[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 16.5.2006

COM(2006) 223 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

ΕΚΘΕΣΗ ΣΥΓΚΛΙΣΗΣ ΤΟΥ 2006 ΓΙΑ ΤΗ ΛΙΘΟΥΑΝΙΑ

(εκπονήθηκε σύμφωνα με το άρθρο 122 παράγραφος 2 της Συνθήκης κατόπιν αιτήματος της Λιθουανίας) [SEC(2006) 614]

1. Σκοπός της έκθεσης

Σύμφωνα με το άρθρο 122 παράγραφος 2 της Συνθήκης, η Επιτροπή και η ΕΚΤ υποβάλλουν έκθεση στο Συμβούλιο, τουλάχιστον μία φορά κάθε δύο χρόνια, ή όποτε το ζητήσει κράτος μέλος με παρέκκλιση, σχετικά με την πρόοδο που σημειώθηκε στην εκπλήρωση των υποχρεώσεων των κρατών μελών όσον αφορά την επίτευξη της οικονομικής και νομισματικής ένωσης.

Η παρούσα έκθεση εκπονήθηκε μετά από αίτημα που υπέβαλε η Λιθουανία στις 16 Μαρτίου 2006. Λεπτομερέστερη αξιολόγηση της κατάστασης σύγκλισης στη Λιθουανία παρέχεται σε τεχνικό παράρτημα της παρούσας έκθεσης [SEC(2006) 614].

Το περιεχόμενο των εκθέσεων που εκπονούνται από την Επιτροπή και την ΕΚΤ διέπεται από το άρθρο 121 παράγραφος 1 της Συνθήκης. Το άρθρο αυτό προβλέπει ότι οι εκθέσεις περιλαμβάνουν εξέταση της συμβατότητας της εθνικής νομοθεσίας, συμπεριλαμβανομένου του καταστατικού των κεντρικών τραπεζών, με τα άρθρα 108 και 109 της Συνθήκης καθώς και με το καταστατικό του Ευρωπαϊκού Συστήματος Κεντρικών Τραπεζών (ΕΣΚΤ) και της ΕΚΤ. Επιπλέον, στις εκθέσεις αυτές πρέπει να εξετάζεται αν έχει επιτευχθεί υψηλός βαθμός διατηρήσιμης σύγκλισης στο εκάστοτε κράτος μέλος, με γνώμονα την εκπλήρωση των κριτηρίων σύγκλισης (σταθερότητα των τιμών, δημοσιονομική θέση της χώρας, σταθερότητα της συναλλαγματικής ισοτιμίας, μακροπρόθεσμα επιτόκια) και λαμβάνονται υπόψη διάφοροι άλλοι παράγοντες που αναφέρονται στο τελευταίο εδάφιο του άρθρου 121 παράγραφος 1. Τα τέσσερα κριτήρια σύγκλισης αποσαφηνίζονται περαιτέρω σε πρωτόκολλο που προσαρτάται στη Συνθήκη (Πρωτόκολλο αριθ. 21 για τα κριτήρια σύγκλισης).

2. Συμβατότητα της νομοθεσίας

Στην έκθεση σύγκλισης του 2004 [COM(2004) 690], η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, όσον αφορά τη ενσωμάτωση της κεντρικής τράπεζας στο ΕΣΚΤ κατά την υιοθέτηση του ευρώ, η νομοθεσία στη Λιθουανία, ειδικότερα ο νόμος για την Τράπεζα της Λιθουανίας και το Σύνταγμα της Λιθουανίας, όπως επίσης ο νόμος για το νόμισμα και ο νόμος για την αξιοπιστία του litas, δεν ήταν πλήρως συμβατή με το άρθρο 109 της συνθήκης ΕΚ και με το καταστατικό των ΕΣΚΤ/ΕΚΤ. Επιπλέον, διατυπώθηκε σύσταση για τη διόρθωση ορισμένων εναπομενουσών ατελειών, ιδιαίτερα όσον αφορά τους στόχους της Τράπεζας.

Τα εν λόγω προβλήματα συμβατότητας αντιμετωπίστηκαν με τρεις νόμους οι οποίοι ψηφίστηκαν στις 25 Απριλίου 2006 από τη Seimas και θα αρχίσουν να ισχύουν την ημέρα κατάργησης του καθεστώτος παρέκκλισης για τη Δημοκρατία της Λιθουανίας από το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σύμφωνα με τη διαδικασία που ορίζει το άρθρο 122 παράγραφος 2 της Συνθήκης. Ο πρώτος νόμος διέπει τις τροποποιήσεις της νομοθεσίας για την Τράπεζα της Λιθουανίας. Ο δεύτερος νόμος καταργεί το νόμο για το νόμισμα και το νόμο για την αξιοπιστία του litas, που περιείχαν επίσης αρκετά σημεία ασυμβατότητας. Ο τρίτος νόμος εισάγει τροποποιήσεις στο άρθρο 125 του Συντάγματος της Δημοκρατίας της Λιθουανίας.

Όσον αφορά το νόμο για την Τράπεζα της Λιθουανίας, έχουν αρθεί οι ασυμβατότητες που είχαν αναφερθεί στην έκθεση σύγκλισης του 2004. Με τις τροποποιήσεις ενισχύεται η «προσωπική» ανεξαρτησία και λαμβάνονται υπόψη οι απαιτήσεις της συνθήκης ΕΚ, ειδικότερα όσον αφορά τους αντιστοίχους ρόλους και αρμοδιότητες της ΕΚΤ, του ΕΣΚΤ και του Συμβουλίου στο πεδίο της νομισματικής πολιτικής, της διεξαγωγής πράξεων σε συνάλλαγμα και του καθορισμού της συναλλαγματικής πολιτικής, της τήρησης και διαχείρισης συναλλαγματικών αποθεματικών και της έκδοσης τραπεζογραμματίων και κερμάτων. Λαμβάνεται πλήρως υπόψη η ανάγκη προηγούμενης έγκρισης από την ΕΚΤ για τη συμμετοχή της Τράπεζας της Λιθουανίας σε διεθνείς νομισματικούς οργανισμούς, ενώ καταργήθηκε η δυνατότητα του εθνικού κοινοβουλίου να προβαίνει σε εκκαθάριση της Τράπεζας της Λιθουανίας. Επιπλέον, εισήχθη παραπομπή στον δευτερογενή στόχο του ΕΣΚΤ, ο οποίος υπερέχει του συμπληρωματικού στόχου της Τράπεζας της Λιθουανίας για στήριξη της οικονομικής πολιτικής που ασκείται από τις εθνικές αρχές.

Η νομοθεσία στη Λιθουανία, ιδιαίτερα δε ο νόμος για την Τράπεζα της Λιθουανίας και το Σύνταγμα της Λιθουανίας, συμβιβάζεται με τις απαιτήσεις της συνθήκης ΕΚ και με το καταστατικό των ΕΣΚΤ/ΕΚΤ.

3. Σταθερότητα των τιμών

Εξέλιξη της τιμής αναφοράς

Στην έκθεση σύγκλισης του 2004 διαπιστώθηκε ότι η Λιθουανία πληρούσε το κριτήριο της σταθερότητας των τιμών. Το μέσο ποσοστό πληθωρισμού στη Λιθουανία κατά τη διάρκεια των 12 μηνών μέχρι τον Αύγουστο του 2004 ήταν -0,2 τοις εκατό, κάτω από την τιμή αναφοράς του 2,4 τοις εκατό.

Ο μέσος πληθωρισμός σε 12μηνη βάση, που χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της σύγκλισης, μειώθηκε κατά τη διάρκεια του 2002 και ήταν αρνητικός το 2003 και στο μεγαλύτερο μέρος του 2004. Από τα μέσα του 2004 και μετά, άρχισε να αυξάνεται σταδιακά και υπερέβη την τιμή αναφοράς από τον Απρίλιο 2005. Το Μάρτιο του 2006, η τιμή αναφοράς ήταν 2,6 τοις εκατό, υπολογισμένη ως ο μέσος όρος των μέσων ποσοστών πληθωρισμού, σε 12μηνη βάση, στις τρεις χώρες με τις καλύτερες επιδόσεις (Σουηδία, Φινλανδία και Πολωνία), συν 1,5 ποσοστιαίες μονάδες. Το αντίστοιχο ποσοστό πληθωρισμού στη Λιθουανία ήταν 2,7 τοις εκατό, δηλαδή μόλις άνω της τιμής αναφοράς.

Υποκείμενοι παράγοντες και διατηρησιμότητα

Κατά τα πρώτα χρόνια μετά την ανεξαρτησία της, η Λιθουανία κατέγραψε τριψήφια ποσοστά πληθωρισμού. Με την εισαγωγή του litas το 1993, ο πληθωρισμός κάμφθηκε και σταθεροποιήθηκε η συναλλαγματική ισοτιμία. Ο πληθωρισμός έπεσε σε μονοψήφια επίπεδα το 1997 και μειώθηκε περαιτέρω τα επόμενα έτη. Κατά την ίδια περίοδο, υποχώρησαν οι ταχείες αυξήσεις των διοικητικά καθοριζόμενων τιμών στο πλαίσιο της μετάβασης και, κατά τα επόμενα έτη, η ταχεία αύξηση της παραγωγικότητας και η σταθερή άνοδος της σταθμισμένης ονομαστικής συναλλαγματικής ισοτιμίας λόγω των ανατιμητικών τάσεων στα αντίστοιχα νομίσματα πρόσδεσης (αρχικά το δολάριο ΗΠΑ και στη συνέχεια το ευρώ) συνέβαλαν επίσης στην κάμψη του πληθωρισμού.

Από τον Απρίλιο του 1999 έως τον Ιούλιο του 2004, η Λιθουανία διήλθε παρατεταμένη περίοδο άνω των 5 ετών με εναρμονισμένα ποσοστά πληθωρισμού κάτω του 2 τοις εκατό. Από τον Ιούνιο του 2002 μέχρι τον Απρίλιο του 2004, οι τιμές καταναλωτή σημείωσαν μάλιστα μείωση σε ετήσια βάση, βοηθούμενες από την αλλαγή πρόσδεσης του litas στο ευρώ στις αρχές του 2002, γεγονός το οποίο παρέτεινε την περίοδο της σταθμισμένης ονομαστικής ανατίμησης του litas. Στη συνέχεια καταγράφηκαν εκ νέου θετικά ποσοστά πληθωρισμού και ο ετήσιος πληθωρισμός με βάση τον ΕνΔΤΚ αυξήθηκε σε 3 τοις εκατό περίπου κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2004. Η επιστροφή σε θετικά ποσοστά πληθωρισμού ήταν αποτέλεσμα συνδυασμού παραγόντων, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται η άνοδος του μισθολογικού κόστους, οι σημαντικές αυξήσεις των τιμών των μη μεταποιημένων ειδών διατροφής, που οφείλονταν εν μέρει σε arbitrage τιμών, καθώς η προσχώρηση στην ΕΕ είχε ως αποτέλεσμα τη σύγκλιση των τιμών των ειδών διατροφής, οι αυξήσεις στους έμμεσους φόρους και στις διοικητικά καθοριζόμενες τιμές και η επίπτωση των υψηλότερων ενεργειακών τιμών. Ενώ ένα σημαντικό μέρος της ανόδου του πληθωρισμού με βάση τον ΕνΔΤΚ, από το θέρος του 2005 και μετά, οφειλόταν σε εξωτερικούς παράγοντες, όπως οι αυξήσεις των τιμών των ενεργειακών προϊόντων, παρατηρήθηκε επίσης αύξηση στον πληθωρισμό, εξαιρουμένων των ενεργειακών και διοικητικά καθοριζόμενων τιμών, από περίπου 1 τοις εκατό το θέρος του 2005 σε 2,7 τοις εκατό το πρώτο τρίμηνο του 2006, ιδιαίτερα για τα είδη διατροφής, τις μεταφορές και ορισμένες υπηρεσίες, όπως είναι οι υπηρεσίες εστίασης.

Οι τιμές εισαγωγής για το φυσικό αέριο αυξήθηκαν έντονα από την 1η Ιανουαρίου 2006, κατά περίπου 40 τοις εκατό, μετά τη λήξη πολυετούς συμφωνίας με ένα σημαντικό εξαγωγέα φυσικού αερίου. Το γεγονός αυτό είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση των τιμών του φυσικού αερίου που χρησιμοποιείται για μαγείρεμα και για άμεση θέρμανση, προσθέτοντας τον Ιανουάριο 2006 στον πληθωρισμό περίπου 0,1 ποσοστιαία μονάδα. Ο κύριος αντίκτυπος των υψηλότερων τιμών εισαγωγής φυσικού αερίου είναι πιθανόν να γίνει αισθητός με υστέρηση, ωστόσο, λόγω της προσαρμογής των ρυθμιζόμενων τιμών για τη διανεμόμενη θέρμανση.

Για το υπόλοιπο του έτους 2006, ο πληθωρισμός αναμένεται να αυξηθεί σταδιακά, αντικατοπτρίζοντας τις ανοδικές πιέσεις εξαιτίας του υψηλότερου κόστους εργασίας (το ανά μονάδα κόστος εργασίας αυξήθηκε σε 3,8 τοις εκατό το 2005) και της αύξησης των τιμών εισαγωγής, ιδιαίτερα όσον αφορά τα ενεργειακά προϊόντα. Οι αυξήσεις αυτές θα αντικατοπτριστούν εν μέρει με υστέρηση στις τιμές καταναλωτή. Ο μέσος πληθωρισμός το 2006 αναμένεται να αυξηθεί σε 3,5 τοις εκατό, από 2,7 τοις εκατό το 2005.

Μακροπρόθεσμα, η έντονη εγχώρια ζήτηση και οι αυξήσεις σε ορισμένους ειδικούς φόρους κατανάλωσης αποτελούν παράγοντες κινδύνου όσον αφορά τον πληθωρισμό. Η επίτευξη και διατήρηση χαμηλού επιπέδου πληθωρισμού μεσοπρόθεσμα θα εξαρτηθεί από τη δυνατότητα ευθυγράμμισης της αύξησης των μισθών με τις εξελίξεις από πλευράς παραγωγικότητας.

Ο μέσος πληθωρισμός στη Λιθουανία σε 12μηνη βάση κινήθηκε σε επίπεδα ανώτερα της τιμής αναφοράς από τον Απρίλιο του 2005 και είναι πιθανό να διατηρηθεί σε ανώτερα επίπεδα και κατά τους προσεχείς μήνες. Η Λιθουανία δεν πληροί το κριτήριο της σταθερότητας των τιμών.

4. Δημοσιονομική κατάσταση

Στην έκθεση σύγκλισης του 2004, η Επιτροπή ανέφερε ότι η Λιθουανία δεν αποτελούσε αντικείμενο απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με την ύπαρξη υπερβολικού ελλείμματος και ότι πληρούσε το κριτήριο της δημοσιονομικής κατάστασης.

Το δημόσιο έλλειμμα μειώθηκε από 3,6 τοις εκατό του ΑΕΠ το 2000 σε 1,2 τοις εκατό του ΑΕΠ το 2003. Το έλλειμμα αυξήθηκε ελαφρά σε 1,5 τοις εκατό του ΑΕΠ το 2004, αποτέλεσμα στο οποίο συνέβαλε επίσης η καθιέρωση ενός κεφαλαιοποιητικού συνταξιοδοτικού καθεστώτος. Το έλλειμμα μειώθηκε σε 0,5 τοις εκατό το 2005. Σε αντίθεση με τα προηγούμενα χρόνια, η δημοσιονομική προσαρμογή το 2005 αφορούσε κυρίως την πλευρά των εσόδων. Η έντονη αύξηση των εσόδων αντικατόπτριζε έντονη οικονομική δραστηριότητα και βελτίωση στην είσπραξη φόρων και στην εφαρμογή της φορολογικής νομοθεσίας. Συνολικά, επιτεύχθηκαν οι στόχοι για τις δαπάνες, δεδομένου ότι αποφεύχθηκαν πρόσθετες δαπάνες μέσω συμπληρωματικών προϋπολογισμών κατά το δεύτερο εξάμηνο, πράγμα το οποίο είχε συμβεί στο παρελθόν. Από το 2003, οι συνθήκες του οικονομικού κύκλου ευνόησαν τη δημοσιονομική εξυγίανση, πλην όμως το διαρθρωτικό έλλειμμα επιδεινώθηκε το 2003 και το 2004, λόγω σημαντικής επιδείνωσης του πρωτογενούς ελλείμματος. Το πρωτογενές έλλειμμα βελτιώθηκε το 2005, όπως συνέβη και για το διαρθρωτικό έλλειμμα. Η Λιθουανία εξακολουθεί συνεπώς να εμφανίζει δημοσιονομικά ελλείμματα κατώτερα του ορίου του 3 τοις εκατό του ΑΕΠ. Το έλλειμμα αναμένεται να παραμείνει γενικά σταθερό το 2006, μολονότι υπάρχει αβεβαιότητα ως προς την απορρόφηση των κοινοτικών κονδυλίων και την επίπτωση της φορολογικής μεταρρύθμισης, με την οποία θα μειωθεί ο συντελεστής φορολογίας εισοδήματος φυσικών προσώπων, με παράλληλη αύξηση του συντελεστή φορολογίας των εταιρειών.

Ο δείκτης του δημόσιου χρέους προς το ΑΕΠ μειώθηκε σταθερά από 23,6 τοις εκατό στο τέλος του 2000 σε λιγότερο από 19 τοις εκατό το 2005. Ο κυριότερος παράγων στον οποίον οφείλεται η μείωση ήταν η επίπτωση των χρηματοοικονομικών συναλλαγών του Δημοσίου, αντικατοπτρίζοντας κυρίως τα έσοδα από ιδιωτικοποιήσεις και τις θετικές συνέπειες της ονομαστικής ανατίμησης του litas στην αποτίμηση του εξωτερικού χρέους. Ο δείκτης του χρέους κινήθηκε σε επίπεδα αρκετά κάτω του ορίου του 60 τοις εκατό του ΑΕΠ και αναμένεται να παραμείνει σταθερός και μεσοπρόθεσμα.

Σύμφωνα με το πρόγραμμα σύγκλισης του Δεκεμβρίου 2005, το δημόσιο έλλειμμα αναμενόταν να μειωθεί βαθμιαία από 1,5 τοις εκατό του ΑΕΠ (το πραγματικό αποτέλεσμα για το 2005 ήταν χαμηλότερο έλλειμμα 0,5 ποσοστιαία μονάδα του ΑΕΠ) σε 1 τοις εκατό του ΑΕΠ το 2008, στο πλαίσιο μιας ισχυρής αύξησης του ΑΕΠ. Η προβλεπόμενη βελτίωση προέρχεται από την πλευρά των δαπανών, κυρίως χάρη στις περικοπές στη συνολική κατανάλωση και στις κοινωνικές μεταβιβαστικές πληρωμές ως ποσοστό του ΑΕΠ, ενώ παράλληλα σχεδιάζεται σημαντική αύξηση των δημόσιων επενδύσεων. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του επικαιροποιημένου προγράμματος σύγκλισης, ο δείκτης του χρέους της Λιθουανίας αναμένεται να παραμείνει περίπου στο 19-20 τοις εκατό του ΑΕΠ καθόλη την εναπομένουσα περίοδο προγραμματισμού.

Το Συμβούλιο εξέτασε το επικαιροποιημένο πρόγραμμα σύγκλισης στις 14 Μαρτίου 2006. Θεώρησε ότι η δημοσιονομική στρατηγική βάσει του προγράμματος ήταν εφικτή και εκτίμησε ότι οι κίνδυνοι στις δημοσιονομικές προβλέψεις του προγράμματος ήταν γενικά περιορισμένοι. Ωστόσο, επειδή ενδέχεται να μην επιτευχθεί ο μεσοπρόθεσμος στόχος κυκλικά προσανατολισμένου ελλείμματος 1 τοις εκατό του ΑΕΠ ή χαμηλότερο κατά τη διάρκεια της περιόδου που καλύπτει το πρόγραμμα, το Συμβούλιο κάλεσε τη Λιθουανία να εντείνει τις προσπάθειες διαρθρωτικών δημοσιονομικών προσαρμογών. Όσον αφορά τη διατηρησιμότητα των δημόσιων οικονομικών, η Λιθουανία φαίνεται να διατρέχει χαμηλό κίνδυνο ενόψει της αναμενόμενης επιβάρυνσης του προϋπολογισμού λόγω γήρανσης του πληθυσμού.

Η Λιθουανία δεν αποτελεί αντικείμενο απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με την ύπαρξη υπερβολικού ελλείμματος και πληροί το κριτήριο της δημοσιονομικής κατάστασης.

5. Σταθερότητα της συναλλαγματικής ισοτιμίας

Στην έκθεση σύγκλισης του 2004, εκτιμήθηκε ότι η Λιθουανία δεν πληρούσε το κριτήριο σταθερότητας της συναλλαγματικής ισοτιμίας. Κατά τη χρονική στιγμή που πραγματοποιήθηκε η εξέταση, η εν λόγω χώρα συμμετείχε επί δύο μήνες στον ΜΣΙ ΙΙ.

Η διετής περίοδος που είναι συναφής για την εξέταση της συναλλαγματικής ισοτιμίας εκτείνεται από το Μάιο του 2004 μέχρι τον Απρίλιο του 2006. Η Λιθουανία εισήλθε στον ΜΣΙ ΙΙ στις 28 Ιουνίου 2004, διατηρώντας μονομερώς το από μακρού υφιστάμενο καθεστώς νομισματικού συμβουλίου εντός του μηχανισμού, και μέχρι τη στιγμή της εξέτασης είχαν παρέλθει 22 μήνες συμμετοχής στον ΜΣΙ ΙΙ. Η συναλλαγματική ισοτιμία litas – ευρώ τους δύο μήνες πριν από την είσοδο στον ΜΣΙ ΙΙ ήταν σταθερή, με μικρές μόνο διακυμάνσεις από την κεντρική ισοτιμία. Από την έναρξη συμμετοχής του litas στον ΜΣΙ ΙΙ δεν παρατηρήθηκαν διακυμάνσεις από την κεντρική ισοτιμία.

Η εμπιστοσύνη του κοινού και της αγοράς όσον αφορά τη συμμετοχή στον ΜΣΙ ΙΙ και το καθεστώς νομισματικού συμβουλίου παραμένει ισχυρή, και η παρακολούθηση συμπληρωματικών δεικτών δεν αποκαλύπτει οιεσδήποτε σοβαρές συναλλαγματικές πιέσεις στο litas. Η σχέση των επίσημων συναλλαγματικών διαθεσίμων προς τη νομισματική βάση υπερέβη αρκετά το 100 τοις εκατό και έφθασε το 127,5 τοις εκατό το 2005. Δεν χρησιμοποιήθηκαν σε σημαντικό βαθμό τα διακριτικά μέτρα για τον επηρεασμό της ρευστότητας.

Τα βραχυπρόθεσμα επιτόκια ευθυγραμμίστηκαν στενά με εκείνα της ζώνης του ευρώ, γεγονός που σημαίνει ότι οι χρηματοοικονομικές αγορές δεν διαβλέπουν κάποιον αξιόλογο κίνδυνο αναφορικά με το νόμισμα. Η απόκλιση ανάμεσα στο VILIBOR τριμήνου και στο EURIBOR μειώθηκε σημαντικά, από περίπου 65 μονάδες βάσης κατά μέσο όρο τον Απρίλιο του 2004 σε περίπου 3 μονάδες βάσης κατά μέσο όρο την περίοδο Ιανουαρίου – Μαρτίου 2006.

Το litas βρίσκεται στην κεντρική ισοτιμία του ΜΣΙ ΙΙ κατά την περίοδο των δύο ετών που καλύπτονται από την παρούσα αξιολόγηση. Δεν παρατηρήθηκε καμία υποτίμηση της κεντρικής ισοτιμίας του litas στο εσωτερικό του ΜΣΙ ΙΙ με πρωτοβουλία της Λιθουανίας. Κατά τη χρονική στιγμή πιθανής έκδοσης απόφασης του Συμβουλίου τον Ιούλιο του 2006, το litas θα έχει συμπληρώσει χρόνο συμμετοχής στον ΜΣΙ ΙΙ άνω των 24 μηνών. Η Λιθουανία πληροί το κριτήριο της συναλλαγματικής ισοτιμίας.

6. Μακροπρόθεσμα επιτόκια

Στην έκθεση σύγκλισης του 2004, η Λιθουανία πληρούσε το κριτήριο σύγκλισης των επιτοκίων. Το μέσο μακροπρόθεσμο επιτόκιο στη Λιθουανία σε ετήσια βάση μέχρι τον Αύγουστο του 2004 ήταν 4,7 τοις εκατό, κάτω από την τιμή αναφοράς του 6,4 τοις εκατό.

Η διαφορά σε σχέση με τα μέσα μακροπρόθεσμα επιτόκια της ζώνης ευρώ είχε μειωθεί σημαντικά μέχρι την είσοδο στον ΜΣΙ ΙΙ, τον Ιούνιο του 2004. Στη συνέχεια, οι διαφορές μειώθηκαν περαιτέρω από περίπου 55 μονάδες βάσης κατά τη στιγμή της εισόδου στον ΜΣΙ ΙΙ σε περίπου 25 μονάδες βάσης το Μάρτιο του 2006, γεγονός το οποίο αντικατοπτρίζει, μεταξύ άλλων, την αξιοπιστία των μακροοικονομικών πολιτικών της Λιθουανίας. Δεδομένου ότι τα μακροπρόθεσμα επιτόκια της Λιθουανίας αντικατοπτρίζουν τα επιτόκια της πρωτογενούς αγοράς, οι βραχυπρόθεσμες διακυμάνσεις της διαφοράς απεικόνιζαν κυρίως τη μεταβλητότητα των μακροπρόθεσμων επιτοκίων της ζώνης ευρώ.

Ο κινητός μέσος των μακροπρόθεσμων επιτοκίων σε δωδεκάμηνη βάση που λαμβάνεται υπόψη για την αξιολόγηση του κριτηρίου της Συνθήκης εξακολούθησε να φθίνει καθόλη τη διάρκεια της περιόδου αξιολόγησης. Το Μάρτιο του 2006, τελευταίο μήνα για τον οποίο υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία, η τιμή αναφοράς, που δίνεται από το μέσο όρο των μακροπρόθεσμων επιτοκίων στη Σουηδία, τη Φινλανδία και την Πολωνία συν 2 επιπλέον ποσοστιαίες μονάδες, ανήλθε στο 5,9 τοις εκατό. Ο δωδεκάμηνος κινητός μέσος της απόδοσης των δεκαετών λιθουανικών ομολόγων αναφοράς ανήλθε στο 3,7 τοις εκατό, κάτω από την τιμή αναφοράς. Η Λιθουανία πληροί το κριτήριο της σύγκλισης των μακροπρόθεσμων επιτοκίων.

7. Λοιποί παράγοντες

Η Λιθουανία πραγματοποίησε ενθαρρυντική πρόοδο όσον αφορά την ολοκλήρωση των χρηματοπιστωτικών αγορών και των αγορών προϊόντων σε διαφόρους τομείς. Το χρηματοπιστωτικό σύστημα της Λιθουανίας έχει ενσωματωθεί σε σημαντικό βαθμό στο γενικότερο χρηματοπιστωτικό σύστημα της ΕΕ. Η ενσωμάτωση αυτή προήλθε κυρίως από την έντονη παρουσία αλλοδαπών εταιρειών χρηματοοικονομικής διαμεσολάβησης, σε συνδυασμό με σημαντικό δανεισμό σε συνάλλαγμα. Το μέγεθος του χρηματοοικονομικού συστήματος παραμένει σχετικά μικρό σε σχέση με το ΑΕΠ, πλην όμως η χρηματοπιστωτική εμβάθυνση προοδεύει με ταχείς ρυθμούς, παράλληλα με την οικονομική ανάπτυξη. Η υψηλή συγκέντρωση και η έντονη παρουσία αλλοδαπών εταιριών υπογραμμίζουν τη σημασία της διασυνοριακής συνεργασίας για την εξασφάλιση των κατάλληλων εποπτικών δομών και τη διαφύλαξη της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας.

Όπως συνέβη και με άλλα νέα κράτη μέλη της ΕΕ, η διάρθρωση της οικονομίας της Λιθουανίας υπέστη σοβαρές αλλαγές κατά τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια. Τα δεδομένα για τις εμπορικές συναλλαγές και τις άμεσες ξένες επενδύσεις δείχνουν ότι η Λιθουανία ενσωματώνεται προοδευτικά στην οικονομία τής ΕΕ. Η παρουσία αλλοδαπών επιχειρήσεων συνετέλεσε στην προώθηση της μεταφοράς τεχνολογίας, στην απόκτηση οργανωτικών και διοικητικών δεξιοτήτων και στην ενδυνάμωση του ανταγωνισμού. Οι διαφορές στην τομεακή σύνθεση της παραγωγής και των εξαγωγών σε σύγκριση με τη ζώνη ευρώ παραμένουν σημαντικές, ενώ τα επίπεδα των τιμών καταναλωτή στη Λιθουανία εξακολουθούν να είναι σημαντικά χαμηλότερα από το μέσο όρο της ΕΕ (54,6 τοις εκατό το 2004). Σημαντική πρόοδος συντελέστηκε στην υιοθέτηση και εφαρμογή του κεκτημένου της εσωτερικής αγοράς και στη βελτίωση του οικονομικού κλίματος.

Επί σειρά ετών, η Λιθουανία εμφάνιζε σχετικά υψηλά ελλείμματα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, που αντικατοπτρίζουν σημαντικά ελλείμματα στο εμπόριο αγαθών εν μέρει αντισταθμιζόμενα από πλεονάσματα στις υπηρεσίες και τις τρέχουσες μεταβιβαστικές πληρωμές. Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών στη Λιθουανία διευρύνθηκε από 4,7 τοις εκατό του ΑΕΠ το 2003 σε 7,7 τοις εκατό του ΑΕΠ το 2004, κυρίως λόγω της έντονης εγχώριας ζήτησης. Η τάση αυτή διεκόπη το 2005, καθώς το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών μειώθηκε ελαφρά σε 7 τοις εκατό του ΑΕΠ. Η ελαφρά αυτή μείωση οφειλόταν σε βελτίωση των ισοζυγίων υπηρεσιών και μεταβιβάσεων (η βελτίωση του ισοζυγίου των μεταβιβάσεων κατά τα τελευταία δύο χρόνια οφείλεται κυρίως σε εισροές κονδυλίων από την ΕΕ), ενώ το έλλειμμα στις εμπορικές συναλλαγές αγαθών διευρύνθηκε και έφθασε το 11,2 τοις εκατό του ΑΕΠ καθώς τονώθηκαν οι εισαγωγές λόγω της ταχείας αύξησης του πραγματικού ΑΕΠ. Το ισοζύγιο τρεχόντων εσόδων εμφάνιζε αρνητικό υπόλοιπο 2,4 τοις εκατό του ΑΕΠ, ποσοστό παρόμοιο με εκείνο των δύο προηγουμένων ετών, κυρίως λόγω του σημαντικού επαναπατρισμού κερδών αλλοδαπών επιχειρήσεων (γεγονός που υπογραμμίζει την κερδοφορία των άμεσων ξένων επενδύσεων που πραγματοποιήθηκαν κατά το παρελθόν).

Οι υψηλοί ρυθμοί αύξησης του πραγματικού ΑΕΠ σε συνδυασμό με τα σχετικά μεγάλα ελλείμματα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών αντιστοιχούν σε μια οικονομία που βρίσκεται σε φάση ταχείας κάλυψης της υστέρησης, όπου οι αλλοδαπές αποταμιεύσεις κινητοποιούνται μέσω της εξωτερικής χρηματοδότησης των επενδύσεων. Μέχρι τώρα, η χρηματοδότηση του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών δεν είχε δημιουργήσει προβλήματα, πλην όμως η εξωτερική θέση δηλώνει σημαντικές ανάγκες χρηματοδότησης μεσοπρόθεσμα. Μια σοβαρή πρόκληση για τη Λιθουανία θα είναι να εξασφαλίσει ότι δεν θα σημειωθεί περαιτέρω ουσιαστική διεύρυνση του εξωτερικού ελλείμματος και ότι οι ρυθμοί ανάπτυξης μπορούν να διατηρηθούν και στο μέλλον, χωρίς αρνητική επίπτωση στην ανταγωνιστικότητα. Όσον αφορά τις μελλοντικές προοπτικές, τα κεφάλαια που θα εισρεύσουν από την ΕΕ αναμένεται να συμβάλουν σημαντικά στην τόνωση των εγχώριων επενδύσεων, γεγονός που θα βοηθήσει την εξωτερική χρηματοδότηση χωρίς αύξηση του εξωτερικού χρέους.

* * *

Η Λιθουανία πραγματοποίησε σημαντική πρόοδο για την επίτευξη υψηλού βαθμού διατηρήσιμης σύγκλισης με γνώμονα την ικανοποίηση των κριτηρίων για τα δημόσια οικονομικά, τη σταθερότητα της συναλλαγματικής ισοτιμίας και τα μακροπρόθεσμα επιτόκια. Η Λιθουανία δεν πληροί, ακόμα, το κριτήριο της σταθερότητας των τιμών.

Σύμφωνα με την παρούσα αξιολόγηση, η Επιτροπή συμπεραίνει ότι δεν πρέπει να υπάρξει αλλαγή στο καθεστώς της Λιθουανίας ως κράτους μέλους με παρέκκλιση.