Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη σήμανση των συσκευασιών και την καθιέρωση της διαδικασίας αξιολόγησης της συμμόρφωσης για τις συσκευασίες» () (97/C 287/02)

Στις 27 Ιανουαρίου 1997, και σύμφωνα με το άρθρο 100Α της Συνθήκης για την ένταξη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την παραπάνω πρόταση.

Το τμήμα περιβάλλοντος, δημόσιας υγείας και κατανάλωσης, στο οποίο ανατέθηκαν οι σχετικές εργασίες της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 15 Μαΐου 1997, με βάση την εισηγητική έκθεση της κ. Davison, και των συνεισηγητών κ.κ. Colombo και Verhaeghe.

Κατά την 346η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 28ης Μαΐου 1997), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 73 ψήφους υπέρ, 2 κατά και 4 αποχές.

Σύνοψη

(i) Η ΟΚΕ επιβεβαιώνει την ανάγκη να καταρτιστεί ένα πρόγραμμα για την ελαχιστοποίηση της επίδρασης των συσκευασιών στο περιβάλλον και για να σταματήσει ο πολλαπλασιασμός των αυτο-εγκρινόμενων σημάτων που αναφέρουν τον επαναχρησιμοποιήσιμο ή ανακυκλώσιμο χαρακτήρα των συσκευασιών.

(ii) Η ΟΚΕ κρίνει ότι ένα ευρωπαϊκό σήμα που να δείχνει τον επαναχρησιμοποιήσιμο ή ανακυκλώσιμο χαρακτήρα των συσκευασιών θα πρέπει: α) να βασίζεται στα υφιστάμενα, ευρέως αναγνωρισμένα σήματα, και β) να τυγχάνει διεθνούς αναγνώρισης.

(iii) Η ΟΚΕ αναγνωρίζει ότι αυτό μπορεί να συνεπάγεται ορισμένη καθυστέρηση στην καθιέρωση ενός ευρωπαϊκού σήματος.

(iv) Ωστόσο, η ΟΚΕ κρίνει ότι είναι πιο επείγον να δημιουργήσουν τα κράτη μέλη επαρκείς εγκαταστάσεις επαναχρησιμοποίησης, ανακύκλωσης και, υπό κατάλληλες συνθήκες, ανάκτησης, σε συνδυασμό με την ενημέρωση των καταναλωτών.

(v) Η ΟΚΕ καλεί επίσης την Επιτροπή να ενθαρρύνει την ταχύτερη προετοιμασία των βοηθητικών προτύπων για τις συσκευασίες.

(vi) Η ΟΚΕ συνιστά επίσης μία βελτιωμένη διαδικασία αξιολόγησης της συμμόρφωσης.

1. Εισαγωγή

1.1. Η προτεινόμενη οδηγία έχει ως στόχο την εκπλήρωση της υποχρέωσης που αναφέρεται στο άρθρο 8.1 της οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου αριθ. 94/62/ΕΟΚ σχετικά με τις συσκευασίες και τα απορρίμματα αυτών (), που καλούσε το Συμβούλιο να λάβει απόφαση για τη σήμανση των συσκευασιών πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 1996.

1.2. Περιγράφει επίσης τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να αξιολογείται η συμμόρφωση προς τις βασικές απαιτήσεις των συσκευασιών που περιλαμβάνονται στο παράρτημα II της οδηγίας για τις συσκευασίες και τα απορρίμματα αυτών, και, ως εκ τούτου, καθιερώνει μια διαδικασία αξιολόγησης της συμμόρφωσης για όλες τις συσκευασίες που καλύπτονται από την οδηγία αυτή.

1.3. Σήμανση των συσκευασιών

1.3.1. Προβλέποντας εγκεκριμένα ευρωπαϊκά σύμβολα που δείχνουν τον επαναχρησιμοποιήσιμο ή ανακυκλώσιμο χαρακτήρα των συσκευασιών, η προτεινόμενη οδηγία δίδει προτεραιότητα στα είδη αυτά συσκευασιών, σύμφωνα με την οδηγία για τις συσκευασίες και τα απορρίμματα αυτών, η οποία:

- ανέφερε ότι «έως ότου επιτευχθεί επιστημονική και τεχνική πρόοδος όσον αφορά τις διαδικασίες ανάκτησης, η επαναχρησιμοποίηση και η ανακύκλωση θα πρέπει να θεωρούνται προτιμότερες από άποψη περιβαλλοντικών επιδράσεων» 7

- έθετε συγκεκριμένους στόχους για την ανακύκλωση που έπρεπε να επιτευχθούν.

1.3.2. Η προτεινόμενη σήμανση όσον αφορά τον επαναχρησιμοποιήσιμο ή τον ανακυκλώσιμο χαρακτήρα θα είναι εθελοντική και δεν θα συνδέεται με ένα καθιερωμένο σύστημα διαχείρισης της επιστροφής, της συλλογής και της ανακύκλωσης, εφόσον δεν είναι πάντα πιθανό να υπάρχουν παρόμοια συστήματα στο μέρος όπου πωλούνται τα υλικά συσκευασίας.

1.3.3. Η πρόταση υποδεικνύει δύο νέα σύμβολα, που αναφέρονται στα παραρτήματα, ένα για τον ανακυκλώσιμο χαρακτήρα και ένα άλλο για τον επαναχρησιμοποιήσιμο χαρακτήρα, ώστε να αποφευχθούν τα εμπόδια όσον αφορά τα δικαιώματα ιδιοκτησίας και επειδή τα ήδη υφιστάμενα σύμβολα χρησιμοποιούνται συχνά με διαφορετικό τρόπο από διάφορες επιχειρήσεις.

1.3.4. Η Επιτροπή είναι ενήμερη των εργασιών του Διεθνούς Οργανισμού Τυποποίησης (ISO) όσον αφορά τις περιβαλλοντικές απαιτήσεις και τη σήμανση του ανακυκλώσιμου χαρακτήρα των συσκευασιών. Όταν υιοθετηθεί ένα διεθνές πρότυπο για το θέμα αυτό, η Επιτροπή πιθανόν να επανεξετάσει το προτεινόμενο σήμα και τη χρησιμοποίηση των συμβόλων του ISO, ώστε να αποτραπούν διεθνή εμπόδια στις εμπορικές συναλλαγές.

1.3.5. Όταν η προτεινόμενη οδηγία τεθεί σε ισχύ, τυχόν άλλα σήματα που δείχνουν τον επαναχρησιμοποιήσιμο ή τον ανακυκλώσιμο χαρακτήρα των συσκευασιών θα απαγορευθούν σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.

1.4. Διαδικασία αξιολόγησης της συμμόρφωσης

1.4.1. Η προτεινόμενη οδηγία καθιερώνει επίσης μια διαδικασία αξιολόγησης της συμμόρφωσης με στόχο να διασφαλιστεί η συνεκτική εφαρμογή από τους κατασκευαστές της οδηγίας για τις συσκευασίες και τα απορρίμματα αυτών και να δοθεί η δυνατότητα στα κράτη μέλη να ελέγχουν τη συμμόρφωση των συσκευασιών και της σήμανσης των συσκευασιών με την οδηγία για τις συσκευασίες και τα απορρίμματα αυτών. Η Επιτροπή έκρινε ότι η πλέον κατάλληλη διαδικασία ήταν ο εσωτερικός έλεγχος της παραγωγής από τον κατασκευαστή, κάνοντας χρήση της αυτο-έγκρισης.

1.4.2. Η Επιτροπή δεν τάχθηκε υπέρ της χρησιμοποίησης ενός σήματος ΕΚ ως σήματος συμμόρφωσης, υποστηρίζοντας ότι θα είναι δύσκολο για τους καταναλωτές να γνωρίζουν κατά πόσο ένα σήμα ΕΚ για τη συσκευασία αφορά τη συσκευασία ή το προϊόν.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Σήμανση των συσκευασιών

2.1.1. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η ευρωπαϊκή σήμανση των συσκευασιών που προωθεί την επαναχρησιμοποίηση και την ανακύκλωση των συσκευασιών, και απαγορεύει τον πολλαπλασιασμό των σημάτων στην αγορά, θα μπορούσε να μειώσει τις αρνητικές επιπτώσεις των συσκευασιών στο περιβάλλον και να συμβάλει στην προστασία των καταναλωτών.

2.1.2. Ωστόσο, η ΟΚΕ αμφιβάλλει κατά πόσο τα προτεινόμενα σύμβολα θα είναι κατανοητά. Κρίνει επίσης ότι, τώρα που ο ISO βαίνει προς την υιοθέτηση ενός είδους δακτυλίου του Moebius (τρία περιστροφικά «συνεστραμμένα» βέλη) πρέπει να αποφευχθεί η υιοθέτηση, με ορισμένο κόστος, νέων και διαφορετικών συμβόλων της ΕΕ. Η σημασία ενός ενιαίου διεθνούς συμβόλου για τις εξαγωγές της ΕΕ, ιδίως στα πλαίσια του Διεθνούς Οργανισμού Εμπορίου, δεν πρέπει να υποτιμάται.

2.1.3. Η ΟΚΕ κρίνει ότι η Επιτροπή πρέπει να συμμετάσχει στις συζητήσεις του ISO, ώστε να επιταχυνθεί η υιοθέτηση ενός διεθνώς ενδεδειγμένου ευρωπαϊκού σήματος. Η σύγχυση των καταναλωτών από τη σημερινή πληθώρα σημάτων και περιβαλλοντικών απαιτήσεων θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί με την ανάληψη δράσεων για τις περιβαλλοντικές απαιτήσεις.

2.1.4. Η ΟΚΕ σέβεται τη γενική άποψη των καταναλωτών ότι κάτι που αυτοαποκαλείται ανακυκλώσιμο θα πρέπει να ανακυκλώνεται, αλλά σημειώνει ότι η προτεινόμενη σήμανση δεν θα παράσχει καμία εγγύηση για την αποτελεσματικότητα της ανακύκλωσης. Η ανακύκλωση των συσκευασιών δεν εξαρτάται μόνο από το ίδιο το υλικό, αλλά κυρίως από τις τοπικές εγκαταστάσεις συλλογής και την εθνική βιομηχανία ανακύκλωσης. Πρέπει να ληφθούν μέτρα, ώστε οι σημασμένες συσκευασίες να είναι πραγματικά ανακυκλώσιμες από οικονομική, οικολογική και τεχνολογική άποψη. Πράγματι, έστω και εάν οι στόχοι της οδηγίας για τις συσκευασίες και τα απορρίμματα αυτών όσον αφορά την ανακύκλωση επιτευχθούν το 2001, το 75 % των υλικών συσκευασίας πιθανόν να μην ανακυκλώνεται.

2.1.5. Η οδηγία του 1994 για τις συσκευασίες και τα απορρίμματα αυτών θεωρούσε τη σήμανση των συσκευασιών ως μέρος ενός προγράμματος δράσης. Άλλες βασικές απαιτήσεις ήταν ότι τα κράτη μέλη έπρεπε να θεσπίσουν συστήματα που να προβλέπουν «την επιστροφή και/ή τη συλλογή χρησιμοποιημένων συσκευασιών και/ή απορριμμάτων αυτών από τους καταναλωτές, άλλους τελικούς χρήστες, ή από τον κύκλο αποβλήτων, ώστε να υπάγονται στις καταλληλότερες εναλλακτικές δυνατότητες διαχείρισης των αποβλήτων» και «την επαναχρησιμοποίηση ή ανάκτηση, συμπεριλαμβανόμενης και της ανακύκλωσης των συσκευασιών και/ή των συλλεγόμενων αποβλήτων αυτών». Η ΟΚΕ επαναλαμβάνει την πρόσφατη έκκλησή της να αναληφθούν προσπάθειες «ώστε να καταστούν οι υφιστάμενες ρυθμίσεις (για τα απόβλητα) αποτελεσματικές και λειτουργικές» ().

2.1.6. Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη πρέπει να καταβάλουν εντονότερες προσπάθειες για την προώθηση συστημάτων επαναχρησιμοποίησης, ανακύκλωσης και ανάκτησης ενέργειας, διοργανώνοντας ταυτόχρονα εκστρατείες ενημέρωσης των καταναλωτών.

2.1.7. Μια συνετή επιλογή μεταξύ επαναχρησιμοποίησης, ανακύκλωσης και ανάκτησης ενέργειας εξαρτάται από την αποτελεσματική ανάλυση του κύκλου ζωής. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η ενέργεια που χρησιμοποιείται για τις μεταφορές και η ενέργεια ή η κατανάλωση ύδατος που απαιτείται για τον καθαρισμό μιας συσκευασίας μετά τη χρησιμοποίηση, ώστε να καταστεί επαναχρησιμοποιήσιμη ή ανακυκλώσιμη.

2.1.8. Σύμφωνα με το άρθρο 10 της οδηγίας για τις συσκευασίες και τα απορρίμματα αυτών (τυποποίηση), η Επιτροπή ήταν υπεύθυνη για την προώθηση της προετοιμασίας των ευρωπαϊκών προτύπων όσον αφορά: τις βασικές απαιτήσεις για τις συσκευασίες, τα κριτήρια και τις μεθοδολογίες για την ανάλυση του κύκλου ζωής των υλικών συσκευασίας, τις μεθόδους για την μέτρηση της παρουσίας βαρέων μετάλλων και άλλων επικίνδυνων ουσιών, τα κριτήρια για τον καθορισμό της ποσότητας του ανακυκλωμένου υλικού στις συσκευασίες, τις μεθόδους ανακύκλωσης, τα κριτήρια σήμανσης κ.λπ. Όλα αυτά είναι σημαντικά.

2.1.9. Η ΟΚΕ εκφράζει την απογοήτευσή της για τον αργό ρυθμό προόδου των δράσεων που προβλέπονται στην οδηγία για τις συσκευασίες και τα απορρίμματα αυτών.

2.1.10. Η ΟΚΕ γνωρίζει ότι θα είναι δύσκολη η σήμανση των μικρών συσκευασιών, λόγω προβλημάτων χώρου, ακόμη και εάν παράγονται με αποτελεσματικό τρόπο και ανακυκλώνονται ή επαναχρησιμοποιούνται τέλεια.

2.1.11. Οι προτεινόμενες ενημερωτικές εκστρατείες θα πρέπει να καταστήσουν σαφές ότι ο ανακυκλώσιμος ή επαναχρησιμοποιήσιμος χαρακτήρας των συσκευασιών δεν εξαρτάται μόνο από τη φύση του υλικού συσκευασίας, αλλά και από το περιβαλλοντικό και οικονομικό κόστος της εν λόγω ανακύκλωσης ή επαναχρησιμοποίησης. Για παράδειγμα, δεν θα ήταν καλό εάν ο αυξανόμενος αριθμός μικρών νοικοκυριών αισθανόταν υποχρεωμένος να αγοράζει τρόφιμα σε οικογενειακή συσκευασία και να αναλαμβάνει τον κίνδυνο αποθήκευσης επί υπερβολικά μεγάλο χρονικό διάστημα, απλώς και μόνο λόγω του μη ανακυκλώσιμου χαρακτήρα μικρών, ρυπαρών συσκευασιών.

2.2. Διαδικασία αξιολόγησης της συμμόρφωσης

2.2.1. Η ΟΚΕ συμφωνεί ότι ο κατασκευαστής πρέπει να είναι σε θέση να αποδεικνύει, ανά πάσα στιγμή, ότι οι συσκευασίες του συμμορφώνονται προς τις βασικές απαιτήσεις που ορίζονται στην οδηγία για τις συσκευασίες και τα απορρίματα αυτών. Η συμμόρφωση αυτή μπορεί να προκύψει αποδεικνύοντας τη συμμόρφωση προς τα πρότυπα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Τυποποίησης (CEN) (που υιοθέτησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή από τη CEN). Στο πλαίσιο αυτό, ο κατασκευαστής πρέπει να διατηρεί τα σχετικά τεχνικά έγγραφα στη διάθεση των εθνικών αρχών για λόγους ελέγχου.

2.2.2. Ωστόσο, η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι είναι υπερβολικά επαχθές να απαιτείται από τις εταιρείες να διατηρούν πολύ λεπτομερή έγγραφα, συμπεριλαμβανόμενης και μιας δήλωσης συμμόρφωσης κάθε προϊόντος για περίοδο τεσσάρων ετών.

3. Συμπέρασμα

3.1. Μολονότι η οδηγία για τις συσκευασίες και τα απορρίμματα αυτών καλεί το Συμβούλιο να λάβει απόφαση για τη σήμανση των συσκευασιών, αυτό δεν υποχρεώνει το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να υιοθετήσουν αμέσως μια οδηγία. Εξαιτίας του γεγονότος ότι τα συστήματα διαχείρισης των αποβλήτων εξακολουθούν να βρίσκονται στο στάδιο της ανάπτυξης και έχοντας υπόψη την τρέχουσα έλλειψη πρόβλεψης για εγκαταστάσεις ανακύκλωσης και επαναχρησιμοποίησης, η ΟΚΕ κρίνει ότι οι προσπάθειες θα είναι πιο αποτελεσματικές στους τομείς αυτούς, καθώς επίσης και στον τομέα της μείωσης των περιττών συσκευασιών. Θα χρειασθεί λίγος ακόμη καιρός για την ανάπτυξη ενός κατανοητού και διεθνώς συμβατού σήματος για την ΕΕ.

Βρυξέλλες, 28 Μαΐου 1997.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() ΕΕ C 382 της 18. 12. 1997, σ. 10.

() ΕΕ L 365 της 31. 12. 1994.

() Γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την «Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την επανεξέταση της κοινοτικής στρατηγικής διαχείρισης των αποβλήτων» 7 ΕΕ C 89 της 19. 3. 1997, σ. 1.