Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Για μια νέα δυναμική στις σχέσεις μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ASEAN»

(97/C 89/11)

Στις 19 Δεκεμβρίου 1996, και σύμφωνα με το άρθρο 23 του Εσωτερικού Κανονισμού της (παρ. 3), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει συμπληρωματική γνωμοδότηση για τις «Σχέσεις μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Αsean».

To τμήμα εξωτερικών σχέσεων, εμπορικής και αναπτυξιακής πολιτικής, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε το γνωμοδότησή της στις 17 Ιανουαρίου 1997 (εισηγητής: ο κ. Pezzini).

Κατά την 342η σύνοδο ολομέλειας της 29ης και 30ής Ιανουαρίου 1997 (συνεδρίαση της 30ής Ιανουαρίου 1997), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 38 ψήφους υπέρ, 1 κατά και 1 αποχή.

1. Η ανακοίνωση της Επιτροπής επανέρχεται σε ένα θέμα που ήταν στη βάση της προηγούμενης ανακοίνωσης του 1994 (), με τον φιλόδοξο στόχο να προσδώσει δυναμικότητα στις σχέσεις μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ASEAN (). «Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, πριν υπεισέλθει στην ουσία του περιεχομένου της Ανακοίνωσης, δεν μπορεί να μην εκφράσει την ικανοποίησή της για την ευαισθησία που έδειξε η Διεύθυνση "Ασία" της ΓΔ Ι με το να ζητήσει τη γνωμοδότηση για μια προβληματική με πολλές συνέπειες που θίγουν άμεσα το ρόλο και τα καθήκοντα αυτού του Οργανισμού.» Μολονότι η πρώτη συμφωνία μεταξύ των δύο περιφερειακών ομαδοποιήσεων υπογράφηκε το 1980, έως τις αρχές της δεκαετίας του '90, δεν σημειώθηκε ιδιαίτερη πρόοδος στις αμοιβαίες σχέσεις. Οι εμπορικές σχέσεις αυξήθηκαν, κατά κάποιο τρόπο, λόγω της ανάπτυξης των οικονομιών του ASEAN, ο πολιτικός όμως διάλογος και η διαθεσμική συνεργασία δεν παρουσίασαν ιδιαίτερες εξελίξεις.

2. Από το 1994, παρακολουθούμε την αύξηση του ενδιαφέροντος και των δύο πλευρών, καθώς και τον πολλαπλασιασμό των πρωτοβουλιών που αποβλέπουν στην προσέγγιση της Ευρώπης με τις χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας. Ο λόγος μπορεί να κατανοηθεί εύκολα. Με την άρση των απειλών και τις νέες ισορροπίες στις παγκόσμιες δυνάμεις, μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, κάθε γεωοικονομική περιοχή επιδιώκει να εξασφαλιστεί με συμμαχίες και αγορές προκειμένου να αντιμετωπίσει την πρόκληση της παγκοσμιοποίησης. Στα πλαίσια αυτής της αναδιάρθρωσης της παγκόσμιας οικονομίας, η Ευρώπη - πιστή στο πρότυπο ανοικτού περιφερειακού χαρακτήρα - θα πρέπει να επιδιώξει να βρει συνεταίρους και συμμάχους σε εκείνες τις ομαδοποιήσεις που αποδίδουν μεγάλη σημασία στην οικονομική ολοκλήρωση και με τις οποίες έχει ήδη παγιωμένες σχέσεις. Ο ASEAN, όπως και η MERCOSUR στη Λατινική Αμερική, είναι μία από αυτές.

3. Από την άλλη μεριά, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα είναι για τις χώρες του ASEAN ο δεύτερος εταίρος, τόσο ως προς το εμπόριο όσο και τις άμεσες επενδύσεις, μετά την Ιαπωνία, αλλά πριν από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Έχοντας υπόψη την έλξη των Ηνωμένων Πολιτειών προς την περιοχή Ασίας, Ειρηνικού και τη διάθεση να συναφθούν σ' αυτή τη μεγάλη περιοχή - όπου συγκεντρώνεται το 56 % της παραγωγής και του 46 % του παγκόσμιου εμπορίου - συμφωνίες σύνδεσης και συνεργασίας προκύπτει για την Ευρώπη ότι θα πρέπει να υποστηρίξει και να ενισχύσει την κεκτημένη θέση της και να μην αποκλεισθεί από την περιοχή αυτή. Με την έννοια αυτή, κατανοείται ο στόχος της ανακοίνωσης, που είναι η σκιαγράφηση ενός νέου προτύπου μελλοντικών σχέσεων μεταξύ της ΕΕ και του ASEAN.

4. Η συμφωνία του 1980 με τον ASEAN έχει παραμείνει στατική γιατί λείπει ένα κοινό σχέδιο. Πέρα από τα προβλήματα οικονομικού και κοινωνικού τύπου, το πολιτιστικό σκέλος αποκτά μία συνεχώς αυξανόμενη διάσταση και καθίσταται η βάση για μια πιο εμπεριστατωμένη γνώση των δύο πλευρών. Είναι γνωστό ότι μεταξύ των δύο περιοχών υφίστανται δυσχέρειες κατανόησης στο πολιτικό και πολιτιστικό επίπεδο - σεβασμός των ανθρώπινων δικαιωμάτων, της ελευθερίας, της πολιτικής δημοκρατίας, των μειονοτήτων και της ασφάλειας του δικαίου και οι οποίες δεν επιτρέπουν στις αμοιβαίες σχέσεις να πετύχουν εκείνο το σημείο συνάντησης που θα επιτρέψει την υλοποίηση ενός κοινού σχεδίου. Στο σκέλος αυτό θα πρέπει να γίνει περισσότερη αναφορά δεδομένου ότι ως προς το σημείο αυτό, η ανακοίνωση δεν έχει την απαιτούμενη αποφασιστικότητα.

5. Ήδη το Σεπτέμβριο του 1994, στην Καρλσρούη, η 11η AEMM () είχε δεχτεί θετικά το περιεχόμενο της ανακοίνωσης της Επιτροπής 7 προκειμένου να προσδιορισθούν συγκεκριμένα μέτρα για να υλοποιηθεί μία νέα στρατηγική στις σχέσεις με τον ASEAN, είχε προχωρήσει στη συγκρότηση ομάδας σημαντικών προσωπικοτήτων (GEP) με στόχο να προτείνει συγκεκριμένα μέτρα για να αναπτυχθεί ο πολιτιστικός διάλογος και οι οικονομικές σχέσεις ΕΕ-ASEAN. Η εργασία που έγινε από την ομάδα ολοκληρώθηκε τον Ιούνιο αυτού του έτους και ελήφθη υπόψη από την Επιτροπή κατά την κατάρτιση της ανακοίνωσης που αποτελεί το αντικείμενο της γνωμοδότησης αυτής.

6. Η εμβάθυνση των πολιτιστικών πτυχών, που εκφράζεται από τα δύο μέρη, προωθήθηκε σημαντικά στο Φόρουμ: «Πολιτισμός, αξίες, τεχνολογία για μια πιο ισχυρή αμοιβαία κατανόηση» που πραγματοποιήθηκε στη Βενετία τον Ιανουάριο του 1996. Στα πλαίσια αυτά, οι ομάδες εργασίας επιβεβαίωσαν ότι δεν μπορεί να υπάρξει ισχυρή ανάπτυξη στις οικονομικές σχέσεις, εάν προηγουμένως δεν εντατικοποιηθούν οι πολιτιστικές σχέσεις μεταξύ πανεπιστημίων, ερευνητών, ανθρώπων του πολιτισμού, αλλά κυρίως εάν δεν δημιουργηθούν δίκτυα σχέσεων μεταξύ των νέων και των φορέων της κοινωνίας των πολιτών. Με λίγα λόγια, η αμοιβαία γνώση και ο σεβασμός των επιμέρους παραδόσεων και των μορφών συμπεριφοράς είναι ουσιαστικά στοιχεία για τις μελλοντικές εποικοδομητικές σχέσεις.

7. Η δημιουργία αυτών των δικτύων σχέσεων αποτελεί προϋπόθεση για να υπάρξει ένα κοινό σχέδιο. Στη διαδικασία αυτή καθίσταται συνεχώς πιο σημαντικός ο ρόλος των οργανωμένων κοινωνικών δυνάμεων οι οποίες μέσω της διαλεκτικής και της εμπειρίας τους, είναι σε θέση να ολοκληρώσουν και να εναρμονίσουν το ρόλο της πολιτικής και της οικονομίας. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, όπως έχει ήδη εκφράσει σε άλλες ευκαιρίες, τονίζει τη διαθεσιμότητά της για μια εποικοδομητική ανταλλαγή εμπειριών με τους αντίστοιχους ομόλογούς της, στις περιφερειακές αυτές πραγματικότητες. Όπως επεσήμανε ο Διευθυντής του ΠΟΕ, κ. Renato Ruggiero, στη Διάσκεψη της Σιγκαπούρης του 1996, οι διαρθρωτικές προσαρμογές δεν αποτελούν μεμονωμένα γεγονότα, αλλά αφορούν τις χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας, όπως αποδεικνύουν οι πρόσφατες εξελίξεις στην Κορέα. Στην πραγματικότητα, όπου η παραγωγή και η εργασία τείνουν όλο και περισσότερο να σταθεροποιηθούν, προκύπτει η αναγκαιότητα μιας πολυμέρειας των οικονομικών φορέων (εργοδοτικές ενώσεις, εργατικά συνδικάτα, επαγγελματικοί οργανισμοί,...) ικανών να επιλέξουν και να διαχειριστούν την ευελιξία, σύμφωνα με τα ιδιαίτερα κάθε φορά χαρακτηριστικά. Αυτές οι παρατηρήσεις θα πρέπει να οδηγήσουν την Επιτροπή να χρησιμοποιήσει περισσότερο τις εμπειρίες και τις κοινωνικές εκπροσωπήσεις που εκφράζονται στα πλαίσια της ΟΚΕ, ακόμη περισσότερο μάλιστα σε ό,τι αφορά αυτό το σχέδιο που επιχειρεί μία συγκεκριμένη προσέγγιση της πολυσύνθετης ασιατικής πραγματικότητας. Αν ληφθούν υπόψη όλα αυτά, η παγκόσμια αγορά μπορεί να αποτελέσει μία μεγάλη ευκαιρία ελευθερίας και μεγαλύτερης οικονομικής και κοινωνικής δικαιοσύνης.

8. Είναι γνωστό σε όλους ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν καταφέρνει να πετύχει όπως θα επιθυμούσε, νέες και πιο ευρείες συμφωνίες τρίτης γενεάς, γιατί υπάρχει ο όρος της ανεπαρκούς εφαρμογής των ανθρώπινων δικαιωμάτων, καθώς και λόγω του ακόμη ανεπίλυτου προβλήματος του Ανατολικού Τιμόρ. Για το τελευταίο αυτό πρόβλημα φαίνεται ότι έχουν γίνει ορισμένα θετικά βήματα τον τελευταίο χρόνο και σε αυτό συνέβαλε η απονομή του βραβείου Νόμπελ της Ειρήνης στον αιδεσιμώτατο Ximenes Bello και στον Ramos Horta. Ίσως έχει ωριμάσει ο καιρός για να συμβάλει η ευρωπαϊκή τρόϊκα σε εποικοδομητικό διάλογο με τις χώρες ASEAN και την Ινδονησία στην επίλυσή του, κατόπιν διαπραγματεύσεων και βάσει των τελευταίων ψηφισμάτων της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ. Επίσης, και στο θέμα των ανθρώπινων δικαιωμάτων θα πρέπει να ληφθεί υπόψη η ένταξη του ASEAN στη δήλωση της Διάσκεψης της Βιέννης των Ηνωμένων Εθνών για τα ανθρώπινα δικαιώματα, της Κοπεγχάγης το 1995 για τα κοινωνικά δικαιώματα και του Πεκίνου το 1995 για τα δικαιώματα της γυναίκας. Για μια πιο αποτελεσματική εφαρμογή των αξιών που έχουν προκύψει από αυτές τις σημαντικές εκδηλώσεις είναι αναγκαίες περαιτέρω αμοιβαίες δεσμεύσεις και κυρίως παρεμβάσεις με συγκεκριμένους στόχους για αμοιβαίες ανταλλαγές απόψεων και εμπειριών στο επίπεδο της οργάνωσης της αγοράς εργασίας, των ίσων ευκαιριών, των άλλων θεμελιωδών κοινωνικών δικαιωμάτων των εργαζομένων, της προστασίας των εφήβων (Βλ. Σύμβαση αριθ. 138 του ΠΟΕ για την ελάχιστη ηλικία εργασίας), του αμοιβαίου ενδιαφέροντος που συνδέει τον εργαζόμενο και την επιχείρηση, με την προστασία των αντίστοιχων δικαιωμάτων. Άλλες ισχυρές παρεμβάσεις θα πρέπει να συμφωνηθούν στο πεδίο της καταπολέμησης του σεξουαλικού τουρισμού με αντικείμενο τα παιδιά.

Ένα νέο πρόβλημα αποτελούν οι συνεχείς και σοβαρές παραβιάσεις των θεμελιωδών ανθρώπινων δικαιωμάτων που πραγματοποιούνται στην Myanmar (πρώην Βιρμανία), χώρα που πρόκειται να ενταχθεί στον ASEAN τα επόμενα χρόνια. Η ΟΚΕ κρίνει συνεπώς ότι από τις δύο πλευρές (EE-ASEAN) είναι αναγκαίο να ενισχύσουν τις πολιτιστικές αξίες καθώς και τα κοινωνικά και νομικά μέσα που εμποδίζουν την εκμετάλλευση της παιδικής εργασίας, καθώς και την απαράδεκτη βία που ασκείται κατά των ανηλίκων. Το πνεύμα σεβασμού των νέων και των δικαιωμάτων τους για ανθρώπινη και κοινωνική μόρφωση αναπτύσσεται μόνο στις κοινωνίες όπου είναι έντονη η παρουσία και εποικοδομητική η διαλεκτική σχέση των κοινωνικοεπαγγελματικών οργάνων, που τείνουν, ως προς τα θεμελιώδη επιμορφωτικά θέματα, σε μία σύνθεση που συνεχώς περισσότερο πλησιάζει αυτό που ορίζεται ως «κοινό αγαθό».

9. Θα πρέπει να επιμείνουμε περισσότερο στο γεγονός ότι η διάδοση των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) και της βιοτεχνικής επιχείρησης επιφέρει πλεονεκτήματα, όχι μόνο από οικονομική σκοπιά, αλλά και από τη σκοπιά της διάδοσης των γνώσεων, της συμμετοχής και, συνεπώς, της πολιτιστικής αύξησης της κοινωνίας και φυσικά της επιβεβαίωσης των δημοκρατικών αξιών. Ακόμα, επίσης, και η αξία της «συναίνεσης», δηλαδή της αναζήτησης των ενδεχόμενων λύσεων, μέσω της υπεύθυνης συμβολής των κοινωνικών εταίρων, μπορεί να αναφερθεί ως ισχυρό μέσο κοινωνικής συνοχής και συμμετοχής διαμέσου του οποίου πραγματώνεται μια πιο ώριμη δημοκρατία. Οι Ασιάτες εταίροι, των οποίων ο πολιτισμός βασίζεται στο κοινοτικό πνεύμα, μπορεί να είναι ακόμα περισσότερο αποδέκτες αυτού του σημείου απ'όσο εμείς οι Ευρωπαίοι είμαστε διαθέσιμοι να αφομοιώσουμε τις κοινοτικές αξίες της δικής τους κοινωνικής οργάνωσης.

10. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει εκφράσει ήδη τη διαθεσιμότητά της στο να βοηθήσει τον ASEAN στην προσπάθεια να ενσωματώσει τις χώρες προγραμματισμένης οικονομίας, όπως το Βιετνάμ και στο άμεσο μέλλον, το Λάος και την Καμπότζη, προς την οικονομία της αγοράς, όπως επίσης και για την επίτευξη μιας οικονομικής ισορροπίας λόγω των ισχυρών ανισοτήτων ανάπτυξης των εν λόγω υποψήφιων χωρών. Η νέα δυναμική ΕΕ - ASEAN θα πρέπει να δώσει τη δέουσα προσοχή στην προστασία του περιβάλλοντος, μεταξύ των οποίων πρωταρχική εμφανίζεται η εγκατάσταση καθαρών τεχνολογιών για να μειωθεί η αστική ρύπανση, να προστατευθούν τα ηχοσυστήματα, η βιοποικιλία και να μειωθεί η βιομηχανική ρύπανση. Στα πλαίσια αυτά, η εισαγωγή κατάλληλων τεχνολογιών με σκοπό τη μείωση της φθοράς του περιβάλλοντος είναι πρωταρχικής σημασίας. Η ενισχυμένη συνεργασία στο πεδίο της παραγωγής και του σεβασμού της συμμόρφωσης με τους κανόνες μπορεί ειδικότερα να συμβάλει στο στόχο αυτό.

11. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, στο φως επίσης όσων αναφέρονται πιο πάνω και έχοντας λάβει υπόψη το ευρύτατο και εξαντλητικό οικονομικό πλαίσιο που προκύπτει δεόντως από τα στοιχεία της Επιτροπής, κρίνει ότι μπορεί να συμφωνήσει με την κατεύθυνση που αναφέρεται στην επιλογή Β: μια δραστήρια εταιρική σχέση, που έγκειται σε δήλωση και πρόγραμμα δράσης που υπογράφονται από την Επιτροπή, τα κράτη μέλη και τα κράτη μέλη του ASEAN. Η φόρμουλα αυτή επιτρέπει πράγματι ευελιξία και δυνατότητα προσδιορισμού με σαφή τρόπο των πεδίων και των τομέων που απαιτούν πρωταρχικές δράσεις. Η ισομερής εταιρική σχέση επιτρέπει την ανάπτυξη της οικονομικής συνεργασίας, την προώθηση των αντίστοιχων περιφερειακών αγορών, των συναλλαγών και των επενδύσεων, καθώς και τον προσδιορισμό και την άρση των εμποδίων που τίθενται σε κάθε ένα από αυτά τα πλαίσια, όπως επίσης να δημιουργήσει στέρεα θεμέλια για τη συζήτηση των προβλημάτων που συνδέονται με τα ανθρώπινα δικαιώματα, σε κλίμα αμοιβαίου σεβασμού.

Καλεί την Επιτροπή να επιτρέψει την ολοένα και περισσότερη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα στις φάσεις κατάρτισης των σχεδίων, καθώς και τον οργανωμένο παραγωγικό κόσμο (εργοδοτικές και εργατικές οργανώσεις) στις εργασίες των διαφόρων επιτροπών. Εκτός από τον επιχειρηματικό διάλογο, η ΟΚΕ κρίνει ότι μπορούν να εντατικοποιηθούν και να εκλογικευθούν οι συναντήσεις στο επίπεδο της ΑΕΜΜ (Συνάντηση των Υπουργών Εξωτερικών του ASEAN και της ΕΕ), των SOM (συναντήσεις υψηλών υπαλλήλων ASEAN-EE) και κυρίως της επιτροπής συνεργασίας ASEAN-EE, των υποεπιτροπών και των ομάδων άτυπης εργασίας. Ο ιδιωτικός τομέας και οι οργανώσεις του οργανωμένου παραγωγικού κόσμου μπορούν να βρουν το χώρο και την αντιπροσωπευτικότητα στα πλαίσια αυτών των διαρθρώσεων και να ενισχύσουν τη δραστηριότητά τους.

Βρυξέλλες, 30 Ιανουαρίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() «Προς μία νέα στρατηγική έναντι της Ασίας», έγγρ. COM(94) 314 τελικό της 13. 7. 1994.

() Ένωση των κρατών Νοτιοανατολικής Ασίας που περιλαμβάνει: το Μπρουνέι, την Ινδονήσια, τη Μαλαισία, τις Φιλιππίνες, τη Σιγκαπούρη, την Ταϋλάνδη και το Βιετνάμ.

() Η Συνεδρίαση Υπουργών ASEAN - CE: είναι το πιο υψηλό επίπεδο θεσμικού διαλόγου στο οποίο συμμετέχουν οι υπουργοί Εξωτερικών. Οι συναντήσεις πραγματοποιούνται κάθε δύο χρόνια και επικεντρώνονται σε πολιτικά, οικονομικά ζητήματα και στα ζητήματα συνεργασίας. Η τελευταία συνεδρίαση πραγματοποιήθηκε στην Καρλσρούη τον Οκτώβριο του 1994 και επόμενη θα πραγματοποιηθεί το Φεβρουάριο του 1997.