ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ σχετικά με την εφαρμογή των Γενικών Προσανατολισμών Οικονομικής Πολιτικής για το 2000

Περιεχόμενα

Περίληψη

1. Εισαγωγή

2. Επισκόπηση των σημαντικότερων τομέων πολιτικής

2.1 Διασφάλιση οικονομικών πολιτικών προσανατολισμένων στην ανάπτυξη και τη σταθερότητα

2.2 Επιτάχυνση της δημοσιονομικής εξυγίανσης

2.3 Βελτίωση της ποιότητας και της διατηρησιμότητας των δημοσίων οικονομικών

2.4 Κατάλληλες μισθολογικές εξελίξεις

2.5 Προώθηση της κοινωνίας της γνώσης

2.6 Διασφάλιση αποτελεσματικών αγορών προϊόντων

2.7 Ενίσχυση των κεφαλαιαγορών μέσω περαιτέρω ολοκλήρωσης και εμβάθυνσης

2.8 Ενίσχυση των αγορών εργασίας

2.9 Διατηρήσιμη ανάπτυξη

Στατιστικό Παράρτημα

// Περίληψη

Η παγκοσμιοποίηση και οι νέες τεχνολογίες οδήγησαν την ΕΕ στην έγκριση μιας συνεκτικής στρατηγικής για τους ΓΠΟΠ το 2000 // Οι ΓΠΟΠ που βασίζονται και επεκτείνουν τη σημερινή στρατηγική οικονομικής πολιτικής, επικεντρώνονται ειδικότερα σε πολιτικές και μεταρρυθμίσεις με στόχο την ανάπτυξη του δυναμικού οικονομικής ανάπτυξης και απασχόλησης. Οι ΓΠΟΠ του 2000 εγκρίθηκαν μετά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισαβόνας. Έτσι αντικατοπτρίζουν τα συμπεράσματα του Συμβουλίου. Η παρούσα έκθεση επιχειρεί μία συνολική αξιολόγηση της εφαρμογής των πολιτικών προσανατολισμών που καθορίζονται στους ΓΠΟΠ του 2000. Συνοδεύονται από έκθεση των υπηρεσιών της Επιτροπής που αξιολογεί την εφαρμογή των εξειδικευμένων συστάσεων για κάθε χώρα των περυσινών προσανατολισμών.

Η έκθεση καταλήγει στα ακόλουθα κύρια συμπεράσματα:

Τα καλύτερα μακροοικονομικά αποτελέσματα της δεκαετίας, αλλά αρχή επιβράδυνσης της ανάπτυξης

// Μολονότι το περασμένο καλοκαίρι ξεκίνησε κάποια επιβράδυνση της ανάπτυξης μετά την αύξηση των τιμών του πετρελαίου, η ΕΕ κατέγραψε το 2000 την καλύτερη επίδοση οικονομικής ανάπτυξης της δεκαετίας. Το γεγονός αυτό οφείλεται στο συνδυασμό της ισχυρής εγχώριας και εξωτερικής ζήτησης. Η δημιουργία θέσεων εργασίας συνεχίστηκε με ταχύ ρυθμό ενώ συνεχίζει να μειώνεται η ανεργία. Ο φαινομενικός πληθωρισμός αυξήθηκε λόγω των υψηλότερων τιμών των εισαγόμενων προϊόντων, αλλά ο διαρθρωτικός πληθωρισμός παρέμεινε χαμηλός σε ένα θετικό εγχώριο κλίμα για τις τιμές.

Συνδυασμός οικονομικών πολιτικών χωρίς εντάσεις // Με την αύξηση των τιμών των εισαγόμενων προϊόντων και την μείωση της απόκλισης της παραγωγής, οι νομισματικές αρχές αύξησαν τα επιτόκια κατά τη διάρκεια του έτους ώστε να αντιμετωπίσουν οποιαδήποτε απειλή για τη σταθερότητα των τιμών μεσοπρόθεσμα. Στο σύνολο της ΕΕ, η δημοσιονομική τάση ήταν ουδέτερη όπως φαίνεται από το αμετάβλητο κυκλικά προσαρμοσμένο πρωτογενές πλεόνασμα ενώ και η εξέλιξη των μισθών παρέμεινε συμβιβάσιμη με τη σταθερότητα των τιμών και τη δημιουργία απασχόλησης.

Σχεδόν ισοσκελισμένοι προϋπολογισμοί, κυρίως λόγω της υψηλής ανάπτυξης και της χαμηλότερης επιβάρυνσης για την εξυπηρέτηση του χρέους // Τα σημερινά δημοσιονομικά ελλείμματα στην ΕΕ ως σύνολο μειώθηκαν περαιτέρω σε θέσεις κοντά στην ισορροπία (το υπόλοιπο είναι πλεονασματικό αν περιληφθούν οι εφάπαξ εισπράξεις από την πώληση αδειών UMTS). Ωστόσο, η βελτίωση αυτή οφείλεται κυρίως στην ισχυρή ανάπτυξη και την χαμηλότερη επιβάρυνση από την εξυπηρέτηση του χρέους. Αντίθετα, το σταθερό κυκλικά προσαρμοσμένο πρωτογενές πλεόνασμα δείχνει ότι τα κράτη μέλη, συνολικά, δεν μπόρεσαν να αξιοποιήσουν την ευκαιρία που πρόσφερε η ισχυρή οικονομική ανάπτυξη ώστε να βελτιώσουν την διαρθρωτική δημοσιονομική τους θέση.

Ποιότητα και διατηρησιμότητα των δημοσίων οικονομικών - μεγαλύτερη πρόοδος στη φορολογική μεταρρύθμιση σε σχέση με τη μεταρρύθμιση των δαπανών. επιβάλλεται μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού συστήματος // Πραγματοποιήθηκε πρόοδος προς περισσότερο αποτελεσματικά φορολογικά συστήματα, και ειδικότερα περισσότερο φιλικά για την απασχόληση: σε πολλά κράτη μέλη μειώθηκε η φορολογία επί της εργασίας. σε ορισμένα, τα μέτρα στόχευαν κυρίως στους χαμηλούς μισθούς, ενώ σε άλλα επικεντρώθηκαν στην αποτελεσματικότητα και τη διαφάνεια του φορολογικού συστήματος. σε άλλα είχαν ως στόχο τη διεύρυνση της φορολογικής βάσης και/ή τη μείωση των οριακών φορολογικών συντελεστών. Επιπλέον, περισσότερα κράτη μέλη σχεδιάζουν να μεταρρυθμίσουν τα φορολογικά τους συστήματα μετά το 2001. Ακόμη, το Συμβούλιο ECOFIN κατέληξε σε συμφωνία σε βασικά σημεία του φορολογικού πακέτου που αφορά την αντιμετώπιση του επιζήμιου φορολογικού ανταγωνισμού και τη μείωση των σημερινών στρεβλώσεων της ενιαίας αγοράς. Αντίθετα, πραγματοποιήθηκε μικρότερη πρόοδος στα κράτη μέλη σε ό,τι αφορά τις δαπάνες: συχνά λείπουν αυστηροί μηχανισμοί μεσοπρόθεσμου ελέγχου των δαπανών. Δεν ελήφθησαν επαρκή μέτρα για την αντιμετώπιση των προβλημάτων στα συστήματα παροχών, ενώ καταβλήθηκαν ορισμένες προσπάθειες για τη βελτίωση της διαχείρισής τους, τον περιορισμό των δικαιωμάτων στις παροχές, και τους όρους επιλεξιμότητας. Ουσιώδης μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού συστήματος πραγματοποιήθηκε τα τελευταία έτη σε ορισμένα μόνο κράτη μέλη ενώ σε ορισμένα άλλα κράτη μέλη ελήφθησαν μέτρα το 2000 για την αντιμετώπιση των πιέσεων που προκαλούν οι μελλοντικές δημογραφικές αλλαγές. Έτσι, οι περισσότερες χώρες δεν έχουν ακόμη αναλάβει τις απαραίτητες πρωτοβουλίες για την αντιμετώπιση των δημοσιονομικών προκλήσεων από τη γήρανση του πληθυσμού.

Κοινωνία της γνώσης - παρά τις προόδους βρισκόμαστε ακόμη πίσω από τις ΗΠΑ // Η μετάβαση της Ευρώπης σε μία κοινωνία της γνώσης προχωρεί, αλλά με καθυστέρηση σε σύγκριση με τις Ηνωμένες Πολιτείες λόγω των σχετικά χαμηλότερων επενδύσεων σε ανθρώπινους πόρους, έρευνα και ανάπτυξη και τεχνολογίες της πληροφορίας. Τα περισσότερα κράτη μέλη έχουν λάβει μέτρα για την ενίσχυση της κατάρτισης στις τεχνολογίες της πληροφορίας και της επικοινωνίας (ICT) και τις προσπάθειες εκπαίδευσης. ωστόσο, υπάρχει αναγκαιότητα ενίσχυσης και αναβάθμισης των δεξιοτήτων σε δραστηριότητες που σχετίζονται με τις τεχνολογίες της πληροφορίας και της επικοινωνίας (ICT). Πρόσφατα ελήφθησαν μέτρα για την αντιμετώπιση της κατάτμησης της ευρωπαϊκής προσπάθειας στην έρευνα και ανάπτυξη και για τη δημιουργία περισσότερο ευνοϊκού επιχειρηματικού περιβάλλοντος στην καινοτομία και την τεχνολογική πρόοδο, για παράδειγμα μέσω προγραμμάτων κινήτρων και αυξημένου ανταγωνισμού. Ωστόσο, η σχέση μεταξύ βιομηχανίας και επιστήμης και ειδικότερα η εμπορική αξιοποίηση της ερευνητικής προσπάθειας, παραμένει μία από τις σημαντικότερες διαρθρωτικές αδυναμίες της Ευρώπης. Η ελευθέρωση των τηλεπικοινωνιακών αγορών συνέβαλε στη μείωση του κόστους πρόσβασης στο Διαδίκτυο, γεγονός το οποίο σε συνδυασμό με περισσότερο επικεντρωμένα μέτρα οδήγησε σε ταχεία αύξηση της διείσδυσης στο Διαδίκτυο.

Αγορές προϊόντων - πρόοδος αλλά και προβλήματα με τις δημόσιες προμήθειες, τις κρατικές ενισχύσεις και την ολοκλήρωση των αγορών υπηρεσιών // Πέρυσι, η λειτουργία των ευρωπαϊκών αγορών προϊόντων βελτιώθηκε χάρη στον καλύτερο συντονισμό των εθνικών πολιτικών σε διάφορους τομείς, την αυξημένη μεταφορά των οδηγιών για την εσωτερική αγορά, την ενίσχυση των εξουσιών των αρμόδιων αρχών για τον ανταγωνισμό, την ελευθέρωση των τηλεπικοινωνιών και, σε μικρότερο βαθμό, των ενεργειακών τομέων. Ωστόσο, ο απολογισμός είναι λιγότερο θετικός για την πρόοδο των δημοσίων προμηθειών, των κρατικών ενισχύσεων, της διοικητικής μεταρρύθμισης και των προσπαθειών για τον περιορισμό του κανονιστικού φόρτου για τις επιχειρήσεις. Η δημιουργία μιας πραγματικά ολοκληρωμένης ευρωπαϊκής αγοράς για τις υπηρεσίες προς τις επιχειρήσεις, το περαιτέρω άνοιγμα του τομέα των μεταφορών στον ανταγωνισμό και η ελευθέρωση του ταχυδρομικού τομέα συνεχίζουν να δημιουργούν προβλήματα.

Χρηματοπιστωτικές αγορές - ενίσχυση του συντονισμού μεταξύ εποπτικών αρχών, απλά απαιτείται επιτάχυνση για άλλα μέτρα // Αρκετά κράτη μέλη έλαβαν μέτρα για την ενίσχυση του συντονισμού μεταξύ των εθνικών εποπτικών τους αρχών ώστε να διασφαλιστεί η χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Πραγματοποιήθηκε πρόοδος σε ό,τι αφορά την εφαρμογή του σχεδίου δράσης για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. Υπάρχει επίσης πρόοδος σε ό,τι αφορά την εφαρμογή του σχεδίου δράσης για τα κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου, αλλά απαιτείται να καταβληθούν περισσότερες προσπάθειες ώστε το εν λόγω σχέδιο να ολοκληρωθεί πριν από την προθεσμία του 2003.

Αγορές εργασίας - περιορισμός της ανεργίας αλλά καθυστερήσεις στην μεταρρύθμιση των συστημάτων παροχών και της εργατικής νομοθεσίας // Η κατάσταση στην αγορά εργασίας συνέχισε να βελτιώνεται το 2000, κυρίως λόγο της ευνοϊκής κυκλικής συγκυρίας, αλλά και των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων στην αγορά εργασίας. Η μακροχρόνια ανεργία μειώθηκε ταχύτερα από το συνολικό ποσοστό, αποτέλεσμα θετικό για την κοινωνική συνοχή, αλλά ορισμένα κράτη μέλη δεν έχουν ακόμη αντιμετωπίσει τη διαρθρωτική ανεργία και σοβαρές περιφερειακές ανισότητες. Πέρυσι, πραγματοποιήθηκε ικανοποιητική πρόοδος σε ό,τι αφορά την εφαρμογή ενεργών πολιτικών για την αγορά εργασίας και ορισμένα κράτη μέλη έλαβαν μέτρα για την αντιμετώπιση του χαμηλού ποσοστού απασχόλησης των γυναικών. Τα προβλήματα στα φορολογικά συστήματα λύθηκαν πρόσφατα στα περισσότερα κράτη μέλη αλλά οι μεταρρυθμίσεις αυτές πρέπει να συμπληρώνονται με μεταρρυθμίσεις των συστημάτων παροχών, ιδιαίτερα έτσι ώστε να ενθαρρύνονται οι πιο ηλικιωμένοι εργαζόμενοι να παραμένουν για μεγαλύτερο διάστημα στο εργατικό δυναμικό. Καταβλήθηκαν περιορισμένες προσπάθειες σε ορισμένες χώρες για τη βελτίωση της νομοθεσίας που αφορά την αγορά εργασίας και την οργάνωση της εργασίας.

Διατηρήσιμη ανάπτυξη - εισαγωγή ορισμένων μέσων που βασίζονται στην αγορά, χωρίς όμως να υπάρχει κοινοτικό πλαίσιο για τη φορολόγηση της ενέργειας // Ορισμένα κράτη μέλη προσπάθησαν να αντιμετωπίσουν τα περιβαλλοντικά θέματα χρησιμοποιώντας περισσότερο μέσα που βασίζονται στην αγορά. Ωστόσο, αντιδρώντας στην αύξηση των τιμών του πετρελαίου, πολλές χώρες έλαβαν μέτρα που μειώνουν τη φορολογική συνιστώσα στο κόστος των μεταφορών. Δεν πραγματοποιήθηκε πρόοδος σχετικά με τη δημιουργία ενός πλαισίου σε κοινοτικό επίπεδο για τη φορολογία της ενέργειας.

1. Εισαγωγη

Αναγνωρίζοντας ότι η παγκοσμιοποίηση και οι προοπτικές για μία οικονομία της γνώσης εμπεριέχουν τόσο μείζονες προκλήσεις όσο και ευκαιρίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισαβόνας καθόρισε μία φιλόδοξη στρατηγική. Στόχος της είναι η επιτάχυνση της "μεταμόρφωσης" της ευρωπαϊκής οικονομίας η οποία ήδη έχει ξεκινήσει ώστε να καταστεί μέχρι το 2010 "η πιο ανταγωνιστική και δυναμική οικονομία της γνώσης στον κόσμο, με διατηρήσιμη οικονομική ανάπτυξη και περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας και μεγαλύτερη κοινωνική συνοχή".

Σε ό,τι αφορά τους γενικούς προσανατολισμούς οικονομικής πολιτικής (ΓΠΟΠ) του 2000, τα συμπεράσματα του Συμβουλίου της Λισαβόνας περιλαμβάνουν συστάσεις με στόχο την αύξηση του μέσου όρου απασχόλησης σε ποσοστά κατά το δυνατόν πλησιέστερα στο 70% το 2010, και συστάσεις για την ενίσχυση της ικανότητας απορρόφησης των νέων τεχνολογιών. Επιπλέον, οι ΓΠΟΠ του 2000 επικεντρώνονται στις γενικές κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις προτεραιότητες για τη μακροοικονομική σταθερότητα και τη διαρθρωτική μεταρρύθμιση. Περιέχουν επίσης συγκεκριμένες συστάσεις προς κάθε χώρα σε όλους τους τομείς της πολιτικής και για το σύνολο των 15 κρατών μελών ανάλογα με τις ιδιαίτερες συνθήκες σε κάθε ένα από αυτά.

Η παρούσα έκθεση περιλαμβάνει αναλυτική αξιολόγηση σχετικά με την εφαρμογή των συστάσεων που διατυπώθηκαν στους ΓΠΟΠ το 2000. Με τον τρόπο αυτό εξυπηρετεί δύο στόχους: πρώτον, συμβάλλει στην συνεχή πολυμερή εποπτεία των οικονομικών πολιτικών των κρατών μελών και της Ένωσης σύμφωνα με το άρθρο 99, παράγραφος 3 της Συνθήκης και δεύτερον, προσφέρει μία βάση για τη διατύπωση των επόμενων ΓΠΟΠ.

Η παρούσα έκθεση χρησιμοποιεί και ενσωματώνει τα συμπεράσματα των διαφόρων διαδικασιών συντονισμού των οικονομικών πολιτικών στο επίπεδο της Ένωσης, στις οποίες προστίθεται μία συνολική αξιολόγηση. Έτσι, ο συμφωνημένος κατάλογος των διαρθρωτικών δεικτών αποτελεί ένα χρήσιμο εργαλείο για τη σύγκριση της προόδου που έχει πραγματοποιηθεί. Την έκθεση συνοδεύει έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής, στο οποίο παρουσιάζεται λεπτομερής εξέταση της εφαρμογής των συστάσεων ανά χώρα.

Εξ αρχής πρέπει να σημειωθούν οι περιορισμοί της παρούσας αξιολόγησης. Το Συμβούλιο ενέκρινε τους ΓΠΟΠ του 2000, περιλαμβανομένων και συστάσεων μεσοπρόθεσμης φύσης, μόλις τον Ιούνιο του 2000. Έτσι, ενόψει των σταδιακών επιπτώσεων ορισμένων από τα μέτρα καθώς και του προσωρινού χαρακτήρα των περισσότερων στοιχείων που χρησιμοποιούνται [1], δεν μπορεί να δοθεί σήμερα τελική εκτίμηση σχετικά με το βαθμό εφαρμογής τους.

[1] Η έκθεση βασίζεται σε στοιχεία ως την 1η Μαρτίου 2001.

Η στρατηγική για τους ΓΠΟΠ

1. Διασφάλιση μακροοικονομικών πολιτικών προσανατολισμένων προς την ανάπτυξη και τη σταθερότητα

2. Επιτάχυνση της δημοσιονομικής εξυγίανσης

3. Βελτίωση της ποιότητας και της διατηρησιμότητας των δημοσίων οικονομικών

4. Προώθηση κατάλληλων μισθολογικών εξελίξεων

5. Προώθηση της κοινωνίας της γνώσης

6. Διασφάλιση αποτελεσματικών αγορών προϊόντων

7. Ενίσχυση των κεφαλαιαγορών μέσω περαιτέρω ολοκλήρωσης και εμβάθυνσης

8. Ενίσχυση των αγορών εργασίας

9. Ενίσχυση της διατηρήσιμης ανάπτυξης

2. Επισκόπηση των σημαντικότερων τομέων πολιτικής

2.1 Διασφάλιση οικονομικών πολιτικών προσανατολισμένων στην ανάπτυξη και τη σταθερότητα

Ισχυρή οικονομική ανάπτυξη μολονότι παρατηρείται κάποια επιβράδυνση

Το 2000, η ΕΕ πέτυχε την καλύτερη οικονομική της επίδοση μετά το 1989. Η ισχυρή εγχώρια ζήτηση, η απότομη ανάπτυξη της παγκόσμιας οικονομίας και οι βελτιωμένες τιμές ως προς την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαίων εξαγωγέων οδήγησαν σε αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ που υπολογίζεται σε 3,4%. Ωστόσο, μετά το καλοκαίρι, η ταχεία ανάπτυξη παραχώρησε τη θέση της σε πιο συγκρατημένη οικονομική δραστηριότητα. Ειδικότερα, οι υψηλές τιμές του πετρελαίου που ίσχυαν ως τα τέλη του 2000 βάρυναν σημαντικά στα κέρδη και τα εισοδήματα των νοικοκυριών. Πιο πρόσφατα, μια αναδυόμενη επιβράδυνση της παγκόσμιας οικονομίας συνέβαλε στην περαιτέρω επιβράδυνση της ανάπτυξης στην ΕΕ. Πάντως, με το ευρώ και την προώθηση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, η οικονομία της ΕΕ αναμένεται να αντιμετωπίσει τις αρνητικές παγκόσμιες εξελίξεις καλύτερα από ό,τι στο παρελθόν.

Η ισχυρή οικονομική ανάπτυξη συνέβαλε σε συνεχιζόμενα σημαντικά κέρδη απασχόλησης στην ΕΕ με ρυθμό κατά περίπου 1½% το 2000. Έτσι, το ποσοστό απασχόλησης αυξήθηκε σε περίπου 63%. Οι σημερινοί δείκτες δείχνουν ότι η δημιουργία απασχόλησης παρέμεινε ισχυρή, αλλά αναμένεται κάποια επιβράδυνση σε συνδυασμό με την πιο συγκρατημένη οικονομική ανάπτυξη. Η ανεργία συνέχισε την καθοδική της πορεία που ξεκίνησε το 1997. Περιορίστηκε κατά 0,8 εκατοστιαίες μονάδες σε 8,4% το 2000 και έφτασε στα επίπεδα στα οποία βρισκόταν πριν από 10 χρόνια.

Λόγω της απότομης αύξησης των τιμών του πετρελαίου και της συνεχιζόμενης αδυναμίας του ευρώ, ο πληθωρισμός βάσει του ΕΔΤΚ στην ΕΕ αυξήθηκε κατά περίπου 1 εκατοστιαία μονάδα σε 2,1% το 2000. Ο διαρθρωτικός πληθωρισμός (δηλαδή μη περιλαμβανομένων των τιμών της ενέργειας και των ακατέργαστων τροφίμων) αυξήθηκε μόνο οριακά σε 1,3% στο πλαίσιο ενός συνολικά θετικού εγχώριου κλίματος για τις τιμές. Δεδομένου ότι οι τιμές της ενέργειας μειώθηκαν και το ευρώ ανατιμήθηκε σε σχέση με το δολάριο ΗΠΑ, ο πληθωρισμός υπολογίζεται να μειωθεί σταδιακά.

Μακροοικονομικές πολιτικές στη ζώνη ευρώ

Οι ΓΠΟΠ του 2000 συνιστούσαν για τη ζώνη ευρώ μία κατάλληλη προσέγγιση οικονομικής πολιτικής χωρίς εντάσεις που να αποτελείται από: (i) νομισματική πολιτική με στόχο τη διατήρηση της σταθερότητας των τιμών σύμφωνα με τη Συνθήκη (ii) συνεχείς προσπάθειες των κρατών μελών να επιταχύνουν τη δημοσιονομική εξυγίανση που έχει ξεκινήσει, και (iii) τη συνέχιση της υπεύθυνης συμπεριφοράς των κοινωνικών εταίρων.

Ο συνδυασμός πολιτικών στη ζώνη ευρώ δεν αντιμετώπισε εντάσεις το 2000. Η ΕΚΤ αντιμετώπισε τους κινδύνους για τη σταθερότητα των τιμών με τις νομισματικές συνθήκες να συνεχίζουν να είναι ευνοϊκές για την ανάπτυξη. Η δημοσιονομική επίδραση ήταν ουδέτερη και οι εξελίξεις των μισθών παρέμειναν συμβιβάσιμες με τη σταθερότητα των τιμών και τη δημιουργία απασχόλησης.

Σε ένα περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από τον περιορισμό της απόκλισης παραγωγής και κινδύνους για τη σταθερότητα των τιμών από τον εισαγόμενο πληθωρισμό, η ΕΚΤ αύξησε τα κεντρικά της επιτόκια σε έξι περιπτώσεις κατά τη διάρκεια του 2000, συνολικά κατά 175 μονάδες βάσης σε ποσοστό 4,75% τον Οκτώβριο. Ωστόσο, οι νομισματικές συνθήκες παρέμειναν θετικές για την ανάπτυξη αλλά ο συνδυασμός των υψηλότερων επιτοκίων και του αδύναμου ευρώ για το μεγαλύτερο μέρος του 2000 επηρέασε την ανάπτυξη. Πιο πρόσφατα, οι νομισματικές συνθήκες κατέστησαν αυστηρότερες καθώς η ισοτιμία του ευρώ επηρεάστηκε θετικά από τις προοπτικές ανάπτυξης σε σχέση με τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία.

Η δημοσιονομική εξυγίανση συνεχίστηκε το 2000 στο βαθμό που τα δημοσιονομικά υπόλοιπα βελτιώθηκαν σε όλες τις χώρες. Στη ζώνη ευρώ συνολικά, το έλλειμμα μειώθηκε κατά ½ εκατοστιαίες μονάδες σε ένα εκτιμώμενο 0,7% του ΑΕΠ (μη υπολογιζόμενων των εσόδων των αδειών UMTS), ελαφρώς καλύτερα από την πρόβλεψη των επικαιροποιημένων προγραμμάτων σταθερότητας 1999-2000. Ωστόσο, η βελτίωση προήλθε κυρίως από την υψηλότερη ανάπτυξη σε σχέση με τις προβλέψεις. Συνολικά, τα κράτη μέλη της ζώνης ευρώ δεν αξιοποίησαν την ευκαιρία να βελτιώσουν τις διαρθρωτικές δημοσιονομικές τους θέσεις.

Οι μισθολογικές εξελίξεις στη ζώνη ευρώ συνολικά παρέμειναν ικανοποιητικές, παρά την εμφάνιση ορισμένων "συμφορήσεων" σε πιο προχωρημένες ως προς τον οικονομικό κύκλο χώρες και τις ελλείψεις για ορισμένα επαγγέλματα σε πολλά κράτη μέλη. Η αύξηση της αμοιβής ανά εργαζόμενο υπολογίζεται ότι επιταχύνθηκε κατά μισή μονάδα σε 2½% το 2000, αλλά λόγω των κερδών παραγωγικότητας, οι ονομαστικές μισθολογικές αυξήσεις παρέμειναν απόλυτα συμβατές με την σταθερότητα των τιμών και τη δημιουργία απασχόλησης.

Οι μακροοικονομικές πολιτικές στα κράτη μέλη εκτός της ζώνης ευρώ το 2000

Για τα κράτη μέλη εκτός της ζώνης ευρώ, οι ΓΠΟΠ του 2000 συνιστούσαν τη διατήρηση υγιών νομισματικών και δημοσιονομικών πολιτικών, ώστε να τηρηθεί η δέσμευση σχετικά με την ισοτιμία (συμμετέχοντες στη ΜΣΙ 2), ή να επιτευχθούν οι στόχοι σε σχέση με τον πληθωρισμό (Σουηδία και Ηνωμένο Βασίλειο).

Η Δανία παρέμεινε σε προχωρημένη θέση σε σχέση με τον οικονομικό κύκλο. Η αύξηση του ΑΕΠ ήταν υψηλή το 2000, η αγορά εργασίας περιορισμένη ενώ παρατηρήθηκαν κάποιες εγχώριες πιέσεις στις τιμές. Η κεντρική τράπεζα της Δανίας κατάφερε να διατηρήσει την κορώνα πολύ κοντά στην κεντρική ισοτιμία των 7,44 DKK/ευρώ ολόκληρο το έτος ακολουθώντας την πολιτική επιτοκίων της ΕΚΤ. η απόκλιση διευρύνθηκε μόνο προσωρινά στο πλαίσιο του δημοψηφίσματος για την υιοθέτηση του ευρώ. Τα δημόσια οικονομικά συνέχισαν να έχουν πλεόνασμα το 2000, μολονότι παρατηρήθηκε κάποια χαλάρωση της φορολογίας.

Στην Ελλάδα (που δεν συμμετείχε στη ζώνη του ευρώ όταν εγκρίθηκαν οι ΓΠΟΠ του 2000) το πραγματικό ΑΕΠ αυξήθηκε κατά περίπου 4% το 2000. Η απόκλιση της παραγωγής περιορίστηκε ενώ ο πληθωρισμός παρέμεινε σε χαμηλά επίπεδα. Η δημοσιονομική εξυγίανση συνεχίστηκε και η φορολογική πολιτική έγινε αυστηρότερη, επίσης και ενόψει ευνοϊκότερων νομισματικών συνθηκών. Τα βραχυπρόθεσμα επιτόκια, που παρέμειναν άνω του 10% στα τέλη του 1999, μειώθηκαν σταδιακά στα επίπεδα της ζώνης ευρώ ως τα τέλη του Δεκεμβρίου 2000 ενώ η δραχμή αναπροσαρμόστηκε ομαλά προς την κεντρική της ισοτιμία. Η τιμή των 340,75 ΔΡΧ/ευρώ ήταν αποτέλεσμα ανατίμησης κατά 3,5% τον Ιανουάριο και αποτελεί την αμετάκλητη ισοτιμία που ισχύει από την 1η Ιανουαρίου 2001, όπως αποφασίστηκε τον περασμένο Ιούνιο στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Feira.

Η Σουηδία πέτυχε ισχυρή ανάπτυξη και το 2000. Βρίσκεται σε προχωρημένο στάδιο του οικονομικού κύκλου, κατέγραψε σημαντικά κέρδη απασχόλησης, και μέχρι στιγμής πέτυχε να διατηρήσει τον πληθωρισμό σε χαμηλά επίπεδα. Μολονότι πραγματοποιήθηκε περικοπή φόρων, ο ισχυρός κύκλος και η χαμηλότερη επιβάρυνση από το χρέος οδήγησαν σε περαιτέρω αύξηση του υγιούς δημοσιονομικού πλεονάσματος. Η Riksbank αύξησε τα κεντρικά της επιτόκια τον Φεβρουάριο κατά 50 μονάδες βάσης και τον Δεκέμβριο κατά άλλες 25 μονάδες βάσης σε 4%. Ολόκληρο το έτος, οι τιμές καταναλωτή παρέμειναν στο χαμηλότερο μισό του περιθωρίου ανοχής δύο εκατοστιαίων μονάδων γύρω από την τιμή στόχο για τον πληθωρισμό της κεντρικής τράπεζας που ήταν της τάξης του 2%.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η αύξηση του ΑΕΠ επιταχύνθηκε το 2000 και η οικονομική δραστηριότητα ήταν κοντά στην παραγωγική της ικανότητα. Η δημοσιονομική και νομισματική πολιτική είχαν ως στόχο τη διασφάλιση της μακροοικονομικής σταθερότητας. Το δημοσιονομικό πλεόνασμα αυξήθηκε, σε σημαντικό βαθμό λόγω της ισχυρότερης ανάπτυξης και των χαμηλότερων πληρωμών τόκων. Επιπλέον, εισπράχθηκαν σημαντικά ποσά από την πώληση αδειών UMTS που συνέβαλαν στην περαιτέρω μείωση του δημοσίου χρέους. Η νομισματική πολιτική συνέχισε να είναι αυστηρή ως τον Φεβρουάριο του 2000 όταν το κεντρικό επιτόκιο έφτασε το 6%. Το Ηνωμένο Βασίλειο πέτυχε τον στόχο για τον πληθωρισμό που ήταν 2½% (λιανικές τιμές μη περιλαμβανομένων των πληρωμών για στεγαστικά δάνεια).

2.2 Επιτάχυνση της δημοσιονομικής εξυγίανσης

Οι ΓΠΟΠ του 2000 συνιστούσαν στα κράτη μέλη: (i) να αξιοποιήσουν τις δημοσιονομικές βελτιώσεις λόγω της υψηλότερης οικονομικής ανάπτυξης και να επιτύχουν δημοσιονομικές θέσεις το 2000 καλύτερες από τους στόχους που καθόριζαν στα επικαιροποιημένα προγράμματα σταθερότητας και σύγκλισης. (ii) να πετύχουν δημοσιονομικές θέσεις ισοσκελισμένες ή πλεονασματικές νωρίτερα από ό,τι προβλεπόταν στα επικαιροποιημένα προγράμματα σταθερότητας και σύγκλισης και πάντως για το έτος 2001. (iii) να συνεχίσουν την περαιτέρω δημοσιονομική εξυγίανση πέρα από το ελάχιστο επίπεδο που καθόριζαν οι απαιτήσεις του συμφώνου σταθερότητας και ανάπτυξης.

Το 2000, βελτιώθηκαν οι δημοσιονομικές θέσεις σε σχεδόν όλα τα κράτη μέλη σε σχέση με το 1999, καταγράφοντας είτε μικρότερα ελλείμματα είτε υψηλότερα πλεονάσματα καθώς και μειώσεις των ακαθαρίστων δεικτών δημοσίου χρέους. Μη υπολογιζόμενης της δημοσιονομικής επίπτωσης από την πώληση αδειών UMTS, συνολικά η δημοσιονομική θέση της ΕΕ ήταν σχεδόν ισοσκελισμένη ενώ στη ζώνη ευρώ το έλλειμμα υπολογίζεται να μειώθηκε από το 1,3% του ΑΕΠ το 1999 σε 0,7% του ΑΕΠ το 2000. Στην πράξη, σε όλες σχεδόν τις χώρες, το αποτέλεσμα για το 2000 (χωρίς τις άδειες UMTS) είναι καλύτερο ή ίσο με τις προβλέψεις των επικαιροποιημένων προγραμμάτων σύγκλισης και σταθερότητας του 1999. Ορισμένες χώρες υπερέβησαν σημαντικά τους στόχους τους (Βέλγιο, Ιρλανδία, Λουξεμβούργο, Κάτω Χώρες, Φινλανδία, Σουηδία και Ηνωμένο Βασίλειο). Άλλες (ειδικότερα Γερμανία, Γαλλία και Ιταλία) δεν αξιοποίησαν πλήρως την υψηλότερη ανάπτυξη σε σχέση με τις προβλέψεις ώστε να επιταχύνουν τις προσπάθειες εξυγίανσης.

Βάσει της αξιολόγησης των υπηρεσιών της Επιτροπής στις προβλέψεις του φθινοπώρου του 2000, στα περισσότερα κράτη μέλη τα δημοσιονομικά σχέδια για το 2001 περιλαμβάνουν περιθώριο ασφαλείας επαρκές ώστε να ενεργοποιηθούν οι αυτόματοι σταθεροποιητές σε περίπτωση αρνητικών εξελίξεων χωρίς να γίνει υπέρβαση της τιμής αναφοράς του 3%. Εξαίρεση αποτελούν η Γερμανία, λόγω της εφαρμογής της φορολογικής μεταρρύθμισης, και η Πορτογαλία. Στη Γαλλία, την Ιταλία και την Αυστρία τα δημοσιονομικά περιθώρια ασφαλείας παραμένουν αρνητικά με τα διαρθρωτικά ελλείμματα για το 2001 να υπολογίζονται γύρω ή πάνω από το 1% του ΑΕΠ.

Η σημερινή έμφαση στην περικοπή των φόρων, που συνήθως δεν συνοδεύεται από περαιτέρω περικοπή των δαπανών, συνεπάγεται ότι οι πιο φιλόδοξοι στόχοι εξυγίανσης όπως καθορίστηκαν στα επικαιροποιημένα προγράμματα σταθερότητας και σύγκλισης 1999/2000 δεν είναι πιθανό να επιτευχθούν πλήρως. Ορισμένες χώρες (Δανία, Ελλάδα, Ιρλανδία, Λουξεμβούργο, Κάτω Χώρες, Φινλανδία και Σουηδία) αναγνώρισαν την ανάγκη να συνεχιστεί η δημοσιονομική εξυγίανση πέρα από τα ελάχιστα επίπεδα που προβλέπει το σύμφωνο σταθερότητας και ανάπτυξης και συνεπώς σκοπεύουν να επιτύχουν (ή να διατηρήσουν) ικανοποιητικά δημοσιονομικά πλεονάσματα μεσοπρόθεσμα.

2.3 Βελτίωση της ποιότητας και της διατηρησιμότητας των δημοσίων οικονομικών

Οι ΓΠΟΠ το 2000 συνιστούσαν στα κράτη μέλη να: (i) βελτιώσουν τη διατηρησιμότητα των δημοσίων οικονομικών κυρίως μέσω περικοπών των δαπανών. (ii) να εισαγάγουν ή να ενισχύσουν μηχανισμούς και θεσμικά όργανα που να βοηθούν στον έλεγχο των δαπανών (iii) να επαναπροσανατολίσουν τις κυβερνητικές δαπάνες προς επενδύσεις σε φυσικό και ανθρώπινο κεφάλαιο, έρευνα και ανάπτυξη, καινοτομία και τεχνολογίες της πληροφορίας. (iv) να αναθεωρήσουν τα συστήματα παροχών. (v) να μειώσουν τη φορολογική επιβάρυνση, ιδιαίτερα για τους χαμηλόμισθους. (vi) να αναθεωρήσουν ταχέως τα συστήματα συνταξιοδότησης και περίθαλψης. (vii) να βελτιώσουν την αποτελεσματικότητα και τη διαφάνεια των φορολογικών τους συστημάτων. (viii) να εισαγάγουν μεταρρυθμίσεις στο σύστημα ΦΠΑ. και (ix) να συνεχίσουν τον φορολογικό συντονισμό και να καταλήξουν σε συμφωνία για το φορολογικό πακέτο.

Ποιότητα της δημοσιονομικής εξυγίανσης

Αντίθετα με τη βελτίωση της δεκαετίας του 1990, που βασιζόταν κυρίως στην αύξηση των φόρων, οι σημερινές προσαρμογές βασίζονται μέχρι στιγμής σε περικοπές των δαπανών. Τα δημοσιονομικά έσοδα ως ποσοστό του ΑΕΠ μειώθηκαν για πρώτη φορά εδώ και πολλά έτη ενώ ο δείκτης των δαπανών μειώθηκε ακόμη περισσότερο (μη υπολογιζομένων των αποτελεσμάτων από τα έσοδα για τις άδειες UMTS). Η εξέλιξη αυτή είναι ευθυγραμμισμένη με τους ΓΠΟΠ του 2000.

Αποτελεσματικότητα των δημοσίων δαπανών

Δεν παρατηρήθηκε μεγάλη πρόοδος στη μεταρρύθμιση των συστημάτων δαπανών μολονότι δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στο θέμα του ελέγχου τους. Σε ορισμένες χώρες, υπάρχουν σημαντικοί μηχανισμοί για τον έλεγχο των δημοσίων δαπανών (οι Κάτω Χώρες, η Φινλανδία και η Σουηδία έχουν αυστηρά μεσοπρόθεσμα πλαίσια ελέγχου των δαπανών, το Ηνωμένο Βασίλειο εφαρμόζει τριετή κονδύλια για τις δαπάνες της κεντρικής κυβέρνησης και η Γαλλία έχει μεσοπρόθεσμα πρότυπα για τις δαπάνες της κεντρικής κυβέρνησης) ενώ σε πολλές άλλες δεν υπάρχουν ακόμη αυστηροί μεσοπρόθεσμοι μηχανισμοί.

Ο σχηματισμός παγίου κεφαλαίου από τη γενική κυβέρνηση στην ΕΕ υπολογίζεται να έχει παραμείνει στο 2,3% του ΑΕΠ το 2000. Ωστόσο, οι επενδυτικές δαπάνες αυξάνονται ταχύτερα από τις υπόλοιπες δημόσιες δαπάνες και η συμμετοχή των δημοσίων δαπανών στο ΑΕΠ αναμένεται να αυξηθεί σταδιακά. Ακόμη, πολλά κράτη μέλη (ειδικότερα η Ιρλανδία, η Ιταλία, οι Κάτω Χώρες και η Σουηδία) επαναπροσανατόλισαν τις δαπάνες τους προς παραγωγικές χρήσεις, ειδικότερα τις δαπάνες στον τομέα της αναδυόμενης κοινωνίας της γνώσης (βλέπε επίσης κεφάλαιο 2.5). Παρατηρήθηκαν ορισμένες βελτιώσεις στην πρόσβαση στη δια βίου κατάρτιση και στις παροχές για την μέριμνα των παιδιών, αλλά σε όλα σχεδόν τα κράτη μέλη χρειάζεται περισσότερη πρόοδος ώστε να συνδυαστούν καλύτερα η επαγγελματική και η οικογενειακή ζωή.

Η μεταρρύθμιση των συστημάτων παροχών δεν είναι αρκετά φιλόδοξη. Καταβλήθηκαν ορισμένες προσπάθειες (ειδικότερα στη Δανία, τη Φινλανδία, τη Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο) ώστε να καταστούν αυστηρότεροι οι όροι πρόσβασης, με τη στήριξη προγραμμάτων για τη συμμετοχή στην ενεργό αγορά εργασίας. Πάντως, μέχρι στιγμής η μετάβαση από παθητικά σε ενεργά μέτρα ήταν μάλλον περιορισμένη. Ελάχιστα κράτη μέλη εισήγαγαν κίνητρα στην εργασία ώστε να αυξήσουν το εισόδημα των χαμηλόμισθων εργαζομένων (κυρίως στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία). Ωστόσο, περισσότερα κράτη μέλη (περιλαμβανομένων του Βελγίου, της Γαλλίας, των Κάτω Χωρών και της Φινλανδίας) σχεδιάζουν να αναλάβουν ανάλογη δράση στο μέλλον.

Μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού συστήματος

Πραγματοποιήθηκε κάποια πρόοδος στη μεταρρύθμιση των συνταξιοδοτικών συστημάτων σε ορισμένες χώρες (Δανία, Ιρλανδία, Κάτω Χώρες, Αυστρία, Σουηδία και Ηνωμένο Βασίλειο) ενώ ανακοινώθηκαν φιλόδοξα σχέδια μεταρρύθμισης στη Γερμανία. Υπάρχει μεγάλη ανάγκη για περαιτέρω μεταρρύθμιση στο Βέλγιο, την Ελλάδα, τη Γαλλία, την Ισπανία, την Ιταλία και την Πορτογαλία. Μολονότι είναι απαραίτητος ο διάλογος και η συμφωνία μεταξύ των κοινωνικών εταίρων για την επιτυχία του εγχειρήματος, υπάρχει μία τάση να αναβάλλονται οι μεταρρυθμίσεις στις χώρες αυτές. Με τη μεταπολεμική γενιά του "baby boom" να πλησιάζει την ηλικία της συνταξιοδότησης, τέτοιες καθυστερήσεις μόνο αυξάνουν το κόστος της μεταρρύθμισης. Πολλά κράτη μέλη (Βέλγιο, Ισπανία, Γαλλία, Ιρλανδία και Φινλανδία) δημιούργησαν ή ανακοίνωσαν τη δημιουργία αποθεματικών συνταξιοδοτικών ταμείων που θα χρησιμοποιηθούν για να αντισταθμίσουν ορισμένες από τις μελλοντικές αυξήσεις των δαπανών που σχετίζονται με την ηλικία. Μολονότι πρόκειται για μια θετική εξέλιξη, τα εν λόγω αποθεματικά ταμεία, με την εξαίρεση της Ιρλανδίας, παραμένουν σχετικά μικρά σε σχέση με τη δημοσιονομική επίπτωση από τη γήρανση του πληθυσμού και πρέπει να συμπληρωθούν και με άλλες πολιτικές. Όπου έχουν αναληφθεί μεταρρυθμίσεις, υπάρχει μία τάση περιορισμού των παροχών αντί αύξησης των συντελεστών των εισφορών. Πρόκειται για μία σωστή εξέλιξη η οποία όμως πρέπει να συνοδεύεται από περισσότερο φιλόδοξα σχέδια για την προώθηση συστημάτων κεφαλαιοποίησης, μέσω της δημιουργίας υγιούς νομοθετικού και φορολογικού πλαισίου.

Μεταρρύθμιση του φορολογικού συστήματος

Για πρώτη φορά μετά τη δεκαετία του 1970, η συνολική φορολογική επιβάρυνση έχει πτωτική τάση. Πραγματοποιήθηκε κάποια πρόοδος προς την κατεύθυνση ενός αποτελεσματικότερου φορολογικού συστήματος, και ειδικότερα περισσότερο φιλικού για την απασχόληση. Πολλές χώρες ανέλαβαν μέτρα για τη μείωση των φόρων επί της εργασίας (Βέλγιο, Δανία, Γερμανία, Ελλάδα, Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία, Αυστρία, Φινλανδία και Σουηδία) κυρίως με τη μείωση των εργοδοτικών εισφορών, ειδικότερα για τους χαμηλόμισθους. Αν και οι περισσότερες μεταρρυθμίσεις προέβλεπαν γενικευμένες μειώσεις των φόρων, ορισμένες χώρες επικέντρωσαν τις μειώσεις στις οικογένειες με παιδιά και χαμηλά εισοδήματα (Ελλάδα, Αυστρία και Ηνωμένο Βασίλειο).

Η αποτελεσματικότητα και η διαφάνεια του φόρου εισοδήματος βελτιώθηκε δεδομένου ότι πολλές χώρες (Δανία, Γερμανία, Ισπανία, Γαλλία, Ιρλανδία, Ιταλία και Ηνωμένο Βασίλειο) διεύρυναν τη φορολογική βάση και/ή μείωσαν τους οριακούς φορολογικούς συντελεστές και σχεδιάζουν να προχωρήσουν περισσότερο προς την κατεύθυνση αυτή τα επόμενα έτη. Άλλες χώρες (Κάτω Χώρες, Πορτογαλία, Φινλανδία και Σουηδία) σχεδιάζουν να κάνουν κάτι ανάλογο ξεκινώντας από το 2001. Οι εν λόγω μεταρρυθμίσεις αναμένεται να είναι περισσότερο αποτελεσματικές δεδομένου ότι αφορούν άμεσους φόρους, οι οποίοι συνήθως έχουν περισσότερο στρεβλωτικά αποτελέσματα.

Όσον αφορά τη μεταρρύθμιση του ΦΠΑ, τα εξεταζόμενα μέτρα ή αυτά που έχουν ήδη εφαρμοστεί ήταν μάλλον περιορισμένα τα τελευταία έτη. Φοβούμενα την απώλεια εσόδων, πολλά κράτη μέλη δεν ήταν πρόθυμα να προχωρήσουν στην εναρμόνιση των φόρων την οποία προϋποθέτει το οριστικό σύστημα που προτάθηκε το 1987 από την Επιτροπή.

Συνεπώς, τον Ιούνιο του 2000 η Επιτροπή πρότεινε μία νέα στρατηγική για τον ΦΠΑ που επικεντρώνεται στη βελτίωση του σημερινού συστήματος ΦΠΑ. Επιπλέον, βάσει της οδηγίας του Συμβουλίου 1999/85/ΕΚ της 22ας Οκτωβρίου 1999, ένας σημαντικός αριθμός κρατών μελών επιτράπηκε να εφαρμόσει μειωμένο συντελεστή σε ορισμένες κατηγορίες υπηρεσιών έντασης εργασίας, αν και επηρεάζουν ένα μικρό μόνο κομμάτι της συνολικής φορολογικής βάσης, με αποτέλεσμα τη μείωση του φορολογικού συντελεστή στις χώρες αυτές.

Φορολογικό πακέτο

Στο Συμβούλιο ECOFIN του Νοεμβρίου 2000, οι υπουργοί οικονομικών κατέληξαν σε σημαντική συμφωνία σχετικά με τα σημεία-κλειδιά που αφορούν την εφαρμογή του φορολογικού πακέτου που συμφωνήθηκε τον Δεκέμβριο του 1997 με στόχο την αντιμετώπιση του επιζήμιου φορολογικού ανταγωνισμού και την μείωση των σημερινών νοθεύσεων της ενιαίας αγοράς. Πραγματοποιήθηκε πρόοδος και στα τρία στοιχεία του φορολογικού πακέτου: τον κώδικα συμπεριφοράς (φορολόγηση των επιχειρήσεων), την πρόταση για μια οδηγία σχετικά με τη φορολογία των εσόδων από την αποταμίευση και την πρόταση για μία οδηγία σχετικά με τις πληρωμές τόκων και δικαιωμάτων μεταξύ συνδεδεμένων επιχειρήσεων.

Σε ό,τι αφορά τον κώδικα συμπεριφοράς, οι υπουργοί οικονομικών επιβεβαίωσαν το χρονοδιάγραμμα που συμφωνήθηκε το 1997 για την άρση των επιζήμιων μέτρων. Συμφώνησαν επίσης ότι δεν θα εισέρχονταν πλέον νέοι αποδέκτες στα εν λόγω συστήματα μετά τις 31 Δεκεμβρίου 2001 και ότι, άσχετα από το αν θα έχει καθοριστεί συγκεκριμένη περίοδος ή όχι, όλα τα οφέλη από τα επιζήμια μέτρα θα πρέπει να παύσουν ως τα τέλη του 2005. Μόνο λόγο ιδιαίτερων περιστάσεων και κατόπιν ειδικής απόφασης του Συμβουλίου κατά περίπτωση μπορούν να συνεχιστούν τα αποτελέσματα από τα επιζήμια μέτρα μετά την εν λόγω ημερομηνία. Σε ό,τι αφορά τη φορολογία των εσόδων από αποταμίευση, οι υπουργοί οικονομικών ενέκριναν τις κατευθυντήριες γραμμές της μελλοντικής οδηγίας. Επίσης, συμφωνήθηκε ότι η Προεδρία και η Επιτροπή θα αρχίσουν συζητήσεις με σημαντικές τρίτες χώρες ώστε να διασφαλιστεί η έγκριση αντίστοιχων μέτρων στις χώρες αυτές και τα κράτη μέλη κλήθηκαν να ενημερώνουν τακτικά, αρχίζοντας από τον Ιούνιο του 2001, για παρόμοιες συζητήσεις με εξαρτημένα ή συνδεδεμένα εδάφη τους προκειμένου να διασφαλιστεί η έγκριση των ίδιων μέτρων στα εδάφη αυτά. Σε ό,τι αφορά τις πληρωμές τόκων και δικαιωμάτων μεταξύ συνδεδεμένων επιχειρήσεων, οι υπουργοί οικονομικών κατέληξαν σε συμβιβαστική λύση για όλα τα θέματα που εκκρεμούσαν ακόμη.

Το Συμβούλιο ECOFIN επιβεβαίωσε την προθεσμία της 31ης Δεκεμβρίου 2002 που είχε καθοριστεί από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Feira για την τελική συμφωνία σχετικά με το σύνολο του φορολογικού πακέτου. Οι εργασίες θα συνεχιστούν και για τα τρία στοιχεία του πακέτου με βάση το χρονοδιάγραμμα αυτό.

2.4 Κατάλληλες μισθολογικές εξελίξεις

Οι ΓΠΟΠ του 2000 (i) ζητούσαν οι ονομαστικές μισθολογικές αυξήσεις να είναι συμβιβάσιμες με τη σταθερότητα των τιμών (ii) υπογράμμιζαν τη σημασία πραγματικής αύξησης των μισθών για ισχυρή ανάπτυξη της απασχόλησης (iii) ζητούσαν τα συστήματα συλλογικών διαπραγματεύσεων να λαμβάνουν υπόψη τις διαφορές παραγωγικότητας, και (iv) επέμεναν για μια πολιτική που να έχει ως στόχο την μείωση των μισθολογικών διαφορών λόγω de facto διακρίσεων.

Συνολικές μισθολογικές εξελίξεις

Οι συγκρατημένες μισθολογικές αυξήσεις εξακολουθούν να είναι ο κανόνας, αν και οι ονομαστικές αυξήσεις του 2000 επιταχύνθηκαν ελαφρώς σε σχέση με τα πολύ χαμηλά επίπεδα του 1999. Η αύξηση των μισθών στη ζώνη ευρώ παρέμεινε σταθερή στο 3,2% το τρίτο τρίμηνο του 2000 και δεν υπάρχουν στοιχεία που να δείχνουν ότι οι εργαζόμενοι προσπαθούν να ανακτήσουν τις απώλειες της αγοραστικής δύναμης που ήταν αποτέλεσμα της αύξησης των τιμών του πετρελαίου. Οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις στις αγορές εργασίας αμβλύνουν τις μισθολογικές αξιώσεις ενώ το σοκ που προκάλεσε στους όρους του εμπορίου η αύξηση των ενεργειακών τιμών αντιμετωπίστηκε ως προσωρινό. Πάντως, αξίζει να υπογραμμιστεί ότι οι αυξημένες μισθολογικές αυξήσεις του 2000 οφείλονται σε μεγάλο βαθμό σε συμφωνίες που είχαν συναφθεί πριν από την αύξηση των τιμών του πετρελαίου.

Οι ωριαίες αμοιβές της εργασίας επιταχύνθηκαν στο ένα τρίτο των κρατών μελών (ειδικότερα την Ιρλανδία αλλά και το Βέλγιο, τη Δανία, το Λουξεμβούργο και την Πορτογαλία) - που είναι οι χώρες με τις πιο συμπιεσμένες αγορές εργασίας. Από την άλλη πλευρά, οι υψηλές αυξήσεις της ωριαίας αμοιβής στη Γαλλία το 2000 ήταν αποτέλεσμα της εφαρμογής της εβδομάδας των 35 ωρών, και δεν είναι πιθανό να επαναληφθούν το 2001. Σε ορισμένα άλλα κράτη μέλη με υψηλή ανεργία όπως τη Γερμανία, την Ισπανία και την Ιταλία παρατηρήθηκαν περιορισμένες μισθολογικές αυξήσεις.

Οι συγκρατημένες αυξήσεις των μισθών είναι πιθανό να συνεχιστούν και το 2001 δεδομένου ότι η μερική αντιστροφή από την αύξηση των τιμών του πετρελαίου περιορίζει τον κίνδυνο δευτερογενών αποτελεσμάτων. Επιπλέον, μολονότι υπάρχουν στοιχεία για έλλειψη εργατικού δυναμικού σε ορισμένα κράτη μέλη ή ορισμένους τομείς, κάτι τέτοιο δεν φαίνεται να επαρκεί ώστε να θέσει σε κίνδυνο την τρέχουσα τάση για συγκρατημένες αυξήσεις των μισθών. Τέλος, οι περικοπές ορισμένων φόρων αναμένεται να συμβάλουν στη διατήρηση των μισθολογικών αυξήσεων υπό έλεγχο.

Λόγω των παραπάνω εξελίξεων, το πραγματικό μοναδιαίο κόστος εργασίας υπολογίζεται να έχει μειωθεί το 2000. Το 2001 είναι πιθανό να υπάρξει περαιτέρω ετήσια πτώση της τάξης του ½% στην ΕΕ. Σε πέντε κράτη μέλη (Βέλγιο, Γερμανία, Κάτω Χώρες, Πορτογαλία και Σουηδία) το πραγματικό κόστος της εργασίας ανά μονάδα προϊόντος αυξήθηκε, ενώ στις υπόλοιπες μειώθηκε.

Διαφοροποίηση των μισθών και διαφορές ανάλογα με το φύλο

Ο βαθμός διαφοροποίησης των μισθών ανάλογα με τις ικανότητες ή τα τυπικά προσόντα, που αποτελεί ένα πιεστικό θέμα για τους χαμηλόμισθους, αντιμετωπίστηκε μόνο με τη μείωση του μη μισθολογικού κόστους για τους χαμηλόμισθους. Δεν αναλήφθηκαν μείζονες πρωτοβουλίες για τη μεταρρύθμιση των ελάχιστων μισθών που προβλέπει ο νόμος ή οι συλλογικές συμβάσεις. Δεν πραγματοποιήθηκε σχεδόν καμία μεταρρύθμιση ώστε να αναπτύσσονται οι μισθοί ανάλογα με τις περιφερειακές διαφορές παραγωγικότητας (βλέπε στη συνέχεια στις μεταρρυθμίσεις της αγοράς εργασίας).

Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επιτρέπουν να συμπεράνουμε αν υπάρχει βελτίωση σε σχέση με το προηγούμενο έτος σε ό,τι αφορά τη διαφορά ανάλογα με το φύλο. Κατά μέσο όρο, τα έσοδα των γυναικών ανέρχονται στο 83% των αντίστοιχων των ανδρών - με τη διαφορά να είναι μεγαλύτερη στον ιδιωτικό τομέα σε σχέση με το δημόσιο - αλλά αυτό οφείλεται σε συνδυασμό παραγόντων, περιλαμβανομένου και του γεγονότος ότι πολλές γυναίκες εργάζονται σε τομείς με χαμηλότερους μισθούς. Μεταξύ των κρατών μελών, οι μεγαλύτερες διαφορές παρατηρούνται στη Γερμανία, την Αυστρία και το Ηνωμένο Βασίλειο και οι μικρότερες στο Βέλγιο, την Ισπανία και την Πορτογαλία. Μολονότι πολλά κράτη μέλη διαθέτουν πολιτικές για τη μείωση των μισθολογικών διαφορών ανάλογα με το φύλο, τα σχετικά αποτελέσματα πρέπει να υποβληθούν σε προσεκτικό έλεγχο και αξιολόγηση.

2.5 Προώθηση της κοινωνίας της γνώσης

Οι ΓΠΟΠ του 2000 συνιστούσαν : (i) να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για την αύξηση της συμμετοχής του ιδιωτικού τομέα στη χρηματοδότηση των δαπανών έρευνας και ανάπτυξης. (ii)να ενθαρρυνθεί ο ανταγωνισμός στις αγορές προϊόντων και κεφαλαίων. (iii) να διασφαλιστεί αποτελεσματική και κατάλληλη στήριξη του δημοσίου για τη χρηματοδότηση της έρευνας, τη δημιουργία καλύτερων σχέσεων μεταξύ ερευνητικών ιδρυμάτων και επιχειρήσεων και να διασφαλιστεί η διάδοση της πληροφορίας. (iv) να διασφαλιστεί η διάθεση φθηνής και υψηλής ταχύτητας πρόσβασης στο Διαδίκτυο. (v) να μειωθεί η κατάτμηση και η διαμερισματοποίηση των προσπαθειών έρευνας και ανάπτυξης, και (vi) να ενισχυθούν οι προσπάθειες εκπαίδευσης και κατάρτισης.

Η μετάβαση της Ευρώπης στην κοινωνία της γνώσης προχωρεί, αλλά πρέπει να επιταχυνθεί. Η εν λόγω καθυστέρηση μπορεί να οφείλεται σε ανεπαρκείς επενδύσεις σε ανθρώπινους πόρους, σε έρευνα και ανάπτυξη και σε τεχνολογίες της πληροφορίας και της επικοινωνίας (ICT). Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισαβόνας εντόπισε την καινοτομία και την έρευνα ως έναν από τους πυλώνες της προσπάθειας της

Ένωσης ενόψει του στρατηγικού στόχου να καταστεί η περισσότερο ανταγωνιστική οικονομία της γνώσης στον κόσμο. Τα κράτη μέλη κατέβαλαν σημαντική προσπάθεια προς την κατεύθυνση αυτή.

Έρευνα και Ανάπτυξη (Ε&Α)

Παρά την προσπάθεια αυτή, οι συνολικές δαπάνες Ε&A στην Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένουν στο 1,8% του ΑΕΠ. Η ευρωπαϊκή εικόνα είναι ωστόσο ανόμοια: η Σουηδία (με σχεδόν 4%) και η Φινλανδία, και στη συνέχεια η Γερμανία και η Γαλλία, φαίνεται να είναι οι πλέον προχωρημένες, ενώ τα κράτη μέλη της νότιας ΕΕ, φαίνεται να είναι λιγότερο προχωρημένα. [2] Ενώ οι δημόσιες δαπάνες για Ε&A εκφρασμένες σε ποσοστό του ΑΕΠ είναι ισοδύναμες στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ (περίπου 0,7%), οι επιχειρηματικές δαπάνες είναι πολύ χαμηλότερες στη Γαλλία (1,2% το 1999) αντί στις ΗΠΑ (2,0%). Σε ορισμένες χώρες όπως η Φινλανδία και η Σουηδία, την τελευταία περίοδο παρατηρήθηκε ταχεία αύξηση των επιχειρηματικών δαπανών Ε&A, αλλά στα περισσότερα κράτη μέλη της ΕΕ, η συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα στην Ε&A ως ποσοστό του ΑΕΠ δεν αυξήθηκε.

[2] Τα αντίστοιχα στοιχεία για τις ΗΠΑ είναι 2,7%.

Προκειμένου να ενθαρρύνουν τις επιχειρηματικές δαπάνες σε Ε&A, η Γερμανία, η Ελλάδα, η Ισπανία, η Ιρλανδία, οι Κάτω Χώρες, η Αυστρία, η Πορτογαλία και το Ηνωμένο Βασίλειο εισήγαγαν νέα προγράμματα κινήτρων ή αναβάθμισαν τα ήδη υπάρχοντα, για παράδειγμα μέσω φορολογικών μέτρων. Πραγματοποιήθηκε πρόοδος στην εφαρμογή του σχεδίου δράσης για τα κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου (βλέπε κεφάλαιο 2.7). Συνεχίζουν να εφαρμόζονται μέτρα για την ενθάρρυνση του ανταγωνισμού στις αγορές προϊόντων και κεφαλαίων, δημιουργώντας ένα περιβάλλον περισσότερο θετικό για την καινοτομία και την τεχνολογική πρόοδο (βλέπε κεφάλαιο 2.6).

Παρά την πρόοδο που πραγματοποιήθηκε στην προσαρμογή της υποδομής για έρευνα, η σχέση μεταξύ βιομηχανίας και επιστήμης και ειδικότερα η εμπορευματοποίηση των ερευνητικών προσπαθειών, παραμένει μία από τις διαρθρωτικές αδυναμίες της Ευρώπης. Παρά τη σημαντική αύξηση του ποσοστού των εξαγωγών υψηλής τεχνολογίας ως προς το σύνολο των ευρωπαϊκών εξαγωγών (από 13,5% το 1991 σε 19,3% το πρώτο εξάμηνο του 2000), [3] το μερίδιο των εξαγωγών υψηλής τεχνολογίας είναι ιδιαίτερα χαμηλό στο Βέλγιο, την Ελλάδα, την Ισπανία, την Ιταλία και την Πορτογαλία. Πολλά κράτη μέλη εισήγαγαν νέα μέτρα με στόχο τη βελτίωση των σχέσεων μεταξύ των δημόσιων ερευνητικών ινστιτούτων και των επιχειρήσεων. Πάντως, πρέπει να καταβληθούν ακόμη μεγαλύτερες προσπάθειες στο σχεδιασμό των μηχανισμών συνεργασίας, ώστε να πραγματοποιούνται μεταφορές περισσότερο προσανατολισμένες στην εμπορευματοποίηση.

[3] Τα αντίστοιχα στοιχεία για τις ΗΠΑ ήταν 28,7% το 1998.

Χορηγήθηκαν συμπληρωματικά δημόσια κεφάλαια στην Ε&A στην Ιρλανδία, την Ιταλία, τις Κάτω Χώρες και τη Σουηδία, αλλά, κάτι που είναι πιο σημαντικό, δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στη δημιουργία κέντρων αριστείας, ομίλων καινοτομίας, και διαφόρων μηχανισμών μεταφοράς τεχνολογίας ώστε να διευκολυνθεί η εμπορευματοποίηση της Ε&A. Ακόμη, εισήχθη η κοινοτική στρατηγική "Προς έναν ευρωπαϊκό χώρο έρευνας" προκειμένου να αντιμετωπιστεί η κατάτμηση και η διαμερισματοποίηση των προσπαθειών Ε&A στην Ευρώπη συνδέοντας ερευνητικά δίκτυα πέρα από τα σύνορα και διευκολύνοντας τη συνεργασία. Ωστόσο, δεν έχει ακόμη πραγματοποιηθεί συμφωνία για ένα κοινοτικό πρότυπο.

Τεχνολογίες της πληροφορίας και της επικοινωνίας (ICT)

Τα μικρότερα ποσοστά ανάπτυξης της οικονομίας της ΕΕ σε σχέση με τις ΗΠΑ το δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1990 συνδυάστηκε με το μικρότερο μέγεθος του τομέα ICT στην Ευρώπη καθώς και τις χαμηλότερες επενδύσεις σε ICT σε σχέση με άλλους τομείς της οικονομίας. Το 1999, το μερίδιο των ICT σε σχέση με το ΑΕΠ στην ΕΕ (4,2%) ήταν πολύ χαμηλότερο από ό,τι στις ΗΠΑ (6,8%). Πάντως, η ΕΕ δείχνει να μειώνει τη διαφορά με τις ΗΠΑ σε ό,τι αφορά τη διάδοση των ICT. Το 2000, οι δαπάνες ICT στην Ένωση αντιπροσώπευαν 5,8% του ΑΕΠ, οριακά πάνω από το 5,6% που

καταγράφηκε στις ΗΠΑ. Πρόκειται για το μοναδικό δείκτη που καταγράφει ευρεία πρόοδο στη διάδοση των ICT στην Ευρώπη.

Η διείσδυση του Διαδικτύου στα νοικοκυριά της ΕΕ αποτελεί έναν άλλο δείκτη, που αυξήθηκε κατά 10 εκατοστιαίες μονάδες μεταξύ Απριλίου και Οκτωβρίου 2000 (σε 28%). Ωστόσο, υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ κρατών μελών. Ορισμένα κράτη μέλη (Δανία, Κάτω Χώρες και Σουηδία) έφτασαν επίπεδα διείσδυσης του Διαδικτύου που υπερβαίνουν ακόμη και των ΗΠΑ, ενώ σε άλλες (Ελλάδα, Γαλλία, Ισπανία και Πορτογαλία) τα ποσοστά διείσδυσης του Διαδικτύου είναι πολύ χαμηλότερα. Οι διαφορές στη χρήση του Διαδικτύου ανάλογα με τη χώρα οφείλονται σε διαφορές στη χρέωση των τοπικών τηλεφωνικών κλήσεων, την κατοχή προσωπικών ηλεκτρονικών υπολογιστών και την αξιοπιστία των παροχέων υπηρεσιών. Σε συνδυασμό με την ελευθέρωση των τηλεπικοινωνιακών βιομηχανιών, ειδικότερα την τοπική ζεύξη, τα δίκτυα ευρέως φάσματος και τα νέα εργαλεία πρόσβασης καθιστούν την πρόσβαση στο Διαδίκτυο ταχύτερη και φθηνότερη. Χώρες όπως η Δανία, η Γερμανία, η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο επεκτείνουν επίσης την πρόσβαση στο Διαδίκτυο μέσω συνεργασιών δημοσίου και ιδιωτικού τομέα ή με τη δημιουργία συνδέσεων σε δημόσιες βιβλιοθήκες. Σύμφωνα με το σχέδιο δράσης eEurope, όλα τα κράτη μέλη συνδέουν τα σχολεία με το Διαδίκτυο με σκοπό τη βελτίωση των ψηφιακών γνώσεων μέσω καλύτερης και ευρύτερης πρόσβασης και χρήσης του Διαδικτύου στα σχολεία. Οι επιπτώσεις από τις διαφορές μεταξύ κρατών μελών από την εκχώρηση μηχανισμών για τις άδειες UMTS δεν είναι ακόμη σαφείς, αλλά οι επιλογές αυτές μπορεί να επηρεάσουν τη διάδοση της τεχνολογίας για τα κινητά τηλέφωνα τρίτης γενιάς.

Η βραδύτερη από ό,τι αναμενόταν εκκίνηση του ηλεκτρονικού εμπορίου, ειδικότερα για τους καταναλωτές, αποτελεί ένα σημαντικό πρόβλημα. Η καθυστέρηση αυτή παρατηρείται παρά τη σημαντική πρόοδο σχετικά με το κανονιστικό πλαίσιο και ενέργειες για την ενίσχυση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών. Μόνο το 66% των ΜΜΕ και το 76% των μεγαλύτερων επιχειρήσεων έχουν πρόσβαση στο Ιnternet. Ωστόσο, μόνο το 6% από αυτές μπορεί να διενεργήσει πραγματικό ηλεκτρονικό εμπόριο. Στον τομέα αυτό, υπάρχουν επίσης σημαντικές διαφορές ανάλογα με τη χώρα. Η εισαγωγή "μη μετρήσιμων" τηλεφωνικών τελών σε χώρες όπως η Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ισπανία διευκολύνει όσους επιθυμούν να πραγματοποιήσουν αγορές μέσω Internet χωρίς να επιβαρύνονται με χρέωση ανάλογα με το χρόνο.

Εκπαίδευση και πτυχές της κατάρτισης της κοινωνίας της γνώσης

Τα περισσότερα κράτη μέλη έλαβαν μέτρα για την ενίσχυση της εκπαίδευσης και της κατάρτισης σε ICT, ειδικότερα ενόψει της γνωστής έλλειψης επαγγελματιών στον τομέα των ICT στην Ευρώπη. Αν και περίπου το μισό του εργαζόμενου πληθυσμού χρησιμοποιεί ηλεκτρονικούς υπολογιστές στην εργασία του, λιγότερο από το 22% έχει παρακολουθήσει σχετική εκπαίδευση. Φυσικά, ο ρόλος της γενικής εκπαίδευσης έχει επίσης μεγάλη σημασία για το θέμα αυτό - αξίζει να σημειωθεί ότι στις βόρειες χώρες, όπου η διάδοση των ICT ήταν ταχύτερη, και οι δημόσιες δαπάνες για την εκπαίδευση είναι υψηλότερες ως ποσοστό του ΑΕΠ. Η μέχρι σήμερα αμερικανική εμπειρία δείχνει ότι η κοινωνία της γνώσης έχει τη δυνατότητα να δημιουργήσει απασχόληση σε ολόκληρη την οικονομία - σε ένα ευρύ φάσμα τομέων, θέσεων εργασίας και επίπεδο ικανοτήτων. Η πρόσφατη δημιουργία θέσεων εργασίας στην ΕΕ πραγματοποιήθηκε κυρίως σε τομείς "ανώτερης εκπαίδευσης" (διευθυντικά στελέχη, επαγγελματίες, τεχνικοί) όπου η ζήτηση για δεξιότητες σχετικές με ICT είναι μεγαλύτερη. Ωστόσο, η άλλη πλευρά του νομίσματος είναι ότι η δημιουργία απασχόλησης για τον πληθυσμό με λιγότερα τυπικά προσόντα στην ΕΕ παραμένει πολύ χαμηλή. Η πρόοδος σε εκπαιδευτικές πρωτοβουλίες που λαμβάνουν υπόψη τις ανάγκες της ομάδας αυτής (περιλαμβανομένης και της ανάγκης βελτίωσης των γενικών ικανοτήτων, καθώς και των ικανοτήτων ICT) ήταν πιο περιορισμένη.

2.6 Διασφάλιση αποτελεσματικών αγορών προϊόντων

Οι ΓΠΟΠ του 2000 συνιστούσαν να: (i) εφαρμοστεί πλήρως και αποτελεσματικά η νομοθεσία για την εσωτερική αγορά. (ii) διασφαλιστεί η ανεξαρτησία των αρμόδιων αρχών για τον ανταγωνισμό. (iii) μειωθούν οι κρατικές ενισχύσεις. (iv) συμπληρωθεί η ελευθέρωση της τηλεπικοινωνιακής αγοράς. (v) επιταχυνθεί η ελευθέρωση των τομέων της ενέργειας, των ταχυδρομικών υπηρεσιών και των μεταφορών και να εφαρμοστούν πλήρως οι κοινοτικές οδηγίες για το άνοιγμα των αγορών για τις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας. (vi) ενισχυθεί ο ανταγωνισμός στους τομείς των υπηρεσιών. (vii) μειωθεί ο κανονιστικός φόρτος των επιχειρήσεων. (viii) αναπτυχθεί μία συστηματική προσέγγιση για το νομοθετικό πλαίσιο που αφορά τις υπηρεσίες. και (ix) παρακολουθείται η εφαρμογή των πολλαπλών νομοθετικών μεταρρυθμίσεων.

Το τελευταίο έτος, η λειτουργία των ευρωπαϊκών αγορών προϊόντων βελτιώθηκε χάρη στον καλύτερο συντονισμό των εθνικών πολιτικών σε πολλούς τομείς, την αυξημένη μεταφορά των οδηγιών για την εσωτερική αγορά, την ενίσχυση των εξουσιών των αρμόδιων αρχών για τον ανταγωνισμό, την ελευθέρωση των τηλεπικοινωνιών και, σε μικρότερο βαθμό του τομέα της ενέργειας. Ο απολογισμός είναι λιγότερο θετικός για την πρόοδο στους τομείς των δημοσίων προμηθειών, των κρατικών ενισχύσεων, των διοικητικών μεταρρυθμίσεων και των προσπαθειών για τη μείωση του κανονιστικού φόρτου των επιχειρήσεων, ενώ η δημιουργία μιας πραγματικά ολοκληρωμένης ευρωπαϊκής αγοράς για τις επιχειρηματικές υπηρεσίες και η ελευθέρωση του μεταφορικού και του ταχυδρομικού τομέα παραμένουν προβληματικές.

Ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς

Τα αποτελέσματα της έρευνας δείχνουν μεγαλύτερο επίπεδο ικανοποίησης μεταξύ των επιχειρήσεων σε ό,τι αφορά τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Το γεγονός αυτό συμβαδίζει με την παρατήρηση ότι η μεταφορά των οδηγιών για την εσωτερική αγορά βελτιώθηκε σημαντικά στα περισσότερα κράτη μέλη. Ωστόσο, η διαφορά στη μεταφορά της κοινοτικής νομοθεσίας μεταξύ της Ελλάδας και των άλλων κρατών μελών αυξήθηκε δεδομένου ότι εκκρεμούν ακόμη σημαντικές μεταρρυθμίσεις στη χώρα αυτή. Η Γαλλία και η Πορτογαλία βελτίωσαν την επίδοσή τους, αλλά τα ελλείμματά τους σε ό,τι αφορά τη μεταφορά της κοινοτικής νομοθεσίας εξακολουθούν να είναι τρεις φορές σημαντικότερα σε σχέση με τις χώρες με την καλύτερη επίδοση.

Ορισμένα κράτη μέλη, περιλαμβανομένων της Ισπανίας και της Ιταλίας, αύξησαν σημαντικά τις προσπάθειές τους προκειμένου να διευκολύνουν το άνοιγμα των δημοσίων προμηθειών. Ειδικότερα, προβλέπεται ευρύτερη χρήση των ηλεκτρονικών δημοσιεύσεων και της διάδοσης των προσκλήσεων για υποβολή προσφορών. Οι ενέργειες αυτές αναμένεται να συμβάλουν στην επίλυση του διαρθρωτικού προβλήματος που αφορά την ανεπαρκώς διαφανή διαδικασία πρόσκλησης υποβολής προσφορών, ειδικότερα σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Το μερίδιο των δημοσίων προμηθειών που δημοσιεύεται στην Επίσημη Εφημερίδα ως ποσοστό του ΑΕΠ εξακολουθεί να είναι χαμηλό στη Γερμανία, τις Κάτω Χώρες και την Αυστρία. Η ταχεία έγκριση και εφαρμογή του νέου νομοθετικού πακέτου που παρουσίασε η Επιτροπή το Μάιο 2000 θα αυξήσει τη διαφάνεια, το άνοιγμα και την ανταγωνιστικότητα στις αγορές δημοσίων προμηθειών.

Η πρόοδος στον τομέα της πολιτικής ανταγωνισμού είναι ενθαρρυντική. Η ενισχυμένη ικανότητα, ανεξαρτησία καθώς και οι αυξημένοι πόροι των αρμόδιων αρχών για τον ανταγωνισμό στα περισσότερα κράτη μέλη συνιστούν μία θετική εξέλιξη, ακόμη και αν η σχετική πρόοδος θα μπορούσε να είναι ταχύτερη σε ό,τι αφορά τη βελτίωση του θεσμικού πλαισίου σε ορισμένες χώρες.

Τα επίπεδα των τομεακών και των ad-hoc κρατικών ενισχύσεων μειώνονται σταδιακά στα περισσότερα κράτη μέλη, αλλά εξακολουθούν να νοθεύουν τον ανταγωνισμό στις ευρωπαϊκές αγορές, ειδικότερα στο Βέλγιο, τη Γερμανία, τη Γαλλία και την Πορτογαλία, [4] όπου οι ενισχύσεις αυτές παραμένουν σχετικά υψηλές. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σκοπεύει να δημιουργήσει ένα δημόσιο μητρώο κρατικών ενισχύσεων και να δημοσιεύσει έναν πρώτο απολογισμό των κρατικών ενισχύσεων το πρώτο εξάμηνο του 2001. Το μητρώο και ο απολογισμός θα χρησιμεύσουν στη βελτίωση της διαφάνειας των εθνικών και κοινοτικών πολιτικών.

[4] Το υψηλό ποσό αυτής της ενίσχυσης στην Πορτογαλία οφείλεται κυρίως σε ένα μοναδικό πρόγραμμα περιφερειακής ενίσχυσης για τη Μαδέρα - που αντιπροσωπεύει 0,8% του ΑΕΠ - το οποίο έχει πολλά χαρακτηριστικά τομεακού σχεδίου. Από τον Ιανουάριο 2001, το σχέδιο αυτό έχει κλείσει για νέες αιτήσεις και η πρόταση της Πορτογαλίας για την ανανέωσή του εξετάζεται από την Επιτροπή.

Την περασμένη δεκαετία, οι κοινοτικές αγορές προϊόντων κατέστησαν περισσότερο ολοκληρωμένες, με αποτέλεσμα ισχυρότερο ανταγωνισμό και σταδιακή σύγκλιση των τιμών μεταξύ των κρατών μελών. Η διακύμανση των τιμών καταναλωτή μεταξύ κρατών μελών μειώθηκε από 18,2% το 1992 σε περίπου 14,4% το 1999. Τα τεχνικά εμπόδια στο διασυνοριακό εμπόριο στην ΕΕ παραμένουν ένα πρόβλημα, ιδιαίτερα σε ορισμένους τομείς (τρόφιμα και ποτά, αυτοκίνητα, ειδικότερα).

Υπηρεσίες κοινής ωφέλειας

Ορισμένες από τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις που έχουν αναληφθεί σε συγκεκριμένους τομείς άρχισαν ήδη να αποδίδουν προσφέροντας μειωμένες τιμές για τον καταναλωτή. Η ελευθέρωση του τηλεπικοινωνιακού τομέα, για παράδειγμα, συνέβαλε σε σημαντικές μειώσεις του κόστους για τις υπεραστικές και τις διεθνείς κλήσεις. Σημαντική ήταν επίσης και η συμβολή της τεχνικής προόδου. Στο Βέλγιο, την Ισπανία, την Ιταλία και την Αυστρία, ωστόσο, οι υπεραστικές κλήσεις παραμένουν σχετικά ακριβές. Η μείωση των τιμών ήταν μικρότερη για τις τοπικές κλήσεις, γεγονός που οφείλεται σε μεγάλο βαθμό (σε πολλές περιπτώσεις) στην αναδιάταξη των τιμολογίων. Πάντως, το γεγονός αυτό δείχνει επίσης ότι πρέπει να συνεχιστούν οι προσπάθειες για την ενίσχυση του ανταγωνισμού σε ό,τι αφορά την πρόσβαση στα τοπικά δίκτυα.

Στην αγορά ενέργειας, η πρόοδος δεν είναι τόσο σαφής. Οι μειώσεις τιμών και η βελτίωση στη δυνατότητα επιλογής και την ποιότητα των παρεχομένων υπηρεσιών ήταν συνήθως περισσότερο προφανείς στις χώρες που προχώρησαν περισσότερο και ταχύτερα στο άνοιγμα των αγορών τους, διασφαλίζοντας παράλληλα την τήρηση των υποχρεώσεων καθολικής υπηρεσίας και επαρκές επίπεδο ανταγωνισμού στις ελευθερωμένες αγορές. Η δημιουργία ανεξάρτητων ρυθμιστικών οργάνων συνέβαλε στην παγίωση των μεταρρυθμίσεων στα περισσότερα κράτη μέλη. Στη Γερμανία, για παράδειγμα, η ελευθέρωση του ενεργειακού τομέα έχει προχωρήσει ικανοποιητικά αλλά δεν δημιουργήθηκε ανεξάρτητο ρυθμιστικό όργανο, γεγονός που συνέβαλε σε σημαντικές περιφερειακές διαφορές για τα τέλη χρήσης των τοπικών δικτύων διανομής ηλεκτρικού ρεύματος. Ο στόχος πρέπει πλέον να είναι το πλήρες άνοιγμα της αγοράς με κανόνες που να εφαρμόζονται ενιαία και αυστηρά χρονοδιαγράμματα τόσο για την παραγωγή όσο και για τη διανομή.

Το περαιτέρω άνοιγμα του τομέα των μεταφορών στον ανταγωνισμό και η ελευθέρωση του ταχυδρομικού τομέα εξακολουθούν να δημιουργούν προβλήματα. Στον ταχυδρομικό τομέα, η αναγκαιότητα να αναζητηθεί συμφωνία σχετικά με το άνοιγμα της αγοράς και το νομοθετικό πλαίσιο που θα ισχύει γίνεται ολοένα και πιο επείγουσα. Στις σιδηροδρομικές μεταφορές, υπήρξε συμφωνία για το άνοιγμα της αγοράς των διεθνών μεταφορών εμπορευμάτων, αλλά παραμένει η πρόκληση που αφορά τη μεταφορά επιβατών και τις εγχώριες μεταφορές εμπορευμάτων. Στον τομέα των δημοσίων σιδηροδρομικών και οδικών μεταφορών, πραγματοποιήθηκαν ορισμένα μικρά βήματα (αναθεώρηση του συστήματος τιμολόγησης για την πρόσβαση στο σιδηροδρομικό δίκτυο στη Γαλλία, νομικός διαχωρισμός της διαχείρισης των σιδηροδρομικών υποδομών και των μεταφορών στην Ιταλία, εισαγωγή ενός συστήματος εκχωρήσεων στα δίκτυα λεωφορείων, τραμ και μετρό στις Κάτω Χώρες, κλπ.) προκειμένου να διευκολυνθεί το άνοιγμα της αγοράς σε ένα μεταγενέστερο στάδιο. Για τις εναέριες μεταφορές, υπάρχει επείγουσα ανάγκη να αναληφθεί δράση, βάσει των συστάσεων της ομάδας υψηλού επιπέδου για τη μεταρρύθμιση των εναέριων μεταφορών που αφορούν τη δημιουργία ενός ενιαίου ευρωπαϊκού χώρου και την αναθεώρηση των κανόνων για το διαθέσιμο χρόνο χρήσης (slots).

Υπηρεσίες

Η πλειονότητα των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στη διασυνοριακή παροχή υπηρεσιών αναφέρει ότι παραμένουν τα εμπόδια για τις δραστηριότητές τους σε άλλες χώρες. Οι επαγγελματικές υπηρεσίες (δικηγόροι, ελεγκτές κλπ.), ειδικότερα, υπόκεινται σε περιορισμούς πρόσβασης σε πολλά κράτη μέλη, περιλαμβανομένων της Γερμανίας, της Ελλάδας και της Ιταλίας. Η έλλειψη μιας πραγματικής εσωτερικής αγοράς στις υπηρεσίες οδήγησε την Επιτροπή να εγκρίνει μια νέα οριζόντια στρατηγική για τον τομέα. Επιπλέον, ο ανταγωνισμός στον τομέα της διανομής θα επωφεληθεί από την ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου B2C (επιχειρήσεις προς καταναλωτές), ειδικότερα στις Κάτω Χώρες, τη Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο, χώρες με μερίδιο ηλεκτρονικού εμπορίου σε σχέση με το συνολικό λιανικό εμπόριο ανάλογο με αυτό των ΗΠΑ. Η εν λόγω εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία για χώρες όπως η Σουηδία και η Φινλανδία, όπου δεν υπήρχε επαρκές επίπεδο ανταγωνισμού στον τομέα της διανομής. Ωστόσο, πρέπει ακόμη να ληφθούν ειδικά μέτρα για την αντιμετώπιση του προβλήματος στις δύο αυτές χώρες.

Νομοθετική μεταρρύθμιση

Διάφορα μέτρα (περιλαμβανομένων one-stop-shops, e-κυβέρνησης και της μεταρρύθμισης της φορολόγησης των επιχειρήσεων) έχουν ληφθεί για να μειωθεί ο κανονιστικός φόρτος για τις επιχειρήσεις, ενώ δίνεται ιδιαίτερη σημασία στις ανάγκες για την εκκίνηση νέων επιχειρήσεων καθώς και των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Πάντως, πρέπει ακόμη να γίνουν πολλά σε ό,τι αφορά την απλοποίηση των διοικητικών διαδικασιών που επιβάλλονται στις επιχειρήσεις στα κράτη μέλη, ειδικότερα στο Βέλγιο, την Ελλάδα, την Ισπανία και τη Γαλλία. Καταβλήθηκαν ιδιαίτερες προσπάθειες για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας της δημόσιας διοίκησης σε χώρες με σημαντικό δημόσιο τομέα, όπως τα βόρεια κράτη μέλη, αλλά και η Ιταλία, οι Κάτω Χώρες και η Πορτογαλία.

Ολοένα και περισσότερο δημόσιοι οργανισμοί ή και συνεργασίες με ιδιωτικές επιχειρήσεις προμηθεύουν τις αγορές με αγαθά ή υπηρεσίες. Δεδομένου ότι εισέρχονται σε άμεσο ανταγωνισμό με τις ιδιωτικές επιχειρήσεις, πρέπει να καθοριστούν κανόνες που να διασφαλίζουν τη διαφάνεια και τον ανταγωνισμό με ίσους όρους. Ο ανταγωνισμός οδηγεί σε θετικά αποτελέσματα μόνο όταν οι δημόσιες και οι ιδιωτικές επιχειρήσεις ανταγωνίζονται η μία την άλλη με ίσους όρους. Στις Κάτω Χώρες και τη Σουηδία, εξετάζονται ειδικά μέτρα προκειμένου να διασφαλιστεί αυτή η κατάσταση.

Η Επιτροπή δημοσίευσε πολλές εκθέσεις σχετικά με την παρακολούθηση της εφαρμογής των μεταρρυθμίσεων και των επιπτώσεών τους σε ό,τι αφορά την αποτελεσματικότητα και τα οφέλη για τον καταναλωτή. Η συγκριτική αξιολόγηση χρησιμοποιείται ολοένα και περισσότερο σε διάφορους τομείς της διαρθρωτικής πολιτικής, και ο κατάλογος των διαρθρωτικών δεικτών που καταρτίστηκε σχετικά αποτελεί ένα πολύτιμο εργαλείο για τη σύγκριση της προόδου που έχει πραγματοποιηθεί.

2.7 Ενίσχυση των κεφαλαιαγορών μέσω περαιτέρω ολοκλήρωσης και εμβαθυνσης

ΟΙ ΓΠΟΠ του 2000 συνιστούσαν: (i) να καταρτιστεί ένα "ενιαίο διαβατήριο για τους εκδότες".(ii) να καταργηθούν τα εμπόδια για τις επενδύσεις από τα συνταξιοδοτικά ταμεία και να διευκρινιστεί η διάκριση μεταξύ επαγγελματιών και μικρών επενδυτών. (iii) να προωθηθεί περισσότερο η ολοκλήρωση των αγορών κρατικών ομολόγων. (iv) να βελτιωθεί η λειτουργία των συστημάτων αντιστάθμισης και διακανονισμού. (v) να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα των διασυνοριακών υπηρεσιών λιανικών πληρωμών. (vi) να βελτιωθεί η συγκρισιμότητα των λογιστικών καταστάσεων των επιχειρήσεων. (vii) να προωθηθεί η δημιουργία νέων επιχειρήσεων και οι επενδύσεις σε κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου. (viii) να ενισχυθεί η συνεργασία μεταξύ των εποπτικών αρχών των κεφαλαιαγορών στην ΕΕ. και (ix) να καταστούν αποτελεσματικότερες οι κοινοτικές διατάξεις σχετικά με τις δημόσιες προσφορές εξαγοράς καθώς και την αναδιάρθρωση και την εκκαθάριση των πιστωτικών ιδρυμάτων και των ασφαλιστικών επιχειρήσεων.

Ειδικότερα, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισαβόνας υπογράμμισε την αναγκαιότητα να εντατικοποιηθούν οι προσπάθειες για τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου χρηματοπιστωτικού συστήματος στο επίπεδο της ΕΕ, ζήτησε την εφαρμογή του σχεδίου δράσης για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες ως το 2005 και του σχεδίου δράσης για τα κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου ως το 2003. Σύμφωνα με την εντολή αυτή, οι ΓΠΟΠ του 2000 συνιστούσαν ταχεία δράση σε ορισμένους τομείς προτεραιότητας που εντοπίζονται στα εν λόγω σχέδια.

Εφαρμογή του σχεδίου δράσης για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες

Πραγματοποιήθηκε πρόοδος σε πολλούς από αυτούς τους τομείς προτεραιότητας. Για παράδειγμα, η Επιτροπή υπέβαλε προτάσεις με στόχο τη δημιουργία ενός πλήρως λειτουργικού "ενιαίου διαβατηρίου" για τις επιχειρήσεις επενδύσεων, για τη διάκριση μεταξύ επαγγελματιών και μικρών επενδυτών, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι τα συνταξιοδοτικά ταμεία διαθέτουν αρκετή ελευθερία ώστε να αναπτύξουν μια αποτελεσματική επενδυτική πολιτική και για την εναρμόνιση των λογιστικών προτύπων. Η Επιτροπή υπέβαλε επίσης ανακοίνωση για το ηλεκτρονικό εμπόριο και τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, που αναμένεται να συμβάλει στην πρόοδο των διαπραγματεύσεων στο Συμβούλιο σχετικά με το σχέδιο οδηγίας για τις εξ αποστάσεως χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. Η έγκριση του σχεδίου οδηγίας για τις δημόσιες προσφορές εξαγοράς που αναμενόταν για τα τέλη του 2000 θα αποτελέσει αντικείμενο συμβιβασμού μεταξύ του Συμβουλίου και του Κοινοβουλίου. Η οδηγία για την εκκαθάριση των ασφαλιστικών επιχειρήσεων εγκρίθηκε και οι διαπραγματεύσεις για το σχέδιο οδηγίας σχετικά με την εκκαθάριση των πιστωτικών ιδρυμάτων προχωρούν ικανοποιητικά. Προκειμένου να διευκολυνθεί η εφαρμογή του σχεδίου δράσης για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, δημιουργήθηκε η ομάδα Lamfalussy τον Ιούλιο 2000 με εντολή να προτείνει βελτιώσεις στο νομοθετικό πλαίσιο της ΕΕ για τις αγορές αξιών. Η τελική έκθεση της ομάδας, που συνιστά μια σειρά από διαδικαστικές αλλαγές, δημοσιεύτηκε στις 15 Φεβρουαρίου 2001.

Εφαρμογή του σχεδίου δράσης για τα κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου

Πραγματοποιήθηκε επίσης πρόοδος και σε ό,τι αφορά την ανάπτυξη μιας αγοράς για τα κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου στην ΕΕ. Πέρα από τις δράσεις στα πλαίσια του σχεδίου δράσης για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες που αφορούν και την εφαρμογή του σχεδίου δράσης για τα κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου, πραγματοποιήθηκε πρόοδος και σε εθνικό επίπεδο.

Ένα από τα προβλήματα-κλειδιά στα οποία επικεντρώνεται η προσοχή των αρμοδίων αρχών είναι η άρση των νομικών/κανονιστικών περιορισμών που εμποδίζουν τις επενδύσεις των θεσμικών επενδυτών στις αγορές κεφαλαίων και κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου. Μόνο τέσσερα κράτη μέλη (η Ιρλανδία, οι Κάτω Χώρες, η Φινλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο) δεν έχουν περιορισμούς για το είδος αυτό, εκτός από τη γενική υποχρέωση της "σώφρονος επένδυσης" για τις επενδύσεις των θεσμικών επενδυτών που αφορούν συμμετοχές. Σε άλλες χώρες όπως το Βέλγιο, η Σουηδία, η Γαλλία, η Ιταλία και η Ισπανία παρατηρήθηκε κάποια χαλάρωση αυτών των εμποδίων, και η δανική κυβέρνηση προτείνει να εισαχθούν κανόνες που να βασίζονται σε εποπτικά κριτήρια. Η Φινλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο λαμβάνουν μέτρα για την ενθάρρυνση των θεσμικών επενδυτών στις αγορές αξιών.

Ένα δεύτερο σημείο όπου χρειάζεται παρέμβαση των αρχών αφορά την κατάργηση των φορολογικών διατάξεων που έχουν αποτρεπτικό χαρακτήρα για τις επενδύσεις σε κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου (θα πρέπει να προσαρμοστεί η φορολόγηση των κερδών των επιχειρήσεων και των υπεραξιών). Πολλά κράτη μέλη αντιμετώπισαν το πρόβλημα αυτών των φορολογικών "αντικινήτρων": το Βέλγιο έλαβε μέτρα υπέρ των νεοϊδρυομένων επιχειρήσεων και επιχειρήσεων που αυξάνουν με γρήγορους ρυθμούς τις δραστηριότητές τους. η Γαλλία δημιούργησε κίνητρα για επιχειρήσεις που επενδύουν σε συμμετοχές σε νεοϊδρυόμενες επιχειρήσεις (business angels). η Ελλάδα και η Ισπανία επέκτειναν τις φορολογικές ελαφρύνσεις που ισχύουν για τις υπεραξίες. η Ιταλία ενίσχυσε το σύστημα φορολογίας εισοδήματος του 1998, που ευνοεί τη χρηματοδότηση των επιχειρήσεων από ίδια κεφάλαια. Τα κράτη μέλη, αντίθετα, δεν προχώρησαν ικανοποιητικά στη μεταρρύθμιση των αποτρεπτικών διαδικασιών που αφορούν την αφερεγγυότητα και την πτώχευση, με εξαίρεση την Ιταλία και τις Κάτω Χώρες. Επίσης, ελάχιστα κράτη μέλη κινήθηκαν ώστε η φορολόγηση των σχεδίων απόκτησης μετοχών και διανομής δωρεάν μετοχών στο προσωπικό να μην είναι αρνητική για το επιχειρηματικό πνεύμα.

Όπως συνιστούσε η ενδιάμεση έκθεση του Οκτωβρίου 2000 για την εφαρμογή του σχεδίου δράσης για τα κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου, τα κράτη μέλη θα πρέπει να εντατικοποιήσουν, να επιταχύνουν και να διευρύνουν τις πρωτοβουλίες τους προκειμένου το εν λόγω σχέδιο να εφαρμοστεί όπως προβλεπόταν μέχρι το 2003.

Διατήρηση της δημοσιονομικής σταθερότητας

Οι ΓΠΟΠ του 2000 έθιγαν το θέμα της σταθερότητας του δημοσιονομικού συστήματος της ΕΕ, συνιστώντας βελτιωμένο συντονισμό μεταξύ των εθνικών εποπτικών αρχών. Μολονότι δεν προτείνονταν αλλαγές στις υπάρχουσες θεσμικές διατάξεις, υπήρχαν προτάσεις για τη βελτίωση της πρακτικής λειτουργίας τους.

Ορισμένα κράτη μέλη έλαβαν μέτρα για την ενίσχυση του συντονισμού μεταξύ των εθνικών εποπτικών τους αρχών. Στη Γερμανία, ανακοινώθηκαν σχέδια για την ενοποίηση των εποπτικών αρχών για τον τραπεζικό τομέα, τον ασφαλιστικό τομέα και τις αγορές τίτλων. Στη Γαλλία, οι τραπεζικές και ασφαλιστικές εποπτικές αρχές θα συνεργάζονται πιο στενά, ενώ θα συγχωνευτούν οι αρμόδιες αρχές για τις αξίες και οι κανονιστικές αρχές. Στις Κάτω Χώρες, δημιουργήθηκε ένα επίσημο συμβουλευτικό όργανο ως φόρουμ στο οποίο θα συζητούν οι εποπτικές αρχές του χρηματοπιστωτικού τομέα διατομεακά θέματα. Στην Πορτογαλία, η δημιουργία του Εθνικού Συμβουλίου Χρηματοπιστωτικών Εποπτών αναμένεται να συμβάλει στην προώθηση του συντονισμού μεταξύ των διαφόρων εποπτικών αρχών στο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Επίσης, έχουν ληφθεί μέτρα για τη βελτίωση της ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ εποπτικών αρχών στα διάφορα κράτη μέλη. Για παράδειγμα, οι δανικές, σουηδικές και νορβηγικές εποπτικές αρχές του χρηματοπιστωτικού τομέα υπέγραψαν μια συμφωνία συνεργασίας που καλύπτει ολόκληρο το χρηματοπιστωτικό τομέα. Ωστόσο, είναι απαραίτητο να συνεχιστεί η πρόοδος που έχει επιτευχθεί μέχρι σήμερα.

2.8 Ενίσχυση των αγορών εργασίας

Οι ΓΠΟΠ του 2000 συνιστούσαν: (i) να προωθηθεί η μετάβαση από παθητικά σε ενεργά μέτρα. (ii) να αναθεωρηθούν και να μεταρρυθμιστούν τα συστήματα φορολόγησης και παροχών. (iii) να ενισχυθεί η κινητικότητα της εργασίας. (iv) να εκσυγχρονιστεί η οργάνωση της εργασίας. (v) να ενισχυθούν οι προσπάθειες για πολιτικές ίσων ευκαιριών. και (vi) να καταβληθούν προσπάθειες για μια αγορά εργασίας με λιγότερους αποκλεισμένους ως τα τέλη του 2000.

Συνεχίζεται η βελτίωση των επιδόσεων στην αγορά εργασίας, με ταχεία αύξηση της απασχόλησης (1,7%) και μείωση κατά σχεδόν μία εκατοστιαία μονάδα της ανεργίας κατά τη διάρκεια του 2000. Το γεγονός αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην ανοδική φάση του οικονομικού κύκλου, αλλά υπάρχουν στοιχεία που δείχνουν και πτώση της διαρθρωτικής ανεργίας, χάρη στη στρατηγική των μεταρρυθμίσεων στην αγορά εργασίας και ενεργά μέτρα για τη βελτίωση της απασχολησιμότητας. Η μακροχρόνια ανεργία μειώθηκε από πάνω από 49% της συνολικής ανεργίας το 1997 σε 45,7% το 1999. Ωστόσο, η πρόοδος δεν ήταν η ίδια σε όλες τις αγορές εργασίας αφού ορισμένες εμφανίζουν ενδείξεις περιορισμού τους.

Ορισμένα κράτη μέλη (Δανία, Κάτω Χώρες και Ηνωμένο Βασίλειο) καρπούνται ήδη τα αποτελέσματα προγενέστερων συνολικών μεταρρυθμίσεων στην αγορά εργασίας. Ωστόσο, τα προβλήματα παραμένουν σε όλα τα κράτη μέλη, και τα περισσότερα τα αντιμετωπίζουν κατά περίπτωση, γεγονός που δεν τους επιτρέπει να αξιοποιήσουν τις πιθανές συνεργίες μεταξύ των διαφόρων μεταρρυθμίσεων. Γενικά, τα κράτη μέλη δεν αξιοποίησαν πλήρως τα πλεονεκτήματα από τη σημερινή μακροοικονομική κατάσταση για να εισαγάγουν τις απαραίτητες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις προκειμένου να διατηρηθούν τα ικανοποιητικά αποτελέσματα που καταγράφηκαν τα τελευταία έτη σε θέματα απασχόλησης.

Ενεργές πολιτικές στις αγορές εργασίας

Ένας τομέας στον οποίο παρατηρήθηκε ικανοποιητική πρόοδος είναι η εφαρμογή ενεργών και προληπτικών μέτρων για την αντιμετώπιση της ανεργίας των νέων και της μακροχρόνιας ανεργίας. Μόνο το Βέλγιο, η Ελλάδα και η Ιταλία απομένει να αναλάβουν σημαντικά βήματα προκειμένου να επιτύχουν τους στόχους οι οποίοι καθορίστηκαν για την πρώιμη ενεργοποίηση πριν το 2002 στις κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση. Ωστόσο, μολονότι πολλά κράτη μέλη έχουν αυξήσει τις δαπάνες για τα ενεργά μέτρα τα τελευταία έτη, θα πρέπει να καταβάλουν περισσότερες προσπάθειες προκειμένου τα μέτρα αυτά να είναι πραγματικά αποτελεσματικά.

Τα περισσότερα κράτη μέλη στηρίζουν σήμερα περισσότερο τους νέους που έχουν δυσκολίες εκμάθησης, και λαμβάνουν μέτρα προκειμένου να διαθέτουν οι νέοι περισσότερες δυνατότητες να προσαρμοστούν στις τεχνολογικές και οικονομικές αλλαγές. Όλα τα κράτη μέλη βελτιώνουν τους εξοπλισμούς ICT στα σχολεία. Δίνουν επίσης μεγαλύτερη προσοχή στην προώθηση της δια βίου εκπαίδευσης, μολονότι μόνο η Δανία, η Ιρλανδία, οι Κάτω Χώρες, η Φινλανδία, η Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο διαθέτουν μία συνολική στρατηγική για τον τομέα.

Συστήματα φορολόγησης και παροχών

Απομένουν ακόμη να γίνουν πολλά ώστε να μεταρρυθμιστούν τα συστήματα φορολόγησης και παροχών προκειμένου να διασφαλιστούν τα κατάλληλα κίνητρα για την αναζήτηση και την εξεύρεση απασχόλησης, λαμβάνοντας υπόψη ειδικότερα την αναγκαιότητα, σε πολλά κράτη μέλη, να αυξηθεί η προσφορά εργασίας. Η παρατήρηση αυτή ισχύει και για ορισμένες χώρες με πολύ χαμηλό επίσημο ποσοστό ανεργίας, όπου όμως υπάρχει ένας σημαντικός αριθμός "κρυπτοανέργων" που λαμβάνουν παθητικές παροχές, όπως στη Δανία, το Λουξεμβούργο, τις Κάτω Χώρες και το Ηνωμένο Βασίλειο. Οι παθητικές παροχές περιλαμβάνουν τις συντάξεις αναπηρίας και τις πρόωρες συντάξεις, που δεν περιλαμβάνουν υποχρέωση αναζήτησης εργασίας. Ορισμένα κράτη μέλη αναθεώρησαν προηγούμενα συστήματα συνταξιοδότησης ή έλαβαν άλλα μέτρα ώστε να μειώσουν τα κίνητρα για την πρόωρη απόσυρση από την αγορά εργασίας.

Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1990, ορισμένα κράτη μέλη ανέλαβαν μεταρρυθμίσεις των συστημάτων φορολόγησης και παροχών, αλλά μόνο σε ορισμένες περιπτώσεις αντιμετώπισαν τόσο το σύστημα φορολόγησης όσο και το σύστημα παροχών συνολικά. Πολλά κράτη μέλη μείωσαν τους φόρους επί της εργασίας πρόσφατα (βλέπε κεφάλαιο 2.3), ενώ ανακοινώθηκαν και περαιτέρω μεταρρυθμίσεις. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια του 2000 δεν πραγματοποιήθηκε σημαντική πρόοδος προς την κατεύθυνση των μεταρρυθμίσεων των συστημάτων παροχών ή συνολικών μεταρρυθμίσεων φόρων και παροχών, ενώ το συνδυασμένο αποτέλεσμα των φόρων και παροχών είναι που καθορίζει την απόφαση συμμετοχής ή μη στην αγορά εργασίας. Ορισμένα κράτη μέλη (Βέλγιο, Γαλλία, Κάτω Χώρες, Αυστρία και Ηνωμένο Βασίλειο) συνέχισαν ή σκοπεύουν να συνεχίσουν να λαμβάνουν μέτρα που επικεντρώνονται στο συνδυασμένο αυτό αποτέλεσμα των φόρων και των παροχών. Τα μέτρα αυτά συχνά έχουν ως στόχο να ενισχύσουν το εισόδημα των εργαζομένων ή των οικογενειών με το χαμηλότερο εισόδημα ελαχιστοποιώντας παράλληλα τα αποτρεπτικά αποτελέσματα των υψηλών οριακών φορολογικών συντελεστών.

Ευελιξία και εκσυγχρονισμός της αγοράς εργασίας

Τα υψηλά ποσοστά διαρθρωτικής ανεργίας που πλήττουν ακόμη το Βέλγιο, τη Γερμανία, την Ελλάδα, την Ισπανία, τη Γαλλία, την Ιταλία και τη Φινλανδία οφείλονται σε μεγάλο βαθμό στη γενικότερη έλλειψη ευελιξίας στην αγορά εργασίας. Συνήθως, τα προβλήματα αυτά συνδυάζονται με σημαντικές περιφερειακές διαφορές, ενώ δεν έχουν αναληφθεί σημαντικά βήματα ώστε να μεταρρυθμιστεί το σύστημα σχηματισμού των μισθών ώστε να αντικατοπτρίζουν καλύτερα την τοπική παραγωγικότητα και τις συνθήκες της αγοράς εργασίας. Έχουν ληφθεί περιορισμένα μόνο μέτρα για την προώθηση της κινητικότητας του εργατικού δυναμικού, αλλά χρειάζεται περισσότερη πρόοδος. Την κινητικότητα παρεμποδίζουν τόσο οι ακαμψίες της στεγαστικής αγοράς σε πολλά κράτη μέλη όσο και η έλλειψη προόδου στην αμοιβαία αναγνώριση των τυπικών προσόντων και στη μεταφορά των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων.

Πραγματοποιήθηκε κάποια πρόοδος στον εκσυγχρονισμό της οργάνωσης της εργασίας, τη διευκόλυνση της μερικής απασχόλησης και περισσότερο ευέλικτες μορφές απασχόλησης. Οι συμφωνίες στον τομέα αυτόν επέτρεψαν να περιοριστούν τα πιθανά αρνητικά αποτελέσματα από τη νόμιμη μείωση του χρόνου εργασίας. Ωστόσο, η συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων στην εν λόγω διαδικασία παρέμεινε απογοητευτική. Επιπλέον, αν δεν αντιμετωπιστούν οι ακαμψίες των υπαρχουσών συμβάσεων απασχόλησης, υπάρχει κίνδυνος οι εργοδότες να υποχρεωθούν να βασίζονται σε συμβάσεις προσωρινής απασχόλησης, ακόμη και όταν θα ήταν καταλληλότερες πιο μακροχρόνιες συμβάσεις.

Το 2000 δεν πραγματοποιήθηκε πρόοδος στην Ισπανία, τη Γαλλία, την Ιταλία και την Πορτογαλία προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι ακαμψίες που προστατεύουν την απασχόληση βάσει μονίμων συμβάσεων. Στις χώρες αυτές, η αύξηση των συμβάσεων με σταθερούς όρους υπερέβη την αύξηση των σταθερών θέσεων απασχόλησης, υπογραμμίζοντας την αναγκαιότητα για μεγαλύτερη ευελιξία.

Ίσες ευκαιρίες και κοινωνική ένταξη

Σε ό,τι αφορά τις ίσες ευκαιρίες, τα περισσότερα κράτη μέλη έχουν αναλάβει συγκεκριμένα μέτρα για να αντιμετωπίσουν τα χαμηλά ποσοστά απασχόλησης των γυναικών, τις επαγγελματικές διακρίσεις και να τεθεί τέρμα στις αποκλίσεις μισθών μεταξύ ανδρών και γυναικών. Τα μέτρα αυτά αναλύθηκαν λεπτομερώς στην κοινή έκθεση για την απασχόληση του 2000. Ωστόσο, τα προταθέντα μέτρα ήταν περιορισμένα στις δύο χώρες όπου το ποσοστό απασχόλησης των γυναικών είναι το χαμηλότερο, δηλαδή την Ελλάδα και την Ιταλία. Εξάλλου, φαίνεται ότι η μεταρρύθμιση των συστημάτων φορολόγησης και παροχών που ενέκριναν ορισμένα κράτη μέλη (όπως το Λουξεμβούργο και οι Κάτω Χώρες) άρχισαν να αποδίδουν καρπούς σε ό,τι αφορά τη συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας. Επιπλέον, σημαντικά μέτρα έχουν ως στόχο τη βελτίωση των υπηρεσιών υποδοχής μικρών παιδιών για τους γονείς που εργάζονται.

Σε ό,τι αφορά την κοινωνική ένταξη, η πρόοδος που πραγματοποιήθηκε το 2000 στη μείωση της ανεργίας, ιδιαίτερα των νέων και των μακρόχρονων ανέργων, είναι ενθαρρυντική. Ωστόσο, δεν πραγματοποιήθηκε σημαντική πρόοδος στην αντιμετώπιση των θεμελιωδών ακαμψιών που αποτελούν την πηγή των σοβαρών περιφερειακών διαφορών στην ανεργία, με τις γνωστές συνέπειες για την κοινωνική συνοχή. Ακόμη, η γενικευμένη μείωση της ανεργίας δείχνει ότι πλήττει περισσότερο ορισμένες κοινότητες και κοινωνικές ομάδες σε σχέση με άλλες. Ορισμένα κράτη μέλη, προκειμένου να αντιμετωπίσουν την κατάσταση αυτή, έλαβαν πρωτοβουλίες υπέρ μειονεκτικών περιοχών, μεμονωμένων γονέων ή εθνικών μειονοτήτων, για παράδειγμα. Πολλά κράτη μέλη επικέντρωσαν τη μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης στους χαμηλόμισθους, εν μέρει με στόχο τη βελτίωση των επαγγελματικών προοπτικών των ατόμων με λιγότερα τυπικά προσόντα οι οποίοι υπερεκπροσωπούνται μεταξύ των ανέργων. Πάντως, χρειάζεται μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση ενόψει της κοινωνικής συνοχής, που να συνδυάζει πολιτικά μέτρα σε διάφορους τομείς, βάσει των κοινών στόχων που συμφωνήθηκαν στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Νίκαιας.

2.9 Διατηρήσιμη ανάπτυξη

Στους ΓΠΟΠ του 2000 περιλήφθηκε για πρώτη φορά ένα χωριστό κεφάλαιο αφιερωμένο στη διατηρήσιμη ανάπτυξη. Συνιστούσε στα κράτη μέλη: (i) να εισαγάγουν ή να ενισχύσουν πολιτικές που να βασίζονται σε μηχανισμούς της αγοράς όπως η φορολογία, οι εισφορές ανάλογα με τη χρήση, τα συστήματα ευθύνης και οι διαπραγματεύσιμες άδειες. να πραγματοποιηθούν οι στόχοι της Ένωσης σύμφωνα με το πρωτόκολλο του Kyoto. και να καταβληθεί η προσπάθεια για τη ρήξη της σχέσης μεταξύ πιέσεων στο περιβάλλον και οικονομικής ανάπτυξης. (ii) να επανεξεταστούν οι τομεακές επιδοτήσεις και οι φορολογικές απαλλαγές καθώς και τα άλλα μέτρα που επηρεάζουν αρνητικά το περιβάλλον, λαμβάνοντας πλήρως υπόψη τους άλλους σχετικούς οικονομικούς και κοινωνικούς παράγοντες. (iii) να συναφθεί μία συμφωνία σχετικά με το κατάλληλο πλαίσιο για τη φορολόγηση της ενέργειας σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Ορισμένα κράτη μέλη ανέλαβαν να βασίσουν περισσότερο την περιβαλλοντική τους στρατηγική στους μηχανισμούς της αγοράς. Η Γερμανία συνέχισε την πολιτική της που συνίσταται στη μεταφορά του φορολογικού βάρους από την εργασία στην κατανάλωση ενέργειας. Η προσπάθεια της Γαλλίας να κάνει κάτι ανάλογο, με την επέκταση του γενικού φόρου για τις ρυπογόνες δραστηριότητες (TGAP) στη χρήση του ηλεκτρισμού, αντιμετώπισε την αντίθεση του συνταγματικού δικαστηρίου. Το Ηνωμένο Βασίλειο συνέχισε να εργάζεται για την εισαγωγή ενός φόρου σχετικά με τις κλιματολογικές αλλαγές που θα ήταν ουδέτερος από την άποψη των εσόδων, αφού θα χρησίμευαν για την ισόποση μείωση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης. Η Δανία δημιούργησε ένα καθεστώς προηγούμενης αδειοδότησης για τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας. Στις Κάτω Χώρες, ένα πρόγραμμα για τις εκπομπές NOx από τη βιομηχανία συνδυάστηκε με μια εθελοντική συμφωνία της βιομηχανίας να περιορίσει την κατανάλωση ενέργειας και τις συνολικές εκπομπές NOx.

Ορισμένα κράτη μέλη εισήγαγαν πρόσφατα συγκεκριμένα κίνητρα για φιλική συμπεριφορά προς το περιβάλλον.

Η κατάλληλη τιμολόγηση του νερού ώστε να καλύπτεται πλήρως το κόστος έχει ουσιώδη σημασία προκειμένου να ενθαρρυνθεί μια πιο διατηρήσιμη χρήση αυτού του πόρου. Σύμφωνα με την οδηγία-πλαίσιο για το νερό, η τιμολόγησή του διαδραματίζει ολοένα και μεγαλύτερο ρόλο στην πολιτική υδροδότησης πολλών κρατών μελών. Ωστόσο, υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ κρατών μελών στα συστήματα που εφαρμόζουν και σε πολλές περιπτώσεις οι όροι παροχής νερού επηρεάζονται σημαντικά από τομεακές επιδοτήσεις.

Πολλά κράτη μέλη συνεχίζουν να χορηγούν ουσιώδεις επιδοτήσεις για ορισμένες ενεργειακές πηγές, όπως ο άνθρακας, που έχουν αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον. Ακόμη, λόγω της αύξησης των τιμών του πετρελαίου ορισμένα κράτη μέλη προσέφυγαν σε μειώσεις των ειδικών φόρων κατανάλωσης (Γαλλία, Ιταλία και Κάτω Χώρες) ή άλλα μέτρα με στόχο στη μείωση του κόστους των μεταφορών (Βέλγιο, Γερμανία και Φινλανδία). Στην Ιταλία, η σχεδιαζόμενη σταδιακή αύξηση των ειδικών φόρων κατανάλωσης στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης του περιβαλλοντικού φόρου εγκαταλείφθηκε (προσωρινά) για το λόγο αυτό. Το γεγονός ότι οι αναταράξεις που συνδέονται με αυτές τις αυξήσεις τιμών πραγματοποιήθηκαν κυρίως στους τομείς όπου υπήρχαν μειωμένοι φόροι για τα καύσιμα και εξαιρέσεις ή απαλλαγές σε σχέση με την κοινοτική νομοθεσία - για τους οποίους, συνεπώς, η σχετική αύξηση των τιμών ήταν μεγαλύτερη - αποτελεί επιχείρημα για μια λιγότερο γενναιόδωρη προσέγγιση σε ό,τι αφορά τη χορήγηση αυτών των πλεονεκτημάτων. Πιο πρόσφατα, το Συμβούλιο ECOFIN του Φεβρουαρίου 2001 σημείωσε ότι η Επιτροπή σκοπεύει να μην προτείνει περαιτέρω παράταση των απαλλαγών για τις οδικές μεταφορές μετά το έτος 2002.

Τέλος, δεν πραγματοποιήθηκε καμία πρόοδος σε ό,τι αφορά την τρίτη σύσταση, δηλαδή τη δημιουργία κατάλληλου πλαισίου για τη φορολόγηση της ενέργειας σε κοινοτικό επίπεδο.

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

σχετικά με την εφαρμογή των ΓΠΟΠ του 2000

Στατιστικό Παράρτημα

Πίνακας περιεχομένων

Διαγράμματα

1 Οικονομικές εξελίξεις στην ΕΕ

2. Συνδυασμός πολιτικών στη ζώνη ευρώ

3. δαπανεσ για τη δημόσια εκπαίδευση και την E&A το 1997

4. Επίπεδο πρόσβασης στο Internet

5. Δημόσιες προμήθειες και τομεακές και ad hoc κρατικές ενισχύσεις

6. ποσοστιαία μεταβολή των τιμών των τηλεπικοινωνιών μεταξύ 1997 και 2000

7. Ποσοστιαία μεταβολή των τιμών του ηλεκτρικού ρεύματος μεταξύ Ιανουαρίου 1996 και Ιουλίου 2000

8. Χρηματοδότηση επιχειρήσεων στην ΕΕ

9. Κατάσταση της αγοράς εργασίας στην ΕΕ

Πίνακες

1 Εξέλιξη των εκτιμήσεων για τους προϋπολογισμούς της γενικής κυβέρνησης το 2000

2. Μεταβολή στα ονομαστικά και κυκλικά προσαρμοσμένα ισοζύγια το 2000

3. Προβολές για τα πλεονάσματα/ελλείμματα της γενικής κυβέρνησης

4. Μισθολογικές εξελίξεις το 2000

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>