[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 14.3.2007

COM(2007) 126 τελικό

2003/0168 (COD)

ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ σύμφωνα με το άρθρο 251, παράγραφος 2 τρίτο εδάφιο στοιχείο γ) της συνθήκης ΕΚ, για τις τροπολογίες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην κοινή θέση του Συμβουλίου σχετικά με την πρόταση για

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΕΦΑΡΜΟΣΤΕΟ ΔΙΚΑΙΟ ΣΤΙΣ ΕΞΩΣΥΜΒΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΧΕΣ («ΡΩΜΗ II»)

(υποβληθείσα από την Επιτροπή)

2003/0168 (COD)

ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ σύμφωνα με το άρθρο 251, παράγραφος 2 τρίτο εδάφιο στοιχείο γ) της συνθήκης ΕΚ, για τις τροπολογίες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην κοινή θέση του Συμβουλίου σχετικά με την πρόταση για

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΕΦΑΡΜΟΣΤΕΟ ΔΙΚΑΙΟ ΣΤΙΣ ΕΞΩΣΥΜΒΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΧΕΣ («ΡΩΜΗ II»)

1. Εισαγωγη

Το άρθρο 251, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο, στοιχείο γ) της Συνθήκης ΕΚ προβλέπει ότι η Επιτροπή διατυπώνει γνώμη για τις τροπολογίες που προτείνει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σε δεύτερη ανάγνωση. Η Επιτροπή διατυπώνει την ακόλουθη γνώμη σχετικά με τις 19 τροπολογίες που προτείνει το Κοινοβούλιο.

2. Ιστορικο της διαδικασιας

Η πρόταση[1] εγκρίθηκε από την Επιτροπή στις 22 Ιουλίου 2003 και διαβιβάσθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο κατά την ίδια ημερομηνία. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή διατύπωσε τη γνώμη της για την πρόταση της Επιτροπής στις 2 Ιουνίου 2004[2]. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, που συνήλθε σε ολομέλεια, ενέκρινε 54 τροπολογίες σε πρώτη ανάγνωση στις 6 Ιουλίου 2005[3]. Η Επιτροπή ενέκρινε την τροποποιημένη της πρόταση στις 21 Φεβρουαρίου 2006[4]. Το Συμβούλιο εξέδωσε την κοινή θέση του στις 25 Σεπτεμβρίου 2006[5]. Η Επιτροπή εξέδωσε την ανακοίνωσή της για την κοινή θέση του Συμβουλίου στις 27 Σεπτεμβρίου 2006[6]. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, που συνήλθε σε ολομέλεια, ενέκρινε 19 τροπολογίες σε δεύτερη ανάγνωση, στις 18 Ιανουαρίου 2007.

3. Στοχος της προτασης

Η διεθνής δικαιοδοσία καθώς και η αναγνώριση και η εκτέλεση σε ένα κράτος μέλος δικαστικών αποφάσεων που έχουν εκδοθεί σε άλλο κράτος μέλος, διέπονται από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 44/2001 του Συμβουλίου, της 22ας Δεκεμβρίου 2000, που εφαρμόζεται σε συμβατικές και εξωσυμβατικές ενοχές αστικού ή εμπορικού χαρακτήρα. Όσον αφορά το εφαρμοστέο δίκαιο, οι διατάξεις που αφορούν τις συμβάσεις, που εφαρμόζονται από τα διάφορα κράτη μέλη, έχουν εναρμονιστεί με την Σύμβαση της Ρώμης του 1980 για το εφαρμοστέο δίκαιο στις εξωσυμβατικές ενοχές. Η Επιτροπή προτείνει την αντικατάστασή της από τον κανονισμό «Ρώμη I»[7], ο οποίος αποτελεί σήμερα το αντικείμενο διαπραγματεύσεων στο πλαίσιο του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Δεν υπάρχει, ωστόσο, καμία εναρμονισμένη διάταξη γενικού χαρακτήρα στην Κοινότητα για να καθοριστεί το εφαρμοστέο δίκαιο στις εξωσυμβατικές ενοχές. Αυτό το νομοθετικό κενό προτίθεται να καλύψει η πρόταση της Επιτροπής.

Η πρόταση της Επιτροπής έχει, συνεπώς, ως στόχο να εναρμονίσει τις νομοθετικές διατάξεις που εφαρμόζονται στις εξωσυμβατικές ενοχές αστικού και εμπορικού χαρακτήρα (τροχαία ατυχήματα, ευθύνη λόγω ελαττωματικών προϊόντων, αθέμιτος ανταγωνισμός, κ.λπ) και να εκδώσει κοινή ρύθμιση για όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση που θα καθορίζει το εφαρμοστέο στις εν λόγω ενοχές δίκαιο.

Η εναρμόνιση αυτών των κανόνων έχει ως διπλό στόχο να προσφέρει στα φυσικά πρόσωπα και στους οικονομικούς φορείς ένα υψηλότερο από το σημερινό επίπεδο ασφάλειας δικαίου ώστε να αποφευχθεί η αναζήτηση του πλέον ευνοϊκού δικαστηρίου (« forum-shopping »), η οποία, όσον αφορά τα μέρη, καταλήγει σε δυνάμει διαφορετικά αποτελέσματα ως προς την ουσία ανάλογα με το επιλαμβανόμενο δικαστήριο.

4. Γνωμη της επιτροπης επι των τροπολογιων του ευρωπαϊκου κοινοβουλιου

4.1. Οι τροπολογίες που έγιναν πλήρως δεκτές από την Επιτροπή

- Η Επιτροπή δέχεται την τροπολογία 1 . Πρόκειται για μία τεχνική συντακτική τροποποίηση που λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι η Σύμβαση της Ρώμης του 1980 για το εφαρμοστέο δίκαιο στις συμβατικές ενοχές, θα αντικατασταθεί από τον μελλοντικό κανονισμό «Ρώμη I», η διαπραγμάτευση του οποίου διεξάγεται τώρα στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

- Η Επιτροπή δέχεται την τροπολογία 23 . Βέβαια, στην τροποποιημένη της πρόταση, η Επιτροπή είχε προτιμήσει την διατύπωση που εξέφραζε με μεγαλύτερη σαφήνεια ότι οι μη αντισταθμιστικές αποζημιώσεις δεν είναι από μόνες τους αντίθετες στην δημόσια τάξη, εφόσον το ποσό τους είναι εύλογο. Ωστόσο, στο μέτρο που η ρύθμιση που προτείνεται από το Κοινοβούλιο παρέχει μεγάλη ελευθερία εκτίμησης στο δικαστή, η Επιτροπή δέχεται στο εξής την διατύπωση που προτείνει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

- Η Επιτροπή δέχεται την τροπολογία 30 η οποία διευκρινίζει το πεδίο εφαρμογής του ειδικού κανόνα που αφορά την νόθευση του ανταγωνισμού μέσω της προσθήκης μιας αναφοράς στο άρθρο 81 και 82 της συνθήκης. Η Επιτροπή διερωτάται, βέβαια, για την πρόθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, το οποίο αποφάσισε να διατηρήσει μία αιτιολογική σκέψη σχετικά με τον ειδικό κανόνα που αφορά τη νόθευση του ανταγωνισμού, τον οποίο όμως εξάλειψε (τροπολογία 17).

4.2 Τροπολογίες που έγιναν πλήρως δεκτές από την Επιτροπή με την επιφύλαξη αναδιατύπωσης ή έγιναν εν μέρει δεκτές

- Όσον αφορά την τροπολογία 3 , η Επιτροπή δεν αντιτίθεται σε αιτιολογική σκέψη, η οποία υπενθυμίζει ότι η Ρώμη ΙΙ εφαρμόζεται εξίσου στο πλαίσιο ενός καθεστώτος αντικειμενικής ευθύνης ούτε στο θέμα του προσδιορισμού των προσώπων που δύνανται να υπέχουν ευθύνη για τις πράξεις τους. Η Επιτροπή θεωρεί, ωστόσο, ότι πρόκειται για δύο θέματα διαφορετικού χαρακτήρα τα οποία θα έπρεπε να αποτελέσουν αντικείμενο διαφορετικών αιτιολογικών σκέψεων προκειμένου να ενταχθούν στη λογική συνέχεια του κανονισμού. Προτείνεται, αφενός, να διατυπωθεί η αιτιολογική σκέψη 11 ως εξής: «Η έννοια της εξωσυμβατικής ενοχής ποικίλλει από το ένα κράτος μέλος στο άλλο. Επομένως, για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού, η εξωσυμβατική ενοχή θα πρέπει να νοείται ως αυτόνομη έννοια. Θα πρέπει, κυρίως να συμπεριληφθούν οι ενοχές που προκύπτουν στο πλαίσιο ενός καθεστώτος αντικειμενικής ευθύνης.» Αφετέρου, θα μπορούσε να εισαχθεί μια νέα αιτιολογική σκέψη 28α) με το ακόλουθο περιεχόμενο: «Η ασφάλεια δικαίου απαιτεί από τον κανονισμό να καθορίζει με ακρίβεια τον τομέα του εφαρμοστέου δικαίου που διέπει, κυρίως, τον προσδιορισμό των προσώπων που δύνανται να υπέχουν ευθύνη για τις πράξεις τους.»

- Η τροπολογία 28 προτείνει δύο τεχνικές συντακτικές τροποποιήσεις. Η Επιτροπή συμμερίζεται την ανησυχία του Κοινοβουλίου για τη χρήση μιας συνεπούς ορολογίας σε όλες τις γλωσσικές αποδόσεις. Η αιτιολογική σκέψη 19 έχει ως στόχο να εισαγάγει τον «αθέμιτο ανταγωνισμό» και τις «πράξεις που περιορίζουν τον ελεύθερο ανταγωνισμό» , που αναφέρονται ρητά στον τίτλο του άρθρου 6 της κοινής θέσης του Συμβουλίου (αγγλική απόδοση και γαλλική απόδοση). Στην γαλλική απόδοση της κοινής θέσης, η αιτιολογική σκέψη 19 αναφέρει ρητά τα δύο αυτά ζητήματα, αντίθετα με την αγγλική απόδοση. Η Επιτροπή προτείνει, συνεπώς, να ευθυγραμμιστεί η αγγλική απόδοση της αιτιολογικής σκέψης 19 με τη γαλλική. Όσον αφορά την πρόταση να χρησιμοποιηθεί ο όρος «αγορά» στο τέλος της αιτιολογικής σκέψης, η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτή δεν αντικατοπτρίζει επαρκώς την διπλή όψη του άρθρου 6 που έχει ως στόχο την ταυτόχρονη προστασία των σχέσεων μεταξύ ανταγωνιστών και των συλλογικών συμφερόντων των καταναλωτών[8]. Η Επιτροπή προτείνει λοιπόν την ακόλουθη διατύπωση: «Η σύνδεση με το δίκαιο της χώρας στο έδαφος της οποίας έχουν θιγεί ή ενδέχεται να θιγούν οι σχέσεις μεταξύ ανταγωνιστών ή τα συλλογικά συμφέροντα των καταναλωτών επιτρέπει, κατά γενικό τρόπο, να υλοποιηθούν οι στόχοι αυτοί.»

- Η Επιτροπή είναι, καταρχήν, ευνοϊκή ως προς την διευκρίνιση του πεδίου εφαρμογής της ειδικής ρύθμισης όσον αφορά τις προσβολές του περιβάλλοντος, διαπιστώνει ωστόσο, με λύπη ότι ο ορισμός που διατηρήθηκε στην τροπολογία 32 είναι περιοριστικός, επειδή περιορίζει το πεδίο εφαρμογής της ρύθμισης, η οποία δεν θα εφαρμοζόταν π.χ. στην περίπτωση ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Η Επιτροπή μπορεί να δεχτεί έναν ορισμό μόνον όταν αυτός καλύπτει όλες τις εξωσυμβατικές ενοχές που απορρέουν από την προσβολή του περιβάλλοντος, ανεξάρτητα από τη φύση αυτής της προσβολής.

- Σύμφωνα με την τροπολογία 26 , η έκθεση για την εφαρμογή του κανονισμού πρέπει κυρίως να μελετήσει δύο θέματα: αφενός, το θέμα της εφαρμογής του αλλοδαπού δικαίου από τα δικαστήρια των κρατών μελών (δεύτερη και τρίτη παράγραφος της τροπολογίας), και αφετέρου, εκείνο του εφαρμοστέου δικαίου στα τροχαία ατυχήματα. Η Επιτροπή δέχεται καταρχήν το τμήμα που αφορά την εφαρμογή του αλλοδαπού δικαίου, όπως είχε ήδη κάνει στην τροποποιημένη πρόταση της, θεωρεί, ωστόσο, ότι η προβληματική της αποζημίωσης που αναφέρεται στο τέλος της δευτέρας παραγράφου του εν λόγω άρθρου, υπερβαίνει το εν λόγω θέμα. Πρόκειται για το ουσιαστικό αστικό δίκαιο των κρατών μελών και η Ρώμη ΙΙ δεν αποτελεί το κατάλληλο πλαίσιο για το σύνθετο αυτό θέμα. Το τμήμα σχετικά με τα τροχαία ατυχήματα, διαγράφει με μεγάλη ακρίβεια για την Επιτροπή τη μέθοδο εργασίας που πρέπει να ακολουθείται για την επεξεργασία της έκθεσης. Επειδή η μέθοδος εργασίας της Επιτροπής αποτελεί το αντικείμενο ιδιαίτερα συγκεκριμένης εσωτερικής ρύθμισης, η Επιτροπή επιθυμεί να διατηρήσει την διατύπωση που είχε προτείνει στην τροποποιημένη της πρόταση: «Η έκθεση θα εξετάζει επίσης τη σκοπιμότητα ειδικής κοινοτικής νομοθεσίας όσον αφορά το εφαρμοστέο δίκαιο για τα τροχαία ατυχήματα».

4.3 Οι απορριφθείσες από την Επιτροπή τροπολογίες

- Η Επιτροπή δεν δέχεται την τροπολογία 4 , η οποία προβλέπει, με ιδιαίτερα γενικούς όρους, ότι ο δικαστής διαθέτει διακριτική ευχέρεια όσον αφορά την εφαρμογή του κανονισμού. Εάν αληθεύει ότι ο δικαστής διαθέτει ένα περιθώριο χειρισμού για τον καθορισμό του εφαρμοστέου δικαίου στο πλαίσιο των ρητρών εξαίρεσης που περιέχονται στα άρθρα 4, 5, 10, 11 και 12, αυτό δεν ισχύει για τις άλλες ρυθμίσεις. Η διατύπωση που προτείνεται θα είχε ως συνέπεια να αποδυναμώσει την ασφάλεια δικαίου που επιδιώκει η έκδοση του κανονισμού. Η Επιτροπή θεωρεί συνεπώς ότι είναι επαρκείς οι αιτιολογικές σκέψεις 16 και 18, οι οποίες κάνουν ρητή αναφορά στη ρήτρα εξαίρεσης.

- Η Επιτροπή δεν δέχεται τις τροπολογίες 9, 15 και 19 που εισάγουν μια ειδική ρύθμιση σχετικά με την παραβίαση του απορρήτου της ιδιωτικής ζωής και των ατομικών δικαιωμάτων. Η Επιτροπή είχε ήδη απορρίψει τη ρύθμιση αυτή σε πρώτη ανάγνωση. Λαμβάνοντας υπόψη την πολιτική αμηχανία στο επίπεδο του Συμβουλίου, η Επιτροπή προτιμά να αφαιρέσει αυτό το δύσκολο θέμα από το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού, όπως είχε προτείνει στην τροποποιημένη πρότασή της, εφόσον εξάλλου, δεν υπάρχουν παρά ελάχιστες διεθνείς διαφορές σχετικά με το εν λόγω θέμα.

- Η Επιτροπή δεν μπορεί να δεχθεί την τροπολογία 10 που αφορά την περίπτωση κατά την οποία τα μέρη δεν έχουν κάνει ρητή επιλογή του εφαρμοστέου δικαίου και η οποία επιτρέπει στον δικαστή να επικαλεστεί άλλα στοιχεία για να καταλήξει στην επιλογή αυτή. Η διατύπωση που έχει προταθεί δεν φαίνεται να συμφωνεί με τον στόχο της ασφάλειας δικαίου που απαιτεί βεβαιότητα όσον αφορά την ύπαρξη επιλογής εκ μέρους των μερών.

- Η Επιτροπή δεν δέχεται τις τροπολογίες 11 και 22 που έχουν ως στόχο να εισαγάγουν την αρχή «restitutio in integrum» για την αξιολόγηση της αποζημίωσης που χορηγείται σε περιπτώσεις σωματικής βλάβης. Αν και η Επιτροπή κρίνει την ιδέα αυτή ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα για τη βελτίωση της κατάστασης των θυμάτων ατυχημάτων, θεωρεί ότι πρόκειται εδώ για μία εναρμόνιση του ουσιαστικού αστικού δικαίου των κρατών μελών που δεν έχει τη θέση του σε ένα νομικό μέσο που αποσκοπεί την εναρμόνιση των κανόνων του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου.

- Η τροπολογία 12 έχει ως στόχο την εισαγωγή μιας νέας αιτιολογικής σκέψης σύμφωνα με την οποία ο διάδικος μπορεί, εφόσον επιθυμεί, να εγείρει ο ίδιος το θέμα του εφαρμοστέου δικαίου. Η Επιτροπή είχε ήδη εξηγήσει στην τροποποιημένη της πρόταση ότι ενώ είναι ευνοϊκά διατεθειμένη στην ιδέα της διευκόλυνσης του έργου του δικαστή ο οποίος έχει να χειριστεί μια διεθνή διαφορά, είναι αδύνατον να ζητήσει μια τέτοια συνεισφορά από όλα τα μέρη, ιδίως εκείνα που δεν εκπροσωπούνται από δικηγόρο. Επειδή δεν μπορεί να δεχτεί μια ρύθμιση υπό την έννοια αυτή, η Επιτροπή δεν δέχεται επίσης μια απλή αιτιολογική σκέψη, εφόσον ακόμα περισσότερο πρόκειται για θέμα οριζόντιου χαρακτήρα, το οποίο θα έπρεπε να εξετασθεί σε γενικότερο πλαίσιο. Αντίθετα, η Επιτροπή είναι διατεθειμένη να μελετήσει το θέμα εφαρμογής του αλλοδαπού δικαίου ενώπιον των δικαστηρίων των κρατών μελών, στο πλαίσιο της έκθεσης για την εφαρμογή του κανονισμού, όπως το είχε προτείνει στην τροποποιημένη πρότασή της.

- Για τους ίδιους λόγους η Επιτροπή απέρριψε την τροπολογία 13 , σύμφωνα με την οποία ο δικαστής πρέπει να καθορίζει αυτεπάγγελτα το περιεχόμενο του εφαρμοστέου αλλοδαπού δικαίου, έχοντας παράλληλα τη δυνατότητα να ζητήσει τη συνδρομή των διαδίκων. Η Επιτροπή θεωρεί ότι σήμερα η πλειοψηφία των κρατών μελών δεν είναι σε θέση να εφαρμόσει παρόμοια ρύθμιση, επειδή δεν έχει τις απαραίτητες διαρθρώσεις για το σκοπό αυτό. Θεωρεί, ωστόσο, ότι πρόκειται για ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον θέμα προβληματισμού στο οποίο θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στο πλαίσιο της έκθεσης για την εφαρμογή του κανονισμού.

- Στο μέτρο που το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο απέρριψε την τροπολογία που έχει ως στόχο να εισαγάγει ένα νέο άρθρο 15 α), η Επιτροπή δεν μπορεί να είναι ευνοϊκή στην τροπολογία 16 που κάνει ρητή αναφορά στο άρθρο 15 α) το οποίο, εξάλλου, έχει εξαλειφθεί από το κείμενο.

Η Επιτροπή δεν μπορεί να δεχτεί την τροπολογία 17 που έχει ως στόχο την εξάλειψη του ειδικού κανόνα σχετικά με τη νόθευση του ανταγωνισμού. Όπως έχει ήδη εξηγήσει στην τροποποιημένη της πρόταση, η διατήρηση του ειδικού κανόνα ενισχύει την ασφάλεια δικαίου και την προβλεψιμότητα των λύσεων, εφόσον συγκεκριμενοποιεί τον τόπο επέλευσης της σχετικής ζημίας. Η Επιτροπή διερωτάται εξάλλου σχετικά με την πρόθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου το οποίο, παρά την εν λόγω εξάλειψη, διατήρησε και μάλιστα βελτίωσε την αιτιολογική σκέψη σχετικά με τον ειδικό αυτό κανόνα (αιτιολογική σκέψη 21). Αν υποτεθεί ότι το Κοινοβούλιο επιθυμεί πράγματι να διατηρήσει τον ειδικό κανόνα, η Επιτροπή δέχεται τον κανόνα όπως αυτός έχει προταθεί στην τροπολογία 31, που απορρίφθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Η Επιτροπή δεν μπορεί να δεχθεί την τροπολογία 24 η οποία εισάγει εκ νέου μία ρύθμιση για τη σύνδεση της "Ρώμης ΙΙ" με άλλες κοινοτικές πράξεις που περιέχουν κανόνες που έχουν επίπτωση στο εφαρμοστέο δίκαιο και ιδίως με τις πράξεις που αφορούν την «εσωτερική αγορά». Λαμβάνοντας υπόψη τις τελευταίες εξελίξεις των διαπραγματεύσεων στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο σχετικά με άλλες προτάσεις, δεν φαίνεται πλέον αναγκαίο να υπάρχει μια τέτοια ειδικά προσαρμοσμένη διάταξη στη συγκεκριμένη πράξη.

5. Συμπερασμα

Δυνάμει του άρθρου 250, παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ, η Επιτροπή τροποποιεί την πρότασή της όπως ορίζεται ανωτέρω.

[1] COM (2003) 427 τελικό. 2003/0168 (COD).

[2] EE C 241, 28.9.2004, σ.1.

[3] A6-0211/2005.

[4] COM (2006) 83 τελικό.

[5] κοινή θέση (EK) n° 22/2006, EE L 289 E, 28.11.2006, σ. 68-83.

[6] COM (2006) 566 τελικό.

[7] COM (2005) 650 τελικό.

[8] Η οδηγία 98/27/ΕΚ της 19.5.1998 περί των αγωγών παραλείψεως στον τομέα της προστασίας των συμφερόντων των καταναλωτών, χρησιμοποιεί εξάλλου την ίδια έκφραση " συλλογικά συμφέροντα των καταναλωτών ".