Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Οι συνέπειες του ενιαίου νομίσματος για την εσωτερική αγορά - Παρατηρητήριο της εσωτερικής αγοράς»

(98/C 407/07)

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή στις 29 Ιανουαρίου 1998 αποφάσισε, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 23, τρίτο εδάφιο, του εσωτερικού κανονισμού την κατάρτιση γνωμοδότησης πρωτοβουλίας με θέμα: «Οι συνέπειες του ενιαίου νομίσματος για την εσωτερική αγορά».

Το τμήμα βιομηχανίας, εμπορίου, βιοτεχνίας και υπηρεσιών στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών κατήρτισε τη γνωμοδότησή του στις 8 Ιουλίου 1998 βάσει της έκθεσης του εισηγητή, κ. Burani.

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε στις 9 Σεπτεμβρίου 1998 στη διάρκεια της 357ης σύνολο ολομέλειας, με 106 ψήφους υπέρ και 3 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η υιοθέτηση του ευρώ αντιμετωπίζεται διαφορετικά από το ευρύ κοινό, από τους οικονομικούς φορείς και από τους κοινωνικούς εταίρους γενικότερα: Ορισμένοι το θεωρούν ως παράγοντα ανάκαμψης της οικονομίας, άλλοι του αποδίδουν επιδράσεις ποικίλου χαρακτήρα ως συνέπεια της αυστηρότητας που έχει επιβληθεί στα δημόσια οικονομικά, άλλοι επίσης θεωρούν ότι ο αντίκτυπός του στην εσωτερική αγορά θα είναι σχετικά περιορισμένος. Από την άλλη πλευρά είναι γεγονός ότι, μετά την απόφαση της υιοθέτησης του ευρώ ως νομίσματος για έντεκα χώρες της Ένωσης, η ομοφωνία επικρατεί των διενέξεων. Η ΟΚΕ, από την πλευρά της, προτίθεται να συμβάλει με τον προβληματισμό της και με τη γνώση των γεγονότων και τις απόψεις που ελεύθερα εκφράζονται από τους κοινωνικούς εταίρους στους περαιτέρω προβληματισμούς για το θέμα αυτό εκ μέρους της Επιτροπής, του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

1.2. Το ζήτημα θίγεται σε μία πλούσια επίσημη και ανεπίσημη βιβλιογραφία, από τα μέσα ενημέρωσης και τον επιστημονικό τύπο 7 συνεπώς δε λείπουν οι πηγές ενημέρωσης. Η ΟΚΕ έκρινε για το λόγο αυτό ότι οι περαιτέρω επαληθεύσεις θα πρέπει να γίνουν μέσω της άμεσης διαβούλευσης σε ανοιχτή συζήτηση με τις επιχειρήσεις, τα συνδικάτα και τους καταναλωτές. Προς το σκοπό αυτό οργάνωσε δύο ακροάσεις, την πρώτη στη Ρώμη στις 7 Μαΐου 1998 και τη δεύτερη στο Λονδίνο στις 15 Μαΐου 1998. Οι ημερομηνίες αυτές επιλέχθηκαν προκειμένου να υπάρξουν «θερμές» αντιδράσεις μετά την επίσημη υιοθέτηση του ευρώ 7 οι τόποι αυτοί επιλέχθηκαν ως οι πιο κατάλληλοι για να υπάρξει αντιπαραβολή των απόψεων που επικρατούν σε ένα κράτος μέλος της νομισματικής ένωσης και σε ένα κράτος που έχει επιλέξει να παραμείνει προς στιγμήν έξω.

1.2.1. Η ΟΚΕ γνωρίζει καλά, από την άλλη πλευρά, ότι ένα τόσο περιορισμένο δείγμα μπορεί να θεωρηθεί αντιπροσωπευτικό ολόκληρης της Ευρώπης και ότι τα γνωστικά στοιχεία που έχουν περισυλλεχθεί δεν μπορούν αυτομάτως να επεκταθούν σε όλες τις χώρες. Επιπλέον, για συντομία και σαφήνεια, περιόρισε την εξέτασή της σε ορισμένες από τις πτυχές που συνδέονται άμεσα με την υιοθέτηση του ευρώ, παραμερίζοντας εκείνες που έχουν ήδη θιχτεί σε άλλες γνωμοδοτήσεις, ή που θα έχουν ως συνέπεια την ανάγκη ανάλυσης συναφών θεμάτων.

1.3. Η έκθεση που ακολουθεί έλαβε υπόψη της τις γνωμοδοτήσεις που εκφράστηκαν από τους συμμετέχοντες στις δύο ακροάσεις, αλλά αποτελεί κυρίως τον καρπό των προβληματισμών των μελών της ΟΚΕ που προσέφεραν τη συμβολή τους μέσω των διαφορετικών φάσεων κατάρτισης του εγγράφου. Δεν ισχυριζόμαστε ότι έχουμε προσδιορίσει κάποια σταθερά σημεία, ούτε ότι έχουμε προβεί σε ασφαλείς προβλέψεις: σε μία αγορά που κυριαρχείται από πολυάριθμα εσωγενή συμβάντα, ανεξάρτητα από τις βουλήσεις των κυβερνήσεων, το καλύτερο που μπορεί να γίνει είναι να εκφραστούν ευέλικτες και πιθανές αρχές, που προσαρμόζονται στην πραγματικότητα της στιγμής.

2. Ο αντίκτυπος της εισαγωγής του ευρώ στην ελευθερία εγκατάστασης

2.1. Η σχέση μεταξύ ελευθερίας εγκατάστασης, που εξασφαλίζεται ήδη ευρύτατα από τη Συνθήκη και του ενιαίου νομίσματος μπορεί σε πρώτη όψη να φαίνεται σχετικά περιορισμένη 7 διάφοροι νομικοί παράγοντες θεωρούν εξάλλου ότι το ευρώ μπορεί να έχει επιπτώσεις στην μετεγκατάσταση των επιχειρήσεων και στις αποφάσεις αγοράς, συγκέντρωσης και συγχώνευσης.

2.2. Η δυνατότητα άμεσης αντιπαράθεσης κόστους και τιμών - για την οποία θα αναφερθούν περισσότερα στη συνέχεια - από κοινού με την κατάργηση των συναλλαγματικών κινδύνων, και των διακυμάνσεων της σχετικής αξίας των νομισμάτων καθιστά σχετικά πιο εύκολους τους προκαταρκτικούς οικονομικούς υπολογισμούς για την αξιολόγηση της βέλτιστης χωροθέτησης των παραγωγικών δραστηριοτήτων ή των υπηρεσιών. Προφανώς, το ενιαίο νόμισμα δεν αποτελεί το μόνο παράγοντα που διακυβεύεται: παραμένουν ουσιαστικές διαφορές μεταξύ των διαφόρων χωρών όσον αφορά τη φορολογία, το κόστος εργασίας, τη διαθεσιμότητα εργατικού δυναμικού και έως τώρα κινήτρων.

2.3. Οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις ειδικότερα θεωρούν ότι με το ενιαίο νόμισμα θα είναι δυνατό γι'αυτές να προχωρήσουν σε παραγωγικές μονάδες - αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις πρόκειται για πραγματικές μεταφορές της κυριότερης δραστηριότητας σε χώρες όπου οι εν λόγω συνθήκες παρουσιάζονται πιο θετικές σε σχέση με τις συνθήκες της χώρας προέλευσης. Με άλλα λόγια οι χώρες στις οποίες υφίστανται ήδη πιο ευνοϊκές συνθήκες από την άποψη της φορολογίας του κόστους εργασίας και της διαθεσιμότητας εργατικού δυναμικού προβλέπουν το ενιαίο νόμισμα ως τον καθοριστικό παράγοντα προσέλκυσης νέων επιχειρήσεων.

2.4. Η μετεγκατάσταση προς τρίτες χώρες εκτός της Ευρώπης δε φαίνεται να επηρεάζεται από την υιοθέτηση του ευρώ 7 ενδεχομένως να προκύψει το αντίθετο στο βαθμό που η ασιατική κρίση μπορεί να διαρκέσει ακόμη περισσότερο, αυξάνοντας έτσι την έλξη της περιοχής του «ευρώ» που παρουσιάζει καθησυχαστικά στοιχεία σταθερότητας. Όσον αφορά τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης είναι πιθανό ότι η υιοθέτηση εκ μέρους του ευρώ ως νομίσματος αναφοράς θα προσθέσει ένα θετικό στοιχείο στις αξιολογήσεις των επιχειρήσεων που αντιμετωπίζουν τη δυνατότητα εγκατάστασής τους σε αυτές 7 χρειάζεται ωστόσο να ληφθεί υπόψη ότι η πολιτική και η οικονομική σταθερότητα των χωρών αυτών θα παίξει σημαντικότερο ρόλο στις τελικές αποφάσεις.

2.5. Στα θέματα των αγορών, συγχωνεύσεων ή συμμετοχής, το ευρώ θα αποτελέσει παράγοντα μεγάλης σημασίας στις αξιολογήσεις των επιχειρήσεων, ειδικότερα εάν αυτό διευκολύνει - όπως αναμένεται - την εναρμόνιση των λογιστικών κανόνων, των κανόνων παρουσίασης των ισολογισμών και των εσωτερικών και εξωτερικών ελέγχων. Παραμένουν αναλλοίωτες οι άλλες αξιολογήσεις, που εξαρτώνται από τα στοιχεία που αναφέρθηκαν στα σημεία 2.2, 2.3 και 2.4.

2.5.1. Μεταξύ των στοιχείων που δρουν κατά της ορθολογικής μετεγκατάστασης και αποτελούν εμπόδιο στην καλύτερη διάθεση των επενδύσεων, ιδιαίτερα προβάλλονται οι ανισότητες της φορολογικής νομοθεσίας των κρατών μελών. Αυτό ίσως είναι το πιο προφανές σκέλος μίας αδυναμίας της διάρθρωσης που έχει διαμορφώσει η Ευρώπη: υφίσταται μία ενιαία νομισματική αρχή αλλά λείπει μία ενιαία οικονομική και δημοσιονομική πορεία. Αυτή η παρατήρηση δεν αποτελεί επίκριση, αλλά απλή διαπίστωση, παραμένει το γεγονός ότι, μολονότι θα πρέπει να αποδεχτούμε την πολυμέρεια των προσανατολισμών, η φορολογική εναρμόνιση εμφανίζεται ως επιχείρημα πρωταρχικής σημασίας που θέλουμε να πετύχουμε τα καλύτερα αποτελέσματα από την υιοθέτηση του ενιαίου νομίσματος.

3. Ο αντίκτυπος της εισαγωγής του ευρώ στον ανταγωνισμό

3.1. Η χρήση του ευρώ δε θα πρέπει να περιοριστεί στις χώρες της νομισματικής ένωσης: είναι πιθανό ότι οι φορείς των άλλων χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το μεγαλύτερο τμήμα των ΧΚΑΕ και άλλων τρίτων χωρών θα το υιοθετήσουν ως νόμισμα τιμολόγησης και διακανονισμού, τουλάχιστον στις σχέσεις τους με τις χώρες «in» και με άλλες χώρες ασταθούς νομίσματος υποκαθιστώντας το δολάριο. Αυτό θα εξαρτηθεί προφανώς από την εγγενή σταθερότητα του ευρωπαϊκού νομίσματος και την εμπιστοσύνη που θα του δοθεί από τον υπόλοιπο κόσμο. Εκτός από τα αποτελέσματα νομισματικού χαρακτήρα, που δεν υπεισέρχονται στο πεδίο της παρούσας γνωμοδότησης, το πρώτο και πιο προφανές αποτέλεσμα αυτής της «παγκοσμιοποίησης» θα είναι ότι θα επιτρέψει την άμεση δυνατότητα σύγκρισης του κόστους και των τιμών που σήμερα παρεμποδίζεται από την πολυμέρεια των νομισμάτων και από τις συναλλαγματικές διακυμάνσεις όπως επίσης - πρέπει να υπενθυμίσουμε - από την έλλειψη τυποποίησης των προδιαγραφών, ιδιαίτερα αισθητή σε ορισμένες τιμές.

3.2. Το συγκρίσιμο των αξιών - και συνεπώς η διαφάνεια των συνθηκών προσφοράς εμπορευμάτων και υπηρεσιών - θα αποτελέσει ισχυρό παράγοντα αύξησης του ανταγωνισμού: επιχειρήσεις και καταναλωτές θα είναι σε θέση να πραγματοποιήσουν τις επιλογές τους με καλύτερη γνώση των δεδομένων. Τα οφέλη για τους αγοραστές είναι προφανή 7 δεν είναι σίγουρο, από την άλλη μεριά, ότι ο μεγαλύτερος αριθμός επιχειρήσεων - και ειδικότερα οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, έχουν ήδη πραγματοποιήσει προβλέψεις για τον αντίκτυπο που αυτή η δυνατότητα σύγκρισης των τιμών θα έχει στις δραστηριότητές τους.

3.3. Το επιχείρημα του συγκρίσιμου των αξιών είναι εύκολο να γίνει κατανοητό. Ωστόσο αποτελεί μόνο ένα στοιχείο ενός γενικότερου και πολυσύνθετου φαινομένου το οποίο περιλαμβάνει:

- την ταχεία εξέλιξη του ηλεκτρονικού εμπορίου μέσω Internet, που καθιστά άκρως απλούστερη την αγορά και την πληρωμή των αγαθών και των υπηρεσιών συμβάλλοντας έτσι στη διεύρυνση του φάσματος των επιλογών των αγοραστών,

- η εφαρμογή των διεθνών συστημάτων πληρωμής που επιτρέπουν την ταχεία μεταφορά συναλλάγματος, με ασφάλεια και συνεχώς μειωμένο κόστος,

- η ταχεία μείωση του κόστους των επικοινωνιών και η όλο και μεγαλύτερη διάδοση του «πνεύματος πληροφορικής» μεταξύ των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων και των καταναλωτών,

- η αύξηση της αποτελεσματικότητας και της ταχύτητας - και η μείωση του κόστους - της μεταφοράς των αγαθών μόνιμης κατανάλωσης, πράγμα που καθιστά πιο οικονομικά σύμφορη την αγορά προϊόντων από γεωγραφικά απομακρυσμένους παραγωγούς.

3.4. Στα πλαίσια αυτά τα ευρώ προσφέρει έναν συμπληρωματικό παράγοντα μεγάλης σημασίας σε μία εξέλιξη που προοδευτικά θα δει να μειώνεται η σημασία του στοιχείου «χωροθέτηση» τόσο από την άποψη των παραγωγικών εγκαταστάσεων και των εγκαταστάσεων διανομής όσο και από την άποψη των περιοχών επίδρασης. Οι παραδοσιακές «κόγχες αγοράς» και οι καταστάσεις ολιγοπωλίου θα δώσουν τη θέση τους σε μία αγορά πιο ανοιχτή στον ανταγωνισμό που θα καταδικάσει τις λιγότερο αποτελεσματικές επιχειρήσεις ή τις επιχειρήσεις με διαστάσεις που δεν είναι προσαρμοσμένες στην αντιμετώπιση της αντιπαράθεσης με άλλες πιο προσαρμοσμένες και κατάλληλες να διεισδύσουν στην αγορά.

3.5. Εάν αυτή η προβολή αντιστοιχεί στην πραγματικότητα - τουλάχιστον ως τάση - η ώθηση δημιουργίας επιχειρήσεων μεγαλύτερων διαστάσεων καθίσταται αναπόφευκτη. Το παράδειγμα του χρηματοπιστωτικού τομέα, που είναι ο πρώτος που αισθάνεται το αποτέλεσμα του ενιαίου νομίσματος (από κοινού για να πούμε την αλήθεια και με μία σειρά άλλων παραγόντων), θα ακολουθηθεί από ολόκληρη την αγορά. Σε πρώτο επίπεδο από αυτό θα βγει κερδισμένος ο καταναλωτής από την άποψη των καλύτερων τιμών, καλύτερης ποιότητας των προϊόντων και υπηρεσιών, μεγαλύτερη διαφάνεια της αγοράς. Χρειάζεται για το λόγο αυτό να αξιολογηθούν τα αποτελέσματα μιας διαδικασίας υψηλότερων διαστάσεων των επιχειρήσεων και από την άποψη της απασχόλησης: είναι δυνατό πράγματι ότι στη διαδικασία αυτή δεν θα αντιστοιχεί και αύξηση των θέσεων εργασίας ή στη χειρότερη των υποθέσεων θα προκύψει και μείωση. Άλλη ενδεχόμενη επίπτωση μπορεί να είναι η δημιουργία νέων ολιγοπωλίων σε μία αγορά που κυριαρχείται από συνεχώς μεγαλύτερες επιχειρήσεις: ως προς αυτό η Επιτροπή πρέπει να ασκεί προσεκτική εποπτεία.

3.6. Πολλές μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις που δρουν αποκλειστικά στις τοπικές αγορές δε φαίνεται να έχουν αντίληψη του συνόλου αυτών των φαινομένων και των επιπτώσεών τους. Κατά την άποψή τους, το συγκρίσιμο των τιμών μεταξύ των διαφόρων χωρών δε θα έχει άμεσες επιπτώσεις στις αγορές στις οποίες δρουν αυτές με μοναδική εξαίρεση τις μεθοριακές ζώνες - όπου για το λόγο αυτό η σύγκριση των τιμών έχει ήδη εφαρμοσθεί από καιρό παρά την ποικιλία των νομισμάτων, με σημαντικές πολλές φορές αλλαγές του τόπου των αγορών. Εάν αυτή η συμπεριφορά μπορεί να δικαιολογηθεί στην περίπτωση δραστηριοτήτων που απαιτούν την επιτόπια φυσική παρουσία των ΜΜΕ (μηχανικά εργαστήρια, υπηρεσίες συντήρησης κλπ), αυτό καθίσταται περιττό για τις παραγωγικές επιχειρήσεις, διανομής και υπηρεσιών, για τις οποίες η έννοια «έλεγχος της περιοχής» είναι απατηλός στο φως των νέων εξελίξεων.

3.6.1. Η ΟΚΕ εκφράζει την άποψη ότι θα πρέπει να διαδοθεί ένα επιχειρηματικό πνεύμα μεταξύ των μικρών και μεσαίων επιχειρηματικών, προκειμένου να αποκτήσουν συνείδηση της αναγκαιότητας νέων στρατηγικών έναντι μίας σφαιρικής κατάστασης που είναι δυνατό να εξελιχθεί ταχύτατα τα επόμενα χρόνια. Ο έλεγχος των παραγωγών στις τοπικές αγορές, που βασίζεται σήμερα στη σχετικά περιορισμένη κινητικότητα των καταναλωτών, είναι δυνατό να τεθεί σε αμφισβήτηση από νέες μορφές ηλεκτρονικού εμπορίου, από κοινού με τις ευκολίες πληρωμής στο ενιαίο ευρωπαϊκό νόμισμα.

3.7. Αλλά και για τις μεγάλες επιχειρήσεις που δρουν σε διεθνής αγορές η καθιέρωση του ευρώ δε θα είναι χωρίς συνέπειες. Το συγκρίσιμο των τιμών θα καταστήσει ακόμη πιο προφανές το γεγονός που είναι ήδη ορατό από σήμερα: το επίπεδο των τιμών είναι διαφορετικό σε κάθε χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι διαφορές αυτές, μολονότι επεξηγούνται στο φως ορισμένων παραγόντων επί των οποίων οι κανόνες της εσωτερικής αγοράς πολύ μικρή επίδραση ασκούν: σε κάθε χώρα υπάρχουν διαφορετικές συνθήκες κόστους ζωής, κοινωνικού καθεστώτος, φορολογίας, διαστάσεων και διάρθρωσης της αγοράς. Στις συνθήκες αυτές η ενιαία αγορά θα δράσει με τον καιρό με την έννοια μιας όλο και πιο ωθούμενης σύγκλισης χωρίς ωστόσο να υπάρξει πλήρης ενιαία μορφή.

3.8. Υφίστανται για το λόγο αυτό διαφορές τιμών για τα ίδια προϊόντα ή ανάλογα που δεν επεξηγούνται μόνο λόγω των διαφορετικών συνθηκών αγοράς που υφίστανται στα διάφορα κράτη. Στην αγορά αυτοκινήτου για παράδειγμα οι έρευνες που έχουν γίνει από καταναλωτές και από την Επιτροπή ανέδειξαν παραδείγματα αισθητών διαφορών από μακροσκοπική οπτική και σε ορισμένες περιπτώσεις οριακές: όπως για παράδειγμα ο τύπος του αυτοκινήτου που πωλείται στη Μεγάλη Βρετανία σε τιμή 44 % υψηλότερη από την τιμή πώλησης στην Ολλανδία ή στην Πορτογαλία. Έχοντας υπόψη ότι σε μια αγορά που χαρακτηρίζεται από τον ελεύθερο ανταγωνισμό η τιμή δεν μπορεί να υποβληθεί, υφίστανται σίγουρα περιπτώσεις στις οποίες η καθιέρωση του ευρώ μπορεί να οδηγήσει στην αναγκαιότητα επιβεβαιώσεων ενόψει των ενδεχόμενων παραβιάσεων των κανόνων που υπάρχουν στα άρθρα 85 και 86 της συνθήκης.

3.9. Σε γενικές γραμμές και με εξαίρεση τις περιπτώσεις στις οποίες η παρέμβαση της Επιτροπής μπορεί να είναι αναγκαία, οι κανόνες αγοράς θα πρέπει να διαδραματίσουν το ρόλο τους έστω και εντός αντικειμενικών ορίων που τα συγκροτούν οι διαφορές των καταστάσεων στις διάφορες χώρες: η άμεση συγκρισιμότητα των τιμών, από κοινού με τη δυνατότητα εφοδιασμού στη γενική ευρωπαϊκή αγορά, θα δράσει ως στοιχείο που θα μειώσει τις διαφορές τιμών και συνεπώς θα αποτελέσει ώθηση σε μεγαλύτερο ανταγωνισμό.

4. Ο αντίκτυπος του ευρώ στην ανταγωνιστικότητα

4.1. Το επιχείρημα της εσωτερικής ανταγωνιστικότητας θίχτηκε έμμεσα στο προηγούμενο κεφάλαιο: ο μεγαλύτερος ανταγωνισμός θα πρέπει να ωθήσει όλους τους οικονομικούς παράγοντες να είναι συνεπώς περισσότερο αποτελεσματικοί και να λειτουργούν με πιο ανταγωνιστικό κόστος. Όσον αφορά την εξωτερική ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης έναντι του υπόλοιπου κόσμου, η ανάλυση του προβλήματος καθίσταται συνεπώς πιο πολύπλοκη και απαιτεί την εξέταση πτυχών που ξεφεύγουν από το πεδίο του παρόντος εγγράφου. Η ΟΚΕ ... συνεπώς στην εξέταση μόνο του επιχειρήματος της εισαγωγής του ευρώ ως έναν από τους παράγοντες ανταγωνιστικότητας αλλά σίγουρα όχι τον αποκλειστικό.

4.2. Η εξάλειψη των συναλλαγματικών κινδύνων και των δαπανών κάλυψης κατά των ίδιων των κινδύνων και των δαπανών συναλλαγής στο εσωτερικό της ζώνης ευρώ θα πρέπει από μόνη της να επιτρέψει τη μείωση του κόστους που η Επιτροπή έχει υπολογίσει μεταξύ 0,50 και 1,1 % του συνολικού κόστους. Σ'αυτό προστίθεται για ορισμένες χώρες μείωση των φόρων βραχυπρόθεσμα έναντι αυτών που εφαρμόζονται για τα αντίστοιχα νομίσματα. Το ουσιαστικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα θα προκύψει ωστόσο από έναν άλλο παράγοντα: την επιλογή του ευρώ ως νομίσματος αναφοράς και τιμολόγησης ως συνέπεια της σταθερότητάς του και του διεθνούς κύρους που θα αποκτήσει. Το πλεονέκτημα των Αμερικανών είναι προφανές και γνωστό: Το ευρώ θα πρέπει σε μία ορισμένη χρονική στιγμή να αποκτήσει το ίδιο βάρος και κύρος. Δεν πρόκειται ωστόσο για «πόλεμο» στο δολάριο: τα δύο νομίσματα έχουν - τουλάχιστο σε προοπτική - διαφορετικές σφαίρες επιρροής και μπορούν κάλλιστα να συνυπάρξουν σε ένα κλίμα υγιούς νομισματικής «ανταγωνιστικότητας».

4.3. Ως συνέπεια μιας υποτιθέμενης μεγαλύτερης σφαιρικής ανταγωνιστικότητας ενδέχεται να πραγματοποιηθούν λίγο ως πολύ σημαντικές μετεγκαταστάσεις επιχειρήσεων τρίτων χωρών προς τη «ζώνη ευρώ» με συνέπεια την αύξηση του ανταγωνισμού. Ακόμη και αν οι διάφοροι ευρωπαίοι φορείς μπορούν να το θεωρήσουν ως νέα απειλή το φαινόμενο αυτό μπορεί να εκτιμηθεί θετικά από την άποψη των νέων επενδύσεων και της αύξησης της απασχόλησης.

4.4. Θεωρούμενο στην συνολικότητά του, το φαινόμενο του μεγαλύτερου ανταγωνισμού που θα προκύψει από το ευρώ θα έχει ως αποτέλεσμα τον εξορθολογισμό των παραγωγικών διαρθρώσεων, των διαρθρώσεων διανομής και των υπηρεσιών: μία διαδικασία που δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί χωρίς θυσίες επιχειρήσεων και οριακής ανταγωνιστικότητας. Θα αποτελέσει μία δύσκολη αποστολή για τις αρχές να πράξουν ό,τι επιβάλλεται ώστε οι κανόνες της αγοράς να μη στρεβλωθούν από παρεμβάσεις που θα αποβλέπουν στη διατήρηση εν ζωή ορισμένων επιχειρήσεων, συμβιβάζοντας την απαίτηση αυτή με την αντίστοιχη απαίτηση να μη θυσιαστεί η απασχόληση.

5. Ο αντίκτυπος του ευρώ στην απασχόληση

5.1. Αυτό καθ'αυτό το ερώτημα, πως και σε ποιο βαθμό το ευρώ θα έχει αντίκτυπο στην απασχόληση αποτελεί αντικείμενο έντονων συζητήσεων και οι απόψεις στο θέμα αυτό λαμβάνουν υπόψη τις πολιτικές και κοινωνικές πτυχές του προβλήματος. Η ΟΚΕ, που έχει καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας για το ζήτημα αυτό (), περιορίζεται στο έγγραφο αυτό να επαναλαμβάνει δεδομένα, εξάλλου αρκετά γνωστά, που σχετίζονται με τον συγκεκριμένο αντίκτυπο του ευρώ στην απασχόληση εννοούμενη ως μία πτυχή της εσωτερικής αγοράς.

5.2. Ο μοναδικός τομέας που υφίσταται άμεσες επιπτώσεις από την υιοθέτηση του ευρώ είναι φυσικά ο χρηματοπιστωτικός τομέας και ειδικότερα ο τραπεζιτικός. Ένα σημαντικό τμήμα του κύκλου εργασιών των τραπεζών αποτελείται από την διαμεσολάβηση στις συναλλαγματικές συναλλαγές και από τις πράξεις κάλυψης των συναλλαγματικών κινδύνων. Τα οφέλη που προκύπτουν από αυτό είναι ανάλογα με τη σημασία που έχουν οι διεθνείς δραστηριότητες σε σχέση με το σύνολο των άλλων δραστηριοτήτων: σε γενικές γραμμές, για τις μεγάλες τράπεζες τα οφέλη αυτά αποτελούν σημαντικό παράγοντα των αποτελεσμάτων λειτουργίας. Η σύγκλιση των έντεκα νομισμάτων σε ένα μόνο έχει σοβαρές επιπτώσεις στα καθαρά κέρδη 7 από την άποψη της απασχόλησης δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η μείωση του αριθμού και του όγκου των πράξεων αντιστοιχεί βραχυπρόθεσμα σε περιορισμένες ανάγκες ανθρώπινου δυναμικού. Σχετικά η ΟΚΕ τονίζει την ανάγκη συνοδευτικών μέτρων ώστε να δημιουργηθούν για τους οικείους εργαζόμενους νέες δυνατότητες απασχόλησης. Σε ορισμένα κράτη μέλη τούτο έχει καταλήξει σε πολύ επιτυχή παραδείγματα

5.3. Δεν είναι προς το παρόν σαφές εάν ο τραπεζικός τομέας στο σύνολό του μπορεί να απορροφήσει τα πλεονάσματα ανθρώπινου δυναμικού μέσω επαναπροσδιορισμού και αύξησης των δραστηριοτήτων σε άλλους τομείς: εξαρτάται από το βαθμό ανταγωνιστικότητας που οι ευρωπαϊκές τράπεζες θα έχουν έναντι των τραπεζών των τρίτων χωρών.

5.4. Για όλες τις άλλες δραστηριότητες, ο αντίκτυπος του ευρώ στην απασχόληση θα πρέπει να αξιολογηθεί στο βαθμό που το ενιαίο νόμισμα αποτελεί στοιχείο σταθερότητας της οικονομίας, εξωτερικής ανταγωνιστικότητας, σύγκλισης των οικονομιών και οικονομικής ειρήνης 7 χωρίς να παραγνωρισθεί, εξάλλου, η θεώρηση εσωγενών παραγόντων θεμελιώδους σημασίας σε ένα περιβάλλον που καθίσταται όλο και περισσότερο σφαιρικό και αλληλοεξαρτώμενο, όπως είναι οι συγκυρίες στον υπόλοιπο κόσμο, οι πολιτικές αστάθειες και οι πιέσεις που ασκούνται στην αγορά εργασίας από τη μετανάστευση από τρίτες χώρες καθώς και από την μελλοντική διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

5.5. Όσον αφορά την πολιτική απασχόλησης, δεν υπάρχει αμφιβολία, ότι η απαίτηση σεβασμού των κανόνων που επιβάλλονται από το σύμφωνο σταθερότητας και ανάπτυξης έχουν ως έμμεσο αποτέλεσμα τη μείωση της ελευθερίας των κυβερνήσεων για την κατάρτιση μέτρων δημόσιων επενδύσεων που θα αποβλέπουν στην αύξηση της απασχόλησης. Η αποστολή της δημιουργίας νέων απασχολήσεων θα ανήκει συνεπώς κυρίως στον ιδιωτικό τομέα μέσω μιας πολιτικής επενδύσεων που θα συμβιβάζεται με την ανάπτυξη. Η πολιτική αυτή δεν μπορεί εξάλλου να ξεχωριστεί από τη λήψη των κατάλληλων φορολογικών μέτρων και από την ύπαρξη ενός ευνοϊκού κλίματος, πράγμα που συνεπάγεται συνολική ευθύνη - καθώς και στενή συνεργασία - των δημόσιων αρχών, των επιχειρήσεων και των συνδικαλιστικών δυνάμεων.

6. Συμπεράσματα

6.1. Από τις ακροάσεις που πραγματοποίησε η ΟΚΕ προέκυψε ένα ενθαρρυντικό στοιχείο - μολονότι θα πρέπει να λάβουμε υπόψη τις επιφυλάξεις που έγιναν προηγούμενα σχετικά με την αντιπροσωπευτικότητα του δείγματος: το ευρώ θα πρέπει να θεωρηθεί ως παράγοντας συνοχής της Ευρώπης και αξιοπιστίας της έναντι του άλλου κόσμου. Αυτή η συμπεριφορά είναι συμπεριφορά της στιγμής: αν ανταποκρίνεται και στην πραγματικότητα αυτό αποτελεί συλλογική πρόκληση προς όλες τις κυβερνήσεις, τις κοινωνικές δυνάμεις και τους επιμέρους πολίτες.

6.2. Άλλη θεώρηση που θα πρέπει να γίνει είναι ότι η εξέλιξη της κατάστασης των επιμέρους χωρών της ενιαίας Ευρώπης δεν θα είναι ενιαία, έστω και αν θα τείνουν προς τη μακροπρόθεσμη σύγκλιση: συνεπώς δεν μπορεί να αναμένει κανείς από την καθιέρωση του ευρώ το άμεσο ξεπέρασμα των διαφορών και την πλήρη υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς ούτε θα είναι δυνατό να επιλύσει το ευρώ από μόνο του τα προβλήματα που σχετίζονται με την φορολογική εναρμόνιση και την εναρμόνιση των προδιαγραφών, την κινητικότητα της αγοράς και των επιχειρήσεων, το συγκρίσιμο των μισθών: πρόκειται για προβλήματα ανεξάρτητα από το ενιαίο νόμισμα, όμως το ευρώ θα έχει - αν όχι τίποτε άλλο, το θετικό ότι θα τα προβάλλει καλύτερα και θα απαιτήσει να καταβληθεί η προσοχή την οποία απαιτούν για να επιλυθούν.

Βρυξέλλες, 9 Σεπτεμβρίου 1998.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() Βλέπε γνωμοδότηση της ΟΚΕ «Η απασχόληση και το ευρώ».