Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την "Έκθεση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών η οποία ζητήθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στη Στοκχόλμη: 'Αύξηση της συμμετοχής του εργατικού δυναμικού και προώθηση της παράτασης του ενεργού επαγγελματικού βίου'"

(2002/C 287/01)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την "Έκθεση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών, που ζητήθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στη Στοκχόλμη: 'Αύξηση της συμμετοχής του εργατικού δυναμικού και προώθηση της παράτασης του ενεργού επαγγελματικού βίου'" (COM(2002) 9 τελικό)·

έχοντας υπόψη την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής της 24ης Ιανουαρίου 2002 να ζητήσει τη γνωμοδότησή της σύμφωνα με το άρθρο 265, πρώτη παράγραφος, της Συνθήκης περί ιδρύσεως των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της, της 6ης Φεβρουαρίου 2002, να αναθέσει στην επιτροπή "Οικονομική και κοινωνική πολιτική" τις προπαρασκευαστικές εργασίες της ΕΤΠ για το θέμα·

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών: "Το μέλλον της υγειονομικής περίθαλψης και της μέριμνας για τους ηλικιωμένους: εξασφάλιση της δυνατότητας πρόσβασης, της ποιότητας και της οικονομικής βιωσιμότητας" (COM(2001) 723 τελικό)·

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής: "Υποστήριξη εθνικών στρατηγικών για ασφαλείς και βιώσιμες συντάξεις, μέσω μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης" (COM(2001) 362 τελικό)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότησή της με τίτλο "Οικονομία της ΕΕ: Επισκόπηση του 2000" (CdR 469/2000 fin)(1)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότησή της με τίτλο "1999 - Διεθνές έτος των ηλικιωμένων" (CdR 442/98 fin)(2)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότησή της με τίτλο "Η δημογραφική κατάσταση στην Ευρωπαϊκή Ένωση" (CdR 388/97 fin)(3)·

έχοντας υπόψη τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Βαρκελώνης, στις 15 και 16 Μαρτίου 2002·

έχοντας υπόψη την τελική δήλωση της δεύτερης παγκόσμιας συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών για τη γήρανση, που πραγματοποιήθηκε στην Ισπανία, στη Μαδρίτη, από τις 8 έως τις 12 Απριλίου 2002 και το πρόγραμμα δράσης που επακολούθησε·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης CdR 94/2002 της επιτροπής "Οικονομική και κοινωνική πολιτική", το οποίο υιοθετήθηκε στις 17 Απριλίου 2002 (εισηγητής: ο κ. Van Nistelrooij (NL-EVP), μέλος του επαρχιακού εκτελεστικού σώματος του Νοοrd-Brabant)·

υιοθέτησε κατά την 45η σύνοδο ολομέλειας της 3ης και 4ης Ιουλίου 2002 (συνεδρίαση της 3ης Ιουλίου) ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Οι απόψεις της Επιτροπής των Περιφερειών

1.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών θεωρεί ότι η έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έχει ιδιαίτερη σημασία όχι μόνο επειδή τοποθετεί στο επίκεντρο του πολιτικού ενδιαφέροντος την προβληματική της γήρανσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τις οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις του φαινομένου αυτού, αλλά επειδή υπογραμμίζει και την ανάγκη να συμπεριληφθεί μια συμπληρωματική πολιτική στην ευρωπαϊκή ημερήσια διάταξη.

1.2. Σημαντική προϋπόθεση για την αντιμετώπιση του προβλήματος της γήρανσης είναι η ενίσχυση της παρουσίας των ηλικιωμένων στην αγορά εργασίας. Με δεδομένες τις σημαντικές συνέπειες που έχει η γήρανση στην αγορά εργασίας λόγω του χαμηλού ποσοστού συμμετοχής σε αυτή των ηλικιωμένων, η Επιτροπή των Περιφερειών επικροτεί τους ποιοτικούς στόχους που όρισε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Στοκχόλμης, σύμφωνα με τους οποίους ο μέσος όρος συμμετοχής των ηλικιωμένων ανδρών και γυναικών (55-64) στην αγορά εργασίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να αυξηθεί σε 50 % έως το 2010.

1.3. Για να υλοποιηθεί αυτός ο φιλόδοξος στόχος, η Επιτροπή των Περιφερειών είναι της γνώμης ότι πρέπει να αναληφθούν σύντομα δράσεις. Ένα σημαντικό σημείο αναφοράς αποτελούν οι πολιτικές προτεραιότητες που εκτίθενται στην έκθεση. Στα πλαίσια αυτά, η Επιτροπή των Περιφερειών τονίζει ότι θεωρεί σημαντικό κατά την υλοποίηση των πολιτικών προθέσεων να συνεκτιμώνται περισσότερο απ' ό,τι μέχρι σήμερα οι δημογραφικές εξελίξεις στις περιφέρειες και τους δήμους.

1.4. Τα κράτη μέλη οφείλουν να ενσωματώσουν στα εθνικά σχέδια δράσης τα οποία καταρτίζουν στα πλαίσια της ευρωπαϊκής πολιτικής για την απασχόληση το στόχο που ορίστηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Με δεδομένο το σημαντικό ρόλο που διαδραματίζουν οι διαπεριφερειακές και τοπικές αρχές στην πολιτική για την αγορά εργασίας εν γένει και ιδιαίτερα όσον αφορά τη συμμετοχή των ηλικιωμένων, οι εξελίξεις που παρατηρούνται στην αγορά εργασίας σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο πρέπει να συμπεριλαμβάνονται στις ετήσιες εκθέσεις. Η Επιτροπή των Περιφερειών είναι της γνώμης ότι το σκεπτικό αυτό πρέπει να συνεκτιμηθεί κατά την αξιολόγηση της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση η οποία θα πραγματοποιηθεί το 2003.

1.5. Είναι προφανές ότι η επιλογή των μέσων που θα χρησιμοποιηθούν για την υλοποίηση του στόχου εξαρτάται από τις συνθήκες που επικρατούν σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Ωστόσο, η Επιτροπή των Περιφερειών είναι της γνώμης ότι αυτό δεν αναιρεί το γεγονός ότι, για να είναι επιτυχή, τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν πρέπει να τοποθετηθούν στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης και ισορροπημένης στρατηγικής. Η Επιτροπή των Περιφερειών θεωρεί ότι μια ολοκληρωμένη αντιμετώπιση του θέματος δεν είναι μόνο σκόπιμη, λόγω της στενής σχέσης που υπάρχει μεταξύ, αφενός, της αγοράς εργασίας και, αφετέρου, της κοινωνικής ασφάλισης και της μέριμνας για τους ηλικιωμένους, αλλά και απαραίτητη προκειμένου να επιτευχθεί μια καλή ισορροπία μεταξύ των οικονομικών και των κοινωνικών στόχων.

1.6. Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση σημαίνει ότι, παράλληλα με την εφαρμογή μέτρων για την προαγωγή της συμμετοχής των ηλικιωμένων στην αγορά εργασίας, πρέπει να αντιμετωπιστούν ευρέως και άλλα θέματα τα οποία σχετίζονται με την προβληματική της γήρανσης του πληθυσμού. Στα θέματα αυτά συμπεριλαμβάνονται οι συντάξεις και η ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. Και οι δύο τομείς οφείλουν να προσαρμοστούν στην ταχεία αύξηση του αριθμού των ατόμων άνω των 65 ετών. Η κατηγορία αυτή θα αποτελείται από μια ομάδα πολύ ηλικιωμένων ανθρώπων που χρειάζονται βοήθεια, φροντίδα και περίθαλψη και από μια ομάδα ενεργών και υγιών ανθρώπων που δικαιούνται συντάξεως. Επιπλέον, η αυξανόμενη αναμενόμενη διάρκεια ζωής συνεπάγεται την επιμήκυνση της περιόδου συνταξιοδότησης. Η αύξηση του αριθμού των συνταξιούχων καθώς και της περιόδου συνταξιοδότησης καθιστά απαραίτητη την επανεξέταση του σημερινού συνταξιοδοτικού συστήματος.

1.7. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβώνας θεώρησε την προσαρμογή του συνταξιοδοτικού συστήματος, των συστημάτων ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, και των συστημάτων μέριμνας των ηλικιωμένων ως μια από τις μεθόδους οι οποίες θα μπορούσαν να συμβάλουν ώστε να περιοριστούν όσο το δυνατόν περισσότερο οι επιπτώσεις της γήρανσης τους πληθυσμού. Εκτός από την αύξηση της συμμετοχής στην αγορά εργασίας, το Συμβούλιο αναφέρει, επίσης, ως μέσο τη μείωση του χρέους. Όσον αφορά το θέμα αυτό, η Επιτροπή των Περιφερειών περιορίζεται στην παρούσα γνωμοδότηση στη διαπίστωση ότι τα κράτη μέλη μπορούν να μειώσουν περισσότερο το δημόσιο χρέος τους, με αποτέλεσμα να αυξηθούν τα δημοσιονομικά περιθώρια για την κάλυψη των δαπανών που σχετίζονται με τη γήρανση του πληθυσμού.

2. Συστάσεις της Επιτροπής των Περιφερειών

2.1. Η συμμετοχή στην αγορά εργασίας σε μια ευρύτερη προοπτική

2.1.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών υποστηρίζει σε γενικές γραμμές τις πολιτικές προτεραιότητες που προτείνονται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, διαπιστώνει όμως ότι η τελευταία επιλέγει στην έκθεσή της μια έντονα οικονομική προοπτική τονίζοντας ιδιαιτέρως την ανάγκη πρόσβασης και συμμετοχής των ηλικιωμένων στην παραγωγική διαδικασία, επειδή η συμμετοχή των ηλικιωμένων σε επαγγελματικές δραστηριότητες μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της προσωπικής ευημερίας. Η Επιτροπή των Περιφερειών επισημαίνει ότι η ευημερία των ηλικιωμένων μπορεί να εξαρτάται και από δραστηριότητες που δεν έχουν οικονομικό χαρακτήρα οι οποίες συμβάλλουν σημαντικά στην "κοινωνική οικονομία". Έτσι, υπάρχουν πολλοί ηλικιωμένοι οι οποίοι, κατά τον ελεύθερο χρόνο τους, εκτελούν εθελοντική εργασία και προσφέρουν ατύπως φροντίδες. Εκτός άλλων, επειδή πολλά άτομα, εκτός από τη μισθωτή εργασία που ασκούν, έχουν ολοένα και λιγότερο την τάση να φροντίζουν για άλλους, η Επιτροπή των Περιφερειών συνιστά να αναγνωριστεί περισσότερο η άμισθη εργασία που προσφέρουν οι ηλικιωμένοι.

2.1.2. Στην έκθεσή της, η Επιτροπή αναφέρεται εν συντομία στη θέση που καταλαμβάνουν στην αγορά εργασίας τα άτομα με ειδικές ανάγκες. Ορθώς διαπιστώνει ότι η μεγάλη πλειοψηφία των ατόμων αυτών έχει περάσει στο περιθώριο, δεν προτείνει όμως μέτρα με τα οποία θα μπορούσε να μειωθεί ο κοινωνικός αποκλεισμός τους. Η Επιτροπή των Περιφερειών τονίζει ότι θεωρεί ότι είναι ιδιαίτερα σημαντικό να δοθεί προτεραιότητα στο θέμα της συμπερίληψης των ατόμων με ειδικές ανάγκες στην ημερήσια διάταξη των ευρωπαϊκών, εθνικών, περιφερειακών και τοπικών αρχών. Τα σημεία αναφοράς της πολιτικής είναι, εν πρώτοις, ότι τα άτομα με ειδικές ανάγκες πρέπει να έχουν ίσες ευκαιρίες πρόσβασης στην αγορά εργασίας και να είναι σε θέση να διατηρούν την εργασία τους και, δεύτερον, ότι κατευθυντήριες αρχές πρέπει να είναι οι αναγνωρισμένοι κανόνες των Ηνωμένων Εθνών που ισχύουν στον τομέα αυτό και τα πολυάριθμα θετικά παραδείγματα ένταξης των ατόμων με ειδικές ανάγκες, ακόμα και σοβαρές, στην αγορά εργασίας, τόσο σε τοπικά προγράμματα, λαμβάνοντας δεόντως υπόψη τα αποτελέσματα και τις εμπειρίες που προέκυψαν από σχέδια που χρηματοδοτήθηκαν στα πλαίσια νέων και παλαιών κοινοτικών προγραμμάτων και πρωτοβουλιών και διασφαλίζοντας ταυτόχρονα τη συμμετοχή στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών (ΜΚΟ, συνδικαλιστικές ενώσεις, εθελοντική παροχή υπηρεσιών, κοινωνικές υπηρεσίες) που εκπροσωπούν τα συμφέροντα των ατόμων με ειδικές ανάγκες.

Επίσης, πρέπει να επιδειχθεί ιδιαίτερη προσοχή προκειμένου άτομα με ειδικές ανάγκες να έχουν τα τη δυνατότητα να διατηρούν την απασχόληση μονίμως κατά τη διάρκεια του βίου τους και να προβλεφθούν κατάλληλες δράσεις για την προώθηση του θέματος αυτού.

2.1.3. Η Επιτροπή των Περιφερειών υποστηρίζει τις προσπάθειες που καταβάλλει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για να βελτιώσει τη θέση των γυναικών στην αγορά εργασίας. Παρά το γεγονός ότι αρμόδιοι για την προαγωγή της συμμετοχής των (ηλικιωμένων) γυναικών στην αγορά εργασίας είναι κατά κύριο λόγο οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης και οι εθνικές αρχές, η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο, ιδιαιτέρως με την προώθηση νέων αντιλήψεων και την ανταλλαγή καλών πρακτικών. Ως τοπικοί εργοδότες, οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης μπορούν να εφαρμόσουν ποικιλοτρόπως αυτές τις καλές πρακτικές για την προαγωγή της συμμετοχής ιδιαιτέρως των ηλικιωμένων γυναικών στις εργασιακές διαρθρώσεις των οργανώσεών τους.

2.1.4. Η Επιτροπή των Περιφερειών εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι στην έκθεσή της η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν υπεισέρχεται ιδιαιτέρως στο θέμα της σχέσης των ηλικιωμένων εργαζόμενων και της τεχνολογίας των πληροφοριών και επικοινωνιών. Προτείνει δε να χαραχθεί ειδική πολιτική για το θέμα αυτό, επειδή η πρόσβαση στην αγορά εργασίας και η διατήρηση μιας εργασιακής σχέσης εξαρτώνται σε ολοένα και μεγαλύτερο βαθμό από δεξιότητες στον τομέα της τεχνολογίας των πληροφοριών και επικοινωνιών. Συχνά, οι ηλικιωμένοι εργαζόμενοι δεν διαθέτουν τις δεξιότητες αυτές, με αποτέλεσμα να περιορίζονται σημαντικά οι δυνατότητές τους να εργαστούν σε τομείς που έχουν σχέση με την τεχνολογία των πληροφοριών και επικοινωνιών.

2.1.5. Η ΕΤΠ εφιστά την προσοχή στη γήρανση του πληθυσμού στις αγροτικές περιοχές ως αποτέλεσμα της αστικοποίησης: οι νέοι εγκαταλείπουν την ύπαιθρο και μετακομίζουν στις πόλεις. Κατ' αυτό τον τρόπο αυξάνει ταχέως η μέση ηλικία του πληθυσμού σε πολλές αγροτικές περιοχές, κατάσταση η οποία απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή και δράση. Παρόμοια φαινόμενα συναντώνται και σε άλλες απομακρυσμένες ζώνες είτε ορεινές, είτε νησιωτικές ή που πλήττονται από βιομηχανική παρακμή στην περιφέρεια των μεγάλων πόλεων. Παράλληλα, επείγει να εξεταστεί με προσοχή και η αντίθετη κατάσταση. Τα κέντρα των μεγάλων πόλεων κατοικούνται πλέον ως επί το πλείστον και κατά πλειοψηφία από ηλικιωμένα άτομα που συχνά ζουν μόνα δεδομένης της αυξανόμενης τάσης των νέων οικογενειών να εγκαταλείπουν το κέντρο και να επιλέγουν προάστια για να ενοικιάσουν, να αγοράσουν ή να οικοδομήσουν το σπίτι τους.

2.2. Η δια βίου κατάρτιση

2.2.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών συμμερίζεται την άποψη της Επιτροπής ότι η πολιτική για τους ηλικιωμένους είναι στην ουσία περιορισμένη και παρωχημένη. Υποστηρίζει δε έντονα την άποψη της προαγωγής της συμμετοχής των ηλικιωμένων στην αγορά εργασίας μέσω της καλύτερης κατανομής της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της επιβάρυνσης των εργαζομένων καθ' όλο το βίο τους. Πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες ώστε να υπάρξει μια λιγότερο στείρα κατανομή της εργασίας, της μάθησης και του ελεύθερου χρόνου στη ζωή ενός ανθρώπου.

2.2.2. Σημαντική προϋπόθεση για την υλοποίηση του στόχου αυτού είναι η ριζική αλλαγή της νοοτροπίας αλλά και της συμπεριφοράς των εργαζομένων. Διάφορες αλλαγές πολιτιστικών και ψυχοκοινωνικών παραγόντων πρέπει να συμβάλουν ούτως ώστε, κατά τη διαχείριση των ανθρώπινων πόρων, να αναπτυχθούν σε επιχειρήσεις κίνητρα με τα οποία οι εργαζόμενοι θα αρχίσουν να ενδιαφέρονται περισσότερο να εργαστούν για μεγαλύτερο διάστημα και να επενδύουν περισσότερο χρόνο στη βελτίωση των γνώσεων και των δεξιοτήτων τους. Για να γίνει αυτό, εκτός από μια πολιτική προσωπικού η οποία συνεκτιμά τον παράγοντα ηλικία, πρέπει εκτός άλλων να αποθαρρυνθεί η πρόωρη αποχώρηση από τον ενεργό βίο μέσω της καθιέρωσης ελαστικών συνταξιοδοτικών ρυθμίσεων και να προσαρμοστούν τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης, εργασίας και εκπαίδευσης.

2.3. Συντάξεις

2.3.1. Όσον αφορά τις συντάξεις, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι της άποψης ότι πρέπει να υποστηριχθούν οι εθνικές στρατηγικές για την εξασφάλιση αξιοπρεπών και βιώσιμων συντάξεων και ότι οι πολιτικοί τομείς που επηρεάζουν τη βιωσιμότητα των συντάξεων (πολιτική απασχόλησης, κοινωνική και οικονομική πολιτική) πρέπει να αλληλοσυμπληρώνονται, να συντονίζονται και να ολοκληρώνονται. Για το σκοπό αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει την εφαρμογή της ανοικτής μεθόδου συντονισμού.

2.3.2. Η Επιτροπή των Περιφερειών θεωρεί ότι είναι σημαντικό να πραγματοποιηθεί στο προσεχές έτος μελέτη με αντικείμενο τη συμμετοχή των ηλικιωμένων στην αγορά εργασίας και τις συνέπειές της για το συνταξιοδοτικό σύστημα. Πρέπει να εξεταστούν επίσης οι επιπτώσεις των συντάξεων στην δημοσιονομική ισορροπία διαφόρων χωρών. Το επίπεδο κεφαλαιοποίησης είναι σε πολλές χώρες χαμηλό και η χρηματοδότηση των συντάξεων στο μέλλον θα μπορούσε να αποτελέσει πρόβλημα εάν δεν αντιμετωπιστεί από τώρα. Είναι σημαντικό να μετατεθεί η ηλικία συνταξιοδότησης σε συνδυασμό με την αύξηση της συμμετοχής στην αγορά εργασίας. Με την προαγωγή της ευελιξίας του συστήματος συνταξιοδότησης, καθίσταται δυνατή η εργασία και μετά την ηλικία συνταξιοδότησης. Εάν τα συστήματα συνταξιοδότησης καταστούν πιο ευέλικτα, η εργασία καθίσταται δυνατή και μετά την ηλικία συνταξιοδότησης.

2.4. Ιατροφαρμακευτική περίθαλψη

2.4.1. Όσον αφορά την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, η Επιτροπή των Περιφερειών είναι της άποψης ότι η έννοια της αλληλεγγύης πρέπει και στο μέλλον να διατηρηθεί στα σχετικά συστήματα. Τα συστήματα προστασίας της υγείας διαφέρουν μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ. Το σημαντικότερο είναι να εξασφαλιστεί σε όλους μια υψηλής ποιότητας ιατροφαρμακευτική περίθαλψη σε προσιτό κόστος. Οι λύσεις που προκρίνονται σε εθνικό επίπεδο πρέπει να γίνονται σεβαστές και να λαμβάνονται υπόψη οι διαφορές στα βασικά σημεία. Εκτός από την έμφαση που πρέπει να δοθεί στους στόχους της πρόσβασης, της βελτίωσης της ποιότητας, και της βιωσιμότητας, όπως ήδη έχει τονίσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή(4), πρέπει να δοθεί, επίσης, μεγαλύτερη προσοχή στην πτυχή της ελευθερίας της επιλογής.

2.4.2. Η Επιτροπή των Περιφερειών αντιλαμβάνεται ότι η προστασία της υγείας εξαρτάται εν μέρει και από τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να καλυφθούν οι προτιμήσεις των χρηστών. Απαρχή της πολιτικής που ασκείται δεν πρέπει να είναι η προσφορά του τομέα. Ο προσανατολισμός της ζήτησης συμβάλλει στην ύπαρξη μιας κατάστασης όπου και οι ηλικιωμένοι έχουν ελευθερία επιλογής.

2.5. Μετανάστευση

2.5.1. Η κινητικότητα των εργαζομένων στην Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην υλοποίηση του στρατηγικού στόχου "να γίνει (η ΕΕ) η ανταγωνιστικότερη και δυναμικότερη οικονομία της γνώσης ανά την υφήλιο, ικανή για βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη με περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας και με μεγαλύτερη κοινωνική συνοχή", όπως ορίστηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβώνας. Η ελεύθερη κυκλοφορία εργαζομένων στην ευρωπαϊκή αγορά μπορεί να προαχθεί με πολυάριθμα μέτρα, μεταξύ των οποίων και η αναγνώριση της κατάρτισης και των πτυχίων, η άρση των κοινωνικοοικονομικών ανισοτήτων που παρεμποδίζουν τη μετανάστευση κ.λπ.

2.5.2. Ωστόσο, η Επιτροπή των Περιφερειών είναι της γνώμης ότι η μετανάστευση δεν προσφέρει μόνιμη λύση για το θέμα της γήρανσης του πληθυσμού. Αυτό που πρέπει να ληφθεί υπόψη είναι ότι η στενότητα της αγοράς εργασίας θα προκαλέσει στο μέλλον αύξηση της μετανάστευσης εργαζομένων. Κυρίως πρέπει να αναμένεται μετανάστευση εργαζομένων από τα μελλοντικά στα σημερινά κράτη μέλη. Το γεγονός αυτό μπορεί να έχει σημαντικές επιπτώσεις για την οικονομική και κοινωνική εξέλιξη των υποψήφιων χωρών, εκτός άλλων λόγω των εκεί αναμενόμενων δημογραφικών εξελίξεων. Η Επιτροπή των Περιφερειών θεωρεί σκόπιμο να ληφθούν στις χώρες αυτές μέτρα για να προληφθεί τυχόν διαρροή εγκεφάλων από τις χώρες αυτές στα σημερινά κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Και σ' αυτό το σημείο οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο εφαρμόζοντας το πρότυπο της ανταλλαγής γνώσεων μεταξύ περιφερειών: στα πλαίσια ενός διαρκούς διαλόγου με περιφέρειες των υποψηφίων χωρών μπορεί να πραγματοποιηθεί ανταλλαγή γνώσεων και πληροφοριών σχετικά με την περιφερειακή πολιτική απασχόλησης εν γένει και περισσότερο συγκεκριμένα την προαγωγή της συμμετοχής των ηλικιωμένων στην αγορά εργασίας.

2.6. Εταιρική σχέση

2.6.1. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές φέρουν την τελική ευθύνη για την ανάπτυξη και την υλοποίηση μιας ευρείας πολιτικής η οποία προάγει τη συμμετοχή των ηλικιωμένων στην αγορά εργασίας. Η Επιτροπή των Περιφερειών συμμερίζεται την άποψη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ότι η πολιτική αυτή μπορεί να επιτύχει μόνον εφόσον στηρίζεται σε μια στενή συνεργασία με τους κοινωνικούς εταίρους και άλλες εμπλεκόμενες κοινωνικές οργανώσεις, όπως είναι τα εκπαιδευτικά ιδρύματα. Οι θετικές εμπειρίες που έχει αποκομίσει η επαρχία Νοοrd-Brabant μαζί με δεκάδες άλλες περιφέρειες με τα περιφερειακά σύμφωνα απασχόλησης που έχει συναφθεί με την Ευρωπαϊκή Ένωση, στα πλαίσια των οποίων υπήρξε μια στενή συνεργασία με τους κοινωνικούς εταίρους και τις τοπικές αρχές στα πλαίσια της πολιτικής της απασχόλησης, υπογραμμίζουν τη χρησιμότητα που έχουν παρόμοιες συνεργασίες. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή των Περιφερειών απευθύνει έκκληση για την τυπική έγκριση αυτών των μορφών συνεργασίας.

2.6.2. Εκτός αυτού, οι πολίτες πρέπει να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο σε ένα σημαντικό θέμα όπως είναι η γήρανση του πληθυσμού. Μια πολιτική η οποία έχει ως στόχο την αντιμετώπιση του προβλήματος της γήρανσης του πληθυσμού δεν έχει πιθανότητα επιτυχίας εάν δεν υπάρχει επίγνωση των γνώσεων και των επιθυμιών των ηλικιωμένων πολιτών. Οι τελευταίοι χρειάζεται να συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Η συνεκτίμηση με σοβαρό τρόπο των ηλικιωμένων αποτελεί σαφώς οικονομική αναγκαιότητα: μια γηράσκουσα κοινωνία έχει σημαντικές συνέπειες για την κατανομή των κατηγοριών ηλικίας στην αγορά εργασίας, τη μελλοντική βιωσιμότητα των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης και τη χρηματοδότηση της περίθαλψης και άλλων υπηρεσιών. Ωστόσο, υπάρχει και μια κοινωνική ανάγκη. Ολοένα και συχνότερα, οι ηλικιωμένοι είναι εκείνοι οι οποίοι προασπίζονται τα συμφέροντα και τα δικαιώματά τους, επειδή είναι περισσότερο χειραφετημένοι από τις παλαιότερες γενιές και επειδή επιθυμούν να συνεχίσουν να συμμετέχουν ενεργώς στην κοινωνία.

2.7. Ανταλλαγή γνώσεων μεταξύ περιφερειών

2.7.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών αποδίδει ιδιαίτερη αξία στη δυνατότητα των τοπικών και περιφερειακών αρχών να διδάσκονται οι μεν από τις εμπειρίες των δε ("learning regions"). Καλεί συνεπώς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναλάβει πρωτοβουλίες για τη δημιουργία δικτύων περιφερειακών και τοπικών αρχών μέσω των οποίων θα καθίσταται δυνατή η ανταλλαγή δεδομένων και ορθών πρακτικών σε σχέση με την προαγωγή της συμμετοχής των ηλικιωμένων στην αγορά εργασίας σε περιοχές με συγκρίσιμη δημογραφική εξέλιξη.

2.7.2. Η Επιτροπή των Περιφερειών θεωρεί ότι οι διάφορες πρακτικές εμπειρίες που έχουν συναχθεί στις επιμέρους περιφέρειες και στους επιμέρους τομείς και η σύγκριση των "πολιτικών" επιδόσεων αποτελούν την απαραίτητη βάση για τη χάραξη μιας στρατηγικής για την προαγωγή της συμμετοχής στην αγορά εργασίας σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Εδώ το πρόβλημα είναι ότι δεν υπάρχει σαφής εικόνα των πρωτοβουλιών οι οποίες έχουν αναληφθεί σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Για το λόγο αυτό, η Επιτροπή των Περιφερειών επαναλαμβάνει την πρόταση που έκανε στη γνωμοδότησή της "1999-διεθνές έτος των ηλικιωμένων" για τη σύνοψη των εμπειριών που έχουν συναγάγει οι τοπικές και περιφερειακές αρχές με την απασχόληση ηλικιωμένων σε ένα οδηγό καλών πρακτικών.

2.7.3. Η Επιτροπή των Περιφερειών θα πρότεινε να πραγματοποιηθεί τουλάχιστον διάσκεψη της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις τοπικές και περιφερειακές προοπτικές και πρακτικές σε σχέση με την αντιμετώπιση της πρόκλησης που αποτελεί η γήρανση του πληθυσμού και είναι πρόθυμη να συνεργαστεί με την Επιτροπή και άλλες ενδιαφερόμενες πλευρές (όπως ΜΚΟ) για την υλοποίηση του στόχου αυτού. Θεωρεί δε ιδιαίτερα σημαντικό να συμπεριληφθούν στην ημερήσια διάταξη της διάσκεψης αυτής οι δημογραφικές τάσεις σε περιφερειακή κλίμακα, οι οποίες ενδέχεται να διαφέρουν σημαντικά. Από την άποψη αυτή, πρέπει να συζητηθεί η βελτίωση των στατιστικών πληροφοριών, ιδιαιτέρως στις υποψήφιες χώρες. Όντως, οι διάθεση αξιόπιστων πληροφοριών διευκολύνει την επιλογή των μέσων - όπως η αξιολόγηση από ομολόγους, η προδιαγραφή επιδόσεων κ.λπ. - με τα οποία επιχειρείται η αντιμετώπιση του προβλήματος της γήρανσης του πληθυσμού.

Βρυξέλλες, 3 Ιουλίου 2002.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Albert Bore

(1) ΕΕ C 253 της 12.9.2001, σ. 29.

(2) ΕΕ C 374 της 23.12.1999, σ. 36.

(3) ΕΕ C 251 της 10.8.1998, σ. 14.

(4) Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με το μέλλον της υγειονομικής περίθαλψης και της μέριμνας για τους ηλικιωμένους: εξασφάλιση της δυνατότητας πρόσβασης, της ποιότητας και της οικονομικής βιωσιμότητας (COM(2001) 723 τελικό).