Αυτοί οι τρεις πρωταρχικοί στόχοι για το 2030 θεωρούνται φιλόδοξοι, αλλά συνάμα και ρεαλιστικοί. Αν και το επίπεδο αβεβαιότητας που συνδέεται με την πανδημία και τις συνέπειές της στις κοινωνίες και τις οικονομίες μας δεν επιτρέπει να προβλεφθεί πλήρως η πρόοδος που αναμένεται τα επόμενα χρόνια, οι προτεινόμενοι στόχοι αντικατοπτρίζουν τις πλέον πρόσφατες οικονομικές προβλέψεις και τον αντίκτυπο της κρίσης της COVID-19 όπως αντανακλάται από τα πλέον πρόσφατα διαθέσιμα δεδομένα και τις προηγούμενες εμπειρίες (δηλαδή την εξέλιξη μετά τη χρηματοοικονομική κρίση).

Η προσπάθεια για την επίτευξή τους είναι απαραίτητη ώστε η Ευρώπη να διατηρήσει την ηγετική της θέση όσον αφορά την προώθηση της ευημερίας των ανθρώπων. Μολονότι η πρόοδος είναι πιθανό να παρουσιάζει διακυμάνσεις κατά την περίοδο έως το 2030 και μεταξύ των κρατών μελών, η επίτευξή τους είναι εφικτή εάν, λαμβάνοντας υπόψη την αρχική θέση κάθε χώρας, όλα τα κράτη μέλη συμμετάσχουν σε μια κοινή προσπάθεια και αναλάβουν δράση για την εκπλήρωσή τους με στόχο την προώθηση της ανοδικής σύγκλισης και της ευημερίας. Η Επιτροπή καλεί το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να εγκρίνει τους τρεις αυτούς στόχους. Καλεί επίσης τα κράτη μέλη να καθορίσουν τους δικούς τους εθνικούς στόχους, ως συμβολή σε αυτήν την κοινή προσπάθεια.

Οι νέοι αυτοί στόχοι θα υποστηριχθούν με την αναθεώρηση του κοινωνικού πίνακα αποτελεσμάτων. Ο αναθεωρημένος πίνακας αποτελεσμάτων θα καταγράφει τις τάσεις και τις επιδόσεις των κρατών μελών, επιτρέποντας στην Επιτροπή να παρακολουθεί την πρόοδο προς την εφαρμογή των αρχών του κοινωνικού πυλώνα εντός του καθιερωμένου πλαισίου συντονισμού πολιτικής βάσει του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου.

3.Εφαρμογή των αρχών του κοινωνικού πυλώνα

Από τη διακήρυξη του κοινωνικού πυλώνα στη σύνοδο κορυφής του Γκέτεμποργκ το 2017 έως σήμερα έχουν ήδη θεσπιστεί σημαντικά μέτρα σε ενωσιακό, εθνικό, περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο με υποστήριξη από κονδύλια της ΕΕ, τεχνική στήριξη και καθοδήγηση μέσω της διαδικασίας του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου και συστάσεων για την ενίσχυση της κοινωνικής διάστασης της ΕΕ. Είναι πλέον καιρός να γίνει μια συντονισμένη προσπάθεια —με τη συμμετοχή όλων των επιπέδων διακυβέρνησης, των κοινωνικών εταίρων και άλλων παραγόντων— για την πλήρη εφαρμογή των αρχών του κοινωνικού πυλώνα. Τα τμήματα που ακολουθούν επικεντρώνονται σε τομείς στους οποίους απαιτείται περαιτέρω προσοχή, όχι μόνο στο τρέχον πλαίσιο ανάκαμψης, αλλά και μακροπρόθεσμα, προκειμένου να οικοδομηθεί μια ισχυρότερη κοινωνική Ευρώπη έως το 2030 προς όφελος όλων των Ευρωπαίων.

3.1Περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας

Δημιουργία ευκαιριών απασχόλησης στην πραγματική οικονομία

Σήμερα, η διατήρηση και η δημιουργία νέων θέσεων εργασίας αποτελεί προτεραιότητα για την ΕΕ. Η ποιοτική εργασία είναι βασική πηγή εισοδήματος, προσφέρει σκοπό στη ζωή και αίσθηση ολοκλήρωσης, είναι δε απαραίτητη για την κοινωνική ένταξη και την ενεργό συμμετοχή στην κοινωνία. Πάνω από 14,5 εκατομμύρια θέσεις εργασίας προστέθηκαν στην οικονομία της ΕΕ μεταξύ 2014 και 2019. Ωστόσο, η κρίση λόγω του κορονοϊού σταμάτησε αυτήν την τάση, οι δε προοπτικές διαβίωσης και απασχόλησης πολλών Ευρωπαίων βρίσκονται σε κίνδυνο.

Τα ενωσιακά και εθνικά μέτρα που λήφθηκαν ως άμεση αντίδραση στην κρίση μπόρεσαν, σε μεγάλο βαθμό, να μετριάσουν τον αρνητικό αντίκτυπο. Τα συστήματα μειωμένου ωραρίου εργασίας ήταν αποτελεσματικά ως προς τη διατήρηση της απασχόλησης στο πλαίσιο της πανδημίας και θα πρέπει να παραμείνουν σε ισχύ όπου είναι απαραίτητο. Το ευρωπαϊκό μέσο προσωρινής στήριξης για τον μετριασμό των κινδύνων ανεργίας σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης (SURE) αποτελεί συνέχεια των πολιτικών κατευθυντήριων γραμμών της Επιτροπής, ως εργαλείο για την προστασία των πολιτών μας σε περιόδους εξωτερικών κλυδωνισμών. Παρέχει δάνεια για τη χρηματοδότηση συστημάτων μειωμένου ωραρίου εργασίας και παρόμοιων μέτρων, ιδίως για τους αυτοαπασχολούμενους. Η ΕΕ εξέδωσε τα πρώτα ενωσιακά κοινωνικά ομόλογα για τη χρηματοδότηση αυτών των δανείων, συμβάλλοντας επίσης στην ανάπτυξη της κοινωνικής χρηματοδότησης στην Ευρώπη. Έως το τέλος του 2020, είχε εγκριθεί στο πλαίσιο του μέσου χρηματοδοτική στήριξη συνολικού ύψους 90,3 δισ. EUR προς 18 κράτη μέλη. Έως τις αρχές Φεβρουαρίου 2021, 15 χώρες της ΕΕ είχαν λάβει περίπου 53,5 δισ. EUR στο πλαίσιο του SURE, ενώ θα ακολουθήσουν περισσότερα. Μέσα στα επόμενα έτη θα αξιολογήσουμε προσεκτικά την επιτυχή εμπειρία του SURE.

Ωστόσο, καθώς η Ευρώπη κινείται από την αντιμετώπιση της κρίσης προς την ανάκαμψη, απαιτείται πιο μακρόπνοη υποστήριξη για τη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας και την απασχόληση προκειμένου να οικοδομηθεί μια βιώσιμη πορεία προς τον στόχο απασχόλησης ύψους 78 % για το 2030. Λόγω της πανδημίας, πολλοί τομείς είναι απίθανο να ανακάμψουν πλήρως για κάποιο χρονικό διάστημα, πολλές δε εταιρείες θα εξέλθουν από την κρίση αυτή σε κατάσταση οικονομικής δυσχέρειας. Η αποκατάσταση και η προώθηση μιας πλήρως λειτουργικής ενιαίας αγοράς αποτελεί επιτακτική ανάγκη για τη στήριξη της ανάκαμψης και τη μεγιστοποίηση του δυναμικού δημιουργίας θέσεων εργασίας σε όλα τα οικονομικά οικοσυστήματα. Σε αυτό το πλαίσιο, απαιτείται στρατηγική προσέγγιση για τη σταδιακή μετάβαση από τα μέτρα έκτακτης ανάγκης σε μέτρα που μπορούν να συμβάλουν στην ανάκαμψη. Η επένδυση στον άνθρωπο είναι απαραίτητη για τη διευκόλυνση των εργασιακών μεταβάσεων προς τον πράσινο και τον ψηφιακό τομέα, αλλά και για τη στήριξη της αναδιάρθρωσης στους τομείς που επλήγησαν περισσότερο από την πανδημία. Οι νέες λύσεις πολιτικής θα πρέπει να περιλαμβάνουν ένα συνεκτικό σύνολο ενεργών πολιτικών για την αγορά εργασίας, όπως, μεταξύ άλλων, κίνητρα για την προσωρινή πρόσληψη και μετάβαση, πολιτικές δεξιοτήτων και βελτιωμένες υπηρεσίες απασχόλησης, αξιοποιώντας πλήρως τα διαθέσιμα κονδύλια της ΕΕ. Τα μέτρα μπορούν να περιλαμβάνουν, για παράδειγμα, στήριξη σε προγράμματα μαθητείας και σχέδια επιχειρηματικότητας ή επαναπασχόλησης που έχουν σχεδιαστεί για τη στήριξη εργαζομένων οι οποίοι αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο της ανεργίας. Προτεραιότητα θα πρέπει να δοθεί στις επενδύσεις σε δεξιότητες που απαιτούνται σε αναδυόμενους τομείς, ώστε να δοθούν πραγματικές προοπτικές εργασίας σε εργαζόμενους που κινδυνεύουν με απόλυση ή είναι ήδη άνεργοι. Για να υποστηρίξει μια ανάκαμψη πλούσια σε θέσεις εργασίας στα κράτη μέλη μετά την κρίση της νόσου COVID-19, η Επιτροπή υποβάλλει, μαζί με το παρόν σχέδιο δράσης, σύσταση της Επιτροπής σχετικά με την αποτελεσματική ενεργό στήριξη της απασχόλησης (EASE) η οποία παρέχει καθοδήγηση σχετικά με τον συνδυασμό μέτρων πολιτικής και διαθέσιμης χρηματοδότησης, με στόχο την προώθηση της δημιουργίας θέσεων εργασίας και των μεταβάσεων μεταξύ θέσεων εργασίας προς τους αναπτυσσόμενους τομείς, ιδίως τον ψηφιακό και τον πράσινο.

Σε αυτήν τη διαδικασία αλλαγής, η συνεργασία με τις υπηρεσίες απασχόλησης και ο διάλογος μεταξύ των κοινωνικών εταίρων είναι ουσιαστικής σημασίας για την προώθηση κοινωνικά υπεύθυνης αναδιάρθρωσης. Ο κοινωνικός διάλογος, η ενημέρωση, η διαβούλευση και η συμμετοχή των εργαζομένων και των εκπροσώπων τους σε διαφορετικά επίπεδα (συμπεριλαμβανομένου του εταιρικού και τομεακού επιπέδου) διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση των οικονομικών μεταβάσεων και στην προώθηση της καινοτομίας στον χώρο εργασίας, ιδίως ενόψει της εν εξελίξει διττής μετάβασης και των αλλαγών στον κόσμο της εργασίας. Σε επίπεδο ΕΕ, ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο οδηγιών για την ενημέρωση των εργαζομένων και τη διαβούλευση μαζί τους, τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνικό επίπεδο, θεσπίζει κανόνες για την προστασία των δικαιωμάτων τους κατά τις διαδικασίες αναδιάρθρωσης. Οι εθνικές αρχές και οι κοινωνικοί εταίροι πρέπει να τηρούν αυτούς τους κανόνες. Θα μπορούσαν να προβλεφθούν συγκεκριμένοι τρόποι για τη βελτίωση της εφαρμογής και επιβολής των εν λόγω οδηγιών. Οι επενδύσεις στον εκσυγχρονισμό των δημόσιων υπηρεσιών απασχόλησης (ΔΥΑ), μεταξύ άλλων μέσω επιλέξιμων μέτρων στο πλαίσιο του RRF και των Ταμείων Συνοχής, μπορεί να αυξήσουν την ικανότητά τους να αντιμετωπίσουν υψηλότερα επίπεδα ανεργίας μετά την πανδημία και να στηρίξουν την αυξανόμενη ροή εργαζομένων μεταξύ τομέων.

Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στους νέους και στα άτομα χαμηλής ειδίκευσης, ομάδες οι οποίες είναι πιο ευάλωτες στις διακυμάνσεις στην αγορά εργασίας. Χρειάζονται επιπλέον υποστήριξη επειδή πολλοί εργάζονταν σε τομείς που επλήγησαν περισσότερο από την πανδημία (όπως ο τουρισμός), άλλοι, αφού ολοκλήρωσαν τις σπουδές τους, είχαν λιγότερες ευκαιρίες να εισέλθουν στην αγορά εργασίας για πρώτη φορά, ενώ άλλοι αναγκάστηκαν να διακόψουν την εκπαίδευση ή την κατάρτισή τους και δεν μπόρεσαν να αποκτήσουν κάποιον τίτλο, όπως είχαν προγραμματίσει. Οι ενισχυμένες εγγυήσεις για τη νεολαία παρέχουν καθοδήγηση προς μια σταθερή ένταξη στην αγορά εργασίας με έμφαση στην ποιοτική απασχόληση. Υποστηρίζονται από το πρόγραμμα NextGenerationEU και το ΠΔΠ, κυρίως μέσω του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου+ (ΕΚΤ+) με την υποστήριξη του RRF για τα επιλέξιμα μέτρα. Η Επιτροπή επαναλαμβάνει την έκκλησή της προς τα κράτη μέλη να αφιερώσουν τουλάχιστον 22 δισ. EUR για τη στήριξη της απασχόλησης των νέων. Η πρακτική άσκηση ή η μαθητεία επιτρέπουν την απόκτηση πρακτικής και άμεσης εμπειρίας. Διευκολύνουν με χρήσιμο τρόπο την πρόσβαση των νέων στην αγορά εργασίας. Ωστόσο, ο στόχος αυτός μπορεί να επιτευχθεί μόνον εάν η πρακτική άσκηση είναι καλής ποιότητας και υπό δίκαιες συνθήκες εργασίας.

Η στήριξη της απασχόλησης και των εργαζομένων δεν μπορεί να είναι επιτυχής χωρίς στήριξη των εταιρειών και των επιχειρηματιών. Η δυναμική βιομηχανία παραμένει κομβικής σημασίας για τη μελλοντική ευημερία της Ευρώπης και βασική πηγή νέων θέσεων εργασίας. Η ευρωπαϊκή βιομηχανία απασχολεί περίπου 35 εκατομμύρια άτομα, με πολλά εκατομμύρια επιπλέον θέσεις εργασίας να συνδέονται με αυτήν. Με τη νέα βιομηχανική στρατηγική και το σχέδιο δράσης για την κυκλική οικονομία, που εγκαινιάστηκαν τον Μάρτιο του 2020, η Επιτροπή έθεσε τα θεμέλια για μια βιομηχανική πολιτική που ενθαρρύνει καινοτόμα και ανταγωνιστικά βιομηχανικά οικοσυστήματα. Οι φιλοδοξίες μας δεν έχουν αλλάξει και πρέπει να επιταχύνουμε την ανάκαμψη. Η στρατηγική θα επικαιροποιηθεί για να συνεχίσει να διασφαλίζει το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα και την ανθεκτικότητα της Ευρώπης, έτσι ώστε η βιομηχανία να μπορέσει να δώσει ώθηση στον πράσινο και τον ψηφιακό μετασχηματισμό.

Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) διαδραματίζουν επίσης βασικό ρόλο για μια ανάκαμψη πλούσια σε θέσεις εργασίας. Λίγο πριν από την πανδημία, το 50 % των ΜΜΕ με τουλάχιστον 10 υπαλλήλους είχαν αυξήσει τις θέσεις εργασίας τους τα τρία προηγούμενα χρόνια και το 44 % των ΜΜΕ έκαναν σχέδια να αυξήσουν τον αριθμό των εργαζομένων τους. Όσες είχαν καινοτομήσει ήταν πιθανότερο να αυξήσουν τις θέσεις απασχόλησής τους σε σύγκριση με όσες δεν είχαν. Ο τομέας των υπηρεσιών και μόνο, όπου κυριαρχούν σε μεγάλο βαθμό οι ΜΜΕ, αντιπροσωπεύει το 70 % περίπου του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ) και της απασχόλησης στην ΕΕ, δημιουργώντας τις περισσότερες από τις νέες θέσεις εργασίας. Παράδειγμα αποτελεί ο τομέας της υγείας και της κοινωνικής μέριμνας, το δυναμικό ανάπτυξης του οποίου εκτιμάται σε 8 εκατομμύρια νέες θέσεις εργασίας τα επόμενα 10 χρόνια. Σε αυτό το τμήμα του εργατικού δυναμικού εκπροσωπούνται σε πολύ μεγάλο βαθμό οι γυναίκες, ο οποίες παρέχουν τόσο επίσημη όσο και άτυπη (και μη αμειβόμενη) φροντίδα. Έχοντας πληγεί ιδιαίτερα από την πανδημία, οι μικρές επιχειρήσεις και οι αυτοαπασχολούμενοι αντιμετωπίζουν σοβαρές δυσκολίες ως προς την επιβίωσή τους. Είναι, επομένως, υψίστης σημασίας η ενίσχυση της στήριξης προς τις ΜΜΕ και το επιχειρηματικό πνεύμα, συμπεριλαμβανομένης της γυναικείας επιχειρηματικότητας, ώστε να τους μπορέσουν να ανοικοδομήσουν τις δραστηριότητές τους και να δοθεί ώθηση στις καινοτόμες νεοσύστατες επιχειρήσεις για να ανθίσουν κατά το στάδιο της ανάκαμψης της ΕΕ.

Νέες ευκαιρίες θα προέλθουν επίσης από την κοινωνική οικονομία, η οποία δημιουργεί θέσεις εργασίας ενώ ταυτόχρονα αντιμετωπίζει βασικές κοινωνικές προκλήσεις σ᾽ ένα ευρύ φάσμα τομέων, συχνά μέσω της κοινωνικής καινοτομίας. Η αμειβόμενη απασχόληση στην κοινωνική οικονομία κυμαίνεται από λιγότερο από 1 % έως 10 % του συνολικού εργατικού δυναμικού στα κράτη μέλη, αποκαλύπτοντας ένα μεγάλο ανεκμετάλλευτο οικονομικό δυναμικό.