EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 143/69

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πράσινο βιβλίο για τη διαδικτυακή διανομή οπτικοακουστικών έργων στην Ευρωπαϊκή Ένωση: ευκαιρίες και προβλήματα στην πορεία προς την ενιαία ψηφιακή αγορά»

COM(2011) 427 final

2012/C 143/13

Εισηγητής: ο κ. LEMERCIER

Στις 13 Ιουλίου 2011, και σύμφωνα με το άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα:

Πράσινο βιβλίο για τη διαδικτυακή διανομή οπτικοακουστικών έργων στην Ευρωπαϊκή Ένωση: ευκαιρίες και προβλήματα στην πορεία προς την ενιαία ψηφιακή αγορά

COM (2011) 427 τελικό.

Το ειδικευμένο τμήμα «Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση», στο οποίο ανατέθηκαν οι σχετικές προπαρασκευαστικές εργασίες, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του την 1η Φεβρουαρίου 2012.

Κατά την 478η σύνοδο ολομέλειας, της 22ας και 23ης Φεβρουαρίου 2012 (συνεδρίαση της 22ας Φεβρουαρίου 2012), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 226 ψήφους υπέρ και 10 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1 Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να επιστήσει την προσοχή στη νομολογία του Δικαστηρίου της ΕΕ, η οποία επιβάλλει την τήρηση ισορροπίας μεταξύ πλειόνων θεμελιωδών δικαιωμάτων στην περίπτωση του δικαιώματος του δημιουργού κατά την ανταλλαγή αρχείων μέσω του Διαδικτύου (1). Το δικαίωμα του δημιουργού δεν είναι απόλυτο και ο σεβασμός του δεν μπορεί να επιβάλλεται μέσω της γενικευμένης επιτήρησης του Διαδικτύου με τη χρήση συστημάτων διήθησης από τους φορείς παροχής πρόσβασης στο Διαδίκτυο (βλ. υπόθεση SABAM κατά Scarlet). Η φορολόγηση των υποθεμάτων αποθήκευσης ψηφιακών δεδομένων σε ορισμένα κράτη μέλη δεν μπορεί να αφορά τα υποθέματα που προορίζονται για χρήση διαφορετική της αντιγραφής ψηφιακών οπτικοακουστικών έργων, όπως π.χ. τους ψηφιακούς σκληρούς δίσκους που χρησιμοποιούνται για τη διοίκηση επιχειρήσεων (υπόθεση Padawan). Ορισμένες εθνικές νομοθεσίες είναι υπερβολικές και θα πρέπει να αναθεωρηθούν, έτσι ώστε να μην εμποδίζουν την ανάπτυξη της επιγραμμικής διανομής οπτικοακουστικών έργων, λαμβάνοντας υπόψη την εξελισσόμενη νομολογία του Δικαστηρίου.

1.2 Ένας άλλος παράγοντας ανάπτυξης της αγοράς αυτών των έργων είναι η εφαρμογή ελκυστικών επιχειρηματικών μοντέλων με προσιτές τιμές, όπου η διάθεση των ψηφιακών οπτικοακουστικών έργων θα μπορεί να κοστίζει πολύ λιγότερο από ό,τι σε CD και DVD. Η σημαντική αυτή εξοικονόμηση κόστους διανομής αναμένεται ότι θα ωφελήσει τους καταναλωτές και θα εξασφαλίζει ταυτόχρονα στους δημιουργούς επαρκές εισόδημα ώστε να μπορούν να συνεχίσουν το δημιουργικό τους έργο στην τέχνη και τη λογοτεχνία. Το δικαίωμα δημιουργού θα πρέπει επίσης να διευθετηθεί έτσι ώστε να ικανοποιεί το γενικό συμφέρον και τις απαιτήσεις δημοσίου συμφέροντος, όπως π.χ. τις υποχρεώσεις προσβασιμότητας των ατόμων με αναπηρίες χωρίς υψηλότερο κόστος πρόσβασης. Πρέπει ακόμη να ληφθούν υπόψη οι δυνατότητες επέκτασης των εξαιρέσεων και των περιορισμών για να προαχθεί η πρόσβαση των πολύ μειονεκτουσών ομάδων του πληθυσμού στις βιβλιοθήκες και τα δημόσια πολιτιστικά κέντρα, όπως συνέστησε η ΕΟΚΕ σε σχετική γνωμοδότησή της του 2010 (2).

1.3 Το Διαδίκτυο αποτελεί πλέον ένα καθολικό μέσο διάθεσης επιγραμμικού περιεχομένου· θα πρέπει να καθοριστούν, με δεσμευτικές νομικές ρυθμίσεις, ορισμένες τεχνικές και νομικές απαιτήσεις για την εξασφάλιση του σεβασμού της ιδιωτικής ζωής από τους διανομείς περιεχομένου και την κατοχύρωση της ουδετερότητας του Διαδικτύου, το οποίο δεν πρέπει να υποβάλλεται σε γενικευμένη επιτήρηση με τη χρήση συστημάτων διήθησης (3) χωρίς ρητή και ονομαστική δικαστική εντολή εάν υπάρχουν επαρκή αποδεικτικά στοιχεία παράνομης αντιγραφής, κατόπιν ονομαστικής καταγγελίας από τους κατόχους του δικαιώματος δημιουργού ή των συγγενικών δικαιωμάτων.

1.4 Βάσει της ίδιας συλλογιστικής, η ΕΟΚΕ φρονεί ότι τα αρμόδια όργανα για τη διαχείριση των οπτικοακουστικών έργων και των βιβλιοθηκών δεν θα πρέπει να εμποδίζονται από τις υπερβολικές θωρακίσεις των νομοθεσιών για την προστασία του δικαιώματος του δημιουργού. Ο ρόλος τους είναι κατ’ ουσίαν να διαφυλάσσουν και να προβάλλουν τα έργα, με πολιτιστικό σκοπό την ευρύτερη διάδοσή τους και τη μακροπρόθεσμη προστασία των καλλιτενών και των δημιουργών, και να εξασφαλίζουν την πρόσβαση του ευρύτερου κοινού και ιδιαίτερα των μαθητών και των σπουδαστών σε αυτά τα έργα του πνεύματος, με στόχους δημοσίου συμφέροντος όπως η επιτυχία της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», του ψηφιακού θεματολογίου και της πολιτιστικής στρατηγικής (4). Η πρόταση οδηγίας για τα ορφανά έργα, την οποία έχει υποστηρίξει η ΕΟΚΕ (5), θα πρέπει επίσης να συμβάλει πλήρως στην επιτυχία των ευρωπαϊκών και των εθνικών στρατηγικών για την προώθηση του πολιτισμού.

1.5 Η διασυνοριακή αγορά επιγραμμικής διάθεσης έργων δεν θέτει σοβαρό πρόβλημα πρόσβασης για τους τρεις μεγαλύτερους διεθνείς διανομείς που ελέγχουν τα τρία τέταρτα των αγορών και διαθέτουν όλα τα οικονομικά και τεχνολογικά μέσα για να προτείνουν τους καταλόγους τους στο ευρωπαϊκό και στο παγκόσμιο κοινό.

1.5.1 Η ΕΟΚΕ ζητά ειδικότερα από την Επιτροπή να διατυπώσει συγεκριμένες προτάσεις για την πληθώρα των ΜΜΕ-ΜΜΒ που, με την ποικιλομορφία των γλωσσών και των λογοτεχνικών και κινηματογραφικών τους προϊόντων, αποτελούν τον πραγματικό πολιτιστικό και καλλιτεχνικό πλούτο της Ευρώπης, ώστε να τους επιτρέψει να συμμετάσχουν ενεργά στην ενιαία αγορά επιγραμμικής διανομής οπτικοακουστικού περιεχομένου.

1.6 Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή σε ορισμένες προτάσεις της μελέτης KEA-Cema του Οκτωβρίου 2010, όπως η συνένωση των καταλόγων και τα «ενιαία κέντρα εξυπηρέτησης» για τη διανομή των περιεχομένων στο ευρωπαϊκό κοινό (6). Η ανάλυση των εξελίξεων της αγοράς είναι επίσης διεξοδική και εύστοχη. Οι στρατηγικές διάδοσης και τα νέα επιχειρηματικά μοντέλα έχουν σκοπό να ενθαρρύνουν τη νόμιμη διανομή των έργων, ούτως ώστε να μεγιστοποιηθούν τα έσοδα για κάθε «παράθυρο μετάδοσης» και να επιτευχθεί η βέλτιστη αξιοποίηση των έργων. Η προβολή των προϊόντων γίνεται κατά κανόνα με χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, με τη δημιουργία «θορύβου» («buzz»), παράλληλα με τα κλασικά μέσα διαφήμισης.

1.7 Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η δημιουργία ενός σφαιρικού και ενιαίου ευρωπαϊκού κώδικα δικαιωμάτων δημιουργού, όπως αυτός που προτείνει η Επιτροπή, μπορεί να συμβάλει στην απαραίτητη αύξηση της εναρμόνισης των νομοθεσιών των κρατών μελών, με τη μορφή οδηγίας, η οποία θα αντικαθιστούσε τις πολυάριθμες οδηγίες που υπάρχουν σήμερα στην ΕΕ σε σχέση με το δικαίωμα δημιουργού και θα επέβαλλε την τακτική υποβολή εκθέσεων σχετικά με την πραγματική εφαρμογή της από τα κράτη μέλη. Η στρατηγική "Ευρώπη 2020" (7) θα πρέπει να ενταχθεί επίσης σε αυτόν τον ευρωπαϊκό κώδικα.

1.7.1 Με έναν τέτοιο κώδικα θα σχετικοποηθεί το ζήτημα της «χώρας καταγωγής» όσον αφορά την εφαρμοστέα νομοθεσία, υπέρ μιας πραγματικής εναρμόνισης. Σε περίπτωση δημόσιας χρηματοδότησης της κινηματογραφικής δημιουργίας από ένα κράτος μέλος, το κράτος αυτό θα πρέπει γενικά να θεωρείται χώρα καταγωγής για τον καθορισμό της εφαρμοστέας νομοθεσίας. Η Επιτροπή θα πρέπει να εξετάσει επίσης το ενδεχόμενο της «ευρωπαϊκής καταγωγής» για τον προσδιορισμό της εφαρμοστέας νομοθεσίας (8).

1.7.2 Θα πρέπει να μελετηθεί πώς μπορούν να αποτραπούν οι καταχρηστικές ρήτρες στις συμβάσεις παραχώρησης των δικαιωμάτων από τον πραγματικό δημιουργό (ή δημιουργούς) του έργου στους παραγωγούς/διανομείς. Πράγματι, πολύ συχνά, ο δημιουργός παραχωρεί στους παραγωγούς τα δικαιώματά του για όλες τις υπάρχουσες και τις μελλοντικές τεχνολογίες, χωρίς ρήτρα συμμετοχής στα μελλοντικά έσοδα που θα παραχθούν από τη χρήση νέων υποθεμάτων και μέσων μετάδοσης (Blu-Ray, IPTV (9) κλπ.).

1.7.3 Το περιεχόμενο δεν πρέπει να θεωρείται εμπόρευμα. Δεν πρέπει να το λησμονούμε αυτό στις συζητήσεις για την επιγραμμική διανομή, η οποία αποτελεί μια πολιτιστική υπηρεσία μετάδοσης νοήματος («meaning»).

1.7.4 Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει για άλλη μια φορά την ανάγκη να εξασφαλιστεί η πρόσβαση σε ευρυζωνικές συνδέσεις, ώστε οι χρήστες του Διαδικτύου να απολαύουν ποιοτικής και αρκετά ταχείας λήψης των οπτικοακουστικών έργων μέσω καλωδίων TV, IPTV και VoD (10).

1.8 Οι αρμόδιες υπηρεσίες της Επιτροπής θα πρέπει να εξετάσουν κατά πόσο μπορούν να αναπτυχθούν συστήματα διαχείρισης των δεδομένων που αφορούν την ιδιοκτησία των δικαιωμάτων για τα οπτικοακουστικά έργα (11), θέτοντας στο κέντρο του προβληματισμού τους τις ιδιαιτερότητες και τις ανάγκες των ΜΜΕ-ΜΜΒ του τομέα. Το ίδιο ισχύει και για την προβληματική της καθιέρωσης πολυεδαφικών αδειών, οι οποίες θα αποτελούν έναν ενιαίο τίτλο για την ευρωπαϊκή αγορά. Οι μικροί Ευρωπαίοι παραγωγοί θα πρέπει να ενθαρρυνθούν και να βοηθηθούν (12), προκειμένου να αναπτύξουν «ευρωπαϊκούς» καταλόγους στο πλαίσιο ενός συστήματος αναγνώρισης των έργων, το οποίο θα περιλαμβάνει μία (εθελοντική) πτυχή πληροφοριών σχετικά με τους κατόχους του δικαιώματος δημιουργού και των συγγενικών δικαιωμάτων, πιστοποιούμενων με έναν πολυεδαφικό τίτλο.

1.9 Το σύστημα εκκαθάρισης των δικαιωμάτων θα πρέπει να εγγυάται τη διαφανή και δίκαιη διανομή του μέρους των εσόδων που προορίζεται για τους κατόχους των δικαιωμάτων (13). Η διαχείριση από τις εταιρείες είσπραξης πρέπει υποχρεωτικά να υποβάλλεται σε ανεξάρτητους ετήσιους ελέγχους, προσιτούς στους δημιουργούς και στο κοινό, ώστε να ελέγχονται δημοκρατικά οι δραστηριότητές τους και η συμβολή τους στην πολιτιστική ανάπτυξη (14).

1.10 Βάσει των απαντήσεων που ελήφθησαν από τα ενδιαφερόμενα μέρη με την ευκαιρία του Πράσινου Βιβλίου, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η Επιτροπή θα πρέπει να εξετάσει το ενδεχόμενο δημοσίευσης, ήδη το δεύτερο εξάμηνο του 2012 και αφού διοργανώσει κατά τη διάρκεια του πρώτου εξαμήνου διάσκεψη με τα ενδιαφερόμενα μέρη (συμπεριλαμβανομένων των δημόσιων οργανισμών (15), της ίδιας της ΕΟΚΕ ως ευρωπαϊκού συμβουλευτικού οργάνου, των συνδικαλιστικών ενώσεων και των οργανώσεων εκπροσώπησης σε ευρωπαϊκό επίπεδο των καταναλωτών, των δημιουργών και των διανομέων), μία Λευκή Βίβλο με πιο συγκεκριμένες προτάσεις μελλοντικών ενεργειών για τη δημιουργία ευρωπαϊκής ενιαίας αγοράς των οπτικοακουστικών έργων, παρά τους γλωσσικούς φραγμούς. Η ΕΟΚΕ έχει επίγνωση των νομικών και των τεχνικών δυσκολιών που θα πρέπει να αντιμετωπιστούν για την πρόοδο του σημαντικού αυτού φακέλου, αλλά δεν πιστεύει ότι είναι ανυπέρβλητες.

2. Κύρια σημεία του εγγράφου της Επιτροπής

2.1 Το υπό εξέταση έγγραφο, το οποίο συνδέεται άμεσα με τη στρατηγική «Ευρώπη 2020», αποτελεί συνέχεια της ανακοίνωσης της Επιτροπής «Η ενιαία αγορά για τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας», αναφερόμενης και ως «στρατηγική για τα ΔΔΙ» (16).

2.2 Ο πολιτιστικός τομέας είναι ένας σημαντικός κλάδος, που απασχολεί 6 εκατομμύρια εργαζομένους στην ΕΕ και αντιπροσωπεύει αξία 500 δισεκατομμυρίων ευρώ ετησίως, ήτοι στο 3% του ευρωπαϊκού ΑΕγχΠ. Υπό την ώθηση των τεχνολογικών εξελίξεων, η μετάδοση των οπτικοακουστικών έργων τελεί σήμερα υπό ριζική επανάσταση. Οι ψηφιακές τεχνολογίες, το Διαδίκτυο υψηλής και πολύ υψηλής ταχύτητας, το «υπολογιστικό νέφος» και η δυνατότητα λήψης οπτικοακουστικών έργων στους προσωπικούς υπολογιστές και στα κινητά τηλέφωνα επιφέρουν δραστικές αλλαγές στα παραδοσιακά δίκτυα διανομής.

2.3 Το Πράσινο Βιβλίο αναφέρει διάφορες επιλογές δράσης, αλλά προτάσσει ένα ενιαίο μοντέλο διαχείρισης των δικαιωμάτων δημιουργού, βάσει διασυνοριακών και πανευρωπαϊκών αδειών.

2.4 Η Επιτροπή θεωρεί ότι πρέπει να απλοποιηθεί η εκκαθάριση των δικαιωμάτων για την επιγραμμική μετάδοση οπτικοακουστικών έργων (ταινιών κλπ.) εκτός της επικράτειας της αρχικής εκπομπής τους. Το ίδιο ισχύει και για τη διάθεση προγραμμάτων κατά παραγγελία, για την οποία απαιτείται εκκαθάριση διαφορετικών δικαιωμάτων από εκείνα που αφορούν την αρχική εκπομπή.

2.5 Στο Πράσινο Βιβλίο διευκρινίζεται ότι για την ταυτόχρονη μετάδοση μιας εκπομπής απαιτείται ειδική έγκριση από τους κατόχους των δικαιωμάτων.

2.6 Για την ταυτόχρονη αναμετάδοση από άλλα κράτη μέλη, η επονομαζόμενη «οδηγία για τη δορυφορική και καλωδιακή μετάδοση» (17) επιβάλλει τη διαχείριση των δικαιωμάτων από εταιρεία συλλογικής διαχείρισης. Τα δικαιώματα αυτά προστίθενται σε εκείνα που αδειοδοτούνται άμεσα από τους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς.

2.7 Όσον αφορά την καλωδιακή αναμετάδοση, η Επιτροπή επισημαίνει ότι δεν διαθέτουν εκ του νόμου όλοι οι οργανισμοί εκπροσώπησης των κατόχων των δικαιωμάτων εντολή αδειοδότησης για τα εν λόγω δικαιώματα.

2.8 Τέλος, τα τελευταία χρόνια, οι πάροχοι DSL (Digital Subscriber Line – ψηφιακή συνδρομητική γραμμή), IPTV (τηλεόραση μέσω διαδικτυακού πρωτοκόλλου) και DTT (Digital Terrestrial Television – ψηφιακή επίγεια τηλεόραση), καθώς και οι νέες ψηφιακές πλατφόρμες, εκμεταλλεύονται επίσης υπηρεσίες ραδιοτηλεοπτικής αναμετάδοσης, γεγονός το οποίο καθιστά ακόμα δυσχερέστερη την τήρηση των κείμενων νομοθετικών διατάξεων.

2.9 Από οικονομική σκοπιά, το 2009 παρήχθησαν στην ΕΕ σχεδόν 1 200 ταινίες, στις οποίες αντιστοιχούσε μόλις το 25% των κινηματογραφικών εισιτηρίων στην ΕΕ, έναντι 68% που αντιστοιχούσε στις ταινίες από τις ΗΠΑ. Αντιστρόφως, το μερίδιο που κατέχουν οι ευρωπαϊκές ταινίες στην αγορά των ΗΠΑ είναι μόλις 7%. Στην ΕΕ, οι παραγωγοί και οι διανομείς, για να εξασφαλίσουν την καλύτερη προώθηση των ταινιών τους, κλιμακώνουν χρονικά την κυκλοφορία τους στα διάφορα μέσα. Κατά κανόνα, οι ταινίες προβάλλονται πρώτα στις κινηματογραφικές αίθουσες, εν συνεχεία κυκλοφορούν σε μορφή βίντεο, κατόπιν βίντεο κατά παραγγελία, έπειτα μεταδίδονται από τη συνδρομητική τηλεόραση και, τέλος, από τα δωρεάν τηλεοπτικά κανάλια. Η ανάπτυξη των υπηρεσιών βίντεο κατά παραγγελία εκτός των συνόρων της χώρας παραγωγής πολλαπλασιάζει των αριθμό των εταίρων και, επομένως, των συμβάσεων.

Για να μειωθεί ο αριθμός αυτών των διαδικασιών, η Επιτροπή προτείνει τη συλλογική διαχείριση των έργων και την καθιέρωση ενός μόνο αρμόδιου φορέα για τη συλλογική αδειοδότηση των δικαιωμάτων.

2.10 Το δεύτερο μέρος του Πράσινου Βιβλίου αφορά την αμοιβή των δημιουργών:

Στις περισσότερες χώρες της ΕΕ, η διαχείριση της αμοιβής των δημιουργών γίνεται από τους παραγωγούς, οι οποίοι καταβάλλουν στους δημιουργούς ένα κατ’ αποκοπήν ποσό για την «εξαγορά» της συμβολής τους στο οπτικοακουστικό έργο. Στα κράτη αυτά, οι δημιουργοί δεν λαμβάνουν συνεπώς συστηματικά πρόσθετη αμοιβή για την επιγραμμική μετάδοση των έργων τους. Σε ορισμένα κράτη, οι εταιρείες συλλογικής διαχείρισης που εκπροσωπούν τους δημιουργούς εισπράττουν για λογαριασμό των μελών τους πληρωμές ανά χρήση. Σε άλλα κράτη, υπεύθυνος για την καταβολή αυτών των πληρωμών στον δημιουργό είναι ο τελικός διανομέας.

2.11 Όσον αφορά την αμοιβή των ερμηνευτών:

Επί του παρόντος, οι ερμηνευτές αμείβονται κατά κύριο λόγο μέσω σύμβασης, με κατ’ αποκοπή ποσά, όπως και οι δημιουργοί. Η Επιτροπή προτείνει να θεσπιστεί ένα πιο δίκαιο σύστημα αμοιβής, με την ανάθεση της διαχείρισης του εν λόγω δικαιώματος σε εταιρείες συλλογικής διαχείρισης. Ωστόσο, το Πράσινο Βιβλίο επισημαίνει ότι αυτά τα νέα δικαιώματα θα προξενούσαν οικονομική και, επομένως, νομική αβεβαιότητα για τους παραγωγούς και θα ανέκοπταν την επιγραμμική μετάδοση των έργων.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1 Με τη δημοσίευση του παρόντος Πράσινου Βιβλίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνεχίζει την οικοδόμηση της ευρωπαϊκής ενιαίας αγοράς μέσω της σύγκλισης των εθνικών κανόνων.

Ο υπό ανάλυση τομέας άπτεται του πολιτισμού και των διαύλων ψηφιακής μετάδοσής του. Πρόκειται για έναν πολύ ιδιαίτερο και ευαίσθητο τομέα, διότι αποτελεί φορέα διάδοσης της ιστορίας μιας χώρας, της γλώσσας της, των παραδόσεων και των φιλοδοξιών της. Δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως κλασικός οικονομικός τομέας, ούτε καν ως παραδοσιακός τομέας γενικού οικονομικού συμφέροντος. Η προσέγγιση που υιοθετεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο Πράσινο Βιβλίο ίσως να φαίνεται υπερβολικά στραμμένη προς τον καταναλωτή. Εντούτοις, προβαίνει στην ανάλυση των διάφορων μηχανισμών με εμβρίθεια και διεξοδικότητα.

3.2 Το ιδιαίτερα πυκνό κείμενο πραγματεύεται πολλά και ποικίλα θέματα, αλλά ο πρωταρχικός στόχος που επιδιώκει η Επιτροπή είναι η υλοποίηση της ενιαίας αγοράς στον συγκεκριμένο τομέα.

3.3 Για την αξιολόγηση της κατάστασης της διανομής οπτικοακουστικών έργων και των συναφών δικαιωμάτων, η Επιτροπή βασίζεται σε συγκεκριμένες διαπιστώσεις:

Η πρώτη είναι ότι το σημερινό σύστημα δεν λειτουργεί, ότι είναι πολύπλοκο και δαπανηρό για τον τελικό καταναλωτή. Η δεύτερη είναι ότι η συγκέντρωση των εθνικών παραγωγών θα μπορούσε να αυξήσει την εμπορική βιωσιμότητα του τομέα στο σύνολό του. Είναι δύσκολο να εξασφαλιστούν αποκλειστικά δικαιώματα παροχής βίντεο κατά παραγγελία για συγκεκριμένη περιοχή ή για όλη την Ευρώπη ανεξάρτητα από τους μεγάλους παρόχους πρόσβασης ή από το iTunes, για έργα των οποίων τα δικαιώματα είναι συχνά συγκεντρωμένα στους παραγωγούς, οι οποίοι επιδιώκουν τη μεγιστοποίηση των εσόδων τους με άλλους τρόπους (ιδίως με την πώληση DVD).

3.4 Προς μια κεντρική διαχείριση των αδειοδοτήσεων (συγκέντρωση των μέσων και των πηγών πληροφόρησης για την ανάπτυξη του τομέα):

Το Πράσινο Βιβλίο προτείνει, συνεπώς, επιγραμμική αδειοδότηση των δικαιωμάτων δημιουργού για πολυεδαφικές υπηρεσίες και τάσσεται υπέρ της καθιέρωσης ενός ενιαίου μοντέλου αδειοδοτήσεων, το οποίο θα επιτρέπει την έκδοση πολυεδαφικών αδειών.

Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η λύση αυτή μπορεί να ενδείκνυται για ορισμένες γλωσσικές περιοχές.

3.5 Η πληθώρα των μέσων μετάδοσης, η αύξηση των διαδραστικών δεκτών και η κινητικότητα των πελατών ασκούν έντονες πιέσεις στα οικονομικά μοντέλα των δικτύων διανομής.

3.6 Επί του παρόντος, η εκκαθάριση των δικαιωμάτων και οι αδειοδοτήσεις πραγματοποιούνται κατά κύριο λόγο σε εθνικό επίπεδο και βασίζονται στη διαπραγμάτευση συμβάσεων μεταξύ του παραγωγού του έργου και του επιγραμμικού διανομέα. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι το σύστημα που προτείνει η Επιτροπή παρουσιάζει αδιαμφισβήτητα πλεονεκτήματα, ιδίως από άποψη ταχείας και απλοποιημένης πρόσβασης στα δεδομένα των παραγωγών, και ότι θα μπορούσε να δώσει πρόσθετη ώθηση για τη διανομή εθνικών έργων που διαφορετικά θα παρέμεναν τοπικά.

3.7 Πρέπει, ωστόσο, να σημειωθεί ότι η θέση σε εφαρμογή, πριν από δεκαπέντε χρόνια, της οδηγίας για τις δορυφορικές ραδιοτηλεοπτικές μεταδόσεις δεν επέφερε τη δημιουργία πανευρωπαϊκών υπηρεσιών δορυφορικής μετάδοσης.

3.8 Όσον αφορά τη δημιουργία ευρωπαϊκού μητρώου των έργων, η οποία ενδέχεται να παρουσιάσει αστάθμητους κινδύνους:

Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η εν λόγω βάση δεδομένων θα πρέπει να έχει αμιγώς ενημερωτικό χαρακτήρα.

Ειδικότερα, το στοιχείο της καταχώρισης ή μη ενός έργου δεν θα πρέπει να αποτελεί προϋπόθεση για την πρόσβαση στην προστασία των δικαιωμάτων δημιουργού.

3.9 Αυτή η ευρωπαϊκή δομή θα είχε το πλεονέκτημα της συγκέντρωσης των ευρωπαϊκών δυνάμεων παραγωγής και διανομής για την αντιμετώπιση των «ισχυρών» του Hollywood που οργανώνονται στην Ευρώπη.

Είναι, εξάλλου, ενδιαφέρον να επισημανθεί ότι είναι ακριβώς τα μεγάλα στούντιο παραγωγής των ΗΠΑ (Warner Bros, Disney κλπ.) αυτά που επεξεργάζονται ένα διεθνές σύστημα αναγνωριστικής αρίθμησης για τα οπτικοακουστικά έργα (Entertainment Identifier Registry – Αναγνωριστικό μητρώο ψυχαγωγίας).

3.10 Ομοίως, οι Γάλλοι παραγωγοί, από την πλευρά τους, αναπτύσσουν από το 2004 το ISAN (International Standard Audiovisual Number – Διεθνής πρότυπος οπτικοακουστικός αριθμός). Τα στοιχεία που αναφέρθηκαν ανωτέρω σχετικά με την ευρωπαϊκή και την αμερικανική παραγωγή ταινιών είναι ανησυχητικά. Υπενθυμίζεται ότι, με το εν λόγω σύστημα, η παραγωγή των ΗΠΑ αντιπροσωπεύει το 75% των εισιτηρίων στις κινηματογραφικές αίθουσες της Ευρώπης. Ως εκ τούτου, η διοίκηση μιας τέτοιας οντότητας είναι θεμελιώδους σημασίας.

3.11 Υπενθυμίζεται ότι οι παραγωγοί είναι εκείνοι που καθορίζουν, στο πλαίσιο των εμπορικών τους διαπραγματεύσεων με τους διανομείς, το ύψος των δικαιωμάτων που καταβάλλονται μέσω συμβάσεων και κατ’ αποκοπή στους δημιουργούς και τους κατόχους των δικαιωμάτων και εγγυώνται την αμοιβή τους. Το πρόβλημα της αμοιβής των κατόχων των δικαιωμάτων μπορεί να επιλυθεί εν μέρει με την καθιέρωση κεντρικής διαχείρισης. Αντιθέτως, η δελεαστική ιδέα της θέσπισης ενός συστήματος αμοιβής βάσει της μετρούμενης επί σειράν ετών ακροαματικότητας φαίνεται δύσκολη στην εφαρμογή της.

3.12 Υπάρχει πραγματική σύγκρουση συμφερόντων μεταξύ των παραγωγών, των διανομέων και των συντελεστών των κινηματογραφικών ταινιών. Από τη μία πλευρά, οι παραγωγοί επιθυμούν την αρχική κυκλοφορία των ταινιών στις αίθουσες για την εξασφάλιση της βέλτιστης προώθησης των έργων τους, ενώκαι, από την άλλη, οι διανομείς διεκδικούν την ταχύτερη διάθεση των εν λόγω έργων ώστε να μπορούν να τα διαθέτουν σε μορφή βίντεο, στη συνδρομητική τηλεόραση και ως κατά παραγγελία υπηρεσίες.

3.13 Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητη τη διεξαγωγή διαπραγματεύσεων για την κατάλληλη προσαρμογή των εν λόγω χρονοδιαγραμμάτων, λαμβάνοντας υπόψη τις αναπτυσσόμενες δυνατότητες της IPTV (Interactive Television – Διαδραστική τηλεόραση), της ADSL (Asymmetric Digital Subscriber Line – Ασύμμετρη ψηφιακή συνδρομητική γραμμή), καθώς και των νέων ψηφιακών πλατφορμών. Όσον αφορά τα παλαιά έργα που δεν αποτελούν πλέον αντικείμενο αποκλειστικής εκμετάλλευσης, είναι πολύ ενδιαφέρουσα η προοπτική της ανάπτυξης ενός συστήματος ταυτοποίησης και απογραφής των έργων, σε σύνδεση με μια βάση δεδομένων των κατόχων των δικαιωμάτων.

3.14 Η Επιτροπή υποστηρίζει, συνεπώς, τη συλλογική διαχείριση των έργων (τράπεζα δεδομένων) για την τόνωση του τομέα! Θα μπορέσει η ΕΕ να αντιταχθεί στη δύναμη των αμερικανικών πολυεθνικών; Οι κίνδυνοι που απορρέουν από την αιφνίδια εγκατάλειψη των υφιστάμενων εθνικών συστημάτων είναι υπαρκτοί.

3.15 Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, απαιτείται η διενέργεια σοβαρών αξιολογήσεων πριν ληφθεί οιαδήποτε απόφαση για την εγκατάλειψη ή την αποδυνάμωση των σημερινών εθνικών συστημάτων. Όπως επισημάνθηκε και ανωτέρω, τα λόμπι υπεράσπισης των συμφερόντων των αμερικανικών εταιρειών είναι ικανότατα και πιέζουν εμφανώς για την ελευθέρωση αυτού του εξαιρετικά επικερδούς τομέα.

3.16 Μέσω του παρόντος σχεδίου, η Επιτροπή επιθυμεί να αυξήσει και να ρυθμίσει την κυκλοφορία των έργων της ΕΕ. Ως εκ τούτου, τα τεχνικά και ρυθμιστικά μηνύματα που κομίζει είναι σημαντικά, διότι μπορούν να επιταχύνουν μια διαδικασία ελευθέρωσης που έχει ήδη αρχίσει από άλλους.

3.17 Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ανεπιφύλακτα κάθε πρωτοβουλία της Επιτροπής που αποβλέπει στη διευκόλυνση της επιγραμμικής πρόσβασης των πολιτών στα έργα. Η πρόσβαση αυτή θα πρέπει να είναι δυνατή σε ολόκληρη την επικράτεια της ΕΕ, και μάλιστα σε προσιτές τιμές. Θα επιτρέψει την καλύτερη διάδοση του πολιτισμού των κρατών μελών και θα διευκολύνει την εκπαίδευση των νεαρών Ευρωπαίων. Εξάλλου, η ΕΟΚΕ πιστεύει πως ορισμένες μορφές «versioning» (χρήσης διαφορετικών εκδόσεων των έργων) ενδέχεται να αντιβαίνουν στους πολιτιστικούς στόχους της επιγραμμικής διανομής, όπως η εισαγωγή εμπορικών διαφημίσεων σε έργα που αρχικά είχαν σχεδιαστεί χωρίς διακοπές για διαφημίσεις, έστω και αν αυτές οι χαμηλότερης ποιότητας εκδόσεις θα επέτρεπαν τη διανομή αυτών των «κατακρεουργημένων» έργων δωρεάν ή με πολύ χαμηλό κόστος. Το θέμα αυτό θα μπορούσε να εγγραφεί σε έναν εθελοντικό «Κώδικα ποιότητας» για τους επιγραμμικούς διανομείς —διαδικτυακούς, καλωδιακούς και εναέριους— οι οποίοι θα δεσμεύονταν να επιδεικνύουν τον μέγιστο σεβασμό στα πρωτότυπα έργα.

3.18 Η γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ για την ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Η ενιαία αγορά για τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας» (18) υπενθυμίζει την ευρεία διαφοροποίηση μεταξύ των εθνικών μοντέλων και τις αντιφατικές προσεγγίσεις της διαχείρισης των δικαιωμάτων δημιουργού στον τομέα του πολιτισμού. Γι’ αυτό, έχοντας επίγνωση του γεγονότος ότι οι συζητήσεις δεν έχουν ακόμη καταλήξει, η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι το πρώτο βήμα θα πρέπει να είναι ο καθορισμός των αρχών ενός ευρωπαϊκού κώδικα. Σε πρώτη φάση, ο εν λόγω κώδικας, ο οποίος θα βασίζεται στον σεβασμό των πολιτιστικών ιδιαιτεροτήτων κάθε χώρας, θα πρέπει να περιορίζεται στη θέσπιση απλών, απαράβατων αρχών, οι οποίες θα πρέπει να τηρούνται από κάθε χώρα κατά την αδειοδότηση.

3.19 Η ΕΟΚΕ δεν θεωρεί επιθυμητή την επέκταση της αρχής της χώρας προέλευσης, διότι η επιλογή της χώρας εγκατάστασης της εταιρείας παρόχου μπορεί να παρακάμψει αυτήν την κατά τα άλλα ορθή αρχή. Η Επιτροπή έχει ξεκινήσει παράλληλα δράσεις και διαβουλεύσεις, προκειμένου να διασφαλισθεί ότι οι φορείς μεταβίβασης δεδομένων επενδύουν σε νέα δίκτυα, ικανά να αντεπεξέλθουν σε αυτές τις ροές με καλή ποιότητα και προσιτές τιμές.

3.20 Στο υπό εξέταση Πράσινο Βιβλίο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαβεβαιώνει ότι η συλλογική διαχείριση των δικαιωμάτων θα δώσει ώθηση στην ανάπτυξη των ψηφιακών δικτύων. Θα πρέπει όμως να διασφαλισθεί και η οικονομική δυνατότητα των φορέων εκμετάλλευσης των δικτύων να προβούν σε εκσυγχρονισμό και βελτίωση της ικανότητας διανομής τους. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Το ανοιχτό Διαδίκτυο και η δικτυακή του ουδετερότητα (19)» προσφέρει σημαντική βάση τεκμηρίωσης για ορισμένες προτάσεις που διατυπώνονται στο παρόν Πράσινο Βιβλίο.

3.21 Για την ταυτόχρονη αναμετάδοση από άλλα κράτη μέλη, η οδηγία «για τη δορυφορική και καλωδιακή μετάδοση» επιβάλλει τη διαχείριση των δικαιωμάτων από εταιρεία συλλογικής διαχείρισης. Τα δικαιώματα αυτά προστίθενται σε εκείνα που αδειοδοτούνται άμεσα από τους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς. Αυτή η διττή διαδικασία, η οποία μπορεί να φαίνεται επαχθής, είναι απαραίτητη για να αποφευχθούν οι διακοπές κατά τη διάρκεια των προγραμμάτων (χρήση μέσων μετάδοσης που είναι ήδη κατειλημμένα από άλλες εκπομπές).

3.22 Η Επιτροπή εκτιμά ότι οι εθνικές χρηματοδοτήσεις έχουν ζωτική σημασία για την ανάπτυξη του οπτικοακουστικού τομέα και στηρίζει το πρόγραμμα MEDIA, το οποίο δημιουργήθηκε για την προώθηση της πολυεδαφικής διάδοσης των έργων. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με αυτή τη δήλωση, αλλά διαπιστώνει μείωση των σχετικών επιδοτήσεων και μαζική συγκέντρωση χορηγών για τη χρηματοδότηση μιας κινηματογραφικής παραγωγής.

Βρυξέλλες, 22 Φεβρουαρίου 2012. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Staffan NILSSON

(1) Πρόσφατες υποθέσεις: Padawan και SABAM.

(2) ΕΕ C 228, 22.09.2009, σ. 52.

(3) Υπόθεση SΑΒΑΜ κατά Scarlet.

(4) COM(2007) 242 τελικό.

(5) ΕΕ C 376, 22.12.2011, σ. 66.

(6) «Multi-territory Licensing of Audiovisual Works in the European Union (Πολυεδαφική αδειοδότηση οπτικοακουστικών έργων στην Ευρωπαϊκή Ένωση)», ανεξάρτητη μελέτη για τη ΓΔ Κοινωνία της Πληροφορίας και Μέσα Επικοινωνίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Οκτώβριος 2010. Βλ. επίσης την ανακοίνωση σχετικά με «Επιγραμμικό δημιουργικό περιεχόμενο στην ενιαία αγορά», COM(2007) 836 τελικό.

(7) ΕΕ C 68, 6.3.2012, σ. 28.

(8) Το «28o καθεστώς», που έχει ήδη προταθεί από την ΕΟΚΕ σε σχέση με το ευρωπαΐκό δίκαιο των συμβάσεων. ΕΕ C 21, 21.01.2011, σ. 26.

(9) Internet television.

(10) Video on demand.

(11) Οι παραγωγοί επεξεργάζονται ένα διεθνές σύστημα αναγνωριστικής αρίθμησης για τα οπτικοακουστικά έργα (ISAN, International Standard Audiovisual Number – Διεθνής πρότυπος οπτικοακουστικός αριθμός). Όμως, το ISAN δεν περιέχει πληροφορίες για την ιδιοκτησία των δικαιωμάτων και η συμμετοχή είναι εθελοντική. Ορισμένα από τα μεγαλύτερα στούντιο των ΗΠΑ επεξεργάζονται ένα παρόμοιο σύστημα (EIDR, Entertainment Identifier Registry – Αναγνωριστικό μητρώο ψυχαγωγίας), eidr.org/how-eidr-works/. Το σύστημα αυτό περιλαμβάνει έναν κωδικό αριθμό που παρέχεται στους παραγωγούς από τη διεπαφή ΑΡΙ, αλλά δεν περιλαμβάνει καμία αναφορά στην ιδιοκτησία των δικαιωμάτων για τα έργα.

(12) Για παράδειγμα, μέσω του προγράμματος MEDIA, το οποίο προβλέπεται να διαρκέσει ως το 2013 και στη συνέχεια θα μπορούσε να αντικατασταθεί από ένα νέο πρόγραμμα στήριξης.

(13) ΕΕ C 68, 6.3.2012, σ. 28.

(14) Όπ. πρ.

(15) Ήτοι των εθνικών οργανισμών χρηματοδότησης του κινηματογράφου, των βιβλιοθηκών και των πολιτιστικών κέντρων.

(16) COM(2011) 287 τελικό.

(17) Οδηγία 93/83/ΕΟΚ (ΕΕ L 248 της 6.10.1993 σελ. 15).

(18) ΕΕ C 68, 6.3.2012, σ. 28.

(19) ΕΕ C 24, 28.1.2012, σ. 13.