EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 317/15

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Σχέσεις ΕΕ–Βοσνίας-Ερζεγοβίνης: ο ρόλος της κοινωνίας των πολιτών»

(διερευνητική γνωμοδότηση)

(2009/C 317/03)

Εισηγητής: ο κ. Patrik ZOLTVÁNY

Με σχετική επιστολή της 2ας Σεπτεμβρίου 2008, η κα Margot Wallström, Αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και ο Επίτροπος κ. Olli Rehn, αρμόδιος σε θέματα διεύρυνσης, ζήτησαν από την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, σύμφωνα με το άρθρο 9 του πρωτοκόλλου συνεργασίας της ΕΟΚΕ με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, να καταρτίσει διερευνητική γνωμοδότηση με θέμα:

Σχέσεις ΕΕ - Βοσνίας-Ερζεγοβίνης: ο ρόλος της κοινωνίας των πολιτών.

Το ειδικευμένο τμήμα «Εξωτερικές σχέσεις», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 23 Ιουνίου 2009, με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Patrik Zoltvány.

Κατά την 455η σύνοδο ολομέλειάς της, της 15ης και 16ης Ιουλίου 2009 (συνεδρίαση της 16ης Ιουλίου 2009), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 147 ψήφους υπέρ, 1 ψήφο κατά και 1 αποχή την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Κύριες συστάσεις της γνωμοδότησης

1.1. Συστάσεις προς τα θεσμικά όργανα και τους οργανισμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης:

— Πρέπει να υποστηριχθεί η βοσνιακή κυβέρνηση στην κατάρτιση μιας στρατηγικής για την ανάπτυξη της κοινωνίας των πολιτών (1).

— Πρέπει να αυξηθεί η στήριξη και η χρηματοδότηση που παρέχεται προς τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, προκειμένου να διατηρηθεί η ανεξαρτησία τους από την κυβέρνηση και να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα των σχεδίων που έχουν αναλάβει.

— Πρέπει να αναπτυχθούν καταλληλότερα και πιο αποτελεσματικά προγράμματα χρηματοδοτικής στήριξης προκειμένου να μειωθεί ο χρόνος των διαδικασιών υποβολής αιτήσεων και λήψης αποφάσεων. Αυτό ισχύει επίσης για το νέο μηχανισμό που δημιούργησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με στόχο την προώθηση της ανάπτυξης της κοινωνίας των πολιτών και του διαλόγου με τους πολίτες. Η στήριξη θα πρέπει να καλύπτει ευρύ φάσμα ενδιαφερόμενων οργανώσεων και να προσαρμόζεται με ευελιξία στις ανάγκες τους.

— Πρέπει να επιταχυνθούν οι διαπραγματεύσεις για την απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης και να υποστηριχθεί δραστικά η ευθυγράμμιση με τα τεχνικά και λοιπά μέσα.

— Πρέπει να γίνεται διάκριση μεταξύ των ΜΚΟ και των κοινωνικών εταίρων σε ό,τι αφορά τη χάραξη και υιοθέτηση στρατηγικών στήριξης.

— Πρέπει να υποστηριχθούν προγράμματα με επίκεντρο την εκπαίδευση και ανάπτυξη των κοινωνικών εταίρων, έτσι ώστε να ενισχυθεί η ικανότητά τους προς τον αποτελεσματικό κοινωνικό διάλογο.

— Πρέπει να υποστηριχθεί ενεργά ο κοινωνικός διάλογος και ο διάλογος με την κοινωνία των πολιτών στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη.

— Πρέπει να συμμετάσχουν και να συμβάλουν ενεργά στη δημιουργία ενός νέου συντάγματος.

— Πρέπει να επιμείνουν στην εφαρμογή των επικυρωμένων διεθνών συμβάσεων καθώς και του Συντάγματος της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης και να εξασφαλίσουν τη δυνατότητα καταχώρισης των συνδικαλιστικών οργανώσεων και των ενώσεων εργοδοτών σε μια καθορισμένη νομική βάση, έτσι ώστε να μπορούν να λειτουργούν αποτελεσματικά.

— Πρέπει να υποστηριχθούν συστηματικά τα σχέδια που έχουν θέσει σε εφαρμογή οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και εστιάζονται στην προαγωγή της ιδέας της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης στο σύνολο της κοινωνίας. Στη συστηματική συζήτηση σχετικά με τα θέματα που αφορούν την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση θα πρέπει να συμμετάσχουν όλες οι συνιστώσες της κοινωνίας, συμπεριλαμβανομένης της κοινωνίας των πολιτών.

— Πρέπει να υποστηριχθούν τα σχέδια που αποσκοπούν στην μεταφορά τεχνογνωσίας και εμπειριών από τα κράτη μέλη της ΕΕ στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη. Η συμβολή των «νέων» κρατών μελών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης μπορεί να προσδώσει πραγματική προστιθέμενη αξία. Τα όργανα της ΕΕ θα πρέπει να αναγνωρίσουν και να υποστηρίξουν περισσότερο τη σημασία των «σχεδίων αδελφοποιήσεων». Μέσω του νεοδημιουργηθέντος μηχανισμού για την προώθηση της ανάπτυξης της κοινωνίας των πολιτών και του διαλόγου με αυτήν μπορούν να ενθαρρυνθούν τέτοιου είδους δραστηριότητες.

— Πρέπει να δοθεί στους εκπροσώπους των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης η δυνατότητα να επισκεφθούν τα όργανα της ΕΕ και να συμμετάσχουν δωρεάν σε διασκέψεις και εκδηλώσεις που διοργανώνει η ΕΕ.

— Πρέπει να ενδυναμωθεί η στήριξη προς τα περιφερειακά δίκτυα των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στα Δυτικά Βαλκάνια και να αναπτυχθούν περιφερειακά προγράμματα.

— Πρέπει να διατηρηθεί ο συστηματικός διάλογος με άλλους χορηγούς προκειμένου να δοθεί στις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη και στις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων ως σύνολο μια καλά στοχοθετημένη, αποτελεσματική, αποδοτική και έγκαιρη συνδρομή.

— Πρέπει να διοργανώνουν τακτικές συνεδριάσεις με τους εκπροσώπους των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών ούτως ώστε να αντιδρούν με μεγαλύτερη ευελιξία στις προσδοκίες και τις ανάγκες τους.

1.2. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή κρίνει σκόπιμο:

— Να συσταθεί μια Μικτή Συμβουλευτική Επιτροπή (ΜΣΕ) μεταξύ της ΕΟΚΕ και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης ούτως ώστε να προωθηθεί και να υποστηριχθεί ο διάλογος με την κοινωνία των πολιτών στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη.

— Να συμμετάσχει ενεργά η ΕΟΚΕ στο νέο πρόγραμμα που διαχειρίζεται η Γενική Διεύθυνση Διεύρυνσης της Επιτροπής με τίτλο «People to People Dialogue» (Διάλογος μεταξύ των λαών). Η ΕΟΚΕ θα μπορούσε να προετοιμάσει και να διοργανώσει επισκέψεις μελέτης στην ΕΕ (ιδίως στις Βρυξέλλες) για τους εκπροσώπους των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης.

— Να εξασφαλιστεί η δυνατότητα στους εκπροσώπους των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης να επισκεφθούν την ΕΟΚΕ και να εξοικειωθούν με τις δραστηριότητές της.

1.3. Συστάσεις προς τις πολιτικές αρχές της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης:

— Πρέπει να θεσπίσουν ένα νομικό περιβάλλον που θα προάγει την ανάπτυξη της κοινωνίας των πολιτών, μεταξύ άλλων, τις συνδικαλιστικές οργανώσεις των εργοδοτών και των εργαζομένων.

— Κρίνεται σκόπιμο να αναπτύξουν μια στρατηγική για την ανάπτυξη της κοινωνίας των πολιτών: έτσι μπορεί να δημιουργηθεί η βάση μιας βιώσιμης κοινωνίας των πολιτών, στοιχείο που είναι αναγκαίο για μια ώριμη δημοκρατική κοινωνία. Αυτή η στρατηγική θα πρέπει να αναπτυχθεί σε στενή συνεργασία με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών.

— Πρέπει να διατηρήσουν συστηματικό διάλογο σχετικά με θέματα που αφορούν τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών με τους εκπροσώπους τους. Η προσέγγιση της κυβέρνησης απέναντι στην κοινωνία των πολιτών θα πρέπει να είναι πιο περιεκτική.

— Πρέπει να δοθούν πολλαπλά κίνητρα στις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, συμπεριλαμβανομένων χρηματοδοτικών κινήτρων, προκειμένου να ενθαρρυνθεί η ανάπτυξη και η βιωσιμότητα των δραστηριοτήτων τους. Κρίνεται αναγκαίο να αναπτυχθεί ένα διαφανές καθεστώς επιχορηγήσεων, το οποίο θα παρέχει στις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών τη δυνατότητα να ζητούν επιχορηγήσεις που χρηματοδοτούνται από τον κρατικό προϋπολογισμό.

— Πρέπει να ενισχυθεί ο διάλογος και η συνεργασία με τις δημόσιες αρχές και να αναγνωριστούν οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών.

— Πρέπει να λυθεί το πρόβλημα της καταχώρισης της Συνομοσπονδίας των Συνδικαλιστικών Οργανώσεων Βοσνίας-Ερζεγοβίνης.

— Πρέπει να προωθηθεί ενεργά η θέσπιση του Οικονομικού και Κοινωνικού Συμβουλίου σε κρατικό επίπεδο παράλληλα με την εγκαθίδρυση κρατικών θεσμικών οργάνων αρμόδιων σε κοινωνικά και οικονομικά θέματα.

— Πρέπει να ενταθούν οι προσπάθειες για την τήρηση των όρων απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης.

— Πρέπει να οργανωθούν επιμορφωτικά προγράμματα για τους πολίτες με αντικείμενο τη δράση της κοινωνίας των πολιτών.

1.4. Συστάσεις προς τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη:

— Πρέπει να ενισχυθούν οι τάσεις από τη βάση προς την κορυφή και η αυτο-οργάνωση της κοινωνίας των πολιτών, οι οποίες συμβάλλουν στην κοινωνιακή καθιέρωση των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών.

— Πρέπει να υπάρξει ευαισθητοποίηση του κοινού αναφορικά με τον ρόλο της κοινωνίας των πολιτών στο πολιτικό γίγνεσθαι.

— Πρέπει να διευκολυνθούν οι διαδικασίες δικτύωσης και οικοδόμησης εταιρικών σχέσεων (δηλ. ανταλλαγή πληροφοριών, τεχνογνωσίας και εμπειριών).

— Πρέπει να υπάρξει καλύτερη κατανόηση των εννοιών της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, των πολιτικών και των θεσμικών οργάνων της ΕΕ.

— Πρέπει να επεκταθούν τα εκπαιδευτικά προγράμματα και τα προγράμματα κατάρτισης εντός των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών.

— Πρέπει να καλλιεργηθεί ο διεθνοτικός και διαθρησκευτικός διάλογος, να υπάρξει στενότερη συνεργασία, διασύνδεση καθώς και να υλοποιηθούν περισσότερα προγράμματα αδελφοποίησης των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών.

2. Ιστορικό της γνωμοδότησης

2.1. Οι στόχοι της Ευρωπαϊκής Ένωσης στα Δυτικά Βαλκάνια

Τα Δυτικά Βαλκάνια περιλαμβάνονται στις κορυφαίες περιφερειακές προτεραιότητες της εξωτερικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ). Κύριος στόχος της ΕΕ στα Δυτικά Βαλκάνια είναι η αύξηση της περιφερειακής σταθερότητας και ευημερίας. Η προετοιμασία των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων για ένταξη στην ΕΕ μπορεί να αναφερθεί ως εξίσου σημαντικός στόχος, για την επίτευξη του οποίου η ΕΕ χρησιμοποιεί συγκεκριμένους μηχανισμούς προενταξιακής βοήθειας.

Η Διαδικασία Σταθεροποίησης και Σύνδεσης (ΔΣΣ) δημιουργήθηκε με σκοπό να παρασχεθεί βοήθεια στις χώρες της περιοχής στην πορεία τους προς την ΕΕ. Περιλαμβάνει πολιτικό διάλογο, σημαντικές εμπορικές προτιμήσεις και οικονομική συνδρομή. Περιλαμβάνει επίσης την εγκαθίδρυση μιας συνολικής συμβατικής σχέσης, η οποία αναμένεται να βοηθήσει τις χώρες της περιοχής να προετοιμασθούν για τη μελλοντική ένταξή τους. Η ανάπτυξη της κοινωνίας των πολιτών και ο εκδημοκρατισμός είναι ορισμένοι από τους στόχους της ΔΣΣ, οι οποίοι αναμένεται ότι θα συμβάλουν στην πολιτική, οικονομική και θεσμική σταθεροποίηση της περιοχής. Η υπογραφή της Συμφωνίας Σταθεροποίησης και Σύνδεσης (ΣΣΣ) θεωρείται σημαντικό βήμα προς την κατεύθυνση της ένταξης στην ΕΕ.

2.2. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και τα Δυτικά Βαλκάνια

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην παροχή συνδρομής για την ανάπτυξη της κοινωνίας των πολιτών στα Δυτικά Βαλκάνια. Το 2004, σύστησε την Ομάδα επαφής για τα Δυτικά Βαλκάνια, η οποία αποτελεί το μόνο μόνιμο και ειδικό όργανο της ΕΟΚΕ που ασχολείται με τη συγκεκριμένη περιοχή. Συγκαταλέγεται σε ένα ευρύ φάσμα άλλων οργάνων της ΕΕ που εργάζονται στην εν λόγω περιοχή και επικεντρώνεται στην προστιθέμενη αξία που μπορεί να συνεισφέρει στις γενικές εργασίες της ΕΕ στο συγκεκριμένο θέμα.

Κύριος στόχος της ΕΟΚΕ στα Δυτικά Βαλκάνια είναι η παρακολούθηση των αλλαγών στην πολιτική, οικονομική και κοινωνική κατάσταση στις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων και στις σχέσεις ΕΕ – Δυτικών Βαλκανίων, και ειδικότερα η υλοποίηση της Ατζέντας της Θεσσαλονίκης και η εξέλιξη της ΔΣΣ· η προώθηση της συνεργασίας μεταξύ της ΕΟΚΕ και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών των Δυτικών Βαλκανίων, καθώς και των εθνικών οικονομικών και κοινωνικών επιτροπών ή παρόμοιων οργάνων, και η ενθάρρυνση και η μεγιστοποίηση της ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών μεταξύ των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών της ΕΕ και των ομολόγων τους στα Δυτικά Βαλκάνια.

3. Πολιτικές εξελίξεις στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη

3.1. Η παρούσα πολιτική κατάσταση

Η πολιτική διαδικασία στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη εξακολουθεί να επηρεάζεται από την κληρονομιά του πολέμου και τη συμφωνία του Ντέιτον, η οποία ίδρυσε το ανεξάρτητο κράτος της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης στην παρούσα μορφή του. Οι αντίπαλες πολιτικές δυνάμεις προσπαθούν να επωφεληθούν από το συνταγματικό πλαίσιο που θέσπισε η συμφωνία του Ντέιτον και ταυτόχρονα να υπερβούν τους περιορισμούς που εμπεριέχει. Η αναγκαιότητα εξορθολογισμού και εκσυγχρονισμού της διακυβέρνησης στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη αναγνωρίζεται ολοένα και περισσότερο από τη διεθνή κοινότητα, καθώς και από την ίδια τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, παρότι η υποστήριξη της πολιτικής καθεστηκυίας τάξης των Οντοτήτων στη διαδικασία αυτή, η οποία υποκινείται σε μεγάλο βαθμό από διεθνείς παράγοντες, είναι ανομοιόμορφη.

Η σημαντικότερη πολιτική πρόκληση για τη χώρα στα επόμενα χρόνια θα είναι η συνταγματική μεταρρύθμιση, χωρίς την οποία θα είναι δύσκολο να επιτευχθεί περαιτέρω πρόοδος προς την κατεύθυνση ενός δημοκρατικότερου και αποτελεσματικότερου κράτους, η υλοποίηση μιας συνολικής ατζέντας μεταρρυθμίσεων και η προσέγγιση με την ΕΕ. Η μεταρρύθμιση του συνταγματικού πλαισίου του Ντέιτον δεν μπορεί να επιβληθεί έξωθεν, παρότι η διεθνής κοινότητα γενικά και η ΕΕ ειδικότερα είναι διατεθειμένες να βοηθήσουν. Θα πρέπει να είναι αποτέλεσμα συναίνεσης μεταξύ των πολιτικών ενδιαφερόμενων στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη και να έχει την ευρεία στήριξη των πολιτών. Η διαδικασία αυτή, η οποία μπορεί να επηρεάσει όλους τους τομείς, θα είναι πολύ ευαίσθητη και είναι πιθανό να χρειαστεί κάποιο χρόνο έως ότου ολοκληρωθεί.

Πρέπει να σημειωθεί ότι υπάρχουν διαφορετικές απόψεις για το μέλλον της χώρας μεταξύ των πολιτικών και ότι εξακολουθεί να υπάρχει κάποια δυσπιστία μεταξύ πολιτών διαφορετικών εθνικοτήτων. Γενικά, επικρατεί εθνικιστική ρητορική και οι ηγέτες της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης δεν σημείωσαν πρόοδο προς την κατεύθυνση της δημιουργίας, μέσω της μεταρρύθμισης του θεσμικού πλαισίου, πιο λειτουργικών και προσιτών κρατικών δομών που να υποστηρίζουν τη διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.

Λόγω των ανησυχιών σχετικά με την πολιτική σταθερότητα στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη και στην περιοχή, το κλείσιμο του Γραφείου του Ανωτάτου Εκπροσώπου (OHR) αναβλήθηκε επανειλημμένως. Τον Φεβρουάριο του 2008, το Συμβούλιο για την Εφαρμογή της Ειρήνης (PIC) αποφάσισε να εξαρτήσει το κλείσιμο από την πρόοδο που θα σημειώσει η Βοσνία-Ερζεγοβίνη στην αντιμετώπιση πέντε συγκεκριμένων στόχων και στην εκπλήρωση δύο συγκεκριμένων προϋποθέσεων (υπογραφή της ΣΣΣ και σταθερή πολιτική κατάσταση). Από τους πέντε στόχους (2), η πρόοδος όσον αφορά την αντιμετώπιση των θεμάτων που σχετίζονται με την κρατική ιδιοκτησία και τον καθορισμό του τελικού καθεστώτος του διαμερίσματος του Μπρτσκο υπήρξε ιδιαίτερα περιορισμένη.

3.2. Πολιτικές σχέσεις με την ΕΕ και τις γειτονικές χώρες

3.2.1. Σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση

Οι διαπραγματεύσεις για μια ΣΣΣ με τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη ξεκίνησαν τον Νοέμβριο του 2005. Η ΣΣΣ μονογραφήθηκε στις 4 Δεκεμβρίου 2007 και υπογράφηκε στις 16 Ιουνίου 2008, μετά την πρόοδο που επιτεύχθηκε σε τέσσερις βασικούς τομείς, οι οποίοι ορίσθηκαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Συμβούλιο το 2005 (3). Εν αναμονή της κύρωσης της ΣΣΣ από όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, τα μέτρα της ΣΣΣ που σχετίζονται με τις εμπορικές συναλλαγές τέθηκαν σε ισχύ μέσω της ενδιάμεσης συμφωνίας, η οποία ισχύει από την 1η Ιουλίου 2008. Μεταξύ άλλων, η ΣΣΣ επισημοποίησε τις εμπορικές προτιμήσεις που παρέχει η ΕΕ στα βοσνιακά προϊόντα από το 2000 (σε αυτόνομη βάση) και οδήγησε τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη στη σταδιακή κατάργηση των εμπορικών περιορισμών και στην προοδευτική μείωση των τελωνειακών δασμών της στα προϊόντα της ΕΕ. Η εφαρμογή της ενδιάμεσης συμφωνίας υπήρξε ικανοποιητική έως τώρα.

Παράλληλα με τις διαπραγματεύσεις για τη ΣΣΣ, καταρτίσθηκε και υπογράφηκε στις 17 Σεπτεμβρίου 2007 μια συμφωνία διευκόλυνσης της έκδοσης θεωρήσεων, η οποία τέθηκε σε ισχύ τον Ιανουάριο του 2008. Η εν λόγω συμφωνία μείωσε, και επιπλέον κατάργησε για ορισμένες κατηγορίες πολιτών, τα έξοδα έκδοσης θεώρησης. Η συμφωνία απλοποίησε επίσης τις προϋποθέσεις χορήγησης θεώρησης σε πολλές ομάδες πολιτών, συμπεριλαμβανομένων των σπουδαστών, των επιχειρηματιών, των δημοσιογράφων κλπ. Η Ευρωπαϊκή Ένωση ξεκίνησε συζητήσεις σχετικά με τη θέσπιση καθεστώτος απαλλαγής των βόσνιων πολιτών από την υποχρέωση θεώρησης στις 26 Μαΐου 2008. Προκειμένου να ολοκληρωθούν οι διαπραγματεύσεις, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη οφείλει να πληροί όλα τα κριτήρια.

Όσον αφορά την προενταξιακή οικονομική βοήθεια, το ενδεικτικό έγγραφο πολυετούς σχεδιασμού (MIPD) για την περίοδο 2008-2010 για τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη εγκρίθηκε τον Σεπτέμβριο του 2008. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διέθεσε συνολικά 74,8 εκατομμύρια ευρώ στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη βάσει του προγράμματος του μηχανισμού προενταξιακής βοήθειας (ΜΠΒ) του 2008. Οι κύριοι τομείς παρέμβασης είναι οι εξής: ενίσχυση του κράτους δικαίου και των δομών της δημόσιας διοίκησης, οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη και δημοκρατική σταθεροποίηση, Στα πλαίσια του Μηχανισμού Χρηματοδότησης για την Κοινωνία των Πολιτών, χορηγήθηκαν 6,5 εκατομμύρια ευρώ για την ανάπτυξη της κοινωνίας των πολιτών βάσει των εθνικών προγραμμάτων του ΜΠΒ 2007/2008. Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών από τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη επωφελούνται επίσης από τις περιφερειακές δραστηριότητες και τα προγράμματα επισκεπτών που χρηματοδοτούνται από το Πρόγραμμα Πολλαπλών Δικαιούχων. Επιπλέον, 5,7 εκατομμύρια ευρώ διατέθηκαν από κοινοτικά κεφάλαια για τη στήριξη του προϋπολογισμού του Γραφείου του Ανωτάτου Εκπροσώπου έως τον Ιούνιο του 2009.

Ο ΜΠΒ και η εναπομένουσα συνδρομή του προγράμματος CARDS υλοποιούνται από την Αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο Σεράγεβο. Η αποκεντρωμένη διαχείριση της ενίσχυσης παραμένει μεσοπρόθεσμος στόχος για τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη. Οι προετοιμασίες για την αποκεντρωμένη υλοποίηση έχουν προχωρήσει κάπως. Το Εθνικό Ταμείο και η Κεντρική Μονάδα Χρηματοδότησης και Ανάθεσης Συμβάσεων του Υπουργείου Οικονομίας και Οικονομικών έχουν στελεχωθεί μερικώς και οι προσλήψεις συνεχίζονται. Το πολύπλοκο θεσμικό και πολιτικό περιβάλλον στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη είχε ως αποτέλεσμα σημαντικές καθυστερήσεις στην κύρωση της συμφωνίας-πλαισίου για τον ΜΠΒ. Η κατάλληλη υλοποίηση της συμφωνίας δεν έχει διασφαλισθεί ακόμη. Ως εκ τούτου, καθυστερεί και η υλοποίηση του προγράμματος ΜΠΒ του 2007.

3.2.2. Σχέσεις με την Κροατία

Οι σχέσεις με την Κροατία μεταβλήθηκαν σημαντικά από το 2000. Οι δύο χώρες συμφώνησαν σε περαιτέρω επιστροφή των προσφύγων στα σύνορα Βοσνίας-Ερζεγοβίνης –Κροατίας και υπέγραψαν συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών, η οποία υλοποιήθηκε σχεδόν αμέσως. Μια συμφωνία διπλής ιθαγένειας με την Κροατία εγκρίθηκε από την Κοινοβουλευτική Συνέλευση της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης τον Φεβρουάριο του 2008. Εκτιμάται ότι περίπου 400 000 πολίτες της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης έχουν επίσης κροατική ιθαγένεια. Εξακολουθούν να υπάρχουν συνοριακές διαφορές που πρέπει να επιλυθούν καθώς και εμπόδια στη μεταφορά υποθέσεων και στην έκδοση υπόπτων σε υποθέσεις ποινικών αδικημάτων και εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας μεταξύ της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης και της Κροατίας.

3.2.3. Σχέσεις με τη Σερβία

Οι σχέσεις με τη Σερβία βελτιώθηκαν σημαντικά μετά την κατάρρευση του καθεστώτος Μιλόσεβιτς, και διπλωματικές σχέσεις εγκαθιδρύθηκαν στις 15 Δεκεμβρίου 2000. Κατά τη διάρκεια της προεδρίας της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης στη Διαδικασία Συνεργασίας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη (ΔΣΝΑΕ) το 2003-2004, οι υπουργοί Εξωτερικών της πρώην Γιουγκοσλαβίας συναντήθηκαν με τους ομολόγους τους της ευρύτερης Νοτιοανατολικής Ευρώπης προκειμένου να ενισχύσουν τη δέσμευση για καλές σχέσεις γειτονίας, σταθερότητα, ασφάλεια και συνεργασία στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Τον Οκτώβριο του 2006 η προεκλογική εκστρατεία στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη είχε ως αποτέλεσμα τη δημόσια ενίσχυση των δεσμών μεταξύ της Σερβικής Δημοκρατίας της Βοσνίας (Republika Srpska) και της Σερβίας, η οποία κορυφώθηκε με την υπογραφή μιας αναθεωρημένης συμφωνίας ειδικών παράλληλων σχέσεων στις 26 Σεπτεμβρίου 2007 στη Μπάνια Λούκα, παρότι αμφότερες οι πλευρές τόνισαν ότι η συμφωνία δεν υπονομεύει με κανέναν τρόπο την κυριαρχία, την εδαφική ακεραιότητα ή την πολιτική ανεξαρτησία της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης.

Ωστόσο, παραμένουν δυνητικές εντάσεις στις σχέσεις της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης με τη Σερβία. Μετά την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας του Κοσσυφοπεδίου, εκδηλώθηκαν στη Σερβική Δημοκρατία της Βοσνίας αυξημένη ρητορική κατά της συμφωνίας του Ντέιτον και απειλές απόσχισης· στις 21 Φεβρουαρίου 2008 η Εθνοσυνέλευση της Σερβικής Δημοκρατίας της Βοσνίας ενέκρινε ένα ψήφισμα, το οποίο συνέδεε τη θέση της Σερβικής Δημοκρατίας της Βοσνίας στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη με εκείνη του Κοσσυφοπεδίου στη Σερβία και περιέγραφε τις περιστάσεις υπό τις οποίες η Σερβική Δημοκρατία της Βοσνίας θα έχει δικαίωμα απόσχισης.

3.2.4. Περιφερειακή συνεργασία

Οι σχέσεις με το Μαυροβούνιο είναι καλές και έχουν εντατικοποιηθεί περαιτέρω. Έχουν υπογραφεί συμφωνίες στους τομείς της άμυνας, της αστυνομικής συνεργασίας, της πολιτικής προστασίας και της διασυνοριακής συνεργασίας.

Οι σχέσεις με την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας είναι καλές, τόσο σε διμερές όσο και σε περιφερειακό πλαίσιο. Έχουν συναφθεί συμφωνίες σχετικά με την επανεισδοχή, την αστυνομική συνεργασία και την πολιτική προστασία.

Οι σχέσεις με την Αλβανία έχουν εντατικοποιηθεί και η Βοσνία-Ερζεγοβίνη αποφάσισε να ανοίξει πρεσβεία στα Τίρανα.

Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη συμμετέχει ενεργά σε προγράμματα και πρωτοβουλίες περιφερειακής συνεργασίας όπως η Συμφωνία Ελευθέρων Συναλλαγών της Κεντρικής Ευρώπης.

4. Οικονομικές εξελίξεις στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη

4.1. Η παρούσα κατάσταση της οικονομίας στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη

Παρά το δυσμενές πολιτικό περιβάλλον, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη σημείωσε, κατά τα προηγούμενα τέσσερα έτη σταθερές οικονομικές επιδόσεις, με ανάπτυξη του ΑΕγχΠ της τάξης του 5,5 % το 2008. Ο πληθωρισμός κατά το πρώτο τρίμηνο του 2007 ήταν μόλις 1,5 %, αλλά άρχισε να αυξάνεται κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2007, λόγω της αύξησης των τιμών των τροφίμων και των μεταφορών, και έφτασε σε 4,9 % τον Δεκέμβριο, για να ανέλθει σε 9,5 % τον Αύγουστο του 2008. Το έλλειμμα του ισοζυγίου των τρεχουσών συναλλαγών μειώθηκε από 21,3 % του ΑΕγχΠ το 2005 σε 11,4 % του ΑΕγχΠ το 2006, αλλά αυξήθηκε και πάλι σε 12,7 % του ΑΕγχΠ το 2007. Το έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου μειώθηκε από 49,6 % του ΑΕγχΠ το 2005 σε περίπου 37 % του ΑΕγχΠ το 2006 και το 2007. Περαιτέρω βελτιώσεις δεν είναι πιθανές επί του παρόντος, καθώς η επέκταση των εξαγωγών επιβραδύνθηκε το 2007, οι εισαγωγές αυξήθηκαν και οι άμεσες ξένες επενδύσεις (ΑΞΕ) είναι πιθανό να μειωθούν λόγω της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης. Το συνολικό δημοσιονομικό πλεόνασμα ήταν 3 % του ΑΕγχΠ το 2006, ως αποτέλεσμα κυρίως της αύξησης των εσόδων μετά τη θέσπιση του ΦΠΑ. Το πλεόνασμα μειώθηκε σε 1,3 % του ΑΕγχΠ το 2007 και ενδέχεται να μετατραπεί σε έλλειμμα το 2008 λόγω, μεταξύ άλλων παραγόντων, της αύξησης των επιστροφών ΦΠΑ.

Όπως και άλλες χώρες που βρίσκονται σε μεταβατικό στάδιο, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη έχει μια αναπτυσσόμενη οικονομία, αλλά αντιμετωπίζει ευρέως διαδεδομένη φτώχεια και κοινωνική δυσπραγία. Συγκεκριμένα, οι εκτιμήσεις για το ποσοστό ανεργίας κυμαίνονται μεταξύ 16 % και 44 %. Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη αντιμετωπίζει επίσης τις συνέπειες της τρέχουσας οικονομικής και χρηματοπιστωτικής κρίσης, η οποία συνιστά σοβαρή απειλή για τις οικονομικές, κοινωνικές και εθνοτικές ισορροπίες, καθώς και για τις σχέσεις της με την ΕΕ και τις χώρες τις ευρύτερης περιοχής.

Η δομή διακυβέρνησης της χώρας είναι δυσκίνητη και καταναλώνει άνω του 50 % του ΑΕγχΠ. Οι κατακερματισμένες δομές, οι περιορισμένοι πόροι, η έλλειψη πείρας και οι ad hoc προσεγγίσεις για τη στήριξη των εθνικών ικανοτήτων μειώνουν την ικανότητα της κυβέρνησης να διατυπώσει και να υλοποιήσει τις πολιτικές της.

Η ΕΕ είναι ο κύριος εμπορικός εταίρος της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης (οι συναλλαγές με την ΕΕ αντιπροσωπεύουν άνω του 50 % των συνολικών συναλλαγών της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης). Η υπογραφή της ΣΣΣ και η έναρξη ισχύος της ενδιάμεσης συμφωνίας είναι πιθανό να εμβαθύνουν τη σχέση αυτή και να επεκτείνουν την εμπορική ολοκλήρωση με την ΕΕ. Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη εξάγει κυρίως στην Ιταλία, τη Γερμανία και τη Σλοβενία. Οι εισαγωγές της προέρχονται από τις χώρες αυτές της ΕΕ και, σε μικρότερο βαθμό, από την Αυστρία. Οι εξαγωγές της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης βασίζονται κυρίως σε μέταλλα, ξυλεία και προϊόντα ξυλείας, ορυκτά και χημικά προϊόντα. Οι εισαγωγές περιλαμβάνουν, ειδικότερα, μηχανήματα, ορυκτά προϊόντα, τρόφιμα και χημικά προϊόντα.

5. Η παρούσα κατάσταση και ο ρόλος των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών

5.1. Κοινωνικός διάλογος

5.1.1. Νομικό περιβάλλον

Ο κοινωνικός διάλογος σε κρατικό επίπεδο προς το παρόν δεν υφίσταται. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι το υφιστάμενο σύνταγμα δεν προβλέπει τη σύσταση κρατικών θεσμικών οργάνων με αρμοδιότητα σε θέματα κοινωνικής ή εκπαιδευτικής πολιτικής.

Το σύνολο των οκτώ βασικών συμβάσεων της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ) έχει κυρωθεί από τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη. Η ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι κατοχυρώνεται στα συντάγματα της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, της Ομοσπονδίας της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης και της Σερβικής Δημοκρατίας της Βοσνίας. Οι δύο Οντότητες έχουν χωριστή εργατική νομοθεσία, όπως και το διαμέρισμα του Μπρτσκο.

Ο νόμος περί οργανώσεων και ιδρυμάτων της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, ο οποίος εγκρίθηκε τον Δεκέμβριο του 2001, δεν περιλαμβάνει διατάξεις για την καταχώριση μιας συνδικαλιστικής ομοσπονδίας σε κρατικό επίπεδο.

Ωστόσο, σύμφωνα με την έκθεση προόδου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2008, δεν έχει σημειωθεί πρόοδος στον συγκεκριμένο τομέα. Το γεγονός ότι δεν υπάρχουν εξουσίες σε κρατικό επίπεδο στον τομέα της απασχόλησης και των κοινωνικών πολιτικών παραμένει εμπόδιο στην ανάπτυξη μιας στρατηγικής για την απασχόληση σε επίπεδο χώρας. Επικαλούμενη συνταγματικά επιχειρήματα, η Σερβική Δημοκρατία της Βοσνίας αντιτίθεται συστηματικά στην αναγνώριση ενός ρόλου σε κρατικό επίπεδο όσον αφορά θέματα εσωτερικής αγοράς εργασίας. Οι δύο Οντότητες και το διαμέρισμα του Μπρτσκο έχουν αναπτύξει στρατηγικές απασχόλησης και σχέδια για μέτρα ενεργής απασχόλησης. Ωστόσο, ο συντονισμός μεταξύ τους είναι περιορισμένος.

Παρόμοια είναι η κατάσταση που επικρατεί στον χώρο του κοινωνικού διαλόγου. Η Συνομοσπονδία Συνδικαλιστικών Οργανώσεων δεν μπόρεσε να καταχωρηθεί σε κρατικό επίπεδο. Βάσει της ισχύουσας νομοθεσίας, η καταχώριση των συνδικαλιστών οργανώσεων σημαίνει αναγνώριση της αντιπροσωπευτικότητάς τους. Επίσης, η νομική βάση και η διαδικασία για τους κοινωνικούς εταίρους είναι οι ίδιες με αυτές των υπολοίπων οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, όπως οι αθλητικοί σύλλογοι και οι ενώσεις καταναλωτών, στοιχείο το οποίο είναι δυσανάλογο. Η πολύπλοκη πολιτική και κοινωνική οργάνωση της χώρας εξακολουθεί να επηρεάζει τον διάλογο μεταξύ κοινωνικών εταίρων, και δεν φαίνεται να υπάρχουν άμεσες λύσεις. Η έλλειψη σαφήνειας όσον αφορά τη νόμιμη εγγραφή των συνδικαλιστών οργανώσεων εμποδίζει την περαιτέρω καθιέρωση των διαπραγματεύσεων των συλλογικών συμβάσεων. Πρέπει να ψηφιστεί ένας νέος νόμος, ο οποίος θα αντικαθιστά τον προαναφερθέντα περί ενώσεων και ιδρυμάτων, προκειμένου να μην επαφίεται η νομική καταχώριση ή όχι μιας νέας οργάνωσης στη διακριτική ευχέρεια της κυβέρνησης.

5.1.2. Κοινωνικοί εταίροι

5.1.2.1. Εργοδότες

Στην περίπτωση της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, είναι δύσκολο να γίνει λόγος για ενεργές οργανώσεις εργοδοτών σε κρατικό επίπεδο. Καθώς δεν υπάρχει Υπουργείο Εργασίας σε κρατικό επίπεδο και πολλά οικονομικά θέματα εμπίπτουν στην αρμοδιότητα των κυβερνήσεων των Οντοτήτων, απουσιάζει ο συντονισμός των επίσημων αρχών και η συνεργασία των οργανώσεων εργοδοτών σε κρατικό επίπεδο.

Οι δύο κύριες ενώσεις εργοδοτών, είναι η Ένωση Εργοδοτών της Ομοσπονδίας της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης και η Ένωση Εργοδοτών της Σερβικής Δημοκρατίας της Βοσνίας. Αμφότερες συμμετέχουν στις Οικονομικές και Κοινωνικές Επιτροπές σε επίπεδο Οντότητας. Το μείζον πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι ενώσεις εργοδοτών, τόσο εσωτερικά όσο και εξωτερικά, είναι η αντιπροσωπευτικότητα και η αποτελεσματική εκπροσώπηση των συμφερόντων των μελών τους ενώπιον των δημόσιων αρχών.

5.1.2.2. Συνδικαλιστικές οργανώσεις

Τα ποσοστά συνδικαλιστικής πυκνότητας στην επίσημη οικονομία είναι αρκετά υψηλά τόσο στην Ομοσπονδία της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης όσο και στη Σερβική Δημοκρατία της Βοσνίας. Η μεν Συνομοσπονδία Ανεξάρτητων Συνδικαλιστικών Οργανώσεων (Savez Samostalnih Sindikata Bosne i Hercegovine, SSSBiH) οργανώνει τους εργαζομένους στην Ομοσπονδία της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, η δε Συνομοσπονδία Συνδικαλιστικών Οργανώσεων της Σερβικής Δημοκρατίας της Βοσνίας (Savez Sindikata Republike Srpske, SSRS) έχει τον ίδιο ρόλο στη Σερβική Δημοκρατία της Βοσνίας. Οι συνδικαλιστικές συνομοσπονδίες των δύο Οντοτήτων της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, ήτοι της Ομοσπονδίας της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης και της Σερβικής Δημοκρατίας της Βοσνίας, ίδρυσαν, σε ιδρυτική συνέλευση που πραγματοποιήθηκε στο Σεράγεβο στις 24 Ιουνίου 2005, μια κοινή κεντρική οργάνωση ανεξάρτητων συνδικαλιστικών οργανώσεων της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης. Η οργάνωση αυτή υπέβαλε αίτηση καταχώρησής της σε κρατικό επίπεδο, αλλά το ζήτημα δεν έχει ακόμα διευθετηθεί.

5.1.3. Αξιολόγηση των υφιστάμενων μηχανισμών

Δεν έχει συσταθεί Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή σε κρατικό επίπεδο κυρίως εξαιτίας της απροθυμίας να τεθεί το ζήτημα του κοινωνικού διαλόγου σε αντίστοιχο επίπεδο, ιδίως από πλευράς Σερβικής Δημοκρατίας της Βοσνίας (4). Υπάρχουν δύο κώδικες εργασίας, ένας για κάθε Οντότητα, ενώ δεν υφίσταται Υπουργείο Εργασίας σε κρατικό επίπεδο. Τα μείζονα θέματα που αφορούν τους κοινωνικούς εταίρους, όπως η οικονομική πολιτική, η εργατική νομοθεσία ή η παιδεία, εμπίπτουν στην αρμοδιότητα των τοπικών κυβερνήσεων και των κυβερνήσεων των Οντοτήτων. Επιπλέον, δεν έχει καθιερωθεί ακόμα μια κανονική ενιαία αγορά (συμπεριλαμβανομένης της αγοράς εργασίας) εντός της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης. Οι Οικονομικές και Κοινωνικές Επιτροπές λειτουργούν μόνο σε επίπεδο Οντότητας και χρηματοδοτούνται από την κυβέρνηση. Το τελευταίο επίσημο κώλυμα για τη σύσταση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σε κρατικό επίπεδο είναι το ζήτημα της μη αναγνώρισης μιας κεντρικής συνδικαλιστικής οργάνωσης. Θα πρέπει δε να σημειωθεί ότι οι δυνατότητες των κοινωνικών εταίρων είναι ακόμα περιορισμένες και ότι απαιτείται να καταστεί εκ των έσω ακόμα πιο επαγγελματικό το έργο τους.

5.2. Κοινωνικός διάλογος

5.2.1. Νομικό περιβάλλον

Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη έχει «περιορισμένη» ιστορία ανάπτυξης της κοινωνίας των πολιτών. Πριν από τον πόλεμο, υπήρχε ένα φάσμα δημόσιων οργανώσεων με δραστηριότητες κυρίως στους τομείς του πολιτισμού και του αθλητισμού. Κατά τη διάρκεια του πολέμου και ύστερα από αυτόν, οι περισσότερες μη κυβερνητικές οργανώσεις (ΜΚΟ) επικέντρωσαν τις δραστηριότητές τους στη διανομή της ανθρωπιστικής βοήθειας και μετατόπισαν με αργούς ρυθμούς το ενδιαφέρον τους σε πιο τυποποιημένες δραστηριότητες.

Οι ΜΚΟ μπορούν να καταχωρηθούν σε επίπεδο κράτους, Οντότητας, καντονιού (στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης) ή δήμου. Από το 2002, ο νόμος περί οργανώσεων και ιδρυμάτων επιτρέπει την εγγραφή των ΜΚΟ στο Υπουργείο Δικαιοσύνης και τη δραστηριοποίησή τους σε ολόκληρη τη χώρα. Ωστόσο, λόγω των επαχθών διαδικασιών που προϋποθέτει η καταχώριση σε κρατικό επίπεδο, και δεδομένης της μη αναγνώρισής της σε επίπεδο Οντότητας (Σερβική Δημοκρατία της Βοσνίας), πολλές ΜΚΟ προτιμούν να καταχωρηθούν σε επίπεδο Οντότητας. Ένα μνημόνιο συνεννόησης, το οποίο υπογράφηκε το 2004 για την εγκαθίδρυση ενός κοινού μητρώου οργανώσεων και ιδρυμάτων στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, μεταξύ του κράτους, των κυβερνήσεων των Οντοτήτων και του διαμερίσματος του Μπρτσκο, προωθεί «την αύξηση της ελευθερίας κυκλοφορίας των οργανώσεων και ιδρυμάτων και θεσπίζει ένα σύστημα ταχείας πρόσβασης σε πληροφορίες σχετικά με όλα τα ιδρύματα και τις οργανώσεις».

Ο νόμος περί οργανώσεων και ιδρυμάτων τροποποιήθηκε και τέθηκε σε ισχύ το 2008. Ο κανονισμός περί καταχώρισης του 2002 εφαρμόζεται ακόμα, με αποτέλεσμα να περιπλέκεται περισσότερο η διαδικασία καταχώρισης. Οι βοσνιακές αρχές προσπαθούν να τον τροποποιήσουν, προκειμένου να μειωθούν οι απαιτούμενες διατυπώσεις. Σχεδιάζεται επίσης να εισαχθεί συμπληρωματικά το μέτρο της ηλεκτρονικής καταχώρισης.

Σύμφωνα με μελέτη που εκπόνησε η Ομάδα Χώρας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (5), ένα από τα κύρια προβλήματα για τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών είναι η πρόσφατη θέσπιση του συστήματος ΦΠΑ. Ο νόμος περί ΦΠΑ, ο οποίος τέθηκε σε ισχύ στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη την 1η Ιανουαρίου 2006, θέσπισε έναν ενιαίο φόρο της τάξης του 17 %, στοιχείο το οποίο συνιστά αύξηση της φορολογίας. Διάφορες εισφορές (κοινωνικές, ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης) επιβάλλονται επίσης στις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών όταν προσλαμβάνουν προσωπικό. Επιπλέον φόροι επιβάλλονται στις δωρεές. Η γενικότερη εντύπωση είναι ότι οι φοροαπαλλαγές στον τομέα της κοινωνίας των πολιτών θα είναι ευπρόσδεκτες και θα διευκολύνουν το έργο τους.

Η δημόσια χρηματοδότηση των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών είναι ένα άλλο σημαντικό ζήτημα. Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών θεωρούν ότι η κατανομή των δημόσιων πόρων στερείται διαφάνειας. Η νομοθεσία σχετικά με τον εθελοντισμό εξακολουθεί να μην επιβάλλεται. Η αντιμετώπιση της ελλιπούς εφαρμογής της νομοθεσίας και η αναγκαιότητα εναρμόνισης των νόμων παραμένουν κρίσιμα ζητήματα. Ορισμένες οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών παρατηρούν ότι η νομοπαρασκευαστική διαδικασία στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη δεν είναι ούτε διαφανής ούτε προσιτή.

Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών τυγχάνουν αδύναμης στήριξης από τις πολιτικές αρχές, καθώς ορισμένες εξ αυτών αντιλαμβάνονται τον τομέα της κοινωνίας των πολιτών ως αντίπαλο. Υπάρχει επίσης ευρεία παρανόηση στις τοπικές αρχές όσον αφορά τις αξίες και τα πλεονεκτήματα της σύμπραξης με την κοινωνία των πολιτών.

5.2.2. Η κατάσταση στις διάφορες ομάδες συμφερόντων

Ο συνολικός αριθμός των εγγεγραμμένων ΜΚΟ στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη πλησιάζει σήμερα τις 8 000 (6), αν και ο αριθμός των ενεργών ΜΚΟ είναι πολύ μικρότερος. Τα έσοδα του τρίτου τομέα εκτιμώνται σε 4,5 % του ΑΕγχΠ, ενώ οι λειτουργικές δαπάνες ανέρχονται σε 2,4 %. Το προσωπικό που απασχολείται στον τομέα αντιπροσωπεύει το 1,45 % του οικονομικά ενεργού πληθυσμού (7).

Κύριος τομέας δραστηριότητας των ΜΚΟ είναι η προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Άλλοι τομείς με σημαντική συμμετοχή των ΜΚΟ είναι η εκπαίδευση, τα ζητήματα φύλου, η οικονομική ανάπτυξη, η ανθρωπιστική βοήθεια, η ανάπτυξη της κοινωνίας των πολιτών, η υγεία, η νεολαία και τα παιδιά, καθώς και η ανάπτυξη των κοινοτήτων.

5.2.3. Αξιολόγηση των υφιστάμενων μηχανισμών

Παρατηρήθηκε κάποια πρόοδος όσον αφορά τη θεσμοθέτηση της σχέσης μεταξύ των αρχών και του μη κυβερνητικού τομέα σε κρατικό επίπεδο. Το Υπουργικό Συμβούλιο της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, μαζί με εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών, υπέγραψε στις 7 Μαΐου 2007 τη συμφωνία συνεργασίας μεταξύ του Υπουργικού Συμβουλίου της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης και του μη κυβερνητικού τομέα στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη.

Τον Οκτώβριο του 2007, ιδρύθηκε το Συμβούλιο της Κοινωνίας των Πολιτών, κατ’ εφαρμογή της συμφωνίας. Παρότι το Συμβούλιο δεν εκπροσωπεί το σύνολο της κοινωνίας των πολιτών, διαθέτει 31 υποτομείς, γεγονός που το καθιστά το ισχυρότερο φόρουμ ΜΚΟ στη χώρα. Ωστόσο, απαιτούνται περισσότερες προσπάθειες από τις αρχές για την καθιέρωση τακτικής και συστηματικής επικοινωνίας με την κοινωνία των πολιτών και την ενθάρρυνση της συμμετοχής της στη χάραξη πολιτικής.

6. Ο ρόλος των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση

6.1. Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και η διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης

Το ευρωπαϊκό ιδεώδες απουσιάζει σε γενικές γραμμές από τη δράση των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών. Οι πολίτες αντιμετωπίζουν την ευρωπαϊκή ένταξη της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης ως μια μακρινή προοπτική. Η πλειονότητα των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών έχουν περιορισμένη πείρα στον χώρο της συνεργασίας με τους ομολόγους τους από την ΕΕ. Ο διάλογος για την ΕΕ μόλις ξεκίνησε στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη και η δράση των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών επικεντρώνεται στις προτεραιότητες που έχουν θέσει οι χορηγοί τους, είτε πρόκειται για διεθνείς οργανώσεις και άλλες κυβερνήσεις είτε πρόκειται για τοπικούς χορηγούς. Η προώθηση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης της χώρας στον εκάστοτε τομέα –με την εξαίρεση των ΜΚΟ– δεν είναι διόλου αισθητή. Εντούτοις, το 80 % του πληθυσμού τάσσεται υπέρ της μελλοντικής ένταξης της χώρας στην ΕΕ και αυτό το στοιχείο αποτελεί σημαντικό επιχείρημα υπέρ της προσπάθειας των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών να ικανοποιήσουν τα κριτήρια ένταξης.

Βρυξέλλες, 16 Ιουλίου 2009. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Mario SEPI

(1) Σύμφωνα με τον ορισμό της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, ο όρος «κοινωνία των πολιτών» συμπεριλαμβάνει τις οργανώσεις των εργοδοτών, τις οργανώσεις των εργαζομένων, καθώς και άλλες μη κυβερνητικές οργανώσεις και ομάδες συμφερόντων.

(2) 1) Αποδεκτή και βιώσιμη επίλυση του ζητήματος της κατανομής της ιδιοκτησίας μεταξύ του κράτους και των άλλων διοικητικών βαθμίδων· 2) αποδεκτή και βιώσιμη επίλυση του ζητήματος της μεταβίβασης των αρμοδιοτήτων άμυνας· 3) απόφαση για τον καθορισμό του τελικού καθεστώτος του διαμερίσματος του Μπρτσκο· 4) δημοσιονομική σταθερότητα (στην οποία θα συμβάλει μια συμφωνία για μόνιμο συντελεστή της Αρχής Έμμεσης Φορολογίας και σύσταση ενός Εθνικού Δημοσιονομικού Συμβουλίου)· και 5) εδραίωση του κράτους δικαίου (με την υιοθέτηση μιας εθνικής στρατηγικής για τα εγκλήματα πολέμου, τη θέσπιση νομοθεσίας περί αλλοδαπών και ασύλου και της διαμόρφωσης μιας εθνικής στρατηγικής για τη μεταρρύθμιση της δικαιοσύνης).

(3) 1) Εφαρμογή της μεταρρύθμισης της αστυνομίας βάσει της συμφωνίας του Οκτωβρίου 2005 για την αναδιάρθρωση της αστυνομίας· 2) πλήρης συνεργασία με το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία (ICTY)· 3) θέσπιση και εφαρμογή της αναγκαίας νομοθεσίας για τη δημόσια ραδιοτηλεόραση· και 4) ανάπτυξη του νομοθετικού πλαισίου και της διοικητικής ικανότητας για την ορθή εφαρμογή της ΣΣΣ.

(4) Ο πρωθυπουργός της Σερβικής Δημοκρατίας της Βοσνίας, κ. Milorad Dodik, διακήρυξε στις 22 Αυγούστου 2007: «η κυβέρνηση της Σερβικής Δημοκρατίας της Βοσνίας δεν πρόκειται να υποστηρίξει τη σύσταση Κοινωνικής Επιτροπής σε επίπεδο βοσνιακού κράτους, [κρίνοντας ότι] τα κύρια οικονομικά και κοινωνικά ζητήματα ρυθμίζονται σε επίπεδο Οντοτήτων και ότι η σύσταση του εν λόγω Συμβουλίου είναι πολιτικό θέμα».

(5) Main Findings on the Level of Cooperation Between the UN Agencies and Civil Society Organizations in BiH (Κύρια πορίσματα σχετικά με το επίπεδο συνεργασίας μεταξύ των υπηρεσιών του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη), Ιανουάριος 2007, Έγγραφο εργασίας της Ομάδας Χώρας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη.

(6) Στοιχεία του Φεβρουαρίου του 2005 – Δεδομένα που περιλαμβάνονται στην έκθεση του χρηματοδοτηθέντος από την ΕΕ σχεδίου με τίτλο «Μελέτη χαρτογράφησης των μη κρατικών παραγόντων στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη», Σεπτέμβριος 2005.

(7) «Employment, social service provision and the non-governmental organisation (NGO) sector. Status and prospects for Bosnia and Herzegovina. Analysis and policy implications», Qualitative Study #3 (Απασχόληση, παροχή κοινωνικών υπηρεσιών και ο τομέας των μη κυβερνητικών οργανώσεων (ΜΚΟ). Κατάσταση και προοπτικές για τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, Ποιοτική μελέτη #3), 2 Απριλίου 2005· DFID Labour and Social Policy Project (Σχέδιο εργασιακής και κοινωνικής πολιτικής του DFID)