[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 15.7.2009

COM(2009) 372 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων – Καταπολέμηση της απάτης – Ετήσια έκθεση 2008 {SEC(2009) 1002} {SEC(2009) 1003}

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Περίληψη 4

Εισαγωγή 7

1. Αποτελέσματα της καταπολέμησης της απάτης: στατιστικά στοιχεία σχετικά με τις περιπτώσεις απάτης και τις άλλες παρατυπίες 8

1.1. Στατιστικά στοιχεία για τις περιπτώσεις απάτης και τις άλλες παρατυπίες που κοινοποίησαν τα κράτη μέλη και οι υπηρεσίες της Επιτροπής το 2008 8

1.1.1. Παραδοσιακοί ίδιοι πόροι 10

1.1.2. Γεωργικές δαπάνες (ΕΓΤΠΕ και ΕΓΤΑΑ) 10

1.1.3. Διαρθρωτικά μέτρα 11

1.1.4. Προενταξιακά κονδύλια 12

1.1.5. Στατιστικά στοιχεία σχετικά με τις δαπάνες τις οποίες διαχειρίζεται άμεσα η Επιτροπή 13

1.2. Στατιστικά στοιχεία για τις δραστηριότητες της OLAF 14

2. Τα κυριότερα νομοθετικά μέτρα που έλαβε η Ευρωπαϊκή Ένωση το 2008 για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της 15

2.1. Νομοθετικές εξελίξεις οριζόντιου χαρακτήρα 15

2.1.1. Θεσμικές εξελίξεις – Η μεταρρύθμιση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) 15

2.1.2. Η διεθνής διάσταση της προστασίας των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων – Συνεργασία με τρίτες χώρες και διεθνείς οργανισμούς 16

2.1.3. Διαδικασία επικύρωσης πράξεων προστασίας των οικονομικών συμφερόντων (ΠΟΣ) 18

2.1.4. Προστασία του ευρώ κατά της παραχάραξης 18

2.2. Οι εξελίξεις στον τομέα των τελωνείων 19

2.2.1. Αμοιβαία συνδρομή στον πρώτο πυλώνα 19

2.2.2. Καταπολέμηση του λαθρεμπορίου και της παραποίησης τσιγάρων 19

3. Τα κυριότερα διοικητικά μέτρα που έλαβε η Επιτροπή στον τομέα της διαφάνειας και της πρόληψης της απάτησ 20

3.1. Μέτρα διαφάνειας 20

3.2. Περαιτέρω προσπάθειες για την ενίσχυση των συστημάτων διαχείρισης και ελέγχου και την πρόοδο προς μια θετική δήλωση αξιοπιστίας 21

3.3. Κοινή στρατηγική για την πρόληψη της απάτης στο πλαίσιο των διαρθρωτικών δράσεων 22

3.4. Το πρόγραμμα Hercule II 22

4. Συνεργασία με τα κράτη μέλη για την καταπολέμηση τησ απάτης και των παρατυπιών 23

4.1. Θεσμικές και νομοθετικές πρωτοβουλίες που έλαβαν ορισμένα κράτη μέλη το 2008 για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ 23

4.2. Ο ορισμός των εθνικών αρχών που θα συνεργάζονται με τη OLAF για την καταπολέμηση της απάτης 24

4.2.1. Κεντρική συντονιστική αρχή 24

4.2.2. Εθνικές αρχές με αρμοδιότητες που επεκτείνονται στον τομέα των άμεσων δαπανών 25

4.3. Αναφορά παρατυπιών 25

4.3.1. Η έγκαιρη αναφορά παρατυπιών στους τομείς της γεωργίας και των διαρθρωτικών δράσεων 26

4.3.2. Η εκτίμηση της δημοσιονομικής επίπτωσης των παρατυπιών 27

4.3.3. Ταξινόμηση των παρατυπιών 28

5. Ανάκτηση 29

5.1. Ίδιοι πόροι 29

5.2. Γεωργία 30

5.3. Διαρθρωτικά Ταμεία 31

5.4. Άμεσες δαπάνες 32

5.5. Ανάκτηση μετά από περίπτωση OLAF 33

Περίληψη

Ο προϋπολογισμός της ΕΕ δεν είναι μια ανώνυμη πηγή χρηματοδότησης. Είναι μια κοινή προσπάθεια και δέσμευση των κρατών μελών και των πολιτών της ΕΕ να κάνουν το όραμά τους πραγματικότητα, από τη στήριξη της οικονομικής και κοινωνικής αλληλεγγύης μέχρι την προώθηση της έρευνας, της τεχνολογικής ανάπτυξης και κατάρτισης και τη στήριξη της αειφόρου ανάπτυξης σε παγκόσμια κλίμακα. Κατά συνέπεια, η Συνθήκη επιβάλλει στην Επιτροπή και τα κράτη μέλη να συντονίζουν τη δράση τους για την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ και την καταπολέμηση της απάτης και άλλων παράνομων δραστηριοτήτων σε βάρος του προϋπολογισμού. Πράγματι, τα κράτη μέλη πρέπει να επιδεικνύουν την ίδια αυστηρότητα για την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ με αυτήν που επιδεικνύουν για τον έλεγχο των δαπανών στους εθνικούς προϋπολογισμούς.

Τα κράτη μέλη είναι σε θέση να εκπληρώσουν αυτό το ρόλο. Οι εθνικές αρχές είναι πράγματι επιφορτισμένες με την καθημερινή διαχείριση και τον έλεγχο του μεγαλύτερου μέρους του ετήσιου προϋπολογισμού της ΕΕ, περίπου του 80%. Η Επιτροπή έχει καθήκοντα γενικής εποπτείας, καθορισμού προτύπων και επαλήθευσης της συμμόρφωσης. Οι σημαντικές μεταρρυθμιστικές προσπάθειες των τελευταίων ετών προσέδωσαν μεγαλύτερη διαφάνεια στις αντίστοιχες αρμοδιότητες των αρχών που συμμετέχουν σε αυτή τη διαδικασία και, μέσω της μεγαλύτερης επαγρύπνησης σε όλα τα επίπεδα, βελτιώνεται σταδιακά η χρηστή δημοσιονομική διαχείριση των κεφαλαίων της ΕΕ σε συνολικό επίπεδο.

Η Επιτροπή υποβάλλει την παρούσα ετήσια έκθεση σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων, όπως επιβάλλει η Συνθήκη, σε στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη. Η έκθεση αυτή παρέχει αναλυτικές στατιστικές για τις δηλωθείσες παρατυπίες και τις υπόνοιες απάτης, καθώς και στοιχεία σχετικά με την ποιότητα και την ταχύτητα ανταλλαγής πληροφοριών για τις παρατυπίες σε βάρος του προϋπολογισμού της ΕΕ.

Η ανάγνωση και η χρήση αυτών των στατιστικών στοιχείων πρέπει να γίνεται με μεγάλη προσοχή. Στις περισσότερες περιπτώσεις, μια κοινοποιούμενη παρατυπία δεν είναι απάτη (η οποία είναι σκόπιμη πράξη). Μια κοινοποιούμενη υπόνοια απάτης δεν αποτελεί αναγκαστικά και επιβεβαιωμένη με δικαστική απόφαση απάτη. Τα κράτη μέλη ή/και η Επιτροπή επεξεργάζονται αποτελεσματικά όλες τις παρατυπίες που καλύπτει η παρούσα έκθεση. Τέλος, όσο μεγαλύτερη προσπάθεια καταβάλλεται τόσο περισσότερες είναι και οι πιθανότητες για την ανίχνευση και την αναφορά των παρατυπιών. Από αυτή την άποψη, η αύξηση του αριθμού των παρατυπιών μπορεί να αποτελεί μια πρώτη ένδειξη ότι διενεργούνται αυστηροί έλεγχοι.

Στατιστικά στοιχεία σχετικά με τις περιπτώσεις απάτης και άλλες παρατυπίες

Τα συνολικά αριθμητικά στοιχεία για το 2008 δείχνουν ότι ο αριθμός των παρατυπιών αυξήθηκε για τα Διαρθρωτικά Ταμεία και το Ταμείο Συνοχής, για τα κονδύλια προενταξιακών ενισχύσεων και για τον τομέα των άμεσων δαπανών, ενώ μειώθηκε για τη γεωργία και τους ίδιους πόρους. Ο συνολικός αριθμός των παρατυπιών σε όρους δαπανών αυξήθηκε από 6.047 το 2007 σε 6.595 το 2008.

Ταυτόχρονα, η εκτιμώμενη δημοσιονομική επίπτωση των παρατυπιών μειώθηκε από 1.024 εκατ. € το 2007 σε 783,2 εκατ. € το 2008. Μειώθηκε σε όλους τους τομείς, εκτός από τις άμεσες δαπάνες και τα προενταξιακά κονδύλια. Όσον αφορά τα τελευταία, τόσο ο αριθμός των νέων περιπτώσεων όσο και τα σχετικά ποσά είναι τα υψηλότερα που έχουν αναφερθεί ποτέ. Η αύξηση αυτή μπορεί να αντανακλά την αύξηση των ελέγχων στο τέλος του κύκλου των έργων, την αύξηση του αριθμού των χωρών που υποβάλλουν εκθέσεις και το μεγάλο φάσμα των αναφερόμενων προγραμμάτων προενταξιακής βοήθειας, όπως οι πρώτες υποθέσεις της μεταβατικής διευκόλυνσης, CARDS, και την αύξηση των υποθέσεων του μέσου προενταξιακής ενίσχυσης της Τουρκίας. Στον τομέα των παραδοσιακών ιδίων πόρων, μειώθηκαν τόσο ο αριθμός των παρατυπιών από 6.097 το 2007 σε 5.344 το 2008 όσο και η δημοσιονομική επίπτωση από 401 εκατ. € το 2007 σε 351 εκατ. € το 2008.

Η συνολική εκτιμώμενη δημοσιονομική επίπτωση των εικαζόμενων περιπτώσεων απάτης μειώθηκε τόσο όσον αφορά τις δαπάνες όσο και τους παραδοσιακούς ίδιους πόρους. Πρέπει να επισημανθεί ότι, στην προκειμένη περίπτωση, πρόκειται για κοινοποιηθείσες υπόνοιες απάτης και όχι για περιπτώσεις που έχουν επιβεβαιωθεί από δικαστήρια. Η πραγματική δημοσιονομική επίπτωση, μετά την ανάκτηση και τη δημοσιονομική διόρθωση, μπορεί να γίνει γνωστή μόνο μετά το πέρας των δικαστικών και διοικητικών διαδικασιών.

Βασικές εξελίξεις στον τομέα της προστασίας των οικονομικών συμφερόντων – καταπολέμηση της απάτης

Έχει ξαναρχίσει ο διάλογος σχετικά με τη μεταρρύθμιση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF). Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξετάζει ενεργά την πρόταση τροποποίησης του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1073/1999[1] σχετικά με τις έρευνες της OLAF. Η μεταρρύθμιση αυτή θα ενισχύσει περισσότερο την ανεξαρτησία της υπηρεσίας, ενώ θα εξασφαλίσει και ισχυρές διαδικαστικές εγγυήσεις και τη σωστή εποπτεία των λειτουργιών της.

Η Κοινότητα συνέχισε να προωθεί τη διεθνή συνεργασία με τρίτες χώρες και διεθνείς οργανισμούς για την καταπολέμηση της απάτης και άλλων παράνομων δραστηριοτήτων. Το Δεκέμβριο του 2008, η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου σχετικά με την υπογραφή εξ ονόματος της Κοινότητας συμφωνίας συνεργασίας για την καταπολέμηση της απάτης με το Πριγκιπάτο του Λιχτενστάιν. Η Κοινότητα έγινε πλήρες μέρος της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών κατά της Διαφθοράς ( (UNCAC). Η OLAF βελτιώνει συστηματικά, σε στενή συνεργασία με τις αρμόδιες υπηρεσίες της Επιτροπής, τη συνεργασία για την πρόληψη και τη διερεύνηση της απάτης με τους επιχειρησιακούς εταίρους της, ιδίως τις χώρες της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής.

Σε επίπεδο ΕΕ , η Επιτροπή και τα κράτη μέλη εφαρμόζουν την απόφαση για τη διασφάλιση της διαφάνειας όσον αφορά τους δικαιούχους των κεφαλαίων της ΕΕ. Αν και αυτό το μέτρο έχει ως βασικό στόχο να υπάρξει μεγαλύτερη δημοκρατική λογοδοσία και τεκμηριωμένος πολιτικός διάλογος, λειτουργεί επίσης αποτρεπτικά απέναντι στην απάτη.

Από τη συμβολή των κρατών μελών στην παρούσα έκθεση συνάγεται ότι τα κράτη μέλη έχουν λάβει θεσμικά και νομοθετικά μέτρα για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων όπως: η σύσταση νέων φορέων καταπολέμησης της απάτης, η έκδοση ή τροποποίηση των εθνικών νομοθεσιών τους σχετικά με τη διαχείριση των κεφαλαίων της ΕΕ για να διασφαλιστεί η μεγαλύτερη διαφάνεια των διοικητικών διαδικασιών και ο καλύτερος δημοσιονομικός έλεγχος· η έκδοση νέων νομοθετικών πράξεων για την καταπολέμηση της απάτης στον τομέα του ΦΠΑ.

Εισαγωγή

Η παρούσα έκθεση αποτελείται από πέντε μέρη:

Το πρώτο μέρος παρουσιάζει συνοπτικά τα στατιστικά στοιχεία σχετικά με τις παρατυπίες που έχουν κοινοποιήσει τα κράτη μέλη στους τομείς στους οποίους εκτελούν τον προϋπολογισμό (γεωργική πολιτική, διαρθρωτικές δράσεις και κονδύλια προενταξιακών ενισχύσεων, που αντιπροσωπεύουν το 80% περίπου του προϋπολογισμού) και σχετικά με την είσπραξη των ιδίων πόρων της Κοινότητας. Περιέχει επίσης εκτίμηση των παρατυπιών στον τομέα των δαπανών τις οποίες διαχειρίζεται άμεσα η Επιτροπή και μια επισκόπηση της επιχειρησιακής δραστηριότητας της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF).

Το δεύτερο μέρος παρουσιάζει τα κυριότερα νομοθετικά μέτρα που έχουν λάβει η Κοινότητα και τα κράτη μέλη το 2008 για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων.

Η έκθεση επίσης απαριθμεί τα διοικητικά μέτρα που έλαβε η Επιτροπή στους τομείς της διαφάνειας και της πρόληψης της απάτης.

Το μέρος 4 εξετάζει τη συνεργασία με τα κράτη μέλη και παρουσιάζει επισκόπηση των εξουσιών και της οργάνωσης των εθνικών αρχών στον τομέα της καταπολέμησης της απάτης, οι οποίες έχουν οριστεί να συνεργάζονται με την OLAF. Αναλύει επίσης την πειθαρχία στην αναφορά των παρατυπιών.

Το τελευταίο μέρος της έκθεσης , για το οποίο ισχύουν οι ίδιες επιφυλάξεις όπως και για το μέρος 1, παρουσιάζει τις ανακτήσεις που πραγματοποιήθηκαν το 2008 σε όλους τους τομείς του προϋπολογισμού.

Η έκθεση συνοδεύεται από δύο έγγραφα εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής[2].

Αποτελέσματα της καταπολέμησης της απάτης: στατιστικά στοιχεία σχετικά με τις περιπτώσεις απάτης και τις άλλες παρατυπίες

Στατιστικά στοιχεία για τις περιπτώσεις απάτης και τις άλλες παρατυπίες που κοινοποίησαν τα κράτη μέλη και οι υπηρεσίες της Επιτροπής το 2008

Στους τομείς όπου τα κράτη μέλη εκτελούν τον προϋπολογισμό και όσον αφορά την είσπραξη των κοινοτικών ιδίων πόρων, η κοινοτική νομοθεσία επιβάλλει στα κράτη μέλη να κοινοποιούν τις υπόνοιες απάτης και τις άλλες παρατυπίες τις οποίες διαπιστώνουν σε βάρος των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων.

Είναι σημαντικό να γίνει διάκριση ανάμεσα στην απάτη και στις άλλες παρατυπίες. Παρατυπία είναι κάθε παράβαση μιας κοινοτικής διάταξης από έναν οικονομικό φορέα που έχει ως πραγματικό ή δυνητικό αποτέλεσμα τη ζημία σε βάρος των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων[3]. Η απάτη είναι παρατυπία που διαπράττεται σκόπιμα και συνιστά ποινικό αδίκημα[4]. Τα κράτη μέλη εντοπίζουν τις παρατυπίες που συνιστούν υπόνοια απάτης. Η πραγματική δημοσιονομική επίπτωση της απάτης μπορεί να μετρηθεί μόνο όταν ολοκληρωθούν οι δικαστικές διαδικασίες.

Το έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής Στατιστική αξιολόγηση των παρατυπιών [5] αναλύει διεξοδικά τις πληροφορίες που κοινοποιούν τα κράτη μέλη και περιλαμβάνει στατιστικά στοιχεία για τις περιπτώσεις απάτης και τις άλλες παρατυπίες που έχουν εντοπίσει οι υπηρεσίες της Επιτροπής στους τομείς του προϋπολογισμού οι οποίοι αποτελούν αντικείμενο κεντρικής άμεσης διαχείρισης.

Πίνακας 1: Αριθμός παρατυπιών και ποσά — 2008

Τομέας | Αριθμός κοινοποιηθεισών παρατυπιών | Συνολικές κατ’ εκτίμηση δημοσιονομική επίπτωση των παρατυπιών, συμπεριλαμβανομένων και των υπονοιών απάτης (σε εκατ. €) | Κατ’ εκτίμηση δημοσιονομική επίπτωση μόνο των υπονοιών απάτης (εκατ. €) |

2007[6] | 2008 | 2007[7] | 2008 | 2007 | 2008 |

Γεωργία (ΕΓΤΠΕ και ΕΓΤΑΑ) | 1 548 | 1 133 | 155 | 102,3 | 44,8 (~0,1 % των εγκριθέντων πόρων) | 4 (0,01 % των εγκριθέντων πόρων) |

Διαρθρωτικά Ταμεία και Ταμείο Συνοχής | 3 756 | 4 007 | 804 | 585,2 | 141 (~0,31 % των εγκριθέντων πόρων) | 57 (~0,11 % των εγκριθέντων πόρων) |

Κονδύλια προ-ενταξιακών ενισχύσεων | 332 | 523 | 32 | 61 | 5 (~0,38 % των εγκριθέντων πόρων) | 13 (~0,9 % των εγκριθέντων πόρων) |

Άμεσες δαπάνες | 411 | 932 | 33 | 34,7 | 18,1 (~0,17 % των εγκριθέντων πόρων) | 3,2 (~0,03 % των εγκριθέντων πόρων) |

Συνολικές δαπάνες | 6 047 | 6 595 | 1 024 | 783,2 | 208,9 (~0,22 % του ποσού των δαπανών στους τέσσερις τομείς) | 77,2 (~ 0,07 % του ποσού των δαπανών στους τέσσερις τομείς) |

Ίδιοι πόροι[8] | 6 097 | 5 344 | 401 | 351 | 130,78 (~0,81 % του συνολικού ποσού των ιδίων πόρων[9]) | 75 (~0,46 % του συνολικού ποσού των ιδίων πόρων) |

Παραδοσιακοί ίδιοι πόροι

Ο αριθμός των κοινοποιηθεισών περιπτώσεων παρατυπιών το 2008 μειώθηκε κατά 12,5% σε σχέση με το 2007 (5.344 περιπτώσεις έναντι 6.097 το 2007), ενώ το κατ’ εκτίμηση ποσό μειώθηκε κατά 12,5% (από 401 εκατ. € το 2007 σε 351 εκατ. € το 2008). Οι υπόνοιες απάτης αντιπροσωπεύουν περίπου το 20% των κοινοποιηθεισών περιπτώσεων παρατυπιών, με κατ’ εκτίμηση δημοσιονομική επίπτωση 75 εκατ. €, που ισοδυναμεί περίπου στο 0,46% του συνόλου των ιδίων πόρων το 2008 (έναντι 130,78 εκατ. €, ή περίπου 0,81% το 2007). Πρέπει να διευκρινισθεί εκ νέου ότι στην προκειμένη περίπτωση πρόκειται για κοινοποιηθείσες υπόνοιες απάτης και όχι για περιπτώσεις επιβεβαιωμένες από τα Δικαστήρια. Η πραγματική δημοσιονομική επίπτωση μπορεί να διαπιστωθεί μόνο μετά το πέρας των διαδικασιών.

Τα προϊόντα που επηρεάστηκαν περισσότερο ήταν, όπως και τα προηγούμενα έτη, οι τηλεοράσεις και οι οθόνες. Οι συνηθέστερες παρατυπίες ήταν οι ψευδείς δηλώσεις (παραπλανητική περιγραφή, λανθασμένη αξία, καταγωγή και προτιμησιακές ρυθμίσεις) και τυπικές ελλείψεις (μη εκπλήρωση υποχρεώσεων ή δεσμεύσεων). Το δεύτερο προϊόν ήταν ο καπνός. Η Επιτροπή εξακολουθεί να δίνει ιδιαίτερη προσοχή σε αυτούς τους τομείς. Αυξήθηκε επίσης το μερίδιο των προϊόντων ένδυσης, όπως και αυτό του μηχανολογικού εξοπλισμού, των πλαστικών υλών και του κρέατος, ενώ παρατηρήθηκε σχετική σταθερότητα όσον αφορά τα (ανταλλακτικά) αυτοκίνητα και τις μοτοσικλέτες. Μειώθηκε το μερίδιο των κηπευτικών (και ιδίως του σκόρδου).

Γραφική παράσταση 1: Αριθμός κοινοποιηθεισών παρατυπιών και κατ’ εκτίμηση δημοσιονομική επίπτωση – παραδοσιακοί ίδιοι πόροι – 2004-08

[pic]

Γεωργικές δαπάνες (ΕΓΤΠΕ [10] και ΕΓΤΑΑ[11])

Ο αριθμός των κοινοποιηθεισών παρατυπιών μειώθηκε κατά 27% (1.133 υποθέσεις έναντι 1.548 το 2007). Το σχετικό ποσό (102,3 εκατ. €, ή περίπου το 0,21% της συνολικής δαπάνης χωρίς τις προκαταβολές για το γεωργικό τομέα) μειώθηκε κατά 34%. Οι υπόνοιες απάτης αντιπροσώπευαν περίπου το 7% των κοινοποιηθεισών παρατυπιών, με κατ’ εκτίμηση δημοσιονομική επίπτωση 4 εκατ. €, ή 0,01% των συνολικών πιστώσεων το 2008 (έναντι 44,4 εκατ. €, ή περίπου 0,1% των συνολικών πιστώσεων το 2007). Πρέπει και πάλι να διευκρινιστεί ότι, στην προκειμένη περίπτωση, πρόκειται για κοινοποιηθείσες υπόνοιες απάτης και όχι για περιπτώσεις που έχουν επιβεβαιωθεί από τα δικαστήρια. Η πραγματική δημοσιονομική επίπτωση μπορεί να διαπιστωθεί μόνο μετά το πέρας των δικαστικών διαδικασιών.

Τα υψηλότερα ποσά αφορούσαν τους τομείς των οπωροκηπευτικών, της αγροτικής ανάπτυξης (περίοδος προγραμματισμού 2000-2006) και τον αμπελοοινικό τομέα. Οι τομείς αυτοί αντιπροσωπεύουν από κοινού ποσοστό άνω του 70% του συνολικού ποσού των παρατυπιών.

Γραφική παράσταση 2: Αριθμός κοινοποιηθεισών παρατυπιών και κατ’ εκτίμηση δημοσιονομική επίπτωση – γεωργικές δαπάνες — 2004-08

[pic]

Διαρθρωτικά μέτρα

Ο αριθμός κοινοποιηθεισών παρατυπιών που αφορούν τα Διαρθρωτικά Ταμεία και το Ταμείο Συνοχής αυξήθηκε κατά 6,7% (4.007 υποθέσεις έναντι 3.756 το 2007). Η κατ’ εκτίμηση δημοσιονομική επίπτωση (585,2 εκατ. €, ή περίπου 1,25% των πιστώσεων υποχρεώσεων) μειώθηκε κατά 27%. Οι υπόνοιες απάτης αντιπροσωπεύουν περίπου το 7,4% των κοινοποιηθεισών περιπτώσεων παρατυπιών, με εκτιμώμενη δημοσιονομική επίπτωση 57 εκατ. €, ή περίπου 0,11% των συνολικών πιστώσεων υποχρεώσεων (έναντι 141 εκατ. €, ή 0,31% το 2007). Πρέπει και πάλι να επισημανθεί ότι πρόκειται για κοινοποιηθείσες υπόνοιες απάτης και όχι επιβεβαιωμένες από τα δικαστήρια υποθέσεις.

Η πραγματική δημοσιονομική επίπτωση μπορεί να διαπιστωθεί μόνο μετά το πέρας των δικαστικών διαδικασιών. Όπως και τα προηγούμενα έτη, ο μεγαλύτερος αριθμός παρατυπιών αφορά το ΕΤΠΑ[12] και το ΕΚΤ[13] (περίπου 88%). Ο αριθμός κοινοποιηθεισών παρατυπιών για το τμήμα προσανατολισμού του ΕΓΤΠΕ και για το ΧΜΠΑ[14] μειώθηκε κατά 17 %· ο αριθμός παρατυπιών που αφορούν το ΕΚΤ μειώθηκε επίσης κατά 4%. Ο αριθμός των κοινοποιηθεισών παρατυπιών για το ΕΤΠΑ αυξήθηκε κατά 18,7% και για το Ταμείο Συνοχής κατά 63%.

Γραφική παράσταση 3: Αριθμός κοινοποιηθεισών παρατυπιών και κατ’ εκτίμηση δημοσιονομική επίπτωση – Διαρθρωτικά μέτρα – 2004-08

[pic]

Προενταξιακά κονδύλια

Ο αριθμός κοινοποιηθεισών παρατυπιών που αφορούν τους πόρους του PHARE, του SAPARD και του ISPA, που από το 2008 συμπεριλαμβάνουν και το CARDS, τη μεταβατική διευκόλυνση και την προενταξιακή βοήθεια για την Τουρκία, αυξήθηκαν κατά 58% (523 υποθέσεις έναντι 332 το 2007). Η εκτιμώμενη δημοσιονομική επίπτωση αυξήθηκε από 32 εκατ. € το 2007 σε 61 εκατ. € το 2008 (περίπου 5,4% του συνολικού αναληφθέντος ποσού). Οι υπόνοιες απάτης αντιπροσωπεύουν περίπου το 21,7% των ποσών των παρατυπιών οι οποίες κοινοποιήθηκαν το 2008, με εκτιμώμενη δημοσιονομική επίπτωση 13 εκατ. €, περίπου 0,94% του συνολικού ετήσιου προϋπολογισμού. Πρέπει να επισημανθεί ακόμη μία φορά ότι πρόκειται για κοινοποιηθείσες υπόνοιες απάτης και όχι για επιβεβαιωμένες από τα δικαστήρια περιπτώσεις απάτης. Η πραγματική δημοσιονομική επίπτωση μπορεί να διαπιστωθεί μόνο μετά το πέρας των δικαστικών διαδικασιών.

Γραφική παράσταση 4: Αριθμός κοινοποιηθεισών παρατυπιών και κατ’ εκτίμηση δημοσιονομική επίπτωση –Κονδύλια προενταξιακών ενισχύσεων – 2004-08

[pic]

Τον Ιούλιο του 2008, η Επιτροπή δημοσίευσε έκθεση σχετικά με τη διαχείριση των κεφαλαίων της ΕΕ στη Βουλγαρία[15]. Μετά από καταγγελίες για παρατυπίες, υπόνοιες απάτης και πιθανές συγκρούσεις συμφερόντων κατά την ανάθεση συμβάσεων, η Επιτροπή (OLAF) άρχισε έρευνες για τη διαχείριση των κεφαλαίων της ΕΕ από τις βουλγαρικές αρχές. Η Επιτροπή αποφάσισε την προσωρινή διακοπή της χορήγησης των προενταξιακών κονδυλίων και την αναστολή των πληρωμών στα πλαίσια διαφόρων άλλων χρηματοδοτικών μέσων, μέχρις ότου οι βουλγαρικές αρχές θέσουν σε εφαρμογή τα απαραίτητα διορθωτικά μέτρα για να διασφαλίσουν τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση των κεφαλαίων της ΕΕ. Η Επιτροπή έδωσε σαφείς οδηγίες σχετικά με τη βελτίωση των μηχανισμών εφαρμογής και των διαδικασιών των οργανισμών διαχείρισης των κεφαλαίων της ΕΕ στη Βουλγαρία και η OLAF καθιέρωσε στενή συνεργασία με τις βουλγαρικές εισαγγελικές αρχές. Τον Ιούλιο του 2008, μετά τις αποστολές δημοσιονομικού ελέγχου στο πλαίσιο του προγράμματος SAPARD στη Ρουμανία, κατά τις οποίες αποκαλύφθηκαν σημαντικές ελλείψεις των συστημάτων διαχείρισης και ελέγχου, η Επιτροπή αποφάσισε να διακόψει τις επιστροφές δαπανών για το SAPARD. Μόνο όταν η Επιτροπή διαπιστώσει, βασιζόμενη σε εκθέσεις των αρμόδιων εθνικών αρχών και την επιβεβαίωση ανεξάρτητων φορέων δημοσιονομικού ελέγχου, ότι το σχέδιο διορθωτικών μέτρων που συνέταξαν οι ρουμανικές αρχές έχει τεθεί σε πλήρη εφαρμογή, θα επανεξετάσει το ενδεχόμενο επιστροφής των εν λόγω δαπανών.

Στατιστικά στοιχεία σχετικά με τις δαπάνες τις οποίες διαχειρίζεται άμεσα η Επιτροπή

Φέτος, η ανάλυση των παρατυπιών σε αυτό τον τομέα βασίστηκε στα στοιχεία του λογιστικού συστήματος ABAC της Επιτροπής, το οποίο περιέχει αναλυτικότερα στοιχεία για τις ανακτήσεις. Εντούτοις, επειδή η λειτουργία αυτή προστέθηκε μόλις το 2008, ήταν απαραίτητο να περιοριστεί το πεδίο της ανάλυσης για το 2008 στις δαπάνες που διαχειρίζεται η Επιτροπή σε κεντρικό επίπεδο (βλ. σημείο 7.1 του εγγράφου εργασίας Στατιστική αξιολόγηση των παρατυπιών). Τα παρουσιαζόμενα στοιχεία πρέπει, συνεπώς, να εξεταστούν με ιδιαίτερη προσοχή και όχι ως εμπειρική απόδειξη του επιπέδου απάτης και παρατυπιών.

Υπήρξαν 932 εντάλματα ανάκτησης για περιπτώσεις παρατυπιών και υπόνοιας απάτης σε αυτό τον τομέα, με εκτιμώμενη δημοσιονομική επίπτωση 34,7 εκατ. €, εκ των οποίων τα 3,2 εκατ. € αντιπροσώπευαν 19 κοινοποιηθείσες υπόνοιες απάτης. Οι παρατυπίες στον τομέα της εξωτερικής δράσης αντιπροσώπευαν 6,8 εκατ. € και στον τομέα των εσωτερικών πολιτικών 27,9 εκατ. €. Η κατ’ εκτίμηση δημοσιονομική επίπτωση των πιθανών περιπτώσεων απάτης αντιπροσωπεύει το 0,03% της συνολικής ετήσιας αξίας των αναλήψεων υποχρεώσεων τις οποίες διαχειρίζεται άμεσα η Επιτροπή.

Στατιστικά στοιχεία για τις δραστηριότητες της OLAF

Μετά την προκαταρκτική αξιολόγηση των στοιχείων που λαμβάνει, η OLAF μπορεί να κινήσει διαδικασίες για τέσσερις τύπους υποθέσεων: εσωτερικές έρευνες, εξωτερικές έρευνες, περιπτώσεις συνεργασίας ή περιπτώσεις ποινικής συνδρομής. Ο αριθμός των υποθέσεων για τις οποίες κινούνται διαδικασίες κάθε έτος είναι σταθερός (204 το 2008 έναντι 210 το 2007 και 195 το 2006). Από το 2004, ο αριθμός των ερευνών που κίνησε η OLAF αυτεπάγγελτα (εσωτερικές και εξωτερικές έρευνες) έφθασε και στη συνέχεια υπερέβη τον αριθμό των περιπτώσεων για τις οποίες η OLAF κίνησε διαδικασίες για να προσφέρει συνδρομή και συνεργασία στις εθνικές αρχές (περιπτώσεις συνεργασίας και περιπτώσεις ποινικής συνδρομής). Από το 2005, οι αυτεπάγγελτες έρευνες της OLAF αντιπροσωπεύουν περίπου το 75% του συνόλου των υποθέσεων για τις οποίες κινούνται διαδικασίες.

Ο αριθμός των εκκρεμών υποθέσεων έχει αυξηθεί (425 τα τέλη του 2008, έναντι 408 στα τέλη του 2007), γεγονός που σε μεγάλο βαθμό οφείλεται στις προσπάθειες της OLAF να ασχοληθεί με συσσωρευθείσες παλαιότερες εκκρεμείς υποθέσεις.

Πίνακας 2: Εκκρεμείς υποθέσεις ανά τομέα στις 31 Δεκεμβρίου 2008 και δημοσιονομική επίπτωσή τους.

Τομέας | Εκκρεμείς υποθέσεις στις 31 Δεκεμβρίου 2008 | Δημοσιονομική επίπτωση από την έρευνα (εκατ. €) |

Γεωργία | 68 | 125 |

Τσιγάρα | 18 | 5 |

Τελωνεία | 47 | 852 |

Άμεσες δαπάνες | 40 | 54 |

Όργανα και οργανισμοί της ΕΕ | 107 | 27 |

Εξωτερική βοήθεια | 102 | 129 |

Διαρθρωτικά Ταμεία | 43 | 171 |

Σύνολο | 425 | 1361,7 |

Για περισσότερα στοιχεία και σύγκριση με προηγούμενα έτη, βλ. έκθεση της OLAF.[16]

Τα κυριότερα νομοθετικά μέτρα που έλαβε η Ευρωπαϊκή Ένωση το 2008 για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της

Νομοθετικές εξελίξεις οριζόντιου χαρακτήρα

Το 2008, υπήρξαν σημαντικές εξελίξεις και σε θεσμικό πλαίσιο, μετά την αναθέρμανση του διαλόγου για τη μεταρρύθμιση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης, και στο πλαίσιο της διεθνούς συνεργασίας της Κοινότητας με τρίτες χώρες και διεθνείς οργανισμούς για την καταπολέμηση της απάτης και της διαφθοράς. Ελήφθησαν επίσης και σημαντικά νομοθετικά μέτρα για τη διασφάλιση της καλύτερης προστασίας του ευρώ.

Θεσμικές εξελίξεις – Η μεταρρύθμιση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF)

Η OLAF συστάθηκε το 1999 για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και του κύρους των Ευρωπαϊκών Οργάνων.

Το 2008, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο άρχισε να εξετάζει διεξοδικά την πρόταση της Επιτροπής του 2006[17] για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1073/1999 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Μαΐου 1999, σχετικά με τις έρευνες της OLAF. Το Νοέμβριο του 2008, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε σε πρώτη ανάγνωση, με ορισμένες τροπολογίες, τη νομική πρωτοβουλία για τη βελτίωση της διακυβέρνησης και της αποτελεσματικότητας των δραστηριοτήτων της OLAF. Οι τροπολογίες του Κοινοβουλίου[18] στην πρόταση της Επιτροπής, οι οποίες επιδίωκαν τη βελτίωση του νομικού πλαισίου που διέπει τη λειτουργία και τις έρευνες της OLAF και τη συνέχεια που δίνεται σε αυτές (συμπεριλαμβανομένης της συνεργασίας με τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών), καθώς και την καλύτερη προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων των ατόμων για τα οποία διεξάγονται οι έρευνες, είχαν την καθολική υποστήριξη της Επιτροπής, με ορισμένες επιφυλάξεις λόγω των θεσμικών και νομικών ορίων που διέπουν το τρέχον καθεστώς της OLAF. Η καλύτερη προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων περιλαμβάνει τη δυνατότητα ενός προσώπου για το οποίο διεξάγεται έρευνα να υποβάλει καταγγελία σε ανεξάρτητο σύμβουλο επανεξέτασης όσον αφορά την εικαζόμενη παραβίαση των διαδικαστικών δικαιωμάτων αυτού του προσώπου.

Ο διάλογος για τη μεταρρύθμιση της Υπηρεσίας θα συνεχισθεί και το 2009. Εξετάζεται επίσης η περαιτέρω απλούστευση και ενοποίηση του συνόλου της νομοθεσίας για την καταπολέμηση της απάτης.

Η διεθνής διάσταση της προστασίας των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων – Συνεργασία με τρίτες χώρες και διεθνείς οργανισμούς

Η Κοινότητα προωθεί τη συνεργασία με τρίτες χώρες και διεθνείς οργανισμούς μέσω διεθνών συμφωνιών και διοικητικών ρυθμίσεων, με στόχο την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της και την καταπολέμηση της απάτης, καθώς και κάθε άλλης παράνομης δραστηριότητας.

Διμερείς συμφωνίες για την καταπολέμηση της απάτης

Το Δεκέμβριο του 2008, η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση[19] απόφασης του Συμβουλίου για την υπογραφή, εξ ονόματος της Κοινότητας, συμφωνίας συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και των κρατών μελών της και του Πριγκιπάτου του Λιχτενστάιν για την καταπολέμηση της απάτης και κάθε άλλης παράνομης δραστηριότητας σε βάρος των οικονομικών συμφερόντων της. Η Επιτροπή διεξήγαγε τις διαπραγματεύσεις βάσει εντολής που έλαβε το 2006. Η πρόταση καλύπτει επίσης την άμεση φοροδιαφυγή, η οποία δεν είναι ποινικό αδίκημα στο Λιχτενστάιν. Τα μέρη της συμφωνίας θα είναι υποχρεωμένα να παρέχουν αμοιβαία συνδρομή σε περιπτώσεις δόλιας συμπεριφοράς που παραβιάζει τη νομοθεσία για τους άμεσους φόρους, όπως η υποβολή ελλιπών φορολογικών δηλώσεων. Με βάση τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 10ης Φεβρουαρίου 2009 και της δήλωσης της Συνόδου Κορυφής G20 του Απριλίου 2009[20], οι διαπραγματεύσεις για τη σύναψη της συμφωνίας συνεχίστηκαν με βάση τις τελευταίες εξελίξεις στα θέματα της προστασίας των δημοσίων οικονομικών, του τραπεζικού απορρήτου και της συνεργασίας σε φορολογικά θέματα.

Πριν από τις διαπραγματεύσεις για τη σύναψη συμφωνίας με το Λιχτενστάιν, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα είχε συνάψει συμφωνία συνεργασίας για την καταπολέμηση της απάτης με την Ελβετική Συνομοσπονδία[21]. Η συμφωνία αυτή περιέχει διατάξεις σχετικά με τη διοικητική συνδρομή και την αμοιβαία συνδρομή σε ποινικές υποθέσεις για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων. Καλύπτει την έμμεση φορολογία (ΦΠΑ και ειδικοί φόροι κατανάλωσης) και τις τελωνειακές παραβάσεις, τη διαφθορά και τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες. Μέχρι να επικυρωθεί από όλα τα κράτη μέλη, η συμφωνία μπορεί να εφαρμόζεται προσωρινά βάσει δήλωσης των συμβαλλομένων μερών (ένα συμβαλλόμενο μέρος μπορεί να εφαρμόσει τη συμφωνία ανά πάσα στιγμή με κάθε άλλο συμβαλλόμενο μέρος το οποίο έχει υπογράψει την ίδια δήλωση). Το Δεκέμβριο του 2008, ορισμένα κράτη μέλη[22] και η Ελβετία υπέγραψαν παρόμοια δήλωση και η συμφωνία εφαρμόζεται από τις 8 Απριλίου 2009.

Πολυμερείς συμφωνίες για την καταπολέμηση της διαφθοράς

Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα επικύρωσε τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για την Καταπολέμηση της Διαφθοράς (UNCAC)[23]. Εντός του πεδίου αρμοδιοτήτων της, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα είναι πλήρες μέρος της Σύμβασης και ο μόνος περιφερειακός οργανισμός οικονομικής ολοκλήρωσης που συμμετέχει με αυτή την ιδιότητα.

Η UNCAC ασχολείται κυρίως με μέτρα πρόληψης στο δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα, όπως η σύσταση φορέων για την καταπολέμηση της διαφθοράς, και με θέματα διαφάνειας και λογοδοσίας στον τομέα των δημοσίων οικονομικών. Μια άλλη σημαντική πτυχή της συμφωνίας είναι η διεθνής συνεργασία. Ζητείται επίσης από τα συμβαλλόμενα μέρη να λάβουν μέτρα που θα συμβάλουν στην ανίχνευση, το πάγωμα, την κατάσχεση και τη δήμευση των προϊόντων από πράξεις διαφθοράς. Η αποτελεσματική ανάκτηση περιουσιακών στοιχείων αποτελεί θεμελιώδη αρχή της σύμβασης και μήνυμα προς τους διεφθαρμένους υπαλλήλους ότι δεν υπάρχει τόπος όπου θα μπορέσουν να κρύψουν τα παράνομα περιουσιακά στοιχεία τους.

Πράξεις μη νομοθετικού χαρακτήρα: Διοικητικές συμφωνίες

Στον τομέα της εξωτερικής βοήθειας, η OLAF, σε στενή συνεργασία με τις αρμόδιες υπηρεσίες της Επιτροπής, συνέχισε την ανταλλαγή επιχειρησιακών εμπειριών μεταξύ των επιθεωρητών καταπολέμησης της απάτης και των υπηρεσιών που διαχειρίζονται και επιβλέπουν τα κεφάλαια των ενισχύσεων στην Αφρική. Οι διαχειριστές των κεφαλαίων και οι ελεγκτές αποκαθιστούν στενή συνεργασία και, όταν είναι δυνατόν, συνάπτουν συμφωνίες διοικητικής συνεργασίας[24] με υπηρεσίες των χωρών που είναι δικαιούχοι των κεφαλαίων της ΕΕ, με στόχο τη βελτίωση της διαχείρισης και του ελέγχου των δημοσίων κεφαλαίων και τη βελτιστοποίηση της αποτελεσματικότητας της εξωτερικής βοήθειας.

Διαδικασία επικύρωσης πράξεων προστασίας των οικονομικών συμφερόντων (ΠΟΣ)

Το δεύτερο πρωτόκολλο της Σύμβασης για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων[25] τέθηκε σε ισχύ στις 19 Μαΐου 2009, μετά την επικύρωσή του από την Ιταλία στις 18 Φεβρουαρίου 2009. Η Σύμβαση και τα πρωτόκολλά της[26] επικυρώθηκαν το 2008 από την Πολωνία. Το Φεβρουάριο του 2008, η Επιτροπή δημοσίευσε δεύτερη έκθεση[27] σχετικά με την εφαρμογή από τα κράτη μέλη[28] των προαναφερόμενων νομικών πράξεων. Η Σλοβενία τροποποίησε τον ποινικό κώδικά της εισάγοντας άρθρο βάσει του οποίου η απάτη σε βάρος των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων αποτελεί ποινικό αδίκημα, ενώ προηγουμένως δεν ορίζονταν ρητά ως ποινικό αδίκημα από τη νομοθεσία της Σλοβενίας.

Προστασία του ευρώ κατά της παραχάραξης

Το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενέκρινε, το Δεκέμβριο του 2008, τέσσερις προτάσεις της Επιτροπής[29] για την ενίσχυση της προστασίας του ευρώ από την παραχάραξη. Η νέα νομοθεσία θεσπίζει την υποχρέωση των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων να εγγυώνται τον έλεγχο της αυθεντικότητας των χαρτονομισμάτων και των κερμάτων πριν τεθούν εκ νέου σε κυκλοφορία. Ταυτόχρονα, για να ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος σύγχυσης ανάμεσα σε μετάλλια/μάρκες και σε αυθεντικά κέρματα του ευρώ, δόθηκαν πρόσθετες διευκρινίσεις όσον αφορά τα σχέδια που απαγορεύεται να αναπαράγονται σε μετάλλια και σε μάρκες.

Σε επιχειρησιακό επίπεδο, η Επιτροπή συνέχισε, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και τη Europol, να εφαρμόζει το πρόγραμμα Pericles σχετικά με την κατάρτιση και τεχνική συνδρομή για την καταπολέμηση της παραχάραξης. Τέθηκαν σε εφαρμογή 11 δράσεις από τον προϋπολογισμό του 2008 και δεσμεύτηκε ποσοστό άνω του 90% του προϋπολογισμού 1 εκατ. € του 2008. Τα περισσότερα χρηματοδοτούμενα έργα αφορούσαν ενέργειες κατάρτισης και ανταλλαγών προσωπικού με τη συμμετοχή αντιπροσώπων από τα περισσότερα κράτη μέλη και ορισμένες τρίτες χώρες. Είχαν στόχο την κατανόηση του προβλήματος της παραχάραξης των χαρτονομισμάτων και κερμάτων, την παροχή τεχνικής κατάρτισης στους συμμετέχοντες και την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών.

Ο συνολικός αριθμός κίβδηλων κερμάτων του ευρώ που αποσύρθηκαν από την κυκλοφορία το 2008 ανήλθε σε 195.900 κέρματα έναντι 211.100 κερμάτων το προηγούμενο έτος (-7%). Η επιτυχία αυτή είναι αποτέλεσμα των κοινών προσπαθειών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των αρχών των κρατών μελών για την απόσυρση κίβδηλων κερμάτων από την κυκλοφορία και αναδεικνύει την ανάγκη να εφαρμόσουν όλα τα κράτη μέλη τις κατάλληλες μεθόδους γι’ αυτό το σκοπό.

Οι εξελίξεις στον τομέα των τελωνείων

Αμοιβαία συνδρομή στον πρώτο πυλώνα

Η έκδοση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 766/2008[30] στις 9 Ιουλίου 2008 σηματοδότησε τη σημαντική πρόοδο στον τομέα της αμοιβαίας συνδρομής. Ο κανονισμός αυτός τροποποιεί τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 515/97[31] του Συμβουλίου για την αμοιβαία συνδρομή στους τομείς των τελωνείων και της γεωργίας. Οι νέες διατάξεις διευρύνουν την τρέχουσα ανταλλαγή πληροφοριών για τις υπόνοιες απάτης σε συστηματική κοινοποίηση προκαθορισμένων στοιχείων εμπορικού περιεχομένου και θεσπίζουν Αρχείο φακέλων τελωνειακών ερευνών (FIDE) που καλύπτει τις υπό έρευνα υποθέσεις και βοηθάει τα κράτη μέλη να συντονίζουν καλύτερα τους ελέγχους τους, να ανιχνεύουν ύποπτες διακινήσεις εμπορευμάτων και μεταφορικών μέσων και να συλλέγουν πληροφορίες σε ένα «ευρωπαϊκό ευρετήριο δεδομένων». Η βάση δεδομένων τέθηκε σε πλήρη εφαρμογή στις 15 Σεπτεμβρίου 2008.

Ο εκσυγχρονισμένος τελωνειακός κώδικας (ΕΤΚ)[32] τέθηκε σε ισχύ τον Ιούνιο του 2008, θεσπίζοντας ευρεία μεταρρύθμιση των κοινοτικών τελωνειακών κανόνων και διαδικασιών η οποία συμπεριλάμβανε και την απλούστευση και ψηφιοποίησή τους. Ο ΕΤΚ θα είναι επιχειρησιακά αξιοποιήσιμος με την ολοκλήρωση και εφαρμογή των εκτελεστικών διατάξεών του, το αργότερο μέχρι τον Ιούνιο του 2013.

Καταπολέμηση του λαθρεμπορίου και της παραποίησης τσιγάρων

Το λαθρεμπόριο και η παραποίηση τσιγάρων προκαλούν σημαντικές απώλειες στον κοινοτικό και τους εθνικούς προϋπολογισμούς κάθε έτος.

Για την πρόληψη και τη μείωση των συνεπειών, το 2008, η Επιτροπή, η οποία προηγουμένως είχε συνάψει δύο συμφωνίες με τις καπνοβιομηχανίες Philip Morris International και Japan Tobacco International[33], συμμετείχε ενεργά σε δύο συνόδους του διακυβερνητικού φορέα διαπραγματεύσεων (INB) με θέμα σχέδιο πρωτοκόλλου της Σύμβασης-Πλαισίου της ΠΟΥ για την καταπολέμηση του καπνίσματος, το οποίο αφορά τις προσπάθειες καταπολέμησης του λαθρεμπορίου προϊόντων καπνού. Διεξάγονται διαπραγματεύσεις με στόχο να επιτευχθεί συμφωνία για τη θέσπιση ενός προτύπου παγκόσμιων υποχρεώσεων σχετικά με την εμπορία και την ανίχνευση και για τον καθορισμό ειδικού σχεδίου συνεργασίας μεταξύ των τελωνειακών και των δικαστικών αρχών.

Τα κυριότερα διοικητικά μέτρα που έλαβε η Επιτροπή στον τομέα της διαφάνειας και της πρόληψης της απάτησ

Μέτρα διαφάνειας

Στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας για τη Διαφάνεια[34], η Επιτροπή έλαβε τη στήριξη του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την πλήρη αποκάλυψη των δικαιούχων κεφαλαίων της ΕΕ.

Η διαχείριση των περισσότερων κεφαλαίων της ΕΕ (σχεδόν του 80%) ασκείται από τις εθνικές διοικήσεις οι οποίες είναι, κατά συνέπεια, και υπεύθυνες να δημοσιεύουν τα ονόματα των δικαιούχων. Η εν λόγω υποχρέωση καλύπτει την κοινή γεωργική πολιτική, τις διαρθρωτικές δράσεις, συμπεριλαμβανομένου του Ταμείου Συνοχής, και το Ευρωπαϊκό Ταμείο για τους Πρόσφυγες.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαχειρίζεται επιχορηγήσεις και συμβάσεις προμηθειών που αντιπροσωπεύουν περίπου το 20% του προϋπολογισμού της ΕΕ σε τομείς όπως οι πολιτικές έρευνας, εκπαίδευσης και κατάρτισης, μεταφορών και τα ενεργειακά δίκτυα. Βάσει του άρθρου 30 παράγραφος 3 του αναθεωρημένου δημοσιονομικού κανονισμού του 2006[35], η Επιτροπή υποχρεούται να δημοσιεύει τα ονόματα των δικαιούχων. Για να συμμορφωθεί με αυτή την νομική απαίτηση, η Επιτροπή ίδρυσε, το 2008, το νέο κεντρικό σύστημα δημοσιονομικής διαφάνειας για να διευκολύνει την πρόσβαση σε ενοποιημένες πληροφορίες οι οποίες μέχρι τότε δημοσιεύονταν στο διαδικτυακό τόπο της κάθε υπηρεσίας της Επιτροπής. Η τρέχουσα έκδοση καλύπτει ποσό περίπου 10 δισ. € ενισχύσεων και το σύστημα θα επεκταθεί για να καλυφθούν οι διοικητικές δαπάνες της ίδιας της Επιτροπής. Ένα ειδικό εργαλείο αναζήτησης παρέχει πρόσβαση σε δεδομένα των δικαιούχων της εξωτερικής ενίσχυσης.

Ο κανονισμός αριθ. 1302/2008[36] σχετικά με την κεντρική βάση δεδομένων για τους αποκλεισμούς εκδόθηκε στις 17 Δεκεμβρίου 2008. Θεσπίζει μια κεντρική βάση δεδομένων («βάση δεδομένων για τους αποκλεισμούς»), σύμφωνα με το άρθρο 95 του δημοσιονομικού κανονισμού, η οποία περιέχει τα στοιχεία των υποψηφίων και των προσφερόντων που βρίσκονται σε κατάσταση αποκλεισμού, κατ’ εφαρμογή των άρθρων 93 και 94 του δημοσιονομικού κανονισμού (παραδείγματος χάρη λόγω πτώχευσης ή καταδίκης για σοβαρό επαγγελματικό παράπτωμα). Τα στοιχεία αυτά είναι προσβάσιμα σε όλους τους φορείς που διαχειρίζονται κεφάλαια της ΕΕ.

Η αναθεωρημένη απόφαση της Επιτροπής αριθ. 2008/969/ΕΚ, Ευρατόμ,[37] σχετικά με το Σύστημα Έγκαιρης Προειδοποίησης (ΣΕΠ) για εσωτερική χρήση της Επιτροπής και των εκτελεστικών οργανισμών, εκδόθηκε στις 16 Δεκεμβρίου 2008. Θεσπίζει το ΣΕΠ για το γενικό προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης και για κάθε άλλο ποσό που διαχειρίζονται οι Κοινότητες. Το ΣΕΠ αποτελεί εσωτερικό εργαλείο ενημέρωσης που βοηθάει την Επιτροπή να εντοπίζει τις νομικές οντότητες που αντιπροσωπεύουν δημοσιονομικό ή άλλο κίνδυνο, παρέχοντάς της τη δυνατότητα να λαμβάνει τα απαραίτητα μέτρα προφύλαξης.

Περαιτέρω προσπάθειες για την ενίσχυση των συστημάτων διαχείρισης και ελέγχου και την πρόοδο προς μια θετική δήλωση αξιοπιστίας

Το Σχέδιο Δράσης της Επιτροπής για ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο εσωτερικού ελέγχου[38] εκδόθηκε τον Ιανουάριο του 2006, σύμφωνα με το στρατηγικό στόχο της Επιτροπής Μπαρόζο για την επίτευξη θετικής δήλωσης αξιοπιστίας (DAS) από το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο. Ανταποκρινόταν στις συστάσεις που περιέχει η γνωμοδότηση 2/2004[39] του Ελεγκτικού Συνεδρίου και προέβλεπε δεκαέξι συγκεκριμένα μέτρα. Το σχέδιο δράσης έχει τεθεί σε πλήρη εφαρμογή και αρχίζει να παράγει συγκεκριμένα πρακτικά αποτελέσματα.

Στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης, το Δεκέμβριο του 2008, η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση σχετικά με τον αποδεκτό κίνδυνο σφάλματος[40]. Ενώ θα εξακολουθήσει να ισχύει η πολιτική της μηδενικής ανοχής απέναντι στην απάτη, η υιοθέτηση μιας προσέγγισης περί αποδεκτού κινδύνου συνεπάγεται τον καθορισμό επιπέδων τα οποία εύλογα θα αναμενόταν από την Επιτροπή και τους εκτελεστικούς φορείς, συμπεριλαμβανομένων των κρατών μελών, να μειώσουν τα σφάλματα με την αποτελεσματική χρησιμοποίηση των μέσων ελέγχου. Αυτή είναι μια απόφαση που πρέπει να λάβει η νομοθετική αρχή και η ανακοίνωση επιδιώκει να ξανανοίξει ο διάλογος με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο επί του θέματος. Η Επιτροπή ορίζει την έννοια του αποδεκτού κινδύνου και παρέχει συγκεκριμένα παραδείγματα σε δύο βασικούς τομείς δαπανών, του ΕΤΠΑ και του ΕΓΤΑΑ, και κάνει μια πρώτη εκτίμηση του αποδεκτού κινδύνου γι’ αυτούς τους τομείς δαπανών. Σήμερα, για να αξιολογήσει τη νομιμότητα και την κανονικότητα των πράξεων, το Ελεγκτικό Συνέδριο χρησιμοποιεί όριο σημαντικότητας 2% για όλους τους τομείς πολιτικής. Η ανάλυση της Επιτροπής υποδηλώνει ότι το όρο σημαντικότητας του 2% που εφαρμόζει σήμερα το Ελεγκτικό Συνέδριο για την ετήσια δήλωση αξιοπιστίας (DAS) μπορεί να μην είναι το σωστό μέτρο ελέγχου της αποτελεσματικότητας του κόστους για ορισμένους τομείς. Αυτό σημαίνει ότι ο αποδεκτός κίνδυνος σφάλματος θα έπρεπε να αναλύεται και να αποφασίζεται χωριστά για κάθε τομέα πολιτικής.

Οι εκθέσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου του 2006 και του 2007 απέδειξαν ότι το ποσοστό σφάλματος για τις διαρθρωτικές δράσεις παραμένει υψηλό. Με βάση κυρίως τις συστάσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου στην ετήσια έκθεση του 2006 και στη γνώμη του Συνεδρίου αριθ. 6/2007[41], η οποία επισήμανε τις αδυναμίες της επιμερισμένης διαχείρισης των Διαρθρωτικών Ταμείων στα κράτη μέλη, η Επιτροπή έθεσε σε εφαρμογή, στις 19 Φεβρουαρίου 2008, σχέδιο δράσης[42] για την ενίσχυση του εποπτικού ρόλου της Επιτροπής στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης των διαρθρωτικών δράσεων και με τον τρόπο αυτό αντιμετωπίζει το υψηλό ποσοστό σφαλμάτων κατά τις επιστροφές για τις διαρθρωτικές δράσεις και τις αδυναμίες των συστημάτων διαχείρισης και ελέγχου των κρατών μελών.

Η Επιτροπή εστιάζεται στην ενίσχυση της αποτελεσματικότητας των ελέγχων που διενεργούν τα κράτη μέλη και των δικών της δημοσιονομικών ελέγχων, με στόχο να ελαχιστοποιηθεί ο υπολειπόμενος κίνδυνος σφάλματος μέχρι το κλείσιμο των προγραμμάτων και των έργων της περιόδου 2000-2006. Για την περίοδο 2007-2013, τα προληπτικά μέτρα θα διασφαλίσουν την αποτελεσματική λειτουργία των συστημάτων των κρατών μελών από την έναρξη της εφαρμογής των προγραμμάτων ή, αν αυτό δεν είναι εφικτό, τον εντοπισμό των ενδεχόμενων ελλείψεων όσο το δυνατό νωρίτερα. Το Φεβρουάριο του 2009, η Επιτροπή υπέβαλε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο έκθεση[43] σχετικά με το σχέδιο δράσης για το 2008.

Όσον αφορά τις άμεσες δαπάνες της Επιτροπής, η Υπηρεσία Εσωτερικού Ελέγχου της Επιτροπής (ΥΕΕ) διενήργησε ελέγχους στον τομέα των συμβάσεων, συμπεριλαμβανομένων των υπηρεσιών ΤΠ και των συστημάτων επιχορηγήσεων. Οι εκθέσεις της ΥΕΕ επισημαίνουν ορισμένες βελτιώσεις στα συστήματα εσωτερικού ελέγχου της Επιτροπής. Αναλυτικά στοιχεία περιλαμβάνονται στην ετήσια έκθεση της αρμόδιας για την απαλλαγή αρχής σχετικά με τους εσωτερικούς ελέγχους που διενεργήθηκαν το 2008.

Κοινή στρατηγική για την πρόληψη της απάτης στο πλαίσιο των διαρθρωτικών δράσεων

Η Επιτροπή καθόρισε μια κοινή στρατηγική πρόληψης της απάτης (ΚΣΠΑ) για το ΕΤΠΑ, το ΕΚΤ και το Ταμείο Συνοχής, σύμφωνα με σύσταση δημοσιονομικού ελέγχου της ΥΕΕ. Το έγγραφο καθορίζει τα μέτρα πρόληψης της απάτης για να επιτευχθούν οι στόχοι όσον αφορά την αξιολόγηση κινδύνου και τη γνώση των θεμάτων της απάτης. Η Επιτροπή έχει ήδη θέσει σε εφαρμογή ορισμένα από αυτά τα μέτρα που περιλαμβάνουν σεμινάριο στις Βρυξέλλες για τις διαχειριστικές αρχές και τις αρχές πληρωμής και συνεδρίαση της ομάδας ομολόγων (εθνικών και κοινοτικών ελεγκτών) στο Κάρντιφ τον Οκτώβριο του 2008.

Το πρόγραμμα Hercule II

Στόχος του προγράμματος Hercule II είναι η προώθηση δραστηριοτήτων για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων. Για την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013, ο προϋπολογισμός του προγράμματος αυξήθηκε κατά 6 εκατ. € ετησίως για να χρηματοδοτηθεί η αγορά εξοπλισμού και η παροχή κατάρτισης για την καταπολέμηση του λαθρεμπορίου τσιγάρων. Η αύξηση αυτή είναι επίσης αποτέλεσμα των έκτακτων πόρων[44] που διατέθηκαν βάσει των συμφωνιών καταπολέμησης του λαθρεμπορίου με τις καπνοβιομηχανίες PMI και JTI (βλ. σημείο 2.2.2).

Το 2008, χρηματοδοτήθηκαν 10 δράσεις έρευνας στο νομικό τομέα, 9 έργα κατάρτισης και 25 έργα τεχνικής βοήθειας και δεσμεύτηκε το συνολικό ποσό των 13,8 εκατ. €.

Συνεργασία με τα κράτη μέλη για την καταπολέμηση τησ απάτης και των παρατυπιών

Αυτό το κεφάλαιο, που βασίζεται στις απαντήσεις των κρατών μελών σε ερωτηματολόγιο[45] - παρέχει μια επισκόπηση των νομοθετικών και θεσμικών εξελίξεων στα κράτη μέλη το 2008 και των εθνικών μηχανισμών καταπολέμησης της απάτης οι οποίοι έχουν οριστεί να συνεργάζονται με την OLAF για τη διενέργεια των επιτόπιων ελέγχων. Εξετάζει επίσης ορισμένα ζητήματα του συστήματος αναφοράς παρατυπιών από τα κράτη μέλη.

Θεσμικές και νομοθετικές πρωτοβουλίες που έλαβαν ορισμένα κράτη μέλη το 2008 για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ

Το Βέλγιο ίδρυσε ένα φορέα συλλογικού τύπου για την καταπολέμηση της απάτης, περιλαμβανομένης της φοροδιαφυγής. Το Ηνωμένο Βασίλειο δημιούργησε την Εθνική Στρατηγική Αρχή Καταπολέμησης της Απάτης (NFSA), ένα φορέα που δεν έχει συσταθεί με νόμο, με βασικές προτεραιότητες την ισχυρότερη αποτροπή της απάτης μέσω της αυστηρής επιβολής του νόμου από πολλούς οργανισμούς και τη θέσπιση κανονιστικών διατάξεων και την ενίσχυση της εμπιστοσύνης των πολιτών στην ικανότητα αντιμετώπισης της απάτης.

Ορισμένα κράτη μέλη[46] εξέδωσαν νέες ή τροποποίησαν ισχύουσες εθνικές νομοθετικές πράξεις σχετικά με τη διαχείριση των κεφαλαίων της ΕΕ και τις διαδικασίες δημοσίων συμβάσεων για να εξασφαλίσουν μεγαλύτερη διαφάνεια των διοικητικών διαδικασιών και τη βελτίωση του δημοσιονομικού ελέγχου. Για το 2008, η Σουηδία, χορήγησε για πρώτη φορά εθνική πιστοποίηση σχετικά με τη διαχείριση των κεφαλαίων της ΕΕ που εγγυάται την ύπαρξη του πλαισίου εσωτερικού ελέγχου και τη διασφάλιση του ικανοποιητικού εσωτερικού ελέγχου των κεφαλαίων της ΕΕ η διαχείριση των οποίων ασκείται από κοινού με την Επιτροπή.

Η Μάλτα ενέκρινε μια εθνική στρατηγική για την καταπολέμηση της απάτης και της διαφθοράς με στόχο τη δημιουργία ενός κανονιστικού, θεσμικού και επιχειρησιακού πλαισίου. Η Τσεχική Δημοκρατία ενέκρινε εθνική στρατηγική για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ και συνοδευτικό σχέδιο δράσης.

Ορισμένα κράτη μέλη[47] εξέδωσαν νομοθετικές και κανονιστικές διατάξεις για την καταπολέμηση της απάτης στον τομέα του ΦΠΑ και τη βελτίωση του συντονισμού των ενεργειών από τις αρμόδιες εθνικές αρχές σε αυτό τον τομέα.

Η Ελλάδα εξέδωσε νόμο για την πρόληψη και καταστολή της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας, καθώς και άλλες νομοθετικές διατάξεις. Παρομοίως, η Κύπρος αντικατέστησε όλους τους προηγούμενους νόμους της περιόδου 1996-2004 με το νέο νόμο για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες.

Όσον αφορά τις παρατυπίες και τις ανακτήσεις, ορισμένα κράτη μέλη[48] έλαβαν νέα μέτρα για τον εντοπισμό και την κοινοποίηση παρατυπιών και τη βελτίωση των διαδικασιών και μηχανισμών ανάκτησης αχρεωστήτως καταβληθέντων.

Η Λετονία τροποποίησε το ποινικό δίκαιό της θεσπίζοντας την ευθύνη για τη σκόπιμη διάδοση ψευδών δεδομένων ή πληροφοριών σχετικά με την κατάσταση του δημοσιονομικού συστήματος της χώρας.

Τα κράτη μέλη έχουν αναφέρει και διάφορες άλλες νομοθετικές ή διοικητικές εξελίξεις[49] που σημειώθηκαν κατά τη διάρκεια του 2008. Αυτές πραγματοποιήθηκαν με πρωτοβουλία των ίδιων των κρατών μελών και δεν συνιστούσαν απλή μεταφορά κοινοτικής νομοθεσίας.

Ο ορισμός των εθνικών αρχών που θα συνεργάζονται με τη OLAF για την καταπολέμηση της απάτης

Το άρθρο 4 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2185/96[50] απαιτεί από την OLAF να προετοιμάζει και να διενεργεί επιτόπιους ελέγχους σε στενή συνεργασία με τις αρμόδιες αρχές του οικείου κράτους μέλους. Κατά συνέπεια, είναι απολύτως απαραίτητο να οριστούν εκ των προτέρων οι αρμόδιες εθνικές αρχές.

Όσον αφορά την κοινή γεωργική πολιτική και τα διαρθρωτικά Ταμεία, τομείς επιμερισμένης διαχείρισης μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών, ο ορισμός των αρμόδιων αρχών ειδικά γι’ αυτούς τους τομείς διευκολύνει τη διενέργεια των επιτόπιων ελέγχων. Για τις άμεσες δαπάνες, ωστόσο, η έλλειψη σαφήνειας στον ορισμό των αρμόδιων αρχών και των οριοθετήσεων στα κράτη μέλη δυσχεραίνει την εφαρμογή του κανονισμού αριθ. 2185/96.

Στο ψήφισμά του της 19ης Φεβρουαρίου 2008 για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων[51], το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κάλεσε τις αρμόδιες εθνικές αρχές να δώσουν περισσότερες πληροφορίες. Τα στοιχεία αυτά θα χρησιμεύσουν για να βελτιωθεί η εφαρμογή του κανονισμού 2185/96 και να εντοπιστούν τα νομικά κενά, ώστε να καταστεί δυνατή η κωδικοποίηση της νομοθεσίας για την καταπολέμηση της απάτης[52].

Κεντρική συντονιστική αρχή

Τα περισσότερα κράτη μέλη [53] ανέφεραν ότι διαθέτουν κεντρική συντονιστική αρχή υπεύθυνη για την επιχειρησιακή υποστήριξη της OLAF και ότι η OLAF μπορεί να επικοινωνεί με αυτήν κατά τη διενέργεια των επιτόπιων ελέγχων. Σε ορισμένα κράτη μέλη[54], η κεντρική συντονιστική αρχή είναι η AFCOS (Υπηρεσία Συντονισμού για την Καταπολέμηση της Απάτης), ενώ άλλα κράτη μέλη[55] έχουν ορίσει διαφορετική αρμόδια αρχή. Ορισμένα κράτη μέλη[56] ανέφεραν ότι η OLAF μπορεί να επικοινωνεί με διαφορετικές συντονιστικές αρχές, ανάλογα με τον τύπο των δημοσιονομικών πόρων (π.χ. ταμεία, τελωνεία ή εφορείες).

Επιπλέον, τα κράτη μέλη[57] επισήμαναν ότι οι βασικές εξουσίες και τα καθήκοντα αυτών των συντονιστικών αρχών είναι να κοινοποιούν τις παρατυπίες στην Επιτροπή και να φέρουν την OLAF σε επαφή με τις εθνικές αρχές που είναι αρμόδιες για τη διενέργεια ερευνών. Σε ορισμένα κράτη μέλη[58], η ορισθείσα αρχή έχει και ερευνητικές εξουσίες (π.χ. εξέταση επιχειρηματιών, πρόσβαση σε έγγραφα και εγκαταστάσεις, έρευνα και κατάσχεση, πρόσβαση σε στοιχεία για τρέχουσες έρευνες σε ποινικές ή διοικητικές υποθέσεις, παρακολούθηση ατόμων, τηλεφωνικών συνομιλιών και αλληλογραφίας), οι οποίες θα μπορούσαν να διευκολύνουν τις έρευνες και τους επιτόπιους ελέγχους της OLAF.

Τέλος, οι Κάτω Χώρες, η Πορτογαλία και η Σλοβενία ανέφεραν ότι η ορισθείσα αρχή λειτουργεί βάσει ετήσιου προγραμματισμού. Η Ιταλία, οι Κάτω Χώρες, η Πορτογαλία και το Ηνωμένο Βασίλειο ανέφεραν ότι η αρμόδια αρχή είναι υποχρεωμένη να συντάσσει έκθεση σχετικά με τους στόχους της ελεγκτικής της δραστηριότητας.

Εθνικές αρχές με αρμοδιότητες που επεκτείνονται στον τομέα των άμεσων δαπανών

Είναι επίσης σημαντικό να διευκρινισθεί αν τα κράτη μέλη έχουν μία μόνο αρμόδια αρχή για τις άμεσες δαπάνες με την οποία η OLAF μπορεί να επικοινωνεί κατά τη διενέργεια των επιτόπιων ελέγχων.

Ορισμένα κράτη μέλη[59] (τα οποία δεν διαθέτουν κεντρική υπηρεσία συντονισμού για την καταπολέμηση της απάτης) ανέφεραν ότι έχουν μία μόνο αρχή με την οποία μπορεί να έρχεται σε επαφή η OLAF. Στις περισσότερες περιπτώσεις πρόκειται για μια διωκτική αρχή και όχι για διοικητική αρχή με συγκεκριμένη νομική βάση.

Πέρα από το να κοινοποιεί τις παρατυπίες στην Επιτροπή και να φέρνει την OLAF σε επαφή με άλλες αρμόδιες αρχές έρευνας, η διορισθείσα αρχή σε ορισμένα κράτη μέλη[60] έχει και ερευνητικές εξουσίες, όπως οι προαναφερθείσες, οι οποίες μπορεί να αξιοποιηθούν για την υποστήριξη των ερευνών της OLAF και των επιτόπιων ελέγχων στον τομέα των άμεσων δαπανών.

Αναφορά παρατυπιών

Βάσει της κοινοτικής νομοθεσίας,[61] τα κράτη μέλη οφείλουν να κοινοποιούν στην Επιτροπή τις υπόνοιες απάτης και κάθε άλλη παρατυπία για τις οποίες υπάρχει μια πρώτη διοικητική ή δικαστική διαπίστωση. Για τις δαπάνες, η κοινοποίηση αυτή αφορά τη γεωργία, τις διαρθρωτικές δράσεις και τα προενταξιακά κονδύλια και, όσον αφορά τα έσοδα, τον τομέα των ίδιων πόρων. Τα κράτη μέλη οφείλουν να ενημερώνουν την Επιτροπή για όσες παρατυπίες αφορούν ποσό άνω των 10.000 €[62].

Η ανάλυση και στατιστική αξιολόγηση των παρατυπιών από την Επιτροπή εξαρτάται από την ακρίβεια, την πληρότητα, την ποιότητα και το έγκαιρο των κοινοποιήσεων των κρατών μελών. Σε αυτούς τους τομείς, υπάρχουν διαφορές ανάμεσα στις εθνικές αρχές, αν και έχουν επέλθει βελτιώσεις χάρη στην εναρμόνιση των μεθόδων αναφοράς τους.

Αυτό το κεφάλαιο αναλύει τους τρόπους αναφοράς των παρατυπιών από τα κράτη μέλη με βάση τρία στοιχεία: την έγκαιρη αναφορά των παρατυπιών, την εκτίμηση της δημοσιονομικής τους επίπτωσης και την ταξινόμηση των παρατυπιών. Έχει ζητηθεί επίσης από τα κράτη μέλη να παρέχουν στοιχεία για τον τομέα της γεωργίας, για τα διαρθρωτικά Ταμεία και τα προενταξιακά κονδύλια. Οι τομείς αυτοί αναφέρονται, κατά περίπτωση, στη συνέχεια του κειμένου.

Η έγκαιρη αναφορά παρατυπιών στους τομείς της γεωργίας και των διαρθρωτικών δράσεων

Σύμφωνα με την έκθεση του 2007 για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων και την καταπολέμηση της απάτης, η έγκαιρη αναφορά έχει βελτιωθεί τα τελευταία χρόνια, αν και η χρονική απόκλιση ανάμεσα στη διαπίστωση της παρατυπίας και τη στιγμή της κοινοποίησής της εξακολουθεί να είναι μεγάλη.

Η κοινοτική νομοθεσία επιβάλλει στα κράτη μέλη να δηλώνουν όλες τις παρατυπίες το αργότερο εντός δύο μηνών από τη λήξη του τριμήνου κατά το οποίο εκδίδεται η πρώτη διοικητική ή δικαστική διαπίστωση της παρατυπίας ή/και αποκαλύπτονται νέα στοιχεία σχετικά με κοινοποιηθείσα παρατυπία. Η χρονική απόκλιση ανάμεσα στην ανίχνευση και την αναφορά μιας παρατυπίας δεν πρέπει να υπερβαίνει τους πέντε μήνες.

Το 2007, για το γεωργικό τομέα, μόνο το 33% των παρατυπιών κοινοποιήθηκαν εντός αυτής της προθεσμίας, ενώ το 2008 το ποσοστό ανήλθε στο 84%. Ο μέσος χρόνος μεταξύ της ανίχνευσης και της αναφοράς μιας παρατυπίας ήταν 1,2 έτη το 2007. Το 2008, λόγω της εισαγωγής ενός νέου ηλεκτρονικού συστήματος δεν ελέγχθηκε η χρονική απόκλιση.

Το 2007, κοινοποιήθηκε έγκαιρα το 75% των παρατυπιών για τις διαρθρωτικές δράσεις, ενώ το 2008 το ποσοστό αυτό ήταν 86%. Το 2007, η χρονική απόκλιση ανάμεσα στην ανίχνευση και την αναφορά ήταν 0,9 έτη και το 2008 1,1 έτη.

Τόσο για τον τομέα της γεωργίας όσο και για τον τομέα των διαρθρωτικών δράσεων, τα κράτη μέλη επικαλέστηκαν διάφορους λόγους για την εκπρόθεσμη κοινοποίηση.

Διάφορα κράτη μέλη επικαλέστηκαν την πολυπλοκότητα των εθνικών διοικητικών διαδικασιών[63] σε συνδυασμό με την εκπρόθεσμη αναφορά των παρατυπιών από τους ενδιάμεσους οργανισμούς. Ορισμένες φορές, η αναφορά δυσχεραίνεται από τη δομή της ίδιας της κοινοποιούσας/διαχειριστικής αρχής[64], επειδή εμπλέκεται μεγάλος αριθμός υπηρεσιών σε διαφορετικές βαθμίδες διοίκησης. Σε άλλες περιπτώσεις, οι παρατυπίες δεν κοινοποιούνται πριν η διοικητική αρχή βεβαιωθεί ότι οι σχετικές περιπτώσεις συνιστούν παρατυπία και ξεκινήσουν ήδη οι διαδικασίες ανάκτησης ή πριν εκδοθεί διοικητική απόφαση[65]. Η Τσεχική Δημοκρατία, η Ουγγαρία και το Ηνωμένο Βασίλειο (Σκωτία) ανέφεραν ότι η άσκηση έφεσης και οι διαδικασίες επανεξέτασης ενδέχεται σε ορισμένες περιπτώσεις να προκαλούν καθυστερήσεις στη διαδικασία αναφοράς, ενώ άλλα δύο κράτη μέλη[66] ανέφεραν ότι η εκπρόθεσμη αναφορά μπορεί να οφείλεται στο γεγονός ότι οι εθνικές αρχές ερμηνεύουν διαφορετικά τους όρους «παρατυπία» και «πρώτη κοινοποίηση».

Αναφέρθηκαν και ορισμένες άλλες αιτίες, όπως η ανεπαρκής υποστήριξη από τις τεχνολογίες ΤΠ[67] ή η ανεπαρκής κατάρτιση του προσωπικού[68]. Οι καθυστερήσεις ενδέχεται επίσης να οφείλονται και στη μη χρησιμοποίηση του συστήματος AFIS[69].

Για να βελτιωθεί η έγκαιρη αναφορά, τα περισσότερα κράτη μέλη έχουν λάβει μέτρα επιβολής αυστηρότερων εθνικών διοικητικών διαδικασιών[70], συμπεριλαμβανομένης της έκδοσης εσωτερικών κανόνων ή οδηγιών. Άλλα μέτρα αποσκοπούν στη βελτίωση της ροής της εργασίας με τους ενδιάμεσους οργανισμούς[71] (επιστολές υπενθύμισης, επί τούτου συνεδριάσεις, ανταλλαγή πληροφοριών ανάμεσα σε διάφορους οργανισμούς και απευθείας επικοινωνία με φορείς που καθυστερούν να κοινοποιήσουν παρατυπίες). Πολλά κράτη μέλη εφαρμόζουν τακτικά προγράμματα κατάρτισης του προσωπικού[72].

Το 2008, το Ηνωμένο Βασίλειο (Σκωτία) ολοκλήρωσε οκτάμηνη ανεξάρτητη έρευνα για τη διαδικασία εφέσεων. Η Ουγγαρία εξέδωσε οδηγίες σχετικά με την υποβολή εκθέσεων, οι οποίες είναι σύμφωνες με το σύστημα AFIS. Η Ιταλία συνέταξε αρχικά διοικητικά ή δικαστικά έγγραφα που θεσπίζουν την υποχρέωση αναφοράς. Η Πολωνία συνέταξε κατάλογο εγγράφων τα οποία μπορεί να θεωρούνται προκαταρκτικά διοικητικά πορίσματα.

Η εκτίμηση της δημοσιονομικής επίπτωσης των παρατυπιών

Οι κανονισμοί που καθορίζουν τη διαδικασία κοινοποίησης των παρατυπιών στην Επιτροπή στους επιμέρους τομείς απαιτούν από τα κράτη μέλη να αξιολογούν και να δηλώνουν την δημοσιονομική επίπτωση των παρατυπιών.

Αυτό σε πολλές περιπτώσεις είναι δύσκολο, διότι πρέπει να συνεκτιμώνται πάρα πολλοί παράγοντες, όπως τα ελλιπή στοιχεία κατά την αξιολόγηση ή η απουσία προκαθορισμένου συνόλου κριτηρίων που θα βοηθούσαν τον αξιολογητή να εκτιμήσει τη δημοσιονομική επίπτωση μιας παρατυπίας.

Στους τομείς της γεωργίας και των διαρθρωτικών δράσεων, πολλά κράτη μέλη[73] έχουν εκδώσει κατευθυντήριες γραμμές για την εκτίμηση της δημοσιονομικής επίπτωσης κάθε παρατυπίας. Επτά[74] από τα κράτη μέλη που λαμβάνουν ενίσχυση με προενταξιακά κονδύλια έχουν εκδώσει σχετικές κατευθυντήριες γραμμές. Το βασικό κριτήριο είναι το ύψος του παράτυπου ποσού που έχει επίπτωση στον κοινοτικό προϋπολογισμό και πρέπει να καταβληθεί ή έχει καταβληθεί αχρεωστήτως[75]. Ένα άλλο κριτήριο είναι η επιλεξιμότητα της δηλωθείσας δαπάνης[76]. Εφαρμόζονται επίσης και πρόσθετα κριτήρια που αφορούν την ίδια την παρατυπία: η κλίμακα και η σοβαρότητα της παρατυπίας, η ύπαρξη σκοπιμότητας/εσκεμμένης συμπεριφοράς, η κατηγορία/φύση της παρατυπίας, η προηγούμενη διάπραξη της παρατυπίας. Άλλα κριτήρια[77], ιδίως στον τομέα των διαρθρωτικών δράσεων, είναι η παραβιαζόμενη νομική διάταξη, ο τύπος του έργου και της δαπάνης, η μέθοδος διάπραξης της παρατυπίας, τα επιβαλλόμενα πρόστιμα σε περίπτωση μη τήρησης των οριζόμενων από τις νομοθετικές πράξεις απαιτήσεων ή η επίπτωση που θα μπορούσε να έχει η παρατυπία σε άλλα χρηματοδοτούμενα έργα με τον ίδιο δικαιούχο[78].

Όταν αρκετές επιμέρους παρατυπίες με δημοσιονομική επίπτωση κατώτερη του ορίου αναφοράς αφορούν τον ίδιο δικαιούχο, ο οποίος υλοποιεί ένα ή περισσότερα έργα στο πλαίσιο του ίδιου προγράμματος/μέτρου, πολλά κράτη μέλη κοινοποιούν αυτό το γεγονός στην OLAF[79]. Τα κράτη μέλη χρησιμοποιούν επίσης τα στοιχεία για τις παρατυπίες στο πλαίσιο της ανάλυσης κινδύνου[80]. Όταν μια παρατυπία με δημοσιονομική επίπτωση η οποία είχε αρχικά κριθεί ότι υπερβαίνει το όριο αναφοράς, αλλά με μεταγενέστερο νέο υπολογισμό είναι κάτω του ορίου, τα κράτη μέλη έχουν αναφέρει ότι θα ενημερώνουν την Επιτροπή για κάθε παρόμοια μείωση.

Ταξινόμηση των παρατυπιών

Τα κράτη μέλη οφείλουν να κατατάσσουν τις παρατυπίες σε συγκεκριμένες κατηγορίες: παρατυπία[81], υπόνοια απάτης[82] και απάτη[83].

Σύμφωνα με την έκθεση του 2007 για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων, στο γεωργικό τομέα τα κράτη μέλη κατέταξαν σε κατηγορίες μόνο το 68% των κοινοποιηθεισών παρατυπιών, έναντι ποσοστού 67% για τις διαρθρωτικές δράσεις και 57% για τα προενταξιακά κονδύλια.

Ενώ τα περισσότερα κράτη μέλη μπορούν να διακρίνουν με ευκολία μια παρατυπία από μια βεβαιωμένη απάτη, ορισμένα δυσκολεύονται να ανιχνεύσουν υποθέσεις υπόνοιας απάτης, διότι δυσκολεύονται να εντοπίσουν τη δόλια ή σκόπιμη συμπεριφορά[84]. Οι δυσκολίες ταξινόμησης των παρατυπιών οφείλονται στο γεγονός ότι οι αρχές δεν έχουν επαρκή πληροφόρηση και στοιχεία σε ένα αρχικό στάδιο της διαδικασίας[85] ή στην περιορισμένη πρακτική εμπειρία ή την έλλειψη εμπειρίας του προσωπικού που χειρίζεται τις παρατυπίες[86]. Η ταξινόμηση των παρατυπιών δυσχεραίνεται επίσης από τις χρονοβόρες διοικητικές και δικαστικές διαδικασίες[87], εφόσον μια παρατυπία που κατατάσσεται αρχικά σε μια συγκεκριμένη κατηγορία ενδέχεται στη συνέχεια να χαρακτηρισθεί διαφορετικά.

Για τον τομέα της γεωργίας, τα κράτη μέλη[88] ανέφεραν ότι θα κατέτασσαν μια παρατυπία στην κατηγορία της υπόνοιας απάτης, εάν αυτό αναφερόταν στα πορίσματα του εθνικού συστήματος διαχείρισης και ελέγχου (π.χ. εσωτερικοί και εξωτερικοί δημοσιονομικοί έλεγχοι, διαδικασίες εσωτερικού ελέγχου, επιτόπιοι έλεγχοι). Στον ίδιο τομέα, μόνο δύο κράτη μέλη θα κατέτασσαν μια παρατυπία στην κατηγορία της υπόνοιας απάτης, εάν η υπόθεση παραπέμπονταν στη δικαιοσύνη. Όσον αφορά τα Διαρθρωτικά Ταμεία, τα περισσότερα[89] κράτη μέλη εφαρμόζουν το πρώτο κριτήριο και μόνο τέσσερα εφαρμόζουν το δεύτερο κριτήριο. Το πρώτο κριτήριο χρησιμοποιείται ευρέως και για τα προενταξιακά κονδύλια.

Ανάκτηση

Ίδιοι πόροι

Τα κράτη μέλη οφείλουν να ανακτούν τα διαπιστωθέντα ποσά, μεταξύ των οποίων και αυτά που καταχωρούν στην κοινή βάση δεδομένων OWNRES. Το προς ανάκτηση ποσό για παρατυπίες που ανιχνεύθηκαν το 2008 είναι περίπου 351 εκατ. €.

Παρά τις προσπάθειες των κρατών μελών, ενδέχεται να είναι αδύνατη η πλήρης ανάκτηση ενός βεβαιωθέντος ποσού. Τα διαπιστωθέντα ποσά μπορεί να αλλάζουν λόγω συμπληρωματικών πληροφοριών ή δικαστικών διαδικασιών ή διότι μια οφειλή μπορεί να θεωρηθεί μη ανακτήσιμη λόγω οικονομικών προβλημάτων του οφειλέτη.

Σήμερα, το ποσοστό της ανάκτησης για τις παρατυπίες που σημειώθηκαν το 2008 είναι 37,5% (περίπου 132 εκατ. €). Πρόκειται για μια μέση αρχική κατάσταση, αν και το ποσοστό είναι κατώτερο από το περυσινό 40%. Κατά την τελευταία δεκαετία, το ποσοστό ανάκτησης κυμαίνεται μεταξύ 40% και 55%.

Όταν η μη ανάκτηση διαπιστωθέντος ποσού δεν καταλογίζεται σε κράτος μέλος, αυτό μπορεί να ζητήσει τη διαγραφή του μη ανακτήσιμου ποσού. Το 2008, η Επιτροπή αρνήθηκε τη διαγραφή που ζήτησαν ορισμένα κράτη μέλη σε 32 περιπτώσεις οι οποίες αντιπροσωπεύουν συνολικό ποσό περίπου 17,4 εκατ. €, διότι έκρινε ότι τα κράτη μέλη ήταν υπεύθυνα για τη μη ανάκτηση.

Εξάλλου, ορισμένα κράτη μέλη κρίθηκαν δημοσιονομικά υπεύθυνα για συνολικό ποσό που υπερβαίνει τα 43 εκατ. €, διότι δεν είχαν προβεί στη διαπίστωση τελωνειακών οφειλών όπως όφειλαν.

Γεωργία

Σύμφωνα με το άρθρο 32 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1290/2005 του Συμβουλίου, δημιουργήθηκε ένας αυτόματος μηχανισμός ανεπιτυχούς ανάκτησης αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών. Όταν ένα κράτος μέλος δεν ανακτά από το δικαιούχο ένα αχρεωστήτως καταβληθέν ποσό εντός τεσσάρων ετών από την ημερομηνία της πρώτης διοικητικής ή δικαστικής πράξης διαπίστωσης (ή οκτώ ετών σε περίπτωση προσφυγής στα εθνικά δικαστήρια), το μη ανακτηθέν ποσό βαρύνει αυτομάτως κατά 50% τον προϋπολογισμό αυτού του κράτους μέλους στο πλαίσιο της ετήσιας εκκαθάρισης των λογαριασμών του ΕΓΤΠΕ και του ΕΓΤΑΑ. Ακόμη και μετά την εφαρμογή αυτού του μηχανισμού, τα κράτη μέλη είναι υποχρεωμένα να πιστώνουν το 50% του πράγματι ανακτηθέντος ποσού στον προϋπολογισμό της Κοινότητας. Εάν δεν το πράξουν με τη δέουσα επιμέλεια, η Επιτροπή μπορεί να καταλογίσει στο οικείο κράτος μέλος ολόκληρο το ποσό.

Όσον αφορά το οικονομικό έτος 2008, όταν τα αχρεωστήτως καταβληθέντα οφείλονται σε διοικητικά σφάλματα που διέπραξαν οι εθνικές αρχές, το σχετικό συνολικό ποσό αφαιρείται από τους ετήσιους λογαριασμούς των εμπλεκόμενων οργανισμών πληρωμής και έτσι εξαιρούνται από την κοινοτική χρηματοδότηση.

Για το ΕΓΤΠΕ, αυτός ο μηχανισμός εφαρμόστηκε για δεύτερη φορά με την απόφαση εκκαθάρισης των λογαριασμών του οικονομικού έτους 2007[90], με την οποία έγινε εκκαθάριση όλων των εκκρεμών υποθέσεων μη ανάκτησης από το 2003 ή και από το 1999 (υποθέσεις που εκκρεμούσαν επί τέσσερα ή και οκτώ έτη αντίστοιχα), με τον καταλογισμό ποσού 131,4 εκατ. € στα κράτη μέλη. Στους οργανισμούς πληρωμής για τους οποίους η απόφαση εκκαθάρισης λογαριασμών δεν περιέλαβε τους λογαριασμούς του 2007, καταλογίστηκε με μεταγενέστερη απόφαση[91] πρόσθετο ποσό 0,05 εκατ. € και θα καταλογιστεί και συμπληρωματικό ποσό 6,2 εκατ. €.

Όσον αφορά το οικονομικό έτος 2008, τα κράτη μέλη ανέκτησαν ποσό 108 εκατ. €, ενώ ποσό 32,2 εκατ. € κρίθηκε μη ανακτήσιμο και το εκκρεμές προς ανάκτηση ποσό από τους δικαιούχους στα τέλη του οικονομικού έτους ανερχόταν σε 1.246 εκατ. € για το ΕΓΤΠΕ. Οι δημοσιονομικές επιπτώσεις της μη ανάκτησης για εκκρεμείς υποθέσεις από το 2004 ή το 2000 καθορίστηκαν βάσει του «κανόνα 50-50», με καταλογισμό στα κράτη μέλη ποσού 31,4 εκατ. € στην απόφαση εκκαθάρισης των λογαριασμών του οικονομικού έτους 2008 που εξέδωσε η Επιτροπή στις 29 Απριλίου 2009[92]. Πρόσθετο ποσό 0,8 εκατ. € θα καταλογιστεί με μεταγενέστερες αποφάσεις. Με την εφαρμογή αυτού του μηχανισμού εκκαθάρισης «50-50» τα τελευταία έτη και τον καταλογισμό στα κράτη μέλη μέρους των μη ανακτηθέντων ποσών, το εκκρεμές ποσό για τον προϋπολογισμό της ΕΕ μειώθηκε περίπου σε 900 εκατ. €.

Όσον αφορά το ΕΓΤΑΑ και το μεταβατικό μέσο χρηματοδότησης της αγροτικής ανάπτυξης, δεν έχει ακόμη τεθεί σε εφαρμογή ο προαναφερθείς μηχανισμός εκκαθάρισης. Για τα ταμεία αυτά, το εκκρεμές ποσό στο τέλος του οικονομικού έτους 2008 ανερχόταν σε 7,9 εκατ. €. Ανακτήθηκε ποσό 17,2 εκατ. €, ενώ ποσό 0,2 εκατ. € κρίθηκε μη ανακτήσιμο κατά τη διάρκεια του οικονομικού έτους 2008.

Διαρθρωτικά Ταμεία

Στον τομέα των Διαρθρωτικών Ταμείων, η ανάκτηση από τους δικαιούχους των αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών λόγω παρατυπίας ή απάτης εξαρτάται επίσης από τα κράτη μέλη. Τα ποσά αυτά είναι δυνατό να ανακτηθούν στο επίπεδο της Επιτροπής μέσω της μείωσης ή της ακύρωσης της χρηματοδοτικής συνεισφοράς.

Τα συγχρηματοδοτούμενα από τα Διαρθρωτικά Ταμεία προγράμματα είναι πολυετή και βασίζονται σε ενδιάμεσες πληρωμές. Η ανάκτηση αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών μπορεί να πραγματοποιηθεί πριν ή μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος. Για την περίοδο προγραμματισμού 1994-99, η προθεσμία υποβολής της αίτησης τελικής πληρωμής στην Επιτροπή έληξε στις 31 Μαρτίου 2003. Την περίοδο εκείνη, η Κοινότητα συγχρηματοδότησε περίπου 100 προγράμματα με συνολικό ποσό περίπου 159 δισ. € [93]. Οι διατάκτες και οι διαχειριστικές υπηρεσίες της Επιτροπής, με τη συνδρομή της OLAF, είναι υπεύθυνοι για τη διοικητική και δημοσιονομική παρακολούθηση μετά την ολοκλήρωση αυτών των προγραμμάτων.

Για την περίοδο προγραμματισμού 1994-99, τα κράτη μέλη κοινοποίησαν 11.035 περιπτώσεις παρατυπιών (62 το 2008) με εκτιμώμενη δημοσιονομική επίπτωση 1,51 δισ. € [94] επί της κοινοτικής συνεισφοράς (10,95 εκατ. € για το 2008).

Από τις περιπτώσεις αυτές, 5.944 έκλεισαν οριστικά από πλευράς της Επιτροπής και ελήφθη υπόψη το ποσό των 697 εκατ. € κατά την τελική πληρωμή ή αποδεσμεύτηκε μετά το κλείσιμο ή επιστράφηκε στον κοινοτικό προϋπολογισμό. Τα κράτη μέλη δήλωσαν ότι διοικητικές και δικαστικές διαδικασίες είχαν ολοκληρωθεί σε εθνικό επίπεδο για άλλες 861 υποθέσεις με δημοσιονομική επίπτωση 59 εκατ. € για την ίδια περίοδο. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής κίνησαν τις διαδικασίες συμβιβασμού για το κλείσιμο αυτών των υποθέσεων

Το 2008, η Επιτροπή εξέδωσε τρεις αποφάσεις για το χειρισμό 24 περιπτώσεων παρατυπιών για τις οποίες τα οικεία κράτη μέλη ζήτησαν από την Επιτροπή να επιβαρυνθεί με τις δημοσιονομικές συνέπειες των μη ανακτήσιμων ποσών. Καταλογίστηκαν στον κοινοτικό προϋπολογισμό ποσό 3.851.988 € με απόφαση για 20 περιπτώσεις που χρηματοδοτήθηκαν από τον ΧΜΠΑ και ποσό 120.359 € με δύο αποφάσεις που αφορούσαν το ΕΚΤ.

Για την περίοδο προγραμματισμού 2000-2006, τα κράτη μέλη έχουν ανακοινώσει μέχρι σήμερα 15.574 περιπτώσεις παρατυπιών (3.791 το 2008) με δημοσιονομική επίπτωση περίπου 2,30 δισ. € γα τον κοινοτικό προϋπολογισμό (516,3 εκατ. € για το 2008).

Τα κράτη μέλη ενημέρωσαν την Επιτροπή ότι είχαν ολοκληρωθεί σε εθνικό επίπεδο οι διοικητικές ή/και δικαστικές διαδικασίες για 7.389 από αυτές τις υποθέσεις και είχε ανακτηθεί ποσό περίπου 704 εκατ. €.

Στα τέλη του 2008, το συνολικό ποσό των δημοσιονομικών διορθώσεων για τις περιόδους προγραμματισμού 1994-99 και 2000-06 ανήλθε σε 1.995 εκατ. € (414 εκατ. € το 2008) και σε 3.313 εκατ. € (1.173 εκατ. € το 2008) αντίστοιχα. Οι δημοσιονομικές αυτές διορθώσεις ήταν αποτέλεσμα των δημοσιονομικών ελέγχων που διενήργησαν η Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, των ερευνών της OLAF και της διαδικασίας κλεισίματος των δύο περιόδων προγραμματισμού. Περιλαμβάνουν τις δαπάνες που επηρεάστηκαν από τις παρατυπίες οι οποίες, γι’ αυτό το λόγο, πρέπει να εξαιρεθούν από τη συγχρηματοδότηση από τον κοινοτικό προϋπολογισμό. Επιπλέον, και τα κράτη μέλη πραγματοποιούν διορθώσεις μετά από τους δικούς τους δημοσιονομικούς ελέγχους ή τους ελέγχους της Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου. Οι διορθώσεις αυτές δεν καταχωρούνται στο λογιστικό σύστημα της Επιτροπής, αλλά τα κράτη μέλη κοινοποιούν τα στοιχεία αυτά στην Επιτροπή σε ετήσια βάση.

Άμεσες δαπάνες

Στους τομείς άμεσης διαχείρισης των πόρων από τα κοινοτικά όργανα, η ανάκτηση των αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών γίνεται απευθείας από τα ίδια τα όργανα χωρίς τη μεσολάβηση των κρατών μελών. Ο δημοσιονομικός κανονισμός και οι εκτελεστικές διατάξεις του προβλέπουν τα στάδια της διαδικασίας ανάκτησης:

- πρόβλεψη και βεβαίωση της απαίτησης από τον διατάκτη (ο οποίος οφείλει να διαβεβαιώσει τον βέβαιο, εκκαθαρισμένο και απαιτητό χαρακτήρα της απαίτησης),

- κατάρτιση του εντάλματος είσπραξης (εντολή του διατάκτη στον υπόλογο να προβεί στην είσπραξη) συνοδευόμενη από χρεωστικό σημείωμα με αποδέκτη τον οφειλέτη, και

- είσπραξη από τον υπόλογο, ο οποίος προβαίνει, εάν είναι δυνατό, στην είσπραξη με συμψηφισμό, όταν ο οφειλέτης είναι ο ίδιος κάτοχος, έναντι των Κοινοτήτων, απαίτησης βεβαίας, εκκαθαρισμένης και απαιτητής.

Εάν παρά τις επιστολές υπενθύμισης και προειδοποίησης ο οφειλέτης δεν εξοφλήσει την οφειλή του και αν ο υπόλογος δεν έχει εισπράξει την απαίτηση με συμψηφισμό ή με ενεργοποίηση της τραπεζικής εγγύησης που έχει καταθέσει ο οφειλέτης, ο διατάκτης καθορίζει αμελλητί τον τρόπο αναγκαστικής είσπραξης της απαίτησης.

Για την έκδοση εκτελεστού τίτλου, υπάρχουν δύο πιθανές αλληλοαποκλειόμενες λύσεις.

- η έκδοση απόφασης που αποτελεί τίτλο εκτελεστό κατά την έννοια του άρθρου 256 της συνθήκης ΕΚ (επισημοποιεί τη βεβαίωση της απαίτησης σε απόφαση που αποτελεί τίτλο εκτελεστό)·

- η απόφαση τίτλου διά της δικαστικής οδού με προσφυγή στις εθνικές ή κοινοτικές δικαστικές αρχές. Αυτό περιλαμβάνει και την αγωγή στο πλαίσιο της ποινικής διαδικασίας στα δικαστήρια που το επιτρέπουν.

Όσον αφορά τα εντάλματα είσπραξης για παρατυπίες και περιπτώσεις απάτης τα οποία εκδόθηκαν το 2008, έχει κοινοποιηθεί ολική ή μερική ανάκτηση σε 679 κοινοποιηθείσες περιπτώσεις. Η Επιτροπή έχει ανακτήσει ποσό 22 εκατ. €. Σε 670 περιπτώσεις έχει ανακτηθεί το συνολικό παράτυπο ποσό. Εκκρεμεί η είσπραξη ποσού 13 εκατ. € που αφορά 262 περιπτώσεις.

Ανάκτηση μετά από περίπτωση OLAF

Όταν η τελική έκθεση μιας υπόθεσης της OLAF καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ορισμένα ποσά ενδέχεται να έχουν καταβληθεί παράτυπα σε κάποιο δικαιούχο ή να μην έχουν ανακτηθεί όπως έπρεπε, οι αρμόδιες αρχές, κατά κανόνα οι αρχές των κρατών μελών ή οι αντίστοιχες αρχές των τρίτων χωρών, πρέπει να προβούν στην ανάκτηση αυτών των ποσών. Η OLAF παρακολουθεί την εξέλιξη αυτών των διαδικασιών ανάκτησης.

Το 2008, η OLAF ολοκλήρωσε επίσημα τον οικονομικό έλεγχο ποσού άνω των 146,8 εκατ. €. Ανακτήθηκε ποσό 128 εκατ. € για τα Διαρθρωτικά Ταμεία.

Το 2008, η OLAF επανεξέτασε επίσης τις διαδικασίες δημοσιονομικής παρακολούθησης που αφορούν τις υποθέσεις της OLAF. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να τεθούν σε εφαρμογή, από την 1η Ιανουαρίου 2009, νέα κριτήρια χειρισμού και αποδοχής σε σχέση με τα όρια de minimis . Η θέσπιση αυτών των ορίων θα επιτρέψει να εστιαστούν οι διαθέσιμοι περιορισμένοι δημοσιονομικοί πόροι της OLAF για την παρακολούθηση κατ’ εξοχήν των σημαντικότερων υποθέσεων απάτης ή παρατυπίας οι οποίες αφορούν σημαντικά μεγάλα χρηματικά ποσά. Για περισσότερες πληροφορίες βλ. έκθεση της OLAF[95].

[1] ΕΕ L 136 της 31.05.1999.

[2] Για παραπομπές, βλ. σελίδα εξωφύλλου της έκθεσης.

[3] Άρθρο 1 παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 2988/95 του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 1995, σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων (ΕΕ L 312 της 23.12.1995).

[4] Άρθρο 1 παράγραφος 1 στοιχείο α) της Σύμβασης της 26ης Ιουλίου 1995 σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΕΕ C 316 της 27.11.1995).

[5] Για παραπομπές, βλ. σελίδα εξωφύλλου της έκθεσης.

[6] Για ορισμένους τομείς τα στοιχεία αυτά έχουν ενημερωθεί από την έκθεση του 2007.

[7] Ομοίως.

[8] Δασμοί και γεωργικές εισφορές.

[9] Το ποσοστό αυτό βασίζεται σε εκτίμηση των παραδοσιακών ιδίων πόρων στο γενικό προϋπολογισμό του 2008 και όχι σε λογαριασμούς.

[10] Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων.

[11] Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης.

[12] Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης.

[13] Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο.

[14] Χρηματοδοτικό Μέσο Προσανατολισμού της Αλιείας.

[15] COM(2008) 496 τελικό.

[16] http://ec.europa.eu/comm/anti_fraud/reports/index_en.html.

[17] COM (2006)244 τελικό.

[18] Ψήφισμα ΕΚ αριθ. P6-TA-PROV(2008)0553.

[19] COM (2008)839 τελικό.

[20] Βλ. σημείο 15, παράγραφος 7 της δήλωσης της συνόδου κορυφής των G20.

[21] ΕΕ L 46 της 17.2.2009.

[22] BG, FI, FR, DE, PL, RO, SE, και UK. Για τη Γερμανία η συμφωνία εφαρμόζεται από τις 9 Απριλίου 2009, για τη Φινλανδία από τις 15 Απριλίου και για το Ηνωμένο Βασίλειο από τις 20 Απριλίου 2009.

[23] Απόφαση αριθ. 2008/801/ΕΚ του Συμβουλίου σχετικά με τη σύναψη, εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών κατά της Διαφθοράς, ΕΕ L 287 της 29.10.2008.

[24] Παρόμοιες συμφωνίες έχουν ήδη συναφθεί με την Αργεντινή, το Τζιμπουτί, το Μαρόκο, τη Δημοκρατία του Κογκό, τη Σενεγάλη και το FIGE (Φόρουμ Γενικών Ελέγχων των Αφρικανικών Κρατών) και, το 2008, με τις αρχές της Νότιας Αφρικής.

[25] ΕΕ C316 της 27.11.1995.

[26] Πρώτο πρωτόκολλο της 27ης Σεπτεμβρίου 1996 (ΕΕ C 313 της 23.10.1996). Πρωτόκολλο της 29ης Νοεμβρίου 1996 σχετικά με την ερμηνεία της σύμβασης από το ΔΕΚ με προδικαστικές αποφάσεις (ΕΕ C 151 της 20.5.1997). Δεύτερο πρωτόκολλο της 19ης Ιουνίου 1997 (ΕΕ C 221 της 19.7.1997).

[27] COM(2008) 77 τελικό.

[28] Τα μέσα ΠΟΣ δεν έχουν επικυρωθεί από την Τσεχική Δημοκρατία, την Ουγγαρία και τη Μάλτα και η Εσθονία δεν έχει επικυρώσει το πρωτόκολλο του ΔΕΚ.

[29] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 44/2009 του Συμβουλίου της 18ης Δεκεμβρίου 2008 για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1338/2001 σχετικά με τον καθορισμό των αναγκαίων μέτρων για την προστασία του ευρώ από την παραχάραξη και την κιβδηλία (ΕΕ L 17 της 22.1.2009, σ. 1)· κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 45/2009 του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 2008, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1339/2001 για την επέκταση των αποτελεσμάτων του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1338/2001 σχετικά με τον καθορισμό των αναγκαίων μέτρων για την προστασία του ευρώ από την παραχάραξη και την κιβδηλία στα κράτη μέλη τα οποία δεν έχουν υιοθετήσει το ευρώ ως ενιαίο νόμισμα (ΕΕ L 17 της 22.1.2009, σ. 4)· κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 46/2009 της 18ης Δεκεμβρίου 2008, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2182/2004 σχετικά με τα μετάλλια και τις μάρκες που προσομοιάζουν με τα κέρματα του ευρώ (ΕΕ L 17 της 22.1.2009, σ. 5)· κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 47/2009 της 18ης Δεκεμβρίου 2008 για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2183/2004 για την επέκταση της εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2182/2004 σχετικά με τα μετάλλια και τις μάρκες που προσομοιάζουν με τα κέρματα ευρώ στα μη συμμετέχοντα κράτη μέλη (ΕΕ L 17 της 22.1.2009, σ. 7).

[30] ΕΕ L 218 της 13.8.2008.

[31] ΕΕ L 82 της 22.3.1997.

[32] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 450/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Απριλίου 2008, για τη θέσπιση του κοινοτικού τελωνειακού κώδικα (εκσυγχρονισμένος τελωνειακός κώδικας), ΕΕ L 145 της 4.6.2008.

[33] Οι δύο συμφωνίες προβλέπουν την καταβολή από τις καπνοβιομηχανίες ποσού 1250 εκατ. USD (από την PMI) και 400 εκατ. USD (από την JTI), το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την καταπολέμηση του λαθρεμπορίου και της παραποίησης τσιγάρων. Μέχρι το τέλος του 2008, η PMI είχε καταβάλει 650 εκατ. USD (περίπου 503,8 εκατ. €) και η JTI 100 εκατ. USD (περίπου 77,5 εκατ. €).

[34] COM(2007)127· http://ec.europa.eu/commission_barroso/kallas/work/eu_transparency/index_en.htm.

[35] Κανονισμός (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 1995/2006 του Συμβουλίου της 13ης Δεκεμβρίου 2006 για την τροποποίηση του κανονισμού αριθ. 1605/2002 σχετικά με το δημοσιονομικό κανονισμό που εφαρμόζεται στο γενικό προϋπολογισμό των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΕΕ L 390/2006, 31.12.2006).

[36] ΕΕ L 344 της 20.12.2008.

[37] ΕΕ L 344 της 20.12.2008.

[38] COM(2006)9 τελικό.

[39] ΕΕ C 107 της 30.4.2004, σ. 4.

[40] COM(2008)866 τελικό.

[41] ΕΕ C 216 της 14.9.2007.

[42] COM(2008)97.

[43] COM(2009)42.

[44] Το 9,7% των ποσών που κατέβαλαν η ΡΜΙ και η JTI διατέθηκε στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα.

[45] Βλ. όλες τις απαντήσεις στο έγγραφο εργασίας της Επιτροπής «Η εφαρμογή του άρθρου 280 της Συνθήκης από τα κράτη μέλη το 2008».

[46] BG, LV, LT, LU, HU, PT, SK, SE.

[47] ES, HU, RO, IT.

[48] BG, EE, IT, PL, SK, UK.

[49] Βλ. έγγραφο εργασίας της Επιτροπής «Η εφαρμογή του άρθρου 280 της Συνθήκης από τα κράτη μέλη το 2008»

[50] ΕΕ L 292/15.11.1996.

[51] P6_TA-PROV(2008)0052.

[52] Βλ. σημείο 2.1.1.

[53] BE, BG, CZ, DK, DE, EE, IT, CY, LV, LT, HU, MT, NL, PL, PT, RO, SI, SK, SE, UK.

[54] BG, CZ, DK, EE, CY, LV, HU, MT, PL, RO, SI, SK, SE.

[55] BE, DE, IT, LT, NL, PT, UK.

[56] BE, IE, IT, NL, AT, UK.

[57] DK, HU, IT, LT, NL, PT, SI, UK.

[58] DK, LT, MT, PT, RO, SI, UK.

[59] BE, DK, EE, IT, LT, LU, PT, SI, SK.

[60] DK, LT, PT, RO, SI.

[61] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1848/2006 της 4.12.2006 (ΕΕ L355 της 15.12.2006)· κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2035/2005 της Επιτροπής, της 12.12.2005 (ΕΕ L328 της 15.12.2005) που τροποποιεί τον κανονισμό αριθ. 1681/94 της 11.07.1994 (ΕΕ L178 της 12.7.1994)· κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2168/2005 της Επιτροπής της 23.12.2005 (ΕΕ L345 της 28.12.2005) που τροποποιεί τον κανονισμό αριθ.1831/94 της 26.07.1994 (ΕΕ L 191 της 27.7.1994)· κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1828/2006 της Επιτροπής της 8.12.2006.

[62] Για το SAPARD 4000 €, για το ISPA δεν υπάρχει όριο.

[63] BE (Περιφέρεια Βρυξελλών Πρωτευούσης για τα Διαρθρωτικά Ταμεία και Περιφέρεια Βαλλονίας για τη γεωργία), CZ, DK (γεωργία), DE (γεωργία), EE, EL (γεωργία), ES, HU, NL, AT, PL (Διαρθρωτικά Ταμεία), SK, SE, UK (Βόρεια Ιρλανδία).

[64] IE, IT, ES (Διαρθρωτικά Ταμεία).

[65] MT, FI.

[66] EE, PL.

[67] PL.

[68] HU.

[69] FR.

[70] DK, EL, ES, HU, MT, PT, SE.

[71] BE, BG, CZ, FR, MT, NL, AT, SK, UK.

[72] EE, IE, IT, LT, HU, PL, SE.

[73] 20 κράτη μέλη για τα γεωργικά ταμεία: BG, CZ, DK, DE, EE, IE, ES, FR, IT, CY, LV, LT, LU, HU, MT, AT (εξαιρουμένων των επιστροφών κατά την εξαγωγή), PL, PT, RO, UK· 19 για τα Διαρθρωτικά Ταμεία: BE (BERBC03, Περιφέρεια Βαλλονίας, οργανισμός ΕΚΤ, γαλλόφωνη Κοινότητα· φλαμανδική Κοινότητα ESF VL), BG, CZ, DK, DE, EE, IE, ES, FR, CY, LV, HU, MT, NL, AT, PT, RO, SK, UK.

[74] BG, EE, CY, LV, MT, RO, SK.

[75] BG, CZ, DK, EE, IE, ES, CY, LV, LT, LU, HU, MT, PT, SK και UK.

[76] BE (γαλλόφωνη Κοινότητα), FR, AT, PL.

[77] MT, UK (Βόρεια Ιρλανδία), EE.

[78] UK (JIU).

[79] BE (εκτός από την Περιφέρεια Βαλλονίας), BG, CZ, FR (μόνο για τη γεωργία), IT, LV, LT, HU, MT, PL, PT (μόνο για τη γεωργία), RO, SI (μόνο για τη γεωργία), UK (εκτός από τη Σκωτία).

[80] Για τη γεωργία: όλες οι χώρες πλην της DK· για τα Διαρθρωτικά Ταμεία: όλες οι χώρες εκτός από τις EL, LT, LU, NL, FI.

[81] Σύμφωνα με τον κανονισμό 2988/95 του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 18ης Δεκεμβρίου 1995, «παρατυπία» είναι κάθε παράβαση διάταξης του κοινοτικού δικαίου που προκύπτει από πράξη ή παράλειψη ενός οικονομικού φορέα, με πραγματικό ή δυνητικό αποτέλεσμα να ζημιωθεί ο γενικός προϋπολογισμός των Κοινοτήτων.

[82] Λαμβάνοντας υπόψη ότι η κοινοποίηση παρατυπιών πραγματοποιείται σε αρχικό στάδιο, οι τομεακές κανονιστικές ρυθμίσεις προβλέπουν ότι τα κράτη μέλη οφείλουν να προσδιορίζουν μεταξύ των κοινοποιούμενων παρατυπιών όχι μόνο τις περιπτώσεις βεβαιωθείσας απάτης, αλλά και τις περιπτώσεις υπόνοιας απάτης. Σύμφωνα με τους κανονισμούς (ΕΚ) αριθ. 1848/2006 για το γεωργικό τομέα και 2035/2005 και 2168/2005 για τα Διαρθρωτικά Ταμεία και το Ταμείο Συνοχής, ως «υπόνοια απάτης» νοείται κάθε παρατυπία που έχει ως αποτέλεσμα την κίνηση διοικητικών ή/και δικαστικών διαδικασιών σε εθνικό επίπεδο με στόχο να διαπιστωθεί η ύπαρξη πρόθεσης.

[83] Σύμφωνα με τη σύμβαση για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, απάτη είναι παρατυπία που διαπράττεται από πρόθεση και συνιστά εγκληματική πράξη που μπορεί να βεβαιωθεί μόνο μετά την περάτωση των δικαστικών διαδικασιών.

[84] BE, ES, HU, LV, LT, PT.

[85] CY, MT.

[86] EE, HU, RO, FI, SE.

[87] RO, SI.

[88] BE, BG, CZ, DK, EE, FR, IT, LT, LU, PL, RO, SI, UK.

[89] BE, BG, CZ, DK, EE, IE, IT, CY, LV, LT, LU (ERDF), NL, PL, PT, RO, SI, SK, FI, SE, UK.

[90] Απόφαση 2008/396/ΕΚ (ΕΕ L 139 της 29.5.2008).

[91] Απόφαση 2009/87/ΕΚ (ΕΕ L 31 της 3.2.2009).

[92] Απόφαση 2009/367/ΕΚ, (ΕΕ L 111 της 5.5.2009).

[93] Αυτά είναι πολυετή προγράμματα. Ο αριθμός αυτός δεν περιλαμβάνει τα έργα που χρηματοδοτούνται άμεσα από τα Διαρθρωτικά Ταμεία και το Ταμείο Συνοχής.

[94] Κατάσταση σύμφωνα με τα δεδομένα της βάσης ECR στις 15 Απριλίου 2008.

[95] http://ec.europa.eu/comm/anti_fraud/reports/index_en.html.