Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Η ασφαλιστική αγορά και οι καταναλωτές»

(98/C 95/18)

Στις 20 Μαρτίου 1997, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε, βάσει του άρθρου 23, αριθ. 3 του Εσωτερικού Κανονισμού, να εκπονήσει μία γνωμοδότηση με θέμα «Η ασφαλιστική αγορά και οι καταναλωτές».

Το τμήμα βιομηχανίας, εμπορίου, βιοτεχνίας και υπηρεσιών, το οποίο επιφορτίστηκε με την προετοιμασία των αντίστοιχων εργασιών με εισηγητή τον κ. Ataνde Ferreira, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 7 Ιανουαρίου 1998.

Κατά την 351η σύνοδο ολομέλειας, συνεδρίαση της 29ης Ιανουαρίου 1998, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 77 ψήφους υπέρ, και 3 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή: Προσδιορισμός του στόχου της γνωμοδότησης

1.1. Η σημασία του ασφαλιστικού τομέα για την οικονομική δραστηριότητα, γενικά, στο πλαίσιο της ενιαίας αγοράς έχει αναγνωρισθεί, λαμβανομένου υπόψη του σημαντικού τμήματος του όγκου των συναλλαγών στον τομέα των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών που αντιπροσωπεύει και του ιδιαίτερα σημαντικού αριθμού των εργαζομένων στον τομέα.

1.2. Εξάλλου, οι ασφαλιστικές εταιρείες διαδραματίζουν ένα ολοένα και σημαντικότερο κοινωνικό ρόλο σε ένα κόσμο στον οποίο οι τεχνολογικές εξελίξεις συνοδεύονται από αναπόφευκτη αύξηση των κινδύνων και μεταβολή της έννοιας της αδικοπραξίας όσον αφορά τον προσδιορισμό της αστικής ευθύνης.

Η καθιέρωση του ευρώ οδηγεί επίσης, αναπόφευκτα, σε νέες εξελίξεις στον ασφαλιστικό τομέα, οι οποίες χαρακτηρίζονται, ιδίως, από εντονότερη διαφάνεια και μια μεγαλύτερη ευκολία όσον αφορά τη σύναψη διασυνοριακών συμβάσεων.

1.3. Η δημογραφική έκρηξη παράλληλα με το φαινόμενο της αυξανόμενης γήρανσης του πληθυσμού, αφενός, και η ανάγκη ασφάλειας λόγω της αβεβαιότητας που χαρακτηρίζει την ανθρώπινη ύπαρξη, αφετέρου, εντείνουν τις ανησυχίες για το μέλλον. Σ'αυτή την προοπτική, οι ασφάλειες αποτελούν ένα ανεκτίμητο μέσο για την ανακατανομή και κοινωνικοποίηση του βάρους των κινδύνων που συνεπάγεται η οικονομική δραστηριότητα και αποτελούν συνέπεια της επίτασης του ελεύθερου ανταγωνισμού και της ιδιωτικής πρωτοβουλίας στην οικονομία.

1.4. Οι καταναλωτές ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για διάφορες μορφές ασφαλίσεων είτε ως άμεσα συμβαλλόμενοι/συνάπτοντες ασφαλιστήρια συμβόλαια ή ασφαλιζόμενοι είτε ως τρίτοι δυνητικοί δικαιούχοι αποζημιώσεων σε περίπτωση ατυχημάτων που τους αφορούν (τρίτοι/δικαιούχοι ή τρίτοι/θύματα). Στις δύο αυτές κατηγορίες υπάγονται κυρίως οι ασφάλειες υγείας ή ζωής, οι ασφάλειες κατά προσωπικών ατυχημάτων και κατά διαφόρων κινδύνων που σχετίζονται με την κατοικία, οι ασφάλειες αυτοκινήτων και οι ασφάλειες νομικής προστασίας και αστικής ευθύνης ().

1.5. Στο πλαίσιο της οικοδόμησης της ενιαίας αγοράς, η κοινοτική νομοθεσία προσανατολίσθηκε κατά κύριο λόγο προς την κατεύθυνση μιας ολοένα και μεγαλύτερης ελευθερίας εγκατάστασης των ασφαλιστικών επιχειρήσεων, και στήριξε τις ρυθμιστικές διατάξεις που θεσπίσθηκαν κυρίως στον έλεγχο της φερεγγυότητάς τους, στην εναρμόνιση της λογιστικής οργάνωσής τους και στις αρχές του ελέγχου στη χώρα που εδρεύει η εταιρεία, της αμοιβαίας αναγνώρισης, της «ελάχιστης εναρμόνισης» και της παθητικής ελευθερίας ως προς την παροχή υπηρεσιών.

1.6. Αντιθέτως, η εναρμόνιση του δικαίου των ασφαλίσεων, (αρχή της εναρμόνισης των γενικών όρων των ασφαλιστηρίων), και το δικαίωμα της ελεύθερης επιλογής των ασφαλιζομένων («ενεργητική» ελευθερία παροχής υπηρεσιών), δεν έχουν τύχει της ίδιας υποδοχής.

1.7. Για το λόγο αυτό, ακόμη και μετά από τη δημοσίευση της τρίτης γενεάς οδηγιών () και παρά την καθιέρωση του συστήματος της «ενιαίας άδειας», που είχε ως αποτέλεσμα την κατάργηση της προηγούμενης έγκρισης των γενικών όρων των ασφαλιστηρίων από τις εποπτικές αρχές των κρατών μελών, δεν έχουν διασφαλισθεί τα δικαιώματα των καταναλωτών ως προς την άνευ διακρίσεων πρόσβαση στις ασφαλιστικές πρακτικές που εφαρμόζονται στα διάφορα κράτη μέλη, ιδιαίτερα όσον αφορά τις ασφάλειες που ισχύουν σε κράτη μέλη διαφορετικά από αυτό στο οποίο κατοικούν ή του οποίου είναι υπήκοοι, ενώ δεν έχει υπάρξει εναρμόνιση των τυπικών όρων που περιλαμβάνονται στα ασφαλιστήρια ή των πρακτικών που εφαρμόζουν οι ασφαλιστικές εταιρείες, με αποτέλεσμα να μην διασφαλίζεται η διαφάνεια ως προς την ενημέρωση, η ύπαρξη ευρύτερων δυνατοτήτων επιλογής και η καθιέρωση μιας πραγματικά ενιαίας αγοράς στον εν λόγω τομέα, όπως έχει αναφερθεί σε διάφορα έγγραφα της Επιτροπής και της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής ().

1.8. Ιδιαίτερα σημαντικές πτυχές του εν λόγω τομέα είναι αυτές που αφορούν την εφαρμογή διαφορετικών φορολογικών καθεστώτων, με αποτέλεσμα τον κατακερματισμό της ενιαίας αγοράς σε εθνική βάση και διακρίσεις στον τομέα του ανταγωνισμού μεταξύ των ασφαλιστικών εταιρειών, όπως αναγνωρίστηκε και επισημάνθηκε ρητώς στο σχέδιο δράσης για την ενιαία αγορά που παρουσίασε πρόσφατα η Επιτροπή ().

1.9. Αφετέρου, και όπως θα αναφερθεί παρακάτω λεπτομερώς, διάφορες μελέτες έχουν αποκαλύψει την ύπαρξη μιας σειράς πρακτικών των ασφαλιστικών εταιρειών, συχνά, υποτίθεται, ως συνέπεια των τεχνικών προδιαγραφών που επιβάλλουν οι διεθνείς εταιρείες αντασφαλίσεων, οι οποίες βλάπτουν τα συμφέροντα και τις θεμιτές προσδοκίες των καταναλωτών και μπορούν επίσης σε ορισμένες περιπτώσεις να αποτελούν παραβίαση των νομικών διατάξεων, ιδιαίτερα σε επίπεδο καταχρηστικών συμβατικών ρητρών.

1.9.1. Σημειώνεται, ωστόσο, ότι οι ασφαλιστικές εταιρείες συνάπτουν επίσης συμφωνίες που ωφελούν τον καταναλωτή όπως, π.χ., οι συμφωνίες που ευνοούν τον ταχύ διακανονισμό των ζημιών ή καλύπτουν συλλογικούς κινδύνους, οι οποίοι υπερβαίνουν τις δυνατότητες ενός μόνου ασφαλιστή (π.χ. οι οικονομικές ενώσεις για την κάλυψη φυσικών καταστροφών ή του κινδύνου ατομικής ενέργειας).

Περαιτέρω, πρέπει να σημειωθεί ότι πολλές ασφαλιστικές εταιρείες είναι αλληλασφαλιστικές επιχειρήσεις ή συνεταιρισμοί. Οι επιχειρήσεις αυτές έχουν συμβάλει σε νέες ασφαλιστικές λύσεις και θα έπρεπε να συνεχίσουν στο μέλλον να διαδραματίζουν ένα σημαντικό ρόλο για την προώθηση των συμφερόντων των καταναλωτών και του διαλόγου με τους ασφαλιζόμενους.

1.9.2. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής (ΓΔ XXIV) εντόπισαν, κατά την περίοδο 1976-1996, περισσότερες από 240 αποφάσεις δικαστηρίων και άλλων αρμόδιων αρχών στις οποίες καταγγέλλεται η εφαρμογή παράνομων πρακτικών εις βάρος των συμφερόντων των καταναλωτών, σχετικά με τις συναπτόμενες συμβάσεις εκ μέρους των ασφαλιστικών εταιρειών σε δέκα κράτη μέλη.

1.10. Η ρητή εξαίρεση από την εφαρμογή των διατάξεων της Συνθήκης της Ρώμης - οι οποίες αφορούν την ισχύουσα για τις συμβατικές υποχρεώσεις νομοθεσία - των ασφαλιστήριων συμβολαίων που καλύπτουν κινδύνους στην επικράτεια των κρατών μελών της ΕΕ, σε συνδυασμό με την ασάφεια που χαρακτηρίζει τους κανόνες διευθέτησης των διαφορών και προστασίας του γενικού συμφέροντος που περιλαμβάνονται στην δεύτερη και τρίτη οδηγία της Κοινότητας για τις ασφάλειες εκτός των ασφαλειών ζωής (), δημιούργησαν μία ιδιαίτερα περίπλοκη κατάσταση, κύριο χαρακτηριστικό της οποίας είναι η αβεβαιότητα που χαρακτηρίζει την παροχή των εν λόγω υπηρεσιών στους κόλπους της εσωτερικής αγοράς, ιδιαίτερα στην περίπτωση διαφορών μεταξύ των ασφαλιστικών εταιρειών και των ασφαλιζομένων ή των δικαιούχων, ειδικότερα όταν αυτοί είναι απλοί καταναλωτές, ιδιώτες και όχι επαγγελματίες, οι οποίοι δεν διαθέτουν την απαραίτητη βασική πληροφόρηση, ειδικές τεχνικές γνώσεις, ή ειδική νομική υποστήριξη στον εν λόγω τομέα.

1.11. Με την παρούσα γνωμοδότηση πρωτοβουλίας, η ΟΚΕ επιθυμεί να εκφράσει εκ νέου την ανησυχία της, που έχει ήδη εκφράσει σε προηγούμενα έγγραφά της, σχετικά με την ανάγκη μελέτης των γενικών όρων και υποβολής προτάσεων και συστάσεων όσον αφορά την λήψη των κατάλληλων μέτρων, προκειμένου να επιτευχθεί κατά την οικοδόμηση της ενιαίας αγοράς η σταδιακή και αποτελεσματική εξάλειψη όλων των παραγόντων που έχουν ως αποτέλεσμα στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και να αυξηθεί η εμπιστοσύνη των καταναλωτών ως προς την αξιοπιστία και την ποιότητα των προϊόντων και των παρεχόμενων υπηρεσιών.

Βλ. μεταξύ άλλων τα ακόλουθα έγγραφα: «Πράσινο Βιβλίο - Χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες: οι προσδοκίες των καταναλωτών» - έγγρ. COM(96) 209 τελικό () 7 «Ενιαία Αγορά και Προστασία των Καταναλωτών: Ευκαιρίες και Εμπόδια στη Μεγάλη Αγορά» () 7 «η υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς και η προστασία των καταναλωτών» () 7 «Ο Καταναλωτής και η Εσωτερική Αγορά» () 7 «ο διάλογος μεταξύ προμηθευτών και καταναλωτών» () 7 «Ανακοίνωση της Επιτροπής: Προτεραιότητες της Πολιτικής των Καταναλωτών (1996-1998)» () 7 «Πρόταση οδηυίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη συμπληρωματική εποπτεία ασφαλιστικών επιχειρήσεων στο πλαίσιο ενός ασφαλστικού ομίλου» - έγγρ. COM(95) 406 τελικό () 7 «Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με τη σύναψη της Συμφωνίας μεταξύ της Ελβετικής Συνομοσπονδίας και της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Επιτροπής σχετικά με την άμεση ασφάλεια εκτός της ασφάλειας ζωής» - έγγρ. COM(89) 436 τελικό () 7 «Πρόταση κανονισμού (ΕΟΚ) του Συμβουλίου σχετικά με την εφαρμογή της παρ. 3 του άρθρου 85 της Συνθήκης ορισμένων κατηγοριώνσυντονισμένων συμφωνιών, αποφάσεων και πρακτικών στον τομέα των ασφαλειών» () 7 «Πρόταση τρίτης οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με το συντονισμό των νομοθετικών, ρυθμιστικών και διοικητικών διατάξεων σχετικά με την άμεση ασφάλεια ζωής και η οποία τροποποιεί τις οδηγίες 79/267/ΕΟΚ και 90/619/ΕΟΚ» () 7 «Πρόταση τρίτης οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με το συντονισμό των νομοθετικών, ρυθμιστικών και διοικητικών διατάξεων για την άμεση ασφάλεια εκτός της ασφάλειας ζωής και που τροποποιεί τις οδηγίες 73/239/ΕΟΚ και 88/357/ΕΟΚ» () 7 «Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με την ίδρυση μιας Επιτροπής Ασφαλειών» () 7 «Σχέδιο προγράμματος δράσης για την ενιαία αγορά» - έγγρ. COM(97) 184 τελικό () 7 «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο - Οι επιπτώσεις και η αποτελεσματικότητα της ενιαίας αγοράς» - έγγρ. COM(96) 520 τελικό ().

1.12. Ιδιαίτερα όσον αφορά τον τομέα των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών και ειδικότερα των ασφαλίσεων, και λαμβάνοντας υπόψη τη θέση που έλαβε σε σχέση με το Πράσινο Βιβλίο της Επιτροπής με τίτλο «Χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες: οι προσδοκίες των καταναλωτών» (), η ΟΚΕ επιθυμεί να υπογραμμίσει την ανάγκη προσδιορισμού των κυριότερων προβλημάτων που απασχολούν τους καταναλωτές (το δικαίωμα ενημέρωσης, η νομική προστασία, και η πρόσβαση στη δικαιοσύνη) καθώς και των απαραίτητων μέσων προκειμένου να διασφαλισθεί η κατάλληλη αντιμετώπιση τόσων αναγκών και ανησυχιών στον τομέα, βάσει προγενέστερων συστάσεων της ΟΚΕ ().

Αφετέρου, η ΟΚΕ συνεχίζει να λαμβάνει υπόψη τους ισχυρισμούς των ασφαλιστικών εταιρειών όσον αφορά τις συχνές περιπτώσεις απόπειρας απάτης εκ μέρους των ασφαλιζομένων, είτε στη σύναψη ασφαλιστηρίων, με την παροχή ψευδών δηλώσεων, είτε στα αιτήματα αποζημίωσης διογκώνοντας τις ζημιές και τις αποζημιώσεις που απαιτούν.

1.13. Η παρούσα γνωμοδότηση πρωτοβουλίας έχει ακόμη ως στόχο να αποτελέσει το έναυσμα για την έναρξη του διαλόγου μεταξύ των καταναλωτών και των ασφαλιστικών εταιρειών με σκοπό την προσέγγιση των θέσεών τους και τον καθορισμό συστημάτων διακανονισμού, διαμεσολάβησης και διαιτησίας, για τη διευθέτηση ενδεχόμενων διαφορών, έπειτα και σύμφωνα με την Ανακοίνωση της Επιτροπής για τη συνέχεια που πρέπει να δοθεί στην «Πράσινη Βίβλο για τις Χρηματοοικονομικές Υπηρεσίες: Ενίσχυση της Εμπιστοσύνης των Πολιτών» ().

Κατά συνέπεια, η ΟΚΕ χαιρετίζει και στηρίζει την πρόσφατη πρωτοβουλία της Επιτροπής να προωθήσει ένα διάλογο μεταξύ εκπροσώπων από την πλευρά των καταναλωτών και εκπροσώπων από την πλευρά των τομέων των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, ενόψει, κυρίως, της επίτευξης οικειοθελών συμφωνιών από πλευράς διαφάνειας, ενημέρωσης των καταναλωτών και επίλυσης των διαφορών.

1.14. Η ΟΚΕ επιθυμεί, μέσω της γνωμοδότησης πρωτοβουλίας της και στο πλαίσιο του διαλόγου που αναφέρθηκε πιο πάνω, να ενθαρρύνει τις ίδιες τις ασφαλιστικές εταιρείες, να προβούν αυτοβούλως στη θέσπιση κωδίκων δεοντολογίας και οργάνων διαμεσολάβησης (ombudsman), που θα καταστήσουν διαφανέστερη τη λειτουργία τους και θα αυξήσουν την εμπιστοσύνη των καταναλωτών προς τις υπηρεσίες που παρέχονται από τις ασφαλιστικές εταιρείες.

2. Οι κοινοτικές οδηγίες: Επισκόπηση της κατάστασης

2.1. Το θεσπισμένο δίκαιο

2.1.1. Οι ιδρυτικές αρχές της ενιαίας αγοράς των ασφαλειών βρίσκονται στη Συνθήκη της Ρώμης: δηλ. η ελευθερία εγκατάστασης (αριθ. 52) και η ελευθερία παροχής υπηρεσιών (αριθ. 59) 7 ωστόσο πρέπει να αναγνωριστεί ότι η ενιαία αγορά δεν επέτρεψε, ούτε με τη Λευκή Βίβλο για την υλοποίηση της Εσωτερικής Αγοράς το 1985, ούτε με την Ενιαία Πράξη του 1986, ούτε και με την πιο πρόσφατη Συνθήκη του Μάαστριχτ, να δοθεί η δυνατότητα όσον αφορά τις ασφάλειες είτε στους οικονομικούς παράγοντες είτε στους καταναλωτές να αποσπάσουν από αυτήν όλα τα οφέλη και τα πλεονεκτήματα που μπορούσαν θεμιτά να ελπίζουν.

2.1.2. Σήμερα υπολογίζονται όμως γύρω στα 30 τα κοινοτικά θεσπίσματα (πράξεις) τα οποία επιχειρούν να ρυθμίσουν την ασφαλιστική δραστηριότητα και μπορούν να ταξινομηθούν ως εξής:

α) Οδηγίες γενικού χαρακτήρα, οι οποίες καθιερώνουν τις θεμελιώδεις αρχές της πρόσβασης και της άσκησης της ασφαλιστικής δραστηριότητας στους δύο μεγάλους κλάδους, Ασφάλεια Ζωής και Ασφάλεια Εκτός της Ασφάλειας Ζωής 7

β) Δύο κανονισμοί σχετικά με την ανταγωνιστικότητα στο θέμα των ασφαλειών 7

γ) Οδηγίες ειδικού χαρακτήρα, που ρυθμίζουν κυρίως ορισμένους κλάδους ασφαλειών, όπως η ασφάλεια αυτοκινήτου, η τουριστική βοήθεια, η πίστη και η εγγύηση, η νομική προστασία, ή ορισμένες ασφαλιστικές δραστηριότητες όπως η συνασφάλιση, η αντασφάλιση και η εκχώρηση 7

δ) Οδηγίες σχετικά με κανόνες λογιστικής των ασφαλιστικών εταιρειών 7

ε) Μία οδηγία και μία σύσταση που ρυθμίζουν ειδικά τη δραστηριότητα της μεσιτείας στις ασφαλιστικές συναλλαγές 7

στ) Μία οδηγία για την ίδρυση μιας Επιτροπής Ασφαλιστικών Θεμάτων, για το συντονισμό και την τεχνική στήριξη προς την Επιτροπή στις σχέσεις της με τις ελεγκτικές και φορολογικές εθνικές αρχές.

2.1.3. Οι οδηγίες της πρώτης γενεάς για τους κλάδους Ασφάλεια Ζωής και Ασφάλεια Εκτός της Ασφάλειας Ζωής, εκτός από την καθιέρωση των θεμελιωδών αρχών εξειδίκευσης του Κλάδου Ασφάλεια Ζωής και την εναρμόνιση ορισμένων βασικών κανόνων χρηματοοικονομικού χαρακτήρα (μαθηματικές προβλέψεις, περιθώρια φερεγγυότητας και κατώτερα ποσά εγγύησης), ρύθμισαν την ελευθερία εγκατάστασης, μειώνοντας οποιαδήποτε εφαρμογή διακρίσεων για λόγους εθνικότητας, αλλά διατηρώντας ακόμη το διπλό έλεγχο, της χώρας καταγωγής (home State) και της χώρας προορισμού (host State).

2.1.4. Οι οδηγίες της δεύτερης γενεάς, εννέα χρόνια μετά, ύστερα από τη Λευκή Βίβλο και την Ενιαία Πράξη, και κυρίως έπειτα από τις τέσσερις σημαντικές Αποφάσεις του Δικαστηρίου της 4ης Δεκεμβρίου 1986 (), επεχείρησαν τα πρώτα βήματα προς την κατεύθυνση της ελευθερίας παροχής ασφαλιστικών υπηρεσιών (ΕΠΥ), αλλά και πάλι με μεγάλους περιορισμούς που προκύπτουν κυρίως από:

α) τη διάκριση, στις ασφάλειες εκτός των ασφαλειών ζωής, μεταξύ «μεγάλοι κίνδυνοι» ή ασφάλειες για επιχειρήσεις και «μικροί κίνδυνοι» ή ασφάλειες για ιδιώτες καταναλωτές 7 μόνο στους πρώτους εφαρμόζονται οι αρχές της ΕΠΥ 7

β) διάκριση, στις Ασφάλειες Ζωής, μεταξύ ενεργητικής ΕΠΥ (πρωτοβουλία του ασφαλιστή) και παθητικής (πρωτοβουλία του ασφαλιζομένου), όπου η αρχή της ΕΠΥ λειτουργούσε μόνο για τη δεύτερη.

Δηλαδή για τους μικρούς κινδύνους και για την ενεργητική ΕΠΥ η ελευθερία παροχής υπηρεσιών συνέχιζε να υπόκειται στην χορήγηση διοικητικής άδειας από τη χώρα εντοπισμού του κινδύνου, εκτός από ασφάλειες ορισμένου τύπου, όπως η ασφάλεια αυτοκινήτου που εξαιρούνται.

2.1.5. Οι αρχές που κατηύθυναν τις οδηγίες της τρίτης γενεάς στις ασφάλειες, όπως εν τω μεταξύ, συνέβη και προηγουμένως με άλλους τομείς χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, ήταν:

α) η καθιέρωση ενός ενιαίου συστήματος χορήγησης άδειας («ευρωπαϊκό διαβατήριο»), το οποίο θα επιτρέπει σε οποιαδήποτε ασφαλιστική εταιρεία η οποία εδρεύει σε οποιοδήποτε από τα 17 κράτη μέλη του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ) και έχει άδεια σε αυτό το κράτος, να προσφέρει τις υπηρεσίες της, είτε μέσω γραφείων, θυγατρικών ή υποκαταστημάτων, είτε άμεσα σε ΕΠΥ, μέσα σε όλο τον ευρωπαϊκό χώρο, υπό την κάλυψη αυτής της άδειας και σύμφωνα με τους τεχνικούς κανόνες και τον οικονομικό έλεγχο της χώρας καταγωγής («home country control»), οποιοσδήποτε και να είναι ο τύπος ασφάλειας ζωής ή ασφάλειας εκτός της ασφάλειας ζωής 7

β) η αμοιβαία αναγνώριση των συστημάτων χορήγησης άδειας και ελέγχου κάθε κράτους μέλους για τα άλλα κράτη μέλη 7

γ) η κατάργηση της εκ των προτέρων έγκρισης των συμβατικών όρων των ασφαλιστηρίων και των ασφαλίστρων, που αντικαταστάθηκαν με τον έλεγχο της φερεγγυότητας και των κανόνων λογιστικής των ασφαλιστικών εταιρειών.

2.1.6. Με σκοπό βασικά την προστασία του καταναλωτή οι οδηγίες της τρίτης γενεάς καθιέρωσαν ορισμένους σημαντικούς κανόνες όσον αφορά την:

α) ελάχιστο όριο υποχρεωτικής συμβατικής πληροφόρησης, η οποία περιορίζεται στην περίπτωση ασφάλειας εκτός της Ασφάλειας Ζωής και διευρύνεται περισσότερο στην περίπτωση της ασφάλειας Ζωής 7

β) καθορισμός του εφαρμοστέου δικαίου στις συμβάσεις ασφάλισης ο οποίος ποικίλει σύμφωνα με τον τύπο της ασφάλειας, τον τύπο του κινδύνου ή τον τόπο που βρίσκεται ο ασφαλιζόμενος ή το αντικείμενο του κινδύνου 7

γ) έννοια του γενικού συμφέροντος, ως δικαιολογημένη εξαίρεση εθνικών κανόνων επιτακτικού χαρακτήρα, κατά παρέκκλιση από τις αρχές της ελευθερίας εγκατάστασης ή της παροχής υπηρεσιών.

2.1.7. Μία ειδική πτυχή η οποία αξίζει να επισημανθεί ιδιαιτέρως στην κοινοτική ρύθμιση, αναφέρεται στο καθεστώς του ανταγωνισμού, διότι ήταν σαφής στόχος στα άρθρα 85 και 86 της Συνθήκης της Ρώμης η απαγόρευση συμφωνιών μεταξύ των οικονομικών παραγόντων που παραβιάζουν τον ανταγωνισμό ή οδηγούν σε κατάχρηση δεσποζουσών θέσεων.

Λαμβάνοντας υπόψη ωστόσο, την ιδιαιτερότητα της ασφαλιστικής δραστηριότητας, η Επιτροπή, με τους δύο Κανονισμούς, του Μαΐου 1991 και του Δεκεμβρίου 1992, αποφάσισε, με ορισμένη ευρύτητα να επιτρέψει μερικές μορφές συμφωνιών συνεργασίας ή συντονισμένων πρακτικών μεταξύ Ασφαλιστικών Εταιρειών, στους ακόλουθους τομείς:

α) η από κοινού καθιέρωση ασφαλίστρων κινδύνου 7

β) η καθιέρωση όρων-τύπων για τις άμεσες ασφάλειες 7

γ) η από κοινού κάλυψη ορισμένων τύπων κινδύνων υπό μορφή συνασφάλισης ή αντασφάλισης 7

δ) η διακρίβωση και η αποδοχή εξοπλισμών ασφαλείας.

Τα άρθρα 7 και 17, δεύτερο εδάφιο, του Κανονισμού του 1992 καθιερώνουν, ωστόσο, σημαντικούς περιορισμούς στις συμφωνίες αυτές, είτε ως προς το ειδικό περιεχόμενο ορισμένων γενικών συμβατικών ρητρών είτε ως προς την ενδεχόμενη «δημιουργία εις βάρος του ασφαλιζομένου, μιας σημαντικής ανισορροπίας μεταξύ των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων που απορρέουν από τη σύμβαση».

2.1.8. Παρά την εξαιρετική σημασία της για τη λειτουργία του τομέα των ασφαλειών σε μία εσωτερική αγορά, η δραστηριότητα της μεσιτείας (ασφαλιστικοί πράκτορες και μεσίτες ασφαλειών) υπήρξε αντικείμενο μόνο μιας μοναδικής οδηγίας του 1976 η οποία ρύθμισε τελικώς πτυχές, όπως η επαγγελματική ευθύνη, οι χρηματοοικονομικές εγγυήσεις, η εγγραφή και άλλοι όροι του επαγγέλματος οι οποίες συνεχίζουν να υπόκεινται στο εθνικό δίκαιο. Μία Σύσταση του 1991 σχετικά με τις πτυχές αυτές δεν έγινε αποδεκτή από τα κράτη μέλη λόγω έκδηλης απουσίας πολιτικής βούλησης.

2.1.9. Δεν υιοθετήθηκαν ορισμένες σημαντικές προτάσεις Οδηγιών που υποβλήθηκαν από την Επιτροπή, οι οποίες όμως δεν έγινε δυνατό εν προκειμένω να αποσπάσουν την απαραίτητη συμφωνία και πολιτική βούληση για να εγκριθούν ως νομοθετικά κείμενα.

Είναι στην προκειμένη περίπτωση:

α) Η «πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου με στόχο το συντονισμό των ρυθμιστικών και διοικητικών νομοθετικών διατάξεων που ρυθμίζουν τη σύμβαση ασφάλισης» () η οποία επιχειρούσε να εναρμονίσει, στην ουσία, ορισμένους βασικούς κανόνες του δικαίου της σύμβασης ασφάλισης 7

β) Η «πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου με στόχο το συντονισμό των νομοθετικών ρυθμιστικών και διοικητικών διατάξεων σχετικά με την υποχρεωτική εκκαθάριση των εταιρειών άμεσης ασφάλισης» () 7

γ) Η «τροποποιηθείσα πρόταση οδηγίας σχετικά με την ελευθερία διαχείρισης και τοποθέτησης κεφαλαίων τα οποία έχουν συλλεχθεί από τα συνταξιοδοτικά ιδρύματα» ().

Δεν φαίνεται να είναι προσεχής πρόθεση της Επιτροπής να επανεξετάσει ορισμένα από τα θέματα αυτά, παρά το γεγονός ότι επικρατεί η γνώμη τόσο στους ασφαλιστικούς παράγοντες όσο και στις οργανώσεις καταναλωτών ότι η έλλειψη μιας κοινοτικής ρύθμισης σχετικά με την ασφαλιστική σύμβαση (ελάχιστη εναρμόνιση του ουσιαστικού νόμου) αποτελεί αιτία μιας ολόκληρης σειράς εμποδίων και δυσκολιών τα οποία υφίστανται για την αποτελεσματική υλοποίηση της ενιαίας αγοράς στον τομέα αυτό.

2.1.10. Ωστόσο, εντελώς έξω από την κοινοτική νομοθετική πρόβλεψη διατηρούνται σημαντικές πτυχές της ασφαλιστικής δραστηριότητας, με επιπτώσεις είτε στους οικονομικούς παράγοντες είτε στους καταναλωτές, όπως είναι, κυρίως, η έλλειψη εναρμόνισης του φορολογικού καθεστώτος των ασφαλειών, με άμεση επίδραση στους όρους του ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά οι οποίοι αφορούν όχι μόνο τα διάφορα ύψη και βάσεις των φορολογικών και παραφορολογικών συντελεστών στις διάφορες χώρες, των ορίων απαλλαγής και των απαιτήσεων των διοικητικών διαδικασιών των διαφόρων εθνικών αρχών αλλά επίσης και την εδαφικότητα των εξαιρέσεων και των φορολογικών ωφελημάτων που εφαρμόζονται στους ασφαλιζομένους οι οποίες δημιουργούν πολύ σημαντικές ανισότητες μεταξύ των διαφόρων κρατών μελών.

Η πρόσφατη υπόθεση Wielockx, όπου το Δικαστήριο αποφάσισε, εν αντιθέσει με την περίπτωση Bachman κατά Βελγίου, ότι ένας βέλγος πολίτης έχει δικαίωμα να επωφελείται στο Βέλγιο από τα φορολογικά πλεονεκτήματα μιας ασφάλειας που συνάφθηκε στην Ολλανδία, δεν δύναται πραγματικά να ερμηνευθεί ως μία σημαντική τροποποίηση της θέσης του Δικαστηρίου στο θέμα αυτό 7 αφορά την ιδιαιτερότητα της περίπτωσης, που βασίζεται στην ύπαρξη μιας συμφωνίας περί αποφυγής της διπλής φορολογίας. Σημειώνεται, ωστόσο, ότι η απόφαση Svensson (της 14ης Νοεμβρίου 1995) θέτει ένα διαφορετικό όριο στη νομολογία που αφορά την περίπτωση Bachman, απαγορεύοντας σε ένα κράτος μέλος (το Λουξεμβούργο, στην προκειμένη περίπτωση) να προβάλλει τον ισχυρισμό της «φορολογικής συνοχής» προκειμένου να δικαιολογήσει ένα εθνικό μέτρο, το οποίο περιορίζει την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών, από τη στιγμή που δεν υφίσταται μια άμεση συσχέτιση μεταξύ του οφέλους που προβλέπεται ότι θα αποφέρει το σχετικό μέτρο (σε είδος: ενυπόθηκο δάνειο με επιδοτούμενο επιτόκιο) και της χρηματοδότησης του εν λόγω πλεονεκτήματος, μέσω του φόρου επί των κερδών των εγκεκριμένων από το οικείο κράτος χρηματοοικονομικών οργανισμών.

Για περισσότερες λεπτομέρειες και μια παραλλαγή της προσέγγισης ως προς το σχετικό πρόβλημα, βλ. για παράδειγμα το εξής κείμενο: Binon J.M. «Avantages fiscaux en assurance de personnes et droit europιen. Aprθs les arrκts Schumacher, Wielockx et Svensson, quelle place reste-t-il pour la jurisprudence Bachmann? (Φορολογικά πλεονεκτήματα στον τομέα της ασφάλισης των προσώπων και ευρωπαϊκό δίκαιο. Μετά από τις αποφάσεις Schumacher, Wielockx και Svensson, ποια θέση μπορεί να παραχωρηθεί στη νομολογία Bachmann;)», Revue du Marchι Unique Europιen, 1996, σ. 129-144.

2.2. Το δίκαιο προς θέσπιση

2.2.1. Με την πρόθεση να αντιμετωπισθούν οι δυσκολίες που αναφέρθηκαν γνωστοποιείται ότι η Επιτροπή ετοιμάζει ορισμένες πρωτοβουλίες, μερικές νομοθετικού χαρακτήρα, γενικού ή ειδικού πεδίου εφαρμογής και άλλες «ερμηνευτικής» φύσεως με άνισο ενδιαφέρον προς εξέταση στην παρούσα γνωμοδότηση.

Είναι ήδη γνωστή μία πρόταση οδηγίας, γενικού χαρακτήρα, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την συμπληρωματική φορολογία των ασφαλιστικών εταιρειών που αποτελούν τμήμα ενός ομίλου ασφαλιστικών εταιρειών την οποία υπέβαλε η Επιτροπή στις 20 Οκτωβρίου 1995 ().

Στον ειδικό τομέα της ασφάλισης της πίστης αποτέλεσε αντικείμενο πρόσφατης συζήτησης (4 Ιουνίου 1997) στους κόλπους της Επιτροπής, μία πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με την εναρμόνιση της ασφάλισης εξαγωγικών πιστώσεων για μακροπρόθεσμες ή μεσοπρόθεσμες συναλλαγές () 7 παράλληλα έγινε διανομή ενός Σχεδίου Ανακοίνωσης της Επιτροπής προς τα κράτη μέλη σχετικά με στρεβλώσεις του ανταγωνισμού λόγω βραχυπρόθεσμων ασφαλίσεων εξαγωγικών πιστώσεων.

2.2.2. Με γενικό χαρακτήρα, αλλά με σημαντικό ενδιαφέρον για τον τομέα των ασφαλειών, ανακοινώθηκε μία πρόταση οδηγίας με στόχο ειδικά την προστασία των καταναλωτών στις συμβάσεις εξ αποστάσεως των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών οι οποίες ως γνωστόν, αποκλείστηκαν από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 97/7/ΕΚ της 17ης Φεβρουαρίου. Οποιαδήποτε κείμενα εγκριθούν σε σχέση με την πώληση εξ αποστάσεως δεν πρέπει να ανατρέψουν την ανάπτυξη της ενιαίας αγοράς ασφαλιστικών υπηρεσιών.

2.2.3. Αντίθετα, και αφού αναμενόταν με μεγάλη προσδοκία, εγκρίθηκε τελικώς πρόσφατα η οδηγία 97/5/ΕE της 27ης Ιανουαρίου 1997 η οποία αντικαθιστά τη σύσταση 90/109/ΕΕ σχετικά με τη διαφάνεια των προϋποθέσεων της τράπεζας που εφαρμόζονται στις διασυνοριακές συναλλαγές, με στόχο τη ρύθμιση σημαντικών πτυχών όπως οι ελάχιστες υποχρεώσεις διαφάνειας και τα δικαιώματα και υποχρεώσεις των μερών όσον αφορά ορισμένες συμβάσεις που συνάπτονται εξ αποστάσεως (). Αλλά ακόμη πιο πρόσφατα, μία ανακοίνωση της Επιτροπής, της 9ης Ιουλίου 1997, με τίτλο «Για να αυξηθεί η εμπιστοσύνη των πελατών στα ηλεκτρονικά μέσα πληρωμής στο πλαίσιο της ενιαίας αγοράς» περιλαμβάνει μία νέα σύσταση, η οποία συμπληρώνει και αντικαθιστά την ανακοίνωση του Νοεμβρίου 1988 σχετικά με τις συναλλαγές που πραγματοποιούνται με ηλεκτρονικά μέσα πληρωμής, ιδίως όσον αφορά τη σχέση μεταξύ εκδότη και κομιστή, η οποία περιέχει λεπτομερείς απαιτήσεις σχετικά με τη διαφάνεια, καθορίζει τις υποχρεώσεις και ευθύνες των μερών και παροτρύνει προς την καθιέρωση νέων μέσων προσφυγής (). Η Επιτροπή ανακοίνωσε ότι θα παρακολουθεί εκ του πλησίον τις προόδους που σημειώνονται στον τομέα αυτό μέχρι το τέλος του 1998 και αν τα αποτελέσματα δεν είναι κατά τη γνώμη της ικανοποιητικά, θα προτείνει ενδεχομένως μία οδηγία.

2.2.4. Με φυσιολογική προσδοκία αναμένεται, επίσης, η ενδεχόμενη δημοσίευση της πρότασης οδηγίας που ανακοινώθηκε σχετικά με τους μεσολαβητές στον τομέα των ασφαλειών (μεσίτες και μεσάζοντες), βασικό στοιχείο για την ορθή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς των ασφαλειών.

2.2.5. Μία 4η ειδική οδηγία για την ασφάλεια αυτοκινήτου προτείνεται τελικά στις 15 Οκτωβρίου 1997 από την Επιτροπή με στόχο τη θέσπιση ενός δικαιώματος απευθείας δράσης για τα θύματα τροχαίου ατυχήματος που συμβαίνει στο εξωτερικό κατά του ασφαλιστή του υπεύθυνου μέρους, το οποίο προκαλεί φυσικές ή υλικές ζημιές, από τη χρήση οχήματος του οποίου ο αριθμός κυκλοφορίας και η ασφάλιση ανήκουν σε κράτος μέλος διαφορετικό από εκείνο της χώρας διαμονής.

Η οδηγία αυτή της Επιτροπής, προκειμένου να βελτιώσει σημαντικά τις προθεσμίες αποζημίωσης σχετικά με το θύμα, προβλέπει την υποχρέωση για τον ασφαλιστή του υπευθύνου να υποβάλλει μία πρόταση αποζημίωσης σε προθεσμία 3 μηνών η οποία θα αρχίζει από την ημερομηνία κατά την οποία το θύμα διατυπώνει το αίτημά του για αποζημίωση προς τον εκπρόσωπο που έχει αναλάβει τη ρύθμιση της ζημιάς.

2.2.6. Η Επιτροπή ανέφερε επίσης ότι επισπεύδει την ετοιμασία μιας Ανακοίνωσης η οποία ερμηνεύει την έννοια γενικό συμφέρον στην εφαρμογή της στις ασφάλειες, όπως ακριβώς έπραξε σχετικά με την Τράπεζα ().

Το σχέδιο της Ανακοίνωσης αυτής δημοσιεύθηκε στις 10 Οκτωβρίου 1997 [SEC(97) 1824 τελικό], και αποτελεί ένα σημαντικό βήμα για τη διευκρίνιση του πλαισίου, της έκτασης, και της σημασίας ορισμένων βασικών πτυχών στο θέμα κυρίως όσον αφορά την ελευθερία παροχής υπηρεσιών και την έννοια του γενικού συμφέροντος.

Επειδή, πολύ ορθά, η Επιτροπή, αντί να επεξεργαστεί ένα οριστικό έγγραφο, αποφάσισε να το θέσει σε δημόσια συζήτηση, ώστε να δώσει τη δυνατότητα στους διάφορους τομείς να προσφέρουν τη συμβολή τους 7 και επειδή η ΟΚΕ οφείλει επίσης να καταρτίσει γνωμοδότηση σχετικά με αυτό, την κατάλληλη στιγμή, δεν θα γίνουν εδώ ευρύτερα άλλες εκτιμήσεις αλλά θα επισημανθεί μόνο η σημασία του εγγράφου, η αναγκαιότητα και καταλληλότητα του, και θα υπογραμμιστεί, ότι οι ανησυχίες τις οποίες εκφράζει συμπίπτουν με τις ανησυχίες που εκφράζονται στην παρούσα γνωμοδότηση.

2.2.7. Τέλος, μία ορθά επεξεργασμένη Έκθεση της Επιτροπής προς την Επιτροπή Ασφαλιστικών Θεμάτων περιγράφει τις σημερινές ανησυχίες της όσον αφορά την ανάγκη μιας καταλληλότερης εναρμόνισης των περιθωρίων φερεγγυότητας των Ασφαλιστικών Εταιρειών (), στοιχείο του οποίου η σημασία για μία αποτελεσματική προστασία των καταναλωτών δεν χρειάζεται να υπογραμμισθεί περισσότερο.

2.3. Βασικές δυσκολίες και εμπόδια στην αποτελεσματική υλοποίηση της ενιαίας αγοράς των ασφαλειών

2.3.1. Ποικίλα και διαφορετικής τάξης και φύσης είναι τα εμπόδια γενικού χαρακτήρα τα οποία αναγνωρίζονται όσον αφορά την αποτελεσματική υλοποίηση της ενιαίας αγοράς στον τομέα των ασφαλειών. Χωρίς να εξαντλήσουμε το θέμα απαριθμούμε ορισμένα από τα πιο βασικά:

2.3.1.1. Νομοθετικής τάξης σε κοινοτικό επίπεδο

2.3.1.1.1. Το πρώτο είναι λοιπόν, η ανυπαρξία μιας εναρμόνισης από πλευράς ουσιαστικού δικαίου, δηλαδή, μία ελάχιστη ρύθμιση όσον αφορά το δίκαιο της ασφαλιστικής σύμβασης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

2.3.1.1.2. Ο ίδιος ο νομοθετικός κατακερματισμός σε κοινοτικό επίπεδο, και ο τρόπος με τον οποίο οι οδηγίες τροποποιούνται και καταργούνται μερικώς, δυσκολεύουν την κατανόηση και εφαρμογή τους γι'αυτό και επιβάλλεται μία προσπάθεια κωδικοποίησης ().

Πράγματι, οι τρεις γενεές οδηγιών αλληλοσυμπληρώνονται, αλληλοπαρατίθενται και αλληλοαντικαθίστανται δημιουργώντας μεγάλες δυσκολίες είτε για τους παράγοντες της αγοράς είτε για τους καταναλωτές. Η κωδικοποίηση του δικαίου στον τομέα των ασφαλειών, μέσω μιας επεξεργασίας ενός συνεκτικού κώδικα, μπορεί να συμβάλει σε μία πιο ενιαία εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου.

2.3.1.1.3. Η ανυπαρξία ενός κατώτατου ορίου εναρμόνισης στην κατανομή ασφαλειών, καθώς και μιας πραγματικής ελευθερίας παροχής υπηρεσιών των μεσαζόντων και μεσιτών στον τομέα των ασφαλειών, ενώ δεν υπάρχει ένα σύστημα ενιαίας άδειας όσον αφορά την κατανομή, αποτελεί την αιτία για την οποία οι μεσολαβητές ασφαλειών έρχονται αντιμέτωποι με τεχνητά εμπόδια όταν δρουν στην ενδοκοινοτική αγορά.

2.3.1.2. Ερμηνευτική τάξη

2.3.1.2.1. Η πρώτη δυσκολία επομένως αφορά το ακριβές όριο μεταξύ της ελευθερίας εγκατάστασης και της ελευθερίας παροχής υπηρεσιών καθώς και τις έννοιες «προσωρινότητα», «τακτικότητα», «περιοδικότητα», «συνέχεια» και «συχνότητα» οι οποίες συνδέονται με τον προσδιορισμό του, σύμφωνα με την νομολογία του Δικαστηρίου ().

2.3.1.2.2. Η δεύτερη αφορά την έννοια «γενικό συμφέρον» με βάση την ερμηνεία της οποίας (με μεγάλες αποκλίσεις) κατέστη δυνατό κάθε κράτος μέλος να υπερασπίζει ποικίλες εξαιρέσεις από την ελευθερία παροχής υπηρεσιών που δεν είναι άλλο από στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό οι οποίες δεν ωφελούν τους καταναλωτές ούτε ευνοούν τους οικονομικούς παράγοντες. Είναι σημαντικό η έννοια «γενικό συμφέρον» να μην συγχέεται με την έννοια «εθνικό συμφέρον» η οποία καθορίζεται από το κράτος μέλος, αλλά αποκλειστικά με το πραγματικό συμφέρον της κοινότητας των πολιτών, το οποίο διαφέρει.

2.3.1.2.3. Η τρίτη και εξίσου σημαντική δυσκολία στην ερμηνεία και εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου στον τομέα των ασφαλειών αφορά την ίδια την εξακρίβωση και την ερμηνεία του εφαρμοστέου δικαίου στις συμβάσεις ασφάλισης, εφόσον υπάρχει ενδεχομένως ακόμη ένα στοιχείο σύνδεσης το οποίο υπόκειται σε ποικίλες νομικές διατάξεις.

Προφανώς οι οδηγίες έχοντας εγκαταλείψει τις προσπάθειες για μία εναρμόνιση του δικαίου της σύμβασης ασφάλισης, και καθώς αποκλείεται η εφαρμογή της Σύμβασης της Ρώμης σχετικά με το Εφαρμοστέο Δίκαιο στις Συμβατικές Ενοχές, της 19ης Ιουνίου 1980 (), από τις «συμβάσεις ασφάλισης οι οποίες καλύπτουν κινδύνους που βρίσκονται στις επικράτειες των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας» άρθρο 1 αριθ. 3, οι 3 οδηγίες επέλεξαν, χωρίς να παραχωρήσουν στην αυτονομία της βούλησης των μερών τον αποφασιστικό ρόλο που τους ανήκει, να καλύπτονται πίσω από ένα νέο πλέγμα χαρακτηριστικών και παραπεμπτικών κανόνων το οποίο κατέστησε τον απλό καθορισμό του εφαρμοστέου δικαίου (σύγκρουση δικαίου), και συνεπώς, του αρμόδιου δικαστηρίου (σύγκρουση αρμοδιοτήτων) ένα πραγματικό κυκεώνα, ακόμη δε περισσότερο όταν ένα από τα στοιχεία για τον καθορισμό του διέρχεται επίσης από το «αίνιγμα του γενικού συμφέροντος» ().

2.3.1.3. Σε εθνικό επίπεδο στα διάφορα κράτη μέλη

2.3.1.3.1. Ορισμένες εποπτεύουσες αρχές δεν αποκαλύπτουν με διαφανή τρόπο ποια είναι τα κριτήρια που χρησιμοποιούν, ώστε να τηρούν την αρχή της μη εφαρμογής διακρίσεων ούτε ενημερώνουν όλους τους παράγοντες που δρουν στην επικράτεια τους όσον αφορά τα οφέλη, το καθεστώς φορολογίας και ρύθμισης του τομέα.

2.3.1.3.2. Οι εθνικές νομοθεσίες είναι συχνά συγκεχυμένες και ελάχιστα σαφείς, και έτσι παρατηρείται μία δυσκολία εκ μέρους των ασφαλιστικών εταιρειών άλλων χωρών οι οποίες παρέχουν υπηρεσίες να λάβουν τα νομικά κείμενα, ενώ επιβάλλεται η δημιουργία μιας ενημερωμένης βάσης δεδομένων σχετικά με τις εθνικές νομοθεσίες των χωρών που αποτελούν την Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτές οι βάσεις δεδομένων, που οργανώνονται σε εθνικό επίπεδο, θα πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο σταθεροποίησης στο επίπεδο της Ένωσης, σύμφωνα με τη δομή της Επιτροπής, η οποία οφείλει να καθορίσει τις υποχρεώσεις ανακοίνωσης και διάδοσης των πληροφοριών και τον τρόπο πρόσβασης.

2.3.1.3.3. Αναφέρθηκαν επίσης περιπτώσεις καθυστερημένης, ελλιπούς ή λανθασμένης μεταφοράς των οδηγιών εκ μέρους ορισμένων κρατών μελών ή εξαίρεσης από την τήρηση των οδηγιών σχετικά με ορισμένους Κλάδους ασφαλίσεων, όπως είναι κυρίως, σε ορισμένα κράτη μέλη, οι αγροτικές ασφάλειες και τα συνταξιοδοτικά ταμεία.

2.3.1.3.4. Η πολυμορφία των φορολογικών καθεστώτων, η οποία ήδη αναφέρθηκε, καθίσταται αισθητή επομένως στα τιμολόγια που εφαρμόζονται από συγκεκριμένους παράγοντες, και αποτελεί, αφετέρου, αιτία διακρίσεων μεταξύ ημεδαπών και αλλοδαπών που προκαλούν σοβαρές στρεβλώσεις του ανταγωνισμού, πέρα από το γεγονός ότι αντιπροσωπεύουν επίσης πραγματικά «τεχνικά» εμπόδια στην ενιαία αγορά.

2.3.1.3.5. Τέλος, και χωρίς να υπάρχει η φιλοδοξία για μία ταχεία εναρμόνιση του ασφαλιστικού δικαίου, υπάρχουν πτυχές, όπως οι διαφορές ως προς την ανώτερη νόμιμη διάρκεια των συμβάσεων ασφάλισης στα διάφορα κράτη μέλη, που αποτελούν πραγματικά εμπόδια στην υλοποίηση της ενιαίας αγοράς.

2.3.2. Παρατηρήθηκαν επίσης και αναφέρθηκαν ορισμένα ειδικά εμπόδια ορισμένων αγορών ή συγκεκριμένων Κλάδων Ασφάλισης από τα οποία επισημαίνονται τα εξής:

2.3.2.1. Ορισμένες αγορές δεν κατάργησαν τον εκ των προτέρων έλεγχο των συμβάσεων, όπως θεσπίσθηκε στην τρίτη οδηγία συντονισμού, διατηρώντας τον υποχρεωτικό χαρακτήρα της ανακοίνωσης στις εποπτεύουσες αρχές όσον αφορά τις τροποποιήσεις συμβάσεων και όσον αφορά τις νέες ρήτρες πριν από τη διάθεσή τους στην αγορά.

2.3.2.2. Ορισμένες εποπτεύουσες αρχές επιβάλλουν, κυρίως σε «υποχρεωτικές» ασφαλίσεις, την τήρηση ειδικών συμβατικών ρητρών, έκδηλα καταχρηστικών ή απαγορεύουν τη χρήση άλλων που δεν αναγνωρίστηκαν ποτέ δικαστικώς ως νόμιμες.

2.3.2.3. Ορισμένα κράτη μέλη παραβιάζουν τη διάταξη στην τρίτη οδηγία όσον αφορά το αίτημα της συστηματικής ανακοίνωσης για ασφαλιστικές εταιρείες που έχουν ήδη συσταθεί, των νέων όρων σύμβασης ή το επιβάλλουν ως προϋπόθεση για να αρχίσει η ασφαλιστική εταιρεία την άσκηση της δραστηριότητάς της ().

2.3.2.4. Η ποικιλία ταξινόμησης των ασφαλιστικών προϊόντων στις εθνικές αγορές (επί παραδείγματι η διάκριση μεταξύ «αποταμιεύσεις-σύνταξη» και ασφάλειες ζωής ή μεταξύ αυτών και ορισμένων επενδυτικών ταμείων), και η αναρχική εμφάνιση νέων προϊόντων δημιουργούν καταστάσεις έλλειψης διαφάνειας και καθιστούν δύσκολη τη λειτουργία της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης όσον αφορά την ισοτιμία των κατηγοριών ασφαλειών ζωής και ασφαλειών εκτός των ασφαλειών ζωής καθώς και την ταξινόμηση των κινδύνων.

2.3.2.5. Σε ορισμένα κράτη μέλη συνεχίζεται στο επίπεδο των μεσαζόντων και μεσιτών ασφαλειών να απαιτείται η λήψη μιας προηγούμενης χορήγησης άδειας για εκείνους οι οποίοι ενώ ανήκουν σε άλλο κράτος μέλος επιχειρούν να ασκήσουν εκεί την επαγγελματική τους δραστηριότητα υπό καθεστώς ΕΠΥ ().

2.3.2.6. Τέλος, κάνοντας χρήση της απολύτως θεμιτής δυνατότητας των κρατών να απαιτούν τη σύσταση ενός «φορολογικού αντιπροσώπου» στο πλαίσιο της ΕΠΥ, ορισμένα κράτη μέλη καθιερώνουν ένα σύνολο διοικητικών και χρηματοοικονομικών απαιτήσεων οι οποίες αποτελούν αληθινά εμπόδια στον ανταγωνισμό και διάκριση όσον αφορά τις Ασφαλιστικές Εταιρείες άλλων κρατών μελών.

2.3.3. Αξίζει ακόμη να αναφερθούν δύο δυσκολίες σχετικά. Η πρώτη αφορά το αίτημα, που παρατηρείται σε ορισμένα κράτη μέλη, προσχώρησης σε εθνικούς επαγγελματικούς οργανισμούς ώστε οι ασφαλιστές να έχουν τη δυνατότητα συμμετοχής στις συμφωνίες ταχείας ρύθμισης των ζημιών, στις οποίες, όμως, δεν έχουν πρόσβαση οι ασφαλιστές που λειτουργούν ως ΕΠΥ.

Η δεύτερη αφορά το γεγονός ότι, σε ορισμένες χώρες όπου έχουν καθιερωθεί συστήματα θεσμικής διαμεσολάβησης, μόνο οι ασφαλιζόμενοι σε εθνικές ασφάλειες έχουν τη δυνατότητα να προσφεύγουν σε παρόμοιους μηχανισμούς, εφόσον απαγορεύεται η πρόσβαση σε οποιοδήποτε ασφαλιζόμενο σε μη εθνική ασφάλεια της χώρας αυτής, ακόμη και αν η ζημιά έχει συμβεί στη χώρα του, ή εκεί που διαμένει, αλλά που η ασφάλεια του έχει συναφθεί σε άλλη χώρα.

3. Η συμβατική ασφαλιστική σχέση: το ασφαλιστήριο

3.1. Ένας βασικός λόγος για τον οποίο η θέση των καταναλωτών αξίζει ιδιαίτερης προσοχής και ειδικής προστασίας προκύπτει ειδικά από τη σχέση σύμβασης την οποία περιλαμβάνει η δέσμη αμοιβαίων δικαιωμάτων και υποχρεώσεων που προκύπτουν από την σύναψη της - το Ασφαλιστήριο ().

Πρόκειται, ως γνωστόν, περί του κλασσικού και χαρακτηριστικού παραδείγματος «σύμβαση προσχώρησης», ή στη διατύπωση που καθιερώνεται στο αγγλοσαξονικό δίκαιο, «standard form contract» προκαθορισμένου και μη διαπραγματεύσιμου περιεχομένου, το οποίο χαρακτηρίζεται στη θεωρία από την «οικονομική ανωτερότητα του ενός από τους συμβαλλομένους, η οποία τον τοποθετεί σε θέση να υπαγορεύει τις ρήτρες της σύμβασης στον άλλο, το μονομερή χαρακτήρα των ρητρών, οι οποίες έχουν διαμορφωθεί ειδικά προς το συμφέρον του ισχυρότερου μέρους, και τον αμετάβλητο χαρακτήρα του υπό διαπραγμάτευση κειμένου, το οποίο θέτει το πιο ανίσχυρο μέρος ενώπιον του διλήμματος να "πληρώσει ή να εγκαταλείψει"».

3.2. Η ειδική φύση αυτών των συμβάσεων αποτέλεσε το λόγο για τον οποίο, ύστερα από μακριά περίοδο προετοιμασίας, η Επιτροπή είχε επιτύχει την υιοθέτηση της οδηγίας 93/13/ΕΕ της 5ης Απριλίου 1993 (), στόχος της οποίας είναι, ακριβώς, να παρεμποδίσει τη χρήση γενικών συμβατικών ρητρών όπου «παρά τις απαιτήσεις καλής πίστης, δημιουργείται, εις βάρος του καταναλωτή, μία σημαντική ανισορροπία μεταξύ των υποχρεώσεων των μερών οι οποίες απορρέουν από τη σύμβαση» και να επιτρέψει την κήρυξη της ακυρότητάς τους όταν εγκρίνονται και γίνονται αποδεκτές από οποιοδήποτε τύπο σύμβασης.

Η οδηγία αυτή, που έχει ήδη μεταφερθεί στα περισσότερα κράτη μέλη, είναι εφαρμοστέα αυτοδικαίως σε όλες τις συμβάσεις ασφάλισης.

Ωστόσο, η ιδιαίτερη φύση της ασφαλιστικής δραστηριότητας δικαιολογεί, συνεπώς, ορισμένες συμφωνίες, τις οποίες επιτρέπει ο Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 3932/92 της 21ης Δεκεμβρίου 1992, στο πεδίο εφαρμογής των τυπικών όρων άμεσων ασφαλειών, εφόσον τηρούνται οι περιορισμοί τους οποίους επιβάλλουν τα άρθρα 7 και 17 και η βασική αρχή της συμβατικής ισορροπίας.

Παρά το γεγονός, όπως θα γίνει αντιληπτό κατωτέρω, ότι διαπιστώνεται συχνά μία γενικευμένη ομοιομορφία χρήσης από τις ασφαλιστικές εταιρείες σε διάφορα κράτη μέλη, των γενικών συμβατικών ρητρών των οποίων η χρήση σε ορισμένες περιπτώσεις προκύπτει από εθνικούς ρυθμιστικούς κανόνες και που, σύμφωνα με τα κοινοτικά πρότυπα θεωρούνται ενδεχομένως καταχρηστικές, δεν είναι γνωστό κατά πόσον η Επιτροπή έχει ποτέ εξετάσει ή καταγγείλει το γεγονός αυτό ως παραβίαση της διάταξης στον προαναφερθέντα κανονισμό, ούτε αν έχει απευθύνει συστάσεις προς τα κράτη μέλη για τροποποίηση αυτών των ρυθμιστικών κανόνων.

3.3. Από την πλευρά τους, και με εξαίρεση την οδηγία 92/96/ΕΟΚ (ΖΩΗ), οι ειδικές οδηγίες σχετικά με την ασφαλιστική δραστηριότητα, που προαναφέρθηκε στο προηγούμενο σημείο, μόνο κατά τρόπο περιπτωσιακό και με διάσπαρτες διατάξεις, αναφέρονται σε:

- ένα κατώτερο όριο πληροφοριών που πρέπει να παρέχονται στον αντισυμβαλλόμενο/ασφαλιζόμενο άρθρο 12 αριθ. 5,31 και 43 της οδηγίας 92/49/ΕΟΚ και άρθρο 11 και 18 αριθ. 2 της οδηγίας 92/96/ΕΟΚ) 7

- στη δημοσιότητα (αρθρ. 41 της οδηγίας 92/49/ΕΟΚ και της οδηγίας 92/96/ΕΟΚ 7

- στα ειδικά δικαιώματα τα οποία καθιερώθηκαν στην οδηγία «Ασφάλεια Νομικής Προστασίας» (οδηγία 87/344/ΕΟΚ).

Η οδηγία 92/96/ΕΟΚ (ΖΩΗ) είναι η μόνη που, στο άρθρο 31, και στο Παράρτημα 2, παραθέτει ένα κατάλογο πληροφοριών σχετικά με την ασφαλιστική εταιρεία και το ίδιο το περιεχόμενο της σύμβασης, οι οποίες πρέπει να παρέχονται υποχρεωτικώς, στους ασφαλιζόμενους/αντισυμβαλλόμενους, είτε πριν από τη σύναψη της σύμβασης, είτε στην πράξη της σύναψης της.

3.4. Δεν υπάρχει, σε κοινοτικό επίπεδο, κανένα νομικό πλαίσιο το οποίο να καθορίζει κανόνες ορισμένου ορίου διαφάνειας στη σύναψη συμβάσεων γενικά, κυρίως στις ασφάλειες εκτός των ασφαλειών ζωής, ούτε να τυποποιεί, ειδικά, γενικές καταχρηστικές συμβατικές ρήτρες σχετικά με ασφάλειες ή, τουλάχιστον, να καθορίζει γενικές αρχές καλής πίστης ή συμβατικής ισορροπίας στον ειδικό τομέα των ασφαλειών.

3.5. Σε ορισμένα κράτη μέλη, αντίθετα, ο νομοθέτης μεριμνά να καθιερώσει, γενικά, είτε για τον κλάδο Ζωή είτε για τους κλάδους Ασφάλεια εκτός της Ασφάλειας Ζωής, τον τρόπο και το ελάχιστο όριο της συμβατικής και προσυμβατικής πληροφόρησης η οποία πρέπει να παρέχεται στους ασφαλιζόμενους/αντισυμβαλλόμενους της ασφάλειας, όπως και ορισμένους κανόνες όσον αφορά τη δημοσιότητα των ασφαλειών και το περιεχόμενο ορισμένων ρητρών. Είναι η περίπτωση, κυρίως, του γαλλικού «Κώδικα των Ασφαλειών».

Σε άλλα κράτη μέλη, από τον αυθόρμητο διάλογο και το συντονισμό μεταξύ ασφαλιστών και καταναλωτών προέκυψαν «κώδικες συμπεριφοράς» οι οποίοι έγιναν ελεύθερα αποδεκτοί, σε πτυχές τόσο σημαντικές όπως η συνολική πληροφόρηση που πρέπει να παρέχεται στους καταναλωτές, η διαφάνεια των προϊόντων, η κατάργηση των καταχρηστικών ρητρών και η πρόσβαση στη δικαιοσύνη. Είναι η περίπτωση, για παράδειγμα, του Συμφωνητικού Πρωτοκόλλου 1994, του οποίου η σύναψη έγινε στην Ιταλία μεταξύ ADICONSUM και ANIA.

Πρέπει να επισημάνουμε, σχετικά, την αγγλική εμπειρία, λόγω του παραδοσιακού και βαθιά παγιωμένου χαρακτήρα της στις νομικό-πολιτισμικές αρχές της, και τα αποτελέσματα της οποίας, είτε από πλευράς προσυμβατικής πληροφόρησης είτε από πλευράς διαπραγμάτευσης και εκτέλεσης των συμβάσεων ασφάλισης, είτε τέλος, από πλευράς επίλυσης διαφωνιών, μέσω της παρέμβασης του Ombudsman και της PIA (Personal Investment Authority) φαίνεται να ικανοποιούν γενικά τους συμμετέχοντες ().

3.6. Ποικίλες είναι ωστόσο, οι ανησυχίες των καταναλωτών στην νεοδημιουργηθείσα ενιαία αγορά των ασφαλειών, από τις διαφορές ως προς το περιεχόμενο των συμβάσεων μέχρι τη δικαστική ή εξωδικαστική προσφυγή, από την ποιότητα της πληροφόρησης μέχρι την ποιότητα της κατανομής των ασφαλειών, από την απουσία ενός ρυθμιστικού πλαισίου ειδικού για τη διασυνοριακή πώληση ασφαλειών μέχρι τη σημασία της ρήτρας «γενικό συμφέρον» και από την επίπτωση των φορολογικών πτυχών μέχρι την αδυναμία σύγκρισης των τιμολογίων που εφαρμόζονται.

3.6.1. Ο διαφορετικός τρόπος με τον οποίο κάθε κράτος μέλος ρύθμισε τα θέματα αυτά ή, στις περιπτώσεις που δεν το έπραξε, η ίδια η απουσία ρύθμισης, (και η πλήρης εγκατάλειψη του θέματος σε μία αγορά, όπου ο ανταγωνισμός απέχει πολύ από το να είναι τέλειος, και οι παράγοντες του ενός μέρους επιχειρούν να συνεργάζονται εις βάρος του άλλου μέρους), αποτελούν το λόγο μιας πολλαπλότητας διαφορετικών λύσεων για καταστάσεις πανομοιότυπες, στο χώρο της ενιαίας αγοράς, με ιδιαίτερη σημασία στις διασυνοριακές συναλλαγές, οι οποίες διευκολύνονται ολοένα και περισσότερο από την έλευση της «κοινωνίας της πληροφόρησης».

3.6.2. Ακόμη και στις περιπτώσεις όπου οι διεργασίες οι οποίες βασίζονται στους εθνικούς Κώδικες συμπεριφοράς φαίνεται να επιτυγχάνουν σημαντικά αποτελέσματα, στις αντίστοιχες χώρες που τις υιοθετούν, ο «προσωρινός» χαρακτήρας τους, εκτός από το γεγονός ότι εξαρτώνται από ειδικούς πολιτισμικούς παράγοντες, δεν επιτρέπει την ενδεχόμενη υιοθέτησή τους ως γενικευμένη λύση.

3.6.3. Αυτός είναι επομένως ο λόγος για τον οποίο αναμένονται με ελπίδα τα αποτελέσματα των εργασιών που, από πλευράς της Επιτροπής, φαίνεται να διεξάγονται στο πλαίσιο των συζητήσεων με τις ενδιαφερόμενες επαγγελματικές οργανώσεις καθώς και τις οργανώσεις των καταναλωτών. Θα πρέπει να αναζητηθεί μια ορθή ισορροπία μεταξύ των ρυθμίσεων που θεσπίζουν οι αρχές, των κωδίκων ορθής συμπεριφοράς και της συμβατικής ελευθερίας.

3.7. Ακόμη και στο εσωτερικό κάθε κράτους μέλους, και υπό το φως των δικών του νομικών συστημάτων, είναι δυνατόν να επισημάνουμε περιπτώσεις λιγότερο ορθές και δίκαιες στις συμβατικές σχέσεις ασφάλειας.

Μελέτες που έχουν ολοκληρωθεί, ή αποφάσεις δικαστικών ή διοικητικών οργάνων με αρμοδιότητα στον τομέα αυτό, αποκάλυψαν πρακτικές και όρους σύμβασης που θεωρήθηκαν λιγότερο σαφείς ή ευκρινείς, αν όχι άδικες, ανήθικες ή ακόμη και αθέμιτες, υπό το φως των αντίστοιχων νομικών διατάξεων ().

Επισημαίνονται επίσης, στη συνέχεια, ορισμένες βασικές πτυχές που απορρέουν από αυτές τις πρωτοβουλίες, με επίπτωση στη συμβατική σχέση ασφάλισης.

3.7.1. Προσυμβατική διαφήμιση και πληροφόρηση

3.7.1.1. Από πλευράς γενικής διαφήμισης για προϊόντα ασφάλειας αναφέρθηκαν πρακτικές όπως: «διεισδυτική διαφήμιση» με επίμονα τηλεφωνήματα στις ιδιωτικές κατοικίες των ατόμων, παροτρύνοντάς τα να ασφαλισθούν 7 «direct mailing» προς τον ίδιο σκοπό, και σε ορισμένες περιπτώσεις, με την προσφορά αγαθών (για παράδειγμα κινητά τηλέφωνα) σε όποιον συνάψει καθορισμένη ασφάλεια 7 αγγελίες για «άμεσες» ασφάλειες με συγκεκριμένη τιμή («οι πιο φθηνές») ή κάλυψη, που αργότερα, διαπιστώνεται ότι δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα 7

3.7.1.2. Το μεγαλύτερο μέρος των κατηγοριών, απευθύνεται ωστόσο στην έλλειψη μιας ορθής ή πλήρους, ή τουλάχιστον, επεξηγηματικής πληροφόρησης πριν τη σύναψη της σύμβασης όσον αφορά βασικά στοιχεία της σύμβασης - περιεχόμενο των καλύψεων, πεδίο εξαιρέσεων, καθορισμός της ζημιάς, όροι και προθεσμίες αποζημίωσης, υποχρεώσεις του ασφαλιζόμενου, πραγματικό ύψος των ασφαλίστρων.

Η κατάσταση αυτή θεωρήθηκε ιδιαιτέρως σοβαρή σε καταστάσεις όπου υπάρχουν πιστωτικά ιδρύματα, και όχι μεσάζοντες ασφαλειών νομικώς εξουσιοδοτημένοι, να διαφημίζουν ασφάλειες εταιρειών που ανήκουν στον ίδιο όμιλο και επιβάλλοντας τις ως υποχρεωτικές για τη συνακόλουθη πραγματοποίηση χρηματοοικονομικών πράξεων (επί παραδείγματι, ασφάλειες ζωής ή ατυχήματος που συνδέονται με ενυπόθηκο δάνειο για την απόκτηση κατοικίας). Καταγγέλθηκε επίσης η πρακτική «κρυφών ασφαλειών», που συνδέονται για παράδειγμα με το απλό άνοιγμα τραπεζικού λογαριασμού ή την κατοχή μιας πιστωτικής κάρτας, των οποίων η ύπαρξη δεν είναι επαρκώς γνωστή στον ασφαλιζόμενο, ο τελευταίος, κατά συνέπεια, τις περισσότερες φορές δεν επωφελείται από τα πλεονεκτήματα που συνεπάγονται, και, συνεπώς, βρίσκεται σε άγνοια αλλά πληρώνει.

Κατά παρόμοιο τρόπο επισημάνθηκε η ανάγκη να διαφοροποιηθούν με σαφήνεια τα αληθινά ασφαλιστικά από τα χρηματοοικονομικά προϊόντα, τα προϊόντα αποταμίευσης από τα προϊόντα επένδυσης, που συνδέονται ενδεχομένως με ασφάλειες, αλλά των οποίων το νομικό καθεστώς δεν εμπίπτει στη δικαιοδοσία της ρύθμισης των ασφαλειών αλλά της τραπεζιτικής δραστηριότητας και ως τέτοια πρέπει να εξετάζονται, ανεξάρτητα από το ποιος επιθυμεί να τα εμπορεύεται.

3.7.1.3. Μία ειδική θέση αξίζει η αναφορά στις τεχνικές επικοινωνίας «εξ αποστάσεως» για σύναψη ασφαλειών και, ιδιαίτερα η χρησιμοποίηση των σύγχρονων μέσων κοινωνικής επικοινωνίας, κυρίως το Internet και η εμφάνιση νέων τεχνολογιών έρευνας και εμπορίας καθώς και περίπλοκες και «άυλες» τεχνικές διανομής, των οποίων το νομικό καθεστώς είναι ανύπαρκτο σε κοινοτικό επίπεδο και εξαιρετικά ελλιπές στα περισσότερα κράτη μέλη.

Αναμένεται, λοιπόν, με προσδοκία η πρόταση οδηγίας που αναγγέλθηκε από την Επιτροπή με σκοπό τη δημιουργία μιας αληθινής ενιαίας αγοράς στον τομέα αυτό καθώς και την κατάλληλη προστασία των καταναλωτών με την παράλληλη διασφάλιση της ανάπτυξης του ηλεκτρονικού εμπορίου.

3.7.2. Διαπραγμάτευση της ασφάλειας

3.7.2.1. Τα βασικά θέματα που προκύπτουν όσον αφορά την προσφορά, τη διαπραγμάτευση και τη σύναψη της σύμβασης ασφάλειας αφορούν:

α) τη φύση, την ποσότητα και την αξιοπιστία της προκαταβολικής πληροφόρησης που παρέχεται στους καταναλωτές, επιβάλλοντας:

- να εξασφαλιστεί, ανεξάρτητα από την τεχνική ή νομοθετική αυστηρότητα της, μία απλουστευμένη και κατανοητή πληροφόρηση σχετικά με τα βασικά χαρακτηριστικά των συμβάσεων, και να τεθεί τέλος στη χρησιμοποίηση εννοιών υποτίθεται «τεχνικών» ή διφορούμενων 7

- να επιτραπεί η συγκριτική εξέτασή τους, αποτρέποντας καταστάσεις όπου σε παρόμοιες ενδείξεις αντιστοιχούν διαφορετικές καλύψεις 7

- να απαιτείται η επεξήγηση του περιεχομένου των συμβατικών ρητρών, με αντιστροφή του βάρους απόδειξης 7

- να εξασφαλιστεί ο ακριβής προσδιορισμός του ποσού των ασφαλίστρων, του τρόπου σύνθεσής του και των κριτηρίων που χρησιμοποιήθηκαν στον καθορισμό του 7

β) την υποχρέωση να παρέχονται πάντοτε, πριν από τη σύναψη της σύμβασης, τα πλήρη στοιχεία των Γενικών και Ειδικών Όρων, με τρόπο ευανάγνωστο και κατανοητό 7

γ) την ανάγκη να εξασφαλιστεί γενικά (και όχι μόνο για τις ασφάλειες Ζωής), μία περίοδος εξέτασης και «αλλαγής γνώμης» (cooling off) εκ μέρους του ασφαλιζόμενου/αντισυμβαλλόμενου, από την οποία η σύμβαση θα θεωρείται πλήρης, με αναδρομική ισχύ που εκτείνεται στην ημερομηνία αποδοχής της πρότασης εκ μέρους του ασφαλιστή, με ρητή αναφορά του καθεστώτος που παρεμβάλλεται σε περίπτωση ατυχήματος και του ενδεχόμενου δικαιώματος στο ασφάλιστρο 7

δ) το σαφή καθορισμό του ρόλου του αρχικού «ερωτηματολογίου» και των συνεπειών από τις «δηλώσεις» του ασφαλιζομένου, όχι μόνο όσον αφορά τις κυρώσεις σε περίπτωση απάτης ή αποσιώπησης, αλλά επίσης και όσον αφορά την προστασία και το απόρρητο των προσωπικών στοιχείων, στο πεδίο εφαρμογής της αντίστοιχης οδηγίας () 7

ε) την προσαρμογή των ασφαλιστικών προϊόντων στις πραγματικές ανάγκες του ασφαλιζομένου, με τρόπο ώστε να αποτρέπεται η πώληση μη επιθυμητών προϊόντων ή προϊόντων που δεν ανταποκρίνονται σε εκείνες τις ανάγκες 7

στ) όσον αφορά την ειδική περίπτωση της σύναψης συμβάσεων εξ αποστάσεως (για παράδειγμα μέσω του Internet) επιβάλλεται:

- να εξασφαλιστεί η σαφής γνώση όλων των όρων της σύμβασης 7

- να καθοριστεί η νομική ισχύς της «ηλεκτρονικής υπογραφής», καθώς επίσης και το νομικό καθεστώς αυτών των νέων διαδικασιών διανομής εξ αποστάσεως 7

- να εξασφαλιστεί, ανεξάρτητα από τις ειδικές περιπτώσεις όπως τα συμβόλαια άμεσης κάλυψης, μία περίοδος «εξέτασης» και «αλλαγής γνώμης» χωρίς οποιεσδήποτε κυρώσεις ή υποχρέωση αιτιολόγησης 7

- να διευκρινισθεί το καθεστώς της αποζημίωσης σε περίπτωση ζημιάς μεταξύ της ημερομηνίας της «σύναψης» της σύμβασης και της στιγμής της γραπτής επιβεβαίωσής της 7

- να εξασφαλιστεί η προστασία των καταναλωτών που δεν επιθυμούν να συνάψουν συμβόλαια μέσω τεχνικών επικοινωνίας εξ αποστάσεως 7

- να καθοριστούν οι αρχές εκτέλεσης της παροχής υπηρεσιών που προβλέπονται στα συμβόλαια εξ αποστάσεως 7

- να εξασφαλιστεί το απόρρητο των προσωπικών στοιχείων 7

- να προσδιοριστεί το εφαρμοστέο δίκαιο και τα μέσα και οι τρόποι προσφυγής.

3.7.2.2. Ένα εξαιρετικά σημαντικό ζήτημα στο σημείο αυτό αποτελεί ο ρόλος των μεσαζόντων καθώς και άλλων μεσιτών ασφαλειών, στην κατανομή και στην παρακολούθηση των ασφαλειών μετά την πώληση.

3.7.2.2.1. Οι σημαντικές διαφορές στο καθεστώς μεταξύ των διαφόρων κρατών μελών επέσπευσαν τη δημιουργία ενός κοινοτικού καθεστώτος που πρέπει να καθιερωθεί ενδεχομένως κατόπιν οδηγίας, ιδίως όσον αφορά την αναγνωρισμένη έλλειψη αποτελεσματικότητας της σύστασης 92/48/ΕΟΚ της 18ης Δεκεμβρίου 1991 (), καθώς και του πεπαλαιωμένου περιεχομένου της οδηγίας 77/92/ΕΟΚ της 13ης Δεκεμβρίου 1976 ().

3.7.2.2.2. Υπογραμμίσθηκε επίσης η ανάγκη να εξασφαλισθεί ότι οι μεσίτες ασφαλειών θα έχουν μία κατάλληλη τεχνική κατάρτιση για την εκπλήρωση της σημαντικής αποστολής τους, εγγύηση της ποιότητας στην εκπλήρωση του λειτουργήματος τους. Καταγγέλθηκε επίσης η αυξανόμενη και παράλογη πρακτική πιστωτικών ιδρυμάτων και άλλων σωματειακού τύπου, χωρίς οποιαδήποτε ειδική κατάρτιση, να αφιερώνονται στις ασφαλιστικές μεσιτείες, σε ορισμένα κράτη μέλη, δίνοντας λανθασμένες πληροφορίες και χωρίς να παρέχουν οποιαδήποτε βοήθεια μετά την πώληση, κυρίως όταν συμβαίνει μία ζημιά, και συχνά με την ικανότητα να «επιβάλλουν» τη σύναψη συμβάσεων ασφάλισης, ως προϋπόθεση για την πραγματοποίηση συναλλαγών χρηματοοικονομικού χαρακτήρα.

3.7.3. Γενικοί, ειδικοί και ιδιαίτεροι συμβατικοί όροι

3.7.3.1. Ως τυπική σύμβαση προσχώρησης, το ασφαλιστήριο προσυντάσσεται και διατίθεται έτοιμο προς αποδοχή από τους ασφαλιζόμενους, συνήθως με ένα κατάλογο βασικών ρητρών - τους γενικούς όρους - και με μία σειρά επίσης τυποποιημένων επιλογών - τους Ειδικούς Όρους.

Στους ιδιαίτερους όρους καθορίζονται τα συγκεκριμένα στοιχεία της σύμβασης ασφάλισης που υπογράφεται, με τον προσδιορισμό της ταυτότητας των συμβαλλομένων, των κινδύνων που καλύπτονται και εξαιρούνται, των εγγυημένων ειδικών όρων, του ασφάλιστρου και του τρόπου πληρωμής του.

Στις ομαδικές ασφαλίσεις, που συνάπτονται με ιδιώτες, η δυνατότητα εξαίρεσης και/ή τροποποίησης, συγκεκριμένα, οποιουδήποτε γενικού ή ειδικού όρου θεωρείται πρακτικώς ανύπαρκτη, με εξαίρεση το πολύ περιοριστικό πλαίσιο των αναφερόμενων Ιδιαίτερων Όρων.

3.7.3.2. Μελέτες που πραγματοποιήθηκαν σε πολλά κράτη μέλη και, ειδικά, μία μελέτη την οποία ανέθεσε η Επιτροπή και συντόνισε το Κέντρο Δικαίου της Κατανάλωσης του Πανεπιστημίου του Μονπελιέρ () σχετικά με «καταχρηστικές ρήτρες που περιλαμβάνονται σε ορισμένες συμβάσεις ασφάλισης» αυτοκινήτου (αστική ευθύνη και «κατά παντός κινδύνου») και πολλαπλών κινδύνων/κατοικίας, στα δώδεκα τότε κράτη μέλη μας, απεκάλυψαν την ύπαρξη πολυάριθμων ρητρών οι οποίες παραβιάζουν τις διατάξεις της οδηγίας 93/13/ΕΚ.

Στην προαναφερθείσα μελέτη εντοπίστηκαν 23 τύποι καταχρηστικών ρητρών, οι οποίες χρησιμοποιούνται γενικά από τις ασφαλιστικές εταιρείες στα διάφορα κράτη μέλη, στις ασφαλίσεις που προαναφέρθηκαν.

Λόγω του ενδιαφέροντος που παρουσιάζουν για την παρούσα γνωμοδότηση, πρέπει να αναφερθεί ότι οι εν λόγω ρήτρες θεωρήθηκαν καταχρηστικές για τους ακόλουθους λόγους:

α) Τυπικοί λόγοι: λόγω διφορούμενων εννοιών, ασάφειας ή χρησιμοποίησης εννοιών υποκειμενικού χαρακτήρα 7 διότι παραπέμπουν σε νομικές υποχρεώσεις ή κανόνες που δεν αναφέρονται στη σύμβαση.

β) Λόγω του περιεχομένου τους: διότι αφαιρούν από τη συμβατική κάλυψη ένα τμήμα του χρήσιμου περιεχομένου της 7 διότι απαιτούν από τον ασφαλιζόμενο την απόδειξη αρνητικών γεγονότων ή γεγονότων που είναι πρακτικώς αδύνατο να αποδειχθούν 7 διότι επιτρέπουν στον ασφαλιστή να τροποποιήσει ή να διακόψει μονομερώς την κάλυψη που παρέχεται.

γ) Λόγοι σχετικοί με την εκτέλεση της σύμβασης: διότι επιβάλλουν στον ασφαλιζόμενο υποχρεώσεις με πολύ σύντομη προθεσμία ή «άμεσης» εκτέλεσης χωρίς ένδειξη προθεσμίας 7 διότι απειλούν με καταγγελία της σύμβασης ασφάλισης λόγω μη εκπλήρωσης, χωρίς υπαιτιότητα, εκ μέρους του ασφαλιζομένου ασήμαντων ή δευτερευουσών υποχρεώσεων 7 διότι επιβάλλουν πραγματογνωμοσύνες και διαιτησίες παρά τη βούληση του ασφαλιζομένου 7 διότι καθιερώνουν αδικαιολόγητα μακρές προθεσμίες πληρωμής εκ μέρους της ασφαλιστικής εταιρείας των οφειλόμενων αποζημιώσεων 7 διότι επιβάλλουν, χωρίς επιλογή του ασφαλιζομένου, καθορισμένο δικηγόρο ή ορισμένα ένδικα μέσα.

δ) Λόγοι σχετικοί με τη λήξη της σύμβασης: διότι παραχωρούν ειδικά δικαιώματα καταγγελίας στην ασφαλιστική εταιρεία 7 διότι επιτρέπουν τη μονομερή καταγγελία από την ασφαλιστική εταιρεία χωρίς επίκληση οποιουδήποτε λόγου 7 διότι επιτρέπουν την καταγγελία της σύμβασης ασφάλισης εκ μέρους της ασφαλιστικής εταιρείας μετά τη διαπίστωση της πρώτης απαίτησης για ζημιά 7 διότι καθιερώνουν διαφορετικές προθεσμίες προειδοποίησης για την ασφαλιστική εταιρεία (πολύ σύντομες) και για τον ασφαλιζόμενο (πολύ μεγάλες) 7 διότι επιτρέπουν στην ασφαλιστική εταιρεία να κατακρατήσει, ως ποινική ρήτρα, ένα τμήμα του ασφάλιστρου σε περίπτωση καταγγελίας της σύμβασης.

ε) Λόγοι σχετικοί με την προσφυγή στη δικαιοσύνη: διότι επιβάλλουν πολύ σύντομες προθεσμίες για την άσκηση του δικαιώματος προσφυγής στη δικαιοσύνη 7 διότι επιβάλλουν υποχρεωτικώς τη διαιτησία 7 διότι επιβάλλουν ως αρμόδιο δικαιοδοτικό όργανο αποκλειστικώς εκείνο όπου έχει την έδρα της η ασφαλιστική εταιρεία.

3.7.3.3. Ομοίως, η νομολογία και οι αρμόδιες αρχές των περισσότερων κρατών μελών συχνά έχουν καταγγείλει την ύπαρξη πολλών περιπτώσεων καταχρηστικών ρητρών στα ασφαλιστήρια. Η ΓΔ XXIV έχει συλλέξει ένα σύνολο αποφάσεων στις οποίες εντοπίζονται οι κυριότερες μορφές συμβατικών ρητρών που θεωρούνται ως καταχρηστικές από τις δικαστικές, τις διοικητικές ή άλλες αρχές, οι οποίες είναι αρμόδιες στο σχετικό τομέα σε διάφορα κράτη μέλη.

Επειδή έχει σχέση με την παρούσα γνωμοδότηση, αξίζει να αναφερθεί ότι οι ρήτρες αυτές θεωρήθηκαν ως καταχρηστικές διότι πρόκειται για:

α) Ρήτρες που χρησιμοποιούν ελάχιστα συγκεκριμένους, ασαφείς ή διφορούμενους όρους για να αποκλείσουν την κάλυψη ορισμένων κινδύνων, όπως για παράδειγμα: «πράξεις ιδιαίτερα επικίνδυνες ή ριψοκίνδυνες» (000175) 7 «Βανδαλισμός» (000085) 7 «κατάσταση μέθης» (000129) 7 «κανόνες ασφαλείας» (000206) 7 «έκτακτο κλιματολογικό γεγονός» (000311) 7 «φθορά, ελάττωμα του οχήματος ή ελλιπής συντήρηση» (000312).

β) Ρήτρες αντίθετες προς την καλή πίστη ή που συνιστούν κατάχρηση δικαιώματος: άρνηση καταβολής της αποζημίωσης, λόγω μη πληρωμής του ασφάλιστρου, χωρίς σχετική προειδοποίηση, για πυρκαγιά η οποία συνέβη την επόμενη ημέρα της προθεσμίας πληρωμής του ασφάλιστρου (000176) 7 δυνατότητα να απαιτήσει η ασφαλιστική εταιρεία την πληρωμή πολλών οφειλόμενων ετήσιων ασφαλίστρων, έπειτα από τη διακοπή της ασφάλισης λόγω μη καταβολής του ασφαλίστρου, εξαιτίας εσκεμμένης καθυστέρησης της ασφαλιστικής εταιρίας στην κάλυψή της (000193) 7 άρνηση καταβολής της αποζημίωσης διότι τα ασφάλιστρα καταβλήθηκαν σε μεσίτη και το ασφαλιστήριο αναφέρει ότι πρέπει να καταβάλλονται απευθείας στην ασφαλιστική εταιρεία (000201) 7 αυτόματη μείωση του ποσού ασφάλισης, μετά την πρώτη ζημιά, στο υπολειπόμενο ποσό, για την υπόλοιπη περίοδο ασφάλισης, χωρίς επιστροφή του ασφάλιστρου (000314) 7 καθορισμός του ποσού της αποζημίωσης με συμφωνία μεταξύ ασφαλιστικής εταιρείας και ασφαλιζομένου, πράγμα που εμποδίζει τον ασφαλιζόμενο να ασκήσει οποιαδήποτε νομική ενέργεια κατά του τρίτου που προκάλεσε τη ζημιά (000327) 7 ρήτρες περιορισμού της ευθύνης οι οποίες δεν αποτέλεσαν αντικείμενο ρητής αποδοχής εκ μέρους του ασφαλιζόμενου και δεν εμφανίζονται σαφώς στο ασφαλιστήριο (000031) 7 ρήτρα που επιβάλλει την ανακοίνωση της συμμετοχής στην ασφαλιστική εταιρεία σε πολύ σύντομη προθεσμία (48 ώρες), επί ποινή μη καταβολής της αποζημίωσης (000232) 7 ρήτρα που επιτρέπει στην ασφαλιστική εταιρεία να καταγγείλει μονομερώς την ασφάλιση, μετά τη διαπίστωση της πρώτης ζημιάς (000152) 7 ρήτρα η οποία επιτρέπει τη μονομερή τροποποίηση των όρων του ασφαλιστηρίου, κατά τη λήξη της ετήσιας περιόδου του, όπου ως αποδοχή των νέων όρων θεωρείται η σιωπή του ασφαλιζομένου εντός ορισμένης προθεσμίας (000160) 7 ρήτρα η οποία επιτρέπει την καταγγελία της ασφάλειας σε περίπτωση μη καταβολής μιας απαλλαγής από τον ασφαλιζόμενο (000298) 7 ρήτρα η οποία αποκλείει την ευθύνη της ασφαλιστικής εταιρείας σε περίπτωση υπέρβασης του αριθμού των δωρεάν μεταφερόμενων επιβατών ο οποίος αναφέρεται στο εγχειρίδιο του αυτοκινήτου (000305) 7 ρήτρα η οποία περιορίζει την ευθύνη της ασφαλιστικής εταιρείας εάν το αυτοκίνητο δεν οδηγείται από τον ασφαλιζόμενο, ή εάν το άτομο το οποίο οδηγεί δεν είναι εξουσιοδοτημένο ή δεν έχει άδεια οδήγησης (000306) 7 ρήτρα η οποία απαλλάσσει την ασφαλιστική εταιρεία από την ευθύνη της σε ασφάλεια κλοπής κατοικίας διοτί ο ασφαλιζόμενος δεν είχε κλειδώσει όλες τις πόρτες, τα παράθυρα ή άλλα ανοίγματα (000133).

γ) Ρήτρες οι οποίες περιλαμβάνουν υποκειμενικές έννοιες ή έννοιες των οποίων η ερμηνεία επαφίεται αποκλειστικά στην ευχέρεια της ασφαλιστικής εταιρείας: «Η ασφαλιστική εταιρεία διατηρεί το δικαίωμα να αρνηθεί την υπεράσπισή του ... αν κρίνει ότι οι απαιτήσεις του ασφαλιζομένου δεν είναι δυνατό να υποστηριχθούν» (000178) 7 «βρίσκεται σε κατάσταση ανικανότητας προς εργασία ή παρουσιάζει βλάβη, αναπηρία, οξεία ή χρόνια ασθένεια ή περιορισμό δραστηριότητας για παθολογικούς λόγους» (000169) 7 «οποιαδήποτε ψευδής δήλωση (ακόμη και χωρίς πρόθεση) συνεπάγεται ακυρότητα της σύμβασης» (000170).

δ) Ρήτρες οι οποίες δεν τηρούν τη συμβατική ισορροπία: ασφάλεια αυτοκινήτου δεκαετούς διάρκειας (000002) 7 αύξηση των ασφαλίστρων (σε ασφάλεια υγείας) ανάλογα με στοιχεία τα οποία εξαρτώνται από την αποκλειστική βούληση της ασφαλιστικής εταιρείας (000301) 7 αποκλεισμός της αστικής ευθύνης αυτοκινήτου σε ατυχήματα τα οποία προκαλούνται σε συζύγους ή συγγενείς του ασφαλιζομένου, χωρίς πραγματική απόδειξη απάτης (000303) 7 δυνατότητα να επιβάλει η ασφαλιστική εταιρεία πραγματογνωμοσύνη ακόμη και χωρίς την συγκατάθεση του ασφαλιζομένου, ενώ το κόστος αυτής επιβαρύνει υποχρεωτικά και τα δύο μέρη (000274) 7 δυνατότητα να επιβάλει η ασφαλιστική εταιρεία την πραγματοποίηση προηγούμενης πραγματογνωμοσύνης ως όρο για να μπορεί ο ασφαλιζόμενος να προσφύγει στη δικαιοσύνη (000144) 7 μη πλήρης επιστροφή του μέρους του ασφάλιστρου το οποίο αντιστοιχεί στο χρονικό διάστημα που παρήλθε άνευ κινδύνου, σε περίπτωση καταγγελίας της σύμβασης ασφάλειας πριν από τη λήξη της, για το οποίο το ασφάλιστρο είχε εκ των προτέρων καταβληθεί στο ακέραιο (000300) 7 μη καθορισμός προθεσμιών για να τακτοποιήσει η ασφαλιστική εταιρεία τις ζημιές ή να καταβάλει τις αποζημιώσεις, ή καθορισμός προθεσμιών χωρίς ένδειξη της χρονικής στιγμής «κατά την οποία», ή αφηνοντάς την στην κρίση της ασφαλιστικής εταιρείας (000304).

Οι παραπομπές σε παρένθεση τηρούν τα στοιχεία προσδιορισμού των περιπτώσεων στη δελτιοθήκη της ΓΔ XXIV, όπου επιτράπηκε στον εισηγητή η πρόσβαση.

3.7.4. Τα ασφάλιστρα και η πληρωμή τους

3.7.4.1. Το ασφάλιστρο είναι, στις ασφάλειες, η «τιμή» της υπηρεσίας και ο καθορισμός του πραγματοποιείται ελεύθερα από τα μέρη.

Ωστόσο, οι ασφάλειες συνιστούν μία δραστηριότητα η οποία στηρίζεται σε μαθηματικές βάσεις και αποτελεί αντικείμενο εκμετάλλευσης σύμφωνα με αυστηρές εμπορικές αρχές, γεγονός το οποίο συνεπάγεται ότι το «εμπορικό ασφάλιστρο» αποτελείται από το «καθαρό σσφάλιστρο» προσαυξημένο κατά τις «επιβαρύνσεις».

Σύμφωνα με την ορθή αναλογιστική τεχνική, το μέρος που αντιστοιχεί στο «καθαρό ασφάλιστρο» πρέπει να αποτελεί το τεχνικό ισοδύναμο του στατιστικού κόστους του αναλαμβανόμενου κινδύνου και οι κανόνες της τιμολόγησης έχουν ως αντικείμενο να διασφαλισθεί αυτή η ισορροπία σε συνάρτηση, κυρίως, με τα ασφαλισμένα κεφάλαια, τη φύση των κινδύνων και τη διάρκεια της κάλυψης. Στις επιβαρύνσεις υπάγονται, εκτός από τους φόρους, το ανάλογο μέρος του κόστους διαχείρισης και αγοράς (γενικά έξοδα, χρηματοοικονομικές επιβαρύνσεις, δαπάνες κάλυψης και μεσιτείας).

3.7.4.2. Μία πρώτη διαπίστωση που πρέπει να υπογραμμιστεί, είναι η τεράστια διαφορά στα ασφάλιστρα, για παρόμοια κάλυψη, στις διάφορες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ().

Αφετέρου, όπως προαναφέρθηκε, σε ορισμένα κράτη μέλη, οι ασφαλιστικές εταιρείες δεν παρέχουν στους ασφαλιζόμενους, κατά τη διαπραγμάτευση των ασφαλειών, σαφείς πληροφορίες σχετικά με το ακριβές ποσό των ασφαλίστρων που πρέπει να καταβληθούν και τη σχέση τους με τους κίνδυνους που καλύπτονται, ώστε να είναι δυνατή η σύγκρισή τους.

3.7.4.3. Επίσης, ορισμένες ασφαλιστικές εταιρείες δεν πληροφορούν δεόντως τους ασφαλιζόμενους για τη δυνατότητα αναπροσαρμογής των ποσών της ασφάλειας, ούτε προβαίνουν αυθόρμητα σε αυτή την ενημέρωση, όταν η εξέλιξή τους μπορεί να είναι δυσμενής γι'αυτές, επικαλούμενες την εφαρμογή του «κανόνα της αναλογικότητας» σε περίπτωση διαπίστωσης ζημιάς, για να μειωθεί η αποζημίωσή της, χωρίς ωστόσο να επιστρέφουν το ανάλογο τμήμα των ασφαλίστρων που έχουν εν τω μεταξύ εισπραχθεί για μία αξία κεφαλαίου ανώτερη από αυτή που πραγματικά καλύπτεται.

3.7.4.4. Διαπιστώθηκε επίσης ότι σε πολλές περιπτώσεις μείωσης ή καταγγελίας των συμβάσεων ασφάλισης πριν από την κανονική λήξη της διάρκειάς τους, ορισμένες εταιρείες δεν επιστρέφουν το σύνολο των καθαρών ασφαλίστρων που αντιστοιχούν στο τμήμα του κινδύνου που έπαψε να αποτελεί αντικείμενο κάλυψης.

3.7.4.5. Επίσης αναφέρθηκε ότι ορισμένες ασφαλιστικές εταιρείες, αν και αποδέχονται τον καταμερισμό της καταβολής των ασφαλίστρων, εισπράττουν, για αυτό, ποσά ανώτερα από τα επιτόκια της αγοράς για την κοινή καταναλωτική πίστωση.

3.7.4.6. Διαπιστώθηκε, τέλος, ότι υπάρχουν πολύ διαφορετικά συστήματα σε περίπτωση μη έγκαιρης πληρωμής των ασφαλίστρων, ιδίως στις ανανεώσεις συμβάσεων ασφάλισης, και ανεξαρτήτως από το αν οι εθνικές νομοθεσίες ρυθμίζουν ή όχι τις συνέπειές της, κυρίως ως προς:

- τα άμεσα αποτελέσματά της - παύση ή αναστολή της κάλυψης και για ποιο διάστημα 7

- τις συμπληρωματικές προθεσμίες για την αντίστοιχη πληρωμή, εάν υπάρχουν 7

- τις συνέπειες από μία ζημιά που συνέβη στο μεταξύ 7

- τη δυνατότητα απαίτησης των οφειλόμενων ασφαλίστρων, παρά το γεγονός ότι η ασφάλεια έχει ανασταλεί, για μία περίοδο αορίστου χρόνου (πολλά έτη).

3.7.5. Διαπίστωση των ζημιών και αποζημιώσεις

3.7.5.1. Τα ασφαλιστήρια παραλείπουν, τις περισσότερες φορές, τον καθορισμό συγκεκριμένων προθεσμιών για το διακανονισμό των ζημιών, με εκφράσεις αόριστες και διφορούμενες όπως «όσο το δυνατό συντομότερα» ή «κάθε δυνατή προσπάθεια».

Λόγω αυτής της παράλειψης, διαπιστώθηκαν περιπτώσεις διακανονισμού ζημιών που υπερβαίνουν τις 120 ημέρες και αποζημιώσεις που, έπειτα από το διακανονισμό της ζημιάς, καταβάλλονται με καθυστέρηση ένα περίπου χρόνο. Για την απλή αναγνώριση της (μη) ευθύνης, ορισμένες εταιρείες χρειάζονται τελικά πάνω από δύο μήνες.

3.7.5.2. Σε ορισμένα κράτη μέλη όπου είναι γνωστές οι καθυστερήσεις της δικαιοσύνης οδού (μεταξύ 2 και 4 ετών για την έκδοση πρωτοβάθμιας αναγνωριστικής απόφασης), είναι σύνηθες οι ασφαλιστικές εταιρείες να αρνούνται συστηματικά την εξώδικη συμφωνία ή να προσφέρουν εσκεμμένα λιγότερα από όσα οφείλουν να καταβάλουν, λόγω του κέρδους το οποίο επιτυγχάνουν πληρώνοντας καθυστερημένα, έστω και με τις επιβαρύνσεις που συνεπάγεται η ενδεχόμενη δίκη, υπολογίζοντας στο γεγονός ότι ένα μεγάλο μέρος των ατόμων που έχουν υποστεί ζημιά δεν θα προσφύγει στη δικαιοσύνη (για πολιτιστικούς λόγους και λόγω έλλειψης οικονομικών δυνατοτήτων), κυρίως εάν το αρμόδιο δικαστήριο βρίσκεται σε χώρα διαφορετική από τη χώρα εθνικότητας ή κατοικίας του καταναλωτή ή εάν το ισχύον δίκαιο δεν είναι το προσωπικό του δίκαιο ή έχοντας υπόψη τη βραδύτητα της δικαιοσύνης και τον αβέβαιο χαρακτήρα της.

3.7.5.3. Οι εξωδικαστικές μέθοδοι, με τη σειρά τους, είναι πολύ διαφορετικές στα κράτη μέλη και οι πολίτες άλλων χωρών σε πολλές περιπτώσεις δεν τις γνωρίζουν επαρκώς, γεγονός το οποίο δημιουργεί αυξημένες δυσκολίες σε περίπτωση διασυνοριακών διαφορών.

Αναφέρθηκε, εξάλλου, ότι ορισμένα συστήματα που έχουν θεσπισθεί δεν λειτουργούν με απαλλαγή, ούτε παρέχουν όμοιες εγγυήσεις προστασίας στους καταναλωτές και στις ασφαλιστικές εταιρείες, και εφαρμόζουν ακόμη διακρίσεις λόγω εθνικότητας, ιδίως στις περιπτώσεις κατά τις οποίες οι απαιτήσεις αξιολογούνται από επαγγελματικούς οργανισμούς ή από εσωτερικά όργανα των ίδιων των ασφαλιστικών εταιρειών.

Εξαίρεση στην κατάσταση αυτή αποτελούν, όπως φαίνεται, οι μεσολαβήσεις που πραγματοποιούνται από ανεξάρτητα διαιτητικά όργανα ή μέσω, επίσης, ανεξάρτητων εξειδικευμένων διαμεσολαβητών (όπως είναι η περίπτωση του άγγλου ombudsman).

3.7.5.4. Η πολυμορφία των κριτηρίων αξιολόγησης των ζημιών, ιδίως φυσικού ή ηθικού χαρακτήρα, και οι διαφορές στις αποζημιώσεις που καταβάλλονται για τον ίδιο τύπο ζημιών λόγω, ιδίως, της εφαρμογής της νομοθεσίας του τόπου του ατυχήματος, πρέπει να υπογραμμισθούν εξαιτίας της σχετικής αδικίας που προκύπτει από το γεγονός 7 πρέπει να αναφερθεί ότι η αντικατάσταση του «lex loci delicti» με το «lex damni» ή νoμοθεσία της χώρας του ατόμου το οποίο υπέστη τη ζημιά, που ήδη έχει προταθεί από την Επιτροπή, δεν έτυχε της ευνοϊκής υποδοχής που της άξιζε.

3.8. Όλα τα προαναφερθέντα γεγονότα, αποτελούν στοιχεία τα οποία κατά την άποψη της ΟΚΕ αξίζουν προσεκτικού προβληματισμού, τόσο εκ μέρους της Επιτροπής όσο και των κρατών μελών και ιδιαίτερα των εποπτικών αρχών των ασφαλειών, καθώς επίσης και εκ μέρους των οργανώσεων των επαγγελματιών του τομέα των ασφαλειών και των εκπροσώπων των συμφερόντων των καταναλωτών είτε σε εθνικό επίπεδο ή στο επίπεδο της ΕΕ, στην προσπάθεια συμβολής για την ευκταία υλοποίηση της ενιαίας αγοράς των ασφαλειών σύμφωνα με τις θεμιτές προσδοκίες των αποδεκτών τους.

Ωστόσο η ΟΚΕ έχει επίγνωση ότι, όσον αφορά πολλές από αυτές τις πτυχές, καθώς και άλλες οι οποίες σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα με αυτές και αποτελούν αντικείμενο μελετών και ιδιαίτερων γνωμοδοτήσεων σε άλλα όργανα, δεν θα είναι βραχυπρόθεσμα δυνατό να προβλεφθούν σημαντικές αλλαγές.

Για το λόγο αυτό, στα συμπεράσματα τα οποία παρουσιάζονται στη συνέχεια, ελήφθη μέριμνα να διατυπωθούν μόνο τα μέτρα εκείνα τα οποία αποτελούν προτεραιότητες λόγω του επείγοντα χαρακτήρα τους, στο πεδίο που καθορίσθηκε από την παρούσα γνωμοδότηση και ανεξάρτητα από μεταγενέστερες εξελίξεις σε νέες ευκαιρίες ή σε άλλα όργανα.

4. Συμπεράσματα και συστάσεις

4.1. Η ΟΚΕ εκφράζει την υποστήριξή της προς τις τρέχουσες πρωτοβουλίες της Επιτροπής με στόχο:

4.1.1. τη θέσπιση του δικαιώματος ανάληψης άμεσης δράσης εκ μέρους των ατόμων που υπήρξαν θύματα ατυχήματος στο εξωτερικό εναντίον της ασφαλιστικής εταιρείας του υπευθύνου για την πρόκληση του ατυχήματος (πρόταση που περιλαμβάνεται στην τέταρτη οδηγία για τις ασφάλειες αυτοκινήτων) 7

4.1.2. τη θέσπιση κοινοτικής ρύθμισης για την άσκηση της δραστηριότητας διαμεσολάβησης στον τομέα των ασφαλίσεων με στόχο την απελευθέρωση του τομέα και την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών σε οιοδήποτε κράτος μέλος 7

4.1.3. τη θέσπιση ρύθμισης των βασικών απαιτήσεων όσον αφορά την προσφορά, τη διαπραγμάτευση και τη δυνατότητα σύναψης συμβάσεων χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένων των συμβάσεων ασφάλισης εξ αποστάσεως και ιδιαίτερα μέσω του Internet. Εξετάζονται κυρίως οι ακόλουθες πτυχές:

4.1.3.1. ένα κατώτερο όριο ενημέρωσης των καταναλωτών 7

4.1.3.2. οι αρχές σχετικά με την εκτέλεση των υπηρεσιών που προβλέπονται στη σύμβαση 7

4.1.3.3. το δικαίωμα ακύρωσης της σύμβασης ή μεταβολής γνώμης 7

4.1.3.4. μη δικαστικοί μηχανισμοί διευθέτησης των διαφορών 7

4.1.3.5. απαγόρευση παροχής υπηρεσιών για τις οποίες δεν έχει διατυπωθεί ανάλογο αίτημα, πράγμα που ενδέχεται να προκαλέσει αυξήσεις των ασφαλίστρων 7

4.1.3.6. περιορισμοί στη χρησιμοποίηση ορισμένων τεχνικών επικοινωνίας εξ αποστάσεως 7

4.1.4. πρόσθετη φορολογία των ασφαλιστικών εταιρειών που ανήκουν σε έναν όμιλο ασφαλιστικών εταιρειών () 7

4.1.5. ακριβής καθορισμός της έννοιας και το περιεχόμενο της έννοιας του γενικού συμφέροντος στον τομέα των ασφαλίσεων 7

4.1.6. βαθιά μελέτη όσον αφορά τα ζητήματα που συνδέονται με τις επικουρικές συντάξεις () 7

4.1.7. δημιουργία μιας ομάδας εργασίας για την εξέταση των βελτιώσεων που πρέπει να εισαχθούν όσον αφορά την υφιστάμενη νομοθεσία σχετικά με τα περιθώρια φερεγγυότητας των Ασφαλιστικών Εταιρειών ().

4.2. Καλείται η Επιτροπή να αρχίσει τις μελέτες και εργασίες με στόχο:

4.2.1. τον καθορισμό, σε κοινοτικό επίπεδο, ειδικών κανόνων για τη διασυνοριακή διαφήμιση ασφαλειών, ιδίως μέσω Internet, με ελάχιστο όριο απαιτήσεων, οι οποίες θεωρούνται γενικού συμφέροντος σε ευρωπαϊκή κλίμακα 7

4.2.2. τη δυνατότητα εναρμόνισης των δημοσιονομικών συστημάτων τα οποία επηρεάζουν τόσο το φορολογικό σύστημα στο οποίο υπόκεινται οι ασφαλιστικές εταιρείες όσο και τα φορολογικά πλεονεκτήματα των ασφαλιζόμενων και των αντισυμβαλλόμενων στις ασφαλιστικές συμβάσεις 7

4.2.3. την εφαρμογή της Σύμβασης της Ρώμης στις ασφάλειες 7

4.2.4. την προετοιμασία μιας ειδικής νομοθετικής πρωτοβουλίας για την εξωδικαστική επίλυση των διασυνοριακών διαφορών στο πεδίο εφαρμογής των ασφαλειών 7

4.2.5. τη δημιουργία ενός παρατηρητηρίου παραπόνων σε κοινοτικό επίπεδο 7

4.2.6. την ενοποίηση της διάσπαρτης νομοθεσίας σχετικά με τις ασφάλειες σε ένα κατανοητό κείμενο και με εύκολη πρόσβαση και διάδοση.

4.3. Η ΟΚΕ τονίζει ότι τόσο η Επιτροπή όσο και τα κράτη μέλη θα πρέπει να επιδείξουν ιδιαίτερη προσοχή ως προς:

4.3.1. την ανάγκη βελτίωσης της ενημέρωσης κατά το στάδιο που προηγείται της σύναψης της συμβάσεως, μέσω της βελτίωσης της κατάρτισης των εργαζομένων στις ασφαλιστικές εταιρείες, των μεσαζόντων και άλλων ασφαλειομεσιτών και της μεγαλύτερης διάθεσης επαρκών και κατάλληλων μέσων ενημέρωσης 7

4.3.2. την ανάγκη θέσπισης συστημάτων διευθέτησης των διαφορών που βασίζονται στην προσφυγή σε διαιτησία ή της καθιέρωσης της δυνατότητας σύναψης ασφαλιστικών συμβάσεων από ανεξάρτητους διαμεσολαβητές (ombudsman) που δεν ανήκουν σε ασφαλιστικές εταιρείες 7

4.3.3. τη δυνατότητα θέσπισης ενός ταχύτατου συστήματος καταβολής αποζημίωσης, υπό όρους, σε περιπτώσεις αποδειχθείσας ύπαρξης αστικής ευθύνης, πριν από την έναρξη των συζητήσεων για τον καταλογισμό του βαθμού ευθύνης μεταξύ των ασφαλιστικών εταιρειών, ακόμη και στην περίπτωση προσφυγής στη δικαιοσύνη 7

4.3.4. την ανάγκη για συνέχιση των μελετών και της σκέψης ως προς την καθιέρωση, σε εναρμονισμένη βάση, ταμείων εγγυήσεων, που θα καλούνται να παρεμβαίνουν για την αποζημίωση των θυμάτων όσον αφορά ορισμένους κινδύνους, σε περίπτωση που δεν καλύπτονται από κατάλληλη ασφάλεια 7

4.3.5. την ανάγκη σαφούς απαγόρευσης των «υποχρεωτικών» ασφαλίσεων ή των «συνδυασμένων» ασφαλίσεων 7

4.3.6. τη δυνατότητα αναθεώρησης της πρότασης οδηγίας της Επιτροπής σχετικά με την ελάχιστη εναρμόνιση στον τομέα των ασφαλειών που δημοσιεύθηκε το 1979 (), βάσει της αρχής της επικουρικότητας και λαμβανομένων υπόψη των προόδων που έχουν σημειωθεί στο διάστημα που μεσολάβησε μετά από τη δημοσίευση των οδηγιών «τρίτης γενεάς» και των πρόσφατων τροποποιήσεων της Συνθήκης της Ρώμης που αποφασίσθηκαν στο Άμστερνταμ, ιδιαίτερα όσον αφορά τη νέα διατύπωση του άρθρου 129 Α της Συνθήκης του Μάαστριχτ 7

4.3.7. την ανάγκη να εξεταστεί η αποτελεσματικότητα των μηχανισμών που προβλέπονται στους κανονισμούς (ΕΟΚ) αριθ. 1534/91 της 31ης Μαΐου 1991 και αριθ. 3932/92 της 21ης Δεκεμβρίου 1992, με σκοπό έναν πραγματικό έλεγχο του καταχρηστικού χαρακτήρα ορισμένων γενικών συμβατικών ρητρών που περιλαμβάνονται στα ασφαλιστήρια 7

4.3.8. την ευκαιρία να ενισχυθούν οι αρμοδιότητες της Επιτροπής Ασφαλιστικών Θεμάτων ώστε να μπορεί να διαδραματίσει ένα αποτελεσματικό ρόλο στην εναρμόνιση των πρακτικών συντονισμού των διαφόρων εθνικών ρυθμιστικών παραγόντων στο θέμα των ασφαλειών 7

4.3.9. την ανάγκη δημιουργίας, σε εθνικό επίπεδο, με συντονισμό σε κοινοτικό επίπεδο, βάσεων δεδομένων όσον αφορά τους υφιστάμενους νόμους και κανονισμούς σχετικά με τις ασφάλειες σε κάθε χώρα και την ανάγκη καθορισμού των κανόνων διάδοσης της πληροφόρησης και πρόσβασης.

4.4. Να παροτρύνουν τις επαγγελματικές οργανώσεις ασφαλίσεων όπως επίσης και τις αντιπροσωπευτικές οργανώσεις των συμφερόντων των καταναλωτών μέσα από το διάλογο και τη συγκέντρωση, να επιδιώξουν τη ρύθμιση των πρακτικών που συνδέονται με τη δραστηριότητά τους σύμφωνα με κώδικες καλής συμπεριφοράς, όπως επίσης και τις καλύτερες λύσεις για την εξωδικαστική επίλυση των συγκρούσεων.

4.5. Η ΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή να προβεί στη λήψη κάθε απαιτούμενου μέτρου προκειμένου να καθορισθούν σε κοινοτικό επίπεδο οι ελάχιστες κοινές απαιτήσεις που θα πρέπει να ισχύσουν στον τομέα των ασφαλιστήριων συμβολαίων (πρόταση οδηγίας), όπως:

4.5.1. η απαίτηση της παροχής ενός κατώτατου ορίου ενημέρωσης προς τους καταναλωτές κατά το στάδιο που προηγείται της σύναψης της συμβάσεως όπως, παραδείγματος χάρη, στην περίπτωση του Κώδικα Ασφαλειών στη Γαλλία (άρθρο 112 και 132) 7

4.5.2. η απαίτηση θέσπισης ενός καταλόγου με τους βασικούς όρους που χρησιμοποιούνται και την έννοιά τους 7

4.5.3. η θέσπιση ενός καταλόγου που να περιλαμβάνει τυπικές περιπτώσεις καταχρηστικών ρητρών στον τομέα των ασφαλίσεων 7

4.5.4. τα ελάχιστα στοιχεία που θα πρέπει να περιλαμβάνει κάθε ασφαλιστήριο συμβόλαιο 7

4.5.5. το σύνολο των κοινών συμβατικών υποχρεώσεων που θα πρέπει να περιλαμβάνει κάθε ασφαλιστήριο συμβόλαιο 7

4.5.6. οι βασικές αρχές και οι θεμελιώδεις κανόνες που θα πρέπει να διέπουν κάθε ασφαλιστήριο συμβόλαιο 7

4.5.7. η θέσπιση ενός καθεστώτος προσωρινής αποζημίωσης στην περίπτωση ασφαλειών αστικής ευθύνης 7

4.5.8. η καθιέρωση της υποχρέωσης της ύπαρξης ισορροπίας μεταξύ ασφαλίστρων και αναλαμβανομένου κινδύνου, ιδιαίτερα όσον αφορά την αυτόματη μείωση της αξίας των ασφαλιζομένων αντικειμένων λόγω του χρόνου ζωής τους και αντίστοιχη μείωση των καταβαλλόμενων ασφαλίστρων 7

4.5.9. τη θέσπιση εναρμονισμένων ελάχιστων ενιαίων προθεσμιών για τις περιπτώσεις άσκησης του δικαιώματος μεταβολής της γνώμης εκ μέρους του ασφαλιζομένου 7

4.5.10. την υποχρέωση το κείμενο των ασφαλιστηρίων να είναι κατανοητό, ενώ οι γενικοί και ειδικοί όροι θα πρέπει να συμφωνούνται κατά το στάδιο που προηγείται της σύναψης της συμβάσεως και πριν από την υπογραφή της.

4.6. Η ΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή να εντείνει τις προσπάθειές της για τη συστηματική καταγραφή και τη δημόσια καταχώρηση των γενικών καταχρηστικών συμβατικών ρητρών στον τομέα των ασφαλειών, μέσω:

4.6.1. της πραγματοποίησης συστηματικών μελετών και εκτιμήσεων εκ μέρους των υπηρεσιών της Επιτροπής 7

4.6.2. της συλλογής και επεξεργασίας των αποφάσεων των αρμόδιων αρχών των κρατών μελών 7

4.6.3. της δημοσιοποίησης των αποτελεσμάτων 7

4.6.4. της δυνατότητας πρόσβασης στα στοιχεία μέσω του Internet 7

4.6.5. του ενδεχόμενου χαρακτηρισμού ορισμένων συμβατικών ρητρών ως καταχρηστικών και της απαγόρευσής τους μέσω της θέσπισης των κατάλληλων νομοθετικών διατάξεων, σκοπός για τον οποίο θα πρέπει να τεθεί στη διάθεση της Επιτροπής το απαραίτητο προσωπικό και τα κατάλληλα υλικά μέσα 7

4.7. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι τα κράτη μέλη θα πρέπει να ενθαρρυνθούν ώστε να προβούν στη θέσπιση συστημάτων ταχείας, άμεσης και αποτελεσματικής καταγγελίας και τροποποίησης, δικαστικής, μη δικαστικής ή διοικητικής, των καταχρηστικών συμβατικών ρητρών που περιλαμβάνονται στα ασφαλιστήρια, ιδιαίτερα μέσω της ανάληψης συλλογικών δράσεων που είναι περισσότερο αποτελεσματικές, και συνιστά στην Επιτροπή να προβεί στη θέσπιση προγραμμάτων υποστήριξης των πρωτοβουλιών που αναλαμβάνονται στον εν λόγω τομέα.

Βρυξέλλες, 29 Ιανουαρίου 1998.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() Άλλα θέματα όπως για παράδειγμα εκείνο που αναφέρεται στις αντασφάλειες ή στις επικουρικές συντάξεις, οι οποίες μόνο έμμεσα αφορούν τους καταναλωτές ή αποτελούν αντικείμενο ειδικών μελετών και γνωμοδοτήσεων της ΟΚΕ, δεν θα εξεταστούν σε αυτή τη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας. Επίσης και για τους ίδιους λόγους, δεν θα εξεταστεί ό,τι αφορά τις συνέπειες από την εισαγωγή του ευρώ ως μέσο πληρωμής.

() Οδηγίες 92/49/ΕΟΚ της 18ης Ιουνίου 1992 (ΕΕ L 228 της 11.8.1992) και 92/96/ΕΟΚ της 10ης Νοεμβρίου 1992 (ΕΕ L 360 της 9.12.1992).

() Βλ. έγγρ. SEC(96) 2378 της 16.12.1996, σ. 30 και επόμενες, προπαρασκευαστικό του έγγρ. COM(96) 520 τελικό με θέμα «Επιπτώσεις και η Αποτελεσματικότητα της Ενιαίας Αγοράς» και έγγρ. COM (97)184 τελικό σχετικά με το «Σχέδιο Δράσης για την Ενιαία Αγορά», καθώς επίσης και τις γνωμοδοτήσεις της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με τα δύο αυτά έγγραφα, (ΕΕ C 206 της 7.7.1997 και ΕΕ C 287 της 22.9.1997) 7 βλ. επίσης τις γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ σχετικά με τις εκθέσεις της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο σχετικά με την ενιαία αγορά το 1994 [έγγρ. COM(94) 51 τελικό] και το 1995 [έγγρ. COM(96) 51 τελικό].

() Βλ. έγγρ. CSE(97) 1 τελικό της 4.6.1997, ΙΙΙ Στρατηγικός Στόχος, 1η δράση: κατάργηση των υφιστάμενων εμποδίων στις αγορές στον τομέα των υπηρεσιών.

() Οδηγίες 88/357/ΕΟΚ της 22.6.1988 (ΕΕ L 172 της 4.7.1988) και 92/49/ΕΟΚ της 18.6.1992 (ΕΕ L 225 της 11.8.1992).

() ΕΕ C 56 της 24.2.1997.

() ΕΕ C 39 της 12.2.1996.

() ΕΕ C 339 της 31.12.1991.

() ΕΕ C 19 της 25.1.1993.

() ΕΕ C 34 της 2.2.1994.

() ΕΕ C 295 της 7.10.1996.

() ΕΕ C 174 της 17.6.1996.

() ΕΕ C 56 της 7.3.1990.

() ΕΕ C 182 της 23.7.1990.

() ΕΕ C 14 της 20.1.1992.

() ΕΕ C 102 της 18.4.1991.

() ΕΕ C 287 της 22.9.1997.

() ΕΕ C 206 της 7.7.1997.

() Έγγρ. COM(96) 209 τελικό της 22ας Μαΐου 1996. ΕΕ C 56 της 24.2.1997 7 τα αποτελέσματα μιας δημοσκόπησης ευρωβαρόμετρου της 27ης Μαΐου 1997 αποκαλύπτουν ότι ο τομέας των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών είναι εκείνος όπου οι καταναλωτές αισθάνονται λιγότερο απροστάτευτοι, είτε σε κοινοτικό επίπεδο, κυρίως για να ανταπoκριθούν στην ανάπτυξη των νέων τεχνολογιών (96 %) είτε σε επίπεδο κρατών μελών (58 % κατά μέσον όρο με 67 % στην Ιταλία και 66 % στη Γερμανία) 7 τα πλήρη αποτελέσματα είναι στη διάθεση της ΓΔ ΧΧΙV, http://europa. Eu.int/en/comm/spc/spc.html.

() Βλ. παραδείγματος χάρη, την πρόσθετη γνωμοδόηση της ΟΚΕ με θέμα «Οι καταναλωτές και η εσωτερική αγορά» (ΕΕ C 19 της 25.1.1993, σημείο 4.11.5) ή τη γνωμοδότηση της ΟΚΕ με θέμα «Η ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς και η θέση των καταναλωτών» (ΕΕ C 339 της 31.12.1991) καθώς και τις παρατηρήσεις που διατυπώθηκαν στη γνωμοδότηση για την έκθεση για την εσωτερική αγορά 1993 (ΕΕ C 393 της 31.12.1994, σημείο 5.2.1).

() Έγγρ. COM(97) 309 της 26ης Ιουνίου 1997. Βλ. ως προς αυτό την Έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της βουλευτού Elena Marinucci της 17ης Φεβρουαρίου 1997 (έγγρ. Α4-0048/97). Με πρωτοβουλία της Επιτροπής σημειώθηκαν πρόσφατα σημαντικά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση, με την πραγματοποίηση συσκέψεων μεταξύ παρεχόντων χρηματοοικονομικές υπηρεσίες και εκπροσώπων των καταναλωτών (14 Ιουλίου, 15 Σεπτεμβρίου και 24 Νοεμβρίου 1997). Πρέπει να σημειωθεί, ωστόσο, η επίμονη στάση που τήρησαν οι εκπρόσωποι του τομέα ασφαλειών όσον αφορά το ενδεχόμενο υποχρεωτικής εφαρμογής των Κωδίκων Συμπεριφοράς για τα μέλη τους.

() Περίπτωση Επιτροπή κατά Γερμανίας, Επιτροπή κατά Δανίας, Επιτροπή κατά Ιρλανδίας και Επιτροπή κατά Γαλλίας, συλλογή κειμένων του Δικαστηρίου 1986, σ. 3663.

() Έγγρ. COM(79) 355 τελικό. ΕΕ C 190 της 28.7.1979 όπως τροποποιήθηκε από το έγγρ. COM(80) 854, ΕΕ C 355 της 31.12.1980. Οι γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ και του ΕΚ έχουν δημοσιευθεί στην ΕΕ C 146 της 16.6.1980 και ΕΕ C 265 της 13.10.1980 αντίστοιχα.

() Έγγρ. COM(86) 768 τελικό όπως τροποποιήθηκε από το έγγρ. COM(89) 394 τελικό. ΕΕ C 253 της 6.10.1989. Οι γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ και του ΕΚ έχουν δημοσιευθεί στην ΕΕ C 319 της 30.11.1987 και ΕΕ C 96 της 17.4.1989 αντίστοιχα.

() Έγγρ. COM(93) 237 τελικό - ΕΕ C 171 της 22.6.1993.

() Έγγρ. COM (95) 406 τελικό - ΕΕ C 341 της 19.12.1995 7 γνωμοδότηση ΟΚΕ: ΕΕ C174 της 17.6.1996.

() Έγγρ. CAB II/160/97.

() ΕΕ L 43 της 14.2.1997.

() Έγγρ. COM(97) 353 τελικό.

() Έγγρ. SEC(97) 1193 τελικό της 20.6.1997.

() Έγγρ. COM(97) 398 τελικό της 24.7.1997.

() Ως εξαιρετικά αξιέπαινη υπογραμμίζεται η επεξεργασμένη κατά ορθό τρόπο Κωδικοποίηση του Κοινοτικού Δικαίου των Ασφαλειών την οποία ολοκλήρωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ασφαλιστικών Θεμάτων, καθώς και η πρόσφατη έκδοση δύο σημαντικών έργων με θέμα «Η ενιαία αγορά της ασφάλειας ζωής και της ασφάλειας εκτός της ασφάλειας ζωής» έργα στα οποία ανατρέξαμε συχνά για την εκπόνηση της παρούσας γνωμοδότησης.

() Βλ. Περιπτώσεις 33/74 Van Bingsbergen της 31.12.1974, Συλ. 1974, 1299 7 Περιπτώσεις 286/82 και 26/83, Luisi και Carbone, Συλ. 1983, 377 7 Περίπτωση C 148/91 της 3ης Φεβρουαρίου 1993, Συλ. 1993, 1487 7 Περίπτωση C 55/94 Gebhard, Συλ. 1995, Ι, 4195.

() ΕΕ L 266 της 9.10.1980 (Έγγρ. 80/934/ΕΟΚ).

() Βλ. B. Dubuisson, Διαφάνεια και ασφάλεια στις συμβάσεις ασφάλισης στην Ευρώπη (ΧΙΙΙ Διεθνές Νομικό Συνέδριο του CEA, Δρέσδη, Οκτώβριος 1995.

() Η πρακτική αυτή, για τη Γαλλία, υπήρξε αντικείμενο «αιτιολογημένης γνωμοδότησης» από την Επιτροπή, η οποία απεστάλη πρόσφατα στη γαλλική κυβέρνηση.

() Είναι η περίπτωση της Ισπανίας που απετέλεσε αιτία για την πρόσφατη «αιτιολογημένη γνωμοδότηση» της Επιτροπής.

() Ως προς αυτό βλ. την απόφαση του Δικαστηρίου της 4ης Δεκεμβρίου 1986 (Περίπτωση 205/84 Επιτροπή κατά Γερμανίας).

() ΕΕ L 95 της 21.4.1993.

() Παρά το γεγονός ότι η PIA είναι η αρμόδια αρχή για την επίλυση των διαφορών, ο Ombudsman της PIA ενεργεί ως υπεύθυνος λήψης αποφάσεων ανεξαρτήτως από τις διαφωνίες μεταξύ του καταναλωτή και των ασφαλιστικών εταιρειών του κλάδου ασφάλειας ζωής. Υπάρχουν επίσης, στο Ηνωμένο Βασίλειο, ορισμένοι Ombudsmen οι οποίοι λειτουργούν επίσης ως ανεξάρτητοι υπεύθυνοι λήψης αποφάσεων για άλλους ασφαλιστικούς κλάδους, και οι οποίοι δεν ανήκουν στην PIA.

() Βλ. ως προς αυτό τις σημαντικές εκθέσεις «εξεύρεση διαλόγου ευρωπαίων ασφαλιστών/καταναλωτών, που προώθησε το CEA υπό την αιγίδα της Επιτροπής στις 17 Δεκεμβρίου 1996 και στις 16 Απριλίου 1997».

() Οδηγία 95/46/ΕΚ - ΕΕ L 281 της 23.11.1995.

() ΕΕ L 19 της 28.1.1992.

() ΕΕ L 26 της 31.1.1977.

() Σύμβαση ΑΟ-2600/93/009263 7 έκθεση που εκπόνησε η Anne d'Hauteville σε συνεργασία με τον Kristian Vandenhoudt (Ιούλιος 1995).

() Μία πρόσφατη μελέτη που πραγματοποιήθηκε από το BEUC/Test Achats, για τον κλάδο του αυτοκινήτου, αποκάλυψε, για παρόμοιες ασφαλιστικές καλύψεις, διαφορές ασφαλίστρων της τάξης του 1 προς 4. Η αύξηση των ασφαλίστρων ως αποτέλεσμα ατυχήματος (bonus-malus) διαφέρει επίσης, μεταξύ των κρατών μελών, από 0 % έως 67 % ή, σε ορισμένα, έως 100 %.

() ΕΕ C 341 της 19.12.1995.

() Πράσινο Βιβλίο «Οι επικουρικές συντάξεις στην Ενιαία Αγορά» έγγρ. CΟΜ(97) 283 τελικό - Γνωμοδότηση ΟΚΕ: ΕΕ C 19 της 21.1.1998, σ. 45.

() Έγγρ. COM(97) 398 τελικό της 24.7.1997.

() ΕΕ C 190 της 28.7.1979.