EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 197/10

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Υιοθέτηση μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης για τη βιομηχανική πολιτική στην ΕΕ — Βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος και υποστήριξη της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας»

(διερευνητική γνωμοδότηση)

(2018/C 197/02)

Εισηγητής: ο κ. Gonçalo LOBO XAVIER Συνεισηγητής: ο κ. Dirk BERGRATH

Αίτηση γνωμοδότησης Βουλγαρική Προεδρία του Συμβουλίου, 5.9.2017 Νομική βάση Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης Αρμόδιο τμήμα Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση Υιοθετήθηκε από το τμήμα 18.12.2017 Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια 17.1.2018 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 531 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) 134/1/0

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι μια ανανεωμένη στρατηγική για τη βιομηχανική πολιτική της ΕΕ αποτελεί βασικό παράγοντα προσανατολισμού της ανάπτυξης και της ταχείας προσαρμογής των κρατών μελών στις νέες τάσεις και σε ένα νέο οικονομικό μοντέλο. Η βιομηχανία υπό την ευρύτερη έννοια είναι απαραίτητη για τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ προτρέπει την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να υιοθετήσουν μια μακροπρόθεσμη και ολοκληρωμένη στρατηγική με παγκόσμιο όραμα για την αντιμετώπιση των προκλήσεων, σε αντίθεση με μια προσέγγιση βασισμένη σε βραχυπρόθεσμες διορθωτικές ενέργειες, η οποία δεν θα επιτρέψει την ανάπτυξη και τη δημιουργία θέσεων εργασίας με πιο συγκεκριμένο και βιώσιμο τρόπο. Σε αυτό το πλαίσιο, θα ήταν χρήσιμο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εκπονήσει συγκριτική μελέτη σχετικά με τα διάφορα προγράμματα στήριξης της μεταποιητικής βιομηχανίας που εγκρίθηκαν πρόσφατα στις ΗΠΑ, την Κίνα και την Κορέα.

1.2. Οι ταχέως εξαπλούμενες επιχειρηματικές υπηρεσίες είναι ήδη ζωτικής σημασίας για τις παραγωγικές δραστηριότητες, και δη για τις ΜΜΕ. Ο σωστός συνδυασμός επιχειρηματικών υπηρεσιών και παραγωγικών δραστηριοτήτων είναι θεμελιώδης για την επίτευξη αποτελεσματικότητας και ανταγωνιστικότητας και πρέπει να αποτελεί μέρος της σύγχρονης στρατηγικής για τη βιομηχανική πολιτική. Οι νεοσύστατες επιχειρήσεις πρέπει να ενθαρρύνονται να αναπτύσσουν λύσεις οι οποίες μπορούν να προάγουν τις βιομηχανικές δραστηριότητες και να αυξήσουν την ανταγωνιστικότητα, ιδίως εάν θέλουν να είναι βιώσιμες σε βάθος χρόνου.

1.3. 20 % του ΑΕγχΠ μέχρι το 2020 Ο στόχος να αντιπροσωπεύει η βιομηχανία περίπου το ( 1 ) , σε σύγκριση με το σημερινό 15,1 %, δεν πρέπει να είναι μόνο ένας πολιτικός στόχος αλλά και μια προτεραιότητα προσαρμοσμένη σε μια μακροπρόθεσμη προοπτική. Η ευρωπαϊκή πολιτική πρέπει να παραμείνει εστιασμένη στον στόχο αυτό, έχοντας εντούτοις πάντοτε υπόψη τη διαφορετική διαρθρωτική κατάσταση κάθε κράτους μέλους και την ανάγκη αποφυγής του κατακερματισμού της ενιαίας αγοράς. Αυτό θα πρέπει να συνεχίσει να αποτελεί προτεραιότητα για την Επιτροπή. Ο καθορισμός νέων, αξιόπιστων και μετρήσιμων στόχων θα μπορούσε επίσης να βελτιώσει τη δέσμευση των κρατών μελών και την ευαισθητοποίηση για τη συμβολή των βιομηχανικών δραστηριοτήτων στην ευημερία των Ευρωπαίων πολιτών.

1.4. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τον κύριο στόχο που έθεσε ο πρόεδρος κ. Juncker η ευρωπαϊκή βιομηχανία να καταστεί ισχυρότερη και ανταγωνιστικότερη, ενώ παράλληλα παραμένει ή καθίσταται παγκόσμιος ηγέτης στους τομείς της καινοτομίας, της ψηφιοποίησης και της μείωσης των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Για να επιτευχθεί αυτό, η Ευρώπη χρειάζεται μια μακροπρόθεσμη στρατηγική βασισμένη στην πραγματικά έξυπνη εξειδίκευση και στη διαρθρωτική πολυμορφία και την ευελιξία των κρατών μελών της, καθώς και στην πρόβλεψη των ριζικών, ταχέων και πρωτόγνωρων αλλαγών στο περιβάλλον λειτουργίας.

1.5. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι, προκειμένου να επιτευχθεί καλύτερη ισορροπία μεταξύ των κρατών μελών στον τομέα της ανταγωνιστικότητας, πρέπει να εφαρμοστούν οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που συμφωνήθηκαν από τους κοινωνικούς εταίρους και τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και να συμπεριληφθούν στην ημερήσια διάταξη συγκεκριμένες αλλαγές πολιτικής όσον αφορά την εκπαίδευση, τις δραστηριότητες Ε & Α, τις δημόσιες και τις ιδιωτικές επενδύσεις και την παραγωγικότητα. Στους συγκεκριμένους τομείς πρέπει να ανταλλάσσονται οι βέλτιστες πρακτικές. Είναι η κατάλληλη στιγμή για να το πράξουμε με βάση τις γενικά θετικές οικονομικές επιδόσεις που καταγράφει σήμερα η Ευρώπη.

1.6. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ακράδαντα ότι η ελκυστικότητα της Ευρώπης πρέπει να αποτελέσει προτεραιότητα για κάθε βιομηχανική πολιτική που βασίζεται στην καινοτομία και την ανταγωνιστικότητα, ενώ, στην ημερήσια διάταξη, πρέπει να βρίσκεται και η επανεγκατάσταση ορισμένων τομέων στην ΕΕ. Η επανεγκατάσταση αυτή πρέπει να βασίζεται στα κύρια πλεονεκτήματα της Ευρώπης, όπως το οικονομικό μοντέλο το οποίο εδράζεται στη γνώση, την καινοτομία, τις δεξιότητες υψηλού επιπέδου, τις δραστηριότητες Ε & Α και το φιλικό και βιώσιμο περιβάλλον για την επιχειρηματική λειτουργία, με σεβασμό στα κοινωνικά πρότυπα. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο με ισχυρή συνεργασία μεταξύ «μεγάλων» εταιρειών και ΜΜΕ, προκειμένου να ολοκληρωθεί ο ενάρετος κύκλος καινοτομίας. Αυτή η συνεργασία πρέπει να αντικατοπτρίζεται στη διαθέσιμη χρηματοδότηση της ευρωπαϊκής Ε+Α+κ και να ενισχυθεί εντός του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου 2014-2020. Ένας θετικός δημοσιονομικός προσανατολισμός θα διευκολύνει ιδιαίτερα τη διάθεση νέων πόρων άμεσα εστιασμένων στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.

1.7. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ένθερμα την ετήσια «Ημέρα Βιομηχανίας» ως τρόπο προβολής των προτεραιοτήτων της ΕΕ και ευαισθητοποίησης των πολιτών σχετικά με τον στόχο αυτό. Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στην ανάγκη συμμετοχής των κοινωνικών εταίρων και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στην «Ημέρα Βιομηχανίας» και στην ικανότητά τους να συνεργάζονται για την αντιμετώπιση της εν λόγω πρόκλησης. Είναι σημαντικό για την Ευρώπη να κατανοήσουν όλοι οι πολίτες τη δύναμη του εμπορικού σήματος «Made in Europe» και τον ρόλο του καθενός στην αντιμετώπιση της πρόκλησης αυτής. Η ευρωπαϊκή βιομηχανία έχει αντίκτυπο στην κοινωνία και αυτό πρέπει να είναι σαφές για τους Ευρωπαίους πολίτες.

1.8. Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στην ανάγκη σχεδιασμού και προσαρμογής νέων πολιτικών για τις δεξιότητες. Η Ευρώπη πρέπει να αντιμετωπίσει την πρόκληση αυτή με τη συμμετοχή των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και των κοινωνικών εταίρων, προκειμένου να διασφαλιστεί ο σεβασμός του σημερινού εργατικού δυναμικού και των δικαιωμάτων και των καθηκόντων του, αλλά και με το βλέμμα στραμμένο προς το μέλλον και την ανάγκη επιτάχυνσης της προσαρμογής των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης ώστε να ανταποκρίνονται στις νέες θέσεις εργασίας που διαφαίνονται στον ορίζοντα.

1.9. Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει τη νέα πρωτοβουλία της Επιτροπής να δημιουργήσει ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο για ποιοτικά και αποτελεσματικά προγράμματα μαθητείας που μπορούν να συμβάλλουν στην υπέρβαση των ελλείψεων στην αγορά εργασίας και να παρέχουν στις εταιρείες εργατικό δυναμικό το οποίο διαθέτει τις απαραίτητες πρακτικές γνώσεις και δεξιότητες ( 2 ) . Η ποιότητα και η ποσότητα του ευρωπαϊκού εργατικού δυναμικού συνιστά πιθανόν μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης και όλα τα κράτη μέλη πρέπει να ασχολούνται με αυτό το υπέρτατο έργο.

1.10. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι είναι καίριας σημασίας για την ύπαρξη ισότιμων όρων ανταγωνισμού να επιτευχθεί συμβιβασμός ως προς τον σεβασμό του δίκαιου εμπορίου μεταξύ των παγκόσμιων παραγόντων ( 3 ) . Η Ευρώπη πρέπει να δίνει το παράδειγμα και να παροτρύνει ενεργά τις άλλες περιοχές όσον αφορά τη βιωσιμότητα, τον σεβασμό των ευρωπαϊκών κοινωνικών προτύπων και τον θεμιτό ανταγωνισμό. Ωστόσο, η Ευρώπη δεν μπορεί να αγνοήσει τις υφιστάμενες «κακές πρακτικές» άλλων παγκόσμιων παραγόντων που θέτουν σε κίνδυνο τις ευρωπαϊκές αξίες, την ανταγωνιστικότητα, τις θέσεις εργασίας και την ευημερία. Η Ευρώπη πρέπει να επαγρυπνεί και να χρησιμοποιεί τα κατάλληλα εργαλεία προκειμένου να υποστηρίξει τις αξίες της και τις βιομηχανικές εταιρείες. Η πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα, οι παράνομες κρατικές ενισχύσεις και άλλες μορφές αθέμιτου ανταγωνισμού πρέπει να ρυθμιστούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο, τηρώντας τους κανόνες του ΠΟΕ. Τα μέτρα αντιντάμπινγκ που επιβλήθηκαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι ουσιώδους σημασίας για την επίτευξη δίκαιου επιχειρηματικού περιβάλλοντος, αλλά πρέπει να παρακολουθούνται καλύτερα, να είναι ταχύτερα και περισσότερο ευέλικτα προκειμένου να επιτευχθεί ο απώτερος σκοπός, χωρίς έμμεσες παρενέργειες που να επηρεάζουν τους διάφορους βιομηχανικούς τομείς ( 4 )

2. Η κατάσταση στην Ευρώπη και η ανακοίνωση της Επιτροπής

2.1. Το αίτημα της προσεχούς Βουλγαρικής Προεδρίας έφθασε λίγες ημέρες προτού η Επιτροπή δημοσιεύσει την ανακοίνωσή της με θέμα «Επενδύοντας στην έξυπνη, καινοτόμο και βιώσιμη βιομηχανία — Μια ανανεωμένη στρατηγική για τη βιομηχανική πολιτική της ΕΕ» .

2.2. Στις 5 Ιουλίου 2017, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζήτησε τη δημιουργία μιας φιλόδοξης στρατηγικής βιομηχανικής πολιτικής της ΕΕ, η οποία θα περιλαμβάνει «μια στρατηγική της Ένωσης και ένα σχέδιο δράσης για μια συνεκτική και ολοκληρωμένη βιομηχανική πολιτική που θα αποσκοπεί στην επανεκβιομηχάνιση της Ευρώπης, με στόχους, δείκτες, μέτρα και χρονικά πλαίσια».

2.3. Η ανακοίνωση που εκδόθηκε στη συνέχεια καταδεικνύει, αν μη τι άλλο, το ενδιαφέρον της Επιτροπής ως προς το θέμα αυτό.

2.4. Στόχος της παρούσας γνωμοδότησης δεν είναι να επικεντρωθεί στην ανακοίνωση. Ωστόσο, δεν μπορούν να αγνοηθούν τα ακόλουθα σημεία: — η ανακοίνωση παρουσιάζει την ευρωπαϊκή βιομηχανία να αναπτύσσεται με σταθερά ανοδική τάση από το 2009. Προβληματίζει το γιατί η Επιτροπή παραπέμπει στο 2009, η οποία αποτέλεσε τη χειρότερη χρονιά της οικονομικής κρίσης. Ούτε το μερίδιο της μεταποιητικής προστιθέμενης αξίας ούτε η απασχόληση δεν έχουν επανέλθει στα προ κρίσης επίπεδα του 2007, παρά τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και τις προσανατολισμένες προς την προσφορά πολιτικές –ή ακριβώς εξαιτίας αυτών– οι οποίες εξακολουθούν να παρακωλύουν τη ζήτηση στην περιφέρεια της Ευρώπης, — είναι δύσκολο να προσδιοριστεί ποια ακριβώς είναι τα νέα στοιχεία στην προσέγγιση της Επιτροπής. Η ανακοίνωση περιέχει, ως επί το πλείστον, τις συνηθισμένες συστάσεις για τη βιομηχανική (προσανατολισμένης στην προσφορά) πολιτική της Επιτροπής: μείωση της γραφειοκρατίας, εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς και ανάπτυξη επενδυτικών κεφαλαίων (αναζωογόνηση της αγοράς τιτλοποίησης επιχειρηματικών κεφαλαίων, ΕΤΣΕ κ.λπ.), — εκτός από τη στρατηγική για την ενιαία αγορά, η Επιτροπή υπογραμμίζει την ανάγκη λήψης πρόσθετων μέτρων όσον αφορά τα επαγγελματικά προσόντα. Ωστόσο, εκτός από την πρόθεσή της να επεκτείνει τη στήριξή της για την ανάπτυξη «εθνικών στρατηγικών ικανοτήτων» και σε άλλους τομείς (χάλυβας, χαρτί, πράσινες τεχνολογίες και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας), δεν κατατίθενται ουσιαστικά συγκεκριμένες προτάσεις, — όσον αφορά τη χρηματοδότηση, η Επιτροπή απαριθμεί τα υφιστάμενα διαρθρωτικά και επενδυτικά ταμεία, τους φορείς και τα προγράμματα στήριξης (ΕΔΕΤ, ΕΤΣΕ, ΕΤΕπ, Ορίζοντας 2020 κ.λπ.), αγνοώντας εντελώς το κρίσιμο ζήτημα με ποιον τρόπο ο μειωμένος μετά το Brexit προϋπολογισμός της ΕΕ θα είναι σε θέση να στηρίξει πρωτοβουλίες στον τομέα της βιομηχανικής πολιτικής, — στους τομείς της ενέργειας, των μεταφορών, της ψηφιοποίησης και της εμπορικής πολιτικής, η Επιτροπή συνοψίζει τα μέτρα που έχουν ήδη ληφθεί, — με την ανάδυση μιας νέας οικονομίας βασισμένης στις νεοσύστατες επιχειρήσεις υψηλής τεχνολογίας που επικεντρώνονται στις υπηρεσίες, θα ήταν επιθυμητή η διεύρυνση της συμμετοχής των επιχειρήσεων αυτών στον βιομηχανικό τομέα, όχι μόνο για την καλύτερη εξυπηρέτηση διαφόρων τομέων, αλλά και για τη συμβολή στη βιωσιμότητά τους. (το 50 % των επιχειρηματιών βιώνουν επιχειρηματική αποτυχία κατά την πρώτη πενταετία (5)!).

2.5. Το κείμενο της ανακοίνωσης δεν είναι εντελώς νέο ( 6 ) . Πρόκειται για σύνοψη των μέτρων πολιτικής που έχουν ήδη ληφθεί, χωρίς μια νέα, συνεκτική στρατηγική προσέγγιση, όπως ζητείται από το ΕΚ και όπως εξαγγέλλεται στον τίτλο της ανακοίνωσης «Μια ανανεωμένη στρατηγική για τη βιομηχανική πολιτική της ΕΕ». Έφτασε η ώρα να αντλήσει η Ευρώπη διδάγματα από το παρελθόν και να κοιτάξει στο μέλλον, έχοντας κατά νου τα συμφέροντα των πολιτών της και τη βιωσιμότητα του ευρωπαϊκού μοντέλου.

2.6. Στο πλαίσιο μιας στρατηγικής για την ευρωπαϊκή βιομηχανία, απαιτείται ένα συνεκτικό βιομηχανικό σχέδιο δράσης με δεσμευτικούς στόχους, χρονοδιαγράμματα, μέσα και επιμερισμένη ευθύνη για την αντιμετώπιση των τεσσάρων βασικών προκλήσεων των επόμενων δέκα ετών: ψηφιοποίηση, κλιματική αλλαγή, παγκοσμιοποίηση και δημογραφική αλλαγή (και πιο συγκεκριμένα, των προκλήσεων που θέτει η κινητικότητα και η γήρανση).

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η ευρωπαϊκή βιομηχανία, αλλά και η παγκόσμια βιομηχανία, υφίστανται έντονες διεργασίες μετασχηματισμού. Το γεγονός αυτό επιφέρει εκτεταμένες προκλήσεις. Η ευρωπαϊκή βιομηχανία είναι θεμελιώδους σημασίας για την ευρωπαϊκή ανάπτυξη και την οικονομία των κρατών μελών. Αντιπροσωπεύει το 80 % των εξαγωγών της Ευρώπης και ενισχύει την ιδιωτική και τη δημόσια καινοτομία και τις θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης για τους πολίτες. Είναι επίσης ζωτικής σημασίας για την εσωτερική αγορά. Η Ευρώπη εξακολουθεί να απολαύει ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος σε προϊόντα και σε υπηρεσίες υψηλής προστιθέμενης αξίας και πρέπει να συνεχίσει να διατηρεί το πλεονέκτημα αυτό. Πρέπει, ωστόσο, να εκμεταλλευτεί το εν λόγω πλεονέκτημα και να στηρίξει δραστηριότητες που δημιουργούν ανάπτυξη. Η βιομηχανία προσφέρει 36 εκατομμύρια άμεσες θέσεις εργασίας και συμβάλλει στο υψηλό βιοτικό επίπεδο των πολιτών μας. Διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην υποστήριξη της παγκόσμιας ηγεσίας και του διεθνούς κύρους της Ευρώπης. Η ευρωπαϊκή βιομηχανία είναι ζωτικής σημασίας για την τόνωση των δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας και συμβάλλει σημαντικά στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης και στην ανάπτυξη.

3.2. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η τρέχουσα βιομηχανική επανάσταση βασίζεται στη δραματική και ταχεία αλλαγή των παγκόσμιων φορέων, στη θεμελιώδη μεταστροφή των καταναλωτικών συνηθειών και στις ρηξικέλευθες εξελίξεις στους κλάδους της επιστήμης και της τεχνολογίας. Η κατάσταση αυτή συνδυάζεται με τη γνωστή εξέλιξη της ψηφιοποίησης, την κυκλική οικονομία, τη ρομποτοποίηση και τις νέες διαδικασίες παραγωγής. Τούτο συνεπάγεται ότι η μακροπρόθεσμη βιομηχανική στρατηγική πρέπει να είναι προετοιμασμένη για πρωτόγνωρα φαινόμενα που θα προκαλέσει, π.χ., η εισαγωγή της τεχνητής νοημοσύνης, και, ακόμα περισσότερο, η έλευση της «Βιομηχανίας 5.0».

3.3. Η νέα αυτή φιλοσοφία μεταβάλλει ήδη ουσιωδώς τις επιχειρήσεις και την κοινωνία και, κατά συνέπεια, τη βιομηχανία σε όλες τις πτυχές της. Μία από τις πλέον συναφείς πτυχές της εν λόγω επανάστασης θα είναι ο μετασχηματισμός της εργασίας και των δεξιοτήτων. Αυτή η νέα βιομηχανική τάξη πραγμάτων θα επηρεάσει τους περισσότερους οικονομικούς τομείς. Η πρωτοβουλία «Βιομηχανία 4.0» [Industry 4.0] χρειάζεται την πρωτοβουλία «Εργασία 4.0» [Labour 4.0] , με δικαίωμα πρόσβασης στην εκπαίδευση και στη διά βίου μάθηση. Μόνο ένα εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό θα μπορεί να αντιδράσει στις μεταβαλλόμενες αγορές και τους καινοτόμους χώρους εργασίας.

3.4. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εκπονήσει και να θέσει στη διάθεσή της μια συγκριτική μελέτη σχετικά με τα διάφορα προγράμματα στήριξης της μεταποιητικής βιομηχανίας που εγκρίθηκαν πρόσφατα στις ΗΠΑ, την Κίνα και την Κορέα. Αυτή η ποσοτική και ποιοτική ανάλυση των πόρων που κινητοποιήθηκαν καθώς και των τομεακών και θεματικών προτεραιοτήτων θα παράσχει τις αναγκαίες διευκρινίσεις για «μια συνολική βιομηχανική στρατηγική της ΕΕ με επικέντρωση στο 2030 και πέρα από αυτό, συμπεριλαμβανομένων μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων στρατηγικών στόχων και δεικτών για τη βιομηχανία και να προσαρτηθεί σε αυτή σχέδιο δράσης με συγκεκριμένα μέτρα» ( 7 )

3.5. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι υπάρχει άμεση σχέση μεταξύ των εκπαιδευτικών προγραμμάτων και των εκπαιδευτικών υποδομών, από τη μία πλευρά, και της κοινωνικής συνοχής, από την άλλη. Η ύπαρξη επικαιροποιημένων δεξιοτήτων και προσόντων για τους χρήστες της ψηφιακής τεχνολογίας, καθώς και η απόκτηση νέων δεξιοτήτων, αποτελούν βασικά ζητήματα. Οι κοινωνικοί εταίροι και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών πρέπει να συμμετέχουν ενεργά στην ανάπτυξη προγραμμάτων σπουδών για όλα τα επίπεδα και τις μορφές εκπαίδευσης. Άλλοι παγκόσμιοι φορείς εκτός από την Ευρώπη –συγκεκριμένα, οι Ηνωμένες Πολιτείες («America First»), η Κίνα, η Ιαπωνία, η Ινδία και η Κορέα– λαμβάνουν ήδη μέτρα για την αντιμετώπιση των προκλήσεων αυτών, συνεπώς μια νέα προσέγγιση των δεξιοτήτων είναι ζωτικής σημασίας.

3.6. Ομοίως, η στρατηγική «Make in India» επιδιώκει να προετοιμάσει τη χώρα ώστε να καταστεί ο «επόμενος προορισμός παραγωγής» («next manufacturing destination»). Η διαδικασία αυτή δεν αφορά μόνο την τεχνολογία, αλλά και, πρωτίστως, τις δεξιότητες. Είναι ενδιαφέρον να σημειωθεί ότι η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας ετοιμάζει ήδη κρατικό πρόγραμμα με τίτλο «Made in China 2025» με βάση τη γερμανική πρωτοβουλία «Industrie 4.0» και άλλες ευρωπαϊκές τάσεις. Αυτό σημαίνει ότι η Ευρώπη και πάλι ηγείται της συγκεκριμένης αλλαγής. Ωστόσο, αυτός ο ηγετικός ρόλος μπορεί να μην είναι αρκετός. Ταυτόχρονα, πρέπει να γνωρίζουμε τις μελλοντικές προκλήσεις και τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να προσαρμοστούμε, προκειμένου να προωθηθεί και να εδραιωθεί η ηγετική θέση της Ευρώπης, με αποτελέσματα και ανάπτυξη για όλους.

3.7. Η βιομηχανική ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης πρέπει να γίνει αντιληπτή σε παγκόσμιο επίπεδο, παρά τις διαφορές μεταξύ των κρατών μελών. Διάφορες μελέτες καταδεικνύουν τον σαφή διαχωρισμό μεταξύ των «κρατών μελών που ηγούνται στην ανταγωνιστικότητα» (10), των «κρατών μελών που ακολουθούν στην ανταγωνιστικότητα» (7) και των «κρατών μελών που υπολείπονται στην ανταγωνιστικότητα» (11) ( 8 )

3.8. Αυτό σημαίνει ότι οι πολιτικές της ΕΕ που αρχικά βασίζονταν στη σύγκλιση δεν λαμβάνουν επαρκώς υπόψη την εμβάθυνση των αποκλίσεων μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ: δεν υπάρχει ενιαία λύση για όλους, και αυτό πρέπει να αντιμετωπιστεί με θάρρος και έχοντας πάντοτε υπόψη την ανάπτυξη για όλους. Η σύνδεση μεταξύ ανταγωνιστικότητας, σύγκλισης και συνοχής θα πρέπει να αποκατασταθεί.

3.9. Αυτό μπορεί επίσης να εφαρμοστεί στις δραστηριότητες Ε & Α και στις δραστηριότητες καινοτομίας. Είναι πολύ σημαντικό να αυξηθούν και τουλάχιστον να διατηρηθούν οι επενδύσεις σε αυτούς τους τομείς δραστηριοτήτων, λαμβάνοντας, εντούτοις, πάντοτε υπόψη την ιδιαίτερη κατάσταση κάθε κράτους μέλους. Η ευρωπαϊκή πολιτική πρέπει να λαμβάνει υπόψη τη διαρθρωτική ποικιλομορφία της Ένωσης, μεταξύ άλλων, όσον αφορά τις δραστηριότητες έρευνας, ανάπτυξης και καινοτομίας ( 9 )

3.10. Τέλος, η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη ενίσχυσης των εργασιακών σχέσεων ως απαρέγκλιτης ( sine qua non ) προϋπόθεσης για την πλήρη επανεκβιομηχάνιση.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Εμπόριο και παγκοσμιοποίηση (συμπεριλαμβανομένων των δραστηριοτήτων διεθνοποίησης των εταιρειών)

4.1.1. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η εσωτερική αγορά είναι ζωτικής σημασίας για την ανάπτυξη της Ευρώπης και ότι πρέπει να προσφέρει ένα δίκαιο περιβάλλον για τη σύσταση, την έναρξη λειτουργίας, την ανάπτυξη και τη διατήρηση των επιχειρήσεων. Είναι πολύ σημαντικό να δημιουργηθούν οι κατάλληλες συνθήκες επιχειρηματικής δραστηριοποίησης στην περιοχή της ΕΕ. Δεν πρέπει, φυσικά, να λησμονείται η θέση της Ευρώπης στον κόσμο και η ανάγκη αλληλεπίδρασης με άλλες οικονομικές περιοχές. Οι πρόσφατες εμπορικές συμφωνίες με άλλες οικονομίες και οι διαπραγματεύσεις με άλλους πιθανούς εταίρους πρέπει να διαπνέονται από ένα μακροπρόθεσμο όραμα και να θεωρούνται ευκαιρία ανάπτυξης και βελτίωσης της βιομηχανίας. Παράλληλα, ωστόσο, η Ευρώπη δεν μπορεί να παραβλέπει ορισμένες αθέμιτες πρακτικές που εφαρμόζονται σε άλλες οικονομικές περιοχές του κόσμου και πρέπει να αντιδράσει σταθερά απέναντι σε τέτοιου είδους ενέργειες.

4.1.2. Τα ευρωπαϊκά κοινωνικά πρότυπα πρέπει να παραμείνουν στο επίκεντρο κάθε πολιτικής και, παρά το γεγονός ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να επιβάλει τα πρότυπα αυτά παγκοσμίως, πρέπει να ληφθούν μέτρα προκειμένου να τα υπερασπιστεί και να δημιουργηθεί, σε παγκόσμιο επίπεδο, ένα ευνοϊκό κλίμα εταιρικής κοινωνικής ευθύνης στο οποίο η Ευρώπη θα ηγείται δίνοντας το παράδειγμα ( lead by example ).

4.2. Ενέργεια και βιώσιμη βιομηχανία με βάση την κυκλική οικονομία

4.2.1. Η Ευρώπη πρέπει να επενδύει διαρκώς σε μια βιώσιμη βιομηχανία που μπορεί να γίνεται αποδεκτή από τους πολίτες. Μια κοινωνία η οποία μπορεί να μειώσει την επιβάρυνση που ασκεί στη φύση διασφαλίζοντας ότι οι πόροι παραμένουν σε χρήση για όσο το δυνατόν περισσότερο είναι μια καλύτερα προετοιμασμένη κοινωνία. Η έννοια της κυκλικής οικονομίας πρέπει να βρίσκεται στο επίκεντρο κάθε βιομηχανικής πολιτικής προκειμένου να υπάρχει ανάκτηση, επαναχρησιμοποίηση, ανακατασκευή ή ανακύκλωση για τη δημιουργία νέων προϊόντων σε ένα βιώσιμο περιβάλλον.

4.2.2. Η χρήση εναλλακτικής και πράσινης ενέργειας αποτελεί προτεραιότητα, τώρα περισσότερο από ποτέ ( 10 ) . Οι πολίτες πρέπει να λάβουν γνώση των δραστηριοτήτων εκείνων που δημιουργούν θέσεις εργασίας και επιτρέπουν στην ευρωπαϊκή μεταποιητική βιομηχανία να ηγείται σε πολλούς τομείς μεταφοράς γνώσεων. Αυτή η συγκεκριμένη «βιομηχανία» καταδεικνύει την ικανότητα της Ευρώπης να συνδυάζει τις γνώσεις που συλλέγονται από τον ακαδημαϊκό χώρο και άλλα ιδρύματα και από το σύστημα παραγωγής.

4.2.3. Αντί να επικεντρώνεται αποκλειστικά σε εγχώρια μέτρα, η ΕΕ πρέπει να επιδιώξει ευνοϊκές συνθήκες για την εξαγωγή τεχνολογιών, προϊόντων και λύσεων από τις βιομηχανίες της ΕΕ, ώστε να συνεισφέρει στην αντιμετώπιση των παγκόσμιων προκλήσεων που σχετίζονται με το κλίμα και τους φυσικούς πόρους κατά τον αποδοτικότερο δυνατό τρόπο.

4.3. Έρευνα, ανάπτυξη και καινοτομία

4.3.1. Τα ευρωπαϊκά έργα Ε & Α θα πρέπει να προωθηθούν μέσω της χορήγησης δημόσιας χρηματοδότησης και να συντονιστούν με τις πρωτοβουλίες που αναλαμβάνουν εσωτερικά τα κράτη μέλη. Η αύξηση του επιπέδου των επενδύσεων σε δραστηριότητες έρευνας και ανάπτυξης και σε δραστηριότητες καινοτομίας σε κάθε κράτος μέλος πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ ζητεί (εκ νέου) την απλούστευση των διαδικασιών σχετικά με την πρόσβαση σε χρηματοδότηση της ΕΕ για την καινοτομία ( 11 )

4.3.2. Η ΕΟΚΕ πιστεύει επίσης ότι το οικοσύστημα καινοτομίας επωφελείται πραγματικά από τις ενωσιακές επενδύσεις σε «μεγάλες εταιρείες» για την τόνωση της συμμετοχής των ΜΜΕ. Ο ενάρετος κύκλος της καινοτομίας είναι εφικτός μόνον όταν συνενώνονται οι επενδύσεις εκ μέρους μεγάλων εταιρειών με την αναζήτηση λύσεων από τις ΜΜΕ. Στον τομέα αυτόν, ευρωπαϊκά έργα όπως το COSME θα πρέπει να λαμβάνουν μεγαλύτερη προβολή στα κράτη μέλη για να αλλάξει η νοοτροπία των πολιτών.

4.3.3. Κατά συνέπεια, η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της ενίσχυσης της Υπεύθυνης Έρευνας και Καινοτομίας (RRI, σύμφωνα με το αγγλικό ακρωνύμιο), μιας ολιστικής προσέγγισης που έχει ήδη θεσπιστεί στο πρόγραμμα Ορίζων 2020, η οποία περιλαμβάνει τη συμμετοχή όλων των φορέων (από τα μέλη της ερευνητικής κοινότητας μέχρι τους οργανισμούς και τις κυβερνήσεις) μέσω συμμετοχικών και χωρίς αποκλεισμούς μεθοδολογιών.

4.3.4. Η ΕΟΚΕ δεν ξεχνά — και επιθυμεί να υπογραμμίσει ιδιαίτερα — τις πιο πρόσφατες τεχνολογικές εξελίξεις που προέκυψαν από την πρόοδο στην έρευνα και την εφαρμογή των ευρημάτων στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΟΚΕ επισημαίνει τις επιπτώσεις και τις συνέπειες της εφαρμογής της τεχνητής νοημοσύνης όχι μόνο στις διαδικασίες βιομηχανικής παραγωγής αλλά και στην εργασία και γενικά στον τρόπο διαβίωσης των πολιτών.

4.4. Brexit

4.4.1. Ο αντίκτυπος του Brexit στους διάφορους τομείς θα ποικίλει ανάλογα με τη συμφωνία στην οποία θα καταλήξουν τελικά οι διαπραγματεύσεις ανάμεσα στο Ηνωμένο Βασίλειο και στην ΕΕ-27. Ορισμένοι τομείς είναι πιθανόν να παρουσιάσουν μεγαλύτερη ευαισθησία στον αντίκτυπο του Brexit και άλλοι λιγότερη. Εντούτοις, η έκθεση των επιμέρους τομέων δεν θα πρέπει να εξεταστεί χωριστά, καθώς η μεταξύ τους διασύνδεση είναι μεγάλη και ενισχύει, ενδεχομένως, τον αντίκτυπο για κάθε επιμέρους τομέα. Τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η βιομηχανία τροφίμων και ποτών θα επηρεάσουν, παραδείγματος χάρη, τα ξενοδοχεία και τα εστιατόρια, ενώ τα εμπόδια στη μεταλλοβιομηχανία θα επηρεάσουν την αυτοκινητοβιομηχανία.

4.4.2. Δύο πτυχές μοιάζουν να είναι ιδιαιτέρως σημαντικές: η πρόσβαση στην αγορά και η πρόσβαση σε εργατικό δυναμικό και στις δύο πλευρές. Ενώ η πρόσβαση του Ηνωμένου Βασιλείου στο εργατικό δυναμικό της ΕΕ τείνει να είναι, γενικά, παρεμφερής σε πολλούς τομείς, η σχετική σημασία των εξαγωγών προς την ΕΕ ποικίλλει σημαντικά, με ορισμένους μεγαλύτερους τομείς, όπως ο κατασκευαστικός και οι χονδρικές πωλήσεις αλλά και το λιανικό εμπόριο, να εστιάζουν περισσότερο στην εγχώρια αγορά.

4.4.3. Η ΕΟΚΕ κρίνει καίριας σημασίας την προστασία της ακεραιότητας της ενιαίας αγοράς. Επιπλέον, είναι σημαντικό να διασφαλίζεται η ασφάλεια δικαίου.

5. Επενδυτικό σχέδιο

5.1. Οι επενδύσεις διαδραματίζουν καίριο ρόλο στο πλαίσιο μιας νέας βιομηχανικής εποχής. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι θα μπορούσαν να ληφθούν πολλά μέτρα για να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα των επενδύσεων και να περάσουν οι βιομηχανικές εταιρείες σε άλλη διάσταση: — επέκταση των δημόσιων επενδύσεων: δημοσιονομική ελευθερία για τα κράτη μέλη, χαλάρωση των κριτηρίων χρέους για τις δημόσιες επενδύσεις («χρυσός κανόνας»)· αύξηση του προϋπολογισμού της ΕΕ για βιομηχανικές μετασχηματιστικές διαδικασίες, επενδύσεις σε βιώσιμες (διευρωπαϊκές) υποδομές, — ενίσχυση των ιδιωτικών επενδύσεων: τόνωση της επενδυτικής δραστηριότητας της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, θέσπιση νέων προγραμμάτων χρηματοδότησης από τις εθνικές τράπεζες και ενίσχυση των υφιστάμενων. Στόχος είναι να παρασχεθεί στις ΜΜΕ ένα ασφαλές και μακροπρόθεσμο πλαίσιο χρηματοδότησης, ιδίως όσον αφορά τις πολύπλοκες μετασχηματιστικές διαδικασίες, — υποστήριξη της στρατηγικής βιώσιμης χρηματοδότησης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο πλαίσιο της Ένωσης Κεφαλαιαγορών, η οποία θα διευκολύνει τις μακροπρόθεσμες επενδύσεις μέσω της κινητοποίησης των ιδιωτικών ροών κεφαλαίου προς την κατεύθυνση βιώσιμων επενδύσεων. Προς τούτο, η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία της τελικής έκθεσης που θα εκδώσει προσεχώς η Ομάδα εμπειρογνωμόνων υψηλού επιπέδου για τη βιώσιμη χρηματοδότηση (High-Level Expert Group on Sustainable Finance) και του μελλοντικού σχεδίου δράσης.

5.2. Η κατανομή της χρηματοδότησης της ΕΕ πρέπει να επικεντρωθεί στην επίτευξη των στόχων ανάπτυξης της βιομηχανικής πολιτικής, και δη των στόχων που έχουν προστιθέμενη αξία για την ΕΕ (μείωση των εκπομπών CO 2 , ενεργειακή απόδοση, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ψηφιοποίηση κ.λπ.) και να συνδεθεί με τα κοινωνικά πρότυπα και τα κριτήρια συγκριτικής αξιολόγησης της ΕΕ.

5.3. Οι εν λόγω στόχοι βιωσιμότητας είναι θεμελιώδεις για την ευρωπαϊκή βιομηχανία και την ευρωπαϊκή πρωτοπορία. Εντούτοις, οι στόχοι αυτοί απαιτούν κατάλληλο επενδυτικό πλαίσιο για τις ΜΜΕ που να τους επιτρέπει να παραμείνουν ανταγωνιστικές.

5.4. Η ΕΟΚΕ θεωρεί επίσης ότι πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο τα κράτη μέλη να έχουν τη δυνατότητα να συμπεριλαμβάνουν κοινωνικά και περιφερειακά κριτήρια για τις δημόσιες συμβάσεις στις δικές τους πρακτικές ανάθεσης συμβάσεων (έννοια του «καλού περιεχομένου»/ «good content» ).

5.5. Τέλος, προτείνει επίσης επανεξέταση του συστήματος φορολογίας εταιρειών με στόχο την επίλυση των προβλημάτων της φοροδιαφυγής και του φορολογικού ανταγωνισμού.

Βρυξέλλες, 17 Ιανουαρίου 2018. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Γιώργος ΝΤΑΣΗΣ

(1) COM(2017) 479 final.

(2) COM(2017) 563 final — «Ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο για ποιοτικά και αποτελεσματικά προγράμματα μαθητείας».

(3) Σύμφωνα με τον στόχο 9 των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης για τη βιομηχανία, την καινοτομία και τις υποδομές, για την επίτευξη του οποίου έχουν συμφωνήσει όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ.

(4) Ο εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) 2017/336 της Επιτροπής, της 27ης Φεβρουαρίου 2017, για την επιβολή οριστικού δασμού αντιντάμπινγκ και την οριστική είσπραξη του προσωρινού δασμού που επιβλήθηκε στις εισαγωγές ορισμένων χοντρών φύλλων από μη κραματοποιημένο ή άλλο κραματοποιημένο χάλυβα καταγωγής Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας αποτέλεσε καλό παράδειγμα μέτρου αντιντάμπινγκ. Πρέπει, όμως, να παρακολουθούνται τα παράπλευρα αποτελέσματα (http://data.europa.eu/eli/reg_impl/2017/336/oj).

(5) http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.int-opinions.41082 (σημείο 2.4).

(6) COM(2014) 14 final.

(7) Συμπεράσματα του Συμβουλίου Ανταγωνιστικότητας της 30ής Νοεμβρίου και 1ης Δεκεμβρίου 2017.

(8) «Factors for Growth — Priorities for competitiveness, convergence and cohesion in the EU» (Παράγοντες για τις προτεραιότητες ανάπτυξης ως προς την ανταγωνιστικότητα, τη σύγκλιση και τη συνοχή στην ΕΕ), Lighthouse Europe.

(9) Ενημερωτική έκθεση της ΕΟΚΕ με θέμα «Ενδιάμεση αξιολόγηση του προγράμματος “Ορίζοντας 2020” (INT/807)».

(10) Τα πρόσφατα αποτελέσματα για την ενεργειακή απόδοση της αιολικής ενέργειας (https://windeurope.org/about-wind/daily-wind/: την Πέμπτη 23 Νοεμβρίου 2017, το 19,2 % της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη καλύφθηκε από αιολική ενέργεια. 3 κορυφαίες χώρες: Δανία 93 %, Γερμανία 47 % και Πορτογαλία 46 %) καταδεικνύουν ότι είναι εφικτή η βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης.

(11) Ορισμένες ενδεικτικές εκτιμήσεις παρουσιάζουν τις επενδύσεις στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» να ανέρχονται στα 74,8 δισεκατομμύρια ευρώ, συμπεριλαμβανομένων 16,4 δισεκατομμυρίων ευρώ για βιομηχανική υπεροχή. Δυνάμει του τρέχοντος ΠΔΠ, η χρηματοδότηση από τα διαρθρωτικά ταμεία για την έρευνα και την καινοτομία ανέρχεται σε 43,7 δισεκατομμύρια ευρώ· για την ανταγωνιστικότητα των ΜΜΕ το ποσό ανέρχεται στα 63,7 δισεκατομμύρια ευρώ και για την οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα σε 44,8 δισεκατομμύρια ευρώ. Οι αναφορές σχετικά με το έργο «Made in China» υποδεικνύουν κρατικές επενδύσεις συνολικού ύψους 1,5 δισεκατομμυρίου δολαρίων.