ARCHIVES HISTORIQUES 
DE LA COMMISSION 
 
 
 
COLLECTION RELIEE DES 
DOCUMENTS "COM" 
 
 
 
 
COM (84) 667 
 
 
 
Vol. 1984/0 245 
  
 
Disclaimer  
Conformém ent au règlement (CEE, Euratom) n° 354/83 du Conseil du 1er février 1983 
concernant l'ouverture au public des archives historiques de la Communauté économique 
européenne et de la Communauté européenne de l'énergie atomique (JO L 43 du 15.2.1983, 
p. 1), tel que modifié par le règlement (CE, Euratom) n° 1700/2003 du 22 septembre 2003 
(JO L 243 du 27.9.2003, p. 1), ce dossier est ouvert au public. Le cas échéant, les documents 
classifiés présents dans ce dossier ont été déclassifiés conformément à l'article 5 dudit 
règlem ent. 
In accordance with Council Regulation (EEC, Euratom) No 354/83 of 1 February 1983 
concerning the openi ng to the public of the historical archives of the European Econom ic 
Community and the European Atomic Energy Communit y (OJ L 43, 15.2.1983, p. 1), as 
amended by Regulation (EC, Euratom) No 1700/2003 of 22 September 2003 (OJ L 243, 
27.9.2003, p. 1), this f ile is open to the public. Where necessary, classified documents in this 
file have been declassified in conformity with Article 5 of the aforementioned regulation.  
In Übereinstimmung mit der Verordnung (EWG, Euratom) Nr. 354/83 des Rates vom  1. 
Februar 198 3 über die Freigabe der historischen Archive der Europäischen  
Wirtschaftsgemeinschaft und der Europäischen Atomgem einschaft (ABI. L 43 vom  15.2.1983,  
S. 1), geändert durch die Verordnung (EG, Euratom) Nr. 1700/2003 vom 22. Septem ber 2003  
(ABI. L 243 vom 27 .9.2003, S. 1), ist diese Datei der Öffentlichkeit zugänglich. Soweit  
erforderlich, wurden die Verschlusssachen in dieser Datei in Übereinstimmung mit Artikel 5  
der genannten Verordnung freigegeben.  
ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ
COΜ(84 ) 667 τελι κό
Βρυξέλλες, 4 Δεκεμβρίου 1984
ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ 
ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΑΡΧΗΣ ΤΉΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΑΜΟΙΒΩΝ 
ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΑΝΔΡΩΝ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
(Ά ρθρο 119 της Συνθήκης ΕΟΚ και Οδηγία του Συμβουλίου 
75/117/ΕΟΚ της 10ης Φεβρουαρίου 1975)
COΜ(84) 667 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ 
ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΑΡΧΗΣ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΑΜΟΙΒΩΝ 
ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΑΝΔΡΩΝ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
ί*Αρ8ρο 119 της Συνθήκης ΕΟΚ και Οδηγία του Συμβουλίου 
75/117/ΕΟΚ της 10ης φεβρουαρίου 1975)
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
Σελίδες
ΕΙΣΑΓΩΓΗ................................................. , 1
I - Η ΝΟΜΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ.................................. .... 3
II -
 ΔΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΚΑΤ’ΕΦΑΡΜΟΓΗ  ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ 
ΔΙΚΑΙΟΥ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΑΜΟΙΒΩΝ ΜΕΤΑΞΥ ΑΝΔΡΩΝ ΚΑΙ 
ΓΥΜΑΙΚΩΝ........................................... .....-  12
II
I - ΕΞΕΛΙΞΗ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΩΝ ΣΥΛΛΟΓΙΚΩΝ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ .............  15
Α 
- Το πεδίο εφαρμογής των συλλογικών συμβάσεων  .........  15
Β -
 Το περιεχάμενο των συλλογικών συμβάσεων .............  15
Γ 
- Οι συλλογικές συμβάσεις και τα συστήματα ταξινόμησης
των επαγγελμάτων ................ ............... . 16
Δ 
- Επίβλεψη και έλεγχος ...................... . 18
IV
 ~ ΜΕΡΙΚΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΜΟΙΒΕΣ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ
ΑΝΔΡΩΝ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ..........................  19
ΠΕ
ΡΙΛΗΨΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 28

-  1 -
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
1. Μέσα στο γενικ(5 πλαίσιο των καθηκόντων που της έχουν ανατεθεί με το 
δρθρο 155 της συνθήκης περί ιδρδσεως της EGK, η Επιτροπή υπέβαλε τακτικό 
στο Συμβοδλιο εκθέσεις για την εφαρμογή της αρχής της ισότητας των αμοιβών 
μεταξδ των εργαζόμενων ανδρών και γυναικών στα κρότη μέλη, η οποία καθιερώ­
θηκε με το δρθρο 119 της Συνθήκης ΕΟΚ. Η τελευταία από τις εκθέσεις αυτές 
(έγγραφοC0M(78) 711 τελικό) υποβλήθηκε στο Συμβοόλιο στις 18 Ιανουαρίου 1979 
κατ'εφαρμογή του όρθρου 9 της οδηγίας του Συμβουλίου 75/117/ΕΟΚ της 
10ης Φεβρουαρίου 1975 "περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών 
που αφοροόν την εφαρμογή της αρχής της ισότητας των αμοιβών μεταξδ εργαζο­
μένων ανδρών και γυναικών" (ΐ). Αναφερόταν στο στδδιο εφαρμογής της 
οδηγίας στις 12 Φεβρουαρίου 1978.
#τό την 1η Ιανουαρίου 1981, το δρθρο 119 και η οδηγία του Συμβουλίου 
75/117/ΕΟΚ εφαρμόζονται εξίσου και στην Ελλόδα. Πρέπει λοιπόν να γίνει 
ένας απολογισμός της νομικής και πραγματικής κατδστασης στην Ελλ&δα όσον 
αφορδ την πραγματοποίηση της αρχής αυτής και μια ανδλυση των μέτρων που 
έχουν ληφθεί για το λόγο αυτό από την κυβέρνηση και τους κοινωνικοδς 
εταίρους.
'Οπως και στο παρελθόν, η Επιτροπή ζήτησε από την κυβέρνηση και τους 
κοινωνικοδς εταίρους, στέλνοντδς τους λεπτομερές ερωτηματολόγιο, να συνερ- 
γαστοδν για τη συλλογή χρήσιμων νομικών και στατιστικών στοιχείων. Συντδχ- 
θηκε προσχέδιο έκθεσης με βδση την απδντηση που διατυπώθηκε από κοινοδ 
από την κυβέρνηση και τους κοινωνικοδς εταίρους και που διαβιβδστηκε 
επίσημα στην Επιτροπή το Φεβρουδριο του 1982. Το προσχέδιο αυτό υπο­
βλήθηκε στις προαναφερδμενες αρχές και η ελληνική κυβέρνηση γνωστοποίήσε 
τις παρατηρήσεις της στην Επιτροπή άτι ς 25 ΙΡυλίου 1983/ οι οποίες  ενσω­
ματώθηκαν στο προσχέδιο έκθεσης. Το κείμενο αυτό, όμως, χρειάστηκε 
να αποτελέΟει το αντικείμενο νέας τροποποίησης μετά από τη θέσπιση 
στις 30 Ιανουαρίου 1984 και τη διαβίβαση στην Επιτροπή στις 15 Μαρτίου 
1984, του Νόμου 1414/84 "για εφαρμοή της αρχής της ισότητας  των φύλων 
στον τομέα των σχέσεων  εργασίας και άλλων διατάξεων".
(1) ΕΕ αριθ. L 45 της 19.2.1975, α. 19

-  2 -
Στο πρώτο μέρος  της παρούσας έκθεσης, ο* ιοχυουοες ελληνικές 
διατάξεις, νομικής και διοικητικής  φύσης, συγκρίνονται με τις απαι­
τήσεις που απορρέουν από τα διάφορα άρθρα  της οδηγίας 75/117. Το 
δεύτερο μέρος περιέχει περιγραφή  της νομολογίας της σχετικής  με τα 
δικαιώματα που αναγνωρίζονται στους ιδιώτες. Το τρίτο μέρος  είναι 
αφιερωμένο  σε ανάλυση της εξέλιξης  των συλλογικών συμβάσεων όσον 
αφορά την αρχή της ισότητας των αμοιβών και το τέταρτο μέρος περι­
λαμβάνει μερικά στατιστικά στοιχεία για τις αμοιβές των ανδρών  και 
των γυναικών στην ελληνική αγορά εργασίας. Στο τελευταίο μέρος 
αναφέρονται  τα συμπεράσματα της Επιτροπής  για το σύνολο του φακέλου.

- 3 -
I. Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΑΠΟ ΝΟΜΙΚΗΣ Π/ΕΥΡΑΙ
2. Η αρχή της ισότητας των αμοιβών μεταξύ των εργαζομένων ανδρών και γυναικών είχε
καθιερωθεί στην Ελλάδα έως τις 2 Φεβρουάριου 1984, ημερομηνία που άρχισε να ισχύει ο Νόμος  
1414/84, από τους ακόλουθους κανόνες δικαίου :
- άρθρο 22, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, του Συντάγματος του 1975 : 
"Πάντες οι εργαζόμενοι ανεξαρτήτως φίλου ή άλλης δίακρίσεως δικαιούνται 
Γσης αμοιβής δΐ’ίσης αξίας παρεχομένην εργασίαν". Οι υπουργικές απο­
φάσεις καθώς και οι διατάξεις των συλλογικόν συμβάσεων ή των διαιτη­
τικών αποφάσεων για την αμοιβή της εργασίας που είναι αντίθετες με τις 
διατάξεις του άρθρου 22, παράγραφος 1, δεδτερο εδάφιο εξακολουθούν να 
ισχύουν μέχρι να αντίκατασταθοΰν’ η αντικατάσταση αυτή πρέπει να γίνει 
το αργότερο μέσα σε τρία χρόνια από την έναρξη της ισχύος του Συντάγ­
ματος, δηλαδή πριν από τις 11 Ιουνίου 1978 (άρθρο 116, παράγραφος 3)' 
αν δεν έχουν αντί κατασταθεί μέχρι την ημερομηνία αυτή θεωρούνται αυτό­
ματα άκυρες. Εξάλλου το Σύνταγμα περιέχει μια γενική διάταξη σύμφωνα 
με την οποία οι άνδρες και οι γυναίκες έχουν ίσα δικαιώματα και υπο­
χρεώσεις (άρθρο 4, παράγραφος 2). Πάντως, οι υπάρχουσες διατάξεις 
που είναι αντίθετες με το άρθρο 4, παράγραφος 2, παραμένουν σε ισχύ 
μέχρι να καταργηθούν με νόμο και, σε κάθε περίπτωση το αργότερο μέχρι 
τις 31 Δεκεμβρίου 1982 (άρθρο 116, παράγραφος 1), Συνεπώς, οι παρεκ­
κλίσεις από την αρχή της ισότητας των δικαιωμάτων "επιτρέπονται μόνον 
δια αποχρώντας λόγους εις τας ειδικώς υπό του νόμου οριζομένας περι­
πτώσεις" (άρθρο 116, παράγραφος 2 ) ’
- Νόμος 46/1975 "περί κυρώσεως της ννηφισθείσης εν Γενεύη κατά το έτος 1951, 
un. αριθ, 100 διεθνούς συμβάσεως εργασίας"περί ισότητας της αμοιβής 
μεταξύ ορρένων και θηλέων εργαζομένων δι*  εργασίαν ίσης αξίας"’
- Νΰμοι αριθ. 754/1978 και 1041/1980 "περί ρυθμίσεως των αποδοχών των 
δημοσίων υπαλλήλων Πολιτικών και Στρατιωτικών και των υπαλλήλων ΜΠΔΔ*,'
“ ΕΒνική Γενική Συλλογική Σύμβαση εργασίας της 26ης Φεβρουορίου 1975 
"περί της εφαρμογής των αρχών της ίσης αμοιβής αρρένων και θηλέων, 
αυξήσεως των ημερών αδείας αναπαύσεως των εργατών και καθιερώσεως 
45ώρου εβδομαδιαίας εργασίας των εργαζομένων σε χειρονακτικές εργασίες", 
που κυρώθηκε με το νόμο 133/1975.

- 4 -
3. Η κυβέρνηση που σχηματίστηκε μετά τις εκλογές του Οκτωβρίου 1981  
προετοίμασε νομοσχέδιο για τη μεταφορά στο εθνικό δίκαιο τόσο της  
οδηγίας 75/117/ΕΟΚ της 10ης Φεβρουάριου 1975 για τη μισθολογική ισό­
τητα, όσο και της οδηγίας 76/207/Ε0Κ της 9ης Φεβρουάριου 1976 για  
την ίση μεταχείριση μεταξύ ανδρών και γυναικών σε θέματα πρόσβασης  
στην απασχόληση, επαγγελματικής κατάρτισης και επαγγελματικής προα­
γωγής καθώς και συνθηκών εργασίας (1). Το κείμενο αυτό αντικαθιστά  
σχέδιο προεδρικού διατάγματος που συντάχθηκε από την προηγούμενη  
κυβέρνηση και το οποίο είχε επίσης σαν στόχο την προσαρμογή στις  
δύο οδηγίες του ελληνικού δικαίου, το οποίο όμως, κατά τη σημερινή  
κυβέρνηση θεωρείται ανεπαρκές.
Οι εργασίες αυτές κατέληξαν στη θέσπιση, στις 30 Ιανουάριου 1984,  
του Νόμου 1414/84 "για την εφαρμογή της αρχής της ισότητας των φύλων  
στον τομέα των σχέσεων εργασίας και άλλων διατάξεων" (2), νόμος που  
άρχισε να ισχύει στις 2 Φεβρουάριου 1984.
Η ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ  
75/117/ΕΟΚ ΤΗΣ 10ης ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 1975
Περιεχόμενο και σημασία της "αρχής της ισότητας των αμοιβών"
4. Άρθρο 1 της οδηγίας :
" Η αρχή της ισότητας των αμοιβών μεταξύ εργαζόμενων ανδρών και γυναικών,
" που προβλέπεται στο άρθρο 119 της Συνθήκης και που καλείται στο εξής 
" αρχή της ισότητας των αμοιβών", συνεπάγεται για την ίδια εργασία ή 
" για εργασία στην οποία αποδίδεται ίση αξία, την κατάργηση για το 
" σύνολο των στοιχείων και δρων αμοιβής κδθε διδκρισης που βασίζεται 
" στο φύλο,
" Ιδιαίτερα, δταν χρησιμοποιείται σύστημα επαγγελματικής ταξινόμησης
" για τον καθορισμό των αμοιβών, τσ σύστημα αυτό πρέπει να βασίζεται σε 
" κοινό κριτήρια για τους εργαζόμενους δνδρες και γυναίκες και να επι- 
" βάλλεται κατά τρόπο που να αποκλείει τις διακρίσεις που βασίζονται 
" στο φύλο",
5. Το άρθρο 22, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, του Συντάγματος ορίζει
ότι : "Πάντες οι εργαζόμενοι ανεξαρτήτως φύλου ή άλλης διακρίσεως, δικαιούνται 
ίσης αμοιβής δι’ίσης αξίας παρεχομένην εργασίαν". Σύμφωνα με το άρθρο 1 
της Εθνικής Γενικής Συλλογικής Σύμβασης εργασίας της 26ης Φεβρουαρίου 1975,
(1) ΕΕ αρίθ. L 39 της 14.2.1976, σ. 40
(2) Δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως της 2.2.1984 - Α -  
Αριθ. 10 - σ. 59

- 5 -
καθιερώθηκε σταδιακά και ολοκληρώθηκε αστό την 1η Μαρτίου 1978, η ίση αμοιβή 
για ίση εργασία ανδρών και γυναικών, όσον αφορώ το κατώτατο όριο ημερομι­
σθίων" τα κατώτατα όρια μισθών των υπαλλήλων είχαν ήδη εναρμονιστεί.
Δυνάμει του νόμου αριθ. 754/1978 (όπως τροποποιήθηκε από τον νόμο 
αριθ. 1041/1980) "περί ρυθμίσεως (ή αυξήσεως) των αποδοχών των δημοσίων 
υπαλλήλων Πολιτικών και Στρατιωτικών και των υπαλλήλων ΝΠΔΔ", οι μηνιαίες 
αμοιβές (βασικοί σταθμοί και τακτικδ επιδόματα) των κατηγοριών αυτών καθο­
ρίζονται κατά ενιαίο τρόπο και για τα δδο φόλα.
5α. 0 Νόμος 1414/84 περιέχει κείμενο παραπλήσιο των διατάξεων του άρθρου
119 της συνθήκης ΕΟΚ και της οδηγίας 75/117. Το άρθρο 4, με τίτλο  
"Αμοιβές των εργαζομένων", αναφέρει, πράγματι, ότι :
" - Άνδρες και γυναίκες έχουν δικαίωμα ίσης αμοιβής για εργασία ίσης αξίας.
" - Με αμοιβή, νοείται ο μισθός και όλα τα άλλα οφέλη που χορηγούνται
" άμεσα ή έμμεσα, σε χρήμα ή σε είδος, από τον εργοδότη στον εργαζόμενο  
" σαν αντίτιμο για την παρεχόμενη εργασία.
" Η ταξινόμηση των επαγγελμάτων για τον καθορισμό των αμοιβών
" πρέπει να βασίζεται σε κοινά κριτήρια για τους εργαζόμενους των δυο  
" φύλων και να εφαρμόζεται κατά τρόπο που να αποκλείει τις διακρίσεις  
" που βασίζονται στο φύλο".
Όσον αφορά τα συμπληρωματικά οφέλη που πληρώνονται σε χρήμα από  
τους εργοδότες, παρουσιάστηκε ένα σημαντικό πρόβλημα στην Ελλάδα (πρβλ.  
κατωτέρω: II ΔΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ, §18) στο θέμα των "επιδομάτων γάμου  
και για συντηρούμενα τέκνα" των οποίων η καταβολή συνδεόταν με την  
έννοια "αρχηγού οικογένειας".
Για το λόγο αυτό, προκειμένου να επιτευχθεί στο θέμα αυτό η ίση  
μεταχείριση των μισθωτών εργαζομένων ανδρών και γυναικών, το ίδιο αυτό  
το άρθρο 4 του νέου Νόμου 1414/84 προσδιορίζει ότι :
" - 0 δικαιούχος των επιδομάτων γάμου είναι η οικογένεια και οι
" δικαιούχοι των επιδομάτων για συντηρούμενα τέκνα είναι τα τέκνα.
" - Τα επιδόματα γάμου και για συντηρούμενα τέκνα που καταβάλλονται
" δυνάμει καθεστώτος που θεσπίστηκε πρόσφατα ή που αποτέλεσε το αντι-  
" κείμενο αναμόρφωσης χορηγούνται στο εξής σε κάθε σύζυγο ή γονέα  
" που εργάζεται, χωρίς διάκριση φύλου".
./.

-  6 -
(για τα καθεστώτα που ήταν σε ισχύ πριν τη θέσπιση του νόμου, πρβλ.  
κατωτέρω, §20, μεταβατικές διατάξεις).
Δυνατότητα υποστήριξης των δικαιωμάτων δικαστικές  
Ο. * Αρθρο 2 ϊ
" Τα κράτη μέλη εισάγουν στην εσωτερική έννομη τάξη τους τα αναγκαία  
" μέτρα προκειμένου να καταστεί δυνατόν γ ια  κάθε εργαζόμενο, που θεωρεί  
" ότι αδικείτα ι από τη μη εφαρμογή της αρχής της ισότητας των αμοιβών, να  
" δ ιεκ δ ικ εί τα δικαιώματά του διό της δικαστικής οδοό, αφοό ενδεχο-  
" μένως προσφόγει σε άλλα αρμόδια όργανα",
7, Για τους εργαζόμενους στον ιδιω τικό τομέα όπως και γ ια  τους εργαζό­
μενους στις δημόσιες υπηρεσίες με σύμβαση ιδιωτικού δικαίου, προβλέπονται  
τα ακόλουθα ένδικα μέσα γ ια  την εξασφάλιση του δικαιώματος της ισότητας  
αμοιβής :
-  αγωγή ενώπιον των Πολιτικών Δικαστηρίων, κατά το άρθρο 663 του Κώδικα  
Πολιτικής Δικονομίας,
-  αγωγή ενώπιον των Διαιτητικώ ν Δικαστηρίων κατά το άρθρα 9 και επόμενα  
του Ν. 3239/35 όσον αφορά τη διευθέτηση των συλλογικών διαφορών της  
εργασίας. Πρέπει να σημειωθεί ότι το Συμβούλιο της Επικρατείας ασκώ­
ντας τον έλεγχό του σ τις συλλογικές συμβάσεις και τ ις  δ ια ιτη τικ ές  απο­
φάσεις μέσω των υπουργικών αποφάσεων ε ίτ ε  εγκρίνοντας ε ίτ ε  κυρώνοντας  
μπορεί να κηρύξει άκυρη κάθε διάταξη τω ν πράξεων αυτών που είνα ι α ντί­
θετη με την αρχή της ισότητας των αμοιβών.
Σύμφωνα με τα άρθρα 663, 668 και 669 του Κώδικα Πολιτικής Δικονο­
μίας ασκείται δικαστική προσφυγή ε ίτ ε  από το θίγόμενο πρόσωπο ε ίτ ε  από  
την επαγγελματική οργάνωση της οποίας είναι μέλος.
Οι αμοιβές των δημόσιων υπαλλήλων ορίζονται με νόμο με εν ια ίο  τρόπο  
για  τα δύο φύλα. Αν δεν υπάρχουν, για  τους υπάλληλους του κράτους ή γ ια  
τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου, ε ιδ ικ ές  δ ια τά ξεις στον Κώδικα Π ο λιτι­
κής Δικονομίας που να προβλέπουν ειδ ική  προσφυγή η οποία να επιτρέπει να  
επ ιτευχθεί, αν χρειασ τεί, η αποκατάσταση της μισθολογικής ισότητας, οι  
υπάλληλοι αυτοί μπορούν, εντούτοις, σύμφωνα με τους γενικούς κανόνες,  
να ατκήσουν αγωγή ενώπιον των πολιτικών δικαστηρίων ή αίτηση ακύρωσης ενώ­
πιον τ υ Συμβουλίου της Επικρατείας κατά της διοικητικής πράξης που ορίζει  
την αμοιβή τους.

-  7 -
Εξάλειψη των δυσμενών διακρίσεων που μπορεί να υπάρχουν σε ορισμένες νομι­
κές δ ια τά ξεις και ακύρωση κάθε διάταξης συλλογικής ή ατομικής σύμβασης που  
είν α ι αντΓθετη με την αρχή της ισότητας των αμοιβών.
8 .  *Αρθρο 3 :
" Τα κράτη μέλη καταργούν τ ις  διακρίσεις μεταξύ των ανδρών και γυναι­
κώ ν που απορρέουν απά νομοθετικές, κανονιστικές ή δ ιο ικη τικ ές δ ια τά ξεις  
"και είν α ι α ντίθετες με την αρχή της ισάτητας των αμοιβών".
9 .  *Αρθρο 4 :
" Τά κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα ώστε οι δ ια τά ξεις που περιλαμ­
βάνονται σε συλλογικές συμβάσεις, μισθολόγια ή συμφωνίες περί μισθών ή σε  
"ατομικές συμβάσεις εργασίας και που είν α ι α ντίθετες με την αρχή της ισό-  
"τητας των αμοιβών, να είνα ι άκυρες, να δύνανται να κηρυχθούν άκυρες ή να  
"δυνανται να τροποποιηθούν".
10. Οι δ ια τά ξεις που είν α ι αντίθετες με το άρθρο 22, παράγραφος 1, δεύτερο
εδάφιο, του Συντάγματος πρέπει να αντίκαταοταθούν σ τις 11 Ιουνίου 197Θ ή  
θεωρούνται αυτόματα άκυρες. Εξάλλου, σύμφωνα με το άρθο 116, παράγραφος 1,  
του Ιυντάγματυς, όλες οι δ ια τά ξεις που ενδεχόμενα υπάρχουν και είν α ι α ντί­
θετες με το άρθρο 4, παράγραφος 2 του Συντάγματος (Έ λληνες και Ελληνίδες  
έχουν ίσα δικαιώματα και υποχρεώσεις) πρέπει να καταργηθοΰν με νόμο μέχρι  
τ ις  31 Δεκεμβρίου 1982, εκτός από εξα ιρέσ εις που επιτρέπονται από το νόμο.
Οι συνδυασμένες δ ια τά ξεις του άρθρου 20, παράγραφος 1  του νόμου αριθ.  
3239/55 (όπως τροποποιήθηκε και συμπληρώθηκε) "περί τρόπου ρυθμίσεως των  
συλλογικών διαφορών εργασίας" και του άρθρου 2, παράγραφος 1  του νομοθετι­
κού διατάγματος 73/74 "περί επαναφοράς των εθνικών γενικών συλλογικών συμ­
βάσεων, καταργήσεως του παρεμβατικού δικαιώματος επί συλλογικών συμβάσεων  
εργασίας", παρέχεται στον υπουργό εργασίας η δυνατότητα να μην κυρώνει ούτε  
να δημοσιεύει τ ις  συλλογικές συμβάσεις και να μη δημοσιεύει τ ις  αποφάσεις  
διαιτησ ίας εφόσον αυτές περιλαμβάνουν δ ια τά ξεις που είν α ι αντίθετες με την  
ΟΡΧΠ της ισότητας των αμοιβών. 0 υπουργός έχει το δικαίωμα να ελέγχει τη  
νομιμότητα και να επιστρέφει στα συμβαλλόμενα μέρη τ ις  συλλογικές συμβάσεις  
που περιλαμβάνουν διακρίσ εις με αποστολή να τ ις  εξαλείψουν, πράγμα που συνέβη
δύο φορές κατά το 1982.

-  8 -
Εξάλλου, οι ατομικές συμβάσεις εργασίας ή άλλες συμφωνίες που δεν  
τηρούν την αρχή της ισότητας των αμοιβών είναι άκυρες έναντι των  
συνταγματικών διατάξεων για την ισότητα και η διαπίστωση αυτής της  
ακυρότητας υπάγεται στην αρμοδιότητα της δικαστικής εξουσίας.
10α. Προκειμένου να αποσαφηνιστούν τα προβλήματα ερμηνείας των κανό­
νων δικαίου που ισχύουν στον τομέα αυτό, το άρθρο 13 του Νόμου 1414/84  
αναφέρει ότι :
" Οι διατάξεις νόμων, διαταγμάτων, συλλογικών συμβάσεων, διαιτητικών
" ή υπουργικών αποφάσεων, εσωτερικών κανονισμών επιχείρησης ή εκμετάλ-  
1 1  λευσης, ατομικών συμβάσεων εργασίας (και οι διατάξεις που ρυθμίζουν  
" την άσκηση των ελεύθερων επαγγελμάτων) που είναι αντίθετες με τις  
" διατάξεις του νόμου αυτού καταργούνται".
Προστασία των εργαζομένων από κάθε απδλυρη σχετική με την εφαρμογή της αρχής  
της ισότητας ταν αμοιβών
1 1 . *Αρθρο 5 :
" Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για  την προστασία των ερ­
γαζομένων απδ κάθε απόλυση που αποτελεί αντίδραση του εργοδότη σε καταγ­
γ ε λ ία  που διατυπώνεται στο επίπεδο της επιχείρησης ή σε δικαστική προ­
σφυγή που αποβλέπει να κάνει σεβαστή την αρχή της ισότητας των αμοιβών."
12. Αν από την προσφυγή μισθωτού ενώπιον δικαστηρίου προκόψει ότι απολύ­
θηκε επειδή επεδίωξε την ικανοποίηση των δικαιωμάτων του δια δικαστικής ή μη  
δικαστικής οδού, η απόλυση αυτή είναι άκυρη επειδή είνα ι καταχρηστική σύμφω­
να με το άρθρο 2Θ1 του Αστικού Κώδικα που απαγορεύει την κατάχρηση δικαιώματος
και επομένως επίσης την καταχρηστική άσκηση, γ ια  ένα εργοδότη, του δικαιώματός  
το;· να απολύσει ένα μισθωτό.
12α. Οι πολύ γενικές διατάξεις αυτές για την προστασία των εργαζομένων  
από τις καταχρηστικές απολύσεις συμπληρώθηκαν από το Νόμο 1414/84 του  
οποίου το άρθρο 6 "απαγορεύει την απόλυση εργαζομένου για λόγους που  
βασίζονται στο φύλο του ή από αντίδραση του εργοδότη σε καταγγελία  
του διατυπώνεται στο επίπεδο της επιχείρησης ή με δικαστική προσφυγή  
που αποβλέπει να κάνει σεβαστή την αρχή της ισότητας των φύλων στις  
σχέσεις εργασίας".
./.

- 9 -
Διαθέσιμα μέτρα και μέσα γ ια  τη διασφάλιση της εφαρμογής της αρχής της ισότη­
τας των αμοιβών
1 3 . *Αρθρο 6 :
" Γα κράτη μέλη λαμβάνουν ανάλογα με τ ις  εθνικές συνθήκες και το ν ο μ ι-  
"κά τους σύστημα τα αναγκαία μέτρα γ ια  την εξασφάλιση της εφαρμογής της  
"αρχής της ισότητας των αμοιβών. Μεριμνούν γ ια  την ύπαρξη αποτελεσματι—  
"κων μέσων που να επιτρέπουν την τήρηση της αρχής αυτής".
14. Δεν υπάρχει επίσημος οργανισμός με αποκλειστική αρμοδιότητα για  να  
επιβάλλει την τήρηση της ισότητας των αμοιβών. Όσον αφορά τ ις  συμβάσεις ερ­
γασίας ιδιωτικού δικαίου, αρμόδιες είνα ι οι τοπικές υπηρεσίες της επιθεώρη­
σης εργασίας που, σύμφωνα με το δίκαιο που ισ χύει, ελέγχουν την τήρηση των  
διατάξεων ταυ εργατικού δικαίου από τους εργοδότες (άρθρα 22 μέχρι 27 του
προεδρικού διατάγματος 1156/1977 "περί οργανισμού του υπουργείου εργασίας",  
νομοθετικό διάταγμα 2954/54 "περί οργανώσεως σώματος επιθεωρήσεως εργασίας  
παρά τω υπουργείο εργασίας" και νόμος 3299/55 "περί τρόπου ρυθμίσεως των  
συλλογικών διαφορών εργασίας"). Σε περίπτωση που ο εργοδότης αρνείται να  
εφαρμόσει την εργατική νομοθεσία, η επιθεώρηση της εργασίας καταβάλλει προ­
σπάθεια γ ια  συμβιβαστική λύση (άρθρο 27 σημείο 2γ και άρθρο 28 σημείο 2α,  
β και γ του προεδρικού διατάγματος 1156/1977 ή άρθρο 9 του νομοθετικού δ ιΰ -  
τάγματος 186/1969 "περί τροποποιήσεως του Ν. 3239/55 στο πλαίσιο του θεσμού
της τριμερούς συνεργασίας" δηλαδή του επιθεωρητή εργασίας των εκπροσώπων των οργανώσεων των  
κοινωνικών εταίρων. Η έλλειψη ιχιμφωνίας, συνεπάγεται παραπομπή στο Δικαστήριο. 0 Νόμος  
1414/84 ορίζει στο άρθρο 12 ότι μπορεί να επιβληθεί στον εργοδότη πρόστιμο από 20.000 έως  
3(Ι).000 δραχμές, αιτιολογημένο από τον επιθεωρητή εργασίας, με την επιφύλαξη των ποινικών  
διατάξεων που προβλέπονται από άλλους νόμους.
Οι υπάλληλοι τόσο του κράτους όσο και των διάφορων οργανισμών δημο­
σίου δικαίου, δεν έχουν το δικαίωμα προσφυγής ενώπιον των υπηρεσιών της επι­
θεώρησης εργασίας στην αρμοδιότητα της οποίας υπάγονται μόνον οι μισθωτοί  
εργαζόμενοι του ιδιωτικού τομέα.
Στο μη δικαστικό τομέα, οι διαφορές που προκύπτουν μεταξύ των υπαλ­
λήλων και των υπηρεσιών τους επιλύονται δια της ιεραρχικής οδού.
Στο δικαστικό τομέα, οι δ ιο ικη τικ ές πράξεις που αφορούν τους υπαλλή­
λους μπορούν να προσβληθούν, ανάλογα με την περίπτωση, ε ίτ ε  απευθείας ενώπιον  
τΰυ Συμβουλίου της Επικρατείας, ε ίτ ε  ενώπιον των κατώτερων διοικητικών δικά—  
στηρίων. Οι πράξεις χρηματικής φύσης παραπέμπονται ενώπιον των αστικών δ ι­
καστηρίων που συνεδριάζουν σύμφωνα με την κανονική διαδικασ ία.

-  10  -
14α. Εξάλλου, εκτός από το "Συμβούλιο για την ισότητα των δύο φύλων"  
που δημιουργήθηκε από το άρθρο 6 του Νόμου 1288/82, πρέπει να σημειωθεί  
ότι προβλέπεται από το Νόμο 1414/84 ολόκληρη διοικητική δομή :
- γραφείο για την ισότητα των φύλων σε κάθε υπηρεσία της επιθεώ­
ρησης εργασίας,
- τμήμα για την ισότητα των φύλων στη διεύθυνση "συνθήκες εργασίας"  
της κεντρικής διοίκησης του υπουργείου εργασίας, και
έ;α άλλο τμήμα για την ισότητα των φύλων στο Ανώτατο Συμβούλιο  
Εργασίας της κεντρικής διοίκησης του υπουργείου εργασίας (1).
Πληροφόρηση των εργαζομένων (ιδίω ς στον τόπο της εργασίας)
1 5 . *Αρθρο 7 :
" Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε, τα μέτρα που λαμβάνονται κατ’ εφαρμογή  
"της παρούσας οδηγίας, καθώς και οι δ ια τά ζεις που ισχύουν για  το θέμα αυ—  
"τό, να γνωστοποιούνται στους εργαζόμενους με κάθε πρόσφορο τρόπο, όπω ς  
"η πληροφόρηση στον τόπο εργασίας".
16. Οι κανόνες οι σχετικοί με την αμοιβή της εργασίας που ορίζονται με  
συλλογικές συμβάσεις, αποφάσεις διαιτησ ίας, υπουργικές αποφάσεις ή νόμους  
δημοσιεύονται στην εφημερίδα της κυβερνήσεως και κοινοποιούνται, αν χρειασ τεί,  
σ τις αρμόδιες υπηρεσίες των συνδικάτων και σ τις κρατικές υπηρεσίες (νόμος  
αριθ. 3239/55 "περί ρυθμίσεως των συλλογικών διαφορών εργασίας", όπως τροπο­
ποιήθηκε).
Η  σημερινή κυβέρνηση διαπίστωσε πάντως ότι η πληροφόρηση των εργαζο­
μένων, ιδίως στον τόπο της εργασίας, ήταν πολύ ανεπαρκής.
Γ ια  το λόγο αυτό πρόσφατος νόμος (α ρ ιθ. 1264/19Β2) "για τη δημοκρατι­
κοποίηση του συνδικαλιστικού κινήματος και την παγίωση των συνδικαλιστικών  
ελευθεριών των εργαζομένων" αναφέρει, στο άρθρο 16, ότι τα συνδικάτα έχουν  
το δικαίωμα να διαθέτουν πίνακες γ ια  την τοιχοκόλληση ανακοινώσεων στους τό­
πους εργασίας ώστε να μπορούν να εκπληρώνουν την αποστολή τους.
ΓΤ) Πρβλ. την "Έκθεση της Επιτροπής στο Συμβούλιο για την εφαρμογή της αρχής  
της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών όσον αφορά την πρόσβαση στην  
απασχόληση, συμπεριλαμβανομένης της επαγγελματικής κατάρτισης και προαγω­
γής καθώς και των συνθηκών εργασίας" (Οδηγία του Συμβουλίου 76/207/Ε0Κ  
της 9ης Φεβρουάριου 1976).
./.

- 1 1  -
Εκτός από αυτή τη γενική διάταξη, ο Νόμος 1414/84 προβλέπει, αφενός,  
ότι οι συνδικαλιστικές οργανώσεις έχουν το δικαίωμα να πληροφορούν  
τους εργαζόμενους για όλες τις διατάξεις που αποβλέπουν στη διασφάλιση  
και στην υλοποίηση ίων αρχών της ισότητας των αμοιβών και της ίσης  
μεταχείρισης των δύο φύλων και, αφετέρου, ότι οι εργοδότες υποχρεού-  
νται να διευκολύνουν το έργο των συνδικαλιστικών οργανώσεων όσον αφορά  
την τοιχοκόλληση πληροφοριακών σημειωμάτων στην επιχείρηση, τη διανομή  
εγκυκλίων, κ.λ.π.

-  12  -
I I .  ΔΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΓΡΟΙΦΥΓΕΙ ΚΑΤ’ ΕΦ/ΉΜΟΓΗ ΤΩ Ν Κ Α Ν Ο Ν Ω Ν  ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ
ΔΙΚΑΙΟΥ ΣΤΟΝ ΤΟΜ ΕΑ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΑΜΟΙΒΩΝ ΜΕΤΑΞΥ Α Ν Δ ΡΩ Ν  ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΩΝ
17. Κατά την ελληνική κυβέρνηση, δεν υπάρχουν προς το παρόν στοιχεία σχετικά  
με τον αριθμό προσφυγών των ενδιαφερόμενον ατόμων, ή των οργανώσεών τους,  
ενώπιον των αρμώδιων δικαστηρίων, γ ια  παραβίαση της αρχής της ισότητας των  
αμοιβών. Είναι πάντως γνωστό ώ τι, 6πως και σε ορισμένες άλλες χώρες, οι  
προσφυγές αυτές δεν είναι πολλές. Εξάλλου, οι τοπικές υπηρεσίες της επι­
θεώρησης εργασίας δεν έχουν ακώμα προσφΰγει ενώπιον των δικαστηρίων για  
υπώθεση του είδους αυτοί.
18. Πρέπει, πάντως να αναφερθούν τρ εις αποφάσεις ανώτατων δικαστηρίων (δύο του  
Συμβουλίου της Επικρατείας και μία του Α.ρείου Πάγου), που είν α ι χαρακτηριστικές  
και πολύ σημαντικές, γ ια τ ί επιτρέπουν να προσδιοριστεί σε πωιον τομέα κυρίως  
παρουσιάστηκαν προβλήματα απά την ερμηνεία των κανόνων δικαίου που ισχύουν :  
στον τομέα των επιδομάτων γάμου και γ ια  συντηρούμενα τέκνα.
Π30κειται γ ια  :
1) -  αίτηση ακύρωσης στο Συμβούλιο της Επικρατείας της απόφασης αριθ. 60/197Θ
του Δευτεροβάθμιου Δ ια ιτη τικ ο ύ  Δ ιο ικητικού Δικαστηρίου Αθηνών (όσον  
αφορά τον μισθό των λογιστών) κατά το μέρος που ε ίχ ε  απορρίψει αίτημα  
της αιτούσης συνδικαλιστικής οργάνωσης γ ια  τη χορήγηση των επιδομάτων  
γάμου και γ ια  συντηρούμενα τέκνα σ τις έγγαμες γ υ ν α ίκες, επιδόματα  
που καταβάλονταν από τους εργοδότες μόνο στους έγγαμους άνδρες.
Το Συμβούλιο της Επικρατείας με την απόφαση 4256/1979, είχ ε κρίνει  
ότι στην υποχρέωση καταβολής της αυτής αμοιβής ανεξάρτητα από το  
φύλο, δεν περιλαμβάνονται τα επιδόματα γάμου και γ ια  συντηρούμενα  
τέκνα, γ ια τ ί καταβάλλονται γ ια  ειδ ικό  σκοπό, δηλαδή γ ια  την α ν τι­
μετώπιση των βαρών του γάμου κ α ι, κατά συνέπεια, "παρέχονται άπαξ  
μόνον ε ις  την οικογένεια του εργαζομένου και δη, καταρχήν, ε ις  μόνον  
τον άνδρα, δοθέντος ότι ούτος φέρει τα βάρη του γάμου" (ΑΚ άρθρο 1398)*
2) -  προσφυγή στο Εφετείο σχετικά με την εφαρμογή διατάξεων συμβατικής ισχύος
του οργανισμού και κανονισμού του προσωπικού της Τράπεζας της Ελλάδος.  
Σύμφωνα με τ ις  δια τά ξεις αυτές, εχορηγείτο επίδομα γάμου στις γυναίκες  
υπάλληλους με όρους δυσμενέστερους σε σύγκριση με τους άνδρες συνάδελ­
φους τους. Με την απόφαση 7254/1979 το Εφετείο δεχόταν, ότι οι δια­
τά ξεις που αφορούσαν τα επιδόματα γάμου του προσωπικού της Τράπεζας  
της Ελλάδος έχουν παΰσει να ισχύουν μετά τ ις  11 Ιουνίου 1978 και κρί­
νοντας ότι το επίδομα γάμου παρέχεται σαν αντάλλαγμα προσφερόμενων  
υπηρεσιών και επομένως αποτελεί μισθό, αναγνώρισε ότι η ενάγουσα

-  13 -
υπάλληλος εδικαιούτο το επίδομα γδμου από τ ις  12 Ιουνίου 1978 με τ ις  
ίδ ιε ς  προϋποθέσεις με τους άνδρες συνάδελφους της. Εντούτοις, με τη  
θέση αυτή διαφώνησε ο "Αρειος Πάγος, με την απόφαση 1465/Β/1980,  
και ακύρωσε την απόφαση του Εφετείου, πλησιάζοντας τη θέση του  
Συμβουλίου της Επικρατείας, δηλαδή ότι το επίδομα γάμου μπορεί να  
χορηγείται, καταρχήν, μόνο στον άνδρα όσο εξακολουθούν να ισχύουν  
οι δ ια τά ξεις του Αστικού Κώδικα*
3) -  πρόσφατη και πολύ σημαντική απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας
(520/1983) γ ια  αίτηση ακύρωσης διάταξης δ ια ιτη τική ς απόφασης που καθό­
ρ ιζε  τ ις  αμοιβές των υπαλλήλων της Δημόσιας Επιχείρησης Ηλεκτρισμού
(δεη) .
Το Συμβούλιο της Επικρατείας απεφάνθη τελεσ ίδικα ότι η χορήγηση  
επιδόματος γάμου στους άνδρες και σ τις γυναίκες με τους ίδιους όρους,  
εκτός από τ ις  γυναίκες των οποίων οι σύζυγοι εργάζονται επίσης σ'αυτή  
την ίδ ια  επιχείρηση (ΔΕΗ) ή γ ια  το κράτος, ήταν αντίθετη με την αρχή  
της ισότητας των αμοιβών όπως καθιερώνεται από το άρθρο 22, παράγραφος 1,  
δεύτερο εδάφιο του Συντάγματος.
Υπενθυμίζοντας τη διατύπωση του κειμόνου αυτού ("Πάντες οι εργαζό­
μενοι ανεξαρτήτως φύλου ή άλλης διακρίσεως, δικαιούνται ίσης αμοιβής  
δ ι'ίσ η ς  αξίας παρεχομένην εργασίαν"), το Συμβούλιο της Επικρατείας  
δ ιευ κ ρ ιν ίζει ότι "η διάταξη αυτή καθιερώνει την αρχή της ισότητας των  
αμοιβών μεταξύ των ατόμων ε ίτ ε  του ίδιου φύλου, ε ίτ ε  διαφορετικού φύλου".
Κατά συνέπεια, συνεχίζει το Συμβούλιο της Επικρατείας, αυτό το επί­
δομα γάμου έχασε την αρχική του φύση αληθινού επιδόματος για  οικογενειακά  
βάρη απευθυνόμενο στην "οικογένεια" και κατέστη αποζημίωση που αυξάνει  
τ ις  ατομικές αποδοχές των παντρεμένων ανδρών και γυναικών που εργάζονται  
στη ΔΕΗ. Μ’ αυτές τ ις  »συνθήκες, η άρνηση αυτού του επιδόματος μόνο στις  
γυναίκες των οποίων ο άνδρας εργάζεται επίσης στη ΔΕΗ ή γ ια  το κράτος  
αποτελεί διάκριση (απαγορευόμενη από το άρθρο 22, παράγραφος 1,  
δεύτερο εδάφιο του Συντάγματος) σε σχέση με όλους τους άλλους παντρε­
μένους άνδρες ή γυναίκες που εργάζονται στη ΔΕΗ ή σε δημόσια διοίκηση.

-  13α -
19. 'Οσον αφορά τ ις  δύο πρώτες προσφυγές (αποφάσεις αριθ. 4256/1979  
του Συμβουλίου της Επικρατέίας και αριθ. 1165/Β/19Θ0 του Αρείου Πάγου) η  
κυβέρνηση υπογράμμισε άτι η επιχειρηματολογία βασιζόταν στον ελληνικά  
Αστικού Κώδικα που ανέφερε τότε άτι ο άνδρας, με την ιδιότητα του αρχηγού  
οικογενείας (άρθρο 13Θ7 του Αστικού Κώδικα), αναλαμβάνει τα βάρη που  
απορρέουν απά το γάμο (άρθρο 1398 του Αστικού Κώδικα).

-  14 -
Αλλό μεσολδβησε τροποττοΓηση του οικογενειακού δικαίου απδ τον πρόσφατο  
νδμο αριθ. 1329 του 19Θ3, που κυρώθηκε κατ’ εφαρμογή του δρθρου 116, πορδ-  
γραφος 1  του Συντάγματος (" Νόμος γ ια  τη συνταγματική αρχή της ισότητας  
των ανδρών και των γυναικών ατον Αστικό Κώδικα, στον εισαγωγικό του νόμο,  
στην εμπορική νομοθεσία και στον Αστικό Κώδικα Δικονομίας., καθώς και στην  
μερική ρύθμιση των διατάξεων του Αστικού Κώδικα που αφοροδν το οικογενειακό  
δ ίκ α ια " ).
0 νόμος αυτός κατήργησε τ ις  προαναφερόμενες δ ια τά ξεις του Αστικού  
Κώδικα (δρθρα 1387 και 1398) και τ ις  αντικατέστησε με τ ις  ακόλουθες δ ια -  
τδ ξεις  :
" 'Αρθρο 1387 : Οι σύζυγοι αποφασίζουν από κοινοδ γ ια  τα προβλήματα της  
" συζυγικής ζωής. Αν ο ένας απ’ αυτούς βρίσκεται σε κατδσταση σωματικής  
" ή νομικής ανικανότητας, αποφασίζει ο δλλος μόνος.
" Η  διοργδνωση, από τους συζύγους, της κοινής ζωής τους δεν πρέπει να  
" αποτελέσει εμπόδιο στη δραστηριότητα, ιδίως επαγγελματική, κανενός απ’
" αυτούς, ούτε να θ ίξ ε ι την προσωπικότητα κανενός απ’ αυτούς".
" 'Αρθρο 1389 : Οι σύζυγοι έχουν υποχρέωση να συμβάλλουν από κοινού στις  
" ανδγκες της οικογενείας, καθένας ανδλογα με τ ις  δικός του δυνατότητες.
" Η  συμβολή στα βδρη της οικογενείας εξασφαλίζεται με την προσωπική εργασία,  
" το εισόδημα και την περιουσία των συζύγων".
20. Ααμβαναμένης υπόψη αυτής της τροποποίησης, η ελληνική κυβέρνηση θεώρησε  
ότι η νομική βδση στην οποία βασίζονταν οι δύο προαναφερόμενες αποφδσεις του  
1979 και 1980 είχε π άψ ει να υφίσταται και, κατδ συνέπεια δεν εδικαιολογείτο η  
διδκριση.
Για το λόγο αυτό ο Νόμος 1414/84 προβλέπει, σε πρώτη φάση (άρθρο 13.  
Μεταβατικές δ ια τά ξε ις "), οτι τα επιδόματα γάυου και για συντηρούμενα  
τέκνα που υπάρχουν όταν αρχίσει να ισχύει ο νόμος θα καταβάλλονται  
στο σύζυγο ή στο γονέα που ορίζεται σε κοινή δήλωση που υποβάλεται στον  
εργοδότη. Διαφορετικά, ο εργοδότης καταβάλλει στο σύζυγο ή γονέα που  
απασχολεί το ήμισυ του επιδόματος' ωστόσο, το επίδομα αυτό καταβάλλεται  
ολόκληρο όταν ο άλλος γονέας δεν εργάζεται ή δεν εισπράττει επίδομα.
Αλλά το οριστικό σύστημα καθορίζεται από το άρθρο 4 του Νόμου 1414/84  
(πρβλ. ανωτέρω §5α) δηλ. ότι για τα καθεστώτα που θεσπίστηκαν πρόσφατα

- 14α -
ή που αποτέλεααν το αντικείμενο αναμόρφωσης, τα επιδόματα γάμου και  
για συντηρούμενα τέκνα πρέπει, στο εξής, να χορηγούνται σε κάθε σύζυγο  
ή γονέα που εργάζεται, χωρίς διάκριση φύλου.

-  15 -
m .  ΕΞΕΛΙΞΗ ΣΤΟΝ ΤΟΜ ΕΑ ΤΩ Ν ΣΥΛΛΟΓΙΚΩΝ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ
21. Διαπιστώνεται ότι κατά γενικό κανόνα οι συλλογικές συμβάσεις ή οι  
ισοδύναμες αποφάσεις διαιτησίας περιλαμβάνουν, άμεσα ή έμμεσα, άρους γ ια  
τη μισθαλογική ισότητα. Πάντως η ράθμιση αυτή αφορά μόνο τα κατώτατα άρια  
μισθών. Οι όροι των εθνικών συλλογικών συμβάσεων εργασίας δεσμεάουν τ ις  
τοπικές και ε ιδ ικ ές  συλλογικές συμβάσεις. Εμφανίζεται και στην Ελλάδα
το ίδ ιο  πρόβλημα με ορισμένες άλλες χώρες δηλαδή ότι οι μισθοί που συνηθί­
ζονται στην πράξη στο επίπεδο των επιχειρήσεων είναι πιο κοντά στα κατώτατα  
συμβατικά όρια μισθών γ ια  τ ις  εργαζόμενες γυναίκες παρά γ ια  τους εργαζό­
μενους άνδρες ( wage-gap ) .
A  -  Το πεδίο εφαρμογής των συλλογικών συμβάσεων
22. Οι συλλογικές συμβάσεις και οι αποφάσεις διαιτησίας δεν καλάπτουν τους  
μισθωτούς εργαζόμενους που απασχολούνται άμεσα στη γεωργία και στην κτηνο­
τροφία. Η  έλλειψη κάλυψης με συλλογικές συμβάσεις των απασχολουμένων στο  
γεωργικό και κτηνοτροφικό τομέα, οφείλεται προπάντων στην κατάσταση της  
απασχόλησης στους τομείς αυτοάς που γ ίν ε τ α ι, κυρίως, σε οικογενειακό επίπεδο.  
Βέβαια, τα τελευταία έτη, παρατηρήθηκε αάξηση της εξαρτημένης εργασίας στον  
πρωτογενή τομέα.
Η  δεΰτερη κατηγορία εργαζομένων που δεν καλύπτονται από συλλογικές  
συμβάσεις αποτελείται από δημόσιους υπάλληλους και τους υπάλληλους ΝΠΔΔ  
(εκτός από εκείνους που συνδέονται με το Δημόσιο με σχέση εργασίας Ιδ ιω -  
τικοό Δ ικαίου).
Δεν υπάρχουν σ τοιχεία γ ια  τους μισθωτούς εργαζόμενους που απασχολούνται  
στην γεωργία* ο αριθμός των δημόσιων υπαλλήλων ανέρχεται σε 1Β0.000 και των  
υπαλλήλων ΝΠΔΔ σε 40.000 περίπου.
Β  -  Το περιεχόμενο των συλλογικών συμβάοεων
23. Κατά γενικό κανόνα δεν φαίνεται ότι υπάρχουν συλλογικές συμβάσεις, ούτε  
αποφάσεις διαιτησ ίας που να προβλέπουν διαφορετικά επίπεδα χρονικού μισθού  
για  άνδρες και γυναίκες όσον αφορά τα κατώτατα όρια. Οι μόνες εξαιρέσ εις  
που αναφέρονται είν α ι οι ακόλουθες:

- 15α -
~ Η  συλλογική σύμβαση των εργατστεχνιτδν της κλωστοϋφαντουργίας της  
18ης Δεκεμβρίου 1980 που ρυθμίζει τα κατδτατα ίρ ια  των βασικδν ημερο­
μισθίων των εργατοτεχνιτδν της κλωατοΟφαντουργΓας και των βαφείων,  
τυπογραφείων, φινιριστηρίων, πλυντηρίων λευκαντηρίων και σιδηρωτηρίων  
που λειτουργούν μ£σα στα εργοστδσια κλωστοϋφαντουργίας ή εκτδς αυτδν.

-  16  -
-  Η  απόφαση διαιτησίας 31/1981 που ρυθμίζει τους όρους αμοιβής και εργασίας  
των εργατοτεχνιτδν βαφείων, τυποβαφείων, καθαριστηρίων κλιτ. όλης της  
χδρας.
-  Η  συλλογική σόμβαση των εργατοτεχνιτών και εργατοτεχνι τρ ι ώ ν κυτιοποιΓας  
της 23ης Ιουνίου 1981 που ρυθμίζει τα κατδτατα όρια ημερομισθίων ολόκληρης  
της χωράς.
Και στις τρ εις αυτές περιπτώσεις η ταξινόμηση σε ειδικότητες γινόταν  
χωριστό γ ια  τους όνδρες και τ ις  γυναίκες και γ ια  κδθε ειδικότητα καθορίζονταν  
διαφορετικό κατδτατα όρια αμοιβής. Πδντως, όταν οι όνδρες και οι γυναίκες  
εκτελοόσαν την ίδ ια  εργασία προβλεπόταν από όρο των συλλογικόν συμβάσεων  
ότι θα λόμβαναν την ίδ ια  αμοιβή. Οι δΰο προαναφερόμενες συλλογικός συμ­
βάσεις ( κλωστοϋφαντουργία και κυτιοπ οιία) έχουν έκτοτε καταγγελθεί και  
η κυβέρνηση δηλδνει ότι οι νέες συμβάσεις δεν περιέχουν πια διαφορετικές  
ταξινομήσεις ανάλογα με το φΰλο. Αν σε ορισμένες περιπτώσεις  
διαπιστώνεται πράγματι εξέλ ιξη  προς αυτή την κατεύθυνση, μπορεί εντσότοις  
να αναρωτηθεί κανείς αν, σε άλλες περιπτώσεις, σσγκαλυμμένες διακρίσεις δεν  
αντικατέστησαν τ ις  άμεσες και επίσημες διακρίσεις (πρβλ. κατωτέρω,
Σάμφωνα με τ ις  πληροφορίες που έδωσε η ελληνική κυβέρνηση, οι μισθοί  
γ ια  εκτέλεση εργασίας ή ανά τεμάχιο δεν καθορίζονται με άλλα κριτήρια.
Οι συλλογικές συμβάσεις δεν προβλέπουν τη χορήγηση επιδομάτων με κριτήριο  
το φδλα του εργαζομένου (με εξαίρεση, φυσικά, τα "επιδόματα γάμου και γ ια  
συντηροδμενα τέκνα" —  παράβαλε ανωτέρω, παράγραφος 18).
Η  εκτέλεση εργασίας κατά μερική απασχόληση, επίσης, δεν έχει επιπτώσεις  
στην πραγματοποίηση της αρχής της μισθοδολογικής ισότητας δεδομένου ότι  
καταβάλλεται η ίδ ια  αμοιβή ανά ώρα εργασίας οποιοδήποτε είναι το φδλο  
του εργαζομένου (αποφάσεις 745/69 και 692/69 του Αρείου Πάγου).
Γ -  Ο ι συλλογικές συμβάσεις και τα συστήματα ταξινόμησης των επαγγελμάτων
24. Για την ποακτική εφαρμογή της αρχής της ισότητας των αμοιβών, τα συστή­
ματα ταξινόμησης των επαγγελμάτων και ο τρόπος εφαρμογής τους παίζουν σημαντικό

-  16α -
ρόλο. Είναι δυνατδν, πρδγματι, να ταξινομούνται οι γυναίκες σχεδόν συστημα­
τικός σε κατηγορίες ετταγγελμδτων και μισθδν γ ια  τ ις  οποίες λδγω έλλειψης  
δμεσης συγκρισιμδτητας, τα χαρακτηριστικό "γυναικεία" επαγγέλματα είναι  
σχετικδ υπϋτιμημένα, αν και απδ την επίσημη πλευρδ δεν υπδρχει δμεση  
μισθολογική διδκριση.

- 1 7  -
Στην Ελλάδα, υπάρχει από τα 197Β ταξινόμηση των επαγγελμάτων. Αυτός  
ο Κώδικας Επαγγελμάτων βασίζεται στον αντίστοιχο κώδικα του Διεθνοΰς Γραφείου  
Εργασίας με τ ις  αναγκαίες προσαρμογές στην ελληνική πραγματικότητα. Η ταξινό­
μηση των επαγγελμάτων στον Κώδικα αυτό γίν ετα ι με βάση ορισμένα κριτήρια,  
τα κυριότερα από τα οποία είναι το είδος της εκτελοΰμενης εργασίας, οι  
ε ιδ ικ ές  γνώσεις των εργαζομένων και ο κλάδος οικονομικής δραστηριότητας.
Η πρώτη γενική ταξινόμηση χαρίζει αρχικά τα επαγγέλματα σε δέκα μεγάλες  
ομάδες, με σύντομη περιγραφή γ ια  τη φύση των εργασιών που περιλαμβάνονται  
σε κάθε ομάδα. Η  δεύτερη ταξινόμηση αναλύει τ ις  δέκα μεγάλες ομάδες σε  
83 υποομάδες, οι οποίες στη συνέχεια αναλύονται σε 284 βασικές ομάδες.
Κάθε βασική ομάδα περιλαμβάνει συγγενή επαγγέλματα με βάση ότι οι εργασίες  
στις οποίες αναφέρονται έχουν κοινά χαρακτηριστικά. Τέλος οι βασικές  
ομάδες αναλύονται στην περιγραφή 1500 ατομικών επαγγελμάτων, στα οποία  
περίγράφονται τα γενικά καθήκοντα και οι κυριότερες μορφές εργασίας.
Στον αριθμό αυτό έχουν προστεθεί 53 επαγγέλματα γ ια  τα οποία έγινε  
ειδ ικ ή  μελέτη στην ελληνική αγορά εργασίας.
Για κάθε ατομικό επάγγελμα μέσα στον Κώδικα υπάρχει :  
α) ένας πενταψήφιος κωδικός αριθμός*
β) ένας τίτλο ς που αναφέρεται στη φύση της εκτελούμενης εργασίας*  
γ) ένας ορισμός που περιλαμβάνει τα γενικά καθήκοντα και αναλυτική  
περιγραφή της εκτελοΰμενης εργασίας.
Εκτός από τον προαναφερόμενο κώδικα Επαγγελμάτων έχει συνταχθεί  
και Επαγγελματικός οδηγός στον οποίο περιγρβφονταί 300 από τα χαρακτηρι­
στικότερα επαγγέλματα που ασκούνται στην Ελλάδα.
Η  διάκριση μεταξύ ειδικευμένων και ανειδίκευτων εργαζομένων γίνετα ι  
με βάση την ικανότητα του εργαζομένου να εκτελ εί συγεκριμένη εργασία σαν  
αποτέλεσμα σχετικής επαγγελματικής κατάρτισης ή προϋπηρεσίας στην εργασία  
αυτή ή και τα δύο. Στον ελληνικό Κώδικα η ταξινόμηση αλών των επαγγελμάτων  
έγ ιν ε εν ια ία  και γ ια  τα δύο φύλα ανεξάρτητα από τα χαρακτηριστικά που θεωρούνται  
σαν τυπικά ανδρικά ή τυπικά γυναικεία (πρβλ. πάντως ανωτέρω, σ .16).

-  17α -
Αν και δεν υπάρχει καμιά μελέτη γ ια  τα τυπικά γυναικεία επαγγέλματα,  
είναι αξιοσημείωτη άτι σε ορισμένες επαγγελματικές κατηγορίες βρί­
σκονται σχεδάν αποκλειστικά γυναίκες, ιδίως στον τριτογενή τομέα, αλλά  
επίσης στη βιομηχανία. Τέτοια επαγγέλματα είνα ι : της νοσοκάμου, βρεφα-  
κάμου, καθαρίστριας, καθηγήτριας οικιακής οικονομίας, παιδαγωγοί, κοινω­
νικής λειτουργοδ, οικιακής βοηθοί, ιδ ια ιτέρ α ς γραμματέως, δακτυλογράφου  
κλπ. Στη βιομηχανία, τα τυπικά γυναικαία επαγγέλματα ασκοάνται στην

-  18 -
κλωστοΟφαντουργΓα, και στη βιομηχανία ενδυμάτων καθώς και στην καπνοβιο­
μηχανία. Κατά την ελληνική κυβέρνηση αυτά εξηγείται κυρίως από το γεγονός  
ότι αυτά τα επαγγέλματα ταιριάζουν ιδ ια ίτερ α  στη γυναικεία "φύση" και στα  
χαρακτηριστικά της, δηλαδή, υπομονή, επ ιδεξιότητα, ευαισθησία και ακρίβεια.
Δ -  Επίβλεψη και έλεγχος
25. Όπως σημειώθηκε παραπάνω, οι συλλογικές συμβάσεις και οι αποφάσεις  
δ ιαιτησ ίας, δημοσιεύονται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (Νόμος αριθ. 3239/55  
"περί τρόπου ρυθμίσεως των συλλογικών διαφορών εργασίας", όπως τροπο­
ποιήθηκε) και κοινοποιούνται σ τις αρμόδιες υπηρεσίες και στους ενδιαφερό-  
μενους. 'Οταν δεν δημοσιεύονται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως μέσα στις  
προβλεπόμενες προθεσμίες, είνα ι δυνατόν να κατατεθούν από τ ις  ενδιαφερό­
μενος επαγγελματικές οργανώσεις στο αρμόδιο Ειρηνοδικείο.
Η κατάθεση αυτή στο Ειρηνοδικείο επέχει θέση δημοσίευσης και συνοδεύεται  
από κοινοποίηση προς το Υπουργείο Εργασίας και τους ενδιαφερόμενους.
26. Οι τοπικές επιθεωρήσεις εργασίας ε ίν α ι, όπως έχει ήδη αναφερθεί,  
αρμόδιες όσον αφορά την επίβλεψη και τον έλεγχο της τήρησης των διατάξεων  
της εργατικής νομοθεσίας. Οι υπηρεσίες της επιθεώρησης εργασίας μπορούν  
να πραγματοποιήσουν καθόλο το 24ωρα, έλεγχους στις επ ιχειρήσεις, για να  
ελέγξουν αν οι εργοδότες εφαρμόζουν τ ις  δ ια τά ξεις της εργατικής νομοθεσίας.  
Μέχρι τώρα, τα όργανα της επιθεώρησης εργασίας δεν έχουν παραπέμψει στο  
δικαστήριο καμιά περίπτωση παραβίασης της αρχής της ισότητας των αμοιβών  
που καθιερώθηκε από την εργατική νομοθεσία (πρβλ. ανωτέρω §14).

-  19 -
IV . ΜΕΡΙΚΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΜΟΙΒΕΣ ΤΩ Ν ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ Α Ν Δ ΡΩ Ν  
ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΠΉΝ ΕΛΛΑΔΑ
27. Η  Στατιστική ΥπηρεσΓα της Ελλδδας πραγματοποιεί κάθε τρίμηνο στατι­
στικές έρευνες γ ια  τ ις  αμοιβές των μισθωτών στους μεγδλους κλάδους οικονο­
μικής δραστηριότητας. Τα αποτελέσματα που έχουν δημοσιευτεί (πρβλ.  
τους κατωτέρω πίνακες) δείχνουν αισθητές διαφορές των μέσων ωριαίων ή  
μηνιαίων αμοιβών μεταξύ ανδρών και γυναικών εργατών ή υπαλλήλων στις  
βιομηχανικές και βιοτεχνικές επιχειρήσεις που απασχολούν από δέκα άτομα  
και πάνω. Οι συνολικές αυτές διαφορές μέσων μισθών, κατδ την ελληνική  
κυβέρνηση, δεν οφείλονται σε δμεση μισθολογική διδκριση, αλλδ στο γεγονι5ς  
ί τ ι  οι γυναίκες απασχολούνται συνήθως σε διαφορετικές εργασίες από τους  
δνδρες. Υπδρχει, π.χ. μικρή διάφορό στην καπνοβιομηχανία όπου οι εργδτες  
και οι εργάτριες έχουν συγκρίσιμες αμοιβές, επειδή πραγματοποιούν ανδλογες  
εργασίες. Η  ερμηνεία αυτή ε ίν α ι, κατδ τη γνώμη της Επιτροπής, σαφώς ανε­
παρκής, αν και θα πρέπει προφανώς να ληφθεί υπόψη ολόκληρη σειρά δομικών  
παραγόντων που συμβάλλουν σ τις συνολικές διαφορές μισθών, π.χ. : επαγγελ­
ματική κατδρτιση ή επαγγελματική πείρα χαμηλότερου επιπέδου γ ια  τ ις  
γυναίκες, συχνότερη διακοπή της επαγγελματικής σταδιοδρομίας, μικρότερη  
αρχαιότητα, μικρότερη σημασία των πρόσθετων αμοιβών γ ια  νυχτερινή εργασία  
και γ ια  υπερωρίες, χωριστή επαγγελματική ταξινόμηση, ορισμένη υποτίμηση  
των τυπικδ "γυναικείων“ ειδικεΰσεων, κ λπ ... Αν και δεν υπδρχει ειδ ική  
μελέτη όσον αφορδ τον αριθμό γυναικών που κατέχουν τα χαμηλότερα κλιμδκια  
της επαγγελματικής ιεραρχίας, τα διαθέσιμα στατιστικά σ τοιχεία δείχνουν  
σαφώς ότι οι "δλλες" εργασίες των γυναικών αμείβονται λιγότερο από τ ις  
εργασίες που πραγματοποιούνται από δνδρες.

-  20  -
ΠΙΝΑΚΑΣ 1
Μ?ααι μισθοί των ανδρ&ν και των γυναΐκ&ν σ τις βιομηχανικές και βιοτεχνικές  
επιχειρήσεις ΠΡυ απασχολούν πδνω απδ 10 δτομα
(σε δραχμές)
α) Ωρομίσθιο εργατών
Έτος 'Ανδρες Γυναίκες Διαφαρδ ^'  ■■■■" -■ — 1
1976 50,46 35,45 29,10
1977 61,67 42,42 31,22
1978 76,45 52,79 30,95 |
1979 93,15 63,32 32,03
1980 118,3 80,23 32,18
(ΐοτρίμ.) 1981
ί138,74 96,33 30,57
θ) Μηνιαίος μισθδς υπαλλήλων
I Έτος 'Ανδρες Γ υναίκες'
Διαφαρδ ^
I 1976 15.525•  - ·
8.622 44,47
1977 18.567 10.489 43,51
Ι 1978 22.119 12.518 43,41
!  1979 26.246 14.942 43,07
;  1980 31.957 18.290 42,77
[ίο  τ ρ ίμ .) 1981 |36.456
I21.247 41,65
Πηγή ϊ ΕΣΥΕ (Εθνική Στατιστική Υπηρεσία Ελλδδος)

ΠΙΝΑΚΑΣ 2
Μέσο ωρομίσθιο στις βιομηχανικές και βιοτεχνικές επιχειρήσεις που απασχολοάν πάνω αττά 10 άτομα, 
κατά κλάδο οικονομικής δραστηριότητας και φΟλο
1ο τρίμηνο 1981 
(σε δραχμές)
Χάδικας
2-3
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39Κλάδος οικονομικής δραστηριάτητας
Σάνολο ........................................................... ..
Ε ι
δ ώ ν δ ια τ ρ ο φ ή ς  ε κ τ ά ς  ποτώ ν . . . . . .
Πατδν ...........................  ....................................
Κ α
π νο ί . . . . . . . . . ο ..................... .................
Υ φ
α ν τικ ώ ν  ε ιδ ώ ν  ........... .............................
Ε ι
δώ ν κ α ι ενδά σ εω ς-υπ οδήσ εω ς . . .
Ξάλου κ α ι φ ελο ά  .......................... ..
Επ
ίπλων ε ιδ ώ ν  ε π ιπ λ ώ σ ε ω ς .....................
Χ ά
ρτου ........................ο .............. ..
Ε κ
τυπ ώ σ εω ς-εκδόσ εω ς ' ........... .............. ..
δ έ
ρ μ α το ς κ α ι γ ο υ ν α ρ ικ ώ ν  .....................
Ε λ
α σ τικ ώ ν  κ α ι π λ α σ τικ ώ ν  ε ιδ ώ ν  . . .
Χ ημικώ ν π ρ ο Γ ά ν τ ω ν ................................. ..
Πα
ραγώγων π ε τ ρ ε λ α ίο υ  κ α ι ά νθ ρ α κο ς 
Γ ^ ο ίά ν τω ν  απά μη μ ε τ α λ λ ικ ά  ο ρ υ κ τά  
3ασ ικώ ν μ ε τ α λ λ ικ ώ ν  π ρ ο Τ ά ντο ν . . . · .
Γ^οΓάντω ν α π ί μ έ τ α λ λ ο  ........... ..............
Κ η
χανώ ν-συσκευώ ν (μ η  η λ ε κ τ ρ ικ ώ ν ) .
-Λ ε κ τ ρ ικ ώ ν  ε ιδ ώ ν  . . . . . .  .......................
ιΛ
εταφ ορικώ ν ε ιδ ώ ν  ........................... . . »
λο
ιπ ώ ν ε ιδ ώ ν  ....................................... ..Κα
ι των δάο 
φίλων
121.7
109.7
122.5
137.3
114.6
90, 2
116,5
105.3
122.9
172.3
116,0
113.7
130.7
163.7
134.4
190.4
124.7
117.9
118.7
151.4 
93,7'Ανδρες
138.7 
120,3 
130,6
133.2
135.2
121.2
122.9
106.3
134.8
195.7
126.8  
136,8
155.4
173.9
140.5
191.6  
133,3 
117,5 
128,7
152.1
101.1Γ υναίκες
96.3 
95,9
105.7
141.4
103,0
ΓΜ,Ι
57.3
50,6
57.1
100,6
56.4
88,8
102,1
94.1
102,2
134.8
96,6
138.5 
100,3
101.8
85.4Μισθοί γυναικών σε %  
των μισθών ανδρών
69.4
79.9
80.9
106, 2
76,2
69.4
79.2
85.2
72,0
51.4 
76,0  
6 4,9
65.7 
54,1
72.7
70.4
72.5
117.9
77.9
66.9 
84,5,
Πηγή : ΕΣΥΕ (Εθνική Στατιστική Υπηρεσία Ελλάδος)

ΠΙΝΑΚΑΣ 3
Μέσος μ η ν ια ίο ς  μ ισ θ ΰ ς  τω ν υπ αλλήλω ν α τ ιρ  β ιο μ η χ α ν ικ έ ς  κ α ι β ιο τ ε χ ν ικ έ ς  ε π ιχ ε ιρ ή σ ε ις  ττου α π α α χολοΰν 
ττάνω από 10 frro p g , κ α τ ά  φάλο κ α ι κλά δ ο  ο ικ ο ν ο μ ικ ή ς  δ ρ α σ τ η ρ ιΰ τ ή τ α ς
1ο τ ρ ίμ η ν ο  19Θ1
(σ ε  δ ρ α χ μ ές )
Κώδ I κα ς Κ λάδος ο ικ ο ν ο μ ικ έ ς  δ ρ α σ τη ρ ιώ τη τα ςΣΧινολι κά ς 
μ ια θ ά ςΒ α σ ικ ά ς
μ ισ θ ό ςΥ π ερ ω ρ ίες Λ ο ιπ έ ς  α μ ο ιβ έ ς Η μ έρ ες 
ερ γα σ Γ  ας
ΚΑΙ ΤΩΝ ΔΥΟ ΦΥΛΩΝ
2-3
2 0
21
2 2
23
24
25
26
27
2 8
29
30
31
32
33
34
35
36
37
3δ
3933.383
2 7 . 1 2 2
30.310
32.366
30.123
21.132
30.2^1
20.624
32ο595
3 8 . 6 0 0
32ο735
2 9 . 0 0 0
34.832
41. 2 0 1
34.935
48ο958
35°011
2 5 . 0 8 9
32.442
36.855
27.46730.045
24.663
26.561
30.401
28.067
2 0 . 2 0 2
2Γ'. 7 06
1 5 . 0 1 2
2Γ. 8 33
35.588
85.459
25.155
32.053
34.605
30ο9ΐ9
43.804
31.538
2 4ο6 8 8
29.778
31.962
2 6 . 1 2 11.574 1.764 2 4 , 6
U 5 0 3 956 24,7
2 . 1 0 1 1 . 6 4 8 24,5
1 . 5 0 8 457 24,7
1.251 505 24,4
529 4 0 1 23,5
965 5 8 0 24,3
565 1.047 2 3 , 2
1.377 2.384 2 4 , 2
1 . 1 6 2 1 . 8 5 0 24,8
1.509 1.767 25,2
7 0 8 3.137 24,4
1.315 1.514 24,7
3.722 2.874 25,4
1.831 2.185 24,7
2.587 2 . 5 6 6 25,9
1 . 8 6 2 1 . 1 8 2 24,7
6 7 6 344 2 4 , 0
2 . 0 7 8 586 24,3
1 . 6 3 0 3.063 2 4 , 6
6 0 2 144 24,5
Πηγέ ί ΕΣΥΕ ( Ε θ ν ικ έ  Σ τ α τ ισ τ ικ έ  Υ π η ρ εσ ία  Ε λ λ ά δ ο ς)Ιΰνολο .............. .........
Ει
δών διατροφής εκτβς ποτών ........
Πο
τών ...................................
Κα
πνόβ................. ............. .
Υφ
αντικών ειδών .......................
Ει
δών ενδβσεως-υττοδήσεως .......
Ξβ
λου και φελου εκτδς επίπλων .....
Επ
ίπλων, ειδών επιπλώσεως......... .
Χά
ρτου ................ ..................
Εκ
τυπώσεως-τιιπώσεως ...... ···.·»··«
Δέρματος και γουναρικών .......... ♦ «
Ελ
αστι.κοβ και πλαστικών ειδών ··«
Χημικών προίάντων ...................
Πα
ραγωγών πετρελαίου και άνθρακα '  
ίΐ>οίάν απώ μη μεταλλικά ορυκτά 
θασικών μεταλλουργικών προΓάντων . ..
Γ^ιοΓάντων απ<5 μέταλλο ·············<
Μηχανών-συσκευών (μη ηλεκτρικών) .. 
Ηλεκτρικών ειδών ..... •••»•.•••••ο.
Μεταφορικών μέσων .............
Δο ι πών ε ι δών ........................... .

ΠΙΝΑΚΑΣ 3 (συνέχεια)
Μέσος μηνιαίος μισΒδς των υπαλλήλων στις βιομηχανικές και βιοτεχνικές επιχειρήσεις που 
απασχολούν πδνω απδ 10 δτομα, κατδ φΟλο και κλδδο οικονομικές δραστηριδτητας
1ο τρίμηνο 19Θ1
(σε δραχμές)
Κώδικας Κλδδος οικονομικές δραστηριώτηταςΣυνολι κώς 
μι σ6ώς6 α σ ικώ ς 
μ ίσ θ ώ ςΥ π ερ ω ρ ίεςΛοιπές αμοιβές Η μ έρ ες
ε ρ γ α σ ία ς
ΑΝΔΡΩΝ
2~3
20
21
22
23
24
25
26
27
26
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39Σύνολο .................. . ....................« . · ............ ..
Ε ι
δ ώ ν δ ια τ ρ ο φ έ ς  ....................... ..
Πο
τών ..................... ................ ................................
Κα
πνών .....................................................................
Υ φ α ντι κών κ α π ν ώ ν .............................. ..............
Ε ι
δ ώ ν εν δ υ μ ά τω ν , υπ οδέσεω ς ..................
Ξύ
λου κ α ι φ ελο ύ  εκ τώ ς  επ ιπ λώ σ εω ς· ♦ ·
Επίπλω ν ε ιδ ώ ν  επ ιπ λώ σ εω ς ..........................
Χ δ
ρ του ................................................................ ..
Ε κ
τυπ ώ σεω ς-εκδώ σεω ς ............................... ..
Δ έ
ρ μ α το ς κ α ι γ ο υ ν α ρ ικ ώ ν . ..........................
Ε λ
α σ τικ ο ύ  κ α ι π λ α σ τικ ώ ν  ε ιδ ώ ν  ·»
Χ ημ ικώ ν προ Γώντων .........................................
Πα
ραγώγων π ε τ ρ ε λ α ίο υ  δ νθ ρ α κο ς ...........
Πρ
οΤώντω ν, απώ μη μ ε τ α λ λ ικ έ  ώ ργανα 
Β α σ ικώ ν μ ε τ α λ λ ο υ ρ γ ικ ώ ν  π ρ ο ίώ ντω ν . .
ΠροΓώντων απώ μ έ τ α λ λ ο  ...............................
Μ η
χανώ ν-συσκευώ ν ( μη η λ , ) . . . . . . . . .
Η λ ε κ τρ ικ ώ ν  ε ιδ ώ ν  . . . . . .  . . . . . . . . . ο . .
Μεταφορ ι κών μ έ σ ω ν ................... ..
Λο
ιπών ε ιδ ώ ν  ....................... .............................3 6
.4 8 6 32.507 1.871 2 .1 0 8 2 4 ,6
29.834 26.827 1.857 1.150 24,8
31.677 27-597 2 .2 9 2 1 . 7 8 8 2 4 ,6
39.061 32.693 ] .869 499 24,8
33.869 3 1 .2 6 1 1.577 1.031 2 4 ,6
24.584 23.097 831 6 5 6 23,2
32.837 30.979 1.154 704 2 4 ,2
21.957 19.761 742 1.434 22,9
34.670 30.349 1.575 2.746 2 4 ,2
43.181 39-485 1.334 2 .3 6 2 2 4 ,8
37.836 33.181 1.964 2 . 3 8 8 2 5 ,2
32.992 2 8 .5 1 6 895 3.580 24,4
38.505 34.943 1.594 1 . 9 6 8 24,7
44.190 3 6 .6 1 6 4 .2 6 0 3.314 25,4
36.625 32.177 2.027 2 .4 2 1 2 4 ,8
50.962 45.421 2.789 2.7512 6 ,0
39.05 6 35*372 2 .3 0 1 1.384 24,7
27.576 26.378 8 3 0 3 6 8 24,0
35.824 32.617 2.527 6 8 0 24,3
38.511 33.401 1.778 3.332 2 4 ,6
32.304 30.510 801 '993 , 2 4 ,6
Πηγέ : ΕΣΥΕ (Εθνικέ Στατιστικέ Υπηρεσία Ελλώδος)

ΠΙΝΑΚΑΣ 3 ( σ υ ν έ χ ε ια )
Μέαος μηνιαίος μισθός των υπαλλήλων στις βιομηχανικές και βιοτεχνικές επιχειρήσεις
που απασχολοΟν πδνω ατπ5 10 δτομα, κατδ φόλό και κλάδο οικονομικής δραστηριότητας
1ο τ ρ ίμ η ν ο  1981 
(σε δραχμές')
Κ ώ δ ικα ς Κ λδδος ο ικ ο ν ο μ ικ ή ς  δ ρ α σ τ η ρ ιό τ η τ α ςΣ υ ν ο λ ικ ό ς
μ ισ θ ό ςΒ α σ ικ ό ς  μ ισ θ ό ς Υ π ερ ω ρ ίεςΛ ο ιπ ές  α μ ο ιβ έ ς Η μ έρ ες
ε ρ γ α σ ία ς
ΓΥΝΑΙΚΩΝ
σ ε % τω ν 
τ α κ τ ικ ώ ν  απο - 
δοχών τω ν 
ανδρών
2-3
2 0
21
22
23
24'
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39Σ ό ν ο λ ο ...................................... .............................
Ε ι
δ ώ ν δ ια τρ ο φ ή ς  ε κ τ ό ς  ποτώ ν ..............
Ποτών ................................................ ..
Κα
πνό δ ........................................... ................. ο . .
Υ φ
α ν τ ικ ό ν  ε ιδ ώ ν  ..................... ..
Ε ι
δ ώ ν ε ν δ υ μ α σ ία ς , υποδήσεως ...........
Ξβ
λου κ α ι φελοΟ  ε κ τ ό ς  επ ίπ λω ν · · · ·
Ε π ίπ λ ω ν -ειδ ώ ν  επ ιπ λώ σεω ς .....................
Χ ό
ρτου ..................................................................
Εκτυπώ σεω ς— εκδόσ εω ς .................................
Δ έ
ρ μ α το ς  κ α ι γ ο υ ν α ρ ικ ώ ν  .......................
Ε λ
α σ τικ ώ ν  κ α ι π λ α σ τικ ώ ν  ε ιδ ώ ν  . .
Χ η μ ικώ ν π ρ ο ϊό ν τω ν  ....................................
Πα
ραγώγων π ε τ ρ ε λ α ίο υ  κ α ι δ νθ ρ α κο ς 
Ποραγδγων από μη μ ε τ α λ λ ικ ό  ο ρ υ κ τ ό  
Β α σ ικώ ν μ ε τ α λ λ ο υ ρ γ ικ ώ ν  π ρ ο ϊό ν τ ω ν ..
Π ρ ο ϊό ν τω ν  από μ έ τα λ λ ο  ...............................
Μ η
χανώ ν-συσκευώ ν (μ η  η λ . ) ........... ..
Η λ
ε κ τ ρ ικ ώ ν  ε ιδ ώ ν  .......................................
Μ ε
τα φ ο ρ ικώ ν μέσων , . .  ...........................
Λο
ιπώ ν ε ιδ ώ ν  ................................................. .21
.247 2 0 .4 1 5 62,8 412 420 24,4
18.897 ] 8.100 67,5 432 365 24,5
η .  7 35 2 0 .6 6 3 74,9 9 0 2 770 2 4 ,2
2 2 .9 8 6 2 2 .0 8 4 67,5 197 305 24,5
20.135 1 9 .5 5 0 62,5 381 204 2 3 ,8
1 7 . 2 0 2 1 6 .5 0 5 73,2 18 5 m 2 3 ,8
1 8 .6 4 1 1 8 .5 0 4 59,7 116 21 2 4 ,6
1 7 .0 3 5 1 6 .9 4 3 85,7 8 8 4 2 4 ,0
2 0 .2 9 8 1 9 .8 5 5 65,4 203 2 4 0 24,1
2 5 .8 6 1 2 4 .7 5 3 6 2,7 684 4 242 5 ,0
1 8 . 2 1 4 1 8 .0 0 2 53,8 212 - 25,3
1 8 . 3 9 8 1 6 .2 2 9 56,9 2 1 0 1.9592 4 ,6
2 5 .0 1 7 2 4 .1 8 5 6 9 , 2 555 2772 4 ,6
2 3 .4 5 1 2 2 .6 5 8 61,95 2 8 265 24,7
2 1 .4 1 3 2 0.ε6 0 6 4 , 8 257296 2 1 ,2
3 1 . 4 3 9 29.667 65,3 825 947 25,7
2 2 .1 0 9 21.195 59,9 4 6 0 454 24,7
1 8 . 6 6 0 18.299 69,4 103 258 24,3
2 0 .7 8 7 19.994 61,3 532 261 24,5
2 0 .1 6 0 19.173 57,4 3 1 0 677 24,4
1 9 . 2 1 2 18.631 6 1 , 1 261 319 - .2 4 ,2
Πηγή : ΕΣΥΕ (Ε θ ν ικ ή  Σ τ α τ ισ τ ικ ή  Υ π η ρ εσ ία  Ε λ λ ό δ ο ς)

- 25 -
2B. Ο πίνακας 1 δείχνει ότι ίσον αφορά τους εργάτες γενικά, η σχετική δια­
φορά μεταξύ των μέσων ωρομισθίων των ανδρών και των γυναικών δεν έχει μετα­
βληθεί σημαντικά τα τελευταία έτη, ενώ κατά την ίδια περίοδο, παρατηρείται 
ορισμένη μείωση της σχετικής διαφοράς των μηνιαίων αμοιβών των υπαλλήλων.
Αν θεωρήσουμε τις μισθολογικές διαφορές κατά κλάδο οικονομικής δραστη­
ριότητας (πίνακας 2 ), φαίνεται ότι ποικίλλουν. Ενώ το πρώτο τρίμηνο του 1981, 
το μέσο ωρομίσβιο των γυναικών στον τομέα εκτΰπωσης-έκδόσης αντιπροσώπευε 
μόνο το 51,4% του αντίστοιχου ωρομισθίου των ανδρών, διαπιστώνεται με κάποια 
έκπληξη ότι στον τομέα της κατασκευής μηχανών, το ωρομίσθιο των γυναικών 
ήταν κατά 18% περίπου υψηλότερο από το ωρομίσθιο των ανδρών.
0 πίνακας 3 δείχνει το μέσο μηνιαίο μισθό των υπαλλήλων στη βιομηχανία 
και στη βιοτεχνία, κατά κλάδα οικονομικής δραστηριότητας. Τα σχετικά ποσοστά 
μεταξύ των βασικών μηνιαίων μισθών των γυναικών και των ανδρών ποικίλλουν 
από 53,8% στη βιομηχανία δέρματος και γουναρικών έως 85,7% στην βιομηχανία 
επίπλων. Τα ποσοστά αυτά υπολογίζονται με αναφορά στον αντίστοιχο μισθό 
των υπαλλήλων ανδρών. Για το σύνολο των κλάδων, ο βασικός μισθός των υπαλ­
λήλων γυναικών αντιπροσωπεύει το 62,8% του αντίστοιχου μισθού των υπαλλήλων 
ανδρών’ για το συνολικό μηνιαίο μισθό (συμπεριλαμβανομένων των υπερωριών 
και των λοιπών αμοιβών), το ποσοστό αυτό φθάνει μόνο το 58,2%.
29. Για να γίνει σύγκριση των ωρομισθίων των εργατριών στην ελληνική 
βιομηχανία με τα αντίστοιχα ωρομίσθια στα άλλα κράτη μέλη της Κοινότητας, 
ο πίνακας 4 δείχνει, σε εθνικά νομίσματα, τα μέσα ωριαία μικτά κέρδη των 
εργατριών και εργατών στη βιομηχανία (χωρίς την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, 
φωταερίου, ατμού και ύδατος) από τον Οκτώβριο 1975 έως τον Οκτώβριο 1981 σύμφωνα 
με τα αποτελέσματα των εναρμονισμένων εξαμηνιαίων στατιστικών στοιχείων 
των κερδών του EUROSTAT (Στατιστική Υπηρεσία των ΕυρωπαΓκών Κοινοτήτων).
0 πίνακας 5 δείχνει τα ποσοστά αυτών των ωριαίων κερδών των εργατριών 
υπολογισμένα με αναφορά στα topi αία κέρδη των εργατών. Αυτά τα σχετικά 
επίπεδα ωριαίων κερδών πρέπει βέβαια να ερμηνευτούν με τη μεγαλύτερη 
προσοχή επειδή, σ ’αυτό το είδος στατιστικών στοιχείων και όπως έχει ήδη 
λεχθεί, δεν αναλύονται οι διαρθρωτικές επιπτώσεις (ΐ).
(ΐ) παράβαλε έγγρ. ΟΟΜ(7θ) 711 τελικό της 16ης Ιανουαρίου 1979 "'Εκθεση της 
Επιτροπής στο Συμβούλιο για την εφαρμογή στις 12 Φεβρουαρίου 1978 της 
αρχής της ισότητας των αμοιβών των ανδρών και γυναικών (ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ 
"ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΕΣ ΠΛΕΥΡΕΣ", σ. 96 έως 126).

ΠΙΝΑΚΑΣ 4
Mgcrg μ ε ικ τ ά  tap la f a  κ6ρδη τω ν ε ρ γ α τ ΰ ν  τ η ς  β ιο μ η χ α ν ία ς
(χ ω ρ ίς  τ η ν  παραγωγή η λ ε κ τ ρ ικ ή ς  ε ν έ ρ γ ε ια ς ,  φ ω τα ε ρ ίο υ , α τμ ο δ  κ α ι δ 6 α το ς )
Έ τ Ό ς  (1 )Γ ερμανία Γαλλία Γταλία Κδτω
Χδρε.ΓΒέλγ 1 οΑουζεμΙ:
D M FF L IT HFL BFR LFR
Γ υναίκες
1975 7, 61 9 ,8 4 1300 7,61 113 · 103
1977 8 ,7 3 1 2 ,3 0 2116 9 , 17 137 132
1978 9 ,2 3 14,1 9 24?2 9 ,7 3 145 136
1979 9 ,6 9 1 6,26 28 71 1 0 ,1 5 156 138
1980 1 0 ,4 0 1 8,7 8 3440 1 0 ,8 3 170 154
1981 10, 99 21, 88 429 7 11,31 ■  189 159
#Ανδρες
1975 1 0 ,4 9 12,5 4 1631 10,51 158 163
1977 1 1 ,9 9 16,5 3 2500 1 2 ,4 8 193 203
1978 1 2 ,6 4 1 8 ,5 0 2916 1 3 ,2 4 205 214
1979 13, 33 2 0 ,7 7 34 13 14,0 4 222 ^23
1980 1 4 ,3 2 2 3 ,9 9 4089 1 4 ,7 8 242 238
1981 1 5 ,1 0 2 7 ,5 3 5063 15, 57 264 251
—-------- ---- — — — ------- - -  __________
f>TYA : q p ia f a  κ έρ δ η  -  Δ ιά ρ κ ε ια  ε ρ γ α σ ία ς , EYROSTAT, 2 -1 9 8 2  
( Ί )  C k-röß p io q  κ δ θ ε  έ τ ο υ ς
(<ί) β ιο μ η χ α ν ίε ς  κ α τα σ κ ε υ ή ν(σ ε  ε θ ν ικ δ  ν ο μ ίσ μ α τ α )
Ηνωμένο
Β α σ ίλ ε ιοΙρ λ α ν δ ίαΓ~
Δ α ν ία Ε λλδδα (2 )
UKL IRL DKR D R
0,91 0 ,7 8 2 7 ,5 2 3 0 ,6
1 ,1 6 1 ,0 5 3 3 ,9 0 4 4 ,5
1 ,3 0 1 ,2 5 3 8 , 10 5 5 ,9
1 ,5 3 1 ,5 2 4 1 ,6 0 6 8 ,2
1 ,7 9 1 ,8 0 4 5 ,0 2 8 4 ,7
1 ,9 82,11 4 9 , 50 1 0 6 ,9
1 ,3 4 1 ,2 8 3 2 ,6 4 4 3 ,5
1 ,6 2 1 ,6 9 3 9 ,1 9 6 5,1
1 ,8 6 1 ,9 5 4 4 ,2 3 8 2 ,2
2 ,1 6 2 ,2 7 4 8 ,1 7 1 0 0 ,3
2 ,5 7 2 ,6 2 5 2 ,3 2 1 2 5 ,7
2 ,8 3 3 ,1 4 5 7 ,7 2 1 6 0 ,4

ΠΙΝΑΚΑΣ 4
Μδσα μ ικ τ δ  ω ρ ια ία  κ έρ δ η  τω ν ε ρ γ α τ ρ ιώ ν  τ η ς  β ιο μ η χ α ν ία ς
(χ ω ρ ίς  τ η ν  παραγωγή η λ ε κ τ ρ ικ ή ς  ε ν έ ρ γ ε ια ς ,  φ ω τα ε ρ ίο υ , α τμ ο δ  κ α ι δ δ α το ς )
Κ έρδη τω ν ανδρών — 100
Έ τ ο ς Γ  ε ρ μ α ν ία Γ α λ λ ία Ι τ α λ ία Κδτω Χώρες θ έ λ τ ιο Λ ουζεμβ οδργο Ηνωμένα 
Β α σ ίλ ε ιο  ---------Ιρ λ α ν δ ία Δ α ν ία Ε λλδδα ( 2 )
1975 7?, 55 78, 47 79,71 7 2 ,4 1 7 1 ,5 2 6 3 ,1 9 67,9 1 6 0 ,9 4 84,31 6 9 ,8 6
19 77 72, 81 7 7 , 43 3 4 ,6 4 7 3 ,4 8 7 0 ,9 8 6 5 ,0 2 7 1 ,6 0 6 2 ,1 3 8 6 ,5 0 6 8 ,3 6
1978 7 3 ,0 2 7 8 ,3 2 8 3 ,0 6 7 3 ,4 9 7 0 ,7 3 6 3 ,5 5 6 9 ,8 9 6 4 ,1 0 8 6 ,1 4 6 8 ,0 0
1979 7 2 ,6 9 78, 29 8 4 , 12 7 2 ,2 9 7 0,2 7 6 1 ,8 8 7 0 , 83 6 6 ,9 6 ' 8 6 ,3 6 6 8 ,0 0
1980 7 2 ,6 3 7 8 ,2 8 8 4 ,1 3 7 3 ,2 7 7 0,2 5 64,71 6 9 ,6 5 6 8 ,7 0 8 6 ,0 5 6 7 ,3 8
19 81 7 2 ,7 8 7 9 ,4 8 8 4 , £7 7 2 ,6 4 7 1 ,5 9 6 3 ,3 5 6 9 ,9 6 6 7 ,2 0 8 5 ,7 6 6 6 ,6 5
Πηγή : Π ίν α κ α ς  4

- 28 -
ΠΕΡΙΛΗΨΗ Κ Α Ι ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
30. 0 κΰριος στίχος της παρούσας έκθεσης εΓναι να εξακριβώσει σε πιο βαθμό
έχει καθιερωθεί από την ελληνική νομοθεσία η αρχή της ισότητας των αμοιβών 
μεταξύ ανδρών και γυναικών, σύμφωνα με το άρθρο 119 της Συνθήκης ECK και 
την οδηγία 75/117/ΕΟΚ της 10ης Φεβρουαρίου 1975,
Από καθαρά νομική πλευρδ, υπήρχαν στην Ελλάδα, πριν από την προσχώρη­
σή της στην Κοινότητα, διάφορα μέτρα για την διασφάλιση αυτής της αρχής.
Το σημαντικότερο, ήταν το άρθρο 22, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, του Συντάγματος του 1975 
που ισχύει πάντα, που επιβάλλει την ισότητα των αμοιβών για εργασία ίσης αξίας που πραγματο­
ποιείται από άτομα είτε του ίδιου είτε διαφορετικού φύλου. Αφετέρου, δυνό^ιει τής εθνικής συλλο­
γικής σύμβασης της 26ης Φεβρουαρίου 1975, δρχισε η διαδικασία για την 
προοδευτική προσέγγιση των μέσων ημερομισθίων των εργατών, η οποία περατώ— 
θηκε την 1η Μαρτίου 197Θ. Εξδλλου, το δρθρο 116, παρδγραφος 3, του Συντδγ- 
ματος ορίζει δτι απδ τις 11 Ιουνίου 197Θ, δλες οι υπουργικές αποφάσεις, 
ρυθμιστικού χαρακτήρα καθώς και οι ρήτρες συλλογικών συμβάσεων και διαιτη­
τικών αποφάσεων που αφορούν την αμοιβή της εργασίας και που είναι αντίθετες 
με το άρθρο 22, παρδγραφος 1, δεύτερο εδάφιο του Συντάγματος και που δεν 
έχουν αντί κατασταθεί άμεσα ή έμμεσα απά διατάξεις σύμφωνες με την αρχή 
αυτή καταργούνται αυτάματα. Για τους δημάσιους υπάλληλους και τους υπάλ­
ληλους ΝΠΔΔ, η αρχή της ισότητας των αμοιβών διασφαλίζεται από τους νόμους 
754/1978 ή 1041/1980 για τη ρύθμιση των αποδοχών αυτών των κατηγοριών 
προσώπων, Γ\οέπει επίσης να αναφερθεί η κύρωση από το νόμο 46/1975 της 
διεθνούς σύμβασης εργασίας αριθ. 100 για την ισότητα των αμοιβών,
Η σημερινή κυβέρνηση προετοίμασε και θέσπισε στις 30 Ιανουάριου 1984 
το Νόμο 1414/84 για την εφαρμογή της αρχής της ισότητας των φύλων στις 
σχέσεις εργασίας, νόμος ο οποίος αποβλέπει κυρίως να μεταφέρει στο 
εθνικό δίκαιο την οδηγία 76/207/ΕΟΚ της 9ης Φεβρουαρίου 1976 για την 
ίση μεταχείριση στον τομέα της απασχόλησης και των συνθηκών εργασίας 
αλλά επίσης να συμπληρώσει και να επιφέρει ορισμένες βελτίωσεις στον 
τομέα της μισθολογικής ισότητας που καλύπτεται από την οδηγία 75/117/ΕΟΚ.
Έτσι, παρουσιάστηκε ένα σημαντικό πρόβλημα στο θέμα του ελληνικού
συστήματος των "επιδομάτων γάμου και για συντηρούμενα τέκνα" που συνέχιζαν 
να καταβάλλονται κανονικά, επιπλέον του μισθού, από τους εργοδότες 
και παρά την απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας, παραμένοντας συνδε- 
δεμένα με την έννοια του "αρχηγού οικογένειας" που εντούτοις έχει εξα- 
λειφθεί από το ελληνικό αστικό δίκαιο. Η πρακτική αυτή είναι αναμφίβολα

- 29 -
αντίθετη με το άρθρο 119 της Συνθήκης ΕΟΚ και το άρθρο 1, πρώτο εδάφιο 
της οδηγίας 75/117 που ορίζει ότι κάθε διάκριση βασιζόμενη στο φύλο 
πρέπει να εξαλειφθεί για το σύνολο των στοιχείων και όρων αμοιβής.
Οι νέες διατάξεις, που εισήχθηκαν στο άρθρο 4 του Νόμου 1414/84 
αναφέρουν ότι για τα καθεστώτα που θεσπίστηκαν πρόσφατα ή που αποτέλεσαν 
το αντικείμενο αναμόρφωσης, τα επιδόματα αυτά πρέπει, στο εξής, να 
χορηγούνται σε κάθε σύζυγο ή γονέα που εργάζεται, χωρίς διάκριση φύλου. 
Ελπίζεται ότι το οριστικό αυτό σύστημα θα γενικευθεί πράγματι το συντο­
μότερο αν και "μεταβατικές διατάξεις" προβλέπουν ότι τα επιδόματα 
που υπάρχουν όταν αρχίσει να ισχύει ο νόμος (2 Φεβρουάριου 1984) θα 
καταβάλλονται στο σύζυγο που ορίζεται σε κοινή δήλωση που υποβάλλεται 
στον εργοδότη. Διαφορετικά, ο εργοδότης θα καταβάλλει στο σύζυγο που 
απασχολεί το ήμισυ του επιδόματος.
Αν και ο νέος νόμος περιέλαβε τον ορισμό της έννοιας "αμοιβή" 
που περιέχεται στο άρθρο 119 της συνθήκης ΕΟΚ (πρβλ. ανωτέρω §5α), 
θα πρέπει να είναι κανείς προσεκτικός, όπως και για άλλες χώρες, όσον 
αφορά τον κίνδυνο καθαρά τυπικής τήρησης, στις συλλογικές συμβάσεις, 
της αρχής της ισότητας για τον καθορισμό των συντελεστών των κατώτατων 
ή "βασικών" μισθών απόλυτα ίσων για τους άνδρες και τις γυναίκες αλλά 
στην πραγματικότητα "ξεπερασμένων" (wage-gap) κατά διαφορετικό τρόπο 
για τους μισθούς που καταβάλλονται πραγματικά στους εργαζόμενους άνδρες 
και γυναίκες.
Εξάλλου, και πάντα στο επίπεδο των γεγονότων φαίνεται ότι, ορισμέ­
νες συλλογικές συμβάσεις προβλέπουν ακόμα ταξινόμηση, κατά ομάδα δρα­
στηριότητας, ξεχωριστή για τους άνδρες και τις γυναίκες, και ορίζονται 
διαφορετικοί κατώτατοι μισθοί για κάθε ομάδα. Αν είναι δυνατόν να 
υποθέσουμε ότι δεν πρόκειται στην περίπτωση αυτή ούτε για ίδια εργασία, 
ούτε για εργασία ίσης αξίας (και ότι, κατά συνέπεια, δεν μπορεί κανείς 
να επικαλεστεί την οδηγία), υπάρχουν, εντούτοις, σοβαρές υπόνοιες ότι 
στις περιπτώσεις αυτές, ο καθοριστικός παράγοντας της ταξινόμησης είναι 
το φύλο και ότι δεν βασίζεται σε κοινά κριτήρια για τους εργαζόμενους 
άνδρες και γυναίκες ("συγκαλυμμένες") διακρίσεις μπορούν να αντικατα­
στήσουν τις άμεσες και επίσημες διακρίσεις).
Πρέπει, εντούτοις, να σημειωθεί, από καθαρά νομική πλευρά, ο νεω­
τερισμός που αποτελεί η εισαγωγή, πάντα στο άρθρο 4 του Νόμου 1414/84, 
κειμένου παραπλήσιου του κειμένου που εμφαίνεται στο δεύτερο εδάφιο

- 29α -
του άρθρου 1 της οδηγίας 75/117 δηλαδή : "Η ταξινόμηση των επαγγελμάτων, 
για τον καθορισμό των αμοι|3ων, πρέπει να βασίζεται σε κοινά κριτήρια 
για τους εργαζόμενους των δύο φύλων και να εφαρμόζεται κατά τροπο που να 
αποκλείει τις διακρίσεις που βασίζονται στο φύλο".

- 30 -
Για τη δυνατότητα υποστήριξης των δικαιωμάτων δικαστικός σε περίπτω­
ση παραβίασης της αρχής της ισότητας των αμοιβών (άρθρο 2 της οδηγίας), 
διαπιστώνεται ότι, πράγματι, αυτός ο τρόπος προσφυγής είναι δυνατός 
είτε για τους ίδιους του εργαζόμενους, είτε για την επαγγελματική οργά­
νωση που τους αντιπροσωπεύει ακόμα και αν, όπως σε ορισμένο αριθμό 
άλλων χωρών, οι προσφυγές αυτές είναι, στην πραγματικότητα, πάρα πολύ 
λίγες.
Για να αποσαφηνιστούν τα προβλήματα ερμηνείας των κανόνων δικαίου 
που ισχύουν στους τομείς που καλύπτονται από τα άρθρα 3 και 4 της οδηγίας 
75/117, ο Νόμος 1414/84 δηλώνει στο άρθρο 15 ότι καταργούνται όλες 
οι διατάξεις που είναι αντίθετες με τον εν λόγω νόμο και που μπορεί 
να περιέχονται σε νόμους, διατάγματα, συλλογικές συμβάσεις, διαιτητικές 
ή υπουργικές αποφάσεις, εσωτερικούς κανονισμούς, επιχείρησης ή ατομικές 
συμβάσεις εργασίας.
Ό σ ο ν  αφορά την προστασία των εργαζομένων κατά των απολύσεων που 
οφείλονται σε καταγγελία ή αγωγή για να τηρηθεί η αρχή της ισότητας 
των αμοιβών (άρθρο 5 της οδηγίας), το ελληνικό δίκαιο περιελάμβανε 
μόνο διατάξεις γενικής ισχύος, για τις καταχρηστικές απολύσεις. Τώρα, 
εμφαίνεται πολύ σαφής και ειδική απαγόρευση απόλυσης στο άρθρο 6 του 
Νόμου 1414/84 (πρβλ. ανωτέρω §12α).
Εξάλλου, (άρθρο 6 της οδηγίας), οι τοπικές υπηρεσίες της επιθεώρησης 
εργασίας ελέγχουν κατά γενικό κανόνα την εφαρμογή του εργατικού δικαίου" 
κάθε άρνηση για την εφαρμογή του εργατικού δικαίου καταλήγει, καταρχήν, 
αε ένδικη διαδικασία όταν γίνεται αδύνατη η συμβιβαστική λύση (άρθρο 6). 
Μέχρι τώρα, οι υπηρεσίες αυτές δεν έχουν προσφύγει στα δικαστήρια για 
καμιά περίπτωση παράβασης της ισότητας των αμοιβών. Πρέπει να σημειωθεί 
ότι θεσπίστηκε ολόκληρη νεά διοικητική δομή "για την ισότητα των φύλων", 
συνέχισης και παρότρυνσης, σε διάφορα επίπεδα του Νόμου 1414/84 (πρβλ. 
ανωτέρω §14α).
Ό σ ο ν  αφορά το άρθρο 7 της οδηγίας, σύμφωνα με το οποίο οι εργαζό­
μενοι πρέπει να πληροφορούνται για τα δικαιώματά τους σε θέματα μισθο- 
λογικής ισότητας, ο Νόμος 1414/84 προβλέπει, αφενός, ότι οι συνδικαλι­
στικές οργανώσεις έχουν το δικαίωμα να πληροφορούν τους εργαζόμενους 
για όλες τις διατάξεις που αποβλέπουν στη διασφάλιση και υλοποίηση 
της αρχής της ισότητας και, αφετέρου, ότι οι εργοδότες υποχρεούνται να

- 31 -
διευκολύνουν το έργο των συνδικαλιστικών οργανώσεων όσον αφορά την τοιχο­
κόλληση πληροφοριακών σημειωμάτων στην επιχείρηση, τη διανομή εγκυκλίων 
Κ·λ·ΤΤ· ■ ■ ■ ■
31. Σε συμπέρασμα αυτής της έκθεσης, ο νόμος 1414/84 που θεσπίσθηκε στις 30 
Ιανουάριου 1984 πράγματι συμπλήρωσε και βελτίωσε σε σημαντικά σημεία τη 
μεταφορά σε εθνικό δίκαιο της οδηγίας 75/117 ΕΟΚ σχετική με τη μισθολογική 
ισότητα.
Εν τούτοις η Επιτροπή θα παραμείνει προσεκτική όσον αφορά την εξέλιξη της 
κατάστασης, δηλαδή τη συμφωνία με το κοινοτικό δίκαιο των όρων εφαρμογής 
του συνόλου των ελληνικών νομικών διατάξεων που εφαρμόζονται τώρα σ'αυτό 
τον τομέα.
Έτσι η Επιτροπή διαπιστώνει, σαν παράδειγμα, ότι το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο, 
που θεσπίστηκε από το άρθρο 100 του Συντάγματος, του οποίου οι αποφάσεις είναι 
αμετάκλητες, και στο οποίο υπάγεται η "άρσις της αμφισβήτησης περί της ουσια­
στικής αντισυταγματικότητος ή της έννοιας διατάξεων τυπικού νόμου, εάν εξεδό- 
θησαν περί αυτών αντίθετοι αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικράτειας, του 
Αρε ίου Πάγου ή του Ελεγκτικού Συνεδρίου” απεφάσισε, σχετικά με μία διαφορά 
που αφορούσε την μισθολογική ισότητα και το άρθρο 22, παράγραφος 1, δεύτερο 
εδάφιο του Συντάγματος, ότι αυτός ο συνταγματικός κανόνας δεν εφαρμόζεται στα
άτομα που υπάγονται σ'ένα καθεστώς δημοσίου δικαίου (απόφαοις 16/1983).
>
Εάν, έξάλλου, το πεδίο εφαρμογής του νόμου 1414/84 περιορίζεται στους εργαζό­
μενους με σχέση εργασίας ιδιωτικού δικαίου (καθώς και στους ελεύθερους επαγ- 
γελματίες) υπενθυμίζεται ότι δυνάμει του νόμου 754/1978 (όπως τροποποιήθηκε 
από τον νόμο αριθ. 1041/1980) "περί ρυθμίσεως (ή αυξήσεως) των αποδοχών των 
δημοσίων υπαλλήλων πολιτικών και στρατιωτικών και των υπαλλήλων ΝΠΔΔ οι μηνιαίες 
αμοιβές (βασικοί μισθοί και τακτικά επιδόματα) των κατηγοριών αυτών καθορί­
ζονται κατά ενιαίο τρόπο και για τα δύο φύλλα.