Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Η Ηπειρωτική Διαγώνιος: ένας χώρος συνεργασίας για τη διασφάλιση της συνοχής της ευρωπαϊκής χωροταξίας»

(97/C 379/11)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την απόφαση που έλαβε στις 18 Σεπτεμβρίου 1996, δυνάμει του Άρθρου 198 Γ τέταρτο εδάφιο της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Κοινότητα, να καταρτίσει γνωμοδότηση με θέμα «Η Ηπειρωτική Διαγώνιος: ένας χώρος συνεργασίας για τη διασφάλιση της συνοχής της ευρωπαϊκής χωροταξίας» και να αναθέσει την προετοιμασία της εν λόγω γνωμοδότησης στην επιτροπή 2 - Χωροταξία της Υπαίθρου, Γεωργία, Θήρα, Αλιεία, Δάση, Θάλασσα και Ορεινές περιοχές 7

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 181/97 rev.) που υιοθέτησε η επιτροπή 2 στις 25 Ιουνίου 1997, με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Censi 7

κατά την 19η σύνοδο ολομέλειας της 17ης και 18ης Σεπτεμβρίου 1997 (συνεδρίαση της 18ης Σεπτεμβρίου) υιοθέτησε ομόφωνα την παρούσα γνωμοδότηση.

1. Μια ισχυρή διεθνική διαπεριφερειακή ταυτότητα εντός του ευρωπαϊκού χώρου

1.1. Από το Βορρά του Massif Central (της Κεντρικής Οροσειράς της Γαλλίας) έως το Νότο της Ιβηρικής Χερσονήσου, ένα σύνολο γαλλικών, ισπανικών και πορτογαλικών εσωτερικών περιφερειών που βρίσκονται κατά μήκος της Ηπειρωτικής Διαγωνίου παρουσιάζουν κοινά χαρακτηριστικά και δυνατότητες χωροταξίας που μπορούν να συνοψισθούν στα εξής:

1.2. Κεντρική στρατηγική θέση για τη σύνδεση και τη διεπικοινωνία των περιοχών που βρέχονται από τον Ατλαντικό και τη Μεσόγειο, η οποία αποτελεί πρόκληση για τη χωροταξική συνοχή της Ένωσης. Από αυτή την άποψη, η αναγνώριση της ιδιαιτερότητας της Ηπειρωτικής Διαγωνίου ως συνόλου εδαφών που παρέχουν δυνατότητες αειφόρου και ισόρροπης ανάπτυξης είναι αναγκαία για τον περιορισμό της αναπτυξιακής απόκλισης από το Τόξο του Ατλαντικού και το Τόξο της Μεσογείου.

1.3. Συγκοινωνιακές υποδομές (μεταξύ Βορρά και Νότου και μεταξύ Ανατολής και Δύσης) οι οποίες παραμένουν ακόμη εξαιρετικά ανεπαρκείς σε όλους τους τομείς, με αποτέλεσμα οι περιοχές της Ηπειρωτικής Διαγωνίου να μην έχουν τη δυνατότητα να εκπληρώσουν:

- ούτε τη διασύνδεση των περιοχών του Ατλαντικού και της Μεσογείου κατά τρόπο ώστε να ανταποκρίνεται στις φιλοδοξίες της μεγάλης ενιαίας αγοράς, η εύρυθμη λειτουργία της οποίας προϋποθέτει την αποσυμφόρηση των μεταφορικών ρευμάτων που επικεντρώνονται επί του παρόντος κατά μήκος των παράκτιων ζωνών και του άξονα του Ροδανού 7

- ούτε τον απεγκλωβισμό και την εξάλειψη της απομόνωσης των εδαφών τους, προκειμένου η βελτίωση της πρόσβασής τους να συμβάλει στην άρση εμποδίων τα οποία, μακροπρόθεσμα, θα μπορούσαν να δημιουργήσουν σημαντικές διακρίσεις έναντι της μεγάλης αγοράς.

Ιδιαίτερα η τρέχουσα κατάσταση δεν είναι κατάλληλη για να διασφαλισθεί η αναγκαία μετατόπιση των μεταφορικών ρευμάτων σε φιλικά προς το περιβάλλον μέσα μεταφοράς: υπό αυτό το πρίσμα, θα ενθαρρυνθεί οποιαδήποτε λύση προάγει τις συνδυασμένες μεταφορές.

1.4. Χαμηλή πληθυσμιακή πυκνότητα και μειωμένο δημογραφικό δυναμισμό που έχουν ως συνέπεια:

- έναν ιδιαίτερο περιφερειακό ιστό ο οποίος ενέχει μεν τον κίνδυνο αυτοαποδυνάμωσής του (το θέμα των δημοσίων υπηρεσιών είναι, από αυτή την άποψη, κοινό ζήτημα πρωταρχικής σημασίας για το σύνολο των περιφερειών) αλλά, ταυτόχρονα, παρέχει ευκαιρίες για δυνητικές εναλλακτικές λύσεις στις κυρίαρχες μορφές αστικοποίησης της Ευρώπης. Υπό αυτό το πρίσμα, η επανεξισορρόπηση του πλέγματος των αστικών κέντρων των περιφερειών που συγκροτούν την Ηπειρωτική Διαγώνιο συνιστά πρόκληση για τη συνοχή της κοινοτικής χωροταξίας 7

- διόλου αμελητέες δυνατότητες για την αξιοποίηση της ιστορικής και πολιτισμικής κληρονομιάς και του φυσικού περιβάλλοντος. Αυτό το τελευταίο, το οποίο εντάσσεται σε ένα σχετικά διατηρημένο οικολογικό πλαίσιο, προσφέρεται για τη χάραξη πολιτικών αειφόρου ανάπτυξης και αξιοποίησης του τοπίου και διανοίγει νέες προοπτικές ώστε να καταστούν ελκυστικότερα αυτά τα ευρωπαϊκά εδάφη.

1.5. Εντούτοις, παρά τις προαναφερθείσες ευνοϊκές προοπτικές, δεν θα πρέπει να λησμονηθεί ούτε το γεγονός ότι πολυάριθμες δραστηριότητες επηρεάζονται σε μεγάλο βαθμό από τη μεταρρύθμιση της ΚΓΠ - λόγω της σημαντικής θέσης που κατέχει ο γεωργικός τομέας στις περιοχές αυτές - ούτε ότι το ζήτημα των υδάτινων πόρων φαίνεται να αποτελεί όχι μόνον μείζονα πρόκληση για τις περιφέρειες της Ηπειρωτικής Διαγωνίου, αλλά και ιδιαίτερη ευκαιρία για την ανάπτυξη της συνεργασίας τους.

1.6. Ελάχιστα διαφοροποιημένο βιομηχανικό ιστό στον οποίο, πέραν της εγκατάστασης ορισμένων δραστηριοτήτων αιχμής, επικρατούν παραδοσιακές ασχολίες. Από αυτή την άποψη, οι περιφέρειες της Ηπειρωτικής Διαγωνίου έχουν επίσης να αντιμετωπίσουν ως κοινή πρόκληση την ανάπτυξη της συνεργασίας τους, με στόχο την προαγωγή των ικανοτήτων τους όσον αφορά την καινοτομία και το επιχειρηματικό πνεύμα.

1.7. Τα χαρακτηριστικά αυτά, τα οποία λαμβάνονται υπόψη από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο έγγραφό της με τίτλο «Ευρώπη 2000+», αιτιολογούν την εφεξής επίσημη αναγνώριση της Ηπειρωτικής Διαγωνίου από τα εθνικά και τα κοινοτικά θεσμικά όργανα ως ξεχωριστού χώρου της ευρωπαϊκής χωροταξίας, ακριβώς όπως συμβαίνει παραδείγματος χάρη στην περίπτωση του Τόξου του Ατλαντικού ή του Τόξου της Μεσογείου.

2. Ένας αναγνωρισμένος χώρος διαπεριφερειακής/διεθνικής συνεργασίας

2.1. Πολυάριθμα παραδείγματα καταδεικνύουν τις διαπεριφερειακές ή/και διεθνικές συνεργασίες που υφίστανται ήδη στις διάφορες περιφέρειες της Ηπειρωτικής Διαγωνίου, κυρίως σε θέματα όπως η αειφόρος ανάπτυξη, οι υδάτινοι πόροι, οι υποδομές...

2.2. Παρότι ο πλούτος αυτής της συνεργασίας αποτελεί αναγκαία αρχική προϋπόθεση, πρέπει ωστόσο να ενισχυθεί και να εμπλουτισθεί ακόμη περισσότερο με τη συγκέντρωση αυτών των διαφορετικών συνεργασιών σε ένα συνεκτικό πλαίσιο, το οποίο συνίσταται πλέον στην έννοια της Ηπειρωτικής Διαγωνίου της Νοτιο-Δυτικής Ευρώπης.

2.3. Χάρη στην ενίσχυση της εν λόγω συνεργασίας εντός του συνεκτικού πλαισίου που παρέχει η Ηπειρωτική Διαγώνιος, οι συνεργαζόμενες περιφέρειες θα δύνανται - πέρα από τα αμοιβαία οφέλη που θα αποκομίζουν - να εμπλουτίζουν με την εμπειρία τους και άλλες περιοχές της Ένωσης. Πράγματι, δεν είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι και άλλες ευρωπαϊκές περιφέρειες, οι οποίες δεν ανήκουν στην Ηπειρωτική Διαγώνιο, συμμερίζονται ορισμένα προβλήματα που άπτονται της χωροταξίας της, όπως παραδείγματος χάρη τη χαμηλή πληθυσμιακή πυκνότητα ή την αξιοποίηση του φυσικού περιβάλλοντος.

2.4. Η πρόσφατη σύσταση Διάσκεψης των Ευρωπαϊκών Περιφερειών της Ηπειρωτικής Διαγωνίου εκ μέρους τεσσάρων περιφερειών (Aragon, Extremadura, Limousin, Midi-Pyrιnιes) συγκεκριμενοποιεί και ενισχύει τις εν λόγω συνεργασίες, ενώ παράλληλα σκιαγραφεί τους στόχους και τις φιλοδοξίες για το μέλλον: να αποτελέσει η Ηπειρωτική Διαγώνιος ένα χώρο συνεργασίας προς όφελος της ευρωπαϊκής χωροταξίας.

3. Η αναγνώριση της Ηπειρωτικής Διαγωνίου από τα εθνικά και τα κοινοτικά θεσμικά όργανα

3.1. Οι επιστολές προθέσεων που απέστειλαν η Γαλλία, η Ισπανία και η Πορτογαλία προς την Επιτροπή, στο πλαίσιο του προγράμματος Interreg II C, επιβεβαιώνουν τις αναλύσεις που παρουσιάστηκαν πρόσφατα όσον αφορά τη σπουδαιότητα της Ηπειρωτικής Διαγωνίου για τη συνεργασία με στόχο την ευρωπαϊκή χωροταξία.

3.2. Εντούτοις, η Επιτροπή των Περιφερειών - συμπορευόμενη πλήρως με τη γνωμοδότηση που υιοθετήθηκε στις 18 Απριλίου 1997 από την επιτροπή 1 της Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Η κοινοτική πρωτοβουλία Interreg II C και ο δυνητικός ρόλος των τοπικών και περιφερειακών αρχών» - εκτιμά ότι απαιτείται, σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής, να δοθούν στα θεσμικά όργανα, τα οποία λειτουργούν σε επίπεδο κατώτερο του εθνικού και είναι αρμόδια για θέματα χωροταξίας, ισότιμες αρμοδιότητες με εκείνες που θα παρασχεθούν στα Κράτη ().

3.3. Για το σκοπό αυτό, η Επιτροπή των Περιφερειών εκφράζει ενθέρμως την επιθυμία να αναληφθεί, πριν από τα τέλη του 1997, κοινή πρωτοβουλία Επιτροπής των Περιφερειών-Επιτροπής, με απώτερο σκοπό τη διοργάνωση φόρουμ για την ανταλλαγή εμπειριών και πρακτικών μεταξύ των περιφερειών που συγκροτούν την Ηπειρωτική Διαγώνιο.

3.4. Υπό αυτό το πρίσμα, η Επιτροπή των Περιφερειών θεωρεί απόλυτα ενδεδειγμένη την απόφαση της Επιτροπής η οποία προβλέπει ότι κάθε περιφέρεια δύναται, ανάλογα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της, να εντάσσεται σε δύο χώρους στο πλαίσιο διαφόρων προγραμμάτων. Τούτο σημαίνει ότι η πλειονότητα των περιφερειών της Νοτιο-Δυτικής Ευρώπης νομιμοποιούνται να προσανατολίζονται κατά προτεραιότητα στα θέματα που άπτονται της χωροταξίας της Ηπειρωτικής Διαγωνίου, ενώ παράλληλα ορισμένες από τις περιφέρειες που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα αυτό μπορούν επίσης να εκδηλώσουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη συμμετοχή τους σε θέματα που σχετίζονται με το χώρο του Ατλαντικού ή της Μεσογείου. Η Επιτροπή των Περιφερειών όχι μόνον δεν θεωρεί αντιφατική την εν λόγω διττή δυνατότητα, αλλά κρίνει σκόπιμο να τονίσει την απόλυτη προσαρμοστικότητα και ευελιξία του προγράμματος Interreg II C το οποίο, κατ'αυτόν τον τρόπο, μπορεί να συνυπολογίζει το σύνολο των ζητημάτων χωροταξίας που απασχολούν τις περιφέρειες της Ένωσης.

3.5. Τέλος, η συνοχή και η συμπληρωματικότητα αυτών των προσεγγίσεων καταδεικνύουν, όσον αφορά την υπό εξέταση ζώνη, ότι η τεχνική διαχείριση του προγράμματος Νοτιο-Δυτική Ευρώπη/Ηπειρωτική Διαγώνιος στα πλαίσια του Interreg II C απαιτείται να ανατεθεί σε μια ενιαία δομή: όλα τα θέματα συνεργασίας που παρουσιάζουν ενδιαφέρον για το χώρο αυτό είναι εξ ορισμού διεθνικά ή διαπεριφερειακά ζητήματα, τα οποία μπορούν να αντιμετωπισθούν αποτελεσματικά μόνον μέσω ενιαίας διεθνικής και διαπεριφερειακής εποπτείας του έργου, γεγονός το οποίο αποκλείει το ενδεχόμενο κατάτμησης της εφαρμογής του προγράμματος μεταξύ των τριών κρατών.

4. Συμπέρασμα

4.1. Με την παρούσα γνωμοδότηση, η ΕΤΠ επεδίωξε να προσεγγίσει τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ζώνες με χαμηλή πληθυσμιακή πυκνότητα βασιζόμενη στο παράδειγμα της Ηπειρωτικής Διαγωνίου, της οποίας οι περιφέρειες κινητοποιήθηκαν κατά τρόπο βουλησιαρχικό επιδιώκοντας ευρύτερη διαπεριφερειακή και διεθνική συνεργασία.

- Η μέριμνα για την επανεξισορρόπηση των εδαφών δια της κατανομής του πληθυσμού και των δραστηριοτήτων,

- η αντιστάθμιση της συγκέντρωσης και της υπερεκμετάλλευσης, με στόχο την επίτευξη μεγαλύτερης οικονομικής και κοινωνικής συνοχής,

- η ανάπτυξη της διαπεριφερειακής και διεθνικής συνεργασίας,

- η εμμονή στη μεταβίβαση ορθών πρακτικών και τεχνογνωσίας,

αποτελούν δράσεις τις οποίες η ΕΤΠ έχει ως αποστολή να προασπίζει.

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών

Pasqual MARAGALL i MIRA

() ΕΕ C 244 της 11. 8. 1997, σ. 19.