Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τα τρόφιμα και συστατικά τροφίμων τα οποία επιτρέπεται να υποβάλλονται σε επεξεργασία με ιοντίζουσα ακτινοβολία στην Κοινότητα

(2001/C 241/03)

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

Σύνοψη

Οι οδηγίες 1999/2/ΕΚ και 1999/3/ΕΚ για την ακτινοβολία των τροφίμων τέθηκαν σε ισχύ στις 20 Σεπτεμβρίου 2000. Από τις 20 Μαρτίου 2001 όλα τα ακτινοβολημένα τρόφιμα και τα συστατικά των τροφίμων στην αγορά της Κοινότητας πρέπει να συμμορφώνονται με τις διατάξεις των εν λόγω οδηγιών.

Μόνον μία κατηγορία τροφίμων αναφέρεται στον κοινοτικό θετικό κατάλογο για την επεξεργασία με ιοντίζουσα ακτινοβολία: "Αποξηραμένα βότανα, μπαχαρικά, καρυκεύματα και φυτικά αρτύματα". Η οδηγία 1999/2/ΕΚ απαιτεί από την Επιτροπή να υποβάλει πρόταση έως τις 31 Δεκεμβρίου 2000 για τη συμπλήρωση αυτού του κοινοτικού θετικού καταλόγου τροφίμων τα οποία επιτρέπεται να υποβάλλονται σε επεξεργασία με ακτινοβολία· η πρόταση αυτή θα εγκριθεί στο πλαίσιο της διαδικασίας συναπόφασης. Εν τω μεταξύ, τα κράτη μέλη μπορούν να διατηρήσουν τις υπάρχουσες εθνικές άδειες για επεξεργασία με ακτινοβολία ορισμένων τροφίμων και μπορούν να εξακολουθήσουν να εφαρμόζουν τους υπάρχοντες εθνικούς περιορισμούς και τις απαγορεύσεις σύμφωνα με τη συνθήκη.

Πριν να υποβάλει πρόταση προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο για έναν κοινοτικό θετικό κατάλογο, οι υπηρεσίες της Επιτροπής διεξήγαγαν το φθινόπωρο του 2000 ανοικτή συζήτηση με τις ενώσεις των κατανολωτών, τις οργανώσεις της βιομηχανίας και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη, με θέμα τη στρατηγική για την κατάρτιση του θετικού καταλόγου. Συντάχθηκε έγγραφο διαβουλεύσεων, στο οποίο περιγράφεται μία στρατηγική και ζητείται η διατύπωση σχολίων.

Τα σχόλια αποκάλυψαν την ύπαρξη έντονων απόψεων, είτε υπέρ είτε κατά της προτεινόμενης στρατηγικής. Οι προϋποθέσεις για τη χορήγηση έγκρισης, ιδίως η τεχνολογική ανάγκη, το όφελος του καταναλωτή ή η μη χρήση της ακτινοβολίας ως υποκατάστατου των μέτρων υγιεινής, όπως αυτοί καθορίζονται στην οδηγία, μπορούν να δεχθούν ευρύ φάσμα ερμηνειών.

Δεδομένης της πολυπλοκότητας του θέματος, η Επιτροπή θεωρεί ότι σε αυτό το στάδιο καλό θα ήταν να διεξαχθεί μία ευρύτερη συζήτηση.

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Οι οδηγίες 1999/2/ΕΚ και 1999/3/ΕΚ για την ακτινοβολία των τροφίμων τέθηκαν σε ισχύ στις 20 Σεπτεμβρίου 2000. Από τις 20 Μαρτίου 2001 όλα τα ακτινοβολημένα τρόφιμα και τα συστατικά των τροφίμων στην αγορά της Κοινότητας πρέπει να συμμορφώνονται με τις διατάξεις των εν λόγω οδηγιών. Ωστόσο, ένα βασικό ερώτημα ακόμα παραμένει αναπάντητο:

Ποια είναι τα τρόφιμα για τα οποία πρέπει να επιτραπεί η επεξεργασία με ιοντίζουσα ακτινοβολία σε όλη την Κοινότητα;

Στη διάρκεια των συζητήσεων που κατέληξαν στην έκδοση των οδηγιών που προαναφέρθηκαν, τα Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συμφώνησαν μόνον όσον αφορά μία κατηγορία τροφίμων για την οποία επιτρέπεται να υποβάλλεται σε ιοντίζουσα ακτινοβολία σε όλη την ΕΕ: "Αποξηραμένα βότανα, μπαχαρικά, καρυκεύματα και φυτικά αρτύματα". Η οδηγία 1999/2/ΕΚ απαιτεί από την Επιτροπή να υποβάλει πρόταση έως τις 31 Δεκεμβρίου 2000 για τη συμπλήρωση αυτού του κοινοτικού θετικού καταλόγου τροφίμων τα οποία επιτρέπεται να υποβάλλονται σε επεξεργασία με ακτινοβολία· η πρόταση αυτή θα εγκριθεί στα πλαίσιο της διαδικασίας συναπόφασης. Εν τω μεταξύ, τα κράτη μέλη μπορούν να διατηρήσουν τις υπάρχουσες εθνικές άδειες για επεξεργασία με ακτινοβολία ορισμένων τροφίμων καθώς και να συνεχίσουν την εφαρμογή των υπαρχόντων εθνικών περιορισμών και των απαγορεύσεων σύμφωνα με τη συνθήκη.

Πριν να υποβάλει πρόταση προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο για έναν κοινοτικό θετικό κατάλογο, οι υπηρεσίες της Επιτροπής διεξήγαγαν το φθινόπωρο του 2000 ανοικτή συζήτηση με τις ενώσεις των καταναλωτών, τις οργανώσεις βιομηχάνων και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη, με θέμα τη στρατηγική για την κατάρτιση του θετικού καταλόγου. Συντάχθηκε έγγραφο διαβουλεύσεων, στο οποίο περιγράφεται μία στρατηγική και ζητείται η διατύπωση σχολίων.

2. ΝΟΜΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ

Τα ακτινοβολημένα τρόφιμα διέπονται από

- την οδηγία-πλαίσιο 1999/2/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών όσον αφορά τα τρόφιμα και τα συστατικά τροφίμων που έχουν υποστεί επεξεργασία με ιοντίζουσα ακτινοβολία, η οποία καλύπτει τις γενικές και τις τεχνικές πτυχές για τη διεξαγωγή της διαδικασίας, την επισήμανση των ακτινοβολημένων τροφίμων και τις προϋποθέσεις για την έγκριση της ακτινοβόλησης των τροφίμων.

- την εκτελεστική οδηγία 1993/3/ΕΚ του Ευρωπαϊκου Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση κοινοτικού καταλόγου τροφίμων και συστατικών τροφίμων που υποβάλλονται σε επεξεργασία με ιοντίζουσα ακτινοβολία. Μέχρι σήμερα, αυτός ο θετικός κατάλογος περιέχει μόνον μία κατηγορία τροφίμων: "Αποξηραμένα βότανα, μπαχαρικά, καρυκεύματα και φυτικά αρτύματα".

Η οδηγία-πλαίσιο απαιτεί ή προβλέπει ειδικά ότι:

1. Η επεξεργασία με ακτινοβολία ενός συγκεκριμένου τροφίμου επιτρέπεται μόνον εφόσον

- καλύπτει εύλογη τεχνολογική ανάγκη,

- δεν συνιστά κίνδυνο για την υγεία,

- παρουσιάζει οφέλη για τον καταναλωτή,

- δεν χρησιμοποιείται ως υποκατάστατο των κανόνων υγιεινής ή της ορθής μεταποιητικής ή της γεωργικής πρακτικής.

2. Οποιοδήποτε τρόφιμο που έχει υποστεί ακτινοβολία καθεαυτό ή το οποίο περιέχει ακτινοβολημένα συστατικά πρέπει να φέρει σχετική επισήμανση.

3. Απαιτείται η θετική γνώμη της Επιστημονικής Επιτροπής Τροφίμων (ΕΕΤ) προκειμένου να περιληφθεί ένα συγκεκριμένο τρόφιμο στο θετικό κατάλογο.

4. Η Επιτροπή υποβάλει πρόταση έως τις 31 Δεκεμβρίου 2000 για τη συμπλήρωση του κοινοτικού θετικού καταλόγου τροφίμων τα οποία επιτρέπεται να υποβάλλονται σε επεξεργασία με ακτινοβολία.

5. Οι εθνικές άδειες των κρατών μελών, με τις οποίες επιτρέπεται η ακτινοβόληση ορισμένων τροφίμων μπορούν να διατηρηθούν έως ότου ο ολοκληρωμένος θετικός κατάλογος να τεθεί σε ισχύ.

6. Μέχρι την έναρξη ισχύος του ολοκληρωμένου θετικού καταλόγου, τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να διατηρήσουν τους περιορισμούς ή την απαγόρευση των ακτινοβολημένων τροφίμων, σύμφωνα με τη συνθήκη.

7. Τα κράτη μέλη θα εξασφαλίσουν ότι οι αναλυτικές μέθοδοι που χρησιμοποιούνται για την ανίχνευση των ακτινοβολημένων τροφίμων είναι πρότυπες ή επικυρωμένες.

8. Τα τρόφιμα, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που εισάγονται από τρίτες χώρες, μπορούν να υποβληθούν σε ακτινοβολία μόνον σε εγκεκριμένη εγκατάσταση ακτινοβόλησης.

3. ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ

Βάσει επιστημονικών μελετών, ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας, ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας και η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (FAO/IAEA/WHO) κατέληξαν στο συμπέρασμα το 1980 ότι η ακτινοβόληση οποιουδήποτε τροφίμου με μέγιστη δόση ακτινοβολίας 10 kGy θεωρείται ασφαλής. Πράγματι, η ΠΟΥ ενθαρρύνει τη χρήση της διαδικασίας ακτινοβόλησης προκειμένου να μειωθεί η επίπτωση των τροφιμογενών νόσων που προκαλούνται από μικροοργανισμούς.

Βασιζόμενη στο έργο των εν λόγω οργανισμών (FAO/IAEA/WHO), η Επιστημονική Επιτροπή Τροφίμων γνωμοδότησε σχετικά με τα ακτινοβολημένα τρόφιμα το 1986, το 1992 και το 1998 και διατύπωσε θετικές απόψεις για την ακτινοβόληση ορισμένων τροφίμων (φρούτα, λαχανικά, δημητριακά, αμυλούχοι κόνδυλοι, μπαχαρικά και αρτύματα, ψάρια, οστρακοειδή, νωπό κρέας, πουλερικά, τυρί camembert από ανεπεξέργαστο γάλα, βατραχοπόδαρα, αραβικό κόμμι, καζεΐνικά άλατα, ασπράδι αυγού, νιφάδες δημητριακών, ρυζάλευρο, προϊόντα αίματος). Η ΕΕΤ τόνισε ότι η ακτινοβόληση των τροφίμων δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για την κάλυψη παραλείψεων κατά το χειρισμό των τροφίμων ή για την απόκρυψη της ακαταλληλότητάς τους για διατροφικούς σκοπούς.

Το 1999 οι προαναφερθέντες φορείς δημοσίευσαν την έκθεση μελέτης που εξετάζει κατά πόσον είναι υγιεινά τα τρόφιμα που έχουν υποστεί ακτινοβολία με δόσεις που υπερβαίνουν τα 10 kGy. Η σχετική ομάδα μελέτης κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα τρόφιμα που έχουν ακτινοβοληθεί με οποιαδήποτε δόση κατάλληλη για την επίτευξη του επιδιωκόμενου τεχνολογικού στόχου, είναι ασφαλή για την κατανάλωση αλλά και διατροφικά κατάλληλα.

Διατίθενται αξιόπιστες μέθοδοι ανίχνευσης για τα περισσότερα τρόφιμα που μπορούν να υποστούν ακτινοβολία. Οι μέθοδοι αυτές έχουν επικυρωθεί και είτε έχουν ήδη τυποποιηθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή Τυποποίησης (ΕΕΤ) ή βρίσκονται στη διαδικασία τυποποίησης. Συνεπώς, στις περισσότερες περιπτώσεις είναι δυνατόν να ελεγχθεί αναλυτικά κατά πόσον τα ακτινοβολημένα τρόφιμα φέρουν τη σωστή επισήμανση. Στις υπόλοιπες περιπτώσεις, μία εναλλακτική λύση είναι ο έλεγχος τεκμηρίωσης.

4. ΑΙΤΗΣΕΙΣ

Παρά το γεγονός ότι οι υπάρχουσες άδειες σε ορισμένα κράτη μέλη (παράρτημα) επιτρέπουν την επεξεργασία με ακτινοβολία ενός αριθμού τροφίμων και συστατικών τροφίμων, μόνον λίγα από αυτά υποβάλλονται στην πράξη σε ακτινοβολία. Στις περισσότερες περιπτώσεις, το ποσοστό ενός συγκεκριμένου τροφίμου που υποβάλλεται σε επεξεργασία με ιοντίζουσα ακτινοβολία είναι μικρό.

Η ακτινοβόληση εφαρμόζεται με σκοπό να μειωθεί ο αριθμός των μικροοργανισμών στα συστατικά των τροφίμων που προορίζονται για την βιομηχανική παραγωγή σύνθετων τροφίμων έτσι ώστε να παραταθεί η διάρκεια ζωής του τελικού προϊόντος. Αυτό συμβαίνει ιδίως για τα συστατικά που προστίθενται σε προϊόντα, η διαδικασία παραγωγής των οποίων δεν περιλαμβάνει τη θέρμανση, όπως το γιαούρτι που περιέχει νιφάδες δημητριακών ή το λευκό τυρί που περιέχει βότανα και μπαχαρικά. Τα ίδια τρόφιμα/συστατικά τροφίμων (νιφάδες, αποξηραμένα φρούτα, κ.λπ.) ενδεχομένως δεν χρειάζεται να υποστούν επεξεργασία με ακτινοβολία όταν προορίζονται άμεσα όπως έχουν για τους τελικούς καταναλωτές, εφόσον η απαιτούμενη διάρκεια ζωής των σπιτικών προϊόντων είναι κατά πολύ μικρότερη και το κανονικό μικροβιακό φορτίο δεν αποτελεί πηγή κινδύνου για την υγεία, στο βαθμό που τα συστατικά αυτά αποθηκεύονται και χρησιμοποιούνται από τους καταναλωτές με τρόπο κανονικό και λογικό.

Η επεξεργασία με ακτινοβολία εφαρμόζεται επίσης σε ορισμένα τρόφιμα που μπορούν να μολυνθούν με Salmonella, Listeria ή άλλους επιβλαβείς οργανισμούς (π.χ. κρέας κοτόπουλου, αυγά, τυρί από ανεπεξέργαστο γάλα) και τα οποία προορίζονται για άμεση χρήση από τους καταναλωτές. Ορισμένα από τα προϊόντα αυτά, ιδίως τα βατραχοπόδαρα και οι γαρίδες, συχνά δεν θερμαίνονται επαρκώς κατά την παρασκευή τους, έτσι ώστε να εξοντωθούν αυτοί οι επιβλαβείς μικροοργανισμοί ή καταναλώνονται χωρίς περαιτέρω θερμική επεξεργασία και μπορούν να προκαλέσουν διασταυρούμενη μόλυνση.

5. ΥΠΑΡΧΟΝΤΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΗ ΤΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΜΕ ΜΕΣΑ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΗΣΗ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ

Οι κανόνες στον τομέα της υγιεινής των τροφίμων καθορίζονται στην οδηγία 93/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου για την υγιεινή των τροφίμων και ορισμένες άλλες οδηγίες του Συμβουλίου, οι οποίες διέπουν την παραγωγή και τη διάθεση στην αγορά προϊόντων ζωικής προέλευσης. Αυτές οι νομοθετικές απαιτήσεις καθορίζουν υψηλό επίπεδο προστασίας της υγείας του καταναλωτή για όλα τα τρόφιμα. Είναι γενικά αποδεκτές και σε διεθνές επίπεδο, μέσω του Codex Alimentarius, ως ουσιαστικές για την εξασφάλιση της ασφάλειας των τροφίμων. Η πείρα έχει αποδείξει ότι η αυστηρή τήρηση αυτών των κανόνων αποφέρει αποτελέσματα, χωρίς να υπάρχει ανάγκη προσφυγής σε άλλα μέτρα όπως η τελική απολύμανση των τροφίμων για λόγους ασφάλειάς τους. Ωστόσο, η πείρα έχει επίσης δείξει ότι ορισμένα τρόφιμα, λόγω εγγενών περιορισμών της διαδικασίας παραγωγής, ενδέχεται να παρουσιάζουν κατάλοιπα μικροβιολογικού κινδύνου. Σε αυτές τις περιπτώσεις, μπορεί να μην υπάρχει άλλη επιλογή από τα να επιτραπεί η μείωση του μικροβιακού φορτίου στο τελικό προϊόν ή η απαγόρευση του τροφίμου. Αυτό αναγνωρίζεται στις προτάσεις της Επιτροπής για την υγιεινή των τροφίμων, όπου προβλέπονται ορισμένα επιπλέον μέτρα απολύμανσης για ορισμένα τρόφιμα που παρουσιάζουν χαρακτηριστικά υψηλού κινδύνου. Όταν λαμβάνονται τέτοια μέτρα, δηλώνεται σαφώς ότι η απολύμανση δεν πρέπει να αντιβαίνει στη σωστή εφαρμογή όλων των απαιτήσεων υγιεινής των τροφίμων και ότι μπορεί να διεξαχθεί σύμφωνα με τους όρους χρήσης που καθορίζονται από την αρμόδια επιστημονική επιτροπή. Αυτό αποσκοπεί στην αποφυγή άσκοπης και ακατάλληλης χρήσης της απολύμανσης.

6. ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΕΙΣ ΜΕ ΤΙΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ, ΤΙΣ ΟΡΓΑΝΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΑ ΜΕΡΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟΥ ΘΕΤΙΚΟΥ ΚΑΤΑΛΟΓΟΥ

Στις 27 Σεπτεμβρίου 2000, οι υπηρεσίες της Επιτροπής διαβίβασαν έγγραφο διαβουλεύσεων σχετικά με την ακτινοβόληση των τροφίμων στις ευρωπαϊκές ενώσεις καταναλωτών και στις ευρωπαϊκές βιομηχανικές ενώσεις, θέτοντας κυρίως το ερώτημα για ποια τρόφιμα πρέπει να επιτραπεί η επεξεργασία με ακτινοβολία στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Το εν λόγω έγγραφο διατέθηκε επίσης στον ιστοχώρο της Γενικής Διεύθυνσης, έτσι ώστε να δοθεί η δυνατότητα και σε άλλα ενδιαφερόμενα μέρη να διατυπώσουν τα σχόλια τους (http://europa.eu.int/comm/food/fs/sfp/fi_index_en.html). Στο έγγραφο αυτό προτείνεται στρατηγική για τη σύνταξη του κοινοτικού θετικού καταλόγου, η οποία μπορεί να περιγραφεί περιληπτικά ως εξής:

- Η οδηγία-πλαίσιο απαιτεί την ύπαρξη οφέλους για τον καταναλωτή. Προβλήθηκε το επιχείρημα ότι μπορεί να θεωρηθεί πως υπάρχει όφελος για τον καταναλωτή όταν μειώνονται οι ενδεχόμενοι κίνδυνοι για την υγεία ή παρατείνεται η διάρκεια ζωής του προϊόντος. Το δεύτερο, εκτός του ότι είναι εξυπηρετικότερο, θα μπορούσε επίσης να έχει τη δυνατότητα να μειώνει την τιμή των προϊόντων.

- Η οδηγία-πλαίσιο απαιτεί την ύπαρξη εύλογης τεχνολογικής ανάγκης. Προβλήθηκε το επιχείρημα σύμφωνα με το οποίο το γεγονός ότι ορισμένα προϊοντα υποβάλλονται σε ακτινοβολία σε μεγάλες ποσότητες σε τουλάχιστον ένα κράτος μέλος, θα μπορούσε να θεωρηθεί ως ένδειξη τεχνολογικής ανάγκης, τουλάχιστον στο συγκεκριμένο κράτος μέλος.

- Στην οδηγία-πλαίσιο απαιτείται η ακτινοβόληση να μην χρησιμοποιείται ως υποκατάστατο των ορθών πρακτικών υγιεινής. Προβλήθηκε το επιχείρημα ότι αυτό θα μπορούσε να επιτευχθεί με τον περιορισμό των εγκρίσεων για την επεξεργασία με ακτινοβολία σε εκείνα τα προϊόντα, η ανεπεξέργαστη μορφή των οποίων συνδέεται με απαράδεκτο κίνδυνο για την υγεία των καταναλωτών και για οποία ενδεχομένως δεν υπάρχουν κατάλληλες εναλλακτικές λύσεις εκτός από την απολύμανση.

Στο εν λόγω έγγραφο αναφέρεται ότι με την εφαρμογή της προαναφερθείσας στρατηγικής μπορούν να περιληφθούν στο θετικό κατάλογο τα ακόλουθα προϊόντα:

- Αρωματικά βότανα βαθείας καταψύξεως, αποξηραμένα φρούτα, νιφάδες και φύτρα δημητριακών. Αυτά τα συστατικά τροφίμων χρησιμοποιούνται κυρίως σε σύνθετα τρόφιμα, όπως τα προϊόντα με βάση το γάλα, τα οποία δεν υποβάλλονται σε θερμική επεξεργασία.

- Παραπροϊόντα κοτόπουλων, ασπράδι αυγού και αραβικό κόμμι (πρόσθετη ύλη). Αυτά τα συστατικά τροφίμων μπορούν να μολυνθούν και πρέπει να απολυμανθούν προκειμένου να μειωθούν οι κίνδυνοι για την υγεία και να παραταθεί η διάρκεια ζωής τους.

- Τα βατραχοπόδαρα και οι γαρίδες χωρίς κέλυφος ενδέχεται να μην πληρούν τις μικροβιολογικές προδιαγραφές λόγω των μεθόδων συλλογής και παρασκευής τους. Αυτά τα προϊόντα προορίζονται για άμεση χρήση από τον τελικό καταναλωτή και η απολύμανση αυξάνει την ασφάλειά τους.

Βάσει της ίδιας λογικής, τα ακόλουθα προϊόντα μπορούν να μην περιλαμβάνονται στο θετικό κατάλογο, παρ' ότι η ΕΕΤ διατύπωσε θετική γνώμη όσον αφορά την ασφάλειά τους:

- Φρέσκα φρούτα και λαχανικά, δημητριακά, αμυλούχοι κόνδυλοι (πατάτες), ψάρια, τυρί camembert από ανεπεξέργαστο γάλα, καζεΐνη, ρυζάλευρο και προϊόντα του αίματος. Αυτά τα προϊόντα δεν υποβάλλονται σε επεξεργασία με ακτινοβολία στα κράτη μέλη, ή όταν αυτό επιτρέπεται υποβάλλονται σε πολύ μικρές ποσότητες. Αυτό το γεγονός μπορεί να ερμηνευθεί ως ένδειξη μη επαρκούς τεχνολογικής ανάγκης.

- Νωπό κόκκινο κρέας(1) συμπεριλαμβανομένου και αυτό των πουλερικών. Προκειμένου να μην αποθαρρυνθεί η εφαρμογή ορθών πρακτικών υγιεινής, πρέπει να δοθεί προτεραιότητα σε μέτρα που βελτιώνουν τις υγειονομικές συνθήκες κατά την παραγωγή αυτών των τροφίμων και όχι στην επακόλουθη απολύμανσή τους με ακτινοβολία.

7. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΩΝ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΕΩΝ

Παρελήφθησαν συνολικά 33 σχόλια από οργανώσεις καταναλωτών και βιομηχανιών, από την κυβέρνηση των ΗΠΑ, τη διεθνή συμβουλευτική ομάδα του FAO και της ΠΟΥ για την ακτινοβόληση των τροφίμων, από εταιρείες καθώς και ιδιώτες (http://europa.eu.int/comm/food/fs/sfp/fi_index_en.html).

7.1. Απόψεις των ενώσεων καταναλωτών

Οι ενώσεις των καταναλωτών διατύπωσαν πολύ κριτικές απόψεις. Υποστηρίζουν ότι η επεξεργασία με ακτινοβολία των τροφίμων δεν είναι αναγκαία εφόσον εφαρμόζονται οι ορθοί υγειονομικοί κανόνες. Η "εύλογη τεχνολογική ανάγκη" δεν καθορίζεται από το γεγονός ότι σε ένα κράτος μέλος σημαντικές ποσότητες ενός προϊόντος ήδη υποβάλλονται σε επεξεργασία με ακτινοβολία. Υπάρχει κίνδυνος να χρησιμοποιηθεί η ακτινοβολία των τροφίμων ως υποκατάστατο των ορθών πρακτικών υγιεινής. Εκφράστηκαν αμφιβολίες για τα οφέλη που θα αποκομίσει ο καταναλωτής από τα ακτινοβολημένα τρόφιμα, δεδομένου ότι η παράταση της διάρκειας ζωής ενός προϊόντος δεν θα ήταν προς όφελος των καταναλωτών αλλά των παραγωγών. Πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στη βελτίωση της παραγωγής των τροφίμων στο πρωτογενές επίπεδο, στην αποθεήκευση και κατά τις διαδικασίες μεταποίησης.

7.2. Απόψεις των ενώσεων βιομηχανιών του κλάδου και άλλων μερών

Οι απόψεις των ενώσεων των βιομηχανιών τροφίμων και άλλων μερών που διατύπωσαν τη γνώμη τους διαφοροποιούνται περισσότερο.

Σχόλια υπέρ της επεξεργασίας των τροφίμων με ακτινοβολία

Η βιομηχανία της επεξεργασίας με ακτινοβολία είναι σαφώς υπέρ της χορήγησης έγκρισης για όλα τα προϊόντα για τα οποία εξέφρασε θετική γνώμη η ΕΕΤ. Η διεθνής συμβουλευτική ομάδα του FAO και της ΠΟΥ για την ακτινοβόληση των τροφίμων, η οποία έχει την εντολή να αξιολογήσει και να παράσχει συμβουλές σχετικά με τις συνολικές δραστηριότητες της ακτινοβόλησης των τροφίμων, η κυβέρνηση των ΗΠΑ και ορισμένοι ερευνητικοί σύλλογοι και ινστιτούτα, εξέφρασαν παρεμφερείς απόψεις.

Τα κύρια επιχειρήματά τους είναι ότι σύμφωνα με την επιστημονική κοινότητα, η ακτινοβόληση των τροφίμων είναι ασφαλής και συμβάλλει στην αύξηση της προστασίας του καταναλωτή καταστρέφοντας τους επιβλαβείς οργανισμούς στα τρόφιμα (στο κόκκινο κρέας, τα πουλερικά, κ.λπ.). Η τεχνική αυτή, εάν εφαρμόζεται στο πλαίσιο σωστής μεταποιητικής διαδικασίας, δεν θα υποκαταστήσει τις ορθές πρακτικές υγιεινής. Δεν υπάρχει δικαιολογημένη αιτία για την απαγόρευση ή τον περιορισμό της εφαρμογής της ακτινοβόλησης στην ΕΕ. Η παγκόσμια απελεθέρωση του εμπορίου μέσω του ΠΟΕ απαιτεί από τις εθνικές αρχές να βασίζουν τους κανονισμούς τους στα πρότυπα του Codex, σε έγκυρα επιστημονικά συμπεράσματα και σε σωστή ανάλυση του κινδύνου. Παρ' ότι αναγνωρίζεται το γεγονός ότι η βελτίωση της υγιεινής πρέπει να αποτελεί την κύρια προτεραιότητα, τονίζεται η αποτυχία των υγειονομικών μέτρων να αποφύγουν την παρουσία επιβλαβών μικροοργανισμών, ιδίως στο κόκκινο κρέας και στα πουλερικά. Πολλές χώρες έχουν επιτρέψει την επεξεργασία με ακτινοβολία για ορισμένα τρόφιμα, συμπεριλαμβανομένων του κόκκινου κρέατος και των πουλερικών. Επίσης, η ακτινοβόληση των τροφίμων αποτελεί το καλύτερο υποκατάστατο του υποκαπνισμού των φρούτων και των λαχανικών για την απαλλαγή από παράσιτα. Γενικά η ακτινοβόληση των τροφίμων έχει τη δυνατότητα να αντικαταστήσει επιβλαβή χημικά προϊόντα. Οι τρέχουσες χαμηλές ποσότητες που χρησιμοποιούνται κατά την επεξεργασία δεν δείχνουν την "έλλειψη τεχνολογικής ανάγκης", εφόσον οι κοινωνικοί, περιβαλλοντικοί και οικονομικοί παράγοντες ασκούν καθοριστική επιρροή στην τεχνολογική ανάγκη, την επιστημονική επικύρωση και το όφελος των καταναλωτών.

Σχόλια κατά της επεξεργασίας των τροφίμων με ακτινοβολία

Η βιομηχανία παραγωγής τροφίμων, και ειδικότερα οι παραγωγοί και οι έμποροι προϊόντων με βάση το κρέας, αποξηραμένων φρούτων και λαχανικών, πατατών, γαλακτοκομικών προϊόντων, νιφάδων δημητριακών και τσαγιού δεν επιθυμούν να συμπεριληφθούν τα προϊόντα τους στον κατάλογο. Οι τρέχουσες διαδικασίες για την εξασφάλιση καλής υγιεινής θεωρούνται επαρκείς (δεν υπάρχει τεχνολογική ανάγκη). Τα συστήματα ανάλυσης του κινδύνου και των κρίσιμων σημείων ελέγχου (HACCP) πρέπει να αποτελέσουν την κύρια προτεραιότητα για τη βελτίωση της υγιεινής. Η χορήγηση έγκρισης θα έβλαπτε τη δημόσια εικόνα αυτών των προϊόντων. Η επεξεργασία με ακτινοβολία των φρέσκων φρούτων και λαχανικών έτσι ώστε να αποτραπεί η βλάστηση και να καθυστερήσει η ωρίμανση ενδέχεται να παραπλανήσει τους καταναλωτές όσον αφορά την ηλικία και τη φρεσκάδα των προϊόντων. Η Συνομοσπονδία των Βιομηχανιών Τροφίμων και Ποτών της ΕΕ (CIAA) πιστεύει ότι, μέχρι να εξασφαλισθεί η εμπιστοσύνη των καταναλωτών όσον αφορά τη συγκεκριμένη τεχνολογία, η χρήση της ακτινοβόλησης των τροφίμων από τους παρασκευαστές τροφίμων είναι απίθανη. Επίσης πιστεύει ότι η αρνητική εικόνα της ακτινοβόλησης των τροφίμων θα ενισχυθεί περισσότερο εάν εγκριθεί η επεξεργασία με ακτινοβολία για όλα τα προϊόντα για τα οποία η ΕΕΤ εξέφρασε θετική γνώμη. Η ακτινοβολία των τροφίμων μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να υποκαταστήσει τη σωστή υγιεινή και ενδέχεται να οδηγήσει σε αθέμιτο εμπόριο. Οποιαδήποτε επέκταση του καταλόγου πρέπει να συνοδεύεται από ενημερωτική εκστρατεία με την οποία να διαβεβαιώνονται οι καταναλωτές για την ασφάλεια της εν λόγω τεχνολογίας. Το θέμα της επέκτασης του καταλόγου θα έπρεπε να αναβληθεί.

7.3. Περίληψη των αποτελεσμάτων των διαβουλεύσεων

Οι προϋποθέσεις για τη χορήγηση έγκρισης όπως ορίζεται από την κοινοτική νομοθεσία, ιδίως το ότι η ακτινοβόληση δεν πρέπει να υποκαθιστά τις πρακτικές υγιεινής και ότι πρέπει να υπάρχει τεχνολογική ανάγκη ή όφελος για τους καταναλωτές, ερμηνεύονται είτε υπέρ της εισαγωγής ορισμένων προϊόντων στον κατάλογο είτε κατά αυτής.

Οι ενώσεις των καταναλωτών είτε είναι απόλυτα αντίθετες με τις περαιτέρω εγκρίσεις ή επιθυμούν η τεχνική αυτή να εφαρμόζεται όσο το δυνατόν σε πιο περιορισμένο βαθμό. Αντίθετα, η βιομηχανία επεξεργασίας με ακτινοβολία, η οποία στηρίζεται από τη συμβουλευτική ομάδα του FAO και της ΠΟΥ, η κυβέρνηση των ΗΠΑ και ορισμένοι ερευνητικοί σύλλογοι και ινστιτούτα ισχυρίζονται ότι δεν υπάρχουν επιστημονικοί λόγοι για να μην περιληφθούν στον κατάλογο όλα τα προϊόντα για τα οποία εξέφρασε θετική γνώμη η ΕΕΤ.

Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι οι περισσότεροι από τους κλάδους παραγωγής και εμπορίου των τροφίμων είναι κατά της εισαγωγής των προϊόντων τους στο θετικό κατάλογο, κυρίως επειδή αναμένουν αρνητικές αντιδράσεις από τους καταναλωτές. Επίσης υπάρχουν ενδείξεις ότι η χρήση ακτινοβολημένων βοτάνων και μπαχαρικών από τη βιομηχανία παραγωγής τροφίμων φθίνει λόγω των αυστηρών απαιτήσεων επισήμανσης που επιβάλλει η νομοθεσία της ΕΕ και λόγω του αυξημένου ελέγχου της σωστής επισήμανσης που διεξάγουν οι αρχές των κρατών μελών. Μόνον ορισμένοι τομείς είναι υπέρ της χορήγησης έγκρισης για ακτινοβόληση των προϊόντων τους, όπως οι γαρίδες, τα βατραχοπόδαρα, οι ποταμοκαραβίδες και τα προϊόντα του αίματος.

8. ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΤΑΞΗ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΤΙΚΟ ΚΑΤΑΛΟΓΟ

Επιλογή 1

Η βιομηχανία παραγωγής τροφίμων είναι κυρίως κατά της εισαγωγής στο θετικό κατάλογο των συστατικών τροφίμων που προτείνονται στο έγγραφο διαβουλεύσεων. Αυτό το γεγονός μπορεί να ερμηνευθεί ως "έλλειψη τεχνολογικής ανάγκης". Τα μόνα προϊόντα για τα οποία καθορίστηκε σαφής ανάγκη στη διάρκεια των διαβουλεύσεων είναι οι γαρίδες χωρίς κέλυφος και τα βατραχοπόδαρα, για τα οποία μπορεί να προταθεί η χορήγηση έγκρισης. Οι συνθήκες στις υποτροπικές χώρες από όπου εισάγονται αυτά τα προϊόντα είναι τέτοιες που δεν μπορεί να αποφευχθεί ένα ορισμένο μικροβιακό φορτίο.

Επιλογή 2

Η βιομηχανία παραγωγής τροφίμων είναι κατά της εισαγωγής των συστατικών τροφίμων στο θετικό κατάλογο, κυρίως γιατί ανησυχεί για τις αρνητικές αντιδράσεις των καταναλωτών. Η Επιτροπή έχει την ευθύνη να συντάσσει νομοθεσία η οποία να στηρίζεται επιστημονικά και να αυξάνει την ασφάλεια των τροφίμων. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αυτή η τεχνολογία μπορεί να βελτιώσει την ασφάλεια ορισμένων προϊόντων. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή προτείνει την εφαρμογή της στα προϊόντα που υποβάλλονται σε μεγάλες ποσότητες σε επεξεργασία με ακτινοβολία, και πιο συγκεκριμένα τα αρωματικά βότανα βαθείας καταψύξεως, τα αποξηραμένα φρούτα, τις νιφάδες και τα φύτρα δημητριακών, τα παραπροϊόντα των πουλερικών, το ασπράδι αυγού, το αραβικό κόμμι (πρόσθετη ύλη), τις γαρίδες χωρίς κέλυφος και τα βατραχοπόδαρα.

Επιλογή 3

Δεδομένου ότι οι απόψεις που διατυπώθηκαν κατά τη διαδικασία διαβούλευσης διίστανται, μία τρίτη επιλογή θα ήταν να θεωρηθεί πλήρης ο υπάρχων κατάλογος.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Η επεξεργασία των τροφίμων με ακτινοβολία έχει προκαλέσει το ενδιαφέρον σε όλα τα μέρη της κοινωνίας παρ' ότι η πραγματική εφαρμογή αυτής της τεχνικής είναι μάλλον περιορισμένη. Ακόμα και στις χώρες - εντός και εκτός της Ευρωπαϊκής Κοινότητας - όπου επιτρέπεται η ακτινοβόληση διαφόρων τροφίμων, οι ποσότητες που υποβάλλονται σε αυτή την επεξεργασία είναι στις περισσότερες περιπτώσεις πολύ μικρές, σε σχέση με εκείνες που δεν υποβάλλονται σε αυτήν. Εξαίρεση αποτελούν τα βατραχοπόδαρα που πάντα υποβάλλονται σε ακτινοβόληση, π.χ. στη Γαλλία, και, σε ορισμένο βαθμό, οι γαρίδες.

Η επιστημονική κοινότητα, συμπεριλαμβανομένης της Επιστημονικής Επιτροπής Τροφίμων, είναι της γνώμης ότι η ακτινοβόληση των τροφίμων είναι ασφαλής για την υγεία των καταναλωτών εφόσον εφαρμόζεται στο πλαίσιο σωστής μεταποιητικής επεξεργασίας. Η κοινοτική νομοθεσία απαιτεί την επισήμανση όλων των ακτινοβολημένων τροφίμων, ακόμα και εκείνων που περιέχουν μόνον μικρό ποσοστό ακτινοβολημένων προϊόντων. Οι αρχές επιθεώρησης των τροφίμων διαθέτουν επαρκείς και αξιόπιστες μεθόδους ανίχνευσης προκειμένου να επιβάλλουν τη σωστή επισήμανση.

Η οδηγία 1999/2/ΕΚ καθορίζει τις προϋποθέσεις βάσει των οποίων επιτρέπεται η επεξεργασία των τροφίμων με ακτινοβολία. Αυτές είναι: τα ακτινοβολημένα τρόφιμα να μην αποτελούν κίνδυνο για την υγεία· η ακτινοβολία να μην χρησιμοποιείται ως υποκατάστατο των πρακτικών υγιεινής· να υπάρχει εύλογη τεχνολογική ανάγκη και να παρουσιάζει όφελος για τους καταναλωτές. Οι διαβουλεύσεις έδειξαν ότι οι τρεις τελευταίες προϋποθέσεις μπορούν να ερμηνευθούν διττά, είτε υπέρ της εισαγωγής ορισμένων προϊόντων στο θετικό κατάλογο, είτε κατά αυτής. Η Επιτροπή, έχοντας, επίγνωση της αμφιλεγόμενης φύσης των προϋποθέσεων, προτείνει μία συμβιβαστική λύση στο έγγραφο διαβουλεύσεών της. Αυτή εστιάζεται στα λίγα προϊόντα που ήδη υποβάλλονται σε ακτινοβολία σε μεγάλες ποσότητες σε τουλάχιστον ένα κράτος μέλος και τα οποία παρουσιάζουν προβλήματα υγιεινής. Τα σχόλια αποκαλύπτουν ότι οποιαδήποτε πρόταση για κοινοτικό θετικό κατάλογο ενδέχεται να υποστεί κριτική από τη μία ή από την άλλη πλευρά, πιθανότατα δε και από τις δύο.

Δεδομένης της πολυπλοκότητας του ζητήματος, η Επιτροπή πιστεύει ότι αρμόζει μία ευρύτερη συζήτηση με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη πριν από την υποβολή πρότασης για την ολοκλήρωση του θετικού καταλόγου.

(1) Υστερα από τη δημοσίευση του εγγράφου διαβουλεύσεων, το μηχανικά διαχωριζόμενο κρέας από βοοειδή και αιγοπρόβατα απαγορεύθηκε με την απόφαση 2001/233/ΕΚ της Επιτροπής της 14ης Μαρτίου 2001 (ΕΕ L 84 της 23.3.2001, σ. 59).

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ, ΓΙΑ ΤΑ ΟΠΟΙΑ ΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ ΕΠΙΤΡΕΠΟΥΝ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΙΟΝΤΙΖΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ

(Σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγρφος 6 της οδηγίας 1999/2/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών όσον αφορά τα τρόφιμα και τα συστατικά τροφίμων που έχουν υποστεί επεξεργασία με ιοντίζουσα ακτινοβολία)

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>