Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για το "Πράσινο Βιβλίο - Η καταπολέμηση της παραποίησης/απομίμησης και της πειρατείας στην εσωτερική αγορά"

(1999/C 116/09)

Στις 16 Οκτωβρίου 1998, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για το "Πράσινο Βιβλίο - Η καταπολέμηση της παραποίησης/απομίμησης και της πειρατείας στην εσωτερική αγορά".

Το τμήμα "Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, κατήρτισε τη γνωμοδότησή του στις 11 Φεβρουαρίου 1999 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Malosse.

Κατά την 361η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 24ης Φεβρουαρίου 1999), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εκφράζει την ευαρέσκειά της για την πρωτοβουλία της Επιτροπής να εγκαινιάσει μία εκτεταμένη συζήτηση με θέμα την παραποίηση/απομίμηση και την πειρατεία στην εσωτερική αγορά. Το εν λόγω θέμα απασχόλησε την ΟΚΕ επανειλημμένα, όπως για παράδειγμα επ'ευκαιρία της γνωμοδότησης με θέμα την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας κλωστοϋφαντουργίας και ένδυσης(1), καθώς και επ'ευκαιρία της γνωμοδότησης με θέμα την πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου που τροποποιεί τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 3295/94 για τη θέσπιση μέτρων απαγόρευσης της ελεύθερης κυκλοφορίας, της εξαγωγής, της επανεξαγωγής και της υπαγωγής υπό καθεστώς αναστολής των εμπορευμάτων παραποίησης/απομίμησης και των αναπαραχθέντων χωρίς άδεια (πειρατικών)(2).

1.2. Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 3295/94 αφορά μόνο την καταπολέμηση των εμπορευμάτων παραποίησης/απομίμησης και πειρατείας που προέρχονται από τρίτες χώρες. Επομένως, όπως παρατηρεί η ΟΚΕ στη γνωμοδότησή της, ο εν λόγω κανονισμός αφορά μόνο τις παρεμβάσεις που πραγματοποιούνται στα εξωτερικά σύνορα της Κοινότητας, στο πλαίσιο των συναλλαγών με τρίτες χώρες. Η ΟΚΕ είχε εκφράσει την επιθυμία το πράσινο βιβλίο να ασχολείται με το θέμα του συντονισμού των εθνικών νομοθεσιών στο εσωτερικό των συνόρων της ενιαίας αγοράς, όσον αφορά τόσο τα εμπορεύματα που προέρχονται από τρίτες χώρες όσο και εκείνα που κατασκευάζονται παράνομα στην ίδια την Ένωση.

1.3. Η ΟΚΕ συγχαίρει την Επιτροπή για την πρωτοβουλία της να εγκαινιάσει μία εκτεταμένη συζήτηση για το θέμα αυτό, δεδομένης της μεγάλης ζημίας που υφίσταται η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας και των υπηρεσιών εξαιτίας αυτών των παράνομων πρακτικών. Πράγματι, σε πολυάριθμους τομείς, το μεγαλύτερο μέρος της προστιθέμενης αξίας των ευρωπαϊκών προϊόντων και υπηρεσιών αποτελεί καρπό της δημιουργικότητας, της φαντασίας και του ταλέντου των ευρωπαίων επιχειρηματιών, δημιουργών, τεχνιτών, και εργαζομένων. Θα πρέπει να επισημανθεί ακόμη ότι αυτές οι περιπτώσεις απάτης πλήττουν σε αυξανόμενο βαθμό τις δραστηριότητες που σχετίζονται με τις νέες τεχνολογίες πληροφοριών και, καταυτόν τον τρόπο, συνιστούν, επίσης, εμπόδιο στην ανάπτυξη της ευρωπαϊκής βιομηχανίας στους εν λόγω τομείς, οι οποίοι παρουσιάζουν ιδιαίτερα σημαντική πρόοδο.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Δεν κρίνεται σκόπιμη η αποσύνδεση των οργάνων εσωτερικής και εξωτερικής πολιτικής όσον αφορά την παραποίηση/απομίμηση και την πειρατεία. Η ΟΚΕ είχε ήδη υποβάλει προτάσεις σχετικά με τους εξωτερικούς ελέγχους(3). Οι προτάσεις αυτές πρέπει να υπενθυμισθούν και να προβληθούν, επειδή είναι δυνατόν να αφορούν και τις δράσεις στο εσωτερικό της Ένωσης και κυρίως:

2.1.1. Τη βελτίωση της ενημέρωσης και της συνεργασίας των υπηρεσιών ελέγχου (τελωνεία, πάταξη της απάτης ...) και των κατόχων δικαιωμάτων ιδιοκτησίας.

2.1.2. Τη διατήρηση και ενίσχυση ενός ειδικευμένου και καλά εκπαιδευμένου σώματος ελέγχου.

2.1.3. Την ανάπτυξη της ευαισθητοποίησης της κοινής γνώμης.

2.1.4. Την εναρμόνιση των εθνικών διατάξεων ελέγχου και πάταξης.

2.1.5. Την πρόβλεψη απλουστευμένων και εύκαμπτων διαδικασιών για τη δίωξη των παρανομούντων.

2.1.6. Την πρόβλεψη μίας διαδικασίας κατάσχεσης που διαρκεί τουλάχιστον ένα έτος και ισχύει για το σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

2.1.7. Τον καταλογισμό μόνο στους παρανομούντες, και όχι στους κατόχους των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας, των εξόδων καταστροφής των εμπορευμάτων πειρατείας ή παραποίησης/απομίμησης.

2.1.8. Τη βράχυνση της διάρκειας των προθεσμιών και του ύψους των δαπανών των διαδικασιών, κατά τρόπο ώστε αυτές να μη λειτουργούν αποτρεπτικά για τις θιγόμενες μικρές επιχειρήσεις, και την θέσπιση νέων ειδικών διαδικασιών βάσει εξειδικευμένων και καλά ενημερωμένων για την πραγματικότητα και τις συνέπειες της παραποίησης/απομίμησης και της πειρατείας νομοθετικών ρυθμίσεων.

3. Ειδικές παρατηρήσεις (τα ερωτήματα του πράσινου βιβλίου)

3.1. Φύση και χαρακτηριστικά του φαινομένου

Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει την προσπάθεια της Επιτροπής να ορίσει υπό την ευρεία έννοια τους όρους της παραποίησης/απομίμησης και της πειρατείας ως "την παραβίαση δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας, (δηλαδή δικαιώματος βιομηχανικής ιδιοκτησίας, σήματος κατασκευής ή εμπορικού σήματος, σχεδίου ή βιομηχανικού υποδείγματος, διπλώματος ευρεσιτεχνίας, υποδείγματος χρησιμότητας, γεωγραφικής ένδειξης) ή δικαιώματος δημιουργού ή συγγενούς δικαιώματος (δικαιώματος καλλιτεχνών ερμηνευτών ή εκτελεστών, δικαιώματος παραγωγών φωνογραφημάτων, δικαιώματος παραγωγών πρώτης υλικής ενσωμάτωσης ταινιών, δικαιώματος οργανισμών τηλεοπτικής μετάδοσης) ή ακόμη δικαιώματος 'sui generis' του κατασκευαστή μίας βάσης δεδομένων".

3.2. Αν και η ΟΚΕ κατανοεί τη μέριμνα της Επιτροπής για τον αυστηρό περιορισμό του πεδίου συζήτησης στις περιπτώσεις παραβίασης των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας, αυτό δεν σημαίνει ότι και άλλες περιπτώσεις παρασιτικών δραστηριοτήτων (εξόφθαλμες απομιμήσεις, "look alike") δεν συνιστούν εξαπάτηση των καταναλωτών. Αν και αυτές δεν είναι δυνατόν να παταχθούν με τα ίδια ποινικά μέσα με τα οποία πατάσσονται η παραποίηση/απομίμηση ή η πειρατεία, εντούτοις θα πρέπει να ενθαρρυνθεί η καταπολέμηση των πρακτικών, προς τις οποίες στρέφονται όλο και πιο συστηματικά οι παραβάτες κυρίως στο εσωτερικό της Ένωσης, προκειμένου να αποφύγουν τη δίωξη. Όταν αυτές οι δραστηριότητες μαρτυρούν πρακτικές αθέμιτου εμπορίου και εξαπάτηση των καταναλωτών πρέπει να διώκονται. Η ΟΚΕ εκτιμά ότι η συζήτηση που εγκαινίασε η Επιτροπή πρέπει να συμπεριλάβει και όλες τις παρασιτικές δραστηριότητες αυτού του είδους, και κυρίως στο επίπεδο της απαιτούμενης ενημέρωσης των καταναλωτών και της προστασίας των δικαιωμάτων τους.

3.3. Δυστυχώς, διαπιστώνεται ότι οι καταναλωτές δεν μπορεί να εκλαμβάνονται πάντοτε ως θύματα, δεδομένου ότι, συχνά, δημιουργούν οι ίδιοι το πρόβλημα αγοράζοντας προϊόντα τα οποία, εάν ληφθεί υπόψη το χαμηλό κόστος τους, είναι αναμενόμενο να μην είναι γνήσια, αλλά απομιμήσεις. Συνεπώς, οι καταναλωτές και οι οργανώσεις τους έχουν να διαδραματίσουν έναν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στην προσπάθεια για την καταπολέμηση του φαινομένου αυτού.

4. Εύρος και συνέπειες του φαινομένου

4.1. Ο ΟΚΕ λαμβάνει γνώση των εκτιμήσεων που παραθέτει η Επιτροπή. Αυτές αποτελούν τον καρπό μελετών που πραγματοποίησαν γραφεία συμβούλων. Η ΟΚΕ εκφράζει την έκπληξή της για το γεγονός ότι οι τελωνειακές υπηρεσίες των κρατών μελών και οι επαγγελματικές ενώσεις των σχετικών τομέων δεν διαθέτουν ή δεν θέτουν στη διάθεση της Επιτροπής ευκολότερα επαληθεύσιμα στοιχεία.

4.2. Η ΟΚΕ διερωτάται σχετικά κατά πόσον το μέγεθος των ετήσιων απωλειών θέσεων απασχόλησης (100000 σύμφωνα με την Επιτροπή) έχει εκτιμηθεί ορθώς. Πράγματι, μόνο στον τομέα κλωστοϋφαντουργίας/ένδυσης, η ίδια η Επιτροπή, στη ανακοίνωσή της για την ανταγωνιστικότητα του τομέα(4), εκτιμά σε 100000 τις απώλειες θέσεων απασχόλησης που υφίσταται η ευρωπαϊκή βιομηχανία, εξαιτίας των προϊόντων παραποίησης/απομίμησης και πειρατείας.

4.3. Ενόψει της έκτασης του φαινομένου και της ιδιαίτερα μεγάλης σημασίας που παρουσιάζει η διάθεση των περισσότερο αξιόπιστων δυνατόν δεδομένων, η ΟΚΕ προτείνει τη σύσταση ενός κοινοτικού μηχανισμού παρατήρησης, υπό τη μορφή ενός δικτύου βασιζόμενου σε εθνικά ή τομεακά σημεία παρατήρησης. Το εν λόγω "ευρωπαϊκό παρατηρητήριο" θα μπορούσε να λειτουργεί με τη βοήθεια επιτόπιων οικονομικών οργανισμών.

4.4. Τα εμπορεύματα παραποίησης/απομίμησης και πειρατείας, παράνομα εκ φύσεως, κατασκευάζονται συχνά σε παράνομα εργαστήρια, κατά παράβαση των κοινωνικών και υγειονομικών νόμων, καθώς και των νόμων για την ασφάλεια στο χώρο εργασίας. Είναι επίσης προφανές ότι οι εν λόγω δραστηριότητες διαφεύγουν τις φορολογικές υποχρεώσεις και, όλο και συχνότερα, συνδέονται με δίκτυα οργανωμένης εγκληματικότητας. Η ΟΚΕ εμμένει, επομένως, στην ανάγκη υιοθέτησης μίας σφαιρικής προσέγγισης, και κυρίως από πλευράς παρακολούθησης και ελέγχου, για την κατανόηση όλων των πτυχών αυτών των παράνομων δραστηριοτήτων: κοινωνικές έρευνες, φορολογικοί έλεγχοι, καταπολέμηση της παραποίησης/απομίμησης, πάταξη των ομάδων οργανωμένου εγκλήματος και της νομιμοποίησης παράνομου χρήματος. Οι εξειδικευμένες στην πάταξη αυτών των μαστίγων ελεγκτικές και δικαστικές υπηρεσίες πρέπει να συνεργάζονται στενότερα.

5. Οι δραστηριότητες επίβλεψης του ιδιωτικού τομέα

5.1. Η ΟΚΕ εκτιμά ότι ο ρόλος των επαγγελματικών οργανισμών, των συνδικαλιστικών οργανώσεων και των ενώσεων των καταναλωτών, κυρίως σε ευρωπαϊκό επίπεδο, είναι θεμελιώδους σημασίας για τη διασφάλιση της εκτίμησης του φαινομένου και για την οργάνωση της καταπολέμησης των παράνομων πρακτικών. Η ΟΚΕ υποστηρίζει την αρχή να τους δοθεί η νομική δυνατότητα να προσφεύγουν στη δικαιοσύνη εξ ονόματος της υπεράσπισης των συλλογικών συμφερόντων που εκπροσωπούν.

5.2. Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, αυτή η δραστηριότητα επίβλεψης πρέπει να αφορά και τον τομέα της διανομής, ο οποίος θα πρέπει να ενθαρρυνθεί, σε συνεργασία με τους κατασκευαστές, να αναπτύξει σήματα ποιότητας και κώδικες δεοντολογίας για τον αποκλεισμό των αμφίβολων προϊόντων και υπηρεσιών. Κατά συνέπεια, η ΟΚΕ προτείνει να αναλάβει η Επιτροπή πρωτοβουλίες στον τομέα αυτό σε συνεργασία με αντιπροσωπευτικές εμπορικές ενώσεις, με σκοπό την ευαισθητοποίηση και την κατάρτιση των μελών τους. Όταν αναφερόμαστε σ'αυτόν τον τομέα, πρέπει να διευκρινίζουμε ότι αφορά τόσο τα δίκτυα χονδρικής όσο και λιανικής διανομής, τόσο την ευρεία διανομή όσο και τα μικρά εμπορικά καταστήματα λιανικής πώλησης, καθώς και τις δραστηριότητες των υπηρεσιών που προορίζονται είτε για επαγγελματίες είτε για ιδιώτες.

5.3. Η ανάπτυξη, με την υποστήριξη των επαγγελματικών ενώσεων, βάσεων δεδομένων για τα σχέδια και τα υποδείγματα, θα μπορούσε να αποδειχθεί ένα μέσο κατάλληλο για την καταπολέμηση των προϊόντων παραποίησης/απομίμησης. Γενικά, ο ρόλος των ενδιαφερόμενων επαγγελματικών οργανισμών και ενώσεων για την παρακολούθηση της αγοράς, τη συναγερμική προειδοποίηση των αρχών και τη συνεργασία με αυτές, την ενημέρωση και κατάρτιση του δικαστικού μηχανισμού και την ενημέρωση του κοινού είναι ζωτικής σημασίας. Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να επαινέσουμε το παράδειγμα του δικτύου REACT, στον τομέα κλωστοϋφαντουργίας/ένδυσης. Η ΟΚΕ εκφράζει την επιθυμία για την εγκαινίαση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότυπων σχεδίων με σκοπό τη διευκόλυνση αυτών των δραστηριοτήτων, βάσει δικτύου ευρωπαϊκής κλίμακας.

6. Η χρησιμοποίηση τεχνικών μέσων

6.1. Η ΟΚΕ κρίνει χρήσιμη την αναζήτηση τεχνικών διαδικασιών που επιτρέπουν τον εντοπισμό και την "παρακολούθηση" των παράνομων εμπορευμάτων. Από την άποψη αυτή, η ΟΚΕ εκτιμά ότι θα ήταν ευπρόσδεκτες πρότυπες δράσεις μεταφοράς τεχνολογίας, κατά προτίμηση στο πλαίσιο μεγάλων σχεδίων ΕΤΑ, για τη μεταφορά τεχνολογιών που ήδη χρησιμοποιούνται σε άλλους τομείς. Από τα σχέδια αυτά πρέπει να είναι δυνατόν να επωφελούνται, κατά κύριο λόγο, οι επαγγελματικές ενώσεις ή ομάδες ΜΜΕ και τεχνιτών.

6.2. Η ΟΚΕ εκτιμά ότι οι μηχανισμοί αυτοί, εάν επιδιώκουν την αποτελεσματική καταπολέμηση της παραποίησης/απομίμησης και της πειρατείας, δεν είναι δυνατόν να προκαλέσουν κωλύματα στην ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων στο εσωτερικό της ενιαίας αγοράς.

6.3. Η κατάρτιση των σωμάτων ελέγχου για την αναγνώριση των περιπτώσεων εφαρμογής αυτών των διαδικασιών είναι ζωτικής σημασίας. Σχετικά, η συνεργασία των παραγωγών και των διοικητικών αρχών αποτελεί θεμελιώδη προϋπόθεση για την εγκαθίδρυση δικτύων συναγερμικής προειδοποίησης και ελέγχου.

7. Οι κυρώσεις και τα μέσα επιβολής του σεβασμού των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας

7.1. Σύμφωνα με τη σχεδόν ομόφωνη γνώμη των επαγγελματικών και συνδικαλιστικών οργανώσεων που αφορά αυτό το φαινόμενο, η πάταξη, σε συνδυασμό με την πρόληψη, αποτελούν το καταλληλότερο μέσο για την αποτελεσματική καταπολέμηση της παραποίησης/απομίμησης και της πειρατείας. Από την άποψη αυτή, οι εν λόγω οργανώσεις θέτουν σε αμφισβήτηση την εφαρμογή μάλλον των νόμων, παρά τους ίδιους τους νόμους, η οποία είναι ιδιαίτερα άνιση ώστε να αποτελεί πραγματική απειλή για τους παραβάτες. Επίσης, η ύπαρξη μίας ενιαίας αγοράς χωρίς σύνορα, αφενός, και η απουσία ενός πραγματικού ευρωπαϊκού χώρου, αφετέρου, ευνοούν φυσικά τους παραβάτες.

7.2. Η ύπαρξη μεγάλων διαφορών μεταξύ των λεπτομερειών εφαρμογής των δικαστικών και ποινικών διατάξεων παρεμποδίζει εμφανώς την αποτελεσματική καταπολέμηση της παραποίησης/απομίμησης και πειρατείας. Στον τομέα αυτό, η Ευρωπαϊκή Ένωση, βάσει των νέων αρμοδιοτήτων που τις παραχωρήθηκαν βάσει του τρίτου πυλώνα, οφείλει να αναλάβει μια σε βάθος δράση με σκοπό την εγκαθίδρυση απλών και ελάχιστα δαπανηρών διαδικασιών, αναγνωρισμένων σε όλα τα κράτη μέλη, κατά το πρότυπο αυτού που πρότεινε η Επιτροπή για την καταπολέμηση των καθυστερήσεων των πληρωμών. Μεσοπρόθεσμα και με την προοπτική μίας σημαντικής ενίσχυσης της Σύμβασης των Βρυξελλών, πρέπει να καταστεί δυνατόν μία θιγόμενη επιχείρηση να μπορεί να απευθύνεται απευθείας στη χώρα όπου έχει την έδρα της για να επιτύχει έναν εκτελεστό τίτλο σε άλλο κράτος μέλος, συμπεριλαμβανομένων και των κρατών μελών από τα οποία διέρχονται τα διαφιλονικούμενα εμπορεύματα.

7.3. Η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι οι εργασίες για την προετοιμασία της αποκαλούμενης Σύμβασης της Ρώμης ΙΙ (σύμβαση σχετικά με το νόμο που ισχύει για τις εξωσυμβατικές υποχρεώσεις) είναι πρωταρχικής σημασίας. Η σύναψη αυτής της σύμβασης θα έχει, κυρίως, σημαντικό αντίκτυπο στην καταπολέμηση ορισμένων πράξεων παραποίησης/απομίμησης και πειρατείας που διεκπεραιώνονται μέσω του Ιντερνέτ. Επίσης, η κύρωση απ'όλα τα κράτη μέλη της Σύμβασης της Χάγης, της 18.3.1970, για τη συνεργασία των δικαστικών αρχών για την απόκτηση αποδείξεων σε αστικά και εμπορικά θέματα, θα συμβάλει στην περισσότερο αποτελεσματική καταπολέμηση όλων των μορφών παρασιτισμού και παράνομου εμπορίου.

7.4. Το πράσινο βιβλίο αναφέρεται στην προάσπιση των δικαιωμάτων, παραγνωρίζοντας ότι στις περισσότερες χώρες αυτή η προάσπιση βασίζεται στην προηγούμενη εξασφάλιση της προστασίας αυτών των δικαιωμάτων. Θα πρέπει να αναληφθεί μία μεγάλη ενημερωτική εκστρατεία σχετικά με προορισμό τις επιχειρήσεις, και κυρίως τις ΜΜΕ. Η εν λόγω εκστρατεία θα πρέπει να περιλαμβάνει ακριβείς πληροφορίες όσον αφορά τις δικαστικές διαδικασίες (αρμοδιότητες, τόπος, ...).

7.5. Είναι θεμελιώδους σημασίας η μέριμνα για την εφαρμογή των ισχυουσών διατάξεων ακόμη και αν αυτές είναι ανόμοιες· θα πρέπει να επιδιώξουμε τη συντόμευση και την απλούστευση των δικαστικών διαδικασιών. Η καλύτερη κατάρτιση των δικαστών και η ύπαρξη ειδικών δικαστηρίων, διασκορπισμένων σε όλη την επικράτεια, θα δώσει τη δυνατότητα αποφυγής της χαλαρότητας και των έντονων διαφορών όσον αφορά τις δικαστικές αποφάσεις, κυρίως στις περιοχές όπου παρατηρούνται ακόμη στάσεις ενδοτικότητας έναντι ορισμένων μορφών παραποίησης/απομίμησης και πειρατείας. Ούτως, θα πρέπει να παρατεθεί, εν είδει παραδείγματος, ο κανονισμός (ΕΚ) για τα κοινοτικά σήματα (αριθ. 40/94 της 20ης Δεκεμβρίου 1993), βάσει του οποίου θεσπίζονται "δικαστήρια κοινοτικών σημάτων", τα οποία ορίζουν τα κράτη μέλη ως εθνικά πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια δικαστικά σώματα και τα οποία έχουν δικαιοδοσία σε θέματα παραποίησης/απομίμησης και εγκυρότητας των κοινοτικών σημάτων. Βάσει αυτού, είναι δυνατόν να αναπτυχθούν αρμόδια και εξειδικευμένα δικαστήρια, δικτυωμένα σε κοινοτικό επίπεδο, για την εκδίκαση όλων των περιπτώσεων παραποίησης/απομίμησης και πειρατείας (σημάτων, ευρεσιτεχνιών, σχεδίων και υποδειγμάτων, δικαιωμάτων δημιουργού και παράγωγων δικαιωμάτων ...).

7.6. Η ΟΚΕ τάσσεται ανεπιφύλακτα υπέρ μίας πολιτικής για τη συστηματική δημοσίευση στον τύπο των δικαστικών αποφάσεων με δαπάνη των παρανομούντων. Το ίδιο ισχύει και για την επιβολή της υποχρέωσης για δημοσιότητα στους παρανομούντες. Τα ποινικά μέτρα πρέπει να πλήττουν και τους διανομείς που συνεργούν, ενώ είναι εν γνώση της κατάστασης, σε πρακτικές που ενθαρρύνουν την παραποίηση/απομίμηση και την πειρατεία, όπως, για παράδειγμα, στην περίπτωση πολυκαταστημάτων που αντικαθιστούν προϊόντα που φέρουν σήμα με παράλληλα προϊόντα παραποίησης/απομίμησης. Σε περίπτωση επανειλημμένης υποτροπής, θα πρέπει να είναι δυνατό το κλείσιμο των καταστημάτων ή εταιρειών που διανέμουν προϊόντα παραποίησης/απομίμησης, επειδή συχνά τα πρόστιμα είναι μηδαμινά σε σύγκριση με τα τεράστια κέρδη που αποκομίζονται κατ'αυτόν τον τρόπο. Ο χαρακτηρισμός των πράξεων παραποίησης/απομίμησης ως τελωνειακών αδικημάτων, κατά το παράδειγμα της Γαλλίας, αποτελεί επίσης έναν τρόπο ενίσχυσης των μέσων καταπολέμησης, με τη συνεργασία των τελωνειακών αρχών.

8. Η διοικητική συνεργασία μεταξύ των αρμόδιων αρχών

8.1. Η ΟΚΕ θεωρεί αυτή την πτυχή ζωτικής σημασίας. Εκφράζει την έκπληξή της επειδή το πράσινο βιβλίο δεν αναφέρεται στις μεγάλες διαφορές προσέγγισης και στάσης των διαφόρων εθνικών διοικητικών αρχών. Πρόκειται κυρίως για χώρες που επιδεικνύουν ανεκτικότητα έναντι της παραποίησης/απομίμησης και της πειρατείας μεγάλης κλίμακας, τις οποίες δεν θεωρούν ως εγκληματικότητα που πρέπει να καταπολεμηθεί κατά προτεραιότητα. Στη γνωμοδότηση για τα μέτρα εξωτερικού ελέγχου(5), η ΟΚΕ υπογράμμισε την ύπαρξη ιδιαίτερα σημαντικών διαφορών και ανέφερε μία χώρα που δεν εφαρμόζει κατάλληλα μέτρα πάταξης, γεγονός που την καθιστά ένα "δυνητικό ρήγμα". Η ΟΚΕ εκτιμά ότι η εν λόγω συνεργασία πρέπει οπωσδήποτε να ενταθεί μέσω της εναρμόνισης πρακτικών και κανόνων, της ανάληψης δράσεων κατάρτισης ευρείας κλίμακας και της ενίσχυσης των "αδύναμων κρίκων" του κοινοτικού μηχανισμού. Επιπλέον, η δημοσιοποίηση του πραγματικού αριθμού των διαδικασιών που κίνησε κάθε χώρα και περιπτώσεων μεγάλης απάτης, καθώς και η προβολή, σε πολιτική κλίμακα, αυτών των "αδυναμιών" φαίνεται ότι μπορούν να συμβάλουν στην εξέλιξη της κατάστασης.

8.2. Η ΟΚΕ ανησυχεί σχετικά για τον κίνδυνο που αντιπροσωπεύει η μείωση του αριθμού των τελωνειακών και των ελεγκτών, των οποίων, αντιθέτως, θα έπρεπε να ενισχυθεί ο αριθμός, η ποιότητα και η επαγρύπνηση εντός του κοινού πλαισίου συνεργασίας. Από την άποψη αυτή, η ΟΚΕ επιδοκιμάζει τις διάφορες πρωτοβουλίες που ανέλαβε η Ένωση για την εξασφάλιση της συνεργασίας και της κατάρτισης των εθνικών υπαλλήλων που είναι επιφορτισμένοι με την εφαρμογή της νομοθεσίας, και κυρίως το πρόγραμμα Karolus. Άλλα προγράμματα αφορούν τα τελωνεία (Mathaeus) ή την καταπολέμηση της οργανωμένης εγκληματικότητας (Falcone). Η ΟΚΕ προτείνει την πρόβλεψη ενός οριζόντιου προγράμματος για τη σύνδεση όλων των ενεχομένων διοικητικών αρχών (τελωνεία, αστυνομία, εφορία, έλεγχος εφαρμογής κοινωνικών διατάξεων), καθώς και των δικαστικών αρχών, προκειμένου να προωθηθεί ένα ευρωπαϊκό δίκτυο καταπολέμησης των οργανωμένων παράνομων συμμοριών στην κλίμακα της ενιαίας αγοράς.

8.2.1. Η ΟΚΕ εκτιμά, πράγματι, ότι έφθασε η στιγμή για την προετοιμασία κοινών δράσεων στον τομέα της καταπολέμησης των διεθνών διακινητών: κοινές βάσεις και αρχεία δεδομένων, κοινές ομάδες ελεγκτών, ανταλλαγή ορθών πρακτικών, κ.λπ. Ενώ οι υπηρεσίες καταστολής εξελίσσονται με περιορισμένα μέσα, εντός περιορισμένου χώρου δράσης και σύμφωνα με δυσκίνητες, βραδείες και τεχνοκρατικές διαδικασίες, οι διακινητές χρησιμοποιούν το Ιντερνέτ για την εμπορία παράνομων προϊόντων ...

8.3. Η αποτελεσματική καταπολέμηση της παραποίησης/απομίμησης και πειρατείας προϋποθέτει καταρχήν την πραγματική πολιτική συνειδητοποίηση. Η ΟΚΕ προτείνει τη διοργάνωση μεγάλων διασκέψεων, σε κάθε κράτος μέλος, οι οποίες να επισημαίνουν τις αρνητικές συνέπειες επί της απασχόλησης, της υγείας και της ασφάλειας των καταναλωτών και να προβάλλουν τις καλύτερες προληπτικές και κατασταλτικές πρακτικές. Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, οι ενώσεις καταναλωτών και παραγωγών, οι επαγγελματικές οργανώσεις παραγωγής και διανομής, και κυρίως οι ΜΜΕ, και ο εκπαιδευτικός κόσμος θα πρέπει να λάβουν μέρος σ'αυτές.

9. Άλλα θέματα προς εξέταση

9.1. Πέραν των σημείων που εξετάζονται στο πράσινο βιβλίο, θα ήταν σκόπιμο να καταγγελθούν τις καθυστερήσεις που παρατηρούνται στην Ευρωπαϊκή Ένωση όσον αφορά τη θέσπιση ενός πραγματικού ευρωπαϊκού νομοθετικού οπλοστασίου για την προστασία των πνευματικών δικαιωμάτων, ακόμη και με τη μορφή ενιαίων δικαιωμάτων σε κοινοτικό επίπεδο, (απουσία κοινοτικών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, καθυστέρηση της εγκαθίδρυσης εναρμονισμένων κοινοτικών σχεδίων ή υποδειγμάτων και υποδειγμάτων χρησιμότητας, ιδιαίτερα πρόσφατη θέσπιση της οδηγίας για τα σχέδια και τα υποδείγματα για να είναι δυνατή η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητάς της, απουσία κοινοτικής νομοθεσίας για τα δικαιώματα δημιουργού και τα συγγενικά δικαιώματα).

9.2. Η μη ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς όσον αφορά τους έμμεσους φόρους (μη εναρμόνιση των ποσοστών του ΦΠΑ, διατήρηση της έκπτωσης του ΦΠΑ για προϊόντα που διακινούνται από ένα κράτος μέλος σε άλλο, ειδικοί φόροι κατανάλωσης και παράγωγα δικαιώματα, κ.λπ.) αποτελεί αιτία απατών και καταχρήσεων. Συνιστά, επίσης, εμπόδιο για αποτελεσματικούς ελέγχους περιπτώσεων απάτης, επειδή συχνά τα προϊόντα παραποίησης/απομίμησης και πειρατείας προορίζονται συστηματικά για τις αγορές των γειτονικών χωρών.

9.3. Απαιτείται η ανάληψη εκστρατειών ενημέρωσης για την ευαισθητοποίηση των καταναλωτών (το "ευρύ κοινό") σχετικά με τους κινδύνους που αντιπροσωπεύει η παραποίηση/απομίμηση για την υγεία και/ή την ασφάλειά τους. Πράγματι, οι περιπτώσεις σημαντικών ζημιών που υπέστησαν καταναλωτές πολλαπλασιάζονται: παραποιηθέντα φάρμακα που συνεπάγονται κινδύνους, συχνά θανάσιμους, για την υγεία, ελαττωματικός ιατρικός εξοπλισμός που μπορεί να προκαλέσει μοιραία ατυχήματα, ανταλλακτικά αυτοκινήτων που δεν εγγυώνται την απαιτούμενη προστασία σε περίπτωση σύγκρουσης, εύφλεκτα ή αλλεργιογόνα παιδικά ενδύματα, χρησιμοποίηση αζωικών χρωστικών υλών, επικίνδυνα παιχνίδια κ.λπ. Θα ήταν σκόπιμη η λεπτομερέστερη εξέταση αυτού του θέματος, κατά τη συζήτηση του πράσινου βιβλίου, καθώς και η εγκαθίδρυση ενός μηχανισμού συναγερμικής προειδοποίησης σε ευρωπαϊκό επίπεδο όσον αφορά τα θέματα αυτά, με την υποστήριξη των οργανώσεων καταναλωτών.

10. Συστάσεις

10.1.1. Εκτιμώντας τις σημαντικές ζημίες που προξενούν όλες οι μορφές παραποίησης/απομίμησης, πειρατείας και άλλων πράξεων παρασιτισμού στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και τους ευρωπαίους δημιουργούς·

10.1.2. Εκτιμώντας ότι εν προκειμένω πρόκειται για την εξαπάτηση των πελατών και των καταναλωτών, γεγονός που μπορεί να συνεπάγεται σοβαρό κίνδυνο για την ασφάλεια και την υγεία τους·

10.1.3. Εκτιμώντας τις αρνητικές συνέπειες για την απασχόληση και τη δημιουργία στην Ευρώπη·

10.1.4. Εκτιμώντας ότι, πολύ συχνά, οι παράνομες δραστηριότητες παραποίησης/απομίμησης και πειρατείας συνδέονται με την παράνομη εργασία, τη φοροδιαφυγή, την παραβίαση της κοινωνικής και της εργατικής νομοθεσίας και την οργανωμένη εγκληματικότητα·

10.2.1. Η ΟΚΕ συνιστά στην Ευρωπαϊκή Ένωση την υιοθέτηση μίας σφαιρικής προσέγγισης του φαινομένου, η οποία να λαμβάνει υπόψη της τις πτυχές της εξωτερικής και εσωτερικής πολιτικής του φαινομένου όσον αφορά την Ένωση και η οποία να θεσπίζει τα κατάλληλα μέτρα πρόληψης και καταστολής όλων των μορφών παραποίησης/απομίμησης, πειρατείας και άλλων πράξεων παρασιτισμού.

10.2.2. Λαμβάνοντας υπόψη της τη σημασία της πρόληψης, η ΟΚΕ επισημαίνει το ενδιαφέρον που παρουσιάζουν η θέσπιση ενός ενιαίου δικαίου που προβλέπει την ομοιόμορφη προστασία, με περιορισμένο κόστος, για όλες τις μορφές πνευματικής ιδιοκτησίας, η διάθεση επαρκούς ενημέρωσης στους δημιουργούς και τους επιχειρηματίες όσον αφορά τα δικαιώματα τους, καθώς και η ανάληψη εκστρατειών με σκοπό την ευαισθητοποίηση των καταναλωτών και την επίκληση των υποχρεώσεών τους ως πολίτες.

10.2.3. Η ΟΚΕ εμμένει στην ανάγκη ανάληψης ενημερωτικών εκστρατειών για το ευρύ κοινό, συντονισμένων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, στις οποίες να λαμβάνουν μέρος και οι ενδιαφερόμενες οργανώσεις καταναλωτών, συνδικαλιστικές και επαγγελματικές οργανώσεις, συμπεριλαμβανομένου και του τομέα διανομής.

10.2.4. Η ΟΚΕ συνιστά τη δημιουργία ενός "Ευρωπαϊκού παρατηρητηρίου καταπολέμησης της παραποίησης/απομίμησης, της πειρατείας και των άλλων μορφών παρασιτισμού", το οποίο να λειτουργεί σε δίκτυο με όλες τις ενδιαφερόμενες οργανώσεις και ενώσεις· προτείνει την ανάληψη πρότυπων πρωτοβουλιών για την προώθηση σχεδίων, σε ευρωπαϊκή κλίμακα, τα οποία να έχουν κυρίως ως αντικείμενο τη συναγερμική προειδοποίηση, την ενημέρωση του κοινού και την κατάρτιση των ενδιαφερόμενων αρχών.

10.2.5. Η ΟΚΕ εμμένει στην ανάγκη ενισχυμένης δικαστικής και αστυνομικής συνεργασίας, σε σύνδεση με τις ενδιαφερόμενες οργανώσεις και ενώσεις. Θεωρεί ότι η ιδιαίτερα αυστηρή εφαρμογή του νόμου, σε συνδυασμό με την ουσιαστική συνεργασία σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αποτελούν το κατάλληλο μέσο, από κοινού και με την πρόληψη, για την αποτελεσματική καταπολέμηση της οργανωμένης παραποίησης/απομίμησης και πειρατείας μεγάλης κλίμακας.

10.2.6. Η ΟΚΕ κρίνει σκόπιμο να δοθεί το δικαίωμα στις ενδιαφερόμενες οργανώσεις και ενώσεις να προσφεύγουν στη δικαιοσύνη εξ ονόματος των θιγόμενων επιχειρήσεων, δημιουργών και καταναλωτών.

10.2.7. Η ΟΚΕ εκτιμά ότι πρέπει να ενθαρρυνθεί η δικαιοσύνη να εφαρμόζει αυστηρά τους νόμους, κυρίως σε περιπτώσεις υποτροπής και οργανωμένης εγκληματικότητας, και να μην επιβαρύνει τους ενάγοντες με τις δαπάνες καταστροφής των παράνομων εμπορευμάτων. Η ειδίκευση των δικαστών και η σύσταση ειδικών δικαστηρίων, με την επέκταση και στους λοιπούς τομείς της πνευματικής και βιομηχανικής ιδιοκτησίας της ισχύος των διατάξεων που ήδη ισχύουν για θέματα κοινοτικού σήματος, αποτελούν τα κατάλληλα μέσα για το σκοπό αυτό.

10.2.8. Η ΟΚΕ συνιστά τη στενή σύνδεση της καταπολέμησης της παραποίησης/απομίμησης, της πειρατείας και των άλλων μορφών παρασιτισμού με την καταπολέμηση της παράνομης εργασίας, της φοροδιαφυγής και της οργανωμένης εγκληματικότητας. Η συνεργασία των διοικητικών αρχών πρέπει να διευρυνθεί και να ενισχυθεί μέσω ευρωπαϊκών προγραμμάτων κατάρτισης, τα οποία να συνδέουν και να κινητοποιούν όλες τις κατηγορίες των ενδιαφερόμενων αρχών.

Βρυξέλλες, 24 Φεβρουαρίου 1999.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice RANGONI MACHIAVELLI

(1) EE C 214 της 10.7.1998.

(2) ΕΕ C 284 της 14.9.1998.

(3) EE C 284 της 14.9.1998.

(4) COM(97) 454 τελικό.

(5) ΕΕ C 284 της 14.9.1998.