ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ - Δραστηριότητες έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης - Ετησια εκθεση 2001

Σύνοψη..

1. Μια Νέα Πολιτική Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (ΕΤΑ) για την Ευρωπαϊκή Ένωση : ο ευρωπαϊκός χώρος έρευνας

1.1. Οι κατευθυντήριες γραμμές του προγράμματος

1.2. Προοδευτική οικοδόμηση

1.3. Προετοιμασία του προγράμματος-πλαισίου 2002-2006

2. Yλοποίηση και επιπτώσεις του προγράμματος-πλαισίου το 2000

2.1. Υλοποίηση του 5ου προγράμματος-πλαισίου

2.2. Επίπτωση της κοινοτικής έρευνας

2.3. Διεθνής συνεργασία

2.4. Αξιολόγηση του προγράμματος-πλαισίου

2.5. Μεσοπρόθεσμη επισκόπηση και προσαρμογή του 5ου προγράμματος-πλαισίου

2.6. Απλοποίηση της διαχείρισης

3. Συμβουλευτικές Πτυχές

3.1. Η επιτροπή επιστημονικής και τεχνικής έρευνας (CREST)

3.2. Οι συμβουλευτικές ομάδες εμπειρογνωμόνων

3.3. Οι επιτροπές προγράμματος

3.4. Οι ομάδες υψηλού επιπέδου

4. Προοπτικές

4.1 Εγκαθίδρυση και εφαρμογή του ΕΧΕ

4.2 Διαδικασία λήψης αποφάσεων για την υιοθέτηση του νομικού πλαισίου

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 : Στατιστικά και οικονομικά δεδομένα

Παραρτημα 2 : Βασικά έγγραφα σχετικά με τις δραστηριότητες κοινοτικής έρευνας

Οι βασεισ τησ ετησιασ εκθεσησ

Συνθήκη περί ιδρύσεως της ευρωπαϊκής Κοινότητος, αρ. 173:

« Στην αρχή κάθε έτους, η Επιτροπή υποβάλλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο έκθεση, η οποία αναφέρεται ιδίως στις δραστηριότητες του προηγούμενου έτους στον τομέα της έρευνας και της τεχνολογικής ανάπτυξης και της διάδοσης των αποτελεσμάτων, καθώς και στο πρόγραμμα εργασίας του τρέχοντος έτους. »

Απόφαση σχετικά με το 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο ΕΤΑ (182/1999/ΕΚ, ΕΕ L 26 της 1.2.1999), αρθ. 4 :

« Η Επιτροπή ενημερώνει τακτικά το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με τη γενική πρόοδο της εφαρμογής του προγράμματος-πλαισίου και των ειδικών προγραμμάτων. »

Απόφαση σχετικά με τους κανόνες συμμετοχής (1999/65/ΕΚ, ΕΕ L 26 της 1.2.1999), αρθ. 24:

« Η ετήσια έκθεση που παρουσιάζει η Επιτροπή στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σε εφαρμογή του άρθρου 173 της Συνθήκης περιέχει πληροφορίες σχετικά με την εφαρμογή αυτής της απόφασης. »

Συμπληρωματικες πηγεσ πληροφορησησ

- Ετήσιες εκθέσεις "monitoring" (συστηματική και συνεχής παρακολούθηση): δημοσιεύονται κάθε χρόνο για το πρόγραμμα-πλαίσιο και κάθε ειδικό πρόγραμμα, κάνουν συνθετικό και ανεξάρτητο απολογισμό της προόδου και της ποιότητας της εφαρμογής των προγραμμάτων.

- Εκθέσεις αξιολόγησης μετά από 5 χρόνια: δημοσιεύονται κάθε τέσσερα χρόνια για το πρόγραμμα-πλαίσιο και για κάθε ειδικό πρόγραμμα, παρουσιάζουν μια αναδρομική ανεξάρτητη αξιολόγηση της συνάφειας, της αποτελεσματικότητας, των αποτελεσμάτων και της επίπτωσης των προγραμμάτων ΕΤΑ στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

- Ευρωπαϊκή έκθεση σχετικά με τους επιστημονικούς και τεχνολογικούς δείκτες: παρουσιάσεις, στατιστικές και λεπτομερείς αναλύσεις σχετικά με τις ευρωπαϊκές και εθνικές δραστηριότητες ΕΤΑ και το παγκόσμιο περιβάλλον τους.

- Έρευνα και ανάπτυξη: ετήσιες στατιστικές (Eurostat): Ετήσια έκδοση, διεθνώς συγκρίσιμες στατιστικές σχετικά με τα κονδύλια του προϋπολογισμού ΕΤΑ, τις δαπάνες ΕΤΑ, το προσωπικό ΕΤΑ και τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας στα κράτη μέλη, με λεπτομέρειες σε περιφερειακό επίπεδο.

- Στατιστικές ΕΤΑ και καινοτομίας στις υποψήφιες χώρες της Ρωσικής Ομοσπονδίας (Eurostat).

- Στατιστικές σχετικά με την Επιστήμη και την Τεχνολογία στην Ευρώπη - ´Εκδοση 2000 - Συλλογή Πανόραμα της Ευρωπαϊκής ´Ενωσης (Eurostat).

- "Συνοπτικές στατιστικές" ("Statistics in focus"), θέμα Επιστήμη και Τεχνολογία (Eurostat).

- Ετήσια έγγραφα του προϋπολογισμού της Επιτροπής: προσχέδιο προϋπολογισμού, προϋπολογισμός, ενοποιημένοι λογαριασμοί και οικονομικός ισολογισμός.

- Μελέτες και αναλύσεις που δημοσιεύονται στο πλαίσιο των κοινοτικών προγραμμάτων ΕΤΑ και αντιμετωπίζουν θέματα που αφορούν ειδικά τους τομείς ΕΤΑ τους οποίους καλύπτουν.

Τα περισσότερα από τα έγγραφα αυτά είναι διαθέσιμα ή μπορούν να παραγγελθούν από τις σελίδες της Επιτροπής στο διαδίκτυο:

- Η γενική ιστοσελίδα της Επιτροπής EUROPA: http://europa.eu.int

- Η ιστοσελίδα CORDIS που περιέχει πληροφορίες για το πρόγραμμα-πλαίσιο ΕΤΑ: http://www.cordis.lu

- Η ιστοσελίδα της ΓΔ Έρευνας της Επιτροπής: http://europa.eu.int/comm/dgs/research

- Η ιστοσελίδα της ΓΔ Κοινωνία της Πληροφορίας: http://europa.eu.int/comm/dgs/information_society

- Η ιστοσελίδα της ΓΔ Επιχειρήσεις: http://europa.eu.int/comm/dgs/entreprise

- Η ιστοσελίδα του Κοινού Κέντρου Ερευνών (ΚΚΕρ): http://www.jrc.org

- Η ιστοσελίδα της EUROSTAT: http://europa.eu.int/comm/eurostat

Εξάλλου, στις ιστοσελίδες αυτές υπάρχουν πλήρεις πληροφορίες για τις πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης και συγκεκριμένα, στην ιστοσελίδα CORDIS που είναι αφιερωμένη στο πρόγραμμα-πλαίσιο ΕΤΑ, στην ιστοσελίδα της ΓΔ Έρευνας και στις ιστοσελίδες των άλλων αρμόδιων υπηρεσιών της Επιτροπής, το σύνολο των κειμένων αναφοράς, το κείμενο των προσκλήσεων για την υποβολή προσφορών και πολλές άλλες πληροφορίες, σύμφωνα με την πολιτική της διαφάνειας και πληροφόρησης της Επιτροπής.

Περισσότερες πληροφορίες διατίθενται στην ηλεκτρονική διεύθυνση http://europa.eu.int/comm/research/report2001.html :

- συμπληρωματικά στατιστικά δεδομένα σχετικά με τις προτάσεις που παρελήφθησαν, επελέγησαν και χρηματοδοτήθηκαν το 2000,

- ένα παράρτημα που συνοψίζει τις επιστημονικές και τεχνολογικές δραστηριότητες το 2000 και τα σχέδια για το 2001 για κάθε ειδικό πρόγραμμα του 5ου προγράμματος-πλαισίου.

Συνοψη

Η παρούσα ετήσια έκθεση, σχετικά με τις δραστηριότητες της Κοινότητας στον τομέα της έρευνας και της τεχνολογικής ανάπτυξης, καλύπτει μια περίοδο καμπής κατά τη διάρκεια της οποίας ξεκίνησαν δύο σημαντικές πρωτοβουλίες σε πολιτικό επίπεδο: προβληματισμός ενόψει της ίδρυσης του ευρωπαϊκού χώρου έρευνας και προετοιμασία του νέου προγράμματος-πλαισίου ΕΤΑ 2002-2006. Εξάλλου, το 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο ΕΤΑ έφθασε κατά το 2000 την ταχύτητα πορείας του.

Στην ανακοίνωση Προς έναν ευρωπαϊκό χώρο έρευνας, η Επιτροπή προέβαινε στην ανησυχητική διαπίστωση της καθυστέρησης στον τομέα της έρευνας και της ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε σχέση με τους κύριους ανταγωνιστές της. Συμβουλεύτηκε τους θεσμικούς, βιομηχανικούς και επιστημονικούς φορείς που στοχεύουν στην ενδυνάμωση της ευρωπαϊκής έρευνας, ενοποιώντας και ενσωματώνοντας τις δράσεις με πιο συγκροτημένο τρόπο στα περιφερειακά, εθνικά και ευρωπαϊκά σχέδια προκειμένου να χρησιμοποιηθούν αποτελεσματικότερα οι διαθέσιμοι πόροι. Οι Αρχηγοί Κρατών και Κυβερνήσεων επικύρωσαν τη διαδικασία αυτή στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβόνας, με προοπτική να γίνει η Ευρώπη, κατά τα επόμενα δέκα χρόνια, «η πιο ανταγωνιστική και δυναμική οικονομία της γνώσης στον κόσμο, ικανή για μια αειφόρο οικονομική ανάπτυξη, συνοδευόμενη από ποσοτική και ποιοτική βελτίωση της απασχόλησης και μεγαλύτερη κοινωνική συνοχή». Οι συζητήσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και των άλλων θεσμικών οργάνων, καθώς και οι απόψεις που διετύπωσαν η επιστημονική κοινότητα και ο βιομηχανικός κλάδος, συνέβαλαν στην ανάλυση της κατάστασης και των κατευθύνσεων που προτείνει η Επιτροπή.

Ο ευρωπαϊκός χώρος έρευνας έχει ήδη αρχίσει να υλοποιείται στις εργασίες που γίνονται και αφορούν τη δημιουργία ενός κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας, τη βαθμονόμηση της απόδοσης των εθνικών πολιτικών έρευνας και καινοτομίας, τη χαρτογράφηση της επιστημονικής αριστείας στην Ευρώπη, τη δικτύωση εθνικών ερευνητικών προγραμμάτων, την αξιολόγηση της κινητικότητας των ερευνητών στην Ευρώπη και την επισήμανση των εμποδίων στην κινητικότητα αυτή.

Η εφαρμογή του 5ου προγράμματος-πλαισίου ΕΤΑ χαρακτηρίσθηκε το 2000 από την προσαρμογή των προγραμμάτων εργασίας στους στόχους υλοποίησης του ευρωπαϊκού χώρου έρευνας, ειδικότερα με την ενίσχυση των συνδυασμένων δράσεων και των θεματικών δικτύων. Με αφετηρία τη σημαντική αύξηση του συνολικού ποσού που αντιπροσωπεύουν οι υπογραφείσες συμβάσεις (περίπου 3,9 δις ευρω), η επίπτωση των κοινοτικών δράσεων έρευνας γίνεται προφανής στο πλαίσιο της ΕΕ και οι σχέσεις με τις συνδεδεμένες χώρες και τους άλλους εταίρους μας προοδεύουν. Στο πλαίσιο των θεματικών προγραμμάτων, η μέση κοινοτική συμβολή στις συγχρηματοδοτούμενες δράσεις ανέρχεται σε 1.300.000 ευρώ περίπου ανά έργο. Η συμμετοχή των ΜΜΕ προχωρεί σημαντικά και η παρουσία των γυναικών εξελίσσεται ευνοϊκά σε όλα τα επίπεδα της έρευνας. Η κοινωνικο-οικονομική επίπτωση είναι μετρήσιμη σε ό,τι αφορά την ανάπτυξη της γνώσης και της αύξησης της ανταγωνιστικότητας στον βιομηχανικό τομέα.

Το έτος 2000 χαρακτηρίστηκε επίσης από την προετοιμασία του προγράμματος-πλαισίου ΕΤΑ για την περίοδο 2002-2006. Σημαντικός σταθμός για τη σύλληψη αυτού του νέου προγράμματος-πλαισίου, υπήρξε η ανακοίνωση που υιοθετήθηκε τον Οκτώβριο του 2000 Υλοποίηση του ευρωπαϊκού χώρου έρευνας: κατευθύνσεις για τις δράσεις της Ένωσης στον τομέα της έρευνας (2002-2006), η οποία επισήμανε τις νέες μορφές που θα μπορούσαν να λάβουν οι κοινοτικές δράσεις υποστήριξης της έρευνας. Εμπνευσμένη για να συμβάλει στην υλοποίηση του ευρωπαϊκού χώρου έρευνας, προσδίδοντας πραγματική ευρωπαϊκή προστιθεμένη αξία στις δράσεις ΕΤΑ, που διεξάγονται εξάλλου σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, η πρόταση του επόμενου προγράμματος-πλαισίου στηρίζεται σε τρεις μεγάλες αρχές: Συγκέντρωση των μέσων σε περιορισμένο αριθμό θεματικών τομέων, εφαρμογή νέων εργαλείων παρέμβασης, που μπορούν να ασκήσουν καλύτερα διαρθρωτική επίδραση στο σύνολο των ευρωπαϊκών δραστηριοτήτων ΕΤΑ και απλοποίηση της διαχείρισης με την ελάφρυνση των διοικητικών διαδικασιών.

Δεδομένου ότι η διαδικασία λήψης αποφάσεων θα πρέπει να οδηγήσει στην υιοθέτηση του νέου προγράμματος-πλαισίου πριν από το τέλος του τρέχοντος προγράμματος, θα πρέπει να διανύσει τα σημαντικά στάδια το 2001, με τη διατύπωση της γνώμης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου κατά την πρώτη ανάγνωση και την υιοθέτηση της κοινής θέσης του Συμβουλίου Υπουργών.

Παράλληλα, οι συζητήσεις αυτές θα εμπλουτιστούν με σκέψεις και ανταλλαγές απόψεων που θα προκύψουν από μια σειρά εγγράφων που αναφέρονται σε πολυάριθμες ειδικές πτυχές της στρατηγικής υλοποίησης του ευρωπαϊκού χώρου έρευνας: διάλογος μεταξύ επιστήμης και κοινωνίας, υποδομές και ανθρώπινο δυναμικό, διεθνής και περιφερειακή διάσταση. Στο πλαίσιο του προβληματισμού αυτού, σημαντικό ρόλο θα διαδραματίσει το προσφάτως δημιουργηθέν συμβουλευτικό όργανο για την έρευνα (EURAB), το οποίο θα συνδράμει με τις ανεξάρτητες συμβουλές του τις προσπάθειες για μια συνεκτική και αποτελεσματική χάραξη της ευρωπαϊκής πολιτικής στον τομέα της έρευνας.

1. Μια Νεα Πολιτικη Έρευνασ και Τεχνολογικησ Αναπτυξησ (ΕΤΑ) για την Ευρωπαϊκη Ενωση : ο ευρωπαϊκοσ χωροσ ερευνασ

Από το 1999, η Επιτροπή, με πρωτοβουλία του Επιτρόπου κ. Busquin, έδωσε νέα ώθηση στην κοινοτική πολιτική έρευνας, τοποθετώντας την στην καρδιά της αειφόρου ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της σημερινής και μελλοντικής ευημερίας των πολιτών της.

Η εφαρμογή στην πράξη της νέας αυτής επικέντρωσης της έρευνας στους κόλπους των προτεραιοτήτων της Ένωσης, προϋπέθετε, αρχικά, η Επιτροπή να κατανοήσει πλήρως τα πιθανά οφέλη και τα προβλήματα τα οποία αντιμετωπίζει η Ένωση προτού προτείνει ένα συνεκτικό σύνολο λύσεων για την ενδυνάμωση της ευρωπαϊκής πολιτικής ΕΤΑ και να ξαναδώσει στην Ένωση την προοπτική μιας αειφόρου οικονομικής ανάπτυξης, πλούσιας σε απασχόληση υψηλής ποιότητας και ικανής να ανταποκριθεί στις ανάγκες της κοινωνίας.

Η πρωτοβουλία που στοχεύει στην εγκαθίδρυση ενός ευρωπαϊκού χώρου έρευνας αποτελεί την απάντηση που δίνει η Ένωση για να αντιμετωπίσει αυτή την πρόκληση, ενώ η πρόταση για το επόμενο πρόγραμμα-πλαίσιο 2002-2006 αποτελεί σημαντική συνιστώσα της πρωτοβουλίας αυτής.

1.1. Οι κατευθυντήριες γραμμές του προγράμματος

1.1.1. Η διαπίστωση

Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει πολλά πλεονεκτήματα για την παραγωγή έρευνας υψηλής ποιότητας. Απολαμβάνει ειδικότερα μακράς παράδοσης επιστημονικής αριστείας, διαθέτει έναν ισχυρό ιστό δημοσίων και ιδιωτικών ερευνητικών κέντρων, φιλοξενεί μεγάλη ποικιλία ακαδημαϊκών σχολών και παραδόσεων και σε διάφορους και πολυάριθμους τομείς βρίσκεται στις πρώτες θέσεις, σε παγκόσμιο επίπεδο.

Ωστόσο, η Ευρώπη έχει τέσσερα πολύ αδύνατα σημεία. Πρώτον, το τμήμα του ευρωπαϊκού Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) που επανεπενδύεται στην έρευνα και την ανάπτυξη είναι ανεπαρκές. Το 1999 [1], η Ευρωπαϊκή Ένωση αφιέρωσε στην ΕΤΑ το 1,92% του ΑΕΠ της, έναντι 2,64% για τις ΗΠΑ και 3,04% για την Ιαπωνία. Δεύτερον, οι βιομηχανικές και οικονομικές επιδόσεις της Ευρώπης δεν αντικατοπτρίζουν την ένταση της επιστημονικής της προσπάθειας ούτε και τα παραγόμενα επιστημονικά αποτελέσματα, όπως προκύπτει από τον "ευρωπαϊκό πίνακα αποτελεσμάτων για την καινοτομία" που δημοσίευσε η Επιτροπή το Σεπτέμβριο 2001 [2]. Τρίτον, οι πολιτικές και οι δράσεις έρευνας συχνά περιορίζονται σε εθνικό επίπεδο: 80% των προσπαθειών γίνονται στο εσωτερικό των σχετικά κλειστών εθνικών συστημάτων. Τέλος, η ελκυστικότητα των ευρωπαϊκών πανεπιστημίων και ερευνητικών κέντρων παραμένει λιγότερο σημαντική από εκείνη των αμερικανικών πανεπιστημίων και ερευνητικών κέντρων.

[1] Eurostat και ΟΟΣΑ

[2] SEC (2001) 1414

1.1.2. Το όραμα

Ενόψει της διαπίστωσης αυτής, η Επιτροπή ξεκίνησε με την ανακοίνωσή της της 18ης Ιανουαρίου 2000 [3] ένα πρόγραμμα εγκαθίδρυσης του ευρωπαϊκού χώρου έρευνας (ΕΧΕ) που προσφέρει ένα πλαίσιο αναφοράς, που σέβεται την αρχή της επικουρικότητας και αναζητά μια ευρωπαϊκή προστιθεμένη αξία για τον καλύτερο συντονισμό των πολιτικών έρευνας και καινοτομίας στην Ευρώπη και την επίτευξη μεγαλύτερης συνοχής στην εφαρμογή των ερευνητικών προγραμμάτων σε περιφερειακό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, μια αποτελεσματικότερη χρήση της ερευνητικής υποδομής, τη βελτίωση της κινητικότητας των Ευρωπαίων ερευνητών και την καλύτερη συνεκτίμηση των θεμάτων «επιστήμες και κοινωνία». Ο ΕΧΕ θα πρέπει να καταλήξει σε ένα πραγματικό ανοιχτό χώρο έρευνας που εξασφαλίζει την ελεύθερη κυκλοφορία των ερευνητών και επιτρέπει καλύτερη εκμετάλλευση των επιστημονικών αποτελεσμάτων στο επίπεδο της Ένωσης.

[3] COM(2000) 6 της 18.01.2000.

Οι στόχοι του ΕΧΕ αναλύονται σύμφωνα με τα ακόλουθα 7 θέματα δράσεων προτεραιότητας:

- Βελτιστοποίηση των υλικών πόρων και των υποδομών σε ευρωπαϊκό επίπεδο μέσω της χαρτογράφησης της ευρωπαϊκής επιστημονικής αριστείας και της δικτύωσής της, της ανάπτυξης μιας ευρωπαϊκής προσέγγισης των υποδομών έρευνας, της ανάπτυξης δικτύων ηλεκτρονικής επικοινωνίας και της καλύτερης εκμετάλλευσής τους προς όφελος των ευρωπαίων ερευνητών.

- Χρήση των εργαλείων και των δημόσιων μέσων με περισσότερη συνοχή με το άνοιγμα και τον καλύτερο συντονισμό των εθνικών και ευρωπαϊκών ερευνητικών προγραμμάτων και με την ενίσχυση των σχέσεων μεταξύ ευρωπαϊκών οργανισμών επιστημονικής και τεχνολογικής συνεργασίας.

- Ενεργοποίηση των ιδιωτικών επενδύσεων χρησιμοποιώντας με περισσότερο συντονισμένο τρόπο τα εργαλεία έμμεσης στήριξης της έρευνας, προστατεύοντας καλύτερα την πνευματική ιδιοκτησία, ειδικότερα με ένα ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας και διερευνώντας νέους τρόπους για την ενθάρρυνση της δημιουργίας επιχειρήσεων και των επενδύσεων επιχειρηματικού κινδύνου.

- Καθιέρωση ενός κοινού συστήματος επιστημονικής και τεχνικής αναφοράς για την εφαρμογή πολιτικών με τρόπο ώστε οι δραστηριότητες έρευνας να ανταποκρίνονται περισσότερο στις ανάγκες των πολιτών και στις προσδοκίες των αρμοδίων για τη λήψη αποφάσεων.

- Διάθεση πιο άφθονου και ευέλικτου ανθρώπινου δυναμικού, ενθαρρύνοντας την υπερεθνική κινητικότητα, καθώς και μεταξύ του ακαδημαϊκού κόσμου και της βιομηχανίας, καθ' όλη τη διάρκεια της σταδιοδρομίας των ευρωπαίων ερευνητών, αυξάνοντας τη θέση και τον ρόλο των γυναικών στην έρευνα και τονώνοντας την κλίση των νέων προς την έρευνα και τις επιστημονικές σταδιοδρομίες.

- Απόδοση μεγαλύτερης δυναμικότητας, διαφάνειας και ελκυστικότητας στην ευρωπαϊκή επικράτεια για τους ερευνητές και τις επενδύσεις με την ενίσχυση του ρόλου των περιφερειών στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής προσπάθειας για την έρευνα, με την ενσωμάτωση των επιστημονικών κοινοτήτων της δυτικής και ανατολικής Ευρώπης και τη δημιουργία στην ευρωπαϊκή επικράτεια συνθηκών για την προσέλκυση ερευνητών από τον υπόλοιπο κόσμο.

- Δημιουργία ενός χώρου κοινών αξιών με την αναζήτηση κοινών ή συγκλινουσών απαντήσεων σε ερωτήματα με θέμα τις «επιστήμες και κοινωνία», τα οποία έχουν συχνά ευρωπαϊκή διάσταση, και με την παρότρυνση για μεγαλύτερη συνοχή μεταξύ εθνικών μέσων και μεθόδων που χρησιμοποιούνται για το σκοπό αυτό.

1.1.3. Δημόσιες διαβουλεύσεις ευρύτατης κλίμακας

Πρώτα απ' όλα, ο ΕΧΕ αποτελεί τον καρπό του προβληματισμού που απασχόλησε από κοινού το σύνολο των ενδιαφερομένων μερών. Για το λόγο αυτό, η ανακοίνωση της 18ης Ιανουαρίου 2000, ενώ πρότεινε τη γενική κατεύθυνση για την επίτευξη ενός πραγματικού ΕΧΕ, προκάλεσε επίσης μια σε βάθος συζήτηση σχετικά με το μέλλον της ΕΤΑ στην Ευρώπη.

Η διαβούλευση ξεκίνησε με μια ευρύτατη δημοσιοποίηση της ανακοίνωσης σε όλη την Ένωση και την παρουσίασή της στην ιστοσελίδα Europa. Η Επιτροπή διαβουλεύθηκε με περισσότερους από 2000 ερευνητικούς οργανισμούς και 700 επιχειρήσεις. Μεμονωμένοι ερευνητές, πολίτες και όλοι οι ενδιαφερόμενοι φορείς είχαν την ευκαιρία να συμμετάσχουν στον διάλογο μέσω ενός ηλεκτρονικού φόρουμ, στο πλευρό των επίσημων αρχών και αντιπροσωπευτικών οργανώσεων της επιστημονικής κοινότητας και της βιομηχανίας.

Η Επιτροπή οργάνωσε επίσης, στις 3 Μαΐου 2000, στις Βρυξέλλες σεμινάριο υψηλού επιπέδου σχετικά με τον ΕΧΕ, με διαπρεπείς εκπροσώπους της επιστημονικής κοινότητας και του βιομηχανικού τομέα της ΕΕ, του ΕΧΕ και των υποψηφίων για προσχώρηση χωρών. Οι εργασίες οδήγησαν στην κατάρτιση ενός καταλόγου δράσεων προτεραιότητας.

Η διαδικασία διαβουλεύσεων του ΕΧΕ επέτρεψε έτσι στην Επιτροπή να συμπληρώσει την ανάλυσή της και να επισημάνει έγκαιρα ορισμένα θέματα που είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα.

1.1.4. Μια διαδικασία που υποστηρίζεται στο πολιτικό επίπεδο

Στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβόνας, στις 23 και 24 Μαρτίου 2000, οι αρχηγοί Κρατών και Κυβερνήσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποφάσισαν να τοποθετήσουν την πολιτική ΕΤΑ και καινοτομίας στο επίκεντρο της στρατηγικής τους, ώστε η Ένωση να γίνει κατά την προσεχή δεκαετία «η πιο ανταγωνιστική οικονομία της γνώσης στον κόσμο, ικανή για μια αειφόρο οικονομική ανάπτυξη, συνοδευόμενη από ποσοτική και ποιοτική βελτίωση της απασχόλησης και μεγαλύτερη κοινωνική συνοχή».

Υπογραμμίζοντας επί πλέον ότι «απαιτείται να βελτιωθούν η συνολοκλήρωση και ο συντονισμός των εθνικών και κοινοτικών ερευνητικών δραστηριοτήτων, ώστε να καθίστανται όσο το δυνατό περισσότερο αποτελεσματικές και καινοτόμες, και να διασφαλισθεί ότι η Ευρώπη παρέχει ελκυστικές προοπτικές στους καλύτερους εγκεφάλους που διαθέτει», οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων όρισαν τον ΕΧΕ στο πλαίσιο της νέας «ανοικτής μεθόδου συντονισμού» ως απαραίτητο μέσο για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης.

Το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 18ης Μαΐου 2000 και τα συμπεράσματα του Συμβουλίου της 15ης Ιουνίου 2000 στο Λουξεμβούργο, του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Santa Maria da Feira στις 19 και 20 Ιουνίου 2000 και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Νίκαιας της 16ης Νοεμβρίου 2000 επιβεβαίωσαν τη σημαντική στήριξη που παρέχουν στον ΕΧΕ οι αρμόδιοι για τη λήψη αποφάσεων στην Ένωση.

1.2. Προοδευτική οικοδόμηση

Η υλοποίηση του ΕΧΕ σημείωσε πρόοδο κατά το έτος 2000. Ξεκίνησαν προπαρασκευαστικές εργασίες πάνω στα περισσότερα θέματα προτεραιότητας, οι οποίες συνεχίζονται μέχρι σήμερα. Αφορούν ειδικότερα τον συντονισμό εθνικών και ευρωπαϊκών πολιτικών έρευνας, την καθιέρωση μιας ευρωπαϊκής πολιτικής υποδομών έρευνας, την αξιολόγηση της κινητικότητας των ερευνητών στην Ευρώπη και τη χάραξη στρατηγικών για την προώθηση της διεθνούς και περιφερειακής διάστασης του ΕΧΕ.

1.2.1. Συντονισμός των εθνικών και ευρωπαϊκών πολιτικών

Η υλοποίηση του ευρωπαϊκού χώρου έρευνας στηρίζεται σε σημαντικό βαθμό στη βελτίωση της συνοχής και του συντονισμού των δραστηριοτήτων και των πολιτικών έρευνας που εφαρμόζονται σε περιφερειακό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Οι δράσεις που σχετίζονται με αυτό το θέμα προτεραιότητας έγιναν αφορμή για τις ακόλουθες προπαρασκευαστικές εργασίες κατά το έτος 2000:

- Κατάρτιση βάσης πληροφοριών σχετικά με τις εθνικές δραστηριότητες: Μία από τις πρώτες δράσεις της Επιτροπής το 2000 ήταν να συμβουλευτεί τα κράτη μέλη, προκειμένου να καταρτίσει μια πρώτη βάση πληροφοριών για τη διευκόλυνση της μελλοντικής εφαρμογής συγκεκριμένων δράσεων, που επιτρέπουν τη δικτύωση δραστηριοτήτων έρευνας που διεξάγονται σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, το αμοιβαίο άνοιγμα των εθνικών προγραμμάτων και τη βελτίωση της μεταξύ τους συνεργασίας και της συνεργασίας με τους άλλους οργανισμούς και πλαίσια ευρωπαϊκής συνεργασίας. Έτσι, ήταν δυνατό να συγκεντρωθούν λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τις πολιτικές και τα ερευνητικά προγράμματα στην Ευρώπη, επιτρέποντας ειδικότερα την περιγραφή της σημερινής κατάστασης σε ό,τι αφορά το άνοιγμα των εθνικών ερευνητικών προγραμμάτων.

- Βαθμονόμηση της επίδοσης των εθνικών πολιτικών έρευνας και καινοτομίας : Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβόνας ζήτησε από τα κράτη μέλη και την Επιτροπή να αναπτύξουν, στο πλαίσιο της εφαρμογής της νέας «ανοικτής μεθόδου συντονισμού», ένα σύστημα αξιολόγησης των επιδόσεων των εθνικών πολιτικών έρευνας, καθώς και μια σειρά ποσοτικών δεικτών. Το έργο της Επιτροπής, σε συνεργασία με μια ομάδα υψηλού επιπέδου που συγκροτήθηκε από τον Επίτροπο Busquin (βλ. παράγραφο 3.4), παρουσιάστηκε στο Συμβούλιο στις 15 Ιουνίου και στις 16 Νοεμβρίου 2000. Επελέγησαν τέσσερα θέματα σύγκρισης: Ανθρώπινο δυναμικό, δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις στην έρευνα και την ανάπτυξη, επιστημονική και τεχνολογική παραγωγικότητα και επιπτώσεις της έρευνας στην οικονομική ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση. Τα θέματα αυτά παρουσιάζονται διεξοδικά σε υπηρεσιακό έγγραφο της Επιτροπής [4], όπου παρουσιάζονται και οι είκοσι δείκτες και η μεθοδολογία που ακολουθείται για τη σύγκριση των επιδόσεων των πολιτικών στον τομέα της έρευνας. Η ανάλυση των δεδομένων ανατέθηκε σε τέσσερις ομάδες εμπειρογνωμόνων. Μεταξύ των είκοσι δεικτών που επελέγησαν, οι δεκαπέντε είναι γενικά διαθέσιμοι, ενώ για τους υπόλοιπους πέντε απαιτείται επεξεργασία σε συνεργασία με την EUROSTAT. Αυτή η πρώτη σειρά δεικτών επικαιροποιήθηκε και δημοσιοποιήθηκε τον Ιούλιο του 2001 [5]. Η Επιτροπή παρουσίασε επίσης στην ανακοίνωσή της «Η καινοτομία σε μια οικονομία που βασίζεται στη γνώση» [6] μια προκαταρκτική έκδοση του «Ευρωπαϊκού Πίνακα Αποτελεσμάτων για την Καινοτομία» την οποία ακολούθησε, τον Σεπτέμβριο 2001, η πρώτη έκδοση αυτού του πίνακα που χρησιμοποιεί δεκαεπτά δείκτες [7]. Ο πίνακας μετράει τα δυνατά σημεία και τις αδυναμίες του δυναμικού καινοτομίας σε κάθε κράτος μέλος και στην Ευρωπαϊκή ´Ενωση στο σύνολό της.

[4] SEC(2001) 1002 της 20.06.2001.

[5] Key figures 2001 : http://europa.eu.int/comm/research/area/benchmarking2001.pdf.

[6] COM(2000) 567 της 20.09.2000.

[7] SEC (2001) 1414

- Χαρτογράφηση της επιστημονικής αριστείας στην Ευρώπη : Με την παρότρυνση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισσαβόνας και σε συνέχεια της συνόδου του Συμβουλίου της 15ης Ιουνίου 2000, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη καθόρισαν από κοινού μια μεθοδολογία χαρτογράφησης της επιστημονικής αριστείας στην Ευρώπη. Η μεθοδολογία αυτή, που στηρίζεται σε ποσοτικούς δείκτες και αξιολόγηση από ισότιμους κριτές, θα εφαρμοστεί αρχικά σε τρεις τομείς προτεραιότητας διαφορετικής φύσης: Τις νανοτεχνολογίες, τις βιολογικές επιστήμες και τις οικονομικές επιστήμες.

1.2.2. Υποδομές έρευνας

Στα συμπεράσματά του το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβόνας καλεί τα κράτη μέλη και την Επιτροπή να ενσωματώσουν και να συντονίσουν καλύτερα τις εθνικές και ευρωπαϊκές δραστηριότητες στήριξης των υποδομών έρευνας με τρόπο ώστε να βελτιώσουν την αποτελεσματικότητα, να προωθήσουν τις καινοτομίες και να εξασφαλίσουν ότι η ευρωπαϊκή έρευνα και η χρήση των ευρωπαϊκών υποδομών έρευνας ειδικότερα, θα προσφέρει στους καλύτερους ευρωπαίους επιστήμονες πιο ελκυστικές προοπτικές. Το Συμβούλιο με τη σειρά του, στις συνόδους της 15ης Ιουνίου και της 14ης Δεκεμβρίου 2000, ζήτησε μια νέα προσέγγιση στις υποδομές έρευνας, συμπεριλαμβανομένης και της καθιέρωσης ενός ευρωπαϊκού δικτύου ηλεκτρονικής επικοινωνίας.

Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή διοργάνωσε, μεταξύ 18 και 20 Σεπτεμβρίου 2000, στο Στρασβούργο, σε συνεργασία με το γαλλικό Υπουργείο Έρευνας και το ευρωπαϊκό ίδρυμα επιστημών, ένα Συνέδριο σχετικά με τις υποδομές έρευνας με στόχο την αναζήτηση νέων οδών διευκόλυνσης μιας συνεκτικής ανάπτυξης των υποδομών έρευνας σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Το συνέδριο αυτό υπήρξε αφορμή για ευρεία ανταλλαγή απόψεων μεταξύ των εκπροσώπων της ευρωπαϊκής επιστημονικής κοινότητας και του ευρωπαϊκού τομέα της οικονομίας και των υπευθύνων των εθνικών πολιτικών έρευνας, σχετικά με τον ρόλο των υποδομών έρευνας και καινοτομίας, το πλεονέκτημα της λειτουργίας τους σε δίκτυο, τους μηχανισμούς λειτουργίας τους και την πρόσβαση σε αυτές, καθώς και για έναν απολογισμό των σημερινών ισχυρών και αδύνατων σημείων της Ευρώπης. Προέκυψε ευρεία συναίνεση μεταξύ των φορέων, τόσο των θεσμικών όσο και των επιστημονικών, υπέρ μιας πιο συντονισμένης προσέγγισης των ευρωπαϊκών πολιτικών στον τομέα αυτό.

Στο έγγραφο εργασίας της Ένας ευρωπαϊκός χώρος έρευνας για τις υποδομές του Φεβρουαρίου 2001 [8], η Επιτροπή συγκέντρωσε τα στοιχεία του τρέχοντος προβληματισμού και πρότεινε τις βασικές κατευθύνσεις μιας ευρωπαϊκής πολιτικής στον τομέα των υποδομών έρευνας, προβλέποντας ειδικότερα ότι οι αποφάσεις για τη βελτιστοποίηση της εκμετάλλευσης των υφιστάμενων υποδομών και η ανάπτυξη νέων καίριων υποδομών θα πρέπει να βασίζονται σε έναν ευρωπαϊκό μηχανισμό λήψης αποφάσεων, που να στηρίζεται σε ένα ανεξάρτητο επιστημονικό συμβούλιο.

[8] SEC(2001) 356 της 27.02.2001.

1.2.3. Ανθρώπινο δυναμικό και κινητικότητα

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβόνας κάλεσε επίσης το Συμβούλιο και την Επιτροπή, σε συντονισμό με τα κράτη μέλη όπου είναι αναγκαίο, να υιοθετήσουν τα μέτρα που είναι απαραίτητα για την κατάργηση, μέχρι το 2002, των εμποδίων, όσον αφορά την κινητικότητα των ερευνητών στην Ευρώπη και τη συνεχή προσέλκυση επιστημόνων υψηλού επιπέδου. Ο στόχος αυτός, που περιελήφθη και στο ψήφισμά του Συμβουλίου της 15ης Ιουνίου 2000, αποτέλεσε και το έναυσμα για τη συγκρότηση, από τον Επίτροπο Busquin, μιας ομάδας υψηλού επιπέδου σχετικά με τη βελτίωση της κινητικότητας των ερευνητών (βλ. παράγραφο 3.4.).

Στη συνέχεια των εργασιών της ομάδας αυτής και με παρότρυνση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Στοκχόλμης της 23ης και 24ης Μαρτίου 2001, η Επιτροπή εξέδωσε στις 20 Ιουνίου 2001 ανακοίνωση σχετικά με Μια στρατηγική κινητικότητας για τον ευρωπαϊκό χώρο της έρευνας [9] που βασίζεται σε μια σειρά δράσεων οι οποίες στοχεύουν, αφενός, στην προώθηση της ανάπτυξης ενός ευρωπαϊκού περιβάλλοντος, ελκυστικού τόσο για τους ευρωπαίους όσο και για τους ξένους ερευνητές, και που ευνοεί περισσότερο την υπερεθνική κινητικότητα και την κινητικότητα μεταξύ πανεπιστημίου και βιομηχανικού τομέα, καθ' όλη τη διάρκεια της σταδιοδρομίας των ευρωπαίων ερευνητών και, αφετέρου, στη διερεύνηση των οικονομικών μέτρων που θα πρέπει να ληφθούν για την επίτευξη κρίσιμης μάζας «κινητών» ερευνητών στους κόλπους του ΕΧΕ.

[9] COM(2001) 331 της 20.06.2001.

1.2.4. Τα θέματα «επιστήμες και κοινωνία»

Έχει ξεκινήσει μια ποιοτική ανάλυση των θεμάτων που σχετίζονται με τη γνώση και την αντίληψη της επιστήμης από το ευρύ κοινό.

Το Νοέμβριο του 2000, η Επιτροπή παρουσίασε ένα έγγραφο εργασίας με τίτλο Επιστήμη, κοινωνία και πολίτες [10], προκειμένου να ξεκινήσει ένα διάλογο σε ευρωπαϊκό επίπεδο, για θέματα σχετικά με τις «επιστήμες και κοινωνία» στον ευρωπαϊκό χώρο της έρευνας. Τα θέματα αυτά αφορούν ειδικότερα: τη διάρθρωση των πολιτικών έρευνας γύρω από κάποιους στόχους της κοινωνίας, τη διαχείριση του κινδύνου και την αρχή της πρόληψης, τη δεοντολογία σε θέματα επιστήμης και έρευνας, το διάλογο μεταξύ ερευνητών και πολιτών, την κατανόηση της επιστήμης από το κοινό και τη θέση και τον ρόλο των γυναικών στις επιστήμες και την έρευνα.

[10] SEC(2000) 1973 της 14.11.2000.

Εξάλλου, με την προοπτική της δημιουργίας ενός κοινού συστήματος επιστημονικής και τεχνικής αναφοράς, το Κοινό Κέντρο Έρευνας (ΚΚΕρ) συγκρότησε μια ομάδα εργασίας στην οποία συμμετέχουν οι επικεφαλής των μεγάλων εθνικών ερευνητικών εργαστηρίων, με σκοπό να εγκύψουν ενδελεχώς στο θέμα του ορισμού των επιχειρησιακών λειτουργιών ενός τέτοιου συστήματος. Παράλληλα, μια εσωτερική ομάδα εργασίας της Επιτροπής συνέκρινε διάφορα μοντέλα, ώστε να ληφθούν υπόψη οι ανάγκες των αρμοδίων για τη λήψη πολιτικών αποφάσεων κατά τα διάφορα στάδια της εφαρμογής των δημοσίων πολιτικών.

1.2.5. Ενδυνάμωση των ιδιωτικών επενδύσεων

Τον Ιούλιο του 2000, η Επιτροπή παρουσίασε πρόταση κανονισμού για τη δημιουργία κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας, που να προστατεύει τη βιομηχανική ιδιοκτησία σε ολόκληρη την Ένωση, με συνθήκες κόστους, νομικής ασφάλειας και διαδικασιών ευνοϊκότερους από αυτούς του υπάρχοντος συστήματος του ευρωπαϊκού διπλώματος ευρεσιτεχνίας. Ο διάλογος που ξεκίνησε επέτρεψε να σημειωθεί πρόοδος σε πολλά σημεία, αλλά τα ζητήματα που αφορούν τη θέσπιση διαδικασίας για την επίλυση διαφορών και την εγκατάσταση της απαραίτητης υποδομής παραμένουν ανοικτά.

1.2.6. Καθιέρωση του EURAB

Το Μάιο του 2000, ο Επίτροπος Busquin συγκρότησε ομάδα εργασίας επιφορτισμένη με την προετοιμασία της εντολής ενός ανεξάρτητου συμβουλευτικού φορέα υψηλού επιπέδου για την επιστήμη, την τεχνολογία και την καινοτομία στην Ευρώπη.

Η ομάδα εργασίας, της οποίας προεδρεύει η Καθηγήτρια Helga Nowotny και αποτελείται από 43 Ευρωπαίους εμπειρογνώμονες του βιομηχανικού κλάδου και του ακαδημαϊκού κόσμου, παρουσίασε την έκθεσή της το Φεβρουάριο του 2001. Οι προτάσεις της χρησιμοποιήθηκαν ως βάση της απόφασης της Επιτροπής της 27ης Ιουνίου 2001, με την οποία ιδρύθηκε η ευρωπαϊκή συμβουλευτική επιτροπή για την έρευνα (EURAB), η οποία είναι αρμόδια για την παροχή συμβουλών στην Επιτροπή σε θέματα σχετικά με την ευρωπαϊκή πολιτική έρευνας και καινοτομίας και ειδικότερα την υλοποίηση του ΕΧΕ και την εφαρμογή του προγράμματος-πλαισίου, καθώς και σε επιστημονικά και τεχνολογικά θέματα που ενδέχεται να έχουν συνέπειες στις άλλες κοινοτικές πολιτικές.

1.2.7. Διεθνής και περιφερειακή διάσταση του ΕΧΕ

Σε ό,τι αφορά τη διεθνή επιστημονική και τεχνολογική συνεργασία, η Επιτροπή εξέδωσε, στις 25 Ιουνίου του 2001, την ανακοίνωση Η διεθνής διάσταση του ευρωπαϊκού χώρου έρευνας [11] που προτείνει ως στρατηγική, αφενός, την ενίσχυση της συνοχής και του συντονισμού των εθνικών και κοινοτικών δραστηριοτήτων συνεργασίας και, αφετέρου, την επικέντρωση των προσπαθειών της Ένωσης σε ορισμένους τομείς, θεματικές ενότητες και ξένους εταίρους. Η από κοινού εφαρμογή της από τα κράτη μέλη και την Κοινότητα θα πρέπει να λάβει υπόψη τους στόχους της επιστημονικής και τεχνολογικής πολιτικής και της εξωτερικής πολιτικής της Ένωσης.

[11] COM(2001) 346 της 25.06.2001.

Στην ανακοίνωση Η περιφερειακή διάσταση του ευρωπαϊκού χώρου έρευνας που εξέδωσε στις 3 Οκτωβρίου 2001 [12], η Επιτροπή αναλύει τον ρόλο των περιφερειών στην προσπάθεια της έρευνας και της καινοτομίας στην Ευρώπη και παρουσιάζει μια προσέγγιση με τρεις ενότητες για να επιβεβαιώσει την περιφερειακή διάσταση του ευρωπαϊκού χώρου έρευνας. Τα δύο υπάρχοντα εργαλεία, το σχέδιο δράσεων καινοτομίας 2000-2006, που στοχεύει στην προώθηση της καινοτομίας σε συμπλήρωμα των διαρθρωτικών παρεμβάσεων στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) και το πρόγραμμα-πλαίσιο 2002-2006, συμπληρώνονται με ειδικές δραστηριότητες που προορίζονται για την ανύψωση της επιστημονικής και τεχνολογικής βάσης στις περιφέρειες.

[12] COM(2001) 549 της 03.10.2001

1.3. Προετοιμασία του προγράμματος-πλαισίου 2002-2006

Στις 4 Οκτωβρίου του 2000, με πρωτοβουλία του Επιτρόπου Busquin, η Επιτροπή εξέδωσε την ανακοίνωση Δημιουργία του «Ευρωπαϊκού χώρου έρευνας»: Κατευθυντήριες γραμμές των δράσεων της Ένωσης στον τομέα της έρευνας (2002-2006) [13], η οποία καθορίζει τις αρχές που θα πρέπει να καθοδηγήσουν τη διαμόρφωση και την εφαρμογή του μελλοντικού προγράμματος-πλαισίου. Ειδικότερα, ορίζει επακριβώς τους στόχους, τις διαστάσεις που πρέπει να ληφθούν υπόψη και τα μέσα που θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν, ώστε το πρόγραμμα-πλαίσιο να συμβάλει πλήρως στην εγκαθίδρυση του ευρωπαϊκού χώρου έρευνας. Επιπλέον, προτείνει ένα περιορισμένο αριθμό θεματικών προτεραιοτήτων όπου θα μπορεί να συγκεντρωθεί η κοινοτική χρηματοδότηση.

[13] COM(2000) 612 της 4.10.2000.

Το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δήλωσαν ότι προσυπογράφουν, σε γενικές γραμμές, τις κατευθύνσεις αυτές. Ειδικότερα, το ψήφισμα του Συμβουλίου του Νοεμβρίου 2000 υπογραμμίζει τη στρατηγική θέση του προγράμματος-πλαισίου στην υλοποίηση του ΕΧΕ, τη σημασία της νέας «ανοικτής μεθόδου συντονισμού των εθνικών πολιτικών» και την επιλεκτική προσέγγιση για την επισήμανση των προτεραιοτήτων. Η έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου του Φεβρουαρίου 2001 εγκρίνει τη συγκέντρωση των προσπαθειών σε έναν περιορισμένο αριθμό θεμάτων προτεραιότητας, καθώς και την εισαγωγή νέων μέσων εφαρμογής του προγράμματος-πλαισίου, εκφράζοντας ωστόσο κάποιες επιφυλάξεις στο στάδιο αυτό σχετικά με την προσφυγή στο άρθρο 169 της Συνθήκης ΕΚ.

1.3.1. Μια διαρθρωτική προσέγγιση

Η πρόταση για το προσεχές πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και την Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας για την περίοδο 2002-2006 [14] εγκρίθηκε στις 21 Φεβρουαρίου 2001 και έχει ως στόχο να συμβάλει στην υλοποίηση του ευρωπαϊκού χώρου έρευνας, με την ενίσχυση των επιστημονικών και τεχνολογικών βάσεων της Ένωσης και την ενθάρρυνση της ανάπτυξης της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας της.

[14] COM(2001) 94 της 21.02.2001.

Οι τρεις βασικές αρχές που ελήφθησαν κυρίως υπόψη κατά τη διαμόρφωσή της είναι η συγκέντρωση των πόρων σε περιορισμένο αριθμό θεμάτων προτεραιότητας, ο ορισμός νέων μέσων παρέμβασης που είναι καταλληλότερα για την άσκηση διαρθρωτικής επίδρασης στις κοινοτικές και εθνικές δραστηριότητες ΑΤΕ και η απλούστευση της διαχείρισης μαζί με μια απλοποίηση των διοικητικών διαδικασιών.

Οι προτάσεις για τα ειδικά προγράμματα που θέτουν σε εφαρμογή το πρόγραμμα-πλαίσιο 2002-2006 [15] υιοθετήθηκαν από την Επιτροπή στις 30 Μαΐου 2001, με τρόπο ώστε να τροφοδοτήσουν το συντομότερο το διάλογο που έχει ξεκινήσει μεταξύ των θεσμικών φορέων.

[15] COM(2001) 279 της 30.05.2001.

1.3.2. Τρεις μεγάλες ομάδες δραστηριοτήτων με επτά επιστημονικές και τεχνολογικές προτεραιότητες

Το νέο πρόγραμμα-πλαίσιο, όπως προτείνεται από την Επιτροπή, αποτελείται από τρεις ομάδες δράσεων.

Η πρώτη ομάδα έχει ως στόχο την ολοκλήρωση της ευρωπαϊκής έρευνας σε επτά θεματικούς τομείς - σε συνέχεια της διαβούλευσης για τον ΕΧΕ και των κατευθύνσεων που προτάθηκαν τον Οκτώβριο του 2000 [16] - οι οποίοι απαιτούν συγκέντρωση των προσπαθειών για την επίτευξη της «κρίσιμης μάζας» που είναι απαραίτητη για να υπάρξει πραγματική επίδραση. Αυτοί οι τομείς συνδέονται με σοβαρά οικονομικά και κοινωνικά ζητήματα που αποσχολούν την Ένωση, όπου η δράση της Κοινότητας μπορεί να προσδώσει ιδιαίτερη ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία: «γονιδιωματική και βιοτεχνολογία για την υγεία», «τεχνολογίες για την κοινωνία της πληροφορίας», «νανοτεχνολογίες, ευφυή υλικά, νέες διαδικασίες παραγωγής», «αεροναυπηγική και διάστημα», «ασφάλεια τροφίμων και κίνδυνοι για την υγεία», «αειφόρος ανάπτυξη και πλανητική αλλαγή» και « πολίτες και διακυβέρνηση στην ευρωπαϊκή κοινωνία της γνώσης».

[16] Μία πρόσθετη διαβούλευση οργανώθηκε από την Επιτροπή στο πλαίσιο του δικτύου εθνικών ινστιτούτων προοπτικών υπό την καθοδήγηση του IPTS (Ινστιτούτο Τεχνολογικών Προοπτικών) του ΚΚΕρ.

Μια όγδοη προτεραιότητα έγκειται στην πρόβλεψη των επιστημονικών και τεχνολογικών αναγκών της Ένωσης με την εισαγωγή στοιχείων προγραμματικής ευελιξίας για, αφενός τον προσδιορισμό και την διεξαγωγή δράσεων στήριξης των κοινοτικών πολιτικών και, αφετέρου, τη διερεύνηση επιστημονικών και τεχνολογικών τομέων αιχμής που συχνά βρίσκονται στο σταυροδρόμι πολλών επιστημών και θα μπορούσαν να αποδειχθούν αποφασιστικής σημασίας στην προσπάθεια της Ευρώπης να τεθεί στην πρωτοπορία της γνώσης και στις αναδυόμενες αγορές. Αυτό το κεφάλαιο συμπεριλαμβάνει και ειδικές δραστηριότητες συλλογικής ή συνεταιριστικής έρευνας υπέρ των ΜΜΕ και ειδικές δραστηριότητες διεθνούς συνεργασίας που στόχο έχουν να προωθήσουν τη συνεργασία με τις τρίτες μεσογειακές χώρες, τη Ρωσία, τις χώρες της ΚΑΚ και τις αναπτυσσόμενες χώρες.

Η δεύτερη ομάδα δράσεων στοχεύει στη διάρθρωση του ευρωπαϊκού χώρου έρευνας μέσω μιας σειράς δράσεων που αφορούν το ανθρώπινο δυναμικό και την κινητικότητα των ερευνητών, τις υποδομές έρευνας, την έρευνα και την καινοτομία και θέματα που αφορούν τις «επιστήμες και κοινωνία».

Τέλος, στο πλαίσιο της τρίτης ομάδας, το νέο πρόγραμμα-πλαίσιο στοχεύει στην ενίσχυση των βάσεων του ευρωπαϊκού χώρου έρευνας, με μια σειρά δράσεων γενικού χαρακτήρα που προορίζονται για την ενίσχυση του συντονισμού των δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας και τη στήριξη της συνεκτικής ανάπτυξης των πολιτικών έρευνας και καινοτομίας που εφαρμόζονται στην Ευρώπη.

Οι δραστηριότητες έρευνας και κατάρτισης που προβλέπονται στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας αφορούν την συνέχιση της εκμετάλλευσης των εγκαταστάσεων του JET, την προετοιμασία της συμμετοχής στην κατασκευή του μελλοντικού μηχανήματος επίδειξης ελεγχόμενης θερμοπυρηνικής σύντηξης ("next step"), την επεξεργασία και την αποθήκευση αποβλήτων και δραστηριότητες στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας.

Τα καθήκοντα του Κοινού Κέντρου Ερευνών (ΚΚΕρ) περιλαμβάνουν την επιστημονική στήριξη των κοινοτικών πολιτικών, ειδικότερα στον τομέα του περιβάλλοντος και της αειφόρου ανάπτυξης, της ασφάλειας και της προστασίας των πληθυσμών, των τεχνολογικών προβλέψεων, και της ανάπτυξης συστημάτων επιστημονικής και τεχνικής αναφοράς στο πλαίσιο του ΕΧΕ μέσω άμεσων δράσεων. Στον πυρηνικό τομέα, προβλέπεται ότι, οι δραστηριότητες έρευνας και κατάρτισης του ΚΚΕρ θα επικεντρωθούν κυρίως στη διαχείριση των αποβλήτων, τον έλεγχο της ασφάλειας των πυρηνικών υλικών, την ασφάλεια των αντιδραστήρων, τις μεθόδους μέτρησης της ιονίζουσας ακτινοβολίας και τις ιατρικές εφαρμογές της πυρηνικής έρευνας.

1.3.3. Τρία νέα μέσα εφαρμογής

Ένα από τα χαρακτηριστικά του νέου προγράμματος-πλαισίου έγκειται στην εισαγωγή τριών νέων μέσων παρέμβασης, που μπορούν να συγκεντρώσουν τους ανθρώπινους και οικονομικούς πόρους, ώστε να επιτευχθεί η «κρίσιμη μάζα» που απαιτούν οι δράσεις που αναλαμβάνονται στους θεματικούς τομείς προτεραιότητας. Πρόκειται για τα «δίκτυα αριστείας», τα «ολοκληρωμένα έργα» και τη συμμετοχή της Κοινότητας σε προγράμματα έρευνας και ανάπτυξης που διεξάγονται από πολλά κράτη μέλη, κατ' εφαρμογή του άρθρου 169 της Συνθήκης ΕΚ.

Στόχος των δικτύων αριστείας είναι η ενίσχυση της αριστείας και της ακτινοβολίας της ευρωπαϊκής έρευνας με τη διαρκή ολοκλήρωση των δεξιοτήτων έρευνας σε κάποιο δεδομένο τομέα. Εγγράφονται σε μια μακροπρόθεσμη προοπτική και δεν στοχεύουν στην παραγωγή σαφώς προκαθορισμένων αποτελεσμάτων.

Στόχος των ολοκληρωμένων έργων είναι η συγκέντρωση πόρων σε προβλήματα που θεωρούνται σημαντικά σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Σε αντίθεση με τα «δίκτυα αριστείας», τα «ολοκληρωμένα έργα» στοχεύουν σε συγκεκριμένα και σαφώς προσδιορισμένα αποτελέσματα που μπορούν να οδηγήσουν βραχυ-μεσοπρόθεσμα σε νέα προϊόντα, διαδικασίες ή υπηρεσίες.

Τα δίκτυα αριστείας και τα ολοκληρωμένα έργα υλοποιούνται μέσω απλοποιημένων διοικητικών διαδικασιών και χαρακτηρίζονται από μεγάλη αυτονομία διαχείρισης, που επιτρέπει ειδικότερα την ενσωμάτωση, εφόσον είναι απαραίτητο, νέων εταίρων.

Η συμμετοχή της Κοινότητας σε προγράμματα που εκτελούνται από κοινού από πολλά κράτη μέλη προβλέπεται από το άρθρο 169 της Συνθήκης ΕΚ. Αυτή η διάταξη, που δεν έχει ακόμη τεθεί σε ισχύ σε κάποιο πρόγραμμα-πλαίσιο, αναμένεται να επιτρέψει την καλύτερη διασύνδεση των δραστηριοτήτων εθνικής έρευνας με το κοινοτικό ενδιαφέρον σε τομείς όπου ορισμένα, πιο άμεσα ενδιαφερόμενα, κράτη μέλη, είναι έτοιμα να αναλάβουν από κοινού προσπάθειες. Με την ανακοίνωσή της, της 30ης Μαΐου 2001 [17], η Επιτροπή παρουσίασε και έθεσε σε διάλογο τις προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου 169 στο γενικό πλαίσιο της βελτίωσης της συμπληρωματικότητας μεταξύ εθνικών και κοινοτικών ερευνητικών προγραμμάτων.

[17] COM(2001) 282 της 30.05.2001.

Εξάλλου, το νέο πρόγραμμα-πλαίσιο προσφέρει τη δυνατότητα αξιοποίησης της κοινοτικής χρηματοδότησης σε συνέργεια με τις άλλες πηγές χρηματοδότησης, όπως είναι τα Διαρθρωτικά Ταμεία και το πρόγραμμα PHARE για τις υποψήφιες χώρες, ή μέσω κοινών δράσεων με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ [18]) και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων (ΕΤΕ [19]). Το κοινό υπόμνημα, που υπογράφτηκε στις 7 Ιουνίου 2001 [20] από την Επιτροπή και την ΕΤΕπ, καθιερώνει ένα πλαίσιο συνεργασίας μεταξύ του προγράμματος-πλαισίου και της «Πρωτοβουλίας για την Καινοτομία 2000» [21], για την προώθηση των ερευνητικών έργων, τη στήριξη των υποδομών έρευνας και τη χρηματοδότηση, με κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου, των εταιρειών και φυτωρίων επιχειρήσεων υψηλής τεχνολογίας.

[18] http://www.eib.org.

[19] http://www.eif.org.

[20] COM(2001) 1550 ; http://europa.eu.int/comm/research/press/2001/memorandum-eib-fr.pdt

[21] http://www.eib.org/pub/news/i2i/overview.htm.

2. Εφαρμογη και επιπτωσεις του προγραμματοσ-πλαισιου το 2000

Κατά τη διάρκεια του 2000, σημαντικός αριθμός έργων του 4ου προγράμματος-πλαισίου ολοκληρώθηκαν ή ήταν στη φάση ολοκλήρωσης. Επομένως, η κύρια δραστηριότητα αφορούσε την υλοποίηση του 5ου προγράμματος-πλαισίου.

2.1. Εφαρμογή του 5ου προγράμματος-πλαισίου

Το 2000, υπογράφηκαν περί τις 4.800 συμβάσεις, που αντιστοιχούσαν σε κοινοτική οικονομική στήριξη ύψους 3,9 δις ευρώ περίπου, κατανεμημένη μεταξύ περισσοτέρων από 23.000 συμμετέχοντες. Από τη στατιστική ανάλυση των στοιχείων που αφορούν τις συμβάσεις αυτές διαπιστώνουμε, σε γενικές γραμμές, ότι το 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο έφθασε σε στάδιο ωρίμανσης το 2000, με επίπεδα συμμετοχής και χρηματοδότησης ανά κατηγορία δράσης και ανά πρόγραμμα που ανταποκρίνονταν στις προβλέψεις και αριθμό δεσμών συνεργασίας.

Στη συνέχεια παρουσιάζονται λεπτομερέστερα τα διδάγματα του εγχειρήματος αυτού:

- Οι δράσεις επιμερισμένης δαπάνης και ειδικότερα οι δράσεις έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης, παραμένουν ο επικρατέστερος τρόπος παρέμβασης για την προώθηση της επιστημονικής συνεργασίας και την παραγωγή γνώσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο: οι δράσεις αυτές αντιπροσωπεύουν περίπου το 80% του προϋπολογισμού για το 2000 και συγκεντρώνουν γύρω στο 70% των συμμετοχών στο πρόγραμμα-πλαίσιο του 2000. Τα προγράμματα έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης λαμβάνουν το 94% της χρηματοδότησης και αντιπροσωπεύουν το 90% των συμμετοχών των δράσεων επιμερισμένης δαπάνης. Το υπόλοιπο διανέμεται μεταξύ έργων επίδειξης, συνδυασμένων έργων, της στήριξης υποδομών έρευνας και των ειδικών δράσεων υπέρ των ΜΜΕ.

- Η μέση χρηματοδοτική συνεισφορά ανά υπογραφείσα σύμβαση (δράσεις επιμερισμένης δαπάνης) ανέρχεται σε 1,29 εκατομμύρια ευρω περίπου το 2000, ελαφρά μειωμένη σε σχέση με το 1999 (1,48 εκατομμύρια ευρώ), ενώ ο μέσος αριθμός συμμετεχόντων ανά δράση αυξήθηκε από 5,4 το 1999 σε περίπου 6,5. Προκύπτει μια ελαφρή μείωση της μέσης χρηματοδότησης ανά συμμετέχοντα.

- Το μέσο ποσοστό επιλογής έργων υπερβαίνει το 28%, δηλαδή υπάρχει μεγάλη αύξηση σε σχέση με το 1999 (22%), καλύπτει ωστόσο πολύ διαφορετικές καταστάσεις ανάλογα με τα ειδικά προγράμματα και εφόσον το ποσοστό επιλογής κυμαίνεται από 65% (EURATOM) σε 19% (EESD).

- Η κοινοτική χρηματοδοτική στήριξη κατανέμεται περίπου ισομερώς μεταξύ των οργανισμών έρευνας, των ιδρυμάτων ανώτατης εκπαίδευσης και της βιομηχανίας: Αυτή η ισορροπημένη κατανομή επιβεβαιώνεται και από τον αριθμό των συμβάσεων που έχουν υπογραφεί με αυτές τις τρεις κατηγορίες συμμετεχόντων στο πρόγραμμα-πλαίσιο.

- Οι ιδιωτικοί και οι δημόσιοι φορείς τυγχάνουν παρόμοιας χρηματοδοτικής στήριξης και αντιπροσωπεύουν συγκρίσιμο αριθμό συμβάσεων: Η χρηματοδότηση το 2000 ήταν περίπου ισόποσα κατανεμημένη μεταξύ ιδιωτικών φορέων (1.741 εκατομμύρια ευρω, δηλαδή 45% της συνολικής χρηματοδότησης) και δημοσίων (1.998 εκατομμύρια ευρώ, δηλαδή 51% της συνολικής χρηματοδότησης). Οι συμμετοχές των δημοσίων φορέων (12.268, δηλαδή 53% του συνόλου) και των ιδιωτικών φορέων (9.450, δηλαδή 41% του συνόλου) ήταν της ιδίας τάξης μεγέθους. Το υπόλοιπο της χρηματοδότησης κατανέμεται μεταξύ διεθνών οργανισμών, μεμονωμένων ατόμων και του Κοινού Κέντρου Ερευνών.

- Η συμμετοχή των κρατών μελών κυριαρχεί και πάλι αλλά εκείνη των υποψηφίων για προσχώρηση χωρών αυξάνει: το 87% των συμμετεχόντων στο πρόγραμμα-πλαίσιο προέρχεται από την Ένωση. Η συμμετοχή του συνόλου των συνδεδεμένων χωρών παραμένει στο 10% περίπου του συνόλου, στους κόλπους της οποίας το μερίδιο των υποψηφίων για προσχώρηση χωρών αυξάνει από 39,5% σε 46%. Οι επιδόσεις αυτών των χωρών μπορούν να βελτιωθούν με την ενεργοποίηση ενός συνδυασμού πολλών παραγόντων μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται η διαθεσιμότητα των υποδομών έρευνας, η ανάπτυξη μιας «κουλτούρας» και της πρακτικής προσκλήσεων για την υποβολή προτάσεων και μια καλύτερη διάδοση των πληροφοριών που σχετίζονται με τις προσκλήσεις αυτές, και η προοδευτική ολοκλήρωση σε ακαδημαϊκά δίκτυα και δίκτυα έρευνας σε ευρωπαϊκό επίπεδο πάνω στη θεματολογία του προγράμματος-πλαισίου.

- Οι συμβάσεις που υπογράφηκαν το 2000 επέτρεψαν την καθιέρωση πολλών σχέσεων συνεργασίας: Οι φορείς που προέρχονται από τα κράτη μέλη δημιούργησαν έτσι περισσότερες από εξήντα χιλιάδες σχέσεις μεταξύ τους, περισσότερες από έξι χιλιάδες με φορείς συνδεδεμένων υποψηφίων για προσχώρηση χωρών, περισσότερες από επτά χιλιάδες με φορείς άλλων συνδεδεμένων χωρών και περίπου τρεις χιλιάδες με φορείς τρίτων χωρών. Οι φορείς των υποψήφιων για προσχώρηση χωρών δημιούργησαν συγχρόνως περί τις εννέα χιλιάδες νέες σχέσεις συνεργασίας μεταξύ τους.

- Πρόσβαση στις υποδομές έρευνας: 126 νέα θεματικά δίκτυα που συγκεντρώνουν 1438 εταίρους έλαβαν το 2000 κοινοτική χρηματοδότηση συνολικού ύψους 84 εκατομμυρίων ευρώ για να επιτραπεί η πρόσβαση ευρωπαίων ερευνητών στις δημόσιες υποδομές έρευνας υπό όρους ανεξάρτητους από την υπηκοότητά τους, για να δοθεί η ευκαιρία να διεξαχθεί καινοτόμος έρευνα πάνω σε νέα εργαλεία ή να βελτιωθεί η εκμετάλλευση των ευρωπαϊκών υποδομών έρευνας.

- Η στήριξη της κατάρτισης και της κινητικότητας των ερευνητών στην Ευρώπη καταλαμβάνει πλέον σημαντική θέση μεταξύ των προσπαθειών της κοινοτικής έρευνας: Το 2000, δημιουργήθηκαν 167 δίκτυα κατάρτισης σε θέματα έρευνας για νέους ερευνητές, που επέτρεψαν τη σύσταση 1.339 ομάδων που θα εργασθούν σε κοινά έργα κατά τα προσεχή έτη. Το σύστημα υποτροφιών Marie Curie χορήγησε 646 ατομικές υποτροφίες, 162 υποτροφίες σε επιχειρήσεις, 67 υποτροφίες φιλοξενίας σε μια περιοχή με υστέρηση ανάπτυξης και 213 υποτροφίες για διδάκτορες σε κάποιο τόπο κατάρτισης, επιτρέποντας στις επιχειρήσεις, στους τόπους κατάρτισης και στις επωφελούμενες περιοχές να προσλάβουν νέους ερευνητές. Επελέγησαν επίσης 255 έργα επιστημονικών συνεδρίων υψηλού επιπέδου, που επέτρεψαν την οργάνωση συναντήσεων μεταξύ καταξιωμένων επιστημόνων και νέων ευρωπαίων ερευνητών. Συνολικά, η κοινοτική οικονομική στήριξη της κατάρτισης και της κινητικότητας των ερευνητών στην Ευρώπη το 2000 ανήλθε σε 392 εκατ. ευρώ περίπου.

2.2. Επίπτωση της κοινοτικής έρευνας

2.2.1. Κοινωνικο-οικονομική επίπτωση

Η ανάλυση της επίπτωσης του προγράμματος-πλαισίου στην κοινωνία και την οικονομία της Ένωσης αποτέλεσε μέσα στο 2000 αντικείμενο των πενταετών εκθέσεων αξιολόγησης των προγραμμάτων-πλαισίων και των ειδικών προγραμμάτων καθώς και των μελετών, που δημοσιεύθηκαν σχετικά με τις επιπτώσεις του 4ου προγράμματος-πλαισίου σε εθνικό επίπεδο, τις οποίες διεξήγαγαν οι αρχές της Δανίας και της Φινλανδίας.

Οι αναλύσεις αυτές κατέδειξαν ότι η κοινοτική χρηματοδοτική στήριξη είχε τις εξής επιπτώσεις :

- Βελτίωση του επιμερισμού των γνώσεων και των δεξιοτήτων, δημιουργία οριζοντίων ή κάθετων δικτύων στην Ένωση, καθώς και με χώρες εταίρους στην Ευρώπη και στον υπόλοιπο κόσμο, προώθηση καινοτόμων πρωτοβουλιών και τη βελτίωση της ποιότητας της έρευνας.

- Δημιουργία νέων προϊόντων και διαδικασιών παραγωγής, στενότερες σχέσεις μεταξύ των επιχειρήσεων, των πανεπιστημίων και των οργανισμών έρευνας, και διεθνοποίηση των ομάδων.

Το 2000, ξεκίνησαν τρεις μεθοδολογικές μελέτες για τον εντοπισμό, τη συγκέντρωση και την πιο αποτελεσματική εκμετάλλευση των δεικτών αποτελεσμάτων με σκοπό την ακριβέστερη αξιολόγηση της επίπτωσης του προγράμματος-πλαισίου στο νομοθετικό και κανονιστικό περιβάλλον της Κοινότητας και στις διάφορες κοινοτικές πολιτικές, ειδικότερα σ'εκείνες που σχετίζονται με την ανταγωνιστικότητα και την αειφόρο ανάπτυξη, την απασχόληση, την υγεία, την κατάρτιση, το περιβάλλον και την έρευνα. Η παρακολούθηση της κοινωνικο-οικονομικής επίπτωσης θα συνεχιστεί και θα εμβαθυνθεί βάσει των αποτελεσμάτων το 2001.

Έχουν ξεκινήσει μελέτες επιπτώσεων των ειδικών προγραμμάτων από εξωτερικούς εμπειρογνώμονες για λογαριασμό της Επιτροπής στους τομείς της διεθνούς συνεργασίας, της μη-πυρηνικής ενέργειας και της ανταγωνιστικής και αειφόρου ανάπτυξης.

2.2.2. Πρόσβαση των ΜΜΕ στην έρευνα

Το 2000, το «ενιαίο γραφείο παροχής βοήθειας» που προορίζεται για τις ΜΜΕ διεκπεραίωσε περισσότερες από 7.000 αιτήσεις. Με τη βοήθεια των κέντρων πληροφόρησης και παροχής βοήθειας που υπάρχουν στα κράτη μέλη και στις συνδεδεμένες χώρες, ενθαρρύνει και διευκολύνει τη συμμετοχή των ΜΜΕ στο πρόγραμμα-πλαίσιο. Τα «Εθνικά Σημεία Επαφής ΜΜΕ» συναντήθηκαν τέσσερις φορές το 2000 για να συντονίσουν τις δράσεις τους.

Από το σύνολο των ερευνητικών δράσεων του προγράμματος-πλαισίου, περίπου 4.500 ΜΜΕ υπέγραψαν εντός του 2000 μια σύμβαση. Οι ΜΜΕ αντιπροσωπεύουν το 22,5% των συμμετεχόντων στα τέσσερα θεματικά προγράμματα και έλαβαν οικονομική στήριξη που αντιπροσωπεύει το 19% της στήριξης που διατίθεται από τα προγράμματα αυτά.

Ειδικότερα, τα αιτήματα για ειδικά μέτρα υπέρ των ΜΜΕ (Διερευνητικές επιχορηγήσεις και έργα συνεταιριστικής έρευνας « CRAFT ») έχουν αυξηθεί πολύ σε σχέση με το προηγούμενο πρόγραμμα-πλαίσιο: το 2000 υποβλήθηκαν περίπου 900 αιτήσεις για διερευνητικές επιχορηγήσεις και περισσότερες από 600 προτάσεις συνεταιριστικής έρευνας (δηλ. τριπλάσιες σε σχέση με το 4ο ΠΠ). Περίπου το 40% των έργων εγκρίθηκαν και θα επιτρέψουν σε περισσότερες από 2000 ΜΜΕ να συμμετάσχουν, συχνά για πρώτη φορά, σε ένα διεθνές ερευνητικό πρόγραμμα. Στο 80% των περιπτώσεων περίπου, πρόκειται για μικρές επιχειρήσεις με λιγότερους από 50 υπαλλήλους. Οι επιχορηγήσεις προσέλκυσαν ιδιαίτερα τις ΜΜΕ των συνδεδεμένων χωρών που αντιπροσωπεύουν το 8% των δικαιούχων.

Η μελλοντική συμμετοχή των ΜΜΕ στο πρόγραμμα-πλαίσιο θα τονωθεί με τα αποτελέσματα των 53 συμβάσεων που υπογράφτηκαν το 2000 σχετικά με δράσεις οικονομικής και τεχνολογικής νοημοσύνης, που θα επιτρέψουν στις ΜΜΕ να επισημάνουν τις οικονομικές και τεχνολογικές τάσεις στους διάφορους τομείς ώστε στη συνέχεια, εάν είναι απαραίτητο, να τις οδηγήσουν προς την κατεύθυνση της προετοιμασίας ερευνητικών προγραμμάτων συνεργασίας ή εταιρικής σχέσης. Εξάλλου, θα οδηγήσουν στη συνεργασία διαφορετικών τύπων μεσαζόντων που εργάζονται με τις ΜΜΕ (δίκτυα αρωγής, βιομηχανικές ομοσπονδίες, γραφεία περιφερειακής ανάπτυξης) και θα συμβάλουν έτσι στη διάρθρωση των δικτύων αρωγής των ΜΜΕ στην Ευρώπη.

2.2.3. Οι γυναίκες στην κοινοτική έρευνα

Παρακινούμενες από ένα ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου του Φεβρουαρίου του 2000, το οποίο ενθαρρύνει την Επιτροπή να συνεχίσει και να επιτείνει τη δράση «Γυναίκες και επιστήμες» για ενδυνάμωση του ρόλου και της θέσης των γυναικών στην επιστήμη, οι δράσεις που αναλήφθηκαν κατά τη διάρκεια του έτους 2000 συμπεριέλαβαν την οργάνωση διεθνών συναντήσεων, τη δημιουργία πολιτικών φόρουμ, την καθιέρωση ενός συστήματος επαγρύπνησης «Γυναίκες και επιστήμες» (gender watch system) και την έναρξη μελετών που στόχο έχουν την αξιολόγηση της επίδρασης της διάστασης του φύλου στα ειδικά προγράμματα.

Το συνέδριο Γυναίκες και επιστήμες: προκαλώντας την αλλαγή, που διοργανώθηκε στις Βρυξέλλες μεταξύ 3 και 4 Απριλίου 2000, συγκέντρωσε 450 συμμετέχοντες και κατέληξε στην ανάγκη υιοθέτησης μιας επιστημονικής προσέγγισης στο ζήτημα της ισότητας των φύλων στην επιστήμη.

Τα μέλη της ομάδας των εθνικών δημοσίων υπαλλήλων, που είναι υπεύθυνα για την παρακολούθηση της δράσης «Γυναίκες και επιστήμες» (ομάδα Ελσίνκι), προέβησαν τον Ιούνιο και το Δεκέμβριο του 2000 σε απολογισμό των δράσεων που διεξάγονται υπέρ των γυναικών στην επιστήμη στα κράτη μέλη και στις χώρες που συμμετέχουν στο 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο. Ειδικότερα, παρείχαν τα πρώτα στατιστικά στοιχεία σχετικά με την παρουσία των γυναικών στην επιστημονική έρευνα και κατέληξαν ότι είναι απαραίτητο να λαμβάνεται υπόψη η διάσταση του φύλου στην ερευνητική πολιτική.

Οι πρώτες μελέτες των επιπτώσεων από την άποψη του φύλου ξεκίνησαν τον Ιούνιο του 2000 με στόχο την αξιολόγηση της συνεκτίμησης της διάστασης του φύλου στα διάφορα ειδικά προγράμματα. Τα αποτελέσματα παρουσιάστηκαν κατά τη διάρκεια του συνεδρίου Φύλο και Έρευνα στις 8 και 9 Νοεμβρίου 2001.

Οι συστάσεις που προέκυψαν από αυτές τις διάφορες εργασίες περιελήφθησαν από την Επιτροπή, το Μάιο του 2001, σε ένα έγγραφο εργασίας [22], το οποίο προτείνει την ενίσχυση των πολιτικών φόρουμ, τον εμπλουτισμό του συστήματος επαγρύπνησης «Γυναίκες και επιστήμες» και τη διεξαγωγή συμπληρωματικών ερευνών για την καλύτερη κατανόηση του θέματος «φύλο και επιστήμη».

[22] SEC(2001) 771 της 15.05.2001

Το 2000, υπήρχαν 30% γυναίκες στις ομάδες συστηματικής και συνεχούς παρακολούθησης των προγραμμάτων, 27% στις συμβουλευτικές ομάδας ειδικών, 21% στις επιτροπές προγραμμάτων, 23% μεταξύ των αξιολογητών έργων των ειδικών προγραμμάτων και 26% στις ομάδες πενταετούς αξιολόγησης. Οι αριθμοί αυτοί αυξάνονται προς το στόχο του τουλάχιστον 40% που έχει θέσει η Επιτροπή. Το ποσοστό των γυναικών μεταξύ των συντονιστών των έργων του προγράμματος-πλαισίου το 1999 (τελευταία διαθέσιμα στοιχεία) υπολογίζεται σε 18% κατά μέσο όρο και σε 25% για τα προγράμματα IHP και INCO II, οι εκτιμήσεις όμως αυτές χρήζουν περαιτέρω επεξεργασίας. Μεταξύ των ΜΜΕ που συμμετείχαν, λίγο περισσότερες από το 5% διοικούνται από γυναίκες, ποσοστό αντίστοιχο με το μέσο όρο των τεχνολογικών επιχειρήσεων που διοικούνται από γυναίκες, στις χώρες μέλη του ΟΟΣΑ.

2.2.4. Δεοντολογικές πτυχές της κοινοτικής έρευνας

Η σύσταση της ευρωπαϊκής ομάδας δεοντολογίας των επιστημών και των νέων τεχνολογιών, σχετικά με τις «δεοντολογικές πτυχές του 5ου προγράμματος-πλαισίου», απετέλεσε το έναυσμα για την προοδευτική καθιέρωση από την Επιτροπή του πλαισίου αναφοράς για να λαμβάνονται υπόψη οι δεοντολογικές πτυχές της κοινοτικής έρευνας.

Κατά τη διάρκεια του 2000, οι προσπάθειες επικεντρώθηκαν κυρίως στο πρόγραμμα «Ποιότητα ζωής και διαχείριση των έμβιων πόρων». Οι αρμόδιες υπηρεσίες κάλεσαν τους ερευνητές να επιχειρηματολογήσουν με ακρίβεια, όσον αφορά τη δεοντολογική διάσταση των έργων από το στάδιο της υποβολής. Τα έργα που έθεταν ιδιαίτερα ζητήματα δεοντολογίας έγιναν αντικείμενο, μετά από επιστημονική αξιολόγηση, ειδικής εξέτασης από πλευράς δεοντολογίας. Αυτό αφορά ειδικότερα τις έρευνες που χρησιμοποιούν ιστούς εμβρύων, πειράματα πάνω σε πρωτεύοντα θηλαστικά, κλινικές δοκιμές και έρευνες σε γονίδια, με βάση ανθρώπινους ιστούς ή προσωπικά δεδομένα. Έτσι, «Ομάδες δεοντολογικής αξιολόγησης» που αποτελούνταν από οκτώ έως δεκαπέντε εκπροσώπους διαφόρων επιστημών (κοινωνιολογία, φιλοσοφία, δίκαιο, ιατρική, βιολογία, ψυχολογία κλπ) ανέλυσαν εκατό περίπου προτάσεις και διετύπωσαν γνώμες για ολοκλήρωση των προτάσεων με σεβασμό των δεοντολογικών αρχών που σχετίζονται με τον άνθρωπο και τα ζώα.

Από τον Ιανουάριο του 2001, η αντιμετώπιση των θεμάτων δεοντολογίας της έρευνας ενισχύθηκε και επεκτάθηκε στο σύνολο των προγραμμάτων: τα ζητήματα δεοντολογίας λαμβάνονται υπόψη κατά την πρόσκληση για την υποβολή προτάσεων και στη συνέχεια αναλύονται κατά την αξιολόγηση των έργων. Τα έργα που θέτουν ιδιαίτερα προβλήματα δεοντολογίας στα προγράμματα «Ποιότητα ζωής και διαχείριση έμβιων πόρων», «Εδραίωση του διεθνούς ρόλου της κοινοτικής έρευνας» (INCO) και «Βελτίωση του ερευνητικού ανθρώπινου δυναμικού» αποτελούν αντικείμενο ιδιαίτερης εξέτασης από πλευράς δεοντολογίας.

2.2.5. Επίπτωση στην ευρωπαϊκή οικονομική συνοχή

Οι δραστηριότητες του προγράμματος «Καινοτομία και ΜΜΕ» βοήθησαν τις υπηρεσίες της Επιτροπής που είναι αρμόδιες για την περιφερειακή πολιτική στον προσδιορισμό των περιφερειακών στρατηγικών για την καινοτομία, τη μεταφορά τεχνολογίας και τη δικτύωση των ενδιαφερομένων περιφερειών.

Ο θετικός ρόλος που διαδραματίζει το πρόγραμμα-πλαίσιο υπέρ των αποκαλούμενων χωρών «συνοχής» (Ελλάδα, Ισπανία, Ιρλανδία και Πορτογαλία) επιβεβαιώθηκε το 2000. Αυτές οι χώρες αντιπροσωπεύουν το 16,5% των συμμετοχών των κρατών μελών στις συμβάσεις που υπογράφτηκαν το 2000 (14,5% το 1999). Σε οικονομικούς όρους, 13,3% των κοινοτικών εισφορών διοχετεύτηκαν προς τις χώρες συνοχής. Τέλος, οι χώρες συνοχής συμμετείχαν σε ποσοστό περίπου 29% στις σχέσεις συνεργασίας που καθιερώθηκαν μεταξύ φορέων από τα κράτη μέλη, αυξάνοντας έτσι τον όγκο της ΕΤΑ στην οποία είχαν πρόσβαση.

2.3. Διεθνής συνεργασία

Η διεθνής συνεργασία στον τομέα της ΕΤΑ τίθεται σε εφαρμογή με δύο συμπληρωματικούς τρόπους στο 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο :

- τις δραστηριότητες προώθησης της επιστημονικής και τεχνολογικής συνεργασίας που διεξάγονται από τα διάφορα προγράμματα και συμπεριλαμβάνουν τους περιφερειακούς και τους διμερείς διαλόγους και ειδικότερα τις συμφωνίες συνεργασίας σε θέματα επιστήμης και τεχνολογίας (Ε&Τ) .

- τις ειδικές δραστηριότητες του προγράμματος «Εδραίωση του διεθνούς ρόλου της κοινοτικής έρευνας» (INCO).

2.3.1. Συμμετοχή των συνδεδεμένων υποψήφιων χωρών

Τα δέκα υποψήφια κράτη της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης, καθώς και η Κύπρος, είναι συνδεδεμένα με το πρόγραμμα-πλαίσιο [23] και συμβάλλουν στον προϋπολογισμό του ανάλογα με το ΑΕΠ τους. Οι διαπραγματεύσεις για τη σύνδεση της Μάλτας ολοκληρώθηκαν το 2000 και η σχετική συμφωνία υπεγράφη στις 20 Ιουνίου 2001. Κατά τη διάρκεια του 2000, περίπου 1.000 ερευνητικοί φορείς των συνδεδεμένων υποψήφιων χωρών συμμετείχαν στο πρόγραμμα-πλαίσιο. Ιδρύθηκαν 34 «κέντρα αριστείας» στον τομέα της έρευνας, στο πλαίσιο της αναδιάρθρωσης των επιστημονικών και τεχνολογικών τομέων των χωρών αυτών (πρόγραμμα INCO).

[23] Η Κύπρος, η Εσθονία, η Λιθουανία και η Πολωνία δεν είναι συνδεδεμένες με το πρόγραμμα-πλαίσιο EURATOM

Τον Σεπτέμβριο του 2000, ξεκίνησε ένας κύκλος συνεδρίων για τη διερεύνηση των δυνατοτήτων προσδιορισμού των μέσων βελτίωσης της επιστημονικής συνεργασίας με τις συνδεδεμένες υποψήφιες χώρες και την τόνωση της συμμετοχής τους στον ευρωπαϊκό χώρο έρευνας. Η ανεπίσημη σύνοδος υπουργών υπό την προεδρεία του Επιτρόπου Busquin, που έγινε στις Βρυξέλλες στις 12 Ιουλίου 2001, επέτρεψε μια γόνιμη ανταλλαγή απόψεων μεταξύ των υπουργών έρευνας των κρατών μελών και των υποψήφιων χωρών, σχετικά με τη συμμετοχή των τελευταίων στον ευρωπαϊκό χώρο έρευνας και στο πρόγραμμα-πλαίσιο 2002-2006.

2.3.2. Άλλες χώρες που συνδέονται με το πρόγραμμα-πλαίσιο

Οι τρεις χώρες που συνδέονται με το πρόγραμμα-πλαίσιο σύμφωνα με τη Συνθήκη για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (Νορβηγία, Ισλανδία και Λιχτενστάιν) και το Ισραήλ αντιπροσώπευσαν περίπου 700 συμμετοχές στο πρόγραμμα-πλαίσιο το 2000. Η Ελβετία είχε περισσότερες από 500 συμμετοχές στα θεματικά προγράμματα (έργο προς έργο και καλύπτοντας το κόστος).

2.3.3. Τρίτες χώρες

Η συμμετοχή φορέων από το σύνολο των άλλων χωρών ανήλθε σε 700 περίπου.

Οι σχέσεις με τις μη-υποψήφιες χώρες της Κεντρικής Ευρώπης περιορίζονταν μέχρι σήμερα στην Αλβανία, τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη και την Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας (FYROM). Η εξέλιξη της κατάστασης στην περιοχή αυτή επέτρεψε στα τέλη του 2000 να προταθεί μια ειδική δράση για την «Επανενσωμάτωση των Βαλκανίων».

Χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης: οι συναντήσεις για την εφαρμογή των συμφωνιών εταιρικής σχέσης και συνεργασίας επέτρεψαν την εμβάθυνση των θεμάτων που καλύπτονται από τη συνεργασία στον επιστημονικό και τεχνολογικό τομέα. Στις 16 Νοεμβρίου 2000, υπεγράφη συμφωνία επιστημονικής και τεχνολογικής συνεργασίας μεταξύ της Ένωσης και της Ρωσίας.

Χώρες με αναδυόμενη οικονομία και βιομηχανικές χώρες: υπεγράφη κοινή δήλωση προθέσεων με το NSF (National Science Foundation) που αφορά την έρευνα στον τομέα των ψηφιακών βιβλιοθηκών, στο πλαίσιο της συμφωνίας επιστημονικής και τεχνολογικής συνεργασίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι διαπραγματεύσεις σχετικά με άλλα μέτρα εφαρμογής της συμφωνίας συνεχίζονται. Οι διαπραγματεύσεις με τη Βραζιλία, ενόψει μιας συμφωνίας επιστημονικής και τεχνολογικής συνεργασίας, ξεκίνησαν τον Δεκέμβριο του 2000. Το τέταρτο φόρουμ ΕΕ-Ιαπωνία που έλαβε χώρα στη Λισσαβόνα στις 22 και 23 Ιουνίου 2000, προώθησε περαιτέρω τις σχέσεις της Ένωσης με την Ιαπωνία σε θέματα επιστήμης και τεχνολογίας, ειδικότερα στους τομείς των φυσικών επιστημών, της τεχνολογίας της πληροφορικής, των υλικών, του περιβάλλοντος και της καταπολέμησης των μολυσματικών ασθενειών που συνδέονται με τη φτώχεια (ελονοσία, φυματίωση και AIDS).

Μεσογειακές χώρες: τα συμπεράσματα του ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Santa Maria da Feira ακολουθήθηκαν από τη δημοσίευση ενός εγγράφου εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής σχετικά με τη συνέργεια μεταξύ MEDA και 5ου προγράμματος-πλαισίου. Κατά τη συνεδρίαση της του Απριλίου του 2000, η Επιτροπή Παρακολούθησης (ΕΠ) αποφάσισε τη συγκρότηση δύο ομάδων εργασίας για θέματα επιστημονικής κινητικότητας και τεχνολογικής καινοτομίας.

Αναπτυσσόμενες χώρες: η Επιτροπή συμμετείχε στην αναδιοργάνωση της αγροτικής έρευνας σε παγκόσμιο επίπεδο (Παγκόσμιο Φόρουμ της Δρέσδης, Μάιος 2000) και ειδικότερα στο τμήμα της Αφρικής που βρίσκεται κάτω από τη Σαχάρα. Το πρόγραμμα-πλαίσιο υπήρξε επίσης πηγή πρωτοβουλιών σχετικά με στρατηγικά θέματα των αναπτυσσόμενων χωρών, όπως είναι η ανάπτυξη της υδροκαλλιέργειας (Διάσκεψη της Νίκαιας, 2000), η καταπολέμηση της ερημοποίησης και η διατήρηση των τροπικών δασών. Το 2001 ξεκίνησε μια πρωτοβουλία που στοχεύει στην ενίσχυση της έρευνας πάνω στις τρεις ασθένειες που συνδέονται με τη φτώχεια (ελονοσία, φυματίωση και AIDS).

2.3.4. Διμερείς περιφερειακοί διάλογοι και διεθνείς δεσμεύσεις

Στο πλαίσιο των διαπεριφερειακών της σχέσεων, η Κοινότητα έχει καθιερώσει διμερείς και περιφερειακούς διάλογους στον τομέα της ΕΤΑ με την Ασία (ASEM), την Αφρική (Μεσογειακή συνεργασία και συνέχεια της διάσκεψης κορυφής του Καΐρου), τη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική (REALC). Οι διάλογοι επικεντρώνονται σε προβλήματα σημασίας για τις περιφέρειες και ενσωματώνονται στην εξωτερική πολιτική της ΕΕ της ενίσχυσης της συνεργασίας με αυτές τις περιοχές στο πλαίσιο της κοινωνίας της αναδυόμενης γνώσης και της στήριξης της περιφερειακής ολοκλήρωσης.

2.4. Αξιολόγηση του προγράμματος-πλαισίου

Το 2000 χαρακτηρίστηκε από την πενταετή αξιολόγηση των κοινοτικών ερευνητικών προγραμμάτων [24] από ανεξάρτητες ομάδες εμπειρογνωμόνων υψηλού επιπέδου, σύμφωνα με τις σχετικές αποφάσεις των προγραμμάτων αυτών.

[24] Πεντατής αξιολόγηση των προγραμμάτων έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης 1995-1999, Έκθεση της ομάδας ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων και παρατηρήσεις της Επιτροπής πάνω στα συμπεράσματα και τις συστάσεις της ομάδας εμπειρογνωμόνων (EUR 19426 και COM (2000)659 της 19.10.2000).

Η έκθεση της πενταετούς αξιολόγησης του προγράμματος-πλαισίου που συντάχθηκε υπό την αιγίδα του κ. Joan Majo, έδειξε ότι το πρόγραμμα-πλαίσιο θα πρέπει να τοποθετηθεί στο ευρύτερο πλαίσιο ενός πραγματικού ευρωπαϊκού χώρου έρευνας, διαμορφωμένου σε στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη και τις άλλες κοινοτικές πολιτικές, ειδικότερα με την προοπτική της διεύρυνσης. Θα πρέπει να δοθεί έμφαση στην επιστημονική και τεχνολογική αριστεία, καθώς και στον συντονισμό των προσπαθειών, την ευελιξία και την αποτελεσματικότητα, ειδικότερα με την καλύτερη αξιοποίηση του συνόλου των μέσων που προσφέρει η Συνθήκη, καθώς και στη βελτίωση των δομών και των διαδικασιών διαχείρισης. Η Επιτροπή απάντησε ευνοϊκά στις συστάσεις της ομάδας και, σε πολύ μεγάλο βαθμό, τις έλαβε υπόψη στις προτάσεις της για το νέο πρόγραμμα-πλαίσιο 2002-2006.

Στο πλαίσιο της ετήσιας παρακολούθησης 2000 του προγράμματος-πλαισίου υπογραμμίστηκε ότι η εφαρμογή του 5ου προγράμματος-πλαισίου βελτιώθηκε ειδικότερα με την εισαγωγή μέτρων υπέρ της ανάπτυξης του ΕΧΕ, τη συμμετοχή των ΜΜΕ, την απλούστευση των διαδικασιών και της πληροφόρησης αυτών που υπέβαλαν προτάσεις, καθώς και με την εφαρμογή των συστάσεων προηγουμένων ομάδων παρακολούθησης. Ωστόσο, προτείνεται ενίσχυση της διαρθρωτικής επίδρασης και της διεθνούς διάστασης του προγράμματος-πλαισίου με την προοπτική της υλοποίησης του ΕΧΕ και την ενίσχυση της διαχείρισης της Επιτροπής, ειδικότερα με διεύρυνση της εξουσιοδότησης για λήψη αποφάσεων, κατάλληλη κατάρτιση των διαχειριστών έρευνας και καλύτερο συντονισμό ορισμένων προγραμμάτων. Υπογραμμίζεται επίσης η ανάγκη περαιτέρω βελτίωσης της πληροφόρησης που προσφέρεται σε όσους υποβάλλουν προτάσεις και της στήριξης των ΜΜΕ, καθορισμού στόχων και κατάρτισης χρονοδιαγράμματος για τις διαδικασίες, καθώς και βελτίωσης του εσωτερικού συστήματος πληροφόρησης της Επιτροπής.

2.5. Μεσοπρόθεσμη επισκόπηση και προσαρμογή του 5ου προγράμματος-πλαισίου

Η μεσοπρόθεσμη επισκόπηση [25] του 5ου προγράμματος-πλαισίου, που έγινε από την Επιτροπή σύμφωνα με την απόφαση για τη θέσπιση του προγράμματος-πλαισίου, κατέληξε σε παρόμοια συμπεράσματα με εκείνα της ομάδας πενταετούς αξιολόγησης και της ομάδας παρακολούθησης 2000.

[25] COM (2000) 612 της 4.10.2000 και SEC(2000) 1780 της 23.10.2000.

Κατέληξε στην ανάγκη προσαρμογής των ετήσιων προγραμμάτων εργασίας των ειδικών προγραμμάτων για τη συμβολή στην ανάπτυξη του ευρωπαϊκού χώρου έρευνας, με αυξημένη συγκέντρωση των προσπαθειών και με την προώθηση πιλοτικών έργων σχετικών με τα μέτρα που προβλέπονται στο προσεχές πρόγραμμα-πλαίσιο. Μπορούμε σχετικά να αναφέρουμε την ενθάρρυνση της εφαρμογής μετρίου και μεγαλύτερου μεγέθους στοχοθετημένων έργων, την αυξημένη στήριξη των υποδομών έρευνας, την έναρξη δράσεων συνεργασίας με τις εθνικές δραστηριότητες (κοινές δράσεις, ομάδες εμπειρογνωμόνων, κλπ) και την καθιέρωση θεματικών δικτύων πάνω σε πολλά θέματα.

Οι προσαρμογές αυτές υπήρξαν αντικείμενο εποικοδομητικών συζητήσεων στους κόλπους των επιτροπών προγράμματος και μεταφράσθηκαν σε τροποποιήσεις των προγραμμάτων εργασίας και, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε πολύ μικρές προσαρμογές της κατανομής του προϋπολογισμού του συγκεκριμένου προγράμματος.

2.6. Απλοποίηση της διαχείρισης

Η απλοποίηση της διοικητικής διαχείρισης του προγράμματος-πλαισίου προχωρεί με μια διαδικασία συνεχούς ανάλυσης, αξιολόγησης και βελτίωσης των διαδικασιών, που στοχεύει στην αύξηση της αποτελεσματικότητας και της αποδοτικότητας. Το 2000, στη συνέχεια των εργασιών μιας εσωτερικής ομάδας εργασίας που συστήθηκε για το σκοπό αυτό, η Επιτροπή εφήρμοσε ή ξεκίνησε πολλά μέτρα για την απλοποίηση και τη βελτίωση της διοικητικής διαχείρισης του 5ου προγράμματος-πλαισίου, βοηθούμενη εξάλλου από τη δυναμική του ευρύτερου πλαισίου της μεταρρύθμισης της Επιτροπής.

Μεταξύ άλλων αλλαγών των κανόνων διαχείρισης που στοχεύουν στην επιτάχυνση των διαδικασιών αξιολόγησης, επιλογής και συμβατικής διαπραγμάτευσης, αποφασίστηκε η αποκέντρωση ορισμένων εσωτερικών αποφάσεων στους φορείς επιχειρησιακής διαχείρισης. Γενικότερα, αποφασίστηκε να βελτιωθεί η κατάρτιση των διαχειριστών της έρευνας, ειδικότερα στον οικονομικό τομέα, να μειωθεί ο φόρτος εργασίας των ΜΜΕ που συμμετέχουν στο πρόγραμμα-πλαίσιο και να κοινοποιούνται σε αυτά ταχύτερα τα αποτελέσματα της αξιολόγησης των προτάσεών τους.

Η πρόταση για το πρόγραμμα-πλαίσιο 2002-2006 απηχεί πλήρως αυτή τη βούληση απλοποίησης, αποτελεσματικότητας και γειτνίασης με το χρήστη, ειδικότερα με την εφαρμογή νέων μέσων με περισσότερο ευέλικτες διαδικασίες διαχείρισης.

3. Συμβουλευτικες Πτυχεσ

Οι διάφοροι συμβουλευτικοί φορείς που επικουρούν την Επιτροπή, στην άσκηση των θεσμικών της καθηκόντων και των εκτελεστικών αρμοδιοτήτων της, κατά τη διάρκεια του 2000, συμμετείχαν με την αντίστοιχη ιδιότητά τους στη διαχείριση του προγράμματος-πλαισίου και στις πρώτες εργασίες που συμβάλλουν στην υλοποίηση του ευρωπαϊκού χώρου έρευνας.

3.1. Η επιτροπή επιστημονικής και τεχνικής έρευνας (CREST)

Οι εργασίες της CREST σφραγίσθηκαν το 2000 με την παραγωγή τεσσάρων εκθέσεων σχετικά με το «Συντονισμό των πολιτικών σε θέματα ΕΤΑ», τις «Νέες προοπτικές για το ευρωπαϊκό σύστημα ΕΤΑ», τα «Νέα μέτρα για την εφαρμογή της ευρωπαϊκής έρευνας» και τη «Υπερεθνική συνεργασία». Η επεξεργασία των εκθέσεων αυτών έγινε από ομάδες εργασίας που συγκροτήθηκαν τον Ιούλιο του 1999, με στόχο τον εμπλουτισμό των σκέψεων σχετικά με το μέλλον της ευρωπαϊκής πολιτικής έρευνας.

Η CREST, η οποία παρέχει τακτικά συμβουλές σχετικά με τις νέες πρωτοβουλίες σε θέματα ΕΤΑ, δέχτηκε ευνοϊκά και συζήτησε λεπτομερώς τις δύο ανακοινώσεις σχετικά με τον ΕΧΕ. Επίσης, ενημερωνόταν τακτικά σχετικά με την πρόοδο του 5ου προγράμματος-πλαισίου, τις τελικές εκθέσεις ορισμένων μελετών ETAN/STRATA, καθώς και τις πρώτες πρωτοβουλίες που συνδέονται με την υλοποίηση του ΕΧΕ, όπως τη δράση «Γυναίκες και επιστήμες» και τις εργασίες των Ομάδων Υψηλού Επιπέδου για τον συντονισμό και τη βαθμονόμηση των ερευνητικών δραστηριοτήτων και την κινητικότητα των ερευνητών, που καθιερώθηκαν σε συνέχεια του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισσαβόνας.

Αντικείμενο παρουσίασης στην Επιτροπή υπήρξαν επίσης και οι εθνικές πολιτικές ΕΤΑ της Ισπανίας, της Πορτογαλίας και της Γαλλίας.

3.2. Οι συμβουλευτικές ομάδες εμπειρογνωμόνων

Κατά τη διάρκεια του 2000, οι συμβουλευτικές ομάδες εμπειρογνωμόνων (ΣΟΕ) συσχέτισαν τα προγράμματα και ειδικότερα τις κεντρικές δράσεις και τους φορείς και χρήστες της έρευνας, σύμφωνα με την εντολή τους όπως αυτή ορίζεται στην απόφαση του 1998 με την οποία συγκροτήθηκαν.

Η ανακοίνωση σχετικά με τον ΕΧΕ του Ιανουαρίου 2000, παρουσιάστηκε και συζητήθηκε στους κόλπους των ΣΟΕ, των οποίων οι αντιδράσεις ήταν γενικά θετικές. Οι ομάδες συμμετείχαν επίσης ενεργά στην αλλαγή κατεύθυνσης των κεντρικών δράσεων, συμπεριλαμβανομένου και του καθορισμού των αναθεωρημένων προγραμμάτων εργασίας και του προγραμματισμού των προσκλήσεων υποβολής προσφορών, και παρείχαν τροφή για σκέψεις πάνω στις σχέσεις μεταξύ έρευνας, οικονομίας και κοινωνίας στους τομείς αρμοδιότητάς τους.

Τον Φεβρουάριο του 2000, η Επιτροπή προχώρησε σε νέους διορισμούς, κυρίως για να λάβει υπόψη τις συμφωνίες συνεργασίας με τις χώρες της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης και την Κύπρο με το 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο. Επειδή η εντολή των μελών τους εξέπνευσε στα τέλη του 2000, αυτές οι ομάδες ανανεώθηκαν στις 21 Μαρτίου του 2001 για την υπόλοιπη περίοδο του προγράμματος-πλαισίου. Με την ευκαιρία αυτή, ανανεώθηκε η θητεία περίπου των τριών τετάρτων των μελών.

Στις 10 Οκτωβρίου του 2000, κατά τη διάρκεια μιας συνάντησης με τον Επίτροπο Busquin, οι Πρόεδροι και αντιπρόεδροι των ΣΕΟ προέβησαν σε απολογισμό δραστηριοτήτων των ομάδων, δύο χρόνια από τη συγκρότησή τους. Με την ευκαιρία αυτή, ανέλυσαν τη συμβολή τους στον ορισμό του περιεχομένου και την εφαρμογή των προγραμμάτων και τις προσαρμογές που γίνονται ως μέρος της νέας στρατηγικής για τον ΕΧΕ.

3.3. Οι επιτροπές προγράμματος

Οι εννέα επιτροπές και η επιτροπή που ασχολείται με τους κανόνες συμμετοχής και διάδοσης των αποτελεσμάτων συναντήθηκαν περισσότερες από σαράντα φορές το 2000. Κλήθηκαν να γνωμοδοτήσουν περίπου εκατό φορές μετά από αίτημα της Επιτροπής, κυρίως σχετικά με σχέδια αποφάσεων που αφορούσαν την επιλογή προτάσεων. Όλες οι γνώμες που δόθηκαν ήταν ευνοϊκές. Η Επιτροπή συνεργάστηκε επίσης με τις επιτροπές ανεπίσημα περίπου 300 φορές, για την ανταλλαγή απόψεων ή για πληροφορίες. Συνολικά, οι συζητήσεις αυτές κατέληξαν στην υιοθέτηση από την Επιτροπή άνω των 200 πράξεων σχετικά με την εκτέλεση των ειδικών προγραμμάτων.

Ειδικότερα, η Επιτροπή συμβουλεύτηκε τις επιτροπές για την προσαρμογή των προγραμμάτων εργασίας των διαφόρων ειδικών προγραμμάτων προκειμένου να επιδιώξει τους στόχους της, λαμβάνοντας υπόψη την κατάσταση υλοποίησης κάθε προγράμματος και το νέο πλαίσιο αναφοράς που καθιερώθηκε από τον ΕΧΕ. Κατά τις γνωμοδοτήσεις τους, οι επιτροπές προγράμματος στήριξαν τις δράσεις επιτρέποντας την έναρξη της υλοποίησης του ΕΧΕ κατά την εκτέλεση του 5ου προγράμματος-πλαισίου.

3.4. Οι ομάδες υψηλού επιπέδου

Στη συνέχεια της απόφασης του Συμβουλίου της 15ης Ιουνίου 2000, Το μέλλον της ευρωπαϊκής έρευνας και στο πνεύμα της ενισχυμένης συνεργασίας μεταξύ Επιτροπής και κρατών μελών, ο Επίτροπος Busquin συγκρότησε δύο «Ομάδες Υψηλού Επιπέδου» που αποτελούνται από εκπροσώπους των κρατών μελών που έχουν οριστεί από τους υπουργούς έρευνας.

Η πρώτη ομάδα που είναι αρμόδια για τη βαθμονόμηση των επιδόσεων των εθνικών πολιτικών έρευνας, τη χαρτογράφηση της επιστημονικής αριστείας και τη δικτύωση των εθνικών ερευνητικών προγραμμάτων, ξεκίνησε τις εργασίες της τον Σεπτέμβριο του 2000. Στα θέματα της βαθμονόμησης, οι υπηρεσίες της Επιτροπής και η ομάδα επεξεργάστηκαν μια μεθοδολογία που βασίζεται σε μια προσέγγιση αφενός ποσοτική με 20 δείκτες και αφετέρου ποιοτική με τη βοήθεια εξωτερικών εμπειρογνωμόνων. Η μεθοδολογία αυτή επικεντρώνεται σε τέσσερα θέματα που αναφέρονται στην ανωτέρω απόφαση του Συμβουλίου. Για τη χαρτογράφηση, η Επιτροπή και η ομάδα όρισαν τους στόχους, τη μεθοδολογία και μια πρώτη επιλογή τομέων. Όσο για τη δικτύωση των εθνικών προγραμμάτων, η ομάδα παρείχε τις πρώτες πληροφορίες σχετικά με τον βαθμό και τις σημερινές μορφές ανοίγματος αυτών, πριν από τις πιο ενδελεχείς συζητήσεις που θα ακολουθήσουν κατά τους προσεχείς μήνες.

Στη δεύτερη ομάδα ανατέθηκε η αξιολόγηση της κατάστασης της κινητικότητας των ερευνητών στην Ευρώπη και η επισήμανση των εμποδίων στην κινητικότητα αυτή και των τρόπων αποφυγής τους. Η ομάδα αυτή συναντήθηκε πολλές φορές το 2000 και το 2001 και εξέτασε τις απαντήσεις σε ένα ερωτηματολόγιο που συμπληρώθηκε από τα κράτη μέλη, ενώ εκπόνησε έκθεση σχετικά με τη βελτίωση της κινητικότητας των ερευνητών. Η έκθεση αυτή ολοκληρώθηκε τον Απρίλιο του 2001 και χρησιμοποιήθηκε ως βάση της ανακοίνωσης Μια στρατηγική για την κινητικότητα στον ευρωπαϊκό χώρο έρευνας που εγκρίθηκε από την Επιτροπή στις 20 Ιουνίου 2001 [26].

[26] COM (2001) 331 της 20.06.2001

4. Προοπτικες

Ο διάλογος σχετικά με το μέλλον της ΕΤΑ στην Ευρώπη που ξεκίνησε στις αρχές του 2000 με την ανακοίνωση σχετικά με τον ευρωπαϊκό χώρο έρευνας θα εμβαθυνθεί κατά την προσεχή περίοδο. Αποκομίζει στοιχεία από τον προβληματισμό που προκάλεσε μια σειρά κατευθυντηρίων εγγράφων που έχουν υιοθετηθεί ή που θα υιοθετηθούν σύντομα, που καθορίζουν τα θέματα και προτείνουν τους στόχους και τα μέσα των μελλοντικών δράσεων της Ένωσης στον τομέα της έρευνας.

Η προσεχής περίοδος θα είναι επίσης μάρτυρας της κατάληξης της διαδικασίας λήψης αποφάσεων σχετικά με την υιοθέτηση του νομικού πλαισίου της κοινοτικής έρευνας για την περίοδο 2002-2006. Τα σχέδια αποφάσεων που σχετίζονται με το πρόγραμμα-πλαίσιο και τα ειδικά προγράμματα που εξετάζονται ήδη από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο υπουργών ολοκληρώθηκαν με τις προτάσεις που αφορούν τους κανόνες συμμετοχής και διάδοσης των αποτελεσμάτων.

Στο μεταξύ, οι εργασίες θα συνεχιστούν για την υιοθέτηση του κανονισμού σχετικά με το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, και η ευρωπαϊκή συμβουλευτική επιτροπή για την έρευνα (EURAB) που θεσπίστηκε στις 27 Ιουνίου 2001 θα συγκροτηθεί το φθινόπωρο.

Τέλος, η εφαρμογή του 5ου προγράμματος-πλαισίου θα συνεχιστεί, ειδικότερα με την προώθηση διαφόρων σημαντικών προσκλήσεων υποβολής προσφορών κατά τη διάρκεια του 2001, για τη συμπλήρωση της κάλυψης των θεμάτων έρευνας και την επίτευξη των στόχων που προβλέπονται από τα ειδικά προγράμματα και διευκρινίζονται στα αντίστοιχα προγράμματα εργασίας.

4.1 Εγκαθίδρυση και εφαρμογή του ΕΧΕ

Τα θέματα προβληματισμού που θα εμβαθυνθούν περικλείουν το σύνολο των διαστάσεων της πολιτικής έρευνας και των σχέσεων της με την κοινωνία. Καλύπτουν κυρίως την ενίσχυση των σχέσεων μεταξύ επιστήμης, κοινωνίας και πολιτών, τη θεώρηση της περιφερειακής και διεθνούς διάστασης της πολιτικής έρευνας της Ένωσης, την ανάπτυξη μιας στρατηγικής για τη βελτίωση της κινητικότητας των ερευνητών, την ανάπτυξη μιας ευρωπαϊκής πολιτικής στον τομέα των υποδομών έρευνας, την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου στην πολιτική διαδικασία της έρευνας, τη χαρτογράφηση της αριστείας και τη βαθμονόμηση των επιδόσεων των εθνικών πολιτικών έρευνας και καινοτομίας στην Ευρώπη.

Αυτές οι σκέψεις βρίσκονται σε διάφορα στάδια εξέλιξης και, όπου χρειαστεί, θα καταλήξουν σε ενδιάμεσες εκθέσεις που θα τροφοδοτήσουν τον πολιτικό διάλογο που συνεχίζεται. Έχει ήδη γίνει η παρουσίαση μιας έκθεσης, που αφορά τη βαθμονόμηση των επιδόσεων των πολιτικών έρευνας στην Ευρώπη κατά τη σύνοδο του Συμβουλίου της 26ης Ιουνίου 2001. Ο πρώτος «Ευρωπαϊκός Πίνακας Αποτελεσμάτων για την Καινοτομία» δημοσιεύτηκε το Σεπτέμβριο 2001. Αναμένεται κατά τα τέλη 2001, ένα έγγραφο εργασίας της Επιτροπής σχετικά με τη χαρτογράφηση της αριστείας.

4.2 Διαδικασία λήψης αποφάσεων για την θέσπιση του νομικού πλαισίου

Οι προπαρασκευαστικές εργασίες για το πρόγραμμα-πλαίσιο 2002-2006 κατέληξαν στην έκδοση της επίσημης πρότασης στις 21 Φεβρουαρίου του 2001 η οποία υπήρξε αντικείμενο μιας πρώτης ανταλλαγής απόψεων στις 3 Μαρτίου μεταξύ των Υπουργών Έρευνας, που συναντήθηκαν ανεπίσημα στην Ουψάλα και μιας συζήτησης προσανατολισμού, κατά τη διάρκεια του Συμβουλίου Έρευνας της 26ης Ιουνίου 2001. Η γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου αναμένεται εντός του τελευταίου τριμήνου του 2001. Αυτό θα επιτρέψει στο Συμβούλιο υπουργών να καθορίσει την «κοινή θέση» του πριν από τα τέλη του έτους. Αυτό το χρονοδιάγραμμα εξέτασης σε πρώτη ανάγνωση εντάσσεται στην προοπτική που έχει θέσει το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για την υιοθέτηση των μέτρων στα μέσα του 2002 και την έναρξη της εφαρμογής τους στις αρχές του 2003 το αργότερο.

Τα σχέδια αποφάσεων που αφορούν τα πέντε ειδικά προγράμματα καθώς και η ανακοίνωση σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 169 που εγκρίθηκαν στις 30 Μαΐου 2001, θα εξετασθούν λεπτομερειακά από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο με το τέλος της πρώτης ανάγνωσης του προγράμματος-πλαισίου. Όπως είχε ανακοινώσει κατά την έγκριση της πρότασης για το ειδικό πρόγραμμα «ολοκλήρωση και ενίσχυση του ΕΧΕ», η Επιτροπή θα προτείνει το φθινόπωρο ένα αναθεωρημένο κείμενο, που θα διευκρινίζει το περιεχόμενο και τους τρόπους εφαρμογής του κεφαλαίου που αφορά την «Πρόβλεψη των επιστημονικών και τεχνολογικών αναγκών της Ένωσης», ειδικότερα σε ό,τι αφορά τις εργασίες που θα γίνουν κατά τη διάρκεια του πρώτου έτους του προγράμματος.

Οι προτάσεις που αφορούν τους κανόνες συμμετοχής και διάδοσης των αποτελεσμάτων, που εγκρίθηκαν από την Επιτροπή στις 10 Σεπτεμβρίου, θα εξετασθούν επίσης κατά την προσεχή περίοδο, συμπληρώνοντας έτσι τα νομοθετικά εργαλεία του νέου προγράμματος-πλαισίου.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 : Στατιστικά και οικονομικά δεδομένα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΕΠΕΞΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Πίνακας 1A : Επισκόπηση του 5ου ΠΠ το 2000 - Προτάσεις που παρελήφθησαν

Πίνακας 1B : Επισκόπηση του 5ου ΠΠ το 2000 - Προτάσεις που επελέγησαν για χρηματοδότηση

Πίνακας 1Γ : Επισκόπηση του 5ου ΠΠ το 2000 - Συμβάσεις που υπεγράφησαν

Πίνακας 2A : Κατανομή των συμβάσεων που υπεγράφησαν ανά τύπο δράσης (σε Εκατ. ευρώ)

Πίνακας 2B : Κατανομή των συμβάσεων που υπεγράφησαν το 2000 ανά τύπο δράσης (%)

Πίνακας 3A - Κατανομή των συμβάσεων που υπεγράφησαν ανά κατηγορία δικαιούχου (σε Εκατ. ευρώ)

Πίνακας 3B : Κατανομή των συμβάσεων που υπεγράφησαν ανά κατηγορία δικαιούχου (%)

Πίνακας 4 - Κατανομή των Προτάσεων που παρελήφθησαν ανά χώρα

Πίνακας 5A - Κατανομή των συμβάσεων που υπεγράφησαν ανά χώρα - Συμμετοχές ανά ειδικό πρόγραμμα

Πίνακας 5B - Κατανομή των συμβάσεων που υπεγράφησαν ανά χώρα - Συμμετοχές ανά τύπο δράσης και ανά κατηγορία δικαιούχου

Πίνακας 6 : Δεσμοί συνεργασίας μεταξύ των χωρών στις συμβάσεις που υπεγράφησαν

Πίνακας 7 : Χρηματοδότηση του 5ου προγράμματος-πλαισίου

Πίνακας 8A : Αναλήψεις υποχρεώσεων της Κοινότητας στον τομέα της έρευνας για την περίοδο 1984-2002 (Τρέχουσες τιμές)

Πίνακας 8B : Αναλήψεις υποχρεώσεων της Κοινότητας στον τομέα της έρευνας για την περίοδο 1984-2002 (Σταθερές τιμές 2000)

Πίνακας 9 : Χρησιμοποιηθέντες κωδικοί χωρών

ΕΠΕΞΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

- Όλες οι χώρες που συγκαταλέγονται στην ομάδα «Υποψήφιες και συνδεδεμένες χώρες» είναι και υποψήφιες και συνδεδεμένες, με εξαίρεση την Τουρκία, η οποία είναι μεν υποψήφια χώρα αλλά δεν συμμετέχει στο πρόγραμμα πλαίσιο.

- Τα στοιχεία που αφορούν τον αριθμό των προτάσεων που παρελήφθησαν, επελέγησαν και χρηματοδοτήθηκαν δεν επιτρέπουν τον καθορισμό αναλογιών όπου θα αναδεικνύονται τα «ποσοστά επιτυχίας» των κρατών. Πράγματι, μια πρόταση η οποία επιλέγεται στη διάρκεια του έτους (ν) ενδέχεται να έχει παραληφθεί στο έτος (ν-1) ή να λάβει χρηματοδότηση στη διάρκεια του έτους (ν+1).

- Τα στοιχεία που αφορούν τις συμβάσεις για υποτροφίες αναφέρονται στον αριθμό των προτάσεων που παρελήφθησαν, επελέγησαν και χρηματοδοτήθηκαν. Ανάλογα με το είδος της υποτροφίας, μια πρόταση μπορεί να παρέχει τη δυνατότητα χρηματοδότησης ενός ή περισσοτέρων υποτρόφων, οπότε ο αριθμός των υποτρόφων δεν αντιστοιχεί κατ' ανάγκη στον αριθμό των συμμετεχόντων στη σύμβαση.

- Η εκπροσώπηση ενός κράτους στις προτάσεις που παρελήφθησαν αντιστοιχεί στον αριθμό προτάσεων όπου συμμετέχει ένας τουλάχιστον φορέας του συγκεκριμένου κράτους. Αντίθετα, η συμμετοχή ενός κράτους στις συμβάσεις που υπεγράφησαν αντιστοιχεί στο άθροισμα των συμμετοχών φορέων που προέρχονται από το συγκεκριμένο κράτος στις συμβάσεις. Επομένως, η συμμετοχή είναι μεγαλύτερη από την εκπροσώπηση.

- Θεωρείται ότι συνάπτεται δεσμός συνεργασίας ανάμεσα σε δύο φορείς όταν οι συγκεκριμένοι φορείς συμμετέχουν στο ίδιο έργο. Αυτοί οι δεσμοί συνεργασίας καταμετρούνται μία φορά σε περίπτωση που οι δύο φορείς προέρχονται από την ίδια χώρα (στη διαγώνιο της μήτρας των δεσμών συνεργασίας) και δύο φορές σε περίπτωση που οι φορείς προέρχονται από διαφορετικές χώρες: μία φορά ως δεσμός συνεργασίας της χώρας Α με τη χώρα Β και μία ως δεσμός της χώρας Β με τη χώρα Α. Αποτέλεσμα είναι ότι το σύνολο των δεσμών συνεργασίας ισούται με το άθροισμα των δεσμών μεταξύ φορέων της ίδιας χώρας και των δεσμών μεταξύ φορέων διαφορετικών χωρών δια του δύο.

Πινακασ 1A : Επισκοπηση του 5ου ΠΠ το 2000 - Προτασεισ που παρεληφθησαν

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πινακασ 1B : Επισκοπηση του 5ου ΠΠ το 2000 - Προτασεισ που επελεγησαν για χρηματοδοτηση

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πινακασ 1Γ : Επισκοπηση του 5ου ΠΠ το 2000 - Συμβασεισ που υπεγραφησαν

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πινακασ 2A : Κατανομη των συμβασεων που υπεγραφησαν ανα τυπο δρασησ (σε Εκατ. ευρω)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πινακασ 2B : Κατανομη των συμβασεων που υπεγραφησαν το 2000 ανα τυπο δρασησ (%)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Annule et remplace la p.39

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πινακασ 3A - Κατανομη των συμβασεων που υπεγραφησαν ανα κατηγορια δικαιουχου (σε Εκατ. ευρω)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Annule et remplace la p.41

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πινακασ 3B : Κατανομη των συμβασεων που υπεγραφησαν ανα κατηγορια δικαιουχου (%)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Annule et remplace la p.44

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Annule et remplace la p.46

Πινακασ 4 - Κατανομη των Προτασεων που παρεληφθησαν ανα χωρα

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Annule et remplace la p.47

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Annule et remplace la p.48

Πινακασ 5A - Κατανομη των συμβασεων που υπεγραφησαν ανα χωρα - Συμμετοχες ανα ειδικο προγραμμα

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Annule et remplace la p.49

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Annule et remplace la p.50

Πινακασ 5B - Κατανομη των συμβασεων που υπεγραφησαν ανα χωρα - Συμμετοχες ανα τυπο δρασησ και ανα κατηγορια δικαιουχου

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Annule et remplace la p.51

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Annule et remplace la p.52

Πινακασ 6 : δεσμοι συνεργασιασ μεταξυ των χωρων στις συμβασεις που υπεγραφησαν

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πινακασ 7 : Χρηματοδοτηση του 5ου προγραμματος-πλαισιου

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πινακασ 8A : Αναληψεισ υποχρεωσεων της Κοινοτητας στον τομεα της ερευνας για την περιοδο 1984-2002 (Τρεχουσεσ τιμεσ)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πινακασ 8B : Αναληψεισ υποχρεωσεων της Κοινοτητας στον τομεα της ερευνας για την περιοδο 1984-2002 (Σταθερεσ τιμεσ 2000)

Κατάσταση στις 4.07.2001

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πινακασ 9 : Χρησιμοποιηθεντεσ κωδικοι χωρων

Ευρωπαϊκή Ένωση

BE // Βέλγιο

DK // Δανία

DE // Γερμανία

EL // Ελλάδα

ES // Ισπανία

FR // Γαλλία

IE // Ιρλανδία

IT // Ιταλία

LU // Λουξεμβούργο

NL // Κάτω Χώρες

AT // Αυστρία

PT // Πορτογαλία

FI // Φινλανδία

SV // Σουηδία

UK // Ηνωμένο Βασίλειο

Υποψήφιες χώρες και συνδεδεμένες χώρες

BG // Βουλγαρία

CY // Κύπρος

CZ // Τσεχική Δημοκρατία

EE // Εσθονία

HU // Ουγγαρία

LV // Λεττονία

LT // Λιθουανία

MT // Μάλτα

PL // Πολωνία

RO // Ρουμανία

SK // Σλοβακία

SI // Σλοβενία

TR // Τουρκία

IS // Ισλανδία

LI // Λιχτενστάιν

NO // Νορβηγία

CH // Ελβετία

IL // Ισραήλ

Παραρτημα 2: Βασικά έγγραφα σχετικά με τις δραστηριότητες κοινοτικής έρευνας

COM(2000) 6 της 18ης Ιανουαρίου 2000:

Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή Περιφερειών - Για έναν ευρωπαϊκό χώρο στον τομέα της έρευνας

COM(2000) 567 της 20ής Σεπτεμβρίου 2000:

Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο - Καινοτομία στο πλαίσιο της οικονομίας της γνώσης

COM(2000) 612 της 4ης Οκτωβρίου 2000:

Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών - Δημιουργία του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας: κατευθυντήριες γραμμές των δράσεων της Ένωσης στον τομέα της έρευνας (2002-2006)

COM(2001) 94 της 21ης Φεβρουαρίου 2001:

Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για το πολυετές πρόγραμμα-πλαίσιο 2002-2006 δράσεων έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, με σκοπό την υλοποίηση του Ευρωπαϊκού Χώρου της Έρευνας

Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για το πολυετές πρόγραμμα-πλαίσιο 2002-2006 δράσεων έρευνας και εκπαίδευσης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας (EURATOM), με σκοπό την υλοποίηση του Ευρωπαϊκού Χώρου της Έρευνας

COM(2001) 279 της 30ής Μαΐου 2001:

Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για τη θέσπιση ειδικών προγραμμάτων για τη δρομολόγηση δραστηριοτήτων έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης, με σκοπό την εφαρμογή του προγράμματος πλαισίου 2002-2006 της Ευρωπαϊκής Κοινότητας

Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για τη θέσπιση ειδικών προγραμμάτων για τη δρομολόγηση δραστηριοτήτων έρευνας και επίδειξης, με σκοπό την εφαρμογή του προγράμματος πλαισίου 2002-2006 της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας

COM(2001) 282 της 30ής Μαΐου 2001:

Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο Πρόγραμμα πλαίσιο και Ευρωπαϊκός Χώρος της Έρευνας: εφαρμογή του άρθρου 169 και δικτύωση των εθνικών προγραμμάτων

COM(2001) 331 της 20ής Ιουνίου 2001:

Ανακοίνωση της Επιτροπής προς Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο - Μια στρατηγική κινητικότητας για τον Ευρωπαϊκό Χώρο της Έρευνας

COM(2001) 346 της 25ης Ιουνίου 2001:

Ανακοίνωση της Επιτροπής - Η διεθνής διάσταση του Ευρωπαϊκού Χώρου της Έρευνας

COM(2001) 549 της 3ης Οκτωβρίου 2001:

Ανακοίνωση της Επιτροπής Η περιφεριακή διάσταση του Ευρωπαϊκού Χώρου της Έρευνας

SEC(2000) 1973 της 14ης Νοεμβρίου 2000:

Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής Επιστήμη, κοινωνία και πολίτες στην Ευρώπη

SEC(2001) 356 της 27ης Φεβρουαρίου 2001:

Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής Για έναν ευρωπαϊκό χώρο έρευνας στον τομέα των υποδομών

SEC(2001) 771 της 15ης Μαΐου 2001:

Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής Γυναίκες και επιστήμες: η εισαγωγή της διάστασης φύλου, ένας μοχλός για τη μεταρρύθμιση της επιστήμης

SEC(2001) 1002 της 20ής Ιουνίου 2001:

Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής Ενδιάμεση έκθεση σχετικά με τη συγκριτική μελέτη των επιδόσεων («benchmarking») των εθνικών πολιτικών στον τομέα της έρευνας

COM(2001) 500 της 10ης Σεπτεμβρίου 2001:

Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τους κανόνες συμμετοχής επιχειρήσεων, κέντρων ερευνών και πανεπιστημίων και τους κανόνες διάδοσης των αποτελεσμάτων της έρευνας για την υλοποίηση του προγράμματος πλαισίου της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (2002-2006).