[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 25.9.2007

COM(2007) 554 τελικό

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του σχεδίου δράσης με τίτλο «Η προώθηση της εκμάθησης γλωσσών και της γλωσσικής πολυμορφίας» {SEC(2007)1222}

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. Εισαγωγή 3

2. Προώθηση της εκμάθησης γλωσσών και της γλωσσικής πολυμορφίας 3

3. Αποτελέσματα του σχεδίου δράσης — αυξημένη σημασία των γλωσσικών πολιτικών σε ευρωπαϊκό και σε εθνικό επίπεδο 5

4. Κύρια αποτελέσματα 6

5. Εφαρμογή του σχεδίου δράσης στους στρατηγικούς τομείς 9

5.1. Στρατηγικός τομέας 1: Διά βίου εκμάθηση γλωσσών 9

5.1.1. «Η μητρική συν δύο άλλες γλώσσες»: αρχίζοντας από νεαρή ηλικία 10

5.1.2. Εκμάθηση γλωσσών στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και κατάρτιση 11

5.1.3. Η προώθηση της ολοκληρωμένης εκμάθησης περιεχομένου και γλώσσας (ΟΕΠΓ) 12

5.1.4. Εκμάθηση γλωσσών στην τριτοβάθμια εκπαίδευση 13

5.1.5. Εκμάθηση γλωσσών από ενηλίκους 14

5.1.6. Σπουδαστές γλωσσών με ειδικές ανάγκες 14

5.1.7. Φάσμα γλωσσών 15

5.2. Στρατηγικός τομέας 2: Βελτίωση της διδασκαλίας γλωσσών 15

5.2.1. Ένα σχολείο φιλικό προς τις γλώσσες 15

5.2.2. Η τάξη εκμάθησης ξένων γλωσσών 16

5.2.3. Κατάρτιση των καθηγητών ξένων γλωσσών 16

5.2.4. Προσφορά καθηγητών ξένων γλωσσών 17

5.2.5. Δοκιμασία των γλωσσικών δεξιοτήτων 18

5.3. Στρατηγικός τομέας 3: Δημιουργία ενός περιβάλλοντος φιλικού προς τις γλώσσες 19

5.3.1. Μια προσέγγιση χωρίς αποκλεισμούς για τη γλωσσική πολυμορφία 19

5.3.2. Δημιουργία κοινοτήτων φιλικών προς τις γλώσσες 20

5.3.3. Βελτίωση της προσφοράς και της αξιοποίησης των δυνατοτήτων εκμάθησης γλωσσών 21

5.4. Πλαίσιο προόδου 21

5.4.1. Περισσότερο τεκμηριωμένες αποφάσεις 21

5.4.2. Αποτελεσματικότερη αλληλοενημέρωση των σχετικών φορέων 22

5.4.3. Σαφείς διαδικασίες για τη συνέχεια που θα δοθεί στο σχέδιο δράσης 23

6. Συμπέρασμα 23

1. Εισαγωγή

Οι γλώσσες βρίσκονται στον πυρήνα του ευρωπαϊκού οράματος: αντικατοπτρίζουν τις διάφορες πολιτιστικές μας παραδόσεις και, παράλληλα, παρέχουν ένα μέσο για την κατανόησή τους. Υπάρχει σαφής ρόλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να υποστηρίζει και να συμπληρώνει τα κράτη μέλη όσον αφορά την προώθηση της πολυγλωσσίας: οι πολίτες που μιλούν περισσότερες γλώσσες μπορούν να επωφεληθούν πλήρως από την ελεύθερη κυκλοφορία στην Ευρωπαϊκή Ένωση και μπορούν να ενσωματωθούν ευκολότερα σε άλλες χώρες για σπουδές ή εργασία. Η γλωσσική ικανότητα έχει μεγάλη ζήτηση στις επιχειρήσεις και οι καλές γλωσσικές ικανότητες προσφέρουν στους ενδιαφερομένους περισσότερες δυνατότητες απασχόλησης. Οι γλώσσες είναι τα κύρια εργαλεία επικοινωνίας: η γνώση περισσότερων γλωσσών ανοίγει πόρτες σε άλλους πολιτισμούς και βελτιώνει τη διαπολιτισμική κατανόηση τόσο στην Ευρώπη όσο και στον υπόλοιπο κόσμο.

Η ανάδειξη της πολυγλωσσίας σε αυτόνομο ζήτημα σε ευρωπαϊκό επίπεδο είναι η αναγνώριση ότι οι γλώσσες έχουν σημασία για τους πολίτες και ότι υπάρχει ανάγκη να αναληφθεί δράση στο ύψιστο πολιτικό επίπεδο προκειμένου να συγκεντρωθούν οι πόροι για την προώθηση της πολυγλωσσίας.

Η προώθηση της πολυγλωσσίας αποτελεί κοινή ευθύνη μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών, τα οποία έχουν ήδη προβεί σε σημαντικές ενέργειες ώστε να αναπροσαρμόσουν τις εκπαιδευτικές πολιτικές τους με σκοπό να εφοδιάζουν τους σπουδαστές, σε όλα τα επίπεδα, με καλύτερες γλωσσικές γνώσεις. Πρόκειται για σημαντικό αποτέλεσμα, το οποίο επιτρέπει στην Επιτροπή και στα κράτη μέλη να συνεργάζονται για την επίτευξη κοινών στόχων.

Στην παρούσα έκθεση παρουσιάζονται συνοπτικά τα κύρια αποτελέσματα της εφαρμογής του σχεδίου δράσης με τίτλο «Η προώθηση της εκμάθησης γλωσσών και της γλωσσικής πολυμορφίας 2004-2006», τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο. Υπογραμμίζονται οι τρέχουσες τάσεις της μεταρρύθμισης των εκπαιδευτικών συστημάτων με στόχο την καλύτερη προώθηση της εκμάθησης γλωσσών, παρουσιάζονται τα όσα έχουν επιτευχθεί κατά τα τελευταία τρία έτη και παρέχεται μια βάση για περαιτέρω δράση στον τομέα της πολιτικής για την πολυγλωσσία.

2. Προώθηση της εκμάθησης γλωσσών και της γλωσσικής πολυμορφίας

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει αναλάβει εδώ και πολλά χρόνια δέσμευση για την προώθηση της εκμάθησης γλωσσών και της γλωσσικής πολυμορφίας. Το πρώτο ολοκληρωμένο πρόγραμμα προώθησης της διδασκαλίας και της εκμάθησης γλωσσών, το Lingua, άρχισε να ισχύει το 1989 και από τότε οι γλώσσες ήταν στο επίκεντρο των ευρωπαϊκών προγραμμάτων στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης.

Στο τέλος του Ευρωπαϊκού έτους γλωσσών το 2001 τόσο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο όσο και το Συμβούλιο εξέδωσαν ψηφίσματα με τα οποία καλούσαν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναλάβει περαιτέρω δράση για την προώθηση των γλωσσών. Το 2002 οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων, οι οποίοι συνεδρίασαν στη Βαρκελώνη, ανέλαβαν πολιτική δέσμευση όσον αφορά τη βελτίωση της απόκτησης βασικών δεξιοτήτων, ιδίως με τη διδασκαλία δύο ξένων γλωσσών σε όλους από πολύ μικρή ηλικία. Το 2003 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξέδωσε έκθεση πρωτοβουλίας, με την οποία καλούσε την Επιτροπή να καλύψει καλύτερα τις ανάγκες των περιφερειακών και των λιγότερο χρησιμοποιούμενων γλωσσών στο πλαίσιο της διεύρυνσης και της πολιτιστικής πολυμορφίας[1].

Το σχέδιο δράσης με τίτλο «Η προώθηση της εκμάθησης γλωσσών και της γλωσσικής πολυμορφίας»[2] ήταν η απάντηση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο και έλαβε υπόψη την ανατροφοδότηση από την ευρεία διαβούλευση που πραγματοποιήθηκε μεταξύ του 2002 και 2003. Εκείνο το χρονικό διάστημα, αυτό που αποκαλείται σήμερα «Η στρατηγική της Λισαβόνας για την ανάπτυξη και την απασχόληση» ήταν στην πρώτη του φάση. Η βελτίωση της εκμάθησης των ξένων γλωσσών συμπεριελήφθη ως ειδικός στόχος του προγράμματος «Εκπαίδευση και κατάρτιση 2010», της συνιστώσας της στρατηγικής της Λισαβόνας σχετικά με την εκπαίδευση και την κατάρτιση[3]. Η μακροπρόθεσμη ατζέντα της για την προώθηση των ευρωπαϊκών πολιτικών προς κοινούς στόχους και η ανοικτή της μέθοδος συντονισμού, η οποία επιτρέπει στενή σύμπραξη με τα κράτη μέλη, έδωσε ώθηση στη συνεργασία όσον αφορά τις γλωσσικές πολιτικές.

Πρώτον, η επικοινωνία σε ξένες γλώσσες προσδιορίστηκε ως μία από τις οκτώ βασικές ικανότητες για τη διά βίου μάθηση στη σύσταση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 18 Δεκεμβρίου 2006[4]. Δεύτερον, αναπτύχθηκε καρποφόρα συνεργασία με τα κράτη μέλη μέσω της ομάδας εργασίας για τις γλώσσες, στην οποία συμμετέχουν ανώτεροι δημόσιοι υπάλληλοι υπεύθυνοι για τις γλωσσικές πολιτικές στα κράτη μέλη. Η ομάδα συνεδριάζει τακτικά για την ανταλλαγή πληροφοριών και ορθών πρακτικών. Η συμβολή της ήταν σημαντική στη συνέχεια που δόθηκε στο σχέδιο δράσης σε εθνικό επίπεδο.

Στο επίπεδο της Επιτροπής, η αυξημένη σημασία των γλωσσικών πολιτικών αντικατοπτρίστηκε με τη ρητή αναφορά της πολυγλωσσίας στο χαρτοφυλάκιο του επιτρόπου Figel’ το 2005. Αυτό οδήγησε στον ορισμό μιας στρατηγικής για την πολυγλωσσία, η οποία περιλαμβάνει τόσο εσωτερική όσο και εξωτερική δράση και η οποία παρατέθηκε στην ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Ένα νέο στρατηγικό πλαίσιο για την πολυγλωσσία» [5] . Παράλληλα, η Επιτροπή άρχισε την ανάπτυξη ενός δείκτη γλωσσικής ικανότητας, όπως ζητήθηκε από το Συμβούλιο της Βαρκελώνης, ο οποίος να επιτρέπει τη συγκριτική αξιολόγηση των ικανοτήτων των σπουδαστών σε δύο ξένες γλώσσες στο τέλος της αρχικής τους εκπαίδευσης[6]. Η πολυγλωσσία είναι ένας βασικός τομέας όπου η Ευρώπη μπορεί να προσεγγίσει καλύτερα τις ανάγκες των πολιτών. Όταν ο επίτροπος Orban ανέλαβε τα καθήκοντά του τον Ιανουάριο του 2007, η πολυγλωσσία έγινε εν προκειμένω ιδιαίτερο χαρτοφυλάκιο. Σήμερα, το πεδίο εφαρμογής της επεκτείνεται πέρα από τη διά βίου μάθηση, ιδίως στους τομείς των γλωσσών και των επιχειρήσεων και συμβάλλοντας στο «2008 - Έτος διαπολιτισμικού διαλόγου».

3. Αποτελέσματα του σχεδίου δράσης — αυξημένη σημασία των γλωσσικών πολιτικών σε ευρωπαϊκό και σε εθνικό επίπεδο

Το σχέδιο δράσης έθεσε τους κύριους στόχους που πρέπει να επιτευχθούν σε τρεις στρατηγικούς τομείς: 1. Διά βίου εκμάθηση γλωσσών, 2. Βελτίωση της διδασκαλίας γλωσσών, 3. Δημιουργία ενός περιβάλλοντος φιλικού προς τις γλώσσες. Ένα τέταρτο κεφάλαιο, «Πλαίσιο προόδου», έχει ως στόχο τη συνολική ανάπτυξη γλωσσικής πολιτικής τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο.

Το σχέδιο δράσης προώθησε 47 συγκεκριμένες προτάσεις για δράση από την Επιτροπή σε δεδομένο χρονικό πλαίσιο (2004-2006), με προβλεπόμενη επανεξέταση το 2007. Επίσης, κάλεσε τα κράτη μέλη να προβούν σε ενέργειες για την επίτευξη των στόχων, αναγνωρίζοντας, παράλληλα, ότι θα ήταν δύσκολο να επιτευχθούν εντός τριών ετών.

Γενικά, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη σημείωσαν ουσιαστική πρόοδο όσον αφορά την εκτέλεση των ενεργειών που ανακοινώθηκαν στο σχέδιο δράσης . Ως συνέπεια όλων αυτών των πρωτοβουλιών, η προώθηση της εκμάθησης γλωσσών, η γλωσσική πολυμορφία και η πολυγλωσσία ως σύνολο απέκτησαν πολύ μεγαλύτερη πολιτική σημασία .

Στο επίπεδο της Επιτροπής, η εφαρμογή του σχεδίου δράσης επικεντρώθηκε σε θέματα πολυγλωσσίας και καταβλήθηκαν ουσιαστικές προσπάθειες για την προώθηση των γλωσσών στα προγράμματα εκπαίδευσης και κατάρτισης.

Στον τομέα της πολιτικής, πρόσφερε ένα πλαίσιο στρατηγικών θεμάτων για συζήτηση και συνεργασία με τα κράτη μέλη, επιτρέποντας την επικεντρωμένη ανταλλαγή ορθών πρακτικών και προωθητικών εργασιών προς την κατεύθυνση της επίτευξης συγκεκριμένων αποτελεσμάτων. Οι μελέτες, τα συνέδρια, τα σεμινάρια και οι ενημερωτικές πρωτοβουλίες που προτάθηκαν από το σχέδιο δράσης και πραγματοποιήθηκαν από την Επιτροπή τροφοδότησαν τις συζητήσεις μεταξύ των φορέων χάραξης πολιτικής και των εκτελεστικών παραγόντων και βοήθησαν να αυξηθεί η ευαισθητοποίηση σχετικά με τα βασικά γλωσσικά θέματα και να υποστηριχθεί η χάραξη πολιτικής και η ποιοτική διδασκαλία γλωσσών.

Στο επίπεδο του προγράμματος, το σχέδιο δράσης πρότεινε τη στρατηγική χρήση των προγραμμάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης, έτσι ώστε να αξιοποιηθεί πλήρως η στήριξή τους για την προώθηση της εκμάθησης γλωσσών και της γλωσσικής πολυμορφίας. Ο καθορισμός προτεραιοτήτων και η υλοποίηση ειδικών ενεργειών ενημέρωσης οδήγησαν σε αξιοσημείωτα αποτελέσματα: στο πλαίσιο των προγραμμάτων ΣΩΚΡΑΤΗΣ και Leonardo επενδύθηκαν σχεδόν 150 εκατ. ευρώ σε ενέργειες με ειδικό στόχο εκμάθησης γλωσσών την περίοδο 2004-2006, σημειώνοντας αύξηση κατά 66% σε σύγκριση με την περίοδο 2000-2002.

Στο εθνικό επίπεδο, το σχέδιο δράσης εξελήφθη ως πλαίσιο δράσης. Μια τάση για μεταρρύθμιση των εκπαιδευτικών συστημάτων, προκειμένου να συμμορφωθούν με την αρχή «η μητρική συν δύο άλλες γλώσσες» που αποφασίστηκε στη Βαρκελώνη, σημειώθηκε ήδη σε πολλά κράτη μέλη, μολονότι ορισμένα ανέφεραν ότι το σχέδιο δράσης επηρέασε την απόφασή τους να δρομολογήσουν μεταρρυθμίσεις. Ο κύριος αντίκτυπος του σχεδίου δράσης στο εθνικό επίπεδο ήταν ο προσανατολισμός και η στήριξη των εθνικών πολιτικών, έτσι ώστε να αναλάβουν δράση στους στρατηγικούς τομείς που καθόρισε το σχέδιο δράσης και στο πλαίσιο των κατευθυντήριων γραμμών τις οποίες έθεσε. Έπειτα από τρία έτη, η επισκόπηση των εθνικών γλωσσικών πολιτικών φαίνεται συνολικά πιο συνεκτική: υπάρχει μια γενική συναίνεση σχετικά με τα βασικά θέματα, όπως η σημασία των γλωσσών ως βασικής δεξιότητας σε μια προοπτική διά βίου μάθησης, η ανάγκη διδασκαλίας δύο γλωσσών στους μαθητές στο πλαίσιο της αρχικής τους εκπαίδευσης, καθώς και η ανάγκη ποιοτικής διδασκαλίας γλωσσών και αξιολόγησης με διαφανείς διαδικασίες. Μολονότι οι χώρες δεν άρχισαν από την ίδια αφετηρία ούτε ανέλαβαν δράση με την ίδια ταχύτητα, οι μεταρρυθμίσεις επικεντρώθηκαν κυρίως στους ακόλουθους τομείς:

- επανεξέταση ολόκληρου του εκπαιδευτικού συστήματος με βάση την προσέγγιση της διά βίου εκμάθησης γλωσσών·

- καθιέρωση της εκμάθησης γλωσσών από νεαρή ηλικία, στην πρωτοβάθμια και, μερικές φορές, στην προσχολική εκπαίδευση·

- καθιέρωση της ΟΕΠΓ[7] (ολοκληρωμένη εκμάθηση περιεχομένου και γλώσσας), σε κάποιο βαθμό, στα σχολικά προγράμματα μαθημάτων·

- μεγαλύτερη προσφορά γλωσσών σε επίπεδο δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης·

- περισσότερες επενδύσεις στην κατάρτιση καθηγητών γλωσσών·

- επανεξέταση των σχολικών προγραμμάτων μαθημάτων, των εξετάσεων και των πτυχίων, προκειμένου να ευθυγραμμιστούν με το κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο αναφοράς για τις γλώσσες·

- χρήση των ευρωπαϊκών προγραμμάτων και εργαλείων που αναπτύχθηκαν από την Επιτροπή και από το Συμβούλιο της Ευρώπης για την επανεξέταση των εθνικών εκπαιδευτικών συστημάτων, ανάπτυξη κατάλληλου γλωσσικού υλικού και δοκιμασιών και προώθηση της κατάρτισης των καθηγητών γλωσσών στο εξωτερικό και της ευρωπαϊκής συνεργασίας στα σχολεία.

4. Κύρια αποτελέσματα

Το σχέδιο δράσης πρότεινε την πραγματοποίηση 47 ενεργειών για να επιτευχθούν οι πολιτικοί στόχοι σε επίπεδο Επιτροπής, λαμβανομένων υπόψη των αρμοδιοτήτων της Επιτροπής και του διαθέσιμου προϋπολογισμού. Η Επιτροπή ανταποκρίθηκε σχεδόν σε όλες. Από τις 47 ενέργειες, οι 41 θα ολοκληρωθούν έως το τέλος του 2007 (33 έχουν ήδη ολοκληρωθεί και ακόμη 8 θα ολοκληρωθούν μέχρι το τέλος του 2007), 5 θα εκτελεστούν μέσω του προγράμματος διά βίου μάθησης (ΠΔΒΜ) (2007-2013). Μία ακυρώθηκε, αλλά εν μέρει ενσωματώθηκε σε άλλη ενέργεια.

Η εφαρμογή του σχεδίου δράσης οδήγησε συγκεκριμένα στα ακόλουθα:

- ανακατασκευή των γλωσσικών σελίδων του δικτυακού τόπου Europa (I.4.1[8]), υπό μορφή δικτυακής πύλης για την παροχή πληροφοριών και γλωσσικών πόρων που προορίζονται ειδικότερα για ενήλικους μαθητές και για καθηγητές γλωσσών, μαζί με πρωτοβουλίες πληροφόρησης που αναλαμβάνονται σε εθνικό επίπεδο για την προώθηση της εκμάθησης γλωσσών και της κινητικότητας στο εξωτερικό (II.3.1 και III.3.2). Η ευρέως αναγνωρισμένη ανάγκη να αυξηθεί η ενημέρωση του ευρύτερου κοινού όσον αφορά τα πλεονεκτήματα της εκμάθησης γλωσσών οδήγησε στη δημιουργία ενός ετήσιου προϋπολογισμού για ενημερωτικές εκστρατείες σχετικά με τις γλώσσες στο πλαίσιο του προγράμματος διά βίου μάθησης (IV.3.1)·

- 13 πανευρωπαϊκές μελέτες (από τις οποίες 10 ολοκληρώθηκαν και 3 σχεδόν ολοκληρώθηκαν) για τον καθορισμό του πλαισίου, τον προσδιορισμό προηγούμενων και ορθών πρακτικών και καινοτόμων μεθοδολογιών για συγκεκριμένα γλωσσικά θέματα. Περιλαμβάνουν εν προκειμένω τα ακόλουθα: « Ευρωπαϊκό προφίλ για την εκπαίδευση των καθηγητών γλωσσών στην Ευρώπη » (II.3.2)· « Ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στην Ευρώπη - διδασκαλία και εκμάθηση γλωσσών» (I.5.1), « Lingo: 50 τρόποι για να ενθαρρυνθούν οι σπουδαστές ξένων γλωσσών» (IV.1.2) και « Αντίκτυπος στην Ευρωπαϊκή οικονομία των ελλείψεων δεξιοτήτων ξένων γλωσσών στις επιχειρήσεις » (IV.1.3). Η τελευταία αυτή μελέτη είναι το πρώτο βήμα προς την επέκταση της πολιτικής για την πολυγλωσσία στις ανάγκες των επιχειρήσεων. Την 21η Σεπτεμβρίου 2007 θα πραγματοποιηθεί συνέδριο με θέμα τις επιχειρήσεις, τις γλώσσες και τις διαπολιτισμικές δεξιότητες, στο πλαίσιο του οποίου θα συζητηθεί το θέμα των γλωσσών ως ανταγωνιστικής δύναμης για την Ευρώπη·

- 6 ευρωπαϊκά συνέδρια και σεμινάρια σχετικά με τις γλώσσες . Σ’ αυτά περιλαμβάνεται το ευρωπαϊκό συνέδριο σχετικά με την ολοκληρωμένη εκμάθηση περιεχομένου και γλώσσας (ΟΕΠΓ) το 2005 (I.2.6), κατά τη διάρκεια της προεδρίας του Λουξεμβούργου, όπου η ΟΕΠΓ παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στους ευρωπαϊκούς φορείς χάραξης πολιτικής, καθώς και το ευρωπαϊκό συνέδριο σχετικά με τις περιφερειακές και τις μειονοτικές γλώσσες στα εκπαιδευτικά συστήματα (III.1.1), όπου συγκεντρώθηκαν οι ενδιαφερόμενοι από όλη την Ευρώπη με σκοπό την ανταλλαγή ορθών πρακτικών σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσαν να διδαχθούν με επιτυχία οι περιφερειακές και οι μειονοτικές γλώσσες στις νέες γενιές·

- 17 ενέργειες σε επίπεδο προγράμματος για τη βελτίωση της προώθησης της εκμάθησης γλωσσών σε όλα τα ευρωπαϊκά προγράμματα . Τα προγράμματα ΣΩΚΡΑΤΗΣ και Leonardo ήταν τα κυριότερα συμμετέχοντα προγράμματα, αλλά τα προγράμματα Αδελφοποίηση πόλεων, Ηλεκτρονική μάθηση, Πολιτισμός, Νεολαία και τα ερευνητικά προγράμματα-πλαίσια συνέβαλαν επίσης, όπου οι προτεραιότητες για δραστηριότητες επικεντρωμένες στις γλώσσες συμπεριελήφθησαν μαζί με την αυξημένη στήριξη για γλωσσική προετοιμασία πριν από την κινητικότητα. 13 από τις εν λόγω ενέργειες ολοκληρώθηκαν με επιτυχία, δύο πλησιάζουν στην ολοκλήρωσή τους και δύο είναι υπό υλοποίηση. Επιπλέον, οι ενέργειες αυτές θα έχουν βιώσιμο αντίκτυπο, δεδομένου ότι η νέα γενιά προγραμμάτων για την περίοδο 2007-2013 (Πρόγραμμα διά βίου μάθησης, Πολιτισμός, Νεολαία εν δράσει, Ευρώπη των πολιτών και έβδομο πρόγραμμα-πλαίσιο έρευνας) θα δώσουν μεγαλύτερη έμφαση στην προώθηση της εκμάθησης γλωσσών και της γλωσσικής πολυμορφίας ·

- τέλος, αλλά εξίσου σημαντική, η ευρέως αναγνωρισμένη ανάγκη για καλύτερη ενημέρωση του ευρύτερου κοινού σχετικά με τα πλεονεκτήματα της εκμάθησης γλωσσών οδήγησε στη δημιουργία ενός ετήσιου προϋπολογισμού για ενημερωτικές εκστρατείες σχετικά με τις γλώσσες στο πλαίσιο του προγράμματος διά βίου μάθησης (ΠΔΒΜ) (IV.3.1).

Σε σύγκριση με την περίοδο 2000-2002, στο πλαίσιο των προγραμμάτων ΣΩΚΡΑΤΗΣ και Leonardo έγιναν επενδύσεις κατά 66% περισσότερο σε ενέργειες με ειδικό στόχο εκμάθησης γλωσσών: το μερίδιο του προϋπολογισμού τους αυξήθηκε από 30 εκατ. ευρώ σε σχεδόν 50 εκατ. ευρώ ετησίως την περίοδο 2004-2006.

Κατά την περίοδο 2004-2006 τα προγράμματα ΣΩΚΡΑΤΗΣ και Leonardo στήριξαν:

- 2951 σχολικά γλωσσικά προγράμματα (με αύξηση κατά 84% σε σύγκριση με την περίοδο 2000-2002)·

- 3957 περιόδους άσκησης καθηγητών γλωσσών (αύξηση κατά 62%)·

- 9434 περιπτώσεις παρακολούθησης, από σπουδαστές Erasmus, εντατικών κύκλων μαθημάτων γλωσσικής προετοιμασίας (αύξηση κατά 160%)·

- 300 συμπράξεις εκπαίδευσης ενηλίκων (αύξηση κατά 689%)·

- 765 επιχορηγήσεις για ενδοϋπηρεσιακή κατάρτιση καθηγητών ξένων γλωσσών στην εκπαίδευση ενηλίκων (νέα ενέργεια)·

- 1820 επιχορηγήσεις για ενδοϋπηρεσιακή κατάρτιση καθηγητών ξένων γλωσσών στην επαγγελματική εκπαίδευση (αύξηση κατά 143%)·

- 41 σχέδια Lingua για την ανάπτυξη νέων μέσων εκμάθησης γλωσσών ή δοκιμασίας γλωσσικών γνώσεων (αύξηση κατά 24%)·

- 39 σχέδια Lingua για την προώθηση της ενημέρωσης σχετικά με τα οφέλη της εκμάθησης γλωσσών και για τη δημιουργία καλύτερων ευκαιριών για την εκμάθηση γλωσσών από τους πολίτες (αύξηση κατά 160%).

Τα αποτελέσματα αυτά είναι ενθαρρυντικά. Εντούτοις, ορισμένα μέρη των προγραμμάτων θα μπορούσαν να έχουν καλύτερη απόδοση: για παράδειγμα, ο αριθμός γλωσσικών σχεδίων για την ανάπτυξη υλικού κατάρτισης των καθηγητών γλωσσών στο πλαίσιο των προγραμμάτων Comenius, Grundtvig και Leonardo δεν αυξήθηκε εν προκειμένω σταθερά· δεν αυξήθηκε επίσης ούτε ο αριθμός των μαθητών που έλαβαν μέρος σε σχολικά γλωσσικά σχέδια, αλλά ούτε και ο αριθμός των καθηγητών γλωσσών που έλαβαν επιχορήγηση κατάρτισης. Μια πρόσφατη μελέτη κατέδειξε ότι οι συμμετασχόντες στα σχέδια Comenius βελτίωσαν πράγματι τις γλωσσικές τους ικανότητες, αλλά κυρίως στα αγγλικά, εις βάρος άλλων γλωσσών. Το ίδιο ισχύει και για τις επιχορηγήσεις για ενδοϋπηρεσιακή κατάρτιση στο πλαίσιο του Comenius, οι οποίες αφορούσαν κυρίως την κατάρτιση στα αγγλικά, μη αντικατοπτρίζοντας, συνεπώς, την πολιτική για την προώθηση της γλωσσικής πολυμορφίας και την αύξηση του προσφερόμενου φάσματος γλωσσών.

Οι πληροφορίες σχετικά με τις πρωτοβουλίες που αναλήφθηκαν σε εθνικό επίπεδο βασίζονται στις εθνικές εκθέσεις που εστάλησαν στην Επιτροπή από τα κράτη μέλη στο πλαίσιο της συνέχειας που έπρεπε να δοθεί στο σχέδιο δράσης στο τέλος του 2006 (IV.1.1). 20 κράτη μέλη (Αυστρία, Βέλγιο — φλαμανδόφωνη κοινότητα, Βουλγαρία, Τσεχική Δημοκρατία, Εσθονία, Φινλανδία, Γαλλία, Ελλάδα, Ουγγαρία, Ιρλανδία, Ιταλία, Λιθουανία, Κάτω Χώρες, Νορβηγία, Πολωνία, Σλοβενία, Σλοβακία, Ισπανία, Σουηδία και Ηνωμένο Βασίλειο) συνέταξαν πλήρη έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του σχεδίου δράσης στο εθνικό τους επίπεδο και ορισμένα άλλα διαβίβασαν μερικές πληροφορίες (Κύπρος, Γερμανία, Λουξεμβούργο και Ρουμανία). Οι πηγές αυτές αναλύθηκαν για την Επιτροπή από έναν εξωτερικό σύμβουλο, ο οποίος συνέταξε έκθεση στην οποία παρουσιάζονται συνοπτικά οι κύριες τάσεις πολιτικής στα κράτη μέλη, μαζί με μια επιλογή ορθών πρακτικών. Η ανεξάρτητη έκθεσή του συζητήθηκε στο πλαίσιο της ομάδας εργασίας για τις γλώσσες, η οποία συνέβαλε με πρόσθετες πληροφορίες. Η επιλογή των πρακτικών που παρουσιάζονται στο παρόν έγγραφο βασίζεται σ’ αυτή την εργασία. Είναι ενδεικτική και όχι εξαντλητική: δίνει μια ένδειξη του βαθμού και του είδους ενεργειών που αναλήφθηκαν σε εθνικό επίπεδο.

5. Εφαρμογή του σχεδίου δράσης στους στρατηγικούς τομείς

Οι ακόλουθοι τέσσερις τομείς, οι οποίοι ακολουθούν τη διάρθρωση του σχεδίου δράσης (τρεις στρατηγικοί τομείς συν το πλαίσιο προόδου), δίνουν μια λεπτομερή περιγραφή των αποτελεσμάτων καθεμιάς από τις 47 ενέργειες, οι οποίες αναφέρονται στο κείμενο εντός παρενθέσεων. Ένα συμπληρωματικό έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής παρουσιάζει τους πίνακες που δείχνουν την κατάσταση των ενεργειών και απαριθμούν τα παραδοτέα, τις πηγές πληροφοριών και τους σχετικούς δικτυακούς τόπους.

5.1. Στρατηγικός τομέας 1: Διά βίου εκμάθηση γλωσσών

Το σχέδιο δράσης έθεσε την εκμάθηση γλωσσών σε μια προοπτική διά βίου μάθησης και πρότεινε την ανάληψη κατάλληλης δράσης για την εφαρμογή μιας τέτοιας προσέγγισης. Σε εθνικό επίπεδο, ορισμένες χώρες μεταρρύθμισαν εν προκειμένω τα συστήματά τους, δημιουργώντας ένα συνεχές σύστημα μεταξύ των διαφόρων επιπέδων εκπαίδευσης και αναπροσαρμόζοντας τα συστήματα αξιολόγησης ώστε να αξιολογούν τις μερικές δεξιότητες και να επιτρέπουν την επανείσοδο στην εκπαίδευση σε μεταγενέστερο στάδιο.

Αυστρία: επιτροπή για τις γλώσσες

Η Αυστρία χρησιμοποιεί προς το παρόν το προφίλ χωρών του Συμβουλίου της Ευρώπης προκειμένου να αξιολογήσει την πολιτική της σχετικά με τη διδασκαλία και την εκμάθηση γλωσσών πριν ξεκινήσει μεταρρυθμίσεις. Μια επιτροπή για τις γλώσσες, η οποία απαρτίζεται από ενδιαφερομένους του τομέα της εκπαίδευσης και περιλαμβάνει κοινωνικούς εταίρους, εξετάζει όλα τα θέματα που σχετίζονται με την πολυγλωσσία και συντονίζει την εφαρμογή των στόχων της Λισαβόνας και άλλων ευρωπαϊκών πρωτοβουλιών στον τομέα των γλωσσών, όπως το σχέδιο δράσης.

Βουλγαρία: εθνική μεταρρύθμιση

Η εκμάθηση γλωσσών αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της τελευταίας εθνικής εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης που εγκρίθηκε από το Κοινοβούλιο το 2006. Στόχος εν προκειμένω είναι να αλλάξει η δομή του εκπαιδευτικού συστήματος με την καθιέρωση της διδασκαλίας δύο ξένων γλωσσών σε όλα τα σχολεία και ενός έτους εντατικής εκμάθησης γλωσσών για όλους τους σπουδαστές στο βαθμό 8.

Φινλανδία: εκπαιδευτικές πολιτικές για τη φινλανδική γλώσσα

Η κυβέρνηση υποστηρίζει ένα σχέδιο για την εξέταση των βασικών αρχών και στόχων των εκπαιδευτικών πολιτικών σχετικά με τις γλώσσες από την πλευρά της πολυγλωσσίας, της διά βίου μάθησης και της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Ήδη εξετάζονται οι τελικές συστάσεις με σκοπό τη βελτίωση του εκπαιδευτικού συστήματος[9].

Ουγγαρία: παγκόσμιο γλωσσικό πρόγραμμα

Μια πλήρης στρατηγική για την ανάπτυξη της διδασκαλίας και της εκμάθησης ξένων γλωσσών δρομολογήθηκε από την κυβέρνηση με το όνομα «παγκόσμιο γλωσσικό πρόγραμμα». Τα μέτρα περιλαμβάνουν: πρόσθετη χρηματοδότηση για τα σχολικά σχέδια που αντιμετωπίζουν διάφορες πτυχές της διδασκαλίας και της εκμάθησης γλωσσών· καθορισμός ενός έτους εντατικής εκμάθησης γλωσσών στο τέλος της υποχρεωτικής εκπαίδευσης, όπου τουλάχιστον το 40% των μαθημάτων αφιερώνεται στις ξένες γλώσσες· μια νέα εξέταση για την ολοκλήρωση του σχολείου και διάφορες κατευθυντήριες γραμμές και συστάσεις.

Λουξεμβούργο: αναπροσαρμογή της διδασκαλίας γλωσσών

Κατά την περίοδο 2005-2006 το Λουξεμβούργο αξιολόγησε τη γλωσσική του πολιτική χρησιμοποιώντας το προφίλ χωρών του Συμβουλίου της Ευρώπης. Το υπουργείο Εκπαίδευσης και Επαγγελματικής Κατάρτισης διαμόρφωσε εν προκειμένω ένα εθνικό σχέδιο δράσης 2007-2009 «Plan de réajustement de l’enseignement des langues» με 66 σημεία δράσης τα οποία καλύπτουν όλες τις πτυχές της διδασκαλίας και αξιολόγησης γλωσσών, από την προσχολική εκπαίδευση μέχρι το τέλος της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, λαμβάνοντας επίσης υπόψη τις γλώσσες των κοινοτήτων των μεταναστών.

Ηνωμένο Βασίλειο: εκμάθηση γλωσσών σε όλες τις ηλικίες

Μια εθνική στρατηγική για τις γλώσσες εφαρμόζεται στην Αγγλία από το 2003. Η στρατηγική περιλαμβάνει την εκμάθηση γλωσσών σε όλες τις ηλικίες και στάδια, από την πολύ νεαρή ηλικία μέχρι τους ενηλίκους και τα πανεπιστήμια. Έχει τρεις κύριους στόχους: βελτίωση της διδασκαλίας και της εκμάθησης γλωσσών· καθιέρωση συστήματος αναγνώρισης· και αύξηση του αριθμού των ατόμων που σπουδάζουν γλώσσες στην περαιτέρω και την τριτοβάθμια εκπαίδευση και εκμάθηση που βασίζεται στην εργασία.

Σε κοινοτικό επίπεδο, τα προγράμματα στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης αύξησαν τη στήριξή τους όσον αφορά τη γλωσσική προετοιμασία των ατόμων που συμμετέχουν σε δραστηριότητες κινητικότητας (I.0.1): η παρακολούθηση μαθημάτων γλωσσικής προετοιμασίας διπλασιάστηκε στο Comenius (κατάρτιση διδασκόντων)· στο Erasmus, ο αριθμός των σπουδαστών που συμμετέχουν σε εντατικά μαθήματα γλωσσών αυξήθηκε κατά σχεδόν 40%· και το πρόγραμμα Leonardo δαπάνησε 15,6 εκατ. ευρώ για τη στήριξη της γλωσσικής και πολιτιστικής προετοιμασίας 175.000 εκπαιδευομένων, σπουδαστών και νέων εργαζομένων οι οποίοι αναλαμβάνουν θέσεις εργασίας στο εξωτερικό, σημειώθηκε δηλαδή αύξηση κατά 77% σε σύγκριση με την περίοδο 2000-2002. Στο πρόγραμμα για τη διά βίου μάθηση (ΠΔΒΜ), η στήριξη της γλωσσικής προετοιμασίας επεκτάθηκε σε όλα τα είδη κινητικότητας.

5.1.1. «Η μητρική συν δύο άλλες γλώσσες»: αρχίζοντας από νεαρή ηλικία

Κατά τα τέσσερα τελευταία έτη τα περισσότερα κράτη μέλη μεταρρύθμισαν την πρωτοβάθμια (και σε ορισμένες περιπτώσεις την προσχολική) εκπαίδευσή τους προκειμένου να αρχίσουν τη διδασκαλία μιας ξένης γλώσσας νωρίτερα. Η τάση είναι να αρχίζει μια δεύτερη γλώσσα (είτε ξένη είτε μειονοτική γλώσσα, είτε γλώσσα με συνεπίσημο καθεστώς) νωρίτερα, γενικά τα πρώτα τρία έτη της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης.

Το κύριο πρόβλημα που συνάντησαν στην εφαρμογή αυτών των μεταρρυθμίσεων είναι η έλλειψη επαρκώς καταρτισμένων καθηγητών γλωσσών, τόσο γενικών όσο και ειδικών. Σε ορισμένες χώρες, η νωρίτερη έναρξη συμπληρώνεται με τη νωρίτερη έναρξη της εκμάθησης μιας δεύτερης ξένης γλώσσας (τα τελευταία έτη της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης ή στην αρχή της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης). Οι ρυθμίσεις αυτές θα πρέπει να ενθαρρυνθούν και να εφαρμοστούν ευρύτερα.

Για να ενισχύσει την καθιέρωση της εκμάθησης γλωσσών από νεαρή ηλικία, η Επιτροπή χρηματοδότησε μια μελέτη με θέμα «Κύριες παιδαγωγικές αρχές που διέπουν τη διδασκαλία γλωσσών σε πολύ νέους μαθητές» (I.1.1). Η μελέτη αναγνώρισε τον κεντρικό ρόλο των καθηγητών στην εκμάθηση γλωσσών σε νεαρή ηλικία και συνέστησε τη διάδοση των ερευνητικών πορισμάτων στους διδάσκοντες, την ανάπτυξη μεθοδολογιών και μέσων για την εκτίμηση και την αξιολόγηση των δεξιοτήτων των παιδιών και τη στήριξη της εκμάθησης μιας δεύτερης ξένης γλώσσας από την πρωτοβάθμια εκπαίδευση.

Όσον αφορά τις δραστηριότητες πληροφόρησης και δικτύωσης, η Επιτροπή παρήγαγε ένα ενημερωτικό φυλλάδιο για τους γονείς σχετικά με τα οφέλη της εκμάθησης γλωσσών, και θα επικεντρωθεί κατά προτεραιότητα στους γονείς στην ενημερωτική εκστρατεία η οποία στηρίζεται από το ΠΔΒΜ (I.1.2). Επίσης η Επιτροπή υποστήριξε ένα σεμινάριο για τους διδάσκοντες, προκειμένου να παρουσιάσουν τα αποτελέσματα της προαναφερθείσας μελέτης. Για να ενθαρρυνθεί η δικτύωση μεταξύ των οργανισμών που εργάζονται στον εν λόγω τομέα, η εκμάθηση γλωσσών από νεαρή ηλικία θα αποτελεί προτεραιότητα το 2007 για τα δίκτυα Comenius και Key Activity Languages (I.1.3).

Το πρόγραμμα ΣΩΚΡΑΤΗΣ υποστήριξε την εκμάθηση γλωσσών σε νεαρή ηλικία και τη σχετική κατάρτιση των καθηγητών με τη χρηματοδότηση 11 σχεδίων Lingua (I.1.4) και με τη χρηματοδότηση σχεδόν 4.000 περιόδων άσκησης καθηγητών γλωσσών (αύξηση κατά 13%), με σχετικό αριθμό για τα σχολεία της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης καθώς και της προσχολικής εκπαίδευσης (I.1.5). Τα σχολεία της πρωτοβάθμιας και της προσχολικής εκπαίδευσης θα ενθαρρυνθούν περαιτέρω να υποδεχθούν έναν(μία) ασκούμενο(-η) καθηγητή(-ήτρια) γλωσσών στο πλαίσιο του ΠΔΒΜ.

5.1.2. Εκμάθηση γλωσσών στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και κατάρτιση

Το σχέδιο δράσης κάλεσε τα κράτη μέλη να πραγματοποιήσουν τη δέσμευσή τους να δώσουν στους μαθητές την ευκαιρία να σπουδάσουν τουλάχιστον δύο ξένες γλώσσες, με έμφαση στην πραγματική ικανότητα επικοινωνίας, την ικανότητα εκμάθησης γλωσσών και τις διαπολιτισμικές δεξιότητες.

Γαλλία, Γερμανία, Εσθονία, Ισπανία, Λιθουανία και Σλοβενία: ευρωπαϊκά τμήματα/ δίγλωσση εκπαίδευση

Ορισμένες χώρες έχουν καθιερώσει τα «ευρωπαϊκά τμήματα», όπου διδάσκονται περισσότερες γλώσσες, επίσης μέσω της ΟΕΠΓ, και δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στην ευρωπαϊκή συνεργασία και τη διαπολιτισμική εκπαίδευση. Τέτοιες πρωτοβουλίες είναι συχνά πιλοτικά σχέδια με σκοπό να καθιερωθούν ως μέρος της επίσημης εκπαίδευσης.

Ελλάδα: διαθεματική προσέγγιση των γλωσσών

Ως αποτέλεσμα της μεταρρύθμισης σχετικά με τη διδακτέα ύλη στα σχολεία της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, η διδασκαλία γλωσσών έχει οριζόντια διάσταση, απαιτεί δε περισσότερη συνεργασία με τη διδασκαλία της μητρικής γλώσσας και άλλων μαθημάτων. Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στην αύξηση της ευαισθητοποίησης όσον αφορά τη γλωσσική και την πολιτιστική πολυμορφία και στην ανάπτυξη διαπολιτισμικών δεξιοτήτων.

Αυστρία, Γαλλία, Γερμανία, Κάτω Χώρες και Φινλανδία: CertiLingua, η «ευρωπαϊκή πιστοποίηση πολυγλωσσίας, ευρωπαϊκές και διεθνείς ικανότητες»

Το Certilingua νοείται ως συμπλήρωμα των σχολικών απολυτηρίων, το οποίο δηλώνει το επίπεδο αριστείας στην πολυγλωσσία, τις ευρωπαϊκές και διεθνείς ικανότητες που απέκτησε ένας σπουδαστής σε τουλάχιστον δύο ξένες γλώσσες. Τα σχολεία που απονέμουν το Certilingua προσφέρουν τουλάχιστον ένα μάθημα μέσω της ΟΕΠΓ και στοχεύουν στην ανάπτυξη των διαπολιτισμικών δεξιοτήτων των σπουδαστών μέσω της εργασίας στο πλαίσιο ευρωπαϊκών και διεθνών σχεδίων. Η πρωτοβουλία Certilingua προέκυψε από τη διασυνοριακή συνεργασία μεταξύ γερμανικών και ολλανδικών σχολείων και επεκτείνεται σταδιακά και σε άλλες χώρες. Έχει ως στόχο την αύξηση της διαφάνειας των γλωσσικών και διαπολιτισμικών δεξιοτήτων που αποκτούν οι σπουδαστές μέσω της παροχής μιας ποιοτικής πιστοποίησης της αριστείας που αναγνωρίζεται σε διάφορες χώρες[10].

Η Επιτροπή στήριξε τις προσπάθειες των κρατών μελών, αυξάνοντας τις δυνατότητες να μαθαίνουν οι μαθητές σχολείων διαφόρων χωρών γλώσσες μαζί και να αναπτύξουν περαιτέρω τις διαπολιτισμικές δεξιότητες και την πολυγλωσσική κατανόηση:

Ο αριθμός των σχολικών γλωσσικών σχεδίων Comenius αυξήθηκε και έφθασε στο 19% του προϋπολογισμού που διατίθεται στα σχολικά σχέδια Comenius (μολονότι το σχέδιο δράσης συνιστούσε στόχο 25%). Επιπλέον, στηρίχθηκαν επίσης, κατά την περίοδο 2004-2006, 2.951 κοινά γλωσσικά σχέδια, στα οποία έλαβαν μέρος 53.118 μαθητές και 8.853 μέλη του εκπαιδευτικού προσωπικού, στο πλαίσιο σχολικών ανταλλαγών (I.2.1). Το ΠΔΒΜ αποσκοπεί σήμερα στην επίτευξη του στόχου που συνιστάται από το σχέδιο δράσης.

Μέχρι το τέλος του 2007 θα πραγματοποιηθεί μελέτη των γλωσσικών και διαπολιτισμικών δεξιοτήτων που είναι αναγκαίες σε κάθε φάση της εκπαίδευσης ή κατάρτισης (I.2.2). Η εν λόγω μελέτη θα διατυπώσει προτάσεις σχετικά με το πώς να βελτιωθεί η τρέχουσα διδασκαλία γλωσσών για να αναπτυχθούν διαπολιτισμικές δεξιότητες και πώς να καθοριστούν κατάλληλοι στόχοι για διαπολιτισμικές δεξιότητες των μαθητών στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Χρηματοδοτήθηκαν από το Comenius 14 σχέδια και 2 δίκτυα για την ανάπτυξη διδακτικού υλικού και διδακτικών ενοτήτων, προκειμένου να προωθηθούν οι προσεγγίσεις για την πολυγλωσσική κατανόηση (I.2.3).

5.1.3. Η προώθηση της ολοκληρωμένης εκμάθησης περιεχομένου και γλώσσας (ΟΕΠΓ)

Η ΟΕΠΓ χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο στις ευρωπαϊκές τάξεις, δεδομένου ότι θεωρείται αποτελεσματικός τρόπος ενίσχυσης των επικοινωνιακών δεξιοτήτων και παροχής κινήτρων στους σπουδαστές.

Η περαιτέρω ανάπτυξη διδακτικού υλικού ΟΕΠΓ υποστηρίχθηκε μέσω 4 σχεδίων Lingua (I.2.4), και τα σχολικά σχέδια Comenius τα οποία επικεντρώνονται στις προσεγγίσεις ΟΕΠΓ θεωρήθηκαν προτεραιότητα (I.2.5). Το ΠΔΒΜ εξακολουθεί να δίνει προτεραιότητα στις σχολικές συμπράξεις που προωθούν την εκμάθηση γλωσσών από νεαρή ηλικία, την πολυγλωσσική κατανόηση και την ΟΕΠΓ.

Ένα ευρωπαϊκό συμπόσιο με θέμα «Η μεταβαλλόμενη ευρωπαϊκή τάξη — το δυναμικό της πολυγλωσσικής εκπαίδευσης» (I.2.6) πραγματοποιήθηκε στο Λουξεμβούργο το Μάρτιο του 2005, σε συνεργασία με την προεδρία του Λουξεμβούργου, για δε τα συμπεράσματά του υποβλήθηκε έκθεση στο Συμβούλιο «Εκπαίδευση» του Μαΐου του 2005. Το συμπόσιο υπογράμμισε την ανάγκη να εξασφαλιστεί ότι παρέχεται ΟΕΠΓ στους μαθητές και στους σπουδαστές σε διάφορα επίπεδα της σχολικής εκπαίδευσης. Δόθηκε επίσης έμφαση στο γεγονός ότι οι καθηγητές θα πρέπει να πραγματοποιούν ειδική κατάρτιση σχετικά με την ΟΕΠΓ.

Το 2006 το δίκτυο Eurydice δημοσίευσε μια έρευνα με θέμα «Ολοκληρωμένη εκμάθηση περιεχομένου και γλώσσας (ΟΕΠΓ) στα σχολεία της Ευρώπης» (I.2.7), καθορίζοντας τα κύρια χαρακτηριστικά της διδασκαλίας ΟΕΠΓ στις ευρωπαϊκές χώρες. Μολονότι το ενδιαφέρον για την ΟΕΠΓ αυξάνεται, μόνο μια μειονότητα μαθητών και σπουδαστών συμμετέχουν εν προκειμένω επί του παρόντος, ενώ η κατάσταση ποικίλλει σε μεγάλο βαθμό από χώρα σε χώρα. Η έρευνα έδειξε ότι, προκειμένου να γενικευθεί η διδασκαλία ΟΕΠΓ, πρέπει να υποστηριχθεί στις περισσότερες χώρες από σημαντική προσπάθεια κατάρτισης των καθηγητών. Ένας άλλος τομέας που απαιτεί περαιτέρω εργασία είναι η αξιολόγηση: επειδή η ΟΕΠΓ είναι ακόμη στα αρχικά της στάδια στις περισσότερες χώρες, η αξιολόγηση των πρακτικών ΟΕΠΓ δεν είναι ευρέως διαδεδομένη.

5.1.4. Εκμάθηση γλωσσών στην τριτοβάθμια εκπαίδευση

Το σχέδιο δράσης πρότεινε τη θέσπιση μιας συνεκτικής γλωσσικής πολιτικής από κάθε πανεπιστήμιο, την ενίσχυση της εκμάθησης γλωσσών για όλους τους σπουδαστές και την παροχή σ' αυτούς της δυνατότητας να σπουδάσουν στο εξωτερικό.

Βέλγιο, Ρουμανία και Τσεχική Δημοκρατία: πολυκλαδική πανεπιστημιακή εκπαίδευση

Στο Βέλγιο (φλαμανδόφωνη κοινότητα), στην Τσεχική Δημοκρατία και στη Ρουμανία ορισμένα πανεπιστήμια προσφέρουν ένα μεταπτυχιακό πρόγραμμα στις φυσικές επιστήμες, την ιστορία ή τη γεωγραφία με δευτερεύον θέμα τις ξένες γλώσσες, το οποίο, σε ορισμένες περιπτώσεις, οδηγεί σε διπλό πτυχίο. Αυτός ο συνδυασμός διαφορετικών κλάδων ενισχύει τις γλωσσικές δεξιότητες και θα πρέπει επίσης να προετοιμάζει τους μελλοντικούς καθηγητές της ΟΕΠΓ.

Η Επιτροπή αύξησε τον αριθμό των διαθέσιμων εντατικών γλωσσικών προγραμμάτων Erasmus (ΕΓΠΕ), ώστε να καλυφθεί ποσοστό 6,4% των σπουδαστών που πηγαίνουν στο εξωτερικό (μολονότι ο στόχος που τέθηκε από το σχέδιο δράσης ήταν 10%) (I.3.1). Αυτά τα ποσοστά διαφέρουν κατά πολύ από χώρα σε χώρα: τα σλοβακικά και τουρκικά πανεπιστήμια προσέλκυσαν σημαντικό ενδιαφέρον στα εντατικά γλωσσικά προγράμματα Erasmus, απορροφώντας ποσοστό μεγαλύτερο του 35% των εισερχόμενων σπουδαστών, ενώ τα τσεχικά, τα εσθονικά, τα φινλανδικά, τα γερμανικά, τα ουγγρικά και τα νορβηγικά πανεπιστήμια είχαν ποσοστό συμμετοχής άνω του 10%. Συνολικά, σχεδόν 10.000 σπουδαστές επωφελήθηκαν από τα εντατικά γλωσσικά προγράμματα Erasmus κατά την περίοδο 2004-2006. Η παροχή ΕΓΠΕ ενισχύθηκε περαιτέρω στο ΠΔΒΜ, μολονότι απαιτείται περισσότερη δράση σε πανεπιστημιακό επίπεδο προκειμένου να προωθηθεί η γλώσσα της χώρας υποδοχής ως δεύτερη γλώσσα για τους εισερχόμενους σπουδαστές.

Όσον αφορά τη διεθνή συνεργασία μεταξύ των ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, το πρόγραμμα Erasmus Mundus υποστηρίζει κοινά προγράμματα μάστερ σε διάφορα κράτη μέλη, όπου σπουδαστές μη προερχόμενοι από την ΕΕ μπορούν να μάθουν τουλάχιστον δύο διαφορετικές ευρωπαϊκές γλώσσες. Την περίοδο 2004-2006, 2.325 σπουδαστές προερχόμενοι από χώρες εκτός ΕΕ έλαβαν υποστήριξη προκειμένου να σπουδάσουν για 57 διαφορετικά πτυχία μάστερ, συμπεριλαμβανομένων 3 στη γλωσσολογία και σε θέματα σχετιζόμενα με τις γλώσσες. Το πρόγραμμα Tempus στηρίζει την συνεργασία μεταξύ πανεπιστημίων της ΕΕ και είκοσι έξι χωρών-εταίρων των Δυτικών Βαλκανίων, της Ανατολικής Ευρώπης, της Κεντρικής Ασίας, της Βόρειας Αφρικής και της Μέσης Ανατολής, προκειμένου να διευκολύνει τον εκσυγχρονισμό πανεπιστημίων, την αμοιβαία μάθηση μεταξύ περιφερειών και ανθρώπων, καθώς και την κατανόηση μεταξύ πολιτισμών. Η γλωσσική κατάρτιση αποτελεί συνήθως μέρος τέτοιων σχεδίων, και κατά την περίοδο 2004-2006 δύο σχέδια αφορούσαν την επικεντρωμένη συνεργασία στον τομέα της διδασκαλίας γλωσσών. Προγράμματα συνεργασίας με τις ΗΠΑ, τον Καναδά, την Ιαπωνία, την Αυστραλία και η Νέα Ζηλανδία επίσης στήριξαν 6 σχέδια για την ανάπτυξη γλωσσικών προγραμμάτων.

5.1.5. Εκμάθηση γλωσσών από ενηλίκους

Το σχέδιο δράσης πρότεινε την παροχή γλωσσικής εκπαίδευσης για ενηλίκους με προσιτό κόστος, π.χ. ενδοϋπηρεσιακή κατάρτιση, προγράμματα εκπαίδευσης ενηλίκων η άτυπη εκπαίδευση συνδεόμενη με πολιτιστικές δραστηριότητες.

Βέλγιο και Τσεχική Δημοκρατία: γλωσσικά πιστοποιητικά και γλωσσικοί πόροι στο Διαδίκτυο

Η παρακολούθηση προγραμμάτων εκμάθησης γλωσσών δεν είναι απλώς θέμα επαρκών κινήτρων και χρόνου, αλλά και οικονομικών πόρων. Για να ενθαρρυνθεί η διά βίου εκμάθηση γλωσσών, το Βέλγιο και η Τσεχική Δημοκρατία καθιερώνουν συστήματα «πιστοποιητικών», τα οποία συγχρηματοδοτούνται από το κράτος, από τους εργοδότες και από τους χρήστες, και εμφανίζεται ότι έχουν αυξήσει σημαντικά τη ζήτηση για προγράμματα εκμάθησης γλωσσών μεταξύ των ενηλίκων.

Οι διαδικτυακοί τόποι είναι ένας τρόπος προώθησης της εκμάθησης γλωσσών μεταξύ των ενηλίκων. Στο Βέλγιο, η «Word wat je wil»[11] είναι μια βάση δεδομένων που περιέχει, μεταξύ άλλων, όλα τα επίσημα και ιδιωτικά προγράμματα εκμάθησης γλωσσών. Στην Τσεχική Δημοκρατία αναπτύσσεται τώρα μια «εθνική γλωσσική δικτυακή πύλη». Ο δικτυακός αυτός τόπος θα προσφέρει προγράμματα εκμάθησης γλωσσών on-line, δωρεάν, που θα είναι σύμφωνα με το ΚΕΠΑ.

Ιρλανδία, Ισπανία και Σλοβενία: ευκαιρίες εκμάθησης γλωσσών για ενηλίκους

Στην Ιρλανδία και τη Σλοβενία υπήρξε ικανοποιητικό επίπεδο ζήτησης μεταξύ των ενήλικων μαθητών για ευκαιρίες εκμάθησης γλωσσών, και υπήρξαν πολλές τοπικές πρωτοβουλίες για την κάλυψη αυτής της ζήτησης μέσω του δικτύου βιβλιοθηκών, των πολιτιστικών ενώσεων, των γλωσσικών συλλόγων και της εκπαίδευσης ενηλίκων.

Τα σχολεία εκμάθησης γλωσσών για ενήλικους ήταν χαρακτηριστικό του ισπανικού εκπαιδευτικού συστήματος εδώ και πολλά χρόνια, τόσο σε περιφερειακό όσο και σε εθνικό επίπεδο. Προσφέρουν, σε βάση δικτύου, 20 διαφορετικές γλώσσες σε βασικό και ενδιάμεσο επίπεδο, είναι σύμφωνα με το ΚΕΠΑ, και έχει αποδειχθεί ότι είναι οικονομικά βιώσιμα.

Προκειμένου να ενθαρρυνθούν περισσότεροι ενήλικες να μάθουν γλώσσες, η Επιτροπή αναπτύσσει μια δικτυακή πύλη (I.4.1), η οποία θα παρέχει εύκολη πρόσβαση σε πληροφορίες και καθοδήγηση στο ευρύ κοινό και στους επαγγελματίες του γλωσσικού τομέα.

5.1.6. Σπουδαστές γλωσσών με ειδικές ανάγκες

Η διδασκαλία γλωσσών αρχίζει τώρα νωρίτερα και περιλαμβάνεται στη βασική διδακτέα ύλη της υποχρεωτικής εκπαίδευσης στα περισσότερα κράτη μέλη, αλλά πρέπει επίσης να λαμβάνει υπόψη τους σπουδαστές με ειδικές ανάγκες. Η Επιτροπή χρηματοδότησε μια μελέτη με τίτλο «Ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στην Ευρώπη, η διδασκαλία και η εκμάθηση γλωσσών», η οποία κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν υπήρχαν στοιχεία για την εξαίρεση των σπουδαστών με ειδικές ανάγκες από την εκμάθηση γλωσσών, και επισήμανε ότι η εκμάθηση γλωσσών υπερβαίνει την επικοινωνιακή απόδοση και ενισχύει την προσωπική και εκπαιδευτική ανάπτυξη, συμπεριλαμβάνοντας επίσης τις αξίες της ευρωπαϊκής ιθαγένειας. Η μελέτη εξέτασε τις πρακτικές διδασκαλίας και συνέστησε να λαμβάνεται μέριμνα για τους σπουδαστές με ειδικές ανάγκες μέσω ατομικών εκπαιδευτικών προγραμμάτων και ομαδικής διδασκαλίας (καθηγητής γλώσσας και καθηγητής για σπουδαστές με ειδικές ανάγκες) και να παρέχεται κατάλληλη κατάρτιση των καθηγητών ως μέρος της επίσημης κατάρτισης για τους μελλοντικούς καθηγητές.

Αυστρία και Εσθονία: η νοηματική γλώσσα αναγνωρίστηκε ως μειονοτική γλώσσα

Στις δύο αυτές χώρες η νοηματική γλώσσα αναγνωρίστηκε πρόσφατα ως μειονοτική/επίσημη γλώσσα. Την επίσημη αναγνώριση ακολούθησε η δημιουργία ερευνητικών προγραμμάτων, η στήριξη για τη δημιουργία ενός κέντρου απόκτησης επαγγελματικών προσόντων και η δρομολόγηση προγραμμάτων για την εκπαίδευση καθηγητών νοηματικής γλώσσας.

5.1.7. Φάσμα γλωσσών

Τα κράτη μέλη κλήθηκαν να διδάξουν το ευρύτερο δυνατό φάσμα γλωσσών, σε όλα τα εκπαιδευτικά επίπεδα. Το φάσμα προσφερόμενων γλωσσών κατανέμεται ασύμμετρα. Αφενός, ορισμένα κράτη μέλη προσφέρουν πολύ περιορισμένο φάσμα γλωσσών (κυρίως αγγλικά, με ορισμένες άλλες γλώσσες σε ειδικά προγράμματα που εφαρμόζονται σε παραμεθόριες περιοχές ή στις κοινότητες μεταναστών). Αφετέρου, τα κράτη μέλη που προσφέρουν ελεύθερη επιλογή γλωσσών αναφέρουν δυσκολίες όσον αφορά την εφαρμογή αυτής της πολιτικής στα σχολεία. Οι οικογένειες συχνά δεν γνωρίζουν τα οφέλη της εκμάθησης περισσότερων από μία γλωσσών. Οι μεταρρυθμίσεις των εκπαιδευτικών προγραμμάτων που έχουν ως στόχο τη διεύρυνση του φάσματος προσφερόμενων γλωσσών θα πρέπει να υποστηριχθούν με επαρκή πληροφόρηση.

Αυστρία, Γαλλία, Γερμανία και Ελλάδα: διδασκαλία των γλωσσών των γειτονικών χωρών

Το 2003 η επαρχία της Κάτω Αυστρίας (Αυστρία) δρομολόγησε ένα πρόγραμμα με τίτλο «Sprachoffensive» και με σκοπό τη διδασκαλία τσεχικών, σλοβακικών και ουγγρικών σε 13.000 σπουδαστές. Δημιουργήθηκε επίσης ένα περιφερειακό «κέντρο δεξιότητας» για να προσφέρει γλωσσική εμπειρογνωμοσύνη και καθοδήγηση στα σχολεία και τις εταιρείες που δραστηριοποιούνται διασυνοριακά.

Η Γαλλία πέτυχε να αυξήσει κατά 10% τον αριθμό των σπουδαστών που επιλέγουν γερμανικά, διενεργώντας ενημερωτικές εκστρατείες και δημιουργώντας δίγλωσσες τάξεις. Το παράδειγμα αυτό καταδεικνύει το δυναμικό αλλαγής νοοτροπίας, όταν εφαρμόζονται τα κατάλληλα μέτρα.

Στη Θράκη ήταν ήδη διαθέσιμο για την τουρκική μειονότητα ένα πρόγραμμα με μαθήματα στα ελληνικά/τουρκικά, αλλά το 2006-2007 δημιουργήθηκε ένα πιλοτικό πρόγραμμα για τη διδασκαλία τουρκικών σε ορισμένα επίσημα σχολεία ανώτερης δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, με σκοπό την αύξηση των διασυνοριακών επαφών.

5.2. Στρατηγικός τομέας 2: Βελτίωση της διδασκαλίας γλωσσών

5.2.1. Ένα σχολείο φιλικό προς τις γλώσσες

Τα σχολεία και τα εκπαιδευτικά ιδρύματα κλήθηκαν να υιοθετήσουν μια ολιστική προσέγγιση όσον αφορά τη διδασκαλία γλωσσών, δημιουργώντας συνδέσμους μεταξύ της διδασκαλίας της μητρικής γλώσσας, της γλώσσας διδασκαλίας -όπου είναι διαφορετική-, ξένων γλωσσών και των γλωσσών των κοινοτήτων μεταναστών. Η Επιτροπή προώθησε αυτή την προσέγγιση, στηρίζοντας τα σχολικά τους σχέδια Comenius σ’ αυτό τον τομέα (II.1.1).

Φινλανδία: οι γλώσσες των νεοεισερχομένων ως γλώσσες διδασκαλίας

Το φινλανδικό εκπαιδευτικό σύστημα στηρίζει τη διατήρηση και την ανάπτυξη των μητρικών γλωσσών των μεταναστών, προκειμένου να εξασφαλιστεί λειτουργική διγλωσσία. Το 2003 προσφερόταν διδασκαλία σε 52 γλώσσες. Τα ρωσικά, τα σομαλικά και τα αλβανικά ήταν οι πιο διαδεδομένες γλώσσες που διδάσκονταν ως μητρικές γλώσσες μεταναστών.

Ιταλία: πρωτοβουλία “Talking the World”

Αυτή η πρωτοβουλία αποσκοπεί στην προώθηση της έννοιας του φιλικού προς τις γλώσσες σχολείου μέσω μιας σειράς δραστηριοτήτων στις οποίες συμμετέχουν καθηγητές και σχολεία του δικτύου. Το σχέδιο δράσης χρησιμοποιήθηκε ως βάση για συζήτηση και έμπνευση.

5.2.2. Η τάξη εκμάθησης ξένων γλωσσών

Προκειμένου να υποστηριχθούν οι καινοτόμες μέθοδοι για τη διδασκαλία και την εκμάθηση γλωσσών, τα γλωσσικά προϊόντα που αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο των προγραμμάτων ΣΩΚΡΑΤΗΣ και Leonardo διαδόθηκαν μέσω ποικίλων πρωτοβουλιών, και η διάδοση αυτή θα συνεχιστεί στο ΠΔΒΜ. Η πρωτοβουλία «Ηλεκτρονική αδελφοποίηση», η οποία επιτρέπει στα σχολεία να συνεργάζονται μέσω του Διαδικτύου, ενίσχυσε τις γλωσσικές ικανότητες και προώθησε, σε κάποιο βαθμό, την πολυγλωσσική κατανόηση και τη χρήση της γλώσσας του σχολείου-εταίρου (II.2.3).

5.2.3. Κατάρτιση των καθηγητών ξένων γλωσσών

Τα κράτη μέλη δίνουν μεγάλη προσοχή στην κατάρτιση των καθηγητών, ιδίως με σκοπό την εξασφάλιση της αποτελεσματικής διδασκαλίας γλωσσών σε πρωτοβάθμιο επίπεδο και μέσω της ΟΕΠΓ. Μολονότι σε πολλά κράτη μέλη οι καθηγητές γλωσσών δεν υποχρεούνται να διανύσουν μια χρονική περίοδο στο εξωτερικό, στη χώρα της οποίας τη γλώσσα διδάσκουν, η ανάγκη αναγνωρίζεται ευρέως μεταξύ των διδασκόντων και των εκπαιδευτών των καθηγητών, οι οποίοι χρησιμοποιούν τα προγράμματα κινητικότητας που προσφέρονται από τα ευρωπαϊκά εκπαιδευτικά προγράμματα (Erasmus, Comenius, Leonardo) για να βελτιώσουν τις γλωσσικές τους δεξιότητες.

Αυστρία, Γερμανία, Πολωνία και Τσεχική Δημοκρατία: διπλή κατάρτιση για τους καθηγητές γλωσσών

Σ’ αυτές τις χώρες η αρχική κατάρτιση των καθηγητών παρέχει στους αποφοίτους προσόντα σε δύο διαφορετικούς τομείς μαθημάτων, για παράδειγμα γλώσσες συν ένα άλλο μάθημα. Το σύστημα αυτό ενισχύει τις γλωσσικές δεξιότητες των καθηγητών και βοηθά στην προετοιμασία των μελλοντικών καθηγητών ΟΕΠΓ.

Λουξεμβούργο: κατάρτιση πολύγλωσσων καθηγητών

Οι δάσκαλοι των σχολείων πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης εκπαιδεύονται ώστε να μπορούν να διδάσκουν στις τρεις εθνικές γλώσσες: λουξεμβουργιανά, γερμανικά και γαλλικά, καθώς και να διδάσκουν μη γλωσσικά μαθήματα σε μία από τις γλώσσες αυτές. Οι καθηγητές των σχολείων δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης πρέπει να σπουδάσουν τουλάχιστον για δύο έτη σε χώρα της γλώσσας-στόχου τους. Οι καθηγητές των σχολείων δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης πρέπει να μπορούν να διδάσκουν στα γερμανικά και στα γαλλικά.

Προκειμένου να διευρυνθεί η πρόσβαση στα προγράμματα διδασκαλίας γλωσσών στο πλαίσιο των προγραμμάτων ΣΩΚΡΑΤΗΣ και Leonardo, η Επιτροπή κάλεσε τους εθνικούς φορείς να δρομολογήσουν ενημερωτικές εκστρατείες σχετικά με την κινητικότητα για τους καθηγητές γλωσσών και τους εκπαιδευτές τους. Ειδικότερα, ένα σχέδιο διάδοσης αφιερώθηκε στην προώθηση των περιόδων άσκησης καθηγητών γλωσσών. Ως εκ τούτου, το μερίδιο του προϋπολογισμού που διατίθεται για τις περιόδους άσκησης καθηγητών γλωσσών ανήλθε το 2006 σε 26%, υπερβαίνοντας το στόχο του 25% που έθεσε το σχέδιο δράσης. Στο ΠΔΒΜ, οι περίοδοι άσκησης καθηγητών γλωσσών δεν περιορίζονται στις γλώσσες, αλλά είναι ανοικτές σε όλα τα μαθήματα, με ειδική έμφαση στην ΟΕΠΓ. Όσον αφορά την ενδοϋπηρεσιακή κατάρτιση Comenius, το 65% του συνολικού αριθμού αιτήσεων σχετιζόταν με τις γλώσσες. Μεταξύ του 2004 και του 2006, περισσότεροι από 15.000 καθηγητές γλωσσών έλαβαν κατάρτιση στο εξωτερικό μέσω του Comenius, 765 καθηγητές γλωσσών της εκπαίδευσης ενηλίκων μέσω του Grundtvig και 1.820 καθηγητές της επαγγελματικής εκπαίδευσης μέσω του Leonardo.

Η Επιτροπή επίσης χρηματοδότησε μια μελέτη για τον καθορισμό ενός πλαισίου αναφοράς για το ευρωπαϊκό προφίλ για την εκπαίδευση των καθηγητών γλωσσών (II.3.2). Η μελέτη καθόρισε τις βασικές απαιτήσεις για τη δημιουργία ενός κοινού προφίλ, προτείνοντας, ειδικότερα, την ειδική κατάρτιση των καθηγητών γλωσσών σε επίπεδο τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, με υποχρεωτική περίοδο κατάρτισης σε άλλη χώρα και επαρκή κατάρτιση στη μεθοδολογία και τις διαπολιτισμικές δεξιότητες. Η μελέτη εξετάζεται επί του παρόντος από το ευρωπαϊκό δίκτυο γλωσσικών επιθεωρητών και τα συμπεράσματά της θα συζητηθούν και θα διαδοθούν στο πλαίσιο ενός συμποσίου (II.4.2).

5.2.4. Προσφορά καθηγητών ξένων γλωσσών

Οι καθηγητές γλωσσών και, στην πραγματικότητα, όλοι οι καθηγητές εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σημαντικά εμπόδια στη διδασκαλία στο εξωτερικό. Εντούτοις, υπάρχει κάποιος βαθμός ευελιξίας. Ελπιδοφόρα πειράματα έχουν αναληφθεί σε παραμεθόριες περιοχές, επιμερίζοντας τους καθηγητές μεταξύ των συνόρων ή μέσω προγραμμάτων ανταλλαγών. Η Επιτροπή χρηματοδότησε μια μελέτη με θέμα «Εντοπισμός και άρση των εμποδίων στην κινητικότητα των καθηγητών ξένων γλωσσών» (II.4.1), η οποία εξέτασε τα μέσα που διευκολύνουν την κινητικότητα των καθηγητών γλωσσών και τα κύρια εμπόδια που συναντώνται. Πρότεινε τη θέσπιση μιας στρατηγικής για την κινητικότητα σε ευρωπαϊκό επίπεδο για τους καθηγητές γλωσσών, προκειμένου να ενθαρρυνθούν οι διμερείς ή οι πολυμερείς ανταλλαγές, τη στήριξη, ειδικότερα, των ανταλλαγών μελλοντικών και νέων καθηγητών, την ενθάρρυνση της αναγνώρισης των προσόντων που αποκτώνται μέσω της κινητικότητας, τη διοργάνωση εργαστηρίων και επιτόπιων επισκέψεων εργασίας στο εξωτερικό -ως μέρος της κατάρτισης των καθηγητών-, και τη δημιουργία ενός συμψηφιστικού συστήματος προκειμένου να εναρμονιστούν η προσφορά και η ζήτηση στις διάφορες χώρες και ιδρύματα.

Εσθονία, Πολωνία και άλλες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης: πρόσθετη επιμόρφωση των καθηγητών γλωσσών

Κατά την τελευταία δεκαετία, η Πολωνία και η Εσθονία, μαζί με άλλες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, καθιέρωσαν συστήματα επιμόρφωσης των καθηγητών για τη μεταστροφή/απορρόφηση των πλεοναζόντων καθηγητών γλωσσών, ιδίως από τα ρωσικά στα αγγλικά. Ελήφθησαν πρόσθετα μέτρα για την επανεπιμόρφωση των καθηγητών γλωσσών οι οποίοι δεν είναι κάτοχοι κατάλληλων πτυχίων. Οι ενέργειες αυτές καταδεικνύουν ότι είναι τεχνικά εφικτό να διευρυνθεί το φάσμα γλωσσών του προγράμματος εάν λαμβάνονται πολιτικές αποφάσεις και εναρμονίζονται με τη ζήτηση.

Ρουμανία: μεταπτυχιακή κατάρτιση εξ αποστάσεως για τους καθηγητές των αγροτικών περιοχών

Ένα σχέδιο που στηρίχθηκε από τη ρουμανική κυβέρνηση και την Παγκόσμια Τράπεζα στοχεύει στην ενίσχυση της κατάρτισης των καθηγητών οι οποίοι ζουν σε αγροτικές περιοχές. Τέσσερα πανεπιστήμια διοργάνωσαν μεταπτυχιακά προγράμματα εκμάθησης εξ αποστάσεως στα γαλλικά και στα αγγλικά, τα οποία αναπτύχθηκαν από μια πολυκλαδική ομάδα και είναι ανοιχτά σε όλους τους καθηγητές που επιθυμούν να διδάξουν γλώσσες. Τα προγράμματα οδηγούν σε επίσημη πιστοποίηση και ενσωματώνονται σε άλλα προγράμματα κατάρτισης καθηγητών εξ αποστάσεως. Το 2007, διακόσιοι καθηγητές αγγλικών και γαλλικών θα λάβουν τα διπλώματα επαγγελματικής τους επιμόρφωσης.

5.2.5. Δοκιμασία των γλωσσικών δεξιοτήτων

Υπήρξε σαφής τάση μεταρρύθμισης των εθνικών προγραμμάτων προκειμένου να ευθυγραμμιστούν με το κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο αναφοράς για τις γλώσσες (ΚΕΠΑ), κυρίως στο επίπεδο της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, και οι τελικές εξετάσεις αναθεωρήθηκαν αντιστοίχως. Οι καθηγητές σε όλα τα επίπεδα εκπαίδευσης κάνουν αυξημένη χρήση του ευρωπαϊκού γλωσσικού χαρτοφυλακίου ως μέσου υποβοήθησης της διδασκαλίας, μολονότι το εκπαιδευτικό υλικό δεν είναι συχνά κατάλληλο γι’ αυτή την προσέγγιση. Ο βαθμός των αλλαγών που πραγματοποιήθηκαν στην τάξη των ξένων γλωσσών με τη χρήση του ΚΕΠΑ συζητήθηκε σε ένα πολιτικό φόρουμ που διοργανώθηκε από το Συμβούλιο της Ευρώπης το Φεβρουάριο του 2007, με τη συμμετοχή της Επιτροπής (II.6.4).

Διάφορες χώρες: χρήση των επιπέδων ΚΕΠΑ για τον ορισμό των γλωσσικών ικανοτήτων

Η Αυστρία, το Βέλγιο, η Τσεχική Δημοκρατία, η Εσθονία, η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία, η Λιθουανία, το Λουξεμβούργο, η Πολωνία, η Ρουμανία, η Ισπανία και το Ηνωμένο Βασίλειο θα αρχίσουν, άρχισαν ή σχεδιάζουν να αναπτύξουν τη διαδικασία της αναδιαμόρφωσης των προγραμμάτων και του συσχετισμού των εξετάσεων αποφοίτησης στις ξένες γλώσσες με τα επίπεδα του ΚΕΠΑ. Αυτό επιτρέπει αντικειμενικές δοκιμασίες της γλωσσικής ικανότητας, καθώς το ΚΕΠΑ καλύπτει τις επικοινωνιακές δεξιότητες σε όλες τις γλώσσες.

Κάτω Χώρες: τα χαρακτηριστικά των γλωσσικών ικανοτήτων

Στο ολλανδικό εκπαιδευτικό σύστημα, το ΚΕΠΑ θέτει όλο και περισσότερο τα πρότυπα για τον καθορισμό των γλωσσικών ικανοτήτων. Τα προγράμματα τριτοβάθμιων επαγγελματικών τίτλων και επαγγελματικής εκπαίδευσης (MBO) το υιοθέτησαν επίσης για τον καθορισμό του προφίλ ικανοτήτων. Τα ευρωπαϊκά γλωσσικά χαρτοφυλάκια (ΕΓΧ) αναπτύχθηκαν και επικυρώθηκαν για σχεδόν όλα τα είδη σχολείων. Ένα ηλεκτρονικό ΕΓΧ αναπτύσσεται τώρα για το ευρύ ακροατήριο-στόχο οποιουδήποτε(-ασδήποτε) σπουδαστή(-άστριας) γλωσσών.

Γαλλία, Ιταλία και Λουξεμβούργο: εξωτερική γλωσσική πιστοποίηση

Για να γίνει πιο διαφανές το επίπεδο των γλωσσικών δεξιοτήτων που αποκτούν οι σπουδαστές στο τέλος της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, το γαλλικό εκπαιδευτικό σύστημα αναπτύσσει γλωσσική πιστοποίηση σε συνεργασία με τα ιδρύματα που προωθούν τις γλώσσες χωρών-εταίρων. Παρόμοιο πρόγραμμα στην Ιταλία, το «Lingue 2000», επιτρέπει τώρα στους σπουδαστές να λάβουν εξωτερική πιστοποίηση η οποία παρέχεται από αναγνωρισμένα ιδρύματα της αλλοδαπής.

Στο Λουξεμβούργο, οι σπουδαστές στα δύο τελευταία έτη του σχολείου δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης μπορούν να εξασφαλίσουν την αξιολόγηση των γλωσσικών τους δεξιοτήτων από αναγνωρισμένα ιδρύματα της αλλοδαπής. Αυτό περιλαμβάνει τις γλώσσες που διδάσκονται στα σχολεία, καθώς και εκείνες που δεν αποτελούν μέρος του σχολικού προγράμματος. Η πιστοποίηση αυτή θα αποτελεί μέρος των απολυτηρίων των μαθητών.

Όπως ζητήθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Βαρκελώνης, η Επιτροπή εργάζεται για την ανάπτυξη μιας ευρωπαϊκής έρευνας των γλωσσικών ικανοτήτων, η οποία θα διενεργηθεί για πρώτη φορά το 2010 με σκοπό τη λήψη συγκρίσιμων πληροφοριών σχετικά με το επίπεδο των ικανοτήτων που αποκτώνται σε δύο γλώσσες στο τέλος της υποχρεωτικής σχολικής εκπαίδευσης στην Ευρώπη.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επίσης χρησιμοποίησε το ΚΕΠΑ προκειμένου να βελτιώσει τη διαφάνεια, την πληροφόρηση και την καθοδήγηση όσον αφορά τις πολιτικές επαγγελματικής κατάρτισης. Ένα ευρωπαϊκό γλωσσικό διαβατήριο, το οποίο βασίζεται στο ΚΕΠΑ και αποτελεί μέρος του ευρωπαϊκού γλωσσικού χαρτοφυλακίου, συμπεριελήφθη στο Europass, ένα ενιαίο πλαίσιο προσόντων (II.6.2). Από το Φεβρουάριο του 2005, σχεδόν 50.000 γλωσσικά διαβατήρια συμπληρώθηκαν on-line και περισσότερα από 181.806 κενά έντυπα μεταφορτώθηκαν για να συμπληρωθούν off-line. Το βιογραφικό σημείωμα Europass, στο οποίο συμπεριλαμβάνεται ένα γλωσσικό τμήμα, είναι ακόμη πιο δημοφιλές: μέχρι σήμερα, περισσότερα από ένα εκατομμύριο βιογραφικά σημειώματα συμπληρώθηκαν on-line και περίπου 1,7 εκατομμύρια μεταφορτώθηκαν.

Προκειμένου να συγκεντρωθούν και να διατεθούν πληροφορίες σχετικά με τη χρήση των γλωσσικών πιστοποιητικών και της φύσης και της ποιότητάς τους, η Επιτροπή χρηματοδότησε μια μελέτη με θέμα «Καταγραφή της γλωσσικής πιστοποίησης στην Ευρώπη». Με βάση τα πορίσματα, οι συντάκτες πρότειναν ότι η Επιτροπή θα πρέπει να συνεργαστεί με τους σχετικούς ενδιαφερομένους, προκειμένου να βελτιωθεί η ποιότητα της ανάπτυξης και της επικύρωσης των δοκιμασιών από τους παρόχους, να θεσπιστούν ποιοτικά πρότυπα και ένας κωδικός πρακτικής εφαρμογής για τα γλωσσικά πιστοποιητικά στην Ευρώπη, καθώς και να υποστηριχθεί η συνεργασία μεταξύ των παρόχων πιστοποιητικών σε διάφορες χώρες και με τα ιδρύματα γενικής εκπαίδευσης.

5.3. Στρατηγικός τομέας 3: Δημιουργία ενός περιβάλλοντος φιλικού προς τις γλώσσες

5.3.1. Μια προσέγγιση χωρίς αποκλεισμούς για τη γλωσσική πολυμορφία

Για πρώτη φορά στο επίπεδο της Επιτροπής, το σχέδιο δράσης έθεσε ένα όραμα γλωσσικών πολιτικών που θα εκτείνονται πέρα από τη διδασκαλία ξένων γλωσσών και θα συμπεριλαμβάνουν όλες τις γλώσσες που ομιλούνται στην Ευρώπη, ανεξάρτητα αν είναι επίσημες, περιφερειακές ή μειονοτικές γλώσσες, ή γλώσσες που ομιλούνται από κοινότητες μεταναστών. Προκειμένου να συγκεντρωθούν οι ενδιαφερόμενοι από τις περιφερειακές και τις μειονοτικές γλώσσες και να βοηθηθούν στην ανταλλαγή ορθών πρακτικών, διοργανώθηκε το 2006 ένα ευρωπαϊκό συνέδριο με θέμα «Οι περιφερειακές και μειονοτικές γλώσσες στα εκπαιδευτικά συστήματα» (III.1.1). Η κατάσταση των περιφερειακών και των μειονοτικών γλωσσών στις χώρες που προσχώρησαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2004 εξετάστηκε από την έκθεση του Euromosaic (III.1.2). Μια επικαιροποίηση για τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία είναι καθ’ οδόν.

Αυτή η νέα προσέγγιση στις γλώσσες και τη γλωσσική πολυμορφία αντικατοπτρίζεται πλήρως στον ΠΔΒΜ, όπου όλες οι γλώσσες είναι επιλέξιμες για χρηματοδότηση, συμπεριλαμβανομένων των περιφερειακών και των μειονοτικών γλωσσών (III.1.3). Η Επιτροπή κατέβαλε ιδιαίτερη προσπάθεια, μέσω ευρωπαϊκών συνεδρίων, τοπικών σεμιναρίων και συνεδριάσεων δικτύου, να εξασφαλίσει ότι οι ενδιαφερόμενοι των περιφερειακών και των μειονοτικών γλωσσών είναι καλά ενημερωμένοι σχετικά με το πώς να έχουν πρόσβαση σε επίσημα προγράμματα, ιδίως στο ΠΔΒΜ.

Κατά την περίοδο 2004-2006, το πρόγραμμα «Πολιτισμός 2000» στήριξε 150 σχέδια μετάφρασης με σκοπό την προώθηση της πολιτιστικής και γλωσσικής πολυμορφίας στην Ευρώπη. Η προώθηση της πολιτιστικής και γλωσσικής πολυμορφίας είναι επίσης ο ακρογωνιαίος λίθος του νέου προγράμματος «Πολιτισμός» για την περίοδο 2007-2013.

Το περιεκτικό αυτό όραμα ευθυγραμμίζεται με τον ευρωπαϊκό χάρτη για τις περιφερειακές και μειονοτικές γλώσσες, ο οποίος επικυρώθηκε από 22 μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης, μεταξύ των οποίων και από 14 κράτη μέλη της ΕΕ. Κατά κανόνα, τα κράτη μέλη παρέχουν μερική ή ολική διδασκαλία αναγνωρισμένων μειονοτικών γλωσσών. Αναφέρθηκαν ελπιδοφόρες πρακτικές για την προώθηση της τριβής ή της εξοικείωσης με τις διάφορες τοπικές γλώσσες, ιδίως για τα παιδιά.

Νορβηγία/Σουηδία/Φινλανδία: δίγλωσσα σχολεία στις παραμεθόριες περιοχές

Ένα δίκτυο αδελφοποιημένων πόλεων στηρίζει την εκμάθηση γλωσσών μέσω της συνεργασίας μεταξύ των φινλανδόφωνων, των νορβηγόφωνων και των σουηδόφωνων σχολείων κατά μήκος των συνόρων. Ορισμένα σχολεία έχουν αναπτύξει κοινό πρόγραμμα και επίσης προάγουν τη διδασκαλία των γειτονικών γλωσσών μέσω της ΟΕΠΓ και της ανταλλαγής καθηγητών.

Αυστρία/Ιταλία/Σλοβενία: το σχέδιο Cromo

Το Cromo είναι ένα διασυνοριακό σχέδιο (2005-07) το οποίο χρηματοδοτείται από τις εθνικές αρχές της Αυστρίας, της Ιταλίας και της Σλοβενίας. Βοηθά στη δημιουργία γεφυρών μεταξύ παραμεθόριων κοινοτήτων στις Friuli-Venezia-Giulia (Ιταλία), Carinthia (Αυστρία) και Σλοβενία, μέσω της ανάπτυξης κοινών εργαλείων με τη μορφή συμπληρώματος στο ευρωπαϊκό γλωσσικό χαρτοφυλάκιο, προκειμένου να βοηθηθούν οι σπουδαστές της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης να αναπτύξουν γλωσσικές, μεταγνωστικές και διαπολιτισμικές δεξιότητες ώστε να ενισχυθεί ο διαπολιτισμικός διάλογος.

Σλοβακία, παραδουνάβιες χώρες: προώθηση των γλωσσών και πολιτισμών του γειτονικών χωρών

Η διεθνής ένωση «The Danube – Ο Δούναβης» συγκεντρώνει τα γραφεία τουρισμού από τις χώρες κατά μήκος του Δούναβη. Κάθε χρόνο ορίζει ένα κοινό θέμα δράσης για την προώθηση του πολιτισμού και της γλώσσας κάθε χώρας.

Σουηδία: πολυπολιτισμική εκπαίδευση σε προσχολικά ιδρύματα

Το Μάρτιο του 2005 θεσπίστηκε ένας νέος στόχος στο πρόγραμμα για την προσχολική εκπαίδευση, η στήριξη παιδιών με μητρική γλώσσα εκτός της σουηδικής, προκειμένου να ενισχυθεί η ανάπτυξη της γλώσσας και της ταυτότητάς τους. Το νομοσχέδιο που πρότεινε την αλλαγή έδωσε επίσης έμφαση στην ανάγκη για δίγλωσσο προσωπικό και προσωπικό πολιτιστικής στήριξης, καθώς και για αυξημένη στήριξη για την παραγωγή εκπαιδευτικού υλικού σε γλώσσες πλην της σουηδικής.

Ηνωμένο Βασίλειο: εκπαίδευση των γονέων στην οικογενειακή διγλωσσία

Στην Ουαλία δρομολογήθηκε ένα πρόγραμμα με την ονομασία Twk (Ανάπτυξη) για να αναζωογονήσει τη χρήση των ουαλικών. Η ενημερωτική του εκστρατεία επικεντρώνεται στον τομέα της υγείας, στα μαιευτήρια, στους γονείς και στους μελλοντικούς γονείς, με αναφορά στα πλεονεκτήματα της διγλωσσίας, και ενθαρρύνει τη χρήση των ουαλικών στο σπίτι με τα παιδιά. Μια άλλη πτυχή της ενημερωτικής εκστρατείας ενθαρρύνει τη χρήση των ουαλικών στο χώρο εργασίας: εικόνες του Αγίου Dwynen και σήματα με την ένδειξη «Working Welsh» προορίζονται για τον εντοπισμό εκείνων που μιλούν ουαλικά στο χώρο εργασίας και ενθαρρύνουν τη χρήση των ουαλικών σε αυτούς που τους πλησιάζουν.

5.3.2. Δημιουργία κοινοτήτων φιλικών προς τις γλώσσες

Συνάδοντας με τις συστάσεις του σχεδίου δράσης, τα σχέδια αδελφοποίησης πόλεων στήριξαν την ανεπίσημη εκμάθηση γλωσσών και τη γλωσσική πολυμορφία σε σημαντικό βαθμό (III.2.1). Τρεις από τις ένδεκα βέλτιστες πρακτικές που επελέγησαν στα βραβεία χρυσών αστεριών 2006 περιελάμβαναν δραστηριότητες για την προώθηση της γλωσσικής και πολιτιστικής πολυμορφίας. Στο πρόγραμμα «Η Ευρώπη για τους πολίτες 2007-2013», η πολιτιστική και γλωσσική πολυμορφία είναι ένα από τα οριζόντια χαρακτηριστικά όλων των ενεργειών καθ’ όλη τη διάρκεια του προγράμματος.

Από την πλευρά των μέσων μαζικής επικοινωνίας, δρομολογήθηκε από την Eπιτροπή (Γενική Διεύθυνση για την κοινωνία της πληροφορίας — πρόγραμμα Media) στις αρχές του 2007 μελέτη σχετικά με τις ανάγκες και τις πρακτικές του οπτικοακουστικού τομέα όσον αφορά τη μεταγλώττιση και τον υποτιτλισμό (III.2.2). Μέχρι το τέλος του 2007 η μελέτη θα έχει ερευνήσει την ευρωπαϊκή αγορά και θα διατυπώσει συστάσεις για την προώθηση της γλωσσικής πολυμορφίας και τη διευκόλυνση της κυκλοφορίας των οπτικοακουστικών προϊόντων μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών.

5.3.3. Βελτίωση της προσφοράς και της αξιοποίησης των δυνατοτήτων εκμάθησης γλωσσών

Σύμφωνα με το σχέδιο δράσης, οι ενέργειες του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ που επικεντρώνονται στους ενηλίκους έπρεπε να προάγουν την εκμάθηση γλωσσών και τη γλωσσική πολυμορφία. Σε απάντηση, η ενέργεια Grundtvig (III.3.1) στήριξε 14 σχέδια και 2 δίκτυα για την ανάπτυξη εργαλείων κατάρτισης και κύκλων μαθημάτων για καθηγητές γλωσσών. Έξι από αυτά επικεντρώθηκαν στις κοινότητες μεταναστών και στις εθνοτικές κοινότητες. Συνολικά, 300 εκπαιδευτικές συμπράξεις προήγαγαν τις γλώσσες στην εκπαίδευση ενηλίκων, από τις οποίες οι 105 επικεντρώθηκαν στις κοινότητες μεταναστών και στις εθνοτικές κοινότητες (το 33% του συνολικού αριθμού συμπράξεων).

Στο ΠΔΒΜ, μία από τις προτεραιότητες για τα πολυμερή σχέδια Grundtvig είναι η «ανάπτυξη ευκαιριών εκπαίδευσης ενηλίκων για τους μετανάστες σε σχέση με τη γλωσσική, κοινωνική και πολιτιστική ένταξη».

Η ευρωπαϊκή ετικέτα γλωσσών (III.3.2) ενισχύθηκε με νέες δραστηριότητες που έχουν ως στόχο την ενθάρρυνση των ενηλίκων να μάθουν γλώσσες (βραβείο για τον ευρωπαίο καθηγητή/σπουδαστή γλωσσών της χρονιάς και ενημερωτικές εκστρατείες σχετικά με την εκμάθηση γλωσσών, ιδίως την Ευρωπαϊκή Ημέρα των Γλωσσών). Οι δραστηριότητες αυτές ήταν πιλοτικές το 2005 και το 2006 και τώρα αποτελούν τακτικές δραστηριότητες του ΠΔΒΜ.

Μια έρευνα σχετικά με την πολυμορφία στην προσφορά διδασκαλίας γλωσσών (III.3.3) στην ΕΕ την περίοδο 1999-2005 θα ολοκληρωθεί μέχρι το τέλος του 2007. Θα καθορίσει κατά πόσον υπήρξαν αλλαγές στον αριθμό των διδασκόμενων γλωσσών και στον αριθμό των μαθητών που μαθαίνουν γλώσσες, και επίσης θα προσδιορίσει τις τάσεις.

5.4. Πλαίσιο προόδου

5.4.1. Περισσότερο τεκμηριωμένες αποφάσεις

Αυτό το τμήμα εξετάζει τις ενέργειες για την εξασφάλιση του επιμερισμού των πληροφοριών και των ορθών πρακτικών μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών και τη χάραξη νέων τομέων πολιτικής.

Με σκοπό τον επιμερισμό των ορθών πρακτικών και τη συζήτηση γλωσσικών θεμάτων για την ανάληψη κοινών ενεργειών, δημιουργήθηκε μια ομάδα εργασίας για τις γλώσσες, η οποία θα παρακολουθήσει το σχέδιο δράσης και θα βοηθήσει την Επιτροπή να επιτύχει τους στόχους του προγράμματος «Εκπαίδευση και κατάρτιση 2010», της συνιστώσας της στρατηγικής της Λισαβόνας σχετικά με την εκπαίδευση και την κατάρτιση (IV.1.1).

Μια μελέτη σχετικά με τους τρόπους ενθάρρυνσης των πολιτών να μάθουν ξένες γλώσσες (IV.1.2) οδήγησε στην έκδοση «Lingo!», η οποία παρουσιάζει την ορθές πρακτικές στον τομέα της ενθάρρυνσης. Στη μελέτη παρουσιάστηκαν συνοπτικά τα βασικά θέματα ενθάρρυνσης, όπως η στήριξη των δικτύων προώθησης των γλωσσών σε όλα τα επίπεδα, η απόδοση μεγαλύτερης προσοχής στην εκπαίδευση ενηλίκων, ιδίως στη μη τυπική και άτυπη μορφή της, καθώς και η χρησιμοποίηση των μέσων μαζικής επικοινωνίας και τεχνικών μάρκετινγκ προκειμένου να στραφεί η προσοχή στις γλώσσες.

Μια άλλη μελέτη σχετικά με το κόστος της μη πολυγλωσσίας (IV.1.3α) εγκαταλείφθηκε υπ’ αυτή τη μορφή, αλλά αναλήφθηκε και πάλι εν μέρει υπό τη μορφή μιας πιο εκτεταμένης μελέτης με θέμα «Οι συνέπειες που έχει στην ευρωπαϊκή οικονομία η έλλειψη γνώσεων ξένων γλωσσών στις επιχειρήσεις» (IV.1.3.β), η οποία διαπίστωσε ότι η έλλειψη γλωσσικών δεξιοτήτων προκαλεί σημαντική απώλεια επιχειρηματικών δραστηριοτήτων και συνέστησε τη στήριξη προς τις επιχειρήσεις ώστε να βελτιώσουν τη διαχείριση των γλωσσικών δεξιοτήτων, μέσω της ανάπτυξης των διαθέσιμων γλωσσικών δεξιοτήτων στην επιχείρησή τους, παρέχοντας κατάρτιση στους υπαλλήλους και συμμετέχοντας σε διεθνείς ανταλλαγές μεταξύ επιχειρήσεων. Θα πρέπει επίσης να βελτιωθούν οι δεσμοί μεταξύ επιχειρήσεων και εκπαίδευσης, και οι υπάρχουσες γνώσεις και δεξιότητες των παιδιών των μεταναστών εργαζομένων θα πρέπει να αξιολογηθούν και να αναπτυχθούν καλύτερα, παράλληλα με την εθνική γλώσσα της χώρας υποδοχής.

Τα θέματα πολυγλωσσίας στην έρευνα αναλύθηκαν από δύο σχέδια τα οποία χρηματοδοτήθηκαν από το έκτο πρόγραμμα-πλαίσιο έρευνας (IV.1.4). Το έβδομο πρόγραμμα-πλαίσιο έρευνας επίσης στηρίζει τη γλωσσική πολυμορφία στον τομέα που αφορά τις κοινωνικοοικονομικές και τις ανθρωπιστικές επιστήμες.

Το ευρωπαϊκό δίκτυο Eurydice δημοσίευσε το 2005 ένα τόμο με θέμα « Βασικά στοιχεία σχετικά με την διδασκαλία γλωσσών στα σχολεία της Ευρώπης » (IV.1.5), ο οποίος αποτελέσει τη βάση για την κατάσταση της εκμάθησης γλωσσών το 2003. Ένα δεύτερο θέμα που καλύπτει την περίοδο 2004-2006 θα δημοσιευθεί περί τα μέσα του 2008 και θα επιτρέψει την πραγματοποίηση στατιστικών συγκρίσεων και αναλύσεις τάσεων.

Λεπτομέρειες σχετικά με το πώς τα προγράμματα στον τομέα της εκπαίδευσης, της κατάρτισης, της νεολαίας, των μέσων ενημέρωσης και του πολιτισμού προώθησαν τις γλώσσες το 2004-2006 (IV.1.6) δίνονται στα σχετικά τμήματα του παρόντος εγγράφου. Επιπλέον, θα πρέπει να σημειωθεί ότι στο πρόγραμμα «Νεολαία» έλαβαν μέρος περίπου 1.000.000 νέοι και, στο πλαίσιό του, υποστηρίχθηκε η ανταλλαγή περίπου 6.000 εθελοντών εργαζομένων. Υποστηρίχθηκε η γλωσσική προετοιμασία και μάλιστα ήταν υποχρεωτική για τη συνιστώσα της ευρωπαϊκής εθελοντικής υπηρεσίας. Επιπλέον, ένας από τους γενικούς στόχους του νέου προγράμματος «Νεολαία εν δράσει» (2007-2013) είναι η αναγνώριση της πολιτιστικής, πολυπολιτισμικής και γλωσσικής πολυμορφίας της Ευρώπης και η προώθηση της άτυπης εκμάθησης γλωσσών.

5.4.2. Αποτελεσματικότερη αλληλοενημέρωση των σχετικών φορέων

Προκειμένου να προωθηθεί η ανταλλαγή ορθών πρακτικών με σκοπό τη βελτίωση της ποιότητας της διδασκαλίας γλωσσών, δημιουργήθηκε το 2006 ένα ευρωπαϊκό δίκτυο επιθεωρητών της εκπαίδευσης και της κατάρτισης στις ξένες γλώσσες (ELIN) (IV.2.1). Το δίκτυο μέχρι σήμερα επικεντρώθηκε σε τρεις πτυχές: στήριξη του σχολικού πρωτοποριακού χαρακτήρα για τη διδασκαλία ξένων γλωσσών, αρχική και ενδοϋπηρεσιακή κατάρτιση των καθηγητών και αντίκτυπος των συστημάτων και πρακτικών επιθεώρησης. Το πρόγραμμα Arion, το οποίο υποστηρίζει τις επισκέψεις μελέτης των ενδιαφερομένων στον τομέα της εκπαίδευσης, διοργάνωσε 36 επισκέψεις μελέτης σχετικά με τη διδασκαλία γλωσσών, στις οποίες έλαβαν μέρος περίπου 400 ενδιαφερόμενοι, συμπεριλαμβανομένων καθηγητών γλωσσών, διευθυντών σχολείων, φορέων χάραξης πολιτικής και σημαντικού αριθμού επιθεωρητών γλωσσών (II.3.3). Το πρόγραμμα Arion συνεχίζεται στο πλαίσιο του ΠΔΒΜ και θα δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στις δραστηριότητες που προσανατολίζονται στις γλώσσες.

5.4.3. Σαφείς διαδικασίες για τη συνέχεια που θα δοθεί στο σχέδιο δράσης

Προκειμένου να εξασφαλιστεί βιώσιμος αντίκτυπος, οι στόχοι του σχεδίου δράσης επεκτάθηκαν με το πρόγραμμα διά βίου μάθησης 2007-2013 (ΠΔΒΜ) (IV.3.1). Η προώθηση της εκμάθησης γλωσσών και της γλωσσικής πολυμορφίας αποτελεί γενικό στόχο του ΠΔΒΜ, ο οποίος αντικατοπτρίζεται στις προτεραιότητες των ειδικών προγραμμάτων που αφορούν τα σχολεία (Comenius), τα πανεπιστήμια (Erasmus), την επαγγελματική κατάρτιση (Leonardo) και την εκπαίδευση ενηλίκων (Grundtvig). Ειδικά προγράμματα συμπληρώνονται από μια κάθετη δραστηριότητα για τις γλώσσες (Βασική δραστηριότητα 2 Γλώσσες). Όλες οι γλώσσες είναι επιλέξιμες: οι επίσημες γλώσσες, οι περιφερειακές γλώσσες, οι μειονοτικές γλώσσες και οι γλώσσες των μεταναστών, καθώς και οι γλώσσες των μεγάλων εμπορικών εταίρων.

6. Συμπέρασμα

Τα αποτελέσματα του σχεδίου δράσης είναι ενθαρρυντικά. Η Επιτροπή -σε γενικές γραμμές- ολοκλήρωσε εγκαίρως τα καθήκοντα που ανέλαβε. Τα κράτη μέλη κατέβαλαν προσπάθειες προς την κατεύθυνση πολλών στόχων τους οποίους έθεσε το σχέδιο δράσης. Άλλα καθήκοντα τα οποία έθεσε το σχέδιο δράσης απαιτούν την ανάληψη μακροπρόθεσμων δεσμεύσεων, για τις οποίες δεν μπορεί να οριστεί προθεσμία. Μολονότι οι γενικές τάσεις είναι θετικές, η κατάσταση ποικίλλει από χώρα σε χώρα, δεδομένου ότι η αφετηρία και η αρχική πολιτική προσέγγιση ήταν διαφορετικές σε κάθε κράτος μέλος. Πρόσθετες προσπάθειες από όλους τους ενδιαφερομένους θα βοηθήσουν στη διατήρηση αυτών των τάσεων και στην παγίωση των μεταρρυθμίσεων που δρομολογήθηκαν στα κράτη μέλη.

Μολονότι πολλές από τις συστάσεις του σχεδίου δράσης υλοποιήθηκαν σε εθνικό επίπεδο, για περιορισμένο αριθμό αυτών θα απαιτηθούν πρόσθετες προσπάθειες, προκειμένου να επιτευχθεί ο επιδιωκόμενος αντίκτυπος -ιδίως προκειμένου να επεκταθεί η διδασκαλία γλωσσών σε όλους τους εκπαιδευτικούς φορείς (συμπεριλαμβανομένης της επαγγελματικής εκπαίδευσης), να αυξηθεί η ποικιλία των διδασκομένων γλωσσών, να προωθηθούν τα φιλικά προς τις γλώσσες σχολεία, να αξιοποιηθεί το δυναμικό της εκπαίδευσης ενηλίκων και της άτυπης εκπαίδευσης και να αυξηθεί η ενθάρρυνση της εκμάθησης γλωσσών.

Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να στηρίζει τα κράτη μέλη στις προσπάθειές τους να βελτιώσουν την ποιότητα της διδασκαλίας γλωσσών, να διευρύνουν το φάσμα των διδασκόμενων γλωσσών και να προωθήσουν τα φιλικά προς τις γλώσσες σχολεία. Από την πλευρά της μάθησης, απαιτείται περαιτέρω δράση για την καλύτερη ευαισθητοποίηση όσον αφορά τη σημασία της εκμάθησης περισσότερων γλωσσών, μαζί με πρωτοβουλίες για την ενθάρρυνση των σπουδαστών και των ενηλίκων να μάθουν γλώσσες, καθώς και μέσω της άτυπης εκπαίδευσης. Οι περισσότερες από τις ενέργειες τις οποίες συνιστούσε το σχέδιο δράσης ήταν επικεντρωμένες στην αρχική εκπαίδευση και τη σχετική επιμόρφωση των καθηγητών. Θα μπορούσε τώρα να δοθεί έμφαση στην εκμάθηση γλωσσών από ενήλικους, στη διεύρυνση του φάσματος των ενδιαφερομένων ώστε να συμπεριληφθεί ο τομέας των επιχειρήσεων, στη συνεχή επαγγελματική κατάρτιση και στην άτυπη εκμάθηση γλωσσών μέσω των μέσων μαζικής επικοινωνίας και πολιτιστικών δραστηριοτήτων.

Τα ευρωπαϊκά προγράμματα στον τομέα της εκπαίδευσης, του πολιτισμού, της νεολαίας και της κοινωνίας των πολιτών, και ιδίως το πρόγραμμα διά βίου μάθησης, είναι ισχυρά εργαλεία που συμπληρώνουν τις εθνικές πολιτικές, προσθέτοντας μια ευρωπαϊκή διάσταση στις δραστηριότητες μάθησης. Η στήριξή τους όσον αφορά την πολυγλωσσία ενισχύθηκε στη νέα γενιά προγραμμάτων για την περίοδο 2007-2013, τόσο με τον καθορισμό της εκμάθησης γλωσσών και της γλωσσικής πολυμορφίας ως γενικού στόχου όσο και με την αύξηση του προϋπολογισμού που διατίθεται στις γλωσσικές ενέργειες. Η Επιτροπή θα παρακολουθήσει την εφαρμογή τους, έτσι ώστε να εξασφαλίσει τη στρατηγική τους χρήση στους τομείς στους οποίους απαιτείται περαιτέρω εργασία. Παράλληλα, η Επιτροπή θα υποστηρίξει την ανάπτυξη ενός δείκτη γλωσσικών ικανοτήτων, για να παράσχει στα κράτη μέλη μια συγκριτική βάση για τις πολιτικές επιλογές τους. Θα διερευνηθούν νέες δυνατότητες για την προώθηση της πολυγλωσσίας μέσω άλλων πολιτικών, όπως η κοινωνική και η περιφερειακή πολιτική. Στις μελλοντικές ενέργειες θα συμμετέχουν όλο και περισσότερο όλοι οι σχετικοί ενδιαφερόμενοι και θα εξασφαλιστεί μια μακροχρόνια σύμπραξη για την πολυγλωσσία.

Η Επιτροπή επανεξετάζει ήδη την προσέγγισή της για την πολυγλωσσία, προκειμένου να υποστηρίξει τα κράτη μέλη στο πλαίσιο της στρατηγικής της Λισαβόνας όσον αφορά την ανάπτυξη και την απασχόληση, και σύμφωνα με τις προτάσεις που έκανε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατά τη διάρκεια των ακροάσεων του επιτρόπου Orban. Στη διαδικασία χάραξης πολιτικής θα συμμετάσχει ευρύ φάσμα ενδιαφερομένων, μέσω διαβούλευσης on-line. Θα πραγματοποιηθεί σε στενή συνεργασία με άλλα ευρωπαϊκά όργανα και με τα κράτη μέλη, τα οποία θα συζητήσουν τις νέες εξελίξεις στην πολιτική για την πολυγλωσσία σε μια υπουργική διάσκεψη το Φεβρουάριο του 2008. Τα συμπεράσματα του παρόντος εγγράφου, μαζί με πρόσθετη ανατροφοδότηση -όπως οι συστάσεις της ομάδας υψηλού επιπέδου για την πολυγλωσσία- θα οδηγήσουν σε νέα ανακοίνωση της Επιτροπής, η οποία προβλέπεται για το Σεπτέμβριο του 2008 και η οποία θα προβεί σε ευρύτερη προσέγγιση της πολιτικής για την πολυγλωσσία.

[1] A5-0271/2003 τελικό της 14.07.2003: Έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με συστάσεις προς την Επιτροπή σχετικά με τις ευρωπαϊκές περιφερειακές και λιγότερο χρησιμοποιούμενες γλώσσες — γλώσσες των μειονοτήτων στην ΕΕ — στο πλαίσιο της διεύρυνσης και της πολιτιστικής πολυμορφίας.

[2] COM(2003) 449 τελικό της 24.07.2003: Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών - Η προώθηση της εκμάθησης γλωσσών και της γλωσσικής πολυμορφίας: Σχέδιο Δράσης 2004 – 2006.

[3] ΕΕ C 142 της 14.6.2002 σ. 1. Συμβούλιο, Αναλυτικό πρόγραμμα εργασίας σχετικά με τη συνέχεια στους στόχους των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης στην Ευρώπη.

[4] 2006/962/ΕΚ.

[5] COM(2005) 596 τελικό της 22.11.2005.

[6] Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο - Ευρωπαϊκός Δείκτης Γλωσσικών Γνώσεων . Βρυξέλλες, 1.8.2005 COM(2005) 356 τελικό.

Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο - Πλαίσιο της ευρωπαϊκής έρευνας για τις γλωσσικές γνώσεις . Βρυξέλλες, 13.4.2007 COM(2007) 184 τελικό.

[7] Η ΟΕΠΓ περιλαμβάνει τη διδασκαλία ενός μαθήματος μέσω μιας διαφορετικής γλώσσας, αποδίδοντας ίση σημασία στην επίτευξη άριστης γνώσης τόσο της γλώσσας όσο και του περιεχομένου του μαθήματος.

[8] Αυτή και άλλες παραπομπές σχετίζονται με την αρχική αρίθμηση των ενεργειών στο σχέδιο δράσης. Προσδιορίζουν όλες τις ενέργειες, τόσο στο κείμενο όσο και στα παραρτήματα.

[9] http://www.jyu.fi/hum/laitokset/solki/tutkimus/projektit/kiepo/.

[10] http://www.learn-line.nrw.de/angebote/certilingua/.

[11] http://www.wordwatjewil.be.