Αριθ. C 159/12 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 17.6.91 
να επιτευχθούν και, μερικά από τα οποία, μπορεί να μην 
συμβάλουν πάρα πολύ στο γενικό στόχο της προστασίας 
Βρυξέλλες, 24 Απριλίου 1991. 
1. Εισαγωγή 
1.1. Στο πρόσφατο παρελθόν η ΟΚΕ ασχολήθηκε με τις 
μεταναστεύσεις από τρίτες χώρες: 
α) στη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας σχετικά με τους διακι­
νούμενους εργαζομένους της 25ης Οκτωβρίου ^δ^1) 
β) στη γνωμοδότηση της 29ης Μαΐου 1985 σχετικά με τους 
«προσανατολισμούς για μια κοινοτική πολιτική για τις 
μεταναστεύσεις» (2), που αναφέρονται ουσιαστικά στην 
προηγούμενη, ειδικότερα σε ό,τι αφορά το τμήμα για τις 
τρίτες χώρες 
γ) στη γνωμοδότηση για τη «Μεσογειακή πολιτική της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας» της 12ης Ιουλίου 1989 (3) στην 
οποία προωθούνται προτάσεις για μια πολιτική σχετικά 
με τη μετανάστευση που προέρχεται από τις Τρίτες Μεσο­
γειακές Χώρες. 
1.1.1. Οι αξιολογήσεις σχετικά με τα όρια της κοινοτικής 
πολιτικής στο θέμα αυτό, τα προβλήματα που επισημαίνονται 
και οι προτάσεις που προωθούνται από τις γνωμοδοτήσεις 
αυτές, διατηρούν σε σημαντικό βαθμό την επικαιρότητα τους 
και ας μην έγιναν δεκτές από το Συμβούλιο. της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων στον τόπο 
εργασίας. 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Francois STAEDELIN 
1.1.2. Παρόλα αυτά οι αλλαγές που πραγματοποιήθηκαν 
τα τελευταία χρόνια τόσο από την άποψη των αντικειμενικών 
και κανονιστικών συνθηκών στο εσωτερικό των κρατών 
μελών όσο και λόγω της εξέλιξης της διαδικασίας κοινοτικής 
ολοκλήρωσης και των επακόλουθων απαιτήσεων για τον 
καθορισμό ενός νέου θεσμικού πλαισίου, υποχρεώνουν την 
ΟΚΕ να εκφρασθεί με νέες αξιολογήσεις και προτάσεις. 
1.2. Η ανάγκη να επικεντρωθεί εκ νέου η προσοχή της 
Κοινότητας στο ζήτημα της μετανάστευσης εκφράσθηκε από 
το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Αννόβερου τον Ιούνιο του 1988, 
το οποίο είχε ζητήσει από την Επιτροπή έκθεση για την 
κοινωνική ένταξη των μεταναστών. 
1.2.1. Πέρα από την έκθεση αυτή με τίτλο «η κοινωνική 
ενσωμάτωση των μεταναστών από τρίτες χώρες που διαμένουν 
μόνιμα και νόμιμα στα κράτη μέλη (4)» η Επιτροπή κατήρτισε 
επίσης έκθεση εμπειρογνωμόνων με τίτλο «πολιτικές μετανά­
στευσης και κοινωνικής ενσωμάτωσης των μεταναστών στην 
Ευρωπαϊκή Κοινότητα» (5) που αποτελεί σημαντική συμβολή 
στην εμβάθυνση των θεμάτων αυτών και προωθεί συμπεράσ­
ματα και προτάσεις που λαμβάνονται υπόψη στη γνωμοδό­
τηση αυτή. Γνωμοδότηση για το καθεστώς των διακινούμενων εργαζομένων — Τρίτες χώρες 
(91/C 159/05) 
Στις 31 Ιανουαρίου 1991, και σύμφωνα με το άρθρο 20, εδάφιο 4 του Εσωτερικού Κανονισμού, η 
Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση για το Καθεστώς των 
διακινούμενων εργαζομένων — Τρίτες χώρες. 
Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτισμικών θεμάτων, στο οποίο ανατέθηκε 
η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάσθηκε τη γνωμοδότηση του στις 11 Απριλίου 1991 
με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Andrea Amato. 
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή κατά τη 286η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 
24ης Απριλίου 1991), υιοθέτησε κατά πλειοψηφία και με 2 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση. 
(') ΕΕ αριθ. C 343 της 24. 12. 1984. 
(2) ΕΕαριθ. C 188 της 29. 7. 1985. 
(3) ΕΕαριθ. C 221 της 28. 8. 1989. (4) SEQ89) 924 τελ. της 22. 6. 1989. 
(5) SEQ90) 1813 τελ. της 28. 9. 1990. 
17.6.91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 159/13 
1.3. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 14ης και 15ης Δεκεμ­
βρίου 1990 (Ρώμη 2) επανεξέτασε το ζήτημα και στα συμπε­
ράσματα του, πέρα από την παρότρυνση προς το Συμβούλιο 
και την Επιτροπή σχετικά με τα μέτρα που θα πρέπει να 
υιοθετηθούν στα θέματα της διέλευσης των εξωτερικών συνό­
ρων, διακήρυξε: 
«Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έλαβε γνώση των εκθέσεων 
για τη μετανάστευση και ζητεί από το Συμβούλιο γενικών 
υποθέσεων και από την Επιτροπή να αξιολογήσουν ποια 
είναι τα κατάλληλα μέτρα και ενέργειες σε ό,τι αφορά τη 
συνδρομή των χωρών μετανάστευσης, τα απαιτούμενα για 
την είσοδο και την ενίσχυση της κοινωνικής ενσωμάτω­
σης, λαμβάνοντας υπόψη ειδικότερα την ανάγκη για μια 
εναρμονισμένη πολιτική στα θέματα του δικαιώματος του 
ασύλου.» 
1.4. Η Διακυβερνητική Διάσκεψη για την πολιτική ένωση 
που πραγματοποιήθηκε τον περασμένο Δεκέμβριο στη Ρώμη, 
θα υποχρεωθεί να συζητήσει με πρωτοβουλία ορισμένων 
κυβερνήσεων το ζήτημα της διεύρυνσης των κοινοτικών 
αρμοδιοτήτων στα θέματα της μετανάστευσης. Προς την κα­
τεύθυνση αυτή προώθησε προτάσεις επίσης η Επιτροπή στη 
γνωμοδότηση της της 25ης Οκτωβρίου 1991 σχετικά με την 
αναθεώρηση της συνθήκης όσον αφορά την πολιτική 
ένωση ('). 
1.5. Από την άλλη μεριά, η απόφαση του Ευρωπαϊκού 
Δικαστηρίου της 9ης Ιουλίου 1987 αποσαφήνισε αναμφίβολα 
τις σημερινές αρμοδιότητες της Επιτροπής σύμφωνα με τη 
δεύτερη παράγραφο του άρθρου 118 της συνθήκης (2). Από 
αυτή προκύπτει ο πιθανός χώρος της κοινοτικής αρμοδιότη­
τας στα θέματα της μετανάστευσης. 
1.5.1. Επίσης στις 31 Ιανουαρίου 1991 το Ευρωπαϊκό Δικα­
στήριο (3) εξέδωσε απόφαση που κατοχυρώνει ότι έχουν 
άμεση ισχύ στις διατάξεις των κρατών μελών οι κανόνες που 
περιέχονται στις συμφωνίες συνεργασίας ΕΟΚ/Μαρόκου σε 
θέματα εξάλειψης των διακρίσεων στις συνθήκες μισθοδοσίας 
και απασχόλησης καθώς και κοινωνικής ασφάλισης. Τα απο­
τελέσματα αυτής της απόφασης δεν μπορεί παρά να επεκτα­
θούν και στις άλλες συμφωνίες συνεργασίας (Τυνησία, Αλγε­
ρία και Γιουγκοσλαβία) και σύνδεσης (Τουρκία) που προβλέ­
πουν ανάλογους κανόνες. 
1.6. Απ'όσα έχουν λεχθεί ώς τώρα η κατάσταση φαίνεται 
πλέον πρόσφορη για τον καθορισμό και την οικοδόμηση μιας 
πραγματικής κοινοτικής πολιτικής για τη μετανάστευση. 
1.6.1. Ανάλογο προσανατολισμό μπορεί επίσης να διακρί­
νει κανείς και στην έκθεση της εξεταστικής επιτροπής του 
Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για το ρατσισμό και την ξενοφο­
βία^). 
2. Στόχοι και πλαίσιο της γνωμοδότησης 
2.1. Με βάση τα όσα ελέχθησαν έως τώρα, μια κοινοτική 
πολιτική μετανάστευσης θα πρέπει να έχει τους παρακάτω 
τρεις κύριους άξονες: 
(') CM 60-90-200 του Λουξεμβούργου 21 Οκτωβρίου 1990. 
(2) Συλλογή δικαστικών αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου 
1987/7, σ. 3203. 
(3) Απόφαση C18/90. 
(4) Εισηγητής: ο κ. Glyn Ford, έγγρ. Α3-195/90 της 23. 7. 1990. α) προγραμματισμός των μεταναστατευτικών ροών και ρύθ­
μιση των θεμάτων εισόδου και του δικαιώματος του ασύ­
λου (αντικείμενο ειδικής γνωμοδότησης που βρίσκεται 
υπό προετοιμασία) 
β) οικονομική και κοινωνική ένταξη και ελεύθερη διακί­
νηση στο εσωτερικό της Κοινότητας των νομίμως εγκατε­
στημένων σ'αυτήν 
γ) εκούσια επιστροφή στη χώρα προέλευσης. 
2.2. Η παρούσα γνωμοδότηση εξετάζει κυρίως τις «εσωτε­
ρικές» πτυχές μιας κοινοτικής πολιτικής για τη μετανά­
στευση. Λαμβάνονται πράγματι υπόψη κυρίως τα ζητήματα 
που συνδέονται με την παρουσία στην Κοινότητα μεταναστών 
που προέρχονται από τρίτες χώρες τόσο σε ό,τι αφορά τις 
συνθήκες διαβίωσης και εργασίας των ατόμων αυτών όσο και 
σε σχέση με τις επιπτώσεις που έχει αυτή η παρουσία στην 
οικονομική και κοινωνική κατάσταση της Κοινότητας. 
2.3. Ως μετανάστες από τρίτες χώρες νοούνται οι πολίτες 
που για λόγους εξαρτημένης ή αυτόνομης εργασίας διακινού­
νται από τη χώρα προέλευσης σε ένα κράτος μέλος και διαμέ­
νουν νομίμως σ'αυτό, προσωρινώς ή μονίμως. Η έννοια των 
«μεταναστών» αναφέρεται και στα μέλη της οικογένειας 
(σύζυγοι, ανήλικα ή μειονεκτούντα τέκνα, εξαρτώμενοι ανιό­
ντες) και τους εργαζόμενους που λαμβάνουν σύνταξη ανικα­
νότητας ή γήρατος στα κράτη μέλη. 
2.4. Συνεπώς, τα ιδιαίτερα προβλήματα των πολιτών ενός 
κράτους μέλους που προέρχονται από τρίτες χώρες δεν αποτε­
λούν ειδικό αντικείμενο της παρούσας γνωμοδότησης, παρά 
μόνο σε ό,τι αφορά το γενικότερο θέμα των αντικειμενικών 
διακρίσεων. Σχετικά η ΟΚΕ επιβεβαίωσε τα παρακάτω: 
«Η ΟΚΕ επιμένει ότι όλοι οι πολίτες της ΕΟΚ, περιλαμ­
βανομένων και εκείνων που ανήκουν σε εθνικές μειονότη­
τες, πρέπει να έχουν εξασφαλισμένη μια θέση και ένα 
μέλλον στην «Ευρώπη των πολιτών», και ότι πρέπει να 
ισχύουν, και πέραν των συνόρων, τα δικαιώματα εγκατά­
στασης, ελεύθερης διακίνησης και απασχόλησης και η 
αμοιβαία αναγνώριση διπλωμάτων και προσόντων» (5). 
2.5. Είναι προφανές ότι αυτές οι «εσωτερικές» πτυχές δεν 
μπορούν να διαχωρισθούν από τις συνθήκες εισόδου των 
μεταναστών από τρίτες χώρες στην επικράτεια της Κοινότη­
τας. Σχετικά, ο συντονισμός των συνθηκών εισόδου που πραγ­
ματοποιείται με διάφορους τρόπους θα πρέπει να εξετασθεί 
από την Κοινότητα, με σεβασμό των δημοκρατικών διαδικα­
σιών και πλήρη συμμετοχή των αντιπροσωπευτικών οργάνων. 
2.6. Η ΟΚΕ έχει επίγνωση του δεσμού που υπάρχει μεταξύ 
μιας κοινοτικής πολιτικής μετανάστευσης και της ανάπτυξης 
των χωρών μετανάστευσης, ειδικότερα εκείνων που είναι πλη­
σιέστερα στην Κοινότητα. Το θέμα αυτό θα αναπτυχθεί σε 
μεταγενέστερη γνωμοδότηση. 
(5) ΕΕ αριθ. C 23 της 30. 1. 1989, σ. 33. 
Αριθ. C 159/14 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 17.6.91 
3. Για ένα κοινοτικό καθεστώς εργαζομένων μεταναστών από 
τρίτες χώρες 
3.1. Η κοινωνική ενσωμάτωση (') των μεταναστών στην 
Ευρωπαϊκή Κοινότητα έχει καταστεί σήμερα αναπόφευκτο 
ζήτημα μεγάλης σημασίας γιατί: 
— ο αριθμός των μεταναστών που προέρχονται από τρίτες 
χώρες έχει πλέον ξεπεράσει τα 8 εκατομ. άτομα, 
— παρά το γεγονός ότι η παρουσία αυτή έχει διαφορετικά 
χαρακτηριστικά στα κράτη μέλη, και επειδή προέρχεται 
από μεταναστεύσεις που πραγματοποιήθηκαν σε διαφορε­
τικούς χρόνους, μπορεί να δημιουργήσει ανάλογες εντά­
σεις τόσο στην αγορά εργασίας όσο και στην κοινωνία. 
3.2. Η Κοινότητα αυτή καθ'αυτή θα πρέπει να θέσει το 
στόχο της προώθησης της κοινωνικής ένταξης των μετανα­
στών. Όχι μόνο γιατί αυτό ανταποκρίνεται στις γενικές αξίες 
πάνω στις οποίες θεμελιώθηκε η Κοινότητα αλλά επίσης 
γιατί η έλλειψη αυτής της ένταξης έχει αρνητικές επιπτώσεις 
στην κατάσταση της απασχόλησης και γενικότερα στις συν­
θήκες διαβίωσης και εργασίας στην Κοινότητα. Όπως επίσης 
μια λανθασμένη ενσωμάτωση μπορεί να δημιουργήσει περι­
θωριοποίηση και φαινόμενα γκέτου κυρίως των νέων που 
αποτελούν μέλη των οικογενειών των μεταναστών. 
3.2.1. Η κατάλληλη κοινωνική ένταξη, που θα βασίζεται 
δηλαδή στην ισότητα των δικαιωμάτων και των ευκαιριών, 
αποτελεί την προϋπόθεση για την αποφυγή χώρων κοινωνι­
κής περιθωριοποίησης και για να μην τροφοδοτείται η παρά­
νομη εργασία, η υπόγεια οικονομία και η φοροδιαφυγή και 
για να μην αυξάνεται η εγκληματικότητα. 
3.2.2. Πράγματι, η διάκριση σε βάρος των διακινούμενων 
εργαζομένων, υπάρχει κίνδυνος να δημιουργήσει φαινόμενα 
«κοινωνικού ντάμπινγκ» στο εσωτερικό της Κοινότητας. 
Συνεπώς, η κοινοτική πολιτική για την κοινωνική ένταξη 
των μεταναστών αποκτά έτσι το χαρακτήρα απαραίτητου 
μέσου για την ορθή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. 
3.2.3. Η σωστή ενσωμάτωση των μεταναστών στην αγορά 
εργασίας, δεν θα πρέπει να θεωρηθεί ως άλλη μια επιβάρυνση 
για τα κοινωνικά συστήματα των κρατών μελών αλλά αντιθέ­
τως ως μια ευκαιρία. Για παράδειγμα, η αύξηση της ενεργού 
εργατικής δύναμης μπορεί να δημιουργήσει θετικές επιπτώ­
σεις στο σύστημα της κοινωνικής ασφάλειας που έχει εξασθε­
νήσει από την αρνητική δημογραφική εξέλιξη στις βιομηχα­
νικές χώρες. 
3.2.4. Η Κοινότητα δεν πρέπει να θέτει ως στόχο μόνο την 
αντιμετώπιση και πρόληψη των αρνητικών επιπτώσεων από 
(') Χρησιμοποιείται εδώ η έκφραση «integrazione sociale» (κοινωνική 
ολοκλήρωση) γιατί πλέον κυριαρχεί στο κοινοτικό ιδίωμα. 
Ωστόσο θα ήταν καταλληλότερο να μιλάμε για «inserimento 
sociale» (κοινωνική ενσωμάτωση) έννοια που δεν μπορεί να συγχέ­
εται με την έννοια της «assimilazione» (αφομοίωσης) και η οποία 
δεν θέτει σε αμφισβήτηση την πολιτιστική ταυτότητα των μετανα­
στών. (Η υποσημείωση αυτή δεν αφορά το ελληνικό κείμενο). την έλλειψη κοινωνικής ένταξης των μεταναστών, αλλά επί­
σης και την πλήρη αξιοποίηση της συμβολής των μετανα­
στών, ιδιαίτερα των νέων για την οικονομική, κοινωνική και 
πολιτιστική ανάπτυξη μέσα σε μια Ευρώπη πολλών εθνοτή­
των και πολιτισμών. 
3.3. Η υλοποίηση της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς εισάγει 
ουσιαστικές μεταβολές στην κατάσταση της μετανάστευσης 
και επιβάλλει μια διαφορετική οπτική εκ μέρους της Κοινότη­
τας (2), πράγματι: 
— καθώς πλησιάζει ο χρόνος της κατάργησης των ελέγχων 
των ατόμων στα εσωτερικά σύνορα της Κοινότητας γίνε­
ται προφανής η διαφορά των κανονισμών και των λειτουρ­
γικών μέσων που υπάρχουν στα κράτη μέλη, 
— ακόμη και στην περίπτωση που η κατάργηση των εσωτερι­
κών συνόρων μπορεί να επιτρέψει στους μετανάστες από 
τις τρίτες χώρες να κινούνται ελεύθερα στο εσωτερικό της 
Κοινότητας, αυτό δεν σημαίνει αναγκαστικά, στα σημε­
ρινά κανονιστικά πλαίσια, ότι αυτοί θα μπορούν να έχουν 
νόμιμη πρόσβαση στην αγορά εργασίας σε οποιοδήποτε 
κράτος μέλος. 
Άλλωστε είναι εύκολο να προβλέψει κανείς ότι ένα μεγα­
λύτερο ποσοστό μεταναστών θα προσπαθήσει να βρει 
στην πιο εύκολη διακοινοτική κινητικότητα μια απά­
ντηση στους περιορισμούς που επιβάλλονται από τις διά­
φορες εξελίξεις των εθνικών αγορών εργασίας, γεγονός 
που μπορεί να προκαλέσει ισχυρή αύξηση της παράνομης 
εργασίας. 
3.4. Από τα στοιχεία αυτά προκύπτει ότι η Κοινότητα 
πρέπει να θέσει αμέσως ένα διπλό στόχο: 
α) να εναρμονίσει τις νομοθετικές και κανονιστικές διατά­
ξεις, όπως επίσης τα μέσα και τις δράσεις για την κοινω­
νική ενσωμάτωση των μεταναστών στα κράτη μέλη 
β) να ορίσει τις συνθήκες για να εφαρμοσθεί η ελεύθερη 
διακίνηση των μεταναστών που προέρχονται από τρίτες 
χώρες, επί ίσοις όροις με τους κοινοτικούς πολίτες. 
Αν δεν τεθούν αυτοί οι δύο στόχοι, όχι μόνο θα τροφοδοτηθεί 
η διακριτική μεταχείριση (με όλες τις ηθικές επιπτώσεις που 
(2) Στο ζήτημα αυτό εξεδήλωσε ιδιαίτερη προσοχή επίσης και η 
ΔΟΕ, που παρουσίασε τρία έγγραφα: 
— Πρακτικά της άτυπης συνεδρίασης διαβουλεύσεων για τους 
εργαζόμενους που προέρχονται από τρίτες χώρες και διακινού­
νται στην Ευρώπη της εσωτερικής αγοράς μετά το 1992 — 
Γενεύη 27-28 Απριλίου 1989. 
— Σκέψεις οικονομικού και κοινωνικού χαρακτήρα καθώς και 
σχετικά με τα δικαιώματα του ανθρώπου που αφορούν το μελ­
λοντικό καθεστώς των πολιτών των τρίτων χωρών στην ευρω­
παϊκή εσωτερική αγορά των W.R. Bohning και J. Bohning και 
J. Werquin (Working Paper in World Employment Programme) 
Γενεύη —Απρίλιος 1990. 
— Πρακτικά της στρογγυλής τραπέζης για τους εργαζομένους 
που προέρχονται από τρίτες χώρες και διακινούνται στην 
Ευρώπη της εσωτερικής αγοράς — Γενεύη 15-17 Οκτωβρίου 
1990. 
17.6.91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 159/15 
θα έχει αυτό για την οικοδόμηση μιας Κοινότητας βασισμέ­
νης στην αδικία και στην καταπίεση των δικαιωμάτων ενός 
τμήματος των πολιτών που συμβάλλουν στην ανάπτυξη της), 
όχι μόνο θα προκληθούν δυσχέρειες στην ορθή λειτουργία 
της εσωτερικής αγοράς, αλλά θα προδοθεί και το ίδιο το 
πνεύμα της υλοποίησης της ενιαίας αγοράς. Πράγματι, αυτό 
θα σήμαινε παραίτηση από το στόχο της υλοποίησης, μαζί 
με την ενιαία αγορά των αγαθών, των υπηρεσιών και των 
κεφαλαίων, μιας ενιαίας αγοράς κοινοτικής εργασίας, με τη 
διατήρηση των εθνικών αγορών εργασίας που είναι εκ των 
πραγμάτων χωριστές, δεδομένου ότι θα βασίζονται στο διαχω­
ρισμό των εξωκοινοτικών εργαζομένων. 
3.5. Δεν μπορεί επίσης να υποτιμηθεί η σχέση που υπάρχει 
αφενός μεταξύ της ελεύθερης διακίνησης των μεταναστών 
και της εναρμόνισης των πολιτικών κοινωνικής ένταξης στην 
Κοινότητα και αφετέρου του συντονισμού των συνθηκών 
εισόδου. 
3.5.1. Υπάρχει κυρίως χρονική σχέση. Η εναρμόνιση των 
πολιτικών κοινωνικής ενσωμάτωσης και η επίτευξη της ελεύ­
θερης διακίνησης δεν πρέπει να καθυστερήσουν για να ανα­
μείνουν τον καθορισμό των κοινών πολιτικών ρύθμισης των 
εισόδων. 
3.5.2. Υπάρχει στη συνέχεια σχέση αιτίας — αποτελέσμα­
τος. Για παράδειγμα, οι λύσεις που θα δοθούν στο ζήτημα των 
μεταναστευτικών ρευμάτων θα έχουν αναμφίβολες συνέπειες 
στην επιτυχία των πολιτικών κοινωνικής ολοκλήρωσης και 
ελεύθερης κυκλοφορίας. Πράγματι, θα λείψουν οι συνθήκες 
για την επωφελή εφαρμογή τους, εάν προκύψουν συνθήκες 
εισόδου υπερβολικά ελαστικές και υποχρεωθεί έτσι η Κοινό­
τητα να αντιμετωπίσει μεγάλα μεταναστευτικά ρεύματα. Θα 
προκύψουν όμως ανάλογες αποτυχίες εάν εφαρμοσθούν τόσο 
Βρυξέλλες, 24 Απριλίου 1991. άκαμπτες συνθήκες εισόδου ώστε να καταλήξουν στην πράξη 
σε παρεμπόδιση της νόμιμης μετανάστευσης και αναπόφευ­
κτη αύξηση της παράνομης μαζί με όσα συνεπάγεται ένα 
τέτοιο ενδεχόμενο, αρχίζοντας από την έλλειψη θετικής στά­
σης του πληθυσμού και της κοινοτικής κοινής γνώμης έναντι 
των μεταναστών, που αποτελεί απαραίτητη συνθήκη για την 
επιτυχή επίτευξη της κοινωνικής ένταξης και της ελεύθερης 
κυκλοφορίας. 
3.5.3. Από την άλλη μεριά ακόμη και ο τρόπος με τον 
οποίο θα αντιμετωπισθούν τα «εσωτερικά» ζητήματα θα έχει 
καθοριστικό βάρος στη δυνατότητα ρύθμισης των μετανα­
στευτικών ρευμάτων. Για παράδειγμα, εάν το στοιχείο της 
«έλξης» από την κοινοτική πλευρά (η οποία, μαζί με το 
στοιχείο της «ώθησης» εκ μέρους των χωρών προέλευσης, 
καθορίζει τη μεταναστευτική πίεση) έχει ουσιαστικώς «υγιή» 
χαρακτηριστικά (π.χ. δεν θα χαρακτηρίζεται από την ύπαρξη 
ζήτησης παράνομης εργασίας) θα υπάρχουν αναπόφευκτες 
συνέπειες στην ποσότητα και στην ποιότητα της ίδιας της 
μεταναστευτικής πίεσης και συνεπώς στις λύσεις που θα πρέ­
πει να υιοθετηθούν για τη ρύθμιση των ρευμάτων. 
4. Με την παρούσα γνωμοδότηση επιδιώχθηκε ο καθορι­
σμός των κινήτρων, προσανατολισμών και γενικών στόχων 
μιας κοινής πολιτικής για τη μετανάστευση και ειδικότερα 
του «καθεστώτος διακινούμενων εργαζομένων από τρίτες 
χώρες». Η ΟΚΕ θα καταρτίσει πολύ σύντομα πρόσθετη γνω­
μοδότηση που θα περιέχει ειδικές προτάσεις στα θέματα της 
οικονομικής και κοινωνικής ολοκλήρωσης και της ελεύθερης 
κυκλοφορίας (θεμελιώδη δικαιώματα, προσαρμογή και εναρ­
μόνιση της νομοθεσίας, ενεργός πολιτική), της εκούσιας επι­
στροφής στις χώρες προέλευσης, της ενημέρωσης και του 
κοινοτικού συντονισμού. 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Francois STAEDELIN