EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 115/1

ΕΤΉΣΙΑ ΈΚΘΕΣΗ ΣΧΕΤΙΚΆ ΜΕ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΉΣ ΤΗΣ ΕΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΠΟΛΈΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΆΝΟΜΗΣ ΣΥΣΣΏΡΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΚΊΝΗΣΗΣ ΦΟΡΗΤΏΝ ΌΠΛΩΝ ΚΑΙ ΕΛΑΦΡΟΫ ΟΠΛΙΣΜΟΫ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΥΡΟΜΑΧΙΚΏΝ ΤΟΥΣ — ΔΡΆΣΕΙΣ ΤΟ 2015

(2017/C 115/01)

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Εισαγωγή 3

Διεθνείς δράσεις 3

Δράση 1: Συμμετοχή της ΕΕ στη δεύτερη συνεδρίαση κυβερνητικών εμπειρογνωμόνων του προγράμματος δράσης των Ηνωμένων Εθνών για την πρόληψη, την καταπολέμηση και την εξάλειψη κάθε πτυχής του παράνομου εμπορίου φορητών όπλων και ελαφρού οπλισμού 3

Δράση 2: Σύστημα iARMS — Υποστήριξη για τη δημιουργία και τη διαχείριση βάσης δεδομένων για την παρακολούθηση και τον εντοπισμό απολεσθέντων, κλαπέντων και παρανόμως διακινηθέντων πυροβόλων όπλων (iARMS) 3

Δράση 3: Μηχανισμός iTrace — Παγκόσμιος μηχανισμός αναφοράς για παράνομα φορητά όπλα και ελαφρύ οπλισμό και για άλλα παράνομα συμβατικά όπλα και πυρομαχικά προκειμένου να μειωθεί ο σχετικός κίνδυνος λαθρεμπορίου 4

Δράση 4: Δραστηριότητες της ΕΕ προς υποστήριξη της εφαρμογής της Συνθήκης Εμπορίας Όπλων στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής στρατηγικής ασφάλειας 5

Δράση 5: Προώθηση αποτελεσματικών ελέγχων των εξαγωγών όπλων μέσω της προαγωγής, μεταξύ τρίτων χωρών, των αρχών και των κριτηρίων της κοινής θέσης 2008/944/ΚΕΠΠΑ 6

Δράση 6: Αντιμετώπιση της διακρατικής παράνομης διακίνησης όπλων μέσω της εφαρμογής της σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών κατά του διεθνικού οργανωμένου εγκλήματος (UNTOC) και του πρωτοκόλλου της για τα πυροβόλα όπλα 6

Περιφερειακές δράσεις 7

Δράση 7: Δραστηριότητες της SEESAC [Περιφερειακή Υπηρεσία Διεκπεραίωσης (Clearinghouse) της Νοτιοανατολικής Ευρώπης για τη μείωση των φορητών όπλων] για τον αφοπλισμό και τον έλεγχο των όπλων στη Νοτιοανατολική Ευρώπη 7

Δράση 8: Σχέδιο καταστροφής εκρηκτικών πυρομαχικών και καταλοίπων πολέμου στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη (EXPLODE) 9

Δράση 9: Δραστηριότητες για τη μείωση του κινδύνου παράνομης εμπορίας και υπέρμετρης συσσώρευσης SALW στην περιοχή που καλύπτεται από τον Οργανισμό για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ) 10

Δράση 10: Δραστηριότητες υλικής ασφάλειας και διαχείρισης αποθεμάτων (PSSM) για τη μείωση του κινδύνου της παράνομης εμπορίας SALW και των πυρομαχικών τους στην περιοχή του Σαχέλ 11

Δράση 11: Δραστηριότητες του περιφερειακού κέντρου RECSA για την καταπολέμηση της παράνομης συσσώρευσης και εμπορίας πυροβόλων όπλων και πυρομαχικών στην Αφρική 11

Δράση 12: Υποστήριξη των αρχών της Λιβύης στη διασφάλιση των αποθεμάτων συμβατικών όπλων και πυρομαχικών 11

Δράση 13: Ενωσιακή στήριξη στην εντολή για περιφερειακή ειρήνη, ασφάλεια και σταθερότητα της Ecowas — Πιλοτικά προγράμματα συλλογής όπλων 12

Δράση 14: Ενωσιακή στήριξη στο πρόγραμμα ελέγχου φορητών όπλων και ελαφρού οπλισμού της Κεντρικής Αμερικής (CASAC) 12

Δράση 15: Στήριξη της εφαρμογής των στρατηγικών ασφάλειας στην Κεντρική Αμερική για την καταπολέμηση και την πρόληψη εγκλημάτων που σχετίζονται με φορητά όπλα και ελαφρύ οπλισμό και ένοπλη βία 13

Δράσεις στο πλαίσιο συμφωνιών/διαρθρωμένων διαλόγων 13

Δράση 16: Τα SALW στο πλαίσιο πολιτικών διαλόγων με τρίτες χώρες και περιφερειακές οργανώσεις και οι ρήτρες SALW 13

Δράσεις εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης 14

Δράση 17: Πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κατά της παράνομης διακίνησης πυροβόλων όπλων 14

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 16

Εισαγωγή

Η παρούσα έκθεση προόδου σχετικά με την εφαρμογή της στρατηγικής της ΕΕ για την καταπολέμηση της παράνομης συσσώρευσης και διακίνησης φορητών όπλων και ελαφρού οπλισμού (SALW) και των πυρομαχικών τους καλύπτει τις ενωσιακές δράσεις προς στήριξη της εφαρμογής του σχεδίου δράσης που περιέχεται στη στρατηγική οι οποίες υλοποιήθηκαν το 2015. Η έκθεση εκπονήθηκε από τη Διεύθυνση Αφοπλισμού, Μη Διάδοσης και Ελέγχου των Εξαγωγών Όπλων της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ), σε συνεργασία με άλλες σχετικές υπηρεσίες της ΕΥΕΔ και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Καθ’ όλη την περίοδο αναφοράς, η ΕΕ συνέχισε να στηρίζει την υλοποίηση πληθώρας σχεδίων για την καταπολέμηση της παράνομης εμπορίας και της υπέρμετρης συσσώρευσης SALW και των πυρομαχικών τους. Η ΕΕ συνέχισε επίσης να προάγει πληθώρα ζητημάτων περί SALW και των πυρομαχικών τους σε όλα τα πολυμερή φόρουμ, καθώς και στον πολιτικό της διάλογο με τρίτες χώρες στο πλαίσιο σχετικών διεθνών πρωτοβουλιών, όπως το πρόγραμμα δράσης των Ηνωμένων Εθνών για την πρόληψη, την καταπολέμηση και την εξάλειψη κάθε πτυχής του παράνομου εμπορίου φορητών όπλων και ελαφρού οπλισμού, το διεθνές νομικό μέσο που επιτρέπει στα κράτη να ταυτοποιούν και να εντοπίζουν, κατά τρόπο έγκαιρο και αξιόπιστο, τα παράνομα φορητά όπλα και τον ελαφρύ οπλισμό (ΙΤΙ) και το πρωτόκολλο του ΟΗΕ κατά της παράνομης κατασκευής και διακίνησης πυροβόλων όπλων, τμημάτων και συστατικών τους και πυρομαχικών, το οποίο συμπληρώνει τη σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών κατά του διεθνικού οργανωμένου εγκλήματος (πρωτόκολλο του ΟΗΕ για τα πυροβόλα όπλα). Η πρόληψη της παράνομης εμπορίας όπλων είναι επίσης ένας από τους κεντρικούς στόχους της Συνθήκης Εμπορίας Όπλων (ΑΤΤ), η οποία τέθηκε σε ισχύ στις 24 Δεκεμβρίου 2014 και συμπληρώνει και ενισχύει το πρόγραμμα δράσης.

Η έκθεση ακολουθεί τη δομή του σχεδίου δράσης της στρατηγικής της ΕΕ για τα SALW. Οι διατυπώσεις που προέρχονται από το σχέδιο δράσης παρατίθενται σε πλάγια γραφή και πλαίσιο.

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΡΑΣΗΣ ΠΟΥ ΠΕΡΙΕΧΕΤΑΙ ΣΤΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΕΕ ΓΙΑ ΤΑ SALW

Σχέδιο δράσης:

1) Αποτελεσματική πολυμερής προσέγγιση για τη διαμόρφωση διεθνών, περιφερειακών και εθνικών μηχανισμών προς αντιμετώπιση της προμήθειας και της αποσταθεροποιητικής διάδοσης SALW και των πυρομαχικών τους

Σε διεθνή κλίμακα

Να καταβληθούν προσπάθειες για την εφαρμογή του προγράμματος δράσης των Ηνωμένων Εθνών για την πρόληψη, την καταπολέμηση και την εξάλειψη κάθε πτυχής του παράνομου εμπορίου φορητών όπλων και ελαφρού οπλισμού.

Δράση 1: Συμμετοχή της ΕΕ στη δεύτερη συνεδρίαση κυβερνητικών εμπειρογνωμόνων του προγράμματος δράσης των Ηνωμένων Εθνών για την πρόληψη, την καταπολέμηση και την εξάλειψη κάθε πτυχής του παράνομου εμπορίου φορητών όπλων και ελαφρού οπλισμού (MGE2 του προγράμματος δράσης, 1-5 Ιουνίου 2015, Νέα Υόρκη)

Η ΕΕ συμμετείχε ενεργά στη δεύτερη συνεδρίαση κυβερνητικών εμπειρογνωμόνων του προγράμματος δράσης. Στη δήλωσή της, η ΕΕ υπογράμμισε τον ρόλο των νέων εξελίξεων στην τεχνολογία και τον σχεδιασμό των SALW για τη βελτίωση της σήμανσης όπλων, της καταχώρισης σε μητρώα και του εντοπισμού όπλων, και εξέφρασε την ετοιμότητά της να υποστηρίξει σχέδια για την ουσιαστική διερεύνηση της πιθανής χρήσης νέων τεχνολογιών για τη διασφάλιση των SALW. Η ΕΕ εξέφρασε επίσης ικανοποίηση για τις αυξημένες προσπάθειες της διεθνούς κοινότητας προκειμένου να παρακολουθείται αποτελεσματικότερα η εφαρμογή των εμπάργκο όπλων και να βελτιωθεί περαιτέρω η διαγνωστική της ικανότητα στον τομέα της καταπολέμησης της παράνομης εμπορίας και της εκτροπής των SALW. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΕ εξέφρασε ικανοποίηση για την απόφαση 2220 (2015) του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ για τα φορητά όπλα και τον ελαφρύ οπλισμό, η οποία εκδόθηκε στις 22 Μαΐου 2015. Επιπλέον, η ΕΕ εξέφρασε ικανοποίηση για την αυξημένη ανταλλαγή πληροφοριών και τη συνεργασία μεταξύ των υπηρεσιών επιβολής του νόμου για τη διεξαγωγή ερευνών σε σχέση με τη διεθνή διακίνηση παράνομων πυροβόλων όπλων, καθώς και για τις αυξημένες προσπάθειες εντοπισμού παράνομων SALW και πυρομαχικών σε περιοχές πληγείσες από συγκρούσεις, αναφερόμενη στις βάσεις δεδομένων των iARMS και iTrace (πρβλ. κατωτέρω).

Σχέδιο δράσης: Να υποστηριχθεί η έκδοση ενός διεθνούς νομικά δεσμευτικού μέσου για την ανίχνευση και τη σήμανση φορητών όπλων και ελαφρού οπλισμού και των πυρομαχικών τους.

Δράση 2: Σύστημα iARMS — Υποστήριξη για τη δημιουργία και τη διαχείριση βάσης δεδομένων για την παρακολούθηση και τον εντοπισμό απολεσθέντων, κλαπέντων και παρανόμως διακινηθέντων πυροβόλων όπλων (iARMS)

Στο πλαίσιο της μακροπρόθεσμης συνιστώσας του ενωσιακού Μηχανισμού Συμβολής στη Σταθερότητα και την Ειρήνη (IcSP), η ΕΕ εξακολούθησε να συνδράμει οικονομικά την Interpol για τη διαμόρφωση και τη θέση σε εφαρμογή μιας βάσης δεδομένων για την παρακολούθηση και τον εντοπισμό απολεσθέντων, κλαπέντων και παρανόμως διακινηθέντων πυροβόλων όπλων (iARMS) μέσω του συστήματος I-24/7 της Interpol, προκειμένου να διευκολύνονται η ανταλλαγή πληροφοριών σε περιφερειακό και διαπεριφερειακό επίπεδο και η συνεργασία μεταξύ των υπηρεσιών επιβολής του νόμου, για τη διεξαγωγή ερευνών. Από τον Δεκέμβριο του 2014, το σχέδιο διέρχεται την τρίτη του φάση, η οποία αναμένεται να ολοκληρωθεί τον Δεκέμβριο του 2016, με στόχο την παγίωση των επιτευγμάτων των δύο πρώτων φάσεων, προκειμένου να επεκταθεί παγκοσμίως η χρήση του iARMS και να αξιοποιηθούν συνέργειες με σχετικά συστήματα στην ΕΕ και αλλού. Από τον Αύγουστο του 2015, 144 κράτη μέλη της Interpol έχουν δημιουργήσει λογαριασμούς για υπαλλήλους του τομέα επιβολής του νόμου και έχουν καταγραφεί συνολικά 1 619 λογαριασμοί χρηστών. Στη βάση δεδομένων έχουν μεταφορτωθεί 763 537 αρχεία απολεσθέντων, κλαπέντων και παρανόμως διακινηθέντων πυροβόλων όπλων. Οι υπάλληλοι των υπηρεσιών επιβολής του νόμου πραγματοποίησαν 6 697 αναζητήσεις και υπέβαλαν 4 296 αιτήματα εντοπισμού μέσω του συστήματος iARMS. Από τις αναζητήσεις προέκυψαν 50 θετικά αποτελέσματα, εκ των οποίων 5 επιβεβαιώθηκαν και 45 τελούσαν υπό έρευνα το φθινόπωρο του 2015. Απαντήθηκαν 872 αιτήματα εντοπισμού. Η Interpol έχει χρησιμοποιήσει δεδομένα από το σύστημα iARMS για να αναλύσει γνωστές οδούς παράνομης διακίνησης εντός και εκτός του Παναμά.

Η αποτελεσματικότητα της βάσης δεδομένων εξαρτάται από την ακρίβεια του περιεχομένου και την τακτική αξιοποίησή της από ικανούς χρήστες. Προκειμένου να βελτιωθούν η ποιότητα του περιεχομένου και η συστηματική χρήση, το σχέδιο περιλάμβανε εκπαίδευση χρηστών στο iARMS, σχεδιασμένη ώστε να μπορούν οι χρήστες να εκτελούν συγκεκριμένες πράξεις εντός της βάσης δεδομένων, σχετικά με τη δημιουργία, την επικαιροποίηση και την αναζήτηση αρχείων, την υποβολή αναφορών και τη διαχείριση αιτημάτων εντοπισμού, και να παρέχουν καθήκοντα τεχνικής υποστήριξης. Έχουν πραγματοποιηθεί επτά σεμινάρια κατάρτισης, εκ των οποίων τα πέντε ήταν περιφερειακά (στο Καμερούν για τη Δυτική Αφρική, το Ελ Σαλβαδόρ για τη Λατινική Αμερική, τη Ζιμπάμπουε για τη Μεσημβρινή Αφρική και δύο στη Λυών για την Ευρώπη), ενώ δύο ήταν εθνικά (Πορτογαλία και Γαλλία).

Σχέδιο δράσης: Να ενισχυθούν και να υποστηριχθούν οι μηχανισμοί κυρώσεων και τα καθεστώτα εποπτείας των κυρώσεων.

Δράση 3: Μηχανισμός iTrace — Παγκόσμιος μηχανισμός αναφοράς για παράνομα φορητά όπλα και ελαφρύ οπλισμό και για άλλα παράνομα συμβατικά όπλα και πυρομαχικά προκειμένου να μειωθεί ο σχετικός κίνδυνος λαθρεμπορίου (Αποφάσεις του Συμβουλίου 2013/698/ΚΕΠΠΑ (1) και 2015/1908/ΚΕΠΠΑ (2))

Από το 2013 η ΕΕ στηρίζει το iTrace, έναν παγκόσμιο μηχανισμό αναφοράς για παράνομα SALW και άλλα παράνομα συμβατικά όπλα και πυρομαχικά, που εφαρμόζεται από την εταιρεία Conflict Armament Research (CAR). Σκοπός του μηχανισμού είναι η παρακολούθηση και ο εντοπισμός παράνομων SALW και πυρομαχικών μέσω επιτόπιας έρευνας σε περιοχές πληγείσες από συγκρούσεις, όπου ο εντοπισμός είναι συχνά αδύνατος από τις τοπικές υπηρεσίες επιβολής του νόμου. Η CAR συνεργάζεται στενά με κυβερνήσεις, ομάδες παρακολούθησης κυρώσεων του ΟΗΕ και επιχειρήσεις στήριξης της ειρήνης, στις οποίες παρέχει επίσης τεχνική υποστήριξη. Οι πληροφορίες σχετικά με τις πρακτικές διακίνησης και εκτροπής που παρέχει το iTrace ενισχύουν την αποτελεσματικότητα των μέτρων ελέγχου των όπλων, όπως οι έλεγχοι εξαγωγών και η διαχείριση αποθεμάτων. Στόχος της πρωτοβουλίας είναι η ταυτοποίηση και η παύση της εκτροπής. Με το σύστημα iTrace επιδιώκεται επίσης η συμβολή στην παρακολούθηση της εφαρμογής της ΑΤΤ, την παροχή εκτενών στοιχείων προς στήριξη των επισκοπήσεων εφαρμογής της ΑΤΤ και τη βελτίωση της ικανότητας των εθνικών κυβερνήσεων να προβλέπουν τον αντίκτυπο των αποφάσεων έκδοσης αδειών για την εξαγωγή όπλων.

Το 2015 η CAR διεξήγαγε επιτόπιες έρευνες αξιοποιώντας το iTrace στην Κεντροαφρικανική Δημοκρατία, το Τσαντ, τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, την Κολομβία, την Ακτή Ελεφαντοστού, την Αίγυπτο, το Ιράκ, τη Τζαμάικα, τον Λίβανο, τη Λιβύη, το Μάλι, τη Μιανμάρ, το Νεπάλ, τον Νίγηρα, τη Σομαλία, τη Σομαλιλάνδη, το Νότιο Σουδάν, το Σουδάν, τη Συρία, τα ΗΑΕ και την Ουγκάντα. Συνολικά, οι ομάδες έρευνας της CAR έχουν καταγράψει πάνω από 130 000 αντικείμενα (όπλα, πυρομαχικά, συσκευασίες, οχήματα και σχετικό υλικό). Η CAR επαληθεύει συνεχώς και μεταφορτώνει τις πληροφορίες αυτές στο σύστημα iTrace.

Επιπλέον, το 2015 η CAR παρουσίασε το iTrace σε πληθώρα διεθνών εκδηλώσεων και φορέων σε διάφορες περιοχές του κόσμου, μεταξύ των οποίων:

— η διάσκεψη της SEESAC για την αδειοδότηση των εξαγωγών όπλων, στα Τίρανα (Αλβανία),

— η αποστολή UNSOM, στη Σομαλία,

— η Υπηρεσία UNMAS στο Μπαμακό (Μάλι),

— η Κοινή Υπηρεσία Καταστροφής Αυτοσχέδιων Εκρηκτικών Μηχανισμών (JIEDDA) και η Υπηρεσία Πληροφοριών Άμυνας (DIA), στην πρωτεύουσα Ουάσινγκτον (ΗΠΑ),

— Το Κέντρο Stimson για την Παγκόσμια Ασφάλεια, στην πρωτεύουσα Ουάσινγκτον (ΗΠΑ),

— η συμβουλευτική στρατιωτική αποστολή της ΕΕ στην Κεντροαφρικανική Δημοκρατία (EUMAM RCA), στο Μπανγκουί,

— η αντιπροσωπεία της ΕΕ στη Βηρυτό, και

— δύο παρουσιάσεις στη δεύτερη συνεδρίαση των κυβερνητικών εμπειρογνωμόνων για το πρόγραμμα δράσης.

Η CAR έχει επίσης ενισχύσει την ανταλλαγή πληροφοριών με ομάδες παρακολούθησης κυρώσεων του ΟΗΕ, παρέχοντας άμεση υποστήριξη σε έξι ομάδες. Οι εν λόγω ομάδες έχουν αναφέρει αποτελέσματα του σχεδίου iTrace σε τέσσερις πρόσφατες εκθέσεις προς το Συμβούλιο Ασφαλείας: την έκθεση για την Αλ Κάιντα και για πρόσωπα και οντότητες που συνδέονται με αυτήν (S/2014/815), την έκθεση της ομάδας εμπειρογνωμόνων για τη ΛΔΚ (S/2015/19), την έκθεση της επιτροπής εμπειρογνωμόνων για το Σουδάν (S/2015/31) και την έκθεση της ομάδας εμπειρογνωμόνων για την Ακτή Ελεφαντοστού (S/2015/252).

Τέλος, για τον κύκλο των Ενημερώσεων από το Πεδίο Δράσης (Dispatches from the Field) της CAR έχουν γίνει εκτενείς αναφορές στα διεθνή μέσα ενημέρωσης. Εδώ συγκαταλέγονται δύο ενημερώσεις που δημοσιεύθηκαν κατά την περίοδο αναφοράς, με τίτλο Islamic State weapons in Kobane (Όπλα του Ισλαμικού Κράτους στο Κομπάνι), στην οποία περιγράφονται λεπτομερώς τα όπλα που κατέλαβαν (κουρδικές δυνάμεις) από δυνάμεις του Ισλαμικού Κράτους και κατέγραψε ομάδα έρευνας της CAR σε 48 τοποθεσίες εντός και πέριξ του Κομπάνι, και Weapons and Ammunition Airdropped to SPLA-iO Forces in South Sudan (Όπλα και πυρομαχικά που παρασχέθηκαν διά του αέρος σε δυνάμεις του SPLA-iO στο Νότιο Σουδάν), στην οποία παρέχονται στοιχεία για την προμήθεια όπλων από το Σουδάν σε δυνάμεις ανταρτών του Νοτίου Σουδάν.

Η ΕΕ εγγυήθηκε την υποστήριξή της στη δεύτερη φάση του σχεδίου iTrace με νέα απόφαση του Συμβουλίου (2015/1908/ΚΕΠΠΑ), η οποία εκδόθηκε στις 22 Οκτωβρίου 2015.

Σχέδιο δράσης: Να υποστηριχθεί η ενίσχυση των ελέγχων των εξαγωγών και η προαγωγή των κριτηρίων του κώδικα συμπεριφοράς για την εξαγωγή όπλων.

Ο έλεγχος της εξαγωγής, εισαγωγής, διαμετακόμισης και μεταφόρτωσης όπλων είναι κρίσιμος για την αποτροπή της εκτροπής των SALW και της χρήσης τους για το έγκλημα και την τρομοκρατία. Το πρόγραμμα δράσης του ΟΗΕ είναι σαφές ως προς αυτό το θέμα. Ως εκ τούτου, η ΕΕ στηρίζει τα κράτη, κατόπιν αιτήματός τους, για να ενισχύσουν τα συστήματα που διαθέτουν για τον έλεγχο της μεταφοράς όπλων. Οι δραστηριότητες του σχεδίου πραγματοποιούνται σε όλη την υφήλιο και περιλαμβάνουν βοήθεια για την κατάρτιση νομοθεσίας, εκπαίδευση και κοινοχρησία βέλτιστων πρακτικών μεταξύ επαγγελματιών στον τομέα του ελέγχου των εξαγωγών. Αρμόδια αρχή υλοποίησης είναι το γερμανικό ομοσπονδιακό γραφείο οικονομικών και ελέγχου εξαγωγών (BAFA), που επικουρείται από υπαλλήλους ελέγχου εξαγωγών από άλλα κράτη μέλη της ΕΕ. Το διεθνές πρότυπο για τον έλεγχο των εξαγωγών όπλων που χρησιμοποιείται για τις δραστηριότητες προβολής είναι η Συνθήκη Εμπορίας Όπλων. Οι αποδέκτριες χώρες στη γειτονία της ΕΕ μπορούν επίσης να ζητήσουν βοήθεια προκειμένου να εξοικειωθούν με το σύστημα ελέγχου εξαγωγών της ΕΕ για στρατιωτικά προϊόντα της κοινής θέσης 2008/944/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου (3).

Δράση 4: Δραστηριότητες της ΕΕ προς υποστήριξη της εφαρμογής της Συνθήκης Εμπορίας Όπλων στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής στρατηγικής ασφάλειας (Απόφαση 2013/768/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου (4))

Προκειμένου να συμβάλει στην εφαρμογή και την καθολική ισχύ της Συνθήκης Εμπορίας Όπλων, το Συμβούλιο της ΕΕ ενέκρινε το 2013 ένα φιλόδοξο πρόγραμμα στήριξης για χώρες εκτός ΕΕ. Το πρόγραμμα αυτό βοηθά διάφορες χώρες μη μέλη της ΕΕ, κατόπιν αιτήματός τους, στην ενίσχυση των συστημάτων τους μεταφοράς όπλων σύμφωνα με τις απαιτήσεις της Συνθήκης Εμπορίας Όπλων. Το πρόγραμμα υλοποιείται από το γερμανικό ομοσπονδιακό γραφείο οικονομικών και ελέγχου εξαγωγών (BAFA).

Το 2015, επισκέψεις συνδρομής για την εφαρμογή της ΑΤΤ πραγματοποιήθηκαν στη Τζαμάικα (Ιανουάριος), το Περού (Μάιος), τη Σενεγάλη (Φεβρουάριος), τη Μπουρκίνα Φάσο (Ιούλιος), τη Γκάνα (Ιούλιος), τις Φιλιππίνες (Ιανουάριος) και τη Γεωργία (Σεπτέμβριος). Στις ανωτέρω χώρες, η πρώτη επίσκεψη εκτίμησης αναγκών πραγματοποιήθηκε προκειμένου να εντοπιστούν οι τομείς προτεραιότητας που χρήζουν ειδικής συνεργασίας. Οι ομάδες υποστήριξης της ΕΕ συναντήθηκαν με τους κυριότερους εθνικούς ενδιαφερόμενους φορείς που συμμετέχουν στην εφαρμογή της ΑΤΤ και, σε ορισμένες από τις χώρες, οι τομείς προτεραιότητας που εντοπίστηκαν διευκρινίστηκαν ήδη και εντάσσονται σε βοηθητικό χάρτη πορείας που θα κατευθύνει τη συνεργασία με την ΕΕ μακροπρόθεσμα.

Εκτός από τις επισκέψεις συνδρομής, διοργανώθηκαν τέσσερα περιφερειακά σεμινάρια στο πλαίσιο των ενωσιακών δραστηριοτήτων προς υποστήριξη της εφαρμογής της ΑΤΤ:

— για τα μέλη της Ecowas και πέντε γειτονικές χώρες (Μαυριτανία, Καμερούν, Τσαντ, Γκαμπόν και Ισημερινή Γουινέα) στο Ντακάρ, 5-6 Μαΐου 2015,

— για τα κράτη μέλη του Περιφερειακού Κέντρου των Ηνωμένων Εθνών για την Ειρήνη και τον Αφοπλισμό στην Ασία και τον Ειρηνικό (UNRCPD) (εκτός από το Τατζικιστάν, το Τουρκμενιστάν, το Καζαχστάν, την Κιργιζία και το Ουζμπεκιστάν) στη Μανίλα, 10-11 Μαΐου 2015,

— για τις αφρικανικές χώρες (εκτός από τη Μαυριτανία, το Καμερούν, το Τσαντ, τη Γκαμπόν και την Ισημερινή Γουινέα) στην Πρετόρια, 23-24 Σεπτεμβρίου 2015,

— στο Τόγκο, στο πλαίσιο ad hoc εθνικών δραστηριοτήτων, πραγματοποιήθηκε σεμινάριο ευαισθητοποίησης των κοινοβουλευτικών μελών στη Συνθήκη Εμπορίας Όπλων (Séminaire de Sensibilisation des Parlementaires sur le Traité sur le Commerce des Armes), στις 15 και 16 Οκτωβρίου 2015.

Η συμπερίληψη των SALW στο πεδίο εφαρμογής της ΑΤΤ είναι πάρα πολύ σημαντική και οι αυστηρότεροι έλεγχοι στις νόμιμες διεθνείς μεταφορές SALW μέσω, για παράδειγμα, ενισχυμένων ελέγχων των τελικών χρηστών και των διασφαλίσεων, καθώς και μέσω μέτρων περιορισμού της εκτροπής, μπορούν να μειώσουν περαιτέρω τον κίνδυνο εκτροπής των SALW στην παράνομη αγορά. Ως εκ τούτου, η ΑΤΤ θα συμπληρώνει και θα ενισχύει και άλλες σχετικές πράξεις του ΟΗΕ, όπως το πρόγραμμα δράσης και το πρωτόκολλο του ΟΗΕ για τα πυροβόλα όπλα.

Δράση 5: Προώθηση αποτελεσματικών ελέγχων των εξαγωγών όπλων μέσω της προαγωγής, μεταξύ τρίτων χωρών, των αρχών και των κριτηρίων της κοινής θέσης 2008/944/ΚΕΠΠΑ (Αποφάσεις του Συμβουλίου 2012/711/ΚΕΠΠΑ (5) και 2015/2309/ΚΕΠΠΑ (6))

Η εφαρμογή της απόφασης 2012/711/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου σχετικά με την υποστήριξη των δραστηριοτήτων της Ένωσης για την προώθηση, σε χώρες της γειτονίας της ΕΕ, του ελέγχου των εξαγωγών όπλων και των αρχών και κριτηρίων της κοινής θέσης 2008/944/ΚΕΠΠΑ ολοκληρώθηκε τον Δεκέμβριο του 2014. Δραστηριότητες προβολής του ελέγχου των εξαγωγών όπλων πραγματοποιήθηκαν από το γερμανικό ομοσπονδιακό γραφείο οικονομικών και ελέγχου εξαγωγών (BAFA). Η εν λόγω δράση ήταν επακολούθηση της κοινής δράσης 2009/2012/ΚΕΠΠΑ. Στις 10 Δεκεμβρίου 2015 εκδόθηκε νέα απόφαση του Συμβουλίου (2015/2309/ΚΕΠΠΑ) προς υποστήριξη των ουσιαστικών ελέγχων των εξαγωγών όπλων και το Συμβούλιο ανέθεσε την τεχνική της εφαρμογή στην BAFA.

Σκοπός της απόφασης είναι η προώθηση ουσιαστικών ελέγχων επί των εξαγωγών όπλων από χώρες εκτός ΕΕ, σύμφωνα με τις αρχές όχι μόνο της κοινής θέσης 2008/944/ΚΕΠΠΑ, αλλά και της Συνθήκης Εμπορίας Όπλων, παράλληλα με τη στήριξη των προσπαθειών αυτών των χωρών σε εγχώριο και περιφερειακό επίπεδο για διεξαγωγή του εμπορίου συμβατικών όπλων με μεγαλύτερη υπευθυνότητα και διαφάνεια. Στις χώρες-δικαιούχους αυτών των δράσεων συγκαταλέγονται οι χώρες της νοτιοανατολικής Ευρώπης (Αλβανία, Βοσνία-Ερζεγοβίνη, Κροατία, πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, Μαυροβούνιο και Σερβία), μεσογειακές βορειοαφρικανικές χώρες της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Γειτονίας (Αλγερία, Αίγυπτος, Λιβύη, Μαρόκο και Τυνησία) και χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και του Καυκάσου της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Γειτονίας (Αρμενία, Αζερμπαϊτζάν, Λευκορωσία, Γεωργία, Δημοκρατία της Μολδαβίας και Ουκρανία).

Σχέδιο δράσης: Να υποστηριχθεί η κύρωση του πρωτοκόλλου κατά της παράνομης κατασκευής και διακίνησης πυροβόλων όπλων.

Δράση 6: Αντιμετώπιση της διακρατικής παράνομης διακίνησης όπλων μέσω της εφαρμογής της σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών κατά του διεθνικού οργανωμένου εγκλήματος (UNTOC) και του πρωτοκόλλου της για τα πυροβόλα όπλα

Το πρόγραμμα αυτό υποστηρίχθηκε μέσω της μακροπρόθεσμης συνιστώσας του Μηχανισμού Συμβολής στη Σταθερότητα και την Ειρήνη (IcSP), ο οποίος αξιοποιείται για διεθνείς και διαπεριφερειακές απειλές και ήταν προηγουμένως γνωστός ως Μηχανισμός Σταθερότητας (IfS). Υλοποιήθηκε από το Γραφείο των Ηνωμένων Εθνών για τον Έλεγχο των Ναρκωτικών και την Πρόληψη του Εγκλήματος (UNODC) από τον Μάρτιο του 2011 έως τον Ιούλιο του 2015, με στόχο την πρόληψη και την αντιμετώπιση του διακρατικού παράνομου εμπορίου πυροβόλων όπλων, μέσω της προώθησης της κύρωσης και της εφαρμογής του πρωτοκόλλου για τα πυροβόλα όπλα. Το πρόγραμμα είχε στο επίκεντρο 8 χώρες της δυτικής Αφρικής και 7 χώρες της νότιας Αμερικής και της Καραϊβικής και παρείχε καταλλήλως προσαρμοσμένη νομοθετική στήριξη σε χώρες του σχεδίου όσον αφορά την τροποποίηση ή τη θέσπιση νέας εθνικής νομοθεσίας για την εφαρμογή των διατάξεων του πρωτοκόλλου για τα πυροβόλα όπλα.

Το σχέδιο παρείχε νομοθετική συνδρομή σε 5 χώρες της δυτικής Αφρικής (Μπενίν, Μπουρκίνα Φάσο, Μαυριτανία, Σενεγάλη και Τόγκο) και σε 5 χώρες της νότιας Αμερικής (Αργεντινή, Βολιβία, Ισημερινός, Παραγουάη και Ουρουγουάη) όσον αφορά την επανεξέταση και την κατάρτιση εθνικών νόμων, ενώ σε ορισμένες από αυτές τις χώρες (Μπενίν, Μαυριτανία, Τόγκο και Σενεγάλη) παρείχε συνδρομή στην ολοκλήρωση της διαδικασίας κατάρτισης και στην υποβολή του νομοσχεδίου στις αρμόδιες αρχές, προς επακόλουθη νομοθετική έγκριση. Στην Αργεντινή, η νομοθετική συνδρομή επικεντρώθηκε στη συμπερίληψη του αδικήματος της παράνομης διακίνησης στο νέο σχέδιο ποινικού κώδικα.

Στον τομέα της οικοδόμησης ικανοτήτων, υπάλληλοι των αρχών επιβολής του νόμου από τη δυτική Αφρική (Γκάνα, Μπουρκίνα Φάσο, Σενεγάλη, Μπενίν και Τόγκο) και τη νότια Αμερική (Αργεντινή, Βολιβία, Βραζιλία, Χιλή, Ισημερινός και Παραγουάη) εκπαιδεύτηκαν σε θέματα έρευνας και δίωξης της διακίνησης πυροβόλων όπλων. Τα μαθήματα παρείχαν στους επαγγελματίες του τομέα της ποινικής δικαιοσύνης ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο για τις βασικές δεξιότητες που απαιτούνται για τη διερεύνηση της παράνομης διακίνησης πυροβόλων όπλων και άλλων αδικημάτων που σχετίζονται με πυροβόλα όπλα.

Επιπλέον, στο πλαίσιο του σχεδίου έχει επιδιωχθεί επανειλημμένως η συνεργασία με εθνικούς και περιφερειακούς φορείς της κοινωνίας των πολιτών και με κοινοβουλευτικά μέλη, με σκοπό την ευαισθητοποίηση σε θέματα SALW και την αύξηση της συμμετοχής και της εποπτείας της κοινωνίας των πολιτών στην εφαρμογή στρατηγικών περί πυροβόλων όπλων. Η συνεργασία με οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών συνεχίστηκε μέσω της συμμετοχής τους σε δραστηριότητες νομοθετικής συνδρομής και μέσω της διοργάνωσης ειδικών εκπαιδευτικών σεμιναρίων για ΜΚΟ. Το UNODC συνέχισε επίσης τη συλλογή και την ανάλυση δεδομένων για κατασχεθέντα πυροβόλα όπλα, μέρη, εξαρτήματα και πυρομαχικά τους, με σκοπό τη διεξαγωγή μελέτης για τη διακίνηση πυροβόλων όπλων, η οποία ξεκίνησε στα τέλη του 2013. Σκοπός της μελέτης είναι να γίνει περισσότερο κατανοητό το πρόβλημα της διακίνησης πυροβόλων όπλων, να αποκαλυφθούν πιθανές διαδρομές του παράνομου εμπορίου πυροβόλων όπλων, να εντοπιστούν νέες ή αναδυόμενες τάσεις στη διακίνηση πυροβόλων όπλων και να προσδιοριστεί η διασύνδεση και ο διακρατικός χαρακτήρας του εν λόγω φαινομένου. Η προκύπτουσα μελέτη με τίτλο «Study on the transnational nature of and routes and modus operandi used in trafficking in firearms» (Μελέτη για τη διεθνική φύση, τις οδούς και το επιχειρησιακό μοντέλο της παράνομης διακίνησης πυροβόλων όπλων) δημοσιεύθηκε στα τέλη του 2015 (7).

1) Αποτελεσματική πολυμερής προσέγγιση για τη διαμόρφωση διεθνών, περιφερειακών και εθνικών μηχανισμών προς αντιμετώπιση της προμήθειας και της αποσταθεροποιητικής διάδοσης SALW και των πυρομαχικών τους

Σχέδιο δράσης: Περιφερειακές δράσεις

Ειδική συνδρομή της ΕΕ προς τρίτες χώρες και περιφερειακές οργανώσεις στη διεκπεραίωση σχεδίων

α) Δυτικά Βαλκάνια

Δράση 7: Δραστηριότητες της SEESAC [Περιφερειακή Υπηρεσία Διεκπεραίωσης (Clearinghouse) της Νοτιοανατολικής Ευρώπης για τη μείωση των φορητών όπλων] για τον αφοπλισμό και τον έλεγχο των όπλων στη Νοτιοανατολική Ευρώπη (Απόφαση 2013/730/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου (8))

Το έργο της Περιφερειακής Υπηρεσίας Διεκπεραίωσης της Νοτιοανατολικής Ευρώπης για τη μείωση των φορητών όπλων (SEESAC) αποσκοπεί στην ενίσχυση των ικανοτήτων των εθνικών και περιφερειακών φορέων όσον αφορά τον έλεγχο και την περιστολή της εξάπλωσης και της κατάχρησης των SALW και, συνεπώς, συμβάλλει σε μεγαλύτερη σταθερότητα, ασφάλεια και ανάπτυξη της Νοτιοανατολικής και Ανατολικής Ευρώπης. Η SEESAC λειτουργεί υπό την εντολή του Προγράμματος Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (UNDP) και του Συμβουλίου Περιφερειακής Συνεργασίας.

Η απόφαση 2013/730/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου ήταν ήδη η τρίτη απόφαση προς υποστήριξη των δράσεων της SEESAC για τον έλεγχο των SALW, μετά τις κοινές δράσεις 2002/842/ΚΕΠΠΑ (9) και 2010/179/ΚΕΠΠΑ (10). Η SEESAC υλοποιεί τις δράσεις που καθορίζονται στην παρούσα απόφαση του Συμβουλίου στην Αλβανία, τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, το Κοσσυφοπέδιο (11), τη Δημοκρατία της Μολδαβίας, το Μαυροβούνιο και τη Δημοκρατία της Σερβίας.

Υλική ασφάλεια και διαχείριση των αποθεμάτων (PSSM)

Το 2015 η SEESAC ολοκλήρωσε με επιτυχία τη διαδικασία εγκατάστασης (που άρχισε το 2014) 19 θυρών ασφαλείας σε τέσσερις χώρους αποθήκευσης του Υπουργείου Άμυνας της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης. Κατόπιν αποστολής αξιολόγησης και αυτοψίας στη Δημοκρατία της Μολδαβίας, συμφωνήθηκε με το Υπουργείο Άμυνας να ξεκινήσει η αναβάθμιση της ασφάλειας για δύο χώρους αποθήκευσης πυρομαχικών και SALW στο Κισινάου και την Bulboaca. Στην πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, συνεχίζεται βάσει του σχεδίου η αναβάθμιση των συνθηκών ασφαλείας σε δύο εγκαταστάσεις αποθήκευσης: Orman και Erebino. Τον Μάρτιο του 2015 διοργανώθηκε με επιτυχία πενθήμερο σεμινάριο για την υλική ασφάλεια και διαχείριση των αποθεμάτων (PSSM) στην πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας: η δραστηριότητα ήταν σημαντική όχι μόνο για να αυξηθούν οι γνώσεις σχετικά με την PSSM του προσωπικού που είναι επιφορτισμένο με την ασφάλεια των αποθεμάτων, αλλά και για να ενισχυθεί η επένδυση του σχεδίου στην αναβάθμιση της υποδομής ασφαλείας των αποθηκευτικών χώρων. Επιπλέον, η SEESAC άρχισε τον σχεδιασμό της περιφερειακής κατάρτισης για την PSSM με σκοπό να ενισχυθούν οι ικανότητες του προσωπικού που είναι επιφορτισμένο με τη διαχείριση των αποθεμάτων SALW και πυρομαχικών.

Καταστροφή των πλεονασμάτων SALW και των πυρομαχικών τους

Το πρώτο εξάμηνο του 2015, η SEESAC έλαβε τελική επιβεβαίωση από το Υπουργείο Άμυνας της Αλβανίας ότι 5 400 όπλα θα καταστραφούν στο πλαίσιο του σχεδίου. Επιπλέον, 2 656 τεμάχια φορητών όπλων και ελαφρού οπλισμού, και 2 048 μέρη και εξαρτήματα καταστράφηκαν με στήριξη της SEESAC στο Μαυροβούνιο και το Κοσσυφοπέδιο σε δύο διαφορετικές προγραμματισμένες επιχειρήσεις καταστροφής με την ευκαιρία της 9ης Ιουλίου, Διεθνούς Ημέρας Καταστροφής Όπλων. Η πρόοδος των δραστηριοτήτων αυτής της συνιστώσας έχει επιβραδυνθεί, ωστόσο, στη Δημοκρατία της Μολδαβίας, τη Σερβία και την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, λόγω της πολιτικής αστάθειας και/ή αλλαγών στο προσωπικό.

Βελτίωση της σήμανσης και του εντοπισμού των SALW

Βελτιώθηκαν οι ικανότητες σήμανσης και εντοπισμού σε ολόκληρη την περιοχή. Στην Αλβανία, 56 υπολογιστές, 56 UPS, 28 εκτυπωτές και 9 σαρωτές διανεμήθηκαν σε 6 αστυνομικές διευθύνσεις και 27 αστυνομικά τμήματα σε όλη τη χώρα, ενώ 72 χρήστες εκπαιδεύθηκαν στο λογισμικό του ηλεκτρονικού μητρώου όπλων. Οι επισκέψεις παρακολούθησης που πραγματοποίησε η SEESAC σε 49 αλβανικά αστυνομικά τμήματα έδειξαν ότι το νέο ηλεκτρονικό μητρώο όπλων λειτουργεί και έχει βελτιώσει σημαντικά την καταχώριση των όπλων σε μητρώα από την αστυνομία. Επιπλέον, 166 αστυνομικοί έλαβαν κατάρτιση σχετικά με τις τυποποιημένες επιχειρησιακές διαδικασίες (SOP) για τον εντοπισμό SALW σε οκτώ εργαστήρια, που διοργανώθηκαν σε ολόκληρο το Κοσσυφοπέδιο.

Στην πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, δόθηκε στήριξη σε αντιπροσωπεία εμπειρογνωμόνων του Υπουργείου Εσωτερικών προκειμένου να δουν στην πράξη την εφαρμογή του ηλεκτρονικού μητρώου πυροβόλων όπλων στο αυστριακό Υπουργείο Εσωτερικών και να θέσουν τους τεχνικούς και νομοθετικούς προβληματισμούς τους. Στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη το πλήρες σύνολο του εξοπλισμού που ζητήθηκε παραδόθηκε και ήδη χρησιμοποιείται.

Προώθηση στενότερης περιφερειακής συνεργασίας για θέματα SALW

Στη Σερβία, η προμήθεια και η εγκατάσταση εξοπλισμού για το εργαστήριο βαλλιστικής του Εθνικού Κέντρου Εγκληματολογικών Ερευνών (FNC) ολοκληρώθηκε με επιτυχία, ενώ διοργανώθηκε επιτυχώς στο Βελιγράδι η 3η συνεδρίαση των εμπειρογνωμόνων για τα πυροβόλα όπλα της Νοτιοανατολικής Ευρώπης (SEEFEN) όπου συμμετείχαν ανώτεροι εμπειρογνώμονες για τα πυροβόλα όπλα από αστυνομικές υπηρεσίες, τελωνειακές διοικήσεις και εισαγγελίες. Το δίκτυο SEEFEN επισημάνθηκε επίσης στην ανά διετία έκθεση για τα SALW του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ ως παράδειγμα ορθής πρακτικής της συνεργασίας για την επιβολή του νόμου και τη διεξαγωγή ερευνών με έμφαση στην ανταλλαγή πληροφοριών. Η SEESAC ενίσχυσε επίσης τις στρατηγικές εταιρικές σχέσεις με την Ευρωπόλ και την Interpol. Τέλος, πραγματοποιήθηκε η πρώτη ημέρα κοινής δράσης μεταξύ της ΕΕ και του SEEFEN και αποτέλεσε σημαντικό πρώτο βήμα για μια στενότερη συνεργασία μεταξύ της περιφέρειας της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, της Ευρωπόλ και των κρατών μελών της ΕΕ.

Με την απόφαση του Συμβουλίου ανατέθηκε επίσης στη SEESAC η εντολή να διευκολύνει τη δημιουργία περιφερειακού δικτύου για τα πυροβόλα όπλα. Στο πλαίσιο αυτό, η 4η περιφερειακή συνάντηση των επιτροπών SALW πραγματοποιήθηκε στη Budva του Μαυροβουνίου. Τον Μάιο, η SEESAC κυκλοφόρησε την επιτομή της νομοθεσίας σχετικά με τα όπλα στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, η οποία αποσκοπεί στην υποστήριξη της εναρμόνισης της νομοθεσίας σχετικά με τον έλεγχο των όπλων και των εξαγωγών στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Διατίθεται στο κοινό μέσω του διαδικτύου στις πρωτότυπες γλώσσες και στην αγγλική γλώσσα. Επιπλέον, μέσω του σχεδίου διευκολύνθηκαν: 1) δύο ανταλλαγές επισκέψεων μεταξύ ομολόγων από τα υπουργεία άμυνας της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης και της Αλβανίας και μεταξύ ομολόγων από τις αστυνομικές υπηρεσίες της Αλβανίας και του Κοσσυφοπεδίου· 2) ανταλλαγή εμπειρογνωμόνων μεταξύ υπαλλήλων των εθνικών επιτροπών SALW της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, της Σερβίας και του Μαυροβουνίου και εκπροσώπων από διάφορα επιτελικά υπουργεία της Μολδαβίας. Οι συνεδριάσεις, που διεξήχθησαν στη Δημοκρατία της Μολδαβίας, ήταν μια ευκαιρία για τους Μολδαβούς υπαλλήλους να αποκτήσουν νέες γνώσεις και εμπειρογνωμοσύνη για συγκεκριμένες πτυχές του ελέγχου όπλων, καθώς και για τη σύσταση της μολδαβικής επιτροπής SALW. Εξάλλου, δρομολογήθηκε η ανάπτυξη της ανάλυσης ως προς το φύλο των εγγράφων εθνικής πολιτικής στον τομέα του ελέγχου των SALW στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Προώθηση της συλλογής και της καταχώρισης SALW που κατέχονται παράνομα από πολίτες στη Νοτιοανατολική Ευρώπη

Κατά τη διάρκεια του 2015 η SEESAC στηρίζει σταθερά την υλοποίηση εκστρατειών συλλογής SALW και ευαισθητοποίησης στα Δυτικά Βαλκάνια. Το 2015 η SEESAC συνέχισε να παρέχει υποστήριξη εμπειρογνωμοσύνης και τεχνική υποστήριξη προς το Μαυροβούνιο και τη Σερβία στις δημόσιες εκστρατείες νομιμοποίησης της κατοχής όπλων και συλλογής/ευαισθητοποίησης. Περίπου 1 004 τεμάχια πυροβόλων όπλων, 153 νάρκες και εκρηκτικοί μηχανισμοί, 577 τεμάχια όπλων, 14 963 σφαίρες διαφόρων διαμετρημάτων έχουν επιστραφεί από πολίτες του Μαυροβουνίου από την έναρξη της εκστρατείας. Συνολικά 7 545 SALW και εκρηκτικοί μηχανισμοί αποσπάστηκαν από παράνομες ροές στη Σερβία έως το τέλος της εκστρατείας. Επιπλέον, 200 αστυνομικοί υπάλληλοι εκπαιδεύτηκαν στη Σερβία σχετικά με την εφαρμογή του νέου νόμου περί όπλων και πυρομαχικών, ενώ 13 δημοσιογράφοι από τα μεγαλύτερα μέσα ενημέρωσης της Νοτιοανατολικής Ευρώπης εκπαιδεύτηκαν στον εντοπισμό των SALW και των πυρομαχικών τους.

Η SEESAC εφαρμόζει προσέγγιση που λαμβάνει υπόψη τη διάσταση του φύλου για τις δραστηριότητες ελέγχου των SALW. Στα Βαλκάνια τα πυροβόλα όπλα που κατέχουν (νόμιμα ή παράνομα) ιδιώτες συμβάλλουν σε μεγάλο βαθμό στην ενδοοικογενειακή βία: ως μέσο άσκησης εγκληματικής βίας κατά των γυναικών ειδικότερα, αλλά και ως μέσο που διευκολύνει την άσκηση μη ένοπλης βίας μέσα στην οικογένεια. Η SEESAC προωθεί ενεργά την ισότητα των ευκαιριών για τις γυναίκες στις υπηρεσίες επιβολής του νόμου και τη δημιουργία αστυνομικών μονάδων αποτελούμενων αποκλειστικά από γυναίκες, ειδικά για την αντιμετώπιση της ενδοοικογενειακής βίας. Στην ευαισθητοποίηση σχετικά με τους κινδύνους της οπλοκατοχής στο σπίτι και την προαγωγή της υπεύθυνης οπλοκατοχής («PSSM στο σπίτι») η SEESAC διαπίστωσε στην πράξη ότι μια διαφοροποιημένη κατά φύλο εκστρατεία απευθυνόμενη στις γυναίκες είχε πολύ μεγαλύτερη επιτυχία ως προς την επίτευξη των επιθυμητών αποτελεσμάτων. Προκειμένου να προωθήσει την προσέγγιση που λαμβάνει υπόψη τη διάσταση του φύλου και να πείσει τα ενδιαφερόμενα μέρη που εργάζονται για τον έλεγχο των όπλων, η SEESAC τονίζει τη σημασία της έρευνας και των στοιχείων σχετικά με το πώς η ένοπλη βία έχει επιπτώσεις ανάλογα με το φύλο και χρειάζεται βάσει του φύλου αντιμετώπιση για να αντιμετωπιστεί επιτυχώς.

Δράση 8: Σχέδιο καταστροφής εκρηκτικών πυρομαχικών και καταλοίπων πολέμου στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη (EXPLODE)

Το 2015 συνεχίστηκε επίσης η εφαρμογή σχεδίου παρακολούθησης στο πλαίσιο του Μηχανισμού Συμβολής στη Σταθερότητα και την Ειρήνη (IcSP) (συνιστώσα για την αντίδραση στις κρίσεις) που επικεντρώνεται στην προστασία, την ασφάλεια και τις αναπτυξιακές προοπτικές των ατόμων και των τοπικών κοινοτήτων που έχουν πληγεί από τυχαίες εκρήξεις πυρομαχικών σε χώρους αποθήκευσης στην Βοσνία-Ερζεγοβίνη. Εκτιμάται ότι η Βοσνία-Ερζεγοβίνη διαθέτει πάνω από 24 000 τόνους αποθεμάτων στρατιωτικών πυρομαχικών, εκ των οποίων πάνω από 17 000 τόνοι είναι χημικά ασταθείς και ενέχουν υψηλό κίνδυνο ανεξέλεγκτης έκρηξης, η οποία θα μπορούσε να προκαλέσει ανθρώπινες απώλειες και να έχει αρνητικές συνέπειες για την περιοχή. Το υπουργείο Άμυνας της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης δεν διαθέτει επαρκή τεχνογνωσία, δυνατότητες και οικονομικούς πόρους ώστε να διασφαλίσει την εφαρμογή των απαραίτητων προτύπων στις εγκαταστάσεις αποθήκευσης και, ως εκ τούτου, βασίζεται στην ενωσιακή και τη διεθνή στήριξη για να βοηθήσει στην επίσπευση της εκκαθάρισης και καταστροφής μη εκραγέντων μηχανισμών και εκρηκτικών καταλοίπων του πολέμου, καθώς και στη βελτίωση της ασφάλειας των αποθεμάτων.

Οι παρεμβάσεις που υλοποιήθηκαν δυνάμει του παρόντος σχεδίου συνέβαλαν σε μεγάλο βαθμό στον περιορισμό των αποθεμάτων πυρομαχικών. Σημαντικές ποσότητες πυραυλικών συστημάτων καταστράφηκαν με χρήση ικανοτήτων και υπηρεσιών της αμυντικής βιομηχανίας Pretis την περίοδο μεταξύ Οκτωβρίου και Δεκεμβρίου 2015. Στο πλαίσιο κοινών προσπαθειών του σχεδίου EXPLODE και της Pretis 4 641 τεμάχια πυραυλικών συστημάτων καταστράφηκαν με ασφαλή και φιλικό προς το περιβάλλον τρόπο. Ω το τέλος της εφαρμογής του σχεδίου EXPLODE θα έχουν γίνει σημαντικά βήματα για την καταστροφή των πλεονασμάτων επικίνδυνων πυρομαχικών. Ο λευκός φωσφόρος (WP), τα σύνθετα πυραυλικά συστήματα και οι νάρκες κατά τεθωρακισμένων έχουν προγραμματιστεί για καταστροφή ως το τέλος Αυγούστου 2016. Υπό την αιγίδα του σχεδίου και της δραστηριότητάς του για την ανάπτυξη ικανοτήτων, στις δραστηριότητες συμμετείχαν περισσότεροι από 100 συμμετέχοντες το 2015, παρέχοντας στοχευμένη εμπειρογνωμοσύνη στους εταίρους του σχεδίου στον τομέα της διαχείρισης αποθεμάτων και ευθυγραμμίζοντας τις πρακτικές τους με τις διεθνείς τεχνικές κατευθυντήριες γραμμές για τα πυρομαχικά. Όσον αφορά τη συνιστώσα για την αναβάθμιση των υποδομών, οι παρεμβάσεις ασφάλειας πραγματοποιήθηκαν σε 68 εγκαταστάσεις. Οι εγκαταστάσεις αναβαθμίστηκαν και ευθυγραμμίστηκαν με τα διεθνή πρότυπα ασφάλειας. Επιπλέον, η στρατιωτική εγκατάσταση καταστροφής πυρομαχικών TROM στο Doboj βελτιώθηκε όσον αφορά την επαγγελματική ασφάλεια και τους κινδύνους μη προγραμματισμένων εκρήξεων καθώς και από τη σκοπιά της γενικής ασφάλειας. Το σχέδιο EXPLODE τέθηκε σε εφαρμογή σε στενό συντονισμό με τις δραστηριότητες της SEESAC.

β) Περιοχή του ΟΑΣΕ

Δράση 9: Δραστηριότητες για τη μείωση του κινδύνου παράνομης εμπορίας και υπέρμετρης συσσώρευσης SALW στην περιοχή που καλύπτεται από τον Οργανισμό για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ) (Απόφαση 2012/662/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου (12))

Κατά τη διάρκεια της περιόδου αναφοράς συνεχίστηκαν οι δραστηριότητες για τη μείωση του κινδύνου παράνομης εμπορίας και υπέρμετρης συσσώρευσης SALW στην περιοχή που καλύπτεται από τον Οργανισμό για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ).

Διαχείριση αποθεμάτων

Όσον αφορά την προγραμματισμένη αναβάθμιση της ασφάλειας στις αποθήκες αποθεμάτων συμβατικών όπλων και πυρομαχικών στην Κιργιζία, αφού το κανονιστικό πλαίσιο για την υλοποίηση των δραστηριοτήτων στη χώρα θεσπίστηκε από τα αρμόδια εθνικά όργανα, ο ΟΑΣΕ ολοκλήρωσε τη διαδικασία υποβολής προσφορών για την επιλογή εταιρειών για την κατασκευή και αναβάθμιση της ασφάλειας μιας εγκατάστασης αποθήκευσης αποθεμάτων στο Koi-Tash (ξεκίνησε τον Αύγουστο του 2015) και για την ανακατασκευή τριών υφιστάμενων εγκαταστάσεων αποθήκευσης (ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο του 2015).

Καταστροφή των πλεονασμάτων SALW

Για την καταστροφή των πλεονασμάτων SALW με σκοπό την αποτροπή της εκτροπής τους στο παράνομο εμπόριο, αναλήφθηκαν δραστηριότητες και στην Κιργιζία και τη Λευκορωσία. Στην Κιργιζία, μετά από ένα έτος εξέτασης και διαβουλεύσεων, η κυβέρνηση εξέδωσε τον Αύγουστο του 2015 διάταγμα για την καταστροφή των πλεονασμάτων όπλων. Η διαδικασία αυτή υποστηρίχθηκε από τον ΟΑΣΕ με διεξαγωγή 5 συζητήσεων στρογγυλής τραπέζης με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς που έχουν στην κατοχή τους SALW στη χώρα και με τη διάθεση εμπειρογνωμόνων για τη σύνταξη του διατάγματος. Η εφαρμογή του διατάγματος υπόκειται στην ανάπτυξη και την έγκριση δύο οδηγιών από την κυβέρνηση (Σεπτέμβριος-Οκτώβριος 2015), για να ακολουθήσει η υλική καταστροφή των πλεονασμάτων όπλων στην Κιργιζία (Νοέμβριος 2015).

Στη Λευκορωσία, όπου η διαβούλευση με το Υπουργείο Άμυνας οδήγησε στον προσδιορισμό πλεονάσματος περίπου 12 000 SALW, ο ΟΑΣΕ θα παράσχει μέσω του UNDP Λευκορωσίας εξοπλισμό για την καταστροφή των πλεονασμάτων SALW. Μετά από διάφορες συνεδριάσεις, ο ΟΑΣΕ και το Υπουργείο Άμυνας κατέληξαν σε συμφωνία για τον αναγκαίο εξοπλισμό και αποφασίστηκε ότι ο ΟΑΣΕ θα εφοδιάσει το Υπουργείο Άμυνας της Λευκορωσίας με 3 μηχανές κοπής με πλάσμα με αέρα, 3 τράπεζες συγκόλλησης, 6 περονοφόρα μηχανήματα, 3 πρέσες δαπέδου, 3 τροχιστικές μηχανές, 6 κυκλικά πριόνια, καθώς και με εξοπλισμό ασφαλείας (γυαλιά ασφαλείας, προστατευτικά καλύμματα των αυτιών για προστασία της ακοής/μείωση του θορύβου, κράνη συγκόλλησης κ.λπ.). Η προμήθεια του εξοπλισμού θα γίνει από την UNDP Λευκορωσίας. Οι δράσεις του σχεδίου που αποσκοπούν στη βελτίωση της υλικής ασφάλειας των εγκαταστάσεων αποθήκευσης SALW βρίσκονταν σε εξέλιξη σε δύο μεγάλα αποθέματα στις περιοχές Homiel και Kolasava. Οι εργασίες για την εγκατάσταση συστημάτων συναγερμού πυρκαγιάς και ασφάλειας στις εγκαταστάσεις της περιοχής Homiel έχουν σχεδόν ολοκληρωθεί, ενώ έχει επισκευαστεί μία εγκατάσταση αποθήκευσης SALW στην Kolasava. Πραγματοποιήθηκε διεθνής πρόσκληση υποβολής προσφορών για την κτιριακή ανακατασκευή μιας από τις εγκαταστάσεις αποθήκευσης SALW στην Kolasava.

Σήμανση, καταχώριση σε μητρώα και εντοπισμός

Στον τομέα της εισαγωγής λογισμικού απογραφής SALW για τη βελτίωση της διαχείρισης των αποθεμάτων, της καταχώρισης σε μητρώα και του εντοπισμού όπλων, με βάση την επανεξέταση της εφαρμογής και τις παρατηρήσεις των εμπειρογνωμόνων στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, τη Λευκορωσία, τη Δημοκρατία της Μολδαβίας και το Τατζικιστάν, ολοκληρώθηκε μια νέα έκδοση του λογισμικού. Η εφαρμογή μεταφράστηκε επίσης στη ρουμανική και τατζικική γλώσσα. Ο ΟΑΣΕ οργάνωσε επίσης κατάρτιση για τα μέλη των ενόπλων δυνάμεων της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης σχετικά με τη χρήση της αναβαθμισμένης εφαρμογής καταχώρισης σε μητρώα. Η εφαρμογή παρουσιάστηκε επίσης στα Υπουργεία Άμυνας της Γεωργίας και της Ουκρανίας. Εξάλλου, 30 υπολογιστές και 30 εκτυπωτές παραδόθηκαν στο Υπουργείο Άμυνας της Δημοκρατίας της Μολδαβίας, ενώ στις 13-17 Ιουλίου και στις 19-23 Οκτωβρίου, μέλη των ενόπλων δυνάμεων της Μολδαβίας εκπαιδεύτηκαν στη χρήση της εφαρμογής καταχώρισης σε μητρώα. Στις 25 Σεπτεμβρίου 2015, η υπηρεσία ΤΠ του Υπουργείου Άμυνας της Γεωργίας, μετά από αρχική δοκιμή, υπέβαλε κατάλογο ερωτημάτων ζητώντας πληροφορίες σχετικά με τις λειτουργικές δυνατότητες της λογισμικής εφαρμογής και ζήτησε κατάρτιση σχετικά με τη χρήση της, η οποία παρασχέθηκε τον Οκτώβριο του 2015. Περαιτέρω κατάρτιση παρασχέθηκε σε υπαλλήλους του Υπουργείου Άμυνας του Τατζικιστάν τον Νοέμβριο του 2015, ενώ στην Κιργιζία πραγματοποιήθηκε «εκπαίδευση των εκπαιδευτών» τον Νοέμβριο του 2015.

γ) Αφρική

Δράση 10: Δραστηριότητες υλικής ασφάλειας και διαχείρισης αποθεμάτων (PSSM) για τη μείωση του κινδύνου της παράνομης εμπορίας SALW και των πυρομαχικών τους στην περιοχή του Σαχέλ (Απόφαση 2014/912/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου (13))

Το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξέδωσε την απόφαση 2014/912/ΚΕΠΠΑ, για ένα έργο 36μηνης διάρκειας που θα συγχρηματοδοτηθεί από το Γραφείο αφοπλισμού των Ηνωμένων Εθνών (UNODA) και θα υλοποιηθεί από το Περιφερειακό Κέντρο για την ειρήνη και τον αφοπλισμό στην Αφρική (UNREC). Το έργο έχει ως στόχο να συμβάλει στην ασφάλεια και τη σταθερότητα της περιοχής του Σαχέλ βοηθώντας την Μπουρκίνα Φάσο, το Τσαντ, το Μαλί, τη Μαυριτανία, το Νίγηρα και τη Νιγηρία να αποτρέψουν την εκτροπή και την παράνομη διακίνηση κρατικών SALW και κρατικών πυρομαχικών με τη βελτίωση της PSSM. Η απόφαση αυτή αποσκοπεί ειδικότερα να στηρίξει τις χώρες στόχευσης για την ανάπτυξη επίκαιρης νομοθεσίας, διοικητικών διαδικασιών και πρακτικών τυποποιημένων επιχειρησιακών διαδικασιών που θα λειτουργήσουν ως βάση για την ενισχυμένη υλική ασφάλεια και διαχείριση αποθεμάτων, σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα βέλτιστων πρακτικών, καθώς και για την άμεση στήριξη της υλοποίησης των δραστηριοτήτων διαχείρισης αποθεμάτων και ασφάλειας μέσω της αποκατάστασης των εγκαταστάσεων αποθήκευσης, της καταστροφής των πλεοναζόντων, απαρχαιωμένων ή παράνομων SALW και της πιλοτικής εφαρμογής νέων τεχνολογιών. Η υλοποίηση των δραστηριοτήτων αυτών άρχισε το 2016.

Δράση 11: Δραστηριότητες του περιφερειακού κέντρου RECSA για την καταπολέμηση της παράνομης συσσώρευσης και εμπορίας πυροβόλων όπλων και πυρομαχικών στην Αφρική

Με χρηματοδότηση από τη μακροπρόθεσμη συνιστώσα του Μηχανισμού Συμβολής στη Σταθερότητα και την Ειρήνη (IcSP), η ΕΕ συνέχισε την εφαρμογή σχεδίου προς στήριξη της καταπολέμησης της παράνομης συσσώρευσης και εμπορίας πυροβόλων όπλων και πυρομαχικών στην Αφρική, μέσω του Περιφερειακού Κέντρου κατά της διάδοσης φορητών όπλων και ελαφρού οπλισμού στην περιοχή των Μεγάλων Λιμνών και στο Κέρας της Αφρικής (RECSA), που εδρεύει στο Ναϊρόμπι. Το σχέδιο αυτό έχει συμβάλει στην υλοποίηση της συνιστώσας «Ειρήνη και Ασφάλεια» της κοινής στρατηγικής Αφρικής-ΕΕ. Μετά την πρώτη φάση του σχεδίου που έληξε τον Ιούνιο του 2013 και παρέσχε στήριξη, μεταξύ άλλων, στις θεσμικές δομές και τις νομοθετικές ικανότητες πολλών χωρών της Ανατολικής Αφρικής, το σχέδιο εισήχθη στη δεύτερη φάση του, τον Ιούλιο του 2013, με στόχο την ενίσχυση των ικανοτήτων των αφρικανικών χωρών να εφαρμόζουν αποτελεσματικά και να συντονίζουν τις προσπάθειές τους κατά της διάδοσης και της διακίνησης παρανόμων SALW. Το σχέδιο συνεχίστηκε με συνδυασμό των θεσμικών δραστηριοτήτων ανάπτυξης ικανοτήτων και σειράς δραστηριοτήτων για την αποτελεσματική διαχείριση των SALW (σήμανση όπλων, τήρηση μητρώου όπλων, διαχείριση και καταστροφή αποθεμάτων) και με ενημερωτικές δράσεις. Το σχέδιο επίσης προέβλεπε ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων ευαισθητοποίησης, όπως σεμινάρια και εργαστήρια που παρέχουν πληροφορίες για όλες τις πτυχές του πρωτοκόλλου του Ναϊρόμπι και άλλα σχετικά διεθνή πρότυπα και περιφερειακούς και υποπεριφερειακούς μηχανισμούς. Το RECSA παρείχε επίσης συμβουλές, στο πλαίσιο επισκέψεων ευαισθητοποίησης, στις χώρες στόχευσης, σχετικά με το πολιτικό και νομικό πλαίσιο της καταπολέμησης της διάδοσης SALW και σχετικά με τη σύσταση και τον τρόπο λειτουργίας των εθνικών φορέων για τα SALW, όπως οι εθνικές επιτροπές SALW και τα εθνικά κομβικά σημεία. Το RECSA στήριξε επίσης τη Δημοκρατία του Κονγκό και το Μαλάουι στην ανάπτυξη εθνικών σχεδίων δράσης για τα SALW. Εξάλλου, το RECSA εφοδίασε τη Γκάνα, το Μάλι, τη Σομαλία και το Σουδάν με μηχανήματα σήμανσης και παρέσχε κατάρτιση σε τεχνικές και λογισμικά σήμανσης όπλων στην Ακτή του Ελεφαντοστού, τη Γκάνα, τη Ρουάντα, τις Σεϋχέλλες και το Τόγκο.

Δράση 12: Υποστήριξη των αρχών της Λιβύης στη διασφάλιση των αποθεμάτων συμβατικών όπλων και πυρομαχικών (Απόφαση 2013/320/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου (14))

Στις 24 Ιουνίου 2013 το Συμβούλιο αποφάσισε να χορηγήσει στήριξη εκ μέρους της ΕΕ ύψους έως 5 εκατ. EUR ως συνδρομή προς τις λιβυκές αρχές για το έργο της διασφάλισης του μεγάλου όγκου αποθεμάτων συμβατικών όπλων και πυρομαχικών που κατέχουν. Επιδίωξη της ΕΕ ήταν η παροχή της εν λόγω στήριξης προκειμένου να βοηθηθούν οι αρμόδιες αρχές της Λιβύης στην αναχαίτιση της περαιτέρω ανεξέλεγκτης εξάπλωσης των συμβατικών όπλων και πυρομαχικών, η οποία εξακολουθεί να πυροδοτεί την ανασφάλεια στη Λιβύη, τις γειτονικές της χώρες και την ευρύτερη περιοχή. Κατά τη διαμόρφωση του σχεδίου ελήφθησαν υπόψη η πολύπλοκη πολιτική κατάσταση και οι προκλήσεις που προκύπτουν από αυτή στη Λιβύη, καθώς και η ανάγκη διασφάλισης της εθνικής ανάληψης ευθύνης και η ενίσχυση των τοπικών εταίρων. Η προβλεπόμενη διάρκεια του σχεδίου ήταν πέντε έτη. Δυστυχώς, λόγω της σημαντικής επιδείνωσης της κατάστασης όσον αφορά την ασφάλεια στη Λιβύη από τον Ιούλιο του 2014, η απόφαση 2013/320/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου καταργήθηκε με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2015/1521 (15) του Συμβουλίου τον Σεπτέμβριο του 2015.

Δράση 13: Ενωσιακή στήριξη στην εντολή για περιφερειακή ειρήνη, ασφάλεια και σταθερότητα της Ecowas — Πιλοτικά προγράμματα συλλογής όπλων

Λαμβάνοντας υπόψη ότι η Δυτική Αφρική αποτελεί περιοχή προτεραιότητας, λόγω της κατάστασης που αφορά την εξάπλωση των SALW από τη σύγκρουση στη Λιβύη και της κατάστασης όσον αφορά την ασφάλεια στη Νιγηρία, καθώς και αναγνωρίζοντας την επείγουσα ανάγκη για πλήρη αποστράτευση, αφοπλισμό και επανένταξη σε ολόκληρη την περιοχή του Σαχέλ της Σαχάρας και του ποταμού Μάνο προκειμένου να υποστηριχθεί η εφαρμογή από την Οικονομική Κοινότητα των Κρατών της Δυτικής Αφρικής (Ecowas) της σύμβασης Ecowas για τα φορητά όπλα, τα πυρομαχικά τους και άλλα συναφή υλικά, ξεκίνησε το τρίτο τρίμηνο του 2014 ένα νέο πρόγραμμα χρηματοδοτούμενο από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης (ΕΤΑ). Το πρόγραμμα αποσκοπεί σε εργασίες εκκαθάρισης των SALW και στην προώθηση αναπτυξιακών έργων με την ευαισθητοποίηση του πληθυσμού στις πιλοτικές κοινότητες που βρίσκονται σε επιλεγμένες περιφέρειες έξι κρατών μελών της Ecowas. Η τριετής αυτή δράση, η οποία θα διαρκέσει μέχρι το 2017, με ενωσιακή χρηματοδότηση ύψους 5,56 εκατ. EUR, εμπίπτει στο πλαίσιο του προγράμματος «Στήριξη της ΕΕ στην εντολή για περιφερειακή ειρήνη, ασφάλεια και σταθερότητα της Ecowas» και υλοποιείται από το Πρόγραμμα ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών. Το πρόγραμμα θα υλοποιήσει «Πιλοτικά προγράμματα συλλογής όπλων» («Αφοπλισμός και κοινοτική ανάπτυξη» ή «Όπλα για την ανάπτυξη») σε δύο ομάδες που καλύπτουν έξι χώρες, συγκεκριμένα το Βόρειο Νίγηρα, το Μάλι, την Ένωση του ποταμού Μάνο (το δυτικό τμήμα της Ακτής του Ελεφαντοστού, την «δασική Γουινέα» (Guinée Forestière), το ανατολικό τμήμα της Λιβερίας, το βορειοανατολικό τμήμα της Σιέρα Λεόνε) που θα συμπληρώσουν άλλες πρωτοβουλίες που ήδη υλοποιούνται στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για την ασφάλεια και την ανάπτυξη στο Σαχέλ. Οι δραστηριότητες του προγράμματος περιλαμβάνουν την ενίσχυση της ευαισθητοποίησης των κοινωνιών σχετικά με τους κινδύνους που συνδέονται με την παράνομη εξάπλωση φορητών όπλων και την ένοπλη βία· την ενίσχυση της ικανότητας των φορέων στον τομέα της ασφάλειας και των κοινοτήτων ώστε να βελτιωθεί η ασφάλεια και, κυρίως, την ενθάρρυνση της εθελοντικής παράδοσης/συλλογής όπλων σε αντάλλαγμα για έργα ανάπτυξης σε επίπεδο κοινοτήτων.

δ) Κεντρική Αμερική

Δράση 14: Ενωσιακή στήριξη στο πρόγραμμα ελέγχου φορητών όπλων και ελαφρού οπλισμού της Κεντρικής Αμερικής (CASAC)

Η ΕΕ συνέχισε την εφαρμογή σχεδίου υποστήριξης του προγράμματος ελέγχου φορητών όπλων και ελαφρού οπλισμού της Κεντρικής Αμερικής (CASAC). Στο πλαίσιο της μακροπρόθεσμης συνιστώσας του Μηχανισμού Συμβολής στη Σταθερότητα και την Ειρήνη, το σχέδιο, το οποίο προηγουμένως υλοποιείτο στο πλαίσιο του UNDP, εισήλθε τον Σεπτέμβριο του 2012 στη δεύτερη φάση στήριξης με την Επιτροπή Ασφαλείας του Συστήματος Ολοκλήρωσης της Κεντρικής Αμερικής (SICA) και εκτελεστικό εταίρο της το Instituto de Enseñanza para el Desarrollo Sostenibile. Η διαμόρφωση του σχεδίου βασίζεται σε ευρέως αποδεκτά συμπεράσματα σχετικά με τις κύριες πηγές βίας στην Κεντρική Αμερική, δηλαδή το λαθρεμπόριο ναρκωτικών, τη βία μεταξύ των νέων και τις συμμορίες και την ευρεία διαθεσιμότητα παράνομων πυροβόλων όπλων. Αν και η αντιμετώπιση της παράνομης εμπορίας SALW είναι ο ειδικός σκοπός των δύο προγραμμάτων CASAC, το σχέδιο λαμβάνει επίσης υπόψη τις συναφείς δραστηριότητες του οργανωμένου εγκλήματος, όπως η παράνομη διακίνηση ναρκωτικών, ανθρώπων και οχημάτων, ως θέματα που πρέπει να περιλαμβάνονται στο μεγαλύτερο μέρος της παρεχόμενης κατάρτισης και της διεξαγόμενης έρευνας. Σε γενικές γραμμές, ο αντίκτυπος του CASAC II είναι ιδίως αξιοσημείωτος όσον αφορά τις σχετικές με την επιβολή του νόμου πτυχές του ελέγχου των SALW, με βάση την υπόθεση ότι η κατάσχεση των όπλων που κυκλοφορούν στην περιοχή θα είχε ως αποτέλεσμα όχι μόνο τη μείωση της οδύνης, του πόνου και των ψυχικών τραυμάτων που υφίστανται τα θύματα, αλλά και πιθανή ώθηση της οικονομικής ανάπτυξης. Η συμβολή του σχεδίου της ΕΕ στην πρωτοβουλία CASAC στοχεύει στη δημιουργία περιφερειακής δομής και μακροπρόθεσμης στρατηγικής για την καταπολέμηση του παράνομου εμπορίου όπλων στην κεντρική Αμερική, τόσο σε εθνικό όσο και σε περιφερειακό επίπεδο. Το σχέδιο εφαρμόζεται στην Κεντρική Αμερική και τις γειτονικές χώρες, με ιδιαίτερη έμφαση στα οκτώ κράτη μέλη του SICA (Μπελίζε, Κόστα Ρίκα, Ελ Σαλβαδόρ, Γουατεμάλα, Ονδούρα, Νικαράγουα, Παναμάς και Δομινικανή Δημοκρατία).

Ένα έτος πριν από την ολοκλήρωση του σχεδίου, το CASAC II έχει υπερβεί τα αναμενόμενα αποτελέσματα όσον αφορά: i) την ενισχυμένη επιχειρησιακή περιφερειακή συνεργασία κατά της συσσώρευσης, κατοχής και παράνομης διακίνησης SALW· ii) την ενίσχυση των συστημάτων καταγραφής και ελέγχου των SALW στο πλαίσιο των εθνικών μονάδων που ασχολούνται με τον έλεγχο των όπλων και τη διερεύνηση εγκλημάτων, με στόχο τη βελτίωση της ανταλλαγής πληροφοριών στο επίπεδο της περιφέρειας και την παρακολούθηση της διακίνησης των SALW μέσω της κατάρτισης, της τεχνολογίας και της προμήθειας εξοπλισμού· iii) τη βελτίωση του συντονισμού, της τυποποίησης και της εφαρμογής διεθνών, περιφερειακών και εθνικών μηχανισμών σχετικών με τα SALW. Οι στόχοι αυτοί έχουν επιτευχθεί με την οργάνωση διαφόρων δραστηριοτήτων οι οποίες στόχευαν όλες τις χώρες του SICA:

— Εκπαίδευση σε επίπεδο κρατών σχετικά με την εξάρθρωση των δομών, οργανισμών και δικτύων παράνομης διακίνησης SALW στο πλαίσιο της στρατηγικής ασφάλειας για την Κεντρική Αμερική (ESCA)· σχετικά με τον εντοπισμό πυροβόλων όπλων και τμημάτων τους σε αποσκευές και εμπορευματοκιβώτια· σχετικά με την ανίχνευση παράνομων πυροβόλων όπλων (iARMS), DNA και δακτυλικών αποτυπωμάτων.

— Εθνικές έρευνες σχετικά με την παράνομη διακίνηση όπλων και περιφερειακές δράσεις σχετικά με την παράνομη διακίνηση SALW (ORCA — Operativos Regionales para Control de Armas). Η τρίτη επιχείρηση ORCA οδήγησε στη σύλληψη 6 014 ατόμων και την κατάσχεση 13 003 όπλων, 101 383 τεμαχίων πυρομαχικών και 155 τεμαχίων εκρηκτικών.

— Κατάρτιση πρότυπων νόμων για τα πυροβόλα όπλα και υποστήριξη των επιχειρήσεων 8 CNM της Interpol (εθνικών γραφείων).

Δράση 15: Στήριξη της εφαρμογής των στρατηγικών ασφάλειας στην Κεντρική Αμερική για την καταπολέμηση και την πρόληψη εγκλημάτων που σχετίζονται με φορητά όπλα και ελαφρύ οπλισμό και ένοπλη βία

Ένα περιφερειακό σχέδιο με την ονομασία «Στήριξη της εφαρμογής των στρατηγικών ασφάλειας της Κεντρικής Αμερικής για την καταπολέμηση και την πρόληψη των εγκλημάτων που σχετίζονται με τα φορητά όπλα και τον ελαφρύ οπλισμό και την ένοπλη βία» έλαβε επίσης χρηματοδοτική στήριξη από την Ευρωπαϊκή Ένωση μεταξύ Ιανουαρίου 2012 και Ιουνίου 2015. Το σχέδιο αφορούσε την παροχή στήριξης σε 6 χώρες της Κεντρικής Αμερικής (Κόστα Ρίκα, Ελ Σαλβαδόρ, Γουατεμάλα, Ονδούρα, Νικαράγουα και Παναμά), με στόχο τη συμβολή στην εφαρμογή της Στρατηγικής Ασφάλειας για την Κεντρική Αμερική (ESCA) όσον αφορά τη συνιστώσα της καταπολέμησης της εγκληματικότητας και της πρόληψης της ένοπλης βίας που συνδέονται με τη χρήση των SALW. Πιο συγκεκριμένα, το σχέδιο είχε τους ακόλουθους στόχους: i) στήριξη της διαμόρφωσης ενός σχεδίου δράσης για την εφαρμογή της CASS σε εθνικό επίπεδο· ii) ενίσχυση των εθνικών επιτροπών για τον έλεγχο των SALW και την πρόληψη της ένοπλης βίας (CNM — Comisión Nacional Multidisciplinar)· iii) προώθηση του διαλόγου και της ανταλλαγής εμπειριών όσον αφορά τη διασυνοριακή καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης όπλων· iv) καθιέρωση μηχανισμού παρακολούθησης ώστε να μπορεί η κοινωνία των πολιτών να ελέγχει τις δεσμεύσεις που αναλαμβάνουν τα κράτη. Το Instituto de Enseñanza para el Desarrollo Sostenible (IEPADES) ορίσθηκε ως εκτελεστικός εταίρος του σχεδίου, του οποίου κύριοι δικαιούχοι είναι: οι κυβερνήσεις των χωρών της Κεντρικής Αμερικής, το SICA, η κοινωνία των πολιτών των κρατών της Κεντρικής Αμερικής που είναι οργανωμένη στο δίκτυο της Κεντρικής Αμερικής για την εδραίωση της ειρήνης και την ανθρώπινη ασφάλεια (REDCEPAZ). Το σχέδιο στηρίχθηκε από τον μηχανισμό συμβολής στη σταθερότητα και την ειρήνη.

Σχέδιο δράσης:

1) Αποτελεσματική πολυμερής προσέγγιση για τη διαμόρφωση διεθνών, περιφερειακών και εθνικών μηχανισμών προς αντιμετώπιση της προμήθειας και της αποσταθεροποιητικής διάδοσης SALW και των πυρομαχικών τους Στο πλαίσιο των συμφωνιών/διαρθρωμένων διαλόγων

Δράση 16: Τα SALW στο πλαίσιο πολιτικών διαλόγων με τρίτες χώρες και περιφερειακές οργανώσεις και οι ρήτρες SALW

Ζητήματα SALW συμπεριλήφθηκαν στην ημερήσια διάταξη αρκετών τακτικών πολιτικών διαλόγων της ΕΕ με τρίτες χώρες και στη συνεργασία με περιφερειακές οργανώσεις. Κατά τη διάρκεια της περιόδου αναφοράς, ο Ειδικός Απεσταλμένος της ΕΥΕΔ για τη μη διάδοση και τον αφοπλισμό, κ. Jacek Bylica, διεξήγαγε συνεδριάσεις πολιτικού διαλόγου σχετικά με τη μη διάδοση και τον αφοπλισμό με τη Βραζιλία, την Αίγυπτο και τον Σύνδεσμο των Αραβικών Κρατών, την Ιαπωνία, τις ΗΠΑ, το Ισραήλ, τη Δημοκρατία της Κορέας. Διεξήγαγε επίσης ορισμένες άλλες διμερείς διαβουλεύσεις με διάφορους παράγοντες, μεταξύ άλλων στο περιθώριο εκδηλώσεων όπως η διάσκεψη αναθεώρησης της Συνθήκης για τη μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων (NPT) του 2015 στη Νέα Υόρκη.

Σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Συμβουλίου για την προσθήκη άρθρου σχετικά με τα SALW στις συμφωνίες μεταξύ ΕΕ και τρίτων χωρών, τα οποία εγκρίθηκαν τον Δεκέμβριο του 2008, διεξήχθησαν περαιτέρω διαπραγματεύσεις για τη συμπερίληψη διατάξεων περί SALW με την Κούβα, την Ιαπωνία και τη Μαλαισία, ενώ τον Δεκέμβριο άρχισε διαπραγμάτευση με την Αρμενία. Μεταξύ άλλων, οι διαπραγματεύσεις συμβάλλουν αποτελεσματικά στην ευαισθητοποίηση σχετικά με την πολιτική της ΕΕ για τα SALW, συνιστούν φόρουμ για την ενίσχυση της αμοιβαίας κατανόησης των σχετικών θέσεων και διευκολύνουν την καθιέρωση μελλοντικών διαλόγων σε πολιτικό επίπεδο και επίπεδο εμπειρογνωμόνων. Κατά τις συνομιλίες αυτές εντοπίζονται επίσης πιθανοί τομείς μελλοντικής συνεργασίας και ενθαρρύνονται οι χώρες-εταίροι να σημειώσουν ουσιαστική πρόοδο στην αποτελεσματική εφαρμογή των σχετικών διεθνών πράξεων για τον έλεγχο των SALW.

Σχέδιο δράσης:

1) Αποτελεσματική πολυμερής προσέγγιση για τη διαμόρφωση διεθνών, περιφερειακών και εθνικών μηχανισμών προς αντιμετώπιση της προμήθειας και της αποσταθεροποιητικής διάδοσης SALW και των πυρομαχικών τους

Εντός της Ένωσης

Δράση 17: Πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κατά της παράνομης διακίνησης πυροβόλων όπλων

Το 2015 η Επιτροπή συνέχισε να υλοποιεί τις δράσεις που περιέχει η ανακοίνωση με τίτλο «Πυροβόλα όπλα και εσωτερική ασφάλεια της ΕΕ: προστασία των πολιτών και παρεμπόδιση της παράνομης διακίνησης» (16), την οποία εξέδωσε στις 21 Οκτωβρίου 2013.

Η υλοποίηση του σχεδίου δράσης της ΕΕ σχετικά με τα πυροβόλα όπλα για την περίοδο 2014-2017, το οποίο εγκρίθηκε από το Συμβούλιο τον Δεκέμβριο του 2013, βρίσκεται σε εξέλιξη. Η Ευρωπόλ δημιούργησε ένα κομβικό σημείο σχετικά με τη διακίνηση πυροβόλων όπλων και έχει αρχίσει εμπεριστατωμένη ανάλυση του ζητήματος, ενώ η Ευρωπαϊκή Αστυνομική Ακαδημία έχει θέσει σε εφαρμογή συγκεκριμένα μαθήματα κατάρτισης για τα πυροβόλα όπλα.

Οι τρομοκρατικές επιθέσεις που σημειώθηκαν στο Παρίσι τον Νοέμβριο του 2015 προσέθεσαν μια τεράστια αίσθηση επείγουσας ανάγκης όσον αφορά την υλοποίηση του ευρωπαϊκού θεματολογίου για την ασφάλεια που εγκρίθηκε στις 28 Απριλίου 2015 (17). Η Επιτροπή επιτάχυνε την υλοποίηση των δράσεων που σχετίζονται με την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και της ριζοσπαστικοποίησης και ιδίως την αντιμετώπιση του προβλήματος της παράνομης διακίνησης και χρήσης πυροβόλων όπλων και εκρηκτικών. Την εβδομάδα μετά τις επιθέσεις στο Παρίσι, η Επιτροπή ενέκρινε δύο βασικές νομοθετικές προτάσεις: την αναθεώρηση της οδηγίας 91/477/ΕΟΚ για τα πυροβόλα όπλα [COM(2015) 750 final] (18) και τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2015/2403 της Επιτροπής, της 15ης Δεκεμβρίου 2015, για την απενεργοποίηση πυροβόλων όπλων (19).

Στις 2 Δεκεμβρίου 2015 η Επιτροπή ενέκρινε σχέδιο δράσης για την ενίσχυση της καταπολέμησης του λαθρεμπορίου και της χρήσης όπλων και εκρηκτικών [COM(2015) 624 final] (20). Η εν λόγω δέσμη μέτρων βασίζεται σε τέσσερις προτεραιότητες και καθορίζει τις δράσεις που θα πρέπει να ενσωματωθούν στις δραστηριότητες που έχουν αναπτυχθεί έως τώρα προκειμένου να καλυφθούν τα κενά σε όλα τα στάδια των δράσεων επιβολής του νόμου: αξιολόγηση των νέων απειλών, καλύτερα προσαρμοσμένες επιχειρησιακές δράσεις, πλήρης χρήση των εργαλείων ανταλλαγής πληροφοριών και διεθνής συνεργασία.

Για την ενίσχυση της ασφάλειας των εκρηκτικών, αποτελεί επιτακτική προτεραιότητα να διασφαλισθεί η πλήρης εφαρμογή του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 98/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Ιανουαρίου 2013, σχετικά με τις πρόδρομες ουσίες εκρηκτικών υλών (21), που περιορίζει την πρόσβαση σε επικίνδυνες χημικές ουσίες και καθιστά δυνατή την έγκαιρη διεξαγωγή αστυνομικών ερευνών σχετικά με ύποπτες συναλλαγές και άλλα συμβάντα. Για τον σκοπό αυτό, είναι σημαντικό να ενισχυθούν η στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη και η συμμετοχή στην αλυσίδα εφοδιασμού πρόδρομων ουσιών. Επιπλέον, η Επιτροπή σκοπεύει να επισπεύσει την αναθεώρηση του κανονισμού, που είχε αρχικά προγραμματισθεί για το 2017, και να εξετάσει τη λήψη περαιτέρω μέτρων, ώστε να θεσπισθούν αυστηρότεροι περιορισμοί και έλεγχοι για τις πρόδρομες ουσίες εκρηκτικών υλών.

Εξετάζεται επίσης ο αντίκτυπος των νέων τεχνολογιών στην ενδεχόμενη διαθεσιμότητα πυροβόλων όπλων και εκρηκτικών. Η Επιτροπή θα προωθήσει μια ολοκληρωμένη αξιολόγηση του αντικτύπου των νέων τεχνολογικών καινοτομιών σε συνεργασία με τη βιομηχανία πυροβόλων όπλων και τις αρμόδιες εθνικές υπηρεσίες επιβολής του νόμου. Αυτό συμβαίνει στην περίπτωση των τρισδιάστατων εκτυπωτών, των πωλήσεων μέσω του διαδικτύου ή του κινδύνου εκτροπής νόμιμου εμπορίου.

Στο πρόγραμμα δράσης περιλαμβάνεται επίσης ειδικό κεφάλαιο για την εξωτερική δράση και τη διαδικασία διεύρυνσης, ώστε να ρυθμισθούν η συνεργασία με τρίτες χώρες και η απειλή εκτροπής πυροβόλων όπλων από αυτές. Η Επιτροπή εξετάζει την ενίσχυση των επιχειρησιακών δραστηριοτήτων με τους εταίρους των Δυτικών Βαλκανίων σύμφωνα με το πρόγραμμα δράσης για τα πυροβόλα όπλα που εγκρίθηκε το 2014. Λόγω της αστάθειας που επικρατεί στην περιοχή της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής, ιδίως των παρατεινόμενων συγκρούσεων στη Λιβύη και τη Συρία, η παράνομη διακίνηση πυροβόλων όπλων προς την περιοχή αυτή έχει αυξηθεί δραστικά τα τελευταία χρόνια. Η Επιτροπή έχει ήδη ξεκινήσει διάλογο με σκοπό να διερευνήσει την πιθανότητα μελλοντικής συνεργασίας με τις χώρες αυτές, διότι η αιφνίδια τεράστια ζήτηση σε πυροβόλα όπλα στην άμεση γειτονία της ΕΕ συνιστά σημαντική μακροπρόθεσμη απειλή για την ασφάλεια της ΕΕ, η οποία πρέπει να αντιμετωπισθεί επειγόντως. Ιδιαίτερη προσοχή δίδεται επίσης στο μελλοντικό διάλογο με την περιοχή του Σαχέλ και τον Αραβικό Σύνδεσμο και τους διεθνείς οργανισμούς.

(1) ΕΕ L 320 της 30.11.2013, σ. 34.

(2) ΕΕ L 278 της 23.10.2015, σ. 15.

(3) ΕΕ L 335 της 13.12.2008, σ. 99.

(4) ΕΕ L 341 της 18.12.2013, σ. 56.

(5) ΕΕ L 321 της 20.11.2012, σ. 62.

(6) ΕΕ L 326 της 11.12.2015, σ. 56.

(7) Μελέτη του UNODC για τα πυροβόλα όπλα, 2015.

(8) ΕΕ L 332 της 11.12.2013, σ. 19.

(9) ΕΕ L 289 της 26.10.2002, σ. 1.

(10) ΕΕ L 80 της 26.3.2010, σ. 48.

(11) Οι αναφορές στο Κοσσυφοπέδιο νοούνται στο πλαίσιο της απόφασης 1244 (1999) του Συμβουλίου Ασφαλείας.

(12) ΕΕ L 297 της 26.10.2012, σ. 29.

(13) ΕΕ L 360 της 17.12.2014, σ. 30.

(14) ΕΕ L 173 της 26.6.2013, σ. 54.

(15) ΕΕ L 239 της 15.9.2015, σ. 142.

(16) COM(2013) 716 final.

(17) COM(2015) 185 final.

(18) COM(2015) 750 final.

(19) ΕΕ L 333 της 19.12.2015, σ. 62.

(20) COM(2015) 624 final.

(21) ΕΕ L 39 της 9.2.2013, σ. 1.