[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 21.2.2007

COM(2007) 62 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Βελτίωση της ποιότητας και της παραγωγικότητας στην εργασία: κοινοτική στρατηγική 2007-2012 για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία

{SEC(2007) 214}{SEC(2007) 215}{SEC(2007) 216}

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Βελτίωση της ποιότητας και της παραγωγικότητας στην εργασία: κοινοτική στρατηγική 2007-2012 για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία (Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

1. Εισαγωγή

Η παρούσα ανακοίνωση προτείνει μια στρατηγική για την προώθηση της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία στην Ευρωπαϊκή Ένωση από το 2007 έως το 2012. Η υγεία και η ασφάλεια στην εργασία αντιπροσωπεύουν σήμερα μια από τις σημαντικότερες και πιο ανεπτυγμένες πτυχές της πολιτικής της ΕΕ σχετικά με την απασχόληση και τις κοινωνικές υποθέσεις[1]. Η έκδοση και η εφαρμογή -τις τελευταίες δεκαετίες- ενός μεγάλου συνόλου κοινοτικών νομοθετικών κειμένων επέτρεψαν τη βελτίωση των όρων εργασίας στα κράτη μέλη της ΕΕ και την επίτευξη σημαντικής προόδου όσον αφορά τη μείωση των ατυχημάτων και των νόσων που σχετίζονται με την εργασία.

Προκειμένου να επαναδρομολογήσει την πολιτική για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή όρισε το 2002 μια νέα κοινοτική στρατηγική για την περίοδο 2002-2006. Η στρατηγική αυτή βασιζόταν σε μια σφαιρική προσέγγιση όσον αφορά την ευεξία στην εργασία, λαμβάνοντας υπόψη τις εξελίξεις στον τομέα της εργασίας και την εμφάνιση νέων κινδύνων, ιδίως ψυχοκοινωνικού χαρακτήρα.

Η έκθεση σχετικά με την αξιολόγηση της κοινοτικής στρατηγικής για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία 2002-2006[2] καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η εν λόγω στρατηγική επαναδρομολόγησε τις πολιτικές πρόληψης σε εθνικό επίπεδο, παρουσίασε συνεκτικά και πειστικά επιχειρήματα υπέρ μιας σύμπραξης για την επίτευξη των κοινών στόχων και υποχρεώνει τα μέρη που εμπλέκονται στην πρόληψη να διερευνήσουν, σε στρατηγικό επίπεδο, τον τρόπο επίτευξης αυτών των στόχων· ευαισθητοποίησε την κοινή γνώμη όσον αφορά τη σημασία που έχουν η υγεία και η ασφάλεια στο εργασιακό περιβάλλον, ως αναπόσπαστα μέρη της διαχείρισης της ποιότητας και καθοριστικά στοιχεία της οικονομικής απόδοσης και ανταγωνιστικότητας.

Στο πλαίσιο της στρατηγικής της Λισαβόνας, τα κράτη μέλη αναγνώρισαν ότι η διασφάλιση της ποιότητας και της παραγωγικότητας στην εργασία μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης και της απασχόλησης. Πράγματι, η έλλειψη αποτελεσματικής προστασίας της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία μπορεί να οδηγήσει σε απουσίες από την εργασία οφειλόμενες σε εργατικά ατυχήματα και επαγγελματικές νόσους, καθώς και σε μόνιμη αναπηρία με επαγγελματικά αίτια. Αυτό δεν έχει μόνο σημαντική ανθρώπινη διάσταση αλλά και σοβαρό αρνητικό αντίκτυπο στην οικονομία. Το τεράστιο οικονομικό κόστος των προβλημάτων που σχετίζονται με την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία εμποδίζει την οικονομική ανάπτυξη και επηρεάζει την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων της ΕΕ. Σημαντικό μέρος αυτού του κόστους επιβαρύνει επίσης τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης και τον κρατικό προϋπολογισμό.

Το 2001 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Στοκχόλμης έθεσε για το 2010 το στόχο να φθάσει το μέσο ποσοστό απασχόλησης στην ΕΕ στο 50% για την ηλικιακή κατηγορία από 55 έως 64 ετών, χωρίς διάκριση μεταξύ ανδρών και γυναικών. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Βαρκελώνης του 2002 κατέληξε στο συμπέρασμα ότι «θα πρέπει να επιδιωχθεί μέχρι το 2010 η προοδευτική αύξηση της πραγματικής μέσης ηλικίας παύσης της επαγγελματικής δραστηριότητας στην ΕΕ κατά περίπου πέντε έτη». Η σύγχρονη οργάνωση της εργασίας, καθώς και η υγεία και η ασφάλεια στο εργασιακό περιβάλλον, μπορούν να συμβάλουν εν προκειμένω σε μεγάλο βαθμό, εξασφαλίζοντας την ευεξία στην εργασία, μεγιστοποιώντας την ικανότητα κάθε εργαζομένου για εργασία και αποτρέποντας την πρόωρη εγκατάλειψη της αγοράς εργασίας.

Προκειμένου να βελτιωθεί η ικανότητα των γυναικών και των ανδρών για απασχόληση και η ποιότητα της επαγγελματικής ζωής, πρέπει επίσης να σημειωθεί πρόοδος στον τομέα της ισότητας μεταξύ των φύλων. Οι ανισότητες, τόσο εντός όσο και εκτός του χώρου εργασίας, μπορούν να επηρεάσουν την ασφάλεια και την υγεία των γυναικών στην εργασία[3] και, κατά συνέπεια, να έχουν αντίκτυπο στην παραγωγικότητά τους. Ωστόσο, χρειάζεται να δοθεί όλη η απαραίτητη προσοχή και στα θέματα που αφορούν ειδικά την ασφάλεια και την υγεία των ανδρών στην εργασία.

Οι εθνικές πολιτικές και οι πολιτικές της ΕΕ θα πρέπει να συμβάλουν ώστε να δημιουργηθούν περιβάλλοντα εργασίας και υπηρεσίες υγείας στην εργασία που θα επιτρέπουν στους εργαζομένους να συμμετέχουν πλήρως και με παραγωγικό τρόπο στην επαγγελματική ζωή μέχρι τα γηρατειά τους. Στόχος μας θα πρέπει να είναι μια κατάσταση στην οποία η εργασία θα ενισχύει την προσωπική υγεία και ευεξία και στην οποία η πρόσβαση στην αγορά εργασίας και η παραμονή στην απασχόληση θα βελτιώνουν τη συνολική υγεία του πληθυσμού. Σ’ αυτό το πλαίσιο, είναι σημαντικό να υπογραμμιστεί η συμβολή την οποία μπορεί να έχει στη δημόσια υγεία γενικά η καλή υγεία στην εργασία. Ειδικότερα, ο χώρος εργασίας αποτελεί ένα ιδιαιτέρως κατάλληλο πλαίσιο για τις δραστηριότητες προστασίας και προαγωγής της υγείας.

Κατά τη διάρκεια της περιόδου που καλύπτεται από την κοινοτική στρατηγική 2002-2006 σημειώθηκε σημαντική μείωση του αριθμού εργατικών ατυχημάτων. Η νέα στρατηγική για την περίοδο 2007-2012 παρουσιάζεται ακόμη πιο φιλόδοξη και έχει ως στόχο να μειωθεί κατά 25% το συνολικό ποσοστό των εργατικών ατυχημάτων στην ΕΕ-27 έως το 2012, βελτιώνοντας την προστασία της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων, πράγμα που θα συμβάλει σημαντικά στην επιτυχία της στρατηγικής για την ανάπτυξη και την απασχόληση.

2. Κύριες προκλήσεις στον τομέα της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία

Η καινοτόμος προσέγγιση της κοινοτικής στρατηγικής 2002-2006 αποδίδει σήμερα τους καρπούς της. Τα κράτη μέλη σημείωσαν πραγματική πρόοδο όσον αφορά την κατάρτιση πιο επικεντρωμένων στρατηγικών και εθνικών προγραμμάτων δράσης. Από το 2000 έως το 2004 (τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία), το ποσοστό των θανατηφόρων εργατικών ατυχημάτων στην ΕΕ-15 μειώθηκε κατά 17% και το ποσοστό των εργατικών ατυχημάτων που συνεπάγονται απουσία μεγαλύτερη των τριών ημερών μειώθηκε κατά 20%[4]. Η θετική αυτή εξέλιξη αναμένεται να επιβεβαιωθεί στις τελευταίες στατιστικές.

Παρά την πρόοδο που σημειώθηκε, τα τελευταία αποτελέσματα της τέταρτης ευρωπαϊκής έρευνας σχετικά με τις συνθήκες εργασίας δείχνουν ότι πολλοί ευρωπαίοι εργαζόμενοι εξακολουθούν να θεωρούν ότι απειλείται η υγεία τους ή η ασφάλειά τους λόγω της εργασίας τους:

- σχεδόν το 28% των εργαζομένων στην Ευρώπη δηλώνουν ότι υποφέρουν από προβλήματα υγείας που δεν συνδέονται με ατύχημα και τα οποία οφείλονται -ή μπορεί να οφείλονται- στην εργασία τους ή επιδεινώθηκαν λόγω της τρέχουσας ή προηγούμενης απασχόλησής τους·

- κατά μέσο όρο, το 35% των εργαζομένων θεωρούν ότι η εργασία τους εγκυμονεί κινδύνους για την υγεία τους.

Επιπλέον, η μείωση των επαγγελματικών κινδύνων δεν είναι ομοιογενής:

- Οι εργαζόμενοι ορισμένων κατηγοριών είναι περισσότερο εκτεθειμένοι στους επαγγελματικούς κινδύνους (οι νέοι σε ηλικία εργαζόμενοι, οι εργαζόμενοι που απασχολούνται σε επισφαλή εργασία, οι μεγαλύτερης ηλικίας εργαζόμενοι και οι διακινούμενοι εργαζόμενοι).

- Ορισμένες κατηγορίες επιχειρήσεων είναι πιο ευάλωτες (οι ΜΜΕ, ειδικότερα, διαθέτουν λιγότερους πόρους προκειμένου να δημιουργήσουν σύνθετα συστήματα προστασίας των εργαζομένων, ενώ ορισμένες από αυτές τείνουν να επηρεάζονται σε μεγαλύτερο βαθμό από τον αρνητικό αντίκτυπο των προβλημάτων υγείας και ασφάλειας).

- Ορισμένοι τομείς δραστηριότητας παραμένουν ιδιαίτερα επικίνδυνοι (οικοδομές/έργα πολιτικού μηχανικού, γεωργία, αλιεία, μεταφορές, υγεία και κοινωνικές υπηρεσίες).

Πολλές προκλήσεις στον τομέα της υγείας και της ασφάλειας, οι οποίες αναφέρθηκαν ήδη στην προηγούμενη περίοδο, εξακολουθούν να αποκτούν όλο και μεγαλύτερη σημασία. Πρόκειται κυρίως για τα ακόλουθα:

- δημογραφικές εξελίξεις και γήρανση του οικονομικά ενεργού πληθυσμού·

- νέες τάσεις στην απασχόληση, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης της ελεύθερης εργασίας (αυτοαπασχόλησης), της υπεργολαβίας και της αύξησης της απασχόλησης στις ΜΜΕ·

- νέες σημαντικότερες μεταναστευτικές ροές με προορισμό την Ευρώπη.

Επιπλέον, η συμμετοχή των γυναικών στην απασχόληση εξακολουθεί να αυξάνει και συχνά συνοδεύεται από διαχωρισμό των φύλων στην αγορά εργασίας. Ως εκ τούτου, είναι απαραίτητο να ληφθούν καλύτερα υπόψη οι πτυχές της υγείας και της ασφάλειας που αφορούν ειδικότερα τις γυναίκες.

Ορισμένα είδη επαγγελματικών νόσων εμφανίζονται συχνότερα (μυοσκελετικά προβλήματα, προβλήματα που συνδέονται με ψυχολογικές πιέσεις). Η φύση των επαγγελματικών κινδύνων μεταβάλλεται με την επιτάχυνση των καινοτομιών, την ανάπτυξη νέων παραγόντων κινδύνου (βία στην εργασία, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής και ηθικής παρενόχλησης, εθισμοί) και τη μεταρρύθμιση της εργασίας (μεγαλύτερος κατακερματισμός της επαγγελματικής ζωής). Οι εξελίξεις αυτές απαιτούν καλύτερη κατανόηση του φαινομένου, μέσω ειδικής έρευνας, προκειμένου να οριστούν αποτελεσματικά μέτρα πρόληψης. Τέλος, το συγκεκριμένο επίπεδο εφαρμογής της κοινοτικής νομοθεσίας διαφέρει σημαντικά μεταξύ των διαφόρων κρατών μελών.

Για όλους τους ανωτέρω λόγους, πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες για την προώθηση της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία κατά τη διάρκεια των πέντε επόμενων ετών.

3. Στόχοι της κοινοτικής στρατηγικής 2007-2012

Ημια συνεχής, βιώσιμη και ομοιογενής μείωση των εργατικών ατυχημάτων και των επαγγελματικών νόσων παραμένει ο πρώτος στόχος της κοινοτικής στρατηγικής για την περίοδο 2007-2012. Η Επιτροπή θεωρεί ότι ο γενικός στόχος γι’ αυτή την περίοδο θα πρέπει να είναι, στο επίπεδο της ΕΕ-27, η μείωση των εργατικών ατυχημάτων κατά 25% ανά 100.000 εργαζομένους.

Προκειμένου να επιτευχθεί ο φιλόδοξος αυτός στόχος, προτείνονται οι ακόλουθοι κύριοι στόχοι:

- διασφάλιση της καλής εφαρμογής της νομοθεσίας της ΕΕ (πρβλ. σημεία 4.1, 4.2)·

- στήριξη των ΜΜΕ όσον αφορά την εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας (πρβλ. σημείο 4.1)·

- προσαρμογή του νομικού πλαισίου στις αλλαγές του χώρου εργασίας και απλούστευσή του, ιδίως λαμβάνοντας υπόψη τις ΜΜΕ (πρβλ. σημείο 4.3)·

- προώθηση της ανάπτυξης και της εφαρμογής των εθνικών στρατηγικών (πρβλ. σημείο 5)·

- ενθάρρυνση των αλλαγών συμπεριφοράς των εργαζομένων, καθώς και των ευνοϊκών για την υγεία προσεγγίσεων από πλευράς εργοδοτών (πρβλ. σημείο 6)·

- επικαιροποίηση των μεθόδων για την αναγνώριση και την αξιολόγηση των δυνητικών νέων κινδύνων (πρβλ. σημείο 7)·

- βελτίωση της παρακολούθησης της σημειούμενης προόδου (πρβλ. σημείο 8)·

- προώθηση της υγείας και της ασφάλειας σε διεθνές επίπεδο (πρβλ. σημείο 9).

4. Θέσπιση ενός σύγχρονου και αποτελεσματικού νομοθετικού πλαισίου

4.1. Ενίσχυση της εφαρμογής της κοινοτικής νομοθεσίας

Η αποτελεσματική εφαρμογή του κοινοτικού κεκτημένου είναι απαραίτητη για την προστασία της ζωής και της υγείας των εργαζομένων και, παράλληλα, για τη διασφάλιση της ισότιμης λειτουργίας όλων των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στη μεγάλη ευρωπαϊκή αγορά.

Το 2004 η Επιτροπή εξέδωσε την έκθεσή της σχετικά με την πρακτική εφαρμογή της οδηγίας-πλαισίου 89/391/ΕΟΚ και των πέντε ειδικών της οδηγιών[5]. Τα κύρια συμπεράσματα επιβεβαιώνουν το θετικό τους αντίκτυπο στα εθνικά επίπεδα προστασίας. Η εν λόγω έκθεση προσδιορίζει, εντούτοις, σοβαρές ελλείψεις στην εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας, κυρίως στους τομείς που θεωρείται ότι παρουσιάζουν κίνδυνο και για τις τις πιο ευάλωτες κατηγορίες εργαζομένων (νέοι, εργαζόμενοι με συμβάσεις ορισμένου χρόνου και εργαζόμενοι με χαμηλά προσόντα), ιδίως στις ΜΜΕ και στο δημόσιο τομέα.

Η καλύτερη τήρηση της κοινοτικής νομοθεσίας θα συμβάλει πράγματι στη μείωση του αριθμού των εργατικών ατυχημάτων και των επαγγελματικών νόσων. Προκειμένου να επιτευχθεί αυτός ο στόχος, θα πρέπει να ενταθούν οι προσπάθειες όλων, τόσο σε κοινοτικό όσο και σε εθνικό επίπεδο.

Η Επιτροπή, από την πλευρά της, στο πλαίσιο του ρόλου της ως θεματοφύλακα των Συνθηκών, θα διασφαλίσει την αποτελεσματική μεταφορά και εφαρμογή των κοινοτικών οδηγιών στο εθνικό δίκαιο. Θα βοηθήσει εν προκειμένω τα κράτη μέλη, αλλά θα ασκήσει αυστηρότατη επιτήρηση και θα κινήσει, εφόσον χρειαστεί, διαδικασίες επί παραβάσει, όπως έχει ήδη πράξει κατά το παρελθόν.

Τα κράτη μέλη, από την πλευρά τους, έχουν καθήκον να διασφαλίσουν την πλήρη εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας. Σ’ αυτό το πλαίσιο, η υγεία και η ασφάλεια στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις παραμένουν στο επίκεντρο της μέριμνας της Επιτροπής. Χρειάζεται καλύτερη ανταπόκριση στις ιδιαίτερες συνθήκες και ανάγκες των ΜΜΕ -ιδίως όσον αφορά την αξιολόγηση των κινδύνων, τη συμμετοχή και την κατάρτιση των εργαζομένων- και στις συνθήκες που επικρατούν στους τομείς οι οποίοι κατά παράδοση παρουσιάζουν υψηλό κίνδυνο, όπως η γεωργία, οι κατασκευές και οι μεταφορές.

Οι εθνικές στρατηγικές θα πρέπει, συνεπώς, να προβλέπουν κατά προτεραιότητα την εφαρμογή ενός συνόλου μέσων που θα εγγυώνται υψηλό επίπεδο τήρησης της νομοθεσίας, ιδίως στις ΜΜΕ και στους τομείς υψηλού κινδύνου:

- διάδοση των ορθών πρακτικών σε τοπικό επίπεδο·

- κατάρτιση των στελεχών και των εργαζομένων·

- δημιουργία απλών «εργαλείων» για τη διευκόλυνση της αξιολόγησης των κινδύνων·

- διάδοση, σε απλή γλώσσα, πληροφοριών και κατευθυντηρίων γραμμών που να μπορούν εύκολα να κατανοηθούν και να εφαρμοστούν·

- καλύτερη διάδοση των πληροφοριών και καλύτερη πρόσβαση στις πηγές παροχής συμβουλών·

- πρόσβαση σε εξωτερικές υπηρεσίες πρόληψης υψηλής ποιότητας και λογικού κόστους·

- προσφυγή στους επιθεωρητές εργασίας ως ενδιαμέσους για την προώθηση της καλύτερης τήρησης της νομοθεσίας στις ΜΜΕ, κατ’ αρχάς μέσω της εκπαίδευσης, της πειθούς και της ενθάρρυνσης, και στη συνέχεια, εφόσον χρειαστεί, με την εφαρμογή αναγκαστικών μέτρων·

- παροχή οικονομικών κινήτρων σε κοινοτικό επίπεδο (π.χ. μέσω των διαρθρωτικών ταμείων) και σε εθνικό επίπεδο, ιδίως για τις πολύ μικρές και τις μικρές επιχειρήσεις.

Η Επιτροπή, μέσω του νέου προγράμματος PROGRESS και σε συνεργασία με τη συμβουλευτική επιτροπή για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία (CCSS), θα καταρτίσει πρακτικούς οδηγούς για την ορθή εφαρμογή των οδηγιών 92/57/ΕΟΚ (προσωρινά ή κινητά εργοτάξια)[6], 2004/40/ΕΚ (ηλεκτρομαγνητικά πεδία)[7] και 2006/25/ΕΚ (τεχνητή οπτική ακτινοβολία)[8]. Κατά περίπτωση, οι κατευθυντήριες γραμμές θα λαμβάνουν επίσης υπόψη τη μελλοντική επιστημονική γνώμη της επιστημονικής επιτροπής σχετικά με τους αναδυόμενους και τους νεοπροσδιορισθέντες κινδύνους για την υγεία. Ο ευρωπαϊκός οργανισμός για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία (Ευρωπαϊκός Οργανισμός) θα επικεντρώσει περισσότερο τις ενέργειες ευαισθητοποίησης, προώθησης και διάδοσης ορθών πρακτικών, τις οποίες έχει αναλάβει, στους τομείς υψηλού κινδύνου και στις ΜΜΕ. Η CCSS θα συνεχίσει τις εργασίες της προκειμένου να καθορίσει τους τομείς για τους οποίους είναι αναγκαία η κατάρτιση οδηγών ορθών πρακτικών, αλλά και για να καταστήσει τους εν λόγω οδηγούς πιο κατανοητούς για τις ΜΜΕ. |

Η πράξη αναδεικνύει τις σημαντικές δυσκολίες που υπάρχουν στην εφαρμογή της νομοθεσίας σχετικά με την υγεία και την ασφάλεια σε περιπτώσεις υπεργολαβίας, όπου κάθε εργοδότης τείνει να περιορίσει τις προληπτικές ενέργειές του στους δικούς του εργαζομένους. Οι περιπτώσεις αυτές, οι οποίες γενικεύονται, αξίζουν ιδιαίτερη προσοχή, τόσο σε εθνικό όσο και σε κοινοτικό επίπεδο.

Η Επιτροπή, σε συνεργασία με την CCSS, θα εξετάσει τους τρόπους συνεργασίας μεταξύ των εργοδοτών όταν, στον ίδιο χώρο εργασίας, συνυπάρχουν πολλά επίπεδα υπεργολαβίας, καθώς και τη δυνατότητα διατύπωσης συστάσεων. |

Η εφαρμογή του άρθρου 7 της οδηγίας-πλαισίου 89/391/ΕΟΚ αναδεικνύει μεγάλες διαφορές όσον αφορά την ποιότητα, την κάλυψη και την προσπελασιμότητα των υπηρεσιών πρόληψης. Αυτό θα μπορούσε να εξηγηθεί από την ύπαρξη διαφορών στους ορισμούς που χρησιμοποιούνται από τα κράτη μέλη όσον αφορά τις απαιτούμενες ικανότητες και δεξιότητες, καθώς και από την υπερβολική ανάθεση των δραστηριοτήτων πρόληψης σε εξωτερικούς φορείς.

Με βάση την αξιολόγηση της κατάστασης σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η Επιτροπή θα εξετάσει τη σκοπιμότητα έκδοσης σύστασης, η οποία θα καλεί τα κράτη μέλη να αναλάβουν πρωτοβουλίες που θα διευκολύνουν την πρόσβαση -όταν δεν υπάρχει δυνατότητα εντός της επιχείρησης- σε ποιοτικές υπηρεσίες πρόληψης, ιδίως για τις ΜΜΕ. |

4.2. Ενίσχυση της συνεργασίας όσον αφορά τον έλεγχο της εφαρμογής της νομοθεσίας

Η αποτελεσματική και ομοιόμορφη εφαρμογή των εθνικών νομοθεσιών που μεταφέρουν στο εθνικό δίκαιο το κοινοτικό κεκτημένο στον τομέα της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την εξασφάλιση συγκρίσιμων επιπέδων προστασίας σε όλα τα κράτη μέλη. Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να προωθεί, στο κοινοτικό επίπεδο, τις εργασίες της επιτροπής ανώτερων επιθεωρητών εργασίας (CHRIT), προκειμένου να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα του ελέγχου και της εποπτείας της εφαρμογής της νομοθεσίας, να διευκολυνθεί η συνεργασία μεταξύ των επιθεωρήσεων εργασίας και να ενισχυθούν οι κοινές ενέργειες σε επίπεδο ιδιαίτερων τομέων ή κινδύνων.

Η CHRIT καλείται: να εξετάσει τους λόγους των διαφορών μεταξύ των ποσοστών εμφάνισης εργατικών ατυχημάτων στα κράτη μέλη και να τα καλέσει να ανταλλάξουν τις εμπειρίες τους σχετικά με καινοτόμες λύσεις με αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα· να εμβαθύνει τις εργασίες της, στο πλαίσιο της ανάλυσης του αντικτύπου του κανονισμού REACH, όσον αφορά το ρόλο των επιθεωρήσεων εργασίας και να αναπτύξει συνέργειες σε συνεργασία με άλλους οργανισμούς επιθεώρησης αρμόδιους για την εποπτεία της αγοράς και την περιβαλλοντική πολιτική· να αναπτύξει περαιτέρω τους μηχανισμούς ανταλλαγής πληροφοριών σχετικά με τα προβλήματα πρακτικής εφαρμογής, ώστε να καταστεί δυνατή η από κοινού αντιμετώπισή τους· να ενισχύσει τη συνεργασία της με την CCSS, ιδίως στο πλαίσιο των προπαρασκευαστικών εργασιών των νομοθετικών πρωτοβουλιών και των εργασιών αξιολόγησης της εφαρμογής των οδηγιών. |

- Σε εθνικό επίπεδο , είναι σκόπιμο να προβλεφθούν επαρκή μέσα που θα επιτρέψουν στις επιθεωρήσεις εργασίας να διασφαλίσουν ότι οι ενδιαφερόμενοι εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις τους και είναι σε θέση να ασκούν τα δικαιώματά τους, συμπεριλαμβανομένης της διενέργειας ελέγχων που συνεπάγονται την αποτελεσματική επιβολή αποτρεπτικών και αναλογικών κυρώσεων και την προσφυγή στη δικαιοσύνη για παραβιάσεις των κανόνων υγείας και ασφάλειας. Οι νέες προκλήσεις, μεταξύ των οποίων είναι οι μεταναστευτικές ροές, δικαιολογούν πιο επικεντρωμένους ελέγχους και ειδικότερες γνώσεις των επιθεωρητών.

4.3. Απλούστευση του νομοθετικού πλαισίου και προσαρμογή στις αλλαγές

Η Επιτροπή θα μεριμνήσει για την προσαρμογή του κανονιστικού πλαισίου στην πιο πρόσφατη τεχνική πρόοδο και στις αλλαγές του χώρου εργασίας, σεβόμενη, παράλληλα, τις αρχές μιας συνεκτικής, απλής και αποτελεσματικής νομοθεσίας και τον κοινοτικό στόχο μείωσης του διοικητικού φόρου που επιβαρύνει τις επιχειρήσεις.

Η Επιτροπή: θα συνεχίσει, βάσει των πραγματοποιούμενων διαβουλεύσεων με τους κοινωνικούς εταίρους, τις εργασίες της σχετικά με πιθανές πρωτοβουλίες για την ενίσχυση της πρόληψης των μυοσκελετικών κινδύνων, των καρκινογενών παραγόντων και των κινδύνων μόλυνσης από τρύπημα βελόνας· θα καταρτίσει έναν τρίτο κατάλογο ενδεικτικών τιμών για τους χημικούς παράγοντες· θα υποβάλει έκθεση σχετικά με την αξιολόγηση της εφαρμογής των οδηγιών 92/57/ΕΟΚ (προσωρινά ή κινητά εργοτάξια), 92/58/ΕΟΚ (σήμανση ασφάλειας ή/και υγείας στην εργασία)[9], 92/91/ΕΟΚ (εξορυκτικές διά γεωτρήσεων βιομηχανίες)[10], 92/104/ΕΟΚ (υπαίθριες ή υπόγειες εξορυκτικές βιομηχανίες)[11], 92/29/ΕΟΚ (ιατρική περίθαλψη στα πλοία)[12] και 93/103/ΕΚ (αλιευτικά σκάφη)[13]· θα αξιολογήσει τα μέτρα που λήφθηκαν με βάση τις συστάσεις σχετικά με τους αυτοαπασχολουμένους[14] και σχετικά με τον ευρωπαϊκό κατάλογο των επαγγελματικών ασθενειών[15]. |

- Η αξιολόγηση του κανονιστικού, διοικητικού και θεσμικού πλαισίου και η απλούστευσή του θα παραμείνουν στο επίκεντρο των προτεραιοτήτων της Επιτροπής, σύμφωνα με τις αρχές που παρουσίασε στις ανακοινώσεις της «Βελτίωση της νομοθεσίας για την ανάπτυξη και την απασχόληση στην Ευρωπαϊκή Ένωση[16]» και «Εφαρμογή του κοινοτικού προγράμματος της Λισαβόνας: στρατηγική για την απλούστευση του ρυθμιστικού περιβάλλοντος[17]».

Η Επιτροπή: θα συνεχίσει τις εργασίες κωδικοποίησης των οδηγιών «υγεία και ασφάλεια», εξετάζοντας τις δυνατότητες απλούστευσης της νομοθεσίας προκειμένου να μειωθεί ο περιττός διοικητικός φόρτος, χωρίς να διακυβεύεται η επίτευξη των στόχων που περιγράφονται στην παρούσα ανακοίνωση· θα προτείνει τροποποίηση της απόφασης για τη σύσταση της CHRIT, προκειμένου να μειωθεί ο αριθμός των μελών της και να βελτιωθεί η λειτουργία της· θα προωθήσει την κατάρτιση κοινής μεθοδολογίας αξιολόγησης των οδηγιών στον τομέα της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία με βάση την προσεχή οδηγία σχετικά με την απλούστευση των εκθέσεων εφαρμογής[18]. |

- Σε εθνικό επίπεδο , κάθε απτή προσπάθεια απλούστευσης για τις επιχειρήσεις πρέπει να μεταφράζεται σε βελτίωση και απλούστευση του εθνικού πλαισίου, χωρίς μείωση των υφιστάμενων επιπέδων προστασίας. Η Επιτροπή έχει ήδη προτείνει την ένταξη των προσπαθειών βελτίωσης της νομοθεσίας, με σκοπό την απλούστευσή της, στα εθνικά προγράμματα της «Λισαβόνας» και συνιστά στα κράτη μέλη να υποβάλουν έκθεση τόσο για τις εν εξελίξει όσο και για τις προβλεπόμενες δραστηριότητές τους.

5. Ενθάρρυνση της ανάπτυξης και της εφαρμογής των εθνικών στρατηγικών

Η επιτυχία της κοινοτικής στρατηγικής θα εξαρτηθεί από τη δέσμευση των κρατών μελών να θεσπίσουν συνεκτικές εθνικές στρατηγικές οι οποίες θα θέτουν ποσοτικούς στόχους για τη μείωση των εργατικών ατυχημάτων και των επαγγελματικών νόσων, θα επικεντρώνονται στους τομείς και τις επιχειρήσεις που παρουσιάζουν τα χειρότερα αποτελέσματα και θα στοχεύουν στους πιο συνήθεις κινδύνους και στους πιο ευάλωτους εργαζομένους. Ο καθορισμός των εν λόγω στρατηγικών θα βασίζεται σε λεπτομερή αξιολόγηση της εθνικής κατάστασης, με την ενεργό συμμετοχή και τη γνωμοδότηση όλων των ενδιαφερόμενων μερών, και ιδίως των κοινωνικών εταίρων.

Η CCSS θα είναι ένα προνομιακό φόρουμ για την τριμερή ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με το περιεχόμενο των εθνικών στρατηγικών, τους στόχους τους, τις επιχειρούμενες ενέργειες, τη σύνδεσή τους με την κοινοτική στρατηγική και την παρακολούθηση της σημειούμενης προόδου. Επιπλέον, η CCSS θα συγκεντρώσει τις εμπειρίες και τις ορθές πρακτικές και θα μεριμνήσει ώστε οι εθνικές στρατηγικές να καταρτιστούν κατά τρόπο συνεκτικό και να προσφέρουν ισοδύναμα επίπεδα προστασίας σε ολόκληρη την ΕΕ. |

Τέσσερις τομείς χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή στις εθνικές στρατηγικές:

5.1. Αύξηση της προληπτικής αποτελεσματικότητας της εποπτείας της υγείας

Κακές συνθήκες υγείας στην εργασία μπορεί να έχουν μακροχρόνιες επιπτώσεις και να προκαλέσουν επαγγελματικές νόσους και προβλήματα υγείας τα οποία θα διαπιστωθούν έπειτα από μακρό χρονικό διάστημα, ακόμη και έπειτα από 20 έτη έκθεσης, όπως στην περίπτωση του αμιάντου. Η παρακολούθηση της υγείας των εργαζομένων αποτελεί πρωταρχικό μέσο πρόληψης.

Η Επιτροπή ενθαρρύνει τα κράτη μέλη και τις επιχειρήσεις να εφαρμόσουν συστηματικές διαδικασίες συλλογής και ανάλυσης των στοιχείων που προκύπτουν από την ιατρική παρακολούθηση των εργαζομένων, προκειμένου να ενισχυθεί η πρόληψη, αποφεύγοντας, ωστόσο, την αύξηση των διατυπώσεων στις οποίες υπόκεινται οι επιχειρήσεις. Τα εθνικά συστήματα υγείας θα πρέπει να διαδραματίζουν πιο ενεργό ρόλο και να προβλέπουν, μεταξύ άλλων, ενέργειες ευαισθητοποίησης των ιατρών όσον αφορά το ιστορικό και τις συνθήκες εργασίας των ασθενών τους. |

5.2. Δράση υπέρ της επανένταξης και της επανενσωμάτωσης των εργαζομένων

Κάθε έτος, σχεδόν 350.000 εργαζόμενοι υποχρεώνονται να αλλάξουν απασχόληση κατόπιν ατυχήματος, 300.000 υφίστανται μόνιμη αναπηρία διαφόρων βαθμών και 15.000 αποκλείονται οριστικά από την αγορά εργασίας[19].

Τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να ενσωματώσουν στις εθνικές τους στρατηγικές ειδικές ενέργειες (ενισχύσεις, καταρτίσεις προσαρμοσμένες σε ατομικές καταστάσεις κ.λπ.) προκειμένου να ενισχυθεί η επανένταξη και η επανενσωμάτωση των εργαζομένων οι οποίοι αποκλείστηκαν από την εργασία για μεγάλο χρονικό διάστημα λόγω εργατικού ατυχήματος, επαγγελματικής νόσου ή αναπηρίας. |

5.3. Αντιμετώπιση των κοινωνικών και δημογραφικών αλλαγών

Οι προκλήσεις που προκύπτουν λόγω των δημογραφικών εξελίξεων στην ΕΕ υπογραμμίστηκαν στην ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Το δημογραφικό μέλλον της Ευρώπης - μετατροπή μιας πρόκλησης σε ευκαιρία» [20]. Η πολιτική για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία μπορεί να συμβάλει στην αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων, ιδίως μέσω της καλύτερης προσαρμογής του χώρου εργασίας στις ατομικές ανάγκες και της καλύτερης εφαρμογής σημαντικών εργονομικών αρχών στο σχεδιασμό των χώρων εργασίας και της οργάνωσης της εργασίας.

Ενώ πράγματι πρέπει να ανταποκριθούμε στις ανάγκες ενός γηράσκοντος ενεργού πληθυσμού στην Ευρώπη, εντούτοις δεν πρέπει να παραβλέψουμε την κατάσταση των νεότερων εργαζομένων, ιδίως των νέων που εκτίθενται ιδιαίτερα στους κινδύνους που συνδέονται με το χώρο εργασίας· αυτό θα μετέθετε, στην πραγματικότητα, τον κίνδυνο στις νεότερες ηλικιακές ομάδες και θα δημιουργούσε το υπόβαθρο για μελλοντικά προβλήματα.

Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός καλείται να διενεργήσει, μέσω του παρατηρητηρίου κινδύνων το οποίο διαθέτει, ανάλυση των ειδικών κινδύνων τους οποίους θέτει, όσον αφορά την υγεία και την ασφάλεια, η μεγαλύτερη ένταξη των γυναικών, των διακινουμένων εργαζομένων και των νεότερων αλλά και των μεγαλύτερης ηλικίας εργαζομένων στην αγορά εργασίας. Θα συμβάλει στον προσδιορισμό και την παρακολούθηση των τάσεων και των νέων κινδύνων, καθώς και των απαραίτητων μέτρων που πρέπει να ληφθούν. |

5.4. Ενίσχυση της συνεκτικότητας των πολιτικών

Για να είναι αποτελεσματικές οι προσπάθειες προστασίας και προαγωγής της υγείας και της ασφάλειας των ευρωπαίων εργαζομένων, απαιτείται αποτελεσματικός συντονισμός, σε κοινοτικό και εθνικό επίπεδο, μεταξύ της πολιτικής για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία και των άλλων πολιτικών που φαίνεται ότι έχουν εν προκειμένω αντίκτυπο. Συνεπώς, είναι σκόπιμο να αξιοποιηθούν οι συνέργειες και να εξασφαλιστεί η συνοχή, ιδίως στο πλαίσιο των ακόλουθων πολιτικών:

- δημόσια υγεία·

- περιφερειακή ανάπτυξη και κοινωνική συνοχή·

- δημόσιες συμβάσεις·

- απασχόληση και αναδιαρθρώσεις.

Η Επιτροπή θα διασφαλίσει ότι οι πρωτοβουλίες στον τομέα της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία αναπτύσσονται συνεκτικά με τις πολιτικές δημόσιας υγείας που αποσκοπούν στην πρόληψη των νόσων και στην παράταση του ενεργού βίου με καλή υγεία. Ειδικότερα, η εφαρμογή της παρούσας στρατηγικής θα λάβει υπόψη τα αποτελέσματα της διαβούλευσης που δρομολογήθηκε το 2007 με την Πράσινη Βίβλο με τίτλο «Προς μια Ευρώπη χωρίς κάπνισμα: οι στρατηγικές επιλογές στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης», καθώς και τα αποτελέσματα της διαβούλευσης που πραγματοποιήθηκε το Μάιο του 2006 με θέμα «Προώθηση της ψυχικής υγείας του πληθυσμού. Προς μια στρατηγική για την ψυχική υγεία για την ΕΕ». Η Επιτροπή θα μεριμνήσει, μέσω της διυπηρεσιακής ομάδας «υγεία και ασφάλεια στην εργασία», ώστε οι πρωτοβουλίες των άλλων πολιτικών τομέων να λαμβάνουν υπόψη τον αντίκτυπό τους στην προστασία της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία. Ειδικότερα, θα εξετάσει τις δυνατότητες που προσφέρουν τα διάφορα κοινοτικά προγράμματα και ταμεία, τα οποία μπορούν να συμβάλουν στην προώθηση καλύτερων επιπέδων προστασίας της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων. |

6. Προώθηση των αλλαγών συμπεριφοράς

Η νομοθεσία μπορεί να εξασφαλίσει την εξέλιξη των προτύπων συμπεριφοράς. Μια στρατηγική για την προώθηση της ιδέας της πρόληψης πρέπει να απευθύνεται σε όλες τις συνιστώσες της κοινωνίας και να μην περιορίζεται στο χώρο εργασίας και στον ενεργό πληθυσμό. Πρέπει να συμβάλει στη δημιουργία μιας γενικής κουλτούρας η οποία θα δίνει μεγάλη σημασία στην πρόληψη όσον αφορά την υγεία και στην πρόληψη των κινδύνων.

6.1. Ένταξη της υγείας και της ασφάλειας στα προγράμματα εκπαίδευσης και κατάρτισης

Η πείρα που έχει αποκτηθεί σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο κατά την εφαρμογή της στρατηγικής 2002-2006 καταδεικνύει τη σημασία της ανάπτυξης μιας κουλτούρας πρόληψης των κινδύνων στα προγράμματα κατάρτισης σε όλα τα επίπεδα του εκπαιδευτικού κύκλου και σε όλους τους τομείς, συμπεριλαμβανομένης της επαγγελματικής κατάρτισης και του πανεπιστημίου. Σημαντικό ρόλο διαδραματίζει η στοιχειώδης εκπαίδευση, δεδομένου ότι τα βασικά αντανακλαστικά πρόληψης διαμορφώνονται κατά την παιδική ηλικία.

Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει επίσης να δοθεί στην κατάρτιση των νέων επιχειρηματιών όσον αφορά τη διαχείριση της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία, καθώς και στην κατάρτιση των εργαζομένων για τους κινδύνους που διατρέχουν στην επιχείρηση και για τα μέσα πρόληψης και καταπολέμησής τους. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τις ΜΜΕ και για τους διακινούμενους εργαζομένους.

Το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο διαδραματίζει, σ’ αυτό το πλαίσιο, σημαντικό ρόλο, στηρίζοντας τις πρωτοβουλίες των κρατών μελών για την ανάπτυξη μιας κουλτούρας πρόληψης όσον αφορά την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία.

Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός καλείται να προβεί σε απογραφή του βαθμού ενσωμάτωσης της υγείας και της ασφάλειας στις πολιτικές κατάρτισης, κυρίως επαγγελματικής, των κρατών μελών. Με βάση τις πληροφορίες αυτές και τη γνώμη της CCSS, η Επιτροπή θα εξετάσει κατά πόσον είναι σκόπιμο να υποβάλει πρόταση σύστασης. Τα κράτη μέλη καλούνται να αξιοποιήσουν ακόμη περισσότερο τις δυνατότητες που προσφέρουν το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και άλλα κοινοτικά ταμεία, προκειμένου να αναπτύξουν σχέδια κατάρτισης των εργοδοτών και των εργαζομένων στον τομέα της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία. |

6.2. Υγιέστεροι και ασφαλέστεροι χώροι εργασίας: περισσότερη έμφαση στην υγεία και μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση στην επιχείρηση

Οι επιχειρήσεις οι οποίες επενδύουν στην προστασία της υγείας των εργαζομένων τους μέσω ενεργών πολιτικών πρόληψης επιτυγχάνουν σημαντικά αποτελέσματα: μείωση του κόστους που οφείλεται στις απουσίες από την εργασία, μείωση της κινητικότητας του προσωπικού, μεγαλύτερη ικανοποίηση των πελατών, αύξηση της επιθυμίας για εργασία, βελτίωση της ποιότητας και καλύτερη εικόνα της επιχείρησης. Οι θετικές αυτές συνέπειες μπορούν να ενισχυθούν με την ενθάρρυνση των εργαζομένων, σε ένα υγιές εργασιακό περιβάλλον, να αποκτήσουν συνήθειες οι οποίες βελτιώνουν τη γενική κατάσταση της υγείας τους.

Η Επιτροπή ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να προβλέψουν, στο πλαίσιο των εθνικών στρατηγικών τους, ειδικές πρωτοβουλίες οι οποίες θα επιτρέπουν στις επιχειρήσεις, ιδίως στις ΜΜΕ, να έχουν πρόσβαση σε τεχνική βοήθεια και συμβουλές σχετικά με την προαγωγή της υγείας των εργαζομένων. Η Επιτροπή καλεί τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό να συγκεντρώσει και να διαδώσει πληροφορίες προκειμένου να υποστηριχθεί η ανάπτυξη εκστρατειών προαγωγής της υγείας στην εργασία, σε συνδυασμό με την κοινοτική στρατηγική και τα κοινοτικά προγράμματα για τη δημόσια υγεία. Η Επιτροπή καλεί το Ευρωπαϊκό Ίδρυμα για τη Βελτίωση των Συνθηκών Διαβίωσης και Εργασίας να αναλύσει τα πραγματικά αποτελέσματα των εν λόγω εκστρατειών. |

Για την αλλαγή συμπεριφοράς έναντι των προβλημάτων υγείας και ασφάλειας στην εργασία απαιτείται, μεταξύ άλλων, η ευαισθητοποίηση των παραγόντων στις επιχειρήσεις και η αποτελεσματική και πλήρης εφαρμογή, στις επιχειρήσεις, των κανόνων πληροφόρησης, κατάρτισης και συμμετοχής των εργαζομένων, ώστε να τους δοθεί η δυνατότητα να αποκτήσουν επαρκείς επαγγελματικές γνώσεις, να αναπτύξουν αντανακλαστικά πρόληψης και να εκτελούν σωστά τα καθήκοντά τους.

Επιπλέον, η ευαισθητοποίηση, ιδίως των ΜΜΕ, μπορεί να ενισχυθεί με μέτρα παροχής άμεσων ή έμμεσων οικονομικών κινήτρων όσον αφορά την πρόληψη. Τα εν λόγω μέτρα παροχής οικονομικών κινήτρων θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν ενδεχόμενη μείωση των κοινωνικών ή των ασφαλιστικών εισφορών σε συνάρτηση με τις επενδύσεις για τη βελτίωση του εργασιακού περιβάλλοντος ή/και για τη μείωση των ατυχημάτων, οικονομικές ενισχύσεις για τη δημιουργία συστημάτων διαχείρισης της υγείας και της ασφάλειας ή πρόβλεψη, στο πλαίσιο των διαδικασιών σύναψης δημοσίων συμβάσεων, απαιτήσεων όσον αφορά την υγεία και την ασφάλεια, οι οποίες θα πρέπει να πληρούνται κατά την εκτέλεσή τους.

Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός καλείται να αναπτύξει τομεακές εκστρατείες ευαισθητοποίησης, οι οποίες θα επικεντρώνονται κυρίως στις ΜΜΕ, και να προωθήσει τη διαχείριση της υγείας και της ασφάλειας μέσω ανταλλαγών εμπειριών και ορθών πρακτικών επικεντρωμένων σε συγκεκριμένους τομείς. Οι κοινωνικοί εταίροι καλούνται να αναπτύξουν πρωτοβουλίες στο πλαίσιο του τομεακού κοινωνικού διαλόγου και να μεριμνήσουν για την ενίσχυση του συντονιστικού ρόλου των εκπροσώπων των εργαζομένων, στο πλαίσιο μιας συστηματικής διαχείρισης των επαγγελματικών κινδύνων. |

7. Αντιμετώπιση των νέων και όλο και μεγαλύτερων κινδύνων

7.1. Προσδιορισμός των νέων κινδύνων

Η βασική και η εφαρμοσμένη έρευνα είναι και οι δύο απαραίτητες για τη βελτίωση των γνώσεων στον τομέα της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία, την περιγραφή των σεναρίων έκθεσης, τον προσδιορισμό των αιτιών και των αποτελεσμάτων και το σχεδιασμό προληπτικών λύσεων και καινοτόμων τεχνολογιών. Η επιστημονική έρευνα παρέχει τα επιχειρήματα και τα στοιχεία στα οποία πρέπει να βασίζονται οι πολιτικές αποφάσεις.

Οι ερευνητικές προτεραιότητες πρέπει να περιλαμβάνουν κυρίως τα ψυχοκοινωνικά ζητήματα, τις μυοσκελετικές διαταραχές, τις επικίνδυνες ουσίες, τη γνώση των κινδύνων όσον αφορά την αναπαραγωγή, τη διαχείριση της υγείας και της ασφάλειας, τους κινδύνους που οφείλονται σε συνδυασμό πολλών παραγόντων (π.χ. οργάνωση της εργασίας και σχεδιασμός του χώρου εργασίας, εργονομία, συνδυασμένη έκθεση σε φυσικούς και χημικούς παράγοντες) και τους δυνητικούς κινδύνους που σχετίζονται με τις νανοτεχνολογίες.

Σε κοινοτικό επίπεδο, η ενίσχυση των προσπαθειών θα συνεχιστεί, μεταξύ άλλων, στο πλαίσιο του έβδομου προγράμματος-πλαισίου έρευνας, με τη στήριξη της τεχνολογικής πλατφόρμας για την ασφάλεια της εργασίας και του περιβάλλοντος, της οποίας η στρατηγική ατζέντα έρευνας δημοσιεύτηκε το 2006. Προσδιορίστηκαν ήδη πολλά θέματα όσον αφορά τις μελλοντικές προσκλήσεις υποβολής προτάσεων σε διάφορους τομείς (υγεία, νανοεπιστήμες, νανοτεχνολογίες, υλικά και νέες τεχνολογίες παραγωγής, κοινωνικοοικονομικές επιστήμες και επιστήμες του ανθρώπου) του ενλόγω προγράμματος-πλαισίου: αξιολόγηση της οικονομικής διάστασης της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία και έκθεση των εργαζομένων στα νανοσωματίδια, διαχείριση του βιομηχανικού κινδύνου, προστατευτικός εξοπλισμός και διαρθρωτική ασφάλεια. Πρέπει να προστεθεί εν προκειμένω η ανάγκη προσέγγισης των εθνικών προγραμμάτων έρευνας. Η δημιουργία των εθνικών τεχνολογικών πλατφορμών μπορεί να διαδραματίσει εν προκειμένω σημαντικό ρόλο.

Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός καλείται να προωθήσει, μεταξύ των εθνικών ιδρυμάτων έρευνας για την υγεία και την ασφάλεια, την κατάρτιση κοινών προτεραιοτήτων, την ανταλλαγή των αποτελεσμάτων και τη συνεκτίμηση των αναγκών όσον αφορά την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία στα προγράμματα έρευνας. Το παρατηρητήριο κινδύνων του Ευρωπαϊκού Οργανισμού θα πρέπει να βελτιώσει την πρόβλεψη των κινδύνων, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που συνδέονται με τις νέες τεχνολογίες, με τους βιολογικούς κινδύνους, με τις σύνθετες διεπαφές ανθρώπου-μηχανής και με τον αντίκτυπο της δημογραφικής εξέλιξης. Η Επιτροπή ενθαρρύνει τα κράτη μέλη και τους κοινωνικούς εταίρους να προωθήσουν την πρακτική και ταχεία εφαρμογή των αποτελεσμάτων της βασικής έρευνας, θέτοντας απλά μέσα πρόληψης στη διάθεση των επιχειρήσεων, και ιδίως των ΜΜΕ. |

7.2. Προώθηση της ψυχικής υγείας στην εργασία

Σήμερα, τα προβλήματα που σχετίζονται με την κακή ψυχική υγεία συνιστούν τη συχνότερη αιτία ανικανότητας προς εργασία. Η ΠΟΥ εκτιμά ότι, μέχρι το 2020, η κατάθλιψη θα καταστεί η κύρια αιτία ανικανότητας προς εργασία. Ο χώρος εργασίας μπορεί να αποτελέσει προνομιακό τόπο για την πρόληψη των ψυχολογικών προβλημάτων και για την προώθηση μιας καλύτερης ψυχικής υγείας.

Η Επιτροπή ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να ενσωματώσουν στις εθνικές στρατηγικές τους ειδικές πρωτοβουλίες που να αποσκοπούν στην καλύτερη πρόληψη των προβλημάτων ψυχικής υγείας και στην προώθηση της ψυχικής υγείας, σε συνδυασμό με τις κοινοτικές πρωτοβουλίες στον εν λόγω τομέα, όπως και στο πλαίσιο της εργασίας των ατόμων με νοητική αναπηρία. Η Επιτροπή υπογραμμίζει τη σημασία των διαπραγματεύσεων μεταξύ των κοινωνικών εταίρων όσον αφορά την πρόληψη της βίας και της παρενόχλησης στην εργασία, και τους ενθαρρύνει να λάβουν υπόψη τα πορίσματα της αξιολόγησης σχετικά με την εφαρμογή της συμφωνίας-πλαισίου σε κοινοτικό επίπεδο όσον αφορά το στρες στην εργασία. |

8. Αξιολόγηση της σημειούμενης προοδου

Η ανάπτυξη νέων μέσων για τη μέτρηση της σημειούμενης προόδου και των προσπαθειών που καταβάλλονται από όλους τους παράγοντες, τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, είναι απαραίτητη προκειμένου να εξασφαλιστεί επαρκής παρακολούθηση της εφαρμογής της παρούσας στρατηγικής.

Στο πλαίσιο του κοινοτικού στατιστικού προγράμματος, η Επιτροπή ενέκρινε πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου με σκοπό, μεταξύ άλλων, την ενοποίηση των μεθοδολογιών ESAW[21] και EODS[22] και τη διασφάλιση της συστηματικής διαβίβασης των εν λόγω διοικητικών στοιχείων από τα κράτη μέλη στην Επιτροπή. Η Επιτροπή θα ενισχύσει επίσης τη συλλογή στατιστικών στοιχείων σχετικά με την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία στο πλαίσιο δειγματοληπτικών ερευνών. Η Επιτροπή θα αναπτύξει, σε συνεργασία με την CCSS, ένα σύστημα που θα επιτρέπει τη συλλογή και την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με το περιεχόμενο των εθνικών στρατηγικών και την αξιολόγηση της επίτευξης των τιθέμενων στόχων, καθώς και της αποτελεσματικότητας των εθνικών δομών πρόληψης και των καταβαλλόμενων προσπαθειών. Θα προωθήσει την ανάπτυξη δεικτών ποιότητας, προκειμένου να εμπλουτιστούν τα στοιχεία που παρέχονται από τις ευρωπαϊκές στατιστικές και τις δημοσκοπήσεις όσον αφορά την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία. |

9. Προώθηση της ασφάλειας και της υγείας σε διεθνές επίπεδο

Σε μια όλο και περισσότερο παγκοσμιοποιημένη οικονομία, η ΕΕ έχει κάθε συμφέρον να βελτιώσει τα εργασιακά πρότυπα σε ολόκληρο τον κόσμο, ενεργώντας πολυμερώς, σε συνεργασία με τους αρμόδιους διεθνείς οργανισμούς, και διμερώς, στο πλαίσιο των σχέσεών της με τις τρίτες χώρες. Πρέπει επίσης να βοηθήσει τις υποψήφιες χώρες να προετοιμαστούν για την εφαρμογή του κοινοτικού κεκτημένου. Σ’ αυτό το πλαίσιο, η ΕΕ θα πρέπει να προωθήσει της αρχές πρόληψης τις οποίες όρισε στην πολιτική της για την ασφάλεια και την υγεία στην εργασία:

- με την ενίσχυση της συνεργασίας της με τη ΔΟΕ, την ΠΟΥ και άλλους διεθνείς οργανισμούς, προκειμένου να προωθήσει υψηλότερα επίπεδα προστασίας σε παγκόσμιο επίπεδο·

- με τη συνεργασία με άλλες χώρες, προκειμένου να προωθήσει την εφαρμογή της συνολικής στρατηγικής για την ασφάλεια και την υγεία στην εργασία, η οποία εγκρίθηκε από τη ΔΟΕ το 2003, καθώς και την επικύρωση της σύμβασης σχετικά με το πλαίσιο για την προώθηση της ασφάλειας και της υγείας την εργασία, το οποίο εγκρίθηκε το 2006·

- με την ενθάρρυνση των κρατών μελών να επικυρώσουν τις συμβάσεις της ΔΟΕ·

- με τη συνεργασία με τις τρίτες χώρες και τους διεθνείς οργανισμούς, προκειμένου να επιτευχθεί παγκόσμια απαγόρευση της παραγωγής, της εμπορίας και της χρήσης αμιάντου ή προϊόντων που περιέχουν αμίαντο, καθώς και με την προαγωγή της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία γενικά·

- με την αύξηση της συλλογής στοιχείων σχετικά με τα ατυχήματα μέσω της επιβολής υποχρεώσεων δήλωσης των σοβαρών ατυχημάτων, βελτιώνοντας έτσι τη συγκρισιμότητα των εν λόγω στοιχείων·

- με την ενίσχυση της συνεργασίας με τις ανεπτυγμένες οικονομίες, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, ο Καναδάς, η Αυστραλία και η Ιαπωνία, καθώς και με τις αναδυόμενες οικονομίες, όπως η Κίνα και η Ινδία·

- με την παροχή βοήθειας στις υποψήφιες χώρες όσον αφορά τις προσπάθειές τους να εφαρμόσουν το κεκτημένο στον τομέα της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία.

10. Συμπεράσματα

Για λόγους τόσο οικονομικούς όσο και ανθρώπινους, η υγεία και η ασφάλεια στην εργασία αξίζουν να είναι στο επίκεντρο της κοινοτικής πολιτικής ατζέντας.

Η δέσμευση, μέσω της στρατηγικής της Λισαβόνας, για αύξηση της απασχόλησης και της παραγωγικότητας προκειμένου να αυξηθεί η ανταγωνιστικότητα απαιτεί μεγαλύτερες προσπάθειες από όλους τους ενδιαφερομένους, ώστε να βελτιωθούν τα αποτελέσματα στον τομέα της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία στην ΕΕ. Ο ρόλος της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία είναι πολύ σημαντικός για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της παραγωγικότητας των επιχειρήσεων και τη συμβολή στη βιωσιμότητα των συστημάτων κοινωνικής προστασίας, επειδή μεταφράζεται σε μείωση του κόστους των ατυχημάτων, των περιστατικών και των ασθενειών και σε αύξηση της παροχής κινήτρων στους εργαζομένους. Η επιβάρυνση την οποία αντιπροσωπεύουν τα εργατικά ατυχήματα και οι επαγγελματικές νόσοι για τα δημόσια και ιδιωτικά συστήματα κοινωνικής προστασίας είναι τεράστια και απαιτεί μια ολοκληρωμένη, συντονισμένη και στρατηγική απάντηση, καθώς και τη συνεργασία μεταξύ των κύριων ενδιαφερομένων στην Ευρωπαϊκή Ένωση όσον αφορά τη χάραξη των κοινοτικών και εθνικών πολιτικών. Η Επιτροπή, σε συνεργασία με τους υπόλοιπους εμπλεκόμενους φορείς, θα παρουσιάσει λεπτομερώς, στον πίνακα αποτελεσμάτων της κοινωνικής ατζέντας, τις συγκεκριμένες ενέργειες που θα αναληφθούν σε κοινοτικό επίπεδο, μαζί με ακριβές χρονοδιάγραμμα, και οι οποίες θα συμπληρώσουν τις ενέργειες που θα αναλάβουν τα κράτη μέλη.

Με την παρούσα ανακοίνωση, η Επιτροπή αποσκοπεί να ενθαρρύνει το σύνολο των ενδιαφερομένων να ενεργήσουν από κοινού προκειμένου να μειωθεί το υψηλό τίμημα που καταβάλλεται για τα εργατικά ατυχήματα και τις επαγγελματικές νόσους και να καταστεί η ευεξία στην εργασία απτή πραγματικότητα για τους ευρωπαίους πολίτες, συμβάλλοντας έτσι με συγκεκριμένο τρόπο στην εφαρμογή της ατζέντας για τους πολίτες η οποία εγκρίθηκε στις 10 Μαΐου 2005.

[1] Πολιτική βασιζόμενη στο άρθρο 137 της συνθήκης ΕΚ.

[2] Έκθεση σχετικά με την αξιολόγηση της κοινοτικής στρατηγικής για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία 2002-2006 [SEC(2007) 214].

[3] “Gender issues in safety and health at work” (Θέματα φύλου στον τομέα της ασφάλειας και της υγείας στην εργασία) . Ευρωπαϊκός οργανισμός για την ασφάλεια και την υγεία στην εργασία, 2003.

[4] SEC(2007) 214.

[5] COM(2004) 62 της 5.2.2004.

[6] ΕΕ L 245 της 26.8.1992, σ. 6.

[7] ΕΕ L 159 της 30.4.2004, σ. 1.

[8] ΕΕ L 114 της 27.4.2006, σ. 38.

[9] ΕΕ L 245 της 26.8.1992, σ. 23.

[10] ΕΕ L 348 της 28.11.1992, σ. 9.

[11] ΕΕ L 404 της 31.12.1992, σ. 10.

[12] ΕΕ L 113 της 30.4.1992, σ. 19.

[13] ΕΕ L 307 της 13.12.1993.

[14] ΕΕ L 53 της 28.2.2003, σ. 45.

[15] ΕΕ L 238 της 25.9.2003, σ. 28.

[16] COM(2005) 97 της 16.3.2005.

[17] COM(2005) 535 της 25.10.2005.

[18] COM(2006) 390 της 14.7.2006.

[19] Eurostat – Έρευνα εργατικού δυναμικού 1999, ad-hoc ενότητα «Εργατικά ατυχήματα και προβλήματα υγείας που σχετίζονται με την εργασία» – δημοσιεύτηκε στην έκδοση “Panorama of the European Union : work and health in the EU, A statistical portrait” (Πανόραμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης: εργασία και υγεία στην ΕΕ, Στατιστικό πορτρέτο).

[20] COM(2006) 571.

[21] Ευρωπαϊκές στατιστικές εργατικών ατυχημάτων.

[22] Ευρωπαϊκές στατιστικές επαγγελματικών νόσων.