[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 30.4.2007

COM(2007) 225 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ σχετικά με

την ενδιάμεση επανεξέταση του έκτου κοινοτικού προγράμματος δράσης για το περιβάλλον {SEC(2007) 546}{SEC(2007) 547}

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. Εισαγωγή 3

2. Κατάσταση του περιβάλλοντοσ 4

3. Οικονομική μεγέθυνση, Απασχόληση και Περιβάλλον 5

4. Αξιολόγηση των προτεραιοτήτων του 6ου ΠΔΠ 6

4.1. Αλλαγή του κλίματος 6

4.2. Φύση και βιοποικιλότητα 9

4.3. Περιβάλλον, υγεία και ποιότητα ζωής 10

4.4. Φυσικοί πόροι και απόβλητα 11

5. Προοπτικές διαμόρφωσης καλύτερων πολιτικών 12

5.1. Βελτίωση της διεθνούς συνεργασίας 12

5.2. «Καλύτερη νομοθεσία» – αρχές για τη χάραξη της περιβαλλοντικής πολιτικής 15

5.3. Προαγωγή της ενσωμάτωσης της πολιτικής 18

5.4. Βελτίωση της εφαρμογής και της τήρησης 19

6. Συμπεράσματα 20

1. Εισαγωγή

Οι πολιτικές που αφορούν το περιβάλλον βρίσκονται στο επίκεντρο της αποστολής της Ευρωπαϊκής Ένωσης για εξασφάλιση ευημερίας και ασφάλειας στους πολίτες της Ευρώπης στο πλαίσιο της κοινωνικής αλληλεγγύης. Το 2006 αποτέλεσε σημείο καμπής, με τα περιβαλλοντικά θέματα να ενσωματώνονται ολοένα και περισσότερο στην καρδιά της ασκούμενης διακυβέρνησης.

Η εξασφάλιση μιας «Ευρώπης των αποτελεσμάτων» αποτελεί προτεραιότητα για τη συγκεκριμένη Επιτροπή, και η περιβαλλοντική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει καταστεί επιτυχία της όσον αφορά την παροχή απτών ωφελημάτων στους πολίτες της. Η νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης βρίσκεται πίσω από το 80%, περίπου, της εθνικής νομοθεσίας για το περιβάλλον. Σε αυτήν οφείλονται καθοριστικής σημασίας βελτιώσεις της ποιότητας του αέρα και του νερού, καθώς και η εξάλειψη ορισμένων ρύπων όπως είναι ο μόλυβδος και το πετρέλαιο. Επιτρέπει στην Ευρωπαϊκή Ένωση να βρίσκεται στην παγκόσμια πρωτοπορία για θέματα όπως είναι η αλλαγή του κλίματος. Για να εξασφαλιστεί η μακροπρόθεσμη αειφορία της, η οικονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα πρέπει να βασιστεί, μεταξύ άλλων, σε αξιόπιστες περιβαλλοντικές αρχές και πρέπει να τονισθεί ότι η νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το περιβάλλον αποσκοπεί στην εξασφάλιση ανάλογου υποβάθρου. Οι προσπάθειες της Επιτροπής για να επιτευχθεί υψηλού επιπέδου προστασία του περιβάλλοντος ενθαρρύνει επίσης την οικολογική καινοτομία, από την επιτυχία της οποίας εξαρτάται η προαγωγή της βιομηχανικής απόδοσης και της δημιουργίας νέων θέσεων απασχόλησης.

Τα περιβαλλοντικά θέματα αποτελούν μείζονος σημασίας προβληματισμό για το ευρωπαϊκό κοινό. Σύμφωνα με το Ευρωβαρόμετρο, 72% των πολιτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης θεωρεί ότι οι περιβαλλοντικοί παράγοντες επηρεάζουν την ποιότητα ζωής του «πολύ» ή «πάρα πολύ»[1]. Το κοινό γνωρίζει καλώς ότι η ρύπανση δεν σταματά στα εθνικά σύνορα και ότι το περιβάλλον αποτελεί έναν από τους τομείς στους οποίους εκδηλώνεται η πλέον έντονη υποστήριξη υπέρ της ανάληψης δράσης σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης[2] για την εν προκειμένω ασκούμενη πολιτική.

Την τελευταία τριακονταετία, η Ευρωπαϊκή Ένωση διαμόρφωσε ένα πλήρες νομοθετικό πλαίσιο για την προστασία του περιβάλλοντος και η όλη διαδικασία καθοδηγήθηκε με τα στρατηγικού χαρακτήρα προγράμματα περιβαλλοντικής δράσης. Το Έκτο Κοινοτικό Πρόγραμμα Δράσης για το Περιβάλλον (6ο ΠΔΠ)[3] θεσπίζει ένα κοινοτικό πλαίσιο για την άσκηση περιβαλλοντικής πολιτικής την περίοδο Ιούλιος 2002 - Ιούλιος 2012. Αυτό αντιπροσωπεύει την περιβαλλοντική διάσταση της στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπέρ της αειφόρου ανάπτυξης και καθορίζει περιβαλλοντικές προτεραιότητες που επικεντρώνονται κυρίως στα εξής τέσσερα θέματα:

- αλλαγή του κλίματος·

- φύση και βιοποικιλότητα·

- υγεία και ποιότητα ζωής και

- φυσικοί πόροι και απόβλητα.

Για έκαστο των ως άνω τομέων προτεραιότητας, το 6ο ΠΔΠ θεσπίζει συγκεκριμένους στόχους και δράσεις προτεραιότητας. Το 6ο ΠΔΠ διαλαμβάνει επίσης σειρά διατομεακών θεμάτων, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγεται η συνολική διαμόρφωση και εφαρμογή των περιβαλλοντικών πολιτικών. Καθορίζει επίσης σειρά στρατηγικών αρχών.

Η παρούσα ενδιάμεση επανεξέταση αφορά τρία διαφορετικά ζητήματα. Πρώτον, αξιολογεί τον βαθμό στον οποίο η Ένωση κατορθώνει σήμερα να ανταποκριθεί στις δεσμεύσεις που έχουν αναληφθεί βάσει του 6ου ΠΔΠ. Δεύτερον, εξετάζει τα τελευταία επιστημονικά στοιχεία για να διαπιστωθεί εάν η προσέγγιση που θεσπίστηκε με το αρχικό 6ο ΠΔΠ αρκεί για την αντιμετώπιση των παρατηρούμενων περιβαλλοντικών προκλήσεων. Τρίτον, εξετάζει αν η στρατηγική προσέγγιση της πολιτικής περιβάλλοντος εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα πρέπει να επαναξιολογηθεί με γνώμονα τη μεταβολή του πολιτικού πλαισίου συγκριτικά προς το 2002, λαμβάνοντας ιδίως υπόψη την προσφάτως αναθεωρηθείσα στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την αειφόρο ανάπτυξη, τη στρατηγική της Λισαβόνας για την οικονομική μεγέθυνση και την απασχόληση και το θεματολόγιο της Επιτροπής για τις αυστηρότερες κανονιστικές ρυθμίσεις (καλύτερη νομοθεσία). Κατόπιν της εν λόγω αξιολόγησης, η επανεξέταση καταλήγει σε συμπεράσματα σχετικά με τον βαθμό στον οποίο επιβάλλεται να αναθεωρηθούν οι προτεραιότητες της Κοινότητας μέχρι τον Ιούλιο του 2012.

2. Κατάσταση του περιβάλλοντοσ

Αφετηρία της πολιτικής περιβάλλοντος αποτελεί η επιστημονική κατανόηση της κατάστασης του περιβάλλοντός μας. Οι αρμόδιοι για τη χάραξη των πολιτικών χρειάζεται να αντιληφθούν τον βαθμό στον οποίο τα περιβαλλοντικά προβλήματα βελτιώνονται ή επιδεινώνονται. Στους τομείς όπου σημειώνεται επιδείνωση της κατάστασης, ο στόχος είναι να αναπτυχθούν νέες και φιλόδοξες πολιτικές απαντήσεις στα προκύπτοντα ζητήματα.

Ένα από τα κύρια συμπεράσματα όσον αφορά την κατάσταση του περιβάλλοντος στην Ευρώπη[4] είναι ότι οι πολιτικές περιβάλλοντος της ΕΕ έχουν βελτιώσει την ποιότητα ζωής των πολιτών της και ότι έχει συντελεστεί σοβαρή πρόοδος σε τομείς όπως είναι η μείωση των αερίων που συμβάλλουν στο φαινόμενο του θερμοκηπίου, η διαφύλαξη των υγροτόπων, οι αειφόρες δασικές πρακτικές και η διαχείριση των αποβλήτων. Ωστόσο, το συνολικό συμπέρασμα είναι ότι, παρά τα σημειωθέντα βήματα προόδου, εξακολουθούν να κλιμακώνονται πολλές από τις περιβαλλοντικές προκλήσεις και η Ευρώπη δεν έχει ακόμη μπει στην πορεία για μια γνήσια αειφόρο ανάπτυξη.

3. Οικονομική μεγέθυνση, Απασχόληση και Περιβάλλον

Το Ιούνιο του 2006, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ενέκρινε μία ανανεωμένη Στρατηγική για την Αειφόρο Ανάπτυξη (ΣΑΑ), για τη διευρυμένη ΕΕ[5]. Επιβεβαίωσε ότι η αειφόρος ανάπτυξη αποτελεί πρωταρχικό στόχο της Ευρωπαϊκής Ένωσης που διέπει όλες τις πολιτικές και τις δραστηριότητές της. Το 6ο ΠΔΠ συνιστά την περιβαλλοντική διάσταση της ΣΑΑ[6].

Η έννοια της αειφόρου ανάπτυξης στηρίζεται στις συνέργειες που υφίστανται μεταξύ των οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών στοιχείων. Ένα καθαρό και υγειές περιβάλλον είναι καθοριστικής σημασίας στοιχείο για την ευημερία του ανθρώπου και την ανάπτυξη καλών κοινωνικών συνθηκών. Ωστόσο, καλά σχεδιασμένες περιβαλλοντικές πολιτικές μπορούν επίσης να συμβάλουν στην πραγμάτωση και άλλων στόχων, όπως είναι η αύξηση της ανταγωνιστικότητας, η τόνωση της οικονομικής μεγέθυνσης και η βελτίωση της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης.

Το κόστος της αδράνειας

Η ρύπανση αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα «αποτυχίας της αγοράς» με λίαν απτό οικονομικό κόστος. Ως εκ τούτου, είναι καθοριστικής σημασίας ζήτημα, κατά την χάραξη της πολιτικής, να εντοπίζεται και να αντιμετωπίζεται το «κόστος της αδράνειας». Για παράδειγμα, η ατμοσφαιρική ρύπανση προκαλεί απώλεια της παραγωγικότητας και οι ιατρικές δαπάνες κοστίζουν στην οικονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης 14 δις ευρώ ετησίως[7].

Είναι επίσης αναγκαίο να ληφθεί υπόψη ότι το κόστος της έγκαιρης προληπτικής δράσης είναι πολύ χαμηλότερο των δαπανών που απαιτούνται για την αποκατάσταση ήδη προκληθεισών ζημιών. Το σημείο αυτό υπογραμμίστηκε τον Οκτώβριο του 2006 με την έκθεση Stern για την οικονομική διάσταση της κλιματικής αλλαγής, η οποία κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο περιορισμός της αύξησης των θερμοκρασιών στην επιφάνεια του πλανήτη σε ασφαλή επίπεδα θα κόστιζε περίπου 1% του παγκοσμίου ΑΕΠ, ενώ το κόστος για την παγκόσμια οικονομία, εάν επικρατούσαν οι τρέχουσες επιχειρηματικές συνθήκες, θα ήταν μέχρι και πενταπλάσιο. Η αξιολόγηση των οικοσυστημάτων επ’ ευκαιρία της χιλιετίας, όχι μόνο τεκμηρίωσε την απώλεια των υπηρεσιών που παρέχουν τα οικοσυστήματα, αλλά κατέληξε και στο συμπέρασμα ότι το φαινόμενο αυτό προκαλεί σημαντικότατες οικονομικές απώλειες.

Ένας μοχλός καινοτομίας και αποτελεσματικής αξιοποίησης των πόρων

Η ανάγκη για τη βελτίωση των περιβαλλοντικών επιδόσεων μπορεί να αποτελέσει μοχλό για την ανάπτυξη της καινοτομίας η οποία, με τη σειρά της, μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας. Οι εταιρίες μπορούν να επιτύχουν «τα πλεονεκτήματα της πρωτοβουλίας κινήσεων», διαθέτοντας, μέσω της αγοράς, τις περιβαλλοντικές λύσεις και καινοτομίες τους στις άλλες εταιρίες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η αιολική ενέργεια, τομέα στον οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται στην παγκόσμια πρωτοπορία.

Η μείωση της ρύπανσης μπορεί, επίσης, να οδηγήσει σε αποτελεσματικότερες παραγωγικές διαδικασίες. Οι συνακόλουθες βελτιώσεις όσον αφορά την αποτελεσματική αξιοποίηση των πόρων και της ενέργειας μπορούν να τονώσουν την παραγωγικότητα, μειώνοντας ταυτόχρονα την εξάρτηση από τις εκτός ΕΕ πηγές εφοδιασμού.

Η πολιτική περιβάλλοντος συνέβαλε επίσης στην ανάπτυξη του ανθούντος τομέα των περιβαλλοντικών τεχνολογιών. Ο ετήσιος κύκλος εργασιών των ευρωπαϊκών οικολογικών κλάδων ανέρχεται σε 227 δις ευρώ, αντιπροσωπεύοντας ποσοστό 2,2% περίπου του ΑΕΠ της ΕΕ. Ο τομέας παρέχει 3,4 θέσεις πλήρους απασχόλησης ήτοι ποσοστό 1,7% της συνολικής απασχόλησης στην ΕΕ[8].

Τα περιβαλλοντικά πρότυπα της Ευρωπαϊκής Ένωσης συμβάλλουν επίσης στην ευημερία της Ευρώπης, στηρίζοντας την ενιαία αγορά. Δίχως κοινά πρότυπα, κινδυνεύουμε να βρεθούμε αντιμέτωποι με το φαινόμενο του «οικολογικού προστατευτισμού», ήτοι τη χρήση εθνικών κανόνων ως εμπορικών φραγμών.

Η ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού προβληματισμού στις εταιρικές στρατηγικές μπορεί, επίσης, να εξασφαλίσει οφέλη για τις επιμέρους εταιρίες. Πέραν της μεγαλύτερης καινοτομίας και παραγωγικότητας, είναι δυνατό να ενισχυθεί έτσι η παρουσία και να βελτιωθεί η εικόνα των επιχειρήσεων, δημιουργώντας, παράλληλα, νέες ευκαιρίες στην αγορά (με την εκμετάλλευση, για παράδειγμα, των ευκαιριών που προσφέρουν οι πράσινες δημόσιες συμβάσεις ανάθεσης έργων).

Για την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών προκλήσεων απαιτείται, επίσης, συντονισμένη διατομεακή έρευνα και καινοτομία. Αυτή η διαπίστωση είναι ένας από τους κύριους λόγους που ώθησαν την Επιτροπή να διατυπώσει την πρόταση για τη δημιουργία του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Τεχνολογίας, το οποίο αποσκοπεί στη συγκέντρωση των βέλτιστων διαθέσιμων πόρων και τεχνογνωσίας, με στόχο την εξεύρεση τεχνολογικών λύσεων για την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών προβλημάτων.

4. Αξιολόγηση των προτεραιοτήτων του 6ου ΠΔΠ

Η ΕΕ, προκειμένου να ανταποκριθεί στην επιστημονική πραγματικότητα, να αποδώσει την «Ευρώπη των αποτελεσμάτων» σε ένα τομέα όπου οι πολίτες ζητούν να αναληφθεί δράση και να εξασφαλίσει αειφόρο οικονομική ανάπτυξη, χρειάζεται μια μελλοντοστραφή και φιλόδοξη περιβαλλοντική πολιτική. Σε έκαστο των τομέων προτεραιότητας που αναφέρει το 6ο ΠΔΠ, εξακολουθούν να υφίστανται εκκρεμότητες που θα πρέπει να αντιμετωπιστούν.

4.1. Αλλαγή του κλίματος

Το 6ο ΠΔΠ αναγνωρίζει ότι η αλλαγή του κλίματος αποτελεί « σοβαρή πρόκληση για την επόμενη δεκαετία και εφεξής» και έχει ως στόχο να συμβάλει στην πραγμάτωση του μακροπρόθεσμου στόχου για τη «σταθεροποίηση των συγκεντρώσεων των αερίων θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα σε επίπεδα που να εξασφαλίζουν την προληπτική αντιμετώπιση κάθε επικίνδυνης παρέμβασης στο κλιματικό σύστημα» [9] .

Στο χρονικό διάστημα που μεσολάβησε από την έγκριση του 6ου ΠΔΠ, βελτιώθηκε η εκ μέρους μας κατανόηση των κινδύνων που σχετίζονται με την αλλαγή του κλίματος, με αποτέλεσμα να είναι πλέον επιβεβλημένο να προσαρμοστούν δεόντως οι αντιδράσεις μας. Για την ΕΕ, τρία είναι τα κύρια θέματα.

Πρώτον, θα πρέπει να τακτοποιήσουμε τα του οίκου μας, μειώνοντας τις εκπομπές αερίων του φαινομένου του θερμοκηπίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση και μεταβαίνοντας προς την οικονομία χαμηλής κατανάλωσης άνθρακα. Όλα τα κράτη μέλη έχουν υποσχεθεί να τηρήσουν νομικά δεσμευτικούς στόχους βάσει της «συμφωνίας του επιμερισμού του φορτίου»[10], ώστε να επιτευχθούν οι στόχοι του Κιότο. Το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπής Αερίων του Θερμοκηπίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΔΕ-ΕΕ)[11] εγκαινιάστηκε επιτυχώς και αποτελεί μηχανισμό ο οποίος μπορεί να μετεξελιχθεί σε παγκόσμιο σύστημα περιορισμού των εκπομπών. Μολονότι έχουν ήδη δρομολογηθεί, ως επί το πλείστον, οι διαδικασίες για να επιτευχθεί πρόοδος όσον αφορά την επίτευξη των ανειλημμένων εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης υποχρεώσεων σχετικά με τη μείωση των εκπομπών, οι οποίες απορρέουν από το πρωτόκολλο του Κιότο, για την τελική επίτευξη του στόχου θα απαιτηθούν επιπλέον προσπάθειες[12] από όλους τους κλάδους και ιδίως της ενέργειας, των μεταφορών, της βιομηχανίας και της γεωργίας.

Τον Μάρτιο του 2007, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ενέκρινε την πρόταση της Επιτροπής για μια δέσμη μέτρων στον τομέα της ενέργειας και του κλίματος. Ανέλαβε αυτοβούλως τη δέσμευση να μειωθούν οι εκπομπές των αερίων θερμοκηπίου τουλάχιστον κατά 20% έως το 2020 και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι επιβάλλεται να αυξηθεί ο στόχος μείωσης σε 30% στο πλαίσιο της διεθνούς συμφωνίας που θα συμπεριλάβει και άλλες βιομηχανικές χώρες. Στο πλαίσιο της ως άνω δέσμης μέτρων, το Συμβούλιο καθόρισε δεσμευτικούς στόχους για το 2020, στους οποίους προβλέπεται ότι το 20% της ενεργειακής παραγωγής θα προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και το 10% της κατανάλωση θα καλύπτεται από βιοκαύσιμα. Τόνισε επίσης την ανάγκη να βελτιωθεί η ενεργειακή απόδοση στην ΕΕ[13] και καθόρισε ως στόχο την μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης της ΕΕ κατά 20% σε σύγκριση με τις προβολές μεγεθών για το 2020.

Θα αποτελεί καίριας σημασίας πρόκληση για την ΕΕ να ανταποκριθεί στις ως άνω πολιτικές δεσμεύσεις, ενώ τα επόμενα σημαντικά βήματα θα είναι η διεύρυνση του ΣΕΔΕ ώστε να καλύπτει περισσότερους τομείς (όπως η αεροπορία) και περισσότερα αέρια. Η Επιτροπή θα μεριμνήσει επίσης για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του ΣΕΔΕ, μεταξύ άλλων χρησιμοποιώντας ευρύτερα τη δημοπρασία για την εκχώρηση δικαιωμάτων εκπομπής. Η ΕΕ θα πρέπει επίσης να ενθαρρύνει τη διάδοση των ανανεώσιμων μορφών ενέργειας και να βελτιώσει την έρευνα στον τομέα των νέων τεχνολογιών, όπως η παγίδευση και η αποθήκευση του άνθρακα, η χρήση του υδρογόνου ως καυσίμου και τα βιοκαύσιμα δεύτερης γενεάς[14]. Παράλληλα, με την ανάπτυξη των απαραίτητων τεχνολογιών θα πρέπει να διαμορφωθεί και το δέον κανονιστικό πλαίσιο υποστήριξης. Η Επιτροπή, για να προσφέρει παράδειγμα προς μίμηση στους άλλους θεσμικούς φορείς, προτίθεται να εφαρμόσει στρατηγική για τη μείωση του δικού της ίχνους άνθρακα μέχρι το τέλος του 2007.

Για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της αλλαγής του κλίματος, θα απαιτηθούν πολύ μεγαλύτερες μειώσεις των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου σε παγκόσμιο επίπεδο και, ως εκ τούτου, η δεύτερη πρόκληση είναι η «κλιματική διπλωματία». Η ΕΕ ευθύνεται περίπου για το 14% των εκπομπών αερίου θερμοκηπίου σε παγκόσμιο επίπεδο[15]. Πρόκειται για ποσοστό που θα μειώνεται όσο συνεχίζεται η ανάπτυξη χωρών όπως της Ινδίας και της Κίνας. Η ΕΕ έχει δεσμευτεί να συνεργαστεί με τρίτες χώρες για να εξασφαλίσει την υποστήριξη μιας παγκόσμιας συμφωνίας σχετικά με τον περιορισμό των αερίων θερμοκηπίου σε παγκόσμιο επίπεδο, η οποία θα αρχίσει να ισχύει με τη λήξη του πρωτόκολλου του Κιότο, το 2012. Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να πεισθούν οι Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς και άλλες χώρες, ότι είναι προς το συμφέρον τους να πρωτοστατήσουν στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.

Μια παγκόσμια απάντηση θα συνεπαγόταν επίσης την εξεύρεση τρόπου ώστε να επιτραπεί στις αναπτυσσόμενες χώρες να συνεχίσουν την οικονομική τους μεγέθυνση με τις ελάχιστες δυνατές ανταγωνιστικές στρεβλώσεις, συρρικνώνοντας παράλληλα την εκ μέρους τους ανάπτυξη των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου. Θα χρειαστεί να ενταθούν η τεχνολογική αρωγή και η μεταφορά των τεχνολογιών. Η αλλαγή του κλίματος, υπό κάθε πρίσμα (ενέργεια, ανάπτυξη, μεταφορές, υγεία), πρέπει να αποτελεί ολοένα και περισσότερο μέρος του σκληρού πυρήνα της εξωτερικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για να οικοδομήσουμε την παγκόσμια απάντηση, θα πρέπει, τόσο η Επιτροπή, όσο και τα κράτη μέλη, να διαμορφώσουν κατάλληλες διπλωματικές προτεραιότητες (και να μεριμνήσουν για την αντίστοιχη κατανομή πόρων). Ειδική και επείγουσα πρόκληση θα είναι η ανάπτυξη μηχανισμού για την οριστική ανά την υφήλιο διακοπή – και στη συνέχεια αναστροφή – της αποδάσωσης που σήμερα είναι υπεύθυνη για το 20% των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

Η τρίτη πρόκληση είναι η προσαρμογή στην αλλαγή του κλίματος. Οι προσδοκώμενες αλλαγές θερμοκρασίας και βροχοπτώσεων, καθώς και οι αυξανόμενες κλιματικές διακυμάνσεις, αναμένεται να έχουν επιπτώσεις στα γεωργικά μοντέλα παραγωγής. Ο κίνδυνος εμφάνισης ακραίων καιρικών φαινομένων – όπως είναι οι ξηρασίες, οι πλημμύρες, οι καύσωνες και οι δασικές πυρκαγιές – θα επιταθεί. Επιβάλλεται να δημιουργεί η απαραίτητη υποδομή ώστε να ληφθεί δεόντως υπόψη η πιθανή άνοδος της στάθμης των θαλασσίων υδάτων. Με την αλλαγή των θερμοκρασιών αναμένεται να μετακινηθεί και το φάσμα των ασθενειών. Μόλις τώρα αρχίζουμε να βλέπουμε τις πραγματικές επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος, αλλά η αντιμετώπιση των αναγκών για την προσαρμογή στο φαινόμενο αυτό επιβάλλεται να ενσωματωθεί σε όλες τις αντίστοιχες ευρωπαϊκές και εθνικές πολιτικές. Το 2007, η Επιτροπή θα υποβάλει πράσινη βίβλο για την προσαρμογή στην αλλαγή του κλίματος, στην οποία θα συνοψίζονται όλες οι εναλλακτικές δυνατότητες ανάληψης δράσης.

4.2. Φύση και βιοποικιλότητα

Το 6ο ΠΔΠ επιβεβαίωσε τους στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ανάσχεση της απώλειας της βιοποικιλότητας στην Ευρώπη μέχρι το 2010. Σε παγκόσμιο επίπεδο, η Ευρωπαϊκή Ένωση υποστηρίζει τον στόχο για την ουσιαστική μείωση της απώλειας της παγκόσμιας βιοποικιλότητας στο πλαίσιο της ως άνω προθεσμίας.

Το Μάιο του 2006, η Επιτροπή δημοσίευσε στρατηγική σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο είναι δυνατό να πραγματωθούν οι ως άνω στόχοι. Κύριο συμπέρασμα της στρατηγικής είναι ότι στην Ευρωπαϊκής Ένωση το αντίστοιχο πολιτικό πλαίσιο έχει σχεδόν συγκροτηθεί – πρωτίστως με το δίκτυο προστατευόμενων περιοχών NATURA 2000. Προτεραιότητα για την Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να αποτελεί η πλήρης και αποτελεσματική υλοποίηση της ήδη υφιστάμενης νομοθεσίας.

Το NATURA 2000 συνιστά τον ακρογωνιαίο λίθο της πολιτικής μας για την προστασία της βιοποικιλότητας στην Ευρώπη. Καθιερώνει ένα μοντέλο για την προστασία της φύσης, το οποίο στηρίζεται στην επιστήμη, επιβάλλεται νομοθετικά και βασίζεται στα οικοσυστήματα, που πρέπει να θεωρούνται ως οι βασικές μονάδες. Αντιμετωπίζοντας τις τέσσερις βασικές προκλήσεις, θα καταστεί δυνατό να εξασφαλιστεί ότι οι διαθέσιμες πιστώσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης χρησιμοποιούνται πλήρως για την προστασία της φύσης, διευρύνοντας το NATURA 2000 κατά τρόπο που να καλύπτει και τις θαλάσσιες περιοχές, συμπληρώνοντας τον χαρακτηρισμό των προστατευόμενων περιοχών στα κράτη μέλη που προσχώρησαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση από το 2004 και μετά και κατανοώντας – και στη συνέχεια αντιδρώντας δεόντως – τις επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος στο δίκτυο αυτό.

Η στρατηγική προσδιορίζει τους τομείς στους οποίους θα πρέπει να αναπτυχθούν νέες πολιτικές πρωτοβουλίες. Ένας εξ αυτών θα είναι η αντιμετώπιση των εμπορικών δραστηριοτήτων με αντικείμενο τη βιοποικιλότητα. Ένας άλλος θα είναι η ανάπτυξη της κατάλληλης αντίδρασης εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την αντιμετώπιση των αλλοχθόνων ειδών που εισβάλλουν στο έδαφός της. Για να βελτιωθεί η λήψη αποφάσεων σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης και σε εθνικό επίπεδο, θα πρέπει να εξευρεθεί καλύτερος τρόπος αξιολόγησης του κόστους και των ωφελειών που σχετίζονται με το φυσικό μας κεφάλαιο και τις υπηρεσίες που προσφέρουν τα οικοσυστήματα.

Η στρατηγική αντιμετωπίζει επίσης το θέμα της απώλειας βιοποικιλότητας σε παγκόσμιο επίπεδο, όπου διαπιστώνεται ότι, παρά το σημαντικό έργο που προσφέρει η σύμβαση για τη βιοποικιλότητα (CBD), η αντίστοιχη πρόοδος ήταν περιορισμένη. Η κλίμακα της πρόκλησης που αντιμετωπίζεται καθιστά αναγκαίο να διαμορφωθούν συμπληρωματικές προσεγγίσεις και ακόμη σημαντικότερο να βρεθεί κάποιος τρόπος να γίνει οικονομικά ενδιαφέρουσα η προστασία της βιοποικιλότητας. Η εν προκειμένω απλώς και μόνο υπενθύμιση της εγγενούς αξίας της φύσης δεν θα αρκέσει. Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα καταβάλει κάθε προσπάθεια για να προωθήσει το έργο της πρόσβασης και του επιμερισμού των ωφελημάτων από τους γενετικούς πόρους. Αυτό σημαίνει επίσης ότι οι αναπτυγμένες χώρες θα έχουν την υποχρέωση να αυξήσουν τα κονδύλια που διαθέτουν υπέρ της ανάπτυξης έργων βιοποικιλότητας και να δεσμευτούν για την περαιτέρω κατάργηση των επιδοτήσεων που είναι επιζήμιες από περιβαλλοντική σκοπιά.

Θα είναι αναγκαίο για την Ευρωπαϊκή Ένωση να αναβαθμίσει τις προσπάθειες που καταβάλλει για να σταματήσει η αποδάσωση η οποία, σε συνδυασμό με τις επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος, είναι ένας από τους πλέον σημαντικούς λόγους απώλειας της βιοποικιλότητας ανά την υφήλιο. Η παράνομη υλοτομία αποτελεί μείζον πρόβλημα και η Επιτροπή πρόσφατα άρχισε διαπραγματεύσεις με τη Μαλαισία, τη Γκάνα και την Ινδονησία στο πλαίσιο της συμφωνίας για την επιβολή της νομοθεσίας, τη διακυβέρνηση και την εμπορία δασικών προϊόντων (FLEGT). Στόχο με τον οποίο επιδιώκεται να είναι διαπιστωμένα προϊόν νόμιμης υλοτομίας η ξυλεία που εισάγεται από τρίτες χώρες με τις οποίες αναπτύσσεται σχετική συνεργασία. Για να συμπληρωθεί η ως άνω διαδικασία, η Επιτροπή θα υποβάλει περαιτέρω πρόταση για την εμπορική διάθεση της τροπικής ξυλείας. Η Επιτροπή θα διερευνήσει, επίσης, καινοτόμους προσεγγίσεις, όπως είναι η απόδοση οικονομικής αξίας στην οριστική διακοπή της αποδάσωσης σε παγκόσμιο επίπεδο.

Οι τράτες με συρόμενα δίχτυα βυθού υιοθετούν αλιευτικές πρακτικές ιδιαίτερα καταστρεπτικές για το θαλάσσιο πυθμένα που συνεπάγονται σοβαρούς κινδύνους για τη θαλάσσια βιοποικιλότητα. Η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών επανεξέτασε την κατάσταση που επικρατεί ως προς το συγκεκριμένο καίριας σημασίας θέμα και διατύπωσε κατευθύνσεις[16] για τη λήψη μέτρων που αποσκοπούν στην προστασία των ευπαθών θαλασσίων οικοσυστημάτων. Η Επιτροπή θα προτείνει νομοθεσία για την εφαρμογή της αντίστοιχης απόφασης, θεσπίζοντας νομικές απαιτήσεις για την εκτίμηση και την πρόληψη των επιπτώσεων του αλιευτικού εξοπλισμού που σαρώνει το βυθό, καθώς και σχετικά με την ταυτοποίηση και τον αποκλεισμό των ευπαθών περιοχών από αλιευτικές δραστηριότητες και τη διάδοση των αντιστοίχων πληροφοριών.

Στόχος της Επιτροπής είναι να συνεχίσει να συνεργάζεται με τα κράτη μέλη για την καθιέρωση της διαχείρισης των παγκόσμιων αλιευτικών αποθεμάτων με βάση τα οικοσυστήματα και την εξάλειψη των καταστρεπτικών αλιευτικών πρακτικών στην ανοικτή θάλασσα. Η Ένωση θα εξακολουθήσει να υποστηρίζει τη συνέχιση του διεθνούς μορατόριουμ για την εμπορική φαλαινοθηρία.

4.3. Περιβάλλον, υγεία και ποιότητα ζωής

Το 6ο ΠΔΠ αποσκοπεί «… στην εξασφάλιση ενός περιβάλλοντος στο οποίο το επίπεδο της ρύπανσης να μη συνεπάγεται αρνητικές επιπτώσεις για την υγεία του ανθρώπου και το περιβάλλον» [17] .

Τέσσερεις νομοθετικές πράξεις αποτελούν τα θεμέλια της προσέγγισης της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσον αφορά τον περιορισμό των περιβαλλοντικών απειλών για την υγεία του ανθρώπου: η οδηγία πλαίσιο για το νερό[18] (εξεδόθη το 2000), ο κανονισμός του 2006 για την καταχώριση, την αξιολόγηση και την έκδοση αδειών για τις χημικές ουσίες (REACH)[19], η εισέτι εξεταζόμενη πρόταση οδηγίας για την ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα και τον καθαρότερο αέρα για την Ευρώπη,[20] και η πρόταση για οδηγία πλαίσιο σχετικά με τα φυτοφάρμακα[21].

Οι ως άνω πρωτοβουλίες είτε είναι σχετικά νέες, είτε εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο μελέτης εκ μέρους των θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μεσοπρόθεσμη προτεραιότητα θα αποτελέσει η συνεργασία με τους άλλους ενδιαφερομένους, ώστε να εξασφαλιστεί η αποτελεσματική τους εφαρμογή.

Οι προσπάθειες για την εφαρμογή, σε εθνικό επίπεδο, της οδηγίας πλαίσιο για το νερό θα πρέπει να αναβαθμιστούν και για την επίτευξη του ως άνω στόχου πρέπει να διατεθούν επαρκείς πιστώσεις εκ μέρους των εθνικών αρχών. Η βελτιωμένη εφαρμογή της οδηγίας για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων[22], καθώς και οι νομοθετικές πράξεις που αφορούν τα υπόγεια ύδατα, αναμένεται να μειώσουν ουσιαστικά τις εκπομπές από σημειακές πηγές.

Η θεματική στρατηγική για την ατμοσφαιρική ρύπανση[23] προτείνει την ανάληψη δράσης για την αντιμετώπιση του προβλήματος των σωματιδίων, ενώ παράλληλα αντιμετωπίζει και άλλες μορφές ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Η επίτευξη των στόχων που ορίζονται στη στρατηγική θα απαιτήσει την έκδοση και την εν συνεχεία εφαρμογή της οδηγίας για τον ατμοσφαιρικό αέρα και τον καθαρότερο αέρα για την Ευρώπη, καθώς και τη λήψη συνοδευτικών μέτρων εκ μέρους της Κοινότητας, όπως είναι η νομοθεσία για τις εκπομπές από τα βαρέα οχήματα και την αναθεώρηση της ήδη υφιστάμενης νομοθεσίας για τις βιομηχανικές εκπομπές (οδηγία IPPC – για την ολοκληρωμένη πρόληψη και τον έλεγχο της ρύπανσης).

Ο κανονισμός REACH αποσκοπεί στην εξασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας της υγείας του ανθρώπου και του περιβάλλοντος, συμπεριλαμβανόμενης της προαγωγής εναλλακτικών μεθόδων εκτίμησης των κινδύνων που απορρέουν από συγκεκριμένες ουσίες, καθώς και την ελεύθερη διακίνηση ουσιών στην εσωτερική αγορά, με την παράλληλη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας και της καινοτομίας. Θα οδηγήσει σε καλύτερη και πιο έγκαιρη ταυτοποίηση των ιδιοτήτων των χημικών (και των καινοτόμων) ουσιών καθώς και στον εντοπισμό και την εφαρμογή των ενδεδειγμένων μέτρων για τη διαχείριση των κινδύνων.

Για να διαμορφωθούν οι περιβαλλοντικές πολιτικές νέας γενεάς, η Επιτροπή οφείλει να αξιολογήσει κατά πόσον υφίστανται κενά στα ήδη υφιστάμενα μέτρα που θα πρέπει να αντιμετωπιστούν, όπως, για παράδειγμα, οι συνδυασμένες επιπτώσεις των χημικών ουσιών (φαινόμενο επιπτώσεων κοκτέιλ). Η Επιτροπή, μολονότι θα συνεχίσει να τηρεί την αρχή της επικουρικότητας, θα εξακολουθήσει να εξετάζει τρόπους βελτίωσης του αστικού περιβάλλοντος (όπου ζει ποσοστό μεγαλύτερο του 70% του πληθυσμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης). Η Επιτροπή θα εργαστεί επίσης με στόχο τη βελτίωση της ενημέρωσης του κοινού σε ό,τι αφορά την περιβαλλοντική ρύπανση και τις αρνητικές επιπτώσεις της στην υγεία.

4.4. Φυσικοί πόροι και απόβλητα

Το 6ο ΠΔΠ αποσκοπεί στην «καλύτερη απόδοση των πόρων και την βελτίωση της διαχείρισης των πόρων και των αποβλήτων, με στόχο την καθιέρωση βιωσιμότερων μοντέλων παραγωγής και κατανάλωσης» [24] .

Η αύξηση της τιμής των εμπορικών αγαθών αποτελεί ένδειξη του πεπερασμένου χαρακτήρα του εφοδιασμού από τους φυσικούς πόρους. Η κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να εναρμονίζεται προς τη δυναμικότητα των οικοσυστημάτων. Η ποσότητα των παραγόμενων αποβλήτων εξακολουθεί να αυξάνει και η αδυναμία αποσύζευξης της οικονομικής ανάπτυξης και των περιβαλλοντικών επιπτώσεων από τη χρήση των πόρων, την κατανάλωση και τα απόβλητα, συνεχίζει να προβληματίζει.

Η θεματική στρατηγική για την πρόληψη και την ανακύκλωση των αποβλήτων[25] παρέχει το υπόβαθρο για τη μελλοντική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα της διαχείρισης των αποβλήτων. Η εφαρμογή της στρατηγικής, συμπεριλαμβανόμενης και της προταθείσας οδηγίας για τα απόβλητα[26], της οδηγίας για την υγειονομική ταφή των αποβλήτων και του κανονισμού για τη μεταφορά των αποβλήτων, θα αποτελέσει προτεραιότητα τα επόμενα χρόνια. Θα είναι ιδιαίτερα επείγον να δοθεί η δέουσα σημασία σε τομείς που είναι υπεύθυνοι για την μεγαλύτερη κατανάλωση πόρων (μεταφορά οικοδομικών υλικών και παραγωγή τροφίμων), καθώς και στους τομείς όπου εντοπίζονται κενά στην εφαρμογή της αντίστοιχης νομοθεσίας. Η Επιτροπή έχει δεσμευθεί υπέρ της ανάσχεσης της παράνομης μεταφοράς επικινδύνων αποβλήτων σε τρίτες χώρες και προτίθεται να λάβει τα μέτρα που είναι απαραίτητα για την καλύτερη εφαρμογή της αντίστοιχης νομοθεσίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το 6ο ΠΔΠ αποσκοπεί στην αποσύζευξη της οικονομικής ανάπτυξης και της περιβαλλοντικής υποβάθμισης. Η θεματική στρατηγική για την αειφόρο χρήση των φυσικών πόρων[27] παρέχει ένα μακροπρόθεσμο πλαίσιο για την επίτευξη του ως άνω στόχου και λαμβάνει τα πρώτα μέτρα για να καταστεί η Ευρωπαϊκή Ένωση η πλέον αποτελεσματική ανά την υφήλιο οικονομία όσον αφορά την αξιοποίηση των πόρων.

Η θεματική στρατηγική για την πρόληψη και την ανακύκλωση των αποβλήτων και η συναφής οδηγία πλαίσιο για τα απόβλητα, συμβάλλουν στην επίτευξη του εν λόγω στόχου. Εν προκειμένω τονίζεται η σημασία μιας συλλογιστικής που να βασίζεται σε ολόκληρο τον κύκλο ζωής των προϊόντων κατά την εφαρμογή της «ιεραρχίας των αποβλήτων» η οποία, ως κατευθυντήρια αρχή της πολιτικής για τα απόβλητα, στα πρώτα τρία στάδιά της να επιδιώκει την πρόληψη της παραγωγής, την επαναχρησιμοποίηση και την ανακύκλωση των αποβλήτων με την εν λόγω φθίνουσα τάξη προτεραιότητας.

Το 2007, η Επιτροπή θα προτείνει επίσης Πράσινη Βίβλο για την αειφόρο κατανάλωση και παραγωγή στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με στόχο να αναστραφούν τα μη αειφόρα μοντέλα κατανάλωσης και παραγωγής στους πλέον προβληματικούς τομείς, λαμβάνοντας υπόψη τις επιπτώσεις καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής των προϊόντων.

5. Προοπτικές διαμόρφωσης καλύτερων πολιτικών

5.1. Βελτίωση της διεθνούς συνεργασίας

Η διεθνής διάσταση της περιβαλλοντικής πολιτικής καθίσταται ολοένα και σημαντικότερη για πολλούς αλληλένδετους λόγους. Πολλά από τα πλέον σημαντικά περιβαλλοντικά προβλήματα, όπως είναι η κλιματική αλλαγή, είναι εκ φύσεως παγκόσμια. Η ποιότητα του ευρωπαϊκού περιβάλλοντος εξαρτάται επίσης από την προσέγγιση που υιοθετούν οι γείτονές μας. Οι προσπάθειες για να βελτιωθεί η ποιότητα της Μεσογείου, της Βαλτικής Θάλασσας και του Ευξείνου Πόντου θα τελεσφορήσουν αποκλειστικά και μόνο εάν υιοθετηθεί σχετική προσέγγιση σε περιφερειακό επίπεδο[28].

Ορισμένες πτυχές της παγκοσμιοποίησης, συμπεριλαμβανομένης και της απελευθέρωσης του εμπορίου, μπορούν, εάν δεν τεθούν δεόντως υπό έλεγχο, να έχουν επιζήμιες επιπτώσεις στο περιβάλλον. Καθίσταται επίσης ολοένα σαφέστερο ότι υφίσταται σχέση αφενός μεταξύ της υποβάθμισης του περιβάλλοντος και της παγκόσμιας ένδειας και αφετέρου μεταξύ της περιβαλλοντικής και της πολιτικής ασφάλειας. Εάν ενθαρρύνουμε τις προσπάθειες που καταβάλλουν οι διεθνείς εταίροι μας όσον αφορά την αειφόρο ανάπτυξη, θα διευκολυνθούμε στην επίτευξη των στόχων της εξωτερικής πολιτικής – συμπεριλαμβανόμενων και των στόχων που θεσπίστηκαν για την ανάπτυξη επ’ ευκαιρία της χιλιετίας. Στο πλαίσιο αυτό η νέα ευρωπαϊκή συναίνεση όσον αφορά την ανάπτυξη έχει ορίσει την εξάλειψη της ένδειας στο πλαίσιο της αειφόρου ανάπτυξης ως τον πρωταρχικό και καθοριστικό στόχο κάθε αναπτυξιακής συνεργασίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η Ευρώπη είναι πυκνοκατοικημένη και οικονομικά προηγμένη ήπειρος, με συνέπεια η ανάλωση να υπερβαίνει την παραγωγή των περιβαλλοντικών πόρων. Το πρόβλημα αυτό πρέπει να αντιμετωπιστεί, ώστε η Ευρωπαϊκή Ένωση να μειώσει τη συμβολή της στην παγκόσμια ρύπανση και υποβάθμιση των πόρων. Ταυτόχρονα, εξαρτώμεθα από τη χρήση των περιβαλλοντικών πόρων τρίτων χωρών και έχουμε κάθε συμφέρον οι εν λόγω πόροι να χρησιμοποιούνται με βιώσιμο τρόπο.

Λαμβάνοντας υπόψη όλα τα ανωτέρω, οι εξωτερικές ενέργειες της Ευρώπης πρέπει να αντιμετωπίζουν πολυεπίπεδα την περιβαλλοντική πολιτική. Τα επόμενα χρόνια η Επιτροπή θα επικεντρώσει τις προσπάθειές της στην:

- Προαγωγή της αειφόρου ανάπτυξης ανά την υφήλιο και την περαιτέρω διάδοση και ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού προβληματισμού σε όλες τις εξωτερικές πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης και όχι μόνο στην προσφερόμενη αναπτυξιακή αρωγή, καλύπτοντας επίσης την εμπορική και την κοινή εξωτερική πολιτική, καθώς και την πολιτική ασφαλείας. Για να αντιμετωπιστούν τα μειονεκτήματα των αναπτυξιακών πολιτικών που επισήμανε στην έκθεσή του το 2006 το Ελεγκτικό Συνέδριο, τα προγράμματα και τα έργα πρέπει να λαμβάνουν δεόντως υπόψη της περιβαλλοντικές απαιτήσεις,[29] ενώ παράλληλα επιβάλλεται να διαμορφωθεί νέα στρατηγική περιβαλλοντικής ενσωμάτωσης.

- Αποτελεσματική «περιβαλλοντική διπλωματία» που θα έχει ως αποτέλεσμα να συνδεθούν οι περιβαλλοντικοί στόχοι με άλλες διεθνείς διαπραγματεύσεις. Θα είναι απαραίτητο να αξιοποιηθεί πλήρως κάθε δυνατότητα που προσφέρουν σε περιφερειακό ή διεθνές επίπεδο οι συμφωνίες εμπορίου και συνεργασίας. Η ΕΕ θα συνεχίσει να προάγει τα θέματα αειφόρου ανάπτυξης στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων του ΔΟΕ. Κατά τον υπό εξέλιξη πολυμερή γύρο εμπορικών διαπραγματεύσεων στον ΔΟΕ, η ΕΕ καταβάλλει κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε να αναληφθούν δεσμεύσεις υπέρ της απελευθέρωσης του εμπορίου των περιβαλλοντικών αγαθών και μέσων. Επιπλέον, η Επιτροπή θα καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε να εξασφαλιστεί μεγαλύτερη συνέπεια μεταξύ των θέσεων που λαμβάνονται στα επιμέρους διεθνή φόρα, όπως για παράδειγμα ο Διεθνής Οργανισμός Εμπορίου και η σύμβαση για τη βιοποικιλότητα. Η Επιτροπή θα επιδιώξει επίσης την στενότερη σύνδεση με τις δραστηριότητες των κύριων διεθνών θεσμικών φορέων χρηματοδότησης.

- Οι διαπραγματεύσεις για συνομολόγηση συμφωνιών ελευθέρου εμπορίου με εταίρους στην Ασία και τη Λατινική Αμερική θα αποτελέσουν ευκαιρία ενίσχυσης της εμπορίας αειφόρων αγαθών και υπηρεσιών. Η ΕΕ θα αξιοποιήσει τις εν λόγω επικείμενες διαπραγματεύσεις για να συζητήσει συγκεκριμένες δεσμεύσεις όσον αφορά την απελευθέρωση του εμπορίου με άμεσα περιβαλλοντικά οφέλη, καθώς και τις δεσμεύσεις υπέρ της ουσιαστικής εφαρμογής των πολυμερών περιβαλλοντικών συμφωνιών.

- Προαγωγή των περιβαλλοντικών πολιτικών και απαιτήσεων. Μία από τις σημαντικότερες συμβολές της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην προστασία του περιβάλλοντος υπήρξε η ενθάρρυνση της γενίκευσης των δικών μας – υψηλού επιπέδου – απαιτήσεων. Το έντονο προπαρασκευαστικό έργο είχε σαν αποτέλεσμα, μετά από τη διεύρυνση, τα 12 νέα κράτη μέλη να είναι σε θέση να υιοθετήσουν τις περιβαλλοντικές πολιτικές και τα αντίστοιχα πρότυπα της Ευρωπαϊκής Ένωσης[30]. Ανάλογη θα πρέπει να είναι η αντιμετώπιση με τις χώρες που είναι σήμερα υποψήφιες ή δυνάμει υποψήφιες. Όλα τα σχέδια δράσης βάσει της ευρωπαϊκής πολιτικής γειτονίας περιέχουν ειδικές δράσεις υπέρ της προαγωγής της χρηστής περιβαλλοντικής διακυβέρνησης, της σύγκλισης με την ΕΕ και της ένταξης των περιβαλλοντικών μελημάτων στις επιμέρους τομεακές πολιτικές. Τα περιβαλλοντικά πρότυπα της ΕΕ προωθούνται επίσης στο πλαίσιο των διεξαγόμενων δραστηριοτήτων με τη Ρωσία.

- Προαγωγή της μεταφοράς τεχνολογίας ή/και πόρων προς τις αναπτυσσόμενες χώρες με στόχο να αποτελέσει κίνητρο για την εκ μέρους τους αντιμετώπιση παγκοσμίων προβλημάτων, όπως της αλλαγής του κλίματος. Η ΕΕ οφείλει να ηγηθεί των προσπαθειών για την προαγωγή της εν λόγω αρχής και για την ανάπτυξη των απαραίτητων μέτρων που μπορούν να την καταστήσουν επιχειρησιακή, συμπεριλαμβανόμενης της θέσπισης καθεστώτος υποστήριξης των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας. Για να βελτιωθεί η συνεργασία με τις αναπτυσσόμενες χώρες στον τομέα της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και του μετριασμού των επιπτώσεών της, θα συγκροτηθεί παγκόσμια συμμαχία για την άσκηση κλιματικής πολιτικής.

- Συνεργασία με τα κράτη μέλη ώστε να αναπτυχθούν σε επίπεδο περιφέρειας ή χώρας, στρατηγικές υποστήριξης που να αντιμετωπίζουν δεόντως θέματα διαχείρισης περιβάλλοντος και φυσικών πόρων.

- Ένταση, από κοινού με τα κράτη μέλη, του διαλόγου με καθοριστικής σημασίας αναδυόμενες οικονομίες όπως είναι η Κίνα, η Ινδία, η Βραζιλία, η Ουκρανία και η Νότιος Αφρική. Προτεραιότητα κατά τα επόμενα χρόνια θα είναι να προχωρήσουμε και πέρα από τον διάλογο, προς την ανάπτυξη και την εφαρμογή κοινών προγραμμάτων σε τομείς αμοιβαίου ενδιαφέροντος, όπως είναι η αλλαγή του κλίματος, η διαχείριση των αποβλήτων και η παράνομη υλοτομία.

- Βελτίωση της διεθνούς περιβαλλοντικής διακυβέρνησης, θεωρώντας εν προκειμένω ως προτεραιότητα την αναβάθμιση του προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών για το περιβάλλον (UNEP) με τη συγκρότηση οργανισμού των Ηνωμένων Εθνών για το περιβάλλον (UNEO) στον οποίο να δοθεί ενισχυμένη εντολή και να εξασφαλιστεί κατάλληλη και προβλεπόμενη χρηματοδότηση.

- Σύσταση διεθνούς επιτροπής για την αειφόρο χρήση των φυσικών πόρων και την υποστήριξη παγκόσμιου συστήματος παρακολούθησης των επιπέδων της βιοποικιλότητας (ιδίως σε ό,τι αφορά τα δάση).

- Διαβεβαίωση ότι οι ανησυχίες της ευρωπαϊκής περιβαλλοντικής πολιτικής προβάλλονται επίσης, κατά τρόπο συντονισμένο με τα κράτη μέλη, σε εξειδικευμένους οργανισμούς όπως ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός και η Διεθνής Οργάνωση Πολιτικής Αεροπορίας.

5.2. «Καλύτερη νομοθεσία» – αρχές για τη χάραξη της περιβαλλοντικής πολιτικής

Καλύτερη νομοθεσία σημαίνει επίτευξη πολιτικών στόχων – όπως η προστασία του περιβάλλοντος με τον αποτελεσματικότερο δυνατό τρόπο, εξασφαλίζοντας μάλιστα και την αποφυγή περιττών διοικητικών επιβαρύνσεων. Η καλύτερη και απλούστερη νομοθεσία είναι, επίσης, ένας από τους πλέον ενδεδειγμένους τρόπους βελτίωσης της εφαρμογής που, κατ’ επέκταση, αναβαθμίζει την ποιότητα του περιβάλλοντος. Κατά τα επόμενα έτη, η Επιτροπή θα εστιάσει τις προσπάθειές της στην ενίσχυση του θεματολογίου σχετικά με την καλύτερη νομοθεσία όσον αφορά τη χάραξη πολιτικής για το περιβάλλον :

- χρησιμοποιώντας την αγορά για την επίτευξη περιβαλλοντικών αποτελεσμάτων·

- απλοποιώντας το ήδη υφιστάμενο κανονιστικό περιβάλλον και μειώνοντας τις διοικητικές δαπάνες·

- συνεργαζόμενη πλήρως με την κοινωνία των πολιτών κατά την ανάπτυξη περιβαλλοντικών πολιτικών και αναπτύσσοντας στενή σχέση συνεργασίας με τη βιομηχανία, με σκοπό την προαγωγή του θεματολογίου που αφορά την αειφόρο ανάπτυξη·

- προάγοντας την διάδοση των ορθών κανονιστικών πρακτικών, και

- απλουστεύοντας τις υποχρεώσεις υποβολής εκθέσεων με παράλληλη βελτίωση της ποιότητας των περιβαλλοντικών πληροφοριών.

Χρήση της αγοράς για την επίτευξη περιβαλλοντικών αποτελεσμάτων

Οι καλά σχεδιασμένοι κανόνες αποτελούν τον θεμέλιο λίθο των περιβαλλοντικών πολιτικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά οι μηχανισμοί αγοράς είναι δυνατό να χρησιμοποιηθούν ως μέρος συνδυασμού πολιτικών επίτευξης περιβαλλοντικών στόχων με αποτελεσματική αξιοποίηση των αντιστοίχων δαπανών και εξασφάλισης της ανάλογης συμβολής τους στην αποτελεσματική εφαρμογή. Το σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου αποτελεί ένα παράδειγμα και η Επιτροπή εξέδωσε πρόσφατα Πράσινη Βίβλο για τη χρήση αγορακεντρικών μέσων όσον αφορά το περιβάλλον και την εξυπηρέτηση αντίστοιχων πολιτικών στόχων[31]. Η αναθεώρηση της οδηγίας για την ολοκληρωμένη πρόληψη και τον έλεγχο της ρύπανσης θα επιχειρηθεί το 2007 και στο πλαίσιό της θα εξεταστεί επίσης εάν είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθούν αγορακεντρικοί μηχανισμοί για να ενισχυθεί η εφαρμογή της και να προαχθεί η καινοτομία.

Χρήση της αγοράς σημαίνει επίσης ανεύρεση ενός μηχανισμού που να τιμολογεί ορθά τα περιβαλλοντικά αγαθά και υπηρεσίες. Σημαντικό μέσο που μπορεί να επηρεάσει την συμπεριφορά των καταναλωτών είναι η βέλτιστη χρήση της τεχνολογίας που σχετίζεται με το περιβάλλον[32]. Ωστόσο, ανάλογοι φόροι θα πρέπει να επιβάλλονται κατά τρόπον ώστε να αποφεύγεται κάθε στρέβλωση της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς και να μεγιστοποιούνται τα περιβαλλοντικά οφέλη. Συντρέχουν επίσης σοβαροί λόγοι να απαλλαγούν από κάθε φορολογική επιβάρυνση οι τομείς που προσπαθεί να προωθήσει η Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως είναι η απασχόληση, με τη μετακύλιση της αντίστοιχης φορολογίας σε τομείς όπως είναι η ανάλωση των πόρων και της ενέργειας ή/και η ρύπανση. Η ΕΕ έχει δεσμευθεί να καταργήσει τις επιδοτήσεις που είναι επιζήμιες για το περιβάλλον και μέχρι το 2008 η Επιτροπή οφείλει να καταθέσει χάρτη πορείας για την ανά τομέα μεταρρύθμιση των εν λόγω επιδοτήσεων, με τελικό στόχο την κατάργησή τους.

Στο πλαίσιο αυτό, θα είναι χρήσιμο για τους αρμόδιους για τη χάραξη πολιτικών, να είναι σε θέση να μετρούν την πρόοδο, τον πλούτο και την ευημερία κατά τρόπον ώστε να λαμβάνονται δεόντως υπόψη το κοινωνικό και οικονομικό κόστος, καθώς και τα αντίστοιχα οφέλη. Το Ακαθάριστο Εσωτερικό Προϊόν (ΑΕΠ) αποτελεί το πλέον αναγνωρισμένο μέτρο των οικονομικών επιδόσεων και συχνά θεωρείται ως αντιπροσωπευτικός δείκτης της ανθρώπινης ανάπτυξης και ευημερίας. Ωστόσο, οι σχέσεις μεταξύ οικονομικής ανάπτυξης - όπως καταγράφεται μέσω του ΑΕΠ - και άλλων διαστάσεων της αειφόρου ανάπτυξης, δεν είναι άμεσες[33]. Για να κατακτήσουν τα θέματα αυτά εξέχουσα θέση στο θεματολόγιο του περιβαλλοντικού διαλόγου, η Επιτροπή θα χρηματοδοτήσει αντίστοιχη, μείζονος σημασίας διάσκεψη το 2007.

Βάσει των συστάσεων που διατυπώθηκαν με τη στρατηγική για την αειφόρο ανάπτυξη, η Επιτροπή θα καταβάλει επίσης κάθε δυνατή προσπάθεια για να βελτιωθούν οι περιβαλλοντικές επιδόσεις των προϊόντων και των διαδικασιών, ενθαρρύνοντας παράλληλα τη διάδοσή τους μεταξύ των επιχειρήσεων και των καταναλωτών. Η Επιτροπή θα προτείνει να διευρυνθούν τα χρησιμοποιούμενα συστήματα για την επισήμανση των επιδόσεων των ηλεκτρικών συσκευών και των οχημάτων, ώστε να καλύπτουν και άλλες κατηγορίες προϊόντων. Η Επιτροπή θα ηγηθεί των προσπαθειών για τη συγκριτική αξιολόγηση των επιδόσεων ανά την Ευρωπαϊκή Ένωση όσον αφορά τις πράσινες συμβάσεις ανάθεσης δημοσίων έργων, με στόχο, μέχρι το 2010, το αντίστοιχο μέσο επίπεδο στην Ευρωπαϊκή Ένωση να είναι ανάλογο προς το επίπεδο των κρατών μελών με τις υψηλότερες σχετικές επιδόσεις.

Απλούστευση, κωδικοποίηση και μείωση του διοικητικού φόρτου

Η Επιτροπή εξετάζει το ενδεχόμενο να αναθεωρήσει σειρά σημαντικών νομικών πράξεων, με στόχο την περαιτέρω απλούστευση, κωδικοποίηση και μείωση του διοικητικού φόρτου. Στόχος θα είναι να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητά τους σε ό,τι αφορά την επίτευξη των περιβαλλοντικών επιδιώξεων, με παράλληλη μείωση των διοικητικών δαπανών και του κόστους εφαρμογής για τις επιχειρήσεις.

Στενή συνεργασία με τους άμεσα ενδιαφερόμενους

Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να συνεργάζεται στενά με την κοινωνία των πολιτών κατά την διαμόρφωση των περιβαλλοντικών πολιτικών. Οι μη κυβερνητικές οργανώσεις (ΜΚΟ) χαίρουν της ιδιαίτερης εμπιστοσύνης του κοινού ως προς τα περιβαλλοντικά θέματα[34], ενώ παράλληλα, οι μη κυβερνητικές οργανώσεις διαθέτουν συχνά την τεχνογνωσία που είναι καθοριστικής σημασίας για τη διαμόρφωση αποτελεσματικών πολιτικών. Μπορούν επίσης να εξασφαλίσουν πολύτιμη επαφή μεταξύ των υπεύθυνων για τη χάραξη των πολιτικών και των πολιτών της Ευρώπης.

Μια καλύτερη προσέγγιση όσον αφορά τους κανόνες απαιτεί, επίσης, καλές σχέσεις συνεργασίας με την βιομηχανία – που σε τελική ανάλυση είναι υπεύθυνη για την εφαρμογή του μεγαλύτερου μέρους της περιβαλλοντικής νομοθεσίας. Πολλά από τα εξέχοντα στελέχη του βιομηχανικού κόσμου έχουν μεριμνήσει για την ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού θεματολογίου στα επιχειρηματικά τους μοντέλα και η Επιτροπή προτίθεται να αρχίσει ενεργό διάλογο με τις ως άνω πρωτοστατούσες βιομηχανίες. Η Επιτροπή θα αξιοποιήσει περαιτέρω το διάλογο που έχει αρχίσει με τις εταιρίες, τους φορείς συνδικαλιστικής εκπροσώπησης και τις μη κυβερνητικές οργανώσεις, με στόχο να διαμορφωθούν φιλόδοξες απαντήσεις εκ μέρους των επιχειρήσεων – όπως η υποβολή εκθέσεων σε επίπεδο επιχειρήσεων, που να υπερβαίνουν τις εκ του νόμου προβλεπόμενες ελάχιστες απαιτήσεις.

Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη πρέπει να συνεχίσουν τις προσπάθειές τους για την προαγωγή των οικολογικών καινοτομιών και των περιβαλλοντικών τεχνολογιών, δεδομένου ότι η βιομηχανία μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην προστασία του περιβάλλοντος. Εν προκειμένω θα είναι καθοριστικής σημασίας η πλήρης εφαρμογή του προγράμματος δράσης για τις περιβαλλοντικές τεχνολογίες και η λήψη συμπληρωματικών μέτρων. Η Επιτροπή θα επιδιώξει να εντάξει την υποστήριξη των περιβαλλοντικών προϊόντων, υπηρεσιών και διαδικασιών στη βιομηχανική πολιτική της, καθώς και στην περιβαλλοντική πολιτική. Κατά την επανεξέταση της πολιτικής για την έρευνα και την τεχνολογία της Ένωσης, το 2008, θα πρέπει να δοθεί ακόμη μεγαλύτερη σημασία στο περιβάλλον.

Παράλληλα είναι ανάγκη να βελτιωθεί η υλοποίηση των αυτοδεσμευτικών πράξεων που αφορούν τη βιομηχανία: πρόκειται για το EMAS και για το Ecolabel. Τα ως άνω μέσα έχουν μεγάλες δυνατότητες, εντούτοις δεν έχουν πλήρως αναπτυχθεί ακόμη. Η Επιτροπή πρέπει να τα επανεξετάσει, με στόχο να προωθήσει την διείσδυσή τους και να περιορίσει τη διοικητική επιβάρυνση που συνεπάγεται η διαχείρισή τους.

Προαγωγή ορθών κανονιστικών πρακτικών

Η Επιτροπή θα βελτιώσει την παρακολούθηση της πολιτικής απόδοσης και θα προαγάγει την πλέον δομημένη διάδοση των ορθών πρακτικών. Από έρευνα του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος προκύπτει ότι το διοικητικό κόστος σε ορισμένα κράτη μέλη για την εφαρμογή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας είναι πολύ χαμηλότερο απ’ ό,τι σε άλλα. Γενικεύοντας τις βέλτιστες πρακτικές, θα μειώσουμε τις εν λόγω δαπάνες και θα βελτιώσουμε την περιβαλλοντική απόδοση των πολιτικών μας.

Απλοποίηση και βελτίωση της περιβαλλοντικής νομοθεσίας

Η ανάπτυξη και εφαρμογή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας εξαρτάται από την ύπαρξη πλήρων και αξιόπιστων πληροφοριών σχετικά με την κατάσταση του περιβάλλοντος, τις πιέσεις και τις επιπτώσεις που αυτό υφίσταται και τις κινητήριες δυνάμεις της αλλαγής. Οι ήδη διαθέσιμες πληροφορίες σχετικά με τα περιβαλλοντικά θέματα εξακολουθούν να είναι αποσπασματικές, ενώ παράλληλα ποικίλλει και η ποιότητα των αντίστοιχων δεδομένων. Οι προσπάθειες για τον εκσυγχρονισμό του τρόπου με τον οποίο δημιουργείται και ανταλλάσσεται η πληροφορία πρέπει να ενταθούν, ιδίως με την ανάπτυξη συστήματος κοινοποίησης των πληροφοριών που αφορούν το περιβάλλον (SEIS), ώστε να εξασφαλίζεται η ευρεία διάδοση των πληροφοριών που είναι απαραίτητες για την ανάπτυξη και την εφαρμογή της πολιτικής περιβάλλοντος, με παράλληλη περιστολή των περιττών διοικητικών δαπανών των αρχών των κρατών μελών.

5.3. Προαγωγή της ενσωμάτωσης της πολιτικής

Η ένταξη του περιβαλλοντικού προβληματισμού σε άλλες πολιτικές είναι μια από τις βασικές αρχές της πολιτικής περιβάλλοντος. Εκφράζεται στο άρθρο 6 της συνθήκης ΕΕ, αλλά η εν προκειμένω επιτευχθείσα πρόοδος είναι συζητήσιμη. Στον γεωργικό τομέα διενεργήθηκαν καθοριστικές μεταρρυθμίσεις τα τελευταία 15 χρόνια, με αποτέλεσμα οι αγρότες να αντιμετωπίζονται ως υπηρέτες της φύσης. Ωστόσο, η ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού προβληματισμού σε άλλους τομείς υπήρξε λιγότερο επιτυχής. Η διαδικασία του Cardiff, που εγκαινιάστηκε το 1998 με στόχο να θεσμοθετηθεί η αυτού του είδους ολοκλήρωση, δεν απέδωσε τα αναμενόμενα.

Οι αξιολογήσεις των επιπτώσεων αποτελούν πλέον καθιερωμένο χαρακτηριστικό της διαδικασίας χάραξης πολιτικών και υπάρχουν μεγάλα περιθώρια βελτίωσης της αξιολόγησης των αναμενόμενων περιβαλλοντικών επιπτώσεων άλλων πολιτικών. Η Επιτροπή έχει δεσμευτεί υπέρ της βελτίωσης των δυνατοτήτων των αξιολογήσεων ως προς το να μετρούν τις περιβαλλοντικές, οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις των πολιτικών προθέσεών της. Το συμβούλιο αξιολόγησης των επιπτώσεων θα αποτελέσει σημαντικό εργαλείο για την επίτευξη του ως άνω στόχου και θα πρέπει να διατεθούν επαρκείς πόροι ώστε να εξασφαλίζεται ότι όλες οι αξιολογήσεις των επιπτώσεων περιλαμβάνουν αξιολόγηση των συνεπειών για την αειφόρο ανάπτυξη.

Για να βελτιωθεί η αξιολόγηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων σε εθνικό επίπεδο, η Επιτροπή θα επανεξετάσει την αποτελεσματικότητα των οδηγιών για τις αξιολογήσεις των περιβαλλοντικών επιπτώσεων και τις στρατηγικού χαρακτήρα περιβαλλοντικές αξιολογήσεις. Η Επιτροπή θα επιδιώξει να επιταχυνθούν οι σχετικές διαδικασίες, εξασφαλίζοντας παράλληλα ότι δεν θα υποσκαφθεί η προστασία του περιβάλλοντος[35].

Η Επιτροπή θα εξετάσει όλες τις δυνατότητες για την περαιτέρω ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών μελημάτων σε άλλες πολιτικές, όπως για παράδειγμα στις πολιτικές γεωργίας, έρευνας και ανάπτυξης. Τα σχέδια και τα έργα που χρηματοδοτούνται από την Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να είναι σύμφωνα προς την νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, συμπεριλαμβανόμενης και της περιβαλλοντικής νομοθεσίας. Η διατομεακή συμμόρφωση είχε αποτελεσματική συμβολή στην ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού προβληματισμού στην κοινή γεωργική πολιτική και η Επιτροπή θα διερευνήσει κατά πόσο το συγκεκριμένο εργαλείο θα μπορούσε να διευρυνθεί έτσι ώστε να καλύπτει και άλλους τομείς άσκησης πολιτικής, όπως είναι οι τομείς της αλιείας και των μεταφορών.

Η Επιτροπή θα διαμορφώσει στρατηγικού χαρακτήρα πλαίσιο, με στόχο να αντιμετωπιστεί το ζήτημα της πολιτικής ολοκλήρωσης. Προτίθεται μάλιστα να δώσει ιδιαίτερη σημασία στους τομείς όπου υπάρχουν μεγαλύτερες δυνατότητες συνεργειών μεταξύ των πολιτικών, ώστε να βελτιωθεί η ποιότητα του περιβάλλοντος (γεωργία, αλιεία, μεταφορές, ενέργεια, περιφερειακή και βιομηχανική πολιτική και εξωτερικές σχέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης). Σε επίπεδο κράτους μέλους, το Συμβούλιο, υπό τις επιμέρους συνθέσεις του, θα πρέπει να καταλήγει σε ετήσιες εκθέσεις σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο ανταποκρίθηκε στην υποχρέωσή του για ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού προβληματισμού στο έργο του.

5.4. Βελτίωση της εφαρμογής και της τήρησης

Μετά από 35 χρόνια νομοθετικών εξελίξεων, έχει πλέον διαμορφωθεί ένα κοινό πλαίσιο για την περιβαλλοντική πολιτική. Ωστόσο, οι πολυάριθμες καταγγελίες και διαδικασίες για την αντιμετώπιση των παραβάσεων της νομοθεσίας αποτελούν ένδειξη ότι η εφαρμογή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας εξακολουθεί να μην είναι ικανοποιητική. Μόνο εάν εξασφαλιστεί η ορθή εφαρμογή του κεκτημένου θα καταστεί δυνατό να υλοποιηθούν και οι αντίστοιχοι περιβαλλοντικοί στόχοι. Η ουσιαστική εφαρμογή είναι επίσης καθοριστικής σημασίας στοιχείο του θεματολογίου για την καλύτερη νομοθεσία και είναι αναγκαία για να αποφευχθεί η στρέβλωση του ανταγωνισμού και να εξασφαλιστεί η εύρυθμη λειτουργία της ενιαίας αγοράς. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντική πρόκληση - μετά από τη διεύρυνση - δεδομένου ότι τα νέα κράτη μέλη καλούνται να παγιώσουν το κεκτημένο δια μιας. Η Επιτροπή θα συνεργαστεί με τα κράτη μέλη, με στόχο να βελτιωθεί εν γένει η ικανότητα των περιβαλλοντικών θεσμικών φορέων σε ό,τι αφορά την επιτυχή εφαρμογή των προτύπων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η Επιτροπή θα ενθαρρύνει επίσης τα κράτη μέλη να αξιοποιήσουν τις δυνατότητες χρηματοδότησης σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, ώστε να εξασφαλίζουν ότι ο προγραμματισμός των εξόδων τους στο πλαίσιο των επιμέρους χρηματοδοτικών μέσων[36] συμβάλλει στην βελτίωση της εφαρμογής της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το 2007, η Επιτροπή θα διατυπώσει αναθεωρημένη στρατηγική για την εφαρμογή και την τήρηση του περιβαλλοντικού δικαίου της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Η εν λόγω στρατηγική θα επικεντρωθεί ιδίως στα ήδη εντοπισθέντα συστηματικά σφάλματα εφαρμογής και θα ενθαρρύνει τη χρήση συνδυασμού νομοθετικών και μη μέσων.

Λαμβάνοντας υπόψη σχετική απόφαση του Δικαστηρίου[37], και το γεγονός ότι, όπως προκύπτει από την καταστροφική απόρριψη τοξικών αποβλήτων στην Ακτή του Ελεφαντοστού, το θέμα αυτό είναι ιδιαίτερα επείγον, η Επιτροπή πρότεινε οδηγία για την προστασία του περιβάλλοντος μέσω του ποινικού δικαίου[38], η οποία αποσκοπεί στην αναβάθμιση της αποτροπής και δίωξης του περιβαλλοντικού εγκλήματος.

6. Συμπεράσματα

Μετά από μισό αιώνα «οικοδόμησης της Ευρώπης», η περιβαλλοντική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει καταστεί ένα από τα μείζονα επιτεύγματά της. Έχουν επιτευχθεί ουσιαστικές μειώσεις των επιβλαβών εκπομπών στον αέρα και τα ύδατα. Τα απόβλητα αποτελούν αντικείμενο καλύτερης διαχείρισης και είναι λιγότερες πλέον οι επικίνδυνες χημικές ουσίες. Με όλα αυτά βελτιώθηκε η ανθρώπινη υγεία. Παράλληλα η ευρωπαϊκή βιομηχανία πρωταγωνιστεί σε σειρά τομέων ταχύρρυθμης ανάπτυξης, ενώ παράλληλα δημιουργήθηκαν εκατομμύρια θέσεις εργασίας.

Παρά την επιτευχθείσα πρόοδο, επιβάλλεται να αναβαθμιστούν οι φιλοδοξίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το 5ο πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον εγκρίθηκε το 1992, με τίτλο «Στόχος η αειφορία» και το 1999 η αειφόρος ανάπτυξη είχε καθοριστεί ως ένας από τους στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης που απορρέουν από τη συνθήκη. Ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν ακολουθεί ακόμη πορεία που να οδηγεί στην αειφόρο περιβαλλοντική ανάπτυξη. Έχει σημειωθεί περιορισμένη μόλις πρόοδος στα βασικά θέματα της ενσωμάτωσης του περιβαλλοντικού προβληματισμού στους υπόλοιπους τομείς άσκησης πολιτικών και της βελτίωσης της τήρησης της νομοθεσίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πολλές από τις περιβαλλοντικές πιέσεις αυξάνουν: οι παγκόσμιες εκπομπές αερίων του φαινομένου του θερμοκηπίου κλιμακώνονται, η απώλεια της βιοποικιλότητας επιταχύνεται, η ρύπανση εξακολουθεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις στη δημόσια υγεία, οι ποσότητες των παραγόμενων αποβλήτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση συνεχίζουν να αυξάνουν και το οικολογικό μας ίχνος μεγεθύνεται συνεχώς.

Η αλλαγή του κλίματος, η βιοποικιλότητα, η υγεία και η ανάλωση των πόρων εξακολουθούν να αποτελούν τις πλέον πιεστικές περιβαλλοντικές προκλήσεις και το 6ο ΠΔΠ εξακολουθεί να είναι το σωστό πλαίσιο για την ανάληψη μελλοντικής δράσης σε κοινοτικό επίπεδο. Η ΕΕ ακολουθεί εν γένει ορθή πορεία, με τη λήψη των μέτρων τα οποία περιγράφονται στο πρόγραμμα δράσης. Ωστόσο, πέντε από τα δέκα έτη που θα διαρκέσει το πρόγραμμα δεν είναι αρκετά για να συναχθούν τα αποτελέσματα των περισσοτέρων από τα μέτρα που έχουν προταθεί βάσει του 6ου ΠΔΠ. Πολλά εξ αυτών έχουν μόλις εγκριθεί και η εξασφάλιση της εφαρμογής τους θα είναι, κατά συνέπεια, άμεση προτεραιότητα για την Επιτροπή.

Από την επανεξέταση των πλέον πρόσφατων επιστημονικών δεδομένων προκύπτει ότι υφίστανται όντως πολλά κενά μεταξύ των στόχων που ορίζει το 6ο ΠΔΠ και των μέτρων για την επίτευξή τους. Στους εν λόγω τομείς, τα υφιστάμενα μέτρα θα πρέπει να ενισχυθούν – ή μπορεί και να απαιτηθεί η λήψη νέων.

Το περιβάλλον αποτελεί τομέα όπου η ασκούμενη πολιτική σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης μπορεί να αποδώσει απτά οφέλη για τους πολίτες της, βελτιώνοντας τις συνθήκες εργασίας και διαβίωσης. Είναι επίσης τομέας άσκησης πολιτικής για τον οποίο η πλειονότητα των ευρωπαίων πολιτών υποστηρίζει την ανάληψη περαιτέρω - και αποτελεσματικότερης - δράσης. Ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση γιορτάζει τα 50 χρόνια της σκεφτόμενη ήδη την επόμενη 50ετία, είναι πρόδηλο ότι η ανάπτυξη και εφαρμογή των πολιτικών που μπορούν να εξασφαλίσουν την αποτελεσματική προστασία του περιβάλλοντος στην Ευρώπη θα βρεθούν στην καρδιά του ευρωπαϊκού «σχεδίου». Επίκεντρο των αντίστοιχων εργασιών για την περίοδο μέχρι το 2012 θα αποτελέσει η εφαρμογή και η οικοδόμηση πάνω στο 6ο ΠΔΠ.

[1] Ειδική έκδοση του Ευρωβαρομέτρου 217 με τίτλο «Οι συμπεριφορές των ευρωπαίων πολιτών έναντι του περιβάλλοντος», Fieldwork Νοέμβριος 2004, δημοσίευση, Απρίλιος 2005.

[2] Το Μάιο του 2006 προέκυψε από την αντίστοιχη μελέτη του Ευρωβαρομέτρου ότι το 72% των ευρωπαίων πολιτών θεωρούσε ότι για την προστασία του περιβάλλοντος θα έπρεπε να λαμβάνονται περισσότερες αποφάσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

[3] Απόφαση 1600/2002/EΚ, της Ε.Ε. L 242/1 της 19.9.2002.

[4] Η έκθεση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος σχετικά με την κατάσταση του περιβάλλοντος «Κατάσταση και προοπτικές (2005)» αποτελεί την κύρια επιστημονική έκθεση που χρησιμοποιήθηκε κατά την σύνταξη της παρούσας ανακοίνωσης. Εντούτοις, δέον να σημειωθεί ότι μετά την δημοσίευση του 6ου ΠΔΠ, έχει βελτιωθεί η επιστημονική κατανόηση της κλίμακας και του επείγοντα χαρακτήρα των περιβαλλοντικών προκλήσεων – πρωτίστως χάρις στο έργο της Διεθνούς Επιτροπής για την Αλλαγή του Κλίματος, την έκθεση Stern σχετικά με τις οικονομικές επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος και τη δημοσίευση της Αξιολόγησης των οικοσυστημάτων επ’ ευκαιρία της χιλιετίας.

[5] Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 9 Ιουνίου 2006, έγγραφο 10917/06.

[6] Βλ. άρθρο 2 παράγραφος (2) του 6ου ΠΔΠ.

[7] Ο συγκεκριμένος αριθμός δεν λαμβάνει υπόψη το κόστος των ζημιών που προκαλεί η ατμοσφαιρική ρύπανση στα οικοσυστήματα και τη γεωργική παραγωγικότητα.

[8] Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ΓΔ Περιβάλλοντος, «Οικολογική βιομηχανία, το μέγεθός της, απασχόληση, προοπτικές και φραγμοί της ανάπτυξης στη διευρυμένη ΕΕ», 2006, τελική έκθεση.

[9] Βλ. άρθρο 2 παράγραφος (2) του 6ου ΠΔΠ.

[10] Απόφαση 2002/358//ΕΚ, Ε.Ε.L 130/1 της 15.5.2002.

[11] Οδηγία 2003/87//ΕΚ, Ε.Ε. L 275/32 της 25.10.2003.

[12] Η ΕΕ έχει δεσμευτεί, βάσει του πρωτοκόλλου του Κιότο, να μειώσει τις εκπομπές των αερίων θερμοκηπίου κατά 8% ως προς τα επίπεδα του 1990, στην περίοδο 2008-2012.

[13] Πρόκειται για θέμα ιδιαίτερου ενδιαφέροντος στα νέα κράτη μέλη επειδή σε αυτά υπάρχουν σοβαρά περιθώρια εξοικονόμησης ενέργειας.

[14] Τα βιοκαύσιμα πρώτης γενεάς παράγονται ως επί το πλείστον από επισιτιστικές καλλιέργειες αξιοποιώντας τις πλέον αποτελεσματικές μεθόδους παραγωγής, με αποτέλεσμα να μειώνονται οι εκπομπές αερίων θερμοκηπίου (30-50% χαμηλότερα από τα παραδοσιακά καύσιμα τα οποία υποκαθιστούν). Ωστόσο, η εξοικονόμηση εκπομπών αερίων θερμοκηπίου και οι συνολικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις εξαρτώνται από τον τρόπο οργάνωσης της παραγωγής, ήτοι μεταξύ άλλων και από το είδος της καλλιέργειας που χρησιμοποιείται ως πρώτη ύλη. Στις αναπτυσσόμενες χώρες, οι καλλιέργειες για τα βιοκαύσιμα πρώτης γενιάς μπορούν επίσης να αυξήσουν την πίεση και να προκαλέσουν φαινόμενα αποδάσωσης, όποτε οι αντίστοιχες καλλιέργειες πραγματοποιούνται σε αποψιλωνόμενες δασικές εκτάσεις. Με τη δεύτερη γενεά βιοκαυσίμων αναμένονται περαιτέρω εξοικονομήσεις στον τομέα των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου (έως και κατά 90%).

[15] http://ec.europa.eu/environment/climat/pdf/cc_factsheet_aug2005.pdf

[16] Απόφαση 61/105.

[17] Βλ. άρθρο 2 παράγραφος (2) του 6ου ΠΔΠ.

[18] Οδηγία 2000/60//ΕΚ, Ε.Ε. L 327/1 της 22.12.2000.

[19] Κανονισμός (EK) 1907/2006 της 18 Δεκεμβρίου 2006, Ε.Ε. L 396/1 της 30.12.2006.

[20] COM(2005) 447 της 21.9.2005.

[21] COM(2006) 373 της 12.7.2006.

[22] Οδηγία 91/271/ΕΟΚ της 21ης Μαΐου 1991, ΕΕ L 135 της 30.5.1991.

[23] COM(2005) 446 της 21.9.2005.

[24] Βλ. άρθρο 2 παράγραφος (2) του 6ου ΠΔΠ.

[25] COM(2005) 666 της 21.12.2005.

[26] COM(2005) 667 της 21.12.2005.

[27] COM(2005) 670 της 21.12.2005.

[28] COM(2007) 160 Συνέργεια του Ευξείνου Πόντου – μια νέα πρωτοβουλία περιφερειακής συνεργασίας.

[29] Ελεγκτικό Συνέδριο: Ειδική έκθεση αριθ. 6/2006: Οι περιβαλλοντικές πτυχές της αναπτυξιακής συνεργασίας της Επιτροπής.

[30] Ο καθαρός αντίκτυπος ήταν η ουσιαστική βελτίωση της κατάστασης του περιβάλλοντος στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

[31] COM(2007) 140 της 28ης Μαρτίου 2007.

[32] Ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα, απασχόληση: Οι προκλήσεις και η αντιμετώπισή τους για τη μετάβαση στον 21ο αιώνα – Λευκή Βίβλος, COM(93) 700, κεφάλαιο 10.

[33] Για παράδειγμα, το ΑΕΠ δεν μετρά την αειφορία της ανάπτυξης και μια χώρα είναι δυνατό να πετύχει προσωρινά υψηλό ΑΕΠ, υπερεκμεταλλευόμενη τους φυσικούς πόρους ή λόγω εσφαλμένης κατανομής των επενδύσεων. Ακόμη και μεγάλης κλίμακας φυσικές καταστροφές, όπως το Τσουνάμι στην Νότια Ασία ή ο τυφώνας Katrina, μπορούν να καταγραφούν, αντιδεοντολογικά, ως θετικά για το ΑΕΠ συμβάντα.

[34] ΕΥΡΩΒΑΡΟΜΈΤΡΟ 217 «Συμπεριφορές των ευρωπαίων πολιτών έναντι του περιβάλλοντος» (Απρίλιος 2005).

[35] Για παράδειγμα, στο Σχέδιο Διασύνδεσης των Προτεραιοτήτων, που αποτελεί μέρος του ενεργειακού πακέτου που ενέκρινε η Επιτροπή στις 10 Ιανουαρίου 2007, η Επιτροπή έχει ήδη προτείνει να μειωθούν οι διαδικασίες σχεδιασμού και έγκρισης κατά μέγιστο όριο σε 5 χρόνια για τα έργα ΤΕΝ που θεωρούνται ως έργα ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος.

[36] Μέσα της πολιτικής συνοχής, Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο για τη Γεωργική Ανάπτυξη (ανάπτυξης της υπαίθρου), Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, Ευρωπαϊκό Ταμείο Αλιείας, Προγράμματα Πλαίσια για την Έρευνα, την Ανταγωνιστικότητα και την Καινοτομία και στο πλαίσιο του νέου ενιαίου μέσου για το περιβάλλον, LIFE+.

[37] C-176/03, 13 Σεπτέμβριος 2005.

[38] COM(2007) 51.