[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 7.6.2005

COM(2005) 107 τελικό

ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΡΑΤΙΚΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ

Λιγότερες και καλύτερα στοχευμένες κρατικές ενισχύσεις: οδικός χάρτης για τη μεταρρύθμιση των κρατικών ενισχύσεων 2005 – 2009 (Έγγραφο διαβούλευσης) (υποβληθέν από την Επιτροπή) {SEC(2005) 795 }

Εισαγωγή 3

Ι Εκσυγχρονισμός της πολιτικής κρατικών ενισχύσεων στο πλαίσιο της στρατηγικής της Λισσαβόνας για την ανάπτυξη και την απασχόληση 3

Ι.1 Βασικές αρχές της πολιτικής κρατικών ενισχύσεων: γιατί χρειάζεται πολιτική κρατικών ενισχύσεων η Ευρωπαϊκή Ένωση; 3

Ι.2 Νέες προκλήσεις για την κοινοτική πολιτική στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων 5

Ι.3 Πώς αντιμετωπίζονται οι νέες προκλήσεις; 6

ΙΙ Εστίαση στις βασικές προτεραιότητες 9

ΙΙ.1 Στόχος η καινοτομία και η Ε&Α για να ενισχυθεί η κοινωνία της γνώσης 9

ΙΙ.2 Δημιουργία καλύτερου κλίματος για τις επιχειρήσεις και τόνωση της επιχειρηματικότητας 10

ΙΙ.3 Επένδυση στο ανθρώπινο κεφάλαιο 11

ΙΙ.4 Υψηλής ποιότητας υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος 11

ΙΙ.5 Καλύτερος καθορισμός των προτεραιοτήτων με απλούστευση και κωδικοποίηση της νομοθεσίας 12

ΙΙ.6 Στοχευμένη πολιτική για τις περιφερειακές ενισχύσεις 12

ΙΙ.7 Προώθηση μιας οικολογικά βιώσιμης ανάπτυξης 13

ΙΙ.8 Δημιουργία σύγχρονων υποδομών για τις μεταφορές, την ενέργεια και την τεχνολογία πληροφοριών και επικοινωνίας 14

ΙΙΙ Εκσυγχρονισμός των πρακτικών και των διαδικασιών στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων 14

ΙΙΙ.1 Καλύτερη διακυβέρνηση –συνυπευθυνότητα με τα κράτη μέλη 14

ΙΙΙ.2 Λιγότερη γραφειοκρατία και καλύτερα στοχευμένη εφαρμογή και έλεγχος 15

ΙΙΙ.3 Προσαρμογή των διαδικαστικών κανόνων σε μια διευρυμένη Ευρωπαϊκή Ένωση 17

ΙΙΙ.4 Διεξοδική επανεξέταση των υπόλοιπων κειμένων 18

ΙΙΙ.5 Καθιέρωση και αξιολόγηση των νέων πρακτικών στο μέλλον 19

Εισαγωγή

1. Οι ιδιαίτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε σήμερα απαιτούν διεξοδική μεταρρύθμιση της πολιτικής κρατικών ενισχύσεων. Είναι η κατάλληλη στιγμή να δημιουργηθεί μια δυναμική τόσο στην Επιτροπή όσο και στα κράτη μέλη και στους ενδιαφερόμενους κύκλους, ούτως ώστε οι κανόνες κρατικών ενισχύσεων να συμβάλλουν καλύτερα στη διατηρήσιμη ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα, την κοινωνική και περιφερειακή συνοχή και την προστασία του περιβάλλοντος.

2. Το παρόν σχέδιο δράσης αποτελεί έγγραφο διαβούλευσης που περιέχει έναν ενδεικτικό οδικό χάρτη για την περίοδο 2005/2009, τον οποίο θα ακολουθήσει η Επιτροπή σε στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη και τους ενδιαφερόμενους κύκλους.

3. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής σας καλούν να στείλετε τις ενδεχόμενες παρατηρήσεις σας σχετικά με το παρόν σχέδιο δράσης πριν από τις 15 Σεπτεμβρίου 2005. Επίσης, οι ενδιαφερόμενοι θα συμμετέχουν στην επεξεργασία κάθε συγκεκριμένης πρότασης.

4. Οι παρατηρήσεις σας θα πρέπει να σταλούν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή με την ένδειξη State aid reform μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου στη διεύθυνση STATEAIDGREFFE@CEC.EU.INT ή ταχυδρομικά στην ακόλουθη διεύθυνση:

DG Competition

State Aid Register

SPA 3, office 6/5

B-1049 Brussels

Belgium.

Ι Εκσυγχρονισμός της πολιτικής κρατικών ενισχύσεων στο πλαίσιο της στρατηγικής της Λισσαβόνας για την ανάπτυξη και την απασχόληση

Ι.1 Βασικές αρχές της πολιτικής κρατικών ενισχύσεων: γιατί χρειάζεται πολιτική κρατικών ενισχύσεων η Ευρωπαϊκή Ένωση;

5. Από την υπογραφή της συνθήκης της Ρώμης το 1957, η πολιτική κρατικών ενισχύσεων αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της πολιτικής ανταγωνισμού. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει αναλάβει την ευθύνη να εμποδίζει τη χορήγηση από τα κράτη μέλη κρατικών ενισχύσεων που στρεβλώνουν αδικαιολόγητα τον ανταγωνισμό.

6. Η πολιτική ανταγωνισμού βασίζεται στην ιδέα ότι η οικονομία αγοράς αποτελεί την καλύτερη εγγύηση για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης στην Ένωση προς όφελος των πολιτών, που είναι και ένας από τους βασικούς στόχους της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η εύρυθμη λειτουργία των αγορών αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την προσφορά στους καταναλωτές των προϊόντων που επιθυμούν, σε χαμηλές τιμές. Επιπλέον, ο ανταγωνισμός είναι απαραίτητος για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας, δεδομένου ότι δημιουργεί ένα πλαίσιο όπου ανταμείβονται επάξια οι επιδόσεις των αποτελεσματικών και καινοτόμων επιχειρήσεων.

7. Ο έλεγχος των κρατικών ενισχύσεων ανταποκρίνεται στην ανάγκη τήρησης ίσων όρων για όλες τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην ενιαία ευρωπαϊκή αγορά, ανεξάρτητα από το κράτος μέλος όπου είναι εγκατεστημένες. Πράγματι, πρέπει να δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στις κρατικές ενισχύσεις που παρέχουν σε ορισμένες επιχειρήσεις αδικαιολόγητα επιλεκτικά πλεονεκτήματα και εμποδίζουν ή καθυστερούν την ανταμοιβή των προσπαθειών των πλέον ανταγωνιστικών επιχειρήσεων από τις δυνάμεις της αγοράς, επηρεάζοντας έτσι τη συνολική ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα. Μπορεί επίσης να οδηγήσουν σε συγκέντρωση ισχύος στην αγορά από ορισμένες επιχειρήσεις, όταν, για παράδειγμα, οι επιχειρήσεις που δεν λαμβάνουν κρατική ενίσχυση (π.χ. αλλοδαπές επιχειρήσεις) είναι υποχρεωμένες να περιορίσουν την παρουσία τους στην αγορά ή όταν οι ενισχύσεις αυτές χρησιμοποιούνται για να θέσουν εμπόδια εισόδου στην αγορά. Για τους καταναλωτές αυτές οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού μπορεί να έχουν σαν αποτέλεσμα την αύξηση των τιμών, τη χειροτέρευση της ποιότητας και την επιβράδυνση της καινοτομίας.

8. Θα πρέπει επίσης να συνειδητοποιήσουμε ότι οι κρατικές ενισχύσεις έχουν ένα κόστος και ότι δεν αποτελούν θαυματουργή λύση για να αντιμετωπισθούν αυτόματα όλα τα προβλήματα. Εκείνοι που υποχρεώνονται τελικά να χρηματοδοτήσουν τις κρατικές ενισχύσεις είναι οι φορολογούμενοι. Έχουν επίσης ένα κόστος «ευκαιρίας», δεδομένου ότι η χορήγησή τους σε ορισμένες επιχειρήσεις γίνεται σε βάρος άλλων τομέων κρατικής παρέμβασης. Οι κρατικοί πόροι όμως είναι περιορισμένοι και χρειάζονται για διάφορους ουσιώδους σημασίας σκοπούς, όπως η παιδεία, η υγεία, η εθνική ασφάλεια, η κοινωνική πρόνοια και άλλοι. Επομένως, τα κράτη μέλη πρέπει να προβαίνουν στις επιλογές τους με διαφάνεια και να καθορίζουν προτεραιότητες.

9. Το άρθρο 87 της συνθήκης ΕΚ απαγορεύει τη χορήγηση ενισχύσεων από κράτος μέλος ή μέσω κρατικών πόρων με οποιαδήποτε μορφή, εφόσον νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό με την ευνοϊκή μεταχείριση ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής, στο βαθμό που επηρεάζουν τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών. Η Συνθήκη αναθέτει στην Επιτροπή να ελέγχει τα μέτρα κρατικών ενισχύσεων που θεσπίζουν τα κράτη μέλη, είτε στο στάδιο του σχεδιασμού τους είτε κατά την εφαρμογή τους, ώστε να μην νοθεύεται ο ενδοκοινοτικός ανταγωνισμός και οι συναλλαγές σε βαθμό αντίθετο προς το κοινό συμφέρον. Είναι ο αρμόδιος φορέας που εξασφαλίζει την τήρηση ίσων όρων σε όλα τα κράτη μέλη, ανεξάρτητα από τα επίπεδα πόρων και τις παραδόσεις που έχουν όσον αφορά τις κρατικές παρεμβάσεις στις αγορές.

10. Η Συνθήκη επιτρέπει ρητά ορισμένες εξαιρέσεις από την απαγόρευση των κρατικών ενισχύσεων, εφόσον τα προτεινόμενα καθεστώτα ενισχύσεων μπορεί να έχουν ευεργετικά αποτελέσματα στο σύνολο της Ένωσης. Οι κρατικές ενισχύσεις μπορεί να θεωρηθούν συμβατές με τη Συνθήκη, εφόσον εκπληρώνουν σαφώς καθορισμένους στόχους κοινού ενδιαφέροντος και δεν στρεβλώνουν τον ενδοκοινοτικό ανταγωνισμό και τις συναλλαγές σε βαθμό αντίθετο προς το κοινό συμφέρον. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα μέτρα κρατικών ενισχύσεων μπορεί να είναι αποτελεσματικά μέσα για την υλοποίηση στόχων κοινού ενδιαφέροντος. Μπορεί να διορθώσουν ορισμένες ανεπάρκειες της αγοράς, βελτιώνοντας έτσι τη λειτουργία των αγορών και την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα. Μπορεί επίσης να ευνοήσουν την κοινωνική και περιφερειακή συνοχή, τη βιώσιμη ανάπτυξη και την πολιτιστική πολυμορφία, ανεξάρτητα από την αποκατάσταση των δυσλειτουργιών της αγοράς.

11. Ωστόσο, οι κρατικές ενισχύσεις θα πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο όταν αποτελούν κατάλληλο μέσο για την επίτευξη ενός επακριβώς καθοριζόμενου στόχου, όταν δημιουργούν κατάλληλα κίνητρα, όταν είναι αναγκαίες και όταν η νόθευση του ανταγωνισμού που προκαλούν είναι η μικρότερη δυνατή. Για τον λόγο αυτό, η αξιολόγηση του συμβιβάσιμου των κρατικών ενισχύσεων είναι κατά βάση αναζήτηση ισορροπίας μεταξύ των αρνητικών επιπτώσεων της ενίσχυσης στον ανταγωνισμό και των θετικών αποτελεσμάτων που έχει από πλευράς κοινού συμφέροντος.

12. Ενώ οι κανόνες για τις οριζόντιες κρατικές ενισχύσεις καλύπτουν κατ’ αρχή όλους τους κλάδους, ορισμένοι από αυτούς έχουν ειδικές ρυθμίσεις και λόγω του ειδικού χαρακτήρα των κανόνων που διέπουν τη γεωργία, την αλιεία, την παραγωγή άνθρακα και τις μεταφορές, ισχύουν ειδικές ρυθμίσεις. Παρόλο που αρχές που διατυπώνονται στο σχέδιο δράσης θα πρέπει να εφαρμόζονται σε όλους τους κλάδους, δεν αφορούν τη μεταρρύθμιση αυτών των κανόνων. Οι στόχοι της συνθήκης Ευρατόμ και οι υποχρεώσεις που συνδέονται με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου πρέπει επίσης να λαμβάνονται υπόψη.

Ι.2 Νέες προκλήσεις για την κοινοτική πολιτική στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων

13. Η πολιτική κρατικών ενισχύσεων αντιμετωπίζει σήμερα νέες προκλήσεις που απαιτούν τη λήψη μέτρων. Όπως τονίστηκε σαφώς από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τον Νοέμβριο του 2004, πρέπει να δοθεί νέα ώθηση στη στρατηγική της Λισσαβόνας . Στην ανακοίνωσή της προς το εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του 2005 με τίτλο « Συνεργασία για την οικονομική μεγέθυνση και την απασχόληση, νέο ξεκίνημα για τη στρατηγική της Λισσαβόνας », η Επιτροπή έχει ήδη καθορίσει ένα νέο πρόγραμμα δράσης στο πλαίσιο της στρατηγικής αυτής, στο οποίο σημαντικό ρόλο κατέχει ο έλεγχος των κρατικών ενισχύσεων

14. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Μαρτίου 2005 κάλεσε «τα κράτη μέλη να συνεχίσουν την πορεία τους προς μείωση του γενικού επιπέδου των κρατικών ενισχύσεων, λαμβάνοντας συνάμα υπόψη τις ενδεχόμενες αδυναμίες των αγορών. Η κίνηση αυτή πρέπει να συνοδεύεται από επανακατεύθυνση των ενισχύσεων προς στήριξη ορισμένων οριζόντιων στόχων όπως η έρευνα και η καινοτομία, καθώς και η αξιοποίηση του ανθρώπινου κεφαλαίου. Η μεταρρύθμιση των περιφερειακών ενισχύσεων θα πρέπει επίσης να καλλιεργεί υψηλό επίπεδο επενδύσεων και να επιτρέπει τη μείωση των ανισοτήτων σύμφωνα µε τους στόχους της Λισσαβόνας».

15. Η πολιτική κρατικών ενισχύσεων διασφαλίζει τον ανταγωνισμό στην ενιαία αγορά και συνδέεται στενά με πολλούς στόχους κοινού ενδιαφέροντος, όπως οι υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος, η περιφερειακή και κοινωνική συνοχή, η απασχόληση, η έρευνα και ανάπτυξη, η προστασία του περιβάλλοντος και η προστασία και προώθηση της πολιτιστικής πολυμορφίας. Πρέπει να συμβάλλει, αυτοτελώς και με τη στήριξη άλλων πολιτικών, ώστε η Ευρώπη να γίνει ελκυστικότερος τόπος για επενδύσεις και απασχόληση, να ενισχυθεί η γνώση και η καινοτομία για την ανάπτυξη και να δημιουργηθούν περισσότερες και καλύτερες θέσεις απασχόλησης.

16. Η διεύρυνση του 2004 δεν είχε προηγούμενο σε μέγεθος. Για τον λόγο αυτό απαιτούνται προσαρμογές στην πολιτική κρατικών ενισχύσεων και καλύτερη διακυβέρνηση ώστε να εξασφαλίζεται αποτελεσματικός έλεγχος στη διευρυμένη Ένωση.

17. Επιπλέον, τα κείμενα που εκδίδει η Επιτροπή συν τω χρόνω αυξάνονται και γίνονται πιο περίπλοκα, με αποτέλεσμα να χρειάζεται εξορθολογισμός της πολιτικής κρατικών ενισχύσεων, να εστιασθεί στις μορφές ενισχύσεων που δημιουργούν περισσότερες στρεβλώσεις και να γίνει πιο προβλέψιμος και εύκολος ο έλεγχός τους, περιορίζοντας έτσι τη νομική αβεβαιότητα και τον διοικητικό φόρτο τόσο για την Επιτροπή όσο και για τα κράτη μέλη. Επίσης τα κράτη μέλη πρέπει να δεσμευθούν περισσότερο όσον αφορά την υποχρέωσή τους για εφαρμογή των κανόνων κρατικών ενισχύσεων. Τέλος, είναι ανάγκη να αυξηθεί η διαφάνεια και η ευαισθητοποίηση σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις, ώστε να υπάρχει περισσότερη συμμετοχή από τις επιχειρήσεις, τους ακαδημαϊκούς κύκλους, τους ειδικούς σε θέματα ανταγωνισμού, τους καταναλωτές, αλλά και το ευρύτερο κοινό, και να ενεργοποιηθούν για την καταστολή των παράνομων ενισχύσεων, ιδίως προσφεύγοντας ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων.

Ι.3 Πώς αντιμετωπίζονται οι νέες προκλήσεις;

18. Για να αντιμετωπισθούν οι νέες προκλήσεις πρέπει να τροποποιηθούν διεξοδικά οι υφιστάμενοι κανόνες κρατικών ενισχύσεων τόσο ως προς την ουσία όσο και ως προς τη διαδικασία. Για την αποτελεσματική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων των κρατικών ενισχύσεων όσον αφορά τη διάθεση και κατανομή των πόρων, πρέπει να ληφθεί υπόψη η πραγματική τους συμβολή σε ορισμένους πολιτικά επιθυμητούς στόχους που έχουν συμφωνηθεί από κοινού. Επιδίωξη της Επιτροπής είναι να υποβληθεί μια ολοκληρωμένη και συνεκτική δέσμη μεταρρυθμίσεων που θα βασίζεται στα ακόλουθα στοιχεία:

- λιγότερες και καλύτερα στοχευμένες κρατικές ενισχύσεις·

- αναλυτική οικονομική προσέγγιση·

- αποτελεσματικότερες διαδικασίες, βελτίωση της εφαρμογής, μεγαλύτερη προβλεψιμότητα και διαφάνεια·

- συνυπευθυνότητα της Επιτροπής και των κρατών μελών: η Επιτροπή δεν μπορεί να βελτιώσει τους κανόνες και την πρακτική των κρατικών ενισχύσεων χωρίς την αποτελεσματική υποστήριξη των κρατών μελών, τα οποία οφείλουν να τηρούν τις υποχρεώσεις τους και να κοινοποιούν κάθε σχεδιαζόμενη ενίσχυση και να εφαρμόζουν σωστά τους σχετικούς κανόνες.

19. Για να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις που της επιβάλλει η Συνθήκη, η Επιτροπή προσφεύγει σε οικονομικές και νομικές αναλύσεις, σε ορισμένες περιπτώσεις για να διαπιστώσει πότε ένα μέτρο αποτελεί κρατική ενίσχυση (π.χ. εφαρμογή της αρχής του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία αγοράς ή αξιολόγηση της αιτιολογικής βάσης ορισμένων μέτρων ανάλογα με τη φύση ή τη γενική διάρθρωση του φορολογικού συστήματος) και ιδίως για να διαπιστώσει πότε μια κρατική ενίσχυση μπορεί να κηρυχθεί συμβατή με τη Συνθήκη. Για να κρίνει αν ένα μέτρο ενίσχυσης μπορεί να θεωρηθεί συμβατό με την κοινή αγορά, η Επιτροπή σταθμίζει τις θετικές επιπτώσεις του μέτρου (επίτευξη στόχου κοινού ενδιαφέροντος) με τις ενδεχομένως αρνητικές παρενέργειές του (στρεβλώσεις των συναλλαγών και του ανταγωνισμού). Τα αναγκαία αποδεικτικά στοιχεία για τον σκοπό αυτό πρέπει να παρέχονται από τα κράτη μέλη, πριν από κάθε εφαρμογή του σχεδιαζόμενου μέτρου.

20. Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να καθορίζει κριτήρια για την αξιολόγηση του συμβιβάσιμου των κρατικών ενισχύσεων, ιδίως με την ανάλυση ειδικών κλάδων. Γενικότερα, η θετική επίπτωση μιας ενίσχυσης εξαρτάται από τους ακόλουθους παράγοντες: i) με πόση ακρίβεια έχει προσδιοριστεί ο αποδεκτός στόχος κοινού ενδιαφέροντος (είτε κοινωνικός είτε περιφερειακός είτε οικονομικός είτε πολιτιστικός) ii) κατά πόσον η κρατική ενίσχυση αποτελεί πρόσφορο μέσο για την αντιμετώπιση του προβλήματος σε σχέση με άλλα μέσα πολιτικής και iii) κατά πόσον η ενίσχυση δημιουργεί τα απαιτούμενα κίνητρα και είναι σύμφωνη με την αρχή της αναλογικότητας. Εξ άλλου, το επίπεδο της στρέβλωσης που δημιουργεί η ενίσχυση εξαρτάται γενικά από τα ακόλουθα στοιχεία: i) τη διαδικασία επιλογής των δικαιούχων και τους όρους που συνοδεύουν τη χορήγηση της ενίσχυσης, ii) τα χαρακτηριστικά της αγοράς και του δικαιούχου και iii) το ύψος και τη μορφή της ενίσχυσης. Για παράδειγμα, οι ενισχύσεις διάσωσης ή οι επενδυτικές ενισχύσεις σε μεγάλες επιχειρήσεις πρέπει να ελέγχονται προσεκτικά ώστε να εξυπηρετούν σαφώς στόχους κοινού ενδιαφέροντος, εφόσον οι επιπτώσεις των εν λόγω μέτρων στον ανταγωνισμό και τις συναλλαγές θα είναι κατά κανόνα σημαντικές.

21. Για να συμβάλει καλύτερα στην εφαρμογή της στρατηγικής της Λισσαβόνας για την ανάπτυξη και την απασχόληση, η Επιτροπή θα αναβαθμίσει, όπου είναι σκόπιμο, την οικονομική της προσέγγιση στην ανάλυση των κρατικών ενισχύσεων . Η οικονομική προσέγγιση είναι μέσο για την καλύτερη εστίαση και στόχευση ορισμένων κρατικών ενισχύσεων προς τους στόχους της εκ νέου ενεργοποιούμενης στρατηγικής της Λισσαβόνας .

22. Η συστηματικότερη υιοθέτηση μιας αναλυτικής οικονομικής προσέγγισης μπορεί να εξασφαλίσει μια σωστή και πιο διαφανή αξιολόγηση του κοινού συμφέροντος και των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού και των συναλλαγών που συνδέονται με την κρατική ενίσχυση. Η προσέγγιση αυτή μπορεί να συμβάλει ώστε να διερευνηθούν οι λόγοι για τους οποίους η αγορά δεν επιτυγχάνει μόνη της τους επιδιωκόμενους στόχους κοινού ενδιαφέροντος και συνεπώς να εκτιμηθούν τα οφέλη που θα προκύψουν από τα μέτρα κρατικής ενίσχυσης κατά την επίτευξη των στόχων αυτών.

23. Ένα βασικό στοιχείο, στο πλαίσιο αυτό, είναι η ανάλυση των δυσλειτουργιών της αγοράς , όπως οι «εξωτερικότητες», η ελλιπής ενημέρωση ή τα προβλήματα συντονισμού, που μπορεί να είναι κάποιοι από τους λόγους για τους οποίους οι αγορές δεν επιτυγχάνουν τους επιδιωκόμενους στόχους κοινού ενδιαφέροντος , ιδίως αν δεν είναι οικονομικής φύσεως. Στις περιπτώσεις αυτές, η διαπίστωση των σχετικών δυσλειτουργιών της αγοράς θα συμβάλει ώστε να αξιολογηθεί καλύτερα αν η συγκεκριμένη κρατική ενίσχυση είναι δικαιολογημένη και αποδεκτή, αν αποτελεί την πλέον ενδεδειγμένη λύση και πώς θα πρέπει να τεθεί σε εφαρμογή ώστε να επιτευχθεί ο επιδιωκόμενος στόχος χωρίς στρέβλωση του ανταγωνισμού και των συναλλαγών σε βαθμό αντίθετο προς το κοινό συμφέρον.

Οι κρατικές ενισχύσεις στο πλαίσιο της στρατηγικής της Λισσαβόνας

Ο ανταγωνισμός αποτελεί ζωτικό στοιχείο για την οικονομική αποτελεσματικότητα, ώστε να απελευθερωθεί το αναπτυξιακό δυναμικό της Ευρώπης προς όφελος των ευρωπαίων πολιτών. Στο πλαίσιο αυτό η "αποτελεσματικότητα" αναφέρεται στον βαθμό βελτιστοποίησης της ευημερίας σε μια συγκεκριμένη αγορά ή στην οικονομία υπό την ευρεία έννοια. «Δυσλειτουργία της αγοράς» είναι συνεπώς μια κατάσταση όπου η αγορά δεν οδηγεί σε οικονομικά αποδοτικά αποτελέσματα. Οι δυσλειτουργίες της αγοράς οφείλονται σε διάφορες αιτίες, όπως:

- Εξωτερικοί παράγοντες (εξωτερικότητες) : «Εξωτερικότητες» υπάρχουν όταν οι οικονομικοί φορείς δεν λαμβάνουν πλήρως υπόψη τις συνέπειες που έχουν οι ενέργειές τους σε άλλους φορείς της κοινωνίας. Οι παράγοντες της αγοράς μπορεί να μην είναι υποχρεωμένοι να επωμισθούν όλο το κοινωνικό κόστος των ενεργειών τους (αρνητικές εξωτερικότητες), όπως στην περίπτωση της μόλυνσης μέσω των βιομηχανικών δραστηριοτήτων. Μπορεί επίσης να μην είναι σε θέση να εκμεταλλευθούν όλα τα οφέλη από τις ενέργειές τους (θετικές εξωτερικότητες), όπως στα πεδία της έρευνας και της καινοτομίας.

- Δημόσια αγαθά : δημόσια αγαθά είναι εκείνα από τα οποία επωφελείται το κοινωνικό σύνολο, αλλά κατά κανόνα δεν παρέχονται από την αγορά, δεδομένου ότι είναι δύσκολο ή αδύνατον να αποκλεισθεί οποιοσδήποτε από τη χρήση τους (και ως εκ τούτου να υποχρεωθεί να πληρώσει γι’ αυτήν), όπως για παράδειγμα στην περίπτωση της εθνικής άμυνας και ορισμένων ραδιοτηλεοπτικών μέσων.

- Ελλιπής ενημέρωση : από την ελλιπή ενημέρωση μπορεί να προκύψουν έξοδα συναλλαγών, έξοδα αντιπροσώπευσης, ηθικοί κίνδυνοι ή «αντεπιλογή», που με τη σειρά τους εμποδίζουν την αγορά να λειτουργήσει αποτελεσματικά. Ένα γνωστό παράδειγμα ελλιπούς ενημέρωσης είναι η χρηματοπιστωτική αγορά, όπου οι επιχειρήσεις στη φάση της εκκίνησής τους αντιμετωπίζουν προβλήματα για την εξεύρεση χρηματοδότησης.

- Προβλήματα συντονισμού : οι αγορές μπορεί επίσης να μην λειτουργούν αποτελεσματικά όταν υπάρχει πρόβλημα συντονισμού μεταξύ δύο παραγόντων της αγοράς. Προβλήματα συντονισμού μπορεί να υπάρχουν, για παράδειγμα, στον τομέα της τυποποίησης της υποδομής των μεταφορών ή στον τομέα της καινοτομίας.

- Ύπαρξη ισχύος στην αγορά : Ένας άλλος λόγος για τον οποίο δεν μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά η αγορά είναι η ύπαρξη ισχύος στην αγορά, όπως για παράδειγμα σε περίπτωση μονοπωλίου.

Όταν οι αγορές δεν λειτουργούν αποτελεσματικά από οικονομική άποψη, τα κράτη μέλη ή η Ένωση μπορεί να θέλουν να παρέμβουν για να αποκαταστήσουν τις δυσλειτουργίες της αγοράς. Κάποια από τις προαναφερθέντα προβλήματα μπορούν να αντιμετωπισθούν με ρυθμιστικά ή άλλα μέσα. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις, τα κράτη μέλη μπορεί να διερευνήσουν τη δυνατότητα χορήγησης κρατικών ενισχύσεων. Ένας σημαντικός λόγος προσφυγής στις κρατικές ενισχύσεις είναι, επομένως, η ύπαρξη δυσλειτουργίας της αγοράς.

Πάντως, δεν αρκεί οι κρατικές ενισχύσεις να έχουν στόχο μια συγκεκριμένη δυσλειτουργία της αγοράς. Προτού καταφύγουν σε κρατική ενίσχυση, που κατά κανόνα δεν αποτελεί παρά τη «δεύτερη καλύτερη» επιλογή για την επίτευξη της βέλτιστης διάθεσης πόρων, τα κράτη μέλη θα πρέπει να ελέγχουν αν υπάρχουν άλλα μέτρα με λιγότερο στρεβλωτικό αποτέλεσμα για να διορθωθεί η δυσλειτουργία της αγοράς. Θα πρέπει να αποτελεί το κατάλληλο μέσο πολιτικής, να είναι σχεδιασμένη ώστε να αντιμετωπισθεί αποτελεσματικά τη δυσλειτουργία της αγοράς, με τη δημιουργία κινήτρων, και να είναι αναλογική. Επί πλέον, η κρατική ενίσχυση δεν πρέπει να νοθεύει τον ανταγωνισμό σε βαθμό αντίθετο προς το κοινό συμφέρον.

Στο πλαίσιο της εκ νέου ενεργοποιούμενης στρατηγικής της Λισσαβόνας, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο κάλεσε τα κράτη μέλη να είναι προσεκτικά με τις δυσλειτουργίες της αγοράς. Επιπλέον, πρέπει να γίνει μια προσπάθεια για την εξασφάλιση οικονομικής και κοινωνικής συνοχής καθώς και βιώσιμης ανάπτυξης.

ΙΙ Εστίαση στις βασικές προτεραιότητες

ΙΙ.1 Στόχος η καινοτομία και η Ε&Α για να ενισχυθεί η κοινωνία της γνώσης

24. Η οικονομική ανάπτυξη της Ευρώπης τα επόμενα χρόνια εξαρτάται από την ικανότητά της να δημιουργεί και να αναπτύσσει καινοτόμους τομείς υψηλής προστιθέμενης αξίας, που βασίζονται στην έρευνα και που είναι σε θέση να ανταγωνίζονται στο ανώτατο διεθνές επίπεδο. Αυτή η προτεραιότητα που πρέπει να δοθεί στη γνώση και την καινοτομία τονίζεται σαφώς στην ανακοίνωση προς το εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.

25. Στο πλαίσιο αυτό, το 2005 η Επιτροπή θα εκδώσει μια ανακοίνωση για τις κρατικές ενισχύσεις και την καινοτομία, όπου θα αναλύει τις ανάγκες και τις δυνατότητες προσαρμογής των ισχυόντων κανόνων για να δημιουργηθεί το κατάλληλο πλαίσιο που θα ευνοεί την καινοτομία στην ΕΕ. Με το κείμενο αυτό θα συμπληρωθεί το πρόγραμμα-πλαίσιο για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία. Η καινοτομία συνδέεται με μια διαδικασία που συνδυάζει τη γνώση και την τεχνολογία με την εκμετάλλευση δυνατοτήτων που προσφέρει η αγορά για νέα ή βελτιωμένα προϊόντα, υπηρεσίες και επιχειρηματικές πρακτικές (σε σύγκριση με τα διαθέσιμα ήδη στην κοινή αγορά), και που εμπεριέχει ένα στοιχείο κινδύνου. Η διαδικασία αυτή μπορεί να υπονομευθεί από ατέλειες της αγοράς (κυρίως «εξωτερικότητες», δημόσια αγαθά και ελλιπή ενημέρωση που συνεπάγονται μη αποτελεσματική διάδοση, ανεπαρκή χρηματοδότηση και αναντιστοιχίες της αγοράς εργασίας). Οι κρατικές ενισχύσεις μπορεί να δικαιολογηθούν όταν είναι αναγκαίες για την αύξηση των κινήτρων για καινοτομία και όταν δεν οδηγούν σε μαρασμό την ιδιωτική πρωτοβουλία ή σε αθέμιτο ανταγωνισμό.

26. Όπως φαίνεται από τον Οδηγό της Επιτροπής για την καινοτομία, υπάρχουν ήδη αρκετές δυνατότητες για χορήγηση ενισχύσεων προκειμένου να αντιμετωπισθούν οι δυσλειτουργίες της αγοράς που αποτελούν τροχοπέδη για την καινοτομία, αλλά θα πρέπει να βελτιωθούν οι σχετικοί κανόνες. Θα αναλυθούν οι πρόσθετες δυνατότητες για υιοθέτηση μέτρων που μπορούν να δώσουν ώθηση στην καινοτομία προς το κοινό συμφέρον. Ιδιαίτερη προσοχή θα δοθεί, για παράδειγμα, στην ειδική περίπτωση των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, στο ρόλο των ενδιάμεσων φορέων ( π.χ. δίκτυα ομοειδών ή συμπληρωματικών επιχειρήσεων (Clusters), τεχνολογικά κέντρα), καθώς και των ερευνητών υψηλής ειδίκευσης που εργάζονται στον τομέα της καινοτομίας. Οι ειδικότερες τροποποιήσεις που προτείνονται στην ανακοίνωση θα γίνουν στη συνέχεια, κατά την αναθεώρηση των σχετικών κανόνων.

27. Επιπλέον, η Επιτροπή θα τροποποιήσει το κοινοτικό πλαίσιο για την Έρευνα και Ανάπτυξη, υπό το πρίσμα των στόχων της Λισσαβόνας και της Βαρκελώνης. Με την αναθεώρηση αυτή θα επιδιωχθεί επίσης να ληφθούν περισσότερο υπόψη οι προτεραιότητες της κοινοτικής πολιτικής για την Ε&Α, όπως η προώθηση διασυνοριακής συνεργασίας, οι ερευνητικές δραστηριότητες με σύμπραξη δημόσιου-ιδιωτικού τομέα, η διάδοση των ερευνητικών αποτελεσμάτων και τα μεγάλα ερευνητικά σχέδια κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος. Οι κρατικές ενισχύσεις για την Ε&Α θα μπορούσαν να επιτρέψουν στα κράτη μέλη να αντιμετωπίσουν στοχευμένα τις ανεπάρκειες της αγοράς και να δώσουν τα κατάλληλα κίνητρα στις βιομηχανίες ώστε να επενδύσουν περισσότερο στην Ε&Α. Η Επιτροπή, κατά την αναθεώρηση του πλαισίου, θα ακολουθήσει μια προσέγγιση που ανταποκρίνεται καλύτερα σε μια διαδραστική διαδικασία βιομηχανικής καινοτομίας, ώστε να μπορεί να ληφθεί υπόψη και η συνεχής ανάδραση από την αγορά.

28. Στο κοινοτικό πλαίσιο θα πρέπει επίσης να λαμβάνεται υπόψη η αυξανόμενη σημασία των συμπράξεων δημόσιου-ιδιωτικού τομέα στο πεδίο της Ε&Α. Συγκεκριμένα, θα πρέπει να θεσπισθούν κατάλληλες διατάξεις για την ερευνητική συνεργασία, που θα καλύπτουν επίσης την κατοχή, την απόκτηση και την εκμετάλλευσή δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, στο πλαίσιο αυτού του είδους των σχεδίων. Επιπλέον, θα πρέπει να εξετασθεί η σκοπιμότητα ενισχύσεων για τη διάδοση των αποτελεσμάτων της έρευνας. Η Επιτροπή θα εξετάσει επίσης κατά πόσον θα πρέπει να επεκταθεί το πεδίο εφαρμογής του πλαισίου ώστε να καλύπτει και άλλες μορφές ενισχύσεων σε ορισμένες καινοτόμες δραστηριότητες, που δεν καλύπτονται από τις υπάρχουσες κατευθυντήριες γραμμές ή κανονισμούς, δημιουργώντας έτσι ένα πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων για την Ε&Α και την καινοτομία . Επιπλέον, αν η Επιτροπή μπορέσει να καθιερώσει σαφή και γενικά κριτήρια για το συμβιβάσιμο των ενισχύσεων, με βάση την αποκτηθείσα εμπειρία, θα απαλλάξει ορισμένα μέτρα ενίσχυσης από την υποχρέωση κοινοποίησής τους στην Επιτροπή.

ΙΙ.2 Δημιουργία καλύτερου κλίματος για τις επιχειρήσεις και τόνωση της επιχειρηματικότητας

29. Πρέπει να ληφθούν επείγοντα μέτρα για τη βελτίωση του κλίματος στο οποίο δραστηριοποιούνται οι επιχειρήσεις, ιδίως με τον περιορισμό του συνολικού διοικητικού φόρτου, την απλούστευση και βελτίωση της ποιότητας της νομοθεσίας, τη διευκόλυνση της ταχείας σύστασης και έναρξης λειτουργίας νέων επιχειρήσεων και τη δημιουργία ευνοϊκότερου περιβάλλοντος για τις επιχειρήσεις.

30. Για να διευκολύνει την ταχεία εκκίνηση νέων επιχειρήσεων, η Επιτροπή θα αναθεωρήσει την ανακοίνωση σχετικά με τα επιχειρηματικά κεφάλαια. Σκοπός της αναθεώρησης αυτής θα είναι τονωθεί η επιχειρηματικότητα και οι επενδύσεις με μορφή επιχειρηματικών κεφαλαίων, ιδίως υπέρ των υπό εκκόλαψη (start-ups) και των νέων καινοτόμων ΜΜΕ, εφόσον με τον τρόπο αυτό μπορούν να αντιμετωπισθούν κατάλληλα οι διαπιστωθείσες δυσλειτουργίες της αγοράς. Συγκεκριμένα, η Επιτροπή θα προσπαθήσει, μεταξύ άλλων, να ενισχύσει την ελαστικότητα των σχετικών κανόνων, ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι διαφοροποιήσεις, ιδίως όσον αφορά το επίπεδο των μέγιστων επιτρεπόμενων τμηματικών χρηματοδοτήσεων για επενδύσεις, για τις οποίες τεκμαίρεται ότι υπάρχει το λεγόμενο «κενό χρηματοδότησης».

ΙΙ.3 Επένδυση στο ανθρώπινο κεφάλαιο

31. Η επίτευξη υψηλού επιπέδου απασχόλησης, βιώσιμης ανάπτυξης και οικονομικής και κοινωνικής συνοχής αποτελούν βασικούς στόχους της Κοινότητας. Η Ευρωπαϊκή Πολιτική Απασχόλησης (ΕΠΑ), που είναι ακρογωνιαίος λίθος της αναθεωρημένης στρατηγικής της Λισσαβόνας, προάγει ένα υψηλό επίπεδο απασχόλησης με ειδικευμένο, καταρτισμένο και προσαρμόσιμο εργατικό δυναμικό. Αυτό απαιτεί σημαντικές επενδύσεις σε ανθρώπινο κεφάλαιο. Στο πλαίσιο αυτό, οι κρατικές ενισχύσεις θα μπορούσαν να δικαιολογηθούν, όταν είναι αναγκαίες για την παροχή των κατάλληλων κινήτρων στους εργοδότες να προσλάβουν εργαζόμενους, ιδίως όσους έχουν δυσχέρειες στην πρόσβαση και παραμονή στην αγορά εργασίας, καθώς και για την παροχή κατάλληλης επαγγελματικής εκπαίδευσης. Επιπλέον, η ενίσχυση της προσαρμοστικότητας και η αναβάθμιση των δεξιοτήτων των εργαζομένων και των επιχειρήσεων στο σύνολό τους, καθώς και η βελτίωση της ποιότητας της εκπαίδευσης και της κατάρτισης είναι καθοριστικά για τη βελτίωση της ικανότητας της ΕΕ να προβλέπει, να επηρεάζει και να απορροφά τις οικονομικές μεταβολές με ολοένα ταχύτερους ρυθμούς.

32. Οι κανονισμοί απαλλαγής κατά κατηγορία για τις ενισχύσεις επαγγελματικής εκπαίδευσης και απασχόλησης λήγουν στο τέλος του 2006. Η Επιτροπή προτίθεται να απλοποιήσει και να ενοποιήσει τις απαλλαγές αυτές σε ένα γενικό κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορίες, λαμβάνοντας υπόψη τις προαναφερθείσες αρχές.

ΙΙ.4 Υψηλής ποιότητας υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος

33. Η ύπαρξη αποτελεσματικών και υψηλής ποιότητας υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος (ΥΓΟΣ) αποτελεί βασικό στοιχείο του ευρωπαϊκού κράτους πρόνοιας: είναι απαραίτητες για την εξασφάλιση της κοινωνικής και εδαφικής συνοχής, ιδίως στον τομέα της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και του πολιτισμού, καθώς και για την πραγματική άσκηση των δικαιωμάτων του πολίτη. Οι υψηλής ποιότητας ΥΓΟΣ συμβάλλουν επίσης στην ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας. Τα κράτη μέλη διαθέτουν ευρεία διακριτική ευχέρεια προκειμένου να αποφασίσουν κατά πόσον και με ποιο τρόπο θα χρηματοδοτήσουν την παροχή υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος. Ωστόσο, για να αποφευχθούν οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού, οι παρεχόμενες αντισταθμίσεις θα πρέπει να εξασφαλίζουν την εκπλήρωση της αποστολής δημόσιας υπηρεσίας, χωρίς να οδηγούν σε υπεραντισταθμίσεις ή αδικαιολόγητες στρεβλώσεις του ανταγωνισμού.

34. Στη λευκή βίβλο για τις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας ανακοινώθηκε ότι η Επιτροπή θα υιοθετήσει νομοθετικά κείμενα με περισσότερες οδηγίες για την εφαρμογή της αρχής αυτής. Για μεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου, η Επιτροπή, θα εκδώσει μια απόφαση με βάση το άρθρο 86 παράγραφος 3 και κατευθυντήριες γραμμές, όπου θα διευκρινίζει υπό ποιες προϋποθέσεις συμβιβάζονται με τη Συνθήκη οι αντισταθμίσεις για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας που αποτελούν κρατική ενίσχυση. Με βάση την απόφαση της Επιτροπής θα απαλλάσσονται από την υποχρέωση κοινοποίησης οι αντισταθμίσεις μικρής κλίμακας. Ειδικές προϋποθέσεις θα πρέπει επίσης να ισχύουν για τα νοσοκομεία και τις επιχειρήσεις εργατικών κατοικιών. Τέλος, η Επιτροπή θα προσαρμόσει την οδηγία για τη διαφάνεια ώστε να ληφθούν υπόψη οι εξελίξεις της νομολογίας των ευρωπαϊκών δικαστηρίων.

ΙΙ.5 Καλύτερος καθορισμός των προτεραιοτήτων με απλούστευση και κωδικοποίηση της νομοθεσίας

35. Για να εξασφαλισθεί καλύτερη διακυβέρνηση και να διευκολυνθεί η χορήγηση ενισχύσεων που είναι προφανώς συμβατές με τη Συνθήκη, η Επιτροπή θα εκδώσει ένα κανονισμό γενικής απαλλαγής με τον οποίο θα απαλλάσσονται ορισμένες κατηγορίες ενισχύσεων από την υποχρέωση κοινοποίησης προς την Επιτροπή. Ο κανονισμός θα βασίζεται στην αρχή ότι η πολιτική κρατικών ενισχύσεων πρέπει να αφορά τις μορφές εκείνες των ενισχύσεων που προκαλούν μεγαλύτερες στρεβλώσεις και να θέτει σαφείς ‘θετικές’ και ‘αρνητικές’ προτεραιότητες.

36. Με σχετικό εξουσιοδοτικό κανονισμό, το Συμβούλιο εξουσιοδότησε την Επιτροπή να απαλλάσσει ορισμένους κλάδους όπου μπορεί να θέσει γενικά κριτήρια για το συμβιβάσιμο των ενισχύσεων, τα οποία θα ερμηνεύονται με τον ίδιο τρόπο στα διάφορα κράτη μέλη. Η Επιτροπή έχει τη δυνατότητα, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, να απαλλάσσει ενισχύσεις που μπορεί αφορούν τις ΜΜΕ, την Ε&Α, το περιβάλλον, την απασχόληση, την επαγγελματική εκπαίδευση και την περιφερειακή ανάπτυξη. Στον κανονισμό γενικής απαλλαγής, η Επιτροπή προτίθεται να απλοποιήσει και να κωδικοποιήσει τις υπάρχουσες απαλλαγές κατά κατηγορία (επαγγελματική εκπαίδευση, ΜΜΕ και απασχόληση) και να προσθέσει ένα ευρύτερο φάσμα απαλλαγών , ιδίως όσον αφορά τις ενισχύσεις για τη στήριξη των ΜΜΕ και της Ε&Α. Οι κατηγορίες ενισχύσεων που είναι δυνατόν να καθορισθούν σαφώς μπορούν να ενταχθούν στο πεδίο εφαρμογής ενός κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία, ενώ για ορισμένες μορφές ενισχύσεων που δεν μπορούν να καθορισθούν σαφώς εκ των προτέρων, πιο ευέλικτο μέσο ρύθμισης μπορεί να αποτελέσουν οι κατευθυντήριες γραμμές.

37. Η Επιτροπή θα εξετάσει επίσης τη δυνατότητα να ενοποιήσει ορισμένες κατηγορίες ενισχύσεων, όπως τις περιφερειακές και περιβαλλοντικές ενισχύσεις, καθώς και τις ενισχύσεις διάσωσης των ΜΜΕ, θίγοντας παράλληλα το προβλήματα που δημιουργεί η σώρευση διαφόρων ειδών ενισχύσεων. Η Επιτροπή θα εξετάσει επίσης την δυνατότητα απαλλαγής ενισχύσεων μεγαλύτερου ύψους απ’ ότι σήμερα, με βάση οικονομική ανάλυση καθώς και την αποκτηθείσα εμπειρία. Ωστόσο, αυτό θα γίνει με την προϋπόθεση ότι τα κράτη μέλη θα έχουν μεγαλύτερη ευθύνη όσον αφορά την τήρηση των σχετικών κανόνων και κριτηρίων που προβλέπουν οι κανονισμοί απαλλαγής κατά κατηγορία.

38. Επιπλέον, θα αυξηθούν τα όρια για τη χορήγηση από τα κράτη μέλη, χωρίς ειδικότερες προϋποθέσεις, ενισχύσεων ήσσονος σημασίας ( de minimis), λαμβάνοντας υπόψη τις οικονομικές εξελίξεις.

ΙΙ.6 Στοχευμένη πολιτική για τις περιφερειακές ενισχύσεις

39. Όπως διακήρυξε ρητά στην ανακοίνωσή της προς το εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, η Επιτροπή έχει ταχθεί απολύτως υπέρ της βιώσιμης ανάπτυξης και του εκσυγχρονισμού και της προώθησης του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου. Αυτή η δέσμευση ισχύει και για την πολιτική κρατικών ενισχύσεων.

40. Στο πλαίσιο αυτό, η συνοχή αποτελεί σημαντικό στοιχείο της στρατηγικής της Λισσαβόνας: η μείωση των ανισοτήτων μεταξύ των ευρωπαϊκών περιφερειών αποτελεί παράγοντα σταθερότητας που δημιουργεί τεράστιο δυναμικό ανάπτυξης. Οι προηγούμενες διευρύνσεις απέδειξαν ότι υπάρχει δυνατότητα ανάπτυξης των πλουσιότερων και των φτωχότερων χωρών με αμοιβαίο όφελος. Η πολιτική κρατικών ενισχύσεων μπορεί να συμβάλει σε μια θετική εξέλιξη, εμποδίζοντας την επιζήμια «κούρσα» επιχορηγήσεων μεταξύ των περιφερειών, και δημιουργώντας τα σωστά κίνητρα για την ανάπτυξη και την απασχόληση, στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές και αλλού.

41. Η πολιτική της Επιτροπής για τις περιφερειακές ενισχύσεις πρέπει να προσαρμοσθεί ώστε να ληφθούν υπόψη οι εξελίξεις των επτά ετών που μεσολάβησαν από την έγκριση των τελευταίων κατευθυντήριων γραμμών το 1998, και ιδίως η διεύρυνση. Η Επιτροπή έχει αρχίσει, στη βάση αυτή, την αναθεώρηση των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών για τις περιφερειακές ενισχύσεις, στις οποίες προτίθεται να ενσωματώσει το πολυτομεακό πλαίσιο για τις περιφερειακές ενισχύσεις που αφορούν μεγάλα επενδυτικά σχέδια. Κατά την αναθεώρηση αυτή θα λαμβάνεται υπόψη η τρίτη έκθεση συνοχής, όπου προτείνεται η χάραξη της μελλοντικής πολιτικής για τη συνοχή με τρεις βασικούς στόχους: α) σύγκλιση· β) περιφερειακή ανταγωνιστικότητα και απασχόληση· και γ) ευρωπαϊκή εδαφική συνεργασία. Αυτοί οι στόχοι θα αποτελέσουν επίσης τον άξονα των προτάσεων της Επιτροπής για τους κανονισμούς σχετικά με τα διαρθρωτικά ταμεία.

42. Δεδομένου ότι οι επενδυτικές ενισχύσεις σε μεγάλες επιχειρήσεις πρέπει να χρησιμοποιούνται λελογισμένα ώστε να διασφαλίζεται η αποτελεσματικότητά τους όσον αφορά την προώθηση της συνολικής μακροπρόθεσμης ανταγωνιστικότητας με μείωση των περιφερειακών ανισοτήτων, αυτό το είδος των ενισχύσεων θα μπορούσε να συγκεντρώνεται κυρίως στις φτωχότερες και λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες.

43. Οι περιφερειακές ενισχύσεις πρέπει να συνδυάζονται με τις δυνατότητες χορήγησης οριζόντιων ενισχύσεων που προβλέπει η παρούσα ανακοίνωση, ιδίως όσον αφορά τις ενισχύσεις που συνδέονται πιο άμεσα με την υλοποίηση των στόχων της Λισσαβόνας. Θα πρέπει να εξετασθεί κατά πόσον και σε ποιο βαθμό πρέπει να διατηρηθούν οι πριμοδοτήσεις υπέρ ορισμένων περιφερειών, που υπάρχουν στα ισχύοντα «οριζόντια» κείμενα.

44. Η Επιτροπή θα εξετάσει επίσης ποια επίπεδα ενισχύσεων μπορούν να δικαιολογηθούν εκτός των λιγότερο ανεπτυγμένων περιοχών, πώς θα πρέπει να διαφοροποιούνται μεταξύ τους οι ενισχύσεις, ποιες κατηγορίες επιχειρήσεων πρέπει να επωφελούνται και για ποιες κατηγορίες ενισχύσεων. Όλα αυτά θα εξασφαλίσουν στα κράτη μέλη αρκετή ευελιξία ώστε να χαράξουν, σε εθνικό επίπεδο, πολιτικές για την προώθηση της περιφερειακής ανταγωνιστικότητας, της απασχόλησης και της ευρωπαϊκής εδαφικής συνεργασίας, πάντοτε με γενικότερο στόχο τις «λιγότερες και καλύτερα στοχευμένες ενισχύσεις».

ΙΙ.7 Προώθηση μιας οικολογικά βιώσιμης ανάπτυξης

45. Η προστασία του περιβάλλοντος είναι σημαντική αυτή καθαυτή, αλλά μπορεί να έχει και ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα για την Ευρώπη, καθώς παρέχει ευκαιρίες για καινοτομία, νέες αγορές και αύξηση της ανταγωνιστικότητας με την αποδοτική χρησιμοποίηση των πόρων και τις επενδύσεις.

46. Οι κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις υπέρ της προστασίας τους περιβάλλοντος ισχύουν μέχρι το 2007. Το 2005, η Επιτροπή θα αρχίσει να μελετά ποιοι είναι οι καλύτεροι τρόποι για την αντιμετώπιση των προκλήσεων και των ευκαιριών που δημιουργεί η βιώσιμη ανάπτυξη, όπως καθορίζονται στη στρατηγική της Λισσαβόνας και στη στρατηγική για την αειφόρο ανάπτυξη, με ειδικότερο στόχο την πλήρη εσωτερίκευση των περιβαλλοντικών δαπανών. Ειδικότερα, η Επιτροπή θα προσπαθήσει να προωθήσει την «οικο-καινοτομία» και τη βελτίωση της παραγωγικότητας μέσω της οικολογικής αποτελεσματικότητας, σύμφωνα με το σχέδιο δράσης για τις περιβαλλοντικές τεχνολογίες (ΕΤΑP). Ορισμένα μέτρα ενισχύσεων μπορεί επίσης να τύχουν απαλλαγής από την υποχρέωση κοινοποίησης βάσει του γενικού κανονισμού απαλλαγής.

ΙΙ.8 Δημιουργία σύγχρονων υποδομών για τις μεταφορές, την ενέργεια και την τεχνολογία πληροφοριών και επικοινωνίας

47. Στο σχέδιο δράσης της Λισσαβόνας τονίζεται ότι οι σύγχρονες υποδομές μεταφορών, ενέργειας και τεχνολογίας πληροφοριών και επικοινωνίας σε όλο το έδαφος της ΕΕ αποτελούν απαραίτητη προϋπόθεση για να αντλήσουμε οφέλη από τη στρατηγική της Λισσαβόνας, στην οποία θα δοθεί νέα πνοή. Καλούνται ως εκ τούτου τα κράτη μέλη να εκπληρώσουν τις δεσμεύσεις τους για επενδύσεις στα δίκτυα μεταφορών και ενέργειας. Τα κράτη μέλη βασίζονται όλο και περισσότερο σε συμπράξεις ιδιωτικού και δημόσιου τομέα για την κατασκευή των σχετικών υποδομών. Είναι επομένως σημαντικό να είναι σαφείς οι κανόνες κρατικών ενισχύσεων για την αξιολόγηση των δημόσιων πόρων που διατίθενται στις συμπράξεις αυτές. Γενικότερα, συνεπεία του πρόσφατου ανοίγματος αγορών οι οποίες ήσαν προηγουμένως υπό κρατικό έλεγχο, οι δημόσιοι οργανισμοί εμπλέκονται όλο και περισσότερο σε ορισμένες αγορές. Αυτό μπορεί να δημιουργήσει νομικά προβλήματα όσον αφορά την εφαρμογή των κανόνων κρατικών ενισχύσεων. Η Επιτροπή θα εξετάσει την ανάγκη έκδοσης προσανατολισμών σχετικά με το θέμα αυτό.

ΙΙΙ Εκσυγχρονισμός των πρακτικών και των διαδικασιών στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων

ΙΙΙ.1 Καλύτερη διακυβέρνηση –συνυπευθυνότητα με τα κράτη μέλη

48. Οι πρακτικές και οι διαδικασίες που ακολουθούνται στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων παρουσιάζουν σήμερα ορισμένες ανεπάρκειες , οι οποίες γίνονται αντιληπτές από τη μεγάλη χρονική διάρκεια διεκπεραίωσης των υποθέσεων. Οι καθυστερήσεις αυτές οφείλονται εν μέρει στις πολλές υποχρεώσεις που επιβάλλονται από τον διαδικαστικό κανονισμό του Συμβουλίου αριθ. 659/1999 (για παράδειγμα, μετάφραση και δημοσίευση των σχετικών κειμένων), και αν δεν ληφθούν κάποια μέτρα, υπάρχει κίνδυνος να επιδεινωθούν λόγω της διεύρυνσης. Αυτό το ενδεχόμενο θα ήταν οπωσδήποτε απαράδεκτο, αν ληφθεί υπόψη ότι ενδέχεται να γίνουν «συμβιβασμοί» όσον αφορά τη διάρκεια της διαδικασίας, αφενός, και την εξασφάλιση αποτελεσματικού ελέγχου με ταυτόχρονη προστασία των δικαιωμάτων των τρίτων, αφετέρου.

49. Όπου είναι δυνατόν, στο πλαίσιο της εφαρμογής των ισχυόντων διαδικαστικών κανονισμών, η Επιτροπή θα βελτιώσει βραχυπρόθεσμα τις εσωτερικές της πρακτικές και τους διοικητικούς της κανόνες, και θα αυξήσει την αποτελεσματικότητα, τον έλεγχο της εφαρμογής και την παρακολούθηση. Δεδομένου ότι η ευόδωση των προσπαθειών της θα εξαρτηθεί και από τις πρακτικές που ακολουθούν τα κράτη μέλη, τα τελευταία θα πρέπει να προσπαθήσουν και από την πλευρά τους να βελτιώσουν την αποτελεσματικότητα, τη διαφάνεια και την εφαρμογή της πολιτικής τους στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων.

50. Η Επιτροπή προτίθεται να εκδώσει ένα κώδικα ορθών πρακτικών , αφού ζητήσει τη γνώμη των κρατών μελών, καθώς και του ευρύτερου κοινού, σχετικά με τον τρόπο βελτίωσης των διαδικασιών για καλύτερη διαχείριση του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων. Θα προσπαθήσει ιδίως να καθιερώσει πιο προβλέψιμες προθεσμίες, σαφή ενδιάμεσα στάδια σε κάθε διαδικασία και υψηλότερο βαθμό διαφάνειας με την παροχή περισσότερων πληροφοριών μέσω Διαδικτύου. Η Επιτροπή θα περιορίσει επίσης τις καθυστερήσεις προτρέποντας τα κράτη μέλη να βελτιώσουν την ποιότητα των κοινοποιήσεών τους και αποθαρρύνοντας την υποβολή ελλιπών κοινοποιήσεων, καταφεύγοντας συστηματικότερα σε διαταγές παροχής πληροφοριών, με τις οποίες ζητά από τα κράτη μέλη να υποβάλουν διεξοδικά στοιχεία μέσα σε ορισμένο χρονικό διάστημα.

51. Ενώ η αρμοδιότητα θέσπισης λεπτομερών κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις ανήκει στην Επιτροπή, η επιτυχής εφαρμογή των κανόνων και των διαδικασιών αυτών εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα κράτη μέλη. Στο πλαίσιο της διεύρυνσης, ο έλεγχος των μέτρων κρατικών ενισχύσεων στα νέα κράτη μέλη πραγματοποιήθηκε από ανεξάρτητες αρχές. Αυτό αποτέλεσε πολύτιμη εμπειρία, που θα πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά την εξέταση της περαιτέρω συνεργασίας μεταξύ της Επιτροπής και όλων των κρατών μελών. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή θα εξετάσει τη δυνατότητα προσφυγής σε ανεξάρτητες αρχές στα κράτη μέλη προκειμένου να την βοηθήσουν στον έλεγχο της εφαρμογής των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις (εντοπισμός και προσωρινή ανάκτηση των παράνομων ενισχύσεων, εκτέλεση των αποφάσεων ανάκτησης).

ΙΙΙ.2 Λιγότερη γραφειοκρατία και καλύτερα στοχευμένη εφαρμογή και έλεγχος

52. Με τον κώδικα ορθών πρακτικών, καθώς και με την γενική απαλλαγή κατά κατηγορίες και την αύξηση του ανωτάτου ορίου των ενισχύσεων ήσσονος σημασίας, αναμένεται να περιορισθεί τόσο ο χρόνος που απαιτείται για τη λήψη των αποφάσεων της Επιτροπής όσο και ο διοικητικός φόρτος για τα κράτη μέλη. Ωστόσο, τα κράτη μέλη θα πρέπει να αναλάβουν πιο ενεργό ρόλο όσον αφορά την πλήρη τήρηση όλων των προϋποθέσεων που προβλέπονται για τις σχετικές απαλλαγές και τη συγκέντρωση όλων των αναγκαίων πληροφοριών σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες, ώστε η Επιτροπή να μπορεί να διαπιστώσει αν οι ενισχύσεις είναι συμβατές σε περίπτωση αμφιβολιών ή καταγγελίας.

53. Η αποτελεσματικότητα και η αξιοπιστία του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων προϋποθέτει ορθή εφαρμογή των αποφάσεων της Επιτροπής, ιδίως όσον αφορά την ανάκτηση των παράνομων και ασυμβίβαστων κρατικών ενισχύσεων. Από την υπάρχουσα πρόσφατη εμπειρία προκύπτει ότι η εφαρμογή των αποφάσεων ανάκτησης από τα κράτη μέλη δεν είναι ικανοποιητική και, επιπλέον, ότι οι υπό όρους και οι θετικές αποφάσεις δεν εφαρμόζονται σωστά σε ορισμένες περιπτώσεις. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή:

- Θα επιδιώκει μια πιο ταχεία και αποτελεσματική εκτέλεση των αποφάσεων ανάκτησης, ώστε να εξασφαλίζεται ίση μεταχείριση για όλους τους αποδέκτες. Για τον σκοπό αυτό, η Επιτροπή θα αναζητήσει τρόπους για πιο στενή παρακολούθηση της εκτέλεσης των εν λόγω αποφάσεων από τα κράτη μέλη. Η ανάκτηση πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τις εθνικές διαδικασίες, αλλά όταν φαίνεται ότι δεν πραγματοποιείται γρήγορα και αποτελεσματικά, η Επιτροπή θα καταστέλλει πιο δραστικά τη μη συμμόρφωση με τις αποφάσεις της δυνάμει των άρθρων 88§2, 226 και 228 της Συνθήκης·

- Θα απαιτεί περισσότερη διαφάνεια όσον αφορά τις γενικές αρχές ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων και θα μελετήσει τη δημιουργία ενός δικτύου αρχών ή σημείων επαφής υπεύθυνων για τις κρατικές ενισχύσεις, ώστε να διευκολύνεται η ροή των πληροφοριών και η ανταλλαγή ορθών πρακτικών·

- Θα ενθαρρύνει τη λήψη μέτρων για την ευαισθητοποίηση, την ενημέρωση και την κατανόηση όσον αφορά τον έλεγχο των κρατικών ενισχύσεων σε όλα τα επίπεδα, ώστε να βοηθήσει τις αρχές που τις χορηγούν να σχεδιάζουν μέτρα που είναι συμβατά με τους κανόνες της Συνθήκης.

54. Η Επιτροπή θα αναβαθμίσει τον έλεγχο όσον αφορά τη συμμόρφωση των κρατών μελών με τις προϋποθέσεις που προβλέπονται σε αποφάσεις κρατικών ενισχύσεων, καθώς και την τήρηση των διατάξεων των κανονισμών απαλλαγής κατά κατηγορίες. Θα ενθαρρύνει επίσης τα κράτη μέλη να προβαίνουν σε συγκριτική αξιολόγηση, ώστε να διαπιστώνουν αν οι κρατικές ενισχύσεις επιτυγχάνουν τους στόχους τους και αν αποτελούν την καλύτερη μορφή παρέμβασης του κράτους για ένα δεδομένο στόχο. Αυτό θα μπορούσε να γίνεται σε συνεργασία με τα εθνικά Ελεγκτικά Συνέδρια.

55. Η Επιτροπή θα προβεί επίσης σε ενέργειες ευαισθητοποίησης , ώστε να ενθαρρύνει όλους τους ενδιαφερόμενους να μεριμνούν για την πλήρη τήρηση των κανόνων κρατικών ενισχύσεων. Το άρθρο 88§3 ΕΚ έχει άμεσο αποτέλεσμα και παρέχει στους εθνικούς δικαστές την εξουσία να αναστέλλουν και να ανακτούν προσωρινά τις ενισχύσεις που χορηγούνται παράνομα προτού εγκριθούν από την Επιτροπή. Με την προσφυγή ιδιωτών ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων θα μπορούσε επομένως να εξασφαλισθεί μεγαλύτερη πειθαρχία στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων. Θα πρέπει επίσης να ευαισθητοποιηθούν περισσότερο οι ελεγκτές επιχειρήσεων, οι εθνικοί ρυθμιστικοί φορείς της αγοράς και τα εθνικά Ελεγκτικά Συνέδρια. Για τον σκοπό αυτό, Επιτροπή έχει αρχίσει μια μελέτη που εστιάζεται σε δύο βασικές πτυχές της εφαρμογής της νομοθεσίας περί κρατικών ενισχύσεων σε εθνικό επίπεδο: στον ρόλο των εθνικών δικαστηρίων όσον αφορά την προστασία των δικαιωμάτων που παρέχονται στους ενδιαφερόμενους, ιδίως στους ανταγωνιστές των αποδεκτών της παράνομης ενίσχυσης, και στην εφαρμογή των αρνητικών αποφάσεων σε εθνικό επίπεδο, ιδίως εκείνων που επιβάλουν υποχρέωση ανάκτησης.

56. Επιπλέον, τα εθνικά δικαστήρια θα μπορούσαν να διαδραματίζουν μεγαλύτερο ρόλο, ελέγχοντας κατά πόσον πληρούν πράγματι τα αναγκαία κριτήρια, τα μέτρα που δεν έχουν κοινοποιηθεί στην Επιτροπή, επειδή θεωρούνται ότι εμπίπτουν σε απαλλαγή κατά κατηγορία ή ότι ανταποκρίνονται στα όρια των ενισχύσεων ήσσονος σημασίας. Εν ανάγκη, η Επιτροπή θα εξετάσει τη δυνατότητα αναθεώρησης της ανακοίνωσης για τη συνεργασία μεταξύ εθνικών δικαστηρίων και Επιτροπής στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων, και ιδίως τη σκοπιμότητα επέκτασης του πεδίου εφαρμογής της και σε άλλους εθνικούς φορείς.

ΙΙΙ.3 Προσαρμογή των διαδικαστικών κανόνων σε μια διευρυμένη Ευρωπαϊκή Ένωση

57. Η Επιτροπή θα εξετάσει κάθε δυνατότητα μείωσης του διοικητικού κόστους και βελτίωσης των διαδικαστικών κανόνων, με ειδικότερο στόχο να περιορίσει τον χρόνο που απαιτείται για τη διεκπεραίωση των υποθέσεων στις οποίες έχει κινήσει διαδικασία, να δοθούν σαφή κίνητρα στα κράτη μέλη ώστε να συμμορφώνονται με την υποχρέωση κοινοποίησης των κρατικών ενισχύσεων και να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα, η παρακολούθηση και ο έλεγχος εφαρμογής των κανόνων. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή προτίθεται να υποβάλει το 2007 ένα έγγραφο διαβούλευσης, το οποίο θα συζητηθεί με τα κράτη μέλη και που μπορεί να καταλήξει σε πρόταση για τροποποίηση του κανονισμού αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου (διαδικαστικός κανονισμός) .

58. Μπορούν να εξετασθούν για παράδειγμα οι ακόλουθες επιλογές:

- Για να κερδίσει χρόνο και να αυξήσει τη διαφάνεια, η Επιτροπή θα μπορούσε να προσφεύγει περισσότερο στη χρήση του Διαδικτύου· θα μπορούσε επίσης να δεσμευθεί να ολοκληρώνει τις έρευνές της σε μικρότερα χρονικά πλαίσια, υπό την προϋπόθεση ότι θα εξασφαλισθεί καλύτερη συνεργασία με τα κράτη μέλη και ότι θα μπορεί να κινείται διαδικασία σε περίπτωση αμφιβολιών, καθώς και ότι θα μπορούν να εκδίδονται αρνητικές αποφάσεις, αν δεν υποβληθούν όλες οι σχετικές πληροφορίες μέσα σε ορισμένη προθεσμία. Επιπλέον, η Επιτροπή θα μπορούσε να επανεξετάσει τις διοικητικές διαδικασίες και ορισμένα γλωσσικά ζητήματα, όπως αυτό της υποχρέωσης μετάφρασης των σχετικών εγγράφων.

- Για να εξασφαλισθεί η δέουσα κοινοποίηση των κρατικών ενισχύσεων, θα μπορούσε να διευρυνθεί η διαταγή ανάκτησης και να καθιερωθεί η συστηματική προσωρινή ανάκτηση των μη κοινοποιούμενων ενισχύσεων, καθώς και ένα είδος αποτρεπτικού μηχανισμού για τα κράτη μέλη όσον αφορά τα μη κοινοποιούμενα μέτρα ενισχύσεων. Για παράδειγμα, θα μπορούσε να γίνεται μια περιοδική εξέταση των αποτελεσμάτων που εμφανίζουν τα κράτη μέλη όσον αφορά τις κοινοποιήσεις. Εφόσον φαίνεται ότι ένα κράτος μέλος δεν κοινοποιεί κανονικά τις κρατικές του ενισχύσεις, η Επιτροπή θα μπορεί να ασκεί προσφυγή κατά του κράτους μέλους για παράβαση των υποχρεώσεών του βάσει των άρθρων 226 και 228 της Συνθήκης και να ζητά την επιβολή χρηματικής ποινής.

- Για να επιτευχθεί μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα, η συζήτηση και ο σχεδιασμός των κατάλληλων μέτρων θα μπορούσαν να τυποποιηθούν κατά τρόπο περισσότερο ακριβή. Επίσης, η Επιτροπή μπορεί να βελτιώσει τον τρόπο διαβούλευσης με τους παράγοντες της αγοράς και τη συγκέντρωση των σχετικών πληροφοριών κατά κλάδο, με τη θέσπιση νέων πράξεων που θα της παρέχουν πρόσθετες εξουσίες έρευνας. Θα μπορούσε επίσης να προβλεφθεί γραπτή διαδικασία για τη συμβουλευτική επιτροπή κρατικών ενισχύσεων.

59. Η Επιτροπή θα αξιολογήσει την ανάγκη να διευρυνθεί το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού αριθ. 994/98 του Συμβουλίου, με τον οποίο εξουσιοδοτείται να απαλλάσσει κατά κατηγορία ορισμένα είδη μέτρων, όπως π.χ. ενισχύσεις για τον πολιτισμό και τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή προτίθεται να διευκρινίσει τον ρόλο και τη χρήση των απαλλαγών κατά κατηγορίες και των κατευθυντήριων γραμμών και θα εξετάσει τη δυνατότητα να προσδίδεται στις απαλλαγές κατά κατηγόρία όχι μόνο θετικό αποτέλεσμα, όπως μέχρι σήμερα, αλλά και αρνητικό σε ορισμένες περιπτώσεις. Αυτό θα σημαίνει ότι ορισμένα κριτήρια για απαλλαγή από την υποχρέωση κοινοποίησης θα είναι και κριτήρια για το συμβιβάσιμο της ενίσχυσης, πράγμα που θα επιτρέπει στα εθνικά δικαστήρια να εφαρμόζουν άμεσα τις απαλλαγές κατά κατηγορία, κηρύσσοντας συμβατή ή και ασύμβατη μια δεδομένη ενίσχυση.

ΙΙΙ.4 Διεξοδική επανεξέταση των υπόλοιπων κειμένων

60. Η Επιτροπή μελέτησε τη σκοπιμότητα αναθεώρησης κάθε κειμένου της που σχετίζεται με την χορήγηση κρατικών ενισχύσεων. Επομένως, στο τελευταίο στάδιο της μεταρρύθμισης, η Επιτροπή θα επανεξετάσει όλα τα εναπομένοντα κείμενα, εφόσον υπάρχει ανάγκη, ώστε να εφαρμόζονται οι ίδιες αρχές, κατά τρόπο συνεκτικό και διεξοδικό, σε όλες τις πράξεις που αφορούν κρατικές ενισχύσεις.

61. Με την προοπτική αυτή, η Επιτροπή θα επανεξετάσει την ανακοίνωση σχετικά με τη βραχυπρόθεσμη ασφάλιση των εξαγωγικών πιστώσεων, καθώς και τη μεθοδολογία για τον υπολογισμό των επιτοκίων αναφοράς και ανάκτησης. Προτού λήξει, το 2009, η ισχύς των νέων κατευθυντήριων γραμμών για τις ενισχύσεις διάσωσης και αναδιάρθρωσης, που δημοσιεύτηκαν το 2004, η Επιτροπή θα αρχίσει να μελετά την ανάγκη τροποποίησης ορισμένων από τις ισχύουσες διατάξεις αυτών των κατευθυντήριων γραμμών. Θα λάβει ιδίως υπόψη της τις αλλαγές στην πολιτική περιφερειακών ενισχύσεων, τη σχέση με τις διάφορες εθνικές διαδικασίες αφερεγγυότητας και τους κανόνες για την κοινωνική προστασία των μισθωτών που εργάζονται στις υπό αναδιάρθρωση επιχειρήσεις.

62. Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, οι οπτικοακουστικές υπηρεσίες, η πολιτιστική βιομηχανία και ο τομέας του πολιτισμού στο σύνολό του έχουν υψηλό δυναμικό από πλευράς καινοτομίας, ανταγωνιστικότητας, ανάπτυξης και δημιουργίας θέσεων εργασίας. Διαδραματίζουν επίσης βασικό ρόλο στη διατήρηση και την προώθηση του πλούτου και της ποικιλομορφίας των πολιτισμών και των γλωσσών στην ΕΕ. Κατά την εξέταση κρατικών ενισχύσεων στους κλάδους αυτούς, η Επιτροπή λαμβάνει πλήρως υπόψη της όλες τις σχετικές διατάξεις της Συνθήκης (ιδίως τα άρθρα 151 παράγραφος 4 και 87 παράγραφος 3 στοιχείο δ)) και το Πρωτόκολλο για το σύστημα δημόσιας ραδιοτηλεόρασης στα κράτη μέλη που προσαρτάται στη συνθήκη του Άμστερνταμ, καθώς και το ειδικότερο δημόσιο συμφέρον που συνδέεται με τις δραστηριότητες αυτές. Στο πλαίσιο αυτό, θα επανεξετάσει την ανακοίνωσή της για την εφαρμογή των κανόνων κρατικών ενισχύσεων στις δημόσιες υπηρεσίες ραδιοτηλεοπτικών μεταδόσεων . Στον τομέα των δραστηριοτήτων δημόσιας ραδιοτηλεόρασης έχουν προκύψει νέα ζητήματα, ιδίως με την ανάπτυξη των νέων ψηφιακών τεχνολογιών και των υπηρεσιών που συνδέονται με το Διαδίκτυο. Θα εξετάσει επίσης τη δυνατότητα αναθεώρησης της ανακοίνωσης για ορισμένα νομικά ζητήματα σχετικά με τα κινηματογραφικά και άλλα οπτικοακουστικά έργα (ανακοίνωση για τον κινηματογράφο). Επιπλέον, με βάση την εμπειρία της στον τομέα αυτό, η Επιτροπή θα μπορούσε να ζητήσει από το Συμβούλιο να διευρυνθεί το πεδίο του εξουσιοδοτικού κανονισμού ώστε να τύχει απαλλαγής κατά κατηγορία και ο κινηματογράφος.

63. Εξάλλου, η Επιτροπή θα αρχίσει μια ευρύτερη μελέτη σχετικά με τους τρόπους με τους οποίους χορηγούνται κρατικές ενισχύσεις στις επιχειρήσεις. Ορισμένα μέτρα είναι πιο διαφανή από άλλα· ορισμένα είναι πιο άμεσα προσανατολισμένα σε συγκεκριμένους στόχους. Αυτό θέτει το ζήτημα της αποτελεσματικότητας των διαφόρων μορφών ενισχύσεων, καθώς και του τρόπου με τον οποίο μπορούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θα εκδώσει ένα έγγραφο διαβούλευσης σχετικά με το στοιχείο ενίσχυσης που εμπεριέχεται στις διάφορες μορφές ενισχύσεων, ώστε να συγκεντρώσει τις γνώμες των κρατών μελών και των επιχειρήσεων. Από τη διαβούλευση αυτή μπορεί να προκύψουν υποδείξεις κατά πόσον η Επιτροπή θα πρέπει να εμφανίζεται συστηματικά αυστηρότερη απέναντι σε ορισμένες μορφές ενισχύσεων απ’ ό,τι σε άλλες.

64. Για να ολοκληρωθεί αυτός ο γενικότερος προβληματισμός, η Επιτροπή θα επανεξετάσει την ανακοίνωσή της για τις κρατικές ενισχύσεις υπό μορφή εγγυήσεων, ώστε να αξιοποιήσει την εμπειρία που απέκτησε στον τομέα αυτό και θα εκτιμήσει κατά πόσον πρέπει να τροποποιηθούν οι ισχύοντες κανόνες και κριτήρια. Στο ίδιο πλαίσιο, η Επιτροπή θα εξετάσει τη σκοπιμότητα αναθεώρησης της ανακοίνωσής της για την εφαρμογή των κανόνων κρατικών ενισχύσεων σε μέτρα σχετικά με την άμεση φορολογία των επιχειρήσεων, που δημοσιεύθηκε το 1998, και ιδίως κατά πόσον πρέπει να επεκταθεί και στην έμμεση φορολογία.

65. Τέλος, η Επιτροπή θα αποφασίσει κατά πόσον εξακολουθεί να είναι αναγκαίο ένα πλαίσιο για τις κρατικές ενισχύσεις στις ναυπηγικές εργασίες ή εάν ο κλάδος αυτός θα πρέπει απλώς να διέπεται από τους οριζόντιους κανόνες.

66. Κατόπιν της συμφωνίας για ένα νέο κανονισμό του Συμβουλίου για την αγροτική ανάπτυξη, που αναμένεται τον Ιούνιο του 2005, η Επιτροπή θα προβεί σε αναθεώρηση των υφιστάμενων ειδικών ρυθμίσεων για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα της γεωργίας. Θα υποβληθούν εγκαίρως προτάσεις για επίσημη έγκριση το 2006 και έναρξη εφαρμογής μετά την 1η Ιανουαρίου 2007.

ΙΙΙ.5 Καθιέρωση και αξιολόγηση των νέων πρακτικών στο μέλλον

67. Αφού ολοκληρώσει τη διεξοδική αναθεώρηση της πολιτικής της στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων, η Επιτροπή θα προβεί σε αξιολόγηση προκειμένου να βεβαιωθεί ότι νέοι κανόνες και πρακτικές λειτουργούν σωστά προς όφελος των ευρωπαίων πολιτών· εν ανάγκη θα προτείνει νέα μέτρα.

68. Στο διάγραμμα 1 παρουσιάζεται συνοπτικά ο οδικός χάρτης για την περίοδο 2005-2009 με μία ενδεικτική κατανομή των μεταρρυθμιστικών ενεργειών σε τρία στάδια.

Διάγραμμα 1: Οδικός χάρτης 2005 -2009 ( ενδεικτικός )

Τροποποιήσεις | 2005/2006 | 2007/2008 | 2009 |

Ουσιαστικοί κανόνες | Οδικός χάρτης για τη μεταρρύθμιση των κρατικών ενισχύσεων 2005-2009 Κατευθυντήριες γραμμές για τις περιφερειακές ενισχύσεις Γενική απαλλαγή κατά κατηγορίες (ΜΜΕ, απασχόληση, επαγγελματική εκπαίδευση, Ε&Α, ήσσονος σημασίας, περιφερειακές, περιβάλλον) Ανακοίνωση για τα επιτόκια Κατευθυντήριες γραμμές Ε&Α Ανακοίνωση για τη βραχυπρόθεσμη ασφάλιση πιστώσεων Ανακοίνωση για τα επιχειρηματικά κεφάλαια Απόφαση και κατευθυντήριες γραμμές για τις Υπηρεσίες Γενικού Οικονομικού Συμφέροντος και οδηγία για τη διαφάνεια Κατευθυντήριες γραμμές για το περιβάλλον Πλαίσιο για τις κρατικές ενισχύσεις στις ναυπηγικές εργασίες | Αξιολόγηση/τροποποίηση των κατευθυντήριων γραμμών για τις ενισχύσεις διάσωσης και αναδιάρθρωσης. Ανακοίνωση για τις ενισχύσεις υπό μορφή εγγυήσεων Ανακοίνωση για την άμεση φορολογία των επιχειρήσεων Ανακοίνωση για τις κρατικές ενισχύσεις στη δημόσια ραδιοτηλεόραση Ενδεχόμενες πρόσθετες απαλλαγές κατά κατηγορίες | Αξιολόγηση της μεταρρύθμισης και αναθεώρηση των υφιστάμενων κανόνων κρατικών ενισχύσεων |

Έγγραφα διαβούλευσης | Ανακοίνωση για την καινοτομία | Έγγραφο διαβούλευσης για την ενδεχόμενη τροποποίηση του κανονισμού αριθ. 659/99 του Συμβουλίου Έγγραφο διαβούλευσης για τις διάφορες μορφές ενισχύσεων |

Διαδικαστικοί κανόνες | Κώδικας εσωτερικών ορθών πρακτικών Προώθηση της ευαισθητοποίησης σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις-αύξηση του ελέγχου εφαρμογής των αποφάσεων και της ανάκτησης Ενδεχόμενη πρόταση τροποποίησης του κανονισμού αριθ. 994/98 του Συμβουλίου (εξουσιοδοτικός κανονισμός) | Ενδεχόμενη πρόταση τροποποίησης του κανονισμού αριθ. 659/99 του Συμβουλίου (διαδικαστικός κανονισμός) |

69. Το διάγραμμα 2 δίνει μια γενική εικόνα των σημαντικότερων αλλαγών που αναμένεται να επέλθουν στο σύστημα των κανόνων κρατικών ενισχύσεων.

Διάγραμμα 2: ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΠΟΥ ΑΝΑΜΕΝΕΤΑΙ ΝΑ ΕΠΕΛΘΟΥΝ ΣΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

[pic]

* * *[pic][pic][pic]