Αριθ. C 243/2 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 28.9. 90 
II 
(Προπαρασκευαστικές πράξεις) 
ΕΠΙΤΡΟΠΗ 
Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με τους αθέμιτους όρους στις συμβάσεις που συνάπτονται 
με καταναλωτές 
COM(90) 322 τελικό — SYN 285 
(Υποβλήθηκε από την Επιτροπή στις 24 Ιονλίον 1990) 
(90/C 243/02) 
ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ, 
Έχοντας υπόψη: 
τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής 
Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 100 Α, 
την πρόταση της Επιτροπής, 
Σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 
Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής 
Επιτροπής, 
Εκτιμώντας: 
ότι είναι απαραίτητη η έγκριση μέτρων για την προοδευτική 
εδραίωση της εσωτερικής αγοράς μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 
1992' ότι η εσωτερική αγορά αποτελεί ένα χώρο χωρίς εσω­
τερικά σύνορα στον οποίο διασφαλίζεται η ελεύθερη κυκλο­
φορία αγαθών, προσώπων, υπηρεσιών και κεφαλαίων 
ότι οι εθνικές νομοθεσίες των κρατών μελών σχετικά με 
τους συμβατικούς όρους που ρυθμίζουν τη σχέση του 
πωλητή αγαθών ή του φορέα παροχής υπηρεσιών αφενός, 
και του αγοραστή αφετέρου, παρουσιάζουν πολλές διαφορές 
και ότι, κατά συνέπεια, διαφέρουν οι εθνικές αγορές οι σχε­
τικές με την πώληση αγαθών και την προσφορά υπηρεσιών 
στους καταναλωτές και νοθεύεται ο ανταγωνισμός μεταξύ 
των πωλητών, ιδιαίτερα όταν πωλούν σε κράτος μέλος άλλο 
από αυτό όπου είναι εγκατεστημένοι-
ότι, ειδικότερα, οι εθνικές νομοθεσίες των κρατών μελών 
που αφορούν τους αθέμιτους όρους που περιλαμβάνονται 
στις συμβάσεις που συνάπτονται με καταναλωτές παρουσιά­
ζουν έντονες διαφορές και ότι το ίδιο ισχύει για τις εθνικές 
νομοθεσίες που αφορούν την υποχρέωση του πωλητή 
αγαθών να εγγυάται την ποιότητα τους, την καταλληλότητα 
τους όσον αφορά τη χρήση για τον οποίο έχουν πωληθεί, 
και τη συμμόρφωση τους προς τη σύμβαση, καθώς και την 
υποχρέωση του φορέα παροχής υπηρεσιών να εγγυάται την 
κατά τα συμφωνηθέντα παροχή τους-ότι ο καταναλωτής δεν γνωρίζει τη νομοθεσία η οποία 
ισχύει σε άλλα κράτη μέλη σχετικά με τις συμβάσεις που 
αφορούν την πώληση αγαθών ή την παροχή υπηρεσιών, και 
ότι η δυσκολία αυτή μπορεί να τον αποθαρρύνει και, ως εκ 
τούτου, ενδέχεται να μην προβεί στις αγορές αγαθών ή υπη­
ρεσιών σε αυτά τα κράτη μέλη-
ότι προκειμένου να διευκολυνθεί η εδραίωση της ενιαίας 
αγοράς και για να διασφαλίζεται η προστασία του πολίτη 
ως καταναλωτή κατά την αγορά αγαθών και υπηρεσιών 
μέσω συμβάσεων που συνάπτονται στα πλαίσια της νομοθε­
σίας κρατών μελών άλλων από εκείνο του καταναλωτή, 
πρέπει να καταργηθούν οι αθέμιτοι όροι" 
ότι, με τον τρόπο αυτό, πρόκειται να διευκολυνθούν οι 
πωλητές αγαθών και οι φορείς παροχής υπηρεσιών, τόσο 
στην πατρίδα τους όσο και σε ολόκληρη των ενιαία αγορά* 
ότι, ως εκ τούτου, θα τονωθεί ο ανταγωνισμός μεταξύ των 
πωλητών, αυξάνοντας έτσι τις δυνατότητες επιλογής για 
τους πολίτες της Κοινότητας-
ότι στα προγράμματα της Κοινότητας σχετικά με την πολι­
τική προστασίας και ενημερώσεως των καταναλωτών (') 
έχει υπογραμμισθεί η σημασία της προστασίας των κατανα­
λωτών από την ύπαρξη αθέμιτων όρων σε συμβάσεις' ότι η 
προστασία αυτή πρέπει να παρέχεται μέσω νόμων και ρυθ­
μίσεων που είτε αποτελούν αντικείμενο εναρμόνισης σε κοι­
νοτικό επίπεδο ή υιοθετούνται απευθείας σ'αυτό το επί­
πεδο-
ότι σύμφωνα με την αρχή που διατυπώνεται υπό τον τίτλο 
«Προστασία των οικονομικών συμφερόντων των κατανα­
λωτών», όπως αναφέρεται σ'αυτά τα προγράμματα: οι αγο­
ραστές αγαθών και υπηρεσιών πρέπει να προστατεύονται 
έναντι των καταχρήσεων εξουσίας εκ μέρους του πωλητή, 
και ειδικότερα, έναντι των μονομερών συντασσομένων 
τυποποιημένων συμβάσεων και της καταχρηστικής εξαιρέ­
σεως βασικών δικαιωμάτων από τις συμβάσεις-
(') ΕΕ αριθ. C 92 της 25. 4. 1975, σ. 1 και 
ΕΕαριθ. C 133 της 3. 6. 1981, σ. 1. 
28. 9. 90 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 243/3 
ότι μπορεί να επιτευχθεί αποτελεσματικότερη προστασία 
των καταναλωτών με την υιοθέτηση ομοιόμορφων ρυθμί­
σεων σχετικά με τους αθέμιτους όρους' ότι αυτές οι ρυθμί­
σεις πρέπει να ισχύουν για όλες τις συμβάσεις που συνά­
πτονται με καταναλωτές, είτε γραπτά είτε προφορικά και, 
στην περίπτωση γραπτής σύμβασης, είτε πρόκειται περί ενός 
εγγράφου ή περί πολλών 
ότι μπορεί να επιτευχθεί αποτελεσματικότερη προστασία 
του καταναλωτή με την υιοθέτηση ρυθμίσεων που ισχύουν 
για όλους τους αθέμιτους όρους" 
ότι τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίζουν την αποφυγή 
αθέμιτων όρων σε συμβόλαια που συνάπτονται μεταξύ 
καταναλωτών και τρίτων προσώπων υπό την εμπορική, επι­
χειρηματική ή επαγγελματική τους ιδιότητα, και ότι αν, 
παρ' όλα αντά, χρησιμοποιούνται παρόμοιοι όροι, θεω­
ρούνται άκυροι, ενώ οι υπόλοιποι όροι παραμένουν έγκυροι 
και η σύμβαση συνεχίζει να δεσμεύει τα συμβαλλόμενα 
μέρη σχετικά μ'αυτούς τους όρους, στο βαθμό που εξακο­
λουθεί να υφίσταται χωρίς τις άκυρες διατάξεις" 
ότι είναι επιθυμητός ο προσδιορισμός ορισμένων κατηγο­
ριών όρων που δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται σε συμβά­
σεις που συνάπτονται με τους καταναλωτές' 
ότι πρόσωπα ή οργανισμοί που, σύμφωνα με την εθνική 
νομοθεσία, αναγνωρίζεται ότι έχουν έννομο συμφέρον ως 
προς το συγκεκριμένο θέμα, πρέπει να έχουν τη δυνατότητα 
προσφυγής όσον αφορά τους όρους σε συμβάσεις που έχουν 
συναφθεί με καταναλωτές, και ειδικότερα τους αθέμιτους 
όρους, είτε ενώπιον δικαστηρίου είτε ενώπιον της διοικη­
τικής αρχής που είναι αρμόδια να λαμβάνει αποφάσεις επί 
καταγγελιών ή να κινεί τις κατάλληλες δικαστικές διαδικα­
σίες' 
ότι τα δικαστήρια ή οι διοικητικές αρχές πρέπει να έχουν τη 
δυνατότητα να διατάσσουν ή να επιτυγχάνουν την κατάρ­
γηση των αθέμιτων όρων, 
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΟΔΗΓΙΑ: 
Άρ#ρο Ι 
Η παρούσα οδηγία έχει ως αντικείμενο την προσέγγιση των 
νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των 
κρατών μελών σχετικά με τους αθέμιτους όρους στις συμβά­
σεις που συνάπτονται με καταναλωτές. 
Άρ&ρο 2 
Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας: 
1. Ένας συμβατικός όρος θεωρείται αθέμιτος εάν, μόνος του 
ή σε συνδυασμό με άλλον όρο ή όρους της ίδιας σύμ­
βασης ή άλλης σύμβασης από την οποία εξαρτάται, εξ 
όσων γνωρίζουν το πρόσωπο ή τα πρόσωπα που συνά­
πτουν με τον καταναλωτή την εν λόγω σύμβαση: — οδηγεί σε σημαντική ανισορροπία εις βάρος του κατα­
ναλωτή όσον αφορά τα δικαιώματα και τις υπο­
χρεώσεις των συμβαλλομένων μερών στα πλαίσια της 
σύμβασης, 
ή 
— οδηγεί σε αδικαιολόγητα επιζήμια για τον κατανα­
λωτή εκτέλεση της σύμβασης, 
ή 
— οδηγεί σε εκτέλεση της σύμβασης σημαντικά διαφορε­
τική από αυτήν που λογικά αναμένει ο καταναλωτής, 
ή 
— είναι ασυμβίβαστη με τις απαιτήσεις για καλή πίστη. 
2. Κατάλογος των κατηγοριών αθέμιτων όρων περιλαμβά­
νεται στο παράρτημα. 
3. «Ο καταναλωτής» είναι φυσικό πρόσωπο το οποίο, όσον 
αφορά τις συναλλαγές που καλύπτονται από την 
παρούσα οδηγία, ενεργεί για λόγους που μπορεί να θεω­
ρηθούν άσχετοι με τις εμπορικές, επιχειρηματικές ή επαγ­
γελματικές του δραστηριότητες. 
4. Οι «εμπορικές» και «επιχειρηματικές δραστηριότητες» 
θεωρείται ότι περιλαμβάνουν τις δραστηριότητες των 
κρατικών ή ιδιωτικών προμηθευτών, καθώς και την 
πώληση, ενοικίαση ή, κατά ένα οιονδήποτε άλλο τρόπο, 
προμήθεια των συσκευών από τους προμηθευτές αυτούς. 
5. Ο θεμιτός ή αθέμιτος χαρακτήρας ενός συμβατικού όρου 
προσδιορίζεται σε σχέση με το χρόνο σύναψης της σύμ­
βασης, τις επικρατούσες συνθήκες κατά το χρόνο αυτόν 
και όλους τους άλλους όρους της σύμβασης. 
Άρ#ρο 3 
Τα κράτη μέλη: 
— απαγορεύουν την χρησιμοποίηση αθέμιτων όρων σε 
κάθε σύμβαση που συνάπτεται με καταναλωτές, από 
κάθε πρόσωπο που ενεργεί κατά την άσκηση της εμπο­
ρικής, επιχειρηματικής ή επαγγελματικής του δραστηριό­
τητας, με την επιφύλαξη κάθε νόμιμου δικαιώματος του 
πωλητή για αποζημίωση εκ μέρους του προμηθευτή του, 
— προβλέπουν ότι άν, παρά την απαγόρευση, χρησιμοποι­
ούνται αθέμιτοι όροι στις συμβάσεις, να θεωρούνται 
άκυροι, ενώ οι εναπομένοντες Όροι συνεχίζουν να 
ισχύουν και η σύμβαση συνεχίζει να δεσμεύει τα μέρη 
σχετικά με αυτούς τους όρους, στο βαθμό που είναι 
δυνατό να συνεχίσει να υφίσταται χωρίς τις άκυρες δια­
τάξεις. 
Άρΰρο 4 
1. Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν την ύπαρξη επαρκών και 
αποτελεσματικών μέσων ελέγχου των αθέμιτων όρων σε 
συμβόλαια που συνάπτονται με καταναλωτές και των όρων 
συμβολαίων πώλησης αγαθών ή παροχής υπηρεσιών, προς 
το συμφέρον των καταναλωτών, των ανταγωνιστών και του 
κοινού εν γένει. 
Αρι«. C 243/4 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 28. 9.90 
2. Τα μέσα αυτά περιλαμβάνουν νομικές διατάξεις σύμ­
φωνα με τις οποίες πρόσωπα ή οργανισμοί που θεωρούνται, 
σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία, ότι έχουν έννομο συμ­
φέρον ως προς την προστασία των καταναλωτών μπορούν 
να προσφεύγουν ενώπιον των δικαστηρίων ή των διοικη­
τικών αρχών που είναι αρμόδιες για τη λήψη αποφάσεων 
προκειμένου να προσδιοριστεί αν οι όροι που χρησιμοποι­
ούνται σε παρόμοιες συμβάσεις είναι ασυμβίβαστοι με τις 
διατάξεις της παρούσας οδηγίας. 
Αρ&ρο 5 
Η Επιτροπή υποβάλλει στο Συμβούλιο, το αργότερο στις 31 
Δεκεμβρίου 1977, έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της 
παρούσας οδηγίας. 
Αρ#ρο 6 
1. Τα κράτη μέλη θέτουν σε ισχύ τις αναγκαίες νομοθε­
τικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις για να συμ­μορφωθούν με την παρούσα οδηγία το αργότερο στις 31 
Δεκεμβρίου 1992. Πληροφορούν αμέσως την Επιτροπή σχε­
τικά. Οι εν λόγω διατάξεις εφαρμόζονται σε όλες τις συμβά­
σεις που συνάπτονται με καταναλωτές μετά τις 31 Δεκεμ­
βρίου 1992. 
Οι διατάξεις που θεσπίζονται κατ' εφαρμογή της παρα­
γράφου 1 παραπέμπουν ρητά στην παρούσα οδηγία. 
2. Τα κράτη μέλη ανακοινώνουν στην Επιτροπή τα κεί­
μενα των ουσιωδών διατάξεων εθνικού δικαίου, τις οποίες 
θεσπίζουν στον τομέα που διέπεται από την παρούσα 
οδηγία. 
Άρΰρο 7 
Η παρούσα οδηγία απευθύνεται στα κράτη μέλη. 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 
Οι παραπάνω κατηγορίες όρων θεωρούνται αθέμιτοι, εάν έχουν ως στόχο ή αποτέλεσμα: 
α) την απαλλαγή από ή τον περιορισμό της ευθύνης ενός συμβαλλόμενου μέρους στην περίπτωση θανάτου ή 
σωματικής βλάβης του καταναλωτή που είναι συνέπεια πράξεων ή παραλείψεων αυτού του συμβαλλόμενου 
μέρους' 
β) την ύπαρξη δυνατότητας για μονομερή αλλαγή όρων της σύμβασης από τον πωλητή αγαθών ή τον φορέα πα­
ροχής υπηρεσιών ή την μονομερή διακοπή σύμβασης αορίστου διαρκείας εντός υπερβολικά βραχείας προθε­
σμίας. Η απαγόρευση αυτή δεν εμποδίζει τους φορείς παροχής χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών: 
— να μεταβάλλουν τα επιτόκια δανείων ή πιστώσεων που έχουν χορηγήσει ή τα άλλα σχετικά τέλη, 
ή 
— να διακόψουν μονομερώς σύμβαση αορίστου διαρκείας, 
εφ'όσον η σύμβαση τους παρέχει αυτή τη δυνατότητα και, επίσης, απαιτεί την επίδοση ανάλογης γνωστοποί­
ησης στο άλλο συμβαλλόμενο μέρος ή μέρη σχετικά με την μεταβολή ή τη διακοπή. Επιπλέον, το στοιχείο β) 
δεν επηρεάζει: 
— την εφαρμογή ρητρών σχετικών με την τιμαριθμική αναπροσαρμογή, όπου αυτό είναι νόμιμο, 
— τις χρηματιστηριακές συναλλαγές, 
— τις συμβάσεις για την αγορά ξένων νομισμάτων 
γ) 1. τη μη αναγνώριση του δικαιώματος στον καταναλωτή, ως αγοραστή στα πλαίσια σύμβασης για την πώληση 
αγαθών: 
— να παραλαμβάνει αγαθά τα οποία ανταποκρίνονται στους όρους του συμβολαίου και είναι κατάλληλα 
για το σκοπό που έχουν πωληθεί, 
— να υποβάλλει παράπονα ότι τα αγαθά έχουν συγκαλυμένα ελαττώματα, 
28. 9. 90 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 243/5 
— να απαιτεί από τον πωλητή (σε περίπτωση που τα αγαθά δεν ανταποκρίνονται στις προδιαγραφές της 
σύμβασης ή δεν είναι κατάλληλα για τον σκοπό που έχουν πωληθεί): 
— να του επιστρέφει το συνολικό ποσό της τιμής αγοράς ή 
— να αντικαθιστά τα αγαθά ή 
— να επισκευάζει τα αγαθά με δικά του έξοδα ή 
— να μειώνει την τιμή σε περίπτωση που ο καταναλωτής κρατήσει τα αγαθά, 
— να απαιτεί από τον πωλητή (ανεξάρτητα από την επιλογή που κάνει όσον αφορά τις παραπάνω εναλλα­
κτικές δυνατότητες) αποζημίωση για βλάβη που έχει υποστεί στα πλαίσια της σύμβασης, 
— (σε περίπτωση που ο πωλητής μεταβιβάζει στον καταναλωτή την εγγύηση του κατασκευαστή των 
αγαθών) να επωφελείται της εγγυήσεως του κατασκευαστή για περίοδο ίση προς τη συντομότερη από τη 
φυσιολογική διάρκεια ζωής των αγαθών, ή δώδεκα μήνες- και να υποχρεώνει, είτε τον κατασκευαστή 
είτε τον πωλητή, σε πληρωμή των δαπανών που υπέστη για την εφαρμογή των όρων της εγγύησης. 
2. την μη αναγνώριση δικαιώματος στον καταναλωτή, ως αγοραστή στα πλαίσια σύμβασης για την παροχή 
υπηρεσιών: 
— να του παρέχονται οι υπηρεσίες στον συμφωνημένο χρόνο και με τρόπο αποτελεσματικό, σύμφωνα με 
την οπτική του καταναλωτή, 
— να έχει την εγγύηση του φορέα παροχής υπηρεσιών ότι διαθέτει τις απαιτούμενες ικανότητες και ειδί­
κευση σχετικά με την παροχή υπηρεσιών έτσι όπως προσδιορίστηκε στο προηγούμενο εδάφιο' 
δ) την ύπαρξη δυνατότητας καθορισμού της τιμής των προϊόντων κατά την παράδοση ή τη δυνατότητα για ένα 
πωλητή ή προμηθευτή αγαθών να αυξήσει την τιμή τους, παρ' ό,τι σε παρόμοιες περιπτώσεις ο καταναλωτής — 
αγοραστής δεν έχει το ανάλογο δικαίωμα να ακυρώσει την σύμβαση εφόσον η τελική τιμή είναι υπερβολικά 
υψηλή σε σχέση με την τιμή που θεωρούσε λογική όταν συνάπτε τη σύμβαση' ωστόσο, δεν επηρεάζεται η 
εφαρμογή ρητρών σχετικών με την τιμαριθμική αναπροσαρμογή όπου αυτό είναι νόμιμο" 
ε) την απαλλαγή από ή τον περιορισμό της ευθύνης του πωλητή ή τον προμηθευτή ή ενός άλλου μέρους σε περί­
πτωση που δεν εκτελεί ολικά ή μερικά, τη σύμβαση' 
στ) την επιβολή στον καταναλωτή της υποχρέωσης για προσκόμιση αποδεικτικών στοιχείων, την οποία σύμφωνα 
με την ισχύουσα νομοθεσία, οφείλει να αναλάβει το άλλο συμβαλλόμενο μέρος-
ζ) σε σχέση με συμβάσεις αγοράς χρονομεριδίου σε κτίρια, τον καθορισμό της ημερομηνίας σύναψης της σύμ­
βασης με τέτοιο τρόπο ώστε να μη δίνεται στον καταναλωτή η δυνατότητα να την ακυρώσει μέσα σ' ένα 
διάστημα επτά, τουλάχιστον, ημερών από τη σύναψη της.