ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ - Επιχειρησιακός συντονισμός μεταξύ της Κοινότητας και των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα της αναπτυξιακής συνεργασίας

Περιεχόμενα

1. Εισαγωγη

2. Κύρια αποτελεσματα τησ ερευνασ και θεματα προβληματισμου.

2.1. Η γενική εξέταση των απαντήσεων σχετικά με 98 χώρες δεικνύει τα εξής:

2.2. Κύρια θέματα προβληματισμού

3. Παρουσα κατασταση του επιχειρησιακου συντονισμου μεταξύ τησ Κοινοτητασ και των κρατων μελων τησ Ευρωπαϊκησ Ένωσησ

3.1. Περιγραφή της παρούσας κατάστασης

3.1.1. Οι υφιστάμενοι μηχανισμοί του συντονισμού επιτρέπουν τα εξής:

3.1.2. Κοινές μελέτες, αναλύσεις ή αξιολογήσεις

3.1.3. Αλληλεπικάλυψη των εν εξελίξει προγραμμάτων:

3.1.4. Συντονισμός και συγκέντρωση της βοήθειας

3.2. Τομεακή προσέγγιση του συντονισμού στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης

3.2.1. Οι τομεακές συνεδριάσεις

3.2.2. Οι χρηματοδοτικές διαδικασίες

3.2.3. Τα καθήκοντα του "Chef de file"

3.3. Ο ρόλος της χώρας εταίρου στο συντονισμό στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης

4. Οι επιπτωσεισ των προσανατολισμων του μαρτιου του 1998

4.1. Οι διαπιστωθείσες εξελίξεις

4.1.1. Επίπεδο ικανοποίησης

4.1.2. Μελετώμενες βελτιώσεις

4.2. Ο συντονισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο πλαίσιο ενός διευρυμένου συντονισμού

5. Προοπτικεσ:

1. Εισαγωγη

Το συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενέκρινε το Μάρτιο του 1998 τους « προσανατολισμούς για την ενίσχυση του επιχειρησιακού συντονισμού μεταξύ της Κοινότητας και των κρατών μελών στον τομέα της συνεργασίας και της ανάπτυξης ».

Το Νοέμβριο του 1998 η Επιτροπή υπέβαλε μια πρώτη προκαταρκτική έκθεση. Η εν λόγω έκθεση υπογράμμιζε ιδίως τη σημασία της μεγαλύτερης αμοιβαιότητας στην ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ κρατών μελών και Επιτροπής. Συνέστησε επίσης να σταλεί ένα ισχυρό πολιτικό μήνυμα σε όλες τις αντιπροσωπείες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για να ενθαρρυνθεί η δυναμική και ενεργός εκτέλεση των προσανατολισμών του Συμβουλίου ενισχύοντας το ρόλο των χωρών εταίρων στην εν λόγω διαδικασία.

Σύμφωνα με το σημείο 8 των εν λόγω προσανατολισμών, η παρούσα έκθεση παρουσιάζει πιο λεπτομερειακά τα μέτρα που ελήφθησαν και την πρόοδο που σημειώθηκε μετά το Μάρτιο του 1998. Στηρίζεται σε έρευνα που πραγματοποιήθηκε τον Αύγουστο και το Σεπτέμβριο του 1999, στις αντιπροσωπείες της Επιτροπής σε όλες τις αναπτυσσόμενες χώρες. Εκτός από μερικές σπάνιες εξαιρέσεις, οι αντιπρόσωποι των κρατών μελών στις χώρες αυτές μπόρεσαν να απαντήσουν από κοινού με την αντιπροσωπεία στο ίδιο ερωτηματολόγιο. Το υψηλό ποσοστό [1] των απαντήσεων που παρελήφθησαν επιβεβαιώνει το ενδιαφέρον των αντιπροσώπων της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το θέμα αυτό.

[1] 98 απαντήσεις για 116 ερωτηθείσες χώρες, ήτοι 84% ποσοστό απόκρισης

Για την ανάλυση χρησιμοποιήθηκαν τρεις άξονες :

- Η παρούσα κατάσταση και η εξέλιξη του επιχειρησιακού συντονισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) μετά την έγκριση των προσανατολισμών το Μάρτιο του 1998·

- Ο ρόλος της χώρας εταίρου στην υλοποίηση του εν λόγω συντονισμού·

- Η θέση του επιχειρησιακού συντονισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο γενικότερο πλαίσιο ενός συντονισμού που περιλαμβάνει το σύνολο των λοιπών χορηγών.

Στο τομεακό επίπεδο, η ανάλυση αφορά τους τομείς προτεραιότητας [2] που ανέφεραν τα κράτη μέλη και η αντιπροσωπεία, σε κάθε χώρα.

[2] κάθε μέλος της ΕΕ κλήθηκε να αναφέρει 5 τομείς προτεραιότητας των παρεμβάσεών του

2. Κύρια αποτελεσματα τησ ερευνασ και θεματα προβληματισμου.

2.1. Η γενική εξέταση των απαντήσεων σχετικά με 98 χώρες δεικνύει τα εξής:

- Παρόλο που οι προσανατολισμοί του Συμβουλίου ενεκρίθησαν μόνο πριν από 18 μήνες, διάστημα που μπορεί να θεωρηθεί μικρό σε σχέση με το χρόνο τον απαραίτητο για την υλοποίησή τους, έγιναν γενικά αποδεκτοί με θετικό τρόπο από τους αντιπροσώπους της Ευρωπαϊκής Ένωσης επιτόπου. Αποτελεί μια δυναμική διαδικασία συντονισμού που θα συγκεκριμενοποιηθεί σταδιακά εν όψει των μελλοντικών δράσεων προγραμματισμού.

- Αν και η υλοποίηση πραγματοποιείται με διαφορετικούς τρόπους ανάλογα με τις 6 περιφέρειες που έχουν ληφθεί υπόψη στην ανάλυση αυτή (Αφρική, Καραϊβική, Ειρηνικός, MED, Λατινική Αμερική, Ασία) από το Μάρτιο του 1998 σημειώθηκε βελτίωση του επιχειρησιακού συντονισμού στην πλειονότητα των περιπτώσεων.

- Η ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των αντιπροσωπειών και των κρατών μελών είναι αποτελεσματική, αλλά πολλές φορές δεν είναι αμφίδρομη λόγω έλλειψης αμοιβαιότητας από πλευράς των κρατών μελών.

- Στο πλαίσιο του διευρυμένου συντονισμού με άλλους χορηγούς, τα μέλη της ΕΕ διαδραματίζουν ενεργό ρόλο σε τομεακό επίπεδο.

- Σε τομεακό επίπεδο, οι συλλεγείσες πληροφορίες επιτρέπουν να διαπιστωθεί ένας μεγάλος αριθμός περιπτώσεων όπου τα κράτη μέλη της Ένωσης παρεμβαίνουν στον ίδιο τομέα και όπου μπορούν κατά συνέπεια να αναζητηθούν περιπτώσεις συμπληρωματικότητας.

- Η χώρα εταίρος διαδραματίζει σχετικά περιορισμένο ρόλο στη διαδικασία επιχειρησιακού συντονισμού στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

2.2. Κύρια θέματα προβληματισμού

- Σε ποιό επίπεδο και πώς η χώρα εταίρος πρέπει να διαδραματίσει ενεργό ρόλο κατά τον εσωτερικό συντονισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε σύγκριση με το ρόλο που πρέπει να έχει στο πλαίσιο του συνολικού συντονισμού των χορηγών; - Σε ορισμένες περιπτώσεις (χώρες σε εμπόλεμη κατάσταση, αναστολή βοήθειας), η χώρα δεν μπορεί να διαδραματίσει ενεργό ρόλο.

- Σε άλλες περιπτώσεις, η ίδια η χώρα δεν επιθυμεί να συμμετάσχει στο συντονισμό πριν από τον καθορισμό κοινής θέσης στο πλαίσιο των μελών της ΕΕ.

- Εν γένει, ο συντονισμός θα πρέπει να βοηθήσει τη χώρα εταίρο να καθορίσει και να υλοποιήσει τις δικές της στρατηγικές ανάπτυξης (σε ρόλο επικεφαλής), αλλά ταυτόχρονα πρέπει να μεριμνούμε να μην επιβαρύνουμε το φόρτο εργασίας της στη διαδικασία συντονισμού.

- Ο συντονισμός μεταξύ της Κοινότητας και των κρατών μελών της ΕΕ αποτελεί ουσιαστική συμβολή σε μια γενικότερη προσπάθεια συντονισμού του συνόλου των χορηγών, υπέρ της χώρας εταίρου. Επιτρέπει να περιοριστούν οι επικαλύψεις πόρων και οι κίνδυνοι ανταγωνισμού μεταξύ χορηγών ενισχύοντας τη συμπληρωματικότητα.

- Ο εσωτερικός συντονισμός της ΕΕ εμπεριέχει προστιθέμενη αξία όσον αφορά τον πολιτικό διάλογο με τη χώρα εταίρο και συμβάλλει στην «επιβεβαίωση της ταυτότητάς της στη διεθνή σκηνή». (άρθρο 2 της συνθήκης)

3. Παρουσα κατασταση του επιχειρησιακου συντονισμου μεταξύ τησ Κοινοτητασ και των κρατων μελων τησ Ευρωπαϊκησ Ένωσησ

3.1. Περιγραφή της παρούσας κατάστασης

Η έρευνα στηρίζεται σε καταγραφή των κρατών μελών που είναι παρόντα και ενεργά σε καθεμία από τις χώρες εταίρους. Τα αποτελέσματα δεικνύουν ότι στις χώρες της Αφρικής, της Λατινικής Αμερικής, της Ασίας και MED, η παρουσία αυτή είναι ισχυρή και τοποθετείται κατά μέσο όρο σε 7 έως 9 κράτη μέλη ανά χώρα. Βέβαια η παρουσία αυτή είναι πολύ πιο περιορισμένη στις περιοχές της Καραϊβικής και του Ειρηνικού όπου υπολογίζονται κατά μέσο όρο 2 έως 4 ενεργά κράτη μέλη.

Μεταξύ της αντιπροσωπείας της ΕΚ και των κρατών μελών που είναι παρόντα στη χώρα αυτή, διαπιστώνεται η ύπαρξη τακτικών μηχανισμών επιχειρησιακού συντονισμού κατά μέσο όρο σε 7 στις 10 περιπτώσεις, ενώ ορισμένα κράτη μέλη προτιμούν περιστασιακό συντονισμό ή ένα πιο διευρυμένο πλαίσιο με τους υπόλοιπους χορηγούς. Παρόλα αυτά, η αναλογία αυτή φτάνει τα 9 στα 10 κράτη μέλη στις χώρες που έχουν υψηλό εισόδημα ανά κάτοικο.

Ο συντονισμός πραγματοποιείται κυρίως με μορφή τακτικών συνεδριάσεων (51% των περιπτώσεων) ή περιστασιακών συνεδριάσεων (36%). Σπανίως περιορίζεται σε απλές ανταλλαγές εγγράφων (10%) ή σε άτυπες συναντήσεις (3%). Τα παραδείγματα επισκέψεων επιτόπου που πραγματοποιούνται από κοινού είναι σπάνια.

Ο επιχειρησιακός συντονισμός οργανώνεται ουσιαστικά κατά τη διάρκεια των συνεδριάσεων. Οι συνεδριάσεις είναι τακτικές στην Ασία και την Αφρική, περιστασιακές στη Λατινική Αμερική, στις χώρες MED και την Καραϊβική και πολύ περιορισμένες στον Ειρηνικό.

Η πρακτική των τακτικών συνεδριάσεων είναι πιο συχνή στην Ασία (74% των περιπτώσεων που κατεγράφησαν), και λιγότερο συχνή στην Αφρική (61%). Στη Λατινική Αμερική, στην Καραϊβική και στις χώρες MED, οι συνεδριάσεις είναι περισσότερο περιστασιακές. Στον Ειρηνικό, το εμπόδιο της απόστασης περιορίζει τις επαφές σε απλές ανταλλαγές εγγράφων.

Οι εν λόγω συνεδριάσεις συντονισμού, θεματικές ή τομεακές, διοργανώνονται εν γένει από τις αντιπροσωπείες της Επιτροπής.

Η περιοδικότητα των εν λόγω συνεδριάσεων είναι συνήθως μηνιαία.

Εάν δεν υπάρχει αντιπροσωπεία της ΕΚ σε μια χώρα, τα κράτη μέλη θεωρούν ότι είναι πιο δύσκολο να υλοποιηθεί ο συντονισμός·

3.1.1. Οι υφιστάμενοι μηχανισμοί του συντονισμού επιτρέπουν τα εξής:

- τη συζήτηση των προτεραιοτήτων, των δράσεων εν εξελίξει και των μελλοντικών δράσεων που εξετάζονται (νέα έργα) από κάθε μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Τα κράτη μέλη θεωρούν σχετικά ικανοποιητικές τις πληροφορίες που παρέχει η αντιπροσωπεία σχετικά με τις τομεακές προτεραιότητες, τις δράσεις εν εξελίξει καθώς επίσης και τις μελλοντικές δράσεις.

Η ανταλλαγή πληροφοριών που προέρχονται από τα κράτη μέλη θεωρείται ανεπαρκής.

Αντιθέτως, ο ίδιος τύπος πληροφοριών παρέχεται ανεπαρκώς από τα ίδια τα κράτη μέλη, τόσο στις αντιπροσωπείες όσο και σε άλλα κράτη μέλη. Αυτό συμβαίνει ιδίως στις χώρες όπου οι αντιπροσωπείες είναι πολλές, ή/και σε χώρες με υψηλό εισόδημα.

- τον καθορισμό μιας κοινής προσέγγισης σε συνεργασία με τη χώρα εταίρο, στο πλαίσιο της Ένωσης και σε συνεργασία με τους άλλους χορηγούς

Σε περισσότερα από τα τρία τέταρτα των χωρών [3], ο συντονισμός αυτός συμβάλλει στον καθορισμό μιας κοινής προσέγγισης με τη χώρα εταίρο.

[3] 78%

- την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τις προτεραιότητες που θα επιλεγούν κατά το μελλοντικό προγραμματισμό

Σε ορισμένες χώρες, το ανωτέρω επιτρέπει επίσης τη σύνταξη εγγράφων κοινών προσανατολισμών.

- τον καθορισμό της περιττής επανάληψης και των αλληλεπικαλύψεων

Ο συντονισμός επιτρέπει τη διαπίστωση των ανωτέρω εφόσον υπάρχουν ήδη ή την αποφυγή τους κατά την προετοιμασία νέων δράσεων.

3.1.2. Κοινές μελέτες, αναλύσεις ή αξιολογήσεις

Η έρευνα δεικνύει ότι:

- στο 58% των χωρών, υπάρχουν κοινές χρηματοδοτήσεις για την πραγματοποίηση τέτοιου είδους μελετών, συχνότερα δε στη Λατινική Αμερική και την Αφρική

- η αντιπροσωπεία της ΕΚ συμμετέχει στο 92% των περιπτώσεων

- οι εν λόγω μελέτες πραγματοποιούνται ως επί το πλείστον στους τομείς «κυβέρνηση και κοινωνία των πολιτών», «υγεία», και «γεωργία».

Τα εν λόγω σχετικά πολυάριθμα παραδείγματα, παρουσιάζουν ένα πραγματικό ενδιαφέρον στο μέτρο που αυτός ο τύπος εργασιών που πραγματοποιούνται από κοινού είναι καθοριστικός για τη διαδικασία καθορισμού πιθανής συμπληρωματικότητας, κατά τη διάρκεια του μελλοντικού προγραμματισμού.

3.1.3. Αλληλεπικάλυψη [4] των εν εξελίξει προγραμμάτων:

[4] Σε σχέση με την έννοια της «περιττής επανάληψης», η έννοια της αλληλεπικάλυψης αφορά περισσότερο τα θέματα χρονοδιαγράμματος υλοποίησης.

Σε πολλές περιπτώσεις, ο συντονισμός επιτρέπει την καταγραφή των προβλημάτων αλληλεπικάλυψης.

Ο αριθμός των αλληλεπικαλύψεων είναι σχετικά υψηλότερος σε χώρες όπου τα παρόντα κράτη μέλη είναι πολλά: όταν τα παρόντα κράτη μέλη είναι λίγα, διαπιστώνονται αλληλεπικαλύψεις μόνο στο ένα τέταρτο των χωρών, ενώ το ποσοστό αυτό ανέρχεται στο ένα δεύτερο των χωρών όταν υπάρχουν πάνω από οκτώ κράτη μέλη.

Ως επί το πλείστον, οι αλληλεπικαλύψεις δεν διαπιστώνονται παρά μόνον τη στιγμή της υλοποίησης των δράσεων, εν γένει πολύ αργά για την ανάληψη ταχείας αναπροσαρμογής, λαμβανομένης υπόψη της τεχνικής και διοικητικής βραδύτητας.

Η μεγάλη διάρκεια των προθεσμιών εντολής των προγραμμάτων ή η άφιξη εξωτερικής βοήθειας εν είδη ανθρωπιστικής βοήθειας αναφέρθηκαν ως αιτίες ορισμένων αλληλεπικαλύψεων.

Στις μεγάλες χώρες (κυρίως στην Ασία) ο συντονισμός δεν θεωρείται απαραίτητος, στο μέτρο που οι κίνδυνοι περιττής επανάληψης και αλληλεπικάλυψης είναι πολύ μικροί σε σχέση με το μεγάλο μέγεθος των αναγκών.

3.1.4. Συντονισμός και συγκέντρωση της βοήθειας

38% των απαντήσεων δεικνύουν ότι ο συντονισμός συμβάλλει στην ενίσχυση της συγκέντρωσης της κοινοτικής βοήθειας, και 27% στην ενίσχυση της διμερούς βοήθειας των κρατών μελών.

Εν συνόλω η εν λόγω συγκέντρωση αντιμετωπίζεται θετικά στο μέτρο που ο συντονισμός επιτρέπει την αύξηση των θετικών επιπτώσεων των παρεμβάσεων σε ένα συγκεκριμένο τομέα. Ορισμένα σχόλια υπογραμμίζουν ότι η ανταλλαγή μελετών ή εμπειριών επιτρέπει τον καθορισμό και την προετοιμασία συμπληρωματικών έργων. Οι κίνδυνοι περιττής επανάληψης που προκύπτουν από τη συγκέντρωση στον ίδιο τομέα, δεν μπορούν να περιοριστούν παρά μόνο μέσω του συντονισμού.

3.2. Τομεακή προσέγγιση του συντονισμού στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Τα διαθέσιμα αποτελέσματα επιτρέπουν να γνωρίζουμε, ανά χώρα, ποιοί είναι οι τομείς όπου παρεμβαίνουν ταυτόχρονα πολλά κράτη μέλη, και όπου κατά συνέπεια μπορεί να αναζητηθεί συμπληρωματικότητα.

Επιτρέπουν επίσης τον καθορισμό κατά τομέα, και κατά κράτος μέλος σχετικά με το ποιο από αυτά έχει καθιερώσει μηχανισμό επιχειρησιακού συντονισμού με την αντιπροσωπεία της ΕΚ.

Για παράδειγμα, για τους τομείς κυβέρνησης και κοινωνίας των πολιτών, υγείας και παιδείας όπου υπάρχει σημαντική παρουσία των μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (κατά μέσο όρο 3 έως 4 μέλη ) υπάρχει τακτικός μηχανισμός συντονισμού για τρεις στις πέντε χώρες [5].

[5] Αυτοί οι τακτικοί μηχανισμοί συντονισμού δεν περιλαμβάνουν πάντα τα κράτη μέλη που είναι παρόντα στον τομέα.

3.2.1. Οι τομεακές συνεδριάσεις

Ο συντονισμός λαμβάνει διάφορες μορφές ανάλογα με τους εξεταζόμενους τομείς:

- για τα θέματα σχετικά με το πρόγραμμα βοήθειας και το χρέος, οι τακτικές συνεδριάσεις αποτελούν τον κύριο τρόπο οργάνωσης·

- οι περιστασιακές συνεδριάσεις πραγματοποιούνται ως επί το πλείστον στους τομείς υποδομής, κοινωνικών υπηρεσιών και οικονομικών υπηρεσιών. Το ίδιο συμβαίνει και για τη βοήθεια έκτακτης ανάγκης·

- η πρακτική ανταλλαγής εγγράφων εφαρμόζεται κυρίως για τα θέματα σχετικά με το χρέος.

3.2.2. Οι χρηματοδοτικές διαδικασίες

Στους τομείς όπου ο συντονισμός είναι αποτελεσματικός, οι παράλληλες χρηματοδοτήσεις αποτελούν την πλειοψηφία (54%) ενώ οι συγχρηματοδοτήσεις υπό τη στενή έννοια του όρου, παραμένουν μειοψηφία (12%).

Οι «λοιπές χρηματοδοτικές πρακτικές» (34%) θα μπορούσαν να αφορούν τις χρηματοδοτήσεις που χορηγήθηκαν προηγουμένως χωρίς εκ των προτέρων συντονισμό. Ως επί το πλείστον αυτό συμβαίνει στις χώρες όπου το επίπεδο εισοδήματος ανά κάτοικο είναι υψηλό.

Οι τρόποι χρηματοδότησης ποικίλουν σημαντικά ανάλογα με τους τομείς :

- οι παράλληλες χρηματοδοτήσεις πραγματοποιούνται ως επί το πλείστον στους τομείς υποδομής, οικονομικών υπηρεσιών και παραγωγής, καθώς και στις δράσεις που αφορούν το χρέος

- οι συγχρηματοδοτήσεις είναι πολύ περιορισμένες σε όλους τους τομείς, και το μεγαλύτερο ποσοστό (18%) σημειώθηκε σε θέματα βοήθειας έκτακτης ανάγκης.

Ανάλογα με τις περιοχές, διαπιστώνονται τα εξής :

- στην Αφρική,- πάντα στους τομείς όπου ο συντονισμός είναι αποτελεσματικός -, το 72% των χρηματοδοτήσεων είναι παράλληλες χρηματοδοτήσεις

- στις περιοχές MED, την Ασία και τη Λατινική Αμερική, οι απαντήσεις αναφέρουν γενικώς «ανεξάρτητες» χρηματοδοτήσεις, ήτοι χρηματοδοτήσεις που δεν είναι ούτε παράλληλες ούτε συχρηματοδοτήσεις.

3.2.3. Τα καθήκοντα του "Chef de file" [6]

[6] Βλ. τον ακριβή ορισμό που αποδίδεται στα καθήκοντα του "Chef de file" στην έκθεση του προέδρου για το συντονισμό -Βιέννη 19.10.1998.

Για το 62% των χωρών, τα κράτη μέλη και η αντιπροσωπεία της ΕΚ σημείωσαν ότι θα ήταν διαθέσιμες να αναλάβουν τα καθήκοντα του "Chef de file( [7])" τουλάχιστον σε ένα συγκεκριμένο τομέα. Αυτό συμβαίνει κυρίως στις περιοχές της Λατινικής Αμερικής (3 στις 4 χώρες) και της Αφρικής (2 στις 3 χώρες).

[7] Ο όρος Chef de file αμφισβητήθηκε από ορισμένα κράτη μέλη

Για τα δύο τρίτα των περιπτώσεων πρόκειται μόνον για «οργάνωση και συντονισμό του διαλόγου», κάτι το οποίο αντιστοιχεί στις αρμοδιότητες ενός τομεακού συντονιστή. Αυτό συμβαίνει κυρίως στις χώρες όπου οι αντιπροσωπείες της Ένωσης είναι πολλές (11 έως 15 ενεργά μέλη).

Αντιθέτως, για τις χώρες όπου δεν υπάρχουν παρά 1 έως 4 ενεργά μέλη, οι απαντήσεις δεικνύουν ότι το επίπεδο της μελετώμενης αρμοδιότητας θα ήταν «η εξασφάλιση για λογαριασμό των μελών της Ένωσης, της διεύθυνσης του συνόλου του προγράμματος» (κάτι που αντιστοιχεί στο δεύτερο επίπεδο αρμοδιότητας ενός Chef de file).

Σε πολλές χώρες, πολλά μέλη της Ένωσης είναι διατεθειμένα να ασκήσουν το ρόλο Chef de file σε περισσότερους συγκεκριμένους τομείς. Σε ορισμένες χώρες, διαπιστώνονται μάλιστα περισσότερες υποψηφιότητες για τον ίδιο τομέα.

Σε πολλές χώρες, πολλά μέλη της Ένωσης είναι διατεθειμένα να ασκήσουν αρμοδιότητες σε θέματα συντονισμού σε έναν ή περισσότερους τομείς

Οι ανωτέρω πολυάριθμες εκδηλώσεις ενδιαφέροντος για την ανάληψη συγκεκριμένων αρμοδιοτήτων σε θέματα συντονισμού, επιβεβαιώνουν την ύπαρξη ισχυρής πιθανής συμπληρωματικότητας μεταξύ των μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και μια συγκεκριμένη βούληση για την ενίσχυσή της.

3.3. Ο ρόλος της χώρας εταίρου στο συντονισμό στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Μόνον σε 40% των χωρών, η κυβέρνηση διαδραματίζει ενεργό ρόλο στη διαδικασία συντονισμού της Ένωσης

Οι προσανατολισμοί του Μαρτίου του 1998 και η ενδιάμεση έκθεση του Νοεμβρίου του 1998 επιμένουν στην ανάγκη ενίσχυσης του ρόλου της κυβέρνησης εταίρου στον ενισχυμένο συντονισμό στο πλαίσιο της ΕΕ.

Τα αποτελέσματα της έρευνας δεικνύουν ότι η συμμετοχή της κυβέρνησης εταίρου στους μηχανισμούς του συνολικού συντονισμού της βοήθειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι ακόμη αρκετά χαμηλή. Πράγματι, για τη μεγάλη πλειοψηφία των χωρών, οι αντιπρόσωποι των κρατών μελών απάντησαν ότι η κυβέρνηση εταίρος συμμετέχει λίγο (50%) ή καθόλου (10%) σ' αυτή τη διαδικασία ευρωπαϊκού συντονισμού.

Η κατάσταση αυτή είναι ομοιόμορφη για το σύνολο των γεωγραφικών ζωνών, οι διαφορές μεταξύ MED, Λατινικής Αμερικής, Ασίας και Αφρικής είναι σχετικά μικρές, και μόνον οι χώρες της ζώνης του Ειρηνικού σημειώνουν ποσοστό συμμετοχής της κυβέρνησης εταίρου πάνω από το μέσο όρο.

Μπορούμε εντούτοις να σημειώσουμε ότι στις χώρες της πειραματικής εφαρμογής (Μπαγκλαντές, Κόστα Ρίκα, Ακτή Ελεφαντοστού, Αιθιοπία, Μοζαμβίκη, Περού) όπου η ενίσχυση των μηχανισμών επιχειρησιακού συντονισμού είναι η μεγαλύτερη, η κυβέρνηση εταίρος συμμετέχει περισσότερο.

Οι δύο κυριότεροι λόγοι που αναφέρθηκαν για τη χαμηλή αυτή συμμετοχή της κυβέρνησης είναι οι ακόλουθοι :

- η κυβέρνηση δεν διαθέτει ανθρώπινο δυναμικό και τεχνικές.

Αυτό το επιχείρημα αναφέρεται στο 72% των χωρών, με μεγάλη συγκέντρωση αυτού του τύπου απαντήσεων στις ζώνες της Καραϊβικής και της Ασίας στις φτωχότερες χώρες.

- η κυβέρνηση δεν ενδιαφέρεται.

Το επιχείρημα αυτό αναφέρεται στο 40% των χωρών, με μεγάλη συγκέντρωση αυτού του τύπου απαντήσεων στις χώρες με υψηλό εισόδημα.

Η χαμηλή συμμετοχή της τοπικής κυβέρνησης οφείλεται κυρίως στην έλλειψή της στο ανθρώπινο δυναμικό και τεχνικές.

Συγκρίνοντας τα δύο αυτά επιχειρήματα με τον όγκο της βοήθειας που παρέχεται από την ΕΕ σε κάθε χώρα, διαπιστώνουμε ότι οι χώρες που λαμβάνουν σημαντική βοήθεια δεν έχουν τα μέσα για το συντονισμό της και η πλειοψηφία αυτών δεν ενδιαφέρεται να συμμετάσχει στη διαδικασία συντονισμού.

Οι άλλοι λόγοι που αναφέρθηκαν στις απαντήσεις είναι οι ακόλουθοι :

- η πολιτική αστάθεια είναι μεγάλη,

- οι κυβερνήσεις αλλάζουν πολύ συχνά ώστε δεν μπορεί να εξασφαλιστεί η συνέχεια της προσπάθειας συντονισμού η οποία παραμένει ως επί το πλείστον στο στάδιο της εκδήλωσης καλής πρόθεσης·

- η κυβέρνηση δεν συμμερίζεται πάντα τις προτεραιότητες των χορηγών·

- ο εσωτερικός συντονισμός της κυβέρνησης είναι ανεπαρκής·

- υπάρχει συχνά έλλειψη διαφάνειας·

- υπάρχει μερικές φορές η τάση του «διαίρει τους χορηγούς και βασίλευε»·

- σε ορισμένες χώρες, η κυβέρνηση φαίνεται ότι δεν ενδιαφέρεται να έχει πάνω από ένα συνομιλητή σε ένα συγκεκριμένο τομέα.

Μπορεί να σημειωθεί ότι τον περισσότερο χρόνο, στις αφρικανικές χώρες που αναφέρονται ως «προβληματικές», (χώρες σε εμπόλεμη κατάσταση, χώρες όπου η κοινοτική βοήθεια έχει μερικώς ή ολικώς ανασταλεί) η κυβέρνηση δεν συμμετέχει καθόλου στο συντονισμό της ΕΕ.

Παρόλα αυτά στη διαδικασία του τομεακού συντονισμού που πραγματοποιείται γενικώς με όλους τους χορηγούς, η κυβέρνηση εταίρος είναι συντονιστής σε 25% των τομέων όπου υπάρχει ένας συντονιστής. Το ποσοστό αυτό πρέπει να συγκριθεί με τα αντίστοιχα ποσοστά της Διεθνούς Τραπέζης (15%), του αναπτυξιακού προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών (15%), των αντιπροσωπειών της EΚ (15%), και του συνόλου των κρατών μελών (25%).

Από τα δεδομένα αυτά προκύπτει ότι η κατανομή των καθηκόντων τομεακού συντονισμού γίνεται ευρέως μεταξύ των κυρίων χορηγών και της ίδιας της κυβέρνησης, η οποία παρόλα αυτά έχει το σημαντικότερο ρόλο.

Οι εν λόγω μηχανισμοί τομεακού συντονισμού αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα του συνολικού συντονισμού οριζοντίου τύπου όπως οι συμβουλευτικές ομάδες και οι συζητήσεις στρογγυλής τραπέζης στις οποίες συμμετέχουν όλοι οι χορηγοί υπό την αιγίδα της κυβέρνησης.

4. Οι επιπτωσεισ των προσανατολισμων του μαρτιου του 1998

Σε κάθε χώρα, η αντιπροσωπεία και τα κράτη μέλη απήντησαν από κοινού [8] για να αναφέρουν εάν θεωρούσαν ότι ο επιχειρησιακός συντονισμός βελτιώθηκε από το Μάρτιο του 1998 και να περιγράψουν την παρούσα κατάσταση.

[8] Σε ένα μικρό αριθμό χωρών, μόνον η αντιπροσωπεία μπόρεσε να απαντήσει στο ερωτηματολόγιο.

4.1. Οι διαπιστωθείσες εξελίξεις

- Περίπου δύο τρίτα (62%) των απαντήσεων αναφέρουν βελτίωση του επιχειρησιακού συντονισμού από το Μάρτιο του 1998.

Η εν λόγω βελτίωση αποδίδεται κυρίως στα εξής:

- τις συχνότερες συνεδριάσεις με θέμα την παρακολούθηση των έργων·

- τη συστηματικότερη ανταλλαγή εγγράφων μεταξύ της κάθε αντιπροσωπείας και των αντιπροσώπων των κρατών μελών που είναι παρόντα στη δικαιούχο χώρα.

Η βελτίωση του επιχειρησιακού συντονισμού στο πλαίσιο της Ένωσης από το Μάρτιο του 1998 είναι τόσο μεγαλύτερη όσο σημαντικότερη ήταν η βοήθεια αυτή.

Η βελτίωση αυτή είναι πιο ευαίσθητη στις χώρες όπου ο όγκος της συνολικής βοήθειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι μεγαλύτερος : 85% των περιπτώσεων στις χώρες όπου ο όγκος υπερβαίνει τα 300 εκατομμύρια δολάρια, έναντι 44% των περιπτώσεων στις χώρες όπου είναι κάτω των 50 εκατομμυρίων δολαρίων.

Η διοργάνωση κοινών επισκέψεων επιτόπου αναφέρεται σπανίως.

Σε θέματα δημιουργίας βάσεων δεδομένων, οι πληροφορίες που παρασχέθησαν είναι πολύ περιορισμένες και δεικνύουν ότι έχουν αναληφθεί λίγες πρωτοβουλίες προς αυτήν την κατεύθυνση (Νότιος Αφρική, Κένυα, Σρι Λάνκα και Κόστα Ρίκα).

Παρόλο που οι αντιπροσωπείες δείχνουν να είναι συνήθως οι παρακινητές της βελτίωσης αυτής, διαπιστώνουμε μια μεγαλύτερη συμμετοχή των κρατών μελών στις ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες, ιδίως κατά την εκ περιτροπής προεδρία της ΕΕ.

4.1.1. Επίπεδο ικανοποίησης

Παρά τις βελτιώσεις αυτές, τα μέλη της Ένωσης θεωρούν ότι ο επιχειρησιακός συντονισμός στο πλαίσιο της ΕΕ παραμένει ακόμη σχετικά ικανοποιητικός

Παρά τις διαπιστωθείσες βελτιώσεις τα μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης θεωρούν ότι αυτή τη στιγμή ο επιχειρησιακός συντονισμός παραμένει ακόμη σχετικά ικανοποιητικός, πράγμα που σημαίνει ότι υπάρχει ακόμη δυνατότητα για πρόοδο. Αυτό συμβαίνει για παράδειγμα στις χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Ασίας, όπου τα δύο τρίτα (62%) των κρατών μελών έχουν την αίσθηση ότι σημειώθηκε βελτίωση προσφάτως, αλλά όπου πάνω από το μισό δεν είναι ικανοποιημένο.

Η συνολική αυτή εντύπωση ποικίλε ανάλογα με τις εξεταζόμενες περιοχές ή ανάλογα με τον αριθμό των ενεργών κρατών μελών.

- Σύμφωνα με το κριτήριο της γεωγραφικής κατανομής τα αποτελέσματα δεικνύουν τα εξής επίπεδα συντονισμού :

- χαμηλό στην Ασία, στη Λατινική Αμερική και επίσης στις χώρες MED·

- μέσο στην Αφρική και την Καραϊβική·

- εξαιρετικό στον Ειρηνικό [9].

[9] Η διαπίστωση αυτή μοιάζει να δεικνύει μόνον ότι ο βαθμός ικανοποίησης εξαρτάται από το χαμηλό αριθμό των ενεργών κρατών μελών.

- Ανάλογα με τον αριθμό των κρατών μελών, διαπιστώνονται τα εξής:

- καλός συντονισμός με μικρό αριθμό κρατών μελών (1 έως 4)·

- αρκετά καλός συντονισμός με μέσο αριθμό κρατών μελών (5 έως 7)·

- χαμηλός συντονισμός με μεγάλο αριθμό κρατών μελών (8 έως 15).

- Πάνω από το εν τρίτο (38%) των απαντήσεων δείχνουν ότι δεν υπάρχει σημαντική βελτίωση, και ότι οι βελτιώσεις αφορούν συγκεκριμένα και περιορισμένα σημεία:

- Ορισμένες απαντήσεις έδειξαν ότι όταν ο αριθμός των κρατών μελών και το ποσό της βοήθειας είναι χαμηλά, ο πραγματικός συντονισμός ήταν επαρκής·

- Τέσσερις χώρες που συμμετείχαν στην πειραματική υλοποίηση (Κόστα Ρίκα, Ακτή Ελεφαντοστού, Αιθιοπία και Περού) θεώρησαν ότι ο συντονισμός άγγιξε ένα ικανοποιητικό επίπεδο κατά τη διάρκεια της υλοποίησης και ότι δεν υπήρξαν σημαντικές βελτιώσεις μετά από αυτό.

Τα μελετώμενα μέτρα, βραχυπρόθεσμα, για τη βελτίωση του συντονισμού αφορούν κυρίως την εντατικοποίηση των ανταλλαγών πληροφοριών με στόχο τους τομείς προτεραιότητας, ιδίως προς την κατεύθυνση: κράτη μέλη προς την ΕΚ και τα άλλα κράτη μέλη.

4.1.2. Μελετώμενες βελτιώσεις

Σε απάντηση μιας «ανοιχτής ερώτησης» [10], διατυπώθηκαν πολλά σχόλια ή υποδείξεις. Μεταξύ αυτών είναι και τα εξής:

[10] Ερώτηση : «Με βάση την τρέχουσα κατάσταση του επιχειρησιακού συντονισμού στο πλαίσιο της ΕΕ στη χώρα, μπορείτε να αναφέρετε πώς θα μπορούσε να ενισχυθεί ο συντονισμός τοπικά».

- η εντατικοποίηση των ανταλλαγών πληροφοριών σχετικά με τους τομείς προτεραιότητας, ιδίως από μέρους των κρατών μελών και με προορισμός τις αντιπροσωπείες της Επιτροπής και των άλλων κρατών μελών·

- η δημιουργία κόμβων Internet ad hoc (περιλαμβανομένων των βάσεων δεδομένων) για την πρόσβαση σε πραγματικό χρόνο σε πληροφορίες χρήσιμες για το συντονισμό των χορηγών·

- η πραγματοποίηση εκδόσεων (ηλεκτρονικών ή εντύπων) σε τακτικό ρυθμό για την αξιολόγηση των περασμένων, των εν εξελίξει και των μελλοντικών δράσεων της ΕΚ και των κρατών μελών καταρχήν και των λοιπών χορηγών στη συνέχεια·

- είναι σημαντικό να οργανωθεί ένας τακτικός και σχεδόν θεσμικός διάλογος σε βάση μηνιαίων συνεδριάσεων, εφόσον κάτι τέτοιο δεν υφίσταται ήδη·

- η συμμετοχή των αντιπροσώπων της χώρας εταίρου κρίνεται ουσιαστική κάθε φορά που η εν λόγω χώρα αποδεικνύει πραγματικές ικανότητες διαχείρισης·

Μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, η αποτελεσματική ενίσχυση του συντονισμού απαιτεί μεγαλύτερη εναρμόνιση των στρατηγικών παρέμβασης της Επιτροπής και των κρατών μελών στις δικαιούχους χώρες.

- οι επισκέψεις επιτόπου που πραγματοποιούνται από κοινού, καθώς και οι κοινές αποστολές διακρίβωσης και αξιολόγησης έχουν μεγάλο ενδιαφέρον·

- υπάρχει η ανάγκη να αναζητηθεί μεγαλύτερη εναρμόνιση των στρατηγικών παρέμβασης της Κοινότητας με αυτές των κρατών μελών και γενικότερα με αυτές των άλλων χορηγών.

Τα σχόλια αυτά είναι σύμφωνα με τους προσανατολισμούς του Μαρτίου 1998 και αποδεικνύουν τη θέληση για τη συνέχιση της υλοποίησής τους.

4.2. Ο συντονισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο πλαίσιο ενός διευρυμένου συντονισμού

Ουσιαστικά σε όλες τις χώρες, πολλοί άλλοι εταίροι, όπως η Διεθνής Τράπεζα, οι υπηρεσίες των Ηνωμένων Εθνών, οι τράπεζες ανάπτυξης, κλπ. έχουν παρουσία. Έχουν επίσης συστήσει συγκεκριμένους μηχανισμούς συντονισμού, που είναι ανοικτοί σε όλους τους χορηγούς. Οι πιο σημαντικοί είναι οι συμβουλευτικές ομάδες της Διεθνούς Τραπέζης και οι σύνοδοι στρογγυλής τραπέζης του αναπτυξιακού προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών, στα οποία συμμετέχουν ενεργά τα μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Στα δύο τρίτα των τομέων που θεωρούνται ως τομείς προτεραιότητας [11] από τα μέλη της Ένωσης, διαπιστώνεται ότι υπάρχουν ένας ή περισσότεροι άλλοι χορηγοί μη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που είναι επίσης ενεργοί.

[11] 1/4πως ορίζονται στη σελίδα 4

Σε ποσοστό λίγο πάνω από το 40% του συνόλου των τομέων προτεραιότητας, επελέγη ένας συντονιστής σύμφωνα με την ακόλουθη κατανομή:

- σε 25% των περιπτώσεων ο συντονιστής είναι η χώρα εταίρος

- σε 25% των περιπτώσεων είναι ένα από τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης

- σε 15% των περιπτώσεων, είναι η αντιπροσωπεία της ΕΚ

- σε 15% των περιπτώσεων είναι η Διεθνής Τράπεζα

- σε 15% των περιπτώσεων, είναι οι υπηρεσίες των Ηνωμένων Εθνών

- και σε 5% των περιπτώσεων, είναι άλλοι χορηγοί.

Το αποτέλεσμα αυτό δείχνει ότι στο πλαίσιο των διευρυμένων μηχανισμών συντονισμού, η χώρα εταίρος διαδραματίζει ένα ρόλο σχετικά ενεργό συντονιστού σε τομεακό επίπεδο, και ότι συλλογικά, τα μέλη της Ένωσης διαδραματίζουν επίσης έναν ενεργό ρόλο, όντας συντονιστές σε 40% των περιπτώσεων.

Η χώρα εταίρος είναι συντονιστής σε 25% των τομέων όπου υπάρχει η λειτουργία του συντονιστού

1/4σον αφορά τους τομείς που δεν υπάρχει συγκεκριμένος συντονιστής, (περίπου 60% των τομέων που θεωρούνται ως τομείς προτεραιότητας), ορισμένα σχόλια δείχνουν ότι πρόκειται μερικές φορές για τομείς πολύ ευρείς ώστε να χρειάζεται συντονισμός αυτού του τύπου [12].

[12] Το ανωτέρω δεν αποκλείει τους διμερείς συντονισμούς.

Τα στοιχεία που παρέχονται από την έρευνα δείχνουν, ανά χώρα και ανά τομέα, τους δεσμούς που έχουν δημιουργηθεί από κάθε μέλος της Ένωσης με τους άλλους χορηγούς που είναι παρόντες στη χώρα.

Η ανάλυση δεικνύει για παράδειγμα ότι ο συντονισμός των μελών της Ένωσης με το αναπτυξιακό πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών όπως και με τη Διεθνή Τράπεζα, πραγματοποιείται υπό μορφή συνεδριάσεων συντονισμού σε περίπου 85% των περιπτώσεων.

Το μέσο ποσοστό συγχρηματοδοτηήσεων είναι 21% με τη Διεθνή Τράπεζα και 39% με το αναπτυξιακό πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών, ποσοστό το οποίο είναι αντιστοίχως δύο και τρεις φορές ανώτερο από αυτό των συγχρηματοδοτήσεων μεταξύ μελών της Ένωσης (12%) [13].

[13] Βλ. σελίδα 8 - § 3.2.2.

5. Προοπτικεσ:

Αυτά τα πρώτα αποτελέσματα δεικνύουν τα εξής:

- ότι ο συντονισμός μεταξύ των μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι ενεργός και σχετικά ικανοποιητικός·

- ότι πρέπει να βελτιωθεί, ιδίως με καλύτερη επικοινωνία και περισσότερες ανταλλαγές πληροφοριών·

- ότι η δυνατότητα για ενίσχυση της συμπληρωματικότητας είναι υπαρκτή σε ένα μεγάλο αριθμό τομέων και χωρών·

- ότι υπάρχει μια πραγματική βούληση να γίνουν προσπάθειες προς αυτήν την κατεύθυνση από την πλευρά της πλειοψηφίας των μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης επιτόπου.

Βάσει των πολυάριθμων πληροφοριών που ελήφθησαν, θα πρέπει να συνεχιστεί ένας διάλογος με τα κράτη μέλη σε επίπεδο εδρών και των αντιπροσωπειών τους επιτόπου, ώστε να υπάρξει εμβάθυνση του προβληματισμού, ιδίως προς δύο κύριες κατευθύνσεις:

- πώς να ενισχυθεί η συμπληρωματικότητα μεταξύ κοινοτικής βοήθειας και διμερούς βοήθειας, για την βέλτιστη χρήση των διαθέσιμων ανθρώπινων και δημοσιονομικών πόρων;

- πώς να ενισχυθεί η εταιρική σχέση με τη δικαιούχο χώρα.