IV 
(Πληροφορίες ) 
ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ  ΠΡΟΕΡΧΟΜΕΝΕΣ  ΑΠΟ  ΤΑ ΟΡΓΑΝΑ  ΚΑΙ ΤΟΥΣ  ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ  
ΤΗΣ  ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ  ΕΝΩΣΗΣ  
ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ  
Σύμβαση  για τη διεθνή  δικαιοδοσία , την αναγνώριση  και την εκτέλεση  αποφάσεων  σε αστικές  και 
εμπορικές  υποθέσεις  
που υπογράφηκε  στο Λουγκάνο , στις  30 Οκτωβρίου  2007  
ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΗ  ΕΚΘΕΣΗ  
του καθηγητή  κ. Fausto Pocar  
(κατόχου  της έδρας  Διεθνούς  Δικαίου  του Πανεπιστημίου  του Μιλάνου ) 
(2009/C 319/01)  
ΚΕΦΑΛΑΙΟ  I 
ΓΕΝΙΚΕΣ  ΣΚΕΨΕΙΣ  
1. Εισαγωγικές  παρατηρήσεις  και ιστορικό  της αναθεώρησης  
1. Η Σύμβαση  για τη διεθνή  δικαιοδοσία , την αναγνώριση  και 
την εκτέλεση  αποφάσεων  σε αστικές  και εμπορικές  υποθέσεις  που 
υπογράφηκε  από τα συμβαλλόμενα  μέρη  στο Λουγκάνο , στις 
30 Οκτωβρίου  2007 (« η Σύμβαση  του Λουγκάνο » ή «η Σύμβαση »), 
συνάπτεται  μεταξύ  της Ευρωπαϊκής  Κοινότητας , του Βασιλείου  της 
Δανίας  ( 1 ), της Δημοκρατίας  της Ισλανδίας , του Βασιλείου  της Νορ ­ 
βηγίας  και της Ελβετικής  Συνομοσπονδίας . Αντικαθιστά  τη Σύμ ­ 
βαση  του Λουγκάνο  για τη διεθνή  δικαιοδοσία  και την εκτέλεση  
αποφάσεων  σε αστικές  και εμπορικές  υποθέσεις  της 16 ης Σεπτεμ ­ 
βρίου  1988 (« η Σύμβαση  του Λουγκάνο  του 1988» ή «η Σύμβαση  
του 1988»), η οποία  συνήφθη  μεταξύ  των κρατών  μελών  της Ευρω ­ 
παϊκής  Κοινότητας  και ορισμένων  κρατών  μελών  της Ευρωπαϊκής  
Ζώνης  Ελεύθερων  Συναλλαγών  (ΕΖΕΣ ) ( 2 ). Η Σύμβαση  του Λουγ ­ 
κάνο  του 1988 ήταν  « παράλληλη  σύμβαση » με τη Σύμβαση  των 
Βρυξελλών  της 27 ης Σεπτεμβρίου  1968 για τη διεθνή  δικαιοδοσία  
και την εκτέλεση  αποφάσεων  σε αστικές  και εμπορικές  υποθέσεις  (« η 
Σύμβαση  των Βρυξελλών »), η οποία  συνήφθη  μεταξύ  των έξι αρχι ­ 
κών κρατών  μελών  της Ευρωπαϊκής  Κοινότητας  κατ' εφαρμογήν  του 
άρθρου  220 ( σημερινού  293) της Συνθήκης  ΕΚ και τροποποιήθηκε  
αρκετές  φορές  έκτοτε  με σκοπό  να επεκταθεί  η εφαρμογή  της σε νέα κράτη  μέλη  τα οποία  προσχώρησαν  στην  Κοινότητα  ( 3 ). Μετά  το 
1988, διάφορα  κράτη  τα οποία  ήταν  συμβαλλόμενα  μέρη  της 
Σύμβασης  του Λουγκάνο  προσχώρησαν  στην  Ευρωπαϊκή  Κοινότητα  
και κατέστησαν  μέρη  της Σύμβασης  των Βρυξελλών , με αποτέλεσμα  
να συμμετέχουν  πλέον  στη Σύμβαση  του Λουγκάνο  υπό διαφορε ­ 
τική  ιδιότητα  ( 4 ). Το 1997, όταν  ξεκίνησε  η αναθεώρηση  της Σύμ ­ 
βασης  του Λουγκάνο , συμβαλλόμενα  μέρη  ήταν  τα τότε  δεκαπέντε  
κράτη  μέλη  της Ευρωπαϊκής  Κοινότητας  και η Ισλανδία , η Νορβη ­ 
γία και η Ελβετία . 
2. Το 1997, το Συμβούλιο  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  άρχισε  να 
αναθεωρεί  ταυτόχρονα  τη Σύμβαση  των Βρυξελλών  και τη Σύμβαση  
του Λουγκάνο  του 1988 με στόχο  την πλήρη  εναρμόνιση  των δύο 
συμβάσεων  και την ενσωμάτωση  αλλαγών  προκειμένου  να επιλυ ­ 
θούν  ορισμένα  προβλήματα  τα οποία  είχαν  ανακύψει  κατάEL 23.12.2009 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  C 319/1  
( 1 ) Η Δανία  υπέγραψε  τη Σύμβαση  στις Βρυξέλλες , στις 5 Δεκεμβρίου  
2007.  
( 2 ) ΕΕ L 319, 25.11.1988.  ( 3 ) Εκτός  αν επισημαίνεται  άλλως , οι παραπομπές  αφορούν  το κείμενο  της 
Σύμβασης  των Βρυξελλών  που έχει δημοσιευθεί  στην  ΕΕ C 27, 
26.1.1998 και περιλαμβάνει  τη Σύμβαση , όπως  τροποποιήθηκε  με τη 
Σύμβαση  της 9 ης Οκτωβρίου  1978 για την προσχώρηση  του Βασιλείου  
της Δανίας , της Ιρλανδίας  και του Ηνωμένου  Βασιλείου  της Μεγάλης  
Βρετανίας  και Βόρειας  Ιρλανδίας  (« η Σύμβαση  Προσχώρησης  του 
1978»), με τη Σύμβαση  της 25 ης Οκτωβρίου  1982 για την προσχώ ­ 
ρηση  της Ελληνικής  Δημοκρατίας  (« η Σύμβαση  Προσχώρησης  του 
1982»), με τη Σύμβαση  της 26 ης Μαΐου 1989 για την προσχώρηση  
του Βασιλείου  της Ισπανίας  και της Πορτογαλικής  Δημοκρατίας  (« η 
Σύμβαση  Προσχώρησης  του 1989») και με τη Σύμβαση  της 29 ης Νοεμ ­ 
βρίου  1996 για την προσχώρηση  της Δημοκρατίας  της Αυστρίας , της 
Δημοκρατίας  της Φινλανδίας  και του Βασιλείου  της Σουηδίας  (« η Σύμ ­ 
βαση  Προσχώρησης  του 1996»).  
( 4 ) Η Φινλανδία , η Σουηδία  και η Αυστρία , οι οποίες  έγιναν  κράτη  μέλη  της 
Κοινότητας  την 1 η Ιανουαρίου  1995 αλλά  ήταν  μέρη  της Σύμβασης  του 
Λουγκάνο  από την 1 η Απριλίου  1993.
την ερμηνεία  των συμβάσεων  από το Δικαστήριο . Θεωρήθηκε  ότι οι 
δύο συμβάσεις  έπρεπε  να αναθεωρηθούν  μαζί , ούτως  ώστε , μεταξύ  
άλλων , να συμβαδίσουν  με τις εξελίξεις  του διεθνούς  γίγνεσθαι  και 
της τεχνολογίας , ιδίως  όσον  αφορά  το ηλεκτρονικό  εμπόριο·  να 
επισπευσθεί  η εκτέλεση  των αποφάσεων , ανάγκη  η οποία  τονίσθηκε  
αργότερα  στο άρθρο  65 της Συνθήκης  του Άμστερνταμ  της 2 ας 
Οκτωβρίου  1997 (  1 ), που δεν είχε τεθεί  ακόμη  σε ισχύ  όταν  άρχι ­ 
σαν οι εργασίες·  να απλουστευθούν  οι πτυχές  της διεθνούς  δικαιο ­ 
δοσίας  και ο συντονισμός  της διεθνούς  δικαιοδοσίας  · να διευκρινι ­ 
σθούν  τα σημεία  τα οποία  ήταν  ασαφή  ή τα οποία  αποδείχθηκαν  
προβληματικά  κατά  την εφαρμογή·  και, τέλος , να προσαρμοσθούν  
ορισμένες  διατάξεις  των συμβάσεων  στη νομολογία  του Δικαστη ­ 
ρίου , αν και εν συνεχεία  αυτή  η προσαρμογή  δεν απεδείχθη  πάντοτε  
απαραίτητη . 
3. Κατά  τη σύνοδο  της 4 ης και 5 ης Δεκεμβρίου  1997, το 
Συμβούλιο  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  συγκρότησε  ad hoc ομάδα  
εμπειρογνωμόνων , αποτελούμενη  από αντιπροσώπους  των κρατών  
μελών  και αντιπροσώπους  των κρατών  ΕΖΕΣ , μερών  της Σύμβασης  
του Λουγκάνο  (Ελβετίας , Νορβηγίας  και Ισλανδίας )· καθήκον  της 
ομάδας  ήταν  να εξετάσει  τις τροποποιήσεις  των Συμβάσεων  των 
Βρυξελλών  και του Λουγκάνο  που θα πρότειναν  τα κράτη  μέλη  
και η Ευρωπαϊκή  Επιτροπή , λαμβάνοντας  υπ’ όψιν  τη νομολογία  
του Δικαστηρίου  και ορισμένες  αποφάσεις  των εθνικών  δικαστηρίων  
που αναφέρονται  στο Πρωτόκολλο  2 της Σύμβασης  του Λουγκάνο  
του 1988, με σκοπό  την κατάρτιση  σχεδίου  σύμβασης  η οποία  θα 
βελτίωνε  και θα εναρμόνιζε  τα τότε  ισχύοντα  κείμενα . Στην  εντολή  
της ομάδας  αναφέρονταν  οι προτεραιότητες  που θα έπρεπε  να 
ακολουθήσει , ήτοι  η εξέταση  των πρακτικών  πτυχών  των δύο Συμ ­ 
βάσεων , ο εκσυγχρονισμός  ορισμένων  διατάξεων , η διόρθωση  ορι ­ 
σμένων  τεχνικών  πτυχών , η ευθυγράμμιση  με τη Σύμβαση  της 
Ρώμης  της 19 ης Ιουνίου  1980 και τέλος , ορισμένα  ειδικά  θέματα  
της Σύμβασης  του Λουγκάνο  τα οποία  ρυθμίζονταν  διαφορετικά  
στη Σύμβαση  των Βρυξελλών·  άλλες  προτάσεις  αναθεώρησης  θα 
μπορούσαν  να μελετηθούν  μετά  την εξέταση  των άρθρων  που 
είχαν  προτεραιότητα . 
Η ad hoc ομάδα , η εντολή  της οποίας  βασίσθηκε  στο άρθρο  220 
της Συνθήκης  ΕΚ, εργάσθηκε  βάσει  προτάσεων  της Επιτροπής  και 
εγγράφων  εργασίας  που της υπέβαλαν  το Συμβούλιο  και οι αντι ­ 
προσωπίες  των κρατών , λαμβάνοντας  πλήρως  υπ’ όψιν  τη νομολογία  
του Δικαστηρίου  και τις γνώμες  που έχουν  διατυπωθεί  στη νομική  
θεωρία  και από ενώσεις  ακαδημαϊκών  ( 2 ). Η ομάδα  πραγματοποίησε  
εννέα  συνεδριάσεις  στις Βρυξέλλες·  πρόεδρος  ήταν  ο Φινλανδός  
αντιπρόσωπος , κ. Gustaf Möller, αντιπρόεδρος  η Ελβετή  αντιπρό ­ σωπος , κα Monique Jametti και εισηγητής  ο Ιταλός  αντιπρόσωπος , 
κ. Fausto Pocar. Η Ευρωπαϊκή  Επιτροπή  συνέπραξε  πλήρως  στις 
εργασίες  της ομάδας  ( 3 ). Κατά  την τελευταία  συνεδρίαση , η οποία  
διεξήχθη  στις 19-23 Απριλίου  1999, η ομάδα  κατέληξε  σε γενική  
συμφωνία  επί αναθεωρημένου  κειμένου  για τις δύο Συμβάσεις , των 
Βρυξελλών  και του Λουγκάνο  ( 4 ). 
4. Την 1 η Μαΐου  1999, ωστόσο , ετέθη  σε ισχύ  η Συνθήκη  του 
Άμστερνταμ . Το γεγονός  αυτό  έδωσε  στην  Ευρωπαϊκή  Ένωση  νέες 
εξουσίες  όσον  αφορά  τη δικαστική  συνεργασία  σε αστικές  υποθέσεις  
και είχε ως αποτέλεσμα  το σχέδιο  το οποίο  πρότεινε  η ad hoc 
ομάδα  να μην καταστεί  η νέα μορφή  της Σύμβασης  των Βρυξελλών  
και, παράλληλα , της Σύμβασης  του Λουγκάνο . Το Συμβούλιο  
«πάγωσε » το σχέδιο  στις 12 Μαΐου  1999, εν αναμονή  της υποβο ­ 
λής από την Επιτροπή , δυνάμει  του άρθρου  61 της Συνθήκης  ΕΚ, 
σχεδίου  κοινοτικής  πράξης  η οποία  θα αντικαθιστούσε  τη Σύμβαση  
των Βρυξελλών  στο κοινοτικό  πλαίσιο . Κατά  τη σύνοδο  της 27 ης 
και 28 ης Μαΐου  1999, το Συμβούλιο  ενέκρινε  κατ’ αρχήν  τη συμ ­ 
φωνία  στην  οποία  κατέληξε  η ad hoc ομάδα . 
5. Στις  14 Ιουλίου  1999, η Επιτροπή  υπέβαλε  στο Συμβούλιο  
πρόταση  κοινοτικού  κανονισμού  η οποία  βασιζόταν  ευρέως  στο 
κείμενο  της ad hoc ομάδας , με τις προσαρμογές  που απαιτούσε  
η νέα νομική  μορφή  την οποία  θα λάμβανε  η πράξη  και με νέες 
διατάξεις  σχετικά  με τους  καταναλωτές  ( 5 ). Η πρόταση  αυτή  εξετά ­ 
σθηκε  από την επιτροπή  αστικού  δικαίου  του Συμβουλίου . Στις  
22 Δεκεμβρίου  2000, το Συμβούλιο  ενέκρινε  την πρόταση  ως 
κανονισμό  ( ΕΚ) αριθ . 44/2001 για τη διεθνή  δικαιοδοσία , την 
αναγνώριση  και την εκτέλεση  αποφάσεων  σε αστικές  και εμπορικές  
υποθέσεις  (« Κανονισμός  Βρυξέλλες  Ι») (  6 ). Ο κανονισμός , ο οποίος  
εν συνεχεία  τροποποιήθηκε  για να συμπεριληφθούν  τα νέα κράτη  
που προσχώρησαν  στην  Ευρωπαϊκή  Κοινότητα , ετέθη  σε ισχύ  την 1 η 
Μαρτίου  2002, και αντικατέστησε  τη Σύμβαση  των Βρυξελλών  στις 
σχέσεις  μεταξύ  των κρατών  μελών  και της Κοινότητας , εξαιρουμένης  
της Δανίας , η οποία , δυνάμει  του άρθρου  69 της Συνθήκης  ΕΚ δεν 
συμμετέχει  σε πράξεις  που εκδίδονται  βάσει  του Τίτλου  IV. Στις  
19 Οκτωβρίου  2005, στις Βρυξέλλες , η Κοινότητα  υπέγραψε  συμ ­ 
φωνία  με τη Δανία  η οποία  προβλέπει  την εφαρμογή  των διατάξεων  
του Κανονισμού  Βρυξέλλες  Ι και των επακόλουθων  τροποποιήσεών  
τους  στις σχέσεις  μεταξύ  της Κοινότητας  και της Δανίας  ( 7 ). 
6. Λόγω  των νέων  εξουσιών  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  δυνάμει  της 
Συνθήκης  του Άμστερνταμ  ανέκυψε  το ζήτημα  αν η διαπραγμά ­ 
τευση  και η σύναψη  της νέας  Σύμβασης  του Λουγκάνο  θα πρέπει  
να γίνει  μόνο  από τη Κοινότητα  ή από την Κοινότητα  μαζί  με ταEL C 319/2 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  23.12.2009  
( 1 ) Συνθήκη  του Άμστερνταμ  που τροποποιεί  τη Συνθήκη  για την Ευρω ­ 
παϊκή  Ένωση , τις Συνθήκες  περί ιδρύσεως  των Ευρωπαϊκών  Κοινοτήτων  
και ορισμένες  συναφείς  πράξεις , ΕΕ C 340, 10.11.1997.  
( 2 ) Ιδιαίτερης  μνείας  αξίζει  η Ευρωπαϊκή  Ομάδα  Ιδιωτικού  Διεθνούς  Δικαίου  
(EGPIL/GEDIP), η οποία  στις 7 Απριλίου  1997 υπέβαλε  στο Γραμματέα  
της Μόνιμης  Επιτροπής  της Σύμβασης  του Λουγκάνο  και στο Γενικό  
Γραμματέα  του Συμβουλίου  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  έγγραφο  το οποίο  
περιείχε  προτάσεις  αναθεώρησης  των Συμβάσεων  των Βρυξελλών  και του 
Λουγκάνο·  διαβιβάσθηκε  στις αντιπροσωπίες  ως έγγραφο  εργασίας  του 
Συμβουλίου  στις 15 Απριλίου  1997 ( στο εξής  «οι προτάσεις  της Ευρω ­ 
παϊκής  Ομάδας  Ιδιωτικού  Διεθνούς  Δικαίου »). ( 3 ) Η Πολωνία  συμμετείχε  στις συνεδριάσεις  της ομάδας  ως παρατηρητής , 
αφού  όλα τα συμβαλλόμενα  μέρη  της Σύμβασης  του Λουγκάνο  συμφώ ­ 
νησαν  για την προσχώρησή  της στη Σύμβαση . Ως παρατηρητές  συμμε ­ 
τείχαν  επίσης  στις συνεδριάσεις  της ομάδας  το Δικαστήριο , η ΕΖΕΣ  και η 
Διάσκεψη  της Χάγης  για το ιδιωτικό  διεθνές  δίκαιο . 
( 4 ) Έγγραφο  7700/99 του Συμβουλίου , 30.4.1999.  
( 5 ) COM (1999) 348 τελικό , 14.7.1999.  
( 6 ) ΕΕ L 12, 16.1.2001.  
( 7 ) ΕΕ L 299, 16.11.2005.
κράτη  μέλη . Στις  25 Μαρτίου  2002, η Επιτροπή  υπέβαλε  σύσταση  
απόφασης  του Συμβουλίου  η οποία  εξουσιοδοτούσε  την Επιτροπή  
να αρχίσει  διαπραγματεύσεις  για τη σύναψη  σύμβασης  σχετικά  με 
τη διεθνή  δικαιοδοσία , την αναγνώριση  και την εκτέλεση  των απο ­ 
φάσεων  σε αστικές  και εμπορικές  υποθέσεις  μεταξύ  της Κοινότητας  
και της Δανίας  αφενός , και της Ισλανδίας , της Νορβηγίας , της 
Ελβετίας  και της Πολωνίας  (η οποία  δεν είχε ακόμη  προσχωρήσει  
στην  Κοινότητα ), αφετέρου , προς  αντικατάσταση  της Σύμβασης  του 
Λουγκάνο  της 16 ης Σεπτεμβρίου  1988 (  1 ). Κατά  τη σύνοδο  της 
14 ης και 15 ης Οκτωβρίου  2002, το Συμβούλιο  εξουσιοδότησε  την 
Επιτροπή  να αρχίσει  διαπραγματεύσεις  για τη σύναψη  νέας  σύμβα ­ 
σης του Λουγκάνο  αλλά  άφησε  ανοικτό  το ζήτημα  αν η σύναψη  
της νέας  σύμβασης  υπαγόταν  στην  αποκλειστική  αρμοδιότητα  της 
Κοινότητας  ή στην  κοινή  αρμοδιότητα  της Κοινότητας  και των 
κρατών  μελών . Στην  απόφαση  του Συμβουλίου  επισυνάπτονταν  
διαπραγματευτικές  οδηγίες  και κοινή  δήλωση  του Συμβουλίου , 
της Επιτροπής  και των κρατών  μελών  ότι η απόφαση  του Συμβου ­ 
λίου  δεν είχε νομικές  επιπτώσεις  στο θέμα  των αντίστοιχων  αρμο ­ 
διοτήτων  της Κοινότητας  και των κρατών  μελών . Για το θέμα  αυτό , 
το Συμβούλιο  συμφώνησε  να ζητήσει  τη γνώμη  του Δικαστηρίου , 
σύμφωνα  με το άρθρο  300, παράγραφος  6 της Συνθήκης  ΕΚ. 
7. Στις  7 Μαρτίου  2003, το Συμβούλιο  υπέβαλε  αίτηση  γνω ­ 
μοδότησης  στο Δικαστήριο , περιγράφοντας  ως σκοπό  της σχεδιαζό ­ 
μενης  συμφωνίας  τη μεγαλύτερη  δυνατή  ευθυγράμμιση  των ουσιω ­ 
δών διατάξεων  της νέας  συμφωνίας  με εκείνες  του Κανονισμού  
Βρυξέλλες  Ι και διατυπώνοντας  το ακόλουθο  ερώτημα : « Η σύναψη  
της νέας  Σύμβασης  του Λουγκάνο  για τη διεθνή  δικαιοδοσία , την 
αναγνώριση  και την εκτέλεση  αποφάσεων  σε αστικές  και εμπορικές  
υποθέσεις , όπως  παρατίθεται  στα σημεία  8 έως 12 του παρόντος  
υπομνήματος , υπάγεται  πλήρως  στην  αποκλειστική  αρμοδιότητα  της 
Κοινότητας  ή υπάγεται  σε κοινή  αρμοδιότητα  μεταξύ  της Κοινότη ­ 
τας και των κρατών  μελών ;» Στις  7 Φεβρουαρίου  2006, το Δικα ­ 
στήριο  εν ολομελεία  διατύπωσε  την ακόλουθη  γνώμη : « Η σύναψη  
της νέας  Σύμβασης  του Λουγκάνο  για τη διεθνή  δικαιοδοσία , την 
αναγνώριση  και την εκτέλεση  αποφάσεων  σε αστικές  και εμπορικές  
υποθέσεις , όπως  περιγράφεται  στα σημεία  8 έως 12 της αίτησης  
γνωμοδότησης , τα οποία  παρατίθενται  στη σκέψη  26 της παρούσας  
γνωμοδότησης , υπάγεται  πλήρως  στην  αποκλειστική  αρμοδιότητα  
της Ευρωπαϊκής  Κοινότητας » ( 2 ). 
8. Μετά  τη γνωμοδότηση  του Δικαστηρίου , πραγματοποιήθηκε  
στο Λουγκάνο  διπλωματική  διάσκεψη , στις 10-12 Οκτωβρίου  
2006, για την οριστική  διατύπωση  της νέας  Σύμβασης  του Λουγ ­ 
κάνο  με τη συμμετοχή  αντιπροσώπων  της Ευρωπαϊκής  Κοινότητας , 
της Δανίας , της Ισλανδίας , της Νορβηγίας , της Ελβετίας  και διαφό ­ 
ρων κοινοτικών  οργάνων  και με την παρουσία  κρατών  μελών  ως 
παρατηρητών . Πρόεδρος  ήταν  η Ελβετή  αντιπρόσωπος , κα Monique 
Jametti Greiner και εισηγητής  ο κ. Fausto Pocar · εξετάσθηκαν  όλες  
οι διατάξεις  που απέκλιναν  από το κείμενο  το οποίο  είχε συμφω ­ 
νήσει  η ad hoc ομάδα  το 1999 ( για πολλές  από τις διατάξεις  αυτές  
είχαν  ήδη διεξαχθεί  άτυπες  διαπραγματεύσεις  στο πλαίσιο  της Μόνι ­ 
μης Επιτροπής  η οποία  είχε συσταθεί  δυνάμει  του άρθρου  3 του Πρωτοκόλλου  2 της Σύμβασης  του Λουγκάνο  του 1988) και 
εγκρίθηκε  επισήμως  το κείμενο  της νέας  Σύμβασης . Αλλά  στάθηκε  
αδύνατη  η επίτευξη  συμφωνίας  για όλα τα υπό συζήτηση  σημεία  
και χρειάσθηκαν  περαιτέρω  διαπραγματεύσεις , μετά  από τις οποίες  
το κείμενο  της νέας  Σύμβασης  μονογραφήθηκε  στις Βρυξέλλες , στις 
28 Μαρτίου  2007 και υπογράφηκε  από τα συμβαλλόμενα  μέρη  
στο Λουγκάνο , στις 30 Οκτωβρίου  2007.  
2. Φύση  και σκοπός  της παρούσας  εισηγητικής  έκθεσης  
9. Στις  διαπραγματευτικές  οδηγίες  τις οποίες  ενέκρινε  κατά  τη 
σύνοδο  της 14 ης και 15 ης Οκτωβρίου  2002, σχετικά  με την 
εξουσιοδότηση  της Επιτροπής  να αρχίσει  διαπραγματεύσεις  για τη 
σύναψη  νέας  σύμβασης  του Λουγκάνο , το Συμβούλιο  διευκρίνισε  
ότι θα πρέπει  να καταρτισθεί  εισηγητική  έκθεση  για την αναθεωρη ­ 
μένη  Σύμβαση , όπως  είχε γίνει  για τη Σύμβαση  του Λουγκάνο  του 
1988. Ως εκ τούτου , η παρούσα  εισηγητική  έκθεση  ακολουθεί  
εκείνη  η οποία  συνόδευε  τη Σύμβαση  του Λουγκάνο  του 1988 
(«έκθεση  Jenard-Möller») (  3 ). Ένα πλεονέκτημα  της εισηγητικής  
έκθεσης  είναι  ότι, στο σύστημα  της Σύμβασης , αντίθετα  με το 
σύστημα  στο οποίο  ανήκει  ο Κανονισμός  Βρυξέλλες  Ι, δεν υπάρχει  
Δικαστήριο  για να αποσαφηνίζει  τις ερμηνευτικές  αοριστίες  που 
ενδέχεται  να ανακύψουν  σε υποθέσεις  ενώπιον  εθνικών  δικαστηρίων·  
συνεπώς , θα ήταν  σκόπιμο  να διαθέτουν  τα δικαστήρια  σημείο  
αναφοράς  για την αποσαφήνιση  του νοήματος  της Σύμβασης  και 
τη διευκόλυνση  της ενιαίας  εφαρμογής , κυρίως  λόγω  της πιθανό ­ 
τητας  μελλοντικής  προσχώρησης  άλλων  χωρών  στη Σύμβαση . 
10. Όσον  αφορά  το περιεχόμενο , οι διαπραγματευτικές  οδηγίες  
του Συμβουλίου  ανέφεραν  ότι η έκθεση  θα κάλυπτε  όλα τα θέματα  
που πραγματευόταν  η Σύμβαση  και τα συνδεδεμένα  πρωτόκολλα . 
Κατά  τη διάρκεια  των διαπραγματεύσεων , οι αντιπροσωπίες  διευκρί ­ 
νισαν  ότι στην  εισηγητική  έκθεση  θα πρέπει  να σχολιάζονται  όλες  οι 
διατάξεις  της Σύμβασης  και να αντικατοπτρίζεται  η πραγματική  
πρόοδος  των διαπραγματεύσεων  και η αυξανόμενη  νομολογία  του 
Δικαστηρίου  όσον  αφορά  τις παράλληλες  διατάξεις  της Σύμβασης  
των Βρυξελλών  και του Κανονισμού  Βρυξέλλες  Ι. Όπως  έχει εξηγη ­ 
θεί, η νέα Σύμβαση  του Λουγκάνο  εγγράφεται  σε μια μακρά  και 
περίπλοκη  διαδικασία  εξέλιξης  που διαρκεί  επί δεκαετίες , αρχίζοντας  
με τη Σύμβαση  των Βρυξελλών , η οποία  συνήφθη  το 1968 μεταξύ  
των έξι αρχικών  κρατών  μελών  της Ευρωπαϊκής  Κοινότητας , και 
συνεχίζοντας  με μεταγενέστερες  πράξεις , μία εκ των οποίων  είναι  
η Σύμβαση  του Λουγκάνο  του 1988. Το κείμενο  της Σύμβασης  
αντικατοπτρίζει  αυτή  την εξέλιξη  και πολλές  από τις διατάξεις  της 
αναπαράγουν  ρήτρες  παλαιότερων  πράξεων , ενίοτε  χωρίς  αλλαγές  ή 
με τροποποιήσεις  αμιγώς  τυπικού  χαρακτήρα . 
Κάθε  πράξη , πλην  του Κανονισμού  Βρυξέλλες  Ι, συνοδεύεται  από 
εισηγητική  έκθεση  στην  οποία  σχολιάζονται  συγκεκριμένα  οι διατά ­ 
ξεις. Όταν  η διάταξη  δεν είναι  νέα ή όταν  οι τροποποιήσεις  είναι  
αμιγώς  τυπικού  ή γλωσσικού  χαρακτήρα , αρκεί  η απλή  παραπομπήEL 23.12.2009 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  C 319/3  
( 1 ) SEC(2002) 298 τελικό , 22.3.2002.  
( 2 ) Δικαστήριο , Γνώμη  1/03, διατακτικό . ( 3 ) Έκθεση  για τη Σύμβαση  του Λουγκάνο  της 16 ης Σεπτεμβρίου  1988, ΕΕ 
C 189, 28.7.1990.
στις προηγούμενες  εισηγητικές  εκθέσεις . Ως εκ τούτου , η παρούσα  
έκθεση  παραπέμπει  συχνά  στις ακόλουθες  εκθέσεις , χωρίς  να επα ­ 
ναλαμβάνει  όσα αυτές  αναφέρουν : έκθεση  για τη Σύμβαση  των 
Βρυξελλών  του 1968 (« έκθεση  Jenard») (  1 ), για τη Σύμβαση  Προ ­ 
σχώρησης  του 1978 (« έκθεση  Schlosser») (  2 ), για τη Σύμβαση  Προ ­ 
σχώρησης  του 1982 (« έκθεση  Ευρυγένη -Κεραμέως ») (  3 ), για τη Σύμ ­ 
βαση  Προσχώρησης  του 1989 (« έκθεση  Almeida Cruz-Desantes 
Real-Jenard») (  4 ), και έκθεση  Jenard-Möller, η οποία  έχει ήδη ανα ­ 
φερθεί  και συνόδευε  τη Σύμβαση  του Λουγκάνο  του 1988. Τέτοια  
έκθεση  δεν επισυνάπτεται  στον  Κανονισμό  Βρυξέλλες  Ι, αλλά  ρητή  
επεξήγηση  των διατάξεών  του περιλαμβάνεται  ενίοτε  στις εισαγωγι ­ 
κές αιτιολογικές  σκέψεις , στις οποίες  θα γίνεται  παραπομπή , όταν  
απαιτείται . 11. Η παρούσα  εισηγητική  έκθεση  πρέπει  να εξετάσει  όλες  τις 
διατάξεις  της Σύμβασης  του Λουγκάνο  υπό το φως των δικαστικών  
προηγούμενων , όσον  αφορά  όχι μόνο  την προηγούμενη  Σύμβαση  
αλλά  και τον Κανονισμό  Βρυξέλλες  Ι, του οποίου  το περιεχόμενο  
είναι  ουσιαστικά  ταυτόσημο·  σημειωτέον  όμως  ότι η έκθεση  αφορά  
μόνο  τη Σύμβαση  του Λουγκάνο  και ουδόλως  εκφράζει  τη θέση  
των κρατών  ή της Κοινότητας  σχετικά  με τον Κανονισμό  Βρυξέλλες  
Ι. Η απουσία  εισηγητικής  έκθεσης  για τον Κανονισμό  Βρυξέλλες  Ι 
δεν σημαίνει  ότι η παρούσα  έκθεση  προτίθεται  να αναπληρώσει  το 
υποτιθέμενο  κενό . Δηλαδή , η παρούσα  έκθεση  δεν αποσκοπεί  στην  
αποσαφήνιση  του κανονισμού  ή στην  παροχή  κατευθυντηρίων  γραμ ­ 
μών για την ερμηνεία  του ή για την εφαρμογή  των κανόνων  που 
ορίζει : μοναδικός  της σκοπός  είναι  να εξηγήσει  τους  κανόνες  της 
Σύμβασης  του Λουγκάνο , ως έχουν  μετά  την αναθεώρηση . 
ΚΕΦΑΛΑΙΟ  II 
ΔΟΜΗ  ΚΑΙ  ΠΕΔΙΟ  ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ  ΤΗΣ  ΣΥΜΒΑΣΗΣ  
1. Δομή  
12. Σύμφωνα  με το προοίμιο , στόχος  της Σύμβασης  είναι  να 
ενισχυθεί  στο έδαφος  των συμβαλλόμενων  μερών  η έννομη  προστα ­ 
σία των προσώπων  που είναι  εγκατεστημένα  σε αυτό  και, ως εκ 
τούτου , να καθορισθεί  η διεθνής  δικαιοδοσία  των δικαστηρίων , να 
διευκολυνθεί  η αναγνώριση  και να καθιερωθεί  ταχεία  διαδικασία  για 
να εξασφαλισθεί  η εκτέλεση  των αποφάσεων , των δημοσίων  εγγρά ­ 
φων και των δικαστικών  συμβιβασμών . Με αυτό  το στόχο , η Σύμ ­ 
βαση , λαμβάνοντας  υπ’ όψιν  την εξέλιξη  των διεθνών  και κοινοτικών  
κανόνων  που περιγράφηκαν  ανωτέρω , αποσκοπεί  να επεκτείνει  στα 
συμβαλλόμενα  μέρη  τις αρχές  του Κανονισμού  Βρυξέλλες  Ι και 
στην  ουσία  αναπαράγει  τις διατάξεις  του. Ο παραλληλισμός  με 
τον Κανονισμό  Βρυξέλλες  Ι αναφέρεται  πάλι  στην  εισαγωγή  του 
Πρωτοκόλλου  2 της Σύμβασης , όπου  τονίζεται  η ουσιώδης  σχέση  
μεταξύ  των δύο πράξεων , παρά  το γεγονός  ότι παραμένουν  ξεχωρι ­ 
στές . Η δομή  της Σύμβασης  βασίζεται , κατά  συνέπεια , στις αρχές  
του κανονισμού , οι οποίες  με τη σειρά  τους  αποτέλεσαν  τη βάση  
της Σύμβασης  των Βρυξελλών . 
Ως εκ τούτου , η Σύμβαση  αυτή  είναι  διπλή  και διέπει , εντός  του 
πεδίου  εφαρμογής  της, την άμεση  δικαιοδοσία  των δικαστηρίων  στα 
κράτη  τα οποία  δεσμεύονται  από αυτήν , το συντονισμό  μεταξύ  
δικαστηρίων  σε περιπτώσεις  σύγκρουσης  δικαιοδοσίας , τους  όρους  
αναγνώρισης  των δικαστικών  αποφάσεων  και μια απλουστευμένη  
διαδικασία  για την εκτέλεσή  τους . Σε κάθε  ένα από τα σημεία  αυτά , το κείμενο  της νέας  Σύμβασης  αποκλίνει  από εκείνο  της 
Σύμβασης  του 1988 είτε διότι  έχει ευθυγραμμισθεί  με τον Κανονι ­ 
σμό Βρυξέλλες  Ι είτε διότι  εισήχθησαν  ειδικές  διατάξεις  για να 
ληφθούν  υπ’ όψιν  οι μεταγενέστερες  εξελίξεις  της νομολογίας  του 
Δικαστηρίου  ή για να ρυθμισθεί  η σχέση  μεταξύ  της Σύμβασης  και 
του Κανονισμού . 
13. Μεταξύ  των αρχών  επί των οποίων  εδράζεται  η Σύμβαση , 
επισημαίνεται  η αρχή  σύμφωνα  με την οποία  οι προβλεπόμενοι  
κανόνες  περί διεθνούς  δικαιοδοσίας  είναι  συνολικοί , πράγμα  το 
οποίο  σημαίνει  ότι το σύστημα  της Σύμβασης  περιλαμβάνει  και 
τους  κανόνες  που ρυθμίζουν  τη διεθνή  δικαιοδοσία  παραπέμποντας  
υπόθεση  στο εθνικό  δίκαιο  των κρατών  τα οποία  δεσμεύονται  από 
τη Σύμβαση , όπως  συμβαίνει , με ορισμένες  εξαιρέσεις , όταν  ο ενα ­ 
γόμενος  έχει κατοικία  σε χώρα  εκτός  της Σύμβασης . Στην  προανα ­ 
φερθείσα  γνώμη  1/03, το Δικαστήριο  έκρινε  ότι η ρήτρα  η οποία  
αναθέτει  δικαιοδοσία  στα εθνικά  δικαστήρια  στο άρθρο  4 του Κανο ­ 
νισμού  Βρυξέλλες  Ι αποτελεί  άσκηση  των αρμοδιοτήτων  της Κοινό ­ 
τητας  και δεν αναγνωρίζει  στα κράτη  μέλη  εξουσίες  που περιορί ­ 
ζουν  το πεδίο  εφαρμογής  των κανόνων  περί δικαιοδοσίας  του Κανο ­ 
νισμού . Οι κανόνες  περί διεθνούς  δικαιοδοσίας  της Σύμβασης  είναι  
συνολικοί  και το γεγονός  ότι ο εναγόμενος  έχει κατοικία  σε κράτος  
δεσμευόμενο  ή όχι από τη Σύμβαση  δεν συνιστά  κριτήριο  το οποίο  
οριοθετεί  το πεδίο  εφαρμογής  της Σύμβασης  όσον  αφορά  τη διεθνή  
δικαιοδοσία  (βλ. επίσης  παράγραφο  37 κατωτέρω ). 
2. Καθ ’ ύλην  πεδίο  εφαρμογής  ( άρθρο  1, παράγραφοι  1 και 
2) 
14. Το καθ’ ύλην  πεδίο  εφαρμογής  της Σύμβασης  ουδόλως  έχει 
αλλάξει  σε σχέση  με τη Σύμβαση  του Λουγκάνο  του 1988 και η 
νέα διατύπωση  ταυτίζεται  με εκείνη  της Σύμβασης  των Βρυξελλών  
και του Κανονισμού  Βρυξέλλες  Ι. Όπως  στα προηγούμενα  κείμενα , 
το πεδίο  εφαρμογής  της νέας  Σύμβασης  περιορίζεται  στις δίκες  και 
τις δικαστικές  αποφάσεις  που αφορούν  διεθνείς  έννομες  σχέσεις ,EL C 319/4 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  23.12.2009  
( 1 ) Έκθεση  σχετικά  με τη Σύμβαση  των Βρυξελλών  της 27 ης Σεπτεμβρίου  
1968 για τη διεθνή  δικαιοδοσία  και την εκτέλεση  αποφάσεων  σε αστικές  
και εμπορικές  υποθέσεις , ΕΕ C 59, 5.3.1979.  
( 2 ) Έκθεση  σχετικά  με τη Σύμβαση  της 9 ης Οκτωβρίου  1978 για την 
προσχώρηση  της Δανίας , της Ιρλανδίας  και του Ηνωμένου  Βασιλείου , 
ΕΕ C 59, 5.3.1979.  
( 3 ) Έκθεση  σχετικά  με τη Σύμβαση  της 25 ης Οκτωβρίου  1982 για την 
προσχώρηση  της Ελλάδας , ΕΕ C 298, 24.11.1986.  
( 4 ) Έκθεση  σχετικά  με τη Σύμβαση  της 26 ης Μαΐου  1989 για την προ ­ 
σχώρηση  της Πορτογαλίας  και της Ισπανίας , ΕΕ C 189, 28.7.1990.
συμπεριλαμβανομένων  των σχέσεων  όχι μεταξύ  δύο συμβαλλόμενων  
κρατών  αλλά  μεταξύ  ενός  συμβαλλόμενου  και ενός  μη συμβαλλό ­ 
μενου  κράτους  ( 1 )· η Σύμβαση  ισχύει  αυτομάτως , είτε την επικαλού ­ 
νται τα μέρη  είτε όχι, εφαρμόζεται  δε μόνο  σε αστικές  και εμπορικές  
υποθέσεις , ανεξάρτητα  από το είδος  του δικαστηρίου . Η Σύμβαση  
δεν αφορά  φορολογικές , τελωνειακές  ή διοικητικές  υποθέσεις , μπο ­ 
ρεί όμως  να εφαρμοσθεί  σε διαφορές  μεταξύ  δημόσιων  διοικητικών  
αρχών  και προσώπων , εφόσον  οι αρχές  δεν έχουν  ενεργήσει  κατά  
την άσκηση  των δημόσιων  εξουσιών  τους  ( 2 ). Το καθ’ ύλην  πεδίο  
εφαρμογής  της Σύμβασης  περιορίζεται  επίσης  από έναν  κατάλογο  
εξαιρούμενων  υποθέσεων , ο οποίος  έχει παραμείνει  αμετάβλητος  και 
συζητείται  εκτενέστερα  στις εκθέσεις  για τις προηγούμενες  συμβά ­ 
σεις (έκθεση  Jenard, σελίδες  10-13 · έκθεση  Schlosser, παράγραφοι  
30-65 · έκθεση  Ευρυγένη -Κεραμέως , παράγραφοι  24-37).  
15. Η ad hoc ομάδα  συζήτησε  το θέμα της ενδεχόμενης  διεύ ­ 
ρυνσης  του πεδίου  εφαρμογής  της Σύμβασης  με τον περιορισμό  
του αριθμού  των εξαιρούμενων  υποθέσεων . Η Επιτροπή  πρότεινε  να 
περιληφθούν  στη Σύμβαση  οι περιουσιακές  σχέσεις  των συζύγων , 
μεταξύ  άλλων  λόγω  της σύνδεσής  τους  με ζητήματα  διατροφής , τα 
οποία  ήδη συμπεριλαμβάνονται  στη Σύμβαση  ( 3 ). Επειδή  όμως  οι 
εθνικές  νομοθεσίες  παρουσιάζουν  σημαντικές  αποκλίσεις  και επειδή  
αρχικός  σκοπός  ήταν  η αναθεώρηση  του υφιστάμενου  κειμένου , 
αποφασίσθηκε  να αναβληθεί  για μεταγενέστερη  ημερομηνία  το ενδε ­ 
χόμενο  συμπερίληψης  των περιουσιακών  σχέσεων  των συζύγων  στη 
Σύμβαση . Η ομάδα  εξέτασε  επίσης  πρόταση  να συμπεριληφθεί  στη 
Σύμβαση  η κοινωνική  ασφάλιση , η οποία  είχε αρχικά  εξαιρεθεί  λόγω  
διαφορετικών  εθνικών  συστημάτων  που την καθιστούν  ενίοτε  μεν 
δημόσιο , ενίοτε  δε ιδιωτικό  ζήτημα . Η ομάδα  προτίμησε  να μην 
επιχειρήσει  την περαιτέρω  εξέταση  θέματος  για το οποίο  δεν είχε 
επιτευχθεί  συμφωνία  κατά  τη στιγμή  της έκδοσης  του κανονισμού  
αριθ . 1408/71 (  4 ), παρότι  αναγνώρισε  ότι το θέμα  δεν εξαιρείται  
εντελώς  από τη Σύμβαση , όπως  θα μπορούσε  να φανεί  από το 
κείμενο  του άρθρου  1, επειδή  η Σύμβαση  στην  πραγματικότητα  
καλύπτει  διαδικασίες  που κινούνται  από φορέα  κοινωνικής  ασφάλι ­ 
σης (φερ’ ειπείν ), ο οποίος , ενεργώντας  εξ ονόματος  ενός  ή περισ ­ 
σότερων  δικαιούχων , ασκεί  αγωγή  κατά  τρίτου  υπευθύνου  για πρό ­ 
κληση  βλάβης  (βλ. επίσης  έκθεση  Schlosser, παράγραφος  60). Η 
Σύμβαση  καλύπτει  επίσης  την αγωγή  με την οποία  ένας  δημόσιος  
φορέας  στρέφεται  αναγωγικώς  κατά  ιδιώτη  για την ανάκτηση  χρη ­ 
ματικών  ποσών  που ο φορέας  αυτός  κατέβαλε  ως κοινωνική  ενί ­ 
σχυση  στον  διαζευγμένο  σύζυγο  και στο τέκνο  του ιδιώτη  αυτού , 
αρκεί  η βάση  και ο τρόπος  ασκήσεως  της αγωγής  αυτής  να διέπο ­ 
νται από τους  κανόνες  του κοινού  δικαίου  περί της υποχρεώσεως  
διατροφής . Αντιθέτως , δεν καλύπτει  δίκη  επί αναγωγής  που στηρί ­ ζεται  σε διατάξεις  με τις οποίες  ο νομοθέτης  έχει χορηγήσει  ίδιον  
προνόμιο  στον  δημόσιο  φορέα , το οποίο  τον τοποθετεί  σε νομική  
κατάσταση  η οποία  αποκλίνει  από το κοινό  δίκαιο  ( 5 ). 
3. Τα μέρη  τα οποία  υπόκεινται  στις  υποχρεώσεις  που επιβάλ ­ 
λονται  από  τη Σύμβαση  (άρθρο  1, παράγραφος  3) 
16. Η Σύμβαση  του 1988 χρησιμοποίησε  την έκφραση  « συμ ­ 
βαλλόμενα  κράτη » για να προσδιορίσει  τα μέρη  στα οποία  θα 
εφαρμόζονταν  οι υποχρεώσεις  της Σύμβασης . Η Συνθήκη  του 
Άμστερνταμ  ανέθεσε  στην  Κοινότητα  αποκλειστική  αρμοδιότητα  
για τη σύναψη  της σύμβασης , πράγμα  που σήμαινε  ότι η Σύμβαση  
δεν θα αποτελούσε  πλέον  συμφωνία  μεταξύ  των κρατών  μελών  της 
Ευρωπαϊκής  Κοινότητας  και άλλων  κρατών  αλλά , αντιθέτως , συμ ­ 
φωνία  στην  οποία  η ίδια η Κοινότητα  ενεργούσε  ως συμβαλλόμενο  
μέρος  εξ ονόματος  των κρατών  μελών  της ( εξαιρουμένης  της 
Δανίας )· ως εκ τούτου , η έκφραση  « συμβαλλόμενα  κράτη » δεν 
ήταν  ικανοποιητική  και αντικαταστάθηκε  στο άρθρο  1, παράγραφος  
3 από τον όρο «δεσμευόμενα  από την παρούσα  σύμβαση  κράτη », ο 
οποίος  είναι  νέος  σε σχέση  με την προηγούμενη  Σύμβαση . Ο νέος  
χαρακτηρισμός  των μερών  τα οποία  υπόκεινται  στις υποχρεώσεις  
που επιβάλλονται  από τη Σύμβαση  βασίζεται  επίσης  στην  επίγνωση  
ότι η εφαρμογή  της Σύμβασης , όσον  αφορά  τόσο  τη διεθνή  δικαιο ­ 
δοσία  όσο και την αναγνώριση  και εκτέλεση  αποφάσεων  αποτελεί  
κανονικά  αρμοδιότητα  των κρατών  μελών  της Κοινότητας  και όχι 
της ίδιας  της Κοινότητας . Κατά  συνέπεια , η απλή  μνεία  των συμ ­ 
βαλλόμενων  μερών  της Σύμβασης  δεν θα ήταν  κατάλληλη  ή επαρ ­ 
κής για να εξασφαλίσει  την ορθή  εφαρμογή  της Σύμβασης . Με τη 
νέα διατύπωση , η παράγραφος  3 καλύπτει  τόσο  τα κράτη  τα οποία  
είναι  συμβαλλόμενα  μέρη  της Σύμβασης  – ήτοι , τα μη κοινοτικά  
κράτη  της Ισλανδίας , Νορβηγίας  και Ελβετίας  συν τη Δανία  – και 
τα κράτη  μέλη  της Κοινότητας  τα οποία  δεσμεύονται  να εφαρμό ­ 
ζουν  τη Σύμβαση  στα αντίστοιχα  εθνικά  νομικά  τους  συστήματα . 
17. Η διάταξη  διευκρινίζει , ωστόσο , ότι η έκφραση  ενδέχεται  
επίσης  να εννοεί  την Ευρωπαϊκή  Κοινότητα  υπό την ιδιότητά  της 
ως μέρους  της Σύμβασης , διότι  ορισμένες  εκ των υποχρεώσεων  της 
Σύμβασης  μπορούν  να ισχύουν  άμεσα  για την ίδια στην  Κοινότητα  
ή να αφορούν  την αναγνώριση  και την εκτέλεση  αποφάσεων  του 
Δικαστηρίου  ή άλλων  κοινοτικών  δικαστηρίων  που συνδέονται  με 
αυτό , όπως  του Πρωτοδικείου  ή του Δικαστηρίου  Δημόσιας  Διοί ­ 
κησης . 
Υπό το φως της συζήτησης  σχετικά  με το άρθρο  70 παράγραφος  1 
στοιχείο  γ), συμφωνήθηκε  εν τέλει  να μην συγκαταλέγονται  οι 
οργανισμοί  περιφερειακής  οικονομικής  ολοκλήρωσης  μεταξύ  των 
μερών  που δεσμεύονται  από τις υποχρεώσεις  της Σύμβασης , αν 
και μπορούν  να καταστούν  συμβαλλόμενα  μέρη .EL 23.12.2009 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  C 319/5  
( 1 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  C-281/02  Owusu  [2005] Συλλ . Νομολ . I-1383, 
παράγραφοι  25-26.  
( 2 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  C-266/01  Préservatrice Foncière TIARD  [2003] 
Συλλ . Νομολ . I-4867, παράγραφος  36.  
( 3 ) Για ορισμένες  κατευθυντήριες  γραμμές  για την ερμηνεία  της εξαίρεσης  
των περιουσιακών  σχέσεων  των συζύγων  από τη Σύμβαση , Δικαστήριο , 
Υπόθεση  143/78  de Cavel  [1979] Συλλ . Νομολ . Νομολ . 1055, και 
Υπόθεση  C-220/95  Van den Boogaard  κατά  Laumen  [1997] Συλλ . 
Νομολ . I-1147.  
( 4 ) Κανονισμός  (ΕΟΚ ) αριθ . 1408/71 του Συμβουλίου  της 14 ης Ιουνίου  
1971 περί εφαρμογής  των συστημάτων  κοινωνικής  ασφαλίσεως  στους  
μισθωτούς , στους  ανεξάρτητους  επαγγελματίες  και τα μέλη  των οικογε ­ 
νειών  τους  που διακινούνται  εντός  της Κοινότητας , ΕΕ L 149, 5.7.1971.  ( 5 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  C-271/00  Gemeente Steenbergen  [2002] Συλλ . 
Νομολ . 10489
4. Η σχέση  μεταξύ  της Σύμβασης  και του Κανονισμού  Βρυ ­ 
ξέλλες  I ( άρθρο  64)  
18. Λαμβάνοντας  υπ'όψιν  τους  στενούς  δεσμούς  που έχει με τον 
Κανονισμό  Βρυξέλλες  Ι, η Σύμβαση  επιχειρεί  να οριοθετήσει  επα ­ 
κριβώς  το πεδίο  εφαρμογής  αμφοτέρων  των πράξεων  σε μια συγκε ­ 
κριμένη  διάταξη  του άρθρου  64. Το άρθρο  αυτό  επαναλαμβάνει  σε 
μεγάλο  βαθμό  το περιεχόμενο  της διάταξης  της Σύμβασης  του 
1988 η οποία  ρύθμιζε  τη σχέση  της εν λόγω  Σύμβασης  και της 
Σύμβασης  των Βρυξελλών  (άρθρο  54B) (  1 ), λαμβάνοντας  υπ’ όψιν  
τις εν τω μεταξύ  εξελίξεις  της κοινοτικής  νομοθεσίας . Όπως  πριν , οι 
δύο πρώτες  παράγραφοι  της διάταξης  απευθύνονται  κυρίως  στα 
δικαστήρια  των κρατών  μελών  της Κοινότητας  που δεσμεύονται  
από τον Κανονισμό  Βρυξέλλες  Ι, ήτοι  τα δικαστήρια  τα οποία  
ενδεχομένως  θα πρέπει  να εφαρμόζουν  αμφότερες  τις πράξεις , δεδο ­ 
μένου  ότι τα δικαστήρια  των κρατών  που δεσμεύονται  μόνο  από τη 
Σύμβαση  του Λουγκάνο  υποχρεούνται  να εφαρμόζουν  τη Σύμβαση  
του Λουγκάνο  εν πάση  περιπτώσει . Το περιεχόμενο  της παραγράφου  
3 είναι  ευρύτερο , διότι  απευθύνεται  και στα δικαστήρια  των κρατών  
που δεσμεύονται  μόνο  από τη Σύμβαση  του Λουγκάνο . Όμως , η 
διάταξη  παρέχει  διευκρίνιση  σε κάθε  δικαστήριο , ιδίως  σε θέματα  
εκκρεμοδικίας  και συνάφειας  καθώς  και για την αναγνώριση  απο ­ 
φάσεων . 
19. Το άρθρο  64, παράγραφος  1 ορίζει  ότι η Σύμβαση  δεν 
επηρεάζει  την εφαρμογή  εκ μέρους  των κρατών  μελών  της Ευρω ­ 
παϊκής  Κοινότητας  του Κανονισμού  Βρυξέλλες  Ι, της Σύμβασης  των 
Βρυξελλών  και του Πρωτοκόλλου  για την ερμηνεία  αυτής  του 
1971 και της Συμφωνίας  ΕΚ- Δανίας  ( 2 ). Αυτό  σημαίνει  ότι το 
πεδίο  εφαρμογής  των πράξεων  αυτών  παραμένει  αναλλοίωτο  και 
δεν περιορίζεται  κατ’ αρχήν  από τη Σύμβαση  του Λουγκάνο . Ως 
εκ τούτου , η δικαιοδοσία  των δικαστηρίων  των κρατών  που 
δεσμεύονται  από τον Κανονισμό  Βρυξέλλες  Ι ή από τη Συμφωνία  
ΕΚ- Δανίας  εξακολουθεί  να ασκείται  σύμφωνα  με τον κανονισμό  
όσον  αφορά  πρόσωπα  που έχουν  την κατοικία  τους  στα εν λόγω  
κράτη , επίσης  δε όσον  αφορά  πρόσωπα  που έχουν  την κατοικία  
τους  σε άλλα  κράτη  τα οποία  δεν είναι  συμβαλλόμενα  μέρη  της 
Σύμβασης  του Λουγκάνο . Ομοίως , όλες  οι αποφάσεις  που εκδίδο ­ 
νται σε ένα κράτος  το οποίο  δεσμεύεται  από τον Κανονισμό  πρέπει  
να αναγνωρίζονται  και να εκτελούνται  σύμφωνα  με τους  όρους  του 
Κανονισμού  σε οποιοδήποτε  άλλο  κράτος  δεσμευόμενο  από τον 
Κανονισμό . 
20. Ωστόσο , σύμφωνα  με την παράγραφο  2, η Σύμβαση  του 
Λουγκάνο  εφαρμόζεται  οπωσδήποτε  σε ορισμένες  περιπτώσεις , είτε 
από τα δικαστήρια  κράτους  δεσμευομένου  και από τον Κανονισμό  
Βρυξέλλες  Ι και από τη Σύμβαση  του Λουγκάνο , είτε από τα δικα ­ 
στήρια  κράτους  δεσμευομένου  μόνο  από τη Σύμβαση  του Λουγ ­ 
κάνο . 
Σε θέματα  διεθνούς  δικαιοδοσίας , η Σύμβαση  του Λουγκάνο  εφαρ ­ 
μόζεται  πάντοτε  από τα δικαστήρια  οιουδήποτε  κράτους  δεσμευο ­ 
μένου  από τη Σύμβαση , συμπεριλαμβανομένων  των δικαστηρίων  
των κρατών  που δεσμεύονται  από τον Κανονισμό  Βρυξέλλες  Ι, εφό ­ 
σον ο εναγόμενος  έχει την κατοικία  του στο έδαφος  κράτους  στο οποίο  εφαρμόζεται  η Σύμβαση  αλλά  όχι ο Κανονισμός . Το ίδιο 
ισχύει  όταν  ανατίθεται  διεθνής  δικαιοδοσία  στα δικαστήρια  ενός  
τέτοιου  κράτους  δυνάμει  του άρθρου  22 ή 23 της Σύμβασης , 
διότι  πρόκειται  περί περιπτώσεων  αποκλειστικής  δικαιοδοσίας  η 
οποία  πρέπει  πάντοτε  να τηρείται . 
Επίσης , σε περίπτωση  εκκρεμοδικίας  και συνάφειας  όπως  προβλέπε ­ 
ται από τα άρθρα  27 και 28, η Σύμβαση  του Λουγκάνο  εφαρμό ­ 
ζεται  σε όλες  τις περιπτώσεις  κατά  τις οποίες  έχουν  κινηθεί  διαδι ­ 
κασίες  σε κράτος  στο οποίο  εφαρμόζεται  η Σύμβαση  αλλά  όχι ο 
Κανονισμός  Βρυξέλλες  Ι καθώς  και σε κράτος  στο οποίο  εφαρμόζο ­ 
νται αμφότερες  οι πράξεις . Κατά  συνέπεια , όσον  αφορά  το συντονι ­ 
σμό της δικαιοδοσίας , τα δεσμευόμενα  από τη Σύμβαση  του Λουγ ­ 
κάνο  κράτη  λογίζονται  ως ενιαίο  έδαφος . 
Τέλος , όσον  αφορά  την αναγνώριση  και την εκτέλεση  αποφάσεων , η 
Σύμβαση  του Λουγκάνο  εφαρμόζεται  σε όλες  τις περιπτώσεις  κατά  
τις οποίες  είτε το κράτος  προέλευσης  είτε το κράτος  αναγνώρισης  ή 
εκτέλεσης  δεν εφαρμόζει  τον Κανονισμό  Βρυξέλλες  Ι. Κατά  συν έ­ 
πεια , η Σύμβαση  εφαρμόζεται  όταν  αμφότερα  τα κράτη  είναι  συμ ­ 
βαλλόμενα  μέρη  της Σύμβασης  του Λουγκάνο  μόνο  ή όταν  ένα εκ 
των κρατών  είναι  συμβαλλόμενο  μέρος  της Σύμβασης  και το άλλο  
δεσμεύεται  από τον Κανονισμό . 
21. Η Σύμβαση  επαναλαμβάνει  επίσης  στην  παράγραφο  3 τη 
διάταξη  του αντίστοιχου  άρθρου  της Σύμβασης  του 1988, σύμ ­ 
φωνα  με την οποία  το επιληφθέν  δικαστήριο , το οποίο  έχει διεθνή  
δικαιοδοσία  δυνάμει  της Σύμβασης  του Λουγκάνο , μπορεί  να αρνη ­ 
θεί την αναγνώριση  ή την εκτέλεση  αλλοδαπής  απόφασης , εάν η 
βάση  διεθνούς  δικαιοδοσίας  στην  οποία  στηρίχθηκε  η απόφαση  του 
αρχικού  δικαστηρίου  διαφέρει  από εκείνη  που απορρέει  από τη 
Σύμβαση  και η αναγνώριση  ή εκτέλεση  επιδιώκεται  κατά  διαδίκου  
ο οποίος  έχει κατοικία  στο έδαφος  κράτους  στο οποίο  εφαρμόζεται  
η Σύμβαση  αλλά  όχι ο Κανονισμός  Βρυξέλλες  Ι. Ο κανόνας  αυτός  
δεν εφαρμόζεται  όταν  η απόφαση  μπορεί  να αναγνωρισθεί  ή να 
εκτελεσθεί  άλλως  βάσει  του δικαίου  του κράτους  αναγνώρισης  ή 
εκτέλεσης . Η ad hoc ομάδα  συζήτησε  τη σκοπιμότητα  της διατή ­ 
ρησης  αυτού  του κανόνα , ο οποίος  εμπνέεται  σαφώς  από την 
έλλειψη  εμπιστοσύνης  στα κράτη  τα οποία  δεσμεύονται  από τον 
κανονισμό  εκ μέρους  των κρατών  τα οποία  είναι  συμβαλλόμενα  
μέρη  της Σύμβασης . Όμως , παρότι  ο κανόνας  κατά  πάσα  πιθανό ­ 
τητα  δεν θα εφαρμοσθεί  ποτ έ και παρά  την ισχυρή  αμοιβαία  εμπι ­ 
στοσύνη  που υπάρχει  μεταξύ  των κρατών  που δεσμεύονται  από τη 
Σύμβαση , ο κανόνας  παρέχει  εν τούτοις  χρήσιμη  εγγύηση , δεδομ έ­ 
νου ότι τα κράτη  που δεσμεύονται  από τον Κανονισμό  Βρυξέλλες  Ι 
έχουν  την ευχέρεια  να τροποποιήσουν  τους  κανόνες  τους  περί 
διεθνούς  δικαιοδοσίας  μέσω  των κοινοτικών  διαδικασιών  για την 
τροποποίηση  της κοινοτικής  νομοθεσίας , χωρίς  τη συγκατάθεση  
των κρατών  τα οποία  είναι  συμβαλλόμενα  μέρη  μόνο  της Σύμβασης  
του Λουγκάνο . 
22. Σημειωτέον , τέλος , ότι όσα αναφέρθηκαν  μέχρι  στιγμής  για 
τη σχέση  μεταξύ  της Σύμβασης  του Λουγκάνο  και του Κανονισμού  
Βρυξέλλες  Ι ισχύουν , τηρουμένων  των αναλογιών , επίσης  για τη 
σχέση  μεταξύ  της Σύμβασης  του Λουγκάνο  και της Σύμβασης  
των Βρυξελλών  και μεταξύ  της Σύμβασης  του Λουγκάνο  και της 
Συμφωνίας  ΕΚ-Δανίας .EL C 319/6 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  23.12.2009  
( 1 ) Έκθεση  Jenard-Möller, σ. 14-17.  
( 2 ) Υπενθυμίζεται  ότι ο Κανονισμός  Βρυξέλλες  Ι θα αντικατασταθεί , όσον  
αφορά  τις διατάξεις  περί υποχρεώσεων  διατροφής , από τον κανονισμό  
(ΕΚ) αριθ . 4/2009, της 18 ης Δεκεμβρίου  2008, για τη διεθνή  δικαιο ­ 
δοσία , το εφαρμοστέο  δίκαιο , την αναγνώριση  και εκτέλεση  αποφάσεων  
και τη συνεργασία  σε θέματα  υποχρεώσεων  διατροφής , ΕΕ L 7, 
10.1.2009 ( βλ. άρθρο  68 του Κανονισμού ).
ΚΕΦΑΛΑΙΟ  III 
ΔΙΕΘΝΗΣ  ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΑ  
1. Γενικές  διατάξεις  
1. Ο γενικός  κανόνας  διεθνούς  δικαιοδοσίας  (άρθρο  2) 
23. Ο γενικός  κανόνας  της διεθνούς  δικαιοδοσίας  στη νέα Σύμ ­ 
βαση  είναι  ο ίδιος  με αυτόν  της Σύμβασης  του 1988. Εδράζεται  
στην  αρχή  actor sequitur forum rei και κεντρικός  του άξονας  
παραμένει  η κατοικία  του εναγόμενου  σε κράτος  δεσμευόμενο  
από τη Σύμβαση . Επιβεβαιώνεται  ότι η ιθαγένεια  του εναγομένου  
δεν έχει σημασία  για τη διεθνή  δικαιοδοσία  (για λόγους  που εξη ­ 
γούνται  ενδελεχώς  στην  έκθεση  Jenard, σ. 14 κ. εξ.). Τα πρόσωπα  
που έχουν  κατοικία  σε κράτος  δεσμευόμενο  από τη Σύμβαση  πρέπει  
συνεπώς  να ενάγονται  ενώπιον  των δικαστηρίων  του κράτους  αυτού , 
ανεξάρτητα  από την ιθαγένειά  τους  (παράγραφος  1). Η παράγραφος  
2 επιβεβαιώνει  ότι τα πρόσωπα  που δεν έχουν  την ιθαγένεια  του 
κράτους  στο οποίο  κατοικούν  υπάγονται  στους  αυτούς  κανόνες  
διεθνούς  δικαιοδοσίας  με τους  ημεδαπούς . Σημειωτέον  ότι, όπως  
στη Σύμβαση  του 1988, δυνάμει  του γενικού  κανόνα  ανατίθεται  
διεθνής  δικαιοδοσία  στο κράτος  κατοικίας  του εναγόμενου , με την 
επιφύλαξη  του προσδιορισμού  συγκεκριμένου  αρμοδίου  δικαστη ­ 
ρίου  στο εν λόγω  κράτος  βάσει  του εθνικού  δικαίου  του. 
24. Σύμφωνα  με την πρόταση  της Επιτροπής  ( 1 ), η ad hoc 
ομάδα  εξέτασε  εκ νέου  αν είναι  προτιμότερο , αντί της κατοικίας , 
να λαμβάνεται  υπ’ όψιν  η συνήθης  διαμονή  του εναγόμενου , όπως  
γίνεται  σε πολλές  συμβάσεις , ιδίως  σε όσες  έχουν  καταρτισθεί  στα 
πλαίσια  της Διάσκεψης  της Χάγης  για το ιδιωτικό  διεθνές  δίκαιο , 
και στον  κανονισμό  (ΕΚ) αριθ . 2201/2003 για τη διεθνή  δικαιοδο ­ 
σία και την αναγνώριση  και εκτέλεση  αποφάσεων  σε γαμικές  δια ­ 
φορές  και διαφορές  γονικής  μέριμνας  (« Κανονισμός  Βρυξέλλες  ΙΙ 
α») (  2 ). Η ομάδα  κατέληξε  στο συμπέρασμα  ότι το κριτήριο  της 
κατοικίας  θα πρέπει  να διατηρηθεί  για διάφορους  λόγους : λόγω  
των δυσχερειών  που θα αντιμετωπίσουν  ορισμένα  κράτη , όπως  το 
Ηνωμένο  Βασίλειο , τα οποία  έχουν  υιοθετήσει  συγκεκριμένο  ορισμό  
της κατοικίας  στο εθνικό  τους  δίκαιο  για τους  σκοπούς  της εφαρ ­ 
μογής  των Συμβάσεων  των Βρυξελλών  και του Λουγκάνο·  διότι  η 
συνήθης  διαμονή  θεωρείται  από ορισμένους  ειδικούς  ότι ενδείκνυται  
περισσότερο  για προσωπικές  και οικογενειακές  σχέσεις  και όχι για 
εμπορικές·  διότι  η συνήθης  διαμονή  δεν φαίνεται  να αποτελεί  
κατάλληλο  συνδετικό  παράγοντα  στην  περίπτωση  εταιρειών  και 
νομικών  προσώπων·  και διότι  η συνήθης  διαμονή  θα απαιτούσε , 
εν πάση  περιπτώσει , αυτοτελή  ορισμό  για τον οποίο  θα ήταν  ενδε ­ 
χομένως  δύσκολη  η επίτευξη  συμφωνίας . 
25. Η δυνατότητα  προσθήκης  του τόπου  συνήθους  διαμονής  
στην  έννοια  της κατοικίας  ως εναλλακτικού  κριτηρίου  για τον προσ ­ 
διορισμό  της διεθνούς  δικαιοδοσίας  απορρίφθηκε  επίσης , διότι  θα πολλαπλασίαζε  τις ενδεχόμενες  δικαιοδοσίες  σε περιπτώσεις  όπου  η 
κατοικία  και η συνήθης  διαμονή  ευρίσκονται  σε δύο διαφορετικά  
κράτη  ( 3 ). Επισημάνθηκε  επίσης  ότι η χρήση  της κατοικίας  ως βασι ­ 
κού κριτηρίου  για τον προσδιορισμό  της διεθνούς  δικαιοδοσίας  δεν 
προκάλεσε  ιδιαίτερες  δυσκολίες  κατά  την πρακτική  εφαρμογή  των 
Συμβάσεων  των Βρυξελλών  και του Λουγκάνο , παρά  τις διαφορε ­ 
τικές  ερμηνείες  της κατοικίας  σύμφωνα  με τα εθνικά  δίκαια , του ­ 
λάχιστον  στις διαδικασίες  όπου  ο εναγόμενος  είναι  φυσικό  και όχι 
νομικό  πρόσωπο . 
α) Η κατοικία  φυσικών  προσώπων  (άρθρο  59)  
26. Η ad hoc ομάδα  μελέτησε  τη δυνατότητα  ανεξάρτητου  ορι ­ 
σμού  της « κατοικίας » στη Σύμβαση , αντί της παραπομπής  του 
ζητήματος  στο εθνικό  δίκαιο , όπως  είχε γίνει  στη Σύμβαση  των 
Βρυξελλών  και στη Σύμβαση  του Λουγκάνο  του 1988. Ορισμένοι  
εμπειρογνώμονες  πρότειναν  ο κοινός  ορισμός  της κατοικίας  φυσι ­ 
κών προσώπων  να βασισθεί  συγκεκριμένα  στο χρόνο  παρουσίας  του 
εναγόμενου  στο κράτος  του δικαστηρίου  ενώπιον  του οποίου  είχε 
υποβληθεί  η υπόθεση  · όμως , επειδή  οι υφιστάμενες  Συμβάσεις  
λειτουργούσαν  ικανοποιητικά , η ομάδα  δεν θεώρησε  σκόπιμο  τον 
εν λόγω  ορισμό . Ενώ αναγνώρισε  τα εν δυνάμει  οφέλη  του κοινού  
ορισμού , η ομάδα  προτίμησε  να αφήσει  στα εθνικά  δίκαια  το καθή ­ 
κον του ορισμού  της έννοιας  της κατοικίας  ανάλογα  με το χρόνο  
παρουσίας  του εναγόμενου  στο έδαφος  του συγκεκριμένου  κρά ­ 
τους , εφόσον  ο ορισμός  αυτός  απεδεικνύετο  απαραίτητος . Ως εκ 
τούτου , η διάταξη  του άρθρου  59 δεν έχει αλλάξει  σε σχέση  με την 
αντίστοιχη  του άρθρου  52 της Σύμβασης  του 1988 και η κατοικία  
των φυσικών  προσώπων  εξακολουθεί  να ορίζεται  από το εθνικό  
δίκαιο  του κράτους  κατοικίας  τους . 
β) Η κατοικία  εταιρειών  και άλλων  νομικών  προσώπων  ( άρθρο  
60) 
27. Η περίπτωση  των εταιρειών  και των νομικών  προσώπων  είναι  
διαφορετική , διότι , δυνάμει  του άρθρου  58 της Σύμβασης  του 
1988, η «έδρα » τους , η οποία  θεωρείται  κατοικία  για το συγκεκρι ­ 
μένο  σκοπό , καθορίζεται  σύμφωνα  με τους  κανόνες  του ιδιωτικού  
διεθνούς  δικαίου  του κράτους  του δικαστηρίου  το οποίο  εκδικάζει  
την υπόθεση . Η παραπομπή  στους  εθνικούς  κανόνες  για τη 
σύγκρουση  νόμων , οι οποίοι  βασίζονται  σε πολύ  διαφορετικά  κρι ­ 
τήρια , δεν έχει προκαλέσει  πολλά  προβλήματα  στην  πράξη·  παρά  
ταύτα , ενδέχεται  να δημιουργήσει  δυσκολίες  στο μέλλον . Η Επι ­ 
τροπή  πρότεινε , για το λόγο  αυτό , να υιοθετηθεί  κοινός  ορισμός  
της κατοικίας  εταιρειών , που θα ήταν  ο τόπος  της κεντρικής  τους  
διοίκησης  ή, ελλείψει  αυτού , της καταστατικής  τους  έδρας  ( 4 ), 
ούτως  ώστε  μια εταιρεία  να μπορεί  να συνδεθεί  με συγκεκριμένο  
νομικό  σύστημα  βάσει  πραγματικών  στοιχείων . Η ρύθμιση  του νέου  
άρθρου  60 της Σύμβασης  λαμβάνει  υπ’ όψιν  την πρόταση  της 
Επιτροπής  αλλά  εξασφαλίζει  ότι τα δικαστήρια  των δεσμευόμενων  
από τη Σύμβαση  κρατών  έχουν  διεθνή  δικαιοδοσία  ακόμη  και αν η 
έδρα  της εταιρείας  δεν ευρίσκεται  σε κανένα  δεσμευόμενο  από τη 
Σύμβαση  κράτος , υπό την προϋπόθεση  ότι η κεντρική  διοίκηση  
ευρίσκεται  σε ένα εκ των κρατών  αυτών  και αντιστρόφως . Ως εκ 
τούτου , η λύση  αυτή  υπερβαίνει  την πρόταση  της Επιτροπής .EL 23.12.2009 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  C 319/7  
( 1 ) COM(97) 609 τελικό , 26.11.1997. Ομοίως , υπέρ  της συνήθους  δια ­ 
μονής , προτάσεις  της Ευρωπαϊκής  Ομάδας  Ιδιωτικού  Διεθνούς  Δικαίου , 
παράγραφος  26.  
( 2 ) ΕΕ L 338, 23.12.2003. Ο Κανονισμός  αντικαθιστά  τον προηγούμενο  
Κανονισμό  αριθ .1347/2000, σύμφωνα  με τον οποίο  η δικαιοδοσία  βασι ­ 
ζόταν  επίσης  στο κριτήριο  της συνήθους  διαμονής . ( 3 ) Έκθεση  Jenard, σ. 15-16.  
( 4 ) COM(97) 609 τελικό , άρθρο  2.
28. Ο νέος  ορισμός  προβλέπει  εναλλακτικά  την καταστατική  
έδρα , την κεντρική  διοίκηση  ή την κύρια  εγκατάσταση  της εταιρείας  
ή άλλου  νομικού  προσώπου . Ο εναλλακτικός  χαρακτήρας  τους  
συνεπάγεται  ότι εάν μία εξ αυτών  ευρίσκεται  σε δεσμευόμενο  από 
τη Σύμβαση  κράτος , η εταιρεία  μπορεί  να εναχθεί  ενώπιον  των 
δικαστηρίων  του εν λόγω  κράτους , ακόμη  και αν οι άλλες  ευρί ­ 
σκονται  σε κράτος  εκτός  Σύμβασης  ή σε άλλο  δεσμευόμενο  από τη 
Σύμβαση  κράτος . Στη δεύτερη  περίπτωση , δυνάμει  του συστήματος  
της Σύμβασης , υπάρχει  σύγκρουση  δικαιοδοσίας  και η επιλογή  του 
δικαστηρίου  εναπόκειται  στον  ενάγοντα . Ο ορισμός  αυτός  μπορεί  
να οδηγήσει  ως ένα βαθμό  σε άγρα  δωσιδικίας , πράγμα  επίσης  
πιθανό  ως ένα βαθμό  όσον  αφορά  την κατοικία  φυσικών  προσώπων . 
Ως επιχείρημα  υπέρ  θα μπορούσε  να αναφερθεί  ότι, εάν μια εταιρεία  
αποφασίσει  να κρατήσει  την κεντρική  διοίκησή  της σε τόπο  χωριστό  
από αυτόν  της κύριας  εγκατάστασής  της, επιλέγει  να εκτεθεί  στον  
κίνδυνο  να εναχθεί  σε αμφότερους  τους  τόπους . 
29. Ωστόσο , ο ορισμός  καλύπτει  πρωτίστως  την ανάγκη  συνδε ­ 
τικού  παράγοντα  ο οποίος  θα εξασφαλίζει  ότι, εάν μια εταιρεία  έχει 
ιδρυθεί  σε κράτος  δεσμευόμενο  από τη Σύμβαση  ή ασκεί  δραστη ­ 
ριότητα  στο κράτος  αυτό , οιαδήποτε  διαφορά  σχετικά  με τις δρα ­ 
στηριότητές  της θα υπάγεται  στη δικαιοδοσία  των κρατών  που 
δεσμεύονται  από τη Σύμβαση , ούτως  ώστε  να μην στερείται  ο 
ενάγων  της δυνατότητας  προσφυγής  σε δικαστήριο  της «Σύμβασης ». 
Επίσης , παρέχει  στον  ενάγοντα  τη δυνατότητα  άσκησης  αγωγής  στα 
δικαστήρια  του τόπου  όπου  θα πρέπει  πιθανώς  να εκτελεσθεί  η 
απόφαση . Κανένα  από τα εξετασθέντα  κριτήρια  δεν θα μπορούσε  
μεμονωμένα  να ανταποκριθεί  σε αυτές  τις ανάγκες . Η καταστατική  
έδρα  όντως  παρέχει  σημαντικό  βαθμό  ασφάλειας , επειδή  προσδιο ­ 
ρίζεται  εύκολα  αλλά  συχνά  ευρίσκεται  σε τόπο  διαφορετικό  από 
εκείνο  των περιουσιακών  στοιχείων  της εταιρείας  και δεν προσφ έ­ 
ρεται  για την εκτέλεση  απόφασης·  επίσης , θα επέτρεπε  σε μια εται ­ 
ρεία  να έχει την κεντρική  της διοίκηση  σε κράτος  δεσμευόμενο  από 
τη Σύμβαση  ή να διεξάγει  τις κύριες  δραστηριότητές  της εκεί, ενώ η 
καταστατική  της έδρα  ευρίσκεται  αλλού , και, ως εκ τούτου , να μην 
υπάγεται  στη δικαιοδοσία  των κρατών  που δεσμεύονται  από τη 
Σύμβαση . Από  την άλλη  πλευρά , η κεντρική  διοίκηση  παρέχει  σύν ­ 
δεσμο  με έναν  τόπο  χρήσιμο  για την εκτέλεση  της απόφασης  αλλά  
αποτελεί  παράγοντα  εσωτερικό  της εταιρείας  που συχνά  δεν προσ ­ 
διορίζεται  αμέσως , πράγμα  το οποίο  καθιστά  δυσχερέστερο  τον 
καθορισμό  του αρμόδιου  δικαστηρίου·  εάν δε η κεντρική  διοίκηση  
ευρίσκεται  σε κράτος  εκτός  της Σύμβασης , το κριτήριο  αυτό  δεν θα 
επέτρεπε  την άσκηση  αγωγής  κατά  της εταιρείας  σε κράτος  
δεσμευόμενο  από τη Σύμβαση , ακόμη  και αν η εταιρεία  είχε την 
καταστατική  έδρα  ή την κύρια  εγκατάστασή  της εκεί. Τέλος , η 
κύρια  εγκατάσταση  είναι  ευκολότερο  να προσδιορισθεί  και να επα ­ 
ληθευθεί , αλλά , αν θεωρηθεί  ο μόνος  συνδετικός  παράγοντας , δεν 
θα είναι  δυνατή  η άσκηση  δικαιοδοσίας  κατά  εταιρείας  η οποία  έχει 
την κύρια  εγκατάστασή  της εκτός  των κρατών  που δεσμεύονται  από 
τη Σύμβαση , ακόμη  και αν η εταιρεία  έχει την καταστατική  έδρα  και 
την κεντρική  διοίκησή  της εντός  ενός  εκ των κρατών  αυτών  και 
διεξάγει  σημαντικό  μέρος  των δραστηριοτήτων  της εκεί. 
30. Η συνολική  θεώρηση  αυτών  των λόγων  συνηγορεί  υπέρ  της 
επιλογής  ευρέος  ορισμού  που επιτρέπει  σε εταιρεία  ή νομικό  πρό ­ 
σωπο  να κλητεύεται  ενώπιον  δικαστηρίου  σε κράτος  δεσμευόμενο  
από τη Σύμβαση  με το οποίο  έχει σημαντικό  σύνδεσμο , μέσω  της 
κεντρικής  διοίκησης , της κύριας  εγκατάστασης  ή της καταστατικής  
έδρας . Η έννοια  της « καταστατικής  έδρας » («statutory 
seat»), ωστόσο , δεν αποτελεί  κατάλληλο  συνδετικό  παράγοντα  για εταιρείες  ή νομικά  πρόσωπα  στο Ηνωμένο  Βασίλειο  ή στην  Ιρλανδία , 
όπου  τα νομικά  συστήματα  παραπέμπουν  αντιθέτως  στον  τόπο  στον  
οποίο  μια εταιρεία  καταχωρείται  στο οικείο  μητρώο  ή τον τόπο  
ίδρυσής  της. Το κριτήριο  καταχώρησης  λαμβάνει  υπ'όψιν  ότι ο 
κανόνας  αφορά  όχι μόνο  εταιρίες  αυτές  καθαυτές  αλλά  οιαδήποτε  
οντότητα  δεν είναι  φυσικό  πρόσωπο , με αποτέλεσμα  το «registered 
office» να είναι  σημαντικότερο  από την έδρα  («seat») που αναφέρε ­ 
ται στο καταστατικό . Για το λόγο  αυτό , το άρθρο  60, παράγραφος  
2 διευκρινίζει  ότι, για τους  σκοπούς  των δύο αυτών  χωρών , ως 
«καταστατική  έδρα » νοείται  ο τόπος  του «registered office», ελλεί ­ 
ψει δε αυτού  νοείται  το «place of incorporation» ( ο τόπος  ιδρύ ­ 
σεως ), ελλείψει  δε και αυτού  ο τόπος  δυνάμει  της νομοθεσίας  του 
οποίου  πραγματοποιήθηκε  η «formation» ( σύσταση ). Η τελευταία  
παραπομπή  στη νομοθεσία  που ισχύει  για τον προσδιορισμό  του 
τόπου  σύστασης  που θεωρείται  καταστατική  έδρα  λαμβάνει  υπ’ όψιν  
συγκεκριμένα  την περίπτωση  εταιρικής  σχέσης  δυνάμει  του δικαίου  
της Σκοτίας , όπου  το μόνο  κριτήριο  που εξετάζεται  είναι  το δίκαιο  
σύμφωνα  με το οποίο  συστάθηκε  η εταιρική  σχέση , ανεξαρτήτως  
του τόπου  σύστασης . 
31. Στην  επεξεργασία  της έννοιας  της κατοικίας  εταιρειών  και 
νομικών  προσώπων  στο άρθρο  60 ελήφθη  επίσης  υπ’ όψιν  η επι ­ 
θυμία  εναρμόνισης  του γενικού  κριτηρίου  διεθνούς  δικαιοδοσίας  
όσον  αφορά  εταιρείες  με τους  συνδετικούς  παράγοντες  του άρθρου  
48 της Συνθήκης  ΕΚ για την αναγνώριση  του δικαιώματος  εγκατά ­ 
στασης  εταιρειών  στο έδαφος  της Κοινότητας . Το άρθρο  48 ανα ­ 
φέρει  την « καταστατική  έδρα  (registered office)», την « κεντρική  
διοίκηση » και την « κύρια  εγκατάσταση » εντός  της Κοινότητας . 
Ακόμη  και αν η ανάγκη  την οποία  καλύπτει  το άρθρο  48 είναι  
διαφορετική  – σκοπός  του είναι  να προσδιορισθούν  οι εταιρείες  που 
έχουν  δικαίωμα  λειτουργίας  σε όλα τα κράτη  μέλη  - φάνηκε  δικαιο ­ 
λογημένη  η χρήση  των ίδιων  συνδετικών  παραγόντων  ούτως  ώστε  
να καταστεί  δυνατή  η άσκηση  αγωγής  κατά  εταιρειών  ενώπιον  των 
δικαστηρίων  ενός  εκ των κρατών  που δεσμεύονται  από τη Σύμβαση . 
Δηλαδή , εάν ένας  εκ των συνδετικών  παραγόντων  του άρθρου  48 
αρκεί  ώστε  μια εταιρεία  να καταστεί  κοινοτική , απολαύοντας  των 
πλεονεκτημάτων  που συνεπάγεται  η ιδιότητα  αυτή , η εταιρεία  θα 
πρέπει  να θεωρείται  κοινοτική  για κάθε  σκοπό  και, κατά  συνέπεια , 
να υπάγεται  στη δικαιοδοσία  των πολιτικών  δικαστηρίων  των κρα ­ 
τών μελών  εντός  των οποίων  λειτουργεί  και έχει δικαίωμα  να λει ­ 
τουργεί . 
32. Η έννοια  της κατοικίας  που εξετάζεται  στο σημείο  αυτό  
αφορά  τη γενική  δωσιδικία  εταιρειών  και νομικών  προσώπων , με 
την επιφύλαξη  του ορισμού  της κατοικίας  εταιρείας  για σκοπούς  
της ειδικής  δωσιδικίας  για ιδιαίτερες  κατηγορίες  διαφορών , όπως  
αυτές  με αντικείμενο  το κύρος  της σύστασης , την ακυρότητα  ή τη 
λύση  εταιρειών  ή άλλων  νομικών  προσώπων  που έχουν  έδρα  σε 
κράτος  δεσμευόμενο  από τη Σύμβαση  ή το κύρος  των αποφάσεων  
των οργάνων  τους , αντικείμενο  του άρθρου  22, παράγραφος  2 της 
Σύμβασης  (θα συζητηθεί  κατωτέρω ). Όσον  αφορά  διαφορές  σχετικά  
με ασφαλιστικές  συμβάσεις , συμβάσεις  που συνάπτονται  από κατα ­ 
ναλωτές  και ατομικές  συμβάσεις  εργασίας , τα άρθρα  9, 15 και 18 
της Σύμβασης  προβλέπουν  ειδική  διάταξη , ίδια με εκείνη  της Σύμ ­ 
βασης  του 1988. Η έννοια  που αναλύθηκε  ανωτέρω  δεν θίγει  τη 
δικαιοδοσία  σε διαφορές  που προκύπτουν  από τις δραστηριότητες  
υποκαταστήματος , πρακτορείου  ή άλλης  εγκατάστασης  της εται ­ 
ρείας  που καλύπτονται  από το άρθρο  5, παράγραφος  5 της Σύμ ­ 
βασης  (όπου  ομοίως  οι κανόνες  παραμένουν  απαράλλακτοι ).EL C 319/8 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  23.12.2009
33. Στο νέο κείμενο  της Σύμβασης  παραμένει  επίσης  απαράλλα ­ 
κτος  ο ορισμός  της κατοικίας  trust, μέσω  παραπομπής  στο ιδιωτικό  
διεθνές  δίκαιο  του επιληφθέντος  δικαστηρίου . Ενώ η εφαρμογή  
αυτής  της διάταξης  δεν δημιουργεί  ιδιαίτερα  προβλήματα  στα 
κράτη  των οποίων  τα νομικά  συστήματα  αναγνωρίζουν  το trust 
ως θεσμό , ενδέχεται  να ανακύψουν  δυσκολίες  στα κράτη  στα 
οποία  ο θεσμός  αυτός  είναι  άγνωστος·  ελλείψει  κατάλληλων  κανό ­ 
νων επίλυσης  συγκρούσεων  στο νομικό  σύστημα  του επιληφθέντος  
δικαστηρίου  όσον  αφορά  τον καθορισμό  της κατοικίας  των trust, η 
ρύθμιση  του θέματος  θα μπορούσε  να υπαχθεί  στο δίκαιο  από το 
οποίο  διέπεται  το trust ( έκθεση  Schlosser, παράγραφοι  109-120).  
2. Μη εφαρμογή  των εθνικών  κανόνων  δικαιοδοσίας  ( άρθρο  
3) 
34. Όπως  στη Σύμβαση  του 1988, μπορεί  να υπάρξει  παρέκ ­ 
κλιση  από το γενικό  κανόνα  δικαιοδοσίας  που βασίζεται  στην  κατοι ­ 
κία του εναγόμενου  μόνο  σύμφωνα  με τους  κανόνες  δικαιοδοσίας  οι 
οποίοι  προβλέπονται  στη Σύμβαση , συγκεκριμένα  στα Τμήματα  2 
έως 7 του Τίτλου  II. Αυτό  σημαίνει  ότι μόνο  δυνάμει  των εν λόγω  
κανόνων  ένα πρόσωπο , φυσικό  ή νομικό , που έχει κατοικία  σε 
κράτος  δεσμευόμενο  από τη Σύμβαση , μπορεί  να εναχθεί  ενώπιον  
των δικαστηρίων  άλλου  κράτους  δεσμευόμενου  από τη Σύμβαση . 
Σημειωτέον  ότι ενώ το άρθρο  3, παράγραφος  1 αναφέρεται  γενικά  
στα «δικαστήρια » άλλου  κράτους  δεσμευόμενου  από τη Σύμβαση , η 
μνεία  αυτή  ενδέχεται  να επηρεάσει  και την εσωτερική  δικαιοδοσία  
των δικαστηρίων  του κράτους  αυτού : σε πολλές  περιπτώσεις , οι 
κανόνες  δικαιοδοσίας  του Τίτλου  ΙΙ έχουν  επιπτώσεις  όχι μόνο  
στη διεθνή  δικαιοδοσία  συγκεκριμένου  κράτους  αλλά  και στην  
κατανομή  της κατά  τόπον  αρμοδιότητας  μεταξύ  των δικαστηρίων  
του, μπορούν  δε να αναθέτουν  δικαιοδοσία  σε συγκεκριμένο  δικα ­ 
στήριο . 
35. Επειδή  πρόκειται  περί εξαιρέσεως  από το γενικό  κανόνα , η 
παραπομπή  στους  κανόνες  διεθνούς  δικαιοδοσίας  της Σύμβασης  
πρέπει  να θεωρείται  ως οριστική , αποκλειομένης  της εφαρμογής  
άλλων  εθνικών  κανόνων  δικαιοδοσίας , είτε είναι  υπέρμετροι  είτε 
όχι (φερ’ ειπείν , ενός  εθνικού  κανόνα  δικαιοδοσίας  που παραπέμπει  
στον  τόπο  διαμονής  του εναγόμενου , εάν διαφέρει  από τον τόπο  
κατοικίας ). Το σύστημα  της Σύμβασης  βασίζεται  στην  ενοποίηση  
των κανόνων  δικαιοδοσίας  και όχι στον  απλό  αποκλεισμό  των υπέρ ­ 
μετρων  βάσεων  δικαιοδοσίας , ακόμη  και αν οι εθνικοί  κανόνες  των 
οποίων  αποκλείεται  η εφαρμογή  είναι  συχνά  στην  πραγματικότητα  
τέτοιου  είδους . 
36. Εν προκειμένω , το άρθρο  3, παράγραφος  2, μαζί  με το 
Παράρτημα  Ι, στο οποίο  παραπέμπει  και το οποίο  αναφέρει  τους  
εθνικούς  κανόνες  που δεν μπορούν  να εφαρμοσθούν  ( για τους  
λόγους  μεταφοράς  του καταλόγου  εθνικών  κανόνων  από το 
άρθρο  3 σε παράρτημα , βλ. κατωτέρω , στη συζήτηση  για το 
άρθρο  77), αποτελεί  απλώς  περιγραφή  και οδηγό  για τους  φορείς , 
επισημαίνοντας  τους  κυριότερους  εθνικούς  κανόνες  των οποίων  δεν 
επιτρέπεται  η εφαρμογή . Η παράγραφος  1 ορίζει  ότι δεν μπορεί  να 
κινηθεί  διαδικασία  σε δικαστήρια  εκτός  των προβλεπομένων  στα 
Τμήματα  2 έως 7 του Τίτλου  ΙΙ, εξ αυτού  δε συνεπάγεται  ότι 
οιοδήποτε  άλλο  κριτήριο  δικαιοδοσίας  αποκλείεται , είτε ο κανόνας  
που το προβλέπει  περιλαμβάνεται  στο Παράρτημα  Ι είτε όχι. Συνε ­ πώς, δεν έχει σημασία  το γεγονός  ότι δεν περιλαμβάνεται  σε όλες  
τις γλώσσες  στο κείμενο  της παραγράφου  2 η λέξη  «ιδίως », η οποία  
προηγείται  του καταλόγου  των εθνικών  κανόνων  στη Σύμβαση  του 
1988 (  1 ). Ο κατάλογος  του Παραρτήματος  Ι είναι  μόνο  ενδεικτικός  
και δεν περιορίζει  το αποτέλεσμα  της παραγράφου  1, σύμφωνα  με 
την οποία  όλοι  οι εθνικοί  κανόνες  που δεν συνάδουν  προς  τους  
κανόνες  της Σύμβασης  πρέπει  να θεωρούνται  μη εφαρμοστέοι . 
3. Εναγόμενος  που δεν έχει  κατοικία  σε κράτος  δεσμευόμενο  
από  τη Σύμβαση  (άρθρο  4) 
37. Εάν ο εναγόμενος  δεν έχει κατοικία  σε κράτος  δεσμευόμενο  
από τη Σύμβαση , η διεθνής  δικαιοδοσία , ρυθμίζεται , σύμφωνα  με το 
σύστημα  της Σύμβασης , από το εθνικό  δίκαιο , όπερ  επιβεβαιώνεται  
στο άρθρο  4 της νέας  Σύμβασης . Εν προκειμένω , η Σύμβαση  δεν 
προβλέπει  η ίδια κανόνες  διεθνούς  δικαιοδοσίας , αλλά  ρυθμίζει  το 
θέμα  μόνο  έμμεσα , παραπέμποντάς  το στο νομικό  σύστημα  του 
κράτους  του επιληφθέντος  δικαστηρίου . Ως εκ τούτου , η κατοικία  
του εναγόμενου  είναι  επίσης  κριτήριο  το οποίο  οριοθετεί  το πεδίο  
εφαρμογής  των κανόνων  της Σύμβασης  που διέπουν  τη διεθνή  
δικαιοδοσία  άμεσα  και ανεξάρτητα , αλλά  δεν αποτελεί  γενικό  κρι ­ 
τήριο  οριοθέτησης  της ρύθμισης  της διεθνούς  δικαιοδοσίας  από τη 
Σύμβαση . 
Η ορθότητα  αυτής  της αντίληψης  του ζητήματος , η οποία  είχε ήδη 
υποστηριχθεί  στα σχετικά  με τη Σύμβαση  του 1988 κείμενα , επι ­ 
βεβαιώθηκε  από το Δικαστήριο  στη Γνωμοδότηση  1/03, όπου  το 
Δικαστήριο , μιλώντας  για τον κανονισμό  αριθ . 44/2001, απεφάνθη  
ότι «Ο εν λόγω  κανονισμός  περιλαμβάνει  ένα σύνολο  κανόνων  που 
απαρτίζουν  ένα σύστημα  χαρακτηριζόμενο  από πληρότητα  και που 
εφαρμόζονται  όχι μόνο  στις σχέσεις  μεταξύ  των διαφόρων  κρατών  
μελών  … αλλά  και στις σχέσεις  μεταξύ  κρατών  μελών  και τρίτων  
κρατών », και συγκεκριμένα  ότι «το άρθρο  4, παράγραφος  1 … έχει 
την έννοια  ότι συνιστά  μέρος  του συστήματος  που έχει θεσπίσει  ο 
κανονισμός  αυτός , καθόσον  ο κανονισμός  ρυθμίζει  τη συγκεκριμένη  
περίπτωση  παραπέμποντας  στη νομοθεσία  του κράτους  μέλους  του 
οποίου  δικαστήριο  έχει επιληφθεί  της υπόθεσης » ( 2 ). 
38. Αυτή  η παραπομπή  στο εθνικό  δίκαιο  του επιληφθέντος  
δικαστηρίου  προσκρούει  σε περιορισμό  των κανόνων  που θεσπίζο ­ 
νται άμεσα  από τη Σύμβαση  και ισχύουν  ανεξαρτήτως  της κατοικίας  
του εναγόμενου . Πρόκειται  περί των κανόνων  αποκλειστικής  διε ­ 
θνούς  δικαιοδοσίας  στο άρθρο  22 και των κανόνων  παρέκτασης  
της διεθνούς  δικαιοδοσίας  στο άρθρο  23 που αναφέρονται  τώρα  
και στο άρθρο  4, αν και ήδη κατά  το παρελθόν  περιόριζαν  την 
παραπομπή  στο εθνικό  δίκαιο . Αφήνοντας  κατά  μέρος  τις δύο αυτές  
διατάξεις , η παραπομπή  στο εθνικό  δίκαιο  σημαίνει  ότι, όταν  ο 
εναγόμενος  έχει κατοικία  σε κράτος  μη δεσμευόμενο  από τη Σύμ ­ 
βαση , οι κανόνες  δικαιοδοσίας  του Παραρτήματος  Ι μπορούν  να 
εφαρμοσθούν  ακόμη  και αν αποτελούν  υπέρμετρες  βάσεις  δικαιο ­ 
δοσίας . Αξίζει  να επισημανθεί , τέλος , ότι το άρθρο  4, παράγραφος  
2 επιβεβαιώνει  ότι οι αλλοδαποί  ενάγοντες  έχουν  το ίδιο δικαίωμα  
με τους  υπηκόους  του κράτους  του επιληφθέντος  δικαστηρίου  να 
επικαλούνται  τους  εκεί ισχύοντες  κανόνες  διεθνούς  δικαιοδοσίας , 
υπό τη μόνη  προϋπόθεση  ότι έχουν  κατοικία  στη συγκεκριμένη  
χώρα  (βλ. έκθεση  Jenard, σσ. 21-22).EL 23.12.2009 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  C 319/9  
( 1 ) Βλ. συγκεκριμένα  το ιταλικό  κείμενο  της Σύμβασης·  το ίδιο ισχύει  για το 
ιταλικό  κείμενο  του Κανονισμού  Βρυξέλλες  Ι. 
( 2 ) Δικαστήριο , Γνωμοδότηση  1/03, παράγραφοι  144 και 148.
2. Ειδική  δικαιοδοσία  
1. Γενικά  
39. Παράλληλα  και εναλλακτικά  με το γενικό  κανόνα  της κατοι ­ 
κίας  του εναγόμενου  σε κράτος  δεσμευόμενο  από τη Σύμβαση , η 
Σύμβαση  διατηρεί  αμετάβλητη  την υφιστάμενη  δομή  που προβλέπει  
ειδικές  δικαιοδοσίες  οι οποίες  επιτρέπουν  στον  ενάγοντα , κατ’ επι ­ 
λογήν  του, να ασκήσει  αγωγή  σε δικαστήριο  άλλου  δεσμευόμενου  
από τη Σύμβαση  κράτους . Οι δικαιοδοσίες  αυτές  διέπονται  από τα 
άρθρα  5 έως 7 της Σύμβασης  (που αντιστοιχούν  στα άρθρα  5, 6 
και 6 Α της Σύμβασης  του 1988). Ενώ ο γενικός  κανόνας  βασίζεται  
σε παράγοντα  ο οποίος  συνδέει  τον εναγόμενο  με το δικαστήριο , οι 
ειδικοί  κανόνες  αναγνωρίζουν  δεσμό  μεταξύ  της ίδιας  της διαφοράς  
και του δικαστηρίου  το οποίο  ενδεχομένως  θα κληθεί  να την εκδι ­ 
κάσει . Οι δικαιοδοσίες  αυτές  αντικατοπτρίζουν  την αρχή  της απο ­ 
τελεσματικής  διεξαγωγής  της δίκης  και δικαιολογούνται  μόνον  όταν  
η διαφορά  και το δικαστήριο  ενώπιον  του οποίου  θα εκδικασθεί  
συνδέονται  επαρκώς  όσον  αφορά  τη δίκη , από την άποψη  της 
συλλογής  αποδεικτικών  στοιχείων  ή της διεξαγωγής  της δίκης  ( 1 ), 
ή προκειμένου  να προστατευθούν  καλύτερα  τα συμφέροντα  των 
διαδίκων  κατά  των οποίων  στρέφεται  η δίκη . Δεδομένου  του συνο ­ 
λικού  συστήματος  δικαιοδοσίας  της Σύμβασης , οι εν λόγω  κανόνες  
ισχύουν  είτε αντιστοιχούν  στις δικαιοδοσίες  που προβλέπονται  από 
τα εθνικά  δίκαια  των δεσμευόμενων  από τη Σύμβαση  κρατών  είτε 
όχι ( 2 ). 
40. Εν μέρει , οι ειδικές  δικαιοδοσίες  που προβλέπονται  στη 
Σύμβαση  του 1988 παραμένουν  ως έχουν , με ορισμένες  ήσσονες  
αλλαγές  στη διατύπωση  αμιγώς  συντακτικού  χαρακτήρα . Ως εκ 
τούτου , κατωτέρω  εξετάζονται  οι αλλαγές  που υπερβαίνουν  την 
αμιγώς  συντακτική  τροποποίηση , εκείνες  των οποίων  η συντακτική  
τροποποίηση  εκφράζει  στην  πραγματικότητα  ένα ουσιώδες  ζήτημα  
και εκείνες  οι οποίες  χρήζουν  περαιτέρω  σχολιασμού  λόγω  της 
εξέλιξης  της νομολογίας  του Δικαστηρίου . 
Δεν υπάρχουν  σημαντικές  αλλαγές  και δεν χρειάζεται  περαιτέρω  
σχολιασμός  στο σημείο  αυτό  πέραν  όσων  αναφέρονται  στις εκθέσεις  
για προηγούμενες  συμβάσεις , σχετικά  με τους  κανόνες  δικαιοδοσίας  
των δικαστηρίων  ενός  κράτους  στο οποίο  έχει έδρα  ένα trust, όταν  
ασκείται  αγωγή  κατά  του ιδρυτή , trustee ή δικαιούχου  ενός  trust 
(άρθρο  5, παράγραφος  6, βλ. έκθεση  Schlosser, παράγραφοι  109- 
120), ή σχετικά  με τη δικαιοδοσία  δικαστηρίου  στην  περιφέρεια  του 
οποίου  έγινε  κατάσχεση  φορτίου  ή ναύλου , ως προς  διαφορές  
σχετικές  με πληρωμή  της αμοιβής  που απαιτείται  για την αρωγή  
ή τη διάσωση  φορτίου  ή ναύλου , εφόσον  προβάλλεται  ο ισχυρισμός  
ότι ο εναγόμενος  έχει δικαίωμα  επί του φορτίου  ή του ναύλου , ή 
ότι είχε τέτοιο  δικαίωμα  κατά  το χρόνο  της εν λόγω  αρωγής  ή 
διάσωσης  (άρθρο  5, παράγραφος  7, βλ. έκθεση  Schlosser, παρά ­ 
γραφοι  121-123).  
41. Το ίδιο ισχύει  όσον  αφορά  τους  ειδικούς  κανόνες  για την 
ανάθεση  δικαιοδοσίας  στο δικαστήριο  όπου  είναι  εκκρεμής  η κύρια  αγωγή  όταν  πρόκειται  για ανταγωγή  που απορρέει  από την ίδια 
σύμβαση  ή τα ίδια πραγματικά  περιστατικά  στα οποία  στηρίζεται  
η κύρια  αγωγή  ( άρθρο  6, παράγραφος  3, βλ. έκθεση  Schlosser, 
παράγραφος  28), ή για την ανάθεση  δικαιοδοσίας , σε διαφορές  εκ 
συμβάσεως , στα δικαστήρια  του δεσμευομένου  από τη Σύμβαση  
κράτους  της τοποθεσίας  του ακινήτου  εάν η αγωγή  μπορεί  να 
συνδυασθεί  με αγωγή  κατά  του ιδίου  εναγομένου  σε διαφορές  
που αφορούν  εμπράγματα  δικαιώματα  επί ακινήτου  ( άρθρο  6, 
παράγραφος  4, βλ. έκθεση  Jenard-Möller, παράγραφοι  46-47, 
και έκθεση  Almeida Cruz-Desantes Real-Jenard, παράγραφος  24).  
2. Συμβάσεις  (άρθρο  5, παράγραφος  1) 
42. Από  τις ειδικές  δικαιοδοσίες  που προβλέπονται  στα άρθρα  5 
έως 7 και επιτρέπουν  στον  ενάγοντα  να ασκήσει  αγωγή  σε κράτος  
δεσμευόμενο  από τη Σύμβαση  διαφορετικό  από το κράτος  κατοι ­ 
κίας  του εναγόμενου , πράγμα  το οποίο  επιβάλλεται  από το γενικό  
κανόνα , εκείνη  η οποία  έχει προκαλέσει  τις περισσότερες  συζητήσεις  
είναι  ασφαλώς  η δικαιοδοσία  σε διαφορές  εκ συμβάσεως . Το άρθρο  
5, παράγραφος  1 της Σύμβασης  του Λουγκάνο  του 1988, όπως  και 
η αντίστοιχη  διάταξη  της Σύμβασης  των Βρυξελλών , επιτρέπει  να 
ασκηθεί  αγωγή  κατά  προσώπου  που έχει κατοικία  σε δεσμευόμενο  
από τη Σύμβαση  κράτος  σε άλλο  δεσμευόμενο  από τη Σύμβαση  
κράτος  «ως προς  διαφορές  εκ συμβάσεως , ενώπιον  του δικαστηρίου  
του τόπου  όπου  εκπληρώθηκε  ή οφείλει  να εκπληρωθεί  η παροχή »· 
έχει προκαλέσει  διάφορα  προβλήματα  ερμηνείας , όσον  αφορά  τον 
ορισμό  των « διαφορών  εκ συμβάσεως », τον καθορισμό  της εκπλη ­ 
ρωτέας  παροχής  και τον προσδιορισμό  του τόπου  εκπλήρωσης . Τα 
προβλήματα  αυτά  κατέστησαν  αφορμή  για τη δημιουργία  σημαντι ­ 
κής νομολογίας  του Δικαστηρίου , το οποίο  κατέληξε  σε ανεξάρτη ­ 
τες λύσεις  ή παρέπεμψε  το θέμα  στο εθνικό  δίκαιο , κατά  περίπτωση , 
χωρίς  να εξομαλυνθούν  όλες  οι δυσκολίες  που προκαλεί  η συγκε ­ 
κριμένη  διάταξη  της Σύμβασης . 
43. Όσον  αφορά  τον ορισμό  των «διαφορών  εκ συμβάσεως », τα 
εθνικά  δίκαια  των συμβαλλόμενων  κρατών  διαφέρουν  και το Δικα ­ 
στήριο  υιοθέτησε  την προσέγγιση  ότι αποτελεί  έννοια  ανεξάρτητη·  
δεν έχει δώσει  γενικό  ή αφηρημένο  ορισμό  αλλά  σε συγκεκριμένες  
υποθέσεις  υπέδειξε  πότε  υφίσταται  συμβατική  ενοχή  και πότε  όχι ( 3 ). 
Η ύπαρξη  ή το κύρος  σύμβασης  αποτελεί  διαφορά  εκ συμβά ­ 
σεως  ( 4 ). Εάν μια αγωγή  αφορά  τόσο  παραβίαση  συμβατικής  ενοχής  
όσο και εξωσυμβατική  ευθύνη , δεν υπάρχει  επικουρική  δικαιοδοσία : 
για την πρώτη  αξίωση  η δικαιοδοσία  καθορίζεται  σύμφωνα  με το 
άρθρο  5, παράγραφος  1 και για τη δεύτερη  σύμφωνα  με το άρθρο  
5, παράγραφος  3 σχετικά  με την ευθύνη  εξ αδικοπραξίας , ακόμη  
και αν αυτό  σημαίνει  ότι ο ενάγων  αντιμετωπίζει  το ενδεχόμενο  
χωριστών  αγωγών  ενώπιον  διαφορετικών  δικαστηρίων  ( 5 ), ενδεχό ­ 
μενο  το οποίο  όμως  αποφεύγεται , χρησιμοποιώντας  το γενικό  
κανόνα  της κατοικίας  του εναγόμενου .EL C 319/10 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  23.12.2009  
( 1 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  21/76  Bier  [1976] Συλλ . Νομολ . 1735.  
( 2 ) Έκθεση  Jenard, σ. 22.  ( 3 ) Υπόθεση  34/82  Martin Peters  [1983] Συλλ . Νομολ . 987 · Υπόθεση  C- 
26/91  Jacob Handte  [1992] Συλλ . Νομολ . I-3697.  
( 4 ) Τουλάχιστον  όταν  η προσφυγή  ασκείται  στο πλαίσιο  αμφισβήτησης  αγω ­ 
γής για αθέτηση  σύμβασης  (Υπόθεση  38/81  Effer  [1982] Συλλ . Νομολ . 
825).  
( 5 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  189/87  Kalfelis  [1988] Συλλ . Νομολ . 5565.
44. Όσον  αφορά  τον καθορισμό  της υποχρέωσης  «παροχής », το 
άρθρο  5, παράγραφος  1 επιτρέπει  ρητώς  διάφορες  δικαιοδοσίες  
όσον  αφορά  μία και μόνη  σύμβαση , προτιμώντας  γνήσιο  σύνδεσμο  
μεταξύ  του δικαστηρίου  και της συγκεκριμένης  διαφοράς  από μία 
και μόνη  μέθοδο  αντιμετώπισης  της σύμβασης . Στα πλαίσια  της 
αναζήτησης  της ορθής  ισορροπίας  μεταξύ  των δύο απαιτήσεων  – 
του γνήσιου  σύνδεσμου  με τη διαφορά  και της ενότητας  της σύμ ­ 
βασης  – το Δικαστήριο  έκρινε  ότι η εν λόγω  «παροχή » αφορά  τη 
συμβατική  υποχρέωση  στην  οποία  βασίζεται  η αγωγή , την υποχρ έ­ 
ωση στη μη εκπλήρωση  της οποίας  θεμελιώνεται  η αξίωση  του 
ενάγοντα  και όχι την υποχρέωση  η εκπλήρωση  της οποίας  ζητείται  
ρητώς  από τον ενάγοντα  ( 1 ). 
Ομοίως , το Δικαστήριο  έκρινε  ότι όταν  η αγωγή  βασίζεται  σε διά ­ 
φορες  υποχρεώσεις  που απορρέουν  από την ίδια σύμβαση , το δικα ­ 
στήριο  ενώπιον  του οποίου  υποβάλλεται  η υπόθεση  μπορεί  να 
διαπιστώσει  αν έχει δικαιοδοσία  αναφερόμενο  στην  κυριότερη  εξ 
αυτών  των υποχρεώσεων  ( 2 )· το κατά  πόσον  οι υποχρεώσεις  είναι  
επικουρικές  ή ισοδύναμες  είναι  ζήτημα  το οποίο  αποφασίζεται  από 
το δικαστήριο  που εκδικάζει  την υπόθεση , συνήθως  δυνάμει  του 
εφαρμοστέου  στη σύμβαση  δικαίου  ( 3 ). Παρά  τις αποφάσεις  αυτές , 
συχνά  μια σύμβαση  υπάγεται  σε πέραν  της μίας  δικαιοδοσίες , ιδίως  
όταν  οι αξιώσεις  βασίζονται  σε ισοδύναμες  υποχρεώσεις  που απορ ­ 
ρέουν  από την ίδια σύμβαση  ( 4 ). Έχει  επισημανθεί  ότι η κατάσταση  
αυτή  δεν είναι  πάντοτε  ικανοποιητική , ιδίως  δεδομένου  ότι η υπο ­ 
χρέωση  πληρωμής  μπορεί  να αποκοπεί  από την υπόλοιπη  σύμβαση  
και η υπόθεση  να υποβληθεί  στο δικαστήριο  του τόπου  εκπλήρωσης  
της υποχρέωσης  αυτής , το οποίο  είναι  συχνά  το δικαστήριο  του 
ενάγοντος . 
45. Όσον  αφορά  τον προσδιορισμό  του τόπου  εκπλήρωσης  της 
υποχρέωσης , παρότι  και άλλες  λύσεις  θα ήταν  δυνατές  – μια ανε ­ 
ξάρτητη  λύση  ή παραπομπή  στο lex fori – το Δικαστήριο  επέλεξε  
παραπομπή  στο lex causae της επίδικης  υποχρέωσης , που καθορί ­ 
ζεται  σύμφωνα  με τους  κανόνες  περί σύγκρουσης  δικαίων  του δικα ­ 
στηρίου  ενώπιον  του οποίου  υποβάλλεται  η υπόθεση  ( 5 ), ακόμη  και 
σε περιπτώσεις  όπου  οι ίδιοι  οι διάδικοι  επιλέγουν  τον τόπο  σε 
ρήτρα  έγκυρη  σύμφωνα  με το εφαρμοστέο  στη σύμβαση  δίκαιο  ( 6 ). 
Η ερμηνεία  αυτή , η οποία  αρχικά  δεν κάλυπτε  ενιαία  την έλλειψη  
εναρμόνισης  των κανόνων  περί σύγκρουσης  δικαίων  των συμβαλλό ­ 
μενων  κρατών  και άφηνε  ανοικτό  το ενδεχόμενο  της άγρας  δωσιδι ­ κίας , υποστηρίχθηκε  αργότερα  στη Σύμβαση  της Ρώμης  της 19 ης 
Ιουνίου  1980 για το εφαρμοστέο  δίκαιο  στις συμβατικές  ενοχές : 
παρότι  η Σύμβαση  της Ρώμης  χρησιμοποιεί  ευέλικτο  και αντικειμε ­ 
νικό  συνδετικό  παράγοντα , το εφαρμοστέο  στη σύμβαση  δίκαιο  και, 
κατά  συνέπεια , ο τόπος  εκπλήρωσης  των απορρεουσών  υποχρεώ ­ 
σεων  μπορεί  να προβλεφθεί  κατά  κανόνα  από τους  διαδίκους . 
Όμως , η παραπομπή  στο εφαρμοστέο  δίκαιο , ως μέσο  προσδιορι ­ 
σμού  του τόπου  εκπλήρωσης  της υποχρέωσης , ουδόλως  θεραπεύει  
τη σημαντική  ανομοιογένεια  μεταξύ  εθνικών  δικαίων  περί οικονομι ­ 
κών υποχρεώσεων  και δεν επιλύει  το εξής  πρόβλημα : όταν  η υπο ­ 
χρέωση  επί της οποίας  εδράζεται  η αξίωση  είναι  η υποχρέωση  
πληρωμής , ο τόπος  εκπλήρωσης  συχνά  συμπίπτει  με τον τόπο  του 
δικαστηρίου  του ενάγοντος , παρέχοντας  πεδίο  για άγρα  δωσιδικίας . 
46. Παρά  την ερμηνεία  που παρέχει  η νομολογία , η οποία  έχει 
εξομαλύνει  ορισμένες  από τις δυσκολίες , οι ανωτέρω  κανόνες  κρί ­ 
θηκαν  ανεπαρκείς  από πολλούς  και έχουν  διατυπωθεί  αρκετές  προ ­ 
τάσεις  τροποποίησής  τους  από την Επιτροπή  και τα συμβαλλόμενα  
κράτη . Οι προτάσεις  ποικίλλουν  αλλά  όλες  τείνουν  στον  περιορισμό  
του ρόλου  της μνείας  του τόπου  εκπλήρωσης  της υποχρέωσης , 
διαφυλάσσοντας  τουλάχιστον  ως ένα βαθμό  την ενότητα  της δικαιο ­ 
δοσίας  επί της συμβάσεως  και διευκολύνοντας  τον προσδιορισμό  
και την πρόβλεψη  του τόπου  εκπλήρωσης , ο οποίος  θα χρησιμεύσει  
ως βάση  δικαιοδοσίας  στην  υπόθεση . Οι προτάσεις  και η συζήτηση  
την οποία  προκάλεσαν  στα πλαίσια  της ομάδας  περιγράφονται  
κατωτέρω  στο μέτρο  που αυτό  συμβάλλει  στην  κατανόηση  της 
πηγής  του σημερινού  κειμένου . 
47. Η πλέον  ρηξικέλευθη  πρόταση , η οποία  υποστηρίζεται  επί ­ 
σης σε έγκυρα  νομικά  συγγράμματα  ( 7 ), ήταν  να διαγραφεί  η μνεία  
του δικαστηρίου  του τόπου  εκπλήρωσης  της υποχρέωσης , ούτως  
ώστε  οι διαφορές  εκ συμβάσεως  να εκδικάζονται  από το σύνηθες  
δικαστήριο  του εναγόμενου  ή, εναλλακτικά , από το δικαστήριο  το 
οποίο  επιλέγουν  οι διάδικοι . Η λύση  αυτή  απορρίφθηκε  από την ad 
hoc ομάδα , επειδή  το δικαστήριο  του εναγόμενου  ενδέχεται  να μην 
είναι  το καταλληλότερο , εάν πρέπει  να διεξαχθούν  έρευνες  στον  
τόπο  παράδοσης  των εμπορευμάτων  ή παροχής  των υπηρεσιών  
και επειδή  οι διάδικοι  μπορεί  να μην καταλήξουν  στην  επιλογή  
δικαστηρίου  για την επίλυση  των διαφορών  τους . Ως εκ τούτου , 
η ομάδα  στράφηκε  προς  άλλες  προτάσεις  οι οποίες  διατηρούν  το 
δικαστήριο  της σύμβασης , και παράλληλα  αποφεύγουν , ή τουλάχι ­ 
στον  περιορίζουν , τις δυσκολίες  του σημερινού  κειμένου . 
48. Μεταξύ  αυτών  υπήρχε  πρόταση  αναφοράς  στον  τόπο  εκπλή ­ 
ρωσης  της χαρακτηριστικής  παροχής  της σύμβασης , προκειμένου  να 
αποφευχθεί  ο κατακερματισμός  της δικαιοδοσίας  επί της συμβάσεως  
και να εμποδισθεί  η δικαιοδοσία  βάσει  της υποχρέωσης  πληρωμής , 
εκτός  βεβαίως  αν η οικονομική  οφειλή  είναι  η χαρακτηριστικήEL 23.12.2009 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  C 319/11  
( 1 ) Υπόθεση  14/76  De Bloos  [1976] Συλλ . Νομολ . 1497, παράγραφος  13: 
επί αγωγής  αποζημίωσης  λόγω  αθέτησης  σύμβασης , το Δικαστήριο  
έκρινε  ότι η υποχρέωση  παροχής  που πρέπει  να ληφθεί  υπ’ όψιν  δεν 
είναι  η καταβολή  της αποζημίωσης  αλλά  η υποχρέωση  στην  αθέτηση  της 
οποίας  ο ενάγων  βασίζει  την αίτηση  αποζημίωσης . 
( 2 ) Υπόθεση  266/85  Shenavai  [1987] Συλλ . Νομολ . 239.  
( 3 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  C-440/97  Groupe Concorde  [1999] Συλλ . Νομολ . 
I-6307, παράγραφος  26.  
( 4 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  C-420/97  Leathertex  [1999] Συλλ . Νομολ . I- 
6747.  
( 5 ) Υπόθεση  12/76  Tessili  [1976] Συλλ . Νομολ . 1473 · Υπόθεση  C-288/92  
Custom Made Commercial  [1994] Συλλ . Νομολ . I-2913, παράγραφος  
26 ( όπου  διευκρινίζεται  ότι το εφαρμοστέο  δίκαιο  μπορεί  να περιλαμ ­ 
βάνει  διεθνή  σύμβαση  που προβλέπει  ενιαία  ρύθμιση )· Υπόθεση  C- 
440/97  Groupe Concorde  [1999] Συλλ . Νομολ . I-6307.  
( 6 ) Υπόθεση  56/79  Zelger v Salinitri  [1980] Συλλ . Νομολ . 89.  ( 7 ) Droz, «Delendum est forum contractus?»,  Rec. Dalloz , 1977, chron. σ. 
351.
υποχρέωση  της σύμβασης . Η πρόταση  δεν έγινε  δεκτή  για πολλούς  
λόγους : οι διεθνείς  συμβάσεις  είναι  συχνά  περίπλοκες  και δεν είναι  
πάντα  εύκολος  ο προσδιορισμός  της χαρακτηριστικής  παροχής·  ο 
προσδιορισμός  της χαρακτηριστικής  παροχής  απαιτεί  συνολική  
αξιολόγηση  της σύμβασης , η οποία  είναι  πρώιμη  στη φάση  καθορι ­ 
σμού  δικαιοδοσίας·  ο προσδιορισμός  του τόπου  εκπλήρωσης  της 
χαρακτηριστικής  παροχής  εξαρτάται  από το εφαρμοστέο  δίκαιο  και, 
κατά  συνέπεια , δεν αποφεύγεται  η ανάγκη  παραπομπής  στους  κανό ­ 
νες σύγκρουσης  δικαίων·  τέλος  δε, η χαρακτηριστική  παροχή  δεν 
συνιστά  απαραίτητα  επαρκή  συνδετικό  παράγοντα  μεταξύ  της δια ­ 
φοράς  και ενός  συγκεκριμένου  δικαστηρίου , εάν αντικείμενο  της 
διαφοράς  είναι  μια άλλη  συμβατική  υποχρέωση . Σημειωτέον  ότι ο 
καθορισμός  του εφαρμοστέου  δικαίου  μέσω  του προσδιορισμού  της 
συνολικής  συμβατικής  σχέσης  κατά  τρόπο  ομοιογενή , ακόμη  και αν 
ορισμένα  μέρη  συνδέονται  σαφώς  λιγότερο  στενά  και η δικαιοδοσία  
ενδέχεται  να κατακερματισθεί , διαφέρει  από τον καθορισμό  του 
συνδετικού  παράγοντα  μεταξύ  της διαφοράς  και του καταλληλότε ­ 
ρου για την εκδίκασή  της δικαστηρίου . 
49. Αφού  απέρριψε  τη δυνατότητα  αναφοράς  στη χαρακτηρι ­ 
στική  παροχή  της σύμβασης , η ad hoc ομάδα  εξέτασε  τη δυνατό ­ 
τητα  περιορισμού  του πεδίου  εφαρμογής  του άρθρου  5, παράγρα ­ 
φος 1 μόνο  σε ορισμένες  συμβάσεις  και συγκεκριμένα  στις συμβά ­ 
σεις πώλησης , όπως  είχε προτείνει  η Επιτροπή·  τόπος  εκπλήρωσης  
θα είναι  ο τόπος  στον  οποίο  έγινε  ή έπρεπε  να γίνει  η παράδοση , 
εξαιρουμένων  των περιπτώσεων  όπου  τα εμπορεύματα  παραδόθηκαν  
ή έπρεπε  να παραδοθούν  σε περισσότερους  από έναν  τόπους , 
πράγμα  το οποίο  στερεί  σημασίας  την υποχρέωση  πληρωμής  ( 1 ). 
Η περιοριστική  αυτή  λύση  προσέκρουσε  στην  άποψη  υπέρ  του 
δικαστηρίου  της σύμβασης  όχι μόνο  για τις συμβάσεις  πώλησης  
αλλά  εξίσου  για τις συμβάσεις  παροχής  υπηρεσιών . Από  την άλλη  
πλευρά , σε αυτού  του είδους  τις συμβάσεις  η υποχρέωση  πληρωμής  
τις περισσότερες  φορές  δεν αποτελούσε  τη σημαντικότερη  πτυχή  
στην  οποία  θα μπορούσε  να βασισθεί  η δικαιοδοσία , εκτός  βεβαίως  
από τις συμβάσεις  χρηματικών  υπηρεσιών . 
Κατόπιν  ώριμης  σκέψης , η ad hoc ομάδα  αποφάσισε  να μην αλλά ­ 
ξει ριζικά  το υπάρχον  κείμενο  αλλά  να το προσαρμόσει  ώστε  να 
προσδιορίζεται , στην  περίπτωση  σύμβασης  πώλησης  ή σύμβασης  
παροχής  υπηρεσιών , η υποχρέωση  ο τόπος  εκπλήρωσης  της οποίας  
θα μπορούσε  να αποτελέσει  βάση  δικαιοδοσίας  εναλλακτική  του 
δικαστηρίου  του εναγόμενου  και να αποκλεισθεί  οιαδήποτε  μνεία  
του τόπου  πληρωμής  δυνάμει  των εν λόγω  συμβάσεων , αφήνοντας  
την υπάρχουσα  διάταξη  αμετάβλητη  για όλες  τις λοιπές  συμβάσεις  
και για τις περιπτώσεις  στις οποίες  οι περιγραφέντες  ειδικοί  κανόνες  
αποδεικνύονται  ανεφάρμοστοι  ( 2 ). 50. Το άρθρο  5, παράγραφος  1, στοιχείο  α) της νέας  Σύμβασης  
αναπαράγει  την αντίστοιχη  διάταξη  της Σύμβασης  του 1988, ανα ­ 
θέτοντας  τη δικαιοδοσία  στο δικαστήριο  του τόπου  εκπλήρωσης  της 
παροχής . Η εμβέλεια  του κανόνα  δεν εξαρτάται  εντελώς  από την 
ερμηνεία  εκείνου  που καλείται  να τον εφαρμόσει , όπως  προηγου ­ 
μένως : για την εφαρμογή  του στοιχείου  α), το στοιχείο  β) διευκρι ­ 
νίζει  ότι όσον  αφορά  την πώληση  εμπορευμάτων  ή την παροχή  
υπηρεσιών , ο τόπος  της εκπλήρωσης  της παροχής  είναι  ο τόπος  - 
σε δεσμευόμενο  από την παρούσα  σύμβαση  κράτος  - όπου , δυνάμει  
της σύμβασης , έγινε  ή έπρεπε  να γίνει  η παράδοση  των εμπορευ ­ 
μάτων  ή έγινε  ή έπρεπε  να γίνει  η παροχή  των υπηρεσιών . Ως εκ 
τούτου , το στοιχείο  β) προσδιορίζει  την υποχρέωση  παροχής  ο 
τόπος  εκπλήρωσης  της οποίας  συνιστά  τη βάση  για τον καθορισμό  
δικαιοδοσίας  όσον  αφορά  αυτές  τις συμβάσεις  ανεξάρτητα , χωρίς  να 
λαμβάνεται  υπ’ όψιν  η υποχρέωση  η εκπλήρωση  της οποίας  αποτε ­ 
λεί το αντικείμενο  της διαφοράς . Υιοθετεί , χωρίς  να την ονομάζει , 
την αρχή  της χαρακτηριστικής  παροχής  και, κατά  συνέπεια , απο ­ 
κλείει  αναφορά  στην  υποχρέωση  πληρωμής , ακόμη  και αν η υπο ­ 
χρέωση  αυτή  αποτελεί  τη βάση  της αγωγής . 
Η ad hoc ομάδα  δεν ενσωμάτωσε  στο κείμενο  την αρχική  πρόταση  
της Επιτροπής  σύμφωνα  με την οποία  το στοιχείο  β) θα πρέπει  να 
αποκλείει  ρητώς  τις περιπτώσεις  στις οποίες  βάσει  σύμβασης  πώλη ­ 
σης τα εμπορεύματα  παραδόθηκαν  ή έπρεπε  να παραδοθούν  σε 
περισσότερους  από έναν  τόπους . Εν τοιαύτη  περιπτώσει , εάν η 
αγωγή  βασίζεται  σε όλες  τις υποχρεώσεις  παράδοσης  ταυτοχρόνως , 
μπορούν  να προταθούν  διάφορες  λύσεις  σε συγκεκριμένες  περιπτώ ­ 
σεις, με την επιφύλαξη  οιασδήποτε  μελλοντικής  ερμηνείας  της διά ­ 
ταξης  από το Δικαστήριο , όπως  μνεία  του κύριου  τόπου  παράδο ­ 
σης, επιλογή  του ενάγοντος  ως προς  τον τόπο  παράδοσης  στον  
οποίο  θα μπορούσε  να ασκήσει  αγωγή  συνολικά  ή μόνο  όσον  
αφορά  τη μερική  παράδοση  στο συγκεκριμένο  τόπο  ή ακόμη  
μνεία  του τόπου  εκπλήρωσης  της υποχρέωσης  καταβολής  χρημά ­ 
των, εφόσον  η αγωγή  στηρίζεται  στην  εν λόγω  υποχρέωση . Το 
Δικαστήριο  έχει ήδη εκφέρει  κρίση  σχετικά  με την παράλληλη  διά ­ 
ταξη  του άρθρου  5, παράγραφος  1, στοιχείο  β) του Κανονισμού  
Βρυξέλλες  Ι, ορίζοντας  ότι «σε περίπτωση  που υπάρχουν  περισσό ­ 
τεροι  τόποι  παραδόσεως  εντός  του ίδιου  κράτους  μέλους », « δικαιο ­ 
δοσία  για να επιληφθεί  όλων  των αγωγών  που έχουν  ως βάση  τα 
σύμβαση  πωλήσεως  εμπορευμάτων  έχει το δικαστήριο  στην  περιφ έ­ 
ρεια  του οποίου  βρίσκεται  ο τόπος  της κύριας  παραδόσεως , η οποία  
προσδιορίζεται  βάσει  οικονομικών  κριτηρίων . Αν δεν υπάρχουν  
καθοριστικοί  παράγοντες  για τον προσδιορισμό  του τόπου  της 
κύριας  παραδόσεως , ο ενάγων  μπορεί  να εναγάγει  τον εναγόμενο  
ενώπιον  του δικαστηρίου  του τόπου  παραδόσεως  της επιλογής  
του» ( 3 ). Το Δικαστήριο  έχει αφήσει  σκοπίμως  ανοικτά  τα ζητήματα  
που ανακύπτουν  και τις καταλληλότερες  λύσεις , όταν  υπάρχουν  
περισσότεροι  τόποι  παράδοσης  σε διαφορετικά  κράτη  μέλη  ( 4 ). 
Εννοείται  ότι παρεμφερή  προβλήματα  θα ανακύψουν  όταν  υπάρ ­ 
χουν  περισσότεροι  τόποι  παροχής  υπηρεσιών  σε διαφορετικά  κράτη . 
51. Για τον προσδιορισμό  του τόπου  εκπλήρωσης , το στοιχείο  β) 
υιοθετεί  κριτήριο  βασιζόμενο  σε πραγματικά  στοιχεία  προκειμένου  
να αποφευχθεί  η παραπομπή  στο ιδιωτικό  διεθνές  δίκαιο , ορίζοντας  
ότι, εκτός  εάν οι διάδικοι  συμφώνησαν  διαφορετικά , ο τόπος  παρά ­ 
δοσης  των εμπορευμάτων  ή παροχής  των υπηρεσιών  πρέπει  ναEL C 319/12 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  23.12.2009  
( 1 ) COM(97) 609 τελικό , άρθρο  5. 
( 2 ) Παρομοίως , υπέρ  της θέσπισης  αντικειμενικών  κριτηρίων  με βάση  τον 
πραγματικό  τόπο  παράδοσης  εμπορευμάτων  ή παροχής  υπηρεσιών , βλ. 
π.χ. τις προτάσεις  της Ευρωπαϊκής  Ομάδας  Ιδιωτικού  Διεθνούς  Δικαίου , 
παράγραφος  9 · όμως , σύμφωνα  με αυτές  τις προτάσεις , εάν τα αντικει ­ 
μενικά  κριτήρια  δεν εφαρμόζονται  σε συγκεκριμένη  υπόθεση , ισχύει  ο 
γενικός  κανόνας  ότι αρμόδια  είναι  τα δικαστήρια  του τόπου  κατοικίας  
του εναγόμενου  και όχι τα δικαστήρια  του τόπου  εκπλήρωσης  της 
παροχής , όπως  προβλέπεται  στο άρθρο  5, παράγραφος  1 στοιχείο  α) 
του παρόντος  κειμένου . ( 3 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  C-386/05  Color Drack  [2007] Συλλ . Νομολ . I- 
3699.  
( 4 ) Βλ. παράγραφο  16 της απόφασης .
προσδιορίζεται  « δυνάμει  της σύμβασης ». Σημειωτέον  ότι η συγκε ­ 
κριμένη  διάταξη  ισχύει  «εφόσον  δεν συμφωνήθηκε  διαφορετικά » από 
τους  διαδίκους·  υπό τους  όρους  αυτούς , η αυτονομία  των διαδίκων  
διατηρείται  με ρητή  διάταξη  και όσον  αφορά  τον προσδιορισμό  του 
τόπου  εκπλήρωσης . Παραμένει  ανοικτό  το θέμα  αν η διάταξη  αυτή  
μπορεί  να εμποδίσει  τελείως  την εφαρμογή  των κανόνων  περί 
σύγκρουσης  νόμων  του δικαστηρίου  που εκδικάζει  τη διαφορά  
όταν  οι διάδικοι  δεν έχουν  προσδιορίσει  με αρκετή  ακρίβεια  τον 
τόπο  παράδοσης  ή παροχής  της υπηρεσίας  και αυτός  μπορεί  να 
προσδιορισθεί  με τη βοήθεια  του εφαρμοστέου  στη σύμβαση  
δικαίου , ή όταν  το αντικείμενο  της διαφοράς  είναι  στην  πραγματι ­ 
κότητα  ο τόπος  όπου  έγινε  ή έπρεπε  να γίνει  η παράδοση  των 
εμπορευμάτων  ή ο τόπος  όπου  έγινε  ή έπρεπε  να γίνει  η παροχή  
των υπηρεσιών . 
Ως εκ τούτου , το στοιχείο  β) επέχει  θέση  ειδικού  κανόνα , περιορι ­ 
σμένου  σε συμβάσεις  πώλησης  και συμβάσεις  παροχής  υπηρεσιών , 
για την εφαρμογή  της γενικής  αρχής  του τόπου  εκπλήρωσης  της 
παροχής  που ορίζεται  στο στοιχείο  α). Δεν εφαρμόζεται  σε συμβά ­ 
σεις οι οποίες  δεν εμπίπτουν  σε καμία  από τις κατηγορίες  αυτές  και 
δεν ισχύει  ούτε  για τις κατηγορίες  αυτές  όταν  ο τόπος  εκπλήρωσης  
της σύμβασης  βρίσκεται  σε κράτος  μη δεσμευόμενο  από τη Σύμ ­ 
βαση . Όταν  το στοιχείο  β)δεν εφαρμόζεται , τυγχάνει  εφαρμογής  το 
στοιχείο  α)· αυτό  μάλιστα  ορίζεται  στο στοιχείο  γ), το οποίο  απο ­ 
σαφηνίζει  και επιβεβαιώνει  ένα συμπέρασμα  το οποίο  θα μπορούσε  
να συναχθεί  από τα στοιχεία  α) και β) ακόμη  και αν αυτό  δεν 
υπήρχε . Φερ’ ειπείν , στην  περίπτωση  σύμβασης  πώλησης , σύμφωνα  
με την οποία  η υποχρέωση  παράδοσης  των εμπορευμάτων  πρέπει  να 
εκπληρωθεί  σε κράτος  δεσμευόμενο  από τη Σύμβαση , ο τόπος  
εκπλήρωσης  της υποχρέωσης  πληρωμής  δεν μπορεί  να αποτελέσει  
τη βάση  καθορισμού  δικαιοδοσίας·  εάν όμως  η υποχρέωση  παρά ­ 
δοσης  πρέπει  να εκπληρωθεί  σε κράτος  μη δεσμευόμενο  από τη 
Σύμβαση , ο ενάγων  θα μπορούσε  να επικαλεστεί  τον τόπο  της 
υποχρέωσης  πληρωμής , υποθέτοντας  πάντοτε  ότι ο τόπος  αυτός  
βρίσκεται  σε κράτος  δεσμευόμενο  από τη Σύμβαση , διότι  τότε  θα 
ίσχυε  το στοιχείο  α), και αυτό  επιτρέπει  τη συνεκτίμηση  της συγκε ­ 
κριμένης  υποχρέωσης  επί της οποίας  βασίζεται  ο ενάγων . 
52. Όσον  αφορά  τη δικαιοδοσία  σχετικά  με ατομικές  συμβάσεις  
εργασίας , περί των οποίων  το άρθρο  5, παράγραφος  1 της Σύμβα ­ 
σης του 1988, διατυπώθηκαν  διάφορες  προτάσεις  και η ad hoc 
ομάδα  αποφάσισε  να ασχοληθεί  με το θέμα  αυτό  χωριστά  στον  
Τίτλο  II ( βλ. κατωτέρω , σε σχέση  με το Τμήμα  5). 
3. Υποχρεώσεις  διατροφής  (άρθρο  5, παράγραφος  2) 
53. Το πρώτο  σκέλος  της διάταξης , στα στοιχεία  α) και β), 
παραμένει  αμετάβλητο  σε σχέση  με τη διάταξη  της Σύμβασης  του 
1988, η οποία  επίσης  είναι  ίδια με τη διάταξη  της Σύμβασης  των 
Βρυξελλών  μετά  τη Σύμβαση  Προσχώρησης  του 1978 · για παρα ­ 
τηρήσεις , βλ. προηγούμενες  εκθέσεις  ( έκθεση  Jenard, σ. 24-25 · 
έκθεση  Schlosser, παράγραφοι  90-108).  54. Το Δικαστήριο  έχει εξετάσει  πολλάκις  τη συγκεκριμένη  διά ­ 
ταξη , αποσαφηνίζοντας  διάφορες  πτυχές . Έχει  κρίνει  ότι η έννοια  
της υποχρέωσης  διατροφής  πρέπει  να ερμηνεύεται  ευρέως , συμπε ­ 
ριλαμβάνοντας  κάθε  υποχρέωση  που αποσκοπεί  στην  εξασφάλιση  
της συντήρησης  ενός  προσώπου , ανεξαρτήτως  αν οι πληρωμές  
είναι  περιοδικές  και αν η υποχρέωση  προσδιορίζεται  βάσει  πόρων  
και αναγκών . Ως εκ τούτου , η υποχρέωση  μπορεί  να συνίσταται  
στην  εφ’ άπαξ  καταβολή  χρηματικού  ποσού , εφόσον  το ποσό  του 
κεφαλαίου  έχει καθορισθεί  με σκοπό  την εξασφάλιση  ενός  εισοδή ­ 
ματος  προκαθορισμένου  ύψους , ή στη μεταβίβαση  της κυριότητας  
περιουσιακού  στοιχείου  με σκοπό  την εξασφάλιση  της συντήρησης  
ενός  προσώπου . Όταν  οι παροχές  αυτές  αποσκοπούν  στην  εξασφά ­ 
λιση  της συντήρησης  ενός  συζύγου , ή αν οι ανάγκες  και οι πόροι  
εκάστου  των συζύγων  λαμβάνονται  υπ’ όψιν  για να προσδιορισθεί  
το ύψος  της παροχής , η καταβολή  αφορά  υποχρέωση  διατροφής  
και όχι τις περιουσιακές  σχέσεις  των συζύγωναν , πράγμα  που δεν 
εμπίπτει  στο πεδίο  εφαρμογής  της Σύμβασης  ( 1 ). Εάν η υποχρέωση  
διατροφής  έχει αυτά  τα χαρακτηριστικά , τότε  διέπεται  από το άρθρο  
5, παράγραφος (2) και εμπίπτει  στο πεδίο  εφαρμογής  της Σύμβασης , 
ακόμη  και αν είναι  παρεπόμενη  μιας  δίκης , π.χ. διαζυγίου , η οποία  
αυτή  καθεαυτή  εξαιρείται  ( 2 ). 
55. Η έννοια  του «δικαιούχου  της διατροφής » είναι  ανεξάρτητη  
έννοια  και πρέπει  να καθορισθεί  βάσει  του σκοπού  των κανόνων  της 
Σύμβασης , άνευ  παραπομπής  στο εθνικό  δίκαιο  του επιληφθέντος  
δικαστηρίου . Το άρθρο  5, παράγραφος  2, δεν καθιστά  δυνατή  τη 
διάκριση  μεταξύ  προσώπου  με αναγνωρισμένο  δικαίωμα  να λαμβά ­ 
νει διατροφή  και προσώπου  το δικαίωμα  του οποίου  δεν έχει ανα ­ 
γνωρισθεί  ακόμη·  ως εκ τούτου , η έννοια  καλύπτει  όχι μόνο  πρό ­ 
σωπα  των οποίων  το δικαίωμα  να λαμβάνουν  διατροφή  έχει ήδη 
αναγνωρισθεί  με προηγούμενη  απόφαση  αλλά  και πρόσωπα  που 
αιτούνται  διατροφή  για πρώτη  φορά , ανεξαρτήτως  αν το εθνικό  
δίκαιο  περιορίζει  την έννοια  του δικαιούχου  της διατροφής  στα 
πρόσωπα  της πρώτης  κατηγορίας  ( 3 ). Με βάση  τη νομολογία  του 
Δικαστηρίου , η ad hoc ομάδα  δεν έκρινε  αναγκαία  την αντικατά ­ 
σταση , στο άρθρο  5, παράγραφος  2, της έκφρασης  «δικαιούχος  της 
διατροφής » με την έκφραση  «αιτών  διατροφή », όπως  είχε προτείνει  η 
Επιτροπή  ( 4 ). 
Η έννοια  του «δικαιούχου  της διατροφής » δεν περιλαμβάνει  δημό ­ 
σιο οργανισμό  ο οποίος  επιδιώκει , αναγωγικώς , την ανάκτηση  
ποσών  τα οποία  κατέβαλε  στο δικαιούχο  της διατροφής , στα 
δικαιώματα  του οποίου  υποκαθίσταται  έναντι  του υπόχρεου  διατρο ­ 
φής, δεδομένου  ότι, εν τοιαύτη  περιπτώσει , δεν συντρέχει  λόγος  να 
μην παρασχεθεί  στον  υπόχρεο  διατροφής  η προστασία  που προβλ έ­ 
πεται  από το γενικό  κανόνα  του άρθρου  2 της Σύμβασης  ( 5 ).EL 23.12.2009 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  C 319/13  
( 1 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  C-220/95  Van den Boogaard  κατά  Laumen  [1997] 
Συλλ . Νομολ . I-1147, παράγραφος  22 · προηγουμένως , Υπόθεση  
120/79  de Cavel  [1979] Συλλ . Νομολ . 731, παράγραφος  11.  
( 2 ) Βλ. συγκεκριμένα  Δικαστήριο , Υπόθεση  120/79  de Cavel  [1979] Συλλ . 
Νομολ . 731, παράγραφος  7. 
( 3 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  C-295/95  Farrell  κατά  Long  [1997] Συλλ . Νομολ . 
I-1683.  
( 4 ) COM(97) 609 τελικό , άρθρο  5(2).  
( 5 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  C-433/01  Blijdenstein  [2004] Συλλ . Νομολ . I- 
981, παράγραφοι  31 και 34.
56. Υπάρχει  νέα διάταξη  στο στοιχείο  γ), η οποία  αφορά  αγωγή  
διατροφής  παρεπόμενη  δίκης  σχετικά  με τη γονική  μέριμνα  και 
αναθέτει  τη δικαιοδοσία  στο δικαστήριο , το οποίο , κατά  το δίκαιο  
του δικάζοντος  δικαστή , έχει διεθνή  δικαιοδοσία  στην  περίπτωση  
της δίκης  αυτής , εκτός  αν η δικαιοδοσία  αυτή  θεμελιώνεται  μόνο  
στην  ιθαγένεια  ενός  των διαδίκων . Σημειωτέον , όμως , ότι αυτό  
ουδόλως  τροποποιεί  τη διάταξη  του άρθρου  5, παράγραφος  2, 
ως έχει επί του παρόντος  στη Σύμβαση  του 1988 και στον  Κανονι ­ 
σμό Βρυξέλλες  Ι ( 1 ). Μόνος  σκοπός  του στοιχείου  γ) είναι  ο παραλ ­ 
ληλισμός  μεταξύ  του δικαίου  της Ευρωπαϊκής  Κοινότητας  και της 
Σύμβασης  του Λουγκάνο . Συγκεκριμένα , η αιτιολογική  σκέψη  11 
του Κανονισμού  Βρυξέλλες  II α (Κανονισμός  (ΕΚ) αριθ . 2201/2003 
του Συμβουλίου  της 27 ης Νοεμβρίου  2003) (  2 ), διευκρινίζει  την 
έννοια  του κανόνα  δικαιοδοσίας  για αξιώσεις  διατροφής , όταν  αυτές  
είναι  παρεπόμενες  δίκης  σχετικά  με τη γονική  μέριμνα , ορίζοντας  
ότι η διεθνής  δικαιοδοσία  επί των αξιώσεων  αυτών  θα πρέπει  να 
καθορίζεται  κατ’ εφαρμογήν  του άρθρου  5 παράγραφος  2 του 
Κανονισμού  Βρυξέλλες  I. Προς  αποφυγή  αμφιβολιών  στη Σύμβαση  
του Λουγκάνο , κρίθηκε  σκόπιμη  η εισαγωγή  διευκρινιστικής  διάτα ­ 
ξης. 
4. Ενοχές  εξ αδικοπραξίας  ή οιονεί  αδικοπραξίας  ( άρθρο  5, 
παράγραφος  3) 
57. Όσον  αφορά  τις ενοχές  «εξ αδικοπραξίας  ή οιονεί  αδικοπρα ­ 
ξίας», έχει χυθεί  πολύ  μελάνι  στην  νομολογία  του Δικαστηρίου  για 
το θέμα  της δικαιοδοσίας  «του δικαστηρίου  του τόπου  όπου  συνέβη  
το ζημιογόνο  γεγονός », που προβλέπεται  στο άρθρο  5, παράγραφος  
3 της Σύμβασης  του 1988 ( και προηγουμένως  στη Σύμβαση  των 
Βρυξελλών ), εν μέρει  λόγω  της έκθεσης  Jenard, η οποία  περιορί ­ 
σθηκε  να δηλώσει  ότι η επιτροπή  εμπειρογνωμόνων  της οποίας  
εισηγητής  ήταν  ο κ. Jenard « δεν έκρινε  απαραίτητο  να προσδιορί ­ 
ζεται  ο τόπος  στον  οποίο  συνέβη  το γεγονός  το οποίο  προκάλεσε  
την υλική  ζημία  ή σωματική  βλάβη , ή αν πρόκειται  για τον τόπο  
στον  οποίο  επήλθε  η υλική  ζημία  ή σωματική  βλάβη . Η επιτροπή  
προτίμησε  να περιορισθεί  σε διατύπωση  η οποία  έχει ήδη υιοθετηθεί  
από διάφορα  νομικά  συστήματα » ( 3 ), αφήνοντας  ανοικτή  την έννοια  
η οποία  πρέπει  να αποδοθεί  στην  ίδια τη διατύπωση . Το θέμα  ετέθη  
ενώπιον  του Δικαστηρίου , το οποίο  έκρινε  ότι η διατύπωση  του 
άρθρου  5, παράγραφος  3 πρέπει  να ερμηνευθεί  ως καλύπτουσα  
τόσο  τον τόπο  πρόκλησης  της ζημίας  όσο και τον τόπο  επέλευσης  
του ζημιογόνου  γεγονότος  και ότι ο εναγόμενος  μπορούσε  να 
εναχθεί , κατ'επιλογή  του ενάγοντος , στα δικαστήρια  του ενός  ή 
του άλλου  τόπου  ( 4 ). 
Η ερμηνεία  αυτή  δεν επιλέγει  μεταξύ  των διαφόρων  λύσεων  που 
είναι  αποδεκτές  δυνάμει  των εθνικών  δικαίων , τα οποία , προκειμένου  
να προσδιορίσουν  τον τόπο  στον  οποίο  θεωρείται  ότι συνέβησαν  οι 
αδικοπραξίες  που τελέσθηκαν  «σε απόσταση », βασίζονται  ενίοτε  στη 
θεωρία  του τόπου  της πράξης  και ενίοτε  στη θεωρία  του τόπου  του 
αποτελέσματος·  ως εκ τούτου , αυξάνονται  οι πιθανότητες  άγρας  
δωσιδικίας . Σημειωτέον , ωστόσο , ότι η αποκλειστική  αναφορά  στον  τόπο  της πράξης  θα αφαιρούσε , σε πολλές  περιπτώσεις , τη 
σημασία  της ειδικής  αυτής  δικαιοδοσίας  για τον τόπο  της αδικο ­ 
πραξίας , δεδομένου  ότι ο τόπος  της πράξης  συχνά  ταυτίζεται  με τον 
τόπο  κατοικίας  του υπεύθυνου  για την αδικοπραξία  εναγόμενου , 
ενώ η αποκλειστική  αναφορά  στον  τόπο  επέλευσης  της ζημίας  
δεν θα είχε πάντως  αποτρέψει  τον κατακερματισμό  της ένδικης  
διαδικασίας  σε πολλές  περιπτώσεις . 
58. Η Επιτροπή  πρότεινε  να επιβεβαιωθεί  η νομολογία  του Δικα ­ 
στηρίου  στη διατύπωση  του άρθρου  5, παράγραφος  3, με τη μνεία  
τόσο  του «τόπου  όπου  συνέβη  το ζημιογόνο  γεγονός » όσο και του 
«τόπου  όπου  επήλθε  η ζημία  ή μέρος  της ζημίας » ( 5 ). Η ad hoc 
ομάδα  δεν δέχθηκε  αυτήν  την πρόταση : έκρινε  ότι η επιβεβαίωση  
σαφούς  και αδιαμφισβήτητης  νομολογίας  σε νομοθετική  πράξη  είναι  
περιττή , ίσως  δε επικίνδυνη , διότι  η χρησιμοποιηθείσα  στη νομολο ­ 
γία διατύπωση , εάν εισαχθεί  σε νομοθετικό  κείμενο , ενδέχεται  να 
οδηγήσει  σε νέες ερμηνείες . Επίσης , όσον  αφορά  τη μνεία  του 
τόπου  επέλευσης  της ζημίας , η πρόταση  ανάθεσης  της δικαιοδοσίας  
στα δικαστήρια  του « τόπου  όπου  επήλθε  η ζημία  ή μέρος  της 
ζημίας » παρουσίαζε  αρκετά  μειονεκτήματα . Δεν ενσωμάτωνε  στη 
νομολογία  τη διευκρίνιση  που έδωσε  το Δικαστήριο  σε αποφάσεις  
μεταγενέστερες  της αρχικής . Σε αυτές , το Δικαστήριο  διευκρίνισε  
ότι τόπος  της ζημίας  είναι  ο τόπος  όπου  το ζημιογόνο  γεγονός , ο 
υπαίτιος  του οποίου  υπέχει  ευθύνη  εξ αδικοπραξίας  ή εξ οιονεί  
αδικοπραξίας , παρήγαγε  απευθείας  τα ζημιογόνα  αποτελέσματά  
του σε βάρος  του αμέσως  ζημιωθέντος  ( 6 ), και δεν καλύπτει  τον 
τόπο  στον  οποίο  ο ζημιωθείς  ισχυρίζεται  ότι υπέστη  περιουσιακή  
ζημία  που αποτελεί  τη συνέπεια  της αρχικώς  επελθούσας  ζημίας  
που υπέστη  εντός  άλλου  συμβαλλομένου  κράτους·  κατά  συνέπεια , 
δεν μπορεί  να ερμηνευθεί  τόσο  ευρέως  ώστε  να καλύπτει  κάθε  τόπο  
στον  οποίο  θα μπορούσαν  να γίνουν  αισθητές  οι επιζήμιες  συνέπειες  
ενός  γεγονότος  που έχει ήδη προκαλέσει  ζημία  όντως  επελθούσα  σε 
άλλον  τόπο  ( 7 ). Η κωδικοποίηση  μέρους  της νομολογίας  του Δικα ­ 
στηρίου , αλλά  όχι όλων  των τελευταίων  εξελίξεών  της, θα μπορούσε  
να εγείρει  αμφιβολίες  σχετικά  με τη πρόθεση  του νομοθέτη  όσον  
αφορά  το πεδίο  εφαρμογής  του κανόνα . 
59. Επίσης , η ανάθεση  της δικαιοδοσίας  στο δικαστήριο  του 
«τόπου  όπου  επήλθε  η ζημία  ή μέρος  της ζημίας » θα σήμαινε  ότι, 
εάν υπήρχε  ζημία  σε περισσότερα  του ενός  κράτη , ο ενάγων  θα 
μπορούσε  να ασκήσει  αγωγή  για τη συνολική  ζημία  σε καθένα  από 
αυτά  τα κράτη , πράγμα  που αντιβαίνει  στη νομολογία  του Δικα ­ 
στηρίου : σε μία υπόθεση  δυσφημίσεως  μέσω  άρθρου  του τύπου , το 
Δικαστήριο  επέλυσε  το πρόβλημα  της πολλαπλής  ζημίας  από την 
ίδια πράξη  αναθέτοντας  στα δικαστήρια  εκάστου  των κρατών  στα 
οποία  επήλθε  ζημία  δικαιοδοσία  να αποφασίσουν  σχετικά  με τη 
ζημία  η οποία  προκλήθηκε  εντός  του κράτους  αυτού : τα μόνα  
δικαστήρια  με δικαιοδοσία  να αποφασίσουν  σχετικά  με τη συνολική  
προκληθείσα  ζημία  ήταν  εκείνα  του κράτους  κατοικίας  του εναγό ­ 
μενου  ( 8 ).EL C 319/14 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  23.12.2009  
( 1 ) Σημειωτέον  ότι το άρθρο  5, παράγραφος  3 θα αντικατασταθεί  από τον 
κανονισμό  αριθ . 4/2009 για τις υποχρεώσεις  διατροφής : βλ. παράγραφο  
19 ανωτέρω . 
( 2 ) Κανονισμός  (ΕΚ) αριθ . 2201/2003 του Συμβουλίου , της 27 ης Νοεμ ­ 
βρίου  2003, για τη διεθνή  δικαιοδοσία  και την αναγνώριση  και εκτέλεση  
αποφάσεων  σε γαμικές  διαφορές  και διαφορές  γονικής  μέριμνας  ο οποίος  
καταργεί  τον κανονισμό  (ΕΚ) αριθ . 1347/2000, ΕΕ L 338, 23.12.2003.  
( 3 ) Έκθεση  Jenard, σ. 26.  
( 4 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  21/76  Bier  [1976] Συλλ . Νομολ .1735.  ( 5 ) COM(97) 609 τελικό . 
( 6 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  C-220/88  Dumez  [1990] Συλλ . Νομολ . I-49.  
( 7 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  C-364/93  Marinari  [1995] ECR I-2719, παρά ­ 
γραφος  21 · Υπόθεση  C-168/02  Kronhofer  [2004] Συλλ . Νομολ . I- 
6009, παράγραφοι  19-21.  
( 8 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  C-68/93  Shevill  [1995] Συλλ . Νομολ . I-415, 
παράγραφος  33.
Είναι  αλήθεια  ότι οι λύσεις  που προσέφερε  το Δικαστήριο  υποχρε ­ 
ώνουν  τον ενάγοντα  ο οποίος  υπέστη  ζημία  σε περισσότερα  του 
ενός  κράτη  να ασκήσει  πολλαπλές  αγωγές  και, δεδομένων  των δια ­ 
φορετικών  εφαρμοστέων  νόμων , αυτό  ενδέχεται  να οδηγήσει  σε 
αντιφατικές  αποφάσεις  σχετικά  με την ίδια ζημιογόνο  πράξη  ( 1 ). 
Από  την άλλη  πλευρά , η ανάθεση  δικαιοδοσίας  για τη συνολική  
ζημία  στο δικαστήριο  κάθε  τόπου  όπου  επήλθε  μέρος  της ζημίας  θα 
αύξανε  τις πιθανότητες  άγρας  δωσιδικίας  και θα ευνοούσε  υπερβο ­ 
λικά  τον ενάγοντα . Η ad hoc ομάδα  εξέτασε  την εναλλακτική  
πρόταση  να ανατεθεί  η δικαιοδοσία  στο δικαστήριο  του κράτους  
στο οποίο  επήλθε  το σημαντικότερο  ή το αποφασιστικό  μέρος  της 
ζημίας . Όμως , η λύση  αυτή  επίσης  απορρίφθηκε  εν τέλει , διότι  
ελλόχευε  ο κίνδυνος  ένα κριτήριο  τέτοιου  είδους  να προκαλέσει  
συχνές  διαφορές  σχετικά  με τον προσδιορισμό  του σημαντικότερου  
ή του αποφασιστικού  μέρους  της ζημίας , υποχρεώνοντας  τους  δια ­ 
δίκους  και το δικαστήριο  να επιλύουν  ζητήματα  ουσίας  κατά  το 
στάδιο  καθορισμού  της δικαιοδοσίας . 
60. Αφού  αποφάσισε  να μην τροποποιήσει  το άρθρο  5, παρά ­ 
γραφος  3 όπως  πρότεινε  η Επιτροπή , η ad hoc ομάδα  εξέτασε  
ενδελεχώς  τη δυνατότητα  διευκρίνισης  του πεδίου  της διάταξης  
όσον  αφορά  την εφαρμογή  της όχι μόνο  σε αξιώσεις  αποζημίωσης  
για ζημία  η οποία  έχει ήδη επέλθει , όπως  υποδεικνύει  η κατά  
γράμμα  ερμηνεία  της Σύμβασης  του 1988, αλλά  και σε αξιώσεις  
βάσει  επαπειλούμενης  ζημίας . 
Η ad hoc ομάδα  είχε ιδίως  κατά  νου τις περιπτώσεις  κατά  τις 
οποίες  αγωγή  ασκηθείσα  από δημόσια  ή ιδιωτική  οργάνωση  κατα ­ 
ναλωτών  οδηγεί  στην  έκδοση  προσωρινής  διαταγής  για την προ ­ 
στασία  των συλλογικών  συμφερόντων  των καταναλωτών , δεδομένου  
ότι τέτοιες  αγωγές  αφορούν  συμπεριφορά  που ενδέχεται  να προξε ­ 
νήσει  ζημία , και δεν θα ενέπιπταν  άλλως  στο αντικειμενικό  πεδίο  
εφαρμογής  του άρθρου  5, παράγραφος  3. 
Οι αγωγές  αυτές  αποτελούν  κοινή  πρακτική  στις Σκανδιναβικές  
χώρες , ιδίως  στη σουηδική  νομοθεσία , και προϋποθέτουν  ενιαία  
μεταχείριση  όσον  αφορά  τη δικαιοδοσία  και την εκτέλεση  αποφά ­ 
σεων , προκειμένου  να εξασφαλίζεται  ότι μπορεί  να ασκηθεί  αγωγή  ή 
ένδικο  μέσο  κατά  εμπορικών  φορέων  οι οποίοι  εφαρμόζουν  αθέμιτες  
πρακτικές  εις βάρος  των καταναλωτών  στα κράτη  μέλη  της Κοινό ­ 
τητας , όπως  παραπλανητικές  εμπορικές  πρακτικές  ή καταχρηστικές  
ρήτρες  σε τυποποιημένες  συμβάσεις , όταν  η εταιρεία  τους  ευρίσκε ­ 
ται σε κράτος  διαφορετικό  από εκείνο  στο οποίο  πράγματι  ασκεί  
την εμπορική  της δραστηριότητα . 
Η ad hoc ομάδα  σημείωσε  ότι η περίπτωση  αυτή  καλύπτεται  από το 
άρθρο  31, το οποίο  επιτρέπει  την υποβολή  σε δικαστήριο  αίτησης  
προσωρινών  ή ασφαλιστικών  μέτρων  δυνάμει  του εθνικού  δικαίου , 
διότι  ο κανόνας  αυτός  ισχύει  ακόμη  και όταν  τα μέτρα  στην  πράξη  
είναι  οριστικά  ( 2 ). Επίσης , η ομάδα  εξέτασε  την προστασία  που 
παρέχεται  στους  καταναλωτές  μέσω  κοινοτικών  οδηγιών , όπως  της 
οδηγίας  93/13/ ΕΟΚ  σχετικά  με τις καταχρηστικές  ρήτρες  των συμ ­ 
βάσεων  που συνάπτονται  με καταναλωτές , της οποίας  το άρθρο  7, 
παράγραφοι  1 και 2, υποχρεώνει  τα κράτη  μέλη  να εξασφαλίζουν  κατάλληλα  και αποτελεσματικά  μέσα  προκειμένου  να πάψει  η χρη ­ 
σιμοποίηση  καταχρηστικών  ρητρών  στις συμβάσεις  που συνάπτονται  
με καταναλωτές , διευκρινίζει  δε ότι τα μέσα  αυτά  πρέπει  να περι ­ 
λαμβάνουν  διατάξεις  που να επιτρέπουν  σε άτομα  ή οργανισμούς  
που έχουν  έννομο  συμφέρον  για την προστασία  των καταναλωτών  
να προσφεύγουν , σύμφωνα  με το εθνικό  δίκαιο , ενώπιον  των αρμο ­ 
δίων  δικαστικών  ή διοικητικών  αρχών , για την έκδοση  απόφασης  ως 
προς  τον καταχρηστικό  χαρακτήρα  συμβατικών  ρητρών  που έχουν  
συνταχθεί  με σκοπό  τη γενικευμένη  χρήση , και τη λήψη  κατάλλη ­ 
λων και αποτελεσματικών  μέτρων  για να πάψει  η χρησιμοποίηση  
των ρητρών  αυτών  ( 3 ), ή της οδηγίας  98/27/ ΕΚ περί των αγωγών  
παραλείψεως  στον  τομέα  της προστασίας  των συμφερόντων  των 
καταναλωτών , το άρθρο  2 της οποίας  υποχρεώνει  τα κράτη  μέλη  
να ορίζουν  τα δικαστήρια  ή τις διοικητικές  αρχές  που είναι  αρμό ­ 
διες να διατάξουν  την παύση  ή την απαγόρευση  οποιασδήποτε  
παράβασης  των οδηγιών  περί προστασίας  των κατανωλωτών  που 
περιλαμβάνονται  στο Παράρτημα  και, όταν  αυτό  ενδείκνυται , τη 
λήψη  μέτρων , όπως  την κατάλληλη  δημοσίευση  της απόφασης  ή 
τη δημοσίευση  επανορθωτικής  δήλωσης  ώστε  να εκλείψουν  τα συνε ­ 
χιζόμενα  αποτελέσματα  της παράβασης , και την καταβολή  προστί ­ 
μων για την εξασφάλιση  της τήρησης  των αποφάσεων  ( 4 ). 
61. Παρά  τη δυνατότητα  προσφυγής  στις διάφορες  αυτές  νομι ­ 
κές διατάξεις , η ad hoc ομάδα  έλαβε  επίσης  υπ’ όψιν  το γεγονός  
ότι οι οδηγίες  αυτές  δεν περιέχουν  κανόνες  δικαιοδοσίας  και ότι η 
εφαρμογή  τους  στα διάφορα  κράτη  μέλη  ενδέχεται  να μην είναι  
ενιαία , ότι θα μπορούσαν  να γεννηθούν  αμφιβολίες  σχετικά  με το αν 
καλύπτονται  δυνάμει  του εθνικού  δικαίου  ορισμένες  αγωγές  για την 
παύση  της παράβασης  και τέλος , το γεγονός  ότι τέτοιες  αγωγές  
μπορούν  να ασκηθούν  σε υποθέσεις  που δεν αφορούν  την προστα ­ 
σία των καταναλωτών , φερ’ ειπείν , όταν  ο ενάγων  επιδιώκει  να 
εμποδίσει  προσβολή  των δικαιωμάτων  του διανοητικής  ιδιοκτησίας  
από τον εναγόμενο  · λόγω  των προβληματισμών  αυτών  η ομάδα  
συμπεριέλαβε  ειδική  διάταξη  στο άρθρο  5, παράγραφος  3 με την 
οποία  ανατίθεται  δικαιοδοσία  στα δικαστήρια  του τόπου  του ζημιο ­ 
γόνου  γεγονότος  και όσον  αφορά  επαπειλούμενη  ζημία . 
Η τροποποίηση  έχει ως στόχο  τη διευκρίνιση  του πεδίου  εφαρμογής  
του κανόνα  και όχι την ουσιαστική  μεταβολή  του, διότι  η συμπε ­ 
ρίληψη  των αγωγών  για την παύση  της παράβασης  μπορεί  να 
προκύψει  σαφώς  από την ερμηνεία  της προηγούμενης  διατύπω ­ 
σης ( 5 ). Υπενθυμίζεται  εν προκειμένω  ότι το σκεπτικό  για την ειδική  
δικαιοδοσία  του δικαστηρίου  του τόπου  του ζημιογόνου  γεγονότος  
είναι  ότι το εν λόγω  δικαστήριο  είναι  συνήθως  το καταλληλότερο  
για να αποφανθεί  επί της υποθέσεως  λόγω  της εγγύτητας  προς  τη 
διαφορά  και της ευκολίας  προσκόμισης  αποδεικτικών  στοιχείων , το 
δε σκεπτικό  αυτό  ισχύει  όχι μόνο  για αγωγές  αποζημίωσης  για ήδη 
επελθούσα  ζημία  αλλά  και για αγωγές  που αποσκοπούν  στην  πρό ­ 
ληψη  ζημίας . Το Δικαστήριο  υιοθέτησε  εν συνεχεία  την άποψη  αυτή  
όσον  αφορά  τη Σύμβαση  των Βρυξελλών , αν και ο συλλογισμός  του 
καθοδηγήθηκε  εν μέρει  από την τροποποίηση  του άρθρου  5, παρά ­ 
γραφος  3 του Κανονισμού  Βρυξέλλες  Ι, ο οποίος  περιελάμβανε  
τους  ίδιους  όρους  που έχουν  πλέον  εισαχθεί  στη Σύμβαση  του 
Λουγκάνο  ( 6 ).EL 23.12.2009 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  C 319/15  
( 1 ) Ο κανονισμός  (ΕΚ) αριθ . 864/2007 του Ευρωπαϊκού  Κοινοβουλίου  και 
του Συμβουλίου , της 11 ης Ιουλίου  2007, για το εφαρμοστέο  δίκαιο  
στις εξωσυμβατικές  ενοχές  ( Ρώμη  II), ΕΕ L 199, 31.7.2007, παρέχει  
μόνο  μερική  λύση . 
( 2 ) Υπέρ  της άποψης  αυτής , βλ. έκθεση  Schlosser, παράγραφος  134.  ( 3 ) Οδηγία  93/13/ ΕΟΚ  του Συμβουλίου , της 5 ης Απριλίου  1993, ΕΕ L 95, 
21.4.1993.  
( 4 ) Οδηγία  98/27/ ΕΚ του Ευρωπαϊκού  Κοινοβουλίου  και του Συμβουλίου , 
της 19 ης Μαΐου  1998, ΕΕ L 166, 11.6.1998.  
( 5 ) Όπως  στην  έκθεση  Schlosser, παράγραφος  134.  
( 6 ) Δικαστήριο  Υπόθεση  C-167/00  Henkel  [2002] Συλλ . Νομολ . I-8111, 
παράγραφοι  49-50.
62. Η διάταξη  περί δικαιοδοσίας  όσον  αφορά  ζημιογόνα  γεγο ­ 
νότα  τα οποία  ενδέχεται  να συμβούν  στο μέλλον  βασίζεται  στις 
διαπιστώσεις  του Δικαστηρίου  που επιτρέπουν  στον  ενάγοντα  να 
ασκήσει  αγωγή  είτε στον  τόπο  όπου  πρέπει  να αποφευχθεί  η ζημιο ­ 
γόνος  ενέργεια  είτε στον  τόπο  όπου  πρέπει  να προληφθεί  η ίδια η 
ζημία . Ο προσδιορισμός  του τόπου  όπου  η ζημία  « ενδέχεται  να 
συμβεί » αποτελεί  στην  ουσία  πραγματικό  στοιχείο , και, ως εκ τού ­ 
του, εμπίπτει  στην  αρμοδιότητα  του δικαστηρίου  που εκδικάζει  την 
υπόθεση . Σύμφωνα  με την προσέγγιση  του Δικαστηρίου , ωστόσο , 
πρέπει  να είναι  ο τόπος  όπου  υπάρχει  άμεσος  κίνδυνος  πρόκλησης  
ζημίας  και όχι ο τόπος  όπου  ενδέχεται  να προκληθεί  έμμεση  οικο ­ 
νομική  ζημία . Η ύπαρξη  κινδύνου  που μπορεί  να δικαιολογεί  την 
έκδοση  προσωρινής  διαταγής  από το δικαστήριο  εξαρτάται  από το 
δίκαιο  του κράτους  στο οποίο  ζητείται : ο εν λόγω  κανόνας  απλώς  
ρυθμίζει  τη διεθνή  δικαιοδοσία  και δεν προσδιορίζει  τις προσωρινές  
διαταγές  που μπορούν  να εκδοθούν·  ως εκ τούτου , ο χαρακτήρας  
και το περιεχόμενό  τους , οι όροι  υπό τους  οποίους  μπορούν  να 
εκδοθούν  και τα πρόσωπα  τα οποία  νομιμοποιούνται  να ζητήσουν  
την έκδοσή  τους  καθορίζονται  από το δίκαιο  του επιληφθέντος  
δικαστηρίου  ή από κοινοτικές  διατάξεις  που αποσκοπούν  στην  εναρ ­ 
μόνιση  των οικείων  εθνικών  κανόνων . 
63. Όπως  επισημάνθηκε  προηγουμένως , η εξεταζόμενη  στο 
σημείο  αυτό  ειδική  δικαιοδοσία  για την έκδοση  προσωρινών  διατα ­ 
γών αφορά  μόνο  αξιώσεις  σχετικά  με συμπεριφορά  η οποία  ενδ έ­ 
χεται  να προκαλέσει  ζημία  που δεν συνιστά  παράβαση  συμβατικής  
ενοχής·  στην  περίπτωση  παράβασης  συμβατικής  ενοχής , μπορεί  να 
ασκηθεί  προσφυγή , εναλλακτικά  προς  το δικαστήριο  του εναγόμε ­ 
νου, ενώπιον  του δικαστηρίου  της σύμβασης , κατά  τα οριζόμενα  
στο άρθρο  5, παράγραφος  1. Σημειωτέον  ότι η έννοια  της «αδικο ­ 
πραξίας  ή οιονεί  αδικοπραξίας », όπως  και εκείνη  των «διαφορών  εκ 
συμβάσεως » πρέπει  να ερμηνεύεται  ανεξάρτητα , πρωτίστως  εξετάζο ­ 
ντας  το σύστημα  και το πεδίο  εφαρμογής  της Σύμβασης , και δεν 
αποτελεί  θέμα  προς  παραπομπή  στο εθνικό  δίκαιο . Συγκεκριμένα , το 
Δικαστήριο  απεφάνθη  ότι ή έννοια  των «ενοχών  εξ αδικοπραξίας  ή 
οιονεί  αδικοπραξίας » καλύπτει  όλες  τις αγωγές  που θέτουν  ζήτημα  
ευθύνης  του εναγομένου  και δεν αφορούν  σύμβαση  που προβλέπει  
ελευθέρως  αναληφθείσα  από συμβαλλόμενο  δέσμευση  έναντι  αντι ­ 
συμβαλλομένου  ( 1 ). 
5. Αγωγές  που θεμελιώνονται  σε αξιόποινη  πράξη  (άρθρο  5, 
παράγραφος  4) 
64. Η διάταξη  που αναθέτει  δικαιοδοσία  στα ποινικά  δικαστήρια  
να εκδικάζουν  αγωγές  αποζημίωσης  ή αποκατάστασης  της προτέρας  
κατάστασης  που θεμελιώνονται  σε αξιόποινη  πράξη  διατηρήθηκε  
στη νέα Σύμβαση . Η ad hoc ομάδα  συζήτησε  αν η διάταξη  πρέπει  
να παραμείνει  ως έχει, να τροποποιηθεί  ή ακόμη  και να απαλειφθεί . 
Όντως  θα είχε απαλειφθεί  με την πρόταση  τα ποινικά  δικαστήρια  να 
μπορούν  να εκδικάζουν  αστικές  αγωγές  μόνον  εφόσον  τα πολιτικά  
δικαστήρια  του ίδιου  τόπου  μπορούν  να εκδικάζουν  αγωγές  που 
θεμελιώνονται  στην  ίδια αξιόποινη  πράξη  δυνάμει  της Σύμβασης . Η 
ομάδα  αποφάσισε  να διατηρήσει  τον κανόνα  λόγω  της χρησιμότη ­ 
τας της ειδικής  δικαιοδοσίας  που ανατίθεται  στα ποινικά  δικαστήρια  
όταν  το εθνικό  δίκαιο  επιτρέπει  την άσκηση  αστικών  αγωγών  στο 
πλαίσιο  ποινικής  δίκης , και που δεν συμπίπτει  υποχρεωτικά  με τη 
δικαιοδοσία  για τον τόπο  αδικοπραξίας  δυνάμει  του άρθρου  5, 
παράγραφος  3. 65. Η πρόταση  τροποποίησης  του άρθρου  5, παράγραφος  4 
συνδεόταν  εν μέρει  με την αναδιατύπωση  της άλλης  διάταξης  σχε ­ 
τικά  με την άσκηση  αστικών  αγωγών  στο πλαίσιο  ποινικής  δίκης , 
στο άρθρο  ΙΙ του Πρωτοκόλλου  Ι της Σύμβασης  του 1988, η οποία  
επιτρέπει  σε πρόσωπα  τα οποία  έχουν  κατοικία  σε συμβαλλόμενο  
κράτος  και διώκονται , για αδίκημα  εξ αμελείας , ενώπιον  των ποινι ­ 
κών δικαστηρίων  άλλου  συμβαλλόμενου  κράτους  του οποίου  δεν 
έχουν  την ιθαγένεια , να τυγχάνουν  υπεράσπισης  από δικηγόρο  
χωρίς  υποχρέωση  αυτοπρόσωπης  εμφάνισης . Εάν το δικαστήριο  
διατάξει  αυτοπρόσωπη  εμφάνιση  και τα πρόσωπα  δεν εμφανισθούν , 
η απόφαση  επί της αστικής  αγωγής  που εκδίδεται  στην  ποινική  δίκη  
μπορεί  να μην αναγνωρισθεί  στα άλλα  δεσμευόμενα  από τη Σύμ ­ 
βαση  κράτη  ( 2 ). Προτάθηκε , αφενός , να επεκταθεί  ο εν λόγω  κανό ­ 
νας ώστε  να περιλαμβάνει  τα αδικήματα  εκ προθέσεως , αφετέρου  δε 
να περιορισθεί , προβλέποντας  μόνον  ότι, εάν το δικαστήριο  εκδικά ­ 
ζει και την αστική  αγωγή , ο εναγόμενος  δικαιούται  να εκπροσωπεί ­ 
ται όσον  αφορά  την αστική  αγωγή  χωρίς  να παρίσταται  αυτοπρο ­ 
σώπως , και μη διευκρινίζοντας  τις επιπτώσεις  της διάταξης  στην  
αναγνώριση  της απόφασης . Οι προτάσεις  αυτές  απορρίφθηκαν , εν 
μέρει  προκειμένου  να αποφευχθεί  η υπερβολική  παρεμβολή  στο 
ποινικό  δίκαιο  των κρατών  μιας  σύμβασης  που πραγματεύεται  αστι ­ 
κές και εμπορικές  υποθέσεις . 
66. Κατά  συνέπεια , το άρθρο  II του Πρωτοκόλλου  παρέμεινε  
αμετάβλητο  ( 3 ), και, λόγω  του παραλληλισμού  με τον Κανονισμό  
Βρυξέλλες  Ι, μεταφέρθηκε  στο κείμενο  της Σύμβασης  και έγινε  
άρθρο  61. Σημειωτέον , ωστόσο , ότι η απόφαση  να μην επεκταθεί  
ο κανόνας  στα αδικήματα  εκ προθέσεως  μετριάσθηκε  από το Δικα ­ 
στήριο , το οποίο  απεφάνθη  ότι το άρθρο  ΙΙ του Πρωτοκόλλου  δεν 
μπορεί  να ερμηνευθεί  υπό την έννοια  ότι απαγορεύει  στο δικαστή ­ 
ριο του κράτους  στο οποίο  ζητείται  η εκτέλεση  να λάβει  υπ’ όψιν , 
ενόψει  της ρήτρας  δημοσίας  τάξεως  του άρθρου  34, παράγραφος  
1, το γεγονός  ότι, στο πλαίσιο  αγωγής  αποζημιώσεως  που στηρί ­ 
ζεται  σε ποινικό  αδίκημα  εκ προθέσεως , το δικαστήριο  του κράτους  
προελεύσεως  αρνήθηκε  στον  εναγόμενο  το δικαίωμα  υπερασπίσεως  
χωρίς  αυτοπρόσωπη  εμφάνιση  ( 4 ). Πράγμα  που σημαίνει , με άλλα  
λόγια , ότι η διάταξη  του σημερινού  άρθρου  61 που προβλέπει  
ρητώς  αδικήματα  εξ αμελείας  ισχύει  και για τα εκ προθέσεως·  σε 
αντίθετη  περίπτωση , η αναγνώριση  των δικαστικών  αποφάσεων  μπο ­ 
ρεί να απορριφθεί  επειδή  αντιβαίνουν  στη δημόσια  τάξη  ( 5 ). 
6. Υποκαταστήματα  εταιρειών  (άρθρο  5, παράγραφος  5) 
67. Η διάταξη  περί δικαιοδοσίας  για διαφορές  που πηγάζουν  
από τις δραστηριότητες  υποκαταστήματος , πρακτορείου  ή κάθε  
άλλης  εγκατάστασης  δεν έχει υποστεί  μεταβολή . Το άρθρο  5, παρά ­ 
γραφος  5 αναθέτει  ειδική  και εδαφική  δικαιοδοσία  στα δικαστήρια  
της τοποθεσίας  τους , προκειμένου  να αποφευχθεί  η παραπομπή  στο 
εθνικό  δίκαιο . Η έννοια  του υποκαταστήματος , πρακτορείου  ή κάθε  
άλλης  εγκατάστασης  είναι  επομένως  ανεξάρτητη , κοινή  σταEL C 319/16 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  23.12.2009  
( 1 ) Δικαστήριο  Υπόθεση  C-334/00  Tacconi  [2002] Συλλ . Νομολ . I-7357, 
παράγραφοι  21-23, με παραπομπή  στη Σύμβαση  των Βρυξελλών , σε 
περίπτωση  προσυμβατικής  ευθύνης . ( 2 ) Έκθεση  Jenard, σ. 63.  
( 3 ) Η παρούσα  υποσημείωση  ισχύει  μόνον  για το ιταλικό  κείμενο  της ειση ­ 
γητικής  έκθεσης . Περιγράφει  μια καθαρά  συντακτική  αλλαγή  του ιταλι ­ 
κού κειμένου  (οι λέξεις  violazione involontaria  αντικαταστάθηκαν  από τις 
λέξεις  violazione non dolosa  ). 
( 4 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  C-7/98  Krombach  [2000] Συλλ . Νομολ . I-1935, 
παράγραφοι  44-45.  
( 5 ) Σε αντίθεση  με τις διαπιστώσεις  του Δικαστηρίου  σε προηγούμενη  από ­ 
φαση , Υπόθεση  157/80  Rinkau  [1981] Συλλ . Νομολ . 1391, 
παράγραφος  12.
δεσμευόμενα  από τη Σύμβαση  κράτη  και εγγυάται  νομική  ασφάλεια . 
Σύμφωνα  με το Δικαστήριο , η έννοια  του υποκαταστήματος , πρα ­ 
κτορείου  ή κάθε  άλλης  εγκατάστασης  προϋποθέτει  μια εγκατάσταση  
που εκδηλώνεται  ως η προέκταση  της μητρικής  επιχείρησης , διαθ έ­ 
τει διεύθυνση  και είναι  υλικά  εξοπλισμένη  για να μπορεί  να συναλ ­ 
λάσσεται  με τρίτους  ούτως  ώστε  οι τρίτοι  να γνωρίζουν  ότι μπο ­ 
ρούν  να συνάψουν  έννομη  σχέση  με τη μητρική  επιχείρηση  στο 
εξωτερικό  χωρίς  απευθείας  συναλλαγή  μαζί  της ( 1 ). Αυτά  τα χαρα ­ 
κτηριστικά  ισχύουν  ακόμη  και όταν  η εγκατάσταση  διευθύνεται  από 
εταιρεία  ανεξάρτητη  της μητρικής  από την άποψη  του εθνικού  
εταιρικού  δικαίου , η οποία  έχει την ίδια επωνυμία  και τους  ίδιους  
διαχειριστές , δρα και συναλλάσσεται  ως προέκταση  της μητρικής  
επιχείρησης , διότι  οι τρίτοι  πρέπει  να μπορούν  να βασίζονται  στο 
φορέα  που έχει δημιουργηθεί  με τον τρόπο  αυτό  ( 2 ). Εν προκειμένω , 
η προστασία  των τρίτων  επιβάλλει  να θεωρείται  ισοδύναμος  ο 
φορέας  με την ύπαρξη  υποκαταστήματος  χωρίς  νομική  αυτοτέλεια . 
Βάσει  της περιγραφείσας  έννοιας , εναπόκειται  στο δικαστήριο  να 
ελέγξει  τα στοιχεία  που αποδεικνύουν  την ύπαρξη  πραγματικής  
δευτερεύουσας  εγκατάστασης  στην  υπόθεση  που εκδικάζει . 
68. Οι διαφορές  που έχουν  ανακύψει  από τις δραστηριότητες  
υποκαταστήματος , πρακτορείου  ή κάθε  άλλης  εγκατάστασης , σχε ­ 
τικά  με τις οποίες  το εν λόγω  άρθρο  αναθέτει  ειδική  δικαιοδοσία  
που μπορεί  να αντικαταστήσει  τη συνήθη  δικαιοδοσία  του εναγό ­ 
μενου , αφορούν  συμβατικά  και εξωσυμβατικά  δικαιώματα  και ενο ­ 
χές που σχετίζονται  με τη διαχείριση  της εγκατάστασης  (μίσθωση  
χώρων , σχέσεις  με το προσωπικό  κλπ), συμβατικές  ενοχές  συναφθεί ­ 
σες από την εγκατάσταση  εξ ονόματος  της μητρικής  επιχείρησης  οι 
οποίες  πρέπει  να εκπληρωθούν  στο κράτος  στο οποίο  βρίσκεται  η 
εγκατάσταση , και εξωσυμβατικές  ενοχές  που πηγάζουν  από δραστη ­ 
ριότητες  τις οποίες  ασκεί  η εγκατάσταση  στον  τόπο  στον  οποίο  
βρίσκεται  εξ ονόματος  της μητρικής  επιχείρησης  ( 3 ). 
Και εδώ εναπόκειται  στο δικαστήριο  ενώπιον  του οποίου  υποβάλ ­ 
λεται  η υπόθεση  να επαληθεύσει  και να χαρακτηρίσει  νομικά  τη 
σχέση  στην  οποία  θεμελιώνεται  η αγωγή , βάσει  της έννοιας  της 
διαφοράς  που πηγάζει  από τις δραστηριότητες  υποκαταστήματος , 
πρακτορείου  ή κάθε  άλλης  εγκατάστασης , όπως  περιγράφεται  στο 
παρόν  σημείο . 
7. Περισσότεροι  εναγόμενοι  και προσεπίκληση  δικονομικού  
εγγυητή  (άρθρο  6, παράγραφοι  1 και 2) 
69. Μεταξύ  των διαφόρων  περιπτώσεων  στις οποίες  η δικαιοδο ­ 
σία μπορεί  να θεμελιωθεί  σε σύνδεσμο  μεταξύ  της ασκηθείσας  αγωγής  και άλλης  αγωγής  όπου  η δικαιοδοσία  ρυθμίζεται  από τη 
Σύμβαση , κρίθηκε  αναγκαίο  να διευκρινισθεί  η περίπτωση  της ύπαρ ­ 
ξης πέραν  του ενός  εναγομένων , η οποία  επιτρέπει  στον  ενάγοντα  
να ασκήσει  αγωγή  ενώπιον  του δικαστηρίου  της κατοικίας  ενός  εξ 
αυτών , διότι  το πραγματικό  πεδίο  εφαρμογής  της διάταξης  θεωρή ­ 
θηκε  αόριστο . Ελλείψει  οιασδήποτε  ενδείξεως  στο αρχικό  κείμενο  
της Σύμβασης  των Βρυξελλών , η έκθεση  Jenard επεσήμανε  ότι η 
δικαιοδοσία  του τόπου  κατοικίας  ενός  εκ των εναγομένων  επελέγη  
διότι  με τον τρόπο  αυτό  αποτρέπεται  η έκδοση  στα συμβαλλόμενα  
κράτη  αποφάσεων  ασυμβίβαστων  μεταξύ  τους , και ότι δεν δικαιο ­ 
λογείται  όταν  η αγωγή  ασκείται  με μοναδικό  σκοπό  την αφαίρεση  
της δικαιοδοσίας  από τα δικαστήρια  του τόπου  κατοικίας  του ενα ­ 
γόμενου  ( 4 ). 
Το Δικαστήριο  έκρινε  ότι σύμφωνα  με το άρθρο  6, παράγραφος  1, 
οι αγωγές  που ασκούνται  από τον ενάγοντα  πρέπει  να συνδέονται  
μεταξύ  τους  κατά  τρόπον  ώστε  η χωριστή  εκδίκασή  τους  ενδέχεται  
να οδηγήσει  στην  έκδοση  ασυμβίβαστων  αποφάσεων  ( 5 ). Η ad hoc 
ομάδα  θεώρησε  σκόπιμο  να κωδικοποιήσει  τη νομολογία  στο συγκε ­ 
κριμένο  σημείο  και να προσδιορίσει  ποια  θα πρέπει  να είναι  η σχέση  
μεταξύ  των αγωγών , προκειμένου  να ανατεθεί  δικαιοδοσία  όσον  
αφορά  όλους  τους  εναγόμενους  στα δικαστήρια  του τόπου  κατοι ­ 
κίας  ενός  εξ αυτών . Σημειωτέον  ότι η έννοια  της συνάφειας  που 
έγινε  δεκτή  συμπίπτει  με εκείνη  του άρθρου  28, παράγραφος  3, 
μολονότι  η διάταξη  αυτή  έχει διαφορετικό  συλλογισμό  και σκοπό : 
αποσκοπεί  να συντονίσει  τη δικαιοδοσία  των κρατών  που δεσμεύο ­ 
νται από τη Σύμβαση  και όχι να προσδιορίσει  ποιο  δικαστήριο  ή 
δικαστήρια  ενός  εκ των εν λόγω  κρατών  έχει δικαιοδοσία . 
70. Αντίθετα  με την άποψη  της Επιτροπής  ( 6 ), η ad hoc ομάδα  
δεν θεώρησε  απαραίτητη  την κωδικοποίηση  των άλλων  αρχών  που 
περιλαμβάνονται  στην  έκθεση  Jenard, σύμφωνα  με τις οποίες  η 
δικαιοδοσία  δικαιολογείται  μόνον  εφόσον  η αγωγή  δεν έχει ως 
αποκλειστικό  σκοπό  την απομάκρυνση  ενός  εκ των εναγομένων  
από το φυσικό  του δικαστή . Έκρινε  ότι η στενή  συνάφεια  που 
πρέπει  να υπάρχει  μεταξύ  των αγωγών , μαζί  με την απαίτηση  η 
υπόθεση  να εκδικασθεί  στο δικαστήριο  του τόπου  κατοικίας  ενός  
εκ των εναγομένων  ( 7 ) επαρκεί  για την αποφυγή  καταχρηστικής  
εφαρμογής  του κανόνα  ( 8 )· αυτό  δεν ισχύει  για την προσεπίκληση  
δικονομικού  εγγυητή  ή άλλη  προσεπίκληση  που ρυθμίζεται  στο 
άρθρο  6, παράγραφος  2, όπου  γίνεται  ρητή  μνεία  της αρχής  προ ­ 
κειμένου  να αποφευχθεί  η προσεπίκληση  τρίτου  σε μη αρμόδιο  
δικαστήριο . Επισημαίνεται  ότι όταν  υπάρχουν  περισσότεροι  εναγό ­ 
μενοι , η δικαιοδοσία  βασίζεται  αντικειμενικά  στο στενό  σύνδεσμοEL 23.12.2009 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  C 319/17  
( 1 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  33/78  Somafer κατά  Saar-Ferngas  [1978] Συλλ . 
Νομολ . 2183.  
( 2 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  218/86  Schotte κατά  Parfums Rothschild  [1987] 
Συλλ . Νομολ . 4905, παράγραφος  17.  
( 3 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  33/78  Somafer  κατά  Saar-Ferngas  [1978] Συλλ . 
Νομολ . 2183.  ( 4 ) Έκθεση  Jenard, σ. 26.  
( 5 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  189/87  Kalfelis  [1988] Συλλ . Νομολ . 5565, 
παράγραφος  12 · και Υπόθεση  C-98/06  Freeport  [2007] Συλλ . Νομολ . 
Ι-8319.  
( 6 ) COM(97) 609 τελικό , άρθρο  6. 
( 7 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  C-51/97  Réunion européenne  [1998] Συλλ  I- 
6511.  
( 8 ) Αυτό  δεν σημαίνει  ότι το άρθρο  6, παράγραφο  1 μπορεί  να ερμηνευθεί  
κατά  τρόπο  που να επιτρέπει  στον  ενάγοντα  να ασκήσει  αγωγή  κατά  
περισσοτέρων  εναγομένων  στο δικαστήριο  το οποίο  είναι  αρμόδιο  για 
έναν  εξ αυτών  με αποκλειστικό  σκοπό  την απομάκρυνση  των λοιπών  
εναγομένων  από το φυσικό  τους  δικαστή : Βλ. Δικαστήριο , Υπόθεση  C- 
103/05  Reisch Montage  [2006] Συλλ . Νομολ . Ι-6827, παράγραφος  32. 
Βλ. επίσης  Δικαστήριο , Υπόθεση  C-98/06  Freeport  [2007] Συλλ . Νομολ . 
Ι-8319, παράγραφος  54.
μεταξύ  των αγωγών , ο οποίος  καταδεικνύεται  από τον ενάγοντα , 
ενώ στην  περίπτωση  προσεπίκλησης  δικονομικού  εγγυητή  ή άλλη  
προσεπίκλησης , δεν απαιτείται  τέτοιος  στενός  σύνδεσμος . Αντ' 
αυτού  « αρκεί  το στοιχείο  της συνάφειας  μεταξύ  της αιτήσεως  επί 
της ουσίας  και της αιτήσεως  προσεπικλήσεως  του δικονομικού  
εγγυητή » ( 1 ), ανεξαρτήτως  της βάσης  επί της οποίας  το δικαστήριο  
έχει δικαιοδοσία  στην  κύρια  δίκη·  ως εκ τούτου , είναι  σκόπιμη  η 
πρόβλεψη  διάταξης  για την εξασφάλιση  του δικαιώματος  του ενα ­ 
γόμενου  να ενάγεται  ενώπιον  του αρμοδίου  για την υπόθεσή  του 
δικαστηρίου , ακόμη  και αν δια της διατάξεως  φέρει  το βάρος  της 
απόδειξης  ότι απομακρύνθηκε  από αυτό . 
71. Επισης , η ad hoc ομάδα  δεν θεώρησε  απαραίτητο  να προ ­ 
στεθεί  στο άρθρο  6, παράγραφος  1 διάταξη  για να αποφευχθεί  η 
εφαρμογή  της διάταξης  σε εναγόμενους  οι οποίοι  έχουν  συμφωνή ­ 
σει με τον ενάγοντα  ρήτρα  επιλογής  δικαστηρίου , σύμφωνα  με το 
άρθρο  23 της Σύμβασης . Η Επιτροπή  είχε διατυπώσει  σχετικά  πρό ­ 
ταση  αλλά  η αποκλειστική  δικαιοδοσία  που προβλέπεται  στο άρθρο  
23 υπερισχύει  οιασδήποτε  άλλης  δικαιοδοσίας  που ρυθμίζεται  από 
τη Σύμβαση , υπό την επιφύλαξη  μόνο  των διατάξεων  που αναφέρο ­ 
νται στο άρθρο  23, παράγραφος  5, με αποτέλεσμα  να μην υπάρχει  
ασάφεια  στην  ερμηνεία·  ως εκ τούτου , δεν υπάρχει  λόγος  να επα ­ 
ναληφθεί  η αρχή  σε συγκεκριμένο  κανόνα  ανάθεσης  δικαιοδοσίας . 
Το γεγονός  ότι η έκθεση  αναφέρεται  στην  υπεροχή  της δικαιοδο ­ 
σίας  αυτής  μόνο  στην  παρατήρηση  σχετικά  με το άρθρο  6, παρά ­ 
γραφος  2, δεν αποτελεί  απόδειξη  του εναντίου , δεδομένου  ότι 
αυτός  ο κανόνας  δικαιοδοσίας  υπερισχύει  όλων  των κανόνων  
δικαιοδοσίας  στη Σύμβαση , εξαιρουμένων  όσων  περιέχονται  στο 
ίδιο το άρθρο  23. Αυτό  δεν ισχύει  ασφαλώς  για τη ρήτρα  επιλογής  
δικαστηρίου  στην  οποία  οι διάδικοι  δεν είχαν  πρόθεση  να δώσουν  
αποκλειστικό  χαρακτήρα  (για το θέμα  αυτό , βλ. κατωτέρω , σε σχέση  
με το άρθρο  23).  
72. Σημειώνεται  τέλος  ότι οι ιδιαιτερότητες  ορισμένων  κρατών  
δεσμευομένων  από τη Σύμβαση  σε θέματα  προσεπίκλησης  δικονο ­ 
μικού  εγγυητή , οι οποίες  είχαν  υπαχθεί  σε ειδικό  κανόνα  σύμφωνα  
με τον οποίο  το άρθρο  6 παράγραφος  2 της Σύμβασης  των Βρυ ­ 
ξελλών  κηρύχθηκε  ανεφάρμοστο , κανόνα  ο οποίος  επανελήφθη  στο 
άρθρο  V του Πρωτοκόλλου  1 της Σύμβασης  του 1988, αντιμετω ­ 
πίζονται  πάλι  με τον ίδιο τρόπο  στην  νέα Σύμβαση , και συγκεκρι ­ 
μένα  στο άρθρο  II του Πρωτοκόλλου  1. Το άρθρο  αυτό  ορίζει  ότι η 
προβλεπόμενη  στα άρθρα  6, παράγραφος  2, και 11 διεθνής  δικαιο ­ 
δοσία  δύναται  να μην ισχύει  πλήρως  στα δεσμευόμενα  από τη 
Σύμβαση  κράτη  που αναφέρονται  στο Παράρτημα  IX της Σύμβασης  
(Γερμανία , Αυστρία , Ουγγαρία  και Ελβετία  ( 2 ), ενώ τα πρόσωπα  με 
κατοικία  σε άλλο  κράτος  δεσμευόμενο  από τη Σύμβαση  μπορούν  να 
προσεπικαλούνται  ενώπιον  των δικαστηρίων  των κρατών  αυτών  σύμ ­ 
φωνα  με τους  εκεί προβλεπόμενους  κανόνες  περί προσεπίκλησης . 
Όμως  οι αποφάσεις  που εκδίδονται  σε άλλα  κράτη  δυνάμει  των 
άρθρων  6, παράγραφος  2, και 11 θα αναγνωρίζονται  και θα εκτε ­ λούνται  στα συγκεκριμένα  κράτη  δυνάμει  της ειδικής  διάταξης  του 
Τίτλου  III της Σύμβασης  (για σχολιασμό  των λόγων  για τους  οποί ­ 
ους θεσπίστηκε  η ειδική  αυτή  διάταξη  για ορισμένα  κράτη  βλ. την 
έκθεση  Jenard, σσ. 27-28 · την έκθεση  Schlosser, παράγραφος  135 
· και την έκθεση  Jenard-Möller, παράγραφος  105) (  3 ). Το άρθρο  II 
του Πρωτοκόλλου  1 προσθέτει  νέα παράγραφο  ( παράγραφος  2), 
σύμφωνα  με την οποία  η Ευρωπαϊκή  Κοινότητα  μπορεί  να δηλώσει  
κατά  την ημερομηνία  επικύρωσης  ότι οι αναφερομένες  στα άρθρα  6, 
παράγραφο  2, και 11 διαδικασίες  δεν ισχύουν  σε ορισμένα  άλλα  
κράτη , και στην  περίπτωση  αυτή  χορηγεί  πληροφορίες  για τους  
εφαρμοστέους  κανόνες  ( 4 ). Το ανεφάρμοστο  των άρθρων  6, παρά ­ 
γραφος  2, και 11 στη Γερμανία , Αυστρία  και Ουγγαρία  αναγνωρί ­ 
ζεται  επίσης  στον  κανονισμό  «Βρυξέλλες  Ι» ( άρθρο  65).  
3. Δωσιδικίες  προστασίας  
1. Ασφάλιση  (άρθρα  8 ως 14)  
73. Στα θέματα  ασφάλισης  η Σύμβαση  διατηρεί  ανεξάρτητο  και 
ολοκληρωμένο  σύστημα , εκτός  από μια παραπομπή  στα άρθρα  4 
και 5 παράγραφος  5) · το άρθρο  9 παράγραφος  2) παρέχει  ευρύ ­ 
τερη  δικαιοδοσία  στο αρμόδιο  δικαστήριο  του υποκαταστήματος , 
του πρακτορείου  ή άλλης  εγκατάστασης , και επιτρέπει  ως εκ τούτου  
να βασιστεί  η διεθνής  δικαιοδοσία  στην  ύπαρξη  υποκαταστήματος , 
πρακτορείου  ή άλλης  εγκατάστασης , ακόμη  κι όταν  ο ασφαλιστής  
δεν έχει την κατοικία  του σε κράτος  δεσμευόμενο  από τη Σύμβαση . 
Για να προστατευθεί  ο ασθενέστερος  διάδικος  στη σχέση  ασφάλισης , 
η Σύμβαση  διατηρεί  την προηγούμενη  δομή  και τη διάκριση  μεταξύ  
θέσης  του ασφαλιστή  αφενός  και εκείνης  του αντισυμβαλλόμενου  
του ασφαλιστή , του ασφαλισμένου  ή δικαιούχου  αφετέρου , προβλ έ­ 
πει δε διάφορα  κριτήρια  για τη διεθνή  δικαιοδοσία  ανάλογα  με το 
αν ο ένας  ή ο άλλος  επέχει  θέση  ενάγοντος  ή εναγομένου  ( βλ. 
έκθεση  e Jenard, σ. 30 έως 33, και έκθεση  Schlosser, παράγραφοι  
136 έως 152).  
74. Σύμφωνα  με τη Σύμβαση  του 1988, ο ασφαλιστής  μπο ­ 
ρούσε  να εναχθεί  όχι μόνον  ενώπιον  των δικαστηρίων  του κράτους  
της κατοικίας  του - και ενώπιον  άλλων  δικαστηρίων  σε ειδικές  
περιπτώσεις  – αλλά  επίσης  ενώπιον  των δικαστηρίων  του τόπου  
κατοικίας  του αντισυμβαλλομένου , σε περίπτωση  αγωγής  ασκουμ έ­ 
νης από τον αντισυμβαλλόμενο  · όμως  ο ασφαλιστής  μπορούσε  να 
εναγάγει  τον αντισυμβαλλόμενο , τον ασφαλισμένο  ή έναν  δικαιούχο  
μόνον  ενώπιον  των δικαστηρίων  του κράτους  της κατοικίας  τους . 
Αυτός  ο κανόνας  διεθνούς  δικαιοδοσίας  παρείχε  ξεχωριστή  θέση  
στον  αντισυμβαλλόμενο  του ασφαλιστή , ο οποίος  απολάμβανε  
μεγαλύτερης  προστασίας  από ό,τι ο ασφαλισμένος  ή ένας  δικαιού ­ 
χος: Αυτοί  μπορούσαν  ομοίως  να αναχθούν  ενώπιον  τωνEL C 319/18 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  23.12.2009  
( 1 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  C-365/88  Hagen  [1990] Συλλ . Νομολ . I-1845.  
( 2 ) Σύμφωνα  με το σχέδιο  πράξης  επικύρωσης  που εγκρίθηκε  από το Ελβε ­ 
τικό  Ομοσπονδιακό  Συμβούλιο  στις 18 Φεβρουαρίου  2009 (BBl 2009 
1777, FF 2009 1497 · FF 2009 1435), η Ελβετία  θα ανακαλέσει  τη 
δήλωσή  της σχετικά  με το άρθρο  II του Πρωτοκόλλου  I, με αποτελ έ­ 
σματα  από την έναρξη  ισχύος  της Σύμβασης . ( 3 ) Η διάταξη  αφορά  τα κράτη  της Γερμανίας , Αυστρίας , Ουγγαρίας  και 
Ελβετίας . 
( 4 ) Με την απόφαση  του Συμβουλίου  ΕΚ σχετικά  με τη σύναψη  της νέας  
Σύμβασης  του Λουγκάνο , η οποία  εκδόθηκε  στις 27 Νοεμβρίου  2008 
(ΕΕ L 147, 10.6.2009), το Συμβούλιο  αποφάσισε  ότι η Κοινότητα  θα 
προβεί  σε δήλωση , σύμφωνα  με το Πρωτόκολλο  I, άρθρο  II, παράγραφος  
2 της Σύμβασης , σύμφωνα  με την οποία  οι αναφερόμενες  στα άρθρα  6, 
παράγραφος  2, και 11 διαδικασίες  δεν ισχύουν  στην  Εσθονία , Λετονία , 
Λιθουανία , Πολωνία  και Σλοβενία , πέραν  των ήδη αναφερομένων  στο 
Παράρτημα  IX της Σύμβασης  κρατών .
δικαστηρίων  του κράτους  κατοικίας  τους , αλλά  ως ενάγοντες  δεν 
μπορούσαν  να εναγάγουν  τον ασφαλιστή  ενώπιον  των δικαστηρίων  
του τόπου  της δικής  τους  κατοικίας , δικαίωμα  το οποίο  επιφυλασ ­ 
σόταν  στον  αντισυμβαλλόμενο . Στην  έκθεση  Jenard διευκρινίστηκε  
ότι η διάκριση  είχε αιτιολογηθεί  με το επιχείρημα  ότι μόνον  ο 
αντισυμβαλλόμενος  έχει επιχειρηματική  σχέση  με τον ασφαλιστή  
και ότι « δεν θα ήταν  εύλογο  να αναμένεται  από τον ασφαλιστή  
να εμφανιστεί  ενώπιον  του δικαστηρίου  του ασφαλισμένου  ή του 
δικαιούχου , δεδομένου  ότι δεν θα γνωρίζει  απαραιτήτως  την ακριβή  
κατοικία  τους  κατα  το χρόνο  γένεσης  της αιτίας  της αγωγής  ( 1 ).» 
Η ad hoc  ομάδα  εργασίας  θεώρησε  ότι αυτό  το επιχείρημα  έπαψε  
πλέον  να απηχεί  τις ανάγκες  του κλάδου  των ασφαλίσεων , όπως  
αυτός  αναπτύχθηκε  τις τελευταίες  δεκαετίες , με μεγαλύτερο  αντα ­ 
γωνισμό , νέες μορφές  ασφάλισης  και κυρίως  υψηλότερο  επίπεδο  
νομοθετικής  εναρμόνισης , συνεπεία  της έκδοσης  από την Κοινότητα  
οδηγιών  για την ενιαία  αγορά , οι οποίες  καθιστούν  λιγότερο  
δύσκολη  την εμφάνιση  του ασφαλιστή  ενώπιον  του δικαστηρίου  
άλλης  χώρας  στην  εναία  αγορά . Από  την άλλη  πλευρά , παρά  την 
ανάπτυξη  της ευρωπαϊκής  δικαστικής  συνεργασίας , παραμένει  πάντα  
πολύ  δύσκολο  για έναν  ιδιώτη  να εναγάγει  μια εταιρία  σε διαφο ­ 
ρετική  χώρα , ενώπιον  των δικαστηρίων  του κράτους  όπου  έχει την 
έδρα  της η εταιρία . Αυτοί  οι συλλογισμοί  οδήγησαν  στην  απάλειψη  
της προαναφερόμενης  διάκρισης  και στο να προστεθούν  ο ασφαλι ­ 
σμένος  και ο δικαιούχος  μαζί  με τον αντισυμβαλλόμενο  στο άρθρο  
9 παράγρ .(1) σημείο  (β), οι οποίοι  τίθενται  ως εκ τούτου  επί ίσης  
βάσεως  ( 2 ). 
75. Εκτός  από τη δυνατότητα  να εναγάγουν  τον ασφαλιστή  
ενώπιον  των δικαστηρίων  του τόπου  της δικής  τους  κατοικίας , ο 
αντισυμβαλλόμενος  του ασφαλιστή , ο ασφαλισμένος  και ο δικαιού ­ 
χος προστατεύονται  από τον περιορισμό  της γενικής  αρχής  που 
επιτρέπει  στους  διαδίκους  να παρεκκλίνουν  από τους  κανόνες  
περί διεθνούς  δικαιοδοσίας  της Σύμβασης  εκτός  από την περίπτωση  
της αποκλειστικής  δικαιοδοσίας . Το άρθρο  13 ορίζει  ότι παρέκταση  
δικαιοδοσίας  μπορεί  να συμφωνηθεί  μόνον  σε ειδικές  και περιορι ­ 
σμένες  περιστάσεις , μεταξύ  άλλων  στην  περίπτωση  ασφαλιστικής  
σύμβασης  που καλύπτει  έναν  ή περισσότερους  από τους  κινδύνους  
που απαριθμούνται  στο άρθρο  14, και συνδέονται  ειδικότερα  με 
θαλάσσιες , εναέριες  και συνδυασμένες  μεταφορές  αγαθών  και επι ­ 
βατών . Αυτός  ο περιορισμός  των ρητρών  επιλογής  αρμοδίου  δικα ­ 
στηρίου  στις ασφαλιστικές  συμβάσεις  κατοχυρώνει  υψηλό  επίπεδο  
προστασίας , και εφαρμόζεται  σε συμβάσεις  που συνάπτονται  όχι 
μόνον  από ιδιώτες  καταναλωτές , αλλά  επίσης  από επιχειρήσεις  και 
επαγγελματίες . Υπήρξαν , ωστόσο , ορισμένες  αμφιβολίες , για το αν 
αυτή  η ευρεία  προστασία  είναι  αιτιολογημένη  στην  περίπτωση  των 
εμπορικών  ασφαλιστικών  συμβάσεων . 
Η ad hoc  ομάδα  εργασίας  εξέτασε , ως εκ τούτου , τη δυνατότητα  να 
ενισχυθεί  ο ρόλος  της ελευθερίας  των συμβαλλομένων  μερών  με την 
καθιέρωση  διάκρισης  μεταξύ  ασφαλιστικών  συμβάσεων  συναπτομ έ­ 
νων από καταναλωτές  και συμβάσεων  συναπτομένων  κατά  τη διάρ ­ 
κεια βιομηχανικών , εμπορικών  ή επαγγελματικών  δραστηριοτήτων , 
να επιτρέπεται  δε στις τελευταίες  η επιλογή  αρμοδίου  δικαστηρίου . 
Η λύση  που προτιμήθηκε , ωστόσο , ήταν  να προσδιορίζονται  οι 
συμβάσεις  για τις οποίες  θα παρέχεται  μεγαλύτερη  ελευθερία  στα 
συμβαλλόμενη  μέρη  με κριτήριο  όχι τον αντισυμβαλλόμενο  του 
ασφαλιστή  αλλά  τους  κινδύνους  που καλύπτονται  από τη σύμβαση , 
με προσθήκη  πρόσθετων  κινδύνων  σε εκείνους  του άρθρου  12 Α της Σύμβασης  του 1988. Αυτή  η λύση  έχει το πλεονέκτημα  ότι δεν 
τροποποιεί  τις δομές  της Σύμβασης , ούτως  ώστε  το τμήμα  για τις 
συμβάσεις  ασφάλισης  παραμένει  διαχωρισμένο  από το τμήμα  για τις 
συμβάσεις  καταναλωτών . Ακόμη , αποφεύγει  οποιαδήποτε  μνεία  
αντισυμβαλλομένου  που είναι  καταναλωτής , ούτως  ώστε  εξακολου ­ 
θεί να προστατεύει  όχι μόνο  καταναλωτές  αλλά  ανεξάρτητους  επι ­ 
χειρηματίες , μικρομεσαίες  επιχειρήσεις  και επαγγελματίες  οι οποίοι , 
ακόμη  κι αν συνεχίζουν  μια βιομηχανική , εμπορική  ή επαγγελματική  
δραστηριότητα , δικαιούνται  να προστατεύονται  σε υποθέσεις  ασφά ­ 
λισης  το ίδιο όπως  οι καταναλωτές . 
76. Στα πλαίσια  σωρευτικής  προσέγγισης , λοιπόν , οι κίνδυνοι  
που απαριθμούνται  ήδη στο άρθρο  14 ( στους  οποίους  παραπέμπει  
το άρθρο  13 παράγραφος  (5)) παραμένουν  ως έχουν , η δε νέα 
Σύμβαση  προσθέτει  σε αυτούς  τον όρο « μεγάλοι  κίνδυνοι ». Ο 
όρος  που χρησιμοποιείται  για τον καθορισμό  των κινδύνων  οι 
οποίοι , όταν  καλύπτονται  από ασφαλιστική  σύμβαση , επιτρέπουν  
στα συμβαλλόμενα  μέρη  να παρεκκλίνουν  από τις σε άλλη  περί ­ 
πτωση  αναγκαστικές  διατάξεις  αυτού  του τμήματος , διαφέρει  από 
το αντίστοιχο  άρθρο  14 παράγραφος  (5) του κανονισμού  Βρυξέλ ­ 
λες Ι. Το άρθρο  αυτό  αναφέρεται  σε μεγάλους  κινδύνους  « όπως  
oρίζoνται στην  o δηγία  τoυ Συμβ oυλίoυ 73/239/ ΕΟΚ , όπως  τρo­ 
πoπoιήθηκε  από τις o δηγίες  τoυ Συμβ oυλίoυ 88/357/ ΕΟΚ  και 
90/618/ ΕΟΚ , όπως  μπορούν  να τροποποιηθούν », και συνεπώς  ανα ­ 
φέρεται  τόσο  στην  ισχύουσα  όσο και στη μελλοντική  κοινοτική  
νομοθεσία . Η διατύπωση  είναι  διαφορετική  εδώ επειδή  δεν θα 
ήταν  σκόπιμο  να γίνει  ακριβής  παραπομπή  σε κοινοτικούς  κανόνες  
σε μια Σύμβαση , της οποίας  τα συμβαλλόμενα  κράτη  δεν είναι  μέλη  
της Ευρωπαϊκής  Κοινότητας . Στην  ουσία , ωστόσο , η γενική  παρα ­ 
πομπή  στους  « μεγάλους  κινδύνους » του άρθρου  14 παράγραφος  
(5) της Σύμβασης  νοείται  ότι αφορά  τους  ίδιους  κινδύνους  που 
προβλέπονται  από τις ανωτέρω  οδηγίες . 
Αυτοί  οι μεαγάλοι  κίνδυνοι  ορίζονται  στο άρθρο  5 της οδηγίας  
1988/357/ ΕΟΚ  ( 3 ), που παραπέμπει  στο σημείο  A του Παραρτή ­ 
ματος  της οδηγίας  73/239/ ΕΟΚ  ( 4 ), και ειδικότερα  στους  κινδύνους  
που κατατάσσονται  στους  κλάδους  4 ως 7 ( ζημίες  σε σιδηροδρο ­ 
μικά  οχήματα  ή απώλειες , σε αεροσκάφη , σε θαλάσσια , λιμναία , και 
ποτάμια  σκάφη , και σε μεταφερόμενα  εμπορεύματα  ή αποσκευές  ή 
απώλειεςαυτών , οποιοδήποτε  και αν είναι  το μεταφορικό  μέσο ), και 
στους  κλάδους  11 και 12 ( αστική  ευθύνη  από αεροσκάφη  και 
ευθύνη  που προκύπτει  από την χρήση  ποταμίων , λιμναίων  και 
θαλασσίων  σκαφών , συμπεριλαμβανομένης  και της ευθύνης  του 
μεταφορέως )· στους  κινδύνους  που κατατάσσονται  στους  κλάδους  
14 και 15 ( πιστώσεις  και εγγυήσεις ), εφόσον  ο αντισυμβαλλόμενος  
του ασφαλιστή  ασκεί  κατ’ επάγγελμα  βιομηχανική  ή εμπορική  δρα ­ 
στηριότητα  ή ελευθέριο  επάγγελμα  και ο κίνδυνος  σχετίζεται  με τη 
δραστηριότητα  αυτή·  και στους  κινδύνους  που κατατάσσονται  
στους  κλάδους  8 και 9 ( πυρκαϊά  και στοιχεία  της φύσεως  και 
λοιπές  ζημίες  αγαθών ), 13 ( γενική  αστική  ευθύνη ) και 16 ( διάφορες  
χρηματικές  απώλειες ), καθόσον  ο αντισυμβαλλόμενος  υπερβαίνει  τα 
όρια  σε δύο τουλάχιστον  από τα τρία  κριτήρια , τα οποία  αφορούν  
το σύνολο  του ισολογισμού , το καθαρό  ποσό  του κύκλου  εργασιών  
και τον μέσο  αριθμό  των απασχολουμένων  προσώπων  κατά  τη 
διάρκεια  του οικονομικού  έτους .EL 23.12.2009 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  C 319/19  
( 1 ) Έκθεση  Jenard, σ. 31, όπου  προστίθεται  ότι η κατοικία  του αντισυμ ­ 
βαλλομένου , που είναι  καθοριστική  για τη διαπίστωση  της διεθνούς  
δικαιοδοσίας , είναι  η κατοικία  που είχε αυτός  κατά  το χρόνο  άσκησης  
της αγωγής . 
( 2 ) Βλ. επίσης  Δικαστήριο  των Ευρωπαϊκών  Κοινοτήτων , υπόθεση  C-463/06  
FBTO Schadeverzekeringen  [2007] Συλλογή  I-11321, παράγραφος  24.  ( 3 ) Δεύτερη  οδηγία  του Συμβουλίου  88/357/ ΕΟΚ  της 22 ας Ιουνίου  1988 
για το συντονισμό  των νομοθετικών , κανονιστικών  και διοικητικών  δια ­ 
τάξεων  σχετικά  με την πρωτασφάλιση , εκτός  της ασφάλειας  ζωής , και για 
τη θέσπιση  των διατάξεων  που σκοπό  έχουν  να διευκολύνουν  την πραγ ­ 
ματική  άσκηση  της ελεύθερης  παροχής  υπηρεσιών  καθώς  και για την 
τροποποίηση  της οδηγίας  73/239/ ΕΟΚ  ( ΕΕ L 172, 4.7.1988)  
( 4 ) Πρώτη  οδηγία  73/239/ ΕΟΚ  του Συμβουλίου  της 24 ης Ιουλίου  1973 
περί συντονισμού  των νομοθετικών , κανονιστικών  και διοικητικών  διατά ­ 
ξεων  που αφορούν  την ανάληψη  δραστηριότητος  πρωτασφαλίσεως , 
εκτός  της ασφαλίσεως  ζωής  και την άσκηση  αυτής , OJ L 228, 
16.8.1973.
Από  τους  κινδύνους  που κατατάσσονται  στο σημείο  A του Παραρ ­ 
τήματος , επομένως , εκείνοι  που θεωρούνται  «μεγάλοι  κίνδυνοι » είναι  
ουσιαστικά  αυτοί  όπου  ο αντισυμβαλλόμενος  είναι  επιχείριση  ορι ­ 
σμένου  μεγέθους , ή εν πάση  περιπτώσει  ασκεί  βιομηχανική , εμπο ­ 
ρική  ή επαγγελματική  δραστηριότητα , αποκλείονται  δε οι κίνδυνοι  
που κατατάσσονται  στους  κλάδους  των ατυχημάτων , ασθενειών , 
οχημάτων  και νομικής  προστασίας , εφόσον  ο αντισυμβαλλόμενος  
ενεργεί  συνήθως  ως ιδιώτης . Συνεπώς , η Σύμβαση , παρότι  δεν το 
επισημείνει  τόσο  ρητά  όπως  ο κανονισμός  Βρυξέλλες  Ι, θεσπίζει  
δεσμό  μεταξύ  δικαιοδοσίας  και ελευθερίας  παροχής  υπηρεσιών  
για τις εταιρίες  και για τους  κλάδους  ασφάλισης  εκτός  της ασφά ­ 
λειας  ζωής  που καλύπτονται  από την πρώτη  οδηγία , ακόμη  και σε 
κράτη  δεσμευόμενα  από τη Σύμβαση  τα οποία  δεν είναι  μέλη  της 
Ευρωπαϊκής  Κοινότητας . 
77. Όπως  επισημάνθηκε , ο κανονισμός  Βρυξέλλες  Ι ορίζει  τους  
μεγάλους  κινδύνους  παραπέμποντας  ευθέως  σε κοινοτικές  οδηγίες  
συμπεριλαμβανομένων  των πιθανών  μελλοντικών  τροποποιήσεων . 
Δεν υπάρχει  τέτοια  παραπομπή  στη Σύμβαση , αλλά  ο απλός  όρος  
«μεγάλοι  κίνδυνοι » στο άρθρο  14 παράγραφος  (5) πρέπει  να ερμη ­ 
νευθεί  σε συνάρτηση  με τους  κοινοτικούς  κανόνες , ισχύοντες  και 
μελλοντικούς , τουλάχιστον  καθόσον  οι κοινοτικοί  κανόνες  δεν τρο ­ 
ποποιούν  ριζικά  την προσέγγιση  για τον χειρισμό  των μεγάλων  
κινδύνων . Αυτή  η άποψη  εκφράζεται  στην  αιτιολογική  παράγραφο  
του προοιμίου  όπου  επισημαίνεται  ότι η Σύμβαση  βασίζεται  στην  
επέκταση  των γενικών  αρχών  του κανονισμού  Βρυξέλλες  Ι στα συμ ­ 
βαλλόμενα  μέρη , καθώς  και στο Πρωτόκολλο  2, με το οποίο  επι ­ 
διώκεται  να επιτευθχεί  μια όσο το δυνατόν  ομοιόμορφη  ερμηνεία  
της Σύμβασης  και του κανονισμού  Βρυξέλλες  Ι. Οποιαδήποτε  τυχόν  
προβλήματα  προκύψουν  ως αποτέλεσμα  των τροποποιήσεων  των 
κοινοτικών  κανόνων  πρέπει  να εξεταστούν  στο πλαίσιο  της Μόνιμης  
Επιτροπής  που δημιουργήθηκε  δυνάμει  του Πρωτοκόλλου  2 ( παρά ­ 
γραφος  203 κατωτέρω ). 
2. Συμβάσεις  καταναλωτών (Άρθρα  15 ως 17)  
78. Σε υποθέσεις  συμβάσεων  καταναλωτών  η Σύμβαση  επιβεβαι ­ 
ώνει  τους  προηγούμενους  κανόνες  που προστατεύουν  το ασθεν έ­ 
στερο  συμβαλλόμενο  μέρος  μιας  σύμβασης  κατά  τον ίδιο τρόπο  
όπως  η Σύμβαση  του 1988, και θεσπίζει  ανεξάρτητο  σύστημα , με 
την επιφύλαξη  των άρθρων  4 και 5 παράγραφος  (5). Ενώ ο κατα ­ 
ναλωτής  μπορεί  να εναγάγει  τον αντισυμβαλλόμενο  όχι μόνον  ενώ ­ 
πιον  του δικαστηρίου  του κράτους  στο οποίο  έχει την κατοικία  του 
ο αντισυμβαλλόμενος , αλλά  επίσης  ενώπιον  του δικαστηρίου  της 
κατοικίας  του καταναλωτή , ο αντισυμβαλλόμενος  μπορεί  να ακήσει  
αγωγή  μόνον  ενώπιον  των δικαστηρίων  του δεσμευόμενου  από τη 
Σύμβαση  κράτους , στο έδαφος  του οποίου  έχει την κατοικία  του ο 
καταναλωτής  (άρθρο  16). Η Σύμβαση  επιτρέπει  συμφωνία  παρεκτά ­ 
σεως  της διεθνούς  δικαιοδοσίας , αλλά  μόνον  μετά  τη γένεση  της 
διαφοράς  μεταξύ  των συμβαλλομένων , ή σε περίπτωση  που ο κατα ­ 
ναλωτής  μπορεί  να ασκήσει  την αγωγή  ενώπιον  άλλων  δικαστηρίων , 
ή στην  περίπτωση  που η συμφωνία  παρεκτάσεως  της διαθνούς  
δικαιοδοσίας  αναθέτει  δικαιοδοσία  στα δικαστήρια  του κράτους  
στο οποίο  ο καταναλωτής  και ο αντισυμβαλλόμενος  έχουν  αμφό ­ 
τεροι  την κατοικία  ή τη συνήθη  διαμονή  τους  κατά  τον χρόνο  
σύναψης  της σύμβασης , υπό τον όρο ότι αυτή  η συμφωνία  παρ έ­ 
κτασης  δεν είναι  αντίθετη  με το δίκαιο  αυτού  του κράτους  (άρθρο  
17). Σχετικά  με τις εν λόγω  διατάξεις , συνεπώς , βλ. προηγούμενες  
εκθέσεις  (έκθεση  Jenard, σ. 33 ως 34 · έκθεση  Schlosser, παράγρα ­ 
φοι 159 ως 161).  79. Ενώ το σύστημα  προστασίας  παραμένει  αμετάβλητο , η Σύμ ­ 
βαση  διευρύνει  περαιτέρω  το φάσμα  των συμβάσεων  που εμπίπτουν  
σε αυτήν . Η Σύμβαση  του 1988, η οποία  επαναλαμβάνει  τη δια ­ 
τύπωση  της Σύμβασης  των Βρυξελλών  που ίσχυε  τότε , προέβλεπε  
ότι η ππαρεχόμενη  από τη Σύμβαση  προστασία  κάλυπτε  την 
πώληση  ενσωμάτων  κινητών  με τμηματική  καταβολή  του τιμήματος , 
δάνεια  με σταδιακή  εξόφληση , ή οποιαδήποτε  άλλη  μορφή  πίστω ­ 
σης για τη χρηματοδότηση  της αγοράς  αγαθών , και οποιαδήποτε  
άλλη  σύμβαση  παράδοσης  αγαθών  ή σύμβαση  παροχής  υπηρεσιών , 
εφόσον  στο κράτος  της κατοικίας  του καταναλωτή  προηγήθηκε  της 
σύναψης  των συμβάσεων  ειδική  προσφορά  απευθυνόμενη  προς  
αυτόν  ή διαφήμιση , και ο καταναλωτής  ολοκλήρωσε  σε αυτό  το 
κράτος  τις απαρίτητες  για την κατάρτιση  της σύμβασης  πράξεις  
(άρθρο  13 παράγραφος  (1)). Αυτό  το τελευταίο  μέρος  της διάταξης  
διεύρυνε  σημαντικά  το πεδίο  εφαρμογής  της παρεχόμενης  προστα ­ 
σίας  σε σύγκριση  με την αρχική  Σύμβαση  των Βρυξελλών  που 
περιορίζονταν  σε πωλήσεις  με τμηματική  καταβολή  του τιμήματος  
και δάνεια  με σταδιακή  εξόφληση , αλλά  παρόλα  αυτά  δεν θεωρή ­ 
θηκε  επαρκές  για την κατοχύρωση  κατάλληλης  προστασίας  των 
καταναλωτών  από τα δικαστήρια , παραλλήλως  με την ουσιαστική  
προστασία  που προσφέρουν  οι κοινοτικές  οδηγίες . Η Σύμβαση  του 
1988 δεν προβλέπει  ορισμό  των συμβαλλομένων  μερών  σε μια 
σύμβαση  καταναλωτή , και ειδικότερα  τον ορισμό  του αντισυμβαλ ­ 
λομένου  μέρους , δεν καλύπτει  όλες  τις συμβάσεις  καταναλωτών  και 
από τη διατύπωσή  της δεν προκύπτει  με βεβαιότητα  ότι καλύπτει  
συμβάσεις  που καταρτίζονται  σε μη παραδοσιακή  και ιδίως  σε 
ψηφιακή  μορφή . 
80. Όσον  αφορά  τον ορισμό  του καταναλωτή , το άρθρο  15 της 
Σύμβασης  αναπαράγει  ουσιαστικά  τον ορισμό  της Σύμβασης  του 
1988, σύμφωνα  με τον οποίον  καταναλωτής  είναι  φυσικό  πρόσωπο  
το οποίο  συνάπτει  συμβάσεις  «που ο σκοπός  τους  μπορεί  να θεω ­ 
ρηθεί  ξένος  προς  την επαγγελματική  δραστηριότητα  του». Ο ορι ­ 
σμός  αυτός  αντιστοιχεί  σ’ εκείνον  που προβλέπεται  από άλλες  κοι ­ 
νοτικές  νομοθετικές  πράξεις  ( 1 ), κυρίως  από τον κανονισμό  για το 
εφαρμοστέο  δίκαιο  στις συμβατικές  ενοχές  (Ρώμη  Ι) ( 2 ). Όμως  από 
τη Σύμβαση  του 1988 λείπει  ο ορισμός  του αντισυμβαλλομένου  σε 
σύμβαση  καταλωτή , γεγονός  που προκάλεσε  αμφιβολίες  για το 
κατά  πόσον  μια σύμβαση  συναπτόμενη  για σκοπό  μη εμπορικό  ή 
άσχετο  με το επάγγελμα  αμφοτέρων  των συμβαλλομένων  μερών  
εμπίπτει  στους  ειδικούς  κανόνες  περί συμβάσεων  καταναλωτών  ή 
στους  γενικούς  κανόνες  της Σύμβασης . Ας σημειωθεί  ότι η εφαρ ­ 
μογή  των ειδικών  κανόνων  των άρθρων  15 ως 17 είναι  αιτιολογη ­ 
μένη  μόνον  σε περίπτωση  που υπάρχει  ανισομέρεια  μεταξύ  των 
θέσεων  των δύο συμβαλλομένων , οπότε  απαιτείται  λήψη  μέτρων  
για τον περιορισμό  ή την απάλειψή  της ώστε  να προστατευθεί  ο 
ασθενέστερος  συμβαλλόμενος . Πρόκειται  μόνον  για την περίπτωσηEL C 319/20 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  23.12.2009  
( 1 ) Ειδικότερα , άρθρο  2 της οδηγίας  85/577/ ΕΟΚ  του Συμβουλίου  της 
20 ής Δεκεμβρίου  1985 για την προστασία  των καταναλωτών  κατά  τη 
σύναψη  συμβάσεων  εκτός  εμπορικού  καταστήματος , ΕΕ L 372, 
31.12.1985 · επίσης , παρότι  με ελαφρώς  διαφορετική  διατύπωση , σε 
άλλες  οδηγίες  για καταναλωτές , λόγου  χάρη  άρθρο  2 της οδηγίας  
93/13/ ΕΟΚ  του Συμβουλίου  της 5 ης Απριλίου  1993 σχετικά  με τις 
καταχρηστικές  ρήτρες  των συμβάσεων  που συνάπτονται  με καταναλωτές , 
ΕΕ L 95, 21.4.1993, και άρθρο  2 της οδηγίας  97/7/ ΕΚ του Ευρωπαϊ ­ 
κού Κοινοβουλίου  και του Συμβουλίου  της 20 ής Μαΐου  1997 για την 
προστασία  των καταναλωτών  κατά  τις εξ αποστάσεως  συμβάσεις , ΕΕ 
L 144, 4.6.1997.  
( 2 ) Βλ. άρθρο  6 του κανονισμού  ( ΕΚ) αριθ . 593/2008 του Ευρωπαϊκού  
Κοινοβουλίου  και του Συμβουλίου , της 17 ης Ιουνίου  2008, για το 
εφαρμοστέο  δίκαιο  στις συμβατικές  ενοχές  ( Ρώμη  Ι), ΕΕ L 177, 
4.7.2008. Βλ. επίσης  άρθρο  5 της Σύμβασης  της Ρώμης  της 19 ης 
Ιουνίου  1980, ΕΕ C 334, 30.12.2005.
όπου  ο αντισυμβαλλόμενος  ασκεί  εμπορική  ή επαγγελματική  δρα ­ 
στηριότητα . Εντούτοις , προς  αποφυγή  ερμηνευτικών  αμφιβολιών  το 
άρθρο  15 παράγραφος  (1) σημείο  (γ), που ισχύει  για τις περισσό ­ 
τερες  συμβάσεις  καταναλωτών , ορίζει  ρητώς  ότι εφαρμόζεται  σε 
συμβάσεις  συναπτόμενες  από τον καταναλωτή  με « πρόσωπο , το 
οποίο  ασκεί  εμπορικές  ή επαγγελματικές  δραστηριότητες ». Αυτή  η 
διευκρίνιση  δεν κρίθηκε  αναγκαία  στις ειδικές  περιπτώσεις  συμβά ­ 
σεων  για την πώληση  αγαθών  με τμηματική  καταβολή  του τιμήμα ­ 
τος και δανείων  με σταδιακή  εξόφληση , όπου  είναι  δύσκολο  να 
υποτεθεί  ότι ο πωλητής  ή ο δανειοδότης  ενεργεί  εκτός  πεδίου  
της εμπορικής  ή επαγγελματικής  δραστηριότητας . 
81. Με το άρθρο  15 της Σύμβασης  διευρύνεται  επίσης  σημα ­ 
ντικά  το φάσμα  των συμβάσεων  καταναλωτών  τις οποίες  αφορά . 
Ενώ στο άρθρο  13 παράγραφος  (1) σημείο  (3) της Σύμβασης  
του 1988 προβλέπεται  « κάθε  άλλη  σύμβαση  που έχει ως αντικεί ­ 
μενο  παροχή  υπηρεσιών  ή προμήθεια  ενσωμάτων  κινητών », το 
άρθρο  15 παράγραφος  (1) στοιχείο  (γ) της νέας  Σύμβασης  περιέχει  
τη φράση  «σε όλες  τις άλλες  περιπτώσεις », παραπέμποντας  σε οποι ­ 
αδήποτε  σύμβαση  καταρτίζεται  με πρόσωπο  που ασκεί  εμπορική  ή 
επαγγελματική  δραστηριότητα , υπό τον όρο ότι η σύμβαση  εμπίπτει  
στο πεδίο  αυτής  της δραστηριότητας , παράλληλα  με τη σύμβαση  
πώλησης  αγαθών  με τμηματική  καταβολή  του τιμήματος  και 
δανείου  με σταδιακή  εξόφληση . Αυτή  η ευρεία  έννοια  των συμβά ­ 
σεων  καταναλωτών  διευρύνει  το πεδίο  εφαρμογής  της παρεχόμενης  
προστασίας  και απλουστεύει  τον προσδιορισμό  των καλυπτόμενων  
συμβάσεων , ευθυγραμμιζόμενη  με την προστασία  που προβλέπεται  
από τις κοινοτικές  οδηγίες  περί προστασίας  των καταναλωτών . Περι ­ 
λαμβάνει  όλες  τις συμβάσεις  που που ρυθμίζονται  ως συμβάσεις  
καταναλωτών  από τις κοινοτικές  οδηγίες , μεταξύ  άλλων  τις συμβά ­ 
σεις δυνάμει  των οποίων  ο πιστωτής  χορηγεί  ή υπόσχεται  να χορη ­ 
γήσει  σε καταναλωτή  πίστωση  υπό μορφή  προθεσμιακής  πληρωμής , 
δανείου  ή οποιασδήποτε  άλλης  παρόμοιας  χρηματοδοτικής  διευκό ­ 
λυνσης , καθόσον  ρυθμίζονται  από την οδηγία  87/102/ ΕΟΚ  για την 
καταναλωτική  πίστη  ( 1 ). 
Δεν υπάρχει  πλέον  αμφιβολία  ότι η έννοια  περιλαμβάνει  συμβάσεις  
που αφορούν  κτήση  δικαιώματος  χρήσης  ακινήτων  υπό καθεστώς  
χρονομεριστικής  μίσθωσης , οι οποίες  είναι  το αντικείμενο  της οδη ­ 
γίας  94/47/ ΕΚ ( 2 )· διαφορετικά , δεν θα ήταν  βέβαιο  ότι αυτές  πρ έ­ 
πει να υπαχθούν  στις συμβάσεις  καταναλωτών , παρά  μάλλον  στις 
συμβάσεις  για την απόκτηση  εμπραγμάτων  δικαιωμάτων  επί ακινή ­ 
των, οι οποίες  αποτελούν  αντικείμενο  του άρθρου  22 παράγραφος  
(1), δεδομένων  των διαφορετικών  ρυθμίσεων  από τα διάφορα  εθνικά  
δικαία  των δεσμευόμενων  από τη Σύμβαση  κρατών . Το Δικαστήριο  
των ΕΚ επιβεβαίωσε  αυτό  το συμπέρασμα  κρίνοντας  ότι οι συμβά ­ 
σεις χρονομεριστικής  χρήσεως  που αποτελούν  αντικείμενο  της οδη ­ 
γίας  94/47/ ΕΚ καλύπτονται  επίσης  από την οδηγία  85/577/ ΕΚ 
εφόσον  συντρέχουν  οι προϋποθέσεις  εφαρμογής  αυτής  της οδη ­ 
γίας  ( 3 ), και ότι αυτή  η ερμηνεία  πρέπει  να ληφθεί  υπόψη  για τους  σκοπούς  της ερμηνείας  της Σύμβασης , δεδομένου  ότι υπάρχει  
σύνδεση  μεταξύ  Σύμβασης  και κοινοτικής  έννομης  τάξης  ( 4 ). 
82. Η Σύμβαση  διευρύνει  επίσης  το πεδίο  εφαρμογής  των κανό ­ 
νων για τις συμβάσεις  καταναλωτών  όσον  αφορά  τη σύνδεση  με το 
κράτος  στο οποίο  έχει την κατοικία  του ο καταναλωτής . Δεν και ­ 
νοτομεί  όσον  αφορά  τις συμβάσεις  πώλησης  αγαθών  με τμηματική  
καταβολή  του τιμήματος  και δανείου  με σταδιακή  εξόφληση , δεδο ­ 
μένου  ότι εν προκειμένω  δε απαιτείται  κατά  τόπον  σύνδεσμος  
μεταξύ  συμβάσεως  και κράτους  στο οποίο  ο καταναλωτής  έχει 
την κατοικία  του. Σε άλλες  συμβάσεις , ωστόσο , η επέκταση  της 
προστασίας  σε όλες  τις συμβάσεις  καταναλωτών  και η συνεπαγό ­ 
μενη  επέκταση  της δωσιδικίας  του ενάγοντος  (forum actoris) , δεν θα 
ήταν  αιτιολογημένη  χωρίς  να υπάρχει  άλλο  συνδετικό  στοιχείο  
μεταξύ  του άλλου  συμβαλλόμενου  και του κράτους  της κατοικίας  
του καταναλωτή . Η Σύμβαση  του 1988 απαιτούσε  ορισμένους  
δεσμούς  στην  περίπτωση  των συμβάσεων  παροχής  αγαθών  ή υπη ­ 
ρεσιών  – απαιτούσε  να είχε γίνει  στο κράτος  κατοικίας  του κατα ­ 
ναλωτή  ειδική  προσφορά  ή διαφήμιση , και απαιτούσε  ο καταναλω ­ 
τής να είχε ολοκληρώσει  στο κράτος  αυτό  τις απαραίτητες  για την 
κατάρτιση  της συμβάσεως  πράξεις  – αλλά  η ad hoc  ομάδα  εργασίας  
τους  θεώρησε  ανεπαρκείς  και ακατάλληλους  για τις σημερινές  απαι ­ 
τήσεις  προστασίας  των καταναλωτών . Η νέα Σύμβαση  απαιτεί  συνε ­ 
πώς να ασκούνται  οι εμπορικές  ή επαγγελματικές  δραστηριότητες  
του προσώπου , με το οποίο  ο καταναλωτής  καταρτίζει  σύμβαση , 
στο κράτος  της κατοικίας  του καταναλωτή , ή να κατευθύνονται  σε 
αυτό  το κράτος  ή σε διάφορα  κράτη  συμπεριλαμβανομένου  αυτού  
του κράτους . 
83. Η νέα σύνδεση  με το κράτος  της κατοικίας  του καταναλωτή  
μπορεί  να ισχύει  για συμβάσεις  παντός  είδους , αποσκοπεί  δε κυρίως  
να ανταποκριθεί  στην  ανάγκη  προστασίας  που συνεπάγεται  το ηλε ­ 
κτρονικό  εμπόριο  ( 5 ). Δεν εξαρτάται  από τον τόπο  στον  οποίον  
ενεργεί  ο καταναλωτής  ή από τον τόπο  σύναψης  της σύμβασης , 
που μπορεί  να είναι  χώρα  άλλη  από εκείνη  της κατοικίας  του 
καταναλωτή : σημασία  έχουν  μόνον  οι δραστηριότητες  του αντισυμ ­ 
βαλλομένου , οι οποίες  πρέπει  να ασκούνται  στο κράτος  της κατοι ­ 
κίας  του καταναλωτή  ή να κατευθύνονται  σ’ αυτό , πιθανόν  με 
ηλεκτρονικά  μέσα . Σε περίπτωση  συναλλαγής  μέσω  διαδικτύου , 
λόγου  χάρη , το γεγονός  ότι ο καταναλωτής  παρήγγειλε  αγαθά  
από ένα κράτος  άλλο  από το κράτος  της κατοικίας  του δεν τον 
στερεί  από την προστασία  που του παρέχει  η Σύμβαση , εφόσον  οι 
δραστηριότητες  του πωλητή  κατευθύνονται  στο κράτος  της κατοι ­ 
κίας  του, ή σ’ αυτό  το κράτος  μεταξύ  άλλων  κρατών·  και στην  
περίπτωση  αυτή  μπορεί  ο καταναλωτής  να ασκήσει  αγωγή  στο 
δικαστήριο  του τόπου  κατοικίας  του σύμφωνα  με το άρθρο  16 
της Σύμβασης , ανεξαρτήτως  από τον τόπο  σύναψης  της σύμβασης  
και ανεξαρτήτως  του τόπου  στον  οποίον  περιήλθε  σε αυτόν  υπη ­ 
ρεσία  που παρασχέθηκε  ηλεκτρονικώς . 
Η σύνδεση  υπάρχει  μόνον  εφόσον  οι εμπορικές  ή επαγγελματικές  
δραστηριότητες  κατευθύνονται  αναμφισβήτητα  προς  το κράτος  της 
κατοικίας  του καταναλωτή . Το κατά  πόσον  η λειτουργία  τουEL 23.12.2009 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  C 319/21  
( 1 ) Οδηγία  87/102/ ΕΟΚ  του Συμβουλίου  της 22 ας Δεκεμβρίου  1986 για 
την προσέγγιση  των νομοθετικών , κανονιστικών  και διοικητικών  διατά ­ 
ξεων  των κρατών  μελών  που διέπουν  την καταναλωτική  πίστη , ΕΕ L 42, 
12.2.1987, που αντικαταστάθηκε  στη συνέχεια  από την οδηγία  
2008/48/ ΕΚ του Ευρωπαϊκού  Κοινοβουλίου  και του Συμβουλίου , της 
23 ης Απριλίου  2008, για τις συμβάσεις  καταναλωτικής  πίστης  και την 
κατάργηση  της οδηγίας  87/102/ ΕΟΚ  του Συμβουλίου , ΕΕ L 133, 
22.5.2008.  
( 2 ) Οδηγία  94/47/ ΕΚ του Ευρωπαϊκού  Κοινοβουλίου  και του Συμβουλίου  
της 26 ης Οκτωβρίου  1994 περί της προστασίας  των αγοραστών  ως 
προς  ορισμένες  πλευρές  των συμβάσεων  που αφορούν  την απόκτηση  
δικαιώματος  χρήσης  ακινήτων  υπό καθεστώς  χρονομεριστικής  μίσθωσης , 
ΕΕ L 280, 29.10.1994.  
( 3 ) Δικαστήριο  των Ευρωπαϊκών  Κοινοτήτων , υπόθεση  C-423/97  Travel Vac  
[1999] Συλλογή  I-2195, παράγραφος  22.  ( 4 ) Δικαστήριο  των Ευρωπαϊκών  Κοινοτήτων , υπόθεση  C-73/04  Klein  
[2005] Συλλογή  I-8667, παράγραφοι  22 κ. επ.. 
( 5 ) Όπως  ορίζεται  στην  οδηγία  2000/31/ ΕΚ του Ευρωπαϊκού  Κοινοβουλίου  
και του Συμβουλίου  της 8 ης Ιουνίου  2000 για ορισμένες  νομικές  πτυ ­ 
χές των υπηρεσιών  της κοινωνίας  της πληροφορίας , ιδίως  του ηλεκτρο ­ 
νικού  εμπορίου , στην  εσωτερική  αγορά  (« οδηγία  για το ηλεκτρονικό  
εμπόριο »), ΕΕ L 178, 17.7.2000, το άρθρο  1 παράγραφος  (4) της 
οποίας  ρητώς  προβλέπει  ότι «ούτε  αφορά  τη δικαιοδοσία  των δικαστη ­ 
ρίων », η οποία  επαφίεται  συνεπώς  στον  κανονισμό  Βρυξέλλες  Ι και, 
παραλλήλως , στη Σύμβαση  του Λουγκάνο .
ιστότοπου  θεωρείται  ενεργητική  ή παθητική  είναι  άνευ  σημασίας  εν 
προκειμένω . Όπως  επεσήμαναν  το Συμβούλιο  της ΕΕ και η Επιτροπή  
της ΕΕ ως προς  το άρθρο  15 του κανονισμού  Βρυξέλλες  Ι «για να 
μπορέσει  να εφαρμοστεί  το άρθρο  15 παράγραφος  1, εδάφιο  γ), 
δεν αρκεί  να κατευθύνει  μια επιχείρηση  τις δραστηριότητές  της στο 
κράτος  μέλος  κατοικίας  του καταναλωτή , ή σε διάφορα  κράτη , 
συμπεριλαμβανομένου  του εν λόγω  κράτους  μέλους , αλλά  πρέπει  
επίσης  η σύμβαση  να έχει συναφθεί  στα πλαίσια  αυτών  των δρα ­ 
στηριοτήτων . Η διάταξη  αυτή  αφορά  διάφορες  μεθόδους  εμπορίας , 
συμπεριλαμβανομένων  των συμβάσεων  που συνάπτονται  εξ αποστά ­ 
σεως  μέσω  του Διαδικτύου . Κατόπιν  τούτου , το Συμβούλιο  και η 
Επιτροπή  υπογραμμίζουν  ότι μόνον  το γεγονός  ότι μια σελίδα  του 
Διαδικτύου  είναι  προσιτή  δεν αρκεί  για να καταστήσει  εφαρμοστέο  
το άρθρο  15, παρότι  μια προϋπόθεση  είναι  να απευθύνεται  με την 
εν λόγω  ιστοσελίδα  πρόσκληση  για τη σύναψη  συμβάσεων  εξ απο ­ 
στάσεως , και να έχει όντως  συναφθεί  σύμβαση  εξ αποστάσεως , με 
οποιοδήποτε  μέσο . Στην  περίπτωση  αυτή  η γλώσσα  ή το νόμισμα  
που χρησιμοποιούνται  από την ιστοσελίδα  του Διαδικτύου  δεν συνι ­ 
στούν  στοιχείο  που λαμβάνεται  υπόψη » ( 1 ). 
84. Το πεδίο  εφαρμογής  των κανόνων  περί διεθνούς  δικαιοδο ­ 
σίας  που προστατεύουν  τους  καταναλωτές  επεκτάθηκε  περαιτέρω  
ώστε  να περιλάβει  συμβάσεις  μεταφορών , οι οποίες  είχαν  αποκλει ­ 
σθεί από τη Σύμβαση  του 1988, δεδομένου  ότι υπάγονταν  στους  
γενικούς  κανόνες  περί συμβάσεων . Ο αποκλεισμός  όλων  των συμ ­ 
βάσεων  μεταφορών  κρίθηκε  αδικαιολόγητος  λαμβανομένης  υπόψη  
της πρακτικής  να καταρτίζονται  συμβάσεις  ταξειδίου  που παρέχουν  
συνδυασμό  μεταφοράς  και καταλύματος  αντί συνολικού  τιμήματος . 
Αν συνεχιζόταν  εδώ ο αποκλεισμός  των συμβάσεων  μεταφορών , 
αυτό  θα σήμαινε  ότι θα έπρεπε  να εφαρμοστούν  διάφοροι  κανόνες  
διεθνούς  δικαιοδοσίας  για τις διάφορες  υπηρεσίες  που συνδυάζο ­ 
νται σε μια μόνο  σύμβαση , η οποία  με οικονομικούς  όρους  αποτε ­ 
λεί ενιαία  εμπορική  συναλλαγή . Το άρθρο  15 παράγραφος  (3) 
περιορίζει  συνεπώς  τον αποκλεισμό  από τους  κανόνες  του Τμήμα ­ 
τος 4 του Τίτλου  ΙΙ στις συμβάσεις  μεταφορών  που δεν προβλέπουν  
συνδυασμό  ταξειδίου  και καταλύματος  αντί συνολικού  τιμήματος·  
αυτή  η διάταξη  ευθυγραμμίζεται  έτσι με τη διάταξη  περί συμβάσεων  
καταναλωτών  στη Σύμβαση  για το εφαρμοστέο  δίκαιο  στις συμβα ­ 
τικές  ενοχές  ( 2 ). 
3. Ατομικές  συμβάσεις  εργασίας  (άρθρα  18 ως 21)  
85. Οι ατομικές  συμβάσεις  εργασίας  είχαν  αγνοηθεί  πλήρως  από 
την αρχική  Σύμβαση  των Βρυξελλών , και συνεπώς  είχαν  υπαχθεί  
στους  γενικούς  κανόνες  και στον  ειδικό  κανόνα  περί συμβατικών  
ενοχών  του άρθρου  5 παράγραφος  (1), χωρίς  ειδικό  περιορισμό  
στην  επιλογή  του αρμοδίου  δικαστηρίου·  αποτέλεσαν  αντικείμενο  
ειδικών  κανόνων  στη Σύμβαση  του 1988 ( δεύτερο  μέρος  του 
άρθρου  5 παράγραφος  (1) και άρθρο  17 παράγραφος  (5) · και 
τώρα  πλέον  διέπονται  από ειδικούς  κανόνες  στο Τμήμα  5 του 
Τίτλου  ΙΙ, το οποίο  έπεται  των τμημάτων  περί συμβάσεων  ασφάλι ­ 
σης και συμβάσεων  κατναλωτών , συμπληρώνοντας  τους  κανόνες  
που προστατεύουν  τον ασθενέστερο  συμβαλλόμενο . Το νέο τμήμα  
ακολουθεί  το ίδιο σύστημα  και τις ίδιες  λύσεις  όπως  τα άλλα , 
λαμβάνοντας  ως σημείο  εκκίνησης  σε ορισμένες  πτυχές  τις ρυθμί ­ 
σεις τη Σύμβασης  1988.  86. Όπως  οι διατάξεις  των άλλων  τμημάτων , το άρθρο  18 παρά ­ 
γραφος  (1) επιβεβαιώνει  την ανεξάρτητη  και γενική  φύση  των κανό ­ 
νων διεθνούς  δικαιοδοσίας  για ατομικές  συμβάσεις  εργασίας  οι 
οποίοι  περιέχονται  στο τμήμα , με την επιφύλαξη  του άρθρου  4, 
σε περίπτωση  ο εναγόμενος  έχει κατοικία  σε κράτος  μη δεσμευό ­ 
μενο  από τη Σύμβαση , και με την επιφύλαξη  του άρθρου  5 παρά ­ 
γραφος  (5) για διαφορές  που αφορούν  υποκατάστημα , πρακτορείο  
ή άλλη  εγκατάσταση . Όπως  ακριβώς  το άρθρο  9 παράγραφος  (2) 
και το άρθρο  15 παράγραφος  (2), το άρθρο  18 παράγραφος  (2) 
θεωρεί  την ύπαρξη  υποκαταστήματος , πρακτορείου  ή άλλης  εγκα ­ 
τάστασης  σε κράτος  δεσμευόμενο  από τη Σύμβαση  ισοδύναμη , για 
διαφορές  σχετικές  με την εκμετάλλευσή  τους , με την κατοικία  του 
εργοδότη  σε αυτό  το κράτος , ακόμη  κι αν ο εργοδότης  έχει κατοι ­ 
κία σε κράτος  μη δεσμευόμενο  από τη Σύμβαση . 
87. Η διεθνής  δικαιοδοσία  σε αγωγή  ασκηθείσα  κατά  εργοδότη  
που έχει κατοικία  σε κράτος  δεσμευόμενο  από τη Σύμβαση  διέπεται  
από το άρθρο  19, το οποίο , σε μεγάλο  βαθμό , αναπαράγει  τη 
διάταξη  του δευτέρου  μέρους  του άρθρου  5 παράγραφος  (1) της 
Σύμβασης  του 1988. Αυτό  σημαίνει  ότι ένας  εργοδότης  μπορεί  να 
εναχθεί  όχι μόνον  ενώπιον  των δικαστηρίων  του κράτους  όπου  έχει 
την κατοικία  του, αλλά  επίσης  ενώπιον  των δικαστηρίων  του τόπου  
όπου  ο εργαζόμενος  συνήθως  εκτελεί  την εργασία  του, ή του 
τελευταίου  τόπου , όπου  εκτελούσε  την εργασία  του (παράγραφος  
2 σημείο  ( α)). Η τελευταία  φράση  έλειπε  από τη Σύμβαση  του 
1988, και εισήχθη  επειδή  παρατηρήθηκε  συχνά  ότι η αγωγή  ασκεί ­ 
ται από εργαζόμενο  κατά  του εργοδότη  μόνον  μετά  τη λήξη  της 
σχέσης  εργασίας  ή όταν  ο εργαζόμενος  δεν εργάζεται  πλέον . Δεν θα 
ήταν  σκόπιμο  να στερηθεί  ο εργαζόμενος  την εναλλακτική  επιλογή  
του αρμοδίου  δικαστηρίου  του τόπου  εργασίας  του στην  περίπτωση  
αυτή . Υπάρχει  επίσης  και ο λόγος  ότι στον  τόπο  εργασίας  του ο 
εργαζόμενος  μπορεί  συνήθως  να απευθυνθεί  σε συνδικαλιστικό  
φορέα , είτε κατά  τη διάρκεια  της σχέσης  εργασίας  είτε μετά  τη 
λήξη  της, ο οποίος  μπορεί  να τον βοηθήσει  να ασκήσει  τα δικαιώ ­ 
ματά  του ενώπιον  των δικαστηρίων . 
Αν ο εργαζόμενος  δεν εκτελεί  ή δεν εκτελούσε  συνήθως  την εργα ­ 
σία του στην  ίδια πάντα  χώρα , η αγωγή  μπορεί  να ασκηθεί  ενώπιον  
των δικαστηρίων  του τόπου  όπου  είναι  ή ήταν  εγκατεστημένη  η 
επιχείρηση  που τον προσέλαβε . ( παράγραφος  2 σημείο  (β)). Η λύση  
που υιοθετήθηκε  αντιστοιχεί  σε εκείνη  της Σύμβασης  της Ρώμης  της 
19 ης Ιουνίου  1980 για το εφαρμοστέο  δίκαιο  στις συμβατικές  
ενοχές  ( 3 ). Ας σημειωθεί  ότι αυτή  η λύση  είναι  αναγκαία  μόνον  
σε περίπτωση  αδυναμίας  προσδιορισμού  μιας  χώρας  αναφοράς  
που να πληροί  τα δύο προαπαιτούμενα , ήτοι  αφενός  να υπάρχει  
ουσιαστικός  σύνδεσμος  μεταξύ  της διαφοράς  και του τόπου , τα 
δικαστήρια  του οποίου  είναι  τα πλέον  ενδεδειγμένα  να κρίνουν  
την υπόθεση  προκειμένου  να παρασχεθεί  η κατάλληλη  προστασία  
στον  εργαζόμενο  ως ασθενέστερο  συμβαλλόμενο  μέρος , και αφετ έ­ 
ρου να αποφεύγεται  ο πολλαπλασιασμός  δικαστηρίων  με διεθνή  
δικαιοδοσία . Ακόμη  και όταν  ο εργαζόμενος  εργάζεται  σε περισσό ­ 
τερα  από ένα κράτη , εάν στην  πραγματικότητα  εκτελεί  το ουσια ­ 
στικό  μέρος  των καθηκόντων  του έναντι  του εργοδότη  του σε έναν  
τόπο , πρέπει  να κριθεί  ότι εκτελεί  συνήθως  την εργασία  του σε 
αυτόν  τον τόπο  και συνεπώς  εφαρμόζεται  το άρθρο  19 παράγραφος  
(2) σημείο  (α) της Σύμβασης  ( 4 ).EL C 319/22 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  23.12.2009  
( 1 ) Η δήλωση  του Συμβουλίου  και της Επιτροπής  είναι  διαθέσιμη  στον  
ιστότοπο  του Ευρωπαϊκού  Δικαστικού  Δικτύου , συγκεκριμένα  στην  ηλε ­ 
κτρονική  διεύθυνση  http://ec.europa.eu/civiljustice/docs/Reg_ 
44-2000_joint_statement_14139_el.pdf.  
( 2 ) Άρθρο  5 παράγραφος  (5) της Σύμβασης  της 19 ης Ιουνίου  1980 · βλ. 
επίσης  άρθρα  6 παράγραφος  (3) και 6 παράγραφος  (4) σημείο  (β) του 
κανονισμού  Ρώμη  Ι. ( 3 ) Άρθρο  6 παράγραφος  (2) σημείο  (b) της Σύμβασης , ΕΕ C 27, 
26.1.1988 · βλ. επίσης  άρθρο  8 παράγραφος  (3) του κανονισμού  
Ρώμη  Ι. 
( 4 ) Βλ., Δικαστήριο  των ΕΚ, υπόθεση  C-37/00  Weber  [2002] I-2013, παρά ­ 
γραφοι  49-58, που παραπέμπουν  στο άρθρο  5 παράγραφος  (1) της 
Σύμβασης  των Βρυξελλών .
88. Η ad hoc  ομάδα  εργασίας  εξέτασε  πρόταση  να προστεθεί  μια 
δωσιδικία  στις προβλεπόμενες  από το άρθρο  19, ώστε  να επιτραπεί  
σε εργαζόμενο  που αποσπάστηκε  για περιορισμένο  διάστημα  σε 
άλλο  κράτος  δεσμευόμενο  από τη Σύμβαση  για σκοπούς  που αφο ­ 
ρούν  την εργασία , να ασκήσει  αγωγή  σχετική  με την εργασία  και 
τους  όρους  εκτέλεσής  της ενώπιον  των δικαστηρίων  αυτού  του 
κράτους . Η πρόταση  εξετάστηκε  στο φώς της οδηγίας  1996/71/ ΕΚ 
σχετικά  με την απόσπαση  εργαζομένων  ( 1 ), το άρθρο  6 της οποία  
προβλέπει  ότι «Για την άσκηση  του κατ» άρθρον  3 δικαιώματος  που 
άπτεται  των όρων  εργασίας  και απασχόλησης , είναι  δυνατόν  να 
εγερθεί  αγωγή  στο κράτος  μέλος  στο έδαφος  του οποίου  ο εργα ­ 
ζόμενος  είναι  ή ήταν  αποσπασμένος , υπό την επιφύλαξη , ενδεχομ έ­ 
νως, του δικαιώματος  εγέρσεως  αγωγής , σύμφωνα  με τις υφιστάμε ­ 
νες διεθνείς  συμβάσεις  περί δικαστικής  αρμοδιότητας , σε άλλο  κρά ­ 
τος’. Προφανώς  αυτή  η διάταξη , ερμηνευόμενη  στο πλαίσιο  της 
οδηγίας , έχει διαφορετικό  πεδίο  εφαρμογής  από εκείνο  μιας  διάτα ­ 
ξης της Σύμβασης  που θα απένεμε  γενική  διεθνή  δικαιοδοσία  στα 
δικαστήρια  του κράτους  στο οποίο  έχει αποσπαστεί  ο εργαζόμενος , 
προς  όφελος  του τελευταίου . 
Η οδηγία  περιέχει  σειρά  ορισμών  των χρησιμοποιούμενων  όρων  - 
όπως  «αποσπασμένος  εργαζόμενος », « όροι  εργασίας  και απασχόλη ­ 
σης», κλπ. – στους  οποίους  θα πρέπει  να αναφέρεται  η ερμηνεία  των 
διατάξεων  της Σύμβασης . Ακόμη , η διεθνής  δικαιοδοσία  του δικα ­ 
στηρίου  του τόπου  απόσπασης  του εργαζομένου  περιορίζεται  από 
την οδηγία  στους  όρους  εργασίας  και απασχόλησης  που κατοχυ ­ 
ρώνονται  στο άρθρο  3 της οδηγίας , και δεν είναι  γενικής  φύσεως . 
Αν παρεχόταν  γενική  διεθνής  δικαιοδοσία  σ’ αυτό  το δικαστήριο , 
αυτή  δεν θα μπορούσε  να περιλάβει  όλα τα θέματα  που καλύπτο ­ 
νται από το άρθρο  3 της οδηγίας , δεδομένου  ότι οι όροι  εργασίας  
και απασχόλησης  στους  οποίους  αυτό  αναφέρεται  καλύπτουν  πεδία  
όπως  η υγεία , ασφάλεια  και υγιεινή  στον  τόπο  εργασίας , που απο ­ 
τελούν  θέματα  δημόσιας  τάξης  και δεν θα μπορούσαν  να υπαχθούν  
στη Σύμβαση  του Λουγκάνο , η οποία  περιορίζεται  σε αστικές  και 
εμπορικές  υποθέσεις . Τέλος , στη Σύμβαση  εισάγεται  πρόσθετη  δωσι ­ 
δικία  μόνον  υπέρ  των εργαζόμενων , ενώ το άρθρο  6 της οδηγίας  
δεν διακρίνει  μεταξύ  των θέσεων  των δύο συμβαλλομένων , προβλ έ­ 
πει δε και βάση  διεθνούς  δικαιοδοσίας  για αγωγές  ασκούμενες  από 
εργοδότη . Επομένως  η απονομή  διεθνούς  δικαιοδοσίας  στα δικα ­ 
στήρια  κράτους , στο οποίο  ο εργαζόμενος  έχει αποσπαστεί , δεν θα 
ρύθμιζε  το θέμα  της δικαιοδοσίας  κατά  τον ίδιο τρόπο  με την 
οδηγία  και θα δημιουργούσε  δύο συστήματα  με διαφορετικούς  
ερμηνευτικούς  κανόνες , γεγονός  που θα υπονόμευε  τη νομική  
ασφάλεια  σε πεδία  όπου  πρέπει  να κατοχυρωθεί  προστασία . 
Αυτοί  οι συλλογισμοί  έπεισαν  την ad hoc  ομάδα  εργασίας  να μην 
αποδεχτεί  την πρόταση  περί απονομής  γενικής  διεθνούς  δικαιοδο ­ 
σίας  στο δικαστήριο  του τόπου  όπου  είναι  αποσπασμένος  ο εργα ­ 
ζόμενος , και να μην τροποποιήσει  τους  κανόνες  διεθνούς  δικαιοδο ­ 
σίας  που συνδέονται  με την απασχόληση , ενώ η οδηγία  εξακολουθεί  
να λειτουργεί  εντός  της δικής  της σφαίρας  εφαρμογής , και εν πάση  
περιπτώσει  επιτρέπει  την άσκηση  αγωγών  σύμφωνα  με ισχύουσες  
διεθνείς  συμβάσεις , μεταξύ  άλλων  τη Σύμβαση  του Λουγκάνο , η 
σφαίρα  εφαρμογής  της οποίας  παραμένει  αμετάβλητη . 
89. Όπως  ισχύει  και με τις άλλες  δωσιδικίες  προστασίας , ο 
εργοδότης  μπορεί  να εναγάγει  τον εργαζόμενο  μόνον  ενώπιον  των δικαστηρίων  του δεσμευόμενου  από τη Σύμβαση  κράτους  στο 
οποίο  ο εργαζόμενος  έχει την κατοικία  του, εκτός  από την περί ­ 
πτωση  ανταγωγής  ενώπιον  του δικαστηρίου  που εκδικάζει  την κύρια  
αγωγή  σύμφωνα  με τους  κανόνες  του τμήματος  για τις συμβάσεις  
απασχόλησης . Υιοθετώντας  ανάλογη  ρύθμιση  το άρθρο  20 ακολου ­ 
θεί το ίδιο κριτήριο  με αυτό  που ισχύει  για τις ασφαλιστικές  συμ ­ 
βάσεις  και τις συμβάσεις  καταναλωτών , και ως εκ τούτου  διαφορο ­ 
ποιεί  το άρθρο  5 παράγραφος  (1) της Σύμβασης  του 1988, το 
οποίο  επίσης  επιτρέπει  στον  εργοδότη  να ασκήσει  αγωγή  ενώπιον  
του δικαστηρίου  του τόπου , στον  οποίον  ο εργαζόμενος  εκτελεί  
συνήθως  την εργασία  του, και, εφόσον  εργάζεται  σε περισσότερες  
από μία χώρες , στον  τόπο  εγκατάστασης  της επιχείρησης  που τον 
προσέλαβε . Η απόφαση  να καταργηθεί  εδώ η δυνατότητα  επιλογής  
του εργοδότη  λήφθηκε  κατόπιν  προσεκτικής  εξέτασης  του ρόλου  
αυτού  του κριτηρίου  διεθνούς  δικαιοδοσίας . Η μνεία  του τόπου  
όπου  εκτελείται  η εργασία  έχει την έννοια  ότι προσφέρεται  στον  
εργαζόμενο  εναλλακτική  επιλογή  αρμοδίου  δικαστηρίου , εφόσον  
αυτός  θεωρεί  ότι εκεί μπορέσει  ευκολότερα  να υποστηρίξει  την 
αγωγή  του, ακόμη  και μετά  τη λήξη  της σχέσης  εργασίας , και 
όχι ότι προσφέρεται  στον  εργοδότη  ένα πρόσφορο  αρμόδιο  δικα ­ 
στήριο  του ενάγοντος  (forum actoris)  για την εκδίκαση  διαφορών  με 
τον εργαζόμενο . 
90. Οι κανόνες  επιλογής  αρμοδίου  δικαστηρίου  ευθυγραμμίζο ­ 
νται επίσης  με το σύστημα  που ισχύει  για τις συμβάσεις  ασφάλισης  
και καταναλωτών . Όπως  προβλέπεται  και στο άρθρο  5 παράγραφος  
(1) της Σύμβασης  του 1988, το άρθρο  21 παράγραφος  (1) ορίζει  
ότι μπορεί  να συμφωνηθεί  διαφορετική  δωσιδικία  μόνον  μετά  τη 
γένεση  της διαφοράς , ώστε  ο εργαζόμενος  να είναι  σε θέση  να 
κρίνει  κατά  πόσον  την προτιμά . Το άρθρο  21 παράγραφος  (2) 
προσθέτει  ότι η ρήτρα  παρεκτάσεως  της δικαιοδοσίας  μπορεί  επίσης  
να παρεκκλίνει  από τους  γενικούς  κανόνες  αν επιτρέπει  στον  εργα ­ 
ζόμενο  να ασκήσει  προσφυγή  ενώπιον  άλλων  δικαστηρίων  από τα 
προβλεπόμενα  στο άρθρο  19. Σε αντίθεση  με τα άλλα  τμήματα , 
ωστόσο , δεν γίνεται  λόγος  για το κύρος  ρήτρας  για την ανάθεση  
δικαιοδοσίας  στα δικαστήρια  του κράτους  όπου  αμφότεροι , εργο ­ 
δότης  και εργαζόμενος , έχουν  την κατοικία  ή τη συνήθη  διαμονή  
τους , επειδή  αυτό  θα ήταν  αντίθετο  με το άρθρο  3 της προαναφε ­ 
ρόμενης  κοινοτικής  οδηγίας  για την απόσπαση  εργαζομένων  στο 
πλαίσιο  της παροχής  υπηρεσιών . 
4. Αποκλειστική  διεθνής  δικαιοδοσία  
1. Γενικά  
91. Για ορισμένες  κατηγορίες  υποθέσεων  η προβλεπόμενη  διε ­ 
θνής  δικαιοδοσία  είναι  αποκλειστική , για λόγους  που απαιτούν  
ιδιαίτερα  σχόλια , και αφορούν  όλοι  τον ειδικό  στενό  δεσμό  μεταξύ  
του δικαστηρίου  και της φύσης  της κατάστασης . Σε ορισμένες  
υποθέσεις  η ορθή  απονομή  της δικαιοσύνης  απαιτεί  την ανάθεση  
αποκλειστικής  διεθνούς  δικαιοδοσίας  στα δικαστήρια  που είναι  τα 
πλέον  ενδεδειγμένα  να εκδικάσουν  τη διαφορά  και να εφαρμόσουν  
τους  τοπικούς  κανόνες  και έθιμα . Η νέα Σύμβαση  επιβεβαιώνει  τα 
χαρακτηριστικά  της αποκλειστικής  δικαιοδοσίας : αποκλειστική  
δικαιοδοσία  ισχύει  ανεξαρτήτως  από το αν οι συμβαλλόμενοι  
έχουν  κατοικία  στα δεσμευόμενα  από τη Σύμβαση  κράτη  ( άρθρο  
22) · δεν χωρεί  παρέκκλιση  από συμφωνία  μεταξύ  των συμβαλλομ έ­ 
νων ( άρθρο  23) ή σιωπηρή  παρέκταση  διεθνούς  δικαιοδοσίας  
(άρθρο  24) · δικαστήριο  διαπιστώνει  αυτεπάγγελτα  την έλλειψη  διε ­ 
θνούς  δικαιοδοσίας  του, εφόσον  καλείται  να κρίνει , ως κύριο  
ζήτημα , διαφορά  για την οποία  δικαστήριο  άλλου  δεσμευομένου  
από τη Σύμβαση  κράτους  έχει αποκλειστική  διεθνή  δικαιοδοσία  
(άρθρο  25) · και απόφαση  δεν αναγνωρίζεται  εάν αντίκειται  στις 
διατάξεις  περί αποκλειστικής  δικαιοδοσίας  (άρθρο  35), και μπορεί  
να μην εκτελεστεί  (άρθρο  45).EL 23.12.2009 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  C 319/23  
( 1 ) Οδηγία  96/71/ ΕΚ του Ευρωπαϊκού  Κοινοβουλίου  και του Συμβουλίου  
της 16 ης Δεκεμβρίου  1996 σχετικά  με την απόσπαση  εργαζομένων  στο 
πλαίσιο  παροχής  υπηρεσιών , ΕΕ 18, 21.1.1997.
Μόνον  οι αποκλειστικές  δικαιοδοσίες  που προβλέπονται  στο άρθρο  
22 παράγραφοι  (1), (2) και (4) τροποποιήθηκαν  και απαιτούν  ειδικό  
σχολιασμό . Αυτές  ου άρθρου  22 παράγραφοι  (3) και (5) παραμ έ­ 
νουν  αμετάβλητες  όπως  στη Σύμβαση  του 1988, και ο αναγνώστης  
καλείται  να ανατρέξει  σε προηγούμενες  εκθέσεις  (έκθεση  Jenard, σ. 
35 ως 36).  
2. Ακίνητα  (άρθρο  22 παράγραφος  (1))  
92. Δεν έχει μεταβληθεί  ο κανόνας  ότι τα εμπράγματα  δικαιώ ­ 
ματα  επί ακινήτων  και οι συμβάσεις  μισθώσεως  ακινήτων  υπάγονται  
στην  αποκλειστική  δικαιοδοσία  των δικαστηρίων  του δεσμευόμενου  
από τη Σύμβαση  κράτους  της τοποθεσίας  του ακινήτου , για τους  
λόγους  που ήδη επεξηγήθηκαν  σε σχέση  με τη Σύμβαση  του 1988 
(έκθεση  Jenard-Möller, παράγραφοι  49 ως 54) και τη Σύμβαση  των 
Βρυξελλών  (έκθεση  Jenard, σ. 34 ως 35 · έκθεση  Schlosser, παρά ­ 
γραφοι  162 ως 165), και δεν χρειάζεται  να σχολιασθούν  εδώ. 
Δεν χρειάζεται  επίσης  να αποσαφηνισθεί  το πεδίο  εφαρμογής  της 
διάταξης  σε σχέση  με τους  άλλους  κανόνες  διεθνούς  δικαιοδοσίας  
στη Σύμβαση , πράγμα  που έχει αναλυθεί  κατ’ επανάληψη  στη νομο ­ 
λογία  του Δικαστηρίου  των ΕΚ που αφορά  τη Σύμβαση  των Βρυ ­ 
ξελλών . Ας σημειωθεί  απλώς  ότι το Δικαστήριο  των ΕΚ έχει αποδε ­ 
χτεί ότι η αποκλειστική  δικαιοδοσία  για τις συμβάσεις  μισθώσεων  
περιορίζεται  σε διαφορές  που αφορούν  σαφώς  τη μίσθωση  ακινή ­ 
των, και που εμπίπτουν  στον  λόγο  ύπαρξης  της αποκλειστικής  
διεθνούς  δικαιοδοσίας  η οποία  ανατίθεται  στα δικαστήρια  της 
χώρας  της τοποθεσίας  του ακινήτου . Μια σύμβαση , η οποία  
αφορά  πολλές  υπηρεσίες  παρεχόμενες  έναντι  συνολικής  τιμής  πλη ­ 
ρωθείσας  από τον πελάτη , δεν αποτελεί  σύμβαση  μισθώσεως  κατά  
την έννοια  της διάταξης  ( 1 ). Η διάταξη  έχει, ωστόσο , εφαρμογή  σε 
αγωγή  αποζημιώσεως  λόγω  κακής  συντηρήσεως  των χώρων  και 
ζημιών  που προκλήθηκαν  σε κατοικία  την οποία  είχε μισθώσει  
ιδιώτης  για να περάσει  εκεί μερικές  εβδομάδες  διακοπών , ακόμη  
κι αν δεν πρόκειται  για ευθεία  αγωγή  ασκηθείσα  από τον ιδιοκτήτη  
του ακινήτου , αλλά  για αγωγή  ασκηθείσα  από το πρακτορείο  ταξι ­ 
διών  από το οποίο  ο ενδιαφερόμενος  είχε μισθώσει  την κατοικία  και 
το οποίο  κινεί  ένδικη  διαδικασία  κατόπιν  υποκαταστάσεώς  του στα 
δικαιώματα  του ιδιοκτήτη  του ακινήτου  ( 2 ). 
Τέλος , το ζήτημα  του αν και σε ποια  έκταση  ένα συμφέρον  εκ 
συμβάσεως  χρονομεριστικής  μισθώσεως  ακινήτου  πρέπει  να υπαχθεί  
στην  αποκλειστική  δικαιοδοσία  για υποθέσεις  επί ακινήτων , έχει 
επιλυθεί  από την ad hoc  ομάδα  εργασίας  σύμφωνα  με τους  κοινο ­ 
τικούς  κανόνες  και την ερμηνεία  τους  από το Δικαστήριο  των ΕΚ, 
χωρίς  να χρειαστεί  να θεσπισθεί  ειδική  διάταξη  (βλ. παράγραφο  81 
ανωτέρω ). 
93. Κατόπιν  προτάσεως  της Επιτροπής , η ad hoc  ομάδα  εργασίας  
εξέτασε  το ζήτημα  αν το άρθρο  22 παράγραφος  (1) πρέπει  να 
θεωρηθεί  ότι έχει αντανακλαστικό  αποτέλεσμα  βάσει  του οποίου  
τα δικαστήρια  κράτους  δεσμευόμενου  από τη Σύμβαση  δεν έχουν  
διεθνή  δικαιοδοσία  εάν το ακίνητο  βρίσκεται  σε κράτος  που δεν υπάγεται  στη Σύμβαση . Όπως  τονίζεται  στην  έκθεση  Jenard- 
Möller (  3 ), το άρθρο  16 παράγραφος  (1) της Σύμβασης  1988 
«εφαρμόζεται  μόνον  αν το ακίνητο  βρίσκεται  στο έδαφος  συμβαλ ­ 
λομένου  κράτους »· αν το ακίνητο  βρίσκεται  σε μη συμβαλλόμενο  
κράτος , εφαρμόζεται  το άρθρο  2 της Σύμβασης , και πιθανώς  οι 
ειδικές  δωσιδικίες  που προβλέπονται  από τη Σύμβαση , αν ο εναγό ­ 
μενος  έχει την κατοικία  του σε συμβαλλόμενο  κράτος , και εφαρμό ­ 
ζεται  το άρθρο  4 αν ο εναγόμενος  έχει την κατοικία  του σε κράτος  
που δεν υπάγεται  στη Σύμβαση . 
Κατόπιν  ενδελεχούς  εξέτασης  η ad hoc  ομάδα  εργασίας  δεν έκρινε  
σκόπιμη  την τροποποίηση  αυτής  της ερμηνείας  του πεδίου  εφαρ ­ 
μογής  της αποκλειστικής  δικαιοδοσίας  σε υποθέσεις  ακινήτων , ούτε  
την αποσαφήνιση  αυτού  του σημείου  στο κείμενο  της Σύμβασης , 
ακόμη  και λαμβανομένων  υπόψη  των πιθανών  συχνών  επικλήσεων  
του άρθρου  4 σε υποθέσεις  όπου  το ακίνητο  βρίσκεται  σε χώρα  μη 
υπαγόμενη  στη Σύμβαση , καθώς  και των υφιστάμενων  διαφορών  
στις σχετικές  εθνικές  νομοθεσίες  ( 4 ). Σύμφωνα  με τις παρατηρήσεις  
του Δικαστηρίου  των ΕΚ στη γνωμοδότησή  του 1/03 (  5 ), το ζήτημα  
εάν το άρθρο  22 παράγραφος  (1) έχει αντανακλαστικό  αποτέλεσμα , 
και οι επιπτώσεις  ενός  τέτοιου  αποτελέσματος , μπορούν  να επανε ­ 
ξεταστούν  κατά  τον καλύτερο  τρόπο  σε περίπτωση  που ενοποιηθούν  
σε κοινοτικό  επίπεδο  οι εθνικές  διατάξεις  για τη διεθνή  δικαιοδοσία  
σε υποθέσεις  ακινήτων  όπου  ο εναγόμενος  έχει την κατοικία  του σε 
τρίτη  χώρα . 
94. Ιδιαίτερα  μεγάλη  προσοχή  δόθηκε  στο ζήτημα  της ανάθεσης  
διεθνούς  δικαιοδοσίας  στα δικαστήρια  του κράτους  της κατοικίας  
του εναγομένου , ως εναλλακτικής  λύσης  στα δικαστήρια  του κρά ­ 
τους  της τοποθεσίας  του ακινήτου , σε υποθέσεις  συμβάσεων  μισθώ ­ 
σεων  ακινήτων  που έχουν  συναφθεί  για προσωρινή  χρήση  μεγίστης  
περιόδου  έξι συναπτών  μηνών . Στο σημείο  αυτό  η Σύμβαση  των 
Βρυξελλών  διαφέρει  από τη Σύμβαση  του 1988. Η Σύμβαση  των 
Βρυξελλών  εξαρτά  αυτή  τη δυνατότητα  από δύο προϋποθέσεις , 
συγκεκριμένα  οι δύο συμβαλλόμενοι  πρέπει  να είναι  φυσικά  πρό ­ 
σωπα , και να έχουν  αμφότεροι  την κατοικία  τους  στο ίδιο κράτος , 
όμως  η Σύμβαση  του 1988 προβλέπει  ευρύτερη  συντρέχουσα  διε ­ 
θνή δικαιοδοσία  των δικαστηρίων  του κράτους  της κατοικίας  του 
εναγομένου , καθώς  οι προϋποθέσεις  εδώ είναι  μόνον  να είναι  
φυσικό  πρόσωπο  ο ένας  συμβαλλόμενος , ο μισθωτής , χωρίς  κανένας  
από τους  δύο να πρέπει  να έχει κατοικία  στη χώρα  όπου  βρίσκεται  
το ακίνητο , και ανεξαρτήτως  από το αν έχουν  ή όχι την κατοικία  
τους  στο ίδιο κράτος . Δεδομένου  ότι στα καθήκοντα  της ad hoc 
ομάδας  εργασίας  προβλέπεται  η μέγιστη  δυνατή  ευθυγράμμιση  των 
κειμένων  των δύο Συμβάσεων , η ομάδα  εργασίας  εξέτασε  αν η 
Σύμβαση  του Λουγκάνο  έπρεπε  να ευθυγραμμιστεί  εν προκειμένωEL C 319/24 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  23.12.2009  
( 1 ) Δικαστήριο  των ΕΚ, υπόθεση  C-280/90  Hacker  [1992] Συλλογή  I- 
1111, παράγραφος  15 ( παραπέμπει  στο άρθρο  16 παράγραφος  (1) 
της Σύμβασης  των Βρυξελλών ). 
( 2 ) Δικαστήριο  των ΕΚ, υπόθεση  C-8/98  Dansommer  [2000] Συλλογή  I- 
393, παράγραφος  38 παραπέμπει  στο άρθρο  16 παράγραφος  (1) της 
Σύμβασης  των Βρυξελλών ). ( 3 ) Έκθεση  Jenard-Möller, παράγραφος  54.  
( 4 ) Το σημείο  αυτό  υπογραμμίζεται  στην  έκθεση  Jenard, σ. 35, και την 
έκθεση  Schlosser, παράγραφοι  166 ως 172.  
( 5 ) Βλ. σημείο  153 της γνωμοδότησης  1/03: « Εντούτοις , αν και το γεγονός  
ότι το αντικείμενο  και η διατύπωση  των κοινοτικών  κανόνων  και των 
διατάξεων  της μελετώμενης  συμφωνίας  συμπίπτουν  αποτελεί  στοιχείο  
που πρέπει  να ληφθεί  υπόψη  κατά  την εξέταση  του ζητήματος  κατά  
πόσον  οι εν λόγω  κανόνες  επηρεάζονται  από τη συμφωνία  αυτή , το 
στοιχείο  αυτό  δεν αρκεί  προς  απόδειξη  του μη επηρεασμού . Η δε συνοχή  
την οποία  συνεπάγεται  η εφαρμογή  των ίδιων  κανόνων  διεθνούς  δικαιο ­ 
δοσίας  δεν αποτελεί  συνώνυμο  του μη επηρεασμού , διότι  η εφαρμογή  
ενός  κανόνα  δικαιοδοσίας  της μελετώμενης  συμφωνίας  μπορεί  να κατα ­ 
λήξει  στην  απονομή  δικαιοδοσίας  σε δικαστήριο  διαφορετικό  από αυτό  
που θα είχε διεθνή  δικαιοδοσία  με βάση  τις διατάξεις  του κανονισμού  
44/2001. Για παράδειγμα , η νέα Σύμβαση  του Λουγκάνο  περιλαμβάνει  
άρθρα  ταυτόσημα  με τα άρθρα  22 και 23 του κανονισμού  44/2001 και 
οδηγεί  έτσι, μολονότι  ο εναγόμενος  κατοικεί  σε κράτος  μέλος , στην  
απονομή  δικαιοδοσίας  σε δικαστήριο  τρίτου  κράτους  που είναι  συμβαλ ­ 
λόμενο  μέρος , ενώ, αν δεν υπήρχε  η Σύμβαση , η οποία  απονέμει  στο 
τρίτο  κράτος  διεθνή  δικαιοδοσία , διεθνή  δικαιοδοσία  θα είχαν  τα δικα ­ 
στήρια  του εν λόγω  κράτους  μέλους ».
με τη Σύμβαση  των Βρυξελλών  ή αντιστρόφως . Η λύση  που υιο ­ 
θετήθηκε  - και προτιμήθηκε  επίσης  στον  κανονισμό  Βρυξέλλες  Ι 
-συνδυάζει  στοιχεία  από αμφότερες : απαιτεί  να είναι  μόνον  ο μισθω ­ 
τής φυσικό  πρόσωπο , αλλά  οι συμβαλλόμενοι  πρέπει  να έχουν  την 
κατοικία  του στο ίδιο κράτος . 
Προς  επίρρωση  αυτής  της λύσης  ας σημειωθεί  ειδικότερα  ότι θα 
ήταν  υπερβολή  να απαιτείται  να είναι  φυσικά  πρόσωπα  αμφότεροι  
οι συμβαλλόμενοι , εφόσον  σκοπός  της διάταξης  είναι  να παρέχεται  
επίσης  προστασία  στις πολύ  συχνές  περιπτώσεις  όπου  παραθεριστές  
νοικιάζουν  κατάλυμα  από εταιρία  που έχει ακίνητα  στο εξωτερικό . 
Ακόμη , η απαίτηση  να έχουν  οι συμβαλλόμενοι  κατοικία  στο ίδιο 
κράτος  καλύπτει  τις περισσότερες  περιπτώσεις  κατά  τις οποίες  είναι  
σκόπιμο  να εγκαταλείπεται  η αποκλειστική  δικαιοδοσία  του κράτους  
όπου  βρίσκεται  το ακίνητο , χωρίς  να διευρύνεται  υπερβολικά  το 
πεδίο  εφαρμογής  της εξαίρεσης . 
95. Το άρθρο  Ιβ του Πρωτοκόλλου  1 της Σύμβασης  1988 
επέτρεπε  σ’ ένα κράτος  να δηλώσει  αν ότι δεν αναγνωρίζει  δικαστική  
απόφαση  σχετικά  με σύμβαση  μισθώσεως  ακινήτου , εφόσον  αυτό  
βρίσκεται  στο έδαφός  του, ακόμη  κι αν το είδος  της συμβάσεως  
μισθώσεως  προβλέπεται  από τον κανόνα , και η διεθνής  δικαιοδοσία  
του δικαστηρίου  του κράτους  καταγωγής  βασίζεται  στην  κατοικία  
του εναγομένου·  αυτή  η διάταξη  δεν κρίθηκε  πλέον  απαραίτητη  και 
δεν περιελήφθη  στη νέα Σύμβαση . 
3. Εταιρίες  (άρθρο  22 παράγραφος  (2))  
96. Αμετάβλητη  παραμένει  η διάταξη  της Σύμβασης  του 1988 
σχετικά  με την αποκλειστική  δικαιοδοσία  σε διαδικασίες  που έχουν  
ως αντικείμενο  « θέματα  κύρους , ακυρότητας  ή λύσης  εταιρειών  ή 
άλλων  νομικών  προσώπων  ή ενώσεων  φυσικών  ή νομικών  προσώπων  
ή αποφάσεων  των οργάνων  τους » – ή επί το ακριβέστερον  θέματα  
«κύρους  αποφάσεων  των οργάνων  τους », κατά  τη νέα διατύπωση , 
επιβεβαιώνεται  δε η ερμηνεία  ότι η μνεία  των « αποφάσεων  των 
οργάνων  τους » έχει την έννοια  ότι συνδέεται  με το πρώτο  μέρος  
της προηγούμενης  φράσης . Η διάταξη , στο άρθρο  16 παράγραφος  
(2) της παλιάς  Σύμβασης , ανέθετε  διεθνή  δικαιοδοσία  στα δικαστή ­ 
ρια της έδρας  της εταιρίας , του νομικού  προσώπου  ή της ένωσης , 
κατ’ εφαρμογή  της διάταξης  που καθιστά  την έδρα  ισοδύναμη  με 
την κατοικία . 
Η νέα διάταξη  διατήρησε  το σύνδεσμο  με την « έδρα », αλλά  ο 
δεσμός  δεν είναι  πλέον  κατ’ ανάγκη  ο ίδιος  με αυτόν  του γενικού  
κανόνα . Στη νέα Σύμβαση  η έδρα  μιας  εταιρίας  ορίζεται  ουσιαστικά  
με αναφορά  στην  καταστατική  έδρα , ή την κεντρική  διοίκηση  ή την 
κύρια  εγκατάσταση  της εταιρίας . Αυτός  ο ορισμός  είναι  ανεξάρτη ­ 
τος και καθιστά  ευκολότερη  την άσκηση  αγωγής  ενώπιον  του δικα ­ 
στηρίου  κράτους  δεσμευόμενου  από τη Σύμβαση  κατά  εταιρίας  που 
έχει κάποιον  ουσιαστικό  σύνδεσμο  με τα κράτη  στα οποία  ισχύει  η 
Σύμβαση , δεν κρίθηκε  όμως  κατάλληλη  βάση  αποκλειστικής  δικαιο ­ 
δοσίας  για τις διαφορές  στα πεδία  που εξετάζονται  στο σημείο  
αυτό . Οι δωσιδικίες  που προβλέπονται  από το άρθρο  22 είναι  
αποκλειστικές , και αυτό  είναι  δύσκολο  να εναρμονισθεί  με έναν  
ορισμό  της κατοικίας  που εφαρμόζει  εναλλακτικές  λύσεις , οι οποίες  
θα μπορούσαν  να δημιουργήσουν  αβεβαιότητα  γύρω  από το εφαρ ­ μοστέο  δίκαιο  για το κύρος  της σύστασης  εταιριών . Μ’ άλλα  λόγια , 
η συνήθης  δωσιδικία  των εταιριών  μπορεί  ορθώς  να βασιστεί  σε μια 
ευρεία  έννοια  της κατοικίας , αλλά  όσον  αφορά  το κύρος  της σύστα ­ 
σης εταιριών  η βάση  πρέπει  να έχει στενή  έννοια , περιλαμβάνοντας  
ένα μόνον  συνδετικό  στοιχείο . 
Η ομάδα  εργασίας  επέλεξε  να διατηρήσει  τη μνεία  απλώς  της 
«έδρας », όπως  στη Σύμβαση  του 1988, που μένει  να προσδιοριστεί , 
όπως  σύμφωνα  με εκείνη  τη Σύμβαση , παραπέμποντας  στο ιδιωτικό  
διεθνές  δίκαιο  του δικαστηρίου  ενώπιον  του οποίου  ασκήθηκε  
αγωγή . Πρέπει  να τονισθεί  ως εκ τούτου  ότι η «έδρα » της εταιρίας  
στο σημείο  αυτό  δεν είναι  ανεξάρτητη  έννοια , όπως  η είναι  η 
«καταστατική  έδρα » του άρθρου  60. Με μια μνεία  απλώς  της «κατα ­ 
στατικής  έδρας » θα μπορούσε  να αποφευχθεί  η πιθανότητα , η υπο ­ 
θετική  αποκλειστική  δικαιοδοσία  να ανήκει  σε περισσότερα  του ενός  
δικαστήρια  σε περίπτωση  που η «καταστατική  έδρα » και η πραγμα ­ 
τική  έδρα  βρίσκονται  σε διαφορετικές  χώρες·  όμως  αποφασίστηκε  
ότι προς  επίλυση  αυτού  του προβλήματος  επαρκούν  οι διατάξεις  
της Σύμβασης  που αφορούν  το συντονισμό  των δικαιοδοσιών . 
97. Η λύση  που συμφωνήθηκε  θα κατοχυρώνει  κατά  κανόνα  ότι 
αρμόδιο  δικαστήριο  και εφαρμοστέο  δίκαιο  (forum και jus)  συμπί ­ 
πτουν , και είχε ως κίνητρο  την σκοπιμότητα  να κατοχυρωθεί  ότι 
όταν  αμφισβητείται  το κύρος  της σύστασης  εταιρίας , υπάρχει  ένα 
μόνο  δικαστήριο , προβλέψιμο  και συγκεκριμένο . Επισημάνθηκε  στην  
ομάδα  εργασίας  ότι η σκοπιμότητα  αυτής  της διεθνούς  δικαιοδο ­ 
σίας  είναι  λιγότερο  προφανής  σε περίπτωση  που η συγκεκριμένη  
διαφορά  αφορά  αποφάσεις  των διοικητικών  οργάνων  μιας  εταιρίας . 
Όμως , η ομάδα  εργασίας  αποφάσισε  να διατηρήσει  και εδώ την 
αποκλειστική  δικαιοδοσία  του δικαστηρίου  της έδρας  της εταιρίας , 
επειδή  αυτό  το δικαστήριο  είναι  συνήθως  το πλέον  ενδεδειγμένο  να 
αποφασίσει  ως προς  το κύρος  τέτοιων  αποφάσεων . Για να αποφευ ­ 
χθεί το ενδεχόμενο  να διευρύνει  η ερμηνεία  την έννοια  αυτής  της 
διεθνούς  δικαιοδοσίας , η νέα σύμβαση  αναφέρεται , όπως  είδαμε , 
ρητώς  στο «κύρος » των αποφάσεων , και όχι στις ίδιες  τις αποφάσεις  
όπως  η προηγούμενη  διατύπωση , καθιστώντας  συνεπώς  σαφές  ότι η 
αποκλειστική  δικαιοδοσία  δεν επεκτείνεται  στην  ουσία  ή τα αποτε ­ 
λέσματα  των αποφάσεων  των διοικητικών  οργάνων . 
4. Δικαιώματα  διανοητικής  ιδιοκτησίας  (άρθρο  22 παράγρα ­ 
φος  (4))  
98. Σε θέματα  κύρους  διπλωμάτων  ευρεσιτεχνίας , σημάτων , σχε ­ 
δίων  και προτύπων  και άλλων  ανάλογων  δικαιωμάτων  τα οποία  
επιδέχονται  κατάθεση  ή καταχώριση , ο κανόνας  που διέπει  τη διεθνή  
δικαιοδοσία  είναι  σε γενικές  γραμμές  αυτός  που θεσπίζεται  στη 
Σύμβαση  1988. Αποκλειστική  διεθνής  δικαιοδοσία  ανατίθεται  στα 
δικαστήρια  του δεσμευόμενου  από τη Σύμβαση  κράτους , στο έδα ­ 
φος του οποίου  ζητήθηκε , πραγματοποιήθηκε , ή θεωρείται  ότι 
πραγματοποιήθηκε  η κατάθεση  ή η καταχώριση , σύμφωνα  με διεθνή  
σύμβαση  ή, κατά  τη νέα διατύπωση , με κοινοτικό  νομοθέτημα . Αυτό  
το τελευταίο  σημείο  προστέθηκε  προς  άρση  κάθε  αμφιβολίας  σχε ­ 
τικά  με την ισοδυναμία  του κοινοτικού  δικαίου  περί των δικαιωμά ­ 
των διανοητικής  και βιομηχανικής  ιδιοκτησίας  με το δίκαιο  των 
ισχυουσών  διεθνών  συμβάσεων .EL 23.12.2009 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  C 319/25
99. Αποκλειστική  δικαιοδοσία  υπάρχει  επίσης  όσον  αφορά  τα 
διπλώματα  ευρεσιτεχνίας  τα οποία  χορηγούνται  βάσει  της Σύμβασης  
για το Ευρωπαϊκό  Δίπλωμα  Ευρεσιτεχνίας  που υπογράφηκε  στο 
Μόναχο  στις 5 Οκτωβρίου  1973. Ο κανόνας  βάσει  του οποίου  
τα δικαστήρια  κάθε  κράτους  δεσμευόμενου  από τη Σύμβαση  πρέπει  
να έχουν  αποκλειστική  δικαιοδοσία  σε διαδικασίες  που αφορούν  την 
καταχώρηση  ή το κύρος  ευρωπαϊκού  διπλώματος  ευρεσιτεχνίας  που 
χορηγήθηκε  γι’ αυτό  το κράτος , με την επιφύλαξη  της δικαιοδοσίας  
του Ευρωπαϊκού  Γραφείου  Διπλωμάτων  Ευρεσιτεχνίας , ο οποίος  
κανόνας  περιείχετο  στο άρθρο  V δ του Πρωτοκόλλου  1 της Σύμ ­ 
βασης  του 1988, έχει πλέον  ενσωματωθεί  στο άρθρο  22 παράγρα ­ 
φος (4). Παραλείφθηκε  το τελευταίο  μέρος  της διάταξης  ως είχε 
στο Πρωτόκολλο : προέβλεπε  εξαίρεση  για την αποκλειστική  δικαιο ­ 
δοσία  των δικαστηρίων  των δεσμευόμενων  από τη Σύμβαση  κρατών  
σε περίπτωση  που το δίπλωμα  ευρεσιτεχνίας  ήταν  κοινοτικό  βάσει  
του άρθρου  86 της Σύμβασης  περί του Ευρωπαϊκού  διπλώματος  
ευρεσιτεχνίας  για την κοινή  αγορά , η οποία  υπογράφηκε  στο Λου ­ 
ξεμβούργο  στις 15 Δεκεμβρίου  1975 (  1 ). 
Η Σύμβαση  του Λουξεμβούργου , η οποία  τροποποιήθηκε  από επό ­ 
μενη  Συμφωνία  για τα κοινοτικά  διπλώματα  ευρεσιτεχνίας  που υπο ­ 
γράφηκε  στο Λουξεμβούργο  στις 15 Δεκεμβρίου  1989, προέβλεπε  
τη χορήγηση  κοινοτικού  διπλώματος  ευρεσιτεχνίας  παρόμοιου  με τα 
εθνικά , αλλά  ανεξάρτητου  από αυτά  και με ισοδύναμα  αποτελ έ­ 
σματα  σε όλα τα συμβαλλόμενα  κράτη . Καθιστούσε  τη Σύμβαση  
των Βρυξελλών  εφαρμοστέα  σε όλες  τις αγωγές  που αφορούσαν  
κοινοτικά  διπλώματα  ευρεσιτεχνίας , ενώ προέβλεπε  ειδική  δωσιδικία  
για διαφορές  που αφορούν  το κύρος  και την παραποίηση . Η Σύμ ­ 
βαση  του Λουξεμβούργου  δεν ίσχυσε  ποτ έ, και δεν μνημονεύεται  
στη Σύμβαση  του Λουγκάνο . 
100. Το ζήτημα  της εξαίρεσης  από την αποκλειστική  δικαιοδο ­ 
σία που αναθέτει  το άρθρο  22 παράγραφος  (4) στα δικαστήρια  των 
κρατών  μελών  παρέμεινε  ωστόσο  φλέγον  θέμα , ως αποτέλεσμα  των 
προσπαθειών  να συνεχισθεί  η δημιουργία  του κοινοτικού  διπλώμα ­ 
τος ευρεσιτεχνίας  βάσει  της κοινοτικής  νομοθεσίας·  η Επιτροπή  
υπέβαλε  πρόταση  κανονισμού  του Συμβουλίου  το 2000 (  2 ), ακο ­ 
λούθησαν  δε οι προτάσεις  της Επιτροπής , το 2003, σχετικά  με 
απόφαση  του Συμβουλίου  για την ανάθεση  διεθνούς  δικαιοδοσίας  
στο Δικαστήριο  των Ευρωπαϊκών  Κοινοτήτων  επί διαφορών  σχετικών  
με το κοινοτικό  δίπλωμα  ευρεσιτεχνίας , και μια απόφαση  του Συμ ­ 
βουλίου  για την ίδρυση  του δικαστηρίου  του κοινοτικού  διπλώμα ­ 
τος ευρεσιτεχνίας  και για την άσκηση  ενδίκων  μέσων  ενώπιον  του 
Πρωτοδικείου  ( 3 ). Η γενική  προσέγγιση  αποσκοπεί  στο να δοθεί  
ευρεία  δικαιοδοσία  στο Δικαστήριο  των ΕΚ, ειδικότερα  για διαφορές  
που αφορούν  παραποίηση , περιλαμβανομένων  των αγωγών  για δια ­ 
πίστωση  μη προσβολής  δικαιώματος , διαφορές  περί του κύρους  
κοινοτικού  διπλώματος  ευρεσιτεχνίας , είτε αυτό  αμφισβητείται  
στην  κύρια  αγωγή  είτε στην  ανταγωγή , και διαφορές  που αφορούν  
τη χρήση  της εφεύρεσης  μετά  τη δημοσίευση  της αίτησης  κοινοτι ­ 
κού διπλώματος  ευρεσιτεχνίας  ή αφορούν  δικαιώματα  βασισμένα  
στην  προηγούμενη  χρήση  της εφεύρεσης , με αποκλειστική  δικαιο ­ 
δοσία  να διατάσσει  ασφαλιστικά  μέτρα  σε υποθέσεις  που εμπίπτουν  
σε αυτά  τα πεδία , αφήνοντας  στα δικαστήρια  των κρατών  την απο ­ 
κλειστική  δικαιοδοσία  βάσει  του άρθρου  22 παράγραφος  (4) μόνον  
σε υποθέσεις  που δεν προορίζονται  ρητώς  για το κοινοτικό  δικα ­ 
στήριο . 
101. Η διπλωματική  διάσκεψη  που πραγματοποιήθηκε  από τις 
10 ως τις 12 Οκτωβρίου  2006 εξέτασε  αν θα ήταν  σκόπιμο  να προσαρτηθεί  στη Σύμβαση  του Λουγκάνο  ένα πρωτόκολλο  που να 
απονέμει  αποκλειστική  δικαιοδοσία  στο Δικαστήριο  των ΕΚ για 
υποθέσεις  κοινοτικών  διπλωμάτων  βιομηχανικής  ιδιοκτησίας  ( 4 ). 
Αυτό  το πρωτόκολλο  θα είχε το πλεονέκτημα  ότι θα ανέθετε  σε 
ένα μόνο  δικαστήριο  τις διαφορές  περί του κύρους  διπλωμάτων  
ευρεσιτεχνίας  και διαφορές  περί παραβίασης  δικαιώματος , οι οποίες  
διαφορετικά  θα έπρεπε  βάσει  της σύμβασης  του Λουγκάνο  να 
ασκούνται  ενώπιον  διαφόρων  δικαστηρίων . Όμως  κατά  του προτει ­ 
νόμενου  πρωτοκόλλου  προβλήθηκε  το επιχείρημα  ότι δεν περι έ­ 
γραφε  τις συγκεκριμένες  διαφορές  με επαρκή  ακρίβεια , αφήνοντας  
τον ορισμό  τους  σε κοινοτική  νομοθεσία  που θα θεσπιζόταν  αργό ­ 
τερα , καθώς  και ότι το να προβλέπει  αγωγές  περί παραβίασης  
δικαιώματος  θα αποτελούσε  μείζονα  εκτροπή  από τους  κανόνες  
περί διεθνούς  δικαιοδοσίας  της Σύμβασης  του Λουγκάνο  και θα 
μπορούσε  να υπονομεύσει  τη συνολική  της αρμονία . Δεν κατέστη  
δυνατή  η επίτευξη  ικανοποιητικής  διατύπωσης  και η διπλωματική  
διάσκεψη  προτίμησε  κατά  συνέπεια  να αναβάλει  την εξέταση  ενός  
τέτοιου  πρωτοκόλλου  για μεταγενέστερο  χρόνο , μετά  την έκδοση  
κανονισμού  για το κοινοτικό  δίπλωμα  ευρεσιτεχνίας . 
102. Κατά  τη συζήτηση  για το πρωτόκολλο  περί απονομής  απο ­ 
κλειστικής  δικαιοδοσίας  στο Δικαστήριο  των ΕΚ για υποθέσεις  βιο ­ 
μηχανικής  ιδιοκτησίας  η προσοχή  εστιάσθηκε  σε ορισμένες  ανάγκες  
που στην  πραγματικότητα  είχαν  εν μέρει  ικανοποιηθεί  από την 
επακόλουθη  νομολογία  του Δικαστηρίου  των ΕΚ: πριν  από την 
υπογραφή  της νέας  Σύμβασης , το Δικαστήριο  των ΕΚ κλήθηκε  να 
αποφανθεί  για το ζήτημα  αν οι κανόνες  αποκλειστικής  δικαιοδοσίας  
σχετικά  με την καταχώρηση  ή το κύρος  διπλώματος  ευρεσιτεχνίας  
ισχύουν  ανεξαρτήτως  του αν το θέμα  τέθηκε  με άσκηση  αγωγής  ή 
προβολή  ενστάσεως  ( 5 ). Το Δικαστήριο  των ΕΚ έκρινε  ότι ισχύουν : 
λαμβανομένης  υπόψη  της θέσης  της διάταξης  εντός  του συστήμα ­ 
τος της Σύμβασης  των Βρυξελλών  και βάσει  του στόχου  της, υιο ­ 
θετήθηκε , ορθώς , η άποψη  ότι τα δικαστήρια  του κράτους  καταχώ ­ 
ρησης  του διπλώματος  ευρεσιτεχνίας  έχουν  αποκλειστική  διεθνή  
δικαιοδοσία  « ανεξαρτήτως  του δικονομικού  πλαισίου  εντός  του 
οποίου  τίθεται  το ζήτημα  του κύρους  διπλώματος  ευρεσιτεχνίας , 
αδιακρίτως  στα πλαίσια  ασκήσεως  αγωγής  ή προβολής  ενστάσεως , 
κατά  την κίνηση  της δίκης  ή σε μεταγενέστερο  στάδιο  αυτής  ( 6 )». Το 
Δικαστήριο  των ΕΚ απεφάνθη  συνεπώς  ότι σε περίπτωση  ασκήσεως  
αγωγής  για παραποίηση , το επιληφθέν  δικαστήριο  δεν μπορεί  να 
κηρύξει  παρεμπιπτόντως  ακυρότητα  του επίμαχου  διπλώματος  ευρε ­ 
σιτεχνίας  είναι  άκυρο , ακόμη  κι αν τα αποτελέσματα  της δικαστικής  
απόφασης  περιοριστούν  στους  διαδίκους , όπως  ισχύει  σύμφωνα  με 
τις εθνικές  νομοθεσίες  ορισμένων  δεσμευόμενων  από τη Σύμβαση  
κρατών  ( 7 ).EL C 319/26 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  23.12.2009  
( 1 ) Έκθεση  Schlosser, παράγραφος  173.  
( 2 ) COM(2000) 412 τελικό , 1.8.2000.  
( 3 ) COM(2003) 827 τελικό  και COM(2003) 828 τελικό , 23.12.2003. 
Σύμφωνα  με τις προτάσεις  του 2003, η δικαιοδοσία  απονέμεται  στο 
Δικαστήριο  των ΕΚ και προβλέπεται  η ίδρυση  του Δικαστηρίου  του 
κοινοτικού  διπλώματος  ευρεσιτεχνίας  στο πλαίσιο  του Δικαστηρίου  των 
ΕΚ και η άσκηση  ενδίκου  μέσου  ενώπιον  του Πρωτοδικείου . ( 4 ) Δυνάμει  του πρωτοκόλλου  που προτάθηκε  από την Ευρωπαϊκή  Επιτροπή  
(Πρωτόκολλο  4), το Δικαστήριο  των ΕΚ θα είχε αποκλειστική  δικαιοδο ­ 
σία για διαφορές  σχετικές  με κοινοτικά  δικαιώματα  βιομηχανικής  ιδιο ­ 
κτησίας  καθόσον  αυτή  η αποκλειστική  δικαιοδοσία  του έχει απονεμηθεί  
βάσει  της Συνθήκης  για την Ευρωπαϊκή  Κοινότητα . Οι Τίτλοι  ΙΙΙ και IV 
της Σύμβασης  του Λουγκάνο  θα ίσχυαν  για την αναγνώριση  και εκτ έ­ 
λεση  των δικαστικών  αποφάσεων  που εκδίδονται  σε τέτοιες  διαδικασίες . 
( 5 ) Δικαστήριο  των ΕΚ, υπόθεση  C-4/03  GAT  [2006] Συλλογή  I-6509 
(παραπέμπει  στο άρθρο  16 παράγραφος  (4) της Σύμβασης  των Βρυξελ ­ 
λών). 
( 6 ) Απόφαση  στην  υπόθεση  GAT , παράγραφος  25.  
( 7 ) Το Δικαστήριο  των ΕΚ επεσήμανε  ρητώς  ότι η διεθνής  δικαιοδοσία  των 
δικαστηρίων  ενός  κράτους  άλλου  από το κράτος  που εξέδωσε  το 
δίπλωμα  να αποφαίνονται  παρεμπιπτόντως  για το κύρος  αλλοδαπού  
διπλώματος  ευρεσιτεχνίας  δεν μπορεί  να περιορίζεται  μόνον  σε εκείνες  
τις υποθέσεις  όπου  σύμφωνα  με το εφαρμοστέο  εθνικό  δίκαιο  τα απο ­ 
τελέσματα  της προς  έκδοση  αποφάσεως  ισχύουν  μόνον  έναντι  των δια ­ 
δίκων . Σε πολλές  χώρες  η δικαστική  απόφαση  περί ακυρότητας  διπλώ ­ 
ματος  ευρεσιτεχνίας  ισχύει  erga omnes , και περιορισμός  αυτού  του 
είδους  θα οδηγούσε  σε στρεβλώσεις  υπονομεύοντας  ούτω  την ομοιομορ ­ 
φία των δικαιωμάτων  και των υποχρεώσεων  για τα δεσμευόμενα  από τη 
Σύμβαση  κράτη  και τα ενδιαφερόμενα  πρόσωπα  ( παράγραφος  30 της 
απόφασης  GAT ).
Βάσει  των προαναφερθέντων , ένα δικαστήριο  που καλείται  να εκδι ­ 
κάσει  αγωγή  για παραποίηση  διπλώματος  ευρεσιτεχνίας  κατά  την 
οποία  ανακύπτει  το ζήτημα  του κατά  πόσον  είναι  έγκυρο  το 
δίπλωμα , πρέπει  αυτεπαγγέλτως  να κηρύξει  εαυτό  αναρμόδιο  να 
αποφανθεί  επί του θέματος  βάσει  του άρθρου  25 της Σύμβασης , 
εκτός  εάν έχει αποκλειστική  δικαιοδοσία  να αποφανθεί  περί του 
κύρους  του διπλώματος  ευρεσιτεχνίας  βάσει  του άρθρου  22 παρά ­ 
γραφος  (4) · και αναλόγως  με τις διαδικασίες  που προβλέπονται  από 
το εθνικό  εφαρμοστέο  δίκαιο , προτού  αποφανθεί  επί της ουσίας , θα 
πρέπει  πιθανώς  να αναστείλει  τη διαδικασία  επί παραποιήσει , εν 
αναμονή  εκδόσεως  αποφάσεως  από το δικαστήριο  που έχει αποκλει ­ 
στική  δικαιοδοσία . Κατά  συνέπεια , η διατύπωση  του άρθρου  22 
παράγραφος  (4) της νέας  Σύμβασης  τροποποιήθηκε  σε σύγκριση  
τόσο  με την αντίστοιχη  διάταξη  της Σύμβασης  του Λουγκάνο  όσο 
και του άρθρου  22 παράγραφος  (4) του κανονισμού  Βρυξέλλες  Ι, 
ώστε  να ενσωματώσει  την απόφαση  GAT  (Gesellschaft für Antrieb ­
stechnik ) του Δικαστηρίου  των ΕΚ ( 1 ). 
Η θέση  που υιοθετήθηκε  από το Δικαστήριο  των ΕΚ ικανοποιεί  σε 
μεγάλο  βαθμό  τους  επιδιωκόμενους  στόχους  της πρότασης  πρωτο ­ 
κόλλου  για την αποκλειστική  διεθνή  δικαιοδοσία  του Δικαστηρίου  
των ΕΚ, απαιτώντας  μία μόνον  αποκλειστική  δικαιοδοσία  για αγωγές  
με τις οποίες  αμφισβητείται  το κύρος  και προβάλλεται  παραβίαση  
δικαιώματος , κατ’ αυτόν  δε τον τρόπο  εμποδίζεται  η έκδοση  απο ­ 
φάσεων  περί του κύρους  ενός  δικαιώματος  ευρεσιτεχνίας  από περισ ­ 
σότερα  τους  ενός  δικαστήρια , ακόμη  και αν αυτά  εξετάζουν  εντελώς  
διαφορετικές  πτυχές  της υπόθεσης , αποτρέπεται  συνεπώς  ο κίνδυνος  
έκδοσης  αντιφατικών  αποφάσεων . Σε περίπτωση  που η Ευρωπαϊκή  
Κοινότητα  εκδώσει  κανονισμό  για το κοινοτικό  δίπλωμα  ευρεσιτε ­ 
χνίας , και απονείμει  αποκλειστική  διεθνή  δικαιοδοσία  για την κατα ­ 
χώρηση  και το κύρος  των διπλωμάτων  στο Δικαστήριο  των ΕΚ, ένα 
δικαστήριο  κράτους  δεσμευόμενου  από τη Σύμβαση  που θα κληθεί  
να εκδικάσει  αγωγή  παραβίασης  κοινοτικού  δικαιώματος  ευρεσιτε ­ 
χνίας , δεν θα μπορεί  να αποφανθεί  ούτε  καν παρεμπιπτόντως  για το 
κύρος  του διπλώματος , και το ζήτημα  αυτό  θα πρέπει  να αναγνω ­ 
ρίσει  την αποκλειστική  διεθνή  δικαιοδοσία  του Δικαστηρίου  των ΕΚ 
και να αντιμετωπίζει  αυτό  το δικαστήριο  σαν ένα άλλο  εθνικό  
δικαστήριο  ( 2 ). 
5. Παρέκταση  της διεθνούς  δικαιοδοσίας  
1. Γενικά  (Άρθρο  23)  
103. Το σύστημα  που διέπει  την ελευθερία  των συμβαλλομένων  
μερών  να καθορίζουν  ποιο  δικαστήριο  έχει διεθνή  δικαιοδοσία  ως 
προς  τη σχέση  τους  είναι  θέμα  ιδιαίτερα  ευαίσθητο , όπως  διαφαί ­ 
νεται  από την άφθονη  νομολογία  του Δικαστηρίου  των ΕΚ που 
προέκυψε  από τη Σύμβαση  των Βρυξελλών  και πέρα , απαιτήθηκαν  
δε μείζονος  σημασίας  τροποποιήσεις  στην  πάροδο  των ετών  ώστε  να 
καλυφθούν  καταλλήλως  οι ανάγκες  των διεθνών  συναλλαγών  ( 3 ). Η 
ίδια η Σύμβαση  του 1988 ήταν  το αποτέλεσμα  αυτών  των εξελί ­ 
ξεων  στη νομολογία  και τη νομοθεσία . Δεν εκπλήσσει  λοιπόν  το 
γεγονός  ότι η ad hoc  ομάδα  εργασίας  αντιμετώπισε  διάφορα  προ ­ 
βλήματα  στο σημείο  αυτό , ορισμένα  από τα οποία  αφορούσαν  
θέματα  που είχαν  ήδη συζητηθεί  προηγουμένως , ενώ άλλα  προέκυ ­ 
ψαν από την ανάγκη  να επιλυθούν  πρόσφατα  ζητήματα  που αν έ­ 
κυψαν  από τις πρακτικές  των διεθνών  συναλλαγών . Όσον  αφορά  το άρθρο  23, σχετικά  με τις ρήτρες  παρέκτασης  της 
δικαιοδοσίας  στις συμβάσεις , οι δυσχέρειες  προέκυψαν  πρωτίστως  
από τη σύνδεση  με ένα δεσμευόμενο  από τη Σύμβαση  κράτος , το 
οποίο  πρέπει  να υπάρχει , προκειμένου  να ισχύσουν  οι κανόνες  της 
Σύμβασης . Η ομάδα  εργασίας  εξέτασε  στη συνέχεια  κατά  πόσον  η 
δικαιοδοσία  που συμφωνείται  από τους  συμβαλλομένους  πρέπει  να 
είναι  αποκλειστική  ή όχι. Κατά  τρίτον  εξέτασε  τις τυπικές  προϋπο ­ 
θέσεις  μιας  ρήτρας  επιλογής  αρμοδίου  δικαστηρίου , και ιδίως  με 
ποιόν  τρόπο  μια τέτοια  ρήτρα  μπορεί  να ανταποκριθεί  στις απαιτή ­ 
σεις του ηλεκτρονικού  ταχυδρομείου . Τέλος , συζήτησε  έναν  αριθμό  
προβλημάτων  σχετικά  με τις διαφορετικές  θέσεις  των συμβαλλομ έ­ 
νων σε συνάρτηση  με τη ρήτρα  παρέκτασης , τη δικαιοδοσία  του 
δικαστηρίου  να αποφανθεί  σχετικά  με το κύρος  της ρήτρας  και τη 
σχέση  μεταξύ  άρθρου  23 και υπόλοιπης  Σύμβασης . 
2. Σύνδεση  με ένα κράτος  δεσμευόμενο  από  τη Σύμβαση  
104. Το άρθρο  23 ισχύει  αποκλειστικά  σε σχέσεις  που χαρα ­ 
κτηρίζονται  από ένα διεθνές  στοιχείο , το οποίο  δεν μπορεί  να συνί ­ 
σταται  απλώς  στην  επιλογή  των δικαστηρίων  ενός  συγκεκριμένου  
κράτους  ( 4 ), ισχύει  δε μόνον  εφόσον  ένα τουλάχιστον  συμβαλλό ­ 
μενο  μέρος  έχει την κατοικία  του σε κράτος  δεσμευόμενο  από τη 
Σύμβαση . Εάν κανένα  συμβαλλόμενο  μέρος  δεν έχει την κατοικία  
του σε τέτοιο  κράτος , το δικαστήριο  του δεσμευόμενου  από τη 
Σύμβαση  κράτους  που υποδείχθηκε  σε ρήτρα  επιλογής  του αρμό ­ 
διου  δικαστηρίου  μπορεί  να κρίνει  το κύρος  της ρήτρας  βάσει  του 
εθνικού  του δικαίου , τα δε δικαστήρια  των άλλων  δεσμευόμενων  
από τη Σύμβαση  κρατών  έχουν  υποχρέωση  να μην εκδικάσουν  τη 
διαφορά  μέχρις  ότου  το ή τα δικαστήρια  που υποδείχθηκαν  στη 
ρήτρα  παρέκτασης  της δικαιοδοσίας  διαπιστώσουν  την έλλειψη  διε ­ 
θνούς  δικαιοδοσίας  τους . Η ομάδα  εργασίας  συζήτησε  κατά  πόσον  
είναι  σκόπιμο  να συνεχίσει  να απαιτείται  ότι ένα τουλάχιστον  συμ ­ 
βαλλόμενο  μέρος  πρέπει  να έχει κατοικία  στο δεσμευόμενο  από τη 
Σύμβαση  κράτος , δεδομένου  ότι σκοπός  είναι  η απλούστευση  των 
κανόνων  και η αναγνώριση  ισοδύναμου  αποτελέσματος  σε όλες  της 
ρήτρες  που απονέμουν  διεθνή  δικαιοδοσία  σε ένα δικαστήριο  ή στα 
δικαστήρια  ενός  δεσμευόμενου  από τη Σύμβαση  κράτους . 
Παρότι  αυτά  τα επιχειρήματα  λήφθηκαν  υπόψη , δεν κρίθηκε , εντού ­ 
τοις, σκόπιμο  να διευρυνθεί  το πεδίο  εφαρμογής  της Σύμβασης  με 
τροποποίηση  του άρθρου  23 κατά  τον προταθέντα  τρόπο . Πάνω  απ’ 
όλα δεν θα ήταν  δικαιολογημένο  να τροποποιηθεί  η άποψη  ότι δεν 
υπάρχει  ανάγκη  να προβλέπονται  στη Σύμβαση  οι όροι  βάσει  των 
οποίων  ένα δικαστήριο  πρέπει  να αποδέχεται  τη διεθνή  δικαιοδοσία  
του εάν υποδειχθεί  από συμβαλλόμενους  που έχουν  την κατοικία  
τους  εκτός  του εδάφους  στο οποίο  ισχύει  η Σύμβαση  ( 5 ), παρότι , 
μόλις  το υποδειχθέν  στη ρήτρα  παρέκτασης  δικαστήριο  αποδεχτεί  
ως έγκυρη  την απόκλιση  από τους  ισχύοντες  κανόνες , η ρήτρα  θα 
πρέπει  να ισχύει  σε όλα τα δεσμευόμενα  από τη Σύμβαση  κράτη . Ως 
εκ τούτου , η διατύπωση  του άρθρου  23 παράγραφος  (1) είναι  η 
ίδια στο σημείο  αυτό  με την αντίστοιχη  διάταξη  της Σύμβασης  του 
1988, εκτός  από το ότι το δεύτερο  μέρος  της παραγράφου , που 
αφορά  την αντιμετώπιση  της ρήτρας  σε περίπτωση  που κανένας  από 
τους  συμβαλλομένους  δεν έχει κατοικία  σε δεσμευόμενο  από τη 
Σύμβαση  κράτος , τέθηκε  σε χωριστή  παράγραφο , την παράγραφο  3.EL 23.12.2009 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  C 319/27  
( 1 ) Βλ. επίσης  την απόφαση  του Συμβουλίου  για τη σύναψη  της νέας  
Σύμβασης  του Λουγκάνο  που εκδόθηκε  στις 27 Νοεμβρίου  2008 ( ΕΕ 
L 147, 10.6.2009), όπου  η Ευρωπαϊκή  Κοινότητα  εκφράζει  την πρόθεσή  
της να αποσαφηνίσει  το πεδίο  εφαρμογής  του άρθρου  22 παράγραφος  
(4) του κανονισμού  Βρυξέλλες  Ι, διασφαλίζοντας  ούτω  την παράλληλη  
λειτουργία  του με το άρθρο  22 παράγραφος  (4) της Σύμβασης  του 
Λουγκάνο , λαμβάνοντας  δε υπόψη  τα αποτελέσματα  της αξιολόγησης  
της εφαρμογής  του κανονισμού  Βρυξέλλες  Ι. 
( 2 ) Άρθρο  1 παράγραφος  (3) της Σύμβασης . 
( 3 ) Έκθεση  Schlosser, παράγραφος  179.  ( 4 ) Έκθεση  Schlosser, παράγραφος  174.  
( 5 ) Έκθεση  Schlosser, παράγραφος  177.
105. Η ad hoc  ομάδα  εργασίας  εξέτασε  το θέμα  του χρόνου  
κατά  τον οποίον  ένα από τα συμβαλλόμενα  μέρη  πρέπει  να έχει 
κατοικία  σε δεσμευόμενο  από τη Σύμβαση  κράτος  προκειμένου  να 
ισχύσει  το άρθρο  23 παράγραφος  (1), υπό το φως των άρθρων  13 
παράγραφος  (3) και 17 παράγραφος  (3), όπου  διευκρινίζεται  ότι 
στις περιπτώσεις  τις οποίες  αυτά  αφορούν  η καθοριστικής  σημασίας  
κατοικία  είναι  η κατοικία  των συμβαλλομένων  κατά  τη σύναψη  της 
συμφωνίας . Συμφωνήθηκε  ότι αυτός  είναι  ο καθοριστικός  χρόνος  
και για τους  σκοπούς  του άρθρου  23, όμως  δεν κρίθηκε  απαραί ­ 
τητη  η προσθήκη  σχετικής  διευκρίνισης  στο κείμενο . Ο καθοριστι ­ 
κός χρόνος  έπρεπε  να είναι  ο χρόνος  σύναψης  της σύμβασης  για 
λόγους  νομικής  ασφάλειας  και εμπιστοσύνης  των συμβαλλομένων  
που συμφώνησαν  τη ρήτρα  παρέκτασης . Εάν ο χρόνος  αναφοράς  
ήταν  ο χρόνος  άσκησης  της αγωγής , ο ένας  συμβαλλόμενος  θα 
μπορούσε  να μεταφέρει  την κατοικία  του σε ένα δεσμευόμενο  
από τη Σύμβαση  κράτος  μετά  την υπογραφή  της σύμβασης  και 
πριν  από την άσκηση  της αγωγής , καθιστώντας  έτσι εφαρμοστέο  
το άρθρο  23 παράγραφος  (1) και αλλάζοντας  το πλαίσιο  εντός  του 
οποίου  το υποδεικνυόμενο  στη ρήτρα  δικαστήριο  θα έπρεπε  να 
διαπιστώσει  την δική  του διεθνή  δικαιοδοσία . 
3. Η αποκλειστική  ή μη αποκλειστική  φύση  της ρήτρας  παρ έ­ 
κτασης  
106. Η Σύμβαση  του 1988 προβλέπει  ότι με ρήτρα  παρέκτασης  
διεθνούς  δικαιοδοσίας  που πληροί  τις προϋποθέσεις  της Σύμβασης  
απονέμεται  πάντα  αποκλειστική  δικαιοδοσία  στο ή στα υποδεικνυό ­ 
μενα  δικαστήρια . Όμως , το δίκαιο  ορισμένων  δεσμευόμενων  από τη 
Σύμβαση  κρατών  - ειδικότερα  το αγγλικό  δίκαιο  - προβλέπει  ότι οι 
συμβαλλόμενοι  μπορούν  να συνάπτουν  συχνά  ρήτρα  επιλογής  
αρμοδίου  δικαστηρίου  σε μη αποκλειστική  βάση , που αφήνει  σε 
άλλα  δικαστήρια  συντρέχουσα  δικαιοδοσία  και επιτρέπει  στον  ενά ­ 
γοντα  να επιλέξει  μεταξύ  πλειόνων  αρμοδίων  δικαστηρίων·  η δε 
αγγλική  νομολογία  αποδέχτηκε  ότι μια μη αποκλειστική  ρήτρα  
συνιστά  έγκυρη  επιλογή  αρμοδίου  δικαστηρίου  σύμφωνα  με τη 
Σύμβαση  ( 1 ). Κατόπιν  προτάσεως  της αντιπροσωπίας  του Ηνωμένου  
Βασιλείου  η ad hoc  ομάδα  εργασίας  επανεξέτασε  το ζήτημα  του 
αποκλειστικού  αποτελέσματος  της ρήτρας  επιλογής  αρμοδίου  δικα ­ 
στηρίου  και κατέληξε  στο συμπέρασμα  ότι, εφόσον  η ρήτρα  περί 
απονομής  δικαιοδοσίας  είναι  το αποτέλεσμα  συμφωνίας  μεταξύ  των 
συμβαλλομένων , δεν υπάρχει  λόγος  να περιορισθεί  η ελευθερία  των 
συμβαλλομένων  με το να τους  απαγορευθεί  να καθορίζουν  στην  
μεταξύ  τους  σύμβαση  αρμόδιο  δικαστήριο  με μη αποκλειστική  
δικαιοδοσία  παράλληλα  με το ή τα αρμόδια  δικαστήρια  που τίθε ­ 
νται αντικειμενικά  στη διάθεσή  τους  από τη Σύμβαση . 
Στην  πραγματικότητα , παρόμοια  δυνατότητα  προβλεπόταν  ήδη, αν 
και εντός  ορισμένων  ορίων , από τη Σύμβαση  1988, της οποίας  το 
άρθρο  17 παράγραφος  (4) επέτρεπε  να συνάπτεται  ρήτρα  επιλογής  
αρμοδίου  δικαστηρίου  προς  όφελος  ενός  μόνον  των συμβαλλομ έ­ 
νων, ο οποίος  διατηρούσε  στην  περίπτωση  αυτή  δικαίωμα  να ασκή ­ 
σει αγωγή  σε οποιοδήποτε  άλλο  δικαστήριο  είχε διεθνή  δικαιοδοσία  
βάσει  της Σύμβασης , ούτως  ώστε  στην  περίπτωση  αυτή  η ρήτρα  είχε 
αποκλειστικό  χαρακτήρα  μόνον  για τον άλλο  συμβαλλόμενο . Αυτή  
η διάταξη  ευνοούσε  προδήλως  τον ισχυρότερο  συμβαλλόμενο  κατά  
τη διαπραγμάτευση  μιας  σύμβασης , χωρίς  να παράγει  κάποιο  σημα ­ 
ντικό  όφελος  για το διεθνές  εμπόριο . Η Σύμβαση  1988 τροποποι ­ 
ήθηκε  πλέον  κατά  τρόπον  ώστε  να αναγνωρίζεται  γενικώς  το κύρος  
μη αποκλειστικής  ρήτρας  επιλογής  αρμοδίου  δικαστηρίου , ενώ ταυ ­ 
τοχρόνως  απαλείφθηκε  η διάταξη  της Σύμβασης  1988 που επ έ­ 
τρεπε  τη σύναψη  ρήτρας  προς  όφελος  μόνον  του ενός  συμβαλλο ­ 
μένου . 107. Το άρθρο  23 διατηρεί  την προτίμηση  για την αποκλειστι ­ 
κότητα , ορίζοντας  ότι η συμφωνηθείσα  δικαιοδοσία  «είναι  αποκλει ­ 
στική  εκτός  αν τα μέρη  συμφώνησαν  άλλως ». Η ρήτρα  επιλογής  
αρμοδίου  δικαστηρίου  τεκμαίρεται , συνεπώς , ότι έχει αποκλειστικό  
χαρακτήρα , εκτός  αν εκφραστεί  αντίθετη  πρόθεση  από τους  συμ ­ 
βαλλομένους , και δεν αντιμετωπίζεται , όπως  είχε προταθεί  αρχικά , 
ως μη αποκλειστική  ρήτρα  που καθίσταται  αποκλειστική  μόνον  αν 
το συμφωνήσουν  οι συμβαλλόμενοι . 
4. Τυπικές  προϋποθέσεις  για τη ρήτρα  παρέκτασης  της διε ­ 
θνούς  δικαιοδοσίας  
108. Οι κανόνες  που διέπουν  τις τυπικές  προϋποθέσεις  για τη 
ρήτρα  παρέκτασης  της διεθνούς  δικαιοδοσίας  στη Σύμβαση  1988 
απηχούν  τις σημαντικές  εξελίξεις  στη νομολογία  που αφορά  την 
αντίστοιχη  διάταξη  της Σύμβασης  των Βρυξελλών , στην  αρχικής  
της μορφή , οι δε δικαστικές  αποφάσεις  επεδίωξαν  να μετριάσουν  
την αυστηρότητά  της ως προς  τους  τύπους  με διάφορους  τρόπους . 
Η Σύμβαση  του 1988 έλαβε  υπόψη  τη νομολογία  και έχει ενσω ­ 
ματώσει  τις περισσότερες  αλλαγές  που έγιναν  στη Σύμβαση  των 
Βρυξελλών  με τη Σύμβαση  Προσχώρησης  του 1978 όσον  αφορά  
το τυπικό  κύρος  ρητρών  που συνάδουν  με τα έθιμα  του διεθνούς  
εμπορίου  και των συναλλαγών  ( 2 ), προστέθηκε  δε μνεία  σχετική  με 
τύπο  ανταποκρινόμενο  στις συνήθειες  του διεθνούς  εμπορίου  που οι 
συμβαλλόμενοι  καθιερώνουν  μεταξύ  τους  ( 3 ). 
Η ερμηνεία  του κανόνα  στη Σύμβαση  του 1988 από τα δικαστήρια  
δεν οδήγησε  σε ριζικές  αλλαγές  της διατύπωσης  της νέας  Σύμβασης  
του Λουγκάνο . Η νέα Σύμβαση  επιβεβαιώνει  ότι μια ρήτρα  επιλογής  
αρμοδίου  δικαστηρίου  δεν θεωρείται  ότι καταρτίστηκε  με έγκυρο  
τύπο  παρά  μόνον  αν είναι  έγγραφη , ή σε περίπτωση  που καταρτί ­ 
στηκε  προφορικά , με έγγραφη  επιβεβαίωση , ή άλλως  υπό τύπο  
ανταποκρινόμενο  στην  πρακτική  που έχουν  καθιερώσει  οι συμβαλ ­ 
λόμενοι  στις μεταξύ  τους  σχέσεις , ή υπό τύπο  ανταποκρινόμενο  στις 
συνήθειες  του διεθνούς  εμπορίου  όπως  ορίζει  το άρθρο  23 παρά ­ 
γραφος  (1) σημείο  (γ). 
Όσον  αφορά  τη γραπτή  επιβεβαίωση  προφορικώς  καταρτιζόμενης  
ρήτρας , εκφράστηκαν  αμφιβολίες  για το αν αρκεί  η επιβεβαίωση  να 
προέρχεται  από τον έναν  συμβαλλόμενο  ή αν πρέπει  να προέρχεται  
κι από τους  δύο. Θα πρέπει  να επιλεγεί  η πρώτη  δυνατότητα . Μια 
ρήτρα  που καταρτίζεται  προφορικώς  προτείνεται  συνήθως  από τον 
ένα συμβαλλόμενο , ενώ ο αντισυμβαλλόμενος  επιφυλάσσεται  του 
δικαιώματος  να καταρτιστεί  η προφορική  συμφωνία  εγγράφως , η δε 
επιβεβαίωση  που δίνεται  από αυτόν  τον αντισυμβαλλόμενο  αρκεί  
για να καταδειχθεί  η ύπαρξη  και οι όροι  της συμφωνίας . Αυτή  η 
ερμηνεία  αντιστοιχεί  περισσότερο  στον  τρόπο  που έχει διατυπωθεί  
το άρθρο  23 παράγραφος  (1) σημείο  ( α) σε ορισμένες  γλώσσες , 
ιδίως  στο αγγλικό  κείμενο , το οποίο  απαιτεί  με μεγαλύτερη  σαφή ­ 
νεια τον γραπτό  τύπο  ως επιβεβαίωση  της προφορικής  συμφωνίας  
παρά  για τη σύναψή  της ( 4 ). Η διαφορετική  ερμηνεία  του κανόνα  θα 
καθιστούσε  πρακτικά  περιττή  και την μνεία  στις άλλες  γλώσσεςEL C 319/28 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  23.12.2009  
( 1 ) Βλ. υπόθεση  Kurz v Stella Musical  [1991] 3 Weekly Law Reports 
(WLR) 1046, που παραπέμπει  στη Σύμβαση  των Βρυξελλών . ( 2 ) Έκθεση  Schlosser, παράγραφος  179. Σχετικά  με την απόδειξη  της ύπαρ ­ 
ξης εθίμου  στο διεθνές  εμπόριο  και τις συναλλαγές , και την αξιολόγηση  
της σημασίας  του, βλ, ειδικότερα  Δικαστήριο  των ΕΚ, υπόθεση  C- 
159/97  Trasporti Castelletti  [1999] Συλλογή  I-1597.  
( 3 ) Αυτή  η παραπομπή  περιελήφθη  στη Σύμβαση  των Βρυξελλών , με τη 
διατύπωση  της συνεδρίασης  Donostia-San Sebastián του 1989, και 
κατόπιν  στον  κανονισμό  Βρυξέλλες  Ι. Έκθεση  Jenard-Möller, 
παράγραφος  58.  
( 4 ) Στο αγγλικό  κείμενο  του σημείο  (α) γίνεται  λόγος  για συμφωνία  « που 
αποδεικνύεται  γραπτά » («evidenced in writing»), ενώ σε άλλες  γλώσσες  
οι χρησιμοποιούμενες  λέξεις  σημαίνουν  στην  κυριολεξία  « που καταρτί ­ 
στηκε  γραπτά » ή προφορικά  με γραπτή  επιβεβαίωση  («concluded ver ­
bally with written confirmation»).
της « γραπτής  επιβεβαίωσης » στο δεύτερο  μέρος  του σημείο  ( α), 
δεδομένου  ότι η γραπτή  επιβεβαίωση  που θα έπρεπε  να δίνεται  
και από τους  δύο συμβαλλομένους  θα ήταν  τελικώς  μια «γραπτή » 
ρήτρα  κατά  την έννοια  του πρώτου  μέρους  της διάταξης . 
109. Το κύριο  πρόβλημα  στο οποίο  εστίασε  η ad hoc  ομάδα  
εργασίας  σε σχέση  με τις τυπικές  προϋποθέσεις  μιας  ρήτρας  παρ έ­ 
κτασης  ήταν  το ζήτημα  αν το άρθρο  23 θα μπορούσε  ή όχι να 
εξυπηρετήσει  την ανάπτυξη  των ηλεκτρονικών  επικοινωνιών , λαμβα ­ 
νομένου  υπόψη  ότι ακατάλληλες  τυπικές  προϋποθέσεις  δεν πρέπει  
να σταθούν  εμπόδιο  στο ηλεκτρονικό  εμπόριο . Δεν υπάρχει  αμφι ­ 
βολία  ότι τα σημεία  (β) και (γ) της παραγράφου  1 μπορούν  πράγ ­ 
ματι  να εφαρμοστούν  σε ηλεκτρονικές  επικοινωνίες , γιατί  αναφέρο ­ 
νται σε πρακτικές  καθιερωμένες  από τους  συμβαλλόμενους  και στις 
συνήθειες  στο διεθνές  εμπόριο . 
Μεγαλύτερο  πρόβλημα  είναι  το κατά  πόσον  το σημείο  (α) μπορεί  να 
εφαρμοστεί , δηλαδή  αν ο γραπτός  τύπος , τον οποίον  απαιτεί , υφί ­ 
σταται  στην  περίπτωση  των ηλεκτρονικών  επικοινωνιών . Προς  άρση  
τυχόν  αμφιβολιών  θεωρήθηκε  σκόπιμο  να θεσπιστεί  ρητός  κανόνας . 
Το άρθρο  23 παράγραφος  (2) ορίζει  πλέον  ότι κάθε  διαβίβαση  δια 
της ηλεκτρονικής  οδού  που επιτρέπει  μεταγενέστερη  πρόσβαση  στο 
περιεχόμενο  της συμφωνίας  λογίζεται  ότι ισοδυναμεί  με « γραπτή ». 
Το κατά  πόσον  πληρούται  ή όχι η τυπική  προϋπόθεση  του άρθρου  
23 παράγραφος  (1) εξαρτάται  ως εκ τούτου  από το αν είναι  εφικτή  
η μεταγενέστερη  πρόσβαση  στο περιεχόμενο  της ηλεκτρονικής  επι ­ 
κοινωνίας  με την εκτύπωση  ή την αποθήκευσή  της σε εφεδρική  
ταινία  ή δίσκο  ή με την καθ’ οιονδήποτε  άλλο  τρόπο  φύλαξή  
της. Η ομάδα  εργασίας  βασίστηκε  εδώ στις τυπικές  προϋποθέσεις  
για τις συμφωνίες  διαιτησίας  βάσει  του Πρότυπου  Δικαίου  UNCI ­
TRAL ( Επιτροπή  των Ηνωμένων  Εθνών  για το Δίκαιο  του Διεθνούς  
Εμπορίου  ) σχετικά  με τη Διεθνή  Διαιτησία  στο Εμπόριο , που ορίζει  
ότι μια συμφωνία  που καταρτίστηκε  προφορικά , βάσει  συμπεριφο ­ 
ράς ή με άλλα  μέσα , είναι  « γραπτή », εφόσον  έχει καταγραφεί  με 
οποιονδήποτε  τύπο , και μια ηλεκτρονική  επικοινωνία  θεωρείται  ότι 
πληροί  την προϋπόθεση  να είναι  «γραπτή », εφόσον  οι πληροφορίες  
που περιέχονται  σε αυτήν  είναι  προσβάσιμες  κατά  τρόπον  ώστε  να 
είναι  χρησιμοποιήσιμες  για μεταγενέστερη  αναφορά  σε αυτές·  προ ­ 
βλέπει  δε ρητούς  ορισμούς  του τί σημαίνει  «ηλεκτρονική  επικοινω ­ 
νία» και «διαβίβαση  στοιχείων » ( 1 ). 
Ο κανόνας  αποκλείει  μόνον  όσες  ηλεκτρονικές  επικοινωνίες  δεν 
εξασφαλίζουν  μεταγενέστερη  πρόσβαση  σε αυτές . Οι εν λόγω  επι ­ 
κοινωνίες  συνεπώς  δεν μπορούν  να χρησιμοποιηθούν  για την κατάρ ­ 
τιση  ρήτρας  παρέκτασης  τυπικά  έγκυρης  για τους  σκοπούς  του σημείου  (α), παρότι  μπορούν  να είναι  καθοριστικές  για τα σημεία  
(β) και (γ), εφόσον  πληρούνται  οι προϋποθέσεις  αυτών  των διατά ­ 
ξεων . Το άρθρο  23 παράγραφος  (2) απλώς  διευκρινίζει  ότι η ηλε ­ 
κτρονική  επικοινωνία  λογίζεται  ότι έχει καταρτιστεί  γραπτά  εφόσον  
«επιτρέπει  μεταγενέστερη  πρόσβαση  στο περιεχόμενο  της συμφω ­ 
νίας» , ακόμη  κι αν στην  πραγματικότητα  δεν έχει γίνει  η καταγραφή  
της, όπερ  σημαίνει  ότι η καταγραφή  δεν απαιτείται  ως προϋπόθεση  
του τυπικού  κύρους  ή της ύπαρξης  της ρήτρας , αλλά  μόνον  εφόσον  
προκύψει  ανάγκη  επιβεβαιώσεώς  της, η οποία  οπωσδήποτε  θα ήταν  
δύσκολο  να παρασχεθεί  καθ’ οιονδήποτε  άλλον  τρόπο . 
5. Σιωπηρή  παρέκταση  διεθνούς  δικαιοδοσίας  (άρθρο  24)  
110. Σιωπηρή  παρέκταση  διεθνούς  δικαιοδοσίας  υπέρ  δικαστη ­ 
ρίου , το οποίο  δεν θα είχε άλλως  δικαιοδοσία  σύμφωνα  με τη 
Σύμβαση , υφίσταται  σε περίπτωση  που ο ενάγων  ασκήσει  ενώπιόν  
του αγωγή , και ο εναγόμενος  παραστεί  χωρίς  να αμφισβητήσει  τη 
δικαιοδοσία  του·  αυτή  η διάταξη  διακρίνεται  από την παρέκταση  
διεθνούς  δικαιοδοσίας  του άρθρου  23 κατά  το ότι δεν προϋποθέτει  
συμφωνία  μεταξύ  των συμβαλλομένων  ούτε  υποχρεώνει  το δικαστή ­ 
ριο να εξετάσει  κατά  πόσο  η ρήτρα  που του απένειμε  δικαιοδοσία  
είναι  πράγματι  αποτέλεσμα  σύμπτωσης  βουλήσεων , η οποία  να 
πρέπει  να καταδειχθεί  με σαφήνεια  και ακρίβεια , καθότι  ο σκοπός  
των τυπικών  προϋποθέσεων  του άρθρου  23 είναι  η απόδειξη  ( 2 ). Με 
το άρθρο  24 η διεθνής  δικαιοδοσία  απονέμεται  από το γεγονός  και 
μόνον  της παράστασης  του εναγομένου  στο δικαστήριο , ο οποίος  
δεν αμφισβητεί  τη δικαιοδοσία  του δικαστηρίου  ενώπιον  του οποίου  
ασκήθηκε  η αγωγή  και αμύνεται  επί της ουσίας , ούτως  ώστε  δεν 
υπάρχει  ανάγκη  να διαπιστωθεί  εάν υπήρξε  συμφωνία  μεταξύ  των 
διαδίκων . 
Η ad hoc  ομάδα  εργασίας  εξέτασε  το ζήτημα  του αν η διεθνής  
δικαιοδοσία  παρέχεται  μόνον  σε περίπτωση  που ο εναγόμενος  έχει 
την κατοικία  του σε κράτος  δεσμευόμενο  από τη Σύμβαση  ( 3 ), ή 
επίσης  και στην  περίπτωση  που αυτός  έχει την κατοικία  του σε 
κράτος  εκτός  Σύμβασης , όμως  δεν θεώρησε  απαραίτητο  να προ ­ 
σθέσει  αποσαφήνιση  του κειμένου . Παρά  τον εκ πρώτης  όψεως  
διφορούμενο  χαρακτήρα  της πρώτης  φράσης  του άρθρου  24, που 
αναφέρεται  γενικά  σε υποθέσεις  για τις οποίες  η διεθνής  δικαιοδο ­ 
σία δεν απορρέει  από τη Σύμβαση , η σύγκριση  μεταξύ  των συστη ­ 
μάτων  του άρθρου  23 και του άρθρου  24 οδηγεί  στο συμπέρασμα  
ότι αν η κατοικία  του εναγομένου  δεν βρίσκεται  σε κράτος  
δεσμευόμενο  από τη Σύμβαση , η σιωπηρή  παρέκταση  της δικαιο ­ 
δοσίας  θα μπορούσε  να έχει ευρύτερο  πεδίο  εφαρμογής  από ό,τι η 
ρητή  παρέκταση , η οποία  απαιτεί  να έχει τουλάχιστον  ένας  από 
τους  διαδίκους  κατοικία  σε τέτοιο  κράτος  ( προϋπόθεση  που η 
ομάδα  αποφάσισε  να μην απαλείψει ). 
111. Η διατύπωση  του άρθρου  24 έθεσε  ερμηνευτικές  δυσχ έ­ 
ρειες  σε συνάρτηση  με την αντίστοιχη  διάταξη  της Σύμβασης  των 
Βρυξελλών , ιδίως  όσον  αφορά  τη δυνατότητα  η αμφισβήτηση  της 
διεθνούς  δικαιοδοσίας  να γίνει  ταυτόχρονα  με την άμυνα  επί της 
ουσίας  καθώς  και όσον  αφορά  το χρονικό  σημείο  κατά  το οποίο  
πρέπει  να αμφισβητηθεί  η διεθνής  δικαιοδοσία .EL 23.12.2009 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  C 319/29  
( 1 ) Άρθρο  7 παράγραφοι  (3) και (4) του Πρότυπου  Δικαίου  UNCITRAL 
(Επιτροπή  των Ηνωμένων  Εθνών  για το Δίκαιο  του Διεθνούς  Εμπορίου  ) 
σχετικά  με τη Διεθνή  Διαιτησία  στο Εμπόριο , όπως  τροποποιήθηκε  από 
την UNCITRAL στις 7 Ιουλίου  2006, έγγραφο  ΟΗΕ  A/61/17, παράρ ­ 
τημα  I, σύμφωνα  με το οποίο  «(3) Μια συμφωνία  διαιτησίας  είναι  γραπτή  
εφόσον  το περιεχόμενό  της έχει καταγραφεί  καθ» οιονδήποτε  τύπο , 
ανεξαρτήτως  του αν η συμφωνία  διαιτησίας  καταρτίστηκε  προφορικώς , 
βάσει  συμπεριφοράς  ή άλλως  πως (4) Η προϋπόθεση  να έχει καταρτιστεί  
μια συμφωνία  διαιτησίας  γραπτώς  πληρούται  σε περίπτωση  ηλεκτρονικής  
επικοινωνίας , εφόσον  οι πληροφορίες  που περιέχονται  σε αυτήν  είναι  
προσβάσιμες  ούτως  ώστε  να είναι  χρησιμοποιήσιμες  για μεταγενέστερη  
αναφορά  σε αυτές·  «ηλεκτρονική  επικοινωνία » σημαίνει  οιαδήποτε  επικοι ­ 
νωνία  μεταξύ  των συμβαλλομένων  μερών  μέσω  διαβίβασης  στοιχείων·  
«διαβίβαση  στοιχείων » σημαίνει  την παραγωγή , αποστολή , παραλαβή  ή 
φύλαξη  πληροφοριών  με ηλεκτρονικά , μαγνητικά , οπτικά  ή παρόμοια  
μέσα , συμπεριλαμβανομένης , μεταξύ  άλλων , της ηλεκτρονικής  ανταλλα ­ 
γής δεδομένων  (EDI), του ηλεκτρονικού  ταχυδρομείου , του τηλεγραφή ­ 
ματος , της τηλετυπίας  (telex) ή της τηλεομοιοτυπίας ’. ( 2 ) Δικαστήριο  των ΕΚ, υπόθεση  24/76  Estasis Salotti  [1976] Συλλογή  
1831 · υπόθεση  25/76  Galeries Segoura  [1976] Συλλογή  1851.  
( 3 ) Προς  στήριξη  αυτής  της άποψης  βλ. έκθεση  Jenard, σ. 38.
Το πρώτο  ζήτημα , κατά  πόσον  η παρέκταση  της διεθνούς  δικαιο ­ 
δοσίας  υπέρ  του επιληφθέντος  δικαστηρίου  μπορεί  να εμποδιστεί  με 
αμφισβήτηση  της δικαιοδοσίας  από τον εναγόμενο  σε περίπτωση  
που ο αυτός  αμυνθεί  συγχρόνως  επί της ουσίας , ανακύπτει  λόγω  
των αποκλίσεων  μεταξύ  των γλωσσικών  εκδοχών  της Σύμβασης  των 
Βρυξελλών  (και κατά  συνέπεια  της Σύμβασης  του Λουγκάνο ): ορι ­ 
σμένες  γλωσσικές  εκδοχές , όπως  το αγγλικό  και το ιταλικό  κείμενο , 
προβλέπουν  ότι ο κανόνας  για τη σιωπηρή  παρέκταση  δεν ισχύει  
εφόσον  η παράσταση  αποσκοπεί  « μόνον  σε αμφισβήτηση  της διε ­ 
θνούς  δικαιοδοσίας », αντί του απλούστερου  όρου  « στην  αμφισβή ­ 
τηση  της διεθνούς  δικαιοδοσίας ». Σύμφωνα  με το δίκαιο  ορισμένων  
χωρών  όλοι  οι αμυντικοί  ισχυρισμοί , περιλαμβανομένων  των ισχυρι ­ 
σμών  επί της ουσίας , πρέπει  να προβάλλονται  στην  πρώτη  πράξη  
αμύνης·  αυτό  καθιστά  δυσχερή  την κατά  γράμμα  εφαρμογή  του 
κανόνα , διότι  εμποδίζει  τον εναγόμενο  να αμυνθεί  επί της ουσίας  
σε περίπτωση  που ισχυρισμός  του περί ελλείψεως  δικαιοδοσίας  
απορριφθεί , είναι  δε ασυμβίβαστο  με την προστασία  των δικαιωμά ­ 
των αμύνης  κατά  τη κύρια  δίκη , που αποτελεί  μια από τις εγγυήσεις  
που προβλέπονται  από τη Σύμβαση . 
Το Δικαστήριο  των ΕΚ ήρε τις αμφιβολίες  ερμηνεύοντας  τη διάταξη  
κατά  τρόπον  ώστε  η παράσταση  του εναγομένου  ενώπιον  του δικα ­ 
στηρίου  να μην έχει ως αποτέλεσμα  την απονομή  διεθνούς  δικαιο ­ 
δοσίας , σε περίπτωση  που εναγόμενος  ταυτόχρονα  αμφισβητεί  τη 
δικαιοδοσία  και προβάλλει  ισχυρισμούς  επί της ουσίας  ( 1 ), ο δε 
εναγόμενος  που ταυτοχρόνως  προβάλλει  επικουρικώς  αμυντικούς  
ισχυρισμούς  επί της ουσίας  δεν χάνει  για το λόγο  αυτόν  το 
δικαίωμά  του να προβάλει  ένσταση  περί ελλείψεως  διεθνούς  δικαιο ­ 
δοσίας  ( 2 ). Προς  άρση  περαιτέρω  αμφιβολιών  και προς  επιβεβαίωση  
της ερμηνείας  του Δικαστηρίου  των ΕΚ το κείμενο  του άρθρου  24 
εναρμονίστηκε  στις διάφορες  γλώσσες  με τη διαγραφή  της λέξης  
«μόνον » ( «solely») ώστε  να καταστεί  ούτω  σαφές  ότι αρκεί  ο ενα ­ 
γόμενος  να αμφισβητήσει  τη διεθνή  δικαιοδοσία , ακόμη  κι αν προ ­ 
βάλει  ταυτοχρόνως  αμυντικούς  ισχυρισμούς  επί της ουσίας . 
112. Ο χρόνος  κατά  τον οποίον  πρέπει  να αμφισβητηθεί  η διε ­ 
θνής  δικαιοδοσία  ώστε  να αποτραπεί  η σιωπηρή  παρέκταση  διε ­ 
θνούς  δικαιοδοσίας  εξαρτάται  από το εθνικό  δίκαιο  του επιληφθ έ­ 
ντος  δικαστηρίου , οι δικονομικοί  κανόνες  του οποίου  θα καθορί ­ 
σουν  επίσης  τι σημαίνει  η «παράσταση  του εναγομένου  ενώπιον  του 
δικαστηρίου » ( 3 ). Η μνεία  του εθνικού  δικαίου  στο σημείο  αυτό  
υποστηρίχθηκε  από το Δικαστήριο  των ΕΚ, το οποίο  έδωσε  άλλωστε  
ανεξάρτητη  ερμηνεία  της διάταξης  και απεφάνθη  ότι « εφ όσον  η 
αμφισβήτηση  τής αρμοδιότητος  δεν προηγήθη  οιασδήποτε  πράξεως  
αμύνης  επί τής ουσίας , δεν δύναται  εν πάση  περιπτώσει  να έπεται  
χρονικώς  τής ενεργείας  με την οποία  ο εναγόμενος  λαμβάνει  θέση  
επί τής υποθέσεως  και η οποία  λογίζεται  από το εθνικό  δικονομικό  
δίκαιο  ως η πρώτη  πράξη  αμύνης  ενώπιον  τού επιληφθέντος  δικα ­ 
στηρίου  ( 4 ).» Εφόσον , όμως , η αμφισβήτηση  προηγηθεί  της αμύνης  
επί της ουσίας , εναπόκειται  μόνον  στο εθνικό  δίκαιο  ο καθορισμός  
του χρόνου  κατά  τον οποίον  πρέπει  αυτή  να προβληθεί . 6. Έρευνα  διεθνούς  δικαιοδοσίας  
1. Αποκλειστική  διεθνής  δικαιοδοσία  άλλου  δικαστηρίου  
(άρθρο  25)  
113. Δεν χρειάστηκε  μεταβολή  της διάταξης  η οποία  ορίζει  ότι 
δικαστήριο  κράτους  δεσμευομένου  από τη Σύμβαση  διαπιστώνει  
αυτεπάγγελτα  την έλλειψη  διεθνούς  δικαιοδοσίας  του εφόσον  σύμ ­ 
φωνα  με το άρθρο  22 αποκλειστική  διεθνή  δικαιοδοσία  έχει δικα ­ 
στήριο  άλλου  κράτους  δεσμευομένου  από τη Σύμβαση  ( 5 ). Η υπο ­ 
χρέωση  αυτή  παραμένει  ακόμη  κι αν ο εναγόμενος  παραστεί  στο 
δικαστήριο  και δεν αμφισβητήσει  τη δικαιοδοσία , δεδομένου  ότι δεν 
χωρεί  παραίτηση  των μερών  από την αποκλειστική  διεθνή  δικαιοδο ­ 
σία δυνάμει  είτε του άρθρου  23 είτε του άρθρου  24. Η ad hoc  
ομάδα  συζήτησε  αν η προβλεπόμενη  στη διάταξη  υποχρέωση  διαπί ­ 
στωσης  της έλλειψης  διεθνούς  δικαιοδοσίας  θα πρέπει  να επεκταθεί  
πέραν  της αποκλειστικής  δικαιοδοσίας  δυνάμει  του άρθρου  22, 
προκειμένου  να συμπεριλάβει  δικαστήριο  επιλεγέν  από τα μέρη  
δυνάμει  του άρθρου  23, μόνο  όμως  εφόσον  η δικαιοδοσία  που 
ανατίθεται  κατόπιν  παρέκτασης  δικαιοδοσίας  είναι  αποκλειστική , 
και επίσης  να συμπεριλάβει  δικαιοδοσία  που ανατίθεται  βάσει  
ρήτρας  διαιτησίας . Η ομάδα  κατέληξε  στο συμπέρασμα  ότι η υπο ­ 
χρέωση  δεν θα πρέπει  να επεκταθεί , αν ληφθεί  υπ'όψιν  το γεγονός  
ότι το άρθρο  25 αφορά  περίπτωση  κατά  την οποία  τα μέρη  παρ έ­ 
στησαν  στο δικαστήριο . Η μη αμφισβήτηση  της δικαιοδοσίας  θα 
πρέπει  επομένως  να ερμηνευθεί  ως τροποποίηση  της συμφωνίας  περί 
παρέκτασης  δικαιοδοσίας  του άρθρου  24, ενώ η αμφισβήτηση  θα 
οδηγούσε , σε περίπτωση  συμφωνίας  του δικαστηρίου , σε απόφαση  
του δικαστηρίου  η οποία  όμως  δεν θα είχε ληφθεί  αυτεπαγγέλτως . 
Η περίπτωση  εναγομένου  ο οποίος  δεν παρέστη  στο δικαστήριο  
εξετάστηκε  στο άρθρο  26. Όσον  αφορά  τη διεθνή  δικαιοδοσία  η 
οποία  πηγάζει  από ρήτρα  διαιτησίας , επισημάνθηκε  ότι η διαιτησία  
δεν εμπίπτει  στο πεδίο  εφαρμογής  της Σύμβασης , και δεν κρίθηκε  
σκόπιμη  η εξέτασή  της από την ομάδα . 
2. Μη παράσταση  εναγομένου  (άρθρο  26)  
114. Όπως  στην  περίπτωση  του άρθρου  25, δεν χρειάστηκαν  
μείζονες  μεταβολές  στο άρθρο  26, το οποίο  αφορά  την έρευνα  
δικαιοδοσίας  όταν  ο εναγόμενος  δεν παρίσταται  στο δικαστήριο  ( 6 ). 
Η διάταξη  διακρίνει  μεταξύ  της περίπτωσης  κατά  την οποία  το 
επιληφθέν  δικαστήριο  στερείται  δικαιοδοσίας  δυνάμει  της Σύμβασης  
και της περίπτωσης  κατά  την οποία  πράγματι  έχει δικαιοδοσία  
δυνάμει  της Σύμβασης , σε αμφότερες  όμως  περιπτώσεις  η διάταξη  
απαιτεί  από το δικαστήριο  επαλήθευση  της δικαιοδοσίας  του ( 7 ) 
βάσει  της υποβολής  της αγωγής  του ενάγοντα . 
Σύμφωνα  με την παράγραφο  1, αν το δικαστήριο  διαπιστώσει  
έλλειψη  διεθνούς  δικαιοδοσίας  σε περίπτωση  εναγομένου  με κατοι ­ 
κία σε κράτος  δεσμευόμενο  από τη Σύμβαση , δηλώνει  αυτεπαγγέλ ­ 
τως έλλειψη  δικαιοδοσίας , είτε διότι  δεν υπάρχει  διάταξη  της Σύμ ­ 
βασης  η οποία  να του αναθέτει  τη δικαιοδοσία  είτε διότι  τα μέρη  
συμφώνησαν , με ρήτρα  επιλογής  δικαστηρίου , ότι αποκλειστική  
δικαιοδοσία  θα έχει άλλο  δικαστήριο . Με άλλα  λόγια , η μη παρά ­ 
σταση  του εναγομένου  δεν μπορεί  να θεωρηθεί  ως αποδοχή  της 
δικαιοδοσίας , και ως αναπλήρωση  της έλλειψης  άλλων  κριτηρίων  
ανάθεσης  δικαιοδοσίας . Το γεγονός  ότι το άρθρο  4 αποτελεί  αυτο ­ 
τελές  κριτήριο  δικαιοδοσίας  σημαίνει  ότι το δικαστήριο  πρέπει  να 
επαληθεύει  ότι έχει ληφθεί  κάθε  μέτρο  για την κοινοποίηση  της 
αγωγής  στον  εναγόμενο  σύμφωνα  με το άρθρο  26 παράγραφος  
2), ούτως  ώστε  να έχει τη δυνατότητα  να παραστεί  και να αποδεχθεί  
τη δικαιοδοσία  του δικαστηρίου  εφόσον  το κρίνει  σκόπιμο .EL C 319/30 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  23.12.2009  
( 1 ) Δικαστήριο  των ΕΚ, υπόθεση  150/80  Elefanten Schuh  [1981] Συλλογή  
1671, παράγραφος  17.  
( 2 ) Δικαστήριο  των ΕΚ, υπόθεση  27/81  Rohr κατά  Ossberger  [1981] Συλ ­ 
λογή  2431, παράγραφος  8. 
( 3 ) Έκθεση  Jenard, σ. 38.  
( 4 ) Δικαστήριο  των ΕΚ, υπόθεση  150/80  Elefanten Schuh  [1981] Συλλογή  
1671, παράγραφος  16.  ( 5 ) Έκθεση  Jenard, σελ. 38.  
( 6 ) Έκθεση  Jenard, σελ. 39.  
( 7 ) Έκθεση  Schlosser, παράγραφος  22.
Η δεύτερη  περιγραφείσα  περίπτωση  έχει μεγαλύτερη  εμβέλεια . Όταν  
το δικαστήριο  διαθέτει  δικαιοδοσία  δυνάμει  της Σύμβασης , η δια ­ 
δικασία  συνεχίζεται  ερήμην  του εναγομένου , αν και εφόσον  το 
εθνικό  δίκαιο  του κράτους  του δικαστηρίου  το επιτρέπει  σε περι ­ 
πτώσεις  μη παράστασης  του εναγομένου . Προτού  συνεχίσει  τη δίκη , 
ωστόσο , το δικαστήριο  οφείλει , σύμφωνα  με το άρθρο  26 παρά ­ 
γραφος  2, να αναστείλει  τη διαδικασία  εφόσον  δεν διαπιστώνεται  
ότι ο εναγόμενος  ήταν  σε θέση  να παραλάβει  το εισαγωγικό  
έγγραφο  της δίκης  ή άλλο  ισοδύναμο  έγγραφο  εντός  της αναγκαίας  
για την άμυνά  του προθεσμίας  ή ότι καταβλήθηκε  κάθε  επιμέλεια  
για το σκοπό  αυτό . 
115. Η διάταξη  αυτή  πρέπει  να εφαρμόζεται  σε όλες  τις περι ­ 
πτώσεις  κατά  τις οποίες  το επιληφθέν  δικαστήριο  διαθέτει  διεθνή  
δικαιοδοσία  κατά  την έννοια  της Σύμβασης , ασχέτως  αν ο εναγό ­ 
μενος  έχει κατοικία  σε κράτος  δεσμευόμενο  από τη Σύμβαση  ( 1 ). 
Άλλως , δεν θα καλύπτονταν  οι περιπτώσεις  αποκλειστικής  δικαιο ­ 
δοσίας  όταν  ο εναγόμενος  έχει την κατοικία  του σε κράτος  εκτός  
Σύμβασης . Η υποχρέωση  καταβολής  κάθε  επιμέλειας  προκειμένου  
να εξασφαλισθεί  ότι ο εναγόμενος  παρέλαβε  το εισαγωγικό  έγγραφο  
της δίκης  είναι  συνδεδεμένη  με την αναγνώριση  της απόφασης  στα 
λοιπά  δεσμευόμενα  από τη Σύμβαση  κράτη , η οποία  δεν εξαρτάται  
μεν από την κατοικία  του εναγομένου  στην  κύρια  δίκη , αλλά  μπορεί  
να εξαρτηθεί  από το ερώτημα  αν καταβλήθηκε  κάθε  επιμέλεια  για 
να ενημερωθεί  ο εναγόμενος  εκ των προτέρων  σχετικά  με την κίνηση  
διαδικασίας  ( 2 ). 
116. Όπως  στη Σύμβαση  του 1988, αν το εισαγωγικό  έγγραφο  
της δίκης  διαβιβάστηκε  σύμφωνα  με τη Σύμβαση  της Χάγης  της 
15 ης Νοεμβρίου  1965 σχετικά  με την επίδοση  και κοινοποίηση  στο 
εξωτερικό  δικαστικών  και εξωδίκων  πράξεων  σε αστικές  και εμπορι ­ 
κές υποθέσεις , οι διατάξεις  του άρθρου  26 παράγραφος  2) της 
Σύμβασης  του Λουγκάνο  αντικαθίστανται  από το άρθρο  15 της 
Σύμβασης  της Χάγης  ( 3 ). Έχει  προστεθεί  νέα παράγραφος  συνεπεία  
της έκδοσης  του κανονισμού  (ΕΚ) αρ. 1348/2000 της 29 ης Μαΐου  
2000 (  4 ), και της επακόλουθης  Συμφωνίας  μεταξύ  της Ευρωπαϊκής  
Κοινότητας  και του Βασιλείου  της Δανίας  σχετικά  με την επίδοση  
και κοινοποίηση  δικαστικών  και εξωδίκων  πράξεων  σε αστικές  και 
εμπορικές  υποθέσεις , η οποία  υπεγράφη  στις Βρυξέλλες  στις 
19 Οκτωβρίου  2005 (  5 )· στις αμοιβαίες  σχέσεις  μεταξύ  κρατών  
δεσμευομένων  από τον κανονισμό  ή από τη Σύμβαση , όταν  το 
εισαγωγικό  έγγραφο  της δίκης  διαβιβάζεται  σύμφωνα  με τον κανο ­ 
νισμό  ή τη Συμφωνία , στην  νέα αυτή  παράγραφο  η παραπομπή  στο 
άρθρο  15 της Σύμβασης  της Χάγης  αντικαθίσταται  από παραπομπή  
στο άρθρο  19 του κανονισμού . Επισημαίνεται  ότι ο κανονισμός  αρ. 
1348/2000 έχει αντικατασταθεί  από τον νέο κανονισμό  ( ΕΚ) αρ 
1393/2007 (  6 ), ο οποίος  ισχύει  από τις 13 Νοεμβρίου  2008. 
Σύμφωνα  με το άρθρο  25 παράγραφος  2 του κανονισμού , η παρα ­ 
πομπή  της Σύμβασης  του Λουγκάνο  στον  κανονισμό  1348/2000 
θα πρέπει  να θεωρείται  ως παραπομπή  στον  κανονισμό  1393/2007.  117. Για να ικανοποιηθούν  οι απαιτήσεις  ασφαλούς  και ταχείας  
επίδοσης  ή κοινοποίησης , αποφασίστηκε  η διατήρηση  της διάταξης  
για τη διαβίβαση  εγγράφων  που περιλαμβάνεται  στο άρθρο  IV του 
Πρωτόκολλου  1 της Σύμβασης  του 1988, το οποίο  είναι  σήμερα  
το άρθρο  I του Πρωτόκολλου  1 της νέας  Σύμβασης . Η διάταξη  
προβλέπει  ότι τα έγγραφα  διαβιβάζονται  σύμφωνα  με τη διαδικασία  
που προβλέπεται  από τις συμβάσεις  και συμφωνίες  που ισχύουν  
μεταξύ  των δεσμευομένων  από τη Σύμβαση  κρατών . Εκτός  αντίθε ­ 
της δήλωσης  από το κράτος  στο οποίο  πρέπει  να γίνει  η επίδοση , 
τα έγγραφα  μπορούν  επίσης  να σταλούν  απευθείας  από τις δημό ­ 
σιες αρχές  του κράτους  όπου  συντάσσονται  στις δημόσιες  αρχές  
του κράτους  στο οποίο  ευρίσκεται  ο παραλήπτης , με σκοπό  να 
παραδοθούν  σε αυτόν  κατά  τον προβλεπόμενο  από το δίκαιο  του 
κράτους  προορισμού  τύπο . Η παράδοση  του εγγράφου  βεβαιώνεται  
με βεβαίωση  που αποστέλλεται  απευθείας  στη δημόσια  αρχή  του 
κράτους  προέλευσης . Ο εν λόγω  τρόπος  διαβίβασης  αντιστοιχεί  στα 
προβλεπόμενα  στο άρθρο  10 στοιχείο  β) της Σύμβασης  της Χάγης  
της 15 ης Νοεμβρίου  1965.  
Το άρθρο  I του πρωτοκόλλου  1 προσθέτει  νέα διάταξη  η οποία  
ορίζει  ότι στις αμοιβαίες  τους  σχέσεις  τα κράτη  μέλη  της Ευρωπαϊ ­ 
κής Κοινότητας  που δεσμεύονται  από τον κανονισμό  αρ 
1348/2000 (  7 ), ή από τη Συμφωνία  μεταξύ  της Ευρωπαϊκής  Κοι ­ 
νότητας  και του Βασιλείου  της Δανίας  της 19 ης Οκτωβρίου  2005, 
διαβιβάζουν  τα έγγραφα  σύμφωνα  με τις προβλεπόμενες  στον  κανο ­ 
νισμό  ή τη συμφωνία  μεθόδους , οι οποίες  ευνοούν  την απευθείας  
διαβίβαση  ( 8 ), χωρίς  να αποκλείουν  άλλους  τρόπους  διαβίβασης  ( 9 ). 
7. Εκκρεμοδικία  - συνάφεια  
1. Εκκρεμοδικία  (Άρθρα  27, 29 και 30)  
118. Το γεγονός  ότι υπάρχουν  εναλλακτικές  δικαιοδοσίες  για 
τις διεπόμενες  από τη Σύμβαση  διαφορές  συνεπάγεται  το ενδεχό ­ 
μενο  υποβολής  της αυτής  διαφοράς  ενώπιον  των δικαστηρίων  δια ­ 
φόρων  δεσμευομένων  από τη Σύμβαση  κρατών , με τον κίνδυνο  
έκδοσης  αποφάσεων  ασυμβίβαστων  μεταξύ  τους . Για να διασφαλι ­ 
σθεί η ορθή  λειτουργία  του συστήματος  δικαιοσύνης  εντός  κοινού  
δικαστικού  χώρου , ο κίνδυνος  αυτός  θα πρέπει  να περιορισθεί  με 
την κατά  το δυνατόν  αποφυγή  της ταυτόχρονης  κίνησης  παράλλη ­ 
λων διαδικασιών  σε διάφορα  κράτη . Οι συντάκτες  της Σύμβασης  
του 1988, και μάλιστα  της Σύμβασης  των Βρυξελλών  η οποία  
προηγήθηκε , ήθελαν  σαφή  και αποτελεσματικό  μηχανισμό  για την 
επίλυση  περιπτώσεων  εκκρεμοδικίας  και συνάφειας , και χρειάστηκε  
να λάβουν  υπ'όψιν  τις βαθειές  διαφορές  μεταξύ  των εσωτερικών  
δικαίων  διαφόρων  χωρών : κατ’ αρχάς , ορισμένα  κράτη  λαμβάνουν  
υπ'όψιν  τη σειρά  με την οποία  κινήθηκαν  οι διαδικασίες , ενώ άλλα  
εφαρμόζουν  τον κανόνα  forum non conveniens . Η Σύμβαση  του 
1988 δεν αναφέρθηκε  στον  κανόνα  forum non conveniens , και βασί ­ 
στηκε  στο κριτήριο  της προτέρας  δικαιοδοσίας  του πρώτου  επιλη ­ 
φθέντος  δικαστηρίου : αν η διαφορά  υποβαλλόταν  εκ των υστέρων  
σε άλλο  δικαστήριο , το δικαστήριο  αυτό  όφειλε  να αναστείλει  τη 
διαδικασία  μέχρι  διαπιστώσεως  της δικαιοδοσίας  του πρώτου  δικα ­ 
στηρίου  και, μετά  τη διαπίστωση  αυτή , να παραιτηθεί  της δικαιο ­ 
δοσίας  του υπέρ  του πρώτου  δικαστηρίου .EL 23.12.2009 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  C 319/31  
( 1 ) Για αντίθετη  άποψη  βλ. έκθεση  Jenard, σελ.40.  
( 2 ) Βλ. παρακάτω  σε σχέση  με το άρθρο  34 παράγραφος  2). 
( 3 ) Βλ. άρθρο  26 παράγραφος  3 της Σύμβασης . 
( 4 ) ΕΕ L 160, 30.6.2000.  
( 5 ) ΕΕ L 300, 17.11.2005.  
( 6 ) Κανονισμός  (ΕΚ) αρ. 1393/2007 του Ευρωπαϊκού  Κοινοβουλίου  και του 
Συμβουλίου  της 13 ης Νοεμβρίου  2007 περί επιδόσεως  και κοινοποι ­ 
ήσεως  στα κράτη  μέλη  δικαστικών  και εξωδίκων  πράξεων  σε αστικές  και 
εμπορικές  υποθέσεις , και κατάργησης  του κανονισμού  αρ. 1348/2000 
του Συμβουλίου , ΕΕ L 324, 10.12.2007.  ( 7 ) Τώρα  από τον κανονισμό  αρ.1393/2007, βλ. παραπάνω  παράγραφο  
116.  
( 8 ) Άρθρα  4-11 του κανονισμού  αρ. 1348/2000.  
( 9 ) Άρθρα  12-15 του κανονισμού  αρ. 1348/2000.
Η ρύθμιση  αυτή  ήταν  καλύτερη  από την αρχική  λύση  στη Σύμβαση  
των Βρυξελλών , σύμφωνα  με την οποία  κάθε  δικαστήριο  εκτός  του 
πρώτου  επιληφθέντος  όφειλε  να αναστείλει  την ενώπιόν  του διαδι ­ 
κασία  μόνο  σε περίπτωση  αμφισβήτησης  της δικαιοδοσίας  του πρώ ­ 
του, άλλως  δε να διαπιστώσει  αμέσως  έλλειψη  δικαιοδοσίας , δημι ­ 
ουργώντας  με τον τρόπο  αυτό  σημαντικό  κίνδυνο  αρνητικής  
σύγκρουσης  δικαιοδοσίας  ( 1 )· όμως  η νέα λύση  έθεσε  παρά  ταύτα  
αρκετά  προβλήματα . Η διατύπωσή  της ειδικότερα , σύμφωνα  με τη 
σχετική  ερμηνεία  του Δικαστηρίου , απέτυχε  να θεσπίσει  αυτοτελή  
έννοια  της εκκρεμοδικίας  η οποία  να καλύπτει  κάθε  πτυχή  του 
θέματος . Αφενός , όριζε  διάφορες  ουσιαστικές  προϋποθέσεις  ως 
στοιχεία  του ορισμού  της εκκρεμοδικίας – π.χ. ότι οι ταυτόχρονα  
εκκρεμούσες  υποθέσεις  πρέπει  να έχουν  τους  ίδιους  διαδίκους , την 
ίδια αιτία  και το ίδιο αντικείμενο  - επιτρέποντας  με αυτόν  τον 
τρόπο  στο Δικαστήριο  να αποφανθεί  ότι οι όροι  που χρησιμοποι ­ 
ούνται  για να προσδιορισθεί  αν προέκυψε  κατάσταση  εκκρεμοδικίας  
πρέπει  να θεωρούνται  ως αυτοτελείς  ( 2 ). Αφετέρου , ωστόσο , ο κανό ­ 
νας δεν παρείχε  αυτοτελή , ενιαία  ένδειξη  του τρόπου  προσδιορι ­ 
σμού  του δικαστηρίου  το οποίο  επιλαμβάνεται  πρώτο  της υποθ έ­ 
σεως , δηλαδή  της στιγμής  κατά  την οποία  μία αγωγή  θα πρέπει  να 
θεωρείται  ως εκκρεμούσα  ενώπιον  του δικαστηρίου  ( 3 ). Σημει ­ 
ώνοντας  ότι λείπει  αυτοτελής  ορισμός , το Δικαστήριο  έκρινε  ότι 
οι προϋποθέσεις  υπό τις οποίες  μπορεί  να λεχθεί  ότι μία διαφορά  
εκκρεμεί  ενώπιον  δικαστηρίου  θα πρέπει  να εκτιμώνται  σύμφωνα  με 
το εθνικό  δίκαιο  κάθε  δικαστηρίου  ( 4 ). 
Μία από τις συνέπειες  της παραπομπής  στο εθνικό  δίκαιο  για τον 
προσδιορισμό  της χρονικής  στιγμής  κατά  την οποία  πρέπει  να θεω ­ 
ρείται  ότι δικαστήριο  έχει επιληφθεί  υποθέσεως  είναι  ότι το θέμα  θα 
αποφασισθεί  με σημαντικά  διαφορετικούς  τρόπους  αναλόγως  του 
επιληφθέντος  δικαστηρίου . Τα δίκαια  των δεσμευομένων  από τη 
Σύμβαση  κρατών  αποκλίνουν  σημαντικά  σε αυτό  το θέμα , ενίοτε  
ακόμη  και σε σχέση  με διάφορα  είδη  διαδικασιών  εντός  των νομικών  
τους  συστημάτων . Όμως , ακόμη  και στην  περίπτωση  συνήθους  
αγωγής , σε ορισμένες  χώρες , όπως  στην  Ιταλία  και τις Κάτω  
Χώρες  ένα δικαστήριο  θεωρείται  ότι έχει επιληφθεί  υποθέσεως , για 
τους  σκοπούς  εκκρεμοδικίας , κατά  τη χρονική  στιγμή  της επίδοσης  
του εισαγωγικού  εγγράφου  της δίκης  στον  εναγόμενο  από δικα ­ 
στικό  κλητήρα . Σε αυτές  τις χώρες , η επίδοση  ή κοινοποίηση  του 
εγγράφου  στον  εναγόμενο  λαμβάνει  χώρα  πριν  από την κατάθεση  
του εγγράφου  στο δικαστήριο . Σε άλλες  χώρες , ωστόσο , εκκρεμο ­ 
δικία  προκύπτει  με την κατάθεση  της αγωγής  στο αρμόδιο  δικα ­ 
στήριο : αυτό  συμβαίνει  στη Δανία , την Ισπανία , την Ιρλανδία , τη 
Φινλανδία , την Νορβηγία , τα περισσότερα  καντόνια  της Ελβετίας  ( 5 ), 
και τη Σουηδία . Το αυτό  ισχύει  για τη Γαλλία  και το Λουξεμ ­ 
βούργο , με τη διαφορά  ότι εκεί η κλήση  επιδίδεται  στον  εναγόμενο  πριν  από την εγγραφή  της υπόθεσης  στον  κατάλογο  υποθέσεων  του 
δικαστηρίου , και αποφασιστική  στιγμή  δεν είναι  η στιγμή  της κατά ­ 
θεσης  του εγγράφου  στο δικαστήριο  αλλά  μάλλον  ο χρόνος  επίδο ­ 
σης της κλήσης  στον  εναγόμενο . Τέλος , σε ορισμένες  άλλες  χώρες , 
για να υπάρξει  εκκρεμοδικία  απαιτείται  ταυτόχρονα  η εγγραφή  της 
υπόθεσης  στον  κατάλογο  υποθέσεων  του δικαστηρίου  και η επίδοση  
της κλήσης  στον  εναγόμενο . Αυτό  συμβαίνει  στην  Αυστρία , το 
Βέλγιο , τη Γερμανία , την Ελλάδα  ( 6 ), την Πορτογαλία , και το Ηνω ­ 
μένο  Βασίλειο . 
Η κατάσταση  περιπλέκεται  περαιτέρω  όταν  ο αποφασιστικός  χρόνος  
για την εκκρεμοδικία  εξαρτάται  από το χρόνο  γνωστοποίησης  της 
αγωγής  στον  εναγόμενο , δεδομένου  ότι ο χρόνος  αυτός  ποικίλλει  
αναλόγως  του κράτους  και ενδέχεται  επίσης  να εξαρτάται  από την 
ακολουθούμενη  διαδικασία .Είναι  σημαντικό  εν προκειμένω  να λαμ ­ 
βάνεται  υπ'όψιν  ο κοινοτικός  κανονισμός  για την κοινοποίηση  και 
επίδοση  δικαστικών  και εξωδίκων  εγγράφων  ( 7 ), το άρθρο  9 του 
οποίου – το οποίο  αποτελεί  συνέχεια  των διατάξεων  της Ευρωπαϊκής  
Σύμβασης  για το ίδιο θέμα  ( 8 ) – προβλέπει  κοινούς  κανόνες  για την 
ημερομηνία  επίδοσης  ή κοινοποίησης , σύμφωνα  με τους  οποίους  
λαμβάνεται  υπ'όψιν  η ημερομηνία  κατά  την οποία  το έγγραφο  
επιδίδεται  ή κοινοποιείται  σύμφωνα  με το δίκαιο  του κράτους  
μέλους  προορισμού·  ωστόσο , όταν  ένα έγγραφο  πρέπει  να επιδοθεί  
εντός  συγκεκριμένης  περιόδου  στο πλαίσιο  διαδικασίας  ή οποία  
πρόκειται  να κινηθεί  ή εκκρεμεί  στο κράτος  μέλος  προέλευσης , η 
ημερομηνία  που πρέπει  να λαμβάνεται  υπ'όψιν  όσον  αφορά  τον 
ενάγοντα  είναι  η ημερομηνία  που ορίζεται  από το δίκαιο  του κρά ­ 
τους  μέλους  αυτού , εκτός  αν το οικείο  κράτος  έχει δηλώσει  ότι δεν 
θα εφαρμόσει  αυτή  τη διάταξη . 
119. Οι διαφορές  αυτές  μεταξύ  των εθνικών  κανόνων  ενδέχεται  
να δημιουργήσουν  σοβαρά  προβλήματα , όχι μόνο  επειδή  μπορεί  να 
ενθαρρύνουν  την άγρα  δωσιδικίας , πράγμα  αναπόφευκτο  δεδομένου  
ότι υπάρχουν  δικαστήρια  με συντρέχουσα  δικαιοδοσία , ή δικαστικό  
αγώνα  ταχύτητας  που οφείλεται  ως ένα βαθμό  στο γεγονός  ότι το 
άρθρο  27 παρέχει  προτεραιότητα  στο πρώτο  επιληφθέν  δικαστή ­ 
ριο ( 9 ), αλλά  επίσης  διότι  ενθαρρύνουν  την άσκηση  παράλληλων  
αγωγών  ενώπιον  των δικαστηρίων  διαφόρων  κρατών  δεσμευομένων  
από τη Σύμβαση , επιτρέποντας  σε ορισμένες  περιπτώσεις  στον  ενα ­ 
γόμενο  να καταθέσει  αγωγή  η οποία  στηρίζεται  στην  ίδια αιτία  με 
αγωγή  η οποία  έχει ασκηθεί  εναντίον  του με αποτέλεσμα  να λαμ ­ 
βάνει  η δική  του αγωγή  προτεραιότητα  σύμφωνα  με το δίκαιο  του 
δικαστηρίου  που την εξετάζει .EL C 319/32 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  23.12.2009  
( 1 ) Έκθεση  Jenard-Möller, παράγραφος  64.  
( 2 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  144/86  Gubisch κατά  Palumbo  [1987] Συλλ . 
Νομολ . 4861, με ειδική  αναφορά  στην  ταυτόσημη  αιτία  των εκκρεμου ­ 
σών υποθέσεων . 
( 3 ) Η έκθεση  Jenard, στη σελίδα  41, αναφέρει  ότι «« Η επιτροπή  [η οποία  
συνέταξε  τη Σύμβαση  των Βρυξελλών ] αποφάσισε  ότι δεν είναι  αναγκαίο  
να εξειδικεύεται  στο κείμενο  η χρονική  στιγμή  από την οποία  μία υπό ­ 
θεση  θεωρείται  εκκρεμής » και άφησε  την επίλυση  του θέματος  αυτού  στο 
εσωτερικό  δίκαιο  κάθε  συμβαλλομένου  κράτους .» 
( 4 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  129/83  Zelger  κατά  Salinitri  [1984] Συλλ . 
Νομολ . 2397.  
( 5 ) Σε ορισμένα  καντόνια , αποφασιστική  στιγμή  είναι  η ημερομηνία  έναρξης  
της διαδικασίας  συνδιαλλαγής , πριν  από την έναρξη  της δικαστικής  
διαδικασίας . ( 6 ) Με τη διαφορά  ότι στην  Ελλάδα  ο αποφασιστικός  χρόνος  για την έναρξη  
της εκκρεμοδικίας  είναι  αναδρομικά  η ημερομηνία  κατάθεσης  της αγω ­ 
γής στο δικαστήριο . 
( 7 ) Κανονισμός  (ΕΚ) του Ευρωπαϊκού  Κοινοβουλίου  και του Συμβουλίου  αρ. 
1393/2000 της 13 ης Νοεμβρίου  2007, ΕΕ L 324, 10.12.2007, ο 
οποίος  αντικατέστησε  τον κανονισμό  του Συμβουλίου  αρ.1348/2000: 
βλ. ανωτέρω , παράγραφος  116.  
( 8 ) Σύμβαση  η οποία  καταρτίστηκε  βάσει  του άρθρου  K.3 της Συνθήκης  της 
Ευρωπαϊκής  Ένωσης , περί επιδόσεως  και κοινοποιήσεως  στα κράτη  μέλη  
δικαστικών  και εξωδίκων  πράξεων  σε αστικές  ή εμπορικές  υποθέσεις , ΕΕ 
C 261, 27.8.1997, στην  οποία  αναφέρθηκε  η ομάδα  ad hoc  κατά  τη 
διάρκεια  της επανεξέτασης  των Συμβάσεων  των Βρυξελλών  και του 
Λουγκάνο . 
( 9 ) Βλ. για παράδειγμα ., Δικαστήριο , Υπόθεση  C-406/92  Tatry κατά  Maciej 
Rataj  [1994] Συλλ . Νομολ . I-5439, στην  οποία  το Δικαστήριο  έκρινε  
ότι μία αγωγή  η οποία  επεδίωκε  να θεωρηθεί  ο εναγόμενος  υπεύθυνος  
για την πρόκληση  ζημίας  και να κληθεί  να καταβάλει  αποζημίωση  έχει 
την ίδια αιτία  και το ίδιο αντικείμενο  με προηγούμενη  αγωγή  ασκηθείσα  
από τον εναγόμενο  με σκοπό  δήλωση  ότι δεν ήταν  υπεύθυνος  για την 
πρόκληση  της ζημίας .
Για την αποφυγή  των καταστάσεων  αυτών , η νέα Σύμβαση  υιοθετεί  
αυτοτελή  έννοια  του χρόνου  κατά  τον οποίο  θεωρείται  ότι το δικα ­ 
στήριο  επιλαμβάνεται  για τους  σκοπούς  εκκρεμοδικίας , η οποία  
λαμβάνει  υπ'όψιν  τις νομοθετικές  διαφορές  μεταξύ  των διαφόρων  
χωρών , προκειμένου  δε να προσδιορίσει  ορισμένες  πτυχές  παραπέμ ­ 
πει σε ορισμένο  βαθμό , αλλά  πιο περιορισμένα  σε σχέση  με την 
προηγούμενη  ρύθμιση , στους  εθνικούς  δικονομικούς  κανόνες . Το 
άρθρο  30 απαριθμεί  ρητά  τα δύο βασικά  κριτήρια  που ακολουθούν  
τα κράτη  της Σύμβασης  προκειμένου  να προσδιορίσουν  το χρόνο  
κατά  τον οποίο  θεωρείται  ότι επιλαμβάνεται  το δικαστήριο , και 
συγκεκριμένα  το χρόνο  επίδοσης  ή κοινοποίησης  του εισαγωγικού  
εγγράφου  της δίκης  στον  εναγόμενο  και το χρόνο  κατάθεσης  του 
εγγράφου  στο δικαστήριο , και χρησιμοποιεί  τα κριτήρια  αυτά  κατά  
τρόπο  ώστε  ο προσδιορισμός  του χρόνου  να λαμβάνει  μεν υπ'όψιν  
τα διάφορα  συστήματα  αλλά  με τη μεγαλύτερη  δυνατή  σύγκλιση  
μεταξύ  τους . 
Ο κανόνας  διακρίνει  μεταξύ  περιπτώσεων  στις οποίες , σύμφωνα  με 
το εθνικό  δίκαιο , το εισαγωγικό  έγγραφο  της δίκης  ή το ισοδύναμο  
έγγραφο  κατατίθεται  στο δικαστήριο , και περιπτώσεων  στις οποίες  
πρέπει  να γίνει  επίδοση  ή κοινοποίηση  του εγγράφου  πριν  από την 
κατάθεσή  του στο δικαστήριο . Αν ο κρίσιμος  χρόνος  προσδιορίζεται  
από την κατάθεση  του εισαγωγικού  εγγράφου  της δίκης  στο δικα ­ 
στήριο , το δικαστήριο  θεωρείται  ότι επιλαμβάνεται  τη στιγμή  εκείνη , 
εφόσον  ο ενάγων  δεν παρέλειψε  εν συνεχεία  να προβεί  στις απαι ­ 
τούμενες  ενέργειες  για την επίδοση  ή κοινοποίηση  του εγγράφου  
στον  εναγόμενο·  αν πάλι  ο κρίσιμος  χρόνος  προσδιορίζεται  από την 
επίδοση  ή κοινοποίηση  του εγγράφου  στον  εναγόμενο , το δικαστή ­ 
ριο θεωρείται  ότι επιλαμβάνεται  όταν  η αρμόδια  για την επίδοση  ή 
κοινοποίηση  αρχή  παραλαμβάνει  το σχετικό  έγγραφο , εφόσον  ο 
ενάγων  δεν παρέλειψε  εν συνεχεία  να προβεί  στις απαιτούμενες  
ενέργειες  για την κατάθεση  του εγγράφου  στο δικαστήριο . 
Η λύση  αυτή  φαίνεται  πολύπλοκη , αλλά  μόνο  διότι  απαιτεί  πρό ­ 
σθετη  επαλήθευση  πέραν  του συνήθως  οριζομένου  από τους  εθνι ­ 
κούς  κανόνες . Επιτρέπει  να προσδιορισθεί , με τη μεγαλύτερη  δυνατή  
σύγκλιση , ο χρόνος  κατά  τον οποίο  θεωρείται  ότι επιλαμβάνεται  το 
δικαστήριο , ενώ παράλληλα  αυτή  η μέθοδος  προσδιορισμού  συνά ­ 
δει και συμφωνεί  με τα εθνικά  δικονομικά  συστήματα , τα οποία  
ορίζουν  χρόνους  αρκετά  διαφορετικούς  και απομακρυσμένους  
μεταξύ  τους . Όταν  ο κρίσιμος  χρόνος  εξαρτάται  από την επίδοση  
ή κοινοποίηση  κλήσης  στον  εναγόμενο , η προκριθείσα  λύση  ικανο ­ 
ποιεί  επίσης  την απαίτηση  βεβαιότητας , αποφεύγοντας  τη δυσκολία  
της εξακρίβωσης  της ημερομηνίας  επίδοσης  ή κοινοποίησης , η 
οποία  δεν προσδιορίζεται  πάντα  ευχερώς  όταν  η επίδοση  ή κοινο ­ 
ποίηση  δεν γίνεται  στον  παραλήπτη  αυτοπροσώπως  ( 1 ). Εν πάση  
περιπτώσει , ο κανόνας  θα περιορίσει  το πλεονέκτημα  ή μειονέκτημα  
για οιοδήποτε  μέρος  που θα μπορούσε  να προκύψει  από την απλή  
προσφυγή  στο εθνικό  δίκαιο . 120. Στο άρθρο  29, η Σύμβαση  αναπαράγει  αναλλοίωτη  τη 
διάταξη  η οποία  προβλέπει  τη σπάνια  περίπτωση  ( 2 ) κατά  την 
οποία  υπάρχει  εκκρεμοδικία  μεταξύ  υποθέσεων  οι οποίες  υπάγονται  
στην  αποκλειστική  δικαιοδοσία  διαφορετικών  δικαστηρίων : σε αυτή  
την περίπτωση , το δικαστήριο  το οποίο  επιλαμβάνεται  εκ των υστ έ­ 
ρων διαπιστώνει  έλλειψη  δικαιοδοσίας  υπέρ  του πρώτου . Εδώ επί ­ 
σης ο προσδιορισμός  του πρώτου  επιληφθέντος  δικαστηρίου  βασί ­ 
ζεται  στα κριτήρια  του άρθρου  30. Το άρθρο  29, αντιθέτως  προς  
το άρθρο  25, δεν ορίζει  την νομική  βάση  της αποκλειστικής  δικαιο ­ 
δοσίας  που μπορεί  να οδηγήσει  το δικαστήριο  να διαπιστώσει  
έλλειψη  δικαιοδοσίας  υπέρ  του πρώτου . Ο κανόνας  επομένως  ισχύει  
επίσης  όταν  η ανάθεση  αποκλειστικής  δικαιοδοσίας  είναι  αποτέλε ­ 
σμα συμφωνίας  παρέκτασης  δικαιοδοσίας  κατά  την έννοια  του 
άρθρου  23, αλλά  μόνο  εφόσον  συντρέχει  με την αποκλειστική  
δικαιοδοσία  άλλου  δικαστηρίου  η οποία  βασίζεται  στο αυτό  
άρθρο  ( 3 ). Αντιθέτως , αν η αποκλειστική  δικαιοδοσία  η οποία  βασί ­ 
ζεται  στο άρθρο  23 συντρέχει  με άλλη  βασιζόμενη  στο άρθρο  22, 
υπερισχύει  η τελευταία , ασχέτως  του χρόνου  κατά  τον οποίο  επε ­ 
λήφθη  το δικαστήριο , δυνάμει  του άρθρου  25.  
Οι περιπτώσεις  που ρυθμίζονται  από τη διάταξη  περί εκκρεμοδικίας  
δεν περιλαμβάνουν  την περίπτωση  κατά  την οποία  μόνο  το δικα ­ 
στήριο  που επιλαμβάνεται  εκ των υστέρων  έχει αποκλειστική  δικαιο ­ 
δοσία , διότι  σε αυτή  την περίπτωση  το άλλο  δικαστήριο  εξακολου ­ 
θεί να οφείλει  να διαπιστώσει  αυτεπάγγελτα  την έλλειψη  δικαιοδο ­ 
σίας  του δυνάμει  του άρθρου  25 της Σύμβασης , ασχέτως  του 
χρόνου  υποβολής  της υπόθεσης  ενώπιόν  του. 
2. Συναφείς  αγωγές  (άρθρο  28)  
121. Η διάταξη  περί συναφών  αγωγών  αποτελεί  σημαντική  
πτυχή  του συντονισμού  της διεθνοδικαιοδοσίας  στα κράτη  της 
Σύμβασης . Όταν  διάφορες  μη ταυτόσημες  αγωγές  συνδέονται  
μεταξύ  τους  τόσο  στενά  που θα ήταν  σκόπιμη  η από κοινού  εξέ­ 
ταση  και εκδίκασή  τους , προκειμένου  να αποφευχθεί  ο κίνδυνος  
έκδοσης  ασυμβίβαστων  μεταξύ  τους  αποφάσεων  οι οποίες  δεν θα 
αναγνωρισθούν  αμοιβαία  από τα ενδιαφερόμενα  κράτη , η Σύμβαση  
προβλέπει  το συντονισμό  των διαδικασιών  των δικαστηρίων  των 
διαφόρων  κρατών  ενώπιον  των οποίων  εκκρεμούν  οι αγωγές  αυτές . 
Το άρθρο  28 δεν καθιστά  τη συνάφεια  μεταξύ  των αγωγών  γενικό  
κριτήριο  δικαιοδοσίας , όπως  συμβαίνει  σε ορισμένα  εθνικά  νομικά  
συστήματα , και πιο συγκεκριμένα  δεν αναθέτει  σε δικαστήριο  το 
οποίο  εκδικάζει  αγωγή  υποβληθείσα  ενώπιόν  του σύμφωνα  με τους  
κανόνες  της Σύμβασης  δικαιοδοσία  για να αποφανθεί  επί άλλης  
αγωγής  η οποία  σχετίζεται  με την πρώτη  ( 4 )· θεσπίζει  αντιθέτως  
διαδικασίες  που έχουν  σκοπό  να διευκολύνουν  τη διεκπεραίωση  
συναφών  υποθέσεων  στο πλαίσιο  μίας  και μόνης  διαδικασίας  ή 
συντονισμένων  διαδικασιών .EL 23.12.2009 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  C 319/33  
( 1 ) Εν προκειμένω  η συμφωνηθείσα  λύση  είναι  προτιμότερη  εκείνης  που 
πρότεινε  η Ευρωπαϊκή  Ομάδα  Ιδιωτικού  Διεθνούς  Δικαίου , η οποία  για 
να προσδιορίσει  τη χρονική  στιγμή  κατά  την οποία  η αγωγή  θεωρείται  
οριστικά  ως εκκρεμούσα  αναφέρθηκε  σωρευτικά  στο χρόνο  γνωστοποί ­ 
ησης  της αγωγής  στο δικαστήριο  και στο χρόνο  επίδοσης  ή κοινοποί ­ 
ησης  στον  εναγόμενο  : προτάσεις  της Ευρωπαϊκής  Ομάδας  Ιδιωτικού  
Διεθνούς  Δικαίου , παράγραφοι  10-12.  ( 2 ) Η οποία  σύμφωνα  με την νομολογία  του Δικαστηρίου  φαίνεται  ότι έχει 
καταστεί  ακόμη  σπανιότερη . Σε μία υπόθεση  που αφορούσε  τη μίσθωση  
ακίνητης  περιουσίας  η οποία  βρισκόταν  εν μέρει  στο Βέλγιο  και εν μέρει  
στις Κάτω  Χώρες , το Δικαστήριο  έκρινε  ότι καθένα  από τα δύο κράτη  
είχε αποκλειστική  δικαιοδοσία  για το τμήμα  της περιουσίας  που βρι ­ 
σκόταν  στο έδαφός  του, αποκλείοντας  έτσι τη δυνατότητα  εφαρμογής  
της διάταξης  περί σύγκρουσης  αποκλειστικής  δικαιοδοσίας , καίτοι  μόνο  
υπό τις συγκεκριμένες  περιστάσεις  της υπόθεσης  και όχι εν γένει . Δικα ­ 
στήριο , Υπόθεση  158/87  Scherrens  [1988] Συλλ . Νομολ . 3791.  
( 3 ) Βλ. π.χ. Δικαστήριο , Υπόθεση  23/78  Meeth  κατά  Glacetal  [1978] Συλλ . 
Νομολ . 2133.  
( 4 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  150/80  Elefanten Schuh  [1981] Συλλ . Νομολ . 
1671.
122. Εφόσον  πληρούνται  τα κριτήρια  του άρθρου  28 παράγρα ­ 
φος 3), επομένως , το δικαστήριο  που επιλήφθηκε  εκ των υστέρων  
δύναται  - αλλά  δεν οφείλει  - να αναστείλει  τη διαδικασία  και να 
αναμείνει  την απόφαση  του πρώτου  επιληφθέντος  δικαστηρίου  προ ­ 
τού αποφανθεί  επί της υπόθεσης  ενώπιόν  του. Η νέα διατύπωση  της 
παραγράφου  1 του άρθρου  28 δεν απαιτεί  πλέον , όπως  στην  
προηγούμενη  εκδοχή  της, να εκκρεμούν  οι συναφείς  αγωγές  σε 
πρώτο  βαθμό . Ο λόγος  που προβλήθηκε  για την απαίτηση  αυτή , 
συγκεκριμένα  ότι άλλως  το αντικείμενο  της διαδικασίας  θα ήταν  
διαφορετικό  και ότι υπήρχε  φόβος  να στερηθεί  ένας  εκ των διαδί ­ 
κων κάποιο  βαθμό  δικαιοδοσίας  ( 1 ), δεν φαίνεται  πειστικό . Η ανα ­ 
στολή  της διαδικασίας  από το δεύτερο  δικαστήριο  ουδόλως  επηρε ­ 
άζει την ενώπιον  του δικαστηρίου  αυτού  διαδικασία , η οποία  μπορεί  
ελεύθερα  να συνεχισθεί  αφ’ ης στιγμής  ολοκληρωθεί  η εκδίκαση  της 
συναφούς  αγωγής  η οποία  εκκρεμεί  ενώπιον  του αλλοδαπού  δικα ­ 
στηρίου . Τότε  είναι  η κατάλληλη  στιγμή  για να κριθεί  αν η αλλο ­ 
δαπή  απόφαση  σεβάστηκε  τα δικαιώματα  του εναγομένου  που κατο ­ 
χυρώνονται  από τη Σύμβαση  και αν μπορεί  να ληφθεί  υπ'όψιν  για 
τους  σκοπούς  της διαδικασίας  ενώπιον  του εκ των υστέρων  επιλη ­ 
φθέντος  δικαστηρίου . 
Η απαίτηση  όμως  να εκκρεμούν  αμφότερες  διαδικασίες  σε πρώτο  
βαθμό  είναι  παρά  ταύτα  ουσιώδης , και έχει διατηρηθεί  και διατυ ­ 
πωθεί  ρητά  στο άρθρο  28 παράγραφος  2, η οποία  προβλέπει  ότι το 
δεύτερο  επιληφθέν  δικαστήριο  αποφασίζει  - και εδώ πάλι  πρόκειται  
για δικαίωμα , όχι για υποχρέωση  - να αρνηθεί  την υπόθεση  διαπι ­ 
στώνοντας  έλλειψη  δικαιοδοσίας  υπέρ  του δικαστηρίου  που είχε 
επιληφθεί  πρώτο  της συναφούς  αγωγής . Άλλως , αν η υπόθεση  
ενώπιον  του πρώτου  επιληφθέντος  δικαστηρίου  ήταν  στο στάδιο  
της έφεσης , ένας  από τους  διαδίκους  θα έχανε  πράγματι  κάποιο  
βαθμό  δικαιοδοσίας . Αν, από την άλλη  πλευρά , η υπόθεση  ενώπιον  
του δικαστηρίου  που επελήφθη  εκ των υστέρων  ήταν  στο στάδιο  
της έφεσης , δεν θα ήταν  σκόπιμο  για το δικαστήριο  να διαπιστώσει  
έλλειψη  δικαιοδοσίας  υπέρ  νέας  εκδίκασης  της υπόθεσης  σε πρώτο  
βαθμό , για λόγους  οικονομίας  της διαδικασίας . 
Εν πάση  περιπτώσει , το δεύτερο  επιληφθέν  δικαστήριο  διαπιστώνει  
την έλλειψη  διεθνούς  δικαιοδοσίας  του μόνο  εφόσον  το ζητήσει  
ένας  από τους  διαδίκους , υπό την προϋπόθεση  ότι το πρώτο  επιλη ­ 
φθέν  δικαστήριο  έχει δικαιοδοσία  για την εκδίκαση  της υπόθεσης  
και ότι το δίκαιο  του δικαστηρίου  αυτού  επιτρέπει  την ένωση  των 
υποθέσεων . Η έκφραση  που χρησιμοποιείται  στη διάταξη – «conso ­
lidation thereof», ήτοι , « των συναφών  υποθέσεων », αντί «συναφών  
υποθέσεων » όπως  στη Σύμβαση  του 1988 – σημαίνει  ότι το δίκαιο  
του πρώτου  επιληφθέντος  δικαστηρίου  πρέπει  να επιτρέπει  την 
ένωση  των συναφών  υποθέσεων  που εκκρεμούν  στη συγκεκριμένη  
περίπτωση , και όχι την ένωση  υποθέσεων  εν γένει . Πριν  από τη 
διαπίστωση  έλλειψης  δικαιοδοσίας , επομένως , το δικαστήριο  πρέπει  
να έχει πεισθεί  ότι το άλλο  δικαστήριο  θα τη δεχθεί . 
123. Η ομάδα  ad hoc  συζήτησε  το θέμα  αν το άρθρο  28 θα 
πρέπει  να καταστεί  πιο ευέλικτο  χορηγώντας  στο πρώτο  επιληφθέν  
δικαστήριο  το δικαίωμα  να διαπιστώνει  έλλειψη  δικαιοδοσίας  υπέρ  
του μεταγενέστερου , όταν  αυτό  θα ήταν  σκόπιμο  λόγω  των περι ­ στάσεων  της υπόθεσης , δεν επέλεξε  όμως  την προσέγγιση  αυτή . Η 
παροχή  του δικαιώματος  αυτού  θα συνεπαγόταν  στη Σύμβαση  
περαιτέρω  εφαρμογή  της αρχής  forum non conveniens  που είναι  
ξένη  προς  την νομική  παράδοση  των περισσοτέρων  κρατών  της 
Σύμβασης . 
8. Προσωρινά  και ασφαλιστικά  μέτρα  
124. Ο κανόνας  περί προσωρινών  και ασφαλιστικών  μέτρων  
στην  νέα Σύμβαση  εισάγει  μόνο  τυπικές  μεταβολές  στη διατύπωση  
του 1988 ( βλ. τις εκθέσεις  Jenard, σελ. 42; Schlosser, παράγραφος  
183; και Jenard και Möller, παράγραφος  65). Όπως  είναι  διατυπω ­ 
μένο , το άρθρο  31 απλώς  αναφέρει  ότι αν προβλέπονται  τέτοια  
μέτρα  δυνάμει  του δικαίου  κράτους  δεσμευόμενου  από τη Σύμ ­ 
βαση , μπορούν  να ζητηθούν  στα δικαστήρια  του κράτους  αυτού  
ακόμα  και αν, δυνάμει  της Σύμβασης , τα δικαστήρια  άλλου  κρά ­ 
τους  δεσμευόμενου  από τη Σύμβαση  έχουν  δικαιοδοσία  για την 
ουσία  της υπόθεσης . Σύμφωνα  με την έκθεση  Jenard, ο αντίστοιχος  
κανόνας  της Σύμβασης  των Βρυξελλών  (άρθρο  24) συνεπάγεται  ότι 
οι αρμόδιες  αρχές  κρίνουν  « χωρίς  να λαμβάνουν  υπ 'όψιν  τους  
κανόνες  δικαιοδοσίας  που ορίζονται  στη Σύμβαση ». Η διάταξη  λοι ­ 
πόν αποτελεί  απλή  παραπομπή  στο εθνικό  δίκαιο  του επιληφθέντος  
δικαστηρίου , το οποίο  εφαρμόζει  το lex fori  όσον  αφορά  τόσο  τον 
καθορισμό  των μέτρων  που πρέπει  να διαταχθούν  όσο και την 
εξουσία  του ίδιου  του δικαστηρίου  να τα διατάξει . 
125. Η ομάδα  ad hoc  συζήτησε  διεξοδικότατα  το θέμα  αν ο 
κανόνας  της Σύμβασης  είναι  ικανοποιητικός , βάσει  διαφόρων  προ ­ 
τάσεων  που υπέβαλαν  η Επιτροπή  και οι αντιπροσωπίες  εθνικών  
εμπειρογνωμόνων . Κατά  τη διάρκεια  της συζήτησης , δόθηκε  ιδιαί ­ 
τερη  έμφαση  στη σκοπιμότητα  ενιαίου  ορισμού  των « προσωρινών  
μέτρων , περιλαμβανομένων  των ασφαλιστικών », που θα μπορούσαν  
να συμπεριλαμβάνουν  το γαλλικό  μέτρο  γνωστό  ως «référé» . Ελλεί ­ 
ψει ρητού  ορισμού  στη Σύμβαση , το Δικαστήριο  έχει ορίσει  τα 
«προσωρινά  μέτρα , περιλαμβανομένων  των ασφαλιστικών |» ως 
μέτρα  « τα οποία  αποβλέπουν  στη διατήρηση  μιας  πραγματικής  ή 
νομικής  καταστάσεως  προς  διασφάλιση  των δικαιωμάτων  των 
οποίων  η αναγνώριση  ζητείται  εξάλλου  από το δικαστήριο  της 
ουσίας » ( 2 ). Όπως  παρατηρήθηκε  όμως , τέτοιες  διασυνδέσεις  με τη 
διαδικασία  επί της ουσίας  δεν οδηγούν  πάντα  σε ικανοποιητικά  
αποτελέσματα : όταν  το ασφαλιστικό  μέτρο  ισοδυναμεί  με προεξό ­ 
φληση  της εκτέλεσης , ασχέτως  της έκβασης  της κυρίας  δίκης , οι 
κανόνες  της Σύμβασης  περί δικαιοδοσίας  σε αγωγές  επί της ουσίας  
θα μπορούσαν  στην  πράξη  να παρακάμπτονται . Υποστηρίχθηκε , 
επομένως , ότι η έγκριση  εκτελεστών  μέτρων  θα πρέπει  ίσως  να 
υπόκειται  σε περιορισμούς , όπως  η απαίτηση  επείγοντος  ή ανάγκης  
προστασίας . Προτάθηκε  επίσης  η τροποποίηση  της διατύπωσης , 
προκειμένου  να καταστεί  σαφές  ότι οι προσωρινές  διαταγές  πληρω ­ 
μής δεν εμπίπτουν  στο πεδίο  του συγκεκριμένου  κανόνα  της Σύμ ­ 
βασης , και μπορούν  να εκδίδονται  μόνο  από το δικαστήριο  το 
οποίο  έχει δικαιοδοσία  να αποφασίζει  επί της ουσίας·  άλλως  υπο ­ 
νομεύονται  οι κανόνες  περί δικαιοδοσίας  της Σύμβασης  και η υπό ­ 
θεση  διευθετείται  πριν  από την πλήρη  της ακρόαση .EL C 319/34 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  23.12.2009  
( 1 ) Έκθεση  Jenard, σελ. 41.  ( 2 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  C-261/90  Reichert  [1992] Συλλ . Νομολ . I-2149, 
παράγραφος  34.
Προτάθηκε  επομένως  να ερμηνευθεί  το άρθρο  31 όχι ως παρα ­ 
πομπή  στο lex fori  αλλά  ως ουσιαστικός  κανόνας , με πεδίο  εφαρ ­ 
μογής  περιορισμένο  στα μέτρα  τα οποία  μπορούν  πράγματι  να 
εκτελούνται  στο κράτος  στο οποίο  ζητείται  η λήψη  τους , χωρίς  
εφαρμογή  άλλης  διαδικασίας  εκτέλεσης  ( 1 ). Το δικαστήριο  του κρά ­ 
τους  στο οποίο  πρόκειται  να εκτελεσθεί  το μέτρο  θα πρέπει  να έχει 
αποκλειστική  δικαιοδοσία  να διατάσσει  τη λήψη  του μέτρου . Ως 
επιχείρημα  υπέρ  της δικαιοδοσίας  του δικαστηρίου  του κράτους  
στο οποίο  μπορεί  και πρέπει  να εκτελείται  το μέτρο , παρατηρήθηκε  
ότι αν αφεθεί  στο εθνικό  δίκαιο  ο καθορισμός  της φύσης  αυτών  των 
μέτρων  και των περιστάσεων  υπό τις οποίες  μπορούν  να επιβάλλο ­ 
νται, ενδέχεται  να δημιουργηθεί  η δυνατότητα  υπέρμετρης  βάσης  
δικαιοδοσίας , πράγμα  το οποίο  θα πρέπει  να αποκλεισθεί  από τη 
Σύμβαση . 
126. Πριν  από την ολοκλήρωση  των εργασιών  της ad hoc  ομά ­ 
δας, τα θέματα  αυτά  εξετάσθηκαν  σε απόφαση  του Δικαστηρίου , η 
οποία  άπτεται  ορισμένων  πτυχών  του θέματος  ( 2 ). Το Δικαστήριο  
έκρινε  ότι το δικαστήριο  το οποίο  έχει δικαιοδοσία  για την εξέταση  
της υποθέσεως  επί της ουσίας  βάσει  ενός  των κριτηρίων  δικαιοδο ­ 
σίας  που ορίζει  η Σύμβαση  έχει επίσης  δικαιοδοσία  να διατάσσει  
προσωρινά  ή ασφαλιστικά  μέτρα  χωρίς  να υπάγεται  η δικαιοδοσία  
αυτή  σε περαιτέρω  προϋποθέσεις  ( 3 ). Η οικεία  διάταξη  της Σύμβα ­ 
σης προσθέτει  νέο κανόνα  περί δικαιοδοσίας  σύμφωνα  με τον οποίο  
ένα δικαστήριο  μπορεί  να διατάσσει  προσωρινά  ή ασφαλιστικά  
μέτρα  τα οποία  προβλέπονται  στο εθνικό  του δίκαιο  ακόμη  και 
αν στερείται  δικαιοδοσίας  για την εξέταση  της ουσίας , εφόσον  το 
αντικείμενο  της διαφοράς  εμπίπτει  στο καθ'ύλην  πεδίο  εφαρμογής  
της Σύμβασης  ( 4 ). Το απλό  γεγονός  της έναρξης  ή της ενδεχόμενης  
κίνησης  διαδικασίας  ως προς  την ουσία  της υπόθεσης  ενώπιον  
δικαστηρίου  κράτους  δεσμευομένου  από τη Σύμβαση  δεν στερεί  
δικαστήριο  άλλου  κράτους  δεσμευομένου  από τη Σύμβαση  της 
δικαιοδοσίας  του ( 5 ). Η δικαιοδοσία  αυτή  δεν εξαρτάται  από τους  
περί δικαιοδοσίας  κανόνες  της Σύμβασης , μπορεί  δε επίσης  να 
βασίζεται  σε έναν  από τους  κανόνες  περί υπέρμετρων  βάσεων  
δικαιοδοσίας  του άρθρου  3 της Σύμβασης . Όσον  αφορά  τους  προ ­ 
βλεπόμενους  από τη Σύμβαση  όρους  για την έγκριση  προσωρινού  ή 
ασφαλιστικού  μέτρου  κατά  την έννοια  της οικείας  διάταξης  της 
Σύμβασης , η έγκριση  του μέτρου  αυτού  εξαρτάται , μεταξύ  άλλων , 
από την ύπαρξη  γνησίου  συνδέσμου  μεταξύ  του αντικειμένου  των 
ζητουμένων  μέτρων  και της εδαφικής  δικαιοδοσίας  του κράτους  του 
δικαστηρίου  από το οποίο  ζητείται  η λήψη  των μέτρων  ( 6 ). Ο ορισμός  των προσωρινών  και ασφαλιστικών  μέτρων  εξαρτάται  
από το εθνικό  δίκαιο  του δικαστηρίου , όμως  το εθνικό  δίκαιο  
πρέπει  να ερμηνεύεται  σύμφωνα  με την έννοια  που ορίσθηκε  από 
το Δικαστήριο  το οποίο , όπως  είδαμε , ορίζει  τα μέτρα  αυτά  ως 
μέτρα  τα οποία  αποβλέπουν  στη διατήρηση  μιας  πραγματικής  ή 
νομικής  καταστάσεως  προς  διασφάλιση  των δικαιωμάτων  των 
οποίων  η αναγνώριση  ζητείται  εξάλλου  από το δικαστήριο  της 
ουσίας . Με βάση  την έννοια  αυτή , ένα μέτρο  με το οποίο  διατάσ ­ 
σεται  η προσωρινή  πληρωμή  συμβατικής  παροχής  είναι  τέτοιας  
φύσεως  ώστε  ενδεχομένως  να προεξοφλεί  την απόφαση  του δικα ­ 
στηρίου  της ουσίας , και δεν αποτελεί  προσωρινό  μέτρο  κατά  την 
έννοια  της διάταξης  της Σύμβασης  εκτός  αν, πρώτον , είναι  εγγυη ­ 
μένη  η επιστροφή  του επιδικασθέντος  ποσού  στον  εναγόμενο  αν ο 
ενάγων  ηττηθεί  όσον  αφορά  την αξίωσή  του επί της ουσίας , και, 
δεύτερον , το ζητούμενο  μέτρο  αφορά  μόνο  συγκεκριμένα  περιου ­ 
σιακά  στοιχεία  του εναγομένου  τα οποία  ευρίσκονται  ή θα ευρί ­ 
σκονται  εντός  των ορίων  της εδαφικής  δικαιοδοσίας  του δικαστη ­ 
ρίου  προς  το οποίο  υποβάλλεται  η αίτηση  ( 7 ). 
127. Εξετάζοντας  την εν λόγω  απόφαση  του Δικαστηρίου , η 
ομάδα  ad hoc  συζήτησε  την ενδεχόμενη  ανάγκη  κωδικοποίησης , 
στο άρθρο  31, των αρχών  που περιέχει , κατέληξε  όμως  ότι δεν 
απαιτείται  κάτι  τέτοιο , μεταξύ  άλλων  λόγω  των περαιτέρω  διευκρι ­ 
νίσεων  που θα μπορούσαν  να χρειαστούν  αν ενσωματωθούν  σε 
νομοθετικό  κείμενο , ιδίως  όσον  αφορά  τη φύση  του παράγοντα  
που συνδέει  το αντικείμενο  του μέτρου  με την εδαφική  δικαιοδοσία  
του δικαστηρίου , ο οποίος  στην  απόφαση  οριζόταν  αποκλειστικά  με 
γνώμονα  τη συγκεκριμένη  υπόθεση . 
Άλλο  πρόβλημα  αφορά  την αναγνώριση , εκ μέρους  των λοιπών  
κρατών  που δεσμεύονται  από τη Σύμβαση , μέτρων  διαταχθέντων  
δυνάμει  του άρθρου  31. Τα μέτρα  που διατάσσονται  από το δικα ­ 
στήριο  το οποίο  έχει δικαιοδοσία  επί της ουσίας  δυνάμει  της Σύμ ­ 
βασης  είναι  αναμφισβήτητα  αποφάσεις  οι οποίες  πρέπει  να αναγνω ­ 
ρίζονται  δυνάμει  του Τίτλου  III της Σύμβασης , αλλά  φαίνεται  
λογικό  οι αποφάσεις  που λαμβάνονται  βάσει  της προβλεπομένης  
στο άρθρο  31 δικαιοδοσίας  να μην συνεπάγονται , κατ’ αρχήν , ανα ­ 
γνώριση  και εκτέλεση  στο εξωτερικό . Και σε αυτό  το σημείο , η 
ομάδα  ad hoc  προτίμησε  να μην εισαχθούν  ρητές  διατάξεις  στη 
Σύμβαση . 
ΚΕΦΑΛΑΙΟ  IV 
ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ  ΚΑΙ  ΕΚΤΕΛΕΣΗ  
1. Γενικά  
128. Η απλούστευση  των διαδικασιών  αναγνώρισης  και εκτέλε ­ 
σης των αποφάσεων  που εμπίπτουν  στο πεδίο  εφαρμογής  της απο ­ 
τελεί  βασική  πτυχή  της Σύμβασης  του Λουγκάνο , όπως  και της 
Σύμβασης  των Βρυξελλών , της οποίας  ήταν  δηλωμένος  πρωταρχικός  στόχος . Σκοπός  του Τίτλου  III είναι  η θέσπιση  διαδικασίας  για τη 
μεγαλύτερη  δυνατή  διευκόλυνση  της ελεύθερης  κυκλοφορίας  των 
αποφάσεων  και τον περαιτέρω  περιορισμό  των εμποδίων  που εξα ­ 
κολουθούν  να υφίστανται , αν και οι κανόνες  περί αναγνώρισης  και 
εκτέλεσης  αποφάσεων  θα μπορούσαν  ήδη να θεωρούνται  εξαιρετικά  
φιλελεύθεροι  στη Σύμβαση  των Βρυξελλών  του 1968 (  8 ). 
Δεν υπάρχει  αμφιβολία  ότι σε έναν  ενιαίο  δικαστικό  χώρο , όπως  
αυτός  του οποίου  η δημιουργία  ζητείται  στη Συνθήκη  ΕΚ καιEL 23.12.2009 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  C 319/35  
( 1 ) Βλ. επίσης  προτάσεις  της Ευρωπαϊκής  Ομάδας  Ιδιωτικού  Διεθνούς  
Δικαίου , παράγραφος  13.  
( 2 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  C-391/95  Van Uden  [1998] Συλλ . Νομολ . I- 
7091.  
( 3 ) Van Uden , παράγραφος  22.  
( 4 ) Van Uden , παράγραφοι  20 και 28.  
( 5 ) Van Uden , παράγραφος  29, και όσον  αφορά  τη δυνατότητα  διεξαγωγής  
της διαδικασίας  επί της ουσίας  ενώπιον  διαιτησίας , παράγραφος  34.  
( 6 ) Van Uden , παράγραφος  40.  ( 7 ) Van Ude n, παράγραφοι  43-48. Για ανάλογο  πόρισμα  βλ. επίσης  Δικα ­ 
στήριο , Υπόθεση  C-99/96  Mietz  [1999] Συλλ . Νομολ . I-2277, 
παράγραφος  47.  
( 8 ) Έκθεση  Jenard, σελ. 42.
ο οποίος  θα μπορούσε  κάλλιστα  να επεκταθεί  στις αναφερόμενες  
στη Σύμβαση  του Λουγκάνο  χώρες  ΕΖΕΣ , η ελεύθερη  κυκλοφορία  
των αποφάσεων  θα μπορούσε  να επιτευχθεί  με την κατάργηση  της 
διαδικασίας  περιαφής  του εκτελεστήριου  τύπου  (exequatur)  στα 
κράτη  της Σύμβασης  προκειμένου  για αποφάσεις  εκδοθείσες  σε 
άλλα  κράτη  της Σύμβασης , με αποτέλεσμα  τη δυνατότητα  άμεσης  
εκτέλεσης  των αποφάσεων , χωρίς  ανάγκη  ελέγχου . Η ομάδα  ad hoc  
εξέτασε  προσεκτικά  τη δυνατότητα  αυτή , αλλά  αποφάσισε  ότι είναι  
ακόμη  νωρίς , λαμβανομένων  υπ'όψιν  των προνομίων  εθνικής  
κυριαρχίας  που εξακολουθούν  να χαρακτηρίζουν  τα ευρωπαϊκά  
κράτη , σημαντικό  στοιχείο  των οποίων  είναι  η απονομή  της δικαιο ­ 
σύνης , τουλάχιστον  για το σημαντικό  σώμα  των αποφάσεων  σε 
αστικές  και εμπορικές  υποθέσεις  ( 1 ). 
Οι μεταβολές  που επήλθαν  στους  κανόνες  περί αναγνώρισης  και 
εκτέλεσης  αποφάσεων  βασίζονται  εν τούτοις  στην  άποψη  ότι η 
παρέμβαση  των αρχών  του κράτους  εκτέλεσης  μπορεί  να μειωθεί  
ακόμη  περισσότερο , και ότι η κήρυξη  της εκτελεστότητας  απόφασης  
μπορεί  να περιορισθεί  σε απλή  τυπική  διαδικασία . Το συμπέρασμα  
αυτό  ενισχύεται  από της εξέταση  της εθνικής  νομολογίας  σχετικά  με 
τις προηγούμενες  συμβάσεις , από την οποία  προκύπτει  ότι είναι  
αμελητέος  ο αριθμός  των προσφυγών  που ασκήθηκαν  κατά  περι ­ 
πτώσεων  κήρυξης  της εκτελεστότητας  δυνάμει  των Συμβάσεων  των 
Βρυξελλών  και του Λουγκάνο . 
129. Ο Τίτλος  ΙΙΙ της Σύμβασης  θεμελιώνεται  συνεπώς  στην  
αρχή  ότι η κήρυξη  της εκτελεστότητας  πρέπει  να είναι  ως ένα 
βαθμό  αυτόματη , και να υπάγεται  σε απλό  τυπικό  έλεγχο , χωρίς  
εξέταση  σε αυτό  το αρχικό  στάδιο  της διαδικασίας  των λόγων  
άρνησης  της αναγνώρισης  που προβλέπονται  στη Σύμβαση . Σε 
αυτό  το στάδιο , επομένως , το κράτος  προέλευσης  τεκμαίρεται  ότι 
ενεργεί  ορθά , προσέγγιση  η οποία  απηχείται  και σε άλλους  τομείς  
των κανόνων  που διέπουν  την ευρωπαϊκή  κοινή  αγορά . Η εξέταση  
των λόγων  άρνησης  της αναγνώρισης  αναβάλλεται  έως το δεύτερο  
στάδιο , στο οποίο  ο διάδικος  κατά  του οποίου  έχει κηρυχθεί  εκτε ­ 
λεστή  απόφαση , και ο οποίος  αποφασίζει  να την αμφισβητήσει , 
πρέπει  να αποδείξει  την ύπαρξη  αυτών  των λόγων . Η απλούστευση  
αυτή  της διαδικασίας  για την κήρυξη  της εκτελεστότητας  συνοδεύε ­ 
ται από επανεξέταση  των λόγων  άρνησης , οι οποίοι  είναι  περιορι ­ 
σμένοι  σε σχέση  με τη Σύμβαση  του 1988, χωρίς  ωστόσο  διάβρωση  
της αρχής  η οποία  ορίζει  ότι η διαδικασία  στο κράτος  προέλευσης  
πρέπει  να διεξάγεται  τηρουμένων  των απαιτήσεων  της ευθυδικίας  
και των δικαιωμάτων  της υπεράσπισης . 
130. Όσον  αφορά  τις αποφάσεις  που πρέπει  να αναγνωρισθούν  
και να εκτελεσθούν , δεν θεωρήθηκε  αναγκαίο  να γίνουν  αλλαγές , 
και το άρθρο  32 αναπαράγει  την αντίστοιχη  διάταξη  της Σύμβασης  
του 1988 (  2 ). Έτσι , κάθε  απόφαση  που εκδίδεται  από δικαστήριο , 
ανεξαρτήτως  της ονομασίας  της, αποτελεί  « απόφαση », ο δε όρος  
περιλαμβάνει  και διαταγές  περί δικαστικών  δαπανών  εκδιδόμενες  
από το γραμματέα , όπως  συμβαίνει  σε διάφορα  ευρωπαϊκά  συστή ­ ματα . Επισημαίνεται  ότι ο ευρύς  ορισμός  του όρου  « δικαστήριο » 
στο άρθρο  62 σημαίνει  ότι το άρθρο  32 πρέπει  επίσης  να ερμη ­ 
νευθεί  ευρέως  όσον  αφορά  το χαρακτηρισμό  της αρχής  η οποία  
έλαβε  την προς  αναγνώριση  ή εκτέλεση  απόφαση . Έτσι , ο ορισμός  
καλύπτει  αποφάσεις  λαμβανόμενες  από δικαστήριο , ή από αρχή  ή 
πρόσωπο  που ενεργεί  υπό δικαστική  ιδιότητα , ασχέτως  αν το πρό ­ 
σωπο  που λαμβάνει  την απόφαση  περιγράφεται  επισήμως  ως «δικα ­ 
στής », όπως  συμβαίνει  με τις διαταγές  πληρωμής  που εκδίδονται  
από γραμματέα  ή κλητήρα . Η ad hoc  ομάδα  δεν θεώρησε  αναγκαίο  
να τροποποιήσει  το άρθρο  32 προκειμένου  να επιτρέψει  ευρεία  
ερμηνεία  η οποία  θα λαμβάνει  υπ'όψιν  τον πολλαπλασιασμό  των 
εθνικών  διαδικασιών  λόγω  της επιθυμίας  επίσπευσης  των δικαστικών  
διαδικασιών . 
Τα προσωρινά  και ασφαλιστικά  μέτρα  εμπίπτουν  επίσης  στο πεδίο  
του ορισμού  των 
«αποφάσεων » όταν  διατάσσονται  από δικαστήριο , εφόσον  στο κρά ­ 
τος προέλευσης  αμφότεροι  διάδικοι  είχαν  τη δυνατότητα  ακρόασης . 
Το Δικαστήριο  έκρινε  ότι η Σύμβαση  είναι  φιλελεύθερη  όσον  αφορά  
την αναγνώριση  και την εκτέλεση  λόγω  ακριβώς  των εγγυήσεων  που 
παρέχονται  στον  εναγόμενο  στην  κύρια  δίκη , οι δε όροι  που επι ­ 
βάλλονται  από τον Τίτλο  ΙΙΙ δεν πληρούνται  στην  περίπτωση  προ ­ 
σωρινών  ή ασφαλιστικών  μέτρων  η λήψη  των οποίων  διατάσσεται  ή 
εξουσιοδοτείται  από δικαστήριο  χωρίς  κλήτευση  του διαδίκου  κατά  
του οποίου  στρέφονται  και τα οποία  πρόκειται  να εκτελεσθούν  
χωρίς  προηγούμενη  επίδοση  ή κοινοποίηση  στον  εν λόγω  διά ­ 
δικο  ( 3 ). 
Επισημαίνεται , τέλος , ότι οι αποφάσεις  που αναφέρονται  στον  Τίτλο  
III περιλαμβάνουν  τις αποφάσεις  του ΔΕΚ  ή άλλων  ευρωπαϊκών  
δικαστηρίων  ( 4 ), δεδομένου  ότι το άρθρο  1 παράγραφος  3 διευκρι ­ 
νίζει , όπως  είδαμε  παραπάνω , ότι ο όρος  «κράτος  δεσμευόμενο  από 
τη Σύμβαση » μπορεί  επίσης  να σημαίνει  την Ευρωπαϊκή  Κοινότητα . 
2. Αναγνώριση  
131. Δεν υπάρχει  μεταβολή  σε σχέση  με τη Σύμβαση  του 1988 
όσον  αφορά  τη δομή  του τμήματος  για την αναγνώριση  των απο ­ 
φάσεων , είτε ως κύριο  είτε ως παρεμπίπτον  ζήτημα  ενώπιον  οιου ­ 
δήποτε  δικαστηρίου  κράτους  δεσμευομένου  από τη Σύμβαση  
(άρθρο  33, βλ. την έκθεση  Jenard, σελ. 43-44). Πρέπει  μόνο  να 
προστεθεί  στο σημείο  αυτό  ότι σύμφωνα  με τη διευκρίνιση  στο 
άρθρο  1 παράγραφος  3), οι κανόνες  του τμήματος  για την ανα ­ 
γνώριση  ισχύουν  επίσης  για τις αποφάσεις  του Δικαστηρίου  των 
Ευρωπαϊκών  Κοινοτήτων  όταν  ανακύπτει  το θέμα  της αναγνώρισής  
τους  σε κράτη  μη μέλη  της Ευρωπαϊκής  Κοινότητας . Οι μόνες  
μεταβολές  που έχουν  γίνει  με σκοπό  να περιορισθεί  περαιτέρω  ο 
έλεγχος  των αλλοδαπών  αποφάσεων  είναι  αυτές  που αφορούν  τους  
λόγους  άρνησης  της αναγνώρισης .EL C 319/36 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  23.12.2009  
( 1 ) Αφού  είχε ολοκληρώσει  η ad hoc  ομάδα  τις εργασίες  της, οι διαδικασίες  
exequatur  καταργήθηκαν  στην  Κοινότητα  για ορισμένα  είδη  αποφάσεων : 
Κανονισμός  ( ΕΚ) αρ. 805/2004 της 21 ης Απριλίου  2004 για τη 
θέσπιση  ευρωπαϊκού  εκτελεστού  τίτλου  για μη αμφισβητούμενες  αξιώ ­ 
σεις, ΕΕ L 143, 30.4.2004 ( όπως  τροποποιήθηκε  από τον κανονισμό  
(ΕΚ) αρ.1869/2005, ΕΕ L 300, 17.11.2005); Κανονισμός  ( ΕΚ) αρ. 
1896/2006 της 12 ης Δεκεμβρίου  2006 για τη θέσπιση  διαδικασίας  
έκδοσης  ευρωπαϊκής  διαταγής  πληρωμής , ΕΕ L 399, 30.12.2006; και 
Κανονισμός  (ΕΚ) αρ. 861/2007 της 11 ης Ιουλίου  2007 για τη θέσπιση  
ευρωπαϊκής  διαδικασίας  μικροδιαφορών , ΕΕ L 199, 31.7.2007.  
( 2 ) Βλ. σχετικά  την έκθεση  Jenard, σελ. 42, και έκθεση  Schlosser, παρά ­ 
γραφος  188.  ( 3 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  125/79  Denilauler  κατά  Couchet  [1980] Συλλ . 
Νομολ . 1553.  
( 4 ) Βλ. π.χ. το Γραφείο  Εναρμόνισης  στην  Εσωτερική  Αγορά , (OHIM), το 
οποίο  εκδίδει , εντός  της Ευρωπαϊκής  Κοινότητας , αποφάσεις  σε σχέση  με 
την ανάκληση  ή την ακυρότητα  ορισμένων  ειδών  ευρωπαϊκών  δικαιωμά ­ 
των διανοητικής  ιδιοκτησίας  όπως  κοινοτικά  σήματα  ή καταχωρημένα  
σχέδια , ή εθνικά  δικαστήρια  που έχουν  ορισθεί  από τα κράτη  μέλη  
της ΕΕ ως κοινοτικά  δικαστήρια  σε σχέση  με την ακυρότητα  ορισμένων  
ειδών  κοινοτικών  δικαιωμάτων  διανοητικής  ιδιοκτησίας  όπως  κοινοτικά  
σήματα , καταχωρημένα  και μη καταχωρημένα  σχέδια .
1. Δημόσια  τάξη  (άρθρο  34 παράγραφος  1) 
132. Η Ευρωπαϊκή  Επιτροπή  πρότεινε  να διαγραφεί  η παρα ­ 
πομπή  στη δημόσια  τάξη  του κράτους  αναγνώρισης  ως λόγο  άρνη ­ 
σης της αναγνώρισης , δεδομένου  ότι είχε εφαρμοσθεί  πολύ  σπάνια  
στις αποφάσεις  των εθνικών  δικαστηρίων  σε σχέση  με τις Συμβάσεις  
των Βρυξελλών  και του Λουγκάνο , και το Δικαστήριο  δεν είχε 
κληθεί  ποτ έ να διευκρινίσει  το πεδίο  εφαρμογής  της. Η πρόταση  
αυτή  δεν έλαβε  επαρκή  υποστήριξη  στην  ad hoc  ομάδα , στην  οποία  
προβλήθηκε  η αντίρρηση  ότι το κράτος  αναγνώρισης  πρέπει  να είναι  
σε θέση  να προστατεύει  τα θεμελιώδη  του συμφέροντα  με την 
επίκληση  αρχής  όπως  η δημόσια  τάξη , ακόμη  και αν η αρχή  εφαρ ­ 
μόζεται  σπάνια . Για να τονισθεί  ο εξαιρετικός  χαρακτήρας  αυτού  
του λόγου  άρνησης , η διάταξη  τώρα  ορίζει  ότι χωρεί  άρνηση  της 
αναγνώρισης  μόνο  όταν  η αναγνώριση  αντίκειται  « προφανώς » στη 
δημόσια  τάξη . 
133. Η έννοια  της δημόσιας  τάξης  ορίζεται  ουσιαστικά  από το 
εθνικό  δίκαιο  του κράτους  αναγνώρισης . Ωστόσο , το Δικαστήριο  
έκρινε  ότι έχει δικαιοδοσία  για την επανεξέταση  των ορίων  εντός  
των οποίων  εθνικό  δικαστήριο  μπορεί  να επικαλεσθεί  λόγους  δημό ­ 
σιας  τάξης  για να αρνηθεί  την αναγνώριση  αλλοδαπής  απόφασης , 
και έχει αποφανθεί  ότι η εφαρμογή  της ρήτρας  της δημόσιας  τάξης  
κατά  την έννοια  του άρθρου  34, παράγραφος  1, είναι  δυνατή  μόνο  
στην  περίπτωση  κατά  την οποία  η αναγνώριση  της απόφασης  θα 
προσέκρουε  κατά  τρόπο  ανεπίτρεπτο  στην  έννομη  τάξη  του κράτους  
αναγνώρισης , καθόσον  θα παραβίαζε  θεμελιώδη  αρχή : η προσβολή  
θα έπρεπε  να συνιστά  κατάφωρη  παραβίαση  κανόνα  δικαίου  θεω ­ 
ρουμένου  ως ουσιώδους  στην  έννομη  τάξη  του κράτους  αναγνώρι ­ 
σης ( 1 ). Αν όμως  η παραβίαση  της έννομης  τάξης  δεν είναι  τέτοιας  
φύσεως , η εφαρμογή  της ρήτρας  της δημόσιας  τάξης  θα προσ έ­ 
κρουε  τελικώς  στην  απαγόρευση  αναθεώρησης  αλλοδαπής  απόφα ­ 
σης επί της ουσίας  η οποία  προβλέπεται  στο άρθρο  36 της Σύμ ­ 
βασης  ( 2 ). 
Στο σημείο  αυτό  ανακύπτει  το ερώτημα  αν η έννοια  της δημόσιας  
τάξης  στη Σύμβαση  είναι  θέμα  μόνο  ουσιαστικής  δημόσιας  τάξης , ή 
αν περιλαμβάνει  επίσης  την αποκαλούμενη  δικονομική  δημόσια  
τάξη , ή αν η δικονομική  δημόσια  τάξη  έχει σημασία  μόνο  στο 
βαθμό  που εμπίπτει  στην  εγγύηση  του δικαιώματος  δίκαιης  ακρό ­ 
ασης  στο άρθρο  34 παράγραφος  2. Το θέμα  συζητήθηκε  διεξοδικά  
από την ad hoc  ομάδα , και έχει επίσης  αποτελέσει  αντικείμενο  
διαφόρων  θεωρητικών  συζητήσεων  και προσεγγίσεων . Υπενθυμίζο ­ 
νται και στο σημείο  αυτό  τα πορίσματα  του Δικαστηρίου : αφού  
παρατήρησε  ότι το δικαίωμα  υπεράσπισης  αποτελεί  θεμελιώδες  
δικαίωμα  απορρέον  από τις κοινές  συνταγματικές  παραδόσεις  των 
κρατών  μελών , και ότι κατοχυρώνεται  από την Ευρωπαϊκή  Σύμβαση  
Ανθρωπίνων  Δικαιωμάτων , το δικαστήριο  συνεπέρανε  ότι εθνικό  
δικαστήριο  μπορεί  να θεωρήσει  ότι η απαγόρευση  στον  κατηγορού ­ 
μενο  να αμυνθεί  συνιστά  κατάφωρη  προσβολή  θεμελιώδους  δικαιώ ­ 
ματος  ( 3 ). Η απόφαση  αυτή  εκδόθηκε  πάντως  υπό τις περιστάσεις  
της συγκεκριμένης  υπόθεσης , η οποία  αφορούσε  αστική  απόφαση  για την καταβολή  αποζημίωσης  επικουρική  σε σχέση  με ποινική  
καταδικαστική  απόφαση  εκδοθείσα  ερήμην , και δεν μπορεί  να ερμη ­ 
νευθεί  κατά  τρόπον  ώστε  να επιτρέπει  σε διάδικο  να επικαλείται , 
δυνάμει  του άρθρου  34 παράγραφος  1, οιαδήποτε  παραβίαση  των 
δικαιωμάτων  της υπεράσπισης , έστω  και παραβίαση  η οποία  δεν 
αντίκειται  προφανώς  στη δημόσια  τάξη  του κράτους  αναγνώρισης  
σύμφωνα  με τα επιχειρήματα  που ανέπτυξε  το Δικαστήριο  στην  
αυτή  απόφαση . 
2. Παραβίαση  των δικαιωμάτων  ερημοδικήσαντος  εναγομένου  
(άρθρο  34 παράγραφος  2) 
134. Σύμφωνα  με τη Σύμβαση  του 1988, απόφαση  εκδοθείσα  
ερήμην  δεν αναγνωρίζεται  αν η αγωγή  ή ισοδύναμο  έγγραφο  εισα ­ 
γωγικό  της δίκης  ενώπιον  του αρχικού  δικαστηρίου  δεν έχει επιδο ­ 
θεί ή κοινοποιηθεί  στον  εναγόμενο  «κανονικά  και έγκαιρα  ώστε  να 
μπορεί  να αμυνθεί » ( 4 ). Η διάταξη  αυτή  προβλέπει  δύο όρους , ο 
πρώτος  εκ των οποίων , σχετικά  με τη δέουσα  επίδοση  ή κοινοποί ­ 
ηση, συνεπάγεται  απόφαση  βασιζόμενη  στην  νομοθεσία  του κρά ­ 
τους  προέλευσης  και στις συμβάσεις  που δεσμεύουν  το εν λόγω  
κράτος  σε σχέση  με την επίδοση  και κοινοποίηση , ενώ ο δεύτερος , 
σχετικά  με την απαιτούμενη  προθεσμία  για την άμυνα  του εναγο ­ 
μένου , συνεπάγεται  πρακτικές  εκτιμήσεις , δεδομένου  ότι πρέπει  να 
εκτιμηθεί  αν η περίοδος  που υπολογίζεται  από την ημερομηνία  της 
πραγματικής  επίδοσης  ή κοινοποίησης  εξασφάλισε  στον  εναγόμενο  
τον απαιτούμενο  χρόνο  για την άμυνά  του ( 5 ). Η εξακρίβωση  ότι 
πληρούνται  οι όροι  αυτοί  έχει αποδειχθεί  δύσκολη  στην  πράξη , και 
έχει απαιτήσει  επανειλημμένως  την παρέμβαση  του Δικαστηρίου , 
ιδίως  όσον  αφορά  το δεύτερο  όρο και το σωρευτικό  αποτέλεσμα  
αμφοτέρων . 
Το Δικαστήριο  έχει διευκρινίσει  διάφορες  πτυχές  της διάταξης  με 
θετικό  τρόπο , όπως  θα διαπιστωθεί , αλλά  έχει επίσης  αποκαλύψει  
αδυναμίες  οι οποίες  θα μπορούσαν  να οδηγήσουν  σε κατάχρηση  εκ 
μέρους  κακόπιστου  οφειλέτη . Ειδικότερα , όσον  αφορά  το ερώτημα  
αν έγινε  δεόντως  η επίδοση  ή κοινοποίηση  του εγγράφου , το Δικα ­ 
στήριο  έκρινε  ότι οι δύο όροι  έχουν  σωρευτικό  αποτέλεσμα , με 
αποτέλεσμα  ότι απόφαση  εκδοθείσα  ερήμην  δεν αναγνωρίζεται  
όταν  το εισαγωγικό  έγγραφο  της δίκης  δεν επιδόθηκε  ή κοινοποι ­ 
ήθηκε  δεόντως  στον  εναγόμενο , έστω  και αν ο εναγόμενος  είχε 
επαρκή  χρόνο  για την άμυνά  του ( 6 ), υπονοώντας  ότι για το 
σκοπό  αυτό  το δικαστήριο  αναγνώρισης  μπορεί  να εξετάσει  τυχόν  
παρατυπία  κατά  την επίδοση  ή κοινοποίηση , η οποία  πρέπει  να 
αξιολογείται  βάσει  του δικαίου  του αρχικού  δικαστηρίου , συμπερι ­ 
λαμβανομένων  τυχόν  σχετικών  διεθνών  συμβάσεων . Σε σχέση  με την 
έγκαιρη  επίδοση  ή κοινοποίηση , το Δικαστήριο  έχει αποφανθεί  ότι 
το γεγονός  ότι ο εναγόμενος  μπορεί  να απέκτησε  γνώση  της δια ­ 
δικασίας  δεν έχει σημασία  αν αυτό  συνέβη  μετά  την έκδοση  της 
απόφασης , ακόμη  και στην  περίπτωση  που υπήρχε  η δυνατότητα  
άσκησης  ένδικων  μέσων  στο κράτος  προέλευσης  και ο εναγόμενος  
δεν τη χρησιμοποίησε  ( 7 ).EL 23.12.2009 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  C 319/37  
( 1 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  C-7/98  Krombach  [2000] Συλλ . Νομολ . I-1935, 
παράγραφοι  23 και 37, με αναφορά  στο δικαίωμα  υπεράσπισης . 
( 2 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  C-38/98  Renault  κατά  Maxicar  [2000] Συλλ . 
Νομολ . I-2973, παράγραφος  30, με αναφορά  στην  ορθή  εφαρμογή  
των κοινοτικών  αρχών  της ελεύθερης  κυκλοφορίας  αγαθών  και του 
ελεύθερου  ανταγωνισμού  από τα δικαστήρια  του κράτους  προέλευσης . 
( 3 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  C-7/98  Krombach  [2000] Συλλ . Νομολ . I-1935, 
παράγραφοι  38-40.  ( 4 ) Έκθεση  Jenard, σελ. 44; έκθεση  Schlosser, παράγραφος  194.  
( 5 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  166/80  Klomps  κατά  Michel  [1981] Συλλ . Νομολ . 
1593, παράγραφοι  15-19.  
( 6 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  C-305/88  Lancray  κατά  Peters und Sickert  [1990] 
Συλλ . Νομολ . I-2725, Παράγραφοι  15, 18 και 23.  
( 7 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  C-123/91  Minalmet  κατά  Brandeis  [1992] Συλλ . 
Νομολ . I-5661, παράγραφος  22 · Υπόθεση  C-78/95  Hendrikman  
[1996] Συλλ . Νομολ . I-4943, παράγραφοι  18-21.
Οι αποφάσεις  αυτές  του Δικαστηρίου  βασίζονται  σε κατά  γράμμα  
ερμηνεία  του κανόνα , με προφανή  πρόθεση  διασφάλισης  του οφει ­ 
λέτη , και έχουν  προκαλέσει  αρκετές  συζητήσεις , κατά  τις οποίες  
τονίστηκε  ότι και ο δανειστής  χρήζει  προστασίας , και ότι ο κακόπι ­ 
στος  οφειλέτης  δεν πρέπει  να έχει την ευκαιρία  να εκμεταλλεύεται  
απλώς  τυπικές  και ασήμαντες  παρατυπίες  ή καθυστέρηση  κατά  την 
επίδοση  ή κοινοποίηση , για να αδρανήσει , πιστεύοντας  ότι όταν  
ζητηθεί  η αναγνώριση  της απόφασης  θα μπορέσει  να βασισθεί  
στους  λόγους  άρνησης  που ορίζονται  στη Σύμβαση . Η συζήτηση  
συνεχίστηκε  από την ad hoc  ομάδα , η οποία  εξέτασε  το θέμα  αυτό  
με ιδιαίτερη  προσοχή , αναζητώντας  λύση  η οποία  θα εξισορροπεί  τα 
συμφέροντα  του δανειστή  και του οφειλέτη , και δεν θα επιτρέπει  σε 
οφειλέτη  ο οποίος  γνωρίζει  ότι έχει κινηθεί  διαδικασία  εναντίον  του 
να παραμείνει  αδρανής  και μετά  να επικαλεσθεί  διάταξη  η οποία  θα 
οδηγήσει  σε άρνηση  αναγνώρισης  της απόφασης  για τυπικούς  
λόγους . 
135. Για το λόγο  αυτό  το άρθρο  34 παράγραφος  2) δεν απαιτεί  
πλέον  ρητά  δέουσα  επίδοση  ή κοινοποίηση , αλλά  ρυθμίζει  το θέμα  
σε σχέση  με τη δυνατότητα  του εναγομένου  να αμυνθεί , καθώς  και 
σε σχέση  με τον απαιτούμενο  χρόνο . Η επίδοση  ή η κοινοποίηση  
στον  εναγόμενο  πρέπει  να γίνεται  « κατά  τέτοιο  τρόπο  ώστε  να 
μπορεί  να αμυνθεί ». Η διατύπωση  αυτή  δεν απαιτεί  πλέον  απλώς  
να εξακριβώνεται  αν η επίδοση  ή κοινοποίηση  έγινε  σύμφωνα  με το 
εφαρμοστέο  δίκαιο , αλλά  αντιθέτως  απαιτεί  εκτίμηση  πραγματικού  
γεγονότος , στην  οποία  η τήρηση  των κανόνων  περί επίδοσης  ή 
κοινοποίησης  διαδραματίζουν  σημαντικό , αλλά  όχι καθοριστικό  
ρόλο : το δικαστήριο  στο οποίο  ζητείται  η αναγνώριση  θα πρέπει  
να εξετάσει  κάθε  άλλο  παράγοντα  που θα μπορούσε  να το βοηθήσει  
να διαπιστώσει  αν, παρά  τις τυχόν  παρατυπίες , η επίδοση  ή κοινο ­ 
ποίηση  πραγματοποιήθηκε  κατά  τρόπο  που επέτρεπε  στον  εναγό ­ 
μενο  να αμυνθεί . Η παρατυπία  κατά  την επίδοση  ή κοινοποίηση  
αποτελεί  συνεπώς  λόγο  άρνησης  δυνάμει  του άρθρου  34 παράγρα ­ 
φος 2) μόνο  αν έβλαψε  τον εναγόμενο  στερώντας  του τη δυνατό ­ 
τητα  άμυνας  ( 1 ), και δεν έχει σημασία  αν ο εναγόμενος  θα μπορούσε  
να είχε παραστεί  και αμυνθεί  στο δικαστήριο , επικαλούμενος  μάλι ­ 
στα και την παρατυπία  κατά  την επίδοση , στο κράτος  προέλευσης . 
Η εν λόγω  πραγματολογική  εκτίμηση  πρέπει  να συνοδεύεται , όπως  
στη Σύμβαση  του 1988, από άλλη  πραγματολογική  εκτίμηση  προ ­ 
κειμένου  να διαπιστωθεί  αν ήταν  επαρκής  ο προβλεπόμενος  για την 
άμυνα  του εναγομένου  χρόνος , για τον οποίο  σκοπό  το δικαστήριο  
μπορεί  να εξετάσει  κάθε  κρίσιμη  περίσταση , έστω  και αν ανέκυψε  
μετά  την πραγματοποίηση  της επίδοσης  ή κοινοποίησης  ( 2 ), καθώς  
και τη διάταξη  του άρθρου  26 παράγραφος  2), την οποία  το 
δικαστήριο  του κράτους  προέλευσης  οφείλει  να τηρεί  εν πάση  
περιπτώσει  ( 3 ). Το άρθρο  34 παράγραφος  2) δεν απαιτεί  απόδειξη  ότι ο εναγόμενος  έλαβε  πράγματι  γνώση  του εισαγωγικού  εγγράφου  
της δίκης , αλλά  μόνον  ότι η περίοδος  που υπολογίζεται  από την 
ημερομηνία  της επίδοσης  ή κοινοποίησης  ήταν  επαρκής  για να 
προετοιμάσει  ο εναγόμενος  την άμυνά  του ( 4 ). 
136. Η προστασία  την οποία  παρέχει  στον  οφειλέτη  το άρθρο  
34 παράγραφος  2) σε περίπτωση  παρατυπίας  κατά  την επίδοση  ή 
κοινοποίηση  έχει περιορισθεί  επίσης  με άλλο  τρόπο : ακόμη  και όταν  
η επίδοση  ή κοινοποίηση  δεν πραγματοποιήθηκε  έγκαιρα  και κατά  
τρόπο  ώστε  να επιτρέψει  στον  εναγόμενο  να προετοιμάσει  την 
άμυνά  του, η απόφαση  αναγνωρίζεται  αν ο εναγόμενος  δεν την 
αμφισβήτησε  στο κράτος  προέλευσης  όταν  είχε τη δυνατότητα  να 
το πράξει . Η προστασία  ερημοδικήσαντος  εναγομένου  σε περίπτωση  
ελαττωμάτων  στην  κοινοποίηση  δεν πρέπει  να επεκτείνεται  σε περι ­ 
πτώσεις  κατά  τις οποίες  ο εναγόμενος  παραμένει  αδρανής , και ο 
κανόνας  επιχειρεί  να επιλύσει  το πρόβλημα  προβλέποντας  υποχρ έ­ 
ωση του εναγομένου , εφόσον  είναι  εφικτό , να διατυπώσει  τυχόν  
αντιρρήσεις  στο κράτος  προέλευσης  και να εξαντλήσει  όλα τα 
εκεί διαθέσιμα  ένδικα  μέσα , χωρίς  να αναμένει  το επόμενο  στάδιο  
για να τα χρησιμοποιήσει  όταν  η απόφαση  πρέπει  να αναγνωρισθεί  
σε άλλο  κράτος  δεσμευόμενο  από τη Σύμβαση . Η ούτω  προβλεπό ­ 
μενη  εξαίρεση  της παραγράφου  2 του άρθρου  34 αποκλείει  σαφώς  
την προηγούμενη  ερμηνεία  της αντίστοιχης  διάταξης  της Σύμβασης  
του 1988 από το Δικαστήριο  ( 5 ). 
137. Το άρθρο  34 παράγραφος  2) έχει γενικό  πεδίο  εφαρμογής , 
σκοπός  του δε είναι  να εξασφαλίσει  ότι οι αποφάσεις  που μπορούν  
να κυκλοφορούν  ελεύθερα  στα κράτη  που δεσμεύονται  από τη 
Σύμβαση  έχουν  εκδοθεί  τηρουμένων  των δικαιωμάτων  της άμυνας . 
Το άρθρο  ισχύει  επομένως  ανεξαρτήτως  της κατοικίας  του εναγο ­ 
μένου , η οποία  μπορεί  να είναι  σε άλλο  κράτος  δεσμευόμενο  από τη 
Σύμβαση , ή σε κράτος  εκτός  της Σύμβασης , ή στο αυτό  κράτος  με 
το δικαστήριο  προέλευσης  ( 6 ). 
Σημειωτέον , ωστόσο , ότι το άρθρο  III παράγραφος  1) του Πρωτό ­ 
κολλου  1, που προσετέθη  αιτήσει  της Ελβετίας , προβλέπει  ότι η 
Ελβετία  επιφυλάσσεται  του δικαιώματος  να δηλώσει  κατά  την επι ­ 
κύρωση  ότι δεν θα εφαρμόζει  το τμήμα  του της διάταξης  του 
άρθρου  34 παράγραφος  2) το οποίο  αναφέρεται  στην  παράλειψη  
του εναγομένου  να ασκήσει  προσφυγή  κατά  της απόφασης  στο 
κράτος  προέλευσης  ενώ μπορούσε  να το πράξει . Η ελβετική  αντι ­ 
προσωπία  υιοθέτησε  την άποψη  ότι αυτή  η εξαίρεση  δεν λαμβάνει  
επαρκώς  υπ'όψιν  το δικαίωμα  του εναγομένου  σε δίκαιη  δίκη . Το 
άρθρο  III του Πρωτόκολλου  1 προβλέπει  επίσης , όπως  είναι  
φυσικό , ότι αν η Ελβετία  προβεί  σε μία τέτοια  δήλωση , τα άλλα  
συμβαλλόμενα  μέρη  θα εφαρμόζουν  την ίδια επιφύλαξη  σε σχέση  
με αποφάσεις  των ελβετικών  δικαστηρίων . Τα συμβαλλόμενα  μέρη  
μπορούν  να προβούν  στην  αυτή  επιφύλαξη  όσον  αφορά  κράτος  
εκτός  Σύμβασης  το οποίο  προσχωρεί  στη Σύμβαση  δυνάμει  του 
άρθρου  70 παράγραφος  1) στοιχείο  γ).EL C 319/38 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  23.12.2009  
( 1 ) Για ανάλογη  προσέγγιση  βλ. προτάσεις  της Ευρωπαϊκής  Ομάδας  Ιδιωτι ­ 
κού Διεθνούς  Δικαίου , παράγραφοι  14-16.  
( 2 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  49/84  Debaecker  κατά  Bouwman  [1985] Συλλ . 
Νομολ . 1779, διατακτικό . 
( 3 ) Η ομάδα  ad hoc  προτίμησε  να μην ενσωματωθεί  η διατύπωση  του 
άρθρου  26 παράγραφος  2 ρητά  στο άρθρο  34 παράγραφος  2, όπως  
η Επιτροπή  είχε προτείνει  αρχικά , για να μην επιβληθεί  περαιτέρω  υπο ­ 
χρεωτική  εξακρίβωση  των ενεργειών  του δικαστηρίου  που εξέδωσε  την 
απόφαση . ( 4 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  166/80  Klomps  κατά  Michel  [1981] Συλλ . Νομολ . 
1593, παράγραφος  19.  
( 5 ) Στις  αποφάσεις  Minalmet  και Hendrikman,  βλ. παράγραφο  134 παρα ­ 
πάνω . Με αναφορά  στην  αντίστοιχη  διάταξη  του κανονισμού  Βρυξέλλες  
Ι, το Δικαστήριο  έχει περαιτέρω  διευκρινίσει  ότι η δυνατότητα  του 
εναγόμενου  να αμφισβητήσει  την ερήμην  εκδοθείσα  απόφαση  στο κράτος  
προέλευσης  συνεπάγεται  ότι είναι  ενημερωμένος  για την απόφαση  και ότι 
είχε επαρκή  χρόνο  για να προετοιμάσει  την άμυνά  του και να ασκήσει  
προσφυγή  εναντίον  της : βλ. Υπόθεση  C-283/05 ASML [2006] Συλλ . 
Νομολ . I-12041.  
( 6 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  49/84  Debaecker  κατά  Bouwman  [1985] Συλλ . 
Νομολ . 1779, παράγραφοι  10-13.
3. Ασυμβίβαστες  αποφάσεις  (άρθρο  34 παράγραφοι  3 και 4) 
138. Δεν χρειάστηκαν  αλλαγές  στην  παράγραφο  3 του άρθρου  
34, στην  οποία  ορίζεται  η αρχή  ότι απόφαση  εκδοθείσα  σε κράτος  
δεσμευόμενο  από τη Σύμβαση  δεν αναγνωρίζεται  αν είναι  ασυμβί ­ 
βαστη  με απόφαση  εκδοθείσα  επί διαφοράς  μεταξύ  των ιδίων  δια ­ 
δίκων  στο κράτος  αναγνώρισης . Η διάταξη  θα εφαρμόζεται  σπάνια , 
δεδομένων  των κανόνων  για το συντονισμό  της δικαιοδοσίας  σε 
περιπτώσεις  εκκρεμοδικίας  και συναφών  αγωγών  · έχει ευρύ  πεδίο  
εφαρμογής , και σκοπός  της είναι  η διασφάλιση  του κράτους  
δικαίου  στο κράτος  αναγνώρισης , το οποίο  θα διαταρασσόταν  
από την ύπαρξη  δύο συγκρουόμενων  αποφάσεων  ( 1 ). Οι αποφάσεις  
μπορούν  επομένως  να είναι  ασυμβίβαστες  και όταν  οι διαφορές  
έχουν  ως μόνο  κοινό  σημείο  τους  διαδίκους , αλλά  όχι το αντικεί ­ 
μενο  ή την αιτία  ( 2 ). Ούτε  είναι  απαραίτητο , προκειμένου  να εμποδι ­ 
στεί η αναγνώριση , να έχει εκδοθεί  η απόφαση  στο κράτος  ανα ­ 
γνώρισης  πριν  από την αλλοδαπή  απόφαση . 
Το ερώτημα  ποια  από τις δύο αποφάσεις  προηγήθηκε  θα πρέπει  να 
εξετασθεί , ωστόσο , προκειμένου  να αποφασισθεί  ποια  από τις δύο 
ασυμβίβαστες  αποφάσεις  πρόκειται  να αναγνωρισθεί  στο κράτος  
αναγνώρισης  ( 3 ). Η Σύμβαση  του 1988 ( άρθρο  27 παράγραφος  
5) ρύθμιζε  αποκλειστικά  την αναγνώριση  απόφασης  εκδοθείσας  σε 
κράτος  δεσμευόμενο  από τη Σύμβαση  η οποία  ήταν  ασυμβίβαστη  
με προγενέστερη  απόφαση  εκδοθείσα  σε κράτος  εκτός  Σύμβασης  · 
το άρθρο  34 παράγραφος  4 της νέας  Σύμβασης  προσθέτει  την 
περίπτωση  απόφασης  εκδοθείσας  σε κράτος  δεσμευόμενο  από τη 
Σύμβαση  η οποία  είναι  ασυμβίβαστη  με προγενέστερη  απόφαση  
εκδοθείσα  σε άλλο  κράτος  δεσμευόμενο  από τη Σύμβαση , και την 
τοποθετεί  σε ισοδύναμη  βάση . Σε τέτοιου  είδους  περιπτώσεις  το 
γεγονός  ότι οι αποφάσεις  είναι  ασυμβίβαστες  εμποδίζει  την ανα ­ 
γνώριση  της μεταγενέστερης , αλλά  μόνο  αν οι αποφάσεις  έχουν  
εκδοθεί  σε διαφορές  μεταξύ  των ιδίων  διαδίκων  και έχουν  το ίδιο 
αντικείμενο  και την ίδια αιτία , πάντα  βέβαια  με την προϋπόθεση  ότι 
πληρούν  τα κριτήρια  αναγνώρισης  στο κράτος  αναγνώρισης . Αν το 
αντικείμενο  ή η αιτία  διαφέρουν , αναγνωρίζονται  αμφότερες  απο ­ 
φάσεις , ακόμη  και αν είναι  ασυμβίβαστες  μεταξύ  τους . Το πρό ­ 
βλημα  του ασυμβίβαστου  σε αυτή  την περίπτωση  θα πρέπει  να 
επιλυθεί  από το εθνικό  δικαστήριο  από το οποίο  ζητείται  η εκτ έ­ 
λεση , το οποίο  μπορεί  να εφαρμόσει  τους  κανόνες  του δικού  του 
συστήματος  για το σκοπό  αυτό , και μπορεί  μάλιστα  να δώσει  βάρος  
σε άλλους  παράγοντες  εκτός  από τη χρονική  σειρά  των αποφάσεων , 
όπως  είναι  η σειρά  κίνησης  των διαδικασιών  ή η σειρά  με την οποία  
οι αποφάσεις  απέκτησαν  ισχύ  δεδικασμένου , πράγμα  που δεν απο ­ 
τελεί  προϋπόθεση  για την αναγνώριση  δυνάμει  της Σύμβασης . 
4. Διεθνής  δικαιοδοσία  του δικαστηρίου  του κράτους  προ έ­ 
λευσης  (άρθρο  35)  
139. Όπως  στη Σύμβαση  του 1988, οι αποφάσεις  που εκδίδο ­ 
νται σε κράτος  δεσμευόμενο  από τη Σύμβαση  γενικά  πρέπει  να 
αναγνωρίζονται  στο κράτος  της αναγνώρισης  χωρίς  έλεγχο  της 
δικαιοδοσίας  του δικαστηρίου  του κράτους  προέλευσης . Το άρθρο  35 επαναλαμβάνει  ότι δεν γίνεται  τέτοιος  έλεγχος , ούτε  
εφαρμογή  του κριτηρίου  της δημόσιας  τάξης  στους  κανόνες  περί 
διεθνούς  δικαιοδοσίας , αλλά  αναπαράγει  επίσης  τις προϋπάρχουσες  
εξαιρέσεις  από τον κανόνα  που απαγορεύει  έλεγχο  της δικαιοδοσία  
του δικαστηρίου  προέλευσης . Προτάθηκε  να καταργηθούν  εντελώς  
οι εξαιρέσεις  για να καταργηθεί  κάθε  έλεγχος  της δικαιοδοσίας  ( 4 ), 
μετά  όμως  από προσεκτική  εξέταση  η ομάδα  ad hoc  αποφάσισε  ότι 
κάτι  τέτοιο  θα ήταν  πρόωρο . Υπάρχουν  επομένως  εξαιρέσεις  για την 
παραβίαση  των κανόνων  δικαιοδοσίας  σε θέματα  ασφαλιστικών  συμ ­ 
βάσεων  και συμβάσεων  καταναλωτών  ή των κανόνων  περί αποκλει ­ 
στικής  δικαιοδοσίας  (τμήματα  3, 4 και 6 του Τίτλου  II), για την 
περίπτωση  του άρθρου  68 και για τις περιπτώσεις  του άρθρου  64 
παράγραφος  3 και του άρθρου  67 παράγραφος  4 (  5 ). Συζητήθηκε  
το θέμα  αν η παραβίαση  των κανόνων  δικαιοδοσίας  σε θέματα  
ατομικών  συμβάσεων  απασχόλησης  θα πρέπει  να προστεθεί  σε 
αυτές  τις εξαιρέσεις . Αποφασίστηκε  να μην προστεθεί , με το σκε ­ 
πτικό  ότι στις εργατικές  διαφορές  η αγωγή  συνήθως  ασκείται  από 
τον εργαζόμενο , με αποτέλεσμα  ότι ο έλεγχος  της δικαιοδοσίας , ο 
οποίος  αποτελεί  εμπόδιο  για την αναγνώριση , θα ήταν  στην  πλει ­ 
ονότητα  των περιπτώσεων  πλεονέκτημα  για τον εργοδότη  στη θέση  
του ως εναγομένου . 
5. Κατάργηση  του ελέγχου  του δικαίου  που εφαρμόζεται  από  
το δικαστήριο  του κράτους  προέλευσης  
140. Το άρθρο  27 παράγραφος  4 της Σύμβασης  του 1988 
επέτρεπε  άρνηση  της αναγνώρισης  αν το δικαστήριο  του κράτους  
προέλευσης , προκειμένου  να αποφασίσει  επί προδικαστικού  ερωτή ­ 
ματος  όσον  αφορά  το καθεστώς  ή τη δικαιοπρακτική  ικανότητα  
φυσικών  προσώπων , περιουσιακές  σχέσεις  συζύγων  ή κληρονομικά  
δικαιώματα  ( όλα θέματα  μη εμπίπτοντα  στο πεδίο  εφαρμογής  της 
Σύμβασης ), είχε εφαρμόσει  κανόνα  διαφορετικό  του κανόνα  ιδιωτι ­ 
κού διεθνούς  δικαίου  του κράτους  στο οποίο  ζητήθηκε  η αναγνώ ­ 
ριση  · τώρα  ο κανόνας  αυτός  θεωρήθηκε  περιττός , μεταξύ  άλλων  
λόγω  της προόδου  που έχει σημειώσει  η εναρμόνιση  του ιδιωτικού  
διεθνούς  δικαίου  σε αυτούς  τους  τομείς  στην  Ευρωπαϊκή  Κοινότητα , 
και ιδίως  της απουσίας  της διάταξης  από τον κανονισμό  Βρυξέλλες  
ΙΙ. Δεν έχει συμπεριληφθεί  στην  νέα Σύμβαση , οπότε  στο μέλλον  δεν 
θα είναι  δυνατή  η επίκληση  αυτού  του λόγου  άρνησης , που ήταν  
απομεινάρι  της επί της ουσίας  αναθεώρησης  αλλοδαπής  απόφασης . 
Η επί της ουσίας  αναθεώρηση  αποκλείεται  εντελώς  σύμφωνα  με το 
άρθρο  36 της Σύμβασης , το οποίο  αναπαράγει  τη διατύπωση  της 
αντίστοιχης  διάταξης  της προγενέστερης  Σύμβασης  ( 6 ). 
6. Προσβολή  της αλλοδαπής  απόφασης  της οποίας  ζητείται  η 
αναγνώριση  (άρθρο  37)  
141. Δεν υπήρξε  καμία  μεταβολή  του κανόνα  που προβλέπει  τη 
δυνατότητα  του δικαστηρίου  ενώπιον  του οποίου  ζητείται  η ανα ­ 
γνώριση  απόφασης  εκδοθείσας  σε άλλο  κράτος  μέλος  δεσμευόμενο  
από τη Σύμβαση  να αναστείλει  τη διαδικασία  αν η απόφαση  έχει 
προσβληθεί  με τακτικά  ένδικα  μέσα  στο άλλο  κράτος . Το άρθρο  37 
αναπαράγει  το άρθρο  30 της Σύμβασης  του 1988, και δεν απαιτεί  
ιδιαίτερο  σχολιασμό  (βλ. την έκθεση  Jenard, σελ.46, και την έκθεση  
Schlosser, παράγραφοι  195-204).EL 23.12.2009 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  C 319/39  
( 1 ) Έκθεση  Jenard, σελ. 45.  
( 2 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  145/86  Hoffmann  κατά  Krieg  [1988] Συλλ . 
Νομολ . 645, παράγραφος  25, με παραπομπή  σε αλλοδαπή  απόφαση  
μεταξύ  συζύγων  που αφορούσε  θέματα  διατροφής  η οποία  ήταν  ασυμ ­ 
βίβαστη  με απόφαση  διαζυγίου  στο κράτος  αναγνώρισης . 
( 3 ) Έκθεση  Schlosser, παράγραφος  205.  ( 4 ) Προτάσεις  της Ευρωπαϊκής  Ομάδας  Ιδιωτικού  Διεθνούς  Δικαίου , 
παράγραφος  28.  
( 5 ) Έκθεση  Jenard-Möller, παράγραφος  67, 14-17, 79-84.  
( 6 ) Έκθεση  Jenard, σελ. 46.
3. Εκτέλεση  
142. Το τμήμα  2 του Τίτλου  III της Σύμβασης , το οποίο  αφορά  
την εκτέλεση , περιλαμβάνει  σειρά  κανόνων  οι οποίοι , όπως  προα ­ 
ναφέρθηκε  ( 1 ), υπέστησαν  σημαντικές  μεταβολές  κατά  την αναθεώ ­ 
ρηση , με σκοπό  την περαιτέρω  απλούστευση  της διαδικασίας  βάσει  
της οποίας  οι αποφάσεις  κηρύσσονται  εκτελεστές  στο κράτος  εκτ έ­ 
λεσης  - και αναγνωρίζονται  επίσης , αν ζητείται  η αναγνώριση  της 
απόφασης  ως κύριο  ζήτημα  δυνάμει  του άρθρου  33 παράγραφος  2, 
το οποίο  παραπέμπει  στις διαδικασίες  που προβλέπονται  στα τμή ­ 
ματα  2 και 3 του Τίτλου  III. Η βασική  αρχή  σύμφωνα  με την οποία  
η εκτέλεση  εξαρτάται  από την κήρυξη  της εκτελεστότητας  παραμ έ­ 
νει εν τούτοις  αναλλοίωτη , και προβλέπεται  στο άρθρο  38 όπως  
ακριβώς  στο άρθρο  31 της Σύμβασης  του 1988. Εκτελεστές  
κηρύσσονται  επομένως  μόνο  οι αποφάσεις  που είναι  ήδη εκτελεστές  
στο κράτος  στο οποίο  εκδόθηκαν , και μόνο  κατόπιν  αιτήσεως  του 
ενδιαφερομένου  ( 2 ). Αφ’ ης στιγμής  κηρυχθεί  εκτελεστή , η απόφαση  
εκτελείται  στο κράτος  εκτέλεσης , στο Ηνωμένο  Βασίλειο  όμως  απαι ­ 
τείται  η εγγραφή  της απόφασης  προς  εκτέλεση  ( 3 ). Το άρθρο  1 
παράγραφος  3 διευκρινίζει  ότι το περί εκτελέσεως  τμήμα  ισχύει  
επίσης  για τις αποφάσεις  του Δικαστηρίου  των Ευρωπαϊκών  Κοινο ­ 
τήτων  όταν  πρόκειται  να εκτελεσθούν  σε χώρες  που δεν είναι  κράτη  
μέλη  της Κοινότητας . Οι αποφάσεις  του Δικαστηρίου  θα εκτελού ­ 
νται συνεπώς  σε αυτά  τα κράτη  κατά  τον αυτό  τρόπο  με τις εθνικές  
αποφάσεις  που εκδίδονται  σε κράτη  δεσμευόμενα  από τη Σύμβαση . 
1. Κήρυξη  της εκτελεστότητας : πρώτο  στάδιο  ( άρθρα  39-42 
και 53-56)  
(α) Δικαστήριο  ή αρμόδια  αρχή  (άρθρο  39)  
143. Όπως  και προηγουμένως , η Σύμβαση  αναφέρει  ρητά  τα 
δικαστήρια  ή τις αρμόδιες  αρχές  των δεσμευομένων  από τη Σύμ ­ 
βαση  κρατών  που έχουν  αρμοδιότητα  για την παραλαβή  των αιτή ­ 
σεων  για την κήρυξη  της εκτελεστότητας  αλλοδαπών  αποφάσεων . 
Τώρα  απαριθμούνται  σε παράρτημα  ( Παράρτημα  II), και όχι στο 
σώμα  της Σύμβασης , μεταβολή  η οποία  απλουστεύει  την παρου ­ 
σίαση  της διαδικασίας  ( όσον  αφορά  τους  λόγους  της μεταφοράς  
του καταλόγου  των αρμοδίων  δικαστικών  ή άλλων  αρχών  σε παράρ ­ 
τημα , βλ, επίσης  της συζήτηση  για το άρθρο  77 παρακάτω ). Σημει ­ 
ωτέον  ότι η παράγραφος  1 του άρθρου  39 αναφέρεται  σε « δικα ­ 
στήριο  ή αρμόδια  αρχή ». Τα δεσμευόμενα  από τη Σύμβαση  κράτη  
είναι  επομένως  ελεύθερα  να εμπιστευθούν  τη διεκπεραίωση  του 
πρώτου  σταδίου  της διαδικασίας  σε αρχή  που δεν είναι  δικαστήριο . 
Σε όλα τα κράτη  έχουν  ορισθεί  εν γένει  δικαστήρια , ας σημειωθεί  
όμως  ότι στην  περίπτωση  αίτησης  για την κήρυξη  της εκτελεστό ­ 
τητας  συμβολαιογραφικής  πράξης  η Γαλλία  και η Γερμανία  έχουν  
ορίσει  συμβολαιογραφική  αρχή  (président de la chambre départeme ­
ntale des notaires ) ή συμβολαιογράφο , ενώ σε περίπτωση  απόφασης  
σε θέματα  διατροφής  η Μάλτα  έχει ορίσει  τη γραμματεία  του δικα ­ 
στηρίου  (Re ġistratur tal-Qorti ). Τα παραδείγματα  αυτά  θα μπορού ­ 
σαν να ακολουθηθούν  και από άλλες  χώρες  δεδομένου  ότι η δια ­ 
δικασία  δεν έχει χαρακτήρα  αντιδικίας  και ότι οι έλεγχοι  που πρέπει  
να διεξαχθούν  έχουν  απλώς  τυπικό  χαρακτήρα . 
144. Όσον  αφορά  την κατά  τόπον  αρμοδιότητα  των ορισθέντων  
δικαστηρίων , η Σύμβαση  του 1988 αναφερόταν  στον  τόπο  κατοι ­ 
κίας  του προσώπου  κατά  του οποίου  ζητείται  η εκτέλεση , και, ελλείψει  κατοικίας  στο κράτος  στο οποίο  ζητείται  η εκτέλεση , στον  
τόπο  της εκτέλεσης . Η ρύθμιση  αυτή  παρείχε  στο δανειστή  το 
πλεονέκτημα  ότι όταν  υπήρχαν  διάφοροι  τόποι  εκτέλεσης  μπορούσε  
να υποβάλει  μόνο  μία αίτηση  κήρυξης  της εκτελεστότητας , αν και 
εν συνεχεία  έπρεπε  να απευθυνθεί  σε διάφορα  δικαστήρια  για την 
εκτέλεση . Είχε όμως  το μειονέκτημα  ότι αν η κατοικία  του οφειλέτη  
και ο τόπος  εκτέλεσης  δεν συνέπιπταν , ο δανειστής  ήταν  υποχρεω ­ 
μένος  να απευθυνθεί  σε δύο δικαστήρια , πρώτον  το δικαστήριο  του 
τόπου  κατοικίας  και κατόπιν  το δικαστήριο  του τόπου  εκτέλεσης . Η 
ομάδα  ad hoc  εξέτασε  το θέμα , και παρά  την ύπαρξη  κάποιων  
αντιρρήσεων , επιβεβαίωσε  ότι καλό  θα ήταν  να ορισθεί  η εσωτερική  
δικαιοδοσία  απευθείας  στη Σύμβαση , για να είναι  ευχερέστερος  ο 
προσδιορισμός  του κατάλληλου  δικαστηρίου  από το δανειστή  ( 4 ). 
Έκρινε  ότι ο καλύτερος  τρόπος  καθορισμού  της κατά  τόπον  αρμο ­ 
διότητας  σε σχέση  με κάθε  συγκεκριμένη  περίπτωση  ήταν  να δοθεί  
στο δανειστή  δυνατότητα  επιλογής  μεταξύ  του τόπου  της κατοικίας  
του οφειλέτη  και του τόπου  εκτέλεσης , επιτρέποντάς  του να μεταβεί  
απευθείας  στο δικαστήριο  του τόπου  εκτέλεσης . 
Το άρθρο  39 παράγραφος  2 απηχεί  την προσέγγιση  αυτή , και 
ορίζει  ότι η κατά  τόπον  αρμοδιότητα  καθορίζεται  από τον τόπο  
κατοικίας  του προσώπου  κατά  του οποίου  ζητείται  η εκτέλεση , ή 
από τον τόπο  εκτέλεσης . Η διατύπωση  σημαίνει  ότι δεν χρειάζεται  
πλέον  να προβλέπεται  ρητά  η περίπτωση  κατά  την οποία  ο οφειλ έ­ 
της έχει την κατοικία  του σε κράτος  μη δεσμευόμενο  από τη Σύμ ­ 
βαση , αν και ασφαλώς  σε αυτή  την περίπτωση  ο δανειστής  θα έχει 
ως μόνη  επιλογή  τον τόπο  εκτέλεσης . 
Για τις περιπτώσεις  κατά  τις οποίες  ζητείται  εκτέλεση  κατά  περισ ­ 
σοτέρων  προσώπων  προτάθηκε  να επαναλάβει  το άρθρο  39 τον 
κανόνα  δικαιοδοσίας  του άρθρου  6 παράγραφος  1, προβλέποντας  
την κατά  τόπον  αρμοδιότητα  των δικαστηρίων  του τόπου  κατοικίας  
οιουδήποτε  εκ των προσώπων  αυτών . Η ad hoc  ομάδα  υιοθέτησε , 
ωστόσο , την άποψη  ότι προκειμένου  για θέματα  εσωτερικής  δικαιο ­ 
δοσίας  είναι  προτιμότερο  να μην προβλέπονται  κανόνες  για κάθε  
συγκεκριμένη  πτυχή . Το θέμα  του πρακτέου  όταν  ζητείται  εκτέλεση  
κατά  περισσοτέρων  προσώπων  θα αποφασισθεί  συνεπώς  βάσει  του 
εθνικού  δικαίου  κάθε  κράτους  δεσμευομένου  από τη Σύμβαση . 
(β) Η αίτηση  (άρθρα  40 και 53-56)  
145. Όπως  στη Σύμβαση  του 1988, η διαδικασία  υποβολής  της 
αίτησης  διέπεται  από το εθνικό  δίκαιο  του κράτους  εκτέλεσης , 
λαμβάνοντας  υπ'όψιν , ωστόσο , τους  κανόνες  που προβλέπονται  
απευθείας  στη Σύμβαση . Η Σύμβαση  εξακολουθεί  να προβλέπει  
ότι ο αιτών  πρέπει  να προβεί  σε εκλογή  κατοικίας  στην  περιφέρεια  
του δικαστηρίου  στο οποίο  απευθύνεται , και αν το δίκαιο  του 
κράτους  στο οποίο  ζητείται  η εκτέλεση  δεν προβλέπει  την εκλογή  
κατοικίας , ο αιτών  ορίζει  αντίκλητο  ( 5 ).EL C 319/40 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  23.12.2009  
( 1 ) Παράγραφος  128 παραπάνω . 
( 2 ) Έκθεση  Jenard, σελ. 47.  
( 3 ) Έκθεση  Schlosser, παράγραφοι  208-213, και έκθεση  Jenard-Möller, 
παράγραφοι  68-69.  ( 4 ) Επισημάνθηκε  επίσης  ότι θα ήταν  σκόπιμη  η σύνταξη  εγχειριδίου  για την 
παροχή  των απαιτούμενων  πρακτικών  πληροφοριών  για τον προσδιορι ­ 
σμό του δικαστηρίου  ή της αρμόδιας  αρχής , πληροφοριών  που προφα ­ 
νώς δεν θα μπορούσαν  να παρασχεθούν  στο σώμα  της Σύμβασης  ή σε 
παράρτημα . 
( 5 ) Βλ. έκθεση  Jenard, σελ. 49-50.
Έχει  μεταβληθεί , ωστόσο , ο κατάλογος  των εγγράφων  που πρέπει  να 
επισυνάπτονται  στην  αίτηση . Τα άρθρα  46 και 47 της Σύμβασης  
του 1988 περιείχαν  κατάλογο  εγγράφων  που είχαν  σκοπό  να απο ­ 
δείξουν  ότι η απόφαση  πληροί  τα κριτήρια  της αναγνώρισης , αλλά  
το νέο άρθρο  40 παράγραφος  3 παραπέμπει  στα έγγραφα  που 
αναφέρονται  στο άρθρο  53, το οποίο  ζητεί  απλώς  την προσκόμιση  
αντιγράφου  της απόφασης  που να συγκεντρώνει  τις αναγκαίες  
προϋποθέσεις  γνησιότητας , και βεβαίωσης  που προβλέπεται  στο 
άρθρο  54, το οποίο  με τη σειρά  του καλεί  την αρμόδια  αρχή  
του κράτους  στο οποίο  εκδόθηκε  η απόφαση  να εκδώσει , κατ’ 
αίτηση  του ενδιαφερομένου , βεβαίωση  χρησιμοποιώντας  το υπό ­ 
δειγμα  του Παραρτήματος  V της Σύμβασης . 
146. Διεξήχθησαν  πολλές  συζητήσεις  όσον  αφορά  κατά  πόσο  
είναι  σκόπιμο  να απαιτείται  από τον αιτούντα  να υποβάλει  βεβαίωση  
και όχι τα ίδια τα έγγραφα . Έμπνευση  για τη ρύθμιση  αυτή  είναι  η 
γενική  προσέγγιση  υπέρ  του αποκλεισμού  οιασδήποτε  αναθεώρησης  
της αλλοδαπής  απόφασης  σε αυτό  το πρώτο  στάδιο . Η βεβαίωση  
πληροί  τους  δύο στόχους  της απλούστευσης  της θέσης  του δανει ­ 
στή, ο οποίος  πρέπει  να υποβάλει  ένα μόνο  έγγραφο , και της 
δυνατότητας  του δικαστηρίου  να εντοπίζει  ταχέως  τις σχετικές  με 
την απόφαση  πληροφορίες  τις οποίες  χρειάζεται  προκειμένου  να την 
κηρύξει  εκτελεστή . Συχνά  συμβαίνει  να δυσκολεύεται  το δικαστήριο  
του κράτους  εκτέλεσης  να αποσπά  ορισμένες  πληροφορίες  ταχέως  
και αξιόπιστα  από την απόφαση  του δικαστηρίου  του κράτους  
προέλευσης , λόγω  της γλώσσας  στην  οποία  έχει συνταχθεί  η από ­ 
φαση  και των διαφορετικών  τρόπων  με τους  οποίους  συντάσσονται  
τα δικαστικά  έγγραφα  στα διάφορα  δικαστικά  συστήματα  των 
δεσμευομένων  από τη Σύμβαση  κρατών . 
Η βεβαίωση , όπως  διαπιστώνεται  από το υπόδειγμα  του Παραρτή ­ 
ματος  V, πρέπει  να αναφέρει  το κράτος  έκδοσης  της απόφασης , το 
δικαστήριο  ή την άλλη  αρχή  που εξέδωσε  τη βεβαίωση , το δικα ­ 
στήριο  το οποίο  εξέδωσε  την απόφαση , τα ουσιώδη  στοιχεία  της 
απόφασης  (ημερομηνία , αριθμός  αναφοράς , διάδικοι , και, αν η από ­ 
φαση  εκδόθηκε  ερήμην , ημερομηνία  επίδοσης  ή κοινοποίησης  του 
εισαγωγικού  της δίκης  εγγράφου ), το κείμενο  της απόφασης  ( με 
αυστηρή  έννοια , ήτοι  μόνο  το πλήρες  κείμενο  του διατακτικού  
της απόφασης ), τα ονόματα  των διαδίκων  οι οποίοι  έλαβαν  νομική  
αρωγή , και δήλωση  ότι η απόφαση  είναι  εκτελεστή  στο κράτος  
προέλευσης . Η βεβαίωση  εκδίδεται  συνήθως , αλλά  όχι υποχρεωτικά , 
από το δικαστήριο  που εξέδωσε  την απόφαση  και αναφέρει  απλώς  
πραγματικά  στοιχεία , χωρίς  να παρέχει  πληροφορίες  όσον  αφορά  
τους  λόγους  άρνησης  της αναγνώρισης  που προβλέπονται  στα 
άρθρα  34 και 35 της Σύμβασης , με αποτέλεσμα  ότι η βεβαίωση  
θα μπορούσε  να κάλλιστα  να εκδοθεί  από άλλο  πρόσωπο  στο δικα ­ 
στήριο , ή από άλλη  εξουσιοδοτημένη  αρχή  στο κράτος  προέλευ ­ 
σης ( 1 ). 
147. Σκοπός  της βεβαίωσης  είναι  η απλούστευση  των διαδικα ­ 
σιών , και ο δανειστής  δεν θα πρέπει  να υποχρεούται  να προσκομίζει  
βεβαίωση  όταν  η απόφαση  μπορεί  να κηρυχθεί  ταχέως  εκτελεστή  ακόμη  και χωρίς  αυτήν . Η Σύμβαση  επομένως  επαναλαμβάνει  σε 
σχέση  με τη βεβαίωση  τη διάταξη  η οποία  προηγουμένως  περιλαμ ­ 
βανόταν  στο άρθρο  48 της Σύμβασης  του 1988 σε σχέση  με τα 
έγγραφα  αποδεικτικά  στοιχεία  προς  υποστήριξη  της προβλεπόμενης  
σε αυτό  το άρθρο  αίτησης  ( 2 ). Το άρθρο  55 παράγραφος  1 της 
νέας  Σύμβασης  προβλέπει  αναλόγως  ότι αν δεν προσκομισθεί  η 
βεβαίωση , το κράτος  της εκτέλεσης  μπορεί  να ορίσει  προθεσμία  
για την προσκόμισή  της ή να δεχθεί  ισοδύναμο  έγγραφο  ή, αν 
θεωρεί  ότι διαθέτει  επαρκείς  πληροφορίες , να απαλλάξει  τον 
αιτούντα  από την υποχρέωση  προσκόμισης . Από  τη διάταξη  αυτή  
είναι  σαφές  ότι το δικαστήριο  μπορεί  να δεχθεί  ατελή  βεβαίωση , ή, 
εφόσον  απαιτείται , να ορίσει  τελική  προθεσμία  για την προσκόμιση  
πλήρως  συμπληρωμένου  εντύπου . Ασφαλώς , αν δεν υπάρχει  βεβαί ­ 
ωση, ή αν η βεβαίωση  είναι  ατελής , το δικαστήριο  της εκτέλεσης  
μπορεί  επίσης  να αποφασίσει  να απορρίψει  την αίτηση . 
Δεν μεταβάλλεται  ο προηγούμενος  κανόνας  που αφορά  τη μετά ­ 
φραση  της βεβαίωσης , η οποία  απαιτείται  μόνο  εφόσον  ζητηθεί  από 
το δικαστήριο  (άρθρο  55 παράγραφος  2), και την απαλλαγή  από 
την επικύρωση  οιουδήποτε  εγγράφου , συμπεριλαμβανομένου  του 
εγγράφου  για το διορισμό  αντικλήτου  (άρθρο  56) (  3 ). 
(γ) Απόφαση  που ολοκληρώνει  το πρώτο  στάδιο  και κήρυξη  εκτε ­ 
λεστότητας  (άρθρα  41-42)  
148. Το δικαστήριο  ή η αρμόδια  αρχή  αποφασίζει  αμελλητί  ως 
προς  αίτηση  κατατεθείσα  δυνάμει  της Σύμβασης , και εφόσον  ικα ­ 
νοποιούνται  οι απαιτήσεις  του άρθρου  53, δηλαδή  έχουν  προσκομι ­ 
σθεί η βεβαίωση  και αντίγραφο  της απόφασης  που πληροί  τις 
αναγκαίες  προϋποθέσεις  γνησιότητας , κηρύσσει  την απόφαση  εκτε ­ 
λεστή . Η διατύπωση  του άρθρου  41 είναι  απολύτως  σαφής  εν 
προκειμένω : ορίζει  ότι η απόφαση  κηρύσσεται  εκτελεστή  « ευθύς  
ως» ολοκληρωθούν  οι εν λόγω  διατυπώσεις . Θεωρήθηκε  προτιμό ­ 
τερη  η χρήση  της έκφρασης  «ευθύς  ως» από τον ορισμό  συγκεκρι ­ 
μένης  προθεσμίας , δεδομένου  ότι θα ήταν  δύσκολη  η επιβολή  
κύρωσης  για την μη τήρηση  της προθεσμίας  ·η διατύπωση  είναι  
επομένως  ανάλογη  με αυτήν  της Σύμβασης  του 1988, η οποία  
για το πρώτο  στάδιο  της διαδικασίας  προέβλεπε  ότι το δικαστήριο  
της εκτέλεσης  αποφασίζει  «αμελλητί », χωρίς  όμως  να ορίζει  συγκε ­ 
κριμένη  προθεσμία  ( 4 ). 
149. Το άρθρο  41 δεν επιτρέπει  στο δικαστήριο  του κράτους  
εκτέλεσης  να προβεί  σε έλεγχο  για να διαπιστώσει  αν υπάρχουν  
λόγοι  άρνησης  της αναγνώρισης  δυνάμει  των άρθρων  34 και 35. 
Οι πληροφορίες  που περιλαμβάνονται  στη βεβαίωση  δεν υποβάλλο ­ 
νται σε έλεγχο , αλλά  έχουν  απλώς  σκοπό  να διευκολύνουν  τις 
εργασίες  του δικαστηρίου  προκειμένου  να αποφασίσει  αν θα κηρύ ­ 
ξει την απόφαση  εκτελεστή . Ακόμη  και η μνεία , σε περίπτωση  
ερημοδικίας , της ημερομηνίας  επίδοσης  ή κοινοποίησης  του εισα ­ 
γωγικού  εγγράφου  της δίκης  έχει αποκλειστικό  σκοπό  να καταδείξειEL 23.12.2009 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  C 319/41  
( 1 ) Η αρχή  που εκδίδει  τη βεβαίωση  πρέπει  να συγκεντρώσει  τις απαιτού ­ 
μενες  πληροφορίες  από την απόφαση  στην  οποία  αναφέρεται  η βεβαί ­ 
ωση, αλλά  μπορεί  να χρειαστεί  τη βοήθεια  του ενδιαφερομένου . Έτσι , 
λόγου  χάρη , αν κατά  το δίκαιο  του κράτους  προέλευσης  το εισαγωγικό  
έγγραφο  της δίκης  πρέπει  να επιδοθεί  όχι από το δικαστήριο  αλλά  από 
τον ενάγοντα , ο ενάγων  θα πρέπει  να παράσχει  στην  αρχή  έκδοσης  της 
βεβαίωσης  την απόδειξη  επίδοσης  του εγγράφου , προκειμένου  να κατα ­ 
χωρηθεί  στη βεβαίωση  η σχετική  ημερομηνία . ( 2 ) Έκθεση  Jenard, σελ. 55-56.  
( 3 ) Έκθεση  Jenard, σελ. 56.  
( 4 ) Η μόνη  συνέπεια  τυχόν  καθυστέρησης , επομένως , είναι  ότι η οικεία  αρχή  
μπορεί  να υπέχει  ευθύνη , εφόσον  αυτό  προβλέπεται  δυνάμει  του εθνικού  
ή κοινοτικού  δικαίου , δεδομένου  ότι η Σύμβαση  θα αποτελέσει  τμήμα  
του κοινοτικού  κεκτημένου . Επανειλημμένες  καθυστερήσεις  μπορεί  να 
εξετασθούν  από την μόνιμη  επιτροπή  του Πρωτόκολλου  2.
ότι πριν  από την ερήμην  διαδικασία  πραγματοποιήθηκε  επίδοση  ή 
κοινοποίηση  του εισαγωγικού  εγγράφου , η οποία  είναι  η ελάχιστη  
απαιτούμενη  προϋπόθεση  για να ληφθεί  υπ'όψιν  απόφαση  εκδο ­ 
θείσα  ερήμην , και όχι να επιτρέψει  στο δικαστήριο  εκτέλεσης  να 
ελέγξει  αν έχουν  τηρηθεί  οι όροι  του άρθρου  34 παράγραφος  2. 
Επισημαίνεται  ότι αν το εισαγωγικό  της δίκης  έγγραφο  δεν επιδό ­ 
θηκε  ή κοινοποιήθηκε , δεν εμφανίζεται  ημερομηνία  στη βεβαίωση . 
Αλλά  και σε αυτή  την περίπτωση  μπορεί  να προκύψει  ερώτημα  
μόνο  ως προς  τις συνέπειες  της έλλειψης  αναφοράς  της ημερομη ­ 
νίας επίδοσης  ή κοινοποίησης  στη βεβαίωση , χωρίς  διαπίστωση  ότι 
δεν πραγματοποιήθηκε  η επίδοση  ή κοινοποίηση . Και σε αυτό  το 
σημείο  η εξέταση  εκ μέρους  του δικαστηρίου  είναι  καθαρά  τυπική . 
Η απαγόρευση  ελέγχου  βάσει  των άρθρων  34 και 35 αποκλείει  
επίσης  δυνατότητα  απόρριψης  της αίτησης  για λόγους  άλλους  
από τους  προβλεπόμενους  σε αυτά  τα άρθρα , οι οποίοι  είναι  οι 
μόνοι  λόγοι  άρνησης  της αναγνώρισης  απόφασης  που έχει εκδοθεί  
σε άλλο  κράτος  δεσμευόμενο  από τη Σύμβαση . Οπότε  αποκλείεται  
η απόρριψη  αίτησης  για το λόγο  ότι το δικαστήριο  του κράτους  
εκτέλεσης  κρίνει  ότι η απόφαση  δεν εμπίπτει  στο πεδίο  εφαρμογής  
της Σύμβασης . Το γεγονός  ότι το κράτος  προέλευσης  εξέδωσε  τη 
βεβαίωση  που προβλέπεται  στο Παράρτημα  V πιστοποιεί  ότι η 
απόφαση  εμπίπτει  πράγματι  στο πεδίο  εφαρμογής  της Σύμβασης . 
Ο έλεγχος  της ορθότητας  της βεβαίωσης  θα ήταν  αντίθετος  προς  
την αρχή  ότι το πρώτο  στάδιο  της διαδικασίας  θα πρέπει  να περιο ­ 
ρίζεται  σε μία τυπική  εξέταση , θα απαιτούσε  νομική  αξιολόγηση  της 
απόφασης , και επομένως  θα πρέπει  να λαμβάνει  χώρα  μόνο  κατά  το 
δεύτερο  στάδιο  της διαδικασίας . 
Ούτε  μπορεί  να προβληθεί  σε αυτό  το πρώτο  στάδιο  ο ισχυρισμός  
ότι η απόφαση  αντίκειται  στη δημόσια  τάξη , παρά  το γεγονός  ότι 
αυτός  ο λόγος  άρνησης  της αναγνώρισης  είναι  γενικού  συμφέρο ­ 
ντος . Η ad hoc  ομάδα  συζήτησε  επί μακρόν  το ερώτημα  μήπως  θα 
ήταν  σκόπιμο  να διατηρηθεί  ο έλεγχος  της δημόσιας  τάξης  στο 
πρώτο  στάδιο , αρκετοί  δε συνηγόρησαν  υπέρ  της άποψης  αυτής , 
αλλά  τελικά  επικράτησε  η αντίθετη  γνώμη , εν μέρει  λόγω  του 
γεγονότος  ότι σπάνια  γινόταν  επίκληση  της δημόσιας  τάξης  κατά  
την πρακτική  εφαρμογή  της προηγούμενης  Σύμβασης , και εν μέρει  
λόγω  της καθυστέρησης  που αυτό  θα μπορούσε  να προκαλέσει  στο 
θέμα  της κήρυξης  της εκτελεστότητας . Όπως  συμβαίνει  με άλλους  
λόγους  άρνησης , οιοσδήποτε  ισχυρισμός  ότι η απόφαση  αντίκειται  
στη δημόσια  τάξη  θα πρέπει  να προβληθεί  στο δεύτερο  στάδιο  της 
διαδικασίας . 
150. Η μόνη  εξαίρεση  από αυτούς  τους  κανόνες  προβλέπεται  
στο άρθρο  III παράγραφος  2, στοιχείο  β) του Πρωτόκολλου  1, 
όταν , όσον  αφορά  αποφάσεις  εκδιδόμενες  σε προσχωρούν  κράτος  
που προβλέπεται  στο άρθρο  70 παράγραφος  1, στοιχείο  γ), συμ ­ 
βαλλόμενο  μέρος  έχει κάνει  δήλωση  με την οποία  επιφυλάσσεται  
του δικαιώματος  να επιτρέψει  στο αρμόδιο  για την κήρυξη  της 
εκτελεστότητας  δικαστήριο  να εξετάσει  αυτεπάγγελτα  αν υφίσταται  
λόγος  άρνησης  αναγνώρισης  και εκτέλεσης  της απόφασης . Η δυνα ­ 
τότητα  αυτή  αντιβαίνει  στην  αρχή  ότι δεν θα πρέπει  να υπάρχει  
έλεγχος  στο πρώτο  στάδιο  της διαδικασίας , η οποία  είναι  θεμελιώ ­ 
δης στο σύστημα  της Σύμβασης , αλλά  έχει γίνει  δεκτή  με επιφύ ­ 
λαξη . Η δήλωση  αυτή  ισχύει  για πέντε  έτη, εκτός  αν ανανεωθεί  από 
το συμβαλλόμενο  μέρος  (άρθρο  ΙΙΙ παράγραφος  4). Η διάταξη  αυτή  
μπορεί  να εκληφθεί  υπό την έννοια  ότι η επιφύλαξη  θα πρέπει  να 
επανεξετάζεται  και, αν δεν είναι  απαραίτητη , να παύει  να ισχύει . 
151. Δεδομένου  ότι ο έλεγχος  που διεξάγεται  σε αυτό  το στάδιο  
από το δικαστήριο  είναι  απλώς  τυπικός , δεν απαιτείται  η ενεργός  συμμετοχή  του οφειλέτη . Το άρθρο  41 επαναλαμβάνει  επομένως  ότι 
ο διάδικος  κατά  του οποίου  ζητείται  η εκτέλεση  δεν μπορεί  να 
καταθέσει  προτάσεις  σε αυτό  το στάδιο . 
Η απόφαση  επί της αιτήσεως  κήρυξης  της εκτελεστότητας  πρέπει  να 
γνωστοποιείται  αμέσως  στον  αιτούντα , σύμφωνα  με τη διαδικασία  
που ορίζεται  από το δίκαιο  του κράτους  στο οποίο  ζητείται  η 
εκτέλεση . Αν η απόφαση  κηρύσσει  την οικεία  απόφαση  εκτελεστή , 
επιδίδεται  επίσης  στο διάδικο  κατά  του οποίου  ζητείται  η εκτέλεση . 
Ενδέχεται  η απόφαση  να κηρυχθεί  εκτελεστή  πριν  από την επίδοση  
ή κοινοποίηση  της αλλοδαπής  απόφασης  στον  εν λόγω  διάδικο . Το 
άρθρο  42 παράγραφος  2 προβλέπει  ότι σε αυτή  την περίπτωση  η 
αλλοδαπή  απόφαση  επιδίδεται  ή κοινοποιείται  μαζί  με την απόφαση  
που την κηρύσσει  εκτελεστή . 
2. Κήρυξη  της εκτελεστότητας : δεύτερο  στάδιο  ( άρθρα  43- 
46) 
(α) Ένδικα  μέσα  κατά  της απόφασης  για την κήρυξη  της εκτελε ­ 
στότητας  (άρθρα  43-44)  
152. Αμφότεροι  διάδικοι  έχουν  τη δυνατότητα  άσκησης  ένδικου  
μέσου  κατά  της απόφασης  επί της αιτήσεως  για την κήρυξη  της 
εκτελεστότητας , ενώπιον  του δικαστηρίου  που αναφέρεται  στο 
Παράρτημα  III της Σύμβασης . Ενοποιούνται  με τον τρόπο  αυτό  
τα ένδικα  μέσα  κατά  της απόφασης  η οποία  περατώνει  το πρώτο  
στάδιο  της διαδικασίας . Η Σύμβαση  του 1988, όπως  η Σύμβαση  
των Βρυξελλών , προέβλεπε  δύο διαφορετικά  είδη  ένδικων  μέσων , το 
ένα κατά  της απόφασης  που κηρύσσει  την εκτελεστότητα , το οποίο  
μπορούσε  να χρησιμοποιηθεί  από τον διάδικο  κατά  του οποίου  
ζητήθηκε  η εκτέλεση  (άρθρα  36-39), το άλλο  κατά  της απόφασης  
που απορρίπτει  την αίτηση , το οποίο  μπορούσε  να χρησιμοποιηθεί  
από τον αιτούντα  δανειστή  (άρθρα  40-41). Αφού  το πρώτο  στάδιο  
έχει πλέον  περιορισθεί  σε μία τυπική  διαδικασία , η ad hoc  ομάδα  
εξέτασε  την πρόταση  να εξαλειφθεί  το ένδικο  μέσο  κατά  της απορ ­ 
ριπτικής  απόφασης , δεδομένου  ότι δεν είναι  πιθανόν  να απορριφθεί  
η αίτηση . Αν υπήρξε  παρατυπία  στη βεβαίωση , το δικαστήριο  εκτ έ­ 
λεσης  θα ζητούσε  κανονικά  την αποκατάστασή  της, ή αν είχαν  
παραλειφθεί  πληροφορίες , τη συμπλήρωση  της βεβαίωσης . Όμως , 
ακόμη  κι αν είναι  μικρή  η πιθανότητα , εξακολουθεί  να υπάρχει  η 
δυνατότητα  απόρριψης  της αίτησης , και, για την προστασία  των 
δικαιωμάτων  του αιτούντος , ανάγκη  επανεξέτασης  της απόφασης , 
οπότε  αποφασίστηκε  να διατηρηθεί  η δυνατότητα  άσκησης  ένδικου  
μέσου , χωρίς  όμως  ξεχωριστή  σειρά  κανόνων  διαφορετικών  από 
τους  κανόνες  που διέπουν  τα ένδικα  μέσα  κατά  της απόφασης  
κήρυξης  της εκτελεστότητας . 
153. Το άρθρο  43 προβλέπει  ότι ένδικο  μέσο  ασκείται  «και από 
τους  δύο διαδίκους », ασχέτως , επομένως , αν η απόφαση  δέχεται  ή 
απορρίπτει  την αίτηση . Στην  πράξη , ωστόσο , μόνο  ο διάδικος  κατά  
του οποίου  ζητείται  η εκτέλεση  έχει συμφέρον  να προσβάλει  την 
απόφαση  η οποία  κηρύσσει  την εκτελεστότητα , και ο αιτών  αντί ­ 
στοιχο  συμφέρον  να προσβάλει  την απόφαση  που απορρίπτει  την 
αίτηση . Επιπλέον , σε αυτή  την τελευταία  περίπτωση , η απόφαση  
απόρριψης  της αίτησης  γνωστοποιείται  μόνο  στον  αιτούντα , όπως  
ορίζεται  στο άρθρο  42 παράγραφος  1), με αποτέλεσμα  να μη 
γνωστοποιείται  επισήμως  στον  οφειλέτη  ο οποίος  δεν είναι  συνεπώς  
σε θέση  να ασκήσει  ένδικο  μέσο . Καίτοι  λοιπόν  έχουν  ενοποιηθεί  
από άποψη  νομοθετικής  διατύπωσης , τα δύο είδη  ένδικων  μέσων  
παραμένουν  διαφορετικά  ως προς  την ουσία , όπως  στη Σύμβαση  
του 1988.EL C 319/42 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  23.12.2009
Διαφέρουν  επίσης  όσον  αφορά  τις προθεσμίες  ασκήσεώς  τους . Η 
Σύμβαση  δεν ορίζει  προθεσμία  για την προσφυγή  του αιτούντος  
κατά  της απόφασης  που απορρίπτει  την αίτηση  κήρυξης  της εκτελε ­ 
στότητας . Εδώ πρόκειται  για ένδικο  μέσο  προς  το συμφέρον  του 
αιτούντος  κατά  αποφάσεως  η οποία  δεν έχει καν γνωστοποιηθεί  
στον  οφειλέτη , και επαφίεται  επομένως  στον  αιτούντα  να επιλέξει  
το χρόνο  άσκησης  του ενδίκου  μέσου , το οποίο  στην  ουσία  ισοδυ ­ 
ναμεί  με νέα υποβολή  της αίτησης , αυτή  τη φορά  με ακρόαση  του 
οφειλέτη . Σε περίπτωση  προσφυγής  κατά  της κήρυξης  της εκτελε ­ 
στότητας , από την άλλη  πλευρά , πρέπει  να υπάρξει  προθεσμία  
πέραν  της οποίας , αν δεν ασκηθεί  ένδικο  μέσο  από τον διάδικο  
κατά  του οποίου  ζητείται  η εκτέλεση , μπορεί  να εκτελεσθεί  η από ­ 
φαση . Το άρθρο  43 παράγραφος  5) επομένως  ορίζει  προθεσμία  
ενός  μηνός  από την ημερομηνία  επίδοσης  ή κοινοποίησης  της από ­ 
φασης  για την κήρυξη  της εκτελεστότητας . Αν ο διάδικος  κατά  του 
οποίου  ζητείται  η εκτέλεση  έχει κατοικία  σε κράτος  δεσμευόμενο  
από τη Σύμβαση  εκτός  από αυτό  στο οποίο  η κατ’ αυτού  απόφαση  
κηρύχθηκε  εκτελεστή , η προθεσμία  αυξάνεται  σε δύο μήνες  από την 
ημερομηνία  επίδοσης  ή κοινοποίησης  της απόφασης  σε αυτόν  αυτο ­ 
προσώπως  ή στην  κατοικία  του. Προβλέπεται  μεγαλύτερη  προθε ­ 
σμία  λόγω  της ενδεχόμενης  δυσκολίας  του εναγομένου  να προετοι ­ 
μάσει  την άμυνά  του σε κράτος  άλλο  από το κράτος  της κατοικίας  
του, όπου  θα πρέπει  ίσως  να αναζητήσει  δικηγόρο  και να φροντίσει  
ενδεχομένως  για τη μετάφραση  των εγγράφων . Το άρθρο  43 παρά ­ 
γραφος  5 ορίζει  ότι η προβλεπόμενη  στη Σύμβαση  προθεσμία  δεν 
παρατείνεται  λόγω  αποστάσεως , και αυτός  ο κανόνας  υπερισχύει  
τυχόν  αντίθετων  εθνικών  διατάξεων . Η Σύμβαση  δεν προβλέπει  
προθεσμία  σε περίπτωση  που ο διάδικος  κατά  του οποίου  ζητείται  
η εκτέλεση  έχει κατοικία  σε κράτος  μη δεσμευόμενο  από τη Σύμ ­ 
βαση . Ελλείψει  τέτοιας  διάταξης , ο καθορισμός  της επιτρεπόμενης  
προθεσμίας  ρυθμίζεται  βάσει  του εθνικού  δικαίου  του οικείου  κρά ­ 
τους . 
154. Αμφότερα  είδη  ένδικων  μέσων  εκδικάζονται  κατ’ αντιδικία . 
Το άρθρο  43 παράγραφος  3) απλώς  ορίζει  « τους  κανόνες  που 
διέπουν  τη διαδικασία  της αμφισβητούμενης  δικαιοδοσίας ». Ελλείψει  
περαιτέρω  ενδείξεων , ακολουθείται  η συνήθης  διαδικασία  που προ ­ 
βλέπεται  από το εθνικό  δίκαιο  του κράτους  του δικαστηρίου  ενώ ­ 
πιον  του οποίου  ασκήθηκε  το ένδικο  μέσο , εφόσον  εξασφαλίζει  την 
ακρόαση  αμφοτέρων  διαδίκων . Αν ο διάδικος  κατά  του οποίου  
ζητείται  η εκτέλεση  ερημοδικήσει  κατά  την εκδίκαση  της ασκηθεί ­ 
σας υπό του αιτούντος  προσφυγής , το δικαστήριο  εφαρμόζει  το 
άρθρο  26 παράγραφοι  2-4, ακόμη  και όταν  ο διάδικος  κατά  του 
οποίου  ζητείται  η εκτέλεση  δεν έχει την κατοικία  του σε κράτος  
δεσμευόμενο  από τη Σύμβαση  ( 1 ). Σκοπός  αυτής  της τελευταίας  
διάταξης  είναι  η διασφάλιση  των δικαιωμάτων  της άμυνας , τα 
οποία  χρήζουν  προστασίας  ιδίως  επειδή  η εκδίκαση  της προσφυγής  
του αιτούντος  κατά  της απόφασης  για την απόρριψη  της αίτησης  
κήρυξης  εκτελεστότητας  είναι  η τελευταία  ευκαιρία  του οφειλέτη  να 
αμυνθεί  και να αποδείξει  ότι δεν πληρούνται  οι απαιτήσεις  για την 
αναγνώριση  της αλλοδαπής  απόφασης  ( 2 ). 
(β) Έκταση  του ελέγχου  επί ενδίκου  μέσου  ασκηθέντος  δυνάμει  
του άρθρου  43 ( άρθρο  45)  
155. Το δικαστήριο  που εκδικάζει  ένδικο  μέσο  κατά  απόφασης  
σχετικά  με την κήρυξη  της εκτελεστότητας  εξετάζει  την απόφαση  
βάσει  των λόγων  που θα εμπόδιζαν  την αναγνώρισή  της και επο ­ 
μένως  την κήρυξή  της ως εκτελεστής . Σε αυτό  το στάδιο  επίσης  υπάρχει  τεκμήριο  υπέρ  της αναγνώρισης , στο βαθμό  που το δικα ­ 
στήριο  δεν κρίνει  αν πληρούνται  οι όροι  της αναγνώρισης , αλλά  
μάλλον  αν υφίσταται  κάποιος  από τους  λόγους  άρνησης  των 
άρθρων  34 και 35.  
Σε περίπτωση  άσκησης  ένδικου  μέσου  από τον δανειστή  ο οποίος  
υπέβαλε  την αίτηση  κατά  το πρώτο  στάδιο  της διαδικασίας , αφού  η 
αίτηση  πρέπει  να απερρίφθη  μετά  από απλώς  τυπικό  έλεγχο  της 
βεβαίωσης , ο δανειστής  θα πρέπει  αναπόφευκτα  να εγείρει  όλους  
τους  λόγους  άρνησης  στο στάδιο  της άσκησης  του ενδίκου  μέσου , 
επιχειρώντας  να αποδείξει  ότι δεν υφίστανται  εν προκειμένω , το δε 
δικαστήριο  θα πρέπει  να αποφανθεί  εφ’ όλων  αυτών , δεδομ ένου ότι 
η ύπαρξη  και ενός  ακόμη  θα συνεπαγόταν  την απόρριψη  του ένδι ­ 
κου μέσου . 
Αν, από την άλλη  πλευρά , το ένδικο  μέσο  ασκείται  από τον διάδικο  
κατά  του οποίου  ζητείται  η εκτέλεση , ο διάδικος  αυτός  μπορεί  να 
βασιστεί  στην  ύπαρξη  ενός  ή περισσοτέρων  λόγων  άρνησης , χωρίς  
αναγκαστικά  να τους  εγείρει  όλους . Αυτό  θέτει  το πρόβλημα  του 
βαθμού  στον  οποίο  το δικαστήριο  που εκδικάζει  το ένδικο  μέσο  
περιορίζεται  από τους  ισχυρισμούς  του προσφεύγοντος . 
156. Όταν  κατάρτισε  τη νέα διαδικασία  για την εκτέλεση  των 
αποφάσεων , η ad hoc  ομάδα  συζήτησε  εκτενώς  το θέμα  αν το 
δευτεροβάθμιο  δικαστήριο  θα μπορούσε  να εξετάσει  αυτεπάγγελτα  
όλους  ή κάποιους  από τους  λόγους  άρνησης  αναγνώρισης  αλλο ­ 
δαπής  απόφασης , ιδίως  όταν  η αναγνώριση  θα μπορούσε  να αντί ­ 
κειται  προφανώς  στη δημόσια  τάξη . Πολλοί  εμπειρογνώμονες  υιο ­ 
θέτησαν  την άποψη  ότι στις περιπτώσεις  στις οποίες  η αναγνώριση  
θα ήταν  αντίθετη  προς  τη δημόσια  τάξη , η άρνηση  αναγνώρισης  
εξυπηρετούσε  δημόσιο  συμφέρον  που δεν μπορούσε  να αφεθεί  
εντελώς  στην  ευχέρεια  των διαδίκων , και ότι το γεγονός  ότι το 
θέμα  αυτό  δεν εξετάζεται  καθόλου  κατά  το πρώτο  στάδιο  της 
διαδικασίας  θα πρέπει  να εξισορροπείται  με τη δυνατότητα  του 
δικαστηρίου  να το εξετάσει  αυτεπάγγελτα  κατά  το δεύτερο , 
ακόμη  και αν δεν ο οφειλέτης  παρέλειψε  να το επικαλεσθεί . 
Ομοίως , για να εξισορροπηθεί  η έλλειψη  εξέτασης  των λόγων  άρνη ­ 
σης κατά  το πρώτο  στάδιο , ορισμένοι  εμπειρογνώμονες  θεώρησαν  
ότι κατά  το δεύτερο  απαιτείται  ενίσχυση  της λεγόμενης  δικονομικής  
δημόσιας  τάξης  πέραν  των ρητώς  προβλεπομένων  στο άρθρο  34 
παράγραφος  2, παρέχοντας  στη δικαστήριο  δυνατότητα  αυτεπάγ ­ 
γελτου  ελέγχου . 
Η συζήτηση  αυτή  τελικά  δεν βρήκε  έκφραση  σε καμία  από τις 
διατάξεις  που διέπουν  τις εξουσίες  των δευτεροβαθμίων  δικαστη ­ 
ρίων . Το άρθρο  45 παράγραφος  1 απλώς  ορίζει  ότι το δικαστήριο  
«δύναται  να απορρίψει  [ όταν  το ένδικο  μέσο  ασκείται  από τον 
αιτούντα ] ή να ανακαλέσει  [ όταν  το ένδικο  μέσο  ασκείται  από 
τον διάδικο  κατά  του οποίου  ζητείται  η εκτέλεση  ] την κήρυξη  
της εκτελεστότητας  μόνο  εφόσον  συντρέχει  λόγος  από τους  οριζό ­ 
μενους  στα άρθρα  34 και 35». Το άρθρο  αναφέρει  το σκοπό  του 
δικαστικού  ελέγχου , και τους  λόγους  βάσει  των οποίων  το δικα ­ 
στήριο  πρέπει  να λάβει  την απόφασή  του, χωρίς  όμως  να υποδει ­ 
κνύει  τον τρόπο  διεξαγωγής  του ελέγχου  αυτού . Η έλλειψη  ενδεί ­ 
ξεων  στη Σύμβαση  σημαίνει  ότι το ερώτημα  αν το δικαστήριο  
μπορεί  να εξετάσει  αυτεπάγγελτα  τους  λόγους  άρνησης , ή κατόπιν  
πρωτοβουλίας  διαδίκου , θα πρέπει  να επιλυθεί  από το ίδιο το δικα ­ 
στήριο , με γνώμονα  το δημόσιο  συμφέρον  το οποίο , στην  έννομη  
τάξη  στην  οποία  ανήκει  το δικαστήριο , μπορεί  να δικαιολογείEL 23.12.2009 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  C 319/43  
( 1 ) Το άρθρο  43 παράγραφος  4 επαναλαμβάνει  λοιπόν  τη διάταξη  του 
άρθρου  40 παράγραφος  2 της Σύμβασης  του 1988.  
( 2 ) Βλ. επίσης  έκθεση  Jenard, σελ. 53.
παρέμβαση  με σκοπό  να εμποδιστεί  η αναγνώριση  της απόφασης . 
Αν δεν υφίσταται  τέτοιο  δημόσιο  συμφέρον , και ο λόγος  άρνησης  
είναι  ουσιαστικά  θέμα  των συμφερόντων  του διαδίκου  κατά  του 
οποίου  ζητείται  η εκτέλεση , το θέμα  εγείρεται  από τον ενδιαφερό ­ 
μενο . Αυτού  του είδους  η αξιολόγηση  διενεργείται  μόνο  βάσει  του 
εθνικού  δικαίου . 
157. Διατυπώθηκαν  επίσης  ορισμένες  αμφιβολίες  ως προς  τη 
δυνατότητα  ισχυρισμού  κατά  το δεύτερο  στάδιο  ότι η αλλοδαπή  
απόφαση  δεν εμπίπτει  στο πεδίο  εφαρμογής  της Σύμβασης . Όπως  
έχει ήδη αναφερθεί , και μόνο  το γεγονός  ότι το δικαστήριο  του 
κράτους  προέλευσης  εξέδωσε  τη βεβαίωση  πιστοποιεί  ότι η από ­ 
φαση  εμπίπτει  πράγματι  στο πεδίο  εφαρμογής  της Σύμβασης . Στο 
μέτρο  που η βεβαίωση  είναι  απόρροια  νομικής  αξιολόγησης , μπορεί  
να προσβληθεί  σε δεύτερο  βαθμό , και τυχόν  προβλήματα  ερμηνείας  
της Σύμβασης  θα πρέπει  τότε  να επιλυθούν  βάσει  της νομολογίας  
του Δικαστηρίου , εφόσον  δε εξακολουθεί  να υπάρχει  αμφιβολία  και 
εφόσον  πληρούνται  οι όροι , με παραπομπή  του θέματος  στο Δικα ­ 
στήριο  προς  έκδοση  προδικαστικής  απόφασης  σύμφωνα  με τη Συν ­ 
θήκη  για την ίδρυση  της Ευρωπαϊκής  Κοινότητας . Το άρθρο  45 
παράγραφος  2 της Σύμβασης  εν πάση  περιπτώσει  απαγορεύει  ρητά  
τη χρησιμοποίηση  αυτού  του μέσου  για την επί της ουσίας  αναθε ­ 
ώρηση  της αλλοδαπής  απόφασης . 
158. Δεδομένου  του ελέγχου  που συνεπάγεται , το δεύτερο  στά ­ 
διο μπορεί  να έχει μεγαλύτερη  διάρκεια  του πρώτου , αλλά  και κατά  
το δεύτερο  στάδιο  το δικαστήριο  πρέπει  να εκδώσει  αμελλητί  την 
απόφασή  του, εντός  της βραχύτερης  επιτρεπόμενης  βάσει  του εθνι ­ 
κού δικαίου  προθεσμίας , σύμφωνα  με την αρχή  ότι η ελεύθερη  
κυκλοφορία  των αποφάσεων  δεν θα πρέπει  να παρακωλύεται  από 
εμπόδια  όπως  καθυστερήσεις  στη διαδικασία  εκτέλεσης . 
γ) Περαιτέρω  ένδικα  μέσα  (άρθρο  44)  
159. Η απόφαση  που ολοκληρώνει  το δεύτερο  στάδιο , η οποία  
εκδίδεται  κατόπιν  ασκήσεως  ενδίκου  μέσου  από τον αιτούντα  ή από 
τον διάδικο  κατά  του οποίου  ζητείται  η εκτέλεση , προσβάλλεται  
μόνο  με την άσκηση  ένδικου  μέσου  αναφερόμενου  στο Παράρτημα  
IV της Σύμβασης , στο οποίο  προσδιορίζεται , για κάθε  δεσμευόμενο  
από τη Σύμβαση  κράτος , μορφή  προσφυγής  ενώπιον  ανωτέρου  
δικαστηρίου  ή αντιθέτως  αποκλείεται  κάθε  τέτοια  δυνατότητα  προ ­ 
σφυγής  ( 1 ). Το άρθρο  44 της Σύμβασης  ουδέν  αναφέρει  όσον  
αφορά  τον τρόπο  άσκησης  του νέου  αυτού  ένδικου  μέσου  που 
έχουν  οι διάδικοι  στη διάθεσή  τους . Μπορεί  να συναχθεί  ότι η 
προσφυγή  διέπεται  από το εθνικό  δίκαιο  του συγκεκριμένου  κρά ­ 
τους , και ασκείται  κατά  τον προβλεπόμενο  από το δίκαιο  αυτό  
τρόπο , το οποίο  ορίζει  θέματα  όπως  η προθεσμία  άσκησης  της 
προσφυγής , και ότι δύναται  να ασκηθεί  εντός  των προβλεπομένων  
από το δίκαιο  αυτό  ορίων , δεδομένου  ότι οι προσφυγές  αυτές  
συνήθως  περιορίζονται  σε νομικά  ζητήματα . Και σε αυτό  το σημείο , 
σύμφωνα  με το άρθρο  45 της Σύμβασης , ο έλεγχος  του δικαστη ­ 
ρίου  περιορίζεται  στους  λόγους  άρνησης  που προβλέπονται  στα 
άρθρα  34 και 35. Αφού  σύμφωνα  με το εθνικό  δίκαιο  οι προσφυ ­ 
γές που ασκούνται  σε αυτό  το επίπεδο  συνήθως  περιορίζονται  σε 
νομικά  ζητήματα , η αναθεώρηση  της απόφασης  του κατώτερου  
δικαστηρίου  όσον  αφορά  τους  λόγους  άρνησης  των άρθρων  34 
και 35 θα περιορίζεται  στη θεραπεία  νομικών  ελαττωμάτων , και 
δεν θα ασχολείται  με την επαλήθευση  πραγματικών  περιστατικών . Επαναλαμβάνεται  ότι οι αλλοδαπές  αποφάσεις  δεν αναθεωρούνται  
επ’ ουδενί  επί της ουσίας , και τα δικαστήρια  οφείλουν  να εκδίδουν  
τις αποφάσεις  τους  χωρίς  καθυστέρηση . 
δ) Άσκηση  ένδικου  μέσου  κατά  της αλλοδαπής  απόφασης  της 
οποίας  ζητείται  η εκτέλεση  (άρθρο  46)  
160. Δεν χρειάστηκε  καμία  τροποποίηση  του κανόνα  που επι ­ 
τρέπει  σε δικαστήριο  το οποίο  εκδικάζει  ένδικο  μέσο  ασκηθέν  κατά  
τα άρθρα  43 ή 44 να αναστείλει  τη διαδικασία  αν εκκρεμεί  στο 
κράτος  προέλευσης  η εκδίκαση  ενδίκου  μέσου  κατά  της αρχικής  
απόφασης . Το άρθρο  46 αναπαράγει  το άρθρο  38 της Σύμβασης  
του 1988, και δεν απαιτεί  περαιτέρω  σχολιασμό  ( 2 ). 
4. Προσωρινά  και ασφαλιστικά  μέτρα  (Άρθρο  47)  
161. Το άρθρο  47 περιέχει  σημαντική  καινοτομία  σε σχέση  με 
την αντίστοιχη  διάταξη  της Σύμβασης  του 1988, το άρθρο  39 της 
οποίας  όριζε  ότι κατά  τη διάρκεια  της προβλεπόμενης  προθεσμίας  
προσφυγής , και μέχρις  ότου  εκδοθεί  απόφαση  επί της προσφυγής  
αυτής , μπορούν  να ληφθούν  μόνο  ασφαλιστικά  μέτρα  επί της περι ­ 
ουσίας  του προσώπου  κατά  του οποίου  ζητείται  η εκτέλεση . Η 
διάταξη  αυτή , η οποία  επιτρέπει  τη λήψη  ασφαλιστικών  μέτρων  
μόνο  μετά  την ολοκλήρωση  του πρώτου  σταδίου  κήρυξης  της 
εκτελεστότητας , έχει διατηρηθεί  στο άρθρο  47 παράγραφος  3, 
αλλά  στην  παράγραφο  1 του άρθρου  47 καθίσταται  σαφές  ότι 
ασφαλιστικά  μέτρα  μπορούν  να διαταχθούν  πριν  από την επίδοση  
ή κοινοποίηση  της απόφασης  περί κήρυξης  εκτελεστότητας  και 
μέχρι  την έκδοση  απόφασης  επί τυχόν  προσφυγών . Η ομάδα  ad 
hoc συμφώνησε  ότι αυτή  η διάταξη  ήταν  απαραίτητη , αλλά  συζή ­ 
τησε  επί μακρόν  το κατάλληλο  σημείο  για την εισαγωγή  της, 
δηλαδή  αν έπρεπε  να τοποθετηθεί  στο τμήμα  περί εκτέλεσης  ή 
αν, όπως  είχε προτείνει  αρχικά  η Επιτροπή , αμέσως  μετά  τον κανόνα  
ότι οι αλλοδαπές  αποφάσεις  αναγνωρίζονται  χωρίς  να απαιτείται  
ειδική  διαδικασία  (άρθρο  33) (  3 ). 
162. Η τοποθεσία  της νέας  διάταξης  σχετιζόταν  εν μέρει  με το 
ερώτημα  αν, εφόσον  μία απόφαση  φαινόταν  να πληροί  τα κριτήρια  
εκτελεστότητας , η εκτέλεσή  της μπορούσε  να αρχίσει  πριν  από την 
κήρυξη  της εκτελεστότητας , με αποτέλεσμα  τη δυνατότητα  λήψης  
εκτελεστικών  μέτρων  εφόσον  δεν ήταν  οριστικής  φύσεως . Επισημάν ­ 
θηκε  όμως  ότι υπάρχει  διαφορά  μεταξύ  ασφαλιστικών  μέτρων  και 
προσωρινής  εκτέλεσης , και ότι θα μπορούσαν  να ανακύψουν  δυσκο ­ 
λίες αν άρχιζε  η εκτέλεση  της απόφασης  σε ένα κράτος  και μετά  
διεκόπτετο  λόγω  μη κήρυξης  της εκτελεστότητας . Σε ορισμένα  
νομικά  συστήματα  λαμβάνονται  ασφαλιστικά  μέτρα  ως το πρώτο  
βήμα  στη διαδικασία  εκτέλεσης , αλλά  η γενίκευση  αυτής  της προ ­ 
σέγγισης  θα μπορούσε  να αποτελέσει  παρεμβολή  στο εθνικό  δικο ­ 
νομικό  δίκαιο , κατ’ απόκλιση  από τη συνήθως  ισχύουσα  αρχή , ότι 
δηλαδή  η εκτέλεση  διέπεται  από το δίκαιο  του κάθε  κράτους  και 
δεν μεταβάλλεται  από τη Σύμβαση  ( 4 ).EL C 319/44 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  23.12.2009  
( 1 ) Όπως  στην  περίπτωση  της Μάλτας , όπου  δεν υπάρχει  δυνατότητα  περαι ­ 
τέρω  προσφυγής  ενώπιον  οιουδήποτε  δικαστηρίου , εκτός  από τις διαδι ­ 
κασίες  περί διατροφής . ( 2 ) Βλ. έκθεση  Jenard, σελ. 52.  
( 3 ) Στο έγγραφο  COM(97) 609 τελικό  προτάθηκε  η εισαγωγή  νέου  άρθρου  
μετά  το παρόν  άρθρο  33, με την ακόλουθη  διατύπωση : « Ακόμα  και αν 
δεν είναι  εκτελεστές  ή δεν έχουν  ακόμα  κηρυχθεί  εκτελεστές  στο κράτος  
στο οποίο  ζητείται  η αναγνώριση  της αποφάσεως , οι αποφάσεις  που 
εκδίδονται  σε κάποιο  συμβαλλόμενο  κράτος  καθορίζουν , όσον  αφορά  
τις αποφασισθείσες  καταδίκες , την ύπαρξη  αξιώσεως  η οποία  επιτρέπει  
την λήψη  ασφαλιστικών  μέτρων  σύμφωνα  με τη νομοθεσία  του κράτους  
στο οποίο  ζητείται  η αναγνώριση  της αποφάσεως ». 
( 4 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  148/84  Deutsche Genossenschaftsbank  κατά  Bras ­
serie du Pêcheur  [1985] Συλλ . Νομολ . 1981, παράγραφος  18.
Για τους  λόγους  αυτούς , και για να μην ερμηνευθεί  η νέα διάταξη  
ως τροποποίηση  του εθνικού  δικαίου , αποφασίσθηκε  να περιληφθεί  
στο άρθρο  που αφορά  τα προσωρινά  και ασφαλιστικά  μέτρα  τα 
οποία  λαμβάνονται  σε συνάρτηση  με την κήρυξη  της εκτελεστότη ­ 
τας της απόφασης . Το άρθρο  47 παράγραφος  1) ορίζει  ότι όταν  
μία απόφαση  πρέπει  να αναγνωρισθεί , ο αιτών  δύναται  να προσφύ ­ 
γει σε ασφαλιστικά  μέτρα  χωρίς  να απαιτείται  κήρυξη  της εκτελε ­ 
στότητας , και άρα πριν  από την κήρυξή  της, αφήνοντας  να εννοηθεί  
ότι η αίτηση  λήψεως  τέτοιων  μέτρων  συνεπάγεται  ότι ο δανειστής  
σκοπεύει  να επιδιώξει  την εκτέλεση  της απόφασης . 
Το άρθρο  47 παράγραφος  1) αποκλίνει  επομένως  από το προηγού ­ 
μενο  κείμενο  επιτρέποντας  τη λήψη  ασφαλιστικών  μέτρων  αφ’ ης 
στιγμής  η αλλοδαπή  απόφαση  είναι  εκτελεστή  στο κράτος  προέλευ ­ 
σης, εφόσον  βεβαίως  πληροί  τα κριτήρια  αναγνώρισης  στο κράτος  
στο οποίο  ζητείται  η αναγνώρισή  της, ανεξαρτήτως  από την κήρυξη  
της εκτελεστότητας . Όσον  αφορά  τα μέτρα  τα οποία  μπορούν  να 
ληφθούν , το άρθρο  47 παραπέμπει  στην  εθνική  νομοθεσία  του 
κράτους  εκτέλεσης  ως προς  το χαρακτηρισμό  τους , το είδος  και 
την αξία  των αγαθών  ως προς  τα οποία  μπορούν  να ληφθούν , τις 
προϋποθέσεις  εγκυρότητας  των μέτρων  αυτών , και τις λεπτομερείς  
διατάξεις  για την εφαρμογή  τους  και την εξασφάλιση  του νόμιμου  
χαρακτήρα  τους  ( 1 ). Θα πρέπει  επίσης  να λαμβάνεται  υπ'όψιν  ότι η 
εθνική  νομοθεσία  στην  οποία  παραπέμπει  η Σύμβαση  δεν πρέπει  
επ'ουδενί  να οδηγεί  σε ανατροπή  των οικείων  αρχών  που ορίζονται  
από τη Σύμβαση , είτε ρητά  είτε σιωπηρά , και πρέπει  επομένως  να 
εφαρμόζεται  κατά  τρόπο  συμβατό  με τις αρχές  του άρθρου  47 (  2 ), 
οι οποίες  παρέχουν  στον  αιτούντα  το δικαίωμα  να ζητά  τη λήψη  
ασφαλιστικών  μέτρων  από τη στιγμή  κατά  την οποία  η απόφαση  
καθίσταται  εκτελεστή  στο κράτος  προέλευσης . 
163. Οι άλλες  δύο παράγραφοι  του άρθρου  47 αναπαράγουν , 
με αντίστροφη  σειρά , τη δεύτερη  και την πρώτη  παράγραφο  του 
άρθρου  39 της προηγούμενης  Σύμβασης , αφήνοντας  άθικτη  τη 
δυνατότητα  λήψης  ασφαλιστικών  μέτρων  επί της περιουσίας  του 
προσώπου  κατά  του οποίου  ζητείται  η εκτέλεση  κατά  τη διάρκεια  
της προθεσμίας  για την άσκηση  ένδικου  μέσου  κατά  της κήρυξης  
της εκτελεστότητας  που προβλέπεται  στο άρθρο  43 παράγραφος  
5), και έως ότου  εκδοθεί  απόφαση  επί του ενδίκου  μέσου , και 
επομένως  σε χρόνο  μεταγενέστερο  της κήρυξης  της εκτελεστότητας . 
Όπως  στη Σύμβαση  του 1988, δεδομένου  ότι η κήρυξη  της εκτε ­ 
λεστότητας  εμπεριέχει  τη δυνατότητα  λήψης  ασφαλιστικών  μέτρων , 
ο δανειστής  μπορεί  να λαμβάνει  απευθείας  τέτοια  μέτρα , χωρίς  
ειδική  εξουσιοδότηση , ακόμη  και αν σε άλλη  περίπτωση  θα ήταν  
απαραίτητη  η εξουσιοδότηση  δυνάμει  του εθνικού  δικονομικού  
δικαίου  του δικαστηρίου  εκτέλεσης  ( 3 ). Και σε αυτό  το σημείο  η 
εφαρμογή  του εθνικού  δικαίου  δεν μπορεί  να ανατρέψει  τις αρχές  
της Σύμβασης , σύμφωνα  με τις οποίες  το δικαίωμα  λήψης  ασφαλι ­ στικών  μέτρων  απορρέει  από την κήρυξη  της εκτελεστότητας , άρα 
δεν αιτιολογείται  δεύτερη  απόφαση  εθνικού  δικαστηρίου  για την 
παροχή  ειδικής  και χωριστής  εξουσιοδότησης . Ούτε  μπορεί  το 
εθνικό  δίκαιο  να εξαρτά  το δικαίωμα  του δανειστή  να λαμβάνει  
ασφαλιστικά  μέτρα  από την κατάθεση  εγγύησης , δεδομένου  ότι 
αυτό  θα επέβαλλε  πρόσθετο  όρο για τη λήψη  των ίδιων  των 
μέτρων , που θα ήταν  αντίθετος  στη σαφή  διατύπωση  της Σύμβασης·  
η ad hoc  ομάδα  εξέτασε  πρόταση  σχετικής  τροποποίησης  του 
άρθρου  47, αλλά  την απέρριψε . 
164. Η εισαγωγή  νέας  διάταξης  σημαίνει  ότι η Σύμβαση  τώρα  
καλύπτει  τρεις  διαφορετικές  περιπτώσεις  λήψης  προσωρινών  ή 
ασφαλιστικών  μέτρων : η πρώτη , γενικής  φύσεως , διέπεται  από το 
άρθρο  31, το οποίο  αφορά  κυρίως , αλλά  όχι αποκλειστικά , την 
περίοδο  διεξαγωγής  της κύριας  δίκης  στο κράτος  προέλευσης·  η 
δεύτερη  ανακύπτει  στο κράτος  εκτέλεσης , κατά  και μέχρι  την 
έκδοση  της απόφασης  με την οποία  κηρύσσεται  εκτελεστή  η αλλο ­ 
δαπή  απόφαση  (άρθρο  47 παράγραφος  1) · η τρίτη  ανακύπτει  μετά  
την κήρυξη  της εκτελεστότητας , κατά  τη διάρκεια  της προθεσμίας  
άσκησης  ένδικου  μέσου  κατά  της απόφασης  αυτής , και μέχρις  ότου  
τα δικαστήρια  αποφανθούν  σχετικά  (άρθρο  47 παράγραφος  3). Για 
τις κατηγορίες  μέτρων  τα οποία  μπορούν  να ληφθούν  σε αυτές  τις 
περιπτώσεις  και για τους  κανόνες  που διέπουν  τα μέτρα  αυτά  και 
τους  μηχανισμούς  και το παραδεκτό  τους , η Σύμβαση  παραπέμπει  
εκτενώς  στην  εθνική  νομοθεσία , αλλά  η εθνική  νομοθεσία  ισχύει  
μόνο  με την επιφύλαξη  των αρχών  που ορίζονται  στην  ίδια τη 
Σύμβαση , και όπως  είδαμε  δεν μπορεί  να οδηγήσει  σε αποτελέσματα  
ασυμβίβαστα  προς  αυτές  τις αρχές . Αυτό  έχει ιδιαίτερη  σημασία  για 
τους  όρους  που αιτιολογούν  τη λήψη  ασφαλιστικών  μέτρων  στη 
συγκεκριμένη  περίπτωση . Οι όροι  είναι  ζήτημα  εθνικού  δικαίου , 
αλλά  όταν  το εθνικό  δικαστήριο  εξετάζει , προκειμένου  να τους  
εφαρμόσει , αν πληρούνται  οι θεμελιώδεις  όροι  της αληθοφάνειας  
προβαλλόμενης  αξίωσης  (fumus boni juris ) και του επείγοντος  (peri ­
culum in mora ), οφείλει  να λαμβάνει  υπ'όψιν  και να συμμορφούται  
προς  τους  σκοπούς  των κανόνων  της Σύμβασης  στις τρεις  ανωτέρω  
περιγραφόμενες  περιπτώσεις . 
Ένα δικαστήριο  που διατάσσει  τη λήψη  μέτρου  βάσει  του άρθρου  
31 μπορεί  να αξιολογεί  ελεύθερα  την αληθοφάνεια  της προβαλλό ­ 
μενης  αξίωσης  και το επείγον  της υπόθεσης , ενώ σύμφωνα  με το 
άρθρο  47 παράγραφος  1 η αληθοφάνεια  της αξίωσης  απορρέει  από 
την απόφαση  της οποίας  ζητείται  η αναγνώριση , και η ανεξάρτητη  
αξιολόγηση  του δικαστηρίου  θα ήταν  ασυμβίβαστη  με την αρχή  ότι 
ο αιτών  δικαιούται  να ζητά  τη λήψη  ασφαλιστικών  μέτρων  βάσει  
της αλλοδαπής  απόφασης·  η αξιολόγηση  λοιπόν  του δικαστηρίου  
περιορίζεται  στο θέμα  του επείγοντος . Όταν  δε λαμβάνονται  ασφα ­ 
λιστικά  μέτρα  δυνάμει  του άρθρου  47 παράγραφος  3, δεν μπορεί  
να αξιολογηθεί  ούτε  η αληθοφάνεια  της αξίωσης  ούτε  το επείγον , 
διότι  η κήρυξη  της εκτελεστότητας  εμπεριέχει  τη δυνατότητα  λήψης  
ασφαλιστικών  μέτρων , και δεν επιτρέπεται  από τη Σύμβαση  αξιολό ­ 
γηση  της αναγκαιότητάς  τους  χωριστή  από την αξιολόγηση  των 
απαιτήσεων  για την κήρυξη  της εκτελεστότητας .EL 23.12.2009 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  C 319/45  
( 1 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  119/84  Capelloni and Aquilini  κατά  Pelkmans  
[1985] Συλλ . Νομολ . 3147, παράγραφος  11.  
( 2 ) Δικαστήριο , Capelloni and Aquilini  κατά  Pelkmans , παράγραφος  21.  
( 3 ) Δικαστήριο , Capelloni and Aquilini  κατά  Pelkmans , παράγραφοι  25-26.
5. Άλλες  διατάξεις  περί  εκτέλεσης  
(α) Εκτέλεση  σε σχέση  με ορισμένες  αξιώσεις  μόνο  · μερική  εκτ έ­ 
λεση  (άρθρο  48)  
165. Το άρθρο  48 παράγραφος  1 προβλέπει  ότι η αλλοδαπή  
απόφαση  μπορεί  να κηρυχθεί  εκτελεστή  μόνο  για μία ή για μερικές  
από τις αξιώσεις  για τις οποίες  εκδόθηκε  · είναι  πανομοιότυπο  με το 
άρθρο  42 της Σύμβασης  του 1988, εξαιρουμένων  των αναγκαίων  
μεταβολών  της διατύπωσης  λόγω  της νέας  διαδικασίας , στην  οποία  
το δικαστήριο  πλέον  δεν « επιτρέπει » την εκτέλεση  αλλά  απλώς  
«κηρύσσει » την εκτελεστότητα . Τέτοιες  περιπτώσεις  εκτελεστότητας  
απαντώνται  ιδίως  όταν  ένα τμήμα  της απόφασης  ενδέχεται  να αντι ­ 
βαίνει  στη δημόσια  τάξη , ή ο αιτών  ζητά  να κηρυχθεί  η απόφαση  
εκτελεστή  μόνο  ως προς  ένα ή μερικά  από τα τμήματά  της διότι  τα 
υπόλοιπα  δεν τον ενδιαφέρουν , ή, το συνηθέστερο , όταν  η αλλο ­ 
δαπή  απόφαση  αφορά  κάποια  θέματα  που εμπίπτουν  στο πεδίο  
εφαρμογής  της Σύμβασης  και άλλα  τα οποία  δεν εμπίπτουν  σε 
αυτό . Επισημαίνεται  ότι για την εφαρμογή  της διάταξης  αυτής  τα 
θέματα  επί των οποίων  αποφαίνεται  η απόφαση  δεν χρειάζεται  να 
είναι  τυπικά  διακριτά . Αν η απόφαση  επιβάλλει  διάφορες  υποχρε ­ 
ώσεις  εκ των οποίων  ορισμένες  μόνο  εμπίπτουν  στο πεδίο  εφαρμο ­ 
γής της Σύμβασης , μπορεί  να εκτελεσθεί  εν μέρει , εφόσον  καταδει ­ 
κνύονται  σαφώς  οι στόχοι  στους  οποίους  αντιστοιχούν  τα διάφορα  
τμήματά  της ( 1 ). 
166. Επίσης  αμετάβλητος , πέραν  συντακτικών  μεταβολών , είναι  
ο κανόνας  της παραγράφου  2, ο οποίος  επιτρέπει  στον  αιτούντα  να 
ζητά  μερική  κήρυξη  εκτελεστότητας , ακόμη  και στο πλαίσιο  του 
ίδιου  τίτλου  της απόφασης , όπου  δεν είναι  δυνατός  ο διαχωρισμός  
τμημάτων  βάσει  των σκοπών  τους . Η ομάδα  ad hoc  εξέτασε  τη 
δυνατότητα  αφαίρεσης  αυτής  της διάταξης , δεδομένου  του αυτό ­ 
ματου  χαρακτήρα  του πρώτου  σταδίου  της διαδικασίας  και του 
αποτελέσματος  του άρθρου  52, το οποίο  απαγορεύει  την επιβολή  
οιασδήποτε  φορολογικής  επιβάρυνσης  ή τέλους  ανάλογα  με την 
αξία  της διαφοράς  ( 2 ). Όμως  η διάταξη  δεν βασίζεται  σε οικονομικά  
κριτήρια , η δε αφαίρεσή  της θα μπορούσε  να εκληφθεί  ως υποδη ­ 
λούσα  ότι ο δανειστής  υποχρεούται  να ζητά  πάντα  την εκτέλεση  
όλων  των προβλεπομένων  στην  απόφαση . Δυνάμει  αυτής  της παρα ­ 
γράφου  2, η οποία  συνεπώς  παραμένει  αμετάβλητη , ο αιτών  του 
οποίου  η αξίωση  μερικώς  ικανοποιήθηκε  μετά  από την έκδοση  της 
αλλοδαπής  απόφασης  μπορεί  επομένως  να ζητά  από την αρχή  η 
οποία  εκδίδει  τη βεβαίωση  να αναφέρει  ότι απαιτείται  εκτέλεση  
μόνο  μέχρις  ορισμένου  ποσού , μπορεί  δε επίσης  να υποβάλλει  το 
αίτημα  αυτό  κατά  το δεύτερο  στάδιο  της διαδικασίας , κατά  την 
άσκηση  ένδικου  μέσου  από τον ίδιο τον αιτούντα  ή από τον διάδικο  
κατά  του οποίου  ζητείται  η εκτέλεση . 
(β) Αποφάσεις  οι οποίες  επιβάλλουν  περιοδικές  χρηματικές  ποινές  
(άρθρο  49)  
167. Η διάταξη  αυτή  αναπαράγει  κατά  λέξη  την αντίστοιχη  
διάταξη  της Σύμβασης  του 1988, η οποία  προβλέπει  ότι αλλοδαπή  
απόφαση  η οποία  επιβάλλει  περιοδική  καταβολή  ποσού  εν είδει  
ποινής  ( παραδείγματος  χάρη  λόγω  υπερημερίας ) είναι  εκτελεστή  στο κράτος  εκτέλεσης  μόνο  αν το ποσό  έχει προσδιορισθεί  κατά  
τρόπο  οριστικό  από τα δικαστήρια  του κράτους  προέλευσης  ( 3 ). 
Όπως  έχει επισημανθεί , η διάταξη  αφήνει  ανοικτό  το ερώτημα  αν 
καλύπτει  χρηματικές  ποινές  επιβαλλόμενες  για μη τήρηση  δικαστι ­ 
κής απόφασης , οι οποίες  εισπράττονται  όχι από τον δανειστή  αλλά  
από το κράτος  ( 4 ). Κατά  τις εργασίες  αναθεώρησης  θεωρήθηκε  σκό ­ 
πιμο  να προσδιορισθεί  η διατύπωση  ως προς  το σημείο  αυτό . Η 
ομάδα  ad hoc  προτίμησε , ωστόσο , να μην μεταβληθεί  η διατύπωση  
προσκειμένου  να περιληφθούν  ρητά  οι χρηματικές  ποινές  που κατα ­ 
βάλλονται  στο κράτος , διότι  μία απόφαση  υπέρ  του κράτους  μπορεί  
να έχει ποινικό  χαρακτήρα , με αποτέλεσμα  ότι μία μεταβολή  στο 
σημείο  αυτό  θα μπορούσε  να εισαγάγει  ποινική  διάσταση  σε μία 
Σύμβαση  που αφορά  αστικές  και εμπορικές  υποθέσεις . Η διάταξη  
θα μπορούσε  επομένως  να θεωρηθεί  ότι αφορά  χρηματικές  ποινές  
καταβαλλόμενες  στο κράτος  μόνο  εάν είναι  σαφώς  αστικής  φύσεως , 
εφόσον  δε η εκτέλεσή  τους  ζητείται  από ιδιώτη  στο πλαίσιο  διαδι ­ 
κασίας  για την κήρυξη  της εκτελεστότητας  της απόφασης  ανεξαρ ­ 
τήτως  του γεγονότος  ότι τα ποσά  καταβάλλονται  στο κράτος . 
(γ) Δικαστική  αρωγή  (άρθρο  50)  
168. Δεν υπάρχει  μεταβολή  της αρχής  στην  οποία  στηρίζεται  
αυτή  η διάταξη , σύμφωνα  με την οποία  ο αιτών  στον  οποίο  έχει 
παρασχεθεί  ολικά  ή μερικά  δικαστική  αρωγή  ή απαλλαγή  από δαπά ­ 
νες ή έξοδα  στο κράτος  προέλευσης , απολαμβάνει  την ευμενέστερη  
μεταχείριση  σε σχέση  με τη δικαστική  αρωγή  ή την ευρύτερη  απαλ ­ 
λαγή  από έξοδα  και δαπάνες  που προβλέπει  το δίκαιο  του κράτους  
εκτέλεσης  (βλ. την έκθεση  Jenard, σελ. 54, και την έκθεση  Schlos ­
ser, παράγραφοι  223-224). Η εφαρμογή  της ωστόσο  έχει ευρύτερη  
εμβέλεια , δεδομένου  ότι καλύπτει  ολόκληρη  τη διαδικασία  που 
προβλέπεται  στο τμήμα  2 περί εκτέλεσης , συμπεριλαμβανομένης  
της διαδικασίας  άσκησης  ένδικων  μέσων  ( 5 ). Οι λόγοι  παροχής  
της δικαστικής  αρωγής  ή της απαλλαγής  από δαπάνες  ή έξοδα  
δεν έχουν  σημασία : καθορίζονται  από το δίκαιο  του κράτους  προ ­ 
έλευσης  και δεν υπάγονται  σε έλεγχο . Υπενθυμίζεται  ότι στη βεβαί ­ 
ωση που εκδίδεται  από την αρχή  η οποία  εξέδωσε  την απόφαση  της 
οποίας  ζητείται  η αναγνώριση  και η εκτέλεση  πρέπει  να αναφέρεται  
αν ο αιτών  έτυχε  δικαστικής  αρωγής , και αυτό  αρκεί  για την νομι ­ 
μοποίηση  του αιτούντος  να λάβει  αρωγή  στο κράτος  εκτέλεσης . 
Το άρθρο  50 παράγραφος  2 βασίζεται  στην  ανάγκη  να ληφθεί  
υπ'όψιν  ο ρόλος  σε θέματα  διατροφής  των διοικητικών  αρχών  ορι ­ 
σμένων  κρατών , οι οποίες  ενεργούν  δωρεάν·  η αυτή  ανάγκη  έχει 
παρατηρηθεί  στην  περίπτωση  της Νορβηγίας , και η Νορβηγία  συνε ­ 
πώς συμπεριλαμβάνεται  μαζί  με τη Δανία  και την Ισλανδία  στην  
αντίστοιχη  διάταξη  της Σύμβασης  του 1988.  
(δ) Εγγυήσεις  για δαπάνες , φόρους , τέλη  ή δασμούς  (άρθρα  51- 
52) 
169. Το άρθρο  51 αναπαράγει  την αντίστοιχη  διάταξη  της Σύμ ­ 
βασης  του 1988 (  6 ). Η ομάδα  ad hoc  συζήτησε  το θέμα  αν η 
απαγόρευση  της απαίτησης  cautio judicatum solvi  θα πρέπει  να 
εκτείνεται  στην  κύρια  δίκη  για τα πρόσωπα  που έχουν  τη συνήθη  
διαμονή  τους  σε δεσμευόμενο  από τη Σύμβαση  κράτος . ΑυτόEL C 319/46 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  23.12.2009  
( 1 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  C-220/95  Van den Boogaard  κατά  Laumen  [1997] 
Συλλ . Νομολ . I-1147, παράγραφοι  21-22, με αναφορά  σε αγγλική  
απόφαση  επί αιτήσεως  διαζυγίου  η οποία  ρύθμιζε  τόσο  τις περιουσιακές  
σχέσεις  των συζύγων  όσο και θέματα  διατροφής . 
( 2 ) Βλ. παράγραφο  169 παρακάτω . ( 3 ) Έκθεση  Jenard, σσ. 53-54.  
( 4 ) Έκθεση  Schlosser, παράγραφος  213.  
( 5 ) Το άρθρο  44 της Σύμβασης  του Λουγκάνο  του 1988 περιόριζε  την 
εφαρμογή  του στις « διαδικασίες  που προβλέπονται  στα άρθρα  32 έως 
35».  
( 6 ) Έκθεση  Jenard, σελ. 54.
όμως  θα είχε οδηγήσει  στην  εισαγωγή  ενιαίου  κανόνα  ο οποίος  δεν 
ήταν  αυστηρά  απαραίτητος  για την εξασφάλιση  της ελεύθερης  
κυκλοφορίας  των αποφάσεων , και η ομάδα  εργασίας  προτίμησε  
να μην παρέμβει  στα εθνικά  συστήματα . Θα πρέπει  επίσης  να λαμ ­ 
βάνεται  υπ'όψιν  ότι σε ορισμένα  κράτη  που δεσμεύονται  από τη 
Σύμβαση , η απαίτηση  κατάθεσης  εγγύησης  λόγω  ξένης  υπηκοό ­ 
τητας  ή ελλείψεως  κατοικίας  ή διαμονής  στη χώρα  απαγορεύεται  
ήδη από τη Σύμβαση  της Χάγης  της 1 ης Μαρτίου  1954 περί 
πολιτικής  δικονομίας  (άρθρο  17) και από τη μεταγενέστερη  Σύμ ­ 
βαση  της Χάγης  της 25 ης Οκτωβρίου  1980 για τη διευκόλυνση  της διεθνούς  πρόσβασης  στη δικαιοσύνη  (άρθρο  14), και ότι στα 
κράτη  μέλη  της Ευρωπαϊκής  Κοινότητας  απαγορεύεται  εν πάση  
περιπτώσει  η εγγύηση  που βασίζεται  στην  ιθαγένεια . 
Το άρθρο  52 αναπαράγει  το άρθρο  III του Πρωτοκόλλου  1 της 
Σύμβασης  του 1988, και απαγορεύει , κατά  τη διαδικασία  κήρυξης  
της εκτελεστότητας  στο κράτος  εκτέλεσης , την επιβολή  οιασδήποτε  
φορολογικής  επιβάρυνσης  ή τέλους  που υπολογίζεται  ανάλογα  με 
την αξία  της διαφοράς . 
ΚΕΦΑΛΑΙΟ  V 
ΔΗΜΟΣΙΑ  ΕΓΓΡΑΦΑ  ΚΑΙ  ΔΙΚΑΣΤΙΚΟΙ  ΣΥΜΒΙΒΑΣΜΟΙ  
1. Δημόσια  έγγραφα  (άρθρο  57)  
170. Το άρθρο  57 ουσιαστικά  αναπαράγει , με ορισμένες  τρο ­ 
ποποιήσεις  προκειμένου  να προσαρμοσθεί  στην  νέα Σύμβαση , την 
αντίστοιχη  διάταξη  της Σύμβασης  του 1988 ( άρθρο  50 · για σχόλια  
βλ. την έκθεση  Jenard, σελ. 56, και την έκθεση  Schlosser, παρά ­ 
γραφος  226) (  1 ). Το Δικαστήριο  έχει διευκρινίσει  τα αντικειμενικά  
κριτήρια  βάσει  των οποίων  πρέπει  να κρίνεται  αν κάποιο  έγγραφο  
δύναται  να κηρύσσεται  εκτελεστό  δυνάμει  αυτής  της διάταξης . Το 
Δικαστήριο  έχει κρίνει  ότι ο δημόσιος  χαρακτήρας  του εγγράφου  
πρέπει  να είναι  αδιαμφισβήτητος , και ότι δεδομένου  ότι τα έγγραφα  
τα οποία  συντάσσονται  μεταξύ  ιδιωτών  δεν είναι  εκ φύσεως  δημό ­ 
σια, απαιτείται  η συμμετοχή  δημόσιας  αρχής  ή άλλης  αρχής  εξου ­ 
σιοδοτημένης  προς  τούτο  από το κράτος  προέλευσης  προκειμένου  
να αποκτήσουν  το χαρακτήρα  δημόσιου  εγγράφου  ( 2 ). Η ερμηνεία  
του Δικαστηρίου  στο σημείο  αυτό  ενισχύεται  από την έκθεση  σχε ­ 
τικά  με τη Σύμβαση  του 1988, σύμφωνα  με την οποία  ο δημόσιος  
χαρακτήρας  του εγγράφου  θα πρέπει  να έχει πιστοποιηθεί  από 
δημόσια  αρχή , και θα πρέπει  να αφορά  το περιεχόμενο  και όχι 
μόνο  την υπογραφή  του εγγράφου  ( 3 ). Τα έγγραφα  φυσικά  κηρύσ ­ 
σονται  εκτελεστά  μόνο  εφόσον  είναι  εκτελεστά  στο κράτος  προ έ­ 
λευσης . 
Σύμφωνα  με το άρθρο  57 παράγραφος  2, οι συμφωνίες  σχετικά  με 
υποχρέωση  διατροφής  οι οποίες  συνάπτονται  ενώπιον  διοικητικών  
αρχών  ή επικυρώνονται  από αυτές  πρέπει  επίσης  να θεωρούνται  ως 
δημόσια  έγγραφα . Η διάταξη  αυτή  έχει συμπεριληφθεί  για να καλυ ­ 
φθεί  το γεγονός  ότι σε ορισμένα  κράτη  τα θέματα  διατροφής  ρυθ ­ 
μίζονται  όχι από δικαστικές  αλλά  από διοικητικές  αρχές  που είναι  
εξουσιοδοτημένες  να παραλαμβάνουν  συμφωνίες  μεταξύ  μερών , και 
να τις πιστοποιούν , καθιστώντας  τις με τον τρόπο  αυτόν  εκτελεστές . 
171. Τα δημόσια  έγγραφα  υπάγονται  στη νέα διαδικασία  για την 
κήρυξη  της εκτελεστότητας  που ορίζεται  στα άρθρα  38 και επομ . της Σύμβασης . Κατά  το δεύτερο  στάδιο , το δικαστήριο  μπορεί  να 
απορρίπτει  ή να ανακαλεί  απόφαση  για την κήρυξη  εκτελεστότητας  
μόνο  αν η εκτέλεση  του εγγράφου  αντίκειται  προφανώς  στη δημό ­ 
σια τάξη  του κράτους  εκτέλεσης . Ο περιορισμός  βάσει  του οποίου  
η δημόσια  τάξη  αποτελεί  τον μοναδικό  λόγο  άρνησης  επαναλαμβά ­ 
νει την αντίστοιχη  διάταξη  της Σύμβασης  του 1988. Όπως  στην  
περίπτωση  των αποφάσεων , η διαδικασία  κήρυξης  της εκτελεστότη ­ 
τας αρχίζει  με την έκδοση  βεβαίωσης  από την αρμόδια  αρχή  του 
δεσμευόμενου  από τη Σύμβαση  κράτους  στο οποίο  έχει συνταχθεί  ή 
καταχωρηθεί  το έγγραφο , βάσει  υποδείγματος  προβλεπομένου  στο 
Παράρτημα  VI της Σύμβασης . Το υπόδειγμα  πρέπει  να αναφέρει  την 
αρχή  η οποία  πιστοποίησε  το δημόσιο  χαρακτήρα  του εγγράφου·  η 
αρχή  μπορεί  να συμμετείχε  στη σύνταξή  του ή απλώς  να το κατε ­ 
χώρησε . Ο ορισμός  της εξουσιοδοτημένης  για την έκδοση  της 
βεβαίωσης  αυτής  αρχής  είναι  θέμα  του ενδιαφερομένου  κράτους  
μέλους , και στα κράτη  στα οποία  υπάρχει  το επάγγελμα  του συμ ­ 
βολαιογράφου , η αρχή  μπορεί  να είναι  συμβολαιογράφος . 
Η εφαρμογή  της διαδικασίας  που οδηγεί  στην  κήρυξη  της εκτελε ­ 
στότητας  μπορεί  να απαιτεί  κάποια  προσαρμογή  για τα δημόσια  
έγγραφα , και πρέπει  να λαμβάνει  υπ’ όψιν  τη διαφορετική  φύση  
του εκτελεστέου  εγγράφου . Παραδείγματος  χάριν , η αναφορά  του 
άρθρου  46 σε αναστολή  της διαδικασίας  σε περίπτωση  άσκησης  
τακτικού  ενδίκου  μέσου  στο κράτος  προέλευσης  μπορεί  σε περί ­ 
πτωση  δημοσίων  εγγράφων  να περιλαμβάνει  την πρωτοβάθμια  δια ­ 
δικασία , αν αυτή  είναι  η διαδικασία  που ακολουθείται  στο κράτος  
της προέλευσης  για την αμφισβήτηση  του κύρους  δημοσίου  εγγρά ­ 
φου. 
2. Δικαστικοί  συμβιβασμοί  ( άρθρο  58)  
172. Το άρθρο  58 επιβεβαιώνει  ότι οι συμβιβασμοί  που καταρ ­ 
τίζονται  ενώπιον  δικαστηρίου  κατά  τη διάρκεια  δίκης  και είναι  
εκτελεστοί  στο κράτος  προέλευσης  είναι  εκτελεστοί  με τους  ίδιους  
όρους  όπως  και τα δημόσια  έγγραφα , όπως  προέβλεπε  η Σύμβαση  
του 1988 ( βλ. την έκθεση  Jenard, σελ. 56). Όμως  η διαδικασία  για 
την κήρυξη  της εκτελεστότητας  δεν βασίζεται  στη βεβαίωση  για τα 
δημόσια  έγγραφα  αλλά  στη βεβαίωση  για τις αποφάσεις  στο 
Παράρτημα  V.EL 23.12.2009 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  C 319/47  
( 1 ) Σημειώνεται  ότι στο ιταλικό  κείμενο  της Σύμβασης  ο παλαιότερος  όρος  
«atti autentici» («authentic instruments») έχει αντικατασταθεί  από τον 
όρο «atti pubblici» («public instruments»). Η μεταβολή  αυτή  αντικατο ­ 
πτρίζει  την νομολογία  του Δικαστηρίου , όπως  εξηγείται  στο κείμενο . 
( 2 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  C-260/97  Unibank κατά  Christensen  [1999] 
Συλλ . Νομολ . I-3715, παράγραφος  15, με αναφορά  στο άρθρο  50 
της Σύμβασης  των Βρυξελλών . 
( 3 ) Έκθεση  Jenard-Möller, παράγραφος  72.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ  VI 
ΓΕΝΙΚΕΣ  ΚΑΙ  ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ  ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ  
1. Γενικές  διατάξεις  (άρθρα  59-62)  
1. Κατοικία  (άρθρα  59-60)  
173. Τα άρθρα  59 και 60 αφορούν  τον ορισμό  της έννοιας  της 
κατοικίας  φυσικών  και νομικών  προσώπων . Το θέμα  συζητήθηκε  
προηγουμένως  σε συνάρτηση  με τους  γενικούς  κανόνες  περί διε ­ 
θνούς  δικαιοδοσίας  (παράγραφοι  26-33 παραπάνω ). 
2. Αδικήματα  εξ αμελείας  ενώπιον  ποινικών  δικαστηρίων  
(άρθρο  61)  
174. Το άρθρο  61 επαναλαμβάνει  τη διάταξη  του άρθρου  II του 
Πρωτοκόλλου  1 της Σύμβασης  του 1988, και εξετάστηκε  προη ­ 
γουμένως  σε συνάρτηση  με το άρθρο  5 παράγραφος  4 ( παράγραφοι  
64-66 παραπάνω ). 
3. Ορισμός  του όρου  « δικαστήριο » ( άρθρο  62)  
175. Η Σύμβαση  κάνει  επανειλημμένως  λόγο  για « δικαστήριο », 
αναφέροντας  τη δικαιοδοσία  του δικαστηρίου , τις εξουσίες  του 
όσον  αφορά  την αναγνώριση  και εκτέλεση  των αποφάσεων , και εν 
γένει  το ρόλο  του στο σύστημα  δικαστικής  συνεργασίας  το οποίο  
προβλέπει  και ρυθμίζει  η Σύμβαση . Σε μερικά  συστήματα , αν ο 
όρος  νοηθεί  με τη στενότερη  έννοια  αρχής  επίσημα  ενσωματωμένης  
στη δικαστική  δομή  του κράτους , θα μπορούσε  να μην περιλαμβά ­ 
νει όλες  τις αρχές  οι οποίες  εκτελούν  ένα ή περισσότερα  από τα 
καθήκοντα  που η Σύμβαση  αναθέτει  στο « δικαστήριο ». Παραδείγ ­ 
ματα  αποτελούν  οι εξουσίες  σε σχέση  με τις υποχρεώσεις  διατροφής  
που σύμφωνα  με το νορβηγικό  και ισλανδικό  δίκαιο  ανατίθενται  σε 
διοικητικές  αρχές , ενώ η Σύμβαση  θεωρεί  τις υποχρεώσεις  διατρο ­ 
φής ως υπόθεση  των δικαστηρίων , ή οι εξουσίες  που το σουηδικό  
δίκαιο  αναθέτει  στις περιφερειακές  διοικητικές  αρχές , οι οποίες  
ενίοτε  εκτελούν  δικαστικά  καθήκοντα  σε συνοπτικές  διαδικασίες  
εκτέλεσης . 
Το ότι οι αρχές  αυτές  θεωρούνται  ως « δικαστήρια » ορίσθηκε  στη 
Σύμβαση  του 1988 στο άρθρο  Va του Πρωτοκόλλου  1 (  1 ). Η 
Σύμβαση  τώρα  θεσπίζει  γενικότερο  κανόνα , δίνοντας  ευρύτερη  
έννοια  στον  όρο «δικαστήριο », ο οποίος  θα περιλαμβάνει  οιαδήποτε  
αρχή  σε εθνικό  σύστημα  αρμόδια  για τα θέματα  που εμπίπτουν  στο 
πεδίο  εφαρμογής  της Σύμβασης . Με αυτή  τη διατύπωση  τα «δικα ­ 
στήρια » τα οποία  πρόκειται  να εφαρμόσουν  τη Σύμβαση  προσδιο ­ 
ρίζονται  από τα καθήκοντα  τα οποία  εκτελούν  και όχι από τον 
τυπικό  χαρακτηρισμό  τους  στο εθνικό  δίκαιο . Αντιθέτως  προς  την 
ειδική  διάταξη  του άρθρου  Va του Πρωτοκόλλου  1 – και την 
παράλληλη  διάταξη  στο άρθρο  62 του κανονισμού  « Βρυξέλλες  
Ι» ( 2 ) - το νέο άρθρο  62 έχει γενικό  χαρακτήρα  ο οποίος  θα καλύ ­ 
πτει και διοικητικές  αρχές  εκτός  των νυν υφισταμένων  σε κράτη  που 
δεσμεύονται  από τη Σύμβαση , αποφεύγοντας  την ανάγκη  τροποποί ­ ησης  της Σύμβασης  σε περίπτωση  προσχώρησης  άλλων  κρατών . 
Επιτρέπει  επίσης  την υπαγωγή  στην  έννοια  του « δικαστηρίου » 
αρχών  ή γραφείων  που έχουν  συσταθεί  στο πλαίσιο  της Ευρωπαϊκής  
Κοινότητας , όπως  το Γραφείο  Εναρμόνισης  στην  Εσωτερική  Αγορά  
(Σήματα  και Σχέδια ), με έδρα  στο Alicante, το οποίο  έχει ορισμένα  
δικαστικά  καθήκοντα  σε σχέση  με τη βιομηχανική  ιδιοκτησία . 
2. Μεταβατικές  διατάξεις  (άρθρο  63)  
176. Το άρθρο  63 αναπαράγει  την αντίστοιχη  διάταξη  της Σύμ ­ 
βασης  του 1988 ( άρθρο  54): στην  πρώτη  παράγραφο  ορίζει  ότι η 
Σύμβαση  εφαρμόζεται  μόνο  στις αγωγές  που ασκούνται  και στα 
δημόσια  έγγραφα  που εκδίδονται  μετά  την έναρξη  ισχύος  της στο 
κράτος  προέλευσης  και, εφόσον  ζητείται  αναγνώριση  ή εκτέλεση  
απόφασης  ή δημοσίου  εγγράφου , στο κράτος  αναγνώρισης  ή εκτ έ­ 
λεσης . Η παράγραφος  2 επιβεβαιώνει  ότι αν η αγωγή  ασκήθηκε  πριν  
από την έναρξη  ισχύος  της Σύμβασης , η δε απόφαση  εκδόθηκε  μετά  
την ημερομηνία  αυτή , η απόφαση  αναγνωρίζεται  δυνάμει  του Τίτ ­ 
λου III αν η διεθνής  δικαιοδοσία  θεμελιώθηκε  στους  κανόνες  του 
Τίτλου  II ή σε σύμβαση  ισχύουσα  μεταξύ  του κράτους  προέλευσης  
και του κράτους  αναγνώρισης  ή εκτέλεσης . Σύμφωνα  με την παρά ­ 
γραφο  2, του κανόνα  αυτού  υπερισχύει , ωστόσο , διάταξη  η οποία  
ορίζει  ότι δεν υπάρχει  ανάγκη  ελέγχου  της δικαιοδοσίας  αν η 
αγωγή  ασκήθηκε  στο κράτος  προέλευσης  μετά  την έναρξη  ισχύος  
της Σύμβασης  του 1988 τόσο  στο κράτος  προέλευσης  όσο και στο 
κράτος  αναγνώρισης  ή εκτέλεσης . Οι αποφάσεις  επί αγωγών  που 
ασκήθηκαν  ενώ η Σύμβαση  του 1988 ήταν  εν ισχύϊ , επομένως , 
αντιμετωπίζονται  κατά  τον ίδιο τρόπο  με τις αποφάσεις  που εκδό ­ 
θηκαν  μετά  την έναρξη  ισχύος  της νέας  Σύμβασης . 
Η πρώην  τρίτη  παράγραφος  του άρθρου  54, η οποία  αφορούσε  τη 
διεθνή  δικαιοδοσία  των δικαστηρίων  της Ιρλανδίας  και του Ηνωμ έ­ 
νου Βασιλείου  σε περιπτώσεις  κατά  τις οποίες  το εφαρμοστέο  σε 
σύμβαση  δίκαιο  είχε επιλεγεί  πριν  από την έναρξη  ισχύος  της Σύμ ­ 
βασης  του 1988, εξαλείφθηκε  ως παρωχημένη . 
Το νέο κείμενο  δεν περιέχει  πλέον  τη διάταξη  του πρώην  άρθρου  
54A, το οποίο  όριζε  ότι για τριετή  περίοδο  από την έναρξη  ισχύος  
της Σύμβασης  του 1988 η διεθνής  δικαιοδοσία  σε ναυτιλιακές  
υποθέσεις  θα προσδιοριζόταν  σύμφωνα  με τις παραγράφους  1 
έως 7 του άρθρου  στην  περίπτωση  της Δανίας , της Ελλάδας , της 
Ιρλανδίας , της Ισλανδίας , της Νορβηγίας , της Φινλανδίας  και της 
Σουηδίας , εκτός  αν για το συγκεκριμένο  κράτος  η Διεθνής  Σύμβαση  
σχετικά  με τη συντηρητική  κατάσχεση  πλοίων , η οποία  υπεγράφη  
στις Βρυξέλλες  στις 10 Μαΐου  1952, ετέθη  σε ισχύ  πριν  από τη 
λήξη  αυτής  της περιόδου . Η διάταξη  αυτή  είναι  πλέον  παρωχημένη , 
τόσο  διότι  έχει παρέλθει  η τριετία  και διότι  η εν λόγω  Σύμβαση  του 
1952 ισχύει  για τα περισσότερα  από τα οικεία  κράτη  ( 3 ).EL C 319/48 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  23.12.2009  
( 1 ) Έκθεση  Jenard-Möller, παράγραφοι  106-107.  
( 2 ) Το οποίο  ορίζει  ρητά  ότι σε συνοπτικές  διαδικασίες  που αφορούν  δια ­ 
ταγές  πληρωμής , ο όρος  «δικαστήριο » περιλαμβάνει  τη σουηδική  υπηρε ­ 
σία εκτέλεσης  (kronofogdemyndighet ). ( 3 ) Η Σύμβαση  έχει κυρωθεί  από τη Δανία  (2 Μαΐου  1989), την Νορβηγία  
(1 η Νοεμβρίου  1994) και τη Φινλανδία  (21 Δεκεμβρίου  1995) και η 
Ιρλανδία  (17 Οκτωβρίου  1989) και η Σουηδία  (30 Απριλίου  1993) 
έχουν  προσχωρήσει  σε αυτήν . Σύμφωνα  με το άρθρο  15 της Σύμβασης , 
η Σύμβαση  ετέθη  σε ισχύ  έξι μήνες  μετά  την κατάθεση  του εγγράφου  
κύρωσης  ή την παραλαβή  της κοινοποίησης  προσχώρησης . Η Ελλάδα  
την είχε ήδη κυρώσει  στις 27 Φεβρουαρίου  1967, πριν  από τη Σύμβαση  
του 1988. Μόνο  η Ισλανδία  φαίνεται  ότι δεν έχει προσχωρήσει  στη 
Σύμβαση .
ΚΕΦΑΛΑΙΟ  VII  
ΣΧΕΣΗ  ΜΕ ΑΛΛΕΣ  ΝΟΜΙΚΕΣ  ΠΡΑΞΕΙΣ  
177. Οι σχέσεις  μεταξύ  της Σύμβασης  του Λουγκάνο  και του 
κανονισμού  Βρυξέλλες  I, της Σύμβασης  των Βρυξελλών  και της 
Συμφωνίας  μεταξύ  της Ευρωπαϊκής  Κοινότητας  και της Δανίας  
έχουν  ήδη εξετασθεί  (18-22 παραπάνω ). Οι σχέσεις  με άλλες  συμ ­ 
βάσεις  εξετάζονται  στη συνέχεια . 
1. Συμβάσεις  που καλύπτουν  τα ίδια  ζητήματα  (άρθρα  65 και 
66) 
178. Το άρθρο  65 αναπαράγει , με τις συντακτικές  μεταβολές  
που απαιτεί  η Σύμβαση  μετά  την αναθεώρησή  της, την αντίστοιχη  
διάταξη  της Σύμβασης  του 1988 ( άρθρο  55), επιβεβαιώνοντας  την 
αρχή  ότι η Σύμβαση  αντικαθιστά , μεταξύ  των δεσμευομένων  από 
αυτήν  κρατών , τις μεταξύ  δύο ή περισσοτέρων  εξ αυτών  συμβάσεις  
οι οποίες  καλύπτουν  τα ίδια ζητήματα  με αυτά  στα οποία  εφαρμό ­ 
ζεται  η νέα Σύμβαση . Αυτό  δεν θίγει  τις παραπομπές  σε άλλες  
συμβάσεις  τέτοιου  είδους  που περιέχονται  στο άρθρο  63 παράγρα ­ 
φος 2, στο άρθρο  66 και στο άρθρο  67 · η τελευταία  από τις 
παραπομπές  αυτές  αποτελεί  προσθήκη , δεδομένου  ότι δεν υπήρχε  
στην  αντίστοιχη  διάταξη  της Σύμβασης  του 1988 (  1 ). Το άρθρο  65 
διαφέρει  επίσης  από το προηγούμενο  κείμενο  διότι  δεν περιέχει  το 
ίδιο απαρίθμηση  των συμβάσεων  που αντικαταστάθηκαν , αλλά  αντι ­ 
θέτως  παραπέμπει  στο Παράρτημα  VII.  
Το άρθρο  66 παραμένει  επίσης  αμετάβλητο  σε σχέση  με την αντί ­ 
στοιχη  διάταξη  της Σύμβασης  του 1988 ( άρθρο  56): αναφέρει  ότι 
οι συμβάσεις  που αντικαταστάθηκαν  συνεχίζουν  να παράγουν  απο ­ 
τελέσματα  σε θέματα  στα οποία  δεν εφαρμόζεται  η Σύμβαση  του 
Λουγκάνο . 
2. Συμβάσεις  σε σχέση  με ειδικά  θέματα  (άρθρο  67)  
179. Η διάταξη  της Σύμβασης  του 1988 η οποία  αφορά  σχ έ­ 
σεις με συμβάσεις  σε ειδικά  θέματα  ( άρθρο  57) θεωρήθηκε  από 
ορισμένους  δυσνόητη  και δυσερμήνευτη , και επομένως  χρήζουσα  
επανεξέτασης  για να αποφευχθούν  ερμηνευτικές  ασάφειες . Ωστόσο , 
η ad hoc  ομάδα  έκρινε  ότι δεν θα πρέπει  να προβεί  σε μείζονα  
αλλαγή  στη διατύπωση , θεωρώντας  ότι η διευκρίνιση  που παρέχεται  
στις εκθέσεις  για το κείμενο  του 1978 της Σύμβασης  των Βρυξελ ­ 
λών και τη Σύμβαση  του Λουγκάνο  του 1988 ήταν  επαρκής  για να 
προληφθούν  οι περισσότερες  ασάφειες  που θα μπορούσαν  να ανα ­ 
κύψουν  κατά  την εφαρμογή  της διάταξης . ( Για σχόλια  βλ. την 
έκθεση  Schlosser, παράγραφοι  238-246, και την έκθεση  Jenard- 
Möller, παράγραφοι  79-84).  
Δεν μεταβάλλεται  επομένως  η αρχή  ότι οι ισχύουσες  και οι μελλο ­ 
ντικές  συμβάσεις  σε ειδικά  θέματα  υπερισχύουν  της Σύμβασης  του 
Λουγκάνο  (παράγραφος  1), ή η δυνατότητα  της θεμελίωσης  διε ­ 
θνούς  δικαιοδοσίας  στην  ειδική  σύμβαση  ακόμη  και αν ο εναγόμε ­ 
νος έχει την κατοικία  του σε άλλο  κράτος  δεσμευόμενο  από τη 
Σύμβαση  του Λουγκάνο  που δεν είναι  συμβαλλόμενο  μέρος  της 
ειδικής  σύμβασης , καίτοι  πρέπει  να τηρείται  το άρθρο  26 ( παρά ­ γραφος  2) · θα πρέπει  να σημειωθεί  όμως  ότι η αρχή  ισχύει  μόνο  
στο βαθμό  που προβλέπεται  στην  ειδική  σύμβαση . Ο κανόνας  περί 
υπεροχής  των συμβάσεων  σε ειδικά  θέματα  αποτελεί  εξαίρεση  του 
γενικού  κανόνα  ότι η Σύμβαση  του Λουγκάνο  υπερισχύει  των λοι ­ 
πών συμβάσεων  μεταξύ  των κρατών  σε θέματα  διεθνούς  δικαιοδο ­ 
σίας , και η εξαίρεση  πρέπει  να ερμηνεύεται  αυστηρά , ώστε  να απο ­ 
κλείεται  η εφαρμογή  της Σύμβασης  του Λουγκάνο  μόνο  σε θέματα  
τα οποία  ρυθμίζονται  ρητά  σε ειδική  σύμβαση  ( 2 ). 
180. Το άρθρο  67 επιβάλλει  επίσης  περιορισμό  στη σύναψη  
μελλοντικών  συμβάσεων  ο οποίος  δεν προβλεπόταν  στη Σύμβαση  
του 1988: η Σύμβαση  του Λουγκάνο  δεν εμποδίζει  τη σύναψη  των 
συμβάσεων  αυτών , αλλά  τώρα  ορίζεται  ότι αυτό  δεν θίγει  τις υπο ­ 
χρεώσεις  που απορρέουν  από άλλες  συμφωνίες  μεταξύ  ορισμένων  
συμβαλλομένων  μερών . Υπενθυμίζεται  ότι ο κανονισμός  Βρυξέλλες  Ι 
(άρθρο  71) δεν προβλέπει  τη σύναψη  συμβάσεων  επί ειδικών  θεμά ­ 
των, και αναφέρεται  μόνο  σε ισχύουσες  συμβάσεις  που θα συνεχί ­ 
σουν  να εφαρμόζονται . Η διάταξη  αυτή  συνάδει  με το γεγονός  ότι 
είναι  η Κοινότητα , και όχι τα κράτη  μέλη , που έχει την εξουσία  να 
συνάπτει  συμβάσεις  περί διεθνούς  δικαιοδοσίας  και αναγνώρισης  
αποφάσεων  που θα μπορούσαν  να θίγουν  τον κανονισμό  Βρυξέλλες  
Ι, εξουσία  που υποστηρίζεται  από το Δικαστήριο  στη Γνωμοδότηση  
1/03, στην  οποία  έκρινε  ότι σε θέματα  εμπίπτοντα  στο πεδίο  εφαρ ­ 
μογής  του κανονισμού  η εξουσία  αυτή  είναι  αποκλειστική  ( 3 ). Συνά ­ 
γεται  επομένως  ότι τα κράτη  μέλη  της Ευρωπαϊκής  Κοινότητας  δεν 
μπορούν  να συνάπτουν  άλλες  συμφωνίες  επί ειδικών  θεμάτων , εκτός  
από τη σπάνια  περίπτωση  στην  οποία  τα θέματα  αυτά  δεν υπάγονται  
στην  αρμοδιότητα  της Κοινότητας , ή αν η Κοινότητα  εξουσιοδοτεί  
τα κράτη  μέλη  να τις συνάψουν . 
181. Έχει  επέλθει  μεταβολή  όσον  αφορά  την αναγνώριση  και 
την εκτέλεση  αποφάσεων  η οποία  ως ένα βαθμό  έχει σχέση  με το 
σημείο  αυτό . Δεν έχει τροποποιηθεί  ο κανόνας  ότι οι αποφάσεις  που 
εκδίδονται  σε κράτος  δεσμευόμενο  από τη Σύμβαση  του Λουγκάνο  
στο πλαίσιο  διεθνούς  δικαιοδοσίας  προβλεπομένης  σε σύμβαση  για 
ειδικό  θέμα  πρέπει  να αναγνωρίζονται  και να εκτελούνται  σύμφωνα  
με τον Τίτλο  ΙΙΙ της Σύμβασης  του Λουγκάνο  (παράγραφος  3), ούτε  
ο λόγος  άρνησης  που έχει προστεθεί  στους  αναφερομένους  στον  
Τίτλο  III, βάσει  του οποίου  επιτρέπεται  άρνηση  αν το κράτος  ανα ­ 
γνώρισης  ή εκτέλεσης  δεν είναι  συμβαλλόμενο  μέρος  της ειδικής  
σύμβασης  και το πρόσωπο  κατά  του οποίου  ζητείται  η αναγνώρισηEL 23.12.2009 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  C 319/49  
( 1 ) Έκθεση  Jenard, σελ. 59; Έκθεση  Jenard-Möller, παράγραφος  77.  ( 2 ) Δικαστήριο , Υπόθεση  C-406/92  Tatry κατά  Maciej Rataj  [1994] Συλλ . 
Νομολ . I-5439, παράγραφοι  24-25 και 27, με αναφορά  στην  εφαρμογή  
της Σύμβασης  των Βρυξελλών  σε θέματα  εκκρεμοδικίας  και συναφών  
αγωγών  όταν  τα θέματα  αυτά  δεν ρυθμίζονταν  από την ειδική  σύμβαση , 
η οποία  περιοριζόταν  σε ορισμένους  κανόνες  διεθνούς  δικαιοδοσίας  (η 
ειδική  σύμβαση  εν προκειμένων  ήταν  η Σύμβαση  των Βρυξελλών  του 
1952 σχετικά  με τη συντηρητική  κατάσχεση  πλοίων ). 
( 3 ) Παράγραφος  7 παραπάνω .
ή εκτέλεση  έχει την κατοικία  του σε αυτό  το κράτος  (παράγραφος  
4). Όμως  τώρα  προστίθεται  νέος  λόγος  άρνησης  στην  παράγραφο  
4, βασιζόμενος  στην  κατοικία  του προσώπου  σε κράτος  μέλος  της 
Ευρωπαϊκής  Κοινότητας , αν το κράτος  αναγνώρισης  ή εκτέλεσης  
είναι  κράτος  μέλος  της Κοινότητας  και η ειδική  σύμβαση  έπρεπε  
να είχε συναφθεί  από την Κοινότητα , αν δηλαδή  η σύναψη  της 
σύμβασης  υπάγεται  στην  αρμοδιότητα  όχι των κρατών  μελών  
αλλά  της ίδιας  της Κοινότητας . Ο κανόνας  αυτός  έχει σκοπό  την 
πρόληψη  της αναγνώρισης  και της εκτέλεσης  αποφάσεων  στην  
Ευρωπαϊκή  Κοινότητα  αν βασίζονται  σε κανόνες  διεθνούς  δικαιοδο ­ 
σίας  τους  οποίους  θα έπρεπε  να είχαν  διαπραγματευθεί  τα κοινοτικά  
όργανα . 
Η μεταβολή  αυτή  σημαίνει , φερ’ ειπείν , ότι αν ελβετικό  δικαστήριο  
θεμελιώνει  τη διεθνή  δικαιοδοσία  του σε σύμβαση  για ειδικό  θέμα , 
η απόφασή  του αναγνωρίζεται  από τα λοιπά  κράτη  που δεσμεύονται  
από τη Σύμβαση  του Λουγκάνο  δυνάμει  του Τίτλου  III. Αν το 
πρόσωπο  κατά  του οποίου  ζητείται  η αναγνώριση  ή εκτέλεση  έχει 
την κατοικία  του στο κράτος  αναγνώρισης  ή εκτέλεσης , η απόφαση  
μπορεί  να μην αναγνωρισθεί . Αυτό  ισχύει  είτε το κράτος  αναγνώ ­ 
ρισης  ή εκτέλεσης  είναι  εκτός  Ευρωπαϊκής  Κοινότητας  ( όπως  η 
Νορβηγία ) είτε είναι  κράτος  μέλος  (όπως  η Γαλλία ).Αν το κράτος  
αναγνώρισης  ή εκτέλεσης  είναι  κράτος  μέλος  της Κοινότητας , 
ωστόσο , μπορεί  επίσης  να αρνηθεί  να αναγνωρίσει  και να εκτελέσει  
απόφαση  κατά  εναγομένου  με κατοικία  σε άλλο  κράτος  μέλος  της 
Κοινότητας  (όπως  η Ιταλία ), αν η ειδική  σύμβαση  στην  οποία  το 
ελβετικό  δικαστήριο  θεμελίωσε  τη δικαιοδοσία  του αφορά  ζήτημα  
εμπίπτον  στην  αρμοδιότητα  της Κοινότητας . Η απόφαση  μπορεί  
παρά  ταύτα  να αναγνωρισθεί  βάσει  των εθνικών  κανόνων  του 
οικείου  κράτους . 
182. Τέλος , δεν υπάρχει  μεταβολή  της διάταξης  της παραγρά ­ 
φου 5 η οποία  ορίζει  ότι αν οι προϋποθέσεις  αναγνώρισης  και 
εκτέλεσης  αποφάσεων  καθορίζονται  σε σύμβαση  επί ειδικού  θέματος  
της οποίας  μέρη  είναι  τόσο  το κράτος  προέλευσης  όσο και το 
κράτος  αναγνώρισης  και εκτέλεσης , τότε  εφαρμόζονται  οι προϋπο ­ 
θέσεις  αυτές , αν και η Σύμβαση  του Λουγκάνο  μπορεί  να εφαρμο ­ 
σθεί για τις διαδικασίες  αναγνώρισης  και εκτέλεσης . 
Οι κοινοτικές  πράξεις  οι οποίες  διέπουν  τη διεθνή  δικαιοδοσία  ή 
την αναγνώριση  ή εκτέλεση  των αποφάσεων  σε σχέση  με ειδικά  
θέματα  πρέπει  να αντιμετωπίζονται  όπως  οι συμβάσεις  που αφορούν  
ειδικά  θέματα , σύμφωνα  με το Πρωτόκολλο  3 ( ως προς  το οποίο  
βλ. παράγραφο  206 παρακάτω ). 
3. Συμβάσεις  σχετικά  με υποχρεώσεις  μη αναγνώρισης  (άρθρο  
68) 
183. Το άρθρο  68 αναπαράγει  σε γενικές  γραμμές , με κάποιες  
συντακτικές  μεταβολές , την αντίστοιχη  διάταξη  της Σύμβασης  του 
1988 ( άρθρο  59): αναγνωρίζει  τη συνεχιζόμενη  εφαρμογή  συμφω ­ 
νιών  με τις οποίες  τα δεσμευόμενα  από τη Σύμβαση  του Λουγκάνο  κράτη  ανέλαβαν  να μην αναγνωρίζουν  αποφάσεις  εκδοθείσες  σε 
άλλα  δεσμευόμενα  από τη Σύμβαση  κράτη  κατά  εναγομένων  που 
έχουν  την κατοικία  ή συνήθη  διαμονή  τους  σε τρίτο  κράτος  στο 
οποίο , σε περιπτώσεις  προβλεπόμενες  στο άρθρο  4, η απόφαση  θα 
μπορούσε  να θεμελιώνεται  μόνο  σε δικαιοδοσία  του άρθρου  3 
παράγραφος  2. Ο κανόνας  αυτός  θεσπίστηκε  στη Σύμβαση  των 
Βρυξελλών  για να μειωθούν  τα αποτελέσματα , εντός  της Κοινότη ­ 
τας, της αναγνώρισης  αποφάσεων  που εκδίδονται  βάσει  κανόνων  
που προβλέπουν  υπέρμετρες  βάσεις  δικαιοδοσίας  ( 1 )· κατόπιν  
συμπεριελήφθη  στη Σύμβαση  του Λουγκάνο , με ταυτόχρονο  περιο ­ 
ρισμό  της δυνατότητας  σύναψης  τέτοιων  συμφωνιών  με χώρες  εκτός  
Σύμβασης , οι οποίες  μάλιστα  αποκλείονται  από την παράγραφο  2 
σε ορισμένες  περιπτώσεις  στις οποίες  η διεθνής  δικαιοδοσία  του 
δικαστηρίου  του κράτους  έκδοσης  της απόφασης  θεμελιώνεται  
στην  ύπαρξη  στο κράτος  αυτό  περιουσιακών  στοιχείων  του εναγο ­ 
μένου  ή στην  κατάσχεση  από τον ενάγοντα  περιουσιακών  στοιχείων  
που βρίσκονται  εκεί ( 2 ). 
184. Το πεδίο  εφαρμογής  της διάταξης  περιορίζεται  περαιτέρω  
στην  νέα Σύμβαση . Ενώ η Σύμβαση  του 1988 αναγνώριζε  τη 
δυνατότητα  εφαρμογής  ισχυουσών  και μελλοντικών  συμφωνιών  
τέτοιου  τύπου , αφήνοντας  έτσι τα κράτη  ελεύθερα  να συνάπτουν  
νέες, το άρθρο  68 παράγραφος  1 της νέας  Σύμβασης  κάνει  γενική  
αναφορά  μόνο  σε συμφωνίες  πριν  από την έναρξη  ισχύος  της, και 
επιτρέπει  τη σύναψη  μελλοντικών  συμφωνιών  μόνο  εφόσον  δεν 
έρχονται  σε σύγκρουση  με υποχρεώσεις  που απορρέουν  από 
άλλες  συμφωνίες  μεταξύ  ορισμένων  συμβαλλομένων  μερών . Υπεν ­ 
θυμίζεται  στο σημείο  αυτό  ότι ο κανονισμός  Βρυξέλλες  Ι (άρθρο  
72) δεν αναφέρει  τη δυνατότητα  σύναψης  μελλοντικών  συμφωνιών , 
και κάνει  λόγο  μόνο  για συμφωνίες  πριν  από την έναρξη  ισχύος  
του, απαγορεύοντας  έμμεσα  στα κράτη  μέλη  να συνάπτουν  νέες 
συμφωνίες  τέτοιου  είδους . Όπως  έχει ήδη σημειωθεί  για το άρθρο  
67 (  3 ), η διάταξη  αυτή  συνάδει  προς  το γεγονός  ότι είναι  η Κοινό ­ 
τητα , και όχι τα κράτη  μέλη , που έχει την εξουσία  να συνάπτει  
συμβάσεις  περί διεθνούς  δικαιοδοσίας  και αναγνώρισης  αποφάσεων  
που θα μπορούσαν  να θίγουν  τον κανονισμό  Βρυξέλλες  Ι, εξουσία  
που υποστηρίχθηκε  από το Δικαστήριο  στη Γνωμοδότηση  1/03, 
στην  οποία  έκρινε  ότι σε θέματα  που εμπίπτουν  στο πεδίο  εφαρμο ­ 
γής του κανονισμού  η εξουσία  αυτή  είναι  αποκλειστική  ( 4 ). Επομ έ­ 
νως μόνο  τα κράτη  που δεσμεύονται  από τη Σύμβαση  τα οποία  δεν 
είναι  κράτη  μέλη  της Ευρωπαϊκής  Κοινότητας  νομιμοποιούνται  τώρα  
δυνάμει  του άρθρου  68 να συνάπτουν  συμφωνίες  με κράτη  εκτός  
Σύμβασης  οι οποίες  περιέχουν  υποχρεώσεις  μη αναγνώρισης . 
Το γεγονός  ότι τα κράτη  ενδέχεται  ακόμη  να συνάψουν  στο μέλλον  
συμφωνίες  περί μη αναγνώρισης  με κράτη  μη μέρη  της Σύμβασης  
έπεισε  την ομάδα  ad hoc  να μην υιοθετήσει  πρόταση  για την αφαί ­ 
ρεση  της δεύτερης  παραγράφου  του άρθρου  68, με σκοπό  να 
ευθυγραμμισθεί  το άρθρο  με την αντίστοιχη  διάταξη  του κανονι ­ 
σμού  Βρυξέλλες  Ι (η οποία  προφανώς  δεν περιέχει  ανάλογη  παρά ­ 
γραφο , δεδομένου  ότι η παράγραφος  εφαρμόζεται  μόνο  αν τα 
κράτη  είναι  ελεύθερα  να συνάπτουν  μελλοντικές  συμφωνίες  τέτοιου  
είδους  ), διατηρώντας  αντ’ αυτού  τον περιορισμό  της ελευθερίας  
των κρατών  τον οποίον  ήδη επέβαλλε  η παράγραφος .EL C 319/50 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  23.12.2009  
( 1 ) Έκθεση  Jenard, σελ. 61.  
( 2 ) Ο περιορισμός  αυτός  εισήχθη  στη Σύμβαση  των Βρυξελλών  με τη Σύμ ­ 
βαση  Προσχώρησης  του 1978: Έκθεση  Schlosser, παράγραφοι  249- 
250.  
( 3 ) Παράγραφος  180 παραπάνω . 
( 4 ) Παράγραφος  7 παραπάνω .
ΚΕΦΑΛΑΙΟ  VIII  
ΤΕΛΙΚΕΣ  ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ  
1. Υπογραφή , επικύρωση  και έναρξη  ισχύος  (άρθρο  69)  
185. Η Σύμβαση  είναι  ανοικτή  προς  υπογραφή  από την Ευρω ­ 
παϊκή  Κοινότητα , τη Δανία  και τα κράτη  τα οποία , κατά  το χρόνο  
υπογραφής , είναι  μέλη  της ΕΖΕΣ . Όπως  ήδη αναφέρθηκε  (παράγρα ­ 
φος 8), η Σύμβαση  υπεγράφη  στις 30 Οκτωβρίου  2007 από την 
Ευρωπαϊκή  Κοινότητα , την Ελβετία , την Νορβηγία  και την Ισλανδία , 
και στις 5 Δεκεμβρίου  2007 από τη Δανία . Η Σύμβαση  πρέπει  να 
επικυρωθεί  και, όπως  στην  περίπτωση  της Σύμβασης  του 1988, 
Θεματοφύλακας  είναι  το Ελβετικό  Ομοσπονδιακό  Συμβούλιο , το 
οποίο  θα την καταθέσει  στα ελβετικά  ομοσπονδιακά  αρχεία  (άρθρο  
79). Αρχίζει  να ισχύει  την πρώτη  ημέρα  του έκτου  μήνα  μετά  την 
ημερομηνία  κατά  την οποία  η Κοινότητα  και ένα μέλος  της ΕΖΕΣ  
καταθέτουν  τα έγγραφα  επικύρωσης . Το διάστημα  αυτό  είναι  διπλά ­ 
σιο από το διάστημα  που προβλεπόταν  για την έναρξη  ισχύος  της 
Σύμβασης  του 1988, και αποφασίσθηκε  αφού  ελήφθη  υπ'όψιν  ο 
απαιτούμενος  χρόνος  για την προσαρμογή  των εθνικών  κανόνων  των 
κρατών  που δεσμεύονται  από τη Σύμβαση . Για τα κράτη  που επι ­ 
κυρώνουν  ή προσχωρούν  στη σύμβαση  μετά  από την ημερομηνία  
αυτή , ωστόσο , η Σύμβαση  αρχίζει  να ισχύει  την πρώτη  ημέρα  του 
τρίτου  μήνα  μετά  την κατάθεση  του εγγράφου  επικύρωσης  ή προ ­ 
σχώρησης . 
Από  την ημερομηνία  έναρξης  ισχύος  της, για τα συμβαλλόμενα  
μέρη  μεταξύ  των οποίων  τίθεται  σε ισχύ , η νέα Σύμβαση  αντικαθι ­ 
στά τη Σύμβαση  του 1988. Προβλέπεται  εξαίρεση  για το άρθρο  3 
παράγραφος  3 του Πρωτόκολλου  2, το οποίο , όπως  θα διαπιστωθεί  
(παράγραφος  201 παρακάτω ), διατηρεί  το σύστημα  ανταλλαγής  
πληροφοριών  σχετικά  με εθνικές  αποφάσεις  που θεσπίζεται  από 
το Πρωτόκολλο  2 της Σύμβασης  του 1988, μέχρις  ότου  αντικατα ­ 
σταθεί  από νέο σύστημα . Μόλις  γίνει  αυτό  η αντικατάσταση  θα 
είναι  πλήρης : το άρθρο  69 παράγραφος  6 ορίζει  ότι οιαδήποτε  
αναφορά  στη Σύμβαση  του 1988, η οποία  γίνεται  σε άλλες  πρά ­ 
ξεις, πρέπει  να νοείται  ως αναφορά  στη νέα Σύμβαση . 
186. Τα μη ευρωπαϊκά  εδάφη  των κρατών  μελών , στα οποία  
εφαρμοζόταν  η Σύμβαση  των Βρυξελλών , εξαιρέθηκαν  του εδαφι ­ 
κού πεδίου  εφαρμογής  του κανονισμού  Βρυξέλλες  Ι σύμφωνα  με το 
άρθρο  299 της Συνθήκης  ΕΚ (άρθρο  68 του κανονισμού  Βρυξέλλες  
Ι)· η Σύμβαση  αποτέλεσε  ευκαιρία  για να επιλυθεί  το πρόβλημα  
αυτό . Το άρθρο  69 παράγραφος  7 προβλέπει  ότι στις σχέσεις  
μεταξύ  των κρατών  μελών  της Κοινότητας  και των εδαφών  αυτών  
η νέα Σύμβαση  αντικαθιστά  τη Σύμβαση  των Βρυξελλών  ( και το 
Πρωτόκολλο  του 1971 για την ερμηνεία  του) από την ημερομηνία  
της έναρξης  ισχύος  της ως προς  τα εδάφη  αυτά  σύμφωνα  με το 
άρθρο  73 παράγραφος  2. 
2. Προσχώρηση  (άρθρα  70-73)  
187. Η Σύμβαση  έχει τροποποιήσει  και απλοποιήσει  τη διαδικα ­ 
σία προσχώρησης  άλλων  κρατών  στη Σύμβαση , η οποία  προηγου ­ 
μένως  προέβλεπε  « αναδοχή » εκ μέρους  συμβαλλόμενου  κράτους , 
και ενεργό  ρόλο  του Θεματοφύλακα  στη συλλογή  των απαιτούμε ­ 
νων πληροφοριών  για τη διαπίστωση  της καταλληλότητας  του κρά ­ 
τους  που επιθυμεί  να προσχωρήσει  ( 1 ). Το σύστημα  δεν θεωρήθηκε  πολύ  αποτελεσματικό , μεταξύ  άλλων  διότι  θα μπορούσε  να οδηγή ­ 
σει στην  απόρριψη  αιτούντος  κράτους  ακόμη  και αν το κράτος  
αυτό  είχε ως ανάδοχο  συμβαλλόμενο  κράτος , και διότι  θα μπο ­ 
ρούσε  να δημιουργήσει  ανταγωνισμό  για την προώθηση  αιτούντος  
κράτους . Υποστηρίχθηκε  επίσης  ότι ο ρόλος  του Θεματοφύλακα  θα 
πρέπει  να είναι  ουδέτερος , και ότι η διαδικασία  προσχώρησης  δεν 
θα πρέπει  να βασίζεται  σε πρόσκληση  προσχώρησης  εκ μέρους  του 
κράτους  αυτού . Έχει  συνεπώς  θεσπιστεί  διαφορετική  διαδικασία , 
στην  οποία  η αίτηση  γίνεται  δεκτή  με ρητή  δήλωση  μετά  από 
κατάλληλη  εξέταση  του δικαστικού  και δικονομικού  συστήματος  
του αιτούντος  κράτους . 
Η Σύμβαση  διακρίνει  μεταξύ  κρατών  που γίνονται  μέλη  της ΕΖΕΣ  
αφού  υπογράψουν  τη Σύμβαση  (άρθρο  70 παράγραφος  1 στοιχείο  
α) · κρατών  μελών  της Ευρωπαϊκής  Κοινότητας  που ενεργούν  εξ 
ονόματος  ορισμένων  μη ευρωπαϊκών  εδαφών  που αποτελούν  μέρος  
του εδάφους  των, ή για τις εξωτερικές  σχέσεις  των οποίων  είναι  
υπεύθυνα  ( άρθρο  70 παράγραφος  1 στοιχείο  β) ( 2 )· και άλλων  
κρατών  εκτός  της Σύμβασης , συμπεριλαμβανομένων  μη ευρωπαϊκών  
κρατών  (άρθρο  70 παράγραφος  1 στοιχείο  γ). Σε κάθε  περίπτωση , η 
διαδικασία  προσχώρησης  αρχίζει  με την υποβολή  αίτησης  στο 
Θεματοφύλακα  – μαζί  με μετάφραση  στα αγγλικά  και τα γαλλικά , 
προκειμένου  να μην επιβαρύνεται  ο Θεματοφύλακας  με τα έξοδα  
μετάφρασης  – αλλά  η διαδικασία  που ακολουθεί  είναι  διαφορετική : 
για τα κράτη  που αναφέρονται  στα σημεία  α) και β) ρυθμίζεται  από 
το άρθρο  71 · για τα κράτη  που αναφέρονται  στο σημείο  γ) ρυθ ­ 
μίζεται  από το άρθρο  72.  
Το άρθρο  71 προβλέπει  ότι το αιτούν  κράτος  οφείλει  απλώς  να 
κοινοποιήσει  τις απαιτούμενες  πληροφορίες  για την εφαρμογή  της 
Σύμβασης , οι οποίες  ορίζονται  στα Παραρτήματα  I έως IV και VIII, 
και να υποβάλει  τυχόν  δηλώσεις  που θα ήθελε  να κάνει  σύμφωνα  με 
τα άρθρα  Ι και ΙΙΙ του Πρωτοκόλλου  1. Οι πληροφορίες  αποστέλ ­ 
λονται  στο Θεματοφύλακα  και στα υπόλοιπα  συμβαλλόμενα  μέρη . 
Κατόπιν , το αιτούν  κράτος  μπορεί  να καταθέσει  το έγγραφο  προ ­ 
σχώρησης . 
Το άρθρο  72 ορίζει  διαφορετική  διαδικασία  για τα λοιπά  αιτούντα  
κράτη  που αναφέρονται  στο σημείο  γ). Εκτός  από τις πληροφορίες  
που απαιτούνται  για την εφαρμογή  της παρούσας  Σύμβασης  και 
τυχόν  δηλώσεις  δυνάμει  του Πρωτοκόλλου  1, άλλα  κράτη  που 
επιθυμούν  να προσχωρήσουν  στη Σύμβαση  πρέπει  να παρέχουν  
στο Θεματοφύλακα  πληροφορίες  σχετικά  με τα δικαστικά  τους  
συστήματα , το εσωτερικό  τους  δίκαιο  σχετικά  με την πολιτική  
δικονομία  και την εκτέλεση  αποφάσεων , και τις διατάξεις  του ιδιω ­ 
τικού  διεθνούς  δικαίου  σχετικά  με την πολιτική  δικονομία . ΟEL 23.12.2009 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  C 319/51  
( 1 ) Άρθρο  62 της Σύμβασης  του 1988 · βλ. έκθεση  Jenard-Möller, παρά ­ 
γραφοι  89-90.  ( 2 ) Κατόπιν  αιτήματος  της Δανίας  κατέστη  σαφές  στις διαπραγματεύσεις  ότι 
η σημερινή  θέση  των Νήσων  Φαρόε  και της Γροιλανδίας  σε σχέση  με τη 
Σύμβαση  του 1988 θα διατηρηθεί  βάσει  της νέας  Σύμβασης . Βλ. έκθεση  
Jenard-Möller, παράγραφος  95.
Θεματοφύλακας  διαβιβάζει  τις πληροφορίες  αυτές  στα λοιπά  συμ ­ 
βαλλόμενα  μέρη  των οποίων  απαιτείται  η συναίνεση  για την προ ­ 
σχώρηση , την οποία  αναλαμβάνουν  να δώσουν  εντός  ενός  έτους  το 
αργότερο , ει δυνατόν . Μόλις  ληφθεί  η συμφωνία  των συμβαλλομ έ­ 
νων μερών , ο Θεματοφύλακας  καλεί  το αιτούν  κράτος  να προσχω ­ 
ρήσει  με την κατάθεση  του εγγράφου  προσχώρησης . Τα συμβαλλό ­ 
μενα  μέρη  διατηρούν  ωστόσο  την ελευθερία  να προβάλλουν  αντιρ ­ 
ρήσεις  για την προσχώρηση  προτού  αυτή  τεθεί  σε ισχύ , ήτοι  την 
πρώτη  ημέρα  του τρίτου  μήνα  μετά  την κατάθεση  του εγγράφου  
προσχώρησης . Αν προβληθούν  αντιρρήσεις , η Σύμβαση  τίθεται  σε 
ισχύ  μόνο  μεταξύ  του προσχωρούντος  κράτους  και των συμβαλλο ­ 
μένων  μερών  που δεν έχουν  προβάλει  αντίρρηση . 
188. Η περιγραφείσα  διαδικασία  ισχύει  όχι μόνο  για άλλα  κράτη  
αλλά  και για οργανισμούς  περιφερειακής  οικονομικής  ολοκλήρωσης  
εκτός  από την Ευρωπαϊκή  Κοινότητα , η οποία  είναι  ήδη συμβαλλό ­ 
μενο  μέρος  της Σύμβασης  και για τη συμμετοχή  της οποίας  η 
Σύμβαση  ήδη προβλέπει  τις απαιτούμενες  διατάξεις . Η διπλωματική  
διάσκεψη  του Οκτωβρίου  2006 συζήτησε  αν θα πρέπει  να αναφ έ­ 
ρονται  ρητά  οι οργανισμοί  αυτοί  δίπλα  στις λέξεις  « οποιοδήποτε  
άλλο  κράτος » στο άρθρο  70 παράγραφος  1 στοιχείο  γ). Επισημάν ­ 
θηκε  ότι μία ρητή  μνεία  θα επέτρεπε  σε αυτούς  τους  οργανισμούς  
να προσχωρήσουν  χωρίς  τροποποίηση  της Σύμβασης , και ότι η 
προοπτική  τέτοιων  προσχωρήσεων  είναι  πραγματική , δεδομένου  
ότι έχουν  ήδη αναληφθεί  διαπραγματεύσεις  με τους  οργανισμούς  
αυτούς  στο πλαίσιο  της Διάσκεψης  της Χάγης  για το Ιδιωτικό  
Διεθνές  Δίκαιο . Τα επιχειρήματα  αυτά  αποδυναμώνονται , ωστόσο , 
λόγω  της ευελιξίας  της νέας  Σύμβασης , η οποία  επιτρέπει  να γίνουν  
οι απαραίτητες  προσαρμογές  για την προσχώρηση  των οργανισμών  
αυτών  βάσει  των χαρακτηριστικών  ενός  εκάστου  εξ αυτών . Συμφω ­ 
νήθηκε  τελικά  ότι δεν είναι  απαραίτητη  η ρητή  μνεία  οργανισμών  
περιφερειακής  οικονομικής  ολοκλήρωσης  επί του παρόντος  ή στο 
άμεσο  μέλλον , αν και θα πρέπει  να είναι  σαφές  ότι η Σύμβαση  είναι  
πράγματι  ανοικτή  στην  προσχώρηση  των οργανισμών  αυτών . 
189. Όσον  αφορά  τις διαδικασίες  προσχώρησης  που ορίζονται  
στα άρθρα  71 και 72, συζητήθηκε  επίσης  αν θα ήταν  σκόπιμη  η 
εισαγωγή  « ομοσπονδιακής  ρήτρας » στη Σύμβαση  προκειμένου  να 
επιτραπεί  η προσχώρηση  κρατών  στα οποία  υπάρχουν  δύο ή περισ ­ 
σότερα  νομικά  συστήματα  τα οποία  εφαρμόζονται  σε διαφορετικές  
εδαφικές  ενότητες , χωρίς  να απαιτείται  η τροποποίηση  της Σύμβα ­ 
σης για να ληφθούν  υπ' όψιν  οι απαιτήσεις  των κρατών  αυτών  όσον  
αφορά  την εκτέλεση  των υποχρεώσεων  τις οποίες  επιβάλλει  η Σύμ ­ 
βαση . Μερικά  ομοσπονδιακά  κράτη  δεν έχουν  κεντρική  εξουσία  για 
να αποδεχθούν  σύμβαση  εξ ονόματος  των ομόσπονδων  τμημάτων  
τους , με αποτέλεσμα  ότι κάποιοι  κανόνες  θα πρέπει  να υποστούν  
σχετικές  προσαρμογές , η δε εισαγωγή  ομοσπονδιακής  ρήτρας  θα 
διευκόλυνε  τη διαδικασία  αυτή  χωρίς  τροποποίηση  της Σύμβασης . 
Από  την άλλη  πλευρά  όμως  διατυπώθηκαν  αμφιβολίες  για την 
αναγκαιότητα  της ρήτρας  αυτής , δεδομένου  ότι η Σύμβαση  υπάγει  
την προσχώρηση  σε ειδική  διαδικασία  η οποία  θα επέτρεπε  τη 
εξέταση  κάθε  δυνατής  επιφύλαξης  η οποία  θα καθίστατο  απαραί ­ 
τητη  λόγω  δομής  ομοσπονδιακού  χαρακτήρα . Η ιδέα  της ομοσπον ­ 
διακής  ρήτρας  τελικά  εγκαταλείφθηκε , και η Σύμβαση  δεν περιέχει  
αναφορά  σε κράτη  που εφαρμόζουν  διαφορετικά  νομικά  συστήματα  
σε διαφορετικές  εδαφικές  ενότητες . Η δυνατότητα  να συμφωνηθούν  
κατάλληλες  διαδικασίες  προσχώρησης  ομοσπονδιακών  κρατών  στη 
Σύμβαση  παραμένει  φυσικά  ανοικτή . 
3. Καταγγελία , αναθεώρηση  της Σύμβασης  και τροποποί ­ 
ηση  των  παραρτημάτων  (άρθρο  74-77)  
190. Το άρθρο  74 ορίζει  ότι η Σύμβαση  συνάπτεται  για απε ­ 
ριόριστο  χρονικό  διάστημα , και ότι υπάρχει  δυνατότητα  καταγγε ­ λίας  της ανά πάσα  στιγμή , η δε καταγγελία  αρχίζει  να ισχύει  στο 
τέλος  του ημερολογιακού  έτους  που ακολουθεί  την εκπνοή  εξαμή ­ 
νου από την ημερομηνία  κοινοποίησης  της καταγγελίας  στο Θεμα ­ 
τοφύλακα . 
191. Το άρθρο  76 ορίζει  ότι κάθε  συμβαλλόμενο  μέρος  μπορεί  
να ζητήσει  την αναθεώρηση  της Σύμβασης . Η διαδικασία  αναθεώ ­ 
ρησης  προβλέπει  τη σύγκληση  της Μόνιμης  Επιτροπής  του άρθρου  
4 του Πρωτοκόλλου  2 ( περί του οποίου  βλ. παράγραφο  202 
παρακάτω ), η οποία  απαρτίζεται  από αντιπροσώπους  των συμβαλ ­ 
λομένων  μερών , και η οποία  διενεργεί  τις απαραίτητες  διαβουλεύ ­ 
σεις για την αναθεώρηση , τις οποίες  ακολουθεί , εφόσον  απαιτείται , 
διπλωματική  διάσκεψη  για την έγκριση  τροποποιήσεων  της Σύμβα ­ 
σης. Η διαδικασία  αυτή  ισχύει  για τη Σύμβαση  και τα τρία  συνημ ­ 
μένα  Πρωτόκολλα , τα οποία  απαριθμούνται  στο άρθρο  75 και 
χαρακτηρίζονται  αναπόσπαστο  τμήμα  της Σύμβασης . 
Επισημαίνεται  ότι το σχέδιο  σύμβασης  που υποβλήθηκε  στη διπλω ­ 
ματική  διάσκεψη  του 2006 ανέφερε  δύο άλλα  Πρωτόκολλα , το 
Πρωτόκολλο  4 για τα κοινοτικά  δικαιώματα  βιομηχανικής  ιδιοκτη ­ 
σίας , το οποίο  συζητήθηκε  στην  παρούσα  έκθεση  σε σχέση  με το 
άρθρο  22 παράγραφος  4 (  1 ), και το Πρωτόκολλο  5 για τη σχέση  
μεταξύ  της Σύμβασης  του Λουγκάνο  και της Σύμβασης  της Χάγης  
του 2005 για συμφωνίες  παρέκτασης  της δικαιοδοσίας  ( 2 ). Το εν 
λόγω  σχέδιο  Πρωτοκόλλου  5 προέβλεπε  την εφαρμογή , από τα 
δικαστήρια  των κρατών  που δεσμεύονται  από τη Σύμβαση , των 
κανόνων  του άρθρου  26 παράγραφοι  2 και 3 της Σύμβασης  της 
Χάγης  ( 3 ), οι οποίοι  διευκρινίζουν  πότε  η Σύμβαση  της Χάγης  δεν 
θίγει  την εφαρμογή  άλλων  συμβάσεων , και επομένως  και της Σύμ ­ 
βασης  του Λουγκάνο . Σύμφωνα  με το σχέδιο  Πρωτοκόλλου , δικα ­ 
στήριο  κράτους  που δεσμεύεται  από τη Σύμβαση  του Λουγκάνο  
αναστέλλει  την ενώπιόν  του διαδικασία  σύμφωνα  με το άρθρο  6 της 
Σύμβασης  της Χάγης  αν ο εναγόμενος  αμφισβήτησε  τη δικαιοδοσία  
του λόγω  της ύπαρξης  ρήτρας  παρέκτασης  υπέρ  δικαστηρίου  άλλου  
κράτους  δεσμευόμενου  από τη Σύμβαση , και κηρύσσει  εαυτό  αναρ ­ 
μόδιο  αν το επιλεγέν  από τα μέρη  δικαστήριο  δεχθεί  τη δικαιοδοσία  
δυνάμει  του άρθρου  5 της Σύμβασης  της Χάγης . Η διπλωματική  
διάσκεψη  αποφάσισε  εν τέλει  να μη συμπεριλάβει  το Πρωτόκολλο  
αυτό , διότι  η Σύμβαση  της Χάγης  δεν έχει ακόμη  τεθεί  σε ισχύ , η 
ρύθμιση  που προτείνεται  στο Πρωτόκολλο  θα έθιγε  το σύστημα  της 
εκκρεμοδικίας  της Σύμβασης  του Λουγκάνο  εκεί όπου  υπάρχει  
ρήτρα  παρέκτασης , και διότι  στις περισσότερες  περιπτώσεις  δεν 
αναμένεται  να ανακύψει  σύγκρουση  κατά  την εφαρμογή  των δύο 
διεθνών  πράξεων , οπότε  δεν είναι  αυστηρά  απαραίτητη  η πρόβλεψη  
ειδικών  κανόνων  συντονισμού . 
192. Οι διαδικασίες  είναι  διαφορετικές  για τα εννέα  παραρτή ­ 
ματα  της Σύμβασης , στα οποία  γίνεται  πλειστάκις  παραπομπή  στην  
παρούσα  εισηγητική  έκθεση . Εδώ έχει απλοποιηθεί  η διαδικασία  
αναθεώρησης : και με σκοπό  να επιτρέπεται  τροποποίηση  χωρίς  τις 
περίπλοκες  και τυπικές  απαιτήσεις  της κανονικής  διαδικασίας  ανα ­ 
θεώρησης , διάφορες  λεπτομέρειες  της εφαρμογής  της Σύμβασης , 
και τα υποδείγματα  των βεβαιώσεων  που προβλέπονται  σε διάφορες  
διατάξεις , παρέχονται  σε παραρτήματα  και όχι στο σώμα  της Σύμ ­ 
βασης , όπως  γινόταν  στη Σύμβαση  του 1988.EL C 319/52 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  23.12.2009  
( 1 ) Βλ. παράγραφο  101 παραπάνω . 
( 2 ) Σύμβαση  της 30 ής Ιουνίου  2005 για τις συμφωνίες  παρέκτασης  της 
δικαιοδοσίας , που υιοθετήθηκε  από την 20 ή Σύνοδο  της Διάσκεψης  της 
Χάγης  για το Διεθνές  Ιδιωτικό  Δίκαιο . 
( 3 ) Βλ. την εισηγητική  έκθεση  των T. Hartley και M. Dogaouchi για τη 
Σύμβαση  της Χάγης , παράγραφοι  271-282.
Το άρθρο  77 ορίζει  δύο διαφορετικές  διαδικασίες  για την αναθεώ ­ 
ρηση  των παραρτημάτων , αναλόγως  του περιεχομένου  τους , με δύο 
επίπεδα  απλοποίησης . 
Η πρώτη  διαδικασία  ισχύει  για τα παραρτήματα  τα οποία  περιέχουν  
πληροφορίες  για την εφαρμογή  της Σύμβασης  τις οποίες  πρέπει  να 
υποβάλλουν  τα δεσμευόμενα  από αυτήν  κράτη  σχετικά  με τα εξής : 
κανόνες  διεθνούς  δικαιοδοσίας  που αναφέρονται  στα άρθρα  3 
παράγραφος  2 and 4 παράγραφος  2 της Σύμβασης  ( Παράρτημα  
Ι) · δικαστήρια  ή αρμόδιες  αρχές  ενώπιον  των οποίων  μπορεί  να 
υποβληθεί  η αίτηση  του άρθρου  39 ( Παράρτημα  II) · δικαστήρια  
στα οποία  μπορούν  να ασκούνται  τα ένδικα  μέσα  που αναφέρονται  
στο άρθρο  43 παράγραφος  2 ( Παράρτημα  III) · τα ένδικα  μέσα  τα 
οποία  μπορούν  να ασκούνται  σύμφωνα  με το άρθρο  44 ( Παράρ ­ 
τημα  IV) · και συμβάσεις  οι οποίες  αντικαθίστανται  σύμφωνα  με το 
άρθρο  65 ( Παράρτημα  VII). Οι πληροφορίες  αυτές  διαβιβάζονται  
στο Θεματοφύλακα  από τα κράτη , εντός  εύλογης  προθεσμίας  πριν  
από την έναρξη  ισχύος , και εν συνεχεία  σε περίπτωση  τροποποίησης , 
προσθηκών  ή διαγραφών . Τα παραρτήματα  πρέπει  να προσαρμόζο ­ 
νται αναλόγως  από το Θεματοφύλακα , μετά  από διαβούλευση  με την Μόνιμη  Επιτροπή  σύμφωνα  με το άρθρο  4 του 
Πρωτοκόλλου  2. 
Υπάρχουν  διαφορετικές  ρυθμίσεις  για τα υπόλοιπα  παραρτήματα , τα 
οποία  περιέχουν  τα υποδείγματα  για τη βεβαίωση  για αποφάσεις  και 
δικαστικούς  συμβιβασμούς  που αναφέρεται  στα άρθρα  54 και 58 
(Παράρτημα  V) · τη βεβαίωση  για δημόσια  έγγραφα  που αναφέρεται  
στο άρθρο  57 παράγραφος  4 ( Παράρτημα  VI) · τις γλώσσες  της 
Σύμβασης  που αναφέρονται  στο άρθρο  79 ( Παράρτημα  VIII); και 
την εφαρμογή  του άρθρου  II του Πρωτοκόλλου  1 ( Παράρτημα  IX). 
Εδώ οιαδήποτε  αίτηση  τροποποίησης  υποβάλλεται  στη Μόνιμη  Επι ­ 
τροπή , σύμφωνα  με το άρθρο  4 του Πρωτοκόλλου  2, και εγκρίνεται  
απευθείας  από αυτήν  χωρίς  να απαιτείται  διπλωματική  διάσκεψη  
των συμβαλλομένων  μερών . 
4. Κοινοποιήσεις  εκ μέρους  του Θεματοφύλακα , γλώσσες  
της Σύμβασης  (άρθρα  78 και 79)  
193. Αυτές  είναι  συνήθεις  ρήτρες  συμβάσεων  και δεν απαιτούν  
ιδιαίτερα  σχόλια . 
ΚΕΦΑΛΑΙΟ  IX 
ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ  ΣΥΝΗΜΜΕΝΑ  ΣΤΗ  ΣΥΜΒΑΣΗ  
1. Πρωτόκολλο  1 για ορισμένα  ζητήματα  διεθνούς  δικαιο ­ 
δοσίας , διαδικασίας  και εκτέλεσης  
194. Το πρωτόκολλο  αυτό  έχει απλοποιηθεί  σημαντικά  σε 
σύγκριση  με το αντίστοιχο  Πρωτόκολλο  1 της Σύμβασης  του1988, 
εν μέρει  λόγω  της συναφούς  αναθεώρησης  της Σύμβασης  των Βρυ ­ 
ξελλών  που οδήγησε  στον  κανονισμό  «Βρυξέλλες  Ι», στον  οποίο  η 
διαφοροποιημένη  αντιμετώπιση  παρόμοιων  καταστάσεων  περιορί ­ 
σθηκε  στο ελάχιστο , αντικατοπτρίζοντας  την ανάγκη  ενότητας  που 
χαρακτηρίζει  την νομοθεσία  της Ευρωπαϊκής  Κοινότητας . Αφαιρ έ­ 
θηκε , φερ’ ειπείν , η ρήτρα  που προέβλεπε  ειδική  μεταχείριση  για 
εναγόμενο  με κατοικία  στο Λουξεμβούργο , σύμφωνα  με την οποία  
ο εναγόμενος  αυτός  δεν υπάγεται  στο άρθρο  5 παράγραφος  1 περί 
συμβατικών  ενοχών , και μία συμφωνία  για την ανάθεση  δικαιοδο ­ 
σίας  είναι  έγκυρη  ως προς  πρόσωπο  με κατοικία  στο Λουξεμβούργο  
μόνο  εφόσον  το πρόσωπο  αυτό  έχει συμφωνήσει  ρητά  για τη συγκε ­ 
κριμένη  ρύθμιση  ( άρθρο  I του προηγούμενου  πρωτοκόλλου ). Η 
ειδική  αυτή  αντιμετώπιση  πράγματι  διατηρήθηκε  στον  κανονισμό  
«Βρυξέλλες  Ι» ( άρθρο  63), αλλά  μόνο  για εξαετή  περίοδο  από 
την έναρξη  ισχύος  του κανονισμού , άρα έχει παύσει  να ισχύει . 
Το Πρωτόκολλο  δεν αναφέρει  πλέον  διαφορές  μεταξύ  του πλοι ­ 
άρχου  και μέλους  του πληρώματος  ποντοπόρου  πλοίου  νηολογη ­ 
μένου  σε ένα από διάφορα  κράτη  (άρθρο  Vb του προηγούμενου  
πρωτοκόλλου ), το οποίο  άρθρο  ο κανονισμός  «Βρυξέλλες  Ι» διατή ­ 
ρησε  εν ισχύϊ  για εξαετή  περίοδο , αλλά  μόνο  στην  περίπτωση  της 
Ελλάδας  (άρθρο  64 του κανονισμού  «Βρυξέλλες  Ι»). Άλλες  διατάξεις  
έχουν  ενσωματωθεί  με ή χωρίς  αλλαγές  στο σώμα  της Σύμβασης . 
Φερ’ ειπείν , η διάταξη  του άρθρου  Vd του προηγούμενου  πρωτο ­ 
κόλλου  περί δικαιοδοσίας  του Ευρωπαϊκού  Γραφείου  Διπλωμάτων  
Ευρεσιτεχνίας  έχει εισαχθεί , με αλλαγές , στο άρθρο  22 παράγραφος  
4 ( βλ. παράγραφο  99 παραπάνω ). 
195. Οι διατάξεις  που παραμένουν  στο Πρωτόκολλο  έχουν  ήδη 
σχολιαστεί  σε άλλα  σημεία  της εισηγητικής  έκθεσης . Συγκεκριμένα , 
το άρθρο  Ι για την επίδοση  των δικαστικών  και εξωδίκων  εγγράφων , συζητήθηκε  σε συνδυασμό  με το άρθρο  26 · το άρθρο  ΙΙ, για την 
προσεπίκληση  δικονομικού  εγγυητή  ή για άλλη  προσεπίκληση , 
συζητήθηκε  σε συνδυασμό  με το άρθρο  6 παράγραφος  2 · και το 
άρθρο  ΙΙΙ, για τις επιφυλάξεις  σε σχέση  με το άρθρο  34 παράγρα ­ 
φος 2 ή σε σχέση  με χώρες  που προσχωρούν  στη Σύμβαση , συζη ­ 
τήθηκε  σε συνδυασμό  με το άρθρο  34 και το άρθρο  41 αντιστοί ­ 
χως. Θα πρέπει , συνεπώς , να γίνεται  παραπομπή  στα σχόλια  που 
έχουν  γίνει  στα σημεία  αυτά . 
Είναι  απλώς  αναγκαίο  να προστεθεί  ότι το άρθρο  IV του Πρωτο ­ 
κόλλου  ρητώς  επισημαίνει  ότι οι δηλώσεις  που αναφέρονται  στο 
πρωτόκολλο  μπορούν  να ανακληθούν  οποτεδήποτε  με γνωστοποί ­ 
ηση στον  θεματοφύλακα . Η ανάκληση  αρχίζει  να ισχύει  από την 
πρώτη  ημέρα  του τρίτου  μήνα  μετά  τη συγκεκριμένη  γνωστοποίηση . 
Η διάταξη  αυτή  περιγράφει  απλώς  ένα δικαίωμα  που τα συμβαλ ­ 
λόμενα  μέρη  έχουν  σε κάθε  περίπτωση , και αποσκοπεί  να επιστήσει  
την προσοχή  στη σκοπιμότητα  επανεξέτασης  των δηλώσεων  αυτών  
και απόσυρσής  τους  όταν  δεν θα είναι  πλέον  αυστηρά  αναγκαίες , 
βελτιώνοντας  έτσι την ομοιομορφία  των κανόνων  που θεσπίζονται  
από τη Σύμβαση . 
2. Πρωτόκολλο  2 για την ομοιόμορφη  ερμηνεία  της σύμβα ­ 
σης και για τη μόνιμη  επιτροπή  
1. Γενικά  
196. Όπως  και στη Σύμβαση  του 1988, το Πρωτόκολλο  2 
αφορά  την ομοιόμορφη  ερμηνεία  της σύμβασης  και επίσης , όπως  
προστίθεται  στον  τίτλο , τη μόνιμη  επιτροπή , η οποία  συστάθηκε  με 
βάση  το προηγούμενο  πρωτόκολλο . Ωστόσο , οι κανόνες  για την 
ερμηνεία  και το ρόλο  της μόνιμης  επιτροπής  τροποποιήθηκαν  
ουσιαστικά . Οι αλλαγές  έγιναν , κυρίως , προκειμένου  να ληφθεί  
υπόψη  η συμμετοχή  της Ευρωπαϊκής  Κοινότητας  στη σύμβαση  
αντί των κρατών  μελών  της, γεγονός  που καθιστά  σκόπιμο  να 
δοθεί  ευρύτερος  ρόλος  στο Δικαστήριο  των Ευρωπαϊκών  Κοινοτή ­ 
των και να δημιουργηθεί  ένας  μηχανισμός  κατά  το δυνατόν  ταχύ ­ 
τερος  και περισσότερο  ευέλικτος  για κάθε  αναθεώρηση  της σύμβα ­ 
σης με στόχο  την προσαρμογή  της στην  ανάπτυξη  του κοινοτικού  
δικαίου .EL 23.12.2009 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  C 319/53
Η προσέγγιση  είναι  ήδη σαφής  από το προοίμιο , το οποίο  δεν 
περιορίζεται  στην  εκτίμηση  ότι υφίσταται  ουσιαστική  σχέση  μεταξύ  
της σύμβασης  και των πράξεων  που αναφέρονται  στο άρθρο  64, και 
ότι το Δικαστήριο  των Ευρωπαϊκών  Κοινοτήτων  έχει, συνεπώς , αρμο ­ 
διότητα  να αποφαίνεται  επί της ερμηνείας  των πράξεων  αυτών , αλλά  
εκτιμά  ότι η ίδια η σύμβαση  καθίσταται  μέρος  του κοινοτικού  
δικαίου , και ότι, ως εκ τούτου  το Δικαστήριο  έχει αρμοδιότητα  
να αποφαίνεται  επί της ερμηνείας  της ίδιας  της σύμβασης  όσον  
αφορά  την εφαρμογή  της από τα δικαστήρια  των κρατών  μελών . 
Το προοίμιο  συνεχίζει  αναφέροντας  ότι η παράλληλη  αναθεώρηση  
της σύμβασης  των Βρυξελλών  και εκείνης  του Λουγκάνο  κατέληξε  
σε ένα κοινό  αναθεωρημένο  κείμενο , βασιζόμενο  στις αποφάσεις  του 
Δικαστηρίου  και των εθνικών  δικαστηρίων  και ότι το κείμενο  αυτό  
ενσωματώθηκε  στον  κανονισμό  Βρυξέλλες  Ι, ο οποίος  με τη σειρά  
του αποτέλεσε  τη βάση  για τη νέα σύμβαση  του Λουγκάνο , και 
καταλήγει  εκφράζοντας  την επιθυμία  των μερών  να αποτρέψουν  
ερμηνευτικές  αποκλίσεις  και να καταλήξουν  σε μια κατά  το δυνατόν  
ομοιόμορφη  ερμηνεία  των διαφόρων  νομοθετικών  πράξεων . Αυτό , 
πράγματι , συνιστά  αναγκαίο  όρο για έναν  δικαστικό  χώρο  που είναι  
κοινός  στα κράτη  μέλη  της Κοινότητας  και στα κράτη  που είναι  
συμβαλλόμενα  μέρη  στη σύμβαση  του Λουγκάνο . 
2. Η υποχρέωση  να λαμβάνονται  υπόψη  τα προηγούμενα  
(Άρθρα  1 και 2) 
197. Με βάση  τις αρχές  που καθορίζονται  στο προοίμιο , με το 
άρθρο  1 του Πρωτοκόλλου  απαιτείται  από τα δικαστήρια  να λαμ ­ 
βάνουν  δεόντως  υπόψη  όχι μόνον  τις αποφάσεις  των δικαστηρίων  
των άλλων  δεσμευομένων  από την παρούσα  σύμβαση  κρατών , όπως  
στην  αντίστοιχη  διάταξη  του Πρωτοκόλλου  2 της σύμβασης  του 
1988, αλλά  και τις αποφάσεις  του Δικαστηρίου  των Ευρωπαϊκών  
Κοινοτήτων  όσον  αφορά  την ίδια τη σύμβαση , την προηγούμενη  
σύμβαση  του 1988, και τις πράξεις  που αναφέρονται  στο άρθρο  64 
παράγραφος  1, μεταξύ  των οποίων  συγκαταλέγεται  κατά  πρώτο  και 
κύριο  λόγο  ο κανονισμός  Βρυξέλλες  Ι. 
Η υποχρέωση  αυτή  βασίζεται  στο γεγονός  ότι οι διατάξεις  της 
σύμβασης  και του κανονισμού  είναι  ίδιες , και εφαρμόζεται  στο 
βαθμό  κατά  τον οποίο  είναι  πλήρως  παράλληλες . Όταν  τα δύο 
κείμενα  είναι  διαφορετικά , τα δικαστήρια  των δεσμευομένων  από 
τη σύμβαση  κρατών  θα λαμβάνουν  υπόψη  μόνον  τις αποφάσεις  
για την εφαρμογή  της σύμβασης  που εκδίδονται  από τα εθνικά  
δικαστήρια . 
Για τα δικαστήρια  των κρατών  μελών  της Ευρωπαϊκής  Κοινότητας , η 
υποχρέωση  αυτή  εφαρμόζεται  υπό την επιφύλαξη  των υποχρεώσεών  
τους  δυνάμει  της συνθήκης  για την ίδρυση  της Ευρωπαϊκής  Κοινό ­ 
τητας  και της συμφωνίας  του 2005 μεταξύ  της Κοινότητας  και της 
Δανίας . Μολονότι  η σύμβαση  είναι  μια πράξη  που διακρίνεται  
τυπικά  και είναι  ανεξάρτητη  από τον κανονισμό  Βρυξέλλες  Ι, τα 
δικαστήρια  των κρατών  μελών  μπορούν  να προσφύγουν  στο Δικα ­ 
στήριο  των Ευρωπαϊκών  Κοινοτήτων  για την έκδοση  προδικαστικών  
αποφάσεων  σχετικά  με την ερμηνεία  διατάξεων  της σύμβασης , δυνά ­ 
μει των άρθρων  234 και 68 της συνθήκης  ΕΚ, εφόσον  αποτελούν  
αναπόσπαστο  τμήμα  του κοινοτικού  δικαίου . Ωστόσο , προδικαστι ­ 
κές αποφάσεις  μπορούν  επίσης  να ζητηθούν  σχετικά  με την ερμη ­ 
νεία του κανονισμού  Βρυξέλλες  Ι και οι επίδικες  διατάξεις  μπορεί  να 
ταυτίζονται  με τις διατάξεις  της σύμβασης . Συνεπώς , ακόμη  και 
στην  περίπτωση  αυτή  η ερμηνεία  του Δικαστηρίου  θα έχει αναπό ­ 
φευκτα  σημασία  ως προς  την αποσαφήνιση  της έννοιας  και του 
πεδίου  εφαρμογής  των διατάξεων  της σύμβασης . Όταν  ζητείται  από το Δικαστήριο  των Ευρωπαϊκών  Κοινοτήτων  να 
δώσει  κάποια  ερμηνεία , η ερμηνεία  του είναι  δεσμευτική  στη συγκε ­ 
κριμένη  περίπτωση , γεγονός  που σημαίνει  ότι το αιτούν  δικαστήριο  
υποχρεούται  όχι μόνον  να τη λάβει  υπόψη  του, αλλά  να την εφαρ ­ 
μόσει  κατά  την έκδοση  της απόφασής  του σχετικά  με τη διαφορά . 
Συνεπώς , η δέσμευση  των δικαστηρίων  των κρατών  μελών  της Κοι ­ 
νότητας  είναι  αυστηρότερη  από τη δέσμευση  των δικαστηρίων  των 
κρατών  μελών  που δεν είναι  μέλη  της Κοινότητας , αλλά  μέλη  της 
σύμβασης  του Λουγκάνο  και δεσμεύονται  από την ολιγότερο  ειδική  
υποχρέωση  να «λαμβάνουν  δεόντως  υπόψη » τις αρχές  που ορίζονται  
από κάθε  σχετική  απόφαση  του Δικαστηρίου . 
198. Ας σημειωθεί  ότι το Πρωτόκολλο  καταρτίστηκε  για να 
εμποδίσει  ερμηνευτικές  αποκλίσεις  και για υπάρξει  κατά  το δυνατόν  
ομοιόμορφη  ερμηνεία  της σύμβασης , του κανονισμού  Βρυξέλλες  Ι 
και των άλλων  πράξεων  που αναφέρονται  στο άρθρο  64. Κατά  
συνέπεια , όταν  το Δικαστήριο  των Ευρωπαϊκών  Κοινοτήτων  καλείται  
να δώσει  την ερμηνεία  του, πρέπει  να μπορεί  να λαμβάνει  υπόψη  τις 
απόψεις  των κρατών  που δεν είναι  μέλη  της Ευρωπαϊκής  Κοινότη ­ 
τας. Τα δικαστήρια  των κρατών  που δεν είναι  μέλη  της Ευρωπαϊκής  
Κοινότητας  δεν μπορούν  να υποβάλουν  προδικαστικά  ερωτήματα  
για το σκοπό  αυτό , και το άρθρο  2 του Πρωτοκόλλου  επιτρέπει , 
συνεπώς , σε αυτά  τα κράτη  να υποβάλουν  υπόμνημα  ή γραπτές  
παρατηρήσεις  όταν  έχει υποβληθεί  προδικαστικό  ερώτημα  από δικα ­ 
στήριο  κράτους  μέλους  της Κοινότητας . Οι υποβολές  υπομνημάτων  
αυτού  του είδους  διέπονται  από το άρθρο  23 του Πρωτοκόλλου  
του Οργανισμού  του Δικαστηρίου  ( 1 ), και μπορούν  να πραγματοποι ­ 
ηθούν  όχι μόνον  σε σχέση  με τη Σύμβαση , αλλά  και σε σχέση  με τις 
νομοθετικές  πράξεις  δυνάμει  του άρθρου  64 παράγραφος  1, λόγω  
της σημασίας  που μπορεί  να έχει η ερμηνεία  τους  ως προς  τις 
διατάξεις  της σύμβασης , οι οποίες  είναι  συνήθως  ταυτόσημες . 
3. Ανταλλαγή  πληροφοριών  σχετικά  με τις εθνικές  και τις 
κοινοτικές  αποφάσεις  (Άρθρο  3) 
199. Εφόσον  τα δικαστήρια  των κρατών  που δεσμεύονται  από 
τη σύμβαση  πρέπει  να λαμβάνουν  υπόψη  τις αποφάσεις  του Δικα ­ 
στηρίου  των Ευρωπαϊκών  Κοινοτήτων  και των εθνικών  δικαστηρίων , 
όπως  απαιτείται , θα πρέπει  να υπάρχει  ένα αποτελεσματικό  σύστημα  
πληροφοριών  για τις αποφάσεις  που εκδίδονται  κατ’ εφαρμογή  της 
σύμβασης , της προηγούμενης  σύμβασης  του 1988, του κανονισμού  
Βρυξέλλες  Ι, και των άλλων  πράξεων  που αναφέρονται  στο άρθρο  
64. Η ανάγκη  για αποτελεσματικό  μηχανισμό  είναι  ιδιαίτερα  προ ­ 
φανής  στην  περίπτωση  των αποφάσεων  που εκδίδονται  από εθνικά  
δικαστήρια , δεδομένου  του μεγάλου  αριθμού  κρατών  που δεσμεύο ­ 
νται από τη σύμβαση , έχουν  διαφορετικά  δικονομικά  συστήματα  και 
χρησιμοποιούν  διαφορετικές  γλώσσες  τις οποίες  δεν αναμένεται  
βεβαίως  να γνωρίζουν  τα εθνικά  δικαστήρια . 
Το Πρωτόκολλο  2 της σύμβασης  του 1988 καθιερώνει  σύστημα  
ανταλλαγής  πληροφοριών  το οποίο  βασίζεται  κυρίως  στη διαβίβαση  
από κάθε  συμβαλλόμενο  κράτος  σε κεντρικό  όργανο , που, όπως  
αποφασίστηκε  θα είναι  ο γραμματέας  του Δικαστηρίου  των Ευρω ­ 
παϊκών  Κοινοτήτων , των αποφάσεων  που εκδίδονται  δυνάμει  της 
σύμβασης  του Λουγκάνο  και της σύμβασης  των Βρυξελλών·  ταξι ­ 
νόμηση  αυτών  των αποφάσεων  από το κεντρικό  όργανο·  και κοινο ­ 
ποίηση  των σχετικών  εγγράφων  από το κεντρικό  όργανο  προς  τις 
αρμόδιες  εθνικές  αρχές  των συμβαλλομένων  κρατών  και την Ευρω ­ 
παϊκή  Επιτροπή . Μπορεί  να συγκληθεί  η μόνιμη  επιτροπή  που απο ­ 
τελείται  από αντιπροσώπους  των συμβαλλομένων  κρατών  (συζητεί ­ 
ται παρακάτω ) με σκοπό  την ανταλλαγή  απόψεων  για τη νομολογία , 
η οποία  κοινοποιείται  στα κράτη  από το κεντρικό  όργανο .EL C 319/54 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  23.12.2009  
( 1 ) Πρωτόκολλο  (αριθ . 6) που επισυνάπτεται  στη συνθήκη  για την Ευρω ­ 
παϊκή  Ένωση , στη συνθήκη  για την ίδρυση  της Ευρωπαϊκής  Κοινότητας  
και στη συνθήκη  για την ίδρυση  της Ευρωπαϊκής  Κοινότητας  Ατομικής  
Ενέργειας .
Δυνάμει  των εν λόγω  διατάξεων  η μόνιμη  επιτροπή  συγκαλείται  από 
την ομοσπονδιακή  κυβέρνηση  της Ελβετίας , το θεματοφύλακα  της 
σύμβασης  του 1988, μία φορά  το έτος . Τα πρώτα  έτη υπήρχε  
άμεση  ανταλλαγή  πληροφοριών , αλλά  από την πέμπτη  συνεδρίαση  
που διεξήχθη  στο Ιντερλάκεν  στις 18 Σεπτεμβρίου  1998, η επι ­ 
τροπή  εργάστηκε  με βάση  έκθεση  σχετικά  με αποφάσεις  του προη ­ 
γούμενου  έτους , η οποία  καταρτιζόταν  από αντιπροσώπους  επιλε ­ 
γόμενους  εκ περιτροπής . Η συζήτηση  είχε ως στόχο  την επισήμανση  
ενδεχόμενων  διαφορών  ερμηνείας  από τα εθνικά  δικαστήρια , και τον 
εντοπισμό  εκείνων  των διαφορών  που ενδέχεται  να προκύψουν  και 
πάλι  στο μέλλον , με στόχο  την εκ των προτέρων  επίλυσή  τους . 
200. Αυτό  το σύστημα  ανταλλαγής  πληροφοριών  έχει αλλάξει  
σε μεγάλο  βαθμό  δυνάμει  του άρθρου  3 του νέου  Πρωτοκόλλου . Η 
Ευρωπαϊκή  Επιτροπή  ανέλαβε  το καθήκον  δημιουργίας  ενός  νέου  
συστήματος  για το οποίο  προβλέφθηκαν  διάφορα  κριτήρια : το 
σύστημα  πρέπει  να είναι  προσβάσιμο  στο κοινό , να περιλαμβάνει  
τις αποφάσεις  που εκδίδονται  από τα δικαστήρια  τελευταίου  βαθ ­ 
μού και από το Δικαστήριο  των Ευρωπαϊκών  Κοινοτήτων , καθώς  και 
κάθε  άλλη  ιδιαίτερα  σημαντική  απόφαση  που έχει αποκτήσει  ισχύ  
δεδικασμένου , έχει εκδοθεί  κατ’ εφαρμογή  της παρούσας  σύμβασης , 
της σύμβασης  του Λουγκάνο  του 1988 ή των πράξεων  που ανα ­ 
φέρονται  στο άρθρο  64 παράγραφος  1 της νέας  σύμβασης , και, 
συνεπώς , κατά  πρώτο  λόγο  του κανονισμού  Βρυξέλλες  Ι. Αυτές  οι 
αποφάσεις  ταξινομούνται  και συνοδεύονται  από σύνοψη . Σε αντί ­ 
θεση  με το προηγούμενο  πρωτόκολλο , το άρθρο  3 δεν αναφέρει  
μεταφράσεις , αλλά  είναι  προφανές  ότι οι ταξινομημένες  αποφάσεις  
θα πρέπει  να μεταφράζονται , τουλάχιστον  εν μέρει , εάν όχι σε όλες  
τις γλώσσες  των δεσμευόμενων  από σύμβαση  κρατών , τουλάχιστον  
σε λίγες  γλώσσες  που τις καθιστούν  προσβάσιμες  στα τακτικά  δικα ­ 
στήρια  και που απαιτείται  να λαμβάνονται  υπόψη  κατά  την εφαρ ­ 
μογή  της σύμβασης . 
Η υποχρέωση  να καθιερωθεί  ένα σύστημα  πληροφοριών  προσβάσιμο  
στο κοινό  είναι  ιδιαίτερης  σημασίας  και συνιστά  διαφοροποίηση  σε 
σχέση  με το προηγούμενο  σύστημα , βάσει  του οποίου  οι πληροφο ­ 
ρίες δίδονταν  μόνον  στα κράτη  και στους  εκπροσώπους  τους  στη 
μόνιμη  επιτροπή , μολονότι  στην  πράξη  ο Γραμματέας  του Δικαστη ­ 
ρίου  επέτρεπε  πρόσβαση  στις πληροφορίες  σε ένα ευρύ  κοινό  
ασκούντων  νομικά  επαγγέλματα  ( δικηγόροι , δικαστές , συμβολαι ­ 
ογράφοι , πανεπιστημιακοί , κλπ.). Με τη νέα ρύθμιση  παρέχεται  
περισσότερο  διαρθρωμένη  πρόσβαση  σε αποφάσεις  σε κάθε  ενδια ­ 
φερόμενο , ούτως  ώστε  να μπορεί  να γίνεται  ευκολότερη  και πληρ έ­ 
στερη  χρήση  της νομολογίας  η οποία  έχει αναπτυχθεί  σε σχέση  με 
τη σύμβαση . 
Τα δεσμευόμενα  από τη σύμβαση  κράτη  συνεχίζουν  να τελούν  υπό 
την υποχρέωση  ανακοίνωσης  των αποφάσεων  στην  Επιτροπή . Ο 
Γραμματέας  του Δικαστηρίου  των Ευρωπαϊκών  Κοινοτήτων  θα έχει 
το καθήκον  να επιλέγει  υποθέσεις  που παρουσιάζουν  ιδιαίτερο  
ενδιαφέρον  για τη λειτουργία  της σύμβασης  και να τις υποβάλει  
προς  μελέτη  σε συνεδρίαση  εμπειρογνωμόνων  σύμφωνα  με το 
άρθρο  5 του Πρωτοκόλλου  (βλέπε  παρακάτω ). 
201. Μέχρις  ότου  η Επιτροπή  καθιερώσει  το νέο σύστημα , θα 
συνεχίσει  να εφαρμόζεται  το προηγούμενο  σύστημα  το οποίο  έχει 
ανατεθεί  στο Δικαστήριο  των Ευρωπαϊκών  Κοινοτήτων . Μπορεί , ωστόσο , να εφαρμοστεί  άμεσα  η ρύθμιση  σύμφωνα  με την οποία  
οι πληροφορίες  για τις αποφάσεις  συλλέγονται  από τον Γραμματέα  
και ανακοινώνονται  στα κράτη  κατά  τη συνεδρίαση  των εμπειρο ­ 
γνωμόνων  δυνάμει  του άρθρου  5 του Πρωτοκόλλου , και όχι από τη 
μόνιμη  επιτροπή  των αντιπροσώπων  των συμβαλλομένων  μερών  που 
αναφέρεται  στο άρθρο  3 του προηγούμενο  Πρωτοκόλλου , στην  
οποία  το άρθρο  4 του νέου  Πρωτοκόλλου  αναθέτει  άλλα  καθή ­ 
κοντα . 
4. Η μόνιμη  επιτροπή  των αντιπροσώπων  των συμβαλλομένων  
μερών  (Άρθρο  4) 
202. Το Πρωτόκολλο  2 της σύμβασης  του 1988 προέβλεπε  ότι 
συνιστάται  μόνιμη  επιτροπή , αποτελούμενη  από αντιπροσώπους  των 
συμβαλλομένων  κρατών , στις συσκέψεις  της οποίας  παρίστανται  ως 
παρατηρητές  οι Ευρωπαϊκές  Κοινότητες  (Επιτροπή , Συμβούλιο  και 
Δικαστήριο ) και η Ευρωπαϊκή  Ζώνη  Ελεύθερων  Συναλλαγών , προ ­ 
κειμένου  να μελετήσει  την εξέλιξη  της νομολογίας , η οποία  ήταν  το 
αντικείμενο  του ως άνω αναφερόμενου  συστήματος  ανταλλαγής  
πληροφοριών , καθώς  και τη σχέση  μεταξύ  της παρούσας  σύμβασης  
και άλλων  συμβάσεων  σε συγκεκριμένα  θέματα , και με βάση  τη 
μελέτη  αυτή  να εξετάσει  τη σκοπιμότητα  αναθεωρήσεως  ορισμένων  
σημείων  της παρούσα  συμβάσεως  και να υποβάλλει  σχετικές  ειση ­ 
γήσεις . 
Το άρθρο  4 του νέου  Πρωτοκόλλου  διατηρεί  τη σύσταση  της 
μόνιμης  επιτροπής , μολονότι  εφόσον  περιορίζεται  στα συμβαλλό ­ 
μενα  μέρη  αποτελεί  μικρότερο  όργανο  από το προηγούμενο , δεδο ­ 
μένου  ότι τα κράτη  μέλη  της Ευρωπαϊκής  Κοινότητας  έχουν  αντι ­ 
κατασταθεί  τώρα  από την ίδια την Κοινότητα . Αυτό  σημαίνει  ότι η 
σύνθεση  της νέας  επιτροπής  δεν είναι  ιδανική  για την ανταλλαγή  
πληροφοριών  και συζήτηση  των εθνικών  αποφάσεων  η οποία  ελάμ ­ 
βανε  χώρα  δυνάμει  της σύμβασης  του 1988, και ότι δόθηκαν  στην  
επιτροπή  άλλα  και σημαντικότερα  καθήκοντα  σε σχέση  με τη λει ­ 
τουργία  και την αναθεώρηση  της σύμβασης . 
203. Οι λειτουργίες  που ανατίθενται  στην  επιτροπή  είναι  λει ­ 
τουργίες  διαβούλευσης  και αναθεώρησης . Η επιτροπή  διεξάγει  δια ­ 
βουλεύσεις  όσον  αφορά  τη σχέση  μεταξύ  της σύμβασης  και άλλων  
διεθνών  πράξεων , όσον  αφορά  την εφαρμογή  του άρθρου  67, 
συμπεριλαμβανομένων  των σχεδίων  προσχώρησης  σε πράξεις  όσον  
αφορά  ειδικά  θέματα  και νομοθετικές  προτάσεις  σύμφωνα  με το 
Πρωτόκολλο  3, όσον  αφορά  ενδεχόμενη  αναθεώρηση  της παρούσας  
σύμβασης  σύμφωνα  με το άρθρο  76, και όσον  αφορά  τροποποι ­ 
ήσεις  των παραρτημάτων  Ι έως IV και του παραρτήματος  VII σύμ ­ 
φωνα  με το άρθρο  77 παράγραφος  1. Η επιτροπή  εξετάζει  επίσης  
τις αιτήσεις  προσχώρησης  νέων  κρατών , και μπορεί  να θέτει  στα 
προσχωρούντα  κράτη  που αναφέρονται  στο άρθρο  70 παράγραφος  
1 στοιχείο  γ) ερωτήματα  σχετικά  με το δικαστικό  τους  σύστημα  και 
την εφαρμογή  της παρούσας  σύμβασης , και να εξετάζει  τις ενδεχό ­ 
μενες  προσαρμογές  που πρέπει  να επέλθουν  στην  παρούσα  σύμβαση  
για να δοθεί  η δυνατότητα  εφαρμογής  της στα προσχωρούντα  
κράτη . Σε όλους  αυτούς  τους  τομείς  το καθήκον  της επιτροπής  
είναι  η συζήτηση  πτυχών  της λειτουργίας  της σύμβασης , και, εφό ­ 
σον χρειάζεται , η προετοιμασία  διάσκεψης  για την αναθεώρηση  της 
σύμβασης .EL 23.12.2009 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  C 319/55
204. Σε συνδυασμό  με την αναθεώρηση  της σύμβασης , η μόνιμη  
επιτροπή  έχει λειτουργίες  ευρύτερες  από την απλή  συζήτηση  και 
εκπόνηση  αποφάσεων . Η ίδια η επιτροπή  πρέπει  να αποφασίσει  
σχετικά  με ορισμένα  θέματα  που απαιτούν  τροποποίηση  της σύμ ­ 
βασης  και των παραρτημάτων  της. Πρέπει  να αποδεχθεί  νέες αυθε ­ 
ντικές  γλωσσικές  αποδόσεις  σύμφωνα  με το άρθρο  73 παράγραφος  
3, και να προβεί  στις αναγκαίες  τροποποιήσεις  του παραρτήματος  
VIII. Μπορεί  επίσης  να τροποποιήσει  τα παραρτήματα  V και VI 
σύμφωνα  με το άρθρο  77 παράγραφος  2. Τέλος , μπορεί  να συγκλη ­ 
θεί για να συζητήσει  την ανάκληση  των δηλώσεων  και των επιφυ ­ 
λάξεων  των συμβαλλομένων  μερών  σύμφωνα  με το Πρωτόκολλο  1 
και να αποφασίσει  για τις συνέπειες  αυτών  των ανακλήσεων , προ ­ 
βαίνοντας  στις αναγκαίες  τροποποιήσεις  του παραρτήματος  IX. 
Αυτές  είναι  σημαντικές  λειτουργίες  οι οποίες  δυνάμει  της σύμβασης  
του 1988 θα απαιτούσαν  τη σύγκληση  διπλωματικής  διάσκεψης  
των συμβαλλομένων  κρατών  για την τροποποίηση  της σύμβασης , 
αλλά  τώρα  αποτελούν  αντικείμενο  απλοποιημένης  διαδικασίας  ανα ­ 
θεώρησης , διαδικασίας  η οποία  έχει καταστεί  ευκολότερη  λόγω  του 
ότι σημαντικός  αριθμός  πληροφοριών  έχει καταχωρηθεί  όχι στο 
κύριο  μέρος  της σύμβασης , αλλά  στα παραρτήματα . 
Η διαδικασία  απλουστεύεται  περαιτέρω  με την εξουσιοδότηση  της 
επιτροπής  να θεσπίζει  τους  διαδικαστικούς  κανόνες  που αφορούν  τη 
λειτουργία  της και τη λήψη  αποφάσεων . Οι συγκεκριμένοι  κανόνες  
προβλέπουν  τη δυνατότητα  διεξαγωγής  διαβουλεύσεων  και τη λήψη  
αποφάσεων  με γραπτή  διαδικασία , χωρίς  να χρειάζεται  συνεδρίαση  
των συμβαλλομένων  μερών . Παρά  τη διάταξη  αυτή  στους  διαδικα ­ 
στικούς  κανόνες , κάθε  συμβαλλόμενο  μέρος , ασφαλώς , πρέπει  να 
παραμένει  ελεύθερο  να ζητήσει  να συγκληθεί  η επιτροπή . 
5. Συνεδρίαση  εμπειρογνωμόνων  (Άρθρο  5) 
205. Η ανάγκη  ενός  φόρουμ  στα πλαίσια  του οποίου  συνέρχο ­ 
νται τα δεσμευόμενα  από τη σύμβαση  κράτη  για να συζητήσουν  την 
ανάπτυξη  της νομολογίας  σχετικά  με τη σύμβαση , η οποία  καλύ ­ 
πτονταν  προηγουμένως  από τη μόνιμη  επιτροπή , αντιμετωπίζεται  
τώρα  από ένα διαφορετικό  είδος  διαβούλευσης , και συγκεκριμένα , 
με συνεδρίαση  εμπειρογνωμόνων  η οποία  συγκαλείται  εφόσον  είναι  
απαραίτητο  ή σκόπιμο . Ο θεματοφύλακας  μπορεί  να συγκαλέσει  
συνεδρίαση  χωρίς  να χρειάζεται  να του ζητηθεί  επίσημα , όποτε  το 
θεωρεί  σκόπιμο , γεγονός  που αποτελούσε  ήδη τρέχουσα  πρακτική  
για τη σύγκλιση  της επιτροπής  της σύμβασης  του 1988. Ο σκοπός  
της συνεδρίασης  των εμπειρογνωμόνων  είναι  η ανταλλαγή  απόψεων  
για τη λειτουργία  της σύμβασης , ιδιαίτερα  για την εξέλιξη  της 
νομολογίας  και τη νέα νομοθεσία , συνήθως  κοινοτική , η οποία  
μπορεί  να επηρεάσει  την εφαρμογή  της παρούσας  σύμβασης . 
Αυτού  του είδους  οι ανταλλαγές  γνώμης  είναι  προφανώς  χρήσιμες  
για την επίτευξη  παράλληλης  και ενιαίας  ερμηνείας  της σύμβασης  
και του κανονισμού  Βρυξέλλες  Ι. 
Η σύνθεση  αυτών  των συνεδριάσεων  είναι  ευρύτερη  από εκείνη  της 
μόνιμης  επιτροπής , και ουσιαστικά  η ίδια με τη σύνθεση  της επι ­ 
τροπής  που προέβλεπε  το προηγούμενο  Πρωτόκολλο  2, όπως  είναι  
φυσικό  δεδομένου  ότι έχουν  το ίδιο καθήκον  ανταλλαγής  απόψεων  
σχετικά  με την εθνική  νομολογία . Οι συμμετέχοντες  είναι  συνεπώς  
εμπειρογνώμονες  των συμβαλλομένων  μερών , των δεσμευομένων  
από την παρούσα  σύμβαση  κρατών , του Δικαστηρίου  των Ευρωπαϊ ­ 
κών Κοινοτήτων  και της Ευρωπαϊκής  Ζώνης  Ελεύθερων  Συναλλα ­ 
γών. Η σύνθεση  των συνεδριάσεων  μπορεί  να διευρυνθεί  περισσό ­ 
τερο , με τη συμμετοχή  κάθε  άλλου  εμπειρογνώμονα  του οποίου  η 
παρουσία  κρίνεται  ενδεδειγμένη . Μολονότι  τα καθήκοντα  των συνεδριάσεων  των εμπειρογνωμόνων  
είναι  πιο περιορισμένα , υπάρχει  σύνδεση  με τη μόνιμη  επιτροπή . 
Εάν, κατά  τη διάρκεια  των συνεδριάσεων , προκύψουν  θέματα  σε 
σχέση  με τη λειτουργία  της παρούσας  σύμβασης , τα οποία , κατά  
την κρίση  των συμμετεχόντων  απαιτούν  περαιτέρω  διαβουλεύσεις  
μεταξύ  των συμβαλλομένων  μερών  ή περισσότερο  ενδελεχή  εξέταση  
με στόχο  την αναθεώρηση  της σύμβασης , μπορούν  να υποβληθούν  
στη μόνιμη  επιτροπή  για περαιτέρω  δράση . 
3. Πρωτόκολλο  3 για την εφαρμογή  του άρθρου  67 της 
σύμβασης  
206. Το Πρωτόκολλο  για την εφαρμογή  του άρθρου  67 της 
σύμβασης  αναπαράγει  σε μεγάλο  βαθμό  το προηγούμενο  Πρωτό ­ 
κολλο  αριθ . 3 της σύμβασης  του 1988, το οποίο  αφορούσε  την 
εφαρμογή  του άρθρου  57 της σύμβασης . Το Πρωτόκολλο  ορίζει  
ότι διατάξεις , οι οποίες , σε σχέση  με ειδικά  θέματα , ρυθμίζουν  τη 
διεθνή  δικαιοδοσία , την αναγνώριση  ή την εκτέλεση  αποφάσεων  και 
οι οποίες  περιλαμβάνονται  σε πράξεις  των οργάνων  των Ευρωπαϊκών  
Κοινοτήτων  αντιμετωπίζονται  κατά  τον ίδιο τρόπο  με τις συμβάσεις  
που αναφέρονται  στο άρθρο  67 παράγραφος  1. Οι λόγοι  αυτής  της 
ισοδυναμίας  εξηγούνται  πλήρως  στην  έκθεση  για τη σύμβαση  του 
1988, στην  οποία  πρέπει  να γίνεται  παραπομπή  ( έκθεση  Jenard- 
Möller, παράγραφοι  120-125). Στην  έκθεση  αυτή  παρατηρείται , 
ωστόσο , ότι, εν προκειμένω , αναφέρονται  μόνον  οι κοινοτικές  πρά ­ 
ξεις και όχι η νομοθεσία  των κρατών  μελών  της Κοινότητας , που 
εναρμονίζεται  σε εκτέλεση  των πράξεων  αυτών , όπως  οι οδηγίες , 
διότι  « Η εξομοίωση  των κοινοτικών  πράξεων  με συμβάσεις  για 
ειδικά  θέματα , ισχύει  μόνο  για τις πράξεις  που ισοδυναμούν  με 
παρόμοιες  συμβάσεις  και, ως εκ τούτου , δεν μπορεί  να επεκταθεί  
στις εθνικές  νομοθεσίες » ( παράγραφος  125).  
Στο νέο Πρωτόκολλο  προστίθεται  διάταξη  ( παράγραφος  3) σύμ ­ 
φωνα  με την οποία  όταν  ένα ή περισσότερα  των συμβαλλομένων  
μερών  από κοινού  ενσωματώνουν  στο εθνικό  τους  δίκαιο  ορισμένες  
ή όλες  τις διατάξεις  που περιλαμβάνονται  σε πράξεις  των οργάνων  
των Ευρωπαϊκών  Κοινοτήτων , αυτές  οι διατάξεις  εθνικού  δικαίου  
αντιμετωπίζονται  κατά  τον ίδιο τρόπο  με τις συμβάσεις  σε σχέση  
με ειδικά  θέματα . Η διάταξη  αυτή  αποσκοπεί  να διευκολύνει  την 
προσαρμογή  του εθνικού  δικαίου  των κρατών  που δεν είναι  μέλη  
της Κοινότητας  στη νομοθεσία  που θεσπίζει  η Κοινότητα  και να 
δώσει  στα κράτη  αυτά  την ευελιξία  που χρειάζονται  για να προβούν  
στις αναγκαίες  προσαρμογές , ιδίως  όταν  οι εν λόγω  κοινοτικές  
πράξεις  είναι  οδηγίες . 
207. Η παράγραφος  2 του Πρωτοκόλλου  αναπαράγει  το αντί ­ 
στοιχο  άρθρο  του προηγούμενο  πρωτοκόλλου  και προβλέπει  ότι 
εάν κοινοτική  πράξη  δεν συμβιβάζεται  με την παρούσα  σύμβαση  
τα συμβαλλόμενα  μέρη  εξετάζουν  αμέσως  το ενδεχόμενο  τροποποί ­ 
ησης  της συμβάσεως  σύμφωνα  με το άρθρο  76, με την επιφύλαξη  
της εφαρμογής  της διαδικασίας  που προβλέπεται  από το πρωτό ­ 
κολλο  2. Το προηγούμενο  πρωτόκολλο  εφαρμοζόταν  μόνον  σε 
κοινοτική  πράξη  που δεν συμβιβάζεται  με τη σύμβαση , αλλά  η 
νέα παράγραφος  2 καλύπτει  επίσης  την περίπτωση  πρότασης  για 
κοινοτική  πράξη  η οποία  δεν συμβιβάζεται  με τη σύμβαση , επιτρ έ­ 
ποντας  έτσι να τροποποιηθεί  η σύμβαση  συγχρόνως  με την τελική  
έκδοση  της κοινοτικής  πράξης .EL C 319/56 Επίσημη  Εφημερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  23.12.2009