Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την "Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 77/388/EOK σχετικά με τους μειωμένους συντελεστές φόρου προστιθεμένης αξίας"

(COM(2003) 397 τελικό - 2003/0169 (CNS))

(2004/C 32/24)

Την 1η Αυγούστου 2003, και σύμφωνα με τα άρθρα 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την ανωτέρω πρόταση.

Λόγω του επείγοντος χαρακτήρα των εργασιών, κατά την 403η σύνοδο ολομέλειας της 29ης και 30ής Οκτωβρίου 2003 (συνεδρίαση της 30ής Οκτωβρίου), η ΕΟΚΕ αποφάσισε να ορίσει ως γενικό εισηγητή τον κ. Bedossa και υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του με 66 ψήφους υπέρ, 3 κατά και 5 αποχές.

1. Εισαγωγή

1.1. Στο πλαίσιο της παροχής φορολογικών συμβουλών, ο προβληματισμός γύρω από τους συντελεστές του ΦΠΑ σχετίζεται περισσότερο με την πολιτική προβολή (μάρκετινγκ) και με τη φορολογική πολιτική παρά με διαρθρωτικά μέτρα τα οποία επηρεάζουν την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων ή τον ανταγωνισμό. Όμως σε οικονομικό επίπεδο, κάθε τροποποίηση του συντελεστή ΦΠΑ έχει άμεσο αποτέλεσμα και μακροπρόθεσμα επηρεάζει και την κατανάλωση. Η μείωση του συντελεστή τονώνει την κατανάλωση και συνεπώς παράγει άμεσα αποτελέσματα στην παραγωγή και στην απασχόληση, κυρίως όταν αφορά τοπικές δραστηριότητες που δεν δημιουργούν στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. Η δημιουργία θέσεων απασχόλησης που οφείλεται στη μείωση του ΦΠΑ παράγει ακόμη σημαντικά έμμεσα αποτελέσματα στα δημόσια έσοδα μέσω της αύξησης της φορολογίας εισοδήματος των επιχειρήσεων, των εισοδημάτων από μισθωτές και κοινωνικές υπηρεσίες καθώς και από τη μείωση του κοινωνικού κόστους της ανεργίας.

1.2. Σε αντίθεση με τις υπόλοιπες εισφορές, η επιβάρυνση του ΦΠΑ στην τελική κατανάλωση είναι εμφανής και, άρα, χρησιμεύει ως πρόσχημα για τη μείωση άλλου είδους επιβαρύνσεων (ειδικοί έμμεσοι φόροι, άμεσοι φόροι, κοινωνικές επιβαρύνσεις και τοπική φορολογία). Καθώς, όμως, η είσπραξη του ΦΠΑ προϋποθέτει την επακριβή καταγραφή του κύκλου εργασιών καθίσταται σαφώς δυσκολότερο να αποφευχθούν άλλες φορολογικές ή παραφορολογικές επιβαρύνσεις.

1.3. Παρότι οι συντελεστές του ΦΠΑ αποτελούν συχνά αντικείμενο έντονης άσκησης πιέσεων ή πολιτικών παρεμβάσεων, ωστόσο δεν είναι βέβαιο ότι δημιουργούν σημαντικές διοικητικές δυσκολίες στις επιχειρήσεις. Κάτι το οποίο θα μπορούσε ενδεχομένως να δημιουργήσει δυσκολίες θα ήταν ο πολλαπλασιασμός των συντελεστών και η δυσχερής επιλογή μεταξύ του ενός ή του άλλου συντελεστή. Σχετικά προβλήματα ανακύπτουν κατά καιρούς.

1.4. Είναι γεγονός, όπως επισημαίνεται και από την Επιτροπή, ότι οι επιχειρήσεις αδυνατούν να αντιληφθούν πλήρως τη λογική της κατάστασης αυτής, καθώς και ότι η εφαρμογή των κανόνων οδηγεί ορισμένες φορές σε εξαιρετικά περίπλοκες καταστάσεις, αλλά στην περίπτωση του ΦΠΑ τούτο δεν οφείλεται στους συντελεστές. Μάλιστα μπορεί να υποστηριχθεί ότι, έπειτα από τη μείωση του αριθμού των συντελεστών το 1993 και από τον περιορισμό των αυξημένων συντελεστών, οι δυσκολίες μειώθηκαν σημαντικά. Ένας πολύ μεγάλος αριθμός επιχειρήσεων χρησιμοποιεί μόνον έναν συντελεστή και οι δυσκολίες, όταν εμφανίζονται, μπορούν να αντιμετωπισθούν κεντρικά και άπαξ και δια παντός για πολύ μεγάλα χρονικά διαστήματα.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επικροτεί την "Πρόταση οδηγίας για την τροποποίηση της οδηγίας 77/388/EOK σχετικά με τους μειωμένους συντελεστές φόρου προστιθεμένης αξίας", που υιοθετήθηκε από την Επιτροπή τη 16η Ιουλίου 2003.

2.2. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υπενθυμίζει ότι στη γνωμοδότησή της που υιοθετήθηκε στις 26 Μαΐου 1999, και σύμφωνα με την επιθυμία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, εθεωρείτο σκόπιμο να χρησιμοποιηθεί ο φόρος προστιθεμένης αξίας (ΦΠΑ) ως επιτακτικό μέσο για την καταπολέμηση της ανεργίας και της λαθραίας (μη δηλωμένης) απασχόλησης, παρότι είναι δυνατόν να διατυπωθούν παντός είδους αντιρρήσεις σχετικά με τη συγκεκριμένη πρόταση.

2.3. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εκλαμβάνει την πρόταση αυτή ως πρωτοβουλία η οποία αποσκοπεί να προσφέρει σε όλα τα κράτη μέλη, και κυρίως ενόψει της επικείμενης διεύρυνσης, ίσες ευκαιρίες για την εφαρμογή μειωμένων συντελεστών ΦΠΑ σε πολύ ιδιαίτερους, καθορισμένους και δεόντως καταχωρημένους τομείς.

2.4. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή σημειώνει ότι το παρόν σχέδιο οδηγίας αποσκοπεί στον εξορθολογισμό των πολυάριθμων παρεκκλίσεων που έχουν κάνει την εμφάνισή τους σε ορισμένα κράτη μέλη, αλλά όχι σε όλα, και που ισχύουν σήμερα όσον αφορά τους συντελεστές ΦΠΑ.

2.5. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επισημαίνει ότι στις αιτιολογικές σκέψεις της οδηγίας 1999/85/ΕΚ του Συμβουλίου προσδιορίζονται οι στόχοι της εν λόγω της δοκιμαστικής εφαρμογής, δηλαδή η αύξηση της απασχόλησης και η μείωση της παραοικονομίας, οι οποίοι θα αποτελούσαν αντικείμενο συνολικής αξιολόγησης: 9 κράτη μέλη επέλεξαν να συμμετάσχουν σε αυτή την αξιολόγηση για να καταλήξουν τον Ιούλιο του 2003 σε μία ανταλλαγή απόψεων σχετικά με τις μεθόδους αξιολόγησης και με τις δυσκολίες που συνάντησαν κατά την αξιολόγησή τους.

2.6. Ο υποκείμενος οικονομικός μηχανισμός αφορούσε την αύξηση της απασχόλησης και τη μείωση της παραοικονομίας.

2.6.1. Η ενδεχόμενη μείωση του συντελεστή ΦΠΑ πρέπει να επιφέρει μείωση των τιμών καταναλωτή μίας δεδομένης υπηρεσίας με συνακόλουθη αύξηση της ζήτησης, ενώ η αύξηση της παραγωγής θα πρέπει να ευνοεί τις προσλήψεις και όχι την αύξηση της παραγωγικότητας· στην οδηγία 1999/85/ΕΚ ορίζεται, άλλωστε, ότι πρέπει να υπάρχει στενή σχέση μεταξύ της μείωσης των τιμών που προκύπτει από τη μείωση του συντελεστή και της προβλεπόμενης αύξησης της ζήτησης.

2.6.2. Όσον αφορά την παραοικονομία, η αύξηση του συντελεστή ΦΠΑ μπορεί να επηρεάσει αποκλειστικά και μόνον τις νόμιμες επιχειρήσεις των οποίων ένα μέρος της δραστηριότητας εντάσσεται, ωστόσο, στην παραοικονομία. Η δυσκολία ως προς την αξιολόγηση έγκειται στη μέτρηση μίας δραστηριότητας η οποία, εξ ορισμού, δεν παρακολουθείται άμεσα.

2.7. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επισημαίνει, επίσης, ότι το επιλεγόμενο διάστημα παρακολούθησης είναι εξαιρετικής σημασίας: η κατάσταση που παρατηρείται σε περιόδους μεγάλης οικονομικής ανάπτυξης ή αντίθετα μεγάλης ύφεσης, όπως συμβαίνει επί του παρόντος, δεν θα έχει τα ίδια αποτελέσματα στην εξέλιξη της ζήτησης διότι πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το οικονομικό περιβάλλον.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Η πρόταση της Επιτροπής περιλαμβάνει τέσσερις συνιστώσες.

3.1.1. Εξορθολογισμό του καταλόγου των αγαθών και υπηρεσιών επί των οποίων τα κράτη μέλη δύνανται να επιλέξουν την εφαρμογή μειωμένων συντελεστών που διαρθρώνεται γύρω από τέσσερις άξονες:

- τη δυνατότητα εφαρμογής μειωμένων συντελεστών δεν επεκτείνεται σε νέες κατηγορίες για τις οποίες κανένα κράτος μέλος δεν εφαρμόζει επί του παρόντος μειωμένους συντελεστές·

- τη δυνατότητα εφαρμογής μειωμένων συντελεστών επεκτείνεται σε κατηγορίες αγαθών και υπηρεσιών για τις οποίες ειδικά μέτρα παρέκκλισης εξουσιοδοτούν ήδη ορισμένα κράτη μέλη να εφαρμόζουν μειωμένους συντελεστές, χωρίς ωστόσο να θίγεται η εύρυθμη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς: εστιατόρια, κατοικίες, προμήθεια φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας·

- την προβλεπόμενη δυνατότητα εφαρμογής μειωμένου συντελεστή στα φυτά και στα προϊόντα ανθοκομίας·

- την παροχή διευκρινίσεων, κυρίως όσον αφορά τον εξοπλισμό που προορίζεται για χρήση από αναπήρους και τον εξοπλισμό που χρησιμοποιείται από τις υπηρεσίες αποχέτευσης, καθαρισμού των δημοσίων οδών και ανακύκλωσης των αποβλήτων.

3.1.2. Εξορθολογισμό των υπολοίπων μειωμένων συντελεστών, μέσω:

- της κατάργησης των παρεκκλίσεων που επέτρεπαν, κατά το παρελθόν, στα κράτη μέλη να εξακολουθούν να εφαρμόζουν μειωμένους συντελεστές σε αγαθά και υπηρεσίες που δεν περιλαμβάνονταν στον περιοριστικό κατάλογο·

- του περιορισμού των μηδενικών και των εξαιρετικά μειωμένων συντελεστών μόνο στα αγαθά και στις υπηρεσίες που περιέχονται στο παράρτημα H.

3.1.3. Εξορθολογισμό των χαμηλότερων συντελεστών που εφαρμόζονται σε ορισμένες περιοχές, προκειμένου να καθοριστεί μία σαφής βάση για καθεμία από τις παρεκκλίσεις αυτές και να περιοριστεί το πεδίο εφαρμογής τους με στόχο την αποτροπή της καταστρατήγησής τους.

3.1.4. ΦΠΑ σε ορισμένες υπηρεσίες υψηλής εντάσεως εργασίας: η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η μετακύλιση της μείωσης του συντελεστή ΦΠΑ στις τιμές ή η επίδρασή της στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης είναι ελάχιστη, έως και ανύπαρκτη· ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι η μείωση αυτή συνιστά ενδεχομένως σπατάλη δημοσιονομικών μέσων, τα οποία θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν καλύτερα και, άρα, να οδηγήσουν σε καλύτερα αποτελέσματα. Ωστόσο, η Επιτροπή δεν θέτει υπό αμφισβήτηση τον προαιρετικό χαρακτήρα των μειωμένων συντελεστών ΦΠΑ.

3.2. Στόχοι και περιορισμοί

3.2.1. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αντιλαμβάνεται ότι με την παρούσα οδηγία επιδιώκεται η υλοποίηση των ακόλουθων στόχων:

- θέση σε εφαρμογή της νέας στρατηγικής ΦΠΑ που αποσκοπεί στη βελτίωση της λειτουργίας του κοινού συστήματος ΦΠΑ στο πλαίσιο της εσωτερικής αγοράς·

- διατήρηση του κοινοτικού κεκτημένου στον τομέα των συντελεστών και αποφυγή της επιδείνωσης των υπαρχουσών διαφορών·

- μείωση των ασαφειών του ισχύοντος καθεστώτος, ιδίως στο πλαίσιο των πολυάριθμων ειδικών παρεκκλίσεων που παρέχονται επί του παρόντος σε ορισμένα κράτη μέλη.

3.2.2. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή διαπιστώνει ότι στο σχέδιο οδηγίας επιδεικνύεται ιδιαίτερη προσοχή στα ακόλουθα σημεία:

- τηρουμένης της αρχής της επικουρικότητας, η φορολογική εξουσία των κρατών μελών δεν θίγεται πέραν του απολύτως αναγκαίου βαθμού για την εύρυθμη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς·

- ο σαφής καθορισμός του πεδίου εφαρμογής των μειωμένων συντελεστών ΦΠΑ είναι αναγκαίος, κατά τρόπο ώστε να μην διαταραχθεί η ομαλή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς·

- η διατήρηση των μέτρων παρέκκλισης θα έπρεπε να έχει πολύ περιορισμένη χρονική διάρκεια·

- η συνεκτίμηση της στρατηγικής της Λισσαβώνας, όπως διευρύνθηκε στο Γκέτεμποργκ, κρίνεται σκόπιμη για την προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης, καθώς και για την ενίσχυση της απασχόλησης, της οικονομικής μεταρρύθμισης και της κοινωνικής συνοχής, στο πλαίσιο μιας οικονομίας βασιζόμενης στη γνώση.

3.2.3. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή έλαβε γνώση των συμπερασμάτων του άτυπου Συμβουλίου που πραγματοποιήθηκε στη Stesa τη 13η Σεπτεμβρίου 2003, όπου επιβεβαιώνεται η ύπαρξη σημαντικών αποκλίσεων στον κατάλογο των υπηρεσιών που δύνανται να τύχουν μείωσης του ΦΠΑ.

3.2.3.1. Μεταξύ των εν λόγω πολυάριθμων αποκλίσεων, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή συμμερίζεται την άποψη της Επιτροπής, κυρίως όσον αφορά τη διαπίστωση ότι η μετακύλιση του συντελεστή ΦΠΑ στις τιμές καταναλωτή είναι συχνά ασήμαντη και μάλλον προσωρινή· τούτο συνιστά αναμφίβολα οπισθοδρόμηση για την Εσωτερική Αγορά, λαμβανομένου υπόψη του σημαντικού δημοσιονομικού κόστους του μέτρου αυτού.

3.2.3.2. Εάν το ζητούμενο είναι η απλοποίηση και η περαιτέρω ενοποίηση του συστήματος ΦΠΑ, τότε η διατήρηση αυτών των εξαιρετικά πολλών παρεκκλίσεων ενδέχεται να προκαλέσει στρεβλώσεις του ανταγωνισμού.

3.2.4. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή διαπιστώνει ότι η, πάγια, νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου - και, συγκεκριμένα, οι αποφάσεις της 18ης Ιανουαρίου 2001, της 8ης Μαρτίου 2001, της 3ης Μαΐου 2001 και της 8ης Μαΐου 2001 - καθίσταται εξαιρετικά σημαντική για την ανάλυση των διαφόρων μέτρων που λαμβάνουν τα κράτη μέλη για τον καθορισμό του πεδίου εφαρμογής των μειωμένων συντελεστών και χρησιμεύει πλέον ως κατευθυντήρια γραμμή για την αναθεώρηση και τον εξορθολογισμό του παραρτήματος Η.

3.3. Οι δραστηριότητες που ευεργετούνται από τη μείωση του ΦΠΑ που περιλαμβάνονται στο παράρτημα Κ παρουσιάζουν ίδια χαρακτηριστικά διαφορετικά των άλλων βιομηχανικών αγαθών ή υπηρεσιών. Ασκούνται πολύ συχνά αφενός από πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις και αφετέρου σε τοπικό επίπεδο. Αυτές οι πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις είναι ζωτικές κυρίως για την τοπική οικονομία και κάθε αύξηση της δραστηριότητας τους μεταφράζεται αμέσως με αύξηση των τοπικών θέσεων απασχόλησης και όχι με μετεγκατάσταση των δραστηριοτήτων.

3.3.1. Η Επιτροπή στα συμπεράσματα της από το πείραμα με το μειωμένο συντελεστή ΦΠΑ τονίζει ότι τα συμμετέχοντα κράτη μέλη δεν προσεκόμισαν αποδείξεις για την αποτελεσματικότητα των μέτρων στον τομέα της απασχόλησης και της μείωσης της παράνομης εργασίας. Εάν αληθεύει ότι οι πληροφορίες που έδωσαν ορισμένα ευεργετηθέντα κράτη μέλη είναι ανεπαρκείς, η έκθεση που υπέβαλε η Γαλλία αποδεικνύει ότι ο πολύ μεγάλος αριθμός νέων θέσεων εργασίας δημιουργήθηκε στις κατασκευές και στο Λουξεμβούργο και στην Ολλανδία στις υπηρεσίες κόμμωσης. Οι εκθέσεις που υπεβλήθησαν από τις αντιπροσωπευτικές οργανώσεις των ευεργετημένων επιχειρήσεων τείνουν γενικά να αποδείξουν το θετικό αποτέλεσμα του εν λόγω μέτρου. Εξάλλου, τα αποδειχθέντα θετικά αποτελέσματα κυμαίνονται ανάλογα με τον τομέα και τα κράτη μέλη. Τα συμπεράσματα για να είναι πιο πλήρη θα έπρεπε να αναλύουν τα αποτελέσματα που προκύπτουν από τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας στον τομέα των δημόσιων εσόδων (φορολογικών και κοινωνικών).

3.3.1.1. Η Επιτροπή εκτιμά ότι η μείωση του ΦΠΑ δεν ωφέλησε αρκετά τον καταναλωτή με τη μορφή της μείωσης των τιμών. Τα επιχειρήματα της Επιτροπής δεν έχουν αποδεικτική αξία: σύμφωνα με την έκθεση της γαλλικής κυβέρνησης η μείωση του ΦΠΑ επηρέασε μόνο κατά 75 % την τελική τιμή του τομέα των κατασκευών πράγμα που επέτρεψε στους καταναλωτές να παραγγείλουν περισσότερες εργασίες που δημιουργούν πρόσθετη δραστηριότητα στις επιχειρήσεις και συμβάλλουν στη δημιουργία θέσεων εργασίας.

3.3.1.2. Ο αντίκτυπος της παράνομης εργασίας είναι λόγω της φύσεως της δύσκολο να αποδειχθεί στο μέτρο που η σημασία της παράνομης εργασίας δεν είναι αρκετά γνωστή: πρέπει προς το παρόν να αρκεσθεί κανείς σε μη ποσοτικοποιημένες τυχαίες προσεγγίσεις και πολλές εκθέσεις περιέχουν τις εντυπώσεις των εργολάβων κυρίως των κατασκευών που υπογραμμίζουν τη μείωση της παράνομης εργασίας τόσο εντός των επιχειρήσεων όσο και εκτός.

3.3.2. Υπό τις συνθήκες αυτές, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι είναι δυνατό να εκφραστεί αντικειμενικά για τα θετικά αποτελέσματα από τη μείωση του συντελεστή ΦΠΑ σε ορισμένους πειραματικούς τομείς, βάσει των αποτελεσμάτων ορισμένων εθνικών εκθέσεων.

3.3.2.1. Εξάλλου, εφιστά την προσοχή της Επιτροπής, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και των κρατών μελών για τις σοβαρές οικονομικές επιπτώσεις και σε όρους κατάργησης θέσεων εργασίας που θα προκαλούσε το τέλος του πειράματος. Η ΕΟΚΕ φρονεί συνεπώς ότι είναι απαραίτητο να μετατραπεί η εμπειρία σε οριστικά μέτρα.

3.3.3. Όσον αφορά τις δραστηριότητες που αναφέρονται στο νέο παράρτημα Η, η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την πρόταση της Επιτροπής καθώς και για την εισαγωγή νέων τομέων ή νέων δραστηριοτήτων όπως η αποκατάσταση κτιρίων. Όμως ο αποκλεισμός δύο τομέων από το παλαιό παράρτημα Κ, κομμώσεις και υπηρεσίες μικρών επισκευών δεν εξηγείται:

- Δεν είναι λογικό να αποκλειστούν δραστηριότητες βάσει συμπερασμάτων, των οποίων άλλωστε η αποδεικτική αξία αμφισβητείται, βραχυπρόθεσμων μελετών.

- Πρέπει να ληφθούν υπόψη οι κίνδυνοι κατάργησης των νέων θέσεων εργασίας που δημιουργήθηκαν σε αυτούς τους δύο τομείς·

- Το να αυξηθούν οι μειωμένοι συντελεστές ΦΠΑ σε κανονικούς στους τομείς αυτούς θα είχε αρνητικές οικονομικές συνέπειες.

3.3.4. Εφόσον το παράρτημα Η αποτελεί μια δυνατότητα που προσφέρεται στα κράτη μέλη και όχι μια υποχρέωση, η ΕΟΚΕ ζητά:

- Να επιβεβαιωθούν οι 20 κατηγορίες δραστηριοτήτων στο νέο παράρτημα Η,

- Να προστεθούν οι κομμώσεις και οι υπηρεσίες μικρών επισκευών που αναφέρονται στο πρώην παράρτημα K,

- Να προστεθούν στην κατηγορία 10 τα ιστορικά, θρησκευτικά κτίρια, καθώς και τα κτίρια πολιτιστικής και αρχιτεκτονικής κληρονομιάς, ιδιωτικής ή επαγγελματικής και βιομηχανικής.

4. Συμπεράσματα

4.1. Οι συντελεστές του ΦΠΑ αποτελούν σαφώς μέλημα της φορολογικής πολιτικής, στο μέτρο που το επίπεδό τους στο στάδιο της τελικής κατανάλωσης επηρεάζει τα έσοδα των κρατών.

4.1.1. Ο προβληματισμός σχετικά με τους συντελεστές του ΦΠΑ εθεωρείτο εξαιρετικής σημασίας υπό το πρίσμα των σχεδίων που συζητούσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στα τέλη της δεκαετίας του '80 και στις αρχές της δεκαετίας του '90, ενόψει της κατάργησης των απαλλαγών από τον ΦΠΑ στις ενδοκοινοτικές συναλλαγές και της καθιέρωσης συστήματος επιβολής του ΦΠΑ στη χώρα καταγωγής. Υπό αυτό το πρίσμα, η εναρμόνιση των συντελεστών ήταν πράγματι σημαντική.

4.1.2. Ευτυχώς, όμως, αυτό το σχέδιο περί επιβολής του ΦΠΑ στη χώρα καταγωγής αναβλήθηκε. Εκείνη την εποχή τέθηκε συχνά υπό αμφισβήτηση ο εγωισμός των κρατών και η δήθεν άρνησή τους να αποποιηθούν τα φορολογικά τους προνόμια, εκφράστηκαν φόβοι περί παντοδύναμης Ευρωπαϊκής Επιτροπής, κ.λπ.

4.1.3. Τα σχέδια της Επιτροπής δεν καθιστούσαν δυνατή την επακριβή κατανομή των συντελεστών ΦΠΑ επί της κατανάλωσης στο έδαφος του εκάστοτε κράτους. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο στόχος της Επιτροπής περί επιβολής του ΦΠΑ στη χώρα καταγωγής ήταν λανθασμένος, αλλά ότι απλώς τα προτεινόμενα μέσα για την επίτευξή του δεν ανταποκρίνονταν στον επιδιωκόμενο στόχο.

4.1.4. Απεναντίας, η κατάργηση των απαλλαγών στις ενδοκοινοτικές συναλλαγές θα μπορούσε να συμβάλει στη δραστική μείωση της "κυκλικής" απάτης (τύπου "carrousel") στην οποία επιδίδονται οι εγκληματικές οργανώσεις εις βάρος του δημοσίου και, κυρίως, των επιχειρήσεων. Το πρόβλημα αυτό είναι σοβαρό και πλήττει πολυάριθμες επιχειρήσεις.

4.2. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή χαιρετίζει την προσπάθεια που καταβλήθηκε για τη σύνταξη του νέου παραρτήματος Η, με στόχο τον εξορθολογισμό και την απλούστευσή του, καθιστώντας το ipso facto τη μοναδική αναφορά για τον καθορισμό του πεδίου εφαρμογής των μειωμένων συντελεστών, καθώς και των εξαιρετικά μειωμένων και των μηδενικών συντελεστών.

4.2.1. Η προσθήκη νέων κατηγοριών ανταποκρίνεται σε επίμονα αιτήματα των κρατών που δεν διέθεταν έγκριση, ειδικότερα για την κατηγορία 14: "υπηρεσίες εστίασης". Η προσθήκη αυτή πιστεύεται ότι θα οδηγήσει σε εφαρμογή μειωμένου συντελεστή στις υπηρεσίες εστίασης σε μεγαλύτερο αριθμό κρατών μελών και ότι συνιστά ένα αποφασιστικό βήμα προς την κατεύθυνση της πιο ομοιόμορφης εφαρμογής των μειωμένων συντελεστών.

4.3. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή δεν συμμερίζεται απολύτως την άποψη της Επιτροπής όσον αφορά τα συμπεράσματα της αξιολόγησης για τα αποτελέσματα εφαρμογής του μέτρου, ιδίως από πλευράς δημιουργίας θέσεων εργασίας και αποτελεσματικότητας.

4.3.1. Παρότι οι μελέτες που πραγματοποιήθηκαν κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση, τουλάχιστον σε έναν τομέα που περιλαμβάνεται στην κατηγορία 10: "κατοικία", τα αποτελέσματα σε ένα από τα κράτη που εφαρμόζει το μέτρο αυτό είναι αποδεικτικά για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) του συγκεκριμένου τομέα. Η αύξηση του ΦΠΑ πολλαπλασίασε τη ζήτησε και οδήγησε σε αύξηση των προσλήψεων επαγγελματιών τεχνιτών του κλάδου αυτού.

4.4. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επικροτεί πάντως την προτεινόμενη αναθεώρηση, η οποία αποτελεί σημαντικό βήμα προόδου για τη βελτίωση του κοινού συστήματος ΦΠΑ, με σκοπό την καλύτερη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς.

4.4.1. Με αυτή η ευρεία απλούστευση των συντελεστών ΦΠΑ για το σύνολο της Ένωσης διαφυλάσσεται, συγχρόνως, και η φορολογική εξουσία των κρατών μελών όσον αφορά τον καθορισμό των συντελεστών ΦΠΑ που εφαρμόζονται στο έδαφός τους.

4.5. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή συμφωνεί με την πραγματοποίηση της αναθεώρησης που προβλέπεται για το 2004, με στόχο να εξασφαλιστεί μία ανάλυση των οικονομικών, περιβαλλοντικών και κοινωνικών επιπτώσεων της παρούσας πρότασης.

4.6. Η πρόταση της Επιτροπής θεωρείται χρήσιμη, από τη στιγμή που τείνει να καταστήσει πιο λογική και δίκαιη την εφαρμογή του κοινού συστήματος ΦΠΑ. Εντούτοις, η κατάσταση αυτή δεν αποτελεί ιδιαίτερο γνώρισμα των συντελεστών ΦΠΑ και η υιοθέτηση της οδηγίας δεν θα μπορούσε να δικαιολογήσει την υποσκέλιση άλλων προτεραιοτήτων, όπως παραδείγματος χάρη την εξάλειψη των διακρίσεων και των σοβαρών ασυνεπειών που πλήττουν τους οικονομικούς τομείς στους οποίους ισχύουν απαλλαγές από τον ΦΠΑ. Υπό αυτό το πρίσμα, ευκταίο θα ήταν να επιτραπεί στα κράτη να επεκτείνουν την αρχή του μηδενικού συντελεστή σε όλες τις πράξεις που ορίζει το άρθρο 13 της έκτης οδηγίας.

4.6.1. Σύμφωνα με τα ανωτέρω, προτείνουμε η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή να ζητήσει από την Επιτροπή την τροποποίηση του άρθρου 1(2)(α), δεύτερο εδάφιο, της πρότασης, ως εξής:

"Η παρέκκλιση που προβλέπεται στο πρώτο εδάφιο δύναται να αφορά αποκλειστικά παραδόσεις αγαθών ή παροχές υπηρεσιών που εμπίπτουν σε μία εκ των κατηγοριών του παραρτήματος Η ή του άρθρου 13."

4.6.2. Στο άρθρο 1(2)(γ), προτείνεται η διαγραφή των ακόλουθων λέξεων: "που συνεπάγονται κατανάλωση στα εδάφη αυτά".

4.7. Η ΕΟΚΕ αμφισβητεί το συμπέρασμα της Επιτροπής σύμφωνα με το οποίο η μείωση του συντελεστή ΦΠΑ δεν είναι ποτέ το πιο αποτελεσματικό μέτρο, ότι το δημοσιονομικό κόστος του είναι υψηλό σε σχέση με τις οικονομικές του επιπτώσεις και ότι είναι προτιμότερο να μειωθούν οι επιβαρύνσεις της εργασίας. Η μείωση των επιβαρύνσεων και μείωση του συντελεστή ΦΠΑ είναι αμφίδρομα μέτρα και βάσει της αρχής της επικουρικότητας η Επιτροπή πρέπει να επιτρέψει στα κράτη μέλη να επιλέξουν τα μέτρα που κρίνουν σκόπιμα ανάλογα με τις πολιτικές τους.

4.7.1. Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει τον ενδεικτικό και όχι υποχρεωτικό χαρακτήρα της πρότασης οδηγίας της Επιτροπής. Στο βαθμό που οι κατηγορίες του παραρτήματος Η αφορούν τις τοπικές δραστηριότητες που δεν μπορούν να δημιουργήσουν διασυνοριακές στρεβλώσεις του ανταγωνισμού, είναι σημαντικό να μην δίνει αρνητική γνώμη ένα κράτος μέλος με μόνο κίνητρο το ότι δεν επιθυμεί να εφαρμοστεί στη χώρα του το Α ή Β θέμα που προβλέπεται στην οδηγία. Για να διευκολυνθεί η ανάπτυξη δυναμικών πολιτικών υπέρ των προβλεπόμενων τομέων και για να αποφευχθεί ο κίνδυνος μιας ισχυρής οικονομικής και κοινωνικής ύφεσης που θα δημιουργούσε μια επιστροφή στον κανονικό συντελεστή ΦΠΑ, η ΕΟΚΕ απευθύνει έντονη έκκληση προς τα κράτη μέλη να υιοθετήσουν την πρόταση οδηγίας λαμβάνοντας υπόψη τις προηγούμενες προτάσεις.

4.7.1.1. Η ΕΟΚΕ παρατηρεί ότι οι πολύ μικρές και μικρές τοπικές επιχειρήσεις ευεργετούνται σημαντικά από το μέτρο που ανταποκρίνεται στις προτεραιότητες του Ευρωπαϊκού Χάρτη των Μικρών Επιχειρήσεων και ως εκ τούτου είναι απαραίτητο να ενισχυθεί. Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει, όπως το έκανε και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την επιθυμία της να δει τη μείωση του ΦΠΑ να επεκτείνεται στο σύνολο των δραστηριοτήτων με υψηλό ποσοστό εργατικού δυναμικού.

4.7.1.2. Η ΕΟΚΕ πληροφορήθηκε τις δυσκολίες που συναντούν οι σχετικές επιχειρήσεις, κυρίως των κατασκευών προκειμένου να προγραμματίσουν τις δραστηριότητές τους το 2004 λόγω έλλειψης σαφούς απόφασης. Καλεί τις κυβερνήσεις να υιοθετήσουν το ταχύτερο την πρόταση οδηγίας για να μην διακοπούν οι δραστηριότητες των επιχειρήσεων τους προσεχείς μήνες.

Βρυξέλλες, 30 Οκτωβρίου 2003.

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Roger Briesch