Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Επανεξέταση της εμπορικής πολιτικής — Μια ανοικτή, βιώσιμη και δυναμική εμπορική πολιτική»

[COM(2021) 66 final]

(2021/C 374/12)

Εισηγητής: ο κ. Timo VUORI Συνεισηγητής: ο κ. Christophe QUAREZ

Αίτηση γνωμοδότησης Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 26.3.2021 Νομική βάση Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης Αρμόδιο τμήμα Εξωτερικές σχέσεις Υιοθετήθηκε από το τμήμα 16.6.2021 Υιοθετήθηκε από την λομέλεια 8.7.2021 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 562 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) 208/2/1

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) επικροτεί την εγκαινίαση της νέας στρατηγικής της ΕΕ για την εμπορική πολιτική . Εκτός από την παγκόσμια πανδημία, υπάρχουν ευκαιρίες και κίνδυνοι που συνδέονται με το παγκόσμιο εμπόριο και την ευρωπαϊκή οικονομία. Είναι πλέον η κατάλληλη στιγμή να επανεξετάσουμε τους κανόνες του παγκόσμιου και του ενωσιακού εμπορίου. Για να σχεδιάσει τα σωστά εργαλεία, η ΕΕ θα πρέπει πρώτα να αναλύσει και να προσδιορίσει ποσοτικά τις μεταβολές στο εμπόριο, διαχωρίζοντας τις προσωρινές μεταβολές που σχετίζονται με τη νόσο COVID-19 από τις μόνιμες μεταβολές.

1.2. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την αρχή της προαγωγής μιας «Ανοικτής, στρατηγικής και δυναμικής» εμπορικής πολιτικής ως τρόπο βελτίωσης της πρόσβασης στην αγορά και εξασφάλισης ισότιμων όρων ανταγωνισμού. Στην πράξη, πρέπει να προωθήσει τη βιώσιμη ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα, τη δημιουργία αξιοπρεπών θέσεων εργασίας και τη βελτίωση των επιλογών για τους καταναλωτές στην Ευρώπη. Η θετική οικονομική ανάπτυξη απαιτεί ορθό συνδυασμό των εξωτερικών και των εσωτερικών πολιτικών. Η εμπορική πολιτική αποτελεί μέρος μόνον της λύσης ως τρόπο βελτίωσης της πρόσβασης στην αγορά και εξασφάλισης ισότιμων όρων ανταγωνισμού. Στην πράξη, πρέπει να προωθήσει τη βιώσιμη ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα, τη δημιουργία αξιοπρεπών θέσεων εργασίας και τη βελτίωση των επιλογών για τους καταναλωτές στην Ευρώπη. Η θετική οικονομική ανάπτυξη απαιτεί ορθό συνδυασμό των εξωτερικών και των εσωτερικών πολιτικών. Η εμπορική πολιτική αποτελεί μέρος μόνον της λύσης ( 1 )

1.3. ο εκσυγχρονισμός του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ) αποτελεί ύψιστη προτεραιότητα, δεδομένου του κεντρικού ρόλου που διαδραματίζει στη δημιουργία ενός αποτελεσματικού μοντέλου πολυμερών σχέσεων για ένα σύγχρονο εμπορικό θεματολόγιο που περιλαμβάνει περιβαλλοντικά και κοινωνικά ζητήματα. Η ΕΕ πρέπει, ως εκ τούτου, να ηγηθεί των φιλόδοξων μεταρρυθμίσεων του ΠΟΕ και να προωθήσει ένα σύγχρονο θεματολόγιο του ΠΟΕ, σπάζοντας τα ταμπού (δηλαδή κοινωνικές πτυχές του εμπορίου) και αντιμετωπίζοντας τις τρέχουσες και τις προσεχείς προκλήσεις με βιώσιμο τρόπο. Για την επίτευξη αυτού του στόχου, η ΕΟΚΕ καλεί την ΕΕ και τα κράτη μέλη της να αναπτύξουν στρατηγική συνεργασία με βασικούς εμπορικούς εταίρους σε πολυμερή ζητήματα προτεραιότητας Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότιγια ένα σύγχρονο εμπορικό θεματολόγιο που περιλαμβάνει περιβαλλοντικά και κοινωνικά ζητήματα. Η ΕΕ πρέπει, ως εκ τούτου, να ηγηθεί των φιλόδοξων μεταρρυθμίσεων του ΠΟΕ και να προωθήσει ένα σύγχρονο θεματολόγιο του ΠΟΕ, σπάζοντας τα ταμπού (δηλαδή κοινωνικές πτυχές του εμπορίου) και αντιμετωπίζοντας τις τρέχουσες και τις προσεχείς προκλήσεις με βιώσιμο τρόπο. Για την επίτευξη αυτού του στόχου, η ΕΟΚΕ καλεί την ΕΕ και τα κράτη μέλη της να αναπτύξουν στρατηγική συνεργασία με βασικούς εμπορικούς εταίρους σε πολυμερή ζητήματα προτεραιότητας ( 2 )

1.4. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η ΕΕ θα πρέπει να προωθήσει καλύτερα καθεστώτα και πρότυπα πολυμερών και διμερών εμπορικών συναλλαγών σε σχέση με τις προκλήσεις του κλίματος και της κοινωνικής αλλαγής, της γεωργίας, της καταπολέμησης της διαφθοράς, των οικονομικών και φορολογικών ζητημάτων, της ψηφιοποίησης, της προστασίας του περιβάλλοντος, της βιοποικιλότητας, της κυκλικής οικονομίας και της ασφάλειας της υγείας σε σχέση με τις προκλήσεις του κλίματος και της κοινωνικής αλλαγής, της γεωργίας, της καταπολέμησης της διαφθοράς, των οικονομικών και φορολογικών ζητημάτων, της ψηφιοποίησης, της προστασίας του περιβάλλοντος, της βιοποικιλότητας, της κυκλικής οικονομίας και της ασφάλειας της υγείας ( 3 )

1.5. Η ΕΟΚΕ ζητεί εδώ και καιρό να καταστεί η βιωσιμότητα ένας από τους κινητήριους μοχλούς της εμπορικής πολιτικής, δεδομένου του κεντρικού ρόλου που μπορεί να διαδραματίσει το εμπόριο στην επίτευξη των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ (ΣΒΑ) . Ως εκ τούτου, επικροτεί την έμφαση στη βιωσιμότητα που δίδει η ΕΕ στο πλαίσιο της εμπορικής πολιτικής της, καθώς και το γεγονός ότι η συμφωνία του Παρισιού καθίσταται ουσιαστικό στοιχείο των μελλοντικών εμπορικών και επενδυτικών συμφωνιών. Η ΕΟΚΕ ζητεί εκ νέου να επεκταθεί το εν λόγω ουσιαστικό στοιχείο ώστε να συμπεριληφθεί και στις βασικές συμβάσεις της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ) . Ως εκ τούτου, επικροτεί την έμφαση στη βιωσιμότητα που δίδει η ΕΕ στο πλαίσιο της εμπορικής πολιτικής της, καθώς και το γεγονός ότι η συμφωνία του Παρισιού καθίσταται ουσιαστικό στοιχείο των μελλοντικών εμπορικών και επενδυτικών συμφωνιών. Η ΕΟΚΕ ζητεί εκ νέου να επεκταθεί το εν λόγω ουσιαστικό στοιχείο ώστε να συμπεριληφθεί και στις βασικές συμβάσεις της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ) ( 4 )

1.6. Η ΕΟΚΕ ζητεί τη φιλόδοξη ενίσχυση των κεφαλαίων για το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη (ΕΒΑ) και την αποτελεσματική επιβολή τους στις διμερείς εμπορικές και επενδυτικές συμφωνίες της ΕΕ . Η επικείμενη επανεξέταση των κεφαλαίων για το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη . Η επικείμενη επανεξέταση των κεφαλαίων για το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη ( 5 ) αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της εμπορικής στρατηγικής της ΕΕ.

1.7. Η ΕΟΚΕ στηρίζει πλήρως την ενίσχυση της βιωσιμότητας στις παγκόσμιες αξιακές αλυσίδες ( 6 ) . Η εμπορική πολιτική της ΕΕ πρέπει να στηρίζει τις διεθνείς προσπάθειες για την εξασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού μέσω της ανάπτυξης μηχανισμών για την καταπολέμηση της διαφθοράς και των παραβιάσεων των περιβαλλοντικών, εργασιακών, κοινωνικών και ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η ΕΕ πρέπει να θεσπίσει φιλόδοξη ενωσιακή νομοθεσία, για παράδειγμα, σχετικά με τη δέουσα επιμέλεια στις αλυσίδες εφοδιασμού και τη βιωσιμότητα στις δημόσιες συμβάσεις.

1.8. Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για την έλλειψη αναφοράς στον κρίσιμο ρόλο που διαδραματίζει η κοινωνία των πολιτών στο εμπόριο και τονίζει την ανάγκη ενίσχυσης της συνεργασίας με την κοινωνία των πολιτών από το στάδιο της διαμόρφωσης έως την παρακολούθηση των εμπορικών εργαλείων και συμφωνιών . Ζητεί την επαναφορά της ομάδας εμπειρογνωμόνων για τις συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών (ΣΕΣ), η οποία προσέφερε απαράμιλλη και απολύτως αναγκαία βαθιά και τακτική συνεργασία για συγκεκριμένα εμπορικά ζητήματα. Η ΕΟΚΕ τονίζει επίσης την ανάγκη ενίσχυσης των εσωτερικών συμβουλευτικών ομάδων (ΕΣΟ), οι οποίες αποτελούν βασικούς πυλώνες θεσμικής παρακολούθησης των σύγχρονων ΣΕΣ.

1.9. Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η ΕΕ πρέπει να κατανοήσει καλύτερα τη σημασία των παγκόσμιων αξιακών αλυσίδων και του αντικτύπου τους στις επιχειρήσεις και τους πολίτες . Η διαφοροποίηση των πηγών εφοδιασμού μπορεί να καταστεί ισχυρότερο εργαλείο ανθεκτικότητας από ό,τι ο περιορισμός τους. Χρήσιμη θα είναι επίσης η δημιουργία μηχανισμών παρακολούθησης για την αποφυγή της συγκέντρωσης των πηγών εφοδιασμού στο επίπεδο των επιχειρήσεων και στις δημόσιες συμβάσεις.

1.10. Η ΕΟΚΕ στηρίζει την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των αξιακών αλυσίδων, ιδίως μέσω της βιωσιμότητάς τους. Η οικονομία της ΕΕ εξαρτάται από τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού και η «αυτονομία της ΕΕ» πρέπει να αντικατοπτρίζει αυτήν την πραγματικότητα. Η κρίση της νόσου COVID-19 κατέδειξε την ανάγκη ενίσχυσης της αυτονομίας της ΕΕ σε τομείς κρίσιμης και στρατηγικής σημασίας και είναι σημαντικό η ΕΕ να αξιολογήσει πρώτα τα τρωτά σημεία της. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τις προσπάθειες που καταβάλλει η ΕΕ για την επιβολή υποχρεωτικής δέουσας επιμέλειας στις αλυσίδες εφοδιασμού, ως μέσο για την ενίσχυση της ανθεκτικότητάς τους, βοηθώντας τις επιχειρήσεις να εντοπίζουν τους κινδύνους που συνδέονται με τα κοινωνικά και περιβαλλοντικά πρότυπα. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΟΚΕ στηρίζει τις προσπάθειες ενόψει μιας νέας Συνθήκης των Ηνωμένων Εθνών για τις επιχειρήσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα και μίας σύμβασης της ΔΟΕ για την αξιοπρεπή εργασία στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού Η οικονομία της ΕΕ εξαρτάται από τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού και η «αυτονομία της ΕΕ» πρέπει να αντικατοπτρίζει αυτήν την πραγματικότητα. Η κρίση της νόσου COVID-19 κατέδειξε την ανάγκη ενίσχυσης της αυτονομίας της ΕΕ σε τομείς κρίσιμης και στρατηγικής σημασίας και είναι σημαντικό η ΕΕ να αξιολογήσει πρώτα τα τρωτά σημεία της. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τις προσπάθειες που καταβάλλει η ΕΕ για την επιβολή υποχρεωτικής δέουσας επιμέλειας στις αλυσίδες εφοδιασμού, ως μέσο για την ενίσχυση της ανθεκτικότητάς τους, βοηθώντας τις επιχειρήσεις να εντοπίζουν τους κινδύνους που συνδέονται με τα κοινωνικά και περιβαλλοντικά πρότυπα. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΟΚΕ στηρίζει τις προσπάθειες ενόψει μιας νέας Συνθήκης των Ηνωμένων Εθνών για τις επιχειρήσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα και μίας σύμβασης της ΔΟΕ για την αξιοπρεπή εργασία στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού ( 7 )

1.11. Η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία της αξιοποίησης του ευρέος φάσματος συμφωνιών ελεύθερων συναλλαγών της ΕΕ (ΣΕΣ) που αντανακλούν τις αξίες της ΕΕ και τα διεθνή πρότυπα . Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες ο ΠΟΕ δεν δύναται να δράσει ή να εξυπηρετήσει πλήρως τα συμφέροντα της ΕΕ, η ΕΕ θα πρέπει να αξιοποιεί τις εν λόγω συμφωνίες με κορυφαίες και αναδυόμενες οικονομίες στο πλαίσιο του διεθνούς εμπορίου. Παρά το ότι διαθέτει ένα ευρύ δίκτυο, πάνω από το 60 % των εξωτερικών εμπορικών συναλλαγών της ΕΕ εξακολουθεί να διεξάγεται εκτός προτιμησιακών συμφωνιών, με βάση τους γενικούς κανόνες του ΠΟΕ.

1.12. Η ΕΟΚΕ καλεί την ΕΕ να εξασφαλίσει φιλόδοξες ενωσιακές ΣΕΣ με εμπορικούς εταίρους ιδίως στην Ασία και την Αμερική. Στο πλαίσιο της ανάπτυξης στρατηγικών εταιρικών σχέσεων με γειτονικές χώρες και χώρες διεύρυνσης της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων χωρών της Μεσογείου και της Αφρικής, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη στρατηγική σημασία της εμβάθυνσης των εταιρικών σχέσεων, ιδίως με τις ΗΠΑ. Επιπλέον, η ΕΕ πρέπει να συνεχίσει να βελτιώνει τις εμπορικές σχέσεις της και να εξασφαλίσει ισότιμους όρους ανταγωνισμού με την Ασία και τη Λατινική Αμερική.

1.13. Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η ΕΕ πρέπει να διασφαλίσει μια πιο απρόσκοπτη διαδικασία μεταξύ της διαπραγμάτευσης και της επικύρωσης των εμπορικών και επενδυτικών συμφωνιών της ΕΕ προκειμένου η ΕΕ να διατηρήσει τη φήμη της ως εμπορικός εταίρος. Από τη στιγμή που θα λάβει την εντολή και καθ’ όλη τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων Από τη στιγμή που θα λάβει την εντολή και καθ’ όλη τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων ( 8 ) , η Επιτροπή πρέπει να συνεργαστεί με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την κοινωνία των πολιτών, κυρίως μέσω της ΕΟΚΕ, προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι ανησυχίες και, διά της αντιμετώπισής τους, να εξασφαλιστούν πιο ομαλές διαδικασίες επικύρωσης.

1.14. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την ανάληψη συγκεκριμένων δράσεων για την υλοποίηση, προώθηση και διασφάλιση της αποτελεσματικής εφαρμογής των υφιστάμενων ΣΕΣ της ΕΕ. Οι εν λόγω δράσεις αποτελούν πολύτιμο εργαλείο για την ΕΕ προκειμένου να στηρίζει τη ροή των αγαθών και των υπηρεσιών στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού και να διασφαλίζει την ενίσχυση της ανθεκτικότητάς της. Ο επικεφαλής για την επιβολή των εμπορικών συμφωνιών θα πρέπει να ενισχύσει τη συνέπεια όσον αφορά την εφαρμογή και την επιβολή των συμφωνιών της ΕΕ και του ΠΟΕ, συμπεριλαμβανομένων των κεφαλαίων για το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη.

1.15. Η ΕΟΚΕ επικροτεί τη δυναμική μονομερή υπεράσπιση των αξιών και των εμπορικών δεσμεύσεων της ΕΕ, όταν κάθε άλλη επιλογή αποδεικνύεται ατελέσφορη . Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει επίσης να λαμβάνονται υπόψη όλες οι πιθανές πολιτικές και οικονομικές επιπτώσεις των εν λόγω αποφάσεων.

1.16. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της συνεχιζόμενης χρήσης της βοήθειας για το εμπόριο από την ΕΕ προκειμένου να βοηθήσει τις αναπτυσσόμενες χώρες να εφαρμόσουν τις εμπορικές συμφωνίες και να στηρίξει τη συμμόρφωσή τους με τους κανόνες και τα πρότυπα που σχετίζονται ιδίως με τη βιώσιμη ανάπτυξη.

1.17. Η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη να εξασφαλιστούν όροι ισότιμου ανταγωνισμού για τον γεωργικό τομέα της ΕΕ . Τα ευρωπαϊκά γεωργικά προϊόντα θα πρέπει να έχουν καλύτερη πρόσβαση σε τρίτες χώρες και τα αμοιβαία εισαγόμενα προϊόντα από τρίτες χώρες πρέπει να πληρούν τα ευρωπαϊκά πρότυπα βιωσιμότητας και ασφάλειας των τροφίμων. Οι ΣΕΣ της ΕΕ πρέπει να τηρούν τις υγειονομικές και φυτοϋγειονομικές διατάξεις και να συνάδουν με την αρχή της προφύλαξης . Τα ευρωπαϊκά γεωργικά προϊόντα θα πρέπει να έχουν καλύτερη πρόσβαση σε τρίτες χώρες και τα αμοιβαία εισαγόμενα προϊόντα από τρίτες χώρες πρέπει να πληρούν τα ευρωπαϊκά πρότυπα βιωσιμότητας και ασφάλειας των τροφίμων. Οι ΣΕΣ της ΕΕ πρέπει να τηρούν τις υγειονομικές και φυτοϋγειονομικές διατάξεις και να συνάδουν με την αρχή της προφύλαξης ( 9 )

1.18. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την ιδιαίτερη έμφαση που δίδεται, σε όλα τα επίπεδα, στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) στο πλαίσιο της νέας εμπορικής πολιτικής σε όλα τα επίπεδα . ( 10 ) Ζητεί εκ νέου την ενίσχυση των προσπαθειών ενημέρωσης σχετικά με τον αντίκτυπο των διεθνών εμπορικών συναλλαγών στις επιχειρήσεις και τους πολίτες.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η ΕΟΚΕ επικροτεί το αίτημα της Επιτροπής για ανταλλαγή απόψεων και ιδεών σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να διασφαλιστεί ότι μια νέα εμπορική πολιτική της ΕΕ θα επιτύχει αποτελέσματα για τις επιχειρήσεις και τους πολίτες. Συγκεκριμένα, συμφωνεί με τον επείγοντα χαρακτήρα αυτής της επανεξέτασης, δεδομένου του συγκεκριμένου ρόλου που μπορεί να διαδραματίσει το εμπόριο στην ανάκαμψη από την πανδημία COVID-19. Το εμπόριο αποτελεί προτεραιότητα για την ΕΟΚΕ και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο συνέβαλε εκτενώς στην ευρεία δημόσια διαβούλευση ( 11 )

2.2. Οι διεθνείς εμπορικές συναλλαγές είναι ζωτικής σημασίας για την ευρωπαϊκή οικονομία και τους Ευρωπαίους πολίτες. Οι εν λόγω συναλλαγές στηρίζουν 35 εκατομμύρια θέσεις εργασίας στην ΕΕ, το 45 % των οποίων εξαρτώνται από ξένες επενδύσεις. Και οι ΜΜΕ αντιπροσωπεύουν πάνω από το 85 % του συνόλου των εξαγωγέων της ΕΕ. Οι διεθνείς εμπορικές συναλλαγές αντιστοιχούν στο 43 % του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος της ΕΕ. Η ενιαία αγορά της ΕΕ, με 450 εκατομμύρια καταναλωτές και κατά κεφαλήν ΑΕΠ ύψους 25 000 ευρώ, καθιστά την ΕΕ τη μεγαλύτερη, και ελκυστική, αγορά παγκοσμίως. Η ΕΕ είναι ηγετική δύναμη στον τομέα του αγροδιατροφικού εμπορίου και κορυφαίος εμπορικός εταίρος για πάνω από 80 χώρες. Όλα τα παραπάνω καθιστούν την ΕΕ τον μεγαλύτερο έμπορο στον κόσμο. Η οικονομία της ΕΕ έχει ισχυρούς δεσμούς με τον υπόλοιπο κόσμο.

Σημασία των ανοικτών και χωρίς αποκλεισμούς διεθνών εμπορικών συναλλαγών για την ευρωπαϊκή οικονομία και τους Ευρωπαίους πολίτες

2.3. Η ΕΟΚΕ στηρίζει την ΕΕ για να συνεχίσει τη βασική αποστολή της στο πλαίσιο της εμπορικής πολιτικής: να δημιουργεί νέες αγορές για τα ευρωπαϊκά αγαθά, τις υπηρεσίες, τις επενδύσεις και τις δημόσιες συμβάσεις, να μειώνει και να εξαλείφει τους αδικαιολόγητους εμπορικούς φραγμούς σε τρίτες χώρες και να εξασφαλίζει ισότιμους όρους ανταγωνισμού μέσω διεθνών και διμερών εμπορικών καθεστώτων. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο η εμπορική πολιτική να προάγει τις αξίες της ΕΕ και τα διεθνή πρότυπα, ενισχύοντας τη βιώσιμη ανάπτυξη και την ασφάλεια και συμβάλλοντας στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής.

2.4. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι η εμπορική στρατηγική ανταποκρίνεται στις ανησυχίες ορισμένων ενδιαφερόμενων μερών που διατυπώθηκαν στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης. Εντούτοις, δεν εξετάζονται τρόποι βελτίωσης της συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών στην εμπορική πολιτική ( 12 ) . Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την ανάγκη συνεχούς συνεργασίας με την κοινωνία των πολιτών σε εθνικό και ενωσιακό επίπεδο, πέραν της επανεξέτασης του καθιερωμένου «διαλόγου της κοινωνίας των πολιτών», προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η εμπορική πολιτική προσθέτει αξία στην καθημερινή μας ζωή.

2.5. Η κρίση της νόσου COVID-19 ανέδειξε τα τρωτά σημεία του παγκόσμιου συστήματος εμπορικών συναλλαγών και των εργαζομένων στις αλυσίδες εφοδιασμού ( 13 ) έναντι μιας υγειονομικής κρίσης. Η απώλεια του ελέγχου των αξιακών αλυσίδων και η αναγνώριση της βιομηχανικής εξάρτησης της ΕΕ ήγειρε ερωτήματα ως προς τη σχέση υγείας και εμπορίου.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

Επιδέξια χρήση της «ανοικτής στρατηγικής αυτονομίας»

3.1. Η ΕΟΚΕ στηρίζει την ιδέα της ανοικτής στρατηγικής αυτονομίας της ΕΕ. Η ΕΕ πρέπει να διαμορφώσει μια στρατηγική προσέγγιση με σκοπό να διατηρήσει έναν ανοικτό χαρακτήρα και ισότιμους όρους ανταγωνισμού μέσω σύγχρονων ενωσιακών εμπορικών και επενδυτικών πολιτικών. Πρέπει να προωθεί το ανοικτό και δίκαιο εμπόριο βάσει κανόνων και να προστατεύει τις επιχειρήσεις, τους εργαζομένους και τους καταναλωτές από αθέμιτες εμπορικές πρακτικές.

3.2. Η ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της βιωσιμότητας αποτελεί στρατηγική επιλογή για την ΕΕ. Πρέπει να επιτευχθεί η σωστή ισορροπία μεταξύ του ανοικτού χαρακτήρα και της αυτονομίας της ευρωπαϊκής οικονομίας. Η ανθεκτικότητα θα επιτευχθεί μόνο μέσω της βιωσιμότητας.

Καλύτερη κατανόηση όσον αφορά την ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της βιωσιμότητας των αξιακών αλυσίδων

3.3. Η εμπορική πολιτική της ΕΕ μπορεί να διαδραματίσει καίριο ρόλο στην ανάκαμψη από την κρίση της νόσου COVID-19, δεδομένης της βαθιάς ενσωμάτωσης της οικονομίας μας στις παγκόσμιες αξιακές αλυσίδες.

3.4. Η ΕΕ πρέπει να αξιολογήσει ενδελεχώς την εξάρτησή της από τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού. Οι εισαγωγές μπορούν να εξασφαλίσουν ανθεκτικότητα μέσω της διαφοροποίησης των πηγών εφοδιασμού ( 14 )

3.5. Υπάρχει ανάγκη βελτίωσης του συντονισμού και της ανθεκτικότητας σε πολυμερές επίπεδο, ιδίως σε επίπεδο Ηνωμένων Εθνών, συμπεριλαμβανομένων της ΔΟΕ, του ΠΟΕ και του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ). Για παράδειγμα, η ΕΕ πρέπει να αξιοποιήσει καλύτερα τα διεθνή μέσα, όπως τη δήλωση της ΔΟΕ σχετικά με τις πολυεθνικές επιχειρήσεις ( 15 ) ή τους νέους δείκτες ποιότητας του ΟΟΣΑ για τις άμεσες ξένες επενδύσεις σχετικά με τις επιπτώσεις στη βιώσιμη ανάπτυξη ( 16 ) . Η ΕΕ πρέπει να στηρίξει τη διεύρυνση της συμφωνίας του ΠΟΕ για τα φαρμακευτικά προϊόντα διά της συμπερίληψης περισσότερων προϊόντων και χωρών. Επιπλέον, θα πρέπει να συνεχιστεί η απελευθέρωση του εμπορίου σε ό,τι αφορά την τεχνολογία και τα προϊόντα του τομέα υγείας.

3.6. Η ΕΕ θα εξακολουθήσει να εξαρτάται από τις εισαγωγές διαφόρων αγαθών και υπηρεσιών, από τον τομέα των πρώτων υλών μέχρι τον τομέα της υψηλής τεχνολογίας. Είναι καίριας σημασίας να διασφαλιστεί ότι θα διατηρηθεί ο υφιστάμενος ανοικτός χαρακτήρας της αγοράς της ΕΕ. Στην ψηφιακή οικονομία, η ΕΕ πρέπει να στηρίξει την αυτοδυναμία στον τομέα της ευφυούς τεχνολογίας, στο πλαίσιο της οποίας το ψηφιακό εμπόριο επιτρέπει την απρόσκοπτη ροή των καινοτομιών και των αγαθών και υπηρεσιών υψηλής τεχνολογίας, διασφαλίζοντας, παράλληλα, τη διαφύλαξη των ευρωπαϊκών αξιών και προτύπων όσον αφορά το απόρρητο των δεδομένων και την κυβερνοασφάλεια.

3.7. Η ΕΕ μπορεί να στηρίξει τον επαναπατρισμό της παραγωγής στην Ευρώπη, μέσω της δημιουργίας ενός ευνοϊκότερου επιχειρηματικού περιβάλλοντος για τις επενδύσεις, την καινοτομία και την παραγωγή. Η διαφοροποίηση των αλυσίδων εφοδιασμού μπορεί να αποτελέσει σημαντικό βήμα για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας. Ως εκ τούτου, η ΕΕ πρέπει να στηρίξει τις εμπορικές αποφάσεις των επιχειρήσεων διά της διασφάλισης σταθερών και δίκαιων επιχειρηματικών συνθηκών μέσω διμερών ΣΕΣ της ΕΕ και μέσω της ενιαίας αγοράς της ΕΕ.

Ανάγκη μεταρρύθμισης του ΠΟΕ και παγκόσμιοι κανόνες για μια πιο βιώσιμη και δικαιότερη παγκοσμιοποίηση

3.8. Η ΕΟΚΕ στηρίζει τον ενεργό ρόλο της ΕΕ στη διαμόρφωση των παγκόσμιων κανόνων ( 17 ) . Το 2021 μπορεί να αποτελέσει σημείο καμπής για τη διακυβέρνηση του εμπορίου και, ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ στηρίζει τις δεσμεύσεις της ΕΕ για ένα ανοιχτό σύστημα εμπορίου βάσει κανόνων, με μεταρρυθμισμένο ΠΟΕ ( 18 ) . Η ΕΕ και τα κράτη μέλη της πρέπει να αξιοποιήσουν την επιρροή τους και να δραστηριοποιηθούν προορατικά συνάπτοντας στρατηγικές συμμαχίες με ομοϊδεάτες εταίρους, προκειμένου να διασφαλίσουν τον σεβασμό των διεθνών εργασιακών προτύπων, όπως καθορίζονται και παρακολουθούνται από τη ΔΟΕ, στο πλαίσιο της συζήτησης για τη μεταρρύθμιση του ΠΟΕ. Ως θετικό παράδειγμα και ευκαιρία για την ενίσχυση αυτής της φιλόδοξης επανεξέτασης, η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρόσφατη πρόταση των ΗΠΑ για την αντιμετώπιση του παγκόσμιου προβλήματος της καταναγκαστικής εργασίας σε αλιευτικά σκάφη στο πλαίσιο των εν εξελίξει διαπραγματεύσεων του ΠΟΕ για τις επιδοτήσεις στον τομέα της αλιείας ( 19 )

Τρόποι προώθησης της πράσινης μετάβασης με υπεύθυνες και βιώσιμες αξιακές αλυσίδες

3.9. Η εμπορική πολιτική της ΕΕ πρέπει να συνάδει με την πολιτική για την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, συμπεριλαμβανομένων των νέων απαιτήσεων για την ψηφιακή, πράσινη και δίκαιη μετάβαση. Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό να ξεκινήσουν οι προετοιμασίες για νέους μηχανισμούς, όπως ο μηχανισμός συνοριακής προσαρμογής άνθρακα, οι οποίοι πρέπει να είναι συμβατοί με τους κανόνες του ΠΟΕ, αποτελεσματικοί στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και χρήσιμοι για την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας της ΕΕ ( 20 ) . Η ΕΟΚΕ στηρίζει την έναρξη διαλόγου με τρίτες χώρες και με σημαντικούς εμπορικούς εταίρους, όπως οι ΗΠΑ και η Κίνα ( 21 )

3.10. Οι παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού αποτελούν ουσιώδη στοιχεία του διεθνούς εμπορίου και της οικονομίας. Είναι σύνθετες, ποικιλόμορφες και κατακερματισμένες, οπότε εμπεριέχουν κάθε ευκαιρία και κάθε κίνδυνο. Η ΕΟΚΕ καλεί την ΕΕ να συλλέξει περισσότερα στοιχεία σχετικά με τον θετικό και αρνητικό αντίκτυπο των παγκόσμιων αξιακών αλυσίδων στην ΕΕ ( 22 )

Αξιοποίηση του κανονιστικού αντικτύπου της ΕΕ

3.11. Η ΕΕ είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός παράγοντας στον τομέα των υπηρεσιών παγκοσμίως. Η εμπορική πολιτική της ΕΕ μπορεί να στηρίξει ένα τέτοιο παγκόσμιο επιχειρηματικό περιβάλλον στο οποίο οι πάροχοι υπηρεσιών της ΕΕ μπορούν να αναπτύσσονται, να καινοτομούν και να ανταγωνίζονται. Το ψηφιακό εμπόριο είναι σημαντικό σε παγκόσμιο επίπεδο, ιδίως λόγω των αλλαγών που επέφερε η νόσος COVID-19. Η ΕΕ πρέπει να επιδιώξει μια ταχεία και φιλόδοξη συμφωνία του ΠΟΕ για το ψηφιακό εμπόριο.

3.12. Η εμπορική πολιτική της ΕΕ θα πρέπει να συμπληρώνει τις δράσεις που αναλαμβάνονται από άλλους διεθνείς ρυθμιστικούς οργανισμούς, όπως το έργο του ΟΟΣΑ για τα οικονομικά και φορολογικά καθεστώτα. Θα πρέπει να στηρίζει τη θέσπιση αποτελεσματικών συστημάτων συνεργασίας μεταξύ των φορολογικών αρχών, των αρχών επιβολής του νόμου και των δικαστικών αρχών στις χώρες εταίρους.

3.13. Η στρατηγική της ΕΕ θα πρέπει να βελτιστοποιεί την ικανότητα της ΕΕ για την ενεργοποίηση όλων των μονομερών, διμερών και πολυμερών της μηχανισμών: τον δεσμευτικό χαρακτήρα των κεφαλαίων περί βιώσιμης ανάπτυξης που περιέχονται στις εμπορικές και επενδυτικές συμφωνίες, τους μηχανισμούς εμπορικής άμυνας, τη δυνατότητα επιλογής των ξένων επενδύσεων, την αντιμετώπιση των εμπορικών φραγμών, την παραπομπή στον φορέα επίλυσης διαφορών του ΠΟΕ ή τους μηχανισμούς προσφυγής και επίλυσης διαφορών στο πλαίσιο των διμερών εμπορικών συμφωνιών.

3.14. Η ΕΕ χρειάζεται αποτελεσματικά μέσα εμπορικής άμυνας: συντομότερες προθεσμίες επιβολής προσωρινών μέτρων, ελάφρυνση του ερευνητικού φόρτου για τις βιομηχανίες της ΕΕ και πιο ισχυρά μέσα για τις ξένες επιδοτήσεις. Η ΕΕ θα μπορούσε να εξετάσει το ενδεχόμενο δημιουργίας ενός ad hoc εργαλείου, πέραν του κανονισμού επιβολής, το οποίο θα επιτρέπει την προσαρμογή των όρων πρόσβασης στην αγορά, όταν δεν υφίστανται αμοιβαίες υποχρεώσεις, εάν οι πρακτικές βλάπτουν σημαντικά τα εμπορικά συμφέροντα της ΕΕ.

3.15. Ως προϋπόθεση για τη σύναψη εμπορικής συμφωνίας, οι νέες χώρες εταίροι στο πλαίσιο ΣΕΣ της ΕΕ θα πρέπει να αποδείξουν ότι συμμορφώνονται πλήρως με τις βασικές συμβάσεις της ΔΟΕ. Οι εν λόγω συμβάσεις θα πρέπει να αποτελούν ουσιαστικό στοιχείο κάθε ΣΕΣ. Σε περίπτωση που μια χώρα εταίρος δεν έχει επικυρώσει, δεν έχει εφαρμόσει ορθά τις εν λόγω συμβάσεις ή δεν έχει επιδείξει ισοδύναμο επίπεδο προστασίας, η ΕΟΚΕ ζητεί τη θέσπιση δεσμευτικού και εκτελεστού χάρτη πορείας για την επικύρωση με την παροχή τεχνικής βοήθειας από τη ΔΟΕ. Ο εν λόγω χάρτης πορείας θα πρέπει επίσης να αποτελεί μέρος των κεφαλαίων για το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη, ούτως ώστε να διασφαλιστεί η έγκαιρη εκπλήρωση των υποχρεώσεων αυτών.

3.16. Επιπλέον, κάθε ΣΕΣ της ΕΕ πρέπει να βασίζεται σε μια αποτελεσματικότερη πολιτική αξιολόγησης της ΕΕ, βελτιώνοντας τις εκτιμήσεις επιπτώσεων στην οικονομία και τη βιωσιμότητα και την εκ των υστέρων αξιολόγηση μετά από πέντε έτη ( 23 ) . Πρέπει να προβλέπει αντισταθμιστικά μέτρα για τον μετριασμό των δυνητικών αρνητικών επιπτώσεων. Τέλος, η ΕΕ πρέπει να ενισχύσει και να βελτιώσει τη χρήση των μηχανισμών της προκειμένου να διασφαλίσει τους όρους δίκαιου ανταγωνισμού με τις τρίτες χώρες.

3.17. Οι δημόσιες συμβάσεις της ΕΕ θα πρέπει να είναι ανοικτές μόνο σε εταιρείες από χώρες που συμμορφώνονται με τις βασικές συμβάσεις της ΔΟΕ και τη συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα. Η ΕΕ έχει επιτρέψει τη συμμετοχή τρίτων χωρών στις δημόσιες συμβάσεις, πολλές από τις οποίες δεν έχουν ακόμη παραχωρήσει ανάλογη πρόσβαση στην ΕΕ. Αυτό είναι επιζήμιο για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. Είναι απαραίτητο να ολοκληρωθεί ο κανονισμός για έναν διεθνή μηχανισμό για τις δημόσιες συμβάσεις με σκοπό την ενίσχυση της θέσης της ΕΕ. Οι ΣΕΣ της ΕΕ πρέπει να προαγάγουν βέλτιστες πρακτικές σχετικά με τον τρόπο συμπερίληψης περιβαλλοντικών και κοινωνικών κριτηρίων στις δημόσιες συμβάσεις ( 24 )

3.18. Η ΕΕ πρέπει να συνεχίσει να χρησιμοποιεί τη βοήθεια για το εμπόριο προκειμένου να βοηθήσει τις αναπτυσσόμενες χώρες να εφαρμόσουν τις εμπορικές συμφωνίες και να στηρίξει τη συμμόρφωσή τους με τους κανόνες και τα πρότυπα που σχετίζονται ιδίως με τη βιώσιμη ανάπτυξη. Πρέπει να οικοδομήσει μια δίκαιη και ευημερούσα οικονομική σχέση μεταξύ της ΕΕ και των αναπτυσσόμενων χωρών για τη μείωση της φτώχειας και τη δημιουργία αξιοπρεπών θέσεων εργασίας. Χρειάζεται να οικοδομήσει έναν ισχυρότερο σύνδεσμο μεταξύ της προτιμησιακής πρόσβασης και της συμμόρφωσης με τα διεθνή πρότυπα, όπως τα εργασιακά και τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Βρυξέλλες, 8 Ιουλίου 2021. Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Christa SCHWENG

(1) ΕΕ C 364 της 28.10.2020, σ. 108, ΕΕ C 47 της 11.2.2020, σ. 38

(2) ΕΕ C 364 της 28.10.2020, σ. 53.

(3) ΕΕ C 364 της 28.10.2020, σ. 37.

(4) ΕΕ C 129 της 11.4. 2018, σ. 27.

(5) Τον Σεπτέμβριο του 2021 αναμένεται να εγκριθεί ειδική γνωμοδότηση πρωτοβουλίας REX/535.

(6) ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 197.

(7) ΕΕ C 97 της 24.3. 2020, σ. 9.

(8) Στις αρχές του 2022 αναμένεται να εγκριθεί ειδική γνωμοδότηση πρωτοβουλίας REX/536.

(9) ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 66.

(10) ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 210.

(11) Επιτροπή παρακολούθησης «Η συμβολή του διεθνούς εμπορίου στην επανεξέταση της εμπορικής πολιτικής» της ΕΟΚΕ, Σεπτέμβριος 2020.

(12) Στις αρχές του 2022 αναμένεται να εγκριθεί ειδική γνωμοδότηση πρωτοβουλίας REX/536.

(13) ΕΕ C 429 της 11.12. 2020, σ. 197.

(14) ECIPE, έκτακτο έγγραφο 06/2020 Globalization Comes to the Rescue: How Dependency Makes Us More Resilient (Έρχεται βοήθεια από την παγκοσμιοποίηση: πώς η εξάρτηση μας καθιστά πιο ανθεκτικούς)· Έκθεση του Kommers Kollegium με θέμα Improving Economic Resilience Through Trade (Βελτίωση της οικονομικής ανθεκτικότητας μέσω του εμπορίου), 2020.

(15) Τριμερής δήλωση αρχών σχετικά με τις πολυεθνικές εταιρείες και την κοινωνική πολιτική (2017).

(16) https://www.oecd.org/investment/fdi-qualities-indicators.htm

(17) ΕΕ C 364 της 28.10.2020, σ. 53

(18) ΕΕ C 159 της 10.5. 2019, σ. 15.

(19) The Use of Forced Labor on Fishing Vessels (Η χρήση της καταναγκαστικής εργασίας σε αλιευτικά σκάφη), Υποβολή στον ΠΟΕ από τις ΗΠΑ, 26 Μαΐου 2021 https://ustr.gov/sites/default/files/IssueAreas/Trade%20Organizations/WTO/US.Proposal.Forced.Labor.26May2021.final%5B2%5D.pdf

(20) EE C 429 της 11.12.2020, σ. 122. Επικείμενη γνωμοδότηση NAT/834 με θέμα «Μηχανισμός συνοριακής προσαρμογής άνθρακα»..

(21) ΕΕ C 364 της 28.10.2020, σ. 37.

(22) ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 197.

(23) ΕΕ C 47 της 11.2. 2020, σ. 38.

(24) ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 197.