Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα "Αξιολόγηση του βαθμού προετοιμασίας για την καθιέρωση του ευρώ προκειμένου να εντοπιστούν οι βασικές ελλείψεις και να γίνουν οι απαραίτητες επανορθωτικές παρεμβάσεις"

(2001/C 311/11)

Στις 31 Μαΐου 2001 και σύμφωνα με το άρθρο 23, εδάφιο 2 του Εσωτερικού Κανονισμού, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση για το ανωτέρω θέμα.

Το τμήμα "Οικονομική και Νομισματική Ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάστηκε την γνωμοδότησή του στις 24 Ιουλίου 2001 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Burani.

Kατά την 384η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 12ης Σεπτεμβρίου 2001), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 74 ψήφους υπέρ και 2 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή στη γνωμοδότησή της 29ης Μαρτίου 2001(1), διατυπώνει σκέψεις και προτάσεις σχετικά με την ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, την Επιτροπή των Περιφερειών και την Κεντρική Ευρωπαϊκή Τράπεζα για τις "Πρακτικές πτυχές της καθιέρωσης του ευρώ: η σημερινή κατάσταση και οι μελλοντικές δράσεις"(2). Με την επικείμενη εισαγωγή του ευρώ, οι πολυάριθμες δράσεις που έχουν αναληφθεί και προγραμματιστεί από μια ευρύτατη δέσμη δημόσιων και ιδιωτικών οργάνων δίνουν την εντύπωση ότι δεν έχουν ληφθεί πλήρως υπόψη όλα τα σχετικά προβλήματα. Οπωσδήποτε όμως φαίνεται να προκύπτει η ανάγκη πλήρους συντονισμού των πρωτοβουλιών, πράγμα το οποίο όμως δεν είναι εντελώς προφανές παρά την καλή θέληση όλων των εμπλεκομένων.

1.2. Βάσει της προβληματικής αυτής, η ΟΚΕ διοργάνωσε στις 14 Μαΐου 2001 μια ακρόαση των ενδιαφερομένων κοινωνικών εταίρων στην οποία συμμετείχαν με πολύτιμες πληροφορίες και παρατηρήσεις οι εκπρόσωποι της Επιτροπής και της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Οι απόψεις που εκφράστηκαν από τους συνέδρους έδωσαν τη δυνατότητα να διαμορφωθεί μια πλήρης άποψη της κατάστασης: οι σύντομες παρατηρήσεις που ακολουθούν αποτελούν περαιτέρω συμβολή στον προβληματισμό ενόψει των περαιτέρω δράσεων που πρέπει να αναληφθούν. Η ΟΚΕ υπενθυμίζει ότι οι προτάσεις και παρατηρήσεις που διατύπωσε στην προηγούμενη γνωμοδότησή της που αναφέρθηκε στο σημείο 1.1 παραμένουν έγκυρες και επίκαιρες.

1.3. Η ΟΚΕ δεν σκοπεύει με τη γνωμοδότηση αυτή να υποκαταστήσει τις αρμόδιες αρχές των εν λόγω πρωτοβουλιών, επιθυμεί μόνο να καταδείξει ορισμένες πτυχές, οι οποίες αν και φαινομενικά ελάσσονος σημασίας, ενδέχεται να δημιουργήσουν πρακτικά ή ψυχολογικά προβλήματα με αποτέλεσμα να καταστεί δυσχερέστερη η μετάβαση από τα δώδεκα διαφορετικά νομίσματα στη νομισματική ενότητα. Το εγχείρημα αυτό δεν έχει προηγούμενο στην ιστορία: ορισμένες από τις εμπειρίες του παρελθόντος μπορούν να μας διδάξουν κάτι, για τα υπόλοιπα όμως χρειάζεται να βασιστούμε στα πραγματικά σημερινά δεδομένα και σε μια καλή δόση φαντασίας και κοινού νου.

2. Η ανακοίνωση

2.1. Οι εκπρόσωποι των πολιτών (καταναλωτές, οικογένειες, ασθενή στρώματα του πληθυσμού, κάτοικοι των απομακρυσμένων αγροτικών και ορεινών περιοχών) επιβεβαιώνουν τη διαπίστωση στην οποία προέβη η ΟΚΕ στα πλαίσια της προηγούμενης γνωμοδότησης(3): ότι το φθινόπωρο του 2000 μόνον ένα μικρό τμήμα του πληθυσμού της ΕΕ γνώριζε επακριβώς τις λεπτομέρειες της μετάβασης. Η κατάσταση ήταν καλύτερη τον Ιανουάριο του 2001 - σύμφωνα με την έρευνα του Εurobarometro που αναφέρει η Επιτροπή στην Ανακοίνωση(4) - αλλά κάθε άλλο παρά ικανοποιητική, κατά την ΟΚΕ. Εάν ληφθούν υπόψη οι ανθρώπινοι και δημοσιονομικοί πόροι που χρησιμοποιήθηκαν από τις ευρωπαϊκές και εθνικές αρχές, από τις ενώσεις των διαφόρων κλάδων και από τις ιδιωτικές επιχειρήσεις, πρέπει να αναγνωριστεί ότι η ενημερωτική εκστρατεία που άρχισε το 1996 και συνεχίστηκε μέχρι τα τέλη 2000 δεν απέδωσε τους αναμενόμενους καρπούς. Το "κόστος για κάθε επαφή" (θεωρουμένων ως τέτοιων όσων σχετίζονται με τα άτομα που διαθέτουν αποτελεσματική συσκευή αποστολής μηνυμάτων και όχι του συνόλου των αποδεκτών) εις βάρος του κοινωνικού συνόλου και των ιδιωτικών οργανώσεων ήταν υπερβολικά υψηλό και υπερέβη κατά πολύ τα 2 ευρώ ανά πολίτη που υπολόγιζε η Επιτροπή.

2.2. Με την προσέγγιση της ημερομηνίας που θα καθιερωθεί η κυκλοφορία του ευρώ η κατάσταση εξελίσσεται θετικά, για λόγους που σήμερα είναι προφανείς, αλλά που οι "ουδέτεροι" εμπειρογνώμονες της ψυχολογίας των μαζών θα έπρεπε να είχαν προβλέψει εξ αρχής: ένα μήνυμα τόσο προκαταβολικό που αφορά ένα μη "επείγον" γεγονός και χωρίς πρακτικές εφαρμογές δεν μπορεί να έχει συγκεκριμένη χρησιμότητα. Οι αποδέκτες συνεπώς έχουν την τάση να μην αποδίδουν ιδιαίτερη προσοχή και συνεπώς να το ξεχνούν. Αυτό και έγινε όπως πρέπει να αναγνωρίσουμε. Καθώς επίσης λησμονήθηκε ότι μια γραπτή ανακοίνωση σπανίως διαβάζεται, κυρίως όταν δίνεται δωρεάν, και μόνο όσοι την θεωρούν "χρήσιμη" ή "επείγουσα" την συμβουλεύονται.

2.3. Χρειάζεται σήμερα να επωφεληθούμε χωρίς αναδρομικά παράπονα, από τις εμπειρίες και τα σφάλματα του παρελθόντος: οι εκστρατείες πρέπει να αφορούν αποκλειστικώς το άμεσο γεγονός (και να γίνονται πιο έντονες κατά το τελευταίο τρίμηνο του έτους) με τη χρησιμοποίηση του πιο διαδεδομένου σήμερα μέσου μαζικής επικοινωνίας και εν τέλει του λιγότερου δαπανηρού: της τηλεόρασης. Τα μηνύματα πρέπει να είναι απλά, να αναπαράγουν κάθε δυνατή πρακτική περίπτωση και να υποβάλλουν λύσεις και συμπεριφορές για όλους. Μόνο με μια σταθερή βάση γνώσεων που αποκτούνται άνευ κόπου θα παρακινηθεί το κοινό να διαβάσει τη γραπτή ανακοίνωση (ενημερωτικά και διαφημιστικά φυλλάδια) η οποία θα πρέπει να θεωρείται ως χρήσιμο στήριγμα για την μνήμη, και όχι για την εκμάθηση.

2.4. Μένει το πρόβλημα των ασθενέστερων κατηγοριών του πληθυσμού (οι φτωχοί, οι τυφλοί, οι αναλφάβητοι, κ.λπ.)· για τις κατηγορίες αυτές θα πρέπει να καταβληθεί κάθε δυνατή προσπάθεια, χωρίς ωστόσο να δημιουργούνται υπερβολικές ψευδαισθήσεις ως προς τα αποτελέσματα: οι συγκεκριμένες δυσχέρειες που είναι σύμφυτες με την κατάσταση των κοινωνικά απόκληρων και ορισμένων κατηγοριών μειονεκτούντων ατόμων δεν μπορούν να επιλυθούν - παρά μόνο σε ελάχιστο βαθμό - από την ανακοίνωση, η οποία το μόνο που μπορεί να επιτύχει είναι να τους κάνει να αισθάνονται λιγότερο "μόνοι". Χρειάζονται πολλά άλλα μέτρα, τα οποία ωστόσο δεν έχουν να κάνουν τίποτε με την ενημερωτική εκστρατεία για το ευρώ.

3. Η διαθεσιμότητα χαρτονομισμάτων και νομισμάτων

3.1. Το πρόβλημα που φαίνεται να απασχολεί περισσότερο τον τομέα του εμπορίου είναι το πρόβλημα της διαθεσιμότητας από την πρώτη μέρα μιας ποσότητας ρευστού χρήματος σε ευρώ ίσου προς τις ανάγκες για τα "ρέστα" που θα πρέπει να δίνονται στους αγοραστές, είτε πληρώνουν σε εθνικό νόμισμα, είτε σε ευρώ. Η εκ των προτέρων διανομή νομισμάτων θα μπορούσε να λύσει το πρόβλημα αυτό, ασφαλώς όμως θα υπάρξουν ελλείψεις και προβλήματα υπολογισμού τα οποία μόνο εν μέρει λύνονται με τη χρήση αριθμομηχανών και ταμειακών μηχανών. Οι μεγαλύτερες δυσκολίες θα γίνουν αισθητές από τους μικρούς και μεσαίους εμπόρους, λόγω προφανώς της μικρότερης ικανότητας διαχείρισης των προβλημάτων. Για τη μεγάλη διανομή, η κατάσταση είναι διαφορετική και φαίνεται να δημιουργεί μικρότερες ανησυχίες, κυρίως στις χώρες όπου από σήμερα ήδη οι τραπεζικές κάρτες, οι πιστωτικές κάρτες και οι κάρτες προπληρωμής χρησιμοποιούνται σε υψηλό ποσοστό για τις εισπράξεις.

3.2. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) δήλωσε ότι είναι αντίθετη με την εκ των προτέρων διανομή χαρτονομισμάτων για λόγους νομικής φύσεως και για λόγους ασφάλειας. Οι εμπορικοί κλάδοι δέχτηκαν δυσμενώς αυτή τη στάση. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι το θέμα αυτό θα πρέπει να επιλυθεί σε εθνικό επίπεδο, όπου κάθε κεντρική τράπεζα - μετά από διαβουλεύσεις με τον τομέα του εμπορίου και τον τραπεζικό - είναι καλύτερα σε θέση να αξιολογεί την κατάσταση και τις συνήθειες πληρωμής των καταναλωτών. Θα πρέπει να εξευρεθεί συμβιβασμός μεταξύ αντίθετων απαιτήσεων. Η ΕΚΤ θα πρέπει να αποφύγει τον κίνδυνο της μαζικής κυκλοφορίας πλαστών νομισμάτων ήδη από τις πρώτες ημέρες και ο τομέας του εμπορίου θα πρέπει να καταβάλει προσπάθειες ώστε να εξοικειωθεί το προσωπικό με τη χρησιμοποίηση και την αναγνώριση των χαρτονομισμάτων προτού τεθούν σε κυκλοφορία.

3.3. Το θέμα που αναφέρεται στα "ρέστα" θα πρέπει άλλωστε να εξετασθεί με ευελιξία, λαμβάνοντας πάντα υπόψη ότι στη μεταβατική φάση το εθνικό νόμισμα παραμένει νόμιμο. Σε περίπτωση ελλείψεως ευρώ (που θα πρέπει οπωσδήποτε να αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα), ο έμπορος θα μπορεί πάντοτε να δίδει "ρέστα" σε εθνικό νόμισμα και ο αγοραστής θα είναι κανονικά υποχρεωμένος να τα δεχτεί. Το εμπόριο δεν δέχεται με ευχαρίστηση αυτό το τέχνασμα (για τις προφανείς δυσκολίες υπολογισμού που αυτό συνεπάγεται) ούτε η Επιτροπή (γιατί προβλέπει ότι θα οδηγήσει σε επιβράδυνση τη διαδικασία συνολικής μετατροπής σε ευρώ)· όμως, πώς αλλιώς θα μπορούσε να επιλυθεί το πρόβλημα της ελλείψεως ευρώ προκειμένου να επιστραφούν τα ρέστα σε περιπτώσεις που θα πρέπει να είναι σποραδικές; Η ΟΚΕ υπενθυμίζει και πάλι ότι οι κάρτες πληρωμής θα πρέπει να αποτελούν τη βέλτιστη λύση στις περισσότερες περιπτώσεις.

3.4. Άλλη πτυχή είναι η πτυχή των διαθέσιμων σε ευρώ από πλευράς κοινού: οι πολίτες δεν χρειάζεται να σπεύσουν στην τράπεζα για να αλλάξουν το εθνικό νόμισμα ή στους αυτόματους τραπεζικούς διανομείς για να έχουν στο χέρι τα νέα χαρτονομίσματα. Το αίσθημα της αγωνίας και της επείγουσας ανάγκης δημιουργεί ουρές και εκνευρισμό: χωρίς λόγο, διότι το εθνικό νόμισμα μπορεί να κυκλοφορεί ακόμα για μια αρκετά μακρά περίοδο (45-60 ημέρες). Η αλλαγή του τύπου "big bang" μπορεί να είναι επιθυμητή, αλλά πρέπει να συνειδητοποιηθεί ότι δεν είναι ρεαλιστική και συνεπώς ότι ενδέχεται να δημιουργήσει μεγαλύτερα προβλήματα από αυτά που μπορεί να επιλύσει. Αλλά και στην περίπτωση αυτή, η ανακοίνωση προς το κοινό θα πρέπει να τονίζει τον "μη επείγοντα" χαρακτήρα αλλαγής του νομίσματος: με άλλα λόγια, δεν πρέπει να υπάρξει πανικός εάν το ευρώ βρεθεί στα χέρια μας λίγες μέρες μετά την πρώτη ημέρα του έτους 2002.

4. Η "στρογγυλοποίηση" των τιμών

4.1. Ήδη από το 1995, επ' ευκαιρία της γνωμοδοτήσεώς της για το "Πράσινο Βιβλίο σχετικά με τις πρακτικές πτυχές της καθιέρωσης του ενιαίου νομίσματος"(5), η ΟΚΕ είχε προειδοποιήσει για τον κίνδυνο στρογγυλοποίησης των τιμών: κατά την μετατροπή του εθνικού νομίσματος που συχνότατα δεν διαθέτει εκατοστιαίες μονάδες, σε ένα ενιαίο νόμισμα υψηλότερης αξίας και συνεπώς διαιρεμένου κατ' ανάγκη σε εκατοστιαίες μονάδες, θα είναι έντονη η τάση "στρογγυλοποίησης" προς το 5 ή το 0 (π.χ. από 32 σε 35, ή από 77 σε 80). Αυτό ισχύει κυρίως για τα αγαθά μικρής σχετικά αξίας. Η επαγρύπνηση των οργανώσεων των καταναλωτών θα πρέπει να είναι ισχυρή, ούτως ώστε να ευαισθητοποιηθεί η κοινή γνώμη με την διασφάλιση ενός υγιούς ανταγωνισμού μεταξύ των εμπορικών φορέων. Το ίδιο θα πρέπει να κάνουν οι εθνικές και τοπικές αρχές, λαμβάνοντας υπόψη ότι στο πλαίσιο της ελευθέρωσης τιμών πρέπει να αποκλεισθεί οιαδήποτε καταναγκαστική παρέμβαση.

4.2. Οι στρογγυλοποιήσεις των τιμών στο εμπόριο είναι ένα ενδεχόμενο που πρέπει να αποφευχθεί, αλλά την ώρα αυτή αποτελούν μόνον μια υπόθεση, δεδομένων και των όρων των συμφωνιών σε τομεακό ή/και εθνικό επίπεδο· εξάλλου, υπάρχουν διάφορες ενδείξεις από τον τομέα των δημόσιων μεταφορών μερικών χωρών, όπου ορισμένοι διαχειριστές επικαλούνται δυσκολίες ταμειακής διαχείρισης για να δικαιολογήσουν την ενδεχόμενη στρογγυλοποίηση των τιμών σε ευρώ (προς τα άνω). Το ίδιο μπορεί να λεχθεί για τις τηλεπικοινωνίες, - και σε ορισμένες περιπτώσεις - για το φυσικό αέριο, τον ηλεκτρισμό, το νερό. Θεωρώντας ότι σε όλες σχεδόν τις χώρες οι τιμές των εισιτηρίων αστικής μεταφοράς και της κατανάλωσης αποτελούν τμήμα του "καλαθιού" της νοικοκυράς για τον υπολογισμό του πληθωρισμού, οι συνέπειες των στρογγυλοποιήσεων στους τομείς αυτούς είναι προβλεπτές.

4.3. Διαφορετικό είναι το ζήτημα όσον αφορά τους υπολογισμούς μετατροπής: το τυχαίο σφάλμα είναι αποδεκτό, αλλά κατά κανένα τρόπο δεν μπορούν να γίνουν αποδεκτές περιπτώσεις απάτης εις βάρος των καταναλωτών, ειδικότερα εάν ανήκουν στα κοινωνικά στρώματα των πιο ασθενών ή λιγότερων ενημερωμένων πολιτών - και στην τελευταία αυτή περίπτωση συμπεριλαμβάνονται και οι ξένοι τουρίστες. Στην προαναφερθείσα γνωμοδότηση για το Πράσινο βιβλίο, η ΟΚΕ επέσυρε την προσοχή των κρατών στο γεγονός ότι υπάρχει δυνατότητα προσδιορισμού κανόνων που θα προβλέπουν την ποινικοποίηση των εκ προθέσεως και συστηματικών σφαλμάτων κατά την μετατροπή. Η πρόταση αυτή επαναλαμβάνεται και εδώ.

4.4. Σε ό,τι αφορά το ζήτημα της μετατροπής, φαίνεται σκόπιμο κάθε πολίτης να έχει στη διάθεσή του έναν απλό ηλεκτρονικό υπολογιστή, τόσο για τον έλεγχο όσο και για την ηρεμία του. Ήδη πολυάριθμες υπηρεσίες διανέμουν δωρεάν τις συσκευές αυτές που είναι χαμηλού κόστους και εύκολης χρήσεως. Η πρακτική αυτή θα πρέπει να γενικευτεί. Επίσης, δεν πρέπει να ενθαρρύνονται τα μηνύματα που ζητούν από τον πολίτη να κάνει λογαριασμούς εκ μνήμης, μηνύματα τα οποία δίνουν μια κατά προσέγγιση ιδέα του ποσού σε ευρώ που αντιστοιχεί σε ένα ορισμένο ποσό εθνικού νομίσματος, αλλά χωρίς την ακριβή τιμή της μετατροπής. Ένα παρόμοιο τέχνασμα είναι αποδεκτό κυρίως για να υπολογισθεί εκ των προτέρων η τάξη μεγέθους της αξίας σημαντικών αγορών (π.χ. ενός ενδύματος): οπωσδήποτε, κατά την πραγματική πράξη της αγοράς ο έλεγχος των τιμών θα ήταν θεμιτό να συνδυάζεται με ένα μέσο υπολογισμού.

5. Το χρηματοπιστωτικό σύστημα

5.1. Το χρηματοπιστωτικό σύστημα, και ειδικότερα ο τραπεζικός τομέας, δεν φαίνεται να αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα κατά την μετατροπή σε ευρώ των λογαριασμών, καταθέσεων και άλλων σχέσεων σε εθνικό νόμισμα. Σε ορισμένες χώρες όμως, η μετατροπή θα πραγματοποιείται αυτομάτως ήδη από τους καλοκαιρινούς μήνες ή από το φθινόπωρο του 2001, εκτός και αν υπάρξει αντίθεση εκ μέρους των ενδιαφερομένων. Δεν φαίνεται να προκύπτουν τεχνικά προβλήματα κατά την μετατροπή των εθνικών και διεθνών συστημάτων πληρωμής στο λιανικό εμπόριο. Το κόστος τους, ωστόσο, αποτελεί φραγμό ο οποίος θα εξετασθεί στο πλαίσιο ειδικής γνωμοδότησης που προετοιμάζει η ΟΚΕ.

5.2. Πιο σύνθετα όμως και πιο δαπανηρά είναι τα προβλήματα που συνδέονται με τη διανομή του νέου νομίσματος και με την απόσυρση του εθνικού νομίσματος καθώς και με την μετατροπή των αυτόματων διανομέων χαρτονομισμάτων και τον εφοδιασμό τους, με την μετατροπή για τη λειτουργία σε διπλό νόμισμα των τερματικών σταθμών των "καρτών", με την μεταφορά και την αποθήκευση αξιών. Αν και η προετοιμασία φαίνεται να έχει γίνει με σοβαρότητα και προσοχή, δεν αποκλείεται να σημειωθούν προβλήματα και καθυστερήσεις που θα αποβούν εις βάρος των καταναλωτών αλλά και του ίδιου του τραπεζικού συστήματος: αυτός είναι ένας επιπλέον λόγος για να ανατεθεί στις τράπεζες το έργο της όσο το δυνατόν συντομότερης απάλειψης τους.

5.3. Αναφορικά με τις κάρτες - το ενιαίο σύστημα που όπως πολλές φορές έχει υπογραμμιστεί από την ΟΚΕ, εγγυάται την μετατροπή του ευρώ χωρίς προβλήματα και συνεπώς θα πρέπει να ενθαρρυνθεί όσο το δυνατόν περισσότερο - προκύπτει τώρα ένα ζήτημα μεταξύ των εκδοτών και του εμπορίου που ενδέχεται να έχει αντίκτυπο στους καταναλωτές. Χωρίς να εισέρχεται σε λεπτομέρειες όσον αφορά το ζήτημα αυτό που εξετάζεται σήμερα από τις αρχές του ανταγωνισμού, η ΟΚΕ παρατηρεί ότι τίθεται την λιγότερο κατάλληλη στιγμή: δημιουργεί αβεβαιότητα σε ένα σύστημα που τώρα έχει ανάγκη να ενισχυθεί και να επαναπροταθεί ως η καλύτερη λύση.

6. Οι επιχειρήσεις

6.1. Όπως ήδη παρατηρήθηκε στην προηγούμενη γνωμοδότηση(6), πολλές από τις ΜΜΕ - και ιδιαίτερα οι πολύ μικρές και προσωπικές επιχειρήσεις - φαίνεται ότι δεν είναι σε θέση να μετατρέψουν τη διαχείρισή τους και τα λογιστικά τους βιβλία σε ευρώ εντός της προθεσμίας της 31ης Δεκεμβρίου 2001. Το πρόβλημα δεν είναι κατά πόσο οι επιχειρήσεις αυτές θα τεθούν λίγο πολύ "εκτός νόμου": όποιος δεν ευθυγραμμιστεί θα αναγκαστεί να το κάνει οπωσδήποτε. Το ζήτημα πως θα αντιδράσουν οι εθνικές αρχές και ιδιαιτέρως οι φορολογικές, μπροστά σε μια κατάσταση όπου σημαντικό τμήμα των φορέων δεν θα έχει ακόμα υιοθετήσει τους νέους κανόνες. Εδώ η τάση επιβολής κυρώσεων μπορεί να είναι έντονη, καλό θα ήταν όμως κάθε κυβέρνηση να έχει προβλέψει προγράμματα ενίσχυσης και υποστήριξης για όσους αντιμετωπίζουν αντικειμενικές δυσκολίες τόσο λόγω ελλείψεως μέσων όσο και λόγω λειτουργικών ικανοτήτων.

6.2. Εξάλλου, θα πρέπει να επιδείξουν καλή θέληση οι κυβερνήσεις και να απλοποιήσουν τις νομοθετικές ή κανονιστικές διατάξεις που ρυθμίζουν τη διαδικασία για τη μετάβαση στο ευρώ. Π.χ, στην Ιταλία η μετατροπή της τηρήσεως των λογαριασμών σε άλλο νόμισμα (ευρώ) πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο ειδικής απόφασης κατά τη συνέλευση των εταίρων. Δεν γίνεται αντιληπτό γιατί είναι απαραίτητη η απόφαση αυτή, εφόσον πρόκειται για συμμόρφωση προς το νόμο.

7. Τα υλικοτεχνικά προβλήματα και οι απάτες

7.1. Κατά την ακρόαση που διοργάνωσε η ΟΚΕ δεν παρέστησαν, αν και είχαν προσκληθεί, οι εκπρόσωποι των μεταφορέων χρηματικών κεφαλαίων, που αποτελούν καίριο σημείο για να γίνουν κατανοητά τα πολύπλοκα υλικοτεχνικά προβλήματα των ροών καταθέσεων από τις κεντρικές τράπεζες στις τράπεζες, και από αυτές στα υποκαταστήματα, και από τα τελευταία στους πελάτες και τανάπαλιν. Η επιβλητική σημασία των ροών αυτών δεν διαφεύγει της προσοχής των ενδιαφερομένων και βεβαίως ούτε του οργανωμένου και μη οργανωμένου εγκλήματος.

7.2. Η ΟΚΕ δεν είναι αρμόδια ούτε διαθέτει τα απαραίτητα δεδομένα προκειμένου να διατυπώσει γνώμη ως προς τα υλικοτεχνικά προβλήματα, αντιμετωπίζει όμως με μια ορισμένη ανησυχία τα προβλήματα της ασφάλειας, τόσο από την άποψη του κοινωνικού και υλικού κινδύνου που αποτελούν οι ληστείες, όσο και από την άποψη της ασφάλειας εκείνων που προστατεύουν τις χρηματικές καταθέσεις και τη μεταφορά τους.

7.3. Σήμερα, σε "κανονική" κατάσταση, σημειώνονται ήδη ένοπλες επιθέσεις με συχνά αιματηρή έκβαση. Κατά συνέπεια είναι λογικό να προβλεφθεί ότι ένα εξαιρετικό και έκδηλο γεγονός, τόσο ως συχνότητα μεταφορών όσο και ως ύψος των αξιών που μεταφέρονται, θα προκαλέσει μια εντατικοποίηση και επιδείνωση του φαινομένου. Οι αστυνομικές δυνάμεις και εκείνες που παρέχονται από τους ιδιωτικούς φορείς μεταφορών με δυσκολία θα μπορέσουν να αντιμετωπίσουν από μόνες τους όλα τα ενδεχόμενα. Η παρέμβαση του στρατού θα ήταν λύση και μάλιστα αναγκαία, αλλά δεν φαίνεται να γίνεται αποδεκτή από όλα τα κράτη μέλη. Η ΟΚΕ εκφράζει εδώ μια σειρά ανησυχιών και εύχεται ότι θα επικροτηθούν από τις εθνικές αρχές, οι οποίες όμως θα πρέπει να αναλάβουν την ευθύνη των γεγονότων που θα προκύψουν από ανεπαρκή αξιολόγηση του κινδύνου.

7.4. Μια άλλη πτυχή που δεν θα πρέπει να υποτιμηθεί είναι και η δυνατότητα απάτης και παραχαράξεων. Η εμπιστοσύνη στο νόμισμα αποτελεί τη βάση της ύπαρξής του: ελπίζεται ότι οι επανειλημμένες διαβεβαιώσεις της ΕΚΤ και των εθνικών τραπεζών αντιστοιχούν σε μια πραγματική υψηλή "αντοχή στην παραχάραξη" του ευρώ. Η ΟΚΕ ευελπιστεί ότι έχει ήδη ληφθεί κάθε μέτρο για να προληφθεί η κυκλοφορία πλαστών νομισμάτων όχι μόνο στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά και εκτός αυτής.

7.5. Εκτός από τους προβληματισμούς που διατυπώνονται στην προηγούμενη γνωμοδότηση(7), που παραμένουν έγκυροι, η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι, υπό την υλική τους άποψη, τα μεταλλικά νομίσματα ευρώ δεν είναι "ένα ενιαίο νόμισμα": η παρουσία έντεκα διαφορετικών εθνικών αναγραφών στην πίσω πλευρά του νομίσματος δεν ευνοεί την αναγνώριση στις διάφορες χώρες, και επιπλέον η ιδιαιτερότητα αυτή θα μπορούσε να ενθαρρύνει την κυκλοφορία παραχαραγμένων νομισμάτων όχι της χώρας στην οποία το νόμισμα έχει παραχαραχθεί αλλά στις άλλες χώρες όπου η γνώση των νομισμάτων αυτών είναι περιορισμένη ή δεν υφίσταται καθόλου.

7.6. Δεδομένου ότι τα ευρώ κάθε χώρας θα κυκλοφορήσουν αμέσως στις άλλες χώρες χάρη στον τουρισμό, υπάρχει κίνδυνος η επισήμανση μαζικών παραχαράξεων ενός εθνικού νομίσματος να προκαλέσει μια γενικευμένη δυσπιστία έναντι του νομίσματος αυτού, όπως έγινε ακριβώς με τα φράγκα Λουξεμβούργου στο Βέλγιο ή με τη στερλίνα Σκωτίας στο υπόλοιπο Ηνωμένο Βασίλειο (έστω και αν στις περιπτώσεις αυτές οι δυσκολίες δεν είχαν να κάνουν τίποτε με τις παραχαράξεις).

7.7. Η ΟΚΕ υποβάλλει τους προβληματισμούς αυτούς στις αρμόδιες αρχές - δηλαδή στην Επιτροπή, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, στην κυβέρνηση της ζώνης του Ευρώ - όχι διότι προβλέπει ενδεχόμενες καταστροφές, αλλά διότι σε κάθε στρατηγικό πρόγραμμα που σέβεται τον εαυτό του προβλέπεται κανονικώς και ένα "σενάριο καταστροφής" με τα κατάλληλα μέτρα για την αντιμετώπισή της. Η απαισιοδοξία φρενάρει και νεκρώνει κάθε πρωτοβουλία, ο ρεαλισμός όμως και η γαλήνια αξιολόγηση όλων των δυνατών ενδεχομένων είναι μέρος των προσόντων που απαιτούνται από όσους είναι υπεύθυνοι για τα δημόσια πράγματα.

Βρυξέλλες, 12 Σεπτεμβρίου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) ΕΕ C 155 της 29.5.2001, σ. 57.

(2) COM(2000) 443 τελικό.

(3) ΕΕ C 155 της 29.5.2001. σ. 57.

(4) COM(2001) 190 τελικό της 3.4.2001.

(5) ΕΕ C 18 της 22.1.1996, σ. 112.

(6) ΕΕ C 155 της 29.5.2001, σ. 57.

(7) ΕΕ C 155 της 29.5.2001, σ. 57.