Πίνακας αποτελεσμάτων για τις κρατικές ενισχύσεις, δεύτερη έκδοση

(υποβάλλεται από την Επιτροπή)

Πίνακας αποτελεσμάτων για τις κρατικές ενισχύσεις 2001, δεύτερη έκδοση

Περιεχόμενα

1. Εισαγωγή

2. Διάρθρωση και περιορισμοί του πίνακα αποτελεσμάτων

2.1. Διάρθρωση

2.2. Περιορισμοί

3. Επισκόπηση των κρατικών ενισχύσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση

3.1. Δείκτης της Στοκχόλμης - παρατηρείται πτωτική τάση της χορήγησης ενισχύσεων από τα κράτη μέλη;

3.2. Κατανομή των κρατικών ενισχύσεων μεταξύ των κρατών μελών και μεταξύ των κυριοτέρων κλάδων της οικονομίας

4. Αναγκαιότητα επαναπροσανατολισμού των ενισχύσεων σε οριζόντιους, περιφερειακούς στόχους και στόχους συνοχής

4.1. Επαναπροσανατολισμός των ενισχύσεων σε οριζόντιους στόχους

4.2. Κρατικές ενισχύσεις για τη συνοχή και την περιφερειακή ανάπτυξη

4.3. Κρατικές ενισχύσεις για συγκεκριμένους τομείς

5. Διαδικαστικές επιδόσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση

5.1. Διαδικασία λήψης αποφάσεων

5.2. Αρνητικές αποφάσεις και επιστροφή των κρατικών ενισχύσεων

6. Κρατικές ενισχύσεις για Ε&Α και εσωτερική αγορά

6.1. Κρατικές ενισχύσεις για Ε&Α

6.2. Κρατικές ενισχύσεις για Ε&Α στο πλαίσιο των συνολικών επιχειρηματικών δαπανών για Ε&Α

6.3. Τα επιχειρηματικά κεφάλαια για επιχειρήσεις υψηλής τεχνολογίας

6.4. Κρατικές ενισχύσεις για Ε&Α και καινοτομία στην εσωτερική αγορά

7. Φόρουμ για τις κρατικές ενισχύσεις

7.1. Φόρουμ των κρατών μελών

7.2. Φόρουμ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου

Διαγράμματα και πίνακες

Διάγραμμα 1: Στην πλειονότητα των κρατών μελών παρατηρείται πτωτική

τάση των κρατικών ενισχύσεων σε σχέση με το ΑΕΠ από το 1997.

Διάγραμμα 2: Διαφορετική κατανομή των κρατικών ενισχύσεων στην ΕΕ το 1999.

Διάγραμμα 3: Τα περισσότερα κράτη μέλη επαναπροσανατόλισαν τις

ενισχύσεις τους σε οριζόντιους στόχους μεταξύ του 1997 και του 1999.

Διάγραμμα 4: Μικρότερο μερίδιο ενισχύσεων για τους διάφορους κλάδους

δραστηριότητας από το 1997 ως το 1999.

Πίνακας 1: Περιφερειακές ενισχύσεις και ενισχύσεις περιφερειακής ανάπτυξης

Διάγραμμα 5: Επτά κράτη μέλη μείωσαν το επίπεδο των ενισχύσεων σε

συγκεκριμένους τομείς υπηρεσιών.

Διάγραμμα 6: Ποσοστό αρνητικών αποφάσεων ανά κράτος μέλος.

Πίνακας 2: Εντολές επιστροφής σε εκκρεμότητα στις 10.09.2001.

Διάγραμμα 7: Εντολές επιστροφής που εκκρεμούν στα κράτη μέλη.

Πίνακας 3: Εκκρεμούσες εντολές ανάκτησης και ποσά που πρέπει να

επιστραφούν ανά κράτος μέλος.

Διάγραμμα 8: Οι κρατικές ενισχύσεις για Ε&Α είναι σχετικά περιορισμένες

σε σύγκριση με τις επιχειρηματικές δαπάνες για Ε&Α.

Διάγραμμα 9: Επιχειρηματικά κεφάλαια για έναρξη δραστηριότητας.

Πίνακας 4: Κρατικές ενισχύσεις για Ε&Α και επιλεγμένοι δείκτες καινοτομίας.

1. Εισαγωγή

Η παρούσα δεύτερη έκδοση του πίνακα αποτελεσμάτων έχει ως στόχο την περαιτέρω βελτίωση της διαφάνειας και την ευαισθητοποίηση σε ό,τι αφορά τον έλεγχο των κρατικών ενισχύσεων. Τα τελευταία έτη, η Επιτροπή ενίσχυσε τον έλεγχο των κρατικών ενισχύσεων έτσι ώστε τα κράτη μέλη να χορηγούν ενισχύσεις μόνο στις περιπτώσεις που είναι προς όφελος του κοινού συμφέροντος. Μολονότι κάθε μεμονωμένη ενίσχυση χορηγείται με όρους που εγκρίνονται από την Επιτροπή, είναι αναμφισβήτητο ότι η σωρευτική επίδραση περισσοτέρων από 79 δισ. ευρώ το 1999 νοθεύει σημαντικά τον ανταγωνισμό στην εσωτερική αγορά. Το γεγονός αυτό το αναγνωρίζουν τόσο τα κράτη μέλη όσο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Τον Μάρτιο του 2001, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Στοκχόλμης καλούσε τα κράτη μέλη να αποδείξουν, ως το 2003, ότι οι κρατικές τους ενισχύσεις βρίσκονται σε πτωτική τροχιά σε σχέση με το ΑΕΠ, λαμβάνοντας υπόψη την αναγκαιότητα να επαναπροσανατολιστούν οι ενισχύσεις σε οριζόντιους στόχους κοινού συμφέροντος, περιλαμβανομένων και των στόχων της συνοχής [1]. Τον Δεκέμβριο του 2001, τα Συμβούλια Ενέργειας και Βιομηχανίας επιβεβαίωσαν τους στόχους αυτούς και υπογράμμισαν την καταλληλότητα και τη χρησιμότητα του πίνακα αποτελεσμάτων για τις κρατικές ενισχύσεις.

[1] SN 100/01 σημεία 20 και 21.

Ενώ η Επιτροπή θα συνεχίσει να ελέγχει αυστηρά την πολιτική των κρατικών ενισχύσεων, ώστε να αυξήσει τη διαφάνεια και να ελέγχει το επίπεδο των ενισχύσεων, πρέπει να αναληφθεί δράση και από τα ίδια τα κράτη μέλη ώστε να μειωθούν οι κρατικές ενισχύσεις και να επαναπροσανατολιστούν προς οριζόντιους στόχους, ειδικότερα βάσει των συμπερασμάτων της Λισσαβώνας ώστε να καταστεί η Ευρωπαϊκή Ένωση η πιο δυναμική και ανταγωνιστική κοινωνία της γνώσης στον κόσμο. Η δράση τους πρέπει να επικεντρωθεί στην αναθεώρηση των εθνικών πολιτικών για τις κρατικές ενισχύσεις, αξιολογώντας αν η χορήγηση κρατικών ενισχύσεων αποτελεί το καταλληλότερο μέσο ώστε να διορθωθούν ορισμένες ελλείψεις της αγοράς και να εκτιμηθεί η αποτελεσματικότητα των ενισχύσεων που χορηγούνται και να συγκεντρωθούν τα δημόσια μέτρα στήριξης σε τομείς όπου έχουν εντοπιστεί ελλείψεις της αγοράς. Με τη δεύτερη έκδοση του πίνακα αποτελεσμάτων, η Επιτροπή επιθυμεί να ενθαρρύνει αυτή τη διαδικασία επαναξιολόγησης στα κράτη μέλη.

Τα κράτη μέλη έχουν ήδη συνεισφέρει στον πίνακα αποτελεσμάτων και ορισμένα από τα σχόλιά τους καθώς και τα σχόλια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την πρώτη έκδοση του πίνακα αποτελεσμάτων, έχουν ήδη ενσωματωθεί στην έκδοση αυτή, ενώ άλλες παρατηρήσεις θα ληφθούν υπόψη σε μεταγενέστερες εκδόσεις. Αναπόσπαστο μέρος του πίνακα αποτελεσμάτων είναι το φόρουμ των κρατών μελών το οποίο παρέχει ένα συγκεκριμένο παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο τα κράτη μέλη μπορούν να ανταλλάξουν πληροφορίες σχετικά με τις πολιτικές τους στήριξης και τις αντίστοιχες αξιολογήσεις τους ex ante και ex post για τις ενισχύσεις που χορηγούν. Τα κράτη μέλη καλούνται να συνεχίσουν να στηρίζουν την πρωτοβουλία αυτή.

2. Διάρθρωση και περιορισμοί του πίνακα αποτελεσμάτων

2.1. Διάρθρωση

Ο πίνακας αποτελεσμάτων περιέχει πλέον πέντε μέρη. Στο πρώτο γίνεται μία γενική επισκόπηση της κατάστασης των κρατικών ενισχύσεων στα κράτη μέλη. Στο δεύτερο μέρος του πίνακα αποτελεσμάτων παρατίθεται ανάλυση των οριζοντίων, περιφερειακών και τομεακών ενισχύσεων η οποία, μέχρι στιγμής, περιορίζεται στους τομείς της βιομηχανίας και των υπηρεσιών. Το τρίτο μέρος περιέχει στοιχεία για τις διαδικασίες ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων, τόσο της Επιτροπής όσο και των κρατών μελών. Το τέταρτο μέρος του πίνακα αποτελεσμάτων επιδιώκει να τοποθετήσει τις κρατικές ενισχύσεις στο ευρύτερο πλαίσιο της εσωτερικής αγοράς και των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που αναλήφθηκαν στα κράτη μέλη. Βάσει των ευρύτερων επιπτώσεων των κρατικών ενισχύσεων και πέρα από την απλή τήρηση των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού, τα κράτη μέλη μπορεί να οδηγηθούν σε επαναξιολόγηση των πολιτικών τους σε ό,τι αφορά τις κρατικές ενισχύσεις για λόγους οικονομικής αποτελεσματικότητας και αποδοτικότητας. Το πέμπτο μέρος, δηλαδή το φόρουμ για τις κρατικές ενισχύσεις, περιλαμβάνει πηγές και διαδικτυακές συνδέσεις για συμπληρωματικές πληροφορίες. Τέλος, παρατίθεται ένα τεχνικό παράρτημα με τα στοιχεία για κάθε διάγραμμα και πίνακα του πίνακα αποτελεσμάτων. Όλα τα στοιχεία είναι σε σταθερές τιμές του 1998.

Στις μελλοντικές εκδόσεις θα διατηρηθεί η διάρθρωση αυτή. Το τέταρτο μέρος, που είναι αφιερωμένο στις κρατικές ενισχύσεις στο ευρύτερο πλαίσιο της εσωτερικής αγοράς θα επικεντρωθεί, στις μεταγενέστερες εκδόσεις, στις κρατικές ενισχύσεις και σε άλλους επιλεγμένους τομείς πολιτικής όπως το περιβάλλον, οι ΜΜΕ, η περιφερειακή ανάπτυξη, ενόψει της μέτρησης, όπου είναι δυνατόν, της αποτελεσματικότητας και αποδοτικότητάς τους.

Στη δεύτερη έκδοση του πίνακα αποτελεσμάτων, το πρώτο μέρος δείχνει το επίπεδο των κρατικών ενισχύσεων ως ποσοστό του ΑΕΠ από το 1997 έως το 1999 και το επίπεδο των κρατικών ενισχύσεων ως ποσοστό του ΑΕΠ το 1999 στα κράτη μέλη κατανεμημένο σε δύο βασικούς τομείς της οικονομίας. Το δεύτερο μέρος παρέχει διαγράμματα και πίνακες όπου απεικονίζεται η σχετική επιτυχία των κρατών μελών στον επαναπροσανατολισμό των ενισχύσεων από συγκεκριμένους τομείς σε οριζόντιους και περιφερειακούς στόχους. Το τρίτο μέρος περιλαμβάνει στοιχεία για τις διαδικασίες ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων, ειδικότερα τη μέση διάρκεια ορισμένων διαδικασιών. Το μέρος αυτό περιέχει επίσης στοιχεία για την επιστροφή των κρατικών ενισχύσεων που χορηγήθηκαν παράνομα. Το τέταρτο μέρος του πίνακα αποτελεσμάτων αφορά τις κρατικές ενισχύσεις ως οικονομικό μέσο στην εσωτερική αγορά, και υπογραμμίζει στην παρούσα έκδοση τον ρόλο των κρατικών ενισχύσεων στη γενική πολιτική έρευνας και ανάπτυξης. Το τελευταίο μέρος, το φόρουμ, περιλαμβάνει περαιτέρω πληροφορίες για τις δραστηριότητες των κρατών μελών και επιπλέον του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

2.2. Περιορισμοί

Η παρούσα δεύτερη έκδοση του πίνακα αποτελεσμάτων καλύπτει την περίοδο από το 1997 έως το 1999, πριν δηλαδή από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Στοκχόλμης το 2001. Πρέπει να ληφθούν υπόψη οι ακόλουθοι περιορισμοί σχετικά με τα στοιχεία όταν θα επανεξεταστούν οι στόχοι της Στοκχόλμης το 2003. Τα στοιχεία για το έτος 2000 θα είναι διαθέσιμα στις αρχές του 2002. Η πλήρης σειρά των στοιχείων για τις κρατικές ενισχύσεις το έτος 2003 θα είναι διαθέσιμη μόνο στις αρχές του 2005 δεδομένου ότι τα κράτη μέλη, σε συνεργασία με την Επιτροπή, χρειάζονται μέχρι και ένα έτος για τη συλλογή και την ανάλυση των στοιχείων για τις κρατικές ενισχύσεις.

Τα στοιχεία σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις που συλλέγονται για τον πίνακα αποτελεσμάτων κατανέμονται σύμφωνα με τους βασικούς στόχους. Πρέπει να σημειωθεί ότι οι στόχοι αυτοί δεν μπορούν να δίνουν πάντα μία πιστή εικόνα των τελικών δικαιούχων. Έτσι, ένα μέρος των περιφερειακών ενισχύσεων καταβάλλεται στην πράξη σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις, οι ενισχύσεις για την έρευνα και ανάπτυξη κατευθύνονται σε ορισμένους τομείς, κλπ. Συνεπώς, η Επιτροπή θα συνεχίσει να βελτιώνει την παρουσίαση των λεπτομερειών για τα στοιχεία που συλλέγει.

Στο σύνολο του πίνακα αποτελεσμάτων περιλαμβάνονται ορισμένοι δείκτες. Υπογραμμίζουμε ότι στόχος τους είναι να αναδειχθούν οι πραγματικές εξελίξεις, χωρίς να καθορίζεται σχέση αιτίου και αιτιατού. Έτσι, στόχος του πίνακα αποτελεσμάτων δεν είναι να εξαχθούν κρίσεις, αλλά να παρασχεθούν ορισμένα στοιχεία που επιτρέπουν την έναρξη συζητήσεων χωρίς να προδικάζεται το αποτέλεσμά τους. Η επιφύλαξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για τη χρήση των στοιχείων του πίνακα αποτελεσμάτων.

3. Επισκόπηση των κρατικών ενισχύσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Στο κεφάλαιο αυτό πραγματοποιείται επισκόπηση της εξέλιξης των κρατικών ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση από το 1997 έως το 1999 και παρουσιάζεται η κατανομή των ενισχύσεων το 1999 στους κύριους τομείς της οικονομίας.

3.1. Δείκτης της Στοκχόλμης - παρατηρείται πτωτική τάση της χορήγησης ενισχύσεων από τα κράτη μέλη;

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Στοκχόλμης το 2001 ζήτησε από τα κράτη μέλη να επιδείξουν, μέχρι το 2003, πτωτική πορεία των κρατικών ενισχύσεων σε σχέση με το ΑΕΠ. Στο διάγραμμα 1 ελέγχεται αν τα κράτη μέλη ανταποκρίθηκαν στο αίτημα του Συμβουλίου. Ο "δείκτης της Στοκχόλμης" δείχνει μείωση των ενισχύσεων για κάθε κράτος μέλος μεταξύ του 1997 και του 1999, πριν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Στοκχόλμης. Η Επιτροπή θα ενημερώνει κάθε έτος τον δείκτη αυτό. Με τον συγκεκριμένο δείκτη, όλα τα κράτη μέλη πρέπει να επιδείξουν πτωτική τάση των κρατικών ενισχύσεων σε σχέση με το ΑΕΠ ως το 2003.

Διάγραμμα 1: Στην πλειονότητα των κρατών μελών παρατηρείται πτωτική τάση των κρατικών ενισχύσεων σε σχέση με το ΑΕΠ από το 1997

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Σημείωση: Ποσοστιαία μεταβολή των κρατικών ενισχύσεων ανά κράτος μέλος ως ποσοστό του εθνικού ΑΕΠ από το 1997 έως το 1999. Πηγή : ΓΔ Ανταγωνισμός και Eurostat.

Οι κρατικές ενισχύσεις ως ποσοστό του ΑΕΠ μειώθηκαν σε 11 κράτη μέλη. Στα υπόλοιπα τέσσερα κράτη μέλη, οι κρατικές ενισχύσεις ως ποσοστό του ΑΕΠ αυξήθηκαν. Η αύξηση των συνολικών ενισχύσεων στο Λουξεμβούργο, τις Κάτω Χώρες και τη Δανία οφείλονται σε υψηλότερα επίπεδα ενισχύσεων προς τους σιδηροδρόμους. Η σημαντική αύξηση του επιπέδου των ενισχύσεων στην Ιρλανδία οφείλεται στο γεγονός ότι η Επιτροπή, από το 1998, θεωρεί τη μείωση του ιρλανδικού φόρου στις επιχειρήσεις κρατική ενίσχυση. η φορολογική αυτή ελάφρυνση έχει σταδιακά καταργηθεί.

3.2. Κατανομή των κρατικών ενισχύσεων μεταξύ των κρατών μελών και μεταξύ των κυριοτέρων κλάδων της οικονομίας

Το συνολικό επίπεδο των κρατικών ενισχύσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως ποσοστό του ΑΕΠ μειώνεται συνεχώς από το 1993. Μεταξύ του 1997 και του 1999, μειώθηκε κατά περισσότερο από 30%. Ωστόσο, δεδομένου ότι σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία (1999) το επίπεδο των ενισχύσεων αντιστοιχεί στο 1% του ΑΕΠ της ΕΕ, μπορεί να μειωθεί ακόμα περισσότερο στο μέλλον.

Το συνολικό επίπεδο των ενισχύσεων συνεχίζει εξάλλου να διαφέρει σημαντικά ανάλογα με το κράτος μέλος. Επιπλέον, ο βαθμός στον οποίο οι κυριότεροι κλάδοι της οικονομίας επωφελούνται από τις ενισχύσεις αυτές διαφέρει πολύ από το ένα κράτος μέλος στο άλλο. Στο διάγραμμα 2 παρατίθεται η κατανομή των κρατικών ενισχύσεων μεταξύ των κρατών μελών και μεταξύ των κυριοτέρων κλάδων της οικονομίας.

Διάγραμμα 2: Διαφορετική κατανομή των κρατικών ενισχύσεων στην ΕΕ το 1999.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Σημείωση: Κατανομή των κρατικών ενισχύσεων, σε ποσοστό του ΑΕΠ, μεταξύ των κυριοτέρων κλάδων της οικονομίας ανά κράτος μέλος το 1999. Οι κρατικές ενισχύσεις προς τον τομέα των υπηρεσιών αφορούν ειδικότερα τις εναέριες μεταφορές, τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, τον τουρισμό, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και τον πολιτισμό. Πηγή: ΓΔ Ανταγωνισμός και Eurostat.

Ενώ το 1999 το επίπεδο των κρατικών ενισχύσεων, σε ποσοστό του ΑΕΠ, υπερβαίνει το 1,5% στην Ιρλανδία και τη Φινλανδία, είναι τρεις φορές χαμηλότερο στο Ηνωμένο Βασίλειο. Εκτός από το Ηνωμένο Βασίλειο, χαμηλότερα επίπεδα κρατικών ενισχύσεων από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης παρατηρούνται και στη Σουηδία, τις Κάτω Χώρες, την Ιταλία και την Ελλάδα.

Το ποσοστό των ενισχύσεων που χορηγούνται στη βιομηχανία, τον άνθρακα και τον τομέα των υπηρεσιών, ως προς τις συνολικές ενισχύσεις, κυμαίνεται από 16% στο Λουξεμβούργο έως 69% στην Πορτογαλία. Οι ενισχύσεις προς τους τομείς της γεωργίας και της αλιείας αντιπροσώπευαν μόνο 7% των συνολικών ενισχύσεων στη Γερμανία, ενώ στη Φινλανδία οι ενισχύσεις προς τη γεωργία έφταναν το 73% του συνόλου των ενισχύσεων. Το υψηλότερο ποσοστό ενισχύσεων προς τις σιδηροδρομικές μεταφορές έχει το Λουξεμβούργο και το χαμηλότερο η Φινλανδία. Στο τεχνικό παράρτημα περιλαμβάνονται συμπληρωματικά στοιχεία σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις ανά μισθωτό (βλ. πίνακα αριθ. 0).

4. Αναγκαιότητα επαναπροσανατολισμού των ενισχύσεων σε οριζόντιους, περιφερειακούς στόχους και στόχους συνοχής

Στα Ευρωπαϊκά Συμβούλια της Στοκχόλμης και της Λισσαβώνας, τα κράτη μέλη δέχθηκαν την αναγκαιότητα να πάψουν να χορηγούν ενισχύσεις σε συγκεκριμένες επιχειρήσεις ή κλάδους ώστε να τις επαναπροσανατολίσουν σε οριζόντιους στόχους κοινού ενδιαφέροντος, περιλαμβανομένων και των στόχων συνοχής. Συνεπώς, ο πίνακας αποτελεσμάτων επικεντρώνεται στους στόχους αυτούς.

Η παρούσα έκδοση υπογραμμίζει την πραγματοποίηση αυτών των στόχων στους τομείς της βιομηχανίας, του άνθρακα και του τομέα των υπηρεσιών. Σημαντικές πτυχές των τομέων της γεωργίας και της αλιείας επωφελούνται παραδοσιακά από ουσιαστική συνδρομή του κοινοτικού προϋπολογισμού. Θα αποτελέσουν αντικείμενο χωριστής ανάλυσης σε μελλοντικές εκδόσεις του πίνακα αποτελεσμάτων. Στον τομέα των σιδηροδρομικών μεταφορών, χορηγούνται συνήθως κρατικές ενισχύσεις, ως αντισταθμίσεις, στις επιχειρήσεις που έχουν αναλάβει υποχρέωση παροχής δημόσιας υπηρεσίας. Παρά την εξειδίκευσή τους, ενισχύσεις που χορηγούνται στο πλαίσιο υποχρέωσης παροχής δημόσιας υπηρεσίας αποτελούν, σύμφωνα με πρόσφατες αποφάσεις του Δικαστηρίου, κρατικές ενισχύσεις [2]. Στο μέλλον θα εξεταστεί και το ενδεχόμενο ανάλυσης των ενισχύσεων που χορηγούνται στον τομέα αυτό. Οι ενισχύσεις προς τη γεωργία, την αλιεία και τις σιδηροδρομικές μεταφορές δεν εξετάζονται συνεπώς στο παρόν κεφάλαιο.

[2] Άρθρο 17 του κανονισμού αριθ. 1191/69 του Συμβουλίου.

4.1. Επαναπροσανατολισμός των ενισχύσεων σε οριζόντιους στόχους

Οι κρατικές ενισχύσεις για οριζόντιους στόχους, δηλαδή ενισχύσεις που δεν αφορούν συγκεκριμένους τομείς ή συγκεκριμένες γεωγραφικές περιοχές, συνήθως νοθεύουν λιγότερο τον ανταγωνισμό από τις τομεακές και τις ad hoc ενισχύσεις, όπως οι ενισχύσεις διάσωσης και αναδιάρθρωσης. Οι ενισχύσεις που χορηγούνται οριζοντίως σε όλους τους τομείς είναι λιγότερο επιλεκτικές από τα άλλα είδη ενισχύσεων. Τα θετικά τους αποτελέσματα στην αντιμετώπιση των αδυναμιών της αγοράς είναι συνεπώς πιο πιθανό να αντισταθμίζουν τις αρνητικές επιπτώσεις στον ανταγωνισμό. Η έρευνα και η ανάπτυξη, η προστασία του περιβάλλοντος, η εξοικονόμηση ενέργειας και η στήριξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων αποτελούν τους κυριότερους οριζόντιους στόχους στους οποίους θα πρέπει να επικεντρώνονται οι κρατικές ενισχύσεις.

Τόσο το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Στοκχόλμης όσο και της Λισσαβώνας κάλεσαν τα κράτη μέλη να περιορίσουν το επίπεδο των τομεακών και ad hoc ενισχύσεών τους προς όφελος των εν λόγω οριζόντιων στόχων κοινού ενδιαφέροντος. Το διάγραμμα 3 απεικονίζει τον βαθμό στον οποίο τα κράτη μέλη επαναπροσανατόλισαν τις ενισχύσεις τους σε οριζόντιους στόχους μεταξύ του 1997 και του 1999. Η Επιτροπή θα ενημερώνει τον εν λόγω δείκτη κάθε έτος ώστε να παρακολουθεί τις εξελίξεις στα κράτη μέλη.

Διάγραμμα 3: Τα περισσότερα κράτη μέλη επαναπροσανατόλισαν τις ενισχύσεις τους σε οριζόντιους στόχους μεταξύ του 1997 και του 1999.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Σημείωση: Εξέλιξη του επιπέδου των ενισχύσεων για οριζόντιους στόχους (ΜΜΕ, Ε&Α, περιβάλλον και εξοικονόμηση ενέργειας, εμπόριο ΜΜΕ, απασχόληση και κατάρτιση) σε ποσοστό του συνόλου των ενισχύσεων από το 1997 ως το 1999, μη περιλαμβανομένων των ενισχύσεων για τη γεωργία, την αλιεία και τις σιδηροδρομικές μεταφορές. Πηγή: ΓΔ Ανταγωνισμός.

Το σχετικό ποσοστό των ενισχύσεων για οριζόντιους στόχους στην ΕΕ, σε σχέση με τους περιφερειακούς ή τομεακούς στόχους, αυξήθηκε κατά περίπου 12% από το 1997 ως το 1999. Ωστόσο, το σχετικό ποσοστό μειώθηκε στις Κάτω Χώρες, την Αυστρία και την Ιρλανδία.

Στο διάγραμμα 4 φαίνεται ότι το ποσοστό των ενισχύσεων για συγκεκριμένους κλάδους στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σε σχέση με περιφερειακούς ή οριζόντιους στόχους, μειώθηκε κατά 1,6% από το 1997 ως το 1999, εκτός από το Λουξεμβούργο, τη Γερμανία, τις Κάτω Χώρες, την Αυστρία και το Βέλγιο.

Διάγραμμα 4: Μικρότερο μερίδιο ενισχύσεων για τους διάφορους κλάδους δραστηριότητας από το 1997 ως το 1999.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Σημείωση: Εξέλιξη του επιπέδου των κρατικών ενισχύσεων στη βιομηχανία άνθρακα, τη βιομηχανία και τον τομέα των υπηρεσιών σε ποσοστό του συνόλου των ενισχύσεων από το 1997 έως το 1999, μη περιλαμβανομένων των ενισχύσεων στη γεωργία, την αλιεία και τις σιδηροδρομικές μεταφορές. Πηγή: ΓΔ Ανταγωνισμός.

Στο επίπεδο της ΕΕ, η διαχρονική εξέλιξη ακολουθεί ήδη τον προσανατολισμό που υπέδειξε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Το 1999, οι ενισχύσεις στη βιομηχανία άνθρακα καθώς και στη μεταποίηση και τις υπηρεσίες αντιπροσώπευαν ωστόσο πάνω από το 30% του συνόλου των ενισχύσεων. Τα κράτη μέλη πρέπει να καταβάλλουν περισσότερες προσπάθειες ώστε να μεταφέρουν τις ενισχύσεις από κλαδικούς σε οριζόντιους στόχους.

4.2. Κρατικές ενισχύσεις για τη συνοχή και την περιφερειακή ανάπτυξη

Τα Ευρωπαϊκά Συμβούλια της Στοκχόλμης και της Λισσαβώνας κάλεσαν επίσης τα κράτη μέλη να δώσουν στο εξής προτεραιότητα στους στόχους της συνοχής και της περιφερειακής ανάπτυξης. Το παρόν κεφάλαιο καλύπτει τόσο τις περιφερειακές ενισχύσεις που χορηγούνται βάσει του άρθρου 87, παράγραφος 3, στοιχείο α) και την άμεση στήριξη επιχειρήσεων βάσει του Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης της Κοινότητας (στόχος 1) όσο, από την άλλη πλευρά, και την οικονομική ανάπτυξη των επιλέξιμων περιοχών. Οι περιφερειακές ενισχύσεις που χορηγούνται βάσει του άρθρου 87, παράγραφος 3, στοιχείο γ) δεν περιλαμβάνονται στον πίνακα 1.

Πίνακας 1: Περιφερειακές ενισχύσεις και ενισχύσεις περιφερειακής ανάπτυξης

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Σημείωση: Όλα τα στοιχεία αντιστοιχούν σε μέσους όρους για την περίοδο 1996-1998. Το θετικό πρόσημο αύξησης του ΑΕΠ (+) σημαίνει ότι οι επιλέξιμες περιοχές των κρατών μελών είχαν μεγαλύτερη ανάπτυξη από τον εθνικό μέσο όρο, ενώ αρνητικός δείκτης (-) σημαίνει ανάπτυξη μικρότερη από τον εθνικό μέσο όρο. Ελλείψει μη επιλέξιμων περιοχών στην Πορτογαλία, την Ελλάδα και την Ιρλανδία ο δείκτης αφορά τη διαφορά της αύξησης του εθνικού ΑΕΠ σε σχέση με τον μέσο όρο της ΕΕ. Ο πίνακας λαμβάνει υπόψη περιφερειακές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν βάσει του άρθρου 87, παράγραφος 3, στοιχείο α), καθώς και ενισχύσεις που χορηγήθηκαν από το Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (παρεμβάσεις στόχου 1) σε επιλέξιμες περιοχές. Οι περιοχές είναι επιλέξιμες με την έννοια του άρθρου 87, παράγραφος 3, στοιχείο α) ως τις 31/12/1999. Πηγή: ΓΔ Ανταγωνισμός, ΓΔ Περιφερειακή Πολιτική και Eurostat.

Ο πίνακας 1 δείχνει ότι για την περίοδο από το 1996 έως το 1998, το μερίδιο των κρατικών ενισχύσεων για περιφερειακή ανάπτυξη σε ποσοστό του ΑΕΠ των επιλέξιμων περιοχών τοποθετείται πάνω από τον μέσο όρο στη Γαλλία, τη Γερμανία και την Ιταλία. Εξάλλου, το ποσοστό των άμεσων ενισχύσεων που χορηγήθηκε σε επιχειρήσεις στο πλαίσιο του Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης σε ποσοστό του ΑΕΠ των επιλέξιμων περιοχών βρίσκεται πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ στην Πορτογαλία, την Ελλάδα και την Ισπανία. Στην Ελλάδα, τη Γαλλία, την Ιρλανδία, την Ιταλία και την Πορτογαλία, οι επιλέξιμες περιοχές είχαν ταχύτερη ανάπτυξη από τις μη επιλέξιμες περιοχές από το 1996 ως το 1998.

4.3. Κρατικές ενισχύσεις για συγκεκριμένους τομείς

Οι ενισχύσεις για τη στήριξη συγκεκριμένων κλάδων, ειδικότερα όταν χορηγούνται ως ενισχύσεις διάσωσης και αναδιάρθρωσης, είναι πιθανό να νοθεύουν περισσότερο τον ανταγωνισμό από τις ενισχύσεις για οριζόντιους στόχους. Το μεγαλύτερο μέρος των ενισχύσεων για συγκεκριμένους τομείς υπηρεσιών, δηλαδή τις εναέριες μεταφορές και τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, τον τουρισμό, τα ΜΜΕ και τον πολιτισμό [3], στηρίζουν τομείς δραστηριότητας σε πλήρη ανάπτυξη, όπως ο τουρισμός, ή τομείς που ελευθερώθηκαν πρόσφατα, όπως οι εναέριες μεταφορές και οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. Στο διάγραμμα 5, φαίνεται η σχετική εξέλιξη του επιπέδου των κρατικών ενισχύσεων που χορηγούνται αποκλειστικά στους τομείς των υπηρεσιών στα κράτη μέλη σε σχέση με το σύνολο των ενισχύσεων, μη περιλαμβανομένων των ενισχύσεων για τη γεωργία, την αλιεία και τις σιδηροδρομικές μεταφορές.

[3] Σε ό,τι αφορά τα ΜΜΕ και τον πολιτισμό, πρέπει ωστόσο να σημειωθεί ότι ένα σημαντικό μέρος της στήριξης που χορηγείται στους εν λόγω τομείς είναι αντιστάθμιση για υποχρέωση παροχής δημόσιας υπηρεσίας και κρατικές ενισχύσεις για τη στήριξη πολιτισμικών στόχων όπως ορίζονται στο άρθρο 87, παράγραφος 3, στοιχείο δ) της ΕΚ.

Διάγραμμα 5: Επτά κράτη μέλη μείωσαν το επίπεδο των ενισχύσεων σε συγκεκριμένους τομείς υπηρεσιών

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Σημείωση: Εξέλιξη του επιπέδου των κρατικών ενισχύσεων που χορηγούνται αποκλειστικά στις υπηρεσίες εναερίων μεταφορών, τον τουρισμό, τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, τα ΜΜΕ και τον πολιτισμό σε ποσοστό του συνόλου των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν από το 1997 έως το 1999, μη περιλαμβανομένων των ενισχύσεων στη γεωργία, την αλιεία και τις σιδηροδρομικές μεταφορές. Πηγή: ΓΔ Ανταγωνισμός.

Από το 1997 έως το 1999, το σχετικό ποσοστό των ενισχύσεων σε συγκεκριμένους τομείς υπηρεσιών μειώθηκε σε επτά κράτη μέλη και αυξήθηκε στα άλλα οκτώ. Ωστόσο, δεδομένου ότι το μέγεθος της μείωσης των ενισχύσεων, ειδικότερα στην Ελλάδα και τη Γαλλία, υπερβαίνει την αύξηση που παρατηρήθηκε, ακόμη και αν είναι σημαντική στις Κάτω Χώρες και το Λουξεμβούργο, το συνολικό ποσοστό έχει μειωθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

5. Διαδικαστικές επιδόσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση

5.1. Διαδικασία λήψης αποφάσεων

Η Επιτροπή ελέγχει τη χορήγηση κρατικών ενισχύσεων από τα κράτη μέλη μέσω μιας τυποποιημένης και διαφανούς διαδικασίας, που καθορίζει ο κανονισμός αριθ. 659/1999 [4] του Συμβουλίου. Σήμερα, η έγκριση των κοινοποιηθεισών περιπτώσεων κρατικών ενισχύσεων χρειάζεται κατά μέσο όρο τέσσερις μήνες. Το διάστημα αυτό εξηγείται από το γεγονός ότι συχνά δεν περιλαμβάνονται όλες οι απαραίτητες πληροφορίες στην πρώτη κοινοποίηση των κρατών μελών και συνεπώς πρέπει να ζητηθούν ρητά από την Επιτροπή.

[4] Βλ. ΕΕ 83/1 της 27.03.1999.

Αν η Επιτροπή έχει αμφιβολίες ως προς τη συμβασιμότητα ενός μέτρου ενίσχυσης κράτους μέλους με τη συνθήκη ΕΚ, κινεί επίσημη διαδικασία έρευνας βάσει του άρθρου 88, παράγραφος 2. Σήμερα, χρειάζονται κατά μέσο όρο δύο μήνες στην Επιτροπή για να αποφασίσει να κινήσει τη διαδικασία αυτή για κοινοποιηθείσα ενίσχυση.

Η Επιτροπή προσπαθεί να εκλογικεύσει τους κανόνες της για τις κρατικές ενισχύσεις καθώς και τις διαδικασίες ελέγχου, ώστε να περιορίσει τις προθεσμίες αυτές, ειδικότερα δίνοντας στα κράτη μέλη σαφέστερες και συνεκτικότερες πληροφορίες για τα στοιχεία που πρέπει να υποβάλουν στην Επιτροπή. Η βελτίωση της ποιότητας των κοινοποιήσεων κρατικών ενισχύσεων που προβάλλουν τα κράτη μέλη θα συμβάλλει στην αισθητή επιτάχυνση της διαδικασίας λήψης αποφάσεων της Επιτροπής. Η πρόσφατη εισαγωγή των κανονισμών απαλλαγής κατά κατηγορίες για τις ΜΜΕ [5] και την επαγγελματική εκπαίδευση [6] θα επιτρέψει επίσης τη μείωση του χρόνου που είναι απαραίτητος για τις σχετικές αξιολογήσεις. Τα αποτελέσματά τους θα αναλυθούν στους μελλοντικούς πίνακες αποτελεσμάτων.

[5] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 70/2001 της Επιτροπής της 12ης Ιανουαρίου 2001, σχετικά με την εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της συνθήκης ΕΚ στις κρατικές ενισχύσεις προς μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, ΕΕ L 010 , 13/01/2001 σ. 0033 - 0042

[6] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 68/2001 της Επιτροπής της 12ης Ιανουαρίου 2001, σχετικά με την εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της συνθήκης ΕΚ στις κρατικές ενισχύσεις για επαγγελματική εκπαίδευση, ΕΕ L 010 , 13/01/2001 σ. 0020 - 0029.

5.2. Αρνητικές αποφάσεις και επιστροφή των κρατικών ενισχύσεων

Όταν η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι μία ενίσχυση δεν πληροί τα κριτήρια ώστε να είναι συμβιβάσιμη με τη συνθήκη ΕΚ, λαμβάνει αρνητική απόφαση. Στο διάγραμμα 6 στη συνέχεια απεικονίζεται το ποσοστό των αρνητικών αποφάσεων ανά κράτος μέλος για την περίοδο από το 1998 έως το 2000.

Διάγραμμα 6: Ποσοστό αρνητικών αποφάσεων ανά κράτος μέλος

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Σημείωση: Αποφάσεις σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις σε όλους τους κλάδους εκτός της αλιείας. Πηγή: ΓΔ Γεωργία, ΓΔ Ανταγωνισμός και ΓΔ Ενέργεια και Μεταφορές.

Σε περίπτωση αρνητικής απόφασης, η Επιτροπή απαιτεί συνήθως από το κράτος μέλος να ανακτήσει την ενίσχυση από τον δικαιούχο, αν του έχει ήδη καταβληθεί. Στον πίνακα 2 και στο διάγραμμα 7 δίνεται μία συνολική άποψη της σημερινής κατάστασης σχετικά με τις εντολές επιστροφής.

Πίνακας 2: Εντολές επιστροφής σε εκκρεμότητα στις 10.09.2001.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Σημείωση: Διαδικασίες επιστροφής ενισχύσεων για όλους τους τομείς εκτός της γεωργίας, της αλιείας και των μεταφορών. Οι διαδικασίες που εξετάζονται στα δικαστήρια δεν έχουν απαραίτητα ανασταλτικό χαρακτήρα για την επιστροφή. Πηγή: ΓΔ Ανταγωνισμός.

Διάγραμμα 7: Εντολές επιστροφής που εκκρεμούν στα κράτη μέλη

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Σημείωση: Αριθμός διαδικασιών επιστροφής κρατικών ενισχύσεων στους τομείς εκτός της γεωργίας, της αλιείας και των μεταφορών που εκκρεμούν στις 10/09/2001 ανά κράτος μέλος. Πηγή: ΓΔ Ανταγωνισμός.

Ο πίνακας 3 περιλαμβάνει τα ποσά μη συμβιβάσιμων κρατικών ενισχύσεων που πρέπει να επιστραφούν στα κράτη μέλη. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όταν είναι υψηλός ο αριθμός των δικαιούχων, δεν είναι δυνατό να υπολογιστεί ακριβώς το ύψος της μη συμβιβάσιμης ενίσχυσης πριν από την επιστροφή του από τους δικαιούχους. Σχεδόν το μισό του ποσού που πρέπει να επιστραφεί στη Γερμανία αντιπροσωπεύει μία περίπτωση που εκκρεμεί στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο .

Πίνακας 3: Εκκρεμούσες εντολές ανάκτησης και ποσά που πρέπει να επιστραφούν ανά κράτος μέλος

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Σημείωση: Διαδικασίες επιστροφής κρατικών ενισχύσεων σε όλους τους τομείς εκτός της γεωργίας, της αλιείας και των μεταφορών ανά κράτος μέλος. Πηγή: ΓΔ Ανταγωνισμός.

6. Κρατικές ενισχύσεις για Ε&Α και εσωτερική αγορά

6.1. Κρατικές ενισχύσεις για Ε&Α

Οι δυνάμεις της αγοράς πιθανό να μην επαρκούν ώστε να διασφαλίσουν ένα οικονομικά άριστο επίπεδο δραστηριοτήτων έρευνας και ανάπτυξης. Οι επενδυτικές αποφάσεις των επιχειρήσεων καθορίζονται πρώτα από όλα από τα κέρδη που παράγουν, αλλά τα συνολικά κέρδη για μια επιχείρηση ενός προγράμματος Ε&Α μπορούν να ξεπερνούν κατά πολύ τα κέρδη αυτά λόγω των εξωτερικοτήτων (externalities). Οι εξωτερικότητες αυτές μπορούν να δημιουργηθούν μέσα από διάφορους διαύλους: συζητήσεις μεταξύ υπαλλήλων διαφόρων επιχειρήσεων, κινητικότητα του προσωπικού έρευνας, διασκέψεις και τεχνικές δημοσιεύσεις, παρουσιάσεις σε έγγραφα σχετικά με διπλώματα ευρεσιτεχνίας και απομιμήσεις. Εξάλλου, τα αποτελέσματα της έρευνας που δεν συγκεκριμενοποιούνται άμεσα με νέα προϊόντα ή μεθόδους δεν μπορούν να προστατευθούν με διπλώματα ευρεσιτεχνίας. Ακόμη και όταν είναι δυνατό να εκδοθεί δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για τα αποτελέσματα, η περίοδος ισχύος του διπλώματος μπορεί να είναι πιο σύντομη από ό,τι χρειάζεται για την ικανοποιητική απόδοση της επένδυσης. Επιπλέον, οι μικρές επιχειρήσεις ειδικότερα μπορεί να αντιμετωπίσουν δυσκολίες στην αναζήτηση εξωτερικών πηγών χρηματοδότησης για τα σχέδια Ε&Α λόγω του υψηλού σχετικού ποσοστού κινδύνου. Οι δραστηριότητες Ε&Α μιας επιχείρησης τείνουν συνεπώς να περιορίζονται από τους υπάρχοντες εσωτερικούς χρηματοδοτικούς της πόρους. Έτσι, η αδυναμία για τις επιχειρήσεις να αξιοποιήσουν τα δημοσιευμένα αποτελέσματα της έρευνας που πρέπει ωστόσο να χρηματοδοτούν και οι χρηματοδοτικοί περιορισμοί τείνουν να ωθούν τις επιχειρήσεις να πραγματοποιούν λιγότερη Ε&Α από ό,τι θα ήταν επιθυμητό.

Έτσι, η δημόσια στήριξη με στόχο τη μείωση του κόστους των δραστηριοτήτων Ε&Α για τις επιχειρήσεις μπορεί να είναι επωφελής για όλους. Ωστόσο, όταν η στήριξη αυτή έχει ως αποτέλεσμα τη νόθευση του ανταγωνισμού, εμπίπτει στους κανόνες της συνθήκης ΕΚ για τις κρατικές ενισχύσεις. Έτσι, η Επιτροπή πρέπει να ελέγχει προσεκτικά τις σχετικές επιπτώσεις. Μολονότι η Επιτροπή, σύμφωνα με τον γενικό πολιτικό στόχο για τον επαναπροσανατολισμό των ενισχύσεων σε οριζόντιους στόχους, συνήθως αντιμετωπίζει θετικά τις κρατικές ενισχύσεις για Ε&Α, οι ενισχύσεις αυτές επιτρέπονται μόνον εφόσον αποτελούν κίνητρο για τις επιχειρήσεις ώστε να αναλάβουν δραστηριότητες Ε&Α πέρα από τις συνήθεις τους δραστηριότητες (αρχή της προσθετικότητας).

6.2. Κρατικές ενισχύσεις για Ε&Α στο πλαίσιο των συνολικών επιχειρηματικών δαπανών για Ε&Α

Παραδοσιακά, ένα σημαντικό τμήμα της Ε&Α στην Κοινότητα χρηματοδοτείται από τις επιχειρήσεις. Οι ενισχύσεις για Ε&Α είναι ένα μέσο με το οποίο τα κράτη μέλη μπορούν να στηρίξουν τις δραστηριότητες Ε&Α του επιχειρηματικού τομέα. Στο διάγραμμα 8 συγκρίνονται οι επιχειρηματικές δαπάνες Ε&Α με τη χορήγηση ενισχύσεων Ε&Α.

Διάγραμμα 8: Οι κρατικές ενισχύσεις για Ε&Α είναι σχετικά περιορισμένες σε σύγκριση με τις επιχειρηματικές δαπάνες για Ε&Α

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Σημείωση: Όλα τα στοιχεία είναι μέσοι όροι από το 1997-1999. Τα στοιχεία για τις κρατικές ενισχύσεις Ε&Α δεν συλλέγονται με τις γενικές κατευθυντήριες γραμμές και τα πρότυπα για τις μελέτες Ε&Α (Frascati Manual) και ορισμένες συγκρίσεις ίσως να μην είναι δυνατές. Δεν περιλαμβάνονται οι ενισχύσεις Ε&Α που χορηγούνται στο πλαίσιο περιφερειακών ενισχύσεων. Δεν είναι διαθέσιμα τα στοιχεία για τις επιχειρηματικές δαπάνες Ε&Α (BERD) για την Αυστρία και το Λουξεμβούργο. Τα στοιχεία για τις δαπάνες Ε&Α ορισμένων κρατών μελών βασίζονται σε εκτιμήσεις της Eurostat. Πηγή: ΓΔ Ανταγωνισμός και Eurostat (διαρθρωτικοί δείκτες).

Οι κρατικές ενισχύσεις για Ε&Α αντιπροσωπεύουν μόνο 0,05% του ΑΕΠ στην ΕΕ. Η Φινλανδία, η Δανία και η Αυστρία έχουν τα υψηλότερα σχετικά ποσοστά.

6.3. Τα επιχειρηματικά κεφάλαια για επιχειρήσεις υψηλής τεχνολογίας

Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην αναζήτηση εξωτερικών πηγών χρηματοδότησης για τα επιχειρηματικά τους σχέδια, λόγω του υψηλού κινδύνου που εμπεριέχουν. Ειδικότερα, οι επιχειρήσεις υψηλής τεχνολογίας στο στάδιο της εκκίνησης και της ανάπτυξης [7] αντιμετωπίζουν τις δυσκολίες αυτές λόγω της υψηλότερης αβεβαιότητας της επιχειρηματικής τους επιτυχίας σε σχέση με τις καθιερωμένες επιχειρήσεις. Οι επιχειρήσεις που ξεκινούν τις δραστηριότητές τους στον χώρο της υψηλής τεχνολογίας και της Ε&Α αντιμετωπίζουν σημαντικές δυσκολίες στην αναζήτηση επαρκούς χρηματοδότησης ώστε να αντιμετωπίσουν τους υψηλούς κινδύνους που ενέχει η άμεση εμπορική αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της Ε&Α. Η παροχή επιχειρηματικών κεφαλαίων μπορεί, τουλάχιστον εν μέρει, να συμβάλει στην αντιμετώπιση αυτών των παραγόντων. Στο διάγραμμα 9 φαίνεται η σχετική σημασία των επιχειρηματικών κεφαλαίων για εκκίνηση δραστηριότητας στα κράτη μέλη.

[7] Ορισμός της Επιτροπής για τα επιχειρηματικά κεφάλαια : "Επιχειρηματικά κεφάλαια : κλειδί για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση" (SEC(1998) 552 τελικό, 31 Μαρτίου 1998)

Διάγραμμα 9: Επιχειρηματικά κεφάλαια για έναρξη δραστηριότητας

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Σημείωση: Επιχειρηματικά κεφάλαια (έναρξη δραστηριότητας) ως ποσοστό του ΑΕΠ (μέσοι όροι 1997-1999). Δεν είναι διαθέσιμα τα στοιχεία για τα επιχειρηματικά κεφάλαια στο Λουξεμβούργο. Πηγή: ΓΔ Ανταγωνισμός, Eurostat (διαρθρωτικοί δείκτες) και European Venture Capital Association.

Τα επιχειρηματικά κεφάλαια ως ποσοστό του ΑΕΠ είναι υψηλότερα στο Βέλγιο, τις Κάτω Χώρες, τη Σουηδία και τη Φινλανδία. Στο σύνολο της ΕΕ, τα επιχειρηματικά κεφάλαια για έναρξη δραστηριοτήτων αντιπροσωπεύουν μόνο 0,02% του ΑΕΠ.

6.4. Κρατικές ενισχύσεις για Ε&Α και καινοτομία στην εσωτερική αγορά

Λόγω της σχετικά περιορισμένης συνεισφοράς των ενισχύσεων Ε&Α στις συνολικές δαπάνες Ε&Α του επιχειρηματικού τομέα στα κράτη μέλη, τα αποτελέσματα από τον συνολικό όγκο αυτών των ενισχύσεων στην καινοτομία στην εσωτερική αγορά μπορούν να μετρηθούν μόνο εν μέρει. Ωστόσο, ο πίνακας 4 παρουσιάζει τις κρατικές ενισχύσεις για Ε&Α ως ποσοστό του ΑΕΠ και τη συνολική δαπάνη για Ε&Α ως ποσοστό του ΑΕΠ μαζί με ορισμένα αποτελέσματα δραστηριοτήτων Ε&Α, που στην περίπτωση αυτή αντικατοπτρίζονται στον αριθμό των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και την αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας. Ένα σημαντικό τουλάχιστον μέρος της αύξησης της αποτελεσματικότητας της παραγωγής θεωρείται ότι αντικατοπτρίζει τα αποτελέσματα της Ε&Α. Ακόμη και αν η καταλληλότητα των συγκεκριμένων δεικτών είναι σαφώς περιορισμένη, η σύγκρισή τους επιτρέπει ορισμένες παρατηρήσεις. Τόσο το επίπεδο των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας όσο και η αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας διαφέρουν σημαντικά από το ένα κράτος μέλος στο άλλο. Δεν υπάρχει εμφανής συσχετισμός μεταξύ είτε αυτών των δύο δεικτών είτε με τα επίπεδα των ενισχύσεων Ε&Α. Για παράδειγμα, τα κράτη μέλη με σχετικά υψηλό επίπεδο ενισχύσεων για Ε&Α δεν δημιουργούν απαραιτήτως μεγαλύτερο αριθμό διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας ή υψηλότερο ποσοστό αύξησης της παραγωγικότητας της εργασίας. Πρέπει να σημειωθεί ότι η κατοχύρωση διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας δεν αποτελεί τον πρωταρχικό στόχο των κρατικών ενισχύσεων για Ε&Α και ο αριθμός τους εξαρτάται σημαντικά από τον τομέα στον οποίο πραγματοποιείται η βιομηχανική έρευνα. Έτσι, ο αριθμός των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας επηρεάζεται και από την ισχυρή ή αδύναμη θέση ορισμένων βιομηχανιών στα κράτη μέλη.

Πίνακας 4: Κρατικές ενισχύσεις για Ε&Α και επιλεγμένοι δείκτες καινοτομίας

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Σημείωση: Όλα τα στοιχεία, εκτός της παραγωγικότητας της εργασίας, είναι μέσοι όροι για τα έτη 1997-1999. Λαμβάνονται υπόψη μόνο τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας που έχουν κατοχυρωθεί στο Ευρωπαϊκό Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας. Δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία για τις συνολικές δαπάνες Ε&Α στο Λουξεμβούργο. Τα στοιχεία για τις κρατικές ενισχύσεις Ε&Α δεν συλλέγονται στο πλαίσιο των συνήθων κατευθυντήριων γραμμών και προτύπων για έρευνες Ε&Α (Frascati Manual) και ορισμένες συγκρίσεις μπορεί να μην είναι δυνατές. Τα στοιχεία για την Ε&Α δεν περιλαμβάνουον τις ενισχύσεις Ε&Α που δίνονται στο πλαίσιο περιφερειακών ενισχύσεων. Πηγή: ΓΔ Ανταγωνισμός, Έρευνα και Eurostat.

Μια περαιτέρω ανάλυση σε βάθος της αποτελεσματικότητας των ενισχύσεων για Ε&Α θα μπορούσε επίσης να χρησιμοποιήσει ορισμένους από τους δείκτες, που συνελέγησαν στο πλαίσιο του πρώτου σταδίου οροθέτησης των εθνικών πολιτικών έρευνας. Ειδικότερα, μια ευρύτερη σειρά των δεικτών που χρησιμοποιήθηκαν για την οροθέτηση της εθνικής πολιτικής έρευνας σε σχέση με τις ιδιωτικές και τις δημόσιες επενδύσεις στην Ε&Α και την επιστημονική και τεχνολογική παραγωγικότητα θα μπορούσαν να συμβάλλουν στην καλύτερη κατανόηση πιθανών αλληλεπιδράσεων μεταξύ ενισχύσεων για Ε&Α και οικονομικής επίδοσης.

Είναι χρήσιμο να συμβουλευθεί κανείς τις ακόλουθες δημοσιεύσεις στο πλαίσιο μιας πιο εμπεριστατωμένης ανάλυσης της γενικής πολιτικής Ε&Α στα κράτη μέλη: Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2001): "Προς μια ευρωπαϊκή περιοχή έρευνας: Βασικά στοιχεία 2001. δείκτες για τις εθνικές πολιτικές έρευνας" και Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2001): "Πίνακας αποτελεσμάτων για την ευρωπαϊκή καινοτομία". Διεύθυνση Διαδικτύου:

http://europa.eu.int/comm/research/area/benchmarking2001.pdf http://www.cordis.lu/innovation-smes/scoreboard/scoreboard_2001.htm

7. Φόρουμ για τις κρατικές ενισχύσεις

Το παρόν κεφάλαιο περιέχει διευθύνσεις Διαδικτύου για πληροφορίες σχετικά με τις πολιτικές των κρατών μελών και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σε ό,τι αφορά τις κρατικές ενισχύσεις.

Ο εξυπηρετητής Διαδικτύου της Ευρωπαϊκής Ένωσης EUROPA, δίνει μία συνολική άποψη του νομικού πλαισίου σχετικά με τον έλεγχο των κρατικών ενισχύσεων:

http://europa.eu.int/comm/competition/state_aid/legislation/

7.1. Φόρουμ των κρατών μελών

Ένα από τα σημαντικά στοιχεία της διαδικασίας αξιολόγησης που επιθυμεί να ενθαρρύνει η Επιτροπή με τον πίνακα αποτελεσμάτων είναι η διαφανής ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ κρατών μελών σχετικά με τις διαφορετικές πτυχές της πολιτικής τους για τις κρατικές ενισχύσεις και τον ανταγωνισμό. Συνεπώς, ο πίνακας αποτελεσμάτων έχει σχεδιαστεί για να προσφέρει συνδέσεις με τις ιστοσελίδες που διαθέτουν τα κράτη μέλη. Έτσι θα βελτιωθεί η πρόσβαση στις πληροφορίες που έχουν ήδη δημοσιεύσει τα κράτη μέλη σχετικά.

Πέρα από τις πληροφορίες που έχουν ήδη δημοσιευθεί στο φόρουμ των κρατών μελών για την πρώτη έκδοση του πίνακα αποτελεσμάτων, περιγράφονται στη συνέχεια οι πιο πρόσφατες εξελίξεις στα κράτη μέλη.

Η Γαλλία δημιούργησε μία εθνική επιτροπή και πολλές περιφερειακές επιτροπές αποστολή των οποίων είναι τόσο να αξιολογήσουν τις οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις των κρατικών ενισχύσεων που χορηγούνται στις επιχειρήσεις όσο και να ελέγχουν τη χρήση τους ώστε να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητά τους (Νόμος αριθ. 2001-7 της 4ης Ιανουαρίου 2001 σχετικά με τον έλεγχο των δημοσίων πόρων που χορηγούνται στις επιχειρήσεις, που δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα αριθ. 4 της 5ης Ιανουαρίου 2001, σ. 218 . Διάταγμα αριθ. 2001-483 της 6ης Ιουνίου 2001 σχετικά με την εθνική επιτροπή και τις περιφερειακές επιτροπές για τις κρατικές ενισχύσεις προς επιχειρήσεις, που δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα στις 7 Ιουνίου 2001, σ. 8999). Τα νομοθετικά αυτά κείμενα μπορεί να συμβουλευθεί κανείς στη διεύθυνση Διαδικτύου της "Journal Officiel de la Rιpublique Franηaise":

http://www.legifrance.gouv.fr/

Η Γερμανία δημοσίευσε πρόσφατα την 18η εξαμηνιαία έκθεσή της για τις επιδοτήσεις.

http://www.bundesfinanzministerium.de/Anlage6738/Beiheft-zum-18.-Subventionsbericht.pdf και http://www.bundesfinanzministerium.de/Anlage6737/18.-Subventionsbericht-der-Bundesregierung.pdf .

7.2. Φόρουμ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου

Τα κείμενα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την πολιτική σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις διατίθενται στην ακόλουθη διεύθυνση Διαδικτύου:

http://www.europarl.eu.int/committees/econ_home.htm.

Τεχνικό παράρτημα

Τα στοιχεία αναφέρονται στην εφαρμογή αποφάσεων της Επιτροπής και όχι σε υποθέσεις υπό εξέταση, οι οποίες μετά την ολοκλήρωσή τους μπορούν να επηρεάσουν τα στοιχεία αυτά. Οι δαπάνες για κρατικές ενισχύσεις εντάσσονται στο έτος κατά το οποίο πραγματοποιήθηκαν. Σε περίπτωση πολυετών δαπανών, η συνολική δαπάνη αναφέρεται σε κάθε έτος κατά το οποίο πραγματοποιήθηκε.

Διάγραμμα 1

Πηγή: // Βάση της ΓΔ Ανταγωνισμός για τις δαπάνες σχετικά με κρατικές ενισχύσεις στα κράτη μέλη. ΑΕΠ στις τιμές αγοράς από τη βάση δεδομένων Newcronos της Eurostat.

Παρατηρήσεις: // Όλα τα στοιχεία είναι εκφρασμένα σε εκατ. ευρώ σε σταθερές τιμές του 1998.

Στοιχεία:

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Διάγραμμα 1α: Ποσοστιαία αλλαγή των κρατικών ενισχύσεων εκτός γεωργίας, αλιείας και σιδηροδρομικών μεταφορών ανά κράτος μέλος από το 1997 έως το 1999.

Πηγή: // Βάση της ΓΔ Ανταγωνισμός για τις δαπάνες σχετικά με κρατικές ενισχύσεις στα κράτη μέλη. ΑΕΠ στις τιμές αγοράς από τη βάση δεδομένων Newcronos της Eurostat.

Παρατηρήσεις: // Όλα τα στοιχεία είναι εκφρασμένα σε εκατ. ευρώ σε σταθερές τιμές του 1998.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Στοιχεία:

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Διάγραμμα 2

Πηγή: // Βάση της ΓΔ Ανταγωνισμός για τις δαπάνες σχετικά με κρατικές ενισχύσεις στα κράτη μέλη. ΑΕΠ στις τιμές αγοράς από τη βάση δεδομένων Newcronos της Eurostat.

Παρατηρήσεις: // Όλα τα στοιχεία είναι εκφρασμένα σε εκατ. ευρώ σε σταθερές τιμές του 1998.

Στοιχεία:

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Διάγραμμα 2α: Κατανομή των κρατικών ενισχύσεων στους κυριότερους κλάδους της οικονομίας εκτός γεωργίας, αλιείας και σιδηροδρομικών μεταφορών ως ποσοστό του εθνικού ΑΕΠ.

Πηγή: // Βάση της ΓΔ Ανταγωνισμός για τις δαπάνες σχετικά με κρατικές ενισχύσεις στα κράτη μέλη. ΑΕΠ στις τιμές αγοράς από τη βάση δεδομένων Newcronos της Eurostat.

Παρατηρήσεις: // Όλα τα στοιχεία είναι εκφρασμένα σε εκατ. ευρώ σε σταθερές τιμές του 1998.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Στοιχεία:

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Πίνακας 0: Κρατικές ενισχύσεις σε ευρώ ανά εργαζόμενο

Πηγή: // Βάση της ΓΔ Ανταγωνισμός για τις δαπάνες σχετικά με κρατικές ενισχύσεις στα κράτη μέλη. Τα στοιχεία για την απασχόληση προέρχονται από τη βάση δεδομένων Newcronos της Eurostat.

Παρατηρήσεις: // Όλα τα στοιχεία είναι εκφρασμένα σε εκατ. ευρώ σε σταθερές τιμές του 1998.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Διάγραμμα 3

Πηγή: // Βάση της ΓΔ Ανταγωνισμός για τις δαπάνες σχετικά με κρατικές ενισχύσεις στα κράτη μέλη.

Παρατηρήσεις: // Όλα τα στοιχεία είναι εκφρασμένα σε εκατ. ευρώ σε σταθερές τιμές του 1998.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Διάγραμμα 4

Πηγή: // Βάση της ΓΔ Ανταγωνισμός για τις δαπάνες σχετικά με κρατικές ενισχύσεις στα κράτη μέλη.

Παρατηρήσεις: // Όλα τα στοιχεία είναι εκφρασμένα σε εκατ. ευρώ σε σταθερές τιμές του 1998.

Στοιχεία:

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Πίνακας 1

Πηγή: // Βάση της ΓΔ Ανταγωνισμός για τις δαπάνες σχετικά με κρατικές ενισχύσεις στα κράτη μέλη. Τα στοιχεία για το περιφερειακό ΑΕΠ προέρχονται από τη βάση δεδομένων Newcronos της Eurostat. Τα στοιχεία για τις ενισχύσεις από το Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (παρεμβάσεις στόχου 1) προέρχονται από τις ετήσιες εκθέσεις για τα διαρθρωτικά ταμεία 1996,1997 και 1998.

Παρατηρήσεις: // Όλα τα στοιχεία είναι εκφρασμένα σε εκατ. ευρώ σε σταθερές τιμές του 1998. Τα περιφερειακά στοιχεία για το ΑΕΠ επελέγησαν στο επίπεδο NUTS 3. Δεν διατίθενται στοιχεία για το ΑΕΠ της Ιταλίας στο επίπεδο NUTS 2.

Στοιχεία:

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Διάγραμμα 5

Πηγή: // Βάση της ΓΔ Ανταγωνισμός για τις δαπάνες σχετικά με κρατικές ενισχύσεις στα κράτη μέλη.

Παρατηρήσεις: // Όλα τα στοιχεία είναι εκφρασμένα σε εκατ. ευρώ σε σταθερές τιμές του 1998.

Στοιχεία:

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Διάγραμμα 6

Πηγή: // Μητρώο εγγραφής της Επιτροπής XXVIIIη έκθεση επί της πολιτικής του ανταγωνισμού 1998. XXVIXη έκθεση επί της πολιτικής του ανταγωνισμού 1999.

Παρατηρήσεις: // Τα ακόλουθα είδη αποφάσεων, όπως ορίζονται στον κανονισμό 659/99 (ΕΕ 83/1 της 27.03.1999), δεν έχουν ληφθεί υπόψη στα πλαίσια του παρόντος πίνακα:

- Διαταγές παροχής πληροφοριών

- Αποφάσεις για την κίνηση διαδικασίας έρευνας

- Αποφάσεις για το κλείσιμο της διαδικασίας λόγω απόσυρσης της κοινοποίησης

- Κατάλληλα μέτρα για την τροποποίηση των υφιστάμενων μέτρων ενίσχυσης

- Παραπομπή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο ή το Συμβούλιο.

Οι αποφάσεις για τις κρατικές ενισχύσεις που αφορούν τον τομέα της αλιείας δεν περιλαμβάνονται στον παρόντα πίνακα.

Στοιχεία:

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Πίνακας 2, Διάγραμμα 7, Πίνακας 3 και διαδικασία λήψης αποφάσεων

Πηγή: // ΓΔ Ανταγωνισμός.

Παρατηρήσεις: // Κοινοποιηθείσες ενισχύσεις: Ελήφθη υπόψη δείγμα 96 πρόσφατων αποφάσεων για τη μη έγερση αντιρρήσεων σε υποθέσεις κοινοποιηθεισών ενισχύσεων σε τομείς εκτός της γεωργίας, της αλιείας και των μεταφορών.

Μη κοινοποιηθείσες ενισχύσεις: Αναλύθηκαν όλες οι αποφάσεις για την κίνηση επίσημης διαδικασίας έρευνας για υποθέσεις σε τομείς εκτός της γεωργίας, της αλιείας και των μεταφορών που δημοσιεύθηκαν στην Επίσημη Εφημερίδα από τον Ιούνιο του 2000 έως τον Ιούνιο του 2001.

Διάγραμμα 8

Πηγή: // Βάση της ΓΔ Ανταγωνισμός για τις δαπάνες σχετικά με κρατικές ενισχύσεις στα κράτη μέλη. Τα στοιχεία για τις δαπάνες Ε&Α προέρχονται από τη βάση δεδομένων της Eurostat.

Παρατηρήσεις: // Ένας τέταρτος τομέας (ο ιδιωτικός μη κερδοσκοπικός τομέας) έχει συνήθως αμελητέα σημασία με εξαίρεση την Πορτογαλία όπου ο τομέας αυτός αντιπροσώπευε πάνω από 10% το 1999. Η κατανομή υπολογίστηκε χωρίς τον συγκεκριμένο τομέα. Οι μέσοι όροι υπολογίστηκαν βάσει των διαθέσιμων στοιχείων. Δεν διατίθεται κατανομή των δαπανών Ε&Α ανά θεσμικό τομέα για την Αυστρία και το Λουξεμβούργο.

Στοιχεία:

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Διάγραμμα 9

Πηγή: // Βάση της ΓΔ Ανταγωνισμός για τις δαπάνες σχετικά με κρατικές ενισχύσεις στα κράτη μέλη. Τα στοιχεία για τα επιχειρηματικά κεφάλαια (στάδιο εκκίνησης) προέρχονται από τη βάση δεδομένων της Eurostat.

Στοιχεία:

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Πίνακας 4

Πηγή: // Βάση της ΓΔ Ανταγωνισμός για τις δαπάνες σχετικά με κρατικές ενισχύσεις στα κράτη μέλη. Τα στοιχεία για τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας, τις δαπάνες Ε&Α και την παραγωγικότητα της εργασίας προέρχονται από τη βάση δεδομένων της Eurostat.