Γνωμοδότηση για την Ευρωμεσογειακή εταιρική σχέση

(95/C 301/13)

Στις 21 Δεκεμβρίου 1994, και σύμφωνα με το άρθρο 23, τρίτο εδάφιο του Εσωτερικού Κανονισμού η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση για την «Ευρωμεσογειακή εταιρική σχέση».

Το τμήμα εξωτερικών σχέσεων, εμπορικής και αναπτυξιακής πολιτικής στο οποίο ανατέθηκαν οι σχετικές εργασίες, επεξεργάσθηκε τη γνωμοδότησή του στις 7 Ιουλίου 1995, με βάση την εισαγωγική έκθεση του εισηγητή κ. Meriano.

Κατά την 328η σύνοδο ολομέλειας της 13ης και 14ης Σεπτεμβρίου 1995, (συνεδρίαση της 14ης Σεπτεμβρίου 1995), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε κατά πλειοψηφία και με μία αποχή την ακόλουθη γνωμοδότηση.

ΣΥΝΘΕΣΗ

Προοίμιο, αιτιολογία της προτάσεως και κύρια σημεία αυτής

0.1. Η γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της ΟΚΕ η οποία στηρίζεται σε τρία προπαρασκευαστικά έγγραφα που εκπόνησε ως τώρα η Επιτροπή, εγκρίνει τη γενικότερη θέση του σχεδίου, υπό την προϋπόθεση ότι η Επιτροπή και το Συμβούλιο θα αποδεχτούν τις παρατηρήσεις που διατυπώνονται στη συνέχεια και οι οποίες θα πρέπει να εκφραστούν στις αντίστοιχες αποφάσεις. Η γνωμοδότηση εκτιμά κατά πρώτο λόγο τις διασυνδέσεις μεταξύ οικονομικών και πολιτικών πτυχών ανάπτυξης και ασφάλειας, καθώς και τη γενικευμένη προσφυγή σε πολυμερή όργανα, χαρακτηριστικά τα οποία κρίνει ότι ανταποκρίνονται κατά τρόπο ουσιαστικό στις κατευθύνσεις που διετύπωσε στις δύο προγενέστερες γνωμοδοτήσεις της για τη μεσογειακή πολιτική της Κοινότητας. Το σχέδιο αποτελεί κατά την κρίση της, ένα μεγάλης σημασίας ποιοτικό άλμα από σφαιρική και όχι μόνο χρηματοδοτική άποψη, στο βαθμό που διανοίγεται μία προοπτική ικανή να αποδώσει άμεσα αποτελέσματα, αλλά και να υλοποιηθεί πλήρως εντός μιας γενιάς.

0.2. Επισημαίνοντας επίσης το γεγονός ότι ο σφαιρικός χαρακτήρας της έκθεσης για την εταιρική σχέση επιβεβαιώνεται από την προβλεπόμενη άρθρωσή της σε πολιτικό διάλογο, μόνιμη και ισορροπημένη οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη και βελτιωμένη κατανόηση των πολιτιστικών παραδόσεων, με ενίσχυση της ανθρώπινης διάστασης των συναλλαγών, η ΟΚΕ χωρίς να αποκρύπτει τη δυσκολία που συνεπάγεται μία παρόμοια προσέγγιση, ασπάζεται πλήρως τις αρχές που τη διέπουν και θεωρεί ότι είναι η μόνη κατάλληλη απέναντι στη σοβαρότητα και τον πολύπλοκο χαρακτήρα των προβλημάτων της περιοχής.

0.3. Η ΟΚΕ συμφωνεί επίσης σε γενικές γραμμές και με τη θεσμική διάρθρωση του σχεδίου, αναγνωρίζοντας ότι είναι απαραίτητη η σύναψη μιας σφαιρικής συμφωνίας πλαίσιο, που θα αυξήσει τις δυνατότητες περιφερειακής συνεργασίας των χωρών των μεμονωμένων περιοχών της Μεσογειακής Λεκάνης δημιουργώντας έτσι μία κοινή ζώνη ευημερίας επισημαίνοντας παράλληλα τους κινδύνους που συνεπάγεται για την ισορροπημένη ανάπτυξη των χωρών της Μεσογείου η επιστροφή στον απλό διμερή χαρακτήρα, εις βάρος επίσης του αμοιβαίου ανοίγματος.

Η πολιτική διάσταση

0.4. Στην προοπτική αυτή, η ΟΚΕ τονίζει ότι η καθεαυτό πολιτική διάσταση της εταιρικής σχέσης προϋποθέτει τη διαφύλαξη της πολιτιστικής ταυτότητας της ενδιαφερόμενης κοινωνίας, αποκλείοντας κάθε υπόθεση μεταφοράς θεσμικών προτύπων και άκαμπτων προκαθορισμένων συμπεριφορών και προϋποθέτοντας αντίθετα την ύπαρξη κατάλληλου διαλόγου, όχι μόνο με τις κυβερνήσεις αλλά επίσης και με τους εκπροσώπους της πολιτικής κοινωνίας.

Ξεκινώντας από το μέλημα που έχει συχνά διατυπώσει κατά το παρελθόν να διασφαλισθεί στο πλαίσιο της ευρωμεσογειακής συνεργασίας μία αποτελεσματική προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου, η ΟΚΕ εύχεται η προβλεπόμενη καθιέρωση των διαδικασιών περιοδικού ελέγχου των δεσμεύσεων που έχουν αναληφθεί ως προς το θέμα αυτό να παράσχει αντικειμενική βάση για την ικανοποίηση των νόμιμων αιτημάτων των όρων ενισχύσεως που προβλέπονται στο πλαίσιο της εταιρικής σχέσης.

Χωρίς να αποκλείει το ενδεχόμενο προσφυγής για ακραίες περιπτώσεις σε πολιτικές πράξεις σταθμισμένης σοβαρότητας, όπως η μείωση της τάδε ενίσχυσης ή η διοχέτευσή της μέσω μη κυβερνητικών φορέων, η ΟΚΕ διατρανώνει εντούτοις την πεποίθησή της ότι η δέσμευση ενόψει μιας αυξανόμενης συμμετοχής της πολιτικής κοινωνίας των χωρών που συμμετέχουν στις αναληφθείσες πρωτοβουλίες στο πλαίσιο της εταιρικής σχέσης αποτελεί τη δραστικότερη συμβολή της ΕΕ όσον αφορά την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την παγίωση δημοκρατικών ηθών και θεσμών.

Εμπορική ελευθέρωση, οικονομική συνεργασία και οι αντικειμενικές δυσκολίες αυτών

0.5. Στον οικονομικό τομέα, η ΟΚΕ δίδει κυρίως έμφαση στην αδιάσπαστη σχέση που υφίσταται στην πρόταση, ακόμη και από χρονολογική άποψη, μεταξύ της υλοποίησης μιας ζώνης ελεύθερων συναλλαγών - που πρέπει να επιτευχθεί με κριτήρια το βαθμιαίο χαρακτήρα, την επιλεκτικότητα και την περιφερειακή ενσωμάτωση των εταίρων - και της εφαρμογής ενός σύστοιχου προγράμματος διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων.

0.6. Σε ό,τι αφορά ειδικότερα τη γεωργία, όπου εμφανίζονται ανεφάρμοστες ριζικές λύσεις, τόσο από την άποψη του προστατευτισμού όσο και από την άποψη της ελευθέρωσης, η ΟΚΕ θεωρεί ότι η μεταφορά τεχνολογιών και η χρηματοδοτική υποστήριξη της ΕΕ προς τις μεσογειακές χώρες πρέπει κατά πρώτο λόγο να κατευθύνονται προς τις χώρες που ακολουθούν δραστικές πολιτικές υπέρ της βιώσιμης γεωργικής ανάπτυξης και έναντι των ΜΜΕ ειδών διατροφής με στόχο να ευνοηθεί στις χώρες αυτές η προσέγγιση ενός ικανοποιητικού επιπέδου επισιτιστικής αυτάρκειας.

0.7. Υπενθυμίζοντας αφετέρου ότι το υπερβολικό ύψος του εξωτερικού χρέους της οικονομίας ορισμένων μεσογειακών χωρών αποτελεί προφανέστατα καθοριστικό παράγοντα της πολιτικοκοινωνικής τους αστάθειας, η ΟΚΕ κρίνει ότι είναι αδικαιολόγητο να διαχωρίζεται πλήρως από την αξιολόγηση αυτής της λεπτής πτυχής το πρόβλημα της προβολής μιας αξιόπιστης υποθέσεως σχετικά με την ευρωμεσογειακή εταιρική σχέση, όπως έγινε έως σήμερα στα διαδοχικά έγγραφα της Επιτροπής.

0.8. Αναφερόμενη ακολούθως στις προοπτικές της βιομηχανικής συνεργασίας όπου εκδηλώνονται ανησυχητικά σημάδια κρίσεως, η ΟΚΕ αποδίδει θεμελιώδη σημασία στην έγκριση της προτάσεως της Επιτροπής σύμφωνα με την οποία οι συμφωνίες συνδέσεως ΕΕ-MEΣ θα μπορέσουν να παράσχουν ένα πλαίσιο νομικών εγγυήσεων ικανό να κινητοποιήσει τις επενδύσεις των κοινοτικών φορέων ευνοώντας κατά προτεραιότητα τις κοινές επιχειρήσεις και τη βιομηχανική συνεργασία με ιδιαίτερη αναφορά στις ΜΜΕ και επεκτείνοντας τη χρηματοδοτική υποστήριξη στα προγράμματα επενδύσεων για έργα υποδομής.

0.9. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει επίσης το βασικό ρόλο που πρέπει να αποδοθεί για όλους αυτούς τους λόγους στην τεχνικοεπιστημονική συνεργασία με ιδιαίτερη αναφορά στα προτεινόμενα συστήματα ελέγχου όσον αφορά μεταξύ άλλων τον τομέα ενέργειας, περιβάλλοντος και αλιείας.

Το σφαιρικό πρόγραμμα ενισχύσεως MEΣ

0.10. Η ΟΚΕ αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στον όγκο, στη συνέχεια και στη δυνατότητα μεσοπρόθεσμης πρόβλεψης των χρηματοδοτικών μέσων που η ΕΕ θα πρέπει να θέσει στη διάθεση των μεσογειακών εταίρων διαμέσου του προγράμματος ενισχύσεως 1995-1999, λαμβανομένης υπόψη και της διαρθρωτικής φύσεως των προβλημάτων που πρέπει να αντιμετωπισθούν, η σταδιακή επίλυση των οποίων αποτελεί προϋπόθεση αυτής της ίδιας της υλοποίησης της ευρωμεσογειακής ζώνης ελεύθερων συναλλαγών.

0.11. Στο πλαίσιο αυτό μολονότι θεωρεί ότι το ενδεικτικό ποσό της ενίσχυσης του προϋπολογισμού που προτείνεται από την Επιτροπή είναι ανεπαρκές εν σχέσει προς τα όσα απαιτούνται από την αντικειμενική κατάσταση, η ΟΚΕ επισημαίνει ότι το προτεινόμενο ποσό, εάν προστεθεί σε ποσό αναλόγου ύψους επί των ιδίων πόρων της ΕΤΕ και στις διμερείς συμβολές των κρατών μελών, θα μπορούσε να ενισχύσει τη συνολική επίδραση της κοινοτικής παρέμβασης, καθώς επίσης και μέσω σκόπιμων συνδυασμών μεταξύ των διαθέσιμων διόδων 7 σε ό,τι αφορά την τομεακή κατανομή της ενίσχυσης, η ΟΚΕ συμφωνεί πλήρως με τους αναφερόμενους στόχους, αλλά θεωρεί απαραίτητη μία διάρθρωση των προτάσεων κατά τρόπον ώστε να λαμβάνεται υπόψη η διαφορά αναπτυξιακού επιπέδου των μεμονωμένων εταίρων εν σχέσει προς τις διάφορες τομεακές προτεραιότητες.

0.12. Η ΟΚΕ συνεπώς συμφωνεί πλήρως με την πρόταση που διατυπώνεται στα έγγραφα της Επιτροπής σχετικά με τη διασφάλιση μεγαλύτερης ελαστικότητας κατά τη χρήση των χρηματοδοτικών παρεμβάσεων ούτως ώστε να καταστεί δυνατή, μέσω επαρκώς ελαστικού πολυετούς προγραμματισμού, μία διακριτική χρήση των διαθέσιμων πόρων υπέρ των χωρών που έχουν θέσει ως κύρια προτεραιότητα τη μεταρρύθμιση των οικονομικών προοπτικών και των ελεύθερων συναλλαγών. Στο πλαίσιο αυτό η ΟΚΕ παραπέμπει ρητώς στην ίδια της πρόταση για τη σύναψη συμφωνιών ανάπτυξης στην οποία θα συμμετέχουν η Επιτροπή των ΕΕ, οι κυβερνήσεις των μεσογειακών χωρών και οι οικονομικοί και κοινωνικοί κύκλοι για την επίτευξη ειδικών στόχων στο εσωτερικό ενός αναπτυξιακού προγράμματος με συμβατικές δεσμεύσεις σε ό,τι αφορά το εμπόριο και τις χρηματοδοτήσεις.

0.13. Η ΟΚΕ χαιρετίζει επίσης με ικανοποίηση την πρόταση προγράμματος δράσης για την καταπολέμηση της διαφθοράς και ζητεί τη διάθεση χρηματοδοτικών πόρων για την υποστήριξη παρόμοιων σχεδίων.

Διαπεριφερειακή συνεργασία και υποπεριφερειακές ενώσεις

0.14. Σε ό,τι αφορά τη μεσογειακή διευρωπαϊκή συνεργασία, η ΟΚΕ παραπέμπει στην πρόσφατη γνωμοδότησή της για το θέμα αυτό στην οποία συνάπτονται σε παράρτημα οι πιο ενδιαφέρουσες προτάσεις ως προς την εταιρική σχέση. Η ΟΚΕ επιπλέον τάσσεται υπέρ της ανάπτυξης των υποπεριφερειακών ενώσεων μεταξύ των μεσογειακών χωρών.

Η κοινωνική και ανθρώπινη διάσταση

0.15. Η ΟΚΕ ασπάζεται πλήρως τη θέση της Επιτροπής σύμφωνα με την οποία όταν οι κοινωνικές δαπάνες εμπίπτουν στην κανονική αρμοδιότητα των ενδιαφερομένων κυβερνήσεων, ο κίνδυνος μήπως κοντά στους παράγοντες κοινωνικής ύφεσης που γίνονται αισθητοί στη σημερινή κατάσταση των μεσογειακών χωρών (κοινωνικό κόστος των διαδικασιών διαρθρωτικής προσαρμογής, ταχεία δημογραφική αύξηση, μαζική αγροτική έξοδος), εμφανιστεί και το φαινόμενο της επιδείνωσης των ανομοιοτήτων που απορρέει από ενδεχόμενες ταυτόχρονες αρνητικές επιπτώσεις που θα έχει στην ίδια την οικονομική προσήλωση στην Ευρώπη, αιτιολογεί τη συμβολή της Κοινότητας για την αντιστροφή παρόμοιων αρνητικών τάσεων σε σχέση με τις ζημίες που θα απέρρεαν από την επιδείνωσή τους. Η ΟΚΕ σκοπεύει συνεπώς να παρακολουθήσει με μέγιστη προσοχή τις απτές εξελίξεις των πρωτοβουλιών που θα πρέπει να αναληφθούν σε πολυάριθμα κοινωνικά θέματα τα οποία επισημαίνονται από τα έγγραφα της Επιτροπής και επιπλέον ασπάζεται την πεποίθηση της Επιτροπής ότι η κοινωνική διάσταση της εταιρικής σχέσης είναι εκ φύσεως αδιάσπαστη από την πολιτισμική διάσταση σε ό,τι αφορά ειδικότερα την καταπολέμηση του ρατσισμού και της ξενοφοβίας μέσω της αμοιβαίας γνώσης.

Η ΟΚΕ παρατηρεί με ικανοποίηση ότι ο καίριος ρόλος που διαδραματίζει η γυναίκα στα πλαίσια της αναπτυξιακής διαδικασίας αναγνωρίζεται πλήρως, και ότι αποδίδεται αποφασιστική σημασία στην ενθάρρυνση της συμμετοχής της στις κοινωνικοπολιτικές δραστηριότητες ώστε να εξασφαλίζεται η προώθηση των ίσων ευκαιριών και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Η αποκεντρωμένη συνεργασία

0.16. Η ΟΚΕ επαναλαμβάνει ότι ο στόχος της αποκεντρωμένης συνεργασίας, που έχει τεθεί από την Κοινότητα από την αρχή της προώθησης της Νέας Μεσογειακής πολιτικής (ΝΜΠ), προϋποθέτει την πλήρη δέσμευση των κοινωνικοεπαγγελματικών κύκλων, με την σταθερή επιδίωξη να ευνοηθεί η ανάπτυξη των ΜΜΕ και με ειδική προσοχή στον άτυπο τομέα, αφήνοντας στους τοπικούς φορείς την αυτονομία που είναι απαραίτητη για την προώθηση των πρωτοβουλιών που επιβάλλονται και απαιτούνται από τις επιμέρους καταστάσεις.

Η ΟΚΕ χαιρετίζει για το λόγο αυτό με ικανοποίηση την πολιτική έμφαση που αποδίδει στο στόχο αυτό η συνθετική έκθεση της Επιτροπής, ενώ παράλληλα εκφράζει την ανησυχία της ότι το αποτέλεσμα του προσανατολισμού αυτού μπορεί να παρεμποδιστεί από γραφειοκρατικούς και αντιφατικούς ακόμη γραφειοκρατικούς μηχανισμούς διαχείρισης.

Η συμμετοχή των κοινωνικοοικονομικών κύκλων

0.17. Η ΟΚΕ υπενθυμίζοντας τη σημασία του έργου που συντελέσθηκε κατά τα τελευταία χρόνια για τη συμμετοχή και την αποτελεσματική παρουσία των κοινωνικο-οικονομικών κύκλων στον τομέα της συνεργασίας, διεκδικεί ειδική ευθύνη στο θέμα αυτό, ιδίως στο πλαίσιο του προτύπου αποκεντρωμένης συνεργασίας, εκφράζοντας τη λύπη της για το γεγονός ότι στο έγγραφο της Επιτροπής που αναφέρεται στο θέμα αυτό δεν γίνεται καμία μνεία στις προτάσεις (Μεσόγειος-Περιφερειακή Ανάπτυξη και Μεσόγειος-Εταίροι) που είχε διατυπώσει κατά το παρελθόν και τις οποίες η Επιτροπή δεν έχει έως σήμερα ακολουθήσει.

Η ΟΚΕ παραταύτα θεωρεί εξαιρετικά θετική την απόφαση που λήφθηκε κατόπιν πρωτοβουλίας της Ισπανικής Κυβέρνησης να συγκληθεί στη Βαρκελώνη, αμέσως μετά τη διϋπουργική διάσκεψη Ευρώπης-Μεσογείου ένα μη κυβερνητικό βήμα και χαίρεται παρομοίως για την πρόσφατη πρωτοβουλία του Οικονομικού και Κοινωνικού Συμβουλίου της Ισπανίας να προωθήσει στο περιθώριο του βήματος αυτού μία συνάντηση μεταξύ της δικής της αντιπροσωπείας και ανάλογων αντιπροσωπειών των συμβουλίων των ευρωπαϊκών χωρών της ΕΕ, της ίδιας της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής και των συμβουλίων που λειτουργούν σε ορισμένες χώρες εταίρους, ή άλλων φορέων και των κοινωνικοεπαγγελματικών κύκλων, θεωρώντας ότι η πρωτοβουλία αυτή μπορεί να αποτελέσει σημείο εκκίνησης τακτικών επαφών μεταξύ όλων των ενδιαφερομένων οργανισμών, σύμφωνα με την ευχή που έχει επανειλημμένως εκφρασθεί κατά το παρελθόν.

Οι διαπραγματεύσεις που διενεργούνται σήμερα και τα προβλήματα των μεμονωμένων περιοχών

0.18. Σε ό,τι αφορά τις διαπραγματεύσεις που διενεργούνται σήμερα και τα ανοικτά προβλήματα των μεμονωμένων περιοχών της Μεσογειακής Λεκάνης - που χαρακτηρίζονται οι ίδιες από αισθητή ανισορροπία μεταξύ του επιπέδου ανάπτυξης της ανατολικής ακτής και της νότιας ακτής η ΟΚΕ:

- λαμβάνει γνώση με ικανοποίηση των αποφάσεων της 6ης Μαρτίου 1995 σχετικά με τις προοπτικές για την έναρξη των διαδικασιών εντάξεως της Μάλτας και της Κύπρου στην ΕΕ, θεωρεί όμως ότι η διαπραγμάτευση αυτών των προσχωρήσεων θα πρέπει να πραγματοποιηθεί ξεχωριστά, από τις διαπραγματεύσεις με τις ΧΝΑΕ, δεδομένης της καθόλα διαφορετικής τους φύσεως 7

- εκφράζει σοβαρές ανησυχίες για τις εξελίξεις της τουρκικής πολιτικής κατάστασης που έλαβαν χώρα μετά τη σύναψη των συμφωνιών για τη δημιουργία τελωνειακής ένωσης, εξελίξεις που οδήγησαν στην αναστολή της σχετικής επικύρωσης από πλευράς Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Η ΟΚΕ επαναλαμβάνει παρόλα ταύτα την άποψη που είχε διατυπώσει σε προηγούμενες ευκαιρίες, όσον αφορά τις ευρείες προοπτικές που διανοίγονται από την εν λόγω Ένωση μεταξύ αμφοτέρων των εταίρων και μολονότι συμφωνεί με τη σταθερή γραμμή που ακολουθεί στην περίπτωση αυτή, εύχεται να μπορέσουν οι δικαιολογημένες αυτές πιέσεις να συμβάλουν στο προσεχές μέλλον στην αποκατάσταση της ισορροπίας κατά των πολιτικών συνθηκών που απαιτούνται για τη σύναψη των συμφωνιών, ευνοώντας κατά τον τρόπο αυτό το ξεπέρασμα των εντάσεων που υφίστανται σήμερα στην περιοχή, ενώ, σε ό,τι την αφορά άμεσα, επιβεβαιώνει την πρόθεσή της να επιμείνει στην προώθηση του κοινωνικοεπαγγελματικού διαλόγου στα πλαίσια της μικτής επιτροπής της ΕΕ-Τουρκίας 7

- έχει την πεποίθηση ότι, σε ό,τι αφορά την Αλβανία, η μετάβαση από τον κολλεκτιβισμό στην οικονομία της αγοράς είναι προορισμένη να αποτύχει εφόσον δεν λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαίτερες συνθήκες καθυστέρησης που την χαρακτηρίζουν 7

- προτείνει ρητώς έστω και στο πλαίσιο μιας ευρωπαϊκής συμφωνίας ανάλογης με εκείνες που έχουν συναφθεί με άλλες ΧΚΑΕ να προβλεφθεί η δυνατότητα ώστε η χώρα αυτή να επωφελείται τόσο από τις παρεμβάσεις εις βάρος του κοινοτικού προϋπολογισμού εν είδει ευρωμεσογειακής εταιρικής σχέσης όσο και από τις παρεμβάσεις που γίνονται στο ίδιο πλαίσιο από την ΕΤΕ 7

- θεωρεί ότι η συμφωνία που συνάφθηκε προσφάτως με την Τυνησία, καθώς και εκείνη που βρίσκεται στο στάδιο των διαπραγματεύσεων με το Μαρόκο μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στη σταθερότητα της περιοχής του Μαγκρέμπ 7 θεωρεί παραταύτα ότι η διαδικασία ειρήνευσης και εκδημοκρατισμού αποτελεί μεσοπρόθεσμα απαραίτητη προϋπόθεση για την πλήρη αποκατάσταση της εταιρικής κοινοπραξίας από την οποία εξαρτάται σε αυτή τη γεωγραφική περιοχή και η πλήρης ανάπτυξη των σχέσεων συνεργασίας 7

- θεωρεί ότι στην παρούσα τάξη πραγμάτων η σύναψη μιας συμφωνίας για τη διασύνδεση του Ισραήλ πρέπει να τεθεί σε άμεση συνάρτηση με το ενδιαφέρον και τη δέσμευση της ΕΕ για την επανάληψη και περαιτέρω ανάπτυξη της ειρηνευτικής διαδικασίας στη Μέση Ανατολή, κρίνοντας ότι στην περιοχή αυτή κύριος συνομιλητής της ΕΕ δεν μπορεί να είναι άλλος από την ομάδα των πολιτικών φορέων που εμπλέκονται κατά τρόπο άμεσο στη διαδικασία αυτή - δηλαδή το Ισραήλ, οι παλαιστινιακές αρχές, η Ιορδανία και η Αίγυπτος - στην οποία ομάδα θα επιθυμούσε να προστεθεί το ταχύτερο δυνατόν και ο Λίβανος - λόγω της ιστορικής του αποστολής ως γέφυρας μεταξύ Ευρώπης και Αραβικών Χωρών - και η Συρία 7 παραπέμποντας στο σχέδιο αποκεντρωμένης περιφερειακής συνεργασίας που βρίσκεται σήμερα στο στάδιο επεξεργασίας, η ΟΚΕ θεωρεί τέλος ότι το κονδύλιο του προϋπολογισμού MEΣ που προβλέπεται στα πλαίσια του τίτλου για την εταιρική σχέση δύναται να διαδραματίσει σχετικά αξιοσημείωτο ρόλο.

Η προετοιμασία της Ευρωμεσογειακής Διάσκεψης

0.19. Λαμβάνοντας υπόψη τα συμπεράσματα της προεδρίας που υιοθετήθηκαν κατά τη σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου των Κάννων (26-27 Ιουνίου 1995), η ΟΚΕ:

- σημειώνει την επισημοποίηση της διαπραγματευτικής θέσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενόψει της Διακυβερνητικής Διάσκεψης της Βαρκελώνης, θέση η οποία είχε προσδιορισθεί από το Συμβούλιο στις 12 Ιουνίου 1995, και τη σφαιρική συμφωνία που επιτεύχθηκε σχετικά με τα κονδύλια τα οποία θα διατεθούν, κατά την περίοδο 1995-1999, για την οικονομική συνεργασία με τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και τις χώρες της Μεσογείου 7

- μολονότι επικροτεί, σχετικά με το τελευταίο αυτό σημείο, τον καθορισμό των κονδυλίων για τα έτη 1997-1999, εκφράζει τη δυσαρέσκειά της για την αισθητή μείωση - σε γενικούς όρους - που επέφερε το Συμβούλιο στις προτάσεις της Επιτροπής, η οποία εντείνει ακόμη περισσότερο την ανεπάρκειά τους ως προς τους στόχους της εταιρικής σχέσης, καθώς και για την απάλειψη, στο έγγραφο του Συμβουλίου, της αναφοράς στα δάνεια, του ιδίου ύψους, της ΕΤΕ η οποία αντικαταστάθηκε με μια απλή αναφορά στην αύξηση της βοήθειας που χορηγείται με το μέσο αυτό στις ΤΜΧ 7

- τονίζει ότι η θέση της ΕΕ που εγκρίθηκε από το Συμβούλιο θέτει ως μόνο στόχο της Ευρωμεσογειακής Διάσκεψης την κατάρτιση ενός κοινού εγγράφου σχετικά με τις τρεις βασικές πτυχές της εταιρικής σχέσης, ενώ υπάρχει ασάφεια όσον αφορά τη σύναψη μιας πολυμερούς συμφωνίας πράγμα το οποίο επιβεβαιώνει, έτσι, τις ανησυχίες που εξέφρασε σχετικά η ΟΚΕ 7

- διαπιστώνει ότι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, επιβεβαιώνοντας ότι οι διαπραγματεύσεις σχετικά με την προσχώρηση της Μάλτας και της Κύπρου θα αρχίσουν έξι μήνες μετά την ολοκλήρωση της Διακυβερνητικής Διάσκεψης του 1996, φαίνεται, πάντως, ότι επιθυμεί να χειρισθεί το θέμα αυτό παράλληλα με το ζήτημα της προσχώρησης των ΧΚΑΕ, παρά τις έκδηλες διαφορές μεγέθους και φύσεως των προβλημάτων που τίθενται στις δύο περιπτώσεις, και εκφράζει την ανησυχία της με την ιδέα ότι η προσέγγιση αυτή μπορεί να επιμηκύνει αδικαιολόγητα την διάρκεια των διαπραγματεύσεων 7

- εγκρίνει όσον αφορά θέματα της αρμοδιότητάς της, τις γενικές γραμμές των συγκεκριμένων προτάσεων που διατυπώνονται στο έγγραφο του Συμβουλίου και εκφράζει την ικανοποιήσή της ιδιαίτερα για τη σημασία που προσδίδεται στα περιβαλλοντικά προβλήματα, επιφυλασσόμενη, πάντως, να διευκρινίσει μεταγενέστερα τη θέση της εν όψει των αποτελεσμάτων της Διάσκεψης της Βαρκελώνης και των μελλοντικών εξελίξεών της 7

- σημειώνει το γεγονός ότι στην τελευταία παράγραφο του ιδίου του εγγράφου η οποία αναφέρεται στην παρακολούθηση της ευρωμεσογειακής εταιρικής σχέσης προβλέπονται, μεταξύ άλλων, «επαφές μεταξύ των συντελεστών της αστικής κοινωνίας», οφείλει, όμως, να τονίσει την προφανή αυτάρκεια της λύσης αυτής η οποία σε καμιά περίπτωση δεν μπορεί να πληρώσει την προφανή απουσία, στα κείμενα που έχουν συνταχθεί μέχρι τώρα από την Επιτροπή και το Συμβούλιο, οποιασδήποτε αναφοράς στο ρόλο που επιφυλάσσεται στους κοινωνικοοικονομικούς κύκλους και τους θεσμικούς εκπροσώπους τους.

1. Κείμενα αναφοράς

Κατά την επεξεργασία της παρούσας γνωμοδότησης πρωτοβουλίας, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή έλαβε υπόψη τα τρία διαδοχικά έγγραφα που έχει ως σήμερα καταρτίσει σχετικά η Επιτροπή των ΕΚ: την ανακοίνωση προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο της 19ης Οκτωβρίου 1994 μετά από σχετικό αίτημα των υπουργών εξωτερικών του Ιουλίου του ίδιου έτους - έγγρ. COM(94) 427 - (στη συνέχεια αναφέρεται ως «Πρώτη Ανακοίνωση»), την επακόλουθη ανακοίνωση της 8ης Μαρτίου 1995 που ανταποκρινόταν στην αίτηση του Συμβουλίου της Ευρώπης του Έσσεν σχετικά με την υποβολή ειδικών προτάσεων - έγγρ. COM(95) 72 (στο εξής ονομάζεται «Δεύτερη Ανακοίνωση») - και στη συνθετική έκθεση που ενέκρινε το Συμβούλιο στις 10 Απριλίου 1995 () ενόψει των επαφών που η συμβουλευτική τρόϊκα από κοινού με τον Αντιπρόεδρο της Επιτροπής κ. Marin, θα πραγματοποιήσει με τους μεσογειακούς εταίρους της ΕΕ για την προετοιμασία της Ευρωμεσογειακής Διάσκεψης στη Βαρκελώνη (27 και 28 Νοεμβρίου 1995).

Σε ό,τι αφορά τον προϋπολογισμό των δραστηριοτήτων συνεργασίας που πραγματοποιήθηκαν έως σήμερα, ελήφθη επίσης υπόψη η έκθεση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο της 18ης Νοεμβρίου 1994 (έγγρ. COM(94) 384).

2. Προοίμιον

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή μπορεί δικαίως να διεκδικήσει το ρόλο του αρχικού εμπνευστή της ιδέας μιας ευρωμεσογειακής εταιρικής σχέσης. Η διεκδίκηση αυτή διατυπώθηκε ήδη στην πρώτη πρόσθετη γνωμοδότηση για τη μεσογειακή πολιτική της Κοινότητας στις 26 Απριλίου 1990, όπου η ΟΚΕ εξέφραζε την ικανοποίησή της για τις νέες προτάσεις που είχαν διατυπωθεί την εποχή εκείνη από την Επιτροπή που τις θεωρούσε ως ένδειξη αδιαμφισβήτητης προόδου προς μια σφαιρική προσέγγιση των προβλημάτων που έπρεπε να αντιμετωπισθούν, για το λόγο ότι στο πλαίσιο της Νέας Μεσογειακής Πολιτικής (ΝΜΠ) επέκτεινε την τέταρτη σειρά των χρηματοδοτικών πρωτοκόλλων προς όλες τις ΤΜΧ.

Αλλά και οι έντονες κριτικές παρατηρήσεις σχετικά με την ανικανότητα της μεσογειακής πολιτικής της Κοινότητας να συγκρατήσει την επιδείνωση της οικονομικής και κοινωνικής κατάστασης των ΤΜΧ () που τεκμηριώνεται μεταξύ των άλλων από τη μείωση του κατά κεφαλήν ΑΕΠ, από την αυξανόμενη επισιτιστική εξάρτηση και από την επιδείνωση του χρέους είχαν σοβαρό αντίκτυπο στον απολογισμό που γίνεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής, στην οποία η Επιτροπή, βάσει των συγκριτικών στοιχείων που παρέχονται στο Παράρτημα ΙΙΙ, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι «η χρηματοδοτική χορήγηση της πολιτικής αυτής αποδείχθηκε πλήρως ανεπαρκής σε σχέση με τις υπάρχουσες ανάγκες».

3. Αιτιολογία της πρότασης για μια ευρωμεσογειακή εταιρική σχέση και τα χαρακτηριστικά σημεία αυτής

3.1. Η επικαιρότητα που έλαβε προσφάτως η ιδέα μιας ευρωμεσογειακής εταιρικής σχέσης από την οποία εμπνέονται τα προαναφερθέντα έγγραφα της Επιτροπής αποκαλύπτει οπωσδήποτε τα πολιτικά κίνητρα της πραγματοποιηθείσης πλέον διευρύνσεως της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς το Βορρά και σε μεγαλύτερο βαθμό τις δεσμεύσεις που ανελήφθησαν ως προς τις ΧΚΑΕ, προτείνοντας στόχους «εξισορρόπησης στο πλαίσιο της γεωγραφικής διανομής των δεσμεύσεων για τη χορήγηση πιστώσεων της Κοινότητας», σύμφωνα με την αρχή που θεσπίσθηκε κατά τη Συνδιάσκεψη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στο Εδιμβούργο () και τη γεωστρατηγική ενίσχυση μέσω της σταδιακής δημιουργίας μιας ζώνης ελεύθερων συναλλαγών μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των γεινονικών αυτής χωρών της μεσογειακής περιοχής και μέσω της ανάλογης ενίσχυσης μιας περιοχής σταθερότητας και ασφάλειας γύρω από τα μεσογειακά σύνορα της Ένωσης. Και σε σχέση με αυτό, επίσης, πρέπει να σημειωθεί ότι η ιδέα μια πολιτικής για την κοινή ανάπτυξη της Κοινότητας και των ΤΜΧ αποτέλεσε, όπως και κατά το παρελθόν, το θεμέλιο λίθο της «μεσογειακής φιλοδοξίας» της ΟΚΕ ().

3.2. Κατά την κρίση της ΟΚΕ, η πρόταση που περιέχεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής φαίνεται να αποδέχεται το ουσιαστικό τμήμα αυτής της θεώρησης και αποτελεί αναμφίβολα ποιοτικό άλμα μεγάλης σημασίας από συνολική και όχι μόνο χρηματοδοτική άποψη, δεδομένου ότι ανοίγει μια προοπτική ικανή να έχει άμεσα αποτελέσματα, αλλά επίσης η οποία μπορεί πλήρως να υλοποιηθεί στη διάρκεια μιας γενιάς. Αυτό αντικατοπτρίζει από την άλλη μεριά την ιδέα που είχε αναγγελθεί στο Λευκό Βιβλίο της Επιτροπής για την «Ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα και απασχόληση» σύμφωνα με την οποία ο στόχος της διμερούς ισορροπίας θα ανοίξει νέους χώρους για την ενδεχόμενη ενσωμάτωση υποκειμένων που χαρακτηρίζονται από διαφορετικές πολιτικές ταυτότητες και αναπτυξιακά πρότυπα, γύρω από κοινούς πολιτικούς στόχους.

3.3. Σε τελική ανάλυση, το καινούργιο στοιχείο της σημερινής πρότασης σε σχέση με τις προηγούμενες πρωτοβουλίες στον τομέα της μεσογειακής πολιτικής έγκειται, πέρα από την παρουσία μιας πολιτικής βούλησης που αποβλέπει στην ίδια την ισορροπία μεταξύ των χωρών μελών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στη σύνδεση που θεσπίζεται μεταξύ οικονομικών και πολιτικών πτυχών, μεταξύ ανάπτυξης και ασφάλειας καθώς και στη γενικευμένη προσφυγή σε πολυμερή μέσα παρέμβασης.

Πρόκειται ουσιαστικώς για αλληλεξαρτώμενους στόχους που αποβλέπουν τελικώς να δώσουν ένα θετικό περιεχόμενο στους ήδη υπάρχοντες δεσμούς μεταξύ των κρατών μελών και των χωρών του δυτικού και νοτίου άκρου της Μεσογείου. Ενώπιον μιας δημογραφικής εξέλιξης, που σύμφωνα με λογικές προβλέψεις θα αποδώσει μεσοπρόθεσμα στις χώρες της μεσογειακής Ευρώπης κάτι περισσότερο από το 1/3 του συνολικού πληθυσμού της μεσογειακής λεκάνης - πληθυσμού ο οποίος θα ανέλθει από τα σημερινά 360 σε περίπου 555 εκατομμύρια - έναντι των 2/3 που τοποθετούνται στις νότιες και ανατολικές χώρες της Λεκάνης (), οι πραναφερθείσες γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ είχαν ευρύτατα υπογραμμίσει την ανεπάρκεια κάθε πολιτικής που εναποθέτει τη συγκράτηση της μεταναστευτικής πίεσης και της ίδιας της αρκετά αποκαλυπτικής παράνομης μετανάστευσης σε απλά διοικητικά μέτρα και τόνιζαν την αναγκαιότητα να δημιουργηθούν στις ίδιες τις ΤΜΧ εναλλακτικές ευκαιρίες απασχόλησης, υποστηρίζοντας την σύναψη σύμβασης μεταξύ της Κοινότητας και των χωρών αυτών, με κοινές δεσμεύσεις για την πειθαρχία και τον έλεγχο των μεταναστευτικών ρευμάτων. Έως τη γνωμοδότηση του 1989 η ΟΚΕ είχε εκφράσει, εξάλλου, την ανησυχία της για την αυξανόμενη ρύπανση της Μεσογείου καθώς και για τη διαδεδομένη φθορά του παράκτιου περιβάλλοντος, που απαιτεί προφανώς την ενίσχυση των πολυμερών πρωτοβουλιών που υπάρχουν ήδη στο πεδίο αυτό. Επίσης και η δέσμευση που συνδέεται με την ισχυρή ενεργειακή εξάρτηση ορισμένων χωρών της ΕΕ έναντι των μεσογειακών χωρών αποτελεί από την άλλη πλευρά μια αντικειμενική ώθηση για την ανάπτυξη και την παγίωση σχέσεων κοινοπραξίας. Στην προοπτική αυτή οι άμεσες επενδύσεις της Κοινότητας στις χώρες αυτές δεν μπορούν να δικαιολογούνται μόνο από την υπάρχουσα σήμερα μισθολογική διαφορά, αλλά προσανατολίζονται στη δυνατότητα να επιτραπεί η βαθμιαία μεταβίβαση τμημάτων της παραγωγικής διαδικασίας. Σύμφωνα με τους όρους που χρησιμοποιήθηκαν στη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας για τη «χωροταξική οργάνωση και τη διαπεριφερειακή συνεργασία στη Μεσόγειο» που εγκρίθηκε προσφάτως από την ΟΚΕ () θα πρέπει να ληφθεί υπόψη και να επιτευχθεί «η συμπληρωματικότητα μεταξύ των δύο ακτών, που θα τροφοδοτείται από οικονομικές εμπορικές συναλλαγές και συναλλαγές τεχνογνωσίας, πρότυπων κατανάλωσης και ανταγωνιστικής εργατικής δύναμης υψηλού επιπέδου».

Για όλους αυτούς τους λόγους, η άποψη της ΟΚΕ είναι ότι, ενώ από οικονομική άποψη η δημιουργία μιας ζώνης πολιτικής σταθερότητας ικανής να απομακρύνει τις ξενόφοβες τάσεις που απειλούν ακόμη και σωματικά τους ξένους εργαζομένους, θα αποτελούσε το καλύτερο κίνητρο για την πραγματοποίηση άμεσων ευρωπαϊκών επενδύσεων στις μεσογειακές χώρες, η έναρξη μιας διαδικασίας βιώσιμης ανάπτυξης θα αποτελούσε γι`αυτές αδιαμφισβήτητο παράγοντα πολιτικής και κοινωνικής σταθερότητας, και με θετικό αντίκτυπο σε ό,τι αφορά τη συγκράτηση της ίδιας της δημογραφικής εξάπλωσης ().

3.4. Η σφαιρική φύση της εκθέσεως για την εταιρική σχέση επιβεβαιώνεται άλλωστε και από την τριμερή της σύνθεση - που υπογραμμίζεται από την πρόσφατη συνθετική έκθεση - που κατά πρώτο λόγο θίγει την πολιτική πτυχή και την ασφάλεια, στη συνέχεια το οικονομικό και δημοσιονομικό θέμα - όπου υπεισέρχεται η προβλεπόμενη δημιουργία μιας ζώνης ελεύθερων συναλλαγών - και τέλος η κοινωνική και ανθρώπινη πτυχή του ζητήματος. Οι στόχοι σταθερότητας και ευημερίας πρέπει πράγματι να επιδιωχθούν στο πλαίσιό της, δηλαδή μέσω του πολιτικού διαλόγου, μιας μόνιμης και ισορροπημένης οικονομικοκοινωνικής ανάπτυξης, της καταπολέμησης της φτώχειας και της καλύτερης κατανόησης μεταξύ των πολιτιστικών παραδόσεων με ενίσχυση της ανθρώπινης διάστασης των συναλλαγών. Η ΟΚΕ ασπάζεται πλήρως τη βασική αυτή θέση και μολονότι δεν αποκρύπτει τη δυσκολία, θεωρεί την προσέγγιση αυτή ως τη μόνη κατάλληλη για την επίλυση των σοβαρών και πολύπλοκων προβλημάτων της περιοχής.

3.5. Σε ό,τι αφορά τη θεσμική διάρθρωση του σχεδίου για την εταιρική σχέση, η ΟΚΕ επισημαίνει ότι σύμφωνα με τους όρους της συνθετικής έκθεσης, ο προσδιορισμός ενός πολυμερούς πλαισίου μεταξύ της ΕΕ και των υπόλοιπων χωρών της Μεσογείου πρέπει να θεωρηθεί ως συμπλήρωμα της ενίσχυσης των διμερών σχέσεων, όπως άλλωστε καταδεικνύεται ήδη από την πρώτη ανακοίνωση της Επιτροπής και από τις επακόλουθες αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Έσσεν. Από τα δύο πιο πρόσφατα έγγραφα προκύπτει με μεγάλη ακρίβεια ότι θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί έως το 2010 μία ευρωμεσογειακή ζώνη ελεύθερων συναλλαγών σύμφωνα με τις απαιτήσεις της Παγκόσμιας Οργάνωσης Εμπορίου (ΠΟΕ). Για το σκοπό αυτό η ΟΚΕ εύχεται την ταχεία σύναψη των διμερών συμφωνιών που βρίσκονται σήμερα στο στάδιο διαπραγματεύσεως, μαζί με τη διαπραγμάτευση ανάλογων συμφωνιών ελεύθερων συναλλαγών των μεσογειακών χωρών μεταξύ τους, με ιδιαίτερη αναφορά στην ελεύθερη κυκλοφορία των μεταποιημένων προϊόντων, την προοδευτική ελευθέρωση των συναλλαγών γεωργικών προϊόντων μέσω όρων προτιμησιακής πρόσβασης και αμοιβαιότητας, τη σταθεροποίηση των κοινωνιών, τις διαμεθοριακές υπηρεσίες και τις κινήσεις κεφαλαίων. Προβλέπεται επιπλέον η δυνατότητα να αρχίσουν διαπραγματεύσεις του αυτού χαρακτήρα μεταξύ των μεσογειακών χωρών και των άλλων χωρών που συνδέονται με την Κοινότητα (ΕΖΕΣ, ΧΚΑΕ, Κύπρος, Μάλτα και Τουρκία), ούτως ώστε να δημιουργηθεί στην περιοχή ένα σύστημα κοινών προδιαγραφών για όλες τις βασικές πτυχές μιας ζώνης ελεύθερων συναλλαγών.

Η ΟΚΕ ασπάζεται τις γενικές γραμμές της αντίληψης αυτής, θεωρώντας απαραίτητο τον προσδιορισμό μιας σφαιρικής συμφωνίας πλαίσιο που να εξαίρει τις δυνατότητες περιφερειακής συνεργασίας μεταξύ των χωρών των μεμονωμένων περιοχών (), επισημαίνοντας τους κινδύνους που συνεπάγεται ο απλά διμερής χαρακτήρας για την ισορροπημένη ανάπτυξη των μεσογειακών χωρών, εις βάρος επίσης του αμοιβαίου ανοίγματος τους.

3.6. Κατά την άποψη της ΟΚΕ, χρειάζεται, συνεπώς, να μην παραγνωρισθεί ότι το σχέδιο ευρωμεσογειακής εταιρικής σχέσης γεννιέται, πέρα από τις ήδη αναφερθείσες οπτικές γεωγραφικής διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και από την αναγνωρισμένη απαίτηση για την αξιοποίηση συμπληρωματικών προς την αντίστοιχη κοινοτική οικονομικών περιοχών ως τμήματα ανάπτυξης κατ`αναλογία με όσα έγιναν στα αντίστοιχα γεωγραφικά πλαίσιά τους από τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία, δημιουργώντας μία ζώνη κοινής ευημερίας, που χαρακτηρίζεται από υψηλή περιφερειακή ολοκλήρωση και από τη διαθεσιμότητα σημαντικών μέσων χρηματοδοτικής ενίσχυσης. Σε μια συνολική γεωπολιτική οπτική η ευρωμεσογειακή περιοχή υπεισέρχεται πράγματι σε ένα πλαίσιο που περιλαμβάνει πέρα από τη σημερινή Ευρωπαϊκή Ένωση το υπόλοιπο τμήμα της ΕΖΕΣ καθώς και τις ίδιες τις χώρες ΧΚΑΕ.

4. Η πολιτική διάσταση της εταιρικής σχέσης

4.1. Ο συμμετοχικός χαρακτήρας που ενυπάρχει στην ίδια την έννοια της εταιρικής σχέσεως αποκτά εξάλλου σαφώς πολιτική αλλά και πολιτιστική σημασία σε ό,τι αφορά τους στόχους εκσυχρονισμού των οικονομικών δομών και της προώθησης της κοινωνικής ανάπτυξης. Στους δύο αυτούς στόχους προστίθεται και εκείνος της διαφυλάξεως της πολιτιστικής ταυτότητος των ενδιαφερόμενων κοινωνιών. Εάν εταιρική σχέση σημαίνει τη δημιουργία σχέσεων που υπερβαίνουν τη σφαίρα των εμπορικών συναλλαγών, τότε είναι απαραίτητο να απαλειφθεί οιαδήποτε υπόνοια πατερναλιστικής συμπεριφοράς που θα μπορούσε να προκληθεί από την προσπάθεια εξαγωγής θεσμικών σχημάτων και αυστηρώς προκαθορισμένων προτύπων συμπεριφοράς.

4.2. Σύμφωνα με τους όρους που χρησιμοποιούνται στην πρώτη Ανακοίνωση της Επιτροπής «είναι αναγκαίο να προωθηθεί ο πολιτικός διάλογος μεταξύ της Ένωσης και των Μεσογειακών εταίρων με βάση το σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των αρχών της δημοκρατίας, την ορθή διακυβέρνηση και τη νομιμότητα που αποτελούν ουσιαστικό στοιχείο των σχέσεών τους». Η περιοδική ανησυχία την οποία επιδεικνύει η ΟΚΕ όσον αφορά την εξασφάλιση στο πλαίσιο της ευρωμεσογειακής συνεργασίας μιας αποτελεσματικής προστασίας των δικαιωμάτων του ανθρώπου αποκτά κεντρική σημασία στο εσωτερικό ενός σχεδίου ανάπτυξης που κατά πρώτο λόγο επιδιώκει την άρση των πιέσεων που τρέφουν τον εξτρεμισμό και τη βία. Στην προοπτική αυτή, η δεύτερη ανακοίνωση της Επιτροπής επιβεβαιώνει αποφασιστικά ότι η ενδυνάμωση της δημοκρατίας και ο σεβασμός των δικαιωμάτων του ανθρώπου αποτελούν ουσιαστικό στοιχείο των σχέσεων της Κοινότητας με τις ενδιαφερόμενες χώρες. Ανταποκρίνεται πλήρως προς τις κατευθύνσεις που επανειλημμένως έχει εκφράσει η ΟΚΕ και αποτελεί εξάλλου επιβεβαίωση του αυτού εγγράφου, σύμφωνα με το οποίο «ο κατάλληλος διάλογος όχι μόνο με τις κυβερνήσεις αλλά επίσης και με τους εκπροσώπους της πολιτικής κοινωνίας όπως η τεχνική και χρηματοδοτική αρωγή για συγκεκριμένες δραστηριότητες» αποτελούν το ιδανικότερο μέσο για να διασφαλισθεί η παγίωση της δημοκρατίας και ο σεβασμός των δικαιωμάτων του ανθρώπου.

Η ίδια προβληματική διευκρινίζεται περαιτέρω στη συνθετική έκθεση της Επιτροπής με σχετική μνεία στη δήλωση αρχών την οποία θα κληθούν να υπογράψουν οι κυβερνήσεις των εντεταγμένων κρατών με ρητή αναφορά στην ελευθερία της έκφρασης, του συνεταιρίζεσθαι, της σκέψεως, της συνείδησης και της θρησκείας, καθώς επίσης και στην απαγόρευση των διακρίσεων φυλής, εθνικότητας, γλώσσας, θρησκείας και φύλου. Προβλέπονται επίσης και δεσμεύσεις σε ό,τι αφορά τη διενέργεια τακτικών εκλογών, την ανεξαρτησία των δικαστών, την ισορροπία των εξουσιών και την καλή διαχείριση των δημοσίων πραγμάτων, καθώς επίσης και την ειρηνική ρύθμιση των αντιθέσεων, το σεβασμό της εδαφικής ακεραιότητας, τον αφοπλισμό και τη μη διάδοση των πυρηνικών όπλων.

Η ΟΚΕ εύχεται η καθιέρωση διαδικασιών περιοδικού ελέγχου όσον αφορά τις δεσμεύσεις που έχουν ληφθεί για το θέμα αυτό να παράσχει μία αντικειμενική βάση για να ικανοποιηθούν τα νόμιμα αιτήματα και η προβλεπόμενη ενίσχυση στο πλαίσιο της εταιρικής σχέσης.

4.3. Χωρίς να αποκλείεται η δυνατότητα προσφυγής σε ακραίες περιπτώσεις σε πολιτικές πράξεις σταθμισμένης σοβαρότητας, όπως είναι η μείωση ή η διακοπή της χρηματοδοτικής ενίσχυσης και των προγραμμάτων συνεργασίας, η ΟΚΕ κρίνει ωστόσο, βάσει των εμπειριών που έχουν αποκτηθεί ως σήμερα, όπως είναι η συνάντηση Ευρώπης Μαγκρέμπ στην Τυνησία που αναφέρθηκε παραπάνω, ότι η ενθάρρυνση μιας αυξανόμενης συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών των συνδεδεμένων χωρών στις πρωτοβουλίες που προωθούνται στα πλαίσια της ευρωμεσογειακής εταιρικής σχέσης αποτελεί την πιο συγκεκριμένη συμβολή που η ΕΕ μπορεί να παράσχει στην προστασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων και στην ανάπτυξη και παγίωση των θεσμών και του δημοκρατικού πνεύματος, από κοινού με μια γενικότερη οικονομικοκοινωνική ωρίμανση καθώς και με την αντίστοιχη διάδοση του πολιτισμού.

5. Εμπορική ελευθέρωση, οικονομική συνεργασία και αντικειμενικές δυσκολίες

5.1. Υπό το φως των όσων προαναφέρθηκαν προηγουμένως, η καθαρώς οικονομική πτυχή της ευρωμεσογειακής εταιρικής σχέσης δεν μπορεί συνεπώς να θεωρηθεί ως απλή δημιουργία μιας ζώνης ελεύθερης συναλλαγής με σκοπό την αύξηση των συναλλαγών Βορρά-Νότου διαμέσου μη παράλληλων αμοιβαίων ελευθερώσεων και τη συνακόλουθη ανάπτυξη των συναλλαγών μεταξύ Νότου και Νότου.

5.2. Η ΟΚΕ για το λόγο αυτό θέλει να τονίσει τον αδιάσπαστο χαρακτήρα της προτάσεως σε ό,τι αφορά τις εμπορικές ελευθερώσεις και τις προόδους της οικονομικής συνεργασίας. Aπό την άποψη επίσης της χρονολογίας, αυτός ο αδιάσπαστος χαρακτήρας φαίνεται να προϋποθέτει το συγχρονισμό μεταξύ της διάρκειας της μεταβατικής περιόδου που προβλέπεται για την υλοποίηση της ζώνης ελεύθερων συναλλαγών και της εφαρμογής ενός σχετικού προγράμματος διαρθρωτικών οικονομικών και εμπορικών μεταρρυθμίσεων. Στην ίδια την υπόθεση μιας ευρωμεσογειακής εταιρικής σχέσης φαίνεται πράγματι να τίθεται ως όρος η έναρξη μιας αναπτυξιακής δυναμικής ικανής να προχωρήσει πέραν των συζητήσεων που σημειώθηκαν στις εξαγωγές των ΤΜΧ προς την Κοινότητα, που συγκεντρώνονται προς το παρόν σε λίγους τομείς και να υπερβεί τις αντιφάσεις που εμφανίσθηκαν ως σήμερα μεταξύ της πολιτικής και χρηματοδοτικής δεσμεύσεως που ανέλαβε η Κοινότητα έναντι της διαρθρωτικής διαφοροποιήσεως των συνδεδεμένων χωρών και της επίμονης παρουσίας σε ορισμένους οικονομικούς χώρους έντονων αμυντικών τάσεων. Ενώπιον αυτών των αντιφάσεων, που έως τώρα επέδρασαν αρνητικά στις διαπραγματεύσεις με τις μεσογειακές χώρες, είναι προφανής η αδυναμία εφαρμογής ριζικών λύσεων τόσο από την άποψη του προστατευτισμού όσο και από την άποψη της φιλελευθεροποίησης. Δεν χωρεί αμφιβολία ότι είναι ανάγκη να επιδειχθεί η μεγαλύτερη δυνατή σύνεση σε ό,τι αφορά το άνοιγμα της κοινοτικής αγοράς στους τομείς που είναι περισσότερο εκτεθειμένοι, αρχής γενομένης από τη γεωργία. Και αυτή ήταν η κατεύθυνση την οποία η ΟΚΕ είχε ήδη την ευκαιρία να εκφράσει σαφώς σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις (). Είναι όμως προφανές επίσης ότι η ευρωμεσογειακή οικονομική συνεργασία προϋποθέτει την ύπαρξη βαθμιαίων προσαρμογών ενόψει του αυξανόμενου εμπορικού ανοίγματος στο πλαίσιο μιας διεθνούς πειθαρχίας των όρων ανταγωνισμού σύμφωνα με τις υποχρεώσεις που επιβάλλει η ΠΟΕ και οι οποίες απαιτούνται ρητώς από την πρώτη ανακοίνωση της Επιτροπής. Κατά την κρίση της ΟΚΕ, η πιο λογική διέξοδος τουλάχιστον από την άποψη της αρχής είναι ο προγραμματισμός που θα βασίζεται σε δυνατότητες απορρόφησης που προσφέρονται από την αγορά σε παγκόσμιο επίπεδο. Όσον αφορά ειδικά τις γεωργικές παραγωγές των μεσογειακών χωρών, των οποίων οι εξαγωγές προς την Κοινότητα υπερβαίνουν το 15% όσον αφορά μόνο το Μαρόκο και την Τυνησία, η ΟΚΕ κρίνει σκόπιμο να εμβαθυνθούν ορισμένες υποθέσεις που εμφανίστηκαν στη διάρκεια των συζητήσεων που έχουν πραγματοποιηθεί ως τώρα 7 υπογραμμίσθηκε ειδικότερα η σκοπιμότητα να δοθεί ειδική προσοχή στην ανάπτυξη των χωρών οι οποίες χάρη στις κλιματικές τους συνθήκες παράγουν πρώϊμα προϊόντα και τα οποία δεν είναι ανταγωνιστικά, προς τις ανάλογες κοινοτικές παραγωγές και επίσης επεσήμανε τη δυνατότητα τριμερών σχέσεων μεταξύ των συμφωνιών MED και των συμφωνιών ΧΚΑΕ, με την ενδεχόμενη προσωρινή χρηματοδοτική συνδρομή της ΕΕ, προκειμένου να διοχετευθεί στις τελευταίες αυτές χώρες ένα τμήμα των παραγωγών που προέρχονται από τις πρώτες όπως είναι οι τομάτες και τα εσπεριδοειδή. Χρειάζεται επίσης να αναφερθεί ότι από τη συνάντηση των Βρυξελλών για τις προοπτικές συνεργασίας μεταξύ των χωρών της UMA και της Ευρωπαϊκής Κοινότητας στα θέματα των επενδύσεων, μετανάστευσης και γεωργίας (6 έως 8 Απριλίου 1992) επισημάνθηκε η σχέση που υπάρχει μεταξύ του ισχυρού ανταγωνισμού που υφίσταται μεταξύ κοινοτικών γεωργικών προϊόντων στην αγορά των συνδεδεμένων χωρών και της αυξανόμενης τάσης της τοπικής νεολαίας για μετανάστευση στις πόλεις, και η οποία οδήγησε στην ενθάρρυνση της μετανάστευσης προς τις χώρες της Κοινότητας.

Η ΟΚΕ θεωρεί συνεπώς ότι λόγω των αντικειμενικών συνθηκών η μεταφορά τεχνολογιών και η δημοσιονομική υποστήριξη από την ΕΕ στις μεσογειακές χώρες θα πρέπει να προσανατολισθεί κατά κύριο λόγο προς τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις του τομέα, στην προσπάθεια να ευνοηθεί στις χώρες αυτές η επίτευξη ικανοποιητικού επιπέδου επισιτιστικής αυτάρκειας.

5.3. Μία άλλη αντίθεση που δεν είναι δυνατό να παραγνωρισθεί στα πλαίσια αυτά αφορά την υπερβολική διάσταση που έχει πάρει το εξωτερικό χρέος στην οικονομία ορισμένων μεσογειακών χωρών (). Δεν είναι τυχαίο που η πρώτη συμπληρωματική γνωμοδότηση της ΟΚΕ που αναφέρθηκε (1990) υπογράμμιζε την ανάγκη συντονισμού της δράσης των κρατών μελών στο πεδίο αυτό και μιας λιγότερο παθητικής στάσης της Κοινότητας, ενώ η τελική δήλωση της συνάντησης Ευρώπης Μαγκρέμπ στην Τυνησία αναφέρονταν στην αναγκαιότητα «ειδικών λύσεων για να περιορισθεί η συνεχής αφαίρεση πόρων που προκαλείται από την εξόφληση του χρέους και των σχετικών τόκων». Σχετικά με αυτό η ΟΚΕ έχει επανειλημμένως αναφέρει σε προηγούμενα έγγραφα την πρόταση της Τυνησίας όσον αφορά τη μεταστροφή των επίσημων πιστώσεων σε κοινωνικές δαπάνες για το περιβάλλον και τους ανθρώπινους πόρους. Από την άλλη μεριά η σχετική επιτυχία της διαρθρωτικής προσαρμογής στο Μαρόκο δεν θα πρέπει να μας κάνει να ξεχάσουμε ότι όσον αφορά την Αλγερία, σε αντίθεση με τη συμφωνία με το ΔΝΤ που πραγματοποιήθηκε τον Απρίλιο του περασμένου έτους, η εξυπηρέτηση του εξωτερικού χρέους υπολογίσθηκε το 1993 σε 26 δισεκατομμύρια δολλάρια, και απερρόφησε το σύνολο των εσόδων από τις εξαγωγές υδρογονανθράκων () και ότι η σοβαρότητα αυτού του βάρους αντιπροσωπεύει προς το παρόν ένα πολύ σημαντικό παράγοντα για τις συνθήκες πολιτικοοικονομικής αστάθειας της χώρας αυτής. Κατά την κρίση της ΟΚΕ, δεν είναι επίσης δικαιολογημένο να μη ληφθεί υπόψη πλήρως η αξιολόγηση αυτού του λεπτού σκέλους του προβλήματος κατά την προσπάθεια σκιαγράφησης μιας έγκυρης υπόθεσης της ευρωμεσογειακής εταιρικής σχέσης, όπως αντιθέτως έγινε έως τώρα στα διαδοχικά έγγραφα της Επιτροπής.

5.4. Σε αυτές τις παραδοσιακές πλέον δυσκολίες έχουν προστεθεί άλλες, τα τελευταία χρόνια, στο πεδίο της βιομηχανικής συνεργασίας. Στην περίπτωση της κλωστοϋφαντουργίας, η μεταφορά εγκαταστάσεων στις μεσογειακές χώρες, και, ειδικότερα, στην περιοχή του Μαγκρέμπ, μειώθηκε σε σχέση με τη μεταφορά εγκαταστάσεως σε άλλες ζώνες όπως είναι η Νοτιοανατολική Ασία, που παρουσιάζουν πιο ευνοϊκές συνθήκες έτσι ώστε να είναι ακόμη και προβληματική η δυνατότητα νέων joint-ventures και άμεσων επενδύσεων άλλου τύπου, έστω και αν υπάρχουν οι εγγυήσεις που παρέχονται από τη θεσμική συμφωνία για την ΠΟΕ. Δεν πρέπει από την άλλη μεριά να παραγνωρισθεί ότι ενώ στα πλαίσια της ΕΕ έχουν πραγματοποιηθεί προοδευτικά περιοριστικοί προσανατολισμοί έναντι της μετανάστευσης από τις μεσογειακές χώρες, η διάδοση του ισλαμικού φανατισμού και οι επακόλουθες απειλές για την προσωπική ασφάλεια έχουν αποθαρρύνει αισθητά τις άμεσες επενδύσεις των χωρών ΕΕ σε αυτές τις γεωγραφικές περιοχές, όπως αναφέρθηκε προηγούμενα. Το σχέδιο εταιρικής σχέσης - που αποδίδει δικαιολογημένα μεγάλη σημασία στην παροχή κινήτρων για παρόμοιες επενδύσεις, με την επιφύλαξη των αντίστοιχων αρμοδιοτήτων της Κοινότητας, των κρατών μελών και των μεσογειακών χωρών - θα πρέπει συνεπώς να υλοποιηθεί σε ένα πλαίσιο που από πολλές απόψεις δεν είναι πλέον ευνοϊκό, και το οποίο είναι αναγκαίο να αντιμετωπισθεί με κατάλληλα μέσα και το οποίο θα επιβάλει οπωσδήποτε, σε ό,τι αφορά άμεσα την ΟΚΕ ένα αυστηρά επαγγελματικό διάλογο με τους αντίστοιχους εξωκοινοτικούς οργανισμούς, καθώς και μια έντονη ενίσχυση των αντίστοιχων θεματικών της αποκεντρωμένης ανάπτυξης.

Στο πλαίσιο αυτό η ΟΚΕ αποδίδει όμως θεμελιώδη σημασία στην υιοθέτηση της πρότασης της Επιτροπής σύμφωνα με την οποία οι συμφωνίες διασυνδέσεως ΕΕ-MEΣ θα πρέπει να παράσχουν ένα πλαίσιο νομοθετικών εγγυήσεων ικανό να κινητοποιήσει τις επενδύσεις των κοινοτικών φορέων, ευνοώντας κατά προτεραιότητα τη δημιουργία κοινών επιχειρήσεων και τη βιομηχανική συνεργασία με ιδιαίτερη αναφορά στις ΜΜΕ και επεκτείνοντας τη χρηματοδοτική υποστήριξη σε προγράμματα επενδύσεων για έργα υποδομής. Του θέματος αυτού θα μπορούσε να επιληφθεί το προγραμματισμένο Μεσογειακό Χρηματοδοτικό Ίδρυμα η λειτουργία του οποίου θα είναι ανάλογη με εκείνη της Ευρωπαϊκής Τράπεζας για την Αναδιάρθρωση και την Ανάπτυξη (ΕΤΑΑ) έναντι των ΧΚΑΕ.

5.5. Η ΟΚΕ επιθυμεί τέλος να υπενθυμίσει τη θεμελιώδη λειτουργική σημασία που πρέπει να αποδοθεί προκειμένου να ξεπερασθούν οι δυσκολίες που περιγράφηκαν στα προηγούμενα σημεία, στην τεχνικοεπιστημονική συνεργασία η οποία βεβαίως δεν πρέπει να περιορισθεί μόνο στην προοπτική της αποκεντρωμένης ανάπτυξης. Η ΟΚΕ κάνει ιδιαίτερη μνεία σχετικά στην Επιτροπή Ελέγχου που δημιουργήθηκε στον τομέα αυτό ύστερα από το Συνέδριο που διοργανώθηκε από τη γαλλική προεδρία της ΕΕ κατά το Μάρτιο του 1995 στη Sofia-Antipolis, ως συνέχεια του προγράμματος Avicenna που ανέπτυξε κατά τα τελευταία χρόνια άνω των 70 σχεδίων στους τομείς των υδάτων, της υγείας και των ανανεώσιμων ενεργειών. Όπως ακριβώς η συνεργασία στον τομέα της ενέργειας έτσι και η συνεργασία για τη διαφύλαξη του περιβάλλοντος της μεσογειακής περιοχής έδωσε τη δυνατότητα να εντοπισθούν δράσεις προτεραιότητας με την εφαρμογή ενός ελεγκτικού μηχανισμού σε συνεργασία με τις θεσμικές δομές που υφίστανται στον τομέα αυτό και κατά πρώτο λόγο με τα Ηνωμένα Έθνη. Στο πλαίσιο αυτό, η ΟΚΕ επισημαίνει το ειδικό ενδιαφέρον που παρουσιάζει το προτεινόμενο ελεγκτικό παρατηρητήριο αλιευτικών πόρων που θα πρέπει να προσλάβει πολυμερή χαρακτήρα.

6. Το σφαιρικό πρόγραμμα ενίσχυσης MEΣ

6.1. Η ΟΚΕ αποδίδει πρωταρχική σημασία στο ύψος και τη σπουδαιότητα των χρηματοδοτικών μέσων τα οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να θέσει στη διάθεση των μεσογειακών εταίρων μέσω του προγράμματος ενισχύσεως 1995-1999. Το ίδιο το γεγονός ότι το συνολικό ποσό των 5 500 εκατομμυρίων Ecu, που προτείνεται στα έγγραφα της Επιτροπής, καθορίστηκε σε αναφορά προς το σύνολο των προβλεπόμενων χρηματοδοτήσεων υπέρ των χωρών ΧΚΑΕ επιβεβαιώνει αντικειμενικώς μέχρι ποιου βαθμού το ολικό σχέδιο σχετικά με την ευρωμεσογειακή εταιρική σχέση καταρτίσθηκε σε συνάρτηση με τις αποφάσεις οι οποίες ελήφθησαν εκ των προτέρων από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για την οικονομική στήριξη των χωρών αυτών. Ωστόσο, η νέα αυτή παρέμβαση πρέπει να διαφοροποιηθεί ανάλογα με τη διαφορετική ιστορική εξέλιξη των ενδιαφερόμενων χωρών, η οποία πρέπει να μας οδηγήσει στην επισήμανση διαφορετικών διαρθρώσεων και συνθηκών συνεργασίας. Δεν θα πρέπει βεβαίως να υποτιμούνται οι διαφορές των διαρθρωτικών οικονομικών και κοινωνικών καταστάσεων που υφίστανται μεταξύ των χωρών των δύο αυτών περιοχών που συνδέονται κατά κύριο λόγο με τις προοπτικές δημογραφικής εξέλιξης που είναι τελείως διαφορετικές. Η σύγκριση μεταξύ των χρηματοδοτικών μέσων που διετέθησαν σε μεμονωμένες περιπτώσεις θα παράσχει ωστόσο την αντικειμενική παράμετρο για να εκτιμηθεί η σοβαρότητα της δεσμεύσεως της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η συνακόλουθη αξιοπιστία της έναντι των εταίρων. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι οι συγκριτικοί όροι που περιέχονται στο Παράρτημα ΙΙΙ της πρώτης ανακοίνωσης της Επιτροπής καθιστούν οπωσδήποτε πρόδηλο ότι είναι ανάγκη να πραγματοποιηθεί μια στροφή, λόγω κυρίως της καθαρά διαρθρωτικής φύσης των προβλημάτων που πρέπει να αντιμετωπισθούν, πράγμα που δεν υφίσταται στην περίπτωση των ΧΚΑΕ, η επίλυση της οποίας - όσον αφορά κυρίως την επιστημοτεχνική συνεργασία, την επαγγελματική επιμόρφωση και τη συνεχή επιμόρφωση - αποτελεί την προϋπόθεση για την ίδια την υλοποίηση μιας ευρωμεσογειακής ζώνης ελεύθερων συναλλαγών ().

6.2. Μολονότι θεωρεί ότι το ποσό της ενίσχυσης που προτείνεται ενδεικτικώς από την Επιτροπή δεν ανταποκρίνεται ακόμη προς τις απαιτήσεις της αντικειμενικής κατάστασης, η ΟΚΕ επισημαίνει ότι με την υιοθέτηση των σημερινών προτάσεων η κοινοτική ενίσχυση θα μπορούσε μολαταύτα να ανέλθει από 415 εκατομμύρια Ecu ετησίως κατά μέσο όρο όπως προβλέπεται στα πρωτόκολλα που λήγουν το 1996 σε 1 100 εκατομμύρια Ecu ετησίως. Το προτεινόμενο ποσό αφού προστεθεί στο ποσό ανάλογου ύψους που προορίζεται για τις ίδιες χώρες από τους ίδιους πόρους της ΕΤΕ και στις διμερείς συμβολές των κρατών μελών, θα μπορούσε συνεπώς να ενισχύσει τη συνολική επίδραση της κοινοτικής παρέμβασης, διαμέσου επίσης και σκόπιμων συνδυασμών μεταξύ των διαθέσιμων πηγών και θα αποτελούσε θετική ένδειξη ότι η ΕΕ επιθυμεί να εντείνει τις δεσμεύσεις της προς την κατεύθυνση αυτή. Σε αυτή την προοπτική η ΟΚΕ πιστεύει ότι η διαδικασία που υποδεικνύεται από τη δεύτερη ανακοίνωση της Επιτροπής για την έγκριση της πρότασης σχετικά με τις παρεμβάσεις εις βάρος της ΕΤΕ θα τεθεί σε εφαρμογή το συντομότερο δυνατό και με θετική έκβαση.

6.3. Από τομεακή άποψη, επισημαίνονται 5 προτεραιότητες (περιβάλλον, ενεργειακή τροφοδοσία, μετανάστευση, εμπόριο και επενδύσεις) και προβάλλεται για όλες αυτές μία τριμερής κατανομή μεταξύ της ενίσχυσης για την οικονομική μετάβαση προς τη ζώνη ελεύθερων συναλλαγών (2,3 εκατ. Ecu), της ενίσχυσης για την καλύτερη κοινωνικοοικονομική εξισορρόπηση (2,6 εκατ. Ecu) και της ενίσχυσης για την περιφερειακή ολοκλήρωση (0,6 εκατ. Ecu). Η ΟΚΕ επικροτεί συνολικά τους στόχους αυτούς καθώς και την τριμερή κατανομή, έστω και αν στα σημερινά έγγραφα δεν διασαφηνίζονται επαρκώς τα κριτήρια που χρησιμοποιήθηκαν από την τελευταία αυτή άποψη. Θεωρεί συνεπώς απαραίτητη την άρθρωση των προτάσεων κατά τρόπο ώστε να λαμβάνεται υπόψη το διαφορετικό επίπεδο ανάπτυξης των μεμονωμένων εταίρων εν σχέσει προς τις διάφορες τομεακές προτεραιότητες (), και επαναλαμβάνει για πολλοστή φορά ότι σε ό,τι αφορά τα σχέδια που χρηματοδοτεί η ΕΤΕ με τη συνδρομή του κοινοτικού προϋπολογισμού (επιδότηση επιτοκίων), η Επιτροπή θα πρέπει να υποδεικνύει τις προτεραιότητες παρέμβασης.

6.4. Η ΟΚΕ επικροτεί θερμότατα επίσης και τη διαβεβαίωση που εμπεριέχεται στη Δεύτερη Ανακοίνωση της Επιτροπής σύμφωνα με την οποία οι πρώτοι δικαιούχοι της χρηματοδοτικής συνεργασίας θα πρέπει να είναι οι μεσογειακές χώρες «που καταβάλλουν προσπάθειες για τη μεταρρύθμιση και τον εκσυγχρονισμό των οικονομιών τους καθώς και για την υλοποίηση των ελεύθερων συναλλαγών». Αυτή η θέση αρχής ενισχύεται και από την υπόδειξη που περιέχεται στην ίδια ανακοίνωση για μεγαλύτερη ευκαμψία κατά τη χρησιμοποίηση των χρηματοδοτικών παρεμβάσεων προκειμένου ακριβώς να καταστεί δυνατή μία διακριτική χρησιμοποίηση των διαθέσιμων πόρων διαμέσου ενός επαρκώς ελαστικού πολυετούς προγραμματισμού. Στο πλαίσιο του ίδιου στόχου το έγγραφο προτείνει οι ετήσιες συνεδριάσεις των συμβουλίων συνεργασίας να πραγματοποιούνται στο εξής σε τεχνικό επίπεδο και σε πολιτικό επίπεδο η ΕΕ και το σύνολο των εταίρων να πραγματοποιούν μία ετήσια συνεδρίαση για θέματα κοινού ενδιαφέροντος.

Οι προτάσεις αυτές φαίνεται να λαμβάνουν υπόψη τις ανησυχίες που έχουν εκφρασθεί επανειλημμένα από την ΟΚΕ σχετικά με τη διασφάλιση μιας συνετής χρήσης των χρηματοδοτικών μέσων της συνεργασίας στο βαθμό που συνδέουν την πρόσφατη δημιουργία από πλευράς Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ενός νέου κονδυλίου του προϋπολογισμού MEDA (B7-410) με προορισμό την αντικατάσταση των χρηματοδοτικών πρωτοκόλλων που λήγουν στις 31 Οκτωβρίου 1996, το οποίο κονδύλιο θα καταστεί λειτουργικό από το 1997, με την απαραίτητη διαφύλαξη της αρχής της κοινής λήψης αποφάσεων που η υπενθύμιση που περιλαμβάνεται στην πρώτη ανακοίνωση, στο πρότυπο του προγράμματος PHARE φαινόταν ότι έθετε σε αμφισβήτηση. Περισσότερο από τις εμπειρίες που ωρίμασαν σε διαφορετικά πολιτικοοικονομικά πλαίσια από το εξεταζόμενο, η ΟΚΕ θεωρεί ορθόν να παραπέμψει στη δική της πρόταση για σύναψη συμφωνιών ανάπτυξης με συμβαλλόμενα μέλη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τις κυβερνήσεις των μεσογειακών χωρών και τους οικονομικούς κύκλους. Στην ανανέωση των τελευταίων αυτών η Δεύτερη Ανακοίνωση αποδίδει δικαίως αποφασιστική σημασία. Κατά την κρίση της ΟΚΕ, μόνο μία χρηματοδοτική συνεργασία αυτού του τύπου μπορούσε πράγματι να παράσχει επαρκείς εγγυήσεις, σε ό,τι αφορά ειδικότερα τις συμβουλευτικές δραστηριότητες, την ενίσχυση του ιδιωτικού τομέα και ειδικότερα των ΜΜΕ καθώς και την ανάπτυξη των έργων υποδομής κοινωνικού ενδιαφέροντος.

Προορισμός της συμφωνίας ανάπτυξης είναι η επίτευξη ειδικών στόχων στο εσωτερικό ενός αναπτυξιακού επιπέδου με συμβατικές δεσμεύσεις εμπορικού τύπου, καθώς και χρηματοδοτικές δεσμεύσεις. Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ αυτό έχει άλλωστε αποφασιστική σημασία για την αποκεντρωμένη συνεργασία την οποία η ΟΚΕ ορίζει ως ακρογωνιαίο λίθο της εταιρικής σχέσης για την οποία η δέσμευση από τον προϋπολογισμό έχει παραταύτα παραμείνει κατ`ουσία αμετάβλητη (300 εκατ. Ecu) και θα μπορούσε να αποτελέσει πλέον μία αποτελεσματική έδρα συντονισμού μεταξύ της κοινοτικής δράσης, της διμερούς δράσης των κρατών μελών - που πολλές φορές χαρακτηρίζεται από σοβαρή μείωση - καθώς και των άλλων διεθνών ιδρυμάτων.

6.5. Στο πλαίσιο αυτό, η ΟΚΕ χαιρετίζει με ικανοποίηση την πρόταση - που περιέχεται στο τέταρτο μέρος της συνθετικής έκθεσης που υιοθετήθηκε στις 10 Απριλίου - σύμφωνα με την οποία οι εταίροι συμφωνούν να καταρτισθεί πρόγραμμα δράσης κατά της διαφθοράς λαμβανομένης υπόψη της σημασίας, της επικαιρότητας και του διεθνούς βεληνεκούς του φαινομένου αυτού. Οι εταίροι προβλέπουν την εμβάθυνση των μέσων εντοπισμού και έρευνας που θα επιτρέψουν την καταπολέμηση της διαφθοράς κατά τρόπο αποτελεσματικότερο. Η ΟΚΕ πεπεισμένη λόγω της πείρας της, ότι η επιτυχία της πολιτικής της συνεργασίας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη διαφανή χρήση των δημόσιων πόρων, παραπέμπει στην ίδια της τη γνωμοδότηση σχετικά με την αναθεώρηση της δεύτερης περιόδου της τέταρτης Συνθήκης Λομέ (21 Οκτωβρίου 1993) (), σύμφωνα με την οποία για τις διαδικασίες επιλογής των σχεδίων και της ανάθεσης των δημοπρασιών, θα πρέπει να παρέχεται προς τις κυβερνήσεις των συνδεδεμένων χωρών κατάλληλη τεχνική βοήθεια και να υποστηρίζεται η προσπάθειά τους να καταπολεμηθεί η διαφθορά μέσω πιο αποτελεσματικών ελέγχων. Η ΟΚΕ ζητεί να διατεθούν χρηματοδοτικοί πόροι προς ενίσχυση των σχεδίων και των προγραμμάτων παρόμοιας φύσεως και τάσσεται υπέρ της συστάσεως του ΟΟΣΑ να ληφθούν αποτελεσματικά μέτρα προκειμένου να παρακωλυθούν, να προληφθούν και να καταπολεμηθούν οι φθοροποιές πρακτικές που αναπτύσσονται ποικιλοτρόπως κατά τις διεθνείς συναλλαγές ().

7. Διαπεριφερειακή συνεργασία και υποπεριφερειακές ενώσεις

7.1. Ιδιαίτερη σημασία έχει στο γενικότερο αυτό πλαίσιο το θέμα της διαπεριφερειακής συνεργασίας, αναφορικώς και με την πρόσφατη γνωμοδότηση της ΟΚΕ επί του θέματος αυτού, δεδομένου ότι πρόκειται για ένα θέμα στο οποίο αποδίδεται ειδική σημασία στο πρώτο έγγραφο της Επιτροπής με ειδικότερη αναφορά στην προστασία του περιβάλλοντος και στα προγράμματα αποκεντρωμένης συνεργασίας. Πρέπει και εδώ να υπογραμμισθεί ότι η συσχέτιση που επισημαίνεται στο σχέδιο γνωμοδότησης που αναφέρθηκε μεταξύ της αυξήσεως των ανισορροπιών ανάπτυξης στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης - που δεν είναι δευτερεύον αίτιο της γενικότερης κάμψεως της ανταγωνιστικότητας - και η διαρκώς μεγαλύτερη εξάρτηση των μεσογειακών χωρών από τις συναλλαγές με τις χώρες της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης, εις βάρος των χωρών της Νοτίου Ευρώπης, με προβλεπτό αποτέλεσμα την έντονη περιθωριοποίησή τους θα επιδεινώσει τις ήδη υφιστάμενες εντάσεις μεταξύ Νοτίου και Δυτικής Μεσογείου. Η δεύτερη ανακοίνωση της Επιτροπής φαίνεται να υιοθετεί τις θέσεις αυτές στα σημεία όπου αναγνωρίζει ότι πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην εντατικοποίηση των δεσμών συνεργασίας και επικοινωνίας μεταξύ των γειτονικών περιοχών και των δύο ακτών της Μεσογείου, «και σε συνέργεια με τα μέσα αποκεντρωμένης διαμεθοριακής και διαπεριφερειακής συνεργασίας που εφαρμόζονται σε κοινοτικό πλαίσιο». Στην προοπτική αυτή υπογραμμίζονται τα θετικά αποτελέσματα, που θα μπορούσε να έχει η ανάπτυξη των διευρωπαϊκών δικτύων μεταφοράς στη νέα ώθηση των δραστηριοτήτων που συνδέονται με τον τουρισμό, τις τηλεπικοινωνίες και τις μεταφορές, ειδικότερα όσον αφορά την ανάκαμψη των κυριότερων μεσογειακών λιμανιών της ΕΕ και την ανάκαμψη μέρους του αερολιμενικού συστήματος της Μεσογείου της Ένωσης στο φυσικό ρόλο που κατέχει στις αεροπορικές μεταφορές με τη Νότια ακτή ().

7.2. Το θέμα αυτό συνδέεται στενά με το θέμα της ανάπτυξης των συναλλαγών μεταξύ των μεσογειακών χωρών στο οποίο η πρώτη ανακοίνωση της Επιτροπής αποδίδει δικαίως μεγάλη σημασία, ώστε να προτείνει μέτρα παροχής κινήτρων για την συνομολόγηση συμφωνιών με σκοπό την αύξηση των διαπεριφερειακών συναλλαγών και παρεμβάσεων προς ενίσχυση των ενώσεων που έχουν ιδρυθεί στις χώρες αυτές σε υποπεριφερειακό επίπεδο. Στην οπτική αυτή της πολυμερούς αυξήσεως των διαπεριφερειακών σχέσεων τοποθετείται ειδικότερα το θέμα της αποκεντρωμένης συνεργασίας μεταξύ των χωρών που έχουν αναλάβει αμεσότερες δεσμεύσεις για την υποστήριξη της ειρηνευτικής διαδικασίας στη Μέση Ανατολή που βρίσκεται σήμερα στο στάδιο της υλοποίησης από πλευράς Επιτροπής: Αυτό μαρτυρεί τη συνέχεια της κατευθύνσεως που είχε εμπνεύσει την έναρξη οργανικών σχέσεων με τις χώρες του αραβικού Μαγκρέμπ και την εδραία πεποίθηση της μόνιμης εγκυρότητάς της σε πείσμα της κρίσεως που διέρχεται σήμερα η Ένωση Αραβικών Χωρών του Μαγκρέμπ. Κατά την κρίση της ΟΚΕ, η δήλωση αυτή είναι απολύτως αποδεκτή. Η ΟΚΕ λυπάται διότι στα πλαίσια των χρηματοδοτικών πρωτοκόλλων, αφιερώθηκε μέχρι τώρα, στην περιφερειακή συνεργασία ενίσχυση που περιορίζεται στο 3 % της συνολικής βοήθειας, και εύχεται να δοθεί στα πλαίσια της ευρωμεσογειακής εταιρικής σχέσης μεγαλύτερη σημασία στο σχηματισμό των υποπεριφερειακών ενώσεων μεταξύ των μεσογειακών χωρών. Η εξέλιξη αυτή όχι μόνο δεν βρίσκεται σε αντίφαση με τους στόχους της ευρωμεσογειακής εταιρικής σχέσης, αλλά αποτελεί φυσική ολοκλήρωσή τους, προωθώντας διαδικασίες υλοποίησης οι οποίες κατά κάποιο τρόπο αντικατοπτρίζουν εκείνες που ήδη προωθούνται στα πλαίσια της ΕΕ και οι οποίες δίδουν τη δυνατότητα να αποφευχθούν οι στρεβλωτικές συνέπειες που είχε η συνεργασία κατά το παρελθόν.

8. Η κοινωνική και ανθρώπινη διάσταση της εταιρικής σχέσης

8.1. Κατά την κρίση της ΟΚΕ πρέπει να τύχει πλήρους ομοφωνίας το μέλημα - που ίσως εκφράζεται για πρώτη φορά κατά τρόπο ρητό στη Δεύτερη Ανακοίνωση της Επιτροπής - ότι στις μεσογειακές χώρες παράλληλα με την επιδείνωση των συνθηκών ζωής που οφείλονται στη διαδικασία των διαρθρωτικών προσαρμογών, στην ταχεία δημογραφική αύξηση και στη μαζική αγροτική έξοδο ενδέχεται να υπάρχει και επιδείνωση των κοινωνικών ανισοτήτων λόγω ακριβώς της οικονομικής εξάρτησης από την Ευρώπη. Από την άποψη αυτή, το έγγραφο βεβαιώνει κατά τρόπο έγκυρο ότι στο βαθμό που οι κοινοτικές δαπάνες εμπίπτουν στις κανονικές ευθύνες των ενδιαφερόμενων κυβερνήσεων, η συμβολή της Κοινότητας για τη μεταστροφή των αρνητικών αυτών τάσεων μπορεί να δικαιολογηθεί από τις βλάβες που θα προέκυπταν από την επιδείνωση της κοινωνικής κατάστασης των χωρών της περιοχής: αυτό ισχύει τόσο για τη βελτίωση των κοινωνικών υπηρεσιών στο αστικό πλαίσιο, όσο και για την αρμονική ανάπτυξη του αγροτικού κόσμου. Σχετικά με αυτό η συνθετική έκθεση της Επιτροπής αναφέρει μία μεγάλη κλίμακα θεμάτων - από την εκπαίδευση και την επαγγελματική κατάρτιση έως την κοινωνική ανάπτυξη, με ιδιαίτερη αναφορά στα μεταναστευτικά κύματα, στην υγεία, στα προβλήματα της νεότητας, στις συνθήκες και την ασφάλεια της εργασίας - που εμπίπτουν κατά τρόπο άμεσο στα ενδιαφέροντα της ΟΚΕ και χρήζουν μεγάλης προσοχής. Το αυτό μπορεί να λεχθεί και αναφορικά με τον τουρισμό, από την ανάπτυξη του οποίου - που συνδέεται κατ`άμεσο τρόπο με τη διαφύλαξη του περιβάλλοντος - εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό η ανάπτυξη της εταιρικής σχέσης των ενδιαφερόμενων χωρών και της οποίας η προσαρμογή καθιστά προς το παρόν θεμιτές ορισμένες βάσιμες ανησυχίες.

8.2. Η ΟΚΕ συμμερίζεται εξάλλου και την πεποίθηση ότι η κοινωνική διάσταση είναι εκ φύσεως αναπόσπαστη από την πολιτισμική σε ό,τι αφορά επί παραδείγματι τις πολιτιστικές συναλλαγές και τη διάδοση των ξένων γλωσσών, αλλά και την καταπολέμηση του ρατσισμού και της ξενοφοβίας με την αμοιβαία γνώση και τον πολιτιστικό διάλογο. Ο τελευταίος αυτός συνεπάγεται την αντιπαράθεση των πολιτισμών και των θρησκευτικών τους ακόμη προϋποθέσεων, ενώ με γενικότερους όρους το είδος της συνεργασίας αυτής συνολικά προϋποθέτει την ύπαρξη αμεσότερων σχέσεων μεταξύ πανεπιστημίων, κοινωνικών, πολιτειακών και πολιτικών υπευθύνων, ενημερωτικών οργάνων, ερευνητικών δομών και τοπικών συνδικαλιστικών αρχών, ιδιωτικών και δημόσιων επιχειρήσεων και κάθε είδους ενώσεων (). Στην πολύμορφη αυτή θεματική θα πρέπει να προστεθεί επίσης - στα πλαίσια της συνθετικής έκθεσης της Επιτροπής - και η πλήρης αναγνώριση του κυρίου ρόλου που διαδραματίζει η γυναίκα στην αναπτυξιακή διαδικασία. Η ΟΚΕ αποδίδει στο τελευταίο αυτό σημείο καθοριστική σημασία σε ό,τι αφορά κατά πρώτο λόγο την προώθηση της συμμετοχής της γυναίκας στις πολιτικές και κοινωνικές δραστηριότητες εννοουμένης ως απαραίτητου βήματος για την εξασφάλιση ίσων ευκαιριών.

9. Η αποκεντρωμένη συνεργασία

Κατά την άποψη της ΟΚΕ, ο στόχος της αποκεντρωμένης συνεργασίας () προϋποθέτει μεταξύ των άλλων την πλήρη δέσμευση των κοινωνικοεπαγγελματικών κύκλων, με σταθερή επιδίωξη να ευνοηθεί η ανάπτυξη των μικρότερων επιχειρήσεων, των βιοτεχνικών επιχειρήσεων, των γεωργικών και άλλης φύσεως συνεταιρισμών, των οικονομικών και κοινωνικών παραγόντων και των τοπικών κοινοτήτων, μέσω επίσης της δημιουργίας μεικτών εταιρειών και συμφωνιών διαφόρου τύπου μεταξύ των επιχειρήσεων, με κατάλληλη δέσμευση επιμόρφωσης και βελτίωσης των ικανοτήτων. Το καίριο ζήτημα είναι να μπορέσει η ευρωμεσογειακή εταιρική σχέση να αποτελέσει την ευκαιρία μιας αναπτυξιακής πολιτικής που θα διαθέτει λιγότερο γραφειοκρατικούς μηχανισμούς ενώ παράλληλα θα είναι πιο διαθέσιμη στο να αφήσει στους τοπικούς φορείς τον χώρο αυτονομίας που είναι απαραίτητος για την προώθηση των πρωτοβουλιών που επιβάλλουν και απαιτούν οι τοπικές συνθήκες. Δεν επιτρέπεται πράγματι να παραγνωρισθεί σχετικά ότι ένα ποσοστό του πληθυσμού των μεσογειακών χωρών που υπολογίζεται μεταξύ 40 % και 60 % ζει ακόμη στις αγροτικές περιοχές, δημιουργώντας κατά πρώτο λόγο ένα πρόβλημα ανάπτυξης των ΜΜΕ σε σχέση με τις απαιτήσεις ανάπτυξης των τοπικών αγορών, τόσο από την σκοπιά του αγροεπισιτιστικού τομέα όσο και από τις δραστηριότητες που συνδέονται με την παροχή υπηρεσιών, με την αντίστοιχη μεταφορά κεφαλαίων από το Βορρά στο Νότο της Λεκάνης της Μεσογείου ().

Η ΟΚΕ χαιρετίζει για το λόγο αυτό με ικανοποίηση την πολιτική έμφαση που αποδίδει στο στόχο αυτό η συνθετική έκθεση της Επιτροπής ενώ παράλληλα εκφράζει την ανησυχία της ότι το αποτέλεσμα του προσανατολισμού αυτού μπορεί να παρεμποδιστεί από γραφειοκρατικούς και αντιφατικούς ακόμη, μηχανισμούς διαχείρισης.

10. Η συμμετοχή των κοινωνικοοικονομικών κύκλων

10.1. Είναι τελείως προφανής η ειδική ευθύνη που φέρει σχετικά με το κεφάλαιο αυτό η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή η οποία, ειδικά στα πλαίσια ενός προτύπου αποκεντρωμένης συνεργασίας, καλείται να περιορίσει τον αναπόφευκτα τεχνοκρατικό και συγκεντρωτικό χαρακτήρα της παραδοσιακής κοινοτικής προσέγγισης, αντικαθιστώντάς την όσο είναι δυνατό με μία καθαρά επαγγελματική και για το λόγο αυτό ικανή να λάβει υπόψη της όλες τις πτυχές των επιμέρους προβλημάτων. Επ`αυτού η ΟΚΕ θέλει να τονίσει τη σπουδιαότητα του έργου που επιτελέσθηκε τα τελευταία χρόνια για να διασφαλισθεί η αποτελεσματική παρουσία των κοινωνικών και οικονομικών κύκλων στο πλαίσιο της συνεργασίας. Ένας γενικότερος προσανατολισμός προς την κατεύθυνση αυτή υποστηρίχθηκε επίσης με τις συναντήσεις Ευρώπης-Μαγκρέμπ, όπως επίσης και με τους οργανισμούς συνεργασίας με τις χώρες ΑΚΕ και με ορισμένες από τις μεσογειακές χώρες (Τουρκία, UMA) που δημιουργήθηκαν στα πλαίσια της ΟΚΕ. Σε ανάλογη προοπτική, η ΟΚΕ είχε ζητήσει εξάλλου από το 1989 τη συγκρότηση ενός είδους μόνιμης ομάδας επαφής με τα οικονομικά και κονωνικά συμβούλια των χωρών αυτών, όπου υπάρχουν ή τουλάχιστον με τις αντίστοιχες κοινωνικο-επαγγελματικές οργανώσεις.

Βάσει αυτών, η ΟΚΕ εκφράζει ζωηρή δυσαρέσκεια για το γεγονός ότι στη δεύτερη ανακοίνωση της Επιτροπής δεν γίνεται μνεία όσον αφορά το θέμα της αποκεντρωμένης συνεργασίας, στις προτάσεις διαπεριφερειακής συνεργασίας (MED-Reg) και συνεργασίας μεταξύ των οικονομικών και κοινωνικών εταίρων των δύο αυτών (MED-Partner) που διατυπώνονται στην τελική δήλωση της συνάντησης στην Τυνησία (8-10 Σεπτεμβρίου 1993) και στην οποία η ίδια η Επιτροπή δεν έχει δώσει έως τώρα συνέχεια.

10.2. Η ΟΚΕ θεωρεί επίσης εξίσου θετική την απόφαση που ελήφθη με πρωτοβουλία της ισπανικής κυβέρνησης να συγκληθεί στη Βαρκελώνη, αμέσως μετά τη Διυπουργική Διάσκεψη Ευρώπης/Μεσογείου, ένα μη κυβερνητικό βήμα ικανό, μεταξύ άλλων, να επιτρέψει τη συμμετοχή επιχειρηματικών και συνδικαλιστικών παραγόντων, Μη Κυβερνητικών Οργανισμών (ΜΚΟ) καθώς και της Ένωσης των Εμπορικών Επιμελητηρίων και της ένωσης οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης (29 και 30 Νοεμβρίου). Η ΟΚΕ εκφράζει επίσης την ικανοποίησή της για την πρόσφατη πρωτοβουλία του ισπανικού οικονομικού και κοινωνικού συμβουλίου να προωθήσει παράλληλα με το Βήμα της Βαρκελώνης μία συνάντηση μεταξύ της ίδιας της αντιπροσωπείας και των ανάλογων αντιπροσωπειών των συμβουλίων των μεσογειακών χωρών της ΕΕ, της ίδιας της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής και των συμβουλίων που λειτουργούν σε ορισμένες χώρες εταίρους, ή και άλλων αντιπροσωπευτικών εκφράσεων των κοινωνικο-επαγγελματικών κύκλων. Η πρόταση αυτή στηρίζεται κατά πρώτο λόγο στην πρόταση που είχε υποβληθεί παλαιότερα από τον ΟΗΕ και υιοθετήθηκε από την ΟΚΕ περί δημιουργίας ενός Βήματος της Μεσογείου καθώς επίσης και επί των προγενέστερων προτάσεων για συναντήσεις που προαναφέρθηκαν. Η πρόταση αυτή επανασυνδέεται εξάλλου με ένα συνέδριο που πραγματοποιήθηκε τον Απρίλιο του 1994 με θέμα τα προβλήματα της Μεσογείου στους κόλπους του εθνικού συμβουλίου οικονομίας και εργασίας της Ιταλίας καθώς και με την απόφαση που λήφθηκε από το όργανο αυτό να οργανώνονται κάθε διετία συναντήσεις σχετικά με τα προβλήματα της περιοχής που θα πραγματοποιούνται εναλλακτικά στα ομόλογα συμβούλια των μεμονωμένων χωρών. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η πρωτοβουλία αυτή μπορεί να αποτελέσει σημείο εκκίνησης τακτικών επαφών μεταξύ των ενδιαφερόμενων οργανισμών.

11. Οι συνεχιζόμενες διαπραγματεύσεις και τα προβλήματα των μεμονωμένων περιοχών

Α)

Μάλτα και Κύπρος

11.1. Όσον αφορά τη Μάλτα και την Κύπρο, ας αναφερθεί η απόφαση που ελήφθη από τους υπουργούς της ΕΕ με την ευκαιρία της έκτακτης συνεδρίασης του Συμβουλίου σύνδεσης με την Τουρκία, που πραγματοποιήθηκε στις 6 Μαρτίου 1995, να αρχίσουν οι σχετικές διαπραγματεύσεις ένταξης των δύο χωρών εντός 6 μηνών μετά την κατάληξη της Διακυβερνητικής Διάσκεψης, που θα συγκληθεί το 1996 για τη μεταρρύθμιση των σημερινών οργάνων της Ευρώπης.

11.2. Ενώ η ένταξη της Μάλτας στην ΕΕ δεν φαίνεται να παρουσιάζει κανένα πολιτικό πρόβλημα, δεν μπορεί να λεχθεί το ίδιο στην περίπτωση της Κύπρου. Η ίδια η χρονική σύμπτωση μεταξύ των αποφάσεων σχετικά με την ένταξη του κυπριακού κράτους και των αποφάσεων που αφορούν την τελωνειακή ένωση μεταξύ ΕΕ και Τουρκίας δεν είναι πράγματι τυχαία, αλλά προκύπτει από τη σχετική προσπάθεια να αρθούν οι έντονες εντάσεις που η κατάληψη του βόρειου τμήματος της νήσου από τις τουρκικές δυνάμεις έχει δημιουργήσει στην περιοχή, εντάσεις που συνεχίζουν ακόμη να αποτελούν μία λανθάνουσα απειλή στην ασφάλειά της, χωρίς να έχουν πετύχει οι σχετικές προσπάθειες ειρήνευσης που καταβάλλονται από τα Ηνωμένα Έθνη. Οι ενδεχόμενες μελλοντικές παρεμβάσεις της ΕΕ στο επίπεδο της χρηματοδοτικής υποστήριξης και της συνεργασίας για την ανάπτυξη, που ενδιαφέρουν ειδικότερα την τουρκοκυπριακή κοινότητα, λόγω της σχετικής καθυστέρησής της, μπορούν πράγματι να διευκρινίσουν την επίτευξη πολιτικών λύσεων αποδεκτών από όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη ().

Β)

Τουρκία

11.3. Κατά τη συνεδρίαση που πραγματοποίησε το Συμβούλιο Διασύνδεσης με την Τουρκία υπεγράφησαν επίσης συμφωνίες που καθορίζουν τους όρους για την υλοποίηση τελωνειακής ένωσης μεταξύ ΕΕ και Τουρκίας από 1ης Ιανουαρίου 1996. Από την άποψη αυτή καθίστανται λίαν ανησυχητικές οι διαδοχικές εξελίξεις της τουρκικής πολιτικής κατάστασης, που χαρακτηρίζονται από την όξυνση των θρησκευτικών και εθνικών συγκρούσεων που κορυφώθηκαν στα επεισόδια καταδίωξης που έλαβαν χώρα στην Κωσταντινούπολη και ζημίωσαν τη μειονότητα των Αλαουϊτών, καθώς και στις πολεμικές ενέργειες που έχουν αναληφθεί από τις τουρκικές ένοπλες δυνάμεις κατά των Κούρδων αυτονομιστών στο εσωτερικό της επικράτειας του Ιράκ. Το πρόβλημα του σεβασμού των ανθρώπινων δικαιωμάτων, αναφέρθηκε από τη γαλλική προεδρία κατά τη στιγμή της υπογραφής των πρόσφατων συμφωνιών με την Τουρκία - σε σύνδεση επίσης με τη σύλληψη βουλευτών που κατηγορούνται για αδικήματα έκφρασης γνώμης και με τη δικαστική ενέργεια κατά του ίδιου του προέδρου της Τουρκικής Ένωσης Ανθρώπινων Δικαιωμάτων, δικαιολογεί, ενώπιον των πρόσφατων εξελίξεων, μια ανανεωμένη και αποφασιστική τοποθέτηση της ΕΕ με ειδική αναφορά στην παραβίαση της εδαφικής ακεραιότητας γειτονικού κράτους και τη συνακόλουθη ματαίωση της επικύρωσης της τελωνειακής ένωσης από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

11.4. Όσα συνέβησαν στην Τουρκία τις εβδομάδες μετά τη σύναψη των συμφωνιών με την ΕΕ είναι ακόμη πιο σοβαρά στο βαθμό που δεν είναι δυνατό να υποτιμηθεί το μέγεθος αυτών που διακυβεύονται από την άποψη του κοινοτικού συμφέροντος. Η πολιτική σημασία της τελωνειακής ένωσης είχε πράγματι αποτελεσματικά υπογραμμισθεί από τη γνωμοδότηση που κατήρτισε η ΟΚΕ στις 22 Δεκεμβρίου 1993 () και η οποία θεωρούσε την Τουρκία «τη μόνη γειτονική χώρα της Κοινότητας που διαθέτει τέτοιες διαστάσεις δημογραφικές και τόσο οικονομικό δυναμισμό ώστε να συγκρίνεται με τις μεγαλύτερες χώρες της ΕΚ». Αυτή η αξιολόγηση μπορεί να φανεί αισιόδοξη, εάν ληφθούν υπόψη οι ενδημικές αδυναμίες της χώρας (υψηλός και χρόνιος συντελεστής πληθωρισμού, χρέωση, διαρθρωτική διοικητική ανεπάρκεια) καθώς και οι σοβαρές κοινωνικές δυσκολίες που προκύπτουν από τις δρακόντειες αυξήσεις των τιμών της βενζίνης και των υπηρεσιών και προϊόντων μεγάλης κατανάλωσης που αποφασίσθηκαν τον περασμένο χρόνο για την αντιμετώπισή τους και οι οποίες προφανώς συνέβαλαν στην ενίσχυση πολιτικών ομάδων που εμπνέονται από τον ισλαμικό φανατισμό, εις βάρος των μη θρησκευτικών θεμελίων του κράτους, καθώς και των παραδόσεων ανεξιθρησκείας που κληρονομήθηκαν από το οθωμανικό παρελθόν. Κατά την κρίση της ΟΚΕ, όλα αυτά δεν θα πρέπει ωστόσο να οδηγήσουν στην υποτίμηση της ευρύτητας των προοπτικών που η προώθηση της τελωνειακής ένωσης θα μπορούσε να ανοίξει και για τους δύο εταίρους από οικονομική άποψη, λόγω των διαστάσεων της τουρκικής αγοράς και της επίπτωσής τους στο σύνολο του κοινοτικού εξωτερικού εμπορίου, αλλά επίσης και λόγω της σημαντικής συμβολής που η χρηματοδοτική ενίσχυση της Κοινότητας μπορεί να αποτελέσει για την τουρκική οικονομία, λόγω της αναμφίβολης σημασίας της. Από την άλλη μεριά, φαίνεται πως από πολιτική άποψη, είναι δικαιολογημένο να διακηρυχθεί ότι η οριστική άρση των εντάσεων της περιοχής αυτής θα αποτελούσε χωρίς αμφιβολία καθοριστικό στοιχείο για τη δημιουργία μιας περιοχής σταθερότητας και ασφάλειας στα νοτιοανατολικά σύνορα της Ένωσης. Μολονότι εκφράζει την ικανοποίησή της για την αποφασιστικότητα με την οποία ακόμη μια φορά αντέδρασε η ΕΕ στην περίσταση αυτή, όπως η Κοινότητα έχει πράξει σε προηγούμενες ιστορικές ευκαιρίες, έναντι των φαινομένων αυταρχικής εξέλιξης που εμφανίζονται στις χώρες που είναι συνδεδεμένες με αυτή, η ΟΚΕ εκφράζει την ευχή ότι οι δικαιολογημένες πιέσεις που ασκούνται προς την κατεύθυνση αυτή από τα κοινοτικά όργανα μπορούν να συμβάλουν στην αποκατάσταση στο άμεσο μέλλον της πλήρους άσκησης των πολιτικών δικαιωμάτων και της ορθής λειτουργίας των δημοκρατικών θεσμών που μια παρατεταμένη συνέχιση της κατάστασης εμφύλιου πολέμου μπορεί να βλάψει οριστικά.

Η ΟΚΕ, από την πλευρά της, έχει την πρόθεση να συνεχίσει οπωσδήποτε την προώθηση του κοινωνικοεπαγγελματικού διαλόγου, στο πλαίσιο της μικτής συμβουλευτικής επιτροπής ΕΕ-Τουρκίας, και κυρίως σε περίοδο δυσκολιών και αστάθειας όπως η παρούσα, με πρωταρχικό στόχο την υποστήριξη και ενθάρρυνση των κοινωνικών και επαγγελματικών δυνάμεων που πολεμούν για τη δημοκρατική ανάπτυξη της Τουρκίας και την τόνωση της ευρωπαϊκής της επιλογής.

Γ)

Η περίπτωση της Αλβανίας

11.5. Στο βαθμό που τα έγγραφα της Επιτροπής και οι συζητήσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου που διεξήχθησαν έως τώρα αποκλείουν την Αλβανία από τους κόλπους της ευρωμεσογειακής εταιρικής κοινοπραξίας, το γεγονός ότι για την περίπτωση της Αλβανίας η μετάβαση από τον κολλεκτιβισμό προς την οικονομία της αγοράς απέτυχε διότι δεν λήφθηκαν υπόψη οι ειδικές συνθήκες οικονομικής και κοινωνικής καθυστέρησης που χαρακτηρίζουν τη χώρα και οι οποίες δεν μπορούν να αντιμετωπισθούν κατά τρόπο εξαντλητικό με τα μέσα που χρησιμοποιήθηκαν σε καταστάσεις που μόνο κατά τα φαινόμενα είναι ανάλογες, οδηγεί την ΟΚΕ να προτείνει επισήμως ότι - ακόμη και στο πλαίσιο μιας ευρωπαϊκής συμφωνίας ανάλογης με εκείνες που έχουν συναφθεί με τις λοιπές ΧΚΑΕ - πρέπει να προβλεφθεί η δυνατότητα για τη χώρα αυτή να είναι επιλέξιμη ως δικαιούχος των παρεμβάσεων που καλύπτονται από το κονδύλιο του προϋπολογισμού MEDA, εκτός των άλλων κονδυλίων που χορηγούνται από την ΕΤΕ στο ίδιο πλαίσιο ().

Δ)

Μαρόκο, Τυνησία και Αλγερία

11.6. Σε ό,τι αφορά το Μαρόκο, η συμφωνία συνδέσεως, που πρέπει να συναφθεί εντός του τρέχοντος έτους, θα αποτελέσει την επικύρωση των ιδιαίτερων δεσμών που υφίστανται μεταξύ της χώρας αυτής και της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε ό,τι αφορά την επικρατούσα κατεύθυνση των εμπορικών τους συναλλαγών και τον ιδιαίτερο ρόλο που αποκτά για την οικονομική ισορροπία της χώρας αυτής η μετανάστευση προς τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως επίσης και μία ανάπτυξη σύστοιχη προς τις προσπάθειες που κατεβλήθησαν για την διαρθρωτική εφαρμογή της. Η συμφωνία αυτή θα αποτελέσει επίσης και την δίκαια αναγνώριση του θετικού ρόλου που διαδραμάτισε το Μαρόκο για την έναρξη της ειρηνευτικής διαδικασίας στη Μέση Ανατολή, συμβάλλοντας στην εσωτερική της σταθεροποίηση στα πλαίσια μιας κρίσιμης πολιτικής συγκυρίας που την εκθέτει σε μεγάλο βαθμό στις προκλήσεις του ισλαμοκεντρισμού.

11.7. Το αυτό μπορεί να λεχθεί και για την Τυνησία τουλάχιστον σε ό,τι αφορά την οικονομική και κοινωνική σταθερότητα που παρουσιάζει θετικά στοιχεία οικονομικής αναπτύξεως έστω και αν αναμφισβήτητα οι προοπτικές για τον εκδημοκρατισμό του πολιτικού συστήματος φαίνονται να είναι ακόμη πολύ απόμακρες. Το ίδιο γεγονός, ότι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Έσσης εκφράστηκε αποφασιστικά υπέρ της συνέχισης της οικονομικής ενίσχυσης προς την Αλγερία, εκφράζοντας την ευχή να παύσει η βια και να αρχίσει ο πολιτικός διάλογος, ωθεί στο συμπέρασμα ότι μπροστά στην σημερινή κρίση της ΑΕΜ, η σύναψη της συμφωνίας με την Τυνησία καθώς και η συμφωνία που βρίσκεται ακόμη στο επίπεδο των διαπραγματεύσεων με το Μαρόκο μπορούν να αποτελέσουν σήμερα σημαντική συμβολή και για την πολιτική σταθερότητα της περιοχής.

11.8. Στην περίπτωση της Αλγερίας, έχει ήδη επισημανθεί η επίδραση που ασκεί το υπέρμετρα αυξημένο βάρος του εξωτερικού χρέους στις σημερινές δυσκολίες της χώρας. Θα πρέπει ωστόσο να προστεθεί ότι οι χρηματοδοτικές δυσκολίες είχαν ως συνέπεια σε πραγματικούς όρους τη δραστική μείωση της βιομηχανικής παραγωγής σε σχέση με την παραγωγική ικανότητα και την αύξηση της ανεργίας. Αυτή η κατάσταση των πραγμάτων φυσικά δεν είναι ανεξάρτητη από την περαιτέρω επιδείνωση της πολιτικοθεσμικής κρίσης της χώρας και από την προοδευτική εξέλιξη της κρίσης αυτής προς μια στρατιωτική αναμέτρηση μεταξύ αντίθετων πλευρών, που συνοδεύεται από ένα αντιδυτικό τρομοκρατικό κύμα που μέσα σε ενάμισυ χρόνο οδήγησε σε πάνω από 90 θύματα καθώς και σε μια κλιμάκωση της βίας σε πιο δολοφονικές μορφές. Και από τις δύο πλευρές οι πρωτοβουλίες ειρήνευσης συνοδεύθηκαν με καθαρά αντιφατικό τρόπο με ανανεωμένες εκδηλώσεις αδιαλλαξίας. Μεταξύ των πρώτων θα πρέπει να επισημανθεί η κυβερνητική απόφαση για την πραγματοποίηση προεδρικών εκλογών μέσα στο 1995, τις οποίες σύμφωνα με πιο πρόσφατες πληροφορίες θα ακολουθήσουν σύντομα πολιτικές εκλογές, και από την πλευρά της αντιπολίτευσης η λεγόμενη «πλατφόρμα της Ρώμης» για την ειρηνική επίλυση της σύγκρουσης, ύστερα από την πραγματοποίηση διάσκεψης μεταξύ των οκτώ σημαντικότερων κομμάτων της χώρας που πραγματοποιήθηκε στην πόλη αυτή το Νοέμβριο του 1994 με πρωτοβουλία της καθολικής κοινότητας του S. Egidio. Μολονότι ζητεί και αυτή από την πλευρά της την εκλογική αναμέτρηση, «η πλατφόρμα» αυτή προβλέπει ότι πριν από τις εκλογές θα πρέπει να πραγματοποιηθεί εθνική διάσκεψη στην οποία θα πρέπει να συμμετάσχει και η Κυβέρνηση και η οποία αποβλέπει στη δημιουργία των συνθηκών για την αποκατάσταση μιας πολυκομματικής δημοκρατίας και για την πραγματική εγγύηση των δικαιωμάτων του ανθρώπου. Κατά την κρίση της ΟΚΕ, οι διεθνείς επίσης πολεμικές που συνόδευσαν αυτό το τελευταίο βήμα δεν θα πρέπει να οδηγήσουν στην παραγνώριση του γεγονότος ότι η προώθηση του πολιτικού διαλόγου μεταξύ των πλευρών - που έγινε πιθανότατα πιο δύσκολη λόγω των πρόσφατων εξελίξεων της στρατιωτικής κατάστασης - αποτελεί πλέον κατά τεκμήριο την αναγκαία προϋπόθεση για την πλήρη αποκατάσταση της κοινοπραξίας Ευρώπης Μαγκρέμπ και η οποία από την πλευρά της επηρεάζει σε αυτή τη γεωγραφική περιοχή την πλήρη ανάπτυξη των σχέσεων συνεργασίας.

Ε)

Το Ισραήλ και η ειρηνευτική διαδικασία στη Μέση Ανατολή

11.9. Σε ό,τι αφορά το Ισραήλ, η προοπτική για μια ταχεία σύναψη συμφωνίας διασυνδέσεως συστοιχεί αναμφισβητήτως, όπως ρητώς διαβεβαιώνεται και στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Έσσης, με το υψηλό επίπεδο αναπτύξεως, που αιτιολογεί και την παραχώρηση «ενός προνομιούχου καθεστώτος όσον αφορά τις σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση, με βάση την αμοιβαιότητα και το αμοιβαίο ενδιαφέρον». Η παραχώρηση παρόμοιου καθεστώτος θεωρείται εξάλλου ως ιδεώδες μέσον προκειμένου να τεθεί σε κίνηση «η περιφερειακή οικονομική ανάπτυξη στη Μέση Ανατολή, με τη συμμετοχή των παλαιστινιακών εδαφών». Η θέση αυτή που είναι ενιαία με την επιβεβαιωμένη πολιτική και οικονομική υποστήριξη στην ειρηνευτική διαδικασία στη Μέση Ανατολή και με την ικανοποίηση που εκφράσθηκε ρητώς για την σύναψη της συνθήκης ειρήνης μεταξύ Ισραήλ και Ιορδανίας, ωθεί εντούτοις στο συμπέρασμα ότι στην σημερινή κατάσταση των πραγμάτων η σύναψη μιας συμφωνίας διασυνδέσεως με τον Ισραήλ συνδέεται άμεσα με το συμφέρον και το έργο της Ευρωπαϊκής Ένωσης διότι η κατάσταση που επικρατεί στην περιφέρεια βαίνει προς την κατεύθυνση μιας προοδευτικής και μόνιμης υπέρβασης των τάσεων που υφίστανται ακόμη, και διαμέσου επίσης της συμμετοχής όλων των ενδιαφερομένων μερών σε ένα κοινό αναπτυξιακό σχέδιο, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές που διατυπώθηκαν στη γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την «Ευρωπαϊκή Κοινότητα και την οικονομική συνεργασία στη Μέση Ανατολή» (8 Ιανουαρίου 1993) (). Οι προσανατολισμοί που εκφράσθηκαν στη γνωμοδότηση αυτή γίνονται στην ουσία τους αποδεκτοί από την ανακοίνωση της Επιτροπής για το «Μέλλον των σχέσεων και της συνεργασίας μεταξύ Κοινότητας και Μέσης Ανατολής» (8 Σεπτεμβρίου 1993), η οποία, υπογραμμίζοντας την αύξηση της ανισορροπίας μεταξύ του ΑΕΠ του Ισραήλ και του ΑΕΠ των Αραβικών χωρών της Νότιας ακτής της Μεσογείου - ανισορροπία που συγκρίνεται με την αντίστοιχη που υφίσταται μεταξύ των χωρών αυτών και των χωρών της ΕΚ -, αναγνώριζε το γεγονός ότι η προστασία της ειρήνης στη Μέση Ανατολή είναι σε μεγάλο βαθμό συνάρτηση του ρυθμού της οικονομικής ανάπτυξης της περιοχής, και υποστήριζε την περιφερειακή συνεργασία που θα συνοδεύεται από «προοδευτική θεσμοποίηση».

11.10. Μια συγκεκριμένη γραμμή πλεύσεως προς την κατεύθυνση αυτήν συνάγεται από τα όσα εξέθεσε στο αρμόδιο τμήμα της ΟΚΕ ο εκπρόσωπος της Επιτροπής σχετικά με το σχέδιο αποκεντρωμένης περιφερειακής συνεργασίας που πρόκειται να εφαρμοσθεί μεταξύ του Ισραήλ, των παλαιστινιακών αρχών, της Ιορδανίας και της Αιγύπτου μέσω ενός πολυμερούς προγράμματος δράσεως και μιας κοινής επιτροπής παρακολουθήσεως που θα διαθέτει κοινή γραμματεία με έδρα το Αμάν, σχέδιο που εντάσσεται αναμφισβήτητα μεταξύ των πρωτοβουλιών τις οποίες το Συμβούλιο και η Επιτροπή θα υποβάλουν στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο κατά την επόμενη συνεδρίασή του. Στην ίδια προοπτική πρέπει τέλος να εκτιμηθεί η πρόσφατη έναρξη των διαπραγματεύσεων με την Αίγυπτο καθώς και η προσεχής διαπραγμάτευση με την Ιορδανία. Εξυπακούεται βεβαίως, ότι οι απτές εξελίξεις της εταιρικής σχέσης με τις χώρες του Μασρέκ πρέπει να αντιμετωπισθούν συνεπώς στην οπτική της αντιμετώπισης της σημερινής κρίσιμης φάσεως που διέρχεται η ειρηνευτική διαδικασία. Κατ`αυτή την έννοια συμμεριζόμαστε τις ανησυχίες που εκφράζονται στο έγγραφο εργασίας της ομάδας μελέτης σχετικά με τις σχέσεις μεταξύ ΕΕ και Μέσης Ανατολής της 20ης Ιουνίου 1994 σύμφωνα με το οποίο η κατάσταση φαίνεται «αρκετά θετική αλλά όχι και αμετάκλητη» (). Αυτό που μπορεί να βεβαιωθεί από τώρα είναι ότι και στην περιοχή αυτή ο κυριότερος συζητητής στην ΕΕ δεν μπορεί να είναι στη σημερινή κατάσταση πραγμάτων παρά μόνο η ομάδα των πολιτικών φορέων που ενδιαφέρονται άμεσα για τη διαδικασία της ειρήνης 7 χώρες που συνδέονται ήδη μεταξύ τους με ένα σύστημα συμφωνιών που η κοινοτική δέσμευση θα επιδιώξει να παγιώσει. Καλό θα ήταν στις χώρες αυτές να προστεθούν το ταχύτερο ο Λίβανος - που για πρώτη φορά αναφέρεται στο πλαίσιο της ευρωμεσογειακής κοινοπραξίας από τη δεύτερη ανακοίνωση της Επιτροπής - χώρα η οποία ως ιστορική γέφυρα μεταξύ Ευρώπης και Μεσογειακών Χωρών θα μπορούσε να διαδραματίσει αξιολογώτατο ρόλο στην ειρηνευτική διαδικασία, και η Συρία, της οποίας η οριστική προσχώρηση στη διαδικασία αυτή θα μπορούσε να αποβεί καθοριστική.

Είναι σκόπιμο συνεπώς να υπενθυμισθεί, βάσει του Παραρτήματος ΙΙΙ της ανακοίνωσης της Επιτροπής ότι η ΕΕ αποτελεί από τώρα τον κυριότερο δωρητή στα πλαίσια των χρηματοδοτικών παρεμβάσεων υπέρ του παλαιστινιακού πληθυσμού των κατεχόμενων εδαφών, έχοντας προωθήσει ενισχύσεις περίπου 100 εκατομμυρίων Ecu για το 1993 και 86 εκατομμυρίων Ecu περίπου για το 1994. Αβέβαιες είναι ακόμα, αντιθέτως, οι προοπτικές μιας δημοσιονομικής συνεργασίας με τρίτες χώρες και κυρίως με τις ΗΠΑ: συνεχίζεται η κατάρτιση του σχεδίου της Τράπεζας για την Ανάπτυξη της Μέσης Ανατολής στα πλαίσια μιας διεθνούς task force που δημιουργήθηκε ύστερα από τη Συνάντηση Κορυφής της Καζαμπλάνκα και η σχετική απόφαση θα πρέπει να ληφθεί στη δεύτερη Συνάντηση Κορυφής που θα πραγματοποιηθεί στο Αμάν μεταξύ της 30ής Οκτωβρίου και της 1ης Νοεμβρίου του τρέχοντος έτους. Το γεγονός ότι οι ενισχύσεις στην Παλαιστίνη έχουν λάβει ως τώρα τη μορφή δανείων μπορεί εξάλλου να θέσει σε κίνδυνο την επιτυχία της σημερινής φάσης προώθησης, που φαίνεται και ως προς το θέμα αυτό να είναι εξαιρετικά δύσκολη. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι και για το σκοπό αυτό επίσης το κονδύλιο του προϋπολογισμού MEDA που προβλέπεται στο πλαίσιο της ευρωμεσογειακής εταιρικής σχέσης θα μπορούσε να παίξει σημαντικό ρόλο.

12. Η προετοιμασία της Ευρωμεσογειακής Διάσκεψης

Λαμβάνοντας υπόψη τα συμπεράσματα της προεδρίας που υιοθετήθηκαν κατά τη σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου των Καννών (26-27 Ιουνίου 1995), η ΟΚΕ:

- σημειώνει την επισημοποίηση της διαπραγματευτικής θέσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενόψει της Διακυβερνητικής Διάσκεψης της Βαρκελώνης, θέση η οποία είχε προσδιορισθεί από το Συμβούλιο στις 12 Ιουνίου 1995, και τη σφαιρική συμφωνία που επιτεύχθηκε σχετικά με τα κονδύλια τα οποία θα διατεθούν, κατά την περίοδο 1995-1999, για την οικονομική ενημέρωση με τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και τις χώρες της Μεσογείου 7

- μολονότι επικροτεί, σχετικά με το τελευταίο αυτό σημείο, τον καθορισμό των κονδυλίων για τα έτη 1997-1999, εκφράζει τη δυσαρέσκειά της για την αισθητή μείωση - σε γενικούς όρους - που επέφερε το Συμβούλιο στις προτάσεις της Επιτροπής, η οποία εντείνει ακόμη περισσότερο την ανεπάρκειά τους ως προς τους στόχους της εταιρικής σχέσης, καθώς και για την απάλειψη, στο έγγραφο του Συμβουλίου, της αναφοράς στα δάνεια, του ιδίου ύψους, της ΕΤΕ η οποία αντικαταστάθηκε με μια απλή αναφορά στην αύξηση της βοήθειας που χορηγείται με το μέσο αυτό στις ΤΜΧ 7

- τονίζει ότι η θέση της ΕΕ που εγκρίθηκε από το Συμβούλιο θέτει ως μόνο στόχο της Ευρωμεσογειακής Διάσκεψης την κατάρτιση ενός κοινού εγγράφου σχετικά με τις τρεις βασικές πτυχές της εταιρικής σχέσης, ενώ υπάρχει ασάφεια όσον αφορά τη σύναψη μιας πολυμερούς συμφωνίας πράγμα το οποίο επιβεβαιώνει, έτσι, τις ανησυχίες που εξέφρασε σχετικά η ΟΚΕ 7

- διαπιστώνει ότι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, επιβεβαιώνοντας ότι οι διαπραγματεύσεις σχετικά με την προσχώρηση της Μάλτας και της Κύπρου θα αρχίσουν έξι μήνες μετά την ολοκλήρωση της Διακυβερνητικής Διάσκεψης του 1996, φαίνεται, πάντως, ότι επιθυμεί να χειρισθεί το θέμα αυτό παράλληλα με το ζήτημα της προσχώρησης των ΧΚΑΕ, παρά τις έκδηλες διαφορές μεγέθους και φύσεως των προβλημάτων που τίθενται στις δύο περιπτώσεις, και εκφράζει την ανησυχία της με την ιδέα ότι η προσέγγιση αυτή μπορεί να επιμηκύνει αδικαιολόγητα την διάρκεια των διαπραγματεύσεων 7

- εγκρίνει όσον αφορά θέματα της αρμοδιότητάς της, τις γενικές γραμμές των συγκεκριμένων προτάσεων που διατυπώνονται στο έγγραφο του Συμβουλίου και εκφράζει την ικανοποιήσή της ιδιαίτερα για τη σημασία που προσδίδεται στα περιβαλλοντικά προβλήματα, επιφυλασσόμενη, πάντως, να διευκρινίσει μεταγενέστερα τη θέση της ενόψει των αποτελεσμάτων της Διάσκεψης της Βαρκελώνης και των μελλοντικών εξελίξεών της 7

- σημειώνει το γεγονός ότι η τελευταία παράγραφος του ιδίου του εγγράφου η οποία αναφέρεται στην παρακολούθηση της ευρωμεσογειακής εταιρικής σχέσης προβλέπονται, μεταξύ άλλων, «επαφές μεταξύ των συντελεστών της αστικής κοινωνίας», οφείλει, όμως, να τονίσει την προφανή αυτάρκεια της λύσης αυτής η οποία σε καμιά περίπτωση δεν μπορεί να πληρώσει την προφανή απουσία, στα κείμενα που έχουν συνταχθεί μέχρι τώρα από την Επιτροπή και το Συμβούλιο, οποιασδήποτε αναφοράς στο ρόλο που επιφυλάσσεται στους κοινωνικοοικονομικούς κύκλους και τους θεσμικούς εκπροσώπους τους.

Βρυξέλλες, 14 Σεπτεμβρίου 1995.

Ο Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Carlos FERRER

() Δημοσιεύθηκε στο EUROPE Documents στις 27 Απριλίου 1995 (αριθ. 1930/31).

() Βλ. ειδικά τη δεύτερη πρόσθετη γνωμοδότηση για τη Μεσογειακή Πολιτική της Κοινότητας, εισηγητής: ο κ. Amato, ΕΕ αριθ. C 40 της 17. 2. 1992.

() Σύμφωνα με τη συνθετική έκθεση της 10ης Απριλίου 1995 υφίσταται συμπληρωματικότητα μεταξύ «φιλόδοξης συνεργασίας στο Νότο και ανοίγματος στην Ανατολή».

() Βλ. τη γνωμοδότηση για τη Μεσογειακή πολιτική της Κοινότητας, εισηγητής: ο κ. Amato, ΕΕ αριθ. C 221 της 28. 8. 1989 και τη συμπληρωματική γνωμοδότηση του 1991 (ευρωμεσογειακή συμπληρωματικότης στην προοπτική της ολοκλήρωσης, αναπτυξιακή συμφωνία ως μέσον της πολιτικής αυτής και κοινοτικός συντονισμός των μεσογειακών πολιτικών συνεργασίας).

() Η Δεύτερη Ανακοίνωση της Επιτροπής εκτιμά ότι ο πληθυσμός των ΤΜΧ θα ανέλθει το 2035 σε 400 εκατομμύρια. Σύμφωνα με άλλους (Bruno Amoroso - Jean Monnet Chair, Τρίτη έκθεση για τη Μεσόγειο, Πανεπιστήμιο του Roskilde, 1995, σελίδα 36) ο πληθυσμός τους θα φθάσει το 2025 σε 550 εκατομμύρια περίπου, με μία τέτοια κατανομή ανά ηλικία ώστε να επιβάλεται η δημιουργία περισσότερων από 60 εκατομμύρια θέσεων εργασίας, εκ των οποίων 25 εκατομμύρια θέσεις πριν από το τέλος του αιώνα.

() Για όλα αυτά τα θέματα βλέπε το παράρτημα 1 που περιέχει στοιχεία για την αλληλεξάρτηση μεταξύ ΕΕ και Μεσογειακών Χωρών.

() Βλέπε σχετικά τη γραμμή που ακολουθήθηκε την εποχή εκείνη όσον αφορά τις σχέσεις με τις χώρες της Μερκοσούρ και των άλλων περιοχών της Λατινικής Αμερικής όπου άρχισαν διαδικασίες ολοκλήρωσης (βλέπε το κεφάλαιο για την περιφερειακή ολοκλήρωση της γνωμοδότησης με θέμα τις σχέσεις μεταξύ Ευρωπαϊκής Κοινότητας και Λατινικής Αμερικής, Εισηγητής: ο κ. Vasco Cal, EE αριθ. C 127 της 7. 5. 1994). Η γραμμή αυτή φαίνεται πράγματι ότι είναι ιδιαιτέρως πρόσφορη για το ξεπέρασμα των σοβαρών δυσκολιών που προσφάτως εμφανίσθηκαν, π.χ. στην περίπτωση της Ένωσης των Χωρών Μαγκρέμπ.

() Βλέπε για παράδειγμα τη δεύτερη πρόσθετη γνωμοδότηση που έχει αναφερθεί πολλές φορές (7.2.3): «Η ΟΚΕ .... τονίζει εκ νέου την αντίθεσή της σε μία κατεύθυνση της μεσογειακής πολιτικής που υποστηρίζει περισσότερο το άνοιγμα των κοινοτικών αγορών και όχι μια σοβαρή προσπάθεια, δημοσιονομική επίσης, για την επίτευξη μιας πραγματικής πολιτικής για την κοινή ανάπτυξη. Η ΟΚΕ έχει ήδη στο παρελθόν εκφράσει τη μη σκοπιμότητα της κατάργησης των συνόρων στις εισαγωγές των γεωργικών προϊόντων των ΜΜΕ. Χωρίς δέσμευση προς τον αγροβιομηχανικό παραγωγικό προσανατολισμό σε μεσογειακή κλίμακα, χωρίς μια αντίστοιχη μεταρρύθμιση της ΚΓΠ, η συνέχιση μιας μηχανικής πολιτικής προοδευτικών παραχωρήσεων στις εισαγωγές των γεωργικών προϊόντων των ΤΜΧ θα επιδεινώσει μόνο την κατάσταση ανταγωνισμού που υπάρχει ήδη σήμερα με τις μεσογειακές περιοχές της Κοινότητας, χωρίς ταυτόχρονα να ανταποκριθεί πλήρως στις απαιτήσεις εξαγωγών των ΤΜΧ».

() Βλέπε παράρτημα Ι.

() Βλέπε, Κατάσταση του κόσμου 1995, Μιλάνο - Mondadori - 1995.

() Ας σημειωθεί εντούτοις ότι η κοινοτική ενίσχυση ανερχόταν, με τα νέα πρωτόκολλα, σε 0,1 % του ΑΕΠ της Κοινότητας όσον αφορά τους πόρους του προϋπολογισμού και σε 0,3 %, όσον αφορά τη χορήγηση δανείων της ΕΤΕ.

() Από τις ανακοινώσεις της Επιτροπής προκύπτουν, εντούτοις, τα εξής: όσον αφορά τα κεφάλαια για το πρόγραμμα MEDA, που πρόκειται να τεθεί σε ενέργεια από το 1997, δικαιούχοι μπορούν να είναι όλες οι χώρες με τις οποίες η Κοινότητα έχει συνάψει συμφωνία σύνδεσης ή συνεργασίας με εξαίρεση το Ισραήλ, την Κύπρο και τη Μάλτα οι οποίοι εν μέρει μόνο μπορούν να επωφεληθούν από τα σχέδια αποκεντρωμένης συνεργασίας ή τα σχέδια περιφερειακού ή περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος. Όλες οι μεσογειακές χώρες και τα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη, μπορούν αντιθέτως να επωφεληθούν από τις παρεμβάσεις της ΕΤΕ. Στις παρεμβάσεις αποκεντρωμένης συνεργασίας μπορούν τέλος να συμμετέχουν επίσης οι μη μεσογειακές αραβικές χώρες και ειδικότερα οι χώρες του Κόλπου, έναντι χρηματοδοτικής συμβολής που θα καλύπτει τη συμμετοχή τους. Προβλέπεται επίσης η δυνατότητα συμμετοχής και άλλων δανειοδοτών, παράλληλα με την Κοινότητα, σε ένα ενδεικτικό πρόγραμμα χρηματοδότησης 1995-1999, αφού καταρτισθεί με κοινή συμφωνία η στρατηγική των μεσοπρόθεσμων παρεμβάσεων.

() Βλ. γνωμοδότηση για την «4η Σύμβαση Λομέ - ενδιάμεση Αναθεώρηση», εισηγητής: ο κ. Strauss, EE αριθ. C 352 της 30. 12. 1993.

() Πρέπει παραταύτα να επισημανθεί ότι η ίδια η ενοποίηση της ενίσχυσης MED σε ειδικό κεφάλαιο του προϋπολογισμού MΕDΑ θα δημιουργήσει οπωσδήποτε αντικειμενικές συνθήκες για μεγαλύτερη διαφάνεια.

() Oι πιο ενδιαφέρουσες σχετικές προτάσεις της γνωμοδότησης CES, EE αριθ. C 133 της 31. 5. 1995, αναφέρονται κατωτέρω στο παράρτημα ΙΙ.

() Σημαντικό παράδειγμα σχετικά αποτελούν οι πρωτοβουλίες του Οικουμενικού Πατριαρχείου της Κωσταντινουπόλεως που αποβλέπουν στην προώθηση του διαθρησκευτικού διαλόγου στην περιοχή της Μεσογείου.

() Ο στόχος αυτός προωθείται από την Κοινότητα από την έναρξη της ΝΜΠ (1990) μέσω του προγράμματος MED-Invest.

() Βλ. Bruno Amoroso, Jean Monnet.

() Σ`αυτή την τάξη ιδεών, το Συμβούλιο Σύνδεσης ΕΟΚ-Κύπρος, στη συνεδρίαση που έγινε στο Λουξεμβούργο στις 12 Ιουνίου 1995, αναφερόμενο στις προενταξιακές στρατηγικές που αποφασίστηκαν στις 6 Μαρτίου, κάλεσε την Επιτροπή να προωθήσει τις απαραίτητες επαφές με την Τουρκοκυπριακή Κοινότητα, σε συνεργασία με την κυβέρνηση της Κύπρου (έγγραφο του Συμβουλίου της ΕΕ, αριθ. 7855/95, Παράρτημα ΙΙ).

() Γνωμοδότηση για τις σχέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Τουρκία. Εισηγήτρια: η κ. Cassina, ΕΕ αριθ. C 52 της 19. 2. 1994.

() Βλέπε σχετικά τη γνωμοδότηση για τις σχέσεις μεταξύ ΕΕ και Αλβανίας (EE αριθ. C 236 της 11. 9. 1995, σημείο 5.1.3). Πρέπει εξάλλου να διευκρινισθεί ότι δεν κρίθηκε σκόπιμο να υποβληθεί ανάλογη πρόταση για τις χώρες της πρώην Γιουγκοσλαβίας που βρέχονται από τη Μεσόγειο, διότι δεν επικρατούν σε αυτές κοινωνικοοικονομικές συνθήκες συγκρίσιμες με εκείνες της Αλβανίας οι οποίες υποκίνησαν την αίτηση της ΟΚΕ.

() Εισηγητής: ο κ. Beale, ΕΕ αριθ. C 73 της 15. 3. 1993.

() Η εκτίμηση αυτή επιβεβαιώνεται κατ`ουσίαν από την πρόσφατη γνωμοδότηση επί του ιδίου αντικειμένου (εισηγητής ο κ. Etty), στην ίδια ΕΕ.

() ΕΕ αριθ. C 133 της 13. 5. 1995.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

(Γνωμοδότηση της ΟΚΕ 320/95 3.6 και 3.6.1)

Η συνεπής ανάπτυξη των δύο ακτών της Μεσογείου αποτελεί προφανώς το βασικότερο όρο για την εδραίωση μιας νέας συνεργασίας στην Ευρωμεσογειακή περιοχή. Υφίστανται όμως τουλάχιστον άλλοι 4 τομείς παρεμβάσεως με σημαντικούς αντίκτυπους στη μεσογειακή χωροταξία για τους οποίους και απαιτείται βαθύτατη αναθεώρηση των ευρωπαϊκών πολιτικών και των νέων πολιτικών κοινής ανάπτυξης.

α) Τα προβλήματα της άνυδρης γεωργίας και των ξηρών ζωνών. Η κατεύθυνση της βιοτεχνολογικής και αγρονομικής έρευνας προς αυτό το είδος της προβληματικής προσλαμβάνει αποφασιστική σημασία για την επισιτιστική ασφάλεια, την καταπολέμηση της ερημοποίησης, καθώς και για την ίδια την ανάπτυξη τεχνολογικών χώρων. Η ΟΚΕ επισύρει εκ νέου την προσοχή στις επιπτώσεις τις οποίες μπορούν να έχουν τα μέτρα που υιοθετήθηκαν στον τομέα της κοινής γεωργικής πολιτικής ταυτοχρόνως και επί του περιβάλλοντος και επί της οικονομίας των αγροτικών ζωνών. Οι δραματικές αλλαγές που συντελούνται στις γεωργικές περιοχές της Μεσογείου ενδέχεται να επιδεινώσουν ακόμη περισσότερο την έξοδο των πληθυσμών και την ερημοποίηση των αγροτικών ζωνών.

β) Η συγκράτηση της περιβαλλοντικής έκπτωσης και τα εγγειοβελτιωτικά έργα: η μοναδικότης του μεσογειακού χώρου και οι αυξανόμενες δαπάνες που συνεπάγεται η υποβάθμιση του εδάφους επιβάλλουν την εξεύρεση λύσεων με προσανατολισμό τη βιώσιμη ανάπτυξη. Για να καταπολεμηθεί αποτελεσματικά η μόλυνση της Μεσογείου έχει σημασία όλες οι χώρες να υιοθετήσουν μία πολιτική καθαρισμού των υδάτων. Χρειάζεται μία διαφορετική προσέγγιση της προβληματικής αυτής από τα ιδρύματα έρευνας και κατάρτισης.

γ) Τουρισμός. Η νότια ακτή αποκτά νέα ανταγωνιστικότητα εν σχέσει προς τη βόρεια. Η συνεργασία στον τομέα αυτό για την οποία απαιτούνται αποτελεσματικές δομές (όπως αυτές που υφίστανται στην Αυστρία, στη Γερμανία και σε άλλες χώρες της Βόρειας Ευρώπης) θα επέτρεπε στη μεσογειακή λεκάνη να αυξήσει τη συνολική της ανταγωνιστικότητα εν σχέσει προς τις μεταβολές προσφοράς που προέρχονται από άλλες περιοχές. Η συνεργασία θα πρέπει επίσης να σκοπεύει και στην απάλειψη των περιβαλλοντικών κινδύνων που οφείλονται στον υπερτουρισμό των οικολογικώς εύθραυστων ζωνών.

δ) Κατάρτιση των ανθρώπινων πόρων: επιβάλλεται η άμεση και διπλής κατευθύνσεως συνεργασία σε όλα τα επίπεδα. Αλφαβητισμός, τεχνικές σχολές, πανεπιστήμια, επαγγελματική κατάρτιση και συνεχής κατάρτιση στο Νότο 7 κατάρτιση και ένταξη του εργατικού δυναμικού των μεταναστών, νέες πανεπιστημιακές διδασκαλίες στο Βορρά.

Η αξιοποίηση των ανθρωπίνων πόρων είναι ο καίριος παράγοντας για την προώθηση της ανάπτυξης στην περιοχή της Μεσογείου. Η συμβολή της Κοινότητας - που βασίζεται στις εσωτερικές της εμπειρίες - θα πρέπει να συμπεριλάβει και την ενίσχυση της ικανότητας προς έρευνα και ανάπτυξη, την κατάρτιση νέων τεχνολογιών και τη συνεχή κατάρτιση των εργαζομένων στους τομείς που έχουν υποστεί βιομηχανική αναδιάρθρωση με σκοπό να καταστεί δυνατή η εμφάνιση ενός εργατικού δυναμικού προσανατολισμένου προς το μέλλον και ικανού να ανταποκριθεί στις νέους παραμέτρους.