιου 
συλλογικού συμφέροντος) δεν συνεπάγεται την καθιέρωση και ενός ενδίκου 
μέσου (ή κάποιων διαδικαστικών ρυθμίσεων) πέραν εκείνων που υποτίθεται 
ότι υπάρχουν σε κάθε κράτος μέλος. 
- 94 
Εντούτοις, στις περιπτώσεις που αναφέρονται παραπάνω, η εναρμόνιση 
ορισμένων διαδικαστικών ρυθμίσεων (ή η καθιέρωση κάποιου ιδιαίτερου 
ενδίκου μέσου) ήταν επιβεβλημένη, στο βαθμό που οι ισχύουσες στα 
διάφορα κράτη μέλη διαδικασίες δεν επέτρεπαν να διασφαλισθεί η 
αποτελεσματική (και χωρίς διακρίσεις) εφαρμογή των σχετικών διατάξεων. 
Όσον αφορά τη νομική βάση στην οποία στηρίχτηκε το Συμβούλιο, αυτή 
υπήρξε αντίστοιχα : 
το άρθρο 100 (οδηγία 84/450/ΕΟΚ της 10.09.1984). 
τα άρθρα 57 και 66 (οδηγία 85/552/ΕΟΚ της 03.10.1989)· 
το άρθρο 100Α (οδηγίες 89/665/ΕΟΚ της 21.12.1989, 92/13/ΕΟΚ της 
25.02.1992, 92/28/ΕΟΚ της 31.03.1992, 93/7/ΕΟΚ της 15.03.1993, 
93/13/ΕΟΚ της 05.04.1993). 
IV ΣΚΕΤΕ ΙΣ ΓΙΑ MiΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ 
Α) Η ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΤΩΝ ΑΓΩΓΩΝ ΓΙΑ ΠΑΥΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ 
Το δίκαιο του ανταγωνισμού και το δίκαιο της κατανάλωσης αποτελούν τους 
δύο ακρογωνιαίους λίθους που στηρίζουν την καλή λειτουργία κάθε 
οικονομικού συστήματος θεμελιωμένου στην αγορά, οι οποίοι του 
επιτρέπουν να επιτύχει τον ουσιώδη στόχο του: ελευθερία πρόσβασης στην 
αγορά για τις επιχειρήσεις και ελευθερία επιλογής για τους 
καταναλωτές^56^. 
Η διοργάνωση αυτού του χώρου ελευθεριών στηρίζεται, σε όλα τα κράτη 
μέλη, σε δύο επίπεδα διατάξεων: 
ένα πρώτο επίπεδο (ουσιαστικό δίκαιο) το οποίο αποβλέπει στην 
καθιέρωση των ελάχιστων "κανόνων παιχνιδιού" (ελλείψει των οποίων 
κερδίζει ο παίκτης που έχει τις λιγότερες αναστολές και όχι ο 
καλύτερος)(57)· 
(56) Η αλληλοεξάρτηση αυτών των δύο ελευθεριών προβλέπεται επίσης στο 
άρθρο 85 και το άρθρο 86 της Συνθήκης. Σε πολλά κράτη, η αρχή 
ελέγχου είναι η ίδια: Office of Fair trading στο Ηνωμένο Βασίλειο· 
Direction Générale de la Concurrence, de la Consommation et de la 
Répression des fraudes στη Γαλλία· Ministère de Affaires 
Economiques στο Βέλγιο· Autorité Garante délia Concorrenza e del 
Mercato στην Ιταλία. 
(57) Από την άποψη των επιχειρήσεων που τηρούν τους κανόνες του 
παιχνιδιού, η παράβαση του δίκαιου της κατανάλωσης συνεπάγεται 
επίσης στρέβλωση του ανταγωνισμού υπέρ της επιχείρησης η οποία 
είναι υπεύθυνη: παράδειγμα τέτοιας στρέβλωσης η παραπλανητική 
διαφήμιση. 
- 95 
ένα δεύτερο επίπεδο (δικονομικό δίκαιο) που καθορίζει ένα 
"ρυθμιστικό παράγοντα" και τις διαδικασίες που επιτρέπουν την 
πρόληψη και/ή την καταστολή της παράβασης των προαναφερόμενων 
κανόνων<58). * 
Στην Κοινότητα, το πρώτο επίπεδο έχει αποτελέσει το αντικείμενο 
"προσέγγισης" των εθνικών διατάξεων: οι ελάχιστοι "κανόνες παιχνιδιού" 
υπάρχουν και έχουν επιτρέψει τη δημιουργία της εσωτερικής αγοράς, αλλά 
η πραγματική εφαρμογή τους (δηλαδή η λειτουργία της αγοράς) στηρίζεται 
σε μία πληθώρα εθνικών διαδικασιών και "ρυθμιστικών παραγόντων". 
Στα κεφάλαια Ι Ι Ι.Α.2 και Ι Ι Ι.Β.2 εξετάστηκαν τα προβλήματα 
"κυκλοφορίας" των υφιστάμενων εθνικών διαδικασιών και οι συνέπειες που 
μπορούν να προκύψουν. 
Ακριβώς για να αποφευχθεί αυτό το είδος συνεπειών, όσον αφορά το δίκαιο 
του ανταγωνισμού, υπάρχει ένα "διπλό επίπεδο" κοινοτικών διατάξεων που 
έχει προβλεφθεί εξαρχής στη Συνθήκη: οι κανόνες του παιχνιδιού έχουν 
ορισθεί από τα άρθρα 85 και 86, και η έκδοση "όλων των αναγκαίων 
κανονισμών ή οδηγιών για την εφαρμογή" αυτών των αρχών προβλέπεται από 
το άρθρο 87, το οποίο επιτρέπει την έκδοση σειράς διαδικαστικών 
κανόνων(59)# ; 
(58) Στα κράτη μέλη, αυτές οι διαδικασίες μπορούν να τύχουν επίκλησης 
είτε από τις οργανώσεις καταναλωτών είτε από τις οργανώσεις 
επιχειρήσεων είτε από τη δημόσια αρχή που είναι αρμόδια για την 
καλή λειτουργία της αγοράς. 
(59) Κανονισμός αριθ. 17/62 του Συμβουλίου της 6ης Φεβρουαρίου 1962 -
Κανονισμός αριθ. 27/62 της Επιτροπής της 3ης Μαΐου 1962 -
Κανονισμός αριθ. 99/63 της Επιτροπής της 25ης Ιουλίου 1963 -
Κανονισμός αριθ. 19/65 του Συμβουλίου της 2ας Μαρτίου 1965 και 
εξής. Στον συγκεκριμένο τομέα πρόκειται όχι μόνο για κοινοτική 
διαδικασία αλλά επίσης ο "ρυθμιστικός παράγοντας" είναι 
κοινοτικός. 
- 96 -
Όσον αφορά τους άλλους τομείς οι οποίοι έχουν αποτελέσει το 
αντικείμενο προσέγγισης του ουσιαστικού δικαίου, έχουν προβλεφθεί 
ενίοτε ειδικοί διαδικαστικοί κανόνες στη βάση του άρθρου 100Α (οι 
οδηγίες που έχουν ακολουθήσει αυτή την προσέγγιση αναλύονται στο 
κεφάλαιο Ι Ι Ι.Δ.2)· πράγματι, το άρθρο 100Α εισήχθη με την Ενιαία 
Ευρωπαϊκή Πράξη με σκοπό να διευκολύνει (ειδική πλειοψηφία αντί της 
ομοφωνίας που προβλέπεται από το άρθρο 100) την "προσέγγιση των 
νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών 
που έχουν ως αντικείμενο την εγκαθίδρυση^60^ και τη λειτουργία^61)" 
της εσωτερικής αγοράς. 
Η καλή λειτουργία κάθε αγοράς, όπως αποδεικνύουν οι εθνικές νομοθεσίες, 
εξαρτάται πράγματι από την ύπαρξη ενός "ρυθμιστικού παράγοντα" και μιας 
"διαδικασίας" που να επιτρέπουν την επιβολή των κανόνων του παιχνιδιού 
(ελλείψει των οποίων, αυτοί οι κανόνες δεν θα ήταν σεβαστοί), προς το 
συμφέρον των καταναλωτών καθώς και των ανταγωνιζομένων επιχειρήσεων. 
Βεβαίως όσον αφορά τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές (για παράδειγμα: 
παραπλανητική διαφήμιση, καταχρηστικές ρήτρες), οι ισχύουσες εθνικές 
διαδικασίες δεν μπορούν να παράγουν τα αποτελέσματα τους (και οι 
εθνικοί ρυθμιστικοί παράγοντες δεν μπορούν να διαδραματίσουν το ρόλο 
τους) όταν η αθέμιτη πρακτική λαμβάνει χώρα σε άλλο κράτος μέλος (τα 
πρακτικά παραδείγματα αυτής της κατάστασης εξετάστηκαν στο κεφάλαιο 
Ι Ι Ι.Β.2)· 
(60) Ουσιαστικό δίκαιο. 
(61) Δεδομένου ότι η καλή λειτουργία της ενιαίας αγοράς εξαρτάται από 
πλήθος διαδικασιών, τα διαδικαστικά "εμπόδια" υπάγονται πλήρως στο 
άρθρο 100Α, πρώτη παράγραφος· αυτό αποδεικνύεται επίσης από τη 
δεύτερη παράγραφο του ίδιου άρθρου, σύμφωνα με την οποία "η 
παράγραφος 1 δεν εφαρμόζεται στις φορολογικές διατάξεις, στις 
διατάξεις για την ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων και στις 
διατάξεις για τα δικαιώματα και τα συμφέροντα των μισθωτών". Οι 
δικονομικές διατάξεις δεν περιλαμβάνονται στις "αποκλειόμενες 
διατάξεις". 
- 97 -
εξάλλου, η ισχύουσα κατάσταση δημιουργεί ενίοτε πρόβλημα διακριτικής 
μεταχείρισης^62). 
Βάσει των προαναφερομένων, η καλή λειτουργία της ενιαίας αγοράς 
προϋποθέτει ότι η αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας εφαρμόζεται εξίσου 
στις αγωγές που επιτυγχάνουν την παύση των παράνομων (διασυνοριακών) 
πρακτικών. 
Για να γίνει αυτό, υπάρχουν μόνον τρείς εναλλακτικές λύσεις: 
να δημιουργηθεί ένας κοινοτικός "ρυθμιστικός παράγοντας", ο οποίος 
θα εφαρμόζει μια κοινοτική διαδικασία^63) ή 
να τεθεί μια κοινοτική διαδικασία στη διάθεση των εθνικών 
ρυθμιστικών παραγόντων (εναρμόνιση των αγωγών για παύση ενέργειας) 
ή 
να επιτραπεί απλά στις υφιστάμενες εθνικές διαδικασίες (χωρίς να 
εναρμονισθούν), να αναπτύξουν τα αποτελέσματα για τα οποία 
προβλέφθηκαν (αμοιβαία αναγνώριση του "locus standi"). 
Η αρχή της επικουρικότητας (σε έναν τομέα ο οποίος δεν υπάγεται στην 
αποκλειστική κοινοτική αρμοδιότητα) επιβάλει τον αποκλεισμό της πρώτης 
λύσης. Η αρχή της αναλογικότητας επιβάλλει τον περιορισμό της 
κοινοτικής δράσης σε "αυτό που είναι απαραίτητο για την επίτευξη των 
στόχων" (Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, άρθρο 3Β)· η ενδεχόμενη 
εναρμόνιση των κανόνων που διέπουν την αγωγή για παύση ενέργειας (locus 
standi, petiturn et causa petendi) θα περιοριστεί ως εκ τούτου στα 
εμπόδια που τίθενται προς το παρόν στην "ελεύθερη κυκλοφορία των 
διαδικασιών". 
Λαμβανομένων υπόψη των προαναφερομένων, οι λύσεις που πρέπει να 
εξεταστούν μπορούν να συνοψισθούν κατά τον ακόλουθο τρόπο: 
Πρώτη επιλογή: "ελάχιστη" εναρμόνιση που να έχει ως αντικείμενο τους 
y' (62) Όσον αφορά τις αγωγές συλλογικού ενδιαφέροντος, οι FP'MKV 
νομοθεσίες που έχουν προβλέψει αυτό το νομικό μέσο το ποοοοιιουν 
αποκλειστικά για τις εθνικέο οργανώσεις (βλέπε κεφάλαια ΙΙΙ.Β.1 
και Ι Ι Ι.Β.2). Το άρθρο 7 της Συνθήκης απαγορεύει "κάθε διάκριση 
λόγω ιθαγένειας" (πρώτη παράγραφος) και ορίζει ότι (δεύτερη 
παράγραφος) "το Συμβούλιο, προτάσει της Επιτροπής και σε 
συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, δύναται να λαμβάνει με 
ειδική πλειοψηφία μέτρα για την απαγόρευση των διακρίσεων αυτών". 
(63) Πρόκειται για τη λύση που επελέγη για το δίκαιο του ανταγωνισμού. 
Η έκθεση Sutherland ανέφερε μία παρόμοια λύση προτείνοντας την 
δημιουργία ενός "Ombudsman επιφορτισμένου με την εξέταση των 
προβλημάτων που αναφέρουν οι καταναλωτές". 
- 98 -
όρους<64) που διέπουν τις αγωγές για παύση ενέργειας 
οι οποίες, σε κάθε κράτος μέλος, μπορούν να 
υποβληθούν από τις οντότητες που εκπροσωπούνί65) το 
συμφέρον που θίγεται από μία παράνομη εμπορική 
πρακτική· αυτό το μέτρο θα πρέπει να συνοδεύεται από 
την αμοιβαία αναγνώριση της δυνατότητας δράσης που 
αναγνωρίζεται στις οργανώσεις από τις εθνικές 
νομοθεσίες^66). 
Δεύτερη επιλογή: αμοιβαία αναγνώριση των υφιστάμενων αγωγών για παύση 
ενέργειας, με την έννοια ότι θα αναγνωριστεί στις 
οντότητες που εκπροσωπούν το θιγόμενο συμφέρον ένα 
δικαίωμα αγωγής παρόμοιο με εκείνο που έχει ήδη 
αναγνωριστεί (από το lex fori) στις "εθνικές" 
οντότητες^67). 
Και στις δύο περιπτώσεις, και σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, 
ο καθορισμός των κριτηρίων της "ικανότητας αντιπροσώπευσης" (εξουσία 
δράσης) επαφίεται στα κράτη μέλη: σύμφωνα με τις νομικές παραδόσεις 
κάθε κράτους, μπορεί να πρόκειται είτε για διοικητική διαδικασία 
(δήλωση αντιπροσώπευσης) είτε για την εφαρμογή εκ μέρους των δικαστών 
των γενικών κριτηρίων αντιπροσώπευσης. 
Το όργανο που αντιπροσωπεύει το θιγόμενο συμφέρον σε ένα κράτος μέλος 
μπορεί ως εκ τούτου να ενεργήσει κατά αθέμιτης εμπορικής πρακτικής 
ενώπιον του δικαστή του κράτους στο οποίο οφείλει να εκτελεστεί η 
απόφαση· πρόκειται για το κριτήριο της εγγύτητας που προβλέπεται από το 
άρθρο 24 της Συνθήκης των Βρυξελλών (βλέπε κεφάλαιο Ι Ι Ι.Β.2), το οποίο 
επιτρέπει στα "επείγοντα" μέτρα να παράγουν το επωφελές αποτέλεσμα τους 
(64) Στα περισσότερα κράτη μέλη, αυτοί οι όροι συνοψίζονται με την 
έννοια του "συμφέροντος προς ενέργεια". 
(65) Οργανώσεις καταναλωτών καθώς επίσης οργανώσεις επιχειρήσεων. 
(66) Μία γερμανική οργάνωση (εκπρόσωπος των συμφερόντων των καταναλωτών 
ή των επιχειρήσεων σύμφωνα με την γερμανική νομολογία) θα μπορούσε 
να υποβάλλει αγωγή για παύση ενέργειας στη ΓαλλΜα, εφόσον η 
αθέμιτη πρακτική λαμβάνει χώρα σε αυτό το κράτος και μια 
εγκεκριμένη γαλλική οργάνωση (σύμφωνα με το γαλλικό νόμο) θα 
μπορούσε να υποβάλλει αγωγή στη Γερμανία κατά των πρακτικών που 
προέρχονται από αυτό το κράτος. 
(67) Εν ήδει παραδείγματος, ο ombudsman των καταναλωτών (ή μία οργάνωση 
επιχειρήσεων) της Δανίας θα μπορούσε κατ' αυτό τον τρόπο να 
υποβάλει στο Ηνωμένο Βασίλειο αγωγή για παύση προβλεπόμενη από τον 
αγγλικό νόμο κατά αθέμιτης εμπορικής πρακτικής απευθυνόμενης στους 
Δανούς καταναλωτές αλλά προερχόμενης από το Ηνωμένο Βασίλειο. Κατά 
τον ίδιο τρόπο, ο δανός ombudsman των καταναλωτών θα είχε 
δυνατότητα προσφυγής στα γαλλικά δικαστήρια (στο μέτρο που μια 
αθέμιτη εμπορική πρακτική προερχόμενη από τη Γαλλία απευθύνεται 
στους δανούς καταναλωτές) και οι "εγκεκριμένες" γαλλικές 
οργανώσεις θα είχαν δυνατότητα προσφυγής στα δικαστήρια του 
Ηνωμένου Βασιλείου (στο μέτρο που μια αθέμιτη εμπορική πρακτική 
προερχόμενη από το Ηνωμένο Βασίλειο απευθύνεται στους γάλλους 
καταναλωτές). 
- 99 -
(η διαδικασία εκτελεστηρίου δεν έχει προβλεφθεί για τέτοιου είδους 
αποφάσεις· ελλείψει άμεσης εκτέλεσης, η αγωγή για παύση ενέργειας δεν 
έχει πλέον καμία χρησιμότητα). 
0 προληπτικός ρόλος ο οποίος έχει (ήδη) αναγνωριστεί στις αγωγές για 
παύση (από τις εθνικές νομοθεσίες) θα μπορούσε κατ' αυτόν τον τρόπο να 
αναπτύξει τα αποτελέσματα του, παραβλέποντας τη χώρα προέλευσης της 
αθέμιτης πρακτικής, και να διευκολυνθεί η εφαρμογή της Συνθήκης των 
Βρυξελλών (άρθρο 24). Η καλή λειτουργία της ενιαίας αγοράς προϋποθέτει 
τη λήψη απόφασης το συντομότερο δυνατόν*68). 
Β) Η ΔΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΡΩΓΗ 
Η εμπειρία που έχει αποκτηθεί στα κράτη μέλη αποδεικνύει ότι είναι 
ουτοπικό να προβλέπεται το δικαίωμα αίτησης παροχής εννόμου προστασίας 
εφόσον ο δικαιούχος αυτού του δικαιώματος δεν έχει τα μέσα ώστε να 
μπορεί να το ασκήσει: αυτό ισχύει τόσο για τα φυσικά όσο και για τα 
νομικά πρόσωπα. 
Η αγωγή για παύση ενέργειας δεν επιτρέπει την χορήγηση αποζημίωσης· 
αντιθέτως, η ένωση που την υποβάλλει οφείλει να φέρει το βάρος των 
δαπανών (έξοδα δικηγόρου, εμπειρογνωμοσύνης, δικαστικά έξοδα) και αυτές 
οι δαπάνες στις διασυνοριακές υποθέσεις θα είναι πιθανόν απαγορευτικές 
(αυτό χωρίς να ληφθεί υπόψη ο κίνδυνος έκδοσης καταδικαστικής 
απόφασης). 
Συχνά, οι οργανώσεις καταναλωτών δεν έχουν καν τα απαραίτητα μέσα για 
να ασκήσουν τον ρόλο που τους αναγνωρίζεται από την εθνική νομοθεσία· 
κατά μείζονα λόγο δεν θα έχουν τα μέσα για να ασκήσουν αυτό το ρόλο 
έναντι αθέμιτων διασυνοριακών πρακτικών. 
Πρόκειται για πρόβλημα που θα πρέπει να εξεταστεί ταυτόχρονα και στο 
πλαίσιο των προβληματισμών που αναφέρονται στο σημείο 1, επειδή στην 
αντίθετη περίπτωση, το δικαίωμα του ενεργείν θα είναι απλά συμβολικό. 
Όσον αφορά τη δικαστική αρωγή για τα φυσικά πρόσωπα, η Επιτροπή 
εξετάζει τώρα την Έκθεση που μόλις ολοκληρώθηκε από το Συμβούλιο των 
Δικηγορικών Συλλόγων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (βλ. κεφάλαιο Ι Ι Ι.Γ.2)· 
η Έκθεση αυτή θα μπορεί να αποτελέσει το αντικείμενο εμπεριστατωμένης 
ανταλλαγής απόψεων. 
Γ) Η ΑΠΛΟΥΣΤΕΥΣΗ ΤΗΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΩΝ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΩΝ ΔΙΑΦΟΡΩΝ 
Η προληπτική λειτουργία των αγωγών για παύση ενέργε 
σίγουρα τη μείωση των περιπτώσεων "ατομικών" διαφορών 
ουτοπικό να ελπίζουμε ότι μπορεί να τις καταργήσει. 
(68) Η έκθεση Sutherland προτείνει επίσης (σ. 40, σύσταση αριθ. 22) 
"την παροχή από τα κρό)Γη μέλη καλύτερης δυνατότητας προσφυγής στη 
δικαιοσύνη κατά τρόπρ μη εισάγοντα διακρίσεις προς όφελος των 
ενώσεων καταναλωτών". 
100 -
Η πολυπλοκότητα της ρύθμισης των διασυνοριακών διαφορών είναι ικανή να 
παρεμποδίσει σημαντικά την επιτυχία της ενιαίας αγοράς. Τα ειδικά και 
συμπληρωματικά εμπόδια που τίθενται όσον αφορά το διακανονισμό αυτών 
των διαφορών (βλέπε κεφάλαιο Ι Ι Ι.Α.2) θα μπορούσαν πράγματι να 
αποτρέψουν τους καταναλωτές καθώς επίσης τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις 
να αντλήσουν όφελος από την αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας. 
Η δημοσκόπηση Eurobaromètre 38.1 της 23ης Δεκεμβρίου Î992 ορίζει με 
σαφήνεια αυτό που οι ευρωπαίοι πολίτες προσδοκούν από τα κοινοτικά 
όργανα: στο ερώτημα "Πιστεύετε ότι η προστασία των καταναλωτών θα 
πρέπει να είναι η ίδια σε όλα τα κράτη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας", το 
88,9% των ερωτηθέντων προσώπων απήντησε ΝΑΙ (έναντι 5,2% ΟΧΙ και 5,9% 
αμέτοχων). Πρόκειται για ένα ποσοστό το οποίο θα πρέπει να λάβουν υπόψη 
τους τα κοινοτικά όργανα. Αν όσον αφορά τις άλλες κοινοτικές πολιτικές 
η γνώμη των ερωτηθέντων προσώπων είναι διχασμένη και διαφέρει ανάλογα 
με το κράτος μέλος, η κοινοτική προστασία των καταναλωτών είναι 
επιθυμητή από μία σαφή πλειοψηφία (84 έως 92,8% των ερωτηθέντων 
προσώπων) σε όλα τα κράτη μέλη^69). 
Στην πρώτη ανακοίνωση σχετικά με τη δυνατότητα προσφυγής των 
καταναλωτών στη δικαιοσύνη (C0M(84)692) η Επιτροπή διαβεβαίωνε ότι "ο 
συνολικός στόχος παραμένει σαφής: να εξασφαλιστεί ότι, σε όλη την 
Κοινότητα, οι καταναλωτές μπορούν να επωφεληθούν ενός ταυτόσημου 
επιπέδου αποζημίωσης συνολικά" (δεύτερη παράγραφος των συμπερασμάτων). 
Το άρθρο 57, τρίτη παράγραφος, της Σύμβασης των Βρυξελλών^70) 
προέβλεψε την ύπαρξη "διατάξεων οι οποίες, σε ιδιαίτερα θέματα, 
ρυθμίζουν τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση ή εκτέλεση των 
αποφάσεων και οι οποίες συμπεριλαμβάνονται ή θα συμπεριλαμβάνονται στις 
πράξεις των οργάνων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων". Όσον αφορά τα 
ιδιαίτερα θέματα, μία κοινοτική πράξη θα μπορούσε ως εκ τούτου να 
ρυθμίζει ορισμένες δικονομικές λεπτομέρειες (γεγονός το οποίο δεν 
αποκλείεται επίσης από το άρθρο Κ της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή 
Ένωση, του οποίου οι διατάξεις εφαρμόζονται "υπό την επιφύλαξη των 
αρμοδιοτήτων της Ευρωπαϊκής Κοινότητας"· άρθρο Κ1, πρώτο εδάφιο). 
(69) 88,2% στο Βέλγιο 
91,4% στην Ελλάδα 
88,1% στην Ιρλανδία 85,5% στη Δανία 
90% στην Ισπανία 
92,5% στην Ιταλία 84% στη Γερμανία 
88,9% στη Γαλλία 
85,8% στο 
Λουξεμβούργο 
92,8% στις Κάτω Χώρες 86,5% στην Πορτογαλία 90,6% στο Ηνωμένο 
Βασίλειο 
(70) που προστέθηκε με το άρθρο 25 παράγραφος 1 της Συνθήκης 
προσχώρησης του 1978. 
101 
Εξάλλου, το νέο θεσμικό πλαίσιο που δόθηκε στη δικαστική συνεργασία όχι 
μόνον επιτρέπει να γίνεται χρήση της συμβατικής οδού, αλλά προβλέπει 
επίσης άλλες μορφές συνεργασίας, όπως την υιοθέτηση κοινών δράσεων. 
Μετά την έναρξη ισχύος της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η 
Επιτροπή σημειώνει την πρόθεση της να επωφεληθεί όσο το δυνατόν 
περισσότερο από τις νέες δυνατότητες που προσφέρονται, στον τομέα της 
δικαστικής συνεργασίας σε θέματα ιδιωτικού δικαίου, από τον Τίτλο VI 
της Συνθήκης. 
Πρίν όμως ασχοληθούμε με το θέμα των αρμοδιοτήτων (κοινοτική, 
διακυβερνητική ή εθνική) το προκαταρκτικό ΕΡΩΤΗΜΑ είναι πραγματικά 
ποιες πρωτοβουλίες πρέπει να αναπτυχθούν. 
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίον πρέπει να δημιουργηθεί ένα 
παρατηρητήριο διασυνοριακών διαφορών με σκοπό να εξεταστούν κατ' αρχάς 
τα προβλήματα που αντιμετωπίζονται στην πράξη και να προταθεί στη 
συνέχεια ένας κατάλογος προτεραιοτήτων: η επιλογή των ΜΕΣΩΝ (των 
αρμοδιοτήτων) δεν πρέπει να προηγηθεί της ανάλυσης των στόχων που 
πρέπει να επιδιωχθούν (εναρμόνιση, αμοιβαία αναγνώριση, αυξημένη 
συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών). 
Αυτό το παρατηρητήριο θα μπορεί να απαρτίζεται από ανεξάρτητους 
εμπειρογνώμονες (έναν ή περισσότερους για κάθε κράτος μέλος) 
επιφορτισμένους με την υποχρέωση σύνταξης έκθεσης σχετικά με τη 
λειτουργία των διαδικασιών για τη ρύθμιση των διασυνοριακών διαφορών 
στον αστικό τομέα· στη βάση αυτής της έκθεσης, η Επιτροπή θα μπορεί να 
καταρτίσει έναν κατάλογο προτεραιοτήτων (παραβλεπομένων των 
αρμοδιοτήτων) ο οποίος θα υποβληθεί στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό 
Κοινοβούλιο και στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή. Ακόμη 
γενικότερα, η δημιουργία πεδίων συνάντησης μεταξύ δικαστών των κρατών 
μελών είναι απαραίτητη εφόσον θέλουμε να προωθηθεί η γένεση μιας 
ευρωπαϊκής "δικαστικής κουλτούρας", που αποτελεί τον προηγούμενο όρο 
για τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού δικαιοδοτικού χώρου. Η καθιέρωση 
τέτοιων πεδίων επαφής θα επέτρεπε την ανταλλαγή χρήσιμων πληροφοριών 
για τη διεκπεραίωση των πρακτικών υποθέσεων και θα ανταποκρινόταν σε 
μία απαίτηση που είναι αδύνατον να παρακαμφθεί: τη συμμετοχή των 
δικαστών στις εργασίες για τη δικαστική συνεργασία, επειδή ακριβώς 
αυτοί είναι που, κάθε μέρα και σε όλες τις χώρες, αποδίδουν δικαιοσύνη 
και συνεπώς θα καλούνται να συγκεκριμενοποιούν, στην καθημερινή 
πρακτική, τα αποτελέσματα της συνεργασίας αυτής. 
- 102 -
Δ) Η ΑΥΤΟΠΕΙΘΑΡΧΙΑ ΚΑΙ Ο ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ/ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ 
Τα διακυβευόμενα ποσά, στις περισσότερες διαφορές κατανάλωσης, είναι 
πολύ χαμηλά για να μπορεί ο ιδιώτης να επιφορτιστεί το κόστος μιας 
διασυνοριακής δικαστικής διαδικασίας· για τις επιχειρήσεις επίσης, το 
κόστος της διαδικασίας είναι συχνά δυσανάλογο σε σχέση με το ποσόν της 
διαφοράς. Πρόκειται για μια κατάσταση η οποία βλάπτει την εμπιστοσύνη 
των οικονομικών φορέων στην εσωτερική αγορά. 
Οι εξωδικαστικές διαδικασίες μπορούν ως εκ τούτου να διαδραματίσουν 
σημαντικό ρόλο στη ρύθμιση των διασυνοριακών διαφορών. 
Πάντως, η εμπιστοσύνη των καταναλωτών στα όργανα "αυτοπειθαρχίας" δεν 
είναι ακόμα κεκτημένη· ακόμα και στο κράτος το οποίο διαθέτει την πιο 
πλήρη διάρθρωση "Ombudsman schemes" (Ηνωμένο Βασίλειο), η αρμόδια 
δημόσια Αρχή θεωρεί<71) ότι "Ombudsman schemes themselves might 
benefit from having to comply with minimum standards"^72). 
Η δημιουργία ενός κώδικα συμπεριφοράς, και αυτή η ίδια η έννοια του 
μεσολαβητή/Ombudsman", θα πρέπει να αποτελέσει το αντικείμενο 
εμπεριστατωμένης εξέτασης: σύμφωνα με μία έρευνα του National Consumer 
Council^73), η πλειοψηφία των ερωτηθέντων προσώπων^74) "said that the 
internal complaints procedures which they had to exhaust before going 
to the Ombudsman, were a complete waste of time". 
Η κατάρτιση ενός τέτοιου κώδικα συμπεριφοράς αποτελεί απαραίτητο όρο 
για να υπάρξει δυνατότητα "δημιουργίας δικτύου" των υπαρχουσών 
διαρθρώσεων, με την προοπτική της εξωδικαστικής ρύθμισης των 
δ ιασυνοριακών δ ι αφορών. 
Οι ελάχιστοι όροι που πρέπει να εκπληρώνονται για να αποκτηθεί η 
ιδιότητα του "Ombudsman", οι οποίοι δεν συνεπάγονται απαραίτητα 
κανονιστική παρέμβαση, θα μπορούσαν να αποτελέσουν το αντικείμενο 
διαλόγου μεταξύ των οργανώσεων των καταναλωτών και των επαγγελματικών 
τομέων (ενδεχομένως υπό την αιγίδα της Επιτροπής). 
(71) "Consumer redress mechanisms: a report by the Director General of 
Fair Trading into systems for resolving consumer complaints", 
Νοέμβριος 1991. 
(72) Σελίδα 10 της προαναφερόμενης έκθεσης. 
(73) "Ombudsman Services: Consumers' views of the office of the 
Building Societies Ombudsman and Insurance Ombudsman", Ιούνιος 
1993. 
(74) 1.637 καταναλωτές των οποίων οι καταγγελίες εξετάστηκαν το 1991 
και 1992. 
- 103 
Το πειραματικό σχέδιο της Λισαβόνας, το Consumer Complaints Board, της 
Δανίας, οι ολλανδικές GeschiIlencommissie, αποδεικνύουν ότι οι 
καταναλωτές μπορούν να εμπιστευθούν άλλες αρχές πλην του δικαστή, εάν 
και στο μέτρο που εκπροσωπούνται εκεί οι οργανώσεις τους ή 
(τουλάχιστον) έχουν συμμετάσχει στον προσδιορισμό των κριτηρίων που 
εξασφαλίζουν τη διαφάνεια της διαδικασίας. 
Κάθε άλλη προσέγγιση κινδυνεύει να θεωρηθεί ως μία μορφή 
"παραπλανητικής διαφήμισης", η οποία μεσοπρόθεσμα θα μπορούσε να θέσει 
σε κίνδυνο και αυτήν την ίδια την ιδέα της "εναλλακτικής δικαιοσύνης" 
("alternative disputes resolution"). 
Όσον αφορά τις διασυνοριακές μεταφορές πιστώσεων, μία σύσταση της 
Επιτροπής της 14ης Φεβρουαρίου 1990<75) ορίζει στην έκτη αρχή της ότι: 
1. Κάθε ίδρυμα το οποίο παρεμβαίνει σε διασυνοριακή χρηματοοικονομική 
συναλλαγή θα πρέπει να είναι σε θέση να διεκπεραιώνει ταχέως τις 
καταγγελίες που διατυπώνονται από τον εντολέα ή τον δικαιούχο, όσον 
αφορά την εκτέλεση ή την εκκαθάριση της συναλλαγής. 
2. Σε περίπτωση άρνησης να δοθεί συνέχεια σε μία καταγγελία ή ελλείψει 
απάντησης εντός προθεσμίας τριών μηνών, οι διάδικοι μπορούν να 
ζητήσουν την παρέμβαση ενός εκ των οργανισμών των κρατών μελών, οι 
οποίοι μπορούν να δέχονται καταγγελίες των χρηστών. 0 κατάλογος και 
η διεύθυνση των εθνικών οργανισμών θα πρέπει να χορηγούνται, 
κατόπιν αιτήσεως, σε κάθε ίδρυμα που πραγματοποιεί διασυνοριακές 
χρηματοοικονομικές συναλλαγές. 
Παρόμοια προσέγγιση θα μπορούσε να υιοθετηθεί για άλλους τομείς όπου η 
συχνότητα των διασυνοριακών συναλλαγών δικαιολογεί (λαμβανομένης υπόψη 
της αρχής της επικουρικότητας) την κοινοτική παρέμβαση· η σύσταση 
αποτελεί μέσον το οποίο παρέχει στους σχετικούς τομείς επαρκές 
περιθώριο ευκαμψίας για να ληφθούν υπόψη οι εθνικές ιδιαιτερότητες και 
η "τομεακή" προσέγγιση θα επιτρέπει να ληφθούν υπόψη τα ειδικά 
προβλήματα ορισμένων τυπολογιών συναλλαγών (πωλήσεις εξ αποστάσεως, 
πωλήσεις αυτοκινήτων, κατ' αποκοπήν ταξίδια). 
(75) Σύσταση της Επιτροπής 90/109 της 14ης Φεβρουαρίου 1990 σχετικά με 
τη διαφάνεια των τραπεζικών όρων που ισχύουν όσον αφορά τις 
διασυνοριακές χρηματοοικονομικές συναλλαγές (ΕΕ αριθ. L67 της 
15/03/1990, σ.39). 
104 -
Ε. Η ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ 
Η συνειδητοποίηση της κοινοτικής διάστασης της αγοράς αποτελεί την 
αιτία τεσσάρων πρωτοβουλιών που αποβλέπουν στην προώθηση της 
διασυνοριακής συνεργασίας για την αντιμετώπιση των αθέμιτων ή παράνομων 
εμπορικών πρακτικών· σε δύο περιπτώσεις, πρόκειται για πειραματικά 
σχέδια που υποστηρίζονται από την Επιτροπή. 
Η παγίωση αυτών των πρωτοβουλιών φαίνεται ενδεδειγμένη, κατά τρόπον που 
να καλύπτει το σύνολο των κρατών μελών (κάτι που δεν συμβαίνει για 
κανένα κράτος μέλος μέχρι σήμερα). 
1. Η συνεργασία μεταΕύ των εθνικών αονών στον Touéa των διασυνοριακών 
εμπορικών ΐτρακτικών 
Ένα "διεθνές δίκτυο ελέγχου της εμπορίας" (International Marketing 
Supervision Network) δημιουργήθηκε προσφάτως μεταξύ των εθνικών αρχών 
που είναι αρμόδιες για την προστασία των καταναλωτών των 20 κρατών 
μελών του OCDE (Οργάνωση για την Συνεργασία και την Οικονομική 
Ανάπτυξη). 
Σύμφωνα με το πρωτόκολλο που υπεγράφη κατά τη σύσκεψη του Λονδίνου (26 
και 27 Οκτωβρίου 1992), ο κύριος στόχος του δικτύου είναι "η ενθάρρυνση 
μιας πρακτικής δράσης για να εμποδιστούν οι αισχροκερδείς διασυνοριακές 
πρακτικές εμπορίας"· προορίζεται ως εκ τούτου να προστατεύσει τα 
οικονομικά συμφέροντα του καταναλωτή. 
Προς το σκοπό αυτό, το δίκτυο διατηρεί τακτικές επαφές (κυρίως μέσω 
μιας ετήσιας συνδιάσκεψης) και συνεργάζεται για την πρόληψη των 
αισχροκερδών εμπορικών πρακτικών· η προεδρία (εκ περιτροπής) 
εξασφαλίζει τα καθήκοντα γραμματείας και διοργανώνει μία ετήσια 
συνδιάσκεψη. Η παρούσα προεδρία ασκείται από τη Γαλλία. 
2. Η συνεργασία υεταΣύ των οονανιουών αυτοπειθαογ^ στον τομέα της 
διασυνοριακά 6iaq>nuionc 
Η Ευρωπαϊκή Ένωση των κανόνων που ισχύουν στον τομέα της διαφήμισης 
(European Advertising Standards Alliance), η οποία δημιουργήθηκε για να 
προωθήσει την επαγγελματική αυτοπειθαρχία του διαφημιστικού τομέα σε 
επίπεδο ευρωπαϊκό, δημιούργησε προσφάτως μια διαδικασία αντιμετώπισης 
των καταγγελιών που αφορούν τις διασυνοριακές διαφημίσεις (διαφημίσεις 
που γίνονται από πρόσωπο που δεν διαμένει στο κράτος υποδοχής). 
Αυτή η διαδικασία στηρίζεται στην αμοιβαία αποδοχή των κωδίκων 
συμπεριφοράς που ισχύουν σε κάθε κράτος, καθώς και των αποφάσεων που 
έχουν ληφθεί από τον σχετικό εθνικό οργανισμό αυτοπειθαρχίας· οι 
καταγγελίες γίνονται δεκτές από τον οργανισμό του κράτους στο οποίο 
μεταδίδεται η διαφήμιση, το οποίο τις εξετάζει σε συνάρτηση με τους 
δικούς του κανόνες και επιβάλει τις δικές του κυρώσεις. 
Οι οργανισμοί αυτοπειθαρχίας αναλαμβάνουν την υποχρέωση να πράττουν τα 
δέοντα ώστε να επιβάλλουν την τήρηση των αποφάσεων που έχουν ληφθεί από 
τους ομόλογους τους στο κράτος μετάδοσης· σε περίπτωση ταυτόχρονης 
- 105 -
μετάδοσης σε πολλά κράτη, κάθε οργανισμός παραμένει αρμόδιος για το 
έδαφος το οποίο καλύπτει, ενώ οι εθνικές πολιτιστικές ιδιαιτερότητες 
μπορούν να δικαιολογήσουν διαφορετικές αποφάσεις ανάλογα με την χώρα 
μετάδοσης. 
3. Η συνεονασία υεταΕύ των οονανιουών καταναλωτών OTIC oovooiaKéc 
πεοιογέο 
Ένα πειραματικό σχέδιο που υποστηρίζεται από την Επιτροπή ξεκίνησε 
κατά τα τέλη του 1991 προκειμένου να προωθήσει τη συνεργασία μεταξύ των 
οργανώσεων καταναλωτών στον τομέα της αντιμετώπισης των διασυνοριακών 
δ ι αφορών. 
Προς το σκοπό αυτό διανεμήθηκε ερωτηματολόγιο με σκοπό να γίνει 
απογραφή των συχνότερα αντιμετωπιζόμενων στην πράξη διασυνοριακών 
διαφορών· στη βάση των αποτελεσμάτων αυτής της έρευνας, διοργανώθηκε 
σειρά διμερών σεμιναρίων μεταξύ των νομικών των οργανώσεων καταναλωτών 
σε κάθε συνοριακή περιοχή, με σκοπό να συγκριθεί η νομοθεσία και η 
νομολογία που διέπει σε κάθε κράτος τα θέματα που επελέγησαν. Αυτή η 
λύση θα επιτρέψει στους νομικούς που παρέχουν συμβουλές "σε συνοριακές 
θέσεις" να δώσουν στους καταναλωτές της χώρας "τους" μία πρώτη 
κατεύθυνση σχετικά με το "ξένο" δίκαιο που ισχύει πέραν των συνόρων. 
Τα σεμινάρια επέτρεψαν την σύνταξη, για κάθε συνοριακή εγκατάσταση, 
μίας σειράς "νομικών δελτίων" που αντιμετωπίζουν τα προβλήματα που 
δημιουργούνται ως επί το πλείστον στην πράξη στις σχετικές περιοχές· τα 
καταρτισθέντα δελτία τέθηκαν στη διάθεση όλων των ενδιαφερομένων 
οργανώσεων και κυρίως των ευρωπαϊκών γραφείων ενημέρωσης των 
καταναλωτών. 
Μέχρι τώρα συμμετείχαν στο σχέδιο 8 οργανώσεις καταναλωτών σε 5 κράτη 
μέλη. 
4. Η συνεργασία υεταΕύ οργανισμών γνωμοδότησης στον τομέα τηζ πίστωσι-κ 
και rnc υπεργρέωσης 
Με βάση ένα σχέδιο το οποίο ξεκίνησε αρχικά στη Γερμανία (βλέπε έκθεση 
Γερμανία σημείο 4) δημιουργήθηκε ένα πρόγραμμα (software) το οποίο 
χρησιμοποιείται τώρα σε πολλά κράτη μέλη (Βέλγιο, Γαλλία, Ιρλανδία και 
Ηνωμένο Βασίλειο) προκειμένου να διευκολυνθεί η εργασία των συμβούλων 
στον τομέα της πίστωσης και της υπερχρέωσης. 
- 106 -
Ένα ταυτόσημο βασικό μέγεθος προσαρμόστηκε και τροφοδοτείται με τα 
ιδιαίτερα δεδομένα κάθε κράτους μέλους (νομοθεσίες, νομολογία κλπ.). 
Αυτό το πρόγραμμα παρέχει κυρίως τη δυνατότητα να εξετάζεται το βάσιμο 
και ενδεχομένως η "νομιμότητα" των αιτήσεων εξόφλησης (ιδιαίτερα όσον 
αφορά το σχετικό επιτόκιο), οι οποίες απευθύνονται στον καταναλωτή 
καθώς επίσης να του προτείνεται ένα σχέδιο εκκαθάρισης των χρεών του. 
Τα βασικά δεδομένα, τα οποία ετοιμάζονται αρχικά από το κράτος μέλος, 
μπορούν τώρα να ανταλλάσονται μεταξύ των οργανώσεων των διαφόρων 
κρατών. 
V. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 
Η Επιτροπή προτείνει τη διεξαγωγή συζήτησης μεταξύ όλων των 
ενδιαφερομένων στη βάση των προσανατολισμών που διαγράφονται στο παρόν 
Πράσινο Βιβλίο, οι οποίοι θα μπορούσαν να συνοψιστούν κατά τον ακόλουθο 
τρόπο: 
1) εξέταση του πλέον κατάλληλου νομικού εργαλείου για τη θέση σε 
εφαρμογή του άρθρου 24 της Σύμβασης των Βρυξελλών, όσον αφορά ιδίως 
τις αγωγές για παύση ενέργειας οι οποίες μπορούν να υποβληθούν από 
τις δημόσιες αρχές και/ή τις οργανώσεις καταναλωτών, καθώς επίσης 
από τους επαγγελματικούς οργανισμούς, κατά διασυνοριακών αθέμιτων 
εμπορικών πρακτικών (βλέπε κεφάλαιο IV.Α)· 
2) πρόβλεψη των χρηματοδοτικών μέσων (δικαστική αρωγή, κοινοτικές ή 
εθνικές επιδοτήσεις, άλλα) έτσι ώστε οι προαναφερόμενες οργανώσεις 
να μπορούν να αντιμετωπίσουν το κόστος των διασυνοριακών 
διαδικασιών (βλέπε κεφάλαιο IV.Β)· 
3) δημιουργία ενός παρατηρητηρίου των διασυνοριακών προσφυγών, με 
σκοπό την απογραφή των προβλημάτων που αντιμετωπίζονται στην πράξη· 
προς το σκοπό αυτό θα πρέπει να πραγματοποιηθεί δημοσκόπηση των 
ευρωπαίων καταναλωτών για να γίνει καλύτερα γνωστό το είδος των 
καταγγελιών που υποβάλλονται και ο βαθμός "ικανοποίησης" όσον αφορά 
τις δυνατότητες αντιμετώπισης αυτών των καταγγελιών (βλέπε κεφάλαιο 
IV.Γ)· 
4) δημιουργία ενός παρατηρητηρίου για τα διάφορα συστήματα "Ombudsmen" 
(μεσολαβητές) που είναι επιφορτισμένοι με την αντιμετώπιση των 
διαφορών κατανάλωσης, προκειμένου να αξιολογηθεί η λειτουργία αυτών 
των συστημάτων και να προωθηθεί η δημιουργία κωδίκων συμπεριφοράς 
σε κοινοτικό επίπεδο, των οποίων τα ελάχιστα κριτήρια θα μπορούσαν 
να αποτελέσουν το αντικείμενο σύστασης της Επιτροπής (βλέπε 
κεφάλαιο IV.Δ)· 
5) εντατικοποίηση των επαφών μεταξύ των διαφόρων οργάνων διαιτησίας 
στον τομέα της κατανάλωσης με σκοπό την αμοιβαία ανταλλαγή απόψεων 
στο συγκεκριμένο θέμα· στο πλαίσιο αυτό, προτείνεται να εξεταστεί 
βαθύτερα ο ρόλος ορισμένων οργανισμών (για παράδειγμα'των εμπορικών 
και βιομηχανικών επιμελητηρίων) στην δημιουργία εκούσιων συστημάτων 
διαιτησίας τομεακού ή περιφερειακού χαρακτήρα· 
6) παγίωση των υφιστάμενων πρωτοβουλιών διασυνοριακής συνεργασίας, με 
- 107 
σκοπό να κατοχυρωθεί η κάλυψη όλων των κρατών μελών, σε συνδυασμό 
με την έναρξη άλλων πειραματικών σχεδίων, για να προωθηθεί ο 
διάλογος καταναλωτών-επαγγελματιών στον τομέα του διακανονισμού των 
διαφορών κατανάλωσης (βλέπε κεφάλαιο IV.Ε)· 
Το παρόν Πράσινο Βιβλίο έχει σαν στόχο την έναρξη συζήτησης μεταξύ όλων 
των ενδιαφερομένων μερών· οι "πίστες" προβληματισμού που συνοψίζονται 
εδώ δεν είναι αναλυτικές και δεν είναι σε θέση να καλύψουν όλες τις 
όψεις ενός θέματος (ρύθμιση των διαφορών) το οποίο είναι τόσο ευρύ. 
Τα σχόλια, παρατηρήσεις ή απόψεις που θα διαβιβαστούν στην Επιτροπή θα 
της επιτρέψουν να κατανοήσει καλύτερα τις προσδοκίες των ενδιαφερομένων 
και το πρόσφορο της κοινοτικής δράσης, λαμβανομένης υπόψη της αρχής της 
επικουρικότητας. 
Οι παρατηρήσεις αυτές θα πρέπει να διαβιβαστούν, το αργότερο στις 
Απριλίου 1994, στην ακόλουθη διεύθυνση: 30 
Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
Υπηρεσία Πολιτική των Καταναλωτών 
0 Γενικός Διευθυντής 
Rue Joseph Ι Ι, 70 
Β - 1040 BRUXELLES 
Στη διάρκεια του Ιουνίου 1994, η Επιτροπή θα διοργανώσει μία ακρόαση, 
στην οποία θα κληθούν τα μέρη εκείνα που θα έχουν αποστείλει τις 
παρατηρήσεις τους εντός της προαναφερόμενης προθεσμίας. 
ISSN 0254-1483 
COM(93)576 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 06 ίο 
Αριύ\ καταλόγου : CB-CO-93-614-GR-C 
ISBN 92-77-61511-7 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Luxembourg