ISSN 1831-08262012
EL
Ειδική έκθεση αριθ. 23
ΉΤΑΝ ΕΠΙΤΥΧΉΣ Ή ΣΤΉΡΙΞΉ  ΠΟΥ ΠΑΡΕΙΧΑΝ ΤΑ 
ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚ Α ΜΕΤΡΑ ΤΉΣ ΕΕ ΣΤΉΝ  ΑΝΑΠΛΑΣΉ  
ΕΓΚΑΤΑΛΕΛΕΙΜΜΕΝΩΝ ΒΙΟΜΉΧΑΝΙΚ ΩΝ ΚΑΙ 
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚ ΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤ ΑΣΕΩΝ;ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ
ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙO

ΉΤΑΝ ΕΠΙΤΥΧΉΣ Ή ΣΤΉΡΙΞΉ  ΠΟΥ 
ΠΑΡΕΙΧΑΝ ΤΑ ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚ Α 
ΜΕΤΡΑ ΤΉΣ ΕΕ ΣΤΉΝ ΑΝ ΑΠΛΑΣΉ  
ΕΓΚΑΤΑΛΕΛΕΙΜΜΕΝΩΝ 
ΒΙΟΜΉΧΑΝΙΚ ΩΝ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚ ΩΝ 
ΕΓΚΑΤΑΣΤ ΑΣΕΩΝ;Ειδική έκθεση αριθ. 23  2012
(υποβαλλόμενη δυνάμει του άρθρου 287, παράγραφος 4, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ)
ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙO
ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙO
12, rue Alcide De Gasperi
1615 Luxembourg
LUXEMBOURG
Τηλ. +352 4398-1
Φαξ +352 4398-46410
E-mail: eca-info@eca.europa.eu
Internet: http://eca.europa.eu
Ειδική έκθεση  αριθ.  23  2012
Περισσότερες πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση παρέχονται από το διαδίκτυο
(http://europa.eu ).
Δελτίο καταλογογράφησης υπάρχει στο τέλος του τεύχους.
Λουξεμβούργο: Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2013
ISBN 978-92-9241-092-6
doi:10.2865/56205
© Ευρωπαϊκή Ένωση, 2012
Επιτρέπεται η αναπαραγωγή με αναφορά της πηγής.
Printed in Luxembourg
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;3
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
Σημεία
 ΓΛΩΣΣΆΡΙΟ
I–IV ΣΎΝΟΨΗ
1–12  ΕΙΣΆΓΩΓΗ
1–3  ΕΓΚ ΆΤΆΛΕΛΕΙΜΜΕΝΕΣ ΕΓΚ ΆΤΆΣΤΆΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΕ
4–6  ΠΆΡΕΜΒΆΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΕ ΓΙΆ  ΤΗΝ ΆΝΆΠΛΆΣΗ ΕΓΚ ΆΤΆΛΕΛΕΙΜΜΕΝΩΝ ΒΙΟΜΗΧ ΆΝΙΚ ΩΝ Κ ΆΙ ΣΤΡ ΆΤΙΩΤΙΚ ΩΝ 
ΕΓΚ ΆΤΆΣΤΆΣΕΩΝ
7–12  ΣΎΓΧΡΗΜΆ ΤΟΔ ΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΆΝΆΠΛΆΣΗΣ ΕΓΚ ΆΤΆΛΕΛΕΙΜΜΕΝΩΝ ΕΓΚ ΆΤΆΣΤΆΣΕΩΝ ΜΕΣΩ ΔΙΆΡΘΡΩΤΙΚ ΩΝ 
ΜΕΤΡΩΝ ΤΗΣ ΕΕ
13–17  ΕΜΒΕΛΕΙΆ  ΚΆΙ ΣΤ ΟΧΟΙ ΤΟ Ύ ΕΛΕΓΧΟ Ύ
18–58  ΠΆΡ ΆΤΗΡΗΣΕΙΣ
18–34  ΕΠΙΤΕΎΧΘΗΚ ΆΝ ΟΙ ΣΤ ΟΧΟΙ ΤΩΝ ΣΎΓΧΡΗΜΆ ΤΟΔΟΤΟΎΜΕΝΩΝ ΆΠΟ  ΤΗΝ ΕΕ ΕΡΓΩΝ ΆΝΆΠΛΆΣΗΣ;
22–25  ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΤ ΑΣΤΑΣΗΣ ΔΕΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΟΎΝΤΑΙ ΠΑΝΤΑ ΔΕΟΝΤΩΣ
26–30  ΤΑ ΠΕΡΙΣΣ ΟΤΕΡΑ ΕΡΓ Α ΠΕ ΤΎΧΑΝ ΤΟ ΎΣ ΣΤ ΟΧΟΎΣ ΤΟ ΎΣ ΑΠΟ  ΑΠΟΨΗ Φ ΎΣΙΚ ΩΝ Ύ ΛΟΠΟΙΗΣΕΩΝ, ΑΛΛΑ  
ΣΕ ΠΟΛΛΕΣ ΠΕΡΙΠΤ ΩΣΕΙΣ Η  ΠΡΟΒΛΕΠΟΜΕΝΗ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΗ  ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΓΗΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΤΙΡΙΩΝ ΠΟ Ύ 
ΕΠΑΝΑΞΙΟΠΟΙΗΘΗΚΑΝ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΑΚ ΟΜΑ Ύ ΛΟΠΟΙΗΘΕΙ
31 ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟ ΤΗΤΕΣ ΔΗΜΙΟΎΡΓΗΣΑΝ ΛΙΓ ΟΤΕΡΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΕΡΓ ΑΣΙΑΣ ΑΠΟ  ΤΙΣ ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ
32–34  Ο ΛΑ ΤΑ ΕΡΓ Α ΕΙΧΑΝ ΟΡΙΣΜΕΝΑ ΒΑΣΙΚ Α ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚ Α ΠΟ Ύ ΕΠΗΡΕΑΖΑΝ ΘΕΤΙΚ Α ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΟ ΤΗΤ Α ΤΟΎΣ
35–45  ΒΆΣΙΣΤΗΚΕ Η  ΣΤΟΧΕΎΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΤΗΣ ΕΕ ΓΙΆ  ΤΗΝ ΆΝΆΠΛΆΣΗ ΒΙΟΜΗΧ ΆΝΙΚ ΩΝ Κ ΆΙ ΣΤΡ ΆΤΙΩΤΙΚ ΩΝ 
ΕΓΚ ΆΤΆΣΤΆΣΕΩΝ ΣΕ ΟΡΘΆ ΚΡΙΤΗΡΙΆ ;
37–42  Ο ΛΑ ΤΑ ΚΡ ΑΤΗ ΜΕΛΗ ΔΙΑΘΕ ΤΟΎΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ  ΑΝ ΑΠΛΑΣΗΣ ΤΩΝ ΕΓΚΑΤΑΛΕΛΕΙΜΜΕΝΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤ ΑΣΕΩΝ ΠΟ Ύ 
ΒΑΣΙΖΕΤΑΙ ΣΕ ΜΙΑ ΣΕΙΡ Α ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΜΕΝΩΝ ΑΡΧΩΝ…
43–44  … ΩΣΤ ΟΣΟ, Η  ΕΛΛΕΙΨΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΤ ΑΛΛΗΛΩΝ ΜΗΤΡΩ ΩΝ ΕΓΚΑΤΑΛΕΛΕΙΜΜΕΝΩΝ 
ΕΓΚΑΤΑΣΤ ΑΣΕΩΝ ΤΑ ΟΠΟΙΑ ΝΑ ΣΎ ΜΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΟ ΎΝ ΤΟ ΎΣ ΜΟΛ ΎΣΜΕΝΟ ΎΣ ΧΩΡΟ ΎΣ ΠΕΡΙΠΛΕΚΕΙ 
ΤΟΝ  ΚΑΘΟΡΙΣΜΟ  ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ
45 ΜΠΟΡΟΎΝ ΝΑ ΓΙΝΟ ΎΝ ΠΕΡΙΣΣ ΟΤΕΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟ ΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΒΕΛΤΙΣΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚ ΩΝ ΑΝ ΑΠΛΑΣΗΣ
4
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;46–58  ΕΠΙΤΕΎΧΘΗΚ ΆΝ Τ Ά ΆΠΟΤΕΛΕΣΜΆ ΤΆ ΜΕ ΤΟ Χ ΆΜΗΛ ΟΤΕΡΟ Δ ΎΝΆΤΟ ΚΟΣΤΟΣ ΓΙΆ  ΤΟΝ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟ  ΤΗΣ ΕΕ;
48 Η ΑΝ ΑΓΚΗ ΓΙΑ ΔΗΜΟ ΣΙΑ ΕΝΙΣΧ ΎΣΗ, ΣΎ ΜΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΟΜΕΝΩΝ ΤΩΝ ΠΟΡΩΝ ΤΗΣ ΕΕ, ΔΕΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΘΗΚΕ ΣΕ 
ΚΑΘΕ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΚΑΙ…
49 … ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΠΤ ΩΣΕΙΣ ΠΟ Ύ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΘΗΚΑΝ, ΟΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΕΙΣ ΤΟ Ύ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΟΣ ΧΡΗΜΑΤΟΔ ΟΤΗΣΗΣ 
ΠΑΡΟ ΎΣΙΑ ΖΟΎΝ ΑΔ ΎΝΑΜΙΕΣ
50–55  ΟΙ ΑΡΧΕΣ ΕΧΟ ΎΝ ΓΝΩΣΗ ΤΗΣ ΑΡΧΗΣ «Ο ΡΎΠΑΙΝΩΝ ΠΛΗΡΩΝΕΙ», ΑΛΛΑ  Ο ΡΎΠΑΙΝΩΝ ΔΕΝ ΕΠΩΜΙΣΤΗΚΕ ΣΕ 
ΚΑΜΙΑ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟ ΠΛΗΡΕΣ Κ ΟΣΤΟΣ ΤΗΣ ΑΠΟΡΡΎΠΑΝΣΗΣ
56 ΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΠΕΡΙ  ΚΡΑΤΙΚ ΩΝ ΕΝΙΣΧΎΣΕΩΝ ΔΕΝ ΕΦΑΡΜΟ ΣΤΗΚΑΝ ΔΕΟΝΤΩΣ
57–58  ΟΙ Δ ΎΝΑΤ ΟΤΗΤΕΣ ΑΝ ΑΚΤΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟ ΣΙΑΣ ΕΝΙΣΧ ΎΣΗΣ ΣΕ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΠΟ Ύ ΤΑ ΕΡΓ Α ΑΠΟΦΕΡΟ ΎΝ 
ΠΕΡΙΣΣ ΟΤΕΡΑ ΕΣΟΔΑ ΑΠΟ  ΤΑ ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΑ ΕΙΝΑΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΕΣ
59–73  ΣΎΜΠΕΡΆΣΜΆ ΤΆ ΚΆΙ ΣΎΣΤΆΣΕΙΣ
59–63  ΓΕΝΙΚ Ο ΣΎΜΠΕΡ ΆΣΜΆ
64–65  ΕΠΙΤΕΎΞΗ ΤΩΝ ΣΤ ΟΧΩΝ ΆΝΆΠΛΆΣΗΣ ΒΙΟΜΗΧ ΆΝΙΚ ΩΝ Κ ΆΙ ΣΤΡ ΆΤΙΩΤΙΚ ΩΝ ΕΓΚ ΆΤΆΣΤΆΣΕΩΝ
66–68  ΚΡΙΤΗΡΙΆ  ΓΙΆ  ΤΗ ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΕΝΙΣΧ ΎΣΗΣ ΤΗΣ ΕΕ ΓΙΆ  ΤΗΝ ΆΝΆΠΛΆΣΗ ΒΙΟΜΗΧ ΆΝΙΚ ΩΝ Κ ΆΙ ΣΤΡ ΆΤΙΩΤΙΚ ΩΝ 
ΕΓΚ ΆΤΆΣΤΆΣΕΩΝ
69–73  ΚΟΣΤΟΣ ΤΩΝ ΕΠΙΤΕΎ ΧΘΕΝΤΩΝ ΆΠΟΤΕΛΕΣΜΆΤΩΝ
 ΠΆΡΆΡΤΗΜΆ  I —  ΧΡΗΜΆ ΤΟΔ ΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΆΝΆΠΛΆΣΗΣ ΒΙΟΜΗΧ ΆΝΙΚ ΩΝ Κ ΆΙ ΣΤΡ ΆΤΙΩΤΙΚ ΩΝ 
ΕΓΚ ΆΤΆΣΤΆΣΕΩΝ ΜΕΣΩ ΔΙΆΡΘΡΩΤΙΚ ΩΝ ΜΕ ΤΡΩΝ (ΠΕΡΙΟΔΟΙ 
2000-2006 ΚΆΙ 2007-2013)
 ΠΆΡΆΡΤΗΜΆ  II — ΔΕΙΓΜΆ  27 ΕΡΓΩΝ ΠΟ Ύ ΎΠΟΒΛΗΘΗΚ ΆΝ ΣΕ ΕΛΕΓΧΟ
ΆΠΆΝΤΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;5
Γ ΛΩΣΣΑΡΙΟ
Άνάπλαση / αποκατάσταση / επαναξιοποίηση : Για τους σκοπούς της παρούσας έκθεσης, η ανάπλαση βιομηχανι -
κών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων μπορεί να περιλαμβάνει δύο είδη δράσεων, ανάλογα με την κατάσταση στην 
οποία βρίσκεται η εγκατάσταση:
α)  αποκατάσταση: δράσεις με στόχο τη σταθεροποίηση του εδάφους και την απομάκρυνση, τον έλεγχο, τον περιορι -
σμό ή τη μείωση των ρυπογόνων ουσιών από το έδαφος, τα επιφανειακά και τα υπόγεια ύδατα, τη βλάστηση και 
τα κτίρια, ούτως ώστε ένας υποβαθμισμένος χώρος να μη συνιστά πλέον σοβαρή απειλή για τον άνθρωπο ή το 
περιβάλλον, λαμβάνοντας υπόψη την τρέχουσα και την εγκεκριμένη μελλοντική χρήση του·
β)  επαναξιοποίηση: δράσεις σε μη μολυσμένο χώρο ή, σε δεύτερη φάση, σε αποκατεστημένο χώρο, με σκοπό την 
προετοιμασία της γης και των κτισμάτων για την προβλεπόμενη τελική χρήση τους. Η επαναξιοποίηση μπορεί να 
περιλαμβάνει κατεδάφιση παλαιών κτιρίων, αρχιτεκτονική τοπίου, κατάτμηση της γης και εγκατάσταση βασικών 
υποδομών, όπως υπηρεσιών κοινής ωφέλειας και οδών, και ορισμένες φορές την εκτέλεση οικοδομικών εργασιών.
Διαρθρωτικά μέτρα : Για τους σκοπούς της παρούσας έκθεσης, οι παρεμβάσεις του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερει -
ακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) και του Ταμείου Συνοχής.
Διαχειριστική αρχή : Εθνική, περιφερειακή ή τοπική δημόσια αρχή ή δημόσιος ή ιδιωτικός φορέας που έχει οριστεί 
από το κράτος μέλος για τη διαχείριση ενός επιχειρησιακού προγράμματος.
Δικαιούχος : Νομικό πρόσωπο δημόσιου ή ιδιωτικού δικαίου που λαμβάνει στήριξη από το ΕΤΠΑ ή το Ταμείο Συνο -
χής με σκοπό την ανάπλαση εγκαταλελειμμένης εγκατάστασης (ορισμένες φορές στην παρούσα έκθεση αναφέρεται 
επίσης ως «φορέας υλοποίησης» ή και ως «φορέας αξιοποίησης»). Ο δικαιούχος συχνά πωλεί ή εκμισθώνει οικόπεδα 
ή κτίρια σε επενδυτές μετά την ανάπλαση της εγκατάστασης.
Δίκτυο για τη βιομηχανικά μολυσμένη γη στην Ευρώπη (Network for Industrially Contaminated Land in 
Europe, NICOLE) : Φόρουμ για τη διαχείριση των μολυσμένων εδαφών στην Ευρώπη. Στόχος του είναι η προώθηση 
της συνεργασίας μεταξύ εκπροσώπων της βιομηχανίας και της πανεπιστημιακής κοινότητας και των παρόχων υπη -
ρεσιών σχετικά με την ανάπτυξη και εφαρμογή βιώσιμων τεχνολογιών για τη διαχείριση γης που έχει μολυνθεί από 
βιομηχανικές και εμπορικές δραστηριότητες. Το NICOLE λάμβανε αρχικά ενίσχυση από την ΕΕ δυνάμει του τέταρτου 
προγράμματος-πλαισίου για την έρευνα.
Δίκτυο συντονισμένης δράσης για τις εγκαταλελειμμένες εγκαταστάσεις και την οικονομική ανάπλαση 
(Concerted Action on Brownfield and Economic Regeneration Network, CABERNET) : Ευρωπαϊκό δίκτυο εμπει -
ρογνωμόνων που ασχολείται με τα ζητήματα που εγείρονται από την ανάπλαση εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων. 
Στόχος του δικτύου είναι η ενίσχυση της αποκατάστασης των εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων στο πλαίσιο της 
βιώσιμης ανάπτυξης, μέσω της ανταλλαγής εμπειριών από ολόκληρη την Ευρώπη, της παροχής νέων εργαλείων και 
στρατηγικών διαχείρισης και ενός πλαισίου για συντονισμένες ερευνητικές δραστηριότητες. Το δίκτυο CABERNET λάμ -
βανε αρχικά στήριξη από την ΕΕ δυνάμει του πέμπτου προγράμματος-πλαισίου για την έρευνα.
Εγκαταλελειμμένη εγκατάσταση : Εγκατάσταση που έχει επηρεαστεί δυσμενώς από την προηγούμενη χρήση της 
(για τους σκοπούς της παρούσας έκθεσης, βιομηχανική ή στρατιωτική) ή από τη χρήση της περιοχής γύρω από αυτήν, 
είναι εγκαταλελειμμένη ή υποχρησιμοποιείται και χρήζει παρέμβασης ώστε να μπορέσει να επαναχρησιμοποιηθεί 
επωφελώς. Μπορεί να είναι ή όχι μολυσμένη.
6
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;Ζώνη πρασίνου : Αναξιοποίητη έκταση σε αστική ή αγροτική περιοχή που είτε χρησιμοποιείται για γεωργικούς σκο -
πούς ή για τους σκοπούς της αρχιτεκτονικής τοπίου είτε έχει αφεθεί στη φυσική της κατάσταση.
ΕΟΠ : Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος. Τα μέλη του ΕΟΠ είναι τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ, καθώς και η Ισλανδία, 
το Λιχτενστάιν, η Νορβηγία, η Ελβετία και η Τουρκία.
Επιχειρησιακό πρόγραμμα (ΕΠ) : Πρόγραμμα επενδύσεων κράτους μέλους, το οποίο έχει εγκριθεί από την Επιτροπή, 
λαμβάνει χρηματοδότηση από τα διαρθρωτικά ταμεία και έχει τη μορφή μιας συνεκτικής σειράς προτεραιοτήτων, 
αποτελούμενων από πολυετή μέτρα.
Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ά νάπτυξης (ΕΤΠΆ ): Χρηματοδοτικό μέσο για την προώθηση της οικονομικής 
και κοινωνικής συνοχής μεταξύ των περιφερειών της ΕΕ. Οι παρεμβάσεις του ΕΤΠΑ υλοποιούνται κυρίως μέσω επιχει -
ρησιακών προγραμμάτων που περιλαμβάνουν μεγάλο αριθμό έργων.
Μεγάλο έργο : Έργο για το οποίο ζητείται συγχρηματοδότηση από το ΕΤΠΑ ή το Ταμείο Συνοχής, το πλήρες κόστος 
του οποίου υπερβαίνει τα 50 εκατομμύρια ευρώ. Τέτοιου είδους έργα περιλαμβάνουν συνήθως πολλαπλές εργασίες, 
δραστηριότητες ή υπηρεσίες με σκοπό την υλοποίηση ενός αδιαίρετου έργου συγκεκριμένης οικονομικής ή τεχνικής 
φύσης, με σαφώς καθορισμένους στόχους.
Μέθοδος ελλείμματος χρηματοδότησης : Μέθοδος, στόχος της οποίας είναι να διασφαλιστεί ότι έργα που παρά -
γουν έσοδα θα λαμβάνουν μόνο τους αναγκαίους δημόσιους πόρους, προς αποφυγή τυχόν αδικαιολόγητης υπερχρη -
ματοδότησης. Η επιχορήγηση δεν μπορεί να υπερβαίνει τη διαφορά μεταξύ του προεξοφλούμενου κόστους και των 
προεξοφλούμενων καθαρών εσόδων του έργου.
Μολυσμένος χώρος : Χώρος όπου έχει επιβεβαιωθεί η παρουσία, οφειλόμενη σε ανθρώπινες δραστηριότητες, επικίν -
δυνων ουσιών σε επίπεδο που κρίνεται ότι απειλεί σε σοβαρό βαθμό την ανθρώπινη υγεία ή το περιβάλλον. Ο κίνδυ -
νος αυτός εκτιμάται λαμβάνοντας υπόψη την ισχύουσα και την εγκεκριμένη μελλοντική χρήση της γης. Οι συχνότερες 
κατηγορίες μολυσμένων χώρων είναι οι εγκαταλελειμμένες βιομηχανικές και στρατιωτικές εγκαταστάσεις, οι χώροι 
υγειονομικής ταφής αποβλήτων και η γη που χρησιμοποιείται για γεωργικούς σκοπούς.
Περίοδος προγραμματισμού : Πολυετές πλαίσιο εντός του οποίου σχεδιάζονται και εκτελούνται οι δαπάνες των 
διαρθρωτικών ταμείων και του Ταμείου Συνοχής.
Σύμπραξη δημόσιου και ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ) : Φορέας που ανήκει από κοινού στον δημόσιο και τον ιδιωτικό 
τομέα και έχει συσταθεί με σκοπό την εκτέλεση έργων ανάπλασης.
Ταμείο Συνοχής : Χρηματοδοτικό μέσο για την ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής μέσω της χρηματο -
δότησης έργων στους τομείς του περιβάλλοντος και των μεταφορών στα κράτη μέλη με κατά κεφαλήν ΑΕΠ χαμηλό -
τερο του 90 % του μέσου όρου της ΕΕ.
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;7
ΣΥΝΟΨ Ή
β)  Σε όλα τα κράτη μέλη, η πολιτική για τις εγκαταλελειμμένες 
εγκαταστάσεις εφαρμόζεται κυρίως μέσω των τοπικών φο -
ρέων χωροταξικού σχεδιασμού που προωθούν την εφαρ -
μογή ορισμένων βέλτιστων πρακτικών καίριας σημασίας, 
συγκεκριμένα την ανάπλαση των εγκαταλελειμμένων 
εγκαταστάσεων έναντι της δημιουργίας ζωνών πρασίνου, 
ενώ σπάνια προωθείται η προσωρινή χρήση των εγκατα -
λελειμμένων εγκαταστάσεων. Ωστόσο, η έλλειψη ολοκλη -
ρωμένων και κατάλληλων μητρώων εγκαταλελειμμένων 
εγκαταστάσεων που να καλύπτουν και τους μολυσμένους 
χώρους περιπλέκει την ιεράρχηση των προτεραιοτήτων. Οι 
κανονισμοί περί διαρθρωτικών ταμείων δεν απαιτούν ολο -
κληρωμένο αναπτυξιακό σχέδιο και η επαναχρησιμοποίη -
ση εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων αντί της δημιουργί -
ας ζωνών πρασίνου δεν χαίρει της δέουσας υποστήριξης.
γ)  Τα αποτελέσματα θα μπορούσαν να είχαν επιτευχθεί με 
μειωμένο κόστος τόσο για τους εθνικούς προϋπολογι -
σμούς όσο και για τον προϋπολογισμό της ΕΕ, καθώς για 
εννέα έργα η επιχορήγηση δεν δικαιολογούνταν βάσει της 
εκτίμησης των εσόδων και, στις περιπτώσεις που πραγμα -
τοποιήθηκε τέτοιου είδους εκτίμηση, στο ήμισυ αυτών 
παρατηρήθηκαν αδυναμίες. Τα εθνικά κεφάλαια και τα 
κεφάλαια της ΕΕ κάλυψαν επίσης μέρος του κόστους της 
περιβαλλοντικής αποκατάστασης, καθώς η αρχή «ο ρυπαί -
νων πληρώνει» δεν εφαρμόστηκε πλήρως και ορισμένοι 
κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων αγνοήθηκαν. Διατάξεις 
στους κανονισμούς που διέπουν τα διαρθρωτικά μέτρα και 
ειδικές ρήτρες στις αποφάσεις επιχορήγησης έργων ανά -
πλασης δεν επιτρέπουν πλήρως την επιστροφή της δημόσι -
ας ενίσχυσης σε περίπτωση που τα έργα αποφέρουν έσοδα 
μεγαλύτερα από τα αναμενόμενα.I.
Τις τελευταίες δεκαετίες, καταμετρώνται ολοένα και 
περισσότερες εγκαταλελειμμένες βιομηχανικές και στρα -
τιωτικές εγκαταστάσεις. Στην Ευρώπη ο αριθμός τους 
υπολογίζεται από λίγες εκατοντάδες στα μικρά κράτη 
μέλη έως κάποιες εκατοντάδες χιλιάδες στα μεγαλύτερα 
κράτη μέλη με πλούσιο βιομηχανικό παρελθόν. Πολλές 
εγκαταλελειμμένες εγκαταστάσεις είναι μολυσμένες. 
Η ανάπλαση και η επαναχρησιμοποίηση των εγκατα -
λελειμμένων εγκαταστάσεων υποστηρίζεται μέσω των 
διαρθρωτικών μέτρων της ΕΕ με σκοπό την προστασία 
της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος και τον 
περιορισμό της αστικής εξάπλωσης.
II.
Στο πλαίσιο του ελέγχου που πραγματοποίησε, το Συνέ -
δριο αξιολόγησε εάν εκπληρώθηκαν οι στόχοι των έργων, 
εάν η στόχευση της στήριξης της ΕΕ βασιζόταν σε ορθά 
κριτήρια, καθώς και εάν τα αποτελέσματα επιτεύχθηκαν 
με το χαμηλότερο δυνατό κόστος για τον προϋπολογι -
σμό της ΕΕ. Το Συνέδριο προέβη σε άμεσο έλεγχο της 
απόδοσης 27 έργων ανάπλασης και εξέτασε τα εργαλεία 
που χρησιμοποιούνται από τα κράτη μέλη για την ανά -
πλαση των εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων, τα οποία 
αποτελούν το πλαίσιο για συγκεκριμένες συγχρηματοδο -
τούμενες παρεμβάσεις.
III.
Το Συνέδριο κατέληξε στα κατωτέρω συμπεράσματα:
α)  Τα αποτελέσματα των εργασιών αποκατάστασης δεν πι -
στοποιούνται πάντα καταλλήλως και υπάρχουν μεγάλες 
διαφορές μεταξύ των εθνικών τιμών ελέγχου της μόλυνσης 
του εδάφους. Μολονότι τα περισσότερα έργα πέτυχαν τους 
στόχους τους από άποψη φυσικών υλοποιήσεων, σε πολλές 
περιπτώσεις η προβλεπόμενη μελλοντική χρήση της γης 
και των κτιρίων που επαναξιοποιήθηκαν δεν έχει ακόμα 
υλοποιηθεί· η δημιουργία θέσεων εργασίας ήταν χαμηλό -
τερη από την αναμενόμενη. Τα μέτρια αποτελέσματα που 
επιτεύχθηκαν μπορούν να εξηγηθούν με βάση δύο κύριους 
παράγοντες: την οικονομική ύφεση και την έλλειψη ορθής 
ανάλυσης της αγοράς που να δικαιολογεί την αξιοποίηση 
των εγκαταστάσεων —ή το γεγονός ότι η εν λόγω ανάλυση 
αγνοήθηκε. Όλα τα έργα είχαν ορισμένα βασικά χαρακτηρι -
στικά που συνέβαλαν στην περισσότερο μακροπρόθεσμη 
βιωσιμότητά τους, αλλά μόλις τα δύο τρίτα αυτών αποτε -
λούσαν μέρος ολοκληρωμένου αναπτυξιακού σχεδίου.
8
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;IV.
Το Συνέδριο συνιστά τα ακόλουθα:
α)  Τα κράτη μέλη οφείλουν να ζητούν από τους φορείς υλοποί -
ησης των έργων να διενεργούν ανάλυση της αγοράς και να 
εξετάζουν τις σχετικές επιλογές για τη δυνητική μελλοντική 
χρήση των εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων. Οφείλουν 
να απαιτούν τα έργα ανάπλασης εγκαταλελειμμένων εγκα -
ταστάσεων να αποτελούν μέρος ολοκληρωμένου αναπτυξι -
ακού σχεδίου και τα αποτελέσματα της αποκατάστασης να 
πιστοποιούνται από αρμόδια αρχή ή διαπιστευμένο φορέα.
β)  Τα κράτη μέλη οφείλουν να εξετάζουν το ενδεχόμενο χάρα -
ξης στρατηγικών ανάπλασης εγκαταλελειμμένων εγκαταστά -
σεων με σαφείς στόχους, να αποφεύγουν τη χρήση τους ως 
ζωνών πρασίνου, εκτός εάν αυτό είναι απολύτως αναγκαίο, 
και, σε διαφορετική περίπτωση, να ζητούν την εφαρμογή 
αντισταθμιστικών μέτρων, να μελετούν μέτρα για τη μεταχεί -
ριση προβληματικών ιδιωτικών εγκαταστάσεων, σε περίπτω -
ση που ο ιδιοκτήτης δεν προβεί στις δέουσες ενέργειες, και 
να εξετάζουν το ενδεχόμενο συχνότερης προσωρινής χρή -
σης εγκαταστάσεων που έχουν αποτελέσει αντικείμενο ανά -
πλασης ως ζωνών πρασίνου και της δημιουργίας μητρώων 
εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων και μολυσμένων χώρων 
τα οποία θα περιέχουν επαρκείς τυποποιημένες πληροφορίες 
για την ιεράρχηση των παρεμβάσεων.
γ)   Τα κράτη μέλη οφείλουν να αξιολογούν ενδελεχώς το έλλειμ -
μα χρηματοδότησης για κάθε έργο. Οφείλουν να απαιτούν 
η εφαρμογή της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει» να αποτελεί 
προϋπόθεση για την παροχή χρηματοδότησης από την ΕΕ 
και να εφαρμόζουν τις διατάξεις των καθεστώτων κρατικών 
ενισχύσεων που έχουν συμφωνηθεί με την Επιτροπή. Σε 
κάθε απόφαση επιχορήγησης έργων ανάπλασης οφείλουν 
να εισάγουν ρήτρα επιστροφής, ούτως ώστε να έχουν τη 
δυνατότητα να επανεκτιμούν την οικονομική απόδοση των 
έργων υπό το φως των εξελίξεων που θα επέλθουν μακρο -
πρόθεσμα (λόγου χάριν, μετά την παρέλευση 15ετίας) και, σε 
περίπτωση που τα έργα έχουν αποφέρει περισσότερα έσοδα 
από τα προβλεπόμενα, να μπορούν να ανακτούν ένα μέρος 
ή και το σύνολο της επιχορήγησης. Η Επιτροπή οφείλει να πα -
ρακολουθεί την εφαρμογή αυτών των ρητρών επιστροφής.
δ)  Η Επιτροπή, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη και επί τη βάσει 
επιστημονικών στοιχείων και βέλτιστων πρακτικών, οφείλει 
να προτείνει πρότυπα της ΕΕ για τον καθορισμό των μολυ -
σμένων εγκαταστάσεων και τη σοβαρότητα των κινδύνων 
για το περιβάλλον και την υγεία που αυτές δημιουργούν, 
καθώς και μεθοδολογία για τον καθορισμό προτύπων απο -
κατάστασης ανάλογα με την εγκατάσταση, λαμβανομένης 
υπόψη της τελικής χρήσης της. Η Επιτροπή οφείλει να προ -
ωθήσει την εφαρμογή μιας ολοκληρωμένης αναπτυξιακής 
προσέγγισης απαιτώντας τα συγχρηματοδοτούμενα έργα 
ανάπλασης εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων να συμπε -
ριλαμβάνονται σε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο ανάπτυξης.ε)  Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη οφείλουν να υποστηρίζουν 
την εφαρμογή βέλτιστων πρακτικών σε θέματα ανάπλα -
σης εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων και να προκρί -
νουν την ανάπλασή τους έναντι της χρήσης τους ως ζωνών 
πρασίνου.ΣΥΝΟΨ Ή
9
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;
Φωτ. 1 — Ανακαίνιση εμβληματικού πύργου που βρίσκεται σε εγκαταλελειμμένο σταθμό πα -
ραγωγής ενέργειας στο κέντρο της πόλης και μετατροπή του σε κέντρο τεχνών και πολιτισμού 
(Łódź, Πολωνία)
10
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;ΕΓΚ ΆΤΆΛΕΛΕΙΜΜΕΝΕΣ ΕΓΚ ΆΤΆΣΤΆΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΕ
1. Τις τελευταίες δεκαετίες, καταμετρώνται ολοένα και περισσότερες εγκατα -
λελειμμένες βιομηχανικές και στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Στην Ευρώπη 
ο αριθμός τους υπολογίζεται από λίγες εκατοντάδες στα μικρά κράτη μέλη 
με περιορισμένη βιομηχανική κληρονομιά έως μερικές εκατοντάδες χιλιάδες 
στα μεγαλύτερα κράτη μέλη που διαθέτουν πλούσιο βιομηχανικό παρελθόν1. 
Οι εν λόγω εγκαταστάσεις βρίσκονται σε περιφέρειες και αστικές περιοχές 
που αντιμετωπίζουν οικονομική και κοινωνική παρακμή. Η ανάπλαση των 
εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων έχει 
σημαντικές περιβαλλοντικές, οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες.
2. Πολλές εγκαταλελειμμένες εγκαταστάσεις είναι μολυσμένες και η απορρύ -
πανση αυτής της κληρονομιάς του παρελθόντος θα απαιτήσει συντονισμένες 
προσπάθειες για αρκετές δεκαετίες. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλο -
ντος (ΕΟΠ) εκτιμά σε 250 000 τον αριθμό των μολυσμένων χώρων και σε 
3 εκατομμύρια τον αριθμό των δυνητικά μολυσμένων χώρων, όπου πρέπει να 
διενεργηθεί έρευνα για να διαπιστωθεί κατά πόσον απαιτείται αποκατάσταση. 
Στο 70 % περίπου των περιπτώσεων, η μόλυνση οφείλεται σε στρατιωτική 
ή βιομηχανική χρήση2.1 «CABERNET (2006), 
Sustainable Brownfield 
Regeneration» 
(Βιώσιμη ανάπλαση 
εγκαταλελειμμένων 
εγκαταστάσεων) 
(βάσει στοιχείων που 
συγκεντρώθηκαν από τα 
κράτη μέλη από τα τέλη 
της δεκαετίας του 1990 έως 
τις αρχές της δεκαετίας του 
2000).
2 ΕΟΠ (2007), «Progress 
in management of 
contaminated sites» 
(Πρόοδος στη διαχείριση 
μολυσμένων εγκαταστάσεων) 
(CSI 015). Άλλες πηγές 
μόλυνσης είναι οι χώροι 
υγειονομικής ταφής 
αποβλήτων και οι γεωργικές 
δραστηριότητες.ΕΙΣΑΓΩΓΉ
Φωτ. 2 — Αγωγός που εγχέει υγρά καθαρισμού στο μολυσμένο 
έδαφος χαλυβουργίας (Dunaujvaros, Ουγγαρία)
11
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;
3. Η ανάπλαση εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων οδηγεί σε διαφορετικά δυ -
νητικά επιτεύγματα: οικονομικές δραστηριότητες, κοινόχρηστους χώρους 
ή αποθέματα γης. Σε περίπτωση οικονομικών δραστηριοτήτων, η επαναξι -
οποίηση περιλαμβάνει την κατασκευή κτιρίων ή στοχεύει στη δημιουργία 
οικοπέδων προς πώληση σε επενδυτές. Αυτό μπορεί να πραγματοποιηθεί 
από ιδιωτικό ή δημόσιο φορέα υλοποίησης. Μόνον οι οικονομικές δραστη -
ριότητες δημιουργούν συνήθως θέσεις εργασίας (βλέπε γράφημα 1 ).
ΠΆΡΕΜΒΆΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΕ ΓΙΆ  ΤΗΝ ΆΝΆΠΛΆΣΗ 
ΕΓΚ ΆΤΆΛΕΛΕΙΜΜΕΝΩΝ ΒΙΟΜΗΧ ΆΝΙΚ ΩΝ Κ ΆΙ 
ΣΤΡ ΆΤΙΩΤΙΚ ΩΝ ΕΓΚ ΆΤΆΣΤΆΣΕΩΝ
4. Η ανάπλαση θεωρείται διάσταση της περιβαλλοντικής πολιτικής και της χω -
ροταξικής ανάπτυξης στα κράτη μέλη.
ΓΡΆΦΗΜΆ 1
ΔΡΆΣΤΗΡΙΟ ΤΗΤΕΣ ΆΝΆΠΛΆΣΗΣ ΒΙΟΜΗΧ ΆΝΙΚ ΩΝ Κ ΆΙ ΣΤΡ ΆΤΙΩΤΙΚ ΩΝ ΕΓΚ ΆΤΆΣΤΆΣΕΩΝ 
ΚΆΙ Δ ΎΝΗΤΙΚΆ ΕΠΙΤΕΎΓΜΆ ΤΆ
Εγκατάσταση βασικών
υποδο/uni03BCών
(υπηρεσίε/uni03C2 κοινή/uni03C2
ωφέλεια/uni03C2, οδοί κ.λπ.)
Κατασκευή έτοι/uni03BCων
προ/uni03C2 χρήση κτιρίωνΚατάτ/uni03BCηση τη/uni03C2 γη/uni03C2Οικονο/uni03BCική
δραστηριότητα
(δη/uni03BCιουργία θέσεων
εργασία/uni03C2 κ.λπ.)
Κατεδάφιση
παλαιών κτιρίωνΑποκατάσταση Επαναξιοποίηση
Απορρύπανση
Σταθεροποίηση∆ια/uni03BCόρφωση
του τοπίου∆ραστηριότητε/uni03C2 ανάπλαση/uni03C2∆υνητικά επιτεύγ/uni03BCατα
τη/uni03C2 ανάπλαση/uni03C2
Κοινόχρηστοι χώροι
(π.χ. πάρκο)
Απόθε/uni03BCα γη/uni03C2
(δη/uni03BCόσιο ή ιδιωτικό)
Πηγή:  Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο.
12
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;5. Οι περιβαλλοντικές οδηγίες της ΕΕ αποκτούν ιδιαίτερη σημασία όταν παρου -
σιάζεται πρόβλημα μόλυνσης σε έναν χώρο. Οι οδηγίες αυτές εστιάζουν στην 
πρόληψη της μόλυνσης3 και στη διαχείριση και τον έλεγχο των επιφανειακών 
και των υπόγειων υδάτων4.
6. Η πολιτική συνοχής προωθεί ολοκληρωμένη αναπτυξιακή προσέγγιση, καθώς 
και την επαναχρησιμοποίηση εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων αντί της 
χρήσης τους ως ζωνών πρασίνου5.3 Οδηγία 2008/1/ΕΚ του 
Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου 
και του Συμβουλίου, 
της 15ης Ιανουαρίου 2008 
(ΕΕ L 24 της 29.1.2008, σ. 8), 
για την κατάργηση της 
οδηγίας 96/61/ΕΚ του Συμβουλίου, 
της 24ης Σεπτεμβρίου 1996, 
σχετικά με την ολοκληρωμένη 
πρόληψη και έλεγχο 
της ρύπανσης  (ΕΕ L 257 
της 10.10.1996, σ. 26), 
οδηγία 2010/75/ΕΕ του 
Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου 
και του Συμβουλίου, 
της 24ης Νοεμβρίου 2010, 
περί βιομηχανικών εκπομπών 
(ΕΕ L 334 της 17.12.2010, σ. 17) 
και οδηγία 2004/35/ΕΚ του 
Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου 
και του Συμβουλίου, της 
21ης Απριλίου 2004, σχετικά 
με την περιβαλλοντική ευθύνη 
όσον αφορά την πρόληψη 
και την αποκατάσταση 
περιβαλλοντικής ζημίας (οδηγία 
για την περιβαλλοντική ευθύνη) 
(ΕΕ L 143 της 30.4.2004, σ. 56). 
4 Οδηγία 2000/60/ΕΚ του 
Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου 
και του Συμβουλίου, 
της 23ης Οκτωβρίου 2000, 
για τη θέσπιση πλαισίου 
κοινοτικής δράσης στον τομέα 
της πολιτικής των υδάτων 
(ΕΕ L 327 της 22.12.2000, σ. 1) 
και οδηγία 2006/118/ΕΚ του 
Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου 
και του Συμβουλίου, 
της 12ης Δεκεμβρίου 2006, 
σχετικά με την προστασία 
των υπόγειων υδάτων από τη 
ρύπανση και την υποβάθμιση 
(ΕΕ L 372 της 27.12.2006, σ. 19).
5 Απόφαση 2006/702/ΕΚ 
του Συμβουλίου, της 
6ης Οκτωβρίου 2006, για τις 
στρατηγικές κατευθυντήριες 
γραμμές της Κοινότητας για τη 
συνοχή (ΕΕ L 291 της 21.10.2006, 
σ. 11)· COM(2004) 60 τελικό — 
Προς μια θεματική στρατηγική 
για το αστικό περιβάλλον· 
COM(1999) 344 τελικό — Τα 
διαρθρωτικά ταμεία και 
ο συντονισμός τους με το ταμείο 
συνοχής — Κατευθυντήριες 
γραμμές για τα προγράμματα 
της περιόδου 2000-2006· 
Κατευθυντήριες γραμμές 
της Επιτροπής για την 
κοινοτική πρωτοβουλία 
URBAN II που εγκρίθηκαν 
στις 28 Απριλίου 2000.
Φωτ. 3 — Κατασκευή νέων εγκαταστάσεων σε πρώην σταθμό παραγωγής 
ενέργειας (Łódź, Πολωνία)
13
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;ΣΎΓΧΡΗΜΆ ΤΟΔ ΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΆΝΆΠΛΆΣΗΣ 
ΕΓΚ ΆΤΆΛΕΛΕΙΜΜΕΝΩΝ ΕΓΚ ΆΤΆΣΤΆΣΕΩΝ ΜΕΣΩ 
ΔΙΆΡΘΡΩΤΙΚ ΩΝ ΜΕ ΤΡΩΝ ΤΗΣ ΕΕ
7. Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) και το Ταμείο Συ -
νοχής μπορούν να συγχρηματοδοτούν την ανάπλαση εγκαταλελειμμένων 
εγκαταστάσεων στις επιλέξιμες περιφέρειες των κρατών μελών. Αμφότερα 
τα ταμεία αναφέρονται στο εξής ως διαρθρωτικά μέτρα. Η στήριξη μπορεί 
να ανέρχεται στο 85 % της επιλέξιμης δαπάνης για ένα συγκεκριμένο έργο6.
8. Η συνολική χρηματοδότηση που διατέθηκε για την ανάπλαση εγκαταλελειμ -
μένων εγκαταστάσεων κατά τις δύο περιόδους που καλύφθηκαν από τον 
έλεγχο, καθώς και τα κύρια ενδιαφερόμενα κράτη μέλη, παρουσιάζονται στον 
πίνακα  1. Πλήρης επισκόπηση ανά κράτος μέλος παρέχεται στο παράρτημα  I.
9. Τα συγχρηματοδοτούμενα έργα αφορούσαν διαφορετικές δραστηριότητες 
ανάπλασης:
 ο αποκατάσταση ασταθούς και μολυσμένου εδάφους (βλέπε φωτ. 2 και 9)·
 ο επαναξιοποίηση εγκαταστάσεων7 (βλέπε φωτ. 7 )· ή
 ο πλήρη ανάπλαση μολυσμένων εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων σε συνδυα -
σμό με μέτρα αποκατάστασης και επαναξιοποίησης (βλέπε φωτ. 1, 3, 4, 5, 6, 8  
και  10).6 Από το 2007 τα κράτη 
μέλη μπορούσαν να 
επιλέγουν να επενδύσουν 
μέρος των κονδυλίων που 
τους αναλογούν στο πλαίσιο 
των διαρθρωτικών μέτρων 
της ΕΕ στα ανανεούμενα 
κεφάλαια του JESSICA, 
προκειμένου να βοηθήσουν 
στην ανακύκλωση των 
δημοσιονομικών πόρων και 
να επιταχύνουν τις επενδύσεις 
στις αστικές περιοχές της 
Ευρώπης. Κατά τον χρόνο του 
ελέγχου, αυτού του είδους 
τα κεφάλαια βρίσκονταν σε 
πρώιμα στάδια σύστασης 
και πολύ λίγα προορίζονταν 
για την ανάπλαση 
εγκαταλελειμμένων 
εγκαταστάσεων.
7 Η οικιστική ανάπτυξη 
δεν ήταν επιλέξιμη για 
χρηματοδοτική στήριξη μέσω 
του ΕΤΠΑ και του Ταμείου 
Συνοχής κατά τις περιόδους 
προγραμματισμού που 
αφορούσε ο έλεγχος.
ΠΙΝ ΆΚΆΣ 1
ΧΡΗΜΆ ΤΟΔ ΟΤΗΣΗ ΠΟ Ύ ΔΙΆ ΤΕΘΗΚΕ ΓΙΆ  ΤΗΝ ΆΝΆΠΛΆΣΗ ΕΓΚ ΆΤΆΛΕΛΕΙΜΜΕΝΩΝ 
ΕΓΚ ΆΤΆΣΤΆΣΕΩΝ Κ ΆΙ ΚΎΡΙΆ  ΕΝΔΙΆ ΦΕΡΟΜΕΝ Ά ΚΡΆΤΗ ΜΕΛΗ  
2000-2006 2007-2013
Διατεθείσα χρηματοδότηση 2,3 δισεκατομμύρια ευρώ 3,4 δισεκατομμύρια  ευρώ
Κύριοι δικαιούχοι Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο, ΓαλλίαΟυγγαρία, Τσεχική Δημοκρατία, 
Γερμανία, Ρουμανία, Ιταλία, Πολωνία
Πηγή:  Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, βάσει στοιχείων που συνελέγησαν από την Επιτροπή.
14
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;10.  Τα συγχρηματοδοτούμενα έργα συνιστούν μέρος επιχειρησιακών προγραμ -
μάτων τα οποία υλοποιούνται στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης, 
με την Επιτροπή να φέρει την τελική ευθύνη για την εκτέλεση του προϋπο -
λογισμού της ΕΕ8. Ειδικότερα:
α)  η Επιτροπή διαπραγματεύεται και εγκρίνει τα προγράμματα που προ -
τείνονται από τα κράτη μέλη και κατανέμει τους σχετικούς πόρους·
β)  τα κράτη μέλη / οι περιφέρειες διαχειρίζονται τα προγράμματα, τα 
υλοποιούν επιλέγοντας έργα και προβαίνουν στον έλεγχο και την αξι -
ολόγησή τους·
γ)  η Επιτροπή συμμετέχει στην παρακολούθηση των προγραμμάτων, ανα -
λαμβάνει και καλύπτει εγκεκριμένες δαπάνες και επαληθεύει τα συστή -
ματα ελέγχου.
11.  Κατά την περίοδο προγραμματισμού 2000-2006, η Επιτροπή εφάρμοζε συ -
γκεκριμένη διαδικασία έγκρισης των έργων στο πλαίσιο του Ταμείου Συνοχής 
και των μεγάλων έργων στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ (έργα των οποίων το συνολικό 
κόστος υπερέβαινε τα 50 εκατομμύρια ευρώ). Για την περίοδο προγραμμα -
τισμού 2007-2013, μόνον έργα των οποίων το κόστος υπερβαίνει τα 50 εκα -
τομμύρια ευρώ χρειάζονται την έγκριση της Επιτροπής9.
12.  Δύο είναι οι γενικές διευθύνσεις της Επιτροπής που διαδραματίζουν ση -
μαντικό ρόλο στον τομέα της ανάπλασης βιομηχανικών και στρατιωτικών 
εγκαταστάσεων:
 ο η Γ Δ Περιφερειακής και Πολεοδομικής Πολιτικής, η οποία είναι υπεύθυνη για 
τον προϋπολογισμό της ΕΕ στον τομέα της περιφερειακής πολιτικής, από τον 
οποίο συγχρηματοδοτείται η ανάπλαση βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκα -
ταστάσεων· και
 ο η Γ Δ Περιβάλλοντος, η οποία είναι υπεύθυνη για την περιβαλλοντική πολιτική 
της ΕΕ και υποχρεούται να παρακολουθεί την εφαρμογή των σχετικών οδηγιών 
και την επίτευξη των συγκεκριμένων στόχων και να επικουρεί συμβουλευτικά 
τη Γ Δ Περιφερειακής και Πολεοδομικής Πολιτικής σχετικά με την ποιότητα των 
προτάσεων επιχειρησιακών προγραμμάτων και των μεγάλων έργων10·8 Άρθρο 17, παράγραφος 1, 
ΣΕΕ και άρθρο 317 ΣΛΕΕ.
9 Από την 
1η Ιανουαρίου 2007 έως την 
25η Ιουνίου 2010 και όσον 
αφορά τα περιβαλλοντικά 
έργα το ποσό αυτό ανερχόταν 
σε 25 εκατομμύρια ευρώ.
10 Κατά την περίοδο 
προγραμματισμού 2000-2006, 
η Γ Δ Περιβάλλοντος 
παρείχε συμβουλές στη 
Γ Δ Περιφερειακής και 
Πολεοδομικής Πολιτικής 
και στην περίπτωση των 
αιτήσεων έργων στο πλαίσιο 
του Ταμείου Συνοχής.
15
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;
ΕΜΒΕΛΕΙΑ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ
13.  Κύριος στόχος του ελέγχου ήταν να αξιολογηθεί κατά πόσον ήταν επιτυχής 
η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκα -
ταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων.
14.  Το Συνέδριο εξέτασε:
 ο εάν επιτεύχθηκαν οι στόχοι των συγχρηματοδοτούμενων από την ΕΕ έργων 
ανάπλασης·
 ο εάν η στόχευση της στήριξης της ΕΕ για την ανάπλαση βιομηχανικών και στρα -
τιωτικών εγκαταστάσεων βασίστηκε σε ορθά κριτήρια·
 ο εάν τα αποτελέσματα επιτεύχθηκαν με το χαμηλότερο δυνατό κόστος για τον 
προϋπολογισμό της ΕΕ.
15.  Ο έλεγχος διενεργήθηκε από τον Μάρτιο έως τον Δεκέμβριο του 2011 στην 
Επιτροπή και στα πέντε κράτη μέλη που συγκέντρωσαν το μεγαλύτερο μέρος 
των δαπανών για έργα που χρηματοδοτήθηκαν κατά τις περιόδους προ -
γραμματισμού 2000-2006 και 2007-2013, ήτοι Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο, 
Ουγγαρία, Πολωνία και Τσεχική Δημοκρατία.
16.  Εξετάστηκε δείγμα 27 έργων που χρηματοδοτήθηκαν από το ΕΤΠΑ ή από 
το Ταμείο Συνοχής και των οποίων η συγχρηματοδότηση από την ΕΕ ανήλθε 
συνολικά σε 231 εκατομμύρια ευρώ (βλέπε παράρτημα II ):
 ο τέσσερα από αυτά τα 27 έργα περιλάμβαναν αποκλειστικά δράσεις αποκατά -
στασης, έξι περιλάμβαναν μόνο δράσεις επαναξιοποίησης και 17 περιλάμβαναν 
τόσο αποκατάσταση όσο και επαναξιοποίηση·
 ο 23 από τα 27 έργα περιλάμβαναν στους στόχους τους τη δημιουργία θέσεων 
εργασίας·
 ο για την περίοδο 2000-2006, το δείγμα (22 έργα) περιελάμβανε μόνον έργα που 
είχαν ολοκληρωθεί, ενώ για την περίοδο 2007-2013 περιελάμβανε έργα εν εξε -
λίξει (πέντε έργα)11·
 ο 22 έργα του δείγματος που χρηματοδοτήθηκαν από το ΕΤΠΑ εγκρίθηκαν από 
τις διαχειριστικές αρχές σε επίπεδο κρατών μελών, ενώ τα υπόλοιπα πέντε (τέσ -
σερα μεγάλα έργα στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ και ένα έργο στο πλαίσιο του Ταμείου 
Συνοχής) έλαβαν έγκριση και από την Επιτροπή.11 Συνήθως, για την 
υλοποίηση ενός έργου 
απαιτούνται αρκετά χρόνια. 
Αυτός είναι ο λόγος για τον 
οποίο τα ολοκληρωμένα έργα 
έπρεπε να επιλεγούν από την 
περίοδο προγραμματισμού 
2000-2006, κατά την οποία οι 
μεγαλύτεροι δικαιούχοι ήταν 
η Γερμανία και το Ηνωμένο 
Βασίλειο και, ως εκ τούτου, οι 
χώρες αυτές επελέγησαν για 
έλεγχο.
16
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;
Φωτ. 4 — Κατασκευή οδών και εγκαταστάσεων υπηρεσιών κοινής 
ωφέλειας σε χώρους απόθεσης αποβλήτων πρώην ανθρακωρυχείου 
(Jaworzno, Πολωνία)
17.  Οι φάκελοι των έργων εξετάστηκαν σε επίπεδο Επιτροπής, διαχειριστικής 
αρχής του οικείου επιχειρησιακού προγράμματος, καθώς και σε επίπεδο δι -
καιούχου. Το κλιμάκιο ελέγχου συζήτησε με εκπροσώπους της Επιτροπής, 
των περιφερειακών και τοπικών αρχών που είναι αρμόδιες για τη χωροταξική 
ανάπτυξη, καθώς και με εκπροσώπους των δημόσιων ή ιδιωτικών εταιρειών 
που ήταν υπεύθυνες για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση των επιλεγέντων 
έργων αποκατάστασης και επαναξιοποίησης.
17
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;
ΠΑΡΑΤΉΡΉΣΕΙΣ
ΕΠΙΤΕΎΧΘΗΚ ΆΝ ΟΙ ΣΤ ΟΧΟΙ 
ΤΩΝ  ΣΎΓΧΡΗΜΆ ΤΟΔΟΤΟΎΜΕΝΩΝ ΆΠΟ  ΤΗΝ ΕΕ 
ΕΡΓΩΝ ΆΝΆΠΛΆΣΗΣ;
18.  Τα επιτεύγματα της ανάπλασης μπορούν να μετρηθούν μέσω δεικτών υλο -
ποίησης, που εκφράζουν την υλοποίηση των φυσικών πτυχών, και δεικτών 
αποτελέσματος, που πρέπει να εκφράζουν τον βαθμό στον οποίο ικανοποι -
ήθηκαν οι ανάγκες στων οποίων την κάλυψη στόχευε το έργο12.
19.  Στο σύνολο των βέλτιστων πρακτικών για τις οποίες γίνεται γενικώς απο -
δεκτό13 ότι έχουν θετικό αντίκτυπο στη βιωσιμότητα μιας αναπλασθείσας 
εγκατάστασης και στα μακροπρόθεσμα επιτεύγματά της συγκαταλέγονται:
 ο η πιστοποίηση των εργασιών απορρύπανσης από αρμόδια αρχή ή διαπιστευ -
μένο φορέα·
 ο ο σεβασμός των κανόνων χωροταξικού σχεδιασμού της οικείας περιφέρειας·
 ο η ύπαρξη ολοκληρωμένου αναπτυξιακού σχεδίου που στοχεύει σε συγκεκρι -
μένους επιχειρηματικούς κλάδους και μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) και 
αρμόζει περισσότερο στο κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο της περιοχής, λαμ -
βάνοντας υπόψη συγκεκριμένα πεδία γνώσεων, τις διαθέσιμες δεξιότητες και 
τους δεσμούς με τοπικά ερευνητικά ή ακαδημαϊκά ιδρύματα· τα εν λόγω σχέδια 
θα πρέπει να προβλέπουν επίσης οικιστική ανάπτυξη και υποδομές μεταφορών 
και αναψυχής που θα ενισχύσουν την ελκυστικότητα της περιοχής και τη δημι -
ουργία θέσεων απασχόλησης προς όφελος της τοπικής κοινωνίας·
 ο η επαρκής εξυπηρέτηση του χώρου (οδική πρόσβαση, δημόσιες συγκοινωνίες, 
ηλεκτροδότηση και υδροδότηση, αποχέτευση, ευρυζωνική σύνδεση κ.λπ.).
20.  Οι δραστηριότητες ανάπλασης τις οποίες έχει δεσμευθεί να παρέχει ο φο -
ρέας υλοποίησης μπορούν να θεωρηθούν ως ενδογενείς παράγοντες διότι, 
κατά κανόνα, κείνται εντός του πεδίου άμεσης επιρροής του. Ωστόσο, υπάρ -
χουν πολλοί άλλοι παράγοντες, όπως οι γενικές οικονομικές συνθήκες14, που 
επηρεάζουν σε σημαντικό βαθμό την επίτευξη των αποτελεσμάτων. Αυτοί 
οι εξωγενείς παράγοντες δεν εμπίπτουν απαραιτήτως στη σφαίρα άμεσης 
επιρροής του φορέα υλοποίησης.12 Στα παραδείγματα των 
δεικτών περιλαμβάνονται 
τα επίπεδα συγκέντρωσης 
μολυσματικών ουσιών 
μετά την αποκατάσταση, τα 
εκτάρια της αναπλασθείσας 
έκτασης, το εμβαδόν 
της επιφάνειας που 
οικοδομήθηκε από τον 
φορέα υλοποίησης, το 
εμβαδόν της επιφάνειας που 
οικοδομήθηκε από επενδυτές 
μετά την ολοκλήρωση του 
έργου, ο βαθμός χρήσης 
των οικοπέδων που 
δημιουργήθηκαν και των 
κτιρίων που οικοδομήθηκαν, 
καθώς και ο αριθμός των 
θέσεων εργασίας που 
προσφέρουν οι εταιρείες 
που φιλοξενούνται στην 
εγκατάσταση. Πηγή:  
Γ Δ Περιφερειακής και 
Πολεοδομικής Πολιτικής, 
Μεθοδολογικά έγγραφα 
εργασίας σχετικά με τους 
δείκτες παρακολούθησης 
και αξιολόγησης: «Έγγραφο 
εργασίας αριθ. 3» για την 
περίοδο προγραμματισμού 
2000-2006 και «Έγγραφο 
εργασίας αριθ. 2» για την 
περίοδο προγραμματισμού 
2007-2013. RESCUE-
Administrative Tools and 
Incentives for Sustainable 
Brownfield Regeneration 
(Διοικητικά εργαλεία 
και πρωτοβουλίες για 
τη βιώσιμη ανάπλαση 
εγκαταλελειμμένων 
εγκαταστάσεων), Πέμπτο 
πρόγραμμα-πλαίσιο της 
ΕΕ για την έρευνα, Δράση 
αριθ. 4, Ιούλιος 2005.
13 Όπως υποστηρίζεται 
από αναγνωρισμένους 
κορυφαίους φορείς του 
τομέα, ιδίως την Παγκόσμια 
Τράπεζα και τα δίκτυα 
CABERNET και NICOLE.
14 Σε αυτούς μπορούν επίσης 
να περιλαμβάνονται και άλλοι 
παράγοντες που σχετίζονται 
με την περιφέρεια στην οποία 
βρίσκεται μια εγκατάσταση, 
όπως οι συνθήκες που 
επικρατούν στην αγορά 
εργασίας.
18
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;21.  Για τα έργα του δείγματος, το Συνέδριο εξέτασε:
α)  στις περιπτώσεις κατά τις οποίες απαιτούνταν εργασίες απορρύπανσης, 
εάν αυτές είχαν πιστοποιηθεί από την αρμόδια αρχή·
β)  εάν επιτεύχθηκαν οι στόχοι των έργων, ιδίως σε σχέση με τη δημιουργία 
θέσεων εργασίας, όπου αυτό αποτελούσε στόχο·
γ)  εάν, στο πλαίσιο των έργων, εφαρμόστηκαν βέλτιστες πρακτικές που 
συνέβαλαν στη βιωσιμότητα των αποτελεσμάτων τους.
Φωτ. 5 — Δημοτικό πάρκο στον χώρο πρώην εργοστασίου 
μπαταριών, το οποίο κατασκευάστηκε μετά την πραγματοποίηση 
εργασιών απορρύπανσης (Marcali, Ουγγαρία)
19
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;ΤΆ ΆΠΟΤΕΛΕΣΜΆ ΤΆ ΤΗΣ ΆΠΟΚ ΆΤΆΣΤ ΆΣΗΣ ΔΕΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΟΎΝΤ ΆΙ 
ΠΆΝΤ Ά ΔΕΟΝΤΩΣ
22.  Η πιστοποίηση των αποτελεσμάτων που επιτυγχάνονται όσον αφορά την 
απολύμανση και τη σταθεροποίηση του εδάφους θεωρείται, αφενός, καίριος 
παράγοντας προκειμένου να διασφαλιστεί ότι δεν συντρέχει κίνδυνος για το 
περιβάλλον και την υγεία, ιδίως προς όφελος των δυνητικών επενδυτών, και, 
αφετέρου, βέλτιστη πρακτική που συμβάλλει στη βιωσιμότητα της αναπλα -
σθείσας εγκατάστασης.
23.  Μεταξύ των 21 έργων που υποβλήθηκαν σε έλεγχο και τα οποία περιλάμβα -
ναν έως έναν βαθμό εργασίες αποκατάστασης, κατά τον χρόνο του ελέγχου 
οι εργασίες αυτές είχαν ολοκληρωθεί σε 17 περιπτώσεις:
 ο για εννέα από αυτά τα ολοκληρωμένα έργα, την εποπτεία ή την πιστοποίηση 
των εργασιών διενήργησε η αρμόδια για το περιβάλλον ή την εκμετάλλευση 
των ορυχείων αρχή της οικείας περιφέρειας· ενώ
 ο για τα υπόλοιπα οκτώ έργα, δεν υπήρχε εποπτεία ή πιστοποίηση από ανάλογη 
αρχή.
24.  Η διαχείριση του εντοπισμού των μολυσμένων χώρων, του καθορισμού των 
στόχων αποκατάστασης και της παρακολούθησης ασκείται σε επίπεδο κρα -
τών μελών. Υπάρχουν μεγάλες διαφορές μεταξύ των εθνικών τιμών ελέγχου 
της μόλυνσης του εδάφους15, ιδίως όσον αφορά το επίπεδο και τον αριθμό 
των μολυσματικών ουσιών που αποτελούν αντικείμενο παρακολούθησης. 
Δεν υπάρχουν πρότυπα σε επίπεδο ΕΕ για τον καθορισμό τού κατά πόσον 
μια εγκατάσταση συνιστά σοβαρό κίνδυνο για την ανθρώπινη υγεία και το 
έδαφος ή τα ύδατα. Τα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκε επίσκεψη 
διαθέτουν δικές τους μεθοδολογίες για τον καθορισμό των τιμών αποκατά -
στασης που πρέπει να επιτευχθούν, ενώ σε επίπεδο ΕΕ δεν υπάρχει τέτοιου εί -
δους τυποποιημένη μεθοδολογία, όπως δεν υπάρχουν ούτε διαδικασίες όσον 
αφορά τους ελέγχους της ορθής εκτέλεσης των εργασιών αποκατάστασης.
25.  Η πρόταση οδηγίας της Επιτροπής για την καθιέρωση πλαισίου προστασίας 
του εδάφους16 προβλέπει την υποχρέωση των κρατών μελών να καθορίσουν 
τους μολυσμένους χώρους στην επικράτειά τους, να θεσπίσουν μεθόδους 
χαρακτηρισμού ενός χώρου ως μολυσμένου και να διασφαλίσουν την απο -
κατάστασή τους17. Η ανωτέρω πρόταση εξακολουθεί να βρίσκεται υπό συζή -
τηση στο Συμβούλιο. Αρκετοί εμπειρογνώμονες εκτιμούν ότι η εναρμόνιση 
μπορεί να επιφέρει σημαντικά οφέλη.15 Οι τιμές ελέγχου του 
εδάφους αποτελούν 
γενικά πρότυπα ποιότητας 
που έχουν εγκριθεί σε 
πολλές χώρες με σκοπό τη 
ρύθμιση της διαχείρισης 
του μολυσμένου εδάφους. 
Συνήθως έχουν τη 
μορφή ανώτατων ορίων 
συγκέντρωσης (mg/kg 
εδάφους επί ξηρού βάρους) 
μολυσματικών ουσιών στο 
έδαφος, άνω των οποίων 
συνιστάται ή επιβάλλεται 
η εκτέλεση ορισμένων 
δράσεων. Βλέπε «Derivation 
methods of soil screening 
values in Europe. A review 
and evaluation of national 
procedures towards 
harmonisation.» (Μέθοδοι 
υπολογισμού των τιμών 
ελέγχου του εδάφους στην 
Ευρώπη. Αναθεώρηση και 
αξιολόγηση των εθνικών 
διαδικασιών με στόχο την 
εναρμόνιση.), Επιστημονικές 
και τεχνικές εκθέσεις του 
Κοινού Κέντρου Ερευνών 
(JRC), EUR 22805 EN-2007.
16 COM(2006) 232 τελικό 
της 22ας Σεπτεμβρίου 2006 — 
Πρόταση για οδηγία του 
Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου 
και του Συμβουλίου για 
τον καθορισμό πλαισίου 
προστασίας του εδάφους 
και την τροποποίηση της 
οδηγίας 2004/35/ΕΚ.
17 Επιπλέον, η τρέχουσα 
έκδοση της πρότασης, 
όπως τροποποιήθηκε από 
την ομάδα εργασίας για το 
περιβάλλον του Συμβουλίου 
(έγγραφο 6124/1/10 REV 1, 
της 4ης Μαρτίου 2010), 
προβλέπει την έκδοση 
πράξεων κατ’ εξουσιοδότηση 
από την Επιτροπή σχετικά 
με κοινά τεχνικά στοιχεία 
που αφορούν την εκτίμηση 
του κινδύνου ρύπανσης του 
εδάφους.
20
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;ΤΆ ΠΕΡΙΣΣ ΟΤΕΡ Ά ΕΡΓ Ά ΠΕ ΤΎΧΆΝ ΤΟ ΎΣ ΣΤ ΟΧΟΎΣ ΤΟ ΎΣ ΆΠΟ  
ΆΠΟΨΗ Φ ΎΣΙΚ ΩΝ Ύ ΛΟΠΟΙΗΣΕΩΝ, ΆΛΛΆ ΣΕ ΠΟΛΛΕΣ ΠΕΡΙΠΤ ΩΣΕΙΣ 
Η ΠΡΟΒΛΕΠΟΜΕΝΗ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΗ  ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΓΗΣ Κ ΆΙ ΤΩΝ ΚΤΙΡΙΩΝ 
ΠΟΎ ΕΠΆΝ ΆΞΙΟΠΟΙΗΘΗΚ ΆΝ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΆΚ ΟΜΆ  ΎΛΟΠΟΙΗΘΕΙ
26.  Από τα 27 έργα που εξετάστηκαν στο πλαίσιο του ελέγχου, τα 22 είχαν ολο -
κληρωθεί. Από αυτά τα 22 ολοκληρωμένα έργα:
 ο 18 πέτυχαν πλήρως τους στόχους τους που συνίσταντο στην κατεδάφιση, τον 
καθαρισμό του εδάφους, τη διαμόρφωση του τοπίου, την εγκατάσταση βασικών 
υποδομών και την κατασκευή κτιρίων από τον φορέα υλοποίησης·
 ο τέσσερα έργα απέφεραν τα αναμενόμενα αποτελέσματα σε ποσοστό μεταξύ 
90  % και 100 %.
27.  Για τα 13 έργα τα οποία υποβλήθηκαν σε έλεγχο και των οποίων ο φορέας 
υλοποίησης στόχευε στη διάθεση οικοπέδων προς πώληση σε δυνητικούς 
επενδυτές (βλέπε σημείο 3), έως τα μέσα του 2011, το μέσο ποσοστό κάλυ -
ψης των εν λόγω οικοπέδων με βιομηχανικά κτίρια και κτίρια γραφείων ήταν 
μόλις 25 %18. Το ποσοστό χρήσης των εν λόγω κτιρίων ανερχόταν σε 89 %.
28.  Έτοιμα προς χρήση κτίρια είχαν ανεγερθεί από τους φορείς υλοποίησης σε 
πέντε έργα. Για τα εν λόγω κτίρια, το μέσο ποσοστό χρήσης ήταν 76 %.
29.  Στην περίπτωση κατασκευών που προορίζονταν για εκμίσθωση σε δυνητικό 
χρήστη, το ποσοστό χρήσης ήταν χαμηλότερο από το αντίστοιχο των επί 
παραγγελία κατασκευών που προορίζονταν για συγκεκριμένη τελική χρήση, 
όπως ένα βιομηχανικό έργο ή ένα τεχνολογικό πάρκο πριν από την έναρξη 
του έργου ανάπλασης. Οι πρώτες μορφές αξιοποίησης εξαρτώνται σε με -
γαλύτερο βαθμό από τη γενική κατάσταση της οικονομίας και τη διάθεση 
δημόσιας χρηματοδότησης (βλέπε πλαίσιο 1  και φωτ. 6 ).18 Ένα πρόσθετο 10 % των 
προς πώληση οικοπέδων 
είχε πωληθεί από τον 
φορέα υλοποίησης, αλλά 
η κατασκευή των κτιρίων δεν 
είχε αρχίσει ακόμα.
21
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;ΠΛΆΙΣΙΟ  1
ΠΆΡΆΔΕΙΓΜΆ  ΚΆΤΆΣΚΕΎΗΣ ΠΡΟΟΡΙΖ ΟΜΕΝΗΣ ΓΙΆ  ΕΚΜΙΣΘΩΣΗ ΣΕ Δ ΎΝΗΤΙΚΟΎΣ 
ΧΡΗΣΤΕΣ
Οι εργασίες στον πρώην βιομηχανικό λιμένα (Barrow-in-Furness, Ηνωμένο Βασίλειο) αφορούσαν την ανάπλαση 23 εκτα -
ρίων με σκοπό την κατασκευή επιχειρηματικού πάρκου προς χρήση από ΜΜΕ. Οι εργασίες διακόπηκαν το 2010 λόγω 
έλλειψης εθνικών κεφαλαίων για την ολοκλήρωση της κατασκευής, καθώς δεν υπήρχε δέσμευση από ιδιωτικό ή δημό -
σιο βιομηχανικό ή εμπορικό τελικό χρήστη. Κατά τον χρόνο της επίσκεψης ελέγχου δεν είχαν ανεγερθεί ακόμη κτίρια 
στον συγκεκριμένο χώρο.
Φωτ. 6 — Έτοιμα προς χρήση γραφεία σε χώρο πρώην εργοστασίου χημικών (Widnes, Ηνωμένο Βασίλειο)
22
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;30.  Στα έργα που εξετάστηκαν για τους σκοπούς του παρόντος ελέγχου, τα σχετι -
κά χαμηλά ποσοστά δόμησης σε εκτάσεις που προέρχονταν από αναπλασθεί -
σες εγκαταλελειμμένες εγκαταστάσεις μπορούν να αποδοθούν σε διάφορους 
παράγοντες, ένας εκ των οποίων είναι η οικονομική ύφεση μετά το 2008. 
Στους εν λόγω παράγοντες συγκαταλέγονταν:
 ο η έγκριση ορισμένων έργων ανάπλασης χωρίς ορθή ανάλυση της αγοράς 
η οποία να δικαιολογεί την κατασκευή νέων βιομηχανικών κτιρίων και κτιρίων 
γραφείων (βλέπε πλαίσιο 2 )·
 ο στις περιπτώσεις κατά τις οποίες είχε διενεργηθεί ανάλυση της αγοράς, τα συ -
μπεράσματά της δεν έτυχαν της δέουσας προσοχής, ιδίως όσον αφορά τον κίν -
δυνο ανταγωνισμού μεταξύ διαφόρων εγκαταστάσεων στην ίδια περιοχή ή την 
ακαταλληλότητα των συγκεκριμένων μορφών αξιοποίησης, λαμβανομένων 
υπόψη των τοπικών κοινωνικοοικονομικών χαρακτηριστικών (βλέπε πλαίσιο 3).
ΠΛΆΙΣΙΟ  2
ΠΆΡ ΆΔΕΙΓΜΆ ΤΆ ΆΝ ΆΠΛΆΣΘΕΙΣΩΝ ΕΓΚ ΆΤΆΣΤΆΣΕΩΝ ΟΠΟ Ύ ΔΕΝ Ύ ΛΟΠΟΙΗΘΗΚΕ 
Η ΠΡΟΒΛΕΠΟΜΕΝΗ ΕΜΠΟΡΙΚΗ  ΔΡ ΆΣΤΗΡΙΟ ΤΗΤ Ά
Στο πρώην διυλιστήριο πετρελαίου (Braunsbedra, Γερμανία), του οποίου η ανάπλαση ξεκίνησε το 2002, η έκταση που 
αγοράστηκε από τους επενδυτές ανερχόταν στο 50  % της συνολικής επιφάνειας που αξιοποιήθηκε, ενώ για την πρώην 
μεταλλουργία (Halle, Γερμανία), όπου η ανάπλαση άρχισε το 2003, η αντίστοιχη έκταση ανερχόταν στο 11 %. Και στις 
δύο περιπτώσεις, όταν ελήφθη η αρχική απόφαση επιχορήγησης, ο φορέας υλοποίησης είχε υποχρεωθεί να καταδείξει 
ότι είχε ήδη λάβει αιτήσεις από επενδυτές που κάλυπταν σημαντικό τμήμα της αναπλασσόμενης έκτασης. Ωστόσο, 
μολονότι η διαχειριστική αρχή βασίστηκε στις δηλώσεις του φορέα υλοποίησης σχετικά με αυτές τις αιτήσεις, δεν είχε 
ορίσει συγκεκριμένα κριτήρια για την επαλήθευση αυτής της προϋπόθεσης. 
ΠΛΆΙΣΙΟ  3
ΠΆΡ ΆΔΕΙΓΜΆ ΤΆ ΕΡΓΩΝ ΆΠΟ  ΤΆ ΟΠΟΙΆ  ΠΡΟΚΎΠΤΕΙ Ο ΤΙ ΔΕΝ Δ ΟΘΗΚΕ ΆΡΚΕΤΗ  ΠΡΟΣΟΧΗ  
ΣΤΆ ΆΠΟΤΕΛΕΣΜΆ ΤΆ ΤΗΣ ΆΝΆΛ ΎΣΗΣ ΤΗΣ ΆΓΟΡΆΣ
Το έργο που αφορούσε την πρώην μεταλλουργία (Barnsley, Ηνωμένο Βασίλειο) προέβλεπε την κατασκευή πολυώροφου 
κτιρίου γραφείων εμβαδού 10 750 τ.μ. Το έργο εγκρίθηκε παρότι η ανάλυση της αγοράς προειδοποιούσε για την έλλειψη 
αγοράς για αυτό το είδος προτεινόμενου κτιρίου. Οι κατασκευαστικές εργασίες ολοκληρώθηκαν στα τέλη του 2008, 
αλλά η εκμίσθωση του χώρου γραφείων αποδείχθηκε δύσκολη. Τον Αύγουστο του 2010, ο φορέας υλοποίησης πώλησε 
το κτίριο γραφείων στην τοπική αυτοδιοίκηση. Τον Μάρτιο του 2011, μόλις δύο από τους έξι ορόφους είχαν καταληφθεί.
Στην πρώην χαλυβουργία (Dortmund, Γερμανία) οι εργασίες περιλάμβαναν την κατασκευή τεχνολογικού πάρκου και 
άλλων υποδομών. Τα σχετικά με το έργο έγγραφα που υποβλήθηκαν στη διαχειριστική αρχή και την Επιτροπή για αρχική 
αξιολόγηση επεσήμαιναν προβλήματα, όπως η απόσταση από πανεπιστήμιο, ο ανταγωνισμός με άλλα επιχειρηματικά 
κέντρα στην πόλη και η έντονη εστίαση σε τεχνολογίες πληροφοριών και μικροσυστημάτων, που παρουσίαζαν αμφό -
τερες επιβράδυνση του ρυθμού ανάπτυξης. Τα οικόπεδα αναπτύχθηκαν σταδιακά και διατέθηκαν προς οικοδόμηση 
από το 2005 έως το 2008. Ωστόσο, η αγορά και η κατασκευή κτιρίων γραφείων προχώρησε με ρυθμούς βραδύτερους 
από τους προβλεπόμενους. Έως τα μέσα του 2011, είχε πωληθεί μόλις το 22 % της διαθέσιμης έκτασης.
23
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΡ ΆΣΤΗΡΙΟ ΤΗΤΕΣ ΔΗΜΙΟΎΡΓΗΣΆΝ ΛΙΓ ΟΤΕΡΕΣ 
ΘΕΣΕΙΣ ΕΡΓ ΆΣΙΆΣ ΆΠΟ  ΤΙΣ ΆΝ ΆΜΕΝΟΜΕΝΕΣ
31.  Είκοσι τρία από τα 27 έργα που αξιολογήθηκαν κατά τον έλεγχο είχαν ως 
στόχο τη δημιουργία θέσεων εργασίας, ενώ σχετικά πληροφοριακά στοιχεία 
ήταν διαθέσιμα για 10 έργα. Κατά τον χρόνο του ελέγχου, το ποσοστό δημι -
ουργίας θέσεων εργασίας ήταν χαμηλότερο από το αναμενόμενο, διότι:
 ο η πλήρης επίτευξη του στόχου δημιουργίας θέσεων εργασίας αποτελούσε πε -
ρισσότερο μακροπρόθεσμη προοπτική·
 ο σημειώθηκαν καθυστερήσεις κατά την κατασκευή των κτιρίων (βλέπε σημεία 20 
και 27)· και
 ο η οικονομική δραστηριότητα που αναπτύχθηκε στη συγκεκριμένη εγκατάσταση 
ήταν μικρότερης έντασης εργασίας από την αναμενόμενη.
ΟΛΆ ΤΆ ΕΡΓ Ά ΕΙΧ ΆΝ ΟΡΙΣΜΕΝ Ά ΒΆΣΙΚΆ Χ ΆΡΆΚΤΗΡΙΣΤΙΚΆ ΠΟ Ύ 
ΕΠΗΡΕΆ ΖΆΝ ΘΕΤΙΚΆ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΟ ΤΗΤΆ ΤΟ ΎΣ
32.  Όλα τα έργα ανάπλασης εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων που εξετάστη -
καν από το Συνέδριο είχαν ορισμένα από τα βασικά χαρακτηριστικά που 
θεωρούνται βέλτιστες πρακτικές για τη διασφάλιση της βιωσιμότητας των 
εγκαταστάσεων και των αποτελεσμάτων μακροπρόθεσμα:
 ο όλες οι εγκαταστάσεις αξιοποιήθηκαν σύμφωνα με τη χρήση γης που προβλεπόταν 
στα έγγραφα χωροταξικού σχεδιασμού και εξυπηρετούνται καταλλήλως από υπο -
δομές μεταφορών, αποχέτευσης και τεχνολογίας πληροφοριών και επικοινωνιών·
 ο ορισμένες βρίσκονται σε στρατηγική θέση και εξυπηρετούνται από τρία διαφο -
ρετικά δίκτυα μεταφοράς (οδικό, σιδηροδρομικό και πλωτό)·
 ο τα νέα κτίρια ανταποκρίνονται στα περιβαλλοντικά πρότυπα.
33.  Δεκαοκτώ από τα 27 έργα αποτελούσαν μέρος ολοκληρωμένου αναπτυξιακού 
σχεδίου για τον συγκεκριμένο τόπο ή τον συγκεκριμένο οικονομικό τομέα. Το 
Συνέδριο επεσήμανε ότι, ακόμα και στις περιπτώσεις κατά τις οποίες εφαρμοζό -
ταν ολοκληρωμένη προσέγγιση, τα έργα που εξετάστηκαν είχαν περιορισμένο 
αντίκτυπο όσον αφορά τις θέσεις εργασίας και τις ευκαιρίες κατάρτισης για τις 
τοπικές κοινωνίες. Αυτό οφειλόταν στο γεγονός ότι πολλά έργα που επελέγησαν 
για τον έλεγχο προσανατολίζονταν σε δραστηριότητες υψηλής τεχνολογίας και 
είχαν ως στόχο να επηρεάσουν ολόκληρη την πόλη ή την περιφέρεια και όχι να 
επιφέρουν αντίκτυπο σε τοπικό μόνο επίπεδο. Σε ορισμένα κράτη μέλη, οι πε -
ριφερειακές αρχές είχαν επίγνωση του χαμηλού αναμενόμενου αντικτύπου στις 
τοπικές κοινωνίες και είχαν καταρτίσει σχέδια εκμετάλλευσης της ανάπλασης, 
για παράδειγμα συμπεριλαμβάνοντας ορισμένους κοινόχρηστους χώρους, όπως 
πάρκα, πολιτιστικά κέντρα και αθλητικές εγκαταστάσεις και βοηθώντας τους 
κατοίκους της περιοχής να απασχοληθούν σε λιγότερο εξειδικευμένες θέσεις 
εργασίας και να αναπτύξουν δραστηριότητες στον τομέα της φιλοξενίας.
24
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;34.  Στο πλαίσιο  4 παρουσιάζονται παραδείγματα όπου οι προϋποθέσεις για την 
επίτευξη βιωσιμότητας πληρούνταν σε ιδιαίτερα μεγάλο βαθμό.
ΒΆΣΙΣΤΗΚΕ Η  ΣΤΟΧΕΎΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΤΗΣ  ΕΕ 
ΓΙΆ  ΤΗΝ ΆΝΆΠΛΆΣΗ ΒΙΟΜΗΧ ΆΝΙΚ ΩΝ Κ ΆΙ 
ΣΤΡ ΆΤΙΩΤΙΚ ΩΝ ΕΓΚ ΆΤΆΣΤΆΣΕΩΝ ΣΕ ΟΡΘΆ ΚΡΙΤΗΡΙΆ ;
35.  Η επιτυχία της ανάπλασης βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων 
έγκειται στην εφαρμογή στρατηγικής βασιζόμενης στις αρχές του χωροτα -
ξικού σχεδιασμού και σε καλή γνώση των περιβαλλοντικών, οικονομικών και 
κοινωνικών προβλημάτων και απειλών που πρέπει να αντιμετωπιστούν, κατά 
τρόπο ώστε οι δράσεις να μπορούν να ιεραρχηθούν κατά προτεραιότητα. Οι 
κύριες αρχές χωροταξικού σχεδιασμού είναι οι ακόλουθες19:
 ο προτίμηση σε εγκαταλελειμμένες εγκαταστάσεις έναντι ζωνών πρασίνου·
 ο προσωρινή, πριν από την τελική χρήση, των αναπλασθεισών εγκαταστάσεων 
ως ζωνών πρασίνου, προκειμένου να αποφευχθεί η επαναξιοποίηση των εγκα -
ταλελειμμένων εγκαταστάσεων για ακατάλληλες δραστηριότητες.19 Όπως υποστηρίζεται 
από αναγνωρισμένους 
κορυφαίους φορείς του 
τομέα, ιδίως την Παγκόσμια 
Τράπεζα και τα δίκτυα 
CABERNET και NICOLE.
ΠΛΆΙΣΙΟ  4
ΠΆΡ ΆΔΕΙΓΜΆ ΤΆ ΟΠΟ Ύ ΟΙ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΓΙΆ  ΤΗΝ ΕΠΙΤΕΎΞΗ ΒΙΩΣΙΜΟ ΤΗΤ ΆΣ 
ΠΛΗΡΟΎΝΤ ΆΝ ΣΕ Ύ ΨΗΛ Ο ΒΆΘΜΟ
Στην πρώην χαλυβουργία I (Duisburg, Γερμανία) πραγματοποιήθηκαν έργα αποκατάστασης και δημιουργήθηκαν βα -
σικές υποδομές με σκοπό αυτή να χρησιμοποιηθεί ως κέντρο υλικοτεχνικής υποστήριξης εξυπηρετούμενο από τρεις 
τύπους μέσων μεταφοράς. Έως τα μέσα του 2011, η έκταση που αξιοποιήθηκε καταλαμβανόταν σχεδόν πλήρως από 
εταιρείες φορτοεκφόρτωσης και αποθήκευσης εμπορευματοκιβωτίων. Η αξιοποιούμενη εγκατάσταση συνδεόταν με 
συγκεκριμένο τύπο επιχειρήσεων προτεραιότητας (τον κλάδο υλικοτεχνικής υποστήριξης), ενώ βρισκόταν επίσης στην 
όχθη πλωτού ποταμού. Ο λιμένας συνεργάζεται επίσης με πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα και συμμετέχει σε 
ερευνητικά έργα στον τομέα της υλικοτεχνικής υποστήριξης.
Στην πρώην χαλυβουργία και μεταλλουργία (Pilsen, Τσεχική Δημοκρατία), κατασκευάστηκε βιομηχανικός αποθηκευτικός 
χώρος με τη στήριξη του ΕΤΠΑ. Η εγκατάσταση προορίζεται για συγκεκριμένο τομέα (μεταλλουργία), για τον οποίο 
η πόλη υποδοχής παρέχει σημαντικά πλεονεκτήματα, και συμπληρώνεται από άλλες επενδύσεις, ιδίως την επέκταση 
του οδικού δικτύου και των σιδηροδρομικών συνδέσεων. Οι εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην εγκατάσταση 
συνεργάζονται στενά με δίκτυο ερευνητικών κέντρων, τεχνικών σχολών, ιδρυμάτων δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, 
καθώς και με ένα επιστημονικό κέντρο για παιδιά.
25
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;36.  Το Συνέδριο εξέτασε:
 ο εάν τα κράτη μέλη διαθέτουν εθνικές, περιφερειακές ή τοπικές στρατηγικές για 
την ανάπλαση εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων βάσει ορθών πρακτικών 
χωροταξικού σχεδιασμού και μητρώα εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων τα 
οποία να περιλαμβάνουν περιγραφή των προβλημάτων και των απειλών που 
συνιστούν οι εν λόγω εγκαταστάσεις·
 ο εάν οι πόροι της ΕΕ ενθαρρύνουν την εφαρμογή των εν λόγω βέλτιστων 
πρακτικών.
ΟΛΆ ΤΆ ΚΡΆΤΗ ΜΕΛΗ ΔΙΆ ΘΕΤΟΎΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ  ΆΝΆΠΛΆΣΗΣ 
ΤΩΝ  ΕΓΚ ΆΤΆΛΕΛΕΙΜΜΕΝΩΝ ΕΓΚ ΆΤΆΣΤΆΣΕΩΝ ΠΟ Ύ ΒΆΣΙΖΕΤ ΆΙ ΣΕ ΜΙΆ  
ΣΕΙΡΆ ΆΝ ΆΓΝΩΡΙΣΜΕΝΩΝ ΆΡΧΩΝ…
37.  Σε όλα τα κράτη μέλη όπου πραγματοποιήθηκε επίσκεψη, η πολιτική για 
τις εγκαταλελειμμένες εγκαταστάσεις εφαρμόζεται κυρίως με τοπικά μέσα 
χωροταξικού σχεδιασμού που προωθούν την εφαρμογή ορισμένων βασικών 
αρχών και βέλτιστων πρακτικών.
38.  Η προτίμηση της ανάπλασης εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων έναντι της 
δημιουργίας ζωνών πρασίνου προωθείται μέσω της παρεμπόδισης ή απο -
τροπής έργων αξιοποίησης σε ζώνες πρασίνου, καθώς και μέσω της διάθεσης 
προς αξιοποίηση εκτάσεων όπου βρίσκονται εγκαταλελειμμένες εγκαταστά -
σεις. Για τον σκοπό αυτό, υπάρχουν αρκετά εργαλεία:
 ο νέες περιοχές προς αξιοποίηση μπορούν να οριστούν μέσω αλλαγών στο σχέ -
διο χρήσης της γης μόνον όταν δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν περιοχές 
που έχουν αξιοποιηθεί στο παρελθόν και υπάρχει εμφανής ανάγκη για τέτοιου 
είδους νέες περιοχές·
 ο οι τοπικές αρχές έχουν το δικαίωμα να προβαίνουν στην υποχρεωτική αγορά 
εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων·
 ο χρειάζεται πολεοδομική ή οικοδομική άδεια για οποιαδήποτε συγκεκριμένη 
μορφή αξιοποίησης. Οι εν λόγω άδειες ορίζουν τις προϋποθέσεις για τη διε -
ρεύνηση των χώρων και, κατά περίπτωση, για την αποκατάσταση των εγκατα -
λελειμμένων εγκαταστάσεων.
26
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;39.  Τα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκε επίσκεψη στο πλαίσιο του ελέγ -
χου σπάνια χρησιμοποίησαν προσωρινώς τις αναπλασθείσες εγκαταστάσεις 
ως ζώνες πρασίνου. Ωστόσο:
 ο η αρχή εξετάστηκε από την κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου στις συστάσεις 
που εξέδωσε τον Μάρτιο του 200820· η προσωρινή χρήση εγκαταλελειμμένων 
εγκαταστάσεων ως ζωνών πρασίνου πρέπει να προωθείται όταν αυτές δεν είναι 
κατάλληλες για άλλες μορφές αξιοποίησης, ως μέσο για την αντιμετώπιση του 
αισθητικού και οικονομικού προβλήματος που αντιπροσωπεύουν οι εν λόγω 
εγκαταστάσεις·
 ο στη Γερμανία, κατά την άποψη του BBSR21, κατά την ανάπλαση εγκαταλελειμ -
μένων εγκαταστάσεων θα πρέπει να προτιμώνται οι ψυχαγωγικές/υπαίθριες 
δραστηριότητες, τουλάχιστον σε προσωρινή βάση, έναντι των οικονομικών· 
περιοδικές έρευνες που έχουν διενεργηθεί από το BBSR καταδεικνύουν ότι, μο -
λονότι οι εγκαταλελειμμένες εγκαταστάσεις αναπλάθονται σε μεγάλο βαθμό, το 
απόθεμα αυτών των εγκαταστάσεων αυξάνεται καθώς ο αριθμός και η έκταση 
των χώρων που περιέρχονται σε αχρησία υπερβαίνουν τον αριθμό και την έκτα -
ση των εγκαταστάσεων που υποβάλλονται σε ανάπλαση22.
40.  Σε όλα τα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκε επίσκεψη, η ανάπλαση 
των εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων συχνά παρακωλύεται από διάφορα 
εμπόδια:
 ο έλλειψη χρηματοδοτικών πόρων για τους δημόσιους φορείς που είναι αρμόδιοι 
για την αποκατάσταση ή την ανάπλαση εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων·
 ο έλλειψη περιφερειακών στρατηγικών βασιζόμενων επί επαρκούς πληροφό -
ρησης, όπως μητρώα υφιστάμενων εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων, και 
απουσία συστήματος για την προώθηση της χρήσης εθνικών κεφαλαίων και 
κεφαλαίων της ΕΕ για εγκαταστάσεις πρώτης προτεραιότητας·
 ο δυσκολίες στον καθορισμό της ιδιοκτησίας της γης και την ανάθεση της ευθύνης 
για την αποκατάσταση·
 ο στις περιπτώσεις κατά τις οποίες οι εγκαταλελειμμένες εγκαταστάσεις ανήκουν 
σε ιδιώτη, οι δημόσιοι και ιδιωτικοί φορείς ενδέχεται να μην έχουν κοινά συμ -
φέροντα όσον αφορά την ανάπλασή τους.
41.  Από τα πέντε κράτη μέλη στα πραγματοποιήθηκε επίσκεψη, μόνο στο Ηνω -
μένο Βασίλειο (Αγγλία) υπάρχουν ποσοτικοποιημένοι στόχοι για την έκταση 
των προς ανάπλαση εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων. Από το 2000 οι 
κανόνες χωροταξικού σχεδιασμού θέτουν στόχους για την επαναχρησιμο -
ποίηση των εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων γενικότερα (το 17 % της τότε 
έκτασης των εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων θα έπρεπε να επαναχρη -
σιμοποιηθούν μέχρι το 2010) και για την κατασκευή κατοικιών ειδικότερα 
(μέχρι το 2008 το 60  % όλων των νέων κατοικιών έπρεπε να οικοδομηθούν 
σε χώρους πρώην εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων), μολονότι δεν έχουν 
τεθεί στόχοι όσον αφορά την επαναχρησιμοποίηση εγκαταλελειμμένων εγκα -
ταστάσεων για βιομηχανικούς/εμπορικούς σκοπούς. Οι εν λόγω στόχοι έχουν 
επιτευχθεί σε μεγάλο βαθμό23.20 «Securing the Future 
Supply of Brownfield Land: 
Government Response 
to English Partnerships’ 
Recommendations on 
the National Brownfield 
Strategy», Communities and 
Local Government, Λονδίνο, 
4 Μαρτίου 2008.
21 Bundesinstitut für Bau-, 
Stadt- und Raumforschung.
22 Στη Γερμανία, οι 
προβλεπόμενες νέες χρήσεις 
των εγκαταλελειμμένων 
εγκαταστάσεων (2006) 
καταμερίζονται ως εξής: 
φύση 19 %, στέγαση 19 %, 
βιομηχανία/εμπόριο 62 %. 
Σύμφωνα με τους ερευνητές 
του BBSR, ένας περισσότερο 
ρεαλιστικός καταμερισμός 
θα είχε ως εξής: φύση 70 %, 
στέγαση 20 %, βιομηχανία/
εμπόριο 10 %. Δρ Fabian 
Dosch, BBSR-Bonn. Session 
14 REFINA, Στουτγκάρδη, 
26 Απριλίου 2007.
23 Από το 2002 έως 
το 2009, η έκταση των 
εγκαταλελειμμένων 
εγκαταστάσεων μειώθηκε 
στην Αγγλία κατά 20,4 %, 
ήτοι από 40 714 εκτάρια 
σε 33 390 εκτάρια. Το 2009 
το 77 % των κατοικιών 
κατασκευάστηκε σε 
χώρους εγκαταλελειμμένων 
εγκαταστάσεων. Πηγή:  Trends 
in previously developed 
land and housing stock by 
Government Office Region 
(2002, 2009). Homes and 
Communities Agency.
27
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;42.  Στη Γερμανία, στο πλαίσιο του χωροταξικού σχεδιασμού και των περιβαλ -
λοντικών κανόνων, δεν τίθενται στόχοι για την καθαυτή ανάπλαση εγκα -
ταλελειμμένων εγκαταστάσεων. Εντούτοις, η ομοσπονδιακή στρατηγική 
βιωσιμότητας που εγκρίθηκε το 2002 περιλαμβάνει στους στόχους της τη 
μείωση της πρόσθετης χρήσης ζωνών πρασίνου από 129 εκτάρια ημερησίως 
κατά την περίοδο 1993-1996 σε 30 εκτάρια ημερησίως το 2020. Πρόσφατα 
στατιστικά στοιχεία24 δείχνουν ραγδαία μείωση της χρήσης γης στη Γερμα -
νία από το 2006. Η μέση τιμή κατά την περίοδο 2007-2010 ήταν 87 εκτάρια 
ημερησίως.
… ΩΣΤ ΟΣΟ, Η  ΕΛΛΕΙΨΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΩΝ Κ ΆΙ Κ ΆΤΆΛΛΗΛΩΝ 
ΜΗΤΡΩΩΝ ΕΓΚ ΆΤΆΛΕΛΕΙΜΜΕΝΩΝ ΕΓΚ ΆΤΆΣΤΆΣΕΩΝ Τ Ά ΟΠΟΙΆ  ΝΆ 
ΣΎΜΠΕΡΙΛΆΜΒΆΝΟ ΎΝ ΤΟ ΎΣ ΜΟΛ ΎΣΜΕΝΟ ΎΣ ΧΩΡΟ ΎΣ ΠΕΡΙΠΛΕΚΕΙ 
ΤΟΝ Κ ΆΘΟΡΙΣΜΟ  ΠΡΟΤΕΡ ΆΙΟΤΗΤΩΝ
43.  Στα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκε επίσκεψη, ανελήφθη σειρά 
δράσεων για την κατάρτιση μητρώων εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων σε 
τοπικό, περιφερειακό ή εθνικό επίπεδο. Τα εν λόγω μητρώα παρέχουν μεν 
ορισμένες πληροφορίες σχετικά με την κατάσταση των εγκαταλελειμμένων 
εγκαταστάσεων, ωστόσο είναι ελλιπή, δεν μπορούν να συγκριθούν μεταξύ 
τους ή δεν περιλαμβάνουν τα στοιχεία που απαιτούνται για την κατά προτε -
ραιότητα ιεράρχηση των δημόσιων παρεμβάσεων σε μία εγκατάσταση (βλέπε 
πλαίσιο 5 ).24 Nachhaltige Entwicklung 
in Deutschland  
Indikatorenbericht 2012, 
Statistisches Bundesamt, 
Wiesbaden, 2012. 
ΠΛΆΙΣΙΟ  5
ΠΆΡ ΆΔΕΙΓΜΆ ΤΆ ΔΡΆΣΕΩΝ ΠΟ Ύ ΆΝΕΛΗΦΘΗΣΆΝ ΣΤ Ά ΚΡΆΤΗ ΜΕΛΗ ΣΤ Ά ΟΠΟΙΆ  
ΠΡΆΓΜΆ ΤΟΠΟΙΗΘΗΚΕ ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΣΧΕΤΙΚΆ ΜΕ ΤΗΝ Κ ΆΤΆΡΤΙΣΗ ΜΗΤΡΩΩΝ 
ΕΓΚ ΆΤΆΛΕΛΕΙΜΜΕΝΩΝ ΕΓΚ ΆΤΆΣΤΆΣΕΩΝ
Στην Τσεχική Δημοκρατία, δημιουργήθηκε εθνική βάση δεδομένων εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων κατόπιν μελέτης 
που πραγματοποιήθηκε κατά την περίοδο 2005-2007 και στο πλαίσιο της οποίας εντοπίστηκαν 2 355 εγκαταλελειμμένες 
εγκαταστάσεις που κάλυπταν έκταση 10 326 εκταρίων25. Ωστόσο, η εν λόγω βάση περιέχει δεδομένα που αφορούν 
αποκλειστικά εγκαταστάσεις των οποίων ο ιδιοκτήτης συμφωνεί με τη δημοσιοποίηση πληροφοριών, ενώ δεν περι -
λαμβάνει εγκαταστάσεις στην Πράγα. Μια άλλη βάση δεδομένων περιλαμβάνει εγκαταλελειμμένες εγκαταστάσεις σε 
όλες τις περιφέρειες, αλλά μόνον όσες ανήκουν κατά πλειοψηφία σε δημοτική αρχή (375 εγκαταστάσεις).
Στην Πολωνία, δεν υπάρχει εθνικό μητρώο εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων. Σε περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο 
διατίθενται ορισμένες πληροφορίες, ωστόσο δεν είναι δυνατή η μεταξύ τους σύγκριση λόγω της απουσίας ενιαίας 
μεθοδολογίας όσον αφορά τη συλλογή και την παρουσίαση των δεδομένων. Αρχής γενομένης το 2005, διενεργήθηκε 
πιλοτική απογραφή των εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων σε τρεις περιφέρειες. Ωστόσο, η εθνική απογραφή των 
εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων διεκόπη σε αυτό το πρώιμο στάδιο.
25 Σύμφωνα με εμπειρογνώμονες, μια ρεαλιστικότερη εκτίμηση της συνολικής έκτασης των εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων 
στην Τσεχική Δημοκρατία κυμαίνεται μεταξύ 27 000 και 38 000 εκταρίων.
28
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;26 Για να είναι επιλέξιμα, τα 
έργα έπρεπε να βρίσκονται σε 
πόλη με περισσότερους από 
5 000 κατοίκους, η έκταση 
της εγκαταλελειμμένης 
εγκατάστασης να είναι 
μεγαλύτερη από 40 εκτάρια 
και να πληρούνται 
τουλάχιστον τρία από 
οκτώ κοινωνικοοικονομικά 
κριτήρια.44.  Πληροφορίες σχετικά με τους μολυσμένους και δυνητικά μολυσμένους χώ -
ρους συλλέγονται και στα πέντε κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκε 
επίσκεψη. Ωστόσο, τα μητρώα δεν περιλαμβάνουν σε καμία περίπτωση όλους 
αυτούς τους χώρους, και μόνο στην Τσεχική Δημοκρατία και την Ουγγαρία 
διατίθενται οι πληροφορίες που είναι αναγκαίες για την ιεράρχηση των προ -
τεραιοτήτων (βλέπε πλαίσιο 6 ).
ΜΠΟΡΟΎΝ Ν Ά ΓΙΝΟ ΎΝ ΠΕΡΙΣΣ ΟΤΕΡ Ά ΓΙΆ  ΤΗΝ ΠΡΟ ΩΘΗΣΗ 
ΤΩΝ  ΒΕΛΤΙΣΤΩΝ ΠΡ ΆΚΤΙΚ ΩΝ ΆΝΆΠΛΆΣΗΣ
45.  Μολονότι οι κανονισμοί που αφορούν τα διαρθρωτικά μέτρα δεν ορίζουν 
κανόνες οι οποίοι να στοχεύουν στην προώθηση συγκεκριμένων πτυχών των 
βέλτιστων πρακτικών ανάπλασης εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων, το 
Συνέδριο διαπίστωσε ότι τα κράτη μέλη λαμβάνουν ορισμένες πρωτοβουλίες:
 ο στο πλαίσιο της διαδικασίας επιλογής έργων προς επιχορήγηση, δύο κράτη μέλη 
προκρίνουν τα έργα που αφορούν εγκαταλελειμμένες εγκαταστάσεις έναντι 
αυτών που αφορούν ζώνες πρασίνου·
 ο στο επιχειρησιακό πρόγραμμα της Πολωνίας το σχέδιο ολοκληρωμένης χωροταξι -
κής ανάπτυξης αποτελεί προϋπόθεση για την παροχή χρηματοδότησης από την ΕΕ·
 ο στην Ουγγαρία, ο βαθμός στον οποίο το εκάστοτε έργο επιδιώκει την καταπο -
λέμηση της κοινωνικής και οικονομικής υποβάθμισης αποτέλεσε συγκεκριμένο 
κριτήριο επιλογής26.
ΠΛΆΙΣΙΟ  6
ΠΆΡ ΆΔΕΙΓΜΆ ΤΆ ΜΗΤΡΩΩΝ ΜΟΛ ΎΣΜΕΝΩΝ Η Δ ΎΝΗΤΙΚΆ ΜΟΛ ΎΣΜΕΝΩΝ ΧΩΡΩΝ 
ΣΤΆ ΚΡΆΤΗ ΜΕΛΗ
Στην Αγγλία και την Ουαλία, η αρμόδια για το περιβάλλον υπηρεσία τηρεί μητρώο που περιλαμβάνει αποκλειστικά τις 
εγκαταστάσεις ιδιαίτερα υψηλού κινδύνου (33 εγκαταστάσεις στα μέσα του 2011). Το μητρώο αυτό δεν έχει ενημερωθεί 
από τις 31 Μαρτίου 2007. Μητρώα άλλων μολυσμένων χώρων τηρούνται από τις τοπικές αρχές.
Στην Τσεχική Δημοκρατία, η εθνική βάση δεδομένων SEKM27 που περιέχει τους μολυσμένους ή δυνητικά μολυσμένους 
χώρους περιλαμβάνει πρώην βιομηχανικές, στρατιωτικές εγκαταστάσεις και εγκαταστάσεις εξόρυξης, χώρους υγειονο -
μικής ταφής αποβλήτων κ.λπ. Κάθε εγκατάσταση κατατάσσεται ιεραρχικά, με πρώτη προτεραιότητα τις εγκαταστάσεις 
που χρήζουν άμεσης αποκατάστασης (130 εγκαταστάσεις). Επί του παρόντος, βρίσκεται σε φάση ανάπτυξης μια νέα 
βάση δεδομένων των μολυσμένων εγκαταστάσεων, με στόχο την ενοποίηση των δεδομένων που προέρχονται από 
διάφορες πηγές και την ενημέρωση της υπάρχουσας βάσης σε εθνικό επίπεδο.
Στην Ουγγαρία, σχέδιο αποκατάστασης μολυσμένων χώρων έχει καταρτιστεί από το 1996. Βασικός του στόχος είναι 
ο εντοπισμός και η αποκατάσταση των μολυσμένων χώρων, ούτως ώστε να αποφευχθεί η εξάπλωση της ρύπανσης 
στον υδροφόρο ορίζοντα. Η εφαρμογή του εν λόγω σχεδίου υποστηρίζεται από μητρώο των μολυσμένων χώρων που 
ενδέχεται να συνιστούν κίνδυνο για την ποιότητα των υδάτων. Κάθε τέτοιος χώρος ιεραρχείται βάσει πολλών περιβαλ -
λοντικών κριτηρίων, καθώς και κριτηρίων που αφορούν την ανθρώπινη υγεία. 
27 Systém Evidence Kontaminovaných Mist (σύστημα καταγραφής μολυσμένων χώρων).
29
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;ΕΠΙΤΕΎΧΘΗΚ ΆΝ Τ Ά ΆΠΟΤΕΛΕΣΜΆ ΤΆ ΜΕ 
ΤΟ Χ ΆΜΗΛ ΟΤΕΡΟ Δ ΎΝΆΤΟ ΚΟΣΤΟΣ ΓΙΆ  
ΤΟΝ  ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟ  ΤΗΣ ΕΕ;
46.  Η ανάπλαση εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων εμπεριέχει δυνατότητες 
επικερδών ευκαιριών και, ως εκ τούτου, μπορεί να υλοποιηθεί από ιδιώτες 
επενδυτές. Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες τα έργα παρουσιάζουν οριακό 
μόνο περιθώριο κέρδους, θα χρειαστεί να υπάρξει επιμερισμός των κινδύνων 
και του κόστους μεταξύ του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα και, λόγω 
τόσο σοβαρών προβλημάτων, όπως ο μεγάλος βαθμός μόλυνσης, η κακή 
τοποθεσία ή η ύφεση της αγοράς ακινήτων, ενδέχεται να χρειαστούν εξ ολο -
κλήρου δημόσιες επενδύσεις. Κατά τον καθορισμό του ύψους της δημόσιας 
συγχρηματοδότησης που θα χρειαστεί για τα έργα ανάπλασης, είναι πολύ 
σημαντικό αυτή η δημόσια χρηματοδότηση να περιοριστεί στο αναγκαίο για 
την υλοποίηση του έργου ύψος: η δημόσια συνεισφορά δεν θα πρέπει να 
υπερβαίνει το έλλειμμα χρηματοδότησης μεταξύ του κόστους της επένδυσης 
και των αναμενόμενων εσόδων28.
47.  Προκειμένου να αξιολογηθεί κατά πόσον τα 27 έργα ανάπλασης που εξετά -
στηκαν θα μπορούσαν να είχαν εκτελεστεί με χαμηλότερο κόστος, ιδίως για 
τον προϋπολογισμό της ΕΕ, το Συνέδριο εξέτασε:
 ο εάν η δημόσια επιχορήγηση, συμπεριλαμβανομένης της συνεισφοράς της ΕΕ, 
είχε οριστεί στο κατάλληλο επίπεδο, με την εφαρμογή της μεθόδου του ελ -
λείμματος χρηματοδότησης, και εάν το εν λόγω έλλειμμα χρηματοδότησης 
αξιολογήθηκε ορθά·
 ο εάν στην αξία της εγκατάστασης που συνυπολογίστηκε στο κόστος του έρ -
γου κατά την αξιολόγηση του ελλείμματος χρηματοδότησης συνυπολογιζόταν 
η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει», η οποία προβλέπει ότι οι ρυπαίνοντες θα πρέ -
πει να επωμίζονται το κόστος αποκατάστασης των εγκαταστάσεων στις οποίες 
προκάλεσαν ζημία·
 ο εάν τηρήθηκαν οι ισχύοντες περί κρατικών ενισχύσεων κανόνες που στοχεύουν 
στην αποφυγή της στρέβλωσης του ανταγωνισμού·
 ο εάν η απόφαση επιχορήγησης περιελάμβανε μηχανισμό επιστροφής της που 
θα ετίθετο σε εφαρμογή σε περίπτωση που το έργο απέφερε περισσότερα 
έσοδα από τα αναμενόμενα κατά την ημερομηνία έγκρισης της επιχορήγησης.28 Το κόστος και τα 
έσοδα προεξοφλούνται 
συνυπολογίζοντας το 
διάστημα που μεσολαβεί 
μεταξύ των διαφόρων 
ταμειακών ροών.
30
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;29 Για να είναι επιλέξιμο 
για να συμπεριληφθεί στις 
δαπάνες για τον υπολογισμό 
της συγχρηματοδότησης 
μέσω της ΕΕ, το κόστος της 
γης μπορεί να χρεωθεί σε 
ποσοστό έως και 10 % του 
συνολικού κόστους του 
έργου, υπό την προϋπόθεση 
ότι υπάρχει άμεση σύνδεση 
μεταξύ της αγοράς της 
γης και των στόχων του 
συγχρηματοδοτούμενου 
έργου και ότι έχει ληφθεί 
πιστοποιητικό από 
ανεξάρτητο ειδικό εκτιμητή 
ή από εγκεκριμένο 
επίσημο φορέα το οποίο 
βεβαιώνει ότι το κόστος 
δεν υπερβαίνει την αγοραία 
αξία. Βλέπε κανονισμό (ΕΚ) 
αριθ. 448/2004 της Επιτροπής, 
της 10ης Μαρτίου 2004, 
για την τροποποίηση 
του κανονισμού (ΕΚ) 
αριθ. 1685/2000 ο οποίος 
θεσπίζει λεπτομερείς 
κανόνες εφαρμογής 
του κανονισμού (ΕΚ) 
αριθ. 1260/1999 του 
Συμβουλίου, όσον αφορά την 
επιλεξιμότητα των δαπανών 
σχετικά με τις ενέργειες που 
συγχρηματοδοτούνται από 
τα διαρθρωτικά ταμεία, 
και για την κατάργηση 
του κανονισμού (ΕΚ) 
αριθ. 1145/2003 (ΕΕ L 72, 
της 11.3.2004, σ. 66).Η ΆΝΆΓΚΗ ΓΙΆ  ΔΗΜΟ ΣΙΆ  ΣΤΗΡΙΞΗ, ΣΎ ΜΠΕΡΙΛΆΜΒ ΆΝΟΜΕΝΩΝ 
ΤΩΝ  ΠΟΡΩΝ ΤΗΣ ΕΕ, ΔΕΝ ΆΞΙΟΛΟΓΗΘΗΚΕ ΣΕ ΚΆΘΕ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Κ ΆΙ…
48.  Από τα 27 έργα που υποβλήθηκαν σε έλεγχο:
 ο για 15 έργα, ο δικαιούχος προέβη σε εκτίμηση του ελλείμματος χρηματοδότη -
σης κατόπιν αιτήματος της Επιτροπής ή της διαχειριστικής αρχής·
 ο για 12 έργα, το έλλειμμα χρηματοδότησης δεν εκτιμήθηκε. Για τρία έργα η μη 
διενέργεια εκτίμησης ήταν εύλογη, καθώς αυτά δεν αναμενόταν να αποφέρουν 
έσοδα είτε επειδή αφορούσαν αποκλειστικά απορρύπανση είτε επειδή στό -
χευαν στη δημιουργία πάρκων και αποθεμάτων γης. Στις περιπτώσεις αυτές, 
το έλλειμμα χρηματοδότησης μπορεί να θεωρηθεί ότι ανέρχεται σε ποσοστό 
100 %. Ωστόσο, για τα υπόλοιπα εννέα έργα, δεν πραγματοποιήθηκε αξιολό -
γηση του ελλείμματος χρηματοδότησης παρότι τα έργα θα αποφέρουν έσοδα 
από την πώληση ή την εκμίσθωση των επαναξιοποιηθέντων οικοπέδων και 
κτιρίων (βλέπε πλαίσιο 7 ). Εάν είχε πραγματοποιηθεί ανάλυση του ελλείμματος 
χρηματοδότησης για αυτές τις εννέα περιπτώσεις, η επιχορήγηση, συμπεριλαμ -
βανομένων των πόρων της ΕΕ, θα ήταν χαμηλότερη.
… ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΠΤ ΩΣΕΙΣ ΠΟ Ύ ΠΡ ΆΓΜΆ ΤΟΠΟΙΗΘΗΚ ΆΝ, ΟΙ ΆΞΙΟΛΟΓΗΣΕΙΣ 
ΤΟΎ ΕΛΛΕΙΜΜΆ ΤΟΣ ΧΡΗΜΆ ΤΟΔ ΟΤΗΣΗΣ ΠΆΡΟ ΎΣΙΆΖΟ ΎΝ Ά ΔΎΝΆΜΙΕΣ
49.  Στις περιπτώσεις που αξιολογήθηκε το έλλειμμα χρηματοδότησης, εντοπί -
στηκαν οι ακόλουθες αδυναμίες:
 ο σε τρεις περιπτώσεις όπου το συγκεκριμένο συγχρηματοδοτούμενο έργο αφο -
ρούσε τμήμα μεγαλύτερης εγκαταλελειμμένης εγκατάστασης, παρά το γεγο -
νός ότι τα διαρθρωτικά μέτρα είχαν συγχρηματοδοτήσει βασικές υποδομές 
για ολόκληρη την εγκατάσταση (είτε στο πλαίσιο διαφορετικού έργου της ίδιας 
περιόδου προγραμματισμού (2000-2006) είτε κατά την προηγούμενη περίοδο 
(1994-1999)), τα έσοδα που προέκυψαν για τον φορέα αξιοποίησης από την 
εγκατάσταση στο σύνολό της δεν ελήφθησαν υπόψη κατά την αξιολόγηση του 
ελλείμματος χρηματοδότησης (βλέπε πλαίσιο 8 )· και
 ο σε πέντε περιπτώσεις όπου το κόστος της γης συμπεριελήφθη στις δηλωθείσες 
δαπάνες29, είτε δεν υπήρχε πιστοποιητικό ανεξάρτητης εκτίμησης που να ορίζει 
την αγοραία αξία της γης είτε δεν ήταν δυνατό να καθοριστεί ποια ήταν χαμη -
λότερη, η τιμή αγοράς ή η αγοραία αξία (βλέπε πλαίσιο 9 ).
31
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;ΠΛΆΙΣΙΟ  8 
ΠΆΡΆΔΕΙΓΜΆ  ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ Κ ΆΤΆ ΤΗΝ ΟΠΟΙΆ  Η ΆΝΆΛ ΎΣΗ ΤΟ Ύ ΕΛΛΕΙΜΜΆ ΤΟΣ 
ΧΡΗΜΆ ΤΟΔ ΟΤΗΣΗΣ Ά ΦΟΡΟΎΣΕ ΜΕΡΟΣ ΜΟΝΟ ΤΗΣ ΕΓΚ ΆΤΆΣΤ ΆΣΗΣ
Το πρώην ανθρακωρυχείο / μονάδα παραγωγής κοκ (Sheffield, Ηνωμένο Βασίλειο) αξιοποιείται σταδιακά. Κατά την 
περίοδο 2000-2006 παρασχέθηκε στήριξη από το ΕΤΠΑ για μια δεύτερη φάση αξιοποίησης της εγκατάστασης με σκοπό 
την κατασκευή αρκετών βιομηχανικών κτιρίων και κτιρίων γραφείων. Η εκτίμηση του ελλείμματος χρηματοδότησης που 
δικαιολογεί αυτή την επιχορήγηση από το ΕΤΠΑ περιορίστηκε αποκλειστικά στο κόστος και τα έσοδα από αυτή τη δεύ -
τερη φάση. Δεν έλαβε υπόψη τα έσοδα που προέκυψαν με άλλο τρόπο αλλά από την ίδια εγκατάσταση στο σύνολό της. 
ΠΛΆΙΣΙΟ  9
ΠΆΡ ΆΔΕΙΓΜΆ ΤΆ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ Κ ΆΤΆ ΤΗΝ ΟΠΟΙΆ  ΤΟ Κ ΟΣΤΟΣ ΤΗΣ ΓΗΣ ΠΟ Ύ ΧΡΕΩΘΗΚΕ ΣΤΟ 
ΕΡΓΟ ΔΕΝ ΤΕΚΜΗΡΙΩΝΟ ΤΆΝ ΆΠΟ  ΆΝΕΞΆΡΤΗΤΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚ Ο ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΤΗΣ ΆΞΙΆΣ 
ΤΟΎ
Στο πρώην υπαίθριο ορυχείο (Rotherham, Ηνωμένο Βασίλειο), όπου η αξιοποίηση έλαβε τη μορφή σύμπραξης δημόσι -
ου-ιδιωτικού τομέα, η μόνη εισφορά του ιδιώτη εταίρου ήταν η γη. Η αξία της γης που ανερχόταν σε 6,7 εκατομμύρια 
λίρες στερλίνες συμπεριελήφθη στο επιλέξιμο κόστος για επιχορήγηση από το ΕΤΠΑ. Αυτό υπερέβαινε κατά 3,4 εκα -
τομμύρια λίρες στερλίνες την αγοραία αξία που είχε οριστεί από ορκωτό εκτιμητή.
Στην πρώην χαλυβουργία (Dortmund, Γερμανία), η τιμή που κατεβλήθη από τον φορέα υλοποίησης για την αγορά της 
γης συμπεριελήφθη στο κόστος του έργου. Ωστόσο, κατά την περίοδο χορήγησης της συγχρηματοδότησης από το 
ΕΤΠΑ, η εν λόγω τιμή δεν συγκρίθηκε με την αγοραία αξία που είχε οριστεί από ανεξάρτητο εκτιμητή ή άλλονεφόσον  
εγκεκριμένο επίσημο φορέα. Μόνο αργότερα, το 2006, η τοπική αρχή, η οποία συμμετείχε ως εταίρος στην αξιοποίηση, 
εκπόνησε έκθεση που επιβεβαίωνε ότι η τιμή αγοράς αντιστοιχούσε στην αγοραία αξία. Ωστόσο, σε αυτή την εκτίμηση, 
η αγοραία αξία ανά τετραγωνικό μέτρο ήταν υψηλότερη από τις επίσημες τιμές αναφοράς των οικοπέδων στην ίδια 
περιοχή, και εφαρμόστηκε για έκταση 82 εκταρίων, μολονότι μόλις 40 περίπου εκτάρια της εν λόγω εγκατάστασης θα 
διετίθεντο προς οικοδόμηση (το υπόλοιπο θα αποτελούσε χώρους πρασίνου).ΠΛΆΙΣΙΟ  7
ΠΆΡ ΆΔΕΙΓΜΆ ΤΆ ΕΡΓΩΝ ΠΟ Ύ ΧΡΗΜΆ ΤΟΔΟΤΗΘΗΚ ΆΝ ΕΞ ΟΛΟΚΛΗΡΟ Ύ ΆΠΟ  
ΔΗΜΟ ΣΙΆ  ΚΕΦΆΛΆΙΆ  ΚΆΙ ΕΝΔΕΧΕΤ ΆΙ Ν Ά ΆΠΟΦΕΡΟ ΎΝ ΕΣΟΔ Ά, ΆΛΛΆ ΓΙΆ  ΤΆ ΟΠΟΙΆ  
ΔΕΝ  ΕΚΤΙΜΗΘΗΚΕ ΤΟ ΕΛΛΕΙΜΜΆ  ΧΡΗΜΆ ΤΟΔ ΟΤΗΣΗΣ
Στο εθνικό απόθεμα γης (Halton, Ηνωμένο Βασίλειο), η τοπική αρχή σκόπευε να οικοδομήσει χώρους αποθηκών, οι 
οποίοι θα λειτουργούσαν σε συνθήκες αγοράς που θα μπορούσαν να αποφέρουν έσοδα. Το κόστος της αξιοποίησης 
(αγορά γης και διαμόρφωση του τοπίου) χρηματοδοτήθηκε πλήρως από δημόσια κεφάλαια, με το 29 % αυτών να 
καλύπτεται από συγχρηματοδότηση μέσω του ΕΤΠΑ. Ωστόσο, δεν πραγματοποιήθηκε ανάλυση του ελλείμματος χρη -
ματοδότησης λαμβάνοντας υπόψη τυχόν μελλοντικά έσοδα.
Η αξιοποίηση του αρχικά σχεδιαζόμενου πυρηνικού σταθμού (Arneburg, Γερμανία) (βλέπε φωτ. 7) ενδέχεται να απο -
φέρει έσοδα για τον ιδιώτη ιδιοκτήτη της γης, καθώς η εγκατάσταση έχει το πλεονέκτημα ότι διαθέτει υποδομές για 
τρία μέσα μεταφορών και αυτό την καθιστά ελκυστική για ορισμένες δραστηριότητες. Ωστόσο, για το εν λόγω έργο 
δεν υπήρξε εκτίμηση του ελλείμματος χρηματοδότησης.
32
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;30 Άρθρο 191, παράγραφος 2, 
της ΣΛΕΕ.
31 Τέτοιου είδους 
προϋποθέσεις 
περιλαμβάνουν συνήθως 
αποκλίσεις όσον αφορά την 
ευθύνη αποκατάστασης της 
ρυπασμένης γης.ΟΙ ΆΡΧΕΣ ΕΧΟ ΎΝ ΓΝΩΣΗ ΤΗΣ ΆΡΧΗΣ «Ο ΡΎΠΆΙΝΩΝ ΠΛΗΡΩΝΕΙ», ΆΛΛΆ 
Ο ΡΎΠΆΙΝΩΝ ΔΕΝ ΕΠΩΜΙΣΤΗΚΕ ΣΕ Κ ΆΜΙΆ  ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟ ΠΛΗΡΕΣ 
ΚΟΣΤΟΣ ΤΗΣ ΆΠΟΡΡΎΠΆΝΣΗΣ
50.  Η Συνθήκη της ΕΕ30 ορίζει ότι η περιβαλλοντική πολιτική της ΕΕ βασίζεται 
στην αρχή ότι ο ρυπαίνων πρέπει να πληρώνει για κάθε ζημία που προκαλεί 
στο περιβάλλον. Σε όλα τα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκε επίσκε -
ψη, η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» έχει συμπεριληφθεί στις αρχές στις οποίες 
βασίζεται η περιβαλλοντική νομοθεσία από τη δεκαετία του 1990. Η αρχή 
προβλέπει ότι οι ρυπαίνοντες, καθώς και οι ιδιοκτήτες γης και οι μισθωτές 
τους, που ήταν υποχρεωμένοι να αποτρέψουν τυχόν περιβαλλοντική ζημία 
στο έδαφος της ιδιοκτησίας τους, υπέχουν ευθύνη για τη ζημία που προκλή -
θηκε. Ως εκ τούτου, οι δημόσιες επιδοτήσεις πρέπει να συγχρηματοδοτούν 
το κόστος της αποκατάστασης της γης μόνον όταν έχουν εφαρμοστεί όλα 
τα έννομα μέσα για την επιβολή της εν λόγω αρχής, κατά τρόπο ώστε οι 
δημόσιοι πόροι να χρησιμοποιούνται μόνον ως έσχατη λύση.
51.  Μεγάλο μέρος της ρυπασμένης γης, για την αποκατάσταση της οποίας ζη -
τείται χρηματοδοτική συμβολή μέσω ευρωπαϊκών και άλλων δημόσιων κε -
φαλαίων, συνιστά αποτέλεσμα της κληρονομιάς της βαριάς βιομηχανικής και 
στρατιωτικής δραστηριότητας της Ευρώπης κατά το παρελθόν. Σε πολλές 
από τις πλέον σοβαρές περιπτώσεις, η εφαρμογή της αρχής «ο ρυπαίνων 
πληρώνει» συνιστά στην πράξη μεγάλη πρόκληση. Συχνά, δεν είναι δυνατό 
να ζητηθεί από τον φορέα που είναι εξαρχής υπεύθυνος για την πρόκλη -
ση της ρύπανσης να πληρώσει για την αποκατάσταση, εφόσον, σε πολλές 
περιπτώσεις, είτε ο ιστορικός ρυπαίνων δεν υπάρχει πλέον είτε επρόκειτο 
για κρατική επιχείρηση ή η εγκατάσταση πωλήθηκε σε ιδιώτη υπό ειδικές 
προϋποθέσεις31.
52.  Στο δείγμα των στηριζόμενων από το ΕΤΠΑ έργων που εξετάστηκαν στο 
πλαίσιο του ελέγχου, 21 έργα περιλάμβαναν εργασίες αποκατάστασης. Σε 
κανένα από τα εν λόγω έργα ο υπεύθυνος για την αρχική ρύπανση φορέας 
δεν είχε καταβάλει το πλήρες κόστος αποκατάστασης:
 ο 13 εγκαταστάσεις που είχαν ρυπανθεί από ιδιωτικές εταιρείες, αλλά όπου η αρχή 
«ο ρυπαίνων πληρώνει» εφαρμοζόταν μόνο εν μέρει·
 ο έξι εγκαταστάσεις όπου η ρύπανση είχε προκληθεί από κρατικές επιχειρήσεις 
και ο νέος ιδιοκτήτης είχε δεχθεί να αποκαταστήσει τη γη μέσω στήριξης από 
δημόσια κεφάλαια· και
 ο στις άλλες δύο εγκαταστάσεις, η πολιτεία ανέλαβε πλήρως την ευθύνη για την 
αποκατάσταση των εγκαταστάσεων όπου η ρύπανση είχε προκληθεί από κρα -
τικές επιχειρήσεις.
33
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;53.  Αποτελεί συχνό φαινόμενο, όταν ρυπασμένη γη πωλείται σε φορέα αξιοποίη -
σης, να παρέχεται έκπτωση στην τιμή αγοράς ως αντιστάθμιση για τις εργασίες 
που είναι αναγκαίες προκειμένου να επανέλθει η γη σε επίπεδο ποιότητας που 
επιτρέπει τη χρησιμοποίησή της. Ωστόσο, μολονότι τέτοιου είδους εκπτώσεις 
ενδέχεται να έχουν παρασχεθεί, οι φορείς αξιοποίησης ζητούν ορισμένες φο -
ρές πρόσθετες δημόσιες ενισχύσεις προκειμένου να πληρώσουν για τα έργα 
αποκατάστασης που εκτελούν. Σε τέτοιες περιπτώσεις, υπάρχει κίνδυνος, όταν 
οι φορείς αξιοποίησης λαμβάνουν τόσο έκπτωση επί της τιμής αγοράς όσο και 
ενισχύσεις για εργασίες αποκατάστασης, να υπάρξει διπλή χρηματοδότηση από 
δημόσια κεφάλαια. Οι δημόσιες αρχές πρέπει να επαγρυπνούν όσον αφορά 
αυτό τον κίνδυνο.
54.  Με βάση τα ανωτέρω, οι συμφωνίες μεταξύ του πωλητή και των φορέων αξι -
οποίησης είναι πολύ περίπλοκες και, σε σχέση με ζητήματα αποκατάστασης, 
ενδέχεται να περιλαμβάνουν εκπτώσεις, επιχορηγήσεις και λεπτομερείς συμ -
φωνίες όσον αφορά την ανάθεση της ευθύνης για τον καθαρισμό του περι -
βάλλοντος. Η πλήρης εκτίμηση αυτών των συμφωνιών από άποψη χρηστής 
δημοσιονομικής διαχείρισης αποτελεί από μόνη της σημαντική πρόκληση που 
περιλαμβάνει μεταξύ άλλων τον προσδιορισμό του βαθμού στον οποίο κεφά -
λαια της ΕΕ ενδέχεται να χρηματοδότησαν εργασίες αποκατάστασης για τις 
οποίες ο φορέας αξιοποίησης είχε ήδη αποζημιωθεί. Συγκεκριμένοι παράγοντες 
εντείνουν αυτή τη δυσκολία, όπως:
 ο η έλλειψη αδιαμφισβήτητων εκτιμήσεων της αξίας της γης που οδηγεί σε έλλειψη 
βεβαιότητας σχετικά με την εκτίμηση της αγοραίας αξίας και της πραγματικής 
αξίας των εκπτώσεων που παρέχονται στο πλαίσιο συμφωνιών για την αγορά γης·
 ο η έλλειψη λεπτομερών αξιολογήσεων της φύσης των προβλημάτων ρύπανσης 
μιας εγκατάστασης που οδηγεί σε υποτίμηση του κόστους αποκατάστασης (βλέπε 
πλαίσιο 10 )· και
 ο η έλλειψη διαφάνειας στις συμφωνίες για την αγορά γης όσον αφορά την έκταση 
της ευθύνης των μερών για αποκατάσταση.
ΠΛΆΙΣΙΟ  10
ΠΆΡ ΆΔΕΙΓΜΆ ΤΆ ΠΕΡΙΠΤ ΩΣΕΩΝ ΎΠΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΤΟ Ύ ΚΟΣΤΟ ΎΣ ΆΠΟΚ ΆΤΆΣΤ ΆΣΗΣ Κ ΆΙ 
ΠΆΡΟΧΗΣ ΤΗΣ ΆΝ ΆΓΚ ΆΙΆΣ ΠΡΟ ΣΘΕΤΗΣ ΧΡΗΜΆ ΤΟΔ ΟΤΗΣΗΣ ΜΕΣΩ ΕΎΡΩΠΆΪΚ ΩΝ Κ ΆΙ 
ΆΛΛΩΝ ΔΗΜΟ ΣΙΩΝ ΠΟΡΩΝ
Στην πρώην χαλυβουργία (Dortmund, Γερμανία) δημόσιος οργανισμός αγόρασε ρυπασμένη γη από την ιδιωτική εταιρεία 
που ήταν υπεύθυνη για τη ρύπανσή της. Το κόστος αποκατάστασης υπολογίστηκε τότε σε 58 εκατομμύρια ευρώ και ο πωλη -
τής συμφώνησε να παράσχει έκπτωση επί της τιμής για το ήμισυ του ποσού (29 εκατομμύρια ευρώ) ως αντάλλαγμα για την 
κατάργηση της ευθύνης του για καθαρισμό. Το τελικό κόστος αποκατάστασης ήταν 74,8 εκατομμύρια ευρώ (16,8 εκατομμύ -
ρια ευρώ περισσότερα από το ποσό βάσει του οποίου υπολογίστηκε η έκπτωση επί της τιμής). Αυτή η αύξηση του κόστους 
απορροφήθηκε από τον δημόσιο οργανισμό μέσω επιδότησης ύψους 25 % από το ΕΤΠΑ. Στην περίπτωση αυτή, ο ρυπαίνων 
κάλυψε μόλις 29 εκατομμύρια ευρώ από το συνολικό κόστος αποκατάστασης που ανερχόταν σε 74,8 εκατομμύρια ευρώ.
Στην πρώην μεταλλουργία (Barnsley, Ηνωμένο Βασίλειο), η αρχική εκτίμηση του κόστους απορρύπανσης ήταν χαμηλότερη 
της πραγματικής, και, ως εκ τούτου, η διαχειριστική αρχή ενέκρινε αύξηση του συνολικού κόστους κατά 15 %, καθώς και 
αντίστοιχη αύξηση της επιχορήγησης από το ΕΤΠΑ. 
34
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;32 «Guide to Cost Benefit 
Analysis of Investment 
Projects» (Οδηγός για την 
ανάλυση κόστους-οφέλους 
στο πλαίσιο επενδυτικών 
έργων), Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 
Γ Δ Περιφερειακής και 
Πολεοδομικής Πολιτικής, 
Ιούλιος 2008.
33 Βλέπε κανόνα 
επιλεξιμότητας αριθ. 2 
του κανονισμού (ΕΚ) 
αριθ. 448/2004 και 
άρθρο 55, παράγραφος 3, 
του κανονισμού (ΕΚ) 
αριθ. 1083/2006 του 
Συμβουλίου, της 
11ης Ιουλίου 2006, περί 
καθορισμού γενικών 
διατάξεων για το Ευρωπαϊκό 
Ταμείο Περιφερειακής 
Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό 
Κοινωνικό Ταμείο και 
το Ταμείο Συνοχής 
και την κατάργηση 
του κανονισμού (ΕΚ) 
αριθ. 1260/1999 (ΕΕ L 210 
της 31.7.2006, σ. 25).55.  Συνεπεία αυτού του περίπλοκου πλαισίου, μεταξύ των έργων που υποβλήθη -
καν σε έλεγχο διαπιστώθηκαν περιπτώσεις κατά τις οποίες δεν υπάρχει σαφής 
βάση για τον καθορισμό του κόστους της γης και των παλαιών κτιρίων. Ως εκ 
τούτου, δεν μπορεί να αποκλειστεί η υπερεκτίμηση της ανάγκης για δημόσια 
κονδύλια. Δεδομένου ότι τέτοιου είδους δραστηριότητες είναι επιλέξιμες για 
συγχρηματοδότηση από το ΕΤΠΑ σε ποσοστό έως και 85 %, αυτό αποτελεί 
πρόβλημα τόσο για τα ευρωπαϊκά όσο και για τα εθνικά κεφάλαια.
ΟΙ Κ ΆΝΟΝΕΣ ΠΕΡΙ  ΚΡ ΆΤΙΚ ΩΝ ΕΝΙΣΧΎΣΕΩΝ ΔΕΝ ΕΦ ΆΡΜΟ ΣΤΗΚ ΆΝ 
ΔΕΟΝΤΩΣ
56.  Στην περίπτωση 16 έργων είχε συναφθεί συμφωνία μεταξύ της Επιτροπής και 
των κρατών μελών για συγκεκριμένους κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων. 
Οι εν λόγω κανόνες δεν εφαρμόστηκαν πλήρως σε οκτώ περιπτώσεις (βλέπε 
πλαίσιο 11 ).
ΟΙ Δ ΎΝΆΤΟΤΗΤΕΣ ΆΝΆΚΤΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟ ΣΙΆΣ ΕΝΙΣΧ ΎΣΗΣ ΣΕ 
ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΠΟ Ύ ΤΆ ΕΡΓ Ά ΆΠΟΦΕΡΟ ΎΝ ΠΕΡΙΣΣ ΟΤΕΡ Ά ΕΣΟΔ Ά ΆΠΟ  
ΤΆ  ΆΝ ΆΜΕΝΟΜΕΝ Ά ΕΙΝ ΆΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΕΣ
57.  Τα έργα ανάπλασης μπορούν να αποφέρουν έσοδα από την πώληση ή την εκμί -
σθωση των ακινήτων. Στην περίπτωση αυτή, η δημόσια συνεισφορά θα πρέπει 
να καθορίζεται πριν από την έγκριση της επιχορήγησης βάσει των προβλεπό -
μενων εσόδων και δαπανών της επόμενης 20ετίας32 (βλέπε σημείο 46). Μετά 
την υλοποίηση ενός έργου ανάπλασης, τα έσοδα και οι δαπάνες μπορεί τελικά 
να διαφέρουν από τα αρχικώς εκτιμηθέντα. Εάν ο υπολογισμός της δημόσιας 
παρέμβασης αναθεωρείτο αναδρομικά και λαμβάνονταν υπόψη τα αντίστοιχα 
έσοδα και δαπάνες, θα μπορούσε να αποφασιστεί ότι το έργο θα έπρεπε να είχε 
λάβει χαμηλότερη επιχορήγηση. Αυτό θα μπορούσε να έχει ως συνέπεια την 
επιστροφή μέρους ή και του συνόλου της επιχορήγησης. Μολονότι οι κανονι -
σμοί που διέπουν τα διαρθρωτικά ταμεία δεν απαιτούν την επανεκτίμηση του 
ελλείμματος χρηματοδότησης βάσει των πραγματικών αριθμητικών στοιχείων, 
ορισμένα κράτη μέλη ανέλαβαν την πρωτοβουλία να συμπεριλάβουν ρήτρα 
επιστροφής στις αποφάσεις επιχορήγησης. Αυτό ίσχυε σε οκτώ από τα 15 έργα 
για τα οποία υπολογίστηκε το έλλειμμα χρηματοδότησης (βλέπε σημείο 48). Στη 
Γερμανία, για την επανεκτίμηση λαμβάνονται υπόψη τα έσοδα που παράγονται 
κατά τη 15ετία που έπεται της ολοκλήρωσης του έργου.
58.  Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες είτε τα έσοδα δεν ήταν δυνατόν να υπολογι -
στούν εκ των προτέρων είτε δεν αναμένονταν καθόλου έσοδα από τα έργα, 
στους κανονισμούς περί διαθρωτικών ταμείων υπάρχει πρόβλεψη η οποία πα -
ρέχει τη δυνατότητα στις διαχειριστικές αρχές να ζητήσουν την απόδοση των 
παραγόμενων εσόδων έως το κλείσιμο του επιχειρησιακού προγράμματος για 
την περίοδο 2000-2006 ή εντός πενταετίας από την ολοκλήρωση του έργου 
για την περίοδο 2007-201333. Εντούτοις, δεδομένου ότι τα έργα ανάπλασης 
συχνά φθάνουν σε ωρίμαση μακροπρόθεσμα, η ισχύουσα πενταετία για την 
εκτίμηση αυτών των εσόδων κρίνεται εξαιρετικά σύντομο διάστημα.
35
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;ΠΛΆΙΣΙΟ  11
ΠΆΡ ΆΔΕΙΓΜΆ ΤΆ ΜΗ ΤΗΡΗΣΗΣ ΤΩΝ Κ ΆΝΟΝΩΝ ΠΕΡΙ  ΚΡ ΆΤΙΚ ΩΝ ΕΝΙΣΧΎΣΕΩΝ
Οι κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων του Ηνωμένου Βασιλείου34 ορίζουν ότι, στις περιπτώσεις κατά τις οποίες ο ιδι -
οκτήτης της γης είναι συγχρόνως φορέας υλοποίησης του έργου, το κέρδος του ως φορέα υλοποίησης πρέπει να 
εξαιρείται από τον υπολογισμό της δημόσιας χρηματοδοτικής ενίσχυσης35. Ωστόσο, στο πρώην εργοστάσιο χημικών 
(Widnes, Ηνωμένο Βασίλειο) και στο πρώην ανθρακωρυχείο / μονάδα παραγωγής κοκ (Sheffield, Ηνωμένο Βασίλειο), 
ο εν λόγω κανόνας δεν τηρήθηκε και στον υπολογισμό συμπεριελήφθη ειδική αποζημίωση για το κέρδος του φορέα 
υλοποίησης. Αυτό θεωρήθηκε αποδεκτό τότε από την Υπηρεσία Περιφερειακής Ανάπτυξης, αλλά το ποσοστό κέρδους 
δεν εκτιμήθηκε από ορκωτό πραγματογνώμονα, όπως προβλεπόταν από το ισχύον καθεστώς κρατικών ενισχύσεων.
Στο πρώην υπαίθριο ορυχείο  
(Rotherham, Ηνωμένο Βασίλειο), 
η εγκατάσταση υπεβλήθη σε ανά -
πλαση από σύμπραξη δημοσίου-ιδι -
ωτικού δικαίου. Η γη που συνεισέφε -
ρε ο ιδιώτης εταίρος αξιολογήθηκε 
σε ποσοστό 30 % του συνολικού 
κόστους του έργου, και τα έργα 
ανάπλασης, το κόστος των οποίων 
θα κατέβαλε ο δημόσιος εταίρος, 
εκτιμήθηκαν σε 70 %. Ωστόσο, μετά 
την πώληση των οικοπέδων, το 70 % 
των εσόδων δόθηκε στον ιδιώτη 
εταίρο και 30 % στον δημόσιο εταί -
ρο. Κατ’ αυτό τον τρόπο ωφελήθηκε 
ο ιδιώτης εταίρος, ο οποίος δεν συμ -
μορφώθηκε με το ισχύον καθεστώς 
κρατικών ενισχύσεων. 
Στον πρώην σχεδιαζόμενο πυρηνικό 
σταθμό (Arneburg, Γερμανία) (βλέ -
πε φωτ. 7 ), ο φορέας υλοποίησης 
(δήμος) κατέβαλε το ποσό για την 
ανάπλαση γης που ανήκε σε ιδιωτικό 
όμιλο, με σκοπό την προσέλκυση βιομηχανικών επενδυτών στην εγκατάσταση. Ο ιδιοκτήτης της γης είχε προβεί στην 
αγορά της το 1993 και είχε προβεί σε εργασίες κατεδάφισης. Μετά την έγκριση του έργου ανάπλασης, ο ιδιοκτήτης της 
γης πώλησε τα οικόπεδα σε πολύ υψηλότερη τιμή από εκείνη που είχε αρχικά καταβάλει. Σύμφωνα με τις διατάξεις του 
ισχύοντος καθεστώτος κρατικών ενισχύσεων36, η σύμβαση μεταξύ του φορέα υλοποίησης και του ιδιοκτήτη θα έπρεπε 
να έχει επιτρέψει τη μετακύλιση των κερδών από την πώληση της γης στον δήμο.
34 N 747/A/99 — «Partnership support for regeneration (1): Support for speculative developments» (SG (2001) D/ 286569).
35 Σε ορισμένες περιπτώσεις, το κέρδος υπολογίζεται στο 15 % της αξίας πώλησης των κτιρίων συν 10 % της αξίας πώλησης των 
οικοπέδων.
36 Καθεστώς κρατικών ενισχύσεων N 644 A/B/2002 το οποίο εγκρίθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 9 Ιουλίου 2003 και εμπεριέχει 
τους κανόνες που προβλέπονται στο «Rahmenplan 31» (ιδίως στο Μέρος II, σημείο 7).
Φωτ. 7 — Εργοστάσιο κυτταρίνης στην εγκατάσταση αρχικά σχεδιαζόμενου 
 πυρηνικού σταθμού (Arneburg, Γερμανία)
36
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;
Φωτ. 8 — Κατεδάφιση και ανακαίνιση παλαιών κτιρίων σε εγκαταλελειμμένο σταθμό παραγωγής ενέργειας που μετατρέπεται 
σε κέντρο τεχνών και πολιτισμού (Łódź, Πολωνία)
37
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;
ΣΥΜΠΕΡ ΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤ ΑΣΕΙΣ
ΓΕΝΙΚ Ο ΣΎ ΜΠΕΡ ΆΣΜΆ
59.  Η κληρονομιά της ρύπανσης των βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστά -
σεων εξακολουθεί να αποτελεί πρόκληση για πολλά κράτη μέλη. Η εξάλειψη 
αυτής της ιστορικής ρύπανσης και η ανάπλαση των εγκαταστάσεων είναι 
πιθανόν ότι θα εξακολουθήσει να χρειάζεται δημόσια χρηματοδότηση. Για 
πολλά κράτη μέλη τα διαρθρωτικά ταμεία αποτελούν καθοριστικής σημασίας 
πηγή χρηματοδότησης αυτής της διαδικασίας των ανωτέρω.
60.  Τα έργα που λαμβάνουν στήριξη από την ΕΕ παραδίδουν συνήθως τις υπο -
δομές σύμφωνα με τα αρχικώς προβλεφθέντα. Ωστόσο, η πρόοδος σε πολλές 
από τις εγκαταστάσεις συντελείται με βραδύτερους ρυθμούς και οι δημιουρ -
γούμενες θέσεις εργασίας είναι λιγότερες από όσες αναμένονταν.
61.  Μολονότι η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» είναι ευρέως γνωστή, λόγω των 
πρακτικών δυσκολιών συχνά οι δημόσιες αρχές είναι εκείνες που καταλήγουν 
να καλύπτουν οικονομικά σημαντικό μέρος των εργασιών αποκατάστασης 
με τη βοήθεια των διαρθρωτικών μέτρων της ΕΕ. Σε καμία από τις περιπτώ -
σεις που εξετάστηκαν στο πλαίσιο του παρόντος ελέγχου ο ρυπαίνων δεν 
κατέβαλε εξ ολοκλήρου το κόστος των εργασιών αποκατάστασης.
62.  Οι εκτιμήσεις του ελλείμματος χρηματοδότησης, όταν πραγματοποιούνται, 
συχνά δεν είναι αρκετά αξιόπιστες και στις αποφάσεις επιχορήγησης δεν 
περιλαμβάνονται πάντοτε ρήτρες επιστροφής.
63.  Μολονότι εφαρμόζονται ορισμένες ορθές πρακτικές και αρχές στο πλαίσιο 
των δραστηριοτήτων ανάπλασης των κρατών μελών, η έλλειψη λεπτομερούς 
πληροφόρησης σχετικά με την έκταση των συγκεκριμένων προβλημάτων 
σημαίνει ότι η ιεράρχηση κατά προτεραιότητα των δράσεων που πρέπει να 
αναληφθούν στις εγκαταστάσεις θα μπορούσε να βελτιωθεί.
38
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;ΕΠΙΤΕΎΞΗ ΤΩΝ ΣΤ ΟΧΩΝ ΆΝΆΠΛΆΣΗΣ 
ΒΙΟΜΗΧ ΆΝΙΚ ΩΝ Κ ΆΙ ΣΤΡ ΆΤΙΩΤΙΚ ΩΝ 
ΕΓΚ ΆΤΆΣΤΆΣΕΩΝ
64.  Τα περισσότερα έργα πέτυχαν τους στόχους τους ως προς τις φυσικές υλο -
ποιήσεις. Ωστόσο, τα αποτελέσματα των εργασιών αποκατάστασης δεν πι -
στοποιούνται πάντα καταλλήλως και υπάρχουν μεγάλες διαφορές μεταξύ 
των εθνικών τιμών ελέγχου της μόλυνσης του εδάφους. Η Επιτροπή πρότεινε 
οδηγία για τον καθορισμό πλαισίου προστασίας του εδάφους (βλέπε ση -
μεία 22 έως 25).
65.  Κατά τον χρόνο του ελέγχου, τα περισσότερα έργα είχαν σημειώσει μέτρια 
αποτελέσματα από άποψη οικονομικής δραστηριότητας και απασχόλησης. 
Η οικονομική ύφεση είχε αντίκτυπο στα επιτευχθέντα αποτελέσματα, ενώ 
δεν έγινε επαρκής χρήση των αναλύσεων της αγοράς ώστε να δικαιολο -
γηθεί η συγχρηματοδότηση της αξιοποίησης. Τα βέλτιστα αποτελέσματα 
παρατηρήθηκαν σε εγκαταστάσεις όπου είχε πραγματοποιηθεί ανάπλαση 
στο πλαίσιο σαφούς και ολοκληρωμένου αναπτυξιακού σχεδίου, το οποίο 
ανταποκρινόταν στο μεγαλύτερο μέρος των γενικά αποδεκτών βέλτιστων 
πρακτικών όσον αφορά την ανάπλαση (βλέπε σημεία 27 έως 34).
Φωτ. 9 — Βαρέλι με πλαστικές σφαίρες που χρησιμοποιούνται για την εξαγωγή 
των υπόγειων ρυπογόνων ουσιών από μολυσμένη εγκατάσταση  
 (Dunaujvaros, Ουγγαρία)
39
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;Τα κράτη μέλη οφείλουν:
α) να απαιτούν τα έργα ανάπλασης εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων 
να εντάσσονται σε ολοκληρωμένο αναπτυξιακό σχέδιο για την οικεία 
πόλη ή περιοχή·
β) να ζητούν από τους φορείς υλοποίησης να διεξάγουν ανάλυση της 
αγοράς και να εξετάζουν τις σχετικές επιλογές για την πιθανή τύχη 
των εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων βάσει ολοκληρωμένου ανα -
πτυξιακού σχεδίου·
γ) να διασφαλίζουν ότι τα αποτελέσματα της ανάπλασης των εγκατα -
στάσεων πιστοποιούνται από αρμόδια αρχή ή διαπιστευμένο φορέα.
Ή Επιτροπή οφείλει:
α) να προτείνει, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη και με βάση τα επι -
στημονικά στοιχεία και τις βέλτιστες πρακτικές:
i) πρότυπα σε επίπεδο ΕΕ για τον ορισμό των μολυσμένων εγκα -
ταστάσεων και τη σημασία του κινδύνου που συνιστούν για το 
περιβάλλον και την υγεία·
ii) μεθοδολογία σε επίπεδο ΕΕ για τον ορισμό των συγκεκριμένων 
για κάθε εγκατάσταση προτύπων αποκατάστασης, λαμβάνοντας 
υπόψη την τελική χρήση της εγκατάστασης·
β) να προωθήσει την εφαρμογή ολοκληρωμένης αναπτυξιακής προσέγ -
γισης μέσω του επιχειρησιακού προγράμματος ζητώντας την ένταξη 
των συγχρηματοδοτούμενων έργων ανάπλασης εγκαταλελειμμένων 
εγκαταστάσεων σε ολοκληρωμένο αναπτυξιακό σχέδιο.ΣΎΣΤ ΆΣΗ 1
ΚΡΙΤΗΡΙΆ  ΓΙΆ  ΤΗ ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΕΝΙΣΧ ΎΣΗΣ ΤΗΣ  ΕΕ 
ΓΙΆ  ΤΗΝ ΆΝΆΠΛΆΣΗ ΒΙΟΜΗΧ ΆΝΙΚ ΩΝ Κ ΆΙ 
ΣΤΡ ΆΤΙΩΤΙΚ ΩΝ ΕΓΚ ΆΤΆΣΤΆΣΕΩΝ
66.  Στα κράτη μέλη η ανάπλαση πραγματοποιείται σύμφωνα με τις πλέον απο -
δεκτές βέλτιστες πρακτικές, ωστόσο αυτό παρακωλύεται από σημαντικά 
εμπόδια, όπως η έλλειψη χρηματοδοτικών πόρων (βλέπε σημεία 37 έως 42).
67.  Τα εθνικά μητρώα παρέχουν έως έναν βαθμό πληροφόρηση σχετικά με την 
κατάσταση των εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων, αλλά δεν είναι πλήρη 
σε όλα τα κράτη μέλη όπου πραγματοποιήθηκε επίσκεψη και μόνο σε δύο 
περιλαμβάνουν κατάλληλες πληροφορίες οι οποίες διευκολύνουν την κατά 
προτεραιότητα ιεράρχηση των δημόσιων παρεμβάσεων όσον αφορά τους 
μολυσμένους χώρους (βλέπε σημεία 43 έως 44).
40
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;68.  Μολονότι οι κανονισμοί που διέπουν τα διαρθρωτικά μέτρα δεν περιέχουν 
κανόνες για την προώθηση ορισμένων ιδιαίτερων πτυχών των βέλτιστων 
πρακτικών όσον αφορά την ανάπλαση των εγκαταλελειμμένων εγκαταστά -
σεων, ορισμένα κράτη μέλη υποστηρίζουν μια ολοκληρωμένη αναπτυξιακή 
προσέγγιση, καθώς και την αρχή της επαναχρησιμοποίησης των εγκαταλε -
λειμμένων εγκαταστάσεων έναντι της μετατροπής τους σε ζώνες πρασίνου 
(βλέπε σημείο 45).
Τα κράτη μέλη οφείλουν:
α) να εξετάσουν το ενδεχόμενο χάραξης στρατηγικών ανάπλασης εγκα -
ταλελειμμένων εγκαταστάσεων με σαφείς στόχους·
β) να προωθούν την ανάπλαση εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων, 
αποφεύγοντας τη χρήση τους ως ζωνών πρασίνου, εκτός εάν αυτό 
είναι απολύτως αναγκαίο και, εν πάση περιπτώσει, ζητώντας την 
εφαρμογή αντισταθμιστικών μέτρων·
γ) να εξετάζουν το ενδεχόμενο λήψης μέτρων για την αντιμετώπιση 
προβληματικών ιδιωτικών χώρων, σε περίπτωση που ο ιδιοκτήτης 
δεν προβαίνει στις δέουσες ενέργειες·
δ) να εξετάσουν το ενδεχόμενο να καταστεί συχνότερη η  προσωρινή 
χρήση αναπλασθεισών εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων ως χώ -
ρων πρασίνου·
ε) να ζητούν από τις περιφερειακές ή τις τοπικές αρχές να τηρούν μη -
τρώα εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων και μολυσμένων χώρων· 
τα μητρώα αυτά θα πρέπει να είναι τυποποιημένα τουλάχιστον σε 
επίπεδο κράτους μέλους, προκειμένου να καταστεί δυνατή η ενοποί -
ησή τους σε ένα εθνικό μητρώο προς διευκόλυνση της εφαρμογής 
μιας πολιτικής ανάπλασης και αποκατάστασης εγκαταλελειμμένων 
εγκαταστάσεων·
στ) να καταρτίζουν καταλόγους των εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσε -
ων για τις οποίες υπάρχουν υποψίες ότι είναι μολυσμένες και να τις 
ταξινομούν σύμφωνα με τους αντίστοιχους κινδύνους για την υγεία 
και το περιβάλλον. Θα πρέπει να γίνεται ιεράρχηση κατά προτεραι -
ότητα των προς αποκατάσταση εγκαταστάσεων προκειμένου να δι -
ευκολύνεται η εκπόνηση σχεδίων αποκατάστασης που συμβάλλουν 
στην προστασία της υγείας και στην επίτευξη των περιβαλλοντικών 
στόχων της ΕΕ, όπως η καλή οικολογική κατάσταση των υδάτων που 
απαιτείται βάσει της ευρωπαϊκής οδηγίας-πλαισίου για τα ύδατα.
Ή Επιτροπή και τα κράτη μέλη οφείλουν:
α) να στηρίζουν την εφαρμογή των βέλτιστων πρακτικών κατά τη δη -
μιουργία επιχειρηματικών πάρκων και να προκρίνουν την ανάπλαση 
των εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων έναντι της χρήσης τους ως 
ζωνών πρασίνου.ΣΎΣΤ ΆΣΗ 2
41
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;ΚΟΣΤΟΣ ΤΩΝ ΕΠΙΤΕΎ ΧΘΕΝΤΩΝ ΆΠΟΤΕΛΕΣΜΆΤΩΝ
69.  Για διάφορους λόγους, τα αποτελέσματα θα μπορούσαν να έχουν επιτευχθεί 
με χαμηλότερη χρηματοδότηση από την ΕΕ.
70.  Σε έργα που παράγουν έσοδα, η δημόσια επιχορήγηση δεν δικαιολογούνταν 
πάντα βάσει της εκτίμησης του ελλείμματος χρηματοδότησης, ενώ στις περι -
πτώσεις που υπήρξε εκτίμηση του ελλείμματος παρατηρήθηκαν αδυναμίες 
(βλέπε σημεία 48 έως 49).
71.  Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες πραγματοποιήθηκε εκτίμηση του ελλείμ -
ματος χρηματοδότησης, η απόφαση επιχορήγησης δεν περιλάμβανε πάντα 
ρήτρα επιστροφής που θα ίσχυε εάν το έργο απέφερε περισσότερα έσοδα 
από τα αναμενόμενα και οι κανονισμοί που διέπουν τα διαρθρωτικά ταμεία 
δεν απαιτούν κάτι τέτοιο. Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες ήταν αδύνατη 
η εκ των προτέρων εκτίμηση των εσόδων, οι κανονισμοί περί διαρθρωτικών 
ταμείων παρέχουν τη δυνατότητα στις διαχειριστικές αρχές να ζητήσουν 
την απόδοση των παραγόμενων εσόδων. Εντούτοις, δεδομένου ότι τα έργα 
ανάπλασης συχνά φθάνουν σε ωρίμαση μετά από μεγάλο χρονικό διάστημα, 
η ισχύουσα πενταετία για την εκτίμηση αυτών των εσόδων κρίνεται εξαιρε -
τικά σύντομο διάστημα (βλέπε σημεία 57 έως 58).
72.  Μολονότι η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» αποτυπώνεται στο νομοθετικό 
πλαίσιο των κρατών μελών, δεν εφαρμόζεται πλήρως και τα εθνικά και ευρω -
παϊκά κεφάλαια επιβαρύνονται με μέρος του κόστους της περιβαλλοντικής 
αποκατάστασης. Οι συμφωνίες μεταξύ των ρυπαινόντων, των ιδιοκτητών της 
γης και των φορέων αξιοποίησης δεν είναι πάντα αρκετά διαφανείς και δεν 
είναι πάντα εφικτό να διαπιστωθεί ο βαθμός στον οποίο οι ρυπαίνοντες ανέ -
λαβαν πράγματι το κόστος των εργασιών αποκατάστασης (βλέπε σημεία 50 
έως 55).
73.  Οι αρχές των κρατών μελών δεν εφάρμοσαν πλήρως συγκεκριμένους κανόνες 
περί κρατικών ενισχύσεων (βλέπε σημείο 56).
42
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;Τα κράτη μέλη οφείλουν:
α) να προβαίνουν σε λεπτομερή εκτίμηση του ελλείμματος χρηματο -
δότησης για κάθε έργο·
β) να ζητούν να εξετάζεται σαφώς ο βαθμός στον οποίο μπορεί να εφαρ -
μόζεται η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» για όλα τα έργα ανάπλασης 
και να καταστήσουν την εφαρμογή της εν λόγω αρχής προϋπόθεση 
για τη χορήγηση χρηματοδότησης από την ΕΕ·
γ) να εφαρμόζουν όλες τις διατάξεις των καθεστώτων κρατικών ενισχύ -
σεων που έχουν συμφωνηθεί με την Επιτροπή·
δ) να πραγματοποιούν ενδελεχείς ελέγχους προκειμένου να διασφαλίζουν 
ότι οι επιδοτήσεις που προορίζονται για έργα αποκατάστασης δεν πα -
ρέχονται για εγκαταστάσεις των οποίων ο φορέας υλοποίησης έχει ήδη 
επωφεληθεί έκπτωσης επί της τιμής αγοράς. Για τον λόγο αυτό, η δη -
μόσια αρχή πρέπει να διαθέτει αξιόπιστη εκτίμηση της αγοραίας αξίας 
της γης, ρεαλιστική αξιολόγηση του πιθανού κόστους των εργασιών 
αποκατάστασης και πλήρως διαφανή στοιχεία σχετικά με την αγορά 
της γης και τις τυχόν περιλαμβανόμενες εκπτώσεις επί της τιμής·
ε) να εισάγουν ρήτρα επιστροφής σε όλες τις αποφάσεις επιχορήγησης 
έργων ανάπλασης, ούτως ώστε να έχουν τη δυνατότητα να επανεκτι -
μούν την οικονομική απόδοση των έργων υπό το φως των εξελίξεων 
που θα επέλθουν σε μεγαλύτερο χρονικό διάστημα (λόγου χάριν, 
μετά την παρέλευση 15ετίας) και, σε περίπτωση που τα έργα αποφέ -
ρουν περισσότερα έσοδα από τα προβλεπόμενα, να μπορούν να ανα -
κτούν μέρος ή και το σύνολο της επιχορήγησης. Ή Επιτροπή οφείλει 
να παρακολουθεί την εφαρμογή αυτών των ρητρών επιστροφής.
Ή Επιτροπή οφείλει:
α) να αξιοποιήσει την ευκαιρία και να καθορίσει κοινές αρχές για την εφαρ -
μογή της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει» σε περίπτωση που προκύψει 
ρύπανση πριν από την εισαγωγή της εν λόγω αρχής στη νομοθεσία·
β) να υπενθυμίσει στις διαχειριστικές αρχές των κρατών μελών την υπο -
χρέωσή τους να ορίζουν το έλλειμμα χρηματοδότησης για όλα τα 
έργα που ενδέχεται να αποφέρουν έσοδα και να εφαρμόζουν όλους 
τους ισχύοντες κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων.ΣΎΣΤ ΆΣΗ 3
Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Τμήμα II, του οποίου προεδρεύει 
ο κύριος Harald NOACK, Μέλος του Συνεδρίου, στο Λουξεμβούργο, κατά τη 
συνεδρίασή του της 12ης Δεκεμβρίου 2012.
Γ ια το Ελεγκτικό Συνέδριο
Vítor Manuel da SILVA CALDEIRA
Πρόεδρος

43
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;
Φωτ. 10 — Προετοιμασία του εδάφους για την κατασκευή οδικών υποδομών στο χώρο απόθεσης αποβλήτων πρώην 
ανθρακωρυχείου (Jaworzno, Πολωνία)
44
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;ΠΆΡΆΡΤΗΜΆ I
ΧΡΗΜΆ ΤΟΔ ΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΆΝΆΠΛΆΣΗΣ ΒΙΟΜΗΧ ΆΝΙΚ ΩΝ Κ ΆΙ ΣΤΡ ΆΤΙΩΤΙΚ ΩΝ 
ΕΓΚ ΆΤΆΣΤΆΣΕΩΝ ΜΕΣΩ ΔΙΆΡΘΡΩΤΙΚ ΩΝ ΜΕ ΤΡΩΝ (ΠΕΡΙΟΔΟΙ 2000-20061 ΚΆΙ 2007-2013 )
Ανάπλαση βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων 
με τη βοήθεια διαρθρωτικών μέτρων κατά την περίοδο 
2000-2006Ανάπλαση βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων 
με τη βοήθεια διαρθρωτικών μέτρων κατά την περίοδο 
2007-2013
Κράτος μέλος ΣειράΠοσό που 
ανατέθηκε
(ευρώ)% Κράτος μέλος ΣειράΠοσό που 
ανατέθηκε
(ευρώ)%
Γερμανία 1 645 490 864 28,7 Ουγγαρία 1 475 191 832 14,0
Ηνωμένο Βασίλειο 2 574 288 905 25,5 Τσεχική Δημοκρατία 2 372 290 509 11,0
Γ αλλία 3 195 305 373 8,7 Γερμανία 3 335 518 228 9,9
Κάτω Χώρες 4 160 821 924 7,2 Ρουμανία 4 316 430 710 9,3
Πορτογαλία 5 156 012 908 6,9 Ιταλία 5 298 355 961 8,8
Ιταλία 6 143 383 095 6,4 Πολωνία 6 278 413 953 8,2
Βέλγιο 7 65 421 025 2,9 Πορτογαλία 7 191 960 262 5,7
Ελλάδα 8 55 655 389 2,5 Ηνωμένο Βασίλειο 8 178 957 047 5,3
Ισπανία 9 54 873 962 2,4 Ισπανία 9 177 403 701 5,2
Τσεχική Δημοκρατία 10 46 073 161 2,0 Εσθονία 10 138 045 325 4,1
Πολωνία 11 43 940 360 2,0 Σλοβενία 11 130 400 000 3,8
Ουγγαρία 12 28 773 946 1,3 Βουλγαρία 12 108 322 014 3,2
Φινλανδία 13 18 104 950 0,8 Γ αλλία 13 90 193 437 2,7
ΕΕ διαπεριφερειακά 14 17 035 874 0,8 Βέλγιο 14 62 048 204 1,8
ΕΕ διασυνοριακά 15 13 996 478 0,6 Λετονία 15 49 000 000 1,4
Λετονία 16 11 414 454 0,5 Μάλτα 16 48 280 000 1,4
Λουξεμβούργο 17 10 019 687 0,4 ΕΕ διασυνοριακά 17 47 801 926 1,4
Σλοβενία 18 2 924 609 0,1 Κάτω Χώρες 18 28 799 000 0,8
Μάλτα 19 2 539 367 0,1 Ελλάδα 19 26 295 000 0,8
Εσθονία 20 1 712 389 0,1 Κύπρος 20 16 150 000 0,5
Αυστρία 21 674 726 0,0 Λιθουανία 21 14 501 892 0,4
Λουξεμβούργο 22 3 786 550 0,1
Φινλανδία 23 2 071 886 0,1
ΣΥΝΟΛΟ ΕΕ 2 248 463 446 100,0 ΣΥΝΟΛΟ ΕΕ 3 390 217 437 100,0
1 Για την περίοδο 2000-2006, τα αριθμητικά στοιχεία σχετικά με τα κράτη μέλη της ΕΕ των 10 αφορούν τα έτη 2004 και εξής.
Πηγή:  Στοιχεία προερχόμενα από τη Γ Δ Περιφερειακής και Πολεοδομικής Πολιτικής, 31 Δεκεμβρίου 2010.
45
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;ΠΆΡΆΡΤΗΜΆ  II
ΔΕΙΓΜΆ  27 ΕΡΓΩΝ ΠΟ Ύ ΎΠΟΒΛΗΘΗΚ ΆΝ ΣΕ ΕΛΕΓΧΟ
Έργα ανάπλασης που συγχρηματο -
δοτήθηκαν από το ΕΤΠΑΠροβλεπόμενα αποτε -
λέσματα ανάπλασης / 
προβλεπόμενη μελλο -
ντική χρήση της γηςΟλοκληρώθηκε το συγχρηματοδοτούμενο 
από την ΕΕ έργο;
Συγχρηματοδότηση από το ΕΤΠΑ 
(εκατομμύρια ευρώ)
Αποτέλεσε στόχο η δημιουργία θέσεων 
εργασίας;
Απορρύπανση/σταθεροποίηση
Αρχιτεκτονική τοπίου
Κατεδάφιση/ανακαίνιση παλαιών κτιρίων
Οδοί, υπηρεσίες κοινής ωφέλειας και άλλες 
υποδομές
Κατάτμηση της γης για επαναπώληση 
ή εκμίσθωση
Κατασκευή έτοιμων προς χρήση κτιρίων
Γη και κτίρια για βιομηχανική ή εμπορική 
χρήση
Γη και κτίρια για δημόσια χρήση
Εγκαταστάσεις δημόσιων πάρκων
Απόθεμα γης (δημόσιο ή ιδιωτικό)Αποκλειστικά εργασίες 
αποκατάστασηςΠρώην εργοστάσιο επεξεργασί -
ας ουρανίου** Mydlovary (Τσεχική 
Δημοκρατία)ΝΑΙ 18,50 √ √ √
Πρώην ανθρακωρυχείο / χώρος 
απόθεσης χημικώνBerhida-Peremartoni 
(Ουγγαρία)16,83 √ √
ΧαλυβουργίαDunaujvaros 
(Ουγγαρία)ΝΑΙ 2,93 ΝΑΙ √ √
Πρώην εργοστάσιο εκρηκτικών 
υλώνBerhida-Peremartoni 
(Ουγγαρία)0,06 ΝΑΙ √ √Αποκλειστικά εργασίες επαναξιοποίησηςΠρώην χαλυβουργία και 
μεταλλουργίαPilsen (Τσεχική 
Δημοκρατία)ΝΑΙ 1,36 ΝΑΙ √ √
Εργοστάσιο τεχνολογίας 
των πληροφοριώνBrno (Τσεχική 
Δημοκρατία)ΝΑΙ 0,43 ΝΑΙ √ √
Πρώην διυλιστήριο πετρελαίουBraunsbedra 
(Γερμανία)ΝΑΙ 6,32 ΝΑΙ √ √ √ √
Πρώην σχεδιαζόμενος πυρηνι -
κός σταθμόςArneburg (Γερμανία) ΝΑΙ 26,58 ΝΑΙ √ √ √
Πρώην ανθρακωρυχείο Jaworzno (Πολωνία) ΝΑΙ 3,32 ΝΑΙ √ √ √ √
Δημόσιο απόθεμα γηςHalton (Ηνωμένο 
Βασίλειο)ΝΑΙ 2,53 ΝΑΙ √ √ √
46
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;Έργα ανάπλασης που συγχρηματο -
δοτήθηκαν από το ΕΤΠΑΠροβλεπόμενα αποτε -
λέσματα ανάπλασης / 
προβλεπόμενη μελλο -
ντική χρήση της γηςΟλοκληρώθηκε το συγχρηματοδοτούμενο 
από την ΕΕ έργο;
Συγχρηματοδότηση από το ΕΤΠΑ 
(εκατομμύρια ευρώ)
Αποτέλεσε στόχο η δημιουργία θέσεων 
εργασίας;
Απορρύπανση/σταθεροποίηση
Αρχιτεκτονική τοπίου
Κατεδάφιση/ανακαίνιση παλαιών κτιρίων
Οδοί, υπηρεσίες κοινής ωφέλειας και άλλες 
υποδομές
Κατάτμηση της γης για επαναπώληση 
ή εκμίσθωση
Κατασκευή έτοιμων προς χρήση κτιρίων
Γη και κτίρια για βιομηχανική ή εμπορική 
χρήση
Γη και κτίρια για δημόσια χρήση
Εγκαταστάσεις δημόσιων πάρκων
Απόθεμα γης (δημόσιο ή ιδιωτικό)Μικτές εργασίες αποκατάστασης και επαναξιοποίησηςΠρώην μεταλλουργία Halle (Γερμανία) ΝΑΙ 3,79 ΝΑΙ √ √ √
Πρώην ανθρακωρυχείο / μονάδα 
παραγωγής κοκ III*Essen (Γερμανία) ΝΑΙ 2,21 ΝΑΙ √ √ √ √ √
Χώρος απόθεσης αποβλήτων 
ανθρακωρυχείουJaworzno (Πολωνία) 7,07 ΝΑΙ √ √ √ √
Πρώην βιομηχανικός λιμένας IBarrow-in-Furness 
(Ηνωμένο Βασίλειο)ΝΑΙ 5,89 ΝΑΙ √ √ √ √ √
Πρώην βιομηχανικός λιμένας IIBarrow-in-Furness 
(Ηνωμένο Βασίλειο)ΝΑΙ 5,79 ΝΑΙ √ √ √ √ √
Πρώην χαλυβουργία I Duisburg (Γερμανία) ΝΑΙ 15,21 ΝΑΙ √ √ √ √ √
Πρώην εργοστάσιο ψευδαργύ -
ρου IIDuisburg (Γερμανία) ΝΑΙ 20,90 ΝΑΙ √ √ √ √ √
Πρώην χαλυβουργία* Dortmund (Γερμανία) ΝΑΙ 30,32 ΝΑΙ √ √ √ √ √ √
Πρώην ανθρακωρυχείο / μονάδα 
παραγωγής κοκ I*Essen (Γερμανία) ΝΑΙ 12,79 ΝΑΙ √ √ √ √ √ √ √
Πρώην ανθρακωρυχείο / μονάδα 
παραγωγής κοκ IIEssen (Γερμανία) 3,02 √ √ √ √
Πρώην στρατώνας και εργοστά -
σιο μπαταριώνMarcali (Ουγγαρία) ΝΑΙ 3,02 √ √ √ √ √ √
Πρώην πυρηνικός σταθμός* Łódź (Πολωνία) 20,61 ΝΑΙ √ √ √ √ √ √ √
Πρώην υπαίθριο ορυχείο IRotherham (Ηνωμένο 
Βασίλειο)ΝΑΙ 4,51 ΝΑΙ √ √ √ √ √ √
Πρώην υπαίθριο ορυχείο IIRotherham (Ηνωμένο 
Βασίλειο)ΝΑΙ 5,22 ΝΑΙ √ √ √ √ √
Πρώην ανθρακωρυχείο / μονάδα 
παραγωγής κοκSheffield (Ηνωμένο 
Βασίλειο)ΝΑΙ 10,33 ΝΑΙ √ √ √ √ √ √ √
Πρώην μεταλλουργίαBarnsley (Ηνωμένο 
Βασίλειο)ΝΑΙ 8,81 ΝΑΙ √ √ √ √ √ √ √
Πρώην εργοστάσιο χημικώνWidnes (Ηνωμένο 
Βασίλειο)ΝΑΙ 2,53 ΝΑΙ √ √ √ √ √ √ΠΆΡΆΡΤΗΜΆ  II
Σημ.: Έργα του Ταμείου Συνοχής(**) ή «μεγάλα έργα» του ΕΤΠΑ (*) για τα οποία απαιτήθηκε προηγούμενη έγκριση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Πηγή:  Τελική έκθεση εφαρμογής των επιχειρησιακών προγραμμάτων για έργα της περιόδου προγραμματισμού 2000-2006· αποφάσεις επιχορήγησης για έργα  
της περιόδου προγραμματισμού 2007-2013. Τα εθνικά νομίσματα μετατράπηκαν σε ευρώ με τη μέση συναλλαγματική ισοτιμία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας  
για την αντίστοιχη περίοδο προγραμματισμού.
47
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;
ΑΠΑΝΤΉΣΕΙΣ  
ΤΉΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
ΣΎΝΟΨΗ
I.
Η ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών 
εγκαταστάσεων ενισχύει την ελκυστικότητα μιας περιοχής, καθώς 
και τη δημιουργία θέσεων εργασίας.
III. α)
Η πιστοποίηση θεωρείται καλή πρακτική. Ωστόσο, η έλλειψη πιστο -
ποίησης και οι διαφορές μεταξύ των εθνικών τιμών ελέγχου της 
μόλυνσης του εδάφους δεν σημαίνουν αυτόματα ότι οι εργασίες 
απολύμανσης και ανάπλασης δεν έχουν εκτελεστεί κανονικά. 
Η ανάπτυξη των έργων πραγματοποιείται πάντοτε σε πλαίσιο οικο -
νομικής αβεβαιότητας. Ορισμένα έργα γνώρισαν καθυστερήσεις 
λόγω οικονομικής στενότητας που οφείλεται στην οικονομική 
ύφεση, καθώς και στη μείωση του ελλείμματος σε εθνικό επίπεδο. 
Και οι δύο αιτίες είχαν αντίκτυπο στις προτεραιότητες της πολιτι -
κής. Επιπλέον, ο μακροπρόθεσμος στόχος των έργων αυτών είναι 
η δημιουργία θέσεων απασχόλησης.
Η έννοια του «ολοκληρωμένου σχεδίου αστικής ανάπτυξης» έχει 
ενσωματωθεί στις στρατηγικές κατευθυντήριες γραμμές της Κοι -
νότητας και στο άρθρο 44 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1828/2006. 
Το μέσο χρηματοοικονομικής τεχνικής JESSICA μπορεί να χρησιμο -
ποιηθεί μόνο σε περιοχές στις οποίες έχει καταρτιστεί ένα τέτοιου 
είδους σχέδιο. Επιπλέον, σύμφωνα με το άρθρο 8 του κανονισμού 
(ΕΚ) αριθ. 1080/2006, το ΕΤΠΑ μπορεί να στηρίξει την ανάπτυξη 
ολοκληρωμένων και βιώσιμων στρατηγικών για την αντιμετώ -
πιση της υψηλής συγκέντρωσης οικονομικών, περιβαλλοντικών 
και κοινωνικών προβλημάτων που θίγουν αστικές περιοχές, στις 
οποίες περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η αποκατάσταση του 
φυσικού περιβάλλοντος και η ανάπλαση εγκαταλελειμμένων 
εγκαταστάσεων.ΙΙΙ. β)
Το 2006 η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση οδηγίας για τον καθορι -
σμό πλαισίου προστασίας του εδάφους [COM(2006) 232] στην 
οποία διατυπώνεται ορισμός του «ρυπασμένου τόπου» και ζητείται 
η κατάρτιση καταλόγου ρυπασμένων τόπων στην εθνική επικρά -
τεια κάθε κράτους μέλους. Οι εγκαταλελειμμένες εγκαταστάσεις 
πολύ συχνά έχουν υποστεί ρύπανση και κατά συνέπεια θα περι -
ληφθούν στον κατάλογο. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε την 
πρόταση σε πρώτη ανάγνωση τον Νοέμβριο του 2007. Το Συμβού -
λιο δεν έχει συμφωνήσει ακόμη για την έκδοση κοινής θέσης.
Η Επιτροπή έχει, επίσης, αναλάβει πρωτοβουλίες εκτός νομικού 
πλαισίου για την προώθηση καλών πρακτικών, π.χ. για την προώ -
θηση της ανάπλασης εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων έναντι 
της χρήσης εκτάσεων πρασίνου και τον συντονισμό της χρήσης 
γης.
ΙΙΙ. γ)
Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι υπήρξαν ορισμένες αδυναμίες στον 
καθορισμό ποσοστών επιχορήγησης στο παρελθόν, οι οποίες εν 
μέρει οφείλονται και στο κανονιστικό πλαίσιο. Για τα έργα της περι -
όδου 2000-2006 που παράγουν καθαρά έσοδα, τα ανώτατα ποσο -
στά συγχρηματοδότησης καθορίστηκαν σύμφωνα με το άρθρο 29 
του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1260/1999. Η αξιολόγηση του ελλείμμα -
τος χρηματοδότησης περιελήφθη στον κανονισμό για την περίοδο 
2007-2013.
Κατά την περίοδο 2007-2013, τα έσοδα που είναι δυνατόν να καθο -
ριστούν εκ των προτέρων λαμβάνονται υπόψη για μια περίοδο από 
10 έως 30 έτη ανάλογα με τον τομέα. Για τον τομέα του περιβάλλο -
ντος, ο οδηγός ανάλυσης κόστους-οφέλους συνιστά την εφαρμογή 
των 30 ετών ως ορίζοντα χρόνου αναφοράς για την αποτίμηση 
κόστους και εσόδων του έργου. 
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η ενσωμάτωση μιας ρήτρας επιστροφής 
στην επιστολή χρηματοδότησης που εκδίδεται από τη διαχειρι -
στική αρχή αποτελεί καλή πρακτική η οποία θα είναι χρήσιμο να 
υιοθετηθεί από τα κράτη μέλη στους εθνικούς τους κανόνες. 
H εφαρμογή της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει» συνιστά στην 
πράξη μεγάλη πρόκληση. Συχνά, δεν είναι δυνατόν να ζητηθεί από 
το άτομο ή το νομικό πρόσωπο που είναι ο κύριος υπεύθυνος για 
την πρόκληση της ρύπανσης να πληρώσει για την αποκατάσταση, 
αφού, σε πολλές περιπτώσεις, είτε το άτομο ή το νομικό πρόσωπο 
αυτό δεν υπάρχει πλέον είτε μπορεί να αποδείξει ότι κατά τη χρο -
νική στιγμή της ρύπανσης τηρούσε τους ισχύοντες τότε κανόνες.
ΑΠΑΝΤΉΣΕΙΣ  
ΤΉΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ48
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;IV. α)
Η Επιτροπή συμφωνεί με την εν λόγω σύσταση προς τα κράτη μέλη 
και έχει ήδη ζητήσει μια προσέγγιση ολοκληρωμένης ανάπτυξης όχι 
μόνο στο κοινοτικό στρατηγικό πλαίσιο (ΚΣΠ) αλλά και στον κανονι -
σμό της Επιτροπής.
IV. β)
Οι υπηρεσίες της Επιτροπής δημοσίευσαν πρόσφατα ένα έγγραφο 
εργασίας (SWD(2012) 101 τελικό/2) στο οποίο περιέχονται οι 
«κατευθυντήριες γραμμές για τις βέλτιστες πρακτικές περιορισμού, 
μετριασμού ή αντιστάθμισης της σφράγισης του εδάφους». Στο 
έγγραφο αυτό περιγράφονται προσεγγίσεις που έχουν εφαρμοστεί 
στα κράτη μέλη, μεταξύ των οποίων και η αποτροπή της μετατρο -
πής χώρων πρασίνου και η επακόλουθη σφράγιση (μέρους) της 
επιφάνειάς τους και η επαναχρησιμοποίηση ήδη οικοδομημένων 
περιοχών, π.χ. εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων.
IV. γ)
Έχοντας ως στόχο την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» και την κρα -
τική ενίσχυση, το ρυθμιστικό πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων 
για την περίοδο 2007-2013 περιλαμβάνει ήδη τις παρατηρήσεις του 
Συνεδρίου.
Όσον αφορά τη ρήτρα επιστροφής στην επιστολή χρηματοδότησης 
που εκδίδεται από τη διαχειριστική αρχή, η Επιτροπή θεωρεί πως 
αποτελεί καλή πρακτική η οποία θα είναι χρήσιμο να υιοθετηθεί 
από τα κράτη μέλη στους εθνικούς τους κανόνες. Ωστόσο, βάσει της 
αρχής της επιμερισμένης διαχείρισης, εφόσον οι διαχειριστικές αρχές 
είναι εκείνες που εκδίδουν τις αποφάσεις χρηματοδότησης, θα πρέπει 
να παρακολουθούν και την εφαρμογή της ρήτρας επιστροφής όπως 
παρακολουθούν την υλοποίηση των έργων.
IV. δ)
Η Επιτροπή συμφωνεί με τη σύσταση του Συνεδρίου, ωστόσο υπο -
γραμμίζει ότι το 2006 υπέβαλε πρόταση οδηγίας για τον καθορισμό 
πλαισίου προστασίας του εδάφους [COM(2006) 232] η οποία θα μπο -
ρούσε να αποτελέσει τη νομική βάση για την υιοθέτηση προτύπων 
σε επίπεδο ΕΕ όσον αφορά τον ορισμό των ρυπασμένων τόπων, του 
κινδύνου που συνιστούν και των μεθοδολογιών αποκατάστασης. 
Η Επιτροπή τονίζει ιδιαιτέρως ότι η έγκριση ειδικής νομοθεσίας της 
ΕΕ για την προστασία του εδάφους εναπόκειται στους συννομοθέτες.
Οι εγκαταλελειμμένες εγκαταστάσεις βρίσκονται πολύ συχνά σε αστι -
κές περιοχές. Η Επιτροπή προωθεί ήδη την ολοκληρωμένη βιώσιμη 
αστική ανάπτυξη μέσω των τρεχόντων προγραμμάτων και μέσω του 
χρηματοδοτικού μέσου JESSICA, το οποίο απαιτεί τη θέσπιση ολο -
κληρωμένου προγράμματος αστικής ανάπτυξης.
Επιπλέον, η Επιτροπή υποστηρίζει θερμά ότι τα κράτη μέλη πρέπει να 
ενσωματώσουν την ανάπλαση των εγκαταλελειμμένων εγκαταστά -
σεων ως κύριο στοιχείο στην ολοκληρωμένη τους προσέγγιση για 
την αστική ανάπτυξη, αφού η «ανάπλαση εγκαταλελειμμένων εγκα -
ταστάσεων» περιλαμβάνεται σε μία από τις τέσσερις επενδυτικές 
προτεραιότητες για την αστική ανάπτυξη.
Η προσέγγιση αυτή θα ενισχυθεί ακόμη περισσότερο κατά την περί -
οδο 2014-2020.IV. ε)
Η Επιτροπή έχει, επίσης, αναλάβει πρωτοβουλίες εκτός νομικού 
πλαισίου για την προώθηση καλών πρακτικών, π.χ. για την προώ -
θηση της ανάπλασης εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων έναντι 
της χρήσης εκτάσεων πρασίνου και τον συντονισμό της χρήσης 
γης.
Ακόμη, η Επιτροπή σημειώνει ότι η πρόταση οδηγίας για τον 
καθορισμό πλαισίου προστασίας του εδάφους [COM(2006) 232] 
απαιτεί τον προσδιορισμό των ρυπασμένων τόπων στις εθνικές 
επικράτειες.
49
ΑΠΑΝΤΉΣΕΙΣ  
ΤΉΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;ΕΙΣΑΓΩΓΗ
5.
Η Επιτροπή σημειώνει ότι φορείς οι οποίοι εκτελούν επικίνδυνες 
δραστηριότητες είναι απολύτως υπεύθυνοι για την αποκατάσταση 
της μόλυνσης του εδάφους, εάν η μόλυνση αυτή προκλήθηκε μετά 
την 30ή Απριλίου 2007, ημερομηνία θέσης σε ισχύ της οδηγίας 
2004/35/EK σχετικά με την περιβαλλοντική ευθύνη. Στο πλαίσιο 
αυτό, η Επιτροπή θα ήθελε να υπενθυμίσει ότι το 2006 υπέβαλε 
πρόταση οδηγίας για τον καθορισμό πλαισίου προστασίας του 
εδάφους [COM(2006) 232] βάσει της οποίας απαιτείται ο προσδιο -
ρισμός όλων των ρυπασμένων τόπων, συμπεριλαμβανομένων και 
εκείνων στους οποίους η μόλυνση προκλήθηκε πριν από τον Απρί -
λιο του 2007. Η πρόταση αυτή εξακολουθεί να τελεί υπό συζήτηση 
στο Συμβούλιο. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε την πρόταση 
σε πρώτη ανάγνωση τον Νοέμβριο του 2007. 
6.
Η προώθηση της προσέγγισης για την ολοκληρωμένη ανάπτυξη 
και η επαναχρησιμοποίηση των εγκαταλελειμμένων εγκαταστά -
σεων είναι ευρείες έννοιες1. 
Η προσέγγιση για την ολοκληρωμένη ανάπτυξη προωθείται επειδή 
οι διάφορες διαστάσεις της αστικής ζωής —περιβαλλοντική, οικο -
νομική, κοινωνική και πολιτισμική— είναι συνυφασμένες. Η αστική 
ανάπτυξη μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω μιας ολοκληρωμέ -
νης προσέγγισης. Τα μέτρα για τη φυσική ανανέωση του αστικού 
τοπίου θα πρέπει, επομένως, να συνδυαστούν με μέτρα για την 
προώθηση της παιδείας, της οικονομικής ανάπτυξης, της κοινωνι -
κής ένταξης και της περιβαλλοντικής προστασίας. 
1 Βλ. άρθρο 8 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1080/2006 και ανακοίνωση 
«Πολιτική συνοχής και πόλεις — Η συμβολή των πόλεων και των 
πολεοδομικών συγκροτημάτων στην ανάπτυξη και την απασχόληση στις 
περιφέρειες», COM(2006) 385 τελικό.ΕΜΒ ΕΛΕΙΑ ΚΑΙ ΣΤ ΟΧΟΙ ΤΟ Ύ ΕΛ ΕΓΧΟ Ύ
17.
Η Επιτροπή διατηρεί στη διάθεσή της μόνο τους φακέλους των 
μεγάλων έργων· οι φάκελοι των λοιπών έργων τηρούνται από τις 
διαχειριστικές αρχές των κρατών μελών.
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ
23. Δεύτερη περίπτωση 
Η πιστοποίηση θεωρείται καλή πρακτική. Ωστόσο, η έλλειψη πιστο -
ποίησης δεν σημαίνει αυτόματα ότι οι εργασίες απολύμανσης και 
ανάπλασης δεν έχουν εκτελεστεί κανονικά.
Βλ. επίσης την απάντηση της Επιτροπής στο σημείο 5 και την παρα -
πομπή στην πρότασή της του 2006 σχετικά με οδηγία για τον καθο -
ρισμό πλαισίου προστασίας του εδάφους [COM(2006) 232].
24.
Δεν υπάρχουν εναρμονισμένες τιμές ελέγχου των ρύπων του εδά -
φους ούτε πρότυπα για τον καθορισμό τού κατά πόσον μια εγκα -
τάσταση συνιστά σοβαρό κίνδυνο για την ανθρώπινη υγεία και το 
έδαφος, καθώς επίσης δεν υπάρχει εναρμονισμένος, σε επίπεδο 
ΕΕ, ορισμός του «ρυπασμένου τόπου». Το 2006 η Επιτροπή υπέ -
βαλε πρόταση οδηγίας για τον καθορισμό πλαισίου προστασίας 
του εδάφους [COM(2006) 232] στην οποία προβλέπεται ορισμός 
του «ρυπασμένου τόπου» και ζητείται η κατάρτιση καταλόγου 
ρυπασμένων τόπων στην εθνική επικράτεια κάθε κράτους μέλους. 
Η έγκριση της εν λόγω οδηγίας μπορεί να προσφέρει την αναγκαία 
νομική βάση για τη μελλοντική έγκριση —εφόσον υπάρξει ανάγκη 
και ανάλογα με την ανταλλαγή στοιχείων με τα κράτη μέλη— κοι -
νών τεχνικών στοιχείων σχετικά με την εκτίμηση επικινδυνότητας 
της ρύπανσης του εδάφους, τα οποία δεν επηρεάζουν κατά κανένα 
τρόπο το αποδεκτό επίπεδο κινδύνου. 
Βλ. επίσης την απάντηση της Επιτροπής στο σημείο 5.
ΑΠΑΝΤΉΣΕΙΣ  
ΤΉΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ50
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;26.
Η Επιτροπή εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι τα 
είκοσι από τα είκοσι δύο ολοκληρωμένα έργα που υποβλήθηκαν 
σε έλεγχο επέτυχαν πλήρως ή σε πολύ μεγάλο βαθμό (>90 %) τους 
στόχους όσον αφορά τα αποτελέσματά τους. 
27.
Τα έργα ανάπλασης εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων απαιτούν 
πολύ χρόνο για να επιτύχουν τα προσδοκώμενα αποτελέσματα.
Πλαίσιο 1 
Το παράδειγμα του πρώην βιομηχανικού λιμένα (Barrow-in-
Furness, ΗΒ) κάνει προφανή τη δυσκολία εκτέλεσης έργων εν μέσω 
οικονομικής κρίσης. 
Πλαίσιο 2 
Όσον αφορά το παράδειγμα του πρώην διυλιστηρίου πετρελαίου 
(Braunsbreda, Γερμανία), προϋπόθεση χρηματοδότησης αποτε -
λούσε η έρευνα αγοράς για τις δυνατότητες των αποκατασταθέ -
ντων τόπων. Ωστόσο, η διαχειριστική αρχή δεν είναι δυνατόν κατά 
τη στιγμή της έγκρισης της χρηματοδότησης να προβλέψει γεγο -
νότα τα οποία μπορεί να συμβούν χρόνια αργότερα. Οποιαδήποτε 
κριτήρια και αν έχουν οριστεί, ο μόνος δυνατός έλεγχος είναι σχε -
τικά με την επαλήθευση της έρευνας αγοράς.
Πλαίσιο 3 
Το παράδειγμα της πρώην μεταλλουργίας (Barnsley, ΗΒ, η οποία 
έχει χαρακτηριστεί ως «Αναγεννησιακή πόλη» στο πλαίσιο του 
σχεδίου περιφερειακής ανάπτυξης) κάνει προφανή τη δυσκολία 
εκτέλεσης έργων εν μέσω οικονομικής κρίσης. Η βελτίωση της 
ελκυστικότητας μιας περιοχής περιλαμβάνεται στους στόχους που 
επιδιώκει το ΕΤΠΑ, οι οποίοι δεν είναι δυνατόν πάντοτε να μετρώ -
νται με ποσοτικούς όρους.
Όσον αφορά την πρώην χαλυβουργία (Dortmund, Γερμανία), 
η υλοποίηση του έργου εξαρτάται εν μέρει από εξωτερικούς παρά -
γοντες οι οποίοι δεν επηρεάζονται ούτε από τα κράτη μέλη ούτε 
από την Επιτροπή. Το γεγονός ότι μόνο το 22 % των διαθέσιμων 
χώρων είχε πωληθεί μέχρι τα μέσα του 2011 μπορεί να αποδοθεί 
στην οικονομική κρίση. 31.
Τα έργα ανάπλασης εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων απαι -
τούν πολύ χρόνο για να αποδώσουν τα προσδοκώμενα αποτελέ -
σματα και να έχουν τον ανάλογο αντίκτυπο. Η δημιουργία θέσεων 
απασχόλησης είναι μακροπρόθεσμος στόχος, ιδίως όταν τα έργα 
αποσκοπούν στη βελτίωση του περιβάλλοντος οικονομικής 
δραστηριότητας.
32.
Η Επιτροπή εκφράζει την ικανοποίησή της για τα πορίσματα του 
Συνεδρίου.
38.
Οι υπηρεσίες της Επιτροπής δημοσίευσαν πρόσφατα ένα έγγραφο 
εργασίας [SWD(2012) 101 τελικό/2] στο οποίο περιέχονται οι 
«κατευθυντήριες γραμμές για τις βέλτιστες πρακτικές περιορισμού, 
μετριασμού ή  αντιστάθμισης της σφράγισης του εδάφους» . Στο 
έγγραφο αυτό περιγράφονται προσεγγίσεις που έχουν εφαρμοστεί 
στα κράτη μέλη, μεταξύ των οποίων και η αποτροπή της μετατρο -
πής χώρων πρασίνου και η επακόλουθη σφράγιση (μέρους) της 
επιφάνειάς τους και η επαναχρησιμοποίηση ήδη οικοδομημένων 
περιοχών, π.χ. εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων. 
39.
Η Επιτροπή σημειώνει ότι σε δύο τουλάχιστον από τα πέντε κράτη 
μέλη στα οποία διενεργήθηκε έλεγχος έχουν ληφθεί μέτρα για την 
προώθηση της προσωρινής χρήσης αναπλασθεισών εγκαταστά -
σεων ως χώρων πρασίνου.
40.
Η Επιτροπή σημειώνει ότι οι διάφοροι περιορισμοί στους εθνικούς 
και/ή περιφερειακούς προϋπολογισμούς, η ύπαρξη μητρώων για 
τις εγκαταλελειμμένες εγκαταστάσεις και οι ασάφειες όσον αφορά 
την ιδιοκτησία της γης επηρεάζουν πάντοτε την εκτέλεση των 
έργων.
40. Δεύτερη περίπτωση 
Η Επιτροπή σημειώνει ότι η πρόταση οδηγίας για τον καθορισμό 
πλαισίου προστασίας του εδάφους [COM(2006) 232], που έχει 
υποβληθεί, απαιτεί από τα κράτη μέλη να καταρτίσουν κατά -
λογο με τους ρυπασμένους χώρους στην επικράτειά τους και να 
τον δημοσιοποιήσουν (βλ. επίσης την απάντηση της Επιτροπής 
στο σημείο 24). Οι εγκαταλελειμμένες εγκαταστάσεις πολύ συχνά 
έχουν υποστεί και ρύπανση και, κατά συνέπεια, θα πρέπει να περι -
ληφθούν στον κατάλογο αυτόν. 
43.
Η Επιτροπή παραπέμπει επίσης στην απάντησή της στα σημεία 24 
και 40: σημειώνει ότι η πρόταση οδηγίας για τον καθορισμό πλαι -
σίου προστασίας του εδάφους, που έχει υποβληθεί, απαιτεί από 
τα κράτη μέλη να καταρτίσουν κατάλογο με τους ρυπασμένους 
χώρους στην επικράτειά τους και να τον δημοσιοποιήσουν. 
51
ΑΠΑΝΤΉΣΕΙΣ  
ΤΉΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;Πλαίσιο 5 
Στην περίπτωση της Πολωνίας, παρόλο που έχουν αναληφθεί πρω -
τοβουλίες σε τοπικό επίπεδο, η δημιουργία ενός εθνικού μητρώου 
θα επέτρεπε την καλύτερη ιεράρχηση των προτεραιοτήτων.
Ωστόσο, το «εθνικό σχέδιο χωροταξικής ανάπτυξης 2030» που ενέ -
κρινε η πολωνική κυβέρνηση τον Μάρτιο του 2012 εξασφαλίζει τον 
συντονισμό του σχεδιασμού και της ολοκληρωμένης προσέγγισης 
των αναπλασθεισών περιοχών. 
44.
Η Επιτροπή παραπέμπει στην απάντησή της στο σημείο 43.
Πλαίσιο 6 
Η Επιτροπή παραπέμπει στην απάντησή της στο σημείο 40, δεύ -
τερη περίπτωση.
45.
Τα κριτήρια επιλογής για τα έργα που συγχρηματοδοτούνται από 
το ΕΤΠΑ καθορίζονται από τις επιτροπές παρακολούθησης των 
προγραμμάτων. Η Επιτροπή προτρέπει τα κριτήρια επιλογής να 
περιλαμβάνουν έννοιες όπως προστιθέμενη αξία, σχέση κόστους- 
ωφέλειας και περιβαλλοντική βιωσιμότητα, και συνιστά την εφαρ -
μογή βέλτιστων πρακτικών.
Η Επιτροπή έχει αναλάβει πολλές πρωτοβουλίες πέρα από τη 
θέσπιση νομικών μέσων για την προώθηση των καλών πρακτικών 
στον τομέα αυτόν. Για παράδειγμα με την ανακοίνωσή της «Πολι -
τική συνοχής και πόλεις — Η συμβολή των πόλεων και των πολεο -
δομικών συγκροτημάτων στην ανάπτυξη και την απασχόληση στις 
περιφέρειες» [COM(2006) 385 τελικό] προωθεί την αποκατάσταση 
εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων έναντι της χρήσης εκτάσεων 
πρασίνου και τον συντονισμό της χρήσης γης και πολιτικές συνο -
χής για τη διαχείριση της αστικής εξάπλωσης. Επίσης, οι υπηρε -
σίες της το 2010, στο πλαίσιο του Συνεδρίου για την Οικονομική 
Αλλαγή, διοργάνωσαν συζήτηση με θέμα την «επαναχρησιμο -
ποίηση των εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων και κτιρίων» και 
δημοσίευσαν στο διαδίκτυο έκθεση εμπειρογνωμόνων σχετικά με 
τα πορίσματά της.45. Πρώτη περίπτωση
Η ιεράρχηση των έργων και η λήψη της απόφασης σχετικά με το 
ποσοστό της χρηματοδότησης από την πλευρά της ΕΕ σε επίπεδο 
έργου εμπίπτουν στην αρμοδιότητα των αρχών που είναι αρμόδιες 
για τα προγράμματα.
48. Δεύτερη περίπτωση 
Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι υπήρξαν ορισμένες αδυναμίες στον 
καθορισμό ποσοστών επιχορήγησης στο παρελθόν, που εν μέρει 
οφείλονται και στο κανονιστικό πλαίσιο. Για τα έργα της περιόδου 
2000-2006 που παράγουν καθαρά έσοδα, τα ανώτατα ποσοστά 
συγχρηματοδότησης καθορίστηκαν σύμφωνα με το άρθρο 29 του 
κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1260/1999. Η αξιολόγηση του ελλείμματος 
χρηματοδότησης περιελήφθη στον κανονισμό 2007-2013.
Πλαίσιο 7 
Όσον αφορά το εθνικό φυσικό καταφύγιο (Halton, ΗΒ), η μεθοδο -
λογία που εφαρμόστηκε από το 2007 σχετικά με το έλλειμμα χρη -
ματοδότησης δεν εφαρμόστηκε με τον ίδιο τρόπο όπως για την 
περίοδο 2000-2006. Η συγχρηματοδότηση του ΕΤΠΑ είναι κάτω 
από το ανώτατο ποσοστό συγχρηματοδότησης που προβλέπεται 
από το άρθρο 29 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1260/1999 και, κατά 
συνέπεια, συνυπολόγισε πράγματι τα πιθανά έσοδα, σύμφωνα με 
τους εφαρμοστέους κανονισμούς.
Όσον αφορά τον πρώην σχεδιαζόμενο πυρηνικό σταθμό 
(Arneburg, Γερμανία) η  μεθοδολογία που εφαρμόστηκε 
από το 2007 σχετικά με το έλλειμμα χρηματοδότησης δεν εφαρ -
μόστηκε με τον ίδιο τρόπο όπως για την περίοδο 2000-2006 [βλ. 
άρθρο 29 παράγραφος 4 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1260/1999]. 
49.
Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι υπήρξαν ορισμένες αδυναμίες στον 
καθορισμό των ποσοστών επιχορήγησης στο παρελθόν, οι οποίες 
εν μέρει οφείλονται και στο κανονιστικό πλαίσιο. Για τα έργα που 
παράγουν ουσιαστικά καθαρά έσοδα, τα ανώτατα ποσοστά συγ -
χρηματοδότησης καθορίστηκαν σύμφωνα με το άρθρο 29, παρά -
γραφος, 4 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1260/1999 το οποίο εφαρ -
μόζεται στις ακόλουθες τρεις περιπτώσεις. Η μεθοδολογία για το 
έλλειμμα χρηματοδότησης περιελήφθη στον κανονισμό για την 
περίοδο 2007-2013.
49. Πρώτη περίπτωση 
Η Επιτροπή σημειώνει ότι στα οκτώ από τα 15 έργα που υποβλή -
θηκαν σε έλεγχο όπου ο δικαιούχος είχε πραγματοποιήσει αξιο -
λόγηση του ελλείμματος χρηματοδότησης, το Συνέδριο δεν δια -
πίστωσε την ύπαρξη πιθανών εσόδων τα οποία να παρήχθησαν 
αλλού σε άλλα αναπτυξιακά έργα που εκτελούσε ο ίδιος κύριος 
έργου.
ΑΠΑΝΤΉΣΕΙΣ  
ΤΉΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ52
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;49. Δεύτερη περίπτωση 
Η αγοραία αξία της γης απαιτεί πράγματι ανεξάρτητη αποτίμηση. 
Η Επιτροπή σημειώνει ότι, για τα 22 από τα 27 έργα που υποβλή -
θηκαν σε έλεγχο, το Συνέδριο δεν διαπίστωσε ευρήματα σχετικά 
με την αποτίμηση. 
Πλαίσιο 8 
Όσον αφορά το πρώην ανθρακωρυχείο / μονάδα παραγωγής κωκ 
(Sheffield, ΗΒ), ανατρέξτε στην απάντηση στο πλαίσιο 7.
Πλαίσιο 9 
Όσον αφορά το πρώην υπαίθριο ορυχείο (Rotherham, ΗΒ), η επι -
λεξιμότητα της γης που αγοράστηκε έπρεπε να είχε εκτιμηθεί με 
όρους καθεστώτος κρατικών ενισχύσεων σύμφωνα με τον κανόνα 
αριθ. 5 [κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1685/2000]. Σχετικά με το καθεστώς 
κρατικών ενισχύσεων, η αξία της γης έπρεπε να είχε αποτιμηθεί ως 
μηδενική ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε επίπεδο χαμηλότερο από 
την πραγματική αξία αγοράς ή αγοραία αξία. 
Όσον αφορά την πρώην χαλυβουργία (Dortmund, Γερμανία), η Επι -
τροπή θα παρακολουθήσει το συγκεκριμένο θέμα.
50.
Η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει», όπως έχει ενσωματωθεί στο 
άρθρο 191, παράγραφος, 2 της Συνθήκης για τη λειτουργία της 
Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), αποτελεί κατευθυντήρια αρχή της 
περιβαλλοντικής πολιτικής. Ωστόσο, επειδή η αρχή αυτή αφορά 
δράση της ΕΕ, οι ιδιώτες δεν μπορούν να επικαλεστούν το εν λόγω 
άρθρο της ΣΛΕΕ προκειμένου να αποκλείσουν την εφαρμογή 
εθνικής νομοθεσίας σ’ έναν τόπο ο οποίος καλύπτεται από περι -
βαλλοντική πολιτική για την οποία δεν έχει εγκριθεί νομοθεσία 
σε επίπεδο ΕΕ βάσει του ίδιου άρθρου2. Δηλαδή, το άρθρο αυτό 
δεσμεύει τα κράτη μέλη εφόσον έχει εφαρμοστεί μέσω πράξεων 
παράγωγου δικαίου σε επίπεδο ΕΕ, όπως για παράδειγμα μέσω 
οδηγιών (π.χ. οδηγία 2004/35/ΕΚ σχετικά με την περιβαλλοντική 
ευθύνη, οδηγία 2000/60/ΕΚ για τη θέσπιση πλαισίου κοινοτικής 
δράσης στον τομέα της πολιτικής των υδάτων, οδηγία 2008/98/ΕΚ 
για τα απόβλητα, οδηγία 2006/21/ΕΚ σχετικά με τη διαχείριση των 
αποβλήτων της εξορυκτικής βιομηχανίας κ.λπ.).
Σύμφωνα με τις κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με 
τις κρατικές ενισχύσεις για την προστασία του περιβάλλοντος3, 
εάν δεν υπάρχει πράξη παράγωγου δικαίου σε επίπεδο ΕΕ, η αρχή 
«ο ρυπαίνων πληρώνει» εφαρμόζεται εφόσον έχει οριστεί στην 
ισχύουσα εθνική νομοθεσία. 
2 Απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης  
της 9ης Μαρτίου 2010 στην υπόθεση C-378/08, σκέψη 46.
3 ΕΕ C 82 της 1.4.2008, σ. 1-33.51.
Εκτός από τα σχόλια του σημείου 50, προστίθεται ότι η πρόταση 
οδηγίας για τον καθορισμό πλαισίου προστασίας του εδάφους που 
υπέβαλε η Επιτροπή προβλέπει τη δημιουργία κατάλληλου οικο -
νομικού μηχανισμού για τη χρηματοδότηση της έρευνας και της 
αποκατάστασης των «ορφανών τόπων» (δηλ. των ρυπασμένων 
τόπων για τους οποίους, με βάση την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώ -
νει», είναι αδύνατον να εντοπιστεί το φυσικό ή το νομικό πρόσωπο 
που ευθύνεται για τη ρύπανση ή να του καταλογιστεί ευθύνη 
βάσει της νομοθεσίας της ΕΕ ή της εθνικής νομοθεσίας ή δεν μπο -
ρεί να υποχρεωθεί να αναλάβει το κόστος της έρευνας και της 
αποκατάστασης).
53.
Η Επιτροπή συμφωνεί ότι οι αρχές που είναι αρμόδιες για τα προ -
γράμματα πρέπει να επαγρυπνούν όσον αφορά αυτόν τον κίνδυνο.
54.
Όπως αναφέρει το Ελεγκτικό Συνέδριο στα σημεία 53-55, τα έργα 
που έχουν υποβληθεί σε έλεγχο έχουν αντιμετωπίσει περίπλοκες 
καταστάσεις, ιδίως όσον αφορά τις συμφωνίες μεταξύ πωλητών και 
φορέων αξιοποίησης ρυπασμένης γης.
Πλαίσιο 10 
Όσον αφορά την πρώην χαλυβουργία (Dortmund, Γερμανία), η Επι -
τροπή θα παρακολουθήσει το συγκεκριμένο θέμα.
55.
Η Επιτροπή συνιστά θερμά την αποτίμηση της αξίας της γης (και 
των κτιρίων) από ανεξάρτητο πιστοποιημένο εκτιμητή ή δεόντως 
εξουσιοδοτημένο επίσημο φορέα [κανόνας 5 του κανονισμού (ΕΚ) 
αριθ. 1685/2000). 
Πλαίσιο 11 
Όσον αφορά το πρώην εργοστάσιο χημικών (Widnes, ΗΒ) και το 
πρώην ανθρακωρυχείο / μονάδα παρασκευής κωκ (Sheffield, ΗΒ), 
η Επιτροπή θα παρακολουθήσει το ζήτημα.
Όσον αφορά το πρώην υπαίθριο ορυχείο (Rotherham, ΗΒ), η δια -
χειριστική αρχή ενημέρωσε την Επιτροπή ότι έχει κάνει ενέργειες 
για την ενημέρωση της υπηρεσίας κατοικιών και κοινοτήτων 
(Homes and Community Agency, νέος αρμόδιος φορέας) σχετικά 
με το θέμα. 
53
ΑΠΑΝΤΉΣΕΙΣ  
ΤΉΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;57.
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η ενσωμάτωση μιας ρήτρας επιστροφής 
στην επιστολή χρηματοδότησης που εκδίδεται από τη διαχειρι -
στική αρχή αποτελεί καλή πρακτική η οποία θα είναι χρήσιμο να 
υιοθετηθεί από τα κράτη μέλη στους εθνικούς τους κανόνες.
Για την περίοδο προγραμματισμού 2000-2006, το άρθρο 29, 
παράγραφος 4, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1260/1999 περιόριζε 
τη συνδρομή της ΕΕ στα έργα που παράγουν έσοδα ανάλογα με 
τους στόχους προτεραιότητας και τον επενδυτικό τομέα. Για την 
περίοδο 2007-2013, το άρθρο 55, παράγραφος 4, του κανονισμού 
(ΕΚ) αριθ. 1083/2006 προβλέπει κοινές κατευθυντήριες γραμμές για 
τη διαχείριση των εσόδων τα οποία δεν είχαν υπολογιστεί κατά τη 
χρονική στιγμή υποβολής του έργου. Ο οδηγός «Ανάλυση κόστους 
οφέλους» του 2008 προσέφερε συμπληρωματικές κατευθυντή -
ριες γραμμές για την τυποποιημένη προσέγγιση του υπολογισμού 
του ελλείμματος χρηματοδότησης και των έργων που παράγουν 
έσοδα, που εφαρμόζονται σε όλα τα κράτη μέλη αλλά μπορούν 
να προσαρμοστούν στις ειδικές εθνικές συνθήκες. Κατά συνέπεια, 
ορισμένα κράτη μέλη έχουν εκδώσει τις δικές του κατευθυντήριες 
γραμμές για την ανάλυση κόστους-οφέλους και γι’ αυτό είναι δυνα -
τόν να παρατηρούνται ορισμένες διαφορές μεταξύ των κρατών 
μελών. Σαφείς και ολοκληρωμένες κατευθυντήριες γραμμές για 
τα έργα που παράγουν έσοδα είχαν δημοσιευτεί στην αρχή της 
περιόδου προγραμματισμού 2007-2013 (COCOF 07/0074/09 και 
08/0012/02).
58.
Η Επιτροπή πιστεύει ότι, για τα έργα από τα οποία δεν είναι δυνα -
τόν να αναμένονται έσοδα ή να υπολογιστούν κατά τη στιγμή της 
έγκρισής τους, η διαχειριστική αρχή θα πρέπει να έχει τη δυνατό -
τητα να επαληθεύσει εάν πράγματι υπήρξαν έσοδα μετά την ολο -
κλήρωση του έργου. Η περίοδος που αναφέρεται στον κανονισμό 
είναι αρκετή, αφού αποτελεί μια εξισορρόπηση της ανάγκης επα -
νεξέτασης των πιθανών εσόδων, όταν τελικά προκύπτουν, και της 
εύλογης προσδοκίας της διαχειριστικής αρχής και των δικαιούχων 
για το κλείσιμο των έργων εφόσον έχουν ολοκληρωθεί.ΣΎΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ Σ ΎΣΤΑΣΕΙΣ
59.
Η ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών 
εγκαταστάσεων είναι ένα πρώτο βήμα για την αύξηση της ελκυ -
στικότητας μιας περιοχής. Αποτελεί προϋπόθεση για την ανάπτυξη 
δραστηριοτήτων που θα δημιουργήσουν θέσεις απασχόλησης.
60.
Ορισμένα έργα γνώρισαν καθυστερήσεις εξαιτίας των οικονομικών 
περιορισμών που οφείλονται στην οικονομική κρίση, ενώ η δημι -
ουργία θέσεων απασχόλησης αποτελεί μακροπρόθεσμο στόχο των 
έργων αυτών.
61.
H εφαρμογή της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει» συνιστά στην 
πράξη μεγάλη πρόκληση. Συχνά, δεν είναι δυνατόν να ζητηθεί από 
το άτομο ή το νομικό πρόσωπο που είναι ο κύριος υπεύθυνος για 
την πρόκληση της ρύπανσης να πληρώσει για την αποκατάσταση, 
αφού, σε πολλές περιπτώσεις, είτε το άτομο ή το νομικό πρόσωπο 
αυτό δεν υπάρχει πλέον είτε μπορεί να αποδείξει ότι κατά τη χρο -
νική στιγμή της ρύπανσης τηρούσε τους ισχύοντες τότε κανόνες.
62.
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η ενσωμάτωση μιας ρήτρας επιστροφής 
στην επιστολή χρηματοδότησης που εκδίδεται από τη διαχειρι -
στική αρχή αποτελεί καλή πρακτική η οποία θα είναι χρήσιμο να 
υιοθετηθεί από τα κράτη μέλη στους εθνικούς τους κανόνες.
ΑΠΑΝΤΉΣΕΙΣ  
ΤΉΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ54
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;64.
Η πιστοποίηση θεωρείται καλή πρακτική. Ωστόσο, η έλλειψη πιστο -
ποίησης και οι διαφορές μεταξύ των εθνικών τιμών ελέγχου της 
μόλυνσης του εδάφους δεν σημαίνουν αυτόματα ότι οι εργασίες 
απολύμανσης και ανάπλασης δεν έχουν εκτελεστεί κανονικά. Στην 
πρόταση οδηγίας της Επιτροπής για τον καθορισμό πλαισίου προ -
στασίας του εδάφους [COM(2006) 232] διατυπώνεται ορισμός του 
«ρυπασμένου τόπου» και ζητείται η κατάρτιση καταλόγου ρυπα -
σμένων τόπων στην εθνική επικράτεια κάθε κράτους μέλους. 
65.
Η ανάπτυξη των έργων πραγματοποιείται πάντοτε σε πλαίσιο οικο -
νομικής αβεβαιότητας και η οικονομική ύφεση, καθώς και η μείωση 
του ελλείμματος σε εθνικό επίπεδο έχουν αντίκτυπο στον καθορι -
σμό των προτεραιοτήτων της δημόσιας πολιτικής.
Η έννοια του «ολοκληρωμένου σχεδίου αστικής ανάπτυξης» έχει 
ενσωματωθεί στις στρατηγικές κατευθυντήριες γραμμές της Κοι -
νότητας και στο άρθρο 44 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1828/2006. 
Το μέσο χρηματοοικονομικής τεχνικής JESSICA μπορεί να χρησιμο -
ποιηθεί μόνο σε περιοχές στις οποίες έχει καταρτιστεί ένα τέτοιου 
είδους σχέδιο. Επιπλέον, σύμφωνα με το άρθρο 8 του κανονισμού 
(ΕΚ) αριθ. 1080/2006, το ΕΤΠΑ μπορεί να στηρίξει την ανάπτυξη 
ολοκληρωμένων και βιώσιμων στρατηγικών για την αντιμετώ -
πιση της υψηλής συγκέντρωσης οικονομικών, περιβαλλοντικών 
και κοινωνικών προβλημάτων που θίγουν αστικές περιοχές, στις 
οποίες περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η αποκατάσταση του 
φυσικού περιβάλλοντος και η ανάπλαση εγκαταλελειμμένων 
εγκαταστάσεων.
Σύσταση αριθ. 1 προς τα κράτη μέλη
Η Επιτροπή συμφωνεί με την εν λόγω σύσταση προς τα κράτη μέλη 
και έχει ήδη ζητήσει μια προσέγγιση ολοκληρωμένης ανάπτυξης 
όχι μόνο στο κοινοτικό στρατηγικό πλαίσιο αλλά και στον κανονι -
σμό της Επιτροπής.
Σύσταση αριθ. 1 α) προς την Επιτροπή
Η Επιτροπή συμφωνεί με τη σύσταση του Ελεγκτικού Συνεδρίου, 
ωστόσο υπογραμμίζει ότι το 2006 υπέβαλε πρόταση για τον καθο -
ρισμό πλαισίου προστασίας του εδάφους [COM(2006) 232] η οποία 
θα μπορούσε να αποτελέσει τη νομική βάση για την πρόταση προ -
τύπων της ΕΕ όσον αφορά τον ορισμό των μολυσμένων χώρων, του 
κινδύνου που συνιστούν και των μεθοδολογιών αποκατάστασης.
Η οδηγία αυτή θα μπορούσε να εναρμονίσει τον ορισμό του 
«ρυπασμένου τόπου» σε όλη την ΕΕ και να εισαγάγει, μεταξύ 
άλλων, την υποχρέωση των κρατών μελών για την αποκατάσταση 
των τόπων αυτών. Η οδηγία θα επέτρεπε επίσης στην Επιτροπή — 
εφόσον υπάρξει ανάγκη και ανάλογα με την ανταλλαγή στοιχείων 
με τα κράτη μέλη— να εγκρίνει κοινά τεχνικά στοιχεία σχετικά με 
την εκτίμηση επικινδυνότητας της ρύπανσης του εδάφους.
Η Επιτροπή τονίζει ιδιαιτέρως ότι η έγκριση ειδικής νομοθε -
σίας της ΕΕ για την προστασία του εδάφους εναπόκειται στους 
συννομοθέτες.Σύσταση αριθ. 1 β) προς την Επιτροπή
Οι εγκαταλελειμμένες εγκαταστάσεις βρίσκονται πολύ συχνά σε 
αστικές περιοχές. Η Επιτροπή προωθεί ήδη την ολοκληρωμένη 
βιώσιμη αστική ανάπτυξη μέσω των τρεχόντων προγραμμάτων. 
Η προσέγγιση αυτή θα ενισχυθεί σε μεγάλο βαθμό κατά την περί -
οδο 2014-2020 με την απαίτηση το 5 % τουλάχιστον της πίστωσης 
του ΕΤΠΑ στα κράτη μέλη να διοχετεύεται σε ολοκληρωμένες 
ενέργειες βιώσιμης αστικής ανάπτυξης. Η ολοκληρωμένη αστική 
ανάπτυξη προωθείται επίσης και μέσω του χρηματοδοτικού μέσου 
JESSICA, το οποίο απαιτεί τη θέσπιση ολοκληρωμένου προγράμμα -
τος αστικής ανάπτυξης. 
Επιπλέον, η Επιτροπή υποστηρίζει θερμά ότι τα κράτη μέλη πρέπει 
να ενσωματώσουν την ανάπλαση των εγκαταλελειμμένων εγκατα -
στάσεων ως κύριο στοιχείο στην ολοκληρωμένη τους προσέγγιση 
για την αστική ανάπτυξη, αφού η «ανάπλαση εγκαταλελειμμένων 
εγκαταστάσεων» περιλαμβάνεται σε μία από τις τέσσερις επενδυτι -
κές προτεραιότητες για την αστική ανάπτυξη.
Κοινή απάντηση στα σημεία 66 και 67. 
Η εκτέλεση των έργων αποκατάστασης επηρεάζεται πάντοτε και 
από εξωτερικούς παράγοντες οι οποίοι υπερβαίνουν την αρμοδιό -
τητα των διαχειριστικών αρχών των προγραμμάτων, όπως είναι οι 
διάφοροι περιορισμοί στους εθνικούς και/ή περιφερειακούς προ -
ϋπολογισμούς και οι ασάφειες όσον αφορά την ιδιοκτησία της γης.
Η πρόταση οδηγίας για τον καθορισμό πλαισίου προστασίας του 
εδάφους [COM(2006) 232] απαιτεί από τα κράτη μέλη να καταρ -
τίσουν κατάλογο με τους ρυπασμένους χώρους στην επικράτειά 
τους και να τον δημοσιοποιήσουν. Οι εγκαταλελειμμένες εγκατα -
στάσεις πολύ συχνά έχουν υποστεί και ρύπανση και κατά συνέπεια 
θα πρέπει να περιληφθούν στον κατάλογο αυτόν.
68.
Τα κριτήρια επιλογής για τα έργα που συγχρηματοδοτούνται από 
το ΕΤΠΑ καθορίζονται από τις επιτροπές παρακολούθησης των 
προγραμμάτων. Η Επιτροπή προτρέπει τα κριτήρια επιλογής να 
περιλαμβάνουν έννοιες όπως προστιθέμενη αξία, σχέση κόστους- 
ωφέλειας και περιβαλλοντική βιωσιμότητα, και συνιστά την εφαρ -
μογή βέλτιστων πρακτικών.
Η Επιτροπή έχει, επίσης, αναλάβει πρωτοβουλίες εκτός νομικού 
πλαισίου για την προώθηση καλών πρακτικών, π.χ. για την προώ -
θηση της ανάπλασης εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων έναντι 
της χρήσης εκτάσεων πρασίνου και τον συντονισμό της χρήσης 
γης. 
55
ΑΠΑΝΤΉΣΕΙΣ  
ΤΉΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012 – Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων;Σύσταση αριθ. 2 β) προς τα κράτη μέλη
Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι οι υπηρεσίες της δημοσίευσαν πρό -
σφατα ένα έγγραφο εργασίας (SWD(2012) 101 τελικό/2) στο οποίο 
περιέχονται οι «Κατευθυντήριες γραμμές για τις βέλτιστες πρακτι -
κές περιορισμού, μετριασμού ή αντιστάθμισης της σφράγισης του 
εδάφους». Στο έγγραφο αυτό περιγράφονται προσεγγίσεις που 
έχουν εφαρμοστεί στα κράτη μέλη, μεταξύ των οποίων και η απο -
τροπή της μετατροπής χώρων πρασίνου και η επακόλουθη σφρά -
γιση (μέρους) της επιφάνειάς τους και η επαναχρησιμοποίηση ήδη 
οικοδομημένων περιοχών, π.χ. εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων.
Σύσταση αριθ. 2 προς την Επιτροπή και τα κράτη 
μέλη
Η Επιτροπή έχει αναλάβει πρωτοβουλίες εκτός νομικού πλαισίου 
για την προώθηση καλών πρακτικών, π.χ. για την προώθηση της 
ανάπλασης εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων έναντι της χρήσης 
εκτάσεων πρασίνου και τον συντονισμό της χρήσης γης.
70.
Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι υπήρξαν ορισμένες αδυναμίες στον 
καθορισμό των ποσοστών επιχορήγησης στο παρελθόν, που εν 
μέρει οφείλονται και στο κανονιστικό πλαίσιο. Για τα έργα της περι -
όδου 2000-2006 που παράγουν καθαρά έσοδα, τα ανώτατα ποσο -
στά συγχρηματοδότησης καθορίστηκαν σύμφωνα με το άρθρο 29, 
παράγραφος 4, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1260/1999. Η μεθοδολο -
γία για το έλλειμμα χρηματοδότησης περιελήφθη στον κανονισμό 
2007-2013.
71.
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η ενσωμάτωση μιας ρήτρας επιστροφής 
στην επιστολή χρηματοδότησης που εκδίδεται από τη διαχει -
ριστική αρχή αποτελεί καλή πρακτική η οποία θα είναι χρήσιμο 
να υιοθετηθεί από τα κράτη μέλη στους εθνικούς τους κανόνες. 
Ωστόσο, βάσει της αρχής της επιμερισμένης διαχείρισης, εφόσον 
οι διαχειριστικές αρχές είναι εκείνες που εκδίδουν τις αποφάσεις 
χρηματοδότησης, θα πρέπει να παρακολουθούν και την εφαρμογή 
της ρήτρας επιστροφής όπως παρακολουθούν την υλοποίηση των 
έργων.
Η Επιτροπή πιστεύει ότι, για τα έργα από τα οποία δεν είναι δυνα -
τόν να αναμένονται έσοδα ή να υπολογιστούν κατά τη στιγμή της 
έγκρισής τους, η διαχειριστική αρχή θα πρέπει να έχει τη δυνατό -
τητα να επαληθεύσει εάν πράγματι υπήρξαν έσοδα μετά την ολο -
κλήρωση του έργου. Η περίοδος που αναφέρεται στον κανονισμό 
είναι αρκετή, αφού αποτελεί μια εξισορρόπηση της ανάγκης επα -
νεξέτασης των πιθανών εσόδων, όταν τελικά προκύπτουν, και της 
εύλογης προσδοκίας της διαχειριστικής αρχής και των δικαιούχων 
για το κλείσιμο των έργων εφόσον έχουν ολοκληρωθεί.72.
Η Επιτροπή σημειώνει ότι οι αρχές που είναι αρμόδιες για τα προ -
γράμματα πρέπει να επαγρυπνούν όσον αφορά αυτόν τον κίνδυνο 
ο οποίος συνδέεται με περίπλοκες συμφωνίες μεταξύ ρυπαινόντων, 
ιδιοκτητών γης και φορέων ανάπτυξης.
Η Επιτροπή συνιστά θερμά την αποτίμηση της αξίας της γης (και 
των κτιρίων) από ανεξάρτητο πιστοποιημένο εκτιμητή ή δεόντως 
εξουσιοδοτημένο επίσημο φορέα [κανόνας 5 του κανονισμού (ΕΚ) 
αριθ. 1685/2000). 
73.
Η Επιτροπή συμφωνεί ότι οι κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις 
πρέπει πάντοτε να τηρούνται από τις εθνικές αρχές, καθώς απο -
τελούν μέρος των κανονιστικών υποχρεώσεων των διαρθρωτικών 
ταμείων.
Σύσταση αριθ. 3 ε) προς τα κράτη μέλη
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η ενσωμάτωση μιας ρήτρας επιστροφής 
στην επιστολή χρηματοδότησης που εκδίδεται από τη διαχει -
ριστική αρχή αποτελεί καλή πρακτική η οποία θα είναι χρήσιμο 
να υιοθετηθεί από τα κράτη μέλη στους εθνικούς τους κανόνες. 
Ωστόσο, βάσει της αρχής της επιμερισμένης διαχείρισης, εφόσον 
οι διαχειριστικές αρχές είναι εκείνες που εκδίδουν τις αποφάσεις 
χρηματοδότησης, θα πρέπει να παρακολουθούν και την εφαρμογή 
της ρήτρας επιστροφής όπως παρακολουθούν την υλοποίηση των 
έργων.
Σύσταση αριθ. 3 α) προς την Επιτροπή
Όσον αφορά τον καθορισμό κοινών αρχών για την εφαρμογή της 
αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει», η Επιτροπή πιστεύει ότι οι αρχές 
αυτές υπάρχουν ήδη.
Σύσταση αριθ. 3 β) προς την Επιτροπή
Η Επιτροπή έχει ήδη εφαρμόσει τη σύσταση του Ελεγκτικού Συνε -
δρίου. Η τήρηση των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις αποτε -
λούσε πάντοτε κανονιστική απαίτηση. Για την περίοδο προγραμμα -
τισμού 2007-2013, το κανονιστικό πλαίσιο της Επιτροπής απαιτεί να 
λαμβάνεται υπόψη η μεθοδολογία για το έλλειμμα χρηματοδότη -
σης. Κατόπιν συμφωνίας με τα κράτη μέλη, η Επιτροπή είχε δώσει 
σαφείς και ολοκληρωμένες κατευθυντήριες γραμμές για τα έργα 
που παράγουν έσοδα στην αρχή της περιόδου προγραμματισμού 
(COCOF 07/0074/09 και 08/0012/02).

Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριo
Ειδική έκθεση αριθ. 23/2012
Ήταν επιτυχής η στήριξη που παρείχαν τα διαρθρωτικά μέτρα της ΕΕ στην ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών 
εγκαταστάσεων;
Λουξεμβούργο: Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης
2013 — 55 σ. — 21 × 29,7 cm
ISBN 978-92-9241-092-6
doi:10.2865/56205

ΠΩΣ Θ Ά ΠΡΟΜΗΘΕΎ ΤΕΙΤΕ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΕ
Δωρεάν εκδόσεις:
•	 από	το	EU	Bookshop	 (http://bookshop.europa.eu )·
•		από	τα	γραφεία	εκπροσώπησης	 ή	τις	αντιπροσωπείες	 της	Ευρωπαϊκής	 Ένωσης.	
Στοιχεία επικοινωνίας θα βρείτε στο διαδίκτυο ( http://ec.europa.eu ) ή θα τα ζητήσετε 
με φαξ στον αριθμό +352 2929-42758.
Εκδόσεις επί πληρωμή:
•	 από	το	EU	Bookshop	 (http://bookshop.europa.eu ).
Συνδρομές επί πληρωμή (π.χ. ετήσιες σειρές της Επίσημης Εφημερίδας της Ευρωπαϊκής  Ένωσης, 
συλλογές της νομολογίας του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης):
•		μέσω	των	εμπορικών	 αντιπροσώπων	 της	Υπηρεσίας	 Εκδόσεων	 της	Ευρωπαϊκής	 Ένωσης	
(http://publications.europa.eu/others/agents/index_el.htm ).
QJ-AB-12-024-EL-C
ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙO
ΣΤΉΝ ΕΥΡΩΠΉ , Ο ΑΡΙΘΜΟ Σ ΤΩΝ ΕΓΚΑΤΑΛΕΛΕΙΜΜΕΝΩΝ ΒΙΟΜΉΧΑΝΙΚ ΩΝ 
ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚ ΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤ ΑΣΕΩΝ ΠΟΥ ΧΡΕΙΑΖΟΝΤΑΙ ΑΝ ΑΠΛΑΣΉ  ΑΥΞΑ -
ΝΕΤΑΙ ΔΙΑΡΚ ΩΣ, ΕΝΩ  ΠΟΛΛΕΣ ΑΠΟ  ΑΥΤΕΣ ΕΙΝΑΙ ΜΟΛΥΣΜΕΝΕΣ. ΤΑ ΔΙΑΡ -
ΘΡΩΤΙΚ Α ΜΕ ΤΡΑ ΤΉΣ ΕΕ ΠΡΟΩΘΟ ΥΝ ΤΉΝ ΑΝ ΑΠΛΑΣΉ  ΤΩΝ ΕΓΚΑΤΑΛΕΛΕΙΜ -
ΜΕΝΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤ ΑΣΕΩΝ ΜΕ ΣΚΟΠΟ  ΤΉΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΉΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΉΣ 
ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟ  ΤΉΣ ΑΝΑΡΧΉΣ 
ΑΣΤΙΚΉΣ ΕΞΑΠΛΩΣΉΣ.
ΤΟ ΣΥΝΕ ΔΡΙΟ ΕΞΕ ΤΑΣΕ ΕΑΝ ΕΠΙΤΕΥ ΧΘΉΚΑΝ ΟΙ ΣΤ ΟΧΟΙ ΤΩΝ ΧΡΉΜΑΤΟ -
ΔΟΤΟ ΥΜΕΝΩΝ ΑΠΟ  ΤΉΝ ΕΕ ΕΡΓΩΝ ΑΝ ΑΠΛΑΣΉΣ, ΕΑΝ Ή ΣΤ ΟΧΕΥΣΉ  ΤΉΣ 
ΣΤΉΡΙΞΉΣ ΤΉΣ ΕΕ ΒΑΣΙΖ ΟΤΑΝ ΣΕ ΟΡΘ Α ΚΡΙΤΉΡΙΑ, ΚΑΘ ΩΣ ΚΑΙ ΕΑΝ ΤΑ ΑΠΟ -
ΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΠΙΤΕΥ ΧΘΉΚΑΝ ΜΕ ΤΟ ΧΑΜΉΛ ΟΤΕΡΟ ΔΥΝΑΤ Ο ΚΟΣΤΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ 
ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟ  ΤΉΣ ΕΕ.