Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα "Η συνέχεια των διευρωπαϊκών δικτύων μεταφορών προς τα ευρωπαϊκά νησιά"

(2002/C 149/14)

Στις 31 Μαΐου 2001, και σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφος 3 του Εσωτερικού της Κανονισμού, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση για το ανωτέρω θέμα.

Το τμήμα "Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές και κοινωνία των πληροφοριών", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 5 Απριλίου 2002 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Βασιλάρα.

Κατά την 390ή σύνοδο ολομέλειάς της 24ης και 25ης Απριλίου 2002 (συνεδρίαση της 25ης Απριλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε, με 81 ψήφους υπέρ, 2 κατά και 14 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Πρόλογος

1.1. H Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή ανάθεσε στο τμήμα Μεταφορών Ενέργειας, Υποδομών και Κοινωνίας των πληροφοριών, να συμβάλλει με μια νέα γνωμοδότηση πρωτοβουλίας σ' ένα από τα κύρια κοινά προβλήματα που χαρακτηρίζουν τα νησιά της ΕΕ: δηλαδή στην απουσία πολιτικής για την ανάπτυξη και τη συνέχεια των δικτύων. Η ΟΚΕ επιθυμεί να ευαισθητοποιήσει το Συμβούλιο και την Επιτροπή στη νέα αντίληψη για την πολιτική υπέρ των νησιών μετά την υιοθέτηση της Συνθήκης της Νίκαιας και τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Νίκαιας, η οποία, να συμβάλλει και να καταβάλλει προσπάθειες όσον αφορά, πρώτον, την άρση της απομόνωσης και της υπανάπτυξης και, δεύτερον, να προσφέρει στους πληθυσμούς των νησιωτικών περιοχών την διασφάλιση της ίσης μεταχείρισης έναντι της ανάπτυξης.

1.2. H ΕOKE θεωρεί ότι τα διευρωπαϊκά δίκτυα πρέπει να έχουν συνέχεια και επέκταση προς τα νησιά, (αντί αυτά να σταματάνε στις παράκτιες ζώνες της ηπείρου) και, συνεπώς, πρέπει να ληφθούν υπόψη τα εξής:

α) η νομική βάση του άρθρου 158 της Συνθήκης του Άμστερνταμ,

β) η συνημμένη δήλωση αριθ. 30 στην τελική πράξη της Συνθήκης του Άμστερνταμ,

γ) η επερχόμενη διεύρυνση της Κοινότητας,

δ) η αναθεώρηση του ταμείου συνοχής για την περίοδο 2000-2006,

ε) η περιφερειακή πολιτική που θα αναθεωρηθεί μετά το 2006,

στ) ο ανταγωνισμός και η παγκοσμιοποίηση,

ζ) οι περιοδικές εκθέσεις της Επιτροπής,

η) το Λευκό Βιβλίο για τις μεταφορές του 2001(1),

θ) η αναθεώρηση των διευρωπαϊκών δικτύων μεταφορών (RTE- T) του 2001(2).

1.3. Η ΟΚΕ θεωρεί δε εκ των προτέρων ως βασικές αρχές για τη λειτουργία του ενιαίου χώρου της ΕΕ ότι:

α) η εσωτερική αγορά και οι κανόνες της ίσης μεταχείρισης πρέπει να εκτείνονται σε όλη την Κοινότητα,

β) η ανάπτυξη πρέπει να αντισταθμίζει τα μόνιμα γεωγραφικά μειονεκτήματα.

2. Εισαγωγή

2.1. H αναθεώρηση της Συνθήκης που έγινε στη Νίκαια το Δεκέμβριο του 2000 συμπεριλαμβάνει στα συμπεράσματα ουσιώδη απόφαση για το μέλλον των νησιών της Ευρώπης.

2.2. Στα συμπεράσματα του Συμβουλίου Κορυφής της Νίκαιας γίνεται για πρώτη φορά δεκτό στην ιστορία της περιφερειακής πολιτικής της ΕΕ, ότι, στο πλαίσιο της σχετικής δράσης, μπορούν να λαμβάνονται ειδικά μέτρα υπέρ των νησιών, λόγω των μόνιμων προβλημάτων που αντιμετωπίζουν.

2.3. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι οι ρυθμίσεις αυτές πρέπει να αντισταθμίζουν τα γεωγραφικά και φυσικά μειονεκτήματα που υφίστανται και που πηγάζουν από την ίδια τη φύση τους.

2.4. H δήλωση αυτή διαλύει την ασάφεια που υπήρχε στο άρθρο 158 της Συνθήκης του Άμστερνταμ και, παράλληλα, ακολουθεί το πνεύμα της Δήλωσης αριθμός 30 (Συνθήκη του Άμστερνταμ) περί νήσων και της μειονεκτικότητας που τα χαρακτηρίζει εξ αιτίας της μονιμότητας των προβλημάτων αυτών. Οι μειονεκτικές νησιωτικές περιοχές που καλύπτονται από το άρθρο 158 της Συνθήκης του Άμστερνταμ έχουν κοινά προβλήματα, όπως έχει επανειλημμένως υπογραμμίσει η ΟΚΕ σε γνωμοδοτήσεις της(3), και τα οποία μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνο με ειδικά μέτρα και, ανεξάρτητα από την έκτασή τους.

2.5. Εκτός των συμπερασμάτων έγινε και τροποποίηση του άρθρου 159 στο τρίτο εδάφιο το οποίο αντικατεστάθη ως ακολούθως: "Εάν απαιτούνται ειδικές δράσεις (μέτρα), πέρα από τα πλαίσια των ταμείων και με την επιφύλαξη των μέτρων που αποφασίζονται στα πλαίσια των άλλων πολιτικών της Κοινότητας, οι δράσεις αυτές μπορούν να θεσπίζονται από το Συμβούλιο, το οποίο αποφασίζει σύμφωνα με τη διαδικασία του άρθρου 251 και μετά από διαβούλευση με την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών".

2.6. H ΕOKE συμμετείχε στις εξελίξεις αυτές και θεωρεί επιτακτικό να συνεχίσει τις προσπάθειές της υποβάλλοντας προτάσεις και εντοπίζοντας τα μέτρα που απαιτούνται προκειμένου τα μόνιμα προβλήματα των νησιών να οδηγήσουν στην χάραξη κατάλληλων ευρωπαϊκών πολιτικών.

3. Γενικές Παρατηρήσεις

3.1. Παρά τις σημαντικές προσπάθειες που έχουν καταβληθεί τα τελευταία έτη, συχνά και με την βοήθεια της ΕΕ, τα νησιά εξακολουθούν να βρίσκονται σε καθυστέρηση και πολλά από αυτά σε μαρασμό. Και τούτο διότι ακόμη και ο Στόχος 1 όπου συνυπάρχουν με ηπειρωτικές περιοχές ή και με κράτη μέλη, δεν τους επιφυλάσσει προτιμησιακή μεταχείριση λόγω των ιδιαιτεροτήτων τους. (Ίσως ένας Στόχος 1+ να έδινε την λύση).

3.2. Ύστερα από πρωτοβουλία της Εurostat, υιοθετήθηκε ένας ορισμός της έννοιας "ευρωπαϊκή νησιωτική περιοχή" ο οποίος καθιερώνεται προοδευτικά. Σύμφωνα με τον εν λόγω ορισμό:

- μια νησιωτική περιοχή είναι γη που περιβάλλεται μόνιμα από νερό,

- χωρίς να συνδέεται με την ήπειρο με μόνιμο σύστημα (γέφυρα, υπόγεια σήραγγα ...),

- απέχει πάνω από ένα χιλιόμετρο από την ήπειρο,

- έχει τουλάχιστον 50 μόνιμους κατοίκους,

- και δεν περιλαμβάνει την πρωτεύουσα κράτους μέλους.

3.3. Τα ευρωπαϊκά νησιά έχουν συνολική έκταση 110000 τετρ.χλμ. (το 3,4 % της ΕΕ), όπου ζουν σχεδόν 14 εκατομμύρια κάτοικοι (το 3,43 % του πληθυσμού της ΕΕ). Παρά τις διαφορές μεγέθους ή πληθυσμού, αντιμετωπίζουν πολλά κοινά προβλήματα, κυρίως οικονομικά και κοινωνικά, τα οποία συχνά διαφέρουν μόνο ως προς την ένταση.

3.4. Τέτοια προβλήματα είναι:

- τα δίκτυα στο σύνολό τους (οι μεταφορές και κυρίως το υψηλό κόστος τους, η ενέργεια, οι τηλεπικοινωνίες, η ύδρευση),

- η πολιτική συγκράτησης του πληθυσμού και ιδιαίτερα των νέων,

- η ανάπτυξη και ανταγωνιστικότητα των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και της χειροτεχνίας,

- η υγεία και η πρόσβαση στην προληπτική ιατρική, καθώς και η αντιμετώπιση των επειγόντων περιστατικών,

- η παιδεία και η εκπαίδευση,

- ένα ευαίσθητο περιβάλλον με δαπανηρή διαχείριση,

- η μονομερής ανάπτυξη της οικονομίας με εξάρτηση κυρίως από τον τουρισμό ή την αλιεία,

- η εποχικότητα της απασχόλησης στον τουρισμό ή τη γεωργία.

3.4.1. Η συσσώρευση αυτών των προβλημάτων δημιουργεί δύσκολες συνθήκες διαβίωσης για τους κατοίκους των νήσων σε σημείο που για τις περισσότερες κοινότητες ελλοχεύει ο κίνδυνος διατάραξης της δημογραφικής και κοινωνικής ισορροπίας.

3.5. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι για να εξασφαλιστεί η ανταγωνιστικότητα, η ενιαία αγορά και η ανάπτυξη των νήσων της ΕΕ, απαιτείται αποτελεσματικό σύστημα δικτύων. Είναι απαραίτητο να διασφαλισθούν όλες οι συνθήκες ώστε οι νήσοι και ιδίως οι πιο απομακρυσμένες, να ενσωματωθούν πραγματικά στην μεγάλη αγορά και να μην αποκοπούν σε πολυάριθμες τοπικές αγορές λόγω της ανεπάρκειας και του πρόσθετου κόστους των δικτύων μεταφορών και επικοινωνιών. Οι μεταφορές, η ενέργεια, οι τηλεπικοινωνίες, η ύδρευση, η μεταφορά των αποβλήτων, όλα αυτά είναι ζωτικής σημασίας υποδομές για την αειφόρο ανάπτυξη των νήσων. Οι κάτοικοι των νησιωτικών περιοχών αγωνίζονται να βελτιώσουν τις συνθήκες διαβίωσης τους, οι οποίες είναι άμεση απόρροια της οικονομικής ανάπτυξης και της απασχόλησης. Οι δράσεις της ευρωπαϊκής πολιτικής πρέπει να εντάσσονται σε αυτή την προοπτική ασχέτως από την εδαφική ενότητα και το ανθρώπινο δυναμικό.

3.6. H ΟΚΕ θεωρεί ότι πρέπει να προσαρμοσθεί ο γενικός προϋπολογισμός της ΕΕ και ως εκ τούτου ο προϋπολογισμός των διαρθρωτικών ταμείων και του Ταμείου Συνοχής, ώστε να δοθεί η απαιτούμενη ικανότητα για υλοποίηση ευρωπαϊκών ενεργειών, δράσεων και προγραμμάτων μετά το 2006.

4. Ειδικές παρατηρήσεις όσον αφορά την ευρωπαϊκή πολιτική των δικτύων, καθώς και τις πολιτικές για τα δίκτυα των κρατών μελών.

4.1. Η ΟΚΕ προβαίνει κατ' αρχάς στην ακόλουθη προφανή παρατήρηση: οι νήσοι δεν διαθέτουν τις εναλλακτικές σιδηροδρομικές και οδικές μεταφορές για τις συναλλαγές τους με την υπόλοιπη ΕΚ, με συνέπεια, οι κάτοικοί τους και οι οικονομικές τους δραστηριότητες να βρίσκονται σε κατάσταση πλήρους εξάρτησης από τις θαλάσσιες και εναέριες μεταφορές. Τα μεγάλα κέντρα οικονομικής ανάπτυξης καθώς και οι περιφέρειες στον ηπειρωτικό χώρο της Ευρώπης επωφελούνται ευκολότερα από την περιφερειακή πολιτική, οι άνθρωποι βρίσκουν απασχόληση, ζουν με ευνοϊκότερες συνθήκες στις χώρες τους, στις συνοικίες τους, στους οικισμούς τους. Χάρη στην πολιτική αυτή, υπάρχουν σήμερα αυτοκινητόδρομοι, τρένα μεγάλης ταχύτητας ή έχουν δημιουργηθεί ή ανακαινιστεί αεροδρόμια, η επέκταση κάθε δικτύου είναι προφανώς ευκολότερη από ό,τι στα νησιά στους αντίποδες της. Όσο αγαστή σύμπνοια και αν εκφράζουν οι νησιώτες για συνεργασία και συμμετοχή στην ανάπτυξη, τόσο αυτοί οι πληθυσμοί οδεύουν προς τον μαρασμό, εάν δεν ολοκληρωθούν νομοθετικά οι κανόνες και δεν υπάρξει μέριμνα για την επέκταση των δικτύων προς τις περιοχές τους.

4.2. H υφιστάμενη νομοθεσία καθώς και οι κανόνες περί ανταγωνισμού (άρθρο 88 παράγραφος 3) δεν δίνουν τη δυνατότητα των ίσων ευκαιριών για ανάπτυξη. Τα συμπεράσματα του Συμβουλίου Κορυφής της Νίκαιας δείχνουν ότι η πολιτική ηγεσία της Ευρώπης αναγνωρίζει αυτή την πραγματικότητα και δέχεται ότι μπορούν να λαμβάνονται ειδικά μέτρα για τις νησιωτικές περιοχές όπως άλλωστε προβλέπει το άρθρο 89 της ΣΕΕ.

4.3. Αντί να επιδιώκεται η κατάργηση των κρατικών ενισχύσεων με βάση την κοινοτική νομοθεσία, θα πρέπει τούτες να επαναπροσδιοριστούν μέσω των ευρωπαϊκών ενισχύσεων προκειμένου να εξαλειφθούν οι ανισότητες που πλήττουν τις νησιωτικές περιοχές, δίνοντας έτσι σε όλο τον νησιωτικό πληθυσμό την ικανοποίηση ότι τυγχάνει ίσης μεταχείρισης με τις άλλες περιοχές της ευρωπαϊκής ηπείρου, οι οποίες απολαμβάνουν τις υποδομές και εξασφαλίζουν την πρόσβαση στην ανάπτυξη.

4.4. Η ελευθέρωση των θαλασσίων μεταφορών σίγουρα ανταποκρίνεται στην έννοια της κοινής αγοράς, όμως τα αποτελέσματα στην ακτοπλοΐα μετά την ελευθέρωση είναι αποθαρρυντικά διότι οι πάροχοι υπηρεσιών ακτοπλοΐας, ιδίως του ιδιωτικού τομέα, επιλέγουν τα κερδοφόρα δρομολόγια και παρακάμπτουν τα νησιά με ολιγότερο όφελος, με αποτέλεσμα την επιτάχυνση του μαρασμού.

5. Εξέταση της έννοιας της νησιωτικής δημόσιας υπηρεσίας

5.1. Δημόσια υπηρεσία και δίκτυα

5.1.1. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι στην δικτυακή παροχή υπηρεσιών, οι δημόσιες υπηρεσίες είναι ίσως οι μοναδικοί φορείς που μπορούν να αντεπεξέλθουν στις ανάγκες των νησιών διότι πολλά από αυτά δεν προσφέρουν την απαιτούμενη κλίμακα αλλά ούτε και το ενδιαφέρον για να εγκατασταθούν ιδιωτικοί φορείς. Οι τοπικές αυτοδιοικήσεις είναι διατεθειμένες να αναλάβουν κάθε αναπτυξιακό ρόλο.

5.1.2. Τα νησιά εξακολουθούν να μην θεωρούνται αρκετά ελκυστικά για τον ιδιωτικό τομέα. Κατά συνέπεια, απαιτείται να εξετασθεί εις βάθος η έννοια της νησιωτικής "δημόσιας υπηρεσίας". Είναι δεδομένο ότι η διεύρυνση του ανταγωνισμού της Μεγάλης Αγοράς προδιαγράφει νέες ανισότητες. Το θέμα αφορά κατά κύριο λόγο τις νησιωτικές μεταφορές. Η φιλελευθεροποίηση του συστήματος των μεταφορών, η κατάργηση των μονοπωλίων, τα ευρωπαϊκά συστήματα υποβολής προσφορών, αποβαίνουν συνολικά προς όφελος της οικονομίας της ΕΕ και της Μεγάλης Αγοράς. Αντίθετα, για τις νησιωτικές περιοχές ο όρος "Ενιαία Αγορά" παραμένει συχνά αφηρημένη έννοια.

5.1.3. Η ισχύουσα κοινοτική νομοθεσία αναγνωρίζει ρητώς την ιδιαίτερη κατάσταση των νησιωτικών περιοχών και προβλέπει διάφορους μηχανισμούς (υποχρεώσεις δημόσιας υπηρεσίας, συμβάσεις δημόσιας υπηρεσίας) για τις νησιωτικές συνδέσεις. Τα διάφορα συστήματα υποβολής προσφορών που τέθηκαν σε εφαρμογή τα τελευταία έτη στις νησιωτικές περιοχές, επιπλέον από την πολυπλοκότητα των διαδικασιών, δεν οδηγούν απαραίτητα σε πραγματικό ανταγωνισμό (συχνά μόνο μία επιχείρηση υποβάλει προσφορά), ούτε σε σημαντική μείωση των τιμών. Στην πράξη αποδεικνύεται επίσης ότι τα κριτήρια της απασχόλησης και οι οικονομικές επιπτώσεις στις νησιωτικές περιοχές δεν λαμβάνονται υπόψη στις προσκλήσεις για την υποβολή προσφορών.

5.1.4. Είναι λοιπόν αναγκαίο να γενικευθούν τα συστήματα "Εδαφικής συνέχειας", να ενισχυθούν τα υφιστάμενα και να επιτραπεί η εφαρμογή νέων.

5.1.5. Το πρόσθετο κόστος που συνδέεται με τις νησιωτικές μεταφορές διαφέρει σε μεγάλο βαθμό ανάλογα με τα εμπορεύματα και τον τρόπο μεταφοράς. Και φυσικά δεν έχουν τις ίδιες οικονομικές ή κοινωνικές επιπτώσεις ανάλογα με την εμπορική αξία του εισαγόμενου ή εξαγόμενου προϊόντος. Κατά συνέπεια, θεωρείται επωφελής η προσαρμογή οποιασδήποτε αντισταθμιστικής πολιτικής κατ' αντιστοιχία προς την έκταση των προβλημάτων που αντιμετωπίζονται.

5.1.6. Η ΕΕ αποδέχεται καθεστώτα ενισχύσεων μόνο στο πλαίσιο των εσωτερικών συναλλαγών. Όμως, το πρόβλημα της δυνατότητας πρόσβασης στην ενιαία αγορά υπερβαίνει το εθνικό πλαίσιο στην περίπτωση πολυάριθμων νήσων που συνορεύουν δια θαλάσσης με πολλά κράτη, είτε στη Μεσόγειο (π.χ. Κορσική/Ιταλία), είτε κατά μείζονα λόγο, στην περίπτωση εξαιρετικά απομακρυσμένων νησιών για τα οποία η πρόσβαση στη μεγάλη κοινοτική αγορά εμπίπτει στο πλαίσιο των διηπειρωτικών μεταφορών. Ο περιορισμός των εν λόγω ενισχύσεων στις συναλλαγές αποκλειστικά με τη μητρόπολη φαίνεται να αποτελεί διακριτική μεταχείριση και να αντίκειται στο ίδιο το πνεύμα της Συνθήκης. Το πρόσφατο παράδειγμα της παρέκκλισης που χορηγήθηκε στο Bornholm για να βοηθηθούν οι μεταφορές προς την Κοπεγχάγη μέσω της Σουηδίας κινείται προς αυτή την κατεύθυνση και χρήζει γενίκευσης. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία πρέπει να προβλέπει ρητώς για κάθε εσωτερική σύνδεση, την εφαρμογή των διατάξεων για τις υποχρεώσεις δημόσιας υπηρεσίας (ΥΔΥ) και τις συμβάσεις δημόσιας υπηρεσίας για εθνικές συνδέσεις.

5.1.7. Επομένως, η ΟΚΕ συνιστά να τροποποιηθεί, σε συνάρτηση με τη συγκεκριμένη περίπτωση κάθε νήσου, η κοινοτική νομοθεσία που διέπει τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακής σκοπιμότητας, καθώς και να δοθεί η δυνατότητα στο σύνολο των νήσων της Ευρωπαϊκής Ένωσης να θέτουν σε εφαρμογή τις λειτουργικές ενισχύσεις (μέσα στα όρια των πραγματικών πρόσθετων δαπανών μεταφοράς), οι οποίες να καταβάλλονται απευθείας στις μεταφορικές επιχειρήσεις, με στόχο τη μείωση των πρόσθετων δαπανών που τις επιβαρύνουν, τόσο για τα εμπορεύματα όσο και τους επιβάτες.

5.1.8. Στην περίπτωση των νήσων της Μεσογείου, οι εν λόγω ενισχύσεις θα πρέπει να καλύπτουν τις συναλλαγές με τα κράτη μέλη ολόκληρου του Μεσογειακού Χώρου και να αντιστοιχούν κατ' ανώτατο όριο στο επιπρόσθετο κόστος που υφίστανται για τις συναλλαγές τους με τη μητρόπολη.

5.1.9. Όσον αφορά τις εξαιρετικά απομακρυσμένες νήσους, για τις οποίες η οργάνωση των μεταφορών εξαρτάται από τις διηπειρωτικές συναλλαγές και όχι από την ευρωπαϊκή ακτοπλοΐα, οι προαναφερθείσες ενισχύσεις πρέπει να εφαρμόζονται στις εμπορικές συναλλαγές σε κάθε σημείο της κοινοτικής επικράτειας και όχι να περιορίζονται αποκλειστικά στις συναλλαγές με τους λιμένες της μητρόπολής τους. Κατ' αυτόν τον τρόπο, οι εν λόγω περιφέρειες θα αποκτούσαν άμεση πρόσβαση - και υπό βέλτιστες συνθήκες - στα μεγάλα κέντρα παραγωγής και κατανάλωσης που βρίσκονται στην καρδιά της Ευρώπης, με αποτέλεσμα τη θεμιτή αντιστάθμιση των ακραίων προβλημάτων που αντιμετωπίζουν λόγω της εξαιρετικά απομακρυσμένης θέσης τους.

5.1.10. Χωρίς να λησμονείται το ζήτημα των χρηματοοικονομικών μέσων που προϋποθέτει μια τέτοια πολιτική, η μεταρρύθμιση του καθεστώτος κρατικών ενισχύσεων αποτελεί βασική συνιστώσα για την επίλυση του προβλήματος των επιπρόσθετων δαπανών που υφίστανται τα νησιά στον τομέα των μεταφορών.

5.1.11. Σε γενικές γραμμές, το κόστος των μεταφορών στις νήσους είναι υψηλό. Ένας σημαντικός αριθμός εθνικών, περιφερειακών ή τοπικών φόρων αυξάνουν υπερβολικά το κόστος των ναύλων για τη μεταφορά επιβατών ή εμπορευμάτων. Η ΟΚΕ επιθυμεί την κατάργηση ή τη μείωση των μη αιτιολογημένων φόρων που εισπράττονται από τους θαλάσσιους λιμένες για να χρησιμοποιηθούν ενδεχομένως σε παροχή βοήθειας, προκειμένου να μην επιβαρύνονται οι μεταφορές προς τις νήσους.

5.1.12. Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει να εναρμονίσει το σύνολο των έμμεσων φόρων που επιβαρύνουν τις μεταφορές. Οι απειλές είναι πολλές για τις νήσους.

α) Η Επιτροπή, στο Λευκό Βιβλίο για τις μεταφορές, εκφράζει την πρόθεσή της να εφαρμοστεί σε όλη την Κοινότητα μια τιμολόγηση για τη χρήση των υποδομών που να αντικατοπτρίζει το πραγματικό τους κόστος και να λαμβάνει υπόψη το εξωτερικό κόστος. Εάν δεν ληφθούν ιδιαίτερα μέτρα, τούτο ενδέχεται να επηρεάσει σοβαρά τις νησιωτικές περιφέρειες. Αφενός, σε πολλές νήσους, οι υποδομές είναι εξαιρετικά μεγάλες σε μέγεθος ή σε ποσότητα σε σχέση με την περιορισμένη κίνηση. Συνεπώς, τίθεται το ερώτημα σχετικά με τα κριτήρια που θα επιλέξει η Επιτροπή προκειμένου να αντικατοπτρίζεται το κόστος. Αφετέρου, οι εναέριες μεταφορές, από τις οποίες εξαρτώνται σημαντικά οι νήσοι - είτε για τις μετακινήσεις των κατοίκων, είτε των τουριστών - κρίνονται ιδιαίτερα ρυπογόνες και επηρεάζονται ιδιαίτερα από την εσωτερίκευση του εξωτερικού κόστους. Συνεπώς, η οδηγία πλαίσιο που αναμένεται να προτείνει η Επιτροπή το 2002 πρέπει να λαμβάνει υπόψη την περιορισμένη επιλογή που χαρακτηρίζει τις νησιωτικές περιφέρειες καθώς και τις οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις μιας αύξησης του κόστους των μεταφορών. Η οδηγία αυτή θα πρέπει να επιτρέπει σαφώς στις νήσους μια ιδιαίτερη τιμολόγηση όσον αφορά τη χρήση των λιμενικών και αερολιμενικών υποδομών.

β) Για τους ίδιους λόγους, το σχέδιο φορολογικής εναρμόνισης των καυσίμων που χρησιμοποιούν οι θαλάσσιοι και εναέριοι μεταφορείς πρέπει να εξετασθεί με μεγάλη προσοχή, προκειμένου να μην καταλήξει σε αύξηση του κόστους των ακτοπλοϊκών συνδέσεων. Πρέπει να τεθούν σε εφαρμογή οι κατάλληλοι μηχανισμοί προκειμένου να προωθηθεί η χρήση μεθόδων ή καυσίμων λιγότερο επιβαρυντικών για το περιβάλλον χωρίς, παράλληλα, να δυσχερανθεί το υφιστάμενο πρόβλημα πρόσβασης στις νήσους μέσω της αύξησης της φορολόγησης.

γ) Επίσης ανησυχητική είναι η πρόθεση της Επιτροπής (3ο μέρος, κεφάλαιο ΙΙ.Β) να επιβάλλει ΦΠΑ στο σύνολο των αερομεταφορών στο εσωτερικό της Κοινότητας. Εάν επιβληθεί ΦΠΑ στις κοινοτικές αερομεταφορές, η εξυπηρέτηση των νήσων στο σύνολό τους θα πρέπει να εξαιρείται.

5.1.13. Η ΟΚΕ, τέλος, τονίζει την ανάγκη να εξασφαλιστεί η συνέχεια και η τακτικότητα των δημόσιων υπηρεσιών μεταφοράς, και συγκεκριμένα προς τα νησιά, με την εφαρμογή, όπως συμβαίνει σε ορισμένα κράτη μέλη, πρακτικών ελάχιστης εγγυημένης υπηρεσίας.

5.2. Τα διευρωπαϊκά δίκτυα μεταφορών

5.2.1. Είναι θετικό στοιχείο ότι οι λιμένες και αερολιμένες που "βρίσκονται στις νησιωτικές, απομακρυσμένες ή εξόχως απομακρυσμένες περιφέρειες και συνδέουν τις περιφέρειες αυτές μεταξύ τους ή/και με τις κεντρικές περιφέρειες της Κοινότητας" συμπεριλήφθηκαν στις διατάξεις των διευρωπαϊκών δικτύων μεταφορών (RTE- T) διότι από οικονομική άποψη καθίσταται δυνατή η χρηματοδότηση των βελτιώσεων στην υποδομή των λιμένων ή αερολιμένων(4). Αντίθετα, δεν αρκεί να συμπεριληφθούν οι περιφερειακοί λιμένες και αερολιμένες σε μια πρακτική θαλάσσιων μεταφορών μικρής απόστασης, ούτε π.χ. να ενσωματωθούν στα σχέδια ταχέων θαλάσσιων οδών.

5.2.2. Ωστόσο, τόσο τα προηγούμενα όσο και τα αναθεωρημένα σχέδια προτεραιότητας των διευρωπαϊκών δικτύων μεταφορών, αφορούν ελάχιστα τις νήσους και η ΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για αυτό.

5.2.3. Στο Λευκό Βιβλίο για τις μεταφορές γίνεται λόγος για "ανάπτυξη των θαλάσσιων λεωφόρων"(5) και υπενθυμίζεται ότι οι ενδοκοινοτικές θαλάσσιες μεταφορές και οι ποτάμιες μεταφορές αποτελούν καθοριστικά στοιχεία της διατροπικότητας των μεταφορών ... και ότι ορισμένες ακτοπλοϊκές συνδέσεις θα πρέπει να εμπίπτουν στο διευρωπαϊκό δίκτυο, όπως ακριβώς συμβαίνει στην περίπτωση των αυτοκινητοδρόμων και των σιδηροδρομικών οδών. Αυτές οι "θαλάσσιες λεωφόροι", στόχος των οποίων στην πραγματικότητα είναι η παράκαμψη των υφιστάμενων σημείων κυκλοφοριακής συμφόρησης (Πυρηναία, Άλπεις ...), δεν θα πρέπει να αγνοήσουν και πάλι τις νήσους, αλλά αντίθετα, να προσφέρουν πραγματικές ευκαιρίες για την άρση της απομόνωσης.

5.2.4. Όσον αφορά τις νήσους - ιδιαίτερα τις πιο πυκνοκατοικημένες που διαθέτουν εκτεταμένα διευρωπαϊκά δίκτυα, ανάλογα προς εκείνα των ηπειρωτικών περιοχών από άποψη κόστους και ποιότητας - η ΟΚΕ εκτιμά ότι η Επιτροπή θα έπρεπε να συμπεριλάβει τις ακτοπλοϊκές συνδέσεις τους στα βασικά διευρωπαϊκά δίκτυα και να δώσει έμφαση στο συνδυασμό των μεγάλων οδικών, ποτάμιων και σιδηροδρομικών οδών με τις ακτοπλοϊκές συνδέσεις που εξυπηρετούν τις εν λόγω νήσους.

5.3. Η ενέργεια

5.3.1. Η κάλυψη των ενεργειακών αναγκών των νήσων δημιουργεί συγκεκριμένα προβλήματα, τα οποία οφείλονται σε έναν ιδιαίτερο εφοδιασμό (ανεπαρκή, δαπανηρό και ενίοτε διακοπτόμενο, κυρίως σε περιπτώσεις κρίσεων), στη δυσκολία σύνδεσης με τα εθνικά ή διευρωπαϊκά ενεργειακά δίκτυα και στις μεγάλες εποχιακές διαφορές στην κατανάλωση λόγω του τουρισμού.

5.3.2. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή θεωρεί απαραίτητα και τα ακόλουθα μέτρα:

- χρηματοδότηση των απαραίτητων εργασιών υποδομής για τον απεγκλωβισμό των νήσων και το άνοιγμα της πρόσβασης στις πηγές ενέργειας της ηπειρωτικής χώρας ή, εάν συντρέχει λόγος, για την εξαγωγή του ενεργειακού τους δυναμικού προς τα ηπειρωτικά δίκτυα,

- προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, τόσο με οικονομικά και φορολογικά μέτρα όσο και με ειδικά πειραματικά προγράμματα στις νησιωτικές περιφέρειες, ιδίως σε εκείνες που δεν συνδέονται με τα ενεργειακά διευρωπαϊκά δίκτυα,

- όσον αφορά τις νήσους χωρίς σύνδεση, ούτε τώρα, ούτε στο εγγύς μέλλον, στο ηπειρωτικό ενεργειακό δίκτυο και στις οποίες παράγεται ηλεκτρική ενέργεια με κόστος υψηλότερο από εκείνο του ευρύτερου ευρωπαϊκού δικτύου, είναι απαραίτητο να διασφαλισθεί η ίση κατανομή των τιμών, ακόμη και όταν η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας θα είναι πλήρως ανοιχτή στον ανταγωνισμό. Διαφορετικά, ποια επιχείρηση θα θελήσει να παράγει ενέργεια για τις μικρές νησιωτικές αγορές και σε ποια τιμή; Αυτό το σύστημα ίσης κατανομής θα πρέπει να υποστηριχθεί από ένα δημόσιο σύστημα ρύθμισης για τις τιμές τόσο για τα νοικοκυριά όσο και για τη βιομηχανία, που να αντισταθμίζει τις ανισορροπίες του ανταγωνισμού και να εξασφαλίζει τη βέλτιστη χρήση των ενεργειακών πόρων.

5.4. Τα απόβλητα

5.4.1. Η επεξεργασία αποβλήτων αποτελεί πρόβλημα με σημαντικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις για τις νήσους και η σημασία του γίνεται ακόμη μεγαλύτερη λόγω του μεριδίου που καταλαμβάνει ο τουρισμός στην οικονομική τους ανάπτυξη. Στην περίπτωση αυτή, πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην προώθηση προγραμμάτων ανακύκλωσης και επαναχρησιμοποίησης των στερεών απορριμμάτων και της ανάκτησης ενέργειας από τα απορρίμματα.

5.4.2. Στο εγγύς μέλλον, δεν προβλέπεται να ανακυκλώνονται οι μεταλλικοί σκελετοί, τα έλαια και τα χαρτόνια στις περισσότερες ευρωπαϊκές νήσους. Η μεταφορά αυτών των προϊόντων, τα οποία είναι ογκώδη, μεγάλου βάρους και ενίοτε επικίνδυνα, γίνεται συνήθως μέσω θαλάσσης και το κόστος της προστίθεται σε εκείνο των χερσαίων δικτύων των ηπειρωτικών περιοχών. Ποιος πρέπει να αναλάβει το πρόσθετο κόστος; Οι κάτοικοι, οι τουρίστες ή η Κοινότητα, η οποία επιβάλλει κανόνες ασφάλειας και εγγύτητας που δεν είναι προσαρμοσμένοι για τοπικές κοινότητες μερικών χιλιάδων κατοίκων;

5.4.3. Όπως ισχύει στην ισπανική νομοθεσία για τις Καναρίους και τις Βαλεαρίδες Νήσους, πρέπει να τεθεί σε εφαρμογή ένα σύστημα αντιστάθμισης της μεταφοράς αποβλήτων προς την ηπειρωτική χώρα και να αποτελέσει ένα στοιχείο του ευρωπαϊκού δικτύου επεξεργασίας αποβλήτων.

5.5. Το πρόβλημα του ύδατος

5.5.1. Το ζήτημα των αποθεμάτων σε ύδωρ και της επεξεργασίας τους καθώς και της ποιότητάς τους συνδέεται άμεσα με την ανάπτυξη του τουρισμού στις νήσους και με την αύξηση της κατανάλωσης που συνεπάγεται. Στο μέτρο του δυνατού, η διασύνδεση των νήσων μεταξύ τους (αρχιπελάγη) ή με την ηπειρωτική χώρα πρέπει να υποστηριχθεί και να αναγνωρισθεί ως μια απαραίτητη βασική υπηρεσία. Η τιμολόγηση πρέπει να γίνεται κατ' αναλογία με το οικονομικό επίπεδο των κατοίκων.

5.5.2. Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα είναι η ρύπανση του θαλάσσιου ύδατος, η οποία έχει επιπτώσεις στους δύο πυλώνες της νησιωτικής οικονομικής δραστηριότητας που είναι ο τουρισμός και η αλιεία. Προκειμένου να διασφαλισθεί η ανάπτυξη των νήσων, είναι απαραίτητο να υφίστανται ειδικά προγράμματα για την αποθήκευση του ύδατος, τον οικολογικό έλεγχο των αποβλήτων που απορρίπτονται στα υδατορρεύματα, τη διαχείρισης των λυμάτων, την αφαλάτωση του θαλασσίου ύδατος κτλ.

5.6. Τηλεπικοινωνίες

5.6.1. Η θέση σε λειτουργία τηλεπικοινωνιακών δικτύων αποτελεί αναμφισβήτητα πρωταρχικό στόχο για όλες τις απομακρυσμένες περιφέρειες και, ειδικότερα, τις νήσους, ακόμη και εάν έχει υπερεκτιμηθεί το όφελος από τη διάδοση και την ανάπτυξή τους. Όμως, όπως δείχνει η δεύτερη έκθεση για την σύγκλιση, οι τομείς που συνδέονται με την έρευνα και την τεχνολογία καθώς και οι υπηρεσίες και οι βιομηχανίες με υψηλή προστιθέμενη αξία, συνεχίζουν να στοχεύουν τις πιο δυναμικές περιφέρειες, στις οποίες βρίσκονται οι δραστηριότητες που απαιτούν τη μεγαλύτερη χρήση τηλεπικοινωνιών αλλά και τα άτομα με την καλύτερη κατάρτιση για τη χρήση τους. Πρέπει να σημειωθεί εξάλλου ότι οι τηλεπικοινωνίες δεν αντιμετωπίζουν εμπόδια φυσικής πρόσβασης που περιπλέκουν τη μεταφορά επιβατών και εμπορευμάτων.

5.6.2. Σε κάθε περίπτωση, η προώθηση των τηλεπικοινωνιών σε όλες τις νησιωτικές περιοχές πρέπει να αποτελέσει αναπόσπαστο τμήμα των μελλοντικών πολιτικών διότι έτσι μπορούν να ενισχυθούν ορισμένοι ζωτικής σημασίας τομείς της οικονομίας τους, είτε πρόκειται για τη βελτίωση της προσφοράς υπηρεσιών στους τομείς της εκπαίδευσης και της κατάρτισης, για σύνδεση με πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα, για κάλυψη των αναγκών στον τομέα της υγείας, του τουρισμού, της διαφήμισης, της επικαιρότητας και της ενημέρωσης, είτε ακόμη για τη διαφοροποίηση της τοπικής οικονομίας χάρη στην άνθηση του ηλεκτρονικού εμπορίου και της επιχειρηματικής δραστηριότητας με βάση τις δυνατότητες της ηλεκτρονικής τεχνολογίας κτλ.

5.6.3. Όλοι σκέφτονται και μιλούν για τις τηλεπικοινωνίες. Όμως, η χρήση τους στις νήσους δεν είναι δεδομένη διότι η μεγάλη αγορά τηλεπικοινωνιών είναι η ίδια με τη συνήθη οικονομία. Ένα από τα κυριότερα πεδία χρήσης των νέων τεχνολογιών για τις νήσους πρέπει να είναι η προώθηση της πολιτιστικής ταυτότητας μέσω της καλύτερης γνώσης της πολιτιστικής κληρονομιάς και της ιστορίας των κατοίκων των νήσων, προκειμένου να εξευρεθούν οι κοινές ρίζες και να επαναλειτουργήσει η παράδοση των ανταλλαγών που χάθηκε μετά την βιομηχανική επανάσταση.

5.6.4. Οι νέες τεχνολογίες τηλεπικοινωνιών πρέπει να δώσουν τη δυνατότητα στις νήσους να δημιουργήσουν δίκτυα προκειμένου να διευκολύνουν την αποκέντρωση και να επιτύχουν κοινή κωδικοποίηση. Σήμερα, το πρόβλημα δεν είναι μόνο τεχνικό αλλά αφορά τη διαθεσιμότητα της τεχνογνωσίας, δηλαδή της ικανότητας κατοχής γνώσεων για τη διασφάλιση μιας ανάπτυξης που να συνδέεται με σύνολο υπηρεσιών. Μόνο μια λύση θεωρείται υλοποιήσιμη λόγω του μικρού μεγέθους των νήσων: πραγματοποίηση συμμαχιών προκειμένου να διασφαλισθεί ένα ποιοτικό περιεχόμενο για τις νέες υπηρεσίες (μέσα μαζικής ενημέρωσης, πολιτισμός, τουρισμός ...).

5.6.5. Τα πρόσφατα προβλήματα κατά την χορήγηση περιφερειακών αδειών για τον τοπικό ραδιοφωνικό βρόχο όσον αφορά την διάδοση υψηλής ταχύτητας ψηφιακών δεδομένων στη Γαλλία(6) αφήνουν επίσης να διαφανεί και ένας άλλος κίνδυνος. Οι νήσοι δεν ενδιαφέρουν τις ιδιωτικές επιχειρήσεις διότι ο πληθυσμός είναι πολύ μικρός ώστε να αποσβεσθεί η επένδυση και η αγορά είναι πολύ περιορισμένη. Μόνο μια δημόσια υπηρεσία μπορεί να διασφαλίσει στις νήσους μια πρόσβαση στην υψηλή απόδοση. Η εμπειρία αυτή δείχνει ότι ο ιδιωτικός τομέας των τηλεπικοινωνιών δεν θα ενδιαφερθεί απαραιτήτως για τους νησιωτικούς πληθυσμούς, οι οποίοι κινδυνεύουν να βρεθούν στο περιθώριο των προσεχών τεχνολογικών εξελίξεων.

6. Προτάσεις

6.1. Ειδικά μέτρα που πρέπει να ληφθούν για να εξασφαλισθεί η επέκταση και η συνεκτικότητα των διευρωπαϊκών δικτύων έως τις νήσους της ΕΕ

6.1.1. Η ΟΚΕ προτείνει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στα μεταφορικά συστήματα που χρησιμοποιούν κυρίως ταχύπλοα, μέσω των οποίων οι νήσοι ενσωματώνονται σε πιο ανοιχτές αγορές από εκείνες που τις συνδέουν με τις μητροπόλεις. Είναι απαραίτητο να διευρυνθεί η εδαφική συνέχεια προκειμένου να μην είναι μόνο εθνική αλλά και ευρωπαϊκή, προκειμένου να μπορέσουν να συνδεθούν οι νήσοι με την ενιαία αγορά και όχι μόνο με την εθνική τους διασύνδεση στην ευρωπαϊκή ήπειρο.

6.1.2. Εάν η Ενιαία Αγορά αποτελεί αφηρημένη έννοια για τις νήσους, η αντιστάθμιση του πρόσθετου κόστους των μεταφορών δεν μπορεί να θεωρηθεί πολιτική διακρίσεων, η οποία ενδέχεται να προκαλέσει στρεβλώσεις στην λειτουργία της εν λόγω αγοράς. Κάθε πολιτική αντιστάθμισης πρέπει να προσαρμόζεται στην ένταση και τη φύση των εκάστοτε προβλημάτων. Οι νήσοι απαιτούν την εφαρμογή κριτηρίων θετικών διακρίσεων προς όφελος τους.

6.1.3. Η ίδια η Επιτροπή στο Λευκό Βιβλίο της για την "ευρωπαϊκή πολιτική μεταφορών στον ορίζοντα 2010", αναφέρει τα εξής: "Γενικά, η εμπειρία έχει δείξει ότι οι περιορισμένες ενισχύσεις δεν απειλούν τον ανταγωνισμό και τις ανταλλαγές. Παρόλα αυτά, μέχρι σήμερα, και σε αντίθεση με όσα συμβαίνουν σε άλλους οικονομικούς τομείς, οι ενισχύσεις στις μεταφορές πρέπει να κοινοποιούνται εκ των προτέρων στην Επιτροπή. Η γενική αυτή υποχρέωση φαίνεται δυσανάλογη, κυρίως όταν πρόκειται για την αντιστάθμιση των υποχρεώσεων δημόσιας υπηρεσίας στις συνδέσεις με τις απομακρυσμένες περιφέρειες της Κοινότητας και τις μικρές νήσους. Η Επιτροπή θα προτείνει την εναρμόνιση των διαδικασιών προς αυτή την κατεύθυνση.(7)"

6.1.4. Η ΟΚΕ λαμβάνει γνώση της πρόθεσης της Επιτροπής να προσαρμόσει τις διαδικασίες της. Η ΟΚΕ ελπίζει ότι τα δύο ανεπίσημα κατώφλια για τις "περιορισμένες ενισχύσεις στις μικρές νήσους" θα ερμηνευθούν με την ευρύτερη δυνατή έννοια όσον αφορά όλες τις νήσους, λαμβανομένων υπόψη των ιδιαιτεροτήτων που αναγνωρίζονται από τα σχετικά έγγραφα.

6.1.5. Η ΟΚΕ υποστηρίζει την πρόταση της διάσκεψης του Κάλιαρι με την οποία καλείται η Επιτροπή να "προωθήσει κοινοτική πολιτική και νομοθεσία υπέρ των θαλασσίων μεταφορών, οι οποίες θα καταστήσουν δυνατή τη θαλάσσια σύνδεση της Βόρειας Θάλασσας με τη Μεσόγειο και τον Εύξεινο Πόντο και τη δημιουργία 'θαλάσσιων λεωφόρων' στη Μεσόγειο".

6.1.6. Η ΟΚΕ εύχεται να έχει το σύνολο των νησιωτικών περιοχών πρόσβαση σε ένα ειδικό κονδύλιο που να επιτρέπει τη χρηματοδότηση έργων υποδομής, σταθερών ή κινητών, στον τομέα των μεταφορών και κάθε τύπο δημόσιου δικτύου (ενέργεια, τηλεπικοινωνίες, ύδρευση, απόβλητα).

6.1.7. Εύχεται, εξάλλου, να έχει το σύνολο των νήσων της Ευρωπαϊκής Ένωσης τη δυνατότητα εφαρμογής λειτουργικών ενισχύσεων που να καταβάλλονται απ' ευθείας στις επιχειρήσεις, έτσι ώστε να μειώνουν τις πρόσθετες δαπάνες στον τομέα των μεταφορών. Οι εν λόγω ενισχύσεις αφορούν τις μεταφορές τόσο επιβατών όσο και εμπορευμάτων και θα πρέπει να εξασφαλίζουν την εξίσωση του πραγματικού κόστους.

6.1.8. Η Επιτροπή επιθυμεί να καθιερωθούν διαφανείς και συγκρίσιμες διαδικασίες στον καθορισμό των τιμών των σιδηροδρομικών, οδικών και θαλάσσιων μεταφορών. Η ΟΚΕ ζητεί να συμπεριληφθεί ο νησιωτικός χαρακτήρας υπό όλες τις πτυχές του στον υπολογισμό της τιμής μεταφοράς (χρόνος ταξιδιού, τιμή, συχνότητες, ανταπόκριση συγκοινωνίας ...). Η ΟΚΕ επιθυμεί να ληφθούν επίσης υπόψη οι κοινωνικοί παράμετροι λόγω της σημασίας, όσον αφορά κυρίως την απασχόληση, του τομέα των μεταφορών για τις νήσους.

6.1.9. Η ΟΚΕ προτείνει να αναδειχθεί το 2005 ως Έτος των Νησιωτικών Περιοχών. Με την ευκαιρία αυτή, η Επιτροπή θα μπορούσε να κάνει μια αξιολόγηση των μέτρων που έχουν ήδη ληφθεί υπέρ των νησιωτικών περιοχών και να χαράξει μια πιο φιλόδοξη πολιτική κατά τη μεταρρύθμιση των διαρθρωτικών ταμείων και της περιφερειακής πολιτικής.

6.2. Προς μια ολοκληρωμένη πολιτική για τις νήσους και τις εξόχως απομακρυσμένες νησιωτικές περιφέρειες

6.2.1. Συμβάλλοντας στις προσπάθειες για την ανάπτυξη των διευρωπαϊκών δικτύων, η ΟΚΕ επιθυμεί να επιστήσει την προσοχή της Επιτροπής στην ανάγκη θέσπισης μιας ολοκληρωμένης πολιτικής που να δημιουργεί συνθήκες θετικών διακρίσεων υπέρ των νήσων και των εξόχως απομακρυσμένων νησιωτικών περιφερειών. Τέσσερα μέτρα φαίνεται ότι ανταποκρίνονται σε αυτό το γενικό στόχο που πρέπει να πλαισιώσουν τις τομεακές πολιτικές:

α) Η διασαφήνιση του άρθρου 158 της Συνθήκης, σύμφωνα με το πνεύμα της Δήλωσης αριθμός 30, η οποία επισυνάπτεται στην Τελική Πράξη της Συνθήκης του Άμστερνταμ και τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Νίκαιας. Το άρθρο πρέπει να ενισχυθεί με την εισαγωγή ειδικών αναφορών στην αρχή της εδαφικής συνοχής και στα διάφορα εδάφη που υφίστανται συνεχή διαρθρωτικά προβλήματα, όπως οι αραιοκατοικημένες και οι ορεινές περιφέρειες που αντιμετωπίζουν τα ίδια εμπόδια. Το Σχέδιο Ανάπτυξης του Ευρωπαϊκού Χώρου (SPEC) οδεύει χωρίς πολλές φιλοδοξίες προς αυτή την κατεύθυνση. Η "Πρώτη έκθεση προόδου σχετικά με την οικονομική και κοινωνική συνοχή"(8) υπενθυμίζει τη "σηµασία του κοινοτικού εδάφους που καλύπτεται από ορεινές περιοχές, από παράκτιες και παραθαλάσσιες περιφέρειες, από νησιά και αρχιπελάγη". Η ΟΚΕ θεωρεί ότι πρέπει να καταβληθούν μεγαλύτερες προσπάθειες.

β) Με τη μεταρρύθμιση της περιφερειακής πολιτικής και ιδιαίτερα των διαρθρωτικών ταμείων μετά το 2006, είναι σημαντικό να θεσπισθεί ειδικό χρηματοδοτικό μέσο για τα εδάφη εκτός Στόχου 1 που υφίστανται μόνιμα γεωγραφικά ή δημογραφικά προβλήματα - και συγκεκριμένα μεταξύ άλλων οι νήσοι - και ότι αυτό το χρηματοδοτικό μέσο να χρησιμεύει, μεταξύ άλλων, στην συγχρηματοδότηση των σταθερών ή κινητών υποδομών στον τομέα των μεταφορών καθώς και κάθε μορφή δημόσιου δικτύου (στους τομείς της ενέργειας, των τηλεπικοινωνιών, του ύδατος και των αποβλήτων). Η μεταρρύθμιση αυτή θα πρέπει να λάβει υπόψη τις επιπτώσεις της Διεύρυνσης σε ό,τι αφορά τη θέση των νήσων στην περιφερειακή πολιτική.

γ) Στο πλαίσιο των προτάσεων του Λευκού Βιβλίου για τη Διακυβέρνηση(9), πρέπει να αναγνωρισθεί η ιδιαίτερη θέση των νήσων. Η Επιτροπή οφείλει να εφαρμόζει συστηματικά μια προσέγγιση "διυπηρεσιακή" και να συστήσει μια Γενική Διεύθυνση, προκειμένου να αποκτήσει ολοκληρωμένη θεώρηση και διαχείριση των πολιτικών που αφορούν και επηρεάζουν τις νήσους.

δ) Τέλος, οι νήσοι και οι περιφερειακές και άκρως περιφερειακές περιοχές πρέπει να θεωρούνται ως κεντρικό στοιχείο της κοινοτικής πολιτικής έναντι μεθοριακών και εξωτερικών περιοχών, ως οικονομικό και κοινωνικό σημείο μιας Ευρώπης ανοιχτής προς τον κόσμο και όχι ως τελικό σημείο των εσωτερικών δικτύων.

6.2.2. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή θεωρεί ότι η ολοκληρωμένη προσέγγιση που ενισχύεται από τους εθνικούς μηχανισμούς της "εκ των προτέρων" διαβούλευσης των κρατών μελών για τις νομοθεσίες που αφορούν τις νήσους, θα διασφάλιζε μια πραγματική τριμερή εταιρική σχέση που θα συνέδεε τις νησιωτικές περιφέρειες, τα κράτη μέλη και την Επιτροπή.

6.2.3. Η ΟΚΕ επιθυμεί την ενίσχυση του διαλόγου με τις νησιωτικές περιφέρειες. Ως εκπρόσωπος της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών της ΕΕ, η ΟΚΕ είναι πρόθυμη να συμμετάσχει και να στηρίξει κάθε πρωτοβουλία προς αυτήν την κατεύθυνση.

Βρυξέλλες, 25 Απριλίου 2002.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) Λευκό Βιβλίο (COM(2001) 370) της 12.9.2001.

(2) Απόφαση αριθ. 1346/2001/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Μαΐου 2001, που τροποποιεί την απόφαση αριθ. 1692/96/ΕΚ, όσον αφορά τους θαλάσσιους λιμένες, τους λιμένες εσωτερικής ναυσιπλοΐας και τους τερματικούς σταθμούς διατροπικών μεταφορών καθώς και το σχέδιο αριθ. 8 του παραρτήματος ΙΙΙ ΕΕ L 185 της 6.7.2001, σ. 0001-0036. Γνωμοδότηση ΟΚΕ: C-214, 10.7.1998, σ. 40.

(3) Γνωμοδότηση για τις "Μειονεκτικές νησιωτικές περιοχές" (ΕΕ C 232 της 31.8.1987). Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα "Κατευθυντήριες γραμμές για ολοκληρωμένες ενέργειες υπέρ των νησιωτικών περιοχών της Ευρωπαϊκής Ένωσης μετά τη Συνθήκη του Άμστερνταμ (άρθρο 158)"ΕΕ C 268 της 19.9.2000 σ. 32-38.

(4) Απόφαση αριθ. 1346/2001/CE της 22.5.2001.

(5) Λευκό Βιβλίο (COM(2001) 370) du 12.9.2001 - Πρώτο Μέρος II A1, σ. 45-46.

(6) Οι επιχειρήσεις που επιλέχθηκαν από την Ρυθμιστική Υπηρεσία Τηλεπικοινωνιών (ART) για τα υπερπόντια διαμερίσματα, την Κορσική και την Ωβέρνη (Siris, Completel και Outremer Tilicom) αρνήθηκαν τις άδειες που τους παραχωρήθηκαν.

(7) Λευκό Βιβλίο (COM(2001) 370) du 12.9.2001 - Τρίτο Μέρος III B3, σ. 92.

(8) COM (2002) 46 τελικό, σ. 16.

(9) COM(2001) 428 τελικό.