ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ Έκθεση 2011 για την εφαρμογή του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ /* COM/2012/0169 final */





ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ Έκθεση 2011 για την εφαρμογή του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ 1. Εισαγωγή Δύο έτη μετά τη θέση σε ισχύ της Συνθήκης της Λισαβόνας, ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης[1] (εφεξής ο «Χάρτης») έχει γίνει ένα σημείο αναφοράς που χρησιμοποιείται ευρέως στην ανάπτυξη των πολιτικών της ΕΕ. Η δυναμική αυτή πυροδοτήθηκε από τη Συνθήκη της Λισαβόνας. Μετά τη θέση της εν λόγω συνθήκης σε ισχύ, η Επιτροπή θέσπισε στρατηγική για την αποτελεσματική εφαρμογή του Χάρτη («στρατηγική για τον Χάρτη)[2] η οποία καθορίζει ως στόχο της ΕΕ να αποτελεί υπόδειγμα, όταν νομοθετεί, όσον αφορά τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Η Επιτροπή δεσμεύτηκε επιπλέον να εκπονεί ετήσιες εκθέσεις για να ενημερώνει καλύτερα τους πολίτες σχετικά με την εφαρμογή του Χάρτη και να μετρά την πρόοδο που σημειώνεται στην εφαρμογή του. Τόσο η στρατηγική για τον Χάρτη όσο και η πρώτη ετήσια έκθεση για την εφαρμογή του Χάρτη προκάλεσαν συζητήσεις στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Συμβούλιο, καθώς και στην Επιτροπή των Περιφερειών και στην Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή. Ο Χάρτης παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον όχι μόνο για τα θεσμικά όργανα της ΕΕ αλλά και για το ευρύ κοινό: σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του ευρωβαρομέτρου[3], τα δύο τρίτα των ατόμων που ρωτήθηκαν σε όλη την Ένωση απάντησαν ότι ενδιαφέρονται να μάθουν περισσότερα για τα δικαιώματά τους που κατοχυρώνονται στον Χάρτη (66%), για τις αρχές προς τις οποίες πρέπει να απευθύνονται όταν θεωρούν ότι αυτά τα δικαιώματα έχουν παραβιαστεί (65%) και για τις περιπτώσεις κατά τις οποίες ο Χάρτης εφαρμόζεται ή δεν εφαρμόζεται (60%). Η παρούσα έκθεση έχει ως σκοπό να εκπληρώσει αυτή την επιθυμία για καλύτερη ενημέρωση σχετικά με τον Χάρτη. Εξετάζει την πρόοδο που σημειώθηκε όσον αφορά την πραγματική εφαρμογή του Χάρτη και υπογραμμίζει τις σημαντικές εξελίξεις που πραγματοποιήθηκαν κατά το 2011. Το συνημμένο έγγραφο (I) παρέχει λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με την εφαρμογή του Χάρτη από όλα τα θεσμικά όργανα και τα κράτη μέλη της ΕΕ και δίνει παραδείγματα συγκεκριμένων προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι πολίτες. Η πρόοδος που σημειώθηκε κατά την εφαρμογή της στρατηγικής για την ισότητα γυναικών και ανδρών (2010-2015) παρουσιάζεται σε χωριστό παράρτημα (II). 2. Προώθηση της αποτελεσματικής εφαρμογής του Χάρτη Η Επιτροπή, βασιζόμενη στα πορίσματα της έκθεσης του 2010, έλαβε ορισμένα συγκεκριμένα μέτρα για την προώθηση της αποτελεσματικής εφαρμογής του Χάρτη. 2.1. Ενίσχυση της καλλιέργειας πνεύματος θεμελιωδών δικαιωμάτων στην ΕΕ Η στρατηγική για τον Χάρτη και η έκθεση του 2010 προκάλεσαν συζητήσεις σε όλα τα θεσμικά όργανα της ΕΕ σχετικά με το πώς μπορεί να καταστεί ο Χάρτης αποτελεσματικός για τους πολίτες, καθώς και πώς μπορεί να διασφαλιστεί η τήρησή του καθ' όλη τη διάρκεια της νομοθετικής διαδικασίας. Αυτή η ώθηση που δόθηκε από την Επιτροπή παρήγαγε ήδη τα πρώτα συγκεκριμένα αποτελέσματά της. Η Επιτροπή, κατά την προετοιμασία νομοθετικών προτάσεων, ενίσχυσε την εκτίμηση των επιπτώσεων στα θεμελιώδη δικαιώματα. Πριν από την έκδοση προτάσεων νέας νομοθεσία, η Επιτροπή προβαίνει σε εκτίμηση των επιπτώσεων. Οι νέες οδηγίες για τη συνεκτίμηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων κατά την αξιολόγηση των επιπτώσεων[4] διευκρινίζουν, μέσω συγκεκριμένων παραδειγμάτων, τον τρόπο με τον οποίο οι διάφορες πτυχές των θεμελιωδών δικαιωμάτων πρέπει να λαμβάνονται υπόψη από τις υπηρεσίες της Επιτροπής. Η Επιτροπή δημιούργησε μια διυπηρεσιακή ομάδα για την εφαρμογή του Χάρτη με σκοπό την ανταλλαγή γνώσεων και εμπειριών μεταξύ όλων των υπηρεσιών της. Η προσέγγιση που υιοθέτησε η Επιτροπή κατά την κατάρτιση της νομοθεσίας σχετικά με τη χρήση σαρωτών ασφαλείας[5] για την ανίχνευση επισφαλών αντικειμένων που μεταφέρονται από τους επιβάτες στα αεροδρόμια της ΕΕ αποτελεί απτό παράδειγμα της θετικής επίπτωσης αυτής της πολιτικής. Στα προπαρασκευαστικά στάδια που οδήγησαν στη θέσπιση αυτής της νομοθεσίας συνεκτιμήθηκαν οι επιπτώσεις διαφόρων επιλογών στα θεμελιώδη δικαιώματα, ούτως ώστε να διασφαλιστεί ότι η νομοθεσία αυτή συνάδει με τον Χάρτη. Τα κράτη μέλη και τα αεροδρόμια που επιλέγουν να χρησιμοποιούν σαρωτές ασφαλείας πρέπει να πληρούν τους ελάχιστους όρους που καθορίζονται από τους νέους κανόνες της ΕΕ για τη διασφάλιση των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Ένα ακόμη πιο σημαντικό στοιχείο είναι ότι οι επιβάτες έχουν το δικαίωμα να αυτοεξαιρούνται από τη διαδικασία του σαρωτή ασφαλείας και να ελέγχονται με εναλλακτική μέθοδο ελέγχου. Οι επιβάτες πρέπει να ενημερώνονται για τη δυνατότητα εξαίρεσης από τον σαρωτή ασφαλείας, για την τεχνολογία που χρησιμοποιείται και τους όρους που συνδέονται με τη χρήση της. Εξάλλου, θεσπίζονται λεπτομερείς όροι για να διασφαλιστεί ότι γίνεται σεβαστό το δικαίωμα στην προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και της ιδιωτικής ζωής, για παράδειγμα, η υποχρέωση ότι οι σαρωτές ασφαλείας δεν αποθηκεύουν, διατηρούν, αντιγράφουν, εκτυπώνουν ή ανακτούν εικόνες. Όσον αφορά τον τομέα της υγείας, ως μέθοδος για τον έλεγχο προσώπων επιτρέπεται μόνον η χρήση σαρωτών που δεν χρησιμοποιούν ιοντίζουσα ακτινοβολία. Η έκθεση αξιολόγησης της Επιτροπής [6] σχετικά με τους κανόνες της ΕΕ για τη διατήρηση δεδομένων[7] αποτελεί ένα άλλο παράδειγμα της ενισχυμένης εκτίμησης των επιπτώσεων στα θεμελιώδη δικαιώματα. Η Επιτροπή τόνισε τον αντίκτυπο αυτών των κανόνων στους οικονομικούς φορείς και τους καταναλωτές, καθώς και τις επιπτώσεις τους στην προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων και ελευθεριών, ιδίως στην προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Η έκθεση κατέληγε στο συμπέρασμα ότι η διατήρηση των δεδομένων αποτελεί πολύτιμο εργαλείο για τους σκοπούς της επιβολής του νόμου. Από την άλλη πλευρά, η έκθεση προσδιόρισε τομείς που χρειάζονται βελτίωση λόγω της άνισης μεταφοράς της οδηγίας για τη διατήρηση των δεδομένων στο εθνικό δίκαιο. Η Επιτροπή θα πρέπει να διασφαλίσει ιδίως τη μεγαλύτερη εναρμόνιση σε συγκεκριμένους τομείς, όπως, ως προς τα μέτρα που διασφαλίζουν τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων και ελευθεριών, συμπεριλαμβανομένων των χρονικών διαστημάτων διατήρησης των δεδομένων, του περιορισμού των σκοπών, καθώς και των αναγκαίων διασφαλίσεων για την πρόσβαση σε διατηρούμενα δεδομένα και για την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Όπως εξηγείται στη στρατηγική για τον Χάρτη, η Επιτροπή όχι μόνον εγγυάται ότι οι προτάσεις της είναι συμβατές με τον Χάρτη, αλλά διασφαλίζει και τον σεβασμό του Χάρτη όταν τα κράτη μέλη εφαρμόζουν το ενωσιακό δίκαιο. Σύμφωνα με το άρθρο 51 του Χάρτη, οι διατάξεις του εφαρμόζονται στα κράτη μέλη μόνον όταν αυτά εφαρμόζουν το ενωσιακό δίκαιο. Ο Χάρτης δεν εφαρμόζεται σε καταστάσεις που δεν έχουν σχέση με το ενωσιακό δίκαιο. Μετά την παρέμβαση της Επιτροπής στο ζήτημα του ουγγρικού νόμου για τα μέσα ενημέρωσης, κατά την οποία η Επιτροπή έκανε χρήση του πλήρους φάσματος των νομικών εξουσιών της για την εφαρμογή του κεκτημένου, η ουγγρική κυβέρνηση συμφώνησε να τροποποιήσει τον εθνικό νόμο για τα μέσα ενημέρωσης, προκειμένου να τον καταστήσει σύμφωνο με τις ουσιαστικές διατάξεις του δικαίου της ΕΕ. Διατυπώθηκαν ορισμένες ανησυχίες σχετικά με άλλες διατάξεις του νόμου για τα μέσα ενημέρωσης, οι οποίες δεν καλύπτονται από τη νομοθεσία της ΕΕ. Σε τέτοιες καταστάσεις, τα θεμελιώδη δικαιώματα εξακολουθούν να διασφαλίζονται σε εθνικό επίπεδο σύμφωνα με τα εθνικά συνταγματικά συστήματα. Ένα παράδειγμα αποτελεί η σχετική απόφαση του ουγγρικού Συνταγματικού Δικαστηρίου της 19ης Δεκεμβρίου, όπου το δικαστήριο αποφάνθηκε ότι ορισμένες διατάξεις του ουγγρικού νόμου για τα μέσα μαζικής ενημέρωσης περιορίζουν, κατά αντισυνταγματικό τρόπο, την ελευθερία του γραπτού Τύπου[8]. Το 2011, η Επιτροπή έδωσε επίσης ιδιαίτερη προσοχή στις εξελίξεις που αφορούν το νέο ουγγρικό Σύνταγμα και την εφαρμογή του, στον βαθμό που έχουν επιπτώσεις σε θέματα του ενωσιακού δικαίου. Στη σύνοδο της ολομέλειας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου του Ιουνίου, η Επιτροπή υπογράμμισε ότι το Σύνταγμα κάθε κράτους μέλους πρέπει να αντικατοπτρίζει και να συνάδει με τις ευρωπαϊκές αξίες της ελευθερίας, της δημοκρατίας, της ισότητας, του κράτους δικαίου, της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων των ατόμων που ανήκουν σε μειονότητες, χωρίς διακρίσεις, όπως θεσπίζεται στο άρθρο 2 της Συνθήκης. Τον Δεκέμβριο, η Επιτροπή εξέφρασε τις ανησυχίες της σχετικά με δυνητικές παραβιάσεις του ενωσιακού δικαίου από ορισμένες διατάξεις του σχεδίου νομοθεσίας.[9] Οι ουγγρικές αρχές θέσπισαν την εν λόγω νομοθεσία χωρίς να λάβουν υπόψη τους νομικούς προβληματισμούς της Επιτροπής. Τούτο οδήγησε την Επιτροπή να αποφασίσει, ως θεματοφύλακας των Συνθηκών, να αναλάβει δράση κατά ορισμένων νέων διατάξεων της ουγγρικής νομοθεσίας και, συγκεκριμένα, όσον αφορά την ανεξαρτησία της αρχής προστασίας των δεδομένων, καθώς και τις δυσμενείς διακρίσεις που εισάγει η υποχρεωτική ηλικία συνταξιοδότησης για τους δικαστές, τους εισαγγελείς και τους συμβολαιογράφους. Η Επιτροπή απέστειλε επίσης διοικητική επιστολή με την οποία ζητεί περαιτέρω πληροφορίες σχετικά με ορισμένες πτυχές της νέας νομοθεσίας, οι οποίες θα μπορούσαν να θίξουν την ανεξαρτησία του δικαστικού κλάδου[10]. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο διαδραμάτισε αποφασιστικής σημασίας ρόλο στην προώθηση των δικαιωμάτων και των ελευθεριών που κατοχυρώνονται στον Χάρτη. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έδωσε ιδιαίτερη προσοχή στην κατάσταση που επικρατεί στην Ουγγαρία σε σχέση με την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και τον πλουραλισμό,[11] καθώς και σε σχέση με το νέο ουγγρικό Σύνταγμα και την εφαρμογή του[12]. Στις 16 Φεβρουαρίου 2012, εξέδωσε ψήφισμα[13] με το οποίο, αφενός, καλεί την κυβέρνηση της Ουγγαρίας να συμμορφωθεί με τις συστάσεις, αντιρρήσεις και αιτήματα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του Συμβουλίου της Ευρώπης και της Επιτροπής της Βενετίας και, αφετέρου, καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ως θεματοφύλακα των Συνθηκών, να παρακολουθεί από κοντά τις ενδεχόμενες τροποποιήσεις και την υλοποίηση των προαναφερθέντων νόμων και τη συμμόρφωσή τους με το γράμμα και το πνεύμα των Ευρωπαϊκών Συνθηκών. Υπό την ιδιότητα του συννομοθέτη, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τόνισε τη διάσταση των θεμελιωδών δικαιωμάτων που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη στις νέες νομοθετικές προτάσεις της ΕΕ. Για παράδειγμα, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε την πρόταση της Επιτροπής για τροποποίηση της οδηγίας για τις ελάχιστες απαιτήσεις, η οποία θα ενισχύσει τα δικαιώματα που παρέχονται στους πρόσφυγες και τους δικαιούχους επικουρικής προστασίας στην ΕΕ (άρθρα 18 και 19 του Χάρτη) και διασφάλισε την επέκταση των κοινωνικών δικαιωμάτων που παρέχονται στους διακινούμενους εργαζομένους στην οδηγία για την ενιαία άδεια[14] που θεσπίστηκε πρόσφατα. Το Συμβούλιο κατέβαλε σημαντικές προσπάθειες για να παρακολουθήσει τη στρατηγική για τον Χάρτη, ιδίως στο πλαίσιο του ρόλου του ως συννομοθέτη. Το Συμβούλιο, αναγνωρίζοντας ότι οφείλει να διαδραματίσει αποφασιστικής σημασίας ρόλο στη διασφάλιση της πραγματικής εφαρμογής του Χάρτη, δεσμεύτηκε να διασφαλίσει ότι τα κράτη μέλη που προτείνουν τροποποιήσεις σε νομοθετικές πρωτοβουλίες της Επιτροπής, ή που υποβάλλουν τα δικά τους νομοθετικά κείμενα, εκτιμούν τις επιπτώσεις τους στα θεμελιώδη δικαιώματα[15]. Το Συμβούλιο υπενθύμισε ότι κάθε θεσμικό όργανο είναι υπεύθυνο για την εκτίμηση των επιπτώσεων και των προτάσεών του. Σχετικά με αυτό το θέμα, το Συμβούλιο δεσμεύτηκε, σύμφωνα με τη διοργανική συμφωνία για τη βελτίωση της νομοθεσίας[16], να εκτιμά τις επιπτώσεις των ουσιαστικών τροποποιήσεών του στα θεμελιώδη δικαιώματα. Η δέσμευση αυτή αποτελεί ενθαρρυντική αλλαγή της πρακτικής του Συμβουλίου, η οποία δεν προέβλεπε μέχρι σήμερα καμία ιδιαίτερη διαδικασία όσον αφορά τη εξασφάλιση του σεβασμού του Χάρτη. Για τον σκοπό αυτό, και ακολουθώντας το παράδειγμα της Επιτροπής, το Συμβούλιο κατάρτισε κατευθυντήριες γραμμές[17] προκειμένου να προσδιορίζει και να χειρίζεται τα σχετικά με τα θεμελιώδη δικαιώματα θέματα που προκύπτουν κατά την εξέταση των προτάσεων από τα προπαρασκευαστικά όργανα του Συμβουλίου. Τέλος, το Συμβούλιο παρουσίασε τις δράσεις του με σκοπό την εφαρμογή του Χάρτη[18]. Ο αντίκτυπος του Χάρτη στη δικαστική εξουσία, τόσο σε εθνικό όσο και σε ενωσιακό επίπεδο, είναι ήδη ορατός. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναφέρεται στις αποφάσεις του όλο και συχνότερα στον Χάρτη: ο αριθμός των αποφάσεων που παραπέμπουν στον Χάρτη στο αιτιολογικό τους αυξήθηκε άνω του 50% από το 2010, φτάνοντας από τις 27 στις 42. Επίσης, όταν τα εθνικά δικαστήρια υποβάλλουν ερωτήματα στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο (προδικαστικές αποφάσεις) αναφέρονται όλο και περισσότερο στον Χάρτη: το 2011, οι αναφορές αυτές αυξήθηκαν κατά 50% συγκριτικά με το 2010 και έφτασαν από 18 σε 27. Τα εθνικά δικαστήρια υπέβαλαν στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο ενδιαφέροντα ερωτήματα, για παράδειγμα, σχετικά με τον αντίκτυπο του δικαιώματος πραγματικής προσφυγής και αμερόληπτου δικαστηρίου σε διαδικασίες απέλασης κατά πολιτών της Ένωσης που βασίζονται σε ευαίσθητου χαρακτήρα πληροφορίες ασφαλείας τις οποίες οι δημόσιες αρχές δεν επιθυμούν να αποκαλύψουν σε δημόσια ακρόαση[19]. Ένα άλλο σημαντικό ζήτημα που παραπέμφθηκε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο αφορά τη σχέση μεταξύ εθνικών θεμελιωδών δικαιωμάτων και θεμελιωδών δικαιωμάτων της ΕΕ σε μία υπόθεση σχετικά με την εφαρμογή του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης[20]. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έλαβε ορισμένες χαρακτηριστικές αποφάσεις που περιλαμβάνουν παραπομπή στον Χάρτη. Για παράδειγμα, στην υπόθεση Test-Achats, το Δικαστήριο ακύρωσε μία παρέκκλιση από τη νομοθεσία για την ισότητα των φύλων, η οποία επιτρέπει στους ασφαλιστές να κάνουν διακρίσεις μεταξύ ανδρών και γυναικών στα ατομικά ασφάλιστρα και τις παροχές[21]. Η παρέκκλιση κρίθηκε ασυμβίβαστη με τον στόχο της τιμολόγησης ανεξαρτήτως φύλου που περιέχεται στην εν λόγω νομοθεσία και, ως εκ τούτου, με τον Χάρτη. Μετά από την απόφαση του Δικαστηρίου, η Επιτροπή εξέδωσε κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή του ενωσιακού δικαίου σχετικά με την ισότητα των φύλων στον τομέα των ασφαλίσεων[22]. Στα τέλη του 2011, το Δικαστήριο εξέδωσε μια χαρακτηριστική απόφαση για την εφαρμογή του κανονισμού του Δουβλίνου σχετικά με τον καθορισμό του κράτους μέλους που είναι υπεύθυνο για την αξιολόγηση της αίτησης χορήγησης ασύλου στην ΕΕ[23]. Το Δικαστήριο υπογράμμισε ότι τα κράτη μέλη υποχρεούνται να σέβονται τον Χάρτη όταν προσδιορίζουν την ευθύνη για την εξέταση της αίτησης ασύλου. Τα κράτη μέλη δεν πρέπει να μεταφέρουν κάποιον αιτούντα άσυλο σε άλλο κράτος μέλος, όταν είναι αδύνατο να αγνοούν ότι οι συστημικές πλημμέλειες όσον αφορά τη διαδικασία χορήγησης ασύλου και τις συνθήκες υποδοχής των αιτούντων άσυλο σε αυτό το κράτος μέλος αποτελούν σοβαρούς και αποδεδειγμένους λόγους που να πείθουν ότι ο αιτών θα διατρέξει ουσιαστικό κίνδυνο να υποστεί απάνθρωπη ή εξευτελιστική μεταχείριση. Το παράρτημα Ι της παρούσας έκθεσης παρουσιάζει ορισμένες άλλες σημαντικές αποφάσεις, όπως αυτές που διευκρινίζουν τη σχέση - σε επιγραμμικό περιβάλλον - μεταξύ της προστασίας των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας και άλλων θεμελιωδών δικαιωμάτων, όπως της επιχειρηματικής ελευθερίας και της προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα[24], ή των αποφάσεων που αναφέρονται στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια σε σχέση με το θέμα της απονομής διπλώματος ευρεσιτεχνίας για ανθρώπινα έμβρυα που δημιουργούνται μέσω θεραπευτικής κλωνοποίησης σε μία σχετική απόφαση[25], ή που αναλύουν την αρχή της μη διακριτικής μεταχείρισης λόγω ηλικίας υπό το πρίσμα του δικαιώματος των εργαζομένων να διαπραγματεύονται και να συνάπτουν συλλογικές συμβάσεις[26]. 2.2. Προώθηση της ισότητας μεταξύ γυναικών και ανδρών στην ΕΕ Μετά τη στρατηγική της Επιτροπής για την ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών (2010-2015)[27], το Συμβούλιο θέσπισε ένα ευρωπαϊκό σύμφωνο για την ισότητα των φύλων[28]. Το σύμφωνο καθιερώνει σταθερή σύνδεση με τη διαδικασία Ευρώπη 2020 και επαναβεβαιώνει τις δεσμεύσεις της ΕΕ να καλύψει τις διαφορές που υφίστανται μεταξύ των φύλων στην απασχόληση, την εκπαίδευση και την κοινωνική προστασία, διασφαλίζοντας ίση αμοιβή για ίση εργασία, προωθώντας την ισότιμη συμμετοχή των γυναικών στη λήψη αποφάσεων και καταπολεμώντας κάθε μορφή βίας κατά των γυναικών. Επαναλαμβάνει τη σημασία της ενσωμάτωσης της προοπτικής του φύλου σε όλες τις πολιτικές, συμπεριλαμβανομένων των εξωτερικών δράσεων της ΕΕ. Υπογραμμίζει επίσης τον συνδυασμό οικογενειακού και επαγγελματικού βίου ως προϋπόθεση για την ίση συμμετοχή στην αγορά εργασίας: η ανάπτυξη υπηρεσιών παιδικής μέριμνας και της γονικής άδειας για τους άνδρες έχουν θετικό αντίκτυπο στην προσφορά εργασίας για άτομα που φροντίζουν κυρίως τα παιδιά, τα οποία είναι συνήθως γυναίκες[29]. Σύμφωνα με τις δεσμεύσεις που ανέλαβε στη στρατηγική της για την ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών, όσον αφορά την προώθηση της ισότητας κατά τη λήψη αποφάσεων, καθώς και προκειμένου να επανορθώσει την έλλειψη ισορροπίας μεταξύ των φύλων σε διευθυντικές θέσεις σε ιδιωτικές εταιρείες, η Επιτροπή κάλεσε όλες τις εισηγμένες στο χρηματιστήριο εταιρείες της ΕΕ να υπογράψουν την «Επίσημη δέσμευση για την προώθηση των γυναικών στην ηγεσία των επιχειρήσεων της Ευρώπης» και να αναπτύξουν τα δικά τους μέσα προκειμένου να αναδεικνύονται περισσότερες γυναίκες σε θέσεις διευθυντικών στελεχών[30]. Ο στόχος είναι το ποσοστό των γυναικών στα διοικητικά συμβούλια των κύριων ευρωπαϊκών εισηγμένων στο χρηματιστήριο εταιρειών να ανέλθει σε 30%, το 2015, και σε 40% έως το 2020. Η Επιτροπή εξέδωσε τις νομοθετικές προτάσεις για το επόμενο πολυετές χρηματοδοτικό πλαίσιο της ΕΕ (2014-2020)[31]. Το πρόγραμμα «Θεμελιώδη δικαιώματα και Ιθαγένεια»[32] θα προωθήσει και θα προστατέψει τα δικαιώματα των ατόμων, συμπεριλαμβανομένων των αρχών της μη διακριτικής μεταχείρισης και της ισότητας μεταξύ γυναικών και ανδρών. Εξάλλου, το νέο πρόγραμμα της ΕΕ για κοινωνική αλλαγή και καινοτομία[33], που θεσπίστηκε για να στηρίξει την απασχόληση και τις κοινωνικές πολιτικές στην ΕΕ, θα εστιαστεί ειδικά σε θέματα φύλου. Στο πλαίσιο της στρατηγικής Ευρώπη 2020, η Επιτροπή εξέδωσε συστάσεις προς τα κράτη μέλη για τις διαφορές στις αμοιβές μεταξύ των φύλων, για τη μέριμνα των παιδιών και για τα φορολογικά αντικίνητρα για τα πρόσωπα που έχουν το δευτερεύον εισόδημα, ώστε να ενισχύσει τη θέση των γυναικών στην αγορά εργασίας και να επιτύχει να αυξηθεί σε 75% το ποσοστό απασχόλησης των γυναικών και των ανδρών ηλικίας 20-64 ετών. Τα κράτη μέλη στα οποία η φορολογική μεταχείριση είναι πλεονεκτικότερη είτε για τα ζευγάρια με πολύ διαφορετικές απολαβές είτε για ζευγάρια ενός εισοδήματος δεν είναι αποτελεσματικά από οικονομική άποψη. Ενισχύουν το πρότυπο του νοικοκυριού όπου ένα πρόσωπο εργάζεται με πλήρες ωράριο (κατά παράδοση, ο άνδρας) και το άλλο πρόσωπο με μειωμένο ωράριο (κατά παράδοση, η γυναίκα), με αποτέλεσμα την ανεπαρκή χρησιμοποίηση των επενδύσεων σε ανθρώπινο κεφάλαιο, και ιδίως των γυναικών. Η άρση των οικονομικών αντικινήτρων στα συστήματα φόρων και παροχών και η ανάπτυξη μέριμνας για τα παιδιά και για τους ηλικιωμένους θα αυξήσει τη συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας καθόλα τη διάρκεια της ζωής τους και εγγυάται την οικονομική τους ανεξαρτησία. 2.3. Υποστήριξη των πολιτών για την άσκηση των δικαιωμάτων τους Η Επιτροπή είναι πεπεισμένη ότι χρειάζονται περαιτέρω προσπάθειες για την ενημέρωση των πολιτών σχετικά με το πότε εφαρμόζεται ο Χάρτης και με το πού να απευθύνονται όταν παραβιάζονται τα δικαιώματά τους. Μια πρόσφατη έρευνα του ευρωβαρομέτρου[34] αποκάλυψε ότι, αν και η γενική γνώση όσον αφορά τον Χάρτη αυξάνεται (64% το 2012 σε σύγκριση με 48% το 2007), λίγοι πολίτες γνωρίζουν τί πραγματικά είναι ο Χάρτης (11%) και πότε εφαρμόζεται (14%). Το θέμα που προκαλεί τη μεγαλύτερη σύγχυση είναι κατά πόσο ο Χάρτης εφαρμόζεται σε όλες τις δράσεις των κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένων των ζητημάτων εθνικής αρμοδιότητας. Ο Χάρτης δεν εφαρμόζεται σε όλα αυτά τα ζητήματα, αλλά πάνω από τους μισούς ερωτηθέντες - 55% - πιστεύουν το αντίθετο. Η σύγχυση αυτή γίνεται ακόμη πιο εμφανής αν ληφθεί υπόψη ότι σχεδόν το ένα τέταρτο (24%) των ερωτηθέντων απάντησαν ότι δεν ισχύει ότι ο Χάρτης εφαρμόζεται στα κράτη μέλη μόνον όταν αυτά εφαρμόζουν το δίκαιο της ΕΕ. Η έρευνα αποκαλύπτει επίσης ότι, σε περίπτωση παραβίασης των δικαιωμάτων τους που απορρέουν από τον Χάρτη, οι ερωτηθέντες θα στρέφονταν καταρχήν στα εθνικά δικαστήρια (21%), κατόπιν σε διαμεσολαβητές/ανεξάρτητους φορείς (20%) και, στη συνέχεια, στα όργανα της ΕΕ (19%) και στην τοπική αστυνομία (19%). Τούτο δείχνει ότι πολλοί πολίτες θεωρούν ότι τα όργανα της ΕΕ έχουν την ίδια λειτουργία αποκατάστασης με τα εθνικά δικαστήρια ή με εθνικούς φορείς προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων . Τα δεδομένα που συγκεντρώθηκαν από την Επιτροπή φωτίζουν καλύτερα τις συχνές παρανοήσεις των πολιτών όσον αφορά τον ρόλο των οργάνων της ΕΕ στον τομέα των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Το 2011, οι επιστολές των πολιτών προς την Επιτροπή σχετικά με τα θεμελιώδη δικαιώματα, στο 55% των περιπτώσεων, αφορούσαν θέματα που ήταν εκτός των αρμοδιοτήτων της ΕΕ. Ο Χάρτης δεν παρέχει γενική εξουσία στην ΕΕ να παρεμβαίνει σε όλες τις περιπτώσεις παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τις εθνικές αρχές. Ο Χάρτης εφαρμόζεται στα κράτη μέλη μόνον όταν αυτά εφαρμόζουν το δίκαιο της ΕΕ. Τα κράτη μέλη διαθέτουν πολύ αναπτυγμένη εθνική νομοθεσία για τα θεμελιώδη δικαιώματα, τον σεβασμό των οποίων εγγυώνται τα εθνικά δικαστήρια[35]. Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι τα όργανα και οι οργανισμοί της ΕΕ (ιδίως ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής) και οι εθνικές, περιφερειακές και τοπικές αρχές των κρατών μελών έχουν επιμερισμένη ευθύνη για να ενημερώνουν καλύτερα τους πολίτες σχετικά με τον Χάρτη και με το πού να προσφεύγουν όταν θεωρούν ότι παραβιάζονται τα δικαιώματά τους. Η Επιτροπή, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, δημοσίευσε νέες σελίδες για τα θεμελιώδη δικαιώματα στην Ευρωπαϊκή Πύλη για τη Δικαιοσύνη [36]. Η ηλεκτρονική πύλη παρέχει πληροφορίες σχετικά με το πού μπορούν οι πολίτες να υποβάλουν καταγγελίες όταν θεωρούν ότι έχουν παραβιαστεί τα θεμελιώδη δικαιώματά τους. Παρέχει πληροφορίες για τα εθνικά δικαστήρια και τους οργανισμούς που χειρίζονται τις καταγγελίες για τα θεμελιώδη δικαιώματα, όπως οι εθνικοί διαμεσολαβητές, οι εθνικοί οργανισμοί ανθρωπίνων δικαιωμάτων και οι φορείς για την ισότητα των φύλων. Η Επιτροπή είναι αποφασισμένη να βοηθήσει τους πολίτες να ασκούν τα δικαιώματά τους μέσω πολυεπίπεδης συνεργασίας με όλους τους συμμετέχοντες φορείς σε ενωσιακό και εθνικό επίπεδο. Είναι αναγκαίο να υπάρχει στενότερος διάλογος μεταξύ των διαφόρων οργανισμών στα κράτη μέλη, οι οποίοι, εκτός από τον βασικό ρόλο που διαδραματίζει ο δικαστικός τομέας για την προάσπιση των θεμελιωδών δικαιωμάτων, καλούνται να απαντούν στις καταγγελίες των πολιτών που θεωρούν ότι έχουν παραβιαστεί τα θεμελιώδη δικαιώματά τους. Στις 6 Οκτωβρίου 2011, η Επιτροπή έφερε για πρώτη φορά σε επαφή τους φορείς για την ισότητα, τους οργανισμούς διαμεσολαβητών, τους οργανισμούς διαμεσολαβητών για τα παιδιά, τους ευρωπαϊκούς και εθνικούς οργανισμούς για τα ανθρώπινα δικαιώματα σε ένα σεμινάριο που διοργάνωσε από κοινού με την Επιτροπή Αναφορών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Το σεμινάριο εστιάστηκε στον τρόπο με τον οποίο οι αρχές αυτές χειρίζονται στην πράξη τις καταγγελίες για τα θεμελιώδη δικαιώματα. Αυτός ο πολυεπίπεδος διάλογος θα συνεχιστεί με σκοπό την ανταλλαγή εμπειριών στην εφαρμογή του Χάρτη και τις κοινές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν αυτές οι αρχές σε σχέση με την αρμοδιότητά τους, την ανεξαρτησία και την αποτελεσματικότητα. Θα εξετάσει ιδίως το πώς μπορεί να ενθαρρυνθεί κάθε φορέας για να καταρτίσει φιλικούς προς τον πολίτη «καταλόγους ελέγχου του παραδεκτού» που να επιτρέπουν στον καταγγέλλοντα να διαπιστώνει κατά πόσο η περίπτωσή του μπορεί να εξεταστεί από τον σχετικό φορέα. Ένα τέτοιο σύστημα έχει ήδη αποδειχτεί πολύ χρήσιμο στην περίπτωση του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή, ο οποίος δημιούργησε στον δικτυακό του τόπο ένα διαδραστικό οδηγό και στις 23 επίσημες γλώσσες της ΕΕ για να βοηθήσει τους πολίτες να προσδιορίζουν γρήγορα τον πλέον κατάλληλο φορέα στον οποίο μπορούν να στραφούν όταν θέλουν να υποβάλουν καταγγελία για κακή διοίκηση. Το 80% των 22.000 αιτήσεων για έρευνα που ελήφθησαν το 2011 μπόρεσαν να απαντηθούν μέσω αυτής της διαδραστικής πύλης. Η συνεργασία με τον Οργανισμό Θεμελιωδών Δικαιωμάτων (ΟΘΔ) της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την κατάρτιση φιλικών προς τον χρήστη καταλόγων ελέγχου παραδεκτού είναι σημαντική, καθώς ο ΟΘΔ έχει σχεδιαστεί για να παρέχει στους πολίτες φιλικά προς τον χρήστη εργαλεία που τους καθοδηγούν όταν επιθυμούν να υποβάλουν καταγγελία σχετικά με κάποια παραβίαση των θεμελιωδών δικαιωμάτων τους. 3. Οι σημαντικότερες εξελίξεις το 2011 Η Επιτροπή εφάρμοσε ενεργό πολιτική για τη διασφάλιση της αποτελεσματικής εφαρμογής του Χάρτη σε ευρύ φάσμα τομέων που καλύπτονται από το ενωσιακό δίκαιο. Το παράρτημα της παρούσας έκθεσης παρουσιάζει πολλά παραδείγματα της εφαρμογής του Χάρτη που έχουν σχέση με τα δικαιώματα που καλύπτονται από τους έξι τίτλους του Χάρτη (αξιοπρέπεια, ελευθερίες, ισότητα, αλληλεγγύη, δικαιώματα των πολιτών και δικαιοσύνη), συμπεριλαμβανομένων των σημαντικών μέτρων που ελήφθησαν για να προετοιμαστεί η πρόταση νέων κανόνων της ΕΕ σχετικά με την προστασία των δεδομένων, η οποία θα υποβληθεί το 2012. Εκτός από το πεδίο που καλύπτει η παρούσα έκθεση, η προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις τρίτες χώρες αποτελεί επίσης προτεραιότητα της ΕΕ. Τούτο επιβεβαιώθηκε από την Επιτροπή και από την Ύπατη Εκπρόσωπο της Ένωσης για τις Εξωτερικές Υποθέσεις και την Πολιτική Ασφαλείας σε μία κοινή ανακοίνωση με τίτλο «Τα ανθρώπινα δικαιώματα και η δημοκρατία στο επίκεντρο της εξωτερικής δράσης της ΕΕ», η οποία εκδόθηκε στις 12 Δεκεμβρίου 2011[37], καθώς και στις δύο ανακοινώσεις που αφορούν την αναπτυξιακή πολιτική της ΕΕ[38]. Η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων αποτελεί επίσης μια από τις βασικές προτεραιότητες της διαδικασίας διεύρυνσης της ΕΕ και θα ενισχυθεί περαιτέρω στις διαπραγματεύσεις προσχώρησης. Τα κράτη μέλη της ΕΕ δεσμεύονται από τον Χάρτη όταν εφαρμόζουν το δίκαιο της ΕΕ. Ωστόσο, δεν υπάρχουν ακόμη αρκετές πληροφορίες σχετικά με τις προσπάθειες που καταβάλλονται για τη διασφάλιση της αποτελεσματικής εφαρμογής του Χάρτη. Η Επιτροπή, στις επόμενες ετήσιες εκθέσεις της για την εφαρμογή του Χάρτη, θα επιδιώξει να τεκμηριώσει την πρόοδο που σημειώνεται σχετικά με αυτό το θέμα. 3.1. Νέα ώθηση στην εφαρμογή του δικαιώματος των πολιτών στην ελεύθερη κυκλοφορία Η κινητικότητα των προσώπων εντός της ΕΕ αποτελεί βασικό παράγοντα της οικονομικής ανάπτυξης σε μία Ευρώπη με φθίνοντα πληθυσμό και σημαντική έλλειψη ισορροπίας μεταξύ της προσφοράς και της ζήτησης στην αγορά εργασίας σε διάφορες περιοχές της ΕΕ. Συγχρόνως, η ελεύθερη κυκλοφορία των σπουδαστών, των τουριστών, των εργαζομένων και των οικογενειών τους μεταξύ των κρατών μελών αποτελεί πολύ σημαντικό ευρωπαϊκό επίτευγμα και πρακτική έκφραση του αμοιβαίου σεβασμού, του ανοιχτού πνεύματος και της ανοχής, χαρακτηριστικά που αποτελούν τον πυρήνα των ευρωπαϊκών αξιών. Για τους λόγους αυτούς, η Επιτροπή ακολούθησε αυστηρή πολιτική εφαρμογής με σκοπό την επίτευξη της πλήρους και ορθής μεταφοράς και εφαρμογής των ενωσιακών κανόνων για την ελεύθερη κυκλοφορία[39] σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ως αποτέλεσμα αυτής της πολιτικής, η πλειονότητα των κρατών μελών τροποποίησε τη νομοθεσία της ή ανήγγειλε την πρόθεσή της να την τροποποιήσει. Η Επιτροπή συνέχισε να εργάζεται με τις υπόλοιπες χώρες για να αντιμετωπίσει εκκρεμούντα θέματα, μεταξύ άλλων, με την κίνηση διαδικασίας παράβασης, όπου κρίνεται αναγκαίο. Ταυτόχρονα, η Επιτροπή υιοθέτησε αυστηρή στάση για να διασφαλίσει ότι τα κράτη μέλη σέβονται πλήρως την αρχή της μη διακριτικής μεταχείρισης και άλλων ρητρών ασφαλείας που εδράζονται στους ενωσιακούς κανόνες για την ελεύθερη κυκλοφορία υπέρ όλων των πολιτών. Όσον αφορά αυτό το θέμα, η Επιτροπή εξέφρασε τις ανησυχίες της σχετικά με τα σχέδια για την μετανάστευση του εργατικού δυναμικού που εξήγγειλε η κυβέρνηση της Ολλανδίας και συνεχίζει τον διάλογό της με τις σχετικές αρχές του κράτους μέλους με σκοπό να διασφαλίσει την πλήρη συμμόρφωση με το ενωσιακό δίκαιο όλων των μέτρων που ενδέχεται να ληφθούν. Τον Μάρτιο του 2011, το Γαλλικό Συνταγματικό Συμβούλιο έλαβε μια απόφαση σχετικά με το θέμα των εξώσεων παράνομων ομαδικών καταυλισμών[40]. Το θέμα αυτό δεν αντιμετωπίστηκε με παρέμβαση της Επιτροπής το καλοκαίρι του 2010[41], δεδομένου ότι οι εξώσεις αυτές δεν αφορούν απέλαση πολιτών της ΕΕ από ένα κράτος μέλος και, κατά συνέπεια, δεν αφορούν το δικαίωμα στην ελεύθερη κυκλοφορία. Το Δικαστήριο κήρυξε αντισυνταγματικές ορισμένες νομικές διατάξεις που επιτρέπουν στις αρχές να προβαίνουν σε επείγουσες αναγκαστικές εξώσεις οποιαδήποτε στιγμή κατά τη διάρκεια του χρόνου, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι προσωπικές ή οικογενειακές συνθήκες των ατόμων. Η απόφαση αυτή επιβεβαιώνει ότι, όταν δεν είναι εφαρμοστέο το δίκαιο της ΕΕ, τα θεμελιώδη δικαιώματα συνεχίζουν να εφαρμόζονται σε εθνικό επίπεδο, ιδίως, μέσω των δικαστηρίων. Τον Μάιο του 2011, η Επιτροπή άρχισε εντατικό διάλογο με την κυβέρνηση της Δανίας σχετικά με τα σχέδιά της να εισαγάγει ενισχυμένα μέτρα διασυνοριακών ελέγχων εντός της ΕΕ. Τον Οκτώβριο του 2011, η κυβέρνηση της Δανίας ανήγγειλε ότι δεν θα έδινε συνέχεια στα σχέδιά της και ότι οι τελωνειακοί έλεγχοι θα εφαρμόζονται σύμφωνα με τους ενωσιακούς κανόνες για την ελεύθερη κυκλοφορία και το κεκτημένο του Σένγκεν. Η Επιτροπή ήρθε επίσης σε επαφή με τις αρχές της Δανίας σχετικά με τις τροποποιήσεις της δανικής νομοθεσίας περί αλλοδαπών, η οποία ετέθη σε ισχύ τον Ιούλιο του 2011. Οι τροποποιήσεις αυτές αποσκοπούν στην εισαγωγή αυστηρότερων κανόνων για την απέλαση των αλλοδαπών, συμπεριλαμβανομένων των πολιτών της ΕΕ, και εγείρουν σοβαρές ανησυχίες σχετικά με τη συμβατότητά τους με την οδηγία για την ελεύθερη κυκλοφορία. Η Επιτροπή δεν θα διστάσει να κάνει χρήση των εξουσιών που της ανατίθενται από τη Συνθήκη, σε περίπτωση που η απάντηση της Δανίας θεωρηθεί μη ικανοποιητική. 3.2. Προώθηση των δικαιωμάτων του παιδιού Η Επιτροπή θέσπισε το θεματολόγιο της ΕΕ για τα δικαιώματα του παιδιού τον Φεβρουάριο του 2011[42]. Σκοπός του θεματολογίου της ΕΕ είναι να θέσει σε πρακτική εφαρμογή τα δικαιώματα του παιδιού που κατοχυρώνονται στον Χάρτη και στη σύμβαση των ΗΕ για τα δικαιώματα του παιδιού μέσω ενός συνολικού προγράμματος δράσεων για την περίοδο 2011-2014. Το θεματολόγιο της ΕΕ προσδιόρισε 11 συγκεκριμένες δράσεις, οι οποίες θα συνεισφέρουν στην αποτελεσματική εφαρμογή και προστασία των δικαιωμάτων του παιδιού. Στο πλαίσιο αυτής της συνολικής προσέγγισης των δικαιωμάτων του παιδιού, η Επιτροπή έδωσε προτεραιότητα σε προσπάθειες που έχουν ως σκοπό να διασφαλίσουν ότι το σύστημα της δικαιοσύνης θα είναι καλύτερα προσαρμοσμένο και περισσότερο φιλικό προς τα παιδιά. Η Επιτροπή καθόρισε επίσης προτεραιότητες για την προστασία των παιδιών όταν αυτά είναι ευάλωτα και για να διασφαλίσει τα δικαιώματα του παιδιού στην εξωτερική δράση της ΕΕ. Η Επιτροπή δημιούργησε επίσης ένα ενιαίο επιγραμμικό σημείο εισόδου για τα παιδιά που καλείται η Γωνιά του Παιδιού[43] και περιέχει φιλικά προς το παιδί κείμενα, παιχνίδια και κουίζ που τα πληροφορούν για τα δικαιώματά τους, ως μέρος αυτού του προγράμματος δράσεων. Η ΕΕ θέσπισε νέους κανόνες για την καταπολέμηση της σεξουαλικής κακοποίησης και της σεξουαλικής εκμετάλλευσης παιδιών και της παιδικής πορνογραφίας[44], για να διευκολύνει την καταπολέμηση των εγκλημάτων που διαπράττονται εις βάρος των παιδιών, δρώντας σε διαφορετικά μέτωπα. Οι νέοι κανόνες ποινικοποιούν ένα ευρύ φάσμα καταστάσεων σεξουαλικής κακοποίησης και εκμετάλλευσης, που καλύπτει νέα φαινόμενα που εμφανίζονται στο Διαδίκτυο, όπως προσέγγιση παιδιών για αθέμιτους σκοπούς, κακοποίηση με εικονοκλήσεις μέσω κάμερας web χωρίς φυσική επαφή ή θέαση παιδοπορνογραφικού υλικού χωρίς τηλεφόρτωση. Η Επιτροπή συνέχισε να παρέχει στήριξη για τη δημιουργία και λειτουργία εργαλείων που έχουν σχεδιαστεί για να βοηθούν παιδιά που έχουν εξαφανιστεί ή απαχθεί, και συγκεκριμένα τις 116 000 ανοιχτές γραμμές για εξαφανισμένα παιδιά και συστήματα συναγερμού σε περίπτωση εξαφάνισης παιδιών. Είναι αναγκαίο να καταβληθούν συντονισμένες προσπάθειες από ορισμένα κράτη μέλη[45] για να διατηρείται λειτουργική η ανοιχτή γραμμή και για να γίνει ευρέως γνωστή στην ΕΕ. Η Επιτροπή θα συνεχίσει τις προσπάθειές της για την υλοποίηση αυτού του στόχου. Η θέση σε ισχύ στη Ρωσία της Σύμβασης της Χάγης για τα αστικά ζητήματα της διεθνούς απαγωγής παιδιών[46] και τα μέτρα που ελήφθησαν από την Ιαπωνία για την προσχώρησή της στη Σύμβαση αποτελούν σημαντικές εξελίξεις που συνεισφέρουν στην προστασία των παιδιών στην ΕΕ σε περιπτώσεις απαγωγής. Η Επιτροπή υπέβαλε προτάσεις για να διασφαλίσει τη συνάφεια στην εφαρμογή της Σύμβασης μεταξύ της ΕΕ και των τρίτων χωρών οι οποίες έχουν προσχωρήσει σε αυτήν κατά τα πρόσφατα έτη[47]. 3.3. Ενίσχυση των δικαιωμάτων των θυμάτων και των δικονομικών δικαιωμάτων Η Επιτροπή πρότεινε μια νέα δέσμη μέσων για να διασφαλιστεί ότι τα θύματα αντιμετωπίζονται με σεβασμό και αξιοπρέπεια, ότι τους παρέχεται προστασία και υποστήριξη, όσον αφορά τη φυσική τους ακεραιότητα και την περιουσία τους, καθώς και ότι έχουν πρόσβαση στη δικαιοσύνη και σε αποζημίωση. Οι νέοι προτεινόμενοι κανόνες[48] δίνουν ιδιαίτερη προσοχή σε θύματα με ειδικές ανάγκες, όπως τα παιδιά. Εξάλλου, η Επιτροπή κατέβαλε προσπάθειες για την προστασία των θυμάτων βίας (όπως ενδοοικογενειακής βίας) από περαιτέρω κακοποίησή τους από το δράστη, σε περίπτωση που ταξιδεύουν εντός της ΕΕ[49]. Οι νέοι κανόνες διασφαλίζουν επίσης ότι δεν θίγεται το δικαίωμα της υπεράσπισης. Η οδηγία για την πρόληψη καταπολέμησης της εμπορίας ανθρώπων περιλαμβάνει ένα πλήρες φάσμα των δικαιωμάτων των θυμάτων κατά την ποινική διαδικασία, κυρίως όσον αφορά τη βοήθεια και την υποστήριξη των θυμάτων, καθώς και των παιδιών που είναι θύματα εμπορίας[50]. Πολύ σημαντική πρόοδος επετεύχθη στη θέσπιση των προτάσεων της Επιτροπής για την ενίσχυση των δικονομικών δικαιωμάτων των υπόπτων. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο εξέδωσαν νέα δέσμη κανόνων που διασφαλίζει ότι οι ύποπτοι ποινικού αδικήματος ενημερώνονται σχετικά με τα δικαιώματά τους σε κατανοητή από αυτούς γλώσσα. Κάθε άτομο που συλλαμβάνεται θα πρέπει να ενημερώνεται σχετικά με τα δικαιώματά του με ένα έγγραφο που καλείται έγγραφο δικαιωμάτων. Η Επιτροπή υπέβαλε επίσης πρόταση για νέους κανόνες που εξασφαλίζουν, μεταξύ άλλων, την πρόσβαση σε δικηγόρο από το πρώτο στάδιο της αστυνομικής προανάκρισης και καθ΄όλη τη διάρκεια της ποινικής διαδικασίας[51]. Η Επιτροπή ξεκίνησε δημόσια διαβούλευση για θέματα κράτησης στην ΕΕ, για να διερευνήσει τη δυνατότητα καθιέρωσης παρόμοιων προτύπων προστασίας σε όλη την ΕΕ[52]. 3.4. Καταπολέμηση της ξενόφοβης και ρατσιστικής ρητορικής μίσους Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξέφρασε την ανησυχία του για ορισμένα κρούσματα ξενόφοβης και ρατσιστικής ρητορικής μίσους και εγκλημάτων στα κράτη μέλη της ΕΕ. Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση του 2011 του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ, «10 από τα 12 κράτη μέλη τα οποία δημοσιεύουν επαρκή στοιχεία ποινικής δικαιοσύνης για τα εγκλήματα ρατσιστικού χαρακτήρα, ώστε να μπορούν να προβαίνουν σε αναλύσεις των τάσεων, γνώρισαν ανοδική τάση των καταχωρισμένων εγκλημάτων ρατσιστικού χαρακτήρα»[53] κατά τη διάρκεια της περιόδου 2000-2009. Ανταποκρινόμενη στους προβληματισμούς του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η Επιτροπή επανέλαβε τη σταθερή απόρριψη εκ μέρους της όλων των μορφών και εκδηλώσεων ξενοφοβίας και ρατσισμού. Υπενθύμισε ότι οι δημόσιες αρχές πρέπει να καταδικάζουν απερίφραστα και να καταπολεμούν κάθε τέτοια συμπεριφορά. Κάθε δήλωση που συνδέει την εγκληματικότητα με ορισμένη εθνικότητα στιγματίζει αυτή την εθνικότητα και τροφοδοτεί την ξενοφοβία και, ως εκ τούτου, δεν συμβιβάζεται με τις αρχές της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της ισότητας και του σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων πάνω στις οποίες θεμελιώνεται η Ένωση. Η Επιτροπή είναι αποφασισμένη να διασφαλίσει τη συμμόρφωση των εθνικών νομοθεσιών με το δίκαιο της ΕΕ που απαγορεύει τη ρατσιστική και ξενόφοβη ρητορική που υποθάλπει το μίσος και το έγκλημα[54]. Έως τα τέλη του έτους, 22 κράτη μέλη είχαν ανακοινώσει στην Επιτροπή την εθνική τους νομοθεσία με την οποία προτίθενται να ποινικοποιήσουν τη ρατσιστική και ξενόφοβη ρητορική που υποθάλπει το μίσος. Η Επιτροπή δεν έλαβε κοινοποιήσεις των μέτρων εφαρμογής από το Βέλγιο, την Εσθονία, την Ελλάδα, την Ισπανία και την Πολωνία. Η Επιτροπή θα αξιολογήσει τις κοινοποιήσεις το 2012 για να εξακριβώσει τη συμμόρφωση των εθνικών νομοθεσιών με το δίκαιο της ΕΕ. Η Επιτροπή θα συμπληρώσει αυτό το έργο με την καθιέρωση τακτικού διαλόγου μεταξύ των κρατών μελών για την παρακολούθηση της οργανωμένης διάδοσης του ρατσισμού και της ρητορικής μίσους, για παράδειγμα, μέσω ρατσιστικών δικτυακών τόπων, για να ενισχύσει τη βάση για κοινή ανάλυση και αναφορά τέτοιων φαινομένων, ιδίως όταν έχουν και διασυνοριακή διάσταση. Οι διακρίσεις λόγω φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής απαγορεύονται από το δίκαιο της ΕΕ και η Επιτροπή δεσμεύεται να διασφαλίσει ότι τα κράτη μέλη συμμορφώνονται με αυτό. Οι διαδικασίες κατά τεσσάρων κρατών μελών για μη συμμόρφωση με αυτές τις νομικές απαιτήσεις περατώθηκαν, μόλις η εθνική τους νομοθεσία συμμορφώθηκε με το δίκαιο της ΕΕ. Η Επιτροπή θα συνεχίσει τις προσπάθειές της με τρία κράτη μέλη για τα οποία εκκρεμούν διαδικασίες[55]. Στην «Ευρωπαϊκή Ατζέντα για την ένταξη των υπηκόων τρίτων χωρών», η Επιτροπή επανέλαβε την ανάγκη υιοθέτησης θετικής στάσης έναντι της πολυμορφίας και ίσης μεταχείρισης[56]. Θα πρέπει να ενταθούν οι προσπάθειες για την καταπολέμηση των διακρίσεων και για να παρασχεθούν στους μετανάστες τα μέσα για να εξοικειωθούν με τις θεμελιώδεις αξίες της ΕΕ και των κρατών μελών της. Η ΕΕ σημείωσε σημαντική πρόοδο όσον αφορά την προώθηση της κοινωνικής και οικονομικής ένταξης των Ρομ με την ανακοίνωση της Επιτροπής για «πλαίσιο της ΕΕ για εθνικές στρατηγικές ένταξης των Ρομ μέχρι το 2020»[57]. Το πλαίσιο αυτό καλεί τα κράτη μέλη να καταρτίσουν ή να αναθεωρήσουν τις εθνικές στρατηγικές τους για την ένταξη των Ρομ λαμβάνοντας υπόψη τους στόχους της ΕΕ που καθορίζονται στο πλαίσιο, και να τις υποβάλουν στην Επιτροπή έως τα τέλη του Δεκεμβρίου 2011. Το πλαίσιο της ΕΕ εγκρίθηκε επίσης από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο[58] και χαιρετίστηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η ΕΕ παρέσχε χρηματοδοτική στήριξη σε δράσεις της κοινωνίας των πολιτών και σε εθνικές πολιτικές που αποσκοπούν στην καταπολέμηση των διακρίσεων, στην προώθηση της ισότητας και στη βελτίωση των μηχανισμών επανόρθωσης σε περιπτώσεις ρατσιστικής ρητορικής και ρατσιστικών εγκλημάτων[59]. Η Επιτροπή στηρίζει το έργο του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ στον τομέα της συγκέντρωσης δεδομένων για την κατάσταση των θεμελιωδών δικαιωμάτων, τον ρατσισμό και τις διακρίσεις στα κράτη μέλη. Ο Οργανισμός δημοσίευσε πολλές μελέτες και εγχειρίδια που πραγματεύονται, για παράδειγμα, τον ρόλο των χώρων που είναι αφιερωμένοι στη μνήμη του ολοκαυτώματος στην εκπαίδευση για τα ανθρώπινα δικαιώματα, την κατάσταση του αντισημιτισμού στην ΕΕ, το ευρωπαϊκό δίκαιο για τη μη διακριτική μεταχείριση, τις πολλαπλές διακρίσεις και την προστασία των μειονοτήτων στην ΕΕ. 3.5. Συμβολή στην ανταγωνιστικότητα της ΕΕ Ο Χάρτης χρησίμευσε ως πυξίδα κατά την επεξεργασία των πρωτοβουλιών της ΕΕ για την προώθηση της ανάπτυξης. Ορισμένα μέτρα της ΕΕ αξιολογήθηκαν σε σχέση με το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής σε δικαστήριο (άρθρο 47 του Χάρτη). Το δικαίωμα αυτό είναι σημαντικό για όλους τους πολίτες, αλλά και για την επιβολή του οικονομικού δικαίου της ΕΕ που συμβάλλει στην ανάπτυξη. Διασφαλίζει ότι οι επιχειρήσεις μπορούν να υπερασπιστούν αποτελεσματικά τα δικαιώματα που τους παρέχονται από τη νομοθεσία της ΕΕ και προστατεύει από τον κίνδυνο παράνομων δράσεων και από την αυθαιρεσία των αρχών που διαθέτουν εποπτική εξουσία. Η Επιτροπή αξιολόγησε ορισμένα μέτρα της ΕΕ σε σχέση με το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής σε δικαστήριο. Στα μέτρα αυτά περιλαμβάνονταν οι νομοθετικές προτάσεις για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων, την κατάχρηση της αγοράς, τη διαφάνεια των χρηματοπιστωτικών αγορών, τους ελέγχους των λογιστικών εγγράφων, τα επαγγελματικά προσόντα και την εναλλακτική επίλυση καταναλωτικών διαφορών. Το 2011, το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής ήταν το δικαίωμα το οποίο αναφέρθηκε συχνότερα στις αποφάσεις του Δικαστηρίου της ΕΕ με παραπομπή στον Χάρτη. Αναφέρθηκε επίσης στο ένα τρίτο του συνόλου των αποφάσεών του. Το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής απαιτεί ανεξάρτητο, αμερόληπτο και πλήρως λειτουργικό δικαστικό τομέα. Η επιχειρηματική ελευθερία (άρθρο 16 του Χάρτη) έχει ιδιαίτερη σημασία σχετικά με αυτό το θέμα και η Επιτροπή την έλαβε δεόντως υπόψη κατά την προετοιμασία της νέας νομοθεσίας για την αγορά επενδυτικών μέσων, την ασφαλιστική διαμεσολάβηση, τις εταιρείες αξιολόγησης του πιστωτικού κινδύνου και τις συσκευές ελέγχου στον τομέα των οδικών μεταφορών (ταχογράφους). Η επιχειρηματική ελευθερία ήταν επίσης βασικό στοιχείο κατά την προετοιμασία της πρότασης σχετικά με το κοινό ευρωπαϊκό δίκαιο των πωλήσεων που αποσκοπεί στην άρση των εμποδίων που απορρέουν από τις αποκλίσεις μεταξύ των εθνικών δικαίων των συμβάσεων[60]. Το Δικαστήριο αναγνώρισε τη σημασία της επιχειρηματικής ελευθερίας στις χαρακτηριστικές αποφάσεις του στις υποθέσεις Scarlet[61] και Sabam[62]. Το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι η επιβολή υποχρέωσης σε μία υπηρεσία Διαδικτύου ή σε πάροχο υπηρεσιών να εγκαταστήσει σύστημα φιλτραρίσματος για να αποτρέπεται τυχόν παραβίαση των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας θα έθιγε την επιχειρηματική ελευθερία αυτού του παρόχου, καθώς και το δικαίωμα των πελατών στην προστασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και την ελευθερία τους να δέχονται ή να κοινοποιούν πληροφορίες. Οι αποφάσεις αυτές υπογραμμίζουν ότι είναι σημαντικό να λαμβάνονται υπόψη όλα τα θεμελιώδη δικαιώματα τα οποία αφορά ένα δεδομένο μέτρο και να διασφαλίζεται η συμμόρφωσή του με όλα αυτά τα δικαιώματα. Σε πολλές πρωτοβουλίες, η Επιτροπή έδωσε ιδιαίτερη προσοχή στο δικαίωμα ιδιοκτησίας (άρθρο 17 του Χάρτη), το οποίο προβλέπει ότι πρέπει να προστατεύεται η διανοητική ιδιοκτησία. Η Επιτροπή παρουσίασε μία ανακοίνωση σχετικά με μια «ενιαία αγορά για τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας»[63], όπου εξήγγειλε ορισμένες πρωτοβουλίες, συμπεριλαμβανομένης ενδεχόμενης αναθεώρησης της νομοθεσίας της ΕΕ σχετικά με την προστασία των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, σε σχέση ιδίως με την πειρατεία στο Διαδίκτυο. Η Επιτροπή ανήγγειλε ότι η επανεξέταση αυτή θα απαιτήσει αξιολόγηση των επιπτώσεων, όχι μόνο στο δικαίωμα ιδιοκτησίας, αλλά και στα δικαιώματα στην ιδιωτική ζωή, την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, την ελευθερία της έκφρασης και της πληροφόρησης και στο δικαίωμα πραγματικής προσφυγής. Όπως εξηγείται στη στρατηγική για τον Χάρτη, η υπογράμμιση δυνητικών πτυχών των θεμελιωδών δικαιωμάτων πριν από την προετοιμασία των προτάσεων ενθαρρύνει τις συνεισφορές που θα τροφοδοτήσουν την αξιολόγηση των επιπτώσεων της αναθεώρησης. 3.6. Βασικά στάδια ενόψει της προσχώρησης της ΕΕ στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων Η Επιτροπή έλαβε συγκεκριμένα μέτρα για να συμμορφωθεί με την απαίτηση που κατοχυρώνεται στη Συνθήκη της Λισαβόνας για το ότι η ΕΕ προσχωρεί στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Η Επιτροπή διεξήγαγε τεχνικού χαρακτήρα διαπραγματεύσεις για την προσχώρηση με εμπειρογνώμονες από τα κράτη μέλη που είναι ήδη συμβαλλόμενα μέρη αυτής της σύμβασης. Ένα σχέδιο συμφωνίας προσχώρησης, που καταρτίστηκε τον Ιούνιο του 2011, εξετάζεται προς το παρόν από το Συμβούλιο. 4. Συμπεράσματα Το 2011, η ΕΕ έλαβε περαιτέρω συγκεκριμένα μέτρα για την αποτελεσματική εφαρμογή του Χάρτη. Οι προσπάθειες αυτές βοήθησαν τους πολίτες της Ένωσης να ασκήσουν τα θεμελιώδη δικαιώματά τους στις περιπτώσεις κατά τις οποίες εφαρμοστέο δίκαιο ήταν το δίκαιο της ΕΕ. Συγκεκριμένα, στις σημερινές συνθήκες οικονομικής κρίσης, ένα νομικά σταθερό περιβάλλον, βασιζόμενο στο κράτος δικαίου και στον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων, αποτελεί τη βέλτιστη εγγύηση για την εμπιστοσύνη των πολιτών, καθώς και για την εμπιστοσύνη των εταίρων και των επενδυτών. Η Επιτροπή είναι πεπεισμένη ότι όλα τα όργανα της ΕΕ, τα κράτη μέλη και οι ενδιαφερόμενοι πρέπει να συνεχίσουν να συνεργάζονται για την πρακτική εφαρμογή του Χάρτη. [1] Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ΕΕ C 83 της 30.3.2010, σ. 389–403. [2] Η ανακοίνωση της Επιτροπής: Στρατηγική για την αποτελεσματική εφαρμογή του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων από την Ευρωπαϊκή Ένωση, COM(2010) 573 τελικό, διατίθεται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://ec.europa.eu/justice/news/intro/doc/com_2010_573_en.pdf [3] Έρευνα Flash του ευρωβαρομέτρου αριθ. 340: «Ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης». [4] Επιχειρησιακές οδηγίες για τη συνεκτίμηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων κατά την εκτίμηση των επιπτώσεων των προτάσεων της Επιτροπής, SEC(2011) 567 τελικό της 6.5.2011, διατίθεται στη διεύθυνση: http://ec.europa.eu/justice/fundamental-rights/files/operational-guidance_en.pdf [5] Κανονισμός 1141/2011 της Επιτροπής για τη συμπλήρωση των κοινών βασικών προτύπων ασφαλείας της πολιτικής αεροπορίας όσον αφορά τη χρήση σκευών ασφαλείας στα αεροδρόμια της ΕΕ, ΕΕ L293 της 11.11.2011, σ. 22-23. Εκτελεστικός κανονισμός αριθ. 1147/2011 της Επιτροπής περί εφαρμογής κοινών βασικών προτύπων για την ασφάλειας της πολιτικής αεροπορίας όσον αφορά τη χρήση σαρωτών ασφαλείας στα αεροδρόμια της ΕΕ, ΕΕ L294 της 12.11.2011, σ. 7-11. [6] Η έκθεση της Επιτροπής: Έκθεση αξιολόγησης της οδηγίας για τη διατήρηση δεδομένων (οδηγία 2006/24/ΕΚ), COM(2011) 225 τελικό, διατίθεται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://ec.europa.eu/commission_2010-2014/malmstrom/archive/20110418_data_retention_evaluation_en.pdf [7] Η οδηγία για τη διατήρηση δεδομένων (2006/24/ΕΚ) απαιτεί από τα κράτη μέλη να υποχρεώνουν τους παρόχους δημόσιων υπηρεσιών ηλεκτρονικών υπηρεσιών ή δημόσιων δικτύων επικοινωνιών να διατηρούν δεδομένα κίνησης και θέσης για χρονική περίοδο από έξι μήνες έως δύο έτη για τους σκοπούς της διερεύνησης, διαπίστωσης και δίωξης σοβαρών ποινικών αδικημάτων. [8] Η Αντιπρόεδρος Kroes εξέφρασε τις ανησυχίες της σε επιστολές προς τις ουγγρικές αρχές, καθώς και σε διμερή συνάντηση με τον αρμόδιο υπουργό δικαιοσύνης. Η απόφαση του Ουγγρικού Συνταγματικού Δικαστηρίου 1746/B/2010, της 19ης Δεκεμβρίου 2011, διατίθεται στην ακόλουθη διεύθυνση: www.mkab.hu/admin/data/file/1146_1746_10.pdf [9] Η Αντιπρόεδρος Reding απέστειλε επιστολή προς τον Ούγγρο υπουργό δικαιοσύνης στις 12 Δεκεμβρίου. Η Αντιπρόεδρος Kroes και ο Αντιπρόεδρος Rehn απέστειλαν επίσης επιστολές για τον πλουραλισμό στα μέσα ενημέρωσης και την ανεξαρτησία της ουγγρικής κεντρικής τράπεζας, αντίστοιχα. [10] Δελτίο τύπου (IP 12/24) της 17 Ιανουαρίου 2012, διατίθεται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=IP/12/24&format=HTML&aged=0&language=EN&guiLanguage=fr [11] Το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 10ης Μαρτίου 2011 σχετικά με τον νόμο της Ουγγαρίας για τα μέσα ενημέρωσης διατίθεται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+TA+P7-TA-2011-0094+0+DOC+XML+V0//EL [12] Το ψήφισμα της 5ης Ιουλίου 2011 σχετικά με το αναθεωρημένο σύνταγμα της Ουγγαρίας διατίθεται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+TA+P7-TA-2011- 0315+0+DOC+XML+V0//EN [13] Το ψήφισμα της 16ης Φεβρουαρίου 2012 σχετικά με τις πρόσφατες πολιτικές εξελίξεις στην Ουγγαρία διατίθεται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-%2f%2fEP%2f%2fTEXT%2bTA%2bP7-TA-2012-0053%2b0%2bDOC%2bXML%2bV0%2f%2fEN&language=EN [14] Οδηγία 2011/98/ΕΕ σχετικά με ενιαία διαδικασία υποβολής αίτησης για τη χορήγηση στους υπηκόους τρίτων χωρών ενιαίας άδειας διαμονής και εργασίας στην επικράτεια κράτους μέλους και σχετικά με κοινό σύνολο δικαιωμάτων για τους εργαζομένους από τρίτες χώρες που διαμένουν νομίμως σε κράτος μέλος, ΕΕ L 343 της 23.12.2011, σ. 1 – 9. [15] Τα συμπεράσματα του Συμβουλίου για τον ρόλο του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη διασφάλιση της πραγματικής εφαρμογής του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 25.2.2011 διατίθενται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/jha/119464.pdf [16] Διοργανική συμφωνία για τη βελτίωση της νομοθεσίας, ΕΕ C 321 της 31.12.2003, σ. 1 – 5. [17] Οι κατευθυντήριες γραμμές ως προς τα μεθοδολογικά βήματα που πρέπει να πραγματοποιούνται για η διαπίστωση της συμβατότητας των θεμελιωδών δικαιωμάτων σε επίπεδο προπαρασκευαστικών οργάνων του Συμβουλίου, της 19.5.2001, διατίθενται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://register.consilium.europa.eu/pdf/en/11/st10/st10140.en11.pdf [18] Τα συμπεράσματα του Συμβουλίου όσον αφορά τις δράσεις και τις πρωτοβουλίες για την εφαρμογή του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της 23.5.2011, διατίθενται στη διεύθυνση: http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/EN/genaff/122181.pdf [19] ΔΕΕ, υπόθεση C-300/11, ZZ κατά Secretary of State for the Home Department, της 17.06.2011. [20] ΔΕΕ, υπόθεση C-399/11, Stefano Melloni, της 1.10.2011. [21] ΔΕΕ, υπόθεση C-236/09, Test-Achats, της 30.4.2011. [22] Κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή της οδηγίας 2004/113/ΕΚ του Συμβουλίου για την ασφάλιση, βάσει της απόφασης του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην υπόθεση C-236/09 (Test-Achats), ΕΕ C 11, της 13.1.2012, σ. 1 – 11. [23] ΔΕΕ, συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-411/10 και C-493/10, N.S. κατά Secretary of State for the Home Department και M.E. e.a. κατά Refugee Applications Commissioner της 21.12.2011. [24] ΔΕΕ, υπόθεση, C-70/10, Scarlet κατά SABAM, της 24.11.2011. [25] ΔΕΕ, C-34/10, Brüstle κατά Greenpeace, της 18.10.2011. [26] Συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-297/10 και C-298/10, Hennings και Land Berlin. [27] Η ανακοίνωση της Επιτροπής: Στρατηγική για την ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών, 2010, COM(2010) 491 τελικό διατίθεται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2010:0491:FIN:EL:PDF [28] Τα συμπεράσματα του Συμβουλίου σχετικά με το ευρωπαϊκό σύμφωνο για την ισότητα των φύλων για την περίοδο 2011 – 2020 της 7.3.2011 διατίθενται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/lsa/119628.pdf [29] Τα συμπεράσματα του Συμβουλίου για το συνδυασμό της επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής στο πλαίσιο της δημογραφικής αλλαγής της 17.6.2011 διατίθενται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/lsa/122875.pdf [30] Η επίσημη δέσμευση για την προώθηση των γυναικών στην ηγεσία των επιχειρήσεων της Ευρώπης διατίθεται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://ec.europa.eu/commission_2010-2014/reding/pdf/p_el.pdf [31] Οι πληροφορίες για το χρηματοδοτικό πλαίσιο της ΕΕ για την περίοδο 2014-2020 διατίθενται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://ec.europa.eu/budget/biblio/documents/fin_fwk1420/fin_fwk1420_en.cfm [32] Η πρόταση κανονισμού για τη θέσπιση, για την περίοδο 2014-2020, του προγράμματος «Δικαιώματα και ιθαγένεια» COM (2011) 758 τελικό, διατίθεται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://ec.europa.eu/justice/newsroom/files/1_en_act_part1_v5_frc_en.pdf [33] Η πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση προγράμματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την καινοτομία, COM(2011) 609 τελικό, διατίθεται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:52011PC0609:EL:NOT [34] Έρευνα Flash 340 του ευρωβαρόμετρου: «Ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης». [35] Σχετικά με αυτό το θέμα, ακόμη και η διακήρυξη των δικαιωμάτων των ΗΠΑ αρχικά εφαρμόστηκε μόνον σε ομοσπονδιακό επίπεδο. [36] Η διαδικτυακή πύλη της ηλεκτρονικής δικαιοσύνης διατίθεται στην ακόλουθη διεύθυνση: https://e-justice.europa.eu/home.do?action=home&plang=el&init=true [37] Η κοινή ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της Ύπατης Εκπροσώπου της ΕΕ για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφαλείας: Ανθρώπινα δικαιώματα και δημοκρατία στο επίκεντρο της εξωτερικής δράσης της ΕΕ - προς μια αποτελεσματικότερη προσέγγιση, της 12.12.2011, COM(2011) 886 τελικό, διατίθεται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2011:0886:FIN:EL:PDF [38] Η ανακοίνωση της Επιτροπής: Αύξηση του αντικτύπου της αναπτυξιακής πολιτικής της ΕΕ: ένα πρόγραμμα δράσης για αλλαγή, COM(2011) 637 τελικό· ανακοίνωση της Επιτροπής: Η μελλοντική προσέγγιση για τη δημοσιονομική στήριξη της ΕΕ στις τρίτες χώρες, COM(2011) 638 τελικό διατίθενται στις ακόλουθες διευθύνσεις: http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2011:0637:FIN:EL:PDF; http://ec.europa.eu/europeaid/how/delivering-aid/budget-support/documents/future_eu_budget_support_el.pdf [39] Οδηγία 2004/38/ΕΚ σχετικά με το δικαίωμα των πολιτών της Ένωσης και των μελών των οικογενειών τους να κυκλοφορούν και να διαμένουν ελεύθερα στην επικράτεια των κρατών μελών, ΕΕ L 158 της 30.04.2004, σ. 77 – 123. [40] Η απόφαση του Γαλλικού Συνταγματικού Συμβουλίου αριθ. 2011-625 DC της 10ης Μαρτίου 2011 διατίθεται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://www.conseil-constitutionnel.fr/conseil-constitutionnel/root/bank/download/2011625DCen2010625dc.pdf [41] Βλ. την έκθεση της Επιτροπής για την εφαρμογή του Χάρτη το 2010, σ. 10, η οποία διατίθεται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://ec.europa.eu/justice/fundamental-rights/files/annual_report_2010_el.pdf [42] Η ανακοίνωση της Επιτροπής: Θεματολόγιο της ΕΕ για τα δικαιώματα του παιδιού, COM(2011) 60 τελικό, διατίθεται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:52011DC0060:en:NOT [43] Διατίθεται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://europa.eu/kids-corner/index_el.htm [44] Η οδηγία την καταπολέμηση της σεξουαλικής κακοποίησης και εκμετάλλευσης των παιδιών και της παιδικής πορνογραφίας και για την αντικατάσταση της απόφασης-πλαίσιο 2004/68/ΔΕΥ του Συμβουλίου διατίθεται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://register.consilium.europa.eu/pdf/en/11/pe00/pe00051.en11.pdf [45] Η Αυστρία, η Βουλγαρία, η Κύπρος, η Δημοκρατία της Τσεχίας, η Φινλανδία, η Ιρλανδία, η Λετονία, η Λιθουανία, το Λουξεμβούργο και η Σουηδία πρέπει να καταστήσουν λειτουργική την ανοιχτή γραμμή. [46] Η Σύμβαση τη Χάγης της 25ης Οκτωβρίου 1980 για τα αστικά θέματα της διεθνούς απαγωγής παιδιών διατίθεται στην ακόλουθη διεύθυνση http://www.hcch.net/index_en.php?act=conventions.text&cid=24 [47] Η Αλβανία, η Ανδόρα, η Αρμενία, η Γκαμπόν, το Μαρόκο, η Ρωσία, οι Σεϋχέλλες και η Σιγκαπούρη. [48] Η πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση ελάχιστων προτύπων σχετικά με τα δικαιώματα, την υποστήριξη και την προστασία θυμάτων εγκληματικών πράξεων, COM(2011) 275, διατίθεται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://ec.europa.eu/justice/criminal/index_el.htm Η ανακοίνωση της Επιτροπής: Ενίσχυση των δικαιωμάτων των θυμάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, COM(2011) 274 τελικό διατίθεται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://ec.europa.eu/justice/criminal/index_el.htm [49] Η πρόταση κανονισμού για την αμοιβαία αναγνώριση μέτρων προστασίας σε αστικές υποθέσεις, COM(2011) 276, διατίθεται στην ακόλουθη διεύθυνση http://ec.europa.eu/justice/criminal/index_el.htm [50] Οδηγία 2011/36/ΕΕ για την πρόληψη και την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων και για την προστασία των θυμάτων της, καθώς και για την αντικατάσταση της απόφασης-πλαίσιο 2002/629/ΔΕΥ του Συμβουλίου, ΕΕ L 101 της 15.04.2011, σ. 1-11. [51] Η πρόταση οδηγίας σχετικά με το δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο κατά την ποινική διαδικασία και το δικαίωμα επικοινωνίας μετά τη σύλληψη, COM(2011) 326, διατίθεται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://eur- lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2011:0326:FIN:EN:PDF [52] Η Πράσινη Βίβλος για την ενίσχυση της αμοιβαίας εμπιστοσύνης στον ευρωπαϊκό δικαστικό χώρο – Η Πράσινη Βίβλος για την εφαρμογή της ποινικής νομοθεσίας στην ΕΕ στον τομέα της κράτησης, COM(2011) 327, διατίθενται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://ec.europa.eu/justice/criminal/index_el.htm [53] Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ, «Θεμελιώδη δικαιώματα: προκλήσεις και επιτεύγματα το 2010», Ιούνιος 2011, σ. 127. Διατίθεται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://fra.europa.eu/fraWebsite/attachments/annual-report-2011_EN.pdf [54] Απόφαση-πλαίσιο 2008/913/ΔΕΥ του Συμβουλίου για την καταπολέμηση ορισμένων μορφών και εκδηλώσεων ρατσισμού και ξενοφοβίας μέσω του ποινικού δικαίου, ΕΕ L 328 της 6.12.2008, σ. 55-58. [55] Οδηγία 2000/43/ΕΚ του Συμβουλίου, της 29ης Ιουνίου 2000, περί εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχείρισης προσώπων ασχέτως φυλετικής ή εθνοτικής τους καταγωγής, ΕΕ L 180 της 19.7.2000, σ. 22 - 26. [56] Η ανακοίνωση της Επιτροπής: Η ευρωπαϊκή ατζέντα για την ένταξη των υπηκόων τρίτων χωρών, COM(2011) 455 τελικό, διατίθεται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://ec.europa.eu/home-affairs/news/intro/docs/110720/1_EN_ACT_part1_v10.pdf [57] Η ανακοίνωση της Επιτροπής: Πλαίσιο της ΕΕ για εθνικές στρατηγικές ένταξης των Ρομ μέχρι το 2020, COM(2011) 173 τελικό, διατίθεται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://ec.europa.eu/justice/policies/discrimination/docs/com_2011_173_en.pdf [58] Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, 24 Ιουνίου 2011, http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/ec/123075.pdf. [59] Για παράδειγμα, το 2011, άνω των είκοσι προγραμμάτων που πραγματεύονται τον ρατσισμό και την ξενοφοβία ή προωθούν την ποικιλομορφία και την ανοχή υποστηρίχτηκαν μέσω του προγράμματος για τα θεμελιώδη δικαιώματα και την ιθαγένεια, για τα οποία η χρηματοδοτική στήριξη ανήλθε συνολικά σε άνω των 9,5 εκατ. ευρώ. Περισσότερες πληροφορίες για αυτό το πρόγραμμα διατίθενται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://ec.europa.eu/justice/grants/programmes/fundamental-citizenship/index_en.htm [60] Η πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση κοινού ευρωπαϊκού δικαίου των πωλήσεων, COM (2011) 635 τελικό, διατίθεται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2011:0635:FIN:EL:PDF [61] ΔΕΚ, υπόθεση C-70/10, Scarlet κατά SABAM, 24.11.2011. [62] ΔΕΚ, υπόθεση C-360/10, SABAM κατά Netlog, 16.11.2012. [63] Η ανακοίνωση της Επιτροπής: Η ενιαία αγορά για τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας και της καινοτομίας για τη δημιουργία οικονομικής ανάπτυξης, θέσεων απασχόλησης υψηλής ποιότητας και έξοχων προϊόντων και υπηρεσιών στην Ευρώπη, COM(2011) 287 τελικό, διατίθενται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://ec.europa.eu/internal_market/copyright/docs/ipr_strategy/COM_2011_287_en.pdf